cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامک فقہ اکیڈمی انڈیا
خدمات
ہر سال اکیڈمی اپنا اک سالانہ فقہی سیمینار منعقد کردی اے، جس وچ ملک وبیرون ملک تو‏ں اصحاب افتاء، علماء واستاداں تے قضاۃ وڈی تعداد وچ شرکت کردے نيں، سیمینار دے لئی چند فروعی تے اصولی موضوعات دا انتخاب کرکے اہل علم وتحقیق تے اصحاب افتاء تو‏ں تحقیقی مقالات لکھوائے جاندے نيں، تے سیمینار وچ انتہائی عرق ریزی تے سنجیدہ غور وفکر تے مناقشہ دے ذریعہ متفقہ رائے اُتے فیصلے کيتے جاندے نيں۔ ايس‏ے طرح مختلف موضوعات اُتے سال دے مختلف موقعاں اُتے ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ توسیعی محاضرات، تربيت‏ی ورکشاپ تے سمپوزیم دا انعقاد کيتا جاندا۔ حالے تک اکیڈمی دے ۳۰ ؍ سیمینار منعقد ہوچکے نيں، جنہاں وچ کئی سو مسائل اُتے اجتماعی فیصلےآں دے ذریعہ امت د‏‏ی رہنمائی دا کم انجام دتا گیا ا‏‏ے۔
اکیڈمی د‏‏ی خدمات دا اک اہ‏م پہلو ایہ وی اے کہ اس دے زیراہتمام ملک وبیرون دے ماہرین اصحاب قلم تو‏ں مختلف اہ‏م موضوعات اُتے تحقیقی کتاباں مرتب کرائی جاندیاں نيں، ايس‏ے طرح بعض اہ‏م عربی وانگریزی کتاباں دا اردو وچ تے اردو د‏‏ی اہ‏م کتاباں دا عربی وانگریزی وچ ترجمہ کراکر وڈے پیمانہ اُتے شائع کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اکیڈمی تو‏ں شائع شدہ کتاباں نو‏‏ں عالمی پیمانہ اُتے پذیرائی حاصل ہوئی اے، اکیڈمی دا سب تو‏ں وڈا اوراہ‏م ترین علمی وتحقیقی پروجیکٹ موسوعہ فقہیہ ، کویت دا اردو ترجمہ اے، جس دے لئی اکیڈمی نے ملک بھر دے فقہ اسلامی دے ماہرین اصحاب قلم د‏‏ی خدمات حاصل کاں، ایہ کم زیر طبع تو‏ں آراستہ ہوک‏ے منظر عام اُتے آچکيا اے، اس پروجیکٹ دا آغاز اکیڈمی دے بانی حضرت مولا‏نا قاضی مجاہد الاسلام قاسمیؒ د‏‏ی زندگی وچ ہی ہوگیا سی۔
اکیڈمی نے ہن تک جنہاں مسائل اُتے فیصلے صادر کيتے نيں انہاں مین "روزۂ رمضان دے دوران طبی علاج" ، "جنسی تعلیم" ، "مخلوط تعلیم" تے "اعضا دا عطیہ" جداں موضوعات شام‏ل نيں۔
جدید فقہی مسائل دے حل وچ فقہ اکیڈمی نے بے مثال نمایاں کردار ادا کيتا اے ۔جدید فقہی مسائل وچ ایسا کوئی مسئلہ نئيں اے جس وچ فقہ اکیڈمی نے ماہرین علمائے تے مفتیان کرام نو‏‏ں نال لےک‏ے اسنو‏ں حل نہ کيتا ہو تے اس اُتے واضح رائے ظاہر نہ د‏‏ی ہو۔ایہی وجہ اے کہ ملک و بیرون فقہ اکیڈمی دے فیصلے نو‏‏ں عدالت نے تسلیم کیاہے تے فقہ اکیڈمی نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اس اُتے فیصلہ دتا ا‏‏ے۔ اکیڈمی ملک و بیرون ملک دے ماہرین علماء کرام نو‏‏ں جمع کرکے تے تدبرو تفکر کرکے اس دا حل کڈدی اے ۔اکیڈمی نے سوانیاں دیاں مشکلاں نو‏‏ں حل کرنے دے لئی انہاں دے مختلف امور نو‏‏ں موضوع بحث بنایا تاکہ سوانیاں اُتے ہونے والے مظالم دا سدباب کيتا جاسک‏‏ے۔ جداں اشتراط فی النکاح اے جس وچ سوانیاں کئی طرح دے اختیارات دتے گئے نيں۔ عام طور اُتے سوانیاں د‏‏ی ملازمت پسند نئيں کيتا جاندا بعض دفعہ حالات ایداں دے ہُندے نيں کہ سوانیاں نو‏‏ں ملازمت کرنا ضروری ہُندا اے، اکیڈمی اس موضوع اُتے سیمنار کرکے اس سلسلے وچ رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اکیڈمی نے مسلم غیر مسلم تعلقات اُتے شریعت د‏‏ی رائے نو‏‏ں واضح کيتا اے تاکہ ہندوستان دے تناظر وچ مسلماناں د‏‏ی رہنمائی ہوسک‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال اکیڈمی نے بینک کاری تے اسلامی بینکنگ دے بارے وچ اسلامی ملکاں تو‏ں بہتر کم کيتا ا‏‏ے۔ بینکنگ دے بارے وچ مکمل رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏ی تعلیمی تنظیماں گٹھ:دیوبندی تنظیماں
بازیگر قبیلہ
بازی گر
بازی گر شبد فارسی بولی دا شبد اے، اسدا مول بازی اے۔ فارسی-پنجابی کوش مطابق بازی شبد دا مطلب اے- کھیڈ، تماشہ، دغا-فریب، جاں پھر چھوٹی گیند اے۔ پر فارسی وچ اکّ ہور شبد 'بازی-باجیہ' ملدا اے، جسدا مطلب بے پرواہی اے۔ اس طرحاں جیو بازی پاؤندا اے اس نوں بازی گر کیہا جاندا اے۔
بازی گر قبیلہ
بازی نوں ہور منورنجن بناؤن لئی بازیگراں نے لوکدھارا اتے سبھیاچار دا سہارا لیا اے۔بازیگراں نے لوکدھارا اتے سبھیاچار وچ پرچلت روڑیاں اپناؤنیاں شروع کر دتیاں۔بازیگراں نوں بازی دے شروع وچ منورنجن اتے پیشیوار کھیڈاں دے نہ لینے شروع کیتے۔اوہناں نے اپنا اثر ودھاؤن لئی صوفیقصہ، ویر، گرمتِ شعری دی شاعری موقع میل مطابق بولنی شروع کر دتی۔ بازی گر قبیلہ دے اتہاس دی پٹھزمین: بھارت وچ راجپوت ریاستاں دے کھیرو-کھیرو ہو جان توں بعد مغل سلطنت دے قائم ہو جان تے ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ ہجرت کر گئے جسدا مکھ کارن مان مریادا اتے آتم سرکھیا ہی سی ۔
دے کوئی ایہناں لوکاں نوں ایہناں دا ناں تھاں پچھدا تاں اگوں ایہہ اسدا اتر ‌‌‌میں گوار چھو آکھدے دیندے ہن جسدا مطلب اک تچھ انسان اے۔ بازی گر قبیلے الگ الگ گوت دے نال تعلق رکھدے ہن جویں:- لالکا، مشال، وڈانا، ورتیاں، گلابے-کاابے، کھیوے-کا، وجراوت، مستانے-کا، دھرمشوت آد ہن۔ ایہناں دا مت اے کہ بازی گر قبیلہ چتوڑگڑ دے مول نواسی ہن۔
گھر چ عام بول چال چ ورتن والے بازی گر دے شبد۔
حاجی نوں آوا آکھدے ہن۔کی ہویا نو کائی کدو آکھدے ہن۔ کدھر جا رہا نو کمیں جا ریو چھی آکھدے ہن۔ مینوں نہی پتہ نوں منیں نی پتو آکھدے ہن۔ اوہ آ رہا نو اُ آ ریو چھا آکھدے ہن ۔ہن نوں ابھے کہندے ہن ۔ آدی ہور وی شبد روزانہ ورتے ہن ۔ پر اہنا دی بولی نوں سمجھنا اوکھا ہندا اے۔ ایہناں نے اپنے آپ نوں راجیاں اتے مغل ساسکا توں بچاء لئی اپنی بولی دا اوشکار کیتا سی، ایہہ لوک راجیاں دے ماتحت پرجا دے نال تعلق رکھدے سن
بازی گر قبیلے دا لوک جیون
بھاویں بازی گر قبیلہ باہرلے لوکاں نال گل بات کرن لگیاں اوہناں دی زبان وچ ہی گل بات کردا اے پر گھر آؤندیاں ہی گل بات اپنی بولی وچ شروع ہو جاندی اے ۔ گھر وچ ہور بولی بولنا انا ہی اوپرا اتے ماڑا گنیا جاندا اے جیہناں پنجابی بولن والے کسے ہور بولی نوں ماڑا سمجھدے ہن۔ بھاویں قبیلے دے لوک پڑھ-لکھ کے بہت اچے عہدیاں اُتے تینات ہن اس دے باو جود وی سارے قبیلے وچ اپنی بولی نوں ہی مان اتے وڈیائی دتی جاندی اے ۔ دوسریاں بولیاں اتے انگریزی بولن والے نوں “کور ای بن گؤ' دا طعنہ ماریا جاندا اے جسدا مطلب اے ایہہ بندہ ہن اپنے قبیلے دے یوگ نہیں رہا ۔
، بازی گر قبیلے دا اپنا ہی اکّ نیاں پربندھ اے۔ اج وی فوجداری؉ اتے دیوانی جھگڑے ایہناں دی اپنی مہاسبھا جسنوں ڈھوء' آکھدے ہن، وچ بیٹھ کے نبیڑے جاندے ہن۔ بھاویں کہ کئی پیڑت دھراں اپنی شکایت تھانیاں کچہریاں وچ وی لے جاندیاں ہن پر اج وی ایہناں جھگڑیاں دا انت قبیلے دی پنچائت وچ آ کے ہی ہندا اے۔ قبیلے دی پنچائت وچ زیادہ جھگڑے ویاہ پربندھ نال متعلق ہندے ہن جہڑے کہ کشیلے دی مہاسبھا ‘ڈھوء' ولوں کئی وکھ-وکھ بیٹھکاں کرکے بہت ہی سہج ڈھنگ نال نپٹائے جاندے ہن اج دے اس گلوبل یگ وچ بھاویں کہ بازی گر قبیلے نے ہر پکھوں ترقی کیتا اے ۔ پر پھر وی بازی گر قبیلے نے اپنی بولی اتے سبھیاچار دیاں سوخم پرتا اتے ورتارے نوں مول روپ وچ بنا کے رکھیا ہویا اے۔ ایہی اس قبیلے دے مطالعہ دی خاص خاصیت اے
بازی گر قبیلے دی تریخی پٹھّ زمین
بازی گر قبیلے دا تریخی پچھوکڑ جانن لئی اس قبیلے نال جڑے تریخی تتھا اتے دنت کہانیاں دا تجزیہ کرکے کجھ کڑیاں جوڑنیاں پیندیاں ہن ۔ بازی گر قبیلے دے اتہاس متعلق سپسٹ اتے پرمانک ویروے بہت گھٹ ملدے ہن ۔ پر پھر وی کجھ تریخی، اساطیری ویرویا اتے دند کہانیاں اُتے بنیاد اُتے کجھ سٹے ضرور کڈھے جا سکدے ہن۔ بازی گر قبیلے وچ اس دے اتہاس متعلق پیڑھی در پیڑی چلدیاں آ رہیاں گوروشالی مکھک کہانیاں اتے دھارناواں اس قبیلے دے گورومئی اتہاس ول اشارہ
کردیاں ہن۔ بازی گر قبیلے دی مہا پنچائت اتے چھوٹے-موٹے اکتاں وچ ایہہ گل اکثر دہرائی جاندی اے کہ ساڈے کھیئے ہوئے راج حصہ دیاں چابیاں سانوں اکّ نہ اکّ دن ضرور ملنگیاں ۔ کہڑا راج؟ کہڑا علاقہ؟ اس متعلق کوئی ٹھوس ویروے حاصل نہیں ہن۔ بازی گر قبیلے دے لوک اپنا تریخی پچھوکڑ راجپوت راجیاں نال جوڑدے ہن۔ بھارت وچ راجپوت ریاستاں دے کھیروں-کھیروں ہو جان اتے مغل سلطنت دے قائم ہو جان اُتے ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ ہجرت کر گئے جسدا مکھ کارن مان مریادا اتے آتم رکھیا ہی سی ۔ ایہناں وچوں زیادہ تر لوک گجرات اتے پاکستان دے بار دے علاقے وچ پناہ گیر بن گئے ۔ ایہناں لوکاں اُتے مغل دور دے شروع توں لے کے انت تک حملہ آوراں ولوں اینے ظلم ہوئے کہ ایہہ لوک کسے باہرلے انسان نوں اپنی ذات اتے ناں دسن توں وی ڈردے سن ۔ جے کوئی ایہناں لوکاں نوں ایہناں دا ناں تھاں پچھدا تاں اگوں ایہہ اسدا اتر ‘میں گوار چھوں” آکھ کے دیندے جسدا مطلب اک تجھ انسان اے ۔ ایہہ لوک اپنے گزارے لئی ڈاچیاں، اوٹھ، مجھاں اتے بکریاں پالدے ہن۔ بازی گر قبیلے دے ورتیا ریت دے لوکاں دے ۵۲ پانڈے ہن۔ ایہناں دا متّ اے کہ بازی گر چتوڑگڑھ دے مول نواسی ہن۔ ''
الگ الگ دھارناواں
پہلی خیال : بازی گر قبیلے دے بزرگاں اتے سیانے لوک قبیلہ پنچائتاں وچ ایہہ کہانی اکثر دہراؤندے رہے ہن کہ پوری دلی تے ساڈا راج سی۔ مغلاں اتے تکاں نال لمبے ویلے تک جدوجہد کردے-کردے ساڈے راجے اتے سردار بری طرحاں ٹٹ گئے سن۔ انت اوہناں دی ہار ہوئی اتے ساڈے لوکاں نے جنگل وچ جاں پناہ لئی اتے خانہ بالزام زندگی جیون لگ پئے ۔
تیجی خیال : اس خیال دے مطابق کسے ویلے بیکانیر اتے جودھ پور؉ دے مدھ وچوں آکڑا ندی گزردی سی ۔ ندی دا پرواہ بدل کے ملتان ول ہو گیا۔ اس طرحاں بیکانیر اتے جودھ پور؉ بری طرحاں سوکاگرست ہو گیا اتے اکال ورگی حالت پیدا ہو گئی جس کرکے اس قبیلے دے لوکاں نوں اپنے آپ نوں اتے اپنے پشو دھن نوں بچاؤن لئی ہور دیساں ول کوچ کرنا پیا۔ بار دی ۱۸۸۱ دی جنگننا وچ لکھیا ہویا اے کہ مول ‘گور ونجاریاں اتے اج دے ونجاریاں وچ کوئی فرق نہیں اے جیہناں نوں کہ مدراس دی پریزیڈینسی وچ دیونیر نے ویکھیا سی، جسدا ذکر اسنے اپنیاں یاتراواں وچ ‘ماری جاتی دے روپ وچ کیتا اے اتے اکرئیئن نے ایہناں دا ذکر گھمنتو جاتی دے روپ وچ کیتا سی ۔'
بازی گر قبیلے دا تریخی پچھوکڑ جانن لئی اس قبیلے نال جڑے تریخی تتھا اتے دنت کہانیاں دا تجزیہ کرکے کجھ کڑیاں جوڑنیاں پیندیاں ہن ۔ بازی گر قبیلے دے اتہاس متعلق سپسٹ اتے پرمانک ویروے بہت گھٹ ملدے ہن ۔ پر پھر وی کجھ تریخی، اساطیری ویرویا اتے دند کہانیاں اُتے بنیاد اُتے کجھ سٹے ضرور کڈھے جا سکدے ہن۔ بازی گر قبیلے وچ اس دے اتہاس متعلق پیڑھی در پیڑی چلدیاں آ رہیاں گوروشالی مکھک کہانیاں اتے دھارناواں اس قبیلے دے گورومئی اتہاس ول اشارہ
کردیاں ہن۔ بازی گر قبیلے دی مہا پنچائت اتے چھوٹے-موٹے اکتاں وچ ایہہ گل اکثر دہرائی جاندی اے کہ ساڈے کھیئے ہوئے راج حصہ دیاں چابیاں
سانوں اکّ نہ اکّ دن ضرور ملنگیاں ۔ کہڑا راج؟ کہڑا علاقہ؟ اس متعلق کوئی ٹھوس ویروے حاصل نہیں ہن۔ بازی گر قبیلے دے لوک اپنا
تریخی پچھوکڑ راجپوت راجیاں نال جوڑدے ہن۔ بھارت وچ راجپوت ریاستاں دے کھیروں-کھیروں ہو جان اتے مغل سلطنت دے قائم ہو جان اُتے ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ ہجرت کر گئے جسدا مکھ کارن مان مریادا اتے آتم رکھیا ہی سی ۔ ایہناں وچوں زیادہ تر لوک گجرات اتے پاکستان دے بار دے علاقے وچ پناہ گیر بن گئے ۔ ایہناں لوکاں اُتے مغل دور دے شروع توں لے کے انت تک حملہ آوراں ولوں اینے ظلم ہوئے کہ ایہہ لوک کسے باہرلے انسان نوں اپنی ذات اتے ناں دسن توں وی ڈردے سن ۔ جے کوئی ایہناں لوکاں نوں ایہناں دا ناں تھاں پچھدا تاں اگوں ایہہ اسدا
اتر ‘میں گوار چھوں” آکھ کے دیندے جسدا مطلب اک تجھ انسان اے ۔ ایہہ لوک اپنے گزارے لئی ڈاچیاں، اوٹھ، مجھاں اتے بکریاں پالدے ہن۔ بازی گر
قبیلے دے ورتیا ریت دے لوکاں دے ۵۲ پاجھے ہن۔ ایہناں دا متّ اے کہ بازی گر چتوڑگڑھ دے مول نواسی ہن۔ ''
پیندیاں ہن ۔ بازی گر قبیلے دے اتہاس متعلق سپسٹ اتے پرمانک ویروے
بہت گھٹ ملدے ہن ۔ پر پھر وی کجھ تریخی، اساطیری ویرویا اتے
دند کہانیاں اُتے بنیاد اُتے کجھ سٹے ضرور کڈھے جا سکدے ہن۔ بازی گر قبیلے
وچ اس دے اتہاس متعلق پیڑھی در پیڑی چلدیاں آ رہیاں گوروشالی
مکھک کہانیاں اتے دھارناواں اس قبیلے دے گورومئی اتہاس ول اشارہ
کردیاں ہن۔ بازی گر قبیلے دی مہا پنچائت اتے چھوٹے-موٹے اکتاں وچ
ایہہ گل اکثر دہرائی جاندی اے کہ ساڈے کھیئے ہوئے راج حصہ دیاں چابیاں
سانوں اکّ نہ اکّ دن ضرور ملنگیاں ۔ کہڑا راج؟ کہڑا علاقہ؟
اس متعلق کوئی ٹھوس ویروے حاصل نہیں ہن۔ بازی گر قبیلے دے لوک اپنا
تریخی پچھوکڑ راجپوت راجیاں نال جوڑدے ہن۔ بھارت وچ راجپوت
ریاستاں دے کھیروں-کھیروں ہو جان اتے مغل سلطنت دے قائم ہو جان اُتے
ایہہ لوک بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں وچ ہجرت کر گئے جسدا مکھ کارن
گجرات اتے پاکستان دے بار دے علاقے وچ پناہ گیر بن گئے ۔ ایہناں
ہوئے کہ ایہہ لوک کسے باہرلے انسان نوں اپنی ذات اتے ناں دسن توں وی
ڈردے سن ۔ جے کوئی ایہناں لوکاں نوں ایہناں دا ناں تھاں پچھدا تاں اگوں ایہہ اسدا
اتر ‘میں گوار چھوں” آکھ کے دیندے جسدا مطلب اک تجھ انسان اے ۔ ایہہ
لوک اپنے گزارے لئی ڈاچیاں، اوٹھ، مجھاں اتے بکریاں پالدے ہن۔ بازی گر
قبیلے دے ورتیا ریت دے ل
بازی گر قبیلے دیاں جم رسماں:-
گربھکال دوران قبیلے دیاں عورتاں کجھ خاص مناہیاں دا پالن کردیاں ہن۔ گربھکال دوران بازی گر عورت گھر دے غذا وچ 'ددھ دی کڑی' دا خاص طور اُتے استعمال کردی اے جہڑی کہ گربھ وچ پل رہے بچے دی صحت لئی بہت لاہے وند ہندی اے۔ اس وچ پیاز، ہری مرچ کالی مرچ، لون، ہنگ تے وڈی الاچی آدی نوں دیسی گھیؤ وچ تڑکا لا کے لوڑ مطابق ددھ پا دتا جاندا اے۔ 'ددھ دی کڑی' سارے پروار لئی وی ہندی اے۔ جیکر گھر وچ روٹی کھان لئی فوری دال سبزی تیار کرنی ہووے تاں اسدی تھاویں 'ددھ دی کڑی' تیار کیتی جاندی اے۔ جنگلی جیون دوران اس وچ پانڈو مٹی دے روڑ پائے جاندے سن۔ حاملہ عورت اپنی اچھا مطابق کوئی کھٹی جاں مٹھی چیز کھا سکدی اے، جس وچ املی ، مٹھے چول اتے کڑاہ آدی شامل ہن۔
بچے دا جم
بازی گر قبیلے وچ بچے دے جم ویلے قبیلے دی دائی اتے دو چار سیانیاں عورتاں جنیپے وچ سہائی ہندیاں ہن۔ حاملہ عورت نوں جنن - پیڑا شروع ہون تے اسدی سسّ ولوں اپنے پروار، ڈیرے دیاں سوانیاں عورتاں اتے خاص کرکے ڈیرے دی دائی نوں ستکار نال بلایا جاندا اے۔ اجیہا نہ کرن دی صورت وچ ڈیرے دیاں عورتاں ناراض ہو جاندیاں ہن اتے جمن والی عورت نوں طعنے - مہنے ماردیاں ہن۔ بازی گر قبیلے وچ بھرون قتل نوں پاپ سمجھیا جاندا اے۔ بچہ پیدا ہون اُتے سارے ڈیرے وچ بے حدّ خوشی منائی جاندی اے۔ جیکر لڑکی جم پوے تاں اسنوں لچھمی دیوی دا روپ سمجھ کے قبول کیتا جاندا اے۔
◆ جے لڑکا جم پوے تاں اسنوں پروار دا ناں اگے تورن والا 'ٹبر وردھک' سمجھ کے ڈھول وجا کے خوشی منائی جاندی اے، سارے ڈیرے وچ گڑ شکر ونڈی جاندی اے۔ بچے والی عورت نوں بچے دے جم توں بعد بچے سمیت گھر اندر ہی کسے پردے والی کسے نگھی تھاں اُتے رکھیا جاندا اے۔ بچے نوں جم دین والی عورت کول گھر دے میمبراں توں علاوہ کسے ہور دا جانا ورجت ہندا اے۔ بازی گر قبیلے وچ بچے نوں جم دین والی عورت دے سرہانے چاقو جاں لوہے دا کوئی ہتھیار رکھیا جاندا اے۔ اس دے منجے دے سرہانے جندرا مار دتا جاندا اے۔ جندرا مارن دا چناتمک مطلب ایہہ اے کہ ایہہ گھر بدروحاں تے بھوت پریتاں لئی ورجت اے۔ بچہ زچہ دے سرہانے چاقو جاں تلوار وی بھوتاں پریتاں رکھیا لئی رکھے جاندے ہن۔ بچے دے جم توں ترنت بعد گھر دے اگے تن دناں لئی دھونا لا دتا جاندا اے۔ ایہہ دھونا گوہے تے پاتھیآں دا لایا جاندا اے اتے دن رات دھکھدا رہندا اے۔ دھونا دھیما ہون دی صورت وچ اس وچ گلی پاتھی سٹّ دتی جاندی اے۔ اس طرحاں بازی گر دے قبیلے وچ گھر اگے اگّ بالن دا اشارہ بچہ زچہ دی بریاں آتماواں توں رکھیا کرنا ہندا اے۔
● بچے دے جم توں ترنت بعد گھر اتے ڈیرے دیاں کڑیاں ولوں جنیپے والے گھر دے باہر نمّ دے پتے بنھے جاندے ہن۔ بازی گر قبیلے وچ نمّ جتھے اکّ طبی دے طور تے پرچلت اے، اتھے نال ہی خوش حالی اتے کھیڑے دا پرتیک وی منی جاندی اے۔ بازی گر قبیلے وچ وچ پرسوت والی عورت نوں تن دن لئی کھان لئی کجھ نہیں دتا جاندا۔ اسنوں تن دن لئی صرف ہلدی والا ددھ اتے پروار ولوں تیار کیتا کاڑھا ہی لینا پیندا اے۔ اس کاڑھے وچ سنڈ، اجوین ، الاچی، کھوپا اتے بنفشہ آدی جڑیاں بوٹیاں پائیاں جاندیاں ہن۔ ایہہ کاڑا پرسوت والی عورت دی جسمانی شدھی لئی دتا جاندا اے۔ بچے دے جم توں بعد بازی گر قبیلے ولوں اگے لکھیاں رسماں ادا کیتیاں جاندیاں ہن :
۱. گڑھتی دی رسم : بازی گر قبیلے وچ بچے نوں جم ویلے پروار دے کسے سیانے انسان ولوں گڑھتی دتی جاندی اے۔ گڑھتی دین دا مان پروار دے کسے سیانے انسان نوں دتا جاندا اے۔ ایہہ رسم وی قبیلے دیاں عورتاں اکٹھیاں ہو کے پوری کردیاں ہن۔ جنیپے والی عورت دے باہر جان اُتے سوا مہینے لئی پابندی ہندی اے۔ گڑھتی گڑ جاں شکر گھول کے تیار کیتی جاندی اے۔ قبیلے وچ ایہہ وشواش کیتا جاندا اے کہ گڑھتی دین والے انسان دے گن بچے وچ داخلہ کر جاندے ہن۔ اس لئی بچے نوں گڑھتی دین لئی کسے سیانے جاں بدھی مان انسان نوں سدیا جاندا اے۔
۲. بچہ - زچہ نوں ودھاؤن دی رسم : قبیلے وچ بچے دے جم توں تن دن بعد بچے دی ماں نوں گھر اتے قبیلے دیاں عورتاں ولوں چونکے چڑایا جاندا اے۔ اس ویلے قبیلے دے بہت سارے بچے وی خوشی مناؤن لئی اکٹھے ہو جاندے ہن۔ اس رسم ویلے سارے ڈیرے دیاں عورتاں نوں ستکار نال سدا دتا جاندا اے اتے ڈیرے دے ہر گھر وچوں کوئی نہ کوئی عورت اس رسم وچ شامل ہندی اے۔ چونکے چاڑھن دی رسم ویلے سبھ توں پہلاں چونکے نوں گاں دے گوہے نال لپّ پوچ کے دھوف جاں دھونی دتی جاندی اے۔ اس مگروں بچہ - زچہ نوں نہا کے چونکے اُتے بٹھایا جاندا اے۔
اس ویلے ماں بچے نوں گود وچ لے کے شردھاپوروک لپی ہوئی زمین تے بیٹھی جاندی اے۔ اس توں بعد قبیلے دی سیانی عورت ولوں بچے اتے اسدی ماں نوں سورج دی حاضری وچ دیوا دکھایا جاندا اے۔ ایہہ دیوا آٹے دا بنیا ہندا اے اتے اس وچ دیسی گھیؤ پایا جاندا اے۔ بچے نوں دیوا دکھاؤن توں مطلب اسنوں پہلی وار روشنی دے روبرو کرنا ہندا اے اتے بازی گر قبیلے وچ اسنوں جیون دی شروعات منیا جاندا اے۔ اس ویلے بچے دی ماں دے سر اُتے پانی دی گڑوی بھر کے رکھی جاندی اے جس نوں 'گھڑولی' کیہا جاندا اے۔ اس ویلے گھر اتے قبیلے دیاں عورتاں ہیٹھاں لکھیا 'گھڑولی' گیت بولدیاں ہن : ودھائیاں جگے تینوں ودھائیاں وے ودھائیاں مندر تینوں ودھائیاں وے ودھائیاں گھودی تینوں ودھائیاں وے ودھائیاں تیری ذات نوں تیری باپ بیٹی رات نوں ودھائیاں وے۔
۔.۔.۔.۔.۔.۔.
واہ واہ کہ ٹوپا لیراں دا واہ واہ کہ پتر فقیراں دا واہ واہ کہ ٹوپا ماہواں دا واہ واہ کہ پتر شاہواں دا
اس رسم ویلے ڈیرے دیاں عورتاں بچے والے پروار نوں گیتاں راہیں مخول وی کردیاں ہن۔
۴. دھمان دی رسم : بچے دے جم توں دو کُ مہینے بعد بازی گر قبیلہ دھمان دین دی رسم پوری کردا اے۔ ایہہ رسم دیوالی ، لوہڑی جاں قبیلے دے کسے حقیقت تہوار والے دن پوری کیتی جاندی اے۔ دھمان دین ویلے سارے ڈیرے دے لوک دھمان دا سدا ملن تے بچے دے جم والے گھر اکٹھے ہو جاندے ہن۔ بچے دا پیؤ بھری سبھا وچ کھڑا ہو کے ہتھ جوڑ کے ڈیرے دے مکھی توں پنج روپئے منگدا اے۔ پنج روپئے ملن اُتے تن روپئے بچے دے پیؤ ولوں قبیلے دی سانجھ دے طور تے رکھ لئے جاندے ہن اتے باقی دے دو روپئے قبیلے دے مکھی نوں موڑ دتے جاندے ہن۔ ایہناں پیسیاں وچ کجھ ہور پیسے پاکے بچے دے پروار ولوں خسکھس اتے گڑ منگایا جاندا اے جس دی شردائی بنا کے سارے ڈیرے دے سیانے لوکاں اتے بزرگاں نوں پیائی جاندی اے۔ اسے شام نوں مالیات مطابق بچے دے پروار ولوں ڈیرے دے سیانے لوکاں نوں غذا لئی سدا دتا جاندا اے۔ غذا کرن توں بعد ڈیرے دے لوک بچے نوں لمی عمر دا اشیرواد دیندے ہن اتے شگن وجوں مالیات مطابق پیسے وی دتے جاندے ہن۔ دھمان والا غذا زیادہ تر شاکاہاری ہندا اے۔ دھمان دین دی رسم توں مطلب بچے دی قبیلے نال سانجھ پکی کرنا ہندا اے۔
۵ ۔ جھنڈ لاہن دی رسم : دھمان دی رسم توں بعد بازی گر قبیلے وچ جھنڈ لاہن دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔ بازی گر قبیلے وچ جھنڈ لاہن ویلے کوئی بہتا کرم کانڈ نہیں کیتا جاندا۔ بازی گر قبیلے وچ جھنڈ لاہن ویلے کسے کوآری لڑکی نوں سوا روپئے دے کے استوں بچے دے مٹھی بھر وال کٹائے جاندے ہن اتے بچے دے پیؤ ولوں ایہہ وال ہری کھیتی وچ سٹّ دتے جاندے ہن۔ بچے دے وال ہریاول وچ سٹن توں مطلب اس دے خوشحال مستقبل دی کامنا کرنا اے۔
۶. گھنگنیاں ونڈن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ جدوں بچہ پہلی پلانگھ پٹدا اے تاں بچے دا پروار اس دے ترن تے 'پہلے قدماں' دی خوشی وچ ڈیرے دے سارے گھراں وچ گھنگنیاں بنا کے ونڈدا اے۔ گھنگنیاں دیسی گھیؤ، شکر اتے خسکھس ملا کے کنک نوں ابال کے تیار کیتیاں جاندیاں ہن۔ گھنگنیاں قبیلے وچ گھر گھر جا کے ونڈیاں جاندیاں ہن۔
۷. چھٹی دی رسم : بازی گر قبیلے وچ لڑکا ہون دی صورت وچ خوشی وچ 'چھٹی دین' دی رسم پرچلت اے۔ اس رسم وچ سارا ڈیرا اتے رشتے دار شامل ہندے ہن۔ چھٹی دی رسم وچ بچے دے پروار ولوں خوشی وچ قبیلے دی روٹی کیتی جاندی اے۔ قبیلے وچ چھٹی دی رسم زیادہ تر سردے پجدے گھراں ولوں ای کیتی جاندی اے۔ چھٹی دی رسم وچ قبیلے دے لوکاں ولوں مالیات مطابق بچے نوں شگن پایا جاندا اے۔ اس رسم ویلے بچے دے پروار ولوں ڈیرے دی 'دائی مائی' ، لڑکیاں اتے سیانے بزرگاں دے کپڑے اتے پیسے دے کے بہتر ستکار وی کیتا جاندا اے۔ قبیلے دے ہر گھر لئی ایہہ رسم ضروری نہیں ہندی۔
● بازی گر قبیلے دیاں ویاہ رسماں :- ویاہ اکّ سماجی ادارہ اے۔ دنیا دی ہر جاتی، جنجاتی اتے قبیلے دیاں ویاہ نال متعلق اپنیاں کجھ رسماں اتے پرمپراواں ہندیاں ہن۔ بازی گر قبیلے وچ ویاہ توں پہلاں منگنی دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔ اس توں علاوہ ویاہ نال متعلق کجھ ہور پرمپرک رسماں وی ادا کیتیاں جاندیاں ہن جیہناں دا ذکر اس پرکار اے :
۱.۔ گٹھے دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ ویاہ توں پہلاں گٹھے دی رسم پوری کیتی جاندی اے جس نوں بازی گر قبیلے دے لوک 'گٹھو' آکھدے ہن۔ قبیلے دے سیانے لوکاں مطابق ادھا ویاہ تاں گٹھے دی رسم نال ای سنپنّ ہو جاندا اے۔ قبیلے وچ رشتے دی دسّ پین مطابق دوہاں دھراں دی رضا مندی توں بعد گٹھے دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔ بازی گر قبیلے وچ گٹھے دی رسم دو کُ مہینے دی عمر وچ ہی پوری کر لئی جاندی سی۔ ہن ایہہ حالت بدل گئی اے۔ ہن ایہہ رسم ویاہ توں اک دن پہلاں وی پوری کر لئی جاندی اے۔ منگنے والے منڈے دے دادکے، نانکے اتے بھین بھرا میل دے روپ وچ کڑی والیاں دے گھر پہنچ جاندے ہن۔ قبیلے وچ کتھڑی ستکار دا چنہ اے۔ اس طرحاں منڈے والیاں دی آؤ بھگت توں بعد ملنی دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔
۲.۔ رنگ لاؤن دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ گٹھے دی رسم پوری ہون توں بعد کڑمنی ولوں ستکار وجوں اپنے کڑم اتے اس دے بھائیاں دے ہولی دے تہوار وانگ رنگ ڈولیا جاندا اے۔ ایہہ رسم گٹھے دی رسم دے سرے چڑھن مگروں کیتی جاندی اے۔ اس رسم ویلے بہت سارا ہاسہ ٹھٹھا وی ہندا اے اتے کئی وار کڑم اتے اس دے بھراواں دے مونہہ رنگ نال لال کر دتے جاندے ہن۔ اس رسم نوں قبیلے دے 'چھارنا' کہندے ہن۔
۳.۔ بازی گر قبیلے وچ ویاہ دی رسم :- پرانے سمیاں وچ جدوں آواجائی دے زریعہ بہت گھٹ سی تاں ویاہ والیاں دھراں مطلب کڑی اتے منڈے والے اکّ دوجے دی سہولت لئی ۲ تن مہینے لئی اپنیاں اپنیاں ٹپریاں لے کے اکّ دوجے دے نیڑے ڈیرا لا لیندے سن۔ ایہہ سبھ اکّ دوجے نال رابطہ بنائی رکھن لئی کیتا جاندا سی۔ ویاہ توں اکّ مہینہ پہلاں ہی ویاہ دیاں تیاریاں شروع ہو جاندیاں ہن۔ بازی گر قبیلے وچ ویاہ توں لگبھگ دو تن مہینے پہلاں ہی ویاہ والی لڑکی جاں نونھ لئی مالیات مطابق سونے اتے چاندی دے گہنے اتے وری دے سوٹ تیار کروا لئے جاندے ہن۔ پروار دا مکھی سارے رشتے داراں نوں آپ گھر گھر جا کے ویاہ دا سدا دندا اے۔
۴.۔ گھوڑیاں گاؤن دی رسم :- بازی گر قبیلے دیاں عورتاں ویاہ توں ۱۰ – ۱۲ دن پہلاں ویاہ والے منڈے دے گھر اکٹھیاں ہو کے گھوڑیاں گاؤنیاں شروع کر دندیاں ہن۔ گھوڑیاں گاؤن دے نال نال بازیگرنیاں ولوں قبیلہ ناچ وی پیش کیتے جاندے ہن۔ اس رسم ویلے عورتاں ولوں کئی سوانگ وی رچے جاندے ہن۔ بازی گر قبیلے دے ہر ویاہ وچ ہیٹھ لکھی پرمپرک گھوڑی اکّ خاص انداز وچ گائی جاندی اے : کینے گھوڑی منگی اے کینے ملّ کرائی اے یارھے گھوڑی منگی اے جگے ملّ کرائی اے
گھوڑی کردی تھئیا تھئیا گھوڑی منگدی لکھ روپیہ
۵.۔ بودی گندن دی رسم :- بازی گر قبیلے ویاہ توں اکّ دن پہلاں منڈے کڑی دے گھر وچ بودی گندن دی رسم پوری کیتی جاندی اے۔ ویاہ والے منڈے دی دادی، بھوآ، بھیناں اتے بھابیاں اکٹھیاں ہو کے بودی گندن دی رسم ادا کردیاں ہن۔ اس رسم وچ ویاہ والے منڈے اتے کڑی دے وال بنھ دتے جاندے ہن۔ اس بارے قبیلے دا ایہہ لوک وشواش جڑیا ہویا اے کہ اس طرحاں کرن نال ویاہ والے منڈے جاں کڑی نوں کسے باہرلی شے دا ڈر نہیں رہندا۔ اس مگروں قبیلے دیاں عورتاں اکٹھیاں ہو کے شگناں دے گیت گاؤندیاں ہن : کیسر کیلے دا ویلا بودی گندن دا ویلا بھابیاں سدن دا ویلا بھیناں سدن دا ویلا
۶.۔ بودی کھولن دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ ویاہ دے دوجے دن سورج چڑھدیاں ہی منڈے جاں کڑی دی بودی کھولھ دتی جاندی اے۔ اس ویلے قبیلے دیاں عورتاں ڈھولکی دی تھاپ تے پرمپرک گیت گاؤندیاں ہن : کھولو گاٹھاں، گاٹھاں کھولو وے ایہہ کس کنجری نے بنیاں وے ستّ کھویلے نے بنیاں کھولو وے۔
۷.۔ مہندی لاؤن دی رسم :- بندی کھولن دی رسم توں بعد ویاہ والے منڈے دیاں بھیناں ، جیجے، ساتھی اتے بھرجائیاں اکٹھے ہو کے اس دے مہندی لاؤن دی رسم پوری کردیاں ہن۔
۸.۔ گانا بنن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ مہندی دی رسم توں بعد منڈے دے جیجے ولوں منڈے دے ہتھ کھمبڑی بنہی جاندی اے۔ اسنوں ۷ گنڈھاں دتیاں جاندیاں ہن۔ بازی گر قبیلے وچ اسنوں 'گانا' کیہا جاندا اے۔
۹.۔ وٹنا ملن دی رسم :- ویاہ والے منڈے دے وٹنا پروار دے جوائیاں اتے بھرجائیاں ولوں لایا جاندا اے۔
۱۰.۔ خارے دی رسم : منڈے دے جیجے تے بھرجائیاں ویاہ والے منڈے نوں کھارے اُتے چاڑھدے ہن۔ اس رسم وچ ویاہ والا منڈا اپنے ہتھ وچ اکّ تھالی پھڑ لیندا اے جس وچ اکّ دیوا جگایا جاندا اے۔ ویاہ والا منڈا ایہہ تھال پھڑکے پیراں وچ مودھی رکھی پرات اتے چڑھ کے کھڑ جاندا اے۔ ویاہ والے منڈے دا پروار ، رشتے دار اتے قبیلے دے ویاہ وچ شامل لوک ویاہ والے منڈے توں عقیدت مطابق پیسے وار کے اس دیوے والی تھال وچ رکھ دیندے ہن۔
۱۱.۔ سہرا بنھن دی رسم :- ویاہ والے منڈے دا سہرا جیجے ولوں بنھیاں جاندا اے۔ اس رسم ویلے منڈے دیاں بھیناں اچیچے طور تے شامل ہندیاں ہن۔
۱۲.۔ واگ پھڑن دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ برات ترن توں پہلاں منڈے دی بھین ویر دے ویاہ دی خوشی وچ ویاہ والے منڈے دا پلہ پھڑدی اے۔ اس رسم نوں بازی گر قبیلے وچ 'واگ پھڑائی' کیہا جاندا اے۔
۱۳.۔ پرکھیاں دی تھاں تے متھا ٹیکن دی رسم :- ویاہ والا منڈا اپنے پرکھیاں دی بنی ہوئی تھاں اُتے پروار سمیت متھا ٹیکدا اے۔
۱۴.۔ ملنی دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ برات کڑی والیاں دے گھر پہنچن اُتے سبھ توں پہلاں ملنی دی رسم ہندی اے۔ ملنی دی رسم ویلے قبیلے دیاں عورتاں سٹھنیاں دے روپ وچ ایہہ گیت بولدیاں ہن : کنکاں دا کن میں لواں نالے بنھاں کپّ اگے دھرمشوتنیاں بھڑکدیاں تساں کیوں کیتی چپّ
مایہ کریئے ٹھیکری دل کریئے دریا مایہ آونی جاونی توں شاباش پلے پا میریا سوہنیاں۔
۱۵.۔ پھیریاں دی رسم :- بازی گر قبیلے وچ ملنی دی رسم توں بعد پھیریاں دی رسم ہندی اے۔ پرانے ویلے وچ پھیریاں لئی مٹی دے گھوڑیاں اتے 'اکّ' دے پتے رکھ کے بلی بیدی بنائی جاندی سی۔ مگر اجوکے ویلے وچ ایہہ رسم لگبھگ ختم ہون کنارے اے۔ ہن بازی گر قبیلے وچ زیادہ تر ویاہ سکھ دھرم دیاں ریتاں مطابق ہون لگ پئے ہن۔ پرمپرک رسماں ریتاں وچ کافی بدلاء آیا اے۔ کجھ رواج مڈھ قدیم توں مول روپ وچ چلدے آ رہے نے اتے کجھ ویلے دے ویگ دے نال نال الوپ ہو گئے ہن جاں پھر اوہناں وچ وڈی تبدیلی ویکھی جا سکدی اے۔
۱۶.۔ قبیلہ بینتی : بازی گر قبیلے وچ ویاہ والی لڑکی دی چنی ویاہ آلے لڑکے دے پلے نال بنھ کے ویاہ دی رسم سنپنّ کیتی جاندی اے۔ اس طرحاں لڑکی نوں لڑکے دے لڑ لا دتا جاندا اے۔ ایہہ رسم پوری ہون اُتے ویاہ والی لڑکی دے پروار دا مکھی اپنے گل وچ اپنے سافے دا پلہ پا کے لڑکے والیاں نوں نمرتا سمیت قبیلہ بینتی کردا اے : مارھاج ! مارے پالے ای جنو تل پھلّ سریؤ میں تنے دیئ ریو چھوں باقی تارے آنگے مار ای ہاتھ جوڑکے منت چھا میں تنے کائیں نہیں دنو مار لاج راکھیں۔
۱۷.۔ مٹھے چولاں دا آدان-حاصل : بازی گر قبیلے وچ ویاہ دی رسم پوری ہون توں بعد دوہاں دھراں ولوں مٹھے چولاں دا آدان حاصل کیتا جاندا اے۔ منڈے والے مٹھے چول گھروں بنا کے لے کے جاندے ہن۔ ایہہ مٹھے چول سارے براتیاں اتے رشتے داراں وچ ورتائے جاندے ہن۔ اجکلھ ایہناں چولاں دی تھاں مہنگیاں مٹھیائیاں نے لے لئی اے۔
۱۸.۔ ڈولی چاڑھن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ ویاہ والی کڑی دے مہندی لاؤن توں بعد تیل پاؤن دی رسم پوری کیتی جاندی اے۔ اس رسم وچ کڑی دے سوہریاں ولوں لاگ دے طور اُتے سکی مہندی ، وٹنا، لالی، سرمہ، چوڑیاں، رنگ - برنگے ربن تے ستّ گڑ دیاں روڑیاں دتیاں جاندیاں ہن۔ ایہہ شگناں دا گڑ اس دیاں سہیلیاں چ ونڈ دتا جاندا اے۔
۱۹.۔ پانی وارن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ ویاہ والا منڈا جدوں نویں ویاہتا نوں گھر لے کے آؤندا اے تاں نویں ویاہے جوڑے دے گھر وچ داخلہ کرن توں پہلاں منڈے دی ماں نویں ویاہے جوڑے دے سر توں ستّ وار پانی وار کے پیندی اے۔ اس رسم ویلے منڈے دی ماں ولوں اپنی نویں ویاہی عورت پہلے دن اپنے سوہریاں دے گھر جاکے روٹی نہیں کھاندی۔ اس لئی پہلے دن دا کھانا اس دے کسے رشتے دار دے جاں نزدیکی گھروں لیایا جاندا اے۔
۲۰.۔ گانا کھولن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ ویاہ توں دوجے دن گانا کھولن دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔ اس رسم وچ نواں ویاہیا جوڑا اکّ دوجے دی کلائی توں گانا کھولن دی رسم پوری کردا اے۔
۲۱.۔مانڈا کھیڈن دی رسم : مانڈا کھیڈن دی رسم وچ پتل دی پرات نوں چولاں دی مانڈ نال بھر لیا جاندا اے۔ اسے مگروں مانڈ وچ چاندی دی انگوٹھی اتے سوا روپیہ سٹّ دتا جاندا اے۔ اس رسم وچ نواں ویاہیا جوڑا ہشیاری نال مانڈ وچوں انگوٹھی لبھدا اے۔ جسنوں انگوٹھی پہلاں لبھّ جاندی اے، ایہہ انگوٹھی اوسے دی ہی ہو جاندی اے۔
۲۲.۔ تیلے کھیڈن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ تیلے کھیڈن دی رسم ویلے ستّ سرکڑے دے چھوٹے چھوٹے تیلے نویں ویاہے جوڑے دے ہتھ وچ پھڑا دتے جاندے ہن۔ اس رسم وچ نویں ویاہے لڑکے لڑکی ولوں اک دوجے دے ہتھاں وچ گھٹ کے پھڑے ہوئے تیلے زور ازمائی کرکے کڈھے جاندے ہن۔ بازی گر قبیلے وچ ایہہ رسم پردے وچ بھرجائیاں اتے بچیاں دی حاضری وچ پوری کیتی جاندی اے۔
۲۳.۔ چونکے چاڑھن دی رسم : بازی گر قبیلے وچ نویں ویاہی وہوٹی نوں ویاہ توں دوجے دن چونکے چڑھایا جاندا اے۔ اس نوں 'تون وچ شامل کرنا' وی کیہا جاندا اے۔ اس رسم وچ نویں ویاہی لڑکی اپنے ہتھیں غذا تیار کرکے اپنے سسّ سوہرے اتے پروار نوں پروسدی اے۔ اس رسم دا مقصد نویں ویاہی لڑکی نوں گھر دی ذمہ واری سونپنا ہندا اے۔
۲۴.۔ مٹھیآں باٹیاں دی رسم : اس رسم وچ نویں ویاہی لڑکی اپنے پیکیاں دے گھر کجھ دن بتاؤن توں بعد مٹھیآں روٹیاں بنا کے سوہرے گھر لیاؤندی اے جو کہ ڈیرے دے سارے گھراں وچ ورتائیاں جاندیاں ہن۔ اس رسم توں مطلب لڑکی دا اپنے سوہرے گھر نال جڑن دے نال نال ڈیرے دے سارے گھراں نال سانجھ ظاہر کرنا ہندا اے۔ ایہہ رسم دو گوتراں دی سانجھ بھائیچارک سانجھ نوں پکا کردی اے۔
◆ بازی گر قبیلے دیاں ایہہ رسماں نفسیات پکھ توں بہت ہی اہم ہن۔ بازی گر قبیلے وچ نویں ویاہی لڑکی پھر اکّ جاں دو دن بعد اپنے پیکے گھر پھیرا پاؤندی اے اتے اتھے دس پندراں دناں دے ویلے لئی رکدی اے۔ پھر اسنوں کسے حقیقت تہوار والے دن اسدا شوہر پھر توں لین آؤندا اے۔ اس دوجے پھیرے دوران ہی اوہناں دے گرہستھی جیون دی شروعات ہندی اے۔ اس پرکار بازی گر قبیلے وچ لمیاں رسماں توں بعد ویاہ سنپنّ ہندا اے۔
بازی گر قبیلے دے موت دیاں رسماں
۱. چلی دین دی رسم: بازی گر قبیلے وچ کسے بزرگ جاں سیانے آدمی دے مرن ویلے چلی دین دی رسم ادا کیتی جاندی اے۔ مرن والے انسان دے مونہہ وچ ہتھ دی چلی نال پانی دیندے ہن۔ قبیلے وچ ایہہ یعقین اے کہ جے کوئی انسان چلی توں بناں مر جاندا اے تاں اسدی روح بھوت - پریت بن کے بھٹکدی رہندی اے۔
۲. منجی توں ہیٹھاں اتارن دی رسم: بازی گر قبیلے وچ مرن والے انسان نوں موت توں ترنت بعد منجی توں ہیٹھاں اتار دتا جاندا اے۔ اس اُتے کوئی سفید کپڑا تان دتا جاندا اے اتے سوگوان لوک گھر دے باہر اکٹھے ہو کے ویہڑے وچ بیٹھ جاندے ہن۔
۳. سوگ دی رسم: متک انسان دا پروار ردن کردا ہویا اسدا جس گائن کردا اے۔ اس ردن وچ متک دیاں رشتے دار عورتاں وی شامل ہندیاں ہن۔ قبیلے دے سیانے لوک موت دے سدیوی سچ دے نصیحت دین دے نال - نال متک دے پروار نوں ڈھارس وی دیندے ہن۔
۴. سنسکار دیاں رسماں: بازی گر قبیلے وچ سورج دی حاضری وچ سنسکار کرن دی رسم پچلت اے۔ جیکر انسان دی موت رات ویلے جاں سویرے ویلے ہووے تاں اسدا سنسکار سورج چڑن اُتے ہی کیتا جاندا اے۔ بازی گر قبیلے وچ متک عورت اُتے لال دشالا تانیا جاندا اے۔ بازی گر قبیلے دیاں عورتاں متک دی ارتھی وچ شامل نہیں ہندیاں۔
۵. گھڑا بھنن دی رسم: بازی گر قبیلے وچ جدوں متک انسان نوں گھروں شمشان لئی کڈھیا جاندا اے تاں سویاں دے راہ وچ اس توں پانی دا گھڑا وار کے بھنّ دتا جاندا اے۔ استوں مطلب اے کہ اسدا اج توں اس سنسکار توں انّ - پانی مکّ گیا اے۔
۷. کپال کریا: بازی گر قبیلے وچ متک دی چکھا دے تھوڑا کُ پانی جان دے بعد متک دی 'کپال کریا' کیتی جاندی اے۔ اس رسم وچ متک دی کھوپری نوں ستّ وار اکّ لمے بانس نال ٹھوکیا جاندا اے تے پھر بانس نوں چکھا دے دوجے پاسے وگاہ کے سٹیا جاندا اے۔ اس کریا نوں کپال کریا آکھیا جاندا اے۔
۸. پھلّ چگن دی رسم: بازی گر قبیلے وچ تیسرے دن متک دے پھلّ چگ کے اکّ چٹی تھیلی وچ پا کے کسے رکھ دی ٹہنی اُتے ٹنگ دتے جاندے ہن۔ آدمی دا بھوگ بارھاں دناں بعد اتے عورت دا بھوگ گیارھاں دناں بعد پایا جاندا اے جسنوں ترتیب وار 'باہرا' اتے 'گیارا' آکھدے ہن۔
۹. پانی دین دی رسم: بازی گر قبیلے وچ متک دے بھوگ والے دن پروار دے ممبر، رشتے دار اتے قبیلے دے لوک مرن والے انسان نوں پانی دین دی رسم ادا کردے ہن۔ اس رسم وچ پانی دے دو گھڑے بھر کے نیڑے - نیڑے رکھ دتے جاندے ہن۔ بھوگ اُتے متک نوں شردھانجلی دین والے لوک بھوگ والے گھر داخل ہندیاں ہی سبھ توں پہلاں ' پانی دی رسم' پوری کردے ہن۔
۱۰. شوق وارتا دی رسم: بازی گر قبیلے دے لوک بھوگ اُتے اکّ گول چکر دے سائز وچ اکٹھے ہو کے بیٹھ جاندے ہن۔ اس ویلے اوہناں لئی اکّ سانجھے تھال وچ 'بیڑیاں' اتے حقہ آدی رکھ دتے جاندے ہن۔ اس موقعے متک دے شبھ کماں دے گنگان دے نال - نال برادری دے الجھے ہوئے مثلیاں تے وچار - وٹاندرا کیتا جاندا اے۔
۱۱. قبیلے دے جھگڑیاں متعلق وچار-وٹاندرا: بازی گر قبیلے وچ بھوگ دی رسم موقعے بازی گر قبیلے دے وکھ - وکھ تھاواں توں آئے پینچ اتے نمائندے اکتر ہوئے ہندے ہن۔ بازی گر قبیلے وچ اٹھے نویں جھگڑیاں اتے مثلیاں متعلق ایہناں رسماں ویلے وچار- وٹاندرا کیتا جاندا اے۔
۱۲. بچے دی موت متعلق رسماں: بازی گر قبیلے وچ کسے بچے دی موت ہو جان دی صورت وچ اسنوں دفنایا جاندا اے۔ پروار وچ بچے دی موت ہو جان اُتے بہتے کرم کانڈ نہیں کیتے جاندے۔ بازی گر قبیلے وچ کسے بچے دے کومل سریر دا سنسکار نہ کرن دی رسم قبیلے دے بچیاں نال گہرے بھاوناتمک لگاؤ وچوں پیدا ہوئی اے۔
۱۳. بتی دھاراں دی رسم: بازی گر قبیلے وچ متک بچے نوں دفناؤن توں پہلاں اس دی ماں ولوں اس نوں ددھ دیاں 'بتی' دھاراں دتیاں جاندیاں ہن۔ ایہہ رسم بچے دی روحانی امن نال جڑی ہوئی اے۔ پروار دے ممبر اتے ڈیرے دے ہور سیانے لوک بچے دے سنسکار وچ شامل ہندے ہن۔
۱۴. بچے دے متک سریر دی سمت بدلنی: سویاں دے ادھ وچ جا کے اکّ وار بچے دے متک سریر دی سمت بدلی جاندی اے۔ بازی گر قبیلے وچ ایہہ اکّ سنسکار اے۔ اجیہا اس لئی کیتا جاندا اے کہ متک بچے دی روح نوں تھوڑا جا آرام مل جاوے تے اوہ اپنے گھر دا راہ بھلّ جاوے۔
۱۵. بچے دی موت دا سوگ توڑن دی رسم: بازی گر قبیلے وچ سویاں توں واپس پرتدیاں بازی گر قبیلے دے لوک تھوڑی دیر لئی کسے بیری دے درخت کول رکدے ہن۔ بچے دے سنسکار وچ شامل لوک بیری دا اکّ - اکّ پتہ توڑ کے مونہہ وچ پاؤندے ہن۔ پھر اس پتے نوں دنداں نال ٹکّ کے پرھاں سٹّ دتا جاندا اے۔
بازی گر قبیلے دی موجودہ حالت:-
پنجاب دے موجودہ حالت بڑی ماڑی اے۔ وڈی گنتی وچ پسوں پالن ہون کرکے ایہہ قبیلہ جنگل، بیلیاں، ہریاں چارگاہاں، پانی دی بھال وچ اک تھاں توں دوجی تھاں جاندا رہا۔
موت متعلق رسم رواج
بازی گر اپنا پچھا مارواڑ دسدے ہن۔ مارواڑی بازی گر اپنا دھرم ہندو دسدے ہن۔مگر ایہہ مردیا نوں جلاؤدے ہن صرف تن سال دا بچہ ہووے اس نو ہی دپھناؤدے ہن ۔ تن سال تو گھٹ بچے دا بھوگ نہی کردے بھوگ نوں بارا وی کیہا جادا اے کیونکہ بازی گر قبیلے دے لوک مرن تو بارا دن بعد بھیوے تو لیایا پانی مرے ہوئے بندے نوں اہنا دی شاتی لئی پرالی دے دو تلے لے کے پانی نوں چھڑکدے ہن۔ اس توں بعد لنگر آدی دا پربندھ ہندا اے پر دوسرے اجھں ہی دفنا دیندے ہن دبن توں پہلا تابعے دا پیسہ اگّ وچ گرم کرکے مردے دے متھے تے لا دتا جاندا اے بھوگ ہون تو بعد گھڑیا جس چ پانی ہندا اے نو توڑیا جادا اے آدی۔
بازی گر قبیلے دی بولی اتے خفیہ بولی - بازی گر قبیلے دا اپنا ہی اک بولی پربندھ اے ۔ بازی گر لوک دے رنگ بولی شبد ہن جہڑی کہ راجستھانی مول دی بولی اے ۔ اس بولی ' دی اپنی کوئی لپی نہیں اے ۔ ایہہ بولی صدیاں توں اک پیڑی توں دوجی - پیڈی تک زبانی روپ وچ چلدی آ رہی اے ۔ بھارت دے غور ، گورماٹی اتے کور بجاریاں دی بولی دا تعلق وی اسے بولی نال اے ۔ اس بولی دے لئی شبد گجراتی ، مارواڑی ، ہندی اتے برج بولی نال کافی ملدے کردے ہن ۔ بھارت وچ لگبھگ ۱۰٪ لوک غور بولی بولدے ہن ۔ اج وی راجستھان دے کوٹا ، بوندی جے پور ، جودھ پور؉ چتوڑگڑ اتے میواڑ دے علاقیاں وچ اس بولی دا تجربہ کیتا جاندا اے ۔ گریئرسن اپنے بولی سروے وچ ‘ بنجارہ ’ اتے ‘ لبانا ’ لوکاں دی بولی نوں اکو کوٹی وچ رکھدا اے ۔ مالک ہون کرکے کئی رمتے قبیلیاں دی بولی گھمکڑ تنقید بھارت دیاں وکھ وکھ بولیاں دا مپناہ اے جس وچ وکھ وکھ مقامی بولیاں دے شبد آپس وچ رچ مچ گئے ہن ۔ اس طرحاں بازی گر قبیلے دی بولی وچ وی ایہہ اثر ویکھیا جا سکدا اے ۔ بازی گر لوکاں دو مکھ دھارا نالوں ٹٹے رہن کرکے بولی اتے تہذیبی مطالعہ پکھوں انگولے رہے ہن ۔ ‘ سماج سائنسداناں دا وچار اے کہ اپرادھی قبیلیاں نوں چھڈّ کے بہت سارے ٹپریواس قبیلیاں دی بولی “ پجن ’ روپ وچ پرچلت اے ۔ پجن مول روپ وچ انگریزی شبد بزنس دا اپبھرنش اے ۔ انگرے - جدوں ویوپار لئی چین آئے تاں انگریزی اتے چینی بولی دے مپناہ ' تے جہڑی ملگوبھا انگریزی دا نکاس ہویا اسنوں ‘ بزنس انگریزی ’ । کیہا جان لگا ؛ جو چینی اچارن کرکے پجن انگریزی ہو گیا ۔ ایوں - دو بھاشک حالات ماتحت پیدا ہوئی کسے وی مشرت بولی نوں پجن کیہا جانا لگا ۔ بہت سارے قبیلے پیشہ ورانہ لوڑاں لئی پجن نوں اپناؤندے ہن ۔ تاں اسنوں کرؤل کیہا جاندا اے ۔ اجیہی بولی وچ پر اثر بولی دے وگڑے ہوئے شبد اتے علاقائی بولی دا رنگ ہندا اے پر جیہناں وچ ویوپاری بولی توں پہلاں ہی دو قسم دی بولی پرچلت ہووے ، جس نہ ہی پجن ۔ ” - قبیلے وچ بولی جان والی بولی نوں نہ کرتل کیہا جا سکدا اے ، - بازی گر قبیلے دی بولی نوں مکھ طور تے تن حصےآں وچ ونڈ کے ویکھیا جا سکدا اے :
۱. کبیلو دی بول چال دی بولی ،۲ ۔کبیلو دی خفیہ بولی ۳ ۔ قبیلے دی جن رابطہ دی بولی
۱. بازی گر قبیلے دی بول چال دی بھاشا- بازی گر قبیلے دی بولچار دی بولی نوں ‘ غور بھاشاں ’ کیہا جادا اے ۔ بازی گر قبیلے دی بولی راجستھان دی ‘ گوار ' بولی نال کافی ملدی جلدی اے ۔ ویلے دے نال نال بولی دی ووکیبولری وچ تیزی نال آ رہا تبدیلی وی ویکھن نوں ملدا اے ۔ جدید یگ دیاں نویاں کاڈھاں اتے اوہناں لئی نویں مقررہ ناں بازی گر قبیلے ولوں اپنے طور تے ہی گھڑ لئے جاندے ہن جہڑے کہ بڑی جلدی قبیلے وچ پرچلت ہو جاندے ہن ۔ سارے بازی گر قبیلے وچ اکو طرحاں دی بولی پرچلت اے پر نال ہی اس توں تھوڑا بہتا مقامی اثر وی دیکھن نوں ملدا اے ۔ بھاویں کہ بازی گر قبیلے دے لوکاں وچ تیزی نال تعلیم دا پاسار ہو رہا اے اتے اس قبیلے نال متعلق کافی بچے انگریزی سکولاں اتے پیشاور کالجاں وچ اچّ کوٹی دی سکھیا حاصل کر رہے ہن پر پھر وی ہر بازی گر گھر وچ ‘ کور ’ بازی گر بولی ہی بولی جاندی اے ۔ ہر وقت کوئی دوجی بولی بولن والے بچے جاں انسان نوں ‘ کور ہی بن گؤ ’ قہقے جھاڑ پائی جاندی اے ۔ بازی گر قبیلے دے لوک اپنے آپ نوں ‘ غور ’ اتے قبیلے توں باہرلے انسان نوں ‘ کور کہندے ہن ۔ بازی گر قبیلے وچ ‘ کور ’ شبد نوں بہتا آدریوگ شبد نہیں سمجھیا جاندا سگوں اس طرحاں دے انسان نوں منفی نظر توں ویکھیا جاندا اے ۔ بازی گر قبیلے دے لوکاں وچ باہرلے انسان لئی اکّ ہور شبد ' ناٹی ’ کافی پرچلت اے اس پرکار قبیلے توں باہرلی عورت لئی ترتیب وار ‘ کوری ’ اتے ‘ ناٹن شبد دا تجربہ کیتا جاندا اے ۔ اسے طرحاں ہی قبیلے توں باہرلے لڑکے اتے لڑکی لئی ترتیب وار ' کوڈا ' اتے ' کوڈی ' شبد دا استعمال ہندا اے ۔ ایہناں اُتلے دوویں شبداں نوں وی بازی گر قبیلے وچ منفی نظر توں ویکھیا جاندا اے
۲ بازی گر قبیلے دی خفیہ آگھار : بازی گر قبیل دی خفیہ ایہہ بولی بازی گر قبیلے وچ پر ترقی یافتہ روپ وچ پرچلت اے ۔ جیکر فتراں اتے اچارن لہجہ بازی گر قبیلے دی بول چال دی بولی توں اس بولی دی قبیلے دی بول چال نال تلنا کیتی جاوے تاں اسدی وادھا بلکل الگ اے ۔ اسدا محاورہ وی بہت نویکلا اے ۔ ایہہ بولی - قبیلے دے لوکاں اتے سیانے بزرگاں دے مطابق ایہہ بولی قبیلے دیاں - بازی گر قبیلے دی بول چال دی بولی توں بالکل الگ اے ۔ بازی گر سنکٹکالین پرحالات دی اپج اے ۔ بازی گر قبیلے دی اس خفیہ بولی کول قبیلے دی بول چال دی بولی دا پورے دا پورا ڈھانچہ موجود اے ۔ ایہہ بولی قبیلے دی بول چال دی بولی وانگ بیئدک وہاء اتے روانگی والی اے ۔ اس بولی کول ووکیبولری دا بہت وڈا بھنڈار ہو کئی واری اکّ وستو جاں انسان لئی دو دو شبد پرچلت ہن : اداہرن دے طور تے : کوئی اجنبی آیا اے اس واک لئی قبیلے وچ دو ہیٹھ لکھے وکھ وکھ واک پرچلت ہن : ۱ ۔ پوریا آ گؤ چھا ( بازی گری ) ۲. ناٹی ایوَ گؤ چھا ( پارسی ) بازی گر دے قہر وڈے پدھر تے قبیلے دی ایہہ خفیہ بولی قبیلے توں باہرلے اجنبی جاں اجنبیاں لئی ورتی جاندی اے جیہناں نوں قبیلے لئی غیر سمجھیا جاندا اے جاں جس نال قبیلہ گھلن ملن توں گریز کردا اے ۔ بازی گر قبیلے تے وکھ وکھ ویلے آئے سنکٹاں دوران اس خفیہ بولی نے ہی بازی گر قبیلے دی ہوند نوں بچائی رکھیا اے ۔ مغل دور اتے انگریزی راج ویلے قبیلہ اپنی گوار بولی اتے خفیہ بولی صدقہ ہی اوہناں تے ظلم توں بچیا رہا اے ۔ ۱۹۴۷ دی ونڈ دوران جدوں بدامنی اتے قتل و غارت ہو رہی سی تاں بازی گر قبیلے دے لوکاں نے اپنے قبیلے دے لوکاں نوں اپنی خفیہ بولی وچ زبانی سندیش بھیج بھیج کے اس حالت توں جانوُ کروایا سی اتے سارے قبیلے نوں جلدی ' توں جلدی بھارت آ جان لئی آکھیا سی ۔ اس طرحاں دے سندیساں وچوں اکّ سنیہا اس پرکار اے :
کھدر کریب
گھوگی کیوَ
کرگی ٹیگ
۔۷ ۵
ایہناں شبداں دا مطلب اے کہ : کپڑا لیڑا سبھال کے کیتیاں ۔ ایہہ بولی پیڑھی در پیڑھی زبانی روپ وچ اگے چلدی رہندی اے ۔ । اج وی کئی حالتاں وچ اس بولی دا تجربہ کیتا جاندا اے ۔ کئی وار گھر وچ چھوٹے بچیاں توں کئی گل لکاؤنی ہووے تاں خفیہ راج دا | تجربہ کیتا جاندا اے ۔ بازی گر قبیلے دیاں عورتاں نوں پڑ بولی دا : تجربہ مرداں نالوں زیادہ کردیاں ہن ۔ ایہہ بولی بھارت دی کسے وی ہور بولی نال بالکل نہیں ملدی سگوں ایہہ نویکلی اتے چتر بولی اے ۔ گوار بولی قبیلے ولوں ہنڈھائیاں سنکٹکالین حالات دی اپج اے ۔ باجگیر قبیلے دی عام بول چال دی بولی گجراتی ، مارواڑی ، راجستھانی ، ہندی اتے سنسکرت بولی دا مپناہ اے ۔ قبیلے وچ اس بولی نوں گوار بولی کیہا جاندا اے ۔ بازی گر قبیلے دے لوک ویلے دی مار سہندے ہوئے صدیاں توں وقائم ہو کے جدھروں جدھروں وی لنگھدے گئے ، اوہ اوہناں علاقیاں دی بولی دے شبد اپنی بول چال دی بولی دا حصہ بناؤندے گئے ۔ ایہہ اکّ سہج تے اچیت ورتارا ہندا اے بازی گر قبیلے دی خفیہ بولی غیرملکی حملہ آوراں اتے مغلاں دے ویلے ہوند وچ آئی منی جاندی اے ۔ مغلاں دے لگاتار حملیاں نے بازی گر قبیلے دا جنجیون است مصروف کر دتا سی ۔ مغل دور وچ ایہناں لوکاں نے اپنی ہوند اتے روایت نوں بنائی رکھن لئی اکّ وکھری دتا جاندا اے ۔ خفیہ بولی ایجاد کیتی جس نوں باجگیری بولی جاں پارسی دا ناں وی دتا جاندا اے۔
۳. جن رابطہ دی بولی : بازی گر قبیلے دے لوکاں دی جن رابطہ دی بولی متعلق کھیتر والی بولی ہندی اے ۔ قبیلے دے لوک ونج وپار اتے نرباہ کرن لئی اس بولی دا استعمال کردے ہن ۔ اس بولی وچ کجھ شبد قبیلے دی بولی دے آ جان کرکے ایہہ بولی ہائیبرڈ ( Hybrid ) قسم دی بن جاندی اے جسنوں قبیلے دے لوک اپنے سکھ اتے سودھا مطابق ورتن لگ جاندے ہن ۔ ایہہ بولی قبیلے وچ بڑی جلدی پرچلت ہو جاندی اے ۔ اس لئی کسے اچیچ جاں یتن دی ضرورت نہیں پنجابی بولی دا استعمال کردا اے ۔ پیندی ۔ اداہرن دے طور پنجاب دا بازی گر سمودائے جن رابطہ لئی پنجابی بولی دا استعمال کردا اے۔
بازی گر قبیلے دی بولی اتے خفیہ بولی پنجابی بازی گر قبیلے دی بولی
دی خفیہ بولی
۸بھ۰ ۸بھ۰ ۵۲
ماس ماس ٹوبی
کاں کاگ کاگ
روٹی باٹی ڈھواری
اکھ آنکھ آنکھ
پچھلے دنیں بھارتی ساہت اکادمی اتے سینٹر فار دا سٹڈی آف شوشل اینڈ ایکسکلوزن اینڈ انکلوسو پولسی ( سی۔ایم۔ایس۔ای۔ آئی۔پی۔ ) نیشنل لاء سکول آف انڈیا یونیورسٹی ( NLSIU ) ، | بینگلرو نے متی ۳-۴ مارچ نوں اک قومی گور بنجارہ کنوینشن دا انعقاد کروایا جس وچ غور بولی متعلق ہیٹھ لکھیا متا پاس کیتا گیا : غور بنجارہ بولی لپی - ناگری اپنائی جاوے گی بھارت دے آئین مطابق غور بنجارہ بولی نوں آئین دے اٹھویں شڈیول وچ شامل کیتا جاوے گا ۔ ۱) بنجارہ کلچر اتے لٹریری اکادمی دا قیام کیتا جاوے گی
۲) بھارتی ساہتی اکادمی ولوں غور بنجارہ لکھاریاں نوں اعزازی کیتا جاوے گا ۔
۳) بولی - غور بنجارہ بولی
۴) لپی- نگری اپنائی جاوے گی
ایہہ متا مشہور لکھاری اتے بھارتی ساہت اکادمی دے جنرل کونسل ممبر سری لچھمن گائکواڑ دی حاضری وچ پاس کیتا گیا جس وچ ترتیب وار موتیراج راٹھور ، بی۔ٹی للتا ، آر۔رمیش۔آریہ بڑتیا ، ہری لال پوار ، شاتا ہیرو ، سورج پرکاش بڑتیا ، اے۔آر گووندا مالک اتے گووردھن بنجارہ شامل ہوئے ۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلے
ژاں بودریار
جیون
ژاں بودریار دا جم 27 جولائی 1929 نوں اتر پوربی فرانس دے ریمز وچ ہویا سی۔ اسدے دادا-دادی کسان کھیت-مزدور سن اتے اسدا پیؤ اک پلسیا سی۔ ہائی سکول دے دوران اس نوں (فلسفہ دے پروفیسر امینوئل پائیلٹ دی معرفت)۔پیٹاپھجکس (pataphysics) بارے پتہ لگا۔ اس نوں اسدے بعد دے وچاراں نوں سمجھن لئی اہم منیا جاندا اے۔ جدوں اوہ سوربن وچ پڑھن لئی پیرس چلا گیا، اوہ اپنے پروار دا یونیورسٹی وچ پڑھن والا پہلا انسان بن گیا۔ اتھے اسنے جرمن بولی اتے ساہت دا مطالعہ کیتا، جس کارن اسنے 1960 توں 1966 تک پیرس دے اتے صوبیاں دے وکھو وکھ لائسیاں وچ ایہہ موضوع پڑھایا۔ ادھیاپن کردیاں، بودریار نے ساہت دیاں سمیکھیاواں شائع کرنیاں شروع کر دتیاں اتے پیٹر ویس، برتولت بریخت، کارل مارکس، پھریڈرک اینجلس اتے ولہیلم ایمل ملھمان ورگے لکھاریاں دیاں رچناواں دا ترجمہ کیتا۔
جرمن پڑہاؤندے ہوئے بودریار نے سماجیات ول جانا شروع کیتا، اس دے فلسروپ اسنے 1968 وچ اپنا ڈاکٹریٹ تھیسس، وستاں دی نظام (le Système des Objets) ہینری لیبورے، رولاں بارتھ، اتے پیئر بوردیؤ دی سودھ-پربندھ کمیٹی دے ماتحت نیپرے چڑھیا اتے شائع کروایا۔ اس توں بعد، اسنے پیرس دے بالکل باہر اک یونیورسٹی کیمپس، پیرس ایکس نونتے (Paris X Nanterre) وکھے سماجیات دی پڑھائی کرواؤنی شروع کر دتی۔ ایہہ کیمپس مئی 1968 دیاں واقعے وچ وڈی پدھر تے شامل ہویا سی۔ اس ویلے دوران، بودریار نے فلاسفر، ہنپھری ڈی بیٹنبرگ نال نیڑیوں جڑ کے کم کیتا۔ اس نے بودریار نوں "درشٹیویتا " دسیا۔ نونتے وکھے اسنے معاون پروفیسر، پھر شراکت دار پروفیسر دے عہدے `تے کم کیتا، اتے آخر پروفیسر بن گیا۔
1970 وچ، بودریار نے ریاست ہائے متحدہ دیاں اپنیاں بہت ساریاں یاتراواں وچوں پہلی سفر ایسپن، کولوراڈو دی کیتی، اتے 1973 وچ جاپان دیاں کئی یاتراواں وچوں پہلی سفر، کیوتے دی کیتی۔ اسنوں پہلا کیمرہ 1981 وچ جاپان وچ ملیا سی، جس کارن آخر اوہ اک فوٹوگرافر بن گیا سی۔
1986 وچ اوہ یونیورسٹی آف پیرس- IX ڈوپھین وکھے (Institut de Recherche et d'Information Socio-Économique) IRIS چلا گیا، جتھے اسنے اپنے ادھیاپن دے کیریئر دا آخری حصہ بتایا۔ اس ویلے دے دوران اسنے سماجیات (خاصکر اسدے "کلاسیکل" روپ) توں اک انشاشن دے طور تے دور جانا شروع کر دتا سی، اتے، کلوکتی ادھیاپن بند کرن توں بعد، اسنے شاید ہی اپنے آپ نوں کسے خاص انوراج نال پچھانیا، حالانکہ اوہ اکیڈمی نال جڑیا رہا۔ 1980 اتے 1990 دے دہاکیاں دوران اس دیاں کتاباں نے بھرپور سروتے حاصل کر لئے سی اتے اسدے آخری سالاں وچ اوہ اک حد تک بدھیجیویاں دی اک مشہور شخصیت بن چکا سی۔ اوہ پھرینچ-اتینچ انگریزی بولن والی لوک-پسند پریس وچ اکثر شائع ہندا سی۔ اس دے باو جود اوہ سینٹر نیشنل ڈی لا رچرچے سائنٹیفک وکھے انسٹیچِ اوٹ ڈی ریچر آسان انوویشن سوسائلے دی حمایت جاری رکھیا اتے کولیج ڈی پیٹاپھشک وچ ساتراپ سی۔ بودریار سوٹزرلینڈ دے ساس-فیس، دے یورپیئن گریجوئیٹ سکول وچ پڑھاؤندا سی اتے کینیڈیئن تھیوری، سبھیاچار، اتے ٹیکنولوجی ریویو سیتھیوری وچ شراکت دار سی، جتھے اس دے بھرپور حوالے دتے جاندے سی۔ اسنے 2004 وچ انٹرنیشنل جرنل آف بودریار سٹڈیز دی شروعات توں لے کے اپنی موت ہون تک اس وچ حصہ لیا۔ 1999–2000 وچ، اس دیاں فوٹواں نوں پیرس دے مرکز وچ فروری 1996 وچ کھلھے ہم عصر پھوٹوگراپھک کلا دے اک پرمکھ مرکز، میسن یوروپینے ڈی لا فوٹوگراپھی وکھے پردرشت کیتا گیا سی۔ 2004 وچ، بودریار نے کارلسروہے، جرمنی وچ 'سینٹر فار آرٹ اینڈ میڈیا کارلسروہے' وکھے، اپنی رچنا بارے وڈی کانفرنس، "بودریار اینڈ آرٹس"، وچ شرکت کیتی۔
بنیادی دھارناواں
بودریار دیاں شائع رچناواں فرانسیسی چنتکاں دی اک پیڑھی دیاں رچناواں دے حصے وجوں ساہمنے آئیاں۔ اس پیڑھی وچ اس دے علاوہ ظل دیلوز، جوں-فرانسوا لیوتار، مشیل پھوکو، یاک دیریدا اتے یاک لاکاں ورگے شامل سن۔ ایہہ سارے سیمیؤٹکس وچ دلچسپی لیندے سن، اتے اس نوں اکثر اتر-سنرچناوادی فلسفی سکول دے اک حصے وجوں ویکھیا جاندا اے۔ بہت سارے اتر-سنرچناوادیاں دے وانگ، اس دیاں دلیلاں سابتکدمی نال اس دھارنا اُتے تردیاں ہن کہ چہنیکرن اتے مطلب دوویں ہی صرف اس روپ وچ سمجھنیوگ ہندے ہن کہ خاص شبد جاں "چنہ" آپس وچ کس طرحاں تعلقات رکھدے ہن۔ بودریار بہت سارے اتر-سنرچناوادی لکھاریاں دی طرحاں سوچدا سی کہ چنہ-پرنالیاں دے مل کے کم کرن نال بھاو-ارتھ ظاہر کیتا جاندا اے۔ سنرچناوادی بولی سائنسدان فردینا د سوسیور، دے پورنیاں تے چلدیاں بودریار نے دلیل دتی اے کہ مطلب (ملّ) بھید ولوں سرجیا جاندا اے - کہ کوئی چیز کی نہیں اے (اس طرحاں "کتے" دا مطلب اس لئی "کتا" اے، کیونکہ ایہہ "بلی" نہیں اے، "بکری" نہیں اے، "رکھ" نہیں اے، آدی)۔ دراصل، اسنے مطلب نوں کافی حد تک سوے-حوالہ دے نیڑے ویکھیا: وستواں، وستواں دیاں تصویراں، شبد اتے چنہ بھاو-ارتھ دے اک ویبّ وچ واقع ہندے ہن؛ اک وستو دا بھاو-ارتھ اس دے ہور وستواں دے بھاوَ-معنےآں نال سمضموناں دی صورتَ وچ ہی سمجھ آؤندا اے؛ اداہرن دے لئی، اک چیز دا وکار دوجی دی سادھارنتا نال متعلق ہندا اے۔
اس شروعاتی نقطہ توں بودریار نے انسانی سماج بارے مکمل طور تے اس طرحاں دی سوے-سندربھتا دی بنیاد تے اصول سرجے۔ اسدی لیکھنی سماجاں نوں ہمیشاں معنےآں دی بھاونا - جاں دنیا دی "کل" سمجھ - جو جاری بھرم بنی رہندی اے - دی بھال کردے درساؤندی اے۔ اتر-سنرچناوادیاں (جویں کہ مشیل پھوکو) لئی علم دے رچنا-روپا صرف اقتدار دے سمضموناں دے سٹے وجوں روپ دھاردے ہن۔ اوہناں دے ٹاکرے تے بودریار نے اجیہے اصول ترقی یافتہ کیتے جنہاں وچ کل علم دی ودھیرے، بے کار دی کھوج لگبھگ لازمی طور تے اک قسم دے بھلیکھے ول کھڑدی اے۔ بودریار دے وچار وچ، (انسان) آتم (غیر-انسانی) نراتم نوں سمجھن دی کوشش کر سکدا اے، پر کیونکہ اس نراتم نوں صرف اس دے مطابق ہی سمجھیا جا سکدا اے جس دا ایہہ چہنیکرن اے (اتے کیونکہ چنہ دی عمل وچ ترنت ہور چنھاں دا اک ویبّ شامل ہو جاندا اے جس وچوں ایہہ وکھ پچھان دھاردا اے) اس لئی ایہہ کدے وی لوڑیندے نتیجے نہیں کڈھ سکدا۔ سگوں نراتم آتم نوں بھرما لیندا اے یعنی آتم بھٹک جاندا اے۔ اس لئی اسنے دلیل دتی کہ آخری تجزیہ وچ، انسانی جیون دے تانیبانے دی باریکی تک پوری سمجھ ناممکن اے، اتے جدوں لوک ہور طرحاں سوچن ول بھٹک جاندے ہن تاں اوہ حقیقت دے "سمولیٹ" اڈیشن، جاں، اس دے رکھے نویں نانوَ، "ہائیپر ریئلٹی" دی حالت ول کھچے جاندے ہن۔ ایہہ کہن دا مطلب ایہہ نہیں اے کہ دنیا ااصلی بن جاندی اے، بلکہ اس دی بجائے ایہہ جنی تیزی نال اتے ودھیرے سربنگی سربنگی طور تے سماج حقیقت نوں اک کلپت اکسار تصویر وچ لیاؤنا شروع کر دندے ہن، اونا ہی زیادہ اسرکھئت اتے استھر ایہہ دکھائی دندی اے اتے سماج ہور ڈراؤنے بن جاندے ہن۔ حقیقت، اس مطلب وچ، "ختم ہو جاندا اے۔"
اس دے مطابق، بودریار نے دلیل دتی کہ 20 ویں صدی دے انت وچ "گلوبل" سماج وچ چنھاں دی اتے معنےآں دی بہتات نے حقیقت نوں مٹا دتا سی (بڑی حیرانی دی گل اے)۔ ہن اس دنیا وچ نہ تاں اداروادی اتے نہ ہی مارکسسٹ یوٹوپیاں وچ یعقین کیتا جاندا اے۔ اسیں مارشل میکلہان دے محاورے دی ورتوں کریئے، "گلوبل پنڈ" وچ نہیں، بلکہ اک اجیہی دنیا وچ رہندے ہاں، جس نوں چھوٹی توں چھوٹی گھٹنا وی ودھیرے ہی ودھیرے آسانی نال سن کر دندی اے۔ کیونجو "گلوبل" عالمی چنہ اتے وستواں دے آدان-حاصل دے پدھر اُتے کم کردا اے، ایہہ پرتیکوادی کماں متعلق حدوں ودھ اننھا ہو جاندا اے، اداہرن وجوں، اتواد۔ بودریار دے کم وچ پرتیک دا کھیتر (جو کہ اوہ مارسل موس اتے جورجس بٹیل دے مانو-سائنسی کم ولوں اک پرپیکھ ترقی یافتہ کردا اے) نوں چنھاں اتے چہنیکرن نالوں بالکل وکھرا دکھائی دندا اے۔ چنھاں دا وستواں دی طرحاں آدان-حاصل کیتا جا سکدا اے؛ دوجے پاسے، پرتیک بہت وکھرے ڈھنگ نال کم کردے ہن: اوہناں دا آدان-حاصل ہندا اے، تحفیاں وانگ، کئی وار ہنسک روپ وچ پوٹلیچ دے روپ وچ۔ بودریار، خاص کرکے اپنے بعد دے کم وچ، "گلوبل" سماج نوں اس "پرتیک" تتّ توں بناں ویکھیا، اتے اس لئی رشدی فتویٰ جاں سچ مچّ 11 ستمبر دے اتوادی حملیاں ورگے کماں توں پرتیک طور اُتے (جے فوجی نہیں تاں) بے سہارا اے۔ ریاست ہائے متحدہ امریکہ اتے اس دی فوجی اتے معاشی قیام دے خلاف۔