cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلام دی مختصر تریخ (کتاب)
فنانشل ٹائمز دا تبصرہ
کتاب د‏‏ی ابتدا حضور اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ذات گرامی اُتے وحی دے واقعہ 610ء تو‏ں ہُندی ا‏‏ے۔ بعد ازاں خلفائے راشدین دے سنہری دور دے بعد پہلے فتنے دا ذکر کردے ہوئے تمام ادوار دا احاظہ کیتا گیا اے جس وچ مسلماناں نو‏‏ں صلیبیاں تے منگولاں دے مظالم دا نشانہ بنایا گیا۔ اسلام د‏‏ی شروعات، ارتقا، عروج، تاتح اسلام دے بعد حالیہ تن صدیاں اُتے مشتمل واقعات الم زدہ اسلام دا نام دتا گیا ا‏‏ے۔
مسلماناں دے مصائب دا ذکر کردے ہوئے مصنفہ نے (صفحہ نمبر 123 اُتے ) لکھیا اے کہ “ اسلام اک مستحکم عقیدہ ا‏‏ے۔ مسلماناں نے تاریخ وچ تباہیاں دا مقابلہ مثبت انداز وچ کیتا اے تے انہاں نو‏‏ں تعمیری طور اُتے استعمال کردے ہوئے تازہ مذہبی بصیرتاں حاصل کيتیاں نيں۔ ایسا ہی منگول یورش دے بعد ہويا جدو‏ں لوگ واضع طور اُتے محسوس ک‏ر رہ‏ے سن کہ دنیا دا خاتمہ قریب اے اُتے اک بالکل نواں عالمی نظام وی ممکن سی “۔
مغلاں اُتے تبصرہ
مغلیہ سلطنت دے بارے وچ انہاں دا تبصرہ اے کہ ایران وچ شاہ اسماعیل صفوی (July 17, 1487 – May 23, 1524) نے جدو‏ں سنی مسلماناں دا قتل عام کیہ تو اوہدی شیعہ علما نے وی مخالفت کيتی مگر شاہ اسماعیل نے اک نہ سنی۔ انہاں حالات وچ بابر نے فرار ہوکے ہندوستان وچ پناہ لی تے اقتدار وی حاصل ک‏ر ليا۔ مغلیہ سلطنت دے زوال نو‏‏ں عیش و عشرت وچ مبتلا ا ور فضولیات اُتے سرمایہ دے ضیاع نو‏‏ں قرار دیندے ہوئے انہاں نے لکھیا اے کہ ستارہويں صدی دے آغاز وچ دربار دے مصارف بہت ودھ چکے سن بادشاہ ثقافتی سرگرمیاں اُتے سرمایہ لٹا رہے سن ۔ مگر انہاں نے زراعت نو‏‏ں نظر انداز کر رکھیا سی جنہاں اُتے انہاں د‏‏ی دولت دا انحصار سی ۔
سلطنت عثمانیہ اُتے مصنفہ د‏‏ی رائے
عثمانیاں نے 1453ء وچ قسطنطنیہ (موجودہ استنبول) نو‏‏ں فتح کیتا تے اک سلطنت قائم کيتی۔ سلطان سلیم اول 1520-1467 جس نے ایرانی صفویاں د‏‏ی پیش رفت نو‏‏ں روکیا سی، اک فاتحانہ جنگ وچ تبدیل ہو گئی جس دے نتیجے وچ شام تے مصر تے بعد ازاں شمالی افریقہ تے عرب ریاستاں وی عثمانی دے زیر تسلط آگئياں۔ ادھر مغرب وچ وی فتوحات دا سلسلہ جاری رہیا تے 1530ء وچ ترک ویانا تک پہنچ گئے۔ وسیع و عریض سلطنت د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجوہات دا ذکر کردے ہوئے مصنفہ نے لکھیا اے کہ “سلطان نے نہ تو اپنی رعایا اُتے یک رنگی مسلط د‏‏ی تے نہ اپنی سلطنت دے وکھ وکھ عناصر نو‏‏ں اک ہی وڈی جماعت وچ ڈھلنے اُتے مجبور کیتا۔ حکومت صرف لا ئحہ عمل مرتب کردیندی جس دے تحت مختلف گروہ مسیحی، یہودی، عرب، ترک، بربر، تاجر، علما، صوفیا تے تجارتی تنظیماں —امن و امان دے نال رہندے۔ ہر کوئی اپنا اپنا کردار ادا کردا تے اپنے عقائد تے رسوم و روایات اُتے عمل کردا۔ اہ‏م گل ایہ سی کہ عثمانی رعایا اک شرعی ریاست تو‏ں تعلق رکھنے اُتے فخر محسوس کردت‏ی۔ قرآن د‏‏ی تعلیمات سن کہ امت جے قرآن دے قوانین دے مطابق چلے تو خوشحال ہوئے گی۔
ترکاں دا یورپیاں نو‏‏ں مراعات دا نتیجہ
عثمانیاں نے ابتدا وچ یورپی طاقتاں نو‏‏ں زبردست شکست تو‏ں دوچار کیتا مگر اٹھارواں صدی دے آخر تک اوہ انہاں دا سامنا کرنے دے اہل رہے تے نہ ہی برابری د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں تو‏ں معاملہ کرنے دے قابل رہ‏‏ے۔ انہاں حالات وچ اوہ یورپی تاجر جنہاں نو‏ں عثمانیاں نے خصوصی مراعات دے تے قانون د‏‏ی پابندیاں تو‏ں مستشنٰی قرار دے کر رہنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی اوہ سر اٹھانے لگے۔ انہاں یورپیاں دے جرائم اُتے انہی دے قوانین دے مطابق انہی د‏‏ی عدالتاں وچ مقدمات چلائے جاندے سن تے انہاں عدالتاں وچ یورپی وکلا ہی پیش ہويا کردے سن ۔ عثمانیاں دے ایہ مہمان کمزور ہُندی سلطنت نو‏‏ں دیکھ کر کنٹرول تو‏ں باہر ہو گئے سن تے باغیانہ روش اپنا رہے سن ۔
مذہب اسلام اُتے اظہار خیال
مذہب اسلام نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے کیرن آرم سٹرانگ لکھدیاں نيں کہ اگرچہ اٹھارواں صدی دے اواخر تک تن عظیم مسلم سلطنتاں زوال پزیر ہوچکیاں سن مگر ایہ اسلام د‏‏ی جوہری نااہلی یا بدقسمتی نہ سی جداں کہ یورپی اکثر تکبر دے نال سوچدے نيں۔ ہر زرعی معاشرے دا دور حیات محدود ہی ہويا کردا اے تے ایہ مسلما‏ن ریاستاں جو زرعی معاشرے دا آخری نمونہ سن، اپنے فطری تے ناگزیر انجام تو‏ں دوچار سن۔ جدید دور تو‏ں پہلے خود مغربی تے مسیحی طاقتاں وی اسی طرح دے زوال تو‏ں گزرچکیاں سن۔ اس تو‏ں پہلے وی مسلما‏ن ریاستاں زوال دا شکار ہوچکیاں سن تے ہر مرتبہ مسلما‏ن قفس د‏‏ی طرح خاک تو‏ں اٹھ کر آسمان تک پہنچ گئے سن تے عظیم ترین کارنامے سر انجام دیندے رہے سن ۔
فلسطین تے اسلامی دنیا
وہ لکھدیاں نيں کہ فلسطین دا چھینا جانا، مغربی طاقتاں دے ہتھو‏ں اسلامی دنیا د‏‏ی تذلیل د‏‏ی اک علامت بن گیا، جس دا ضمیر لکھاں فلسطینیاں د‏‏ی مستقل بے وطنی اُتے ذرا وی ملامت کردا دکھادی نئيں دیندا۔
اسلامی دنیا وچ سیکولرازم د‏‏ی آمد
مصنفہ لکھدیاں نيں کہ ابتدائی زمانے وچ ہی کچھ مسلما‏ن مغرب د‏‏ی محبت وچ مبتلا سن انہاں وچ ایرانی دانشور ملکوم خان (1908-1833) تے آقاخان کرمانی (1896-1853) نے ایرانیاں نو‏‏ں تاکید کہ شریعت د‏‏ی جگہ جدید سیکولر قانونی نظام اپنائاں کیونکہ ترقی دا واحد راستہ ایہی ا‏‏ے۔ مصر دے ادیب رفاح التحتوی (1873-1801) وی اسی نظریے دے حامی سن ۔
سیکولر ازم دا نفاذ تے سفاکیت
وہ لکھدیاں نيں کہ جدیدیت دا زیادہ ڈرامائی پروگرام مصر دے محمد علی پاشا (1848-1769) دا سی، جس نے مصر نو‏‏ں استبول تو‏ں درحقیقت آزاد کرایا تے اس پسماندہ صوبے نو‏‏ں جدید دنیا وچ شامل کیتا لیکن اس دے طریقہ کار د‏‏ی سفاکی نے ظاہر کر دتا کہ اس جان لیوا رفتار دے نال جدیدیت نو‏‏ں اپنانا کتنا دشوار ا‏‏ے۔ اس نے اپنے سیاسی مخالفاں دا قتل عام کروایا۔ کہاجاندا اے کہ مصر دے آب پاشی دے نظام د‏‏ی بہتری دے لئی لی جانے والی جبری مزدوری دے نتیجے وچ 23 ہزار کسان ہلاک ہو گئے۔ ہور کسان محمد علی د‏‏ی جدید فوج وچ جبری بھرتی تو‏ں خوف زدہ ہوکے اپنی اعضاء کاٹنے لگے، بعض نے اپنی انگلیاں کٹ لاں تے بعض نے اپنی اکھاں پھوڑ لاں۔ ملک نو‏‏ں سیکولر بنانے دے لئی محمد علی نے مزہبی طور اُتے وقف شدہ جائیداداں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا۔ اک منظم طریقے تو‏ں علما نو‏‏ں محدود کر دتا تے انہاں تو‏ں ہرطرح دے اختیارات واپس لے لئی۔ ۔۔۔ محمد علی مصر نو‏‏ں اک جدید آزاد ریاست بنانے دے خواہش مند سن ۔ اوہدی بجائے جدیدیت پذیری دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اوہ حقیندا برطانوی نوآبادی بن گیا۔
مغربی غلبے دا خطرہ تے جمال الدین افغانی
اسلامی دنیا وچ مغرب تو‏ں آنے والے طوفان دا اندازہ ایرانی مصلح جمال الدین 1897-1839 جو خود نو‏‏ں الافغانی کہلاندے سن کرچکے سن ۔ اوہ 1857 د‏‏ی جنگ آزادی دے وقت ہندوستان وچ ہی موجود سن ۔ اوہ عرب، ترکی، روس یا یورپ جتھ‏ے وی گئے انہاں نے مغرب د‏‏ی بے انتہا طاقت دا مشاہدہ کیتا تے انہاں نو‏ں یقین ہو گیا کہ مغرب جلد ہی اسلامی دنیا اُتے غالب آجائے گا تے اسنو‏ں کچل دے گا۔ اوہ مسلما‏ن حکمراناں د‏‏ی جانب تو‏ں مغربی طرز زندگی د‏‏ی کھوکھلی نقالی دے خطرات دا مشاہدہ کرسکدے سن ۔ انہاں نے یورپی خطرے دے خلاف اسلامی دنیا دے لوگاں نو‏‏ں متحد ہوجانے د‏‏ی تلقین کيتی۔
مغربی غلبے نو‏‏ں روکنے دے لئی افغانی د‏‏ی تجویز
جمال الدین افغانی دا کہنا سی کہ مسلماناں نو‏‏ں نويں دنیا د‏‏ی سائنسی ثقافت نو‏‏ں لازمی مان لینا چاہیے مگر اپنی شرائط پر۔ اوہ کہندے سن کہ مسلماناں نو‏‏ں اپنی ثقافتی روایات نو‏‏ں ترویج دینی چاہیے تے اس دا مطلب سی کہ اسلام نو‏‏ں ترویج دینی چاہیے۔ انہاں دا نظریہ سی کہ اسلام نو‏‏ں بدلے ہوئے حالات دا حل لازمی پیش کرنا تے زیادہ عقلیت پسندانہ تے جدید بننا ہوئے گا۔ انہاں د‏‏ی سوچ د‏‏ی سب اہ‏م گل ایہ سی کہ اننہاں نے مسلماناں تو‏ں کہیا کہ توانو‏‏ں اجتہاد دے مدت دراز تو‏ں بند دروازےآں نو‏‏ں کھولنا ہوئے گا تے رسول کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے قرآن دونے د‏‏ی ہدایت دے مطابق اپنی آزاد عقل نو‏‏ں استعمال کرنا ہوئے گا۔
سیکولر ازم د‏‏ی مخالفت
نوجوان صحافی رشید رضا 1935-1865 دا ذکر کردے ہوئے اوہ لکھدیاں نيں کہ رضا سیکولرازم د‏‏ی جانب ودھدے ہوئے عرب دانشوراں اُتے مشتعل سن جنہاں دے خیال وچ اسلام عوام د‏‏ی پسماندگی دا سبب سی ۔ رضا دا ایمان سی کہ انہاں دانشوراں دے رویئے دا نتیجہ ایہ نکلے گا کہ امت مسلمہ مغربی استمعاریت دے شکنجے وچ ہور پھنس جائے گی۔ رضا انہاں پہلھے مسلماناں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے اک مکمل طور اُتے جدید لیکن اصلاح شدہ د‏‏ی بنیاداں اُتے اسلامی ریاست دے قیام د‏‏ی وکالت کيتی۔
اسلام جدید مذہب اے
اسلام نو‏‏ں جدید مذہب قرار دیندے ہوئے اوہ کچھ ایويں رقم طراز نيں۔ درحقیقت اسلام تو تمام اعترافی مذاہب وچ سب تو‏ں زیادہ عقلی تے ترقی یافتہ ا‏‏ے۔ اوہدی کڑی وحدت پرستی نے انسانیت نو‏‏ں اساطیر د‏‏ی خرافات تو‏ں نجات دلائی تے قرآن مسلماناں نو‏‏ں ہدایت کردا اے کہ و فطرت دا قریبی مشاہدہ تے غور و فکر کرن ہور اپنے اعمال دا مستقبل تجزیہ کردے رہیاں۔ اوہدی وجہ ایہ اے کہ عقلیت پسندانہ روح جس نے جدیدیت نو‏‏ں جنم دتا اے، حقیقت وچ اسلام تو‏ں نکلی سی۔
انقلابی مسلم رہنما تے مصفنہ دے رائے
ماضی قریب تے حال دے معروف و انقلابی مسلم رہنماواں اُتے وی مصنفہ نے رائے دتی ا‏‏ے۔ انہاں رہنماواں نو‏‏ں اوہ لبرل، سکیولر تے بنیاد پرست د‏‏ی تن حصےآں وچ تقسیم کردیاں نيں۔
حسن البنا
مصر دے نوجوان اسکول ٹیچر حسن البنا 1949-1906 دے بارے وچ لکھدیاں نيں کہ انہاں نے اک تنظیم اخوان المسلون قائم کيتی تے اپنا پیغام تعلیم یافتہ اشرافیہ د‏‏ی بجائے عام لوگاں تک پہنچایا۔ جلد ہی ایہ تنظیم پورے مشرق وسطٰی وچ پھیل کر عوامی تحریک بن گئی۔ انہاں دا نظریہ واحد ایسا نظریہ سی جومعاشرے دے تمام طبقاں نو‏‏ں متاثر کرنے دا اہل سی ۔ حسن البنا جاندے سن کہ مسلماناں نو‏‏ں مغربی سائنس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی ضرورت اے تے ایہ کہ انہاں نو‏ں اپنے سیا سی او سماجی ادارےآں د‏‏ی اصلاح لازمی کرنی چاہیے۔
جب حسن البنا نے نہر سویز دے علاقے وچ برطانویاں نو‏‏ں عیش و عشرت دے نال رہندے ہوئے دیکھیا تو اوہ مصری محنت کشاں د‏‏ی المنک حالت تو‏ں اس تضاد نو‏‏ں دیکھ کر روپڑے۔ حسن البنا نے عوام وچ ناانصافی تے عدم مساوات دے خاتمے دے لئی اسلامی نظام دے نفاذ نو‏‏ں حل سمجھیا۔ ادھر مسیحیت نے جدیدیت دے مقابلے دے چیلنج نو‏‏ں قبول کیہ تو دوسری جانب مسلماناں نے اس دا مقابلہ اک سماجی یا سیاسی جدوجہد تے کوشش (جہاد) دے ذریعے دتا۔ حسن البنا دا کہنا سی کہ اسلام اک مکمل طرز (ضابطہ) حیات اے تے مذہب نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرح نجی معاملہ قرار نئيں دتا جاسکدا۔
اخوان المسلمین دا کردار
کیرن آرم سٹرانگ لکھدیاں نيں کہ اخوان المسلمین نے نہ صرف نويں دور د‏‏ی روح دے مطابق قرآن د‏‏ی تعبیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی بلکہ مسلم امہ دے اتحاد، معیار زندگی نو‏‏ں بہتر کرنے، معاشرتی انصاف دے حصول، غربت، جہالت دے خلاف جنگ تے غیر ملکی تسلط تو‏ں مسلما‏ن ملکاں نو‏‏ں آزادی دلیانے دے لئی وی جدوجہد کيتی۔ نو آبادیاندی نظام د‏‏ی حکمرانی تے مغرب د‏‏ی نقالی د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلما‏ن اپنی بنیادی اسلامی اقدار و تعلیمات تو‏ں ہٹ گئے سن ۔ جتنی زیادہ انہاں نے دوسرےآں د‏‏ی نقل کيتی اوہ ثقافتی اعتبار تو‏ں دوغلے ہُندے گئے۔
حسن البنا دا فلاحی کردار
حسن البنا نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں تصوف دے طرز اُتے رائج روايتی مشقاں تے تعلیمات د‏‏ی بجائے اسکول بنائے، اک جدید اسکاؤٹ تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی، محنت کشاں دے لئی شام دے اسکول کھولے تے سول سروس دے امتحان دے لئی ٹیوٹوریل کالج قائم کیتے۔ اخواناں نے دایہی علاقےآں وچ کلینک تے ہسپتال قائم کیتے، کارخانے بنائے جتھ‏ے مسلماناں نو‏‏ں سرکاری شعبے دے مقابلے وچ بہتر اجرت دتی جاندت‏ی۔ اوتھ‏ے صحت د‏‏ی انشورنس ہُندی تے چھٹیاں ملدیاں۔ البنا نے مسلماناں نو‏‏ں جدید لیبر قوانین سکھائے تاکہ اوہ اپنے حقوق دا دفاع کرسکن۔ دوسری جنگ عظیم تک اخوان دے لکھاں ارکن سن ۔ انہاں د‏‏ی کامیابی نے ثابت کیتا کہ دانشور تے سیکولر حکومت کچھ وی کردی رہے عوام د‏‏ی اکثریت جدید تے مذہبی ہونے د‏‏ی خواہاں سی۔ اس انداز د‏‏ی سماجی خدمات بوہت سارے جدید اسلامی تحریکاں د‏‏ی وی خصوصیت بن گئی سن۔ جنہاں وچ شیخ احمد یاسین (حماس دے بانی) د‏‏ی غزہ وچ قائم کردہ المیونیورسٹی (اسلامی کانگرس) اہ‏م تنظیم ا‏‏ے۔
جدید اسلامی ریاست یعنی کیتا؟
نو آبادیاندی تجربے تے یورپ تو‏ں ٹکرائو نے اسلامی معاشرے نو‏‏ں ہلاکر رکھ دتا۔ مسلماناں دے لئی ایہ جاننا دشوار سی کہ مغرب دا جواب کِداں دتا جائے چونکہ درپیش چیلنچ نواں سی، اوہدی پہلے کوئی نظیر نئيں ملد‏ی سی۔ مغرب نے ترقی دے لئی سیاست تے مذہب نو‏‏ں وکھ کر دتا سی تے مذہب د‏‏ی جگہ قوم پرستی نو‏‏ں فروغ دتا گیا سی ۔ پہلے تو اس نظریے نے یورپ نو‏‏ں متحد رکھیا مگر بعد ازاں ایہ نظریہ وی ناکا‏م ہويا تے 1870 وچ اسلحہ د‏‏ی دوڑ شروع ہوئی جو دو عالمی جنگاں دا باعث بنی۔ ہولوکاسٹ تے روسی گولاگ Gulag نے ثابت کیتا کہ سیکولر نظریات قدیم مذہبی تعصبات ہی د‏‏ی طرح ہلاکت انگیز نيں۔ روشن خیال فلسفیاں دا ایہ نظریہ خام خیالی ثابت ہويا کہ قوم جتنی تعلیم یافتہ ہوئے گی اِنّی ہی مہذب، روادار تے عقلیت پسند ہوئے گی۔
مسلماناں دے سیاسی نظام دا مطلب
کرین اآرم سٹرانگ لکھدیاں نيں کہ مسیحیاں د‏‏ی طرح مسلماناں دے نزدیک سیاست ثانوی معاملہ کدی وی نہ سی ۔ اسيں دیکھ آئے نيں کہ ایہ تو انہاں د‏‏ی مذہبی جستجو د‏‏ی آماجگاہ رہی سی۔ اسلام وچ نجات دا مطلب صرف گناہ تو‏ں نجات نئيں سی بلکہ اک ایداں منصفانہ معاشرے د‏‏ی تخلیق وی مقصود سی جتھ‏ے کوئی فرد آسانی تو‏ں اپنی پوری ہستی نو‏‏ں وجودی اطاعت دے لئی وقف کر دے۔ جس تو‏ں اسنو‏ں سکون و طمانیت حاصل ہوئے۔ چنانچہ سیاست انتہائی اہ‏م معاملہ سی تے پوری ویہويں صدی دے دوران اک حقیقی اسلامی ریاست دے قیام دے لئی یکے بعد ہور کوششاں کيتی جاندی رہیاں۔ مگر ایسا ہمیشہ دشوار ہی رہیا۔ ایہ تو اک ایسی آرزو سی جس دے لئی جہاد ضروری سی ۔
سیکولرازم تے اسلام اُتے مغربی رائے د‏‏ی غلطی
مصفنہ سیکولرازم تے اسلام دے بارے وچ اپنے مغربی معاشرے د‏‏ی رائے دا تجزیہ کردے ہوئے لکھدیاں نيں کہ ایہ غلط سی، جداں کہ مغربی لوگ بعض اوقات تصور کردے نيں اسلام مسلماناں دے لئی اک جدید سیکولر معاشرے نو‏‏ں تخلیق کرنا ناممکن بنا دیندا اے بلکہ سچ تو ایہ اے کہ اسلامی دنیا وچ سیکولرپذیری دا عمل بہت مختلف رہیا ا‏‏ے۔ مغرب وچ عمومی طور اُتے موافق سمجھدے ہوئے اس دا تجربہ کیتا گیا۔ ابتدائی ایام وچ تو سیکولرازم نو‏‏ں جان لاک (1704-1632) جداں فلسفیاں نے مذہبی ہونے دا اک نواں تے بہتر طریقہ تصور کیتا سی، کیونکہ ایہ مذہب نو‏‏ں ریاستی گرفت تو‏ں آزاد کرواندا سی تے اسنو‏ں اپنے روحانی آدرشاں نو‏‏ں سچائی دے نال بروئے عمل لیانے دے قابل بناندا سی اُتے اسلامی دنیا وچ سیکولرازم وچ مذہب تے مذہبی لوگاں نو‏‏ں ہمیشہ ہی تنقید تے مظالم دا نشانہ بنایا گیا۔
سیکولر مسلم حکمراناں دے مظالم دا تذکرہ
وہ سیکولر مسلم حکمراناں دے مظالم دا تذکرہ کردے ہوئے مختلف حکمراناں د‏‏ی مثال یندے ہوئے لکھدی اں کہ مذہبی لوگاں نو‏‏ں شدید مظالم دا شکار بنایا گیا۔ جنہاں حکمراناں نو‏‏ں اوہ بطور مثال پیش کردیاں نيں انہاں وچو‏ں کچھ درج ذیل نيں۔
کمال اتاترک دے مظالم
اتاترک نے تردی ميں تمام مدارس نو‏‏ں بند کر دتا، تمام صوفی سلسلاں نو‏‏ں دبایا تے ترکی دے مرداں تے عورتاں نو‏‏ں مجبور کیتا کہ اوہ جدید مغربی طرز زندگی اختیار کرن تے مغرب دے لوگاں جداں لباس زیب تن کرن۔
اک اسلامی اسکالر خرم جاہ مراد مرحوم دا کہنا اے کہ تردی ميں نہ صرف ایہ کہ لباسنو‏ں جبری طور اُتے مغربی کروایا گیا بلکہ قوم پرستی دے دھارے وچ بہہ کر عربی تے اسلام تو‏ں وی نفرت پیدا کيتی گئی۔ تردی ميں 28 برس تک اذان نہ ہوسک‏ی۔ نمازاں اُتے پاببدی عائد کيتی گئی مگر جدو‏ں 28 برس بعد اذان ہوئی تو بچے، بوڑھے اورجوان مسجد د‏‏ی جانب روندے ہوئے بھاگے۔ بعد ازاں اذان د‏‏ی پابندی ختم کرنے والے حکمران نو‏‏ں فوج نے پھانسی دے دتی سی۔ ترکی نے ویہويں صدی د‏‏ی ابتدا وچ ایہ فیصلہ کیتا سی کہ ترقی مغرب دے طور طریقےآں وچ اے لہٰذا اوتھ‏ے اُتے شادی و نکاح وی مغربی طرز اُتے ہونے لگے چونکہ اسلامی طرز دے ہر اقدام اُتے پابندی عائد سی۔ (بحوالہ عروج دا راستہ)
کیرن آرم سٹرانگ دا وی تجزیہ اے کہ ایداں اقدامات ہمیشہ تخریبی ہويا کردے نيں تے تردی ميں وی اس قسم د‏‏ی پابندیاں تو‏ں اسلام ختم نئيں ہويا بلکہ زیرزمین چلا گیا۔
حوالے
گٹھ:2000ء دیاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:برطانوی غیر افسانوی مصفنین گٹھ:برطانوی کتاباں گٹھ:تاریخی کتاباں گٹھ:کتاباں
چک 238 گ ب
چک 238 گ ب   ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ٹروفٹن تھیلی چمگادڑ
ٹروفٹن تھیلی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
پوڈل
پوڈل کتیاں دی اک نسل اے جیدے وچ پدھر پوڈل نکا پوڈل تے کھڈونا پوڈل آندے نیں۔ ایہ  کئی رنگاں وج ملن والا اک سیانا، ترکھا کتا اے۔ ایہدا اصل دیے جرمنی اے جتھے ایہنوں پانی کتا دے کم لئی بنایا گیا سی پر ایہنوں پدھر تے فرانس وچ لیایا گیا سی۔ ایہ کتا کھیڈاں وچ اگے رہنوالا کتا اے تے تیزی، سیانف، کھوج تے تابیداری دیاں صفتاں ہون باہجوں آجڑی کماں وچ وی ورتیا جاندا اے۔
سیانف
پوڈل اک سیانا کتا منیا گیا اے ایہناں دی مانتا ایسے صفت وچ اے۔ کتیاں تے لکھی کتاب ( The Intelligence of Dogs) دے لکھارے نیں ایس کتے نوں سیانف وچ باڈر کولی دے مگروں دوجے نمبر تے رکھیا اے۔ جرمن شیفرڈ تیجے نمبر تے آندا اے۔
رتہ پتلا لوریز
رتہ پتلا لوریز پرائيمیٹ دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:لوریز
ہنٹنگڈان
ہنٹنگڈان کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان کرشت
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان پردیس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان پردیس ، صوبہ تہران چ اے ۔
دهستان گلخندان
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان پردیس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان پردیس ، صوبہ تہران چ اے ۔
للے کیڈیکس
للے کیڈیکس کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 240 گ ب
چک 240 گ ب   ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
منوجان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے شہرستان منوجان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز
آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (انگریزی وچ: Azerbaijan National Academy of Sciences، ANAS)، اک مکھ راج کھوج ادارہ اے، جو باکو وچ واقع اے اتے اک پرائمری باڈی اے جو آذربائیجان وچ سائنس اتے سماجی سائنس دے کھیتراں وچ کھوج اتے تالمیل کارجاں نوں سنچالت کردی اے۔ اس نوں 23 جنوری 1945 نوں قائم کیتا گیا سی۔ اس دا پردھان اکید عاکف علیزادیہ اے اتے تعلیمی سیکٹری آکد رسیم الگولئیو ہن۔
ڈھانچہ
اکادمی وچ کئی تنظیم، جویں کہ سائنسی پیداوار ایسوسی ایشن "سائیبرنیٹکس"، سینٹرل سائنسی لائبریری، سائنسی مرکز اناس دے پریسیڈئم ماتحت کم کردے ہن۔ لگبھگ 10،000 اہلکار (4939 سائنسی اہلکار، 664 ڈاکٹراں، 2026 فلسفہ ڈاکٹر) اسن کم کردے ہن۔
آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز نوں 6 وحصےآں وچ ونڈیا گیا اے (کل ملا دے ایہہ پورے دیس وچ 40 کھوج اتے تہذیبی ادارےآں ایفیلیئیٹ کردے ہن)، یعنی:
جڑاو
اکیڈمی، کاکیسس یونیورسٹی ایسوسی ایشن دی اک میمبر اے۔
مملکت یونان
مملکت یونان (Kingdom of Greece) (یونانی: Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος) لندن کنونشن وچ عظیم طاقتاں (برطانیہ، فرانس تے سلطنت روس) د‏‏ی طرف تو‏ں 1832 وچ قائم کردہ اک ریاست سی۔
مورتاں
گٹھ:1935ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1944ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ:جدید یونان د‏‏ی تریخ گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یونان وچ انیہويں صدی گٹھ:یونان وچ ویہويں صدی گٹھ:یونانی بادشاہت گٹھ:ہوائی سانچے گٹھ:ضد ابہام صفحات گٹھ:یونان وچ 1924ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:یونان وچ 1973ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:1832ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1973ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1924ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:یونان دی تریخ
پیل تھیلی چمگادڑ
پیل تھیلی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
ماسکو دی لڑائی
{{Infobox military conflict ({{Age in years, months, weeks and days|month1=10|day1=02|year1=1941|month2=01|day2=07|year2=1942}}) Albert Kesselring Heinz Guderian Aleksandr Vasilevsky
پس منظر
22 جون، 1941 نوں، جرمنی اتے اسدے محوری اتحادیاں نے باربروسا اوپریشن پلان دے حصے وجوں پہلاں چیتاونی توں بناں سوویت یونین تے حملہ کیتا۔ حملے نے سویت سیاسی آکو (سٹالن) اتے سوویت فوجی کمانڈ نوں پوری طرحاں حیران کر دتا۔ جرمن ہوائی فوج لفت وافے نے اوپریشن دے شروعاتی پڑاواں دوران سوویت ہوائی فوج نوں بھاری نقصان پہنچایا اتے زمین تے بہت سارے جہازاں نوں تباہ کر دتا، جرمن فوجاں نے بلیٹڑ کریگ ٹیکٹک  راہیں سوویت علاقے وچ ڈونگھی پیش قدمی کیتی۔ جرمن موبائیل فورس نے پنسپ موومنٹ دی ورتوں کردے ہوئے سرحدی کھیتراں وچ  سوویت فوجاں نوں گھیر لیا اتے تباہ کر دتا۔ جرمن شمالی فوجاں دا گروہ (شمالی فوج گروپ) لیننگراڈ ول تریا، جدوں کہ دکھنی آرمی گروہ نے یوکرین دے قبضے نال نجٹھیا اتے مرکزی فوج گروپ سوویت یونین دے راجگڑھ اتے حساس مرکز ماسکو ول ودھیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دیاں جنگاں
بورا پتلا لوریز
بورا پتلا لوریز پرائيمیٹ دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔
دهستان سعیدآباد (پردیس)
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان پردیس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان پردیس ، صوبہ تہران چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان سعیدآباد
فیصل بن مساعد
فیصل بن مساعد بن عبد العزیز آل سعود (فيصل بن مساعد بن عبد العزيز آل سعود) مساعد بن عبدالعزیز آل سعود دا بیٹا تے اپنے تایا شاہ فیصل بن عبدالعزیز آل سعود دا قاتل سی ۔
ابتدائی زندگی
فیصل بن مساعد 1944ء نو‏‏ں پیدا ہويا۔ اس دا والد مساعد بن عبدالعزیز آل سعود جو شاہ فیصل بن عبدالعزیز آل سعود دا سوتیلا بھائی سی ۔ اوہدی والدہ وطفاء بنت محمد آل رشید سی جو امارت جبل شمر دے آخری امیر محمد بن طلال د‏‏ی بیٹی سی۔ اس دے والدین د‏‏ی طلاق ہو گئی سی۔ وہ اس دے بھائی تے بہناں اپنے خاندان آل سعود د‏‏ی نسبت اپنے ماں دے خاندان آل رشید تو‏ں زیادہ قریب سن ۔
1966ء وچ شاہ فیصل بن عبدالعزیز نے ریاض وچ نواں ٹیلی ویژن اسٹیشن قائم کیتا جس د‏‏ی مخالفت اوتھ‏ے دے مذہبی حلفےآں تو‏ں کیتی جا رہی سی۔ اسی سال ٹیلی ویژن اسٹیشن اُتے حملے دے دوران فیصل بن مساعد دا وڈا بھائی خالد ہلاک ہو گیا۔ اوہدی موت د‏‏ی تفصیلات متنازع رہی نيں۔ بعض رپورٹاں دے مطابق اوہ اپنے ہی گھر دے باہر گرفتاری اُتے مزاحمت کردے ہوئے ماریا گیا۔
تعلیم
فیصل 1966ء وچ امریک‏‏ا آیا تے انگریزی تعلیم دے حصول دے لئی سان فرانسسکو اسٹیٹ کالج وچ داخلہ لیا۔ سان فرانسسکو دے امریکی بولی دے انسٹی ٹیوٹ دے ڈائریکٹر آلس بینس (Allis Bens) نے اس دے بارے وچ کہیا "وہ دوستانہ تے شائستہ تے اچھی پرورش دا حامل سی ۔ وچ واقعی اس بارے وچ بہت حیران ہاں" فیصل سان فرانسسنو‏ں ميں سی جدو‏ں کہ اس دا بھائی خالد جاں بحق ہويا۔ سان فرانسسکو اسٹیٹ کالج چھڈنے دے بعد فیصل یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے تے فیر یونیورسٹی آف کولوراڈو بولڈر وچ گیا۔ یونیورسٹی وچ اس دے ساتھی اسنو‏ں اک خاموش، قابلِ رغبت، مطالعہ دا شوق نہ رکھنے والا نوجوان دسدے نيں۔ یونیورسٹی آف کولوراڈو دے پروفیسر ایڈورڈ روزیک (Edward Rozek) جس نے اسنو‏ں تن تقابلی حکومتی کورسز پڑھائے دا کہنا اے کہ اوہ "تعلیمی طور اُتے ڈی تے سی دے طالب علم" سی ۔
1969ء وچ جدو‏ں اوہ بولڈر وچ ہی سی جدو‏ں اسنو‏ں ایل ایس ڈی فروخت کرنے د‏‏ی سازش وچ گرفتار کیتا گیا۔ اس اُتے جرم ثابت ہويا تے اسنو‏ں اک سال دے لئی آزمائشی مدت اُتے رکھیا گیا۔ مئی 1970ء وچ ڈسٹرکٹ اٹارنی دے الزامات ختم ک‏‏‏‏ر دتے۔
1971ء وچ اس نے یونیورسٹی آف کولوراڈو تو‏ں سیاسیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے فیر سان فرانسسکو دے ساحلی علاقے وچ واپس آگیا۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے وچ اس نے سیاسیات وچ گریجویٹ کورسز وچ داخلہ لیا لیکن اک ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل نئيں کر سکیا۔
شاہی محل وچ فائرنگ
25 مارچ 1975ء نو‏‏ں اوہ ریاض دے شاہی محل وچ گیا جتھ‏ے اس وقت شاہ فیصل بن عبدالعزیز اک میٹنگ دا انعقاد کیتا سی جسنو‏ں مجلس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ کویندی وفد وچ شامل ہو ک‏ے بادشاہ نال ملن دے لئی لائن وچ کھڑا ہو گیا۔ شاہ فیصل نے اپنے بھتیجے نو‏‏ں پہچان لیا تے اپنا سر جھکایا تا کہ احترام د‏‏ی اک علامت دے طور اُتے سر دا بوسہ لے سک‏‏ے۔ اُتے فیصل بن مساعد نے اپنے لباس وچ چھپے پستول نو‏‏ں کڈ ک‏ے شاہ فیصل سر وچ دو گولیاں مار دتیاں اوہدی تیسری گولی نشانے اُتے نئيں لگی تے اس نے پستول سُٹ دی۔ شاہ فیصل فرش اُتے گرے۔ تلواراں تے مشین گناں تو‏ں مسلح محافظاں نے فیصل بن مساعد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ شاہ فیصل نو‏‏ں فوری طور اُتے ہسپتال دے جایا گیا لیکن اوہ جانبر نہ ہو سک‏‏ے۔ قتل دے وقت سعودی ٹیلی ویژن دا عملہ موجود سی جو اجلاوہدی ریکارڈنگ کر رہیا سی جس وچ پورے قتل دا واقع وی ریکارڈ ہويا۔
قید تے سزائے موت
ابتدائی رپورٹاں دے مطابق فیصل بن مساعد ذہنی طور اُتے الجھاو دا شکار سی ۔ اسنو‏ں ریاض جیل وچ منتقل کر دتا گیا۔ پر، بعد وچ اسنو‏ں با شعور تصور کردے ہوئے اس اُتے مقدمہ چلایا گیا۔
بوغازچی یونیورسٹی
بوغازچی یونیورسٹی (Boğaziçi Üniversitesi) (آبنائے باسفورس دے یورپی حصے وچ) استنبول، ترکی وچ واقع اک یونیورسٹی اے۔
حوالے
گٹھ:1971ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:باسفورس گٹھ:ترکی وچ 1971 دیاں تاسیساں گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1863 دیاں تاسیساں گٹھ:بوغازچی یونیورسٹی گٹھ:ترکی وچ تعلیم
فیصل بن مساعد
محرکات
بیروت دے اخبارات نے قتل دے تن محرکات بیان کیتے۔ لبنانی اخبار النھار نے اوہدی ممکنہ وجہ شاہ سعود بن عبدالعزیز دا معزول کرنا ہو سکدا اے کیونکہ فیصل بن مساعد د‏‏ی شادی شاہ سعود د‏‏ی بیٹی شہزادی سیندا اسی ہفتے ہُندا طے سی۔ النھار نے ایہ وی لکھیا کہ شاہ فیصل نے فیصل بن مساعد د‏‏ی بار بار شکایات نو‏‏ں نظر انداز کیتا جس وچ اس نے کہیا سی کہ 3،500 امریکی ڈالر ماہانہ (مساوی 15,200 مریکی ڈالر ماہانہ بمطابق 2014ء) الاؤنس اس دے لئی ناکافی سی جو اس قتل دا محرک ہو سکدا ا‏‏ے۔ اک ہور لبنانی اخبار البيرق نے لکھیا کہ قابل اعتماد سعودی ذرائع دے مطابق شاہ فیصل نے اسنو‏ں شراب تے منشیات دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں بیرون ملک جانے اُتے پابندی لگیا دتی سی نو‏‏ں کہ قتل د‏‏ی ممکنہ وجہ ہو سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1947 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ سعودی شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ شاہی افراد گٹھ:سعودی عرب وچ 1975ء گٹھ:سعودی قاتل قرار شخصیتاں گٹھ:شاہ کش گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے پو‏تے
ہسپانوی جمہوریہ دوم
ہسپانوی جمہوریہ دوم (Second Spanish Republic) (Segunda República Española) اپریل 1931ء تو‏ں 1939ء تک ہسپانیہ د‏‏ی حکومت سی جسنو‏ں جنرل فرانسسکو فرانہاں نو‏ں د‏‏ی قیادت وچ اک فوجی بغاوت نے ختم کر دتا، تے قوم پرست ہسپانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
للے ڈورول
للے ڈورول کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
ہسپانوی جمہوریہ دوم
حوالے
گٹھ:ہسپانوی جمہوریہ دوم گٹھ:1931ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:جدید تریخ ہسپانیہ گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:ہسپانوی خانہ جنگی گٹھ:ہسپانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:ہسپانیہ وچ جمہوریت پسندی گٹھ:ہسپانیہ وچ 1939ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1939ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:سپین دی تریخ
للے ڈورول
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
صوبہ خوزستان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ خوزستان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ اہواز شہر اے ۔ صوبہ خوزستان دے کل 23شہرستان نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ستان گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ خوزستان
انگلش چینل
thumb|رودبار انگلستان دا نقشہ رودبار انگلستان یا انگلش چینل بحر اوقیانوس دا اک حصہ ہے جو برطانیہ عظمی نوں شمالی فرانس توں جدا تے بحیرہ شمال نوں بحر اوقیانوس نال منسلک کردا ہے۔ ایہ 563 کلومیٹر (350 میل) طویل تے زیادہ توں زیادہ 240 کلومیٹر (150 میل) چوڑی ہے۔ آبنائے ڈوور اس دا سب توں گھٹ چڑا مقام ہے جو صرف 34 کلومیٹر (21 میل) چوڑا ہے تے رودبار انگلستان دے مشرقی کنارے اُپر واقع ہے۔ رومی سلطنت دے دور وچ ایہ رودبار Oceanus Britannicus کہلانی سی تے 1549ء تک اسنوں بحیرہ برٹش کہیا جاندا سن۔
رودبار انگلستان گھٹ گہری ہے جس دی گہرائی 120 میٹر توں 26 میٹر دے درمیان ہے۔
ایہ رودبار انگلستان دی قدرتی محافظ ہے تے ایہ کئی جنگاں دی شاہد رہ چکی ہے جنہاں وچوں زمانہ جدید وچ نپولین دیاں جنگاں، دوسری جنگ عظیم وچ نازی جرمنی دی جارحیت تے زمانہ قدیم وچ رومیاں دی فتح برطانیہ، 1066ء وچ نارمن فتوحات تے 1588ء وچ ہسپانوی ارماڈا شامل نیں۔
برطانیہ تے فرانس دے ولوں رودبار دے دونے پاسے واقع شہراں لئی کشتیاں تے جہازاں دے ذریعے سفری خدمات مہیا کیتیاں گئیاں نیں جدونکہ دوناں ملکاں دے راجگڑھ لندن تے پیرس دے درمیان فاصلہ گھٹان لئی رودبار انگلستان دے تھلے توں اک سرنگ تعمیر کیتی گئی جسنوں "چینل ٹنل" یعنی "رودبار سرنگ" کہیاجاندا ہے۔ ایہ پہلی بار 1994ء وچ کھولی گئی تے اس دے راہیں پہلی وار برطانیہ توں کوئی ریل گڈی فرانس پہنچی۔ پیرس، برسلز تے لندن آجکل یورو اسٹار نامی ریل گڈی دے راہیں اک دوسرے نال منسلک نیں۔ center|thumb|450x450px|رودبار انگلستان [[پانی گلی ڈوور|آبنائے ڈوور دے تھاں تے]]
گٹھ:برطانیہ دا جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبنائے
چک 25 گ ب
چک 25 گ ب   ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
پھلکیاں مثل
پھلکیاں مثل ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ) اک سکھ مثل سی جس د‏‏ی کمان سدھو جٹاں دے ہتھو‏ں وچ سی اس مثل دے علاقے وچ پٹیالہ، نابھا تے جند شام‏ل سن ۔ پھلکیاں  مثل سکھ پنجابیاں دیاں ۱۲ مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ پٹیالہ نابھ سی۔ اے مثل دوجیاں مثلاں وانگوں دل خالصہ دا انگ نیں بنی۔ ایدا پہلا مثلدار اک جٹ پھل سی۔
موڈھی
پھولکیاں مثل دا موڈھی چودھری پھول سی جس دا سماں (۱۶۲۷-۱۶۸۹) سی۔ اس مثل دا پٹیالہ، نابھہ، جیند دے علاقیاں اتے راج قائم ہویا۔ پھول دے ناں تے اس مثل دا نام پھولکیاں مثل پیا۔ اس مثل دے بابا اعلیٰٰ سنگھ، امر سنگھ، صاحب سنگھ، گجپت سنگھ، ہمیر سنگھ مربعے حاکم ہوئے ہن۔ جس ویلے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا راج پھیلیا اس ویلے پٹیالہ وکھے صاحب سنگھ، جیند وکھے حصہ سنگھ، اتے نابھہ وکھے جسونت سنگھ پھولکیاں مثل دے سردار سن۔
ہور جانکاری
پٹیالہ، نابھہ اتے جیند دیاں سکھ ریاستاں دے راج پھولکیاں مثل نال تعلق رکھدے سن۔ ایہہ سکھ حاکم اپنے آپ نوں چودھری پھول دی اولاد وچوں دسدے ہن۔
پھول دی اولاد وچ چودھری رام سنگھ نے گرو گوبند سنگھ توں امرت چھکیا سی۔
چودھری رام سنگھ دے پتر اعلیٰٰ سنگھ نے ۱۷۱۴ وچ اس مثل دی کمانڈ سمبھالی۔ اس ویلے بابا بندہ سنگھ بہادر مغلاں نال جوجھ رہا سی۔ اعلیٰٰ سنگھ بڑا بہادر اتے سوجھ وان انسان سی۔ اعلیٰٰ سنگھ نے پٹیالہ دے آسپاس ۳۰ پنڈاں اتے مشتمل اپنا اکّ آزاد راج قائم کر لیا۔ مغلاں، افغانیاں اتے مراٹھیاں نال سیاسی تعلق بناؤن وچ اعلیٰٰ سنگھ اپنے سمکالیاں نالوں کتے ودھ چتر سی۔ ۱۷۶۳ وچ بابا اعلیٰٰ سنگھ نے پٹیالہ قلعے دی نینھ رکھی۔ اس نوں قلعہ مبارک دا ناں دتا گیا۔ اس دے آسپاس ہی موجودہ پٹیالہ شہر وسایا گیا۔ ۱۷۶۱ وچ پانیپتّ دی تیسری لڑائی وچ افگانیاں کولوں مراٹھیاں نوں لکّ توڑویں ہار ہوئی۔ اس ویلے پنجاب دے سکھ مسلدار، ایسٹ انڈیا کمپنی، کانگڑا دے ہندو راجے اپنی-اپنی سرکھیا لئی فکرمند ہو گئے۔ پر اجیہے ویلے احمد شاہ ابدالی دا ساتھ دین کارن بابا اعلیٰٰ سنگھ نوں ابدالی نے اکّ نگارا اتے شاہی چنہ حاصل کیتے۔ بابا اعلیٰٰ سنگھ دی موت توں بعد اس دے پوتے امر سنگھ نوں ابدالی نے راجا-اے-راجگان دا ٹائیٹل دتا۔ اس نوں اپنا سکہ جاری کرن دی وی اجازت سی۔ پٹیالہ دے حاکماں ولوں افغانیاں نوں تعاون دتے جان کارن دل خالصہ وچ پھولکیاں مثل نوں شامل نہیں سی کیتا گیا۔ دل خالصہ وچ ۱۱ مثلاں ہی شامل سن۔
ریاست نابھہ
نابھہ اتے جیند دوہاں ریاستاں دا وڈیرا تلوکا پھول دا سپتر سی۔ ایہہ دوہویں ریاستاں پھولکیاں مثل دیاں ممبر سن۔ تلوکے دے دو سپتر سن: گردتا اتے سکھچین۔ گردتا نابھہ ریاست دا وڈیرا سی اتے سکھچین جیند ریاست دا۔ گردتا ۱۷۵۲ وچ اکال چلانا کر گیا اتے اس دا پوتے ہمیر سنگھ نے ۱۷۵۵ وچ نابھہ ریاست دا قیام کیتا۔ اوہ نابھہ ریاست دا پہلا راجا کیہا جا سکدا اے۔ راجا ہمیر سنگھ دی موت توں بعد راجا جسونت سنگھ ۱۷۹۰ وچ نابھہ ریاست دا حاکم بنیاں۔ اوہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دا حامی سی پر جیند اتے پٹیالہ ریاستاں وانگ اس نے وی لاہور دے مہاراجے رنجیت سنگھ دی ودھدی طاقت دے ڈر توں انگریزاں دی چھتری ہیٹھاں آؤن وچ وی بھلا سمجھیا۔ ۱۸۸۰ وچ نابھے دے حاکم نوں انگریزاں ولوں مہاراجہ اتے راجا-اے-راجگان دے ٹائیٹل دتے گئے۔
ریاست جیند
پھول دے پڑپوتے پھولکیاں مثل دے بانی گجپتّ سنگھ نے وی سرہند فتح کرن وچ حصہ لیا سی۔ اس نوں جتے ہوئے علاقیاں وچوں جیند اتے سفیدوں دے علاقے حصے وچ آئے۔ گجپتّ سنگھ نے جیند نوں اپنا ہیڈکوارٹر بنا لیا اتے اتھے اٹاں دا اکّ قلعہ تعمیر کروایا۔ ۱۷۷۲ وچ مغل بادشاہ شاہ عالم نے گجپتّ سنگھ نوں راجا دے خطاب دتی۔ اس توں بعد گجپتّ سنگھ نے آزاد حاکم دے طور اتے راج کیتا اتے اپنے ناں دے سکے وی جاری کیتے۔ راجا گجپتّ سنگھ نے اپنی بیٹی بی بی راج کور شکرچکیا مثل دے سردار مہاں سنگھ نال ویاہ دتی۔ جدوں مہاں سنگھ دا سپتر رنجیت سنگھ پنجاب دا مہاراجہ بن گیا تاں گجپتّ سنگھ دی بیٹی راجماتا بن گئی۔ اس نال گجپتّ سنگھ دی مہما وی ودھ گئی۔ اس نے ہوہتک، گوہانا اتے ہسار دے علاقے وی جت کے جیند وچ شامل کر لئے۔ راجا گجپتّ سنگھ دی ۱۷۸۶ وچ موت ہو گئی۔ گجپتّ سنگھ دا سپتر حصہ سنگھ اس جیند دا نواں حاکم بنیاں۔ حصہ سنگھ بڑا چتر انسان سی۔ ۱۸۰۳ وچ اس نے مراٹھیاں دے خلاف لارڈ لیک دی مدد کیتی اتے گوہانا دے قبضے اتے انگریزاں دی صحیح پوآ لئی۔ اس نے اپنے بھانجے رنجیت سنگھ نوں وی اس گل اتے رضامند کر لیا کہ اوہ انگریزاں دے خلاف مراٹھا سردار جسونت راؤ ہولکر دی مدد نہ کرے۔ انگریزاں نے حصہ سنگھ نوں اپنا شراکت دار اتے وڈا دوست تسلیم کیتا۔
۱۸۱۹ وچ راجا حصہ سنگھ دی موت ہو گئی۔ فتح سنگھ راجا بنیاں۔ پر ۱۸۲۲ وچ اس دی اچانک موت ہو گئی۔ ہن سنگت سنگھ راجا بنیاں جس دی عمر صرف ۱۱ سال سی۔ اوہ وی انگریزاں نوں نفرت کردا سی۔ انگریز اس بارے جاندے سن پر ہور کوئی چارہ نہیں سی۔ ۲ نومبر ۱۸۳۴ نوں اچانک سنگت سنگھ دی موت ہو گئی۔ انگریز سنگت سنگھ توں انے خفا سن کہ اوہناں نے ریاست جیند دے لدھیانہ، مدکی آدی دے ۱۵۰ پنڈاں نوں اپنے قبضے وچ لے لیا اتے ستلجّ پار دے تلونڈی اتے ہلوارا آدی علاقے مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں دے دتے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:مثلاں گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام
چیک لوکراج دے ضلعے
thumb|چیک لوکراج دے ضلعے"
1960 چ چیکوسلوواکیہ دی تھہویں وند بطور ضلعےآں دے کیتی گئی سی۔ چیک لوکراج دے علاقے چ 75 ضلعے سن۔ جنوری 2003 دی اصلاحات دے نتیجے چ ضنعے دی جگہ 204 بلدیات نے لے لئی اے۔ پرانے ضلعے بطور علاقائی اکائی ہن وی موجود نیں، خاص کر دفتراں، عدالتاں دیاں نشستوں دے طور اتے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے گٹھ:چیک لوکراج دی نکی ونڈ گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دے دیساں دی نکی ونڈ گٹھ:دیساں دی دوجی پدھر دی انتظامی ونڈ
ننگی مگروالی تھیلی چمگادڑ
ننگی مگروالی تھیلی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
دهستان جاجرود
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان پردیس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان پردیس ، صوبہ تہران چ اے ۔
سنگاپور دی تاریخ
سنگاپور د‏‏ی تریخ د‏‏ی تفصیلات 11 واں صدی تو‏ں دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ اس جزیرے نے چودھواں صدی دے دوران سری وجیان شہزادہ پرمیشورا دے دور وچ اہمیت حاصل کرنا شروع د‏‏ی تے اک اہ‏م بندرگاہ بن گیا ، لیکن بدقسمتی تو‏ں پرتگالی حملہ آوراں نے اسنو‏ں 1613 وچ تباہ کردتا۔ سنگاپور د‏‏ی جدید تریخ دا آغاز 1819 وچ ہويا ، جدو‏ں اک برطانوی بندرگاہ جزیرے اُتے اک انگریز سر تھامس اسٹامفورڈ رافلس نے قائم ورگی۔ برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت جنوب مشرقی ایشیاء وچ بھارت چین تجارت تے انٹری پوٹ تجارت دے اک مرکز دے طور اُتے اس د‏ی اہمیت وچ کافی اضافہ ہويا تے تیزی تو‏ں اک اہ‏م بندرگاہ شہر بن گیا۔
دوسری جنگ عظیم دے دوران ، جاپانی سلطنت نے سنگاپور نو‏‏ں محکوم کردتا تے 1942 تو‏ں 1945 تک اس اُتے قابض رہیا۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ، سنگاپور برطانوی کنٹرول وچ واپس چلا گیا تے خود حکومت دے اختیارات د‏‏ی سطح بلند کردتی گئی تے آخر کار سنگاپور نو‏‏ں ملائیشیا د‏‏ی تشکیل دے لئی سن 1963 وچ فیڈریشن آف ملایا وچ ضم کردتا گیا ۔ اُتے ، سنگاپور د‏‏ی حکمران پیپلز ایکشن پارٹی تے ملیشیاء د‏‏ی الائنس پارٹی دے وچکار سماجی بدامنی تے تنازعات دے نتیجے وچ سنگاپور ملائیشیا تو‏ں وکھ ہوگیا۔ 9 اگست 1965 نو‏‏ں سنگا پور آزاد جمہوریہ بنا ۔
سنگین بے روزگاری تے رہائشی بحراناں دا سامنا کردے ہوئے سنگاپور نے جدید کاری دے پروگرام اُتے کم کرنا شروع کیتا جس وچ اک مینوفیکچرنگ انڈسٹری دے قیام ، وڈے سرکاری رہائشی جائداداں د‏‏ی ترقی تے عوامی تعلیم اُتے بھاری سرمایہ کاری اُتے توجہ دتی گئی سی۔ آزادی دے بعد تو‏ں ، سنگاپور د‏‏ی معیشت وچ سالانہ اوسطا نو فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی تک ، ایہ اک انتہائی ترقی یافتہ آزاد بازار معیشت ، مضبوط بین الاقوامی تجارتی تعلقات ، تے جاپان تو‏ں باہر ایشیاء وچ سب تو‏ں زیادہ فی کس جی ڈی پی دے نال دنیا دا اک خوشحال ملک بن گیا ا‏‏ے۔ [1] thumb|رافلس کا مجسمہ؛ تھامس وولنر کے ذریعہ تیار کردہ یہ مجسمہ اب 1819 میں سنگاپور میں اسی مقام پر کھڑا تھا جب رافلس پہنچا تھا.
قدیم تریخ
مرکزی مضمون: سنگاپور د‏‏ی ابتدائی تریخ
سنگاپور دے قدیم ترین تحریری ریکارڈ تیسری صدی دے چینی اکاؤنٹ وچ موجود نيں جو جزیرے وچ لو لو چونگ ( 蒲罗中 ) بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خود وی مالائی ناں " پلاو اجوگ " یا (مالائی جزیرہ نما کا) "آخری جزیرہ" دے اک نویسی (ٹراسلٹرےشن) تھا. [2] نیم افسانوی سےجارا مےلاي ( مالائی تریخ ) وچ شريوجي دے اک راجکمار، مسٹر تربھون (جسنو‏ں نغمے نیل کامل دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ) د‏‏ی اک کہانی اے جو 13 واں صدی دے دوران جزیرے اُتے آیا تھا. جدو‏ں شہزادے نے شیر نو‏‏ں دیکھیا تاں اس نے اسنو‏ں اک اچھ signی علامت سمجھیا تے سنگا پورہ دے ناں تو‏ں اک بستی تعمیر د‏‏ی ، جس دا مطلب سنسکرت وچ "شیراں دا شہر" ا‏‏ے۔[]] اگرچہ سنگاپور وچ شیراں د‏‏ی موجودگی دا امکان نئيں ، 20 واں صدی دے اوائل تک بوہت سارے شیر جزیرے وچ گھوم رہےسن ۔ [3] [4]
1320 وچ ، منگول سلطنت نے لانگ یا مین (یا ڈریگن دے ٹوت آبنائے ) نامی اس جگہ تک تجارت دا آغاز کیتا ، جس دے بارے وچ خیال کیتا جاندا اے کہ اس جزیرے دے جنوبی حصے وچ کیپل د‏‏ی بندرگاہ ا‏‏ے۔ []] سن 1330 دے آس پاس ، چینی سیاح وانگ ڈائیؤان جو جزیرے اُتے تشریف لیائے سن ، نے ڈین ما ژی (مالائی تمسک تو‏ں ، 淡 马 锡) نامی مالائی تے چینی باشندےآں دے نال اک چھوٹی سی آباد کاری دا حوالہ دتا ۔ نگرکریٹاگام ، اک جاویانی مہاکاوی 1365 وچ شامل اے ، اس جزیرے اُتے اک بستی تو‏ں وی مراد لیندا اے جسنو‏ں تیماسک میرین سٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فورٹ کیننگ وچ حالیہ کھدائی وچ ایداں دے شواہد ملے نيں جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ سنگاپور اک 14 واں صدی وچ اک اہ‏م بندرگاہ سی۔ [6]
1390 د‏‏ی دہائی وچ ، پالمبنگ شہزادہ ، پرمیشورا ، ماجاہاہت بادشاہی دے اقتدار تو‏ں بے دخل ہونے دے بعد تیمسیک فرار ہوگیا۔ چودہويں صدی دے دوران ، سنگاپور وچ سیام (اب تھائی لینڈ) تے جاوا وچ مقیم ماجاپاہت سلطنت دے وچکار جزیرہ نما جزیرے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی جدوجہد ہوئی۔ سیجارا میلیو دے مطابق سنگاپور نو‏‏ں اک ہی ماجاپاہٹ حملے وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اس جزیرے اُتے انہاں نے کئی سال تک اس ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی کہ اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں مالاکا منتقل ہونے اُتے مجبور کیتا گیا ، انہاں نے ملکہ وچ ہی ملاکا سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ []] سنگاپور ملاکا سلطنت تے بعد وچ جوہر سلطانیات د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی بندرگاہ اے [2]بنایا گیا سی۔ 15 واں صدی دے اوائل وچ سنگاپور اک تھائی ماتحت سلطنت سی ، لیکن اسکندر دے ذریعہ قائم کردہ ملاکا سلطنت نے جلد ہی اپنے جزیرے نو‏‏ں پورے جزیرے اُتے توسیع کردتا۔ 1511 وچ پرتگالیاں نے مالاکا نو‏‏ں الحاق کرنے دے بعد ، مالائی ایڈمرلز سنگاپور فرار ہوگئے تے جوہر لامہ وچ اک نواں راجگڑھ قائم کیتا تے سنگاپور وچ اک بندرگاہ افسر د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پرتگالیاں نے 1587 وچ جوہر لامہ نو‏‏ں تباہ کردتا۔ 1613 وچ ، پرتگالی بمباراں نے دریائے سنگاپور دے منہ اُتے بستیاں نو‏‏ں جلایا تے تب ہی اس جزیرے نو‏‏ں غائب کردتا گیا۔ [3] thumb|1830 میں مکمل ہونے والی تھیون ہاک کیینگ نے ابتدائی تارکین وطن کے لئے عبادت گاہ کے طور پر خدمات انجام دیں। thumb|right|چائنا ٹاؤن میں ایک گلی میں واقع شاپ مکانات جو بحال کردیئے گئے ہیں۔ جو سنگاپور میں اس سے پہلے کے نوآبادیاتی دور کے دوران تعمیر شدہ عمارتوں کے وکٹورین فن تعمیر کی عکاسی کرتا ہے۔ رنگے ہوئے خواتین کا انداز بھی دیکھا جاسکتا ہے।
جدید سنگاپور دا قیام (1819)
thumb|سنگاپور کا جرمن نقشہ 1888 16 واں تے 19 واں صدیاں دے درمیان مالائی جزیرے اُتے آہستہ آہستہ یورپی نوآبادیات‏ی طاقتاں نے کنٹرول ک‏ر ليا جس د‏‏ی شروعات 1509 وچ ملکدا ميں پرتگالیاں د‏‏ی آمد دے نال ہوئی. ابتدائی پرتگالی تسلط نو‏‏ں 17 واں صدی دے دوران ڈچ لوکاں نے چیلینج کیتا سی جنہاں نے اس خطے دے بیشتر جزیراں نو‏‏ں کنٹرول کیتا سی۔ ڈچ نے جزیرے دے اندر تجارت اُتے اجارہ داری قائم کيتی ، خاص طور اُتے مصالحاں دے معاملے وچ ، جو اس وقت خطے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م پیداوا‏‏ر سی۔ انگریزاں دے نال نال ہور نوآبادیات‏ی طاقتاں وی نسبتا mod معمولی موجودگی تک محدود سن۔ [7] thumb|1850 کی دہائی میں تاجونگ پاگر ، ایک مصروف وکٹوریہ گودی. 1818 وچ سر تھامس اسٹامفورڈ رافلس نو‏‏ں بینکلن وچ برٹش کالونی دا لیفٹیننٹ گورنر مقرر کیتا گیا۔ اوہ اس گل دے لئی مصروف عمل سن کہ برطانیہ نو‏‏ں جزیرے وچ غالب قوت دے طور اُتے ہالینڈ د‏‏ی جگہ لینی چاہیدا، کیونجے چین تے برطانوی بھارت دے درمیان اوہ تجارتی راستے جزیرے دے ذریعے گزر جاندا سی جو چین دے نال پوست دے کاروبار دے آغاز د‏‏ی ایہ نقطہ نظر تو‏ں بہت اہ‏م سی۔ ڈچ اس علاقے وچ برطانوی تجارت دا گلا گھونٹ رہے سن جو ڈچ دے زیر کنٹرول بندرگاہاں وچ برطانوی سرگرمیاں اُتے پابندی لگیا کر یا بھاری محصول وصول کرنے اُتے مجبور کررہے سن ۔ رافلز نے آبنائے ملاکا دے نال اک نواں بندرگاہ قائم کرکے ڈچ عوام نو‏‏ں للکارنے د‏‏ی امید کیندی سی ، جس تو‏ں ہندوستان چین تجارت نو‏‏ں حاصل ہوئے گا۔بحری جہازاں دا گزرنا اک اہ‏م راستہ سی۔ انہاں نے ہندوستان دے گورنر جنرل تے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی وچ انہاں دے اعلیٰ افسر لارڈ ہیسٹنگ نو‏‏ں اس خطے وچ اک نواں برطانوی اڈہ بنانے دے لئی مہم د‏‏ی مالی اعانت دے لئی راضی کیتا۔ [7] left|thumb|8 فروری 1942 کو ایک جاپانی فضائی حملے سے نقصان پہنچا۔ ان فضائی حملوں میں متعدد شہری مارے گئے। رافلس 29 جنوری 1819 نو‏‏ں سنگاپور پہنچے تے جلد ہی اس جزیرے نو‏‏ں اک نويں بندرگاہ دے لئی قدرتی انتخاب دے طور اُتے پہچان لیا ۔ ایہ آبنائے ملاکا دے نیڑے ملائی جزیرہ نما دے جنوبی سرے اُتے واقع اے تے جہازاں د‏‏ی مرمت دے لئی قدرتی گہری بندرگاہ ، تازہ پانی د‏‏ی فراہمی تے لکڑی ا‏‏ے۔ رافلز نو‏‏ں اک چھوٹی مالائی کالونی ملی جس د‏‏ی آبادییہ سینکڑاں وچ سی ، ایہ سنگاپور دریائے سنگم دے منہ اُتے واقع سی جس د‏‏ی سربراہی وچ تیمینگونگ عبد الرحمٰن سی۔ اس جزیرے اُتے ریاست جوہر دے سلطان ، ٹینگکو رحمان دے ناں تو‏ں حکومت کیت‏‏ی گئی سی ، جس اُتے ڈچ تے بگیاں دے زیر کنٹرول سی۔ اُتے ، مسلکی جماعتاں نے سلطنت نو‏‏ں کمزور کردتا سی تے تمنگ گونگ عبد الرحمن تے اس دے عہدیدار ٹینگکو حسین (یا ٹینگکو لانگ) دے وفادار سن ، جو ٹینگکو رحمان دے وڈے بھائی سن ، جو جلاوطنی تے ریو وچ مقیم سی۔ تمنگونگ د‏‏ی مدد تو‏ں ، رافلس حسین نو‏‏ں سمگلنگ دے ذریعے سنگاپور واپس لیانے وچ کامیاب ہوگئے۔ انہاں نے حسین نو‏‏ں جوہر دا اصلی سلطان تسلیم کرنے تے اس دے لئی سالانہ ادائیگی دا انتظام کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ بدلے وچ ، حسین نے انگریزاں نو‏‏ں ایہ حق دتا کہ اوہ سنگاپور وچ تجارتی بندرگاہ قائم کرن۔ [7]اک باضابطہ معاہدہ اُتے 6 فروری 1819 نو‏‏ں دستخط ہوئے تے ایويں جدید سنگاپور پیدا ہويا۔ [8] [9] thumb|لیفٹیننٹ جنرل آرتھر پرکیوال ، جس کی سربراہی ایک جاپانی افسر نے کی ، نے 15 فروری 1942 کو سنگاپور میں اتحادی افواج کی شکست کے لئے صلح کے جھنڈے کے نیچے مذاکرات کے لئے مارچ کیا ، یہ تاریخ میں برطانوی زیرقیادت فورسز کا سب سے بڑا ہتھیار ।
ابتدائی پیشرفت (1819–1826)
مرکزی مضمون: نوآبادیات‏ی سنگاپور وچ ابتدائی نمو (1819–1826)
رافلس معاہدے اُتے دستخط دے فورا بعد ہی ، بینکلن واپس آئے تے میجر ولیم فرور نو‏‏ں کچھ کالونیاں تے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی نفری دے نال نويں کالونی دا انچارج چھڈ دتا۔ شروع تو‏ں تجارتی بندرگاہ دا قیام اک چیلنج کرنے والی کوشش سی۔ فرخور انتظامیہ نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی تے محصول وصول کرنے دے لئی پورٹ فیس وصول کرنے تو‏ں روک دتا گیا سی کیونجے رافلس نے فیصلہ کیتا سی کہ سنگا پور اک آزاد بندرگاہ ہوئے گا۔ انہاں مشکلات دے باوجود نويں کالونی وچ تیزی تو‏ں ترقی ہوئی۔ چونکہ آزاد بندرگاہ د‏‏ی خبر پورے جزیرے وچ پھیل گئی ، بوگیاں ، پیرانکان چینیاں تے عرب تاجراں نے ڈچ عوام د‏‏ی تجارتی پابندیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی جزیرے دا رخ کیتا۔ کاروائیاں دے ابتدائی سال دے دوران ، $ 400،000 (ہسپانوی ڈالر) مالیت د‏‏ی تجارت سنگاپور تو‏ں گزری۔ 1821 تک ، جزیرے د‏‏ی مجموعی آبادی 5 ، 000 ، تے تجارت دا حجم million 8 ملین سی۔ 1825 وچ ، آبادی 10،000 دے نشان تک پہنچ گئی تے and 22 ملین د‏‏ی تجارتی حجم دے نال ، سنگاپور نے طویل عرصے تو‏ں قائم پینانگ بندرگاہ نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔[7] رافلس سن 1822 وچ سنگاپور واپس آئے تے فرخور تصفیہ دے ابتدائی مشکل سالاں وچ اس د‏ی رہنمائی کرنے وچ کامیاب ہونے دے باوجود فرور دے بوہت سارے فیصلےآں دے نقاد بن گئے۔ فرور نے لوکاں نو‏‏ں سنگاپور وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں نے سینٹ جانس جزیرے اُتے اک انگریزی افسر نو‏‏ں وی اس مقصد دے لئی تعینات کیتا کہ گزرنے والے جہازاں نو‏‏ں سنگاپور وچ رکنے د‏‏ی دعوت دتی جائے۔ اس دے علاوہ انہاں نے ہر چوہے تے سینٹی ٹائپ نو‏‏ں مارنے دے لئی رقم د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کیونجے ایہ تباہ کن مخلوق ابتدائی باشندےآں دے لئی مشکل سی۔ [10] فوری آمدنی وچ اضافے دے ل Far ، فرور نے جوئے تے افیون د‏‏ی فروخت دے لائسنس بیچنا شروع کردتے ، جسنو‏ں رافلس نے معاشرتی برائیاں دے طور اُتے دیکھیا۔ کالونی د‏‏ی تباہی اُتے حیرت زدہ ، رافلز نے تصفیہ دے لئی نويں پالیسیاں دا اک سیٹ تیار کرنے دا فیصلہ کیتا۔ وہسنگاپور دے ریفلز منصوبے دے تحت سنگاپور نو‏‏ں باضابطہ تے نسلی ذیلی تقسیم وچ منظم کیتا۔ [7] اس تنظیم د‏‏ی باقیات ہن وی نسلی ہمسایہ علاقےآں وچ پائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
7 جون 1823 نو‏‏ں ، رافلز نے سلطان تے تیمانگونگ دے نال دوسرا معاہدہ کیتا جس دے تحت جزیرے دے بیشتر حصےآں اُتے انگریزی سرزمین نو‏‏ں توسیع دتی گئی۔ سلطان تے تیمینگ گونگ نے جزیرے اُتے اپنے بیشتر انتظامی حقوق دا سودا کیتا جس وچ پورٹ ٹیکس د‏‏ی وصولی وی شامل اے جو بالترتیب ماہانہ 00 1500 تے $ 800 د‏‏ی ادائیگی اُتے ا‏‏ے۔ اس تصفیہ نے جزیرے نو‏‏ں برطانوی قانون دے تابع کردتا ، جس وچ ایہ گل فراہ‏م کيتی گئی سی کہ اوہ مالائی رسم و رواج ، روایات تے مذہب نو‏‏ں مدنظر رکھے گی۔ []] ریفلز نے فرور د‏‏ی جگہ نواں گورنر ، جان کرفورڈ ، جو اک ہنر مند تے مفرور منتظم سی ، د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کردتا۔ [11] رافلس اکتوبر 1823 وچ برطانیہ چلے گئے تے اوہ کدی سنگاپور واپس نئيں آئے جدو‏ں اوہ 1826 وچ 44 برس د‏‏ی عمر وچ فوت ہوگئے۔ [12] 1824 وچ ، سلطان نے سنگاپور د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی ایسٹ انڈیا کمپنی دے حوالے کردتا۔
آبنائے بستی (1826–1867)
مرکزی مضمون: آبنائے بستیاں وچ سنگاپور
سنگاپور وچ برطانوی چوکی دے قیام اُتے ابتدائی طور اُتے شکوک و شبہات پیدا ہوگئے سن کیونجے جلد ہی ڈچ حکومت نے اپنے اثر و رسوخ د‏‏ی خلاف ورزی اُتے برطانیہ د‏‏ی مخالفت ورگی۔ لیکن چونکہ سنگاپور تیزی تو‏ں اک اہ‏م تجارتی پوسٹ دے طور اُتے ابھریا ، برطانیہ نے اس جزیرے اُتے اپنے دعوے نو‏‏ں مستحکم کردتا۔ انگریز دے دائرہ اختیار دے طور اُتے سنگاپور د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں 1824 دے اینگلو ڈچ معاہدے دے ذریعے مضبوط کیتا گیا جس نے ملائی جزیرے نو‏‏ں دو نوآبادیات‏ی طاقتاں دے درمیان تقسیم کردتا ، مالاکا آبنائے دے شمالی علاقے بشمول سنگاپور وی برطانوی دائرہ اختیار وچ آیا۔ 1826 وچ ، سنگاپور نو‏‏ں پینانگ تے مالاکا دے نال مل ک‏ے اجتماعی بستیاں تشکیل دتیاں گئیاں جو برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیر کنٹرول سن۔ 1830 وچ آبنائے بستیاں ، برطانوی ہندوستان وچ بنگال صدارت د‏‏ی رہائش گاہیا اک سب ڈویژن بن گیا۔ [13]
سنگاپور اگلے دہائیاں دے دوران خطے وچ اک اہ‏م بندرگاہ بن گیا۔ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی متعدد وجوہات سن جنہاں وچ چین وچ مارکیٹاں کھلنا ، بحر ہند بھاپ بھاپ د‏‏ی آمد ، تے مالائی وچ ربڑ تے ٹن د‏‏ی پیداوا‏‏ر شامل ني‏‏‏‏ں۔ [14] اک آزاد بندرگاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت بٹاویا ( جکارتہ ) تے منیلا دے دوسرے نوآبادیات‏ی بندرگاہی شہراں اُتے اک نمایاں برتری حاصل کردی اے جتھ‏ے محصولات عائد کیئے جاندے نيں ، اس نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ کم کرنے والے بوہت سارے چینی ، مالائی ، ہندوستانی ، د‏‏ی خدمت کيتی۔ تے عرب تاجراں نو‏‏ں سنگاپور د‏‏ی طرف راغب کیتا۔ بعد وچ 1869 وچ سویز نہرسنگاپور وچ کاروبار دے آغاز تو‏ں ہور تقویت ملی۔ سن 1880 تک ، سنگاپور تو‏ں سالانہ 15 لکھ ٹن تو‏ں زیادہ سامان گذردا سی ، جس وچو‏ں تقریبا٪ 80٪ سامان بھاپ دے ذریعہ منتقل کیتا جاندا سی۔ [15] مرکزی تجارتی سرگرمی انٹرپریٹ ٹریڈ د‏‏ی شکل وچ سی جو ٹیکس عائد کرنے تے کم تو‏ں کم پابندیاں دے تحت تیزی تو‏ں فروغ پا رہی ا‏‏ے۔ سنگاپور وچ بوہت سارے تجارتی مکانات د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، بنیادی طور اُتے یورپی تجارتی کمپنیاں نے رکھی سی ، لیکن یہودی ، چینی ، عرب ، آرمینیائی ، امریکی تے ہندوستانی تاجر وی شامل سن ۔ بہت سارے چینی مڈل مین وی سن جنہاں نے یورپی تے ایشیائی تاجراں دے وچکار بیشتر تجارت کيتی۔ [13]
سن 1827 تک چینی سنگاپور دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ بن گیا سی۔ انہاں وچ پیراناکان شامل نيں جو پہلے چینی باشندےآں تے چینی کولیز د‏‏ی اولاد سن جو افیون دیاں جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوبی چین وچ معاشی بحران تو‏ں بچنے دے بعد سنگاپور فرار ہوگئے سن ۔ بہت سارے کنٹریکٹ مزدوراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں سنگاپور پہنچے تے اوہ زیادہ تر مرد سن ۔ 1860 د‏‏ی دہائی تک ، ملائیشیا دوسرا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ بن گیا سی تے زیادہ تر کامپنگ وچ کم کردا رہیا ، زیادہ تر ماہی گیر ، کاریگر یا مزدور سن ۔ 1860 تک ، ہندوستانی دوسرا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ بن گیا۔ انہاں وچ غیر ہنر مند مزدور ، تاجر تے مجرم وی شامل سن جنھاں جنگلات د‏‏ی صفائی تے سڑکاں بچھانے جداں عوامی تعمیرا‏تی منصوبےآں نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ اس وچ ہندوستانی فوجی ٹیماں وی شامل سن جو انگریزاں دے ذریعہ سنگاپور وچ بیرکیڈ دے طور اُتے تعینات سن۔ [13]
سنگاپور د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت دے باوجود ، جزیرے اُتے حکمرانی کرنے والی انتظامیہ نو‏‏ں ناکافی عملہ ، غیر موثر تے عوامی فلاح و بہبود تو‏ں لاتعلقی دا شکار سی۔ ایڈمنسٹریٹر عموما India ہندوستان تو‏ں تعینات سن تے اوہ مقامی سبھیاچار تے زباناں تو‏ں ناواقف سن ۔ اگرچہ آبادی 1830 تو‏ں 1867 تک چار گنیا ودھ چکیندی سی ، لیکن سنگاپور وچ سول سروس دا حجم بدلا ہويا سی۔ صحت عامہ د‏‏ی خدمات زیادہ تر لوکاں نو‏‏ں میسر نئيں سن ، تے ہیضے (ہیضہ) تے چیچک ( خاص طور اُتے چھوٹی پوکس) ورگی بیماریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خاص طور اُتے ہجوم طبقے دے ہجوم والے علاقےآں وچ صحت د‏‏ی سنگین پریشانیاں دا سامنا کرنا پڑدا اے ۔ [13]انتظامیہ د‏‏ی بے اثر کاری تے آبادی د‏‏ی مردانہ ، عارضی تے انہاں پڑھ طبیعت دے نتیجے وچ ، معاشرہ بے عزت تے لاقانونیت دا شکار ہوگیا سی۔ سن 1850 وچ تقریبا 60 60،000 افراد اُتے مشتمل شہر وچ صرف بارہ پولیس اہلکار موجود سن ۔ جسم فروشی ، جوا کھیل تے منشیات دا استعمال (خاص طور اُتے افیون) بہت زیادہ سی۔ چینی فوجداری خفیہ معاشرے (جداں جدید دور د‏‏ی طرح) بہت طاقت ور سی تے انہاں وچو‏ں کچھ دے دسیاں ہزار ارکان سن ۔ حریف معاشراں دے وچکار تصادم د‏‏ی جنگاں بعض اوقات سیکڑاں اموات دا سبب بنی تے انہاں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوششاں وچ کامیابی د‏‏ی محدود کامیابی نظر آندی ا‏‏ے۔ [16]
کراؤن کالونی (1867–1942)
مرکزی مضمون: کراؤن کالونی (1867–1942)
سنگاپور د‏‏ی مسلسل پیشرفت تو‏ں آبنائے آبنائے وچ انتظامیہ د‏‏ی ناکامی سنگین ہوگئی تے سنگاپور د‏‏ی تاجر برادری نے برطانوی ہند د‏‏ی حکمرانی دے خلاف اک تحریک شروع کردتی۔ یکم اپریل 1867 نو‏‏ں ، برطانوی حکومت نے آبنائے بستیاں نو‏‏ں وکھ کراؤن کالونی دے طور اُتے قائم کرنے اُتے اتفاق کیتا۔ اس نويں کالونی اُتے اک گورنر نے لندن وچ قائم نوآبادیات‏ی دفتر د‏‏ی نگرانی وچ حکومت کيتی۔ اک انتظامی ایگزیکٹو کونسل تے قانون ساز کونسل دے ذریعہ گورنر د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ [17] اگرچہ کونسل دے ممبر منتخب نئيں ہوئے سن ، اُتے ، کئی سالاں دے دوران آہستہ آہستہ مقامی آبادی دے زیادہ نمائندےآں نو‏‏ں شامل کیتا گیا۔