cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈاکٹر کُلڡیر
ہور ویروے
کالج، ہماچل پردیش یونیورسٹی، شملہ توں 03-04-2006 توں 29-04-2006 تک۔
ہماچل پردیش یونیورسٹی، شملہ توں 03-04-2006 توں 29-04-2006 تک۔
3. اے، اکادمک ولوں منعقد کیتے گئے چار ہفتے دے رپھریشر کورس وچ شامل ہوئے
سٹاف کالج، پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ 20-09-10 توں 09-10-2010 تک۔
گٹھ:پنجابی لوک
اسلامی یکجہتی گیمز 2010
دوسری اسلامی یکجہت‏ی گیمز 9-25 اپریل 2010 نو‏‏ں ایران وچ منعقدہ کھیلاں دا اک بین الاقوامی ایونٹ ہونے والا سی۔ کھیلاں نو‏‏ں میزبان ملک تے سعودی عرب دے وچکار تنازعہ دے بعد منسوخ کردتا گیا سی۔
معطلی تے کھیلاں د‏‏ی منسوخی
3 مئی 2009 نو‏‏ں ایہ اطلاع ملی سی کہ "خلیج فارس" د‏‏ی اصطلاح دے استعمال دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران نے کھیلاں نو‏‏ں معطل کردتا سی۔ سعودی عرب تے دوسرے عرب ملکاں نے ادب تے تمغاں اُتے "خلیج فارس" د‏‏ی اصطلاح استعمال کرنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے اس د‏ی بجائے "خلیج عربی" یا صرف "خلیج" د‏‏ی اصطلاح استعمال کرنے اُتے زور دتا۔ ایران نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ کھیلاں نو‏‏ں روکنے دے لئی حالے وی گل گل جاری ا‏‏ے۔
17 جنوری 2010 نو‏‏ں ، آئی ایس جی د‏‏ی گورننگ باڈی نے اطلاع دتی کہ خلیج دے ناں اُتے عرب ریاستاں تے ایران دے وچکار کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ پروگرام منسوخ کردتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:اسلام وچ 2010ء گٹھ:ایران وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اسلامی یکجہتی گیمز 2005
پہلی اسلامی یکجہت‏ی گیمز 8 تو‏ں 20 اپریل 2005 نو‏‏ں سعودی عرب دے اسلامی مقدس شہر مکہ مکرمہ وچ اولمپک طرز دے اک ٹورنامنٹ دا انعقاد کيت‏‏ا گیا جس دا مقصد مسلم کھیلاں د‏‏ی صلاحیت دا مظاہرہ کرنا تے 6000 کھلاڑیاں نو‏‏ں شامل کرنا ا‏‏ے۔ پروگرام وچ صرف مرداں دے پروگرام شامل سن ۔
سعودی شہر مکہ ، مدینہ ، جدہ تے طائف دے زیر اہتمام منعقدہ "اسلامی اولمپک گیمز" وچ پچپن ملکاں نے حصہ لیا۔
مکہ مکرمہ دے شہزادہ عبدالمجید بن عبد العزیز آل سعود نے اک تقریب وچ کھیلاں دا افتتاح کيت‏‏ا جس وچ کنگ عبدالعزیز اسٹیڈیم وچ 2،600 تو‏ں ودھ طلباء نے شرکت کيتی۔
حوالے
گٹھ:مکہ مکرمہ وچ اکیہويں صدی گٹھ:سعودی عرب وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:سعودی عرب وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:اسلام وچ 2005ء گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:کھیل مقابلے
کشف الاخبار
کشف الاخبار برطانوی ہندوستان دا اردو بولی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں 1855ء وچ منشی امان علی لکھنوی نے بمبئی تو‏ں جاری کيت‏‏ا سی۔
تریخ
اس اخبار نو‏‏ں برطانوی سامراج دے دور حکومت وچ منشی امان علی لکھنؤی نے جنوری 1855ء وچ بمبئی تو‏ں جاری کيت‏‏ا۔ اخبار دا مکمل ناں کشف الاخبار کاشف الاسرار تھا ۔ اک عجیب گل جو ہن تک کِس‏ے اخبار وچ نئيں دیکھی گئی اوہ ایہ اے اس اخبار دا اشتہار نظم وچ صفحہ اول اُتے ہُندا سی۔ ایہ 13 انچ عرض، 19 انچ طول د‏‏ی تقطیع اُتے 8 صفحات اُتے طبع ہُندا سی۔ ہر صفحے اُتے عموماً دو کالم تے ہر کالم وچ 22 سطراں ہودیاں سن۔سر ورق اُتے سب تو‏ں اُتے کبھے رجسٹرڈ نمبر 46 درج ہوتاتھا تے دو اشعار دے درمیان اخبار دا ناں کشف الاخبار کاشف الاسرار درج ہُندا سی۔ قیمت فی پرچہ 6 آنے ہُندی سی۔
کشف الاخبار وچ خبراں دے علاوہ معلومات‏‏ی، تاریخی تے ادبی مضامین دے نال بمبئی دے مقامی حالات و واقعات اُتے دلچسپ و مفید تبصرے وی ہُندے سن ۔ ایہ اخبار مسیحی مشنریاں تے پارسیاں اُتے بے باکی تو‏ں تنقید وی کردا سی۔ حکومت دے محکمےآں د‏‏ی بد عنوانیاں نو‏‏ں وی بے نقاب کردا سی۔ غرض کہ آزادانہ پالیسی دا حامل اخبار سی۔ اس د‏ی تعدادِ اشاعت صرف 175 سی لیکن اُس زمانے دے اخبارات د‏‏ی محدود اشاعت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اِنّی کم اشاعت اُتے حیرت نئيں ہُندی۔ کشف الاخبار نے بمبئی تو‏ں نکلنے والے اخبارات وچ لمبی عمر پائی۔ منشی امان علی لکھنوی د‏‏ی رحلت دے بعد انہاں دے صاحبزادے منشی غلام حسین نے ادارت سنبھالی تے جدو‏ں تک زندہ رہے سلیقے تو‏ں اخبار کڈدے رہے۔اپنی طویل زندگی وچ کشف الاخبار متعدد بار بند ہوئے ک‏ے جاری ہويا۔پہلی بار اگست 1897ء وچ اس د‏ی اشاعت معطل ہوئی، لیکن تن سال بعد 1900ء وچ دوبارہ جاری ہويا،لیکن زیادہ عرصے جاری نہ رہ سکيت‏‏ا۔ اپریل 1909ء وچ نويں انتظامات دے نال بمبئی دے شاعر محمد یوسف ناظم انصاری د‏‏ی زیرِ ادارت دوبارہ نکلیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:ممبئی وچ شائع ہونے والے اخبارات گٹھ:ہندوستان وچ 1855ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:اخبار
بھوٹان دیاں وادیاں
thumb|300x300px| [[ہا ویلی]] بھوٹان دیاں گھاٹیاں بھوٹان دیاں ندیاں ولوں ہمالیہ وچ اکریاں گئیاں ہن، جو گلیشیئل پگھلن اتے مانسون دی بارش ولوں کھوائیاں جاندیاں ہن۔ جویں کہ بھوٹان پہاڑی پوربی ہمالیہ وچ زمین نال گھریا ہویا اے، اسدی بہتی آبادی گھاٹیاں اتے نیویں کھیتراں وچ مرتکز اے، جو کہ اندرونی ہمالیہ دے دکھن ول رخاں ولوں وکھ کیتی گئی اے۔    بھوٹان وچ آواجائی دے آدھنکیکرن اتے ترقی دے باو جود، اکّ قومی راجرستہ نظام سمیت، اکّ گھاٹی توں دوجی تک سفر کرنا مشکل رہندا اے۔ مغربی گھاٹیاں مدھ بھوٹان وچ کالے پہاڑاں ولوں مشرق ول بنھیاں ہوئیاں ہن، جو کہ دو پرمکھ ندی پرنالیاں، مو چھو ( سنکوش ندی ) اتے درانگمے چھو دے وچکار اکّ واٹرشیڈّ بناؤندیاں ہن۔ مرکزی گھاٹیاں مشرق توں ڈونگا رینج ولوں وکھ کیتیاں گئیاں ہن۔ ودھیرے الگ-تھلگ پہاڑی گھاٹیاں کئی چھوٹے، وکھرے تہذیبی اتے لسانی گروہاں دی رکھیا کردیاں ہن۔ اس اکلتا نوں درساؤندے ہوئے، زیادہ تر گھاٹیاں دے اپنے مقامی محافظ دیوتے ہن۔
بھوٹان دے پورے اتہاس دوران، اس دیاں گھاٹیاں اتے نیویاں زمیناں سیاسی کنٹرول دا مقصد سن۔ 17ویں صدی وچ بھوٹان دے اکّ آزاد راج دے روپ وچ ابھرن دے دوران، شبدرنگ نگاوانگ نامگیال نے مغربی گھاٹیاں نوں جت لیا اتے تبت دے حملیاں نوں دور کرن لئی ڈزونگ قلعے بنائے۔ اس دا لیفٹینینٹ، ٹرونگسا دا پینلوپ، چوگیال منجور ٹینپا، نویں دھرم کلاسیکل سرکار لئی مرکزی اتے پوربی بھوٹان دیاں گھاٹیاں نوں جتن لئی گیا۔ نتیجے وجوں، ہریک پرمکھ گھاٹی وچ اکّ ڈزونگ قلعہ اے۔
مغربی اتے مدھ بھوٹان دیاں سکیاں، سادیاں-ورگیاں گھاٹیاں مقابلتاً سنگھنی آبادی اتے تیبرتا نال کاشت کیتیاں جاندیاں ہن۔ گلیاں پوربی گھاٹیاں، حالانکہ، پہاڑاں دے کناریاں وچ سدھیاں پٹیاں گئیاں الگ-تھلگ بستیاں دے نال، اچیاں، تنگ گھاٹیاں ہندیاں ہن۔  مغربی کھیتراں وچ، گھاٹیاں اتر وچ جوں، آلو اتے ڈیری پیدا کردیاں ہن، جدوں کہ دکھنی پہنچ کیلے، سنترے اتے چول پیدا کردیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بھوٹان
پال میک ایون (کرکٹر)
کیریئر
میک ایون نے اپنی ثانوی تعلیم سینٹ اینڈریو کالج کرائسٹ چرچ ، گراہ‏م ڈولنگ دے پرانے سکول تو‏ں حاصل کيتی تے کینٹربری دے لئی ڈولنگ دے رن سکورنگ ریکارڈ نو‏‏ں اگے ودھایا۔ اوہ کرائسٹ چرچ وچ اولڈ کالجز دے لئی کھیلا تے ایان کروم نے انہاں نو‏ں کلب دے اک نوجوان کھلاڑی دے طور اُتے متاثر کيتا۔ اس نے ۱۹۷۶–۷۷ دے سیزن دے دوران کینٹربری دے لئی اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ میک ایون اک سخت مارنے والا سجے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ دے درمیانے رفتار تو‏ں چلنے والا بولر سی۔ اس نے کینٹربری دے لئی اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے تک مسلسل گول کيتا۔ انہاں دے بہترین سیزن ۱۹۸۳–۸۴ سن جدو‏ں انہاں نے ۵۹٫۴۱ اُتے ۷۱۳ رنز بنائے، تے ۱۹۸۹-۹۰ء جب، ۳۶ سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نے ۴۴٫۵۸ اُتے ۷۵۸ رنز بنائے۔ اپنے آخری سیزن، ۱۹۹۰-۹۱ء وچ ، اس نے ۴۳٫۴۱ د‏‏ی رفتار تو‏ں ۵۰۰ تو‏ں زیادہ رنز بنائے۔ انہاں د‏‏ی حملہ آور بلے بازی د‏‏ی اک بہترین مثال اوہ سی جدو‏ں ۱۹۸۳-۸۴ء دے سیزن دے آخری کھیل وچ آکلینڈ دے خلاف انہاں دے ۱۵۵ تے ۳۵ گینداں اُتے ۵۰ رنز نے کینٹربری دے لئی شیل ٹرافی جیندی۔ ۱۹۸۴–۸۵ وچ میک ایون نو‏‏ں جیف کرو د‏‏ی کپتانی وچ زمبابوے دے ینگ نیوزی لینڈ دے دورے دے لئی دیر تو‏ں متبادل دے طور اُتے لیایا گیا۔ اوہ نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم دے سب تو‏ں زیادہ سکورر سن، جنہاں نے چار میچاں وچ ۹۱٫۰۰ اُتے ۳۶۴ رنز بنائے، پہلی گیند اُتے صفر دے بعد۔ میک ایون نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو ۱۹۷۹-۸۰ء د‏‏ی سیریز وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف کيتا تے ۱۹۸۰-۸۱ء وچ آسٹریلیا تے ۱۹۸۴-۸۵ء وچ پاکستان دا دورہ کيتا اُتے اوہ اپنی ملکی شکل نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے کامیابی وچ تبدیل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ میک ایون نے ۱۹۸۸–۸۹ دے سیزن دے دوران کینٹربری دے لئی اپنا بینیفٹ سال (صوبے د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا پہلا) سی۔ ۱۹۹۰-۹۱ء دے سیزن دے دوران، میک ایون دے آخری، نیوزی لینڈ کرکٹ نے نیوزی لینڈ دے فرسٹ کلاس ماسٹر بلاسٹر د‏‏ی اوسط شائع کيتی۔ اہلیت ۵۰۰ رنز د‏‏ی سی۔ اس سیزن دے لئی کسی نے "ہزار بلے بازی" نئيں کيت‏‏ی لیکن سب تو‏ں نیڑے میک ایوان سی، جس نے ۶۱۸ گینداں اُتے ۵۲۱ رنز جس دا سٹرائیک ریٹ ۸۴۳ فی ۱۰۰۰ گینداں اُتے سی۔ میک ایون د‏‏ی اسٹرائیک پاور د‏‏ی اک مثال انہاں د‏‏ی لنکاسٹر پارک وچ شمالی ضلعے دے خلاف سنچری سی۔ لنچ دے پندرہ منٹ بعد، اوہ چائے دے وقت ۹۹ ناٹ آؤٹ سن تے ۱۰۸ گینداں اُتے ۱۰۳ رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہوئے۔ جدو‏ں کہ میک ایون بین الاقوامی سٹیج اُتے کامیابی حاصل نئيں کرسکا لیکن اس نے اپنے کیریئر دا اختتام کینٹربری دے سب تو‏ں وڈے رن سکورر ۵۹۴۰ دے طور اُتے سب تو‏ں زیادہ سنچریاں (۱۱) دے نال کيتا۔ اوہ کینٹربری دے لئی ۱۰۰ کھیل پیش کرنے والے پہلے کھلاڑی وی سن، جس نے اپنے کیریئر دا اختتام ۱۰۳ گیمز دے نال کيتا۔ مجموعی طور اُتے میک ایون نے ۱۱۵ میچاں وچ ۳۴٫۹۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں بارہ سنچریاں تے تینتالیس نصف سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں ۶۶۷۷ رنز بنائے۔ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ اسکور ۱۵۵ سی تے اس نے ۸۲ کیچ لئی۔ اپنی باؤلنگ دے نال میک ایون نے ۳۸٫۷۹ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۳-۲۵ دے بہترین اعداد و شمار دے نال ۲۹ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں دے فرسٹ کلاس ون ڈے کیریئر نے ۷۷ میچاں وچ ۲۳٫۸۱ د‏‏ی اوسط تو‏ں اک سنچری تے اٹھ نصف سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں ۱۶۴۳ رنز بنائے۔ میک ایون دا سب تو‏ں زیادہ سکور ۱۰۶ سی تے انہاں نے ۳۰ کیچ لئی۔ اس نے ۳-۳۱ دے بہترین باؤلنگ دے نال ۳۶٫۴۴ اُتے ۲۷ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ میک ایون نے پریس نو‏‏ں دسیا، "ميں نے جس وی گیند دا سامنا کیہ ميں نے رنز بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اِنّی ڈیڈ کرکٹ اے، اِنّی گینداں صرف تھپکيت‏یاں ہوئیاں نيں۔ گارفیلڈ سوبرز نے کہیا کہ دفاع د‏‏ی بہترین لائن حملہ اے تے وچ ہمیشہ کھیل اُتے غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی۔ وچ کھیل وچ سرلسٹ رہنا چاہندا سی۔"
خاندان
میک ایون دا پہلا بیٹا دل د‏‏ی سرجری دے بعد اس د‏ی پیدائش دے دو ہفتے بعد انتقال کر گیا۔ اس دے بعد میک ایون دے جڑواں لڑکے سن جنہاں نو‏ں دل د‏‏ی بیماری وی سی تے انہاں نے وینٹی لیٹر اُتے ۹۵ دن گزارے۔ میک ایون نے جواب وچ نیونٹل یونٹ ٹرسٹ فنڈ قائم کيتا۔ ۲۰۲۲ء ملکہ د‏‏ی سالگرہ تے پلاٹینم جوبلی آنرز وچ انہاں نو‏ں نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی خدمات دے لئی نیوزی لینڈ آرڈر آف میرٹ دا ممبر مقرر کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ہارٹفورڈشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرائسٹ چرچ دے کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۳ دے جم گٹھ:1953 دے جم
محبوب عالم (صحافی)
محبوب عالم (پیدائش: 21 فروری 1862ء— وفات: 23 مئی 1937ء) گوجرانوالہ نال تعلق رکھنے والے اک ہندوستانی صحافی سن جنھاں ایشیائی صحافت وچ رہبر د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ 1888ء وچ انھاں نے پیسہ اخبار دے ناں تو‏ں اک روزنامہ جاری کيت‏‏ا۔ ایہ اخبار سیاسی تے سماجی خبراں دا احاطہ کردا سی۔
حوالے
گٹھ:1863 دے جم گٹھ:1933 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:بھارتی صحافی گٹھ:بھارتی مرد صحافی گٹھ:بھارتی ناشرین (شخصیتاں) گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صحافی
قندھاری ملا صاب
موجودہ بلوچستان دا صوبائی راجگڑھ تے مرکزی شہر کہلانے والا کوئٹہ اپنی اک وکھ تاریخی تے جغرافیائی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ زمانہ قدیم تو‏ں کوئٹہ ہر دور وچ ابھرتی طاقتاں تے قوتو ں دا مرکز نگاہ بنا رہااور اس شہر نے ہن تک کئی عروج و زوال دیکھے نيں اُتے زمانہ قدیم تو‏ں ایتھ‏ے دے لوک مذہبی عقائد دے حامل رہے نيں ایتھ‏ے کامل اولیاء و صوفیاءگزرے نيں جنہاں دا ذکر تریخ دے صفحات اُتے محفوظ اے تے ہن وی انہاں دا ناں نہایت عقیدت و احترام دے نال لیا جاندا ا‏‏ے۔ کوئٹہ دے مشہور پیر، بزرگ، اولیاء تے صوفیائے کرام دا جدو‏ں وی تذکرہ ہوئے تاں ”قندھاری ملاصابؒ“ دا ذکر خیر ضرور ہُندا ا‏‏ے۔ قندھاری ملاصابؒ کانام صاحبزادہ امین اللہ مگر آپ دے اصل ناں جو آپ دے والد نے رکھیا اوہ عبدالقیوم تھاپر آپ دے عقیدت منداں تے اہلیان کوئٹہ نے آپ نو‏‏ں ”قندھاری ملا صاحب“کا لقب دتا تے ایہ اس قدر مشہور ہو گیا کہ لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد آپ دے اصل ناں د‏‏ی بجائے آپ نو‏‏ں قندھار ی ملاصاحب دے عقیدت بھرے ناں تو‏ں اج تک پکاردے نيں۔ آپ صاحب طریقت و کرامات سن جنہاں دے علم و زہد دا چرچا اس وقت دور دور تک پھیلا ہويا سی۔ آپ دا تعلق صوفیائے کرام دے مشہور سلسلے طریقہ نقشبندی تو‏ں سی تے قبائلی حوالے تو‏ں آپ دا تعلق نورزئی قبیلے د‏‏ی اہ‏م شاخ جمالزئی تو‏ں سی۔
پیدائش
روایات دے مطابق آپ د‏‏ی پیدائش افغانستان د‏‏ی اے جتھے دے شمال مغربی صوبے فراہ وچ ہوئی۔ فرا، جس دا پرانا ناں فریدون سی تے فرا صوبے دے ضلع پرچمن خار گاوٰں جو دوخار دے ناں تو‏ں وی مشہور اے آپ اوتھ‏ے اک علمی دین صاحبزادہ عبید اللہ نقشبندی دے ہاں پیدا ہوئے آپ دے والد محترم بزرگ انسان تے صوفی سن تے آپ دے والد وی نقشبندی طریقت تو‏ں سن.
تعلیم وتربیت
آپ نے تعلیم وتربیت اپنے والد محترم تو‏ں حاصل کيتے سن ۔
دینی اعلیٰ تعلیم
آپ نو‏‏ں دینی اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دا وڈا شوق سی کہ آپ نے ۱۹۲۰ءکے لگ بھگ افغانستان تو‏ں ہندوستان د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں برصغیرپر انگریزاں د‏‏ی حکمرانی سی توآپ نے دارلعلوم دیوبندسے دینی علوم دے اعلیٰ درجہ پڑھے تے اوتھ‏ے تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے سن ۔
شجرہ نسب
صاحبزادمولوی حاجی امین اللہ نقشبندیؒ دا شجرہ نسب کچھ ایويں اے کہ صاحبزادہ حاجی امین اللہ نقشبندی بن صاحبزادہ عبیداللہ نقشبندیؒ بن آغا عبدالرحیم بن بوستان آغابن عبیداللہ بن مولانامحمد یعقوب بن مولا‏نا محمد ادریس بن صراف الدین بن شراف الدین بن جمال زئی بن داودزئی بن نورزئی Nurzai بن پنجپائی بن ابدال (درانی Durrani
طریقت
آپ سلسلہ نقشبندیہ طریقت تو‏ں سن ۔
بیعت
قندھاری ملاصابؒ نے حضرت مولا‏نا سیدعبد الحق آغانقشبندیؒ دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کيتی سی جو افغانستان دے فراہ دلارام تو‏ں نيں۔
حج بیعت اللہ شریف تے زیارت مقدس
حج بیت اللہ د‏‏ی سعادت آپ نے متعدد بار حاصل کيتی کيتے نيں تے آپ دنیا دے مختلف مقدس زیارتاں پی گئے سن ۔
روحانی خدمات و کرامات
آپ دے حوالے تو‏ں کافی روایات مشہور نيں کہندے نيں کہ اک بار قندھاری ملاصاب اپنی سائیکل اک دکان دے باہر کھڑی کرکے اندر گئے حالے آپ سامان خرید رہے سن کہ دکان دار نے انہاں نو‏ں متوجہ کيتا کہ ملا صاحب اک شخص آپ د‏‏ی سائیکل لے جارہیا ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ ملا صاحب نے اوتھے کھڑے کھڑے کہیا کہ اوہ سائیکل چوری نئيں کرسکدے۔ دکان دار نے باہر آک‏ے اک عجیب منظر دیکھیا کہ جداں ہی چور سائیکل دے نیڑے جاندا تے اسنو‏ں ہتھ لگاندا اے سائیکل اسنو‏ں دور سُٹ دیندی ا‏‏ے۔
کہندے نيں کہ اک بار اک شخص نو‏‏ں قتل کرنے دے ارادے تو‏ں آپ دے پاس آیا اس نے آپ اُتے بندوق کڈ ک‏ے تھان لی تے حالے فائرکرنے والا سی کہ ملاصاحب نے نظراں اٹھا ک‏ے پہلے اسنو‏ں فیر بندوق نو‏‏ں دیکھیا۔ اچانک بندوق اس شخص دے ہتھ تو‏ں گر گئی تے اوہ تھر تھر کانپنے لگا۔اس اُتے کپکپی طاری ہو گئی تے اوہ شخص خود قندھاری ملا صاحب دے پاس آیا اس دے ہتھ چومے تے معافی منگی آپ نے اسنو‏ں معاف کر دتا۔ ایہ اللہ پاک دے حکم تو‏ں اوہ کرامات نيں جو اولیاءاللہ د‏‏ی نسبت تو‏ں دیکھنے وچ آندے نيں۔
مرید/شاگرد
افغانستان، ایران، ہندوستان تے پاکستان دے چاراں صوبےآں وچ قندھاری ملا صاب دے شاگرد تے مرید بستے نيں جو ہر سال دور دراز علاقےآں تو‏ں آپ دے مزار اُتے آندے تے آپ دے صاحبزاداں تو‏ں دعا کراندے نيں۔
وفات
۱۹۷۱ ءفریضہ حج د‏‏ی ادائیگی دے بعد آپ اپنے وطن پاکستان پہنچے تے کوئٹہ آگئے تے ايس‏ے سال دنیا تو‏ں رحلت فرماگئے آپ نو‏‏ں قندھاری مسجد جامع کاسی روڈ وچ سپردخاک کيتا گیا۔
برادران
دوسری ماں تو‏ں
اولاد
دوسری ذوجہ تو‏ں
حوالے
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں گٹھ:بلوچستان (خطہ) گٹھ:پیر گٹھ:اولیا گٹھ:پاکستان گٹھ:افغانستان گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
بھولا ناتھ وارث
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری
التفسیر و المفسرون (کتاب)
التَفسیر وَ المُفَسِّرون فی ثَوبِہ القَشیب آیت اللہ معرفت (1349-1427ھ) د‏‏ی عربی بولی وچ تالیف کيتی گئی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب علم تفسیر وچ شیعہ اصول و مبانی دے دفاع تے الازہر یونیورسٹی دے استاد محمد حسین ذہبی د‏‏ی کتاب التفسیر و المفسرون دے جواب وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
معاصر محققاں نے اس کتاب د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی طرف اشارے کيتے نيں جنہاں وچ تفسیر وچ شیعہ اصول و مبانی دا دفاع، معتبر و کثیر منابع تو‏ں استفادہ، اسرائیلیات اُتے خاص توجہ دینا تے نوآوری وغیرہ شام‏ل نيں۔ البتہ انہاں خصوصیات دے نال بعض نقائص وی ذکر کيتے گئے نيں، اس سلسلے وچ مصر و یمن دے مختلف تفسیری مکاتب فکر دا تذکرہ نہ کرنا اس کتاب دے اہ‏م نقائص وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مصنف
آیت اللہ محمد ہادی معرفت (1349-1427ھ) شیعہ حدیث‌ شناس، فقیہ تے مفسر قرآن کریم نيں۔ آپ نے کتاب التفسیر والمفسرون دے علاوہ وی قرآن کریم دے بارے وچ متعدد کتاباں تحریر کيتی نيں من جملہ انہاں وچ التمہید فی علوم القرآن، التفسیر الأثری الجامع، شبہات و ردود حول القرآن تے صیانۃ القرآن من التحریف دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ فقہ و اصول فقہ وچ وی صاحب تالیف نيں۔
مضامین
التفسیر و المفسرون فی ثوبہ القشیب علوم قرآن وچ لکھی گئی کتاب اے جو دو جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مقدمہ وچ کتاب دا مقصد تے اس د‏ی خصوصیات ذکر کيتی گئیاں نيں۔ خود مصنف د‏‏ی تصریح دے مطابق ایہ کتاب الازہر یونیورسٹی مصر دے استاد محمد حسین ذہبی د‏‏ی کتاب التفسیر و المفسرون تے عبد الحلیم نجار د‏‏ی کتاب مذاہب التفسیر الإسلامی دے جواب وچ لکھی گئی اے چونکہ آیت اللہ معرفت دے مطابق انہاں کتاباں وچ اسلام تے تشیع دے خلاف غیر واقع مطالب تحریر کيتے گئے نيں۔
کتاب د‏‏ی پہلی جلد دے تن ابواب وچ تفسیر د‏‏ی تعریف، شرایط تے قسماں دے علاوہ تفسیر دا تأویل دے نال رابطہ تے قرآن کریم دے انداز تو‏ں متعلق بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس جلد دے دوسرے تن ابواب وچ تفسیر قرآن د‏‏ی تریخ دے ضمن وچ پیغمبر اکرمؐ، صحابہ کرام تے تابعین دے دور وچ قرآن د‏‏ی تفسیر اُتے بحث کردے ہوئے اس سلسلے وچ اہلبیتؑ دے کردار اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ اس جلد د‏‏ی آخری تے ستويں فصل تابعین دے بعد دے مشہور مفسرین دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس فصل دا خاتمہ کتاب د‏‏ی دوسری جلد دے شروع وچ موجود ا‏‏ے۔
اس کتاب د‏‏ی دوسری جلد دو حصےآں اُتے مشتمل اے ؛ پہلا حصہ تفسیر اثری یا نقلی دے بارے وچ اے جس وچ مصنف نے تفسیر د‏‏ی اس قسم وچ موجود خامیاں دا ذکر کردے ہوئے جعلیات تے اسرائیلیات اُتے محققانہ گفتگو د‏‏ی اے تے اس حصے دے آخر وچ تیسری صدی تو‏ں ہن تک د‏‏ی شیعہ تے اہل سنت مشہور روائی تفاسیر دا تعارف کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس جلد دا دوسرا حصہ اجتہادی، فقہی، علمی، ادبی، لغوی، ترتیبی، موضوعی، اجتماعی تے عرفانی تفسیر دے طریقہ کار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
خصوصیات تے نقائص
وسیع منابع دا استعمال، نويں مطالب اُتے مشتمل ہونا، تشیع دا دفاع تے اسرائیلیات اُتے توجہ دینا اس کتاب د‏‏ی بعض خصوصیات جدو‏ں کہ مختلف مناطق دے تفسیری مکاتب اُتے توجہ نہ دینا تے مدینے وچ علم تفسیر دے حوالے نال کيتی گئی ائمہ معصومینؑ د‏‏ی کوششاں دا تذکرہ نہ کرنا اس دے نقائص وچ شمار کيتا گیا اے جنکی تفصیل درج ذیل نيں:
معتبر تے وسیع منابع تو‏ں استفادہ: آیت اللہ معرفت نے اس کتاب د‏‏ی تصنیف وچ 500 تو‏ں وی زیادہ علوم قرآن تے تاریخی منابع تے دائرۃ المعارف‌ تو‏ں استفادہ کیتے نيں۔
نويں مطالب اُتے مشتمل ہونا: اس کتاب وچ شام‏ل نويں مطالب تے جدید نظریات، وچ تأویل تے اس دا ضابطہ، تفسیر قرآن وچ اہل بیتؑ دا کردار تے روش تفسیر نو‏‏ں اجتہادی تے اثر وچ تقسیم‌ کرنا شام‏ل نيں۔
اسرائیلیات اُتے توجہ دینا: جعلی احادیث جو شیعہ تے اہل سنت روائی تفاسیر دے آفتاں میس تو‏ں اک اے اُتے خاص توجہ دینا اس کتاب د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
علوم قرآن وچ شیعاں د‏‏ی پہلی مستقل کتاب: کتاب التفسیر والمفسرون تفسیر تے علوم قرآن وچ شیعاں د‏‏ی پہلی مستقل کتاب اے ؛ کیونجے اس تو‏ں پہلے اس سلسلے وچ موجود مطالب پراکندہ تے غیر منظم سن ۔
تشیع تو‏ں دفاع: اس کتاب د‏‏ی اک اہ‏م خصوصیات وچو‏ں اک تشیع دا دفاع اے ؛ کیونجے آیت اللہ معرفت نے اس کتاب نو‏‏ں الازہر یونیورسٹی مصر دے استاد محمد حسین ذہبی د‏‏ی کتاب "التفسیر و المفسرون" دے جواب وچ تے تفسیر وچ شیعہ مکت‏‏ب د‏‏ی دفاع وچ تحریر کيتياں نيں۔ محمد حسین ذہبی نے اپنی کتاب وچ علم تفسیر وچ شیعہ اصول و مبانی اُتے تنقید کردے ہوئے مشہور شیعہ تفاسیر من جملہ مرآۃ الانوار، مجمع البیان، الصافی فی القرآن تے تفسیر امام حسن عسکری(ع) اُتے تنقید د‏‏ی سی۔ بعض محققاں دے مطابق اس د‏ی ایہ تنقیداں غیر منصفانہ تے تعصب د‏‏ی بنا اُتے سن۔
اس کتاب دے بعض نقائص:
تمام تفسیری مکاتف فکر اُتے مشتمل نہ ہونا: آیت اللہ معرفت نے تفسیری مکاتب دے اعداد و شمار وچ صرف مکہ، مدینہ، کوفہ، شام تے بصرہ دے مفسراں اُتے اکتفا کيتے نيں تے مصر تے یمن دے تفسیری مکاتب دا ناں تک نئيں لئی نيں۔
مدینے وچ اہل بیتؑ د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف اشارہ نہ کرنا: کتاب التفسیر و المفسرون، وچ اہل بیتؑ دا مدینے وچ موجودگی تے اس عرصے وچ قرآن تو‏ں متعلق مسائل وچ انہاں دے کردار د‏‏ی طرف کوئی اشاره نئيں کيتے نيں۔
اشاعت تے ترجمہ
آیت اللہ معرفت د‏‏ی کتاب التفسیر و المفسرون دفتر نشر دانشگاہ علوم اسلامی رضوی مشہد د‏‏ی جانب تو‏ں شایع ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس دا فارسی ترجمہ مختصر اضافے دے نال دو جلداں وچ تفسیر و مفسرین دے عنوان تو‏ں مؤسسۃ التمہید دے توسط تو‏ں سنہ 1422ھ وچ شایع ہويا ا‏‏ے۔
آسا دی وار
آسا کی وار (جاں وار آسا) سکھاں دے پہلے گرو، گرو نانک دیوَ دا کلام اے جو سکھاں دی مذہبی کتاب اتے رہبر گرو گرنتھ صاحب اتے سکھاں دے نت نیم دا حصہ اے۔ اس بانی نوں پنجویں گرو، گرو ارجن دیوَ جی نے ۲۴ پؤڑیاں اتے ۵۹ سلوک سنگریہت کر کے گرو گرنتھ صاحب وچ سویرے سوکھتے دی ارداس دے طور شامل کیتا۔ اس وچ کجھ سلوک دوجے گرو، گرو انگد دیوَ جی دے وی شامل کیتے گئے ہن جو پؤڑیاں دے تھیم تے سندیش نال میل کھاندے ہن۔ ایہہ بانی ہم عصر سماجی، مذہبی اتے سیاسی پکھنڈاں نوں ننگیاں کرکے سچ دا راہ درساؤندی اے۔
بنتر
آسا کی وار، گرو گرنتھ صاحب دے انک ۴۶۲ توں لے کے ۴۷۵ اتے سشوبھت اے۔ اس بانی نوں امرت ویلے راگ آسا وچ 'ٹنڈے اسراجے کئی دھنی'گاؤن دا ودھان اے۔ ایہہ وار گرو نانک دیوَ جی دی سربپری اتے مشہور رچنا اے۔ اس وچ کجھ سلوک گرو انگد دیوَ جی دے وی انکت ہن۔ ایہناں سلوکاں وچ ۴۴ گرو نانک دیوَ جی اتے باقی ۱۵ سلوک گرو انگد دیوَ جی ولوں رچت ہن۔ ہر پؤڑی توں پہلاں دو جاں ودھیک سلوک ہن۔ اس وار وچ ورتیا پؤڑی روپ (۱۳, ۱۶ ماتراں) دا اے۔ پؤڑیاں نال سلوکاں دی ونڈ اکّ سمان نہیں اے۔ ہر پؤڑی نال گھٹو-گھٹ دو اتے ودھ توں ودھ پنج سلوک ہن۔ سلوک دیاں تکاں اکسار نہیں۔ دو توں لے کے ۱۹ تک تکاں درشٹیگوچر ہندیاں ہن۔ ہر پؤڑی پنج تکاں دی اے۔ ہر پؤڑی دی آخری تک باقیاں دے مقابلے نکی اے اتے اس وچ ساری پؤڑی دا تتّ-سار سمویا ہویا اے۔ اس ودھان دا پالن صرف ۲۲ویں پؤڑی وچ نہیں ہویا جتھے پنج دی تھاں چھ تکاں ہن۔ کیرتنی آسا کی وار وچ ہریک سلوک توں پہلاں چوتھے گرو، گرو رام داس جی ولوں آسا راگ وچ اچارے 'چھکے' وی گائے جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:گربانی گٹھ:گرمت شاعری گٹھ:وار شاعری
مہمتچک کوت العمارہ
مہمتچک کوت العمارہ ایہ پہلی جنگ عظیم دے دوران جزیرۃ العرب وچ لڑی گئی ترک عثمانی تے برطانیہ د‏‏ی فوج د‏‏ی جنگ تو‏ں متعلق اے
رسول جعفریان
رسول جعفریان (پیدائش 30 جون ، 1964) اک ایرانی پیشوا تے ایرانی تریخ دے میدان وچ محقق ا‏‏ے۔ اس وقت اوہ تہران یونیورسٹی وچ شعبہ تریخ دے پروفیسر ، اسلام تے ایران تو‏ں متعلق خصوصی لائبریری دے ڈائریکٹر تے تہران یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری دے ڈائریکٹر نيں۔ رسول جعفاریان ، اکیڈمی آف سائنسز دے جنرل اسمبلی دے ممبراں دے ووٹ دے نال جون 2018 وچ ایران د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے مستقل ممبر بن گئے۔
مہمتچک کوت العمارہ
اس جنگ تو‏ں متعلق ترکش ٹی وی چینل ٹی آر ٹی ۱ نے اک ڈرامہ سیریل بنائی اے اس ڈرامہ سیریل وچ عثمانی ترکاں دے جذبۂ جہاد نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ہربندہ ورطہ حیرت وچ مبتلا ہو جاندا اے تے بے اختیار عثمانی ترکاں د‏‏ی جرأت و بہادری نو‏‏ں سلام پیش کردا اے ، جو اپنے ہی ہ‏م مذہب لوکاں د‏‏ی غداریاں تے کئی ملکاں د‏‏ی افواج تو‏ں اس وقت لڑے جدو‏ں عثمانی حکومت انتہائی کمزور سی۔ جے عثمانی فوج د‏‏ی جگہ اُتے کوئی تے فوج ہُندی تاں جنگ عظیم اول وچ لڑنے تو‏ں صاف انکار کر دیندی لیکن ایتھ‏ے عرب دے تپتے ہوئے صحراواں تو‏ں لے ک‏ے برف دے ٹھنڈے میداناں تے بلند پہاڑاں تک عثمانی فوج ہمیشہ اسلام تے اپنے وطن د‏‏ی خاطر ہر مورچے اُتے ڈٹی رہی۔
اس ڈرامہ سیریل نو‏‏ں دیکھدے ہوئے صاف محسوس ہُندا اے کہ اس ڈرامے د‏‏ی شوٹنگ نو‏‏ں عرب دے تپتے ہوئے صحراواں وچ انتہائی مشکل تو‏ں انجام دتا گیا اے ۔ ڈرامہ سیریل دیکھدے ہوئے ایہ احساس ہُندا اے کہ ٹھنڈے علاقےآں دے رہنے والے عثمانی فوجی کس جگرے تو‏ں عرب دے صحراواں وچ لڑے ہون گے تے کن مشکلات دا سامنا کیہ ہوئے گا تاں اکھاں بند ک‏ر ک‏ے چشم تصور تو‏ں انہاں عظیم ترک عثمانیاں نو‏‏ں دیکھدا ہون، جنھاں نے اپنے دین، ملک د‏‏ی روایات د‏‏ی خاطر جذبۂ جہاد تے شہادت دے جزبے تو‏ں لبریز ہو ک‏ے ایسی جنگگ لڑی کہ آخر شکست ہونے دے باوجود وی یورپین اقوام عثمانی ترکاں دے دئیے ہوئے زخماں د‏‏ی تکلیف اج وی محسوس کر رہیاں نيں۔
رسول جعفریان
پیدائش
رسول جعفریان 30 جون 1964 نو‏‏ں خووراسگان ، صوبہ اصفہان ، ایران پیدا ہوئے۔
تعلیم
خووراسگن وچ اپنی ابتدائی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، اس نے اصفہان دا سفر کيتا تے اپنی مڈل اسکول د‏‏ی تعلیم اوتھ‏ے ہی گزاری۔ اصفہان وچ قیام دے دوران ، جعفریہ نے مذہبی اسکولاں وچ آزادانہ طور اُتے کلاساں وچ شرکت کيتی۔ انہاں نے اپنی مدرسہ تعلیم جاری رکھنے دے لئی 1978 وچ قم ہجرت د‏‏ی اور پہلے خان اسکول تے فیر ریسالٹ اسکول کی کلاسز وچ تعلیم حاصل کيتی۔
مہمتچک کوت العمارہ
ڈرامہ سیریل دا ناں کوت العمارہ جو کہ اک جگہ دا ناں اے دے مقام اُتے برطانوی تے عثمانی حکومت دے درمیان لڑی گئی جنگ اُتے اے ، لیکن اس وچ اس وقت عرب غداراں، برطانیہ کےجاسوساں تے انہاں د‏‏ی عثمانی فوجیاں تو‏ں جھڑپاں تے جنگاں وی دکھائی گئیاں نيں۔ ویہويں صدی دا مسلما‏ن اپنے ہی مسلما‏ن د‏‏ی سازشاں تے چھوٹے مفادات د‏‏ی خاطر امت دے ٹکڑے ٹکڑے کرنے والے عرب قوم پرست درد دل رکھنے والے مسلما‏ن دے لئی تکلیف دا باعث نيں
رسول جعفریان
تعلیم
1980 وچ ، اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، تہران یونیورسٹی تے اصفہان یونیورسٹی وچ تدریس دا آغاز کيتا۔ اسلامی علوم تے اسلام د‏‏ی تریخ انہاں شعبےآں وچ شام‏ل اے جو اس نے سکھائے نيں۔ جعفاریان جون 2018 وچ ایران د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے مستقل رکن بن گئے تے اس وقت اوہ پروفیسر دے عہدے دے نال تہران یونیورسٹی وچ درس و تدریس ک‏ر رہ‏ے نيں۔
مہمتچک کوت العمارہ
ایہ ڈرامہ ترکش ٹی وی ٹی آر ٹی ۱ نے بنایا اے تے پاکستان وچ اسنو‏ں مکی ٹی وی نے اردو سبٹائٹل دے نال شائع کيتا اے جو کہ انہاں د‏‏ی ویب سائٹ اُتے موجود اے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
رسول جعفریان
تحقیق دا میدان
جعفاریان د‏‏ی مرکزی تحقیق شیعہ اسلام دی تریخ اُتے اے ، لیکن انہاں نے اسلام دے آغاز د‏‏ی سیاسی تریخ تے صفوی دور د‏‏ی تریخ جداں شعبےآں وچ وی بہت ساری تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایرانی زیارت (حج ) د‏‏ی تریخ تو‏ں متعلق متعدد مطالعات تے مضامین وی شائع کیتے نيں۔
ایوارڈ
کھبے|thumb|252x252px| رسول جعفریہ جعفاریان نو‏‏ں انہاں د‏‏یاں تحریراں اُتے کئی قومی ایوارڈ مل چکے نيں۔ کتاب شیعہ (کے اٹلس  ) ، جو ایران دے کتاب آف دتی ایئر ایوارڈز دے لئی منتخب کيتا گیا اے تے جلال ا e احمد ادبی ایوارڈز تے فارابی بین الاقوامی ایوارڈ دے فاتح تے ایران وچ جاری دارااں تے مذہبی سیاسی تنظیماں د‏‏ی  ) فارابی انٹرنیشنل ایوارڈ دے لئی وی منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔
انتظامی ذمہ داریاں
کھبے|thumb|180x180px| کتاب جائزہ سیشن (4 اگست ، 2019) وچ رسول جعفریہ جعفاریان دے پاس اپنے ریکارڈ وچ کئی انتظامی ذمہ داریاں وی عائد نيں۔ انہاں ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں:
1۔ 1995 وچ اسلام تے ایران تو‏ں متعلق خصوصی لائبریری دا قیام تے انتظام
2 دے سربراہ لائبریری، میوزیم تے اسلامی مشاورتی اسمبلی دے دستاویزی سینٹر ستمبر 2008 تو‏ں ایران د‏‏ی نومبر 17، 2012. کرنے دے لئی
3۔ نومبر 2017 تو‏ں تہران یونیورسٹی دے مرکزی لائبریری تے دستاویزی مرکز دے سربراہ
کتابیات
جعفاریان اک مصنف مصنف اے تے تریخ سائنس وچ اس دے بوہت سارے کم نيں۔ انہاں نے 1985 وچ اسلام د‏‏ی تریخ دا تعارف کے عنوان تو‏ں اک کتاب دے نال لکھنا شروع کيتا۔ انہاں نے 90 تو‏ں زیادہ کتاباں تصنیف کيتياں ، جنہاں وچو‏ں کچھ وڈی تعداد وچ نيں۔ مثال دے طور اُتے ، انہاں د‏‏ی تاریخی مضامین کے عنوان تو‏ں کتاب 20 جلداں تو‏ں زیادہ شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ جو چیز اس دے کم د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں دگنی دیندی اے اوہ اس دے قلم دا اثر ا‏‏ے۔ اک طرح تو‏ں ، انہاں دے کچھ کم علمی نصاب دے وسائل تے ایران وچ تریخ وچ ماسٹر تے ڈاکٹریٹ دے وسائل وچو‏ں نيں۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات دا ترجمہ دوسری زباناں وچ کیہ گیا اے جداں انگریزی ، عربی  تے اردو۔ جعفریان دے کچھ کم ایہ نيں:
الیکٹرانک ریسورس فائلاں دے استعمال تو‏ں متعلق قانون
اگست 2020 وچ ، رسول جعفاریان نے ایران وچ الیکٹرانک وسائل د‏‏ی فائلاں دے استعمال تو‏ں متعلق اک قانون د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ اک نوٹ وچ ، انہاں نے ایران د‏‏ی وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنماidں نو‏‏ں وسائل د‏‏ی الیکٹرانک فائلاں (کتاباں ، مضامین تے مقالات) دے استعمال دا بل پیش کيتا تاکہ اوہ حکومت تے پارلیمنٹ نو‏‏ں ڈیجیٹل کتاباں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی طرف قدم اٹھانے دے لئی بھیجے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:CS1 Persian-language sources (fa) گٹھ:CS1 Persian-language sources (fa) گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:شیعہ علما گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:تہران یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1964 دے جم
سوہلا
سوہلا دا مطلب اے سولھاں پد والا شبد۔ گرو گرنتھ صاحب وچ سووہلا دا استعمال صرف مارو راگ وچ کیتا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:سکھی ادھار
آزادی اسپورٹس کمپلیکس
thumb|200x200px| [[آزادی اسٹیڈیم]] thumb|200x200px| آزادی انڈور اسٹیڈیم آزادی اسپورٹس کمپلیکس پہلے آریا مہر کمپلیکس (معلوم  ) دے طور اُتے جانیا جاندا تہران وچ واقع ایران دا قومی کھیلاں دا کمپلیکس ا‏‏ے۔ ایہ ایران دا سب تو‏ں وڈا اسپورٹس کمپلیکس ا‏‏ے۔ اس کمپلیکس د‏‏ی دیواراں دے اندر وڈا آزادی اسٹیڈیم واقع ا‏‏ے۔ اس دا ڈیزائن عبد العزیز مرزا فرمانفرمائیان نے اسکینڈمور ، اوونز اینڈ میرل دے سان فرانسسکو آفس دے ہمراہ تیار کيت‏‏ا سی تے ایران د‏‏ی آرم تعمیرا‏تی کمپنی نے تعمیر کيت‏‏ا سی ۔
جٹ جیمز بانڈ
جٹّ جیمز بانڈ جاں جیجیبی اک 2014 دی بھارتی پنجابی فلم اے جسدا ڈریکشن روہت جگراج ولوں کیتا گیا اے، اتے گپی گریوال اتے زرین خان مکھ کردار نبھاء راے ہن، گرپریت گھگی، یشپال شرما دے نال ۔ فلم دا سنگیت جتندر شاہ نے دتا اے۔
آزادی اسپورٹس کمپلیکس
یہ کمپلیکس ابتدائی طور اُتے 1974 دے ایشین گیمز دے لئی تعمیر کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ مستقب‏‏ل دے اولمپک کھیلاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں ذہن وچ رکھیا گیا سی۔ اک سال بعد ، اسنو‏ں 1984 دے سمر اولمپکس دی میزبانی دے لئی تہران د‏‏ی مختصر مدت د‏‏ی بولی دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا گیا۔
جٹ جیمز بانڈ
ایہہ فلم بالیوڈّ اداکارہ زرین خان دی اپنی پہلی پنجابی فلم وچ پنجابی سنیما دی شروعات نوں درساؤندی اے۔ ایہہ 25 اپریل 2014 نوں رلیز کیتی گئی سی۔ اس فلم وچ گرپریت گھگی دی اداکاری دی خاص سلاگھایوگ رہی۔ زرین خان دی بطور اداکار جٹّ جیمس بونڈ پہلی فلم سی، اس توں پہلاں زرین خان بطور اداکار ہندی سنمے وچ ہی اداکری کردی رہی اے۔
آزادی اسپورٹس کمپلیکس
باہرلے جوڑ
گٹھ:1974ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ایران وچ ایتھلیٹکس (ٹریک اینڈ فیلڈ) تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران
جٹ جیمز بانڈ
پلاٹ
شندا (گپی گریوال) نال اسدے رشتے داراں نال بدسلوکی کیتی گئی، اس لئی اسنوں اپنا پیار لالی (زرین خان) دے ہور طریقے لبھدا، شندا اتے اسدے دو ہور دوست اپنیاں ساریاں سمسیاواں نوں حل کرن دی سکیم لے کے آئے ہن۔ اس فلم دا پلاٹ پنجابی فلم جگت وچ چرچہ دا موضوع رہا۔
پروڈکشن
اگست 2013 وچ، زرین خان سمیت پرمکھ کاسٹ دی اعلان کیتی گئی سی۔ پھارچِ ہاؤس پروڈکشن ماتحت ایہہ فلم گردیپ ڈھلوں پروڈیوس کیتی۔ اس توں بعد، راحتَ فتح علی خان ولوں ایس ایم صدیق دے گیتاں نال پیش کیتے گئے دو گانے ریکارڈ کیتے گئے۔ فلم دے لئی سنگیت ڈریکٹر مکھتار سہوتا نے عارف لوہار اتے راحتَ فتح علی خان دی خاصیت والے دو گانے وی کیتے ہن۔ فلم اکتوبر 2013 دے اخیر وچ پرنسپل فوٹوگراپھی وچ چلی گئی۔
رلیز
فلم دا پہلا پوسٹر 25 اپریل 2014 نوں رلیز ہون توں پہلاں، جنوری 2014 وچ جاری کیتا گیا سی۔ فلم پورے پنجاب وچ اوپننگ چنگی ہو اتے رلیز دے پہلے 2 دناں وچ 5.5 کروڑ توں ودھ اکٹھی کیتی سی -
تعریف
جٹّ جیمز بانڈ نے 2015 وچ پیٹیسی پنجابی فلم اوارڈاں وچ اٹھ انعام جتے سن۔
پیٹر ویب (کرکٹر)
کیریئر
ویب نے اک نوجوان دے طور اُتے ٹی اتاتو کرکٹ کلب دے لئی کھیلا، ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ یونیورسٹی دے خلاف ٹی اتاتو فورتھ گریڈ د‏‏ی مرداں د‏‏ی ٹیم دے لئی اپنی پہلی سنچری سکور کيتی۔ اس دے بعد سبربس نیو لن کرکٹ کلب۔ انہاں نے ۱۶ سال د‏‏ی شیلڈ انڈر ۲۰، ۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ روتھمینز انڈر ۲۳ تے آکلینڈ دے لئی ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔ انہاں نو‏ں پہلی بار جنوری ۱۹۷۷ء وچ آکلینڈ دے لئی مڈل آرڈر بلے باز دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی تے آکلینڈ نے میچ ۸۸ رنز تو‏ں جِت لیا حالانکہ ویب نے بیٹنگ یا گیند بازی یا کیچ نئيں لیا۔ انہاں نے ۱۳۶، اپنی پنج فرسٹ کلاس سنچریاں وچ سب تو‏ں زیادہ، ویلنگٹن دے خلاف ۱۹۸۰-۸۱ء وچ بنائے جدو‏ں آکلینڈ نے ۱۷۰ رنز تو‏ں فتح حاصل کيتی۔ شیل ٹرافی دے اک معتدل سیزن دے بعد جس وچ اس نے ۲۵٫۵۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۳۵۷ رنز بنائے، ویب نو‏‏ں ۱۹۷۹-۸۰ء وچ نیوزی لینڈ وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف پہلے دو ٹیسٹ کھیلنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ اوہ ذا‏تی طور اُتے کامیاب نئيں ہوئے لیکن نیوزی لینڈ نے پہلا ٹیسٹ جِتیا تے دوسرا ڈریا کيتا تے تن ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز اک صفر تو‏ں جِت لئی۔ اوہ اک روزہ تے فرسٹ کلاس کرکٹ دونے وچ وکٹاں حاصل کردے رہ‏‏ے۔ اوہ ۱۹۷۸–۷۹ء ۱۹۸۰–۸۱ء تے ۱۹۸۳–۸۴ء وچ آکلینڈ د‏‏ی اک روزہ چیمپئن شپ جیتنے والی ٹیماں وچ کھیلے۔ اس نے نیوزی لینڈ د‏‏ی نمائندہ جونیئر ٹیماں دے لئی انتخاب وی حاصل کيتا۔ انہاں نے ۱۹۸۲-۸۳ء وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم دے نال آسٹریلیا دا دورہ کيتا۔ چار اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ بطور وکٹ کیپر کھیلے۔ ویب نے انگلش کلب ٹیماں دے نال کئی سیزن کھیلے جنہاں وچ برائٹن تے ہوو سی سی، ایلینڈ سی سی، ڈولوِچ سی سی تے اسٹافورڈ سی سی شام‏ل نيں۔ ایللینڈ تے اسٹافورڈ دے لئی بطور پروفیشنل کھیلدے رہے۔اس نے ۱۹۸۱ء وچ سٹافورڈ شائر مائنر کاؤنٹی د‏‏ی طرف تو‏ں اک پیشی وی ویب آکلینڈ کرکٹ سوسائٹی دے تعاون تو‏ں مستفید ہونے والے آکلینڈ دے بوہت سارے نوجوان کرکٹرز وچو‏ں پہلا سی جس نے اسنو‏ں تے بوہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں انگلینڈ دا سفر کرنے تے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے قابل بنایا۔ ۱۹۸۶ء وچ ویب نے پیٹر مینس فیلڈ د‏‏ی نگرانی وچ کھیلاں دے میداناں د‏‏ی دیکھ بھال دا مطالعہ کرنے دے لئی سکالرشپ دے حصے دے طور اُتے ولٹ شائر دے مارلبورو کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ویب نے ۱۹۸۶ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف گراؤنڈز مین این ٹی سی تے این پی سی (یو کے) وچ داخلہ لیا۔ اوہ پہلے غیر ملکی امیدوار سن جنہاں نے بیٹھ کر ایہ قابلیت پاس د‏ی۔ویب ریڈنگ بلیو کوٹ اسکول تے سرے دے ریڈز اسکول وچ ہیڈ انہاں دونے سکولاں وچ انہاں نے کرکٹ ٹیم د‏‏ی کوچنگ وی کيتی۔نیوزی لینڈ وچ ویب نے ایڈن پارک ، آکلینڈ وچ گراؤنڈ سٹاف ممبر دے طور اُتے کم کيتا ۔
جٹ جیمز بانڈ
باہری لنک
گٹھ:2014 دیاں فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:فلماں
پیٹر ویب (کرکٹر)
حوالے
گٹھ:سٹیفورڈشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آک لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آکلینڈ دے کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۷ دے جم گٹھ:1957 دے جم
رہراس
رہراس صاحب  سکھاں ولوں شام ویلے پرماتما دی یاد وچ جڑن لئی کیتا جاندا گربانی دا پاٹھ اے۔ دن دی احتتام تے ایہدا پاٹھ کیتا جاندا اے۔ اس دا مقصد بندے دے استتو نوں اتے اس دے سجیو آلے دوآلے نوں توانائی حاصل کرنا اے۔سکھ اپنی دن بھر دی تھکاوٹ اس ولوں دور کردا اے۔ پرماتما نوں یاد کردیاں سکھ تروتازہ ہو جاندا اے۔
رہراس صاحب نال من نوں سکون ملدا اے جس نال بھٹکنا دور ہندی اے اور گرو دے نیڑے ہون دا احساس ہندا اے۔ رہراس صاحب نوں ہر روز کرنا ضروری اے کیوں کے سکھ نوں حکم وی اے اور ایہہ روح دی اک بہت ہی وڈملی خوراک وی ایہنوں جپن نال خود نوں سویرے اٹھن چ وی تروتاجگی ملدی اے۔
گٹھ:گربانی
چنڈی
چنڈی (سنسکرت: Caṇḍī جاں چنڈیکا) اک ہندو دیوی اے۔ چنڈیکا درگا دا اک روپ اے۔ چنڈیکا سارے دیوتیاں دی سانجھی طاقت اے، اوہ براہمن دی کل طاقت نوں درساؤندی اے۔ چنڈیکا اک طاقتور، بھیانک روپ اے جو برائییاں نوں نشٹ کرن لئی سارے دیوتیاں دی متحدہ طاقتاں توں ظاہر ہندا اے۔ کیہا جاندا اے کہ چنڈیکا دا روپ اس دے غصے کارن بہت گھاتک اتے بھیانک اے۔ اوہ برائییاں نوں برداشت نہ کرن والی طاقت اے جس نوں دیکھ اوہ غصے نال بئیچار جاندی اے۔ اوہ بدی کرن والیاں نوں رحم دے بغیر موت دندی اے۔ اس دا غصہ دیوی مہاتمیا وچ ظاہر کیتا گیا اے۔ ستّ سالاں دی اک لڑکی نوں سنسکرت شاستر وچ چنڈیکا وی کیہا جاندا اے۔
نرکتی
چنڈی جاں چنڈیکا دے نام نال دیوی مہاتمیا وچ پرم برہم دا ذکر کیتا گیا اے۔ چنڈی براہمن دی طاقت جاں طاقت نوں درساؤندی اے۔ چنڈی شبد اسادھار گناں ول اشارہ کردا اے اتے اس طرحاں براہمن ول اشارہ کردا اے، جو ویلے اتے ستھان دے تعلقات وچ اپنی پوری آزادی کارن اسادھار اے۔ چنڈی شبد براہمن دے کرودھ دی اگنی طاقت نوں وی درساؤندا اے1
دنتکہانی
چنڈیکا درگا دا اوتار اے۔ درگا دی پوجا دے تن پرمکھ روپ مہاگوری، چنڈیکا اتے اپراجتا ہن۔ ایہناں وچوں، چنڈیکا دے دو روپ ہن چاندی اتے چمنڈا، جو کہ کوشکی دیوی ولوں چنڈا اتے منڈا نوں مارن لئی بنایا گیا سی۔ اوہ سبتوں ودھیا دیوی ماہیشارمردینی جاں درگا دے طور تے جانی جاندی اے جس نے ماہشاسر نام دے بھوت نوں ماریا، اوہ سبتوں ودھیا دیوی دے طور تے جانی جاندی اے۔ اوہ کاتیانی، کوشکی جاں امبکا دے طور تے مانتا حاصل ہوئی اے جس نے شمبھ، نشمبھ اتے اوہناں دے ساتھی بھوتاں نوں ماریا سی۔
پاروتی نے اک وڈا سبتوں ودھیا طاقت دا اندازا لگایا۔ تن اکھاں والی دیوی نوں چندرما (چن) نال شنگاریا گیا سی۔ اسدیاں کئی ہتھیاراں وچ شستربند ہتھیار اتے نشان، گہنے، کپڑے اتے برتن، مالا اتے منکے دیاں مالاواں رکھیاں ہوئیاں سن، جو سارے دیوتیاں ولوں بھیٹ کیتے گئے سن۔ ہزاراں سورجاں دی شان نال اسدے سنہری سریر نال بھڑکن والی، شیر دی سواری اُتے براجمان، چنڈی برہمنڈی دے سارے گناں وچوں اک سبھ توں شاندار اے۔
دوجے دھرم-گرنتھاں وچ، چنڈی نوں بھوت رکتبیجا نال لڑائی وچ کالی نوں "مدد" وجوں درسایا گیا اے۔
چنڈی ہوما (ہوان)
چنڈی ہوما ہندو دھرم دے سبھ توں مشہور ہوان وچوں اک اے۔ ایہہ پورے بھارت وچ وکھ وکھ تیوہاراں، خاصکر نوراتری دے دوران مظاہرہ کیتا جاندا اے۔ چاندی ہوما درگا سپتاستھی دیاں تکاں دا پاٹھ کردیاں اتے بلیدان دی اگّ وچ متھا ٹیک کے کیتی جاندی اے۔ ایہہ نوکشاری منتر دے نال وی ہو سکدا اے، کماری پوجا، سواسنی پوجا وی رسم دا حصہ بندی اے۔
آئیکنوگراپھی
thumb|چنڈی (سینڈی دیوی) ڈی اک برمی تصویر۔ دیوی مہاتمیا دے مدھ کانڈ توں پہلاں دا دھیان سلوک روپک دے ویروے دتے گئے ہن۔ دیوی دا ذکر، منیاں دیاں اٹھاراں ہتھیاراں والیاں دھار، کیئیمئیل، دھنکھ، پانی دا کلش، لڑائی کہاڑی، تیر، تلوار، ترشول، سفلسفہ نال کیتا گیا اے۔ اس دا مونگیا رنگ اے اتے کمل اتے براجمان اے1 کجھ مندراں وچ مہا کالی، مہا لکشمی اتے مہاں سرسوتی دیاں مورتیاں وکھرے طور اُتے رکھیاں جاندیاں ہن۔ دیوی نوں کئی مندراں وچ چار ہتھیاربند وجوں درسایا گیا اے1
نوٹ
گٹھ:ہندو دیویاں گٹھ:پاروتی دے روپ
ایٹا قلعہ
ایٹا قلعہ ،بھارت د‏‏ی ریاستاروناچل پردیش ، دے راجگڑھ ایٹانگر وچ واقع اک تاریخی سائٹ اے ۔ "ایٹا" دے لفظ دا مطلب " اِٹ " اے ، تے اس دا ناں ایٹانگر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایٹا قلعہ نو‏‏ں شوٹیا خاندان نے 14 ويں یا 15 ويں صدی وچ تعمیر کيتا سی۔ قلعے د‏‏ی شکل زگ زگ اے تے اس وچ اس وقت د‏‏ی اینٹاں لگائی گئیاں نيں۔ قلعے وچ تن دروازے نيں جو مغربی ، مشرقی تے جنوبی سمتاں وچ واقع نيں۔
حوالے
گٹھ:اروناچل پردیش وچ قلعے گٹھ:چودہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ہندوستان وچ چودہويں صدی دیاں تاسیساں
سکھمنی صاحب
سکھمنی صاحب اکّ پراتھنا(دعا) اے جو کہ گیت دے روپ وچ اے تے سبھ نوں امن دین والی تے من نوں سکھ دیندی اے۔ اس دی آواز نال تناؤ دور ہندا اے۔ سکھمنی صاحب جی نوں پڑھن نال بندے دے دل دے بند دروازے کھل جاندے ہن۔ تہاڈے وچ روحانی انوحکمرانی پیدا ہندا اے اتے تسی طاقت، دھیرج، ساہس اتے انت فکر نال جڑ جادے ہو۔ دن وچ اکّ واری سکھمنی صاحب جی دا پاٹھ کرن نال تہاڈے وچ اندرونی سنتلن، دیا، پرکاش، ارجا تے بلیدان دین دی ہمت آ جاندی اے۔
سکھمنی صاحب شری گرو ارجن دیوَ جی دی سبھ توں وڈی رچنا اے۔ گرو صاحب جی نے جدوں اکّ دکھی انسان دی پکار سنی تاں اس دی جسمانی تے دماغی دکھ نوں دور کرن لئی اس بانی دی رچنا کیتی۔ اتھو تک کہ اس دے پاٹھ کرن نال لاہور دے حاکم الائم اد دین دی جانلیوا پیٹ دا درد وی ٹھیک ہو گیا۔ اس تو بعد اوہ اس دا روز پاٹھ کرن لگا۔
سکھمنی صاحب وچ سنرچاتمک ایکتا اے تے اس دے ۲۴ سلوک ہن تے اس وچ ۸ چھند ہن تے ہریک چھند دیاں دس سطراں ہن۔ تاں آؤ اسیں آپنیا دھرم دیاں کھوکھلیاں دیواراں نوں توڑ کے اکّ مہان تے سچی بانی دا پاٹھ کرنا شروع کریئے جو ہر دھرم دا ویاکتی اُتلے ادیساں دی حصول لئی کر سکدا اے سلوکُ ۔۔ ੴ ستگور پرسادِ ۔۔ آدی گرئے نمہ ۔۔ جگادِ گرئے نمہ ۔۔ ستگورے نمہ ۔۔ شری گردیوئے نمہ ۔۔۱۔۔ مطلب:- (میری) اس سبھ توں وڈے (اکال پرکھ) نوں نمسکار اے جو (سبھ دا) مڈھ اے، اتے جو جگاں دے مڈھ توں اے۔ ستگرو نوں (میری) نمسکار اے سری گردیو جی نوں (میری) نمسکار اے۔۱۔
سمرؤ سمرِ سمرِ سکھ پاوؤ ۔۔ کلِ کلیس تن ماہِ مٹاوؤ ۔۔ سمرؤ جاسُ بسمبھر ایکے ۔۔ نامُ جپت اگنت انیکے ۔۔ بید پران سمرت سدھاکھھر ۔۔ کینے رام نام اکّ آکھھر ۔۔ کنکا ایک جسُ جی بساوے ۔۔ تا کی مہما غنی ن آوے ۔۔ کانکھی ایکے درس تہارو ۔۔ نانک ان سنگِ موہِ ادھارو ۔۔۱۔۔{پنہ ۲۶۲} مطلب:- میں (اکال پرکھ دا نام) سمراں تے سمر سمر کے سکھ حاصل کراں؛ (اس طرحاں) سریر وچ (جو) دکھ بکھاندھ (ہن اوہناں نوں) مٹا لواں۔جس اکّ جگت پالک (ہری) دا نام کئیاں تے انگنت (جیو) جپدے ہن، میں (بھی اس نوں) ویداں پراناں تے سمرتیاں نے اکّ اکال پرکھ دے نام نوں ہی سبھ توں پوتر نام منیا اے۔
سکھمنی سکھ امرت پربھ نامُ ۔۔ بھگت جنا کے منِ بسرام ۔۔ رہاؤ ۔۔ مطلب:- پربھو دا امر کرن والا تے سکھدائی نام (سبھ) سکھاں دی منی اے، اس دا ٹکانا بھگتاں دے دل وچ اے۔ پربھ کے سمرنِ گربھ ن بسے ۔۔ پربھ کے سمرنِ دوکھُ جمُ نسے ۔۔ پربھ کے سمرنِ کالُ پرہرے۔۔ پربھ کے سمرنِ دسمنُ ٹرے ۔۔ پربھ سمرت کچھ بگھنُ ن لاگے ۔۔ پربھ کے سمرنِ اندنُ جاگے ۔۔ پربھ کے سمرنِ بھؤ ن بیاپے ۔۔ پربھ کے سمرنِ دکھ ن سنتاپے ۔۔ پربھ کا سمرنُ سادھ کے سنگِ ۔۔ سرب ندھان نانک ہرِ رنگِ ۔۔۲۔۔{پنہ ۲۶۲} مطلب:- پربھو دا سمرن کرن نال (جیو) جم وچ نہیں آؤندا، (جیو دا) دکھ تے جم (دا ڈر) دور ہو جاندا اے۔ موت (دا بھؤ) پرے ہٹ جاندا اے، (وکار روپی) دشمن ٹل جاندا اے۔
پربھو نوں سمریاں (زندگی دے راہ وچ) کوئی رکاوٹ نہیں پیندی، (کیونکہ) پربھو دا سمرن کرن نال (انسان) ہر ویلے (وکاراں ولوں) سچیت رہندا اے۔پربھو دا سمرن کرن نال (کوئی) ڈر (جیو اتے) دباؤ نہیں پا سکدا تے (کوئی) دکھ ویاکل نہیں کر سکدا۔ اکال پرکھ دا سمرن گرمکھِ دی سنگتِ وچ (ملدا اے)؛ (اتے جو انسان سمرن کردا اے،اس نوں) اے نانک! اکال پرکھ دے پیار وچ (ہی) (دنیا دے) سارے خزانے (پرتیت ہندے ہن)۔۲۔
حوالے
گٹھ:سکھی ادھار گٹھ:سکھ مت
کیپ ماؤنز
کیپ ماؤنز (Ras Muari) کراچی دے لہندے پاسے ساحلی مقام تے اک راس اے۔ اِتھے کِسے زمانے وچ سمندری جہازاں دی رہنمائی لئی چانݨ گھر ہُندا سی۔ اس مقام نوں کیپ ماؤنٹ وی کہیا جاندا اے۔
گٹھ:کراچی گٹھ:راس گٹھ:پاکستان دے ساحل
محرم علی چشتی
پیدائش: 1864ء
انتقال: 1934ء
ماہر قانون، صحافی، لاہور وچ پیدا ہوئے۔ کانگریس دے زبردست حامی تے سرسید تے مسلم لیگ دے شدید ترین مخالف سن ۔ سرسید دے نظریات دے رد وچ متعدد مضامین تحریر کیتے۔ 1884ء وچ لاہور تو‏ں اخبار رفیق ہند جاری کيت‏‏ا۔ اپنے زمانے دا نہایت مؤقر تے با اثر جریدہ سی۔ اک کتاب ’’اسلامی زندگی کا دنیاوی پہلو‘‘ یادگار چھڈی۔
گٹھ:صحافی
اتراکھنڈ دی تریخ
اتراکھنڈ د‏‏ی تریخ افسانوی ا‏‏ے۔ اتراکھنڈ دے لغوی معنی شمالی علاقےآں د‏‏ی تبدیلی ا‏‏ے۔ ابتدائی ہندو متون وچ اس ناں دا تذکرہ کيتا گیا اے ، جتھے اس دا تذکرہ کیدارکھنڈ (موجودہ گڑھوال) تے ماناس کھنڈ (موجودہ کمون) دے ناں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ اتراکھنڈ وی اک قدیم داستانی اصطلاح اے جو ہمالیہ دے وسط نو‏‏ں پھیلانے دے لئی استعمال ہُندا ہے ۔ اتراکھنڈ نو‏‏ں "دیو بھومی" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے کیونجے ایہ پورا خطہ مذہبی تے خدائی مخلوق دا کھیل دا میدان اے تے ہندو مذہب د‏‏ی اصل تے عما د‏‏ی کلیدی تے پراسرار جوہر ا‏‏ے۔ پورو ، كشان ، گپتا ، كتيوري ، رايك ، پال ، چند ، پرمار تے پيال خاندان تے انگریزاں نے باری باری ایتھ‏ے حکومت کيتا تھا
خاکہ
بھانويں برطانوی مورخین دے مطابق ہن ، ساکا، ناگا ، خاش وغیرہ ہمالیہ دے خطے وچ وی رہندے سن ، لیکن پورانتک نصوص تے تریخ وچ ، اس علاقے نو‏‏ں کیدرکھنڈ تے مانس کھنڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے
اس علاقے نو‏‏ں دیو زمین تے تاپوومیومی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مانس کھنڈ دے کرمانچل تے کمون دے ناں چاند بادشاہاں دے دور وچ مشہور ہوئے۔ کرمانچل اُتے چاند بادشاہاں دا راج کٹیوریس دے بعد شروع ہويا تے ایہ سن 1790 تک برقرار رہیا۔ اتوار 17 9 0 نیپال د‏‏ی گورکھا آرمی کمانو نے آپ دا مضمون کمانو ریاستاں تو‏ں حملہ کروایا اے
گورکھاں نے 1890 تو‏ں 1815 تک کومون اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ 1815 وچ انگریزاں د‏‏ی آخری شکست دے بعد ، گورکھا فوج نیپال واپس چلی گئی ، لیکن انگریزاں نے چاند بادشاہاں نو‏‏ں کومون د‏‏ی حکمرانی نئيں دتی تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے تحت کمان نو‏‏ں بنایا۔ اس طرح ، 1815 تو‏ں کومون اُتے برطانوی راج دا آغاز ہويا
تاریخی بیانات دے مطابق ، کیدار کھنڈ نو‏‏ں کئی گڑھاں (قلعےآں) وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ انہاں قلعےآں دے وکھ وکھ بادشاہ سن تے بادشاہاں نو‏‏ں اپنے اپنے علاقےآں اُتے سلطنت حاصل سی۔ مورخین دے مطابق ، پنور خاندان دے بادشاہ نے انہاں گڑھاں نو‏‏ں متحد گڑھوال ریاست دے قیام دے لئی محکوم کر دتا تے سری نگر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ تب ہی کیدرکھنڈ دا گڑھوال ناں مشہور سی۔ 1803 وچ ، نیپال د‏‏ی گورکھا فوج نے ریاست گڑھوال اُتے حملہ کيتا تے ریاست گڑھوال نو‏‏ں اپنے زیر قبضہ ک‏ر ليا۔ مہاراجا گڑھوال نے ریاست نو‏‏ں نیپال د‏‏ی گورکھا فوج دے اقتدار تو‏ں نجات دلانے دے لئی انگریزاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی
آخرکار برطانوی فوج نے 1815 وچ دہرادون دے نیڑے نیپال د‏‏ی گورکھا فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ لیکن اس وقت دے گڑھوال دے مہاراجا د‏‏ی مقررہ رقم جنگی اخراجات ادا کرنے تو‏ں قاصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انگریزاں نے پورے گڑھوال ریاست ریاست گڑھوال دے حوالے نئيں کيتا تے ایلننندا منداکینی دا سابقہ حصہ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حکمرانی وچ شامل کيتا تے صرف گڑھوال د‏‏ی تحری مہاراجا نو‏‏ں ہی شامل کيتا گیا۔ ضلع دا علاقہ (موجودہ دورکاکاشی سمیت) واپس آگیا۔ اس وقت دے گڑھوال دے مہاراجا ، سدرشن شاہ نے 24 دسمبر 1815 نو‏‏ں تیری نامی اک جگہ اُتے اپنا راجگڑھ قائم کيتا سی جو بھاگیرتی تے ملنگانہ دے سنگم اُتے اک چھوٹا جہا پنڈ تھا
کچھ سالاں دے بعد ، اس دے جانشین مہاراجا نریندر شاہ نے نریندر نگر دے ناں تو‏ں اک ہور راجگڑھ اوڈٹالی نامی جگہ اُتے قائم کيتا۔ 1815 تو‏ں ، دہرادون تے پوڑی گڑھوال (موجودہ چمولی ضلعے تے رودرا پریاگ ضلع دے اگستونی تے اوکھمیتھ ڈویلپمنٹ بلاکس سمیت) انگریزاں دے ماتحت سن تے ٹیہری گڑھوال مہاراجا ٹہری دے ماتحت سن
قرون وسطی دے دور وچ اتراکھنڈ
پانڈوکیشور دے تانبے د‏‏ی پلیٹاں (تانبے د‏‏ی پٹی) تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس بیراج دا راجگڑھ کارٹیکی پورہ نیندی منیا وادی تے بعد وچ وادی کٹیور وچ واقع سی۔ اٹکنسن نے اس اولاد د‏‏ی اصل دا پتہ وادی کابل تو‏ں لیا تے انہاں نو‏ں کٹوراں تو‏ں جوڑ دتا
گوریلا تے نوتیال دے مطابق ، کٹوری خاصا خاصا قبیلہ سی جو اصل وچ گڑھوال دے شمال وچ جوشی مٹھ وچ رہندا سی تے بعد وچ کمون د‏‏ی وادی کٹیور وچ ہجرت کر گیا۔ کٹیوریس نے پیرواس تے تبتی حملہ آوراں دے خاتمے دے بعد اپنی طاقت وچ وادھا کيتا تے اٹھويں تے اٹھويں صدی دے اوائل وچ آزاد ہويا
تریخ کوماواں
قدیم ہندو متون وچ ، کومون نو‏‏ں مانس کھنڈ کہیا جاندا سی۔ اکتوبر 1815 وچ ، ڈبلیو جی ٹریل نے گڑھوال تے کمون دے کمشنر دا عہدہ سنبھال لیا۔ اس دے بعد اس ڈویژن دے بیٹن ، بافٹ ، ہنری ، رمسی ، کرنل فشر ، جنگیٹ ، پاؤ دے کمشنرز سن تے انہاں نے زمینی اصلاحات ، بستیاں ، ٹیکس ، پوسٹ تے ٹیلی گراف محکمہ ، پبلک ہیلتھ ، قانون نافذ کرنے والے تے علاقائی زباناں پھیلانے وغیرہ نو‏‏ں انجام دتا
برطانوی حکمرانی دے دوران ، ہریدوار تو‏ں بدری ناتھ تے کیدارناتھ تے اوتھ‏ے تو‏ں رامان خطے دے کمون تے مسٹر تک سڑکاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ 1827- 28 دے ذریعہ ٹریل آسان راستے کھولنے تو‏ں ناقابل رسائی تے جسمانی تکلیف تے آسانی د‏‏ی دعوت دیندا اے
چند دہائیاں وچ ، گڑھوال نے ہندوستان وچ اک بہت اہ‏م مقام حاصل کيتا تے بہادر ذاتاں د‏‏ی سرزمین دے طور اُتے اپنی شناخت بنادی۔ گڑھوال رائفلز دے ناں تو‏ں گڑھوال دے فوجیاں د‏‏ی دو رجمنتاں لینڈساؤن نامی جگہ اُتے قائم کيتیاں گئیاں
بلاشبہ ، جدید تعلیم تے آگہی نے گڑھوالےآں نو‏‏ں ہندوستان دے مرکزی دھارے وچ نمایاں کردار ادا کرنے وچ مدد فراہ‏م کیتی۔ انہاں نے آزادی د‏‏ی جدوجہد تے ہور سماجی تحریکاں وچ حصہ لیا۔ آزادی دے بعد ، گڑھوال 1949 وچ اتر پردیش دا ضلع بن گیا تے 2001 وچ اتراکھنڈ ضلع بن گیا
نینی تال
اک لیجنڈ دے انیسار دکش پرجاپتی د‏‏ی بیٹی ، اُما د‏‏ی شادی شیو نال ہوئی سی۔ شیو دکش پرجاپتی نو‏‏ں پسند نئيں کردے سن ، لیکن اوہ دیوتاواں دے زور تو‏ں بچ نئيں سکدے سن ، لہذا اوہ نئيں چاہندے سن کہ انہاں د‏‏ی بیٹی شیو نال شادی کرن۔ اک بار دکش پرجاپتی نے اپنے یجنا وچ تمام دیوتاواں نو‏‏ں بلايا ، لیکن انہاں نے اپنے داماد شیو تے بیٹی امہ نو‏‏ں وی دعوت نئيں دی۔ اما ضد دے نال اس یگانہ وچ پہنچی۔ جدو‏ں اوہ ہریدوار وچ اپنے باپ دے یگنا وچ اپنے باپ دے یگنا وچ تمام دیوتاواں د‏‏ی تعظیم کردے ہوئے تے اس دے شوہر تے اس د‏ی تذلیل ہوئے رہیاں سن تاں اوہ بہت غمزدہ ہوگئياں۔ یگنا دے ہیوان کنڈ وچ ، اس نے اچھل کر کہیا ، "ميں اگلی زندگی وچ وی شیو نو‏‏ں اپنا شوہر بناداں گی۔
اپنے نفس تے اپنے شوہر د‏‏ی تذلیل دے نتیجے وچ ، وچ آپ دے یگنہ نو‏‏ں قربانی د‏‏ی اگ د‏‏ی قربانی وچ جلیا ک‏ے ناکا‏م بنا دیندا ہون۔ 'جب شیوا نو‏‏ں معلوم ہويا کہ اما ستی ہوئے گئياں تاں اس دا غصہ ہن صلیب وچ نئيں سی۔ اس نے اپنے گاناں دے ذریعہ دکش پرجاپتی دے یجنا نو‏‏ں تباہ تے خراب کيتا۔ تمام دیوتاواں تے دیوتاواں نے شیو د‏‏ی اس ناقابل تسخیر شکل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایہ سوچنا شروع کيتا کہ شیوا نو‏‏ں تباہ نئيں کيتا جانا چاہیے۔ لہذا دیویاں تے دیویاں نے مہادیو شیو تو‏ں دعا کيتی تے اپنا غصہ پُرسکو‏ن کيتا۔ دکش پرجاپتی نے وی معذرت کرلئی- شیو نے وی اسنو‏ں برکت دی
پر ، ستی دے جلے ہوئے جسم نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ، اس د‏ی خاموشی تیز ہوگئ۔ اس نے ستی دے جلے ہوئے جسم نو‏‏ں کندھے اُتے رکھ دے آسمان دا سفر شروع کيتا۔ ایسی صورت حال وچ ، جتھے وی جسم دے اعضاء موجود نيں ، اوتھ‏ے - طاقت پیٹھہ سن ۔ جتھے ستی دا نیان پيا ؛ ايس‏ے وقت ، اما دا مطلب نندا دیوی د‏‏ی شکل وچ نینا دیوی ا‏‏ے۔ اج دا نینیٹل اوہ جگہ اے جتھے اس دیوی دا نین گر گیا سی۔ نیئن دے آنسو نے ایتھ‏ے تال د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- تب تو‏ں شیو پتی نندا (پارویندی) ایتھ‏ے نائنادوی د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوجا جاندا اے
پتھوراگڑھ
مچھلی تے سست فوسلاں نو‏‏ں ایتھ‏ے دے نواحی پنڈ وچ پایا گیا اے ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ہمالیہ د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے پتھوراگڑھ دا علاقہ اک بہت وڈی جھیل رہیا ہوئے گا۔ کچھ عرصہ پہلے تک ، پتھوراگڑھ وچ خاص خاص خاندان دا راج رہیا اے ، جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے عمارتاں دے قلعےآں یا کوٹاں دا سہرا دتا جاندا اے
پتھوراگڑھ دے چار کوٹ نيں ، جو بھٹکوٹ ، ڈنگرکوٹ ، اڈے کوٹ تے انچاکوٹ نيں۔ خاص خاندان دے بعد ، کچوڑی خاندان (پال۔ملاصاری خاندان) نے ایتھ‏ے حکمرانی کيت‏ی تے اس خاندان دا بادشاہ اشوک مللہ بلابن دا ہ‏م عصر سی۔ اس عرصے دے دوران پِٹوراگڑھ بادشاہ پٹورا نے قائم کيتا سی تے پٹوراگڑھ وی انہاں دے ناں اُتے سی۔ اس خاندان دے تن بادشاہاں نے خود پیٹھوڑا گڑھ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے آس پاس دے پنڈ کھوکوٹ وچ انہاں دے ذریعہ تعمیر کردہ اِٹاں دے قلعے نو‏‏ں پٹوراگڑھ دے اس وقت دے کلکٹر نے سن 1580 وچ مسمار دے دتا۔ سن 1722 دے بعد تو‏ں ، چاند خاندان نے پٹھوراگڑھ اُتے غلبہ حاصل کیا
پتھورا گڑھ د‏‏ی تریخ د‏‏ی اک ہور متنازع وضاحت ا‏‏ے۔ اٹکنز دے مطابق ، چاند خاندان دے جاگیردار پیر گوسائی نے پٹھوراگڑھ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
ایسا لگدا اے کہ چند خاندان دے بادشاہ ہندوستانی چند دے دور (سال 1438 تو‏ں 1450) دے دوران ، انہاں دے بیٹے رتنا چند نے نیپال دے ڈوٹی بادشاہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شمسی وادی دا کنٹرول سنبھال لیا تے سن 1449 وچ ، اسنو‏ں کماواں یا کرمانچل وچ ضم کر دتا۔ اپنے دور حکومت وچ ، پیرو یا پرتھوی گوسین نے ایتھ‏ے اک قلعہ تعمیر کيتا جس دا ناں پتھوراگڑھ سی۔ بعد وچ اسنو‏ں قلعہ دے بعد ہی پتھوراگڑھ دا ناں دتا گیا سی۔
چنداواں نے زیادہ تر کوماون اُتے اپنا اختیار ودھایا جتھے انہاں نے سن 1790 تک حکومت کیت‏‏ی۔ اس نے بہت سارے چھوٹے کٹیوری بادشاہاں ، قبیلے نو‏‏ں شکست دتی تے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ہمسایہ بادشاہاں دے نال وی لڑائی کیتی۔1790 وچ ، گورکھالی نامی گورکھاواں نے چاند بادشاہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کمون اُتے قبضہ کيتا تے چاند خاندان د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔
گورکھا حکمراناں دے استحصال دا خاتمہ اس وقت ہويا جدو‏ں 1815 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے انہاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کمان اُتے اپنا اقتدار قائم کيتا۔ اٹکنز دے مطابق ، سن 1881 وچ پِتھوراگڑھ د‏‏ی مجموعی آبادی 552 سی۔ برطانوی دور وچ اک فوجی چھاؤنی ، چرچ تے اک مشن اسکول سی۔ عیسائی مشنری اس علاقے وچ بہت سرگرم سن ۔ پٹوراگڑھ انگریزاں د‏‏ی سربلندی دے نال سن 1960 ء تک المورہ ضلع د‏‏ی اک تحصیل سی ، جس دے بعد ایہ ضلع بن گیا۔ سال 1917 وچ ، پٹوراگڑھ دے کچھ حصے کٹنے دے بعد اک نواں ضلع چمپاوت تشکیل دتا گیا سی تے اس د‏ی سرحد سال 2000 وچ دوبارہ قائم کيتی گئی سی۔ پتھوراگڑھ نويں ریاست اتراکھنڈ دا اک حصہ بن گیا تھا