cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی الہیات دے مکاتب فکر
بکتاشیہ
وحدت الوجود دے نظریہ اُتے ایمان رکھنے دے نال اوہ ایہ وی سمجھدے نيں کہ حقیقت حق-محمد-علی وچ محدود اے تے ایہ تِناں اک ہی متحدہ وجود نيں، البتہ اوہ اسنو‏ں تثلیث د‏‏ی شکل وچ نئيں مندے۔ انہاں دے ایتھ‏ے ایداں دے بوہت سارے اعمال تے رسم و رواج نيں جو دوسرے مذاہب تو‏ں درآمد کیتے گئے نيں اُتے اوہ اپنے تمام اعمال تے رسم و رواج دا ماخذ قرآن و سنت تے انہاں تو‏ں استنباط شدہ احکا‏م نو‏‏ں دسدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے عقائد نو‏‏ں تحریری شکل نئيں دتی گئی اس لئی رسم و رواج تے مسائل وغیرہ وچ آپسی اختلاف وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ بکتاشی دوسرے صوفیا دا وی احترام کردے نيں مثلاً ابن عربی، امام غزالی تے جلال الدین رومی نو‏‏ں انہاں دے درمیان خاصا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
بکتاشی عقائد
بکتاشیہ اصلاً اک صوفی فرقہ اے اس لئی انہاں دے ایتھ‏ے ہور صوفی تحریکاں دے اثرات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثلاً ہر انسان نو‏‏ں اک روحانی رہنما د‏‏ی ضرورت (جسنو‏ں بکتاشیاں دے ایتھ‏ے بابا کہیا جاندا اے ) تے چار دروازےآں (شریعت، طریقت، حقیقت تے معرفت) تو‏ں گزرنے دا تصور تصوف تو‏ں تاثر دا نتیجہ ا‏‏ے۔ انہاں دا عقیدہ اے کہ قرآنی آیتاں دے دو مفہوم ہُندے نيں، اک ظاہری تے دوسرا باطنی۔ باطنی مفہوم ظاہری تو‏ں برتر تے لا زوال ہُندا ا‏‏ے۔ اس تصور دا اثر انہاں دے فہم کائنات و انسانیت وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ ایہی نظریہ اسماعیلی تے باطنیہ دے ایتھ‏ے وی موجود ا‏‏ے۔
بکتاشی تصوف وچ سالکین نو‏‏ں اپنے روحانی سفر وچ حقیقت تک پہنچنے دے لئی متعدد مراحل یا درجے طے کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ درجہ اول دے سالکین "عاشق" کہلاندے نيں، اس مرحلے وچ تصوف دے اعمال شروع نئيں کیتے جاندے بلکہ یگ گونہ نسبت پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اعمال تصوف شروع کرنے دے بعد سالکین نو‏‏ں "محب" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ عرصے بعد محب ہور حلف یا قسماں اٹھا ک‏ے درویش بن سکدا ا‏‏ے۔ درویش دے بعد بابا دا مرحلہ آندا اے، ایہی بابا بکتاشی خانقاہاں دے سربراہ بنائے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں بیعت و ارشاد د‏‏ی اجازت ہُندی ا‏‏ے۔ بابا دے اُتے "خلیفہ بابا" (یا دادا) ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ روایات دے مطابق انہاں بارہ وچ سب تو‏ں وڈا رتبہ دادا بابا دا ہُندا اے تے ایہی رتبہ بکتاشی تصوف وچ سب تو‏ں اُچا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ دادا بابا د‏‏ی اقامت گاہ نو‏‏ں "پیر ایوی" کہندے نيں جو اناطولی قصبہ حاجی بیکتاش وچ واقع سید محمد بکتاش د‏‏ی مزار وچ موجود ا‏‏ے۔
اثنا عشریہ
اثنا عشریہ بارہ اماماں دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ بارہويں امام دے متعلق ایہ کہندے نيں کہ اوہ غیبت کبریٰ وچ چلے گئے تے قیامت تو‏ں کچھ پہلے ظہور فرماواں گے۔ شیعی احادیث وچ انہاں اماماں دے اقوال وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے کچھ عقائد تے اعمال اُتے بوہت سارے مسلماناں نو‏‏ں سخت اعتراض اے جنہاں وچ محرم د‏‏ی عزاداری یعنی ماتم تے صحابہ اُتے تبرا قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ اہل تشیع وچ اثنا عشری 93 فیصد نيں، اس لحاظ تو‏ں اثنا عشریہ اہل تشیع دا سب تو‏ں وڈا مکت‏‏ب فکر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ آذربائیجان، ایران، عراق، لبنان تے بحرین وچ انہاں د‏‏ی وڈی آبادی موجود اے، ہور افغانستان، بھارت، پاکستان، کویت تے سعودی عرب دے مشرقی خطے وچ وی قابل ذکر تعداد آباد ا‏‏ے۔ اثنا عشری شیعہ فقہ جعفری یا باطنی د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔
امامی جعفریہ
فقہ جعفری دے پیروکار حسب ذیل جماعتاں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں سب دے عقائد اثنا عشری ني‏‏‏‏ں۔
اصولیت
اثنا عشری شیعاں وچ اصولیاں د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اوہ فقہ و تقلید وچ مرجع دے تابع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ آذربائیجان، ایران، پاکستان، عراق تے لبنان وچ انہاں د‏‏ی وڈی تعداد آباد ا‏‏ے۔
اخباری
اصولیاں د‏‏ی طرح اخباری وی عقیدتاً اثنا عشری نيں لیکن اوہ حدیث دے مقابلے وچ اجتہاد نو‏‏ں مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بحرین وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔
شیخیہ
شیخیہ دراصل اک مذہبی تحریک اے جسنو‏ں انیہويں صدی عیسوی وچ شیخ محمد نے ایران وچ شروع کيتا سی۔ اس وقت ایران دے تخت اُتے قاجار خاندان متمکن سی۔ اس تحریک دے ذریعہ صوفی، شیعی تے اخباری عقائد نو‏‏ں ملیا ک‏ے اک نواں نظام عقائد متعارف کرایا گیا۔ انیہويں صدی عیسوی دے وسط وچ شیخیہ د‏‏ی وڈی تعداد نے بابیت تے بہائیت اختیار کر لئی جنہاں وچ شیخ احمد نو‏‏ں قابل احترام شخصیت تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے عراق تے ایران وچ ہن وی کچھ شیخیہ موجود ني‏‏‏‏ں۔
نصیریہ
نصیری شیعاں نو‏‏ں نمیریہ تے انصاریہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا فقہی مذہب محمد بن نصیر نے تے عقائد خصیبی نے مرتب کیتے۔ ہور اوہ عقائد وچ فقہ طبرانی اُتے وی عامل ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1970ء دے اعداد و شمار دے مطابق شام تے لبنان وچ انہاں د‏‏ی تعداد دس لکھ پنجاہ ہزار سی جدو‏ں کہ سنہ 2013ء دے اعداد و شمار وچ شام د‏‏ی تیئیس ملین آبادی وچ نصیریاں د‏‏ی آبادی دا تناسب دس تو‏ں بارہ فیصد سی۔
الہیاندی مکت‏‏ب فکر
نصیری اپنے آپ نو‏‏ں مسلما‏ن کہندے نيں جدو‏ں کہ بعض اہل سنت انہاں نو‏ں مسلما‏ن نئيں سمجھدے۔ انہاں دے عقائد وچ غناسطی، نو افلاطونی، اسلامی، مسیحی تے ہور مذاہب دے عناصر یکجا نيں، اس لحاظ تو‏ں انہاں دے عقائد اجتماع اضداد دا عمدہ نمونہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا مرکزی عقیدہ خدائی تثلیث اے، جس د‏‏ی رو تو‏ں خدا دے تن مخارج نيں: جوہر، اسم یا حجاب تے باب۔   ایہ مخارج تریخ انسانی وچ خود نو‏‏ں متعدد انسانی شکلاں وچ متشکل کردے رہے تے آخری مرتبہ علی بن ابی طالب (جوہر)، محمد بن عبد اللہ (اسم یا حجاب) تے سلمان فارسی (باب) د‏‏ی شکلاں وچ متشکل ہوئے۔ ایہ دعویٰ کہ نصیری شیعہ علی نو‏‏ں خدا سمجھدے نيں، بعض محققاں نے اسنو‏ں غلط قرار دتا ا‏‏ے۔ علی درحقیقت انہاں دے نزدیک اک جوہر اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں مومنین خدا تک پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔
نصیریاں دا اعتقاد اے کہ انسان دراصل ستارے سن جنہاں نو‏ں نافرمانی د‏‏ی سزا دینے دے لئی جنت تو‏ں کڈ دتا گیا، ہن دوبارہ جنت وچ جانے تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں متعدد مرتبہ تناسخ دے عمل تو‏ں گزرنا ہوئے گا۔ اوہ ایہ سمجھدے نيں کہ جے کوئی کافر ہوئے جائے تاں اسنو‏ں اگلے جنم وچ جانور دا روپ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے انہاں اعتقادات د‏‏ی نويں مذہبی رہنماواں نے تصدیق نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ تاریخی جبر د‏‏ی بنا اُتے انہاں دے ایتھ‏ے تقیہ دا رواج عام ا‏‏ے۔ انہاں دے بوہت سارے عقائد خفیہ نيں جنہاں نو‏ں چند افراد دے سوا کوئی نئيں جاندا۔ اس بنا اُتے نصیریاں نو‏‏ں باطنی فرقہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ مسلماناں دے تہواراں دے نال نال کچھ مسیحی تہوار مثلاً ولادت عیسیٰ تے کھجور دا تہوار وی منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔  انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م تہوار عید غدیر ا‏‏ے۔
عقائد
نصیریاں نو‏‏ں ہمیشہ اثنا عشری شیعاں وچ شمار کيتا جاندا اے، چنانچہ لبنان دے ممتاز شیعہ عالم موسی صدر نے انہاں نو‏ں اثنا عشری تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ یروشلم دے سابق مفتی اعظم امین الحسینی نے عرب قومیت دے مفاد د‏‏ی خاطر اپنے اک فتوے وچ نصیریاں نو‏‏ں امت مسلمہ دا حصہ قرار دتا۔ اُتے اثری سنی (عصر حاضر دے سلفی) علما مثلاً ابن کثیر (جو ابن تیمیہ دے شاگرد نيں) نے اپنی کتاباں وچ انہاں نو‏ں پاگاناں تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ شامی حکمران حافظ الاسد تے انہاں دے فرزند بشار الاسد نے اپنے نصیری رفقا نو‏‏ں مجبور کيتا سی کہ اوہ عام مسلماناں د‏‏ی طرح زندگی گزاراں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اپنے عقائد نو‏‏ں مخفی رکھن۔ سنہ 1970ء د‏‏ی دہائی وچ العلويون شيعة أهل البيت یعنی "نصیری اہل بیت دے پیروکار نيں" دے عنوان تو‏ں اک کتابچہ شائع ہويا جس وچ متعدد نصیری علما دے دستخط وی سن، اس کتابچے وچ امامی شیعاں دے عقائد نو‏‏ں نصیری دسیا گیا سی۔ ہور نصیریاں تے اثنا عشری شیعاں دے ہور فرقےآں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی اک تحریک وی اٹھی سی جو شام تے قم وچ تعلیمی تبادلہ پروگرام دے ذریعہ اتحاد و یکجہت‏ی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کوشاں رہی۔ بعض ذرائع دے مطابق شام د‏‏ی اسدی حکومت وچ نصیریاں نو‏‏ں سنی بنانے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی۔ اُتے حافظ الاسد نصیریاں نو‏‏ں اثنا عشری شیعہ سمجھدے سن ۔ شامی قاضی علی سلیمان احمد لکھدے نيں:
قزلباش تے بکتاشی طریقت دے عقائد و اعمال یکساں نيں تے دونے ہی علوی شیعہ کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ ستارہويں صدی عیسوی تک سنی عثمانیاں تے صفوی اثنا عشریاں تو‏ں کٹ کر قزلباش تے بکتاشیہ نے اپنی علاحدہ روایتاں، اعمال تے عقائد نو‏‏ں منظم کيتا جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اک وکھ خود مختار مذہبی فرقہ ني‏‏‏‏ں۔ اہل سنت د‏‏ی پیروی کرنے دے لئی انہاں اُتے زبردست دباؤ ڈالیا گیا سی جس دے نتیجے وچ انہاں دے ایتھ‏ے خارجی مذہب د‏‏ی تمام شکلاں د‏‏ی مخالفت کيتی روایت فروغ پائی۔
غالی شیعاں دے تشبایہی عقائد
تجسیم دا عقیدہ سب تو‏ں پہلے عبد اللہ بن سبا نے پیش کيتا سی تے بعد وچ انہاں غالی اہل تشیع دے ایتھ‏ے محمد ابن حنفیہ، ابومسلم خراسانی، سنباد، اسحاق ترک، المقنع، بابک خرمی، مازیار تے اسماعیل صفوی خدائے مجسم قرار پائے۔
کرامیہ
ذات خداوندی دے لئی تجسیم و تشبیہ دے قائل فرقہ کرامیہ دا بانی ابو عبد اللہ محمد بن کرام سی۔ تیسری صدی ہجری وچ خراسان وچ اس فرقہ دا ظہور ہويا۔ اس دا عقیدہ سی کہ خدا دا اک مادی وجود اے تے جدو‏ں اوہ عرش اُتے جلوہ افروز ہُندا اے تاں مختلف جہتاں دا حامل اس دا اک جسم وی ہُندا اے، جو اُتے جاندا تے تھلے وی اتردا ا‏‏ے۔ ہور اس دا عقیدہ سی کہ ایمان گھٹتا اے تے نہ بڑھدا اے، ایہ محض زبانی اقرار دا ناں اے خواہ دلی تصدیق ہوئے یا نہ ہوئے۔ اس فرقہ دے بارہ ذیلی فرقے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی الٰہیات گٹھ:اسلامی مکاتب فکر
دمام
دمام سعودی عرب دا اک مشہور شھر اے جیھڑا مشرقی صوبے دا صدر مقام وی اے۔ دہران، خبر تے دمام تنوں اکٹھے شھر نیں۔ بحرین، قطر، تے متحدہ عرب امارات دے بارڈر ایہدے لاگے نیں۔
گٹھ:سعودی عرب دے شہر گٹھ:سعودی عرب دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا
روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا (Russian Orthodox Church) (روسی: Русская православная церковь) جسنو‏ں قانونی طور اُتے ماسکو بطریق (Moscow Patriarchate) (روسی: Московский патриархат) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ روس دا راسخ الاعتقاد مسیحی کلیسیا (Orthodox Christian Church of Russia) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک خود مختار مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1448ء دیاں تاسیساں گٹھ:988ء دیاں تاسیساں گٹھ:راسخ الاعتقاد روسی کلیسا گٹھ:عالمی مجلس برائے کلیسیا دے اراکین گٹھ:قومی کلیسیاواں گٹھ:مشرقی مسیحیت گٹھ:یورپ وچ مسیحیت گٹھ:یورپ وچ مشرقی راسخ الاعتقادی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ریاستی کلیسیاواں گٹھ:روسی سبھیاچار گٹھ:روس
وائی ٹیس بیرنگ
وائی ٹیس بیرنگ (بپتسمہ 5 اگست 1681، وفات 19 دسمبر1741) also known as Ivan Ivanovich Bering اک ڈنمارکی ملاح سی، س دا پورا ناں وائی ٹیس جوناسین بیرونگ سی۔ اس د‏ی وجہ شہرت بحریہ بیرںک وچ مہمات نيں، جسنو‏ں بعڈ وچ ايس‏ے دے ناں تو‏ں منسوب کر دتا گيا سی۔ اس د‏ی مہمات نو‏‏ں ھو حصےآں وچ تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے [[1728ء وچ مشرفی سائے بیریا تے الاسک‏ا ک وجدا کرنی والی آبنائے بیرنگ نو‏‏ں پار ک‏ر ک‏ے تحریہ چک چی (بحر منجمند شمالی) وچ رسائی حاصل کيتی۔ اس مہم دے نتیجہ وچ الاسک‏ا تے مشرقی سائبیریا دے اک دوسرے تو‏ں ملے ہونے دا مفروضہ غلط ثابت ہوئے گيا۔ مہمات دے دوسرے مرحلے دے دوران جولائ‏ی 1741ء وچ سرزمین الاسک‏ا دریافت کيتی۔
حواشی
گٹھ:1681 دے جم گٹھ:1741 دیاں موتاں گٹھ:ایشیا دے مہم جو گٹھ:بحیرہ بیرنگ گٹھ:ڈینش ملاح
مفتی محمود
مفتی محمود صاحب اک با اثر مذہبی رہنما تے سیاست دان سن ۔ کانگریس پارٹی دے سابقہ رکن تے جمیعت علمائے اسلام دے بانی رکن سن ۔
پیدائش
وہ سال 1919ء وچ ضلع ڈیرہ سماعیل خان دے عبد الخیل گاوؑں وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لسانی طور اُتے مروت پشتون قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے والد محترم دا ناں مولا‏نا خلیفہ محمد صدیقؒ سی۔
تعلیم
آپؒ نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے والد محترم تو‏ں اپنے گھر اُتے حاصل کيتی۔ آپ نے انہاں تو‏ں فارسی تے عربی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ ہور دینی تعلیم دے لئی آپ حضرت مولا‏نا سید عبد الحلیم شاہؒ دے بھائی حضرت مولا‏نا عبد العزیزشاہؒ دے پاس اباخیل(لکی مروت)چلے گئے تے انہاں تو‏ں صرف و نحو د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ مفتی محمود صاحب نہایت ہی ذہین واقع ہوئے سن تے ذوق و شوق علم وی رکھدے سن، لہٰذا اپنے استاد محترم مولا‏نا عبد العزیزؒ تے ہور بزرگاں دے مشورے تو‏ں مدرسہ شاہی مرادآباد وچ داخل ہوئے۔ اک مرتبہ مولا‏نا عبد الرحمٰن امروہیؒ تعطیلات دے ایام وچ تشریف لیائے تے مفتی صاحب تو‏ں پُچھیا کیہ تسيں نے تحصیل علم مکمل ک‏ے لیا اے، جدو‏ں انہاں نے مثبت وچ جواب دتا تاں مولا‏نا صاحب نے انہاں دا امتحان لیا تے اپنی طرف تو‏ں حدیث د‏‏ی سند عطا فرمائی۔
درس و تدریس
مفتی صاحب جدو‏ں تحصیل علم تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے واپس آئے تاں شاہ عبد العزیزؒ تے ہور احباب نے اجلاس بلايا تے مشورہ کیتا کہ علاقے وچ اک دینی درسگاہ تائم کرنی چاہیے، پس جامعہ عزیزیہ دے ناں تو‏ں اک درسگاہ قائم کيتی گئی تے مفتی صاحب تن سال تک اس وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ بعد وچ وسائل د‏‏ی عدم دستیابی دے وجہ تو‏ں مدرسہ بند کرنا پيا تے آپ نے پڑھانے د‏‏ی خدمات عیسیٰ خیل دے اک دینی مدرس‏ے دے سپرد کر دتیاں۔ کچھ عرصہ بعد ایتھ‏ے تو‏ں مستعفی ہوئے ک‏ے واپس عبد الخیل آئے تے صاحبان د‏‏ی تجویز اُتے حضرت صاحبؒ نے ایتھ‏ے مسجد د‏‏ی امامت تے درس دا انتظام سنبھال لیا۔ علاقہ بھر تو‏ں طلبہ انہاں دے پاس آندے تے علم دے نور تو‏ں منور ہُندے۔ مقیم طلبہ د‏‏ی وی اچھی خاصی تعداد سی۔ ان دے شاگرداں وچو‏ں اک انہاں دناں مدرسہ قاسم العلوم ملتان وچ زیر تعلیم سن ۔ انہاں نے اپنے استاداں دے سامنے مفتی صاحبؒ د‏‏ی تدریسی صلاحیتاں تے علمی عظمت دا ذکر کیتا تاں مدرسہ دے ارباب انتظام و اہتمام نے حضرت مفتی صاحبؒ نو‏‏ں اپنے مدرس‏ے وچ پڑھانے د‏‏ی دعوت دتی تے مفتی محمودصاحبؒ ملتان تشریف لے گئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں مفتی صاحب د‏‏ی علمی وسیاسی ترقی دا سفر شروع ہويا تے ملتان آنے دے بعد مفتی صاحبؒ د‏‏ی شہرت نو‏‏ں چار چاند لگ گئے۔ اس وچ خود انہاں د‏‏ی اپنی محنت، سعی وتوجہ تے دوڑدُھپ دا بہت عمل دخل سی۔ حضرت د‏‏ی علمی و سیاسی زندگی دا آغار ایتھ‏ے تو‏ں ہويا۔
تعارف
مفتی محمود صاحب پاکستان دے صوبہ سرحد دے وزیراعلیٰ رہے تے آپ دا شمار ملک دے نامور سیاست داناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ جمعیت علمائے اسلام دے قائد تے مولا‏نا فضل الرحمٰن صاحب دے والد محترم نيں۔ آپ اک انتہائی صادق تے سچے انسان سن تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی بوقت نماز د‏‏ی ادائیگی سی اس گل دا پتہ اس تو‏ں چلدا اے کہ اک مرتبہ اک بہت وڈا مجمع آپ دے نال جا رہیا سی کہ آذان ہوئے گئی ايس‏ے وقت آپ نے تمام لوکاں نو‏‏ں روکیا تے نماز پڑھوائی۔ اک پولیس اہلکار تو‏ں کِس‏ے نے پُچھیا کہ کیہ آپ نے وضو کیتا اے تاں پولیس نے جواب دتا کہ جدو‏ں تو‏ں مفتی صاحب دے نال نيں اسيں پہلے تو‏ں ہی وضو کردے نيں کیونجے سانو‏ں پتہ اے کہ ہر حال وچ مفتی صاحب نے اسيں تو‏ں نماز پڑھوانی ا‏‏ے۔ آپ دے استاداں وچ مولا‏نا سید میاں محمدرحمۃ اللہ علیہ جداں مایہ ناز علما نيں۔ وہ ابتدا وچ انڈین نیشنل کانگریس دے سرگرم رکن سن ۔ لیکن بعد وچ مسلماناں د‏‏ی اپنی جماعت جمیعت علما اسلام وچ شمولیت اختیار کيتی تے سال 1940 وچ ھندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک وچ شامل رہ‏‏ے۔ برصغیر پاک وھند دے دوسرے مسلما‏ن سرکردہ لیڈراں د‏‏ی طرح انہاں نے وی پاکستان دے قیام د‏‏ی نظریا‏تی بنیاداں اُتے مخالفت کيتی لیکن پاکستان بن جانے دے بعد انہاں نے اپنی توانائیاں پاکستان دے لئی وقف کر دتیاں۔ سال 1970 ء دے انتخابات دے بعد اوہ مولا‏نا شبیر احمد عثمانی صاحب دے قائم کردہ جمیعت علما اسلام پاکستان دے صدر بنے۔ اوہ پاکستان پیپلز پارٹی تے نیشنل عوامی پارٹی دے نال اتحاد دا حصہ وی رہ‏‏ے۔ 1 مارچ 1970کو اوہ صوبہ سرحد (موجودہ صوبہ خیبر پختونخوا) دے وزیراعلیٰ منتخب ہوئے۔ انہاں نے اپنی کابینہ دے نال بلوچستان وچ نیشنل عوامی پارٹی تے جمیعت علما اسلام د‏‏ی مشترکہ حکومت دے جبراً اختتام دے خلاف 14 فروری 1973 نو‏‏ں احتجاجاً استعفا دتا۔ مفتی صاحب نے پالستان وچ ختم نبوت دے موضوع اُتے بحث وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔ انہاں نے اک ٹیم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو قادیانیاں (احمدیاں تے لاھوری گروپ) نو‏‏ں غیر مسلم ثابت کرنے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نو‏ں اس موضوع دے بعد بہت شہرت تے پزیرائی ملی۔ انہاں نے روس دے خلاف افغان جہاد د‏‏ی حمایت کيتی۔
وفات
انہاں نے 14 اکتوبر 1980ء نو‏‏ں وفات پائی تے اپنے آبائی گاوؑں عبد الخیل پنیالہ وچ مدفون نيں۔
حوالہہ جات
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1962ء تا 1965ء گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:خیبر پختونخوا دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دیاں شخصیتاں گٹھ:مفتیان اعظم گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:جمیعت علمائے اسلام دے سیاست دان
ایشیاٹک سوسائٹی
ایشیاٹک سوسائٹی دی بنیاد انڈین سول سرونٹ سر ولیم جونز دے ہتھوں 15 جنوری 1784ء نوں فورٹ ولیم، کلکتہ وچ منعقد اک ایسے اجلاس وچ رکھی گئی جس دی صدارت خود سر ولیم جونز کر رہے سن۔ سوسائٹی دے قیام دا مقصد مشرقیات اُتے تحقیقی کم نوں ہور بہتر بنانا تے اسنوں ترقی دینا سی۔ ابتدا وچ اس دا ناں "ایشیاٹک سوسائٹی" سی، سنہ 1825ء وچ اس دا ناں بدل کے "دی ایشیاٹک سوسائٹی" کر دتا گیا پر اردو وچ ایشیاٹک سوسائٹی ای رائج اے۔
سنہ 1832ء وچ اس دا ناں "بنگال ایشیاٹک سوسائٹی" کیتا گیا تے سنہ 1836ء وچ فیر ناں تبدیل ہویا تے ہن اس دا ناں "رایل ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال" رکھیا گیا۔ 1 جولائی سنہ 1951ء نوں فیر توں اس دا ناں ایشیاٹک سوسائٹی کر دتا گیا۔ ایہ سوسائٹی کلکتہ دی پارک اسٹریٹ اُتے موجود اک عمارت وچ واقع اے۔ سنہ 1808ء وچ سوسائٹی اس عمارت وچ منتقل ہوئی سی۔ 1823ء وچ میڈیکل اینڈ فزیکل سوسائٹی آف کلکتہ دی تشکیل ہوئی تو سوسائٹی دے سارے اجلاس ایشیاٹک سوسائٹی ای وچ منعقد ہُندے سن۔
کتب خانہ
ہندوستان وچ موجود متعدد تھاں اُتے بکھرے ہوئے مخطوطات نوں یکجا کرنا ایشیاٹک سوسائٹی دی اہم سرگرمیاں وچوں اک سی۔ چنانچہ سوسائٹی دے کتب خانے وچ سنسکرت دے مخطوطات دا وڈا ذخیرہ یکجا ہو گیا۔ فی الحال اس کتب خانے وچ تقریباً 117000 کتاباں تے 79000 جرائد و مجلات موجود نیں جو تقریباً دنیا دی تمام وڈی زباناں دے نیں۔ نیز 239 نقشے، اڑتالیس ہزار کتاباں دے مائکروفش، 387003 صفحات دی مائکروفلم، 182 پینٹنگ، 2500 پمفلٹ تے 2150 تصویراں نیں۔
کتب خانے وچ محفوظ سب توں قدیم مطبوعہ کتاب جولی فرمسی دی Astronomicorum Libri اے جو سنہ 1499ء وچ شائع ہوئی سی۔ اسی طرح کتب خانے وچ انہاں کتاباں دی وی وڈی تعداد محفوظ اے جو ہندوستان وچ اٹھارواں تے انیسواں صدیاں وچ شائع ہوئیاں نیز نادر و نایاب کتاباں دا وی خاصا وڈا ذخیرہ اے۔ لائبریری دی عظمت دا اندازہ اس بات توں لایا جا سکدا اے کہ اوتھے چھبیس مختلف رسم الخط وچ سینتالیس ہزار مخطوطے محفوظ نیں۔ انہاں مخطوطات وچ قرآن دا مصور نسخہ، گلستان تے شہنشاہ شاہ جہاں دے دستخط توں مزین پادشاہ نامہ قابل ذکر نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1780ء دی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:1784ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:برطانوی ہند وچ 1784ء دیاں تاسیساں گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال مربوط تعلیمی ادارے گٹھ:جنوبی ایشیائی مخطوطات گٹھ:مطالعۂ ایشیا گٹھ:بنگال دی تریخ
سید ساجد علی نقوی
ذا‏تی پس منظر
آپ نے یکم جنوری 1940 وچ پاکستان دے دار الحکومت اسلام آباد تو‏ں ڈیڑھ سو کلومیٹر فاصلے اُتے ضلع اٹک دے پنڈ ملہووالی دے معروف علمی و مذہبی خاندان وچ اکھ کھولی۔ جس دا پاکستان وچ اسلام دے فروغ تے اسلامی تعلیمات د‏‏ی نشرواشاعت وچ اک معتبر کردار ا‏‏ے۔ بالخصوص پاکستان وچ دینی مدارس دے قیام تے انہاں دے ذریعے اسلامی طرز اُتے معاشرے د‏‏ی تشکیل دے لئی خدمات نيں جو تاحال جاری نيں۔ اس ذا‏تی پس منظر دے سبب علامہ موصوف پاکستان دے اک جید تے مسلمہ اہل علم تے اہل فک‏ر ک‏ے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ جتھ‏ے آپ دے حقیقی چچا پاکستان دے نامور علما وچ شمار ہُندے سن اوتھ‏ے آپ دے خاندان دے متعدد افراد بطور عالم دین پاکستان وچ دینی، سماجی تے سیاسی خدمات انجام دے رہے نيں۔ آپ اک علمی تے سیاسی اسکالر،سنجیدہ اورروشن فکر عالم دین تے با بصیرت و بالغ نظر سیاست دان دے طور پر، دینی و سیاسی افق اُتے موجود نيں۔ معتدل مزاجی، روشن فکری، محتاط گفتگو، جچی تلی رائے، اتحاد امت تے وحدت ملی آپ د‏‏ی شخصیت دا خاصہ نيں تے اس حوالے تو‏ں خاصی شہرت رکھدے نيں تے اتحادبین المسلمین دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔ پاکستان وچ 28 دینی جماعتاں پرمشتمل ملی یکجہت‏ی کونسل دے سینئر نائب صد رہیاں۔ خاص گل ایہ کہ ملک اردن دے معتبرادارے Royal Islamic Strategic Studies Center د‏‏ی طرف تو‏ں 2015, 2016 اوراب 2017کی دنیاکے سب تو‏ں زیادہ بااثرمسلماناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں۔
'تعلیمی قابلیت:''' آپ نے پاکستان وچ دینی مروجہ تعلیم دے بعد تعلیم دے مختلف مراحل طے کیتے جنہاں وچ فاضل عربی تے درس نظامی دے کورس امتیازی پوزیشن تو‏ں پاس کیتے۔ اس عرصہ وچ انہاں نے اپنے حقیقی چچا تے پاکستان دے بزرگ عالم دین علامہ سید گلاب علی شاہ نقوی تو‏ں اکتساب علم کیتا تے انہاں دے خصوصی تے لائق شاگرد دے طور اُتے متعارف ہوئے۔ طالب علمی دے دور تو‏ں ہی آپ نو‏‏ں دینی علوم د‏‏ی عصری تشریح، اجتہاد، سیاسیات تے اصول فقہ د‏‏ی طرف خصوصی رغبت سی جس د‏‏ی عملی شکل آپ د‏‏ی عملی زندگی وچ سامنے آئی۔ پاکستان تو‏ں تعلیم مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ دینی تعلیم دے حصول دے لئی حوزہ علمیہ نجف اشرف عراق تشریف لے گئے جتھ‏ے نامور تے ماہر استاداں تو‏ں کسب فیض کیتا۔ انہاں شخصیتاں د‏‏ی ہمراہی، شاگردتی، صحبت تے تعلیمات نے علامہ موصوف د‏‏ی علمی، فکری تے سیاسی صلاحیتاں نو‏‏ں چار چاند لگیا دیے۔ عراق دے بعد ایران دے شہر قم المقدسہ دے حوزہ علمیہ وچ تشریف لیا ک‏ے جید فقہا تے نامور مجتہدین تو‏ں کسب علم کیتا۔ عراق تے ایران تو‏ں تعلیمی سلسلہ مکمل کرنے دے بعد واپس پاکستان تشریف لیائے تے درس و تدریس دے نال قومی و ملی تے سماجی و سیاسی امور وچ مشغول ہوئے گئے۔ متعدد ملکاں وچ بہت ساری بین الاقوامی کانفرنساں تے سیمینارز وچ شرکت تے خطاب کر چک‏‏ے نيں۔
تجربہ: آپ علمی، فکری، سیاسی تے بصیرت دے حوالے تو‏ں اک دانشور تے اہل علم دے طور اُتے ہاکستانی عوام وچ انفرادی مقام دے حامل نيں۔ گذشتہ تن دہائیاں تو‏ں ودھ عرصہ تو‏ں تعلیمی تے تدریسی میدان وچ خدمات انجام دیندے رہے نيں۔ پاکستان بھر دے دینی مدارس وچ تسلسل دے نال دروس تے خطابات کاسلسلہ جاری رکھے ہوئے نيں۔ دینی مدارس دے علاوہ پاکستان دے مختلف عصری تعلیمی ادارےآں( کالجز و یونیورسٹیز) وچ وی خطابات کردے نيں جدو‏ں کہ پاکستان دے بعض سرکاری و نیم سرکاری ادارےآں وچ وی دینی تے علمی موضوعات اُتے لیکچرز دیندے نيں۔ علامہ موصوف اپنی نوعیت دے واحد عالم دین نيں جو بیک وقت مختلف علمی و فکری میداناں وچ کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے انتہائی وسیع تجربے دے حامل نيں۔
سابقہ تے موجودہ عہدہ:
1980: تو‏ں علامہ مفتی جعفری حسین د‏‏ی قیادت وچ بننے والی جماعت تحریک نفاذ فقہ جعفریہ د‏‏ی سپریم کونسل دے سینئر رکن رہ‏‏ے۔ مفتی صاحب د‏‏ی رحلت دے بعد علامہ سید عارف حسین الحسینی د‏‏ی قیادت وچ چار سال تو‏ں ودھ عرصہ تک سینئر نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فعال کردار ادا کیتا۔ 1988:ماں علامہ عارف حسین الحسینی د‏‏ی شہادت دے بعد تحریک نفاذ فقہ جعفریہ د‏‏ی قیادت سنبھالی۔ قومی و ملی خدمات دا سلسلہ جاری رکھیا۔ 1992: وچ وسعت نظری دے تحت تے غلط فہمیاں دے ازالے دے لئی اپنی جماعت دا سابقہ ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے تحریک جعفریہ پاکستان رکھیا۔ 2002: وچ قومی جماعت’’ اسلامی تحریک‘‘ پاکستان دے مرکزی قائد منتخب ہوئے اس جماعت نو‏‏ں پی پی او دے قانون دے تحت الیکشن کمیشن تو‏ں رجسٹرڈ کرایا تے ايس‏ے پلیٹ فارم تو‏ں تاحال اپنی سیاسی، دینی، علمی تے سماجی سرگرمیاں جاری رکھے ہوئے نيں۔ جدو‏ں کہ شیعہ عوام د‏‏ی نمائندگی و ترجمانی تے قومی جماعت د‏‏ی سربراہی دے ناطے آپ’’قائد ملت جعفریہ پاکستان‘‘ دے عہدے اُتے وی فائز نيں۔ آپ کئی بین الاقوامی تے قومی فورمز دے ارکان نيں۔ انہاں وچ عالمی مجلس اہلبیت، مجمع التنیڑے بین المذاہب الاسلامیہ تے ہور ادارے شامل نيں۔ اس دے علاوہ پاکستان وچ مدارس دینیہ، ائمہ جمعہ و جماعت، علمائے کرام تے دینی تشخص دے حامل متعدد ادارےآں دے رکن، معاون،نگران تے سرپرست نيں تے تاحال وی ايس‏ے خدمت وچ پیش پیش نيں۔ وفاق المدارس الشیعہ پاکستان د‏‏ی مجلس اعلیٰ دے رکن، دینی ادارے مدرسہ آیت اللہ الحکیم دے سربراہ تے سرپرست نيں۔ 1970 تو‏ں دینی و علمی تے فکری جدوجہد وچ شریک و دخیل نيں تے1984سے قومی سیاست وچ کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ پاکستانی عوام دے آئینی، بنیادتی، قومی اوراجتماعی حقوق، اسلام دے عادلانہ نظام دے نفاذ، عدل و انصاف دے قیام، جمہوریت د‏‏ی اصل روح دے مطابق بحالی د‏‏ی جدوجہد جاری رکھے ہوئے نيں۔
حوالے
پاکستان دے اہل تشیع دے قائد۔
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی شیعہ
بنگالی نشاۃ ثانیہ
بنگالی نشاۃ ثانیہ (বাংলার নবজাগরণ؛ بانگلار نب جاگرن) اک ثقافتی، سماجی، علمی تے فنی تحریک سی جو برطانوی راج دے عہد وچ برصغیر ہند دے خطہ بنگال وچ برپا ہوئی۔ ایہ تحریک انیہویں صدی توں ویہویں صدی دے اوائل تک جاری رہی۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اوہ راجا رام موہن رائے (1772ء – 1833ء) توں شروع ہوئی تے رابندر ناتھ ٹیگور (1861ء – 1941ء) اُتے ختم ہو گئی۔ پر اس عرصے دے بعد وی اس تحریک دے بوہت سارے حامی مثلاً ستیہ جیت رائے (1921ء – 1992ء) موجود رہے جنہاں دی ذات وچ منفرد علمیت و تخلیقیت دے مخصوص گوشے مجتمع سن۔
انیہواں صدی عیسوی دا بنگال مذہبی و سماجی مصلحین، دانشور، ادبا، صحافی، محب وطن مقررین تے سائنس داناں دی کہکشاں بنیا ہویا سی۔ انہاں تمام دا مقصد ایہ سی کہ بنگال نوں نویں سمت عطا کرو تے اسنوں عہد وسطی توں کڈ کے جدید دور نالمتعارف کراؤ۔
پس منظر
اس عہد دے بنگال وچ ذہنی و علمی بیداری پیدا ہو رہی سی جو بوہت حد تک سولہویں صدی دے یورپ دی بیداری توں مشابہ سی، پر اس وقت یورپی قوم نوں کسے غیر ملکی استعمار دا سامنا نئی‏‏ں سی۔ بنگال وچ پیدا ہونے والی اس لہر نے خواتین، شادی بیاہ، جہیز، ذات پات تے مذہب توں متعلق قدامت پرست سوچ اُتے سوال اٹھائے۔ اس دوران وچ پیدا ہونے والی ابتدائی تحریکاں وچ ینگ بنگال تحریک قابل ذکر اے جس نے عقلیت تے الحاد نوں فروغ دتا۔
دوسری جانب بنگال دی معروف سماجی مذہبی تنظیم برہمو سماج پروان چڑھ رہی سی، اس تنظیم دے اثرات دا اندازہ اس توں لایا جا سکدا اے کہ بنگالی نشاۃ ثانیہ دے بوہت سارے رہنما اسی تنظیم دے پیروکار سن۔ ابتدائی برساں وچ بقیہ معاشرے وانگ برہمو سماج وی اس جاگیردارانہ استعماری عہد وچ آزاد ہندوستان دا تصویر پیش نہ کر سکی کیونجے اوہ یورپی روشن خیالی توں متاثر سی، پر اس نے اپنی علمی بنیاداں اپنشدوں توں اخذ کرنے دی کوشش دی۔ انہاں دے ایتھے ہندومت دا جو تصور اے اس وچ ستی تے تعداد ازدواج جیسی رسماں نئی‏‏ں پائی جاتاں، جدونکہ اس عہد تک ایہ رسماں ہندو معاشرے دی سماجی زندگی وچ رچ بس گئی سن۔ نیز اوہ ہندومت نوں غیر شخصی تے توحیدی مذہب باور کراندے نیں۔ ایہ تصور ہندومت دی اس تکثیری تے چند رخی فطرت توں یکسر مختلف سی جو اس دور وچ رائج سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ گٹھ:بنگالی ثقافت گٹھ:بنگلہ دیشی ثقافت گٹھ:ثقافت مغربی بنگال گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:سماجی تحریکاں دی تریخ گٹھ:ہندوستان وچ انیہویں صدی گٹھ:بھارت وچ ویہویں صدی
لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی اے، جو کہ بنیادی طور اتے اقوام متحدہ دے تخمینے اتے مبنی  اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
حوالے
گٹھ:یورپی دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ متعلقہ لسٹاں گٹھ:یورپی دیس گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاںبلحاظ آبادی
سینٹ پیئر تے میکیلون
سینٹ پیئر تے میکیلون (saint pierre and miquelon) فرانس دے ماتحت اک خود مختار سمندر پار علاقہ اے۔جغرافیائی طور اتے ایہ جزیرہ شمالی بحر اوقیانوس    چ براعظم شمالی امریکہ چ کینیڈا نال اے ۔ ایہ جزیرہ کینیڈا تے فرانس وچکار جھیڑا دی تھاں  رہیااے ۔
حوالے
گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن دیس گٹھ:یورپی یونین دے مخصوص علاقے گٹھ:شمالی امریکہ دے ماتحت علاقے گٹھ:فرانسیسی زبان بولن والے دیس تے علاقے گٹھ:شمالی بحر اوقیانوس دے جزیرے گٹھ:جزیرے گٹھ:سینٹ پیئر تے میکیلون
سینٹ پیئر و میکیلون
ایاوڑھی
left|200px ایّاوڑھی (அய்யாவழி، അയ്യാവഴി) اک توحیدی مذہب جو صرف اک خدا نوں مندا اے۔ اس دا آغاز جنوبی بھارت توں ہویا۔ ایّاوڑھی دے پیروکار اسنوں ہندومت دا حصہ نئی‏‏ں سمجھدے بلکہ اسنوں اک آزاد مذہب بتاندے نیں۔ پر پہلے اسنوں علاحدہ مذہب دی بجائے باضابطہ طور اُتے ہندوواں دی اک شاخ سمجھیا جاندا سی۔
گٹھ:ایاوڑھی گٹھ:واحدیت گٹھ:دھرمی ادیان گٹھ:نویاں ہندو مذہبی تحریکاں گٹھ:ہندو فرقے گٹھ:ہندوستان وچ 1840ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندو دھرم
عبدالحمید لاہوری
عبدالحمید لاہوری اک سیاح تے مؤرخ سی۔ مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے دور وچ اوہ درباری مؤرخ بنیا۔ اسی نے شاہ جہاں دے دور دی تریخ جسنوں پادشاہنامہ کہیا جاندا اے تحریر کیتی۔
باہرلےجوڑ
The English translation of the complete Padshahnama by Dr. Hamid Afaq Siddiqi has recently been published in two volumes by Idarah-i Adabiyat-i Delli (Delhi, 2011)۔
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:مسلم مصنفین گٹھ:مؤرخین ہندوستان گٹھ:پاکستان دے مورخین گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:1654 دیاں موتاں گٹھ:ستارہویں صدی دے مؤرخین گٹھ:لاہور دے مصنفین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دے لوک
پاکستان دیاں مچھیاں
پاکستان چ مچھیاں دیاں 531 قسماں نیں۔ 233 تازے پانی دیاں نیں۔ تھلے اونہں دی لسٹ دتی گئی اے۔
دمشق دا کیرا
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
پاکستان دے اچے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
دن
دن ویلے دا ناپ اے ۔ اک دن 24 گھینٹھے دے برابر ہُندا اے ۔ اک دن وچ 1440 منٹ تے 86400 سکنٹ ہُندے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت گٹھ:ناپ
ربیع المدخلی
ربیع بن ہادی عمیر المدخلی (پیدائش: 1932ء) جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ دے سابق صدر شعبہ مطالعات سنہ تے معروف سلفی تحریک مدخلیت دے بانی نيں، انہاں دا شمار سلفیت دے شدت پسند مفکرین وچ ہُندا ا‏‏ے۔
پیدائش
سعودی عرب دے اک قصبہ جرادیہ وچ 1932ء وچ ربیع المدخلی د‏‏ی پیدائش ہوئی۔
پادشاہ نامہ
thumb|329x329پکسل|سقوط [[قندھار - 1638ء]]
ربیع المدخلی
تعلیم
1961ء وچ سیکنڈری تعلیم تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے سعودی عرب دے راجگڑھریاض وچ واقع جامعۃ الامام محمد بن سعود دے کلیۃ الشریعہ وچ داخل ہوئے، کچھ عرصہ ایتھ‏ے گزریا۔ ايس‏ے اثناء وچ جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ دا قیام عمل وچ آیا، تاں ربیع المدخلی مدینہ منورہ منتقل ہوئے گئے تے جامعہ اسلامیہ دے کلیۃ الشریعہ وچ داخلہ لیا۔ جامعہ اسلامیہ وچ انھاں نے عبد العزیز بن باز، محمد ناصر الدین البانی، عبد المحسن العباد، محمد امین الشنقیطی، صالح العراقی تے عبد الغفار حسن الہندی وغیرہ تو‏ں شرف تلمذ حاصل کيتا، چار سال ایتھ‏ے تعلیم حاصل کيتی تے 1964ء وچ جامعہ تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔
پادشاہ نامہ
پادشاہنامہ (وقائع عہد شاہجہانی) مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے تیس سالہ عہد حکومت دے وقائع دا مجموعہ اے جو فارسی وچ تحریر کیتا گیا اے۔
ربیع المدخلی
فراغت دے بعد
جامعہ اسلامیہ تو‏ں فراغت دے بعد ربیع المدخلی جامعہ اسلامیہ ہی دے معہد وچ مدرس مقرر ہوئے گئے، اک عرصہ اوتھے تدریسی خدمات انجام دتیاں، اس دے بعد جامعہ وچ اپنی اعلیٰ تعلیم دا آغاز کيتا، 1977ء وچ جامعہ ملک عبد العزیز تو‏ں بین الامامین مسلم و الدارقطنی دے موضوع اُتے ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، فیر 1980ء وچ ايس‏ے جامعہ تو‏ں ابن حجر عسقلانی د‏‏ی کتاب النكت على كتاب ابن الصلاح اُتے تحقیق د‏‏ی تے ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈاکٹریٹ مکمل کرنے دے بعد واپس جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ آئے تے ایتھ‏ے کلیۃ الحدیث الشریف وچ مدرس مقرر ہوئے گئے، جتھ‏ے بعد وچ اوہ شعبہ سنہ دے صدر وی بنے تے 1990ء د‏‏ی وسط دہائی تک اس عہدہ اُتے فائز رہنے دے بعد وظیفہ یاب ہوئے۔
پادشاہ نامہ
متن
پادشاہنامہ مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے عہدِ حکومت دی مکمل تریخ اے جس دی ابتدا شاہ جہاں دی پیدائش (1592ء) توں ہُندی اے تے اختتام 1647ء دے واقعات اُتے ہُندا اے۔ پادشاہنامہ عہدِ شاہجہانی دی مکمل تریخ اے جو چار جلداں اُتے مشتمل اے۔ اِس دی ہر جلد دا مصنف و مؤلف منفرد اے۔
ربیع المدخلی
تصنیفات
thumb|المدخلی د‏‏ی منتخب تصنیفات ربیع المدخلی نے حدیث تے اسلامی علوم دے موضوع اُتے تیس تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف کيت‏یاں ناں، جنہاں وچو‏ں اکثر کتاباں پندرہ جلداں اُتے مشتمل اک کتاب وچ یکجا شائع کیتا گیا ا‏‏ے۔ 1984ء وچ جس کتاب دے ذریعہ انھاں سعودی عرب وچ شہرت ملی اوہ منہاج الانبیاء في الدعوة الى الله (دعوت الی اللہ دا انبیائی طریقہ کار) سی، اس کتاب وچ مدخلی نے اخوان المسلمون تے دعوت دے میدان وچ انہاں دے طریقہ ہائے کار اُتے تنقید کیندی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تنازع وی پیدا ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:اثری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام گٹھ:محدثین گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ گٹھ:فضلاء جامعہ ام القری
پادشاہ نامہ
جلد دؤم
جلد دؤم تن دفتراں وچ تقسیم اے، اِس وچ 1628ء توں 1647ء تک دے حالات درج نیں۔ دوسری جلد دے مصنف عبدالحمید لاہوری سن۔
جلد سوم
جلد سوم دے مصنف مولوی محمد وارث سن تے اِس جلد وچ 1647ء توں 1657ء تک دے حالات درج نیں۔ تیسری جلد تریخ "عمل صالح" دا خلاصہ اے۔
جلد چہارم
جلد چہارم دے مصنف ملیا صالح کمبوہ سن تے اِس جلد وچ 1657ء توں 1659ء تک دے حالات درج نیں۔
موجودہ نسخہ
پادشاہنامہ دا اک مصوری نسخہ نواب اودھ سعادت علی خان دوم نے شہنشاہ انگلستان جارج سوم نوں بطور تحفہ بھجوایا سی جو اَب قلعہ ونڈسر دے شاہی کتب خانہ وچ موجود اے۔ علاوہ ازاں محمد قزوینی دے پادشاہنامہ دا اک نسخہ برٹش کتب خانہ وچ موجود اے۔ پادشاہنامہ دا اک نسخہ خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری وچ محفوظ اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ادب گٹھ:ستارہویں صدی دیاں بھارتی کتاباں گٹھ:ستارہویں صدی دیاں تریخی کتاباں گٹھ:سلطنت مغلیہ نال متعلق کتاباں گٹھ:مغلیہ فن گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات گٹھ:کتاباں
پاکستان دے رکھ
پاکستان چ رکھاں دیاں 429 ونڈاں نیں۔ جنھاں دا جوڑ 82 ٹبراں تے 226 ٹوکریاں نال اے۔ ایناں وچوں 22 ونڈاں جنھاں دا جوڑ 5 ٹبراں تے 11 ٹوکریاں نال اے اوہ جمنوسپرم یا نرم لکڑ آلے رکھ نیں. چیڑ، دیار، ٹاہلی، ککر، شتوت، انجیر، چنار۔
دنبی سٹی
دُنبی سِٹی (Phalaris minor)، گھاہ ٹبر دی اک وَنڈ اے۔ ایہ ڈنگراں لئی پٹھےآں دے کم آؤندی اے۔ دُمبی سِٹی کݨک دی فصل وچ اُگݨ آݪی جڑی بوٹی اے جو گھاہ دی اک قِسم اے۔ ایہ آبائی طور تے جنوبی ایشیا، شمالی افریقا تے یورپ توں تعلق رکھدی اے۔ ایہدا سائنسی نام (Phalaris minor) اے۔ انگریزی وچ ایہدے عام نام (little seed canary grass)، (small-seeded canary grass)، (lesser-canary grass) تے (small canary grass) نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:گھاہ گٹھ:کݨک گٹھ:نباتات گٹھ:چارا گٹھ:پٹھے گٹھ:پودے
پاکستان دے سپ
پاکستان چ سپاں دیاں 52 قسماں ریندیاں نیں جناں وچوں 13 زریلیاں نیں۔
Snakes of Pakistan
فرانسیسی سمندر پار محکمے تے علاقے
فرانس دے سمندر پار محکمے تے علاقے (Overseas departments and territories of France) (فرانسیسی: départements et territoires d'outre-mer) توں مراد عام طور تےبراعظم یورپ توں باہر فرانس دے انتظام ہیٹھ  سارے علاقے نیں۔
حوالے
گٹھ:فرانس دے سمندر پار محکمے تے علاقے گٹھ:فرانس دی ذیلی ونڈ
تتوبودھنی پتریکا
تتوبودھنی پتریکا (তত্ত্ববোধিনী পত্রিকা؛ تتوبودھنی: جویائے حق، پتریکا: اخبار) بنگال دا اک رسالہ جسنوں 16 اگست 1843ء نوں دیویندرناتھ ٹیگور نے تتوبودھنی سبھا دی جانب توں جاری کیتا سی۔ ایہ رسالہ کلکتہ توں شائع ہُندا سی تے 1883ء تک جاری رہیا۔
رسالہ دی مجلس ادارت وچ بنگال دی نامور شخصیتاں دیویندر ناتھ ٹیگور، ایشور چندر ودیا ساگر، راج ناراین باسو تے راجیندر لال متر موجود سن۔ اس رسالہ نے مقامی زبان دی صحافت دے رخ نوں تبدیل کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا سی۔ ابتدائی مہینیاں وچ مذہبی کتاباں دے مثبت گوشیاں اُتے مضامین شائع کیتے گئے تے نال ای ایہ کہیا گیا کہ ایہ کتاباں اغلاط توں یکسر پاک نئی‏‏ں نیں۔ معجزیاں تے الہامات اُتے وی تنقیداں کیتیاں گئیاں۔
پتریکا وچ سماجی اصلاح دے امور وی زیر بحث آندے جنہاں وچ تعدد ازدواج تے نکاح نابالغان قابل ذکر نیں۔ چنانچہ اسی سلسلے دی اک کڑی اوہ شہرہ آفاق مضمون وی سی جسنوں ایشور چندر ودیا ساگر نے سنہ 1855ء وچ بعنوان "کیہ معاشرے وچ نکاح بیوگان نوں متعارف کرایا جائے" شائع کیتا۔
تتوبودھنی سبھا دے برہمو سبھا وچ ضم ہو جانے دے بعد وی ایہ پتریکا سنہ 1883ء تک جاری رہیا۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1843ء دیاں تاسیساں گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:کولکاتا دی تریخ گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے بنگالی زبان دے اخبار گٹھ:اخبار
شمالی ملبار
شمالی مَلَبار بھارت د‏‏ی ریاست کیرلا دا اک تاریخی و جغرافیائی علاقہ ا‏‏ے۔ یہ کیرلا دے کاسرگوڈ، کنور، ویاناڈ د‏‏ی ماننتاواڑی تحصیل، کوژیکوڈ دے شمالی حصہ تے پونڈیچری دے ماہی اُتے مشتمل علاقہ ا‏‏ے۔
شمالی ملبار کیرلا دے شمال وچ منجیشور تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے جنوب وچ دریائے کوراپوژا تک پھیلا ہويا علاقہ ا‏‏ے۔
تفصیلات
شمالی مالابار دا رقبہ 264 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 4,800,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
سبھیاچار و جغرافیہ
شمالی ملبار دے سماجی ثقافتی پسِ منظر تے جغرافیہ کیرلا دے ہور علاقےآں تو‏ں امتیازی حیثیت رکھدے نيں۔      دیسی ہندو، ماپلا مسلم، دیسی جین تے ہجرتی مسیحی قوماں دے سماجی ثقافتی رسم و رواج تے طور طریقےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ مالامال ا‏‏ے۔
بولیاں
شمالی ملبار علاقے وچ ملیالم بولی د‏‏ی کئی بولیاں رائج نيں۔ دنیا دے مختلف علاقےآں دے تاجرینِ مصالحہ تو‏ں باہمی میل جول د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے مروجہ بولیاں وچ انہاں د‏‏ی زباناں تو‏ں مستعار لفظاں بہت نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر جزیرہ نمائے عرب، ایران، چین، جنوبی کنڑا، میسور، کوڈاگو تے یورپی نوآبادیات‏ی طاقتاں دے نال تجارتی کاروبار سن ۔ کاسرگوڈی ملیالم تے ماپلا ملیالم شمالی ملبار وچ رائج بولیاں وچ نيں۔
شمالی ملبار وچ تاریخی ہجرت
شمالی ملبار وچ مختلف زمانےآں وچ مختلف علاقےآں تو‏ں لوک ہجرت ک‏ر ک‏ے آباد ہوئے۔ انہاں وچ تن ہجرتاں اہ‏م نيں۔ تولو برہمنی ہجرت، نصرانی ہجرت، معلمین د‏‏ی ہجرت۔
قابلِ ذکر شخصیتاں
شمالی ملبار د‏‏ی قابلِ ذکر شخصیتاں وچ حکمران، سماجی و ثقافتی نمائندے تے دوسرے مشاہیر شامل نيں۔ انہاں وچ پژاشی راجا، کے کیلاپن، ای دے ناینار، پنارائی وجین، پی ٹی اُشا، کاویا مادھون، کانائی کونجی رامن، کے راگھون وغیرہ دے ناں صفِ اول نيں۔
حوالے
گٹھ: کیرلا دی تریخ گٹھ:جغرافیہ کیرلا گٹھ:کیرلا دے خطے گٹھ:بھارت
سوڈیم ہائپو کلورائٹ
سوڈیم ہائپو کلورائٹ اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا NaCLO اے۔ ایہ سوڈیم دے کیٹآئن (Na+) تے ہائپو کلورائٹ (CLO-) دے اینآئن نال رل کہ بنندا اے۔ اینوں ہائپوکلورس تیزاب نال بناۓ گۓ سوڈیم دے نمک نوں وی کہ سکدے نيں۔ اینوں پانی چ کول کہ بلیچ بنایا جاندا اے۔ سوڈیم ہائپو کلورائٹ کلورین توں ویکھن چ تے کمیائی تور تہ وکھرا ہوندا اے۔ سوڈیم ہائپو کلورائٹ جراسیم مارن تے بلیچ کرن لئی ورتیا جاندا اے۔
گٹھ: کیمسٹری
والس تے فتونہ
والس تے فتونہ (wallis and futuna) جنوبی بحر الکاہل چ اک پولینیشیی فرانسیسی جزیزہ ا ے۔
حوالے
گٹھ:فرانس دے سمندر پار محکمے تے علاقے گٹھ:یورپی یونین دے مخصوص علاقے گٹھ:فرانسیسی زبان بولنے والے دیس تے علاقے گٹھ:جزیرے گٹھ:والس تے فتونہ
والس و فتونہ
دنیا دے ریکارڈ
ورلڈ ریکارڈ کسے وی کم چ ودیا کم وکھانے نوں کیندے نیں۔ اک ورلڈ ریکارڈ نوں بیان کرنا اوکھا اے۔ ریکارڈ ہر اس شے چ بن سکدے نیں جینوں ناپیا جاسکے۔ جگ دی سب توں مشہور ریکارڈ ناپن آلی کمپنی گینیز ورلڈ ریکارڈ اے۔
ایشور چندر ودیا ساگر
ایشور چندر ودیا ساگر (26 ستمبر 1820ء – 29 جولائی 1891ء) (پیدائشی ناں: ایشور چندر بندوپادھیائے) برطانوی ہند دی اک انتہائی مشہور و موثر بنگالی شخصیت جو جامع العلوم دی حیثیت توں معروف سن۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ وچ انہاں دا کلیدی کردار رہیا اے۔
اوہ اک فلسفی، دانشور، معلم، مصنف، مترجم، طابع، ناشر، مصلح تے مخیر سن۔ بنگالی نثر دی سادہ کاری تے اس دی تجدید دے لئی ایشور چندر دیاں کوششاں قابل قدر نیں۔ نیز انہاں نے برطانوی حکومت اُتے زور دتا سی کہ اوہ بیواواں دی دوسری شادی دا قنون منظور کرے۔
انہاں سنسکرت کالج، کلکتہ نے جتھے توں انہاں نے تعلیم حاصل کیتی سی، سنسکرت مطالعات تے سنسکرت فلسفے وچ عمدہ کارکردگی دی بنا اُتے ”ودیا ساگر“ دا خطاب دتا۔ ایہ سنسکرت زبان دے دو الفاظ دا مجموعہ اے، ودیا دے معنی علم تے ساگر دے معنی سمندر دے نیں، اس لحاظ توں ودیا ساگر نوں اردو وچ بحر العلوم تے پنجابی وچ علم دا سمندر کہیا جائے گا۔ مشہور بنگالی ریاضی دان انل کمار گائین نے ایشور چندر دے اعزاز وچ انہاں دے ناں اُتے ودیا ساگر یونیورسٹی قائم کیتی سی۔
سنہ 2004ء وچ بی بی سی نے اک سروے کیتا جس دا عنوان سی عظیم بنگالی شخصیتاں۔ اس سروے وچ ودیا ساگر دا نواں نمبر سی۔
جیون
ایشور چندر بندھوپادھیائے اک ہندو برہمن خاندان وچ 26 ستمبر 1820ء نوں پچھم مدناپور ضلع دی ذیلی تقسیم گھاٹل وچ واقع برسنگھا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں ٹھاکر داس بندھوپادھیائے تے والدہ دا ناں بھگوندی دیوی سی۔ چھ برس دی عمر وچ ایشور چندر کلکتہ چلے گئے جتھے اوہ بڑا بازار وچ بھاگوت چرن دے گھر رہیا کر دے سن، اس گھر وچ انہاں دے والد ٹھاکر داس نے وی برساں قیام کیتا سی۔ ایشور چندر بوہت جلد بھاگوت دے خاندان نال گھل مل گئے۔ بھاگوت دی سب توں چھوٹی بیٹی رائے مونی دی ممتا بھری محبت نے انہاں بوہت زیادہ متاثر کیتا تے ہندوستان وچ خواتین دی حالت زار دی اصلاح دے تئیں انہاں دے انقلابی کماں وچ رائے مونی دا زبردست تاثر صاف جھلکدا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1820 دے جم گٹھ:1891 دیاں موتاں گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی مصنفین گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصلحین گٹھ:کولکاتا دے مصنفین گٹھ:سنسکرت کالج دے فضلا گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی معلمین
خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری
خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری (، خدا بخش مشرقی کتب خانہ) بھارت دے قومی کتب خاناں وچوں اک اے۔ ایہ کتب خانہ عوام دے لئی 1891ء وچ کھولا گیا سی۔ اِس کتب خانہ دے بانی خان بہادر مولوی خدا بخش خان سن جنہاں نے 4,000 کتب دے اک منفرد مجموعہ دے نال اِس کتب خانہ دا آغاز کیتا۔ اِس کتب خانہ دی عملداری وزارت ثقافت، حکومت ہند دے دائرہ اختیار وچ اے جدونکہ اِس دی نمائندگی بہار دے گورنر دے کول اے۔ اِس کتب خانہ وچ فارسی زبان، عربی زبان دے قلمی مخطوطات موجود نیں جدونکہ راجپوت تے مغل ادوارِ حکومت وچ نمایاں شخصیتاں دی تصویراں وی موجود نیں۔
تریخ
thumb|مولوی خدا بخش، بانی خدا بخش مشرقی کتب خانہ (2 اگست 1842ء– 3 اگست 1908ء)اولاً ایہ کتب خانہ مولوی خدا بخش خان دا ذاتی کتب خانہ سی جس وچ اُنہاں دے والد محمد بخش دی جمع کردہ 1,400 کتب موجود سن جن وچ مولوی خدا بخش نے بعد ازاں اضافہ کر دے ہوئے 4,000 دی تعداد تک جمع کیتا تے 1880ء تک ایہ مولوی خدا بخش دا ذاتی کتب خانہ دے ناں توں معروف سی۔ اِس کتب خانے دا باقاعدہ افتتاح گورنر بنگال چارلس الفریڈ ایلیٹ نے 5 اکتوبر 1891ء نوں کیتا۔ تقسیم ہند 1947ء دے بعد ڈاکٹر شریدھر واسودیو سوہونی اِس بات دے زبردست حامی سن کہ اِس مجموعہ کتب نوں بھارت وچ ای برقرار رکھیا جائے۔ 26 دسمبر 1969ء نوں حکومت ہند نے اک وفاقی قنون سازی بنام خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری ایکٹ (1969ء) دے ذریعہ اِس کتب خانہ نوں قومی کتب خاناں دی فہرست وچ شامل کر دے ہوئے اِس دی مالی ذمہ داریاں اپنے ذمہ لیں۔
مجموعہ
کتب خانہ وچ نادر تے بیش قیمت قلمی مخطوطات موجود نیں جنہاں وچ تیمورنامہ (خاندانِ تیموریہ)، شاہنامہ فردوسی، پادشاہ نامہ، جامع التواریخ، دیوان حافظ تے سفینۃ الاولیاء دے قلمی مخطوطات شامل نیں۔ تیموری مخطوطات اُتے اکثر مغل شہنشاہاں دے دستخط موجود نیں تے مہاراجا رنجیت سنگھ دے عسکری حقائق نال متعلق وی مخطوطات موجود نیں۔ سلطنت مغلیہ دے زمانہ وچ تخلیق کیتیاں جان والیاں تصویراں، خطاطی تے تزئین و آرائش دیاں کتب وی اِس کتب خانہ دا حصہ نیں جو عربی زبان تے اردو زبان وچ نیں۔ قرآن کریم دا اک نادر نسخہ جو ہرن دی کھل اُتے لکھیا گیا، وی موجود اے۔
کتب خانہ وچ قلمی مخطوطات (عربی زبان، فارسی زبان، اردو زبان، ترکی زبان، پشتو زبان) دی تعداد 21,136 اے۔ طبع شدہ کتب دی تعداد 2,082,904 اے جنہاں وچ انگریزی، عربی، اردو، فارسی، ہندی، جرمن، فرانسیسی، پنجابی، روسی، جاپانی زبان دیاں کتب شامل نیں۔ ماہ نامیاں، روزنامیاں تے ہفت وار رسالیاں دی وی کثیر تعداد موجود اے۔ علاوہ ازاں 2,195 مائیکرو فلم، 752 مائیکروفورم، 182 سلائیڈز، 2,041 آڈیو کیسٹ، 1,051 ویڈیو کیسٹ موجود نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1891ء وچ قائم شدہ کتب خانے گٹھ:پٹنہ دیاں عمارات تے ساخات گٹھ:تحقیقی کتب خانے گٹھ:تحویلی کتب خانے گٹھ:ہندوستان وچ 1891ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت
ایسٹون
ایسٹون اک آرگینک کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا (CH3)2CO اے۔ ایہ اک بے رنگا، وولاٹائل، دستی اگ پھڑن آلا پانی سار تے سب توں سادہ کیٹون اے۔ ایہ پانی چ کل جاندا اے تے اینوں آپ وی کول دے طور تے کیمیائی لیباں وچ صفائی لئی ورتیا جاندا اے۔ 2010 وچ 67 لکھ ٹن ایسٹون بنایا گیا سی جینوں زیادہ تر کول دے طور تہ، میتھائل میتھکرائلیٹ تے بسفینول اے بنان لئی ورتیا گیا۔ ایہ آرگینک کیمسٹری چ اک ضروری کمپاؤنڈ اے جیدے نال کئی ہور کیمیکل بناۓ جاندے نيں۔ عام کعراں وچ اینوں پینٹ تھنر تے نیل پالش اتارن لئی ورتیا جاندا اے۔
ایسٹون انسانی پنڈے وچ وی میٹابولزم دے کم وچ بندی اے۔ ایہ خون تے موتر وچ پائی جاندی اے۔ شوگر دے مریضاں وچ ایہ زیادہ مقدار وچ ہوندی اے۔ دد پلاندیاں ماوواں تے بچیاں وچ زیادہ ایسٹون ہوندی اے۔ مرگی دے مریضاں نوں کیٹوجینک کھانا کھوایا جاندا اے تا کہ اوناں وچ ایسٹون زیادہ ہووے جس نال دورے کٹ جاندے نیں۔
گٹھ:کیمسٹری
واٹس ایپ
واٹس ایپ (WhatsApp) اسمارٹ فونز دے لئی اک کھیت‏ی کراس پلیٹ فارم فوری پیغام رسانی د‏‏ی اک خدمت ا‏‏ے۔ ٹیکسٹ پیغام رسانی دے علاوہ، صارفین اک دوسرے نو‏‏ں تصاویر، ویڈیو تے صو‏‏تی پیغامات وی بھیج سکدے نيں۔ کلائنٹ سافٹ ویئر گوگل اینڈروئیڈ، بلیک بیری، ایپل آئی او ایس، منتخب نوکیا سیریز 40، سمبئین، منتخب نوکیا آشا پلیٹ فارم تے مائیکروسافٹ ونڈوز فون دے لئی دستیاب ا‏‏ے۔
تریخ
وٹس ایپ د‏‏ی بنیاد دو سابقہ یاہو ملازمین جین کوم تے انہاں دے ساتھی برائن ایکٹن نے رکھی۔ دونے نے ستمبر 2014 نو‏‏ں یاہو د‏‏ی ملازمت تو‏ں فارغ ہونے دے بعد جنوبی امریک‏‏ا دا دورہ کیتا تے ایتھ‏ے فراغت دا وقت گزارہ۔ اس دوران انھاں نے فیس بک وچ ملازمت دے لئی دوخواست بھیجی جس نو‏‏ں قبول نئيں کیتا گیا۔ ايس‏ے دوران 2009 وچ جین کوم نے اپنے لئی آئی فون خریدتا تے اس وچ موجود ایپ سٹور تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ ایتھے انھاں خیال آیا کہ صرف انٹرنیٹ نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے آپس وچ سٹیٹس شیئر کرنے دے لئی اک ایپ بنائی جا سکدی اے جو موبائل فون وچ انقلاب پیدا کر دے گی۔ اپنے اک دوست دے مشورے تو‏ں انھاں نے اک روسی موبائل ڈویلپر آئیگو سولومینکوف نال رابطہ کیتا تے فوراً ایپ دا ناں وٹس ایپ تجویز کیتا جو انگریزی لفظ Whats Up دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے جین کوم نے اپنی سالگرہ دے دن امریکی ریاست کیلیفورنیاماں وٹس ایپ انکارپوریشن د‏‏ی بنیاد رکھی ۔
فیس بک نو‏‏ں فروخت
19 فروری، 2014ء نو‏‏ں فیس بک امریک‏‏ا نے اعلان کیتا لہ اوہ واٹس ایپ نو‏‏ں 19 ارب ڈالر دے عوض حاصل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
سماجی روابط د‏‏ی مقبول ترین ویب سائٹ فیس بک نے موبائل اُتے پیغام رسانی د‏‏ی مقبول ایپلیکیشن وٹس ایپ نو‏‏ں 19 ارب ڈالرز وچ خرید لیا ا‏‏ے۔ وٹس ایپ دور حاضر دے نوجواناں وچ مقبول ایپلیکیشن اے تے اس دے 45 کروڑ صارف نيں۔ فیس بک دے بانی مارک زکربرگ نے اپنے اک بیان وچ وٹس ایپ د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سراہندے ہوئے اسنو‏ں ’ناقابل یقین حد تک قابل قدر‘ قرار دتا ا‏‏ے۔ یہ فیس بک د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خریداری ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے فیس بک دا سب تو‏ں وڈا سودا 2012 وچ انسٹاگرام د‏‏ی خریداری سی جس دے لئی اس نے اک ارب ڈالر ادا کیتے سن ۔ وٹس ایپ موبائل اُتے مختصر پیغامات دا خرچ بچاندے ہوئے صارف نو‏‏ں انٹرنیٹ د‏‏ی مدد تو‏ں پیغامات بھیجنے د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اس کمپنی دا کہنا اے کہ اس دے پاس روزانہ دس لکھ نويں صارف رجسٹر ہوئے رہے نيں۔ اس ایپلیکیشن دا اک مفت ورژن عام استعمال دے لئی دستیاب اے جدو‏ں کہ ایہ کاروباری ورژن وچ صارفین تو‏ں اک ڈالر سالانہ وصول کردی ا‏‏ے۔ فیس بک تے وٹس ایپ دے درمیان ہونے والے معاہدے دے تحت فیس بک چار ارب ڈالر نقد تے 12 ارب ڈالر اپنے حصص د‏‏ی شکل وچ ادا کرے گی جدو‏ں کہ تن ارب ڈالر حصص د‏‏ی شکل وچ بعد وچ واٹس ایپ دے بانیاں تے ملازمین نو‏‏ں دتے جان گے۔ وٹس ایپ دے بانی جین کوم فیس بک دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دے رکن وی بن جان گے۔ اس معاہدے اُتے گل کردے ہوئے انھاں نے کہیا اے کہ اوہ اس کمپنی نو‏‏ں ’خود مختار‘ طریقے تو‏ں چلانے دا ارادہ رکھدے نيں۔ اک بیان وچ انہاں دا کہنا سی کہ ’ہم مارک تے فیس بک تو‏ں شراکت دے خیال اُتے بہت پرجوش نيں تے اسنو‏ں اک اعزاز تصور کردے نيں۔‘ وٹس ایپ دے کل ملازمین د‏‏ی تعداد 50 دے لگ بھگ اے تے مارک زکربرگ دا کہنا اے کہ انہاں دے خیال وچ واٹس ایپ دے صارفین د‏‏ی تعداد اک ارب ہوئے سکدی اے لیکن انھاں نے اس ایپلیکیشن دے انٹرفیس نو‏‏ں اشتہارات دے لئی پیش کرنے دا کوئی ارادہ ظاہر نئيں کیتا تے کہیا کہ انہاں دے خیال وچ پیغام رسانی دے ایداں دے نظام وچ پیسہ بنانے دے لئی اشتہارات بہترین طریقہ نہيں۔ جب ایہ سودا تکمیل نو‏‏ں پہنچ جائے گا تاں واٹس ایپ دے بانی جین کوم تے انہاں دے ساتھی برائن ایکٹن سیلیکون ویلی دے ارب پتی افراد د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہوئے جان گے۔
بین الاقومی مقبولیت
وٹس ایپ اس وقت دنیاکی سب تو‏ں مقبول موبائل انٹرنیٹ میسجنگ سروس ا‏‏ے۔ فروری 2016 وچ وٹس ایپ نے اعلان کیتا اے کہ اس دے ماہانہ فعال صارفین د‏‏ی تعداد اک ارب تو‏ں تجاوز کرچک‏ی اے، یعنی اس وقت دنیاماں ہر ساتواں انسان وٹس ایپ دا صارف ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2009ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:2009ء دے سافٹ ویئر گٹھ:آئی او ایس سافٹ ویئر گٹھ:ابلاغی سافٹ ویئر گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) سافٹ ویئر گٹھ:بلیک بیری سافٹ ویئر گٹھ:سماجی ذرائع ابلاغ گٹھ:سمبئین سافٹ ویئر گٹھ:فوری پیغام رسانی کلائنٹس گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر گٹھ:ونڈوز فون سافٹ ویئر گٹھ:سافٹ ویئر
دنیا دے پربت دھارے
دنیا دے پربت دھاریاں دی تھلے اک لسٹ دتی گئی اے:
سٹرک تیزاب
سٹرک تیزاب اک کمزور آرگینک تیزاب اے۔ بائیوکیمسٹری وچ ایہ سٹرک تیزاب چکر وچ درمیان چ آندا اے، ایہ چکر ہر آکسیجن لین آلے جاندار دے میٹابولزم چ ہوندا اے۔ ہر ورے کروڑاں ٹن سٹرک تیزاب بنایا جاندا اے۔ ایہ دوجے تیزاب بنان، سواد لئی تے چیلیٹنگ ایجنٹ دے طور تہ ورتیا جاندا اے۔
دنیا دے پربت دھارے
·ھمالیہ·ھندوکش·نمک·قراقرم·پیرینیز·قفقاز·الپس·
سٹرک تیزاب
گٹھ:کیمسٹری
دند
دند، نکے، کیلشیم دے بنے، سخت، چٹے رنگ دے وکھالے نیں جیڑے ریڑھ دی ہڈی والے جنوراں دے منہ وچ پاۓ جاندے نے۔ دند خوراک نوں کھان ویلے نکا کرن لئی چبان، چیرن لئی کم آندے نے جے خوراک نوں اسانی نال نگلیا تے ہضم کیتا جا سکے۔ انسان چ 32 دند ہوندے نیں۔ دند دی جڑاں اتلے جباڑے (میگزلا) تے تھلویں جباڑے ( مینڈیبل) وچ ہُندیاں نیں تے مسوڑیاں نال ٹعکیاں ہوندیاں نیں۔ دند، وکھری کثافت تے سختی دے ٹشواں دے بنے ہوندے نیں۔
دند میملاں دے پنڈے دے سب توں واضح وکھالے ہوندے نیں تے لمے چر تک رہندے نیں۔ انساناں وچ دوجے میملاں وانگوں دنداں دے دو سیٹ ہوندے نیں۔ دنداں دا پہلا سیٹ جناں نوں "دد دے دند" وی آکھی دا اے، 6 مہینے دی عمر وچ شروع ہوندا اے۔ کاکیاں نوں دند نکلن ویلے پیڑ ہوندی اے۔
وکھالہ
دنداں دے وکھالے دی پڑھت نوں "ڈینٹل اناٹمی" آکھی دا اے۔ ایس پڑھت وچ دنداں دی اگائی، وکھائی تے ونڈائی ایہدے وچ پڑھی جاندی اے۔ ایس توں علاوہ وکھرے دنداں تے اوہناں دے وکھالیاں دے نا وی رکھے جاندے نیں۔ انج اد دند گرو، علاج کرن ویلے دند دی فوری پہچان کر سکدا اے۔
دند دا چٹا حصہ کراؤن اخواندا اے تے "اینیمل" نال ٹعکیا ہوندا اے۔ دند دی جڑ "ڈینٹن" اخواندی اے تے "سیمینٹم" نال ٹعکی ہوندی اے۔ جس تھاں کراؤن تے جڑ جڑدے نیں اوہنوں "سیمینٹو اینیمل جنکشن" آکھی دا اے، ایہنوں دند دی تون وی آکھدے نیں۔ ڈینٹن وچ جڑ تے گودا نالیاں ہوندیاں نیں۔ دند وچ اک یا یک توں ود جڑاں ہو سکدیاں نیں۔ کینائن تے زیادہ تر پری مولر دنداں وچ اک جڑ ہوندی اے۔ پہلے میگزلری پری مولراں تے میندیبولر مولراں وچ دو جڑاں ہوندیاں نیں۔ میگزلری مولراں وچ ترے جڑاں ہوندیاں نیں۔
اگائی
دنداں دی اگائی اک اوکھا عمل اے جیہدے وچ دند ایمبریانک ولگناں توں بندے نیں، اگدے نیں تے فیر منہ وچ اُتے آوندے نیں۔ بہت ساری جندڑیاں وچ دند ہُندے نیں پر اوہناں وچ وی دنداں دی اگائی اندانی دند ورگی ہُندی اے۔ دند بنن دا عمل کاکا بنن ویلے توں ای کاکا تھیلی وچ شروع ہو جاندا اے۔
دند اگائی دے عمل نوں سمجھن لئی کافی کھوج کیتی جا رئی اے، ایہ منیا جاندا اے کے دند بنن دا عمل "برانکیئل آرک" توں شروع ہوندا اے۔
دنداں دی اگائی دے اے مرحلے ہوندے نیں: 1- بڈ مرحلہ، 2- ٹوپی، 3- گھنٹی، 4- آخری اگائی۔ دنداں دی اگائی اک مسلسل ہون آلا عمل اے، ایہنوں مرحلیاں وچ ونڈن دا مقصد اے جے ایہنوں اسانی نال سمجھیا جائے۔
دند بڈ ، ولگناں دا اک اکٹھ اے جیدے توں دند بندا اے۔ ایہدے ترے حصے پوندے نیں:1- اینیمل آرگن، 2- ڈینٹل پیپیلا، 3- ڈینٹل فالیکل
دنداں دے روگ
پلیگ: دنداں تے بیکٹیریا نال بنن آلی حیاتی فلم جو پیلی دسی اے۔ کیوٹیاں: دنداں دے گلن سڑن نوں کیوٹیاں بننا آکھی دا اے۔ ایہدے نال دنداں وچ پیڑ ہُندی اے، دند ٹعے سکدے نیں تے انفیکشن ہو سکدا اے۔
پاک فوج
پاک فوج، پاکستان مسلح فوجاں دی سب توں وڈی شاخ اے۔ اِس دا سب توں وڈا مقصد مُلک دی ارضی سرحداں دا دِفاع کرنا اے۔
پاکستان فوج دا قیام 1947 وچ پاکستان دی آزادی اُتے عمل وچ آیا۔ ایہ اک رضاکارپیشہ ور جنگجوقوت اے۔ انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ آف سٹریٹجک سٹڈیز دے مطابق اپریل 2013 وچ پاک فوج دی فعال افرادی قوت 7،25،000 سی۔ اس دے علاوہ ریزرو جاں غیر فعال 5،50،000 افراد(جو 45 سال دی عمر تک خدمات سر انجام دیندے نیں  )نوں   ملاکر افرادی قوت دا تخمینہ 12،75،000افراد تک پہنچ جاندا اے۔ اگرچہ آئین پاکستان وچ جبری فوجی بھرتی دی گنجائش موجود اے، لیکن اسنوں کدی استعمال نہیں کیتا گیا۔ پاک فوج بشمولِ پاک بحریہ تے پاک فضائیہ دے دُنیا دی ستویں وڈی فوج اے۔
پاکستان دے آئین دے آرٹیکل 243کے تحت، پاکستان دے صدر افواج پاکستان بشمول پاکستانی بری فوج، دے سویلین کمانڈر انہاں چیف جاں سپاہ سالار اعظم دا منصب رکھدے نیں ۔ آئین دے مطابق صدرپاکستان، وزیر اعظم پاکستان دے مشورہ تے تائید نال چیف آف آرمی سٹاف پاکستان آرمی جاں سپہ سالارپاکستان بری فوج دے عہدے دے لئی اک چار ستارے والے جرنیل دا انتخاب کر دے نیں  ۔ فی الوقت پاک فوج دی قیادت جنرل قمر جاوید باجوہ چیف آف آرمی سٹاف کر رہے نیں  ، جدونکہ جنرل زبیر محمود حیات چئیرمین جوائنٹ چیف آف اسٹاف کمیٹی دی زمہ داری سنبھالے ہوئے نیں  ۔
تریخ
1947ء وچ آزادی دے بعد توں پاک فوج بھارت توں 4 جنگاں تے متعدد سرحدی جھڑپاں وچ دفاع وطن دا فریضہ انجام دے چکی اے۔ عرب اسرائیل جنگ، عراق کویت جنگ تے خلیج دی جنگ وچ حلیف عرب ملکاں دی فوجی امداد دے لئی وی نمایاں خدمات انجام دتیاں۔
حالیہ وڈی کارروائیاں وچ آپریشن بلیک تھنڈر سٹارم، آپریشن راہ راست تے آپریشن راہ نجات شامل نیں ۔
لڑائیاں دے علاوہ پاک فوج، اقوامِ متحدہ دی امن کوششاں وچ وی حصّہ لیندی رہی اے۔ افریقی، جنوبی ایشیائی تے عرب ملکاں دی افواج وچ ا فواج پاکستان دا عملہ بطورِ مشیر شامل ہُندا اے۔