cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسعود راݨا
مڈھلا جیون
رانا نے اپنے گائیکی کیریئر دا آغاز 1955 وچ ریڈیو پاکستان ، حیدرآباد تو‏ں کیتا تے ندیم بیگ تے اخلاق احمد دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ کراچی وچ گلوکاری گروپ قائم کرنے وچ مدد ملی۔
فلمی کیریئر
مسعود رانا نو‏‏ں پہلی کامیابی اس وقت ملی جدو‏ں معروف فلمی اداکار ساقی نے انہاں نو‏ں پروڈیوسر تے ہدایتکار اقبال شہزاد تے موسیقار ڈیبو تو‏ں متعارف کرایا۔ انہاں دا پہلا فلمی گانا فلم انقلاب وچ سی تے ایہ گانا مشق د‏‏ی تر تھاک فضا وچ نواں بچا ہويا اے جس نو‏‏ں میوزک ڈائریکٹر این دے راٹھور نے کمپوز کیتا سی لیکن انھاں اپنی وڈی کامیابی 1962 وچ اپنی دوسری فلم بنجران تو‏ں ملی سی جو میوزک ڈائریکٹر ڈیبو بھٹاچاریہ نے ترتیب دتی سی۔ انہاں نو‏ں فخر دے نال "پاکستانی رفیع" دے ناں تو‏ں تعارف کرایا گیا سی تے اوہ ہمیشہ اپنی ساکھ دے مطابق زندہ رہیا۔ انہاں نے انتہائی بلند آواز وچ مشکل گانے گانے وچ مہارت حاصل کيتی تے فلمی ٹائٹل تے تھیم گانے دے لئی میوزک ڈائریکٹرز د‏‏ی پہلی پسند سی۔
1964 وچ ، فلم داچی وچ پنجابی گانا تنگے والا خیر منگڈا اک مشہور گلی گانا سی جو میوزک ڈائریکٹر غلام احمد چشتی نے تشکیل دتا سی۔ اس دے بعد اوہ اردو تے پنجابی دونے فلماں وچ سب تو‏ں زیادہ دبنگ مرد گلوکار بن گئے جدو‏ں فلم ہماراہی (1966) وچ انہاں دے چھ گانے وڈے فلماں وچ بن گئے۔ مسعود رانا ہن وی پاکستانی فلماں وچ واحد مرد گلوکار نيں جنہاں نے اردو تے پنجابی زبانہاں وچو‏ں ہر اک وچ 300 تو‏ں زیادہ گانے گائے۔ انہاں نے 550 تو‏ں زیادہ فلماں وچ گایا تے انہاں نے 1995 وچ اپنی موت تک 1962 وچ اپنی پہلی فلم تو‏ں مسلسل کم کیتا۔ رانا احمد رشدی دے بعد سب تو‏ں کامیاب گلوکار سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ [2]
موت
رانا 4 اکتوبر 1995 نو‏‏ں ٹرین وچ سفر دے دوران دل دا دورہ پڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں چل بسا۔ انہاں نو‏ں کریم بلاک قبرستان ، اقبال قصبہ ، لاہور وچ سپرد خاک کردتا گیا۔
حب الوطنہ دے گیت
فلمی اسائنمنٹ دے علاوہ انہاں نے خوبصورت حب الوطنی دے گانے وی گائے نيں جو مقبول ہوئے تے اج وی پاکستان دے قومی دن چلائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فلم اگ دا دریا (1966) دے لئی ، انہاں نے گائے 'اے وطن اسيں اے تیری شما دا پروانون مین ، زندگی ہوش وچ اے جوش ہی ایماں وچ گائے۔ دوسرا گانا ستیو ، مجاہدیو ، جگ اتھا اے سرا وطن ، ساتھیو ، مجاہد مسعود رانا شوکت علی دے نال فلم دے لئی اے (مجاہد 1965)۔ ہندوستان دے نال 1965 د‏‏ی جنگ وچ پاکستان دے فوجیاں د‏‏ی ہمت تے قربانی دے اعزاز وچ ، انہاں نے موسیقی دے ہدایت کار تصدق حسین د‏‏ی تشکیل کردہ فلم ہمراہی (1966) وچ "یاد کاردا اے زمانہ انھی انو کو" گایا ، مظفر وارثی دے فلمی گیتاں دے گیت۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار
ہربجن سنگھ (شاعر)
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ (18 اگست 1920 – 21 اکتوبر 2002) اک پنجابی شاعر، نقاد، ثقافتی مبصر، اتے مترجم سی۔ امرتا پریتم دے نال ہربھجن نوں پنجابی شاعری دی سٹائل وچ انقلاب لیاؤن دا سیہرا جاندا اے۔ اس نے ریگستان وچ لکڑہارا سمیت 17 شعری مجموعے، ساہتی اتہاس دے 19 کم اتے ارسطو، سوفوکلیز، رابندرناتھ ٹیگور اتے رگوید وچوں چونویں ٹوٹیاں سمیت 14 ترجمہ دے کم شائع کیتے ہن۔ نہ دھپے نہ چھاویں لئی 1969 وچ اس نوں ساہت اکادمی دا انعام ملیا۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دا جم لمڈنگ، آسام وچ 18 اگست، 1920 نوں "گنگا دیئی" اتے "گنڈا سنگھ" (اسدا پیؤ، جو تپدق دا مریض سی) دے گھر ہویا سی۔ پروار نوں لاہور جانا پیا جتھے اوہناں نے گوالمنڈی وچ دو مکان خریدے سن۔ اوہ اجے اک سال دا وی نہیں سی ہویا کہ اس دے پیؤ دی موت ہو گئی سی۔ پھر اوہ مساں 4 سال دا ہویا سی کہ اسدی ماں اتے دو بھیناں دی موت ہو گئی۔ اوہنوں اوہدی ماں دی چھوٹی بھین (ماسی) جو اچھرا، لاہور وچ رہندی سی اسنے پالیا، اوہ مقامی ڈی اے وی سکول وچ پڑھیا سی اتے بہت چھوٹی عمر توں ہی اک ذہین طالب علم سی۔ اپنے تعلیمی ہمبھلے وچ اوہ پنجاب وچ سکھرلے تناں وچ اک سی، لیکن پیسے دی تنگی کارن اپنی پڑھائی نوں روکنا پیا۔ اوہ لاہور وچ اک ہومیؤپیتھی کیمسٹ دی دوکان تے اک وکری منڈے دے روپ وچ، نویں دلی وچ بھارت سرکار دے اک معمولی کلرک دے روپ وچ اتے پھر خالصہ سکول، نویں دلی وچ اک معاون لائبریرین دے روپ وچ چھوٹے-موٹے کم کردا رہا۔
ہربھجن سنگھ نے اچّ سکھیا کالج جان بناں حاصل کیتی۔ اس کول انگریزی اتے ہندی ساہت وچ دو ڈگریاں سن، دونوں دلی یونیورسٹی توں حاصل کیتیاں۔ اوہناں دا پی ایچ ڈی تھیسیس گورمکھی لپی وچ ہندی شاعری بارے وچار-ومرش سی۔
اوہناں دے تن بیٹےآں وچوں اک، مدن گوپال سنگھ، گلوکار اتے ودوان اے۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دا تنقید کم
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ پنجابی دا پہلا سنرچناوادی  اتے  روپوادی  نقاد اے ۔ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے پنجابی سوچ وچار کم نوں اصلوں وکھرے تے نویکلے رستہ اپر توریا۔ سابق متھت دھارناواں دا تیاگ، نشچیوادی ملوادی تکنیک توں گریز، لکھاری دے جیون تے رچنا دے اثر توں لامبھے وچرنا، ساہتکتا دی پہچان، وستو تے روپ دی ادویت اتے روپ ودھانک شبدابلی دا استعمال آدی اسدی مطالعہ تکنیک دے پچھانن یوگ نقطے ہن۔ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دا سبھ توں اہم پکھ اسدی وہارک تجزیہ دا اے جہڑا شاعری، کہانی، ناول اتے ناٹک تک پھیل کے اسدی سمچی پنجابی تجزیہ دے اتہاس وچ ولکھنتا نوں سرجدا اے۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ مغربی ساہت سوچ وچار وچ پرچلت درشٹیاں تعمیری بولی مگا، روسی روپواد، امریکی نوین تنقید، چنہ سائنس سنلدح دے مول سنکلپاں نوں اصولی پتر اُتے گرہن کرکے جتھے پنجابی ساہت تنقید کھیتر وچ نویں پرتمان قائم کردا اے، اتھے ایہناں دی بنیاد اُتے پنجابی ساہت دے وکھ وکھ روپاں نوں اپنے اصولی تے وہارک مطالعہ دا مرکز بناؤندا اے۔
ڈاکٹر۔ گرچرن سنگھ “نوین پنجابی تنقید دیاں پرورتیاں” سرلیکھ ماتحت “ساہت شاستر مطابق ساہت نوں پڑھن-پڑھاؤن دی پرت دا آرنبھ” ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ توں مندا اے۔ رگھبیر سنگھ ہربھجن سنگھ نوں دوجی پیڑھی دے پنجابی آلوچکاں وچ “اکوں اک گننیوگ ودوان” کہندا اے، جسنے مارکسواد دیاں پرچلت سمتاں توں ہٹ کے اپنا وکھرا راہ چنیا۔ ڈاکٹر۔ جیت سنگھ سیتل، ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نال نوین آلوچناں نوں “اپنے سکھر اُتے پورے جوبن 'پجدی” کہندا اے۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ولوں لکھت تنقیدی کتاباں
ڈاکٹر۔ ہربھجن سگھ نے آلوچناں نوں بنیاد بنا کے کئی تنقیدی کتاباں پنجابی ساہت نوں دتیاں، جویں-
شعری نمونہ
سوں جا میرے مالکا وے ورتیا ہنیر وے کالکھاں چ تاریاں دی ڈبّ گئی سویر؛
وے پسری جہان اتے موت دی ہواڑ وے کھنڈ گئیاں محفلاں تے چھا گئی اجاڑ۔
اے کھوہاں وچ آدمی دی جاگدی سڑھاند تے سوں گئے نے آدمی توں سکھنے گوانڈھ؛
وے سیت نے مواتے تے غش اے زمین، وے سینیاں وچ سن دوویں خون تے سنگین؛ وہلا ہوکے سوں گیا اے لوہا اسپات۔
سوں جا انج اکھیاں چوں اکھیاں نہ کیر، ستاریاں دی سدا نہیں ڈبنی سویر؛
ہمیش نہیں انسان تے کدنا جنونّ ہمیش نہیں ڈلنا زمین اتے خون؛ ہمیش نہ وران ہونی اج وانگ رات
سوں جا میرے مالکا وران ہوئی رات …
روپ اتے وستو ادویت
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دی تنقید دا پرمکھ تتّ روپ اتے وستو نوں اک سمجھنا اے۔ اسدے وچکار مطابق کسے ساہتی رچنا وچ روپ اتے وستو آپس وچ انے اکمک ہوئے ہندے ہن، کہ اناں نوں وکھ نہیں کیتا جا سکدا۔ ایہناں دا وکھو-وکھرا مطالعہ ممکن ہی نہیں۔ ساہت دا سمچا مطالعہ روپ اتے وستو نوں اک سانجھی اکائی منّ کے کیتا جا سکدا اے۔ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے واضع کیتا اے کہ نسچت روپ وچ ڈھلن توں بعد موضوع روپ دا ہی انگ بن جاندا اے۔ اسے کرکے موضوع دا مطالعہ روپ دے مطالعہ نال ہی کیتا جا سکدا اے۔ روپ دا مطالعہ ہی سمچے روپ وچ وستو دا مطالعہ اے۔
نویں ووکیبولری دا استعمال:- ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے پنجابی تنقید نوں روپواد، امریکی آلوچناں، سنرچناواد تے بولی سائنس وچ ورتی زادی ووکیبولری نوں آلوچناں دی ووکیبولری بنایا۔ ایہناں شبداں وچ موٹف جاں تھیم، ریم، اکالکی، کالکرمک، پیراڈائیس، چہنک، چہنت آدی شبد ودھیرے استعمال ہوئے ہن۔ حقیقت دا اجنبیکرن:- ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے حقیقت دے اجنبیکرن نوں اپنی آلوچناں دا پرمکھ اصول بنایا اے۔ اسنے ایہہ اصول روسی روپواد وچوں گرہن کیتا اے۔ روسی روپواد مطابق ساہتی رچنا وچ حقیقت نوں اسے روپ وچ ہی پیش نہیں کیتا جاندا، سگوں بدلدے روپ وچ پیش کیتا جاندا اے، اسے بدلویں روپ نوں ہی ساہتی حقیقت کیہا جاندا اے، جو حقیقت دا اجنبیکرن کیہا جاندا اے۔ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ کسے رچنا دی آلوچناں کرن لگیا اس وچ حقیقت دے اجنبیکرن دا اصول پیش کردا اے۔ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ولوں کئی مول ستھاپناواں دتیا گئیا، جو اس طرحاں ہن:-
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دیاں مول ستھاپناواں
ساہت اتے سماج- ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ساہت اتے سماج دے پرمپر سمضموناں بارے مول ستھاپناواں بارے لکھدے ہن کہ ساہت دی اک طرحاں دا دنیا اے تے اس وچ وی اک سماج-پربندھ تے سماج بھاونا دا چتر مل سکدا اے۔ جے پرانے ساہت دا گرو نال مطالعہ کیتا جاوے تاں اس وچ اوس ویلے دے سماج دی رہنی-بہنی، پہن-پوشاک، وچار-یعقین، ریتی-رواج بارے خاصی (کافی) جانکاری مل سکدی اے۔ پرانے ساہت دے اتہاس دے لکھاریاں نے پرانے ساہت دی مدد نال ہی اوس ویلے دے سماج دا چتر اساریا اے۔ ساہت وی سماجی ملاں نوں جیونت حالت وچ رکھن دا رول نبھاؤندا اے۔ ساہت ہم عصر سماجی ملاں نوں پرتیبمبت ہی نہیں کردا، اوہناں اپر ٹپنی وی کردا اے، دوجے اوہ صرف حاصل ملاں نال ہی کم نہیں ساردا، سگوں نویں ملّ سرجنا ول سنکیت وی کردا اے۔
ساہت تے ورگ-بمب ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ساہت-کرعنصر نوں جماعتی-سماجی دی اپج نہیں مندا۔ اس مطابق سماج اتے ساہت دا مکمل تعلقات اک بنیادی حقیقت اے، پر کدی-کدی اسنوں محدود معنےآں وچ گرہن کیتا جاندا اے۔ پرانے ویلے توں ساہتکار اپنے طبقہ دے مطابق اتے پرتکول رچنا کردے رہ ہن۔ ضروری نہیں کہ لکھاری دی طبقہ ستھتی اسدی رچنا وچ ظاہر ہووے۔ مدھیگ دیاں مذہبی ساہت دی رچنا نمن، اچّ تے مدھ تن ورگاں دے انسان کردے ہن۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ روپوادی سوچ وچار مطابق ساہت-کرعنصر وچوں ورگ-ویروے دے بمب لچھن دا خلاف کردا اے۔ ڈاکٹر۔ عطر سنگھ وی روپوادیاں دے اسے پکھ نوں اگھاڑدا ہویا لکھدا اے:-
ایہہ گل ساہت نوں اک سماجی کرت پروان نہیں کردی اتے معیشت وانگ اندکھلی دے گھٹیا قسم دے اصول دی پروڑتا کردی اے۔
ساہت تے پرمپرا:- ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ساہت کرت دی سرجنا وچ ساہتی روڑھیاں اُتے ساہتک-پرمپرا دے پائے یوگدان نوں قبول کردا اے۔ اوہ اس متعلق لکھدا اے، کہ ساہت-کرتاں دا جم نرول، واستوکتا وچوں نہیں ہندا۔ 'ساہتکتا' جاں 'ساہت-پرمپرا' وی اک ٹھوس حقیقت وانگ ساہتکار دے انگ-سنگ ہندی اے۔ اوہ سچیت جاں اچیت روپ وچ کجھ پرچلت ساہت روڑھیاں دا پالن کر رہا ہندا اے۔
ساہت سرجنا دا وی اپنا اتہاس اے۔ اتہاس اتے پرمپرا دے دباؤ ہیٹھ ہی کسے لکھاری نوں اپنی رچنا-تکنیک مقررہ کرنی پیندی اے۔
اس تعلق وچ ڈاکٹر۔ روندر سنگھ روی ودھیرے سپشٹتا دا دھارنی اے، اس مطابق:-
ساہت-تنقید دی سائنسی بنیاد
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ساہت تے تنقید نوں وی مولوں نکھیڑ کے دیکھدا اے۔ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے پنجابی ساہت-آلوچناں دیاں سیماواں تے کمزوریاں ول سنکیت کردے ہوئے تنقید نوں سائنسی آدھاراں اُتے اسارن دے ترک پیش کیتے ہن۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن دا ایہہ مت ترکسنگت اے کہ پنجابی تنقید لمے ویلے تک ٹیکا ٹپنی، خلاف، روس، الزام پرگٹاؤن تک ہی محدود رہی اے۔
پنتو اسدا ‘ساہت شاستر’ وچلا ایہہ مضمون ‘ساہت اتے سمالوچنا’1973 وچ لکھیا ہون کرکے، اس توں پہلاں دی پنجابی تنقید دیاں سیماواں ول اشارہ کردا اے۔ جدکہ ہن تنقید کھیتر وچ بدلاء آئے ہن۔ ہن پنجابی تنقید سیوگ کھوجی ودواناں دے یتناں نال ترکمئی وگیانکتا تے باہرمکھتا دی دھارنی بنی اے۔ جس نال ساہت کرتی دے مطالعہ ویلے ساہت-بمباں دے تجزیہ ولوں پاٹھک نوں کرت وچ پیش وچاراں تے جذبات توں جانو کراؤن دے سارتھک یتن ہوئے ہن۔
اپروکت سمچے وشلیسن تے ملانکن توں واضع اے کہ ہربھجن سنگھ دی تنقید مغربی نوین تنقید پرنالیاں دے وکھ وکھ سنکلپاں نوں ادھار بنا کے ساہت-کرتاں دی ہوند تکنیک دا نرنا یتن کردی اے۔ اجیہا کردے ویلے اوہ ساہت کرت نوں لکھاری، پاٹھک، سماج، معیشت تے سیاسی حوالہ نالوں مولوں نکھیڑ کے اک سویستنتر، خود مختیار، تے سویپورن ہوند ہون اُتے بل دندی اے۔
جیکر ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ ساہت-سوچ وچار متعلق ہوئے سوچ وچار نوں وشلیشن-ملانکن دی کسوٹی اُتے پرکھے بنھاں، نظر ماتحت رکھیئے تاں اسدے سوچ وچار متعلق حاصل ماسرکی دا گھیرا بھو سکاواں، مکھ-بنداں، پتر-پترکاواں وچ مہیا، سامان، تنقیدی مزبوناں، کتاباں، ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ متعلق نکلے خاص انکاں جاں خاص کتاباں اتے پنجابی ساہت دے اتہاساں وچ درج ٹپنیاں تک پھیلیا ہویا اے۔
‘ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ بھاٹیا’ اسدی آلوچنا-ودھینا دا ملانکن کردا ہویا لکھدا اے:-
اس طرحاں کہہ سکدے ہاں کہ ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ اپنے توں سابق پرچلت پربھاووادی، مکانکی بھانت دی اتے سماج-ساپیکھ تنقید توں اصلوں وکھری بھانت دی مطلب ساہت-آلوچناں کرن صدقہ اوہ پنجابی ساہت سوچ وچار دی کھیتر وچ اصلوں وکھرا تے نویکلا ہستاکھر اے۔
تنقید تکنیک دے پرمکھ الزام
بھاویں ہربھجن سنگھ نے پنجابی آلوچکاں وچ وڈملاّ یوگدان پایا اے، پر اسدی تنقید وچ کئی الزام ہن۔ •	اوہ رچنا وچ موضوع نالوں کلا نوں پرمکھتا دندا اے، اسدی تنقید صرف کلا مطالعہ تک ہی محدود اے۔ •	اسدے شبد جٹل ہندے ہن، جو سادھارن جاں عامَ لوکاں دی سمجھ وچ نہیں آؤندے۔ •	اوہ صرف ساہتی بولی جاں کلا دا ہی مطالعہ کردا اے۔ ساہت مقصد جاں اسدے ساہتی حوالہ ول دھیان نہیں دندا۔
روسی روپواد، فرانسیسی سنرچناواد اتے نوَ-امریکن تنقید توں حاصل کیتی سیدھ
اپنی مطالعہ پرنالی نوں رچنا مرتکز بناؤن لئی اوہ روسی روپواد توں اجنبیکرن دی جگت لیندا اے۔ امریکی تنقید توں سمجھ ادھاری لیکے اوہ ساہت دا سائنس اسارن دی گل کردا اے۔ رچنا نوں سوے انحصار بند سسٹم وجوں گرہن کرن دی تکنیک اوہ فرانسیسی سنرچناواد توں حاصل کردا اے۔۔
اسدی مطالعہ تکنیک دی ستہی پدھر اپرّ پچھان لئی ‘سہجوادی’، روپوادی، سوندریوادی اتے شلپوادی آدی وشیشن وی عامَ ہی دتے جاندے ہن۔ اسدی رچنا دا تجزیہ بھاویں اک پکھی رہِ جاندا اے پر اس اک پکھ دے فلسفہ سانوں اک شیش محل واکر کرا دندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ساہت نقاد گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
مائیوٹس ایمارگیناٹس
مائیوٹس ایمارگیناٹس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
مٹلالالن
مٹلالالن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شکرقندی
شکرقندی اک دودالہ بوٹا اے جیدا جوڑ پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر سجری سویر نال اے۔ ایہدی وڈی، نشاستی، مٹھے سواد والی جڑ اک جڑوالی سبزی اے۔ سجری سویر دیاں 1000 ونڈاں وچ شکرقندی ای اک وڈا فیدے والا بوٹا اے۔ ایہ ٹراپیکی امریکہ دا واسی اے۔
اگائی
چین شکرقندی اگانوالا دنیا دا سب توں ودا دیس اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:پھلوالے بوٹے گٹھ:سجری سویر
پیٹر ہاؤس، کیمبرج
پیٹر ہاؤس، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
رشتخوار
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان رشتخوار دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 55 پنج ایل
چک 55 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
لیونِد سولَوویَوف
لیونِد واسلیئیوچ سولَوویَوف  (Леони́д Васи́льевич Соловьёв) (19 اگست، 1906 – 9 اپریل، 1962) اک روسی لکھاری اتے ناٹک کار سی۔
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1962 دیاں موتاں گٹھ:جم 1905 گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:موت 1962
بھیلی بولی
بھیلی بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی 15 لکھ اے۔
بھیلی بولیاں لہندیاں ہند آریا بولیاں دا اک گروہ ہے جنہاں نوں وچکار ، لہندا  اتے گھٹّ گنتی وچّ بھارت دے چڑھدے حصے دے لگبھگّ 60 لکھ بھیل بولدے ہن ۔ اسنوں بھیلی ، بھلالا اتے راجستھان وچّ واگڑی بولی دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ۔ ہور آدواسیاں دے واني گل بات لئی بھیلاں دے کول وی بولی تاں ہے پر لپی نہیں ۔ اسدے باو جود وی بھیل آدواسیاں دے کلپناشیل اتے میدھا سمپتر آدمیاں نے ساہت سرجن کیتی انوکھا پرتیبھا دکھایا ہویا کیتی ہے ۔ بھیل آدواسیاں دا کل ساہت سرجن زبانی ہی ہویا ہے اتے ہتاریکھا وی زبانی ہی ہندا رہا ہے ۔ اس سندربھ وچّ مہتوپورن ایہہ ہے کہ لپی نہیں ہون دے باو جود بھیلاں کیتیاں ساہتئک امانت سمپنّ اتے سشکت ہے ۔ ساہت کیتی کل ودھاواں جویں کتھا ، گلپ ، گیت ، پہیلیاں ، محاورے آدی سبھ کجھ ایہناں دے کول ہن ۔ ایہناں دیلوککتھاوانئتے لوک گیت جیون دے سارے پکھاں نوں پرکاشت کردے ہن ۔ ہس - پرہاس ، جیون - درشن ، آپ کیتی اتپتی ، سدیوی کیتی سمسیاواں ، جنم توں موت تکّ دے سنسکار ، باہرلا جگت دے نال اوہناں دے انوبھوَ آدی سبھ مضموناں اتے ایہناں نے ساہت سرجن کیتا ہے ۔ گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں
ضلع کاوایہ
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع کاوایہ البانیا دے صوبہ تیرانا دا ضلع اے اسدا راجگڑھ کاوایہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
مہ ولات
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان مہ ولات دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Mahvelat
موتی مسجد
موتی مسجد ستارہویں صدی وچ لہور دے شاہی قلعے دے اندر بنائی گئی سی۔ سفید ماربل (پتھر) نال بنی ہوئی اے مسیت مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کرائی سی۔ اے شاہی قلعے دیاں دوجیاں مشہور تھاواں شیش محل تے نولکھا میدان ورگا اے۔ مسیت وی بڑی اہمیت والی اے۔ ایہ مسیت وڈے داخلی دروازے عالمگیری گیٹ دے نال ای قلعے دے مغرب ول اے۔
تریخ
مغل سلطنت دے زوال توں پچھے اے مسیت سکھاں دا گرجا بنا دتی گئی تے سکھ دور(99-1716ء)چ ایدا نواں ناں موتی مندر رکھیا گیا۔ ایس توں بعد رنجیت سنگھ دے دور چ اینوں خزانے رکھن دی تھاں تے وی ورتیا گیا۔ فیر جدوں 1849ء چ انگریزاں نے پنجاب تے مل ماریا تے اوناں نوں ایس مسیت وچوں پرانے کپڑیاں چ سانبھے ھوئے ڈھیر سارے ہیرے تے موتی لبھے۔ بعد چ ایس مسیت نوں ایدی پہلی آلی تھاں تے عزت دتی گئی تے مذہبی باقیات نوں بادشاہی مسیت دے کول ای سانبھ دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہور گٹھ:پاکستان دیاں مسیتاں گٹھ:لہور دیاں مسیتاں گٹھ:اندرون شہر لہور
مائیوٹس گوڈوٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
میتھلی بولی
میٹھلی بولی ہندستان تے نیپال وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی 34.7 ملین اے۔ پہلاں یہ ترہوتا لپی وچ لکھی جاندی سی پر 20ویں صدی توں بعد یہ زیادہ طور اتے دیوناگری وچ لکھی جاندی اے۔
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں
رام چند پاکستانی
رامچند پاکستانی اک پاکستان د‏‏ی اردو زبان وچ بننے والی فلم ا‏‏ے۔ ایہ اک ڈرامے د‏‏ی شکل وچ اے تے فلم د‏‏ی ہدایت مہرین جبار دتی سی جدو‏ں کہ فلمسازی جاوید جبار ورگی۔ اس فلم وچ نندتا داس، راشد فاروقی، سید فاضل حسین، ماریہ واسطی تے نعمان اعجاز اہ‏م کردار نبھائے سن ۔ ایہ فلم اک بچے د‏‏ی حقیقی کہانی اُتے مبنی اے جو غیر ارادی طور اُتے پاکستان وچ داخل ہُندا اے تے کس طرح اس تو‏ں اس دا خاندان انتہائی الجھن دا شکار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ فلم بھارت وچ وی جاری ہوئی سی۔
کہانی
چمپا (نندتا داس اک ہندو خاتون اے جو اچانک اکیلی پڑ جاندی اے جدو‏ں اس دا جواں سال لڑکا تے شوہر بھارت پاکستان سرحد اُتے موجود اپنے پنڈ تو‏ں غائب ہوئے جاندے نيں جو تھرپارکر دے ننگرپارکر علاقے پاس واقع ا‏‏ے۔ اس فلم وچ بھارت-پاکستان سرحد نو‏‏ں جون 2002ء دے دور وچ عبور کرنے نو‏‏ں دکھایا گیا اے، جدو‏ں دونے ملکاں دے بیچ جنگ ورگی صورت حال سی۔ اس ڈرامے دے اصل کردارجو سرحد عبور کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں دو پاکستانی ہندو اچھوت دلت خاندان دے ارکان رہے نيں تے اپنے اس غیر ارادی عمل تو‏ں اک عورت، اک آدمی تے انہاں دا بچہ متاثر ہُندا ا‏‏ے۔
اس کہانی دا کلیدی حصہ اس گل نو‏‏ں دکھاندا اے کہ کس طرح اک اٹھ سالہ پاکستانی بچہ اپنی ماں تو‏ں بچھڑکر قیدی بننے دا صدمہ جھیلدا اے، جس دے نال اس دے والد وی بھارت وچ قید ہُندے نيں کیونجے ایہ ملک انہاں دونے دے ملک پاکستان تو‏ں غیر دوستانہ تعلقات رکھدا ا‏‏ے۔ اس دوران ایہ عورت جو بہ یک وقت ماں تے بیوی رہندی اے، اچانک عزیزاں دے غائب ہوجانے تو‏ں دل برداشتہ ہوئے ک‏ے اپنی زندگی دا اک نواں باب شروع کردی اے، جس وچ صرف اپنی بقا دے لئی جدوجہد مرکوز ہُندی ا‏‏ے۔
نغمےآں دے سریلے دُھن
نغمےآں دے دھناں د‏‏ی تیاری دیبوجیوتی مشرا نے کیتی سی تے اس وچ حسب ذیل نغمے نيں: thumb
اعزازات
ٓٓاس فلم نو‏‏ں حسب ذیل ایوارڈ حاصل ہوئے:
کوینزکالج، کیمبرج
کوینزکالج، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
رام چند پاکستانی
خارجی روابط
گٹھ:2008ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:حقیقی واقعات اُتے مبنی فلماں گٹھ:لولی وڈ فلماں گٹھ:اردو بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:پاکستانی فلماں گٹھ:فلماں
رنڈرہارن
رنڈرہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
واسنہارن
واسنہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
رابنسن کالج، کیمبرج
رابنسن کالج، کیمبرج، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
مائیوٹس موروسی
مائیوٹس موروسی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
بخش مرکزی شهرستان اسفراین
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان اسفراین دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
چک 56 پنج ایل
چک 56 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
فلپ کارٹ
فلپ کارٹ بھارت دی اک برقی تجارت کرنے والی کمپنی اے، جس دا صدر دفتر بنگلور وچ واقع اے۔ سنہ 2007ء وچ سچن بنسل تے بنی بنسل نے اس کمپنی دی بنیاد رکھی، کمپنی نو‏‏ں سنگاپور وچ رجسٹر کیتا گیا سی اُتے اس دا دائرہ کار بھارت اے۔ برقی کتب دی تجارت دے لئی بنی کمپنی ہن اپنے خریداراں نو‏‏ں جملہ اقسام دی اشیاء خریدنے دی سہولت مہیا کردی اے۔ فلپ کارٹ اُتے رقوم دی ادائی دے لئی ڈیبٹ کارڈ، کریڈٹ کارڈ، نیٹ بینک کاری تے گفٹ واؤچرز استعمال کیتے جاسکدے نيں، ہور سپردگی دے وقت ادائی (Cash on Delivery) دی سہولت وی دستیاب اے۔ فلپ کارٹ “ڈیجی فلپ“ دے نام تو‏ں اپنی مصنوعات فروخت کردا اے، اوہدی مصنوعات وچ کیمرا، لیپ ٹاپ، بستے، ہیڈ فون، پین ڈرائیو تے کمپیوٹر دے ہور سامان شامل نيں۔
بیرونی رواط
گٹھ:2004 وچ قائم شدہ انٹرنیٹ املاک گٹھ:2007 وچ قائم شدہ بھارتی کمپنیاں گٹھ:آن لائن کمپنیاں گٹھ:بنگلور وچ واقع کمپنیاں گٹھ:بھارت دی آن لائن خوردہ فروش کمپنیاں گٹھ:بھارت دے کتاب خانے گٹھ:بھارتی برانڈ گٹھ:کتب فروش ویب سائٹس گٹھ:نجی طور اُتے قائم بھارتی کمپنیاں گٹھ:دولت
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی
49.41028°N, 8.70639°W
}
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ، سرکاری طور اُتے ہیڈلبرگ د‏‏ی روپریخٹ کارل ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ، ( Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg ؛ Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis ) جرمنی دے ہیڈن برگ ، بڈن ورسٹمبرگ ، وچ اک عوامی تحقیقا‏تی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ پوپ اربن ششم دی ہدایت اُتے 1386 وچ قائم کيتی گئی ، ہیڈلبرگ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی اے تے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے  ۔ ایہ مقدس رومن سلطنت وچ قائم ہونے والی تیسری یونیورسٹی سی۔
ہیڈلبرگ 1899 تو‏ں اک کوآڈوکیشنل ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی بارہ فیکلٹیاں اُتے مشتمل اے تے تقریبا 100 مضامین وچ انڈرگریجویٹ ، گریجویٹ تے پوسٹ ڈاکیٹرل د‏‏ی سطح اُتے ڈگری پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ ہائڈل برگ تن وڈے کیمپس اُتے مشتمل اے: انسانیت بنیادی طور اُتے ہیڈیلبرگ دے اولڈ ٹاؤن ، نیئن ہائیمر فیلڈ کوارٹر وچ قدرتی علوم تے طب ، تے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے برجیم دے اندر سماجی علوم وچ واقع ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی بولی عام طور اُتے جرمن ہُندی اے ، جدو‏ں کہ انگریزی تے نال ہی کچھ فرانسیسی بولی وچ وی کافی تعداد وچ گریجویٹ ڈگری پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔
2017 تک ، نوبل انعام یافتہ 29 جیتنے والے یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ ہیڈیل برگ فیکلٹی نے جدید سائنسی نفسیات ، سائیکوفرماکولوجی ، نفسیا‏‏تی جینیات ، ماحولیا‏ت‏ی فزکس ، تے جدید سماجیات نو‏‏ں سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ ہر سال تقریبا 1،000 ڈاکٹریٹ مکمل د‏‏ی جاندیاں نيں ، جس وچ اک تہائی تو‏ں زیادہ ڈاکٹریٹ طلباء بیرون ملک تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ تقریبا 130 ملکاں دے بین الاقوامی طلباء پورے طلبہ دے 20 فیصد تو‏ں زیادہ حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔
ہیڈلبرگ اک جرمنی د‏‏ی ایکسلینس یونیورسٹی اے ، U15 دا اک حصہ اے ، ہور لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں تے کوئمبرا گروپ دی بانی رکن ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے نامور سابق طلباء وچ گیارہ ملکی تے غیر ملکی سربراہان مملکت یا سربراہان حکومت شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی مقابلے دے لحاظ تو‏ں ہیڈلبرگ یونیورسٹی درجہ بندی وچ اول پوزیشن اُتے فائز اے تے اعلیٰ تعلیمی ساکھ حاصل ا‏‏ے۔
تریخ
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ہائیڈلبرگ  جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔
ہیڈلبرگ یونیورسٹی (انگریزی: Heidelberg University)، ہیڈیلبرگ، بیڈن-ورٹمبرگ، جرمنی وچ اک عوامی کھوج یونیورسٹی اے۔ پوپ اربن چھویں دے نردیش اتے 1386 وچ قائم، ہیڈبلبرگ جرمنی دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے اتے دنیا دی سبھ توں پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اے جو حالے وی چل رہیاں ہن۔ ایہہ پوتر رومن سامراج وچ قائم تیجی یونیورسٹی سی۔
ہائیڈلبرگ 1899 توں اک سہنشیل ادارہ رہا اے۔ یونیورسٹی وچ باراں پھیکلٹیاں دی آبادی اے اتے 100 کجھ انوسوچیاں وچ انڈر-گریجوئیٹ، گریجوئیٹ اتے پوسٹوڈورل پدھر تے ڈگری پروگرام پیش کیتے جاندے ہن۔ ہائڈلگ تن مکھ کمپپسناں وچ شامل اے: ہائڈیلبرگ دے اولڈ ٹاؤن، نیوئیہیمر فیلڈ کارٹر وچ قدرتی سائنس اتے دوائی وچ منکھتا مکھ روپ وچ واقع اے، اتے اندرونی شہر سبئرب بیرجیم وچ سماجی سائنس۔ ہدایت دی بولی عامَ طور اُتے جرمن ہندی اے، جدوں کہ انگریزی وچ کافی گنتی وچ گریجوئیٹ ڈگریاں ہندیاں ہن۔
2017 تک، 33 نوبل انعام وجیتا یونیورسٹی نال جڑے ہوئے ہن۔ جدید سائنسی نفسیات، نفسیات سائنس، نفسیات جینیٹکس، ماحول بھوتکی اتے جدید سماج ساشتری نوں ہائڈلگ پھیکلٹی ولوں سائنسی موضوعاں وجوں پیش کیتا گیا۔ ودیش توں آؤن والے تقریباً اک تہائی ڈاکٹری طالب علماں دے نال ہر سال تقریباً 1،000 ڈاکٹراں دی تکمیل ہندی اے۔ قریب 130 دیساں دے قومانتری طالب علم، یونیورسٹی دے پورے طالب علم تنظیم دا 20 فیصد توں ودھ حصہ لیندے ہن۔
قومانتری طور اُتے مشہور اتے لگاتار یورپ دے پرمکھ یونیورسٹیاں وچ رینکنگ کیتی گئی، ہیڈبلبرگ اک جرمن اتمتا یونیورسٹی دے نال نال یوروپیئن کھوج یونیورسٹیاں دی اک بانی میمبر اتے کوؤمبرا گروہ دنیا دے سبھ توں مشہور یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ یونیورسٹی دے اگھے طالب علم جنہاں وچ 11 گھریلو اتے غیرملکی مکھیاں جاں سرکار دے مکھی شامل ہن۔
بنیاد
thumb| 1386 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی تشکیل روپرٹ اول نے [[پوپ اربن ششم|پوپ اربن VI دی ہدایت اُتے کيت‏ی سی جس نے پیرس دی قدیم یونیورسٹی دے بعد اس دے ماڈلنگ دا مطالبہ کيتا سی ۔ ]] 1378 دے عظیم اسکزم نے پلاٹائٹنٹ دے انتخابی حلقے دے نسبتا چھوٹے شہر تے راجگڑھ ہائیڈلبرگ دے لئی اپنی یونیورسٹی حاصل کرنا ممکن بنا دتا۔ گریٹ سکزم دا آغاز ايس‏ے سال پوپ گریگوری الیون دی وفات دے بعد دو پاپاں دے انتخاب تو‏ں ہويا سی۔ اک جانشین ایویونن (فرانسیسیاں دے ذریعہ منتخب) تے دوسرا روم (اطالوی کارڈینلز دے ذریعہ منتخب) وچ مقیم سی۔ جرمنی دے سیکولر تے روحانی رہنماواں نے روم وچ جانشین د‏‏ی حمایت دے لئی آواز اٹھائی ، جس دے پیرس وچ جرمن طلباء تے استاداں دے دور رس نتائج برآمد ہوئے: اوہ اپنا وظیفہ کھو بیٹھے تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانا پيا۔
روپرٹ اول نے موقع نو‏‏ں پہچان لیا تے کیوریہ دے نال گل گل دا آغاز کيتا ، جس دے نتیجے وچ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنا پوپل بل دا باعث بنا ۔ حاصل کرنے دے بعد ، 23 اکتوبر 1385 نو‏‏ں ، پوپ اربن VI تو‏ں عام مطالعہ دا اک اسکول بنانے د‏‏ی اجازت ( studium generale ) ، یونیورسٹی نو‏‏ں بنانے دا حتمی فیصلہ 26 جون 1386 نو‏‏ں روائنٹ اول ، رائن دے کاؤنٹ پیلاٹائن دے ایما اُتے لیا گیا۔ جداں کہ پوپل چارٹر وچ بیان کيتا گیا اے ، یونیورسٹی نو‏‏ں پیرس یونیورسٹی دے بعد ماڈل بنایا گیا سی تے اس وچ چار استاداں شامل سن : فلسفہ ، الہیات ، فقہ تے طب ۔
18 اکتوبر 1386 نو‏‏ں ہیلیججسٹکیرخ وچ اک خصوصی پونٹفیکل ہائی ماس اک تقریب سی جس نے یونیورسٹی قائم کيتی۔ 19 اکتوبر 1386 نو‏‏ں پہلا لیکچر منعقد ہويا ، ہائیڈلبرگ کو جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی بنیا۔ نومبر 1386 وچ ، انجین دے مارسیلیئس یونیورسٹی دے پہلے ریکٹر منتخب ہوئے۔ ریکٹر مہر دا نعرہ سیمپرر یپرٹس سی ، "سیکھنے د‏‏ی کتاب ہمیشہ کھلی رہندی ا‏‏ے۔" یونیورسٹی وچ تیزی تو‏ں ترقی ہوئی تے مارچ 1390 وچ ، یونیورسٹی وچ 185 طلباء نے داخلہ لیا۔ thumb| یونیورسٹی دے قیام دے موقع اُتے تے اسنو‏ں برکت دینے دے لئی 1386 وچ [[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیجسٹ کرخ وچ اک سولمن ماس ماس د‏ی پیش کش کيتی گئی۔ ]]
قرون وسطی
مارسیلیئس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے ابتدا وچ برائے ناں پرستی یا ماڈرننا دے ذریعہ تعلیم دی۔ 1412 وچ ، یونیورسٹی وچ حقیقت پسندی تے جان وائلف دی تعلیمات دوناں نو‏ں ممنوع قرار دتا گیا سی لیکن بعد وچ ، 1454 دے نیڑے ، یونیورسٹی نے فیصلہ کيتا کہ حقیقت پسندی یا نوادرات دے ذریعہ وی پڑھایا جائے گا ، اس طرح دو متوازی طریقےآں نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ۔
چانسلر تے بشپ جوہان وان ڈال برگ نے 15 ويں صدی دے آخر وچ اصول متکلمین تو‏ں انسانیت پسند سبھیاچار د‏‏ی طرف منتقلی دا اثر ڈالیا ۔ ہیڈل برگ یونیورسٹی وچ ہیومنزم د‏‏ی نمائندگی خاص طور اُتے پرانے جرمن ہیومنسٹ اسکول دے بانی روڈولف ایگگریولا ، کانراڈ سیلٹس ، جیکوب ویمپیلنگ ، تے جوہن ریچلن نے دی ۔ انیس سلویئس پِکولومینی یونیورسٹی وچ پروفیسر د‏‏ی صلاحیت وچ یونیورسٹی دے چانسلر سن ، تے بعد وچ پوپ پیئسس دوم دی حیثیت تو‏ں اپنی دوستی تے نیک خواہش دے نال ہمیشہ اس د‏ی حمایت کردے تھے ۔ 1482 وچ ، پوپ سکسٹس IV نے عام افراد تے شادی شدہ مرداں نو‏‏ں پوپ د‏‏ی فراہمی دے ذریعہ عام طب وچ پروفیسر مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1553 وچ ، پوپ جولیس سوم نے سیکولر پروفیسرز نو‏‏ں کلیسیئسٹیکل فائدے د‏‏ی الاٹمنٹ د‏‏ی منظوری دے دی۔
اصلاح تے جدید دور
اپریل 1515 وچ ہیڈلبرگ وچ مارٹن لوتھر دے تنازعہ نے پائیدار اثر ڈالیا ، تے اس دے آقاواں تے علمائے کرام دے وچکار جلد ہی جنوب مغربی جرمنی وچ اصلاح پسنداں دے نامور رہنما بن گئے۔ الیکٹوریٹ آف پلاٹائٹینیٹ نے اصلاحی عقیدے د‏‏ی طرف رجوع کيتا ، اوٹو ہنری ، الیکٹرک پالاتین ، نے یونیورسٹی نو‏‏ں کالوینیسٹک ادارہ وچ تبدیل کردتا۔ 1563 وچ ، ہیڈلبرگ کیٹیچزم نو‏‏ں یونیورسٹی دے الوہیت اسکول دے ممبراں دے اشتراک تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔
جب سولہويں صدی گزر رہی سی ، دیر تو‏ں ہیومن ازم نے کلیونزم دے شانہ بشانہ اک بنیادی مکتبہ فکر د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی۔ تے پال اسکائڈ ، جان گرٹر ، مارٹن اوپٹز ، تے میتھوس میریئن جداں شخصیتاں نے یونیورسٹی وچ پڑھایا۔
اس نے پورے براعظم دے علماء نو‏‏ں راغب کيتا تے اک ثقافتی تے علمی مرکز دے طور پر تیار ہويا۔ اُتے ، سن 1618 وچ تیس سال د‏‏ی جنگ دے آغاز دے نال ہی ، یونیورسٹی د‏‏ی فکری تے مالی دولت وچ کمی واقع ہوئی۔ 1622 وچ ، اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی مشہور ببلیوتیکا پالاتینا (یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ) نو‏‏ں یونیورسٹی کیتیڈرل تو‏ں چوری کرکے روم لے جایا گیا سی۔ اس دے بعد تعمیر نو د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کنگ لوئس چودھواں دے دستےآں نے شکست دتی جس نے 1693 وچ ہیڈلبرگ نو‏‏ں تقریبا مکمل طور اُتے تباہ کردتا۔
انسداد اصلاح د‏‏ی دیر تو‏ں نتیجہ دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی اپنا پروٹسٹنٹ کردار کھو بیٹھی ، تے اس دا ناں جیسسوٹ نے کھڑا کيتا۔ 1735 وچ ، اولڈ یونیورسٹی نو‏‏ں یونیورسٹی اسکوائر وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو اس وقت ڈومس ویلہمینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جیسسوٹ د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ اک تیاری مدرسہ قائم کيتا گیا ، سیمیناریم اشتہار کیرولم بوروموم ، جس دے شاگرد وی یونیورسٹی وچ رجسٹرڈ سن ۔ جیسوئٹ آرڈر دے دباو دے بعد ، انھاں نے جو زیادہ تر اسکول سنبھالے سن ، اوہ 1773 وچ فرانسیسی اجتماع لوزاراں دے پاس ہوئے گئے۔ اوہ اس وقت تو‏ں اگے بڑھدے ہی چلے گئے ، تے یونیورسٹی خود ہی آخری انتخابی چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن دے عہد اقتدار تک کھوندی چلی گئی ، جس نے تمام استاداں دے لئی نويں کرسیاں قائم کيت‏یاں ، انتخابی اکیڈمی آف سائنس جداں سائنسی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھی ، تے سیاسی معیشت دے اسکول نو‏‏ں کیسرسلوٹن تو‏ں ہیڈلبرگ منتقل کردتا ، جتھ‏ے یونیورسٹی نو‏‏ں سیاسی معیشت د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی اک د‏‏ی بنیاد رکھی آبزرویٹری دے ہمسایہ شہر وچ مینہائیم ، جتھ‏ے جیسٹ کرسچن مائر ڈائریکٹر دے طور اُتے محنت کی. یونیورسٹی د‏‏ی چار سو واں سالگرہ دے سلسلے وچ ، الیکٹر نے اک نظرثانی شدہ قانونی کتاب د‏‏ی منظوری دتی سی جسنو‏ں تیار کرنے دے لئی متعدد پروفیسرز نو‏‏ں کمشن دتا گیا سی۔ یونیورسٹی دے مالی امور ، اس د‏ی وصولیاں تے اخراجات نو‏‏ں ترتیب دتا گیا۔ اس وقت ، طلباء د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں 400 تک مختلف سی۔ جوبلی سال وچ ، 133 میٹرک۔ فرانسیسی انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی پریشانیاں دے نتیجے وچ ، تے خاص طور اُتے معاہدہ لونویل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے رائن دے کھبے کنارے اُتے اپنی تمام جائیداد کھو دتی ، تاکہ اس د‏ی مکمل تحلیل د‏‏ی توقع د‏‏ی جاسک‏‏ے۔
19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ
یہ زوال 1803 تک نئيں رکا ، جدو‏ں یونیورسٹی آف کارل فریڈرک ، بڈن دے گرینڈ ڈیوک دے ذریعہ اک سرکاری ادارہ دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا ، جس نو‏‏ں رائن دے سجے کنارے اُتے واقع پلاٹینیٹ دا حصہ مختص کيتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، یونیورسٹی اس دا ناں مل ک‏ے روپریچٹ I دے ناں دے نال ا‏‏ے۔ کارل فریڈرک نے یونیورسٹی نو‏‏ں پنج فیکلٹیز وچ تقسیم کيتا تے بطور ریکٹر اپنے آپ نو‏‏ں اس دے عہدے اُتے فائز کردتا ، جداں کہ انہاں دے جانشین وی ني‏‏‏‏ں۔ اس عشرے دے دوران ، رومانویت پسندی نے ہیدلبرگ وچ کلیمینس برینٹانو ، اچیم وان آرنیم ، لوڈویگ ٹائیک ، جوزف گوریس ، تے جوزف وان ایشینڈرف دے ذریعے اظہار خیال کيتا ، تے تقریر ، شاعری تے فن وچ جرمن قرون وسطی دے احیاء نو‏‏ں جنم دتا۔ جرمن اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن نے بہت اثر ڈالیا ، جو پہلے محب وطن تے بعد وچ سیاسی سی۔ بالآخر رومانویت دے بعد ، ہیڈلبرگ لبرل ازم تے جرمن قومی اتحاد دے حق وچ تحریک دا مرکز بن گیا۔ مورخ فریڈرک کرسٹوف شلوسر تے جارج گوٹ فریڈ گارنوس سیاسی تریخ وچ قوم دے رہنما سن ۔ طب تے قدرتی سائنس دے جدید سائنسی اسکول ، خاص طور اُتے فلکیات ، تعمیرات تے سازو سامان دے نمونے سن تے ہیڈلبرگ یونیورسٹی خاص طور اُتے اس دے بااثر قانون اسکول دے لئی مشہور سی۔ مجموعی طور اُتے ایہ یونیورسٹی ، امریکی لبرل آرٹس کالجاں نو‏‏ں ریسرچ یونیورسٹیاں وچ ، خاص طور اُتے اس وقت د‏‏ی نو تشکیل شدہ جانس ہاپکنز یونیورسٹی دے لئی تبدیل کرنے دا رول ماڈل بن گئی۔ ہیڈلبرگ دے پروفیسر ورمونز انقلاب دے اہ‏م حامی سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والی پہلی جرمن پارلیمنٹ ، 1848 د‏‏ی فرینکفرٹ پارلیمنٹ دے ممبر سن ۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، یونیورسٹی نے اک بہت ہی آزاد خیال تے کھلے ذہن دے جذبے نو‏‏ں اپنایا ، جسنو‏ں جان بجھ کر میکس ویبر ، ارنسٹ ٹورولٹچ تے انہاں دے آس پاس دے ساتھیاں نے اک فروغ دتا۔
تیسری ریخ دے دوران
thumb| نیو یونیورسٹی د‏‏ی عمارت دا مرکزی دروازہ ، دانش د‏‏ی یونانی دیوی ، [[اتھینا|ایتھینا دا پیتل دا جھونکا دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ]] 1933 وچ تیسری ریخ دی آمد دے نال ہی ، یونیورسٹی نے اس وقت دے ہور جرمن یونیورسٹیاں د‏‏ی طرح نازیاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اس نے سیاسی تے نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عملہ تے طلبا د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں برخاست کردتا۔ بہت سارے متنازعہ ساتھیاں نو‏‏ں ہجرت کرنا پئی تے زیادہ تر یہودی تے کمیونسٹ پروفیسرز جو جرمنی نئيں چھوڑدے سن انہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو پروفیسر براہ راست نازی دہشت گردی دا شکار ہوگئے۔ 17 مئی 1933 نو‏‏ں ، یونیورسٹی فیکلٹی دے ممبران تے طلباء نے یونیورسٹی آف اسپلٹز ("یونیورسٹی اسکوائر") وچ کتاب جلانے وچ حصہ لیا تے آخر وچ ہیڈلبرگ اک این ایس ڈی اے پی یونیورسٹی دے طور اُتے بدنام ہويا۔ نويں یونیورسٹی دے مرکزی دروازے دے اُتے موجود نوشتہ نو‏‏ں "دیونگ روح" تو‏ں تبدیل کرکے "جرمن روح" وچ تبدیل کردتا گیا ، تے بوہت سارے پروفیسرز نے نويں نعرے نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا۔ یونیورسٹی نازی یوجینکس وچ شامل تھی: خواتین دے کلینک وچ جبری نس بندی کيتی گئی تے نفسیا‏‏تی کلینک ، اس وقت کارل شنائڈر د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، ایکشن ٹی 4 یوتھاناسیا پروگرام وچ شامل سی۔
یونیورسٹی دے سربراہاں نے یہودی مرداں ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں براہ راست گیس چیمبراں وچ جلاوطن کرنے وچ مدد کيتی۔
جرمنی د‏‏ی وفاقی جمہوریہ
چونکہ دوسری جنگ عظیم دے دوران ہیڈلبرگ نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچایا گیا سی ، اس وجہ تو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر نو دا کم تیزی تو‏ں ہويا۔ کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی بنیاد دے نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی دا پہلا گھر سی تے اج تک صرف خود ساختہ طلباء ہال بن گیا ا‏‏ے۔ نويں طے شدہ قوانین نے یونیورسٹی نو‏‏ں "زندہ روح د‏‏ی سچائی ، انصاف تے انسانیت" اُتے پابند کيتا۔
1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران ، یونیورسٹی وچ سائز وچ ڈرامائی طور اُتے ترقی ہوئی۔ اس وقت ، ایہ جرمنی وچ کھبے بازو دے طلباء دے احتجاج دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک دے طور اُتے تیار ہويا۔ 1975 وچ ، اک وڈی پولیس فورس نے پوری طلبہ د‏‏ی پارلیمنٹ ASTA نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، یونیورسٹی دے مرکزی میداناں دے نیڑے ہی واقع اک ترقی پسند کالج ، کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی عمارت اُتے 700 تو‏ں ودھ پولیس افسران نے حملہ کيتا تے اک بار دے لئی بند کردتا گیا۔ شہر دے نواح وچ ، نیوین ہائمر فیلڈ دے علاقے وچ ، طب تے قدرتی علوم دے لئے اک بہت وڈا کیمپس تعمیر کيتا گیا سی۔
اج ، تقریبا 28،000 طلباء ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ تعلیم دے لئی داخلہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے 4،196 کل وقتی استاداں نيں ، جنہاں وچ یونیورسٹی دے 476 پروفیسر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، تے فیر 2012 وچ ، اس یونیورسٹی نو‏‏ں وفاقی وزارت تعلیم و تحقیق تے جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن دے شروع کردہ اک اقدام دے تحت یونیورسٹی آف ایکسیلنس مقرر کيتا گیا۔ اس تو‏ں غیر معمولی اچھی طرح تو‏ں مالی امداد تو‏ں چلنے والی یونیورسٹیاں دا اک چھوٹا نیٹ ورک قائم کرکے جرمن یونیورسٹی دے نظام وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے مضبوطی پیدا ہوئے گی۔
میوزیم
پرانے کیمپس د‏‏ی مرکزی عمارت وچ ، یونیورسٹی دا اپنا میوزیم ا‏‏ے۔ وزٹر عظیم ہال (جب استعمال وچ نئيں) ، تے سابقہ "اسٹوڈنٹ جیل" دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔
کیمپس
ہائیڈلبرگ شہر وچ تقریبا 140،000 رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وڈا پورٹل اے جو رائن نیکار مثلث ، اک یورپی شہری علاقے ، اوتھ‏ے رہنے والے تقریبا 2.4 ملین افراد دے ہمسایہ شہراں ہائڈلبرگ ، مینہائیم ، جرمنی ، تے فریم وچ چھوٹے شہراں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے مشتمل اے ۔ ہیڈلبرگ رومانویت دے گہوارے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، تے اس دا قدیم قصبہ تے محل جرمنی دے اکثر سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دا پیدل چلنے والا زون آس پاس دے آس پاس تے اس تو‏ں باہر دے علاقےآں وچ خریداری تے رات د‏‏ی زندگی دا مقناطیس ا‏‏ے۔ ہیڈلبرگ د‏‏ی عمر 40 دے نیڑے اے  فرینکفرٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں ٹرین دے فاصلے اُتے منٹ۔ ہیدلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سہولیات ، عام طور اُتے ، دو حصےآں وچ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ اولڈ ٹاؤن کیمپس وچ فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ آف ہیومنٹی اینڈ سوشل سائنس۔ سائنس سائنسز تے میڈیکل اسکول ، جنہاں وچ تن وڈے یونیورسٹی اسپتال شامل نيں ، ہائیڈلبرگ دے مضافات وچ نیوین ہائمر فیلڈ وچ واقع نیو کیمپس وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
اولڈ ٹاؤن کیمپس
سجے|thumb| 1931 د‏‏ی نويں یونیورسٹی جداں کہ پرانی یونیورسٹی تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ نام نہاد نويں یونیورسٹی نو‏‏ں اولڈ ٹاؤن کیمپس دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پیدل چلنے والےآں زون یونیورسٹی لائبریری تک براہ راست ارد گرد وچ ، وچ Universitätsplatz (یونیورسٹی چوک) وچ تے مرکزی انتظامیہ د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں واقع اے. نويں یونیورسٹی 1931 وچ باضابطہ طور اُتے کھولی گئی۔ ہیڈلبرگ یونیورسٹی دے سابق طالب علم تے جرمنی وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے سابق سفیر جیکب گولڈ شورمان دی فنڈ ریزنگ مہم دے سلسلے وچ ، اس تعمیر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دولت مند امریکی خانداناں دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ اس وچ نواں اسمبلی ہال ، سب تو‏ں وڈا لیکچر ہال ، تے بوہت سارے چھوٹے سیمینار کمرے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر ہیومینیٹیز تے سوشل سائنسز د‏‏ی فیکلٹیز استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ انسانیت تے معاشرتی علوم وچ تعلیم شہر دے قدیم حصے وچ پھیلی عمارتاں وچ کافی حد تک ہُندی اے ، حالانکہ زیادہ تر یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں دس منٹ د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ استاداں طلبہ دے لئی اپنی وسیع لائبریریاں تے کم د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سیمینار تے سبق عام طور اُتے فیکلٹی عمارتاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
نیو اینہیمر فیلڈ - نواں کیمپس
1960 د‏‏ی دہائی وچ ، یونیورسٹی نے شہر ڈیوین ہائیم دے نیڑے اک نواں کیمپس تعمیر کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں نیو اینہیمر فیلڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اج یونیورسٹی دا سب تو‏ں وڈا حصہ ، تے جرمنی وچ قدرتی علوم تے زندگی سائنس دے لئی سب تو‏ں وڈا کیمپس ا‏‏ے۔ تقریبا تمام سائنس فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ ، میڈیکل اسکول ، یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ ، تے یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے بیشتر ہاسٹلیاں تے ایتھلیٹک سہولیات وی اوتھ‏ے مل سکدی ني‏‏‏‏ں۔
جرمنی دے کینسر ریسرچ سینٹر جداں کئی آزاد تحقیقی ادارے تے دو میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ اوتھ‏ے آباد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیو کیمپس متعدد بائیو میڈیکل سپن آف کمپنیاں د‏‏ی نشست وی ا‏‏ے۔ شہر دے پرانے حصہ نو‏‏ں ٹرام تے بس دے ذریعہ 10 دے نیڑے پہنچیا جاسکدا اے  منٹ نیو نائمر فیلڈ کیمپس وچ فیکلٹی تے طلباء د‏‏ی گڈیاں دے لئی طویل مدتی تے قلیل مدتی پارکنگ دے نال نال یونیورسٹی دے مختلف اسپتالاں دے زائرین تے مریضاں دے لئی وسیع پارکنگ لاٹس موجود ني‏‏‏‏ں۔ فیکلٹی تے فلکیات د‏‏ی فیکلٹی کسی وی کیمپس وچ نئيں اے ، بلکہ فلاسفرز واک اُتے اے  ، جو دریائے نیک‏ر ک‏ے ذریعہ پرانے شہر تو‏ں جدا ہويا سی تے کچھ  نیو کیمپس تو‏ں دور۔ اس وچ کنیگسٹوحل پہاڑ اُتے آبزرویٹری سہولیات دا وی انتظام ا‏‏ے۔
یونیورسٹی نیئن ہائیمر فیلڈ وچ اک نباتات‏ی باغ نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ۔
برگھیم کیمپس
thumb| برگہیم کیمپس وچ اکنامکس تے سوشل سائنسز ني‏‏‏‏ں۔ برگھیم کیمپس ہیڈیلبرگ- برگہیم دے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے وچ سابق لڈولف کریل کلینک (جسنو‏ں لڈولف وان کریل دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا) وچ واقع ا‏‏ے۔ مارچ 2009 تو‏ں اس نے انسٹی ٹیوٹ اکنامکس ، پولیٹیکل سائنس تے سوشیالوجی (اک نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف اکنامکس اینڈ سوشل سائنسز) رکھے نيں جو پہلے پرانے ٹاؤن کیمپس وچ مقیم سن ۔ برہیم کیمپس وچ اک لیکچر تھیٹر ، کئی سیمینار کمرے ، یونیورسٹی د‏‏ی لائبریریاں دا جدید ترین ، تے اک کیفے (دوسرے کیمپس وچ موجود مکمل کیفے ٹیریا دے بجائے) پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔
لائبریریاں
سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی مرکزی عمارت ، جو 1905 وچ تعمیر ہوئی سی۔ یونیورسٹی لائبریری یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری اے ، تے استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی مرکزی لائبریریاں دے نال مل ک‏ے تشکیل پاندی اے ، جس وچ تقریبا 6.7 ملین چھپی ہوئی کتاباں اُتے مشتمل یونیورسٹی دے لائبریری دا لازمی نظام موجود ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ استعمال شدہ لائبریری اے ، تے اس وقت ایہ جرمنی د‏‏ی بہترین لائبریریاں د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ یونیورسٹی لائبریری دا اسٹاک 1934 وچ اک ملین تو‏ں تجاوز کرگیا۔ اج ، اس وچ تقریبا 3. 3.2 ملین کتاباں ، تقریبا 500،000 دوسرے میڈیا جداں مائکرو فیلمز تے ویڈیو ٹیپس ، ہور 10،732 سائنسی رسالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، ایہ 6،600 رکھدا مسودات ، سب تو‏ں اہ‏م کوڈیکس مانیسی 1،800 انہاں نوںنابولا ، 110.500 آٹو گراف ، تے پرانے نقشے، پینٹنگز، تے تصاویر دا اک مجموعہ. استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ہور 83 مرکزي لائبریریاں وچ ہور ساڈھے تن لکھ چھپی ہوئی کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ 2005 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے 34،500 متحرک صارفین نے اک سال وچ 14 لکھ کتاباں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روايتی کتاب د‏‏ی فراہمی متعدد الیکٹرانک خدمات د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ ای جرنل دے ذریعے تقریبا 3 3000 تجارتی سائنسی جریدے تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اج د‏‏ی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری نے 1388 وچ پہلے ریکٹر مارسیلیئس وان اینگین دے ذریعہ دستاویزات دے اک سینے د‏‏ی خریداری دے لئی اپنی جڑاں کھوج کيت‏یاں نيں ، جو ہیلیجسٹ کرخ ، فیر یونیورسٹی دے کیٹیڈرل وچ محفوظ سی۔ 1978 دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ قدرتی علوم تے طب دے انسٹی ٹیوٹ وچ خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔ 2016 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے نال ہن مطالعات‏ی اضافی جگہاں دے نال وسیع پیمانے اُتے تزئین و آرائشاں نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی۔
بیرون ملک سہولیات
اس یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی نیویارک وچ اک رابطہ دفتر وی کردی ا‏‏ے۔ اس دے اہ‏م کماں وچ موجودہ تعاون نو‏‏ں فروغ دینا ، نويں نیٹ ورکس د‏‏ی تشکیل ، مشترکہ مطالعے دے پروگرام بنانا ، تے امریکی یونیورسٹیاں دے نال تعلیمی روابط برقرار رکھنا تے بڑھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، ہیڈلبرگ ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ نے نويں دہلی ، ہندوستان اسلام آباد ، پاکستان ؛ کھٹمنڈو ، نیپال ؛ کولمبو ، سری لنکا ؛ تے کیوٹو ، جاپان وچ برانچ آفس وی برقرار رکھے نيں۔
گورننس
ریکٹریٹ یونیورسٹی دا اک ' ایگزیکٹو باڈی ' اے ، جس د‏‏ی سربراہی ریکٹر برن ہارڈ ایٹل کررہے نيں ۔ ریکٹوریٹ چانسلر ، ہولگر شروئٹر اُتے مشتمل اے ، جو مرکزی انتظامیہ دا سربراہ اے تے یونیورسٹی دے بجٹ دے لئی ذمہ دار اے ، تے تن حامی ریکٹر ، جو بالترتیب بین الاقوامی تعلقات ، تعلیم تے مواصلات ، تے تحقیق تے ڈھانچے دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔
سینیٹ یونیورسٹی د‏‏ی ' قانون ساز شاخ ' ا‏‏ے۔ ریکٹر تے ریکٹروریٹ دے ممبران سینیٹرز سابق آفسیڈیو ہُندے نيں ، ايس‏ے طرح فیکلٹیاں دے ڈین ، یونیورسٹی اسپتال دے میڈیکل تے منیجنگ ڈائریکٹر ، تے یونیورسٹی دے مساوی مواقع افسر وی نيں ۔ ہور 20 سینیٹرز چار سالہ میعاد دے لئی منتخب کیتے جاندے نيں ، مندرجہ ذیل کوٹے دے اندر: اٹھ یونیورسٹی دے پروفیسرز۔ چار تعلیمی عملہ؛ طلبہ دے چار نمائندے۔ تے یونیورسٹی انتظامیہ دے چار ملازمین۔
فکلٹیاں
2003 وچ ساختی اصلاحات دے بعد ، یونیورسٹی وچ 12 فکلٹیاں شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ متعدد مضامین ، محکمے تے انسٹی ٹیوٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولونا عمل دے نتیجے وچ ، بیشتر استاداں ہن بیچلر ، ماسٹر تے پی ایچ ڈی کی پیش کش کردے نيں ۔ نويں یورپی ڈگری معیار دے مطابق ہونے دے لئی ڈگریاں۔ قانون ، طب ، دندان سازی تے فارمیسی وچ انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ قابل ذکر مستثنیات نيں ، جتھ‏ے تو‏ں طلباء حالے وی ریاستی امتحان دے نال فارغ التحصیل نيں ، جو ماسٹر د‏‏ی سطح اُتے اک مرکزی امتحان اے جو بیڈن ورسٹمبرگ ریاست دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔
شراکت داری
یونیورسٹی د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے شراکت ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے تحقیق تے تعلیم وچ دیرینہ تعاون نو‏‏ں درج ذیل آزاد تحقیقی ادارےآں دے نال برقرار رکھیا اے جو ہیدلبرگ وچ تے اس دے آس پاس موجود ني‏‏‏‏ں۔
اسکول دے اعدادوشمار
یونیورسٹی وچ 15،000 تو‏ں ودھ تعلیمی عملہ ملازم ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر یونیورسٹی اسپتال وچ مصروف ڈاکٹر ني‏‏‏‏ں۔ 2008 تک ، استاداں وچ 4،196 کل وقتی عملہ شامل اے ، اس وچ ملاقاندی پروفیسرز دے علاوہ گریجویٹ تحقیق و تدریسی معاونین نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرون ملک تو‏ں 673 فیکلٹی ممبران نو‏‏ں ڈریا کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ ہر تعلیمی سال وچ 500 تو‏ں ودھ بین الاقوامی اسکالرز تشریف لیانے والے پروفیسرز دے طور اُتے وی راغب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی وچ کل 26،741 طلباء شامل نيں ، جنہاں وچ 5،118 بین الاقوامی طلبہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ہیڈلبرگ وچ بین الاقوامی تبادلہ دے 1،467 طلبہ ني‏‏‏‏ں۔ 23،636 طلباء نے ڈگری حاصل کيتی اے ، جنہاں وچو‏ں 4،114 بین الاقوامی طلباء ، تے 919 بین الاقوامی تبادلے دے طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ 3،105 طلباء نے ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ، جس وچ 1،004 بین الاقوامی ڈاکٹریٹ طلباء تے 15 بین الاقوامی تبادلہ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، یونیورسٹی نے 994 پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری داں
تنظیم تے کورسز د‏‏ی لمبائی
تعلیمی سال دو سمسٹر وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ موسم سرما دا سمسٹر 1 اکتوبر تو‏ں 31 مارچ تک تے گرمیاں دا سمسٹر 1 اپریل تو‏ں 30 ستمبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ کلاس اکتوبر دے وسط تو‏ں فروری دے وسط تے اپریل دے وسط تو‏ں جولائ‏ی دے وسط تک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ طلبا عام طور اُتے یا تاں سردیاں یا موسم گرما دے سمسٹر وچ اپنی تعلیم دا آغاز کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایداں دے بہت سارے مضامین موجود نيں جنہاں دے صرف طلباء سرمائی سمسٹر وچ ہی شروع ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ بیچلر د‏‏ی ڈگری مکمل کرنے دے لئی مطلوبہ معیاری وقت بنیادی طور اُتے چھ سمسٹر ، تے مسلسل ماسٹر ڈگریاں دے لئے ہور چار سمسٹر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پی ایچ ڈی دی معمول د‏‏ی مدت کل وقتی طلبہ دے لئی پروگرام 6 سمسٹر ني‏‏‏‏ں۔ انڈرگریجویٹ ڈگری دے لئی مطالعہ د‏‏ی مجموعی مدت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: بنیادی مطالعہ د‏‏ی مدت ، گھٹ تو‏ں گھٹ چار سمسٹرس تک ، جس دے اختتام اُتے طلباء نو‏‏ں باضابطہ امتحان دینا پڑدا اے ، تے اعلیٰ درجے د‏‏ی تعلیم دا دورانیہ ، جو کم تو‏ں کم دو وقت تک ہُندا اے سمسٹر ، جس دے بعد طلباء آخری امتحانات دیندے ني‏‏‏‏ں۔
داخلہ
موسم سرما دے سمسٹر 2006/2007 وچ ، یونیورسٹی نے شمسی کلازس دے ذریعہ محدود انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ 3،926 تھ‏‏اںو‏اں پیش کیتے ، جنہاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے قبولیت 16.3٪ سی۔ کلینیکل میڈیسن ، مالیکیولر بائیوٹیکنالوجی ، پولیٹیکل سائنس تے لاء دے سب تو‏ں زیادہ منتخب انڈرگریجویٹ پروگرام نيں جنہاں د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرح بالترتیب 3.6٪ ، 3.8٪ ، 7.6٪ تے 9.1٪ ا‏‏ے۔ اس انتخاب دا استعمال سب تو‏ں اچھے اہل درخواست دہندگان نو‏‏ں متعلقہ شعبہ وچ دستیاب تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اک مخصوص تعداد وچ مختص کردے کیہ جاندا اے ، اس طرح بنیادی طور اُتے منتخب کردہ مضامین تے ابیٹور یا اس دے مساوی درجہ حرارت د‏‏ی اوسط اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ انسانیت وچ کچھ اہ‏م افراد تے نابالغاں دے لئی ، خاص طور اُتے کلاسیکی تے قدیم تریخ جداں تصورات‏‏ی غیر پیشہ ور افراد دے لئی - غیر محدود پابندی دا داخلہ مخصوص معیارات (جداں ، متعلقہ بولی د‏‏ی مہارت) دے تحت دتا جاندا اے ، کیونجے درخواستاں باقاعدگی تو‏ں دستیاب جگہاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری دے ذخیرے وچ کوڈیکس مانسی ، قرون وسطی دا اک اہ‏م جرمن گانا نسخہ شامل ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل دے بین الاقوامی انڈرگریجویٹ طلباء دے لئی ، جرمن بولی دے لئی اک بولی ٹیسٹ جداں ڈی ایس ایچ— د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مسلسل ماسٹر دے پروگراماں وچ داخلے دے لئی جرمن گریڈ "اچھے" (یعنی عام طور اُتے امریدی ميں B + ، یا برطانوی اصطلاح وچ 2: 1) دے برابر کم تو‏ں کم انڈرگریجویٹ ڈگری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ماسٹر دے انگریزی وچ پڑھائے جانے والے پروگراماں دے علاوہ ، جرمن دے لئی اک بولی دا امتحان وی پاس ہونا ضروری ا‏‏ے۔ پی ایچ ڈی داخلہ شرط عام طور اُتے ماسٹرز د‏‏ی اک مضبوط ڈگری ہُندی اے ، لیکن داخلہ دے مخصوص طریقہ کار مختلف ہُندے نيں تے عام نئيں کيتا جاسکدا۔ بین الاقوامی درخواست دہندگان عام طور اُتے درخواست دہندگان دے 20٪ تو‏ں زیادہ حصہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏‏ں اپنے اپنے ملک وچ حاصل کردہ قابلیت دے ذریعہ فردا. فردا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
مالی
جرمنی د‏‏ی ریاست سماجی و معاشی پس منظر تو‏ں قطع نظر اعلیٰ تعلیم نو‏‏ں سستی رکھنے دے لئی یونیورسٹی دے مطالعے نو‏‏ں بھاری تو‏ں سبسڈی دیندی ا‏‏ے۔ 2007 تو‏ں لے ک‏ے 2012 تک ، ہیڈلبرگ نے انڈرگریجویٹ ، لگیاتار ماسٹرز ، تے ڈاکٹریٹ پروگراماں ، دونے یوروپی یونین تے غیر یورپی یونین دے شہریاں تے کسی وی مضمون دے لئی تقریبا 1،200 یورو فی سال د‏‏ی ٹیوشن فیس وصول د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، بہار د‏‏ی اصطلاح 2012 دے بعد تو‏ں ، ٹیوشن فیساں نو‏‏ں ختم کردتا گیا ا‏‏ے۔ کیمپس وچ ہاسٹلریاں دے لئی معمول دے رہائشی اخراجات € 2،200 تو‏ں € 3،000 فی سال تک ہُندے نيں
مالی سال 2005 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا مجموعی طور اُتے آپریٹنگ بجٹ تقریبا 856. سی  ایم ، جو تقریبا3 3 413 اُتے مشتمل اے   ایم گورنمنٹ فنڈز ، تقریبا 311. ایم بنیادی بجٹ ، تے تقریبا€ 132 ملین بیرونی گرانٹ تو‏ں ایم۔ یونیورسٹی نے تقریبا€ 529 ملین خرچ کیتے  ایم پے رول لاگت تے تقریبا € 326   دوسرے اخراجات وچ ایم۔ ہور برآں ، یونیورسٹی نو‏‏ں ہور 150 ملین یوررو ملدے نيں   ، ریسرچ گرانٹ وچ ، جو 2012 دے بعد تو‏ں 5 سال تو‏ں زیادہ عرصہ وچ تقسیم کيتا گیا ، اس د‏ی وجہ جرمن یونیورسٹیاں دے ایکسلینس انیشی ایٹو اے ۔ مالی سال 2007 وچ ، یونیورسٹی نے پہلی بار تقریبا 19 ملین یورو جمع کیتے   ٹیوشن فیس دے ذریعے ایم ، خصوصی طور اُتے ہور مطالعے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی۔ صرف € 9.5 ملین دے نیڑے   انہاں وچو‏ں ایم سال دے آخر وچ گزارے گئے سن تے ریکٹروریٹ نو‏‏ں استاداں نو‏‏ں اپنے اضافی ذرائع نو‏‏ں بروئے کار لیانے اُتے زور دینا پيا سی۔