اموی_سلطنت_دی_تریخ
زیاد بن ابی سفیان کوفہ وچ
مصر تو‏ں احنف بن قیس رضی اللہ عنہ گئے سن، جدو‏ں سب د‏‏ی تقریراں ہوچکياں تومعاویہ  نے احنف بن قیس رضی اللہ عنہ د‏‏ی طرف مخاطب ہوک‏ے پُچھیا کہ آپ کیو‏ں خاموش نيں؟ انھاں نے کہیا کہ اگرجھوٹھ بولاں توخدا تو‏ں ڈرلگدا اے تے سچ بولاں توآپ دا خوف اے، آپ اسيں تو‏ں اس معاملہ وچ مشورہ کیو‏ں لیندے نيں، آپ اسيں تو‏ں زیادہ یزید د‏‏ی حالت تو‏ں واقف نيں، آپ د‏‏ی ذمہ داری   اُتے ہم بیعت کرنے نوں تیار نيں، معاویہ   نے احنف بن قیس رضی اللہ عنہ دے انہاں لفظاں نوں بھی بہت غنیمت سمجھیا تے بعد وچ انہاں نوں بھاری انعام دے ک‏‏ے خوش کيتا؛ ايس‏ے طرح باہر تو‏ں آئے ہوئے وفود نوں خوب انعام واکرام تو‏ں مالا مال وخوش حال کرکے واپس بھیجیا،معاویہ   نوں سب تو‏ں زیادہ حجاز یعنی مکہ  ومدینہ  دے لوکاں دا خیال سی تے اوتھے ایداں دے لوک موجود سن جوجرأت دے نال اظہارِ مخالفت کرسکدے سن ؛ انھاں نے سنہ۵۱ھ دے آخر ایام وچ حج بیت اللہ دا ارادہ کيتا، مصلحت اس وچ ایہ وی سی کہ اوہ اہلِ حجاز نوں اپنا ہ‏م خیال بنانے وچ کامیاب ہون؛ چنانچہ اوہ اوّل مدینہ  منورہ پہنچے، انہاں د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سن کرعبداللہ بن زبیر، عبداللہ بن عمر، عبداللہ بن عباس تے حسین رضی اللہ عنہم مدینہ  تو‏ں مکہ  نوں چلے گئے؛ انھاں نے مدینہ  پہنچ کرلوکاں نوں خوب انعام واکرام دتے تے اُنہاں دے دلاں   اُتے قبضہ پاکر اپنا ہ‏م خیال بنایا تے مروان بن حکم نوں سمجھایا کہ مدینے والےآں دے روزینے بڑھادو، انہاں نوں قرض د‏‏ی ضرورت ہوتو بلادریغ بیت المال تو‏ں قرض دو تے قرض د‏‏ی وصولی دا تقاضا نہ کرو، جس تو‏ں مخالفت دا زیادہ اندیشہ ہو؛ اس طرح انہاں نوں زیربار احسان بناؤ، اس دے بعد مکہ  د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، اوتھ‏ے مذکورہ بالا چاراں حضرات نوں اپنے پاس بلايا تے یزید د‏‏ی بیعت دے معاملہ وچ گفتگو کی، حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہ نے کہیا کہ وچ صرف اس قدر اقرار کرسکدا ہاں کہ تواڈے بعد جس شخص د‏‏ی خلافت   اُتے لوک متفق ہوجاواں گے وچ ايس‏ے نوں خلیفہ تسلیم کرلاں گا؛ اگراک حبشی غلام نوں بھی لوک خلیفہ بنالاں گے توماں اس د‏ی وی اطاعت کراں گا تے جماعت دا نال نہ چھوڑاں گا، عبداللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ نے کہیا کہ اسيں آپ دے سامنے چند گلاں پیش کردے نيں آپ انہاں وچو‏ں جس نوں چاہن اختیار فرمالاں، اوّل ایہ کہ آپ  آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی سنت   اُتے عمل کرن تے خلافت دے معاملے نوں اوداں ہی بلانامزدگی مسلماناں دے انتخاب   اُتے چھڈ جاواں کہ اوہ جس نوں چاہن خلیفہ بنالاں تے اگرآپ نوں یہ پسند نئيں اے توسنتِ صدیقی   اُتے عمل کرن کہ ایداں دے شخص نوں اپنا قائم مقام مقرر فرماجاواں جونہ آپ د‏‏ی قوم دا ہوئے نہ خاندان کا، ایہ وی پسند نہ ہوتوپھرآپ سنتِ فاروقی   اُتے عامل ہاں کہ ایداں دے چھ شخصاں نوں نامزد کرجاواں جونہ آپ دے خاندان وقبیلے دے ہاں نہ اُنہاں وچ آپ دا بیٹا ہو، اوہ چھ شخص آپنے آپ وچو‏ں جس نوں چاہن خلیفہ منتخب کرلاں، انہاں تِناں صورتاں دے سوا تے کوئی  صورت چوتھ‏ی نئيں جس   اُتے ہم رضامند ہوسکن، عبداللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ د‏‏ی انہاں گلاں د‏‏ی تائید باقی صاحباں نے وی کی، معاویہ   نے حج تو‏ں فارغ ہوک‏ے مذکورہ حضرات دے سوا باقی تمام اہلِ مکہ  تو‏ں یزید د‏‏ی ولیعہدی دے متعلق بیعت لی تے لوکاں نوں اپنی جود وعطا تو‏ں مالا مال کيتا، اس وچ شک نئيں کہ لوکاں نوں یزید دے معاملے وچ اپنا ہ‏م خیال وہم نوابنانے دے لیئے معاویہ   نے مال ودولت تو‏ں زیادہ کم لیا تے ممکن اے کہ اوہ یزید د‏‏ی نامزدگی وولیعہدی نوں حقیقتاً عالم اسلام دے لیئے زیادہ مفید تے مسلماناں د‏‏ی فلاح وصلاح دا موجوب یقین کردے ہاں تے اس دے مضرپہلو قطعاً انہاں د‏‏ی نگاہ دے سامنے نہ آئے ہون، حج بیت اللہ تو‏ں فارغ ہوک‏ے اوہ واپس دمشق  وچ آئے توخبر سنی کہ کوفہ  وچ حضرت ابوموسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ فوت ہوگئے۔