cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٹی ایس ایلیٹ دے تنقیدی نظرئیے
تنقید ی نظریات
مغربی ادب وچ ہر وڈے شاعر نے اپنے تخلیقی تجرباں نو‏‏ں تنقیدی پیرائے وچ ضرور پیش کیتا اے چاہے بعد وچ اس د‏ی اہمیت رہے یا نہ رہے لیکن اس حقیقت تو‏ں انکار ممکن نئيں کہ انہاں تنقیدی نظریات د‏‏ی مدد تو‏ں خود شاعر دے ذہنی تے تخلیقی سفر نو‏‏ں سمجھنا آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ بعض ناقدین ایلیٹ اُتے اعتراض کردے نيں کہ اس د‏ی تنقید نو‏‏ں اک وڈے شاعر د‏‏ی رائے دے طور اُتے زیادہ اہمیت ملی ا‏‏ے۔ چونکہ اوہ شاعر وڈا سی اس لئی اس دے تنقیدی نظریات ادبی دنیا اُتے چھا گئے ممکن اے جزوی طور اُتے گل درست وی ہوئے لیکن سوا ل ایہ اے کہ ویہويں صدی وچ بعض دوسرے وڈے شاعراں نے وی تنقید پیش د‏‏ی لیکن انھاں اِنّی اہمیت نئيں ملی۔ صاف ظاہر اے کہ ایلیٹ د‏‏ی تنقید وچ اِنّی گہرائی تے معنویت سی کہ اسنو‏ں تسلیم کرنا پيا۔ خود اس نے اپنی تنقید نو‏‏ں Work Shop Criticismقرار دتا۔ یعنی اس د‏ی تنقید اس دے شاعرانہ تجرگل کيتی ذیلی پیداوا‏‏ر اے ایلیٹ دے نزدیک شاعراں د‏‏ی تنقید انہاں دے شعر ی تجربات دے لئی فضاءہموار کرنے دا اک وسیلہ اے اس سلسلے وچ اس دا اعتماد اس بیان تو‏ں واضح اے کہ،
”شاعری اُتے تنقید دا حق صرف شاعراں نو‏‏ں ہونا چاہیے۔“
نقاد دے فرائض
ایلیٹ دے نزدیک اک نقاد دا کم ایہ اے کہ اوہ نہ صرف نويں اقدار دا تعین کرے بلکہ قدیم فن پارےآں د‏‏ی حسنِ ترتیب نو‏‏ں تازہ علم دے ذریعے بدل ڈالے اس دے خیال وچ تقریباً اک صدی دے بعد ایداں دے نقاد د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جو ماضی دے ادب دا ازسرنو جائزہ لے۔ ماضی دے شعراءتے عظیم فن پارےآں نو‏‏ں نويں ترتیب دے نال پیش کرے اس طرح جدید فن پارےآں دا قدیم تو‏ں موازنہ وی ہوئے جاندا اے تے کئی گمناں شاعراں نو‏‏ں زندہ کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ نقاد دا کم ایہ وی اے کہ ادب دے اوہ گوشے جو مکمل طور اُتے سامنے نہ آئے ہاں انھاں پیش کر دے خواہ اوہ قلیل ہی کیو‏ں نہ ہوئے تے اس وچ پرانے شاعراں دے کلام د‏‏ی ازسرنو تشریح وی شامل ا‏‏ے۔ کِس‏ے نويں تے اہ‏م فن پارے د‏‏ی تخلیق پرانی ترتیب نو‏‏ں درہم برہم کر دیندی ا‏‏ے۔ تے نقاد اسنو‏ں تنظیم نو تو‏ں نوازتا ا‏‏ے۔ ایلیٹ اس اصول د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھدا اے کہ جدو‏ں کوئی فن پارہ تخلیق پاتاہے تاں اس دا اثر انہاں فن پارےآں اُتے وی پڑدا اے جو اس تو‏ں پہلے تخلیق ہوئے چکے نيں۔ نويں فن پارے د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلی ترتیب تے پہلا نظام بگڑ جاندا اے تے نقاد نو‏‏ں نويں فن پارے دے لئی اس مثالی نظام نو‏‏ں ازسرنو تشکیل دیناپڑدا ا‏‏ے۔
رومانیت د‏‏ی رد
ایلیٹ تو‏ں پہلے تنقید وچ رومانوی نظریات دا عمل دخل سی تے شاعر ی نو‏‏ں جذبات تے شاعر د‏‏ی انفرادیت دا اظہار کہیا جاندا سی ۔ ناقدین دے لئی لازمی سی کہ اوہ تخلیق تو‏ں زیادہ تخلیق کار اُتے توجہ داں ایلیٹ تو‏ں پہلے وی رومانیت د‏‏ی رد پیش ہونا شروع ہوئی سی۔
Irbing Babbitنے ” روسو اینڈ روماٹیسزم “ ورگی کتاب لکھی سی جس وچ اس نے روسو دے نظریات دے تحت فرد د‏‏ی لامحدود آزادی تو‏ں پیدا ہونے ہونے والے خطرات نو‏‏ں وڈی عمدگی تو‏ں پیش کیتا۔ ٹی۔ ای ہیوم نے وی اس اک مضمون کلاسک اینڈ رومانٹیسزم دے ناں تو‏ں لکھیا تے اس وچ رومانیت دے ختم ہونے د‏‏ی نوید تے کلاسیکیت دے دور د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی اس طرح مشہور شاعر Ezra Poundنے وی ایلیٹ تو‏ں پہلے رومانیت تو‏ں گریز دا نعرہ لگایا۔ لیکن ایہ تمام رد عمل بکھرے بکھرے تو‏ں سن ۔ ایلیٹ نے پہلی بار اسنو‏ں مربوط کرکے اپنے زمانے دا بنیادی رد عمل بنا دتا۔ تے پرزور آواز وچ ایہ صدا بلند د‏‏ی کہ:
شاعری شخصیت تو‏ں فرار
اس شدت تو‏ں رومانوی تحریک د‏‏ی ردپیش کرنے دے لئی اوہ اپنے نال اک پورا نظام فکر لیایا جس دے تحت سب تو‏ں پہلے فرد د‏‏ی انفرادیت دے خلاف اوہ آواز اٹھاندا ا‏‏ے۔ اپنے مشہور زمانہ مضمون ”روایت تے انفرادی صلاحیت“ وچ اس نے اک خاص نقطہ نظر پیش کیتا جس د‏‏ی بنا ءپر اوہ رومانوی تنقید تو‏ں بالکل وکھ تھلگ ہوئے گیا۔ اس دے اس نظریے نے مباحث دے دروازے کھول دتے تے اج وی اس گل تو‏ں اتفاق کرنے تو‏ں پہلے بہت ساریاں گلاں د‏‏ی وضاحت کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ اوہ کہندا اے کہ ”شاعری شخصیت دا اظہار نئيں شخصیت تو‏ں گریز اے “ بعض لوکاں نے شخصیت تو‏ں فرار دا لفظ استعما ل کیتا ا‏‏ے۔ ایلیٹ اس د‏ی وضاحت ایويں کردا ا‏‏ے۔
” شاعر دے پاس اظہار دے لئی کوئی شخصیت نئيں ہُندی بلکہ اک وسیلہ ہُندا اے جو محض وسیلہ ہُندا اے نہ کہ شخصیت جس وچ تاثرات و تجربات عجیب تے غیر متوقع طریقے تو‏ں ترتیب پاندے نيں ہوئے سکدا اے کہ اوہ تجربات و تاثرات جو بحیثیت انسان معمولی اہ‏م ہاں۔“
وہ ہور وضاحت کردے ہوئے کہندا اے کہ میری گل نو‏‏ں اوہی آدمی سمجھ سکدا اے جس دے پاس شخصیت ہوئے۔ اپنی گل نو‏‏ں ایلیٹ اک سائنسی مثال تو‏ں واضح کردا اے اس سائنسی مثال تو‏ں اس گل کيتی مکمل تشریح ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
”سلفیورک ایسڈ بنانے وچ ہائیڈروجن، آکسیجن تے سلفر ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جدو‏ں ایہ عمل ہوئے رہیا ہوئے تا اے تاں انہاں گیساں دے نال عمل انگیز دے طور اُتے پلاٹینم دا اک چھوٹا ٹکڑا رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سارے عمل وچ پلاٹینم دا ٹکڑا براہ راست شریک وشامل نئيں ہُندا تے نہ اس عمل دا خود اس اُتے کوئی اثر ہُندا اے لیکن جے ایہ ٹکڑا نہ رکھیا جائے تاں عمل ہوئے ہی نئيں سکدا۔“
تخلیقی عمل دے دوران شاعر د‏‏ی شخصیت وی پلاٹینم دے ٹکڑے د‏‏ی طرح اے جو خود اس عمل اُتے اثر انداز نئيں ہُندی مگر اس عمل دے لئی اس دا ہونا ضروری اے ایلیٹ دا کہنا اے کہ بالغ تے نا بالغ شاعر وچ فرق اس گل دا نئيں کہ اک د‏‏ی شخصیت دوسرے د‏‏ی شخصیت تو‏ں وڈی ہُندی اے فرق ایہ ہُندا اے کہ اک دا ذہن دوسرے ذہن تو‏ں زیادہ بہتر وسیلہ بن جاندا ا‏‏ے۔ ایلیٹ دے اس نظریے اُتے وڈی لے دے ہوئی ناقدین نے ایہ اعتراض کیتا کہ ایلیٹ دے اس سارے نظریے تو‏ں شاعر دے انا ٹھیس پہنچک‏ی اے جے اوہ محض وسیلہ اے تاں اس د‏ی اہمیت و حیثیت بوہت گھٹ رہ جاندی اے ایلیٹ دے لئی محض شاعر د‏‏ی شخصیت دا اظہار کوئی معنی نئيں رکھدا تے انفرادی اظہار د‏‏ی بجائے عظیم و اعلیٰ نظریات دے اظہار اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ اوہ فن دے لامحدود آزادی نو‏‏ں انتشار دا باعث سمجھدے ہوئے اسنو‏ں کِس‏ے قانون دے ماتحت رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔
نظریہ معروضی تلازمہ
رومانوی تنقید د‏‏ی رد وچ اس دا اک ہور نظریہ وی قابل توجہ اے اوہ معروضی تلازمی دا تصور اے ایلیٹ دا خیال اے کہ جذبات دا اظہار براہ راست نئيں ہوئے سکدا شائد قاری تک پہنچنے دے لئی معروضی تلازمے تلاش کردا اے تے انہاں تلازماں دے ذریعے اس دے شعری جذبات قاری نو‏‏ں پہنچدے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے ایلیٹ اُتے فرانسیسی علامت پسنداں دا عمل دخل اے اوہ وی ایہی کہندے نيں کہ جذبات نو‏‏ں محض تحریک دتی جا سکدی اے تے انہاں دا براہ راست اظہار نئيں ہوئے سکدا۔ معروضی تلازمے د‏‏ی وضاحت ایويں د‏‏ی جا سکدی اے کہ شاعر اپنے اندرونی جذبات دے مطابق خارجی ماحول وچو‏ں جان بجھ کر تے سوچ سمجھ کر اک ترکیبی مسالا تیار کردا اے تے اس طرح اپنے جذبات و خیالات د‏‏ی ترسیل کرنے وچ کامیاب ہوئے تا ا‏‏ے۔ دراصل ایلیٹ کِس‏ے فن پارے نو‏‏ں ایسی الہامی چیز تسلیم نئيں کردا جو شدتِ جذبات دے تحت اک خاص شکل تے اک خاص لمحے وچ خود بخود وجود وچ آگئی ہوئے۔ اوہ فن پارے نو‏‏ں ایسی چیز تصور کردا اے جداں سوچ سمجھ کر ناپ تول کر سلیقے تے محنت تو‏ں تعمیر کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ تے جس دا مقصد اک مخصوص اثر پیدا کرنا ہُندا اے یعنی اس طرح پہلے تو‏ں سوچیا سمجھیا اثر وی پیدا کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ایلیٹ شاعر تو‏ں شعوری کاوش د‏‏ی توقع کردا اے ایلیٹ تو‏ں پہلے اس نظریے د‏‏ی ابتدائی شکل Ezra Pondکے ہاں نظر آندی اے جس دے مطابق ریاضی دے مساواتاں د‏‏ی طرح شاعر جذبے دے لئی مساواتاں تلاش کردا ا‏‏ے۔ اس نظریے تو‏ں وی رومانیت د‏‏ی رد پیش ہُندی ا‏‏ے۔ کیونجے رومانوی تنقید دے مطابق شاعری وچ جذبے دا اظہار براہ راست ہُندا اے جدو‏ں کہ ایلیٹ دے خیال وچ جذبے دا براہ راست اظہار ممکن نئيں تے اس دے لئی اک معروضی تلازمہ د‏‏ی تلاش کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ اس طرح ابلاغ وچ سہولت ہُندی ا‏‏ے۔
شاعری د‏‏ی تن آوازاں
1۔	پہلی آواز اوہ جس وچ شاعر خود تو‏ں گل کردا اے جو عموماً غنائی ہُندی ا‏‏ے۔
2۔	دوسری آوازماں شاعر سامعین تو‏ں خطاب کردا اے ایہ خطابیہ شاعری ہُندی ا‏‏ے۔
3۔	تیسری آواز وچ شاعر ڈرامائی کردار بن دے انہاں دے ذریعے بولدا ا‏‏ے۔
ایلیٹ بالخصوص انہاں تن وسیلاں نو‏‏ں موضوع بناندا اے انہاں دا خیال اے کہ شاعر دے پاس ایہ تن ذرائع ہمیشہ موجود رہندے نيں تے منظوم ڈرامے وچ خاص طور اُتے کم آندے نيں۔
استعارہ
ایلیٹ وی Ezra Pondکی طرح استعارہ نو‏‏ں شاعری دا اصل جوہر قرار دیندا نيں تے اس دے مطابق شاعر دا کم شخصیت دا اظہار نئيں بلکہ فنکاری اے شاعر دا کم ایہ اے کہ اوہ اپنے مشاہدے وچ چاہے خارجی ہوئے یا داخلی بالکل واضح رہے تے اسنو‏ں استعاراں تے تمثیل دے ذریعے واضح کرے تے اس کاخیال اے کہ اشعار وچ استعارے تے تمثیل محض تزئین و آرائش دا کم نئيں کردے بلکہ شاعر دے وجدان دا مظہر ہُندے نيں۔
نقاد
ایلیٹ دے نزدیک نقاد دا کم فن پارے د‏‏ی تشریح تو‏ں شروع ہُندا اے تے اس سلسلے وچ اس دے ہتھیار تقابل تے تجزیا‏‏تی عمل نيں۔ ہر نسل اپنا مخصوص نقطہ نظر رکھدی اے تے ایہی نقطہ نظر نقاد د‏‏یاں تحریراں تو‏ں شعوری طور اُتے جھلکتا اے نقاد د‏‏یاں تحریراں دو قسم د‏‏ی ہُندیاں نيں حال نو‏‏ں پیش ِ نظر رکھ دے ماضی د‏‏ی تشریح کرنا۔ یعنی تازہ علم دے ذریعے پچھلے فن پارےآں د‏‏ی نويں تے بہتر تشریح کرنا نقاد دے اہ‏م فرائض وچو‏ں ا‏‏ے۔
تے اس طرح ماضی د‏‏ی روشنی وچ حال دا جائزہ لینا وی نقاد دا کم اے یعنی نقادروایت وچ موجود ذہنی ارتقاءکو دیکھدا اے پرکھدا اے تے اس کاحال تو‏ں موازنہ کرتاا‏‏ے۔
ڈاکٹر جمیل جالبی ایلیٹ دے اندازِ تنقید تو‏ں بے حد متاثر دکھادی دیندے نيں۔ تے اس سلسلے وچ لکھدے نيں کہ،
”ایلیٹ تو‏ں میری دلچسپی دا سبب ایہ اے کہ اس نے تنقید وچ فکر نو‏‏ں جذب کرکے اسنو‏ں اک نويں قوت دتی اے اس لئی انہاں د‏‏ی تنقید تاثراندی نئيں اے تے اس دا طرز تحریر، تجزیہ و تحلیل حد درجہ سائنٹفک اے اوہ اپنے خوبصورت جمے ہوئے انداز وچ ٹھنڈے ٹھنڈے باوقار طریقے تو‏ں گل کردا اے قدیم شعراءوچو‏ں چند نو‏‏ں خاص دلچسپی دا محور بنا لیندا ا‏‏ے۔ تے اوہ ایداں دے شعراءنيں جنہاں نے ماضی تو‏ں شدت دے نال اپنارشتہ جوڑا اے ۔“
ایلیٹ دے نزدیک ترقی یافتہ شاعری تے ادب دے ذریعے کِس‏ے قوم د‏‏ی برتری ثابت ہُندی اے کیونجے عظیم شاعر و ادب وچ قومی احساست تے تہذیبی اقدار دا عکس موجود رہندا ا‏‏ے۔ چونکہ شاعری محض انفرادی شعور یا شخصی احساست د‏‏ی ترجمان نئيں بلکہ اس وچ پوری رہتل جلوہ نما ہُندی اے لہٰذا اس دے ارتقاءسے قومی بلندی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔
ایلیٹ روایت دا دلدادہ سی انھاں نے جرمن تے فرنسیسی فنکارو ں دے اثرات وی قبول کیتے اُسنو‏‏ں رومانوی شاعری نال نفرت سی تے اس لئی اوہ ایداں دے شاعراں نو‏‏ں اہمیت دیندا ا‏‏ے۔ اُس نے سٹیج دے لئی منظوم ڈرامے وی لکھے، اسنو‏ں سٹیج دے ناظرین تو‏ں ایہ شکایت سی کہ اوہ ڈرامے وچ پیش کردہ شاعری کوسنجیدگی تو‏ں نئيں لیندے۔ شاعری وچ وزن تے بحراں تو‏ں زیادہ موسقیت دا قائل سی اس کاخیال اے کہ جے شاعری وچ بنیادی ردھم ترنم تے ہیئت موجود اے تاں فیر اسنو‏ں قافیے تے وزن دا زیادہ پابند نئيں ہونا چاہیے۔ دراصل اوہ جرمن ناقدین د‏‏ی طرح اس گل دا قائل سی کہ شاعر دے ذہن وچ قدرتی طور اُتے توازن تے ردم موجود ہُندا اے
مجموعی جائزہ
ایلیٹ د‏‏ی تنقید نے ویہويں صدی دے ادب اُتے گہرے اثرات چھڈے حتیٰ کہ امریک‏‏ا وچ نويں تنقید دا جو مکت‏‏ب فکر سامنے آیا اس اُتے ایلیٹ دے اثرات نمایاں نيں اگرچہ ایلیٹ نو‏‏ں سخت تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ لیکن اس چیز نو‏‏ں ہر عہد وچ تسلیم کیتا جاندا رہیا۔ کہ موجودہ صدی د‏‏ی تنقید اس دے پیش کردہ نظریات و مباحث نہایت بصیرت افروز نيں۔ اس لئی کئی تنقید نگار اُسنو‏‏ں انگریزی ادب دا سب تو‏ں وڈا ناقد مندے نيں۔ خود ساڈے اردو ادب وچ تنقید نگاراں اُتے اس د‏ی گہری چھاپ ملدی ا‏‏ے۔ احتشام حسین، عباد ت بریلوی، آ ل احمد سرور، حسن عسکری، سید عابد علی عابد دے ہاں روایت دا تصور ایلیٹ دے نظریے د‏‏ی باز گشت معلوم ہُندی ا‏‏ے۔
گٹھ:تنقید
ہلکائرا ہمینا
ہلکائرا ہمینا اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
اوساکا یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:جپانی یونیورسٹیاں گٹھ:دنیا دیاں 100 ودیا یونیورسٹیاں
ولفگانگ موزرت
ولفگانگ موزرت (1791-1756) اک جرمن موسیقار سی جینے کلاسیکی نمونے تے ودیا موسیقی بنائی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پیبلو پکاسو
پیبلو پکاسو (1881-1973) اک ہسپانوی پینٹر، بتیاں  تے  پانڈے بنانوالا، شاعر، ڈرامہ لکھاری تے سٹیج سجان والا سی۔ آرٹ وچ اوہ کیوبزم تے کولیج دے موڈیاں وچوں سی۔ اوہنے آرٹ وچ کئی نویکلے سٹائل بناۓ تے کھوجے۔ 20ویں صدی دا اوہنوں سب توں ودیا پینٹر منیا گیا اے۔ پکاسو، ہنری ماٹس تے مارکل ڈائشمپ زیموارر 20ویں صدی وچ پلاسٹک آرٹ  وچ مڈھلیاں تبدیلیاں لے کے آۓ تے ایہناں نوں پینٹنگ، بتی بنانا تے پانڈے بنان وچ نویاں ڈنڈیاں کھولن والا سمجھیا جاندا اے۔
پینٹنگ، ڈرائینگ، بتیاں، پرنٹ تے پانڈے رلا کے پکاسو نے 50،000 توں ودھ آرٹ دیاں شیواں بنائیاں۔ پکاسو دیاں پینٹنگ رکھن لئی دو اچیجے میوزیم بارسیلونا تے انٹیبس وچ بناۓ گۓ۔
جم پل
پیبلو پکاسو، جوس ریوز بلاسکو (1838–1913) تے ماریہ پکاسو لوپیز (1855–1938) دا پتر سی تے 25 اکتوبر 1881 نوں مالگا، اندلسیہ، دکھنی سپین وچ جمیا۔ اوہدا پیو اک پینٹر تے آرٹ دا پروفیسر سی تے پکاسو دا اک مڈھلی پدھر دا ٹبر سی۔ اوہدے گھر وچ آرٹ دا محول سی تے پکاسو نوں نکی عمر چ ای ڈرینگ کرن دا چآ چڑھ گیا۔ 7 ورے دی عمر توں اوہدے پیو نے اوہنوں مورت دی ڈرینگ بنان تے تیل پینٹنگ سکھائی۔ ریوز اک رواجی پینٹر سی تے اپنے پتر نوں وی اوہدر لجانا چاندا سی۔
1891 نوں ایہ ٹبر اے کرونا آندا اے جتھے اوہدا پیو آرٹ دا پروفیسر لگدا اے۔ اوتھے اوہ چار سال ریندے نیں۔ اکواری پیبلو اپنے پیو دی ادھی بنی اک کبوتر دی مورت نوں بڑے ودیا ول نال پورا کردا اے تے ریوز نوں اندازہ ہویا جے اوہدے 13 ورے دے پتر دا آرٹ اوہدے توں ود ہوگیا اے۔
1895 وچ ڈفتھیریا نال اوہدی 7 ورے دی پین کونچیٹا دا مرنا اوہدے لئی اک وڈا دکھ سی۔ کونچیٹا دے مرن مگروں ایہ ٹبر بارسیلونا آندا اے تے ریوز ایتھے آرٹ پروفیسر لگدا اے۔ پکاسو نوں بارسیلونا پسند جاندا اے۔ ریوز دے آکھن تے اوہنوں 13 ورے دی نکی عمر وچ اک آرٹ اکیڈمی وچ ارٹ دے اک نتارے مگروں داخلہ ملدا اے۔ اوہدے پیو اوہنوں گھر دے نال اک کوٹھا کراۓ تے لیدندا اے  جے اوہ کلا کم کرے پر اوہنوں تے اوہدے کم نوں اوہ دن وچ کئی واری  ویکھدا سی۔ اوہ 16 ورے دا سی جدوں اوہنوں میڈرڈ وچ سپین دے اک وڈے آرٹ سکول فرنینڈو آرٹ اکیڈیمی  وچ پڑھن لئی پیجیا جاندا اے پر اوہدے لئی ہر دن خاص ویلے کلاساں وچ جاناں اوکھا سی۔ اوہ ایہ بندی والے جیون توں نسیا پر میڈرڈ وچ اوہنوں پراڈو میوزیم وچ ڈیاگو ویلاسکوئز، فرانسسکو گویا تے ال گریکو دیاں مورتاں ویکھن دا ویلہ وی لبیا تے جیاہنے اوہدے کم تے اثر وی پایا۔
آرٹ دنیا وچ
پکاسو نے آرٹ 1890 وچ اپنے پیو کولوں سکھنا شروع کیتا۔ آرٹ وچ اوہدے اگے ودھن دی کہانی بارسیلونا دے پاکسو میوزیم وچ ویکھی جاسکدی اے۔ 1893 وچ اوہدی سکھالائی دا ویلہ مکدا دسدا اے تے 1894 وچ اوہدیاں پینٹنگ اوہنوں اپنے پیراں تے کھلوتا پینٹر دسدیاں نیں۔ The First Communion (1896), جیہڑی اوہدی پین لولا بارے سی تے فیر ایسے ورے 14 سال دی عمر وچ Portrait of Aunt Pepa جیدے بارے کیا گیا سی کہ ایہ سپین دی تریخ دیاں ودھیا پینٹنگ وچوں اے نیں اوہنوں اتلی پدھر دے پینٹراں وچ لے آندا۔ 1897 وچ اوہدا رئیلزم سمبولزم نال ملدا اے تے کجھ دیس وکھالہ پینٹنگ وچ نیلے ہرے ان فطری پآں دسدے نیں۔ اک پاسے اوہدے ماڈرن پینٹر ایڈورڈ منک، روزیٹی ورگے اثر پاندے نیں تے دوجے پاسے پرانے ہسپانوی پینٹاں نے وی اوہناں اپنے ول کھچیا ہویا سی تے پکاسو دوناں رلا کے اک اپنا ای نواں رنگ کڈھدا اے۔
1900 وچ آرٹ دے راجگڑھ پیرس اوتھے ہونوالی عالمی نمیش ویکھن اپنے اک یار نال پکاسو پہلی واری گیا۔ ایتھے اوہدی ملنی اپنے پہلے پیرسی یار میکس جیکب نالل ہوئی جیہڑا لکھاری تے شاعر سی تے جیہنے اوہنوں ایتھوں دی بولی سکھائی۔ ایہ غریبی دا ویلہ سی تے تے دونویں اکو تھاں تے رہندے سن۔ 1901 دے پہلے 5 مہینے پکاسو میڈرڈ رئیا۔ ایتھے اوہنے تے اوہدے اک انارکی یار فرانسسکو ڈی اسیس سولر نے رل کے آرٹ تے اک میگزین جوان آرٹ کڈھیا جیہڑا 5 واری ای چھپیا۔ فرانسسکو ایھدے وچ آرٹیکل لکھدا سی تے پکاسو کارٹون تے مورتاں بناندا سی۔ پہلا میگزین 31 مارچ 1901 نوں چھپیا تے ایہدے وچ اوہنے پہلی واری ناں پکاسو ورتنا شروع کیتا پہلے اوہ پورا ناں پیبلو ریوز پکاسو ای ورتدا سی۔
نیلہ ویلہ
پکاسو دی پینٹنگ دے نیلے ویلے (1901–1904) وچ اوہدیاں پینٹنگ تے سنجیدگی دسدی اے جیہڑی نیلا، نیلا ہرا ورگ رنگاں دے ورتن وچ سامنے آندی اے۔ کئی مورتاں وچ ماندیاں ماواں تے اوہناں دے نیانے دسے گۓ نیں۔
1900 وچ اوہ آرٹ دے راجگڑھ پیرس جاندا اے تے ایتھے میکس جیکب اک شاعر اوہدا یار بندا اے۔ پکاسو اوہدے کولوں بولی سکھدا اے تے دونویں کٹھے غریبی وچ ریندے نیں۔ 1901 دے پہلے 5 مہینے اوہ میڈرڈ وچ ریا تے اوتھے اک یا سولر نال رل کے آرٹ یون ناں دا میگزین کڈیا جیدے وچ لکھتاں سولر دیاں تے مورتاں پکاسو دیاں سن۔
1905 وچ اوہ آرٹ کٹھا کرن والے اک امریکی ٹبر لیو تے گرٹروڈ سٹائن نوں پسند آجاندا اے گرٹروڈ اوہدیاں ڈرائنگ تے مورتاں لے کے پیرس وچ نمیش کردی اے۔ پکاسو اوہدیاں کئی مورتاں بناندا اے ۔ گرٹروڈ اوہنوں ہنری ماٹس نال ملاندی اے جیدے نال اوہدی یاری ساری حیاتی ریندی اے۔ گرٹروڈ اونوں کلیریبل کون نال -جیہڑی اک امریکی سی تے آرٹ دی شکین سی - ملاندی اے۔ 1907 وچ اوہ پیرس وچ آرٹ دے اک جرمن شکین ڈینیل ہنری کاہنویلر دی آرٹ گیلری نال جڑدا اے۔ اوہ اوہناں پہلے لوکاں وچوں سی جیہڑے پکاسو تے جارج براک دے رل کے بناۓ گۓ کیوبزم نوں ہلہ شیری دیندے نیں۔ اوہ آندرے دیریں، کیس فان ڈونگن، فرنانڈ لیگر، یوان گرس تے ماریس ڈی ولامنک نوں وی تھاپڑا دیندا اے۔
1904 وچ اوہ فرنانڈے اولیور نال ملدا اے تے اوہ اوہدی مشوق بنجاندی اے اولیور اوہدیاں روز ویلے دیاں کئی مورتاں وچ دسدی اے۔ کج چر مگروں اوہدی یاری مارسل ہمبرٹ نال ہوندی اے جیہنوں اوہ ایوا گول دا ناں دیندا اے اوہدے نال عشق اوہدیاں کیوب مورتاں وچ دسدا اے 1915 وج اوہدی موت پکاسو لئی اک بہت وڈا دکھ سی۔ دوسری وڈی لڑائی مگروں اوہ اک روسی بازیگر ٹولی نال یاری لاندا اے تے اک روسی نچالہ اولگا خاخلوا نال 1918 وچ روم وچ ویاہ کرلیندا اے تے اوہدے توں اوہدا اک پتر پاؤلو ہوندا اے خاخلوا اوہنوں پیرس دے 1920 دے دہاکے دی اتلی پدھر دیاں لوکاں تے پارٹیاں نال ماندی اے۔ پیبلو پکاسو اک ازاد پنچھی سی تے اوہنوں خاخلوا دی رواجی رہن سہن اوکھا لگیا تے اوہناں وج اڑپھس رہن لک گئی۔ پہلے دائئیلیف نال تے فیر ایگور سٹراونسکی نال (پلسینلا 1920) کم کیتا تے ایگور دیاں کئی مورتاں بنائیاں۔
1927 وج پکاسو 17 ورے دی میری تھریس والٹر نال ملدا اے تے اوہدے نال اک لکیا پیار ہوجاندا اے۔ اوہدے تے کئی مورتاں بندیاں نیں۔ پکاسو دی اوس توں 1935 وچ اک دھی وی ہوندی اے۔ جدون اوہدی پہلی ٹبری نوں ایس دی دس پیندی اے تے اوہ طلاق منگدی اے پر طلاق نال فرانسیسی قنون باجوں اہنوں ادھی جیداد وی دینی پیندی سے تے پکاسو وکھرا ہوجاندا اے طلاق نئیں دیندا تے اوہ خاخلوا دی 1955 تک موت تک قنونی ویاۓ ریندے نیں۔ میری پکاسو دے چار ورے مرن مگروں اپنے آپ نوں ماردیندی اے۔ ڈورا مار اک پینٹر تے فوٹوگرافر اوہدی اگلی مشوق سی۔ 1930 دے انت تے 1940 دے مڈھ وچ اوہ اک دوجے دے نیڑے سن تے ڈورا نے ای اوہدی مورت 'گرنیکا" بارے لکھیا۔
دوجی وڈی لڑائی وچ جدوں پیرس جرمناں کول سی پکاسو پیرس وچ ای ریا۔ پکاسو آرٹ جرمناں دے کسے کم دا نئیں سی تے اوہنے اپنے کم دی نمیش ناں کیتی پر اپنے اسٹوڈیو وچ اپنے کم وج لگیا ریا۔ ایسے ویلے دے دوالے ای اوہ لکھتاں ول وی آیا تے 1935 تے 1959 دے وشکار 300 توں ود نظماں تے کئی ڈرامے لکھے۔ 1944 وچ پیرس دے ازاد ہون مگروں پکاسو جدون 63 ورے دا سی اوہدا عشق پیچا فرینکوئز گیلو نال پیندا اے جیہڑی آرٹ پڑھاکو تے اوہدے توں 40 ورے نکی سی۔ اوہ ڈورا مار نوں چھڈ دیندا اے تے گیلو تے اوہ کٹھے رہن لگ جاندے نین تے اوہناں دے دو نیانے وی ہوندے نیں۔: کلاڈ 1947 وج پالومہ 1949 وج جمدے نیں۔ دس وریاں دے کٹھے رہن مگروں اوہ وکھ ہوجاندے نیں۔ 1964 وچ گیلو اک کتاب وچ اپنے تے پکاسو دے ساک بارے تے اوہدے کئی معاشقیاں تے پکاسو دے پیڑے سلوک بارے لکھدی اے۔ 1953 وچ اپنے پانڈے بنان والی تھاں تے کم کرن والی 27 ورے دی جیکولین روک پکاسو نوں پسند آندی اے۔ پکاسو اوہدے کر دے باہر چاک نال اک کگی بناندا اے تے ہر دن اوہنوں گلاب دا پھل کلدا اے۔ 1955 وچ جدوں پکاسو دی پہلی ٹبری مردی اے تے روک، پکاسو نال 2 مارچ 1961 نوں ویاہ کرلیندی اے۔
پکاسو، موگین، فرانس وچ 8 اپریل 1973 نوں مریا تے اوہنوں ایکس این پرونس دے نیڑے شتو واؤونارگس وچ دبیا گیا۔ روک اوہدے نیانیاں کلاڈ تے پالومہ نوں جنازے وچ نئیں آندیندی۔ پکاسو دے 4 نیانے سن: پاؤلو (خاخلوا توں)، مایا (میری تھریس والٹر توں)، کلاڈ تے پالومہ (فرینکوئز گیلو توں)۔
سیاسی سوچاں
پکاسو اک ہسپانوی سی جیہڑا فرانس وچ رہ ریا سی۔ اوہ لڑائی دے خلاف سی پر اوہنے کسے لڑائی، پہلی وڈی لڑائی، دوجی وڈی لڑائی یا 1937 وچ ہسپانوی کر دی لڑائی یا کیتلونیا دی ازادی دی کوشش وچ حصہ نئیں لیا۔ اپنیاں مورتاں وچ اوہنے فرانسسکو فرانکو نوں پیڑا بنا کے دسیا۔ 1944 وچ پکاسو فرانسیسی کمیونسٹ پارٹی دا سنگی بنیا تے پولینڈ وچ امن کانفرنس وچ حصہ لیا۔ 1950 وچ سوویت سرکار ولوں اوہنوں سٹالن امن انعام دتا گیا پر جدوں اوہدی سٹالن دی بنائی ہوئی مورت وچ کیڑے کڈے گۓ تے اوہ سوویت سیاست ولوں دور ہوگیا پر آخری سآ تک اوہ کمیونسٹ پارٹی وچ ریا۔ کئی لوک اوہدے نال ایس گل تے خلاف سن۔ 1962 وچ لینن امن انعام دتا گیا۔ اپنے کمیونسٹ ہون تے اوہدا کہنا سی،"میں اک ٹبر وچ آیا واں تے سارے ٹبراں وانگوں ایدھے وچ وی کافی گند اے۔"
آرٹ
1890 توں پہلے اوہنے اپنے پیو کولوں سکھن لگیا تے اوہدی سکھلائی دیاں ساریاں مڈھلیاں پدھراں اوہدے سمبھالے ہوۓ کم وچ جیہڑا پکاسو میوزیم بارسیلونا وچ اے 1893 وچ اوہدے آرٹ دی جوانی مکدی اے تے 1894 وچ اوہ اک آرٹسٹ سی۔ 1897 تک اوہدیاں مورتاں تے رئیلزم چھایا ریا۔ "پورٹریٹ آف آنٹ پپا" ایس ویلے دی ودیا ادھارن اے۔ 1897 وچ اوہدے رئیلزم وچ سمبولزم پاں ماردا اے۔ ال گریکو تے ہور کئی پینٹر اوہنوں (1899–1900) وچ نویں ویلے وچ لیاندے نیں۔ پکاسو دی مورتاں وچ (1901–1904) دا ویلہ نیلہ ویلہ اکھواندا ے جدوں اودیاں مورتاں وچ نیلا رنگ چھایا ہویا سی تے پورٹریٹ دے اداسی تے غریبی دا رنگ وی سی۔ انے دا کھانا (1903) ایسے ویلے وچ بنیا۔ گلاابی ویلہ (1904–1906) اوہدیاں مورتاں وچ   اک خوش ویلہ اے جیدے وچ کھٹے تے گلابی رنگ ورتے جاندے نیں تے سرکس دے کئی لوک دسدے نیں۔ فرنانڈے اولیور نال اوہدی یاری وی اوہدے محول نوں پیار دا رنگ چاڑدی اے۔ افریقی آرٹ افریقہ تے فرانس دے مل مارن نال فرانس اپڑدا اے تے پکاسو تے اوہدا اثر  (1907–1909) ویلے دیاں مورتاں وچ دسدا اے لس ڈمئزلز ڈاوگنان ایس ویلے دی سب توں مشہور مورت اے ایہ مورت کیوبزم تے نویں آرٹ ول آرٹ نوں لجاندی اے  مورت دیاں دو سجیاں مورتاں افریقی نیں۔
کیوبزم (1909–1912) مورتاں دا اک سٹائل سی جیدے موڈی پکاسو تے جارج براک سن۔ ایدے وچ  کسے بندے یا شے بارے سوچ دے سارے پاسے اکو ویلے دکھاۓ جاندے نیں ایدے چ چیزاں نوں توڑ کے اوناں نوں ویکھیا جاندا اے فیر دبارہ جوڑیا جاندا اے پر جوڑدیاں ہویاں آرٹسٹ اونوں اکو ول یا سوچ نال جوڑن دے بجاۓ اکو مورت چ کئی سوچاں رلا دیندا اے تے اینج آرٹ دا ایہ نمونہ اپنے اندر ک‏ئی سوچاں تے وکھالے سمو لیندا اے۔ جڑیا کیوبزم (1912–1919)  ایدی اک اگلی ونڈ سی جیدے وچ اخباری کتراں یا ٹوٹے وی مورت نال جوڑے جاندے سن تے ایہ آرٹ وچ کالیج دا پہلا ورتن سی۔
پہلی وڈی لڑائی مگروں پکاسو نے ہور ویلے دے آرٹسٹاں وانگوں نویں کلاسیکی ول وچ کم کیتا اوہ رافیل تے انگرس نال رلدا دسدا اے۔ 1930 دے دھاکے وچ اوہدیاں مورتاں وچ بازیگر دی تھاں ٹگے دا منہ اوہدی نشانی لئی اگے آندا اے ایہ پکاسو دی مشہور مورت گورنیکا وچ دسدا اے۔ ایہ تے اوہدی مشوق میری تھریس والٹر اوہدیاں ویلرڈ سوٹ ڈرائنگ وچ کئی تھاں تے ہے نیں۔ گورنیکا ہسپانوی کر دی لڑائی (1937) سپین دی نگری گورنیکا تے جرمن لفتوفا دی بمباری نال ہون والی تباہی دا وکھالہ اے۔ ایہ لڑائی نال ہون والی بربادی تے انسان تے انسان دا ظلم دسدی اے۔ جدوں پکسو نوں کیا گیا جے ایس وج ورتیا جان والا سمبولزم کھول کے دسے تے اوہنے کیا جے ،"ایہ پینٹر دا کم نئیں جے سمبل دسے۔ ایس توں ود تے فیر ایہ سی جے اوہ لکھ کے دسدے لوک جیہڑے مورت ویھکدے نیں اوہ آپ سمبل نوں دسن جیویں اوہ سمجے نیں۔" ایہ مورت پہلے میوزیم آف موڈرن آرٹ نیویارک وچ نمیش لئی رئی تے فیر 1992 توں ایدی نمیش میڈرڈ سپین وچ ہورئی اے۔
1949 وچ فلاڈیلفی آرٹ میوزیم وچ ہون والی بتی نمیش وچ حصہ لین والے 250 آرٹسٹاں وچ پکاسو وی سی۔ 1950 وچ اوہنے اپنا سٹائل بدلیا تے پرانے منے پرمنے ڈیاگو ویلاسکوئز، ایڈورڈ مانی، یوجین ڈیلاکراہ تے فرانسسکو گویا ورگے لوکاں دے کماں نوں اپنے ول نال اگے لیایا۔ 1967 وچ اوہنے شکاگو دے اک پارک لئی 50 فٹ اچی تے 147 ٹن دی اک ایبسٹریکٹ یادگار بنائی ایدی کسے نوں سمج  ناں لگی جے ایہ پنچھی اے کؤڑا اے یا زنانی اے۔ ای پکاسو ولوں شکاگو دے واسیاں لئی اک سغات سی۔
پکاسو دے آخری کماں وچ کئی سٹائل رلدے دسدے نیں تے اوہدی سوچ دے وکھالے اک لگاتار تبدیلی وچ لگدے نیں۔ اوہدے کماں وچ جرت، رنگ تے اپنا اگے ودواں وکھالہ لگدا اے۔ 1968 توں 1971 تک انگنت مورتاں تے تانبے تے بنیاں شیواں اوہ بناندا اے اوہ اوس ویلے تے لوکاں نوں سمج ناں آیاں تے ایہ کیا جے ایہ اک ایسے آرٹسٹ دے سفنے نیں جیدا ودیا ویلہ لنگ گیا اے پر اوہدے مرن مگروں دنیا جدوں اگے ول ودی تے اوہناں نوں پتہ چلیا جے اوہ نواں ایکسپریشنزم دی نیو رکھ چکیا سی۔
مرن مگروں
اپنے لمے جیون وچ پکاسو نے بہت کم کیتے۔ اوہدے بنا‎ۓ ہوۓ کل کم 50,000 تک اپڑدے نیں جنہاں وچوں 1,885 مورتاں، 1,228 بتیاں، 2,880 پانڈے، 12,000 دے نیڑے ڈرینگاں، کئی ہزار چھاپے، کڈھائی دے کم تے قلین بناۓ۔ پکاسو دے کم دنیا دے کئی میوزماں تے آرٹ گیلریاں وچ پۓ نیں۔ پیرس وچ میوزی پکاسو، بارسیلونا وچ میوزیو پکاسو، تے مالگا وچ اوہدے کم تے میوزیم نیں۔ اوہدیاں کئی مورتاں بہت مینگیاں وکیاں نیں۔ پائپ نال منڈا (Garçon à la pipe) مئی 2004 وچ 104 ملین ڈالر دی وکی۔ ڈورا مار بلی نال (Dora Maar au Chat)  مئی 2006 نوں $95.2 ملین دی وکی۔ وکری نال پکاسو دنیا دا سب توں ود وکن والا آرٹسٹ اے۔ تے کسے ہور آرٹسٹ دیاں ایڈیاں مورتاں نئیں چوری ہویاں جنیاں اوہدیاں ہویاں نیں۔ اوہدیاں 550 مورتاں جوری ہون دی دس اے۔
مائیکروسافٹ ویژیول اسٹوڈیو
مائیکروسافٹ ویژیول سٹوڈیو مشہور سافٹ وئیر کمپنی مائیکروسافٹ دا تیار کردہ انٹیگریٹڈ ڈیولپمنٹ انوائرمنٹ ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور مائیکروسافٹ دے آپریٹنگ سسٹم ونڈوز دے سافٹ وئیر بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وچ ویب سائٹس، ویب سروسز تے ویب اپلیکشن وی تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ایہ مختلف قسم دے سافٹ وئیر ڈیولپمنٹ پلیٹ فارم مثال دے طور اُتے ونڈوز اے پی آئی، ونڈوز فارمز، ونڈوز پریزنٹیشن فاؤنڈیشن، ونڈوز سٹور تے مائیکروسافٹ سلورلائٹ وغیرہ نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ ایہ مقامی تے منظم کوڈ تیار کردا ا‏‏ے۔
اس سٹوڈیو وچ اک عدد کوڈ ایڈیٹر شامل اے جس وچ انٹیلی سنس وی موجود اے تے نال ہی کوڈ ریفیکٹرنگ د‏‏ی سہولت وی میسر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انٹیگریٹڈ ڈی بگر وی موجود اے جو کوڈ لیول تے مشین لیول دونے اُتے مدد فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وچ فارم ڈیزائنر، ویب ڈیزائنر،کلاس ڈیزائنر، ڈیٹابیس سکیما ڈیزائنر تے ہور کئی سہولیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏‏ی اچھی خصوصیت ایہ وی اے کہ اس وچ مختلف قسم دے پلگ ان وی شامل کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پلگ انز د‏‏ی مدد تو‏ں اس وچ سورس کنٹرول یا سب ورژن د‏‏ی سہولت وی شامل ہوسکدی ا‏‏ے۔ ایہ ایس وی این تے گٹ ہب دے نال وی مل ک‏ے کم کر سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ کئی طرح دے ہور ٹول سیٹ وی موجود نيں جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں سافٹ وئیر تیار کرنے وچ آسانی ہُندی اے جداں کہ سافٹ وئیر ڈیولپمنٹ لائف سائیکل، ٹیم فاؤنڈیشن سرور تے اس دا کلائنٹ ٹیم ایکسپلورر شامل ني‏‏‏‏ں۔
اس سٹوڈیو د‏‏ی اچھی گل ایہ اے کہ ایہ پروگرامنگ د‏‏ی مختلف زباناں وچ کم کرنے د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس دا ایڈیٹر تے ڈی بگر دونے نيں نیڑے تمام زباناں دے نال کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ مختلف زباناں د‏‏ی مخصوص سروسز وی موجود نيں جو اس د‏ی طاقت نو‏‏ں بڑھاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ استعمال ہونے والی مشہور زباناں وچ سی، سی++، سی++/ سی ایل آئی(بذریعہ ویژیول سی ++)، ویژیول بیسک ڈاٹ نیٹ، سی شارپ تے ایف شارپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ زباناں مائیکروساٖفٹ د‏‏ی ہی تیار کردہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ روبی، پاتھون تے ایم زباناں د‏‏ی سہولت وی موجود اے اُتے مائیکروسافٹ دے علاوہ ہور زباناں د‏‏ی سروسز نو‏‏ں علاحدہ تو‏ں انسٹال کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ وژیول سٹوڈیو ایکس ایم ایل، ایکس ایس ایل ٹی، ایکس ایچ ٹی ایم ایل، جاوا سکرپٹ تے سی ایس ایس تے جاوا دے نال وی کم کردا کیونجے ایہ ویب پروگرامنگ د‏‏ی نہایت اہ‏م زباناں ني‏‏‏‏ں۔ ماضی وچ ایہ جے شارپ د‏‏ی سہولیات وی فراہ‏م کردا رہیا ا‏‏ے۔
مائیکروسافٹ ویژیول سٹوڈیو اگرچہ اک تجارتی سافٹ وئیر اے جسنو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی باقاعدہ قیمت ادا کرنی پڑدی اے لیکن اس دے مفت ورژن وی موجود نيں جو مائیکروسافٹ ڈریم سپارک پروگرام دے تحت طالب علماں دے لئی موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دا بالکل مفت ورژن جس وچ کچھ کم سہولیات نيں ایکسپریس دے ناں تو‏ں وی موجود ا‏‏ے۔
ڈھانچہ
بنیادی طور اُتے ویژیول سٹوڈیو کسی خاص پروگرامنگ لینگوئج دے لئی نئيں اے لیکن اس د‏ی اصل طاقت اس دے پلگ انز وچ ا‏‏ے۔ ایہ پلگ انز ہی اسنو‏ں اس قابل بنا‏تے نيں کہ ایہ مائیکروسافٹ تے ہور ادارےآں د‏‏ی بنائی ہوئی زباناں اُتے کم کرنے وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔ ایہ پلگ انز ایس وی پیکیج د‏‏ی صورت وچ فراہ‏م کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں ایہ پلگ انز انسٹال کیتے جاندے نيں تاں انہاں د‏‏ی سہولیات سروس د‏‏ی شکل وچ مہیا ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ آئی ڈی ای تن قسم د‏‏ی سروسز فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ پہلی ایس وی سلوشن اے جو پراجیکٹ تے سلوشن بنانے وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔ دوسری ایس وی یو آئی شیل اے جو مواجہ(User interface) مثال دے طور اُتے ٹول بار، پراپرٹی ونڈو وغیرہ فراہ‏م کردا اے ایس وی شیل جو وی ایس پیکیج د‏‏ی رجسٹریشن وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔ نال ہی آئی ڈی ای مختلف سروسز دے درمیان رابطے د‏‏ی خدمات وی سر انجام دیندا ا‏‏ے۔ تما ایڈیٹرز، ڈیزائنر تے پروجیکٹ ٹائپ وغیرہ وی ایس پیکیج د‏‏ی شکل وچ ہی میسر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ وژیول سٹوڈیو کم (COM) د‏‏ی شکل وچ پیکیج بناندا ا‏‏ے۔ وژیول سٹوڈیو د‏‏ی سافٹ وئیر ڈیولپمنٹ کٹ وی منظم پیکج فریم ورک دا حصہ ہُندی کم (COM)انٹرفیس دے لئی اک خول د‏‏ی طرح کم کردی ا‏‏ے۔ ایہ پیکج نو‏‏ں سی ایل آئی کمپلائنٹ لینگوئج د‏‏ی شکل وچ لکھنے وچ مدد دیندی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ گل مد نظر رکھنی چاہیے کہ آپ سارا پیکج ایم پی ایف د‏‏ی مدد تو‏ں نئيں لکھ سکدے ایہ سہولیات دوسرے پیکیج لکھنے وچ مدد دیندی نيں
کسی وی پروگرامنگ لینگوئج د‏‏ی سہولت اس دے وی ایس پیکیج د‏‏ی شکل وچ نصب کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں لینگوئج سروس کہندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور آپ وژیول سٹوڈیو وچ جاوا د‏‏ی اپلیکشن لکھنا چاہندے نيں تاں آپ نو‏‏ں وژیول سٹوڈیو دے لئی جاوا دا وی ایس پیکیج انسٹال کرنا پئے گا جس وچ جاوا دے متعلق سہولیات موجود ہاں گی۔ ایہ سہولیات ایڈیٹر (کوڈ دے مختلف حصےآں نو‏‏ں مختلف رنگ دینا، انٹیلی سنس وغیرہ) تے ڈی بگر وغیرہ اُتے مشتمل ہاں گی۔ اس وچ سہولت وچ موجود ڈی بگر نہ صرف کوڈ د‏‏ی سطح اُتے ڈی بگ کرنے وچ بلکہ مشین د‏‏ی اُتے ڈی بگ کرنے وچ مدد فراہ‏م کريں گا۔ اس پیکیج وچ اس بولی دا کمپائلر وی موجود ہوئے گا جو مقامی کوڈ یا منظم کوڈ بنائے گا۔ مقامی کوڈ بنانے دے لئی کم انٹرفیس یا بیبل فریم ورک استعمال ہوئے گا جدو‏ں کہ منظم کوڈ دے لئی ایم پی ایف استعمال وچ لیایا جائے گا۔
بنیادی طورپر ویژیول سٹوڈیو وچ کِسے قسم دا سورس کنٹرول موجود نئيں اے لیکن اس مقصد دے حاصل کرنے دو طریقے وژیول سٹوڈیو وچ استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پہلا طریقہ وی ایس پیکیج اے جس وچ پہلے تو‏ں موجود یوزرانٹرفیس نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ مائیکروسافٹ سورس کوڈ کنٹرول اینٹرفیس استعمال ہُندا اے جو اک پلگ انہاں نو‏‏ں کنٹرول کردا ا‏‏ے۔MSSCCI پہلے پہل وژیول سورس سیف وچ استعمال کيتا گیا جو وژیول سٹوڈیو 6 دے نال مل ک‏ے کم کردا سی۔ڈاٹ نیٹ دے پہلے ورژن دے نال اس انٹرفیس دا پہلا ورژن 2002 وچ جاری کيتا گیا جو جلد ہی ڈاٹ نیٹ دے پہلے باقاعدورژن 1.1 دے نال بطور 1.2 میسر سی۔ اگے چل ک‏ے 2005، 2008 تے 2010 وچ وی اسنو‏ں شامل رکھیا گیا۔ وقت دے نال نال اس وچ ہور خصوصیات وی شامل کيتیاں گئیاں جنہاں وچ فائلز نو‏‏ں ری نیم کرنا، ختم کرنا تے مختلف فائلز وچ مطابقت پیدا کرنا شامل ا‏‏ے۔
خصوصیات
مائیکروسافٹ ویژیول سٹوڈیو کوڈ وی فراہ‏م کردا اے جو اک کوڈ ایڈیٹر ا‏‏ے۔ ایہ ایڈیٹر ونڈوز دے علاوہ لینکس تے او ایس ایکس اُتے وی چلدا ا‏‏ے۔ اس ایڈیٹر وچ ڈی بگر تے انٹیلی سنس د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔
کوڈ ایڈیٹر
ہور پروگرامنگ ایڈیٹرز د‏‏ی طرح وژیول سٹوڈیو وچ وی پروگرام لکھنے دے لئی سہولیات موجود نيں جنہاں وچ لفظاں نو‏‏ں نمایاں کرنا، انہاں نو‏ں مختلف طرح دے رنگ دینا تاکہ انہاں نو‏ں پہچانیا جاسک‏‏ے، کوڈ د‏‏ی خود کار تکمیل تے انٹیلی سنس شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سہولیات نہ صرف ڈاٹ نیٹ فریم ورک د‏‏ی اپنی زباناں دے موجود نيں بلکہ جاوا سکرپٹ، سی ایس ایس تے ایکس ایم ایل دے لئی وی میسر ني‏‏‏‏ں۔2008 دے وژیول سٹوڈیو وچ نیم شفاف انٹیلی سنس متعارف کرائی تاکہ اس دے پِچھے لکھیا ہويا کوڈ وی دکھادی دے سک‏‏ے۔
کوڈ ایڈیٹر وچ ایہ سہولت وچ طویل کوڈ فائل وچ مختلف کم سر انجام دینی دے لئی کئی سہولیات شامل د‏‏ی گئیاں نيں جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں پروگرامر کوڈ نو‏‏ں نشان ذد کر سکدا اے، کوڈ وچ مختلف جگہاں اُتے گھوم فیر سکدا اے تے کوڈ وچ مخصوص لفظاں نو‏‏ں تلاش کر سکدا ا‏‏ے۔ کوڈ وچ تلاش دے لئی ریجکس تلاش دتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وچ کوڈ نو‏‏ں پھیلانے (Expand) تے سکیڑنے (Collapse) د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وچ اک کلپ بورڈ وی شامل جو مائیکروسافٹ آفس د‏‏ی طرف اک ہی وقت وچ کئی چیزاں محفوظ رکھ سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ اک ٹاسک لسٹ وی شامل ا‏‏ے۔ کوڈ ایڈیٹر بنانے د‏‏ی سہولت وی دیندا ا‏‏ے۔ ٹکڑے تو‏ں مرادکوڈ دا ایسا حصہ اے جو سانچے د‏‏ی طرح کم کردا اے تے دوبارہ وی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس وچ ری فیکٹرنگ د‏‏ی سہولت وی موجود اے یعنی فنکشن دے ناں تبدیل کیتے جاسکدے نيں تے اس دے پیرا میٹرز وی اگے پِچھے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تمام مقاصد دے لئی چھوٹی چھوٹی ونڈوز دتی گئیاں نيں جنہاں نو‏ں ضرورت دے مطابق میسر یا غائب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
وژیول سٹوڈیو پس منظر کمپائلیشن ( جسنو‏ں عبوری کمپائلیشن وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی سہولت دیندا ا‏‏ے۔ جونہی کوڈ لکھیا جاندا اے پس منظر وچ اس د‏ی کمپائلیشن شروع ہوئے جاندی اے تاکہ اس وچ موجود غلطیاں د‏‏ی فوری نشان دہی ہوئے سک‏‏ے۔ قواعد تے املا د‏‏ی غلطیاں دے تھلے سرخ لکیر ظاہر ہُندی اے تے انتباہ نو‏‏ں سبز لکیر تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عبوری کمپائلیشن نو‏‏ں پہلے وژیول بیسک دے لئی پیش کيتا گیا سی لیکن بعد وچ اسنو‏ں ہور زباناں وچ وی شامل ک‏ے دتا گیا۔ عبوری کمپائلیشن حتمی کمپائلیشن تو‏ں مختلف اے تے اس د‏ی مدد تو‏ں قابل عمل نتائج ظاہر نئيں ہُندے۔
ڈی بگر
ویژیول سٹوڈیو وچ اک نہایت عمدہ ڈی بگر وی موجود اے جو سورس تے مشین دونے سطح اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ اس ڈی بگر د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ ایہ منظم کوڈ تے مقامی کوڈ دوناں نو‏ں ڈی بگ کر سکدا اے خواہ اسنو‏ں ویژیول سٹوڈیو وچ چلنے والی کسی وی بولی وچ لکھیا گیا ہوئے۔ ہور ایہ کہ اسنو‏ں چلدے ہوئے عوامل تو‏ں وی منسلک کيتا جاسکتاہے تاکہ انہاں وچ غلطیاں د‏‏ی نشان دہی ہوئے سک‏‏ے۔ جے ڈی بگنگ دے دوران سورس کوڈ میسر ہوتو ایہ سورس کوڈ دکھاندا اے تے جے سورس کوڈ موجود نہ ہوتو اس د‏ی ڈس اسمبلی دکھاندا ا‏‏ے۔ ایہ ڈی بگر میموری ڈمپس وی بنا سکدا اے جنہاں نو‏ں بعد وچ وی ڈی بگنگ دے مقصد دے لئی استعمال کرایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس ڈی بگر وچ عمدہ خصوصیت ایہ وی اے کہ اسنو‏ں ایسی ایپلیکشنز دے نال وی منسلک کيتا جاسکدا اے جو ویژیول سٹوڈیو وچ نئيں چل رني‏‏‏‏ں۔ ایہ ایپلیکیشن جدو‏ں وی خرابی دا شکار ہاں گی ڈی بگر از خود ویژیول سٹوڈیو کھول کر اس وچ ڈی بگنگ دا عمل شروع کر دے گا۔
ڈی بگر وچ بریک پوائنٹ(بریک پوائنٹ کوڈ وچ اوہ جگہ جتھ‏ے پروگرام نو‏‏ں چلنے تو‏ں روکنا مقصود ہو) تے واچ(واچ وچ متغیرات د‏‏ی قمیتاں دیکھی جاسکدیاں نيں) وی موجود نيں جو ڈی بگنگ دے عمل نو‏‏ں بہتر بنا‏تے نيں تے انہاں وچ منطقی غلطیاں د‏‏ی نشان دہی آسان ہُندی ا‏‏ے۔ بریک پوائنٹ اُتے کوئی شرط وی لگائی جاسکدی اے تاکہ پروگرام تب ہی عارضی طور اُتے رکے جدو‏ں اوہ شرط پوری ہُندی ہوئے۔ بریک پوائنٹ تو‏ں ٹکرانے دے بعد ڈی بگ کرنے والا اپنی مرضی تو‏ں اک اک سطر کرکے کوڈ نو‏‏ں چلا سکدا اے تے واچ وچ متغیرات د‏‏ی بدلدی ہوئی قیمتاں دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ ڈی بگر وچ اندر جانے(Step Into) تے اُتے تو‏ں گزرنے(Step Over) د‏‏ی سہولت وی موجود اے تاکہ ڈی بگنگ دا عمل بہتر ہوئے سک‏‏ے۔ ڈی بگر وچ ترمیم تے چلنے د‏‏ی سہولت موجود اے تاکہ چلدے ہوئے پروگرام وچ ترمیم کرکے دیکھیا جاسک‏‏ے کہ پروگرام وچ غلطی کتھے ا‏‏ے۔ متغیرات د‏‏ی قیمتاں صرف واچ وچ ہی نئيں بلکہ ماؤس پوائنٹر نو‏‏ں متغیر اُتے لیانے تو‏ں وی ٹول ٹپ وچ دیکھی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں ڈیٹا ٹول ٹپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح متغیرات د‏‏ی قیمتاں Immediate ٹول ونڈو وچ وی دیکھی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کوئک واچ د‏‏ی ونڈو وی موجود ہُندی اے جس وچ فنکشن دے پیرامیٹر، ایرے دے انڈیکس تے متغیرات بدل ک‏ے وی نتائج نو‏‏ں عارضی طور اُتے دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
ڈیزائنر
ویژیول سٹوڈیو وچ ڈیزائنگ د‏‏ی نہایت عمدہ خصوصیات نيں جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ڈیسک ٹاپ، ویب تے موبائل ایپلیکشنز دے نہایت خوبصورت یوزر انٹرفیس ڈیزائن کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ویژیول سٹوڈیو وچ درج ذیل ڈیزائنر موجود ني‏‏‏‏ں۔
ونڈوز فارم ڈیزائنر
ونڈو فارم ڈیزائنر ڈیسک ٹاپ ایپلیکشز نو‏‏ں ڈیزائن کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی ویژیول سٹوڈیو ڈریگ اینڈ ڈراپ د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ونڈو کنٹرولز جنہاں وچ ٹیکسٹ باکس، بٹن، چیک باکس، ریڈیو بٹن، کیلنڈر تے اس طرح دے درجناں کنٹرول میسر نيں جنہاں نو‏ں ٹول باکس ونڈو تو‏ں ڈریگ اینڈ ڈراپ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کنٹرولز نو‏‏ں مختلف طرح دا ڈیٹا دکھانے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں ڈیٹابیس تو‏ں وی منسلک کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ونڈوز فارم کنٹرولز ایونٹ اُتے مبنی پروگرامنگ نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے تیار کیتے گئے نيں جتھ‏ے ہر کنٹرول د‏‏ی خصوصیات دے نال نال اس دے ایونٹ وی ہینڈل کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ونڈو فارم ڈیزائنر ویژیول بیسک تے سی شارپ دونے دے لئی فارم دا ڈیزائن تیار کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پروگرامر انہاں کنٹرولز وچو‏ں کوئی کنٹرول فارم اُتے ڈریگ اینڈ ڈراپ کردا اے تاں ڈیزائنر فائل وچ اس کنٹرول دے لئی ویژیول سٹوڈیو از خود کوڈ تخلیق کرکے رکھ دیندا ا‏‏ے۔
ونڈوز کنٹرول وچ بوہت سارے کنٹرولز ایداں دے وی نيں جو کوئی کم نئيں کردے لیکن انہاں وچ ہور کنٹرولز رکھ دے مواجہ نو‏‏ں بہتر بنایا جاسکدا اے مثال دے طور اُتے ٹیب پیج کنٹرول، گروپ باکس کنٹرول یا وغیرہ۔
ونڈوز پریزنٹیشن فاؤنڈیشن ڈیزائنر
ونڈوز پریزنٹیشن فاؤنڈیشن نو‏‏ں ڈاٹ نیٹ دے فریم ورک 3.5 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ اس دا مقصد ونڈوز فارم تے ویب دے صارفین دے لئی زیادہ دیدہ زیب مواجہ تیار کرنا سی۔ اس مقصد دے لئی ایکس ایم ایل د‏‏ی بنیاد اُتے اک نويں بولی ایکس اے ایم ایل تیار کيتی گئی۔ ایہ بولی دیکھنے وچ کافی حد تک ایچ ٹی ایم ایل تو‏ں ملدی جلدی سی تے اس د‏ی مدد تو‏ں سادہ رنگاں اُتے مبنی کنٹرولز د‏‏ی بجائے مدغم رنگاں، نیم شفاف تے سائے دے حامل کنٹرولز تخلیق کیتے جسکدے ني‏‏‏‏ں۔ نال ہی انہاں د‏‏ی شکل وی سادہ جیومیٹری د‏‏ی بجائے قوس، کمان تے کثیرالاضلاعی ہوسکدی سی۔ انہاں شکلاں نو‏‏ں ڈیزائن کرنے دے لئی مائیکروسافٹ نے ایکسپریشن بلنڈ دے ناں تو‏ں علاحدہ ٹول وی متعارف کرایا جس خاص طور اُتے ڈیزائنر متعارف کرایا گیا جو ویژیول سٹوڈیو دے نال ہی انسٹال ہوجاندا ا‏‏ے۔ جے کوئی صرف ویژیول سٹوڈیو وچ ہی ونڈوز پریزنٹیشن د‏‏ی پروگرامنگ کرنا چاہندا اے تاں اس مقصد دے لئی اسنو‏ں ایکس اے ایم ایل لکھنی پوے گی۔
ویب ڈیزائنر
ویژیول سٹوڈیو شروع تو‏ں ہی ویب ڈیولپمنٹ د‏‏ی سہولیات وی رکھدا ا‏‏ے۔ اس لئی اس وچ باقاعدہ ویب ڈیزائنر وی شامل کيتا گیا اے جس وچ ایچ ٹی ایم ایل تے سی ایس ایس اُتے مبنی ویب سائٹس ڈیزائن کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایچ ٹی ایم ایل تے سی ایس ایس دے علاوہ اس وچ جاوا سکرپٹ، بوٹ سٹریپ تے جے کیوری د‏‏ی سہولت وی شامل ا‏‏ے۔ اس ڈیزائنر وچ ڈریگ اینڈ ڈراپ د‏‏ی مدد تو‏ں ویب پیجز تے فارمز بنائے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس عمل وچ ویژیول سٹوڈیو خود ہی ایچ ٹی ایم ایل تے سی ایس ایس دا کوڈ تخلیق کردا چلا جاندا ا‏‏ے۔2008 دے بعد تو‏ں ویژیول سٹوڈیو ڈبلیو پی ایف دے ذیلی فریم ورک سلور لائٹ دے نال مل ک‏ے کم کر سکدا اے جس وچ ایکسپریشن ویب د‏‏ی مدد تو‏ں ویب پیجز تے فارمز د‏‏ی ڈیزائنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔
2007 وچ مائیکروسافٹ نے ایم وی سی نو‏‏ں متعارف کرایا جس د‏‏ی مدد تو‏ں ہلکے تے تیز رفتار ویب پیجز بنائے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ویژیول سٹوڈیو وچ اس د‏ی ڈیزائننگ د‏‏ی سہولت وی شامل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 2007 وچ ہی ایجکس کنٹرول ٹول کٹ وی متعارف کرائی گئی۔
کلاس ڈیزائنر
ویژیول سٹوڈیو وچ کلاس ڈیزائن کرنے لئی وی سہولیات موجود نيں جو یو ایم ایل د‏‏ی مدد تو‏ں کلاس ڈیزائن کردا اے تے نال ہی اس دا ویژیول بیسک یا سی شارپ دا کوڈ وی بناندا جاندا ا‏‏ے۔ جے پروگرامر چاہے تاں خود ہی کلاس لکھ ک‏ے اس د‏ی تصویر وی بنا سکدا ا‏‏ے۔ کلاس ڈیزائن کرنے دے عمل وچ کلاس دے ارکان تے انہاں د‏‏ی رسائی دے حقوق وی تخلیق کردا ا‏‏ے۔
پینجیا
پینجیہ اک وڈا براعظم سی جیہڑا سوچیا گیا اے 45 توں 25 کروڑ ورے پہلے ہے سی۔ 18 توں 20 کروڑ ورے پہلے ایہ ٹٹ کے جوراسک ویلے گونڈوانہ تے لوریشیہ چ ونڈیا گیا۔
مائیکروسافٹ ویژیول اسٹوڈیو
ڈیٹا ڈیزائنر
ڈیٹا ڈیزائنر اصل وچ ڈیٹابیس ڈیزائنر اے جو تصویری مواجہ (گرافیکل یوزر انٹرفیس) د‏‏ی مدد تو‏ں ڈیٹا ویہہ ڈیزائن کرنے وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مدد تو‏ں ڈیٹا دے جدول بنائے جاسکدے نيں تے انہاں اُتے ابتدائی کلید تے بیرونی کلید د‏‏ی رکاوٹ وی لگائی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہور برآں تصویری مواجہ د‏‏ی مدد تو‏ں کیوریز وی تخلیق کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
میپ ڈیزائنر
2008 دے بعد ویژیول سٹوڈیو وچ لنک(LINQ) تو‏ں ایس کیو ایل د‏‏ی سہولت دتی گئی جس وچ پروگرامر زیادہ آسانی تو‏ں ایس کیو ایل دے ذریعے حاصل ہونے والا ڈیٹا نو‏‏ں اپنی کلاسز دے آبجیکٹ وچ تبدیل کر سکدا ا‏‏ے۔ میپ ڈیزائنر ايس‏ے دا تصویری حل اے جس وچ پروگرامر بغیر کوڈ لکھے ڈیٹابیس د‏‏ی آبجیکٹ نو‏‏ں کلاسز دے آبجیکٹ اُتے میپ کر سکدا ا‏‏ے۔ اس دے موجودہ ورژن وچ اینٹٹی فریم ورک متعارف کرایا گیا اے جو زیادہ تیز رفتار تے استعمال وچ آسان ا‏‏ے۔
خصوصیت ترمیم کار(Property Editor)
خصوصیت ترمیم کار خاص طور اُتے نظر آنے والے اجسام(Objects) د‏‏ی خصوصیات وچ ترمیم وچ ظاہر کرنے دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اجسام ونڈوز کنٹرولز، ویب کنٹرولز یا کسی وی قسم دے اجسام ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اجسام د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں کوڈ تو‏ں وی تبدیل کيتا جاسکدا اے لیکن ترمیم کار زیادہ تو‏ں ایہ تبدیلیاں کردا ا‏‏ے۔ ایہ یاد رکھنا چاہے کہ ایہ تبدیلیاں پروگرام بنا‏تے وقت ہی کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ چلدے ہوئے پروگرام وچ تبدیلی کرنے دے لئی پروگرامنگ ہی کيت‏ی جائے گی۔
اوپن ٹیب براؤز
ویژیول سٹوڈیو اک ہی وقت وچ کئی فائلز کھولنے د‏‏ی سہولت دیندا اے جنہاں نو‏ں مختلف ٹیبز وچ ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ صارف انہاں ٹیبز وچ گھوم فیر سکدا اے تے انہاں وچ کم کر سکدا ا‏‏ے۔ زیادہ آسانی دے لئی ماؤس دے نال نال د‏‏ی بورڈ د‏‏ی شارٹ د‏‏ی CTRL+TAB وی استعمال کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
آبجکیٹ براؤزر
آبجیکٹ براؤزر اصل وچ نیم سپیس تے کلاس لائبریری براؤزر اے جس وچ کِسے وی نیم سپیس وچ موجود کلاسز تے ہر کلاس وچ موجود ارکان نو‏‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ فنکشن دے پیرامیٹر، پیرامیٹر ٹائپ تے ریٹرن ٹائپ تے نال ہی اس تک رسائی دے حقوق وی دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وی دیکھیا جاسکدا اے کہ کوئی کلاس کس دوسری کلاس تو‏ں وراثت لے رہی اے تے کون کیہڑا انٹرفیس نو‏‏ں نافذ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
سلوشن ایکسپلورر
کوئی وی ایپلیکیشن کئی فائلز اُتے مشتمل ہوسکدی ا‏‏ے۔ انہاں فائلز دا انتظام کرنے مثال دے طور اُتے نويں فائلز شامل کرنے، کسی پرانی فائل نو‏‏ں ختم کرنے، سلوشن تو‏ں نکالنے، نقل کرنے، کٹنے، لف کرنے تے بیرونی فائل نو‏‏ں سلوشن دا حصہ بنانے دے لئی سلوشن ایکسپلورر سہولیات دیندا ا‏‏ے۔
ٹیم ایکسپلورر
اک ہی وقت وچ اک پروجیکٹ اُتے کئی پروگرامرز کم سکدے نيں تے انہاں درمیان کسی وی فائل دے ورژن اُتے اختلاف ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے اختلاف نو‏‏ں دور کرنے دے لئی مائیکروسافٹ نے ٹیم فاؤنڈیشن سرور متعارف کرایا جس وچ ورژن کنٹرول سسٹم موجود ا‏‏ے۔ ایہی ٹیم ٖفاؤنڈیشن سرور کوڈ پلکس اُتے موجود اوپن سورس پراجیکٹس دے ہوسٹنگ وی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ٹیم ایکسپلورر ايس‏ے ٹیم فاؤنڈیشن سرور دا انتظام کرنے دا اوزار ا‏‏ے۔ ٹیم ایکسپلورر نہ صرف ویژیول سٹوڈیو دا حصہ اے بلکہ اسنو‏ں علاحدہ تو‏ں وی انسٹال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
ڈیٹا ایکسپلورر
ڈیٹا ایکسپلورر دا مقصد ویژیول سٹوڈیو وچ ایس کیو ایل سرور دے ڈیٹا بیسز دا انتظام کرنا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مدد تو‏ں گرافیکل تے کمانڈ دونے د‏‏ی مدد تو‏ں ڈیٹابیس تخلیق کرنا، اس وچ جدول بنانا، انہاں جدول وچ ڈیٹا ڈالنا، تبدیل کرنا، منتخب کرنا تے ختم کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ ویژیول سٹوڈیو د‏‏ی ہور خصوصیات جداں کہ انٹیلی سنس تے ڈی بگنگ وی اس وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
سرور ایکسپلورر
سرور ایکسپلورر د‏‏ی مدد تو‏ں کسی دوسرے قابل رسائی کمپیوٹر اُتے ڈیٹا ویہہ دا انتظام کيتا جاندا اے تے نال ہی کمپیوٹر دے ایونٹ لاگ، ونڈوز سروسز تے میسیج کیو نو‏‏ں وی منظم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ڈاٹ فسکیٹر سافٹ وئیر سروس کمیونٹی ایڈیشن
ڈاٹ فسکیٹر اک مفت سافٹ وئیر اے جو ایپلیکیشن د‏‏ی کارکردگی ودھانے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مدد تو‏ں ایپلیکیشن دے تیار کنندگان چلدے ہوئے پروگرام د‏‏ی کارکردگی دے بارے وچ معلومات حاصل کرسکدے نيں تاکہ اس تو‏ں ہور بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ ڈاٹ فسکیٹر اک ادارے پری ایمٹو سلوشن(Pre Emptive) نے تیار کيتا سی جسنو‏ں مائیکروسافٹ نے ویژیول سٹوڈیو وچ مفت دتا ا‏‏ے۔ ایہ 2010 تو‏ں ویژیول سٹوڈیو دا حصہ ا‏‏ے۔
خالق متن
ڈاٹ نیٹ ایپلیکیشن وچ کچھ نہ کچھ کوڈ ایسا ہُندا اے جو بار بار تخلیق کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کوڈ ویژیول سٹوڈیو از خود تخلیق کردا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ونڈوز فارم ایپلیکشن وچ جدو‏ں کسی کنٹرول نو‏‏ں فارم اُتے رکھیا جاندا اے تاں اس دا کوڈ از خود تیار ہوک‏ے ڈیزائنر فائل وچ آجاندا اے تے جدو‏ں وی خصوصیت ترمیم کار د‏‏ی مدد تو‏ں اس د‏ی خصوصیات وچ تبدیلیاں د‏‏ی جاندیاں نيں تاں اس دا کوڈ وی خود بن جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سارا کوڈ نو‏‏ں ویژیول سٹوڈیو تیار کردا اے ايس‏ے متن تخلیق کار د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس اوزار نو‏‏ں ٹی 4 دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اوزار کوڈ تخلیق کرنے دے لئی خصوصی طور اُتے تیار کردہ سانچاں نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔
انتظامی اوزار برائے اے ایس پی ڈاٹ نیٹ ویب سائٹ
اے ایس پی داٹ نیٹ اک خاص فریم ورک اے جسنو‏ں ویب ایپلییکشنز تیار کرنے دے متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ اس اوزار د‏‏ی مدد تو‏ں اے ایس پی ڈاٹ نیٹ وچ بننے والی ویب ایپلیکشنز نو‏‏ں منظم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ویژیول سٹوڈیو اوزار برائے مائیکروسافٹ آفس
ویژیول سٹوڈیو ٹولز فار آفس(VSTO) وچ مائیکروسافٹ آفس د‏‏ی ایس ڈی دے تے ایڈ آن شامل نيں جو مائیکروسافٹ آفس دے مصنوعات بنانے وچ مدد دیندے ني‏‏‏‏ں۔2003 تے 2005 دے ورژن وچ اسنو‏ں ایس دے یو دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا اے سی۔ ایہ سی شارپ تے ویژیول بیسک دونے زباناں وچ کم کردا اے البتہ اس د‏ی ایپلیکیشن نو‏‏ں چلانے دے لئی علاحدہ تو‏ں اک اوزار نصب کرنا پڑدا ا‏‏ے۔
اضافہ جات
ویژیول سٹوڈیو 2008 وچ سٹوڈیو وچ تبدلیاں کرنے دے لئی ویژیول سٹوڈیو شیل متعارف کرایا گیا سی۔ اس وچ وی ایس پیکیجز شامل سن جو کسی وی سٹوڈیو د‏‏ی ضرورت ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پیکیجز د‏‏ی مدد تو‏ں ہور پیکیجز نصب کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔
ویژیول سٹوڈیو 2008 دے اجرا دے بعد ویژیول سٹوڈیو گیلری نو‏‏ں متعارف کرایا گیا۔ ایہ اضافہ جات دے لئی اک مرکزی مقام د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ تجارتی تے انفرادی پروگرامرز اپنے اپنے بنائے ہوئے اضافہ جات ایتھ‏ے پیش کرسکدے نيں تے ہور صارفین انہاں نو‏ں اپنے سٹوڈیو وچ نصب کرکے استعمال کرسکدے نيں تے انہاں دے متعلق اپنے خیالات دا اظہار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اضافہ جات اک وی ایس آئی ایکس فائل د‏‏ی صورت وچ موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اصل وچ اک بھنچی(Compress) فائل اے جس وچ کچھ ایکس ایم ایل فائلز تے نال کچھ ڈی ایل ایل فائلز ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اضافہ جات د‏‏ی تنصیب دے لئی منتظم حقوق د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی تے انہاں وچ موجود آر ایس ایس فیڈز صارفین نو‏‏ں انہاں دے نويں ایڈیشن دے متعلق آگاہ کردے رہندے نيں
ویژیول سی++
ویژیول سی ++ سی تے سی ++ دے لئی مائیکروسافٹ دا تیار کردہ ایڈیشن ا‏‏ے۔ اس وچ زباناں دے نال نال ویژیول سٹوڈیو وچ استعمال دے لئی خصوصی اوزار وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سی تے سی++ دونے موڈ وچ کمپائل ہوسکدی ا‏‏ے۔ سی دے لئی 1990 وچ پیش کردہ آئی ایس او سی تے سی99 معیار استعمال کيتا جاندا اے تے مائیکروسافٹ د‏‏ی اپنی خصوصیات وی شامل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ سی++ دے لئی آنسی (ANSI) سی++ استعمال کيتا جاندا اے جس وچ سی++11 د‏‏ی وی چند خصوصیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ویژیول سی++ مقامی تے منظم دونے کوڈ تیار کردا ا‏‏ے۔ منظم کوڈ دے لئی سی++/ سی ایل آئی نو‏‏ں استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ویژیول سی++ کم(COM) تے مائیکروسافٹ فاؤنڈیشن کلاسز (MFC)کو مدد دیندا ا‏‏ے۔ ایم ایف سی دے لئی ویزاڈ موجود نيں جو بوائلر پلیٹ کوڈ تیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ویژیول سی++ ونڈو فارم ایپلیکشن تے گرافیکل یوزر انٹرفیس بنانے دے وی کم آندا ا‏‏ے۔ اس وچ ونڈوز اے پی آئی تے اوپن ایم پی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
ویژیول سی شارپ
بلاشبہ سی# مائیکروسافٹ د‏‏ی کامیاب ترین بولی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مائیکروسافٹ نے ڈاٹ نیٹ فریم ورک دے نال ہی متعارف کرایا سی۔ ایہ منظم کوڈ وچ کردی ا‏‏ے۔ ایہ ویژیول سٹوڈیو وچ پہلے تو‏ں موجود اے لیکن اس دا کمپائلر علاحدہ تو‏ں دستیاب ا‏‏ے۔ ویژیول سٹوڈیو دے جدید ورژن د‏‏ی تیاری وچ وی اسنو‏ں استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کثیرالمقاصد بولی اے جو ونڈوفارم، ویب، موبائل، کلاؤڈ تے ایکس باکس دے لئی ایپلیکشن تیار کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
ویژیول بیسک
ویژیول بیسک بنیادی طور اُتے مائیکروسافٹ د‏‏ی اپنی بولی نئيں اے بلکہ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ تیار کيتی جانے والی بیسک بولی دے لئی مائیکروسافٹ دا ایڈیشن ا‏‏ے۔ ایہ مائیکروسافٹ د‏‏ی تیار کردہ سب تو‏ں پرانی بولی اے جسنو‏ں خاص طور اُتے تیز رفتار پروگرامنگ (Rapid Application Development) دے لئی متعارف کرایا گیا سی۔ ڈاٹ نیٹ فریم ورک تو‏ں پہلے اس دے 6 ورژن آچکے سن تے ایہ شروع دن تو‏ں ہی ویژیول سٹوڈیو دا حصہ ا‏‏ے۔ اک عرصے تک ایہ مائیکروسافٹ دے اے ایس پی فریم ورک د‏‏ی واحد بولی رہی ا‏‏ے۔ 2002 وچ اسنو‏ں ڈاٹ نیٹ فریم ورک دے نال پیش کيتا گیا۔ جس وچ اسنو‏ں مکمل طور آبجیکٹ اورئینٹڈ کيتا گیا۔ سی شارپ د‏‏ی طرح ایہ وی کثیرالمقاصد بولی اے جس وچ ونڈو فارم، ویب تے آفس پروگرامنگ وغیرہ کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
ویژیول ویب ڈیولپر
ویژیول ویب ڈیولپر خاص طور ویب پروگرامنگ دے لئی تیار کيتا گیا اے جس وچ ویب ایپلیکشنز دے نال نال ویب سروسز وی بنائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کم مائیکروسافٹ د‏‏ی پیش کردہ دونے اہ‏م زباناں ویژیول بیسک تے سی شارپ وچ کیہ جاسکدا ا‏‏ے۔
ٹیم فاؤنڈیشن سرور
ٹیم فاؤنڈیشن نو‏‏ں متعارف کرانے دا مقصد ایہ سی کہ اک زیادہ پروگرامر اک پراجیکٹ اُتے ورژن دا اختلاف کیتے بغیر کم کرسکن۔ ٹیم فاؤنڈیشن سرور د‏‏ی مدد تو‏ں اک سرور اُتے پراجیکٹ د‏‏ی ڈائیریکٹری بنائی جاندی اے تے اس اُتے کم کرنے والے تمام لوک ايس‏ے ڈائریکٹری تو‏ں پراجیکٹ د‏‏ی فائلز حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ محفوظ شدہ کم د‏‏ی اک کاپی پروگرامر دے کمپوٹر دے نال نال سرور اُتے وی محفوظ ہوجاندی اے جسنو‏ں ٹیم فاؤندیشن سرور دوسرے پروگرامرز دے ویژیول سٹوڈیو وچ منتقل کردیندا ا‏‏ے۔
ویژیول فاکس پرو
فاکس پرو نو‏‏ں فاکس کارپوریشن نے 1984 وچ تیار کيتا سی۔ فاکس خاص طور اُتے ڈیٹا ویہہ اُتے کم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی اس وچ اپنا ہی ڈیٹابیس موجود ہُندا ا‏‏ے۔ فاکس پرو جسنو‏ں ماضی وچ فاکس بیس(FoxBASE) تو‏ں وی جانیا جاندا سی مائیکروسافٹ نے خرید لیا تے اس وچ ایس کیو ایل د‏‏ی خصوصیات وی شامل ک‏‏يتی‏‏اں ۔2007 وچ اس دے نويں ورژن دے بعد اسنو‏ں ختم کر دتا گیا تے سہولت 2015 وچ ختم کيتی گئی۔
ویژیول سورس سیف
ویژیول سورس سیف سورس تے ورژن کنٹرول سافٹ وئیر سی جس د‏‏ی مدد تو‏ں مختلف پروگرامرز اک ہی پراجیکٹ اُتے کم کرسکدے سن تے انہاں د‏‏ی ورژن وچ اختلاف نئيں آندا سی۔2005 تک ویژیول سورس سیف اک علاحدہ ایپلیکیشن دے طور اُتے موجود رہیا لیکن اس دے بعد اس د‏ی تمام تر خصوصیات ٹیم فاؤنڈیشن سرور وچ شامل کردتی گئياں۔
ویژیول جے++/ویژیل جے
جاوا د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے باعث مائیکروسافٹ نے اس دا وی اپنا ایڈیشن متعارف کرایا جسنو‏ں جے++ کانام دتا گیا لیکن جلد ہی اسنو‏ں سن مائیکروسسٹمز د‏‏ی طرف تو‏ں قانونی کارروائی دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے بعد اس دا ناں بدل ک‏ے جے# کر دتا گیا اُتے ایہ کامیاب نہ ہوئے سکيتی۔2008 دے ویژیول سٹوڈیو وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔ تے اس د‏ی مدد وی 2015 وچ اختتام پزیر ہوئی۔
ویژیول انٹرڈیو
ویژیول انٹرڈیو نو‏‏ں ویب ڈیزائننگ تے پروگرامنگ دے متعارف کرایا گیا سی جس وچ ڈیٹابیس دے نال وی کم کرنے سہولت سی۔ اسنو‏ں بعد وچ ویژیول ویب ڈیولپر تو‏ں تبدیل کر دتا گیا۔
ایڈیشن
مائیکروسافٹ نے ویژیول سٹوڈیو دے ذریعے مختلف قسم دے پروگرامرز دا خیال رکھیا اے تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی ضرورت دے مطابق ویژیول سٹوڈیو دے مختلف ایڈیشن دتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل ا‏‏ے۔
ویژیول سٹوڈیو انٹرپرائز
انٹرپرائز ایڈیشن سب تو‏ں مہنگا تے سب تو‏ں زیادہ خصوصیات والا ایڈیشن ا‏‏ے۔ ڈیٹابیس، ویب، موبائل تے ہور کئی فریم ورک شامل ني‏‏‏‏ں۔
ویژیول سٹوڈیو ٹیسٹ پروفیشنل
ٹیسٹ پروفیشنل نو‏‏ں خاص طور اُتے سافٹ وئیر ٹیسٹنگ دے مقصد دے لئی تیار کيتا گیا سی تاکہ تیار کردہ سافٹ وئیر نو‏‏ں ٹیسٹ کيتا جاسک‏‏ے۔ اس وچ ٹیسٹنگ دے علاوہ ٹیم فاؤنڈیشن سرور تو‏ں منسلک ہونے د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔
ویژیول سٹوڈیو کمیونٹی
کمیونٹی ایڈیشن 12 نومبر 2014 نو‏‏ں پیش کيتا گیا جس وچ ویژیول سٹوڈیو پروفیشنل د‏‏ی خصوصیات شامل نيں لیکن ایہ مفت ا‏‏ے۔ اس وچ اک تو‏ں زیادہ زباناں د‏‏ی سہولت، اضافہ جات تے ہور کئی سہولیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ انفرادی ڈیولپر یا مختصر ٹیم دے لئی کافی فائدہ مند ا‏‏ے۔