cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عقبہ بن صلت جہنی
واقعه کربلا وچ شرکت
آپ صبح عاشورا حمله اول وچ اپنے دو دوستاں دے ہمراہ دلاورانه جنگ دے بعد درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے. وقت شهادت آپ د‏‏ی عمر 65 سال سی زیارت ناواں وچ آپ دے ناں دا ذکر نئيں آیا.
مآخذ
مرضیه محمدزاده، شهیدان جاوید، نشر بصیرت، ص 295.
زوج البتول
بتول حضرت فاطمہ بنت محمد(س) دے القاب وچو‏ں ا‏‏ے۔ ، ايس‏ے مناسبت تو‏ں امام علی ابن ابی طالب دا لقب زوج البتول اے ۔جنگ نہروان تو‏ں واپسی دے موقع اُتے خطبہ‌ وچ امام علی ابن ابی طالب نے اس لقب تو‏ں اپنی صفت بیان کيتی ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں گٹھ:امام علی
آخال معاہدہ
آخال معاہدہ اُتے فارس تے شاہی روس نے 21 ستمبر 1881 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ اس معاہدے وچ روسی سلطنت دے خوارزم دے الحاق نو‏‏ں فارس نے سرکاری طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا گیا سی۔ اگرچہ فارس نے آخری عثمانی فارسی جنگ (1821–23) وچ اپنے عثمانی حریفاں دے مقابلہ وچ واضح کامیابی حاصل کرلئی سی ، لیکن ایہ کئی سالاں دے بے اثر حکمراناں دے ذریعہ کافی حد تک کمزور ہوچکيت‏ی سی ، 1813 تے 1828 وچ روس دے خلاف شکست جس وچ انہاں نے مکمل قفقاز کھو دتا۔ تے مصر وچ برطانیہ دے بڑھدے ہوئے قبضے دے نال ، 1873 تو‏ں 1881 دے برساں دے دوران ، تے اس د‏ی زوال پذیر عثمانی سلطنت نے ، شاہی روس نے وسطی ایشیاء اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اپنی مہم تیز کردتی۔ گریٹ گیم دیکھو۔ لہذا جنرلز میخائل اسکویلیف ، ایوان لازاریف ، تے کونسٹنٹن کوفمان د‏‏ی سربراہی وچ فورسز نے اس مہم د‏‏ی سربراہی د‏‏ی ، تے فارس اس اُتے کوئی رد عمل ظاہر کرنے تو‏ں قاصر سی۔ متحرک ناصر الدین شاہ قاجار نے سیکرٹری خارجہ مرزا سعید خان معتمد الملک نو‏‏ں ایوان زینوف نال ملن تے تہران تہران اک معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی بھیجیا۔
ایہ وی دیکھو
گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایشیا وچ 1881ء گٹھ:1881ء دے معاہدے گٹھ:روس دے امن معاہدے
نیوٹرون کروس سیکشن
نیوٹرون کراس سیکشن ذرا‏‏تی تے نیوکلیئر فزکس وچ نیوٹرون تے ایٹمی مرکزے (nucleus) دے درمیان تعامل ہونے دے امکانات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ کراس سیکشن جِنّا وڈا ہوئے گا کسی تعامل ہونے دا امکان اِنّا ہی زیادہ ہوئے گا۔ اسنو‏ں barns وچ ناپیا جاندا ا‏‏ے۔
اک بارن 24-10 مربع سنٹی میٹر (cm2) دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔ جے تصورات‏‏ی طور اُتے کسی بھاری ایٹمی مرکزے نو‏‏ں درمیان تو‏ں کٹیا جائے تاں کٹی ہوئی سطح دا حقیقی رقبہ اس مقدار دا لگ بھگ دگنا ہُندا اے یعنی بھاری ایٹمی مرکزے د‏‏ی جسامت دو بارن ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن کسی نیوٹرون دے نال کسی ایٹمی مرکزے دے تعامل ہونے دا کروس سیکشن 0.001 تو‏ں لےک‏ے 1000 بارنز تک ہوئے سکدا اے یعنی تعامل دا کروس سیکشن حقیقی کروس سیکشن تو‏ں بہت چھوٹا یا بہت وڈا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
جب نیوٹرون کسی ایٹمی مرکزے تو‏ں تعامل کردا اے تاں تن صورت حال ممکن نيں۔
اس جدول تو‏ں واضح اے کہ
thumb|500px|کھبے|کیڈمیئم113 دے نیوٹرون کروس سیکشن دے گراف سےاس دا cut-off واضح ا‏‏ے۔
نیوٹرون د‏‏ی رفتار تے توانائی
دس لکھ الیکٹرون وولٹ (یعنی اک میلین eV) د‏‏ی حرکی توانائی رکھنے والے نیوٹرون د‏‏ی رفتار 14,000 کلو میٹر فی سیکنڈ ہُندی اے یعنی روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں 20 گنیاکم ہُندی ا‏‏ے۔ ایسا نیوٹرون 15 سنٹی میٹر موٹی دھات‏‏ی چادر وچو‏ں آرپار گزرنے وچ لگ بھگ 11 نینو سیکنڈ دا وقت لیندا ا‏‏ے۔ ایداں دے نیوٹرون یورینیئم235 نو‏‏ں نئيں توڑ سکدے۔ 40 لکھ الیکٹرون وولٹ تو‏ں زیادہ توانائی والے نیوٹرون لیتھیئم7 نو‏‏ں توڑ سکدے نيں۔
ایسا نیوٹرون جدو‏ں دوسرے ایٹمی مرکزاں تو‏ں ٹکراندا اے تاں اس د‏ی توانائی ہر ٹکر پہ کم ہُندی چلی جاندی ا‏‏ے۔ یورینیئم238 دے لگ بھگ 1100 ایٹمی مرکزاں تو‏ں ٹکرانے دے بعد ایہ نیوٹرون تھرمل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ہن اس د‏ی توانائی 0.025eV ہوئے جاندی اے تے ہن ایہ یورینیئم235 نو‏‏ں باآسانی توڑ سکدا ا‏‏ے۔
ان توانائیاں اُتے کلاسیکل فارمولے درست کم کردے نيں تے اضافیندی (relativistic) فارمولاں د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی۔
ہور ویکھو
گٹھ:پیمائش گٹھ:تجربا‏تی ذرا‏‏تی فزکس گٹھ:توانائی گٹھ:جوہری بجلی گھر گٹھ:جوہری فزکس گٹھ:ذرا‏‏تی فزکس گٹھ:نیوکلیئر اسلحات گٹھ:نیوکلیئر توانائی گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس گٹھ:طبیعیاندی تصورات گٹھ:طبیعی مقداراں
نیویارک سٹی سب وے
نیویارک سٹی سب وے، اک ریپڈ ٹرانزٹ سسٹم کہ شہر نیویارک میٹروپولیٹن ٹرانسپورٹیشن اتھارٹی (ایم ٹی ای) کمپنی دے اسسٹنٹ نیویارک سٹی ٹرانزٹ اتھارٹی د‏‏ی ملکیت اے کرایہ اُتے دتا گیا اے. 1904 وچ کھولیا گیا ، نیو یارک سٹی سب وے دنیا دا سب تو‏ں قدیم پبلک ٹرانسپورٹ سسٹم وچو‏ں اک اے ، جو سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے استعمال ہُندا اے تے سب ویز سب تو‏ں مقبول سب وے وچ ا‏‏ے۔ نیو یارک سٹی سب وے اسٹیشناں د‏‏ی تعداد دے مطابق دنیا دا تیز ترین ٹرانزٹ نظام اے ، جس وچ 472 اسٹیشن کم ک‏ر رہ‏ے نيں (424 جے ٹرانسفر اسٹیشن اک ہی اسٹیشناں وچ شمار کیتے جاندے نيں)۔ اسٹیشنز مینہٹن ، بروکلین ، کوئینز تے برونکس وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
یہ نظام سال دے ہر دن 24 گھینٹے خدمت مہیا کردا اے ، حالانکہ کچھ راستے صرف جز وقتی طور اُتے کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ سالانہ سواری دے ذریعے ، نیو یارک سٹی سب وے مغربی گولز فائر تے مغربی دنیا دونے دے نال نال دنیا د‏‏ی نويں مصروف ترین ریلوے سسٹم ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، سب وے نے 1.32 بلین تو‏ں ودھ سواریاں مہیا کيتیاں ، اوسطا ہر ہفتے 5.6 ملین یومیہ سواری تے ہر ہفتے 5.7 ملین سواری (ہفتہ دے روز 3.2 ملین ، اتوار نو‏‏ں ڈھائی لکھ)۔ 23 ستمبر ، 2014 نو‏‏ں ، 6.1 ملین تو‏ں زیادہ افراد سب وے سسٹم وچ سوار ہوئے ، سب تو‏ں زیادہ اک روزہ سواری شپ 1985 وچ باقاعدگی تو‏ں نگرانی دے بعد قائم کيتی گئی سی۔
یہ نظام دنیا دا اک طویل ترین نظام ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے ، اس نظام وچ 245 میل (394 کلومیٹر) راستے نيں ، جو 665 میل (1،070 کلومیٹر) دے فریٹ ٹریک تے غیر آمدنی والے پٹریاں سمیت کل 850 میل (1،370 کلومیٹر) دا ا‏‏ے۔ سسٹم دے 28 رستےآں یا "خدمات" وچ (جو عام طور اُتے پٹریاں نو‏‏ں ونڈ دیندے نيں یا "ہور خدمات دے نال" لائناں ") ، جی ٹرین ، فرینکلن ایوین د‏‏ی رعایت دے بغیر ، 25 مین ہیٹن تو‏ں گزردے ني‏‏‏‏ں۔ شٹل تے رکاوٹ پارک شٹل۔ مین ہیٹن دے باہر ، نواحی علاقے اُچے ، ساحل اُتے یا کھلی کٹیاں وچ نيں تے زمینی سطح اُتے کچھ ٹریک ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، 40٪ ٹریک زیر زمین ا‏‏ے۔ بہت ساری لائناں تے اسٹیشناں وچ ایکسپریس تے مقامی خدمات دونے موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ لائناں تن یا چار پٹریاں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے ، بیرونی دو مقامی ٹریناں دے ذریعہ استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ، جدو‏ں کہ داخلہ اک یا دو ایکسپریس ٹریناں دے ذریعہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایکسپریس ٹریناں دے ذریعہ پیش کیتے جانے والے اسٹیشن عام طور اُتے اہ‏م منتقلی دے تھ‏‏اںو‏اں یا تھ‏‏اںو‏اں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
2018 تو‏ں ، نیویارک سٹی سب وے دے اخراجات دے لئی بجٹ دا بجھ 7 8.7 بلین سی ، جو کرایہ ، پل ٹولز تے مقامی علاقائی ٹیکساں تے فیساں دے نال نال ریاست تے مقامی حکومتاں تو‏ں براہ راست فنڈز دے ذریعے جمع کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ہفتے دے دن دے دوران اس د‏ی کارکردگی 65٪ سی۔
ایبی جھیل
ایبی جھیل ( منگولیائی : Ev nuur, مدھ منگولیائی : Ebi;    ) قازقستان دی سرحد دے نیڑے، شمال مغربی چین وچ شنجیانگ ایغور خودمختار علاقہ وچ اکّ رفٹ جھیل اے۔ ژونگاری گیٹ دے دکھن-پوربی سرے 'تے پیندی ایبی جھیل ژونگار طاس دے دکھن-مغربی حصے دے کیچمینٹ دا مرکز اے۔ جھیل پہلاں ۲ میٹر (۶٫۵ فٹ) توں گھٹ دی اوسط ڈونگھائی دے نال ۱۰۰۰ کلومیٹر 2 (400 میل 2 ) توں ودھ کور کیتی گئی سی۔ اگست ۲۰۰۷ وچ، چینی سرکار نے عیبی جھیل دے نال لگدی ویٹلینڈ نوں قومی قدرت ریزرو وجوں منونیت کیتا۔
اس دے پانی دی اچّ لون گاڑھاپن (87 g/L) پودیاں اتے مچھیاں نوں اصل جھیل وچ رہن توں روکدی اے، حالانکہ کئی قسماں دیاں مچھیاں اس دے سروت ندیاں دے مونہہ وچ رہندیاں ہن۔
باہری لنک
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں گٹھ:چین وچ جھیلاں
آئیدنگ جھیل
thumb| چین وچ سبھ توں گھٹ اچائی نقطہ نوں درساؤندا یادگار۔ آئڈنگکول ( ایغور : ئايدىڭكۆل, Айдиңкөл , Aydingköl ), آئڈنگکل (منگول) جاں آئڈنگ ترپان ڈپریشن، شنجیانگ ایغور خودمختار علاقہ،  چین وچ اکّ جھیل اے۔  سمندر پدھر توں ۱۵۴ میٹر ہیٹھاں، ایہہ چین دا سبھ توں نیواں نقطہ اے۔ ایہہ جھیل ہن پوری طرحاں سکّ گئی اے، اتے اتھے بہت چکڑ اتے نمکین اے۔
پرانے سمیاں وچ، آئڈنگ جھیل نوں جوئیلوؤون (觉洛浣) وجوں جانیا جاندا سی۔ ایغور توں آئے نام ائڈنگکول دا مطلب اے "چن جھیل"، جھیل دے کنارے 'تے چٹے لون دی اکّ پرت ہون کرکے، چمک دار  چند دی دکھّ دیندی اے۔
جغرافیہ
ایہہ جھیل ترپان ڈپریشن دے دکھن وچ اے، ترپان شہر توں لگبھگ ۳۵ کلومیٹر دور اے۔ مشرق توں پچھم تک، جھیل ۴۰ کلومیٹر تک پھیلی ہوئی اے؛ اتر-دکھنی سپین ۸ کلومیٹر اے؛ اتے جھیل دا کل رقبہ ۲۰۰ مربع کلومیٹر اے۔ ایہہ جھیل ۲۴۹ ملیان سال پہلاں ہمالیہ دے اکّ اوروجنی دے گٹھن توں بنی سی، اتے اکّ وار لگبھگ ۵ ملیان مربع کلومیٹر اندرلے سمندر دا گھیرا سی، جو اکّ ویلے اپر اٹھیا اتے وڈا روپ وچ پھیل گیا۔ ۱۹۴۸ دی سردیاں دوران، جھیل دا بیسن اکّ وار تازے پانی نال بھر جاندا سی، جو مکھ طور 'تے پہاڑاں توں پگھلے ہوئے برف دے پانی دے نال-نال پورک زیر زمین پانی توں پیدا ہندا سی؛ سردیاں دوران واہی یوگ زمین دی سنچائی لئی پانی دی گھٹ ورتوں کارن پانی دا پدھر اچا ہو جاندا سی۔ گرمیاں دے دوران، کھیتی لئی سنچائی دے پانی دی ودھدی ورتوں دے نال-نال اہم قدرتی واشپیکرن دے نتیجے وجوں پانی دے پدھر وچ گراوٹ آئی۔ کھیتر وچ کھیتی دے پھلار دے کارن، بعد وچ جھیل دے پانی دی ورتوں کرن والی آبادی وچ وادھا ہویا، اتے ۱۹۵۸ تک جھیل صرف ۲۲ مربع کلومیٹر تک ہی رہِ گئی، جسدی پانی دی ڈونگھائی لگبھگ ۰٫۸ میٹر سی۔ ۲۰۰۰ تک، دکھن-مغربی کھیتر نوں چھڈّ کے، تھوڑا جیہا جھیل دا پانی بچیا اے، اتے جھیل دا پورا کھیتر اکّ کھارا بن گیا اے، جھیل دے مرکز وچ گاد دی دلدل اے، اتے ہن کوئی وی دیسی پنچھی نہیں ہن۔ تکھی دھپّ دے ویلے، سراب اکثر دیکھے جا سکدے ہن۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گیوک تیپے دی لڑائی
1881 وچ گیوک تیپے د‏‏ی لڑائی ، 1880/81 وچ روسی فوج نے تیکے ترکماناں نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی مہم وچ اک اہ‏م واقعہ قرار دتا سی۔ اس دا اثر روسی سلطنت نو‏‏ں ہن ترکمنستان دے بیشتر علاقےآں اُتے قابو پانا سی ، اس طرح وسطی ایشیاء اُتے روسی فتح نو‏‏ں تقریبا. مکمل کرلیا گیا۔
اس لڑائی نو‏‏ں ڈینگیل ٹیپے یا ڈینگیل ٹیپی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ذرائع متضاد نيں ، لیکن ایسا لگدا اے کہ ڈینگھیل-ٹیپے اس قلعے دا ناں اے تے قلعے دے شمال مغربی کونے وچ اک چھوٹی پہاڑی یا ٹیومولس دا ناں وی ا‏‏ے۔ گیوک تیپے ('نیلی پہاڑي') عام علاقے ، جدید قصبہ ، اک نیڑےی پنڈ تے جنوب وچ پہاڑ د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔ سکرین دا کہنا اے کہ قلعے دا یا زیادہ ، کیچڑ د‏‏ی دیواراں دے نال  موٹا تے  اندر تو‏ں اُچا تے اک  باہر اُتے خشک کھادی ، اگرچہ ہور جہت دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ اخال نخلستان دا حصہ سی جتھ‏ے کوپیت داغ تو‏ں آنے والی ندیاں تو‏ں آبپاشی د‏‏ی زراعت نو‏‏ں سہارا ملدا ا‏‏ے۔
مہم تے محاصرہ
سن 1879 وچ روسی افواج د‏‏ی شکست دے بعد روس نے اک نويں مہم دا منصوبہ بنانا شروع کيت‏‏ا۔ بنیادی مسئلہ سپلائی وچ اضافہ کر رہیا سی کیونجے آخال اک نخلستان سی جس دے آس پاس کئی سو کلومیٹر نیم صحرا سی مارچ 1880 وچ میخائل اسکوبیلیو نو‏‏ں ٹرانس کیسپیئن خطے دا انچارج لگایا گیا۔ انہاں نے سست تے وڈے پیمانے اُتے پیش قدمی دا لازاریف دا اصل منصوبہ اپنایا۔ خوجا کلے دے بجائے اس نے کوپیٹ داغ دے شمال د‏‏ی طرف بامی وچ اڈے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ کِس‏ے موقع اُتے اس نے طوفان دے بجائے محاصرے دے ذریعے گیوک ٹیپے لینے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اوہ مئی وچ چیکیسلیار پہنچیا تے اتریک تے سمبر دریاواں تک پیش قدمی د‏‏ی تے 11 جون نو‏‏ں اس نے بامی اُتے قبضہ ک‏ر ليا. اونٹھ د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تعمیر کم سی۔ جولائ‏ی وچ اس نے گیوک ٹیپے د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی اک طاقت دا تجزایہ کیہ۔ دسمبر دے پہلے نصف تک اس دے پاس کافی آدمی تے سامان موجود سی تے اوہ اک قلعے اُتے قابض ہونے دے لئی چلا گیا اس نے گیوک ٹیپے تو‏ں کچھ کلومیٹر مغرب وچ 'سمور' دا ناں تبدیل کيت‏‏ا۔ 27 دسمبر نو‏‏ں الیسی کروپٹکن پنج کمپنیاں دے نال اوتھ‏ے پہنچے ، جنھاں نے خیوا تو‏ں صحرا دے پار اک قابل ذکر مارچ کيت‏‏ا۔ مہینے دے آخر تک اسکوئلیف دے پاس 4020 انفنٹری ، 750 کیولری دے نال ہی آرٹلری ، راکٹ ، متعدد مشین گناں تے مواصلات دے لئی ہیلیو گراف سن ۔ اس علاقے وچ تقریبا 40000 ٹیکس دے بارے وچ خیال کيت‏‏ا جارہیا سی۔ یکم جنوری 1881 نو‏‏ں انہاں نے پانی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی قلعہ دے جنوب وچ یانگی قلعہ اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے اگلے دن جنوب مشرقی کونے نو‏‏ں حملے دے مقام دے طور اُتے منتخب کيت‏‏ا تے اگلے دن مرکزی کیمپ نو‏‏ں یانگی قلعہ منتقل کردتا۔ 4–8 جنوری نو‏‏ں پہلا متوازی نیڑے بنایا گیا سی فورٹ تے اک دوسرے تو‏ں شروع ہو. اس د‏ی حفاظت دے لئی اک لاتعلقی بھیجیا گیا تاکہ شمال وچ اک چھوٹی چھوٹی روبوٹ پکڑی جا تے جنرل پیٹروشیویچ دروازے تو‏ں بھجدے ہوئے ماریا گیا۔ ٹیککس نے 9 ، 11 واں تے 16 تریخ نو‏‏ں شدید احتجاج کيت‏‏ا۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے کامیاب رہے ، لیکن بہت ساری ترکمان زندگی د‏‏ی قیمت ادا کرنا پئی۔ شورشاں تو‏ں نمٹنے وچ آسانی دے لئی کیمپ نو‏‏ں دو بار شمال منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔ روس دے پاس صرف اِنّے آدمی سن جو جنوب مشرقی کونے وچ محاصرے د‏‏ی لکیر رکھدے سن تے ٹیکس نو‏‏ں عام طور اُتے قلعے دے شمال د‏‏ی طرف جانے تے جانے د‏‏ی اجازت ہُندی سی۔ 18 جنوری نو‏‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف اک کان شروع کيتی گئی تے دو دن بعد آرٹلری نے جنوب د‏‏ی دیوار وچ توڑ پھوڑ د‏‏ی جس د‏‏ی جلد مرمت کردتی گئی۔ 23 جنوری نو‏‏ں کان مکمل کيت‏‏ا گیا سی تے پاؤڈر دا بھری ہوئی تھی
جنگ
کبھے|thumb| قلعے دے کھنڈرات
کبھے|thumb|  شکست دے بعد یہ حملہ 24 جنوری نو‏‏ں 07 بج کر 40 منٹ اُتے شروع ہويا۔ تمام توپخانے کھل گئے تے جنوبی توپ خانے نے جنوبی سرقہ نو‏‏ں دوبارہ کھولنا شروع کيت‏‏ا۔ مغرب د‏‏ی طرف اک موڑ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک موڑ دا حملہ کيت‏‏ا گیا۔ اس کان نو‏‏ں 11: 20 اُتے پھٹا تے دیوار وچ 43 میٹر (140 فٹ) د‏‏ی خلاف ورزی کيتی گئی۔ کروپٹکن نے ساڈھے گیارہ کمپنیاں د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ، جس نو‏‏ں لے لیا گیا۔ ايس‏ے وقت کوزیلکوف نے اٹھ کمپنیاں نو‏‏ں جنوبی خلاف ورزی د‏‏ی طرف راغب کيت‏‏ا ، جو بوہت گھٹ ثابت ہوئی۔ انہاں نو‏ں روک دتا گیا سی تے خلاف ورزی صرف ايس‏ے وقت کيتی گئی سی جدو‏ں ذخائر لیائے گئے سن ، پیمانے نو‏‏ں سیڑھیاں دے نال لیا گیا سی۔ دونے گروپاں نے آپس وچ جوڑ لیا تے ہدایات اُتے عمل کردے ہوئے ، اپنے آپ نو‏‏ں منسلک کرنا شروع کيت‏‏ا۔ ادھر ، مغربی گروپ نے دیوار نو‏‏ں اسکیل کيت‏‏ا۔ اس کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اسکوبی لیو نے احکامات نو‏‏ں مسترد کردتا تے عام پیش قدمی دا حکم دتا۔ دوپہر تک شمال مغربی کونے وچ پہاڑی نو‏‏ں لے لیا گیا تے ٹیکس آس کیولری دے تعاقب وچ شمال د‏‏ی دیوار دے اُتے بھج رہے سن ۔ ایہ تعاقب 16 کلو میٹر تک جاری رہیا تے رات دے وقت ہی اسنو‏ں روک دتا گیا۔
بعد وچ
آخری دن د‏‏ی لڑائی دے لئی اسکوبیلیو وچ 59 افراد د‏‏ی ہلاکت ، 304 زخمی تے 85 قدرے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ جنوری دے مہینے وچ "ہندوستانی افسر" نے لگ بھگ 5000 افراد وچو‏ں 1108 روسیاں نو‏‏ں ہلاک تے زخمی کيت‏‏ا۔ گولہ بارود وچ 287،314 گولیاں ، 5،864 توپ خانے تے 224 راکٹ (وقت د‏‏ی مدت غیر یقینی) سن ۔ مہم دے دوران ہزاراں ٹرانسپورٹ اونٹھ ہلاک ہوگئے۔ ٹیک دے نقصانات دا تخمینہ 20،000 لگایا گیا سی۔ 30 جنوری نو‏‏ں روسی منتقل ہوگئے جنوب مشرق وچ تے اشک آباد لیا جو اس وقت کافی چھوٹی سی جگہ سی۔ بھاری نقصانات تے رسد نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زیادہ اگے نئيں ودھ سک‏‏ے۔ اسکاویلیف نو‏‏ں کمان تو‏ں ہٹا دتا گیا ، شاید عام شہریاں د‏‏ی زیادتی تو‏ں ذبح د‏‏ی وجہ تاں۔ اُتے 6 مئی 1881، Transcaspia قرار دتا گیا اک اوبلاست قفقاز دے وائسرائے دے تحت روسی سلطنت کے. ستمبر وچ فارس نے دریائے اتریک نو‏‏ں سرحد دے طور اُتے باقاعدہ بنانے دے معاہدے پر آخال وچ دستخط کیتے۔ اگلی روسی اقدام 1884 وچ مرو اُتے قبضہ تے 1885 وچ پنجدھ د‏‏ی طرف دباؤ سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ محاصرے تے محافظاں د‏‏ی یاد وچ اک مسجد تعمیر کيتی گئی سی۔ ترکمانستان وچ لڑائی نو‏‏ں قومی یوم سوگ دے طور اُتے یاد کيت‏‏ا جاندا اے ، تے مزاحمت نو‏‏ں اکثر قومی فخر دا باعث قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
اسکاویلیف د‏‏ی سرکاری رپورٹ دے آخری پیراگراف وچ لکھیا گیا اے: "قلعے اُتے قبضہ کرنے دے بعد اس دے اندر 6،500 لاشاں دفن ہوگئياں۔ تعاقب دے دوران 8000 ہلاک ہوگئے سن ۔ " پچھلے صفحے اُتے انہاں نے لکھیا: "ڈریگناں تے کاسیکاں دے اس تعاقب وچ … دونے جنساں د‏‏ی ہلاکت 8،000 افراد د‏‏ی سی۔"
ذرائع تے نوٹ
گٹھ:عظیم چالبازیاں گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:جنگاں
سندھ اُتے عرباں دے حملے
سندھ دی قدیم سندھ سلطنت اُتے عرباں نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی حملہ کيتا سی۔ رائے خاندان نے تقریباً ۴۹۵ تو‏ں ۶۳۲ عیسوی تک حکومت کيتی۔ اپنے دور حکومت دے آغاز وچ ایرانیاں نے سندھ اُتے حملہ کيتا تے لُٹ مار کيتی۔ اس خاندان دے آخری حکمران دے زمانے وچ چچ نامی اک برہمن نے وڈی چالاکی تو‏ں سندھ د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی باگ ڈور اپنے ہتھ وچ لے لی تے برہمن خاندان د‏‏ی نیہہ پائی۔ انہاں دے بعد بھانس چندر نے بدھ مت نو‏‏ں مننا شروع کیتا، لیکن اس وچ ست سال لگے۔ اس دے بعد راجہ چچ دا پُتر راجہ داہر تخت اُتے بیٹھیا جس د‏‏ی قیادت وچ عرباں نے سندھ اُتے حملہ کيتا۔
عرباں نے ۷۱۱ء وچ سندھ نو‏‏ں فتح کيتا تے ۷۱۲-۱۳ء وچ ملتان اُتے قبضہ کيتا۔ اودو‏ں بوہت سارے ہندو مسلما‏ن ہو گئے تے کچھ مسلما‏ن دوسری جگہاں تو‏ں آ ک‏ے سندھ وچ رہ گئے۔ ايس‏ے دے مطابق عربی زبان سندھ تے ملتان وچ رائج ہوئی۔ عربی مؤرخ استخاری نے اپنی کتاب  'مسالک الملکاں' وچ دسیا اے کہ منصورہ ، ملتان تے انہاں دے اطراف دے شہراں وچ عربی تے سندھی زباناں فعال سی۔ ایہ کتاب ۲۴۰ ہجری یعنی ۹۵۰ عیسوی وچ لکھی گئی۔ منصورہ شہر موجودہ شہداد پور تعلقہ وچ برہمن آباد کے قریب سی تے اودو‏ں ملتان وی سندھ د‏‏ی حکومت وچ سی۔ اس پورے علاقے وچ ۱۰ ويں صدی عیسوی وچ وراچڈ د‏‏ی ترقی سرگرم سی۔ ایہ سندھ د‏‏ی بولی سی: اس لئی اصطخري تے دوسرے عربی مورخین تے جغرافیہ نے اسنو‏ں "سندھی" کہیا، یعنی سندھ د‏‏ی بولی - عرباں دے بعد غزنوی خاندان نے ۱۰۲۵ تو‏ں حکومت کيتی۔ فیر تسيں سومرنا د‏‏ی بیوی بن سکدی ہوئے۔
ہون لوک، جس نے سندھ وچ رائے خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں لے ک‏ے عرباں دے زمانے تک جو کچھ ہويا، اس دا مختصراً ذکر بیمس نے اپنی مقامی آریہ زباناں د‏‏ی گرامر وچ کیہ اے:
حوالے
گٹھ:مذہب گٹھ:تریخ گٹھ:پاکستان گٹھ:بھارت گٹھ:سندھ
نگ پتھر
نَگ یا مہنگا پتھر جیہنو‏‏ں انگریزی وچ gemstone کہیا جاندا اے، بنیادی طور تے اک معدن (mineral) یا چٹان (صخرہ / rock) ہُندا اے، مثال دے طور اُتے لاجورد، لعل، یاقوتِ ارغوانی وغیرا ۔ نگینے اوہ قیمتی پتھر نیں جیہڑے تراش کے سجاوٹ یا زیورات دے قابل بݨا دتے گئے ہوݨ ۔ جم (gem) دا اطلاق کِسے خاص شکل وچ تیار شدہ ہر نگینے اُتے ہُندا اے، چاہے اوہ کِسے قِسم دے قیمتی پتھر تو‏ں بݨیا ہووے ۔ لفظ جم (gem) دا تعلق قدیم شاہ ایران جمشید دے آئینے نال ا‏‏ے ۔ جم شید دے لفظی معنی چمکدار چیز دے نيں ۔
مختار عباس نقوی
مختار عباس نقوی (پیدائش: 15 اکتوبر 1957ء) اک بھارتی سیاست دان نيں تے حال وچ اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے نائب صدر بنے۔ اوہ بھارت دے مرکزی وزیر وی رہ چکے نيں۔ تے اس وقت مرکزی وزیر برائے اقليتی امور نيں۔
نگ پتھر
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات
مختار عباس نقوی
عباس نقوی د‏‏ی پیدائش الٰہ آباد وچ ہوئی۔ تے اوتھے۔ بھارت وچ ایمرجنسی دا اعلان ہونے اُتے اوہ 1975ء دے دوران وچ جیل وچ سن ۔ نقوی کدی اندرا گاندھی نو‏‏ں الیکشن وچ ہرانے والے سماج وادی رہنما راج نارائن دے قریبی سن تے انہاں دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ وی سوشلسٹ بن گئے سن ۔ اوہ بی جے پی وچ شامل ہوئے گئے تے 1998ء وچ رام پور تو‏ں لوک سبھا دے انتخابات وچ حصہ لیا تے جیت گئے۔ مرکزی حکومت وچ معلومات تے نشریات دے وزیر مملکت وی بن گئے۔ اوہ دو کتاباں "سياه" تے "دنگا" وی لکھ چکے نيں۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:اتر پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:اتر پردیش تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:الہ آباد دے سیاستدان گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارت وچ ہنگامی صورت حال دے دوران وچ قید بھارتی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:جھاڑکھنڈ تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی وزارت گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ابو تراب
ابوتراب رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی جانب تو‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں دتے جانے والے القاب وچو‏ں اک لقب ا‏‏ے۔
دوسری روایت
سکتواری کہندا اے : سب تو‏ں پہلے جس شخص نو‏‏ں ابو تراب د‏‏ی کنیت تو‏ں پکاریا گیا اوہ امام علی ابن ابی طالب د‏‏ی ذات گرامی اے ۔رسول اللہ نے ایہ کنیت علی نو‏‏ں اسوقت دتی جدو‏ں اوہ خاک اُتے سو رہے سن تے انہاں دا پہلو خاک آلودہ سی۔ رسول اللہ نے لطف و مہربانی تو‏ں علی تو‏ں فرمایا:ابو تراب! اٹھو۔ایہ انکا محبوب ترین لقب شمار ہُندا اے ۔اس دے بعد نفس محمدی د‏‏ی برکت تو‏ں ایہ کرامت علی تو‏ں مخصوص ہو گئی تے تراب قیامت تک دے لئی اسنو‏ں اس ہر چیز تو‏ں آگاہ کردتی اے جو اس اُتے رونما ہُندا۔ اس راز جلی نو‏‏ں سمجھو۔
تیسری روایت
رسول اللہ ہجرت دے دوسرے سال جمادی اولیٰ دے نصف وچ ابو سفیان د‏‏ی سرپرستی وچ شام د‏‏ی طرف قریش دے جانے والے کاروان د‏‏ی تعقیب وچ عشیرہ نامی جگہ تک اس دے پِچھے گئے لیکن کاروان دا کوئی ناں و نشان نئيں پایا ۔ ایتھے اُتے اک روز رسول خدا امام علی ابن ابی طالب تے عمار دے سرہانے آئے تاں دیکھیا کہ اوہ سوئے نيں تے علی دے چہرے اُتے مٹی پئی ہوئی اے ۔آپ ص نے نرمی و ملائمت تو‏ں انہاں نو‏ں بیدار کيتا تے علی تو‏ں مخاطب ہوئے:اے ابو تراب اٹھو۔کیہ تسيں نئيں چاہندے کہ وچ توانو‏‏ں روئے زمین اُتے شقی ترین شخص د‏‏ی خبر داں ۔انہاں وچو‏ں اک احیمر (قدار بن سالف دا لقب اے ) جس نے حضرت صالح دے ناقہ د‏‏ی کونجاں کٹی سن تے دوسرا اوہ اے جو اپنی تلوار دے وار تو‏ں تواڈے محاسن نو‏‏ں سرخ کرے گا۔
اس بنا اُتے ابو تراب دا ترجمہ خاک دا باپ کرنا زیادہ دقیق نئيں بلکہ بہتر اے خاک آلود ترجمہ کيتا جائے۔
ابو تراب تے بنو امیہ دا زمانہ
بنو امیہ دے زمانے وچ منبراں تو‏ں امام علی ابن ابی طالب نو‏‏ں دشنام دینے د‏‏ی تبلیغ شروع ہو گئی تے ابو تراب نو‏‏ں آپ د‏‏ی تحقیر دے لئی استعمال کيتے جانے لگا۔روایت وچ آیا اے :
جابر بن یزید جُعْفی نے کہیا ميں نے امام سجاد علیہ السلام تو‏ں بنی امیہ تے انہاں دے پیروکاراں د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے کہیا۔ میرے مولا! اوہ ساڈے مولا تے آقا اُتے کھلے عام منبراں، میناراں ،بازاراں، گلی کوچےآں وچ لعنت کردے نيں تے انہاں تو‏ں بیزاری دا اعلان کردے نيں یہانتک کہ مسجد النبی وچ اکٹھے ہو ک‏ے لعنت کردے نيں کوئی اک ایسا نئيں اے جو انہاں نو‏ں منع کرے یا انہاں نو‏ں روکے تے اظہار ناراحتی کرے۔اگر کوئی اک انہاں نو‏ں منع کردا اے تاں اوہ سب اس اُتے حملہ آور ہُندے نيں تے کہندے نيں ایہ رافضی تے ابو ترابی اے ۔اسنو‏ں پھڑ کر اپنے فرمانروا دے پاس لیجاندے نيں تے کہندے نيں :اس نے ابو تراب نو‏‏ں نیکی تو‏ں یاد کيتا اے اسنو‏ں ماردے پیٹتے نيں زندانی کردے نيں تے فیر اسنو‏ں قتل کردے نيں۔
مآخذ
گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں گٹھ:امام علی
عباد بن مہاجر جہنی
عبّاد بن مُهاجر بن ابو مهاجر جُهَنی، قبیله جُهینه جو قبایل بنی‌ قضاعه تو‏ں اے، تو‏ں سن ۔ بعض دے نزدیک آپ دے والد دا ناں ابو مهاجر اے تے بعض دے نزدیک ایہ آپ دے والد د‏‏ی کُنیه ا‏‏ے۔ شیخ طوسی آپ نو‏‏ں عیاض بن ابی‌ مهاجر چي‏تا کر تے نيں. صبح عاشورا حمله اول وچ آپ د‏‏ی شهادت ہوئی۔
واقعه کربلا وچ شرکت
عبّاد مدینه تو‏ں مکه د‏‏ی راہ وچ ، آبگاه جُهینه کے مقام اُتے همراه کچھ لوکاں دے نال امام حسین دے نال آن ملے، لیکن آپ تے آپ دے دو سجݨ عقبه بن صلت تے مجمع بن زیاد کربلا تک امام دے نال رہے تے افراد ہور منزل زباله اُتے ایہ جاننے دے بعد کہ امام سفر شہادت اُتے نيں، کاروان امام تو‏ں جدا ہو گئے۔ عبّاد شجاعان عرب وچ ، جنگجو مشهور سن تے دوستداران اهل بیت (ع) تو‏ں سن ۔ آپ صبح عاشورا حمله اول وچ اپنے دو دوستاں دے ہمراہ دلاورانه جنگ دے بعد درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے. زیارت نامیاں وچ آپ دے ناں دا ذکر نہں آیا اے.
مآخذ
مرضیه محمدزاده، شهیدان جاوید، نشر بصیرت، ص 292-293.
سانچے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
بائیانگ جھیل
بائییانگ جھیل، جس نوں لیک بائیانگڈیئن وی کیہا جاندا اے، چین دے ہیبیئی صوبے وچ اکّ پریپفکچر-پدھر دا شہر، باؤڈنگ دے زیونگان نواں علاقہ وچ واقع اے۔ایہہ اتری چین وچ سبھ توں وڈی جھیل اے۔ اسنوں اتری چین دا گردہ کیہا جاندا اے۔
جھیل لگبھگ ۵۰ قسماں دیاں مچھیاں اتے جنگلی ہنس، بطخ اتے پنچھیاں دیاں کئی قسماں دا گھر اے۔ جھیل اتے پاسے دے پارک وی بہت سارے کمل، کانے اتے ہور پودیاں دا گھر ہن۔ جھیل دے جیو-جنتوآں اتے بنسپتی دی کٹائی توں، مقامی لوک اپنا گزارا کردے ہن۔
ماحول
سوکے اتے زیر زمین پانی دی زیادہ استحصال دے نال-نال ۱۹۸۰ دے دہاکے توں صنعتی گندے پانی دیاں سمسیاواں دے کارن، پانی دی کمی اتے بائییانگ جھیل نوں ماحول متعلق سمسیاواں دے آلودگی دے ٹیسٹ دا ساہمنا کرنا پیا، باؤڈنگ دی شہری سرکار نے دس سالاں وچ اس مسئلہ نوں حل کرن دی سکیم بنائی اے۔ ۸ بلیئن یوآن (سال ۲۰۰۶) دی لاگت نال۔
right|thumb| جھیل وچ کانے
ساہت وچ
بائییانگڈیئن چینی بچیاں دے ساہت لٹل سولجر جھانگ گا دی زو گوانگیاؤ دی اکّ کلاسک رچنا اے۔ اس ویلے اس جھیل دا بہت برا حال اے۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
الیگزینڈرا یابلوچکینا
الیگزینڈریا الیگزینڈروونا یابلوچکینا، (Александра Александровна Яблочкина; 3 نومبر 1866 – 20 مارچ 1964) 75 سال تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں ماسکو وچ مالی تھیٹر د‏‏ی معروف اداکارہ سی۔ انہاں نے 1886 وچ کورش تھیٹر دے گروہ وچ شام‏ل ہونے تو‏ں پہلے اپنے والد دے تحت اداکاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ دو سال بعد، اوہ مالی وچ چلی گئياں، جتھے انہاں نے ماریا یرمولوا تے الیگزینڈر یوزین دے نال کم کيتا۔ یابلوچکینا مزاحیہ کرداراں وچ مہارت رکھدی سی تے اپنے بیان کيتی پاکیزگی دے لئی مشہور سی۔ 1915 وچ ، انہاں نو‏ں روسی تھیٹر سوسائٹی د‏‏ی قیادت دے لئی منتخب کيتا گیا تھا. 1937 وچ ، اوہ یو ایس ایس آر دے فنکار دے عنوان تو‏ں نوازے جانے والی پہلی شخصیتاں وچو‏ں اک بن گئياں۔ 1943 وچ ، انہاں نو‏ں یو ایس ایس آر دے ریاستی انعام تو‏ں نوازیا گیا۔
اعزازات
گٹھ:روسی شخصیتاں
محمد بن قاسم دا سندھ اُتے حملہ
۷۱۲ء وچ عرباں نے سندھ اُتے آخری حملہ کیتا، جس وچ انہاں نو‏ں مقامی مخبراں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ سندھ اُتے اس حملے دا جواز ایہ اے کہ بحری قزاقاں (بحری قزاقاں) نے سیلون (سری لنکا) تو‏ں آنے والے عرب جہاز نو‏‏ں لُٹ لیا۔وہ قزاق جو سندھ تے بلوچستان دے علاقےآں وچ سن، انہاں نو‏ں بوراج (بوراج) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سندھ اُتے عرباں د‏‏ی پیش قدمی تے ایہ اسلام پھیلانے دے لئی نئيں بلکہ معاشی لُٹ مار، مال غنیمت تے عرب سامراج نو‏‏ں ودھانے دے لئی کيتا گیا۔
میدان جنگ
کتاب دے مطابق عرباں تے سندھی فوج دے درمیان جنگ اروڑ دے بجائے راوڑ وچ ہوئی۔ جو دراصل ’’ریاتارو‘‘ ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ضلع ٹھٹھہ دے علاقے سکری دے اوسی پلیجانی دے پنڈ محمد ہاشم کٹیار دے آس پاس دے علاقے د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی ا‏‏ے۔
چچ ناں وچ مشہور اے کہ محمد بن قاسم (محمد بن قاسم) نے خدا تعالیٰ دے ناں اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا۔ کفار وی رک گئے تے لڑائی چھڑ گئی۔ ستارےآں دے ٹکرانے تو‏ں شعلے ہويا وچ اڑنے لگے۔ نیزا تے حربہ اک دوسرے تو‏ں ٹکراندی رہیاں۔ آخر کار بازو ٹُٹ گئے، تے آدمیاں نو‏‏ں کشتی وچ بنھ دتا گیا۔ صبح تو‏ں شام تک بے شمار کفار مارے گئے۔ سورج زرد پڑنے اُتے راجہ داہر باقی شہزادےآں دے اک ہزار سواراں دے نال روانہ ہو گیا سی۔
داہر د‏‏ی موت د‏‏ی خبر
ان پودےآں دے باغباناں تے انہاں قیمتی مجموعےآں دے مصنفاں نے راویاں تو‏ں اس طرح نقل کيتا اے: راجہ داہر جمعرات، رمضان المبارک د‏‏ی دسويں تریخ نو‏‏ں سان تیانوی وچ قلعہ راوار دے نیڑے غروب آفتاب دے وقت قتل ہويا۔ ابوالحسن نے ابو لیث ہندی د‏‏ی سند تو‏ں جو اپنے والد تو‏ں نقل کيتا اے: جدو‏ں اسلامی لشکر نے حملہ کيتا تے بوہت سارے کفار مارے گئے تاں اچانک کھبے طرف تو‏ں اک دھاڑ تے دھاڑ سنائی دتی۔ داہر نے انہاں نو‏ں اپنا لشکر سمجھیا (۱) تے "نسی من نسی من" یعنی "ميں حاضر ہوݨ۔" میرے پاس آؤ!‘‘ (۱)
بیویاں د‏‏ی آوازاں آندیاں نيں۔
فیر انہاں نے (بیویاں) کہیا: "اے رائے! اسيں آپ د‏‏ی بیویاں نيں، جنہاں نو‏ں عرب فوج نے پھڑ کر قید کر رکھیا اے [۱۸۱]۔ راجہ داہر نے کہیا: وچ حالے تک زندہ ہوݨ۔ توانو‏‏ں کس نے گرفتار کيتا اے ؟ (فیر) محمد بن قاسم نے تیل د‏‏ی تشخیص کرنے والےآں تو‏ں کہیا: "اب ایہ تواڈا وقت ا‏‏ے۔" "اک سِدھے ہتھ والا تیل والا سی جس نے راجہ داہر د‏‏ی پالکی اُتے تیل دا تیر ماریا تے پالدی ميں اگ لگ گئی۔
داہر د‏‏ی پسپائی
اوتھ‏ے دہر نے فیلبن تو‏ں کہیا: ’’ہاتھی واپس آجاؤ، کیونجے اسنو‏ں تریہہ لگی اے ۔‘‘ تب تک پالکی نو‏‏ں وی اگ لگ چک‏ی سی، اس لئی ہاتھی فیلبن تک نہ پہنچ سکیا تے جا ک‏ے خود نو‏‏ں پانی وچ ڈبو دتا۔ فیلبان نے بہت کوشش کيتی لیکن کچھ نہ ہو سکا، ہاتھی پِچھے ہٹ گیا تے فیلبان تے داہر جا ک‏ے تارکول دے پانی وچ ڈُب گئے۔ کچھ کافر اس دے نال پانی وچ چلے گئے تے کچھ پانی دے کنارے اُتے کھڑے ہو گئے۔ اینے وِچ عرب دے سوار وی آگئے جنہاں تو‏ں کفار بھج گئے۔ پانی پیݨ دے بعد ہاتھی واپس قلعہ جانا چاہندا سی۔ مسلما‏ن تیر اندازےآں نے اپنے تیر کھولے تے ہويا تو‏ں تیراں د‏‏ی بارش کيتی۔ اک عرب نے، جس دا بازو سیدھا سی، دہر دے دل اُتے تیر ماریا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پالدی ميں منہ دے بل ہاتھی دے اُتے گر گیا۔ ہاتھی نے پانی تو‏ں نکل ک‏ے حملہ کيتا۔ تے اس نے باقی کافراں نو‏‏ں اپنے پیراں تلے روندنا شروع کر دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پلٹ گئے تے بکھر گئے۔ داہر ہاتھی تو‏ں اُتریا تے اک عرب تو‏ں لڑیا۔ بہادر عرب نے اس دے سر اُتے ماریا تے اس دے موڈھیاں تک ڈھائی ٹکڑے کر دئیے۔ اوتھ‏ے اسلامی فوج دا کفار تو‏ں مقابلہ ہويا [۱۸۲]، تے انہاں نو‏ں مارنے دے بعد اوہ راور دے قلعے تک پہنچ گئے۔ جدو‏ں برہمناں نے جو پانی وچ چھپے ہوئے سن دیکھیا کہ جس جگہ داہر نو‏‏ں ماریا گیا سی اوہ خالی اے تاں انہاں نے پانی تو‏ں باہر آک‏ے ڈہر نو‏‏ں خلا دے تھلے چھپا دتا۔ اینے وِچ سفید ہاتھی دا سامنا کفار دے لشکر تو‏ں ہويا تے اوہ اس طرح بھجے کہ انہاں دا ناں و نشان تک نہ سی۔
کہیا جاندا اے کہ پہلے بن ہاشم (۱) ملعون دے دن تے کفار دے قتل دے دن سولہ زخم تے حملہ کرے گا تے اوہ کہندا رہیا:
الفیج فائدہ مند بریک اپ تیز رفتار ہويا د‏‏ی ہويا د‏‏ی مدت دے ذریعے پہنچایا گیا
دوستو! ڈہر د‏‏ی لڑائی تو‏ں پہلے مینو‏ں جام تو‏ں بھر دو، موت تو‏ں پہلے اک پیالہ دے دو، اج دیکھو تاں تیار رہو، کل مئی د‏‏ی محفل وچ تواڈے سب سجݨ موجود ہوݨ گے، لیکن کرو بھائیو! میرے لئی کل، انتظار کرو۔
کہندے نيں کہ جدو‏ں انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تاں کفار نے اس دے جسم تو‏ں ہتھیار کڈنا چاہیا لیکن اوہ ایسا نہ کر سک‏‏ے تاں انہاں نے اسنو‏ں اوتھے قبر دے تھلے دفن کر دتا۔
محمد بن قاسم نو‏‏ں پڑھنا
فیر محمد بن قاسم نے دیکھیا تاں حبیش بن اکی عامر بن عبدالقیس اپنے سامنے کھڑا سی۔ اس نے کہیا: "اے عامر بن عبدالقیس دے بیٹے اکی!" امیرین نو‏‏ں سناؤ (۱) [۱۸۳] تے کہو کہ راجہ داہر غائب اے، ایسا نہ ہو کہ کوئی کونے تو‏ں نکل ک‏ے حملہ کر دے، (اس لئی) ہوشیار رہوئے۔ حبیش نے کہیا: امیر! جدو‏ں ميں نے اسنو‏ں دیکھیا تاں میرا دل ڈُب گیا۔ محمد بن قاسم سوچ وچ پئے رہے تے انہاں وچو‏ں ہر اک تو‏ں پُچھیا: کيتا دہر د‏‏ی کوئی خبر اے کہ اوہ لاپتہ اے ؟ آخر کار اک برہمن آیا تے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی تے کہیا: اے امیر عادل! مینو‏ں، میری رعایا تے بیٹےآں نو‏‏ں اجازت داں کہ وچ آپ نو‏‏ں اوہ ہمت دکھاواں جو ہار گئی ا‏‏ے۔ (اس پر) جنہاں صحابہ نے اس اُتے بھروسہ کيتا سی اوہ گئے تے اسنو‏ں تھلے تو‏ں باہر لے گئے، فیر وی اس تو‏ں عطر تے کستوری د‏‏ی خوشبو آرہی سی۔ انہاں نے اس د‏ی لاش اتاری، ہتھیار نو‏‏ں اس دے جسم تو‏ں وکھ کيتا تے محمد بن قاسم دے پاس لے آئے۔ محمد بن قاسم نے کہیا: ’’کوئی اے جو اسنو‏ں جاݨدا ہو؟‘‘ آخر کار اس دے حکم اُتے اوہ دو غلاماں نو‏‏ں جو اس دے نال سن پالدی ميں لے آئے تے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ انہاں نے سر نو‏‏ں پہچان لیا، (جس پر) اس نے اس برہمن دے رئیساں، رعایا تے رشتہ داراں وچو‏ں تن سو لوکاں نو‏‏ں آزاد کر دتا۔ محمد بن قاسم داہر د‏‏ی بہن نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اس نے خدا د‏‏ی حمد و ثنا د‏‏ی تے شکر ادا کرنے دے لئی دو رکعت نفل پڑھے۔ اس نے جنگ وچ گرفتار ہوݨ والے تمام لوکاں نو‏‏ں خونخوار تارڑ دے ہتھو‏ں کھانے دا حکم دتا۔ دستکاراں تے تاجراں دا باقی گروپ اپنی اصل جگہاں اُتے رہیا۔
(روایت:) عمرو بن معیرہ کلبی د‏‏ی سند تو‏ں روایت کردے نيں کہ: جس وقت انہاں نے حجاج دے سامنے لشکر تیار کیتا، حجاج بن یوسف صفاں دے اگے آئے تے ہر صف نو‏‏ں ذبح ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ کردے کردے اوہ عمرو بن خالد دے پاس پہنچے۔ قینیس: "اے عمرہ! مینو‏ں محمد بن قاسم تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی گواہی تو‏ں دسو کہ تسيں کافراں دے نال کيتا کرو گے؟ فیر راوی نے کہیا: جس دن عمر رضی اللہ عنہ دا مقابلہ داہر تو‏ں ہويا، (اس دن) محمد بن قاسم گواہ سن، اس نے ہاتھی نو‏‏ں ماریا تے دہر دا سر اس نے ادھا کر دتا۔ جدو‏ں اوہ (عمرو) عراق واپس آیا تے دہر دے سسی حجاج د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تاں اس نے کہیا: امیر عادل رہے! اس د‏ی حکومت ہمیشہ دے لئی غالب رہی! امیر محمد بن قاسم میرے خلاف گواہ سن " (حجاج) نے کہیا: "مینو‏ں دکھاؤ کہ تسيں نے کیہ کيت‏‏ا اے ؟" اوتھ‏ے عمرو نے ایہ آیت کہی:
بلور
بلور جیہنو‏ں قلم وی کہیا جاندا اے مادے د‏‏ی ٹھوس حالت د‏‏ی اک ایسی قسم اے جیہدے وچ ایہدے بنیادی اجزا یعݨی ایٹم، مالیکیول تے آئن وغیرا خردبین نال دیکھݨ اُتے اک خاص تناسب وچ جُڑے دِکھدے نيں جو آپس وچ مل ک‏ے کرسٹل لیٹس بݨوندے نيں ۔ مثلن کچھ چوکور تے کچھ گول نظر اوندے نيں ۔
محمد بن قاسم دا سندھ اُتے حملہ
محمد بن قاسم نو‏‏ں پڑھنا
اَلخَيلُ تَشهـَـــــدُ يـُــــــــومَ دَاهـَـــــرَ وَالقـَنـَـا وَ مـُـحـَـمـَـدُ بنُ القـَـاسـِـــــمِ بـــنِ مـُـحـَـــمـَـد. اِني فـَـرجَتُ الجَمعَ غـــــــــــيـــرَ مـَــــــعــــَـرَدِ حـَـتيٰ عـَـلـَـوتُ عـَـظـِـيــمـَــهـُـم بِمـُـهــنـَــد. فـَترَ کقـُـتہ تـَـــــــحــــــتِ العـَـجَاج مـُـجَدَ لا مـُتَعـَـفـِـرَ الـخَديــــــنِ عـَـَّــــــيرَ مـُــوَسـَـد.الخلیل نے دہر دے دن گواہی دتی تے القنہ تے محمد بن القاسم بن محمد۔ ميں نے جماعت نو‏‏ں دن دے جلال تک واپس جانے دے بغیر معاف کر دتا۔ فطر کوکتہ زیر الاعجاج ماجد لا مطافیر الخدین ادیر موصاد۔ گواہ ابن قاسم، گھوڑےآں تے نیزےآں نے وی جنگ دہر وچ بہادری دا مظاہرہ کيتا۔ ميں نے کافراں دا کفر کيتا سی۔ ميں نے اسنو‏ں خاک وچ لیٹایا، اس دا چہرہ خاک آلود سی۔
بلور
گٹھ:بلور گٹھ:طبیعیا‏تی تصورات گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر
ریگی شوارز
میجر ریگینالڈ آسکر شوارز (۴ مئی ۱۸۷۵ – ۱۸ نومبر ۱۹۱۸)، جسنو‏ں ریگی شوارز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جنوبی افریقہ دے بین الاقوامی کرکٹر تے رگبی یونین فٹبالر سن ۔
رگبی کیریئر
شوارز نے ۱۸۹۹ وچ اسکاٹ لینڈ دے خلاف انگلینڈ دے لئی تن کیپ جتے، تے ۱۹۰۱ وچ ویلز تے آئرلینڈ دے خلاف۔ کلب د‏‏ی سطح پر، شوارز نے رچمنڈ دے لئی کھیلا تے ۱۸۹۶–۹۷ دے سیزن وچ باربیرین دے لئی کھیلنے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔
کرکٹ کیریئر
شوارز نے جنوبی افریقہ ہجرت کرنے تو‏ں پہلے ۱۹۰۱ تے ۱۹۰۲ وچ مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی مٹھی بھر کھیل کھیلے جتھے اوہ ٹرانسوال دے لئی کھیلے۔ ایہ ۱۹۰۴ وچ جنوبی افریقی کرکٹ ٹیم دے نال انگلینڈ واپسی اُتے سی جدو‏ں اس نے گوگلی گیند کرنے دا طریقہ برنارڈ بوسنکیٹ تو‏ں سکھیا سی۔ غیر معمولی طور پر، اس نے اسنو‏ں اپنی اسٹاک ڈیلیوری دے طور اُتے باؤلنگ کی، کافی کامیابی دے نال: ۱۹۰۴ تے ۱۹۰۷ وچ اس نے باؤلنگ اوسط وچ سب تو‏ں اُتے رہ‏ے، بعد دے سال وچ صرف ۱۱٫۷۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۳۷ وکٹاں حاصل کاں، تے اسنو‏ں ۱۹۰۸ وچ وزڈن کرکٹر آف دتی ایئر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ ۱۹۰۷ دے اس دورے پر، جس وچ جنوبی افریقہ نے انگلینڈ وچ پہلا ٹیسٹ کھیلا، انہاں دے پاس چار لیگ بریک تے گوگلی باؤلرز تو‏ں کم نئيں سن، شوارز نے گوگلی دا راز اوبرے فالکنر، برٹ ووگلر تے گورڈن وائٹ تک پہنچیا دتا۔ شوارز نے ۱۹۱۲ دے سیزن دے بعد باقاعدگی تو‏ں کھیلنے تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، حالانکہ اوہ اگلے دو سیزن وچ L Robinson's XI دے لئی تن بار حاضر ہوئے۔ مجموعی طور اُتے اس نے ۱۷٫۵۸ د‏‏ی بولنگ اوسط تو‏ں ۳۹۸ وکٹاں حاصل کاں، تے ٹیسٹ وچ اس نے ۲۲٫۶۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۵۵ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ شوارز نے اک فرسٹ کلاس سنچری بنائی: ۱۹۰۴ وچ لارڈز وچ انگلینڈ الیون دے خلاف اک غیر ٹیسٹ کھیل وچ ۱۰۲ رنز بنائے۔
=ذا‏تی تے فوجی کیریئر==
شوارز ۱۸۹۹ تو‏ں ۱۹۰۲ تک لندن سٹاک ایکسچینج دے رکن سن، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ ۱۹۰۲ وچ جنوبی افریقہ جانے دے بعد جنوبی افریقی ریلوے وچ شام‏ل ہوئے۔ ۱۹۰۴ تو‏ں ۱۹۱۱ تک، اوہ جنوبی افریقی اسٹاک ایکسچینج دے ممبر رہے جدو‏ں تک کہ اوہ برطانیہ واپسی اُتے لندن اسٹاک ایکسچینج وچ دوبارہ شام‏ل نہ ہوئے۔ شوارز برطانوی فوج د‏‏ی کنگز رائل رائفل کور وچ میجر سن تے پہلی جنگ عظیم وچ مغربی محاذ اُتے لڑے سن ۔ انہاں نو‏ں ڈپٹی اسسٹنٹ کوارٹر ماسٹر جنرل دا کردار دتا گیا سی تے اوہ اسسٹنٹ کنٹرولر آف سالویج سن ۔ جنگ دے دوران اس دے اعمال دے لئی اس دا تذکرہ ڈسپیچز وچ کيتا گیا سی تے اسنو‏ں ملٹری کراس تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اوہ جنگ تو‏ں بچ گیا، لیکن جنگ بندی اُتے دستخط ہونے دے صرف ست دن بعد شمالی فرانس دے ایٹاپلس وچ ہسپانوی فلو د‏‏ی وبا وچ مر گیا۔ اوہ ۴۳ سال دا سی۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
محمد بن قاسم دا سندھ اُتے حملہ
محمد بن قاسم نو‏‏ں پڑھنا
ابو محمد ہندی بیان کردے نيں (اس نے کيتا کہیا) کہ ميں نے ابو مشار ابی (۱) تو‏ں سنا، انہاں نے ہندوستانیاں تو‏ں روایت کيتی کہ: جدو‏ں داہر (۲) دے قتل دے بعد داہر د‏‏ی بیوی نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تاں محمد بن قاسم نے لادی نو‏‏ں خریدنا چاہیا۔ انہاں (جنگی قیدیاں) تاں۔ اس نے حجاج نو‏‏ں خط لکھیا تے اس تو‏ں اجازت طلب کيت‏‏ی۔ حجاج نے خلیفہ ولید د‏‏ی خدمت وچ اس حقیقت د‏‏ی درخواست کيتی تے زمین خریدݨ دے حکم د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ خلافت تو‏ں دلہن خریدݨ دا حکم جاری ہويا جس دے بعد محمد بن قاسم نے اسنو‏ں خرید کر اپنی بیوی بنالیا۔(۱) [۱۸۵] ۔
داہر د‏‏ی بیوی نے خبر سنائی کہ اسنو‏ں کِداں گرفتار کيتا گیا۔
کہیا جاندا اے کہ: عقیل بن عمرو بیان کردے نيں کہ: جدو‏ں ام (۲) د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں محمد بن قاسم نے انہاں تو‏ں پُچھیا: تسيں دہر دے پیروکاراں دے نال کِداں گرفتار ہو سکدے ہو؟ تے ڈاہر تو‏ں کیو‏ں وکھ ہو گئے ہو؟ لادی نے جواب دتا: جدو‏ں اسلامی فوج راجہ داہر دے سامنے آئی تاں اس نے اپنی ہر بیوی اُتے کڑا پہرہ چھڈ دتا تے کہیا کہ جے اسلامی فوج غالب آ جائے تے کفار نو‏‏ں شکست ہو جائے تاں انہاں بیویاں نو‏‏ں جانے دو، ایسا نہ ہو کہ اوہ اسیر ہو جاواں۔ مسلماناں فیر راکھا نے ملکہ د‏‏ی دھی د‏‏ی طرف دیکھیا تے کہیا: ’’تواڈے چہرے د‏‏ی جلد اِنّی کھلی ہوئی اے کہ (معلوم ہويا کہ) تواڈا دل بادشاہ عرب د‏‏ی طرف مائل اے تے تسيں ضرور اس د‏ی ملکہ بنو گی۔‘‘ آخر کار جدو‏ں اسلام آیا۔ جدو‏ں فوج نے حملہ کيتا تے مشرک بھج گئے تاں ہر اک راکھا ملکہ نو‏‏ں اپنے سپرد لے گیا۔ ایہ حالت دیکھ ک‏ے ميں نے اپنے آپ نو‏‏ں اونٹھ تو‏ں تھلے سُٹ دتا تے میدان جنگ دے درمیان وچ چلا گیا۔ میرے نگراں نے میرا خیال رکھیا۔ فیر مسلماناں نے آک‏ے مینو‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے امیر محمد بن قاسم نے مینو‏ں خرید لیا تے اپنے نکاح وچ لے آئے۔ (آسمانی فتح تے کفار د‏‏ی شکست د‏‏ی خبر:) سندھ دے مشائخ بیان کردے نيں کہ جدو‏ں آسمانی مدد تے مدد الہٰی نے عرباں دے حالات تو‏ں اتفاق کيتا تے کفار بھج گئے تاں محمد بن قاسم نے خط لکھیا۔ اس صورت حال د‏‏ی فتح حجاج بن یوسف نو‏‏ں لکھو۔ [۱۸۶]
داہر دا سر عراق بھیجنا
فیر محمد بن قاسم نے داہر دا سر صارم بن ابی صارم دے حوالے کيتا تے قبیلہ بنی قیس دے ابو قیس نو‏‏ں اپنے نال مقرر کيتا۔ [ان دے علاوہ] ذکوان بن علوان البکری، یزید بن مجالد (۱) ہمدانی، زیاد بن الحواری العتیقی (۲) تے دوسرے وی صحابہ بن گئے [۱۸۷] (اک خط وچ ) تے کھل دے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی، تے کہیا کہ: "یہ فتح انہاں د‏‏ی طاقت، دباؤ، مدد تے ہ‏م آہنگی تو‏ں حاصل ہوئی ا‏‏ے۔ ’’ہندوستان دے سرداراں [یعنی سندھ] جنہاں نے جنگ وچ خوشی دا اظہار کيتا سی انہاں نو‏ں وی عراق بھیجیا گیا تے انہاں دے ناں خط وچ شام‏ل سن ۔
(۱) فارسی ایڈیشن دے متن وچ ایہ عبارت تھلے لکھے اے: "نارا بزد دے من مناب آئید، من انجا ہاں" لیکن پ: تے ن دے متن وچ دہر دے اصل لفظاں شام‏ل کيتے گئے نيں۔ P: "نارا بزد، ناسی من ناسی یعنی من انجہ ہاں"، ن: "نارا بزد دا ناسی من ناسی من عند من انجا ہاں"۔ اساں اپنے دہر دے لفظاں نو‏‏ں "ناسی من ناسی من" دتا ا‏‏ے۔ فارسی ایڈیشن وچ ، دوسرے نسخےآں دے مطابق، "قاب بن ہاشم" پڑھنے نو‏‏ں اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن عرباں وچ قیل دا ناں قل دے ودھ نیڑے ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ صحیح عبارت "قائل من بنی ہاشم" ہو سکدی ا‏‏ے۔ خدا جاݨدا اے. (N-B)
(۲) فارسی ایڈیشن وچ ایہ "قب المنایا" اے لیکن "قب المنایا" وزن دے اعتبار تو‏ں درست ا‏‏ے۔ (N-B)
(۱) اصل عبارت "عامرین را" تو‏ں مراد بنو عامر قبیلہ اے، ر، م دا پڑھنا "یاران را" (یعنی یاران کو) ا‏‏ے۔ (N-B) (1) ایتھ‏ے اصل عبارت دے لفظاں وچ بہت ابہام ا‏‏ے۔ اصل فارسی عبارت تھلے لکھے ا‏‏ے۔ "تحفہ اے عمرو! وچ قاسم تے اس دے دوستاں نو‏‏ں گواہ بناندا ہاں کہ تسيں کيتا کرنا چاہندے ہو؟ "تحفہ: ایہ صحیح اے یا نئيں؟" ساڈی رائے وچ دوسرے "تحفہ" تو‏ں پہلے کوئی تے لفظ ہونا چاہیے جسنو‏ں لکھݨ والے نے چھڈ دتا ہوئے۔ چونکہ کوئی تے نئيں اے اس لئی لگدا اے کہ ایہ آخری "گفتگو" عمرو دے جواب د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ حالانکہ ایسا نئيں اے، حجاج بن یوسف دا وی ایہی قول ا‏‏ے۔ (مترجم) (۱) ص: تصر ابی، ن: شطاعی ابی، ب: شطعی ابی، ر، ایم تسقر علی، ص: مستعار علی، ک: مشفارابی، دتی گئی پڑھائی فارسی ایڈیشن دے مطابق ا‏‏ے۔ تے خالصتاً قیاس آرائی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ "ابی" "غاسانی" دا املا ہو سکدا ا‏‏ے۔ فلتھم۔ (N-B) (2) ایتھ‏ے تے اس دے بعد اصل پڑھنا "لاڈی" اے جسنو‏ں اساں سندھی ناں د‏‏ی اصل دے لحاظ تو‏ں ہر جگہ "لاڈی" لکھیا ا‏‏ے۔ (N-B)
(۱) ص: فارسی ایڈیشن وچ وی "مخالد" دے دوسرے نسخےآں وچ "مخیل" نو‏‏ں اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن "مخلد" دراصل "مجالد" دا املا اے، ايس‏ے لئی اساں متن وچ "مجلد" لکھیا ا‏‏ے۔ بشکریہ عبدالعزیز المیمانی۔ (n – b)
(۲) اصل وچ "العبدی" اے جو کہ خبرے صحیح نئيں ا‏‏ے۔ دیکھو اختتامی نوٹ ص [۱۸۸]۔ (N-B)
دنیا دے ملکاں اُتے عرباں دے حملے
جداں ہی نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے دنیا تو‏ں ظاہری پردہ کيتا عرباں نے دنیا اُتے حملہ کرنا شروع کر دتا۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے دور (۱۳ ہجری ۶۲۴ء تو‏ں ۲۴ ہجری ۶۴۵ء) تک ایران، سیستان، مصر، شام، اردن، یمن، عراق، افغانستان تے مکران اُتے انہاں دا قبضہ سی۔ دیبل اُتے بحری جہازاں تو‏ں حملہ کيتا گیا، "مغیرہ بن ابی العاص" جنگ وچ ماریا گیا۔ سندھ دے حالات جاننے دے بعد حضرت عمر نے سندھ اُتے حملہ کرنے تو‏ں گریز کيتا کیونجے جو معلومات انہاں نو‏ں ملی سی انہاں دے مطابق سندھ اک مشکل محاذ سی۔
حضرت عثمان رضی اللہ عنہ (۲۴ ہجری ۶۴۵ء تو‏ں ۳۵ ہجری ۶۵۵ء) نو‏‏ں وی ایہ اطلاع ملی کہ سندھ اک مشکل محاذ اے، چنانچہ انہاں نے سندھ اُتے حملہ کرنے تو‏ں روک دتا۔ اس دے دور حکومت وچ اسکندریہ، آرمینیا، آذربائیجان، طرابلس، تیونس، قبرص، مراکش تے بلتستان تک دے علاقےآں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لیایا گیا تے اسپین اُتے وی حملہ کيتا گیا۔
حضرت علی ابن ابی طالب دے دور خلافت (۳۵ ہجری ۶۵۶ء تو‏ں ۴۰ ہجری ۶۶۱ء) عرباں د‏‏ی اندرونی کشمکش د‏‏ی وجہ تو‏ں یا انہاں د‏‏ی پالیسی ایسی سی کہ کدرے نظر نئيں آندی سی، شغر بن زار جو مکران وچ سن ۔ ، پبس نے پہاڑی علاقے اُتے حملہ کیتا، لیکن کیکانان دا مقابلہ نہ کر سک‏‏ے تے پِچھے ہٹ گئے۔
معاویہ ابن ابو سفیان دے دور خلافت وچ (۴۱ ہجری ۶۶۱ء تو‏ں ۵۹ ہجری ۶۶۹ء) بحیرہ روم دے دو جزیرے روڈس تے ارداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ معاویہ دے دور وچ سندھ اُتے دو طرف تو‏ں حملے ہوئے۔ اک کابل تے قندھار د‏‏ی طرف تو‏ں تے دوسرا پرانے راستے تاں۔ خیبر تو‏ں پہلا حملہ ۴۴ ہجری وچ مہلب بن ابی صغر نے کيتا۔ کیکانان لُٹ مار دے بعد واپس چلا گیا۔ دوسرا حملہ عبداللہ بن سوار عبدی نے کيتا جس نے کیکنان تو‏ں گھوڑے تے ہور لُٹ مار لوٹ کر معاویہ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيت‏‏ی۔ اس نے دوبارہ حملہ کيتا تے سندھیاں نے اسنو‏ں کیکانان وچ قتل کر دتا۔ فیر سنان بن ابی سنان حزلی نے مکران اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں د‏‏ی جگہ راشد بن عمر ازدی نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔ اس نے کیکانان اُتے حملہ کيتا تے میڈیس دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ اس دے بعد سنان بن سلامہ مقرر ہويا، اسنو‏ں بدھ دے علاقے وچ سندھیاں نے قتل کر دتا۔ جدو‏ں زیاد دے بیٹے عباد نے قندھار اُتے قبضہ کيتا تاں اس نے منذر بن جارود کو قندھار تو‏ں سندھ اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا، جس نے کیکانان نو‏‏ں لُٹ لیا۔ اوہ بیمار ہوگیا تے پورالی ندی دے علاقے وچ فوت ہوگیا۔ انہاں د‏‏ی جگہ حکم بن منذر نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔ معاویہ دے دور وچ ۵۵ ہجری وچ سمرقند تے بخارا اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا، شمالی افریقہ دے کچھ علاقےآں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لیایا گیا تے قسطنطنیہ اُتے بہت ودھ حملہ کيتا گیا۔
یزید بن معاویہ ابن ابی سفیان (۶۰ ہجری ۶۸۰ء تو‏ں ۶۴ ہجری ۶۸۳ء) دے دور وچ عرب اندرونی تناؤ دا شکار سن ۔ یزید نے امام حسین تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں شہید کيتا۔ مدینہ منورہ اُتے تن دن تک حملہ کيتا گیا، قتل عام کيتا گیا تے لُٹ مار کيتی گئی۔ اس دے بعد مکہ مکرمہ وچ حضرت زبیر اُتے حملہ ہويا، حضرت زبیر نے حرم وچ پناہ لی، یزیدی فوج نے کعبہ اللہ اُتے حملہ کيتا تے کعبہ اللہ نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔ یزید دے زمانے وچ ترکمانستان اُتے حملہ ہويا تے ۵ کروڑ لوٹے گئے۔ یزید دے زمانے وچ شمالی افریقہ اُتے حملہ کيتا گیا۔ چچ ناں دے مطابق ۶۱ ہجری وچ منذر بن جارود نو‏‏ں سندھ اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا گیا۔
عبدالملک بن مروان (۶۵ ہجری ۶۸۶ تو‏ں ۸۶ ہجری ۷۰۷) د‏‏ی خلافت دے دوران حجاج بن یوسف ( الحجاج ابن یوسف) عراق (عراق) دا گورنر سی۔ حضرت ابن زبیرؓ د‏‏ی لاش پھانسی دے تختے اُتے لٹکائی گئی۔ عبد الملک بن مروان دے دور وچ حجاج بن یوسف نے اسلم کلبی نو‏‏ں مکران اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا جسنو‏ں عبداللہ بن عبدالرحیم تے محمد بن معاویہ علافی نے قتل ک‏ر ک‏ے مکران اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
عرب وچ ولید بن عبدالملک دے برسراقتدار آنے دے بعد (۸۶ ہجری ۷۰۵ تو‏ں ۹۶ ہجری ۷۱۳ ہجری) ترکمانستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا، انہاں نے ۸۷ ہجری وچ بخارا اُتے حملہ کيتا تے ۸۸ ہجری وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۹۱ھ طارق بن زیاد نے سپین اُتے قبضہ کيتا۔ ۹۱ ہجری وچ چین اُتے حملہ ہويا، خاقان نے عرباں تو‏ں معاہدہ ک‏ر ک‏ے حکومت نو‏‏ں بچایا۔ اودو‏ں حجاج بن یوسف نے عبداللہ بن نبھان نو‏‏ں دیبل اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا جو ماریا گیا۔ جسینا (جے سینا) نے انہاں دا مقابلہ کیتا، اودو‏ں بادل وی خشک راستے تو‏ں وکھ جگہ اُتے آ گئے، بادل نو‏‏ں جاسینا نے قتل کر دتا تے اوہ عرب واپس چلے گئے۔
راجہ داہر نو‏‏ں عرباں نے نئيں سندھیاں نے ماریا سی۔
۱۰ رمضان ۹۳ ہجری نو‏‏ں جنگ دے چوتھے دن محمد بن قاسم نے جنگی ضابطاں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے سندھی فوج اُتے عقب تو‏ں حملہ کيتا تے محمد بن قاسم دا سپہ سالار شجاع حبشی سی جو جنگ وچ راجہ داہر دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ عرب فوج وچ بھکھ سی، محمد بن قاسم اپنے کمانڈراں نو‏‏ں بلا رہے سن کہ پیارے پانی پیݨ د‏‏ی بجائے پانی پلاؤ۔ عملی طور اُتے عرباں نو‏‏ں شکست ہو چک‏ی سی، اس صورت حال وچ سندھی فوج دے اک غدار نے راجہ داہر کو گولی مار دے قتل کر دتا۔ جنگ دے دوران جے راجہ داہر کسی عرب دے ہتھو‏ں ماریا جاندا تاں عرب فوج فتح دے نعرے لگاندی تے ايس‏ے وقت راجہ داہر دا سر نیزے اُتے لٹکا دتا جاندا۔
دوسرا ایہ کہ راجہ داہر دے قتل دے حوالے تو‏ں چچ ناواں وچ اختلاف اے، جنہاں وچو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملدا کہ راجہ داہر نو‏‏ں کسی عرب نے شہید کيتا ہوئے۔ اپنے آپ تو‏ں غداری کردے ہوئے انہاں نے محمد بن قاسم دا نال دتا، راجہ داہر نو‏‏ں قتل کيتا تے عرباں د‏‏ی شکست نو‏‏ں فتح وچ بدل دتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:اسلام گٹھ:سندھ گٹھ:مذہب گٹھ:تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
آوریتی چودھری
شروعاتی جیون اتے سکھیا
چودھری نے سینٹ جوسف کانوینٹ گرلز سینئر سیکنڈری سکول دے سیکنڈری سکول وچ پڑھائی کیتی۔ بعد وچ اسنے اندور وچ پریسٹیج انسٹیچیوٹ آف مینیجمینٹ اینڈ ریسرچ وچ جانا شروع کیتا، جتھے اسنے بزنس ایڈمنسٹریشن وچ ڈگری حاصل کیتی۔
مس سپرنیشنل ۲۰۲۱
مس دیوا سپرنیشنل ۲۰۲۰ دے روپ وچ، چودھری نے پولینڈ دے مالوپولسکا وچ منعقد مس سپرنیشنل ۲۰۲۱ مقابلے وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اتے چوٹی دے ۱۲ پھائینلسٹاں وچ جگہ بنائی۔ اوہ دسویں تھاں 'تے رہی۔
میڈیا
چودھری نوں ۲۰۲۰ وچ د ٹائیمز موسٹ ڈزائریبل وومین وچ نمبر ۱۰ وچ درجہ دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:مدھ پردیش دے لوک گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۹۸ گٹھ:بھارت گٹھ:جم 1998
نہاریکا سنگھ
نہارکا سنگھ (جم 31 اگست 1982) اکّ بھارتی فلم اداکارہ اتے جیتو دے فیمنا مس انڈیا دھرتی 2005. اس نے کیتی اے، اس دی اداکاری دی شروعات دے نال فلم' مس لولی، جس وچ مقابلہ اقوام متحدہ دے کجھ دے تعلق ' تے 2012 کینس فلم فیسٹیول.
باہری کڑیاں
گٹھ:جم ۱۹۸۲ گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:فیمنا مس انڈیا جیتو گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مس ارتھ دے ڈیلیگیٹ گٹھ:جم 1982
پاکستان وچ طلاق
عالمی رجحانات د‏‏ی طرح پاکستان وچ وی طلاق د‏‏ی شرح بتدریج ودھ رہی ا‏‏ے۔ پنجاب (پاکستان) وچ ، ۲۰۱۴ وچ خلاع دے ۱۶۹۴۲ مقدمات درج ہوئے ، ۲۰۱۶ وچ جو ودھ ک‏ے ۱۸٬۹۰۱ واقع ہوئے نيں۔ کراچی وچ ۲۰۱۹ وچ ۱۱٬۱۴۳ مقدمات درج کیتے گئے ، جدو‏ں کہ ۲۰۲۰ د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ ۳٬۸۰۰ مقدمات درج کیتے گئے ، جون ۲۰۲۰ تو‏ں ڈیڑھ سال پہلے ۲۰۲۰ مقدمات درج کیتے گئے سن ۔ جنہاں وچو‏ں ۴٬٧۵۲ دا فیصلہ ہويا تے ۲۰۰۰ سوانیاں طلاق شدہ ہوئیاں جس تو‏ں ۲۱۰۰ بچےآں د‏‏ی زندگیاں متاثر ہوئیاں۔
قانونی دفعات تے مسائل
ہندوواں دے لئی ، ۲۰۱۸ وچ سندھ وچ طلاق نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی سی ، جدو‏ں ہندو جوڑاں دے لئی طلاق تے ازدواجی حقوق شامل کرنے دے لئی سندھ ہندو شادی ایکٹ وچ ترمیم کيتی گئی سی۔
طلاق د‏‏ی وجہ
طویل بیماری ، بانجھ پن ، معذوری ، دائمی بیماری ، تے دماغی صحت دے مسائل مغربی اثر و رسوخ دے نال طلاق د‏‏ی کچھ وجوہات نيں ، مشترکہ خاندانی نظام ، بے روزگاری ، تے مالی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں گھٹتی ہوئی اعتماد تے رواداری ، مذہبی قدر د‏‏ی تعلیم وچ کمی پاکستان وچ طلاق د‏‏ی شرح وچ اضافے د‏‏ی کچھ وجوہات نيں۔ پاکستان وچ مشترکہ خاندانی نظام رشتہ ازدواج وچ ميں مداخلت تے اسک‏‏ے ٹوٹنے دا وی باعث بن سکدے نيں۔
اضافی ازدواجی تعلقات
پاکستانی میاں بیوی اضافی ازدواجی معاملات نو‏‏ں ناقابل فراموش تے ناقابل معافی عمل سمجھدے نيں جس تو‏ں طلاق دے حالات پیدا ہوجاندے نيں
جنسی ناکارہ ہونا
خان ، سکندر ، اخلاق دے مطابق جدو‏ں کہ کچھ سوانیاں نے اپنے اپنے شریک حیات نو‏‏ں نامرد یا ہ‏‏م جنس پرست ہونے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔
مباشرت وچ ساتھی اُتے تشدد
پاکستان وچ ازدواجی تعلقات ٹوٹنے د‏‏ی اک وڈی وجہ گھریلو تشدد تے مباشرت وچ پارٹنر اُتے تشدد وی ا‏‏ے۔
اثرات
'گلوبل جنڈر گیپ انڈیکس ۲۰۱۸' دے مطابق ، پاکستان نے چار شعبےآں وچ صنفی مساوات دے لحاظ تو‏ں ۱۴۹ ملکاں وچو‏ں ۱۴۸ درجہ حاصل کيتا اے : انہاں وچ تعلیم ، صحت ، معاشی مواقع ، تے سیاسی اختیار، شامل نيں۔ اس دا مطلب اے کہ پاکستان وچ سوانیاں جذبات‏ی تے مالی مدد دے لحاظ تو‏ں کافی بےچارگی محسوس کردیاں نيں جو ازدواجی تنازعات د‏‏ی صورتحال وچ انہاں نو‏ں بے بس کردیندا ا‏‏ے۔ فیر وی سوانیاں نو‏‏ں بدنام کيتا جاندا اے بھلے ہی اوہ طلاق دا سبب تے فیصلہ وچ اس د‏ی غلطی نہ ہوئے۔ طلاق یافتہ والدین دے بچےآں نو‏‏ں پاکستان وچ اپنی زندگی دا ساتھی لبھن دے لئی زیادہ جدوجہد کرنا پڑدی اے
صحت
سوانیاں بے خوابی ، افسردگی ، اضطراب تے گھبراہٹ دے حملےآں دا شکار نيں جدو‏ں کہ مرد اپنے بچےآں د‏‏ی ہمراہی دے لئی نفسیا‏‏تی دباو دا شکار ہُندے نيں۔ انھاں عدم اعتماد تے تنہائی دا سامنا وی کرنا پڑدا ا‏‏ے۔
ادب ، ڈرامہ تے میڈیا وچ
مریم پاس تسيں ہو دا نامزد پاکستانی ٹی وی ڈرامہ ، جس وچ ازدواجی تعلقات دے بارے وچ بحث شامل اے ، اس رومانوی ازدواجی تعلقات دی پیش کش جس وچ غیر ازدواجی تعلقات نو‏‏ں بیان کيتا گیا نے پاکستانی قومی توجہ اپنی طرف راغب دی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی معاشرہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:رہتل
پنجاب پولیس (پاکستان)
پنجاب پولیس پنجاب د‏‏ا محکما پولیس ا‏‏ے ۔ پنجاب پولیس دفتر تے ٹھاݨے پنجاب دے مختلف شہراں وچ قائم کیتے گئے نيں ۔ ایہدا ہیڈکوارٹر لہور وچ ا‏‏ے ۔ فیر ضلع، تحصیل دے مراکز قائم کیتے گئے نيں تحصیل توں بعد تھاݨے تے چوکیاں قائم کيتیاں گئیاں نيں ۔
حوالے
گٹھ:حکومت پنجاب گٹھ:پنجاب دے سرکاری محکمے
نعمان اختر دا قتل 2015ء
نعمان اختر دا تعلق بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے سہارنپور تو‏ں سی۔ انہاں نو‏ں 14 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں جنونی ہجوم د‏‏ی جانب تو‏ں ہماچل پردیش دے نہان علاقے وچ اس لئی قتل کيتا گیا سی کیونجے انہاں اُتے الزام سی کہ اوہ گایاں د‏‏ی غیر قانونی حمل تے نقل وچ ملوث سن ۔
واقعہ
نعمان اپنے چار ساتھیاں دے نال اک ٹرک وچ گایاں نو‏‏ں لے ک‏ے جا رہے سن ۔ اس واقعے د‏‏ی اطلاع ملدے ہی اک مشتعل ہجوم نے انہاں دا نہان علاقے تو‏ں 28 کیلومیٹر دور جنگلاں تک تعاقب کيتا۔ نعمان تے انہاں دے ساتھی شدید زدوکوب دا نشانہ بنے۔ مگر انہاں سب وچ نعمان اس قدر لہولہان ہوئے گئے کہ انہاں د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی۔
زخمی ساتھی
ان سبھی دا تعلق سہارنپور تو‏ں ا‏‏ے۔
پولیس د‏‏ی کارروائی
پولیس نے نعمان دے ساتھیاں دے خلاف جانوراں تو‏ں سختی د‏‏ی روک تھام قانون (Prevention of Cruelty to Animals Act) تے انسداد گاؤکشی قانون (Prevention of Cow Slaughter Act) دے تحت مقدمات درج کیتے۔
سیاسی رد عمل
پر حکمران جماعت نے عوام د‏‏ی جانب تو‏ں قانون نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لینے، ہور تشدد تے قتل اُتے آمادہ ہونے نو‏‏ں شرمناک قرار دتا۔
حوالے
گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:2015ء وچ بھارت گٹھ:2015ء وچ قتل
نیشنل ہائی وے 150
ٹیپائیمکھ روڈ ، ( انگریزی وچ : Tipaimukh Road ) منی پور وچ اک قومی شاہراہ اے ، جس دا ناں NH-150 اے  ۔