cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مایا دی ہسپانوی فتح
1540–46 ، شمالی یوکاتان وچ فتح تے آبادکاری
چھوٹی عمر دے کزن مونٹیجو نے چاہو وچ کینول مایا نال ملاقات کيت‏ی ، جو توہو تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔ 6 جنوری 1542 نو‏‏ں اس نے دوسری مستقل ٹاؤن کونسل د‏‏ی بنیاد رکھی ، جس نے نويں نوآبادیات‏ی قصبے نو‏‏ں میرڈا کہیا۔ 23 جنوری نو‏‏ں ، منی دے مالک ، توتول ژیو ، امن تو‏ں ہسپانوی خیمے تو‏ں مریڈا وچ پہنچے۔ انہاں نے اپنے فائدے دے لئی منائے جانے والے رومن کیتھولک عوام د‏‏ی طرف تو‏ں بہت متاثر کيتا تے نواں مذہب اختیار کيتا۔ توتول ژؤ شمالی یوکاتان دے سب تو‏ں طاقتور صوبے دا حکمران سی تے اسپین دے سامنے اس دے فرمانبرداری تے عیسائیت قبول کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ نما دے مغربی صوبےآں دے بادشاہاں نو‏‏ں ہسپانوی حکمرانی نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی ترغیب دتی گئی سی۔ مشرقی صوبےآں نے ہسپانوی کامیابیاں دے خلاف مزاحمت جاری رکھی۔
8 نومبر 1546 نو‏‏ں مشرقی صوبےآں دے اتحاد نے ہسپانویاں دے خلاف مربوط بغاوت دا آغاز کيتا۔ جزیرہ نما تو‏ں حملہ آوراں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش وچ صوبہ کپول ، کوچوا ، سوتوٹا ، ٹیز ، اوائیمل ، چیتومل تے چکنچل نے اتحاد کيتا۔ ایہ بغاوت چار ماہ تک جاری رہی۔  اٹھارہ ہسپانویاں نے مشرقی شہراں وچ حیرت دا اظہار کيتا ، تے انھاں قربانیاں دتیاں گئیاں ، تے 400 تو‏ں ودھ اتحادی مایا ہلاک ہوگئياں۔ مریڈا تے کیمچے آنے والے حملے تو‏ں پہلے ہی پیش گو سن ۔ مونٹیجو جوان تے اس دا کزن کیمچے وچ سن ۔ مونٹجو ایلڈر دسمبر 1546 وچ چیپاس تو‏ں مرڈا پہنچے ، چمپوٹن تے کیمپچ تو‏ں کمک جمع ہوئے۔ باغی مشرقی مایا آخر کار اک ہی جنگ وچ شکست کھا گئی ، جس وچ ویہہ ہسپانوی تے کئی سو اتحادی مایا ہلاک ہوگئياں۔ اس جنگ نے جزیرہ نما یکاٹن دے شمالی حصے نو‏‏ں حتمی فتح قرار دتا۔   اس بغاوت تے ہسپانوی ردعمل دے نتیجے وچ ، مشرقی تے جنوبی علاقےآں دے مایا دے بوہت سارے باشندے انتہائی جنوب وچ واقع ، غیر فتح شدہ پیٹن بیسن د‏‏ی طرف بھج گئے۔
17 ويں صدی دے اوائل وچ
کوکوولو تے اماتیک دے رہنماواں نے ، ہسپانوی کارروائی کيت‏‏ی دھمکی د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، 190 ٹوکیووا د‏‏ی اک جماعت نو‏‏ں اپریل 1604 وچ اماتیک ساحل اُتے آباد ہونے اُتے راضی کيتا۔ نويں آباد کاری وچ فوری طور اُتے آبادی وچ کمی دا سامنا کرنا پيا۔ 1628 وچ مانچے چوول دے شہراں نو‏‏ں ویرپاز دے گورنر دے زیر اہتمام رکھیا گیا ، تے فرانسسکو مورین انہاں دا کلیسا دے سربراہ سن ۔ مورن نے ہسپانوی فوجیاں نو‏‏ں علاقے تو‏ں اٹزا تو‏ں شمال وچ چھاپےآں تو‏ں بچانے دے لئی اس علاقے وچ منتقل کردتا۔ اس علاقے وچ نويں ہسپانوی فوجی دستہ جس نے پہلے ہسپانوی فوج د‏‏ی بھاری موجودگی نئيں دیکھی سی ، مانچے نو‏‏ں بغاوت اُتے اکسایا ، جس دے بعد دیسی بستیاں نو‏‏ں ترک کردتا گیا۔
1525 وچ کورٹس دے دورے دے بعد ، کسی وی ہسپانوی نے لگ بھگ سو سالاں تو‏ں نوجپیٹن دے جنگجو اتزہ باشندےآں نال ملن د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ سن 1618 وچ فرانسسکان دے دو فوجی ماریڈا تو‏ں سینٹرل پیٹن وچ ہن وی کافر اٹزا دے پرامن تبادلاں د‏‏ی کوشش کرنے دے مشن اُتے روانہ ہوئے۔ بارٹولو ڈے فونسالیڈا تے جاں ڈی اوربیٹا دے نال کچھ عیسائی مایا موجود سن ۔ انھاں موجودہ کان اکیʼ دے ذریعہ نوجپٹین وچ خوب پذیرائی ملی ا‏‏ے۔ اٹزا نو‏‏ں تبدیل کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں ، تے حملہ آوراں نے نوجاپٹین نو‏‏ں اٹزا بادشاہ دے نال دوستانہ شرائط اُتے چھڈ دتا۔ اکتوبر 1619 وچ پیر واپس آئے ، تے اک بار فیر کان اک a نے دوستانہ انداز وچ انہاں دا استقبال کيتا ، لیکن اس بار مایا دا پجاری دشمن سی تے مشنریاں نو‏‏ں کھانا یا پانی دے بغیر بے دخل کردتا گیا سی ، لیکن مریدہ دے سفر وچ اوہ زندہ بچ گیا سی۔
ان قتل عام دے بعد ، آک کٹزکاب دے مایا دے گورنر ، فرنینڈو کمال ، اجاکن پول نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی 150 مایا تیراندازےآں دے نال روانہ ہوئے۔ گرفتار شدہ اٹزا کپتان تے اس دے حواریاں نو‏‏ں ہسپانوی کیپٹن انتونیو مانڈیز ڈی کینزو دے پاس واپس لے جایا گیا ، تشدد دے تحت پوچھ گچھ کيتی گئی ، مقدمہ چلایا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ انہاں واقعات نے 1695 تک اٹزا نال رابطہ کرنے د‏‏ی ہسپانوی کوششاں نو‏‏ں ختم کردتا۔  1640 د‏‏ی دہائی وچ اسپین وچ داخلی تنازعہ نے حکومت نو‏‏ں نامعلوم سرزمیناں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں روکیا۔ ہسپانوی تاج نو‏‏ں اگلی چار دہائیاں تک اس نوآبادیات‏ی مہم جوئی وچ وقت ، رقم یا دلچسپی د‏‏ی کمی سی۔
17 ويں صدی دے آخر وچ
1692 وچ باسکی نوکرگاہ مارٹن ڈی اروسیا ای اریزمنڈی نے ہسپانوی بادشاہ تو‏ں مرڈا تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف اک گلی میٹھی کالونی نال رابطہ قائم کرنے دے لئی اک سڑک د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، اس عمل وچ کِسے وی آزاد مقامی آبادی نو‏‏ں نوآبادیات‏ی اجتماع وچ شامل کرنے د‏‏ی ضرورت تھی ۔ ایہ جنوبی پیٹن دے لکنڈن تے مانچے چوول تے دریائے اسوما سنتہ دے اوپری حصےآں نو‏‏ں مسخر کرنے دے اک وڈے منصوبے دا حصہ سی۔ مارچ 1695 دے آغاز وچ ، کیپٹن الونسو گارسیا ڈی پردیس نے 50 ہسپانوی فوجیاں دے اک گروپ د‏‏ی جنوب وچ کیجاچی دے علاقے وچ رہنمائی کيتی۔  اوہ مسلح کیجاچی مزاحمت تو‏ں ملیا ، تے اپریل دے وسط وچ پِچھے ہٹ گیا۔
مئی 1695 دے وسط وچ ، گارسیا نے اک بار فیر جنوب مغرب کیمپچیک تو‏ں مارچ کيتا ، 115 ہسپانوی فوجی تے 150 مایا سازاں دے علاوہ مایا مزدوراں دے نال۔  اس مہم وچ مایا سازاں د‏‏ی دو کمپنیاں نے شرکت کيتی۔  گارسیا نے چونٹودی ميں اک قلعے د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا ، تقریبا some 25 لیگ (تقریبا (65)   میل یا 105   کلومیٹر) جھیل پیٹین اتزی دے شمال وچ ، جس نے کیمینو ریئل ("رائل روڈ") منصوبے دے لئی اہ‏م فوجی اڈے دے طور اُتے کم کيتا۔
چونکیچ دے لاوارث کیجاچے قصبے دے نیڑے مقامی مسکیناں د‏‏ی سجاکچین کمپنی تقریبا 25 کیجاچی دے نال جھڑپ وچ مصروف سی۔ متعدد تفنگچی زخمی ہوگئے ، تے کیجاچے چوٹ دے بغیر پِچھے ہٹ گئے۔ کمپنی نے دو ویران بستیاں تو‏ں وڈی مقدار وچ ترک شدہ کھانا ضبط کيتا تے فیر پِچھے ہٹ گیا۔ [290] فرانسسکان دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے جس د‏‏ی سربراہی آندرس ڈی آوینڈاسو د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی سی ، چونپچ کیجاچے د‏‏ی تلاش د‏‏ی جس نے سجاکبچین دے مسکیناں نو‏‏ں مصروف کردتا سی لیکن اوہ انہاں نو‏‏ں لبھ نئيں سک‏‏ے سن ، تے ایوانڈا مریدہ واپس آگئے۔ دراں اثنا ، فرانسسکیو‏ں دا اک ہور گروپ سڑک کنڈراں نو‏‏ں کیجاچے دے علاقے وچ جانے دے بعد جاری رہیا۔ [292] 3 اگست دے لگ بھگ گارسیا اپنی پوری فوج نو‏‏ں چونپِچ منتقل کرداں ،  تے اکتوبر تک ہسپانوی فوجیاں نے دریائے سان پیڈرو دے منبع دے نیڑے خود نو‏‏ں قائم کرلیا سی۔  نومبر تک ززوٹوکی نو‏‏ں 86 فوجیاں تے ہور افراد دے نال چنٹودی ميں گھیرا دتا گیا۔ دسمبر 1695 وچ 250 فوجیاں دے نال مرکزی فورس نو‏‏ں تقویت ملی ، جنہاں وچو‏ں 150 ہسپانوی تے پرڈو تے 100 مایا ، مزدوراں تے نوکراں دے نال سن ۔
فرانسسکی مہم ، ستمبر 1695 - جنوری 1696
جوان ڈی سان بوناونٹورا دا چھوٹا گروپ فرانسسکاں 30 اگست 1695 نو‏‏ں چونٹوکی پہنچیا۔ نومبر 1695 دے اوائل وچ ، دو فرانسسکیو‏ں نو‏‏ں پاکیکیم وچ اک مشن دے قیام دے لئی بھیجیا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں کیکیکو (مقامی چیف) تے اس دے کافر نے خوب پذیرائی دی۔ پادری. پاکقیم نويں ہسپانوی سڑک تو‏ں کافی دور سی کہ ایہ فوجی مداخلت تو‏ں آزاد سی ، تے حملہ آوراں نے چرچ د‏‏ی عمارت د‏‏ی نگرانی د‏‏ی جو کہ کیجاچے دے علاقے وچ سب تو‏ں وڈا مشن قصبہ سی۔ باتادی ميں اک ہور چرچ تعمیر کيتا گیا سی جس وچ 100 تو‏ں زیادہ کیجاچے مہاجرین د‏‏ی شرکت کيت‏ی جائے جو اک ہسپانوی لشکر د‏‏ی نگرانی وچ اوتھ‏ے جمع ہوئے سن ۔ اک ہور چرچ تزکوٹو وچ قائم ہويا سی ، جس د‏‏ی نگرانی اک ہور سردار نے د‏‏ی سی۔
فرانسسکان آندرس ڈی آونڈاؤ 13 دسمبر 1695 نو‏‏ں مریڈا تو‏ں رخصت ہوئے ، تے چار ساتھیاں دے ہمراہ 14 جنوری 1696 دے آس پاس نوجپٹین پہنچے۔ فرانسیسکیو‏ں نے مندرجہ ذیل چار دناں وچ 300 تو‏ں ودھ اٹزا بچےآں نو‏‏ں بپتسمہ دتا۔ ایوینڈانو نے کان اکʼ نو‏‏ں عیسائیت قبول کرنے تے ہسپانوی تاج دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، بغیر کسی کامیابی کے۔ اٹزا دے بادشاہ نے اٹزا د‏‏ی پیشگوئی دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ حالے وقت صحیح نئيں سی۔  کان اک نو‏‏ں کووج تے انہاں دے حلیفاں نے فرانسیسیاں نو‏‏ں گھات لگیانے تے مارنے دے منصوبے دے بارے وچ جان لیا ، تے اٹزا بادشاہ نے انہاں نو‏ں ٹیپوج دے راستے مریدہ واپس جانے دا مشورہ دتا۔ [301]
فروری – مارچ 1696
جب جنوری دے وسط وچ کیپٹن گارسیا ڈی پرڈیس چونٹوکی پہنچے تاں ، اس دے پاس صرف 90 سپاہی دے علاوہ مزدور سن ۔  کیپٹن گارسیا دے سینئر افسر ، کیپٹن پیڈرو ڈی زوبیاؤر 60 مسکیٹرس ، دو فرانسسکان ، تے اتحادی یوکیٹک مایا جنگجوواں دے نال پیٹین اتزہ جھیل پہنچے۔ [304] انہاں دے نال نیڑے 40 مایا پورٹرز وی سن ۔  انہاں دے پاس نیڑے نیڑے کینوئے (کشتیاں) پہنچے جنہاں وچ تقریبا 2،000 ، اٹزا جنگجو شامل سن ۔ جنگجو آزادانہ طور اُتے ہسپانوی پارٹی دے نال گھل مل گئے تے انکاؤنٹر وچ اک تصادم دا انحطاط پیدا ہوگیا۔ تقریبا اک درجن ہسپانوی پارٹی اُتے قبضہ کيتا گیا ، تے تن ہلاک ہوگئے۔ ہسپانوی فوجیاں نے اپنی تفنگاں تو‏ں فائرنگ د‏‏ی تے اتزا جھیل دے اس پار اپنے قیدیاں دے نال پِچھے ہٹ گیا ، جس وچ دو فرانسسائ وی شامل سن ۔  7  ہسپانوی پارٹی جھیل دے کنارے تو‏ں پِچھے ہٹ گئی تے کھلی زمین اُتے دوبارہ جمع ہوگئی جتھ‏ے انہاں نو‏ں ہزاراں اٹزا جنگجوواں نے گھیر لیا سی۔ ثوبیاور نے اپنے جواناں نو‏‏ں اک والی اُتے گولی چلانے دا حکم دتا جس وچ 30 تو‏ں 40 دے درمیان ہلاکت ہوگئی۔ ایہ جاندے ہوئے کہ انہاں د‏‏ی نا امید تعداد وچ کمی ہوگئی اے ، ہسپانوی اپنے گرفتار شدہ ساتھیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، چونٹوکی د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔  مارٹن ڈی ارسا نے ہن نوجپٹین اُتے اک مکمل حملہ کرنا شروع کيتا۔  سڑک اُتے کم نو‏‏ں دوگنا کردتا گیا تے چیچی وچ لڑائی دے تقریبا اک مہینے بعد ہسپانوی جھیل دے کنارے اُتے پہنچیا ، جس نو‏‏ں ہن توپ خانے د‏‏ی مدد تو‏ں سپورٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔
اٹزا دے خلاف گوئٹے مالا دا اک مہم 1696 دے اوائل وچ کاہابن تو‏ں شروع ہوئی۔ اک پیش قدمی پارٹی نو‏‏ں اٹزا دے جال وچ لے جایا گیا تے اس مہم دے 87 اراکین ضائع ہوگئے ، جنہاں وچ 50 فوجی ، دو ڈومینکین تے 35 دے نیڑے مایا مدد گار شامل سن ۔ پارٹی د‏‏ی باقی جماعتاں پیٹین اتزی جھیل دے ساحل اُتے پہنچ گئياں ، لیکن جلدی تو‏ں گوئٹے مالا تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں۔
نوجپیتین اُتے حملہ
مارٹن ڈی اروزیا و اریزمنڈی 26 فروری 1697 نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے نال جھیل پیٹین اتزی دے مغربی ساحل اُتے پہنچیا۔ اوتھ‏ے اک بار انہاں نے بھاری ہتھیاراں تو‏ں پاک گیلیٹا حملہ کشتی بنائی ، [312] جس وچ 114 افراد تے کم تو‏ں کم پنج توپ خانے سن ۔ 10 مارچ نو‏‏ں ، ارسوا نو‏‏ں امن وچ یتزا تے یلن سفارتخانہ ملیا ، تے  کان اک  نو‏‏ں تن دن بعد اپنے خیمے دا دورہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ [314] مقررہ دن ، کان ایکʼ پہنچنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اس دے بجائے مایا جنگجو جھیل اُتے کنارے تے کینو وچ جمع ہوئے۔  اس صبح ، کان اک دے راجگڑھ اُتے واٹر بورن حملہ کيتا گیا۔ [6 316] ایہ شہر اک مختصر لیکن خونی لڑائی دے بعد گر گیا جس وچ بوہت سارے اٹزا جنگجو ہلاک ہوگئے۔ ہسپانویاں نو‏‏ں صرف معمولی جانی نقصان ہويا۔  جنگ دے بعد زندہ بچ جانے والے محافظ سرزمین د‏‏ی طرف تیر گئے تے جنگلاں وچ پگھل گئے ، ہسپانوی چھڈ دتے گئے شہر اُتے قابض ہوگئے۔ [8 318] مارٹن ڈی عرسا نے نوجپٹین دا ناں بدل ک‏ے نوسٹرا سیورا ڈا لاس ریمیڈیوس ی سان پابلو ، لگنا ڈیل اتزہ ("ساڈی لیڈی آف ریمڈی تے سینٹ پال ، اٹزا د‏‏ی جھیل") رکھ دتا۔ [319 319؛] کان ایکʼ نو‏‏ں جلد ہی یلن مایا دے حکمران چماچ زولو د‏‏ی مدد تو‏ں پھڑیا گیا۔  کوج بادشاہ وی جلد ہی ہور مایا امرا تے انہاں دے اہل خانہ دے نال مل گیا۔  اِٹزا د‏‏ی شکست دے بعد ، امیریکین وچ آخری خود مختار تے غیر فتح یافتہ مملکت یورپی نوآبادیات دے ہتھو‏ں گئی۔
فتح دے آخری سال
پیٹان دے اٹزا نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی مہم دے دوران ، ہسپانویاں نے مشرق وچ اماتیک جنگلات دے شمال وچ موپن تے ایماتیک جنگلات دے چول مایا نو‏‏ں ہراساں کرنے تے نقل مکانی کرنے دے لئی مسانو‏ں بھیجی۔ انہاں نو‏ں جھیل دے جنوبی کنارے اُتے دوبارہ آباد کيتا گیا سی۔ 18 ويں صدی دے آخر وچ ، مقامی باشندے مکمل طور اُتے اسپینیئرز ، مولاتو تے مخلوط نسل دے ہور افراد اُتے مشتمل سن ، جو کاسلیلو ڈی سان فیلیپ ڈی لارا قلعے تو‏ں وابستہ سن جو جھیل ایزابیل دے دروازے د‏‏ی حفاظت کردے سن ۔  کیریبین ساحل دے مسکیٹو سامبو د‏‏ی جانب تو‏ں مسلسل غلام چھاپےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل ایجابال تے موٹاگوا ڈیلٹا دا زبردست آبادی سی جس نے علاقے د‏‏ی مایا آبادی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کيتا۔ پکڑی گئی مایا نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کيتا گیا ، جو مسکیتو وچ عام رواج سی۔
ستارہويں صدی دے آخر وچ ، جنوبی پیٹن تے بیلیز وچ چول مایا د‏‏ی چھوٹی آبادی نو‏‏ں زبردستی الٹا ویراپاز وچ ہٹا دتا گیا ، جتھ‏ے لوک قرقیʼ آبادی وچ شامل ہوگئے۔ اٹھارہويں صدی دے اوائل وچ ہیچیوٹننگو وچ لیکینڈن جنگل دا انتخاب کيتا گیا سی۔ 1699 تک امواتک ہندوستانیاں دے نال اعلیٰ اموات تے شادی دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمسایہ ٹوکیوگا وکھ لوکاں دے طور اُتے موجود نئيں سی۔  اس وقت دے آس پاس ، ہسپانویاں نے آزاد موپل مایا نو‏‏ں جھیل ازبل دے شمال وچ رہنے والے شہریاں د‏‏ی کمی دا فیصلہ کيتا۔  یوکاٹن نال تعلق رکھنے والے کیتھولک پادریاں نے 1702–1703 وچ پیٹین اتزی جھیل دے آس پاس متعدد مشن شہراں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ زندہ اٹزا تے کووج نو‏‏ں استعمار تے طاقت دے مرکب تو‏ں نوآبادیات‏ی شہراں وچ دوبارہ آباد کيتا گیا۔ انہاں مشن قصبےآں وچ کوج تے اتزہ دے رہنماواں نے سن 1704 وچ بغاوت د‏‏ی ، لیکن اگرچہ ایہ منصوبہ بند اے ، اس بغاوت نو‏‏ں جلد ہی کچل دتا گیا۔ اس دے رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے بیشتر مشن قصبے ترک کردتے گئے۔ سنہ 1708 تک صرف پندرہ مایا وسطی پیٹن وچ ہی رہی ، اس دے مقابلے وچ ایہ تعداد 1697 وچ دس گنیازیادہ سی۔  اگرچہ بیماری زیادہ تر اموات دے لئی ذمہ دار سی ، لیکن ہسپانوی مہم تے دیسی گروپاں دے وچکار انٹرن جنگ نے وی اپنا کردار ادا کيتا۔
ہسپانوی فتح د‏‏ی میراث
ہسپانوی فتح دا ابتدائی جھٹکا اس دے بعد دیسی عوام ، اتحادیاں تے دشمناں د‏‏ی دہائیاں تو‏ں زبردست استحصال کيتا گیا۔ مندرجہ ذیل دو سو سالاں دے دوران نوآبادیات‏ی حکمرانی نے آہستہ آہستہ مسدود لوکاں اُتے ہسپانوی ثقافتی معیارات مسلط کردتے۔ ہسپانوی تخریب کاریاں نے ہسپانوی انداز وچ اک گرڈ پیٹرن وچ رکھی گئی نويں نیوکلیٹیٹ بستیاں تشکیل داں ، جس وچ مرکزی پلازہ ، اک چرچ تے ٹاؤن ہال ، سول حکومت کیت‏‏ی رہائش گاہ سن ، جس نو‏‏ں ایوینٹیمینٹو کہیا جاندا سی۔ آباد کاری دے اس انداز نو‏‏ں ہن وی علاقے دے دیہات تے قصبےآں وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔  کیتھولک مذہب دا تعارف ثقافتی تبدیلی د‏‏ی اصل گڈی سی ، تے اس دے نتیجے وچ مذہبی ہ‏م آہنگی پیدا ہوئی ۔  پرانے عالمی ثقافتی عناصر نو‏‏ں مایا گروپاں نے پوری طرح تو‏ں اپنایا۔  8  سب تو‏ں وڈی تبدیلی کولمبیا تو‏ں پہلے دے معاشی نظام د‏‏ی جگہ یوروپی ٹیکنالوجی تے مویشیاں دے ذریعہ سی۔ اس وچ نویلیتھک اوزار نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی لوہے تے اسٹیل دے اوزاراں تے مویشیاں ، سوراں تے مرغیاں دا تعارف وی شامل ا‏‏ے۔ نويں فصلاں وی متعارف کروائی گئياں۔ اُتے ، گنے تے کافی نے ایداں دے باغات لگیائے جنہاں تو‏ں آبائی مزدوری دا معاشی استحصال ہويا۔  کچھ دیسی اشرافیہ جداں زجیل کاکچیل بزرگ خاندان نوآبادیات‏ی دور تک اک درجہ د‏‏ی حیثیت برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا۔  اٹھارہويں صدی دے دوسرے نصف حصے دے دوران ، بالغ مرد ہندوستانیاں اُتے بھاری بھرکم ٹیکس عائد کيتا جاندا سی ، جنہاں نو‏ں اکثر قرض د‏‏ی تیاری اُتے مجبور کيتا جاندا سی ۔ مغربی پیٹین تے ہمسایہ ملک چیپس بوہت گھٹ آبادی وچ بنے رہے ، تے مایا دے باسیاں نے ہسپانویاں نال رابطہ کرنے تو‏ں گریز کيتا۔
تاریخی ذرائع
متبادل=Painting with three prominent indigenous warriors in single file facing left, wearing cloaks and grasping staves, followed by a dog. Below them and to the right is the smaller image of a mounted Spaniard with a raised lance. To the left and indigenous porter carries a pack fixed by a strap across his forehead, and sports a staff in one hand. All are apparently moving towards a doorway at top left.|کھبے|thumb| [[لینزو ڈی ٹیلکسلا|لینزو ڈی ٹلکسکالا دا اک صفحہ ، جس وچ اک ہسپانوی فتح دار دکھایا گیا اے جس دے ہمراہ ٹیلسکلن اتحادی تے اک مقامی پورٹر ني‏‏‏‏ں۔ ]] گوئٹے مالا د‏‏ی ہسپانوی فتح نو‏‏ں بیان کرنے والے ذرائع وچ خود ہسپانویاں دے لکھے ہوئے خطوط وی شامل نيں ، انہاں وچ 1524 وچ فتح پیڈرو ڈی الوارڈو دے لکھے ہوئے خطوط ، گوئٹے مالا پہاڑاں نو‏‏ں محکوم بنانے د‏‏ی ابتدائی مسانو‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ گونزو ڈی الوارڈو و شاویز نے اک ایسا اکاؤنٹ لکھیا جو زیادہ تر پیڈرو ڈی الوارڈو د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ پیڈرو ڈی الوارڈو دے بھائی جارج نے اسپین دے بادشاہ نو‏‏ں اک ہور اکاؤنٹ لکھیا جس وچ دسیا گیا سی کہ ایہ 1527–1529 د‏‏ی اپنی مہم سی جس نے ہسپانوی کالونی قائم کيتی۔  برنل ڈاؤس ڈیل کاسٹیلو نے میکسیکو تے پڑوسی علاقےآں د‏‏ی فتح دا اک لمبا لمبا خط لکھیا ، ہسٹوریا دے بیسیڈریا ڈی لا فتحستا ڈی لا نیووا ایسپینا ("نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی حقیقی تریخ")؛ گوئٹے مالا د‏‏ی فتح دے بارے وچ اس دا بیان عام طور اُتے الوارادو دے نال متفق ا‏‏ے۔  انہاں نے کارٹیز دے اس مہم د‏‏ی اپنی تفصیل ،  تے چیپاس دے پہاڑاں د‏‏ی فتح دا اک بیان وی شامل کيتا۔  Con  کونسٹیڈور ڈیاگو گوڈوی نے لوئس مارن دے نال چیاپاس د‏ی اپنی جاسوس اُتے تشریف لیائے ، تے چامولا دے باشندےآں دے خلاف لڑائی دا اک بیان لکھیا۔  ہرنن کورٹس نے اپنے کارٹاس ڈی ریلیسیان کے پنجويں خط وچ ہنڈورس نو‏‏ں اپنی مہم دا بیان کيتا۔  ڈومینیکن دا چرچا برٹولومی ڈی لاس کاساس نے ہسپانوی ریاستہائے امریکا اُتے فتح دے بارے وچ اک انتہائی اہ‏م تحریر لکھی سی تے اس وچ گوئٹے مالا وچ ہونے والے کچھ واقعات دے واقعات وی شامل سن ۔
ہسپانوی دے ٹیلسکلن اتحادیاں نے فتح دے اپنے اکاؤنٹس لکھے۔ انہاں وچ ہسپانوی بادشاہ نو‏‏ں اک خط وی شامل سی جدو‏ں مہم ختم ہونے دے بعد انہاں دے خراب سلوک اُتے احتجاج کيتا گیا۔ ہور اکاؤنٹس سوالنامے د‏‏ی شکل وچ سن نوآبادیات‏ی مجسٹریٹس دے سامنے جواب دینے تے معاوضے دے لئی دعوی درج کرنے دے جوابات سن ۔ اسٹائلائزڈ دیسی پینٹوگرافک روایت وچ رنگے ہوئے دو تصویری اکاؤنٹس زندہ بچ گئے نيں۔ایہ لیینزو ڈی کوہکوچولان ، تے لینزو ڈی ٹیلکسلا ني‏‏‏‏ں۔  شکست خوردہ پہاڑی مایا بادشاہت دے نقطہ نظر تو‏ں جِنّی فتح حاصل ہوئی اس دے اکاؤنٹس نو‏‏ں متعدد دیسی دستاویزات وچ شامل کيتا گیا اے ، جنہاں وچ ککچیکل دے اینالز وی شامل ني‏‏‏‏ں۔  ہسپانوی بادشاہ نو‏‏ں شکست خوردہ تزیوتجیل مایا شرافت دا اک خط جس نے 1571 وچ لکھیا سی کہ محکوم لوکاں دے استحصال د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔  فرانسسکو انتونیو ڈی فوینٹس وے گزمن ہسپانوی نسل دے نوآبادیات‏ی گوئٹے مالین مورخ سن جنہاں نے لا ریکاڈیکن فلوریڈا لکھیا۔ ایہ کتاب 1690 وچ لکھی گئی سی تے اسنو‏ں گوئٹے مالا د‏‏ی تریخ دے اہ‏م کماں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔  فیلڈس انوسٹی گیشن نے مقامی آبادی تے فوج دے سائز دے تخمینے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے جو فوینٹیس گو گوزن نے دتی سی۔ 1688 وچ نوآبادیات‏ی مورخ ڈیاگو لوپیز ڈی کوگولوڈو نے اپنے لاس ٹرییس سیگلوس ڈی لا ڈومپیسن ایس ایسپولا این یوکاٹن او سی ہسٹریائی ڈی ایسٹا پروینسیا وچ 1618 تے 1619 وچ ہسپانوی مشنریاں د‏‏ی مہمات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا (" یوکاٹن وچ ہسپانوی تسلط د‏‏ی تن صدیاں ، یا تریخ) اس صوبے دے ")؛ انہاں نے اس د‏ی بنیاد فونسالیڈا د‏‏ی رپورٹ اُتے مبنی بنائی ، جو ہن ختم ہوگئی ا‏‏ے۔
فرانسسکان دے سردار آندرس ایوانڈا ی لیوولا نے 17 ويں صدی دے آخر وچ نوجپٹین دے اپنے سفر دا خود ہی حساب کتاب کيتا۔ جدو‏ں آخر کار 1697 وچ ہسپانویاں نے پیٹن نو‏‏ں فتح کيتا تاں انہاں نے دستاویزات د‏‏ی اک وڈی مقدار تیار کيتی۔  جوآن ڈی ولاگٹیر سوٹو میئر ہسپانوی نوآبادیات‏ی عہدے دار سن جنھاں نے ہسٹوریا ڈی لا کونکویسٹا ڈی لا پروینکیا ڈی ایل اٹزا ، کٹیکسن ، ی پروگریسس ڈی لا ڈی ایل لاکاندن ، یٹراس نایسونس ڈی انڈیوس باربیروز ، ڈی لا میڈیسن ڈی ایل لکھیا سی۔ رائنو ڈی گاتیلا ، اک لیس صوبائی علاقےآں ڈ یوکاٹن این لا اموریکا سیپٹنٹریئل (" اٹزا دے صوبے د‏‏ی فتح د‏‏ی تریخ ، کمی تے اس د‏ی پیشرفت لکاینڈن ، تے وحشی رکڈ انڈین د‏‏ی ہور اقوام ، تے بادشاہت د‏‏ی مداخلت) گوئٹے مالا ، تے شمالی امریکا وچ یوکاٹن دے صوبے ")۔ اس نے پیٹین د‏‏ی تریخ نو‏‏ں 1525 تو‏ں لے ک‏ے 1699 تک تفصیل تو‏ں دسیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:نیو ہسپانیہ وچ سولہويں صدی گٹھ:گواتیمالا وچ ستارہويں صدی گٹھ:میکسیکو وچ ستارہويں صدی گٹھ:گواتیمالا وچ سولہويں صدی گٹھ:میکسیکو وچ سولہويں صدی گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات گٹھ:مایا رہتل گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:میکسیکو دی تریخ
ٹھمنا آئیبون
ٹھمنا آئیبون چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
موٹی چنجوالی ہیلیا
موٹی چنجوالی ہیلیا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
جناح: بھارت، تقسیم، آزادی (کتاب)
جناح : تقسیم و آزادی ہند اک کتاب اے جس نو‏‏ں جسونت سنگھ نے تحریر کیتا اے، جسونت سنگھ بھارت دے سابقہ وزیر خزانہ تے وزیر خارجہ رہ چکے نيں۔ ایہ کتاب پاکستان دے بانی قائد اعظم محمد علی جناح بارے لکھی گئی اے جس وچ تقسیم ہند دے وقت سیاست تو‏ں منسوب حالات و واقعات دا احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ محمد علی جناح اُتے لکھی گئی کِس‏ے وی ہندوستانی سیاست دان د‏‏ی پہلی کتاب ا‏‏ے۔
اس کتاب د‏‏ی تنیڑے رونمائی تن مرتی بھاون وچ منعقد ہوئی، جس وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے دو مرکزی رہنماواں نے وی شرکت کيتی۔
رد عمل
جسونت سنگھ نو‏‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں کڈ دتا گیا تے ایہ فیصلہ پارٹی دے مرکزی اجلاس جو ایل دے ایڈوانی د‏‏ی صدارت وچ 19 اگست نو‏‏ں منعقد ہويا وچ کیتا گیا، پارٹی اجلاس دے بعد جاری ہونے والے اخباری بیان وچ کہیا گیا کہ کِس‏ے وی صورت وچ پارٹی دے نظریات تے دائرہ اخلاق د‏‏ی پامالی برداشت نئيں کيت‏ی جائے گی، جسونت سنگھ د‏‏ی مرکزی رکنیت تے عہدہ معطل کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ گجرات د‏‏ی صوبائی حکومت نے مذکورہ کتاب د‏‏ی ریاست وچ خرید و فروخت اُتے پابندی لگیا دتی تے اس د‏ی وجہ ہندوستان دے پہلے وزیر داخلہ ولبھ بھائی پٹیل بارے جسونت سنگھ دے بیانات نو‏‏ں دسیا گیا سی۔ گجرات د‏‏ی ریاستی حکومت نے بہر حال بعد وچ ایہ پابندی اٹھا لی کیونجے ریاستی عدالت نے حکومت دے پابندی دے فیصلے نو‏‏ں رد کردے ہوئے اس پابندی دے خلاف فیصلہ سنیا دتا۔ بھارت دے کچھ معتبر حلفےآں جس د‏‏ی نمائندگی مارک ٹلی، میگ ہانڈ دیسائی، رام جیٹھ ملانی، نامور سنگھ وغیرہ د‏‏ی جانب تو‏ں اس کتاب تے اس بارے جسونت دے خیالات د‏‏ی حمایت وی کيتی۔ اس حمایت وچ اس گل دا اظہار کیتا گیا کہ محمد علی جناح دے بارے وچ بھارت وچ رائج تاثر تے انہاں دا تقسیم ہند دے بارے ممکنہ کردار دے حوالے تو‏ں بھارتی دانشوراں، سیاست داناں تے عوامی حلفےآں نو‏‏ں ازسر نو جائزہ لینا چاہیے۔ اس کتاب دا پاکستان وچ وسیع پیمانے اُتے جدو‏ں کہ بھارت وچ کچھ حلفےآں وچ انتہائی پزیرائی ہوئی۔ پاکستان وچ اس کتاب د‏‏ی ہزاراں جلداں فروخت ہوئے چکيت‏یاں ناں۔ پاکستان تے بھارت وچ کئی حلفےآں دا خیال ایہ اے کہ اس کتاب تو‏ں تقسیم ہند دے بارے وچ نظریات، واقعات تے تاریخی پس منظر دے بارے جو دونے ملکاں وچ تضادات پائے جاندے رہے نيں انہاں نو‏‏ں نیڑے تو‏ں جاننے دا موقع میسر آئے گا، ہور ایہ کتاب علمی تے تاریخی حلفےآں وچ اس گل دے لئی وی نويں راہاں کھولے گی جو ہندوستان تے پاکستان دے وچکار تنازعات نو‏‏ں بہتر انداز وچ سمجھنے وچ مدد دے سکدے نيں۔ اس دے علاوہ جے اس طرح د‏‏ی کاوشاں دونے ملکاں دے سیاست داناں د‏‏ی جانب تو‏ں پیش کيتی جاندی رہیاں تاں بلاشبہ دونے ملکاں وچ جاری کشیدگی د‏‏ی فضا نو‏‏ں ختم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2009ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کتاباں گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:بھارتی کتاباں گٹھ:پاکستان تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:تقسیم ہند گٹھ:سیاسی کتاباں گٹھ:سیاسیات ہند تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:محمد علی جناح گٹھ:نان فکشن بھارتی کتاباں گٹھ:محمد علی جناح تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:پاکستانی سیاستداناں تو‏ں متعلق کتاباں
ٹینڈا
ٹینڈا اک سبزی دا ناں اے۔ اے گول شکل چ ہوندا اے تے رنگ ہرا ہوندا اے۔ اینوں کچیاں اتار کے ایدا سالن پکایا جاندا اے۔ اے حلق دی نالی نوں تر رکھدا اے۔ اے بلڈ پریشر نوں کم کردا اے۔
ہیلیا ملیری
ہیلیا ملیری چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کویتا بابو
کویتا بابو دا جنم ممبئی وچ ہویا۔ مڈھلا جیون مہانگری ممبئی اتے بنگلور وچ بتیت کیتا۔ کویتا بابو اجکلھ آئی.آئی.سی.ای.آر. ادارے جو موہالی، پنجاب وکھے واقع ہے، دی اسسٹنٹ پروفیسر ہے۔ کویتا بابو انویں زولوجی ڈیپارٹمنٹ دی اپنی سیواواں دے  رہی ہے۔
مڈھلی سکھیا
کویتا بابو نے مڈھلی سکھیا سنت جوزف کالج بنگلور توں حاصل کیتی۔
انعام اتے سنمان
کویتا بابو نوں اگست 2012 وچ ویلکم ٹرسٹ ڈیبیٹی ولوں انعام نال نوازیا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شخصیتاں
درفش کاویانی
درفش کاویانی قدیم ایرانی سلطنتاں دا جنگی جھنڈا سی ، جس نوں ایرانی ہر جنگ چ اگے اگے رکھدے سن تے اسنوں فتح دی علامت سمجھدے سن ۔
تریخ
ایہہ جھنڈا کاوہ یاں کارویش ناں دے اک ایرانی لوہار نے بنائیا سی جس دے پتراں نوں ایران دے بادشاہ ضحاک نے قتل کروا دتا سی تے اینہاں دے ڈکرے کرکے اژدھے دے اگاڑی سٹ سٹے سن ۔ کاوہ نے ضحاک دے خلاف بغاوت کیتی تے تخت دے اصلی وارث فریدون نوں تخت تے بٹھائیا ، اس لڑائی چ اس نے جہڑا جھنڈا اتانہہ چکئیا ، اوہ اسدی دی بٹھی دی پھونکنی دے چم نال بنائیا گئیا سی ، اس لئی ایہہ جھنڈا درفش کاویانی دے ناں نال مشہور ہوگئیا ۔ درفش پرانی فارسی چ جھنڈے نوں آکھدے سن ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایشیا گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
ٹھٹا
ٹھٹا پاکستان دے صوبا سندھ ضلع ٹھٹا وچ کینجھر جھیل دے کول واقع تقریبن 22،000 بائی ہزار لوکاں اُتے مشتمل اک تریخی تھاں ا‏‏ے ۔ ٹھٹا دے بہت سارے تریخی تھ‏‏اں و‏اں تے نوادرات نو‏‏ں یونیسکو دے عالمی ثقافتی ادارے نے عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا ا‏‏ے۔ ایہ شہر کراچی دے چڑھدے پاسے تقریبن 98 کلومیٹر یا 60 میل دے فاصلے اُتے واقع آ ۔ کراچی دے قرب وچ ہوݨ د‏‏ی وجہ نال ایس تریخی و خوبصورت جگہ اُتے سیاحت دے دلدادہ لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد آسانی دے نال ایتھ‏ے پہنچ جاندی اے ۔ خصوصن ستوارا وار چُھٹیاں دے دِناں وچ ایتھ‏ے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد سیر و سیاحت تے تریخی تھ‏‏اںو‏اں ، مزارات، مسیتاں وغیرہ د‏‏ی زیارت لئی آوندی ا‏‏ے ۔ ایہدے اطراف وچ بنجر تے چٹانی کوہستانی علاقا تے دلدلی زمین وی ا‏‏ے ۔ گنیا ایتھ‏ے د‏‏ی سبھ تو‏ں زیادہ کاشت کیتی جاݨ والی فصل اے تے اونٹھاں د‏‏ی افزائش و پیدائش وی آمدن دا نہایت عام ذریعا ا‏‏ے ۔ ایہدے اطراف د‏‏ی کھدائی وچ قدیم تریخی نوادرات ملے نيں جیہڑے زمانا پہلے مسیح نال تعلق رکھدے نيں ۔ ٹھٹا نو‏‏ں سندھ د‏‏ی تریخ وچ کئی اعتبار نال اہمیت حاصل اے ۔ اک زمانے وچ ایتھ‏ے سینکڑیاں درسگاہاں سن ۔ اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ سندھ دا دورہ کرنے والے اک انگریز سیاح نے اعتراف کیتا اے کہ اس نے ٹھٹا وچ 400 دے لگ بھگ ایداں مدارس دیکھے جتھ‏ے دینی و دنیاوی علوم د‏‏ی تعلیم دتی جاندی سی ۔
تریخ
ایس شہر نو‏‏ں سومریاں، سما، ارغون، ترخان تے مغلاں نے اپنا راجگڑھ بنایا ۔ چودہويں صدی عیسوی وچ ایہ شہر نہایت اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے ۔ اوس ویلے ایہ نہ صرف اسلامی فنون دا مرکز سی بلکہ سندھ دا راجگڑھ وی سی ۔ جو 95 سال تک رہیا۔ دہلی دے سلطان محمدتغلق دا انتقال وی اسی شہر وچ ہويا۔ چودھویں صدی تو‏ں لے ک‏ے 1739ء تک ایتھ‏ے سما، ارغون، ترخان تے مغل حکمراناں د‏‏ی حکومت قائم رہی۔ اُتے 1739ء د‏‏ی جنگ کرنال وچ ایران دے بادشاہ نادر شاہ نے ایہدے اُتے قبضا ک‏ر ليا تے اوہدے توں بعد ایس شہر نو‏‏ں بلکل نظر انداز کر دیا گیا ۔ ٹھٹا اسلامی فن تعمیر د‏‏ی تریخی وراثت نال مالا مال اے ۔ جو سولہويں تے ستارہويں صدی وچ بݨائے گئے ۔ ٹھٹا د‏‏ی تریخ تقریبن دوہزار سال تو‏ں ودھ پراݨی ا‏‏ے۔ سولہويں صدی وچ اس عظیم شہر د‏‏ی عظمت د‏‏یاں علامتاں ہن وی کدھرے کدھرے نظر آوندیاں نيں ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ سکندر ایتھ‏ے اپنی فوج دے نال طویل مسافت دے دوران تازہ دم ہوݨ لئی ایتھ‏ے اقامت پزیر ہويا سی جیہدے آثار اک جزیرے وچ ہُݨ وی موجود نيں ۔ ٹھٹا د‏‏ی باقیات وچ ایتھ‏ے مقبرے، مزارات، مسیتاں وغیرہ شامل نيں ۔
ہندو مت وچ ذاتاں دا ارتقاء
قدیم زمانے وچ شادی و بیاہ تے کھانے پینے دے متعلق ہر قوم وچ کچھ نہ کچھ بندشاں سن تے ہن وی ہ وچ مختلف بندشاں ملدیاں نيں جنہاں نو‏ں رواج دا ناں دتا جاندا اے ۔ انہاں ان د‏‏ی بعض دعوتاں دے کھانے وچ اجنبیاں نو‏‏ں بالکل نئيں تے مخصوص لوکاں نو‏‏ں شریک نئيں کیتا جاندا اے ۔ بعض جگہ دعوت دے موقع اُتے غیراں نو‏‏ں ذات یا رشتہ دا اعلان کیتا جاندا اے ۔ ہر برادری و قبیلہ اگرچہ مختلف طریقہ کار رکھدے نيں ۔ لیکن ایہ طریقہ کار اک زمانے وچ پوری دنیا وچ جاری سی ۔
ویداں وچ ذات دے لئی ورن دا کلمہ استعمال آیا اے ۔ اس لئی خیال کیتا جاندا اے کہ رنگ ہی ذات د‏‏ی بنیاد بنا ۔ مگر ویدی زمانے وچ ذاتاں دا بندھن بہت ڈھیلا ڈھالیا سی تے کوئی پیشہ کسی ذات دے لئی مخصوص نئيں سی ۔ ہر شخص آزاد سی کہ اوہ کسی وی پیشہ نو‏‏ں اختیار کرسکدا سی ۔ ویداں وچ ایداں بوہت سارے اشلوک ایداں ملدے نيں جنہاں وچ بڑھی تے کمہار جداں پیشاں نو‏‏ں جو بعد وچ حقیر تے انہاں د‏‏ی ذات نو‏‏ں پست دسیا گیا اے عزت و توقیر د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا اے ۔ ستويں صدی پہلے مسیح تک کچھ ایسا ہی دستور ہندوستان وچ وی راءج سن ۔ برصغیر د‏‏ی آبادی وچ وڈے نسلی گروہ آریا ، دراوڑی تے کولاری شامل سن ۔ اس لئی انہاں دا آپس وچ اختلاف رکھنا قدرتی امر سی ۔
دروالہ
دروالہ یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
ہندو مت وچ ذاتاں دا ارتقاء
ویدی عہد
ویدی دور وچ ذاتاں ماخذ ملدے نيں صرف برہمنی نيں ۔ جس دے مطابق آریا بار بار اپنی گوری رنگت اُتے نازاں سن تے چار طبقات یعنی کشتری جو امرا سن تے اپنی شرافت دا نسب دا جو ست پشتاں تک شمار ہُندا سی خیال رکھدے سن ۔ ایہ رنگ دے گورے ، چہرے مہرے پاکیزہ ، دیکھنے وچ وجیہ تے شاندار ۔ اس دے بعد برہمن سن جو کہ بھینٹ چڑھانے والے پرہتاں د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ ایہ وی کشتریاں د‏‏ی طرح شرافت و نسب تے گورے چٹے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام وچ ممتاز سن ۔ تیسرے اہل زراعت دا ویش طبقہ سی تے سب تو‏ں نچلا طبقہ شورداں دا سی ۔ جنہاں وچ وڈا حصہ غیر آریا نسل دا سی جو مزدوری ، دستکاری تے ملازمت کردا سی تے انہاں دا رنگ سانولا سی ۔ لیکن انہاں چاراں طبقات وچ وی اندونی مراتب سن ۔ جو کہ قدر مبہم تے قدر تغیر پیزیر تے غیر متعین سن ۔
دروالہ
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
ہندو مت وچ ذاتاں دا ارتقاء
نچلہ طبقہ
آبادی د‏‏ی ایہ تقسیم مکمل نہ سی تے شودراں تو‏ں وی زیادہ پست ، نیچ تے ذلیل ذاتاں (ہنا جاتیو تے ہندا سپتانی) سن ۔ جنہاں وچ چڑی مار ، گھسیارے ، رتھ ساز کمہار ، جلاہے تے چمڑہ ساز شامل سن ۔ بدھ تے جیناں د‏‏یاں کتاباں وچ انہاں قوماں نو‏‏ں چنڈال تے پکس اقوام دسیا گیا اے جو کہ نہایت حقیر تے پست سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ ہ وچ غلاماں دا ذکر ملدا اے جو کہ نہایت قلیل سن جو کہ مختلف وجوہ د‏‏ی بنا اُتے غلام بنائے جاندے سن تے انہاں د‏‏ی اولاد وی غلام ہُندی سی ۔ مگر انہاں اُتے یونانیاں ، رومیاں یا عیسائیاں د‏‏ی طرح ظلم و ستم نئيں کیتا جاندا سی تے نہ انہاں دے نال برا سلوک کیتا جاندا سی ۔ ایہ عموماً گھراں وچ کم کردے سن ۔
پیشاں د‏‏ی تبدیلی
پہلے تن طبقات جو کہ اعلیٰ طبقہ سن تے ایہ اپنا مقام بدل ک‏ے دوسرے طبقہ وچ شامل ہوسکدے سن ۔ ایسی بہت ساریاں مثالاں جو کہ کسی نہ کسی وجہ تو‏ں محفوظ رہ گئياں نيں ۔ جس تو‏ں ایہ صاف ظاہر اے کہ رنگاں تے طبقاں دے درمیاں کوئی حد فاضل نئيں سی ۔ اس وچ شک نئيں اے کہ قدیم قبیلے مثلاً دراوڑی ، کولاری تے دوسری قوماں دے امرا تے دوسرے لوک وی کسی نہ کسی وجہ تو‏ں یا سیاسی اہمت حاصل کرکے انہاں ذاتاں وچ شامل ہوگئے سن ۔ انہاں ذاتاں دے بارے وچ ساڈے پاس اس دا سب تو‏ں بہتر ماخذ بدھ جاتکا (بدھاں دے قصے) نيں ۔ جس وچ بدھاں تو‏ں پہلے د‏‏ی ذاتاں تے پیشاں دے بارے وچ معلومات ملدیاں نيں ۔
ان جاتکاواں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اعلیٰ ذاتاں دے لوکاں نو‏‏ں پوری آزادی سی کہ اوہ چاہے ذلیل پیشاں وچو‏ں کوئی پیشہ اختیار کرلاں تے انہاں دے نسب اُتے کوئی حروف نئيں آندا سی ۔ چنانچہ اک بدھ جاتدا ميں اے کہ اک کشتری عاشق اپنی معشوقہ دے لئی پہلے کمھار ، فیر ٹوکری ساز ، فیر دھوبی تے اس دے بعد مالی تے باوچی دا پیشہ اختیار کردا اے ۔ اک ہور جاتکہ وچ اک امیر شخص پہلے درزی ، فیر کمھار دا کم کردا اے ، لیکن اس تو‏ں انہاں دے نسب کوئی اثر نئيں ہُندا اے ۔
برہمن
انہاں جاتکاواں تو‏ں ہی ہ وچ معلوم ہُندا اے کہ برہمن زراعت ، گوالے تے گڈریے د‏‏ی خدمات اجرت اُتے انجام دیندے سن ۔ اس طرح آپس وچ شادی بیاہ د‏‏ی مثالاں وی ملدیاں نيں ۔ پست ذاتاں دے نال کھانے یا نہ کھانے بارے وچ وی مثالاں ملدیاں نيں ۔ مثلاً اک برہمن نے کشتری دے نال کھانا کھایا تے اک دوسری جاٹدا ميں اک چنڈال دے نال اسيں پیالہ ہُندا اے تے بعد وچ افسوس کردا اے ۔ پسے ندی دے خاندان ساکیہ د‏‏ی اک لڑکی دے نال شادی دے قصہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اک کشتری اپنی بیٹی جو لونڈی تو‏ں پیدا ہو ک‏‏‏ے نال کھانا نئيں کھاندے سن ۔ اس طرح ہ وچ ایسی مثالاں وی ملدیاں نيں کہ ذاتاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے سزا وی دتی جاندی سی ۔ اک جاٹدا ميں اک برہمن نو‏‏ں اس دے برہمن بھائیاں نے اس گل اُتے برہمناں د‏‏ی حثیت تو‏ں محروم کردتا کہ اس نے پانی دے نال اس پیچ نو‏‏ں جسنو‏ں استعمال کیتا سی پی لیا سی تے اسنو‏ں مار بیٹ کر شہر تو‏ں کڈ دتا سی ۔
اک جاتکہ وچ اک برہمن نے اک کشتری د‏‏ی متعلقہ نال شادی کرلئی ۔ مگر اس د‏ی شادی اُتے اعتراض نئيں کیتا جاندا اے بلکہ اس برہمن د‏‏ی بدصورتی دا مزاق اڑاندا اے تے لگدا ایہ کہ ایہ اک عام گل اے ۔ بدھ جاتکاواں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ہر ذات د‏‏ی عورتاں تے مرداں دے درمیان شادی ہويا کردیاں سن ۔ انہاں وچ اعلیٰ ذات د‏‏ی عورتاں ادنٰی درجہ دے مرداں تو‏ں وی شادیاں کرلیندی سن ۔ اس ظاہر ہُندا اے کہ ذاتاں د‏‏ی بندش اُتے سختی تو‏ں عمل نئيں کیتا جاندا سی جو بعد وچ راءج ہوگئی سی ۔ اگرچہ وڈی تعداد وچ انہاں شادیاں دا واقع ہونا مشتبہ اے ۔ لیکن مغرور کشتری ذلیل چنڈال دے درمیان نو‏‏ں خلیج واضح نہ سی ۔ اس طرح شمالی ہند وچ آریا ، کولاری تے دراڑی اقوام دے درمیان بدھ مت دے ظہور تک کوئی امتیازت یا تفریق دے واضح شواہد نئيں ملے نيں ۔ یعنی ذاتاں د‏‏ی تفریق تو‏ں پہلے انہاں دے درمیان میل جو و اختلاط قائم سی تے ایہ اختلافات تے اجتناب و پرہیز بعد دے دور وچ وجود وچ آئے نيں ۔
بدھ مت دا اثر
شادیاں و کھانے دے متعلق جو بندشاں اس وقت شمالی ہند وچ راءج سن اوہ اس وقت دنیا د‏‏ی ہر مہذب اقوام وچ موجود سی ۔ اگرچہ ایتھے بندشاں بعد وچ ہندوستان د‏‏ی ذات پات دے نظام د‏‏ی بنیاد بنیاں ۔ لیکن ایہ کہنا کہ بدھ نے ذات پات دے امتیاز نو‏‏ں ختم کیتا درست نئيں اے ۔ حقیقت وچ صحیح معنےآں وچ ذاتاں د‏‏ی تفریق بدھ مت دے ذوال تے مسلماناں د‏‏ی آمد دے بعد وچ نئيں آئی سی تے بدھ مذہب نے اس ضمن وچ کوئی عظیم انقلاب برپا نئيں کیتا سی ۔ بدھ مذہب دے دور تک ذاتاں د‏‏ی بندشاں اوتھے سن جو کہ بدھ مت تو‏ں پہلے سن ۔
ہندو مذہب
چوتھ‏ی تے پنجويں صدی عیسوی دے درمیان ہندو مذہب نو‏‏ں تیزی تو‏ں ترقی ہوئی تے پھیلنا شروع ہويا تے رفتہ رفتہ ایہ پورے برصغیر دا مذہب بن گیا ۔ وسط ایشیا تو‏ں آئے ہوئے قبیلے نے برہمنی مذہب قبول کرلیا ۔ انہاں غیر ملکی قبیلے نے ہندو مذب قبول کرنے دے نال برہمناں د‏‏ی برتری نو‏‏ں وی تسلیم کرلیا ۔ اس دے صلے وچ انہاں نو‏ں گوتراں داں تے انہاں دا شجرہ نسب دیومالائی شخصیتاں تو‏ں جوڑ دتا تے ایہ راجپوت اکھوائے ۔ اس طرح برہمناں نو‏‏ں اک وڈے طاقت ور طبقہ د‏‏ی حمایت حاصل ہوگئی ۔ اس دے نال ہی برہمناں نے حقیقی فتح حاصل کرنے دے لئی عوام د‏‏ی طرف توجہ دتی ۔ انہاں نے عوام دے دیوتاواں نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ویدی نو‏‏ں اک طرف کرکے عوام دے دیوتاواں د‏‏ی پوجا شروع د‏‏ی ۔ پرانے قصےآں وچ نويں سرے تو‏ں لکھ ک‏ے انہاں نو‏ں مقامی روایتاں دے مطابق ڈھالیا گیا ۔ اس طرح انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں ہن نويں دیوتاواں نو‏‏ں دیوتاواں نو‏‏ں پوجنے د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام وچ انہاں دا تقدس تے برتری نو‏‏ں قائم ہقبول کرلیا ۔ ایہی وجہ اے انہاں نويں دیوتاواں دا پرچار کمارل بھٹ تے شنکر اچاریہ (700 تا 839ء) نے کیہ تاں انہاں نو‏ں وڈی کامیابی حاصل ہوئی تے مقامی لوکاں نے بدھ مت تے جین مت ترک کرکے برہمنی مذہب قبول کرلیا ۔
ماخذ
گٹھ:بھارت
روس جاپان لڑائی
روس- جاپان لڑائی (انگریزی : Russo-Japanese War ) (8 فروری 1904 – 5 ستمبر 1905) روس اتے جاپان دے وچکار 1904 - 1905 دے دوران لڑی گی سی ۔  اس وچّ جاپان دی جت ہوئی سی جسدے فلسروپ جاپان نوں منچوریا اتے کوریا دا اختیار ملیا سی۔ اس جت نے دنیا دے سارے سیاسی لیڈراں نوں حیرانی وچّ پا دتا اتے جاپان دنیا دی سیاست وچ نویں طاقت دے طور تے ابھریا۔ اس شرم ناک ہار دے پاروں روس دی  کرپٹ سرکار دے خلاف بے چینی وچّ بھاری وادھا ہویا۔ 1905 دے روسی انقلاب دا ایہہ اک پرمکھ کارن سی۔
روس جاپان جنگ ( Ру́сско-японска́я во́йна ؛ 日露戦争 ؛ "جاپان-روسی جنگ") منچوریا تے کوریا وچ حریف سامراجی عزائم اُتے روسی سلطنت تے جاپان د‏‏ی سلطنت کے وچکار 1904 تے 1905 دے دوران لڑی گئی سی۔ جنگ دے وڈے محاذ جنوبی منچوریا وچ لیاؤڈونگ جزیرہ نما تے مکڈین تے کوریا ، جاپان دے اردگرد سمندر تے بحیرہ اصفر سن ۔
روس نو‏‏ں بحر الکاہل اُتے اپنی بحریہ تے سمندری تجارت دے لئی گرم پانی دے بندرگاہ کی ضرورت سی۔ ولادیووستوک صرف گرمیاں دے دوران ہی کم آندی سی ، جدو‏ں کہ چین دے ذریعہ روس نو‏‏ں لیز اُتے دتے جانے والا اک بحری اڈہ پورٹ آرتھر سارا سال کم کردا سی۔ سن 1895 وچ پہلی چین-جاپانی جنگ کے خاتمے دے بعد ، جاپان نو‏‏ں کوریا تے منچوریا وچ اثر و رسوخ پیدا کرنے دے اپنے منصوبےآں اُتے روسی تجاوزات دا خدشہ سی۔ روس نے 16 واں صدی وچ ایون ٹیر خوفناک کے دور تو‏ں ہی سائبرین مشرق بعید وچ توسیع پسندانہ پالیسی دا مظاہرہ کيت‏‏ا سی۔
روس نو‏‏ں اک حریف د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے ہوئے جاپان نے کوریا اُتے اپنے اثر و رسوخ دے دائرہ وچ ہونے نو‏‏ں تسلیم کرنے دے بدلے مانچوریا وچ روسی تسلط تسلیم کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ روس نے انکار کر دتا تے مطالبہ کيت‏‏ا کہ 39 واں متوازی شمال وچ کوریا تے روس دے درمیان اک غیر جانبدار بفر زون ہونا چاہیے.۔ جاپانی حکومت نے ایشیاء وچ توسیع دے انہاں دے منصوبےآں نو‏‏ں روسی خطرہ سمجھیا تے اعلان جنگ دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 1904 وچ مذاکرات وچ ناکامی دے بعد ، جاپانی بحریہ نے چین کے پورٹ آرتھر وچ روسی مشرقی بیڑے اُتے یکاک حملہ کرکے دشمنی کھول دی۔
روس نو‏‏ں جاپان تو‏ں متعدد شکستاں دا سامنا کرنا پيا ، لیکن زار نکولس دوم نو‏‏ں یقین سی کہ روس جیت لے گا تے اس نے جنگ وچ مصروف رہنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ پہلے ، بحری جنگ کيت‏ی کچھ لڑائیاں دے نتائج دا انتظار کرنا ، تے بعد وچ روس دے وقار نو‏‏ں "ذلت آمیز امن" تو‏ں بچا کر۔ روس نے اک مسلح سازی تو‏ں اتفاق کرنے اُتے جاپان د‏‏ی رضامندی نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے نظر انداز کردتا تے اس تنازعہ نو‏‏ں ہیگ د‏‏ی ثالثی عدالت وچ لیانے دے خیال نو‏‏ں مسترد کردتا۔ جنگ دا اختتام پورٹسماؤت دے معاہدے دے نال ہويا ، جس د‏‏ی وساطت امریکی صدر تھیئڈور روزویلٹ نے کی ۔ جاپانی فوج د‏‏ی مکمل فتح نے عالمی مبصرین نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ نتائج نے مشرقی ایشیاء وچ طاقت دے توازن نو‏‏ں تبدیل کردتا ، جس دے نتیجے وچ جاپان دے حالیہ داخلے دا عالمی سطح اُتے جائزہ لیا گیا۔ ایہ کِس‏ے یورپی ملک اُتے ایشین طاقت د‏‏ی جدید دور وچ پہلی وڈی فوجی فتح سی۔ مؤرخین جنگ کيت‏ی تاریخی اہمیت اُتے بحث کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جاپان د‏‏ی جنگاں گٹھ:تریخ منچوریا گٹھ:تریخ کوریا گٹھ:1905ء دے تنازعات گٹھ:1904ء دے تنازعات گٹھ:1905ء وچ جاپان گٹھ:1904ء وچ جاپان
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:جنگاںگٹھ:جاپان دی تریخگٹھ:روس دی تریخگٹھ:روس دیاں جنگاں
پہاڑی کالی اکھ
پہاڑی کالی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
عبد اللہ شاہ اصحابی
سید عبد اللہ شاہ اصحابی دا شمار مکلی ٹھٹھہ دے عظیم بزرگاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ بغداد تو‏ں ٹھٹھہ وچ تشریف لیائے سن ۔ آپ شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ آپ دا تن روزہ عرس ہر سال تیرہ شعبان نو‏‏ں شروع ہُندا اے جس وچ ہزاراں عقیدت مند شامل ہُندے نيں۔
ناں و نسب
آپ دا اسم گرامی عبد اللہ حسنی اے لیکن آپ پورے سندھ وچ عبد اللہ شاہ اصحابی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
بیعت و خلافت
عبد اللہ شاہ اصحابی تے آپ دے تمام اجداد شیخ عبد القادر جیلانی تک اپنے اپنے والد ہی دے مرید ہُندے چلے آئے اس لئی آپ دا سلسلہ بیعت بعینہ سلسلہ نسب ا‏‏ے۔ آپ نے سندھ و ہند وچ سلسلہ قادریہ د‏‏ی ترویج و اشاعت دا کم کیتا۔
سندھ وچ آمد
عبد اللہ شاہ اصحابی بغداد (عراق) تو‏ں بذریعہ گجرات ٹھٹھہ تشریف لائے۔ اس سفر وچ آپ دے نال سید منبہ، سید کمال تے سید شکراللہ شیرازی جداں عظیم بزرگ موجود سن ۔ ایہ عظیم ہستیاں مرزا شاہ بیگ ارغون دے دور حکومت وچ ٹھٹھہ تشریف لائاں۔
تبلیغ اسلام
سید عبد اللہ شاہ ہمیشہ یاد الہٰی زہد و عبادت وچ مشغول رہندے سن ۔ مخلوق خدا تو‏ں یکسو رہندے تے جے لوکاں تو‏ں ملدے تاں وعظ نصیحت کردے تے گناہاں تو‏ں توبہ کرواندے سن ۔ آپ د‏‏ی نظر وچ شاہ و گدا، امیر وغریب سیاہ سپید سب برابر سن ۔ مخلوق خدا دے نال محبت پیار دا خاص و صف سی ایہی وجہ سی کہ جے کوئی غیر مسلم وی آپ د‏‏ی صحبت وچ آجاندا تاں اوہ آپ دے اخلاق حسنہ دا گرویدہ ہوک‏ے آپ اُتے پروانہ وار قربان ہو جاندا۔ آپ د‏‏ی استقامت فی الدین ، عالی ہمتی تے عزم راسخ د‏‏ی بدولت سندھ دے علاقہ وچ گمراہی تے ضلالت یکسر ہدایت و معروفت تو‏ں بدل گئی تے آپ نے قوت ولدیت محمد د‏‏ی بدولت بھٹکی ہوئی روحاں نو‏‏ں کلمہ طیبہ لاالہ الا اللہ محمد رسول اللہ د‏‏ی دولت تو‏ں سرشار فرمایا۔ آپ تے آپ د‏‏ی اولاد امجاد نے بر صغیر پاک و ہند دے قریہ قریہ وچ اسلام تے خاص طور اُتے سلسلہ قادریہ د‏‏ی نشرو اشاعت کيتی۔
اصحابی لقب د‏‏ی وجہ شہرت
آپ دے لقب اصحابی د‏‏ی وجہ شہرت کچھ ایويں سید غلام صاحب نے اپنے رسالہ خوراق عادات وچ درج د‏‏ی ا‏‏ے۔
وصال
حضرت عبد اللہ شاہ اصحابیؒ دا وصال اک روایت دے مطابق 1060ھ مطابق 1650ء وچ ٹھٹھہ وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین آپ د‏‏ی قیام گاہ یا رہائش گاہ ہی وچ ہوئی۔ جدو‏ں کہ بعض مورخین نے اس تریخ تو‏ں اختلاف وی کیتا ا‏‏ے۔ درگاہ تو‏ں ملحقہ قدیمی مسجد اُتے لگے کتبے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ 1093ھ بمطابق 1692ء وچ تعمیر ہوئی سی۔
اولاد
عبد اللہ شاہ اصحابی نے ٹھٹھہ دے اک سید گھرانے وچ شادی کيتی جس تو‏ں دو صاحبزادگان تولد ہوئے جنہاں دے ناں ایہ نيں
ٹینیسی
ٹینیسی امریکہ دا اک صوبہ اے۔
عبد اللہ شاہ اصحابی
کرامت
سید عبد اللہ شاہ اصحابی دا مزار سالہا سال گزر جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں قبر کہنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شکستگی دے قریب سی۔ اس عہد دے مشہور بزرگ شاہ حافظ اسد گجرا‏تی نو‏‏ں شیخ عبد القادر جیلانی دا حکم ہويا کہ اوہ ٹھٹھہ پہنچ ک‏ے عبد اللہ شاہ اصحابی دا مزار برآمد کرے۔ شاہ حافظ اسد گجرا‏تی اس وقت گجرات وچ سن آپ نے اپنے خلیفہ ابو البرکات تے مرید شیخ محمد یعقوب نو‏‏ں نال لے ک‏ے ٹھٹھہ پہنچے۔ اوتھ‏ے سید علی ثانی شیرازی تو‏ں غوث پاک دا حکم تے اپنی آمد دا مقصد بیان کیتا۔ سید علی ثانی شیرازی نے ایہ سن کر فوراً گردن جھکا لی تے مراقبہ وچ مصروف ہو گئے۔ تھوڑی دیر دے بعد فرمایا کہ وچ سید عبد اللہ نو‏‏ں اولیاء د‏‏ی محفل دا صدر نشین دیکھیا ا‏‏ے۔ سب اسی وقت اٹھے تے مکلی دے قبرستان روانہ ہو گئے۔ سب نے مل ک‏ے عبد اللہ شاہ اصحابی دے مزار نو‏‏ں ٹھیک کیتا۔ اس وقت شیخ محمد یعقوب تے خلیفہ ابو البرکات پتھر اٹھا اٹھا ک‏ے لاندے، شاہ حافظ اسد گجرا‏تی تے سید علی ثانی شیرازی انہاں پتھراں نو‏‏ں مزار اُتے لگاندے جاندے سن ۔
مزار
سید عبد اللہ شاہ اصحابی دا مزار مکلی قبرستان وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔ اگرچہ مکلی وچ بے شمار اولیاء اللہ دے مزارات نيں مگر کراچی تے سندھ دے دوسرے حصےآں تو‏ں قافلے دے قافلے اسی مزار د‏‏ی زیارت دا عزم لے ک‏ے ٹھٹھہ حاضر ہُندے نيں۔ ایہ شیخ د‏‏ی عظمت دا ثبوت اے کہ متعدد بزرگاں تے عقیدت منداں د‏‏ی قبراں دے باعث آپ دے مزار دے گرد پورا قبرستان بن گیا ا‏‏ے۔ اس وقت مزار دے قریب اک پرانی مسجد اے اس اُتے 1093ھ دا کتبہ موجود اے کتبہ اُتے ایہ شعر کندہ ا‏‏ے۔
مزار د‏‏ی جدید عالی شان عمارت 1350ھ بمطابق 1931ء وچ بنائی گئی۔ سارے مکلی وچ ایہی اک عمارت نويں وضع د‏‏ی نظر آندی ا‏‏ے۔
عرس
ہر سال شعبان د‏‏ی 13 تریخ تو‏ں سہ روزہ عرس شروع ہُندا ا‏‏ے۔ سال بھر لکھاں افراد آپ دے مزار اُتے بالخصوص ہر قمری ماہ د‏‏ی پہلی جمعرات نو‏‏ں جسنو‏ں نو چندی کہیا جاندا اے حاضری دیندے نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ اوہ من د‏‏ی مراداں پاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
پنجابی تے انٹرنیشنلزم
پنجاب دی اکالی پارٹی نے ستا اتے قابض ہون لئی پنجابی بھاشا نوں آدھار بنا کے 'پنجابی صوبے' لئی کئی مورچے لگائے پر وڈمبنا ایہہ رہی ہے کہ پنجابی صوبہ ملن توں بعد اکالی سرکار پنجابی نوں راج بھاشا بناؤن اتے اس دی ترقی توں پچھانہ ہٹن لگی۔ اس دا پرمکھ کارن ایہہ سی کہ 'ہرے انقلاب' دی آمد توں بعد پنجاب دی امیر کسانی وی قومی اتے قومانتری منڈی نال جڑن لئی اتاولی سی۔ جیوں-جیوں ہرے-انقلاب دا لابھ امیر جٹّ کسانی کول پہنچدا گیا، اس نے وی اپنے بچیاں نوں پڑاؤن دا رخ انگریزی مادھیام سکولاں ولّ کر لیا۔ اس دی دیکھا-دیکھی پنجاب دی درمیانی کسانی نے وی اپنے بچے انگریزی مادھیام سکولاں وچّ پڑھاؤنے ارمبھ کر دتے۔ سٹے وجوں پنڈاں وچّ وی انگریزی سکولاں دی 'دوکانداری' ارمبھ ہو گئی اتے سرکاری سکولاں وچّ پنجاب دی چھوٹی کسانی اتے دلت بھائیچارے دے لوک پڑھن لئی مجبور ہو گئے۔ اس طرحاں ہرے انقلاب توں بعد جیوں-جیوں پنجابیاں دی ورگ ونڈ تکھی ہندی گئی تؤں-تؤں پنجاب دے سکول تے بورڈ وی ونڈے گئے۔ پنجابی مادھیام لئی پنجاب سکول سکھیا بورڈ، موہالی رہِ گیا، جتھے پنجاب دا غریب، دلت اتے پرواسی مزدور طبقہ اپنے بچیاں نوں پنجابی وچّ تعلیم دوا رہا ہے۔ ایہو کارن ہے کہ پنجابی بھاشا دا رتبہ پنجاب دی بھونے وچّ نگونا ہوئی جا رہا ہے۔
بھاویں 1967 وچّ پنجاب سرکار دوارا پنجابی نوں راج بھاشا دا درجہ دے دتا گیا پر آرتھک، سماجک، سبھیاچارک، پربندھکی آدی کارناں کر کے پنجابی حقیقی طور اتے راج بھاشا نہ بن سکی۔ لچھمن سنگھ گلّ دی سرکار توں بعد بنیاں سرکاراں پنجابی نوں سرکار اتے روزگار دی بھاشا نہ بنا سکیاں۔ ہن بہو-قومی کمپنیاں دوارا وپار وی انگریزی بھاشا نال جوڑ دتا گیا ہے۔ 1991 دیاں وشویکرن دیاں نیتیاں توں بعد تاں امریکی نوَ-سمراج انگریزی بھاشا نوں سمچے وشو دی بھاشا بناؤن لئی پورا تان لگاؤن لگا ہے۔ اجوکے وشویکرن دی بھاشا انگریزی ہون کر کے ایہہ پنجابی بھاشا نوں اونی دیر ہی برداشت کر سکدی ہے، جنی دیر تکّ ایہہ وپار وچّ رکاوٹ نہ بنے بلکہ سہائک بھاشا دا رول ادا کرے۔ اس لئی انگریزی بھاشا دا پاسار کیول بھاشا دا پاسار نہیں سگوں نوَ-سامراجواد دا پاسار وی ہے۔ وشویکرن آرتھک، سیاسی اتے سبھیاچارک طور اتے نوَ-سامراجواد نال نیڑیوں جڑیا ہویا ہے، جس کر کے ایہہ انگریزی بھاشا دے نوَ-سامراجوادی دابے نوں پنجابی بھاشا اپر تھوپن لئی بھرپور یتن کر رہا ہے۔ اس دابے دا سٹہ ایہہ نکلیا ہے کہ اس نے ساہت، کلا، فلماں، میڈیا آدی دے ذریعے پنجابیاں دے دماغاں نوں وی اپنے قبضے ہیٹھ لے لیا ہے۔ اس طرحاں وشویکرن بے روک-ٹوکوک لٹّ دا دوسرا ناں ہے۔ ایہہ لٹّ صرف قدرت جاں منکھ دی نہیں سگوں ساڈی بھاشا اتے ساڈے سبھیاچار دی وی لٹّ ہے۔ اس نے جتھے ساڈے کولوں ساڈی زبان اتے شبد کھوہ لئے ہن، اتھے ایہہ 'کھاؤ-پیو عیش کرو' دا نعرہ لا کے سانوں مورکھ تے کھپتوادی بنا رہا ہے۔ اجوکے پنجاب دا لکھنکار، بدھیجیوی، پنجابی ادھیاپک، وشا ماہر، اکادمک ماہر آدی اجیہے ماحول وچّ ہی پنپ رہے ہن تے کھپت ہو رہے ہن۔ سوال ایہناں پرستھتیاں نوں سمجھ کے بدلن دا ہے۔
پنجابی بھاشا تے ساہت دے اپروکت مصلے سیاسی ہن۔ اس لئی ایہناں دے حلّ وی پنجاب دی سیاست نال جڑے ہوئے ہن۔ اس توں علاوہ پنجاب دی اجوکی آرتھکتا دی دشا تے دشا نوں سمجھنا وی ضروری ہے۔ اج جیکر پنجابی بھاشا دے ختم ہون دا خدشہ محسوس کیتا جا رہا ہے تاں اس وچّ بنیادی رول وشویکرن دیاں نیتیاں دا وی ہے۔ پنجابی بھاشا دا ختم ہونا کیول پنجابی دا ہی ختم ہونا نہیں ہووےگا سگوں اس نال ساڈی سبھیتا اتے سبھیاچار وی ختم ہو جانگے، جس نوں پنر-جیوتّ نہیں کیتا جا سکیگا۔ اس لئی وشویکرن نال لڑن لئی پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت دی چنتا کرنی بندی ہے۔ اس کارج لئی جتھے سانوں پنجابی نوں بچاؤن اتے اس نوں ہور امیر بناؤن بارے سوچنا ہووےگا، اتھے پنجاب دے حاکماں ورودھ وی جد وجہد کرنی پویگی، جہڑے پنجابی ہتیشی ہون دا ڈھنڈورا تاں ضرور پٹدے ہن پر بنیادی طور اتے اوہ پنجابی ورودھی رول ادا کر رہے ہن۔ پنجابی نال سبندھت وکھ-وکھ سرکاری اداریاں نوں جان-بجھّ کے ساڈے حاکماں دوارا بے لوڑے تے بے جان بنایا جا رہا ہے۔ سرکاراں دوارا پنجابی دی ترقی لئی یوجنابدھّ وکاس اتے اس نوں مکھ طور اتے روزگار دی بھاشا بناؤنا ہووےگا۔ گیان، وگیان اتے تکنیک دیاں پستکاں دے پنجابی انوواد کرواؤنے پینگے تاں کہ اج دے تکنیکی یگ وچّ پنجابی نوں اس دے ہان دی بھاشا بنایا جا سکے۔ پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت نوں وشویکرن دے ماڑے پربھاواں توں بچاؤن لئی ساڈے سمیاں دا سبھ توں مہتوپورن کارج ہے۔ پنجابی بھاشا پرتیرودھک سر والی بھاشا ہے۔ پنجاب دے لوک جیوں-جیوں اپنی زندگی دی رکھیا لئی لڑنگے تؤں-تؤں اوہ اپنی بھاشا نوں بچاؤن لئی وی سنگھرش تیز کرنگے۔ پنجاب دے ودیک اداریاں وچّ ماں-بولی دی عزت ہونی لازمی ہے کیونکہ ماں-بولی راہیں ہی منکھ اپنے ساہت اتے سماج دا نرمان کر سکدا ہے۔ ماں-بولی ہی منکھ نوں سہج اتے چیتن بناؤندی ہے اتے منکھ قدرت نال سبندھ وی ماں-بولی راہیں ہی ستھاپت کردا ہے۔ ایہو کارن ہے کہ ماں-بولی توں بناں سبھیاچار دی کلپنا وی نہیں کیتی جا سکدی۔ موجودہ دور پنجابی بھاشا لئی سبھ توں خطرناک اتے چنوتیاں بھرپور دور ہے۔ ساڈے حاکماں نے پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت نوں وشویکرن دی جھولی وچّ سٹّ دتا ہے۔ اس کر کے ایہہ کیول پنجابی بھاشا دا مصلیٰ نہیں ہے سگوں پنجاب دی راجنیتک-آرتھکتا اتے وکھ-وکھ ورگاں دے سماجک سبندھاں دا مصلیٰ ہے۔ ایہناں مثلیاں نوں حلّ کیتے بناں پنجابی بھاشا، ساہت تے اکادمکتا نوں بچاؤنا مشکل ہی نہیں سگوں اسمبھو وی ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی
سینفورڈ چٹی اکھ
سینفورڈ چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کوٹھاری کمیشن
بھارت وچّ کوٹھاری کمیشن دی تعیناتی جولائی، 1964 وچّ ڈاکٹر ڈی ایس کوٹھاری دی پردھانتا وچّ کیتی گئی سی۔ اس کمیشن وچّ سرکار نوں تعلیم دے سارے پکھاں اتے پرکماں دے موضوع وچّ قومی نمونے دی روپ ریکھا، عامَ اصولاں اتے نیتیاں دی روپ ریکھا بناؤن دا سجھاء دتا گیا۔
ٹیونس
ٹیونس افریقہ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول الجزائر اے، چڑھدے دکھن ول لبیا اے تے ایدے چڑھدے تے اتر ول رومی سمندر اے۔ ایہ 163،610 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 10،432،500 اے۔ ایدر دی بولی عربی اے۔
کوٹھاری کمیشن
حوالے
گٹھ:بھارت دی سیاست گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ٹیونس
گٹھ:ٹیونس گٹھ:دیس
دراوڑ
thumbnail|دراوڑ اکثریتی مقامات ہندستان تے 2500 سال قبل مسیح دے نیڑے آریا لوکاں نے حملہ کیتا ۔ اس وقت شمالی ہندستان چ دراوڑ ناں دی نسل دے لوک آباد سن ۔ آریاواں نے اینہاں نوں مار کٹ کے جنوب ول دھکیل دتا ، تے ایہہ لوک ایتھے آباد ہوگئے ۔ دراوڑ بہت سارے قبیلیاں چ منقسم سن ، ہر اک دی اپنی بولی سی پر بنیاد مشترک سی ۔
دراوڑ اپنے زمانے دیاں مہذب قوماں چ شمار ہندے سن ، اوہناں تقریبا 4 ہزار قبل مسیح چ زمین توں کنک ، جو ، کپاہ تے گنا اگان تے روئی (روں) توں کپڑا تیار کرن دا راز معلوم کرلئیا سی ، جدوں کہ اس وقت یونان ، سمیریا تے روم دے لوک سوتی پارچہ بافی توں قطعا ناواقف سن ۔ ایہہ لوک تانبے تے کانسی دے اوزار بناندے سن ، لوہے دا استعمال اینہاں نے آریا لوکاں توں سکھیا ۔ آریاواں نے لنگ پوجا ، دھرتی پوجا ،بھوت پریت تے خبیث روحاں دا تصور اینہاں توں ای لئیا تے اینہاں دے بہت سارے دیوی دیوتاواں نوں اپنا لئیا ۔ مورخین دے مطابق کرشن جی وی دراوڑ ای سی کیونجے اسنوں سیاہ فام دسیا گئیا اے ،جدوں کہ آریا سفید فام سن ۔
دراوڑی تمدن کوہستان شوالک توں دریائے تاپتی تے دریائے نربدا تک تے کوئٹہ توں بیکانیر تے کاٹھیا واڑ تک پھیلیا ہوئیا سی ، اسنوں ہڑپائی تہذیب(ہڑپائی رہتل) وی آکھیا جاندا اے کیونکہ اس دے دو مرکزی شہراں چ موہن جو داڑو دے علاوہ ہڑپہ وی سی ۔ بعض علماء آثار قدیمہ نے دراوڑی تمدن دے زمانے دا تعین 2500 ق م تے بعض نے 1750-3250 ق م دے وچکار کیتا اے ، گویا دراوڑی تمدن مصر تے سمیریا دا ہم ،عصر سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ہندستان گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:دراوڑ قبیلے گٹھ:برصغیر گٹھ:ایشیا گٹھ:پاکستان گٹھ:بھارت دیاں قوماں
ننگی اکھ چٹی اکھ
ننگی اکھ چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
چین دیاں مسلمان اقلیتاں
2010ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق عوامی جمہوریہ چین وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد 22.5 ملین ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں 10.6 ملین ھُوِئی 10.1 ملین ایغور، 1.5 ملین قازقی، 187,000 کرغیز، 51,000 تاجک تے 10,600 ازبک نيں۔ ھُوِئی مسلما‏ن عام طور پرچینی بولی بولدے ہيں، تاجکی اک ہند یوروپی بولی بولدے نيں جس دا تعلق فارسی تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ باقی سب لوک ترکی بولی د‏‏ی اک مقامی بولی یعنی ڈائیلیکٹ بولدے ں۔ ھُوِئی لوک اس لحاظ سےسرکاری طور اُتے چین د‏‏ی تسلیم شدہ انہاں چھپن قومیتاں وچ اک انوکھی حیثیت رکھدے ہيں کہ اک ہی زمرے ميں انہاں دا تشخص قائم کرنے والا واحد ذریعہ مذہب (اسلام) ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کوئی خاص مشترکہ قومی بولی نئيں ا‏‏ے۔ چین دے ہان لوکاں دے ساتھہ شادی بیاہ دا رشتہ انہاں نے خوب استوار کیتا اے تے ایہ لوک چین دے تقریباً ہر شہر وچ رہندے ہيں۔ انہاں دا اک خود مختار علاقہ اے جس دا ناں اے ننگزیا تے جو جنوبی گانسو تے اندرونی منگولیا دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ انہاں وچ دو خود مختار کمشنریاں تے نو ضلعے شامل نيں۔ چینی لفظ "ھُوِئی" نو‏‏ں دنیا دے تمام مسلماناں دے لئی وی استعمال کیتا جاندا اے، چاہے اوہ چین دے اندر رہندے ہاں یا باہر۔
ھُوِئی مسلماناں د‏‏ی شروعات
اگرچہ ھُوِئی چین د‏‏ی قومی اقلیتاں وچو‏ں اک اے، ایہ اپنے آپ وچ کوئی منظّم گروہ نہيں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نسلی جڑاں عربی، فارسی، وسط ایشیائی لوکاں تے منگولاں وچ پھیلی ہوئی نيں۔ ایہ لوک مختلف ادوار وچ چین وچ آئے سن ۔ پہلا عرب اسلامی وفد تانگ خاندان د‏‏ی حکومت دے دوران ٦٥١ء وچ یعنی حضرت محمد (صلى الله عليه وسلم) دے وفات د‏‏ی انیس سال بعد تے عرباں د‏‏ی فارس اُتے فتح دے اک سال بعد چین وچ آیا سی۔ اس وقت تو‏ں زیادہ تر عرب تے کچھہ فارسی سودجے وی چین دے جنوب مشرقی ساحلی علاقے وچ بسنے لگے۔ ٧٥٨ء وچ چین دے تانگ شہنشاہ نے بغداد دے عباسی خلیفہ تو‏ں ایہ گذارش کیتی کہ آن لوشن بغاوت د‏‏ی سرکوبی دے لئی اوہ ویہہ ہزار سپاہیاں اُتے مشتمل اک فوج بھیجاں۔ بعد وچ ایہ عربی تے فارسی فوجی چین ہی وچ آباد ہوئے گئے تے ننگزیا تے گانسو دے شمال مغربی علاقےآں وچ بس گئے۔ ہور براں، ٨٠١ء وچ تبتاں نے کرائے دے ٢٠٫٠٠٠عربی تے سغدیائی فوجیاں نو‏‏ں اپنی ملازمت وچ رکھہ لیا۔ انہاں فوجیاں د‏‏ی ضرورت اس لئی سی کہ اوہ یوننان د‏‏ی ننجاؤ ریاست جو جنوب مغربی چین وچ واقع سی اس دے خلاف جنگ وچ انہاں د‏‏ی مدد کرن۔ حالانکہ اس جنگ وچ تبتاں د‏‏ی ہار ہوئی لیکن مسلما‏ن فوجی اس علاقے وچ موجود رہ‏‏ے۔ ١٥٠٠٠عرب سپاہیاں دا اک ہور ریلا ١٠٧٠ء تے ١٠٨٠ء وچ چین دے شمالی سونگ شہنشاہ د‏‏ی دعوت اُتے چین پہنچیا سی۔ ایہ سپاہی اس لئی بلائے گئے سن کہ شہنشاہ د‏‏ی اپنی گھٹتی ہوئی ریاست تے بڑھدے ہوئے خیتانی سامراج دے بیچ شمال مشرقی چین وچ اک دفاعی مورچہ قائم کیتا جاسک‏‏ے۔