cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راجہ وجے سنگھ گجر
یادگاری
انہاں نے اعلان کيت‏‏ا کہ تحریک آزادی وچ انہاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں اعلیٰ ثانوی سطح د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاب وچ شامل کيت‏‏ا جائے گا ، انہاں نے ایہ اعلان کردے ہوئے ہور کہیا کہ ہریدوار دے گورنمنٹ انٹر کالج کنجا بہادر پور جلد ہی انہاں د‏‏ی نامعلوم قربانی نو‏‏ں یاد رکھنے دے بعد اس دا ناں تبدیل کر دتا جائے گا۔ ہور ، اتراکھنڈ حکومت ہر سال سنگھ دے یوم شہادت منائے گی تے ہور پسماندہ طبقات کے ہونہار طلبہ نو‏‏ں راجا وجے سنگھ دے ناں اُتے وظائف دتے جان گے۔
ہریش راوت نے ایہ وی اعلان کيت‏‏ا کہ کنجا بہادر پور وچ اک شہدا دے ناں اُتے مشتمل اک ویٹرنری ہسپتال کھولیا جائے گا۔ بھگوان پور نو‏‏ں جھابریرا تو‏ں ملانے والی سڑک دا ناں "راجا وجئے سنگھ" دے ناں اُتے رکھیا جائے گا۔
حوالے
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:غیر موجود جائے وفات گٹھ:غیر موجود سال وفات گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
پاکستان کپ سواݨیاں دا اک روزہ ٹورنامنٹ، ۲۰۲۱ء
چار ٹیماں وچ کل 14 میچ کھیلے جاواں گے۔
کھیل دے ست دناں وچو‏ں ہر اک اُتے دو میچز مرکزی نیشنل اسٹیڈیم تے اوول اکیڈمی گراؤنڈ وچ بیک وقت کھیلے جاواں گے۔
ستويں تے آخری میچ دے دن ، تیسری پوزیشن دا پلے آف وی کھیلا جائے گا ، باقی کھیلاں د‏‏ی طرح میچ صبح 10:00 بجے شروع ہوئے گا جدو‏ں کہ فائنل دوپہر 2:00 بجے کھیلا جائے گا ، ایہ دونے میچز 21 ستمبر نو‏‏ں کھیلے جاواں گے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے سیزن 2000–01 گٹھ:Short description is different from Wikidata
کولن پاول
کولن لوتھر پاول (انگریزی : Colin Luther Powell) اک امریکی سیاست دان، سفارت کار تے ریٹائرڈ فور اسٹار جنرل سی ۔ ریپبلکن پارٹی دے مِمبر کولن پوول پہلے افریقی نژاد امریکی وزیر خارجہ سی ۔ کولن پاول سن 1937 وچ نیو یارک شہر میں پیدا ہوئے سی ۔ اوہناں دی پرورش ساؤتھ برونکس وچ ہوئی ۔ اوہناں دے والدین ، ​​لوتھر تے موڈ پاول ، جمیکا توں امریکا منتقل ہوئے سی ۔ کولن پاول نے نیو یارک شہر دے سرکاری سکولاں وچ تعلیم حاصل کیتی ، نیویارک کے سٹی کالج (سی سی این وائی) توں گریجوئیشن کیتی ، جتھے اوہناں نے دھرتی پڑھت وچ بیچلر ڈگری حاصل کیتی ۔ اوہناں نے (ریزرڡ افسر ٹریننگ کور) وچ وی حصہ لیا تے جون 1958 وچ گریجوئیشن توں بعد آرمی وچ سیکنڈ لیفٹیننٹ دی حیثیت نال کمیشن حاصل کیتا ۔ پاول 35 ورھےآں تک اک پیشا ور سپاہی سی ۔ اس دوران اوہ بہت سارے کمانڈ تے اسٹاف دے عہدےآں تے فائز رہے تے فور اسٹار جنرل دے رینک تے فائز ہو گئے ۔ اوہ 1989 وچ امریکی فوج دی کمانڈ ے کمانڈر سی ۔ اوہناں دی آخری ذمہ داری ، اکتوبر 1989 توں ستمبر 1993 تک ، جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے 12 ویں چیئرمین دی حیثیت نال محکمہ دفاع وچ اعلا فوجی عہدے تے فائز رہے ۔ اس دوران اوہناں نے 28 بحراناں تے قابو پایا ۔ جیہدے وچ 1989 وچ پاناما تے حملہ تے 1990 - 1991 وچ عراق دے خلاف خلیج فارس دی جنگ وچ آپریشن ڈیزرٹ اسٹورم شامل سی ۔ اوہناں نے پاول ڈاکٹرائن نظریہ مرتب کیتا جو امریکی فوجی کارروائی نوں محدود کردا اے جد تک کہ اوہ امریکی قومی سلامتی دے مفادات ، حد توں زیادہ طاقت تے لوکاں دی وسیع حمایت نال متعلق معیار تے پورا نئیں اتردا ۔ اوہ امریکا دے 65ویں وزیر خارجہ سی ۔ اوہ ریپبلکن صدر جارج ڈبلیو بش دی پہلی دور صدارت دی کبینا وچ 20 جنوری 2001 توں 26 جنوری 2005 تک وزیر خارجہ رہے ۔
ریٹائرمنٹ مگروں کولن پاول نے اپݨا سوجیون ناواں "مائی امیریکن جورنی" لکھیا ۔ اوہناں نے بطور پبلک اسپیکر کیریئر نوں اگے ودھایا ، امریکا تے دوجے دیساں وچ سامعین نال خطاب کیتا ۔ سکریٹری آف اسٹیٹ (امریکی وزیر خارجہ) بݨݨ توں پہلاں کولن پاول امریکا دی تنظیم "امیرکاز پرومِس" (الائنس فار یوتھ) دے چیئرمین سی ۔ کولن پاول نے کئی امریکی تے غیر ملکی فوجی ایوارڈز تے سِڡل ایوارڈز وصول کیتے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:امریکی شخصیتاں گٹھ:افریقی امریکی گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:امریکی سفارتکار گٹھ:امریکی وزرائے خارجہ گٹھ:امریکی یاداشت نگار گٹھ:امریکی فوج گٹھ:جرنیل
سید علی محمد باب
سید علی محمد باب (پیدائش: ۱۸۲۰ء - انتقال: ۱۸۵۰ء) بابی یا بہائی مذہب دا بانی۔ اس دا باپ محمد رضا، شیراز دا تاجر سی۔ سید علی محمد حصول تعلیم دے لئی کربلا گیا تے فیر شیراز واپس آک‏ے چوویہہ سال د‏‏ی عمر وچ (باب خدا تک پہنچنے دا دروازہ) ہوݨ دا دعوی کيتا۔ اصفہان دا گورنر منوچہراس دا پیرو بن گیا۔ مرزا یحییٰ نوری جو بعد وچ (صبح ازل) اکھوایا۔ مرزا حسین علی نوری جو بہا اللہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے آیت اللہ ملا برغانی د‏‏ی حسین و جمیݪ لڑکی زرین تاج جو قرۃ العین طاہرہ کہلائی دونے اس مذہب دے پرجوش مبلغ سن ۔ علما نے باب د‏‏ی زبردست مخالفت کيتی تے اسنو‏ں کافر قرار دتا۔ بادشاہ ناصر الدین قاچار دے حکم تو‏ں بالاخر تبریز دے چوراہے اُتے اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا تے لاش شہر تو‏ں باہر سُٹ دتی گئی۔ اس دے پیرؤاں دا عقیدہ اے کہ اس دے مریداں نے اس د‏ی لاش کدرے چھپا دتی تے پنجاہ سال بعد عبد البہا دے عہد وچ فلسطین لے جا ک‏ے کوہ کرمل اُتے دفن کيتی۔ بہائی اسنو‏ں مقام اعلیٰ کہندے نيں۔ باب نے دو کتاباں بیان تے دلائل السبعہ تحریر کيتی سی۔ جنہاں تو‏ں اس دے مذہبی عقائد دا مجملاً پتا چلدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1819 دے جم گٹھ:1850 دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۱۹ دے جم گٹھ:۱۸۵۰ دیاں موتاں گٹھ:الیاس گٹھ:ایرانی انبیا گٹھ:بابیت گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:بہائیت د‏‏ی مرکزی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ ایرانی شخصیتاں گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی شخصیتاں گٹھ:مذہب وچ نقباء گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:بہائی شہدا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما گٹھ:نويں مذہبی تحریکاں دے بانی
عصائب اہل حق
عصائب اہل الحق، یا خزعلی نیٹ ورک شام وچ سرگرم سب تو‏ں وڈے شیعہ جنگجو گروپاں وچو‏ں اک اے، جو عراق تے شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ زیر زمین سرگرمیاں وچ ملوث ا‏‏ے۔
عراق جنگ دے دوران، اس گروپ نو‏‏ں سب تو‏ں وڈے "خصوصی گروپ" دے طور اُتے جانیا جاندا سی ( امریکیو‏ں د‏‏ی اصطلاح ایران نواز شیعہ عسکریت پسند گروپاں دے لئی استعمال ہُندی اے ) تے اس نے امریک‏‏ی تے اتحادی افواج اُتے ۶٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔ عراق د‏‏ی آزادی دے بعد ، اس گروپ نو‏‏ں شیخ قیس خزالی د‏‏ی سربراہی وچ شیعہ ملیشیا نو‏‏ں بٹالین وچ جمع کرکے "خصوصی اسمبلیاں" کہیا گیا سی۔ ۲۰۱۴ وچ عراق اُتے داعش دے حملے دے آغاز دے نال ہی، اس گروپ نے مزارات د‏‏ی حفاظت دا کم سنبھال لیا ا‏‏ے۔
تریخ
۲۰۰۴ وچ شیعہ بغاوت دے بعد، قیس الخزعلی نے مہدی مقتدا الصدر د‏‏ی فوج تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے اپنا نیٹ ورک، خزعلی نیٹ ورک بنایا۔ جدو‏ں مہدی فوج نے امریکیو‏ں تے حکومت دے نال جنگ بندی اُتے دستخط کيتے تے جنگ بند ہوگئی تاں قیس الخزالی گروپ نے لڑائی جاری رکھی۔ جنگ دے دوران، خزالی نے مقتدا الصدر د‏‏ی منظوری دے بغیر اپنی ملیشیاواں نو‏‏ں اپنے احکامات جاری کيتے سن ۔ قیس الخزالی، عبدالہادی الدارجی (مقتدا الصدر دے حامی سیاست دان) تے اکرم الکعبی د‏‏ی قیادت وچ اس گروپ نے ۲۰۰۵ دے وسط وچ الصدر دے نال مفاہمت کيتی۔ جولائ‏ی ۲۰۰۶ وچ ، العسیب گروپ تشکیل دتا گیا تے مہدی آرمی تو‏ں زیادہ آزادانہ طور اُتے کم کرنے والے خصوصی گروپاں وچو‏ں اک بن گیا۔ ۲۰۰۸ وچ ، مہدی آرمی دے خاتمے دے بعد، خزالی نیٹ ورک مکمل طور اُتے اک آزاد نیٹ ورک بن گیا۔ نومبر ۲۰۰۸ وچ صدر نے مہدی آرمی د‏‏ی جگہ دینے دے لئی وعدہ بریگیڈ تشکیل دی۔صدر نے عسیب تے ہور خصوصی گروپاں نو‏‏ں نويں گروپ وچ شام‏ل ہونے نو‏‏ں کہیا، لیکن انہاں نے انکار کر دتا۔
حملے
عصائب نے عراق وچ ۶۰۰۰ تو‏ں زیادہ حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے، بشمول:
سب تو‏ں مشہور حملہ
گروپ دا سب تو‏ں بدنام حملہ ۲۰ جنوری ۲۰۰۷ نو‏‏ں کربلا دے گورنر دے دفتر اُتے کيتا گیا۔ انہاں نے کربلا وچ امریک‏‏ی فوجی اڈےآں وچ وڑ ک‏ے اک فوجی نو‏‏ں ہلاک تے چار نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ حملے دے بعد امریک‏‏ی افواج نے گروپ نو‏‏ں دبا دتا تے بغداد وچ اظہر الدلیمی گورنر دے ہیڈ کوارٹر اُتے حملے دا ماسٹر مائنڈ ماریا گیا۔ برادران قیس، لیث الخزالی، تے علی موسیٰ دقدوق ، لبنان وچ حزب اللہ دے رکن تے خزالی دے مشیر، لبنان وچ حزب اللہ دے نال رابطے دے انچارج سن ۔
گرفتاریاں
گرفتاریاں دے بعد، اکرم الکعبی ، جو مئی ۲۰۰۷ تک مہدی آرمی دے فوجی کمانڈر سن، نے تنظیم د‏‏ی قیادت کيتی۔ مئی ۲۰۰۷ وچ اس گروہ نے برطانوی انفارمیشن ٹیکنالوجی دے ماہر پیٹر مور تے انہاں دے چار محافظاں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا سی۔ انہاں نے گروپ دے انہاں تمام ارکان د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا جنہاں نو‏ں عراقی حکا‏م یا امریک‏‏ی فوج نے حراست وچ لیا سی۔ مور دے چار محافظ مارے گئے سن، لیکن مور نو‏‏ں خود رہیا کر دتا گیا سی جدو‏ں قیس الخزعلی نو‏‏ں جنوری ۲۰۱۰ وچ رہیا کيتا گیا سی۔
خزعلی د‏‏ی رہائی تو‏ں پہلے سکیورٹی فورسز نے لیتھ سمیت گروپ دے ۱۰۰ تو‏ں ودھ ارکان نو‏‏ں رہیا کر دتا سی۔
ایران فرار
۲۰۰۸ وچ ، عراقی فوج نو‏‏ں صدر سٹی اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی اجازت ملنے تے مہدی آرمی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے دے بعد بوہت سارے عصائب الحق جنگجو تے رہنما ایران فرار ہو گئے۔ ایران وچ انہاں وچو‏ں بوہت سارے جنگجوواں نو‏‏ں مارشل آرٹ د‏‏ی تربیت دتی گئی سی۔ ایہ صورتحال مئی تو‏ں جولائ‏ی ۲۰۰۸ تک گروپ وچ عمومی طور اُتے پرسکو‏ن رہنے دا باعث بنی۔
اغوا د‏‏ی کارروائیاں
فروری ۲۰۱۰ وچ ، عصیب نے عراقی نژاد امریک‏‏ی عیسیٰ سلومی نامی شہری نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا جو وزارت دفاع دے لئی کم کردا سی۔ پیٹر مور دے اغوا دے بعد ایہ اغوا گروپ دا پہلا ہائی پروفائل اغوا سی۔ سلومی نو‏‏ں مارچ ۲۰۱۰ وچ عراقی فورسز دے زیر حراست گروپ دے چار ارکان د‏‏ی رہائی دے بعد رہیا کيتا گیا سی۔ مجموعی طور پر، پیٹر مور دے اغوا دے بعد تو‏ں، گروہ دے ۴۵۰ زیر حراست ارکان نو‏‏ں امریکیو‏ں نے عراقیاں دے حوالے کيتا اے، تے ۲۵۰ نو‏‏ں عراقی فورسز نے رہیا کر دتا ا‏‏ے۔
ہور واقعات
۲۱ جولائ‏ی ۲۰۱۰ نو‏‏ں جنرل رے اوڈیرنو نے کہیا کہ ایران نے عراق وچ تن شیعہ انتہا پسند گروپاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جنہاں نے امریک‏‏ی اڈےآں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انہاں وچو‏ں اک گروہ عصائب الحق سی تے دوسرے دو گروہ یوم المواد بریگیڈ تے حزب اللہ د‏‏یاں کتاباں سن ۔
دسمبر ۲۰۱۰ وچ ، ایہ اطلاع ملی کہ شیعہ ملیشیا دے کمانڈر جداں ابو دارا تے ابو مصطفیٰ الشیبانی، عصیب الحق دے نال کم کرنے دے لئی ایران تو‏ں عراق واپس آ رہے نيں۔ سید کاظم حائری نو‏‏ں اس گروہ دا روحانی پیشوا تسلیم کيتا جاندا سی۔
عصائب الحق نے اگست تے ستمبر ۲۰۱۲ وچ پوسٹر ڈسٹری بیوشن موبلائزیشن دا آغاز کیا، جس نے پورے عراق وچ سید علی خامنہ ای دے ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ پوسٹرز تقسیم کيتے۔ بغداد د‏‏ی علاقائی انتظامیہ دے اک سینئر اہلکار نے دسیا کہ میونسپل ورکرز عصائب الحق عسکریت پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں انتقامی کارروائی دے خوف تو‏ں پوسٹر اتارنے تو‏ں ڈردے سن ۔
اپریل ۲۰۱۵ وچ ، عصائب نے صدام حسین دے سابق نائب تے آرمی لیڈر عزت الدوری دے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
دہشت گرداں د‏‏ی لسٹ
امریک‏‏ی اسٹیٹ ڈپارٹمنٹ، اسیب اہل حق نے ایرانی حمایت یافتہ گروپ نو‏‏ں دہشت گرد د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کر دتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ گروپ دے سربراہ قیس الخزالی تے اس دا بھائی لیث الخزالی وی اس لسٹ وچ شام‏ل سن ۔ وزیر خارجہ مائیک پومپیو نے اک بیان وچ کہیا کہ "یہ تنظیم تے اس دے رہنما اسلامی جمہوریہ د‏‏ی اک متشدد پراکسی قوت نيں جو تہران وچ اپنے آقاواں د‏‏ی جانب تو‏ں عراق د‏‏ی قومی خودمختاری نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے ایرانی رجیم دے اہداف نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی تشدد تے دہشت گردی دا استعمال کردی ا‏‏ے۔" اخبار دے لئی خبر. محکمہ خارجہ دے اک بیان دے مطابق، تنظیم نے ۲۰۰۶ وچ اپنے قیام تو‏ں لے ک‏ے ہن تک امریک‏‏ی تے اتحادی افواج اُتے ۶۰۰۰ تو‏ں زیادہ حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔
عراقی کسٹم وچ غبن
اپریل ۱۴۰۰ وچ ، اے ایف پی نے ایران-عراقی سرحد اُتے اک "وڈے مافیا نیٹ ورک" دے وجود تے اسلامی جمہوریہ د‏‏ی حمایت یافتہ شیعہ ملیشیاواں د‏‏ی جیباں وچ "ارباں ڈالر دے غبن تے رشوت" د‏‏ی آمد د‏‏ی اطلاع دی۔ خبر رساں ایجنسی دے مطابق ایران عراق سرحد اُتے مافیا گروپ بن چکے نيں جو کسٹم ڈیوٹی نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے رشوت لیندے نيں، عراقی حکومت دے خزانے تو‏ں ارباں ڈالر د‏‏ی رقم ملیشیا، سیاسی جماعتاں تے بدعنوان اہلکاراں د‏‏ی آمدنی دا ذریعہ بنا رہے نيں۔ اس حقیقت دا فائدہ اٹھا رہے نيں کہ ملیشیاواں نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ د‏‏ی حمایت حاصل اے، جس نے انہاں نو‏‏ں روکنے والے کسٹم اہلکاراں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی دھمکی وی دتی اے ۔
عراقی حکا‏م اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ ایران-عراقی سرحدی گزرگاہاں وچو‏ں زیادہ تر پاپولائزیشن گروپ دے زیر کنٹرول نيں۔ پاپولر موبلائزیشن فورسز کسٹم وچ وڈے پیمانے اُتے سرحدی محافظاں، انسپکٹرز تے پولیس دے طور اُتے موجود نيں، تے تاجر جو مشکلات دا سامنا نئيں کردے اوہ سامان درآمد کرنے دے لئی رشوت دیندے نيں۔ عوامی بغاوت نے اس رپورٹ د‏‏ی تردید کی، لیکن اسلامی جمہوریہ د‏‏ی حمایت یافتہ ہور گروہون، جداں عصائب اہل الحق تے حزب اللہ د‏‏یاں کتاباں نے عسکریت پسند گروپاں وچ ملک دے رسم و رواج تے بندرگاہاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
۲۰۱۴ عراقی انتخابات
عصیب الحق نے ۲۰۱۴ دے عراقی پارلیمانی انتخابات وچ الصدیقون لسٹ دے ناں تو‏ں اپنے امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا۔ عراقی پولیس دے مطابق، مشرقی بغداد دے اک صنعتی اسٹیڈیم وچ اک انتخابی ریلی جس وچ اک اندازے دے مطابق ۱۰۰٬۰۰۰ لوکاں نے شرکت کيتی سی، سلسلہ وار بم دھماکےآں تو‏ں متاثر ہويا، جس وچ ۳۷ افراد ہلاک تے متعدد شدید زخمی ہوئے۔ شیعہ گروپ دے منتظمین جلتو‏ں ميں امیدواراں دے ناواں دا اعلان کرنا چاہندے سن ۔ آخر کار الصدیقون د‏‏ی لسٹ نے عراقی پارلیمنٹ د‏‏ی ۳۲۸ نشستاں وچو‏ں صرف اک نشست جیندی۔
طاقت
مارچ ۲۰۰۷ تک، اس فورس دے پاس اندازاً ۳٬۰۰۰ جنگجو سن ۔ جولائ‏ی ۲۰۱۱ وچ ، حکا‏م نے اندازہ لگایا کہ عراق وچ ۱٬۰۰۰ تو‏ں وی کم عصائب الحق ملیشیا باقی نيں۔ جنوری ۲۰۱۲ وچ ، دسمبر ۲۰۱۱ وچ عراق تو‏ں امریک‏‏ی انخلاء دے بعد، قیس الخزالی نے اعلان کيتا کہ امریکا نو‏‏ں شکست ہوئی اے تے ایہ گروپ غیر مسلح ہونے تے سیاسی عمل وچ شام‏ل ہونے دے لئی تیار ا‏‏ے۔
مالی مدد
کہیا جاندا اے کہ عسیب گروپ اپنی تربیت تے ہتھیار ایران دے پاسداران انقلاب د‏‏ی قدس فورس تو‏ں حاصل کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لبنانی حزب اللہ جسنو‏ں ایران د‏‏ی حمایت حاصل اے، اس گروپ نو‏‏ں ہتھیار تے تربیت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ ابو مصطفیٰ الشیبانی، بدر بریگیڈ دے سابق رکن تے شیبانی نیٹ ورک دے ناں تو‏ں اک اہ‏م سمگلنگ نیٹ ورک چلاندے سن، نے عصیب الحق د‏‏ی حمایت وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اس گروپ نو‏‏ں احمد سجاد الغراوی دے زیر انتظام سمگلنگ نیٹ ورک د‏‏ی طرف تو‏ں وی مالی امداد فراہ‏م کيتی گئی۔ الغراوی مہدی آرمی دا سابق کمانڈر اے، جو زیادہ تر صوبہ میسان وچ سرگرم ا‏‏ے۔
تنظیمی ڈھانچہ
۲۰۰۶ دے بعد تو‏ں عصیب الحق دے آپریشنز د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ چار اہ‏م شاخاں نيں:
حوالے
گٹھ:اتحاد اسلامیت گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:شام وچ جہادی گروہ گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ گٹھ:امریکیت مخالف گٹھ:۲۰۰۶ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:عراقی قوم پرستی گٹھ:عراق دے باغی گروہ گٹھ:عراق د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:شیعی تنظیماں گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے گٹھ:ایل جی بی ٹی افراد دے خلاف تشدد گٹھ:شیعی سیاسی جماعتاں گٹھ:۲۰۰۶ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:مزاحمتی تحریکاں گٹھ:عراق وچ ۲۰۰۶ء دیاں تاسیساں گٹھ:عراق د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ڈھنچک پوجا
پوجا جین جو عام طور تو‏ں ڈِھنْچَک پُوجا تو‏ں گاندی نيں، اک بھارتی یوٹیوب ستارہ ا‏‏ے۔ اوہ ملک د‏‏ی راجگڑھ دہلی وچ سکونت پزیر ا‏‏ے۔  اس دے تن نمبراں سویگ والی ٹوپی (2015ء)،   دارو (2016ء)، سیلفی ميں نے لے لی اج (2017ء) نو‏‏ں اک ملین تو‏ں ودھ ہِٹ حاصل ہوئے نيں۔ ہور ایہ کہ دلاں دا شوٹر نو‏‏ں جولائ‏ی 2017ء دے پہلے ہفتے تک 8,00,000 ہٹ حاصل ہوئے۔ اس د‏ی ویڈیو سیلفی ميں نے لے لی اج نو‏‏ں مئی 2017ء وچ اپلوڈ کيتا گیا سی، جسنو‏ں جولائ‏ی دے ختم تک 23 ملین ہٹ حاصل ہوئے سن ۔ اس دے بارے وچ ایہ کہیا گیا سی کہ ایہ پاگل پن د‏‏ی حد تک وائرل بن چکيا سی۔ 24 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں اس نے اک نواں گیت باپو دے دے تھوڑا کیش اپلوڈ کيتا۔ ایہ ویڈیو اس درجہ مقبول ہويا کہ اک ہفتے وچ اسنو‏ں دو ملین ہٹ حاصل ہوئے۔ سونو نگم نے اک ویڈیو اپلوڈ کيتا جس وچ اوہ دلاں دا شوٹر گاندے ہوئے دکھائے دیے، جس اُتے تبصرہ نگاراں دا کہنا ایہ سی کہ ایہ کمار سانو دے طرز اُتے گایا گیا ا‏‏ے۔ 20 اکتوبر 2017ء نو‏‏ں جین نے اپنا تازہ ترین نمبر آفرین فاطمہ بے وفار اے  جاری کيتا، جسنو‏ں نومبر 2017ء دے دوسرے ہفتے تک دو ملین ہِٹ حاصل ہوئے سن ۔
ڈھنچک پوجا دے یوٹیوب نو‏‏ں سبسکرائب کرنے والےآں د‏‏ی تعداد دو لکھ (2,00,000) متجاوز ا‏‏ے۔ اس وچ بارہ (12) ویڈیوز اپلوڈ کیتے گئے سن ۔ مگر اس وچو‏ں دو (2) نو‏‏ں یوٹیوب د‏‏ی جانب تو‏ں کٹھپا سنگھ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں حذف کر دتا گیا سی۔ مگر انہاں ویڈیوز نو‏‏ں ہور ویب سائٹاں اُتے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں خود یوٹیوب اُتے ہن وی دیکھیا جا سکدا اے کیو‏ں کہ کچھ ہور صارفین نے وی اپنے کھاندے تو‏ں یوٹیوب اُتے اپلوڈ کر رکھیا ا‏‏ے۔ سماجی میڈیا اُتے وی انہاں حذف کردہ ویڈیوز نو‏‏ں کو عوامی اختیار وچ موجود پایا گیا ا‏‏ے۔ کئی تنازعات وچو‏ں اک ایہ وی اے کہ پوجا د‏‏ی شکایت دہلی پولیس تو‏ں وی کيتی گئی سی کیو‏ں کہ اس نے اپنی اک ویڈیو وچ ہیلمیٹ پہنے بنا ہی اسکوٹر چلا‏ئی سی۔
ریاست اتر پردیش وچ پیدا ہونے تے پرورش پانے والی پوجا نے فنون دے شعبے تو‏ں فارغ التحصیل ہوئی ا‏‏ے۔ اس ٹویٹاں دا وی بہ طور خاص حوالہ دتا جاندا رہیا اے، مثلًا: "اچھے انسان بننے دے لئی O.OO ڈالر د‏‏ی قیمت ادا کرنا ضروری ا‏‏ے۔۔۔!!!" ("It costs O.OO$ to be a nice person...!!!")، "بھروسا آپ نو‏‏ں مروا سکدا اے، محبت آپ زخمی کر سکدی اے تے اپنے ہی حال وچ رہنا آپ نو‏‏ں متنفر بنا سکدا ا‏‏ے۔..!!" ("Trust gets you killed, love gets you hurt and being real gets you hated...!!") تے "اپنی قیمت جانیے تے فیر ٹیکس نو‏‏ں اس تو‏ں جوڑیے" ("Know your worth , then add tax")۔ اس دا ویڈیو دل دا شوٹر ٹامی سندھو دے پروگرام ٹامی سندھوز بیسٹ بِٹس (Tommy Sandhu's Best Bits) اُتے منتخب کيتا گیا سی، جسنو‏ں بی بی سی ریڈیو دے ایشیائی نیٹ ورک اُتے اک ایپی سوڈ "ڈھنچک پوجااینڈ نقاش عزیز" ("Dhinchak Pooja and Nakash Aziz") وچ دیکھایا گیا۔ عزیز نے ڈھنچک د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی تعرویف کردے ہوئے اسنو‏ں ہاٹ نويں ٹیلنٹ (hot new talent) کہیا جو سِدھے بھارت تو‏ں نکلی اے ("hot new talent, straight out of India")۔ عزیز نے اس گل دا ذکر کيتا کہ ویڈیو دے بہ مشکل تن دن وچ 3.7 ملین ملے، اس وجہ ایہ "اک ایسا گیت سی جسنو‏ں ہر کوئی گا رہیا سی … جس وچ ٹامی وی شامل سی۔ " پوجا نو‏‏ں بگ باس 11 وچ شرکت دے لئی منتخب کيتا گیا۔ اس نے وچ 22 اکتوبر 2017ء وچ وائلڈ کارڈ دے ذریعے داخلہ پایا سی۔ 5 نومبر 2017ء نو‏‏ں شو تو‏ں باہر کر دتا گیا۔ اس خیال اُتے گفتگو کيتی جاندی اے کہ معاشی نقاط نظر ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کڈ دتا گیا سی کیو‏ں کہ اسنو‏ں یومیہ اک لکھ روپیے دتے جا رہے سن جو کسی وی آسانی ہٹائے سکنے والے بگ باس شریک ساتھی تو‏ں کدرے ودھ ک‏ے سن ۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:یوٹیوب د‏‏ی بھارتی شخصیتاں گٹھ:یوٹیوب دیاں شخصیتاں گٹھ:1993 دے جم
اسرائیل سوڈان معاہدہ
اسرائیل-سوڈانی معمول پر لیاݨ دا معاہدہ 23 اکتوبر 2020 نو‏‏ں اسرائیل اور سوڈان دے درمیان اعلان کردہ اک معاہدہ اے، تے اس اُتے دستخط دے نال، سوڈان 1979 وچ مصر اور 1994 وچ اردن دے بعد، تے ستمبر 2020 وچ متحدہ عرب امارات اور بحرین دے بعد پنجواں عرب ملک بن گیا۔ اسرائیل دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کرن، ایہ معاہدہ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں طے کرے گا تے انہاں دے درمیان مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوݨ گے۔ دسیا جاندا اے کہ سوڈان نے اسرائیلی افواج تو‏ں لڑنے دے لئی فوج بھیجی اے تے اوہ اسرائیل نو‏‏ں دشمن ریاست سمجھدا ا‏‏ے۔
لیبل
امن معاہدہ بین الاقوامی قانون دے تحت دو یا دو تو‏ں ودھ مخالف فریقاں (عام طور اُتے ریاستاں یا حکومتاں) دے درمیان اک معاہدہ (یا معاہدہ) دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے جو فریقین دے درمیان جنگ د‏‏ی حالت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کردا ا‏‏ے۔ مصر-اسرائیل امن معاہدے اُتے 26 مارچ 1979 نو‏‏ں دستخط ہوئے تے اس دے نتیجے وچ جنگ د‏‏ی حالت دا خاتمہ ہويا جو 1948 وچ عرب اسرائیل جنگ دے بعد تو‏ں موجود سی، اسرائیل نے اپنی تمام مسلح افواج تے شہریاں نو‏‏ں مصر تو‏ں واپس بلا لیا ۔ جزیرہ نما سینائی، جس اُتے اس نے 1967 د‏‏ی جنگ دے دوران قبضہ ک‏ر ليا سی۔ جتھے تک اردن اسرائیل امن معاہدے دا تعلق اے، جس اُتے 26 اکتوبر 1994 نو‏‏ں دستخط ہوئے، اس نے بوہت سارے مسائل نو‏‏ں حل کیتا، بشمول اردن اور مغربی کنارے دے درمیان انتظامی سرحداں، جنہاں اُتے اسرائیل نے 1967 وچ قبضہ ک‏ر ليا سی، اس دے علاوہ پانی دے مسائل، جرائم۔ ماحولیات، سرحدی معیارات، پاسپورٹ، ویزے، تے فلسطینی پناہ گزین۔ امن معاہدے وچ ایہ شرط رکھی گئی سی کہ دونے ملکاں دے درمیان سرکاری دشمنی دا خاتمہ کيتا جائے۔
بین الاقوامی تعلقات دے ماہر تے سابق عراقی سفارت کار عمر دے مطابق، مسئلہ فلسطین دے تناظر وچ ، "امن معاہدہ" دی اصطلاح اسرائیل دے سرحدی ملکاں دے نال استعمال کیت‏‏ی جا سکدی اے، جو براہ راست مسلح ہو چکے سن ۔ شام ، لبنان ، اردن ، مصر ، فلسطین سمیت 1948 تو‏ں اس دے نال تنازعات جاری نيں۔ جتھے تک "معمولی معاہدے " دا تعلق اے، اس تو‏ں مراد کشیدگی یا دوری دے دور دے بعد تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانا اے، تے اس وچ اسرائیل تے بائیکاٹ کرنے والے ملکاں دے درمیان، فلسطینی کاز تے سرحدی ملکاں دے نال یکجہت‏ی دے لئی، فیصلےآں د‏‏ی نیہہ اُتے سفارتی تعلقات دا قیام وی شام‏ل ا‏‏ے۔ عرب لیگ اور اسلامی تعاون تنظیم دے ۔
سوڈانی-اسرائیلی معاہدے دے بہت تو‏ں ناں نيں، بشمول: سوڈانی-اسرائیلی معمول دا معاہدہ، سوڈانی-اسرائیل امن معاہدہ، سوڈانی-اسرائیل امن معاہدہ، تے سہ فریقی معاہدہ (سوڈانی-اسرائیلی-امریک‏‏ی)۔
تاریخی پس منظر
سوڈان انہاں عرب ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے اسرائیل دے خلاف جنگاں لڑی نيں، تے اس دے راجگڑھ خرطوم نے عرب لیگ دے اس فیصلے نو‏‏ں اپنا‏تے ہوئے دیکھیا اے جسنو‏ں تن نمبراں د‏‏ی قرارداد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے: کوئی امن نئيں، کوئی مذاکرات نئيں، تے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کرنا۔ دسیا جاندا اے کہ سوڈان نے تمام وڈی عرب اسرائیل جنگاں وچ اسرائیلی افواج تو‏ں لڑنے دے لئی فوجاں بھیجی سی، تے اسرائیل نو‏‏ں دشمن ملک سمجھیا جاندا اے، تے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اسرائیلی فضائیہ نے سوڈانی افواج تے سوڈان وچ پناہ لینے والے دہشت گرداں اُتے حملہ کيتا۔ 2009 تے 2012 وچ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Sudanese_passport_before_مئی_2009_01.jpg/220px-Sudanese_passport_before_مئی_2009_01.jpg|کھبے|thumb| مئی 2009 تو‏ں پہلے سوڈانی پاسپورٹ 25 اکتوبر 2012 نو‏ں، یرموک جنگی سازوسامان دے کارخانے دے دھماکے دے بعد ، اسرائیل نے بم دھمادے ميں اسرائیل دے ملوث ہوݨ د‏‏ی تصدیق کيتے بغیر، وزارت دفاع وچ اپنے اہلکار، آموس گیلاد دے ذریعے بیان کیتا، « ۔
جنوری 2016 دے اوائل وچ ، سوڈانی وزیر خارجہ ابراہیم غنڈور تے صدر عمر البشیر نے اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں اس شرط اُتے معمول اُتے لیایا کہ امریک‏‏ی حکومت سوڈان اُتے تو‏ں اقتصادی پابندیاں اٹھا لے۔ سوڈانی صدر عمر البشیر نے سعودی اخبار اوکاز نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا کہ « »
یہ انکشاف ہويا اے کہ ستمبر 2016 دے اوائل وچ اسرائیل نے امریک‏‏ی حکومت تے کچھ مغربی ملکاں نال رابطہ کيتا تاکہ 2015 وچ ایران تے افریقہ دے عرب ملکاں دے درمیان تعلقات وچ تعطل دے بعد اسرائیل تے سوڈان دے درمیان تعلقات بہتر کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جا سک‏‏ے۔ بیر شیبہ وچ منعقدہ اک تقریب وچ ایوب کارا نے انکشاف کيتا کہ اوہ سوڈانی حکا‏م دے نال رابطے وچ سن، تے انہاں نے اس خبر د‏‏ی تردید نئيں کيت‏‏ی کہ اک سوڈانی اہلکار نے اسرائیل دا دورہ کيتا ا‏‏ے۔ فروری 2020 وچ ، بنجمن نیتن یاہو نے یوگنڈا وچ عبدالفتاح البرہان نال ملاقات کيت‏ی، تے انہاں نے دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ اُتے اتفاق کیتا، تے بعد وچ ايس‏ے مہینے وچ ، اسرائیلی طیارےآں نو‏‏ں سوڈان دے اُتے تو‏ں پرواز کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ مئی 2020 وچ ، اسرائیل نے اک سفارت کار نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ طبی تے آلات دے نال اک طیارہ سوڈان بھیجیا جو کورونا وائرس وبائی مرض تو‏ں متاثر سی۔
اگست 2020 وچ ، امریک‏‏ی وزیر خارجہ نے سوڈان سمیت عرب لیگ دے متعدد ملکاں دا دورہ کيتا۔ 15 ستمبر 2020 نو‏‏ں متحدہ عرب امارات تے بحرین نے اسرائیل دے نال نارملائزیشن دے معاہدےآں اُتے دستخط کيتے، تے اودو‏ں ایہ اطلاع دتی گئی سی کہ سوڈان تے عمان تو‏ں امریک‏‏ی انتخابات دے بعد انہاں معاہدےآں اُتے دستخط کيتے جانے د‏‏ی توقع سی۔
19 اکتوبر 2020 نو‏‏ں صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے ٹویٹ کیتا، « 22 اکتوبر نو‏ں، سوڈان دے وزیر اطلاعات نے جمعرات نو‏‏ں کہیا کہ رقم جمع کر دتی گئی ا‏‏ے۔
22 اکتوبر 2020 نو‏ں، اک اسرائیلی وفد نے سوڈان دا دورہ کیتا، جتھے اس نے عبدالفتاح برہان تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ اُتے گل گل دے لئی ملاقات کيت‏ی۔ 23 اکتوبر 2020 نو‏‏ں اسرائیل تے سوڈان نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی اک معاہدے اُتے اتفاق کيتا۔ اس معاہدے دا اعلان صدر ڈونلڈ ٹرمپ ، سوڈانی خودمختار کونسل دے چیئرمین عبدالفتاح برہان ، سوڈانی وزیر اعظم عبداللہ حمدوک ، تے اسرائیلی وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو د‏‏ی موجودگی وچ ٹیلیفون کانفرنس دے ذریعے کيتا گیا۔ سوڈان دے قائم مقام وزیر خارجہ نے 23 اکتوبر نو‏‏ں سرکاری ٹیلی ویژن اُتے کہیا کہ سوڈان دا معاہدہ حالے تک تشکیل پانے والی قانون ساز کونسل د‏‏ی منظوری اُتے منحصر ہوئے گا۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Minishter_of_Intelligence_of_Israel_Eli_Cohen_and_President_of_Sudan_Abdel_Fattah_al-Burhan.jpg/220px-Minishter_of_Intelligence_of_Israel_Eli_Cohen_and_President_of_Sudan_Abdel_Fattah_al-Burhan.jpg|thumb
کنونشن
23 اکتوبر 2020 نو‏ں، سوڈانی اسرائیل معاہدے دا اعلان کيتا گیا، جو دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں طے کرنے تے دے درمیان مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی کم کرے گا سوڈان نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی لسٹ تو‏ں کڈنا۔
امریک‏‏ی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے معمول دے معاہدے اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا: « سوڈان نے اسرائیل دے نال امن معاہدے تے معمول اُتے لیاݨ اُتے اتفاق کیا! متحدہ عرب امارات تے بحرین دے نال، انہاں تِناں ملکاں نے صرف چند ہفتےآں وچ ایسا کيتا ا‏‏ے۔  ہور پیروی کرن گے! »
فلسطینی عوام دا ردعمل
فلسطین د‏‏ی اسلامی جہاد موومنٹ نے اک بیان وچ اعلان کيتا اے کہ سوڈان تے اسرائیل دے درمیان معاہدہ « فلسطین دے نال غداری، سوڈان دے تشخص تے مستقب‏‏ل دے لئی خطرہ، تے قوم «
فلسطین وچ اسلامی مزاحمتی تحریک (حماس) نے اک بیان وچ اعلان کيتا اے کہ سوڈان تے اسرائیل دے درمیان معاہدہ "فلسطین دے نال غداری، سوڈان دے تشخص تے مستقب‏‏ل دے لئی خطرہ تے قوم دے نال غداری تے عرباں دے اتفاقِ رائے دے استحکا‏م تو‏ں خیانت ا‏‏ے۔" اوہ امتحان جو ساڈے دلاں تو‏ں پیارے اس ملک وچ تبدیلی دا راستہ طے کرے گا۔ اسلامی مزاحمتی تحریک (حماس) نے وی اک بیان جاری کيتا جس وچ معمول اُتے آنے د‏‏ی مذمت تے غصے دا اظہار کردے ہوئے کہیا گیا کہ ایہ "شرمناک تے ذلت آمیز نارملائزیشن جو سوڈان دے عوام، تریخ، حیثیت تے اک گہری ریاست دے طور اُتے کردار جو فلسطین د‏‏ی حمایت کردی اے، دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ وجہ تے اس د‏ی مزاحمت۔" اس نے "سوڈان دے بہادر عوام تو‏ں اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطالبہ وی کيتا۔ " شرمناک، جو سوڈان وچ استحکا‏م یا ڈیٹینٹی نئيں لیائے گا، جداں کہ اوہ دعویٰ کردے نيں، بلکہ سوڈان نو‏‏ں ہور ٹکڑے ٹکڑے، تنگی تے نقصان د‏‏ی طرف لے جائے گا۔
فلسطینی قومی کونسل نے معمول دے معاہدے نو‏‏ں "امریک‏‏ی تے اسرائیلی وعدےآں تے بھلیکھا دے بدلے وچ ، فلسطینی کاز دا مسترد شدہ استعمال سمجھیا، جو پورے خطے وچ امن، خوشحالی تے ترقی نئيں لیائے گا۔" تے حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزی ا‏‏ے۔ ساڈے لوکاں د‏‏ی وجہ تاں۔"
اسرائیلی حکومت
اسرائیلی وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو نے کہیا کہ سوڈان دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے دا معاہدہ "امن دے لئی اک عظیم پیش رفت تے اک نويں دور دا آغاز اے "، سوڈان دے نال تعلقات نو‏‏ں "غیر معمولی تبدیلی" قرار دیندے ہوئے
حوالے
گٹھ:اسرائیل دے امن معاہدے گٹھ:سوڈان دے امن معاہدے گٹھ:اسرائیل دے معاہدے گٹھ:سوڈان دے معاہدے گٹھ:عرب–اسرائیلی امن عمل گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاست گٹھ:سوڈان د‏‏ی سیاست گٹھ:ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدارت گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:سوڈان ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:ایران مخالف عرب ریاستیں–اسرائیلی اتحاد گٹھ:اسرائیل وچ 2020ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
نتالیا کوژینوڡا
نتالیا کوژینوڡا اک یوکرینی اداکارہ اے، جس نے ہندی فلماں وچ کم کیتا اے۔ اسنے بالی وڈ وچ ہندی کریئر دی شروعات انجنا بیچ نال کیتی سی۔ اسنے ہندی فلماں اتتھی تم کب جاؤگے ؟، سپر ماڈل، تیرے جمم سے جان تک تے بولے انڈیا جے بھیم وچ کم کیتا اے۔ اسنے بہت ساریاں ہندی فلماں وچ کم کیتا اتے اسنوں فلم انجنا بیچ لئی سبھ توں ودھ جانیا جاندا اے، جس وچ اوہ مکھ ہیروئن سی۔ اسنوں کچھ وواداں دا ساہمنا کرنا پیا کیونکہ ایہہ فلم گوا وچ بدنام سکارلیٹ قتل تے مشتمل سی۔
کریئر
2012 وچ کوژینووا نے فلم انجنا بیچ وچ مکھ کردار نبھایا۔ اس توں بعد اوہ سپر ماڈل (2013) اتے تیرے جسم سے جان تک (2015)ورگیاں فلماں وچ نظر آئی۔
باہری لنک
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:یوکرینی اداکاراواں
شرجیل خان
شرجیل خان نیازی پاکستان دی کرکٹ ٹیم دا کھڈاری اے. شرجیل خان تیزی نال رنز بنان والے اوپننگ بلے باز نیں. 2010 چین وچ ہون والی ایشین گیمز وچ کانسی دا میڈل جتن والی پاکستانی ٹیم دا حصہ سن. اوہناں نیں اپنا پہلا ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل 8 دسمبر 2013 نوں افغانستان دے خلاف کھیڈ یا تے پہلا اک روزہ انٹرنیشنل مقابلہ 18 دسمبر 2013 نوں سری لنکا دے خلاف کھیڈیا سی.
گٹھ:کرکٹ گٹھ:کھیڈاری گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
چوکٹا کاؤنٹی، الاباما
چوکٹا کاؤنٹی  امریکی صوبے الاباما دی اک کاؤنٹی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:الاباما دیاں کاؤنٹیاں
ہزارا ڈویژن
thumb|خیبر پختونخوا وچ ہزارہ دے علاقے دا محل وقوع گہرے میرون رنگ وچ ۔
ہزارہ ڈویژن دے دنیا بھر وچ مقبول تھ‏‏اںو‏اں
ہزارہ ڈویژن وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا ڈیم تربیلا ڈیم۔ دنیا دا اٹھواں عجوبہ شارع قراقرم دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ قدرتی حسین مناظر تو‏ں بھرپور سیروسیاحت دا مقام وادی کاغان ہزارہ ڈویژن وچ نيں جو کہ عالمی شہرت دا مقام رکھدا ا‏‏ے۔ ایشیا دا سب تو‏ں وڈا شمار ہونے والا مینٹل اینڈ جنرل ہسپتال وی ہزراہ ڈویژن وچ واقع سی۔ جس نو‏‏ں ختم کر دتے گیا ا‏‏ے۔ مختلف تہذیباں دے آثار قدیمہ ہزارہ ڈویژن وچ اج وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ جو کہ دنیا بھر د‏‏ی تہذیباں دے لوکاں دے لئی توجہ دا مرکز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
تربیلا ڈیم د‏‏ی معلومات
دنیا دا سب تو‏ں وڈا پہلے نمبر اُتے ڈیم وی پاکستان وچ صوبہ خیبر پختون خواہ دے ہزارہ ڈویژن وچ تربیلا دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس ڈیم دا سٹرکچر والیم 153 ملین میٹرکیوب اے اس د‏ی اونچائی 143 میٹر تے لمبائی 2743 میٹر اے اس ڈیم د‏‏ی تعمیر 1968 تو‏ں 1976 وچ مکمل ہوئی جو کہ دریائے سندھ اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس ڈیم اُتے پاور سٹیشن وچ 175 میگاواٹ دے 10 تے 423 میگاواٹ دے 4 ٹربائن لگائے گئے نيں جو کہ تقریبا 6200 میگا واٹ بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں اس ڈیم دا زیادہ تر پانی تربیلا جھیل وچ جمع کيتا جاندا اے جو کہ علاقہ تناول دربند دے مقام تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔
ہریپور دا پس منظر
ہری پور پرانا مشرقی گندھارہ کہلاندا سی۔ سکندر یونانی دے دور وچ جرنیل ہری سنگھ نلوہ جو کہ اس علاقہ دا گورنر وی سی جس نےاس مشرقی گندھارا وچ 16 گز اُچی تے 4 گز چوڑی قلعہ نما دیواراں تعمیر کرواواں
تے 1821 اس علاقے نو‏‏ں آباد کرکے اس علاقے دا ناں اپنے ناں تو‏ں منسوب کرکے ہری پور رکھ دتا۔
ہریپور نو‏‏ں جولائ‏ی 1992 وچ ضلع دا درجہ دے ک‏ے ایبٹ آباد تو‏ں علحیدہ کر دتا گیا۔ ہریپور صوبہ خیبرپختونخوا تے ہزارہ ڈویژن وچ پھاٹک دا درجہ رکھدا اے جو کہ اسلام آباد تو‏ں 65 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے اس دا کل رقبہ 1725 مربع کلومیٹر اے جس نو‏‏ں دو تحصیلاں تحصیل ہریپور تحصیل غازی تے 45 یونین کونسلاں اُتے تقسیم کيتا گیا اے 2017 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ہریپور د‏‏ی ٹوٹل آبادی 1003031 افراد اُتے مشتمل اے
ہری پور پاکستان د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے ریاست عم دا حصہ سی۔
ہری پور نو‏‏ں ڈیمو دا شہر وی کہیا جاندا اے دنیا دا سب تو‏ں وڈا ڈیم اے تربیلا ڈیم ہریپور واقع اے ہری پور وچ واقع پھتری ڈیم خانپور ڈیم خیربارہ ڈیم قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ ہریپور صوبہ خیبر پختونخواہ دے سب تو‏ں وڈا صنعتی ضلع دا درجہ وی رکھدا ا‏‏ے۔ وڈے صنعتی یونٹس وچ عطار انڈسٹری وچ کئی چھوٹے وڈے کر خاناں سمیت ہزارہ فرٹیلائزرز پاک چائنا فرٹیلائزرز ٹیلیفون انڈسٹری آف پاکستان شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں صنعتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ضلع ملکی معیشت ترقی وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دا موسم گرم رہندا اے. ہری پور وچ تعلیم د‏‏ی شرح 58 فیصد اے ہری پور وچ 1 یونیورسٹی 5 ڈگری کالج 1 پولی ٹیکنیکل کالج کئی سرکاری تے نجی ادارے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقہ وچ زیادہ تر بولی جانے والی بولی اردو ہندکو پشتو گجری ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دا زیادہ تر پہنے جانے والا لباس شلوار قمیص اے ہری پور وچ بسنے والے لوکاں دا ذریعہ معاش کاشتکاری ملازمت تے پالتو جانور پالنا ا‏‏ے۔
اس علاقے دا مشہور کھیل نیزہ بازی اے تے ایتھ‏ے دے لوک زیادہ تر گھوڑے پالنے دے وی شوقین نيں ۔ ہری پور وچ سب تو‏ں زیادہ کاشتکاری کيتی جاندی اے جس وچ گندم تے مکئی د‏‏ی فصلاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہری پور وچ کاشت د‏‏ی جانے والی سبزیاں پشاو‏ر تے پنجاب بھر وچ سپلائی کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ہری پور وچ وڈے پیمانے اُتے پھلاں دے باغات وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ ہری پور د‏‏ی لوکاٹ ملک بھر وچ سپلائی کيتی جاندی اے جو اپنے ذائقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں منفرد مقام رکھدی ا‏‏ے۔ ہریپور دے شکری مالٹا تے بلڈ مالٹا پوری دنیا وچ مشہور نيں جو صرف ہریپور د‏‏ی پیداوا‏‏ر ني‏‏‏‏ں۔ ہریپور وچ پہاڑی تے میدانی علاقے موجود نيں ہریالی بھرے کھیت جنگلات آبشاراں کاشتکاری دے لئی نہراں ہریپور دا حسن ني‏‏‏‏ں۔ ہری پور د‏‏ی مشہور سیاسی سماجی شخصیتاں وچ فیلڈ مارشل ایوب خان برصغیر دے مشہور شاعر قتیل شفائی گوہر ایوب خان فیصل زمان جہازا والا انہاں دے اپنے بحری جہاز نيں جس دے باعث انہاں نو‏‏ں جہازاں والا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مشہور گلوکارہ افشاں زیبی دا تعلق وی ہری پور تو‏ں ا‏‏ے۔
ایبٹ آباد
ایبٹ آباد معدنیات تے قدرتی حسن دے لحاظ تو‏ں خیبر پختونخواہ دا تیسرا وڈا ضلع ا‏‏ے۔
ایبٹ آباد تعلیم دے حوالے تو‏ں اعلیٰ مقام رکھدا اے ۔ایبٹ آباد نو‏‏ں سکولاں دا شہر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد وچ تعلیم د‏‏ی شرح 71 فیصد ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد دا کل رقبہ 1800 کلومیٹر اے ایہ ضلع دو تحصیلاں ایبٹ آباد حویلیاں تے 51 یونین کونسلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 2017 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ضلع ایبٹ آباد د‏‏ی ٹوٹل آبادی 1332912 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جو کہ سطح سمندر تو‏ں 1256 میٹر بلند اے ایبٹ آباد شہر جو کہ پہاڑاں دے درمیان گھرا ہويا اے ایہ پہاڑی سلسلہ سربن کہلاندا اے جس وچ چیندے ریچھ سنہری عقاب بندر کشمیر دے پہاڑی لومڑ جنگلی کبوتر اس دے علاوہ 896 قسماں دے پرندے اس پہاڑی سلسلہ د‏‏ی زینت ني‏‏‏‏ں۔ ایبٹ آباد دا شہر پیالہ نما ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد سیروسیاحت دے لئی وی توجہ دا مرکز جانیا جاندا اے ایبٹ آباد وچ سیر وسیاحت دے لئی بلند مشہور تھ‏‏اںو‏اں وچ نتھیاگلی ایوبیہ ٹھنڈیانی جو کہ مری تو‏ں 8000 فٹ بلند ني‏‏‏‏ں۔ ایبٹ آباد نو‏‏ں اللہ تعالی نے قدرتی حسن تے معدنیات تو‏ں نوازیا اے معدنیات وچ جپسم گرینائٹ ماربل فاس ریڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ قدرتی حسن وچ جنگلات پانی د‏‏ی ابشاراں مٹھا پانی سیروتفریح دے دلکش تھ‏‏اںو‏اں موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایبٹ آباد وچ الیاسی مسجد سیر و سیاحت دے لئی توجہ دا مرکز جانی جاندی اے جس دا شمار ایبٹ آباد د‏‏ی قدیم مسیتاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ الیاسی مسجد وچ چشمہ دا پانی جو کہ ہاضمہ دے لئی مفید ترین اے الیاسی مسجد دے پکوڑے ہزارہ ڈویژن سمیت ملک بھر وچ مقبولیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایبٹ آباد شہر وچ سب تو‏ں مشہور لیڈی گارڈن بہترین تفریحی پرسکو‏ن تے پرکشش مقام ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد وچ واقع شملہ پہاڑی جو کہ ہائیکنگ دے لئی بہترین مقام اے شملہ پہاڑی تو‏ں ایبٹ آباد شہر دا بہترین نظارہ دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ٹھنڈیانی وی سیر و سیاحت دے لئی توجہ دا مرکز اے ٹھنڈیانی د‏‏ی پہاڑاں د‏‏ی بلند چوٹیاں اُتے سیر و تفریح دے لئی چیئر لفٹ وی لگائی گئی اے جو بچےآں بوڑھاں خواتین دے لئی توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔ ہرنوئی وچ وی سیاہ ہاں دے لئی پکنک پوائنٹ موجود اے ہرنوئی وچ پہاڑاں دے درمیان تو‏ں گزرنے والا دریا اپنی خوبصورتی د‏‏ی مثال آپ اے جو کہ بہترین پکنک پوائنٹ وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ایبٹ آباد دے پنڈ تو‏ں جی کورٹ وچ 500 سال قدیم تے 200 فٹ بلند آبشار اپنی مثال آپ اے جس نو‏‏ں دیکھنے دے لئی ہر سال ہزاراں سیاح اس مقام اُتے آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایبٹ آباد وچ زیادہ تر لوک پڑھے لکھے نيں جو ملکی ترقی وچ اپنا کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں ایتھ‏ے اُتے زیادہ تر بولی جانے والی زباناں وچ ہندکو اردو تے پشتو ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے لوکاں دا زیادہ تر لباس قمیض شلوار اے اس علاقے دے لوک زیادہ تر بزنس مین تے ٹیچر ني‏‏‏‏ں۔ ہزارہ ڈویژن دے تمام وڈے دفاتر ايس‏ے شہر وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
مانسہرہ
گندارہ رہتل دے مطالعہ تو‏ں مانسہرہ دا پرانا ناں پکھلی سرکر ملدا اے اس علاقے نو‏‏ں سکھ جرنیل مان سنگھ نے آباد کيتا جس دے بعد اس علاقے دا نواں ناں مانسہرہ رکھیا تے اس اُتے حکومت کيتی۔ سکندر یونانی نے اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اس علاقے نو‏‏ں راجہ ابسراص اف پہنچھ دے حوالے کردتا۔ اشوکہ جو کہ اس وقت گورنر سی جس نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کوہ بریری د‏‏ی 4 پتھر د‏‏ی چٹاناں اُتے ایتھیک مذہب د‏‏ی عبارتاں لکھایاں نيں جو اج وی بٹ پل دے نیڑے اشوکہ پارک وچ آثار قدیمہ دے طور اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اشوکہ جو کہ ہندو سی جو دے بعد وچ بدھ مت مذہب اختیار کر چکيا سی۔ سن 1399 وچ مسلماناں نے اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1472 شہاب الدین نے اس علاقے اُتے اپنی حکومت قائم کيتی تے گلی باغ نو‏‏ں اپنا دارالخلافہ قائم کردتا۔ دور اکبری وچ ترک سردار۔ سردار سلطان خان حسین نے بغاوت اعلان کر دتا جس د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا گیا۔ 1818 وچ سکھاں نے اس علاقے اُتے قبضہ جمالیا۔ 1831 دے معرکہ وچ دو عظیم مجاہد سید احمد تے سید اسماعیل شہید ہوئے۔ جنہاں د‏‏ی قبراں اج وی بالاکوٹ وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
اسلام آباد تو‏ں شمال د‏‏ی جانب 120 کلومیٹر کوہ ہمالیہ دے نقطہ آغاز اُتے واقع دنیا دا سب تو‏ں زیادہ قدرتی حسین تو‏ں بھریا ہويا ضلع مانسہرہ ضلع مانسہرہ دے پی دے دا دوسرا وڈا ضلع وی ا‏‏ے۔ مانسہرہ د‏‏ی تحصیل میونسپل کمیٹی دا شمار خیبرپختونخوا د‏‏ی دوسری وڈی تحصیل میونسپل کمیٹی وچ ہُندا اے جس د‏‏ی آمدن سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ مانسہرہ وچ سب تو‏ں وڈا لاری اڈا اے اس لاری اڈا تو‏ں ہر روز اندرون ملک پورے پاکستان دے لئی ٹرانسپورٹ دستیاب ہُندی ا‏‏ے۔ ضلع مانسہرہ اوہ جنت پذیر خطہ اے جس دے تصور تو‏ں ہی دل وچ ٹھنڈک دا احساس پیدا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ 8 اکتوبر 2005 دے قیامت خیز زلزلہ دے باعث پوری دنیا وچ جانا گیا۔ اس قیامت خیز زلزلہ وچ سب تو‏ں زیادہ نقصان مانسہرہ وچ ہويا جس تو‏ں تحصیل بالاکوٹ صحفہ ہستی تو‏ں مٹ گئی لیکن قیامت خیز زلزلہ دے علاوہ وی مانسہرہ جو اپنی منفرد رہتل تے سبھیاچار تو‏ں دنیا بھر وچ منفرد مقام رکھدا ا‏‏ے۔ سال 2017 د‏‏ی مردم شماری دے ضلع مانسہرہ د‏‏ی ٹوٹل آبادی 1556460افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جو کہ ہزارہ ڈویژن د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی اے ضلع مانسہرہ وچ تعلیم د‏‏ی شرح 75 فیصد ا‏‏ے۔ ہزارہ ڈویژن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی ہزارہ یونیورسٹی ڈهوڈیال مانسہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ضلع مانسہرہ وچ 6 ڈگری کالج 1 پولی ٹیکنیکل کالج 1 ایلیمنٹری کالج 1 کامرس کالج تے سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ سرکاری ونجی سکول کالج تعلیمی ادارے موجود ني‏‏‏‏ں۔ ضلع مانسہرہ ko پنج تحصیلاں جنہاں وچ تحصیل مانسہرہ تحصیل بالاکوٹ تحصیل تحصیل اوگی تحصیل دربند تحصیل بفہ شامل نيں نو‏‏ں 59 یونین کونسلاں وچ تقسیم کيتا گیا اے
بٹگرام
ہزارہ ڈویژن وچ سیر و سیاحت دے تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں بٹگرام وی کسی تو‏ں کم نئيں اپنے اندر حسین قدرتی مناظر نو‏‏ں چھپائے ضلع بٹگرام حکومت کیت‏‏ی توجہ چاہندا اے وڈے وڈے پہاڑ قدرتی آبشاراں ٹھنڈا تے مٹھا پانی دریا د‏‏ی موجاں سیاحاں د‏‏ی توجہ دے لئی منتظر ا‏‏ے۔ ضلع بٹگرام د‏‏ی ٹوٹل آبادی 476612 افراد اُتے مشتمل اے جس دا کل رقبہ 1301 کلومیٹر اے جو کہ سطح سمندر تو‏ں 3406 فٹ بلند اے. اس علاقہ وچ تعلیم د‏‏ی شرح 42 فیصد اے بٹگرام وچ زیادہ تر بولی جانے والی بولی پشتو تے اردو اے ایہ علاقہ ٹھنڈے علاقےآں وچ شمار ہُندا اے دور جدید وچ وی ایہ علاقہ پسماندگی تو‏ں دوچار اے حکومت تے منتخب نمائندگان د‏‏ی عدم دلچسپی دے باعث اس علاقہ وچ سیر و سیاحت دے لئی آنے والے سیاحاں د‏‏ی تعداد کم ا‏‏ے۔ انہاں اُچے تے گھنے جنگلات وچ جے چیرلیفٹ لگیا دتی جائے تاں بٹگرام مری نتھیا گلی ناران تے مالم جبہ تو‏ں کم نئيں ایتھ‏ے د‏‏ی سڑکاں دا نظام بہتر نئيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے مقامی لوکاں نو‏‏ں تکلیف دا سامنا ا‏‏ے۔
ضلع اپرکوہستان تے لوئر کوہستان
ضلع اپرکوہستان تے لوءر کوہستان وی کسی خوبصورت ترین مناظر تو‏ں کم نئيں اپرکوہستان لوءر کوہستان د‏‏ی وی داستان بٹگرام ہی دے ورگی اے ضلع اپرکوہستان د‏‏ی آبادی 306337 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ضلع لوہر کوہستان د‏‏ی آبادی 202913افراد اُتے مشتمل اے انہاں علاقےآں وچ ميں زیادہ بولی جانے والی بولی کوہستانی اے اردو تے پشتو وچ بولی تے سمجھی جاندی اے انہاں علاقےآں وچ تعلیم د‏‏ی شرح 35 فیصد اے جو کہ دور جدید وچ لمحہ فکریہ اے حکومت وقت تے منتخب نمائندگان نو‏‏ں اس علاقہ اُتے توجہ د‏‏ی ضرورت اے
ضلع تورغر کالا ڈھاکا
ضلع تورغر د‏‏ی ٹوٹل آبادی171395 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 497 کلومیٹر اے جدبہ کالاڈاکہ دا کیپیٹل اے پیپلز پارٹی دے دور حکومت وچ آصف علی زرداری نے اس علاقہ نو‏‏ں ضلع دا درجہ دے دتا لیکن اج وی ایہ علاقہ پسماندگی تو‏ں دوچار اے اس علاقہ وچ جے سفر کيتا جائے تاں ایسا محسوس ہُندا اے کہ جداں سن سکرت دے دور وچ آگئے نيں کالاڈھاکہ وچ تعلیم د‏‏ی شرح 20 فیصد تو‏ں وی کم اے اس گل دا اندازہ اس علاقہ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی شرح تو‏ں بخوبی لگایا جاسکدا اے کہ ایہ علاقہ کِنّی پسماندگی دا شکار ا‏‏ے۔ اس علاقہ دے لوک اپنی منفرد رہتل دے حامل نيں اس علاقہ دے لوک انتہائی محنت کرنے والے نيں جو کہ پسماندگی وچ وی زندگی بسر کرنے اُتے مجبور نيں
۔۔
ہزارہ ڈویژن
وطن عزیز وچ صوبہ خیبر پختون خواہ جس دا پرانا ناں (صوبہ سرحد)تھا وچ ہزارہ ڈویژن۔ ہزارہ دا پرانا ناں کارلخ ہزارہ سی۔ کارلخ ترکی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب 1 ہزار ا‏‏ے۔ 1000 دے نیڑے نیڑے ترک فوجیاں نے اس اُتے حملہ کيتا تے اس علاقے اُتے اپنا قبضہ جما کر اس دا ناں کارلخ ہزارہ رکھ دتا۔جس نو‏‏ں بعد وچ کارلخ نو‏‏ں حذف ک‏ر ک‏ے ہزارہ رکھ دتا گیا۔
ہزارہ ڈویژن دے دنیا بھر وچ مقبول تھ‏‏اںو‏اں
دنیا دا سب تو‏ں وڈا پہلے نمبر اُتے ڈیم وی پاکستان وچ صوبہ خیبر پختون خواہ دے ہزارہ ڈویژن وچ تربیلا دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس ڈیم دا سٹرکچر والیم 153 ملین میٹرکیوب اے اس د‏ی اونچائی 143 میٹر تے لمبائی 2743 میٹر اے اس ڈیم د‏‏ی تعمیر 1968 تو‏ں 1976 وچ مکمل ہوئی جو کہ دریائے سندھ اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس ڈیم اُتے پاور سٹیشن وچ 175 میگاواٹ دے 10 تے 423 میگاواٹ دے 4 ٹربائن لگائے گئے نيں جو کہ تقریبا 6200 میگا واٹ بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں اس ڈیم دا زیادہ تر پانی تربیلا جھیل وچ جمع کيتا جاندا اے جو کہ علاقہ تناول دربند دے مقام تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔
دنیا دا اٹھواں عجوبہ شاہراہ قراقرم وی ہزارہ ڈویژن تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ 1300 کلومیٹر طویل ایہ سڑک جس د‏‏ی تعمیر دا کم پاکستان نے پڑوسی ملک چین دے نال 1966 وچ معاہدے دے بعد شروع کيتا اس شاہراہ د‏‏ی تعمیر وچ 15000 پاکستانی تے 9500 چائنہ دے مزدوراں تے انجینئرز نے حصہ لیا اس طویل سڑک د‏‏ی تعمیر دے لئی بھاری مشینری نو‏‏ں پہاڑاں د‏‏ی چٹاناں اُتے پہنچانے دے لئی پاک فضائیہ د‏‏ی وی مدد لی گئی۔ اس سڑک د‏‏ی تعمیر وچ 408 مزدور جاں بحق 314 شدید زخمی ہوئے جدو‏ں کہ معمولی زخمی ہونے والےآں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ ا‏‏ے۔ اس شاہراہ اُتے آپ دا سفر قدرتی حسین مناظر بلند و بالا پہاڑاں دنیا د‏‏ی چند بلند ترین پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں مچلدے دریائے سندھ دے درمیان تو‏ں سفر ہوئے گا۔ اس طویل شاہراہ اُتے 24 وڈے پل 70 چھوٹے پل تے 1708 تو‏ں ودھ آبی گذر گاہاں ني‏‏‏‏ں۔ اس شاہراہ د‏‏ی تعمیر وچ 80 ملین کلو سیمنٹ استعمال ہويا۔ شاہراہ قراقرم دو ملکاں پاکستان تے چائنہ سمیت دو صوبےآں صوبہ پنجاب تے صوبہ گلگت بلتستان نو‏‏ں زمینی راستے تو‏ں آپس وچ ملاندی اے تے دنیا دے وڈے پہاڑی سلسلےآں وچ شمار ہونے والے کوہ ہمالیہ کوہ ہندوکش کوہ بریرہ دے سفر دے لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی دفاعی معیشتی تے تجارتی شاہراہ ا‏‏ے۔ ایہ شاہراہ صوبہ پنجاب دے شہر حسن ابدال ٹیپو سلطان شہید چوک تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے گلگت بلتستان دے مقام درا حنجراب اُتے اختتام پذیر ہُندی ا‏‏ے۔ جو کہ دنیا دا اٹھواں عجوبہ وی کہلاندی ا‏‏ے۔
ہزارہ ڈویژن وچ وادی کاغان اوہ مقام اے جتھ‏ے اُتے گرمیاں وچ سیر و تفریح تو‏ں لطف اندوز ہونے دے لئی ملک بھر تو‏ں آنے والے سیاحاں دے نال نال غیر ملکی سیاح وی وڈی تعداد وچ وادی کاغان دا رخ کردے ني‏‏‏‏ں۔ وادی کاغان سطح سمندر تو‏ں 25 سو میٹر بلند ا‏‏ے۔ جون جولائ‏ی دے مہینےآں وچ جتھ‏ے وطن عزیز دے تمام شہراں وچ گرمی د‏‏ی شدت وچ اضافہ ہوجاندا اے اس گرمی دے موسم وچ وی وادی کاغان دا موسم ٹھنڈا رہندا اے پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں نے برف د‏‏ی چادر اوڑھی ہُندیاں نيں جو کہ پاکستان دے سب تو‏ں ٹھنڈے تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ وادی کاغان وچ ہائیکنگ؛ ٹریک؛ مچھلی پھڑنے دے شوق رکھنے والےآں دے لئی بہترین جگہ ا‏‏ے۔ وادی کاغان وچ رہائش دے لئی وڈے وڈے ہوٹل تے کھانے پینے د‏‏ی تازہ اشیاء وی موجود ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ وادی کاغان نو‏‏ں جانے والی سڑک شاراہ کاغان دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ شاہراہ کاغان دل دہلا دینے والی انہاں سڑکاں وچ شمار ہُندی اے جس دے اک طرف گہری کھادی وچ بہنے والا دریائے کنہار تے دوسری طرف بلند وبالا پہاڑ ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقہ وچ زیادہ بولنے والی بولی ہندکو تے گوجری پشتو کہلاندی اے قومی بولی اردو وی بولی تے سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ وادی کاغان د‏‏ی مشہور سوغات ٹراوٹ فش خشک میوہ جات خواتین دے لئی اؤن د‏‏ی بنی شعلاں وادی کاغان وچ بسنے والے ہزاراں افراد دا روزگار سیاحاں تو‏ں ا‏‏ے۔ مچھلی دا شکار پالتو مال مویشی انہاں دا بہترین مشغلہ اے اس علاقے وچ بسنے والے لوک زمیندار تے انتہائی محن‏‏تی ني‏‏‏‏ں۔ تے ایتھ‏ے دیاں عورتاں دستکاری وچ بہترین مہارت رکھدی نيں جو کہ ملک بھر وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔ دور جدید وچ وی ایہ علاقہ بہتر تعلیم د‏‏ی سہولیات تو‏ں محروم اے ہاں لیکن وادی کاغان دا بچہ بچہ اس علاقے د‏‏ی تمام خوبصورت جگہاں تو‏ں بخوبی واقف ہُندا اے جو کہ ٹور گائیڈ کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ گرمیاں وچ سیاحاں د‏‏ی بہترین توجہ دا مرکز ہُندا ا‏‏ے۔ وادی کاغان وچ جگہ جگہ قدرتی پانی دے چشمے ٹھنڈی آب و ہو‏‏ا بیاڑ دے گھنے جنگلات برف تو‏ں ڈھکی پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں۔ پہاڑاں دے درمیان قدرتی بنی ہوئی جھلیاں دریائے کنار دا دلکش منظر۔ حیرت انگیز جنگلات جنت دا منظر پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ وادی کاغان دے نال منسلک تفریحی تھ‏‏اںو‏اں وچ شوگران ناران بٹہ کنڈی نيں جنہاں جیل سیف الملوک آنسو جھیل جیل للوسر پت و ہور جھلیاں وی سیاحاں دے لئی دلچسپ مقام نيں ہزارہ ڈویژن دے انہاں علاقےآں وچ سیرو تفریح دے لئی آنے والےآں نو‏‏ں اک نويں زندگی مل جاندی ا‏‏ے۔
ہری پور پرانا مشرقی گندھارہ کہلاندا سی۔ سکندر یونانی دے دور وچ جرنیل ہری سنگھ نلوہ جو کہ اس علاقہ دا گورنر وی سی جس نےاس مشرقی گندھارا وچ 16 گز اُچی تے 4 گز چوڑی قلعہ نما دیواراں تعمیر کرواواں
اور 1821 اس علاقے نو‏‏ں آباد کرکے اس علاقے دا ناں اپنے ناں تو‏ں منسوب کرکے ہری پور رکھ دتا۔
ہریپور نو‏‏ں جولائ‏ی 1992 وچ ضلع دا درجہ دے ک‏ے ایبٹ آباد تو‏ں علحیدہ کر دتا گیا۔ ہریپور صوبہ خیبرپختونخوا تے ہزارہ ڈویژن وچ پھاٹک دا درجہ رکھدا اے جو کہ اسلام آباد تو‏ں 65 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے اس دا کل رقبہ 1725 مربع کلومیٹر اے جس نو‏‏ں دو تحصیلاں تحصیل ہریپور تحصیل غازی تے 45 یونین کونسلاں اُتے تقسیم کيتا گیا اے 2017 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ہریپور د‏‏ی ٹوٹل آبادی 1003031 افراد اُتے مشتمل اے
ہری پور پاکستان د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے ریاست عم دا حصہ سی۔
ہری پور نو‏‏ں ڈیمو دا شہر وی کہیا جاندا اے دنیا دا سب تو‏ں وڈا ڈیم اے تربیلا ڈیم ہریپور واقع اے ہری پور وچ واقع پھتری ڈیم خانپور ڈیم خیربارہ ڈیم قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ ہریپور صوبہ خیبر پختونخواہ دے سب تو‏ں وڈا صنعتی ضلع دا درجہ وی رکھدا ا‏‏ے۔ وڈے صنعتی یونٹس وچ عطار انڈسٹری وچ کئی چھوٹے وڈے کر خاناں سمیت ہزارہ فرٹیلائزرز پاک چائنا فرٹیلائزرز ٹیلیفون انڈسٹری آف پاکستان شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں صنعتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ضلع ملکی معیشت ترقی وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دا موسم گرم رہندا اے. ہری پور وچ تعلیم د‏‏ی شرح 58 فیصد اے ہری پور وچ 1 یونیورسٹی 5 ڈگری کالج 1 پولی ٹیکنیکل کالج کئی سرکاری تے نجی ادارے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقہ وچ زیادہ تر بولی جانے والی بولی اردو ہندکو پشتو گجری ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دا زیادہ تر پہنے جانے والا لباس شلوار قمیص اے ہری پور وچ بسنے والے لوکاں دا ذریعہ معاش کاشتکاری ملازمت تے پالتو جانور پالنا ا‏‏ے۔
ایبٹ آباد
ایبٹ آباد دا پس منظر وی انتہائی اہمیت دا حامل اے 1818 وچ رنجیت سنگھ نے اس علاقہ اُتے حملہ کيتا جس وچ اس دے اک جرنیل نو‏‏ں مسلماناں دے ہتھو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا 1821 وچ اس دا دوسرا جرنیل امر سنگھ وی ماریا گیا۔ 1846 وچ سکھاں تے انگریاں دے درمیان معائدہ دے بعد 1849 وچ برطانوی حکومت آئی تب 1853 وچ برطانوی میجر جمیز ایبٹ نے اس علاقے نو‏‏ں آباد ک‏ر ک‏ے اس دا ناں ایبٹ آباد رکھیا. میجر جیمز ایبٹ نے ایبٹ آباد وچ ملٹری اکیڈمی کاکول سنٹر قائم کيتا جو اج پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ملٹری اکیڈمی کاکول ا‏‏ے۔ میجر ایبٹ د‏‏ی ایہ خواہش سی دے ایہ علاقہ آباد ہوئے تے ایتھ‏ے بازار ہوئے جس تو‏ں ملٹری اکیڈمی وچ فوجیاں نو‏‏ں بازار تو‏ں خریداری دے لئی زیادہ دور نہ جانا پئے تے اوہ ايس‏ے بازار تو‏ں خریداری کرن۔ 1903 وچ اس علاقے وچ پہلا سکول قائم کيتا گیا. تے 1911 وچ پہلی ڈسپنسری قائم کيتی گئی وچ ۔ اسامہ بن لادن دے خلاف امریکی آپریشن وی ايس‏ے ضلع وچ ہويا سی۔ قائداعظم محمد علی جناح دے دیرینہ دوستاں وچ خان فقیرا خان مرحوم وی ایبٹ آباد نال تعلق رکھدے سن ۔ پاکستان دے حصول د‏‏ی جدوجہد وچ قائد اعظم محمد علی جناح دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔ پاک فوج دے جرنیل ایاز سلیم رانا وی ايس‏ے شہر دے باسی ني‏‏‏‏ں۔ ٹیسٹ کرکٹر یاسر حمید وی ايس‏ے شہر نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بالی ووڈ دے مشہور ایکٹر انوشکا مار د‏‏ی پیدائش وی اس ہی ضلع د‏‏ی ا‏‏ے۔ (مرحوم) ائیر مارشل اصغر خان وی ايس‏ے شہر نال تعلق رکھدے سن ۔
مانسہرہ
مانسہرہ وچ بہنے والے دریا جنہاں وچ دریائے کنار دریائے سندھ تے دریائے سرن شامل ني‏‏‏‏ں۔ مانسہرہ د‏‏ی بلند چوٹیاں وچ ناگاپربت راکاپوشی کوہ بریری بٹوارہ تے بابوسرٹاپ شامل نيں بابوسرٹاپ سب تو‏ں بلند ترین مقام ا‏‏ے۔ اللہ تعالی نے مانسہرہ نو‏‏ں وی معدنیات تو‏ں نوازیا اے انہاں معدنیات وچ جپسم گرینائٹ ماربل فاس ریڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ گرینائٹ دا شمار انہاں د‏‏ی پتھراں وچ ہُندا اے جس د‏‏ی مالیت 300 روپے فٹ ا‏‏ے۔ اللہ تعالی نے انہاں معدنیات دے وڈے وڈے پہاڑاں تو‏ں مانسہرہ نو‏‏ں نوازیا اے ضلع مانسہرہ وچ درجناں قدرتی ایداں دے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں نيں جو دنیا بھر وچ صفحہ اول اُتے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں مشہور تفریحی تھ‏‏اںو‏اں وادی کاغان دے علاوہ مانسہرہ دے ہور تفریحی تھ‏‏اںو‏اں پارس مانڈری جرید بالاکوٹ جابہ عطرشیشہ سنڈےسر۔ سرن ویلی وچ شنکیاری منڈا گچہ جبوڑی موسی مصلہ۔کونشویلی وچ بٹل چھترپلین پکھل ویلی وچ خاکی بفہ ڈهویال علاقہ تناول وچ پھلڑہ دربند اؤگی شیر گڑھ گلی باغ شامل نيں۔مانسہرہ د‏‏ی مشہور سوغات وچ کچوری سموسہ تازہ مچھلی کباب کھوا دیسی گھی لسی وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ *مانسہرہ د‏‏ی مشہور سیاسی سماجی مذہبی شخصیتاں وچ شہزادہ گشتاسپ خان رہیس اعظم خان سردار محمد یوسف قاسم شاہ بابر سلیم سواندی صالح محمد خان شجاع سالم خان عرف (شازی خان) مفتی منیب الرحمن چیئرمین رویت ہلال کمیٹی شامل نيں*۔ مانسہرہ وچ سب تو‏ں زیادہ سیروسیاحت دے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں تے آثار قدیمہ موجود نيں جنہاں وچ اشوکا دے ہتھ دے لکھے پتھر د‏‏ی چٹان مانسہرہ شوکا پارک بٹ پل دے نیڑے آثار قدیمہ دے طور اُتے اج وی موجود نيں ہندوواں دا مندر شفٹیمپل اج وی مانسہرہ گاندھیاں دے مقام اُتے موجود ا‏‏ے۔ رنجیت سنگھ دے دور وچ تعمیر ہونے والا تمثال جوکہ میٹنگ دے لئی استعمال کيتا جاندا سی اج وی گھڑی روڈ اُتے موجود ا‏‏ے۔
بٹگرام
ضلع اپرکوہستان تے لوءر کوہستان وی کسی خوبصورت ترین مناظر تو‏ں کم نئيں اپرکوہستان لوءر کوہستان د‏‏ی وی داستان بٹگرام ہی دے ورگی اے ضلع اپرکوہستان د‏‏ی آبادی 306337 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ضلع لوہر کوہستان د‏‏ی آبادی 202913افراد اُتے مشتمل اے انہاں علاقےآں وچ ميں زیادہ بولی جانے والی بولی کوہستانی اے اردو تے پشتو وچ بولی تے سمجھی جاندی اے انہاں علاقےآں وچ تعلیم د‏‏ی شرح 35 فیصد اے جو کہ دور جدید وچ لمحہ فکریہ اے حکومت وقت تے منتخب نمائندگان نو‏‏ں اس علاقہ اُتے توجہ د‏‏ی ضرورت اے
ضلع تورغر د‏‏ی ٹوٹل آبادی171395 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 497 کلومیٹر اے جدبہ کالاڈاکہ دا کیپیٹل اے پیپلز پارٹی دے دور حکومت وچ آصف علی زرداری نے اس علاقہ نو‏‏ں ضلع دا درجہ دے دتا لیکن اج وی ایہ علاقہ پسماندگی تو‏ں دوچار اے اس علاقہ وچ جے سفر کيتا جائے تاں ایسا محسوس ہُندا اے کہ جداں سن سکرت دے دور وچ آگئے نيں کالاڈھاکہ وچ تعلیم د‏‏ی شرح 20 فیصد تو‏ں وی کم اے اس گل دا اندازہ اس علاقہ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی شرح سے
گٹھ:پاکستان دے خطے گٹھ:پاکستان دے مجوزہ صوبے تے علاقے گٹھ:پاکستان دے ڈویژن گٹھ:جغرافیہ خیبر پختونخوا
تخت سنگھ
پرں: تخت سنگھ (15 ستمبر 1914–26 فروری 1999 )پنجابی شاعر سن۔ اوہناں نے اردو شاعری وچ رڑھ کے پنجابی شاعری وچ داخلہ کیتا۔ اوہ شہید کرنیل سنگھ ایسڑو دے وڈے بھرا سن۔
جیون بؤرا
تخت سنگھ دا جم برطانوی پنجاب دے ضلع لائلپور دے پنڈ چکّ نمبر 50 ایسڑو وکھے 15 ستمبر 1914 نوں ہویا سی۔ بھارت دی ونڈ ویلے تخت سنگھ تعلیم مشن ہائی سکول کھشپر، چکّ نمبر 51 وچ مکھ استاد سن۔ جد دیس آزاد ہویا تاں پاکستان توں بھارت آ کے اوہ ضلع بورڈ ہائی سکول، چکّ شیرے والا وچ مکھ استاد لگے۔
کجھ شعر
زور بتھیرا مارن تتیاں تیز ہواواں ٹٹن وچ آوے نہ رخ نالوں پرچھاواں۔
رچ رچ کے ساہاں وچ تنی موہ-مایا دی الجھان نوں توں موہرے تے غصہ میرے تے ؟
وار وار ہسدی اے سرد سرد آہاں تے ایہہ بہار مینوں تے کجھ شدین لگی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر