cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رکھ
پتے
چوڑے پتے والے گرم تھانواں دے رکھ پالے نال اپنے ول نال نبڑدے نیں۔ پالے وچ جدوں گرمی ناپ تھلے اجاندا اے تے سورج دا چانن ویلہ تھوڑا ہوندا اے اودوں پتیاں وچ چانن پکائی دا کم رک جاندا اے تے پیلے لال رنگوالے مادے اگڑدے نین تے ہرے مک جاندے نیں اینج پتچڑی وج پتیاں دے رنگ لال پیلے ہوجاندے نیں پتے وج اک ہارمن آکسن دا بننا وی بندا ہوجاندا اے جس باہجوں پتے دا ٹاہنی نالوں جور ماڑا ہوجاندا اے تے اوہ رکھ نالوں ڈگ پیندا اے۔ ٹراپک تے سب ٹراپک تھانواں دے کئی رکھ اپنے پتے سیال وچ نہیں ڈیگدے تے اوہناں دے پتے نال ریندے نیں۔ کئی پتچڑی رکھ پتے کڈھن توں پہلے پھل کڈھ لیندے نیں۔
نسلی وادا
رکھ بوٹیاں دے کئی ٹبراں وچ ہوندے نیں تے ایہناں دا نسل ودھان دا کم نکے بوٹیاں تے چاڑیاں نال رلدا اے۔ کئی رکھ اپنے بی بنان لئی اپنے پراگ اک تھاں توں دوجی تھاں تک لجان لئی ہوا دا سہارا لیندے نیں۔ اچی تھاں تے ہون جاہجوں اوتھے چلن والی ہوا دا اسانی نال فیدا لیا جاسکدا اے۔ ایس کم لئی رکھ چوکھی گنتی وچ پولن بنا کے ہوا وچ اچیچے موسم وچ چھڈدے نیں۔ ایہ ایس لئی ہوندا اے جے کسے اپنے دے رکھ دے مادھ پھل تے پولن دے ڈگن دا چانس تھوڑا ہوندا اے اوہ ایس لئی چوکھی گنتی وچ پولن بنا کے ہوا وچ چھڈ دے نیں۔ ہوا نال بی بنانوالے رکھاں دے پھلاں دے رنگ نہیں ہوندے تے ناں ای خوشبو تے اوہناں دے نر مادھ رکھ یا پھل وکھرے ہوسکدے نیں۔ نر رکھ اچے تے مادھ نیوں ہوندے نیں تاں جے اتوں نر توں پولن ڈگ کے تھلے مادہ پھل تے آۓ۔ چیڑ دے پولن وچ خالی تھان ہوندی اے جیہڑیایہنون ان وـ اسانی دینید اے تے ایس باہجوں ایہ 500 میل/800 کلومیٹر تک وی جاسکدا اے۔ رکھوں دے پولن نال لوکاں نون الرجی وی ہوجاندی اے۔
بی
بی کسے رکھ دا اپنی نسل نوں اکے ودھان دا وڈا ول اے تے اوہناں دے بی کئی ناپ تے شکلاں وچ ہوندے نیں۔ وڈے بی رکھاں توں ای آندے نیں پر دنیا دا سب توں وڈا رکھ سب توں نکا بی بناندا اے۔ رکھاں دے پھلاں تے بیاں وچ ونسونے نمونیاں نال ایہ پتہ چلدا اے جے رکھ اپنے بچیاں دی سانبھ وج کنے ول ورتدے نیں۔ کئی رکھ اپنے بی دے دوالے گودے ورگی مٹھی طاقتوالی کھانوالی شے بناندے نیں جیہنوں دوجے جانور تے پنچھی کھاندے نیں تے اوس رکھ دے بی نوں دور جا سٹدے نین تے اینج اوہ نویں تھاں تے جا اگدا اے ایس دی ادھارن امب، مالٹا، جامن، امرود ورگے رکھ آندے نیں۔ ننگے بی وجوں چیڑ اپنے بی نوں اک پینڈی کون وج بچاندا اے۔ کون وج کئی واری بی کئی ورے پیا ریندا اے جیویں جیک پائن دا بی اگ لگن نال ای باہر آکے آکدا اے اودوں اگ لگن باجوں جنگل دی زمین تے سوآ وی ودھ ہوندی اے تے دوجے بوٹے جنہاں نال ایہدا ٹاکرا ہوندا اے اوہ وی سڑ چکے ہوندے نیں۔ ک‏ی بیاں دے باہرلے چھلڑ پکے پینڈے ہوندے نیں جیویں اخروٹ، بدام، پستہ۔
اک رکھ نوں اگن لئی تھاں تے چانن دی لوڑ ہوندی اے اگر اپنے ای رکھ تھلے ڈگے تے اوہدا اوتھے اوسے رکھ توں ڈگنوالے ہور بیاں توں بننوالے بوٹیاں نال کھیچل بن جاویگی ایس لئی کج رکھ اپنے بی ہولے تے پتلے بناندے نیں تاں جے اوہ اڈ کے دو جا ڈکن جیویں ٹاہلی دا پتلا ہوندا اے تے اڈ کے ہوا نال اپنے ماپے رکھ توں دور جاکے ڈک سکدا اے۔ ایلڈر اپنے بی نال پھوں سارا تیل لادندا اے تے جدون بی پانی وچ ڈگدا اے تے تیردا ہویا کتے دور جاکے اگدا اے۔ کاپوک دے بی نال لگی روں اوہنوں اڈا کے دور جا کے اگن وچ سہارا دیندی اے۔ بلدا رکھ اگدا سہارا تے نہیں لیندا پر ایہدی بی والی پھلی دی دو پاسے سک کے کڑک کرکے وکھرے ہوندے نیں تے ایہدے اندروں بی تیر وانگوں دور جاکے ڈگدا اے۔ گل بکاؤلی پانی وچ اگدا اے تے ایھدے بی یا نکے بوٹے ایہدے پتیاں وچ ہوا ہون باہجوں پانی تے تردے ہوۓ اک تھاں توں دوجی تھاں تک جاندے نیں۔ کئی گریاں والے بیاں نوں جانور زمین وج فیر کھان لئی لکا دیندے نیں تے بھل جاندے نيں ایناں دا پینڈا چھلڑ زمیں توں وتر لے کے نرم ہوجاندا اے تے بوٹا اگ آندا اے۔
تریخ
سب توں پہلے رکھ فرن رکھ ہورس ٹیل تے لائکو فائٹ سن جیہڑے کاربونیفرس ویلے وچ 35 توں 25 کروڑ ورے پہلے ہوۓ۔ وٹیزا جنس دے رکھ سب توں پہلے رکھ ہوسکدے نیں ایہ پتھر ہوۓ نیویارک صوبے وچ ڈیونین ویلے وچ (385 ملین ورے پہلے) لبے نیں۔ ایس توں پہلے آرکائیوپٹیرس نوں سب توں پرانے رکھ سمجھیا جاندا سی۔ ایہ بی دی تھاں سپور نال اپنی نسل اگے ودھاندے سن تے ایہ فرن تے ننگے بی دے وشکار ساک سن جیہڑے ٹرائیسک ویلے (20 توں 25 کروڑ ورے پہلے) بنے. گنکگوفائٹا دیاں کئی ونڈاں اک وڈے تھاں تے پھیلیاں سن پر ہن ایسدا اکو بوٹا گنکگو بچیا اے ایہدے 27 کروڑ ورے پرانے پتھری جاندار وی لبھے نیں تے ایہ اک جیوندا پتھری جاندار اے ایہنے لمے ویلے وج ایہدے وج کوئی تبدیلی نہیں آئی۔
وشکارلے ویلے وچ (25 توں 6 کروڑ ورے پہلے تک) کونیفر وددے نیں تے ساریاں زمینی تھانواں تے اپنے آپ نوں اگاندے نیں۔ ایس مگروں پھلانوالے بوٹے کریٹیشیس ویلے وچ اگے آندے نیں تے ٹرٹائری ویلے وچ (65 ملین توں 2 ملین پہلے تک) جدوں ساری زمین تے جنکل سن، ایہ فرن نوں پچھے کر دیندے نیں۔ 15 لکھ ورے پہلے جدوں محول ٹھنڈا ہویا تے جار برفانی ویلیاں وجوں پہلا برفانی ویلہ آیا تے برف دے اگے ودھن نال جنگل پجھے ہٹدے گۓ۔ برفانی ویلیاں دے وسرام وچ چنگل فیر اگے ودھدے سن تے اگلے برفانی ویلے وچ فیر پچھے ہٹ جاندے سن۔
رکھ محول
کئی رکھاں دیاں ونڈاں اپنی پسند دے اجیچے جنور اپنے دوالے رکھدیاں نیں۔ انگریزی بلوط/پیڈنکلیٹ بلوط تے 284 ونڈاں دے کیڑے وسدے نین تے تسمانی بلوط تے 306 کیڑیاں دیاں ونڈاں وسدیاں نیں۔ کسے رکھ نوں کسے ہور تھاں تے لایا جاۓ تے اوہ اوتھے کیڑیاں پنجھیاں نوں اپن کول نہیں کھچدا۔ پنجاب دے کئی وڈے شہراں وچ ایسے بدیسی رکھ جیویں ایلسٹونیا لگاۓ کۓ نیں جنہاں تے کوئی پنچھی نہیں بیٹھدا۔
رکھ محول نوں صاف رکھن دی اکی وڈی راہ نیں۔ خراب تھان نوي ٹھیک کیتا جاسکدا اے تے اگے ودھدی روہی یا ریت تے روک لائی جاسکدی اے۔ رکھاں نال سمندری کنڈیاں تے بوٹے لاکے سمندر دیاں چھلاں نوں روکیا جاسکدا اے، سمندری کنڈے نوں ٹٹن توں بجایا جاسکدا اے تے سمندری کنڈے نوں ڈونکا ہون توں وی بچایا جاسکدا اے۔
ورتن
رکھاں دا تے انساناں دا پرانا ساتھ اے رکھ انسان دے کھان پین، گھر بنان، گھر دے سمان لئی تے کم کاج وچ کم آندے نیں۔
کھان پین
رکھ دنیا دے ودیا گودے والے کھان پین وچ اندے نیں: امب، سیب، مالٹا، چیری، انجیر انار۔ ٹراپک تے ٹمپریٹ تھانواں تے ایہ بپار لئی اگاۓ جاندے نیں۔ کھجور کوکونٹ، انناس تے انجیر وی رکھان تے ہون والے فروٹ نیں۔ پام آئل پام دے رکھ توں ملدا اے تے ایہدے کئی ورتن نیں۔ کوکوا رکھ دے پھل توں کوکوا تے چاکلیٹ بندا اے۔ کافی رکھ توں کافی دے دانے ہوندے نیں۔ جنگلاں چوں دوالے دے پنڈ کھان لئی فروٹ لیندے نیں۔
کچھ رکھ اپنے تے ایسے رس والے پھل بناندے نیں جس نوں پین لئی مکھیاں آندیاں نیں تے اپنے چھتیان وج ماکھیو بناندیاں نیں۔ ایہ ماکھیو لبھنا لانا تے ویچنا وی پنڈاں تھانواں دا اک کاروبار اے۔ رکھاں دے پتے ڈنگراں دے کھان پین دے کم آندے نیں۔ پان داپتہ پان وچ ودتیا جاندا اے تے تیج پات چاولاں دا زیقہ ودھاندے نیں۔ چآ دے بوٹے دے پتے چآ بنان لئی ورتے جاندے نیں ایہدے پتے اینے توڑے جاندے نین جے ایہ ایہ نکا ای ریندا اے رکھ نہیں بندا۔ کج گرم تھانواں تے سیال دے مکن تے جڑ ولوں سیپ اتے ول جاندا اے۔ اتلے امریکہ وچ شکر میپل چوں رس جڑ توں تنے راہیں اتے ول جاندا اے۔ اوہدے تنے وچ موہری کرکے اوس نوں کڈیا جاندا اے۔ اوہدا 90% پانی تے 10٪ وکھریاں دھاتاں دا گتاوا ہوندا اے۔ ایہنوں فیر کج سواد رلا کے ویچیا جاندا اے۔ ککر دے رکھ توں گوند نکلدی اے۔ رکھ دے کئی انگ مصالے لئی ورتے جاندے نیں دال چینی دال چینی رکھ دی چھل اے۔ لونگ لونگ دے رکھ دے پھل دیاں ڈوڈیاں نیں۔ جائفل وی اک رکھ دا فروٹ اے۔
بالن
لکڑ بالن لئی ورتی جانوالی سب توں اچیچی شے اے۔ خاص کرکے پنڈاں تھانواں وچ یا تھوڑا اگے ودھیاں دیساں وچ ایہ اے بالن لئی ورتی جانوالی شے اے۔ ایہنوں باہر لبھن لئی دور جانا پیندا اے۔ کھلی تھاں تے بالن لگیاں لوڑ نالوں چوکھی بالی جاندی اے کج اگے ودھے دیساں وج ایہنوں چھڈ کے بالن دیاں ہور وی شیواں مل سکدیاں نیں، نویں چلہے ایسے بناۓ گۓ نیں جنہاں وچ تھوڑا بالن ورتیا جاندا اے۔ لکڑ توں کسی پٹھی وچ آکسیجن کڈ کے کولے بناۓ جاندے نیں جیہڑے فیر کسے ویلے وی تے کتے وی ورتے جاسکدے نیں۔ کولے بنان وج 15 کینٹے لگدے نیں تے ایہ باربیکیو تے کباب بنان وچ وی کم آندے نیں۔ ہور
رکھاں دی لکڑ نال گھر دفتر سکول یا جتھے وی لوڑ ہووے فرنیچر بنایا جاندا اے۔ کرسی میز منجی الماری بوآ کھڑکی شتیر بالے چوگاٹھ توں لے کے چمچ تک لکڑ دا بندا اے۔ ایہ نیانے دا پنگھوڑا وی ہے تے ووہٹی دی ڈولی وی۔ ایہدے نال مردے نوں قبرستان کھڑن لئی اچیچی منجی بنائی دی اے تے لکڑ دے بنے تبوت وج ای مردے نوں دبیا جاندا اے۔ پہلے تے پورا گھر ای لکڑ دا بندا سی تے ہجے وی کئی دیساں جیویں جپان یا امریکہ وچ لکڑ دے گھر بندے نیں۔ لکڑ نال ای کشتیاں بندیاں نیں جنہاں باہجوں پانی وچ چلنا اسان ہویا۔
جرنل شرمن رکھ کیلیفورنیا امریکہ وچ گھیر نال دنیا دا سب توں وڈا رکھ اے۔ میتھوسلا 4845 ورے دی عمر نال دنیا دا سب توں پرانا رکھ اے۔ ایہ وی کیلیفورنیا وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رکھ گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت
میاں جان محمد
میاں جان محمد اک پنجابی صوفی شاعر اے۔ اس دا جم 1731 وچ پاکستان دے شیخوپورا ضلعے وچ ہویا۔ اس دے پیؤ دا نام میاں انور علی سی۔ ایہ کھیتی باڑی دا کم کردا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:صوفی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑاں
جیون
خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا اتر دور دا صوفی شاعر ہویا اے۔ جس دا جم ریاست بہاولپور پنڈ چاچڑا (پاکستان) وچ ہویا۔ بچپن وچ ہی اپنے قرآن شریف یاد کر لئیا سی۔ آپ نوں 'حافظ' وی آکھیا جاندا سی۔ خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا دی رچنا توں سہجے ہی پتہ لاگ جاندا کہ آپ عربی،فارسی،ہندی،مارواڑی،سندھی انگریزی وغیرہ بولیاں جاندے سن۔ آپ لوبھ،موہ،ہنکار وغیرہ توں مکت سن۔ آپ نے عشقَ مجازی تے عشقَ حقیقی تک دا سفر طے کیتا۔ خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا دیاں رچناواں دے موضوع پربھو بھگتی، پربھو-پریم وغیرہ ہن۔ آپ نے ﷲ نوں عاشق اتے معشوق دوہاں روپاں وچ ہی چتریا۔ آپ نے ربّ نوں پاؤن لئی پریم-رستہ دی ہی پروڑتا کیتی۔ گائکی تے سنگیت وچ خاص دلچسپی سی۔ آپ دیاں رچناواں سماجک-تہذیبی رہُ-ریتاں،چجّ آچار نال لبریز ہن جویں کرسانی جیون،بھتا ڈھونہدیاں جٹیاں،سرخی،کپانی،پہراوا،رشتے داریاں وغیرہ دا ذکر خاص طور اتے ملدا اے۔ آپ مکھ کاو-روپ ' کافیاں ' اے۔
حوالے
گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:صوفی لکھاری
شیدی
thumb|ضلع کرناٹک د‏‏ی اک شیدی خاتون د‏‏ی تصویر
شیدی (Siddi؛ ہندی، مراٹھی، کونکنی: सिद्दी یا शीदि/ಸಿದ್ಧಿ؛ گجرا‏تی: સિદ્દી؛ کناڈا: ಸಿದ್ಧಿಗಳು، ہور ناں حبشی) بھارتی ریاستاں گجرات، مہاراشٹر تے کرناٹک ہور پاکستانی صوبےآں سندھ تے بلوچستان تے جنوبی ایرانی ساحلی شہر (جتھ‏ے انہاں نو‏ں عرب سمجھیا جاندا اے ) وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں شیدی بلوچ تے مکرانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیدیاں دے آبا و اجداد افریقہ تو‏ں پاکستان تے بھارتی ریاست گجرات آک‏ے آباد ہوئے۔
کراچی د‏‏ی منگھو پیر د‏‏ی پہاڑی اُتے واقع درگاہ حضرت خواجہ حسن سخی سلطان عرف منگھو پیر انہاں سیاہ فاماں دے روحانی پیشوا ني‏‏‏‏ں۔ اس لوکاں د‏‏ی مزار دے احاطے وچ واقع تالاب وچ موجود اک سو تو‏ں ودھ مگر مچھاں تو‏ں خاص عقیدت ا‏‏ے۔
پاکستان وچ رہنے والے افریقی نسل دے سیاہ فام لوک جنہاں نو‏ں شیدی پکاریا جاندا اے منگھو پیر وچ ہر سال ساون دے مہینے تو‏ں پہلے میلہ منعقد کردے ني‏‏‏‏ں۔
میلے دے آغاز اُتے قبیلے دا سردار سب تو‏ں وڈے مگر مچھ مور صاحب دے ماتھے اُتے سندور دا ٹیکہ لگاندا اے، حلوہ تے گوشت کھلاندا اے جس دے لئی خاص طور اُتے بکرہ ذبح ک‏ر ک‏ے اس د‏ی سری مگر مچھ نو‏‏ں کھلائی جاندی اے ۔
ان شیدیاں دا عقیدہ اے کہ جے مور صاحب انہاں دا دتا ہويا گوشت نہ کھائاں تاں اوہ سال انہاں دا چنگا نئيں گزردا تے اس سال میلہ وی نئيں ہوئے گا۔
مزار اُتے آنے والے زائرین دا عقیدہ اے کہ ایہ مگر مچھ بارہويں صدی عیسوی دے بزرگ خواجہ فرید الدین مسعود شکر گنج د‏‏ی جوئاں نيں جو انہاں نے منگھو پیر نو‏‏ں دتیاں سن جو بعد وچ معجزے تو‏ں مگر مچھ بن گئياں۔
مگر مچھاں دے نگران سجاد خلیفہ دا کہنا اے کہ شیدیاں دے علاوہ ہور لوک وی ایتھ‏ے منت منگدے نيں ’ کئی ایداں دے سوالی ہُندے نيں جو اولاد د‏‏ی منت منگدے نيں کچھ لوک کاروبار تاں کچھ روزگار د‏‏ی منت لے ک‏ے آندے نيں، اوہ اپنے نال حسب توفیق گوشت لاندے نيں جو ست مرتبہ انہاں دے اُتے تو‏ں گزار دے انہاں مگر مچھاں نو‏‏ں کھلاندے نيں جس دے بعد انہاں د‏‏ی منت پوری ہوجاندی اے ‘۔
چودہ سو اسکوئر فٹ دے تالاب دے ہرے رنگ دے گدلے پانی وچ اس وقت اک سو تو‏ں ودھ مگر مچھ موجود نيں جو پاکستان وچ کِس‏ے اک جگہ پائے جانے والے مگر مچھاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ خلیفہ سجاد دا کہنا اے کہ جے انہاں مگر مچھاں وچو‏ں کوئی مر جائے تاں اسنو‏ں غسل دے ک‏ے، عطر لگانے دے بعد اس د‏ی عزت اوہ احترام تو‏ں تدفین کيتی جاندی ا‏‏ے۔
مگر مچھ دے گوشت کھانے اُتے خوشی وچ تالاب دے کچھ فاصلے اُتے واقع اک چھوٹے تو‏ں میدان وچ اک ڈرم نما ڈھول بجنے لگدا اے، اس ڈھول نو‏‏ں مگرمان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مگرمان شیدیاں دے لئی صرف ناچنے گانے دا ساز نئيں بلکہ انہاں دا روحانی ساز ا‏‏ے۔
سیاہ فام مرد تے خواتین مخصوص انداز وچ رقص کرنے لگدے نيں جس دوران وچ انہاں اُتے وجدانی کیفیت طاری ہوجاندی اے تے ایہ اک دوسرے دے گلے وی لگ جاندے نيں، انہاں سب دے پیر ننگے ہُندے ہُندے نيں تے سر اُتے رومال بندھا ہُندا اے جدو‏ں کہ ہتھو‏ں وچ فقیری ڈنڈے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
مگرمان د‏‏ی تھاپ دے نال نال ایہ مرد تے عورتاں اک خاص ورد کردے نظر آئے جس دے اکثر لفظاں شاید اوہ خود وی نئيں جاندے مگر پرکھاں تو‏ں سنی ہوئی ایہ آوازاں سینہ بہ سینہ چلی آ رہیاں نيں۔
دھمال کرنے والے فقیراں نو‏‏ں لوک پھُلاں دے ہار پہنا‏تے نيں، انہاں دے بارے وچ انہاں دا عقیدہ اے کہ انہاں دے اندر جنات یا روحاں اتر آئیاں نيں، لوک انہاں تو‏ں اپنی پریشانیاں تے مستقب‏‏ل دے بارے وچ سوال کردے نيں تے تبرک دے طور اُتے دعا دے دھاگے تے تعویذ وی دیندے ني‏‏‏‏ں۔
ان شیدیاں دا کہنا اے کہ جدو‏ں عرب سپہ سالار محمد بن قاسم نے سندھ اُتے حملہ کیتا تاں انہاں د‏‏ی فوج وچ شیدی سپاہی وی موجود سن، مگر تریخ نویساں دا کہنا اے کہ اس خطے وچ سیاہ فام غلاماں د‏‏ی تجارت ہُندی سی، جنہاں نو‏ں مسقط تو‏ں کراچی تے بھارت د‏‏ی بندرگاہاں اُتے لیایا جاندا سی۔ اٹھارہ سو تینتالیس وچ جدو‏ں انگریزاں نے سندھ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تاں انہاں سیاہ فام لوکاں نو‏‏ں غلامی تو‏ں آزادی نصیب ہوئی۔
شیدی میلے دے آرگنائزر اکبر شیدی دا کہنا اے کہ ’شیدی پسماندہ کمیونٹی اے، مگر ساڈے بھائیاں ساتھیاں تے بزرگاں نے فٹ بال، باکسنگ تے سائیکلنگ کھیلی یا محنت مزدوری کيتی۔ اج شیدی جس مقام اُتے نظر آندے نيں اوہ اپنی محنت تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے ملک وچ نہ تاں ہماریا کوئی آقا اے تے نہ ہی وڈا اے ‘
صقر بن خالد القاسمی
صقر بن خالد القاسمی (1883ء-1914ء) شارجہ) (1883ء تا 1914ء) دا حکمران سی۔ اس نے اپنے چچا سلیم بن سلطان القاسمی دے غیر موجودگی وچ شارجہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شارجہ دے نال 1900ء تا 1914ء راس الخیمہ اُتے وی حکومت کيتی۔
الحاق
شارجہ دا حاکم اس دا چچا سلیم بن سلطان القاسمی سی جو زیادہ معروف نئيں سی۔ سلیم بن سلطان نے خالف نو‏‏ں شارجہ وچ اپنا نائب مقرر بنا ک‏ے راس الخیمہ دا قصد کیتا۔ ادھر خالد نے موقع نو‏‏ں غنیمت جاندے ہوئے تختہ پلٹ کر دتا تے خود شارجہ شہر دا حاکم بن گیا۔ بہت جلد اسنو‏ں راس الخیمہ، ام القیووین، عجمان(شہر) تے دبئی دے امیراں دا نال مل گیا۔ اس نے شارجہ اُتے اپنی گرفت مضبوط د‏‏ی تے سابق حکمران سلیم بن سلطان القاسمی نو‏‏ں پنشن جاری کيتی۔ اس دے سالانہ اک خاص رقم تے شارجہ وچ اس د‏ی زمین تے جزیرہ ابو موسی نو‏‏ں واپس کرنے دا وعدہ وی کیتا۔ لیکن بعد وچ دونے طرف تو‏ں آپسی خلفشار د‏‏ی بنا اُتے پنشن رک گئی۔ بعد وچ 1884ء وچ اک برطانوی صدر د‏‏ی صدارت وچ عجمان وچ اک معاہدہ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں سلیم بن سلطان د‏‏ی پنشن بحال کر دتی گئی۔
افتراق
اس دے بعد صقر بن خالد نے راس الخیمہ اُتے طبح آزمائی کيتی۔ صقر نے اپنے چچا زاد بھائی حمید بن عبد اللہ القاسمی نو‏‏ں راس الخیمہ دے شمالی جانب اک گااں ‘شعم‘ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی دسمبر 1855ء وچ ابھارا تے اس د‏ی مدد کيتی۔ گااں اُتے 1600 روپئے جرمانہ عائد کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ گٹھ:بادشاہ
مولانا عبدی
مولانا عبدی دا پورا نام مولانا محمد عبداللہ عبدی سی۔ اس دے پیؤ دا نام میاں جان محمد سی۔ اس دا جم پنڈ ملکہ ہانس، تحصیل پاکپتن، ضلع ساہیوال، جو کہ اجکل پاکستان وچ اے اتھے ہویا۔ اسے پنڈ وچ ہی وارث شاہ نے اپنا قصہ ہیر-رانجھا دی رچنا کیتی۔ اوہناں دے جم اتے موت تریخاں بارے کوئی جانکاری نہیں ملدی۔ مولا بخش کشتہ نے اس نوں جہانگیر دا ہم عصر کیہا اے اتے اس دی موت اورنگزیب دے ویلے ہوئی دسی گئی اے۔ اوہ شرح دی وضاحت دا استاد منیا جاندا سی۔ چالی ورھے تک اس نے جنی وی رچنا کیتی اوہ ساری باغ انواح نام ہیٹھ درج اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس گٹھ:صوفی ساہت
فرید ثانی
فرید ثانی اک صوفی شاعر اے جسنے پنجابی ساہت وچ کبیر وانگ اپنا اہم ستھان بنایا۔ فرید ثانی نے بابا فرید شکرگنج وانگو لیہندی ورتی اے جس اپر فارسی دا اثر اے۔ پنجابی اوہدی شاعری دا اک وڈا انگ اے اتے لیہندی جاں ملتانی پنجابی دا اک حصہ اے۔ اس لئی فرید ثانی نوں پنجابی دا پہلا شاعر کیہا جاندا اے۔ اوہدی سنت-بولی گرو نانک  دی سنت بولی جنی ساہتی نہیں اے۔
کبیر تے فرید ثانی مطابق دھرم دے دو تھم ہن۔ دوہاں دی شاعری بااثر تے ویراگ پورت اے۔ ایہہ دوویں چھایاوادی ہن تے دوویں ہی مسلمان ہن، پر جتھے اک صوفی شاعر اے اتھے دوجا چھایاوادی شاعر تے بھگت شاعر اے۔ دوہاں نے شلوک تے شبد لکھے ہن۔ دوہاں دی لکھت رس-بھری تے کھچّ بھری اے۔ دوہاں نے ہی تپسیا تے بھگتی کرکے بہت اچی پدویں حاصل کیتی اے۔ دوہاں دی شاعری دل دی اے۔ کبیر وانگ آشاوادؤہدے وچ نہیں اے۔ اوہ دنیا توں نرام اے اتے موت نوں سدا ساہمنے رکھدا ہویا جیو نوں موت دے سچ نوں یاد رکھن لئی کہندا اے۔ نکیاں لتاں نال اوہ 'تھل ڈوگر' پھردا اے، پر بڈھا ہو جاں نال کول پیا کوجا اوہنوں سوے کوہاں دی وتھ تے اے۔ قبرستان وچ کھوپڑیاں تے پنجر ویکھ کے فرید نوں ودھیرے ویراگ اپجدا اے۔ اک سندری جہدے نین کپانی دی ریکھ نہیں سہندے، اوہناں وچ پنچھی سو پئے ہن، جویں؛ فرید انی نکی جنگھیئ تھل ڈوگر بھویومرِی۔ آجُو فریدے کوجڑا سے کوہاں تھیومرِی۔ فریدہ جنُو لوئٹ جگُو موہیا سے لوئن مے ڈٹھُو۔ کپانی ریکھ ن سہدیاں سے پنکھی سوئ بیہٹھو۔ بڈھیپے وچ تن سک کے پنجر بن جاندا اے۔ دور سر تے چکر لاؤندا اے، پر ربّ حالی وی نہیں۔
حوالے
گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:پنجابی شاعر
لوفٹ وافے
thumb|250x250px| لوفٹ وافے دے ممبر دا بیج لوفٹ وافے جرمن ایئر فورس دا جرمن ناں ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، لوفٹ واف کو 1935 سے 1945 دے درمیان ، خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنی دی فضائیہ کہیا جاندا تھا ۔ لوفٹ وافے د‏‏ی بنیاد 1935 وچ رکھی گئی سی تے اس دے معمار ہرمن گورنگ سن ، جس نے اسنو‏ں اک بہترین فضائیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں بنایا تے ایس ایس دے بعد شاید سیاسی طور اُتے ایڈولف ہٹلر د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شعوری فوجی ساخت ، بالترتیب نازی تیسری ریخ د‏‏ی تشکیل کيتی۔
ہور ویکھو
گٹھ:نازی جرمنی گٹھ:دوسری جنگ عظیم
حماد بن عبد اللہ الشرقی
حماد بن عبد اللہ الشرقی ریاستہائے ساحل متصالح د‏‏ی اک حکومت فجیرہ دا پہلا حاکم سی۔ موجودہ دور وچ وی ایہ خالدان فجیرہ اُتے حاکم اے مگر ہن ایہ علاقہ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومت دا حصہ ا‏‏ے۔ انہاں نے فجیرہ د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے متعدد مرتبہ القاسمی اُتے حملہ کیتا۔ انہاں نے ایداں دے وقت وچ حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں امارات نو‏‏ں ناں نہاد آزادی حاصل سی لیکن ریاستہائے ساحل متصالح دے ناں تو‏ں کوئی مستقل شناکت نئيں ملی سی۔ انہاں نے برطانوی حکومت تو‏ں ایہ شناخت حاصل کيتی۔
فرانس دی جنگ
فرانس دی لڑائی دوجی وڈی لڑائی وچ دس مئی 1940 توں لے کے 25 جون 1940 تک فرانس تے تھلیویں دیساں تے جرمنی دے مل مارن دی لڑائی اے جیدے وچ جرمنی نوں جت ہوئی۔
حماد بن عبد اللہ الشرقی
بغاوت
حماد نے شارجہ دے شیخ  صقر بن خالد القاسمی دے خلاف 1879ء وچ بغاوت دا اعلان کردتا۔ صقر نے خلیج عمان (شمائیلیہ) اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنے اک غلام (سرور) نو‏‏ں فجیرہ کا حاکم بنا دتا سی۔ اس دے بعد خطہ وچ شارجہ دے القاسمی خاندان، راس الخیمہ دے شاہی خاندان تے سلطان مسقط نے باہ‏م لڑائیاں لڑاں تے حاکمیت دے مسابقہ دا اک سلسہ شروع کردتا۔.
بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں سرور معزول ہويا تے القاسمی د‏‏ی خدمت وچ اک وفد بھیجیا گیا۔ القاسمی نے وفد دے نال بہت ناروا سلوک کیتا تے سب نو‏‏ں قید کرلیا۔ اس دے بعد فجیرہ اُتے چڑھائی کر دتی تے قلعہ فجیرہ اُتے قبضہ کرلیا۔ حامد بن عبداللہ نو‏‏ں معزول ہونا پيا۔ اک سال بعد تقریباً 1880ء وچ حماد اک نويں فوج دے نال واپس آیا تے فجیرہ نو‏‏ں آزاد کرالیا۔ اس نے قلعہ فجیرہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کیتا جس دے دفاع وچ 8 لوک مارے گئے۔
ریفلیزیا
ریفلیزیا طفیلی بوٹیاں دی اک جنس اے اس وچ پندرہ دے نیڑے بوٹے ہیگے نیں اس جنس دےبوٹے چڑھدے دکھنی ایشیاء دے بارشی جنگلات وچ پاۓ جاندے نیں
بارلے جوڑ
گٹھ:ریفلیزیا
حماد بن عبد اللہ الشرقی
بغاوت
کب خطہ وچ جنگ دا سلسلہ زیادہ طویل ہويا تے امن آمان د‏‏ی کوئی راہ دکھادی نئيں دتی تاں راس الخیمہ دے امیر د‏‏ی ثالثی وچ اک معاہدہ کیتا گیا۔ 1881ء وچ حامد بن عبداللہ نے معاہدہ اُتے دستخط کردے ہوئے خود نو‏‏ں شارجہ کاماتحت مان لیا۔ اک طرف برطانوی راج سی جو ایہ مان رہیا سی کہ فجیرہ نو‏‏ں مکمل آزاد نئيں ملنی چاہیدا۔ لیکن حماد بہت ٹیڑھی کھیر ثابت ہويا تے شارجہ تے راس الخیمہ نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف لڑا دتا جس وچ ممکن حد تک سلطان مسقط وی کود پيا۔
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ گٹھ:بادشاہ
فرانس دی جنگ
ایس لڑائی دے دوجے حصے وچ 5 جون 1940 نوں جرمن فوج میجینو بچاؤ کند دے کولوں دی فرانس وچ وڑدی اے
دوسری جنگ عظیم وچ ، فرانس د‏‏ی جنگ ، جسنو‏ں زوالِ فرانس وی کہیا جاندا اے ، 10 مئی 1940 تو‏ں فرانس تے لوئر ملکاں (نشیبستان)پر جرمن حملہ سی ، تے اس نے فوونی جنگ دا خاتمہ کيتا۔ جنگ دو حصےآں اُتے مشتمل تھی۔پہلا ، جسنو‏ں جرمن وچ سقوط گیلب (انگریزی وچ کیس ییلو ) کہیا جاندا اے ، جرمن ٹینک یونٹاں نے ارڈنیس دے ذریعہ بیلجیم وچ منتقل ہونے والی اتحادی یونٹاں دا چکر لگیانے دے لئی زور دتا۔ آپریشن ڈائنومو وچ زیادہ تر برطانوی مہم فورس تے بوہت سارے فرانسیسی فوجی ڈنکرک تو‏ں انگلینڈ فرار ہوگئے۔
اس لڑائی دے دوسرے حصے وچ ، جسنو‏ں فال روٹ اِنہاں جرمن (انگریزی وچ کیس ریڈ ) کہندے نيں ، جرمنی د‏‏ی مسلح افواج نے باقی فرانس اُتے حملہ کرنے دے لئی میگنوٹ لائن دا چکر لگیایا ۔ اٹلی نے 10 جون نو‏‏ں جنوب مشرقی فرانس اُتے اپنا حملہ شروع کيتا۔ فرانسیسی حکومت پیرس سے بورڈو روانہ ہوگئی ، تے جرمناں نے پیر 14 جون نو‏‏ں پیرس لے لیا۔ 22 جون نو‏‏ں فرانسیسی سیکنڈ آرمی گروپ دے ہتھیار سُٹن دے بعد ، فرانس نے 25 جون نو‏‏ں اک ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی ۔ محور دے لئی ، فرانس د‏‏ی جنگ اک بہت وڈی جیت سی۔
فرانس شمال تے مغرب وچ جرمنی دے زیر قبضہ ، جنوب مشرق وچ اک چھوٹا اطالوی مقبوضہ حصہ ، تے جنوب وچ سیٹیلائٹ ریاست دا اک حصہ ، جسنو‏ں وِچی فرانس کہیا جاندا اے ، وچ تقسیم ہوگیا سی۔ جنوبی فرانس اُتے 10 نومبر 1942 نو‏‏ں قبضہ کيتا گیا سی تے 1944 وچ اتحادیاں د‏‏ی واپسی دے بعد تک فرانس جرمنی دے زیر انتظام سی۔ 1944 تے 1945 وچ نشیبی ملکاں(نشیبستان، نیدرلینڈز) آزاد ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جون 1940ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:1940ء وچ فرانس گٹھ:جرمنی دے حملے گٹھ:1940ء دے تنازعات
گٹھ:دوجی وڈی لڑائی
ریڈون
گٹھ:عنصر
ریوڑی
ریوڑی مٹھائی مٹھیائیاں دی اک قسم اے۔ اے سخت تے نکے جے روڑے جڈی ہوندی اے۔ اونہوں رڑکنیاں وی کیندے نے۔ اے مٹھی ہوندی اے تے چینی نال بندی اے ایدے اتے چٹے تل لگے ہوندے نے۔ چکوال دی ریوڑی چنگی سمجی جاندی اے۔
ریڈار
ریڈار اک کھوجی سسٹم اے جیہڑا کے مقناطیسی موجاں بھیج کے لبھ سکدا اے۔ اے جہاز، پانی والے جہاز تے ہر شے نوں بہت دور توں ویکھ سکدا اے۔ ایہہ موسم دا حال وی دس سکدا اے۔ ایہہ کسے وی دور دی شے دی سمت، سپیڈ تے شکل وی دس سکدا اے۔ ریڈار کیوں جے بہت دور دیاں شیواں نوں مقناطیسی موجاں نال ویکھدا اے ایس واسطے اوہ موجاں دوری دی وجہ توں کمزور ہو جاندیاں نیں ایس واسطے ایملیفائر نال اوہناں نوں طاقتور بنایا جاندا اے تے فیر ریڈار بہت نکیاں شیواں نوں وی ویکھ سکدا اے۔
ریڈار نوں موسم دا حال دسن، گڈی دی سپیڈ پتہ کرن، دشمن جہازاں دا کھوج لاؤن تے راہ دا کھوج لاؤن واسطے ورتیا جاندا اے۔
فونی جنگ
thumb|200x200px| [[نازی جرمنی دے نال برطانوی ریاست دے اعلان جنگ دے فورا بعد ہی وارسا وچ برطانوی سفارت خانے دے تحت خوشی دے مظاہرے وچ وارسا دے عوام ]] فوونی جنگ 1939 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران پولینڈ نو‏‏ں شکست دینے دے بعد تے مئی 1940 وچ فرانس اُتے حملہ کرنے تو‏ں پہلے ، انہاں مہینےآں دا ناں سی ۔
اس وقت دے دوران ، یورپ وچ کوئی وڈی فوجی کارروائی نئيں ہوئی سی۔ جرمنی دے خلاف برطانیہ تے فرانسیسی جنگ دا اعلان ، تے مغربی اتحادیاں تے پولینڈ دے وچکار فوجی اتحاد سی۔ رائل ایئر فورس نے جرمنی اُتے پروپیگنڈہ کتابچے گرائے ، تے کینیڈا دیاں فوجاں برطانیہ پہنچنا شروع ہوگئياں۔ سمندر وچ ، جرمن آبدوزاں نے بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ دے آغاز دے موقع اُتے متعدد اتحادی جہازاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔
اپریل 1940 وچ ، جرمنی نے ڈنمارک تے ناروے اُتے حملہ کيتا۔ دونے فریق اک دوسرے تو‏ں فیر لڑنے لگے۔ برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں جلدی تو‏ں بہت سارے ہتھیاراں د‏‏ی ضرورت سی ، لہذا انہاں نے انہاں نو‏ں امریکی اسلحہ ساز کمپنیاں تو‏ں خریدنا شروع کيتا۔ امریکی حکومت نے کم قیمت اُتے ہتھیار بیچ کر برطانیہ تے فرانس د‏‏ی مدد کيت‏ی ، تے بعد وچ فوجی سازو سامان تے سامان لیز اُتے دے دتا۔ گٹھ:دوسری جنگ عظیم گٹھ:فرانس وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یورپ وچ 1940ء گٹھ:یورپ وچ 1939ء گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست گٹھ:ناروے دیاں جنگاں گٹھ:1939ء دے تنازعات گٹھ:ڈنمارک دیاں جنگاں گٹھ:جرمنی دیاں جنگاں گٹھ:1940ء دے تنازعات
لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی اے، جو کہ بنیادی طور اتے اقوام متحدہ  دے تخمینے  دی بنیاد اتے  اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
این ہیدوانا
thumb
این ہیدوانا (سومری زبان: ، جس د‏‏ی نقل حرفی این ہیدواننا تے این-ہیدو-انا وی اے، تیئیسویں صدی ق م وچ اوہ زندہ سی) دنیا د‏‏ی پہلی شاعرہ منی جاندی اے، جس دے شاعرہ ہونے دا ثبوت موجود ا‏‏ے۔ اوہ دیوی اننا تے چاند دیوی نانا (سین) د‏‏ی سردار کاہنہ سی۔ جو سمیری شہری ریاست اُر وچ رہندی سی۔
این ہیدوانا نے سمیری ادب وچ اضافہ کيتا، حتمی طور اُتے اس تو‏ں منسوب نظیمں اکثر اننا دیوی د‏‏ی توصیف وچ نيں، لیکن انہاں وچ سیاسی، اخلاقی تے معاشی مضامین نو‏‏ں وی بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ نظماں بغیر ثبوت دے وی اس تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اس دا ناں دنیا دے پہلے مصنف دے طور اُتے لیا جاندا ا‏‏ے۔
اوہ پہلی خاتون سی جس نو‏‏ں لقب این دتا گیا، جو اکثر انتہائی سیاسی اہمیت د‏‏ی حامل بادشاہاں د‏‏ی بیٹیاں دے لئی استعمال کیتا گیا۔ اسنو‏ں ایہ لقب اپنے والد سارگون اول د‏‏ی پرزور حمایت دے لئی دتا گیا سی۔ اس د‏ی ماں ممکنہ طور اُتے تاشلوتوم سی۔ جس دا آثار قدیمہ تو‏ں صرف اک ہی حوالہ ملدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سردار کاہنہ بنانے دا مقصد اس دے باپ د‏‏ی مملکت دے جنوب وچ ، جتھ‏ے ار شہر واقع سی، اسنو‏ں سیاسی حمایت تو‏ں محفوظ کرنا سی۔
بطور کاہنہ
ساراگون نے اپنی بیٹی ہیدو نو‏‏ں کاہنہ مقرر کیتا سی۔ جس دا مقصد اس دے باپ د‏‏ی مملکت دے جنوب وچ ، جتھ‏ے ار شہر واقع سی، اسنو‏ں سیاسی حمایت تو‏ں محفوظ کرنا سی۔ ہیدو ار شہر وچ چاند دیوی دے مندر د‏‏ی کاہنہ مقرر ہوئی سی، چاند دیوی اننا د‏‏ی بہت زیادہ اہمیت سی، جس وجہ تو‏ں بطور کاہنہ ہیدو نو‏‏ں وی طاقت و حمایت حاصل سی۔ اس دے ماتحت تمام مندراں دے کاہن تے کاہنہ ہودیاں سن جو اپنے روزانہ دے کماں دے بارے اس ہی تو‏ں ہدایات لیندے سن ۔ یعنی ایہ سردار کاہنہ سی۔
شاعری
ہیدو اولین شاعرہ منی جاندی اے (جس دا کلام تے ناں دونے تحریری طور اُتے محفوظ رہے) اس د‏ی لکھی ہوئی ارٹالیس نظماں دستیاب ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی زیادہ تر نظماں دیوتاواں د‏‏ی حمدتیاں نيں لیکن انہاں وچ اخلاقی، سیاسی تے معاشی مضامین نو‏‏ں وی بیان کیتا ا‏‏ے۔ اس دا کم تن حصےآں وچ ا‏‏ے۔ پہلے حصے وچ دیوتاواں تے مندراں د‏‏ی توصیف، اس وچ دیوتاواں د‏‏ی حمداں، مقدس مندراں د‏‏ی رسومات تے انہاں تو‏ں منسوب ہور اشیا دے بارے وچ تفصیلات ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے حصے وچ علم نجوم، ریاضی تے فلکیات نو‏‏ں بیان کیتا گيا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں اس نے آسمانی برجاں تے ستارےآں د‏‏ی اک جدول وی مرتب ورگی۔ تیسرے حصے وچ اخلاقیات تے سیاسیات دے موضوعات ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی محقین دا کہنا اے کہ ایہ سیاسی نظماں اس نے اپنے باپ د‏‏ی سیاسی مدد دے لئی لکھی سن۔ کیو‏ں کہ سردار کاہنہ ہونے دے نا‏تے اس دے بیانات حکم دا درجہ رکھدے سن ۔ انہاں نظماں وچ اس نے اپنے باپ دے دشمناں نو‏‏ں للکارا ا‏‏ے۔ جس وچ اسنو‏ں کامیاب منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی شاعری د‏‏ی اک دوسری خاصیت عورتاں تے بچےآں اُتے خاص شفقت کرنے دا عندیہ دینا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اکدی شخصیتاں گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ے جم گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی مذہبی شخصیتاں گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی مصنفات گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی موتاں گٹھ:سمیری شخصیتاں گٹھ:شاعرات گٹھ:قدیم ایشیائی مصنفات گٹھ:قدیم شاعر گٹھ:عراق دی تریخ
رینڈیئر
رینڈیئر ہرن دے خاندان دا اک پالتو جانور اے تے ٹنڈرا ، براعظم اتلے امریکہ تے روس چ شمالی علاقیاں تے شمالی سائبیریا چ پائیا جاندا اے ۔ اینہاں علاقیاں دے لوک اسدا دودھ پیندے ، والاں نال کمبل بناندے تے اسدی کھل نال گرم پوشاکاں یا سردی روکن والے موٹے کوٹ بناندے نیں ۔ اسنوں برف تے تلکن والیاں گڈیاں چ وی جوڑیا جاندا اے ۔ ایہہ ہرن دے خاندان دا واحد جانور اے ، جس دے نر تے مادہ دوناں دے سینگ ہندے نیں ۔ اسدی موٹی کھل تے فربہی اسنوں برفیلے علاقیاں چ رہن دے قابل بناندی اے جتھے کہ دوجے جانور نئیں رہ سکدے ۔ اسدی مادہ اک توں دو بچے جمدی اے تے اسدی عمر 15 سال تک ہندی اے ۔
لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
حوالے
گٹھ:عرب دیس گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
ریگا
ریگا اتلے یورپی دیس لیٹویا دا شہر تے راجگڑھ اے ۔
قلعہ فجیرہ
قلعہ فجیرہ (عربی زبان:قلعة الفجيرة) متحدہ عرب امارات دے شہر فجیرہ دا اک قلعہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 16واں صدی دے پہلے عمل وچ آئی ا‏‏ے۔ 16واں صدی تو‏ں ہی ایہ قلعہ ملک دے اہ‏م قلعےآں تے کاسلاں مین شمار ہُندا آیا ا‏‏ے۔ ملک وچ آبادکاری کرنے والےآں دے خلاف جنگ وچ اس قلعہ دا وی اہ‏م کردار رہیا اے ۔ موجودہ دورماں ایہ سیاحت دا اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ غالبا ایہ قلعہ متحدہ عرب امارت وچ قدیم ترین قلعہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک زمانہ وچ وہابیاں دے اپنے قبضہ وچ لے لیا سی۔
جائے وقوع
جدید فجیرہ شہر دے وسط تو‏ں ایہ قلعہ 2 کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ در حقیقت اس دا جائے وقوع قدیم فجیرہ شہرہ‏‏ے۔ قدیم فجیرہ شہر وچ ایہ تقریباً 20 میٹر اُچی پتھریلی پہاڑی اُتے بنا اے تے ساحل سمندر تو‏ں اک کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔
تریخ
قلعہ د‏‏ی چہار دیواری دے اندر اک مسجد، اک کاسل تے کئی قدیم مکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے چاراں طرف اس د‏ی حفاظت دے لئی تن گول دیدبان تے اک مربع نما دید بان نصب کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ چاراں دید بان تے مرکزی عمارت دیواراں تو‏ں متصل ني‏‏‏‏ں۔ مرکز وچ اک ہال اے جو دیدباناں تے دیواراں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ قلعہ دا غیر معمولی نقشہ جگہ د‏‏ی پتھریلی ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ اک وجہ اوہ پتھر وی نيں جنہاں اُتے ایہ قلعہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ قلعہ دے درودیوار اوتھے دے پتھراں، گارا مٹی تے ہور علاقائی چیزاں تو‏ں بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازہ دے مطابق اس قلعہ نو‏‏ں 1500ء-1550ء دے درمیان وچ تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ 1650ء-1700ء وچ اس د‏ی توسیع و تزئین کيتی گئی۔ 1925ء وچ سلطنت برطانیہ دے شاہی بحریہ نے غلام مخالف پالیسی دے دوران وچ اس دے 3 میناراں نو‏‏ں منہدم کردتا۔ ایچ ایم ایس نے اس دوران وچ قلعہ اُتے بمباری کردتی۔ شیخ حملہ د‏‏ی تاب نہ لا سکیا تے نتیجتا اس اُتے 1500 روپیہ دا جرمانہ عائد ہويا۔ 1997ء/2000ء وچ فجیرہ د‏‏ی انتظامیہ نے ايس‏ے وسائل تو‏ں قلعہ د‏‏ی تزئیین و توسیع د‏‏ی جس تو‏ں قلعہ نو‏‏ں بنایا گیا سی۔
اج وی قلعہ اپنی آب و تاب دے نال موجود اے تے شہر وچ آنے والے سیاحاں تے زائرین نو‏‏ں دعوت نطارہ دیندا ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ علاقہ وچ سیاسی اتھل پتھل، قبائلیاں د‏‏ی جد و جہد آزادی تے اپنی شناخت قائم کرنے تے اسنو‏ں باقی رکھنے د‏‏ی مشقت د‏‏ی داستان سناندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سولہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ قلعے گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ گڑھ گٹھ:متحدہ عرب امارات دی تریخ
زاخزن فریگیٹ
زاخزن فریگیٹ جرمنی دیاں فریگیٹ نے۔ اے فریگیٹ ریڈار دیاں اکھاں توں چھپدے ہویاں اپنے زبردست ریڈار توں سٹیلتھ میزائل یا جہازاں نوں لب سکدا اے۔
چادر ہیٹھلا بندہ
چادر ہیٹھلا بندہ کہانی-مجموعہ سکھونت کور مان ولوں رچت اے۔ سکھونت کور مان اک اجیہی عورت لیکھکا اے، جو عورت لیکھکا نہیں سگوں اس توں ودھیرے اے۔ اس لیکھکا دیاں رچناواں عورتاں تک ہی محدود نہیں سگوں سمچی انسانی ہوند نوں سنمکھّ ہندیاں ہن۔ چادر ہیٹھلا بندہ کہانی-مجموعہ اس دی ڈریکٹ گواہی بھردا اے۔ اس مجموعہ دیاں کہانیاں انسان دے دکھانت دیاں باتاں پاندیاں ہن۔ "فکر پرکاشن" ولوں 2004 ء وچ پہلی وار چھاپیا ایہہ کہانی مجموعہ سماجی جیون دے وکھ-وکھ پہلوآں نوں اجاگر کردا اے۔ کجھ کہانیاں لیکھکا دی آپدی تراسدی نوں بیاندیاں ہن۔ جویں کہانی "سپّ تے شہر" اتے "دیر آید درست آید"۔ 'چادر ہیٹھلا بندہ' کہانی-مجموعہ کہانی کار دی دور-نظر دا نشان اے، اسے کرکے "سکھونت کور مان" عورت لیکھکا توں ودھیرے سمچی انسانی نسل نوں سنمکھّ ہندی لیکھکا اے۔ جس کرکے سکھونت کور مان اپنی ہم عصر عورت لکھاریاں توں کتے اگے اے۔
کردار
'چادر ہیٹھلا بندہ' کہانی-مجموعہ ونچ کئی کہانیاں ہن، اس مجموعہ دیاں کہانیاں منوکھی درد دی پچھان دیاں کہانیاں ہن۔ ایہہ درد سماج دے وکھ-وکھ طبقےآں نال متعلق ہندا ہوئیا وی سمچی منکھتا دے درد دے روپ وچ پیش ہندا اے۔ انسانی سروکاراں نوں سماج وچ کم شیل کردیاں مان دیاں ایہہ کہانیاں انسان دیاں نکیاں-نکی منگاں، خواہشاں ، لوڑاں-تھڑاں، غرضاں، باتاں نوں سرمایہ داری ورتارے اتے سنکٹاں وچ براڈکاسٹ کردیاں پینڈو نفسیات دی کامیاب پیشکاری نوں مصدقہ کردیاں ہن۔ سکھونت کور مان نے اپنیاں کہانیاں وچ وکھ وکھ موضوعاں نوں ساکار کیتا اے۔ اس دیاں کہانیاں دی خوبصورتی موضوعاں دے نال-نال فنی تنظیم وچ وی اے۔۔.۔کہانی دی چال وچلی سپیس، ٹھہراؤ، کتے ماضی ول کدے حال ول جھکاؤ اسدیاں کہانیاں دی اک خاص خاصیت اے۔
کہانیاں
اس مجموعہ وچ وکھ -وکھ سروکاراں نال متعلق دس کہانیاں ہن۔ ایہہ سماج دے ہر طبقہ دے جیون نوں سمرد کردیاں ہن۔ ایہہ کہانیاں اس پرکار ہن،
سپ تے شہر
"سپّ تے شہر" کہانی دیس-ونڈ دے دوران پھیلی انی مذہبی کٹڑتا نوں بیان کردی اے، جو لیکھکا دی اپنی ہوننی وی اے۔ کیونکہ جو انسان سکھ ہون دے باو جود اپنے ہی سکھ بھراواں ولوں مسلمان سمجھ کے مار دتا جاندا اے، ایہ لیکھکا دا "پیؤ" ہی سی۔ اس طرح کہانی سجھاندی اے کہ اجوکے سمیاں وچ انسان (شہر) سپ نالوں ودھیرے خطرناک اے۔
چادر ہیٹھلا بندہ
ایہہ کہانی پنجاب سنکٹ نال متعلق اے کہ جویں جادوگر دے جادو دوران چادر ہیٹھلا بندہ وڈھے جان مگروں وی پیندا اُٹھ پیندا اے۔ بلکل اسے طرحاں انسان وی سنگھرششیل ہون کرکے پھر اپنے حالاتاں وچوں ابھر پیندا اے۔ اس داستان دی گواہی اس کہانی دا پاتر "ماسٹر ستنام" بھردا اے۔ جو پنجاب سنکٹ ویلے دلی وچ پیڑت ہندا اے۔ بتتانتکار مطابق اسنوں ایہناں سطراں اُتے حیرانی ہندی اے کہ،
"ہندو مسلم سکھ عیسائی،
اسیں ہاں سارے بھائی بھائی۔"
زندگانی
زندگانی' کہانی مڈل کلاس طبقہ دی لٹّ نوں درساندی اے اتے ایہہ دسدی اے کہ کویں معاشی تنگیاں توں مجبور ہو کہ اک انسان غلط راستا پھڑھدا اے۔ اس طرح مڈل کلاس طبقہ زندگانی بدتر اے پر امیر گھراں دے کوجھے-کملے بندےآں نال وی ایہناں غریب دی طرحاں ہی ہندا اے۔ جس دی گواہی کہانی دا پاتر 'للھا' بھردا اے۔
کانا دیو
'کانا دیو' کہانی ادھوری آزادی دی وارتا دسدی اے، جس راہیں اک بچے دے نظرئیے توں آزادی دے یودھئاں نوں حال ویلے تک وی جدوجہد کردے دکھایا اے۔ کہانی وچ 'کانا دیو' ادھوری آزادی نوں کیہا اے۔ کیونکہ ایہہ آزادی حالے وی مکمل روپ وچ ہر طبقے تک نہیں اپڑی، جدکہ آزادی پروانئا دا سپنا 'آزادی پورن' آزادی سی۔
ایجنڈا
'ایجنڈا' دیس دی آزادی توں بعد وی مڈل کلاس طبقےآں دی سدھے-اسدھے طریقے نال ہو رہی لٹّ نوں بیان کردی کہانی اے۔ پنڈ دے پنچ-سرپنچ توں لے کے افسرشاہی تک ہر شے ولوں اس مڈل کلاس طبقہ دا استحصال جاری اے۔ ایہہ کہانی حکمران دھر ولوں اکھوتی 'ایجنڈے' بنا کے ہو رہی لٹّ نوں بئاندی اے، اس لٹّ نال جماعتی طبقہ وچ پاڑا ودھدا جا رہا اے۔
کچھو کُما
'کچھو-کما' کہانی محنت کش طبقہ دے دھیمی چال نال معاشی پکھوں آزاد ہون دی گاتھا اے۔ جس وچ کاما طبقہ پیٹی-برجویا دھر ولوں آزاد ہندا اے تے نال ہی کہانی وچ پیٹی-برجوئا دھر دی ڈگ رہی حالت نوں بیانیا اے۔
ڈبدے سورج نال
ایہہ کہانی وکھرے موضوع -سروکاراں والی اے۔ کہانی وچ اک بزرگ جوڑا ، جو تنگی ترسیاں تے وچھوڑے وچ جیون کٹّ رہا اے، نوں زندگی دے ڈبّ رہے سورج نال دو-چار ہندے دکھایا اے۔ جس وچ جیون دے انتلے ویلے وی پرامید تے مثبت سوچ اپناندے ہن۔
دیر آید درست آید
'دیر آید درست آید ' کہانی غلط فہمیاں مگروں صحیح حقیقت ساہمنے آون آپس وچ رہے خلاف مگروں سانجھ دی کہانی اے۔ کہانی وچ "میں" پاتر دے اپنی متریئی ماں نال تعلقاں وچ تناء تے کھٹاس دور ہندی اے۔
ترنا
ایہہ کہانی اجوکی حال پیڑھی دے غلط رستے اُتے ترن اتے اسدے جیون اُتے پئے پربھاواں نوں درساندی اے۔ کہانی وچ ایہہ موضوع-سروکار اے کہ وچاراں وچ وکھریپن کرکے "گھر" کویں "مکاناں" وچ بدل رہے ہن۔ جویں کہانی وچ بتتانتکار کہندی اے کہ،
بول میری مچھلی
ایہہ کہانی حال پیڑھی دے بدیس جان دی لگی ہوڑ تے اسدے برے پربھاواں نوں بیاندی اے۔ جویں گھٹ پانی کرکے مچھلی دا جینا محال ہو جاندا اے، ایویں ہی اجوکی پیڑھی دا حال اے۔ بھاویں کہ ایہہ پیڑھی ودیساں دیاں مشکلاں توں انجان اے۔
کہانیاں دے موضوع-سروکار
ایہہ دس کہانیاں سماج دے کئی اہم موضوعاں نوں پاٹھکاں دے اگے پیش کردیاں ہن، جو سماجی جیون اُتے اسدا اثر پاندے رہے۔ ایہہ موضوع ہیٹھ لکھے ہن۔ جویں،
کہانیاں اتے متھّ
"چادر ہیٹھلا بندہ" کہانی-مجموعہ دیاں اندھ توں ودھ کہانیاں کسے نہ کسے متھّ نوں لے کے بنیاں گئیاں ہن۔ ایہہ کسے نہ کسے متھّ نوں پنر پربھاست کردیاں ہن۔ کجھ ہیٹھ لکھیاں کہانیاں متھّ نوں پنر-پربھاست کردیاں ہن۔ جویں، "بول میری مچھلی  کناں کناں پانی،   تھوڑاں-تھوڑاں پانی۔۔.۔." اس طرحاں ایہ مچھلی گھٹ پانی کرکے ماری جاندی اے۔ پنجاب دے دھراتل دی کافی ساری لوکائی دی بدیس جان دی دوڑ کرکے اس مچھلی والی حالت وچ ہوئی پئی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:کتاباں
چی جینگ یی
چی جینگ یی (؛ 1656ء-1719ء) المعروف ہلال الدین اک چینی صوفی عالم گزرے نیں۔ انہاں نے چینی مسلماناں وچ قادریہ صوفی سلسلہ پھیلانے وچ کلیدی کردار ادا کیتا سی۔ انہاں دے پیرودار اننیں چی داؤزو (祁道祖) یعنی ”استاد اعظم چی“ دے نام سے پکاردے نیں۔
سوانح
چی جینگ یی دا تعلق لنشیا نال سی۔ اوہ لڑکپن وچ منفرد تے الگ تھلگ سن تے انہاں دی پرورش دادی نے کیتی۔ ست برس دی عمر وچ اوہ مدرسے گئے تے مدرسے وچ بارہ برس دی عمر وچ اسلامی کتاباں پڑھنا شروع کیتیاں۔ چی جِینگ یی دے پیروکاراں دے مطابق جدوں چی جینگ یی سولہ برس دے سن تے انہاں دی ملاقات سنہ 1672ء وچ شینینگ وچ معزز عالم آفاق خواجہ نال ہوئی تے چی نے انہاں توں خود نوں انہاں شاگرد بنانے دا مطالبہ کیتا۔ آفاق خواجہ نے جواب دتا: ”میں تواڈا استاد نئیں آں؛ میری قدیم تعلیم آپ نے نئیں سکھنی اے؛ آپ دا استاد پہلے ہی بحر مشرق عبور کر چکیا اے تے مشرقی سرزمین وچ آ چکیا اے۔ اسی لئی آپ نوں جلد گھر پرتنا چاہیدا تے آپ اپنی سرزمین وچ اک مشہور استاد ہون گے۔“
انہوں نے بعد وچ خواجہ سید عبد اللہ توں تعلیم حاصل کیتی۔ سید عبد اللہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی انیہویں نسل توں سن تے اوہ سنہ 1674ء وچ چین داخل ہوئے سن۔ تے چی چینگ یی پہلے صوفی تھے جنہوں نے چین وچ قادریہ مکتب فکر متعارف کروایا۔
کرامت
چی دی جبدوں سیچوان وچ رہائش سی تے قحط آ گیا۔ نہ پانی سی، نہ خوراک تے حکومت شش و پنج دا شکار سی۔ بدھ مت تے تاؤ مت دے بڑے علما دعا کر چکے سن تاہم کوئی اثر نہ ہویا۔ اک حکومتی عہدیدار نے سنیا کہ اک مسلمان چی جینگ یی پہاڑ تے رہندا تے اوہ انہاں دی خدمت وچ حاضر ہویا دعا کرنے دی درخواست کیتی۔ چی راضی ہو گئے۔ عہدیدار نے پوچھیا: ”ساڈے لائق کوئی خدمت۔“ چی نے جواب دتا: ”زیادہ نئیں بس چیالن دریا دے کنارے اک کھوہ بنوا دیؤ۔“ پھر جدوں کنواں تعمیر کروا لیا ے اوہ خود پہاڑ تے گیا تے چی نوں دعا دے لئی بلایا۔ چی اک دفعہ چل کے کنویں دے قریب گئے۔ عہدیدار نے چی نوں کہیا: ”اج آسمان وچ اک وی بدل نئیں تے سورج اگ برسا رہیا اے، میں جا کے چھتری لیا رہیا واں تاکہ آپ نوں سایہ پہنچا سکان۔“ چی نے جواب دتا: ”پریشان نہ ہو۔ آپ نوں جانے دی کوئی ضرورت نئیں تے نہ چھتری لانے کی ضرورت اے، عنقریب ایسا کچھ ہوۓگا جو مینوں دھپ توں بچا لے گا۔“ پھر اچانک مغرب دی طرف آسمان وچ بدل آ گئے تے چھتری دی طرح سورج نوں چھپا لیا تے چی نوں بھی سایہ پہنچایا۔ کچھ دیر بعد بارش شروع ہو گئی تے تن دناں تے راتاں تک برسدی رہی تے قحط سالی توں کئی لوکاں دیاں زندگیاں بچ گئیاں۔
مقبرہ
لنشیا شہر وچ واقع چی جینگ یی دا مقبرہ مزار دی حیثیت اختیار کر چکیا اے تے اسنوں ”دا گونگبئی“ یا ”مقبرہ عظیم“ کہندے نیں، جو چین وچ قادریہ سلسلے دا مرکز اے۔
زاہد فخری
شوہر دی فریاد
آوے سکھ دا ساہ نی بیگم
کٹھیاں رہ رہ اک گۓ آں ہن
لاگے بہہ بہہ تھک گۓ آں ہن
ٹینڈیاں ونگوں پک گۓ آں ہن
بھر وی نک و نک گۓ آں ہن
ہن سینے ٹھنڈ پا نی بیگم
کدی تے پیکے جا نی بیگم
اتہ پتہ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
ریڈیو
ریڈیو یا مشعہ بجلی دی اک شے ایہ جیہڑی اندیکھے اشاریاں نوں جناں نوں ریڈیو چھل وی کیندے نیں کسے ریڈیو سٹیشن توں لیندی اے تے اوہنون واز وچ پلٹ دیندی اے۔ ریڈیو خبراں موسیقی سنن دا اک زریعہ اے۔ ریڈیو نوں 1896 چ مارکونی نے بنایا۔
تریخ
1896 چ مارکونی نے ریڈیو دی ایجاد نوں برطانیہ چ پیٹنٹ کروایا۔ 1897 چ اونے وائیٹ دے جزیرے تے پہلا ریڈیو سٹیشن بنایا۔اکتوبر 1920 چ امریکہ چ ریڈیو توں موسیقی دے پروکرام ٹرے۔ ریڈیو نوں ہوائی جہاز وی ورتن لگ گئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریڈیو گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
ریکیاوک
ریکیاوک (Reykjavik) آ‏ئس لینڈ دا دار الحکومت تے اہم بندرگاہ اے۔ اس دی بنیاد 874ء چ رکھی گئی تے 1786ء چ اسنوں منشور عطا ہویا۔ 1801ء چ ڈنمارک دی حکومت دی نشست گاہ بنیا۔ 1918ء چ اسنوں دار الحکومت دی حیثیت ملی۔ مچھی پھڑنا تے اسنوں ڈبےآں چ بند کرنا ایتھے دی اہم صنعت اے۔ بندر گاہ دے لاگے اک بوہت خوبصورت تفریحی مرکز بنایا گیا اے۔ ہوائی اڈا، یونیورسٹی (1911ء) تے اعلی تعلیم دے ادارے وی ایتھے موجود نیں۔ اس دے قریب ہی گرم پانی دے چشمے نیں جنہاں دی بدولت گھراں نوں گرم رکھیا جاندا اے۔ آبادی (2006ء): 115,420 لوکاں اُپر مشتمل اے۔
مورتاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آئس لینڈ گٹھ:آئس لینڈ دے شہر گٹھ:آئیس لینڈ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
شرقیین (قبیلہ)
شرقیین  متحدہ عرب امارات دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ شرقیین جمع دا لفظ ا‏‏ے۔ اس لا واحد شرق یا الشرق ا‏‏ے۔
شرقیین قبیلہ 19واں صدی تو‏ں ریاستہائے ساحل متصالح دے مشرقی ساحل اُتے حکمران رہیا اے تے علاقہ وچ سب تو‏ں وڈا قبیلہ ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس علاقہ نو‏‏ں شمائلیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1968ء وچ ہوئی اک مرددم شماری دے مطابق فجیرہ د‏‏ی 90% آبادی شرقیین قبیلہ اُتے مشتمل سی۔ اوہ ہمیشہ تو‏ں شارجہ دے تابع رہے نيں تے کدی کدائيں شارجہ تو‏ں آزادی تے خود مختاری د‏‏ی کوشش وی کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1952ء وچ انہاں نو‏ں اس وقت اپنی کامیابی نظر آئی جدو‏ں حکومت برطانیہ نے فجیرہ نو‏‏ں اک ریاست مان لیا جس د‏‏ی اوہ 1901ء تو‏ں ہی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے اپنی آبادی مشرقی ساحل اُتے آباد د‏‏ی تے کلبا، دبا، وادی ہام، جیری سطح مرتفع نو‏‏ں اپنی آبادی وچ شامل کرلیا۔ 20واں صدی دے آغاز وچ انہاں د‏‏ی آبادی 7000 ہوئے گئی سی۔ قبیلہ د‏‏ی تن اہ‏م شاخاں ني‏‏‏‏ں۔ حفیتات، (فجیرہ دا حکمران خاندان)، یماہی تے حمودیین۔ ریاست وچ بنی یاس دے بعد شرقیین دوسرا وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔
آزادی
1879ء وچ حفیتات دے امیر شیخ حماد بن عبد اللہ الشرقی نے شارجہ دے شیخ صقر بن خالد القاسمی دے خلاف بغاوت دا اعلان کردتا۔ صقر بن خالد القاسمی نے شلائیلیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اپنے اک غلام سرور نو‏‏ں فجیرہ دا امیر مقرر کر دتا سی۔ بغاوت دے دوران وچ سرور نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تے شیخ خالد دے پاس اک وفد بھیجیا گیا مگر اس نے وفد دے نال بہت برا سلوک کیتا۔ اس نے سب نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے باغیاں دے خلاف اک فوج بھیج دی۔ فوج نے قلعہ فجیرہ نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ لے لیا تے حماد بن عبد اللہ اُتے معزول ہونے دا دباو ڈالیا۔ 1880ء وچ اک سال بعد حماد فیر تازہ دم فوج دے نال واپس آیا تے فجیرہ د‏‏ی آزادی حاصل کرلئی- اس دے قلعہ فجیرہ اُتے وی حملہ کیتا تے دفاعی فوج دے 8 آدمی مارے گئے تے قلعہ فجیرہ اس دے پاس آگیا۔
حوالے
گٹھ:عربی بولی وچ خاندانی ناں گٹھ:متحدہ عرب امارات دے قبیلے گٹھ:قوم قبیلے
اتمان خیل
اتمان خیل
اتمان خیل انگریزی :Utmankhel) اتمان خیل قوم دوسری اقوام د‏‏ی طرح کئی قبیلےآں ، شاخاں اورذیلی شاخاں وچ تقسیم ا‏‏ے۔ جنہاں وچ چند مشہور تے بنیادی شاخاں تے قبیلے مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔
اتمان خیل د‏‏ی بنیادی شاخاں
ا) :ماندل (ب) آصیل (ت) علی زئی(ث) شموزئی (ج) بُٹ (خ) ستانہ دار، اوراس دے علاوہ سینکڑاں ذیلی شاخاں نيں
اتمان خیل قبیلے دا تریخی پس منظر
اگے چل ک‏ے ہیر وڈاٹس دریائے سندھ دے کنارے آباد چار اقوام دا ذکر کردے نيں جنہاں وچ ایپریٹائے، سیٹگیڑلے، اوراُٹومان دا ذکر کردے نيں۔ایہ وی ہیروڈائس دے لہجے د‏‏ی تبدیلی ا‏‏ے۔ تے غالباً گمان کیتا جاتاہے کہ ایپریٹائے افریدی قوم،سیٹگیڈلے،خٹک تے اُٹومان اتمانخیل قوم د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔ خان روشن خان یوسفزئی قوم د‏‏ی سرگزشت "ميں رقمطر از نيں کہ اُتمان خیل قوم پٹھاناں دا اک مشہور قبیلہ ا‏‏ے۔ تے مصنف اگے اُتمان خیل قبیلے د‏‏ی مردانگی تے بہادری رطب اللسان ني‏‏‏‏ں۔
اے ایچ، میک مہن سابقہ انگریز پولیٹیکل ایجنٹ تے اسسٹینٹ پولیٹیکل ایجنٹ برائے دیر، سوات، چترال، باجوڑ تے ملاکنڈ نے انگریز حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں رازدارانہ طور اُتے اُتمانخیل قوم دے علاوہ ہور اقوام د‏‏ی تاریخی معلومات نو‏‏ں اکٹھا کرکے چھپوایا۔ جسنو‏ں اک وقت تک صیغہ راز وچ رکھیا گیا۔ تے ایہ اس لئی کہ انگریز حقائق نو‏‏ں جاننا وی ضروری سمجھدا سی۔
Report on the tribes of Dir, Swat, and Bajour together with the Utman-khel and Sam Ranizai By A. H. McMahon And A. D. G. Ramsay کی رپورٹس د‏‏ی روشنی وچ اتمان خیل قوم دا بنیادی تعلق"خراسان"کے علاقہ غورہ مورگہ تو‏ں سمجھیا گیا۔ خراسان ،بلوچستان دے ضلع "ژوب"ميں واقع اے
اُتمان خیل قوم بسلسلہ تلاش معاش اپنے آبائی علاقے ژوب تو‏ں نکل پئے تے شمالی علاقے د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ک‏ے دریائے گومل دے کنارے آباد اپنے اتمان خیل بھائیاں دے نال رہائش پزیر ہوئے ۔ وقت گزرنے دے نال نال انہاں د‏‏ی آبادی وچ وی اضافہ ہُندا رہیا تے دوسری اقوام د‏‏ی طرح اُتمان خیل قوم ملک دے شمالی حصّاں د‏‏ی طرف رواں دواں سی ایتھ‏ے تک کہ اس قوم نے باجوڑ دے جنوبی علاقےآں تے کچھ شمالی علاقےآں اُتے اپنا قبضہ جمالیا۔ جداں جداں وقت گزردا گیا ۔ ایہ قوم باجوڑ دے جنوبی علاقےآں تو‏ں نکل ک‏ے دیر لوئر تے دیر اَپر دے کئی علاقےآں وچ آباد ہوئی۔ تے ہن ایہ انہاں علاقےآں د‏‏ی اک اکثریت قوم منی جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی کئی شاخاں ملاکنڈ ایجنسی تو‏ں ہُندے ہوئے ضلع مردان تے ضلع چارسدہ دے بیشتر حصےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح آمبار، پڑانگ غار اُتمانخیل قوم دے اکثریت‏ی علاقے نيں ۔ صوبہ سندھ دے کراچی شہر وچ وی اتمان خیل قوم د‏‏ی وڈی تعداد رہائش پزیر دا اے ، جدو‏ں کہ صوبہ بلوچستان وچ ژوب تے لورالائی وچ اُتمانخیل قوم د‏‏ی کثیر آبادی بستی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح صوبہ پنجاب وچ حضرو تے اس دے مضافات وچ اتمان خیل قوم رہائش پزیر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ضلع ہزارہ وچ ہری پور دے گردونواح وچ اُتمان خیل قوم دا اک جم غفیر رہندا ا‏‏ے۔ باجوڑ ایجنسی دے علاوہ کرم ایجنسی تے دریائے گومل دے نال نال ایہ قوم رہائش پزیر ا‏‏ے۔ الغرض اتمان خیل قوم پاکستان دے کونے کونے تے چپے چپے وچ رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ تے اپنے وطن تے قوم اُتے اپنا تن من دھن قربان کرنے دے لئی تیار رہندی ا‏‏ے۔
جغرافیائی حیثيت
جب سولھواں صدی وچ اُتمان خیل نے باجوڑ دے جنوبی تے جنوب مشرقی حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ تاں اُس وقت اوہ اک آزاد قبیلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں آباد ہوئے ۔ تریخ وچ کِس‏ے قوم نے ا ن نو‏‏ں زیر تے مطیع نئيں کیتا ۔ اورنہ کِس‏ے نو‏‏ں خراج دتا ۔ قوم اُتمان خیل دا علاقہ زیادہ تر پہاڑی تے زمین پیدتے دے لحاظ تو‏ں غیر ہموار تے پتھر یلی ا‏‏ے۔ دریائے رود دے کنارے دا علاقہ ہموار تے زرخیز ا‏‏ے۔ لیکن اس دا انحصار بارش اُتے ا‏‏ے۔ باقی علاقہ پہاڑی تے دشوار گذا رہ‏‏ے۔ اُتما ن خیل دا علاقہ باجوڑ دے جنوب وچ دریائے رود تو‏ں ہُندے ہوئے دریائے انبار تک پھیلاہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جنوب مشرق وچ سوات رانیزئی تے سمہ رانیزئی تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ارنگ تو‏ں ہُندے ہوئے اتمان خیل قوم دیر لوئر دے مغربی تے جنوبی حصےآں وچ زیادہ تر علاقےآں وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اُنہاں دے کئی قبیلے ضلع دیر اَپر وچ آباد نيں ۔ ملاکنڈ ایجنسی تو‏ں نکل ک‏ے ضلع مردان دے اکرام پور ، میاں خان سنگاو، نو‏‏ں ہی برمول ، کاٹلنگ تے بابو زئی شموزئی دے علاقےآں اُتے اُتمان خیل قوم پھیل کر آباد ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:باجوڑ ایجنسی دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:یوسف زئی پشتون قبیلے گٹھ:قوم قبیلے
پونیت راجکمار (اداکار)
اوہ تجارتی لحاظ تو‏ں کامیاب فلماں وچ بطور مرکزی اداکار دے طور اُتے نظر آئے نيں ، جنہاں وچ اپپو (2002) ، حالے (2003) ، ویرا کناڈیگا (2004) ، موریا (2004) ، آکاش (2005) ، اجے (2006) ، آرسو (2007) ، میلانہ (2007)، وامشی (2008)، رام (2009)، جیکی (2010)، ہودوگارو (2011)، راجلماریا (2017) تے انجنی پتراا (2017) شامل ا‏‏ے۔ پونیت راجکمار کنڑ سنیما د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مقبول مشہور شخصیتاں وچو‏ں اک نيں تے سب تو‏ں زیادہ معاوضہ لینی والے اداکار ني‏‏‏‏ں۔ ۔ 2012 وچ ، انہاں نے مقبول گیم شو کنڑا کوٹیاادھیپتی ، جو کہ کون بنے دا گروڑ پتی دا کنڑا ورژن اے ، وچ بطور ٹیلی ویژن پریزنٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔.
ذا‏تی زندگی
پونیت د‏‏ی پیدائش چنئی وچ ، راجکمار تے پاروتھمیا راجکمار دے ہاں ہوئی ۔ اوہ انہاں دا پنجواں ، تے سب تو‏ں چھوٹا بچہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں پونیت چھ سال دا سی تاں اس دا کنبہ میسور منتقل ہوگیا۔ اس دے والد اسنو‏ں تے اس د‏ی بہن پورنیما نو‏‏ں اس وقت تک دس سال د‏‏ی عمر وچ فلم دے سیٹ اُتے لے آئے سن ۔ انہاں دا وڈا بھائی شیو راجکمار اک مشہور اداکار ا‏‏ے۔
پونیت نے 1 دسمبر 1999 نو‏‏ں چکماگلورو د‏‏ی اشونی ریونت نال شادی کيتی۔ انہاں د‏‏ی ملاقات اک مشترکہ دوست دے ذریعہ ہوئی ، تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں نيں: دریندی تے وندیندا۔ اس نے اک لیڈ اداکار وجوں وپاری طور تے کامیاب جنہاں فلماں وچ کم کیتا اوہناں وچ، اپو(2002)، ابھی (2003)، ویر کنڑیگا (2004)، موریا (2004)، آکاش (2005)، اراسُ(2007)، ملن (2007)، وامشی (2008)، رام(2009)، جیکی (2010)، ہڈگارُ(2011) اتے راج کمار  (2017) شامل ہن۔   اتے کنڑ سنیما وچ اوہ سبھ توں ودھ مشہور ہستی اتے سبھ توں ودھ قیمت وصول کرن والا اداکار اے۔ 2012 وچ، اوہ اک ٹیلیوژن پیشکار وجوں ڈیبیو دے طور تے، مشہور گیم شو کون بنیگا کروڑپتی دے کنڑ ورژن وچ آیا سی۔
پنیت دا جم تاملناڈو دے چینئی دے کلیانی ہسپتال وچ ہویا سی۔ اوہ راج کمار اتے پروتئما راج کمار  دا پنجواں اتے سبھ توں چھوٹا بچہ اے۔ جدوں اوہ چھ سال دا سی تاں اس دا پروار میسور چلا گیا۔ دس سال دے ہون تے اس دا پیؤ اس نوں اتے اسدی بھین، پورنما نوں اپنیاں فلماں وچ لے آیا۔  اس دا وڈا بھرا شیو راج کمار  وی اک مشہور اداکار اے۔
1 دسمبر 1999 نوں پنیت نے چکمگلور توں اشونی ریونتھ نال ویاہ کروا لیا۔ اوہ اک سانجھے متر راہیں ملے اتے اوہناں دیاں دو بیٹیاں ہن: ڈریتھی اتے وندیتھا۔
1976 تا 1989: بطور بحیثیت چائلڈ آرٹسٹ
جب پونیت (جب اوہ لوہت دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ) محض چھ ماہ دے سن، اس وقت ہدایتکار وی سومشیکر انہاں نو‏ں اسکرین اُتے لیائے تے اوہ اداکار راجکمار تے آرتی د‏‏ی تھرلر فلم پریمدا کنیکے (1976) دا حصہ بنے۔ اس دے بعد ہدایتکار وجے د‏‏ی فلم سنادی اپننا (1977) وچ کم کيتا، ایہ فلم ايس‏ے ناں دے کرشنامورتی پورانک دے ناول اُتے مبنی سی ، اس وقت پونیت اک سال دا سی۔ تھایگ ٹھاکہ ماگا (1978) مٰں اوہ اک بار اُتے ہدایتکار وی سومشیکر دے نال اپنے والد دے بچپن د‏‏ی اداکاری کردے بظر آئے۔ دو سال بعد ، ڈائریکٹرز ڈورائی بھگوان نے اسنو‏ں وسنت گیندا (1980) وچ شیام دے کردار دے لئی کاسٹ کیتا۔ اس دے بعد اوہ دے ایس ایل سوامی د‏‏ی تاریخی ڈراما فلم بھومیگی بندا بھگونت (1981) ،ماں بھگوان کرشن کے کردار وچ نظر آئے۔ تے بی ایس رنگا د‏‏ی بھاگیہ ونت (1982)، جس وچ انہاں نے بطور گلوکار اپنا پہلا مقبول گیت : "بانا داریالی سوریا"، ریکارڈ کیتا۔ جسنو‏ں ٹی جی لنگپانے کمپوز کیتا ۔ ايس‏ے سال ، اوہ اپنے والد دے نال دو ہٹ فلماں ( چلسووا موداگالو تے ہوسہ بیلکو ) وچ نظر آئے۔ ہوسہ بیلکو دے لئی ، پونیت نو‏‏ں بہترین چائلڈ آرٹسٹ دا اپنا پہلا کرناٹک اسٹیٹ فلم ایوارڈ ملا۔ 1983 وچ انہاں نے دو تاریخی فلماں بھکت پرہلاد دے لئی پرہلاد دا مرکزی کردار تے فلم ایراڈو نکشترگلو دے لئی انہاں نو‏ں دوسریبمرتہہ بترین چائلڈ آرٹسٹ دا کرناٹک راسٹیٹ لمیایوارڈ ح ملا۔
سن 1984 وچ ، پونیت پونیت نے راجکمار دے نال سنسنی خیز تھرلر فلم ' یاری وانو وچ اداکاری د‏‏ی تے راجن ناگیندر دا لکھیا ہويا گیت "کنیگے کانووا" گایا۔ چائلڈ ایکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی گلم 1985 وچ ڈراما فلم بیٹدا ہوو سی، جو این لکشمی نارائن ہدایت کاری وچ بنی تے شرلی ایل اروڑا دے ناول واٹ دھین رمن اُتے مبنی سی ؟ معصوم بچے رامو دے کردار نو‏‏ں ادا کرنے اُتے انہاں نو‏ں سراہا گیا تے پونیت نو‏‏ں 33 واں قومی فلم ایوارڈ وچ بہترین چائلڈ آرٹسٹ دا ایوارڈ ملا۔ نوعمری دے زمانے وچ ، اوہ اپنے وڈے بھائی ، شیو دے نال انہاں د‏‏ی فلم شیو مچیڈا کنناپیتا (1988) وچ کنپا دے کردار وچ نمودار ہوئے ۔ پونئت د‏‏ی بطور چائلڈٖ آرٹسٹ ا آخری فلم انہاں اپنے والد دے نال ، پرشو رام (1989) سی۔
2002–07: ابتداء تے پیشرفت
اپریل 2002 وچ ، پونیت نے مسالہ فلم اپپو وچ اداکارہ ، رخشیندا دے نال بطور مرکزی کردار فلمی میدان وچ قدم رکھیا۔ فلم د‏‏ی موسقی گروکرن نے دتا، تے فلم دے ہدایت جار پوری جگن تاتھ سن، فلم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں پاروتھماراجکمار نے پروڈیوس کیتا سی، فلم وچ انہاں نے اک کالج دے لڑکے دا کردار ادا کيتا، باکس آفس اُتے فلم کامیاب رہی تے پونیت دے رقص د‏‏ی مہارت دے ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں تعریف کيت‏ی گئی۔. پونیت نے اپیندر دا لکھ اہويا تے گروکیرن موسیقی دے نال ، "طالبان آلا آلا" گیت گایا ۔ اس فلم د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اسنو‏ں تیلگو بولی وچ ( ایڈیئٹ (2003) تے تامل وچ ( دم (2003)) دے ناں تو‏ں دوبارہ بنایا گیا۔
لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی  اے، جو کہ بنیادی طور اتے اقوام متحدہ  دے تخمینے  دی بنیاد اتے  اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
حوالے
گٹھ:افریقی دیس گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی گٹھ:افریقہ متعلقہ لسٹاں گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی