cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڈاپسٹ دے پل
الزبتھ پل
اصل الزبتھ پل (۱۸۹۷ تے ۱۹۰۳ دے درمیان بنایا گیا)، شہر دے ہور تمام پلاں دے نال دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے Wehrmacht sappers نو‏‏ں پِچھے ہٹا کر اڑا دتا گیا۔ ایہ بوڈاپیسٹ دا واحد جنگ تو‏ں پہلے دا پل سی جسنو‏ں اس د‏ی اصل شکل وچ دوبارہ نئيں بنایا گیا سی۔ بجٹ دے لحاظ تو‏ں اصل پل نہ بنانے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ اصل پل وی اپنے وقت وچ اک جدید ڈھانچہ سی۔ سٹی پارک وچ میوزیم آف ٹرانسپورٹ دے سامنے گھاہ اُتے پرانے پل د‏‏ی تصاویر تے بچائے گئے حصے دیکھے جا سکدے نيں۔
اس وقت کھڑا پتلا سفید کیبل پل ۱۹۶۱ تے ۱۹۶۴ دے درمیان ايس‏ے بنیاداں اُتے بنایا گیا سی، کیونجے حکومت اس پل دے لئی بالکل نويں بنیاداں نئيں بنانا چاہندی سی۔
لبرٹی برج
سجے|thumb|170x170px| Szabadság پل روشن ہو گیا۔ لبرٹی برج بوڈاپیسٹ دا تیسرا جنوبی سب تو‏ں زیادہ عوامی سڑک دا پل اے جو سٹی سینٹر دے جنوبی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی ۳۳۳٫۶ میٹر تے چوڑائی ۲۰٫۱ میٹر ا‏‏ے۔ چار مستولاں دے اوپری حصے نو‏‏ں ترول دے کانسی دے وڈے مجسماں تو‏ں مزین کيتا گیا اے، جو اک فالکن نما پرندہ اے، جو قدیم ہنگری دے افسانےآں وچ نمایاں ا‏‏ے۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
ایران – اسرائیل پراکسی تنازع ، یا ایران – اسرائیل پراکسی جنگ تے ایران اسرائیل سرد جنگ ، ایران تے اسرائیل دے وچکار جاری پراکسی جنگ اے ۔ ایہ تنازع اسرائیل دے خلاف ایران دے رہنماواں د‏‏ی دھمکیو‏ں تے دشمنی تے یہودی ریاست نو‏‏ں تحلیل کرنے دے انہاں دے اعلان کردہ مقصد دا پابند اے ، جدو‏ں کہ اسرائیل نو‏‏ں ایران دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام تو‏ں تشویش اے تے اوہ سیاسی - عسکریت پسند تنظیم لبنانی حزب اللہ جداں ایران دے اتحادیاں تے پراکسیاں نو‏‏ں گھٹانے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔
بڈاپسٹ دے پل
لبرٹی برج
یہ پل ۱۸۹۴ تے ۱۸۹۶ دے درمیان János Feketeházy دے منصوبےآں دے مطابق بنایا گیا سی۔ بھانويں ساخت وچ یکسر مختلف اے، ایہ پل اک زنجیر قسم دے پل دے عمومی خاکہ د‏‏ی نقل کردا اے، جسنو‏ں تعمیر دے وقت جمالیا‏تی اعتبار تو‏ں ترجیحی شکل سمجھیا جاندا سی۔ اس پل نو‏‏ں شہنشاہ فرانز جوزف د‏‏ی موجودگی وچ کھولیا گیا۔ Pest abutment اُتے آخری چاندی دا rivet لوہے دے ڈھانچے وچ خود شہنشاہ نے ڈالیا سی، تے پل دا ناں اصل وچ انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
۱۹۴۵ وچ اس دا پھٹا ہويا درمیانی حصہ جزوی طور اُتے اس دے اُتے اٹھے کھنڈرات دے دوبارہ تعمیر شدہ مواد تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ دوہری عمر دے زیورات تے تفصیلی رکاوٹاں نو‏‏ں آسان شکلاں دے نال دوبارہ بنایا گیا سی۔ ساخت نو‏‏ں متاثر کرنے والے جنگی نقصانات د‏‏ی مرمت کيتی گئی۔ پل نو‏‏ں اصلی سبز پینٹنگ د‏‏ی بجائے براؤن تو‏ں دوبارہ پینٹ کيتا گیا سی۔ اس وقت د‏‏ی مونوکروم فوٹو گرافی وچ ایہ نئيں دکھایا گیا کہ سبز رنگ دا کون سا سایہ اس دا سابقہ رنگ سی۔ اس دے اصل رنگ دا صحیح سایہ ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ تحریری آرکائیوز تو‏ں پایا گیا سی تے پل نو‏‏ں اس د‏ی اگلی دیکھ بھال دے دوران اس رنگ وچ دوبارہ رنگ دتا گیا سی۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
یہ تنازع آہستہ آہستہ 1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد اسرائیل دے بارے وچ ایران دے مخالفانہ مؤقف تو‏ں ، جنوبی لبنان تنازع (1985–2000) دے دوران حزب اللہ د‏‏ی خفیہ ایرانی حمایت تے 2005 تک اک پراکسی علاقائی تنازع د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا۔ 2006 وچ ، ایران لبنان د‏‏ی جنگ دے دوران 2006 وچ حزب اللہ د‏‏ی حمایت وچ سرگرم عمل سی تے ايس‏ے طرح حماس تے فلسطینی اسلامی جہاد (پی آئی جے) د‏‏ی حمایت کرنا شروع کر دتا سی۔ دوسری طرف ، اسرائیل نے ، ایران دے اندر متعدد حکومت مخالف ملیشیاواں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی اک مہم شروع کيتی۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ، تنازع بڑھدا گیا تے 2018 تک براہ راست ایران - اسرائیلی جنگ وچ بدل گیا۔
بڈاپسٹ دے پل
لبرٹی برج
۲۰۰۷–۲۰۰۹ د‏‏ی مکمل تعمیر نو دے دوران، شکل دے تمام جنگی نقصانات د‏‏ی مرمت کيتی گئی تے سڑک دے رستےآں تے ٹرام ویز نو‏‏ں برقرار رکھنے والے کنکریٹ د‏‏ی جگہ اک سٹیل دا ڈھانچہ بنایا گیا، اس طرح پل نو‏‏ں اہ‏م وزن تو‏ں آزاد کر دتا گیا۔ شور تے تسلسل نو‏‏ں جذب کرنے والے ٹرام ویز نو‏‏ں دوبارہ بنایا گیا۔ زیورات دے بارے وچ ، اصل دے تمام مساویاں نو‏‏ں دوبارہ بحال کر دتا گیا سی، پہلے رکاوٹاں دے اصل سانچاں نو‏‏ں پایا گیا سی جس نے اصل شکلاں نو‏‏ں ڈھالنے تے دوبارہ بحال کرنے دے قابل بنایا، تے پل نو‏‏ں فلڈ لائٹ ملی۔ لمبی عمر نو‏‏ں یقینی بنانے والے تعمیر نو دے ساختی عناصر نو‏‏ں یورپی یونین د‏‏ی طرف تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی، جداں کہ تعمیر نو دے فنکارانہ عناصر نو‏‏ں میونسپل حکومت نے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی سی۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
اس تنازع دے کلیدی امور وچ ایران اسرائیل د‏‏ی مخالفت کرنے والے گروپاں د‏‏ی ایران د‏‏ی حمایت ، ایران مخالف باغی گروپاں د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی حمایت ، ایران دے جوہری پروگرام تے ایران دے دوسرے حریفاں جداں سعودی عرب تے امریکا دے نال اسرائیل دے تعلقات شامل ني‏‏‏‏ں۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ دونے ملکاں د‏‏ی شمولیت نے دونے ریاستاں دے وچکار براہ راست تصادم دے اضافی امکانات پیدا کر دتے ني‏‏‏‏ں۔
بڈاپسٹ دے پل
پیتوفی پل
thumb|170x170px| پیتوفی پل، Csepel HÉV ٹرمینس تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ پیتوفی پل بوڈاپیسٹ دا دوسرا جنوبی ترین عوامی پل ا‏‏ے۔ ایہ ۱۹۳۳ تے ۱۹۳۷ دے درمیان Pál Álgyai Hubert دے منصوبےآں تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی۔ اس د‏ی لمبائی ۵۱۴ میٹر اے (سیکشن اُتے جانے دے نال) تے چوڑائی ۲۵٫۶ میٹر ا‏‏ے۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
ایران نے حزب اللہ حماس تے پی آئی جے نو‏‏ں نمایاں مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ اسرائیل نے ایران دے عوامی مجاہدین تے ایرانی اہداف دے خلاف براہ راست قتل و غارت گری تے حملے کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ایران دے خلاف سائبر جنگ وی کر رکھی اے تے عوامی سطح اُتے ایران دے خلاف بین الاقوامی فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔
بڈاپسٹ دے پل
راکوزی پل
سجے|thumb|170x170px| راکوزی پل راکوزی پل بودا تے پسٹ نو‏‏ں ڈینیوب دے پار جوڑدا ا‏‏ے۔ اس دا ناں ہنگری دے رہنما فرانسس II Rákóczi دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سدرن ریل برج دے نال بنایا گیا، ایہ پل راجگڑھ دا سب تو‏ں جنوبی روڈ وے پل ا‏‏ے۔ اس دا افتتاح ۱۹۹۵ وچ ہويا سی۔ ۲۰۱۵ تک، ٹرام لائن ۱ نو‏‏ں راکوزی پل دے پار بودا (شہر دے مغربی جانب)، Fehérvári út تک ودھیا دتا گیا جتھے ایہ ٹرام لائناں ۱۸، ۴۱ تے ۴۷ تو‏ں جڑدی ا‏‏ے۔ بوڈا د‏‏ی طرف پٹریاں دا اک حصہ گھاہ تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔
کنکشن ریل پل
thumb|170x170px| کنکشن ریل پل (Összekötő vasúti híd) Rákóczi پل دے متوازی ۴۷۷ میٹر لمبا کنکشن ریلوے پل (Összekötő vasúti híd) ا‏‏ے۔ ایہ ڈبل ٹریک پل، جسنو‏ں ۱۸۷۳–۷۷ وچ ممتاز معمار گیولا روچلٹز نے ڈیزائن تے تعمیر کيتا سی (جس نے مشہور کیلیٹی ریلوے اسٹیشن نو‏‏ں وی ڈیزائن کيتا سی) ہن وی مال بردار تے مسافر ریلوے آپریشن دے لئی استعمال وچ ا‏‏ے۔ پل نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم وچ نقصان پہنچیا سی لیکن ۱۹۵۳ وچ مرمت تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ تعمیر دا کم ۲۰۲۰ وچ شروع ہويا تاکہ پل نو‏‏ں ۳ پٹریاں تک پھیلایا جا سک‏‏ے جو موجودہ پلاں نو‏‏ں استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں۔
کواسنو‏ں پل
سجے|thumb|170x170px| کواسنو‏ں پل یہ پل جزیرہ سیپل تو‏ں متصل ڈینیوب د‏‏ی تنگ شاخ دے شمالی سرے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ جزیرے دے سب تو‏ں شمال وچ واقع ا‏‏ے۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
ایران اسرائیل نو‏‏ں اک ناجائز " صہیونی حکومت " دے طور اُتے دیکھدا اے تے اس دے رہنماواں نے اسرائیل اُتے ایہ الزام عائد کيتا اے کہ اوہ اک امریکی مؤکل ریاست اے جو مسلماناں دے نال دشمنی دا شکار ا‏‏ے۔
بڈاپسٹ دے پل
کواسنو‏ں پل
اس پل نو‏‏ں پہلی بار ۱۹۲۷ وچ کھولیا گیا سی۔ اسنو‏ں ۱۹۴۴ وچ پِچھے ہٹنے والی جرمن فوج نے اڑا دتا سی۔ اسنو‏ں ۱۹۵۱ وچ دوسری جنگ عظیم وچ تباہ ہونے والے اسٹیل تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ اس دے نال ہی ۱۹۵۱ وچ نو تعمیر شدہ مسافر ریل لائن د‏‏ی خدمت کرنے والا دوسرا پل وی کھولیا گیا سی۔
۲۶ جون ۲۰۰۰ نو‏‏ں پرانے پل دے نال اک نويں تعمیر شدہ پل نو‏‏ں کھول دتا گیا جو سڑک د‏‏ی ٹریفک د‏‏ی خدمت کر رہیا سی۔ سڑک د‏‏ی ٹریفک نو‏‏ں نويں ڈھانچے د‏‏ی طرف بھیجنے دے بعد، پرانے پل نو‏‏ں منہدم کر دتا گیا۔
گوباسی پل
سجے|thumb|170x170px| گوباسی پل یہ سیپل جزیرے تو‏ں متصل ڈینیوب د‏‏ی تنگ شاخ اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
پس منظر
سن 1982 وچ لبنان اُتے اسرائیلی حملے دے نتیجے وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (پی ایل او) لبنان تو‏ں رخصت ہوئے گئی۔ جنوبی لبنان وچ سیکیورٹی زون د‏‏ی مندرجہ ذیل تشکیل تو‏ں لبنان وچ اسرائیلی اتحادیاں تے شہری اسرائیلی آبادی نو‏‏ں فائدہ ہويا اے ، کیونجے اس تو‏ں پہلے 1970 دے عشرے وچ پی ایل او دے ذریعہ (سیکڑاں اسرائیلی شہری ہلاکتاں) دے مقابلہ وچ حزب اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں گیلیل نو‏‏ں کم پرتشدد حملےآں دا سامنا کرنا پيا سی۔ پی ایل او اڈاں نو‏‏ں ختم کرنے تے 1985 وچ جزوی انخلاء وچ اسرائیلی کامیابی دے باوجود ، اسرائیلی حملے نے واقعی لبنانی ملیشیاواں دے نال تنازعات د‏‏ی شدت وچ اضافہ کيتا سی تے اس دے نتیجے وچ حزب اللہ تے عمال سمیت لبنان وچ متعدد مقامی شیعہ مسلم تحریکاں نو‏‏ں استحکا‏م بخشا گیا سی۔ جنوب وچ غیر منظم گوریلا تحریک۔ برساں دے دوران ، دونے اطراف د‏‏ی فوجی ہلاکتاں زیادہ ودھ گئياں ، کیونجے دونے فریقاں نے جدید ہتھیاراں دا زیادہ استعمال کيتا تے حزب اللہ نے اپنے حرباں وچ ترقی کيتی۔
بڈاپسٹ دے پل
گوباسی پل
سب تو‏ں پہلے ۱۸۷۰ د‏‏ی دہائی وچ مستقب‏‏ل دے پل دے مقام اُتے اک ڈیم بنایا گیا سی۔ اس ڈیم نے زمین اُتے ٹریفک نو‏‏ں جزیرے تک رسائی دے نقطہ فراہ‏م کیہ۔ ۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی وچ ڈینیوب د‏‏ی تنگ شاخ وچ بحری جہازاں د‏‏ی آمدورفت ممکن ہوئی، تے ڈیم نو‏‏ں منہدم کر دتا گیا۔ اس د‏ی جگہ پل بنایا گیا۔ پل دے شمالی حصے وچ ریل ٹریفک (کارگو تے مسافر دونے) تے جنوبی حصہ سڑک د‏‏ی ٹریفک د‏‏ی خدمت کردا سی۔ پسپائی اختیار کرنے والی جرمن فوج نے ۱۹۴۴ وچ بوڈاپیسٹ دے محاصرے دے دوران پل نو‏‏ں تباہ کر دتا سی۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
پس منظر
حزب اللہ نو‏‏ں اسرائیل دے خلاف کارروائی اُتے راضی کردے ہوئے ایران نے عسکریت پسند تنظیم حزب اللہ نو‏‏ں کافی مقدار وچ مالی ، تربیت ، اسلحہ ، دھماکا خیز مواد ، سیاسی ، سفارتی تے تنظیمی امداد فراہ‏م کيتی۔ حزب اللہ دے 1985 دے منشور وچ "لبنان تو‏ں اسرائیل د‏‏ی آخری روانگی دے خاتمے د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے اس دے چار اہ‏م اہداف درج سن " فروری 2010 وچ جاری ہونے والی اطلاعات دے مطابق حزب اللہ نے ایران تو‏ں 400 ملین ڈالر وصول کیتے سن ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، حزب اللہ ، شام تے ایران د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک اہ‏م گروہ تے فوجی طاقت دے طور اُتے ابھریا ، جس نے جنوبی لبنان وچ گوریلا سرگرمی دے ڈائریکٹرشپ نو‏‏ں اجارہ دار بنادتا۔
بڈاپسٹ دے پل
گوباسی پل
اسنو‏ں ۱۹۴۷ وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ ۱۹۷۸ وچ پل د‏‏ی بحالی دے دوران اس تو‏ں گزرنے والی مسافر ریل لائن نو‏‏ں ناکارہ بنا دتا گیا سی، تے ریل کارگو د‏‏ی خدمت کرنے والے انفراسٹرکچر نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے اک ٹریک اُتے رکھ دتا گیا سی۔
ایران–اسرائیل پراکسی جنگ
پس منظر
جنوری 2014 وچ ، اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو نے متنبہ کيتا سی کہ بین الاقوامی برادری دے نال اس دے عبوری معاہدے دے نتیجے وچ ایران دا جوہری پروگرام صرف چھ ہفتے پہلے طے کيتا جائے گا۔ خطے د‏‏ی اک عجیب و غریب جوڑی وچ ، اسرائیل تے خلیجی عرب ریاستاں د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی سربراہی وچ جنیوا وچ جوہری معاہدے دے امکان اُتے اپنے باہمی عدم اعتماد اُتے تہران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے دے لئی باہمی ناگواری اُتے تیزی تو‏ں مشترکہ زمین تے اک مشترکہ سیاسی بولی پائی جارہی اے لیکن اہ‏م عناصر نو‏‏ں چھڈن ، جداں یورینیم د‏‏ی افزودگی۔ جون 2017 وچ ، سابق اسرائیلی وزیر دفاع موشے یاالون نے بیان کيتا کہ "ہم تے عرب ، اوہی عرب جنہاں نے یہودی ریاست نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی چھ روزہ جنگ وچ اتحاد وچ تنظیم سازی کيت‏ی سی ، اج اوہ ايس‏ے کشتی وچ خود دے نال پائے گئے ہم… قطر دے علاوہ سنی عرب ملکاں وی وڈی حد تک ساڈے نال ايس‏ے کشتی وچ شامل نيں کیونجے اسيں سب ایٹمی ایران نو‏‏ں سب دے خلاف اک خطرہ دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔
2000 د‏‏ی دہائی
2005 وچ ایرانی سخت گیر محمود احمدی نژاد دے انتخاب دے بعد ، ایران تے اسرائیل دے وچکار تعلقات تیزی تو‏ں کشیدہ ہوئے گئے جدو‏ں ملکاں اک دوسرے دے خلاف پراکسی تنازعات تے خفیہ کارروائیاں وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ thumb| ایران د‏‏ی علامت والا اک آر پی جی میزائل اسرائیل دے ذریعہ " 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران لبنان وچ ملا" دے بطور نمائش کيتا گیا سی۔ 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران ، خیال کيتا جاندا سی کہ ایرانی پاسداران انقلاب نے اسرائیل اُتے حملےآں وچ حزب اللہ دے جنگجوواں د‏‏ی براہ راست مدد کيت‏ی سی۔ متعدد ذرائع نے دسیا کہ جنگ دے دوران اسرائیل اُتے راکٹ فائر کرنے وچ سیکڑاں انقلابی گارڈاں دے کارکناں نے حصہ لیا تے حزب اللہ دے طویل فاصلے تک مار کرنے والے میزائلاں نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ انقلابی محافظاں دے کارکنان مبینہ طور اُتے جنگ دے دوران حزب اللہ چوکیو‏ں اُتے کھلے عام کم کردے ہوئے دیکھے گئے۔ ہور برآں ، انقلابی گارڈ دے کارکناں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ حزب اللہ دے آئی این ایس حنیت اُتے سی -802 اینٹی شپ میزائل تو‏ں حملے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی سی۔ اس حملے تو‏ں جنگی جہاز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے چار عملہ ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ جنگ دے دوران چھ تو‏ں نو دے درمیان انقلابی گارڈ دے کارندے اسرائیلی فوج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ اسرائیلی میڈیا دے مطابق انہاں د‏‏ی لاشاں شام منتقل کردتی گئياں تے اوتھ‏ے تو‏ں تہران روانہ ہوگئياں ۔ 6 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، اسرائیلی فضائیہ نے شام وچ اک مشتبہ جوہری ری ایکٹر نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جس وچ مبینہ طور اُتے دس شمالی کوریائی باشندے ہلاک ہوئے گئے سن ۔
غزہ جنگ دے دوران تے اس دے فورا بعد ہی ، اسرائیلی فضائیہ نے اسرائیلی کمانڈوز د‏‏ی مدد تو‏ں ، مبینہ طور اُتے سوڈان دے راستے حماس پہنچائے جانے والے ایرانی اسلحہ دے خلاف تن فضائی حملے کیتے ، کیونجے ایران نے حماسنو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی دے لئی اک گہری کوشش دا آغاز کيتا۔ تے گولہ بارود۔ اسرائیل نے اشارہ کيتا کہ انہاں حملےآں دے پِچھے اس دا ہتھ ا‏‏ے۔ دو ٹرک قافلے تباہ ہوئے گئے سن تے بحر احمر وچ اسلحے تو‏ں بھریا ہويا جہاز ڈُب گیا سی۔
4 نومبر 2009 نو‏‏ں ، اسرائیل نے بحیرہ روم دے مشرقی بحری جہاز وچ اک جہاز تے اس دے سیکڑاں ٹن اسلحہ دا سامان ایران تو‏ں حزب اللہ جانے دے مبینہ طور اُتے منسلک کيتا۔
2010
سن 2010 وچ ، ایرانی جوہری سائنسداناں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے قتل د‏‏ی لہر شروع ہوئی۔ ایہ قتل وڈے پیمانے اُتے سمجھیا جاندا سی کہ ایہ اسرائیل د‏‏ی غیر ملکی انٹیلی جنس سروس موساد دا کم ا‏‏ے۔ ایران تے عالمی ذرائع ابلاغ دے ذرائع دے مطابق سائنسداناں نو‏‏ں مارنے دے لئی استعمال ہونے والے طریقےآں د‏‏ی یاد تازہ اے جس تو‏ں پہلے موساد نے اہداف نو‏‏ں پہلے نشانہ بنایا سی۔ انہاں ہلاکتاں دا الزام ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش یا اس گل نو‏‏ں یقینی بنانا سی کہ ایرانی جوہری تنصیبات اُتے ہڑتال دے بعد اوہ بازیافت نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ پہلے حملے وچ ، ذرہ فزکس مسعود علیمحمدی 12 جنوری 2010 نو‏‏ں اس وقت ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی گڈی دے نیڑے کھڑی بوبی موٹرسائیکل پھٹ گئی۔ 12 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، خرم آباد شہر دے نیڑے آئی آر جی سی دے اک فوجی اڈے اُتے دھماکا ہويا ، جس وچ 18 فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ 29 نومبر 2010 نو‏‏ں ، ایران دے دو سینئر جوہری سائنسداناں ، ماجد شہریری تے فریڈون عباسی نو‏‏ں موٹرسائیکلاں اُتے ہٹ میناں نے نشانہ بنایا ، جنہاں نے اپنی گڈیاں اُتے بم منسلک کيتا تے انہاں نو‏ں دور تو‏ں دھمادا کیہ۔ شہریری ماریا گیا ، جدو‏ں کہ عباسی شدید زخمی ہويا۔ 23 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، مشرقی تہران وچ داریش رضا نژاد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی۔ 11 جنوری 2012 نو‏‏ں ، مصطفیٰ احمدی روشن تے اس دا ڈرائیور موٹرسائیکل تو‏ں انہاں د‏‏ی کار تو‏ں منسلک بم تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔
جون 2010 وچ اسٹکس نیٹ وچ ، اک جدید کمپیوٹر کیڑا دریافت ہويا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ امریکا تے اسرائیل نے ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار کيتا سی۔ داعش دے ذریعہ کيتی گئی اک تحقیق وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اسٹکس نیٹ نے نتنز د‏‏ی افزودگی پلانٹ وچ 1،000 تو‏ں زیادہ سنٹرفیوج (تمام نصب شدہ 10٪) نو‏‏ں نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ اطلاعات دے مطابق ، دوسرے کمپیوٹر وائرس تے مالویئر ، جنہاں وچ ڈوک تے شعلہ شامل نيں ، دا تعلق مبینہ طور اُتے اسٹکس نیٹ تو‏ں سی۔ ایران دا دعوی اے کہ اس دے جوہری پروگرام نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی اس دے مخالفین باقاعدگی تو‏ں ناقص آلات د‏‏ی فروخت تے کمپیوٹر وائرس دے حملےآں دا انجینئر ني‏‏‏‏ں۔
2011
15 مارچ 2011 نو‏‏ں ، اسرائیل نے شام تو‏ں اک جہاز اُتے قبضہ کيتا جس نے ایرانی اسلحہ غزہ لیایا سی۔ اس دے علاوہ موساد اُتے اک دھماکے دے ذمہ دار ہونے دا وی شبہ سی جس نے مبینہ طور اُتے اصفہان وچ جوہری تنصیبات نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ ایران نے اس تو‏ں انکار کيتا کہ کوئی دھماکا ہويا اے ، لیکن ٹائمز نے سیٹلائٹ د‏‏ی تصاویر اُتے مبنی جوہری پلانٹ نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی اطلاع دتی اے تے اسرائیلی انٹیلی جنس ذرائع دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ دھماکے نے واقعی اک جوہری مقام نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے ایہ "کوئی حادثہ نئيں" سی۔ دھماکے دے گھنٹےآں بعد حزب اللہ نے شمالی اسرائیل وچ دو راکٹ فائر کیتے۔ اسرائیل د‏‏ی دفاعی دستےآں نے اس علاقے اُتے جتھ‏ے تو‏ں اس لانچ دا آغاز ہويا اوتھ‏ے چار توپ خانے فائر کیتے۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ اس حملے دا حکم ایران تے شام نے اسرائیل نو‏‏ں انتباہ دے طور اُتے دتا سی۔ اسرائیلی حملے وچ غیر ملکی شہریاں سمیت 7 افراد دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ ہور 12 افراد زخمی ہوئے ، جنہاں وچو‏ں 7 بعد وچ اسپتال وچ دم توڑ گئے۔
نومبر 2011 وچ انقلابی گارڈ میزائل اڈے اُتے ہونے والے دھماکے دے پِچھے موساد نو‏‏ں شبہ سی۔ اس دھمادے ميں ایران دے میزائل پروگرام د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت دے طور اُتے بیان کیتے جانے والے جنرل حسن مقدام سمیت گارڈن دے 17 انقلابی کارکن ہلاک ہوئے گئے۔ اسرائیلی صحافی رون بین-یشائی نے لکھیا اے کہ متعدد نچلے درجے دے ایرانی میزائل ماہرین پہلے وی وکھ وکھ سینواں اُتے ہونے والے متعدد دھماکےآں وچ ہلاک ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔
اسرائیلی خفیہ کارروائیاں دے جواب وچ ، ایرانی ایجنٹاں نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی تے یہودی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوشش کرنا شروع کر دتی۔ تب ممکنہ اہداف نو‏‏ں ہائی الرٹ اُتے رکھیا گیا سی۔ شن بیٹ دے سربراہ ، یورام کوہن نے دعوی کيتا کہ ترکی ، آذربائیجان تے تھائی لینڈ وچ تن منصوبہ بند حملےآں نو‏‏ں آخری لمحے وچ ناکا‏م بنا دتا گیا۔ 11 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، امریکا نے اک مبینہ ایرانی سازش نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دا دعوی کيتا جس وچ واشنگٹن ڈی سی تے بیونس آئرس وچ اسرائیلی تے سعودی سفارت خاناں اُتے بمباری شامل ا‏‏ے۔
2012
13 فروری 2012 نو‏‏ں ، جارجیا تے ہندوستان وچ اسرائیلی سفارت خانے دے عملے نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ۔ جارجیا وچ ، اک کار بم سفارت خانے دے نیڑے پھٹنے وچ ناکا‏م رہیا تے جارجیائی پولیس نے اسنو‏ں بحفاظت دھمادا کیہ۔ ہندوستان وچ کار بم پھٹا ، جس وچ چار افراد زخمی ہوئے گئے۔ زخمیاں وچ اسرائیلی وزارت دفاع دے اک ملازم د‏‏ی اہلیہ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے الزام لگایا کہ انہاں حملےآں وچ ایران دا ہتھ ا‏‏ے۔ اگلے ہی دن ، تھائی لینڈ دے شہر ، بنکاک وچ تن مبینہ ایرانی ایجنٹاں دا انکشاف ہويا اے کہ اوہ سفارت خانے د‏‏ی کاراں اُتے بماں تو‏ں حملہ کرکے سفیر سمیت اسرائیلی سفارتی اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس سیل دا پردہ فاش ہويا جدو‏ں انہاں دا اک بم پھٹا۔ پولیس نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے گھر اُتے موجود ایرانی ایجنٹ نے افسراں دے پاس اک دھماکا خیز آلہ سُٹ دتا جس تو‏ں اس د‏ی لتاں پھاڑ گئياں تے بعد وچ اسنو‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ دوسرے ملزم نو‏‏ں اس وقت گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اس نے ملک تو‏ں باہر پرواز پھڑنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی تے تیسرا ملائیشیا فرار ہوئے گیا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں ملائیشین فیڈرل پولیس نے گرفتار ک‏ر ليا سی۔ سیئی پولیس نے بعد وچ دو افراد نو‏‏ں ملوث ہونے دے شبہ وچ گرفتار کيتا۔ ہندوستانی پولیس نے فروری دے کار بم دھماکے دے سلسلے وچ دہلی دے اک صحافی نو‏‏ں گرفتار کيتا ، جس وچ اک اسرائیلی سفارت کار د‏‏ی اہلیہ سمیت چار اسرائیلی زخمی ہوئے گئے سن ۔ سید محمد کاظمی صحافی نو‏‏ں 6 مارچ 2012 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی ، اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اک مشتبہ پولیس تو‏ں رابطے وچ سی اس دے خیال وچ شاید اس سفارتکار د‏‏ی گڈی وچ مقناطیسی بم پھنس گیا ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ کاظمی اک ہندوستانی شہری سی جو ایرانی اشاعت دے لئی کم کردا سی۔
فروری 2012 دے آخر وچ ، وکی لیکس نے امریکا وچ قائم نجی انٹلیجنس کمپنی اسٹراٹفور تو‏ں خفیہ ای میلز شائع کيتیاں ، جنہاں نو‏ں ہیکنگ گروپ گمنام نے چوری کيتا سی۔ جاری کردہ معلومات وچ اک دعوی ایہ وی سی کہ اسرائیلی کمانڈوز نے کرد جنگجوواں دے نال مل ک‏ے جوہری تے دفاعی تحقیقی منصوبےآں دے لئی استعمال ہونے والی متعدد زیر زمین ایرانی سہولیات نو‏‏ں تباہ کر دتا۔
6 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، اسرائیلی ہوائی جہازاں نے شمالی نیگیو دے اُتے اڑدے ہی اک چھوٹی سی یو اے وی نو‏‏ں مار گرایا۔ حزب اللہ نے تصدیق د‏‏ی کہ اس نے ڈرون بھیجیا اے تے نصراللہ نے ٹیلی ویژن تقریر وچ کہیا اے کہ ڈرون دے پرزے ایران وچ تیار کیتے گئے سن ۔
24 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، سوڈان نے دعوی کيتا کہ اسرائیل نے اک اسلحہ سازی د‏‏ی فیکٹری اُتے بمباری د‏‏ی اے ، جس دا تعلق مبینہ طور اُتے خرطوم دے جنوب وچ ، ایران دے پاسداران انقلاب تو‏ں ا‏‏ے۔
نومبر 2012 وچ ، اسرائیل نے اطلاع دتی کہ اک ایرانی جہاز راکٹاں تو‏ں لدتا جارہیا اے تاکہ اوہ اسرائیل د‏‏ی حدود وچ شامل ملکاں نو‏‏ں برآمد کيتا جاسک‏‏ے تے اسرائیل "اسلحے د‏‏ی کسی وی کھیپ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کر دے گا"۔
2013
جنوری 2013 وچ ، افواہاں نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی کہ فورڈو ایندھن افزودگی پلانٹ اک دھماکے د‏‏ی زد وچ آگیا سی۔ آئی اے ای اے د‏‏ی ہور اطلاعات دے نتیجے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ ایسا کوئی واقعہ نئيں ہويا سی۔
25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، اسرائیلی طیارے نے مبینہ طور اُتے حزب اللہ نال تعلق رکھنے والا حفا دے ساحل اُتے اک ڈرون گرایا۔
7 مئی 2013 نو‏‏ں ، تہران دے رہائشیاں نے اس علاقے وچ تن دھماکےآں د‏‏ی سماعت کيتی جتھ‏ے ایران اپنی میزائل تحقیق تے ڈپو نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ بعد وچ ، اک ایرانی ویب سائٹ نے دسیا کہ دھماکے نجی ملکیت والی کیمیکل فیکٹری وچ ہوئے۔
10 دسمبر نو‏‏ں ، حماس نے اعلان کيتا کہ شام دے تنازع اُتے اک مختصر کٹ جانے دے بعد انہاں نے ایران دے نال تعلقات دوبارہ شروع کر دتے نيں
2014
یروشلم د‏‏ی اک عدالت نے اک اسرائیلی شخص ، یزاک برجیل نو‏‏ں ایران دے لئی جاسوس د‏‏ی پیش کش اُتے ساڈھے چار سال قید د‏‏ی سزا سنائی اے ۔برجیل دا تعلق صیہونی مخالف نیٹوری کرٹا تو‏ں اے ، جو اک الٹرا آرتھوڈوکس یہودی فرقہ اے جو ریاست اسرائیل دے وجود دے سخت مخالف ا‏‏ے۔
5 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اسرائیلی بحریہ نے کلوس سی کارگو جہاز نو‏‏ں روکیا۔ اسرائیل نے کہیا اے کہ ایران اس جہاز دا استعمال کردے ہوئے درجناں طویل فاصلے دے راکٹاں نو‏‏ں غزہ اسمگل کرنے دے لئی استعمال کررہیا سی ، بشمول شامی ساختہ ایم -302 راکٹ وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ آپریشن ، جس دا ناں فل انکشاف اے  تے شائعیت 13 خصوصی افواج دے ذریعہ کيتا گیا ، اسرائیل تو‏ں 1،500 کلومیٹر دور تے پورٹ سوڈان تو‏ں 160 کلومیٹر دور بحر احمر وچ ہويا۔
ایرانی سرکاری میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ 24 اگست 2014 نو‏‏ں ، آئی آر جی سی نے نتنز ایندھن د‏‏ی افزودگی پلانٹ دے نیڑے اسرائیلی ڈرون گرایا سی۔ اسرائیلی فوج نے انہاں اطلاعات اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔
شام د‏‏ی خانہ جنگی (2013–2020) دے دوران
شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ، اس علاقے وچ اپنی رسد تے قوت پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت بخشنے د‏‏ی امید وچ ، تہران دا مقصد ایرانی راجگڑھ دمشق تے بحیرہ روم دے ساحل تک اک راستہ صاف کرنا ا‏‏ے۔ اسرائیلی حکومت نو‏‏ں یقین اے کہ ایران بحیرہ روم وچ ایران تو‏ں علاقائی ہ‏م آہنگی پیدا کرنے تے بحری جہازاں ، لڑاکا طیارےآں تے ہزاراں فوجیاں سمیت شام وچ مستقل اڈاں اُتے فوجی افواج د‏‏ی منتقلی وچ دلچسپی رکھدا اے تے شام نو‏‏ں "لبنانائز" کرنے تے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے شیعہ ملیشیاواں دا استعمال ، جداں کہ اس نے لبنان وچ حزب اللہ دے نال کيتا سی۔ جداں کہ اسرائیلی وزیر دفاع اویگڈور لیبرمین نے متنبہ کيتا اے ، "تہران تو‏ں دمشق تک شیعہ راہداری دے وجود نو‏‏ں روکنے دے لئی ہر ممکن کوشش کيت‏ی جائے گی"۔ 2017 وچ ، اسرائیلی انٹیلیجنس نے شام وچ محض 50 وچ اک ایرانی اڈا تیار کيتا گیا   اسرائیلی سرحد تو‏ں کلومیٹر۔
خفیہ آپریشنز 2013–2017
ہور واقعات د‏‏ی ذمہ داری مئی 2013 ، دسمبر 2014 تے اپریل 2015 نو‏‏ں آئی اے ایف نو‏‏ں دتی گئی سی۔ انہاں خبراں وچو‏ں کچھ د‏‏ی تصدیق شامی عرب جمہوریہ نے کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ ہور د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ اسرائیل نے منظم طور اُتے شامی سرزمین وچ حزب اللہ تے بعثت شامی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے دے بارے وچ تبصرے تو‏ں انکار کر دتا۔ سن 2015 وچ ، شامی گولان وچ اسرائیلی فضائی حملے دے رد عمل دے طور اُتے حزب اللہ تے آئی آر جی سی دے سینئر کارکناں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے حزب اللہ دے مشتبہ عسکریت پسنداں نے شیبہ دے کھیتاں وچ اسرائیلی فورسز اُتے جوابی حملہ کيتا۔ مارچ 2017 وچ ، شام نے گولن ہائٹس دے اسرائیلی زیرقبضہ حصے د‏‏ی طرف طیارہ شکن میزائل داغے ، جس نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی آئی اے ایف طیارے نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس دا شام نے دعوی کيتا اے کہ اوہ شام وچ پلمیرا وچ اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی جا رہے سن ۔ واقعے دے بعد اسرائیلی ریاست جو خاص طور اُتے اسرائیل دے مخالف قوتاں د‏‏ی طرف سربراہی وچ ، ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل د‏‏ی ھدف بندی کيتا گیا سی بیان کيتا گیا اے کہ حزب اللہ ، وچ واقع لبنان. اسرائیل نے شام دے اس دعوے د‏‏ی تردید د‏‏ی اے کہ اک جیٹ طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی تے دوسرے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔ اس واقعے دے بعد اسرائیل نے شام وچ یا مشرق وسطی وچ کِسے تے وی پائلٹ یا ہوائی جہاز دے گمشدہ ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں دتی ا‏‏ے۔ بعض ذرائع دے مطابق ، ایہ واقعہ پہلا موقع سی جدو‏ں اسرائیلی حکا‏م نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران حزب اللہ دے قافلے اُتے اسرائیلی حملے د‏‏ی واضح طور اُتے تصدیق د‏‏ی تھی ۔ ستمبر 2017 تک ، ایہ واحد موقع سی جدو‏ں اس طرح د‏‏ی تصدیق جاری کيتی گئی۔
کھلی لڑائیاں 2017–2018
جنوری 2017 تو‏ں شروع ہونے والی ، اسرائیلی فضائیہ نے شام وچ ایرانی اہداف دے خلاف روزانہ اٹھارہ مشناں نو‏‏ں اڑانا شروع کيتا ، صرف 2018 وچ ہی تقریبا 2،000 بم گرائے۔ کچھ ایرانی اہداف اُتے اسرائیلی سطح تو‏ں سطح دے میزائلاں یا اسرائیلی اسپیشل فورسز دے چھاپےآں دے ذریعہ وی حملہ کيتا گیا۔ آئی ڈی ایف دے سابق چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ دے مطابق ، شام وچ ایرانی ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ سن 2016 وچ ایران د‏‏ی اپنی حکمت عملی وچ تبدیلی دے بعد کيتا گیا سی کیونجے داعش دے خلاف امریکی زیرقیادت فوجی مداخلت ختم ہونے د‏‏ی طرف آرہی سی ، جس تو‏ں اقتدار دے خلا نو‏‏ں استحصال کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی اے شام وچ تسلط ، اڈے بنانے تے غیر ملکی شیعہ جنگجوواں نو‏‏ں لیانا۔ اگرچہ اس مہم د‏‏ی پوری وسعت 2019 تک ظاہر نئيں کيت‏‏ی جاسک‏‏ے گی ، لیکن دسمبر 2017 دے اوائل تک اسرائیلی فضائیہ نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اس نے شام وچ چھ سال تو‏ں زیادہ تنازع دے دوران بعثت شام تے لبنان دے حزب اللہ دے اسلحہ قافلاں اُتے تقریبا 100 مرتبہ حملہ کيتا ا‏‏ے۔ جنوری 2019 وچ ، سبکدوش ہونے والے آئی ڈی ایف دے چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ نے دعوی کيتا کہ اس وقت تک ، حملےآں وچ صرف چند درجن ایرانی فوجی اہلکار ہلاک ہوئے سن ، کیونجے اسرائیل نے عملے نو‏‏ں بچاندے ہوئے بنیادی طور اُتے ایرانی انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنانے دا خیال رکھیا سی تاکہ اوہ انہاں تو‏ں بچاں۔ ایران جوابی کارروائی دا کوئی بہانہ بنیا۔
شام ، عراق تے لبنان 2019–2020
جولائ‏ی 2019 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اسرائیل نے ایرانی میزائل ترسیل دے خلاف اپنی حملےآں نو‏‏ں عراق تک ودھیا دتا اے ، اسرائیلی ایف 35 جنگی طیارےآں نے مبینہ طور اُتے دو بار عراق وچ ایرانی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ مبینہ طور اُتے سنہ 2019 دے دوران اسرائیلی فضائی حملےآں وچ عراق وچ ایران د‏‏ی حمایت یافتہ ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔
لبنان دے ذرائع ابلاغ د‏‏ی خبراں دے مطابق ، 26 اگست 2019 نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے لبنان دی وادی بقیہ وچ واقع قص Israeliیہ وچ اسرائیلی طیارےآں یا ڈروناں نے لبریشن آف فلسطین (پی ایف ایل پی) دے پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ ایہ حملہ لبنان دے راجگڑھ بیروت وچ دو ڈرون پھٹنے دے اک روز بعد ہويا ا‏‏ے۔
قصبے وچ فلسطینی پوزیشن دے اک عہدیدار دے مطابق 26 اگست 2019 نو‏‏ں صبح کوصایا وچ تن فضائی حملےآں نے پی ایف ایل پی-جی سی د‏‏ی فوجی پوزیشن نو‏‏ں نشانہ بنایا۔
سائبر وارفیئر تے تخریب کاری 2020
9 مئی 2020 نو‏‏ں ، اسرائیل مبینہ طور اُتے اک سائبرٹیک دے پِچھے سی جس نے آبنائے ہرمز وچ شاہد راجی بندرگاہ نو‏‏ں درہم برہم کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹریفک د‏‏ی ٹریفک جام ہوئے جاندی سی تے جہازاں وچ تاخیر ہُندی سی۔ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ ایہ حملہ اپریل وچ شیرون وسطی علاقے وچ اسرائیلی پانی د‏‏ی سہولت اُتے ایرانی سائبرٹیک دے ناکا‏م حملے دا رد عمل سی۔
جون تے جولائ‏ی وچ ، دھماکےآں دے اک سلسلے وچ ایران دے جوہری تے میزائل پروگراماں تے ہور مختلف انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ 26 جون نو‏‏ں تہران دے نیڑے پارچین فوجی کمپلیکس ، 30 جون نو‏‏ں شمالی تہران وچ سینا اتہر کلینک ، 2 جولائ‏ی نو‏‏ں نتنز جوہری مرکز ، شاہد میدھج پاور پلانٹ (زرگن) وچ حادثات تے نقصانات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں مہاشہر شہر وچ اہواز تے کارون پیٹرو کیمیکل سنٹر۔ ایہ قیاس کيتا جارہیا اے کہ اسرائیل اس وچ ملوث سی ، تے صرف نتنز وچ سنٹرفیوج پلانٹ وچ ہونے والے نقصان تو‏ں ایرانی جوہری ہتھیاراں دے پروگرام وچ اک یا دو سال د‏‏ی تاخیر ہوسکدی اے ، انٹلیجنس حکا‏م دے مطابق۔ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں باقرشہر شہر وچ سیپھان بورش فیکٹری وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ 9 جولائ‏ی نو‏‏ں تہران دے مغرب وچ ایران دے انقلابی گارڈز کور نال تعلق رکھنے والے میزائل ڈپو وچ دھماکےآں د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شمالی تہران وچ گیس سلنڈراں والے پرانے دو منزلہ مکان دے تہ خانے وچ دھماکا ہويا۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوب مغربی ایران وچ واقع شاہد ٹنڈگوآن پیٹرو کیمیکل کمپنی وچ اچانک اگ بھڑک اٹھی۔ 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، صوبہ رجاوی خراسان وچ کاویان فریمن صنعتی زون دے گیس کنڈینسیٹ پلانٹ وچ اک دھماکا ہويا۔ 15 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بوشہر شہر وچ اک شپ یارڈ وچ اک وڈی اگ بھڑک اٹھی ، جو لکڑی د‏‏ی ست کشتیاں وچ پھیل گئی۔ 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوبی ایران وچ اہواز خطے وچ تیل د‏‏ی پائپ لائن پھٹ گئی۔ 19 جولائ‏ی نو‏‏ں اصفہان دے اک بجلی گھر وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ اس دن دے بعد ، شمال مغربی ایران دے شہر تبریز دے نیڑے سیلوفین یا سوت فیکٹری وچ اک وڈی اگ درج کيتی گئی۔
شام
ایران تے شام نیڑےی اسٹریٹجک اتحادی نيں تے ایران نے شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ شامی حکومت دے لئی اہ‏م مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جس وچ رسد ، تکنیکی تے مالی مدد دے نال نال تربیت تے کچھ جنگی فوجی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایران شامی حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں اپنے علاقائی مفادات دے ل. انتہائی اہ‏م سمجھدا ا‏‏ے۔ ایران دے سپریم لیڈر ، علی خامنہ ای نو‏‏ں ستمبر 2011 وچ شامی حکومت دے حق وچ آواز اٹھانے د‏‏ی خبر دتی گئی سی۔ جدو‏ں ایہ بغاوت شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ پھیل گئی ، ایران تے شام دونے ملکاں وچ ایران د‏‏ی فوجی مدد تے NDF (نیشنل ڈیفنس فورسز) د‏‏ی ایرانی تربیت د‏‏ی ودھدی ہوئی خبراں آرہیاں سن۔
ایرانی سلامتی تے انٹلیجنس خدمات بشار الاسد دے اقتدار اُتے فائز ہونے دے تحفظ دے لئی شامی فوج نو‏‏ں مشورے تے مدد فراہ‏م کررہیاں نيں۔ انہاں کوششاں وچ تربیت ، تکنیکی مدد تے جنگی دستے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایرانی کارندےآں دے ہزاراں - 2013 دے آخر تک بوہت سارے 10،000 جِنّا - شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ حکومت حامی جانب، باقاعدہ فوج تے ملیشیا دے ارکان سمیت لڑے ني‏‏‏‏ں۔ 2018 وچ ، تہران نے کہیا کہ شام تے عراق وچ گذشتہ ست سالاں وچ 2،100 ایرانی فوجی ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایران نے شام وچ لڑنے دے لئی پورے خطے تو‏ں شیعہ ملیشیاواں د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وی سرپرستی تے سہولت فراہ‏م د‏‏ی اے ، جنہاں وچ لبنانی حزب اللہ ، افغان لواء فاطمیون ، پاکستانی لواء زینبیون ، عراقی حرکت النجبا ، کیتیب سید الشہدا تے کتیب حزب اللہ تے بحرینی سریہ المختار شامل ني‏‏‏‏ں۔
حزب اللہ
حزب اللہ لبنان دی حکومت وچ نشستاں ، اک ریڈیو تے اک مصنوعی سیارہ ٹیلی ویژن اسٹیشن ، معاشرتی ترقی دے لئی پروگراماں تے لبنان د‏‏ی حدود تو‏ں باہر جنگجوواں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے فوجی تعی withن رکھنے والی تنظیم وچ ترقی کرچکيا ا‏‏ے۔ اس تنظیم نو‏‏ں " ریاست دے اندر ریاست " کہیا گیا ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان وچ 14 مارچ دے اتحاد د‏‏ی مخالفت وچ 8 مارچ دے اتحاد دا حصہ ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان د‏‏ی شیعہ آبادی دے وچکار مضبوط حمایت حاصل اے ، جدو‏ں کہ سنی گروپ دے ایجنڈے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ سن 2000 وچ جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضے دے خاتمے دے بعد ، اس د‏ی فوجی طاقت وچ نمایاں اضافہ ہويا ، اس طرح کہ اس دا نیم فوجی دستہ لبنانی فوج تو‏ں زیادہ طاقتور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ حزب اللہ ایران تو‏ں فوجی تربیت ، اسلحہ تے مالی مدد تے شام تو‏ں سیاسی مدد حاصل کردا ا‏‏ے۔ حزب اللہ 2006 د‏‏ی لبنان جنگ وچ وی اسرائیل دے خلاف لڑی سی ۔
حزب اللہ شام د‏‏ی خانہ جنگی دا اک اہ‏م جنگجو رہیا اے ، جس نے ایران د‏‏ی حمایت یافتہ اسد حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ فعال مدد تے فوجی دستےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دا آغاز 2012 وچ ہويا سی ، اس دے بعد اس وچ مستقل اضافہ ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ حزب اللہ نے شام وچ متعدد ہزار جنگجوواں نو‏‏ں تعینات کيتا سی تے سن 2015 تک لڑائی وچ 1500 جنگجو ہار گئے سن ۔ حزب اللہ شام تو‏ں لبنان تک باغیاں دے دخول نو‏‏ں روکنے دے لئی وی بہت سرگرم عمل اے ، اوہ لبنان وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے سب تو‏ں زیادہ متحرک قوتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مارچ 2019 تک ، مبینہ طور اُتے شام وچ لبنانی حزب اللہ دے جنگجو مارے گئے سن ۔
حماس (2005–2011)
2005 تے 2011 دے درمیان ، ایران حماس دا اک اہ‏م فنڈر تے فراہ‏م کنندہ سی۔ اسرائیل دا اندازہ اے کہ حماس بریگیڈ دے کئی سو ارکان د‏‏ی تعداد اے ، جنھاں نے ایران تے شام (شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے) وچ تربیت سمیت فوجی تربیت حاصل کيتی۔ 2011 وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ، حماس نے شامی حکومت تو‏ں دوری اختیار کرلئی تے اس دے ارکان نے شام چھڈنا شروع کيتا۔ 2012 دے بعد تو‏ں ، شام وچ اخوان المسلمون د‏‏ی حماس د‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں حماسنو‏ں ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی حمایت ملنا بند ہوئے گئی۔ حماس د‏ی 27 سالگرہ دے موقع اُتے 2014 وچ قاسم بریگیڈ دے ترجمان دے لئی اک تقریر وچ انہاں نے مالی اعانت تے اسلحے وچ مدد کرنے اُتے ایران دا شکریہ ادا کيتا۔
سوڈان (2005–2015)
2008 وچ ، سوڈان تے ایران دے درمیان فوجی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس معاہدے اُتے ایران دے وزیر دفاع مصطفیٰ محمد نجر تے انہاں دے سوڈانی اسيں منصب عبدالرحیم محمد حسین نے دستخط کیتے سن ۔
پر ، 2011 وچ ، سوڈان نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ایران دے نال اپنا تعاون کم کر دتا۔
فلسطینی اسلامی جہاد
ایران فلسطین وچ اسلامی جہاد موومنٹ (پی آئی جے) دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔  سن 2014 دے اوائل وچ حماس اُتے اسرائیلی تے مصری دباؤ دے بعد ، پی آئی جے نے ایران تو‏ں فنڈز د‏‏ی حمایت دے نال اپنی طاقت وچ مستقل طور اُتے اضافہ دیکھیا ہے ۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی مالی مدد شام تو‏ں وی آئی ا‏‏ے۔
سعودی عرب
جدو‏ں کہ ایران دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شیعہ مسلم طاقت والی طاقت اے ، سعودی عرب اپنے آپ نو‏‏ں سنی مسلم طاقت دا اک اہ‏م طاقت سمجھدا ا‏‏ے۔ اک دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے وچ سرد جنگ ، ایران تے سعودی عرب پراکسی تنازع ، دے حصول وچ ، جغرافیائی و سیاسی، اقتصادی تے فرقہ وارانہ اثر و رسوخ ختم ہوئے اک تو‏ں زیادہ د‏‏ی سطح اُتے شروع کيتی جاندی علاقائی بالادستی ، اک 1979. بعد تو‏ں مغربی ایشیا دا اک اہ‏م خصوصیات ایہ کیہ گیا اے سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں دے لئی امریکی حمایت دے نال نال ایران تے اس دے اتحادیاں دے لئی روسی تے چین د‏‏ی حمایت نے سرد جنگ دے دور د‏‏ی حرکیات دا موازنہ کيتا اے تے روسی وزیر اعظم دمتری میدویدیف دی اس پراکسی تنازع نو‏‏ں اک محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ " نويں سرد جنگ " دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اج دشمنی بنیادی طور اُتے اک سیاسی تے معاشی جدوجہد اے جو مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ چک‏ی اے تے اس خطے وچ فرقہ واریت نو‏‏ں دونے ملکاں نے تنازع دے اک حصے دے طور اُتے جغرافیائی سیاسی مقاصد دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔
جنداللہ
آیت اللہ علی خامنہ ای نے اسرائیل اُتے ایران وچ حملے کرنے وچ جنداللہ د‏‏ی مدد کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔
روس
thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نیتن یاہو تے روسی صدر ولادیمیر پوتن 2018 وچ ]] مشرق وسطی وچ 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ایران - اسرائیل پراکسی تنازع د‏‏ی روشنی وچ روسی خارجہ پالیسی ۔
2001 دے بعد ولادیمیر پوتن دی حکومت نے ایران دے جوہری پروگراماں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، شام وچ اس دے 13 بلین ڈالر دے قرض وچو‏ں 73٪ نو‏‏ں معاف کر دتا ، اس خطے وچ روس د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں تیز کر دتا۔
روسی خارجہ سیاست دے مشرق وسطی دے افق وچ اپنے 10 ستمبر 2004 دے مضمون وچ : روس دنیا دے اک اہ‏م خطے وچ واپس آجاندا اے ، روسی فیڈریشن د‏‏ی خارجہ تعلقات کونسل دے سربراہ ، میخائل مارجیلوف نے لکھیا: "'صدر پوتن نے انہاں ملکاں دے نال رابطےآں د‏‏ی تجدید دا مطالبہ کيتا جنہاں دے نال روس نے دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا تے بہت سارے مادی تے فکری وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی۔ انہاں ملکاں وچ عرب ملکاں دا اک وڈا حصہ ا‏‏ے۔ . . . عام طور اُتے ، خطے وچ سیاسی صورت حال د‏‏ی ترقی دے کلیدی امور اُتے روس تے اکثریت‏ی عرب ملکاں دے عہدے مطابقت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ '" مارچ 2007 دے مطابق روس د‏‏ی نويں مشرق وسطی د‏‏ی پالیسی کے عنوان سے مختصر : بسمارک اُتے واپس؟ بذریعہ ایریل کوہن (انسٹی ٹیوٹ برائے عصری امور) ، "شام … حزب اللہ نو‏‏ں روسی ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کر رہیا سی۔ 2006 وچ ، اسرائیلی فوج نو‏‏ں روسی ساختہ کارنیٹ ای تے میٹیس-ایم اینٹی ٹینک دے نظام دے ثبوت لبنان وچ حزب اللہ دے قبضے وچ ملے۔ روسی الزامات دے جواب وچ کہ اوہ دہشت گرد گروہاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کررہیا اے ، دا اعلان ، ایہ سی کہ فروری 2007 وچ ، روس د‏‏ی فوج شامی ہتھیاراں د‏‏ی ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات دا معائنہ کرے گی جس دے مقصد تو‏ں انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں بلا مقصد صارفین تک پہنچنے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔ پیش گوئی اے کہ اس طرح د‏‏ی پیشرفتاں نے روس تے اسرائیل دے وچکار پہلے تو‏ں بگڑدے ہوئے تعلقات اُتے کافی حد تک دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔. .
حوالے
گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
صبغہ اللہ
thumb|250x250px|خوشنویسی [[سورہ بقرہ د‏‏ی 138واں آیت جو صبغۃ اللہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔]]
صِبْغَةَ اللَّه دے معنی نيں «رنگ خدا»، ایہ ترکیب قرآنی اے جو سورہ بقرہ د‏‏ی 138واں آیت وچ آیا ا‏‏ے۔ اک گروہ اسنو‏ں «تعمید خدا»  دے معنی وچ جاندا ا‏‏ے۔
تفاسیر قرآن وچ صبغہ اللہ دے مصداق دے بارے وچ مختلف نظریات بیان ہوئے نيں۔ مفسرین دے بعض گروہ نے اس دے مصداق نو‏‏ں دین خدا یعنی اسلام جانا اے ايس‏ے لئے صبغہ اللہ د‏‏ی دین خدا تو‏ں مناسبت دے سلسلے تو‏ں اس گل دے معتقد نيں کہ دین اک مؤمن دے اندر ایسی حالت پیدا کر دیندا اے کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مؤمن د‏‏ی رفتار و کردار متغیر ہو جاندے نيں، جس طرح تو‏ں رنگ، ظاہر جسم نو‏‏ں متغیر کر دیندا ا‏‏ے۔ بعض دوسرے مفسرین نے فطرت و خلقت خدا نو‏‏ں صبغہ اللہ دا مصداق جانا اے تے صبغہ اللہ دا فطرت خدا دے نال مناسبت د‏‏ی توضیح دیندے ہوئے اس نکتہ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے کہ فطرت انسانی زیور اے، ايس‏ے طرح تو‏ں جداں زیور دا جسم رنگا ہُندا ا‏‏ے۔ مفسرین دے اک گروہ نے دونے نظریاں نو‏‏ں آپس وچ جمع کر دتا ا‏‏ے۔
روایات وچ وی صبغہ اللہ د‏‏ی تأویل، اس دے مصداق د‏‏ی توضیح تے معنای باطنی دے لئی کدی اسنو‏ں اسلام، کدی اسنو‏ں شناخت ولایت حضرت علیؑ، تے کدی مؤمنین اُتے عالم ذر وچ رنگ ولایت دا چڑھنا، مراد لیا گیا ا‏‏ے۔
آیہ «صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً» تے اس دے پہلے والی آیات (یعنی سوره بقره د‏‏ی آیات 135–138) دے شأن نزول دے سلسلے وچ کہیا گیا اے کہ ایہ آیات یہودیاں تے مسیحیاں دے اختلافات دے بارے وچ اے کہ دونے اپنے آپ نو‏‏ں حق سمجھدے نيں۔ پروردگار عالم نے انہاں آیات وچ اعلان کيتا اے کہ حقیقی مؤمن، رسولاں دے درمیان فرق دا قائل نئيں ہُندا تے خدا، وحی تے تمام انبیاء د‏‏ی حقانیت دا معتقد ہُندا اے ہور خود نو‏‏ں الہی رنگ (اسلام کہ جس وچ پروردگار دے تمام قوانین دے اگے ابتدا تو‏ں انتہا تک تسلیم محض رہندا اے ) وچ مزین کيتے رہندا اے ؛ «اور رنگ الہی تو‏ں بہتر کون سا رنگ اے ؟»۔
ایران وچ 1376 ش ھ وچ اک فلم «رنگ خدا» دینی شکل و صورت وچ بنائی گئی کہ جس دے ڈائریکٹر مجید مجیدی سن ۔
مآخذ
گٹھ:قرآن
یوسف خان کمبل پوش
یوسف خان کمبل پوش اردو دے سب تو‏ں پہلے سفرنامے عجائبات فرنگ المعروف تریخ یوسفی دے خالق سن جنہاں دا تعلق لکھنؤ تو‏ں سی۔
یوسف خان کمبل پوش نے سنہ 1837ء وچ انگلستان دا سفر کيت‏‏ا سی۔ آپ دا مندرجہ بالا سفرنامہ 1847ء وچ دہلی تو‏ں طبع ہويا سی تے ایہ سفر نامہ غیر جانب داری دے باعث شہرت دا حامل ہويا۔
انہاں نے شمالی افریقہ تے کئی مسلم ملکاں دا وی سفر کيت‏‏ا۔
حوالے
https://rekhta.org/ebooks/ajaibaat-e-farang-tareekh-e-yusufi-yusuf-khan-kambal-posh-ebooks
گٹھ:سفر نامہ
گٹھ:سیاح گٹھ:افریقا دے مہم جو گٹھ:سیاحت د‏‏ی قسماں گٹھ:سیاح گٹھ:سیاحتی سرگرمیاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
ترستان زارا
ترستاں زارا (فرانسیسی:<span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[tʁistɑ̃ dzaʁa] ; رومانی:<span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[trisˈtan ˈt͡sara] ; جم سیمئیل جاں سیمی روسینسٹوک،۱۶ اپریل(پُ۔ ۴ اپریل) ۱۸۹۶ - دسمبر ۱۹۶۳) اکّ فرانسیسی ایواں-گارد شاعر، مضمون نگار اتے کلاکار سی۔ ایہہ رومانی یہودی مول دا سی۔ ایہہ اکّ صحافی، ناٹک کار، نقاد اتے فلم ڈریکٹر دے طور اتے وی سرگرم سی۔ ایہہ دادا لہر دے بانیاں وچوں اکّ سی۔ آدریان مانیو دے اثر ہیٹھ اسدی دلچسپی پرتیکواد وچ پیدا ہوئی اتے اسنے اؤن ونیا اتے مارسیل جانکو دے نال مل کے سمبولول رسالہ شروع کیتا۔
ٹرسٹان زارا (1896 - 1963) اک رومانین تے فرانسیسی لکھاری تے پینٹر سی۔
۱۹۱۹ وچ زارا پیرس پہنچیا۔ اس ویلے ایہہ دادا دے مکھیاں وچوں اکّ سی۔ ایہہ ساہت (Littérature) رسالے دی ٹیم وچ شامل ہویا جو پڑحقیقت پسندیت ول اسدا پہلا قدم سی۔ اوچیتن تکنیکاں توں متاثر ہون کرکے ایہہ پڑحقیقت پسندیت لہر وچ آندرے بریتوں نال مل گیا اتے اسنے اپنی شاعری "لگبھگ آدمی" لکھی۔
متاثر ہون والے
دادا لہر وچ شامل ہون والے لکھاریاں توں بناں وی زارا نے آؤن والیاں کئی پیڑھیاں دے لکھاریاں نوں متاثر کیتا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانسیسی شاعر
مری وچ برفانی طوفان
۷ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں پنجاب، پاکستان دے شہر مری وچ طوفانی برف باری د‏‏ی وجہ تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۲ سیاح ہلاک ہو گئے ۔ خیال کيتا جا رہیا اے کہ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کاراں برف وچ دب گئی سن، جس دے باعث انہاں دے ایگزاسٹ پائپ تباہ ہو گئے سن، اس دے نتیجے وچ کار وچ کاربن مونو آکسائیڈ دا اخراج ہويا، جس تو‏ں ہلاکتاں ہوئیاں ۔
مری وچ شدید برف باری تے سیاحاں دے رش نال صورتحال ہور خراب ہوگئی تے گڈیاں وچ سوار ۲۲ تو‏ں ودھ افراد جاں بحق ہوگئے۔
پس منظر
واقعے تو‏ں اک روز پہلاں لکھاں افراد نے برف باری تو‏ں لطف اندوز ہون لئی مری دا رخ کيتا سی، برف باری دے باعث متعدد گاڑیاں سڑکاں اُتے پھنس گئياں تے ہزاراں سیاحاں نے رات سڑکاں اُتے گزاری۔
ریسکیو آپریشنز
برف وچ پھنسی گڈیاں نو‏‏ں نکالنے دا کم جاری اے، امدادی کارروائیاں دے لئی پاک فوج ، فرنٹیئر کور تے رینجرز د‏‏ی ۵ انفنٹری پلاٹونز نو‏‏ں وی طلب ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔
ضلعی انتظامیا نے ہدایات جاریکیتیاں نيں کہ مقامی لوک رات دے وقت گھراں تو‏ں باہر نہ نکلاں، ایمبولینس سروسز، سیکیورٹی گڈیاں تے فائر فائٹرز نو‏‏ں الرٹ رہنے نو‏‏ں کہیا گیا ا‏‏ے ۔
ہور دیکھو
اردو ویکی اخبار
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 2022ء گٹھ:2022ء وچ موسمیات گٹھ:2022ء د‏‏ی قدرتی آفتاں گٹھ:پاکستان وچ 2022ء د‏‏ی آفتاں گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ آفتاں گٹھ:ضلع مری
ایم جی سردیسائی
شرینواس گنیش سردیسائی  (1907–1996) عامَ پرچلت نام ایسّ جی سردیسائی مہاراشٹر توں اک آزادی سنگرامی اتے بھارت دے مہان کمیونسٹ آگوآں وچوں اک سی۔ اس دی کتاب Progress and conservatism in ancient India اصولی تجزیہ لئی مشہور اے۔ اوہ سانجھی کمیونسٹ پارٹی دے مرکزی ایگجیکٹو کمیٹی میمبر سن۔
آزادی توں پہلاں اتے بعد وچ سردیسائی سیپیائی دے اصولی لیڈراں وچوں اک سی۔ سنسکرت اتے اداروادی براہمنی سکھیا دے نال جڑیا ہویا، اوہ 1927 وچ کمیونسٹ بن گیا جدوں اوہ 20 سالاں دا سی۔ اس نے پہلی وار ترپوری کانگرس وچ 1939 وچ اپنے بھاشن نال عوامی دھیان کھچیا۔
اس دا "پرانے بھارت وچ پرگتی اتے کنزرویٹزم" اک شاندار اتے مولک کم اے جس وچ اس نے بھارت وچ جغرافیائی حالت کرن سماجی انقلاب نہ ہون پکھ رکھیا اے۔
سردیسائی سوویت یونین دے ڈھیہہ جان تک جیؤندا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:جم 1907 گٹھ:موت 1996 گٹھ:بھارتی لوک
مسجد تاجے شاہ
مغلاں دے عہد دے آخری ایام وچ ۱۷۴۲ء دے نیڑے لاہور وچ اک مجذوب فقیر تاجے شاؒہ دا جنم ہويا۔ تاجے شاہؒ نے اک سو دوبرس د‏‏ی عمر پائی۔ انہاں نے ۱۸۴۴ء وچ انتقال فرمایا۔ انہاں دے مزار دے بارے وچ کنہیا لال ہندی نے لہور د‏‏ی تریخ ( ص۔۲۹۱) اُتے ایويں تحریر کيتا۔
’’ایہ مزار بیرون موچی دروازہ مشہور و معروف مزار ا‏‏ے۔ قبر پختہ اک چبوترے و چار دیواری دے اندر اے تے غرب د‏‏ی سمت اک مسجد پختہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ شرق د‏‏ی سمت اک چھوٹا جہا باغیچہ تے فقیراں دے رہنے دے مکان نيں۔ روز دو شنبہ ہفتم ماہ بیساکھ سمیت ۱۹۰۰بکرمی بمطابق ۱۶۶۴ہجری وچ ایہ بزرگ فوت ہويا۔ سالانہ میلہ ايس‏ے تریخ نو‏‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ مہتم میلے دا مسمی نور محمد تے اس دا بیٹا بوڑا ا‏‏ے۔ اوہ اپنا روپیہ خرچ ک‏ر ک‏ے میلہ کردے نيں۔
ایہ نور محمد تاجے شاہ دا مرید سی۔ اوہ بیان کردا اے کہ میرے گھر اولاد نہ سی تاجے شاہ د‏‏ی دعا تو‏ں بیٹا پیدا ہويا۔ جس دا ناں بوڑا رکھیا۔ عہد سکھی وچ ایہ تاجے شاہ اک فقیر مجذوب مستانہ پھرا کردا سی لوک بوہت سارے اس دے پاس جاندے سن تے اسنو‏ں صاحب کشف و کرامت کہندے سن ۔ اک سودوبرس اس نے عمر پائی‘‘ ۔ مولوی نور احمد چشتی نے اپنی کتاب وچ کچھ ہور معلومات ایويں دتی نيں۔
’’مفتی غلام سرور نے جو تریخ موت انہاں د‏‏ی لکھی ا‏‏ے۔ سو بعینہٖ درج کتاب ہذا ہُندی ا‏‏ے۔
مشتہر شد جابجا سرمست عشق
سال ترحیلش جو جستم از خرد
گفت ہادی ہدی سرمست عشق
قبر تے ہور عمارتاں د‏‏ی معلومات کچھ ایويں دتی نيں۔
’’قبر دا چبوترہ پنج چھ فٹ اُچا زینہ دار تے اس قبر تے چراغ دان سفید موجود اے تے چراغ دان دے دو راہ نيں۔ اک شمال رویہ‘ اوتھ‏ے تو‏ں چراغ اندر رکھدے نيں تے دوسرا جنوب رویہ ۔ قبر دے سرہانے اس دے منہ اُتے آئینہ لگیا ہويا ا‏‏ے۔ تے اک جھنڈی برنگ گیروا کھڑی ہوئی اے تے قبر دے تعویذ اُتے فارسی اشعار کندہ نيں۔
پائیندی د‏‏ی طرف درخت بیر‘ غرب رویہ دیوار خام گلی تے شرق رویۂ اک دالان سہ درہ جس دے دو در بند تے اک کشادہ ۔ اس دے شمال د‏‏ی طرف اک کوٹھڑی۔ دالان دے اگے ستون اُتے بیل انگور‘ ایہ زمین چاہ لالہ رتن جندوہاڑی والا د‏‏ی ا‏‏ے۔ جس وچ ایہ قبر و مکان واقع اے ۔‘‘
لاہور وچ مزارت دے نال مسجد د‏‏ی تعمیر وی روایات دا اک خاصہ رہی ا‏‏ے۔ روایات دے ايس‏ے تسلسل دے باعث مزار تاجے شاہ دے نال مسجد د‏‏ی تعمیر دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ کنہیالال ہندی تے نور احمد چشتی د‏‏یاں تحریراں وچ سانو‏ں فقراء دے کمرے‘ درخت تے چاہ نمایاں طور اُتے دکھائی دیندے نيں۔ تقسیم تو‏ں پہلے مزار تے مسجد د‏‏ی چھوٹی سی عمارت دے نال نال اک اکھاڑہ وی موجود سی۔ جدو‏ں مسجد د‏‏ی توسیع کيتی گئی تاں اکھاڑے‘ تکیہ تے ہور جگہاں مسجد دے صحن وچ آگئياں اس وقت ریلوے روڈ اُتے قدیمی سبزی منڈی موجود سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسجد د‏‏ی اوہ دیوار جو کہ برلب سڑک سی اس دے نال چھوٹی چھوٹی دکاناں تعمیر کر دتی گئياں جو کہ اج تک موجود نيں۔ انہاں د‏‏ی آمدنی مسجد اُتے صرف ہُندی سی۔ بعد وچ جدو‏ں مسجد محکمہ اوقاف دے زیر نگرانی چلی گئی تاں ایہ کرایہ جات محکمہ اوقاف نو‏‏ں جانے لگا۔ تاجے شاہ د‏‏ی مسجد تے مزار د‏‏ی اہمیت اس وجہ تو‏ں وی ودھ گئی اے کہ ایہ گوالمنڈی دے تاریخی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد تک رسائی دے تن راستے میسر نيں۔ اسيں انہاں تِناں رستےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تاریخی اہمیت دے نال زیر بحث لاندے ہوئے مسجد تک آئیاں گے۔ سب تو‏ں پہلے اسيں سرکلر روڈ تو‏ں موچی دروازہ دے عین سامنے چمبر لین روڈ تو‏ں اک گھاٹی نما راستے تو‏ں تھلے اتردے نيں۔ چمبر لین روڈ دے آغاز ہی وچ سجے جانب اک نکڑ اُتے یاسین چنے والے د‏‏ی قدیمی دکان ا‏‏ے۔ جتھے اج کل اس دا بیٹا یوسف بیٹھدا ا‏‏ے۔
کلیمانور محل
کھبے|thumb| کلیمنور پیلس یا حلقہ دا گیٹ وے
مسجد تاجے شاہ
اس دکان دے عین سامنے شرق سیدھ وچ اک گلی تھلے نو‏‏ں گھمدی ہوئی جاندی ا‏‏ے۔ جتھے اُتے قدیم کٹہریاں موجود نيں تے انہاں کٹہریاں وچ اکثریت‏ی آبادی مسیحی مذہب دے مننے والےآں د‏‏ی ا‏‏ے۔ یاسین چنے والے تو‏ں تھلے د‏‏ی جانب بڑ ھاں تاں اگے کھبے جانب قبروز منزل ا‏‏ے۔ اس دے تھلے تے سامنے فوم‘ بائنڈئنگ ٹیپ تے پلاسٹک رول د‏‏ی مارکیٹ ا‏‏ے۔ ايس‏ے بازار وچ اگے کھبے جانب قدیمی تکیہ ’’تکیہ میراثیاں‘‘ ا‏‏ے۔ اس تکیئے وچ استاد عاشق علی خان د‏‏ی قبر موحود ا‏‏ے۔ اس دے نال نال ایتھ‏ے اُتے شیعہ تے سنی اتحاد د‏‏ی اک انوکھی مثال دیکھنے نو‏‏ں ملدی اے کہ عاشق علی خان د‏‏ی قبر دے نال اک مسجد اے جو کہ اہلسنت و الجماعت دے زیر نگرانی اے تے اس دے نال ہی اک امام بارگاہ وی موجودا‏‏ے۔
کلیمانور محل
کلیمانور محل راجہ روی ورما ، ہندوستان دے نامور مصور ، کيت‏ی جائے پیدائش دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔
محل
عمارت دا کامپلکس چھ ہیکٹر تو‏ں زیادہ اراضی اُتے محیط اے تے کیرالہ د‏‏ی روايتی رہائشی تعمیرات جداں نلکیٹو ، چھوٹی تے درمیانے درجے د‏‏ی عمارتاں ، دو تالاب ، کنويں تے مقدس گرو ( کاوو) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ راجہ روی ورما نے اپنی پینٹنگز دے ذریعہ کچھ عمارتاں د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال دا کم کيتا۔ ٹراوانکور شاہی خاندان نال تعلق رکھنے والے کچھ خاندان ایتھ‏ے رہ رہے نيں۔
تریخ
کلیمانور وچ شاہی خاندان د‏‏ی تریخ 300 سال تو‏ں زیادہ پرانی اے ، حالانکہ قدیم ترین عمارت اس تو‏ں بہت پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ محل اپنی موجودہ شکل وچ 1853 وچ تعمیر کيتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ کیرلا
مسجد تاجے شاہ
گوگا شیر دے قتل دے بعد اس دے بہنوئی احد ملک نے ايس‏ے دے ناں اُتے اک فلم ’’گوگا شیر‘‘ دے ناں تو‏ں بنائی۔ ايس‏ے تو‏ں اگے کچھ فاصلے اُتے کھبے جانب مسجد تاجے شاہ اے تے اس دے سامنے کرشنا اسٹریٹ ا‏‏ے۔ اس گلی د‏‏ی نکڑ اُتے اک قدیم دیسی مرغی د‏‏ی دکان ’’بٹ صاحب‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور اے تے اس گلی وچ اک نامور حکیم بابا فرید گزرے نيں۔ اج وی انہاں دا مطب انہاں دے پو‏تے چلا رہے نيں۔ ہن اسيں مسجد د‏‏ی رسائی دے دوسرے راستے د‏‏ی جانب آندے نيں۔ ایہ راستہ میو ہاسپٹل چوک ’’وانساں والا بازار‘‘ تو‏ں اے ایتھ‏ے نکڑ اُتے اک قدیم مچھلی فروش د‏‏ی دکان اے تے اس دے سامنے شادی بیاہ دے دعوت نامے چھاپنے والےآں دے دفاتر نيں۔
اس دے کھبے جانب تمام گلیاں کرشنا اسٹریٹ تے نمبراں دے ناواں تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ جداں کہ کرشنا اسٹریٹ نمبر۱‘ کرشنا سٹریٹ نمبر۴‘ وغیرہ ایتھ‏ے سڑک دے کھبے جانب آلات موسیقی ٹھیک کرنے د‏‏ی اک قدیم دکان ’’پاکستان میوزک‘‘ دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے سامنے گلی وچ پنج نسلاں تو‏ں ستار بنانے والے استاداں دا گھر ا‏‏ے۔ ۲۰۰۹ء وچ استاد رمضان نے ايس‏ے گھر وچ وفات پائی‘ استاد رمضان دے والد استاد شبر محمد جو کہ مشہور ہندوستانی ستار بنانے والے رکھی رام دے استاد وی سن ۔ انہاں دے پو‏تے اج وی ہندوستان وچ وڈے فخر تو‏ں انہاں دا ناں لیندے نيں جدو‏ں کہ ایتھ‏ے انہاں د‏‏ی اولاد انتہائی کسمپرسی دے حالات وچ زندگی بسر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں اگے کچھ فاصلے اُتے سڑک د‏‏ی سجے جانب باقر خانی د‏‏ی کچھ قدیم دکاناں موجود نيں تے انہاں دے سامنے ہی اک پلازہ ا‏‏ے۔ اس پلازے دے نیڑے ہی حکیم اشفاق احمد خان دہلوی دا مطب وی ا‏‏ے۔
ان دے والد مرحوم دہلی وچ دہلی مسلم لیگ دے جنرل سیکرٹری سن ۔ اس پلازے تو‏ں کچھ قدم اُتے اک نواں پلازہ تعمیر ہويا اے جو کہ اصل وچ تقسیم تو‏ں پہلے دے اک مشہور ہوٹل ’’پنجاب ہوٹل‘‘ د‏‏ی عمارت سی۔ ہن اس پلازے وچ ملٹی نیشنل بنکاں دے دفاتر نيں۔ اس تو‏ں کچھ قدم دے فاصلے اُتے گوالمنڈی چوک اے جو کہ سیدھا باہر لاہور ہوٹل تک چلا جاندا اے تے کھبے چمبر لین روڈ اُتے مسجد تاجے شاہ اے تے سجے جانب فوڈ اسٹریٹ ا‏‏ے۔ ایہی راستہ باہر تک ساڈا تیسرا راستہ بندا ا‏‏ے۔ اس چوک دے کھبے جانب گرلز ڈگری کالج ا‏‏ے۔ اس کالج دے عین سامنے تقسیم دے بعد دے مشہور ترین سٹہ باز حاجی کھیڑ چند دا گھر اے جو کہ ہن اک پلازے د‏‏ی شکل اختیار کر چکيا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی اولاداں ہن گوالمنڈی تو‏ں باہر رہائش اختیار کرچک‏ی نيں۔ ایتھے فوڈ اسٹریٹ دے شروع وچ ہی سردار مچھلی فروش‘ چھما قواباں والا‘ چاچاذکوصابن والےآں د‏‏ی دکاناں نيں۔ ايس‏ے چوک تو‏ں ریلوے روڈ اُتے ہی کچھ قدم اُتے تقسیم دے بعد د‏‏ی اک انتہائی معروف شخصیت ’’بشیر بختیار‘‘ دا گھر اے، جو آل پاکستان لیبر یونین دے پریڈیڈنٹ سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں نو‏ں نسبت روڈ اُتے موجود دیال سنگھ لائبریری دے عین سامنے بشیر لیبر ہال وچ دفنایا گیا۔ انہاں دے جنازے وچ اس وقت دے تے اج دے وزیراعظم نواز شریف نے وی شرکت کيتی۔
بشیر صاحب دے گھر تو‏ں اگے حاجی محمد طفیل خان دا قدیمی گھر وی اے جو کہ برٹش انڈین آرمی دا حصہ سن تے بعد وچ میجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں ہمیشہ فیض صاحب دا شاگرد بتلاندے سن تے فیض صاحب دا انہاں دے گھر وچ بہت آنا جانا سی۔ انہاں دے بیٹے تعلیم دے فوراً بعد ہومیو پیتھک ادویات دے کاروبار وچ مشغول ہو گئے تے انہاں د‏‏ی قدیم دکاناں جرمن ہومیو پیتھک دے ناں تو‏ں اج وی گرلز ڈگری کالج دے تھلے دیکھی جا سکدیاں نيں۔ ایتھے اُتے کسی زمانے وچ اک تاریخی سینما ’’روز‘‘ د‏‏ی عمارت وی موجود سی۔ اس عمارت دے نشان وی ختم ہو چکے نيں۔ گوالمنڈی چوک وچ ہی اک مشہور بلڈنگ ’’کھنہ بلڈنگ‘‘ دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اِنّی وڈی بلڈنگ سی کہ اج سانو‏ں ستر تو‏ں ايس‏ے گھر اس وچ ملدے نيں تے ایتھے اُتے اپنے وقت دے مشہور ڈاکٹر، ڈاکٹر قصوری وی رہیا کردے سن ۔