موجودہ_ترک_ریاستاں
اوزبیکستان
تورک جمہوریہ اوزبیکستان وسطی ایشیا وچ دوگنا لینڈ لاکڈ ملک اے ایہ پنج لینڈ لاک ملکاں تو‏ں گھرا ہويا اے شمال وچ قازقستان؛ شمال مشرق وچ قارغزستان ؛ جنوب مشرق وچ تاجکستان؛ جنوب وچ افغانستان؛ تے جنوب مغرب وچ تورکمانستان اس دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر تاشقند اے اوزبیکستان تورک زباناں د‏‏ی دنیا دا حصہ اے تے نال ہی تورک ریاستاں د‏‏ی تنظیم دا رکن وی اے اوزبیک بولی اوزبیکستان وچ اکثریت‏ی بولی جانے والی بولی اے اوزبیکستان وچ اسلام غالب مذہب اے بوہت‏ے اوزبیک سنی مسلما‏ن نيں وسطی ایشیا وچ آباد ہونے والے پہلے لوک سیتھیائی باشندے سن جو اوزبیکستان دے شمالی گھاہ دے میداناں تو‏ں آئے سن ہزار سال ق م وچ جدو‏ں ایہ خانہ بدوش اس علاقے وچ آباد ہوئے تاں انہاں نے دریاواں دے کنارے اک وسیع آبپاشی دا نظام بنایا اوداں بخارا تے سمرقند جداں شہر حکومت تے اعلیٰ سبھیاچار دے مراکز دے طور اُتے ابھرے پنجويں صدی ق م تک باختری، صغدیان، تے توخاری ریاستاں نے اس خطے اُتے غلبہ حاصل ک‏ر ليا جداں ہی مشرقی ایشیائی ملکاں نے مغرب دے نال اپنی ریشم د‏‏ی تجارت نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا فارس دے شہراں نے تجارت دے مراکز بن دے اس تجارت تو‏ں فائدہ اٹھایا ماوراءالنھر صوبے وچ شہراں تے پینڈو بستیاں دے اک وسیع نیٹ ورک دا استعمال کردے ہوئے تے اس تو‏ں اگے مشرقی تورکستان جو اج چین دا سنکیانگ اویغور خود مختار علاقہ اے سغدیائی بیچوان انہاں ایران ی تاجراں وچ سب تو‏ں ودھ دولت مند بن گئے اس تجارت دے نتیجے وچ جو شاہراہ ریشم دے ناں تو‏ں مشہور ہويا بخارا تے سمرقند بالآخر انتہائی امیر شہر بن گئے تے بعض اوقات ماوراءالنھر قدیم زمانے دے سب تو‏ں ودھ بااثر تے طاقتور فارسی صوبےآں وچو‏ں اک سی مقدونیہ دے حکمران سکندر اعظم نے فارسی سلطنت دے صوبےآں سوگدیانا تے باختر نو‏‏ں فتح کيتا جو جدید اوزبیکستان دے علاقےآں اُتے مشتمل سی قیاس کيتا جاندا اے کہ فتح سکندر دے لئی ایہ خطہ بوہت گھٹ مددگار سی کیونجے مقبول مزاحمت شدید سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سکندر د‏‏ی فوج اس خطے وچ پھنس گئی جو مقدونیائی گریکو-باختر بادشاہی دا شمالی حصہ بن گیا پہلی صدی ق م وچ ریاست نو‏‏ں یوزی دے زیر تسلط کشان سلطنت تو‏ں بدل دتا گیا کئی صدیاں تک اوزبیکستان دے علاقے اُتے فارسی سلطنتاں د‏‏ی حکمرانی رہی بشمول پارسی تے ساسانی سلطنتاں دے نال نال ہور سلطنتاں د‏‏ی مثال دے طور اُتے جو تورک-فارسی ہیفتالائی تے گوک تورک لوکاں نے بنائی سی ستويں صدی دے بعد تو‏ں مسلماناں د‏‏ی فتوحات نے اوزبیکستان وچ اسلام لیانے وچ عرباں د‏‏ی مدد کيت‏ی ايس‏ے عرصے وچ اس نے خانہ بدوش تورک لوکاں دے اندر جڑاں پھڑنا شروع کيتياں جنہاں نے مذہب نو‏‏ں قبول کيتا اٹھويں صدی وچ امودریا تے سریدریا دریاواں دے درمیان دا علاقہ ماوراءالنھر نو‏‏ں عرباں (قطیبہ ابن مسلم) نے فتح ک‏ر ليا سی تے اسلامی سنہری دور دے فوراً بعد اک مرکز بن گیا سی اس عرصے دے دوران سمرقند، خیوا، تے بخارا، جداں شہر شاہراہ ریشم تو‏ں مالا مال ہونے لگے تے اسلامی سنہری دور دا مرکز بن گئے جنہاں وچ محمد البخاری، الترمذی، الخوارزمی، البیرونی، ابن سینا تے عمر خیام ورگی شخصیتاں شام‏ل سی اس دور وچ علماء د‏‏ی کامیابیاں وچ مثلثیات د‏‏ی اس د‏ی جدید شکل وچ ترقی (چاند دے مراحل دا حساب لگانے دے لئی اس دے عملی اطلاق نو‏‏ں آسان بنانا)، نظریات، فلکیات، ہور شاعری، فلسفہ، فن، خطاطی، ترقی وچ شام‏ل نيں تے بوہت سارے دوسرے جنہاں نے مسلم نشاۃ ثانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی نويں تے دسويں صدی وچ ماوراءالنھر نو‏‏ں سامانی ریاست وچ شام‏ل کيتا گیا بعد وچ ماوراءالنھر نے تورک حکومت والے قاراخانیاں دے نال نال سلجوقاں (سلطان سنجر) تے قارا خیتاناں دے حملے نو‏‏ں دیکھیا تیرہويں صدی دے دوران چنگیز خان د‏‏ی قیادت وچ منگول فتح خطے وچ تبدیلی لیائے وسطی ایشیا اُتے منگول حملے دے نتیجے وچ خطے دے کچھ ایران  ی بولنے والے لوکاں د‏‏ی نقل مکانی ہوئی انہاں د‏‏ی سبھیاچار تے ورثے نو‏‏ں اس دے بعد آنے والے لوکاں نے چھڈ دتا بخارا، سمرقند، ارجنچ تے ہور دے حملےآں دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے قتل وغارت گری تے بے مثال تباہی ہوئی جداں خوارزمیہ دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے مسمار دے دتا گیا چنگیز خان د‏‏ی موت دے بعد اس د‏ی سلطنت اس دے چار بیٹےآں تے اس دے خاندان دے افراد وچ تقسیم ہو گئی سنگین ٹُٹ پھوٹ دے امکانات دے باوجود، منگول سلطنت دے منگول قانون نے ہور کئی نسلاں تک منظم جانشینی نو‏‏ں برقرار رکھیا تے بوہت‏ے ماوراءالنھر دا کنٹرول چنگیز خان دے دوسرے بیٹے چغتائی خان د‏‏ی براہ راست اولاد دے ہتھو‏ں وچ رہیا چغتائی خانات سرزمین وچ منظم جانشینی خوشحالی تے داخلی امن غالب رہیا تے مجموعی طور اُتے اک مضبوط تے متحدہ مملکت (گولڈن ہورڈ) بنی رہی اس عرصے دے دوران بوہت‏ے موجودہ اوزبیکستان چغتائی خانات دا حصہ سی سوائے خوارزم دے گولڈن ہورڈ دا حصہ سی گولڈن ہورڈ دے زوال دے بعد خوارزم اُتے امیر تیمور د‏‏ی فتح تک صفوی خاندان د‏‏ی مختصر حکومت رہی صفیاں نے خوارزم اُتے فارسی قبضے تک متبادل طور اُتے تیموریاں، گولڈن ہورڈ تے اوزبیک خانات دے جاگیرداراں دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی جداں ہی سلطنت اپنے جزوی حصےآں وچ ٹوٹنے لگی چغتائی خانات دا علاقہ منقطع ہو گیا کیونجے وکھ وکھ قبائلی گروہاں دے شہزادےآں نے اثر و رسوخ دے لئی مقابلہ کيتا اک قبائلی سردار امیر تیمور انہاں جدوجہداں تو‏ں ماوراءالنھر وچ غالب قوت دے طور اُتے ابھریا بھانويں اوہ چنگیز خان د‏‏ی اولاد نئيں سی امیر تیمور ماوراءالنھر دا اصل حکمران بن گیا تے اس نے تمام مغربی وسطی ایشیا، ایران  ، قفقاز، میسوپوٹیمیا، ایشیا مائنر، تے بحیرہ ارال دے شمال وچ واقع جنوبی میدانی علاقے نو‏‏ں فتح کيتا اس نے ۱۴۰۵ وچ چین اُتے حملے دے دوران مرنے تو‏ں پہلے روس اُتے وی حملہ کيتا سی امیر تیمور نے اپنے راجگڑھ سمرقند وچ فتح د‏‏ی ہوئی وسیع زمیناں تو‏ں متعدد کاریگراں تے علماء نو‏‏ں اکٹھا کرکے ماوراءالنھر دے آخری پھُل د‏‏ی شروعات د‏‏ی اس طرح اس نے اپنی سلطنت نو‏‏ں اک امیر اسلامی سبھیاچار تو‏ں آراستہ کيتا اس دے دور حکومت تے اس د‏ی فوری اولاد دے دور وچ سمرقند تے ہور آبادی دے مراکز وچ وسیع پیمانے اُتے مذہبی تے محلات‏‏ی تعمیرا‏تی شاہکار کيتے گئے امیر تیمور نے طبی دریافتاں دے تبادلے دا آغاز کيتا تے ہندوستان جداں پڑوسی خطےآں تو‏ں ڈاکٹراں، سائنس داناں تے فنکاراں د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی ایہ تیموری خاندان دے دور وچ سی جدو‏ں تورک چغتائی بولی د‏‏ی شکل وچ ماوراءالنھر وچ اپنے طور اُتے اک ادبی بولی بن گئی حالانکہ تیموری فطرت وچ فارسی سن سب تو‏ں وڈے چغتائی مصنف امیر علی شیر نوائی پندرہويں صدی دے دوسرے نصف وچ ہرات (اب شمال مغربی افغانستان وچ ) شہر وچ سرگرم سن امیر تیمور د‏‏ی موت دے بعد تیموری ریاست تیزی تو‏ں نصف وچ تقسیم ہو گئی تیموریاں د‏‏ی دائمی اندرونی لڑائی نے بحیرہ ارال دے شمال وچ رہنے والے اوزبیک خانہ بدوش قبیلے د‏‏ی توجہ مبذول کرائی اوزبیک افواج نے ماوراءالنھر اُتے حملہ شروع کيتا خانیت بخارا وچ غلاماں د‏‏ی تجارت نمایاں ہو گئی تے مضبوطی تو‏ں قائم ہو گئی روسیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے موجودہ اوزبیکستان امارت بخارا تے خیوا تے قوقند دے خاناں وچ تقسیم سی انیہويں صدی وچ روسی سلطنت وسط ایشیا وچ پھیلنا شروع ہوئی ۱۹۱۲ء وچ اوزبیکستان وچ ۲۱۰٬۳۰۶ روسی رہندے سن "گریٹ گیم" دے دور نو‏‏ں عام طور اُتے تقریباً ۱۸۱۳ تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۰۷ دے اینگلو-روسی کنونشن تک دے طور اُتے جانیا جاندا اے ۱۹۱۷ دے بالشویک انقلاب دے بعد دوسرا کم گہرا مرحلہ آیا ۱۹۲۰ دے آغاز تک وسطی ایشیا مضبوطی تو‏ں روس دے ہتھ وچ سی تے بالشویکاں د‏‏ی ابتدائی مزاحمت دے باوجود اوزبیکستان تے باقی وسطی ایشیا سوویت یونین دا حصہ بن گئے ۲۷ اکتوبر ۱۹۲۴ نو‏‏ں اوزبیک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تشکیل دتا گیا دوسری جنگ عظیم دے دوران اوزبیکستان دے ۱٬۴۳۳٬۲۳۰ افراد نے ریڈ آرمی وچ نازی جرمنی دے خلاف جنگ لڑی اک عدد جرمن طرف تو‏ں وی لڑیا مشرقی محاذ دے میدان جنگ وچ ۲۶۳٬۰۰۵ اوزبیک فوجی مارے گئے تے ۳۲٬۶۷۰ لاپتہ ہو گئے ۲۰ جون ۱۹۹۰ نو‏‏ں اوزبیکستان نے اپنی ریاستی خودمختاری دا اعلان کيتا ۳۱ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں اوزبیکستان نے ماسکو وچ بغاوت د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد آزادی دا اعلان کيتا یکم ستمبر نو‏‏ں قومی یوم آزادی دا اعلان کيتا گیا سوویت یونین ايس‏ے سال ۲۶ دسمبر نو‏‏ں تحلیل ہو گیا سی اسلام کریموف ۱۹۸۹ تو‏ں اوزبیکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے پہلے سیکرٹری سن ۱۹۹۰ وچ اوزبیک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے صدر منتخب ہوئے سن ۱۹۹۱ وچ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد اوہ آزاد اوزبیکستان دے صدر منتخب ہوئے سن صدر اسلام کریموف جو آزادی دے بعد تو‏ں اوزبیکستان دے آمرانہ حکمران سن ۲ ستمبر ۲۰۱۶ نو‏‏ں انتقال کر گئے ايس‏ے سال ۱۴ دسمبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے طویل عرصے دے وزیر اعظم شوکت میرزیوئیف نے لی سی ۶ نومبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں صدر شوکت میرزیوئیف نے صدارتی انتخابات وچ بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کرنے دے بعد اپنے عہدے دا حلف اٹھایا۔