cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رتی فوج
رتی فوج سوویت یونین دی فوج سی ایہ 28 جنوری 1918 نوں ایدا مڈ رکھیا گیا۔ 1930 دے دہاکے وچ رتی فوج دنیا دیاں وڈیاں فوجاں وچ گنی جاندی سی۔ دوجی وڈی لڑائی وچ نازی جرمنی دی وہرماخت نوں ہران وچ ایدا وڈا ہتھ اے۔
گٹھ:سوویت یونین گٹھ:سویت یونین
قومی ایڈز کنٹرول ادارہ، بھارت
تریخ
پہلا قومی ایڈز کنٹرول منصوبہ (1992–1999) دا مقصد ایچ آئی وی معتدی مرض دے پھیلاؤ نو‏‏ں قابو کرنا سی ۔ اس مدت دے دوران خون بینکاں دے بنیادی ڈھانچے دے اک اہ‏م توسیع دے طور اُتے 685 بلڈ بینک قائم ہوئے تے 40 خون دے اجزاء نو‏‏ں وکھ وکھ طور اُتے تسلیم کیتا گیا۔ ضلع ہسپتالاں تے میڈیکل کالجاں وچ جنسی طور اُتے منتقل بیماریاں دے علاج دے لئی بنیادی ڈھانچہ دے طور اُتے 504 جنسی امراض دے کلینک قائم کیتے گئے سن ۔ ایچ آئی وی دے پھیلاؤ د‏‏ی نگرانی دا نظام وی شروع کیتا گیا۔ غیر سرکاری تنظیماں نو‏‏ں بیداری اُتے توجہ مرکوز کرنے دے نال روک تھام دے اقدامات وچ شامل کیتا گیا سی ۔ پروگرام ریاستاں تے مرکز- حکومت ریاستاں وچ صحت د‏‏ی خدمات ڈائریکٹوریٹ وچ ریاست ایڈز سوسائٹیاں د‏‏ی تعمیر دے نال ریاست د‏‏ی سطح اُتے صلاحیت د‏‏ی ترقی دے لئی قیادت فراہ‏م کيتی گئی سی۔
دوسرے قومی ایڈز کنٹرول منصوبے (1999-2006ء) دے دوران کئی نويں پروگرام شروع کیتے گئے تے نويں علاقےآں وچ پروگرام د‏‏ی توسیع کيتی گئی۔ غیر سرکاری تنظیماں دے ذریعے وی کم شروع کیتا گیا، اعلٰی خطرے دے گروپ (HRGs) یعنی تجارتی جنسی کارکن (CSWs)، مرد جو مرداں دے نال جنسی تعلق رکھدے نيں، انجکشن دے ذریعے تو‏ں نشیلے مادہ لینے صارفین تے "پُل آبادی" (ٹرک ڈرائیور تے تارکین وطن) نيں۔ انہاں اقدامات د‏‏ی خدمات دے پیکیج وچ سلوک وچ تبدیلی تے نشرواشاعت، جنسی امراض دے انتظام تے کنڈوم دا استعمال شامل نيں۔
تیسرا قومی ایڈز کنٹرول پروگرام (2007–2012)
پروگرام دے پہلے سال وچ ایڈز یا ایچ آئ وی دے اعلٰی شرح والی ریاستاں وچ اس د‏ی شرح نو‏‏ں 60 فیصد تک کم تے حساس ریاستاں وچ اسنو‏ں 40 فیصد تک کمی دا مخصوص مقصد رکھیا گیا سی تاکہ اس وبا نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے تے استحکا‏م فراہ‏م کیہ جا سک‏‏ے۔
ساندل بار
ساندل بار پاکستان پنجاب دی اک بار اے ۔ ساندل بار رچنا دوآب وچ اے۔ ایہ ضلع چنیوٹ تے ضلع فیصل آباد اُتے مُشتمل اے ۔ دلا بھٹی دے دادے ساندل دے ناں تے ایس بار نون ساندل بار کہیا جاندا اے ۔
تریخ
ساندل ماجی دا اک اجیہا کردار اے، جس نوں بھلایا نہیں جا سکدا۔ اس دے بارے وکھ-وکھ روایتاں موجود ہن، کجھ زبانی لوکاں توں پتہ لگیاں تے کئیاں دی تاریخی طور اُتے وکھ-وکھ کھوجکاراں نے کھوج کیتی۔
بجلی خاں عرف ساندل
بجلی خاں عرف ساندل تے اسدے بیٹے فرید، کہڑا کہ دلے بھٹی دا پیو سی، نوں مغلاں نے دلی دروازے لاہور باہر بغاوت دے الزام وچ پھانسی دے دتی سی۔ پنجاب دی ایہہ روایت زیادہ مشہور اے تے کئی لوکاں نے اس روایت نوں نقل وی کیتا۔ جہڑی پکی تے ڈھکویں کھوج اے، اسدے مطابق ساندل دا ناں بجلی خاں دے ناں نال نہیں جڑدا۔ اسدی وجہ ایہہ اے کہ بجلی خاں توں پہلاں وی اس خطے وچ ساندل دا ناں مشہور سی۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
پنجابی سبھیاچار
پنجابی سبھیاچار بھارتی سبھیاچار دا ترقی یافتہ، ولکھن، جدید روپ وی اے تے بھارتی سبھیاچار دا بنیاد وی، کیونکہ بھارتی سبھیاچار مڈھ پنجاب وچ بجھا۔ تریخی نظر توں وی، پنجاب سبھیاچار بھارتی سبھیاچار دا بیج اے۔ اج توں تن چار ہزار سال پہلاں پنجاب دا اتہاس ہی بھارت دا اتہاس سی۔ پنجاب وچ ہی نسلاں تے اوہناں دے سبھیاچاراں دا شرشن ہویا تے عدان-حاصل دی قدرتی عمل نال بھارتی سبھیاچار پورے جوبن وچ آیا۔
ساندل بار
ساندل ، سانگل تے سارو
بہت ساریاں روایتاں مطابق ساندل ، سانگل تے سارو تن بھرا سن۔ ساندل اک مشہور ڈاکو سی، جسدا ٹکانا شاہکوٹ ضلع ننکانہ صاحب دیاں پہاڑیاں اُتے سی۔ دوجا بھرا سانگل اج دے موجودہ شہر سانگلا ہل وچ رہندا سی۔ اس دی وجہ کرکے ہی اس شہر دا ناں سانگلا پیا۔ تیجا بھرا سارو موجودہ لائلپور (فیصل آباد) دی جگہ اُتے رہِ رہا سی۔ سارو دی وجہ کارن ہی اسدے ارد-گرد کئی پنڈاں دے ناں سارو کی پئے۔ شیخوپورے ضلعے وچ وی سارو کی ناں دے کئی پنڈ موجود ہن۔ ساندل دے بارے تاں کجھ پتہ لگدا اے پر دوجے بھراواں بارے کوئی جانکاری نہیں ملدی کہ اوہ کتھے تر گئے، تے کدوں مرے پر ساندل بارے بہت ساریاں روایتاں وچ پتہ لگدا اے کہ ساندل نوں ڈچّ قوم نے اک لڑائی دوران ماریا سی۔ دوجی روایت مطابق ساندل نوں اک نائی نے ادوں ماریا جدوں ایہہ گوڑھی نیندے ستا پیا سی۔ جدوں ایہناں گلاں دے بنیاد اُتے ایہناں دے ویلے دی بھال کریئے تاں اوہ سکندر-اے-اعظم توں پہلاں دا ملدا اے کیونکہ سانگلے دے قریب سکندر دی اک بڑی وڈی لڑائی خطائی نسل دے لوکاں نال ہوئی سی۔ اس لڑائی وچ سکندر نوں بہت نقصان جھلنا پیا سی۔ دوجا وڈا ثبوت جہڑا ساندل بارے سکندر توں پہلاں دا ملدا اے، اس مطابق سانگلے توں بعد شاہکوٹ ضلع ننکانہ صاحب دا اک شہر اے، جتھے ویرو رسل ناں دا اک ہندو نوجوان پنجاب دی غیرت دا نشان بن کے سکندر ساہمنے کھلو گیا سی۔ اتھوں ایہہ پتہ لگدا اے کہ ساندل دا تالک جاں ساندل دا ویلا سکندر توں پہلاں دا اے تے سانگلا اسدی اک بڑی مضبوط نیہہ اے۔ خطائی تے کاٹھیا تقریباً اکو نسل دے لوک سن، ایہہ اپنے بڑے سوہنے سبھیاچار کرکے بڑے مشہور سن ۔ ایہہ پھر سانگلے توں راوی ول کوچ کر گئے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
پنجابی سبھیاچار
کسے وستو نوں بناؤن اتے کسے وستو دی سرجنا کرن وچ ودھی-ودھان دا انتر تاں رہندا ہی اے دوجے ونے سنسکاراں اتے منوورتیاں دی ونلتاں وی ہندی اے۔ کیونکہ بناؤنا ستھول کریا اتے سرجنا سوخم دیانتداری ہندا اے۔ سرجن کریا دی سوچ اتے بناؤن دی ویونت وچ انتر ہندا اے۔ سرجنا دی دھارنا اتے بناؤن دی اچھا دے سنکلپ-آپشن وی بھن-بھنّ ہندے ہن۔ سو سبھیاچار اک سرجنا اے۔ جس دی اتپتی ترقی اتے اساری وچ لکھاں لوکاں دی سانجھ اتے بھائیوالی ہندی اے۔ سبھیاچار انسانی سبھاء دی اک اجیہی سندر سٹائل اے جس نوں لمے سارے ویلے دی رانگلی مہندی نے اپنے رنگ وچ رنگیا ہویا اے۔ ایہہ مہندی لوک-ہتھاں دیاں ہتھیلیاں دا شنگار ہندی اے۔
1) کرتی سبھیاچار
پنجاب زرخیز دھرتی والا میدانی علاقہ اے۔ پنجاب دا مکھ کتا کھیتی باڑی اے، مطلب اتھے بہتے لوک کھیتی کردے ہن۔ باقی کتیاں والے لوک وی اس کتے نال ہی جڑے ہوئے ہن۔ پہلاں لوہار، ترکھان، راج، گھمار آدی کساناں لئی پھالے، رمبے، کہیاں، حل پنجالیاں، کھوہ دیاں ٹنڈاں آدی بناؤندے سن۔ اج ٹریکٹر، تھریسر، کمبائین تے ہور بہت سارے کھیتی باڑی دے آلہ بناؤندے ہن۔ انت دیساں وانگ اتھے بہو-گنتی مزدوراں دی نہیں، کاشتکاراں تے اوہناں دے سہائکاں دی اے۔ اس لئی پنجاب دا سبھیاچار مکھ روپ وچ کرتی کساناں دا سبھیاچار اے۔
2) پراہناچاری
پنجابی سبھیاچار وچ پراہناچاری دی خاص اہمیت اے۔ باہروں آئے نوں آدر ستکار نال اندر لنگھاؤنا، ودھ توں ودھ آرام دا پروہنے لئی پربندھ کرنا چنگا چوکھا کھان نوں دینا، ہر بھانت دی سیوا کرنا تے بڑے ستکار نال ہتھ جوڑ کے وداع کرنا تے پنڈ دی جوہ تک چھڈن جانا آدی پنجابی سبھیاچار دے خاص لچھن ہن۔
3) رسم ریتاں
پنجابی سبھیاچار نے بھارتی سبھیاچار، دیاں رسماں-ریتاں تے شگناں نوں اپنے کھلھے-ڈلھ ماحول، سبھاء تے رہنی-بہنی مطابق ڈھال لیا اے جس کرکے اس سبھیاچار وچ بناوٹ نہیں، ڈر سہم تے اپرامتا نہیں اتشاہ اے۔ ہر رسم تے ریت آسان تے کھشگاوار اے۔ اس وچ بھانا منّ کے دکھ-سکھ توں نرلیپ ہو کے وچرن دی گنجائش اے۔ سکھ سوچ وچار نے اس نوں روحانی طور تے اینا اروگ کر دتا اے کہ اس سبھیاچار وچ موت ویلے وی تے خوشی ویلے وی "انند بھیا میری مائی ستگرو میں پایا" گاؤن دا بل آ گیا اے۔
ساندل بار
اک ڈاکو سردار
ضلع لائلپور دے جگرافیئے وچ اس ساندل دی روایت نوں منیا گیا اے۔ اسدے صفعہ نن: 7 اُتے لکھیا اے کہ اس جنگل دا ناں اک مشہور ڈاکو ساندل دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو جنگل دے اس علاقے دا سردار سی۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
4) پنجابی پہراوا
پہلا پگّ کھدر، پھیر ململ اے، چھبی دی ململ، آدی بنہی جان لگی۔ اج کل پگّ آرکنڈی دی بنہی جاندی اے۔ مسلمان کلا رکھ کے ریشمی لنگی بنھدے ہن۔ پرانے ویلے وچ ریشمی پگّ بنھنی امیری دی نشانی سی۔ پہلاں آدمی کڑتا پاؤندا سی۔ بٹناں دی تھاں تنیاں لگیاں ہندیاں سن۔ اج کل کڑتا، کالر والی قمیض، بشرٹ، ٹی-شرٹ آدی چیزاں پاؤندا اے۔ قمیضاں تے بشرٹاں دے کئی نمونے پرچلت ہن۔ انگریزاں توں پہلاں عامَ پینڈو پنجابی چادر جاں لاچا ہی لکّ نال بندے سن۔ پڑھے-لکھے سدھے پجامے پاؤندے سن۔ انگریز دے آؤن نال پینٹ دا رواج پے گیا۔
ساندل بار
ناں
اک ہور وی خیال کیتا جاندا اے کہ ساندل بار دا علاقہ اک بڑے عادل حاکم ساندرا، ساندر تے ساندا دے ناں دی وجہ کرکے وی مشہور اے۔ کھوکھر قوم نال اسدا تعلق سی۔ اس علاقے وچ کدے کھوکھراں دی حکومت سی۔ اس وجہ کرکے ساندا، ساندر وگڑ کے ساندل بن گیا تے اتھوں اس علاقے دا ناں ساندل بار مشہور ہو گیا۔ شہادت علی کھچی دی کتاب تاریخ راجپوتاں وچ لکھیا اے کہ کھوکھر قبل مسیح توں پنجاب دے وکھ-وکھ حصیاں اُتے حکومت کر رہے سن۔ اس کرکے ہی ایہناں نوں چندر بنسی جاں گنگا بنسی راجپوت متھیا جاندا اے۔ 10ویں صدی تک ایہناں دی حکمرانی میسور تے گنجام تک رہی۔ اس توں بعد ایہناں کھوکھراں نے سکندر دے خلاف راجا پورس دی بڑی جرات نال پوری-پوری مدد کیتی۔ پھر جدوں محمود غزنوی نے حملہ کیتا تاں ادوں آنندپال نال ہو کے لڑے۔ موجودہ ضلع سرگودھا دے نیڑے کھوکھراناں جگہ ایہناں دا دارالحکومت سی۔ ایہناں کھوکھراں دیاں لڑائیاں دی تاریخ بالکل محفوظ اے۔ پھر اس توں بعد اس قوم دے وڈے-وڈے سردار جہانگیر تے محمود غزنوی دے ویلے مسلمان ہو گئے۔ اک بڑا وڈا سردار دادن خاں سی جس نے بعد وچ پنڈ دادن خاں دی نیہہ رکھی۔ ایہہ پنڈ اس ویلے تحصیل ہیڈکوآٹر اے، تے ضلع جہلم وچ واقع اے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
4) پنجابی پہراوا
پنجاب دیاں پرانیاں زنانیاں کڑتا سکھن، کڑتا چوڑیاں والی ستھن، قمیض سکھن عامَ پاؤندیاں سن۔ چوڑیاں والی سکھن دے اتوں دی گھگرا پاؤندیاں سن۔ گھگرا سدھا، پلیا والا، کلیاں والا ہندا سی۔ پلیا والے جاں وڈے گھیرے والے گھگرے اتے سین پائی جاندی سی۔ اج کل پنجابد دا پہراوا کئی پرجذبات کارن کئی پڑائ لنگھ کے اک ولکھن پہراوا بن گیا اے۔ اج چنیاں بہت سوکھ ہو گئیاں ہن۔ ہن زنانیاں وی جتیاں نہیں پاؤندیاں۔ اوہ سلیپر، عامَ سینڈل، اچی اڈی والیاں سینڈلاں، چپلاں، لپھٹی آدی پاؤندیاں ہن۔
ساندل بار
رشی جٹّ
پنجابی لوکدھارا وچ ونجارا بیدی لکھدے ہن کہ ساندل بار دا علاقہ بہت وڈا جنگل سی۔ اس جنگل وچ صندل رشی نے بڑا لما سماں تپسیا کیتی جس کارن ایہہ علاقہ رشی دے ناں نال مشہور ہو گیا تے بعد وچ سانڈل ون سانڈل بن مشہور ہو گیا، جہڑا ہولی-ہولی وگڑ کے ساندل دے ناں نال مشہور ہو گیا۔ اک ہور وی خیال کیتا جاندا اے کہ ساندل لفظ دا تعلق کسے جٹاں دے قبیلے صندل جاں سندڑ نال اے، جہڑے صدیاں توں اتھے رہِ راے سن۔ جٹاں دے اس قبیلے دے لوک اج وی اتھے رہِ راے ہن تے قیاس کیتا جاندا اے کہ ایہناں دے ناں توں ہی ایہہ صندل توں ساندل بن گیا۔ پر ایہہ کوئی ایڈی پکی ٹھکویں گل نہی منی جا سکدی۔ وجہ ایہہ کہ ایہہ اک جٹاں دی گوت سی، جہڑی کہ کھیتی باڑی کردی سی۔ تے ایہہ لوک ہی پھر بعد وچ تحصیل میلسی ضلع ملتان وچ آباد ہو گئے۔ ایہہ لفظ صندل توں وگڑ کے سندیلا بن گیا۔ ایہہ ملتان دے ایریئے وچ موجود ہن تے ایہہ لوک دعوہ کردے ہن کہ اسیں شاہ جہاں دے دور وچ دلی توں اتھے آئے سی۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
5) ہار -شنگار
پنجابی لوک ہار-شنگار کرن دے وی شوقین ہن۔ اوہناں دے گہنے وی وکھری بھانت دے ہن۔ شنگار پٹی تے پاسہ سر دے گہنے ہن۔ نکّ دے مشہور گہنے نکرا، تیلی، لونگ، مچھلی، نتھّ، کوکا آدی ہن۔
ساندل بار
چوہڑ خاں عرف ساندل
اک ہور روایت دے مطابق چوہڑ خاں اس علاقے دا حکمران سی، جس دی حکومت اس موجودہ ساندل بار اُتے کافی ویلے پہلاں رہی۔ ایہہ چوہڑ خاں ساندل دے ناں نال مشہور سی۔ ایہہ بڑا نیک تے عادل حکمران سی۔ اس دی حکومت بڑے لمے ویلے تک رہی۔ بہت لوک اس نوں کھوکھر راجپوت لکھدے ہوئے اس دی حکومت دا ویلا سکندر اعظم توں پہلاں دا دسدے ہن۔ پر ایہہ گل کنی کو صحیح اے، اس بارے کجھ نہیں کیہا جا سکدا۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
5) ہار -شنگار
کناں دے جھومکے، کانٹے، والیاں، والے، مرکیاں، ڈنڈیاں، ریل ڈنڈیاں، بندے، پبھل پتیاں، لوٹن، بوجلیاں، ٹوبھس، رولاں آدی کئی بھانت دے گہنے ہن۔ گانی، کینٹھی، گلو بند، ہس، رانی-ہاری، نوں لکھا ہار، ہمیل، انعام، پینڑل، تویت، براتیاں، ہولدری تے موہراں آدی گل دے گہنے ہن۔ باہاں تے ہتھاں دے گہنے وی بہت ہن جویں گوکھڑو، کڑے، بند گھڑی، چڑی، سگلے، ونگاں، چوڑیاں، پہنچیاں، پری بند آدی سونے دے وی ہن تے چاندی دے وی۔ کڑیاں ، توڑے، باکاں، پٹڑیاں، جھانجرا، سکنتلا، چین، لچھے، سگلے آدی بہت سارے پیراں دے گہنے ہن۔
ساندل بار
ساندل بار
ساندل بار باجھ روایتاں وچ اس نوں بہت سنگھنا جنگل ہون کارن آکھیا جاندا اے۔ اس جنگل وچ اپنے-اپنے اگن والے صندل دے رکھ بہت سن تے اوہناں رکھاں کارن ہی اس دا کارن ساندل پے گیا۔ تقریباً 100 سال پہلاں تک ضلع لائلپر تے ضلع جھنگ دے علاقیاں وچ صندل دے رکھ ویکھے گئے ہن۔ پر ایہہ روایت وی ایڈی پکی-پیڈھی نہیں، اس واسطے اس اُتے وی یقین نہیں کیتا جا سکدا۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
5) ہار -شنگار
اج-کل مرد گہنے نہیں پاؤندے، پر نوے-جوان امیر منڈے گلاں وچ سونے دی جنزیر پاؤن لگ پئے ہن۔ پرانے ویلے وچ پنجابی گبھرو کڑے، کینٹھا، تویتڑیاں نتیاں تے کنگن پایا کردا سی۔
ساندل بار
سانتل
سانتل وی اصل وچ دراوڑاں دا گوت اے۔ اس دی تاریخ وی بڑی عجیب وغریب اے۔ ایہناں دے پچھوکڑ بارے تاں اینا علم نہیں پر ایہہ گل ضرور اے کہ ایہہ قوم برصغیر دے وکھ-وکھ علاقیاں وچ کھنڈ کے رہی اے تے اتھوں دی مقامی قوم نال تعلقات بنا کے اپنی شناخت ختم کر لئی پر ڈبلیو کرک دے مطابق ایہہ گل پکی کہی جا سکدی اے کہ ایہہ لوک پچھم دے پاسیوں آئے تے پھر مشرق ول نکل گئے۔ اس دی وجہ ایہہ سی کہ بھیل تے گوند قوم دا اتھے زیادہ دبدبا سی۔ اس کرکے ایہہ مشرق ول جان لئی مجبور ہو گئے۔ اس توں بعد سانتل قوم نے نگور شہر دی برہار قوم نال لڑائی لڑی۔ برہار قوم وی اصل وچ دراوڑ قوم سی، جو ہولی-ہولی دریا درومدا دے کنارے آباد ہو گئی۔ اوہناں نے اس دریا نوں پوتر منّ لیا تے اپنے مردیاں دا سسکار کرن توں بعد سواہ اس وچ سٹن لگ پئے۔ ایہہ قوم جنسی طور اُتے وی تباہ ہو گئی سی۔ ایہہ اپنے پیو-دادے دے رشتے داراں وچ ویاہ نہیں سن کردے۔ ایہہ لوک جادو ٹونیاں نوں بہت منن والے تے وہماں-بھرماں دے شکار سن۔ اس قوم دے قبیلیاں دیاں ساریاں عورتاں جنہاں دی عمر 12 سال توں زیادہ ہو جاندی سی تاں اوہناں نوں پانی وچ کھڑھا کر دندے تے ایہہ وی اوہناں دے وہم-بھرم دا ہی حصہ سی۔ کیونکہ اتھے اس قبیلے دا کافی اثر رہا اے، اس لئی روایتاں کہندیاں ہن کہ سانتل توں ہی ہولی-ہولی ساندل بن گیا۔ پر ایہہ وی کوئی پکی تے ٹھکویں گل نہیں۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
6) کھان-پین
پنجابی لوکاں دی خوراک بہت کھلھی تے بہبھانت اے۔ پنجابی لوکاں دی خوراک وچ دالاں، سبزیاں، پھل، کنک دی روٹی، آنڈے، مسیع روٹی، میٹ، سردیاں وچ سروں دا ساگ، مکی دی روٹی پنجابیاں دی من پسند خوراک اے۔ دودھ، دہی، لسی اتے مکھن پنجابیاں دے خاص سواد ہن۔ شکر گھیؤ وچ روٹی دی چوری بنا کے کھانا پنجابیاں دی من پسند خوراک اے۔ کھیر، سیویاں، مال-پڑے، مٹھے گلگلے، کھوآ، پرساد، مہانپرساد بھوج پتر لئی تیار کیتے جاندے ہن۔ ویاہ ویلے لڈو شگن دا پرتیک منیا جاندا اے۔
ساندل بار
اومل تے سارنگل
اومل تے سارنگل دوویں گکھڑاں دے گوت سن۔ اومل تے سارنگل آزادی-پسندی، بڑے دلیر تے نڈر لوک سن۔ شہاب الدین غوری دے حملیاں نے ایہناں نوں کافی کمزور کر دتا۔ بعد وچ گکھڑاں دیاں ایہہ دوویں قوماں مذہب بدلکے مسلمان ہو گئیاں۔ ایہہ اجکل جہلم دے آلے-دوآلے رہِ رہے ہن۔ ایہہ گکھڑ تے کیانیاں دے بڑے قریب-ترین ہن۔ مطلب نیڑے ہن۔ اس قوم دے لوک اپنے آپ نوں راجا اکھواؤندے ہن۔ بہت ساریاں روایتاں وچ ایہہ وی ملدا اے کہ سارنگل ناں وگڑ کے ساندل بن گیا۔ اتھوں ہی اس علاقے دا ناں ساندل پے گیا۔ پر ایہہ گل وی یقین کرن والی نہیں۔ دوسری اس دے نال اک ہور گل کہی جاندی اے کہ سنڈا بالی جو دریا چناب دا اک پرانا ناں اے، مشہور کھوجکار ٹالمی دریا چناب نوں اسے ناں نال لکھدا تے بلاؤندا رہا اے۔ دریا چناب دا ایہہ پرانا ناں کئی ہولیاں نال ساندل دے ناں نوں پکا کردا اے پر ایہہ کہڑا ویلا اے، اس بارے کوئی علم نہیں۔
ایہہ ساریاں جانکاریاں لبھن توں بعد اک گل داعوے نال کہی جا سکدی اے کہ ساندل اک بندے دا ناں سی تے اسدے ناں دی وجہ کرکے اس علاقے دا ناں ساندل پیا تے اسدے ویلے بارے پکی تے پختہ جانکاری اے کہ ایہہ ء پو: دا سی اتے باقی سبھ روایتاں کمزور ہن۔ ایہہ دروڑ قوم دا جوان آدمی، بڑا طاقتوار سی۔ اس دی حکومت اتھے لمبے وقت تک رہی۔ اپنی اس چودھر دی وجہ نال شادل دا علاقہ بعد وچ ایہہ ساندل بار بن گیا، جہڑی کہ اج وی موجود اے۔ اسیں جہڑے ضلع ننکانہ صاحب دے وسنیک ہاں تے سانوں مان اے کہ ساڈے علاقے نوں ساندل بار دی دھنی کیہا جاندا اے۔ سانوں پنجابیاں نوں مان ہیے کہ ساڈے کول اک بڑی لمی بار اے، جس دا سبھیاچار بڑا امیر اے تے ہزاراں سال پرانا اے۔
بار
بار اس جگہ نوں کہندے ہن، جہڑی اچی ہووے، اتھے پانی نہ لایا جا سکے تے بارش دے پانی نال ہی فصل پیدا ہندی ہووے۔ دوسری دلیل ایہہ دتی جاندی اے کہ بار لفظ برانی دی وگڑی شکل اے۔ مطلب کہ اوہ غیر-آباد علاقہ جتھے صرف قدرتی بنسپتی ہی ہندی ہووے، اس نوں بار کیہا جاندا اے۔ سوہندر سنگھ ونجارا بیدی لوکدھارا وچ لکھدے ہن کہ، 'بار دا مطلب ایہو جہی ریتلی تے بنجر دھرتی اے جہڑی صدیاں توں غیر-آباد پئی ہووے۔'
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
8) وکھری پچھان
ایہہ سبھیاچار سانجھا، کھیڑے سیوا، سربت دا بھلا منگن، اپنے بازو ول دے آسرے جیؤن تے چڑھدیاں کلاں وچ رہن دا اتشاہ دین کارن بہت وچتر اے۔ پنجابی سبھیاچار وچ ساجھاں توڑنا مہنا اے۔ ماپیاں دا ستکار نہ کرنا گناہ اے۔ اس لئی پنجابی اکلا ہی بھیڑ وچ پچھانیا جاندا اے۔ ایہو کارن اے اج ساری دنیا اتے جتھے وی پنجابی پجا اے اس نے اتھے اپنے سبھیاچار نال آلے-دوآلے دے پردیسی لوکاں نوں موہ لیا اے تے اوہ لوک سبھیاچار نوں اپناؤن لئیئچیت ہی پریرے گئے ہن۔
ساندل بار
بار
بالکل ایہہ علاقہ جنگل سی۔ اتھے جنگلی جڑھی-بوٹیاں تے رکھ عامَ سن۔ پانی دا کوئی خاص پربندھ نہ ہون کارن ایہہ علاقہ کھیتی باڑی لئی ڈھکواں نہیں سی۔ اس توں علاوہ ایہہ جگہ اچی وی سی۔ اس لئی اس نوں بار آکھیا جاندا سی تے پھر اوہ سارے علاقے جو بنجر تے بے-آباد سن ، اوہ بار دے ناں نال مشہور ہو گئے تے کئی چھوٹیاں-چھوٹیاں باراں پیدا ہو گئیاں۔ جویں گوندل بار، گنجی بار، نیلی بار، مانانوالا بار تے کڈھانا بار۔ ایہہ ساریاں باراں ساندل بار دا ہی حصہ ہن۔ ایہہ اس زمانے دیاں گلاں ہن جدوں ایہہ زمیناں اتھوں دے وسنیکاں دیاں اپنیاں سن تے ایہہ ہی ایہناں دے مالک سن۔ ایہناں لوکاں نے کدی وی سپاہی تے پٹواری دا ناں نہیں سی سنیا۔ ایہہ لوک اپنی موجمستی وچ رہندے سن۔ ایہناں دے اپنے قانون تے اپنیاں ہی سوچاں سن۔ ایہہ لوک کھلھے-ڈلھ دل دے مالک سن تے ایہہ گل اج وی چلی آ رہی اے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
9) سبھیاچار ایکتا
سو پنجابی سبھیاچار اپنے قدرتی نزاریا وانگ گاؤندے دریاواں وانگ، زرخیز دھرتی وانگ رانگلا اے۔ پنجابی سبھیاچار وچ وکھ-وکھ ذاتیاں دیاں رسماں رہُ-ریتاں دے ونّ-سونے رنگ ہندے ہوئے وی اک ولکھن سمچی ایکتا اے۔ کیونکہ پنجابی سبھیاچار چار ہزار سال دیاں وکھ-وکھ پرحالات توں جم لے کے اس روپ وچ آیا اے، اس لئی اس وچ تراشے ہوئے ہیرے ورگی چمک شریشٹتا تے مانو-شدھتا آ گئی اے۔
ساندل بار
ساندل بار
مینہہ وسّ گیا باراں اُتے،
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
پنجابی سبھیاچار دے اوگن
اجوک ویلے پنجابی سبھیاچار اندر غیرملکی جاں مغربی رہتل دی گھسّ-پیٹھ دیکھن وچ عامَ ملدی اے، جویں پنجابی پہراوے دی انہوند، بیوٹی پارلر دی گنتی وچ وادھا ویاہاں لئی میرج پیلسز دی ورتوں آدی۔ پنجاب اندر پنجابی نوجوان (تقریباً 70 فیصدی) نشیاں دا استعمال کردے ہن۔ پنجابی بولی ودھ پنجابی ہی پٹھّ کری کھڑے ہن۔ اوہناں نوں پنجابی پہراوے غیر تہذیبی لگدے ہن۔ اس دے نال ہی اوہ پنجابی بولن توں شرم محسوس کرید ہن۔ پنجاب دے کل 13 کو ہزار پنڈ ہن، دوجے پاسے 8 ہزار توں ودھ بابیاں دے ڈیرے ہن۔ ہن پرشن اتپن ہندا اے کہ ایہہ ڈیریدار بابے پنجاب دی بیہتری لئی کیہو جہی کردار نبھا راے ہن؟ پنجاب وچ دستار الوپ ہو رہی اے ات 70٪ جوان نشیاں دے عادی ہن۔ کسان قرضائی ہو راے ہن اتے آتمہتیاواں کر راے ہن۔ بابیاں پاس کروڑاں دی جائداد اتے کروڑاں روپیہ والیاں مہنگیاں کاراں۔ اس دا اصل بھیت کون کڈھے کہ ایہناں بابیاں پاس اینا دھن کتھوں آ رہا اے؟
ساندل بار
ساندل بار
ربّ سوہنا فضل کرے پردیشی یاراں اُتے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
1. دھیاں دے قتل
اس تریخی حقیقت توں کوئی منکر نہیں ہو سکدا کہ بھارتی سماج اندر لوکائی دی ہو رہی سرب-پکھی لٹ-کھسٹّ نوں گرو نانک صاحب جی نے اکھیں تکیا اتے لٹ-کھسٹّ کرن والیاں خلاف آواز اٹھائی۔ حاکم گٹھ اتے مذہبی لیڈراں نوں سماج دے اجاڑ لئی دوشی ٹھہرایا۔ بابا عورت جاتی دی درسمت دیکھ آیا سی، "سو کیؤ مندا آکھیئے جتُ جمہہ راجان" مطلب جتھے اوہناں نے منکھتا نوں ایکتا دا سبق سکھایا، اس دے نال ہی لنگ-وتکرے نوں اپروان کیتا۔
ساندل بار
ساندل بار
پرانے ویلے ساندل بار دا علاقہ دلی توں لے کے ڈیرہ غازی خان تک سی تے ساندل بار دی تاریخ بالکل اوہ ہی تاریخ اے جہڑی کہ پنجاب دی اے۔ جیکر اس تاریخ دا کوئی انوکھا پہلو ہو سکدا اے، تاں اوہ ایہو ہی اے کہ شہراں نوں چھڈّ کے بار دے جنگلی علاقیاں وچ وڈیاں-وڈیاں حکمراناں نے اپنا عمل دخل ضروری نہیں سمجھیا تے بار وچ جہڑے آباد لوک سن، ایہناں نوں اوہناں اپنے ماتحت کیتا۔ ایہو وجہ سی کہ اتھوں دے مول نواسی، جنہاں نوں عامَ بولی وچ جانگلی کیہا جاندا سی، اوہناں دیاں وفاداریاں کسے انسان خاص جاں کسے وی غیرملکی حملہ آور نال نہیں رہیاں۔ کیونکہ ایہہ بار دا جہڑا جنگلی علاقہ سی، ایہہ حکومتی کرندیاں دی اکھڑجات نوں پورا نہیں سی کردا۔ ساندل بار دے جہڑے شہری علاقے سن، اوہناں اُتے اوہناں نے اپنا قبضہ ضروری سمجھیا جد کہ جنگلاں وچ اوہناں دی کوئی حکومت نہیں سی ہندی۔ ایہناں گلاں نے ہی اتھوں دیاں باری قوماں نوں اک مکسوس خوبی بخشی، جسدے تحت اوہ صرف اپنے نائکاں نوں ہی ساریاں خوبیاں دا مالک کہندے راے تے کسے باہرلے غیرملکی دے نظام دے ماتحت نہیں ہوئے۔ وڈے-وڈے شہراں اُتے حکمراناں دے قبضے راے پر جنگل دی فضا نوں کوئی فرق نہیں پیا۔ ہاں اک حل اے کہ ساندل بار دی دھرتی نے شاہی قافلے اُتے سیاح سیر و تفریح کرن والے دے پیراں دی آواز ضرور سنی تے کدی-کدی اس جنگل وچ بے تاج بادشاہاں نے وی اپنے ڈیرے لائی رکھے تے وڈے-وڈے جرنیلاں نے وی ایہناں جنگلاں وچ پناہ لینا پسند کیتا۔ تاریخ-اے-پنجاب دا لکھاری کنئیا لال ہن لکھدے ہن کہ اک وار 1796 ء وچ افغان حکمران شاہ زمان دے آؤن دی خبر سن کے رنجیت سنگھ، اس دی ماں جی تے لکھپت رائے اپنا ضروری سامان لے کے گجرانوالے دے کسے جنگل وچ جا وڑے تے ایہہ جنگل ساندل بار دا سی ۔ اسے طرحاں پنجاب دی تاریخ دے حوالے نال ہور گل ملدی اے کہ شاہ زمان نے 1855 بکرمی وچ، جدوں ٹھنڈھ دا موسم سی، ادوں سہنچی خاں دے قتل دا بدلہ لین لئی کابل توں بڑی وڈی فوج نال پنجاب اُتے چڑھائی کیتی تے سکھ جنگلاں وچ جا وڑے۔ نرا-پرا ایہہ ہی نہیں ایہناں جنگلاں وچ صوفیاں تے درویشاں دے ڈیرے وی راے ہن تے اوہناں نے اتھوں لوکائی نوں انسنیت دا شندیس دتا۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
1. دھیاں دے قتل
بھرون-قتل، جو کہ دھیاں نوں جمن توں پہلاں ہی ککھّ وچ مارن نوں کیہا جاندا اے۔ اس انانسانی ککرم کرن وچ پنجاب دے لوک وی موہلوی قطار وچ ہن۔ ایہہ جان کے وی دکھ ہندا اے کہ جس دھرتی اُتے گروآں نے گربانی دے مہان اپدیساں دی رچنا کیتی تے پرچاریا، اس دھرتی تے دھیاں دا قتل ودھ ہو رہا اے۔
ساندل بار
سکندر دا حملہ
ساندل بار دی دھرتی دا ذکر سکندر یونانی ، جس دا ویلا 330 ق م دا اے، اوہناں دے فوجی معرکیاں وچ وی ملدا اے، جدوں اوہ پنجاب اُتے حملہ آور ہویا تے اس نوں منہ دی کھانی پئی۔ تاریخی طور اُتے ایہہ اوہو ہی ساندل بار اے جتھے اس نوں سبھ توں زیادہ نقصان اٹھاؤنا پیا۔ اتھوں دے لگے پھٹّ اس نوں اگانھ ترن توں ورزدے راے تے اخیر اوہ اتھوں ہی پھر-پھرا کے پنجاب توں سندھ تے سندھ توں واپس وطن چلا گیا۔ ساندل بار دے لوک باہر دے حملہ آوراں نوں ملیچ سمجھدے ہوئے اوہناں نوں چنگا نہیں سن جاندے کیونکہ ایہہ آزاد رہن دے عادی سن۔ ایہناں لوکاں دا اپنا سبھیاچار تے اپنے قانون سن۔ سکندر دے ویلے دے سنیاسیاں دی گل بات توں وی پتہ لگدا اے کہ ایہہ لوک سکندر نوں ملیچ سمجھدے سن۔
میرے دیش تے میریا مالکا،
کوئی اترے نہ عذابِ۔
تیرا وسے کعبہ سوہنیا، میرا وسدا رہے پنجاب۔
پنجاب دی تے ساندل بار دی تاریخ اکو ہی اے۔ میں اس دھرتی اُتے کجھ غیرملکی حملہ آوراں دے حملیاں دا ذکر کرنا چاہندا ہاں، جتھوں تہانوں ایہناں دی زندگی بارے ہور چنگی طرحاں پتہ لگیگا کہ ساندل بار دی جانگلی قوم کنی دلیر، تکڑی تے غیرت مند سی۔ ساندل بار دے باری لوک قد دے لمے، خوبصورت چہرے، چوڑے سینے تے اچے لمے گبھرو جوان سن۔ پنجاب دی دھرتی اُتے سبھ توں پہلا حملہ مصری فرعون اوسرس نے تے دوجا حملہ شام ملک دے بادشاہ نے کیتا، ایہہ جنگ انیں خطرناک سی کہ اس دے صرف 20 سپاہی ہی بچے، جنہاں نوں لے کے اوہ اپنی جان بچا کے نسّ گیا، باقی سارے سپاہی مارے گئے۔ تیسرا حملہ مسٹوریئس نے تے چوتھا حملہ 538 ق م وچ ایران سائرس نے کیتا۔ ایہہ حکمران وی صرف 7 سپاہی بچا کے واپس چلا گیا تے باقیاں دا حشر وی پہلاں جیہا ہی ہویا۔ اس توں بعد ایران دا دارا اتھے آ وڑیا تے اتھوں ذلیل ہو کے نسن لئی مجبور ہو گیا۔ اس کرکے میں پنجاب دی خاک نوں سلام کردا ہاں، جسنے غیرملکی حملہ آوراں نوں بہت برے دن وکھائی تے نال دی نال ایہناں الفاظاں نال اس دھرتی دی شان بیان کردا ہاں کہ اس نے سری رام چندر جی دے پیر چمے جدوں اوہ بنواس دے ویلے اس پاسے نوں آ نکلے سن۔ لون دیاں پہاڑیاں دی مہک اج وی پرنے راہاں 'چوں اٹھدی اے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
مدھ پردیش دے رہِ چکے وزیر اعلیٰ پنڈت روی شنکر سکول دے آکھے بولاں نوں یاد کریئے اوہ آکھدے ہن :
"پنجابی، پنجابیاں دی شان اے۔ پنجابی، پنجابیاں دی ماتر بولی اے۔ اس توں بنھاں اوہ اپنے بیت گئے ویلے نالوں کٹے جانگے۔ بنھاں پنجابی، پنجاب نہیں راے گا، ہور کجھ بھاویں بن جاوے۔"
اک ہور انگریز ودوان ڈاکٹر۔ اے۔سی۔ ولنر دے کرے بچن ساڈے لئی پریرنا دندے ہن اتے سانوں ماں بولی دی اہمیت بارے جانو کرواؤندے ہن :
ساندل بار
تزک بابری وچ ذکر
مغل بادشاہ بابر دی سوے-جیونی تزک بابری وچ لکھیا خوشاب، چناب تے پیرے دا علاقہ جہڑا کئی سالاں تو امیر تیمور دی حکومت وچ رہا سی، اس لئی بابر نے حکم دتا سی کہ اس علاقے دے کسے وی وسنیک نوں نہ کوئی دکھ دتا جاوے تے نہ ہی اوہناں دے بھیڈ، بکری تے مجھّ-گاں نوں کسے دی ملکیت سمجھیا جاوے۔ اس دی دوسری وجہ ایہہ سی کہ جنجوعہ قوم دے 23 سالا نوجوان سردار ملک ہست نے بابر دی بادشاہت قبول لئی سی۔ بابر نے اس علاقے دا دوجی واری تذکرہ ادوں کیتا جدوں ہندال جمیاں۔ ہندال ادوں پیدا ہویا جدوں بابر نے ہندوستان فتح کیتا۔ اسے وجہ کرکے اس دا ناں ہندال رکھیا گیا۔ اتھوں ہی اس دی پیدائش دی خبر سن کے اک بڑی وڈی دعوت دتی اس توں بعد سارا چناب دا علاقہ ، جو ساندل بار سی، حسین کرار نوں دے دتا۔ کسے وی علاقے دی شانو-سوکت دا اندازہ اتھوں دے ادیباں دیاں نسراں تے نظماں توں، شاعراں دیاں لکھتاں توں تے کھوجکاراں دیاں لکھتاں توں لگایا جا سکدا اے۔ ساندل بار دا علاقہ اس حوالے نال پاکستانی پنجاب دے دوسرے علاقیاں توں بہت اگے اے۔ اسدی وجہ ایہہ اے کہ ساندل بار دا ذکر اتھوں دے بادشاہاں دیاں حکومتاں، سفرنامیاں تے ماجی دے جہڑے شوپھی تے شاعر سن، اوہناں دے کلاماں وچ وی ملدا اے۔ اتھوں ایہہ وی معلوم ہندا اے کہ ساندل بار دا علاقہ لوک قدراں دا اک بہت وڈا مرکز سی۔ تاریخ دے ہر دور وچ حکمراناں تے اہل-اے-قلم لوکاں نے ساندل بار نوں پرکشش پایا۔ اسیں اتھے تھوڑے جہے تاریخی تے ادبی حوالے پیش نیں۔ تزک بابری وچ بابر دے نیڑے ساندل بار دے علاقے دا ذکر کجھ چناب تے چنیوٹ دے حوالے نال اے۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
"پنجابی شاعری دی اپنی ہی سندرت
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
شاہنامہ فردوسی وچ وی ساندل بار دا ذکر بڑے خوبصورت شبداں وچ ملدا اے۔ کیمبرج ہسٹری آف انڈیا وچ ایہہ حوالہ موجود اے کہ پھردوسی وی اس علاقے نوں ہندوستان دا علاقہ نہیں سی مندا بلکہ اس نوں علیٰحدہ علاقہ مندا سی۔ اوہ ہندوستان دی تقسیم اپنے شاہنامے وچ کجھ اس طرحاں کردا اے:-
1۔کابل کا شاہزادہ
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
اے۔ اس دی بولی ہندی تے اردو نالوں ودھیرے
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
2. سندھ کا شاہزادہ
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
پرانے اے۔ اس دی بمباولی پینڈو جیون تے
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
3. ہند کا شاہزادہ
4. کشمیر کا شاہزادہ
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
پنجابی شاعری ودھیرے لوکک جاں
روحانی پریم دے گیت گاؤندی اے۔"
لکھاری رونیت کور دے شبداں وچ "جو بچہ اپنی ماں دا ستکار کردا اے، اوہ دوجیاں دیاں ماواں دی وی قدر کردا اے۔ پر جو ہورنا دیاں ماواں دا ستکار کردے ہن، اوہ اپنی ماں دا نرادر نہیں کر سکدے۔"
"پنجابی بولی سرب پکھاں توں ہور بولیاں دے مقابلے اک مکمل بولی اے، تاں پھر اسیں پنجابی ماں بولی ول پٹھّ کیوں کری کھڑے ہاں؟ اجوکے ویلے دنیا بھر وچ بولیاں جان والیاں بولیاں وچ پنجابی 10ویں وڈی بولی اے۔ دنیا اندر مانتا حاصل 6900 بولیاں وچوں پنجابی دسویں وڈی بولی بن گئی اک اک گرو والی گل اے، کینیڈا وچ پنجابی چھیویں سبھ توں زیادہ بولی جان والی بولی اے۔ وینکوور، بی سی۔ دے علاقے وچ چینی بولی توں پچھوں پنجابی تیجے نمبر اُتے بولی جاندی اے۔ سری اتے ایبٹم پھورڈ وچ اس دا دوسرا ستھان اے۔"
3. پنجابیاں اندر جات ابھیمان
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
اتھوں تہانوں صاف پتہ لگدا اے کہ ساندل دا علاقہ کناں امیر، خوبصورت تے لما-چوڑا سی، جس اُتے اتھوں دے لوکاں تے وکھ-وکھ غیرملکی لوکاں اُتے حکومتاں کیتیاں پر ایہہ ہندوستان دا علاقہ کدے نہیں سی۔
وارث شاہ دا سماں 1722 ء توں لے کے 1798 ء تک اے، اوہناں وی اپنے خوبصورت کلام وچ ساندل بار نوں بڑے رنگ تے خوبصورتی نال جگہ دتی اے۔ اوہ لکھدے ہن :-
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
سکھ لہر پنجاب اندر شروع ہوئی۔ گرو نانک دیوَ جی دے پہلے بول ہی گٹھ ونڈ دے خلاف اک غرض سی :
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
ہیر جائ کے آکھدی بابلا وے،
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
2. پنجابیاں دی پنجابی بولی ول پٹھّ
"ن کو ہندو ن مسلمان"
مطلب ساری منکھتا اک اے اتے اس نوں جات-پات جاں اوچ-نیچ دیاں شرینیاں وچ ونڈنا جاں مانوتا دی گٹھ ونڈ کرنی ٹھیک نہیں۔
اج تد ہی کوئی لہر، لوک لہر بن سکدی اے، جے آپس وچ فرقو بھاوناواں نہ ہون، جات-پات دی نفرت نہ ہووے اتے سبھ دا مقصد سانجھا ہووے۔ پنجابیو! اپنے آپ نوں اک ربّ دی جوت سمجھو، سبھناں جیاں اندر اک پرماتما دی جوتِ اے، پھر کوئی اچا نیواں جاں وڈا چھوٹا کویں ہو سکدا اے؟
جاتِ کا گربُ ن کرِ مورکھ گوارا۔۔
اسُ غرب تے چلہہ بہتُ وکارا۔۔
اوہ مورکھ! جات ابھیمان نہ کر۔ اس جات دے ہنکار وچوں وکار ہی پیدا ہندے ہن۔
4. پنجابیاں وچ نشیاں دی ادھک ورتوں
نشیاں متعلق چرچہ سارے دنیا اندر اے اتے وکھ-وکھ لوکاں ولوں کئیاں وچ تماکو (تمباکو) دی ورتوں خلاف پرچار وی ہندا اے۔ دوسرے پاسے تمباکو دے ویوپار کرن والے ویوپاری لوک اس دے پیداوار تے وکری توں چوتھا منافع کھٹّ راے ہن۔
ڈاکٹر دلجیت سنگھ جی دسدے ہن کہ "سبھ توں ودھ خطرہ نشئیّ بندیا دے گھر نوجمے بچے دے جماندرو روگی ہون توں اے۔ اس بیماری نوں فیٹل ایلکوہلک سڈنرم (ایس۔اے۔ایس۔) کہندے ہن۔ ایہہ روگ اوہناں ماں-باپ دے بچیاں اندر ودھیرے ہندا اے، جیکر اوہ دونوں ہی شراب دا سیون کردے ہن۔ ایہناں دے بچیاں وچ جماندرو ااہلیت بھیانک قسم دی ہندی اے۔"
کوئی سماں سی ، پنجاب سارے بھارت وچوں سرمر صوبہ منیا جاندا سی۔ اتھوں دے گبھرو، پنجابناں اتے اتھوں دے کرساناں دے جسمانی بل اتے خوبصورتی توں سبھاوک سارے
ساڈے اج دے گیت کار وی پنجابی لوکاں نوں شراب پین لئی پریر راے ہن۔ اتھے ہی بس نہیں، گیت کار تاں شراب پی کے ہنسک ہون نوں وی پنجابی ورثہ دسّ راے ہن :
بھلدی نہیں خوشبو گھر دی کڈھی دی۔ (سکھشندر شندا)
سوفیاں دا کاہدا ہندا ویاہ نی،
پیگّ لاؤن دے سوہنیئے۔ (مس پوجا/بائی امرجیت)
دیسی دا گڑا لا کے،
مچھاں نوں وٹّ چڑھا کے،
کرنا اج قتل جٹّ نے پی کے پہلے توڑ دی۔
کی ساڈے دیش-بھگتاں نے اجیہا دیش سرجن لئی پھانسی دے رسے چمے سن، جتھے لوٹو لوک سیاسی طاقت ہڑپن لئی لوکاں نوں نشہ ہتھیں ونڈن، ووٹاں خریدن اتے اپنے پریواراں نوں ہی سیاسی گدیاں پرے طور اُتے بخش دین؟
5. پنجابیاں وچ ہتھیں کرت کرنا الوپ
جدوں وی کدی سکھ دھرم دے مڈھلے نظریات دی وضاحت ہندی اے تاں اس نوں مختصر وچ تن حصےآں وچ ونڈ کے دسیا جاندا اے - پہلا نام جپنا، دوسرا ونڈ چھکنا، تیجا کرت کرنی۔ کارل مارکس اتے لونن دے فلسفے اندر نام جپنا اتے ادور پرکھ نوں منفی کرکے باقی دو اصول منے گئے۔ اس دا مطلب ایہی اے کہ ہر انسان نوں کرت کرن دی مہانتا مننی چاہیدی اے۔
ساڈے لوکاں نوں ودیساں وچ جا کے ہتھیں کرت کرن دی مہانتا بارے پتہ لگا۔ جو لوک پنجاب وچ جات ابھیمانی سن، اوہناں دا ابھیمان ودیساں وچ آ کے ٹٹا۔ اک گل واضع اے کہ جیکر پنجاب دے لوکاں وچ ہتھیں کرت کرن دی مہانانتا ودھ جاوے اتے جات-ابھیمان گھٹ جاوے تاں پنجاب دے لوک مکھی رہِ سکدے ہن تے گزارا وی ممکن ہو سکدا اے۔
6. پنجاب وچ سادھاں (سنتاں) لئی اتھاہ عقیدت
پنجاب توں باہر ہندو سماج دے کجھ سوآمی جاں سادھ چرچت ہوئے اتے اوہناں نوں وڈے-وڈے ککرم کرن کرکے پولیس نے گرفتار کیتا اے۔ اک دکھن علاقے دا سوآمی نتیانند، جس دے ودیساں وچ وی مرکز قائم کیتے ہوئے ہن، نوں اپریل جاں مئی 2010 وچ سولن (ہماچل پردیش) توں گرفتار کیتا گیا۔
جون 6، 2007 دے دیش سیوک اخبار مطابق پنجاب وچ چھوٹے تے وڈے ڈیریاں دی گنتی اٹھ ہزار توں ودھیک اے۔ اخبار نے ایہہ وی لکھیا اے کہ پنجاب دے غیر-جٹّ لوک زیاداتک رادھا سوآمی، سچا سودا، دویا جیوتی، نکئی نرنکاری، تنیاراں والا آدی ڈیریا وچ جاندے ہن۔ ایہناں ڈیریاں دے سنت جاں بابے گرمتِ وچاردھارا دے الٹ پرچار کردے ہن۔ اس حقیقت وچ وی سچائی اے کہ ڈیرہ سچا سودا دے 70 فیصدی عقیدت مند دلت پریواراں نال تعلقات رکھدے ہن۔ پنجاب دے ہندو لوک رادھا سوآمی ڈیرے دے عقیدت مند ہن۔
شاید پنجابیاں دے سبھیاچار دا اٹٹ انگ ہی بن گیا اے کہ سادھاں-سنتاں پرتِ اتھاہ عقیدت رکھی جاندی اے۔ اس بارے شروع وچ الیکھ ہویا اے کہ دنوں-دنوں ڈیریاں دی گنتی ودھ رہی اے۔ جے اک ڈیریدار دی ستو ہندی اے تاں کئی وار اس دی گدی دے وارث دو-دو جاں ودھ بن جاندے ہن۔ نتیجہ ایہہ ہندا اے کہ اک ڈیرے دی تھاں دو جاں تن نویں ڈیرے قائم ہو جاندے ہن۔ سال 2003 دے شروع وچ وینکوور دے اک پنجاب اخبار دی خبر سی کہ مالوے دے نوں پنڈ تے بابے چھیالی، مطلب ہر پنڈ وچ اوسط پنج بابے ہونگے۔ اس توں اندازہ لگ سکدا اے کہ مالوے وچ بابیاں دی منہا ودھیرے اے۔
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
تیرے ناؤں توں گھول گھمائیاں میں۔
پنجابی سبھیاچار دے گݨ تے اگݨ
6. پنجاب وچ سادھاں (سنتاں) لئی اتھاہ عقیدت
اج ڈیریداراں تے سادھاں دے پاکھنڈاں نوں جگّ-جاہر کرن لئی بے انت لیکھ اتے کتاباں لکھیاں گئیاں ہن۔ پر جے کوئی ہن وی پاکھنڈ پار کے لوکاں نوں مورکھ بناؤنا چااے تاں ممکن اے، کیونکہ لوکاں اندر بھرم اتے وہم نے پکی تھاں بنائی ہوئی اے۔ ہن ایہہ گل وی جگّ ظاہر ہو چکی اے کہ اکالی دل (بادل) ولوں سرسا دے ڈیرے دے مکھی نال خفیہ سندھی ہوئی سی کہ اوہ تاں ہی چوناں وچ تعاون دیویگا، جیکر اس ولوں صلابت پورے وکھے گرو گوبند سنگھ جی دا سوانگ رچا کے کیتے تقریب خلاف کیتا کیس واپس لیا جاوے۔
7. نقلی ویاہ جاں پیپر میرجز
کی اس نوں پنجابیاں دا سبھیاچار آکھانگے؟ بہتے لوکاں نوں ایہناں ہو راے ویاہاں نوں جان کے شرم وی آؤندی ہوویگی۔ پر ایہہ سچائی اے کہ اج وی نقلی ویاہ ہو راے ہن تے کئی وار انجھ ہندا اے کہ نقلی ویاہ رچاؤن والے امیگریشن والیاں دے اکھیں گھٹا پاؤن وچ کامیاب ہو جاندے ہن تے اصلی ویاہ کراؤن والے امیگریشن محکمے ولوں لئی جاندی انٹرویو وچ فیل ہو جاندے ہن اتے وکیلاں دی مدد نال سماں کامیاب ہندے ہن۔ ایہہ پیپر-ویاہ خفیہ نہیں، سگوں ایہناں بارے اخباراں وچ پڑھیا جا سکدا اے۔ اشتہار وچ آکھیا جاندا اے کہ وٹا-سٹہ وی ہو سکدا اے، نہیں تاں پیپر -میرز وی کیتی جا سکدی اے۔ کجھ سال پہلاں پنجاب دے منڈے/کڑیاں منگیتر بن کے وی کینیڈا آ سکدے سن، پر سرکار نے ایہہ سہولت بند کر دتی تے صرف ویاہ رچا کے ہی امیگریشن مل سکدی اے۔ پیپر میرز دی کاڈھ نویں اے۔
ایہہ وی سنن وچ آیا اے کہ کئی پریواراں والیاں اپنے بچیاں نوں (مطلب بھیناں-بھراواں نوں) پتی-بیوی بنا کے ودیش لیاندا اتے اوہناں دے نام تے سرناویں بدل دتے جاندے ہن۔ اس نقلی ویاہ رچاؤن والیاں نے اپنا دھندا ہی بنا لیا اے۔ کئی وار غریب پروار زمین جائداد ویچ کے 20 توں 30 لکھ اکٹھا کردے ہن اتے ویاہ رچاؤندے ہن۔ اس ویلے اوہناں دا سبھ کجھ اجڑ جاندا اے۔ جدوں غیرملکی لاڑی جاں لاڑا سپانسر ہی نہیں کردا۔
حوالے
گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
ساندل بار
شاہنامہ وچ ذکر
لاساں پٹّ دیاں پائِ کے باغ کالے،
پینگھاں شوق دے نال پینگھائیاں میں
میری جان بابل جیوے دھول راجا،
ماہی مہیں دا ڈھونڈ لیائیاں میں۔
حضرت سلطان باہو دے کلام وچ
حضرت سلطان باہو دا دور 1629 توں لے کے 1690 تک اے، اوہناں وی اپنے کلام وچ ساندل بار دی مشہور لوک داستان ہیر رانجھا نوں بڑی سوہنی تے ستھری جگہ دتی اے۔ اوہناں لکھیا اے :-
ڈوئکر
ڈوئکر گانواں دے ٹبر دا اک نکے توں مدرے ناپ دے ہرناں دا اک نکا ٹبر اے۔ ایدے وچ 21 ونڈاں نیں۔ ڈوئکر شبد ڈچ بولی دا اے جیدا مطلب اے چھال مارنوالا۔ ایہ چھل مارکے چاڑیاں وج لک جاندا اے۔ ایہ افریقہ دے دکھنی صحرائی تھانواں دا واسی اے۔
ساندل بار
حضرت سلطان باہو دے کلام وچ
بے ادباں نا سار ادب دی،
نال غیراں دے سانجھے ہو۔
کدی ن تھیون کانجے ہو۔
جہڑے مڈھ قدیم دے کھیڑے ،
کدی ن ہوندے رانجھے ہو۔
جیں حضور ن منگیا باہو،
دوہیں جہانیں وانجھے ہو۔
حافظ برخوردار دے کلام وچ
حافظ برخوردار دا دور 1620 توں لے کے 1700 ء تک سی۔ اوہناں نے اورنگزیب عالم گیر دے دور وچ مرزا-صاحباں دا قصہ لکھیا۔ اوہناں نے اس قصے نوں ساندل بار دے علاقے دا قصہ کیہا۔ اوہ لکھدے ہن:-
صاحبہ ناں مرزے کھرل دا،
ہویائی بہت پیار۔
مرزا دندا پاسنیں،
دو ندیاں وچکار۔
نیلی آئی زوم تے،
کاہی صندل بار۔
اس جنگی لائے کپڑے،
نالے خوب ہتھار۔
تسی اتھوں اندازہ لا سکدے ہو کہ ساندل بار دی دھرتی کنیھ امیر تے تکڑی دھرتی اے کہ اس دا ذکر اتھوں دے ادب دے حوالے نال موجود اے۔
ساندل بار دی دھرتی کنیھ پرانی اے، اس گل دا اندازہ تسیں اتھوں لا سکدے ہو کہ ساندل بار دا جہڑا قدیم-ترین کھنڈر اے ، جو ننکانہ صاحب توں دو ک م دور اے، مشرق والے پاسے ملیا اے۔ اس جگہ تے چھوٹے-وڈے کھڈے ہون کارن اس جگہ دا ناں کھڈاں والا پے گیا۔ ایہہ ساریاں قبل مسیح دیاں کھنڈرات نے تے دوجی گل شاہ کوٹ ، جو ننکانہ صاحب دی تحصیل اے، اتھوں پنجویں صدی وچ سکیاں دا بھریا زنانی طرز دا برتن ملیا سی تے اس وقت ایہہ ضلع جھنگ وچ شامل سی۔ جھنگ دے اس ویلے دے ڈپٹی کمیشنر کیپٹن بک سن۔
پنجاب دیاں مشہور لوک داستاناں ، ہیر-رانجھا، سوہنی-مہینوال تے مرزا-صاحباں ساندل بار دی دھرتی اُتے ہی ہوئیاں۔ اتھے صرف نریاں-پریاں عشقَ-مشک دیاں کہانیاں ہی نہیں بنیاں سگوں بڑے وڈے صوفی بزرگ، بڑے دلیر سورمے وی اس دھرتی نے پیدا کیتے۔ ساندل بار دے ضلع شیخوپورا وچ سری گرو نانک دیوَ جی پیدا ہوئے۔ شیخوپورا دے نال ہی جنڈیالا شیر خاں وچ ہیر دے لکھاری وارث شاہ دا جم ہویا۔ یوسف زلیخا دے لکھاری مولوی عبدالستار دا جم وی شیخوپورا وکھے ہی ہویا، ایہہ سارا علاقہ ساندل بار دا اے۔ اس توں علاوہ سلطان باہو، راجا پورس، ویرو رسل، بھگت سنگھ، رائے احمد خاں کھرل، مراد فتیانہ، بہادر شاہ دی ماں، جنرل بخت خاں، دلا بھٹی، رائے بلار، میاں بہادر بلوچ، نقرہ بلوچ میاں راجا وغیرہ اوہ لوک ہن، جو اتھے جمے-پلے جاں کسے طرحاں اس دھرتی نال اوہناں دا تعلق رہا۔ ایہناں 'چوں کئی شاعر، آزادی سنگرامی تے کئی مذہبی کھیتر نال متعلق ہن۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دیاں باراں
چک 146 گ ب
چک 146 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
کریمیائی اوبلاست
30 جون، 1945 کو کریمیائی اوبلاست نوں کریمیائی خودمختار سوویت اشتراکی جمہوریہ نوں ختم کر کے قائم کیتا گیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:1945ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:یوکرین سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:یوکرین گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:یوکرین دی تریخ گٹھ:یوکرین دے خودمختار لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:یوکرین دے اوبلاست گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:کریمیا دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:کریمیا
نواب سکندر بیگم
نواب سکندر بیگم (پیدائش: 10 ستمبر 1817ء– وفات: 30 اکتوبر 1868ء) ریاست بھوپال د‏‏ی دوسری بیگم بھوپال (یعنی دوسری خاتون حکمران) سن۔
پیدائش تے ابتدائی حالات
سکندر بیگم د‏‏ی پیدائش بروز بدھ 28 شوال 1232ھ/ 10 ستمبر 1817ء نو‏‏ں گوہر محل، اسلام نگر، بھوپال وچ ہوئی۔ اُس وقت ریاست بھوپال اُتے نواب غوث محمد خان بہادر د‏‏ی حکومت قائم سی۔ سکندر بیگم د‏‏ی والدہ پہلی بیگم بھوپال نواب قدسیہ بیگم سن جو 1818ء وچ بیگم بھوپال بنیاں۔ سکندر بیگم دے والد عالی جاہ ناصر الدولہ نواب ناصر محمد خان سن جو رئیس ریاست بھوپال سن ۔1233ھ/1818ء وچ سکندر بیگم دے والد ناصر الدولہ نواب ناصر محمد خان نے انتقال کیتا تاں نواب قدسیہ بیگم بیگم بھوپال دے عہدے تو‏ں تخت نشاں ہوئیاں۔ محض 8 سال کيت‏یاں سن کہ والد دا سایہ سر تو‏ں اُٹھ گیا۔ اپنی والدہ نواب قدسیہ بیگم دے زیر سایہ پرورش پاندی رہیاں۔ اُس زمانے دے ممتاز علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ فنونِ سپہ گری سیکھے۔ سیاسی تعلیم نواب قدسیہ بیگم دے وراء حکیم شہزاد مسیح، میاں کرم محمد خان تے راجا خوشوقت رائے د‏‏ی نگرانی وچ حاصل کيتی۔ ابتداً پردہ وچ رہدیاں سن لیکن جدو‏ں نواب قدسیہ بیگم نے پردہ نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا تاں سکندر بیگم نو‏‏ں وی پردے تو‏ں منع کر دتا۔
ازدواج
شیرخوارگی دے زمانہ وچ ہی اُنہاں د‏‏ی نسبت اُنہاں دے چچا زاد نواب منیر محمد خان تو‏ں کردتی گئی سی جو اک عرصے بعد ختم ہوئے گئی۔ اِس دے بعد نواب جہانگیر محمد خان بہادر تو‏ں نسبت قرار پائی تے 18 اپریل 1835ء نو‏‏ں قلعہ اسلام نگر، بھوپال وچ نکاح ہويا۔نواب جہانگیر محمد خان بہادر 9 دسمبر 1844ء نو‏‏ں 26 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوئے۔
وفات
سکندر بیگم نے بروز جمعہ 13 رجب 1285ھ/ 30 اکتوبر 1868ء د‏‏ی شام بعارضہ گردہ انتقال کیتا۔ اُس وقت عمر 51 سال 1 ماہ 20 دن شمسی سی۔
حوالے
گٹھ:1817 دے جم گٹھ:1868 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:بھوپال گٹھ:بھوپال د‏‏ی بیگمات گٹھ:بھوپال دے نواب گٹھ:مدھیہ پردیش گٹھ:مسلم حکمران
رحیم یار خاں
رحیم یار خاں پنجاب پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل رحیم یار خاں دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع رحیم یار خاں تے تحصیل رحیم یار خاں دا راجگڑھ اے ۔
تریخ
ایس شہر دا مُڈھ 1875 وچ رکھیا گیا سی ۔ ایہدا پہلا ناں نوشہرا سی ۔1881 وچ ایہدا ناں بدل کے رحیم یار خاں رکھ دتا گیا ۔ رحیم یار خاں نواب خاندان دا اک شہزادہ سی ۔
سکندر دور
الیگزینڈر یودقا تے فاتح جدو‏ں اوہ ملتان شہر, جو اس دے اولیاء د‏‏ی طرف تو‏ں ناں تو‏ں جانیا جاندا اے, وچ داخل ہويا سی ۔ اوہ انہاں دے مشہور جنرلاں دے اک مقرر علاقے اُتے حکومت کرنے۔ رحیم یار خان تے پڑوسی شہراں الیگزینڈر دے جانشیناں د‏‏ی حکومت دے تحت آیا۔ اپنے اقتدار نو‏‏ں ملتان دے شہر تو‏ں سکھر تک پھیلاؤ (تو Poros دے طور اُتے کہیا جاندا اے ) اوہ پورس (Poros) د‏‏ی لڑائی وچ پورس د‏‏ی طرف تو‏ں چیلنج کیتا گیا سی تے شکست دتی۔ اس دے نال الیگزینڈر دور نو‏‏ں ختم کرن لئی آئے۔
بدھ مت دور
بدھ سلطنت دا أغاز اشوکا د‏‏ی قیادت وچ کیہ گیا سی ۔ طاقت تو‏ں انہاں دے وسائل اُتے قبضے د‏‏ی جدوجہد دے دوران انہاں نے برصغیر دے تقریبا تمام حصےآں اُتے حملے کیتے. اس علاقے وچ اوہناں دا اثر و رسوخ ہن وی اے ۔ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں معلوم نئيں اے لیکن ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ رحیم یار خان 493 AD تو‏ں پہلے اس سلطنت دا حصہ سی ۔
رائے خاندان
رائے خاندان سندھ تو‏ں تعلق رکھدا سی تے اوہ 493 دے ارد گرد اقتدار وچ آنے. رائے خاندان دا راجا Divaji حکمران سی ۔ انہاں نے اپنے دور وچ ضلعے تے قصباں دے نظام نو‏‏ں فروغ دتا۔ رائے خاندان نے سندھ تے ملتان، بہاولپور، رحیم یار خان د‏‏ی طرح موجودہ شہراں سمیت ارد گرد دے علاقے وچ تقریبا 150 سال حکومت کیت‏‏ی۔
عرب تے اسلامی دور
عرب اس دور وچ تجارت کردے سن ۔ سندھ دے حکمران راجا داہر دے لوکاں نے دیبل (موجودہ کراچی) کےقریب کچھ عرب تاجراں نو‏‏ں پرت لیا. تے انہاں دے جہاز دے عملے نو‏‏ں پابند سلاسل کر دتا. اوہدی خبر حجاج بن یوسف تک پہنچی تاں اس نے اپنے بتھیجے محمد بن قاسم نو‏‏ں راجا داہر د‏‏ی سرکوبی دے لئی 712ع وچ سندھ بھیجیا.محمد بن قاسم نے اس علاقے وچ داخل ہوک‏ے راجا داہر نال جنگ کيت‏ی تے فاتح ٹھہرا. اوہ مسلسل علاقے فتح کردا ہويا سکھر, ولھار,اچ شریف تو‏ں ہُندا ہويا ملتان تک پہنچیا. اس نے لوکاں وچ عدل وانصاف نو‏‏ں فروغ دتا .برصغیر وچ اسلام سب تو‏ں پہلے سندھ وچ محمد بن قاسم نے روشناس کرایا. اسی لئی سندھ نو‏‏ں باب السلام کہیا جاندا اے.
یمینی خاندان
یمینی خاندان نے ترک نژاد اے تے فارس تے شمالی بھارت د‏‏ی وڈی حد تک شامل نيں۔ غزنی دے محمود نے اس سلطنت د‏‏ی تاجپوشی حکمران سی اگرچہ ایہ سبکتگی د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کیتا گیا سی ۔ د‏‏ی Sebuktigin بیٹے محمود، سلطنت Oxus دریا تو‏ں وادئ سندھ تے بحر ہند تے وی مغرب وچ بڑھاندے وسیع کیتا۔ حلف مندر حملہ محمود تے اے کہ مقرر Karamatian لوکاں دے بعد تخت۔ برصغیر وچ Yemini خاندان عباسی خلیفہ عبد عباس امام حاکم دے زیر اثر سی ۔ 1366 وچ AD دے امیر سلطان احمد II مصر تو‏ں برصغیر ہجرت تے Derawar فورٹ دے علاقے وچ آباد ا‏‏ے۔ اوہ Moguls تے Ghauris د‏‏ی طرف تو‏ں کامیاب کیتا گیا۔
داؤد پوتا اثر و رسوخ
1540 وچ بہاولپور دے علاقے وچ داؤد پوتا قبیلے دی طاقت وچ کافی اضافہ ہويا۔ داؤد پوتاقبیلے دے امیر بہادر خاں عباسی ایتھے اقتدار وچ آئے ۔ ریاست بہاولپور دے چھوٹے principalities wielded. امیر محمد مبارک خان عباسی 1702 وچ اقتدار وچ آئے ، اک قابل کمانڈر تے رہنما سن ۔ اوہناں دے دور وچ کلہوڑا خاندان نال کئی لڑائیاں ہویاں ۔ اوہناں دا پُتر صادق محمد خاں (1723–1746) 1723 ء وچ خدا یار خاں کلہوڑا دے نال اک لڑائی وچ ہلاک ہو گیا ۔ امیر محمد بہاول خاں (1746-1749) 1746 وچ تخت اُتے بیٹھا ۔ مختصر دور وچ اوہناں نے بہاولپور، قائم پور، حاصل پور، ترنڈا تے احمد پور لما دے شہر تعمیر کروائے ۔
پاکستان دے قیام توں مگروں
امیر بہاول خان سوم د‏‏ی موت۔ صادق محمد خان III (1852–1853) نے امیر دے طور اُتے تاج پہنایا گیا سی ۔ سنبھالنے حکمران جہاز اُتے انہاں نے پرنس حاجی خان تے انہاں دے بھائی نو‏‏ں تک ہی محدود اے تے انہاں تو‏ں سختی تو‏ں علاج کیتا۔ بہاولپور فوج د‏‏ی زیادہ تر ڈی موبلائزڈ کیتا گیا سی ۔ تمام گرانٹ، حقوق تے داٶد پوتاز تے ہور معمول دے اخراجات دے دعوےآں نو‏‏ں کم تے ختم کر دتا گیا سی ۔ ایہ واقعات امیر غیر مقبول بنا دتا۔ 29th ربیع ثانی، 1269 ھ، فتح گڑھ قلعہ اُتے رات نو‏‏ں حملہ کیتا گیا سی ۔ پرنس حاجی خان، جو قیدی دے طور اُتے رکھیا گیا سی، آزاد تے خانپور کٹورا لیایا گیا سی ۔ حاجی خان نے کسی مزاحمت دے بغیر احمد پور وسطی وچ داخل ہويا تے صادق محمد خان III قید کر دتا گیا سی ۔ پرنس حاجی خان جنہاں نے فتح خان دے عنوان گرہن 1853 تو‏ں لے ک‏ے 1858 ء وچ ریاستی حکومت کیت‏‏ی۔ پرنس رحیم یار خاں بہاول خان IV (1858–1866) دے طور اُتے انہاں دے والد مرحوم امیر فتح خان عباسی، کامیاب ہو گئے۔ اوہ تے 25 مارچ نو‏‏ں زہر سی مر گیا۔ I866. امیر بہاول خاں IV د‏‏ی موت، سر صادق محمد خان IV تاج پہنایا جدو‏ں اوہ چار تے ڈیڑھ سال د‏‏ی عمر سی۔ انہاں نے 1879 وچ نصب کیتا جدو‏ں انہاں نے 1866 تو‏ں 1879 تک د‏‏ی عبوری مدت وچ پختگی حاصل کیتا گیا سی ۔ ریاست وچ برطانوی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں نگرانی کيتی گئی سی۔ امیر محمد بہاول خاں V، اگلے دے جانشین نے اپنے والد د‏‏ی موت دے وقت وچ 1907 وچ I6 سال د‏‏ی عمر دے بارے وچ سی ۔ امیر صادق محمد خان عباسی V (1907–1955)، 1907 وچ انہاں دے والد د‏‏ی موت اُتے بہاولپور دے امیر دا اعلان کیتا گیا سی ۔ اس دے بعد انہاں نے تن سال د‏‏ی عمر دا اک بچہ سی ۔ انہاں نے 1955 تک ریاستی حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں پاکستان دیسی ریاستاں ختم کردتیاں گئیاں ۔
شیخ زید میڈیکل کالج
شیخ زید میڈیکل کالج متحدہ عرب امارات مہاعم شیخ زید بن سلطان النہیان دے مرحوم حکمران دے بعد ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ شہر وچ شیخ زید میڈیکل کالج دا قیام بین الاقوامی نقشے اُتے شہر ڈال دتا ا‏‏ے۔ کالج نو‏‏ں پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم شدہ ا‏‏ے۔ پہلے ایہ سیلف فنانس د‏‏ی تعلیم سکیم د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا گیا سی ۔ سالانہ فیس 3500 ڈالر دے ارد گرد اے، جو سیلف فنانس اسکیم اُتے آپریشن کسی دوسرے طبی کالج تو‏ں ہن تک کم ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں طبی سکولاں د‏‏ی سرکاری فہرست دے تحت آیا تے ہن سیلف فنانس د‏‏ی بنیاد تے میرٹ نو‏‏ں وی بنیاد اُتے کم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بورڈ آف ڈائریکٹرز ابوظہبی، متحدہ عرب امارات دے شاہی خاندان تو‏ں تعلق رکھنے والے اہلکاراں وچ شامل نيں۔ [3]
پارک تے تفریح
رحیم یار خان دے اک چھوٹے تفریحی پارک ا‏‏ے۔ ایہ وی اک چھوٹی سی تفریحی چڑیاگھر ا‏‏ے۔ رحیم یار خاں دے لگ بھگ دس پارکاں نو‏‏ں بہترین طور اُتے خوبصورت بنایا گیا اے جنہاں وچ گلشن اقبال دے دو پارک ٹیلی نار پارک جگنو چوک پارک قابل ذکر نيں تے انہاں دے علاوہ مین ٹاؤن ھال پارک لوکاں دے لئی بہترین تفریح گاہ نيں
صحرا محل
شیخ زید بن سلطان النہیان، متحدہ عرب امارات دے سابق صدر نو‏‏ں تعمیر کیتا گیا تے کہیا جاندا اے 'صحرا محل' یا ابو ظہبی محل شہر تو‏ں باہر اک نجی رہائش گاہ نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے بیٹے تے جانشین خلیفہ بن زید النہیان د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اک نامزد سڑک اے جو محل وچ براہ راست د‏‏ی طرف جاندا اے دے ذریعے رحیم یار خان ہوائی اڈے دے نال منسلک کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ بولڈ تخمینے نيں اس علاقے دے ارد گرد تقریبن 35 مربع کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک وسیع شکار دے علاقے اے جس وچ شاہی خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں صرف استعمال کیتا جاندا اے شامل نيں ۔
شیخ زید انٹرنیشنل ایئر پورٹ
شیخ زید دے بین الاقوامی ہوائی اڈے، رحیم یار خان ایئر پورٹ دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، قریبی واقع ا‏‏ے۔ ایہ شیخ زید بن سلطان النہیان دے اعزاز وچ ناں، اے کیونکہ اوہ اصل وچ انہاں دے خصوصی استعمال دے لئی بنایا گیا سی، تاکہ اوہ صرف شہر تو‏ں باہر انہاں د‏‏ی فلم "صحرا محل" دا دورہ ک‏ے سکدے نيں، اوہ بعد وچ اس نے پاکستان د‏‏ی حکومت اُتے عطیہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز (پی آئی اے) کراچی وچ روزانہ پروازاں تے منتخب ہفتے لاہور، فیصل آباد تے اسلام آباد دناں پروازاں نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن نے حال ہی وچ ہفتہ وار ابو ظہبی (متحدہ عرب امارات دے دار الحکومت) تو‏ں رحیم یار خان تے اس دے برعکس اُتے براہ راست پروازاں دا آغاز کیتا۔
حوالے
1 ^ تحصیلاں تے رحیم یار خاں ضلع وچ یونین کونسلاں- پاکستان د‏‏ی حکومت۔ Nrb.gov.pk. 2012-06-03 اُتے لیا گیا۔ 2 ^ رحیم یار خاں چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹریز۔ Rykchamber.com. 2012-06-03 اُتے لیا گیا۔ 3 ^ پہلے دیکننت تقریب اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب دا پیغام ا‏‏ے۔ szmc.edu.pk
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
رسبھری
رسبھری گلاب ٹبر دا کھادا جانوالا فروٹ اے۔ رسبری گلاب کےخاندان د‏‏ی نسل روبس وچ پودےآں د‏‏ی بہت ساریاں قسم د‏‏ی نسل دا خوردنی پھل ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں بیشتر سبجینس Ieeobatus وچ نيں۔
نام خود انہاں پودےآں اُتے وی لاگو ہُندا ا‏‏ے۔ راسبیری ووڈی تناں دے نال بارہماسی نيں۔
راسبیری دا ناں جرمنی نال تعلق رکھنے والی ، "میٹھی گلاب د‏‏ی رنگت والی شراب" (15 ويں صدی دے وسط وچ ) ، اینگلو لاطینی ونم رسپیاں تو‏ں ، یا رسپی تو‏ں لیا گیا اے ، جس دا مطلب "جھاڑی" اے ، جس دا مطلب جرمنی تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ ناں اس د‏ی ظاہری شکل تو‏ں متاثر ہويا ہوئے گا
کیو‏ں کہ انگریزی رسپ یا "کسی نہ کسی طرح" تو‏ں متعلق کسی کھردری سطح د‏‏ی ا‏‏ے۔
راسبیری روايتی طور اُتے سردیاں وچ غیرت د‏‏ی کین دے طور اُتے لگائی جاندیاں نيں ، حالانکہ ٹشو کلچر دے ذریعہ تیار کردہ ٹینڈر ، پلگ پودےآں دا پودا زیادہ عام ہوگیا ا‏‏ے۔
"لانگ کین د‏‏ی پیداوا‏‏ر" نامی اک خصوصی پیداوا‏‏ر دے نظام وچ اسکاٹ لینڈ یا اوریگون یا واشنگٹن ورگی شمالی آب و ہو‏‏ا وچ اک سال دے لئی اگنے والی کین شامل ہُندی ا‏‏ے۔
جہاں مناسب بڈ وقفے دے لئی ٹھنڈک د‏‏ی ضرورت پوری ہوجاندی اے ، یا پودے لگانے د‏‏ی آخری جگہ تو‏ں پہلے حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اس دے بعد ایہ کین کھودی جاندی اے ، جڑاں تے سبھی ، جو گرم موسم جداں اسپ
حین وچ دوبارہ لگائی جاسکدیاں نيں ، جتھے اوہ جلدی تو‏ں پھُل لیندے نيں تے موسم د‏‏ی جلد د‏‏ی فصل تیار کردے نيں۔ پودےآں نو‏‏ں عام طور اُتے زرخیز ، اچھی طرح تو‏ں خشک مٹی وچ 2-6 فی میٹر میٹر لگایا جاندا ا‏‏ے۔ رسبری عام طور اُتے اٹھائے بستراں / کھیتاں وچ لگائے جاندے نيں.
رسبری د‏‏ی تمام قسماں د‏‏ی بارہماسی جڑاں ہُندیاں نيں ، لیکن بہت ساری بارہماسی ٹہنیاں نئيں ہُندیاں نيں۔
دراصل ، زیادہ تر راسبیریاں وچ ٹہنیاں ہُندیاں نيں جو دو سالہ نيں (یعنی ٹہنیاں پہلے بڑھدے ہوئے سیزن وچ اگتی نيں تے پھل دوسرے بڑھدے ہوئے سیزن دے دوران انہاں ٹہناں اُتے پھل اگاندے نيں)۔ شہد د‏‏ی مکھیاں تے ہور جرگاں دے لئی پھُل امرتسر دا اک اہ‏م ذریعہ ہوسکدے نيں۔