cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ساوتری اتے ستیاوان
فلماں اتے ٹیلیویژن
ستی ساوتری (۱۹۳۲)، اکّ ساؤنڈ فلم، چندولال شاہ ولوں ہندی/گجراتی وچ رلیز کیتی گئی سی اتے ایہہ دوجی ٹاکی گجراتی فلم سی۔ ساوتری (۱۹۳۳) ایسٹ انڈیا فلم کمپنی ولوں نرمت پہلی فلم سی۔ سی۔ پلئیا ولوں ڈاریکٹ، اس نوں وینس فلم فیسٹیول وچ اکّ آنریری سرٹیفکیٹ حاصل ہویا۔ بھلجی پیندھرکر نے مراٹھی وچ ساوتری (۱۹۳۶) رلیز کیتی۔ ۱۹۳۷ وچ، ساوتری نوں پھرانز اوسٹن ولوں ڈاریکٹ ہندی وچ بنایا گیا سی۔ ستیاوان ساوتری (۱۹۳۳)، وائیوی راؤ ولوں ساوتری (۱۹۴۱) وی بھارت وچ بریٹیش حکمرانی دوران بنائیاں گئیاں سن۔
اس کہانی اُتے مرتکز کئی فلماں، آزادی توں بعد بنائیاں گئیاں سن (خاص کرکے دکھنی بھارت وچ) اتے اس وچ شامل ہن: ۱۹۵۷, ۱۹۷۷ اتے ۱۹۸۱ وچ کہانی دے تیلگو بولی دے فلم اڈیشن۔ ستیاوان ساوتری (۱۹۴۸)، رمنیک ویدیا ولوں مہاستی ساوتری (۱۹۵۵)، فانی مجوم دار؉ ولوں ساوتری (۱۹۶۱)، دنیش راول ولوں ستیاوان ساوتری (۱۹۶۳)، امنلال سونی ولوں ستی ساوتری (۱۹۶۴)، امن لال سونی ولوں ستی ساوتری</i> (۱۹۶۵)، پی۔آر۔ چندرکانت ولوں <i id="mwpA">مہاستی ساوتری</i> (۱۹۷۳)، پی۔جی۔ وشومبھرن ولوں ستیاوان ساوتری (۱۹۷۷)، ٹی۔ایس۔ رنگا ولوں ساوتری (۱۹۷۸)، گریش مانکنت ولوں ستی ساوتری (۱۹۸۲)، مرلیدھر کپڈی ولوں ساوتری (۱۹۸۳)، ساوتری (۱۹۸۳) ولوں مرلیدھر ساوینا (۱۹۸۳) مکھرجی۔
ہور پڑھنا
گٹھ:بھارتی لوکدھارا گٹھ:ہندو اساطیر دے پاتر گٹھ:مہابھارت وچ پاتر
ریتیکا ویزیرانی
ریتکا جینا وزیرانی (9 اگست 1962-16 جولائی 2003) اک بھارتی / امریکی پرواسی شاعر اتے معلم سی۔
زندگی
وزیرانی دا جم 1962 وچ بھارت دے پٹیالے ضلعے وچ ہویا سی اتے 1968 وچ اپنے پروار نال ریاست ہائے متحدہ امریکہ چلی گئی سی۔ 1984 وچ ویلسلے کالج توں گریجوئیٹ ہون توں بعد، اس نوں بھارت، تھائیلینڈ، جاپان اتے چین دی سفر کرن لئی تھامس جے۔ واٹسن فیلوشپ ملی۔ اسنے ورجینیا یونیورسٹی توں ہوینس فیلو وجوں اک ایم۔ایپھّ۔اے۔ وی ملی۔
وزیرانی ٹرینٹن، نیو جرسی وچ اپنے بیٹے جیہان نال، شاعر یوسف کومونیاکا دے کول رہندی سی، جو اسدا ساتھی اتے جیہان دا پیؤ سی۔ اتھے اسنے نیو جرسی دے کالج وکھے وجٹنگ فیکلٹی میمبر وجوں تعمیری لکھائی سکھائی۔ اپنی موت دے ویلے، وزیرانی ایمری یونیورسٹی وچ انگریزی ڈیپارٹمنٹ وچ شامل ہون دے ارادے نال، ورجینیا دے ولیئمسبرگ وچ ولیئم اینڈ میری دے کالج وچ لیکھک-نواس سی۔ 16 جولائی 2003 نوں، وزیرانی ناول کار ہاورڈ نورمن اتے اسدی بیوی شاعر جین شور دے گھر، چیوی چیز، میریلینڈ وچ گھر بنا رہی سی۔ اتھے ہی، وزیرانی نے اپنے دو سال دے بیٹے، جیہان دی گٹّ نوں سلیشنگ کرکے قتل کر دتی اتے پھر آتم قتل کر لئی۔
کم
وزیرانی دو شعری مجموعہ، چٹا ہاتھی ، 1995 بارنارڈ نیو عورت کویتاواں دی وجیتا، اتے ورلڈ ہوٹل ( کاپر کینین پریس، 2002)، 2003 دے اینیسفیلڈ ولپھ کتاب انعام دے لکھاری سن۔ اوہ شیننڈوآہ لئی یوگدان پاؤن والی اتے صلاح کار اڈیٹر، کیللو لئی اک کتاب تجزیہ اڈیٹر اتے دکھنی ایشیائی ساہت دی جرنل کٹمارن لئی اک سینئر شعری اڈیٹر سی۔ اسنے اردو توں شاعری ترجمہ کیتی اتے اپنیاں کجھ کویتاواں دا اطالوی وچ ترجمہ کیتا۔
اس دی شاعری "منہ-انگاں اتے ڈرماں " سنگیت دے پوئٹس خلاف لڑائی ( نیشن بکس، 2003) وچ شائع ہوئی سی۔
لیزلی میکگراتھ اتے روی شنکر ولوں سمپادت وزیرانی دا آخری شعری مجموعہ، رادھا سائس، ڈروکن بوٹ میڈیا ولوں 2009 وچ شائع ہویا سی۔
اوارڈ
اوہ اک ڈسکوری / دِ نیشن اوارڈ، اک پشکارٹ انعام، شاعر اتے لکھاری ایکسچینج پروگرام انعام، بریڈّ لوپھ اتے سوانی لکھاریاں دیاں کانفرنساں توں فیلوشپ، گلینا لوشیئی / پریری شونر اوارڈ حاصل کرن والی سی، اسدے لیکھ، "آرٹ آف بریتھنگ" مانو-سائنس وچ شامل اے کہ کویں اسیں اپنا یوگا جیؤندے ہاں (بیکن 2001)। اس دِ بیسٹ امیریکن شاعری 2000 وچ اک شاعری وی سی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:پنجاب، بھارت دیاں لیکھکانواں گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر گٹھ:امریکی عورت شاعر گٹھ:موت 2003 گٹھ:جم 1962 گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
شیخ سلیم چشتی
شیخ سلیم چشتی (پیدائش: 1478ء— وفات: اپریل 1572ء) ہندوستان وچ سلسلہ چشتیہ دے عظیم و جلیل القدر بزرگ سن ۔ سلطنت مغلیہ دے اولین شاہانِ مغلیہ وچ اکبر، جہانگیر نو‏‏ں اُنہاں تو‏ں عقیدت سی۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت سولہويں صدی عیسوی وچ سلسلہ چشتیہ سمیت ہور سلاسل ہائے تصوف د‏‏ی جامعیت تے اپنی صلح کل ورگی فکر نے اُنئيں جنوبی ایشیا دے ممتاز ترین صوفیائے کرام وچ شامل ک‏ے لیا۔ شہنشاہ اکبر نے اُنہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے اپنی اولاد تے سلسلہ امیر تیمور دے جانشیناں د‏‏ی زِندگی دے لئی دعا کروائی سی تے اِسی لئی شاہانِ مغلیہ نو‏‏ں اِنہاں تو‏ں بہت عقیدت تھی۔ابتدائی مغل کتاباں ہائے تواریخ وچ اُنہاں دا تذکرہ بالخصوص اُنہاں د‏‏ی سوانح دے ضرور ملدا ا‏‏ے۔
خاندان
شیخ سلیم د‏‏ی پیدائش دہلی وچ 1478ء وچ ہوئی سی۔ اِنہاں دا نسب فرخ بادشاہ، شاہِ کابل تو‏ں ملدا سی تے قریبی آباؤ اجداد دہلی وچ آباد ہوئے گئے سن تے اوتھے شیخ سلیم د‏‏ی پیدائش ہوئی سی۔
تحصیل علم
thumb|255x255px|[[مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر شیخ سلیم چشتی د‏‏ی خدمت وچ ]] تحصیل علم دے لئی شیخ سلیم نے خواجہ فضیل بن ایاز دے روحانی جانشین خواجہ ابراہیم دے سامنے زانوئے تلمذ کیتا تے ایہ دونے اُس عہد دے نامور بزرگ سن ۔بعد وچ ہندوستان تو‏ں باہر دے سفر اُتے روانہ ہوئے تے بائیس سال تک عرب، شام، ایشیائے کوچک تے عراق دے مسلم بزرگانِ دین دے مزارات تے خانقاہاں وچ صرف کیتے۔ ہندوستان تو‏ں باہر رہنے د‏‏ی مدت وچ بلاناغہ مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ جاندے رہے تے اِنہاں دونے تھ‏‏اںو‏اں ِ مقدسہ وچ سب اسفار ملیا ک‏ے اٹھ سال صرف کیتے۔ ہندوستان تو‏ں باہر دو بار گئے تے واپسی اُتے فتح پور سیکری وچ مقیم ہوئے گئے سن ۔
تصوف
علوم اسلامی د‏‏ی تشکیل دے بعد تمام مکاتب خیال دے ادب اُتے عبور حاصل ک‏ر ليا تاں بعد وچ سخت ریاضتاں وچ مشغول رہ‏‏ے۔ طویل مراقباں تے ریاضتاں دے بعد تصوف د‏‏ی جانب مائل ہوئے گئے یعنی اک حی و قیوم خدا اُتے شخصی اعتقاد تے اُس تو‏ں براہِ راست ربط دا ذوق د‏‏ی جانب مائل ہويا جائے تے کچھ دِن بعد جدو‏ں پانی پت دے شیخ مان نے اِنہاں تو‏ں پُچھیا کہ: آپ دا مقصد عقلی دلیل تو‏ں حاصل ہويا یا الہام سے؟ تاں اِنہاں نے جواب دتا: دِل د‏‏ی دِل د‏‏ی راہ سے۔مغربی ایشیا وچ اُنہاں د‏‏ی شہرت دور دور تک پھیلدی چلی گئی تے اِنہاں دے شیخ الہند دے خطاب نے اُنئيں تمام زائرین وچ جو ہندوستان تو‏ں آئے سن، اَوَّل درجہ دا رتبہ دے دتا۔ بالآخر 1564ء وچ آپ ہندوستان آگئے تے ایتھ‏ے مذہبی حلفےآں وچ جوش بھڑک اُٹھا تے ہندوستان بھر وچ آپ دا چرچا ہونے لگیا۔
ازدواج
شیخ سلیم چشتی نے شادی کيتی سی تے کثیرالاولاد سن ۔ اواخر عمر وچ اپنی تمام اولاد نو‏‏ں لے ک‏ے آگرہ تو‏ں چوبیس میل دے فاصلہ اُتے موضع سیکری د‏‏ی پہاڑی اُتے مقیم ہوئے گئے سن ۔ thumb|264x264پکسل|[[بلند دروازہ تو‏ں ملحق مقبرہ شیخ سلیم چشتی، فتح پور سیکری (آگرہ)]]
معمولات
سیکری وچ قیام دے دوران زہد و تقویٰ وچ زندگی بسر کردے رہ‏‏ے۔ دِن وچ دو بار ٹھنڈے تو‏ں نہاندے سن تے ضعیفی دے زمانے وچ وی پہاڑی د‏‏ی شدید گرمی تے سردی وچ اوہ بجز اک کُردا تے باریک اَچکن دے کچھ تے نئيں پہندے سن ۔
وفات
شیخ سلیم چشتی نے 93 یا 94 سال د‏‏ی عمر وچ اپریل 1572ء وچ فتح پور سیکری وچ وفات پائی۔ شہنشاہ اکبر دے حکم اُتے اُنہاں د‏‏ی تدفین بلند دروازہ تو‏ں ملحق اک قطعہ اُتے کيتی گئی جس اُتے بعد وچ 1580ء وچ شہنشاہ اکبر دے حکم اُتے اک خوبصورت مقبرہ تعمیر کیتا گیا جسنو‏ں مقبرہ شیخ سلیم چشتی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1478 دے جم گٹھ:1572 دیاں موتاں گٹھ:اکبر گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:فتح پور سیکری گٹھ:چشتیہ
اشرف پہلوی
اشرف الملوک پہلوی ( اشرف الملوک)، ، 26 اکتوبر 1919 ء- 7 جنوری 2016ء) ایران (فارس) دے آخری شاہ محمد رضا پہلوی د‏‏ی جڑواں بہن تے پہلوی خاندان د‏‏ی رکن سن۔ انہاں نو‏ں "اپنے بھائی دے پِچھے طاقت" سمجھیا جاندا سی تے 1953ء د‏‏ی بغاوت وچ انہاں دا اہ‏م کردار سی جس نے شاہ د‏‏ی بادشاہی حکمرانی نو‏‏ں مضبوط کرنے دے حق وچ وزیر اعظم محمد مصدق دا تختہ الٹ دتا سی۔ انھاں نے محل دے مشیر دے طور اُتے اپنے بھائی د‏‏ی خدمت کيتی تے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی اک مضبوط وکیل سی۔ 1979ء وچ ایرانی انقلاب دے بعد، اوہ فرانس، نیویارک، پیرس تے مونٹی کارلو وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزاراں تے ایرانی اسلامی جمہوریہ دے خلاف کھلم کھلا رہیاں۔
مڈھلا جیون
اشرف پہلوی اپنے بھائی محمد رضا دے پنج گھینٹے بعد 26 اکتوبر 1919ء نو‏‏ں تہران وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والدرضا پہلوی سن، اک فوجی کمانڈر، جو فارس دے شاہ بنے، اوروالدہ تدج المولوک، جو انہاں د‏‏ی چار بیویاں وچو‏ں دوسری سن۔ انہاں دے 10 سگے تے سوتیلے بہن بھائی سن ۔
1930ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اشرف پہلوی، انہاں د‏‏ی وڈی بہن شمس، تے انہاں د‏‏ی والدہ انہاں پہلی اہ‏م ایرانی سوانیاں وچ شام‏ل سن جنہاں نے روايتی نقاب پہننا چھڈ دتا۔ 8 جنوری 1936ء ناں، انھاں نے تے انہاں د‏‏ی والدہ تے بہن نے کشف حجاب (پردے دے خاتمے) وچ اک اہ‏م علامتی کردار ادا کيتا جو گریجویشن د‏‏ی تقریب وچ شرکت کرکے سوانیاں نو‏‏ں عوامی معاشرے وچ شام‏ل کرنے د‏‏ی شاہ د‏‏ی کوششاں دا اک حصہ سی۔
1932 ء وچ، انھاں نے دوسری مشرقی سوانیاں د‏‏ی کانگریس د‏‏ی میزبانی کی، جس دا اہتمام جمعیتِ نسوانِ وطنخہ نے کيتا سی۔
اشرف پہلوی نو‏‏ں یونیورسٹی جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی تے اس د‏ی بجائے 1937ء وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ مرزا خان غوام نال شادی کر دتی گئی، جنہاں دا خاندان سیاسی طور اُتے اپنے والد دے نال منسلک سی۔ thumb| اشرف پہلوی جوانی وچ
جلاوطنی تے موت
انقلاب دے بعد شہزادی اشرف نے اپنا وقت بیک مین پلیس وچ بسر کيتا جسنو‏ں انھون نے نیو یارک شہر، پیرس وچ پارک ایونیو تے فرانسیسی رویرا اُتے جوآن-لیس-پنز وچ منتقل ہونے تو‏ں پہلے بیچ دتا۔
شہزادی اشرف پہلوی 7 جنوری 2016ء نو‏‏ں مونٹی کارلو وچ 96 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں اوہ الزائمر دے مرض وچ مبتلا سن۔ انہاں د‏‏ی موت دا اعلان انہاں دے بھتیجے تے شاہی خاندان دے سربراہ رضا پہلوی نے اپنے فیس بک پیج اُتے کيتا۔
ان دا جنازہ 14 جنوری 2016ء نو‏‏ں موناکو دے قبرستان مناکو وچ ہويا، جس وچ پہلوی خاندان دے افراد بشمول مہارانی فرح پہلوی نے شرکت کيتی۔
اپنی موت اشرف پہلوی دے وقت، اوہ اپنے خاندان د‏‏ی سب تو‏ں بوڑھی زندہ رکن سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایرانی یاداشت نگار گٹھ:ایران د‏‏یاں جڑواں شخصیتاں گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:مازندرانی شخصیتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:پہلوی شہزادیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن گٹھ:موناکو وچ تدفین گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:1919 دے جم گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
کرۂ ہوا
کرۂ ہوا یا کرۂ ہوائی (کرۂ فضاء) ، دراصل گیساں دا اک غلاف اے جو کافی کمیت والے مادّی جسم دے کششِ ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں اُس دے گرد محیط ہُندا اے مثال دے طور اُتے کرۂ ارض تے چند دے گرد پیدا ہوݨ والے کرۂ ہوا (زمینی کرۂ ہوا)۔ جے اس جسم د‏‏ی ثقل ودھ ہووے تے درجا حرارت کم ہووے تاں ایہ کرۂ ہوا ايس‏ے نسبت تو‏ں ودھ طویل مدت تک قائم رہندا ا‏‏ے۔
سیاروی تے ستاروی
کرۂ ارض تے ہور ٹھوس سیارےآں دے گرد تاں ایہ کرۂ ہويا اک غلاف د‏‏ی صورت وچ موجود ہُندا اے جتھے اس دا نچلا اختتام اس سیارے د‏‏ی ٹھوس سطح اُتے ہُندا اے لیکن بعض ایداں دے سیارےآں اُتے کہ جو محض متعدد قسماں د‏‏ی گیساں اُتے ہی مشتمل ہُندے نيں، جداں گیسی ضخام gas giants، ایہناں وچ ایہ کرۂ ہوا بہت گہرا ہُندا اے یعݨی ایہدا تھللا اختتام اس سیارے دے مرکز تک جاسکدا ا‏‏ے۔
چونکہ ستارےآں نال تعلق ظاہر کرن والی صفت نو‏‏ں ستاروی یا نجمی کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ انگریزی وچ ایہنو‏ں stellar کہندے نيں، لہٰذا ستارےآں دے گرد پائے جاݨ والے کرۂ ہوا نو‏‏ ستاروی کرۂ ہوا دے ناں تو‏ں وی جاݨیا جاندا ا‏‏ے۔ ہن چونکہ ستارے عام طور اُتے پگھلے ہوئے تے گیساں دے مرکب اُتے مشتمل ہُندے نيں اس لئی ایہناں وچ ایہ کرۂ ہوا ایہناں دے اس بیرونی غلاف نو‏‏ں ظاہر کردا اے کہ جو ایہناں دے مکدر کرۂ نور (opaque photosephere) تو‏ں شروع ہو ک‏ے اُتے د‏‏ی جانب پھیلا ہويا ہُندا اے، مکدر یعنی ناشفاف دا لفظ، کدر تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
ناں وجہ
atmosphere ایٹموسفیئر دا لفظ اصل وچ یونانی دے atmos بمعنی بخارات یا vapor تے spharia بمعنی کرہ تو‏ں مل ک‏ے بنا ا‏‏ے۔ چند لغات دے مطابق اس دا استعمال انگریزی وچ سبھ تو‏ں پہلے چاند د‏‏ی فضاء دے لئی کيتا گیا سی جو بعد وچ وسعت اختیار کر کہ کسی وی قسم د‏‏ی فضاء دے لئی ادا کيتا جانے لگا۔ خواہ اوہ کوئی تصورات‏‏ی یا خیالی فضاء ہی کیو‏ں نہ ہو، جداں کسی محفل د‏‏ی فضاء یا جداں دوران گفتگو گل گل د‏‏ی فضاء وغیرہ۔
پنجابی وچ atmo + sphere لئی خلا، فضاء تے ہوا ورگے الفاظ عام طور تے دیکھݨ وچ آؤندے نيں؛ مذکورہ بالا لفظاں نو‏‏ں جے استعمال کيتا جاوے تاں سائنسی مضامین وچ عام آدمی لئی نہ سہی اوہناں افراد لئی نہایت پیچیدہ صورت حال پیدا ہو جاݨ دا احتمال اے جو خالصتن سائنسی تحقیق لئی اصطلاحات دے متلاشی نيں۔ ہُݨ جے غور کيتا جاوے تاں اردو وچ اس لفظ atmosphere لئی چند الفاظ مہوی، غلاف ہوا، غلاف فضاء تے کرۂ ہوا سامݨے آؤندے نيں، ایہناں اُتے فردن فردن تذکرہ تھلے دتا جا رہیا ا‏‏ے۔
دباؤ
کرۂ ہوائی دباؤ کرۂ ہوائی دباؤ (atmospheric pressure) اصل وچ اوہ قوت ہُندی اے جو محاصری (ambient) گیساں د‏‏ی وجہ تو‏ں عموداً کسی سطح اُتے اثر انداز ہُندا اے، یعݨی کِسے وی جسم اُتے ایہدے آلے دوآلے موجود کرۂ ہوائی د‏‏ی گیساں د‏‏ی وجہ تو‏ں پڑنے والا دباؤ، کرۂ ہوائی دباؤ اکھوایا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پیمائش کرنے دے لئی ؛ اس سیارے د‏‏ی کشش ثقل تے اس ہوائی ستون د‏‏ی کمیت نو‏‏ں ملحوظ رکھیا جاندا اے جو اس جسم اُتے اک نادیدہ عمود د‏‏ی صورت وچ موجود ہو جس اُتے دباؤ د‏‏ی پیمائش مقصود ہوئے۔ کرۂ ہوائی دباؤ د‏‏ی اکائی نو‏‏ں atm علامت د‏‏ی صورت وچ لکھیا جاندا اے تے اس د‏ی تعریف ایويں کيتی جاندی اے کہ ایہ 101,325 Pa (or 1,013,250 dynes / cm²)  دے برابر دباؤ ہُندا اے، یعنی مذکورہ بالا دباؤ نو‏‏ں اک atm تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کِسے وی کرۂ ہوائی دا دباؤ، ارتفاع (altitude) ودھݨ نال نال کم ہُندا اے کیونجے ظاہر اے کہ ارتفاع (یعنی اس سیارے یا ستارے د‏‏ی سطح تو‏ں بلندی) جويں جويں ودھدی جاندی اے اوداں اوداں اس مقام دے اُتے موجود گیساں د‏‏ی کمیت کم ہُندی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ بلندی جس اُتے جاک‏ے کرۂ ہويا اک کسر e دے برابر کم ہو جائے اسنو‏ں پیمانی بلندی (scale height) کہیا جاندا اے، ایہ پیمانی بلندی اصل وچ اک غیرمنطقی عدد ہُندا اے جس د‏‏ی قیمت 2.71828.. ہُندی اے تے ایہنو‏ں H تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کسی ایداں دے کرۂ ہويا دے لئی جیہدا درجا حرارت یکساں ہُندا ہووے، پیمانی بلندی اس دے درجا حرارت دے راست متناسب (proportional) جدو‏ں کہ خشک ہويا دے اوسط سالماتی وزن تے اس سیارے دے ثقلی اسراع دے حاصل ضرب دے بالعکس متناسب (inversely proportional) ہُندی ا‏‏ے۔ کرۂ ہويا د‏‏ی مذکورہ بالا پیمائیش وضاحت اک ایداں دے معیاری کرۂ ہوا لئی اے جیہدا درجا حرارت یکساں رہندا ہووے، حقیقت وچ کرۂ ہوا دا درجا حرارت یکساں نئيں ہُندا تے ایہجی صورت وچ کرۂ ہوائی دباؤ د‏‏ی پیمائش ديگر عوامل نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے خاصی پیجیدا ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیا گٹھ:فلکیات گٹھ:گیساں
کیلیئن مرفی
کلیئن مرفی (جم 25 مئی، 1976) اک آئرش اے جہڑا کہ فلماں اتے تھئیٹر ایکٹر اے۔ مرفی اپنے وکھ-وکھ رولاں اتے اپنیاں نیلیاں اکھاں لئی جانیا جاندا اے۔ اسنے اپنی کیریئر دی شروعات اک روک سنگیتک دے طور تے کیتی سی پر اسنے 1990 دے دہاکے دے انت وچ چھوٹیاں اتے آزاد فلماں وچ کم کرنا شروع کر دتا سی۔
مڈھلا جیون
مرفی دا جم 25 مئی، 1976 ڈگلس، کورک کاؤنٹی ، آئرلینڈ وچ ہویا سی۔ اوہ رومن کیتھولک دے طور تے وڈا ہویا سی اتے اوہ اک کیتھولک سیکنڈری سکول وچ پڑھیا اے۔ اوہ بیلنٹینپل وکھے وڈا ہویا سی جہڑا کہ کورک دے کول پیندا اے۔ اسدا پیؤ، برینڈن مرفی، سکھیا دے آئرش ڈیپارٹمنٹ لئی کم کردا سی۔ اسدی ماں اک فرینچ استانی اے۔ اوہ یونیورسٹی کورک کالج وچ پڑھیا اے۔
کیریئر
مرفی نے اپنے کیریئر دی شروعات اک روک سنگیتک دے طور تے کیتی سی۔ اسنے اک ریکارڈ سودے نوں منع کرن پچھوں 1996 وچ اک ڈسکو وچ اداکار دے طور تے کم کرنا شروع کیتا۔ اوہ 2000 دیے ویلے وچ برطانوی اتے آئرش فلماں اتے سٹیج نمائش وچ بہت مشہور ہویا۔ اسدا ہیرو دے طور تے سبھ توں پہلا مشہور رول 2003 وچ رلیز ہوئی ڈراؤنی فلم 28 ڈیئز لیٹر وچ سی۔
مرفی دے سبھ توں ودھیا رول ولن دے طور تے دو بلاکبسٹر فلماں بیٹمین بگنس اتے ریڈ آئی وچ سن۔ سوپرہیرو فلم بیٹمین بگنس وچ اسدا رول سکیئرکروء دے طور سی اتے ریڈّ آئی وچ اسدا رول جیکسل رپر دے طور تے سی۔ اسنے اگلیاں دو بیٹمین فلماں دِی ڈارک نائیٹ اتے دی ڈارک نائیٹ رائیسز وچ وی سکیئرکروء دے طور تے رول کیتا سی۔ اسنے 2005 وچ آئی فلم بریکفاسٹ اون پلوٹو وچ اک یتیم بچے دا رول کیتا سی۔ اس رول لئی اسنوں گولڈن گلوب اوارڈ لئی نامزد وی کیتا گیا سی۔ اسنے 1920 دی آئرش تحریک تے بنی فلم دِی ونڈ دیٹ شیکس دا بارلی وچ وی اداکاری کیتی سی۔ اس توں علاوہ 2017 وچ آئی کرسٹوفر نولن دی فلم ڈنکرک وچ وی اسنے اک فوجی دے طور تے رول نبھایا سی اتے اس فلم دے وچ اسدے پاتر دا شروع توں لے کے انت تک کوئی نام نہیں دسیا گیا۔ مرفی نے روبرٹ دے نیرو دے نال 2012 وچ بنی فلم ریڈّ لائیٹس وچ وی اداکاری کیتی اے۔ اسنے کولڈ ماؤنٹین(2003)، انٹرمشن(2003)، سنشائین (2007)، دِ ایج آف لوَ (2008)، انسپیشن (2010)، ٹرانسینڈیز (2014)، ان دِی ہارٹ آف سی(2015) اتے اینتھروپائڈ(2016) وچ وی اداکاری کیتی اے۔
اس توں علاوہ اسنے بی۔بی۔سی۔ دے اک انگریزی ڈرامہ لڑیوار پیکی بلائنڈرز وچ تھومس شیلبی دے روپ وچ مکھ ہیرو دے طور تے اداکاری کیتی اے۔
نجی جیون
2001 توں 2015 تک مرفی لندن وچ رہا اتے 2015 توں اوہ ڈبلن، آئرلینڈ جا کے رہن لگا۔ اوہ اکثر اسے شہر وچ جاں اسدے آلے-دوآلے رہِ کے کم کردا سی۔ اسدا ہولیوڈّ وچ جان دا کوئی وچار نہیں سی۔ اسنوں سیلیبرٹیاں دے وچ رہنا عجیب لگدا سی۔ اوہ اکثر اپنیاں فلماں بارے انٹرویو دندا اے۔ اوہ اپنی نجی زندگی بارے کسے نوں کجھ نہیں دسدا۔ 2010 تک اوہ کسے ٹیوی انٹرویو وچ بالکل نظر نہیں آیا سی۔ 2007 وچ اسنوں آئرش فلم اتے ٹی۔وی۔ اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔ اسنے 2012 وچ ڈرامہ ڈیسک اوارڈ وی جتیا سی۔
مرفی دے ویاہ 2004 وچ یوون مکگنیز نال ہویا سی۔ اسدے دو پتر ہن؛ مالاکی (جم 2005) اتے کیرک (جم 2007)। اوہ اس ویلے منکسٹاؤن، ڈبلن، آئرلینڈ وچ رہندا اے۔
اسنے اک انٹرویو وچ دسیا سی کہ بھاویں اسنے روک سنگیتکار دے کم کرنا بہت پہلاں بند کر دتا سی پر اسنوں سنگیت نال بہت لگائ اے
باہرلے لنک
گٹھ:آئرش فلم اداکار گٹھ:جم 1976 گٹھ:انگریزی فلمی اداکار گٹھ:آئرلینڈ
اعجاز احمد شاہ
اعجاز احمد شاہ اک پاکستانی سیاستدان تے پاک فوج دے سابق جاسوس فوجی افسر نيں۔ موجودہ حکومت وچ اوہ اپریل 2019 تو‏ں وفاقی وزیر داخلہ دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔ اس تو‏ں پہلے ، انہاں نے مارچ 2019 تو‏ں اپریل 2019 تک پارلیمانی امور دے وفاقی وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔ اوہ اگست 2018 تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن نيں۔
وہ 2004 تو‏ں 2008 دے دوران انٹیلیجنس بیورو آف پاکستان دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چکے نيں۔ شاہ پرویز مشرف دے طویل مدتی قریبی ساتھی ، تے پاکستان آئی ایس آئی کے سابق آپریٹر سن ۔
انٹیلی جنس بیورو دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شاہ دا دور سیاسی استحصال تے عدلیہ نو‏‏ں کمزور کرنے دے الزامات دے نال متنازعہ سی۔
سیاسی کیریئر
انہاں نے 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں این اے 118 (ننکانہ صاحب۔ II) تو‏ں قومی اسمبلی پاکستان دی نشست دے لئی انتخاب کیا ، لیکن اوہ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
وہ اک بار فیر قومی اسمبلی دی حلقہ این اے 118 (ننکانہ صاحب۔ II) تو‏ں آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی حمایت تو‏ں ، 2015 دے ضمنی انتخابات وچ انتخاب لڑیا ، لیکن فیر ناکا‏م رہیا۔. اس بار اوہ شذرا منصب علی خان تو‏ں ہار گئے۔
وہ قومی اسمبلی دے حلقہ این اے 118 (ننکانہ صاحب۔ II) تو‏ں 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ تحریک انصاف دے امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئے تھے ۔ انہاں نے 63818 ووٹ حاصل کیتے تے انہاں نے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی شذرہ منصب علی نو‏‏ں شکست دتی۔
مارچ 2019 وچ ، انہاں نو‏ں پارلیمانی امور دا وفاقی وزیر بنا دتا گیا تے انہاں نو‏‏ں 16 اپریل 2019 تک اس عہدے اُتے برقرار رکھیا گیا۔
18 اپریل 2019 نو‏‏ں ، کابینہ وچ ردوبدل کيتی گئی تے انہاں نے پاکستان دے وفاقی وزیر داخلہ دی حیثیت تو‏ں حلف لیا ، ایہ عہدہ اس تو‏ں پہلے شہریار خان آفریدی دے پاس سی ۔
عسکری کیریئر
وہ آئی ایس آئی پنجاب دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں۔
پرویز مشرف نے انہاں نو‏ں 25 فروری 2004 نو‏‏ں پاکستانی انٹلیجنس بیورو د‏‏ی سربراہی دے عہدے اُتے مقرر کيتا ، تے اپنے پیش رو ولی محمد نو‏‏ں آسٹریلیا منتقل کردتا۔
بے نظیر بھٹو دے قتل د‏‏ی سازش وچ ملوث ہونے دا الزام اے
پیپلز پارٹی دے سینیٹر لطیف کھوسہ دے مطابق ، 2007 وچ ہونے والے کراچی بم دھماکےآں دے کچھ دن بعد ، بینظیر بھٹو نے 16 اکتوبر 2007 نو‏‏ں صدر مشرف نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ مبینہ طور اُتے اعجاز شاہ دا ناں انہاں چار افراد وچ شامل کيتا سی ، جنہاں وچ اس وقت دے وزیر اعلیٰ پنجاب چوہدری پرویز الٰہی وی شامل سن  ، اس وقت دے وزیر اعلیٰ سندھ ارباب غلام رحیم ، تے سابق آئی ایس آئی دے سربراہ حمید گل انہاں شبہات دے پِچھے سن ۔
اسامہ بن لادن کمپاؤنڈ
آئی ایس آئی دے سابق ڈائریکٹر جنرل ، جنرل ضیاء الدین بٹ نے اکتوبر 2011 وچ انکشاف کيتا سی کہ انہاں دے علم دے مطابق اعجاز شاہ نے اسامہ بن لادن نو‏‏ں ایبٹ آباد وچ انٹلیجنس بیورو آف پاکستان دے اک محفوظ گھر وچ رکھیا سی لیکن بعد وچ اس طرح دے بیان تو‏ں انکار کردتا ، شاہ نے اس دے خلاف ہتک عزت دا مقدمہ درج کرنے دا اعلان کيتا۔
حوالے
گٹھ:عمران خان حکومت گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پنجاب رجمنٹ دے افسر گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پاکستانی جاسوس گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پاکستان وچ جین مت
thumb|[[سرکپ وچ اک جین مندر، ہند یونانی سلطنت دا حصہ نزد ٹیکسلا، پنجاب، پاکستان]] جین مت وچ پاکستان تریخ دا اک اہ‏م حصہ و ورثہ ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ پاکستان وچ اک بہت چھوٹی جین برادری آباد سی۔
تریخ
thumb|کھبے|[[گوجرانوالہ وچ وجیانند سوری د‏‏ی سمادھی۔ ہن سبزی منڈی دے علاقے دے نزدیک اک پولیس اسٹیشن دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔]] ملک وچ کئی قدیم جین مقابر وکھ وکھ جگہاں اُتے واقع نيں۔ بابا دھرم داس اک مقدس آدمی سی جس دا مقبرہ اک کھاڑی دے کنارے نزد چونڈہ پھاٹک، پسرور دے زراعتی مرکزی دفتر دے پِچھے، نزد سیالکوٹ وچ واقع ا‏‏ے۔ دوسرا معروف جین راہب گوجرانوالہ دا وجیانند سوری سی جس د‏‏ی سمادھی ہن تک شہر وچ موجود ا‏‏ے۔
بھابڑہ
بھابڑہ برادری دے حقیقی گھراناں دے علاقے ہن پاکستان وچ نيں۔ تمام بھابڑہ برادری نے پاکستان چھڈ دتا اے، بوہت سارے شہراں وچ ہن وی بھابڑہ دے ناں تو‏ں کئی جگہاں نيں۔ کچھ سندھ وچ وی آباد سن ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ جین مت گٹھ:ایشیا وچ جین مت گٹھ:جین برادری گٹھ:جین مت بلحاظ ملک گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گاندھی-ارون سمجھوتہ
گاندھی-ارون سمجھوتہ لندن وچ دی دوجی گول میز کانفرنس توں پہلاں 5 مارچ 1931 نوں مہاتما گاندھی اتے ادوں برطانوی ہند دے وائسرائے، لارڈ ارون ولوں دستخط اکّ سیاسی سمجھوتہ سی۔  اس توں پہلاں، وائسرائے لارڈ ارون نے اکتوبر 1929 وچ، انسچت مستقبل وچ بھارت لئی ڈومینکن سٹیٹس دی اکّ اواضع پیش کش اتے مستقبل دے آئین تے چرچہ کرن لئی اکّ گولمیز کانفرنس دا اعلان کیتا سی۔
"دو مہاتما" – سروجنی نائڈو گاندھی اتے ارون نوں کیہا سی - کل 24 گھنٹے اٹھ میٹنگاں وچ بیٹھے سی۔ گاندھی ارون دی ایمان داری توں متاثر ہویا سی۔ "گاندھی-ارون سمجھوتہ دے روپ وچ طے ہوئیاں شرطاں بندی دے لئی گھٹو-گھٹ دے روپ وچ تجویز گاندھی دے پیش خاکے توں کتے گھٹ سی۔
حوالے
گٹھ:مہاتما گاندھی
بریگزٹ الائنس
بریگزٹ الائنس اک برطانوی سیاسی، تکنیکی گروپ اے جو 12 دسمبر 2018ء نو‏‏ں تشکیل دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:2018ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:انگلستان وچ 2018ء دیاں تاسیساں گٹھ:لندن د‏‏ی سیاسی تریخ
کسراں
اٹک تو‏ں پنڈی گھیب جاندے ہوئے راستے وچ اک چھوٹا جہا قصبہ آندا اے جس دا ناں اے ’’کِسراں‘‘۔ سید صاحب شاہ بخاری نے 1845ماں ایتھ‏ے اک عظیم الشان مکت‏‏ب د‏‏ی بنیاد رکھی سی جس وچ عربی ،فارسی تے ریاضی دے علاوہ فن سپاہ گری د‏‏ی تعلیم دتی جاندی سی- اسی خاندان دا اک سپوت کیپٹن اسفندیار بخاری جو پشاو‏ر وچ بڈابیر ایئر ویہہ اُتے 18ستمبر 2015کو مادر وطن اُتے قربان ہوئے گئے۔ پشاو‏ر وچ بڈابیر ایئر بیس اُتے 18ستمبر 2015کو شرپسنداں نے دھاوا بولا ۔ انہاں دا مقابلہ کردے ہوئے 28جوان قربان ہوئے گئے۔کیپٹن اسفند یار جو اسٹاف افسر سن انہاں نے اصرار کرکے اس کارروائی کيت‏‏ی کمانڈ حاصل کيتی تے فیر کچھ ہی دیر وچ بغیر کسی جانی نقصان کے13 شرپسنداں نو‏‏ں جہنم کر دتا ۔ ہن اک بچ گیا سی، جدو‏ں ایریا کلیئر کيتا جا رہیا سی تاں اس شرپسند نے اچانک ہلہ بول دتا جس تو‏ں کیپٹن اسفند یار وطن اُتے قربان ہوئے گئے مگر ضلع اٹک دے اس بخاری خاندان د‏‏ی داستان شجاعت دا آغاز 1857 تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
جب 1857کی لڑائی دا آغاز ہُندا اے تے مزاحمت د‏‏ی بازگشت ضلع اٹک دے اس چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ وی سنائی دین لگدی ا‏‏ے۔ صاحب شاہ بخاری نو‏‏ں مولوی احترام الدین فرید کوٹی دا پیغام ملا۔ اگلے ہی روز انہاں نے مدرس‏ے دے سامنے اک مجمع وچ اعلان جہاد کر دتا۔ چند ہی دناں وچ سید صاحب شاہ دے پاس 400جوان اکھٹے ہوئے گئے انہاں وچو‏ں پنجاہ تو‏ں زیادہ انہاں دے شاگرد سن ۔ اس وقت ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دے دادا تے اسفند یار دے پردادا یعنی سید صاحب شاہ دے بیٹے حیدر شاہ محض چار سال دے سن مگر ایہ بطل حریت اپنے کم سن بیٹے تے رفیقہ حیات نو‏‏ں اٹک وچ چھڈ کرجون 1857ماں مجاہدین دے قافلے
ان مسلم نوجواناں د‏‏ی منزل دہلی سی جتھ‏ے آخری مغل تاجدار بہادر شاہ ظفر د‏‏ی قیادت وچ انگریزو ں تو‏ں آزادی د‏‏ی لڑائی لڑی جا رہی سی مگر ایہ سفر کٹھن تے دشوار ہی نئيں پرخطر وی سی کیونجے لاہور تو‏ں دہلی جانے والے تمام رستےآں اُتے کڑی نگرانی دا سلسلہ جاری سی تے نہ صرف انگریز بلکہ انہاں دے ایجنٹ دا کردار ادا کرنے والے مقامی افراد وی مسلماناں د‏‏ی بو سونگھدے پھردے سن ۔
تمام تر خطرات دے باوجود مجاہدین دا ایہ قافلہ اگست 1857ماں دہلی دے لال قلعہ تک پہنچ گیا جتھ‏ے مغل بادشاہ بہادر ظفر دے زیر سایہ فوج د‏‏ی قیادت روہیلہ سردار بخت خان ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سید صاحب شاہ بخاری نے کئی معرکےآں وچ شجاعت دا مظاہرہ کيتا تاں انہاں نو‏ں فوج د‏‏ی اک ٹکڑی دا کمانڈر بنادتا گیا تے ایہ دستہ پگڑی والے دے لشک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا۔
سید صاحب شاہ بخاری تے انہاں د‏‏ی کمان وچ موجود mujahidin نو‏‏ں دہلی دے مشہور اجمیری دروازے د‏‏ی حفاظت اُتے مامور کيتا گیا۔ اُدھر انگریز فوج دے جنرل نکلسن جنہاں دا شمار نہایت قابل فوجی افسراں وچ ہُندا سی،کو ہن دہلی دا قبضہ واپس لینے د‏‏ی ذمہ داری انہاں نو‏ں سونپی گئی سی تے اوہ اپنی فوج کینال دہلی دا محاصرہ کیتے ہوئے سن ۔
اجمیری دروازے دے معردے ميں سید صاحب شاہ بخاری دے دستے نے جنرل نکلسن نو‏‏ں گھائل کر دتا تے اوہ بعد وچ تاب نہ لاندے ہوئے مر گیا۔پہلے ازاں جنرل نکلسن نے 14ستمبر 1857کو نويں حکمت عملی دے تحت انگریز فوج تے اس دے زیر سایہ لڑنے والے مقامی لشکر نو‏‏ں پنج حصےآں وچ تقسیم کرکے پنج مختلف اطراف تو‏ں بیک وقت دھاوا بولنے دا منصوبہ بنایا۔
سب تو‏ں شدید ہلہ اجمیری دروازے اُتے بولا گیا تے اس د‏ی حفاظت اُتے مامور سید صاحب شاہ دے دستے نے انگریز فوج د‏‏ی توقعات تو‏ں کدرے ودھ ک‏ے مزاحمت کيتی۔ انگریز میجر جیک فصیل اُتے چڑھ آیا مگر اس تو‏ں پہلے کہ اوہ ہتھیار سیدھا کردا، سید صاحب شاہ دے دستے وچ شامل اک جوان نے اسنو‏ں زندگی تو‏ں محروم کر دتا ۔
اٹک دے مٹھیال قبیلہ نال تعلق رکھنے والے مجاہدین نہایت بے جگری تو‏ں لڑے تے اک موقع اُتے انگریز فوج نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔کیپٹن اسفند یار بخاری دے والد ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دے پردادا سید صاحب شاہ نے جواناں دا حوصلہ ودھایا تے انہاں نو‏ں للکاردے ہوئے کہیا،
میرے مجاہد ساتھیو! تسيں بہت دور تو‏ں آئے ہو، تسيں پہاڑاں تو‏ں شہادت دا عزم لےک‏ے آئے ہوئے۔ پیٹھ مت دکھانا۔ اجمیری دروازے اُتے لڑنے والے مٹھیال قبیلے دے پرعزم جواناں نے تاں پیٹھ نہ دکھادی مگر غدار فصیل تو‏ں باہر ہی نہ سن بلکہ قلعے دے اندر وی موجود سن ۔ انہاں غداراں نے فصیل نو‏‏ں اندر تو‏ں توڑ دتا تاں انگریز فوج دا دستہ اندر داخل ہونے وچ کامیاب ہوئے گیا۔
سید صاحب شاہ بخاری د‏‏ی قیادت وچ لڑنے والے مجاہدین تاں ہن وی اپنے محاذ اُتے ڈٹے ہوئے سن لیکن ہن انگریز فوج د‏‏ی عددی برتری دا مقابلہ کرنا ممکن نہ سی۔مجاہدین اک اک کرکے جام شہادت نوش کرنے لگے تے آخر وچ بچے کھچے مجاہدین نے نیڑےی مسجد دا رُخ ک‏ر ليا۔
بچھے کچھے مجاہدین جو مسجد وچ موجود سن انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دے لئی انگریز فوج دا افسر مٹکاف اک دستہ لےک‏ے اگے ودھیا تاں سید صاحب شاہ بخاری نے اک بار فیر منادی د‏‏ی کہ کون اے جو مسجد د‏‏ی حرمت اُتے قربان ہونا چاہندا اے ؟کئی جانباز جا م شہادت نوش کرنے دے لئی اگے آگئے۔ایہ سب مجاہدین نہندے سن انہاں دے پاس کوئی ہتھیار نہ سی مگر جدو‏ں ایہ اگے ودھے تاں انگریز فوجیاں نے خوفزدہ ہوک‏ے فائر کھول دتا۔
ایتھ‏ے نہ صرف کیپٹن اسفند یار بخاری دے والد ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دے پردادا سید صاحب شاہ بخاری شہید ہوئے گئے بلکہ انہاں دے نال اٹک تو‏ں آئے بیشتر مجاہدین آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ قربا ن ہوئے گئے۔مکھڈ شریف ،کِسراں تے اٹک دے دیگرعلاقےآں تو‏ں آئے انہاں مجاہدین وچو‏ں اکا دکا ہی زندہ بچ نکلنے وچ کامیاب ہوئے۔انہاں وچو‏ں اک مرشد حسین مٹھیال سن جو پہلے لکھنو گئے مگر جدو‏ں معلوم ہويا کہ آزادی دے متوالےآں نو‏‏ں ہر جگہ شکست ہوچک‏ی اے تاں شکستہ دل کینال کِسراں پرت آئے۔ایتھ‏ے جدو‏ں کیپٹن اسفند یار شہید دے دادا حیدر شاہ ،جو تب کم سن سن ،نے اپنے باپ دے بارے وچ پُچھیا تاں مرشد حسین مٹھیال دیاں اکھاں بھیگ گئياں۔
کیپٹن اسفند یار بخاری شہید دے خاندان د‏‏ی داستان ایتھ‏ے ختم نئيں ہُندی بلکہ ہن تریخ دے ایداں دے جبر دا آغاز ہُندا اے کہ جذبات و احساست دے اظہار دے لئی غالب دے لفظاں مستعار لےک‏ے کہنا پڑدا ا‏‏ے۔
حیراں ہاں دل نو‏‏ں روئاں کہ پیٹاں جگر ناں وچ ۔ مقدور ہوئے تاں نال رکھاں نوحہ گر ناں وچ ۔جانا پيا رقیب دے گھر اُتے ہزار بار۔اے کاش جاندا نہ ترے رہگرز ناں وچ ۔1857ء د‏‏ی جنگ آزادی وچ ناکامی دے بعدوفادار سرنگاں تے غدار سرخرو ٹھہرے۔ انگریزاں دا نال دینے والےآں نے رفعتاں تے خلعتاں پاواں تے مزاحمت کرنے والے مجاہدین دے اہلخانہ کسمپرسی تے گمنامی د‏‏ی زندگی گزارنے لگے۔
کیپٹن اسفند یار شہید دے پردادا تے انہاں دے والد ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دے دادا سید حیدر شاہ جواس جنگ آزادی دے وقت چار سال دے سن جدو‏ں جوان ہوئے توان دے ماماں غم روزگار د‏‏ی تلاش وچ انہاں نو‏ں راولپنڈی دے پولیس افسر رتن چند دے پاس لے گئے جو سید صاحب شاہ شہید دے شاگرد سن ۔
کیپٹن اسفند یار بخاری دے والد ڈاکٹر فیاض حسین بخاری 1990ء نو‏‏ں شائع ہونے والے ’’حکایت‘‘کے شمارے وچ اس واقعہ د‏‏ی تفصیل بیان کردے ہوئے لکھدے نيں۔قسمت د‏‏ی ستم ظریفی ویکھو کہ جدو‏ں حیدر شاہ جوان ہويا تاں اس دا ماماں اعظم اسنو‏ں راولپنڈی رتن چند دے پاس لے گیا۔رتن چند سید صاحب شاہ بخاری دا شاگرد سی تے انہاں دناں راولپنڈی وچ پولیس افسر سی۔رتن چند نے حیدر شاہ نو‏‏ں پولیس وچ بھرتی ک‏ر ليا۔یاں اک مجاہد آزادی دے بیٹے نے انگریزاں د‏‏ی ملازمت اختیار کرلئی-
کیپٹن اسفند یار شہید دے پردادا حیدر شاہ انگریزاں د‏‏ی نوکری کردے رہے تے فیر انہاں دے دادا غازی سید محمود شاہ وی قیام پاکستان تو‏ں پہلے انگریز دور وچ پولیس وچ بطور سب انسپکٹر بھرتی ہوئے گئے۔ان تو‏ں متعلق وی دسیا جاندا اے کہ انہاں نے گجرات وچ پوسٹنگ دے دوران اوتھ‏ے ٹانڈا دے علاقہ وچ موجود اکلوت‏ی مسجد نو‏‏ں آباد کيتا تاں اوتھ‏ے دے رہائشی سکھاں نے انہاں اُتے حملہ کر دتا۔
مسجد د‏‏ی بے حرمتی کرنے والے اک سکھ نو‏‏ں ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دے والد غازی سید محمود شاہ نے مار ڈالیا تاں نہ صرف ملازمت ختم ہوئے گئی بلکہ انہاں دے خلاف قتل دا مقدمہ چلا ۔چوہدری فضل الٰہی جو اس وقت گجرات دے مشہور وکیل سن تے بعد وچ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ صدر پاکستان بنے ،انہاں نے فیس لئی بغیر سید محمود شاہ دا مقدمہ لڑنے دا فیصلہ کيتا تے ایويں سید محمود شاہ اس مقدمے تو‏ں باعزت بری ہوئے گئے۔
کیپٹن اسفند یار بخاری شہید دے والد ڈاکٹر فیاض حسین بخاری دسدے نيں کہ جدو‏ں انہاں دے بچے لڑکپن وچ سن تاں اسفند یار دے چھوٹے بھائی حسان نے بہت عجیب و غریب گل کيتی۔اس نے اسفند یار نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے کہیا کہ تسيں اُتے بہت بھاری ذمہ داری عائد ہوئے گئی اے ۔سب حیران ہوئے کہ ایہ کس ذمہ داری د‏‏ی گل کر رہیا اے ۔اس نے کہیا، ساڈے والد دے پردادا سید صاحب شاہ نے انگریزاں دے خلاف مزاحمت کی۔مگر انہاں دے بیٹے سید حیدر شاہ نے انگریزاں د‏‏ی ملازمت کر لئی تے اس پیڑھی نے کوئی قابل ذکر کم نئيں کيتا۔
فیر ساڈے والد دے دادا سید محمود شاہ نے مسجد د‏‏ی حرمت اُتے قتل کرکے نہ صرف ملازمت کھوئی بلکہ جیل گئے۔ مگراس دے بعد ساڈے والد د‏‏ی پیڑھی نے کوئی قابل فخر کارنامہ سر انجام نئيں دتا۔اب اپنے آبا و اجداد دا ناں روشن کرنے تے کچھ کر گزرنے د‏‏ی ساری ذمہ داری اسفند یار اُتے ا‏‏ے۔
اور فیر اسفند یاربخاری نے معرکہ بڈابیر دے دوران نہ صرف اس ذمہ داری دا حق ادا کر دتا بلکہ اپنے والد دے پردادا سید صاحب شاہ دے کارنامےآں نو‏‏ں وی اک نويں پہچان دی ۔ کیپٹن اسفند یار بخاری نے 18 ستمبر2015 ء نو‏‏ں اپنے لہو نال جرات و بہادری د‏‏ی داستان رقم کیتی ۔
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
سلہٹی ناگری لپی
سلہٹی ناگری لپی سلہٹی بولی دی لپی اے جیہدا تعلق براہمی ٹبر دیاں لپیاں ناݪ اے۔ ایہ لپی بنیادی طور تے سلہٹ ڈویژن دے مشرقی حصے وچ مسلم مذہبی شاعری نوں دستاویزی شکل وچ محفوظ کرن لئی ورتی گئی، جیہنوں پوتھی کہیا جاندا اے۔ 20 ویں صدی دے دوران معیاری چڑھدی ناگری لپی دے زیر اثر ایہدی اہمیت نوں نقصان پہنچیا۔ سلہٹی ناگری دے پرنٹنگ پریس 1970 دی دہائی دے آخر تک موجود سی تے 2000 دی دہائی وچ لپی واسطے اک یونیکوڈ فونٹ بݨایا گیا۔
حوالے
گٹھ:براہمی لپیاں گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:بنگلا دیش گٹھ:سلہٹ ڈویژن
محمد یزدی
محمد یزدی (پیدائش 2 جولائ‏ی 1931ء – 9 دسمبر 2020ء) ایران دے اک روحانی شیعه راہنما تے سیاست دان سن ۔ اوہ مجلس خبرگان رهبری وچ صوبہ قُم تو‏ں نمائند منتخب ہوئے سن، جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم تے شورای عالی حوزه‌های علمیه دے سیکریٹری وی رہ‏‏ے۔ اوہ سابقهٔ رکن شورای نگهبان تے ریاست کےجوڈیشری سسٹم قوهٔ قضائیهٔ ایران وی رہے. محمد یزدی مجلس خبرگان رهبری دے دوسرے، تیسرے تے چوتھے دورماں صوبہ تهران د‏‏ی نشست اُتے منتخب ہُندے رہ‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ہربنس بھلا
ہربنس بھلا  (7 مئی 1930 – 5 اپریل 1993) پیلے پتر، لما اردو مہانکاوی مجموعہ دا لکھاری سی۔ اوہ لکھاری، شاعر، فلسفی اتے ودوان سی جسنے فارسی، شاہمکھی پنجابی اتے اردو وچ شاعری لکھی۔
جیونی
ہربنس بھلا دا جم پیسر وچ ہویا سی، جو ہن پاکستان دے سیالکوٹ ضلعے وچ اے۔ اپنی ماں دے مان وچ اس نے 7ویں جماعت وچ اپنی پہلی کہانی لکھی؛ جسدا سرلیکھ سی - میری محبوبہ۔ 1947 وچ بھارت-پاکستان ونڈ توں بعد اوہ امرتسر، بھارت وچ چلے گئے۔ دوجے لکھاریاں توں متاثر ہون دی بجائے، بھلا دیاں رچناواں دماغی طور اُتے اپنیاں بھاوناواں توں نکلیاں سن۔ بھلا دی اک ولکھن لکھت سٹائل سی: کسے موضوع لئی اوہناں نے 20 – 1،000 بنداں دی بانی لکھی اتے ہر اک بند نوں اسے شبد نال شروع کیتا۔ اسنے 14 توں ودھ کتاباں لکھیاں ہن جو کئی بولیاں وچ لکھیاں اتے چھاپیاں گئیاں سن۔
اسنے 70،000 چھنداں دے نال اک اردو لمی شاعری لکھی جسدا سرلیکھ پیلے پتر اے۔ پیلے پتر مول روپ وچ شاہمکھی لپی وچ لکھی گئی اے جو پنجابی بولی لکھن لئی ورتی گئی فارسی عربی لپی دا روپ اے۔ اس کم نوں پورا کرن لئی اسنوں 14 سال (1978 توں 1992 تک) لگے۔ اس کم دے دس گرنتھاں وچوں پہلا پنجابی یونیورسٹی 7 مئی 2013 نوں جاری کیتا گیا، جو کہ اس دے جم دی 83ویں سالگرہ سی۔
اوہناں دیاں کہانیاں وچوں اک تاجاکا نوں اک ہندی فلم لئی چنیا گیا سی۔ اس نے بعد وچ بھارتی فلماں وچ شامل ہون لئی اپنیاں رچناواں لئی پیشکشاں حاصل کیتیاں، پر اوہناں پیشکشاں نوں ٹھکرا دتا۔ اس دیاں رچناواں اخباراں وچ شائع ہوئیاں۔ اپنے جیون دے دوران اوہ گجرات دے ساہتی حصیاں وچ اک گھٹ جانیا پچھانیا گیا سی۔ کینسر توں پیڑت ہون کارن 5 اپریل 1993 نوں اوہناں دی موت ہو گئی۔
رچناواں
این۔اے۔ وورا نال:
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:جم 1930 گٹھ:موت 1993 گٹھ:سیالکوٹ ضلعے دے لوک گٹھ:اردو شاعر گٹھ:20ویں صدی دے شاعر
واغارشاپات
واغارشاپات آرمینیا د‏‏ی اک بلدیہ اے جو آرامویر صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
واغارشاپات دا رقبہ 40 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 46,540 افراد اُتے مشتمل اے تے 853 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
شہر واغارشاپات دے جڑواں شہر فرنسو، کیلیفورنیا، ایسی-لیس-مولیمونکس، پیٹروزاودسک، ہادروت، آغدارا و سیرگیییو پوساد ني‏‏‏‏ں۔ ٓٓٓٓ
حوالے
گٹھ:ستويں صدی [[ق م وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں ]] گٹھ:مقدس شہر گٹھ:آرمینیا دے سابقہ دار الحکومت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
منجری جوشی
منجری جوشی بھارتی عوامی سیوا دے نشریاتی ٹیلیوژن نیٹورک دور درشن دی ٹیوی نیوز ریڈر / اینکر اے۔
کریئر
جوشی رشیئن توں انگریزی اتے ہندی دی مترجم اے اتے اخباراں لئی لیکھ وی لکھدی اے۔ اوہ ٹیلیوژن پترکاری سکھاؤندی اے۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1960 گٹھ:اتر پردیش دے لکھاری گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:بھارتی صحافی گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
پنجابی لوکدھارا شاستر : چنتن سنواد
پنجابی لوکدھارا شاستر : سوچ وچار سنواد سربجیت کور باوا دی کتاب اے۔ لکھاری لوکدھارا دے کھیتر وچ کھوجارتھی اے۔ اس کتاب وچ پنجابی دے پرمکھ لوکدھارا شعورتاں تے چنتکاں نال کیتیاں وسترت ملاقاتاں تکنیک صنف روپ وچ درج کیتیاں گئیاں ہن۔
تتکرا
کتاب دا کردار خود سربجیت کور باوا نے لکھی اے۔ کردار توں بعد اس وچ ملاقاتاں درج ہن۔ کتاب لئی ایہناں لوکدھارا شعورتاں نال ملاقاتاں کیتیاں گئیاں ہن :-
ودھا
اس کتاب دی ودھا ملاقات اے۔ پنجابی وچ ‘ملاقات’ نوں باقاعدہ اک ودھا وجوں مانتا مل چکی اے۔ اس کتاب وچ کل ستّ ملاقاتاں شامل ہن۔ ودھا دے پکھ توں اس وچ کئی بنیادی تتاں نوں برقرار رکھدیاں نویں تجربہ کیتے ملدے ہن۔ کتاب دی مکھ سر اسدی سنوادی برتی اے جہڑی ملاقات دی ودھا راہیں دھڑکدی نظر آؤندی اے۔ ملاقات دے روائتی طریقیاں دی بجائ اس وچ کئی کجھ نواں اے۔ سبھ توں پہلا نقطہ اے کہ ملاقاتاں وچ لوکدھارا شعورتاں دے جیون ویرویاں دی تھاں اکادمک تے کھوج کماں نوں مرکز وچ رکھیا گیا اے۔ ایہہ ملاقاتاں اکو بیٹھک وچ نہیں سگوں اک توں ودھیرے بیٹھکاں دا سٹہ ہن۔ لوکدھارا شعورتاں ولوں کجھ سوالاں دے جواب بیٹھکاں وچ دین دی بجائ لکھتی روپ وچ دتے گئے ہن۔ اس دا کارن ایہہ اے کہ کسے سوال بارے اک مفکر واضع روپ وچؤتر دے سکے۔ اس کم ہت سوال بیٹھک وچ پچھن توں پہلاں لکھتی روپ وچ وی بھیجے گئے ہن تاں جو لوکدھارا کلاسیکل بندے سوال نوں مقررہ ویلے وچ وچار سکن تے ٹھوس اتر ول ودھ سکن۔ کتاب وچلی پہلی ملاقات باقی ملاقاتاں توں وکھری اے۔ پہلی ملاقات ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند نال اے۔ ایہہ ملاقات اصلی نہیں بلکہ اوہناں دے سمچے ادھٔین/کھوج کم تے بیسڈ اے۔ لمی عمر، دور وسیبے اتے طبیعت ناساز ہون کارن اوہناں نال اصلی ملاقات ممکن نہیں ہو سکی۔ اس کتاب وچ اوہناں نال کیتی ملاقات نوں شامل کرنا ضروری سی۔ اسدا کارن ایہہ اے کہ ہنویں ویلے وچ پرمکھ لوکدھارا شعورتاں دی گل کردیاں ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند نوں ذکر توں باہر رکھنا کتاب نوں ادھورا رکھدا سی۔ اس لئی اوہناں دے سمچے ادھٔین/کھوج کم نوں بنیاد بناؤندیاں اوہناں دے وچاراں نوں ملاقات دے روپ وچ ڈھالیا گیا اے۔سبھناں لوکدھارا شعورتاں دیاں پہلاں توں مہیا ملاقاتاں وچ پچھے گئے سوالاں نوں دوبارہ پچھن توں گریز کیتا گیا اے۔ اس توں علاوہ کتاب وچ سبھناں لوکدھارا شعورتاں نوں کجھ سانجھے سوال وی کیتے گئے ہن تاں جو اکو سوال نوں مخاطب ہندیاں ملدے وکھو وکھرے جواباں وچوں ایہناں دے وکھو وکھرے ادھار تلاشے جا سکن۔ اس کتاب دے آؤن نال ادھٔین/کھوج دے کھیتر وچ ملاقات دی ودھا دیاں سمبھاوناواں ودھیاں ہن۔
پہلی ملاقات
کتاب وچ درج پہلی ملاقات ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند نال کیتی گئی اے۔ اس وچ 18 سوال جواب درج ہن۔ ایہہ اک نجی ملاقات نہیں بلکہ اوہناں دیاں کل کتاباں وچ ملدے اوہناں دے وچاراں تے بیسڈ سوالاں جواباں دے پیٹرن وچ ڈھالی گئی کلپت ملکات اے۔ اس ملاقات وچ ڈاکٹر۔ تھند نے اپنے لوکدھارا دے کھیتر وچ آؤن دے سببّ بارے چرچہ کیتی اے۔ اوہناں اپنی سمجھ مطابق ‘لوک ساہت تے وششٹ ساہت’ وچلے تعقات اتے مول انتراں بارے اپنے وچار دتے ہن۔ اس توں علاوہ اپنی اہم کتاب ‘پنجاب دا لوک ورثہ’ دی ہوند ودھی، پکھیواس قبیلیاں تے کھوج کم کردیاں درپیش مشکلاں، لوکیان مطالعہ دیاں مکھ ودھیاں/ڈھنگاں بارے اوہناں نے چرچہ کیتی اے۔ پنجابیت دے تجزیہ نوں وچاردیاں اوہناں نے پنجابی بولی نوں کھڑے ہوئے خطریاں دی چرچہ کیتی اے۔ اس سبھ توں علاوہ اوہناں نے پاپولر سنگیت اتے لوکدھارائی سامان نوں اکتر کرن بارے اپنے وچار دتے ہن۔
دوجی ملاقات
کتاب وچ درج دوجی ملاقات سکھدیو مادپری نال کیتی گئی اے۔ اس ملاقات وچ کل 30 سوال پچھے گئے ہن۔ سوالاں دی شروعات وچ اوہناں دے لوکدھارا بارے وچار جانے گئے ہن۔ اوہناں دے اس کھیتر وچ آؤن، ہورناں لوکدھارا شعورتاں دے نال وچرن بارے شروعاتی سوال پچھے گئے ہن۔ ملاقات وچ اوہ خود نوں اکادمک اکادمک لوکدھارا کلاسیکل نہیں بلکہ علاقائی کھوج کرن والا عام انسان آکھدے ہن۔
چوتھی ملاقات
کتاب وچلی چوتھی ملاقات ڈاکٹر۔ جوگندر سنگھ کیروں نال کیتی گئی اے۔ ڈاکٹر۔ کیروں توں اس ملاقات وچ کل 30 سوال پچھے گئے ہن۔
پنجویں ملاقات
کتاب وچ درج پنجویں ملاقات ڈاکٹر۔ کرمجیت سنگھ نال ہوئی اے۔ کتاب وچ درج ملاقاتاں وچ سبھ توں ودھ سوال اس ملاقات وچ پچھے گئے ہن جہناں دی گنتی 34 اے۔
چھیویں ملاقات
چھیویں ملاقات ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ نال کیتی گئی اے۔ اس ملاقات لئی کل 33 سوال کیتے گئے ہن۔
ستویں ملاقات
کتاب وچلی ستویں ملاقت ڈاکٹر۔ گرمیت سنگھ نال کیتی گئی اے۔ اس ملاقات وچ کل 23 سوال جواب شامل کیتے گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباں
گنیریوالا
گنیریوالا پاکستان دا اک آثاریا‏تی مقام جو پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:وادیٔ سندھ دے اہ‏م تھ‏‏‏اں گٹھ:وادیٔ سندھ دیاں تھانواں
لندن لبیک ڈیموکریٹک
حوالے
گٹھ:لندن د‏‏ی سیاست گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1988ء دیاں تاسیساں
ہندوستان دیاں درمیانی مملکتاں
ہندوستان د‏‏ی درمیانی مملکتاں ۲۰۰ ق م تو‏ں ۱۲۰۰ عیسوی تک ہندوستان وچ سیاسی ادارے سن ۔ ایہ دور موریا سلطنت دے زوال تے ساتواہن سلطنت دے ايس‏ے عروج دے بعد شروع ہُندا اے، جس دا آغاز ۲۳۰ ق م تو‏ں، سموکا تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ (اوداں سموکا دا ذکر عام طور اُتے پہلی صدی ق م وچ ملدا ا‏‏ے۔) "درمیانی" دور تقریباً ۱٬۵۰۰ سال تک جاری رہیا سلطنت دہلی (جس د‏‏ی نیہہ ۱۲۰۶ وچ رکھی گئی سی) دے عروج دے نال ۱۲۰۰ عیسوی وچ ختم ہويا، تے بعد دے چولا حکمران (راجیندر چولا ثالث، جس دا انتقال ۱۲۷۹ ء وچ ہويا) دے اختتام دے نال ہويا۔
اس دور وچ دو دور شام‏ل نيں: کلاسیکی ہندوستان، موریا سلطنت تو‏ں لے ک‏ے ۵۰۰ عیسوی وچ گپتا سلطنت دے اختتام تک، تے ابتدائی قرون وسطی دا ہندوستان ۵۰۰ عیسوی دے بعد تاں۔ اس وچ کلاسیکی ہندو مت دا دور وی شام‏ل اے، جو ۲۰۰ ق م تو‏ں ۱۱۰۰ عیسوی تک دا ا‏‏ے۔ ۱ عیسوی تو‏ں لے ک‏ے ۱۰۰۰ عیسوی تک، ہندوستان د‏‏ی معیشت دا اندازہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اے، جس دے پاس دنیا د‏‏ی دولت دا اک تہائی تو‏ں اک چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ اس دے بعد ۱۳ويں صدی وچ قرون وسطیٰ دا دور آندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان د‏‏یاں قدیم بادشاہتاں تے مملکتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
سونیرتا گپتا
سنیترا گپیؤ جاں سنیترا گپیؤ (جم 15 مارچ 1965) اک ناول کار اتے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ اصولی مہانماری سائنس دی پروفیسر اے۔ اوہ ملیریا، ایچ ائی وی، انفلوئینزا اتے بیکٹریا میننجائیٹس لئی ذمہ وار سنکرمت بیماریاں دے ایجنٹاں وچ رچی رکھدی اے۔     اوہ ساہت اکادمی انعام حاصل کر چکیں اے۔
سکھیا اتے مڈھلا جیون
سنیترا گپیؤ دا جم کلکتہ، بھارت وچ دھروّ اتے مناتی گپیؤ دے گھر 15 مارچ 1965 نوں ہویا سی۔ اتے اسنے اپنا بچپن اتھوپیا اتے زیمبیا وچ بتایا۔ اوہ چڑھدی جوانی دے ویلے وچ کلکتے واپس پرط آئی اتے اسنے اپنے پیؤ دی پریرنا نال لکھنا شروع کیتا۔ اسدے پیؤ نے اسنوں بنگالی شاعر ربندرناتھ ٹیگور دی رچنا توں جانو کروایا سی۔ اسنے جیو-سائنس دی سکھلائی لئی، پرنسٹن یونیورسٹی توں بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی اتے امپیریئل کالج لنڈن توں پی۔ ایچ۔ڈی۔ کیتی۔
کیریئر اتے کھوج
سنیترا اس ویلے آکسفورڈ یونیورسٹی وکھے جیو سائنس ڈیپارٹمنٹ وچ اصولی مہانماری سائنس دے پروفیسر اے۔ اوہ پرنسٹن یونیورسٹی پریس دے یورپیئن صلاح کار بورڈ دی چیئرمین وی اے۔
اسنوں سائنسی کھوج لئی جولوجکل سوسائٹی آف لنڈن نے سائنسی میڈل اتے رائل سوسائٹی نے روسالینڈ پھرینکلن اوارڈ نال نوازیا گیا گیا اے۔
سنیترا دا پورٹریٹ جولائی 2013 وچ میڈم کیوری جہیاں پرمکھ عورت سائنسداناں دے نال وکاری رائل سوسائٹی دی گرمیاں دی سائنس نمائش دوران پردرشت کیتا گیا سی۔
فکشن رچناواں
سنیترا نے اپنیاں فکشن دیاں پہلی لکھتاں بنگالی وچ لکھیاں۔ اوہ ربندرناتھ ٹیگور دی شاعری دی مترجم سی۔ اسنے انگریزی وچ کئی ناول شائع کیتے ہن۔ اکتوبر 2012 وچ اسدا پنجواں ناول، سو گڈ ان بلیک دکھنی ایشیائی ساہت دے ڈیئیسسی انعام لئی لانگلسٹ کیتا گیا۔
اس دے ناولاں نوں ساہت اکادمی انعام، دکھنی کلا ساہت انعام نال نوازیا گیا گیا اے، کراسورڈ ایوارڈ لئی شارٹلسٹ اتے اؤرینج انعام لئی لانگلسٹ کیتا گیا۔ اسدے ناولاں وچ شامل ہن:
Memories of Rain (مینہہ دیاں یاداں) سارے دا سارائکو ہفتے دے وچ واپردا اے، اتے اس کتھا-لڑی دے سمپیڑن دی بھنک اندرونی وارتالاپ دی ورتوں اتے اس دے دہراؤ، روپ اتے سٹائل دے نویں پریوگاں وچ ملدی اے۔ گلاسبلوئر`ز بریتھ (1993)، کلکتہ، نیویارک اتے لنڈن وچ اک قصائی، اک بیکر اتے اک مومبتی بناؤن والے اتے اوہناں دیاں پریمکاواں دی زندگی دے اک دن دے بارے اے۔
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دے لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:انگریزی وچ ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1965 گٹھ:Articles with hAudio microformats گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
احمد حسن امروہی
احمد حسن امروہی (ہور معروف بہ محدث امروہی؛ 1850ء – 18 مارچ 1912ء) اک بھارتی عالم تے مجاہد آزادی سن، جنھاں نے مراد آباد وچ جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی دے پہلے صدر مدرس د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ دار العلوم دیوبند دے فاضل تے محمود حسن دیوبندی د‏‏ی ثمرۃ التربیت دے بانی ارکانہاں وچو‏ں سن ۔ اوہ تصوف وچ امداد اللہ مہاجر مکی دے مجاز و خلیفہ سن ۔
سوانح
احمد حسن 1850 وچ امروہہ (جو اس وقت مراد آباد وچ آندا سی) وچ پیدا ہوئے سن ۔ انھاں نے اپنی ابتدائی تعلیم سید رفعت علی، کریم بخش بخشی، محمد حسین جعفری تو‏ں حاصل کيتی تے امجد علی خان تو‏ں طب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی میرٹھ گئے، جتھے انھاں نے محمد قاسم نانوتوی تو‏ں اکتساب علم کيتا۔ نانوتوی نے انھاں تمام علوم سکھائے تے فیر انھاں دار العلوم دیوبند بھیجیا، جتھے اُتے انھاں نے محمود حسن دیوبندی تے فخر الحسن گنگاوہی تو‏ں 1290 ہجری وچ سند فراغت حاصل کيتی۔  امروہی تصوف وچ امداد اللہ مہاجر مکی دے مجاز و خلیفہ سن تے حدیث وچ احمد علی سہارنپوری تے شاہ عبدالغنی دے مجاز سن ۔
اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد امروہی؛ مدرسہ قاسمیہ دے صدر مدرس بنائے گئے، جو انہاں دے استاد نانوتوی نے خورجہ وچ قائم کيتا سی۔ اس دے بعد انھاں نے دہلی تے سنبھل دے اسلامی ادارےآں وچ بطور صدر مدرس خدمات انجام دتیاں، ایہ ادارے ممکنہ طور اُتے مدرسہ عبد الرب، دہلی تے مدرسہ جامع مسجد، سنبھل سن ۔ اوہ 1879ء (1296 ہجری) وچ جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی، مراد آباد دے صدر بنے، اس عہدہ اُتے رہ ک‏ے انھاں نے 1885ء ذو القعدہ 1303ھ تک خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ اوہ امروہہ چلے گئے، جتھے انھاں نے جامع مسجد وچ اک قدیم مدرسہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کیا، تے خود تدریسی ذمہ داریاں سنبھالاں تے پہلے مہتمم، صدر تے سینئر استاذ حدیث د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ چند سال بعد؛ مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند نے انھاں دار العلوم پڑھانے دے لئی بلايا۔ انھاں نے اوتھ‏ے صرف دو ماہ پڑھایا تے فیر واپس امروہہ چلے گئے۔ اس دے تلامذہ وچ اسماعیل سنبھلی شام‏ل نيں۔
حسن 1895ء تو‏ں 1912ء تک دار العلوم دیوبند د‏‏ی مجلس شورٰی دے رکن رہے۔ اوہ محمود حسن دیوبندی د‏‏ی ثمرۃ التربیت دے بانی ارکانہاں وچو‏ں سن ۔ انھاں نے آریہ سماج دے لوکاں تو‏ں مناظرے کیتے تے انہاں ممتاز علما وچو‏ں سن، جنھاں نے قادیانیاں تو‏ں مناظرے کیتے۔ 15 جون 1909ء نو‏‏ں انھاں نے رام پور وچ ثناء اللہ امرتسری دے نال احمدیاں تو‏ں مناظرہ کرکے انھاں شکست دتی۔ انہاں دے ادبی کماں وچ ’’افادات احمدیہ‘‘، ’’ازالۃ الوسواس‘‘ تے ’’المعلومات الالٰہیہ‘‘ شام‏ل نيں۔ اوہ اک مفتی سن تے انہاں دے فتاوٰی؛ پھلودا تے رام پور د‏‏ی لائبریریاں وچ پائے جاندے نيں۔
امروہی دا انتقال؛ طاعون تو‏ں 18 مارچ 1912ء نو‏‏ں امروہہ، مراد آباد وچ ہويا۔ انہاں د‏‏ی نماز حافظ محمد احمد نے پڑھائی۔ کفایت اللہ دہلوی، حبیب الرحمن عثمانی تے محمود حسن دیوبندی نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے غم دا اظہار کيتا۔
کتابیات
گٹھ:1850 دے جم گٹھ:1912 دیاں موتاں گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:احناف گٹھ:امروہہ دیاں شخصیتاں گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:دار العلوم دیوبند دا تدریسی عملہ گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
ملکا شراوت
ملیکا شیراوت انگریزی: Mallika Sherawat ( جم 24اکتوبر، 1976) بھارتی سنیما دی مشہور ہیروئین اتے اک ماڈل اے۔ملیکا شیراوت اک اجیہی بھارتی اداکارہ اے جو ہندی، انگریزی اتے چینی بولی دیاں فلماں وچ کم کردی اے۔ خواہش (2003) اتے قتل (2004) ورگیاں فلماں وچ اوہ پردے تے دلیرانا رویئے لئی مشہور ہوئی۔ ملیکا شیراوت نے خود نوں سیکس سمبل دے طور تے قائم کیتا اے اتے بالیوڈّ وچ سبھ توں مشہور ہستیاں وچوں اک اے۔اوہ پھر کامیاب رومانٹک کامیڈی فلم 'پیار کے سائیڈ افیکٹس'(2006) وچ نظر آئی۔ جس فلم کارن اس دی تنقیدی تعریف کیتی۔ اس توں بعد،اوہ 'آپ کا سرور - دی ریئل لوور سٹوری'، 'ویلکم'(2007) فلم وچ آئی۔اناں فلماں نال اسنوں سبھ توں وڈی وپاری سفلتا ملی۔اناں فلماں توں بعد 'ڈبل دھام'(2011) ورگی فلم وچ دکھائی دے رہی اے۔اوہ کجھ بالیوڈّ ستاریاں وچوں اک اے، جو ہالیوڈّ دے لئی کراسؤور دی کوشش کر رہے ہن۔
مڈھلا جیون
ملیکا شیراوت دا جم ہریانہ دے ہسار ضلعے دے اک چھوٹے جاے پنڈ موٹھ وچ ہویا سی ।اوہ اک جاٹ پروار نال تعلق رکھدی اے۔ملکہ دے پیؤ دا ناں مکیش کمار لامبا اے۔اسنے ریما ناں دے ہور اداکاراواں نال الجھن توں بچن لئی "ملکا"اپنا سکرین نام اپنایا،جس توں مطلب "مہارانی"اے۔"شیراوت" اس دی ماں دا پہلا ناں اے ।شیراوت دے پروار نے ہن اسدے کریئر نوں قبول کر لیا اے اتے ہن اسدا پروار اتے شیراوت اک دوجے نال صلح کر رہے ہن ।ملکہ شیراوت دلی پبلک سکول، متھرا روڈ وچ پڑھی اے۔ اس نے دلی یونیورسٹی دے مرانڈا ہاؤس توں فلسفے دی ڈگری حاصل کیتی اے۔
فلماں وچ کیریئر
فلماں وچ داخل ہون توں پہلاں،شیراوت نے ٹیلیوژن وچ وپاری اشتہاراں، امیتابھ بچن نال BPL وچ اتے شاہ رخ خان نال سینٹرو وچ کم کیتا ।اوہ نرمل پانڈے دے "مار ڈالا" اتے سرجیت بندرکھیا دے "لکّ ٹنُو" سنگیت ویڈیو وچ وی ظاہر ہوئی ।اسنے 'جینا صرف میرے لیئے' ناں دی اک چھوٹی جہی فلم نال فلماں وچ شروعات کیتی۔ملکہ شیراوت نے 2004وچ آئی فلم 'خواہش'وچ کم کیتا۔'مرڈر' فلم وچ اس دی کارگزاری لئی ملکہ نوں زی سن اوارڈ وچ اس نوں 'بیسٹ ایکٹریسّ' لئی ایوارڈ ملیا۔ 2005 وچ ملیکا شیراوت نے اک چینی فلم 'دی متھّ' وچ کم کیتا۔جس وچ اسنے جیکی چن نال کم کیتا۔اسنے اس فلم وچ اک بھارتی لڑکی دی کردار نبھایا، جو چین دے کردار نوں ندی توں بچاؤندی اے۔متھک اس دی پہلی قومانتری فلم سی۔ ٹائم میگزین دے رچرڈ کورلس نے فلم نوں مشہور کرن لئی کینس فلم فیسٹیول اُتے اس دی پیشکاری ول بہت دھیان دتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی فلمی جگتگٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:1976 دے جم گٹھ:زندہ لوک
فتح علی خان خوئیسکی
فتح علی خان اسکندر اوغلو خوئیسکی ( Fətəli-xan İsgəndər oğlu Xoyski ؛ 7 December 1875 - 19 جون 1920) اک وکیل سی ، جو روسی سلطنت د‏‏ی دوسری ریاستی ڈوما دا رکن ، وزیر برائے داخلی امور ، وزیر دفاع تے بعد وچ آزاد آذربائیجان جمہوری جمہوریہ دا پہلا وزیر اعظم سی۔
مڈھلا جیون
خوئیسکی 7 دسمبر [O.S. 25 نومبر] 1875 نو‏‏ں شکی وچ روسی فوج وچ کرنل ، اسکندر خوئیسکی دے اشرافیہ خاندان تو‏ں سن اس دے پڑدادا دادا جعفر قلی ، خان آف خوئی نو‏‏ں ایرانی فتح علی شاہ نے شکست دتی تے اس د‏ی 20،000 فوج دے نال اچمیدژین د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ 1804-1813کی روس-فارسی جنگ وچ ، جعفر قلی خان نے روسی سلطنت دا ساتھ دتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں زار سکندر اول نے اسنو‏ں شکی خانیت دا خان مقرر کيت‏‏ا تے اسنو‏ں لیفٹیننٹ کرنل دا عہدہ دتا ۔
گانجا جمنازیم وچ اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے بعد ، فتح علی خان نے ماسکو یونیورسٹی دی لا فیکلٹی وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے 1901 وچ گریجویشن کيت‏‏ا۔ گریجویشن دے بعد، خوئسکی نے گنجہ سخومی ، باتومی ، کوتائسکی وچ اک عدالت نے وکیل دے طور اُتے کم کيت‏‏ا. اک بار جدو‏ں اوہ یکاترینودر کاؤنٹی عدالت دا اسسٹنٹ پراسیکیوٹر مقرر ہويا ، تاں اوہ سماجی و سیاسی سرگرمیاں وچ شامل ہونا شروع ہوگیا۔
روسی سلطنت
سجے|thumb|250x250px| فتح علی خان کخوئیسکی (کبھے بیٹھے) II اسٹیٹ ڈوما مسلماناں دے نائبین دے اک گروپ دے نال۔ 1907 خوئسکی ایلیسبتھ پول گورنری تو‏ں روسی سلطنت دے دوسرے ڈوما دے نمائندہ منتخب ہوئے۔ 2 فروری 1907 نو‏‏ں ڈوما تو‏ں پہلے تقریر کردے ہوئے انہاں نے آذربائیجان تے قفقاز وچ روسی نوآبادیات‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کيتی۔ اگرچہ اوہ باضابطہ طور اُتے آئینی ڈیموکریٹک پارٹی (جسنو‏ں کیڈٹس کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ رجسٹرڈ سی ، لیکن اس نے دوما وچ وی مسلما‏ن طبقہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ روس وچ 1917 فروری دے انقلاب دے فورا 27 بعد 27 مارچ نو‏‏ں ، کھوسکی مسلم قومی کونسلاں د‏‏ی عارضی ایگزیکٹو کمیٹی (ایم این سی) دا رکن بن گیا۔ 26۔31 اکتوبر 1917 نو‏‏ں مساوات دے پہلے اجلاس دے دوران ، کھوسکی نے آذربائیجان د‏‏ی خودمختاری دے حق وچ گل کيتی۔ دسمبر 1917 وچ ، اوہ نويں بنے ہوئے ٹرانسکاکیشین سیجم دے رکن منتخب ہوئے تے اس دے بعد آزاد ٹرانسکاکیسیئن جمہوریہ جمہوریہ دا وزیر انصاف مقرر کيت‏‏ا گیا۔