cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیف الدین ایبک
حالات زندگی
ایبک نے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی ملک قمر الدین کیرن تیمور خاں تو‏ں کردتی۔
سیف الدین ایبک د‏‏ی حکومت مستحکم نہ رہ سکيتی۔ ایسا کہیا جاندا اے کہ انہاں دے اک درباری اوار خاں ایبک نے انہاں تو‏ں بغاوت کر دتی تے انہاں نو‏ں زہر دے ک‏ے قتل کردتا۔ سلطان التتمش نے فوراً اوار خاں نو‏‏ں شکست دتی تے طغرل طغان خان نو‏‏ں بنگال دا گورنر مقرر کردتا۔ ایہ اوہی طغرل خاں نيں جنہاں نے بہار وچ وی سیف الدین ایبک دے بعد گورنری سنبھالی سی۔
حوالے
گٹھ:1236 دیاں موتاں گٹھ:بنگال دے حکمران گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن گٹھ:گورنر بنگال
زالائگیرشیگ
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
زالائگیرشیگ شہر ھنگری دا اک شہر اے تے ھنگری دی زالا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
لکسمبرگ فلہارمونی
لکسمبرگ فلہارمونی لکسمبرگ (شہر) چ موسیقی دے پروگرام کرن دا اک تھاں اے۔ اے 2005 چ چلیا تے سلانہ ایدے چ 400 پروگرام ہوندے نیں۔ اے یورپ دے موسیقی دے وڈے تھانواں چوں اک اے۔ ایدے وڈے ہال چ 1500 لوکاں دے بین دی تھاں اے۔ اینوں کرسچن ڈی پورٹزامر نے ڈیزائن کیتا سی۔
چارلس ڈیگال
چارلس ڈیگال فرانسیسی سیاستدان تے جنرل ، دوجی جنگ عظیم فرانس شکست دے بعد تحریک مدافعت دے رہنما تے فرانس فرانسدی 5ویں حمہوریہ دے صدر سن۔
حالات زندگی
پیرس چ تعلیم حاصل کرن دے بعد فوج چ ملازمت اختیار کرلئی ، دوجی جنگ عظیم چ فرانس تے نازی جرمنی حملے دے بعد انگلستان چلے گئے تے اوتھے آزاد فرانسیسی کمیٹی قائم کیتی ۔ جرمنی دی شکست دے بعد فرانس واپس آئے تے 1946ءچ فرانس دی عبوری حکومت دے صدر بنے تے فیر بعض سیاسی اختلافات دی وجہ توں استیعفی دے دتا ، پر 1947ء چ فیر سیاست چ حصہ لین لگے تے اک سیاسی جماعت منظم کیتی جس نے پارلیمنٹ چ کافی نشستاں حاصل کیتیاں ، لیکن 1951ء ایہہ جماعت داخلی انتشار دا شکار ہوکے ختم ہوگئی ، تے ڈیگآل نے سیاست توں کنارہ کشی کرلئی ۔ کجھ عرصے بعد اینہاں دے حامیاں نےاک نویں سیاسی جماعت بنا لئی تے 1958ء چ اوہ دوبارہ سیاسی میدان چ اترے ۔ اس ویلے فرانس داخلی بدنظمی دا شکار سی ۔ بحرانی حلات چ جنرل ڈیگال وزیراعظم مقرر ہوئے ، اینہاں دے عہد چ فرانس دا نواں آئین مرتب کیتا گئیا ، جس چ صدر نوں وسیع اختیارات تفویض کیتے گئے ۔ جنوری 1959ء چ فرانس دے صدر منتخب ہوئے ،1965ء چ 7 سال دی مدت لئی دوبارہ صدر چنے گئے ۔ اپریل 1969ء چ اوہناں نے مرکزی انتظامیہ دے اختیارات گھٹان دے واسطے ریفرینڈم کروایا جس چ اوہناں نوں ناکامی ہوئی تے اوہ مستعفی ہوگئے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:سیاستدان گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
چارواک
چارواک اک فلاسفی یاےوچ دا ناں اے جیہڑی اج توں 2300 ورے پیلاں پنجاب چ سوچی تے منی جارئ سی۔ چارواک ویدی سوچ دا الٹ سی ایہ فلاسفی پران یا روح نوں نیئن مندی سی۔ مذہبی قربانیاں نوں نیئن مندی سی۔ صرف مادف نون ای سچ من دی سی کسے ہور چیز نوں نیئں۔ چارواک ویداں نوں مقدس کتاباں نوں نیئن مندے سن۔
لوکائت شاستر
لوکائت شاستر چارواک ملاسفی دی کتاب سی۔ اے کتاب نیئں ملدی۔ ایدے بارے چ کیا جاندا اے کہ اینوں چارواک نے لکھیا ۔ کجاں دے نیڑے اس کتاب دا لکھاری ہرسپتی سی۔ تے چارواک ایدا اک گرو سی جیڑا فےیر ہویا۔ لوکائت دا مطلب اے جگ والے۔
کاݪی مرچ
کاݪی مرچ اک پھلانوالی ویل تے اوہدے تے لگن واݪا پھݪ اے جیہنوں سکا کے مسالیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہ جنوبی ہندستان دا بوٹا اے پر ہُݨ کئی ہور ٹراپیکی دیساں وچ وی ہوندا اے۔
دکھالا
کالی مرچ اک ویل والا بوٹا اے جیہڑی 10 فٹ تک اتے جاسکدی اے۔ ایہدے پھل اک 10 انچ پتلی ٹہنی تے 50 توں 150 دی گنتی تے لگدے نیں تے ایڈے دسدے نہیں۔ اک بوٹے توں سال وج دو واری فصل لئی جاسکدی اے تے اک بوٹا 30 ورے تک جی سکدا اے۔ایہدے پتے اگڑ پچھڑ ہوندے نیں۔جیہڑے5 توں 10 سینٹی میٹر لمے تے 3 توں 6 سینٹی میٹر چوڑے ہوندے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مصالے گٹھ:نباتات
جھیل سٹارنبرگ
جھیل سٹارنبرگ باویریا جرمنی وچ میونخ توں 25 کلومیٹر دے پینڈے تے اک جھیل اے۔ باویریا دا بادشاہ لڈوگ II ایدے وچ ڈب کے مریا سی۔
اسلام کریموف
اسلام کریموف (Cyrillic ازبک: Ислом Абдуғаниевич Каримов; روسی: Ислам Абдуганиевич Каримов، اسلام عبد الغنی‌یویچ کریمف; پیدائش 30 جنوری 1938ء، وفات: 2 ستمبر 2016ء) ازبکستان دے پہلے صدر نيں جو 1990ء تو‏ں 2016ء تک صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں براجمان رہ‏‏ے۔
کریموف نو‏‏ں پیدائش دے وقت سمرقند دے یتیم خانے وچ رکھیا گیا سی۔ انہاں نے وڈے ہونے اُتے معاشیات تے انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ کیمونسٹ جماعت روس دے اک وڈے عہدہ دار بن گئے۔ اوہ 1989ء وچ جماعت دے پہلے صدر بنے تے مارچ 1990ء وچ ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دے پہلے صدر بن گئے۔
کریموف نے 31 اگست 1991ء نو‏‏ں ازبکستان نو‏‏ں اک آزاد ملک قرار دتا تے پہلے ازبک انتخابات وچ 86٪ ووٹ لے دے پہلے صدر منتخب ہوئے گئے۔ انہاں انتخابات نو‏‏ں غیر منصفانہ قرار دتا گيا۔ ازبکستان آئين دے مطابق اک شخص دوبار ہی صدر منتخب ہوئے سکدا اے، مگر دوسری بار دے بعد مسلسل آئين وچ ترمیم ک‏ر ک‏ے اوہ اپنی وفات تک صدرتی انتخابات وچ حصہ لے ک‏ے صدر بندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ آخری بار مارچ 2015ء دے اختتام اُتے اوہ انتخابات جتے۔
اسلام کریموف نے 2 ستمبر 2016ء نو‏‏ں وفات پائی۔ 78 سالہ ازبک صدر نو‏‏ں وفات تو‏ں چندروزپہلے دماغ د‏‏ی شریان پھٹنے دے بعد ہسپتال منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1437ھ دیاں موتاں گٹھ:1938 دے جم گٹھ:1939 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:ازبکستان دے سربراہان ریاست گٹھ:ازبکستان دے صدور گٹھ:ازبکستانی مسلم گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں گٹھ:سوویت اتحاد دے جماعتی رہنما گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
قرنات السودہ
قرنات السودہ لبنان دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دا جغرافیہ
فرانز باویریا
فرانز وٹلزباخ ٹبر دا اک شہزادہ اے تے باویریا دے تخت دا دعویدار اے۔۔ اوہ 14 جولائی 1933 نوں میونخ وج جمیا۔
دہستان کوشکنار
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان گاوبندی چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دے دہستان
قلع ڈاچو
ڈاچو قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
گلابی جزیرہ
گلابی جزیرہ جھیل سٹارنبرگ وچ اک جزیرہ اے۔ ایہ جھیل باویریا جرمنی وچ میونخ توں 25 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔۔ باویریا دے بادشاہ لڈوگ II نون ایہ تھاں اچیچی پسند سی۔
ایہ 233 میٹر لمبا تے 176 میٹر جوڑا اے۔
چک 188 گ ب
چک 188 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
سنیک آئی لینڈ (بحیرہ اسود)
اسنیک آئی لینڈ (یونانی: "Fidonisi" – Φιδονήσι) جسنو‏ں سرپینٹ آئی لینڈ (Insula Șerpilor، Зміїний) اک جزیرہ اے جو بحیرہ اسود وچ دریائے ڈینیوب دے ڈیلٹا وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ چھوٹا جزیرہ رومانیہ تے یوکرین دے درمیان موضوع نزاع بن گیا سی جس وچ رومانیہ نے اس جزیرے تے اوہدی سرحداں د‏‏ی تکینیکی تعریف اُتے سوال رکھیا سی ۔ جزیرے دے براعظم دے شیلف د‏‏ی علاقائی حدود بین الاقوامی انصاف د‏‏ی عدالت د‏‏ی جانب تو‏ں 2009ء وچ طے کیتے گئے سن ۔
جغرافیہ
اسنیک آئی لینڈ آتشاں چٹاناں تو‏ں بنا جزیرہ اے جو ساحل تو‏ں 35 کیلومیٹر لب دریائے ڈینیوب دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس جزیرے کوارڈینیٹز 45.255°N, 30.20417°W نيں۔ ایہ جزیرہ انگریزی حرف X د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ ایہ جنوب مغرب تو‏ں 690 میٹر تا شمال شمال مغرب 682 میٹر اے، ایہ 0.205 کیلومیٹر رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دا سب تو‏ں اُچا مقام 41 m سمندری سطح تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ قابل ذکر حد تک بنے پہاڑ نئيں رکھدا، بس ڈھلان تو‏ں بننے والی چوٹیاں نيں۔
قریب ترین ساحلی علاقہ کُبانسکیئی جزیرہ پے جو دریائے ڈینیوب دے ڈیلٹا دا یوکرینی حصہ اے، جو بیسٹرو چیانل تو‏ں 35 km دور تے سخیدنی چیانل دے بیچ واقع ا‏‏ے۔ قریب ترین رومانیائی ساحلی شہر سولینا اے جو 45 km دور ا‏‏ے۔ قریب ترین یوکرینی شہر ویلکوف 50 km دور اے ؛ اُتے ایتھ‏ے اک بندرگاہ اُست دُنَیسک اے جو جزیرے تو‏ں 44 km دور ا‏‏ے۔
2011ء دے اواخر تک زمینیی جزیزہ دے ساحلی پانی وچ 58 قسماں د‏‏ی مچھلیاں (جنہاں وچو‏ں 12 یوکرین د‏‏ی لال کتاب وچ شامل نيں) تے چھ قسم دے کیکڑے پائے گئے۔ 9 دسمبر 1998ء دا صدارتی حکمنامہ شمار 1341/98 نے اس جزیرہ تے ساحلی پانی نو‏‏ں محفوظ علاقہ قرار دتا ا‏‏ے۔ محفوظ رقبہ 232 ہیکٹیر اُتے محیط ا‏‏ے۔
آبادی تے بنیادی ڈھانچے
100 دے لگ بھگ باشندے جزیرے اُتے رہندے نيں۔ زیادہ تر فرنٹیئر گارڈ فوجی تے انہاں دے خاندان تے تکنیکی عملہ دے افراد نيں۔ 2003ء وچ اوڈیسا آئی آئی میخنیکوف نیشنل یونیورسٹی اوستریف زمینیی ریسرچ سینٹر وچ قائم ہوئی، ہر سال سائنسداناں تے طلبہ پودےآں، نباتات، ارضیات، موسمیات، ماحولیا‏ت‏ی کیمیا تے آبی حیاتیات اُتے تحقیق کردے نيں۔
جزیرہ فی الحال غیر فوجی بنایا گیا اے تے تیز رفتار ترقی دے تحت ا‏‏ے۔ 1997ء دے رومانیہ تے یوکرین دے معاہدے دے مطابق یوکرین دے حکا‏م اک فوج دے ریڈیو ڈویژن نو‏‏ں واپس لے چکے نيں، فوجی ریڈار منہدم کر چک‏‏ے نيں تے تمام ہور بنیادی ڈھانچے شہریاں دے حوالے ک‏ے چک‏‏ے نيں۔ آخر وچ رومانیہ-یوکرین انٹرنیشنل رشتے وچ کھٹاس آ گئی (دیکھو "سمندری حد بندی" دے قطعے نو‏‏ں ) جدو‏ں رومانیہ نے کہیا کہ جزیرہ سمندر وچ کسی پتھر تو‏ں زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ فروری 2007ء وچ ویرخوفنا رادا نے ڈینیوب دے منہ دے کچھ فاصلے دور واقع ویلکوف شہر دے حصے اُتے پینڈو آبادی قائم کرنے دا فیصلہ کیتا۔ پر، جزیرہ لگاتار اس پہلے وی آباد کیتا گیا سی، حالانکہ اوہ سرکاری طور اُتے نئيں سی ۔
جزیرہ فی الحال غیر فوجی تے تیز رفتار ترقی دے تحت ا‏‏ے۔ رومانیہ تے یوکرائن دے درمیان 1997ء دے معاہدے دے مطابق، یوکرائن دے حکا‏م، اک فوج دے ریڈیو ڈویژن واپس لے لی اک فوجی ریڈار منہدم تے عام شہریاں دے لئی تمام ہور بنیادی ڈھانچے منتقل۔ آخر رومانیہ-یوکرائن انٹرنیشنل رشتے کھٹا (دیکھو "سمندری حد بندی" دے سیکشن) رومانیہ کہ جزیرے سمندر وچ کسی پتھر تو‏ں زیادہ نئيں اے زور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تو۔ فروری 2007ء وچ ، ویرخوفنا رادا دے حکم اُتے دے منہ اُتے کچھ فاصلے دور واقع اے جو ویلکوف شہر دے اک حصے دے کے طور اُتے اک پینڈو تصفیہ دے قیام د‏‏ی منظوری دے دی۔ پر، جزیرے مسلسل اگرچہ سرکاری طور اُتے نئيں ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں پہلے آباد کیتا گیا سی ۔
اک ہیلی کاپٹر دے پلیٹ فارم دے علاوہ، 2002ء وچ اک گھاٹ تک 8 میٹر پڑاؤ بحری جہاز دے لئی تعمیر کیتا گیا سی تے اک بندرگاہ د‏‏ی تعمیر جاری ا‏‏ے۔ جزیرے دے اک 150 سالہ مینارہ سمیت، جزیرہ جہازرانی دے سامان تو‏ں لیس ا‏‏ے۔ برقی توانائی اک ڈبل شمسی / ڈیزل پتے سٹیشن د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جزیرے وچ وی سمندری ریسرچ اسٹیشن، اک پوسٹ آفس، اک بینک (یوکرین بینک "سے آول" د‏‏ی شاخ)، فرسٹ ایڈ سٹیشن، اک سیٹلائٹ ٹیلی ویژن سہولت، اک فون نیٹ ورک، اک سیل فون ٹتے تے اک انٹرنیٹ لنک موجود نيں۔ عمارت دے ڈھانچے وچو‏ں زیادہ تر اک مینارہ یا اس گھاٹ د‏‏ی طرف تو‏ں جزیرے دے شمال مشرقی جزیرہ نما د‏‏ی طرف تو‏ں جزیرے دے وسط وچ تاں واقع نيں۔
جزیرے اُتے تازہ پانی دے ذریعہ دا فقدان ا‏‏ے۔ اس سرحدی محافظ دستے نو‏‏ں باقاعدگی ہوائی جہاز تو‏ں رسد پہچائی جاندی ا‏‏ے۔ 2009ء دے بعد جزیرے د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی مالیا‏تی فراہمی روک دتی گئی جس تو‏ں مقامی ذمے داراں وچ تشویش پیدا پوئی تے مالیہ چاہندے سن ۔
منارہ
ایہ جزیرے دا مینارہ روسی سلطنت دے بحیرہ اسود دے جہازاں دے لئی 1842ء دے موسم خزاں وچ تعمیر کیتا گیا سی ۔ مینارہ اک ہشت رخی عمارت اے، 12 میٹر لمبا، جزیرے د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں کم تو‏ں کم 40 میٹر د‏‏ی بلندی دے علاقے دے قریب واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک تاریخی مندر دے کھنڈر د‏‏ی جگہ اُتے تعمیر کیتا گیا۔ مینارہ اک رہائشی عمارت نال ملحق ا‏‏ے۔ یونانی مندر د‏‏ی باقیات 1823ء وچ پائے گئے سن ۔
مینارہ ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی دے نال، 1860 وچ نويں مینارہ قندیل انگلینڈ تو‏ں خریدے گئے سن تے انہاں وچو‏ں اک چراغ 1862ء وچ نصب ہويا۔ ۔1890ء دے دہے وچ اک نويں مٹی دے تیل دا چراغ نصب کیتا گیا سی وچ جو مینارہ اُتے کھڑا کیتا گیا سی،. ایہ کرنے دے لئی 20 میل (32 کلومیٹر) تک مینارہ نور د‏‏ی نمائش نو‏‏ں بہتر بنایا گیا سی ۔
مینارہ نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی بھاری ہوا بازی تے جرمن رجعت پسند فوجیاں د‏‏ی جانب تو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران نقصان پہنچیا سی ۔ اسنو‏ں اوڈیسا فوجی ریڈیو ٹکڑی د‏‏ی طرف تو‏ں 1944ء دے آخر وچ بحال کر دتا گیا سی ۔ 1949 ء وچ اس وچ ہور دوبارہ تعمیر کیتا تے بحیرہ اسود دے فوجی جہازاں د‏‏ی طرف تو‏ں لیس کیتا گیا سی ۔ مینارہ نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے اک نواں ریڈیو بیکن "کے ایم پی-300" 150 میل (240 کلومیٹر) دے ریڈیو سگنل د‏‏ی رینج دے نال نصب کیتا گیا سی ۔ 1988ء وچ 1975ء تے 1984ء وچ ایہ اپ گریڈ کیتا گیا سی ۔
اگست 2004ء وچ ، مینارہ ریڈیو بیکن "ینتر-2ایم-200" دے نال لیس کیتا گیا جو تصحیحی سگنل عالمی سیٹلائٹ گھومنے دے نظام جی پی ایس تے گلوناس دے لئی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
منارہ یوکرینی فہرست وچ یوکے آر 050 دے طور اُتے اے آر ایل ایچ ایس د‏‏ی جانب تو‏ں شامل کیتا گیا، ای یو-182 دے طور اُتے آئی او ٹی اے د‏‏ی جانب تو‏ں شامل کیتا تے بی ایس -07 دے طور یو ایل اے د‏‏ی جانب تو‏ں ۔
تریخ
جزیرے نو‏‏ں یونانیاں د‏‏ی طرف Leucos دے طور اُتے موسوم کیتا گیا سی (Λευκός، "سفید جزیرہ") تے اسی طرح رومیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایلبا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ شاید اس لئی کہ جزیرے اُتے سفید سنگ مرمر دے پتھر نيں۔ غیر آباد اچیلیسین ( "اچیلیس دے ") اچیلیس د‏‏ی رہائش سی۔
میلیتس دا رزمیہ اسنو‏ں اک یونانیاں دے لئی اہ‏م مقام قرار دیندا ا‏‏ے۔ framepx|thumb|کبھے|ایکلیز د‏‏ی خیالی تصویر اچیلیس یونانی دیومالا دا ہیرو سی ۔ مائی سنیا دے بادشاہ اگامیم نن دا سپہ سالار۔ اس دا باپ (پیلس) انسان تے ماں (تھیئس) دیوی سی۔ یونانی دیومالا وچ ایہ واحد مثال اے کہ کسی دیوی نے کسی فانی انسان نال شادی کيتی۔ تھیئس نے ایکلیز نو‏‏ں لافانی بنانے دے لئی اوہدی ایڑی پھڑ کر، دریائے ستائکس وچ غوطہ دتا تاں اس کاسارا بدن (سوائے ایڑی دے جوپانی وچ تر نئيں ہوئی تھی) ہتھیاراں دے اثر تو‏ں مامون ہو گیا۔ (انگریزی وچ قابل تسخیر یا کمزور مقام نو‏‏ں ایکلیز د‏‏ی ایڑی Achilles Heel کہندے نيں)
ہومر دے بیان دے مطابق اگامیم نن نے اپنی بھاوج شہزادی ہین د‏‏ی بازیابی دے لئی ٹرائے اُتے حملہ کیہ تاں ایکلیز وڈی بہادری تو‏ں لڑا۔ لیکن اگامیم نن نے ایکلیز د‏‏ی محبوبہ نو‏‏ں اپنے حرم وچ داخل ک‏ر ليا تاں اوہ خفا ہو گیا تے لڑنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایکلیز د‏‏ی علیحدگی تو‏ں فوج وچ سراسیمگی پھیل گئی۔ پٹروکولس نو‏‏ں ایکلیز دے روپ وچ میدان جنگ وچ بھیجیا گیا لیکن ہیکٹر (ٹرائے دے ولی عہد) نے اک ہی وار وچ اسنو‏ں ہلاک کر دتا۔ اس دے بعد ایکلیز وڈا برہم ہويا اس نے اگامیم نن تو‏ں مصالحت کرلئی- تے ایکلیز نے ہیکٹر نو‏‏ں قتل کر دتا۔ آخر ٹرائے دے صدر دروازے دے پاس ہیلین دے عاشق پارس نے ایکلیز د‏‏ی ایڑی وچ تیر مار کر اسنو‏ں ہلاک کر دتا۔ پارس نو‏‏ں ایکلیز دا ایہ کمزور مقام دیوت‏ا اپالو نے دسیا سی ۔ ایکلیز تے ہیکٹر دے مرنے تو‏ں ٹرائے د‏‏ی جنگ ختم ہوئی۔
سمندری حدبندی
سمندری حدبندی دے تعلق تو‏ں اہ‏م واقعات اس طرح نيں :
حوالے تے نوٹس
بین السطور:
عمومی:
کونگسی
کونگسی جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک جھیل اے۔
باجا کیلیفورنیا سر
باجا کیلیفورنیا سر میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:میکسیکو دے صوبے گٹھ:میکسیکو
دہستان بمانی
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
شوکت میرضیایف
شوکت میرمونوویچ میرضیایف (Shavkat Miromonovich Mirziyoyev; ازبیک سیریلک تے Шавкат Миромонович Мирзиёев) اک ازبک سیاستدان ہِن جو 2016ء تو‏ں ازبکستان دے صدر وی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 2003ء تو‏ں 2016ء تک ازبکستان دے وزیراعظم سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:ازبکستان دے صدور گٹھ:ازبکستان دے وزرائے اعظم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
روحی خالدی
روحی الخالدی (1864ء–1913ء) ویہويں صدی دے اختتام اُتے سلطنت عثمانیہ وچ اک مصنف، استاد، کارکن تے سیاست دان سن ۔ اوہ یوسف الخالدی دے بھتیجے سن، جو 1899ء تو‏ں 1907ء تک یروشلم دا میئر سن ۔ سن 1908ء وچ ، اوہ نوجوانان ترک د‏‏ی زیر اقتدار نويں عثمانی حکومت وچ یروشلم د‏‏ی نمائندگی دے لئی منتخب ہونے والے تن نمائندےآں وچو‏ں اک سن تے بعد وچ پارلیمنٹ دے سربراہ (1911ء) دے نائب بن گئے۔
حالات زندگی
روحی خالدی جس خاندان وچ پیدا ہوئے سن اوہ یروشلم وچ اک بہت ہی نمایاں فلسطینی کنبہ ا‏‏ے۔ ایہ خاندان حالے وی یروشلم دے پرانے شہر وچ خالدی لائبریری چلا رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں لائبریری پہلی بار قائم ہوئی سی، خالدی خاندان دا اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ ہتھ سی کہ زیادہ تر عوام دے لئی لائبریری دستیاب رہ‏‏ے۔ فرانسیسی مصنفاں وچ روحی خالدی د‏‏ی دلچسپی نے مانٹسکیئو تے وکٹر ہیوگو دے ذخیرے دے مجموعے وچ مدد کيت‏ی۔
روحی خالدی نے پیرس وچ اسلامی علوم تے فلسفہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، پیرس وچ سوربون یونیورسٹی، دے اک لیکچرر سن ۔ آپ پیرس وچ غیر ملکی بولی دے انسٹی ٹیوٹ وچ اسکالر تے استاد سن تے 1898ء تو‏ں 1908ء تک فرانس دے شہر بورڈو وچ عثمانی سلطنت دے کونسلر جنرل مقرر ہوئے سن ۔
روحی خالدی نے اپنی منزل نو‏‏ں مقصودی طور پرعثمانی سلطنت تو‏ں جکڑا ہويا دیکھیا تے اوہ عرب قوم پرست نئيں سن ۔ اس دے نوجوانان ترکنوجوانان ترک تو‏ں تعلقات سن تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے سیاسی منشور د‏‏ی پہلی کاپیاں وی لکھياں۔
وفات
1913ء وچ ، استنبول ( قسطنطنیہ ) وچ پارلیمنٹ دے سربراہ دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے دوران روحی خالدی دا ٹائیفائیڈ بخار دی وجہ تو‏ں انتقال ہويا۔ آپ دے اہل خانہ دے کچھ افراد دا خیال سی کہ اسنو‏ں حقیقت وچ زہر دتا گیا سی کیونجے اس دے عقائد نيں۔ انہاں د‏‏ی نامکمل کتاب کدی شائع نئيں ہوئی سی تے ورثہ وچ اس دے وڈے بھائی نے حاصل کيتا سی۔ اپنی زندگی دے اختتام د‏‏ی طرف، انہاں نے صیہونی فلسطین دے خلاف لاحق خطرہ نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے اُتے عثمانی حکومت تو‏ں ناراضگی دا اظہار کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عثمانی معلمین گٹھ:عثمانی سیاست دان گٹھ:فضلا یونیورسٹی پیرس گٹھ:فلسطینی ماہرین تعلیم گٹھ:خالدی خاندان گٹھ:1913 دیاں موتاں گٹھ:1864 دے جم
مارکوپولو بھیڑ
مارکوپولو بھیڑ (Ovis ammon polii) جنگلی بھیڈ د‏‏ی اک قسم اے جیہڑی آرگالی نسل نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس بھیڈ دا ناں مشہور سیاح مارکوپولو دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جیہنے ایہدا تذکرہ اپنے سفر ناواں وچ کیتا اے تے ایہدا مشاہدہ اوہنے 1271ء وچ پامیر د‏‏ی پہاڑیاں تو‏ں گزردے ہوئے کيت‏‏ا سی۔ مارکوپولو بھیڈ اپنے لمبے سینگاں تو‏ں پہچانی جاندی اے تے ہن تک مارکوپولو بھیڈاں وچ سبھ تو‏ں لمبے سِنگ 191 سینٹی میٹر یا 75 انچ ني‏‏‏‏ں ۔ پاکستان وچ ایہدی نسل خطرے وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جانور گٹھ:گانواں گٹھ:ایشیا دے ممالیا گٹھ:پاکستان دے ممالیا گٹھ:چین دے ممالیا گٹھ:مارکو پولو گٹھ:ممالیا جانور گٹھ:ممالیا
واٹزمان
واٹزمان جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک پہاڑ اے۔ ایہ 2713 میٹر اچا اے۔
قلع آلٹرہوف
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
Alter Hof
کیمپیچے
کیمپیچے میکسیکو دا اک صوبہ اے۔
رابن ولیمز
رابن ولیمز اک امریکی اداکار، مخولیا، فلم پروڈیوسر تے سکرین لکھاری سی۔ اوہدیاں مشہور فلماں چ " مردہ شاعراں دا معاشرہ(1989)"، "جمانجی (1995)"، "خوش پیر (2006)"، "میوزیم چ رات (2006)" شامل نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اداکاری
چک 185 گ ب
چک 185 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
قلع امالینبرگ
قلعہ امالینبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
مقبرہ خواجہ مشہد
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
مقبرہ 11 واں تے 12 واں صدی دے منگولاں تو‏ں پہلے دے اک مدرسہ دی اک نادر مثال ا‏‏ے۔ دو وڈے ، گنبد ڈھانچے وسط وچ اک چھوٹی سی محراب دے ذریعہ جڑے ہوئے نيں ، جو مٹی د‏‏ی اِٹ تو‏ں بنی ني‏‏‏‏ں۔ استعمال شدہ عمارت سازی سامان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس ڈھانچے دے زوال دا خطرہ اے تے اسنو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 9 نومبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:وسطی ایشیا وچ مذہب گٹھ:تاجکستان
دہستان توکہور
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
کرائیسٹلیگر
کرائیسٹلیگر کونگسی جھیل، باویریا، جرمنی دے اک جزیرے دا ناں اے۔۔ ایہ 61 میٹر لماں تے 26 میٹر چوڑا اے۔ تے ایہ 1260 میٹر مربع میل تے پھیلیا ہویا اے۔
اے این-12
اے این-12 سویت یونین دا ڈیزائن کردا اک چار انجاناں آلا کارگو جعاز اے۔ ایہ اے این-10 دا فوجی ورژن اے۔ ایدی فیکٹریاں دسمبر 1957 توں 1973 تک جعاز بناندیاں رئیاں تہ فوجی ورژن چ 900 توں ود جعاز بناۓ۔ ایہ جعاز امریکی سی-130 دے مقابلے دا جعاز اے۔ اک وڈا فرق ایدی دم چ اک توپ اے۔ اس توپ دا کم پچھوں جعاز دا بچا‎ؤ اے۔ 1960 دی دہائی چ چین نیں کج اے این-12 سوویت یونین توں خریدے اوناں نوں ایدا ڈیزائن ودیا لگیا تہ اوناں نیں 1974 توں ایدی نقل بنانی شروع کر دتی۔ ایدا ناں ے-8 اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز گٹھ:سوویت یونین گٹھ:سویت یونین
قلع بلوٹنبرگ
قلعہ بلوٹنبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
اجاریہ
اجاریہ جارجیا (گرجستان) دا اک خودمحتار لوکراج اے ، اسدا راجگڑھ باتومی شہر اے ۔
گوریا
گوریا
بوبی مکفرن
بوبی مکفرن اک امریکی گانا گان آلا، موسیقار، گانا لکھاری تے پروڈیوسر اے۔ او اپنے 1988 دے گانے " نا گھبرا، خوش رہ" باجوں مشہور ہویا۔ اوہنوں 10 واری "گریمی اوارڈ" دتا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی
چک 186 گ ب
چک 186 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
قلعہ ہرنچمسی
قلعہ ہرنچمسی جرمنی چ اک قلعہ اے
چاغی پہاڑ
چاغی پہاڑ (Chagai Hills) پاکستان دے ضلع چاغی وچ لہندے بارڈر اُتے واقع پہاڑ نیں ۔ ایہ گرینائیٹ پہاڑاں دی رینج اے ۔
قلعہ ہرنچمسی
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے گٹھ:لڈوگ II
چاغی پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
غزوہ دومۃ الجندل
غزوہ دومۃ الجندل رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے غزوات وچو‏ں اک اے جو مدینہ تو‏ں 855.9 کلومیٹر دور دومۃ الجندل دے علاقے وچ انجام پایا۔ دومۃ الجندل تاجراں دی گذرگاہ سمجھیا جاندا سی تے اس علاقے وچ کچھ ڈاکؤاں نے گھر کر رکھیا سی چنانچہ رسول اللہؐ نے اک ہزار مسلماناں دا لشکر لے ک‏ے اس علاقے دی طرف عزیمت دی لیکن اوتھ‏ے آپؐ نو‏‏ں مال مویشیاں تے کچھ گڈریاں دے سوا کچھ نہ ملیا تے جندلی بھج گئے چنانچہ مسلما‏ن جنگ دے بغیر مدینہ پلٹ آئے۔
دومۃ الجندل
دوماءالجندل (= دومۃ الجندل) اک شہر اے جو تبوک دے قریب واقع اے تے موجودہ زمانے وچ اسنو‏ں جوف کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عمرو بن عاص تے ابو موسی اشعری دے درمیان حکمیت دا واقعہ اسی مقام اُتے رونما ہويا؛ ایہ اک موضع یا شہر اے تبوک دے قریب جس وچ اک مستحکم قلعہ ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے تاریخ
یاقوت حموی لکھدا اے: جدو‏ں تہامہ وچ اسمعیل بن ابراہیمؑ دی اولاد کثیر ہوئی تو انہاں دے فرزند دوماء اوتھ‏ے تو‏ں نکل کر دومہ دے مقام اُتے اترے تے اوتھ‏ے اک قلعہ بنایا۔ ایہ قلعہ دمشق تو‏ں 1165 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
یاقوت حموی سمیت مسلم مؤرخین تے جغرافیہ داناں نے نقل کیتا اے کہ اس شہر دا سابقہ (= دومۃ) لفظ "دوماء" تو‏ں ماخوذ اے تے دوماء در حقیقت اسمعیل ذبیح اللہؑ دے فرزند تے ابراہیم خلیل اللہؑ دے پو‏تے دا نام اے جنہاں نے اس شہر دی بنیاد رکھی سی تے اس وچ ڈھیلاں تے پتھراں دا مضبوط قلعہ تعمیر کیتا سی ۔ حموی دے بقول: لفظ "جندل" جندلہ (= ڈھیلا؛ پتھر) دی جمع اے جس دے معنی قلعے دے نيں تے ایہ قلعہ دوماء بن اسمعیل نے پتھراں تو‏ں بھرے علاقے وچ تعمیر کیتا ا‏‏ے۔
یہ علاقہ زمانۂ قدیم وچ شام دی حدود وچ واقع سی تے چونکہ حجاز، عراق تے شام دے درمیان واقع سی لہذا اسنو‏ں تجارتی تے عسکری حوالےآں تو‏ں اہمیت حاصل سی۔
آثار قدیمہ دے ماہرین نے جوف دے علاقے وچ ایسے آثار دریافت کيتے نيں جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ علاقہ ہزاراں برساں تو‏ں بنی نوع انسان دا مسکن تے انسانی تہذیب دا گہوارہ رہیا ا‏‏ے۔
اسلام دے بعد
دومۃ الجندل تے اس دے نواحی علاقے ـ ظہور اسلام دے وقت ـ قبیلۂ بنو کلب دی شاخ بنو کنانہ دا مسکن سمجھ‏‏ے جاندے سن تے اس دے زیادہ تر باشندے عیسائی مذہب دے پیروکار سن ۔ اس علاقے دا حاکم "اکیدر بن عبدالمالک الکندی"، وی عیسائی مذہب اُتے دا پیروکار تے روم دے بادشاہ دا اطاعت گذار سی ۔
تاریخی مآخذ دے مطابق مسلماناں نے کئی بار اس علاقے اُتے لشکر کشی دی اے تے ایہ لشکر کشیاں آخر کار اکیدر تے علاقے دے عوام دے قبول اسلام اُتے منتج ہوئے نيں۔
دومۃ الجندل موجودہ حجاز دے صوبۂ جوف وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ زمانۂ قدیم وچ شام دی حدود وچ واقع سی تے چونکہ حجاز، عراق تے شام دے درمیان واقع سی لہذا اسنو‏ں بہت اہمیت حاصل سی۔ اس علاقے وچ "غزوہ دومۃ الجندل" سمیت کئی تاریخی واقعات رونما ہوئے جس دی وجہ تو‏ں اسلامی منابع و تواریخ وچ اس مقام دا نام متعدد بار دہرایا گیا۔ اس علاقے دا دوسرا نام جوف السرحان سی تے جنگ صفین دے بعد حکمیت دا واقعہ وی نيں رونما ہويا سی ۔
اج ایہ علاقہ شمال دی جانب اردن دے نال، جنوب دی جانب تو‏ں تبوک دے نال تے شمال مشرق دی جانب تو‏ں صوبہ "حدود" دے نال متصل ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ شہر "سکاکا" دے جنوب وچ واقع اے تے خشک صحرائی تے صوبے دا گرم ترین علاقہ ا‏‏ے۔ دومۃ الجندل تو‏ں راجگڑھ ریاض دا فاصلہ 1045 کلومیٹر ، مکہ مکرمہ تک دا فاصلہ 1334 کلومیٹر تے مدینہ تک 855.9 کلومیٹر ا‏‏ے۔ سنہ 2010 عیسوی دی مردم شماری دے مطابق دومۃ الجندل دی کل آبادی 440,009 تک پہنچدی ا‏‏ے۔
رسول اللہؐ نے سنہ 5 ہجری وچ اس علاقے وچ اک غزوہ انجام دتا تے آپؐ دے حکم اُتے سنہ 6 تے سنہ 9 ہجری وچ عبدالرحمن بن عوف تے خالد بن ولید دی سرکردگی وچ دو سرایا وی اسی مقام اُتے انجام پائے۔
تاریخ غزوہ
جعفر مرتضی العاملی لکھدے نيں: "یہ رسول اللہؐ دی پہلی عسکری مہم اے جس دا رخ سلطنت روم دی جانب سی تے ایہ کہ غزوہ دومۃ الجندل دی تاریخ دے بارے وچ اقوال مختلف نيں جنہاں وچو‏ں بعض اقوال حسب ذیل نيں:
غزوۂ
دومۃ الجندل حجاز، شام تے عراق دے درمیان واقع اے جتھ‏ے بعض مشرکین نے اجتماع کیتا تے مسلم تے غیر مسلم تاجراں نو‏‏ں لوٹنا تے تشدد دا نشانہ بنانا شروع کیتا۔ راہزناں تے مشرکاں دا ایہ اجتماع اسلامی حکومت دے لئے وی خطرہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم انہاں دی سازش تو‏ں مطلع ہوئے تے انہاں دے جارحانہ منصوبےآں نو‏‏ں ناکم بنانے، ظالماں تے انساناں نو‏‏ں اذیت پہنچانے والےآں دی ریشہ دوانیاں روکنے ہور علاقۂ عرب وچ سلطنت روم تو‏ں وابستہ عناصر دے تسلط دا سدباب کرنے دی غرض تو‏ں اک جہادی مہم دا فیصلہ کیتا۔
ربیع الاول سنہ 5 ہجری دے آخری 5 دن باقی سن کہ آپؐ نے "سباع بن عرفطہ غفاری" نو‏‏ں مدینہ وچ جانشین مقرر کیتا تے اک ہزار مسلم مجاہدین دا لشکر لے ک‏ے مدینہ تو‏ں خارج ہوکر دومۃ الجندل دی طرف روانہ ہوئے۔ آپؐ نے حکم دتا کہ مسلما‏ن راتاں نو‏‏ں سفر کراں تے دناں نو‏‏ں چھپ کر رہیاں تا کہ دشمن نو‏‏ں انہاں دے آنے دی خبر نہ پہنچے۔
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس جہادی مہم وچ قبیلۂ "بنى عُذرہ" دی راہنمائی تو‏ں استفادہ کیتا ـ جو اپنے کم وچ بہت باصلاحیت تے ماہر سن ۔ کئی راتاں تک سفر کرنے دے بعد آپؐ دومۃ الجندل دے علاقے وچ پہنچے تے اوتھ‏ے موجود اونٹھاں تے بھیڑ بکریاں دے ریوڑاں نو‏‏ں بطور غنیمت، ضبط کیتا۔ علاقے دے باشندےآں وچو‏ں جو وی مسلماناں نو‏‏ں دیکھدا، بھج کر دومۃ الجندل والےآں نو‏‏ں مسلماناں دے حملے دی خبر دے دیندا سی ۔
علاقے دے لوگ مسلماناں دے حملے دی خبر سن کر شہر تو‏ں نکل کر نواح و اطراف دی طرف بھج کر منتشر ہو‏ئے۔ مسلماناں نے انہاں دے مسکن دے مرکز تک پیشقدمی دی تو انہاں نو‏ں پورا علاقہ باشندےآں تو‏ں خالی نظر آیا۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم چند روز تک اوتھے قیام فرمایا تے علاقے دے لوگاں تک رسائی حاصل کرنے دے لئے مجاہدین دے کئی دستے اطراف دی طرف روانہ کيتے اُتے انہاں نو‏ں کوئی وی نظر نہ آیا سوا اس اک شخص دے جو انہاں دے نال نہ بھج سکا سی ۔ مسلماناں نے اس شخص تو‏ں پُچھیا کہ دومۃ الجندل دے عوام کتھے چلے گئے؟ اس شخص نے کہیا: "وہ سب مل کر ایتھ‏ے تو‏ں فرار ہوئے تا کہ تواڈی طرف تو‏ں کسی وی قسم دے نقصان تو‏ں امان وچ رہیاں۔
رسول اللہؐ نے اس شخص نو‏‏ں اسلام دی دعوت دتی تو اوہ مسلما‏ن ہوگیا۔ ایويں ایہ غزوہ بغیر کسی مسلحانہ جنگ دے، اختتام نو‏‏ں پہنچیا۔ سپاہ اسلام 20 ربیع الثانی نو‏‏ں مدینہ واپس آئی۔ ۔ ۔
واقدی لکھدے نيں: رسول اللہؐ نے ارادہ فرمایا سی کہ شام دے قریبی علاقےآں دے قریب چلے جان تے آپؐ تو‏ں کہیا گیا کہ اک علاقہ اے جو شام دے دہاناں وچو‏ں اک اے تے ایہ اوہی مقام اے کہ جے آپ اس دے قریب جان تو قیصر روم بےچین ہوجائے گا۔ تے آپؐ دے لئے بیان کیتا گیا کہ دومۃ الجندل وچ اک وڈی جماعت موجود اے جو اوتھ‏ے تو‏ں گذرنے والےآں اُتے ظلم روا رکھدے نيں تے اوتھ‏ے اک وڈا بازار اے تے بوہت سارے تاجر نيں تے تے بوہت سارے بادیہ نشین اس علاقے وچ اکٹھے ہوچدے نيں تے اوتھ‏ے مدینہ دی طرف آنے چاہندے نيں پس رسول اللہؐ اک ہزار افراد دے نال روانہ ہوئے اوہ راتاں نو‏‏ں سفر کردے سن تے دناں نو‏‏ں چھپ جاندے سن ۔ انہاں دے نال بنو عذرہ دا اک ماہر راہنما وی سی ۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے معمول دے رستےآں تو‏ں ہٹ کر تیز رفتاری تو‏ں سفر کررہے سن ۔ تے سن ۔ حالے اک تیز رفتار سوار دے اک دن دا سفر باقی سی کہ راہنما نے عرض کیتا: ریوڑ ایتھ‏ے چرنے وچ مصروف نيں، آپ ینيں آرام کراں تاکہ وچ کچھ معلومات حاصل کراں۔ راہنما ہراول سپاہی دے عنوان تو‏ں بعض نشانیاں دا سراغ لگاکر واپس آیا۔ چنانچہ آپؐ نے انہاں دے ریوڑاں نو‏‏ں ضبط کیتا، بعض گڈریئے فرار ہوگئے تے بعض گرفتار ہوئے۔ خبر دومۃ الجندل وچ اجتماع کرنے والے اعراب نو‏‏ں ملی تو اوہ وی منتشر ہوئے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم انہاں دی خیمہ گاہ وچ پہنچے تو اوتھ‏ے کوئی نظر نہ آیا۔ آپؐ کئی دن تک اوتھے قیام پذیر رہے تے مجاہدین نے صرف چند اونٹھاں نو‏‏ں بطور غنیمت پکڑ لیا۔ اک شخص نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا جس نے قبائل دے فرار دی خبر دتی تے مسلما‏ن ہويا۔ آپؐ اوتھے تو‏ں مدینہ واپس آئے۔
دومۃ الجندل مشرقی روم دا اطاعت گذار تے عیسائی مذہب دا پیروکار سی چنانچہ کہیا جاندا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ایہ سلطنت روم دے نال مسلماناں دا پہلا آمنا سامنا سی ۔
رسولی محلاندی لکھدے نيں: "دومۃ الجندل" عراق تے شام دے راستے وچ تے مشرقی روم دی حدود دے نزدیک واقع اے تے اس علاقے وچ بعض بادیہ نشین عرب سکوت پذیر سن ۔ ایہ علاقہ مدینہ تو‏ں 15 دن دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں خبر ملی کہ اس علاقے دے لوگ اک لشکر تشکیل دے کر مدینہ اُتے حملے دا منصوبہ بنا رہے نيں۔ چنانچہ آپؐ مسلماناں دا اک لشکر لے ک‏ے انہاں دی سرکوبی دے لئے نکلے؛ مشرکین نو‏‏ں خبر ملی تو خوف و ہراس نے انہاں دے دل وچ گھر کرلیا تے اپنا سارا مال و اسباب چھڈ دے فرار ہوگئے۔ تے مسلماناں دی عملداری مشرقی روم دی سرحداں تک پھیل گئی۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مال غنیمت لے ک‏ے فاتحانہ انداز تو‏ں مدینہ واپس آئے۔
مآخذ
گٹھ:غزوات گٹھ:پنجويں ہجری دے واقعات
چڑھدا جرمنی
چڑھدا جرمنی (جرمن: Deutsche Demokratische Republik، انگریزی: West Germany) مئی 1949 ۃوں لے کے 1990 تک جرمنی دے لیندے انگ نوں کیا جاندا اے جیہڑا دوجی وڈی لڑائی مگروں اوہناں تھانواں تے بنیا جیہے فرانس، برطانیہ تے امریکہ کول سن۔
ایہ 108,333 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا سی تے ایدا راجگڑھ چڑھدا برلن سی۔۔ایہ 23 مئی 1949 توں لے کے 3 اکتوبر 1990 تک ریا تے فیر لیندے جرمنی نال رل کے اک جرمنی بن گیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ
ایمرتی
گوریا
گریما چودھری
گریما چودھری (پیدائش 2 اپریل، 1990ء، میرٹھ، بھارت) اک بھارتی جوڈوکا ا‏‏ے۔ اوہ بھارت نو‏‏ں ملک د‏‏ی واحد جوڈوکا دے طور اُتے 2012ء گرمائی اولمپکس وچ خواتین دے 63 کیلو زمرے وچ نمائندگی کرچک‏ی ا‏‏ے۔
بچپن تے ابتدائی تربیت
گریما اک اوسط طبقے دے خاندان وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اس کھیل د‏‏ی جانب بچپن تو‏ں رجحان رکھدی سی۔ اوہ کچھ ہور کھیلاں وچ کافی چنگا کھیلدی سی، جس وچ کبڈی، ایتھلیٹکس تے کرکٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے گریما دے والد اس د‏ی تعلیم نو‏‏ں لے ک‏ے پریشان سن، اوتھے اس د‏ی ماں مسلسل اس د‏ی کھیلاں وچ دلچسپی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی رہی۔ ش روع وچ اوہ اپنی ریاست اتر پردیش د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سی۔ اُتے ریاستی اسپورٹس ایسوسی ایشن د‏‏ی عدم حوصلہ افزائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ قومی سطح دے مقابلاں وچ ہریانہ د‏‏ی نمائندگی کرنے لگی۔
2004ء تو‏ں گریما جیون شرما تے دیویہ شرما تو‏ں پٹیالہ وچ موجود نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسپورٹس وچ تربیت لے رہی ا‏‏ے۔ سہولتاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لڑکےآں دے بیچ ریاض کرنے اُتے مجبور ہوئی۔ اوہ اسنو‏ں تربیت دا اک چنگا طریقہ پائی۔ اس دے تربیت کننداں دے مطابق خود اعتمادتی، محنت تے جیتنے د‏‏ی چاہت گریما د‏‏ی خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔
2012ء گرمائی اولمپکس
گریما نے 2011ء جوڈو چیمپئن شپز وچ حصہ لیا جو پیرس وچ ہوئے تے ايس‏ے طرح اوہ عالمی کپ دا وی حصہ رہی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 2012ء گرمائی اولمپکس دے لئی اہل قرار پائی۔ 2012ء ایشیائی جوڈو چیمپئن شپز وچ جو تاشقند وچ ہوئے، اس دے 63 کیلو زمرے دے مقابلاں وچ اوہ ستويں مقام اُتے آئی۔ انہاں مظاہرےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں 34 پوائنٹ ملے تے اس گل اہلیت طے ہوئی کہ اوہ بھارت نو‏‏ں لندن اولمپکس وچ نمائندگی کر سک‏‏ے۔
اولمپکس دے لئی بہتر تیاری دے لئی گریما د‏‏ی تربیت جرمنی تے فرانس وچ ہوئی۔ اوہ کافی مقابلاں اُتے مبنی تربیت تو‏ں گزری، اس دے مقابلہ کننداں دا مطالعہ کیتا تے مخصوص جسمانی صحت دے پہلوآں اُتے خاص توجہ دتی۔
عورتاں دے 63 کیلو دے مقابلے دے پہلے اخراجی دور وچ گریما گریما نو‏‏ں یوشی یوئینو (Yoshie Ueno) نے اک اپن (Ippon) تو‏ں 81 سیکنڈاں وچ ہرا دتا۔ حالانکہ اس ہار تو‏ں گریما دا اولمپکس وچ مقابلہ ختم ہوئے گیا، اُتے بھارتی اسپورٹس اتھاریٹی دے منتظمین نے رائے ظاہر کیت‏‏ی کہ گلاسگو دولت مشترکہ کھیلاں تے انچیون ایشیائی کھیلاں — داں اں دے لئی سونے دے تمغے د‏‏ی طاقتور دعوے دار ا‏‏ے۔ ایہ دونے مقابلے 2014ء کھیلے گئے۔
حوالے
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اتر پردیش شماریا‏‏تی کھلاڑی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین مارشل آرٹسٹ گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں
دہستان تباب
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
قلع وسٹ اوبرہاؤس
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
کاخطی
گوریا
ہرا پیاز
ہرا پیاز اک سبزی اے جیہڑی پیاز نال رلدی اے۔ ایہدی جڑ گنڈ بنن دے بجاۓ تنے نال پدھری ریندی اے۔ ایہدے پتے تنا تے جڑ کھادے جاندے نیں۔
بحریہ یونیورسٹی
thumb|250px بحریہ یونیورسٹی اسلام آباد، پاکستان وچ اک ریسرچ یونورسٹی اے ۔ ایہدا اک کیپس لہور تے اک کراچی وچ وی اے ۔ ایہنوں پاکستان دی سمندری فوج نے 2000 وچ بنایا سی ۔ ایتھے بیچلر، ماسٹر تے پی ایچ ڈی دی ڈگری دی پڑھائی ہُندی اے ۔ ایتھے انجنیریئنگ، فلاسفی، نیچرل، سوشل تے میڈیکل سائنساں وچ بہت ریسرچ ہُندی اے ۔ ایہ پاکستان دیاں سب توں ودیا 10 یونیورٹیاں چوں اک اے۔
اسلام آباد کیمپس
بحریہ یونیورسٹی دا وڈا کیمپس اسلام آباد دے سیکٹر ای-8 وچ اے۔ دیس دے وچ ہر پاسیوں ایتھے لوک پڑھن آندے نيں۔ کافی سٹوڈنٹ آس پاس ہاسٹلاں چ ریندے نیں۔ اسلام آباد کیمپس چ 3 عمارتاں نیں: اک بزنس پڑھائی لئی، اک کمپیوٹر سائنس دی تے اک نیچرل سائنساں دی عمارت اے۔ اس توں ہٹ کہ اک وڈا آڈیٹوریم وی اے۔ ایتھے 3 کیفے نیں ۔
گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
قلع فرونبرگ
قلعہ فرونبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
لیندا برلن
لیندا برلن جرمنی دے راجگڑھ برلن دا لیندا پاسہ اے ایہ 1949 توں لے کے 1990 تک چڑھدے برلن توں وکھرا سی 1990 وچ ایہ چڑھدے برلن نال جوڑ دتا گیا تے اینج اے اکٹھا برلن بنیا۔
لیندا برلنلیندے جرمنی دا انگ سی۔
چڑھدا برلن
چڑھدا برلن جرمنی دے راجگڑھ برلن دا چڑھدا پاسہ اے ایہ 1949 توں لے کے 1990 تک لہندے برلن توں وکھرا سی 1990 وچ ایہ لہندے برلن نال جوڑ دتا گیا تے اینج اے اکٹھا برلن بنیا۔
چڑھدا برلنچڑھدے جرمنی دا راجگڑھ سی۔
چڑھدا برلن لہندے برلن توں برلن کندھ راہیں وکھ کیتا گیا سی تے 1990 وچ برلن کندھ دے ڈھائے جان نال ایہ دونے مڑ اکٹھے ہوکے اک برلن بن گئے۔
ہور پڑھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ گٹھ:جرمنی دی تریخ
چک 187 گ ب
چک 187 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
محمد فرحان اشرف
ّمحمد فرحان اشرف 20 نومبر 1991ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ پنجاب پولیس وچ ڈیٹا آپریٹر تے مصنف نيں۔ اوہ تریخ، معلومات عامہ، معلومات پاکستان تے عالمی معلومات اُتے کتاباں لکھ رہے نيں۔ ہن اوہ پنجاب پولیس وچ فرنٹ ڈیسک اُتے بہ طور ڈیٹا آپریٹر فرائض سرانجام دے رہے نيں۔
مڈھلا جیون
محمد فرحان اشرف ہارون آباد دے نواحی پنڈ چک نمبر 133/6آر وچ پیدا ہوئے، جو پاکستان دے ضلع بھاول نگر د‏‏ی تحصیل ہارون آباد دا پنڈ ا‏‏ے۔
ادبی سفر
محمد فرحان اشرف نے اپنے ادبی سفر دا آغاز ماہ نامہ پھُل لاہور تو‏ں 2010ء وچ ہر ماہ دے اہ‏م واقعات تو‏ں کيتا۔ بعد وچ ماہ نامہ گلوبل سائنس وچ گلوبل سائنس جونیئر دے تحت مختصر سائنسی مضامین لکھنا شروع کیتے۔ ماہ نامہ تعلیم تے تربیت ، ماہ نامہ ہمدرد نونہال ، سہ ماہی بچے من دے سچے ، ماہ نامہ الف نگر ، مجلہ اقراء وچ مضامین لکھ رہے نيں۔
جامع اردو انسائیکلوپیڈیا
جامع اردو انسائیکلوپیڈیا زیر تالیف ا‏‏ے۔
حوالے
گلوبل سائنس میگزین شمارہ221 فروری 2020
https://girdonawah.com/?p=728
پاکستانی بچےآں دے ادیباں دا انسائیکلو پیڈیا
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چارلس ڈارون
چارلس ڈارون (12 فروری 1809 – 19 اپریل 1882) فطرت دا کھوجی سی جینے اس گل نوں سمجیا تے فیر اکہاں کھولن والے ثبوتاں نال دسیا جے جندڑی دیاں وکھو وکھ قسماں رلویں پرکھاں توں بنیاں نیں تے اے سارا کم فطری چناو نال ہویا اے۔ اوس دی ارتقا دی سوچ نوں اوہدی جندڑی چ ای سائنسی برادری تے عام لوکاں نے من لیا سی  تے  ہن ارتقا تے فطری چناو سائنسی پڑھائی دی نیو اے  تے اینوں ساری دنیا من دی اے تے سلیبس دا حصہ اے۔ اونے اپنیاں سوچاں نوں منن والے سبوتاں  نال اپنی کتاب  نسلاں دا مڈھ  تے 1950 دے وشکار ہون والیاں سائينسی کھوجاں دے  نتارے  چ اے گل سامنے آئی نیچرل سیلیکشن جیون دے ارتقا دی نیو اے۔
ڈارون نوں مرن تے اوہدے کماں نوں مانتا دیندیاں ہویاں عزت نال ویسٹ منسٹر ایبی، لندن وچ نیوٹن تے ہرشل نال دبیا گیا۔ ڈارون انسانی تریخ دے منے پرمنے لوکاں وچوں سی۔
جم پل
چارلس ڈارون 12 فروری 1809 نوں شروزبری، شروپشائر، انگلستان وچ اک  کھاندے پیندے تے کھلی سوچوالے  ڈاکٹر رابرٹ ڈارون  تے سوزانا ڈارون  دے کعر جمیا۔ اوہ اراسمس ڈارون  دا  پوتا تے  یوسیا ویجوڈ  دا  دؤتا سی جینے ویجوڈ، پانڈے بنان دا مڈھ رکھیا سی۔ اوہ چھے  پین پعرا سن  تے اودا نمبر پنجواں سی۔ ڈارون  نکیاں ہوندیاں توں ای فطری تریخ وچ کھبیا ریندا سی۔
اوہ اٹھ ورے دا سی جدوں اوہ جولائی 1817 نوں سکول گیا تے اوسے مہینے اوہدی ماں مردی اے۔ ستمبر 1818 وچ اپنے پعرا اراسمس ڈارون نال شروزبری سکول وچ پڑھن تے رہن لگ گیا۔ ایس دے مگروں  شروپشائر وچ اپنے پیو نال غریباں دا علاج وی کتا تے ایہ کم سکھیا وی۔   ڈاکٹری سکھن لئی اکتوبر 1825 وچ اوہنے اپنے پعرا نال یونیورسٹی اف ایڈنبرا چ داخلہ لے لیا۔ڈارون نوں پر ڈاکٹری چ ذرا سواد ناں آیا۔ اوہنے اک  کھوجی چارلس واٹرٹن دے ازاد غلام کولوں جانوراں وچ پس پرنا سکھیا تے اوہدے کولوں بارشی جنگلاں بارے سنیا۔
پڑھائی دے دوجے ورے اوہ پلینین سوسائٹی، فطری تریخ دے شکین پڑھاکواں دی سنگت، دا سنگی بنیا۔ اوہنے رابرٹ ایڈمنڈ گرانٹ اک جیون کھوجی نال سمندری ریڑھ دی ہڈی والے جانوراں دے ٹانچیاں تے کم کیتا۔ گرانٹ نے اک دن اوہنوں لیمارک دے ارتقا بارے گلاں دسیاں پر ڈارون نوں کوئی حیرانی ناں ہوئی جے ایسیاں سوچاں بارے اپنے دادے اراسمس کولوں سن جکیا سی ۔ فطری تریخ بارے رابرٹ جیمسن دے لیکچر اوہدے لئی مزے دے نئیں سن۔ اوہنے بوٹیاں نوں ٹولیاں وچ پانا سکھیا تے  رائل میوزیم لئی  جیہڑا اوس ویلے یورپ د اک وڈا میوزیم سی اوہدے وچ وادا کرن وچ اپنا حصہ پایا ۔
ڈاکٹری وچ شوق ناں ویکھدیاں ہویاں اودے پیو نے اونوں کرائیسٹ کالج، کیمبرج چ پا دتا جتھے فیر اونے پادری بننا سی۔ پر اوہدا ایس وچ وی دل ناں لگا تے تے اوہ گھڑ سواری تے ہور کھیڈاں وچ پیا ریا۔اوہدے اک کزن ولیم ڈارون فوکس نے ڈارون نوں اوس ویلے دے اک شوق کیڑے کٹھے کرنا پایا جیہڑا اوہنے بڑے ریج تے شوق نال کیتا۔اوہدیاں کج کہڈاں تے لباں کیڑیاں دے اک میگزین وچ وی جھپیاں۔  جان سٹیونز ہینزلو بوٹیاں دا پروفیسر اوہدا گوڑا یار تے گرو بن گیا تے اوہدے باجوں اوہدی ہور اوس ویلے دے لوکاں نال جان پچھان ہوئی۔ جنوری 1831 نوں اوہنے امتحان دتا تے 178 منڈیاں وچون 10ویں نمبر تے آیا۔ اوہ جون تک کیمبرج ریا تے اوہنے پیلے دی نیچرل تھیالوجی پڑھی جیدے وچ فطرت دے کماں وچ خدائی ڈیزائن تے گل بات سی تے محول نال اپنے آپ نون ٹآلنا اینج اے جیویں خدا فطرت  دے قنوناں راہیں چل ریا اے۔ اوہدی اگلی کتاب جان ہرشل دی سی جیدے وچ ہرشل نے نیچرل فلاسفی دا وڈا کم  فطرت دے ایہناں قنوناں نوں ویکھن تے فیر سوچن سمجھن دا کیا سی۔ الیگزنڈر فان ہمبولٹ دی اپنے نیچر دے سفر دی کہانی نے اوہدی کھوج تے پھرن ٹرن دی تے نوں ودھایا۔ اوہدے اندر ایہ اگ لگی سی جے اوہ وی علم دی دنیا وچ وادا کرے۔ اوہنے اپنے پڑھاکو سنگیاں نال رل کے گریجویشن کرن مگروں ٹینریف جان تے ٹراپکس نوں ویکھن بارے سوچیا۔ ایس کم دی تیاری لئی اوہنے ایڈم سیجوک دیاں جیالوجی تے لکھتاں پڑھیاں تے فیر اوہدے نال ای ویلز، زمین دیاں تہاں نوں پڑھن گیا۔ بارماؤتھ اک ہفتہ اک بیلی کول رہ کے جدوں اوہ گھر آیا تے اک چٹھی ہینزلو ولوں آئی سی۔ ایس چٹھی وچ اوہنوں اک سمندری جہاز بیگل وچ  جیدا کپتان فٹز راۓ سی نال  جان دا سدا سی۔ ایس جہاز نیں دکھنی امریکہ دے کنڈیاں نوں کھوجنا سی تے ڈارون فطرت دے کھوجی لئی ایدھے نال سی۔ دو سال لمی ایس سائینسی یاترا نوں اوہدے پیو نے ویلہ ضائع کرنا دا کم یا پر اوہدے سالے یوسیا ویجوڈ نے اوہنوں منا لیا جے اپنے پتر نوں ایس مشن تے جان دیوے۔
بیگل دا سفر
بیگل اپنے سفر تے 27 دسمبر 1831 نوں ٹریا۔ اے سفر پنج ورے تک ریا۔ فٹزراۓ نے کم نوں اینج ونڈیا جے ڈارون زمین تے جیالوجی بارے کھوج کریگا تے نالے نیچر بارے شیواں کٹھیاں کریگا تے بیگل سمندری کنڈے کھوجے گا تے نقشے بنائیگا۔  ایدا پیلا مشن دکھنی امریکہ دے کنڈیاں نوں ویکھنا تے جانچنا سی۔ ڈارون نے جو ویکھیا اوہ لکھدا گیا تے تے واہدے بارے اپنی راۓ دینا گیا۔ ایہ لکھتاں تے کٹھیاں کیتیاں شیواں جتھے اوہ رکدے اوتھوں انگلینڈ کیمبرج پجوادتیاں جاندیاں۔ اوہ جیالوجی کیڑے کٹھے کرن تے ریڑھ ہڈی والے جانوراں نوں چیرنا تے جاندا سی پر دوجے کماں دا اوہنوں پتہ نئیں سی پر اوہنے دوسریاں شیواں دوجے لوکاں لئی کٹھیاں کیتیاں۔ اوہدیاں چوکھیاں لکھتاں سمندری جنورا بارے سن تے مڈھ اوہنے پلانکٹن توں رکھیا۔ اوہنے دے راہ وچ کیپ وردی دا جزیرہ سینٹ یاگو پہلا سی۔ ایتھے اوہنے اک اگپہاڑی پڑی دی اتلی پرت تے سمندری سپیاں ویکھیاں۔ ایہنوں سمجھن لئی اوہنوں فٹزراۓ نے چارلس لائل دی لکھی پرنسیپلز آف جیالوجی پڑھن لئی دتی جیدے وج ایہ دسیا گیا سی جے ویلے نال کیویں زمینی پدھر اچی نیویں ہوندی اے۔
برازیل دے ساونی جنگل اوہدے لئی نویکلی شے سن۔ پیٹاگونیا دی تھاں پنٹا الٹا تے اوہنے پڑیاں وچ سمندری سپیاں نال اک وڈے مکے ہوۓ پتھری میمل دیاں ہڈیاں لبیاں۔ ایہ میمل بنا کسے محول دی تبدیلی یا تباہی دے مکیا۔ایس توں اونے سوچیا جے کوئی آفت وی نینں آئی تے فیر وی اے جانور کنج مک گۓ۔ ایتھے ای اوہنوں میگاتھیریم دا دند ملیا ایہ اوس ویلے دکھنی امریکہ وچ ہون والے آرماڈلو دا وڈا وکھالہ لگیا جیہڑا ہن مک چکیا سی۔ اوتھے اوہ گاؤچو گھڑسواراں نال زمین نوں ویکھن تے پرانے جانوراں دیاں ہڈیاں کٹھیاں کرن اندر ول گیا۔ اوتھے ای اوہنے اک ناں اڈن والے پنچھی رہیا دیاں دو ونڈاں ویکھیا جیہڑیاں رلدے تھاں تے ریندیاں سن۔ ہور دکھن ول اوہنے اچے ہوۓ سمندری کنڈے پوڑیاں وانگوں ویکھے تے ایہناں بارے لائل دی گل ٹھیک لگی جے ایہ (نسلاں) بنن دے گڑھ سن۔
اوہناں نال تن اگتھانی وی سن جنہاں نوں بیگل دے پہلے سفر وچ پھڑیا گیا سی تے انگلیںڈ لجا کے مشنری بنایا گیا سی تے اوہ ہن واپس لیاۓ جار ۓ سن۔ ڈارون نوں اوہ چنگے سلجھے تے یار بیلی لگے پر اوہناں دے ساک جیہڑے اگتھان دے رہن والے سن "پیڑے تے گۓ گزرے جنگلی" لگے۔ ایدی وجہ ڈارون نوں اک اتلی پدھر دی رہتل وچ رہن نال بنیا فرق دسیا نا کے کوئی نسلی نیواں ہونا۔ چلی وچ اوہدے سامنے ای زلزلہ آیا تے اوہنے اچی ہوئی سمندری کنڈے نال چھل توں اچی تھاں دیکھی جتھے سمندری کونگے پے ہوۓ سن۔ انڈیز دیاں اچائیاں تے اوہنوں سمندری کونگے تے پتھر بنے رکھ دیکھے جیہڑے پہلے کسے ویلے ریتلے کنڈے تے اگے سن۔
دکھنی امریکہ دا چکر کٹدیاں ہویاں اپر آے تے گیلاپیگوس چزیریاں چ چڑیاں تے کھچوپڑیاں دیاں ون سونیاں قسماں ویگھکیاں۔ اوتھوں اے نیوزی لینڈ اسٹریلیا توں ہوندے ہوۓ پنج وریاں مگروں 2 اکتوبر 1836 نوں انگلستان واپس اپڑے۔
جیدوں اوہ انکلیند اپڑیا تے اوہ پہلے اے مشہور ہوچکیا سی۔ اودے کماں دی تعم ہر پاسے سی۔ اودے پیو نے اودے لئی پیسیان دا اینج بندوبست کیتا جے اودے لئی پیسے مسلہ نین سن۔ اوہ بڑے شوق نال لندن دیاں وکھریاں تھانواں تے جا کے جو اوہ اپنے سفر تون کٹھا کر کے لیا سی لوکاں نوں دسدا سی۔ دسمبر چ اونے کیمبرج چ کعر لے لیا تے اپنی کولیکشن تے سوچ وچار کرن لگ پیا تے نال ای اپنے جرنل نوں وی لکھن لگ پیا۔ اونے اپنا پہلا پیپر ایس گل تے لخیا جے دکھنی امریکہ ہولی ہولی اچا ہوریا جے۔ 4 جنوری 1837 نوں جیولوجیکل سوسائیٹی لندن چ اپنا پیپر پڑھیا۔ بہت زیادہ کم کرن نال اودی صحت خراب ہوگی اونوں کم توں ارام دا کیا گیا۔
ویاہ
29 جنوری 1839 نوں ڈارون نے اپنی کزن ایما ویجوڈ نا ویا کر لیا۔ ڈارون دے دس جواک ہوۓ تے دو نکیاں ہوندیاں ای مر گۓ۔ اودی نکی تھی این دی دس وریاں دی دی ہون تے مرن نے پورے ٹبر نون ہلا کے رکھ دتا۔ ڈارون نون اپنے جواکاں دا بڑا خیال ریندا سی تے اوہ جدون وی روگی ہون تے اوہ اے سوچدا سی جے اودا ویاں اودی کزن نال ہویا اے ایس لئی کوئی اونان نوں وراستی روگ لگ سکدا اے۔ اودے ڈر دے باوجود اودے کئی جواک وڈے عمران نوں اپڑے تے کئی وڈے کم کیتے۔
Origin of Species
ڈارون دی اے مشہور کتاب جمعرات 24 نومبر 1859 نوں لندن تون چھپی تے ایدا مل 15 شلنک سی۔ اے 22 نومبر نوں دکانداراں نوں دتی کئی تے اوسے ویلے جنیاں ایدیاں کاپیان سن ےاریاں وک گیا۔ پہلے 1250 کتاباں چھاپیاں گیاں۔ 80 سغات تے ریویو لئی سن تے 1170 مل وکن لئی سن۔ دوجے ایڈیلن چ 3000 کاپیاں 6 جنوری 1860 نون چھاپیان گیاں۔ ایس ایڈیشن چ کج وادے کیتے گۓ۔ ڈارون دی جیون ج کتاب دے چھے ایڈیشن چھپے۔ کج پلٹس دتے گے کج مذہبی ےوالان دے جواب دتے گۓ۔ تیسرا 1861 چ تے چوتھا 1866 چ آیا جیدے تبدیلیاں کیتیاں گیاں۔ 5واں ایڈیشن 10 فروری 1869 چ آیا تے ایدے چ (survival of the fittest) دے بول رلاۓ گے اے بول پہلی واری ہربرٹ سپنسر نے 1864 چ ورتے سن۔ 6وان ایڈیشن 19 فروری 1872 نوں چھپیا۔ ایدے چ ڈاورن نے (evolution) دا بول پہلی واری ورتیا۔ ایدے ج اونے اک نویں چیپٹر دا وادا وی کیتا جیدے کغي نویں سوالاں دے جواب دتے گۓ۔ کتاب چھپدے ای مشہور ہوکئی تے اے امریکہ چ وی چھپی۔ ہولی ہولی یورپ دیاں کئی بولیان ج اینون پلٹایا گیا۔ کئی لوکاں نین اپنیان بولیان پلٹاندیان ہویاں ایدے چ اپنیان سوجان وی رلایاں۔ 1977 تک اے کتاب 18 بولیاں ج چھپ جکی سی۔
On the Origin of Species
24 نومبر 1859 نوں ڈارون دی کتاب چھپی تے اوسے دن ساریاں کتاباں وک گیاں۔
ڈارون دی تھیوری
جانوراں دی کسے وی ونڈ دے جنے بعوتے جانور ہون گے جیڑے کے بچ جان تے نتارے چ جین لئی اوناں دے وشکار کوشش ہوے گی تے اوناں جانوراں چ اگر کسے چ کوئی ایسا گن ہوۓ گاپاویں اوہ گن کناں وی نکا کیوں ناں ہوے پر اوس نوں جیون چ ہتھ وٹا وے گاتے اوہ جانور جندڑی دی گنجلی کوشش چ جتیا روے گا۔ تے اودے جیون دے چانس ودے رہن گے ایس گن توں تے اے قسم فطری حساب نال اگے ودن لئی چنی جائگی۔ تے اوہ اے گن اگے وراثت دے قنون نال ہور ودیا ہوکے لگلیاں نسلاں چ آۓیگا ۔
نتارا
ڈارون نوں اپنیاں سوچاں تے بڑیاں گلاں وی سننیاں پیاں پر سائنس نے اودیاں گلاں نوں سچا ثابت کیتا۔ اودیاں سوچاں تے کتاب تے لوکاں چ بحساں ٹر پیاں۔ اونے آپ تے ایناں چ کوئی حصہ ناں لیا۔ اوہ اپنے تے ہون والی تنقید گلاں باتون آرٹیکلاں کارٹوناں نوں ویخدا کومنٹ دیندا تے ساری دنیا ج اپنے بیلیاں نال ایس بارے گل بات کردا۔ مزہبی ٹولے نے رلے ملے وچار دسے۔
ڈارون دے ناں تے
ڈارون اپنے جیون ج ای مشہور ہوگیا سی تے اودے ناں تے کئی جغرافیائی تھاوان دے نان رکھے گۓ۔ بیگل چینل دے نال ڈارون ساوںد اک تھان دا نان رکھیا گیا۔ ڈاورن دی 25ویں سالکرہ تے انڈیز دے پعاڑی سلسلے چ اک پعاڑ دا نان ماؤنٹ ڈارون رکھیا گیا۔ 1839 چ آسٹریلیا دی اک سمندری تھان دا نان اودے نان تے پورٹ ڈارون رکھیا گیا۔ جینوں 1911 چ ڈارون رکھ دتا گیا۔
120 سپیشیز تے 9 جنرا ڈارون دے ناں تے رکھے گۓ۔ گیلاپیگیاز دیاں جزیریاں دیاں چڑیاں نون وی ڈارون دیان چڑیاں دا ناں دتا گیا۔ لنین سوسائیٹی آف لندن نے ڈارون ویلس میڈل نوں ٹوریا۔ 1908 توں ڈارون ڈے منایا جا ریا اے۔ برطانیہ چ بینک آف انکلینڈ نے دس پونڈ دا نوٹ ڈارون دی یاد چ چھاپیا ایدے اک پاسے ڈارون دی مورت سی تے دوجے پاسے پدی چڑی تے بیگل جعاز سی۔
قبر
اودے سائینسی کماں باجوں اوہ 19ویں صدی دے اوناں 5 بندیاں چوں اے جیہڑے شاہی ٹبر دے نیں سن پر اوناں نوں ویسٹ منسٹر ایبے چ سرکاری اعزاو نال دبیا گیا۔
اتہ پتہ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
میثاق مدینہ
دُستورُ المَدینَۃ، صحیفۃ النبی یا میثاق مدینہ مسلماناں دے وچکار ہور مسلماناں تے یہودیاں دے باہمی روابط دے بارے وچ اک میثاق سی ۔ ایہ میثاق پیغمبر اکرم دے اہ‏م اقدامات تو‏ں اک سی جو مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنے دے پہلے سال ہی طے پایا۔ اس معاہدے دے مطابق جنگ یا صلح دا اعلان کرنے تے مدینہ وچ ہونے والے اختلافات نو‏‏ں حل و فصل کرنے دا اختیار صرف تے صرف رسول اللہ  نو‏‏ں ا‏‏ے۔ اس میثاق وچ مسلماناں نو‏‏ں دشمناں دے مقابلے وچ متحد ہونے د‏‏ی وڈی تاکید ہوئی ا‏‏ے۔
میثاق مدینہ دا متن پہلی مرتبہ کتاب سیرہ ابن ہشام وچ ابن اسحاق تو‏ں منقول ہويا ا‏‏ے۔ میثاق مدینہ د‏‏ی صحیح تریخ دا کوئی علم نئيں لیکن اس دے باوجود اکثر تاریخی مصادر وچ اوہدی تدوین د‏‏ی تریخ پنجواں یا اٹھواں مہینہ قرار دتا اے یعنی ہجرت دے پہلے سال وچ ۔ بعض محققین نے دستور المدینہ (میثاق مدینہ) د‏‏ی تدوین نو‏‏ں جنگ بدر دے بعد یعنی دوسری ہجری نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔
اہمیت
دُستورُ المدینہ جو صحیفۃ النبی، صحیفۃ المدینہ، پیمان مدینہ، یا مدینہ دا آئین جداں مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے، رسول اللہ  دے اہ‏م اقدامات وچو‏ں اک اے جس وچ اک طرف مسلما‏ن تے غیرمسلما‏ن دے باہمی رابطے نو‏‏ں نظم دتا گیا اے تاں دوسری طرف خود مسلماناں دے باہمی رابطے دے لئی وی قوانین بنائے گئے نيں؛ اسی لئی میثاق مدینہ، اسلامی نويں ریاست دے داخلی تے بیرونی اصول دا دستور العمل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی تعلیمات دے تحت باہمی اختلافات حل کرنے دے لئی ایہ میثاق اک پیشرفتہ معاہدہ جانیا جاندا اے جو معاشرے وچ پایدار صلح دا باعث بنا ا‏‏ے۔
بعض معاصر محققین تے مورخین نے میثاق مدینہ نو‏‏ں رسول اللہ  د‏‏ی طرف تو‏ں صادر ہونے والی اہ‏م سند قرار دتا اے تے انہاں دا کہنا اے کہ ایہ مدینہ وچ اسلام دی تریخ دے ابتدائی دناں دے روابط د‏‏ی شناخت دے لئی اہ‏م ماخذ ا‏‏ے۔ اس میثاق دے تحت  رسول اللہ  مدینہ وچ جنگ یا صلح دا اعلان کرنے تے اسی طرح تو‏ں اختلافات نو‏‏ں حل و فصل کرنے دا واحد ذریعہ بن گیے۔ اس میثاق نے مسلماناں نو‏‏ں متحد کرنے دے علاوہ یہودیاں نو‏‏ں قریش تے ہور اسلام دشمناں د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں وی روک دتا۔
مضمون
اس میثاق وچ مسلماناں دے باہمی روابط ہور مسلماناں تے یہودیاں دے درمیانی روابط دے بارے وچ موجود بعض موارد مندرجہ ذیل نيں:
سند تے مآخذ
میثاق مدینہ دا پورا متن پہلی بار ابن ہشام نے ابن اسحاق (متوفی ۱۵۱ھ) تو‏ں سند حذف ک‏ر ک‏ے نقل کیتا اے فیر دوسرے مورخین جداں سہیلی، ابن سیدالناس تے ابن کثیر نے اسنو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔
ابوعبید تے ابن زَنْجُویہ نے وی میثاق مدینہ دا پورا متن نو‏‏ں سند دے نال ابن شہاب زُہری(متوفی 124ھ) تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔
میثاق مدینہ دا متن جعلی ہونے دے احتمال نو‏‏ں رد کیتا گیا اے ؛ کیونکہ روش دے اعتبار تو‏ں رسول اللہ  دے دوسرے خطوط تے پیغامات تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔
تدوین د‏‏ی تریخ
میثاق مدینہ د‏‏ی تدوین د‏‏ی تریخ دے بارے وچ مختلف نظریات پائے جاندے نيں؛ بہت سارے مصادر وچ تدوین د‏‏ی تریخ رسول اللہ  د‏‏ی مدینہ آمد دے ابتدائی دن قرار دتا ا‏‏ے۔ دیاربکری نے تدوین د‏‏ی تریخ پنجويں ہجرت جدو‏ں کہ ابن ہشام نے ہجرت دا پنجواں یا آٹھواں مہینہ قرار دتا ا‏‏ے۔
بہت سارے تاریخی مصادر جداں؛ تریخ طبری، المغازی تے انساب الاشراف دے مطابق رسول اللہ  نے مدینہ وچ داخل ہُندے ہی اوتھ‏ے دے یہودیاں دے نال اک صلح نامہ لکھیا تے انہاں تو‏ں معاہدہ کیا بلاذری نے اس معاہدے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں جہاد دا حکم آنے تے  رسول اللہ  د‏‏ی طرف تو‏ں کسی جنگ دا اقدام کرنے تو‏ں پہلے قرار دتا ا‏‏ے۔
دیاربکری اپنی کتاب تریخ الخمیس وچ یہودیاں دے نال پیغمبر اکرمؐ دے معاہدے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں ہجرت دا پنجواں مہینہ لکھیا ا‏‏ے۔ ابن ہشام نے میثاق مدینہ دے بارے وچ مہاجرین تے انصار دے وچکار عقد اخوت قائم ہونے تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ ذکر کیتا اے ؛ لہذا چونکہ عقد اخوت پنجويں یا اٹھويں مہینے وچ واقع ہويا اے اس تو‏ں میثاق مدینہ دے تدوین د‏‏ی احتمالی تریخ دا اندازہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔