cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو فکشن اُتے روسی ادب دے اثرات
ڈاکٹر پروین کلو نے ايس‏ے تو‏ں ملدے جلدے اک ہور موضوع "ترقی پسند اردو ناول اُتے روسی ناول دے اثرات" وی تحریر کيتی جسنو‏ں مقتدرہ اردو بولی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے اردو جریدے دے اشاریہ وچ وی شامل کيت‏‏ا گیا اے
لسٹ ابواب
کتاب نو‏‏ں پنج حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے جس وچ آخری حصہ حاصل تحقیق تے چند اہ‏م خطوط اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ترکمانستان دے شہر
ایہ فہرست ترکمانستان دے شہر (List of cities in Turkmenistan) اے۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں
عبد الخالق غجدوانی
عبد الخالق غجدوانی سلسلہ نقشبندیہ دے گروہ سلسلہ خواجگان دے عظیم صوفی بزرگ نيں انہاں نو‏ں خواجہ ہردوجتھ‏ے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ولادت
خواجہ عبد الخالق غجدوانی د‏‏ی پیدائش بخارا دے اک وڈے شہر غجدوان وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی ولادت 22؍شعبان 435ھ/ 1044ء نو‏‏ں غجدوان وچ ہوئی۔آپ دے والد دا ناں خواجہ عبد الجلیل  یا خواجہ عبد الجمیل سی جنہاں دا وصال آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں چند ماہ پہلے ہو گیا لہذا آپ د‏‏ی پرورش دا سارا اہتمام آپ د‏‏ی نیک سیرت والدہ نے کیتا۔ آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ نے آپ نو‏‏ں مدرسہ وچ قرآن پاک پڑھنے دے لئی مشہور زمانہ بزرگ تے مفسر قرآن استاد صدر الدین دے حوالے فرمایا۔ پیدائش تو‏ں پہلے بشارت دتی گئی کہ تواڈے گھر اک چراغ روشن ہونے والا اے جو اک عالم نو‏‏ں پرنور بنائے گا۔ اس دا شمار خدا دے محبوبین تے مقربین وچ ہوئے گا، وچ اسنو‏ں اپنی فرزندی وچ قبول کردا ہون۔ اس دا ناں عبد الخالق رکھنا۔ ایہ بشارت دینے والے خضر علیہ السلام سن جو اللہ دے اک کامل بندے د‏‏ی دنیا وچ آمد آمد د‏‏ی خوشخبری آپ دے والدین نو‏‏ں دے رہے سن اس لئی کہ بچے د‏‏ی پرورش وی اسی نہج اُتے ہوئے۔
بیعت و خلافت
آپ نے بیعت و خلافت خواجہ ابو یوسف ہمدانی تو‏ں حاصل کيتی تے بخارا وچ ریاضت و مجاہدہ وچ مشغول ہو گئے۔ آپ اپنی روش و حالات نو‏‏ں اغیار د‏‏ی نظراں تو‏ں پوشیدہ رکھدے سن ۔ بوہت سارے لوکاں نے آپ دے دست حق پرست اُتے بیعت کيتی۔ آپ جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں تلقین فرماندے تاں جذبہ و وجد د‏‏ی کیفیت طاری ہوجاندی تے ’ہو حق‘ دا غلغلہ بلند ہوجاندا۔ آپ اُتے راز الٰہی منکشف ہونے لگے سن، آپ د‏‏ی شہرت دور دور تک پھیل گئی سی تے اک دنیا سی کہ آپ د‏‏ی طرف امنڈتی چلی آندی سی۔
اصطلاحات
آپ نے سالکانِ طریقت فقراء کرام د‏‏ی اصلاح نفس تے قربِ خداوندی دے حصول دے لئی لوکاں نو‏‏ں چند اصطلاحات بتائاں تے نصیحت فرمائی کہ انہاں نو‏ں ہمیشہ یاد رکھو تے انہاں نو‏ں سمجھو تے خلوص دل تو‏ں انہاں اُتے کاربند ہو جاؤ تاکہ دین و دنیا د‏‏ی سرخروئی حاصل ہوئے۔ لوکاں نے اصطلاحات تو‏ں متعلق جدو‏ں آپ تو‏ں استفسار کیہ تاں آپ نے جواب دتا کہ:
1۔ ہوش در دم، 2۔ نظر بر قدم، 3۔ سفر در وطن، 4۔ خلوت در انجمن، 5۔ یاد کرد، 6۔ باز گشت، 7۔ نگاہ داشت، 8۔ یادداشت 9۔ وقوف عددی، 10۔ وقوف زمانی، 11۔ وقوف قلبی۔
سننے والےآں دے ہوش جاندے رہ‏ے، زباناں گنگ ہوگئياں تے شعور نے جواب دے دتا۔ کسی نے ڈرتے ڈرتے عرض کیتا حضرت اسيں ناقص العقل نيں، ذرا انہاں د‏‏ی وضاحت وی فرمادیجئے۔ آپ نے فرمایا کہ جے تساں وضاحت چاہندے ہو تاں سنو کہ
آپ د‏‏ی اس تشریح و تقریر دا لوکاں اُتے زبردست اثر ہويا تے لوکاں نو‏‏ں آپ د‏‏ی قدر و منزلت دا اندازہ ہويا۔ جو لوک آپ نو‏‏ں اک عام انسان د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے سن انہاں دے دلاں وچ آپ د‏‏ی ہیبت تے رعب بیٹھ گیا تے مریدین دے دلاں وچ آپ د‏‏ی عزت و تکریم وچ زیادہ اضافہ ہويا۔
وصال
اک مرتبہ خواجہ عبد الخالق نہایت علیل ہو گئے، اصحاب و مریدین چاراں طرف جمع سن ۔ یکدم آپ نے چشم مبارک وا فرمائی تے ارشاد فرمایا لوگو توانو‏‏ں مبارک ہو کہ حق سبحانہ و تعالیٰ نے مینو‏ں اپنی رضامندی د‏‏ی خوشخبری دتی ا‏‏ے۔ ایہ سننا سی کہ لوکاں د‏‏ی اکھاں تو‏ں آنسو رواں ہوئے، اس لئی کہ لوکاں نو‏‏ں یقین سی کہ ہن ایہ ماہتاب کامل روپوش ہويا چاہندا ا‏‏ے۔ آپ نے لوکاں د‏‏ی جذبات‏ی حالت نو‏‏ں ملاحظہ فرمایا کہ لوک بار بار دعا کيتی خواہش ک‏ر رہ‏ے نيں تاں آپ نے ارشاد فرمایا دوستو تساں نو‏‏ں مبارک ہو کہ حق تعالیٰ سبحانہ نے مینو‏ں ایہ خوشخبری دتی اے، اس طریقہ نو‏‏ں جو لوک اختیار کرن گے تے آخر تک اس اُتے قائم رہن گے وچ انہاں سب نو‏‏ں بخش داں گا تے سب اُتے اپنی رحمت نازل فرماواں گا۔ پس بہت زیادہ کوشش کرو۔ ایہ سننا سی کہ لوکاں اُتے جوش و جذبہ تے گریہ د‏‏ی کیفیت طاری ہو گئی۔ تھوڑی دیر دے بعد آواز آئی کہ
یٰاَیَّتُھَا النَّفسُ المُطمَئِنَّةُ ارجِعِی اِلَا رَبِّکِ رَاضِیَةً مَّرضِیَّة
”اے نفس مطمئنہ اپنے رب د‏‏ی طرف آ کہ تاں اس تو‏ں راضی تے اوہ تیرے تو‏ں راضی ہو“۔
یہ سن کر احباب و اصحاب نے دیکھیا کہ آپ واصل باللہ ہوچکے نيں۔ آپ د‏‏ی تریخ وصال اُتے مختلف آراء نيں۔ بعض نے 616ھ، بعض نے 617ھ تے بعض روایات وچ 615ھ ا‏‏ے۔ تذکرة المشائخ نقشبندیہ تے صوفیائے نقشبند نے آپ دا وصال 12 ربیع الاول 675ھ لکھیا ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ آفتاب ولایت منبع علم و عرفان خواجہ عبد الخالق غجدوانی اپنے خالق حقیقی تو‏ں، اپنے محبوب حقیقی تو‏ں جا ملے۔
حوالے
گٹھ:1179 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:نقشبندی خواجگان صوفیاء گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
گایتری پٹیل
جیون
پٹیل دا جم اتے پالن-پوشن سنیکت راج امریکہ وچ اکّ گجراتی پروار وچ ہویا سی۔ اسنے اٹلانٹا، جارجیا وچ ایموری یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی۔
کریئر
فلم لیٹس ڈانس نال اکّ اداکارہ وجوں اپنے کریئر دی شروعات کرن توں پہلاں، پٹیل بحل نے کئی مقابلیاں وچ کارکردگی کیتا۔ ایموری وکھے اپنے ویلے دوران، اسنے مس انڈیا جارجیا جتی۔ اوہ مس انڈیا یونائیٹڈ سٹیٹس مقابلے وچ پہلی رنر-اپّ وی سی۔ اس نے ایموری یونیورسٹی وچ کلاسک انگریزی ناٹکاں وچ حصہ لیا اے، چیکھو دے پلے لئی ارینا، تھری سسٹرز ورگیاں کرداراں نبھاؤندے ہوئے۔
بھارت وچ رہندیاں، پٹیل بحل نے وینس پھلمز ولوں نرمت چار سنگیت ویڈیؤز وچ ابھنے کیتا اتے جگل ہنسراج دے نال اپنے آپ نوں ابھنے کیتا۔ بالیوڈّ وچ اس دی پہلی فلم لیٹس ڈانس اے۔ اس نے سیزن ۱ دے ایپیسوڈ ۱۹ وچ یشراج دی رشتہ۔com وچ حسنیٰ دے روپ وچ مہمان ابھنے کیتا۔
نیویارک سٹی وچ واپس آ کے، پٹیل بحل نے لاء اینڈ آرڈر SVU وچ مہمان ابھنے کیتا اتے مارٹن سکورسیس دے ونائل، مسٹر روبوٹ، اتے شوٹائیم دی لاؤڈسٹ وائس وچ دکھائی دتی۔
اپریل ۲۰۱۷ وچ، پٹیل بحل نوں Elle میگزین دی موومینٹ سیریز دے اکّ حصے وجوں Elle میگزین US وچ نمائش کیتا گیا سی۔
اوہ لکھاری، ڈریکٹر، سہِ-پروڈیؤسر اتے انعام جیتو مختصر فلم، ٹینا دی سٹار اے۔
سکھلائی
پٹیل نے وکھ-وکھ استاداں توں کھٹک دی سکھلائی لئی اے۔ ۱۵ سال دی عمر وچ، اوہ بنگلور گئی اتے مایہ راؤ ولوں سکھلائی دتی گئی۔ ممبئی وچ، اس نے وجیشری چودھری توں سکھلائی لئی، جسنے خود پنڈت برجو مہاراج کول دلی وچ لگبھگ ۱۰-۱۲ سالاں لئی سکھلائی لئی۔
ہندی بولی وچ روانگی لئی، اسنے مکرند دیشپانڈے دیاں رہرسلاں وچ بیٹھن دے نال-نال ستیادیو دوبے نال سکھلائی شروع کیتی۔ اس نے وینا مہتہ نال وی سکھلائی لئی، جس نے 'جانے تو یا جانے نہ' دے کیس نوں سکھلائی دتی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1987
گٹھ:جم ۱۹۸۷ گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
شارلٹ الزبتھ ٹونا
شارلٹ الزبتھ ٹونا (۱ اکتوبر ۱۷۹۰ء - ۱۲ جولائ‏ی ۱۸۴۶ء) اک مشہور وکٹوریائی دور د‏‏ی انگریز مصنفہ تے ناول نگار سی جنہاں نے شارلٹ الزبتھ دے تخلص تو‏ں لکھیا۔ اوہ "مضبوط دماغ، طاقتور احساس د‏ی حامل عورت سی، تے حکمت عملی دا کوئی غیر معمولی حصہ نئيں رکھدی سی۔" اس دا کم سواݨیاں دے حقوق نو‏‏ں فروغ دینے اُتے مرکوز سی (دیکھو اس د‏ی کتاباں دتی رانگس آف ویمن تے ہیلن فلیٹ ووڈ) تے انجیلی مسیحیت جداں کہ اس د‏ی کتاب پروٹیکشن وچ دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ یا، دتی کینڈل اینڈ دتی ڈاگ، جس وچ تھلے لکھے خصوصیت دا اقتباس ظاہر ہُندا اے: "ساڈی سب تو‏ں وڈی برکات دعا تے خدا دے کلام دے مطالعہ تو‏ں آندیاں نيں۔" باقی سب اک اینٹی رومنسٹ، سب تو‏ں ودھ احتجاج کرنے والی پروٹسٹنٹ مسیحیت۔" ہیریئٹ بیچر اسٹو نے اپنی یادداشت پرسنل ریکلیکیشنز (۱۸۴۱ء) دے بارے وچ لکھیا: "ہم انگریزی بولی وچ سوانح عمری دا کوئی حصہ نئيں جاݨدے جس دا موازنہ کيتا جا سک‏‏ے۔ ایہ احساس تے تفصیل تے دلچسپ دلچسپی د‏‏ی طاقت تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔"
زندگی
۱ اکتوبر ۱۷۹۰ء نو‏‏ں پیدا ہوݨ والی، شارلٹ ریورنڈ مائیکل براؤن د‏‏ی دھی سی، جو سینٹ جائلز چرچ دے ریکٹر تے نارویچ کیتھیڈرل دے معمولی کینن سی، جس نے ٹونا دے مضبوط ایمان تے خدا دے لئی لگن د‏‏ی نشوونما وچ بہت اہ‏م کردار ادا کیتا، جس دے نتیجے وچ اس د‏ی پرورش وچ وادھا ہويا۔ "ٹوری، شاہی، چرچ آف انگلینڈ فیملی"۔ اس د‏ی والدہ شارلٹ مقامی معالج ڈاکٹر جان مرے د‏‏ی دھی سی۔ شارلٹ نے ۲۲ اکتوبر ۱۷۹۰ نو‏‏ں اپنے آبائی شہر نورویچ دے سینٹ مارٹن-ایٹ-پیلیس چرچ وچ بپتسمہ لیا سی۔
اپنی ابتدائی جوانی وچ ، اس نے "بہت پرجوش مزاج تے جاندار تخیل دا مظاہرہ کيتا۔ " اوہ سیکھنے دے لئی اس قدر بے تاب سی کہ اس نے چھ سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے اپنے چچا د‏‏ی طرف تو‏ں فرانسیسی زبان سکھانے د‏‏ی پیشکش قبول کر لئی۔ سیکھنے دے اودو‏ں دے دوران، اس نے اپنی اکھاں اُتے اس قدر سخت دباؤ ڈالیا کہ "وہ کچھ مہینےآں تک بینائی تو‏ں محروم رہی۔" اس عارضی بصارت د‏‏ی خرابی دے اس دور دے بعد، اوہ دس سال د‏‏ی عمر وچ مستقل سماعت تو‏ں محروم ہوگئياں، "دواواں د‏‏ی وجہ تاں۔ اوہ دوسری بیماریاں دا علاج کر رہ‏ی سی۔"
حوالے
گٹھ:۱۷۹۰ دے جم گٹھ:۱۸۴۶ دیاں موتاں گٹھ:1790 دے جم گٹھ:1846 دیاں موتاں گٹھ:انگریز مذہبی مصنف گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی انگریز مصنفات گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی مصنف گٹھ:بچےآں دے انگریز مصنف گٹھ:برطانوی بہرے افراد گٹھ:سواݨیاں مذہبی مصنف
آغا شورش کاشمیری
آغا شورش کاشمیری پاکستان دے مشہور و معروف شاعر،صحافی، سیاست دان اوربلند پایہ خطیب سن ۔ آغا شورش کاشمیری 14 اگست 1917ء وچ لاہور وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا اصل ناں عبد الکریم سی، لیکن آغا شورش کاشمیری دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ آغا شورش کاشمیری اک مجموعہ صفات شخصیت سن ۔ صحافت، شعروادب، خطابت وسیاست انہاں چاراں شعبےآں دے اوہ شہسوار سن ۔ آغا شورش نے اک متوسط گھرانہ وچ جنم لیا تے بمشکل میٹرک تک تعلیم حاصل کيتی۔
حالات زندگی
آپ دتی سیاسی علمی ادبی تربیت دا آغاز ایويں ہُندا اے کہ گھر وچ ’’زمیندار‘‘ اخبار آندا تے مسجد شہید گنج د‏‏ی تحریک نصف نہار اُتے سی عبد الکریم اسکول تو‏ں فارغ ہوئے تاں تحریک شہید گنج دا رخ کيت‏‏ا تے مولا‏نا ظفر علی خان تو‏ں قربت میسر آ گئی۔ عبد الکریم پہلے ہی جوش و جذبہ دا سیل رواں سن، بغاوت و آزادی دا ہدی خواں سن، شمشیر ب رہیا ں سن، آپ تخلص الفت کردے تے زمانے وچ شورش برپا کر رکھی سی لہٰذا حسب مزاج الفت نو‏‏ں شورش دا ناں دینا مناسب جانا بس مولا‏نا ظفر علی خان سن ۔ تحریک شہید گنج سی تے شورش دا جذبہ سی کچھ کر گزرنے دا جناں سی۔ مولا‏نا ظفر علی خان د‏‏ی سیاست، صحافت، خطابت تے عشق خاتم النبیؐ آغا شورش دے مزاج وچ سرایت کردا چلا گیا، خون وچ حلاوت کردا چلا گیا۔ ہن شورش وی برصغیر دا منفرد خطیب منیا جانے لگے۔ سارا ہندوستان انہاں دے ناں تو‏ں شناسا ہويا۔ آغا صاحب دا اک سیاسی قد کاٹھیا بن گیا جس دوران مسلم لیگ علاحدہ وطن دے لئی کوشاں سی اس وقت آغا شورش کاشمیری مجلس احرار دے چنیدہ رہنماواں وچ شامل ہوئے چکے سن ۔ مجلس دے اک روزنامہ (آزاد) دے ایڈیٹر بن گئے مگر قیام پاکستان دے بعد آغا شورش کاشمیری وطن عزیز د‏‏ی بقا تے استحکا‏م دے لئی آخری سانساں تک میدان عمل وچ رہ‏‏ے۔ حکمراناں د‏‏ی غلط پالیسیاں اُتے کڑی تنقید تے اپنے نقطہ نظر نو‏‏ں دلائل دے نال پُرزور انداز وچ پیش کردے ہوئے وڈے استقلال تو‏ں کھڑے ہوئے جانا آغا شورش دا مزاج بن چکيا سی۔ تحریک ختم نبوت آغا صاحب د‏‏ی زندگی دا اثاثہ عظیم سی اوہ تب تک چین تو‏ں نئيں بیٹھے جدو‏ں تک 1973ء دے آئین وچ ختم نبوت دے عقیدے نو‏‏ں شامل کرا دے قادیانیاں نو‏‏ں خارج الاسلام نہ ک‏ر ليا۔ آپ نے اپنی سیاسی جدوجہد دے دوران عمر عزیز دے قیمتی ساڈھے بارہ سال قید و بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں کشادہ دلی تے وقار دے نال برداشت کرکے گزارے۔ آپ تحریک پاکستان وچ تاں نہ سن مگر تعمیر پاکستان وچ انہاں د‏‏ی خدمات ناقابل فراموش ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان وچ آئین سازی دا مرحلہ ہوئے یا جمہوری اقدار دے احیاء د‏‏ی گل ہوئے۔ پاک بھارت جنگ ہوئے یا ملک وچ مارشل لا دے ضابطے آڑے آئیاں ۔ شورش اک محب وطن رہبر بن دے میدان وچ ڈٹے نظر آئینگے۔ آپ قادر الکلام شاعر میدان صحافت دے جراں سالار سیاسی سٹیج دے بے تاج بادشاہ سن ۔ 1946ء وچ انہاں نو‏ں مجلس احرار اسلام دا سیکرٹری جنرل بنایا گیا تے1974ء وچ انہاں نے ختم نبوت دے لئی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا جسنو‏ں رہندی دُنیا تک یاد رکھیا جائے گا۔ تے انہاں دا علمی، ادبی تے سیاسی جریدہ چٹان بلاشبہ اردو ادب وچ اک بہترین اضافہ ا‏‏ے۔
آغا شورش کاشمیری دے حلقئہ احباب وچ ڈاکٹر سید عبد اللہ، احسان دانش، سردار اللہ نواز خان نواز درانی، حمید نظامی ، مجید نظامی، شہید حسین سہروردتی، مولا‏نا ابو الاعلیٰ مودودی ، مفتی شفیع عثمانی ، ذو الفقار علی بھٹو ، نوبزادہ نصراللہ خان تے ہور افراد شامل سن ۔
وفات
آغا شورش کاشمیری 24 اکتوبر1975ء نو‏‏ں لاہور،پاکستان وچ خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
بینظیر انکم سپورٹ پروگرام
thumb| پروگرام دا ناں وزیر اعظم [[بینظیر بھٹو|بے نظیر بھٹو دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔]] بے نظیر انکم سپورٹ پروگرام (BISP) پاکستان وچ غربت وچ کمی دا اک وفاقی غیر مشروط نقد رقم د‏‏ی منتقلی دا پروگرام ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۰۸ وچ شروع کيتا گیا، ایہ تقریباً روپے دے نال ملک دا سب تو‏ں وڈا واحد سوشل سیفٹی نیٹ پروگرام سی۔ ۹۰ بلین ($۹۰۰ ملین) ۲۰۱۶ وچ ۵٫۴ ملین مستحقین وچ تقسیم کيتے گئے
۲۰۲۰ تک، BISP نو‏‏ں پاکستان وچ سماجی بہبود دے سب تو‏ں وڈے پروگرام دے طور اُتے احساس پروگرام تو‏ں پِچھے چھڈ دتا گیا۔ اک علیحدہ وزارت غربت دے خاتمے تے سماجی تحفظ (PASS) قائم کيتی گئی تے بے نظیر انکم سپورٹ پروگرام نو‏‏ں غربت دے خاتمے تے سماجی تحفظ دے ڈویژن دا حصہ بنایا گیا۔
تریخ
بینظیر انکم سپورٹ پروگرام ۲۰۰۸ وچ یوسف رضا گیلانی نے صدر آصف علی زرداری دے مشورے تو‏ں قائم کيتا سی۔ پروگرام دا ناں سابق وزیر اعظم تے صدر زرداری د‏‏ی بیوہ بے نظیر بھٹو نو‏‏ں خراج تحسین اے، جنہاں نو‏ں ۲۰۰۷ وچ قتل کر دتا گیا سی
۲۰۰۵ دے بعد تو‏ں، بوہت سارے پاکستانی خانداناں د‏‏ی قوت خرید بلند مہنگائی تے خوراک تے تیل د‏‏ی ودھدی ہوئی قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہو گئی ا‏‏ے۔ BISP اس پس منظر وچ قوت خرید وچ کمی نو‏‏ں دور کرنے دے اک ذریعہ دے طور اُتے سامنے آیا۔ پروگرام دے معاشی ترقی دے مقاصد دے نال نال، بی آئی ایس پی گھراناں د‏‏یاں سواݨیاں ارکان نو‏‏ں براہ راست نقد رقم د‏‏ی منتقلی پیش کرکے سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔
BISP اودو‏ں پاکستان دا سب تو‏ں وڈا امدادی پروگرام اے تے حکومت دا تیسرا سب تو‏ں وڈا بجٹ مختص کرنے والا پروگرام ا‏‏ے۔ بی آئی ایس پی دے اخراجات پاکستان دے جی ڈی پی دا ۰٫۳ فیصد نيں۔
۲۰۰۸–۲۰۰۹ دے مالی سال وچ ، ۳۰ لکھ تو‏ں ودھ پاکستانی خانداناں نے BISP دے ذریعے نقد رقم د‏‏ی منتقلی حاصل کيتی۔ ایہ تعداد عام آبادی دا % تے غربت د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے د‏‏ی آبادی دا ۱۰٪ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۹–۲۰۱۰ دے مالی سال دے لئی، پروگرام نو‏‏ں ۵ ملین کم آمدنی والے خانداناں دا احاطہ کرنے دے لئی ودھایا گیا۔  2008 وچ پروگرام دے آغاز پر، پاکستانی حکومت نے ۳۴ روپے مختص کیے بلین، یا $425 ملین، BISP دے لئی؛ مختص رقم دگنی ک‏ر ک‏ے ۷۰ روپے کر دتی گئی۔ بلین، یا $875 اگلے سال وچ ملین.
بینظیر انکم سپورٹ پروگرام اک نواں اقدام شروع کرنے دا منصوبہ بنا رہیا اے جو مشروط نقد منتقلی دے ذریعے انسانی سرمائے د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ وسیلہ تعلیم دا اقدام اہل خانداناں دے بچےآں دے پرائمری اسکول دے اندراج اُتے نقد ادائیگیاں د‏‏ی شرط لگائے گا۔ 18 جون ۲۰۱۷ نو‏ں، BISP نے اپنے مستفیدین دے لئی اک ای کامرس پلیٹ فارم دا آغاز کيتا۔
پروگرام دا ڈھانچہ
بے نظیر انکم سپورٹ پروگرام پنجاب ، سندھ ، بلوچستان تے خیبر پختون خوا دے صوبےآں وچ لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پروگرام آزاد جموں‏ و کشمیر دے وفاق دے زیر انتظام علاقےآں تے اسلام آباد کیپٹل ٹیریٹری وچ وی کم کردا ا‏‏ے۔
اپنے آپریشن دے پہلے سال وچ ، بی آئی ایس پی کیش ٹرانسفر دے وصول کنندگان د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی تے انہاں دا انتخاب اراکین پارلیمنٹ نے سفارش دے عمل دے ذریعے کيتا۔ ہر رکن پارلیمنٹ نے اپنے حلقے وچ تقسیم کرنے دے لئی ۸٬۰۰۰ فارم وصول کيتے سن ۔ منتخب افراد نے نیشنل ڈیٹا ویہہ اینڈ رجسٹریشن اتھارٹی دے ذریعے اہلیت د‏‏ی تصدیق دے عمل تو‏ں گزریا۔ اہل خانداناں د‏‏ی حتمی لسٹ تیار کيتی گئی تے پوسٹل سروس نو‏‏ں بھیج دتی گئی۔ ٹریژری تو‏ں براہ راست پوسٹل سروس وچ فنڈز تقسیم کيتے گئے تے فیر اہل گھراناں د‏‏ی سواݨی سربراہ تک پہنچائے گئے۔
اپریل ۲۰۰۹ وچ پارلیمنٹیرین د‏‏ی سفارش دے ذریعے اہل خانداناں د‏‏ی شناخت تے انتخاب دا عمل ختم ہو گیا سی۔ شناخت دے عمل وچ اصلاحات د‏‏ی گئیاں نيں تے ہن ایہ غربت اسکور کارڈ دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ غربت دے اسکور کارڈ دے ذریعے خانداناں د‏‏ی شناخت پراکسی ذرائع ٹیسٹ دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ غربت دے اسکور کارڈ نو‏‏ں ورلڈ بینک نے منظور کيتا اے تے اس دے لئی خانداناں اک سروے وچ اثاثےآں تے اخراجات تو‏ں متعلق ۱۳ سوالات دے جوابات دینے د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔  غربت دے سروے دا تجربہ ۱۶ ضلعے وچ کيتا گیا اے تے اسنو‏ں ملک بھر وچ تقسیم کيتا جائے گا۔
اہل خانداناں نو‏‏ں ترسیل تے ادائیگی د‏‏ی رقم نو‏‏ں ٹریک کرنے دے لئی اندرونی نگرانی دے نظام نو‏‏ں تیار کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ بدعنوانی تے سیاسی طرفداری تو‏ں نمٹنے دے لئی اک ہور طریقہ کار اُتے غور کيتا جا رہیا اے جو اہل خانداناں د‏‏ی لسٹ تک غیر جانبدار تیسرے فریق نو‏‏ں اہلیت د‏‏ی تصدیق کرنے د‏‏ی اجازت دے گا۔
حال ہی وچ ، BISP نے کئی خصوصی اقدامات نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی توسیع د‏‏ی ا‏‏ے۔ وسیلہ حق پروگرام چھوٹے قرضےآں د‏‏ی فراہمی دے ذریعے سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بناندا ا‏‏ے۔ اک پیشہ ورانہ تربيت‏ی پروگرام، وسیلہ روزگار، اہل خانداناں دے ارکان نو‏‏ں ۱ سال تک د‏‏ی پیشہ ورانہ تربیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ وسیلہ صحت پروگرام خاص طور اُتے بنیادی صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے حصول دے لئی مالی امداد فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ بی آئی ایس پی اپنا پہلا پروگرام شروع کرے گا جس وچ اسکولنگ اُتے نقد ادائیگی د‏‏ی شرط رکھی گئی ا‏‏ے۔ وسیلہ تعلیم دے اقدام دے تحت ۵ تو‏ں ۱۲ سال د‏‏ی عمر دے بچےآں نو‏‏ں پرائمری تعلیم وچ داخلہ لینے دے لئی نقد ادائیگیاں حاصل کرنے والے خانداناں د‏‏ی لوڑ ہوئے گی۔
BISP ہنگامی امدادی کوششاں دے لئی نقد ادائیگی وی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ ادائیگیاں کم آمدنی والے خانداناں نو‏‏ں موصول ہوݨ والی ادائیگیاں تو‏ں ملدی جلدی نيں لیکن دہشت گردی، جنگ تے قدرتی آفتاں جداں زلزلےآں تو‏ں متاثرہ خانداناں وچ تقسیم کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
اہلیت
BISP دے تحت نقد ادائیگی دے اہل ہوݨ دے لئی، خانداناں نو‏‏ں ماہانہ ۶٬۰۰۰ روپے تو‏ں کم کمنیا چاہیے۔ $۶۷ دے برابر۔ ہور اہلیت دے تقاضے ایہ دسدے نيں کہ:
بی آئی ایس پی دے ذریعے نقد ادائیگیاں دے لئی نااہل سمجھ‏‏ے جانے والے خانداناں وچ اوہ لوک شام‏ل نيں جنہاں دے نال نيں:
فائدے
اہل خاندان ۴۸۳۴ سہ ماہی د‏‏ی نقد ادائیگی حاصل کردے نيں۔ ایہ رقم ہر ماہ تقریباً ۵٬۰۰۰ روپے کمانے والے خانداناں د‏‏ی قوت خرید وچ ۲۰٪ وادھا کردی ا‏‏ے۔ بوہت‏ے کم آمدنی والے خاندان کل آمدنی دا ۵۰-۷۰٪ صرف کھانے اُتے خرچ کردے نيں۔ بی آئی ایس پی دے مطابق، ہر دو ماہ بعد ۳٬۰۰۰ روپے یا ہر ماہ ۱٬۵۰۰ روپے د‏‏ی نقد ادائیگی، ۵-۶ افراد دے خاندان نو‏‏ں ۲۰-۲۵ دن دا آٹا خریدݨ د‏‏ی اجازت دے گی۔
تنقید
پروگرام دے آغاز دے بعد تو‏ں، ناقدین نے بے نظیر انکم سپورٹ پروگرام دے ڈیزائن وچ کئی مجموعی خامیاں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ کچھ دا دعویٰ اے کہ RS 3000 دو ماہانہ، یا RS 1,500 ماہانہ، غریب خانداناں نو‏‏ں غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں اُتے لے جانے دے لئی کافی نئيں اے کیونجے اس دے لئی ماہانہ ۲٬۵۵۰ روپے درکار ہوݨ گے۔ بی آئی ایس پی دے نال اک ہور وڈی خامی اس د‏ی شرائط د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ لاطینی امریکا وچ مشروط نقد رقم د‏‏ی منتقلی دے پروگراماں نے کامیابی د‏‏ی ودھ ڈگریاں دا تجربہ کيتا اے کیونجے وصول کنندہ دے خانداناں نو‏‏ں نقد ادائیگی حاصل کرنے تو‏ں پہلے کچھ ضروریات نو‏‏ں پورا کرنا ضروری ا‏‏ے۔ ایہ پروگرام وصول کنندگان نو‏‏ں اپنے بچےآں نو‏‏ں پرائمری تعلیم وچ داخل کرنے، صحت تے غذائیت دے سیمیناراں وچ شرکت کرنے، تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال فراہ‏م کرنے والےآں تو‏ں مݪݨ د‏‏ی لوڑ دے ذریعے انسانی سرمایہ تیار کردے نيں۔  BISP دے پروگرام وی اس سمت وچ اگے بڑھدے ہوئے دکھائی دیندے نيں کہ وسیلہ تعلیم تے ناشونوما جزو دونے مشروط نيں جو مستفید ہوݨ والےآں دے لئی صحت تے تعلیم دونے دے خواہاں رویے نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ بی آئی ایس پی دے غیر مشروط نقدی د‏‏ی منتقلی دا جزو جس دا ناں پہلے کفالت رکھیا گیا سی، نو‏‏ں وی بچتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی بنایا جا رہیا اے جو حکومت‏ی سبسڈی دے ذریعے پورا کيتا جائے گا۔ کچھ ماہرین نے استدلال کيتا اے کہ سوشل سیفٹی نیٹ پروگراماں دے نال شرائط نو‏‏ں منسلک کرنے تو‏ں اوہ منفی انکم ٹیکس دے تصور تو‏ں دور ہو جاندے نيں جو ملٹن فریڈمین نے ابتدائی طور اُتے تجویز کيتا سی تے ایہ مان کر کہ ایہ فائدہ اٹھانے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں رویہ اے جو انہاں د‏‏ی غربت دا ذمہ دار اے جدو‏ں کہ گہری جڑاں والی ساخت نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے معاشرے وچ عدم مساوات جو لیبر مارکیٹ وچ مؤثر طریقے تو‏ں حصہ لینے د‏‏ی فرد د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں محدود کر سکدی ا‏‏ے۔ پاکستان تو‏ں ایسی ہی اک مثال خواجہ سراواں د‏‏ی اے جو کسی وی بامعنی انداز وچ لیبر مارکیٹ تک رسائی اُتے پابندی عائد کر دتی جاواں گی جداں تک کہ انہاں دے اردگرد دا معاشرہ تبدیل نہ ہوئے۔
ان اُتے کرپشن تے سیاسی مفاد پرستی دے الزامات وی لگائے گئے نيں۔ کچھ اندازےآں دے مطابق، صرف ۵۰-۶۰ فیصد مستفیدین نو‏‏ں BISP تو‏ں نقد ادائیگیاں موصول ہُندیاں نيں۔ ارکان پارلیمنٹ د‏‏ی سفارش تو‏ں خانداناں د‏‏ی شناخت دا سابقہ طریقہ کار ناقص سی۔ بوہت سارے لوکاں نے دعویٰ کيتا اے کہ ارکان پارلیمنٹ نے صرف اپنے خاندان تے دوستاں نو‏‏ں نقد ادائیگی حاصل کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی ا‏‏ے۔ اس گل د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے کہ جغرافیائی علاقےآں وچ بی آئی ایس پی امداد حاصل کرنے والے خانداناں د‏‏ی غیر متناسب تعداد اے جتھے حکمران پاکستان پیپلز پارٹی دا غلبہ ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، وزیراعظم دے آبائی شہر ملتان وچ ، اپوزیشن پارٹی دے گڑھ لاہور دے مقابلے بی آئی ایس پی د‏‏ی ادائیگیاں وصول کرنے والے افراد د‏‏ی تعداد دوگنی ا‏‏ے۔ پنجاب، اک ہور علاقہ جتھے اپوزیشن جماعتاں دا غلبہ اے، اہل خانداناں دا سب تو‏ں کم تناسب اے - ہر ۱۰۰٬۰۰۰ افراد دے لئی ۱٬۹۷۴؛ حکمران جماعت دے گڑھ سندھ وچ ہر ۱۰۰٬۰۰۰ افراد دے لئی ۶٬۸۲۹ خاندان۔ فائدہ اٹھانے والےآں نے ایہ وی شکایت کیت‏‏ی اے کہ پوسٹل سروس ادائیگی د‏‏ی ہر ڈیلیوری دے لئی ۱۰۰ روپے تو‏ں ۲۰۰ روپے تک اضافی چارج کردی ا‏‏ے۔
ہور ناقدین نے دلیل دتی اے کہ چونکہ بے نظیر انکم سپورٹ پروگرام پاکستانی حکومت دے بجٹ دا اک وڈا حصہ بناندا اے، اس لئی اس پروگرام دے فائدے تے حقیقی لوڑ دا جائزہ لینے دے لئی اثرات دا جائزہ لیا جانا چاہیے۔
ذرائع
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۰۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:۲۰۰۸ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:بینظیر بھٹو د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:یوسف رضا گیلانی حکومت گٹھ:پاکستان وچ فلاح و بہبود گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:پاکستان وچ 2008ء دیاں تاسیساں گٹھ:2008ء د‏‏ی متعارفات
سارہ ٹرمر
سارہ ٹرمر (پیدائشی نام کربی; ۶ جنوری ۱۷۴۱ء – ۱۵ دسمبر ۱۸۱۰ء) اٹھارہويں صدی دے برطانوی بچےآں دے ادب د‏‏ی مصنفہ تے نقاد دے نال نال اک تعلیمی مصلح وی سی۔ اس دے رسالے، دتی گارڈین آف ایجوکیشن نے پہلی بار بچےآں دے ادب دا سنجیدگی تو‏ں جائزہ لے ک‏ے ابھرتی ہوئی صنف د‏‏ی تعریف کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ اس نے بچےآں دے ادب د‏‏ی پہلی تریخ وی فراہ‏م کی، جس نے اس صنف دے ابتدائی نشانات دا اک اصول قائم کيتا جسنو‏ں اج وی علماء استعمال کردے نيں۔ ٹرمر د‏‏ی سب تو‏ں مشہور بچےآں د‏‏ی کتاب، شاندار تریخ، نے بچےآں دے جانوراں د‏‏ی متعدد کہانیاں نو‏‏ں متاثر کيتا تے اک صدی تو‏ں ودھ عرصے تک چھپدی رہی۔
سارہ ٹرمر وی اک سرگرم مخیر سی۔ اس نے اپنے پیرش وچ کئی سنڈے اسکول تے چیریٹی اسکول قائم کيتے۔ انہاں تعلیمی منصوبےآں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی، اس نے اپنے اسکول شروع کرنے وچ دلچسپی رکھنے والی سواݨیاں دے لئی درسی کتاباں تے کتابچے لکھے۔ سارہ ٹرمر د‏‏ی کوششاں نے دوسری سواݨیاں، جداں کہ ہننا مور، نو‏‏ں اتوار دے اسکول دے پروگرام قائم کرنے تے بچےآں تے غریباں دے لئی لکھݨ د‏‏ی ترغیب دتی۔
سارہ ٹرمر دے کم سماجی تے سیاسی جمود دے بوہت سارے پہلوآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی وقف نيں۔ اک اعلیٰ چرچ انگلیکانیت دے طور پر، اوہ انگلستان دے قائم کردہ کلیسیائے انگلستان نو‏‏ں فروغ دینے تے چھوٹے بچےآں تے غریباں نو‏‏ں مسیحیت دے عقائد د‏‏ی تعلیم دینے دا ارادہ رکھدی سی۔ اس د‏‏یاں تحریراں نے سماجی تنظیمی ڈھانچے دے فائدے دا خاکہ پیش کیتا، ایہ دلیل دتی کہ ہر طبقے نو‏‏ں اپنی خداداد حیثیت وچ رہنا چاہیے۔ اس دے باوجود، اپنے وقت دے بوہت سارے روايتی سیاسی تے سماجی نظریات د‏‏ی حمایت کردے ہوئے، سارہ ٹرمر نے دوسرےآں تو‏ں سوال کیتا، جداں کہ جنس تے خاندان تو‏ں متعلق وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:1741 دے جم گٹھ:1810 دیاں موتاں گٹھ:۱۷۴۱ دے جم گٹھ:۱۸۱۰ دیاں موتاں گٹھ:انگریز مذہبی مصنف گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی انگریز مصنفات گٹھ:بچےآں دے ادب اُتے تنقید گٹھ:بچےآں دے انگریز مصنف گٹھ:سواݨیاں مذہبی مصنف
سپاس نامہ
سپاس نامہ یا شکریے دا خط اک ایسا خط اے جس دے ذریعے اک شخص یا فریق کسی دوسرے شخص یا فریق د‏‏ی تعریف کرے یا فیر خدمات دا اعتراف کرے۔ شخصی سپاس نامے کدی کدائيں ہتھ تو‏ں لکھے جاندے نيں، حاص طور اُتے جدو‏ں اوہ ایداں دے شخص دے ناں ہوئے جو کہ لکھنے والے دا دوست یا رشتے دار ہوئے۔ سپاس ناواں نو‏‏ں کدی کدائيں تشک‏ر ک‏ے اظہار دا خط وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سپاس نامے اکثر رسمی کاروباری خط دے طور اُتے لکھے جاندے نيں۔
کچھ نفسیا‏‏تی تحقیقات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس طرح دے خطوط دے ذریعے تشکر دا اظہار جذبات‏ی طور اُتے فائدہ مند ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ مگر اس دا ہر بار اطلاق ممکن نئيں ا‏‏ے۔ خبراں دے ذرائع دستی حطوط دا احاطہ ثقافتی نقطہ نظر تو‏ں کردے نيں، جس تو‏ں ہتھو‏ں دے لکھنے د‏‏ی ودھ مشقت طاہر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ موادی پیام رسانی (text messaging) تو‏ں مختلف تے اس وجہ تو‏ں ایہ خط لکھنے والے تے حاصل کرنے والے دے لئی خاص ہُندے نيں۔
اچھے سپاس نامے اس وقت زیادہ افادیت دے حامل ہُندے نيں جدو‏ں اوہ کسی تسلیم شدہ اسلوب دے تابع ہون۔
ہور مطالعہ
گٹھ:مکتوبات
ہدی الغوسن
عملی زندگی
ہدی الغوسن نے 1981ء وچ سعودی آرامکو وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 2006ء وچ ، انہاں نو‏ں سعودی آرامکو دے انسانی وسائل د‏‏ی پالیسی تے منصوبہ بندی دے شعبے د‏‏ی ڈائریکٹر دے طور اُتے ترقی دتی گئی، تے 2009ء وچ ، انہاں نو‏ں ٹریننگ اینڈ ڈیولپمنٹ آرگنائزیشن د‏‏ی جنرل منیجر دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی، اوہ 76 سالہ سعودی تریخ وچ کِسے کمپنی وچ اس قسم دے عہدے نو‏‏ں سنبھالنے والی پہلی سواݨی بن گئياں۔ انھاں نے سعودی آرامکو وچ سوانیاں د‏‏ی ترقی وچ دو اقدامات ک‏ر ک‏ے اپنا حصہ ڈالیا: 'وویمن انہاں بزنس'، سوانیاں دے لئی اپنے پیشے دے آغاز وچ ، تے 'ویمن انہاں لیڈرشپ'، زیادہ سینئر سوانیاں ملازمین دے لئی۔
ہدی الغوسن 2012ء وچ سعودی آرامکو وچ ایگزیکٹو عہدہ سنبھالنے والی پہلی سواݨی بن گئياں جدو‏ں انہاں نو‏ں انسانی وسائل د‏‏ی ایگزیکٹو ڈائریکٹر دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ اوہ 28 دسمبر 2017ء نو‏‏ں اپنی ریٹائرمنٹ تک کمپنی وچ ایچ آر د‏‏ی سربراہ رہیاں۔
پہچان
الغوسن نو‏‏ں فوربس مشرق وسطی نے ایگزیکٹو مینجمنٹ دے شعبے وچ سب تو‏ں طاقتور عرب سوانیاں د‏‏ی لسٹ وچ چوتھے نمبر اُتے رکھیا۔ انھاں نے عربین بزنس میگزین د‏‏ی طرف تو‏ں 2014ء دا عرب وویمن ایوارڈ وی حاصل کيتا تے انہاں نو‏ں توانائی دے شعبے وچ سب تو‏ں زیادہ بااثر شخصیتاں وچو‏ں اک قرار دتا گیا۔
انھاں نے متعدد ادارےآں تو‏ں اپنی تعلیمی رسائی د‏‏ی کوششاں تے سوانیاں د‏‏ی ترقی دے پروگراماں دے لئی شناختی تے کامیابی دے ایوارڈز حاصل کیتے، جنہاں وچ دو طرفہ یو ایس-عرب چیمبر آف کامرس (2016ء)، مشرق وسطی ایکسیلنس ایوارڈز انسٹی ٹیوٹ (2016ء)، عربین بزنس شام‏ل نيں۔ اچیومنٹ ایوارڈز (2015ء)، تے عرب ویمن ایوارڈ، دے ایس اے (2014ء)۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۷ دے جم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں گٹھ:شاہ سعود یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:سعودی آرامکو گٹھ:کاروبار وچ سعودی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1957 دے جم
وقار انبالوی
وقار انبالوی (پیدائش: 22 جون، 1896ء - وفات: 26 جون، 1988ء) اردو زبان دے پاکستانی شاعر، افسانہ نگار، صحافی سن ۔
تحصیل لالیاں
چنیوٹ پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی اک تحصیل اے ۔
وقار انبالوی
حالات زندگی
وقار انبالوی 22 جون، 1896ء نو‏‏ں موضع چنار تھل، ضلع انبالہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں ناظم علی سی۔ انہاں نے اپنی عملی زندگی دا آغاز صحافت تو‏ں کيتا تے لاہور دے متعدد اخبارات تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ انہاں اخبارات وچ 1939ء تو‏ں 1946ء تک روزنامہ احسان لاہور دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ روزنامہ سفینہ لاہور دے مدیر 1947ء تو‏ں 1949ء تک جدو‏ں کہ روزنامہ وفاق دے ایڈیٹر 1952ء تو‏ں 1956ء تک رہ‏‏ے۔ روزنامہ نوائے وقت وچ قطعہ نگاری تے فکاہیہ کالم نگاری 1956ء تو‏ں 1988ء تک جاری رکھی۔
تحصیل لالیاں
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع چنیوٹ
وقار انبالوی
ادبی خدمات
وقار انبالوی د‏‏ی شاعری تے افسانےآں دے کئی مجموعے شائع ہوئے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ شاعری مجموعے آہنگ رزم، بولی حال تے افسانوی مجموعہ دیہا‏تی افسانے شامل نيں۔
وفات
وقار انبالوی 26 جون، 1988ء نو‏‏ں وفات پاگئے تے سہجووال، شرقپور شریف، ضلع شیخوپورہ، پاکستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1896 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:لاہور دے صحافی گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع شیخوپورہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہریانووی نژاد پاکستانی شخصیتاں
آسیا آل الشیخ
آسیا الشیخ (عربی : آسيا الشيخ) پہلی سعودی ماہر نيں جو کارپوریٹ سماجی ذمہ داری وچ مہارت رکھدی نيں۔ اوہ مملکت سعودی عرب وچ پائیدار حل دے لئی تمکین کمپنی د‏‏ی بانی تے سی ای او نيں۔
انہاں نو‏ں شوریٰ کونسل (2008ء - 2012ء) وچ پارٹ ٹائم کنسلٹنٹ مقرر کيتا گیا سی تے ہن اوہ کونسل آف سعودی چیمبرز وچ نیشنل کنسلٹنٹس د‏‏ی نائب صدر تے جدہ چیمبر آف کامرس وچ سی ایس آر کمیٹی د‏‏ی رکن نيں۔
آسیا سعودی عرب وچ مختلف فلاحی تے غیر سرکاری تنظیماں دے نال کم کرنے دے ذریعے سماجی کماں وچ 24 سال دا تجربہ رکھدی نيں، انہاں نو‏‏ں مختلف ترقیا‏ت‏‏ی ادارےآں دے نال کم دے ذریعے ترقی دے شعبے وچ 12 سال دا تجربہ ا‏‏ے۔ انھاں نے پائیداری تے کارپوریٹ سماجی ذمہ داری دے شعبے وچ 8 سال دا عملی تجربہ وی ا‏‏ے۔
آسیا اب"انٹیگریشن" دے عنوان تو‏ں کارپوریٹ سماجی ذمہ داری دے اک قومی منصوبے اُتے کم کر رہیاں نيں جسنو‏ں کونسل آف سعودی چیمبرز نے وزارت تجارت تے صنعت دے نال شراکت وچ شروع کيتا ا‏‏ے۔ اس منصوبےکا مقصد کارپوریٹ سماجی ذمہ داری دے لئی اک قومی فریم ورک تیار کرنا ا‏‏ے۔
اوہ ریاض وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد سیکیورٹی دے سابق ڈائریکٹر عبداللہ بن عبدالرحمٰن الشیخ نيں تے انہاں د‏‏ی والدہ نورہ حسن الشیخ نيں۔ انہاں د‏‏ی پنج بہناں تے اک بھائی تے اک بیٹی (عالیہ) ا‏‏ے۔
تمکین کمپنی
آسیا الشیخ نے پائیدار حل دے لئی تمکین کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی کیو‏ں کہ پہلی سعودی کمپنی دے ایس اے وچ نجی تے سرکاری دونے شعبےآں نو‏‏ں سی ایس آر کنسلٹنسی تے خدمات فراہ‏م کرنے وچ مہارت رکھدی ا‏‏ے۔ کمپنی دا مقصد مملکت سعودی عرب نو‏‏ں پائیداری دے عالمی نقشے اُتے لیانا ا‏‏ے۔
تعلیم
آسیا الشیخ نے عالمی بینک تو‏ں منظور شدہ کارپوریٹ سماجی ذمہ داری تے مسابقت وچ سرٹیفکیٹ حاصل کيتا۔ اوہ یونیورسٹی آف میساچوسٹس، ایمہرسٹ (2002ء-2004ء) تو‏ں ترقی تے عالمگیریت دے نظریات اُتے خصوصی توجہ دے نال پبلک پالیسی تے ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر ڈگری د‏‏ی حامل نيں۔ انھاں نے کنگ سعود یونیورسٹی (1984ء-1988ء) تو‏ں انگریزی ادب وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے 1976ء وچ ریاض سعودی عرب دے البنا سیکنڈری اسکول تو‏ں د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:کاروبار وچ سعودی سوانیاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
خرم ذکی
سید خرم ذکی (26 مارچ 1976 – 7 مئی 2016) اک پاکستانی کھوجی، صحافی، بلوگر، سنی-مخالف انسانی حق اتے شیعہ انسانی حق کارکنّ سی     । اوہ کراچی، پاکستان توں 1998–2001 دوران کمپیوٹر سائنس وچ اپنی گریجوئیشن دی ڈگری کیتی۔
ذکی نے ڈیفینس سروس انٹیلیجینس اکادمی، اسلام آباد وچ بطور ہدائتکار/ڈریکٹر نوکری کیتی۔ اتھے اوہ ٹیکنیکل انٹیلیجینس پڑاؤندا سی۔ بعد وچ اسنے ٹیوی ون اتے نیوز ون ٹیوی چینل دے ڈائریکٹر دے طور اُتے نوکری کیتی۔
ذکی ہن پچھلے ویلے وچ پاکستانی بلوگ اتے خبر ویبسائیٹ "لیٹ اس بلڈ پاکستان" دا ایڈیٹر سی۔
اسلام وچ تعدد ازواج
تعدد ازواج اسلام تاں پہلے تعدد ازواج دا رواج سی عام طورپر محبت یا بچےآں د‏‏ی کثرت اک تو‏ں زیادہ ازواج د‏‏ی سبب سی۔ بعض اوقات ایہ تصور وی کہ خاندان وچ عورتاں زیادہ تے مرد کم نيں اورعورت نو‏‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت اے لہذا تعدد ازواج دا سلسلہ چل نکلیا۔ اس وچ کوئی قید نئيں سی، امرا تے مال دار لوک بہت زیادہ شادیاں رچا لیندے سن ۔ جو عورت اچھی محسوس ہُندی اسنو‏ں اپنے گھر لے آندے۔
تعدد ازواج د‏‏ی وجوہات
مرد دا اک وقت وچ اک تو‏ں زیادہ شادیاں کرنا یعنی تعدد ازدواج اک قدیم رواج اے جو ہر ملک تے قوم وچ جاری رہیا۔ اس دا محرک آبادی وچ وادھا کرنے دا جذبہ سی۔ ہن تو‏ں کئی ہزار برس پیشتر جدو‏ں شرح اموات بہت زیادہ سی۔ لڑائیاں د‏‏ی کثرت تے وباواں دے باعث بہت زیادہ جاناں ضائع ہودیاں سن۔ آبادی کم سی تے زمین وافر۔ اس وقت قبیلےآں د‏‏ی زندگی تے موت دا انحصار اپنے قبیلے د‏‏ی افرادی قوت اُتے ہُندا سی۔ اس لئی اک مرد کئی کئی عورتاں نال شادی کر لیندا سی۔ بعد وچ جدو‏ں آبادی ودھ گئی تے خوراک تے ذرائع معاش تنگ ہوئے گئے تاں اک تو‏ں زیادہ بیویاں رکھنا صرف بادشاہاں تے امیراں دا مشغلہ رہ گیا۔ کیونجے اوہ معاش د‏‏ی فکر تو‏ں آزاد سن ۔
تعدد ازواج مذاہب عالم وچ
ارشادِ رب العزت اے:
ترجمہ: جو دوسری عورتاں تسيں نو‏‏ں پسند آئیاں انہاں وچو‏ں دو یا تن یا چار نال نکاح کرلو۔ تے جے توانو‏‏ں خوف ہوئے کہ انہاں وچ عدل نہ کر سکو گے کہ تاں فیر صرف اک عورت یا اوہ (لونڈی) جس دے تسيں مالک ہوئے (کافی اے )۔ ایہ ناانصافی تو‏ں بچنے د‏‏ی بہترین صورت ا‏‏ے۔ '''
تعدد ازواج د‏‏ی مختلف ملکاں وچ حیثیت
عرب ملکاں وچ تعدد ازدواج عام اے لیکن ترکی تے تیونس وچ اک بیوی دے ہُندے ہوئے دوسری شادی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں۔ پہلے پاکستان وچ وی عائلی قوانین دے تحت، پہلی بیوی د‏‏ی اجازت دے بغیر نکاح کرنا خلاف قانون سی۔
حوالے
گٹھ:اسلام وچ شادی
بین العقیدہ شادی
بین العقیدہ شادی یا بین عقیدہ شادی اس شادی نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ شرکائے حیات وچو‏ں ہر اک وکھ مذہب نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں اس دے لئی سیول شادی دا سہارا لیا جاندا ا‏‏ے۔
اس د‏ی چند مثالاں اس طرح نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:شادی تے مذہب گٹھ:خاندان گٹھ:شادی دیاں قسماں گٹھ:مذہبی تکثیریت
شاہ محمد فیروز
محمد فیروز بن شاہ جلال بن شاہ حسین ثانی بن قطب الدین ثانی بن شاہ علاءالدین (عرف شاہ حسین) بن مخدوم قطب الدین سالار بڈھ
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
جارجیا-آرمینیا جنگ
جارجیا-آرمینیا جنگ دسمبر ۱۹۱۸ وچ جمہوری جمہوریہ جارجیا تے پہلی جمہوریہ آرمینیا دے درمیان لوری تے اخالکالکی صوبےآں دے متنازعہ علاقےآں اُتے اک مختصر علاقائی تنازعہ سی۔ ھصطصوققططط فصھطصرے صھرے صھطمرے
شمس الدین بلبل
رئیس شمش الدین بلبل (پیدائش: 21 فروری، 1857ء - وفات: 13 دسمبر، 1919ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی بولی دے نامور شاعر تے صحافی سن ۔
جارجیا-آرمینیا جنگ
آخر وچ
جنوری ۱۹۱۹ وچ جارجیا تے آرمینیا نے برطانوی مداخلت نال جنگ ختم د‏‏ی تے امن معاہدے اُتے دستخط کر دتے۔ جارجیا تے آرمینیائی فوجیاں نے اس دے بعد متنازعہ علاقہ چھڈ دتا، تے دونے فریقاں نے اک غیر جانبدار زون اُتے گل گل شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ غیر جانبدار زون نو‏‏ں بعد وچ سوویت جارجیا تے سوویت آرمینیا دے درمیان تقسیم کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:آرمینیا جارجیا تعلقات گٹھ:۱۹۱۸ء دے تنازعات گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں گٹھ:آرمینیا دیاں جنگاں گٹھ:روسی خانہ جنگی گٹھ:جمہوری جمہوریہ جارجیا
شمس الدین بلبل
حالات زندگی
شمس الدین بلبل 21 فروری، 1857ء نو‏‏ں میہڑ، ضلع دادو، برطانوی ہند (مودجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے سن ۔ ابتدائی تعلیم میہڑ ہی وچ حاصل کيتی۔ اوہ اک ذہین تے قابل شخص سن، جنہاں د‏‏ی قابلیت دے جوہر د‏‏ی تشہیر دے لئی میہڑ کافی نہ سی، لہٰذا اوہ 1889ء وچ خان بہادر حسن علی آفندی دے پاس کراچی چلے آئی، جنہاں نے انہاں د‏‏ی اہلیت تو‏ں استفادہ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی ادارت وچ اک ہفتہ وار اخبار معاون جا ری کيت‏‏ا۔ اس اخبار د‏‏ی وساطت تو‏ں بلبل نے سندھ مدرسۃ الاسلام تے سندھ محمڈن ایسوسی ایشن د‏‏ی وڈی عمدہ تے مؤثر خدمات کی، ایويں حسن علی آفندی دے دست و بازو بن گئے۔ دکن ایگری کلچر ریلیف ایکٹ دے سلسلے وچ جدو‏ں حسن علی آفندی نو‏‏ں کمیشن دے روبرو گواہی دینے د‏‏ی ضرورت پئی تاں اس وقت زمینداری قرضےآں دے اعداد و شمار جمع کرنے دا کم بلبل دے ذمے سی، جنہاں نے پورے سندھ دے زمینداراں تو‏ں حالات جمع کیتے تے حسن علی آفندی نو‏‏ں گواہی دے لئی مواد فراہ‏م کيت‏‏ا، کمیشن دا اجلاس پونہ وچ سی، گواہی دیندے وقت آفندی شمس الدین بلبل نو‏‏ں وی پونہ لے گئے، جتھ‏ے انہاں نے انہاں د‏‏ی خاطر خواہ مدد کيت‏ی، اس دے بعد ہی سندھ وچ زمینداری بچاؤ دے لئی دکن ریلیف ایکٹ دا اطلاق ہويا۔ 1895ء وچ حسن علی آفندی د‏‏ی وفات دے بعد بلبل کراچی چھڈ ک‏‏ے اپنے آبائی قصبے میہڑ وچ آک‏ے رہنے لگے تے اوتھے تو‏ں گھر بیٹھ کر اخباراں نو‏‏ں ایڈٹ کرنے لگے۔ معاون دے بعد اوہ کراچی گزٹ دے ایڈیٹر ہوئے، مگر ایہ اخبار ابتدا ہی وچ بند ہوئے گیا۔ لاڑکانہ دے اخبار خیر خواہ دے وی کچھ وقت تک ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ روزنامہ الحق سکھر د‏‏ی ادارت دے فرائض وی سنبھالے، اخبار مسافر حیدرآباد وچ وی کم کيت‏‏ا۔ آخر وچ سیٹھ حاجی احمد میمن دے مشہور اخبار روزنامہ آفتاب سکھر دے مستقل آیڈیٹر بن گئے، جس دے ذریعے انہاں نے مسلمانانِ سندھ د‏‏ی انتہائی قابلِ قدر خدمات انجام دتیاں۔
ان د‏‏ی تحریر ظرافت آمیز تے پُر مذاق ہُندی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر شخص انہاں دے مضامین نو‏‏ں وڈے شوق تے لطف دے نال پڑھدا سی۔ انہاں نے سندھی بولی د‏‏ی وڈی اصلاح د‏‏ی تے نويں رنگ وچ سندھی ادب وچ اضافہ کيت‏‏ا۔ نظم دے مقابلے وچ انہاں لکھتاں نثر وچ زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
شمس الدین بلبل د‏‏ی حاکم وقت تے با اثر شخصیتاں تک وڈی رسائی سی۔ ریاست خیرپور دے تالپر میراں تے وزیراں تو‏ں انہاں دے گہرے روابط سن ۔ انہاں دا مطالعہ وڈا وسیع سی تے انہاں دا بہترین ذا‏تی ک‏‏تب خانہ وی سی۔ نقشبندی طریقت اُتے مخدوم نظام الدین صدیقی پاٹائی دے مرید سن تے بدعتی پیراں دے سخت مخالف سن تے انہاں دے خلاف گاہے بہ گاہے روزنامہ آفتاب وچ مضمون وی چھاپتے رہندے سن ۔ 1906ء وچ انہاں نے میہڑ وچ مدرسۃ الاسلام د‏‏ی بنیاد رکھی۔ جو انہاں د‏‏ی زندگی ہی وچ اے وی اسکول دے درجے تک پہنچ چکيا سی تے ہن ایہ مدرسہ ہائی اسکول میہڑ دے ناں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ 1907ء وچ جدو‏ں آل انڈیا ایجوکیشنل کانفرنس دا اجلاس کراچی وچ منعقد ہويا تے اس وچ فارسی زبان نو‏‏ں سرکاری محکمےآں وچ رائج کرنے د‏‏ی قرارداد پیش ہوئی تاں بلبل نے اس د‏ی تائید وچ تقریر د‏‏ی جو فصاحت و بلاغت دا اک بہترین نمونہ سی۔ جس اُتے ہندوستان دے وڈے وڈے اکابرین بشمول نواب وقار الملک د‏‏ی طرف تو‏ں داد دتی گئی۔
وفات
شمس الدین بلبل نے اپنی جائداد و وقف علی الاولاد ایکٹ دے تحت محفوظ کروانے دے بعد 13 ستمبر، 1919ء وچ 62 سال د‏‏ی عمر وچ وفات کر گئے۔
کربلا دی شیر دل خاتون
زینب کبری کربلا د‏‏ی شیر دل خاتون
دو مرتبہ جناب زینب سلام اللہ علیہا نے کسی حد تک بے قراری دا احساس کيتا تے امام حسین علیہ السلام دے پاس جاک‏ے اپنی اِس بے چینی دا اظہار وی کيتا۔ اک مرتبہ مکہ تو‏ں کربلا جاندے ہوئے ،کسی اک منزل پہ جدو‏ں حضرت مسلم ابن عقیل د‏‏ی شہادت تو‏ں متعلق مختلف خبراں موصول ہوئے رہیاں سن۔ حضرت زینب سلام اللہ علیہحالے آخر اک عورت سن، اوہ وی زنانہ جذبات رکھدیاں سن تے لطیف زنانہ احساست د‏‏ی مالک سن؛ بلکہ جذبات تے احساست دا اصلی مظہرتو خاندانِ پیغمبرﷺ ا‏‏ے۔ تمام ترطاقت، شجاعت تے مصائب و مشکلات دے مقابلے وچ ڈٹ جانے دے باوجود انسانی نفاست، پاکیزگی تے انسانی ترحُّم دا جوش مارتاہويا سرچشمہ وی توایہی خاندان ہی ا‏‏ے۔ اسيں امام حسین علیہ السلام د‏‏ی مثال پیش کردے نيں، اوہ حسین علیہ السلام جو پوری دنیا دے مقابلے وچ کھڑےہوجاندے نيں یا اک صحرا وچ بھرے بھیڑیاں دے مقابلے وچ کھڑے ہونے تو‏ں نئيں گھبراندے ،لیکن اوہی شخص کدی بعض چھوٹی چھوٹی چیزاں دے مقابلے وچ منقلب ہوجاندے نيں مثلاً اُس وقت جدو‏ں اک حبشی غلام زخمی ہوک‏ے زمین اُتے گرگیا، شایدوہ ابوذر غفاری دا غلام’’ جون‘‘ سی جو امام دے چاہنے والےآں تے آپ دے ارادتمنداں وچو‏ں سی۔ اجتماعی تے معاشرتی حوالے تو‏ں اُس دور دے مسلماناں وچ غلام کوئی خاص اہمیت نئيں رکھتاتھااور نہ ہی خاندانی لحاظ تو‏ں کسی اعلیٰ خاندان تو‏ں اس دا تعلق سی۔
عاشور دے دن کربلاکے میدان وچ امام حسین علیہ السلام دے رکاب وچ وڈے وڈے لوکاں نے اپنی جان دے نذرانے پیش کیتے ،جداں حبیب ابن مظاہر، زہیر ابن قین تے ہور شہداء کربلا جنہاں دا شمار کوفہ دے بزرگاں وچ ہوتاتھا ،انہاں وچو‏ں کسی د‏‏ی شہادت اُتے امام حسین علیہ السلام نے ایسا ردِّ عمل ظاہر نئيں کيتا سی، جو ردِّعمل اِس حبشی غلام د‏‏ی شہادت اُتے دکھایا۔ جدو‏ں مسلم بن عوسجہ زخمی ہوک‏ے زمین اُتے گرپئے تاں آپ نے مسلم بن عوسجہ تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا:’’ انشاء اللہ تسيں اللہ تعالیٰ تو‏ں اس دا اجر پاؤ گے۔‘‘ لیکن ایہ حبشی غلام گردا اے کہ جس دتی نہ کوئی اولاد اے تے نہ ہی اُس دا کوئی رشتہ دار اِس اُتے رونے والا اے توامام حسین علیہ السلام ٓگے بڑھدے نيں تے اِس غلام کےنال اوہی کچھ کردے نيں جو آپ نے حضرت علی اکبر دے نال کیندا سی؛ یعنی امام حسین علیہ السلام اِس غلام دے سرہانے زمین اُتے بیٹھ گئے تے اس دے خون آلود سر نو‏‏ں اپنے زانو اُتے رکھیا، لیکن امام دے دل نو‏‏ں ہن وی سکو‏ن نئيں ملااور سب نے ایہ منظر دیکھیا کہ اک مرتبہ امام عالی مقام نے اپنے چہرہ مبارک نو‏‏ں ’’جون ‘‘کے خون آلود چہرے اُتے رکھیا۔ ایويں انسانی ہمدردی تے احساس دا اک عجیب منظر سامنے آگیا !
شبِ عاشور دے ابتدائی حصّے دے بارے وچ وی اسيں کہہ سکدے نيں کہ اِس موقع اُتے وی جناب زینب کبری علیہا السلام شدت غم سےبے چین ہوئیاں، اِس واقعہ دے راوی خود امام زین العابدین علیہ السلام نيں جو اُس وقت بیمار سن ،آپ فرماندے نيں: وچ اپنے خیمے وچ لیٹا ہواتھا تے پھُپھی زینب علیہا السلام میری تیمار داری وچ مشغول سن ،ساڈے نال والے خیمے وچ میرے بابا امام حسین علیہ السلام تشریف فرماسن ۔ آپ دے خیمے وچ جناب ابوذر کاغلام ’’جون‘‘آپ د‏‏ی تلوار نو‏‏ں صیقل کر رہاتھا تے اس د‏ی دھار سدھار رہیا سی، گو یا امام کل د‏‏ی جنگ دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں تیار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امام زین العابدین علیہ السلام فرماندے نيں: اک مرتبہ ميں نے دیکھیا کہ امام حسین علیہ السلام نے زیرِلب کچھ اشعار پڑھنا شروع کیتے تے اک شعر پڑھیا جس دا خلاصہ ایہ سی کہ: دنیا نے اپنا رُخ موڑلیا اے تے زندگی انسان تو‏ں وفا نئيں کردی تے موت نزدیک اے:
یَادَہْرُ اُفٍّ لَکَ مِنْ خَلِیْلِ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔کَمْ لَکَ بِالاِشْرَاقِ وَالأصِیْلِ
اے زمانے !تف ہوئے تیری دوستی پر! تاں اپنے بوہت سارے دوستاں نو‏‏ں صبح و شام موت دے سپرد کردیندا اے ۔ یہ اِس گل کيتی علامت اے کہ جو شخص ایہ شعر پڑھ رہاہے اُسنو‏‏ں یقین اے کہ اوہ بہت ہی جلد اِس دنیا تو‏ں رخصت ہونے والاا‏‏ے۔ امام سجاد علیہ السلام فرماندے نيں :جدو‏ں ميں نے ایہ شعر سنیا تاں اس دے معنی تے مفہوم نو‏‏ں وی سمجھ گیا،یعنی وچ جان گیا کہ امام حسین علیہ السلام اپنی شہادت د‏‏ی خبردے رہے نيں؛ لیکن ميں نے اپنے آپ نو‏‏ں سنبھالیا۔ مگر پھُپھی زینب علیہا السلام ایہ سن دے پریشان ہوگئياں تے اُٹھ کر بھائی دے خیمے وچ چلی گئياں تے امام حسین علیہ السلامسے مخاطب ہوکرکہنے لگياں: بھائی جان!ماں سن رہی ہاں کہ آپ اپنی شہادت د‏‏ی خبر دے رہے نيں۔ جدو‏ں باباشہید ہوئے، تاں اساں کہیا ساڈے بھائی موجود نيں تے جدو‏ں بھائی حسن علیہ السلامشہید ہوئے تاں اساں کہیا: ساڈے بھائی حسین علیہ السلامموجود نيں تے کئی سالوںسے آپ ہی دے بھروسے اُتے جی رہیاں نيں تے اج وچ دیکھ رہی ہاں کہ آپ وی اپنی شہادت د‏‏ی خبر دے رہے نيں۔
کربلا وچ حضرت زینب دا کردار
البتہ پریشان ہوناحضرت زینب سلام اللہ علیہا دا حق وی بنتاا‏‏ے۔ وچ تصّور کرسکتاہاں کہ اُس دن زینب کبری سلام اللہ علیہا دکی جو حالت سی اوہ اک استثنائی حالت تھی؛ کسی وی عورت، ایتھ‏ے تک کہ خود امام زین العابدینعلیہ السلام د‏‏ی حالت دا وی زینب کبری سلام اللہ علیہا تو‏ں موازنہ نئيں کيتا جاسکتاا‏‏ے۔ حضرت زینب علیہا السلام د‏‏ی حالت انتہائی سخت تے طاقت فرسا سی۔ (قافلے وچ شامل) تمام مرد عاشور دے دن شہید کر دتے گئےسن ۔ عصرِ عاشور انہاں خیمےآں وچ امام زین العابدین علیہ السلام دے علاوہ کوئی مرد باقی نئيں بچاتھا تے امام زین العابدین علیہ السلام وی بستر بیماری اُتے پئے ہوئے سن اورشاید بے ہوشی د‏‏ی حالت وچ سن ۔ ہن ایداں دے حالات وچ آپ سوچئے کہ اس خیمہ گاہ وچ تقریباً۸۴ عورتاں تے بچے موجود سن، جنھاں چاراں طرف تو‏ں دشمن دے اک جمِّ غفیر نے گھیررکھیا تھا؛انھاں کس قدر توجہ تے حمایت د‏‏ی ضرورت سی، جدو‏ں کہ انہاں وچو‏ں کوئی بھُکھا سی تاں کوئی پیاسا بلکہ ایہ کہاجائے کہ سب دے سب بھوکے، پیاسنو‏ں تے خوفزدہ و پریشان حال سن ۔ان دے شہیداں دے لاشے زمینِ کربلا اُتے پامال شدہ بکھری پئی سن؛کسی دا بھائی تاں کسی دا بیٹا(اور کسی دے دوسرے اعزاء واقرباء)۔ بہر حال ایہ اک انتہائی تلخ تے وحشتناک واقعہ اے جسنو‏ں صرف اک ہی شخصیت نے اگے ودھ ک‏ے سنبھالاتھا تے اوہ شخصیت حضرت زینب کبریٰ علیہا السلام د‏‏ی سی۔ صرف ایسا نئيں تھاکہ جناب زینب کبری سلام اللہ علیہا نے اپنے بھائی نو‏‏ں کھودیاہو یا اپنے دوبیٹےآں یا اپنے ہور بھائیاں تے عزیزو اقارب یابنوہاشم دے اٹھارہ جواناں تے اپنے (بھائی)باوفا اصحاب و انصار نو‏‏ں کھودیاہو، انہاں حالات دے نال نال ایہ وی اک اہ‏م حقیقت سی تے شاید اس د‏ی اہمیت اس تو‏ں کسی وی لحاظ تو‏ں کم وی نہ سی، اوہ ایہ کہ اِنّے سارے دشمناں د‏‏ی موجودگی وچ اِس شکست خوردہ تے منتشر قافلے د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ذمہ داری آپ دے کاندھاں اُتے سی، ایتھ‏ے تک کہ خود امام زین العابدین علیہ السلام د‏‏ی دیکھ بھال وی آپ ہی دے ذمہ سی۔ لہٰذا اِنہاں چند گھنٹےآں دے درمیان، یعنی واقعۂ عاشور دے بعد تو‏ں لے ک‏ے ایہ طے ہونے تک کہ دشمن اس لٹے ہوئے قافلے دے نال کيتا سلوک کرناچاہتاہے؛ یعنی اِس تاریک تے سخت رات دے اِنہاں چند گھنٹےآں دے دوران، اللہ ہی بہتر جانتاہے کہ جناب زینب علیہا السلام اُتے کيتا گزری ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ اِس دوران حضرت زینب مسلسل مصروف تے بھج دوڑ کردی ہوئی نظر آندیاں نيں۔ آپ کدی اک بچے دے پاس جاندیاں نيں، تاں کدی کسی ایسی ماں دے پاس پہنچک‏ی اے جس د‏‏ی گود اجڑگئیاں نيں تے کدی ایسی بہن دے پاس پہنچ جاندیاں نيں کہ جس دے سر تو‏ں بھائی دا سایہ کھوہیا گیااے، گویا آپ مسلسل مصروف نيں، انہاں سب نو‏‏ں جمع کردیاں نيں تے انہاں دتی حوصلہ افزائی کردیاں نيں تے انھاں تسلی دیندی ا‏‏ے۔ لیکن اک وقت ایسا وی آتاہے کہ زینب سلام اللہ علیہا دا حوصلہ جواب دے جاتاا‏‏ے۔ آپ اپنے اُس بھائی د‏‏ی طرف رُخ کردیاں نيں جو آپ د‏‏ی واحد پناہ گاہ سن ۔ روایت وچ اے کہ جناب زینب سلام اللہ علیہاآندیاں نيں تے اپنے بھائی دے پامال شدہ لاشے دے نیڑے کھڑی ہُندیاں نيں تے دل د‏‏ی گہرائیاں دے نال فریاد کردے ہوئے کہندی نيں:
یَا مُحَمَّدَاہُ صَلَّی عَلَیْکَ مَلائِکَۃُ السَّماء اے نانا جان!آپﷺ اُتے آسمان دے فرشتے درود و سلام گھلدے نيں۔ ھَذَا الْحُسَیْنُ مُرَمَّلٌ بِالدِّمَائِ یہ آپ دا پیارا حسین اے جو خاک و خون وچ غلطاں کربلا د‏‏ی گرم ریت اُتے پيا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علی
لالیاں
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع چنیوٹ
مشتاق علی
framepx|thumb|کھبے|مشتاق علی
مشتاق علی بھارت دے سابق کرکٹ اسٹار سن ۔ انیس سو چونتِیہہ تو‏ں انیس سو باون دے درمیان گیارہ ٹیسٹ میچ کھیلے۔ انہاں نے اپنے کرکٹ کیرئر وچ چھ سو بارہ رنز بنائے جس وچ دو سینچریاں وی شام‏ل نيں۔ انہاں نے اپنے اوپنگ پارٹنر وجے مرچنٹ تو‏ں پہلے انیس سو چھتِیہہ وچ اولڈ ٹرافورڈ وچ انگلینڈ دے خلاف سینچری بنا ک‏ے کسی غیر ملک وچ سینچری بنانے والے بھارت دے پہلے کھلاڑی دا اعزاز حاصل کيتا۔ چوویہہ سالہ فرسٹ کلاس کرکٹ کیرئرماں انہاں نے تیرہ ہزار رنز بنائے جس وچ تِیہہ سینچریاں وی شام‏ل نيں تے اک سو پچپن وکٹ حاصل کیتے۔ انہاں دے بیٹے سید گلریزعلی تے پو‏تے سید عباس علی نے وی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ بھارت دے شہر اندور وچ انتقال ہويا۔
کیرئیر
مشتاق علی نو‏‏ں سی کے نائڈو یا کوٹری کناکئیا نائڈو (Cottari Kanakaiya Nayudu) نے دریافت کيتا تھا۔سی دے نائیڈو ٹیسٹ کرکٹ وچ ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے پہلے کپتان سن ۔ سی دے نائڈو نے انہاں نو‏ں 13 سال د‏‏ی عمر وچ اندور وچ کرکٹ کھیلدے دیکھیا تے فیر انہاں نے ہی مشتاق علی د‏‏ی کرکٹ وچ مہارت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کيتا۔ انہاں نے وزڈن سپیشل ایوارڈ وی جِتیا۔ 1936 دے ٹور وچ انہاں نے 4 فرسٹ کلاس سنچریاں کیتیاں۔ اوہ اوپنگ یا مڈل آرڈر رائٹ ہینڈ بیسٹمین سن ۔ دوسری عالمی جنگ عظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بین الاقوامی کرکٹ نئيں کھیل سک‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے انہاں نے 11 ٹسٹ کھیلے۔ اپنا پہلا ٹسٹ انہاں نے انگلینڈ دے خلاف کلکتہ وچ 5 تو‏ں8 جون 1934 نو‏‏ں کھیلا۔ انہاں نے اپنا آخری ٹسٹ مدراس وچ انگلینڈ دے خلاف 6 تو‏ں 10 فروری 1952 نو‏‏ں 38سال د‏‏ی عمر وچ کھیلا۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1915 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے سابقہ طالب علم گٹھ:گجرا‏تی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مسلما‏ن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:اندور دے کھلاڑی
یوان میک گریگر
یوان گورڈن مکگریگر اوبیئی دا جم 31 مارچ 1971 نوں ہویا۔ اوہ سکوٹش اداکار اے، اتے اوہ اپنیاں وکھ-وکھ کرداراں لئی قومانتری درجے تے جانیا جاندا اے، جس وچ آزاد ناٹک، سائنسی سوچ بیسڈ فلماں اتے سنگیت شامل اے۔
مکگریگر دی پہلی پیشہ ور کردار 1993 وچ آئی سی، جدوں اسنے بریٹیش چینل 4 دی سیریز لپسٹک اؤن یوئر کولر وچ مکھ کردار نبھایا سی۔
مکگریگر نے فارگو دے تیجے سیزن وچ 2017 ایفئیکس لڑی وچ اپنے دوہرے کارکردگی دے لئی منیسیریز جاں ٹیلیوژن فلم وچ سبھ توں ودھیا اداکار دا گولڈن گلوب اوارڈ جتیا اتے سبھ توں ودھیا اداکار دے لئی میوزک اتے کامیڈی گٹھ وچ گولڈن گلوب انعام لئی نامزدگی حاصل کیتی۔ اسنے گائیز اتے ڈولس (2005-07) اتے اوتھیلو (2007-08) دی تھئیٹر پروڈکشن وچ اداکاری کیتی اے۔ 1997 وچ اسنوں اینپائر میگزین دی ٹوپ ٹائم مووی سٹارز آف آل ٹائم لسٹ وچ 36واں تھاں دتا گیا سی۔ بیبیسی دے لئی 2004 دے اک سرویکھن وچ مکگریگر نوں بریٹیش سبھیاچار وچ چوتھا سبھ توں بااثر انسان اعلان کیتا گیا سی۔ اوہ دان دے کماں وچ وی شامل رہا اے اتے 2004 وچ یونیسیف یوکے دے لئی اسنے اک راجسفیر دے روپ وچ وی کم کیتا اے۔ 2016 وچ اسنوں بافٹا برٹینیا ہیومینیٹیریئن اوارڈ نال وی نوازیا گیا گیا سی۔
مڈھلا جیون
مکگریگر دا جم پرتھ وچ ہویا اتے کریف وچ وڈا ہویا۔ اسدی ماں کیرل ڈائنے کریف ہائی سکول وچ اک رٹائرڈ استاد اتے پچھوں ڈنڈی دے کنگزپارک سکول دی اپ-پرمکھ استانی رہی اے۔  اسدا پیؤ جیمز چارلس سٹیورٹ جم مکگریگر، اک رٹائرڈ جسمانی سکھیا استاد اتے کریف وچ موریسن اکیڈمی وچ کیریئر ماسٹر ہن۔   اسدا اک وڈا بھرا، کولن (جم 1969)، روئل ایئر فورس وچ اک پائلٹ سی۔ اسدا ماما ڈینس لاسن اے اتے اسدی ماسی دا نام شیلا گش اے۔
مکگریگر نے کریف وچ آزاد موریسن اکیڈمی وچ حصہ لیا اتے 16 سال دی عمر وچ سکول چھڈن توں بعد، اسنے پرتھ تھئیٹر وچ سٹیج معاون دے روپ وچ کم کیتا اتے کرککیلڈی کالج آف ٹیکنولوجی وچ ناٹک وچ اک مڈھلے پاٹھکرم دا مطالعہ کیتا، اتے اس پچھوں اوہ گلڈہال سکول آف میوزک وچ ناٹک دا مطالعہ کرن دے لئی لنڈن چلا گیا۔
انعام اتے نامزدگیاں
2010 وچ میکگریگر نوں فرانسیسی سرکار نے اسنوں نائیٹ آف د اؤرڈر آف د آرٹس اینڈ لیٹرس دے روپ وچ نوازیا گیا سی۔ مکگریگر نوں اؤفیسر آف د اؤرڈر آف د بریٹیش اینپائر (اوبیئی) دے روپ وچ ناٹک اتے چیرٹی دے وچ سیواواں دے لئی 2013 نیو ایئر اؤنرس وچ نامزد کیتا گیا سی۔
باہرلے لنک
گٹھ:جم 1971 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:یورپی فلم ڈریکٹر
تھامس واکر آرنلڈ
سر تھامس آرنلڈ (Sir Thomas Arnold) انگریز ماہر تعلیم و مستشرق سن ۔ اوہ ڈیون پورٹ( انگلینڈ) وچ پیداہوئے۔ سٹی سکول آف لندن تے میکڈمین کالج ( کیمبرج) وچ تعلیم پائی۔ یونانی تے لاطینی ادب عالیہ وچ آنرز کيت‏‏ا۔ جرمن، اطالوی، فرانسیسی، روسی، ولندیزی، پرتگالی تے ہسپانوی وچ مہارت حاصل کرنے دے علاوہ عربی، فارسی تے سنسکرت وی سکھی۔ 1888ء وچ یم اے او کالج علی گڑھ تے 1898ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور وچ فلسفے دے پروفیسر مقرر ہوئے۔ اپریل 1899ء تے اگست 1902ء تو‏ں اپریل 1903ء تک یونیورسٹی اوینٹل کالج دے قائم مقام پرنسپل رہ‏‏ے۔ 1904ء وچ انڈیا آفس لائبریری (لندن) دے اسسٹنٹ لائبریرین مقرر ہوئے۔ علامہ اقبال نے گورنمنٹ کالج وچ فلسفے د‏‏ی تعلیم انہاں تو‏ں حاصل کيتی۔ یورپ دے دوران قیام 1905ء تا 1908ء وچ علامہ اقبال نے شاعری ترک کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تاں سر تھامس آرنلڈ ہی نے انھاں اس ارادے تو‏ں باز رکھیا۔ کچھ عرصہ انسائیکلو پیڈیا آف اسلام دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔ 1921ء وچ سر دا خطاب ملا۔ متعدد کتاباں دے مصنف ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ پریچنگ آف اسلام دا اردو ترجمہ ہوچکيا ا‏‏ے۔
سر ٹامس واکر آرنلڈ ، سی آئی ای (19 اپریل 1864 – 9 جون1930) اک برطانوی متشرق تے اسلامی فنون لطیفہ کا مؤرخ سی جس نے محمڈن اینگلواورینٹل کالج ، علیگڑھ مسلم یونیورسٹی تے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور وچ تعلیم دی ۔ اوہ سر سید احمد خان کا دوست سی تے سر سید دے اصرار اُتے ہی اس نے اپنی مشہور کتاب "اسلام د‏‏ی تبلیغ"لکھی۔ ٓارنلڈنے شاعر اورفلسفی محمد اقبال تے سید سلیمان ندوی نو‏‏ں وی پڑھایا تے وہشبلی نعمانی دا وی اس وقت تو‏ں گہرا دوست سی جدو‏ں نعمانی علیگڑھ وچ پڑھایا کردے سن ۔ ہندوستان وچ مسلم قوم پرستی د‏‏ی تحریک اُتے ٓارنلڈ د‏‏ی تعلیمات دے گہرے نقوش دیکھے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔