خان_محمد_خان
سدھن ایجوکیشنل کانفرنس کی بنیاد
سردار محمد ابراہیم خان پوروَ صدر آزاد کشمیر اپنی یاداں وچّ بیان کردے ہاں کہ " " خان صاحب نے میری اتے حبیب خان دی کلیان وچّ ساڈی نوں عمری ہی توں دلچسپی لینی شروع کر دتا سی ۔ اوہ جدوں وی ہتھ شہر وچّ آؤندے تاں ہائی سکول وچّ تشریف لاؤندے اتے ساڈی سکھیا دے بارے وچّ ساڈے نال پچھدے اتے ہر طرحاں توں ساڈی حوصلہ اپھجائی کردے سن ۔ اوہناں دی ایہہ دلی اچھا سی کہ اسیں اچّ سکھیا حاصل کرکے وڈے آدمی بنن ۔ میری جیون وچّ جنے وی پڑائ آئے خان صاحب نے میرا پتہ رکھیا کہ میں کس منزل اتے ہون اتے بھوکھ دی بارے میرا کی پروگرام ہے ۔ جدوں میں انگلینڈ توں سکھیا پوری کرکے واپس آیا تاں خان صاحب بہت ہی خوش ہوئے اتے انھاننے میری نوکری لئی وی کوشش کیتی ۔ اس ترہاں میری اتے انگنت دوجے ودیاردھیاں دی زندگی سوارن وچّ خان صاحب نے مہان بھومکا نبھائی ۔ میرے خیال وچّ خان صاحب دا سکھیا دے کھیتر وچّ سبھتوں پرمکھ کارنامہ سدھن ایجوکیشنل کانفرنس دی ووستھا سی ۔ انھاننوں اس گلّ دا اتوادی توں احساس سی کہ ساڈی قوم وچّ بے اندازا سلئہتاں موجود ہن ۔ جنہاں دا تئیلیم دے بناں اپنایا لیاؤن سنبھوَ نہیں ہو سکدا ۔ اس لئی اوہناں دی پہلی کوشش تاں ایہہ سی کہ پورے کھیتر ہتھ دے لئی مسلمان ایجوکیشنل کانفرنس ، دی داغ بیل زالی جاوے لیکن دوجے جنجاتیاں جدوں اس اتے سہمت نہ ہوئے تاں انھاننے اپنے جنجاتی دے لئی سدھن ایجوکیشنل سمیلن دی آدھار رکھی جس دے وادھے اتے ستھرتا دے لئی اوہ کھیتر دے ہر پنڈ وچّ کریا پہنچے اتے لوکاں نوں اس دے ادیشاں اتے لکش سمجھائے اتے اوہناں دا سہیوگ حاصل کتا ۔ پھر انھاننے وارشک میٹنگ آجوجت کرن دا پربندھ کیتا جنہاں دے دوارا سدھن ایجوکیشنل سمیلن دی کارگزاری دا جائزہ لین دے علاوہ اس دی پربھاو لوکاں تکّ پہنچائی ۔ اس طرحاں اپنے اس مشن دی پورتی دے نال نال انھاننے ہتھ دی جنتا خاصکر اپنے جنجاتی دے اندر اپنے مدد آپ اتے پربندھ اتے ضبط دی اک اندولن شروع کر دتی جو اگے چل کے بہت لابھدائک سدھ ہوئی ۔ سدھن ایجوکیشنل کانفرنس نہ کیول ساڈے جنجاتی دے لئی سگوں دوجے جنجاتیاں لئی وی زوداسر ثابت ہوئی کیونکہ اس دی سفلتا دے کارن ہور جنجاتیاں وی ہولی-ہولی اجیہی ہی سنگٹھن ہوند وچّ لیائے ۔ آزاد کشمیر دے کھیتر وچّ جو ساکھرتا اتے سکھیا گنوتا اج موجود ہے وچّ یقین نوں کہہ سکدا ہاں کہ ایہہ خان صاحب دی اس دوربینی ہی دا مر ہون بینتی ہے جسدا پرمان انھاننے سدھن ایجوکیشنل سمیلن دی آدھارشلا رکھ کر دتا سی ۔ اوہناں دی ایہہ اندولن بے اندازا لوکاں دے لئی لابھکاری ثابت ہوئی ، جہناں وچّ اک وچّ وی ہن ۔ " " سدھن ایجوکیشنل سمیلن دے وتی ستھرتا دے بارے وچّ خان صاحب بابا متر محمد ( منگوی ) دے وساطت توں وائسرائے بھارت نال ملے اتے اوہناں توں سدھن سینکاں دی اک دن دی تنخواہ سدھن ایجوکیشنل سمیلن دے لئی پارت کروایا ۔ آنریری کیپٹن متر محمد اوہناں دناں وائسرائے دے اے ڈی سی سی ۔ ایہہ تنخواہ 1937اِ توں 1939اِ تکّ ایجوکیشنل سمیلن دے فنڈ وچّ جاندی رہی جس توں ادارے دی وتی حالت کافی بہتر ہو گئی ۔ لڑائی دے وچّ ایہہ سلسلہ کٹّ ہو گیا لیکن ادارے دی پربھاو لوکاں اتے اجاگر ہو چکی سی اتے اوہ اس دی وتی ضرورتاں آپ پوری کرنا شروع ہو گئے ۔ ادارے اے اجیہے ودیاردھیاں دی وتی سہائتا کیتی گئی جو دسویں جماعت توں اگے سکھیا جاری رکھنا چاہندے سی ۔ اس طرحاں بہت سارے ہونہار ودیاردھیاں اچّ سکھیا پراپت کرن وچّ سفل ہو گئے اتے انھاننے جیون وچّ نہ کیول اپنے لئی کافی کامیابیاں حاصل کیتیاں سگوں دیش اتے قوم دے وی کم آئے ۔ اوہناں وچّ سردار محمد شریف خان ( پوروَ چیف جسٹس ), سردار محمد ابراہیم خاں , سردار حبیب خان ، کرنل منشائ خان ، سردار جہانداد خان ( پوروَ ایس ڈی ایم ) ڈاکٹر فقیر محمد اتے کرنل محمد رشید خان جہے پرمکھ لوک سبھ توں اپر ہن ایہہ وزائیف بلا انتر جنجاتی دتے جاندے ۔ ایہہ اندولن نوں سفل کرن وچّ خان صاحب نوں بہت مشکلاں دا سامنا وی کرنا پیا ۔ جس دی نشندیہی سردار مکھتار خان نے اپنی یاداں وچّ اس ترہاں بیان کیتی ہے ۔ " " ہر دیش وچّ جلن والا ہندے ہن ۔ جو نہ آپ کوئی اچھاکام کردے ہو اتے نہ اوہناں لوکاں دا بھلائی نال کوئی لئی ہندی ہے اتے نہ ہی اوہ لوکاں دے دکھ درد وچّ شامل ہندے ہن اجیہے لوک اس ویکتی نال وی ہمیشہ ورودھ اتے کرودھ رکھدے ہن جو لوکاں دی بے نرسوارتھ سیوا کر رہا ہووے ۔ خان صاحب دے وی کجھ اجیہے دشمن سی ۔ جنہاں نوں خداواستے دا خان صاحب توں بئیر سی ۔ اوہ اوہناں دے چنگے کماں وچّ ہمیشہ نقص تلاش رہندے سن ۔ اس لئی اجیہے لوکاں نے جدوں سدھن ایجوکیشنل کانفرنس دا ستواں وارشک بیٹھک پوٹھی میر خان دے ستھان اتے ہو رہا سی اتے اس بیٹھک توں ڈوگرا شاسکاں دے سدن وچّ لرزا تاری سی ۔ سرکار دے ایمائ اتے ایہہ خبر پھیلائی کہ فنڈ توں کجھ پیسے خوردبرد کیتی گئی ہے ۔