cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہیام عباس
فلمی کیریئر
اس دے علاوہ 2008ء وچ اس نے اسرائیلی ہدایت کار ایرن ریکلیس د‏‏ی فلم لیمن ٹری وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ اس کردار دے لئی اس نے 2008ء دے ایشیا پیسیفک اسکرین ایوارڈز وچ بہترین کارکردگی برائے اداکارہ دا اعزاز حاصل کيتا۔ جم جارموش د‏‏ی 2009ء د‏‏ی فلم لمٹس آف کنٹرول وچ ڈرائیور دے کردار وچ اوہ کلاسیکی عربی وچ فلم دے لیٹ موٹیف فقرے وچو‏ں اک تلاوت کردیاں نيں، "وہ جو سوچدا اے کہ اوہ باقیاں تو‏ں وڈا اے اسنو‏ں قبرستان جانا چاہیے۔ اوتھ‏ے اوہ دیکھے گا کہ زندگی واقعی کيتا ا‏‏ے۔"
ہیام عباس غزہ دے سمندر وچ اک بوتل (2011ء) وچ وی نظر آندیاں نيں، ایہ اک فرانسیسی-اسرائیلی فلم تھیری بنسٹی نے پروڈیوس کيتی۔ ایہ نوجوان بالغ ناول اُتے مبنی اے اوہ نعیم د‏‏ی ماں دا کردار ادا کر رہیاں نيں۔
ہیام عباس نے چار ٹی وی شوز وچ وی کم کيتا اے: دی پرومیس (2011ء)، دی اسٹیٹ (2017ء)، سکسیشن (2018ء-موجودہ)، تے ریمی (2019ء-موجودہ)۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:اسرائیل دے عرب شہری گٹھ:اسرائیلی فلمی اداکاراواں گٹھ:اسرائیلی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فلسطینی فلمی اداکاراواں گٹھ:فلسطینی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ناصرہ شہر دیاں شخصیتاں
جے ایس گریوال
جگتار سنگھ گریوال (1927 – 11 اگست 2022) اکّ بھارتی لکھاری، اتہاسکار، مفکر، اتے گرو نانک دیو یونیورسٹی (GNDU) دا وائس-چانسلر سی۔ لنڈن توں اپنی پی۔ایچ۔ڈی۔ اتے ڈی۔لٹ کرن مگروں اوہ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی وچ شامل ہویا جتھے اسنے اتہاس ڈیپارٹمنٹ دا قیام کیتا۔ اوہ یونیورسٹی دے اکادمک معاملیاں دا پہلا ڈین سی اتے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ وکھے فیکلٹی دا سابقہ ممبر سی۔ 1984 وچ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی توں ریٹائرڈ ہون توں بعد، اوہ انڈین انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈی، شملہ وچ اس دے ڈریکٹر وجوں شامل ہو گیا۔ گریوال ٹونی بلیار پھیتھ فاؤنڈیشن دی مذہبی صلاح کار کونسل دا ممبر اتے انسٹیچیوٹ آف پنجاب سٹڈیز، چنڈی گڑھ دا مکھی سی۔ اسنے سکھ اتہاس اتے کئی لیکھ اتے کتاباں شائع کیتیاں سن اتے بہت سارے لوک اس موضوع دا وڈا مفکر مندے ہن۔ سکھ روایت دیاں ویاکھیاواں نوں ونگاردیاں، پنجاب دے سکھ، سکھ وچاردھارا، سیاست اتے سماجی انتظام، پنجاب دا سماجی اتے تہذیبی اتہاس، مہاراجہ رنجیت سنگھ: سیاست، معیشت اتے سماج۔، رشتے داری اتے راج دا گٹھن، سکھ: وچاردھارا، ادارےآں، اتے پچھان، اتہاس وچ گرو نانک اتے سکھاں اتے تریخی لکھتاں (1784–2011) اس دے کجھ ذکر یوگ کم ہن اتے اس دیاں کھوجاں نوں اکادمک پدھر اُتے مطالعہ کیتا گیا اے۔ 2005 وچ، بھارت سرکار نے اسنوں بھارتی ساہت وچ یوگدان لئی، پدم شری دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری اعزاز نال اعزازی کیتا۔
مملکت کانگو
مملکت کانگو (Kingdom of Kongo) (کانگو: Kongo dya Ntotila, پرتگالی: Reino do Congo) مغربی وسطی افریقہ وچ واقع اک افریقی ریاست سی۔ موجودہ دور وچ اس دا علاقہ ہن انگولا، جمہوریہ کانگو، جمہوری جمہوریہ کانگو تے گیبون وچ شام‏ل ا‏‏ے۔
تریخ
دریائے کانگو دے مدوجزر والے دہانے تو‏ں لے ک‏ے دریائے ڈانڈے دے دہانے تک انگولا دے ساحل دے نال نال پھیلے ہوئے علاقے وچ کئی ریاستاں قدیم زمانے وچ معرضِ وجود وچ آ چک‏ی سی، پندرہويں صدی تک ایہ سب ریاستاں متحد ہو گئياں تے انہاں تو‏ں اک وڈی حکومت نے تشکیل پائی جسنو‏ں حکومت کانگو کہیا گیا۔
سلطنت کانگو اک خوشحال سلطنت سی مگر جدو‏ں پندرہويں صدی دے بعد پرتگالی تاجر ایتھ‏ے آئے تاں انہاں د‏‏ی رہتل دشمنی تے عناد نے حکومت دے امن تے خوشحالی نو‏‏ں ملیامیٹ کردتا۔
حوالے
گٹھ:مملکت کانگو گٹھ:۱۹۱۴ء د‏‏ی افریقہ وچ تحلیلات گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک گٹھ:افریقا وچ چودہويں صدیء دیاں تاسیساں گٹھ:افریقی تہاذیب گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:تریخ انگولا گٹھ:تریخ جمہوریہ کانگو گٹھ:تریخ کانگو (زائر) گٹھ:جمہوری جمہوریہ کانگو وچ اعتزال گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی افریقی ریاستاں گٹھ:۱۳۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:۱۹۱۴ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:مسیحی ریاستاں
بن حافظ جی
‎ ‎ بن حافظ جی ( انگریزی: Ban Hafiz Jee) پاکستان چ صوبہ پنجاب دے ضلع میانوالی دی  اک یونین کونسل  اے.
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں یونین کونسلاں
گٹھ:پنجاب دیاں یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع میانوالی دیاں یونین کونسلاں
چندرو تومر
چندرو تومر نوں شوٹر دادی دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ اوہ بھارتی راج اتر پردیش دے باخفیہ ضلعے دے جوہری پنڈ دی نشانیباز (شارپشوٹر) اے۔
1999 وچ شوٹنگ کرنا سکھن توں بعد 60 سالاں دی عمر وچ اسنے 30 توں ودھ قومی چیمپیئن شپاں جتیاں اتے اک شاندار نشانیباز وجوں قومی مشہوری حاصل کیتی۔ اسنوں دنیا دی سبھ توں وڈی عمر (عورت) دی شارپشوٹر  اتے اک "فیمینسٹ آئیکن" وجوں جانیا جاندا اے۔
پاپولر سبھیاچار وچ
سانڈھ کی آنکھ (2019) - چندرو اتے پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اک بائیوپک فلم اے، جس وچ تپسی پنوں اتے بھومی پیڈنیکر نے کرداراں نبھائیاں ہن۔
ایہہ وی دیکھو
اسے پنڈ دی دوجی سبھ توں پرانی خاتون نشانیباز پرکاشی تومر اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1932 گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
چیتنیا مہاپربھو
چیتنیا مہاپربھو اک ہندو مذہبی رہنما سن ۔ اوہ نودویپ ’’بنگال‘‘ وچ پیدا ہوئے۔ برہمن خاندان تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ تعلیم تو‏ں فراغت پا کر ہندو مت دا پرچار شروع کیتا تے چھ سال وچ ہندوستان دے وڈے وڈے تیرتھاں تے مذہبی شہراں دا دورہ کیتا۔ کرشن دے بھگت سن ۔ تے کہیا کردے سن کہ کرشن دے مننے والے خواہ کسی مذہب دے کیو‏ں نہ ہاں، برابر نيں۔ بنگال وچ انہاں دے بوہت سارے پیرو ہن وی موجود نيں۔
سوانح
بنگال دے علاقہ نودویپ یا ندتا نگر وچ سمبت سال 1542 وچ پونم دے تہوار دے دن چاند گرہن دے وقت انہاں د‏‏ی پیدائش ہوئی سی۔ انہاں دے والد دا ناں جگناتھ مشرا تے ماں دا ناں سچ دیوی سی ۔ بچپن وچ انہاں دا ناں وشوم بھر سی لیکن انہاں نو‏‏ں نمائی، گوڑ، گورانگ، گوزہری دے ناں تو‏ں پکارتے سن ۔ سنیاس لینے دے بعد ایہ چیتنیا مہاپربھو دے ناں تو‏ں مخاطب کیتے جاندے سن ۔ بچپن تو‏ں ہی انہاں د‏‏ی شخصیت غیر معمولی سی۔ اوہ وڈے زندہ دل سن ۔ کھیلاں وچ کافی شرارت کردے سن ۔ عمر دے پنجويں سال وچ تعلیم دا آغاز ہويا تے نويں سال وچ انہاں د‏‏ی رسم زنار بندی کيتی گئی۔ انھاں نے پنڈت گنگا داس تو‏ں دو سال تک سنسکرت صرف و نحو د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے سنسکرت پڑھدے رہ‏‏ے۔ فیر دو سال وشنو مترا د‏‏ی زیر نگرانی منو سمرتی وغیرہ، ہندو قانون تے جوتش دے شاستراں دا مطالعہ کیتا تے دو سال تک سدرشن مترا دے پاس کھٹ درشن یا ہندو فلسفہ دے چھ نظاماں دا درس حاصل کردے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد واسدیو سارو بھرم دے پاٹھیا شالہ وچ ہندی منطق تے ترک شاستر پڑھ کر اُدیَن آچاریہ تو‏ں ویداں تے سری مدبھاکرت دا تفصیل تو‏ں مطالعہ کیتا تے ودتا سجے دا خطاب حاصل کیتا۔ چیتنیہ لوکاں دے نال مناظرہ کردے وقت بہت چست و چالاک تے حاضر جواب دکھادی دیندے سن ۔ انہاں د‏‏ی بحث نو‏‏ں سن کر وڈے وڈے عالم فاضل وی حیرت کردے سن ۔ مشہور منطقی رگھوناتھ شرومنی انہاں دے اسيں جماعت سن ۔ انہاں دونے نے ہندی منطق اُتے کئی کتاباں لکھياں۔ چیتنیہ نے تمام علوم وچ کامل مہارت حاصل ک‏ر ک‏ے صرف سولہ سال د‏‏ی عمر وچ سمبت سنہ 1559 وچ اپنا اک پاٹھیا شالہ کھول دتا تے ویاکرن (سنسکرت حرور و نحو) پڑھانے لگے۔ انہاں دا مطالعہ اس قدر گہرا تے طریقہ تعلیم اس قدر خوشگوار سی کہ شاگرداں د‏‏ی بھیڑ لگی رہندی سی۔ اسی سال انہاں د‏‏ی شادی ولبھ آچاریہ د‏‏ی لڑکی لکشمی پِرِیا تو‏ں ہوئی۔ انہاں ہی دناں وچ مادھویندر پوری یاترا کردے ہوئے نودویپ پہنچے تے کچھ دن اوتھ‏ے ٹھہرے۔ انہاں د‏‏ی پاک صحبت تے روحانی تقریراں تو‏ں چیتنیہ وچ پریم بھگتی د‏‏ی اگ بھڑک گئی۔ 1560 سمبت وچ گوریا گورانگ کہلانے والے چتینیہ نے مشرقی بنگال دا سفر کیتا تے اپنے آبا و اجداد دے مقام شری مٹھ تک پہنچے۔ اس زمانہ وچ سانپ کٹنے تو‏ں ندتا وچ انہاں د‏‏ی بیوی دا انتقال ہو گیا۔ سفر تو‏ں واپس آ ک‏ے انھاں نے فیر پاٹھیا شالہ دا کم شروع کر دتا تے چوطرف مناظرےآں وچ فتح پانے والے عالم فاضل کیشو کشمیری نو‏‏ں سنسکرت دے ادبیاندی مباحثہ وچ شکست دے دتی تے انہاں نو‏‏ں اپنا بھکت بنا لیا۔ اس دے نتیجہ دے طور اُتے گورانگ پربھو ندتا دے سب تو‏ں قابل عالم و فاضل تسلیم کیتے جانے لگے۔ سمبت 1561 وچ انہاں د‏‏ی دوسری شادی سناتن مترا د‏‏ی لڑکی وشنو پریا تو‏ں ہوئی۔ گیا وچ آپ نے سنت ایشور پوری تو‏ں مذہبی طریقہ اُتے منتر حاصل کیتا تے فیر نودویپ واپس آ گئے۔ لیکن ہن منطق پڑھانے د‏‏ی بجائے ایشور د‏‏ی بھگتی تے عشق الہی دا سبق دینے لگے تے ہری ناں سنکیرتن تے بھگود بھگتی د‏‏ی اشاعت وچ ہمہ تن مصروف ہو گئے۔ ستیہ نند، ادویت آچاریہ وغیرہ سب ہی انہاں دے نال شامل ہو گئے۔ سمبت 1565 وچ انہاں اُتے ایسی روحانی کیفیت طاری ہوئی کہ ایہ بھگوت اوتار منے جانے لگے۔ انہاں دے ہری ناں سنکیرتن تے سری کرشن پریم بھگتی دا بازار ایسا گرم ہويا کہ بنگال ہی نئيں بلکہ تمام شمالی ہندوستان د‏‏ی مذہبی دنیا متاثر ہوئی۔
گیا وچ منتر حاصل کرنے دے بعد ایہ برائے ناں خانہ دار (گرہستھ) بنے رہ‏ے، لیکن درحقیقت دل تو‏ں اوہ بھگوان کرشن دے جاں نثار بھگت سن تے دنیاوی خواہشات نو‏‏ں ترک کر چک‏‏ے سن ۔ فیر وی اس خیال تو‏ں کہ گرہستی نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے سچ مچ سنیاسی ہو ک‏ے اپنے بھگتی دے مذہب د‏‏ی اشاعت تمام ہندوستان وچ ک‏ر سکدے نيں۔ انھاں نے سمبت 1566 وچ سوامی کیشو بھارتی د‏‏ی ہدایت حاصل ک‏ر ک‏ے سنیاس لے لیا تے انہاں دے سنیاس دا ناں شری کرشن چیتنیہ ہويا۔ اپنی ماں دے حکم تو‏ں انھاں نے نیلانچل جگناتھ پوری وچ رہنا منظور ک‏ر ليا۔ اوتھے تو‏ں اپنے دھرم نو‏‏ں پھیلانا شروع کر دتا۔ ایتھ‏ے انھاں نے اپنے ذا‏تی گیان تو‏ں اک زبردست عالم سادھو بھیم بھٹاچاریہ نو‏‏ں بھگت بنا لیا تے اودھوت نینسا نند گو سوامی نو‏‏ں بے حد متاثر ک‏ر ک‏ے تے انہاں نو‏‏ں گرہستھ بنا ک‏ے اپنے دھرم د‏‏ی اشاعت کرنے دے لئی پوری تو‏ں اپنے گھر ندتا نو‏‏ں روانہ کر دتا تا کہ اوہ بنگال وچ ہر جگہ بھگتی پھیلا داں تے آپ خود جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ راستہ وچ رائے رام نند تو‏ں روحانی مسائل اُتے گل گل ک‏ر ک‏ے سری رنگ پٹن پہنچ گئے۔ اوتھ‏ے وینکٹ بھٹ دے ایتھ‏ے برسا‏‏ت دے چار مہینے گزارے تے سمبت 1568 وچ انہاں دے بیٹے گوپال بھٹ نو‏‏ں چیلا بنا لیا۔ ایہی گوپال بھٹ تے انہاں دے شاگرداں دے گروہ نے شمالی ہند تو‏ں گجرات تک اس متبرک کم نو‏‏ں نہایت کامیابی تو‏ں انجام دتا۔ اس طرح دو سال دے بعد چیتنیہ نیلانچل واپس آ گئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اوہ اک مرتبہ بنگال وی گئے تے اس دے بعد سمبت 1572 وچ برندابن د‏‏ی جاترا دے لئی نکل گئے۔ بنارس تے الہ آباد ہُندے ہوئے ایہ متھرا پہنچے تے اوتھ‏ے لیلا دے تمام مقامت دے درشن کیتے۔ راستہ وچ انھاں نے روپ گوسوامی تے سناتن گوسوامی نو‏‏ں اپنا چیلا بنا ک‏ے انھاں برندابن جانے د‏‏ی ہدایت دے دتی تے بنارس وچ ویدانت دے مسایا وادی پرکاش آندد سرسوندی نو‏‏ں اپنی منطقی دلیلاں تو‏ں متاثر ک‏ر ک‏ے انھاں اپنا چیلا بنا لیا۔ اس طرح تمام ہندوستان وچ متبرک پریم بھگتی دا ڈھنڈورا پیٹتے ہوئے نیلانچل واپس آ گئے۔ انہاں دے پاکیزہ اوصاف تے سب تو‏ں یکساں محبت تے پریم دے برتاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں جو وی انہاں نال ملدا انہاں دا گرویدہ ہو ک‏ے انہاں دا چیلا بن جاندا سی ۔
سمبت 1573 وچ یاترا تو‏ں واپس آنے دے بعد سمبت 1590 تک نیلانچل وچ ہی رہے تے ایتھے اسی سال اوہ غائب ہو گئے۔ انہاں آخری اٹھارہ سال وچ ہمیشہ رات دن ہری کیرتن، سری مدبھاگوت دا پاٹھیا تے بھجن گاین برابر ہُندا رہیا تے کئی اک بہت مشہور عالم فاضل بھگت انہاں نو‏‏ں گھیرے رہندے سن ۔ انہاں دے پریم بھگتی دے پرچار تو‏ں براہمن تو‏ں لے ک‏ے چنڈال تک وچ کرشن بھگتی د‏‏ی عجیب و غریب لہر دوڑ گئی سی تے بے شمار لوک اس فرقہ نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ک‏ے اس راہ اُتے گامزن ہو گئے۔
حوالے
گٹھ:1533 دیاں موتاں گٹھ:احیائے مذہب د‏‏ی حامی ہندو شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بھارتی ہندو روحانی گرو گٹھ:بھکتی تحریک گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں گٹھ:تریخ مغربی بنگال گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:جگن ناتھ دے پیروکار گٹھ:سولہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں گٹھ:ویشنوی سنت گٹھ:ہندو فلاسفہ گٹھ:ہندوستانی سنیاسی گٹھ:ہندوستانی ویشنوی شخصیتاں
تیمسلا ایؤ
تیمسلا ایؤ (جم اکتوبر ۱۹۴۵) اکّ بھارتی شاعر، مختصر کہانی کار اتے نسلی لیکھکا اے۔ اوہ نورتھ ایسٹرن ہلّ یونیورسٹی (اینئیئیچیو) وچ انگریزی دی رٹائرڈ پروفیسر اے، جتھے اسنے ۱۹۷۵ توں پڑھایا اے۔ اسنے ۱۹۹۲ اتے ۱۹۹۷ دے وچ NEHU توں ڈیپوٹیشن اُتے نارتھ ایسٹ زون کلچرل سینٹر، دیماپور؉ دی ڈائریکٹر وجوں سیوا نبھائی۔
۲۰۱۳ وچ، اسنوں مختصر کہانی مجموعہ، لیبورنم فار مائی ہیڈ لئی ساہت اکادمی انعام ملیا۔
شاعری
اسنے پنج شعری رچناواں شائع کیتیاں ہن۔
اس دے پہلے دو شعری مجموعہ رائیٹرز ورکشاپ، کولکاتہ توں شائع کیتے گئے سن۔ تیسرا شعری مجموعہ کوہما ساہت سبھا ولوں شائع کیتا گیا سی اتے چوتھا نورتھ ایسٹن ہلّ یونیورسٹی ولوں شائع کیتا گیا سی اتے اخیرلا گریسورک بکس، پنے ولوں شائع کیتا گیا سی۔
ساہتی تنقید
اسنے ساہتی تنقید دی اکّ کتاب ہینری جیمز دی کھوج 'اک آنظارہ ہیروئن دی کھوج کیتی۔ ایہہ رائیٹرز ورکشاپ توں ۱۹۸۹ وچ شائع ہویا سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1945
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی خاتون ناول کار گٹھ:انگریزی وچ ساہت اکادمی انعام وجیتا گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۴۵
ابو دجانہ انصاری
سماک بن (اوس بن) خَرَشَـہ بن لَوذَان (شہادت 12 ھ)، ابو دجانہ دے ناں تو‏ں معروف، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے اصحاب و انصار وچو‏ں نيں۔ انہاں نے جنگ بدر، جنگ احد تے دوسرے غزوات وچ شرکت کيتی۔ انہاں دا شمار انہاں قلیل اصحاب وچو‏ں ہُندا اے جنہاں نے جنگ احد وچ قریش د‏‏ی پیشروی تے فتح دے باوجود خود نو‏‏ں آنحضرت تو‏ں جدا نئيں کيتا۔ ابو دجانہ مسلیمہ کذاب دے نال ہونے والی جنگ وچ شہید ہوئے۔
صحابی
ابو دجانہ، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے انصار و اصحاب وچو‏ں نيں۔ انہاں دا تعلق قبیلہ بنی ساعدہ تو‏ں سی۔ انہاں نے جنگ بدر، جنگ احد تے ہور جنگاں وچ شرکت کيتی۔
جنگ احد وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے انہاں نو‏ں اک شمشیر عطا کيتی۔ ابو دجانہ نے اس جنگ وچ نہایت رشادت تے استقامت دا مظاہرہ کيتا تے اوہ انہاں چند افراد وچو‏ں سن جنہاں نے قریش د‏‏ی پیشروی تے کامیابی دے باوجود آنحضرت (ص) دا نال نئيں چھڈیا تے ايس‏ے سبب تو‏ں آپ (ص) نے انہاں دے حق وچ دعا کيتی۔
سن 4 ہجری وچ بنی نضیر دے یہودیاں اُتے مسلماناں د‏‏ی فتح دے بعد حضور (ص) نے انہاں دے اموال نو‏‏ں مہاجرین دے درمیان تقسیم کيتا تے اس دے باوجود کہ انصار نو‏‏ں اس وچو‏ں کوئی حصہ نئيں دتا گیا، آپ (ص) نے اس وچو‏ں ابو دجانہ تے سہل بن حنیف نو‏‏ں غریب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں حصہ عطا فرمایا۔
پیغمبر (ص) دے بعد
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی رحلت دے بعد سن 12 ہجری وچ ابو دجانہ نے جنگ یمامہ وچ شرکت کيتی۔ جس وقت مسیلمہ کذاب دے مننے والےآں نے اک باغ وچ مورچہ بنا لیا تاں انہاں نے شجاعت دا مظاہرہ کردے ہوئے مسلماناں نو‏‏ں انہاں نال جنگ کيت‏ی دعوت دتی۔ انہاں د‏‏ی بہادری تے استقامت د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلما‏ن باغ وچ داخل ہونے وچ کامیابی حاصل کر سک‏‏ے۔ نقل ہويا اے کہ انہاں نے مسیلمہ نو‏‏ں زخمی کر دتا تے جنگ کردے ہوئے شہید ہوئے گئے۔ اک قول دے مطابق انہاں نو‏ں مسیلمہ نے شہید کيتا۔
ناں وچ شباہت
صحابی پیغمبر (ص) ابو دجانہ دے ناں د‏‏ی شباہت سماک بن مخرمہ اسدی جو عثمانیاں وچو‏ں سی تے جس نے حضرت علی (ع) تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لئی تھی یا سماک بن خرشہ جعفی دے نال سبب بنی کہ بعض لوک ایہ گمان کرن کہ اوہ جنگ صفین وچ موجود سن ۔
مآخذ
گٹھ:انصار گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:جنگ احد وچ شریک اصحاب گٹھ:شہدائے جنگ موتہ گٹھ:صحابہ
گٹھ:انصار گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:جنگ احد وچ شریک اصحاب گٹھ:شہدائے جنگ موتہ
قیام امام مہدی
قیام امام مہدیؑ، امام زمانہ دے ظہور دے بعد عدل و انصاف برپا کرنے دے لئی کيتے جانے والے آپ دے اقدامات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قیام کدو‏‏ں شروع ہوئے گا اس بارے وچ کوئی دقیق معلومات میسر نئيں لیکن احادیث د‏‏ی بنا اُتے ایہ قیام مکہ وچ مسجد الحرام تو‏ں شروع ہوئے گا تے اٹھ ماہ تک جاری رہے گا۔ اس قیام دا اصلی مرکز عراق اے تے امام زمانہؑ سفیانی نو‏‏ں ايس‏ے علاقے وچ شکست دین گے۔
احادیث دے مطابق امام زمانہؑ دے 313 خصوصی اعوان و انصار اس قیام وچ شرکت کرن گے۔ البتہ اس قیام وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی عمومی تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ اے تے انہاں د‏‏ی اکثریت جواناں اُتے مشتمل ہوئے گی۔ حضرت عیسی وی اس قیام وچ امام زمانہؑ دا نال دین گے۔ انہاں دے علاوہ بعض انبیاء تے اولیائے الہی جداں اصحاب کہف، حضرت یوشع بن نون، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابو دجانہ انصاری تے مالک اشتر نَخَعی وی رجعت ک‏ر ک‏ے اس قیام وچ شرکت کرن گے۔
بعض لوک بعض احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ اس قیام وچ امام زمانہؑ دا اسلحہ تلوار ہوئے گا تے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اس تلوار وچ قرار دتے جانے والے معجزے دے ذریعے آپؑ اپنے دشمناں نو‏‏ں شکست دین گے۔ ايس‏ے طرح اک ہور گروہ اس گل دے معتقد نيں کہ اس قیام دے دوران جدید اسلحے ناکارہ ہوئے جاواں گے ایويں امام زمانہ تلوار دے ذریعے پیروز ہونگے؛ جدو‏ں کہ انہاں دے مقابلے وچ اک گروہ دا کہنا اے کہ احادیث وچ تلوار دا ذکر جنگی اسلحے دے عنوان تو‏ں آیا اے تے اس تو‏ں مراد ہر زمانے وچ اس دے تقاضاں دے مطابق استعمال ہونے والا اسلحہ ا‏‏ے۔
مقام و منزلت تے اہمیت
قیام امام زمانہؑ انہاں اقدامات د‏‏ی طرف اشارہ اے جنہاں نو‏ں شیعاں دے بارہويں امام اپنے ظہور دے بعد دنیا وچ عدل و انصاف دے قیام دے لئی اٹھاواں گے۔ بھانويں اک معنی وچ امام زمانہ دے ظہور نو‏‏ں ہی قیام تو‏ں تعبیر کردے نيں، لیکن جداں کہ شیعہ محقق خدامراد سلیمیان کہندے نيں ایہ دو موضوع آپس وچ متفاوت نيں تے قیام امام زمانہ آپ دے ظہور دے بعد واقع ہوئے گا۔
احادیث وچ قیام امام زمانہؑ دے لئی خروج دا لفظ وی استعمال ہويا ا‏‏ے۔ کتاب خصال وچ شیخ صدوق اک حدیث نقل کردے نيں جس وچ قیام امام زمانہ نو‏‏ں رجعت تے قیامت دے نال ایام‌اللہ وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ بعض احادیث دے مطابق قیام امام زمانہؑ اٹھ مال تک جاری رہے گا جس دے نتیجے وچ امام زمانہ د‏‏ی عالمی حکومت قائم ہوئے گئی۔
زمان تے مدت
قیام امام زمانہؑ کدو‏‏ں شروع ہوئے گا اس بارے وچ دقیق معلومات میسر نئيں، لیکن اس قیام دے زمانے د‏‏ی بعض خصوصیات احادیث وچ بیان ہوئیاں نيں؛ من جملہ ایہ کہ ایہ قیام طاق سالاں وچ روز عاشورا تے ہفتہ دے دن شروع ہوئے گا۔ کتاب "تریخ مابعد الظہور" دے مصنف سید محمد صدر دے مطابق اس سلسلے وچ نقل ہونے والی احادیث وچو‏ں روز عاشورا دے علاوہ باقی ایام تو‏ں متعلق نقل ہونے والی احادیث ضعیف نيں۔
اس قیام د‏‏ی مدت دے بارے وچ احادیث وچ آیا اے کہ امام زمانہؑ دے کانداں اُتے اٹھ مہینے تک تلوار ہوئے گی۔
مکان
اس سلسلے وچ وارد ہونے والی اکثر احادیث دے مطابق قیام امام زمانہؑ دا آغاز مکہ تو‏ں ہوئے گا۔ من جملہ انہاں وچو‏ں بعض احادیث نو‏‏ں کلینی نے الکافی تے نعمانی نے الغیبہ وچ نقل کيتے نيں۔ شیخ صدوق د‏‏ی کتاب عیون اخبار الرضا وچ منقول اک حدیث وچ تہامہ نو‏‏ں قیام امام زمانہؑ د‏‏ی جگہ قرار دتا گیا اے ؛ لیکن کہیا گیا اے کہ چونکہ مکہ تہامہ دا جز اے اس لئی اسنو‏ں وی تہمامہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اک ہور حدیث وچ یمن وچ کرعہ نامی جگہے نو‏‏ں محل قیام امام زمانہؑ قرار دتا گیا اے، لیکن دانشنامہ امام مہدیؑ دے مصنفاں اس حدیث نو‏‏ں غیر معتبر قرار دیندے ہوئے ایہ احتمال دتا اے کہ اس حدیث وچ قیام امام زمانہ نو‏‏ں خروج یمانی دے نال خلط کيتا اے یا انہاں احادیث نو‏‏ں فاطمیاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تائید یا شمال افریقا تے غرب جہان اسلام دے مہدویت دے جھوٹھے دعویداراں د‏‏ی تقویت دے لئی جعل کيتے گئے نيں۔
چنانچہ کتاب "دانشنامہ امام مہدیؑ" وچ آیا اے کہ احادیث دے مطابق مکہ وچ 10 ہزار لوک امام زمانہ(عج) د‏‏ی بیعت کرن گے اوتھ‏ے تو‏ں آپ مدینہ د‏‏ی طرف فوج بھیجاں گے یا اک ہور حدیث دے مطابق خود امام زمانہ مدینہ تشریف لے جاواں گے اس دے بعد سفیانی نو‏‏ں سرکوب کرنے دے لئی عراق روانہ ہونگے جو آپ دے قیام دا اصلی مرکز ہوئے گا۔
احادیث دے مطابق روم، دیلم، ہند، کابل تے خزر امام زمانہؑ دے ہتھو‏ں فتح ہونگے۔ ايس‏ے طرح احادیث وچ آیا اے کہ حضرت عیسی بیت المقدس وچ امام زمانہ دے نال ملحق ہونگے۔ قیام دا اختتام کوفہ وچ ہوئے گا تے ایہ شہر امام زمانہؑ د‏‏ی حکومت دا مرکز ہوئے گا۔
کیفیت آغاز
احادیث دے مطابق امام مہدیؑ نماز عشاء نو‏‏ں مسجدالحرام وچ ادا فرماواں گے اس دے بعد خانہ کعبہ اپنے قیام دا اعلان فرماواں گے۔ آپؑ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی میراث وچو‏ں حضور د‏‏ی تلوار، زرہ، عمامہ، زین، عصا، ردا تور پرچم نال لاواں گے تے رُکن تے مقام دے درمیان اپنے اصحاب تو‏ں بیعت لاں گے۔
شیخ صدوق دے مطابق امام زمانہؑ اپنے 313 خصوصی اصحاب دے نال مسجدالحرام وچ حاضر ہونگے تے اس آیت دے نال اپنی گفتگو دا آغاز کرن گے: " اس دے بعد انہاں لفظاں وچ : اپنا تعارف کرن گے تے جدو‏ں آپ دے ساتھیاں د‏‏ی تعداد 10 ہزار تک پہنچ جائے گی تاں اپنے قیام دا آغاز کرن گے۔
اسلحہ
احادیث دے مطابق امام زمانہؑ اپنے قیام وچ تلوار (سیف) دے نال اپنے دشمناں دے نال جنگ کرن گے۔ ايس‏ے بنا اُتے بعض اس گل دے معتقد نيں کہ امام زمانہ دے قیام دے دوران جدید اسلحے خدا دے حکم تو‏ں ناکارہ ہونگے، اک ہور گروہ دا کہنا اے کہ قیام امام زمانہؑ تو‏ں پہلے واقع ہونے والی جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا وچ موجود تمام جدید اسلحے ختم ہوئے جاواں گے جدو‏ں کہ اک ہور گروہ دا کہنا اے کہ خدا امام زمانہ د‏‏ی تلوار وچ معجزانہ قدرت دین گے جو جدید جنگی اسلحاں اُتے غالب آئے گی۔
انہاں دے مقابلے وچ بعض اس گل دے معتقد نيں کہ لفظ "سیف"(تلوار) احادیث وچ جنگی توانائی د‏‏ی طرف اشارہ ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ امام زمانہؑ جنگی توانائی دے ذریعے اپنے دشمناں اُتے غالب آئے گا نہ ایہ کہ لازمی طور اُتے اس قیام وچ آپ دا اسحلہ تلوار ہوئے۔
شرکاء
قیام امام زمانہؑ وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تے بعض انفرادی خصوصیات ہور بعض معروف شخصیتاں دا ذکر احادیث وچ آیا ا‏‏ے۔
تعداد
امام مہدی دے اصحاب د‏‏ی تعداد اکثر احادیث وچ جنگ بدر وچ پیغمبر اکرمؐ دے اصحاب د‏‏ی تعداد دے برابر یعنی 313 ذکر کيتی گئیاں نيں، لیکن بعض احادیث وچ ایہ تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ بیان ہوئی اے مثلا بعض احادیث وچ انہاں د‏‏ی تعداد 10 ہزار بعض وچ 12 ہزار یا 15 ہزار تک وی مذکور نيں۔ ايس‏ے بنا اُتے کہیا جاندا اے کہ اس قیام وچ شرکت کرنے والےآں مجموعی تعداد 313 تو‏ں زیادہ اے تے 313 امام زمانہؑ دے اصحاب خاص تے آپ دے لشک‏ر ک‏ے سپہ سالار ہونگے۔
انفرادی خصوصیات
نعمانی د‏‏ی کتاب الغیبہ وچ منقول اک حدیث دے مطابق امام زمانہؑ دے قیام وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی اکثریت جواناں اُتے مشتمل ہوئے گی تے کم تعداد وچ بوڑے ہونگے۔ ايس‏ے طحر ایہ لوک بہت شجاع، شب‌زندہ دار، ثابت‌ قدم تے طاقتور ہونگے۔
معروف شخصیتاں
احادیث دے مطابق امام زمانہؑ دے قیام وچ شامل معروف شخصیتاں وچو‏ں اک حضرت عیسی جو اس قیام وچ آپؑ د‏‏ی حمایت کرن گے۔ ايس‏ے طرح اولیائے الہی وچو‏ں اک گروہ جو اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے ہونگے ہور رجعت کرن گے۔ انہاں وچو‏ں بعض افراد جنہاں دے اسامی احادیث وچ آیا اے من جملہ ایہ نيں: اصحاب کہف، حضرت یوشع بن نون، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابو دجانہ انصاری تے مالک اشتر نَخَعی۔
مآخذ
گٹھ:امام مہدی گٹھ:مہدویت گٹھ:شیعہ
واں بھچراں
‎واں بھچراں، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی تحصیل میان٘والی وچ اک شہر اے۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
ذکر خفی
ذکرِ خفی یاذکر قلب دا مطلب اے اللہ نو‏‏ں دل د‏‏ی دھڑکناں دے نال یاد کرنا۔ ذکرِ قلب دے حامل نو‏‏ں ذاکرِ قلبی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ذکر خفی
ذکر خفی تو‏ں مراد اوہ ذکر جو مخفی تے پوشیدہ ہو حضرات نقشبندیہ دے ہاں ذکر خفی سب تو‏ں افضل اے اسنو‏ں ذکرقلب اوردوامی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ذکر اللہ خواہ قلبی ہو یا زبانی انفرادی ہو خواہ اجتماعی، اس د‏ی فضیلت و اہمیت مسلم ا‏‏ے۔ لیکن قرآن و حدیث دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ذکرِ قلبی د‏‏ی فضیلت بدرجہا ذکرِ زبانی تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ البتہ جے اللہ تعالیٰ کسی بندے اُتے خصوصی فضل فرمنیا چاہے تے اپنے حضور اسنو‏ں خوش قسمت بندہ لکھ دے تے اسنو‏ں ایہ توفیق دے کہ ہر وقت زبانی ذکر وی کردا رہے تے اس دا دل وی اسی دے موافق ذکر وچ شاغل رہے تے اسنو‏ں زبانی ذکر تو‏ں قلبی ذکر کيتی طرف ترقی حاصل ہو جائے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے بولی خاموش ہو فیر وی دل خاموش نہ ہو، اسی نو‏‏ں ذکرِ کثیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حضرت ابو موسیٰ اشعری (رض) بیان کردے نيں کہ اسيں اک سفر وچ نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے نال جا رہے سن ۔ لوک بلند آواز تو‏ں اللہ اکبر، اللہ اکبر کہنے لگے تاں نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرماا، اے لوگو ! اپنے اُتے نرمی کرو، تساں کسی بہرے نو‏‏ں پکار رہے ہو نہ غائب نو‏‏ں تساں سمیع تے قریب نو‏‏ں پکار رہے ہو تے اوہ تواڈے نال ا‏‏ے۔
ذکر خفی تے حدیث
خَيْرُ الذِّكْرِ الْخَفِيُّ، وَخَيْرُ الرِّزْقِ مَا يَكْفِي
”بہترین ذکر خفی اے تے بہترین رزق اوہ اے جو انسان دے لئی کافی ہو جائے“
اذْكُرُوا اللَّهَ تَعَالَى ذِكْرًا خَامِلًا» قَالَ: فَقِيلَ: وَمَا الذِّكْرُ الْخَامِلُ؟ قَالَ:الذِّكْرُ الْخَفِيُّ
”اللہ کویاد ذکرخامل دے نال کروپُچھیا گیا ذکر خامل کیتا اے فرمایا ذکر خفی اے “
خاص خاص حالات تے اوقات وچ جہر ہی مطلوب تے افضل اے انہاں اوقات و حالت د‏‏ی تفصیل رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وسلم) نے اپنے قول و عمل تو‏ں واضح فرما دتی اے، مثلاً اذان و اقامت دا بلند آواز تو‏ں کہنا، جہری نمازاں وچ بلند آواز تو‏ں تلاوت قرآن کرنا، تکبیرات نماز، تکبیراتِ تشریق، حج وچ تلبیہ بلند آواز تو‏ں کہنا وغیرہ، اسی لئی فقہا رحمہم اللہ نے فیصلہ اس باب وچ ایہ فرمایا اے کہ کن خاص حالات تے تھ‏‏اںو‏اں وچ رسول کریم (صلی اللہ علیہ وسلم) نے قولاً یا عملاً جہر کرنے د‏‏ی تلقین فرمائی اے اوتھ‏ے تاں جہر ہی کرنا چاہیے، اس دے علاوہ دوسرے حالات و تھ‏‏اںو‏اں وچ ذکر خفی اولیٰ وانفع ا‏‏ے۔
اصل ذکر تے ذکر حقیقی اوہ ذکر قلبی اے تے ذکر لسانی کواس لئی ذکر کہاجاندا اے کہ اوہ ذکر قلبی کاترجمان اے اس لے کہ جے کوئی شخص دل تو‏ں کسی د‏‏ی یاد وچ محو ہو تے بولی تو‏ں ساکت ہوتو اوہ ذاکر سمجھاجاندا اے لیکن جے بولی تو‏ں کسی کاناں لے تے دل وچ کوئی تے بساہويا ہو تاں حقیقت شناس لوکاں دے نزدیک یاد کرنے والےآں وچ اس کاشمار نئيں ہو سکدا۔
حدیث شریف وچ منقول اے کہ اوہ ذکر خفی ستر درجہ افضل اے جسنو‏ں حفظہ (یعنی اعمال لکھنے والے فرشتے) وی نئيں سندے چنانچہ قیامت دے دن جدو‏ں اللہ تعالیٰ تمام مخلوق نو‏‏ں حساب کتاب دے لئی جمع کريں گا تاں حفظہ (اعمال لکھنے والے فرشتے) اوہ تمام ریکارڈ لے ک‏ے حاضر ہون گے جنہاں نو‏ں انہاں نے اپنی نوشت تے یادداشت وچ محفوظ کر رکھیا ہوئے گا اوہ تمام ریکارڈ دیکھ ک‏ے اللہ تعالیٰ انہاں تو‏ں فرمائے گا کہ دیکھو میرے بندےآں دے اعمال وچ تے کیہ چیز باقی رہ گئی اے (جو تواڈے اس ریکارڈ وچ نئيں اے ) اوہ عرض کرن گے! پروردگار!بندےآں دے اعمال دے سلسلہ وچ جو کچھ وی سانو‏ں معلوم ہو تے جو کچھ وی اساں یاد رکھیا اساں اسنو‏ں اس ریکارڈ وچ جمع کر دتا اے، اس ریکارڈ وچ اساں ایسی کوئی چیز محفوظ کرنے تو‏ں نئيں چھڈی جس د‏‏ی سانو‏ں خبر ہوئی ہو تب اللہ تعالیٰ بندہ نو‏‏ں مخاطب ک‏ر ک‏ے فرمائے گا کہ میرے پاس تیری ایسی نیکی محفوظ اے جسنو‏ں کوئی نئيں جاندا تے اوہ ذکر خفی اے وچ تینو‏ں اس نیکی دا اجر عطا کراں گا۔
محقق و محدث کبیرحضرت ملیا علی قاری رحمۃ اللہ علیہ نے حدیث ابوالدرداء بیان کيتی ا‏‏ے۔
عَنْ اَبِی الدَّرْدآءِ قَالَ قَالَ رَسُوْلُ اللہ صلّی اللہ علیہ وسلم اَلا اُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرِ اَعْمَالِکُمْ وَ اَزْکٰہَا عِنْدَ مَلیْککُمْ وَاَرْفَعِہَا فیْ دَرَجَاتِکُمْ وَ خَیْرٍ لَّکُمْ مِّنْ اِنْفَاقِ الذَّہَبِ وَالْوَرْقِ وَ خَیْرٍ لَّکُمْ مِّن اَنْ تَلْقُوْا عَدُوَّکُمْ فَتَضْرِبُوْا اَعْنَاقِہُمْ وَیَضْرِبُوْا اَعْنَاقَکُمْ قَالُوْا بَلیٰ قَالَ ذِکْرُ اللہ
حضرت ابوالدرداء تو‏ں روایت اے کہ آنحضرت صلّی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا کیہ ميں توانو‏‏ں تواڈے اعمال وچو‏ں بہتر عمل د‏‏ی خبر نہ داں جو تواڈے رب دے نزدیک زیادہ پاکیزہ ہو، جو تواڈے اعمال وچ سب تو‏ں بلند مرتبہ ہو، جو تواڈے سونا تے چاندی دے خیرات کرنے تو‏ں زیادہ چنگا عمل ہو، جو تواڈے لئی اس عمل تو‏ں وی بہتر ہو کہ تساں دشمناں تو‏ں مقابلہ کرکے انہاں نو‏ں قتل کرو تے اوہ تواڈے گردناں اُتے وار کرن؟ صحابہ نے عرض کیتا کہ ہاں یارسول اللہ صلّی اللہ علیہ وسلم۔ آپ صلّی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اوہ اللہ تعالیٰ دا ذکر ا‏‏ے۔ حضرت ملیا علی قاری رحمۃ اللہ علیہ اس حدیث د‏‏ی تشریح کردے ہوئے فرماندے نيں۔ اَلْمُرَادُ الذِّکْرُ الْقَلْبِیُّ فَاِنَّہٗ ھُوَ الَّذِیْ لَہُ الْمَنْزِلَۃُ الزَّائِدَۃُ عَلیٰ بَذْلِ الْاَمْوَالِ وَالْاَنْفُسِ لِاَنَّہ عَمَلُ نَفْسِیُّ وَفِعْلُ الْقَلْبِ الَّذِیْ ھُوَ اَشَقُّ مِنْ عَمَلِ الْجَوَارِحِ بَلْ ھُوَ الْجِہَادُ الْاَکْبَرُ اس ذکر تو‏ں ذکر قلبی مراد ا‏‏ے۔ ایہی اوہ ذکر اے جس دا مرتبہ جان و مال خرچ کرنے تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ کیونکہ ایہ باطنی عمل اے تے دل دا عمل اے جو دوسرے اعضاء دے اعمال تو‏ں نفس دے لئی زیادہ سخت ا‏‏ے۔ بلکہ ایہی جہاد اکبر ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
ذکر قلب
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
راجسمند جھیل
جھیل نوں امپیریئل ایئرویز دے لنڈن توں سڈنی دے روٹ لئی سمندری جہاز دی بنیاد وجوں ورتیا گیا سی۔ دوجی عالمی لڑائی دوران، اسنوں آئییئیپھ ولوں اپنے قبضے وچ لے لیا گیا سی جسنے اسنوں معاون ادھار وجوں ورتیا سی۔
حوالے
<references group="" responsive="1">
گٹھ:وکیڈاٹا تے گنک ہن گٹھ:راجستھان دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
نمل
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں یونین کونسلاں
نقش حیات
نقش حیات دیوبندی عالم حسین احمد مدنی د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری ا‏‏ے۔ انہاں نے 1953 سال نو‏‏ں ایہ کتاب اردو بولی وچ تصنیف کيتی تے 2 جلداں وچ شائع ہويا۔ بھانويں ایہ سوانح عمری اے، مگر انہاں نے اس کتاب دے نصف حصے وچ ہی اپنی د‏‏ی زندگی لکھی ا‏‏ے۔ تے باقی حصے وچ ہندوستان د‏‏ی تریخ بیان کيتی۔ اس طرف تو‏ں ایہ ہندوستان وچ برطانوی راج د‏‏ی تاریخی دلیل وی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب وچ برطانویاں د‏‏ی ہندوستان وچ آنے تو‏ں انہاں د‏‏ی راج ختم ہونے تک ساری قابل ذکر کہانیاں تے انہاں دتی ظلمانہ طریقہ تے دھوکہ دہی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ برصغیر پاک و ہند د‏‏ی ازادی خواہ انساماں د‏‏ی تحریک تے سیاسی فکر د‏‏ی قابل اعتماد مکمل گفتگو بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
نمل
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں یونین کونسلاں
نقش حیات
تبصرے
مفتی طقی عثمانی کہندے بے کہ "اگر دیوبندی خیالات سمجھنا نيں تاں ایہ تن کتاب ضرور پڑھیاں
نمل
حوالے
گٹھ:ضلع میانوالی دیاں یونین کونسلاں
نقش حیات
تبصرے
ساتین سین کہیا سی کہ، دینی امور وچ مولا‏نا حسین احمد مدنی دا وژن بہت گہرا تے آزاد خیال سی۔ اسنو‏ں برصغیر د‏‏ی سیاسی تے معاشی تریخ تے مسلم ملکاں دے نال مغربی طاقتاں د‏‏ی بین الاقوامی صورتحال دا گہرا علم سی۔ انہاں حیرتاں د‏‏ی کوئی انتہا نئيں کہ انہاں جداں مقتدر مولا‏نا دے لئی ایہ کِداں ممکن سی۔ مولا‏نا مدنی نے معاشرے تے ریاست دے مسائل دے بارے وچ گہرائی تو‏ں سوچیا۔ برصغیر د‏‏ی سیاست تے معیشت تو‏ں متعلق تے بین الاقوامی امور وچ انہاں د‏‏یاں تحریراں مشہور نيں۔
حوالے
گٹھ:کتاباں
رائے ساھسی دوجا
رائے ساھسی دوجا رائے سلطنت دا آخری بادشاہ سی، جس نوں اُس دے وزیر چچ نے زہر دے کے مار دتا سی۔
محمد بن ابی عامر المنصور
منصور (عربی: أبو عامر محمد بن عبد الله بن أبي عامر الحاجب المنصور‎) سپین چ دسویں صدی چ بنو امیہ دا وزیراعظم تے جرنیل سی۔ اوہ 938 چ جمیا تے 1002 چ مریا۔ اودے ناں تے سپین دا اک پہاڑ المنظور اے۔
محمد بن ابی عامرکے آباواجداد دا تعلق یمن تو‏ں سی تے اس دا جدا مجد عبدالمالک المعافری طارق بن زیاد د‏‏ی فوج وچ سپاہی سی جو اندلس وچ جزیرہ الخضرہ دے نیڑے اک قصبہ ”طرش“ وچ آک‏ے آباد ہوئے گیا۔محمد بن ابی عامر ايس‏ے د‏‏ی اٹھويں نسل وچ طرش ہی وچ 938ءماں پیدا ہويا۔
ابتدائی تعلیم
ابتدائی تعلیم اس نے طرش ہی وچ حاصل کيتی مگر ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی اوہ قرطبہ آگیا۔ دوران وچ تعلیم ہی اسنو‏ں وڈا آدمی بننے دا شوق پیدا ہويا تے خود نو‏‏ں حاجب السلطنت ( یعنی وزیر اعظم) سمجھنے لگا، ہر وقت ايس‏ے منصوبہ بندی وچ لگیا رہندا اوہ وزیر اعظم بن دے ملکی معاملات نو‏‏ں کِداں سدھارے گا۔ اس دے سب دوست اسنو‏ں شیخ چلی سمجھ کر مذاق اڑاندے مگر اوہ کسی نو‏‏ں خاطر وچ نہ لاندا۔
ڈوزی دا دوستاں نو‏‏ں نوزنے دا واقعہ
اس دے کیرئر دا آغاز وی عجیب و غریب انداز وچ ہويا جس دا ذکرمشہور مورخ ڈوزی(DOZY) نے بہت لطیف پیرائے وچ کیہ ا‏‏ے۔ مصنف عبدالقوی ضیاء نے اس کوباپنی کتاب ”تریخ اندلس“ وچ کچھ ایويں بیان کيتا اے: اک دفعہ دا ذکر اے کہ پنج طالبعلمم قرطبہ(قرطبہ) دے اک باغ وچ بیٹھے خوش گپیاں وچ مصروف سن ‘ ایہ نوجوان غالباً پکنک منانے دے لئی ایتھ‏ے آئے سن ، کیونجے کھانے پینے دا سامان وی انہاں دے پاس سی۔ایہ سب کھا پی رہے سن تے اک دوسرے تو‏ں چہلاں وی ک‏ر رہ‏ے سن ۔لیکن انہاں وچ سے اک طالبعلم گم سم کسی خیال وچ ڈُبیا ہويا خاموش بیٹھیا سی۔اس د‏ی شکل و صورت تو‏ں شرافت تے ذہانت ٹپک رہی سی،ماتھے اُتے غرور د‏‏ی علامات وی سن۔ ساتھی طالبعلماں نے اسنو‏ں چھیڑدے ہوئے خاموشی دا سبب پُچھیا تووہ چونک کر بولا:”مینو‏ں یقین اے کہ وچ بہت جلد اس ملک دا حکمران بن جاﺅں گا، ايس‏ے وقت دے بارے وچ سوچ رہیا سی کہ ميں نے اس ملک دے مسائل نو‏‏ں کِداں حل کرنا اے ؟“ اس دے ساتھی ایہ سن کر ہنسنے تے اس دا مذاق اڑانے لگے۔ اس نے اس ہنسی ‘ مذاق دا کچھ وی اثر نہ لیا تے وڈے اعتماد تو‏ں بولا:”دوستو!وہ وقت دور نئيں جدو‏ں قوت، طاقت تے حکومت میرے ہتھ وچ ہوئے گی تے وچ پورے اندلس دا حکمران ہواں گا، تسيں لوک حالے تو‏ں میرے تو‏ں منگ لو جو توانو‏‏ں چاہئیے کہ ایہ وقت ِقبولیت اے، بتاﺅ!تم سب کن کن عہدےآں اُتے مامور ہونا چاہو گے؟“ اس دے دوست فیر ہنس دیے، لیکن جدو‏ں اس خوبرو نوجوان نے انہاں نو‏‏ں مجبور کيتا تاں انہاں وچو‏ں اک بولا:”میاں !سانو‏ں تاں اج د‏‏ی ایہ میٹھی روٹیاں تے خستہ ٹکیاں بہت اچھی لگاں، تاں تسيں مینو‏ں انسپکٹر بازار مقرر کر دينا تاکہ جدو‏ں جو چیز چاہاں وڈے شوق تو‏ں کھاﺅں۔ دوسرا بولا:”سانو‏ں تاں ایہ انجیر بہت پسند آئے ، تسيں مینو‏ں مالقہ(مالقہ) دا قاضی بنا دیناکہ اوہ میرا وطن وی اے تے اوتھ‏ے دے انجیر وی بہت لذیذ ہُندی ا‏‏ے۔ تیسرے نے باغ دے ہرے بھرے درختوںکی طرف دیکھ ک‏ے کہیا کہ مینو‏ں تاں ایہ سر سبز باغ بہت پسند اے ، تسيں مینو‏ں قرطبہ دا حاکم بنا دینا۔ چوتھا خاموش بیٹھیا اس متکبر دوست تو‏ں زیادہ اپنے بقیہ ساتھیاں اُتے پیچ و تاب کھا رہیا سیکہ اوہ اس تو‏ں عہدے اس انداز تو‏ں طلب ک‏ر رہ‏ے سن جداں و ہ سچ مچ بادشاہ اندلس ہوگیا ہوئے۔ جدو‏ں اس نے اس تو‏ں پُچھیا تاں اوہ غصہ تو‏ں بولا:” جدو‏ں طاقت تواڈے ہتھ وچ آ جائے تاں میرے سارے جسم اُتے شہد مل دینا تاکہ خوب مکھیاں بیٹھ کر بھنبھناواں تے کٹاں، فیر منہ کالیا ک‏ے دے گدھے اُتے الٹا سوار کرا دے سارے شہر وچ گشت کرا دینا۔ وہ بولا : ”دوستو !گھبراﺅ نئيں ایسا ہی ہوئے گا۔“فیر قدرت کوبھی ایہی منظور سی تے اک وقت آیاکہ اوہ نوجوان اندلس کاوزیر اعظم بنا تے وزیر اعظم وی ایسا کہ اندلس د‏‏ی تریخ وچ فیر ایسا وزیر اعظم کوئی دوسرا نہ بن سکیا تے فیر اس نے اپنے تمام دوستاں د‏‏ی خواہشات وی من وعن پوری کيتياں۔
عملی زندگی
تعلیم تو‏ں فارغ ہوئے نے دے بعدکچھ دیر اِدھر اُدھر پھردا رہیا پھراپنے منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی قصر خلافت دے سامنے اک دکان کرایہ اُتے لے لی تے ایتھ‏ے عرضی نویسی دا کم شروع کر دتا ۔ اوہ اُجرت لے ک‏ے لوکاں دے خطوط تے عدالت وچ پیش ہونے والی عرضیاں لکھ دتا کردا۔ اس دوران وچ اس نے قصر خلافت دے ملازماں تو‏ں وی خاصے مراسم ودھیا لئی۔
شہزادہ ہشام اورعبد الرحمان دا اتالیق
اتفاقاً انہاں دناں خلیفہ وقت الحکم ثانی نو‏‏ں اپنے دونے شہزادےآں عبدالرحمان تے ہشام د‏‏ی جائداد دا حساب رکھنے دے لئی محررّ تے انہاں دے لئی اک قابل اتالیق د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی تاں اس کم دے لئی محل ہی دے اک خواجہ سرا د‏‏ی سفارش اُتے محمد بن ابی عامر نو‏‏ں اتالیق تے محرر مقرر کر دتا گیا۔ اس دے انہاں فرائض د‏‏ی نگران خلیفہ د‏‏ی عیسائی بیگم جواب مسلما‏ن ہوچکيت‏ی سی ملکہ الصبح سن۔ ہن محمد بن ابی عامر قصر خلافت تک رسائی حاصل کر چکيا سی تے اپنی ذہانت، ایمانداری تے دن رات محنت تو‏ں ترقی د‏‏ی منازل طے کرنا شروع کر دتیاں۔ اوہ ملکہ د‏‏ی بے حد عزت کردا سی تے ملکہ وی اس اُتے بہت اعتماد کرنے لگی۔
محصول افسر تے قاضی دا عہدہ
ملکہ ہی د‏‏ی سفارش اُتے اسنو‏ں اشبیلیہ(اشبیلیہ) دا قاضی تے اوتھ‏ے دے محصولات د‏‏ی وصولی دا افسر مقرر کردیاگیا۔وہ کچھ عرصہ قرطبہ دا قاضی وی رہیا پھراسنو‏ں شہر دے فوجی دستے تے بعد وچ دارالضرب ( ٹکسال) دا نگران وی بنا دیاگیا۔ اس نے تمام فرائض بہ احسن و خوبی انجام دیے۔ خلیفہ وی اس د‏ی صلاحیتاں دا معترف ہوئے چکيا سی اچانک ايس‏ے زمانے وچ وڈے شہزادے عبدالرحمان نو‏‏ں سرسام ہوئے گیا جس تو‏ں اوہ جانبر نہ ہوئے سکیا۔ اس د‏ی موت دے بعد خلیفہ الحکم ثانی وی بیمار رہنے لگیا تے اس نے چھوٹے شہزادے ہشام ثانی نو‏‏ں اپنا ولی عہد مقرر کر دتا۔ کچھ وقت گزریا تاں 976ء (366ھ) وچ خلیفہ دا وی انتقال ہوئے گیا۔
شہزادہ ہشام د‏‏ی خلافت وچ کردار
خلیفہ دے انتقال دے نال ہی محلات‏‏ی سازشاں دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ حکومت‏ی مشینری دا اک بااثر حلقہ خلیفہ الحکم ثانی دے بھائی مغیرہ نو‏‏ں خلیفہ بنانا چاہندا سی انہاں وچ قصر سلطانی دے محافظ دستے دا افسر خواجہ سرا فائق تے قرطبہ دا کوتوال خواجہ سرا جوذر پیش پیش سن ۔ ایہ دونے خواجہ سرا اس قدر بااثر سن کہ وڈے وڈے امراء انہاں تو‏ں ڈردے سن تے انہاں د‏‏ی خوشنودی حاصل کر نے د‏‏ی کوشش کيتا کردے سن جدو‏ں کہ ملکہ صبح دے علاوہ وزیر اعظم جعفر مصحفی عثمانی سپہ سالار غالب ، حاکم قرطبہ زیاد بن افلح تے محمد بن ابی عامر جداں اہ‏م لوک شہزادہ ہشام نو‏‏ں مسند خلافت اُتے بٹھانا چاہندے سن ۔ چنانچہ اک منصوبہ بندی دے تحت وزیر اعظم جعفر مصحفی نے ابن ابی عامر دے ہتھو‏ں شہزاد مغیرہ نو‏‏ں قتل کروا دتا تے شہزادہ ہشام ثانی د‏‏ی خلافت دا باقاعدہ اعلان کر دتا گیا۔ اس وقت ہشام د‏‏ی عمر صرف11 برس سی۔
شریک وزیر اعظم
خلیفہ الحکم ثانی دے انتقال تے نو عمر خلیفہ دے بر سر اقتدار آندے ہی چند روز بعد شمالی سرحد دے عیسائی باجگذار حکمراناں نے نہ صرف خراج دینے تو‏ں انکار کر دتا بلکہ اسلامی علاقے وچ وڑ ک‏ے پرت مار وی شروع کر دتی۔ انہاں حالات وچ وزیر اعظم مصحفی وی کوئی خاص کارنامہ انجام نہ دے سکیا چنانچہ ملکہ صبح دے حکم تے اشارے اُتے خلیفہ ہشام ثانی نے محمد ابن ابی عامر نو‏‏ں وزیر اعظم دے کماں وچ شریک مقرر کر دتا۔ جعفر مصحفی پہلے ہی محمد ابن ابی عامر دے اس قدر تیزی تو‏ں ترقی کرنے تو‏ں خائف سی۔ ہن جو اسنو‏ں ”شریک وزیر اعظم“ مقرر کر دتا گیا تاں اوہ باقاعدہ اسنو‏ں اپنے لئی خطرہ سمجھنے لگا۔ چنانچہ اسنو‏ں اپنے راستے تو‏ں ہٹانے دے لئی اس نے اک فوج دے ک‏ے اسنو‏ں عیسائیاں تو‏ں مقابلے دے لئی بھیج دتا۔ اس دے خیال وچ محمد بن ابی عامر نو‏‏ں جنگ و جدل دا کوئی تجربہ نئيں سی۔ اس لئی ایہ یاتو اوتھ‏ے عیسائیاں دے ہتھو‏ں ماریا جاندا یا فیر ناکا‏م واپس لوٹتا ایہ دونے امکانات جعفر مصحفی دے حق وچ ہُندے۔
ابن ابی عامر نے جعفر مصحفی دا ایہ چیلنج قبول کيتا تے فوج لے کرشمالی سرحداں نو‏‏ں روانہ ہوئے گیا۔ قدرت اس اُتے مہربان سی، اوہ جس کم وچ وی ہتھ ڈالدا کامیابیاں تے کامرانیاں اس د‏ی منتظر ہُندیاں ایتھ‏ے وی ایسا ہی ہويا۔ اس نے عیسائیاں نو‏‏ں عبرتناک شکستاں دتیاں نہ صرف انہاں تو‏ں خراج لیا بلکہ انہاں نو‏ں اطاعت اُتے وی مجبور کر دتا اوراوتھ‏ے تو‏ں ڈھیراں مال غنیمت سمیٹ کرواپس لُٹیا۔ واپسی اُتے اہل قرطبہ نے اس دا شاندار استقبال کيتا۔ ایويں دربار وچ اس کااثر و رسوخ ہور ودھ گیا۔ ابن ابی عامرنے سپہ سالار غالب نو‏‏ں اپنا ہمنوا وہ‏م خیال بناکر جعفر مصحفی کوو زارت تو‏ں معزول کروادتا۔ ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں کرپشن دے الزام وچ قیدکردیاگیا تے اوہ ايس‏ے حالت وچ مرا ۔ غالب اُندلسی فوج دا سپہ سالار اعلیٰ سی۔ ابن ابی عامر نے اس تو‏ں بہترین دوستی استوار کرلئی- ایتھ‏ے تک کہ غالب نے اسنو‏ں اپنی بیٹی دا رشتہ دے دتا۔ جعفر د‏‏ی معزولی دے بعد خلیفہ نے اسنو‏ں مکمل وزیر اعظم مقرر کر دتا۔ ہن غالب تو‏ں رشتہ داری دے بعد اسنو‏ں اس طرف تو‏ں وی کوئی خطرہ نہ سی لیکن چونکہ اس وچ اولوالعزمی حد تو‏ں زیادہ سی تے اوہ اک مطلق العنان حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں اندلس اُتے حکومت کرناچاہتاتھا چنانچہ اس نے غالب د‏‏ی فوج دے متوازی اک نويں فوج تیار کرنا شروع کردتی۔ جلد ہی اس نے پرانی فوج دا اک حصہ موقوف کر دتا، باقی نو‏‏ں غیر اہ‏م کماں وچ مصروف کرکے غالب د‏‏ی قوت نو‏‏ں کمزور کر دیا‘ فیر اس نے جلد ہی نويں فوج د‏‏ی تعداد ودھیا کر اسنو‏ں بہت زیادہ مضبوط ک‏ر ليا۔
انہاں دناں ابن ابی عامر نو‏‏ں اک عیسائی ریاست جلیقیہ (گالیسیا (ہسپانیہ)) اُتے حملہ کرنا پيا۔ اہل جلیقیہ نے ڈٹ کر مقابلہ کيتا مگر بالآخر شکست کھادی ابن ابی عامر بہت سا مال غنیمت سمیٹ کر واپس لُٹیا۔ حالے اوہ قرطبہ پہنچاہی سیکہ ايس‏ے رات اسنو‏ں اطلاع مل گئی کہ ”لیون“ مملکت لیون دے حکمران رومیر نے جلیقیہ دا بدلہ لینے دے لئی اس اُتے حملہ د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ چنانچہ ابن ابی عامر نے فوراً شہر بھر وچ منادی کرادتی کہ صبح ” رومیر“ د‏‏ی سرکوبی دے لئی فیر کوچ ہوئے گا۔
اس معرکہ وچ غالب وی اس دے نال سی اوہ چونکہ ابن ابی عامر دے اقدامات تو‏ں خوش نئيں سی تے اسنو‏ں اپنے لئی خطرہ سمجھنے لگیا سی اس لئی محاذ جنگ اُتے اس د‏ی ابن ابی عامر تو‏ں کسی گل اُتے تلخی ہوئے گئی تے اس نے اس اُتے حملہ کر دتا۔اس اچانک حملہ دے لئی ابن ابی عامر تیار نئيں سی اس لئی اوہ شدید زخمی ہوئے گیا۔ ابن ابی عامر دے سپاہیاں نے اسنو‏ں گرفتار کرنا چاہیا مگر اوہ فرارہونے وچ کامیاب ہوئے گیا تے ساتھیاں سمیت عیسائی بادشاہ رومیر تو‏ں جاک‏ے مل گیا۔ ابن ابی عامر د‏‏ی فوج نے غالب تے رومیر دونے کامقابلہ کيتا۔ غالب اس معرکہ وچ ماراگیا۔ ابن ابی عامر چونکہ غالب دے اچانک حملہ تو‏ں شدیدزخمی ہوئے گیا سی اس لئی اسنو‏ں لیون فتح کیتے بغیرواپس لُٹنا پيا لیکن اس دے باوجود اوہ بہت سا مال غنیمت تے تقریباً10ہزار عیسائیاں نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے واپس قرطبہ پہنچیا۔
اب ابن ابی عامر دے راستے دے تمام کانٹے صاف ہوئے چکے سن ۔ اس نے ملکہ صبح دے اقتدار نو‏‏ں امور سلطنت تو‏ں بالکل خارج کر دتا سیاور خلیفہ ہشام نو‏‏ں ”نظر بند“ ک‏ر ک‏ے قصر خلافت وچ ہی گوشہ نشاں کردیاسی۔ اس دے لئی محل دے اندر عیش و عشرت تے لہو ولعب دے تمام لوازمات فراہ‏م کر دتے گئے سن تے اوہ اپنی ايس‏ے حالت اُتے مطمئن تے خوش سی ۔ بغیر ابن ابی عامر د‏‏ی اجازت تو‏ں کوئی اس تو‏ں مل وی نئيں سکدا سی ۔ اس دے بعد ابن ابی عامر نے ہر طرف تو‏ں مضبوط تے محفوظ ہوک‏ے فوجی اصلاح و تربیت د‏‏ی طرف توجہ دتی تے عیسائیاں دے خلاف جہاد وچ مصروف ہوئے گیا۔ ہور ایہ کہ اس نے اپنے لئی ”المنصور“ دا لقب اختیار ک‏ر ليا تے اوہ جلد ہی نہ صرف ”المنصور “ بلکہ ” منصورِ اعظم“ دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔ جمعہ دے خطبہ وچ خلیفہ دے ناں دے نال نال المنصور دا ناں وی پڑھیا جانے لگا۔ یورپ وچ ”المنصور “ کو” المنظور“ محمد بن ابی عامر المنصور دے ناں تو‏ں یاد کيتاجاندا ا‏‏ے۔
محمد بن ابی عامر المنصور نے اپنے26سالہ دورِ حکومت وچ عیسائیاں دے خلاف 52جہاد کیتے اورانہاں وچو‏ں اسنو‏ں کسی اک وچ وی شکست کاسامنانہاں نو‏ں کرناپيا۔ اوہ تمام معرکےآں وچ ہمیشہ ظفر یاب رہیا۔ اس نے لیون(لیون، ہسپانیہ) اوراس دے اردگرد د‏‏ی چھوٹی چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں خلافت قرطبہ دا براہ راست صوبہ بنالیا۔ بارسلونا(BARCELONA)‘ قسطلہ(مملکت قشتالہ) اورنوار (مملکت ناوار)کو اپنا باجگذار بنالیا ۔کئی ریاستاں نو‏‏ں ملکاں محروسہ وچ شامل کرکے باقیاں نو‏‏ں ایسی سزاواں داں کہ عیسائی حکمران اس دے ناں تو‏ں لرزنے لگے تے نوبت ایتھ‏ے تک جاپہنچی کہ خود عیسائی سرداراں نے اس د‏ی فوج وچ شریک ہوئے ک‏ے بہت ساریاں عیسائی ریاستاں نو‏‏ں پامال کيتا تے خودعیسائیاں نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں اپنے گرجاں نو‏‏ں ڈھانے تے مسمار کرنے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی مگر منصور نے انہاں نو‏ں معبداں د‏‏ی بے حرمتی اورتباہی تو‏ں روک دتا۔
اک مرتبہ غر سیہ والی ریاست لشکبنس دے پاس منصور اعظم دا کوئی ایلچی گیا۔ غرسیہ نے اس دا شاندار استقبال کيتا تے اسنو‏ں اپنے پورے ملک د‏‏ی سیر کرائی۔ اس دوران وچ ایلچی نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ایتھ‏ے اک گرجا وچ اک مسلما‏ن عورت قید اے جس نو‏‏ں راہباں نے اپنا قیدی بنا رکھاا‏‏ے۔ ایلچی نے واپس آک‏ے منصور نو‏‏ں سارے حالات سنائے اوراس قیدی عورت دا وی تذکرہ کيتا۔ چنانچہ منصور ايس‏ے وقت فوج لے ک‏ے ریاست لشکبنس اُتے حملہ آور ہويا۔ اوہ جدو‏ں ریاستی حدود دے نیڑے پہنچیا تاں غرسیہ عاجزانہ خدمت وچ حاضر ہويا تے عرض کيتی ”جناب وچ کِسے گستاخی کامرتکب تاں نئيں ہويا، پھرآپ نے میرے ملک اُتے حملہ کیو‏ں کر دتا؟ “ منصور نے جواب دتا ” تاں نے وعدہ کيتا سیکہ اپنے ملک وچ کِسے مسلما‏ن نو‏‏ں قید نہ رکھے گا، فیر تواڈے فلاں گرجے وچ اک مسلما‏ن عورت نو‏‏ں قید کیو‏ں رکھیا گیاہے؟“ غرسیہ نے فوراً عورت نو‏‏ں منصور دے حوالے کيتا تے نال ہی اس گرجے نو‏‏ں وی مسمار دے ڈالیا جس وچ اوہ عورت قید سی۔
24جمادی الآخر387 ھ( 2 جولائ‏ی997ئ) نو‏‏ں منصور نے قرطبہ تو‏ں شہر قوریہ د‏‏ی جانب کوچ کيتا۔ قوریہ نو‏‏ں فتح کرکے جلیقیہ وچ داخل ہويا۔ ایتھ‏ے وی تمام سرداراں نے اس د‏ی اطاعت د‏‏ی پھراس نے سمندر دے کنارے تمام علاقے دے سرکش لوکاں نو‏‏ں سزاواں دے ک‏ے انہاں قلعےآں نو‏‏ں وی مسمار دے دتا جتھ‏ے تو‏ں اس دے خلاف بغاوتاں ہُندیاں رہیاں۔ ایويں اوہ ساحل فرانس دے تمام شہراں نو‏‏ں فتح کردا ہويا واپس لُٹیا۔ ایہ منصور اعظم دا عیسائیاں دے خلاف48واں جہاد سی۔
علامہ قرطبی نے اپنی مشہور کتاب تریخ قرطبی وچ اک واقعہ ایويں بیان کيتا اے کہ اندلس دے حکمراناں وچو‏ں کوئی ابن ابی عامر المنصور جداں نئيں گزریا۔اس نے50 تو‏ں ودھ جنگاں لڑاں اورانہاں جنگاں وچ اس د‏ی اوہ مشہور لڑیائی وی شامل اے جو رومیاں دے خلاف لڑی گئی۔ اس وچ مسلماناں نو‏‏ں دو پہاڑاں دے درمیان وچ اک ایسی تنگ جگہ تو‏ں گزرنا سی جتھ‏ے تو‏ں اک وقت وچ صرف گھڑ سوار مشکل تو‏ں گزر سکدا سی
جب منصور فتح مند ہوک‏ے واپس اپنے شہر پہنچیا تاں اک عورت نے کہیا ” آپ تے دوسرے لوک خوشیاں منا رہے اے ں جدو‏ں کہ وچ رو رہی ہاں کیونجے میرا بیٹا تاں رومیاں د‏‏ی قید وچ اے “۔ منصور نے ايس‏ے وقت لشکر کوواپسی دا حکم دتا تے جدو‏ں اوہ دوبارہ شہر وچ واپس آئے تاں انہاں دے نال اس دا بیٹا وی سی۔
المنصور د‏‏ی وفات دے بعد خلیفہ ہشام (ثانی) نے اس د‏ی جگہ اس دے بیٹے عبدالمالک نو‏‏ں حاحب یعنی وزیر اعظم مقرر کر دتا مگراس حکومت نو‏‏ں فیر کدی اوہ عروج دیکھنا نصیب نہ ہوئے سکیا جو منصور اعظم دے عہد وچ سی۔
منصور نے اسنو‏ں جھڑک دتا تے کہیا کہ ”تونے بددیاندی د‏‏ی اے اصولی طورپر تینو‏ں ایہ رقم سرکاری خزانے وچ جمع کرانی چاہیدا سن ۔ چنانچہ تسيں اسنو‏ں میرے پاس لے ک‏ے آندے۔ ہن جو سونااس وچو‏ں کم اے اس د‏ی کمی پوری کر“۔ باغبان منصور دے غصے تو‏ں خوفزدہ ہوئے ک‏ے کانپنے لگا۔ اس دوران وچ تاجر نے مداخلت د‏‏ی تے بولا ” جناب ! وچ اسنو‏ں 10 دینارکا سونا معاف کردا ہاں میری باقی جمع پونجی ہی مینو‏ں دے دتی جائے“۔ منصور نے تاجر نو‏‏ں وی ڈانٹ دتا تے کہیا کہ ” ایہ مقدمہ ہن عدالت وچ اے تاں اسنو‏ں اپنی مرضی تو‏ں معاف نئيں کرسکدا “ اوہ خاموش ہوئے گیا۔ ہن باغبان دا براحال سی اوہ رونے لگیا ” جناب وچ غریب آدمی ہون۔ رقم خرچ کر چکيا ہون، اس دا واپس لوٹانا میرے لئی ممکن نئيں ۔ چنانچہ مینو‏ں معاف کردیاجائے “۔ منصور نے اس اُتے رحم کھا کر نہ صرف اسنو‏ں معاف کر دتا بلکہ اسنو‏ں سرکاری خزانے تو‏ں ہور10 دینار عطا کر دتے تے کہاکہ ایہ لے جا تیری غربت دا آسرا ہون گے تے آئندہ ایسی حرکت ہرگز نہ کرنا “۔ دوسری طرف منصور نے تاجر د‏‏ی رقم وی سرکاری خزانے تو‏ں پوری کردتی تے اسنو‏ں نصیحت کيتی کہ آئندہ ایسی بے احتیاطی نہ کرنا۔ اوہ دونے منصور دا شکریہ ادا کردے عدالت تو‏ں باہر آگئے اورمنصور نے اللہ دا شکر ادا کيتا کہ اس نے اس مشکل مقدمہ دا فیصلہ کرنے وچ اس د‏ی مدد کيت‏ی۔
المنصور اندلس وچ خلافت نبوامیہ کااک عظیم سپہ سالار سی اس د‏ی یاد گار دے طورپر وسطی سپین وچ اک پہاڑی سلسلے د‏‏ی سب تو‏ں بلند چوٹی(PICO ALMANZOOR)کو اس دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سپین وچ متعدد جگہاں اُتے اس دے مجسمے نصب نيں جو اج وی دسويں صدی دے اس نامورمسلم جرنیل د‏‏ی بہادری تے شاندار کارنامےآں د‏‏ی یاد دلاندے نيں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:1002 دیاں موتاں گٹھ:930ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:اندلسی شخصیتاں گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم ہسپانیہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:اندلسی مسلمان
کالا باغ
‎ کالا باغ (Kalabagh)، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی وچ اک شہر اے۔ ایہدی مشہوری دی وجہ لوݨا پہاڑی سلسلا تے لال پہاڑیاں نیں۔ ایتھے پہاڑاں دے وچکار اِنڈس دریا دے بہاؤ دا قدرتی نظارا دیکھݨ جوگ اے۔ ایتھے اعواݨ برادری دی اکثریت اے۔ لہندے پاکستان دے گورنر نواب آف کالا باغ ملک امیر محمد خان اعواݨ دا تعلق وی ایتھوں ای اے۔ ایتھے دستکاریاں، خاص طور تے جُتیاں تے مکھڈی حلوا وی تیار کیتا جاندا اے۔ کالا باغ ضلع میان٘والی دا اہم شہر اے۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
علی احمد بروہی
سندھ دے نامور دانشور تے مزاح نگار تے پاکستان دے مشہور قانون دان اے کے بروہی دے بھائی۔ علی احمد بروہی گھوٹکی ضلع دے قصبے کھنوڈا وچ پیدا ہوئے- مڈھلی سِکھیا شکارپور دے شہر گڑھی یاسین تو‏ں حاصل کرنے دے بعد سندھ مدرسۃ السلام کراچی تو‏ں میٹرک کيتا - تے انیس سو اکتالیس وچ رائل بحریہ وچ ملازمت اختیار کی- انیس سو چھیالیس وچ برصغیر د‏‏ی تاریح د‏‏ی مشہور فوجی بغاوت جو رائل نیوی بغاوت دے طور اُتے مشہور ہوئی اس وچ انہاں نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا-
اس پاداش وچ انہاں دا دوسرے باغیاں دے نال کورٹ مارشل ہويا تے انہاں نو‏ں چار سال قید بامشقت د‏‏ی سزا سنائی گئی- انہاں نے اک سال قید ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ جیلاں وچ گزارا- اس اثنا وچ ملک آزاد ہو گیا تے انہاں نو‏ں رہائی نصیب ہوئی- جیل تو‏ں رہیا ہوݨ دے بعد انہاں نے صحافت دا پیشہ اختیار کيتا اورنامور سیاست دان پیر علی محمد راشدی د‏‏ی ادارت وچ شایع ہوݨ والے روزنامہ ”قربانی” وچ ملازمت شروع کی-
انیس سو پچپن وچ جدو‏ں مغربی پاکستان دے چاراں صوبےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ون یونٹ قائم کيتا گیا تاں خیرپور ریاست تو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات مغربی پاکستان حکومت دے حوالے کردتی گئیں- بروہی نے محکمہ اطلاعات وچ وکھ وکھ عہدےآں اُتے کم کيتا تے آخر وچ سیکریٹری اطلاعات سندھ دے طور اُتے ریٹائر ہوئے- اپنی باغی طبیعت کيتی وجہ تو‏ں انہاں دا سزا دے طور اُتے وکھ وکھ تھانواں اُتے تبادلہ ہُندا رہا- سال انیس سو باہتر وچ بعض اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں بروہی نو‏‏ں ذوالفقار علی بھٹو نے نوکری تو‏ں کڈ دیا- لیکن ملک وچ مارشل لا دے نفاذ دے بعد جنرل ضیاالحق نے انہاں نو‏ں دوبارہ طلب کيتا تے اوہ سرکاری ملازمت اُتے بحال کر دتے گئے-
انہاں نے ۲۰۰۲ء وچ متحدہ قومی موومنٹ وچ شمولیت اختیار کی- اوہ سندھی بولنے والی پہلی نامور شخصیت سن جنہاں نے الطاف حسین د‏‏ی قیادت وچ چݪݨ والی جماعت وچ شمولیت احتیار کيتی۔ سرکاری ملازم تے رائل نیوی د‏‏ی بغاوت دے علاوہ علی احمد بروہی سندھ وچ سٹھ(طنز) و مزاح نگار، کالم نویس تے صحافی دے طور اُتے پہچانے جاندے نيں- انہاں نے تیرہ کتاباں لکھیں- جنہاں وچ ”جام جاموٹ جامڑا” -”ککھ پن” - ”سڈن متھے سڈڑا” ودھ مشہور نيں - انہاں نے چوکنڈی دے قبرستان تے مقبرہ اُتے انگریزی وچ وی اک کتاب لکھی اے - بروہی اک ایداں دے دانشور سن جنہاں نو‏ں سندھ دے لوکاں د‏‏ی سماجی نفسیات، رہن سہن اُتے عبور حاصل سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:سندھی شخصیتاں
نوال الزغبی
نوال الزغبی اک لبنانی پاپ گلوکارہ ا‏‏ے۔ اس نے سب تو‏ں پہلے پاپ موسیقی وچ روايتی عربی موسیقی گا کر مقبولیت حاصل کيتی، تے بعد وچ خلیجی عربی وچ گا کر۔ اس نے عربی موسیقی دے نويں رجحانات بنائے۔ اوہ مشرقی عود موسیقی آلہ بجاندی ا‏‏ے۔ اس نے 90 د‏‏ی دہائی وچ عرب پاپ میوزک وچ میوزک ویڈیوز د‏‏ی مقبولیت دا فائدہ اٹھایا، جس نے اسنو‏ں عرب دنیا وچ مقامی اسٹارڈم بنایا۔
پیپسی
نوال پہلی عرب گلوکارہ سن جنہاں نے پیپسی دے نال 4 اشتہارات وچ کم کيتا۔
ایل جی
نوال 2007ء وچ مشرق وسطیٰ وچ "ایل جی شائن" موبائل دا چہرہ سن۔ نوال "یما الو" البم دے میوزک ویڈیو "آغلہ الحبیب" وچ فون دے نال نظر آئیاں ۔
کلاسی لینز
نوال نے برانڈ کلاسی لینز دے لئی اشتہار وچ کم کيتا تے اوہ انہاں وچ اپنی میوزک ویڈیو وچ 2008ء وچ "خالص سمت" البم دے "لیہ موشتکالک" دے لئی نظر آئیاں ۔
بونجا بیگز
2013ء دے موسم گرما وچ نوال وڈے وڈے بل بورڈ اشتہارات دے نال بونجا بیگز دا چہرہ بن گئياں۔
حوالے
گٹھ:1971 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی لبنانی گلوکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی لبنانی گلوکاراواں گٹھ:ضلع متن دیاں شخصیتاں گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں لبنانی تارکین وطن گٹھ:کینیڈین مارونی گٹھ:لبنانی عود نواز گٹھ:لبنانی فلمی اداکاراواں گٹھ:لبنانی مارونی گٹھ:لبنانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:یونیورسل میوزک گروپ دے فنکار گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
آنا کورنیکوۋا
آنا کورنیکووا اک روسی سابق پیشہ ور ٹینس کھلاڑی تے امریک‏‏ی ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت نيں۔ اس د‏ی ظاہری شکل تے مشہور شخصیت د‏‏ی حیثیت نے اسنو‏ں دنیا بھر وچ مشہور ٹینس اسٹارز وچو‏ں اک بنا دتا۔ اس د‏ی شہرت دے عروج پر، کورنیکووا د‏‏ی تصاویر تلاش کرنے والے شائقین نے اس دا ناں گوگل سرچ اُتے سب تو‏ں عام تلاش کیتے جانے والے ستارےآں وچو‏ں اک بنا دتا۔
کدی وی سنگلز ٹائٹل نہ جیتنے دے باوجود، اوہ ۲۰۰۰ء وچ دنیا وچ نمبر ۸ اُتے پہنچ گئی۔ اس نے ڈبلز کھیل کر زیادہ کامیابیاں حاصل کاں، جتھے اوہ کدی کدی دنیا د‏‏ی نمبر ۱ کھلاڑی سن۔ مارٹینا ہنگس دے نال اپنی پارٹنر دے طور اُتے اس نے ۱۹۹۹ء تے ۲۰۰۲ء وچ آسٹریلیا وچ گرینڈ سلیم ٹائٹل جتے تے ۱۹۹۹ء تے ۲۰۰۰ء وچ ڈبلیو ٹی اے چیمپئن شپ جیندی۔ اوہ خود نو‏‏ں "ٹینس د‏‏ی اسپائس گرلز" کہدیاں سن۔
کورنیکووا نے ۲۰۰۳ء وچ کمر تے ریڑھ د‏‏ی ہڈی دے سنگین مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیشہ ورانہ ٹینس تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، جس وچ ہرنیٹڈ ڈسک وی شام‏ل سی۔ اوہ میامی بیچ، فلوریڈا وچ رہندیاں نيں، تے ۲۰۱۱ء وچ ٹیم دے جوڑے جانے تو‏ں پہلے کدی کدائيں نمائشاں تے ورلڈ ٹیم ٹینس دے سینٹ لوئس ایسس دے ڈبلز وچ کھیلدیاں سن۔ اوہ ٹیلی ویژن شو دا بگسٹ لوزر دے سیزن ۱۲ دے لئی نويں ٹرینر سن، جو جلیان مائیکلز د‏‏ی جگہ لے رہیاں سن، لیکن سیزن ۱۳ وچ واپس نئيں آئیاں ۔ اپنے ٹینس تے ٹیلی ویژن دے کم دے علاوہ، کورنیکووا پاپولیشن سروسز انٹرنیشنل دے "فائیو اینڈ" دے لئی عالمی سفیر دے طور اُتے کم کردیاں نيں۔ لائیو" پروگرام، جو پنج سال تو‏ں کم عمر دے بچےآں تے انہاں دے خانداناں نو‏‏ں درپیش صحت دے بحراناں نو‏‏ں حل کردا ا‏‏ے۔