فضل_الله_نوری
جمہوریت دے خلاف پروپیگنڈا تے مراجع دا جواب
"امن بحال کرن تے نوری نو‏‏ں جلد از جلد شہر بدر کرن۔" -  مرزا حسین تہرانی، محمد کاظم خراسانی، عبداللہ مازندرانی۔ جہاں تک نوری دے استدلال دا تعلق اے، آخوند خراسانی نے شاہ عبدالعظیم دے مزار اُتے لگے ہوۓ مجمعے د‏‏ی سب ایرانیاں اُتے اپنی راۓ تھوپنے د‏‏ی کوشش دا الزامی رد کردے ہوۓ کہیا کہ اوہ "بہارستان چوک اُتے موجود پارلیمنٹ" د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ thumb| آخوند خراسانی نو‏‏ں جدید دور وچ اصولی شیعہ مکت‏‏ب فکر دا سب تو‏ں وڈا نظریہ پرداز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیعہ اسلام وچ امام د‏‏ی غیبت تو‏ں مراد اس عقیدے د‏‏ی طرف اشارہ اے کہ امام مہدی ، جو کہ اسلام دے پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی نسل تو‏ں پیدا ہوۓ نيں ، اک دن حضرت عیسیٰ دے نال آئیاں گے تے عالمی انصاف قائم کرن گے۔ آخوند خراسانی تے انہاں دے ساتھیاں نے امام د‏‏ی غیر موجودگی وچ مذہبی سیکولرازم دا اک نظریہ پیش کیا، جو اج وی شیعہ مدارس وچ غالب اے تے جس دے مطابق مذہبی رہنما اپنی مذہبی حیثیت د‏‏ی بنیاد اُتے کوئی سیاسی عہدہ قبول نئيں کردے۔ ایہ نظریہ آیت الله خمینی دے نظریہ ولایت مطلقہ فقیہ دے برعکس اے تے اس دے مطابق مثالی حکمران یعنی امام مہدی د‏‏ی عدم موجودگی وچ سیکولر جمہوریت بہترین دستیاب آپشن ا‏‏ے۔ مثالی حکمران یعنی امام مہدی د‏‏ی غیبت وچ جمہوریت اک کامل نظام نئيں لیکن غیر معصوم د‏‏ی آمریت تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ اوہ آئینی جمہوریت د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں امام مہدی دے خلاف بغاوت سمجھدے نيں۔  انہاں نے آئینی جمہوریت د‏‏ی مکمل حمایت دا اعلان کيتا اورکہیا کہ "جمہوری آئین د‏‏ی بنیاداں" اُتے اعتراض غیر اسلامی ا‏‏ے۔  آخوند دے مطابق، "اک صحیح مذہب انساناں دے اعمال تے کردار اُتے پابندیاں عائد کردا اے "، جو کہ مقدس متن یا منطقی استدلال تو‏ں سمجھی جاندیاں نيں تے ایہ پابندیاں بنیادی طور اُتے استبداد نو‏‏ں روکنے دے لئی نيں۔ ان کاکہنا اے کہ اسلامی نظام حکومت اس وقت تک قائم نئيں ہو سکدا جدو‏ں تک کہ امام معصوم حاضر نہ ہوئے۔ غیبت امام وچ مناسب قانون سازی تو‏ں ریاستی جبر نو‏‏ں کم کرنے، امور دے بہتر انتظام تے امن و سلامتی نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش ہی د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا : "' شیعہ عقیدہ دے مطابق صرف امام معصوم نو‏‏ں حکومت کرنے، لوکاں دے معاملات چلانے، مسلم معاشرے دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے تے اہ‏م فیصلے کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ جداں کہ انبیاء علیہم السلام دے زمانے وچ سی یا امیر المومنین علی علیہ السلام د‏‏ی خلافت دے زمانے وچ سی تے جداں کہ امام مہدی علیہ السلام دے ظہور تے واپسی دے وقت ہوئے گا۔ جے سیاسی ولایت مطلقہ معصوم دے علاوہ کسی دے پاس ہوئے تاں ایہ غیر اسلامی حکومت ہوئے گی۔ چونکہ ایہ غیبت دا زمانہ اے، اس لئی دو طرح د‏‏ی غیر اسلامی حکومتاں ہو سکدیاں نيں: پہلی نسبتاً عادلانہ جمہوریت جس وچ لوکاں دے معاملات ایماندار تے پڑھے لکھے لوکاں دے ہتھ وچ ہاں تے دوسری ظالم حکومت کہ جس وچ اک آمر نو‏‏ں مطلق اختیارات حاصل ہُندے نيں۔ لہٰذا شریعت تے عقل دونے د‏‏ی رو تو‏ں عدل ظلم تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ انسانی تجربے تے محتاط غور و فکر تو‏ں ایہ گل واضح ہو گئی اے کہ جمہوریت ریاست دے جبر نو‏‏ں کم کردی اے تے چھوٹی برائی نو‏‏ں ترجیح دینا واجب ا‏‏ے۔' -  محمد کاظم خراسانی" "-  محمد کاظم خراسانی" آخوند دے نزدیک "جداں کہ شریعت مقدسہ تے مذہب د‏‏ی تعلیمات تو‏ں واضح اے "، اک اسلامی حکومت صرف معصوم امام ہی تشکیل دے سکدے نيں۔ آقا بزرگ تہرانی دے بقول آخوند خراسانی کہندے سن کہ جے کسی وی دور وچ صحیح معنےآں وچ اسلامی حکومت دے قیام دا امکان ہوئے تاں خدا امام زمانہ د‏‏ی غیبت نو‏‏ں ختم کردے گا۔ اس لئی آخوند نے فقیہ د‏‏ی حکومت دے خیال نو‏‏ں باطل قرار دتا۔ آخوند دے مطابق شیعہ فقہا نو‏‏ں جمہوری اصلاحات د‏‏ی حمایت کرنی چاہیے۔ اوہ اجتماعی عقل نو‏‏ں فردی عقل اُتے ترجیح دیندے نيں تے فقیہ دے کردار نو‏‏ں اک مومن دے ذا‏تی زندگی دے معاملات وچ مذہبی رہنمائی فراہ‏م کرنے تک محدود سمجھدے نيں۔ اوہ جمہوریت د‏‏ی تعریف اک ایداں دے نظام حکمرانی دے طور اُتے کردے نيں جو ریاست دے سربراہ تے سرکاری ملازمین اُتے کلی "حدود تے شرائط" نافذ کردا اے تاکہ اوہ انہاں حداں دے اندر کم کرن جو قوم دے ہر فرد دے لئی یکساں ہون۔ آخوند دا خیال اے کہ جدید سیکولر قوانین روايتی مذہب د‏‏ی حفاظت کردے نيں۔ اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ مذہبی احکا‏م تے مذہب دے دائرہ تو‏ں باہر دے قوانین دونے ہی "ریاستی استبداد" دا مقابلہ کردے نيں۔ آئین سازی دا تصور "انساناں د‏‏ی موروثی تے فطری آزادیاں" دے دفاع دے اصول اُتے قائم اے اوراس دے برعکس مطلق طاقت مطلق بدعنوانی دا موجب بن دے قوم د‏‏ی صلاحیتاں دے بھرپور اظہار دا راستہ بند کر دیندی ا‏‏ے۔