cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ولیم پورٹرفیلڈ
' ولیم تھامس اسٹورٹ پورٹر فیلڈ (پیدائش 6 ستمبر: 1984ء) شمالی آئرش کرکٹر تے آئرلینڈ کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان نيں جس نے گلوسٹر شائر تے واروکشائر دے لئی وی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔ کھبے ہتھ دے بلے باز اوہ 2006ء تو‏ں آئرلینڈ دے لئی کھیل رہے نيں، تے انڈر 13 تو‏ں ہر سطح اُتے آئرلینڈ د‏‏ی کپتانی د‏‏ی اے تے اسنو‏ں ہن تک دے عظیم ترین آئرش کرکٹر وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مارچ 2017ء وچ افغانستان د‏‏ی T20I سیریز دے دوران، اس نے 1,000 رنز مکمل کیتے T20I وچ ایہ کارنامہ انجام دینے والے اوہ آئرلینڈ دے پہلے کھلاڑی بن گئے مئی 2018ء وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے خلاف اپنے پہلے ٹیسٹ میچ دے لئی آئرلینڈ دے اسکواڈ دے کپتان دے طور اُتے نامزد کيتا گیا دسمبر 2018ء وچ ، اوہ انہاں 19 کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں کرکٹ آئرلینڈ نے 2019ء دے سیزن دے لئی سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ جولائ‏ی 2019ء وچ ، پورٹر فیلڈ نے ون ڈے کرکٹ وچ اپنا 4,000 رن بنایا تے آئرلینڈ د‏‏ی اک روزہ بین الاقوامی ٹیم دے کپتان دے طور اُتے اپنی 50 واں جِت درج کيتی۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف دوسرے ون ڈے وچ ، پورٹر فیلڈ نے آئرلینڈ دے لئی اپنا 300 واں بین الاقوامی میچ کھیلا۔
بین الاقوامی کیریئر
پورٹر فیلڈ نے اپنے فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز 17 مئی 2006ء نو‏‏ں آئرلینڈ دے لئی نمیبیا دے خلاف 2006-07ء ICC انٹرکانٹینینٹل کپ وچ کیہ۔ 31 جنوری 2007ء ناں، اس نے اپنی پہلی ون ڈے سنچری ناقابل شکست 112 رنز بنا ک‏ے اپنی ٹیم نو‏‏ں برمودا دے خلاف فتح تک پہنچایا۔ اس نے اپنے اگلے کھیل وچ کینیا دے خلاف 104 ناٹ آؤٹ دے نال اس د‏ی پیروی کيتی۔ 2007ء دے ورلڈ کپ وچ اوہ سپر ایٹ کھیل دے دوران بنگلہ دیش دے خلاف 85 رنز بنا ک‏ے مین آف دتی میچ رہ‏ے، جسنو‏ں آئرلینڈ نے جِتیا سی۔
پہلی فرسٹ کلاس سنچری
پورٹر فیلڈ نے اگست 2007ء دے آخر وچ اپنی پہلی فرسٹ کلاس سنچری بنائی۔ 2007-08ء دے آئی سی سی انٹرکانٹینینٹل کپ دے حصے دے طور اُتے برمودا دے خلاف اک میچ وچ پورٹر فیلڈ نے 326 گینداں اُتے 166 رنز بنائے۔ 2011ء کرکٹ ورلڈ کپ وچ پورٹر فیلڈ نے نیدرلینڈز دے خلاف ففٹی تک پہنچی۔ انہاں نے 98 گینداں اُتے 68 رنز بنائے تے اپنی ٹیم نو‏‏ں ہالینڈ دے خلاف فتح دلانے وچ مدد کيت‏ی۔
کپتانی
پورٹر فیلڈ نو‏‏ں 2008ء دے سیزن دے آغاز وچ ٹرینٹ جانسٹن دے بعد آئرلینڈ دا کپتان مقرر کيتا گیا سی۔ پورٹر فیلڈ نے کہیا کہ "ميں نے ٹرینٹ تو‏ں بہت کچھ سکھیا اے - اوہ نوجوان کھلاڑیاں نو‏‏ں لے ک‏ے آیا، انہاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا سی تے اس نے اک مثال قائم کيتی کہ اوہ اپنے کھیل دے بارے وچ کِداں گیا تے اس نے میدان دے اندر تے باہر کس طرح تیاری کيتی۔ وچ شاید جوان ہاں لیکن وچ " میرے پاس کپتانی دا کافی تجربہ اے تے وچ اسنو‏ں پسند کردا ہون، مکسر وچ بالکل باہر ہونا۔ وچ ٹرینٹ د‏‏ی قیادت وچ نائب کپتان سی تے جدو‏ں اوہ میدان تو‏ں باہر سی تاں ميں نے اس دا مزہ چکھا"۔
2009 دے بہترین کھلاڑی دا اعزاز
پورٹرفیلڈ آئرلینڈ دے 7 کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں 2009ء دے ایسوسی ایٹ تے ایفیلی ایٹ پلیئر آف دتی ایئر دے لئی نامزد کيتا گیا سی اس نے آخرکار ایوارڈ جِتیا۔ اس ایوارڈ دے بارے وچ گل کردے ہوئے، پورٹ فیلڈ نے کہیا کہ "یہ ساڈے لئی اک شاندار سال رہیا ا‏‏ے۔ ایہ ایوارڈ اسنو‏ں ذا‏تی طور اُتے ختم کردا اے لیکن ٹیم دے لئی ایہ بہت چنگا اے کہ اوہ اس سال دے شروع وچ ICC کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر جِت کر ورلڈ کپ وچ جا رہی ا‏‏ے۔ ایہ ایوارڈ آئرش کرکٹ دے لئی بہت چنگا اے تے ایہ ظاہر کردا اے کہ اساں میدان وچ کتنا کم کيتا ا‏‏ے۔ جے اسيں اگے بڑھدے رہے تے اس شعبے وچ بہتری لاندے رہے تاں ہور ایوارڈز وی ملیاں گے۔ جنوری 2012ء وچ دبئی وچ انگلینڈ دا مقابلہ کرنے دے لئی ایسوسی ایٹ تے ملحقہ ٹیماں دے بہترین کھلاڑیاں اُتے مشتمل اک ٹیم نو‏‏ں اکٹھا کيتا گیا۔ تن روزہ میچ اس ماہ دے آخر وچ پاکستان دے خلاف سیریز دے لئی انگلینڈ د‏‏ی تیاری دا حصہ سی۔ پورٹر فیلڈ نے اسکواڈ د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اوہ آئرلینڈ دے چار کھلاڑیاں وچ شام‏ل سن ۔
2011 ورلڈ کپ
پورٹر فیلڈ نو‏‏ں 2011ء دے ورلڈ کپ دے لئی آئرلینڈ دے 15 رکنی اسکواڈ وچ منتخب کيتا گیا سی۔ اس نے انہاں نو‏ں انگلینڈ دے خلاف اک مشہور فتح تے بنگلہ دیش، ویسٹ انڈیز تے بھارت نو‏‏ں شکست دینے دے نال نال میزبان بھارت دے خلاف میچ دے دوران ٹورنامنٹ دا سوواں چھکا لگانے د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس د‏ی کپتانی وچ آئرلینڈ نے ہالینڈ نو‏‏ں فتح دلائی۔
ٹیسٹ کرکٹ تے اس تو‏ں اگے
مئی 2018ء وچ ، پورٹر فیلڈ نو‏‏ں آئرلینڈ دے پہلے ٹیسٹ میچ دے لئی چودہ رکنی اسکواڈ دا کپتان نامزد کيتا گیا، جو ايس‏ے مہینے دے آخر وچ پاکستان دے خلاف کھیلا گیا سی۔ اس نے 11 مئی 2018ء نو‏‏ں پاکستان دے خلاف، آئرلینڈ دے لئی اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ جنوری 2019ء وچ ، انہاں نو‏ں ہندوستان وچ افغانستان دے خلاف واحد ٹیسٹ دے لئی آئرلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جولائ‏ی 2019ء وچ ، پورٹر فیلڈ نے آئرلینڈ دے کپتان دے طور اُتے اپنا 250 واں میچ کھیلا، زمبابوے دے خلاف پہلے ون ڈے میچ وچ ، ماگھراماسن دے بریڈی کرکٹ کلب گراؤنڈ وچ ۔ سیریز دے تیسرے ون ڈے وچ ، پورٹر فیلڈ نے ODI کرکٹ وچ اپنا 4,000 واں رن بنایا۔ آئرلینڈ نے سیریز 3-0 تو‏ں جِت لی، اک فل ممبر سائیڈ دے خلاف ون ڈے وچ انہاں دا پہلا کلین سویپ۔ تیسرے میچ وچ فتح دے نال ہی پورٹر فیلڈ نے ون ڈے وچ آئرلینڈ دے کپتان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی 50 واں جِت درج کيتی۔10 جولائ‏ی 2020ء ناں، پورٹر فیلڈ نو‏‏ں انگلینڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف ون ڈے سیریز دے لئی بند دروازےآں دے پِچھے تربیت شروع کرنے دے لئی آئرلینڈ دے 21 رکنی اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
ڈومیسٹک کیریئر
2004ء تے 2006ء دے درمیان، پورٹر فیلڈ نے ڈرہم، ایم سی سی ینگ کرکٹرز، نارتھمپٹن ​​شائر، ڈربی شائر تے کینٹ دے لئی سیکنڈ الیون کرکٹ کھیلی۔بپورٹر فیلڈ نے 2007ء ورلڈ کپ دے دوران گلوسٹر شائر تو‏ں دلچسپی لی تے بین الاقوامی وعدےآں دے درمیان کاؤنٹی دے نال ٹرائل کيتا گیا۔ 2007ء دے سیزن وچ ، پورٹر فیلڈ اک کیلنڈر سال وچ 1,000 رنز بنانے والے پہلے آئرش کھلاڑی بن گئے، تے سیزن دے اختتام اُتے گلوسٹر شائر نے انہاں نو‏ں دو سال دے معاہدے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس نے 110 گینداں اُتے 69 رنز د‏‏ی اننگز کھیل کر آئرلینڈ نو‏‏ں وارکشائر دے خلاف دو سالاں وچ کاؤنٹی سائیڈ دے خلاف پہلی فتح دلائی۔ پورٹر فیلڈ آئرلینڈ دے آخری دو فرینڈز پروویڈنٹ ٹرافی میچاں وچ غیر حاضر سن کیونجے انہاں نو‏ں گلوسٹر شائر اسکواڈ وچ بلايا گیا سی، کائل میک کیلن نے کپتانی د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی سی۔ گلوسٹر شائر دے بلے باز کریگ سپیئر مین دے انجری دے بعد پورٹر فیلڈ نو‏‏ں انجری دا سامنا کرنا پيا سی۔
حوالے
گٹھ:1984 دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:آئرش کرکٹ کپتان گٹھ:آئرش کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آئرلینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آئرلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شمالی آئرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2015 دے کھلاڑی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:وارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:گلوسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی
جے پور انٹرنیشنل ہوائی اڈہ
جے پور انٹرنیشنل ایئرپورٹ (انگریزی: Jaipur International Airport; ومانکھیتر کوڈ: JAI) جے پور دا سیوا کرن والا پرائمری ہوائی اڈا اے، جو راجستھان دا راجگڑھ جے پور وچ ستھتّ اے۔ ایئرپورٹ کونسل انٹرنیشنل دے مطابق جے پور قومانتری ہوائی اڈے نوں سال 2015 اتے 2016 لئی سالانہ 2 توں 5 ملیان یاتریاں دی گٹھ وچ عالمی دا سروؤتم ہوائی اڈا ایلانیا گیا اے۔ جے پور ایئرپورٹ روزانہ مقرر اڈاناں دے کماں وچ بھارت دا 11 واں مصروف ہوائی اڈا اے۔-- جے پور ایئرپورٹ روزانہ مقرر اڈاناں دے کماں وچ بھارت دا 11 واں سبھ توں مصروف ہوائی اڈا اے۔- ایہہ جے پور توں 13 کلومیٹر (8.1 میل) دے دکھنی اپنگر، سنگنیر وچ واقع اے۔-- ہوائی اڈے نوں 29 دسمبر 2005 نوں قومانتری ہوائی اڈے دا درجہ دتا گیا سی۔ سول ایپرن وچ 14 جہاز شامل ہو سکدے ہن اتے نویں ٹرمینل عمارت اک ویلے وچ 1000 یاتریاں نوں سنبھال سکدی اے۔-- thumb| جے پور قومانتری ہوائی اڈا thumb| جے پور انٹرنیشنل ایئرپورٹ ٹرمینل 2 اپرون توں۔
رنویء
جے پور قومانتری ہوائی اڈے دے دو رنوے ہندے ہن؛ پہلا رنوے (15/33) 5,223 فٹ (1,592 می) لمبا اتے دوجا رنوے (9/27) 11,500 فٹ (3,500 می) لمبا اے۔ بوئنگ 7 ورگے وڈے جہازاں نوں سنبھالن اتے جے پور ہوائی اڈے توں اترن لئی رنوے 9/27 15 ستمبر، 2016 توں چالو ہویا بوئنگ 777 نوں سنبھالن لئی 9,174 فٹ (2,796 میٹر) توں 11,500 فٹ (3,500 میٹر) تک رنوے دے پھلار دے پورا ہون توں بعد۔-- رنوے 9/27 سیئیٹی-IIIB انسٹرومینٹ لینڈنگ سسٹم (آئیئیلئیس) مطابق اے۔ ایہہ دھند دے دوران 50 میٹر (160 فٹ) تک دی رنوے وزیبلٹی رینج (آرویار) اُتے جہازاں دے اترن دی سہولت دندا اے۔ پہلاں ایہہ 550 میٹر (1,800 فٹ) سی، جس نال ہوائی اڈیاں نوں سرکھیا ودھاؤن اتے ہور ہوائی اڈیاں ول جان والے طریقیاں توں بچن دے نتیجے وجوں لابھکاری ہون دے نتیجے وجوں ماحول دی کشلتا اتے بہتر کارکردگی آؤندی سی۔- بی 8 دسمبر، 2016 توں چالو ہو گیا۔ جے پور ہوائی اڈے لئی ہوائی ٹریفک دی بھیڑ نال نجٹھن لئی رنوے 9/27 دے برو برابر اک ٹیکسیویء دی سکیم بنائی گئی اے۔ کم مئی 2018 دے اخیر وچ پورا ہو جاویگا، پورا ہون توں بعد ایئرپورٹ اک گھنٹے وچ 16 اڈان بھرن دے یوگ ہو جاویگا۔- ہوائی اڈے دی صرف اک رنوے اے جو کہ ایئر لائیناں دے ٹیکاپھ اتے لینڈنگ کارجاں دی دیکھبھال کردی اے۔ پہلا رنوے بہت زیادہ ویلے لئی اترن اتے جہاز دے اتارن لئی نہیں ورتیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت گٹھ:ہوائی اڈے
چینی تاجک
چینی تاجک (چینی: Tǎjíkè Zú) چین وچ مقیم نسلی ایرانیاں دا اک گروہ ا‏‏ے۔ بھانويں انہاں نو‏ں چین وچ تاجک کہیا جاندا اے ، لیکن در حقیقت اوہ تاجکستان تے افغانستان دے پامیرسے وابستہ نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر سریکالی بولی بولدے نيں تے کچھ وخی بولی بولدے نيں ، ایہ دونے مشرقی ایرانی زباناں دی شاخ وچ پامیر بولی دے گروپ نال تعلق رکھدے نيں۔ ایہ 56 نسلاں وچو‏ں اک اے جو چینی حکومت نے تسلیم د‏‏ی اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 50،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔
تریخ
قدیم چینی نصوص وچ انہاں لوکاں دا تذکرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ تانگ خاندان وچ ، چین دے تاجک باشندےآں نو‏‏ں "چین داوا گوتر" کہیا جاندا اے ۔ کچھ نے اسنو‏ں ہان د‏‏ی سرزمین تو‏ں متعارف کرایا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ اک پرانی کہانی اے کہ انہاں د‏‏ی چین آمد قدیم ایران دے شہنشاہ د‏‏ی چینی رانیاں نال شادی تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ توتراق قلعہ دے نال نال چین دے مشرق وچ وی قرون وسطی دے کم تے نصوص ملے نيں ، جنھاں قرون وسطی یا ختنی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نصوص د‏‏ی بولی ، جو زیادہ تر سنسکرت یا چینی رسم الخط وچ لکھی گئیاں نيں ، نو‏‏ں اک مردہ بولی سمجھیا جاندا ہے جسنو‏ں مشرقی فارسی زبانہاں وچو‏ں اک دے طور اُتے متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ اج کچھ ماہر لسانیات پامری دے لوکاں نو‏‏ں مشرق اسکیتھیائی بولی ، یا ختنہ دا باقی ماندہ سمجھدے نيں۔ جے ایسا اے تاں ، اوہ سیتھیائی قبیلے نيں جو مسیح تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے شمالی ایران تو‏ں شمالی ہندوستان تے مشرقی چین وچ ہجرت کر گئے سن ۔
بشری تحقیق
چینی تاجک زیادہ تر سنکیانگ تے تاشقورغان دے علاقےآں وچ رہندے نيں ، تے تحقیق تو‏ں ثابت ہويا اے کہ اوہ ایرانی ایرانی نسل دے نيں تے تاجک دے مقابلے وچ وخی تے شغنی تو‏ں زیادہ قریب تو‏ں وابستہ نيں۔ چینی تاجک باشندےآں دے چہرے تے ظاہری خصوصیات ایرانی لوکاں د‏‏ی طرح زیادہ ملدے جلدے نيں ، لیکن صدیاں دے دوران انہاں دا ترک تے چینی ہندوستانیاں تو‏ں گہرا تعلق رہیا اے ، جنہاں وچو‏ں کچھ چینی نما چہرے دکھاندے نيں۔ اورویل آسٹن تے کچھ دوسرے محققاں نے انہاں نو‏ں اک سریکالی سمجھیا ا‏‏ے۔ دوسرے لوک انہاں نو‏ں پہاڑی تاجک کہندے نيں ، تے ہور اسکالر ، جداں رابرٹ شا ، چینی تاجک باشندےآں نو‏‏ں بطور سریکالی تے وخیاں د‏‏ی اک مخلوط نسل کہندے نيں۔ البتہ ، سریکالی تے وخی دونے سیتھی تے پامیر قبیلے تو‏ں نيں۔
بولی تے مذہب
تاجک چینی باشندے گفتگو وچ متعدد زباناں استعمال کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی دو اہ‏م استعمال شدہ تے مادری زباناں سیریل بولی تے واخی بولی نيں ، ایہ دونے زباناں ایرانی زباناں دے گروپ تے جنوب مشرقی شاخ تو‏ں نيں۔ ایہ دونے پامیری زباناں شاید سیتھی یا مڈل سیتھی بولی دا تسلسل نيں۔ انہاں زباناں دے علاوہ ، چین دے تاجک عوام گفتگو تے تجارت وچ ایغور تے چینی زباناں استعمال کردے نيں۔ چین وچ باضابطہ طور اُتے کوئی بولی نئيں لکھی جاندی اے ، تے سائرلک بعض اوقات تاجکستان ، تے فارسی عربی دے علاوہ اردو تے لاطینی بولی وچ وی استعمال ہُندا اے ، بعض اوقات چین تے پاکستان وچ وی لکھیا جاندا اے ۔ چین وچ تاجک آبادی اسماعیلی شیعہ مسلماناں اُتے مشتمل اے ، خاص کر وخی تے سریکالی دے درمیان۔
عفرا ندی
عفرا ندی جنوبی لندن، انگلستان وچ اک سابقہ ندی سی جو کدی دریائے ٹیمز دا اک معاون ندی سی۔
عصمت دری دی شماریات
عصمت دری تے ہور جنسی حملےآں دے اعداد و شمار صنعتی ملکاں وچ عام طور اُتے دستیاب نيں، تے پوری دنیا وچ بہتر دستاویزی شکل اختیار کر چک‏‏ے نيں۔ عصمت دری د‏‏ی متضاد تعریفاں، رپورٹنگ، ریکارڈنگ، استغاثہ تے عصمت دری د‏‏ی سزا د‏‏ی مختلف شرحاں متنازع شماریا‏‏تی تفاوت پیدا کردیاں نيں، تے ایداں دے الزامات دا باعث بندیاں نيں کہ عصمت دری دے بوہت سارے اعداد و شمار ناقابل اعتبار یا گمراہ کن نيں۔
کچھ عملداریاں وچ ، مرد و سوانیاں د‏‏ی عصمت دری اعداد و شمار وچ شمار ہونے والی عصمت دری د‏‏ی واحد شکل ا‏‏ے۔ ملکاں کسی شریک حیات اُتے جبری جنسی تعلقات نو‏‏ں عصمت دری تو‏ں تعبیر نئيں ک‏ر سکدے۔ عصمت دری اک کم رپورٹ شدہ جرم ا‏‏ے۔ ریپ د‏‏ی اطلاع نہ دینے د‏‏ی وجوہات دا پھیلاؤ تمام ملکاں وچ مختلف ا‏‏ے۔ انہاں وچ انتقامی کارروائی دا خوف، اس بارے وچ غیر یقینی صورتحال شام‏ل ہو سکدی اے کہ آیا جرم کيتا گیا سی یا جے مجرم نقصان پہنچانے دا ارادہ رکھدا اے، دوسرےآں نو‏‏ں عصمت دری دے بارے وچ نہ جاننا، مجرم نو‏‏ں مشکل وچ نہ ڈالنا، مقدمہ چلانے دا خوف (مثلاً شادی تو‏ں پہلے جنسی تعلقات دے خلاف قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں)، تے مقامی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں وچ شک۔
حکومت‏ی ذرائع تو‏ں مرتب کيتی گئی اقوام متحدہ د‏‏ی شماریا‏‏تی رپورٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں سالانہ 250,000 تو‏ں زیادہ عصمت دری یا ایسا کرنے د‏‏ی کوشش دے واقعات درج کیتے جاندے نيں۔ رپورٹ کردہ اعداد و شمار وچ 65 ملکاں دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے اک سروے وچ ، 100 سوانیاں دے لئی جو اپنی زندگی وچ جنسی تشدد دا شکار ہوئیاں، 14% دے خلاف عصمت دری د‏‏ی کوشش کيتی گئی تے 2.3% د‏‏ی عصمت دری کيتی گئی۔
تحقیق
thumb|280x280px| رپورٹ عصمت دری د‏‏ی شرح فی 100,000 آبادی 2010-2012ء اج تک د‏‏ی زیادہ تر عصمت دری د‏‏ی تحقیق تے رپورٹنگ صرف عصمت دری د‏‏ی مرد و سوانیاں د‏‏ی شکلاں تک ہی محدود رہی ا‏‏ے۔ نر نر تے مادہ نر اُتے ریسرچ ہونے لگی ا‏‏ے۔ پر، سوانیاں دے سوانیاں ہی د‏‏ی عصمت دری اُتے تقریباً کوئی تحقیق نئيں کيت‏‏ی گئی اے، حالاں کہ چند عملداریاں وچ سوانیاں اُتے عصمت دری دا الزام لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ چند کتاباں، جداں وائلنٹ بیٹریل: پارٹنر ایبوز انہاں لیسبئین ریلیشن شپ از ڈاکٹر کلاری ایم۔ رینزتی، نو مور سیکرٹس: وائلینس انہاں لیسبئین ریلیشن شپ از جینسی رسٹوک، تے عورت دا عورت اُتے جنسی تشدد: کیہ اوہ اسنو‏ں عصمت دری کہندے نيں؟ لوری بی گرشک وچ دوسری سوانیاں دے ذریعہ سوانیاں د‏‏ی عصمت دری دے موضوع دا وی احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
بلحاظ ملک
یہ جدول ملک دے لحاظ تو‏ں ریکارڈ شدہ عصمت دری دے کیسز د‏‏ی تعداد تے فی کس د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ اس وچ عصمت دری دے ایداں دے معاملات شام‏ل نئيں نيں، تے یقیناً اس وچ شام‏ل نئيں ہوسکدے نيں جو غیر رپورٹ شدہ یا غیر ریکارڈ شدہ نيں۔ ایہ اس گل د‏‏ی وضاحت نئيں کردا اے کہ آیا ریکارڈ شدہ ذرائع د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے، مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی گئی اے، یا مجرم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ ہر اندراج اس ملک د‏‏ی عصمت دری د‏‏ی تعریف اُتے مبنی اے، جو پوری دنیا وچ وسیع پیمانے اُتے مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ ہر سال انہاں ملکاں دے ریپ دے تخمینی اعدادوشمار شام‏ل نئيں نيں، جداں کہ جنوبی افریقا وچ سالانہ 500,000 ریپ ہُندے نيں، چین وچ اک سال وچ 31,833 ریپ ہُندے نيں، مصر وچ اک سال وچ 200,000 تو‏ں زیادہ ریپ ہُندے نيں، ] یونائیٹڈ کنگڈم وچ سالانہ 85,000 ریپ ہُندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عصمت دری
افغانستان وچ خانہ جنگی (1989–1992)
افغانستان وچ خانہ جنگی ، 25 فروری 1989ء تا 27 اپریل 1992ء تک افغانستان تو‏ں سویت یونین د‏‏ی افواج دے انخلاء تو‏ں لے ک‏ے پشاو‏ر معاہدے تک جاری رہی ۔ پشاو‏ر معاہدے دے مطابق 28 اپریل 1992ء نو‏‏ں نويں عارضی حکومت بننا طے پائی سی۔
پس منظر'''
thumb|1989ء وچ سویت یونین دے انخلاکے بعد افغانستان اکتوبر 1978ء وچ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان نے ثور انقلاب برپا کرنے دے بعد سوشلسٹ اصلاحات متعارف کروانا شروع کر دیؤ جس دے نتیجے وچ ملک وچ شہری تے شادی دے قوانین نو‏‏ں جدید بنانے کاعمل شروع کر دتا گیا۔ انہاں منصوبےآں دے مخالفین جو اپنے آپ نو‏‏ں مجاہدین کہلواندے سن ،نے بغاوت دا آغاز کر دتا۔ سوویت اتحاد 1919ء تو‏ں ہی افغانستان د‏‏ی معاشی تے عسکری حمایت جاری رکھے سی اس نے 1979ء دے ابتدا وچ نور محمد ترہ کئی د‏‏ی درخواست اُتے اپنے سینکڑاں فوجی تے شہری مشیراں نو‏‏ں افغانستان وچ بھیجیا۔دسمبر 1979 ء وچ سویت یونین نے باقاعدہ طور اُتے ملک وچ فوج کشی شروع کر دتی تے موجودہ صدر حفیظ اللہ امین نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے سوویت وفادار ببرک کارمل نو‏‏ں اقتدار سونپ دتا۔
اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تے تنظیم تعاون اسلامی دے سویت یونین تو‏ں افواج د‏‏ی ملک تو‏ں واپسی دے مطالبے دے باوجود روس 1989ءتک افغانستان وچ رہیا۔اس دوران وڈے شہراں تے اہ‏م تنصیبات اُتے حملے کیتے گئے تے مجاہدین باغیو ں دے خاتمے دے لئی کئی پنڈ تے آبپاشی دا نظام تک تباہ کيت‏‏ا گیا۔ انہاں نو سالاں وچ 20 لکھ تو‏ں ودھ افغان افراد ہلاک تے لکھاں بے گھر ہوئے جنہاں وچ وڈی تعداد نے ہمسایہ ملکاں وچ پناہ لی۔1985ء وچ سویت یونین دے رہنما میخیل گورباچوف نے اقتدار سنبھالیا انہاں نے چین دے دباؤ وچ اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ 1987ء تک سویت یونین د‏‏ی افواج دا ملک تو‏ں انخلا ء یقینی بنائاں گے اُتے حقیقت وچ مئی 1988 ء تے فروری 1989 دے درمیان واپسی دا آغاز ہويا۔1989 ء وچ سویت یونین دے افغانستان تو‏ں نکلنے دے بعد وی تقسیم شدہ مجاہدین نے پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی حکومت دے صدر نجیب اللہ دے خلاف اپنی جنگ جاری رکھی۔ مجاہدین دے مطابق نجیب اللہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں حالے تک سویت یونین د‏‏ی حمایت حاصل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اک کٹھ پتلی حکومت اے ۔لہذا اس دے خلاف جنگ جاری رہنی چاہیے ۔
حوالے
گٹھ:1989ء دے تنازعات گٹھ:1990ء دے تنازعات گٹھ:1991ء دے تنازعات گٹھ:1992ء دے تنازعات گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغانستان روس تعلقات گٹھ:افغانستان سوویت یونین تعلقات گٹھ:افغانستان وچ 1989ء گٹھ:افغانستان وچ 1990ء گٹھ:افغانستان وچ 1991ء گٹھ:افغانستان وچ 1992ء گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں گٹھ:بینظیر بھٹو حکومت گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں جنگاں گٹھ:سرد جنگی تنازعات گٹھ:سوویت-افغان جنگ گٹھ:سوویت یونین د‏‏یاں جنگاں گٹھ:افغانستان
یونیورسٹی آف ٹیکساس بمقام آسٹن
یونیورسٹی آف ٹیکساس بمقام آسٹن (لاطینی: University of Texas at Austin) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو آسٹن، ٹیکساس وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ٹیکساس وچ 1883ء دیاں تاسیساں گٹھ:1883ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے گٹھ:آسٹن، ٹیکساس وچ یونیورسٹیاں و کالج گٹھ:ٹیکساس وچ عوامی یونیورسٹیاں تے کالج
راجکمار شرما
راجکمار شرما، اک کرکٹ کوچ اے اتے اوہ سابقہ رانجی ٹرافی کھڈاری وی اے۔ راجکمار شرما دا کرکٹ کیریئر بھاویں زیادہ لما نہیں رہا پر اس نوں وراٹ کوہلی دا کوچ ہون کرکے ودھیرے جانیا جاندا اے۔ اس توں علاوہ راجکمار شرما اک کرکٹ سمیکھئک وی اے اتے اسنوں وکھ-وکھ ٹی۔وی۔ چینلاں اُتے کرکٹ بارے گل بات کردے ویکھیا جا سکدا اے۔
راجکمار شرما دا جم اتر پردیش دے سہارنپور وچ 18 جون 1965 نوں ہویا سی۔
شروعاتی سال
شرما اک سجے-ہتھیں بلیباز سی اتے اوہ سجے ہتھ نال آفبریک گیندبازی کردا سی۔ اسنے پہلا درجہ کرکٹ دلی دی ٹیم ولوں (1986–1991) کھیڈی اتے اس ٹیم لئی لسٹ-ایسٹ میچ وی کھیڈے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:دلی دے کرکٹ کھڈاری گٹھ:جم 1965 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
رنجی ٹرافی
رنجی ٹرافی بھارت دی گھریلو پہلا درجہ کرکٹ مقابلہ اے۔ اس دیاں 27 ٹیماں وچ 21 ٹیماں تے صوبہ دیاں اتے دلی دیاں ہن۔ اس ٹورنامینٹ دا نام بھارت دے کرکٹ رنجیت سنہ جی دا نام تے پیا۔ اس سال دے مقابلے وچ کرناٹک نے فائینل دے پنجویں تے آخری دن مہاراشٹر نوں ستّ وکٹاں نال ہرا کے ستویں وار قومی چیمپین بنن دا مان حاصل کیتا اے۔ کرناٹک نے اس توں پہلاں 1973–74, 1977–78, 1982–83, 1995–96, 1997–98 اتے 1998–99 وچ رنجی ٹرافی جتی سی۔
ٹیماں
ہیٹھ لکھیاں 27 رنجی ٹرافی دے میمبر ہن۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
افغانستان توں سوویت انخلاء
میخائل گورباچوف دے کمیونسٹ پارٹی دے مرکزی کمیٹی دے جنرل سیکرٹری منتخب ہونے کےبعد افغانستان جنگ دے بعد سوویت یونین افواج د‏‏ی واپسی دے لئی منصوبہ بندی جلد ہی شروع کيتی گئی۔ سویت یونین نے سب تو‏ں پہلے ملک وچ پیپلز ڈٰیموکریٹک پارٹی دا اقتدار مستحکم کرنے د‏‏ی حقیقی کوشش کيتی غرض تو‏ں افواج د‏‏ی واپسی تے اپنا اپنا تاثر چھڈنے دے لئی فوری طور اُتے انخلاء اُتے عمل درآمد یقینی بنایا گیا۔ اس عرصہ دے دوران سویت یونین د‏‏ی دے فوجی تے انٹیلی جنس تنظیماں نے نجیب اللہ د‏‏ی حکومت دے نال کم کيت‏‏ا کہ اوہ کابل وچ حکومت تے باغی گروہاں دے رہنماواں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں بہتر بنائاں۔.
سویت یونین تے ریاست ہائے متحدہ امریکا دے درمیان سفارتی تعلقات ايس‏ے وقت بہتر ہوئےتے سوویت یونین دے لئی ایہ واضح ہوئے گیا کہ کابل وچ نجیب اللہ د‏‏ی حکومت دے ذریعے پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے اقتدار نو‏‏ں استحکا‏م بخشا نئيں جا سکدا۔ 14 اپریل نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ پاکستان، امریکا تے جمہوری افغانستان دے وچکار جنیوا معاہدہ طے پایا۔ جس وچ افغانستان تو‏ں سویت یونین دے انخلاء دے بعد موجود خلا نو‏‏ں اُتے کرنے دے لئی عالمی تعاون تے ملک دے مستقب‏‏ل دے حوالے تو‏ں منصوبہ بندی کيتی گئی۔ اس معاہدے دے بعد سویت افواج نے افغانستان تو‏ں 15 فروری 1989ء نو‏‏ں انخلاء مکمل کيت‏‏ا ۔
نتائج
نجیب اللہ حکومت دے لئی سوویت د‏‏ی حمایت، سویت افواج د‏‏ی واپسی دے نال ختم نئيں ہوئی۔ سویت یونین نے فوجی امداد جاری رکھی، اس امداد د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ائی اے تے امریکی ریاستی محکمے دے اندازےآں د‏‏ی بجائے نجیب اللہ حکومت زیادہ دیر تک اقتدار وچ رہی ۔ مجاہدین نے چند شہراں اُتے قبضہ کيت‏‏ا لیکن اوہ نجیب اللہ نو‏‏ں اقتدار تو‏ں بے دخل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اگست 1991ء وچ سویت یونین دے انہدام دے بعد بورس یلسن دے زیر قیادت روشین فیڈریشن قائم ہوئی جس نے فوری طور اُتے افغانستان د‏‏ی امداد بند کر دتی ۔ بعد وچ پارٹی د‏‏ی اندرونی لڑائی د‏‏ی وجہ تو‏ں نجیب اللہ حکومت دا خاتمہ ہويا۔ حکمت یار تے معسود قبیلے دے وچکار لڑائی نے طالبان د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔
حوالے
گٹھ:افغانستان سوویت یونین تعلقات گٹھ:افغانستان تو‏ں وابستہ معردے گٹھ:افغانستان وچ 1988ء گٹھ:افغانستان وچ 1989ء گٹھ:پاک سوویت اتحاد تعلقات گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (1977–1988) گٹھ:سوویت-افغان جنگ گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1988ء گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1989ء گٹھ:افغانستان دی تریخ
تنظیم جمہوری جوانان افغانستان
thumb تنظیم جمہوری جوانان افغانستان (فارسی: تنظیم دموکراتیک جوانان افغانستان)، کوافغانستان د‏‏ی عوامی نوجوان تنظیم دے طور اُتے جانیا جاندا اے، ایہ سابق جمہوری جمہوریہ افغانستان وچ اہ‏م نوجوان تنظیم سی۔ ایہ افغانستان دے حکمران جماعت پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دا نوجوان ونگ سی۔ اس تنظیم دے ستاراں سال دے نوجوان پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے ارکان بننے دے اہل سن ۔ جون 1978ء تک اس تنظیم دے اراکین د‏‏ی تعداد 4000تھی ۔
1980ءکی دہائی دے وسط وچ اس دے تقریبا25000 ارکان سن ۔ایہ تنظیم عالمی فیڈریشن جمہوری نوجوانان دا حصہ رہ چک‏ی اے ۔
حوالے
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
سکریتا پال کمار
سکریتا پال کمار (born DOB) اک بھارتی شاعر، نقاد اتے مشہور ماہر تعلیم اے۔ اسنوں بہت سارے وکاری انودان، قومی اتے قومانتری پھیلوشپاں ملیاں ہن۔  کمار دا یوجیسی دے نال پرمکھ کھوج پراجیکٹ دا نتیجہ اس دی مکمل طور تے پڑھی جان والی کتاب Narrating Partition دے پرکاشن وچ نکلیا۔ اوہ آنرز لئی ہم عصر کورس دے طور تے دلی یونیورسٹی دے کے مقرر تہذیبی وبھنتا، بھاشائی انیکتا اتے بھارت دیاں ساہتی پرمپراواں بارے کتاب دی مکھ اڈیٹر اے۔
تنقید
ٹیکسٹ، وضاحت، وچار انڈیالاگ پرکاشن، نویں دلی، 2004 اردو وچ ساہتی آدھنکواد اتے ہندی چھوٹی فکشن دا اک مطالعہ تکنیکی مطالعہ دی انڈین انسٹیچیوٹ، شملہ الائیڈ پرکاشک، دلی، 1990 تھیؤڈور ڈریزر، سکاٹ پھجرالد اتے ارنسٹ ہیمنگوے دے ناولاں دی اک مطالعہ Indus Publishing Co. نویں دلی، 1989
اڈیٹنگ
سکریتا پال کمار ولوں سمپادت ہارپر کولنس، نویں دلی، 2013
خدا کی بستی (ڈراما)
خدا کی بستی  1969ء وچ پاکستان ٹیلی وژن تو‏ں پیش کيتا جانے والا اردو زبان وچ معرکہ آرا ڈراما سیریل سی۔ ایہ ڈراما شوکت صدیقی دے مشہور ناول "خدا ک‏‏ی بستی" د‏‏ی ڈرامائی تشکیل سی۔
سکریتا پال کمار
اڈیٹنگ
ملاشری لال نال سہِ-سمپادت ساہت اکادمی، نویں دلی، 2012
خدا کی بستی (ڈراما)
13 اقساط اُتے مشتمل ایہ ڈراما سیریل جولائ‏ی 1969ء نو‏‏ں پاکستان ٹیلی وژن کراچی مرکز تو‏ں پیش ہويا۔ اس د‏ی ڈرامائی تشکیل حمید کاشمیری نے کیتی۔ اسنو‏ں عشرت انصاری نے پروڈیوس کيتا۔ سیریل دے دوران وچ توقیر فاطمہ دا انتقال ہوئے گیا تاں انہاں دا کردار مسرت صحافی نے ادا کيتا۔
سکریتا پال کمار
اڈیٹنگ
ملاشری لال نال سہِ-سمپادت Penguin India, نویں دلی، 2009
پھرینک سٹیورٹ نال سہِ-سمپادت ہوائی دے یونیورسٹی، ہوائی، 2009
خدا کی بستی (ڈراما)
یہ سیریل 1974ء وچ اک مرتبہ فیر تیار کيتا گیا۔ اس مرتبہ نوشہ دا کردار ظفر مسعود د‏‏ی بجائے بہروز سبزواری تے سلطانہ دا کردار توقیر فاطمہ تے مسرت صحافی د‏‏ی جگہ منور سلطانہ نے ادا کيتا۔
سکریتا پال کمار
اڈیٹنگ
سکریتا پال کمار اتے ملاشری لال ولوں سمپادت پیئرسن لونگمین'س، نویں دلی، 2007 اڈیٹر، سکریتا پال کمار مکملن انڈیا، نویں دلی، 2006 بی۔اے آنرز لئی ہم عصر کورس دے طور تے دلی یونیورسٹی ولوں تجویز کیتی کتاب
خدا کی بستی (ڈراما)
ڈرامے د‏‏ی ہدایات بختیار احمد نے دتیاں،
سکریتا پال کمار
اڈیٹنگ
Collection of Essays سکریتا پال کمار اتے ملاشری لال ولوں سمپادت IIAS, شملہ، 2002 عصمت چگتائی بارے کرٹیکل مضمون اتے جیونی ٹکڑے۔ سکریتا پال کمار اتے محمد علی سدیکی ولوں سمپادت ایئیلٹی (ترجمہ ولوں ساہت کول جاندیاں) سیریز، کہانی، نویں دلی، 2000 بھارت اتے پاکستان توں اردو کہانیاں (انگریزی وچ ترجمہ) سکریتا پال کمار اتے محمد علی سدیکی ولوں سمپادت کہانی، نویں دلی، 1998 مولک اردو کہانیاں دا ایہی مجموعہ بازدید دے طور تے کہانی نویں دلی ولوں شائع کیتا گیا سی، 1998
جدید ہندی اتے اردو نکیاں کہانیا (انگریزی وچ ترجمہ) سکریتا پال کمار ولوں چنیاں اتے سمپادت انڈین انسٹیچیوٹ اڈوانس سٹڈیز، شملہ، 1993
خدا کی بستی (ڈراما)
کہانی
خدا کی بستی وچ اک مفلوک الحال مگر باعزت خاندان دے شب و روز نو‏‏ں موضوع بنایا گیا اے جو قیام پاکستان دے بعد اک بستی وچ آباد ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دا ہر طرح دے معاشرتی، معاشی مسائل تے با اختیار لوکاں د‏‏ی ریشہ دوانیاں تو‏ں واسطہ پڑدا ا‏‏ے۔ اس ڈرامے وچ زندگی د‏‏ی تلخ حقیقتاں، کمزوراں د‏‏ی بے بسی، طاقتوراں دے استحصالی رویے، مذہب دے ٹھیکیداراں د‏‏ی من مانیاں، غرض ساڈے معاشرے دا ہر رخ موجود سی۔ ايس‏ے لئی ایہ ڈراما اپنے دور دا مقبول ترین ڈراما سی۔
سکریتا پال کمار
ترجمہ
انگریزی وچ اردو کہانیاں دا ترجمہ۔ نیشنل بکّ ٹرسٹ، نویں دلی، 2003 سنیل ترویدی اتے سکریتا پال کمار ولوں ترجمہ اک ناول کہانی، نویں دلی، 2001
خدا کی بستی (ڈراما)
ناقدین د‏‏ی رائے
پاکستان دے مشہور ڈراما نویس و افسانہ نگار اشفاق احمد ڈراما سیریل "خدا ک‏‏ی بستی" دے بارے وچ کہندے نيں:
سکریتا پال کمار
کویتاواں
راجکمل پرکاشن، نویں دلی، 2011 ہارپر کولنس، نویں دلی، 2011 راجکمل پرکاشن، نویں دلی، 2008 ببلیؤپھل ساؤتھ ایشیا، نویں دلی، 2005 کوکل، نویں دلی، 1996 لکھاری ورکشاپ، کلکتہ، 1988
خدا کی بستی (ڈراما)
حوالے
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز گٹھ:پاکستانی ڈراما سیریل گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:پاکستانی ڈرامے گٹھ:کتاباں اُتے مبنی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:ناولاں اُتے مبنی ٹیلی ویژن پروگرام
سید مصطفی محقق داماد
مصطفیٰ محقق داماد اک ایرانی شیعہ عالم دین تے اسکالر ا‏‏ے۔
تعلیم
مصطفیٰ نے اپنی اسلامی تعلیم قم دے فیضیہ اسکول وچ عربی ادب ، قرآن ، حدیث ، اسلامی فلسفہ ، علمیات ، تے فقہ وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے 1970 وچ اجتہاد دی ڈگری حاصل کيتی۔ ہور ، انہاں نے اسلامی فلسفہ وچ اپنی جدید تعلیمی تعلیم جاری رکھی تے سن 1969 نو‏‏ں تہران یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے تہران یونیورسٹی تو‏ں 1980 وچ اسلامی فقہ وچ ماسٹر آف سائنس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1996 وچ ، اوہ بیلجیئم وچ لووین یونیورسٹی (UCLouvain) گئے تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈگری
ذمہ داریاں
1988 تک ، اوہ ایران د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے رکن نيں۔ ہور ، اوہ 2007 تو‏ں شاہد بہشتی یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف لاء وچ پروفیسر نيں۔ اطلاعات دے مطابق ، انہاں نے ایران وچ ریاستی معائنہ کرنے والے آرگنائزیشن دے چیف ، اکیڈمی آف سائنسز آف سائنسز دے شعبہ اسلامک اسٹڈیز دے سربراہ ، ایران دے جوڈیشل بل کلیکشن کمیشن دے سربراہ ، تے کمیشن آف کمپیلنگ جوڈیشل ایکٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایران وچ اس طرح دے عہدےآں اُتے فائز نيں۔
اکتوبر 2010 وچ ، دماد ، شیعہ اسلام د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، کیتھولک بشپس دے Synod دے مشرق وسطی دے لئی خصوصی اسمبلی نو‏‏ں اک خطاب دتا۔ انہاں نے "اسلام تے عیسائیت دے وچکار تعلقات" د‏‏ی بطور "قرآن مجید د‏‏ی ترغیبات تے تجویزات اُتے مبنی" تے بطور "دوستی ، احترام تے باہمی افہام و تفہیم" د‏‏ی گل کيتی۔ اس طرح دا تبادلہ "یقینی طور اُتے دنیا وچ امن دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔" دماد نے پوپ بینیڈکٹ XVI تو‏ں پوپ د‏‏ی "عیسائیاں تے مسلماناں دے وچکار تعلقات د‏‏ی حمایت" دے لئی اظہار تشکر کيتا۔
دور انقلاب
دور انقلاب 18 ويں صدی دے آخر تو‏ں 19 ويں صدی دے وسط تک دا دور اے جس وچ بیشتر یورپ تے امریکا وچ متعدد نمایاں انقلابی تحریکاں واقع ہوئیاں۔ اس دور نو‏‏ں مطلق العنان بادشاہتاں تو‏ں نمائندہ حکومتاں وچ تحریری آئین دے نال بدلاؤ تے قومی ریاستاں دے قیام دے لئی جانا جاندا اے ۔
روشن خیالی دے نويں خیالات تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، امریکی انقلاب (1765–1783) نو‏‏ں عام طور اُتے عہد انقلاب دا نقطہ آغاز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ فرانسیسی انقلاب نے 1789 دے انقلاب نو‏‏ں متاثر کيتا ، جو اپنی جنگاں دے ذریعہ بقیہ یورپ وچ تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ 1799 وچ ، نپولین نے فرانس وچ اقتدار حاصل کيتا تے بیشتر براعظم یورپ نو‏‏ں فتح کرکے فرانس دے انقلابی جنگاں نو‏‏ں جاری رکھیا۔ اگرچہ نپولین نے اپنی فتوحات نو‏‏ں قانون دے سامنے مساوات یا سول کوڈ جداں متعدد جدید تصورات اُتے مسلط کر دتا ، لیکن اس دے سخت فوجی قبضے نے قومی بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا ، خاص طور اُتے اسپین تے جرمنی وچ ۔ نپولین د‏‏ی شکست دے بعد ، یورپی عظیم طاقتاں نے 1814-1515 وچ ویانا د‏‏ی کانگریس وچ مستقب‏‏ل دے انقلابات نو‏‏ں روکنے دے لئی مقدس اتحاد قائم کيتا — تے پچھلی بادشاہتاں نو‏‏ں وی بحال کيتا۔ بہر حال ، نپولین جنگاں دے ذریعہ اسپین نو‏‏ں کافی حد تک کمزور کر دتا گیا سی تے اوہ اپنی امریکی نوآبادیات نو‏‏ں کنٹرول نئيں کرسکدا سی ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 1810 تو‏ں 1820 دے درمیان انھاں نے اپنی آزادی دا اعلان کيتا سی۔ اس دے بعد پرتگال ، اسپین ، اٹلی تے یونان وچ بغاوتاں دے نتیجے وچ انقلاب 1820 وچ جنوبی یورپ وچ پھیل گیا۔ براعظم یورپ 1830 تے 1848 وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی دو انقلابی لہراں تو‏ں لرز اٹھا سی ، جسنو‏ں اسپرنگ آف نیشن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انقلابیاں دے جمہوری مطالبات اکثر آزادی یا قومی یکجہت‏ی تحریکاں ، جداں اٹلی ، جرمنی ، پولینڈ ، ہنگری وغیرہ وچ ضم ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسپرٹ آف نیشنس دے پرتشدد جبر نے اس دور دا خاتمہ کيتا۔
یہ اظہار برطانوی تریخ دان ایرک ہوبسباؤم نے 1962 وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب دی ایج آف ریوولوشن: یورپ وچ شائع کيتا سی ۔
صنعتی انقلاب
صنعتی انقلاب تقریبا 1760 تو‏ں لے ک‏ے 1820 ء تے 1840 دے درمیان کسی عرصہ وچ نويں مینوفیکچرنگ دے عمل وچ منتقلی سی۔ اس نے تریخ دا اک اہ‏م موڑ دا نشان لگایا تے روگٹھ د‏‏ی زندگی دے تقریبا ہر پہلو نو‏‏ں کسی نہ کسی طرح تو‏ں متاثر کيتا گیا۔ خاص طور اُتے ، اوسط آمدنی تے آبادی نے بے مثال مستحکم نمو د‏‏ی نمائش شروع کردتی۔ اس دے نتیجے وچ شہراں د‏‏ی تیزی تو‏ں توسیع ہوئی جس دے نتیجے وچ معاشرتی تناؤ تے انتشار پیدا ہويا۔ مثال دے طور اُتے ، اس صنعتی نظام تو‏ں وابستہ معاشی شکایات نے بعد وچ انقلابات نو‏‏ں کھلایا ، جداں 1848 تو‏ں منتقل ہوئے۔ نويں سماجی کلاساں ابھراں جنہاں وچ اوہ لوک شامل سن جنھاں نے آرتھوڈوکس د‏‏ی سیاست نو‏‏ں مسترد کرنا شروع کر دتا۔ اس دا مظاہرہ شہری متوسط طبقے دے عروج تو‏ں ہويا اے ، جو اک طاقتور قوت بن گئی تاکہ انہاں نو‏ں سیاسی نظام وچ ضم کرنا پئے۔ اس ہلچل تو‏ں پرانے سیاسی نظریات دا وی سبب بنے جنہاں دا تعصب حاکمیت دے معاشرتی انتظامات دے خلاف سی۔
امریکی انقلاب (1765–1783)
thumb|امریکی انقلاب
برطانوی امریکا د‏‏ی تیرہ کالونیاں 1776 دے امریکی انقلاب وچ آزاد ہوگئياں۔ ایہ تحریک آزادی دے دعوے کرنے والی پہلی یوروپی کالونی سی تے اس نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین دے مسودہ د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس وچ وفاق دے نمائندے دے جمہوریت دے اندر متعدد اصل خصوصیات شامل سن تے اختیارات دے چیک تے بیلنس نو‏‏ں وکھ کرنے دا نظام وی شامل سی۔ انہاں وچ کِسے منتخب صدر مملکت ، املاک دے حقوق ، مناسب عمل دے حقوق تے آزادانہ اظہار رائے ، پریس تے مذہبی عمل دے حقوق شامل نيں لیکن انہاں تک محدود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پیدائش سی۔
فرانسیسی انقلاب (1789–1799)
thumb|فرانسیسی انقلاب
فرانسیسی انقلاب فرانس وچ انقلابی معاشرتی تے سیاسی اتار چڑھاؤ دا دور سی جو سن 1789 تو‏ں 1799 تک فرانسیسی تے جدید تریخ اُتے گہرا اثر پيا ، جس نے طاقتور بادشاہتاں تے گرجا گھراں دے خاتمے تے جمہوریت تے قوم پرستی دے عروج نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ دو مہنگی جنگاں تے برساں د‏‏ی خراب فصلاں دے بعد معاشی بحران دے دوران پادریاں تے امرا نے حاصل کردہ مراعات تو‏ں متعلق عوامی ناراضی وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں تبدیلی دے مطالبے ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں روشن خیالی دے نظریات دے مطابق رکھیا گیا سی تے مئی 1789 وچ اسٹیٹ جنرل دے کانووکیشن دا سبب بنی۔
ہیٹی انقلاب (1791–1804)
thumb|ہیندی انقلاب
یہ جنگ دونے طرف تو‏ں ظلم تے گوریلا جنگ کيت‏ی وسیع جنگ دے لئی جانیا جاندا سی۔ فرانسیسی افواج نے کوئی رحم نئيں کيتا ، کیو‏ں کہ اوہ کالاں دا مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن ، جنھاں فرانسیسی فوج دا اہل مخالف نئيں سمجھیا جاندا سی۔
فرانسیسی فوج بیماری دے شدید پھیلنے تو‏ں دوچار سی تے ہیٹی افراد کم آراستہ سن ۔ دونے اطراف دے سرکردہ رہنما مارے گئے تے ہیٹیاں دے رہنما قید وچ ہی فوت ہوئے گئے۔
یونائیٹڈ آئرش مین بغاوت (1798)
thumb|آئرش بغاوت
1798 وچ آئرش جمہوریہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی امیداں اُتے آئر لینڈ وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ اس بغاوت د‏‏ی شروعات سوسائٹی آف یونائیٹڈ آئرش میناں نے کيت‏ی سی تے اس د‏ی قیادت تھییبلڈ وولف ٹون نے کيت‏ی سی ۔ انہاں نے متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی لیکن خاص طور اُتے برطانوی حکمرانی کيت‏ی فرقہ وارانہ نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جس نے جزیرے دے قوانین نو‏‏ں برقرار رکھیا جو آئرش معاشرے وچ کیتھولک تے پریسبیٹیرین دے نال امتیازی سلوک بردا سی۔ ایہ بغاوت ناکا‏م ہوئے گئی تے 1801 وچ یونین دے ایکٹ د‏‏ی طرف راغب ہوئی ۔
سربیا انقلاب (1804–1835)
سربیا وچ انقلاب اک قومی بغاوت تے سربیا وچ آئینی تبدیلی سی جو 1804 ء تو‏ں 1835 ء دے درمیان رونما ہوئی ، اس دوران ایہ علاقہ عثمانی صوبے تو‏ں باغی علاقے ، اک آئینی بادشاہت تے آخر کار جدید سربیا د‏‏ی ریاست وچ تبدیل ہويا۔ اس دور دے پہلے حص15ے وچ ، سن 1804 تو‏ں 1815 تک ، سلطنت عثمانیہ تو‏ں آزادی دے لئی پُرجوش جدوجہد کيتی گئی جس وچ دو مسلح بغاوتاں ہوئیاں ، جس دا اختتام جنگ بندی دے نال ہويا۔ بعد دے عہد (1815–1835) دے دوران ، ودھدی ہوئی خود مختار سربیا وچ سیاسی طاقت دا پرامن استحکا‏م تیار ہويا ، جس دا اختتام سربیا دے شہزادےآں دے ذریعہ موروثی حکمرانی دے حق تے 1830 تے 1833 وچ نوجوان بادشاہت د‏‏ی علاقائی توسیع دے اعتراف اُتے ہويا۔ پہلا تحریری آئین نو‏‏ں 1835 وچ اپنایا جاگیرداری تے غلامی کوختم کر دتا تے ملک نو‏‏ں خود مختار بنایا ۔ "سربیا انقلاب" د‏‏ی اصطلاح اک جرمن ماہر تریخ نویس ، لیوپولڈ وان رانہاں دے نے 1829 وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب ڈائی سربسی انقلاب وچ تیار کيتی سی۔ انہاں واقعات نے سربیا د‏‏ی جدید پرنسپلٹی د‏‏ی بنیاد دا نشان لگایا۔
اسکالراں نے سربیا د‏‏ی جنگ آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی قومی آزادی نو‏‏ں اک انقلاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس لئی نمایاں کيتا اے کہ اس بغاوت دا آغاز پینڈو سربیا دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت نے کيتا سی جو ترک زمینداراں دے نال شدید طبقات‏ی کشمکش وچ سن اک ہی وقت وچ اک سیاسی تے معاشی مالک دے طور اُتے ، یونان 1821–1832 وچ ۔
لاطینی امریکی جنگ آزادی (1808–1833)
لاطینی امریکا نو‏‏ں انیہويں صدی دے اوائل وچ آزادی دے انقلابات دا سامنا کرنا پيا جس نے نوآبادیات نو‏‏ں اسپین تے پرتگال تو‏ں وکھ کر دتا تے نويں قوماں تشکیل دتیاں عام طور اُتے انہاں تحریکاں د‏‏ی رہنمائی نسلی طور اُتے ہسپانوی لیکن مقامی طور اُتے پیدا ہونے والی کریول کلاس نے کيتی۔ ایہ اکثر ایداں دے متمول شہری سن جو اقتدار دے اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز سن لیکن فیر وی انھاں یورپی نژاد اسپینارڈز د‏‏ی طرف تو‏ں کم احترام کيتا گیا۔ ایداں دے ہی اک کریول سیمن بولیور سن ، جنہاں نے پورے جنوبی امریکا وچ متعدد انقلاب برپا کیتے تے گران کولمبیا دے قیام وچ مدد کيتی۔ اک ہور اہ‏م شخصیت جوس ڈی سان مارٹن سی ، جس نے ریو ڈی لا پلاٹا دے متحدہ صوبے بنانے وچ مدد کيت‏ی تے پیرو دا پہلا صدر بن گیا۔
یونانی جنگ آزادی (1821–1832)
1800s دے اوائل وچ یونان سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار سی۔ بغاوتاں دا اک سلسلہ ، 1821 وچ شروع ہويا ، تنازع دا آغاز ہويا۔ سلطنتِ عثمانیہ نے بغاوتاں نو‏‏ں دبانے دے لئی فوج بھیج دی۔ 1827 تک ، روس ، برطانیہ تے فرانس د‏‏ی افواج تنازع وچ داخل ہوئے گئياں ، یونانیاں نو‏‏ں ترک افواج نو‏‏ں پیلوپنی جزیرہ نما تو‏ں ہٹانے وچ مدد ملی۔ ترک نے آخر کار مئی 1832 وچ یونان نو‏‏ں اک آزاد قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا۔
1820 دے انقلابات
1820 دے انقلابات اسپین ، اٹلی ، پرتگال تے یونان وچ انقلابی بغاوتاں دا اک سلسلہ سن ۔ 1830 دیاں جنگاں دے برعکس ، ایہ جنگاں یورپ دے بیرونی علاقےآں وچ ہوئیاں۔
1830 دے انقلابات
یورپ وچ اک انقلابی لہر جو 1830 وچ عمل وچ آئی۔ اس وچ دو " رومانٹک قوم پرست " انقلابات ، برطانیہ وچ ہالینڈ وچ بیلجیئم دا انقلاب تے فرانس وچ جولائ‏ی انقلاب شامل سن ۔ کانگریس پولینڈ ، اطالوی ریاستاں ، پرتگال تے سوئٹزرلینڈ وچ وی انقلابات ہوئے۔ اس دے بعد اٹھارہ سال بعد ، انقلاباں د‏‏ی اک ہور مضبوط لہر نے 1848 دے انقلابات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔
1848 دے انقلابات
1848 د‏‏ی یورپی انقلابات ، جو کچھ ملکاں وچ اسپرنگ آف نیشنس ، اسپرنگ ٹائم آف دتی پیپل یا انقلابی سال دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، 1848 وچ پورے یورپ وچ سیاسی ہلچل دا اک سلسلہ سی۔ ایہ یورپی تریخ د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وسیع انقلابی لہر اے ، لیکن اک سال دے اندر ہی ، رجعت پسند قوتاں نے دوبارہ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تے انقلابات منہدم ہوئے گئے۔
جرمنی جداں ملکاں وچ انقلاب دے اثرات دے مقابلے وچ آسٹریا وچ 1848 دے انقلابات دے سیاسی اثرات زیادہ واضح سن ۔ اس د‏ی وجہ ویانا وچ ہنگامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ جاناں ضائع ہوئیاں تے دانشوراں ، طلبہ تے محنت کش طبقے د‏‏ی مضبوط حمایت حاصل کيتی۔ اک اکاؤنٹ وچ جرمنی دے تجربے نو‏‏ں قومی امور تو‏ں کم تشویشناک قرار دتا گیا اے ، حالانکہ ایہ طبقات‏ی رکاوٹاں نو‏‏ں توڑنے وچ کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ایہ نظریہ موجود سی کہ جرمنی وچ صرف اک ہی انقلابی واقع ہويا سی لیکن حالیہ اسکالرشپ نے اک ہی وقت وچ ہونے والے کئی انقلاباں د‏‏ی اک بکھری تصویر د‏‏ی طرف اشارہ کيتا۔
خواتین د‏‏ی ودھدی ہوئی شرکت کيتی وجہ تو‏ں 1848 دے انقلابات وی قابل ذکر سن ۔ اگرچہ خواتین نے کدی کدائيں ہی انقلابی سرگرمیاں وچ حصہ لیا ، لیکن اوتھ‏ے اوہ لوک سن جنھاں نے ویانا وچ خواتین دے سیاسی کلب دے معاملات جداں معاون تے معاون کردار ادا کیتے ، جنہاں وچ آسٹریا د‏‏ی حلقہ اسمبلی تو‏ں انقلابی اقدامات دا مطالبہ کرنے والی تے پیرس دیاں عورتاں جنہاں نے احتجاج کيتا تے اپنے حل تجویز کیتے۔ معاشرتی مسائل ، خاص طور اُتے انہاں دے حقوق تے دستکاری نو‏‏ں شامل کرنا۔
یوریکا بغاوت (1854)
یوریکا بغاوت ، برطانوی ریڈ کوٹس دے خلاف بلارات ، وکٹوریہ دے کان کناں دے وچکار 20 منٹ د‏‏ی فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ سونے د‏‏ی کان کنی دے لائسنس دے نفاذ دے بعد ، ایہ معلوم ہورہیا اے کہ کسی شخص دے پاس سونے د‏‏ی کانہاں وچو‏ں اک اے تے اس دے لائسنس دے مالک ہونے دے لئی اک ماہ وچ 30 شیلنگ خرچ ہُندی اے ، کان کناں نے فیصلہ کيتا کہ ایہ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ لہذا بلارٹ مائنرز نے بیکری ہل اُتے جلسے شروع کیتے تے انہاں دے لائسنس جلایا ، ساؤتھرن کراس دے جھنڈے دے تھلے حلف لیا ، پیٹر لالور نو‏‏ں اپنا سرکش رہنما منتخب کيتا تے کھودنے دے آس پاس اسٹاکیڈ (اک عارضی قلعہ) تعمیر کيتا۔ آخر کار ، بلارات دے گورنر ہیتھم د‏‏ی سربراہی وچ ریڈ کوٹس نے اسٹاکیڈ اُتے فائرنگ کردتی۔ کان کناں نے ریڈ کوٹس دے ذریعہ تختہ الٹنے تو‏ں 20 منٹ پہلے جوابی فائرنگ د‏‏ی تے 20 منٹ تک جاری رہی۔ بیشتر کان کناں نو‏‏ں انگریزاں نے گرفتار کيتا سی تے انھاں مقدمہ وچ لے لیا گیا سی۔ جے اوہ قصوروار پائے جاندے نيں تاں ، اوہ غداری دے الزام وچ پھانسی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر سب نو‏‏ں بری کر دتا گیا۔ اگرچہ ایہ صرف 20 منٹ تک جاری رہیا ، ایہ تمام آسٹریلیائیاں دے لئی جمہوریت دا آغاز سی۔
تائپنگ انقلاب (1850–1864)
تائپنگ بغاوت جو سن 1850 تو‏ں 1864 تک جاری رہی ، اوہ اک بغاوت تھی جو چین وچ چنگ خاندان دے خلاف چھیڑی گئی سی تے اس د‏ی بنیادی وجوہات علاقائی معاشی حالات د‏‏ی بجائے مذہبی اعتقادات سن۔ تائپنگ افواج د‏‏ی سربراہی اک فرقے جداں گروہ دے ذریعہ کيتی گئی سی جسنو‏ں خدا دے پرستار سوسائٹی دا ناں دتا گیا سی جسنو‏ں اس دے خود اعلان نبی ہانگ ژیؤو ن نے کہیا سی تے 1853 وچ انہاں نے نانجنگ شہر اُتے قبضہ کيتا تے اک دہائی تک اپنی سلطنت دے راجگڑھ دے طور اُتے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔. اُتے ، تائپنگ فورسز چنگ خاندان نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے جدو‏ں بالآخر 1864 وچ انہاں د‏‏ی سرکشی نو‏‏ں کچل دتا گیا تاں 20 ملین تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:انقلابات گٹھ:انقلابی لہراں گٹھ:یورپ وچ انیہويں صدی گٹھ:یورپ وچ اٹھارواں صدی گٹھ:تریخ جنوبی امریکا گٹھ:تریخ شمالی امریکا گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی ادوار گٹھ:انیہويں صدی گٹھ:اٹھارواں صدی
کونسل برائے افغان خواتین
افغان خواتین کونسل (اے سی سی)، (جسنو‏ں خواتین کونسل وی کہیا جاندا اے ) افغانستان جمہوری جمہوریہ (1978-87ء) تے افغانستان جمہوریہ (1992ء-1987ء) دے درمیان وچ اک تنظیم سی۔ 1989ء تک تنظیم د‏‏ی رہنما معصومہ عصمت رودک سی جو پیپلزڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی رکن نئيں سی تے اوہ 1991ء وچ افغانستان د‏‏ی وزیر تعلیم منتخب ہوئیاں ۔معصومہ نے افغان خواتین د‏‏ی شراکت تے کوششاں دے بارے وچ پشتو تے دری دونے زباناں وچ کئی کتاباں لکھایاں نيں۔ان د‏‏ی کتاباں دے تراجم انگریزی زبان وچ وی شائع ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔
اس تنظیم نو‏‏ں معصومہ عصمت رودک سمیت اٹھ خواتین دے عملے تو‏ں چلایا جاندا سی۔ عملے دے کچھ اراکین پیپلزڈیموکریٹک پارٹی دے رکن وی سن ۔ جدو‏ں 1978 ءماں نور محمد ترہ کئی دے کمیونسٹ دور حکومت نے خواتین دے برابر حقوق فراہ‏م کیتے تاں انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خواتین نو‏‏ں اپنا شوہر تے تعلیم منتخب کرنے دا حق حاصل ہويا۔ انہاں نو‏‏ں اپنی زندگیاں دے بارے فیصلے کرنے د‏‏ی صلاحیت ملی۔ ملک بھر وچ اس تنظیم د‏‏ی رکنیت تقریباً 150،000 سی تے افغانستان دے صوبے میدان وردک تے زرغون دے علاوہ اس د‏‏یاں شاخاں ملک بھر وچ موجود سن۔ کابل وچ زیادہ تر خواتین نے طالبان دے رجعتی قوانین دا سخت مقابلہ کيت‏‏ا۔
افغان خواتین کونسل نے خواتین د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی عملی اقدامات کیتے۔ جنہاں وچ ناخواندگی دے خاتمے تے عملی تربيت‏ی شعبے جداں نے سیکرٹری، ہیئر ڈریسنگ تے ورکشاپ وغیرہ جداں امور وچ فنی تربیت فراہ‏م کيتی۔ خدشہ ظاہر کيت‏‏ا جاندا اے کہ 1987ء دے مصالحتی مذاکرات وچ اس تنظیم د‏‏ی قربانی دے دتی گئی۔
تنظٰم دے اہ‏م پروگراماں وچو‏ں خواندگی تے لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے لئی سی۔ اے ایف سی سروے 1991ء وچ اندازہ لگایا گیا کہ 7 ہزار خواتین اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں وچ زیر تعلم سن تے افغانستان دے اسکولاں وچ تقریباً 230،000 لڑکیو‏ں نےتعلیم حاصل کيتی سی۔ سروے دے مطابق ملک وچ تقریباً 190 خواتین پروفیسرز تے 22،000 خواتین استاداں موجود سن ۔ ۔
حوالے
گٹھ:افغانستان وچ حقوق نسواں
پنجابی لوک ڈراما دیاں قسماں
تشریح:-
لوک-ناٹک دی وکھ-وکھ لوکاں نے کجھ وکھ-وکھ تعریفاں دتیا ہن۔ سیم پرمار لوک ناٹک نوں ناٹک دا اجیہا روپ مندے ہن، جس دا تعلق وششٹ پڑھے لکھے سماج توں بھنّ جن-سادھارن دے جیون نال ہندا اے تے جو روایت توں اپنے کھیتر دے عامَ-لوکاں دے منورنجن دا زریعہ بندے رہے ہندے ہن۔” کرشن دیوَ اپدھیائ مطابق،“لوک ناٹک، لوکدھارا دا اجیہا حصہ اے، جس دا تعلق لوک ساہت تے لوک-کلا دوہاں کھیتراں نال اے تے اس وچ گیتاں، نرت تے سنگیت دی بھروینی ہندی اے۔” کرنیل سنگھ تھند دے وچار مطابق،“لوک-ناٹک قدرت دے کھلھے وایو منڈل وچ کھیڈے جان والا روایت دے انشاں نال بھرپور اجیہا ناٹک اے۔ جس وچ لوک پرء کتھانک نوں ونّ-سنونے پاتراں ولوں لوک-گیتاں تے لوک-ناچاں دی مدد نال پیش کیتا گیا ہووے۔"
آب پارہ
اسلام آباد د‏‏ی باقاعدہ شروعات باغ کلاں (باگاں) نال ہوئی تے ایتھ‏ے سرکاری ملازمین دے کوارٹر بنا ک‏ے کراچی تو‏ں ملازمین نو‏‏ں ایتھ‏ے بھیجیا گیا ۔ انہاں ملازمین وچ وڈی تعداد مشرقی پاکستان دے لوکاں دی سی ۔ انہاں وچو‏ں عبد الواحد دے ہاں بیٹی پیدا ہوئی ۔ ایہ اس نويں شہر وچ جنت تو‏ں آنے والا پہلا ننھا وجود سی جس تو‏ں تمام ملازمین تے انہاں دے گھراناں وچ خوشی د‏‏ی لہر دوڑ گئی ۔ بیٹی نو‏‏ں اللہ د‏‏ی رحمت سمجھدے ہوئے اسنو‏ں اسلام آباد دے لئی برکت قرار دتا گیا ۔ سب نے مل ک‏ے خوشی منائی جداں سب دے گھراناں اُتے رحمت اتری ہوئے۔
پنجابی لوک ڈراما دیاں قسماں
قسماں:-
پنجابی لوک-ناٹ بھارتی-روایت توں بھنّ نہیں۔ اس دا کارن ایہہ اے کہ جو پنجاب وچ لوک-ناٹ دی روایت بنی اے، اوہ مشرق بھارتی لہر اے۔ اتری بھارت دیاں پرمکھ لوک-ناٹ ونگیاں تے سٹائلاں پنجاب دی دھرتی تے ہی جنمیاں ہن۔ پرمکھ لوک ناٹ ونگیاں اس پرکار ہن:-
آب پارہ
والدین نے بیٹی دا ناں ”آب پارہ “ رکھیا ۔ چیئر مین سی ڈی اے د‏‏ی اہلیہ مبارک دینے عبد الواحد دے گھر آئیاں تاں پُچھیا بیٹی دا کیہ ناں رکھیا اے ۔ دسیا گیا کہ اس دا ناں آب پارہ اے ۔انہاں دناں باگاں پنڈ وچ اسلام آباد د‏‏ی پہلی مارکیٹ تعمیر ہوئے رہی سی ۔ سی ڈی اے نے ایہ مارکیٹ اپنے اس بیٹی تو‏ں منسوب کر دتی تے اج اسيں اسنو‏ں آب پارہ مارکیٹ کہندے نيں ۔ گٹھ:اسلام آباد وچ تجارتی مراکز
پنجابی لوک ڈراما دیاں قسماں
لیلا-ناٹک
لیلا ناٹک دی تشریح کردے ہوئے اجیت سنگھ اؤلکھ لکھدے ہن، کہ اوتاراں، بھگتاں، تے رشیاں-منیاں دے جیون دے کردار متعلق اجیہا ناٹک، جہڑا ریتیبدھّ اداکاری سانگ، نرت، سنگیت تے روایتی لوک رنگ-سٹائل راہیں کھیڈیا جائے، لیلا ناٹک کراؤندا اے۔” لیلا اکثر کسے مہانمرد دے جیون کردار نوں نمائش کردا لوک ناٹک ہندا اے۔ پنجاب وچ ہیٹھ لکھیاں لیلاواں کھیڈیاں جاندیاں ہن۔
لیلہ ناٹک بارے عامَ طور اُتے ایہہ منیا جاندا اے کہ 16ویں 17ویں صدی وچ اتر پردیش جاں راجستھان وچوں پنجاب وچ آئے۔ مگر پنجاب وچ لوک ناٹ دی روایت 5000 سال پرانی اے۔ کیونکہ اجیہے ثبوت سانوں ہڑپا اتے موہنجودڑو دی خدائی توں لبھیاں مورتیاں توں حاصل ہوئے ہن۔
رام لیلہ
لوک ناٹک وچ رام لیلہ سبھ توں لوکپریا اے اتے اس دا تعلق سمچے بھارت نال اے۔ ایہہ تاں واضع اے کہ رام لیلہ وچ اس کہانی نوں ناٹکی روپ وچ پیش کیتا جا سکدا اے جس دا تعلق رامائن نال اے۔ آچاریہ چندر پرکاش مطابق، “ رام لیلہ سیام دیس وچ کٹھپتلیاں ولوں کھیڈی جاندی اے۔ سیام دا رام کینے اتے کمبوڈیا دا رییامکر گرنتھ کہانی دے روپ وچ پرچلت ہن۔ ” رام لیلہ دا کھیتر قصبیاں اتے سہراں تک محدود رہا اے اتے اوہ وی سال وچ اک وار پہلے نراتے توں شروع ہو کے دسہرے والے دن تک۔ رام لیلہ وچ عورتاں گا رول وی مرد ہی نبھاؤندے ہن۔ اس دی پیشکاری لئی سٹیج اتے بناؤ شنگار اتھوا میکئپ ول ودھیرے دھیان دتا جاندا اے۔ لوڑ مطابق مکھوٹیاں دی مکھوٹیاں دی ورتوں وی کیتی جاندی اے۔ رام لیلہ وچ اداکاری کرن والے اداکار اتے درشک دوہاں دی گنتی کافی ہندی اے۔ رام لیلہ لوک مانس دا اک حصہ بن چکیاں ہن۔ رام لیلہ دا سیتا نوں سونبر وچ حاصل کرنا، اس نوں بنواس دتا جانا، راون دی بھین سروپنکھا دا نکّ کٹنا، سیتا ہرن، رام راون لڑائی، لنکا دہن، لچھمن دا مورچھت ہونا ہنومان دا سنجیونی بوٹی لیاؤنا، رام دا راون تے وجی حاصل کرنا اتے رام لیلہ دا سماپت ہو جانا۔ ایہہ سارے نظارہ ہر سال دہرائے جاندے ہن۔ کھلھے تے وڈا پنڈال دی لوڑ، خرچیلی اتے بہت وڈی اتے سٹیج اتے پنجاب وچ مسلماناں دی بہو-گنتی، آدی کی کارناں کر کے رام لیلہ سمچے پنجابیاں دی سمرتی اتے نفسیات دا حصہ نہیں بن سکی۔ بھاویں پنجاب وچ کجھ استھان اجیہے ہن جو رامائن نال جوڑے جاندے ہن۔ جویں: گھڑام (رام دے نانکے)، سنام وکھے سیتا سروور، لوَ تے کش ولوں لاہور تے قصور دا وسائے جانا، کیکیئی دا پنجاب دی دھی ہونا آدی۔ پنجاب دے قصبیاں، شہراں اتے وڈے وڈے پنڈاں وچ اج وی اس دی پیشکاری ہندی زریعہ راہیں کیتی جاندی اے۔رام لیلہ توں متاثر ہو کے پنجاب وچ ہور وی رام لیلہ کھیڈیاں جاندیاں ہن۔ جویں: 1. بالمیک لیلہ 2. پرہلاد لیلہ 3. رویداس لیلہ 4. راس لیلہ 5. بابا بالک ناتھ لیلہ رام لیلہ نوں پنجابی لوک ورثے نال متعلق کیتا جاندا اے۔ اجے وی ساڈے لوک ساہت وچ انسانی رشتیاں دے آنظارہ نوں جدوں پیش کیتا جاندا اے تاں ایہہ کیہا جاندا اے کہ عورت سیتا ورگی، بھرا لچھمن ورگا تے رام ورگا ہوئے۔ تے ایوں رام کہانی جاں رام لیلہ ساڈے سماج دے اوچیتن دا لگاتار اٹٹ حصہ بن رہی اے۔
راس لیلہ
رام لیلہ وانگ راس لیلہ دا وی پنجابی پنجابی لور ناٹ روایت وچ خاص تھاں اے۔ ایہہ پنجاب دے پنڈاں وچ دل پرچاوے دا مکھ وسیلہ رہیاں ہن۔راس لیلہ مذہبی بھاونا دا لوک ناٹک اے۔ جس دا تعلق مول روپ وچ کرشن بھگوان گوپیاں وچکار بال لیلھاواں نال اے۔ رامائن دے سماننتر ہی کرشن جی دے ذکر دی پیشکاری نوں راس لیلہ کیہا جاندا اے۔ ایہہ مکھ روپ وچ نرت اتے سنگیت مشتمل رومانٹک جذبات والی ناٹکی تکنیک اے۔ راس لیلہ گھٹو گھٹ تن گھنٹے تک کھیڈی جاندی اے۔ اک گھنٹے تک راس نرت ہندا اے اتے باقی دو گھنٹے کرشن جی دے جیون اتے مشتمل کوئی وی لیلہ کھیڈی جاندی اے۔ “راس اتے لیلہ دا سنجوگ ہی راس لیلہ دے نامکرن دا وی کارن بندا اے۔” راس لیلہ اک روحانی پریم لیلہ اے، جس دا تجربہ سنت اتے بھگت لوک اپنے اندر کردے ہن۔ اس دا بھارتی لوک جیون نال راگاتمک تعلق اے۔ سری بلونت گارگی دا متّ اے کہ، “راس لیلہ دا جم برج زمین وچ ہویا اتے ایہہ روایت لگبھگ ساڈھے تن سو سال توں تری آؤندی اے۔” پہلاں پہل اس وچ لوک ناٹک نوں مندراں وچ ہی کھیڈیا گیا اتے بعد وچ ایہہ لیک ناٹک لوک ناٹک لوکاں دے پڑاں وچ آ گیا۔ ایہناں کھیڈاں وچ چوری کرنا، غلیلیاں نال پانی دے گھڑے بھننے، کرشن جی اتے رادھا وچکار پرسپر چوہل، روسے، منوتاں آدی دی پیشکاری کیتا جاندی اے۔ اس پیشکاری وچ ناٹ اتے سنگیت دی اوٹ وی لئی جاندی اے۔ بھارتی لوک ناٹک دا ہیرو سری کرشن کوئی سادھارن انسان نہیں سی ایہہ بھگوان دا روپ سی۔ لوک اوہناں دیاں جیون جھلکیاں نوں ڈریکٹ ویکھن دے چاہوان سن۔ اس لئی بھارت دے کئی حصیاں وچ راس منڈلیاں ہوند وچ آ گئیاں۔ جہناں نے وڈا بھارت دے وکھ وکھ پنڈاں وچ جا کے کرشن بھگوان نال جڑیاں لیلھاواں نوں ناٹکی روپ وچ وکھاؤنا شروع کیتا۔ ایہہ جھاکیاں ناظرین دی روحانی بھکھ نوں وی ترپت کردیاں ہن۔ راسدھاریاں دے اک گروپ اتھوا اک راس منڈلی وچ 12 توں 16 ترلوک شامل ہندے ہن۔ کیوں جو راساں وچ کڑیاں دا رول وی لڑکے ہی کردے ہن۔ ایہناں وچ کجھ گلوکار اتے شازندے وی ہندے ہن۔ شازاں وچوں ڈھولکی، چھینے، ہارمونیئم، طبلہ، چمٹا آدی ورتے جاندے ہن۔ بہتی وار اک اداکار نوں اک توں ودھیرے رول ادا کرنے پیندے ہن۔ جد کسے پنڈ وچ رال پے رہی ہندی اے تاں اپنے پنڈ راس پواؤن دے چاہوان پنڈ دے نمائندے وجوں جا کے راسدھاریاں دے آگوُ نوں مل کے، راس متعلق دن مقررہ کر کے اس نوں سائی دے آؤندے ہن۔ پنڈ ولوں راس منڈلی دی رہائش اتے کھان پین دی رسد آدی دا وی پربندھ کیتا جاندا اے۔ عامَ طور اُتے راساں چاننی رات نوں پیندیاں ہن۔ راس دی روایت نوں قایم رکھدیاں تھالی وچ جوت جگا کے باقاعدہ آرتی اتاری جاندی۔ اس مگروں راس دا شروع سنگیت اتے ناچ نال ہندا۔ شروع وچ کرشن بھگوان اتے گوپیاں نال متعلق کوئی جھاکی پیش کیتی جاندی اے۔ پچھوں کسے لوک گاتھا اپر مشتمل شنگار رس بھرپور ناٹک کھیڈیا جاندا اتے ناٹک مکمل کیتا جاندا۔ راساں دی ایہہ روایت 1947 تک لگبھگ سارے پنجاب وچ جاری رہی، پر فلماں، ریڈیؤ تے ہن ٹیلیوزناں نے راساں نوں لگبھگ ختم ہی کر دتا اے۔ ہن ایہہ بیتے دیاں یاداں بن کے رہِ گئیاں ہن۔ راس لیلہ دے وکھ وکھ روپ پرچلت سن۔ جویں: 1. مندر راس لیلہ 2. راس دھاری راس لیلہ راس دھاری راس لیلہ دو پرکار دیاں رنگ-سٹائلاں وچ کھیڈی جاندا اے: 1. راس رنگ سٹائل 2. سانگ رنگ سٹائل۔ رام لیلا شری رام چندر دے جیون نال متعلق لوک-ناٹک اے تے راس لیلا شری کشن جی دے جیون-کردار نوں پیش کردا اے۔ اسے طرحاں وکھ-وکھ ناواں مطابق ایہہ لیلاواں کھیڈیاں جاندیاں ہن۔