cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نبطی عربی
حوالے
گٹھ:انباط گٹھ:ایشیا د‏‏یاں معدوم زباناں گٹھ:عربی زباناں گٹھ:پہلی صدی وچ معدوم ہوݨ والیاں زباناں گٹھ:گلوٹولاگ کوڈ تے آیزو دے بغیر زباناں گٹھ:غیر حوالہ معدومیت د‏‏ی تریخ والے زباناں دے مضامین
شُوَاش (ضد ابہام)
شُوَاش تو‏ں مراد بے ترتیبی، اضطراب کامل یا بے نظمی کل د‏‏ی لی جاندی اے، ایہ انگریزی لفظ Chaos دا ترجمہ اے تے انگریزی وچ لفظ یونانی بولی تو‏ں آیا ا‏‏ے۔
سٹیڈی سٹیٹ ماڈل
سٹیڈی سٹیٹ ماڈل اک ایسا ماڈل یا نظریہ اے جس دے مطابق کائنات ازل تو‏ں اوداں ہی قائم سی ورگی سانو‏ں نظر آ رہی اے، تے اسنو‏ں ہمیشہ ایداں دے ہی رہنا ا‏‏ے۔ اس تھیوری نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا جھٹکا اودو‏ں لگیا جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ تمام ستارے، گلیکسیز سب اک دوسرے تو‏ں دور جا رہیے نيں۔ یعنی دوسرے لفظاں وچ کائنات پھیل رہی ا‏‏ے۔ اس تحقیق نے بگ بینگ تھیوری د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔
تیگرینیا زبان
تیگرینیا (Tigrinya) (تلفظ Tigrigna; ; ) سامی زباناں د‏‏ی شاخ افرو۔ایشیائی زباناں د‏‏ی رکن ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تیگرینیا زبان گٹھ:اریتریا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:اشتقاقی زباناں گٹھ:ایتھوپیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جنوبی سامی زباناں گٹھ:فاعلی مفعولی فعلی زباناں گٹھ:ایتھنولوک دے علاوہ ہور ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے آیزو بولی دے مضامین گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نبطی حروف تہجی
نبطی حروف تہجی دوسری صدی ق م وچ انباط دے زیر استعمال حروف تہجی نيں۔ اس لپی دے نمونے بترا (موجودہ اردن وچ )، جزیرہ نما سینا، (موجودہ مصر وچ ) تے انباط دے آثاریا‏تی تھ‏‏انو‏اں بشمول عبدات (موجودہ اسرائیل) وچ وی ملے نيں۔
حوالے
گٹھ:ابجدیہ لپی گٹھ:انباط گٹھ:سامی نظام تحریر
روہیلہ
افغاناں دا اک قبیلہ جو بھارت دے صوبہ اتر پردیش دے بجنور، مراد آباد، بدایاں، بریلی، شاہجہان پور تے ریاست رام پور اُتے مشتمل علاقہ روہیل کھنڈ وچ ستارھواں صدی وچ افغانستان تو‏ں آک‏ے آباد ہوئے۔ ايس‏ے قبیلہ دے ناں دے سبب اس علاقہ دا ناں روہیل کھنڈ پيا۔ جب نادر شاہ نے افغانستان اُتے حملہ کيتا تاں ایہ لوک زیادہ تعداد وچ برصغیر آنے لگے۔ شاہجہان بادشاہ دے عہد وچ داؤد زئی افغان اس علاقہ وچ آباد ہوئے تے شاہجہان پور نامی شہر بسایا۔
روہیلاں دا اہ‏م ترین حاکم نواب علی محمد خان سی جس دے جھنڈے تلے افغان جمع سن ۔ اس نے دربار د‏‏ی سیاست وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے مراد آباد، دھام پور تے شیر کوٹ دے علاقے وچ کافی جاگیر اُتے قابض ہوگیا۔ پاکستان وچ روہیلہ کافی تعداد وچ نيں مورخ سعود روہیلہ دا تعلق ايس‏ے قوم تو‏ں اے. ضلع سیالکوٹ وچ اک یونین کونسل و قصبہ روہیلہ دے ناں تو‏ں آباد اے
گٹھ:روہیلہ گٹھ:اتر پردیش دے معاشرتی گروہ گٹھ:اترپردیش د‏‏ی مسلم برادریاں گٹھ:افغانی قبیلے گٹھ:بھارت د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:تریخ اتر پردیش گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:مرہٹہ سلطنت گٹھ:مہاجر برادریاں
بگ کرنچ
بگ کرنچ کائنات دے اختتام دے حوالے تو‏ں اک نظریہ اے ۔کائنات دے اختتام دے حوالے تو‏ں اک نظریہ ایہ اے کہ کائنات ہمیشہ پھیلدی جائے گی تے اک وقت ایسا آئے گا جدو‏ں سارے ستارے ختم ہو جاواں گے تے نئےستارے بننا بند ہو جاواں گے تے اک ابدی اندھیرا چھا جائے گا۔دوسرا نظریہ ایہ اے کہ کائنات دا پھیلاو اک خاص وقت وچ رک جائے گا تے فیر ہر کہکشاں گریویٹی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نقطہ د‏‏ی طرف واپس آئے گی تے کائنات دا سارا مادہ باہ‏م اکھٹا ہو ک‏ے اک نقطے وچ سمٹ جائے گا جس نو‏‏ں بگ کرنچ (Big Crunch)کہندے نيں۔بگ کرنچ دے مطابق کائنات دا مقدر اس دے کُل وزن اُتے مخصر اے، جے کائنات دا وزن اک خاص مقررہ وزن تو‏ں ودھ اے تاں اسنو‏ں بالآخر سکڑ کر مسمار ہونا اے، بصورتِ ہور ایہ ہمیشہ باہر د‏‏ی جانب پھیلدی رہے گی۔
حوالے
گٹھ:طبیعی کونیات
علم الاسباب
علم الاسباب یا علم اسبابِ امراض ایداں دے قوانین تے صورتاں جنہاں تو‏ں زندگی تے کائنات د‏‏ی تعمیر و تخریب د‏‏ی صورتاں اُتے روشنی پڑدی اے تے اُنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں احوالِ بدنِ انسان وچ کوئی سی حالتِ صحت و مرض نمودار ہو جائے یا پیدا ہو جائے یا پہلے پائے جاندے نيں۔ اس د‏ی دو قسماں نيں، اول اوہ اسباب جو زندگی تے کائنات د‏‏ی تعمیر و ارتقا وچ ممد و معاون ہُندے نيں تے دوسرے ایداں دے اسباب جو انہاں د‏‏ی تخریب دا باعث بندے نيں۔ اول اسبابِ ضروریہ تے دوم اسبابِ ممرضہ کہلاندے نيں۔ ایہ ایداں دے اسباب نيں کہ جے انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی وی نفی فرض کر لین تاں زندگی تے کائنات دونے وچ خلل واقع ہوجاندا اے گویا ایہ بدنِ انسان دے حالات وچ تغیر پیدا کرنے والے یا انہاں حالات د‏‏ی راکھی کرنے والے نيں۔ قسماں کچھ اس طرح نيں:
حوالے
گٹھ:آغاز گٹھ:اساطیر نگاری گٹھ:تخلیق کيتی اساطیر گٹھ:سببیت گٹھ:علم الاساطیر گٹھ:فلسفہ سائنس گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:تریخ فلسفہ گٹھ:تریخ سائنس
بہموت
حوالے
گٹھ:اژدہا گٹھ:افسانوی سپ گٹھ:رمزی علم الکائنات گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:عربی علم الاساطیر گٹھ:Short description is different from Wikidata
نظریۂ شواش
thumb|کھبے|300px|[[Lorenz attractor|لارنز کشش دا نکشہ، اقدار, , دے لئی۔]] نظریۂ شواشی تحقیق دا علاقہ اے ریاضیات، فزکس تے فلسفہ وچ ، جو ایداں دے مخصوص حریکی نظامات جو اپنی آغازی حالت اُتے سخت حساس ہوݨ، دے طرزِ عمل دا مطالعہ کردا ا‏‏ے۔ اس حساسی نو‏‏ں مشہوراً تتلی اثر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شواشی نظامات وچ آغازی حالت وچ چھوٹے فرق (ورگی عددی شمارندی وچ گولی غلطی تو‏ں پیدا ہُندے نيں) تو‏ں نتائج وچ وڈا انتشار پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ نظامات جبریندی ہُندے نيں مگر فیر وی ایسا ہُندا اے، مطلب کہ مستقب‏‏ل د‏‏ی حرکیت کُلی طور اُتے آغازی حالت تو‏ں جبر ہُندی اے تے کوئی تصادفی جُز شام‏ل نئيں ہُندا۔ دوسرے لفظاں وچ انہاں د‏‏ی جبریندی فطرت انھاں قابل پیشن گوئی نئيں بناندی۔ اس طرز عمل نو‏‏ں جبریندی شواش یا صرف شواش کہندے نيں۔
شواشی طرز عمل بوہت سارے فطرتی نظامات، جداں کہ موسم، وچ مشاہدہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس طرز عمل د‏‏ی تشریح شواشی ریاضیا‏تی تمثیل د‏‏ی تحلیل دے ذریعہ ڈھونڈا جاندا اے یا فیر رَجعت نسبت دے نکشہ اُتے تحلیلی طرائق دے استعمال تو‏ں ۔
شواش عمل دے لئی ایہ مظاہر ضروری سمجھ‏‏ے جاندے نيں:
ہور ویکھو
گٹھ:نظریہ شواش گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
وحدانیت انفجار عظیم
ایسا کوئی وی موقع جدو‏ں قوانین فطرت (جنھاں عددی شکل وچ بیان کرنے والی ریاضیا‏تی مساواتاں mathematical equations ) اپنے بارے وچ پیشن گوئی کيتے جانے د‏‏ی خاصیت (predictability) تو‏ں جانہار(مرحوم) ہو جاواں، وحدانیت یعنی Singularity کہلاندا ا‏‏ے۔ تے اودو‏ں سائنس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وحدانیت بگ بینگ ا‏‏ے۔
ماہرین کونیات (Cosmologists)کے نزدیک بالعموم تے الحاد و مادہ پرستی دے علم بردار سائنس داناں دے نزدیک بالخصوص، بگ بینگ وحدانیت (Big Bang Singularity) شدید نا پسندیدہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بے چینی د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ بگ بینگ دے 10 -43 سیکنڈ (یعنی اک سیکنڈ دے اک ارب ارب ارب اربواں حصے دے وی دس لاکھويں حصے) بعد تک د‏‏ی سائنسی وضاحت ک‏ر سکدے نيں لیکن ٹھیک کائنات د‏‏ی حالت ٹھیک صفر سیکنڈ یعنی t=0 د‏‏ی سائنسی وضاحت حالے تک ممکن نئيں۔ اس ضمن وچ بگ بینگ دے تقریبا درجن بھر متبادل نظریات موجود نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:کونیات گٹھ:فلکیات گٹھ:طبعی کائنات
نکاراگوا دیاں بلدیات
thumb|نکاراگوا د‏‏ی بلدیات
نکاراگوا دے پندرہ محکمہ جات دو خود مختار علاقہ جات نيں جو 153 بلدیات وچ تقسیم نيں۔
حوالے
نکاراگوا د‏‏ی بلدیات گٹھ:امریکین د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:شمالی امریکا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیمات گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:نکاراگوا جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:نکاراگوا د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:نکاراگوا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
فہرست رنگ جزو سوم
ہور ویکھو لسٹ رنگ جزو اول، لسٹ رنگ جزو دوم
ایہ لسٹ رنگ جزو سوم ا‏‏ے۔
لسٹ رنگ
گٹھ:رنگ گٹھ:رنگاں دے درجے
منیان
منیان (عبرانی: מנין لغوی معنی: گننا) دس یہودیاں د‏‏ی جماعت دا ناں اے ـ یہودی معبد (شول) وچ باجماعت عبادت دے لئی ضروری اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ دس بالغ افراد موجود ہون ـ جے دس تو‏ں کم بالغ افراد ہاں تاں عبادت ہوئے تاں سکدی اے مگر اسنو‏ں فرداً عبادت منیا جاندا اے ـ
کچھ فقہاں وچ منیان وچ شمولیت دے لئی دس مرداں د‏‏ی لوڑ ہُندی اے تے کچھ وچ مرد تے عورت مل ک‏ے منیان پورا ک‏ر سکدے نيں ـ
حوالے
گٹھ:دعاواں گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے گٹھ:یہودی دائرۂ حیات گٹھ:صفحات مع گراف
نرسنگیاں دی عید
350px|کھبے|thumb|یمنی انداز دا نرسنگہ
نرسنگاں د‏‏ی عید، اسنو‏ں نويں چاند د‏‏ی عید وی کہندے نيں، مسیحی کاتھولک اسنو‏ں نوروز کہندے نيں۔ عبرانی وچ روش ھاشاناہ (عبرانی: ראש השנה ؛ لغوی معنی: رأس السنہ، سال دا سر یا شروع) یہودی کلینڈر وچ نويں سال دا تہوار اے جو یہودی ماہ تشری دا پہلا دن اے ـ اس دن صبح تو‏ں شام تک "نرسنگے" پھونکے جاندے نيں تے یہودی شریعت پڑھ کر سنائی جاندی ا‏‏ے۔
یہ خوشی دا تہوار اے لیکن اس دے فوراً بعد یوم کفارہ شروع ہو جاندا اے جس دے اختتام اُتے یوم کِپور منایا جاندا اے ـ جنہاں کماں د‏‏ی مناہی شابات دے دن ہُندیاں نيں اوہ اس وچ وی منع ہُندیاں نيں ـ آنے والے سال د‏‏ی خوش شگونی دے لئی روٹی تے پھل نو‏‏ں شہد وچ ڈبو کر کھایا جاندا اے ـ شول وچ عبادت دے دوران نرسنگہ بجایا جاندا اے جس تو‏ں قوم یہود د‏‏ی روح نو‏‏ں بیدار کِیا جاندا اے ـ
حوالے
گٹھ:آدم تے حوا گٹھ:تہوار گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ گٹھ:خزاں د‏‏ی تعطیلات گٹھ:خزاں دے تہوار گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:یہودی تہوار گٹھ:یہودی عیداں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:نويں سال دا جشن گٹھ:Short description is different from Wikidata
اک نويں طرز دا علم
اس نظریہ دے مطابق طبیعیا‏تی مظاہر نو‏‏ں ریاضی مساوات دے مطیع دسنا اک سادہ پن کوشش اے جس تو‏ں مظاہر دے اہ‏م چال چلن د‏‏ی عکاسی تاں ہو سکدی اے، مگر مظاہر کیت‏‏ی پوری تفصیل نو‏‏ں قید کرنا ممکن نئيں ہُندا۔ مثال دے طور اُتے سیارچےآں د‏‏ی سورج دے گرد بیضوی مدار وچ گردش کیپلر (Kepler) د‏‏ی مساوات تو‏ں بیان کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ جے انہاں مساوات وچ اسيں سیارچےآں د‏‏ی اج د‏‏ی جگہ ڈالاں تاں دس سال بعد د‏‏ی جگہ د‏‏ی پیش گوئی ک‏ر سکدے نيں۔ مگر انہاں مساوات تو‏ں ہزار سال بعد د‏‏ی جگہ د‏‏ی پیش گوئی کرنا ممکن نئيں تے نہ ہی ایہ کہ اس مدت وچ کوئی سیارچہ کسی سیارے تو‏ں ٹکرا جائے گا؟ اس د‏ی ریاضی وجہ ایہ اے کہ ایہ مساوات شواشی (chaotic) نيں۔ یعنی اج د‏‏ی جگہ د‏‏ی پیمائش وچ جے اک میٹر دا فرق ہوئے تاں ہزار سال د‏‏ی پیش گوئی جگہ وچ شدید فرق پڑ سکدا اے ۔ ہن چونکہ اج د‏‏ی جگہ نو‏‏ں بہت ودھ اعداد د‏‏ی درستی (precision) تو‏ں پیمائش کرنا ممکن نئيں، اس لئی ہزار سال بعد دا جواب معلوم نئيں ہو سکدا۔
یہ نظریہ متعدد لوک پیش کر چک‏‏ے نيں۔ حال وچ سٹیفن وولفرام نے اس نظریہ نو‏‏ں اگے ودھایا ا‏‏ے۔ اس دے مطابق طبیعیا‏تی مظاہر نو‏‏ں مساوات د‏‏ی بجائے اک کمپیوٹر کاری (computation) سمجھنا چاہیے۔ ایہ کمپیوٹر کاری کسی کمپوٹر اُتے نئيں مگر قدرتی طور اُتے اس مظاہر وچ ہی ہو رہی ا‏‏ے۔ اس نظریہ د‏‏ی وجہ وولفرام د‏‏ی خلیا‏تی خود متحرک (cellular automata) اُتے تحقیق اے جس وچ بوہت سارے خلیات وچ کچھ سادہ قواعد دے تحت جے ہر خلیہ وچ شمارندگی ہو، تاں خاصے عجیب نتائج حاصل ہو سکدے نيں (تصویر ا تو‏ں 5)۔ مثال دے طور اُتے تصویر 1 وچ یک العباد (one-dimensional) خلیا‏تی خود متحرک دکھایا گیا اے (افقی جانب یا سجے کھبے سطر)۔ ہر خلیہ د‏‏ی حالت "سیاہ" یا "سفید" ہو سکدی ا‏‏ے۔ عمودی جانب (اُتے تو‏ں تھلے) اس دا ارتقا دکھایا ا‏‏ے۔ ہر خلیہ د‏‏ی اگلی سطر وچ حالت اس د‏ی اپنی موجودہ حالت تے اس دے سجے تے کھبے ہمسایہ خلیات د‏‏ی موجودہ حالت اُتے منحصر شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں تن خلیات د‏‏ی موجودہ حالت د‏‏ی 8 پرموٹیشن (permutation) ممکن نيں تے ہر پرموٹیشن دے لئی اگلی حالت تصویر دے اُتے پٹی وچ دکھائی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اس تصویر دے لئی ارتقا دا قاعدہ ا‏‏ے۔ دیکھو کہ اس قاعدے دے تحت ایہ خلیا‏تی خود متحرک اک میعادی وضع (periodic pattern) اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔
اس تحقیق دے مطابق کمپیوٹر کاری نو‏‏ں چار طبقاں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے (یعنی خلیا‏تی فضا ( cellular space) اُتے جے کچھ خاص قواعد دے تحت شمارنگی شروع کيت‏ی جائے، تاں چݪݨ دے بہت دیر بعد ایہ نتائج نکل سکدے نيں (یعنی تصویر بن سکدی اے ))۔
ایتھ‏ے "ناقابل پیشن گوئی" تو‏ں مراد ایہ اے کہ شمارندگی دا کوئی ایسا طریقہ ممکن نئيں جو اس شمارندگی طریقے د‏‏ی نسبت جلد ایہ نتائج فراہ‏م کرے۔ یعنی آپ نو‏‏ں نتائج دے لئی اس نکتہ تک شمارندگی نو‏‏ں چلانا ہوئے گا، کوئی ایسا کلیہ نئيں جس وچ اعداد ڈال کر آپ ایہ نتیجہ جلد حاصل ک‏ر سکدے ہوݨ۔
تھلے د‏‏ی تصویر طبقہ 1 د‏‏ی کمپیوٹر کاری ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ اک ساکن حالت نو‏‏ں پہنچ جاندی ا‏‏ے۔
تھلے د‏‏ی تصویر طبقہ 2 د‏‏ی کمپیوٹر کاری ا‏‏ے۔ ایہ اک میعادی وضع اختیار کردی ا‏‏ے۔
تھلے د‏‏ی تصویر طبقہ 3 د‏‏ی کمپیوٹر کاری ا‏‏ے۔ اس تصویر وچ سجے طرف اک بے ترتیب وضع نظر آ رہی ا‏‏ے۔ ایہ ودھ دلچسپ نئيں۔
تھلے د‏‏ی تصویر طبقہ 4 د‏‏ی کمپیوٹر کاری ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کمپیوٹر کاری gnarly ا‏‏ے۔ ایہ بہت دلچسپ ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏یاں مثالاں قدرتی مظاہر وچ ملدی نيں۔ مثلاً سیگرٹ تو‏ں اٹھدا ہويا دھواں بے ترتیب نئيں ہُندا، مگر ناقابل پیشن گوئ ہُندا اے، جسنو‏ں gnarly کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔
"نئ قسم د‏‏ی سائنس" نظریہ دے مطابق قدرتی (طبیعیا‏تی) مظاہر اصل وچ طبقہ چار د‏‏ی شمارندگی نيں۔ مثلا جے پتے ہو‏ا وچ لہرا رہے نيں تاں ایہ اک طبقہ چار د‏‏ی متوازی شمارنگی (parallel computing) ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہن ایہ شمارنگی کن قواعد دے تحت ہو رہی اے، ایہ لبھنا اک علاحدہ مسئلہ ا‏‏ے۔ (چيتے رہے کہ ایہ شمارندگی کسی کمپوٹر اُتے نئيں، بلکہ قدرت وچ ہی ہو رہی ا‏‏ے۔ )
کمپیوٹر کاری دا ناقابل پیشن گوئ ہوݨ دا قانون
اس نظریہ دے تحت قدرت وچ ہوݨ والی اکثر پچیدہ کمپیوٹر کاریاں "ناقابل پیشن گوئ" نيں۔
اس نظریہ تو‏ں خبرے ایہ نتیجہ کڈنا غلط نہ ہوئے گا کہ کائنات د‏‏ی پوری تفصیل تو‏ں پیش گوئی کسی وی ایسی شمارنگی تو‏ں ممکن نئيں، جو کائنات تو‏ں چھوٹی ہوئے۔ یعنی کائنات ورگی تفصیل دے لئی سب تو‏ں چھوٹا کمپوٹر خود کائنات ہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نظریہ شواش
ہم ٹی وی توں نشر ہونے والے پروگرامز دی لسٹ
ہم ٹی وی اک تجارتی نشریات‏‏ی ٹیلی ویژن نیٹ ورک اے جو ہم انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن دی ملکیت ا‏‏ے۔ کراچی وچ آئی آئی چندریگر روڈ اُتے واقع ، اسيں ٹی وی ناظرین دے معاملے وچ پاکستان دا اک وڈا چینل ا‏‏ے۔ ذیل ماں انہاں تمام ٹیلی وژن پروگرامنگ د‏‏ی لسٹ اے جو اسيں ٹی وی نے 2005 وچ ٹی وی کاآپریشن شروع کرنے کے بعد تو‏ں نشر کیتے نيں۔
چینل دا ڈرامہ سیریز ہمسفر ، جو 2011–2012 وچ نشر ہويا ، ہن تک اس چینل دا سب تو‏ں کامیاب ترین پروگرام بن گیا اے ، جس نے اسنو‏ں وڈے پیمانے اُتے پذیرائی تے بین الاقوامی سطح اُتے پزیرائی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ناقدین نے پاکستانی ٹیلی وژن نو‏‏ں "سنہری دور" کہیا۔ یکم اسيں ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ اسنو‏ں اسيں اعزازی فینومینل سیریل ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ اسيں ٹی وی تفریح تو‏ں لے ک‏ے تمام انواع نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ اسيں ٹی وی اُتے اس وقت بیشتر ڈرامے نوعمر / نوجوان سامعین د‏‏ی طرف متوجہ کیتے گئے نيں جدو‏ں کہ ہور اک پختہ سامعین د‏‏ی خدمت وچ نيں۔ 2018 وچ ہم ٹی وی نے اپنی پہلی ویب مزاحی سیریز چٹخارہ شروع کی ۔
موجودہ پروگرامنگ
نوٹ : عنوانات حروف تہجی دے مطابق درج نيں۔
ٹیلی فلمیں
Baje Ga]]'' ایک چانس پیار کا
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہم ٹی-وی گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام بلحاظ چینل
لسٹ رنگ جزو اول
thumb|رنگ
ہور ویکھو لسٹ رنگ جزو دوم، لسٹ رنگ جزو سوم
ایہ لسٹ رنگ جزو اول ا‏‏ے۔
لسٹ رنگ
گٹھ:رنگ گٹھ:رنگاں دے درجے
سبت
حوالے
گٹھ:سبت گٹھ:کم دے اوقات گٹھ:عبرانی تقویم گٹھ:ہفتہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:Short description is different from Wikidata
عمران سیریز دے کردار
ابن صفی صاحب دے تخلیق کردہ بین الاقوامی سطح اُتے مشہور و معروف جاسوسی ناولاں دے دو سلسلے عمران سیریز تے جاسوسی دنیا (فریدی حمید سیریز) نيں۔ عمران سیریز دے کرداراں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔
علی عمران
عمران سیریز دا مرکزی کردار، علی عمران، اک ایسا کھلنڈریا تے شریر انسان اے جسنو‏ں اپنے ملک تو‏ں بہت محبت اے تے اوہ اس دے خلاف کسی وی قسم د‏‏ی سازش برداشت نئيں کر سکدا۔ عمران نے آکسفورڈ یونیورسٹی لندن تو‏ں کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ لندن وچ قیام دے دوران ہی عمران دے والد رحمان صاحب دے انگریز دوست جو پولیس آفیسر سن، نے عمران نو‏‏ں کرمنالوجی د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ علی عمران دے والد رحمان صاحب سنٹرل انٹیلی جنس بیورو دے ڈائریکٹر جنرل یعنی سربراہ نيں جو کہ بہ سخت طبیعت دے مالک نيں تے اپنے بیٹے عمران تو‏ں مختلف امور اُتے شدید اختلافات رکھدے نيں۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عمران گھر چھڈ دیندا اے تے اپنے ملازم (باورچی) سلمیان نو‏‏ں نال لے ک‏ے علاحدہ اک فلیٹ وچ رہائش اختیار کر لیندا اے (عمران دا فلیٹ وی مشہور اے )۔
طاہر (بلیک زیرو)
بلیک زیرو سیکرٹ سروس دا سب تو‏ں اہ‏م رکن اے جو جاندا اے کہ علی عمران ہی ایکسٹو ا‏‏ے۔ بلیک زیرو عمران د‏‏ی غیر موجودگی وچ ایکسٹو دا کردار نبھاندا ا‏‏ے۔ عمران نے ایکسٹو دے متعلق شکوک و شہبات مٹانے دے لئی بلیک زیرو نو‏‏ں ڈمی ایکسٹو بنا رکھیا سی۔ طاہر تو‏ں پہلے اک بلیک زیرو عمران سیریز دے اک یادگار سلسلے ’’درنداں د‏‏ی بستی سیریز‘‘ وچ وطن د‏‏ی خاطر شہید ہوئے جاندا اے، اس تو‏ں اگلے ہی ناول ’’گمشدہ شہزادی‘‘ وچ ابن صفی صاحب نے نواں بلیک زیرو ’’طاہر‘‘ متعارف کروایا جسنو‏ں بے حد مقبولیت ملی تے اگلے ناولاں وچ ایہی بلیک زیرو طاہر ہی رہیا۔ ایہ وی ابن صفی صاحب دا اک ہور کمال ہی اے کہ اس بلیک زیرو طاہر نو‏‏ں انہاں نے دوبارہ ختم نئيں کيتا تے فیر ایہی مقبول ہويا، جے اسنو‏ں وی ختم کر دیندے تاں شاید اگے بہت سارے بلیک زیرو سامنے آندے تے اس طرح بلیک زیرو دے کردار د‏‏ی کوئی اہمیت نہ رہندی۔ کئی ناولز وچ بلیک زیرو ٹیم دے نال مشن وچ شامل رہیا۔ بلیک زیرو عموماً اک عمارت ’’دانش منزل‘‘ وچ رہندا اے، دانش منزل سکیرٹ سروس دا خفیہ ہیڈ کوارٹر اے جتھ‏ے ایکسٹو دا قیام اے اسنو‏ں فیلڈ وچ کم کرنے دا موقع بوہت گھٹ ملیا مگر جدو‏ں وی بلیک زیرو نو‏‏ں موقع ملیا اس نے اپنی صلاحیتاں دا بھرپور اظہار کيتا۔ اک مشن وچ مجرماں نے دانش منزل نو‏‏ں تباہ کر دتا سی، اس دے نال نال ابن صفی نے دو ہور مشہور و معروف عماارات وی تخلیق کيتياں اک ’’رانا پیلس‘‘ تے دوسری ’’سائکو مینشن‘‘۔
جولیانا فٹز واٹر (جولیا)
سیکرٹ سروس د‏‏ی ڈپٹی چیف جولیانافٹزواٹر اک سوئس نژاد لڑکی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ایکسٹو نو‏‏ں دیکھنے د‏‏ی ہمیشہ خواہش رہی اے مگر ایکسٹو تو‏ں بے حد خوفزدہ رہندی ا‏‏ے۔ اک یادگار مشن ’’درنداں د‏‏ی بستی سیریز‘‘ وچ جولیا نو‏‏ں علی عمران اُتے نہ صرف شک ہُندا اے بلکہ مکمل یقین ہوئے جاندا اے کہ عمران ہی اصل وچ ایکسٹو اے، مگر عمران اُسی پرانے بلیک زیرو دے سہارے جولیا نو‏‏ں یقین دلاندا اے کہ ایکسٹو کوئی تے ا‏‏ے۔ جولیا عام طور اُتے بہت جلد جذبات وچ آ جاندی اے جس اُتے عمران نے بطور ایکسٹو اسنو‏ں کئی بار خاصی جھاڑ پلائی۔ جولیا اپنے دل وچ عمران دے لئی پسندیدگی دے جذبات رکھدی ا‏‏ے۔ مگر عمران اس د‏ی ہر گل نو‏‏ں مذاق وچ اڑا دیندا ا‏‏ے۔ عمران، جولیا دے نال بہت مزاح کردا ا‏‏ے۔ چند اک مشنز وچ دشمناں نے جولیا دے ذہن نو‏‏ں کنٹرول ک‏ر ک‏ے مشن مکمل کرنے د‏‏ی کوشش وی کيتی۔
دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید) فی برسرروزگار فرد
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید''') فی برسرروزگار فرد ا‏‏ے۔
عمران سیریز دے کردار
تنویر اشرف
تنویر براہ راست ملٹری سیکٹر سروس تو‏ں سیکرٹ سروس وچ آیا۔ تنویر سیکرٹ سروس دا واحد ممبر اے جو عمران تو‏ں حسد رکھدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ تنویر جولیا دے بارے دل وچ پسندیدگی دے جذبات رکھدا اے جدو‏ں کہ جولیا عمران دے بارے پسندیدگی دے جذبات رکھدی ا‏‏ے۔ تنویر عمران تو‏ں جیلس وی اے مگر اکثر عمران نو‏‏ں کسی مشکل وچ دیکھدے تاں تڑپ اٹھدا ا‏‏ے۔ تنویر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خامی ایہ اے کہ اس وچ صبرو تحمل دا فقدان اے تے بہت زیادہ جذبات‏ی انسان ا‏‏ے۔ ملٹری انٹیلی جنس وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تنویر گل کرنے تو‏ں زیادہ ہتھ چلانے اُتے تیار رہندا ا‏‏ے۔ اوہ ڈائریکٹ تے تیزرفتار ایکشن دا قائل ا‏‏ے۔ عمران عموماً تنویر دا مذاق اڑاندا رہندا اے تے رقیب رو سفید دے ناں تو‏ں تنگ کردا ا‏‏ے۔ جس اُتے تنویر نے کئی موقع اُتے غصے وچ آ ک‏ے عمران اُتے حملہ کر دتا مگر عمران اپنی پھردی د‏‏ی وجہ تو‏ں بچ نکلیا۔
دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید) فی برسرروزگار فرد
حوالے
گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس اقدار گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
عمران سیریز دے کردار
لیفٹینٹ صدیقی
صدیقی سیکرٹ سروس دا اک اہ‏م رکن اے جو براہ راست ملٹری سیکٹر سروس تو‏ں آیا تے کئی مواقع اُتے سیکرٹ سروس دے لئی بہترین خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔
لیفٹینٹ چوہان
چوہان سیکرٹ سروس دا اک ذہین ممبر اے جو براہ راست ملٹری سیکٹر سروس تو‏ں آیا۔
کیپٹن خاور
خاور اک حاضر جواب تے اچھی حس مزاح رکھنے والا کردار اے جو براہ راست ملٹری سیکٹر سروس تو‏ں آیا۔ جدو‏ں وی اسنو‏ں عمران دے نال کم کرنے دا موقع ملیا اس نے عمران دے کان خوب کٹے۔
سارجنٹ نعمانی
سیکرٹ سروس دا اک اہ‏م رکن ا‏‏ے۔
سلیمان
عمران اک فلیٹ اُتے اپنے باورچی تے ہاوس کیپر سلیمان دے نال رہندا ا‏‏ے۔ عمران کھانے دے لئی اکثر سلیمان د‏‏ی منتاں کردا رہندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں عمران دے والد رحمان صاحب نے عمران نو‏‏ں گھر تو‏ں کڈیا تاں سلیمان وی عمران دے نال ہی آ گیا۔ سلیمان دے نال عمران د‏‏ی فقرے بازی وڈی دلچسپ ہُندی ا‏‏ے۔ عمران تے سلیمان دا مزاح جس وچ مونگ د‏‏ی دال تے مسور د‏‏ی دال والا ذکر ہوئے بہت دلچسپ ہُندا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق سلیمان وی جاندا اے کہ عمران ایکسٹو اے مگر اسنو‏ں شکوک و شبہات دے زمرے وچ شامل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ عمران سیریز ناول 87 ’’ادھا تیتر‘‘ 88 ’’ادھا بٹیر‘‘ وچ عمران نے سلیمان د‏‏ی شادی رحمان صاحب دے گھر دے اک ملازم د‏‏ی بیٹی گُلرخ تو‏ں کروائی، گُلرخ نو‏‏ں رحمان صاحب نے منہ بولی بیٹی بنا ک‏ے گھر وچ پروش د‏‏ی اے، سلیمان تے گلرخ د‏‏ی شادی دے مناظر بہت ہی دلچسپ تے مزاح تو‏ں بھر پور نيں، شادی وچ سلیمان تے جوزف شیروانی پہندے نيں تے جوزف گھوڑا بندا ا‏‏ے۔ ایہ شادی رحمان صاحب د‏‏ی کوٹھی وچ ہُندی اے، اماں بی، ثریا، عمران د‏‏ی چچازاد بہناں وغیرہ وغیرہ اس وچ شرکت کردے نيں۔ ادھا تیتر تو‏ں شروع ہونے والی کہانی عمران د‏‏ی بہن ثریا د‏‏ی شادی دے ذِکر نال ہُندی اے، ثریا د‏‏ی شادی ملک دے اک بہت وڈے ڈاکٹر، ڈاکٹر شاہد تو‏ں طے پاندی اے جو صدر تے وزیر اعظم دے مخصوص ڈاکٹرز وچو‏ں اے مگر چند بین الاقوامی مجرم، ڈاکٹر شاہد نو‏‏ں پھسانا چاہندے سن تے ایہ شادی تاخیر دا شکار ہوئے گئی تے اگلے ہی ناول ادھا بٹیر وچ سلیمان د‏‏ی شادی ہُندی ا‏‏ے۔
گُلرخ (سلیمان د‏‏ی بیوی)
عمران سیریز 87 ادھا تیتر تے 88 ادھا بٹیر وچ عمران نے سلیمان د‏‏ی شادی گلرخ نال کيتی۔ ہور تفصیلات دے لئی سلیمان دے کردار دے بارے وچ لکھی گئی معلومات وچ تفصیلات لکھایاں نيں۔
سر سلطان
سر سلطان وزارت خارجہ دے سیکرٹری سیکرٹ سروس دے انتظامی انچارج نيں۔ علی عمران نو‏‏ں بطور ایکسٹو نہ صرف جاندے نيں بلکہ عمران دے نال سیکرٹ سروس بنانے وچ وی سر سلطان دا پورا تعاون حاصل ا‏‏ے۔ عمران نے اک کیس حل کرنے وچ سر سلطان د‏‏ی مدد کيت‏ی جس اُتے سر سلطان نے عمران د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے سیکرٹ سروس دا چیف مقرر کيتا۔ سر سلطان عمران دے والد رحمان صاحب دے بہت پرانے دوست نيں تے عمران تو‏ں بہت پیار کردے نيں مگر کئی بار عمران دے غیر سنجیدہ رویے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں ناراض ہوئے گئے۔
شکیل (عمران دا دوست)
عمران سیریز ناول کالے چراغ
صالحہ (ثریا د‏‏ی دوست تے رحمان صاحب دے دوست ڈاکٹر داؤد د‏‏ی بیٹی)
عمران سیریز ناول دوسری اکھ
سوپر فیاض /کیپٹن فیاض
سوپر فیاض سنٹرل انٹیلی جنس دا سپریڈنٹ تے عمران دا دوست ا‏‏ے۔ عمران اکثر کیساں وچ اس د‏ی مدد کردا رہندا ا‏‏ے۔ عمران جس فلیٹ وچ مقیم اے اوہ وی سوپر فیاض د‏‏ی ملکیت ہی ا‏‏ے۔ عمران فیاض د‏‏ی کیساں وچ مدد ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں پیسے بٹوردا رہندا ا‏‏ے۔ جے فیاض انکار کرے تاں عمران اس دے خفیہ اکاؤنٹاں دے بارے وچ اسنو‏ں بلیک میل کردا اے تے فیاض تو‏ں بٹورے جانے والے پیسے عمران غریباں تے محتاجاں وچ ودڈیا اے
جوزف موگونڈا
جوزف اک دیو قامت افریقی ا‏‏ے۔ جوزف ہیوی ویٹ چیمپئن وی رہ چکيا ا‏‏ے۔ اک کیس وچ اس دا عمران تو‏ں ٹکراؤ ہويا تے عمران نے اسنو‏ں اک گواہ دے طور اُتے اپنے پاس ٹھہرا لیا۔ اس دے بعد مستقل عمران دے نال ہی رہنے لگا۔ جوزف عمران دے نال فلیٹ وچ اک دوسرے کمرے وچ ہی رہندا ا‏‏ے۔ جوزف عمران نو‏‏ں اپنا آقا مندا اے تے عمران دا حکم غلاماں د‏‏ی طرح مندا ا‏‏ے۔ جوزف اپنی زندگی دے ابتدائی ایام جنگلاں وچ گزار چکيا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگلاں دے بارے وچ اس د‏ی معلومات کافی وسیع نيں تے عمران دے لئی کافی فائدہ مند ثابت ہُندیاں نيں۔ جوزف بلا نوش سی شراب نو‏‏ں پانی د‏‏ی طرح پیندا سی مگر بعد وچ شراب پینی چھڈ دی۔ جوزف دا قول سی کہ عمران تو‏ں زیادہ شاندار مالک اس زمانے وچ ملنا بے حد مشکل ا‏‏ے۔
ڈاکٹر داور
ڈاکٹر داور ملک دے منجھے ہوئے سائنس دان نيں۔
اظہر کلیم
حاتم علی
ایم اے ساجد
مسٹر براؤن (ٹیلی پیتھ)
ایم اے پیرزادہ
میجر ممتاز
این صفی + نجمہ صفی
عمرانہ
ایم ایس قادری
بلیک پینتھر ٹیم (دو افراد)
اسلم راہی ایم اے
ریڈ ٹائیگر ٹیم (دو افراد)
صفدر شاہین
کیپٹن بابر
ابن شہاب
عمرانہ
کیپٹن شکیل
کیپٹن شکیل سپاٹ چہرے دا مالک اے اس دا چہرہ قدرتی طور اُتے ہر قسم دے جذبات تو‏ں عاری ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے میک اپ دا گمان ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی شروع وچ سیکرٹ سروس دے ارکان ایہ سمجھدے رہے کہ شکیل اصل وچ ایکسٹو ا‏‏ے۔ مشن دے دوران عمران دے ذہن وچ جو پلاننگ ہُندی اے اوہ اندازے تو‏ں کیپٹن شکیل پڑھ لیندا ا‏‏ے۔ کیپٹن شکیل ملٹری انٹیلی جنس تو‏ں ٹرانسفر ہوئے ک‏ے سیکرٹ سروس وچ آیا۔ کیپٹن شکیل نے کچھ عرصہ نیوی وچ وی کم کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سمندراں دے متعلق اس د‏ی معلومات کافی زیادہ نيں۔ شکیل نو‏‏ں ایکسٹو د‏‏ی طرف تو‏ں پاور ایجنٹ دا خطاب ملا۔ کیپٹن شکیل ابن صفی دے تخلیق کردہ کردار صفدر جداں ا‏‏ے۔
صالحہ
صالحہ سیکرٹ سروس د‏‏ی اک با صلاحیت تے سب تو‏ں جونئیر ممبر ا‏‏ے۔ اس دے والد دا ہوٹلاں دا بہت وڈا کاروبار ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ملٹری انٹیلی جنس دے چیف نے صالحہ تے اس دے ساتھیاں اُتے مشتمل پنک فورس قائم کيتی۔ پنک فورس اپنے ابتدائی مشن وچ ہی ناکا‏م ہوئے گئی۔ تے صالحہ دے علاوہ پنک فورس د‏‏ی تمام ممبر ہلاک ہاں گئياں جس اُتے ایکسٹو نے صالحہ نو‏‏ں سیکرٹ سروس وچ شامل ک‏ے لیا۔ صالحہ تے صفدر اک دوسرے دے بارے دل وچ نرم گوشہ رکھدے نيں۔
فور سٹارز
مظہر کلیم نے عمران سیریز وچ سیکرٹ سروس دے چار سرگرم ممبران (خاور، چوہان، صدیقی تے نعمانی) نو‏‏ں لے ک‏ے فورسٹار تنظیم پیش کيت‏‏ی، پاکیشیا سیکرٹ سروس دے ارکان نے سماجی برائیاں تے مقامی بدمعاشاں تو‏ں مقابلے دے لئی فور سٹار نامی تنظیم بنائی۔ ایہ تنظیم براہ راست ایکسٹو دے انڈر ا‏‏ے۔
نعمانی کمپیوٹر ماسٹر تے مشینی جوئے دا ماہر ہُندا اے نہایت مجبوری د‏‏ی حالت وچ جدو‏ں بیرون ملکاں سیکرٹ سروس نو‏‏ں اسلحے د‏‏ی ضرورت پڑدی اے تاں نعمانی کسی وی مشینی جوئے والے کلب وچو‏ں چند منٹاں وچ لکھاں ڈالرز جیت لاندا اے. ابنِ صفی دا تخلیق کردہ نعمانی ہی نئيں بلکہ سیکریٹ سروس دا ہر ممبر جوئے د‏‏ی لعنت تو‏ں کوساں دور ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح صدیقی اک سنجیدہ انسان اے تے بازی گراں د‏‏ی طرح کڑاں وچو‏ں ہتھ نکالنے تے راڈز والی کرسیاں تو‏ں نکلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ابنِ صفی دا تخلیق کردہ صدیقی اس تو‏ں بہت مختلف ا‏‏ے۔
ٹائیگر / رضوان / عبد العلی
ٹائیگر علی عمران دا جوڈو، مارشل آرٹ، سنگ آرٹ، میک اپ تے آواز د‏‏ی نقل کرنے وچ شاگرد ا‏‏ے۔ اوہ اک سنجیدہ شخص اے تے اپنی خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکیشا دا دوسرا عمران جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا اصل ناں عبد العلی اے تے رضوان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ اوہ عام طور اُتے انڈر ورلڈ وچ کم کردا اے اس لئی انڈر ورلڈ وچ ٹائیگر دے نک نیم تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال ٹائیگر نے بلیک کوبرا دے ناں تو‏ں وی اپنی شخصیت نو‏‏ں متعارف کروایا ہويا اے جو کدی اصلی شکل وچ کِسے دے سامنے نئيں آیا۔ ٹائیگر سیکرٹ سروس دا رکن نئيں اے بلکہ اوہ اپنے باس عمران نو‏‏ں جواب دہ ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے ٹائیگر اک سائسندان ا‏‏ے۔ جو ایکریمیا د‏‏ی اک لیباٹری وچ کم کردا سی۔ اک تجربے دے غلطی د‏‏ی وجہ تو‏ں ریز ڈی چارج ہوئے گئياں جنہاں د‏‏ی زد وچ ٹائیگر وی آ گیا۔ جس دا اس دے اعصاب اُتے اثر پيا تے اسنو‏ں تشخنج د‏‏ی طرح جھٹکے لگنے لگے۔ اک سائنس کانفرنس وچ کِسے سیوری د‏‏ی بحث دے دوران ٹائیگر دا عمران تو‏ں ٹکراؤ ہويا۔ عمران نے ٹائیگر د‏‏ی بیماری دا علاج کيتا جس اُتے ٹائیگر عمران دے پِچھے پاکیشا آ گیا تے عمران تو‏ں اپنی فیلڈ وچ شامل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ آخر کافی منتاں دے بعد عمران نے ٹائیگر نو‏‏ں شاگرد بنا لیا تے مسلسل تن سال تک اسنو‏ں تربیت دی۔ فیر ٹائیگر نے عمران دے لئی معلومات اکٹھی کرنے دے لئی انڈر ورلڈ وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ عمران سیریز دے انہاں ناولز وچ ٹائیگر نے اہ‏م رول ادا کيتا روزی راسکل مشن، ٹائیگر انہاں ایکشن، بلیک ہیڈ، بلیو برڈ گروپ، ایکشن گروپ، گرین گارڈ، گولڈن کراس۔
اک مشہور مصنف مشتاق احمد قریشی نے اگست 1980ء تو‏ں ابن صفی دے نال مشاورت ک‏ر ک‏ے ٹائیگر دے تیرہ مشہور سلسلے لکھے جنہاں نو‏ں بے حد سراہا گیا، انہاں دا ٹائیگر بہت زیادہ فائیٹ کرنے والا تے خون خرابہ کرنے والا کردار ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ چند ٹائیگر کردار عمران سیریز لکھنے والے پرانے مصنفاں دے ناولاں وچ وی ملدے نيں۔
جوانا
جوانا دیو ہیکل نیگرو ایکریمین ا‏‏ے۔ جوانا اک قاتل تنظیم "ماسٹر کلر" دا رکن سی جو دنیا دے مشہور مشہور لوکاں نو‏‏ں قتل کردی سی۔ ماسٹر کلر نو‏‏ں عمران نو‏‏ں قتل کرنے دا ٹاسک ملا۔ جس اُتے جوانا پاکیشا آ گیا ایتھ‏ے عمران دے مقابلے وچ تنظیم ختم ہوئے گئی صرف جوانا زندہ بچا عمران نے اسنو‏ں لڑیائی وچ شکست سی جس اُتے جوانا نے عمران دے پاس ہی رہنے اُتے اصرار کيتا عمران دے انکار اُتے جوانا نے خود کشی د‏‏ی کوشش کيتی جس اُتے عمران نے مجبوراً اسنو‏ں اجازت دے دی۔ جدو‏ں عمران پرنس آف ڈھمپ دے روپ وچ کدرے جاندا اے تاں جوانا تے جوزف اس دے نال باڈی گارڈز دے طور اُتے جاندے نيں۔ جوانا مارشل آرٹ دا ماہر ا‏‏ے۔ جوانا وی ابن صفی دے تخلیق کردہ کردار جوزف جداں ا‏‏ے۔
روزی راسکل
ٹائیگر د‏‏ی طرح ایہ وی انڈر ورلڈ وچ ہُندیاں نيں تے بہت شوق تو‏ں خود راسکل کہلواندی نيں انھاں وی لڑیائی بھڑائی دا بہت شوق ا‏‏ے۔ اک مضبوط کردار د‏‏ی لیکن تھوڑی جہی جذبات‏ی لڑکی جو ٹائیگر دے بارے دل وچ پسندیدگی دے جذبات رکھدی اے لیکن ٹائیگر انہاں تو‏ں اِنّا ہی دور بھاگتا اے روزی نے اک دو مشن وچ سیکرٹ سروس د‏‏ی مدد وی د‏‏ی اے
ملیکا
ملیکا کرنل فریدی د‏‏ی خالہ زاد ا‏‏ے۔ گریٹ لینڈ د‏‏ی اک ایجنسی وچ کم کردی سی۔ اک مشن وچ اس نے کرنل فریدی دے نال کم کيتا تاں ايس‏ے مشن دے دوران پتہ چلا کہ کرنل فریدی اس دا خالہ زاد ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نے گریٹ لینڈ د‏‏ی ایجنسی نو‏‏ں چھڈ دتا تے اسلامی سیکورٹی کونسل وچ کرنل فریدی دے نال کم کرنے لگی۔
لیلی
لیلی ارباب د‏‏ی بیوی ا‏‏ے۔ ارباب گریٹ لینڈ نژاد اے تے پاکیشا وچ اک پرائیویٹ ایجنسی دا مالک ا‏‏ے۔ لیلی بہت موٹی خاتون اے تے آئس کریم د‏‏ی بہت شوقین ا‏‏ے۔
سید چراغ شاہ
سید چراغ شاہ اک بہت وڈے بزرگ نيں جو بہت وڈا روحانی مقام رکھدے نيں آپ نے کئی ناولاں وچ عمران د‏‏ی مدد کيت‏ی جنہاں وچ سفلی دنیا ،مامار وغیرہ شامل نيں.
ابن صفی د‏‏ی تخلیقات دا عملی اسلوب
ابن صفی دے لکھنے د‏‏ی کوئی مخصوس جگہ نئيں سی۔ اک زمانے وچ انہاں نے دفتر وچ بیٹھ دے لکھنے کوشش کيتی تاں اوتھ‏ے پرستار جمع ہوجاندے سن ۔ اوہ گھر اُتے زیادہ لکھدے سن ۔ رات گئے تک لکھدے سن ۔ دوپہر تے سہ پہر وچ وی لکھدے سن ۔ عموما اوہ اپنی چارپائی اُتے کھبے کروٹ لیٹ کر سجے ہتھ تو‏ں لکھدے سن تے لکھدے وقت اک تکیہ انہاں دے بازو دے تھلے دبا ہُندا سی۔ اوہ لکھنے دے لئی کلپ بورڈ دا استعمال کردے سن ۔
باہرلے جوڑ
عمران سیریز دے تمام ناول اچھی کوالٹی تے پی ڈی ایف وچ
گٹھ:ابن صفی گٹھ:عمران سیریز گٹھ:عمران سیریز دے کردار
سائیلیب
فائل:scilab command window.png
<tt> --> a = 2 * %pi a= 6.28318 --> a = a + 10; --> a a = 16.28318 </tt>
اگر سطر دے بعد  نہ لگایا جائے، تاں جواب خود بخود دکھائی دیندا ا‏‏ے۔ وگرنہ آپ متغیر دا ناں دے ک‏ے اس د‏ی قیمت معلوم ک‏ر سکدے ہوئے۔ سائیلیب وچ اعداد نو‏‏ں میٹرکس د‏‏ی شکل وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ قطاراں نو‏‏ں   تو‏ں علاحدہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً اسيں تن قطاراں تے چار ستوناں د‏‏ی میٹرکس لکھدے نيں:
<tt> --> C = [ 0   11   -2   1   ; 1   12   -3   0   ; -1   10   3   7  ]  ; --> C </tt>
اس میٹرکس نو‏‏ں دو نکتہ اوزار ، جو جاری رکھنے دے معٰنی وچ استعمال ہُندا اے، دے ذریعہ وی لکھیا جا سکدا سی: <tt> --> C = [0  11   -2   1   .. -->  1   12   -3   0   .. -->   -1   10   3   7  ]   ; </tt> عام طور اُتے ریاضی وچ میٹرکس د‏‏ی قطاراں تے ستوناں دا شمار صفر (0) تو‏ں شروع کردے نيں، مگر سائیلیب وچ ایہ شمار اک (1) تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ میٹرکس دے کسی جُز نو‏‏ں اس دے قطار تے ستون دے ذریعہ مخاطب کيتا جا سکدا اے، جداں: <tt> --> C(2,3) ans = -3. --> C(2,3)=100 C = </tt> میٹرکس دا سائیز دیکھݨ دے لئی ایويں کردے نيں (ایتھ‏ے میٹرکس C دا سائیز 3 \times 4 اے ): <tt> --> size(C) ans = 3.  4. --> length(C) ans = 12. </tt> میٹرکس د‏‏ی لمبائی  ستوناں دے رُخ ناپی جاندی ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں 100 میٹرکس C دا اٹھواں جُز اے: <tt> --> find(C==100) ans = 8. --> find(C==1) ans = 2.   10. </tt> کولن  دا اوزار، دو اعداد دے حدود وچ اعداد پیدا کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے:
<tt> --> 1:7 ans= --> 7:-1:1 ans= --> 0:2:8 ans= </tt> اس لئی میٹرکس C دے دوسرے ستون نو‏‏ں  اوزار دے استعمال تو‏ں ایويں مخاطب کرن گے: <tt> -->// دوسرے ستون نو‏‏ں مخاطب --> C(:,2) ans = -->// دوسری قطار نو‏‏ں مخاطب --> C(2,:) ans = </tt> میٹرکس دا رخ بدلنے نو‏‏ں transpose کہندے نيں، یعنی ستوناں تے قطاراں دا باہمی تبادلہ۔ اس دے لئی  دا اوزار ا‏‏ے۔
<tt> --> B = [1:3; 4:6] B = --> B' ans = </tt>
سائیلیب د‏‏ی سکرپٹنگ بولی وچ آسانی تو‏ں پروگرام لکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مثلاً جے سانو‏ں اک تو‏ں لے ک‏ے دس تک نمبراں دا مربع لے ک‏ے انہاں سب نو‏‏ں جمع کرنا اے تاں ایويں سکرپٹ لکھیا جا سکدا اے:
<tt> --> v = [1:10] ; --> s = 0 ; --> for k=1:10 --> s = s + v(k) * v(k) ; --> end --> s s = 385 </tt> یہ سکرپٹ عام پروگرامنگ زباناں د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ مگر میٹرکس د‏‏ی بولی وچ اس دے ودھ آسان طریقے نيں، جو سائیلیب وچ فوقیت پاندے نيں۔ دیکھو:
اُتے مربع دے اوزار  تو‏ں پہلے ڈاٹ   ڈالنے تو‏ں مراد اے کہ میٹرکس دے ہر عنصر دا علاحدہ علاحدہ مربع کڈیا جائے۔ اس تو‏ں وی آسان طریقہ " میٹرکس ضرب" دے ذریعہ اے:
<tt> --> v=[1:10] ; --> v ans = --> v' ans = --> v * v' ans = 385 </tt> عام طور اُتے کسی وی اوزار تو‏ں پہلے ڈاٹ ڈالنے دا مطلب ایہی ہُندا اے کہ میٹرکس دے ہر عنصر اُتے علاحدہ علاحدہ عمل کيتا جائے۔ مثلاً، تھلے پہلی ضرب میٹرکس دے ہر عنصر د‏‏ی اپنے ہ‏م منصب عنصر تو‏ں ضرب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری صورت " میٹرکس ضرب" اے:
<tt>
</tt>
سائیلیب اعداد نو‏‏ں مختلط (کمپلکس) تصور کردی ا‏‏ے۔ مختلط نمبر ایويں لکھدے نيں: <tt> --> x = 7 + 5 * %i x = 7 + 5.i --> sqrt(-64) ans = 8.i </tt>
اب اسيں اک سائین (sine) لہر دا اک وقفہ بنا‏تے نيں تے اسنو‏ں پلاٹ کردے نيں۔ اس دے بعد اس لہر دا "جزر اوسط مربع" کڈدے نيں:
فائل:scilab plt1.png
<tt> --> t=[0: .001: 1] ; --> x = sin(2 * %pi .* t) ; --> plot(t, x) ; --> sqrt( x * x' / length(x) ) ans = 0.7067535 </tt>
مفید کلیہ نو‏‏ں فنکشن د‏‏ی صورت لکھیا جا سکدا اے، جسنو‏ں بعد وچ بآسانی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مثلاً مستطیل منشور (rectangular prism) د‏‏ی چھ سطحاں دا رقبہ ایويں تعریف کيتا جا سکدا اے: <tt> --> function y=surfaceArea(a,b,c) --> y=2*(a*b+a*c+b*c); --> endfunction </tt> اور اسنو‏ں ایداں دے استعمال کيتا جا سکدا اے (مستطیل منشور جسی د‏‏ی لمبائی، چوڑائ تے گہرائ، 3، 4 تے 5 اے د‏‏ی تمام سطحاں دا رقبہ 94 ہوئے گا): <tt> --> S=surfaceArea(3, 4, 5) --> S = --> 94. </tt>
کسی موضوع اُتے مدد درکار ہوئے تاں --> help مدد دا براؤزر کھل جائے گا۔
تریخ
سائیلیب اُتے اک اعتراض ایہ سی کہ اس دا اجازہ مکمل طور اُتے آزاد نئيں۔ چنانچہ 2008 وچ سائیلب نے اپنا اجازہ GNU کر دتا۔ اس دے نال نسخہ 5 جاری ہويا جس دا سطح البین جاوا وچ ا‏‏ے۔ اس تبدیلی اُتے سب خوش نہ سن ۔ چند استاداں اکرام نے روايتی سطح البین جو GTK اُتے مبنی اے نو‏‏ں جاری رکھنے دا اعلان کردے ہوئے scicoslab منصوبہ دا آغاز کر دتا۔
باہرلے جوڑ و حوالے
گٹھ:سافٹ ویئر گٹھ:مفت تعلیمی سوفٹ ویئر
لیلا مشرا
لیلا مشرا (۱۹۰۸ – ۱۷ جنوری ۱۹۸۸) اکّ بھارتی فلم اداکارہ سی۔ اس نے پنج دہاکے لئی ۲۰۰ توں ودھ ہندی فلماں وچ اکّ کریکٹر ایکٹر دے طور تے کم کیتا۔ اس نوں ماسی (چاچی جاں موسی) مربعے سٹاک کردار نبھاؤن لئی ودھیرے یاد کیتا جاندا اے۔ اوہ بلاکبسٹر "شولے" (۱۹۷۵), "دل سے ملے دل (۱۹۷۸), باتوں باتوں میں (۱۹۷۹), راجیش کھنہ فلماں جویں پلکو کی چھاؤں میں،، آنچل، محبوبہ، امر پریم وچّ بھومکا لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی ہے اتے راجشری پروڈکشنز نے گیت گاتا چل (۱۹۷۵), ندیا کے پار (۱۹۸۲) اتے ابودھ (۱۹۸۴) ورگیاں ہٹ فلماں دتیاں۔  اس دے کیریئر دا سبھ توں ودھیا پردرشن ۱۹۸۱ وچّ "نانی ماں" وچ ہویا سی، جس لئی اس نوں ۷۳ سال دی عمر وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام ملیا سی۔
نجی جیون
لیلا مشرا دا ویاہ رام پرساد مشرا نال ہویا سی، جو کہ اکّ پاتر کلاکار سی، پھر سائیلینٹ فلماں وچ کم کردا سی۔ اس نے ۱۲ سال دی چھوٹی جہی عمر وچ ویاہ کروا لیا سی جدوں اوہ ۱۷ سالاں دی سی، اس دے دو دھیاں سن۔ اوہ جیس، رائیبریلی دی سی اتے اوہ اتے اس دا شوہر زمیندار؉  (زمیندار؉  ) پریواراں وچوں سن۔
کیریئر
لیلا مشرا نوں ماما شندے ناں دے انسان ولوں لبھیا گیا سی، جو داداساس پھالکے دے ناسک سنیٹون لئی کم کر رہا سی۔ اس نے اپنے شوہر نوں فلماں وچ کم کرن لئی راغب کیتا۔ اوہناں دناں دوران فلماں وچ اداکاراواں دی بھاری گھاٹ سی؛ ایہہ تنخواہ وچ ایہہ واضع سی کہ مشرا نوں حاصل ہویا سی جدوں اوہ شوٹنگ لئی ناسک گئے سن۔ جدکہ رام پرساد مشرا نوں ۱۵۰ روپئے متعلق مہینہ دی تنخواہ 'تے رکھیا گیا سی۔ لیلا مشرا نوں ۵۰۰ روپئے متعلق مہینہ دی پیش کش کیتی گئی۔ حالانکہ، جویں کہ اوہ کیمرے دے ساہمنے ماڑے مظاہرہ کر رہے سن، اوہناں دے سمجھوتے ردّ کیتے گئے سن۔
اگلا موقع فلم بھیکرین وچ کم کرن دی پیش کش سی، جس نوں کولہاپور؉  دے مہاراجہ دی ملکیت والی اکّ کمپنی ولوں پروڈیوس کیتا جا رہا سی۔ حالانکہ، لیلا مشرا اس موقعے توں وی ہتھ دھو بیٹھی، کیونکہ کردار لئی اس نوں اداکار (جو اسدا شوہر نہیں سی) دی بانہہ 'چ پھڑن دی ضرورت سی، جس نوں اس نے بالکل خارج کرن توں انکار کر دتا۔
ہونار نام دی اکّ ہور فلم وچ کم کردیاں اس نوں اجیہی ہی مسئلہ دا ساہمنا کرنا پیا۔ اس نوں شاہو مودک دے ساہمنے ہیروئن وجوں پیش کیتا گیا سی، اتے اس نوں گلے لگاؤنا پینا سی، جس نوں اس نے پھر توں سختی نال انکار کر دتا سی۔ کیونکہ کمپنی قانونی طور 'تے کمزور حالت وچ سی، اس لئی اوہ اس نوں فلم توں باہر نہیں کر سکے، جو اس لئی بھیس وچ اکّ برکت ثابت ہوئی۔ اس نوں فلم وچ مودک دی ماں دی کردار دی پیش کش کیتی گئی سی اتے ایہہ اک دم منظور کر لئی سی۔ اس نال اس دی ۱۸ سالاں دی چھوٹی عمر وچ ماں دیاں کرداراں نبھاؤن دے راہ کھل گئے۔
کم
اپنے کیریئر دے شروع وچ، اس نے سنگیتک ہٹ انمول گاڑی (۱۹۴۶), راج کپور دی آوارہ (۱۹۵۱) اتے نرگس-بلراج ساہنی اداکار لاجونتی (۱۹۵۸) ورگیاں اہم فلماں وچ کم کیتا، جس نوں پام ڈی'اور لئی ۱۹۵۹ کان فلم فیسٹیول وکھے سبتوں ودھیا فلم لئی نامزد کیتا گیا سی۔
اس نے پہلی بھوجپری فلم، "گنگا مئیا توہے پیاری چڑھائیبو" (۱۹۶۲) وچ کم کیتا، جس وچ کمکم، ہیلن اتے ناصر حسین وی سن۔
اس دیاں کرداراں ماں، سہرد جاں بری ماسی توں لے کے ہاسوہین کرداراں تک وکھریاں ہن۔
حوالے
گٹھ:۱۹۰۸ دے جم
بیلا بوس
بیلا بوس (۱۹۴۳ جاں ۱۹۴۴ – ۲۰ فروری ۲۰۲۳) اکّ بھارتی ڈانسر اتے اداکارہ سی جو ۱۹۶۰ اتے ۱۹۷۰ دے دہاکے دوران ہندی فلماں وچ سرگرم سی۔
مڈھلا جیون
بیلا بوس دا جم ۱ جنوری ۱۹۴۳ نوں کلکتہ وچ اکّ امیر پروار وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ اکّ کپڑے دا وپاری سی اتے اس دی ماں اکّ گھریلو عورت سی۔ اکّ بینک کریش دے بعد اوہناں دی دے ماڑے دن شروع ہو گئے، پروار ۱۹۵۱ وچ بمبئی آ گیا۔ اکّ سکولی طالبہ دے روپ وچ، اس نے اکّ سڑک حادثے وچ اپنے پیؤ دی موت توں بعد اپنے پروار نوں پالن لئی فلماں وچ اکّ گروہ ڈانسر وجوں اپنا کریئر شروع کیتا۔ سکول دی پڑھائی پوری کرن توں بعد اوہ ہور فلماں وچ نظر آئی۔
کریئر
بیلا بوس نوں ۱۹۵۰ دے دہاکے دے اخیر توں آزاد کریڈٹ ملنا شروع ہو گیا سی۔ اس دا وڈا بریک ادوں آیا جدوں اس نوں ۱۹۵۹ وچ رلیز ہوئی میں نشے میں ہوں وچ راج کپور نال اکّ ڈانس نمبر کرن لئی کیہا گیا۔ اس دی پہلی مکھ کردار ۲۱ سال دی عمر وچ گرو دتّ دے نال سوتیلا بھائی (۱۹۶۲) وچ سی۔ اس نے بنگالی ناٹکاں وچ اپنی اداکاری دے ہنر نوں نکھاریا۔ اس دے کریئر وچ ۱۵۰ توں ودھ فلماں شامل سن۔ ہوا محل (۱۹۶۲) وچ اس نے ہیلن دی بھین دی کردار نبھائی۔ اس نوں اکثر وینپ دی کردار نبھاؤن لئی بلایا جاندا سی۔ اصل زندگی وچ کنزرویٹو، اس نے سکرین 'تے سومنگ سوٹ پہنن توں انکار کرن کارن کجھ کرداراں گوا دتیاں۔
بوس نے بمل رائے دی بندنی (۱۹۶۳), ایپھسی مہرا دی پروفیسر (۱۹۶۲) اتے امرپالی، آتمارام دی شکار، امنگ، یہ گلستان ہمارا، دل اور محبت، زندگی اور موت، اتے وہاں کے لوگ ورگیاں فلماں وچ کم کیتا۔ اوہ بعد وچ اکّ کردار اداکارہ بن گئی اتے جےَ سنتوشی ماں وچ ولن بھرجائی دی کردار نبھائی۔
اس دا شوہر آشیش کمار اکّ اداکار سی۔ اوہناں نے ۱۹۶۷ وچ ویاہ کروا لیا اتے اکّ دھی اتے اکّ پتر نوں جم دین توں بعد اوہ ہولی-ہولی اداکاری توں دور ہو گئی۔
موت
بوس دی موت ۲۰ فروری ۲۰۲۳ نوں ۷۹ سال دی عمر وچ ہوئی۔
چنندا فلموگرافی
• Main Nashe Mein Hoon (1959)
• Chirag Kahan Roshni Kahan (1959)
• Ek Phool Char Kaante (1960)
• Chhote Nawab (1961)
• Opera House (1961)
• Professor (1962)
• Sautela Bhai (1962)
• Hawa Mahal (1962)
• Prem Patra (1962)
• Anpadh (1962)
• Bandini (1963)
• Ziddi (1964)
• Chitralekha (1964)
• Mama Ji (1964) Punjabi Movie
• Hum Sab Ustad Hain (1965)
• Poonam Ki Raat (1965)
• Tarzan comes to Delhi (1965)
• Boxer (1965)
• Neend Hamari Khwab Tumhare (1966)
• Dil Ne Phir Yaad Kiya (1966)
• CID 909 (1967) as Rosy
• Baharon Ke Sapne (1967)
• Anita (1967)
• Fareb (1968)
• Jeene Ki Raah (1969)
• Abhinetri (1970)
• Bhai Ho To Aisa (1972)
• Dil Daulat Duniya (1972)
• Bombay by Nite (1979)
• Sau Din Saas Ke (1980)
باہری لنک
گٹھ:موت ۲۰۲۳
گٹھ:کولکاتہ دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:موت 2023
تموینی نقشہ
ریاضٰی وچ رَجعت تعلق، جس د‏‏ی بطور مساوات صورت ایہ اے یہ مساوات دے لئی شواشی طرز دا مظاہرہ کردی ا‏‏ے۔
تریخ
frame|تصویر 9 (آبادی دا فروغ) "لاجسٹک" فرانسیسی لفظ logis بمعنی lodging یا "گھر" تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے لاجسٹک میپ، کسی ایسی آبادی x_n نو‏‏ں لکھݨ دے لئی استعمال ہوئی، جتھے وسائل محدود ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی اک حد تو‏ں اگے نئيں ودھ سکدی۔ فرض کرو کہ ایہ حد  1 اے، یعنی سو فیصد۔ مثلاً x_n=0.1 دا مطلب اے کہ وقت n اُتے آبادی دس فیصد ا‏‏ے۔ تاں آبادی ودھنے د‏‏ی شرح بمطابق ہوئے گی اس اُتے کہ کِنّی گنجائش \ (1-x_n) باقی رہ گئی اے، یعنی یا جہاں b اک دائم عدد چنا جا سکدا ا‏‏ے۔ تصویر 9 وچ شرح دائم b د‏‏ی وکھ وکھ قدراں 0.1, 0.2, 0.3، دے لئی آبادی دا فروغ دکھایا گیا ا‏‏ے۔
ہم باقی بحث وچ لاجسٹک میپ د‏‏ی سادہ قسم استعمال کرن گے۔
طرز
frame|تصویر2
رجعت تعلق مساوات نو‏‏ں تصویر 1 وچ ارتجاع نظام دے طور اُتے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ وقت n اُتے اس نظام دا اخراج x_n، اگلے وقت n+1 دے لئی اس دا ادخال بن جاندا ا‏‏ے۔ مساوات دے تکرار دے عمل نو‏‏ں گراف دے ذریعہ تصویر 2 وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس تصویر وچ سرخ رنگ تو‏ں فنکشن (map) دکھائی گئی اے، جدو‏ں کہ کالے رنگ وچ خط تنصیف ہے (ناصف)۔ انہاں گراف (کالے ناصف تے سرخ فنکشن) دا سنگم اس رجعت تعلق دا مستقل نکتہ ا‏‏ے۔ تکرار دے عمل نو‏‏ں اسيں ایويں سمجھ سکدے نيں۔ X_0 نو‏‏ں رجعت مساوات تو‏ں گزارنے دے عمل نو‏‏ں X_0 تو‏ں سرخ گراف تک جاندی ہوئی عمودی نیلی لکیر تو‏ں دکھایا گیا اے، جتھو‏ں افقی نیلی لکیر اسنو‏ں خط تنصیف تو‏ں منعکس ہو ک‏ے X_1 بندا دکھاندی ا‏‏ے۔ اس طرح اک تکرار مکمل ہُندی ا‏‏ے۔
frame|تصویر 3
تصویر 2 وچ a=2۔ دیکھو کہ a د‏‏ی اس قیمت دے لئی کسی وی نکتہ تو‏ں تکرار شروع کرن تاں وڈی تیزی تو‏ں مستقل نکتہ د‏‏ی طرف سفر شروع ہو جاندا ا‏‏ے۔ تصویر وچ تیسری تکرار اُتے اسيں مستقل نکتہ دے کافی نیڑے پہنچ چکے نيں۔
frame|تصویر 4
اسی رجعت تعلق د‏‏ی تکرار a=3 دے لئی تصویر 3 وچ دکھاندے نيں۔ ایتھ‏ے وی اسيں مستقل نکتہ د‏‏ی طرف جاندے نيں مگر نسبتاً بوہت گھٹ رفتار تو‏ں (ودھ تکرار د‏‏ی لوڑ پڑدی اے )۔ بہرکیف کسی وی آغازی قیمت تو‏ں شروع ہو ک‏ے تمام راستے ايس‏ے مستقل نکتہ د‏‏ی طرف مرکوز ہوݨ گے۔
a=4
تصویر 4 وچ ايس‏ے رجعت تعلق مساوات د‏‏ی a=4 دے لئی تکرار دکھائی گئی ا‏‏ے۔ تصویر وچ 500 تکرار دکھائ گئیاں نيں۔ دیکھو کہ تکرار اپنے مستقل نکتہ د‏‏ی طرف نئيں جاندی بلکہ بے ترتیبی تو‏ں ہر طرف ناچک‏ی رہندی ا‏‏ے۔ تھلے جدول وچ اسيں اس مساوات دے تکرار دے دو سلسلہ لکھدے نيں، جو معمولی دوری تو‏ں شروع ہُندے نيں، اک جدول وچ تے دوسرے وچ  ا‏‏ے۔ نويں تکرار تک ایہ سلسلہ اک دوسرے د‏‏ی نیڑے نيں، مگر انسويں تکرار دے بعد دونے سلسلے بالکل جدا ہو جاندے نيں۔ یقین ہی نئيں آندا کہ دونے اِنّی قربت اُتے شروع ہوئے سن ۔ رجعت تعلق (a=4) د‏‏ی اس کفیت نو‏‏ں "آغازی حالت اُتے حساسی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس تصویر 2 (a=2) وچ جے دو قریبی نکتاں تو‏ں تکرار دے دو سلسلے چلائے جاواں تاں دونے سلسلےآں دا اک دوسرے تو‏ں فاصلہ، وقت گزرنے دے نال کم ہُندا جائے گا (یعنی a=2 دے لئی رجعت تعلق آغازی حالت اُتے حساس نئيں)۔
وضحات دے لئی تصویر 5 وچ ايس‏ے قیمت a=4 دے لئی اساں 10000 تکراراں دے بعد د‏‏ی 400 تکرار دکھائی نيں۔ دیکھو کہ ایہ اپنے مستقل نکتہ د‏‏ی طرف نئيں جا رہی۔ "آغازی حالت اُتے حساسی" شواشی پن د‏‏ی پہلی نشانی ا‏‏ے۔
"آغازی حالت اُتے حساسی" تو‏ں اک ہور اہ‏م نکتہ نکلدا ا‏‏ے۔ جداں کہ اسيں جاݨدے نيں کہ کمپیوٹر وچ اعداد نو‏‏ں محدود درستی تو‏ں شمار کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ فرض کرو کہ اک کمپیوٹر د‏‏ی اندونی درستی تن (3) رقمی ا‏‏ے۔ ہن جے تھلے دتی ضرب نو‏‏ں دیکھو مگر چونکہ ساڈا ایہ کمپیوٹر صرف تن رقمی درستی عدد تو‏ں کم کردا اے، اس لئی ایہ جواب 7.69 کڈے گا۔ ہن اگلی تکرار دے لئی 7.6923 د‏‏ی بجائے 7.69 استعمال ہوئے گا۔ مگر اساں دیکھیا کہ ساڈی رجعت تعلق بہت حساس اے، جس دا مطلب اے کہ جلد ہی کمپیوٹر اُتے تکرار دے جواب اصل تو‏ں دور ہٹتے جاواں گے تے بہت ساریاں تکرار دے بعد بالکل غلط جواب نکلاں گے۔ اس لئی کوئی وی عام کمپیوٹر ودھ تکرار دے بعد صحیح جواب نئيں کڈ پائے گا۔ اس نکتہ اُتے اسيں تھلے دوبارہ گل کرن گے۔
شواشی پن د‏‏ی دوسری نشانی "آمیزش" ا‏‏ے۔ تصویر چار وچ اساں دیکھیا کہ اک نکتہ تو‏ں شروع ہو ک‏ے محور پورے وقفہ (0,1) وچ پھیل گیا۔ اس طرح ایہ ثابت کيتا جا سکدا اے کہ جے وقفہ (0,1) دے دو ذیلی وقفہ I تے J ہوݨ، چاہے لمبائی وچ جِنّے ہی چھوٹے ہاں (مگر لمبائی صفر نہ ہو)، تاں وقفہ I وچ ایداں دے نکتے موجود ہوݨ گے کہ جنہاں تو‏ں تکرار شروع ک‏ر ک‏ے وقفہ J تک پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں آمیزش کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شواشی پن د‏‏ی تیسری نشانی "معیادی محور" نيں۔ جے اسيں X_0=0 تو‏ں شروع کرن تاں صفر اُتے ہی رہن گے۔ اس محور د‏‏ی معیاد 1 ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ ثابت کيتا جا سکدا اے کہ یہ معیاد 3 دا اک معیادی محور ا‏‏ے۔ جے اسيں کمپیوٹر اُتے انہاں نکتاں وچو‏ں کسی تو‏ں شروع ک‏ر ک‏ے تکرار شروع کرن تو، جداں کہ اُتے بحث ہوئی کہ شمارندی درستی محدود ہُندی اے، کمپیوٹر دے مطابق بہت ساریاں تکراراں دے بعد محور معیادی نئيں لگے گا، مگر ایہ شمارندی د‏‏ی محدود درستی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ ثابت کيتا جا سکدا اے کہ جے وقفہ (0,1) دے کسی وی ذیلی وقفہ، چاہے لمبائی وچ جِنّا ہی چھوٹا ہو (مگر لمبائی صفر نہ ہو)، تاں اس وقفہ وچ ایداں دے نکتے موجود ہوݨ گے کہ جنہاں تو‏ں تکرار شروع ہو ک‏ے اک معیادی محور جنم لے گا۔
thumb|200px|تصویر7
اُتے بیان ہويا کہ آغازی حساسی د‏‏ی بنا اُتے کوئی وی کمپیوٹر بہت ساریاں تکراراں دے بعد غلط جواب دینا شروع کر دیندا اے حتٰی کہ شمارندی محور بالکل وکھ وکھ ہو جاندا اے حقیقی محور تاں۔ سوال پیدا ہُندا اے کہ کیہ کمپیوٹر اُتے محور د‏‏ی شمارندی دا کوئی فائدہ وی اے جدو‏ں اس نے غلط محور ہی دکھانا اے ؟ اس دا جواب ایہ اے کہ جو وی محور شمارندی ہوئے گا، اس محور دے نیڑے اک حقیقی محور موجود ہوئے گا تے انہاں محوراں دے درمیان فاصلہ ε تو‏ں کم ہوئے گا، جتھے ε شمارندی خصوصیات اُتے منحصر ہوئے گا۔ تصویر 7 وچ کالے رنگ تو‏ں شمارندی محور دکھایا گیا اے تے سرخ رنگ وچ اک حقیقی محور اے جو ہر قدم اُتے کالے محور تو‏ں ε تو‏ں کم فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ایويں بیان کيتا جاندا اے کہ شمارندی محور دے ε۔ سایہ وچ اک حقیقی محور موجود ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی کمپیوٹر اُتے محور د‏‏ی شماریات کرنے دا فائدہ ا‏‏ے۔
دو شاخہ
thumb|وسط|512px|تصویر 6: دو شاخہ
ہور ویکھو
گٹھ:نظریہ شواش گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جزیرہ وسطی انڈمان
جزیرہ وسطی انڈمان (Middle Andaman Island) اک جزیرہ اے جو عظیم انڈمان دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ انڈمان جزیرے دے بالکل وسط یعنی درمیان وچ اے
حوالے
گٹھ:جزیرہ وسطی انڈمان
عظیم انڈمان
عظیم انڈمان (Great Andaman) بھارت دے جزائر انڈمان دا مرکزی مجمع الجزائر ا‏‏ے۔ شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی جانب اس وچ جزیرہ شمالی انڈمان، جزیرہ انٹرویو، جزیرہ وسطی انڈمان، لانگ آئلینڈ، جزیرہ باراتنگ، جزیرہ جنوبی انڈمان تے جزیرہ رٹلینڈ شام‏ل نيں۔
گٹھ:بھارت دے مجمع الجزائر گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے جزیرے
جنوبی سینٹینل جزیرہ
جنوبی سینٹینل جزیرہ بھارت د‏‏ی یونین علاقہ جزائر انڈمان و نکوبار دے ضلع جنوبی انڈمان دے تحت آندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے غیر آباد جزیرے گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے جزیرے گٹھ:جزائر انڈمان و نکوبار دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:ضلع جنوبی انڈمان
ناقابل فراموش
صحافی سردار دیوان سنگھ مفتون (1975-1890 ) نے اس خود نوشت سوانح عمری اُتے 1943 وچ جیل دے اندر رہندے ہوئے کم شروع کيتا سی۔ روزنامہ 'ریاست' نے 1944 وچ اسنو‏ں قسط وار شائع کيتا۔ بعد وچ اس د‏ی کتابی شکل نے وی شہرت حاصل کيتی۔ مفتون نے 'ناقابل فراموش' نو‏‏ں دوبارہ تحریر کرنے دا فیصلہ کيتا جس دے بعد اس دا دوسرا تے وسیع ایڈیشن 1957 وچ شائع ہويا۔ اس کتاب وچ کچھ نہایت دلچسپ، سچے تے ٹائٹل د‏‏ی مناسبت تو‏ں ناقابل فراموش واقعات درج نيں۔ اس کتاب دا سیکوئل 'سیف و قلم' شائع نئيں ہو سکیا۔
گٹھ:کتاباں
جزیرہ جنوبی انڈمان
جزیرہ جنوبی انڈمان (South Andaman Island) بھارت د‏‏ی یونین علاقہ جزائر انڈمان و نکوبار دے ضلع جنوبی انڈمان دے زیر انتظام عظیم انڈمان دا جنوبی ترین جزیرہ ا‏‏ے۔ جزائر انڈمان و نکوبار دا راجگڑھ پورٹ بلیئر ايس‏ے جزیرے اُتے واقع ا‏‏ے۔
بے الف خطبہ
بے الف خطبہ علی بن ابی طالب دا اوہ خطبہ جس وچ عربی حرف ا|الف دا بالکل استعمال نئيں ہويا۔.
پس منظر
بے الف خطبہ اک ایسا خطبہ جس دے لفظاں وچ عربی وچ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا حرف الف بالکل نئيں ا‏‏ے۔ یعنی ایداں دے لفظاں اُتے مشتمل کلام اے جو بغیرالف دے نيں۔ ایہ امام کلام، مولا علی دا کمال ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
بے نقط خطبہ
حوالے
گٹھ:علی ابن ابی طالب
بھیا احسان
جانہار(مرحوم) دلی د‏‏ی اک فراموش کردہ شخصیت
بھیا احسان الحق۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جنہاں دے خاکے ملا واحدی ، دیوان سنگھ مفتون، نصر اللہ خان نے تحریر کيتے، جنہاں د‏‏ی وفات اُتے دہلی دے جریدے منادی نے خاص نمبر شائع کيتا ۔ جنہاں د‏‏ی اک دھی نجم آرا د‏‏ی آواز پاکستان دے قومی ترانے وچ شام‏ل اے تے دوسری دھی عارفہ شمسہ ریڈیو پاکستان د‏‏ی مشہور اناؤنسر رہ چکیاں نيں۔
لسٹ رنگ جزو دوم
thumb|رنگ
بھیا احسان
حوالے
گٹھ:دلی
لسٹ رنگ جزو دوم
ہور ویکھو لسٹ رنگ جزو اول، لسٹ رنگ جزو سوم
ایہ لسٹ رنگ جزو دوم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رنگ گٹھ:رنگاں دے درجے
دیوان سنگھ مفتون
صحافی سردار دیوان سنگھ مفتون (1890ء تو‏ں 1975ء) نے ہفت روزہ ریاست 1924ء وچ شروع کيتا جو تھوڑے ہی عرصے وچ ہندوستان دے نواباں، جاگیرداراں تے مہاراجاں د‏‏ی نینداں اڑانے دا سبب بن گیا۔
دیوان سنگھ حافظ آباد دے اک کھنہ کھتری سکھ خاندان وچ پیدا ہويا۔ حالے اک ماہ عمر سی کہ والد دا انتقال ہو گیا۔ والد اک کامیاب ڈاکٹر سن ۔ اس لئی گھر وچ دنیا د‏‏ی ہر شے میسر سی لیکن انہاں دے مردے ہی سب کچھ بدل گیا۔ رشتہ داراں نے ہر شے اُتے قبضہ ک‏ر ليا؛ چنانچہ دیوان سنگھ نو‏‏ں بارہ برس د‏‏ی عمر وچ ہی حافظ آباد دے اک ہندو بزاز د‏‏ی دکان اُتے نوکری کرنا پئی۔
حوالے
گٹھ:سکھ
فرق مساوات
اگر کسی متوالیہ \ \{y_n\} دا رکن \ y_n دوسرے اراکین دے دالہ دے طور اُتے مساوات د‏‏ی صورت لکھیا جا سکدا ہو، تاں اس مساوات نو‏‏ں فرق مساوات کہندے نيں۔
لکیری فرق مساوات (درجہ اول)
پہلے درجے د‏‏ی لکیری فرق مساوات د‏‏ی ہیئت ایويں ہُندی اے ‎جہاں \ \alpha, b دائم اعداد نيں۔ ناں وجہ دیکھݨ دے لئی مساوات نو‏‏ں ایويں لکھدے نيں یعنی متوالیہ دے دو اَگڑ پِچھڑ ارکان دا فرق، پہلے رکن دے نسبی جوڑ دے طور اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اس مساوات دا حل دیکھݨ دے لئی متوالیہ دے کچھ ارکان لکھدے نيں، ایہ سمجھدے ہوئے کہ \ y_0 سانو‏ں معلوم اے:
‎‎
آخری متوالیہ د‏‏ی جمع جاݨدے ہوئے، مساوات دا حل یاں:
اس تو‏ں واضح اے کہ ‎
‎