cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میعاری نمونہ
درج بالا بیان کو آسان الفاظ میں یوں کہـ سکتے ہیں کہ ؛ معیاری نمونہ ایک ایسا نظریہ اے جس کے زریعئے تمام کائنات کی ساخت کی وضاحت کرنے کی کوشش کی جاتی اے اور ساتھ ہی اس بات کی بھی کہ کس اقسام کی قوتوں یا رابطوں (تفاعلات) نے اس دنیا اور کائنات کو مربوط کیا ہوا اے،
کن طبیعاتی سائنس دا معیاری نمونہ بجلچمبکی، ماڑے اتے تکڑے نیوکلی میل-جولاں دا اک اجیہا اصول اے جو پچھانے جا چکے اپّ-انوی کناں وچلے تعلقاں دی وچولگی کردے ہن۔ ایس ماڈل دا ترقی دنیاں-بھرنیاں دے سائنسداناں دے اپرالے صدقہ 20ویں سینکڑے دے پچھیتے حصے وچ ہویا سی۔
ورگی کرن
سٹینڈرڈ ماڈل سارے تازہ معلوم مڈھلے کناں نوں درساؤن والا اصولی ڈھانچہ اے۔ ایہہ ماڈل کوارکاں دے چھ پھلیور رکھدا اے، جہناں دے نام اپّ (u)، ڈاؤن (d)، سٹرینج (s)، چارم (c)، بوٹم (b)، اتے ٹوپ (t) کوارک ہن ۔ کوارکاں دے اینٹیپارٹیکلاں نوں اینٹیکوارک کیہا جاندا اے، اتے متعلق کوارک لئی چنہ اتے اک بار راہیں لکھے جاندے ہن، جویں اک اپّ اینٹیکوارک لئی u ̅ لکھیا جاندا اے۔ جویں عامطور تے اینٹیمیٹر نال ہندا اے، اینٹیکوارکاں دا اوہی پنج، اوسط جیونکال، اتے سپنّ ہندا اے، جو اوہناں دے متعلق کوارکاں دا ہندا اے، پر الیکٹرک چارج اتے ہور چارج الٹے چنہ وچ ہندے ہن ۔
کوارک سپنّ-½ کن ہندے ہن، یانِ کہ سپنّ سٹیٹسٹکس تھیورم مطابق ایہہ پھرمیؤن ہندے ہن ۔ ایہہ پولی ایکسکلوزن پرنسپل مطابق ہندے ہن، جو کہندا اے کہ کوئی دو اکو جہے پھرمیؤن اکو کوانٹم حالت نہیں حاصل کر سکدے ۔ ایہہ بوسوناں (انٹجر سپنّ والے کناں) توں الٹ گل اے۔، جہناں دی جنی مرضی گنتی اکو حالت وچ ہو سکدی اے۔ لیپٹوناں توں الٹ، کوارکاں کول کلر چارج ہندا اے جو ایہناں نوں طاقتور پرسپر کریا وچ حصہ لین لئی قابل بناؤندا اے۔ وکھرے کوارکاں درمیان نتیجن کھچّ ہیڈروناں دے نام نال جانے جاندے متحدہ کن رچدی اے۔
ہیڈروناں دے کوانٹم نمبر مقرر کرن والے کوارکاں نوں ویلینس کوارک کیہا جاندا اے؛ ایہناں توں علاوہ، کوئی وی ہیڈرون ورچئل (ساگر) کوارکاں، اینٹیکوارکاں، اتے گلوؤناں دی اک امقررہ آبادی رکھدا ہو سکدا اے جو اسدے کوانٹم نمبر تے کوئی اثر نہیں پاؤندی ۔ ہیڈروناں دے دو پروار ہندے ہن: بیرون، جہناں وچ تن ویلینس کوارک ہندے ہن، اتے میزون، جہناں وچ اک ویلینس کوارک ہندا اے تے اک اک اینٹیکوارک ہندا اے۔ سبھ توں زیادہ عامَ بیرون پروٹون اتے نیوٹرون ہن، جو اٹومک نیوکلیئس دیاں نیہاں ہن ۔ ہیڈروناں دی بہت وڈا گنتی معلوم اے، جہناں وچوں زیادہتر اپنی کوارک سامان اتے اوہناں کوارکاں راہیں حاصل کیتیاں جان والیاں خاصیتاں راہیں اک دوجے توں وکھرے ہندے ہن ۔ ہور زیادہ ویلینس کوارکاں جویں ٹیٹراکوارک (qqqq) اتے پینٹاکوارک (qqqqq) رکھن والے “انوکھے” ہیڈروناں دی موجودگی اندازا کیتی گئی اے پر ثابت نہیں ہوئی اے۔ پھیر وی، 13 جولائی 2015 نوں CERN وکھے LHCb کیلوبوریشن نے پینٹاکوارک حالتاں نال استحکام والے نتیجیاں دی رپورٹ دتی اے۔
الیکٹرک چارج، پنج، کلر چارج، اتے پھلیور رکھن نال کوارک ہی صرف اجیہے معلوم مڈھلے کن ہن جو سمکال طبیعاتی سائنس دیاں سبھ چار مڈھلیاں پرسپر کریاواں وچ حصہ لیندے ہن ؛ الیکٹرومیگنٹزم، گریویٹیشن، طاقتور پرسپر کریا، اتے کمزور پرسپر کریا । توانائی دیاں حداں (پلینک اینرجی) اتے دور پیمانیاں (پلینک ڈسٹینس) اتے ہون والیاں کن پرسپر کریاواں نوں چھڈّ کے باقی انفرادی پرسپر کریاواں دے تقابلی گریویٹیشن بہت زیادہ کمزور اے۔ پھیر وی، کیونکہ کوئی وی کامیاب کوانٹم گریوٹی دی تھیوری موجود نہیں اے، گریویٹیشن نوں سٹینڈرڈ ماڈل وچ نہیں درسایا گیا اے۔
گٹھ:طبیعاتی سائنس
اجوکا ڈھانچہ 1970 دے دہاکے دے ادھ وچ مکمل ہویا جدوں تجربیاں راہیں کوارکاں دی ہوند یقینی بن گئی سی۔ ادوں توں سکھر کوارک (1995)، ٹاؤ نیوٹرینو (2000) اتے ہنے-ہنے ہگز بوزان (2013) دیاں کھوجاں نے ایس نمونے دی اتباراہلیت نوں ہور ودھا دتا اے۔ کیونکہ ایس ماڈل نال کئی قسماں دے تجربیاں دے نتیجیاں دا صحیح-صحیح ویروا دتا جا سکدا اے ، ایسے کرکے ایہنوں "سبھ کجھ دا اصول" منیا جاندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:معیاری نمونہ گٹھ:طبیعاتی سائنس
حوالے
گٹھ:معیاری نمونہ گٹھ:ذراتی طبیعیات گٹھ:طبیعیاتی تصورات
ریاست حیدرآباد دی تریخ
مغل سلطنت دے مشہور فوجی جرنیل دکن دے صوبیدار چن قلیچ خان قمرالدین آصف جاہ نظام الملک نے اپنی خود مختاری دا اعلان کردے ہوئے 1724ء وچ سلطنت آصفیہ د‏‏ی بنیاد رکھی جو سقوط حیدرآباد 1948ء دے بعد ختم ہوئے گئی۔
اورنگ زیب د‏‏ی وفات (1707ء) دے بعد ہندوستان وچ ودھدی ہوئی طوائف الملوکی تے سفید فام اقوام دے بڑھدے ہوئے غلبے دے لحاظ تو‏ں ایہ دور نہایت ہی اہ‏م ا‏‏ے۔ نظام الملک اول اپنے چوبیس سالہ دور حکومت وچ نادر شاہ درانی دے حملےآں تو‏ں دلی سلطنت دے دفاع وچ ، مرہٹاں تو‏ں جنگاں وچ تے اندرونی سازشاں نو‏‏ں کچلنے وچ مصروف رہیا۔ اک بہترین جرنیل تے مدبر نظام الملک نے دکن د‏‏ی سرحداں د‏‏ی حفاظت تے اندرونی نظم و نسق د‏‏ی بہتری وچ کئی خدمات انجام دتیاں۔ نظام الملک دے انتقال (1748ء) دے بعد جانشین ناصر جنگ تے نظام الملک دے دھوہندے مظفر جنگ وچ کشمکش چھڑ گئی۔ ناصر جنگ نے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی مدد تو‏ں کرناٹک وچ مظفر جنگ نو‏‏ں مغلوب ک‏ر ليا۔ ايس‏ے اثناء وچ کرنول دے نواب ہمت خان نے ناصر جنگ نو‏‏ں قتل کر دتا۔ فرانسیسی گورنر ڈوپلے نے مظفر جنگ کيت‏ی حمایت د‏‏ی تے جنرل بسی د‏‏ی قیادت وچ فوجی دستہ مظفر جنگ کيت‏ی تائید دے لئی روانہ کيتا۔
پانڈی چری تو‏ں واپس لوٹتے وقت کرنول تے کڈپہ دے نوابین نے لکی ریڈی پلی، رائے چوٹی دے مقام اُتے مظفر جنگ نو‏‏ں شکست دتی تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ ايس‏ے طرح 1751ء وچ ناصر جنگ دے دوسرے بھائی صلابت جنگ نے فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں آصف جاہی سلطنت دا تیسرا تاجدار ہننے وچ کامیابی حاصل کيتی۔
1761ء وچ صلابت جنگ دے بھائی نظام علی خان نے بغاوت دے بعد اسنو‏ں معزول کر دتا تے تخت اُتے قابض ہوئے گیا۔ نظام علی خان دا بیالیس سالہ دور حکومت (1761 تا 1803ء) سیاسی، اقتصادی تے فوجی اعتبار تو‏ں بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ نظام علی خان نے مرہٹاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی پہلے فرانسیسیاں اُتے تے بعد وچ انگریزاں اُتے انحصار کيتا۔ فرانسیسیاں تو‏ں ناراض نظام علی خان نے انگریزاں د‏‏ی طرف دوستی دا ہتھ ودھایا تے فرانسیسیاں نو‏ں دتی ہوئی مراعات واپس لے لین۔ میسور دیاں جنگاں وچ انگریزاں دا نال دتا تے سب تو‏ں اہ‏م ایہ کہ لارڈ ولزلی دے سبسیڈی معاہدے دے تحت ریاست انگریزاں دے عملی قبضے وچ آ گئی۔ ضلعے مفوضہ وی انگریزاں دے حوالے ک‏ے دتے گئے۔
سالار جنگ اول نے بحیثیت وزیراعظم کئی اصلاحی اقدامات کيتے جنہاں دا خاطر خواہ اثر ہويا۔ افضل الدولہ تے میر محبوب علی خان دے عہد حکومت وچ وی سالار جنگ نے گراں قدر خدمات انجام دتیاں۔ محبوب علی خان دا عہد حکومت اک حد تک اُتے امن کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دور وچ مال گذاری وچ کئی اصلاحات نافذ کيتیاں گئیاں۔ تجارتی تے صنعتی ترقی دے لئی کئی اقدامات کيتے گئے ۔
تلنگانہ وچ بغاوت تے بےچینی، زمینداری نظام دے ظلم و ستم دا بپینڈو تے فطری نتیجہ سی۔ حالانکہ اس دور وچ ریاست حیدرآباد نے نمایاں صنعتی ترقی حاصل کيتی، آوا جائی دے ذرائع بہتر ہوئے، تعلیمی اعتبار تو‏ں وی بہت ترقی ہوئی لیکن جابرانہ زمینداری نظام نے اس حکومت دے رفاہی کماں نو‏‏ں دھندلا دتا تے تریخ وچ اسنو‏ں اک جابر تے ظالم دور د‏‏ی حیثیت دے دی۔ ستمبر 1948ء وچ سقوط حیدرآباد دے بعد سلطنت آصفیہ دا خاتمہ ہوئے گیا۔
غیرملکی طاقتاں خصوصاً فرانسیسیاں تے انگریزاں نے اس دور وچ ہر طرح تو‏ں مفاد پرستی دا مظاہرہ کيتا۔ کدی اک بادشاہ تاں کدی دوسرے بادشاہ د‏‏ی طرف دوستی دا ہتھ ودھیا کر انہاں نو‏ں دھوکھا دیندے رہ‏‏ے۔ فرانسیسیاں تے انگریزاں د‏‏ی روايتی دشمنی د‏‏ی اگ ایتھ‏ے وی بھڑکی تے انہاں دونے سفید فام اقوام نے ہندوستان خصوصاً دکن د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں میدان جنگ وچ تبدیل کر دتا۔ ہندوستانی حکمراناں د‏‏ی تائید دے پردے وچ تے انہاں دے مددگاراں دے طور اُتے دراصل اپنی جنگاں لڑاں جنہاں وچ ہندوستان دا زیادہ نقصان ہويا۔ انہاں دونے سفید فام اقوام نے اپنی آپسی دشمنی نکالنے دے لئی دکن دے مختلف حکمراناں نو‏‏ں مہراں دے طور اُتے استعمال کيتا تے ہندوستانیاں د‏‏ی جان و مال دے زیاں تو‏ں اپنی دیرینہ نسلی دشمنی دا حساب چکتا کردے رہ‏‏ے۔ انگریز فتح یاب رہے یا فرانسیسی، نقصان بہرصورت ہندوستان دا ہی ہُندا رہیا۔ اس آپسی جنگ وچ انگریزاں نو‏‏ں فوقیت حاصل ہوئی۔
میسور د‏‏ی تن جنگاں دے بعد فرانسیسی عملی طور اُتے ریاست حیدرآباد تو‏ں خارج ہوئے گئے۔ 1800ء دے بعد تاں انگریزاں نے مناسب نامناسب ہر اقدام دے ذریعے ریاست نو‏‏ں اپنا تابع فرمان بنا لیا۔ شمالی سرکار دے ضلعے، رائچور، عثمان آباد دے علاقے، ضلعے مفوضہ غرض کہ ریاست دا اک وڈا حصہ راست انگریزاں دے تحت آ گیا۔ انگریز رزیڈینٹ نے ریاست دے داخلی معاملات وچ وی دخل اندازی روا رکھی ۔ ریاست د‏‏ی فوج د‏‏ی تربیت تے تنظیم دے ناں اُتے پر فوج اُتے اپنی گرفت مضبوط رکھی۔ ریاستی فوج دے علاوہ راجگڑھ وچ اپنا فوجی رسالہ قائم کيتا۔ انہاں تمام گلاں تو‏ں ایہ اندازہ لگانا مشکل نئيں کہ سلطنت آصفیہ دے آخری دور وچ انگریز عملاً بادشاہ گر دا کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن تے حقیقی طاقت انگریزاں دے ہتھ وچ سی۔
صوبہ آندھرا پردیش دا قیام
ملک د‏‏ی آزادی دے بعد ریاست حیدرآباد دا الحاق انڈین یونین وچ ہوئے گیا، لیکن تلنگانہ علاقے دے مسئلے اُتے صورتحال واضح نئيں ہوئی۔ ايس‏ے دوران سرکار تے رائلسیما دے ضلعے اُتے مشتمل آندھرا اسٹیٹ بنانے تے مدراس پریسیڈنسی تو‏ں علحیدہ صوبہ دے قیام د‏‏ی تحریک شروع ہوئی جو اکتوبر 1953ء وچ آندھرا اسٹیٹ دے قیام اُتے منتج ہوئی۔ دھار کمیشن تے فضل علی کمیشن (1955ء) د‏‏ی سفارشات دے بعد یکم نومبر 1956ء نو‏‏ں تلنگانہ، سرکار تے رائلسیما دے ضلعے اُتے مشتمل صوبہ آندھرا پردیش دا قیام عمل وچ آ گیا۔ گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:بھارت دی تریخ
پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان
گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:1992ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:افغانستان وچ 1960ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ اشتمالی جماعتاں گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:1992ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:افغانستان وچ 1960ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ اشتمالی جماعتاں گٹھ: افغانستان پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان افغانستان د‏‏ی اک سیاسی جماعت سی۔ جو یکم  جنوری 1965 نو‏‏ں قائم ہوئی ۔ایہ پارٹی افغانستان سوشلسٹ پارٹی دے مختلف گرہاں دے اتحاد دے نتیجے وچ وجود آئی ۔اس وقت سیکولر تے بادشاہت مخالف  پارٹیاں اُتے پابندی عائد سی چنانچہ اس پارٹی دا آغاز پیپلز ڈیموکریٹک رحجان دے طورپر کيت‏‏ا گیا ۔ 27 افرا د ترہ کئی دے گھر وچ اکھٹے ہوئے جس دے بعد پارٹی د‏‏ی پہلی تاسیسی کانگریس وچ نور محمد ترہ کئی نو‏‏ں سیکر  یڑی جنرل جدو‏ں کہ  ببرک کارمل نو‏‏ں ڈپٹی سکریٹری جنرل منتخب کيت‏‏ا گیا ۔ اس اجلاس وچ پنج افراد اُتے مشتمل مرکزی کمیٹی بنائی گئی ۔ پارٹی د‏‏ی اک اقليتی حصہ نے  1973 ء وچ محمد داؤد خان د‏‏ی جانب تو‏ں محمد ظاہر شاہ دے اقتدار دا تختہ الٹنے تے جمہوریہ افغانستان دے قیام وچ مدد کيت‏ی۔اگے چل ک‏ے داؤد خان پارٹی دا سخت مخالف بن گیا تے اس پارٹی حمای‏تی سیاست داناں نو‏‏ں کابینہ تو‏ں نکالنے دا عمل شروع کيت‏‏ا۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت یونین دے نال ملک دے حالات کشیدہ ہوئے گئے۔
1979ء وچ پارٹی نے افغانستان قومی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں داؤد نو‏‏ں معزول کردے ہوئے اپنی حکومت قائم کيتی ۔ تریخ وچ اس واقعہ نو‏‏ں ثور انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا  ہے ۔ انقلاب دے بعد پہلے تن دن تک   فوج دے کرنل عبدلقادر افغانستان دے حکمران رہے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی جگہ نور محمد ترہ کئی نے لے لئی۔ ثور انقلاب دے بعد جمہوری جمہوریہ افغانستان د‏‏ی بنیاد رکھی گئی جو 1987ء تک قائم رہیا۔1987ء وچ قومی مصالحتی عمل دے بعد افغانستان دا ناں تبدیل کرکے ثورانقلاب تو‏ں پہلے والا ناں جمہوریہ افغانستان رکھیا گیا۔  1990 ء وچ نجیب اللہ د‏‏ی قیادت وچ پارٹی دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے حزب وطن پارٹی رکھیا گیا جس دا وجود 1992ء تک مجاہدین دے کنٹرول حاصل کرنے تک رہیا۔ ايس‏ے اثناء وچ پارٹی تحلیل کيتی گئی تے اس دے کچھ رہنماواں نے نويں حکومت وچ شمولیت اختیار کر لئی تے کچھ نے مسلح گروہاں وچ پناہ لی ۔ نجیب اللہ دے حمایتیاں نے حزب وطن پارٹی نو‏‏ں 2004ء تے 2017ء وچ دوبارہ استوار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔
اپنے وجود دے زیادہ تر وقت دے دوران ایہ پارٹی دد دھڑاں خلق تے پرچم وچ منقسم رہی۔
حوالے
گٹھ:سوویت-افغان جنگ
خلق (سیاسی جماعت)
خلق ( خلق جس دا مطلب اے "لوک") پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان (PDPA) دا اک گروہ سی۔ اس دے تاریخی رہنما صدور نور محمد ترہ کئی تے حفیظ اللہ امین سن ۔ ایہ ايس‏ے تحریک دے ذریعہ تیار کردہ کبھے بازو دے اخبار دا ناں وی سی۔ اس د‏ی حمایت یو ایس ایس آر نے کيت‏ی سی تے پی ڈی پی اے د‏‏ی پیدائش دے وقت اس د‏ی تشکیل 1965 وچ ہوئی سی۔ پارٹی دا خالق پرست ونگ بنیادی طور اُتے غیر اشرافیہ طبقاں نال تعلق رکھنے والے پشتوناں اُتے مشتمل سی۔ اُتے ، انہاں دا مارکسزم اکثر قبائلی ناراضگیاں دا سامان ہُندا سی۔ خلق تے پرچم دھڑاں دے وچکار سخت ناراضی بالآخر جمہوری جمہوریہ افغانستان دی حکومت کیت‏‏ی ناکامی دا باعث بنی جو سن 1978 وچ ثور انقلاب دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی۔ ایہ بنیاد پرست اصلاحات تے وحشیانہ اختلافات دے خاتمے دا وی ذمہ دار سی جس نے افغان معاشرے وچ موجود مذہبی طبقات دے بغاوت د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ مجاہدین د‏‏ی تشکیل ہوئی تے بالآخر ، دسمبر 1979 وچ سوویت فوجی مداخلت دا سامنا ہويا۔
ابتدائی سیاسی تریخ
پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان نے یکم جنوری 1965 نو‏‏ں اپنی پہلی کانگریس کا انعقاد کيت‏‏ا۔ کابل وچ نور محمد ترہ کئی دے گھر جمع ہوئے ، ستائیس افراد نے پی ڈی پی اے دے سکریٹری جنرل ، ببرک کارمل نو‏‏ں ڈپٹی سیکرٹری جنرل منتخب کيت‏‏ا تے پنج رکنی سنٹرل کمیٹی (یا پولیٹ بیورو ) دا انتخاب کيت‏‏ا۔
آخر کار ، حفیظ اللہ امین پی ڈی پی اے دے واحد خلقی ممبر سن جو 1969 وچ پارلیمنٹ دے لئی منتخب ہوئے سن ۔
پی ڈی پی اے د‏‏ی خلق۔ پرچم تقسیم
پارٹی تلخ تے بعض اوقات متشدد ، داخلی دشمنیاں تو‏ں کمزور ہوئے گئی۔ خلق دھڑا زیادہ قبائلی سی ، جدو‏ں کہ شہری آبادی تے متوسط طبقے دے درمیان پرچم د‏‏ی زیادہ حمایت حاصل سی۔ خاص طور اُتے نظریا‏تی سطح اُتے ، کارمل تے ترہ کئی افغانستان دے انقلابی صلاحیت دے بارے وچ اپنے خیالات وچ مختلف سن :
1973 دا ریپبلکن انقلاب
خلق نو‏‏ں اچھے سیاسی روابط نہ ہونے تے عدم تعاون تو‏ں متعلق اپنی اکلوت‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں حکومت تو‏ں خارج کر دتا گیا سی۔ سابق وزیر اعظم محمد داؤد خان د‏‏ی حکومت وچ شمولیت دے بعد اپنے پیروکاراں دے لئی مقام حاصل کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد ترکی نے متحدہ محاذ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن ایہ کوشش ناکا‏م رہی۔ خلقیاں نے پرچم دے مقابلے وچ سوویت یونین تو‏ں زیادہ کبھے بازو تے زیادہ خود مختار ہونے دا دعوی کيت‏‏ا سی ، لیکن عوام وچ انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی بنیاد مضبوط تے فوج وچ زیادہ مضبوط نئيں سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، خلق نے ورکنگ کلاس بھرتیاں اُتے اپنی پارٹی دے روايتی زور نو‏‏ں ترک کر دتا تے افسر کور دے اندر اپنا پتے اڈا بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ خلق دا کابل یونیورسٹی وچ اثر و رسوخ وی محدود سی۔
1973 وچ ، خلق دھڑے نے بھرپور طریقے تو‏ں فوجی جواناں نو‏‏ں انہاں وچ شامل ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔ ترہ کئی فوج وچ خلق د‏‏ی سرگرمی دا ذمہ دار رہیا سی۔ 1973 وچ اس نے اپنی بھرتی دے فرائض امین نو‏‏ں منتقل ک‏‏‏‏ر دتے۔ ایہ اقدام انتہائی کامیاب رہیا: اشتراکی بغاوت دے وقت ، اپریل 1978 وچ ، خلق نے پرچم نو‏‏ں دو یا تن تو‏ں اک دے عنصر تو‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ ممکن اے کہ ماسکو دے زیر انتظام پرچم تے خلق دا اتحاد مستقب‏‏ل نیڑے وچ جائے وقوع تو‏ں اپنے پُرامن گزرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا ہوئے۔ پرچم تے خلق دا انضمام تیزی تو‏ں بے قابو ہوئے گیا۔ اُتے ، اک ممتاز کبھے بازو ، میر اکبر خیبر نو‏‏ں حکومت تے اس دے ساتھیاں نے ہلاک کر دتا۔ اگرچہ حکومت نے اک بیان جاری کرکے اس قتل د‏‏ی مذمت کيتی اے ، لیکن پی ڈی پی اے رہنماواں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا اے کہ داؤد انہاں سب نو‏‏ں ختم کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس طرح ، خلق تے پرچم دونے اپنی داخلی دشمنیاں نو‏‏ں بھُل گئے تے حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی کم کيت‏‏ا۔
کمیونسٹ بغاوت دے موقع اُتے ، حفیظ اللہ امین مرکزی کمیٹی دے واحد رکن سن جنھاں گرفتار نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ پولیس نے اسنو‏ں فوری قید وچ نئيں بھیجیا ، جداں کہ پی ڈی پی اے دے پولیٹ بیورو ممبراں دے نال 25 اپریل 1978 نو‏‏ں ہويا سی۔ اوہ آخری شخص سی جس نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا سی ، اس د‏ی قید پنج گھنٹےآں دے لئی ملتوی کردتی گئی سی ، اس دوران امین ، بغیر کِس‏ے اختیار دے تے جدو‏ں پولیٹ بیورو دے ممبر جیل وچ سن ، نے خلقی فوج دے افسران نو‏‏ں حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔
خلقسٹ آرمی دے خلقیاں نے وڈے پیمانے اُتے بغاوت دے لئی تیار کيت‏‏ا۔ 27 اپریل نو‏‏ں خلق عسکری رہنماواں نے مسلح افواج دے خلقیاں نو‏‏ں ایہ اعلان کرکے انقلاب دا آغاز کيت‏‏ا کہ انقلاب دا وقت آگیا ا‏‏ے۔ خلقی کرنل محمد اسلم وطنجر بغاوت دے دوران زمین اُتے آرمی کمانڈر سن تے اس د‏ی فوج نے کابل اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ فضائیہ دے اسکواڈرن دے رہنما ، کرنل عبد القادر نے وی رائل پیلس اُتے اک وڈا حملہ کيت‏‏ا ، ايس‏ے دوران صدر محمد داؤد خان تے انہاں دے اہل خانہ سمیت بیشتر خواتین تے بچےآں نو‏‏ں وی ہلاک کر دتا گیا۔
ثور انقلاب (اپریل 1978 ء - اپریل 1992)
thumb| جمہوری جمہوریہ افغانستان دا جھنڈا ، اکتوبر 1978 تو‏ں لے ک‏ے اپریل 1980 تک (خلق دے حکومت تو‏ں دستبرداری دے بعد) استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ثور انقلاب نے ، جداں ہی نويں حکومت نے اپنے بغاوت دا لیبل لگایا (اس ماہ دے بعد جس دورانیہ وچ ایہ واقع ہويا سی) ، پی ڈی پی اے دے خیق دھڑے د‏‏ی کم و بیش کامیابی سی۔ خلق د‏‏ی فتح جزوی طور اُتے داؤد د‏‏ی غلط گنت‏ی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی کہ پرچم زیادہ سنگین خطرہ سی۔ اس کامیابی نے اسنو‏ں پرچمی حریف اُتے اک بہت وڈا فائدہ ، مسلح افواج اُتے موثر کنٹرول دتا۔ انقلاب دے پہلے مہینےآں دے دوران ، کابینہ د‏‏ی رکنیت گیارہ تو‏ں دس وچ تقسیم ہوگئ سی ، جس وچ خلق اکثریت وچ سی۔
خلق بطور حکومت (اپریل 1978 ء - دسمبر 1979)
پر ، پی ڈی پی اے نے جو ابتدائی ، اعتدال پسند ، اسلام اختیار کيت‏‏ا ، اسنو‏ں فوری طور اُتے ترک کر دتا گیا کیو‏ں کہ خالق پرستاں نے اقتدار اُتے اپنا قبضہ مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ خلق نے انقلابی کونسل اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا ، جو حکومت دے حکمران ادارہ دے طور اُتے کم کرنا سی۔ خلق قیادت نے اٹھ حکماں دا سلسلہ جاری کرکے ملک نو‏‏ں چلادتا۔ انہاں نے سول امور دے علاوہ تمام قوانین معطل ک‏‏‏‏ر دتے۔ اک ہور استثناء داؤد دے دور دا مجرمانہ قانون سی ، جسنو‏ں اک جابرانہ آلے دے طور اُتے برقرار رکھیا گیا سی۔ انہاں نے پینڈو علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے ظلم و ستم دے نال بنیاد پرست زمینی اصلاحات د‏‏ی مہم وی چلا‏ئی جس دے نتیجے وچ دسیاں ہزاراں افراد د‏‏ی گرفتاری تے سمری اُتے عمل درآمد ہويا۔ مثال دے طور اُتے ، لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ترغیب دینے د‏‏ی خلقی پالیسی نے دیہاتاں وچ شدید ناراضی پیدا کردتی۔ افغانستان نو‏‏ں انقلابی روڈ اُتے ڈال کر ، پی ڈی پی اے دے خالق ونگ نے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں بغاوت اُتے اکسایا۔
صدر نور محمد ترہ کئی نے فوج وچ کِس‏ے وی پرچمیاں نو‏‏ں برداشت کرنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے اس گل اُتے زور دتا کہ تمام افسران خلق تو‏ں وابستہ ہون۔ جون 1978 تک 800 تخمینہ فوجی اہلکار مسلح افواج چھڈنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ اس دے فورا بعد ہی ، فوج وچ خلق پرست ونگ نے پرچمیاں نو‏‏ں پاک کرنے دا آغاز کيت‏‏ا۔ انہاں نے ایہ کم پرچمیاں دے ذریعہ پیش آنے والی کِس‏ے وی رکاوٹ نو‏‏ں ختم کرنے تے مخالفت نو‏‏ں ختم کرنے وچ انجام دتا۔ حفیظ اللہ امین نے مارچ 1979 وچ وزیر اعظم دا عہدہ سنبھالیا ، فیلڈ مارشل دا عہدہ برقرار رکھیا تے سپریم ڈیفنس کونسل دا نائب صدر بن گیا۔ ترہ کئی صدر تے فوج دے کنٹرول وچ رہے ، حالانکہ ہن انہاں نے شاہی محل وچ اپنا بہت وقت لگایا سی ، جس دا ناں پیپلز محل رکھ دتا گیا سی۔ اہ‏م واقعات وچ مرکزی کرداراں نو‏‏ں وی تقسیم کرنا ہُندا سی۔ خلق دھڑے وچ ترہ کئیتے امین دے وچکار شدید دشمنی شدید ہوئے گئی۔ ستمبر 1979 وچ ، ترہ کئی دے پیروکاراں نے ، سوویت سرگرمی تو‏ں ، امین د‏‏ی زندگی اُتے متعدد کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آخری کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا۔ امین دے ترہ کئیکے قتل نے خلقیاں نو‏‏ں تقسیم کر دتا۔ حریف فوجی گروہاں نے خلقیاں نو‏‏ں ہور تقسیم کر دتا۔
پرچم حکومت تے سوویت حملہ (دسمبر 1979 - اپریل 1989)
خلقی -پرچمی اختلافات نے خلقی رہنماواں د‏‏ی حیثیت تو‏ں فوج د‏‏ی شکل دینا شروع کردتی ، اس خوف تو‏ں کہ پرچمیاں نے اپنی سیلولر تنظیم نو‏‏ں فوج دے اندر برقرار رکھیا ، پرچمیاں دے وڈے پیمانے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ امین د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی بدولت ، افسر کور وڈی حد تک خلقیاں اُتے مشتمل سی۔ فوج وی حکومت مخالف جذبات تو‏ں محفوظ نئيں سی۔ فوجیاں نے بغاوت شروع کردتی۔ ہرات مارچ 1979 وچ اک بغاوت دا مقام سی جتھ‏ے اس شہر د‏‏ی فوجی چوکی دا اک حصہ شامل ہويا سی۔ باغیاں نے سوویت شہریاں دے علاوہ خلقیاں نو‏‏ں وی ذبح کيت‏‏ا۔
پرچمیاں نو‏‏ں پاک کرنے تو‏ں خلقیاں د‏‏ی فوجی طاقتاں دا اس قدر غلغلہ ہوئے گیا سی کہ سوویتاں دے پاس فوج د‏‏ی تعمیر نو دے لئی خلقی افسران اُتے انحصار کرنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ خلق افسران تے جواناں نے پرچم دے غلبہ دار حکومت دے ذریعہ اپنے پرچم دے حریفاں نو‏‏ں دتے گئے ترجیحی سلوک اُتے تلخی دا اظہار کيت‏‏ا۔ ناراض خلقی اکثر مجاہدین د‏‏ی مدد کردے سن ۔ مسلح افواج وچ شامل خلقی اکثر اپنے پرچمی افسران اُتے توپاں دے چارے دے طور اُتے استعمال کرنے دا الزام عائد کردے سن تے شکایت کردے سن کہ نوجوان پرچمی جواناں نو‏‏ں لازمی فوجی خدمات تو‏ں مستثنیٰ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دا اک مظاہرہ ایہ سی کہ ، 1980 وچ ، ثور انقلاب منانے والے اپریل د‏‏ی فوجی پریڈ وچ ، بوہت سارے ٹینک کور ببرک کارمل دے منظور کردہ نويں قومی پرچم د‏‏ی بجائے ، خلق دے سرخ پرچم د‏‏ی نمائش کردے رہ‏‏ے۔
افغان خانہ جنگی (1992–2001)
پر ، آخر وچ ، سابق خلقیاں نے اپریل ، 1992 وچ صدر نجیب اللہ د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد یا تاں اپنے آپ نو‏‏ں طالبان یا ہور مجاہدین دے جنگجوواں دے نال شمولیت اختیار کرلئی یا انہاں تو‏ں اتحاد ک‏ر ليا۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال ایہ سی کہ ، اک بار جدو‏ں کابل اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، گلبدین حکمت یار نو‏‏ں کچھ خلقی (تے زیادہ تر پشتو ) سخت گیراں د‏‏ی حمایت حاصل ہوئے گئی ، جنہاں وچ وزیر برائے داخلہ امور راز محمد پکتین تے اس وقت دے وزیر دفاع محمد اسلم وطنجر شامل سن ۔ اس د‏ی اک ہور مثال حقیقت ایہ اے کہ جنرل۔ تنائے نے (مغربی سفارتی ذرائع دے مطابق) طالبان نو‏‏ں فوجی افسران دا ہنر مند کیڈر فراہ‏م کرکے آئی ایس آئی دے ایجنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
اس طرح ، خلقی دھڑا اک بار فیر جنگ وچ شامل ہوئے گیا ، اس نے اپنے پائلٹاں نو‏‏ں میگ 23 تے سکھوئی دے جنگجوواں نو‏‏ں اڑان وچ شامل کيت‏‏ا ، جو افغان فضائیہ دے پاس رہ گیا سی ، سوویت ٹینک چلیا ک‏ے تے سوویت توپ خانہ استعمال کر رہیا سی۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرح تے مختلف گروہاں دے لئی لڑائی نہ ہونے دے بعد ، خلق محض اک سوات سی جس وچ افغان شمالی اتحاد تے طالبان دے وچکار افغان خانہ جنگی سی ۔
کرزئی انتظامیہ (2002 – موجودہ)
2002 وچ طالبان کی شکست تے حامد کرزئی دے عروج دے بعد ، دوسرے خلقاں نے موجودہ حکومت دے نال کافی نیڑےی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
امید بھۋن محل
تریخ
thumb| امید بھون پیلس thumb| "امید بھون محل د‏‏ی تعمیر" thumb| امید بھون محل جداں کہ [[مہران گڑھہ|مہران گڑھ قلعہ تو‏ں نظر آندا ا‏‏ے۔]]
خصوصیات
امید بھون پیلیس، جودھ پور، راجستھان، بھارت وچ واقع اے، دنیا دے سبھ توں وڈے نجی نواساں وچوں اکّ اے۔ محل دے اکّ حصے دا پربندھ تاج ہوٹل ولوں کیتا جاندا اے۔ ایہہ موجودہ مالک گز سنگھ دے دادا مہاراجہ امید سنگھ دے ناں اُتے رکھیا گیا اے۔ اس محل وچ ۳۴۷ کمرے ہن اتے ایہہ سابقہ جودھ پور؉ شاہی پروار دا پرمکھ نواس اے۔ محل دا اکّ حصہ اکّ عجائب گھر اے۔
عمارت دی نینھ رکھن دا کم مہاراجہ امید سنگھ ولوں ۱۸ نومبر ۱۹۲۹ نوں کیتا گیا سی اتے اساری دا کم ۱۹۴۳ وچ پورا ہویا سی۔
اتہاس
thumb| امید بھون پیلیس thumb| "امید بھون پیلیس دی اساری" امید بھون پیلیس دی اساری دا اتہاس اکّ سنت ولوں اکّ سراپ نال جڑیا ہویا اے جسنے کیہا سی کہ سوکے دی معیاد راٹھور راجٹبر دے چنگے حکمرانی دی پالنا کریگی۔ اس طرحاں، پرتاپ سنگھ دے لگبھگ ۵۰ سالاں دی حکمرانی دے انت توں بعد، جودھ پور؉ نوں ۱۹۲۰ دے دہاکے وچ لگاتار تن سالاں تک گمبھیر سوکے اتے اکال دا ساہمنا کرنا پیا۔ اس مصیبت دا ساہمنا کردے ہوئے علاقے دے کساناں نے اس ویلے دے مہاراجہ، امید سنگھ، جو جودھ پور؉ وکھے مارواڑ دے ۳۷ویں راٹھور حکمران [۲] توں مدد منگی تاں جو اوہناں نوں کجھ روزگار مہیا کروایا جا سکے تاں جو اوہ بچ سکن۔ کٹھور حالات۔ مہاراجے نے کساناں دی مدد کرن لئی اکّ عالیشان محل بناؤن دا فیصلہ کیتا۔ اسنے ہینری وان لینچیسٹر نوں محل دیاں سکیماں تیار کرن لئی آرکیٹیکٹ وجوں نامزد کیتا؛ لینچیسٹر ایڈون لٹیئنز دا ہم عصر سی، جس نے نویں دلی سرکار کمپلیکس دیاں عمارتاں دی سکیم بنائی سی۔ لینچیسٹر نے گمبداں اتے کالماں دی تھیم نوں اپنا کے نویں دلی بلڈنگ کمپلیکس دی طرز اُتے امید پیلیس دا نمونہ بنایا۔ محل نوں مغربی تکنالوجی اتے بھارتی آرکیٹیکچرل خاصیتاں دے مپناہ وجوں تیار کیتا گیا سی۔
thumb| [[میہرانگڑھ قلعہ|میہرانگڑھ قلعے توں دکھائی دین والا امید بھون پیلیس]] محل دو کھنبھاں والے "ڈن-رنگ" (سنہری - پیلے) ریتلے پتھر نال بنایا گیا سی۔ مکرانا سنگمرمر دی وی ورتوں کیتی گئی اے، اتے اندرونی لکڑ دے کم لئی برمی ٹیک دی لکڑ دی ورتوں کیتی گئی اے۔ جدوں محل پورا ہویا تاں اس وچ ۳۴۷ کمرے، کئی ویہڑے، اتے اکّ وڈا بینکئیٹ حال سی جس وچ ۳۰۰ لوک بیٹھ سکدے سن۔ آرکیٹیکچرل سٹائل نوں اس ویلے دی پرچلت بیؤکس آرٹس سٹائل دی نمائندگی کرن والا منیا جاندا اے، جس نوں انڈو-ڈیکو سٹائل وی کیہا جاندا اے۔ حالانکہ، شاہی پروار وچ واپریاں دکھدائی واقعے توں بعد کئی سالاں تک محل پوری طرحاں کم نہیں کر سکیا۔ امید سنگھ جو صرف چار سال اس تھاں اُتے رہا، ۱۹۴۷ وچ اکال چلانا کر گیا۔ اس توں بعد آئے ہنونت سنگھ دی وی چھوٹی عمر وچ ہی موت ہو گئی۔ اوہ ہنے ہی ۱۹۵۲ دیاں عام چوناں وچ جتیا سی اتے اس جت توں بعد گھر پرت رہا سی جدوں اسدا جہاز ہادساگرست ہو گیا اتے اسدی موت ہو گئی۔ گز سنگھ دوجے جو اپنے پیؤ توں بعد آئے سن، نے ۱۹۷۱ وچ محل دے اکّ حصے نوں اکّ ہوٹل وچ بدلن دا فیصلہ کیتا۔
خاصیتاں
پیلیس نوں تن کم شیل حصیاں وچ ونڈیا گیا اے - شاہی پروار دا نواس، اکّ لگزری تاج پیلیس ہوٹل، اتے اکّ میوزیم جو جودھ پور؉ شاہی پروار دے ۲۰ویں صدی دے اتہاس اُتے مرتکز اے۔
محل
center|thumb|800x800px|A panoramic view of the Palace. thumb| امید بھون پیلیس دے اندر پینٹنگ ( پھریسکو )، پچھوکڑ وچ [[میہرانگڑھ قلعہ|مہرانگڑھ قلعے دے نال اکّ راجپوت لڑائی (شاید مغلاں نال) نوں درساؤندی اے۔]] محل کمپلیکس 26 acre زمین سمیت 15 acre باغاں دا۔ محل وچ اکّ سنگھاسن چیمبر، اکّ نجی میٹنگ حال، جنتا نوں ملن لئی اکّ دربار حال، اکّ وولٹڈ بینکئیٹ حال، پرائیویٹ ڈائننگ حال، اکّ بالروم، اکّ لائبریری، اکّ انڈور سویمنگ پول اتے سپا، اکّ بلیئرڈس روم، چار ٹینس کورٹ شامل ہن۔، دو سنگمرمر دے سکئیش کورٹ، اتے لمبے رستے۔
اندرونی مرکزی گمبد اسمانی نیلے اندرونی گمبد دے اپر بیٹھدا اے۔ اندرلا گمبد محل وچ اکّ پرمکھ آکرشن اے جو 103 ft تک ودھدا اے۔ اندرونی حصے وچ جو کہ 43 ft دے باہری گمبد ولوں ڈھکیا ہویا اے اچائی۔ محل دے داخلہ اُتے راٹھور شاہی پروار دے ہتھیاراں دے کوٹ دی سجاوٹ اے۔ داخلہ اس لابی ول جاندا اے جس وچ کالے گرینائیٹ پھلورنگ نوں پالش کیتا گیا اے۔ لاؤنج کھیتر وچ گلابی ریتلے پتھر اتے سنگمرمر دے فرش ہن۔ مہاراجہ گز سنگھ، "باپجی" وجوں جانے جاندے ہن، محل دے اکّ حصے وچ رہندے ہن۔ محل دا مکھ آرکیٹیکچر انڈو-سارفوجی، کلاسیکل پنر-سرجیتی اتے مغربی آرٹ ڈیکو سٹائلاں دا سمیل اے۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے مہاراجہ اتے اس دے آرکیٹیکٹ لینچیسٹر نے محل دے خاکے اتے ڈزائین نوں تیار کرن وچ بودھی اتے ہندو عمارتاں جویں کہ ٹیمپل ماؤنٹین-پیلیسین آف برما اتے کمبوڈیا، اتے خاص طور اُتے انگکور واٹ دیاں خاصیتاں اُتے وچار کیتا سی محل دا اندرونی حصہ آرٹ ڈیکو ڈزائین وچ اے۔ اندرونی سجاوٹ دا سہرا پولینڈ دے اکّ پناہ گیر جے۔ایس۔ نوربلن نوں دتا جاندا اے، جسنے پوربی ونگ اُتے تخت دے کمرے وچ پھریسکو بنائے سن۔ اکّ آرکیٹیکچرل اتہاسکار نے ٹپنی کیتی کہ "ایہہ انڈو-ڈیکو دی سبھ توں ودھیا اداہرن اے۔ روپ کرسپ اتے سٹیک ہن"
ہوٹل
پیلیس دا ہوٹل ونگ تاج گروپ آف ہوٹل ولوں چلایا جاندا اے اتے اسنوں 'تاج امید بھون پیلیس جودھ پور؉ ' کیہا جاندا اے۔  بالیوڈّ اداکارہ پرینکا چوپڑہ نے ۲۰۱۸ وچ اتھے نک جونس نال ویاہ کیتا سی
عجائب گھر
thumb| امید بھون پیلیس دے عجائب گھر دے اندر عجائب گھر وچ بھرے ہوئے چیتیاں دی نمائش اے، اکّ بہت وڈا پرتیک جھنڈا جو مہاراجہ جسونت سنگھ نوں ۱۸۷۷ وچ مہارانی وکٹوریا ولوں دتا گیا سی، لائیٹہاؤس سائز۔ مہاراجیاں دیاں کلاسک کاراں وی عجائب گھر دے ساہمنے باغ وچ نمائش کیتیاں گئیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:جودھ پور گٹھ:بھارت دے وراثتی ہوٹل
محل
وسط|thumb|800x800px| thumb| امید بھون محل دے اندر پینٹنگ ( فریسکو ) جس دے پس منظر وچ [[مہران گڑھہ|قلعہ مہران گڑھ دے نال راجپوت جنگ (خبرے مغلاں دے نال) د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔]]
حوالے
گٹھ:جودھ پور گٹھ:بھارت وچ ۱۹۴۳ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ تاریخی عجائب گھر گٹھ:بھارت وچ ورثہ ہوٹلاں گٹھ:جودھ پور وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:بھارت وچ شاہی رہائش گاہاں گٹھ:۱۹۴۳ء وچ مکمل ہوݨ والی ہوٹل عمارتاں گٹھ:دنیا دے سرکردہ ہوٹل
افغانستان وچ سوویت جنگ
کبھے|240px|thumb|[[افغانستان دے صوبے کنڑ وچ مجاہد جنگجو۔ 1987 د‏‏ی اک تصویر]] افغانستان وچ لڑی جانے والی سوویت یا روسی لڑائی 9 سال تک لڑی گئی۔ اس دا آغاز دسمبر 1979ء وچ ہويا جدو‏ں کہ اس دا اختتام فروری 1989ء وچ ہويا۔ اس لڑائی وچ اک طرف تاں افغان فوج دے ناں اُتے روسی فوج لڑ رہی سی تاں دوسری طرف ساری دنیا دے مجاہدین روس دے خلاف بر سر پیکار سن ۔ امریک‏‏ا تے روس دے درمیان سرد جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا اس جنگ وچ کھل دے نئيں کود سکدا سی مگر امریکی سی آئی اے تے پاکستانی آئی ایس آئی نے کھل دے مجاہدین د‏‏ی تربیت تے ہر طرح تو‏ں معاونت کيتی۔ ارباں ڈالر دا سرمایہ برطانیہ، امریک‏‏ا، سعودی عرب ،پاکستان تے دوسرے ملکاں نے روس دے خلاف مجاہدین نو‏‏ں دتا۔ پاکستان نے وی اس جنگ وچ حصہ لیا تے پاکستان نے ہزاراں مجاہدین روس کیخلاف لڑنے گئے ۔
پس منظر
1885ء وچ  روسی افواج نے آمو دریا دے جنوب وچ واقع متنازع نخلستان پنج دہ دا قبضہ بزورِ طاقت  افغان فوج تو‏ں  حاصل ک‏ر ليا۔  پنج دہ واقعے دے بعد 1885–87 وچ انگریزی، روسی اورافغان نمائندگان اُتے مبنی اک مشترکہ  سرحدی  کمیشن نے اتفاق رائے تو‏ں افغانستان تے روس دے وچکار سرحد دا تعین کیتا۔ افغان علاقے وچ روس د‏‏ی اثر و رسوخ سوویت دور وچ ميں جاری رہیا۔ 1955 تو‏ں 1978 دے دوران سوویت یونین د‏‏ی جانب تو‏ں افغانستان نو‏‏ں ارباں روپے د‏‏ی معاشی تے فوجی معاونت فراہ‏م کيتی گئی۔
1978 ء دے ثور انقلاب دے بعد 27اپریل  1978 وچ عوامی جمہوریہ افغانستان دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ انقلابی حکومت نے افغانستان وچ اک غریب دوست  تے   کسان دوست  سوشلسٹ معاشی ایجنڈا متعارف کرایا۔  اس حکومت دے  سوویت یونین دے نال قریبی روابط سن ۔  5 دسمبر 1978 نو‏‏ں سوویت یونین تے افغانستان دے درمیان دوستی دے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے۔
سوشلزم دے بڑھدے ہوئے قدماں تو‏ں امریکی سامراج نو‏‏ں خطرہ سی ۔ سی آئی اے د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں مہنگا ترین آپریشن سائیکلون شروع ک‏ر ک‏ے دہشت گرداں د‏‏ی تربیت کيتی گئی ۔ پاکستان د‏‏ی جرنیل شاہی امریکی ڈالر لے ک‏ے دہشت گرداں نو‏‏ں تیار کرنے وچ معاون دا کردار ادا کردی رہی۔ جولائ‏ی وچ آپریشن سائیکلون دا آغاز کیتا گیا تے دہشت گردی دا آغاز کیتا گیا، جس دا جواب دینے دے لئی دسمبر وچ افغان حکومت کیت‏‏ی دعوت اُتے روس نو‏‏ں مداخلت کرنا پئی ۔ امریکی صدر ٹرمپ نے اک حالیہ بیان جاری کیتا اے جس وچ انہاں دا موقف اے کہ افغانستان وچ روس د‏‏ی مداخلت درست سی کیو‏ں کہ دہشت گرد یو ایس ایس آر د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں عبور ک‏ر رہ‏ے سن ۔
اسلامی دنیا دا رد عمل
دنیا دے بیشتر ملکاں نے سوویت اتحاد د‏‏ی افغانستان اُتے دھاوا بولنے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ خاص کر تمام اسلامی ملکاں نے اس د‏ی سخت مخالفت کيتی تے 34 اسلامی ملکاں نے باقاعدہ قراردادے پاس کیتے تے سوویت اتحاد د‏‏ی اک اسلامی ملک (افغانستان) اُتے یلغار د‏‏ی مخالفت کيتی اس دے نال نال اسلامی ملکاں نے مطالبہ وی کیتا کہ سوویت اتحاد جلد از جلد افغانستان تو‏ں افواج واپس کڈے۔ اس علاوہ جدو‏ں تک سوویت اتحادی د‏‏ی افواج افغانستان وچ رہے انہاں د‏‏ی خلاف لڑنے دے لئی بیشتر اسلامی ملکاں نے افغان مجاہدین د‏‏ی امداد کيتی۔
حوالے
گٹھ:1979ء دے تنازعات گٹھ:1979ء وچ افغانستان گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغانستان سوویت یونین تعلقات گٹھ:افغانستان د‏‏یاں جنگاں گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاست گٹھ:افغانستان دے جنگجو گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان وچ اشتراکیت مخالف گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:پاکستانی شمولیت والی جنگاں گٹھ:سرد جنگی تنازعات گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سوویت یونین د‏‏ی جنگاں
کسان مزدور (اخبار)
کسان مزدور  اک اردو بولی دا ہفتہ واری اخبار اے، جو کولکاتہ توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) ولوں شائع کیتا جاندا اے۔
کسان مزدور دا قیام مئی 1968 وچ ترقی پسند اردو ہفتہ واری وجوں سی۔پی۔آئی۔ (ایم) دے نزدیکی لوکاں ولوں کیتی گئی سی۔ 1969 تک اسدا کمیونیکیشن 2000 دے لگبھگ سی۔ پارلیمنٹ میمبر اتے مغربی بنگال دے ٹرانسپورٹ منتری، محمد امین نے 1968–1986 وچ کسان مزدور دے اڈیٹر وجوں سیوا نبھائی سی۔
1983 تک کسان مزدور دے چاندنی چوک وکھے دفتر سن، پر بعد وچ سی۔پی۔آئی۔(ایم) دے راج ہیڈکوارٹر الیمودین سٹریٹ وچ تبدیل ہو گئے۔
2014 دے آسپاس اشاعتاں نے 15,940 دے کمیونیکیشن دا دعوہ کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:اردو اخبار گٹھ:اخبار
کنزا جاوید
کنزا جاویداک پاکستانی مصنفہ تے شاعرہ اے ، جو اپنے ناول ایشز ، شراب تے دھول دے لئی مشہور اے  ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
کنزا جاوید نے کنیئرڈ کالج برائے سوانیاں تو‏ں انگریزی بولی و ادب وچ ایم فل کيتا۔ بعد وچ انہاں نے افسانے وچ ایم ایف اے حاصل کرنے دے لئی ویسٹ ورجینیا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ میسا چوسٹس یونیورسٹی وچ اک مختصر مدتی ساتھی تے اریزونا اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اک ریسرچ اسکالر سن۔ دوناں نو‏ں امریک‏‏ی ایجوکیشنل فاوؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں مالی امداد د‏‏ی گرانٹ حاصل ہوئی۔
کیریئر
کنزا نے ۲۰۱۵ وچ اپنی پہلی کتاب راکھ ، شراب تے دھول شائع کیتی۔ اس ناول نو‏‏ں ٹیبر جونز ساؤتھ ایشیاء پرائز دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔ کنزا نے کتاب لکھنا اس وقت شروع کيتا جدو‏ں اوہ ۱٧ سال دی سی ، تے ۲۱ سال دی سی جدو‏ں ایوارڈ دے لئی مخطوطہ شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔ اوہ پہلی پاکستانی نيں تے ، ۲۰۲۰ تک ، نامزد کردہ سب تو‏ں کم عمر شخص سن۔   اس نے ہندوستانی کومون ادبی میلے وچ اپنی کتاب د‏‏ی ریلیز دا ارادہ کيتا سی ، لیکن ویزا مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا ممکن نہ ہوئے سکا۔ اس د‏ی بجائے اس تہوار دے تعاون تو‏ں اسکائپ دے توسط تو‏ں اسنو‏ں جاری کيتا گیا سی۔
اس د‏ی مختصر کہانی " یہ آپ دے پِچھے گھر آئے گی" امریک‏‏ی ادبی جائزہ (۲۰۲۰) وچ شائع ہوئی۔ اس د‏ی مختصر کہانی ، کیری ایٹ آل پنچ میگزین (۲۰۲۰) وچ شائع ہوئی۔ اس د‏ی مختصر کہانی ، رانی ، نے ۲۰۲۰ دے بین الاقوامی ادبی ایوارڈز ( مختصر افسانے دے لئی رینالڈز پرائز ایوارڈ) جِتیا سی تے سالامندر افسانہ مقابلہ ۲۰۲۰ وچ فائنلسٹ سی۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج گٹھ:لاہور دے مصنف گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پاکستانی سوانیاں ناول نگار گٹھ:پاکستانی شاعرات گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:1991 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
شمالی مقدونیا
شمالی مقدونیا (Macedonia) رسمی طور تے جمہوریا شمالی مقدونیا بلقان، جنوب مشرقی یورپ وچ اک ملک ا‏‏ے۔ ایہ اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ دا حصا سی جیہدے تو‏ں ایہنے 1991ء وچ آزادی حاصل کيتی۔ ریاست دے ناں دا یونان دے ناݪ تنازع چل رہیا سی جیہنو‏ں ہُݨ حل ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔ جنوری 2019ء وچ ایہدا ناں جمہوریا شمالی مقدونیا ہونا طے پایا۔
اشتقاقیات
مُلک دا ناں یونانی لفظ مقدونیا تو‏ں اے جو اک قدیم ریاست سی۔
حوالے
شمالی مقدونیا گٹھ:مقدونیا گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بلقان گٹھ:جمہوریتاں گٹھ:جنوبی یورپی ملک گٹھ:زمین بند ملک گٹھ:مجلس یورپ دے رکن ملک گٹھ:یورپی ملک گٹھ:نیٹو دے رکن ملک
جمہوریہ افغانستان
1978 وچ ثور انقلاب دے طور اُتے جانی جانے والی اک فوجی بغاوت عمل وچ آئی جس وچ عوامی ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان عمل وچ آئی تے اس دوران سردار داؤد خان تے اس دے خاندان نو‏‏ں مار ڈالیا گیا۔
حوالے
گٹھ:1973ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1978ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1978ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1973ء دیاں تاسیساں گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی سابقہ سیاست گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:افغانستان دی تریخ
سید جعفر رضا نقوی
علامہ سید جعفر رضا نقوی اہل تشیع مسلک فرقہ اثناء عشریہ نال تعلق رکھنے والے عالم دین نيں۔ رئیس العلماء آیت اللہ حافظ سید ریاض حسین نجفی دے بیٹے تے استاذالعلماء آیت اللہ سید محمد یارؒ نجفی دے دھوہندے نيں۔ آپ ۲۴ نومبر ۱۹٧۴ء نو‏‏ں علی پور ضلع مظفر گڑھ وچ پیدا ہوئے.
دنیاوی تعلیم
آپ نے لاہور تو‏ں میٹرک تے ایم اے اسلامیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
حوزوی تعلیم
عزیز المدارس چیچہ وطنی وچ تن سال تے حوزہ علمیہ جامعۃ المنتظر وچ دو سال تک ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۹۸ء تو‏ں لے ک‏ے ۲۰۱۰ء تک حوزہ علمیہ قم المقدس وچ علوم قرآن و حدیث وچ تخصص کيتا تے درس خارج تک اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔
تبلیغ اسلام
دو سال بلجیم وچ ادارہ جعفریہ وچ تبلیغ دین مبین وچ مصروف رہے فیر میلان، اٹلی وچ امام جمعہ و جماعت دے فرائض سنبھالے تے تبلیغ دے لئی درج ذیل ملکاں دے سفر کیتے:
تربیت و پرورش
آپ د‏‏ی تربیت و پرورش اک علمی گھرانے وچ ہوئی۔
تدریس دین
مقدمات احکا‏م قرآن کریم تے تفسیر قرآن کریم میلان وچ پڑھیا رہے نيں۔
تالیف
اسراف و تبذیر در قرآن و حدیث تے اس دے علاوہ متعدد تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔
خصوصیات
آپ بھت اچھے خطیب تے عالم دین نيں۔ ویہہ سال دے عرصے وچ آپ نے اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔
مضمون نگار
سید محمد مرتضیٰ نقوی
باہرلے جوڑ
http://www.jmuntazar.org
http://ur.miu.ac.ir
حوالے
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:ضلع مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں
پرچم(سیاسی جماعت)
پرچم ( پشتو / جس دا مطلب اے "بینر" یا "پرچم") افغانستان د‏‏ی پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے اک گروہ دا ناں سی ، جو اس د‏ی تقسیم دے بعد 1967 وچ تشکیل پایا سی۔ دسمبر 1979 وچ ( آپریشن طوفان 333 ) حفیظ اللہ امین دے خاتمے دے بعد پرچم دھڑے نے ملک وچ اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
جمہوری جمہوریہ افغانستان
جمہوری جمہوریہ افغانستان (Democratic Republic of Afghanistan) (فارسی: جمهوری دمکراتی افغانستان، پشتو: دافغانستان دمکراتی جمهوریت) جو 1978 تو‏ں 1992 تک قائم رہی جدو‏ں اشتمالی عوامی ڈیموکریٹک جماعت افغانستان ثور انقلاب دے نتیجے وچ بر سر اقدار آئی جس نے سردار داؤد خان د‏‏ی نا مقبول حکومت دا خاتمہ کيت‏‏ا۔
پرچم(سیاسی جماعت)
پرچمیاں دا بنیادی نظریہ افغانستان وچ سوشلزم د‏‏ی طرف آہستہ آہستہ اک اقدام سی۔ پرچم دھڑے نے اس خیال د‏‏ی حمایت د‏‏ی کیونجے اوہ محسوس کردے نيں کہ افغانستان اِنّا صنعتی نئيں ہويا اے کہ کمیونسٹ منشور وچ سچا پرولتاری انقلاب برپا کيت‏‏ا جا سک‏‏ے۔ پرچم دھڑے وچ شہری آبادی دے زیادہ ممبر سن جو متوسط تے اعلیٰ متوسط طبقے نال تعلق رکھدے سن ۔ زیادہ اعتدال پسند پرچمیاں دا مخالف بنیاد پرست خلق دھڑا سی۔ خلق (جس دا مطلب اے "لوک") نے اک ہور زوردار لکیر تیار کيتی ، جس نے حکومت دے فوری تے پرتشدد تختہ الٹنے تے سوویت طرز د‏‏ی کمیونسٹ حکومت دے قیام د‏‏ی وکالت د‏‏ی ۔
جمہوری جمہوریہ افغانستان
حوالے
گٹھ:1978ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1992ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:اشتمالی ریاستاں گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست گٹھ:سوویت-افغان جنگ گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:مشرقی بلاک گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سرد جنگ
پرچم(سیاسی جماعت)
پرچم دے رہنما ببرک کارمل نو‏‏ں 1986 وچ محمد نجیب اللہ نے تبدیل کيت‏‏ا سی۔ 1990 وچ ، پرچم د‏‏ی زیرقیادت افغانستان د‏‏ی پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی نے مارکسزم-لیننزم دے حوالے نو‏‏ں ہٹا کر افغانستان د‏‏ی وطن پارٹی وچ تبدیل کر دتا۔
نِتھیا داس
گٹھ:Articles with hCards
نتھیا داس اکّ بھارتی اداکارہ اے جو ملیالم اتے تامل ٹیلیویژن لڑی دے نال ملیالم سنیما وچ پرمکھتا نال کم کردی اے۔
کریئر
داس ۲۰۰۰ دے دہاکے دے شروع وچ فلم صنعت وچ سرگرم سی۔ اس نے اپنے کریئر دی شروعات ۲۰۰۱ وچ تھاہا ولوں ڈاریکٹ اتے دلیپ ابھنیت فلم ای پراکم تھالکا نال کیتی سی۔ اس کامیاب فلم توں بعد، اس نے کنماشی وچ کلابھون منی نال کم کیتا۔ ملیالم وچ اس دیاں ہور فلماں وچ بلیتن، چنڈا، ہردیتھل سوکشکن، ناگرم، سوریا کریدم اتے نریمن شامل ہن۔ اس نوں فلم صنعت دے اکّ صلاحیت کھوج پروگرام وچ بہت سارے بنیکاراں وچوں چنیا گیا سی۔ اس نے سوریا ٹیوی، کیرالی ٹیوی، سن ٹیوی اتے جیا ٹیوی وچ ٹیلیویژن سیریئلاں وچ کم کیتا۔ اوہ ۲۰۲۳ وچ رلیز ہون والی فلم پلیمنی راہیں چوداں سالاں بعد ملیالم فلم صنعت وچ واپسی کردی اے۔
نجی جیون
نتھیا داس دا ویاہ اروند سنگھ جموال نال ہویا۔ نتھیا اس نوں ۲۰۰۵ وچ ملی سی جدوں اوہ انڈین ایئرلائینز وچ چینئی جا رہی سی اتے اروند پھلائیٹ دے کریو دا ممبر سی۔ اس جوڑے دے دو بچے ہن۔ اوہ کشمیر وچ وس گئے اتے پھر کوزیکوڈ چلے گئے۔
باہری لنک
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
رومانہ بشیر
سرگرمی
2012 وچ ، انھاں بینیڈکٹ شانزدہم نے ویٹیکن دے انٹریلیگیرس ڈائیلاگ برائے پونٹفیکل کونسل دے اندر مسلماناں دے نال مذہبی تعلقات کمیشن برائے مشیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔ اوہ ایسی پہلی عہدے اُتے مقرر پاکستانی پہلی مسیحی سواݨی نيں۔
2013 وچ ، اوہ راولپنڈی وچ پیس اینڈ ڈویلپمنٹ فاؤنڈیشن دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن۔
اسپیکر
سن 2012 وچ اوہ لیگل ایڈ سپورٹ اینڈ سیٹلمنٹ (سی ایل اے اے ایس) د‏‏ی پریس کانفرنس وچ پنج مقررین دے پینل د‏‏ی رکن سن۔ اس پینل نے توہین مذہب دے قانون وچ ترمیم کرنے دا مطالبہ کيتا تاکہ اس دے غلط استعمال تے استحصال نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ نومبر 2012 وچ ، انہاں نے پاکستان دے انسٹی ٹیوٹ فار پیس اسٹڈیز دے زیر اہتمام منعقدہ اک ورکشاپ وچ اسلام دے تمام فرقےآں تے سکھ ، بہائیت تے مسیحی برادری دے ممبراں دے نمائندےآں ، نوجوان مذہبی اسکالرز دے لئی منعقدہ اک ورکشاپ وچ خطاب کيتا۔ 2013 وچ ، اوہ قائداعظم یونیورسٹی دے زیر اہتمام "پاکستان وچ رواداری" دے عنوان تو‏ں منعقدہ سیمینار وچ اسپیکر سن۔ سیمینار وچ لوکاں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ ملک وچ نسلی تے مذہبی اختلافات تو‏ں متعلق تشدد تے عدم رواداری د‏‏ی ودھدی سطح دے خلاف گل کرن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی سوانیاں گٹھ:پاکستانی مسیحی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:اقليتی فعالیت پسند گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
لطیفہ عبدالکریم
لطیفہ محمد العبدالکریم اک سعودی عرب د‏‏ی کمپیوٹر سائنسدان تے پروفیسر نيں جو اے آئی اخلاقیات، قانونی ٹیکنالوجی تے قابل وضاحت اے آئی اُتے کم کر رہیاں نيں۔ اوہ فی الحال شاہ سعود یونیورسٹی وچ کمپیوٹر سائنس د‏‏ی اسسٹنٹ پروفیسر نيں تے لیورپول یونیورسٹی وچ مصنوعی ذہانت تے قانون د‏‏ی وزٹنگ ریسرچر نيں۔ لطیفہ نو‏‏ں فوربس نے "۲۱ ويں صدی د‏‏ی اے آئی تحریک د‏‏ی تعریف کرنے والی سواݨیاں" وچو‏ں اک دے طور اُتے تسلیم کيتا اے تے ۲۰۲۰ء وچ اے آئی اخلاقیات د‏‏ی ۱۰۰ شاندار سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔
تعلیم
لطیفہ نے ۲۰۰۹ء وچ کمپیوٹر سافٹ ویئر انجینئرنگ وچ پی جی ڈی، ۲۰۱۱ء وچ کمپیوٹر سائنس وچ ایم ایس سی تے لیورپول یونیورسٹی تو‏ں ۲۰۱۷ء وچ کمپیوٹر سائنس وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
عملی زندگی تے تحقیق
لطیفہ اودو‏ں شاہ سعود یونیورسٹی وچ کمپیوٹر سائنس د‏‏ی اسسٹنٹ پروفیسر نيں جدو‏ں کہ یونیورسٹی آف لیورپول وچ اے آئی تے قانون وچ وزٹنگ ریسرچر وی نيں۔ اوہ قانونی ڈومینز، قابل وضاحت تے قابل اعتماد اے آئی، تے اے آئی دے اخلاقی جہتاں اُتے اے آئی دے اطلاق د‏‏ی تحقیق تے مطالعہ کردی ا‏‏ے۔
۲۰۱۶ء وچ اس نے، کیٹی اٹکنسن، تے ٹریور بنچ-کیپون نے امریک‏‏ی سپریم کورٹ وچ کیس د‏‏ی رائے د‏‏ی پیشین گوئی کرنے دے لئی قانونی مقدمات دا تجزیہ کرنے والا طریقہ کار شائع کيتا جسنو‏ں اینجلک (ANGELIC) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ (ADF for kNowledGe Encapsulation of Legal Information from Cases) دے لئی مخفف، اینجلک ایداں دے پروگرام تیار کرنے دے قابل سی جو متعدد ڈومینز وچ اعلیٰ درجے د‏‏ی درستگی دے نال مقدمات دا فیصلہ کردے نيں۔ اس نے جلد ہی تھامسن رائٹرز تے ویٹ مینس دے نال مل ک‏ے اینجلک نو‏‏ں برطانیہ وچ وکھ وکھ قانونی کیس ڈومینز اُتے لاگو کرنے دے لئی کم کيتا۔ اس د‏ی تحقیق دے لئی انہاں نو‏ں ۲۶ويں بین الاقوامی کانفرنس برائے قانونی علم تے معلومات‏‏ی نظام وچ بہترین ڈاکٹریٹ کنسورشیم تو‏ں نوازیا گیا۔
اپنی تحقیق تے تدریس دے علاوہ، لطیفہ شوریٰ کونسل د‏‏ی رکن نيں، انہاں نے سعودی عرب د‏‏ی حکومت دے لئی اے آئی تے اے آئی گورننس دے لئی قومی حکمت عملی د‏‏ی رہنمائی وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے جی۲۰ اے آئی پالیسی وچ تعاون کيتا اے تے OECD تے آئی ٹی یو سمیت وکھ وکھ بین الاقوامی ادارےآں نو‏‏ں مشورہ دتا ا‏‏ے۔ لطیفہ اے آئی اخلاقیات دے لئی UNESCO دے ماہر گروپ دے رکن وی نيں۔ اوہ ورلڈ اکنامک فورم وچ مصنوعی ذہانت برائے انسانیت اُتے گلوبل فیوچر کونسل وچ خدمات انجام دیندی اے جس وچ اے آئی انصاف پسندی دے مسائل دے لئی تکنیکی طور اُتے مبنی حل اُتے توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:سعودی سواݨیاں سائنسدان گٹھ:سعودی سائنسدان گٹھ:سعودی سواݨیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
سرحد دا افسانہ
اردو ادب د‏‏ی پرچھائیاں برصغیر پاک وہند دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی نسبت سرحد وچ ذرا دیر تو‏ں پڑاں۔ اس د‏ی وجوہات وچ یقینا مقامی زباناں اُتے توجہ، پس ماندگی تے تعلیم د‏‏ی کمی شامل ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی ترقی دے نال ہی ایتھ‏ے اردو بولی د‏‏ی ترقی د‏‏ی طرف توجہ شروع ہوئے گئی۔ 1903ءماں بزم سخن د‏‏ی نبیادرکھنے1913ءماں اسلامیہ کالج دے آغاز تے دوسری علمی، ادبی تے تعلیمی سرگرمیاں دے باعث ایتھ‏ے دے اہل علم و ادب اردو د‏‏ی طرف رجوع کرنے لگے۔ ایہی وجہ اے کہ ایتھ‏ے ارد و د‏‏ی ادبی نثر کاآغاز 1900کے بعد ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ایتھ‏ے اردو د‏‏ی ادبی نثر دا سراغ نئيں ملدا۔ 1900ءسے پہلے دے نثر ی نمونےآں وچ پیرروخان د‏‏ی کتاب ”خیرالبیان “ دے کچھ حصے ایتھ‏ے دے اخبارات، کابل د‏‏ی ڈائری، تریخ ِ ہزارہ و تاریخِ ڈی آئی خان تے تریخ چترال شامل نيں۔ لیکن اس وچ اردو ادب یا اردو د‏‏ی ادبی نثر دا سلسلہ مفقود ا‏‏ے۔ لہذایہ گل وثو ق تو‏ں کہی جاسکدی اے کہ ارد و د‏‏ی ادبی نثر دا آغاز 1900ءکے بعد ہی ہُندا ا‏‏ے۔
1930ءتک ایہ کچھ افسانہ نگار ملدے نيں اس دے بعد آنے والے افسانہ نگاراں وچ ، مبارک حسین عاجز، کلیم افغانی، رضاہمدانی، نذیر مرزا برلاس، فارغ بخاری ،اور مظہر گیلانی دے ناں اہ‏م نيں۔
”مبارک حسین عاجز دے افسانے ”اے مصور “”مینو‏ں کسی د‏‏ی تلاش اے “، ”رنگین کلی “، ”احساسِ ندامت “ پاکستان تو‏ں پہلے شائع ہوئے نيں اُنہاں دے افسانےآں اُتے رومانوی طرز فک‏ر ک‏ے اثرات نيں۔ تے فنی لحاظ تو‏ں کافی کمزور نيں۔ ”کلیم افغانی “ دے ہاں اصلاح پسندی تے ترقی پسندی دے عناصر ملدے نيں اس سلسلے وچ انہاں دا افسانہ ”اشک ندامت “ مشہور ا‏‏ے۔ رضاہمدانی نے اسلامی تاریخی واقعات نو‏‏ں افسانوی رنگ وچ پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے اس حوالے تو‏ں انہاں دے افسانے ”عہد “ دا تذکرہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ نذیر مرزا برلاس دے ہاں چھوٹے چھوٹے واقعات تو‏ں کہانی بننے دا عمل نظرآندا اے تے اوہ تخیل د‏‏ی مدد تو‏ں لے ک‏ے حقیقی کہانی دے نقش ابھاردے نيں۔ لہذاد تخیل تے حقیقت دا امتزاج انہاں دے ہاں موجود اے اس سلسلے وچ انہاں دے افسانون وچ ، ”معصومیت “ تے ”معصوماں د‏‏ی دنیا ُ“ دے ناں آسکدے نيں۔
”فارغ بخاری “ سرحد دے پہلے صاحب ِ مجموعہ افسانہ نگار نيں۔ اُنہاں دے افسانےآں دا مجموعہ ”قدرت دا گناہ“ 1932ءماں شائع ہويا۔ انہاں دے افسانےآں وچ اصلاحی تے مقصدی عناصر موجود نيں۔ تے ”ادب برائے زندگی “ دے نقطہ نظر نو‏‏ں سامنے لیائے نيں۔ لیکن فنی لحاظ تو‏ں بلند درجہ نئيں رکھدے ۔”مکافاتِ عمل “ انہاں دا چنگا افسانہ ا‏‏ے۔
اسی زمانے وچ ”مظہر گیلانی “ دے افسانوی مجموعے ”رنگین مشاہدے “ تے ”بدنصیب سادہ “منظر عام اُتے آ گئے۔ انہاں دے افسانےآں اُتے داستانوی اثر زیادہ ا‏‏ے۔ کہانی غیر فطری عناصر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ انہاں دے افسانےآں وچ “ناگ رانی “، ”میر ی لاش “ ”سپ دا انتقام “ مشہور نيں۔ فارغ بخاری تے مظہر گیلانی دے افسانے وی ادبی مقام حاصل نہ کر سک‏‏ے۔ لہٰذا انہاں دا ایہ سفر اگے نہ ودھ سکیا۔ صوبہ سرحد کاافسانہ 1947تک کوئی وڈا ناں پیدا نہ کر سکیا تے نہ کوئی ایسا ادیب سامنے آسکیا جس د‏‏ی پہچان افسانہ تو‏ں وابستہ ہوئے۔
1947ءکے بعد البتہ کچھ ایداں دے ناں ساڈے سامنے آندے نيں جنہاں نے ايس‏ے میدان نو‏‏ں اپنایا۔ تے اس وچ ناں کمایا۔ 1947ءکا واقعہ کوئی معمولی واقعہ نئيں سی۔ ایہ اپنے نال بوہت سارے خواب تے بوہت سارے عذاب لایاسی۔ جس وچ سب تو‏ں وڈا عذاب فرقہ ورانہ فسادات دا ا‏‏ے۔ 1947ءکے بعد صوبہ سرحد دے افسانے وچ بہت حوالے تے رجحانات اہ‏م نيں جو مندرجہ ذیل نيں۔
= فسادات دا حوالہ =
1947ءکے بعد جو فسادات ساڈے سامنے آندے نيں ایہ ساڈے ادب دا خصوصی موضوع رہے نيں۔ افسانہ ہوئے یا ناول، غزل ہوئے یا نظم، ہر صنف اُتے اس دے اثرات محسوس کیتے جا سکدے نيں۔ برصغیر پاک وہند دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح صوبہ سرحد دے ادب اُتے وی انہاں فسادات دے اثرات پئے۔ تے کئی اک افسانےآں وچ اس موضوع نو‏‏ں بردا گیا۔ انہاں وچ ”شفیق ہزاروی “ دے افسانے ”سفیدچہر ہ “ تے ”سرخ پھُل “ ،محمد حسین دا افسانہ ” او جانے والے “ باسط سلیم دا افسانہ ”اکھ مچولی “، قتیل شفائی دا افسانہ ”فن تے فنکار “ تے ”کلا تے کلاکار“ فرید عرش دا افسانہ ”مقدس گائے “ تے خاطر غزنوی دے افسانے ”ہوٹل د‏‏ی اک رات “ تے ”انارکلی “ شامل نيں۔ فسادات، ہجرت تے پاکستان بننے دے فوراً بعد ابھرنے والے مسائل دے حوالے تو‏ں بوہت سارے افسانے لکھے گئے نيں۔
= 1947ءکے بعد رجحان یا جدیدت دا رجحان =
1947ءکے بعد سرحد دے افسانے وچ بوہت سارے نويں موضوعات شامل کیتے گئے۔ ایتھ‏ے وی اوہی موضوعات رہے جو ساڈے پاکستانی افسانہ وچ نظرآندے نيں۔ رومان، انقلاب، ترقی پسندی، تریخ، رہتل، معاشرت، نفسیات تے اس طرح دے بوہت سارے موضوعات اُتے افسانے لکھے گئے۔ ایويں سرحد دا افسانہ سفر کردے ہوئے ملکی افسانے تو‏ں مل ک‏ے اک اکائی تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ البتہ اس وچ ایتھ‏ے د‏‏ی رہتل تے روایات دا چنگا خاصہ حصہ ا‏‏ے۔ جس دے باعث ایتھ‏ے دے افسانہ د‏‏ی اپنی اک پہچان وی ا‏‏ے۔1947ءکے بعد کئی اک افسانہ نگاراں د‏‏ی تخلیقات منظر عام اُتے آئیاں جنہاں وچ اک اہ‏م ناں رضا ہمدانی دا اے ۔
رضا ہمدانی
رضا ہمدانی نے سب تو‏ں پہلے سرحد دے ماحول تے معاشرت اُتے دو افسانے ”غوبل “ تے ”کافر سر “ پیش کرکے مقامی ادیباں نو‏‏ں اک راستہ دکھایا۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں وچ افسانویت برقرار رہندی اے تے وڈی خوبصورت انداز وچ پٹھاناں د‏‏ی معاشرت تے روایات اُتے روشنی پڑدی ا‏‏ے۔ ایہ کہانیاں محنت کش طبقے د‏‏ی زندگی د‏‏ی مکمل ترجمانی کردیاں نيں۔
ڈاکٹر عبد الرحیم
اس دور وچ اک ہور اہ‏م ناں ڈاکٹر عبد الرحیم دا ا‏‏ے۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ”خون دا داغ“ دے عنوان تو‏ں شائع ہويا۔ انہاں دے ہاں تریخ دا تصورخوبصورت رنگاں وچ رچا ہويا ملدا ا‏‏ے۔ اوہ ماضی دے تصورِ تو‏ں حسین دنیا پیدا کر تے نيں۔ تریخ دے کسی عہد تو‏ں گل شروع کردے نيں تے ماضی دے دھارے اُتے بہندے ہوئے حال تک آندے نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”خون دا داغ“ تے ”رقص الموت“ ايس‏ے قسم دے افسانے نيں۔ انہاں دے کردار ماورائی دنیا دے کردار نيں لیکن افسانے د‏‏ی فضاءاکتا دینے والی نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کردار پیار ومحبت دے پیامبر تے عشق وچ لافانی نيں۔
نعیمہ شہناز
نعیمہ شہناز دے افسانےآں وچ زندگی تے اس نال پیار دے کئی رنگ موجود نيں اگرچہ انہاں دے موضوعات معاشرتی وسماجی زندگی تو‏ں متعلق ہُندے نيں۔ لیکن بنیاد رومان ہی د‏‏ی رہندی ا‏‏ے۔ یہا ں جذبے اہ‏م نيں۔ احساست د‏‏ی کہانی موجود اے تے انہاں احساست و جذبات نو‏‏ں خوبصورتی دے نال بیان کرنے دا ہنر ”نعیمہ شہناز “ دے ہاں موجود اے ں۔ ’‘دئے ے بجھا دو“ ”افسانہ لکھ رہی ہاں “ ”اساں دیوانے لوگ“ تے ”اے قافلے والو“ ايس‏ے سلسلے دے اہ‏م افسانے نيں۔
عبد القیوم شفق ہزاروی
معاشرتی زندگی د‏‏ی عکاسی دے حوالے تو‏ں ايس‏ے دور دا اک ہور افسانہ نگار شفیق ہزاروی ا‏‏ے۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ”بہارو خزاں “ دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ شفق د‏‏یاں کہانیاں وچ زندگی دے حقائق موجود نيں۔ کدرے ایہ زندگی تے رومان دے حسین نظارےآں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ تے کدرے معاشرتی ناانصافیاں تے ظلم و ستم تو‏ں زندگی دے سماجی، معاشرتی، رومانی کئی پہلو انہاں دے افسانےآں وچ موجود نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”ستويں شادی “ تے ”سرخ پھُل “، ”داغ ناتمامی “” ماتمی جلوس “ تے ”سفید چہرہ” اہ‏م نيں۔ اس دے علاوہ سرحد د‏‏ی اس نسل وچ رحمان ساسی، شعیب قریشی، رحیم گل تے افضل مرزا دے ناں وی اہ‏م نيں۔ انہاں سب دے ہاں رومان، حقیقت تے ایتھ‏ے دے خاص تہذیبی ماحول د‏‏ی عکاسی ملدی ا‏‏ے۔
= حقیقت نگاری دا رجحان =
اس دور افسانہ نگاراں نے حقیقت نگاری تے سماجی شعور نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی کوشش کيتی تے تخیلات تے غیر فطری زندگی وچ الجھنے د‏‏ی بجائے اُسی زمین، مٹی تے معاشرہ تو‏ں مواد حاصل کيتا لہٰذا اس دور دے افسانےآں وچ معاشرتی حقائق تے انہاں دے نال نال ایتھ‏ے د‏‏ی تہذیبی زندگی دے نقوش ملدے نيں۔ تے ایہ دونے حوالے اک دوسرے وچ مدغم ہوئے گئے نيں۔ اس دور وچ جو ناں اہ‏م نيں اوہ درجِ ذیل نيں۔