cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالصمد خان تے سکھ
اٹھارہویں صدی دی سکھ جدوجہد
باقی بچے چار ہزار نوجواناں نے ویلے پریحالات نوں ویکھدے ہوئے ہور راج وچ نوکری کرن دا فیصلہ لے لیا۔ اس پرکار بچے ہوئے جوان جے پور اتے بیکانیر دے مقامی نریشاں دی فوج وچ بھرتی ہو گئے۔ اس پرکار دیاں ونڈو اتے حکمرانی کرو دی پالیسی ولوں لاہور دے گورنر عبدالصمد نے سکھاں دی فوجی طاقت نوں کشین کر دتا۔ اتھے ہی دوجے پاسے کجھ کٹرپنتھی بہت روشٹ ہوئے۔ انھاننے سرکاری تعاون نوں ہینتا دی نظر ولوں ویکھیا اتے کہہ دتا کہ ہن خالصہ وک گیا اے اتے اک دوجے اتے وینگ کرن لگے کہ ایہہ نپسنکتا دا چنہ اے۔ بدلے وچ ورتکنیک پکھ نے سرکاری پالیسی مطابق انھاننوں بندئی خالصہ کیہا جان لگا۔
جدوں کہ اس ویلے کوئی اجیہا سکھ فوجی نہیں سی، جنھے بندہ سنگھ دے نال کدے نہ کدے ساتھی ہوکے کسے نہ کسے لڑائی وچ حصہ نہ لیا ہووے۔ اصل وچ ایہناں لوکاں دا کوئی اصولی وبھاجن تاں سی نہیں صرف سیاسی اختلاف دے کارن اک دوجے نوں نیواں وکھاؤن لگے۔ کٹرپنتھیاں دا کہنا سی کہ شری دربار صاحب دی سیوا سنبھال، ایہہ اوہناں دا اختیار بندا اے اتے کمائی–خرچ وی اوہناں دی رضا مندی ولوں ہونا چاہیدا اے کیونکہ سرکار ولوں روزگار اتے بھتے ملن لگے ہن۔ طاقت حاصل کرن دی ہوڑ وچ ہولی–ہولی اختلاف ودھدا ہی گیا۔ پر سرکار ولوں تعاون کرن والیاں دی گنتی بہت زیادہ سی، اسلئی اوہناں دا پکھ بھاری پین لگا اتے اوہ اپنے نوں تتّ خالصہ کہاؤنے لگے۔ متبھیداں دے کارن دوناں گٹاں نے اپنے–اپنے لنگر وکھ–وکھ کر لئے۔
اس پرکار لمبے سماں تک دوناں پکھاں وچ کھینچاتانی چلدی رہی۔ اصل وچ دوناں پکھاں دا ادیش کمائی دے زریعاں اتے ایکادھکار قائم کرنا سی جسدے نال اوہ اپنے پکھ دے جواناں نوں اپنی پالیسیاں مطابق شستراں ولوں سسجت کر سکن۔ ایہناں دناں کھیمکرن کھیتر دا مہنت امر سنگھ جو کہ اپنی پوجا ساکھ کرواؤن لئی ہمیشہ لالائت رہندا سی، بندیئی گٹ دا پربھتو بنکے ساہمنے آ گیا۔ اصل وچ اسدا بندہ سنگھ ولوں دور دا ناطہ وی نہیں سی۔ ایہناں ویکتیاں نوں بڑاوا دین لئی سکھ پنتھ دے ہور گٹاں نے وی اپنا–اپنا یوگدان دتا۔
اسدا سمادھان نہیں پاکے کجھ سوجھ وان سکھاں نے شری گرو گوبند سنگھ دی دھرمپتنِ "ماں" سندر کور جی نوں پتر لکھکے خالصے دی اورفتار دی داستان بھیجی۔ ایہہ پتر پاکے "ماں جی" بہت گمبھیر ہوئی۔ انھاننے اپنے دھرم بھرا شری منی سنگھ جی نوں دلی ولوں شری امرتسر صاحب جی بھیجیا اتے کیہا– تسی خالصے وچ ایکتا لیاؤن دی ہرسمبھو کوشش کرو کیونکہ اس ویلے مقامی پرحکمرانی ونڈو اتے حکمرانی کرو دی پالیسی دے کارن سکھاں دی آپسی پھوٹ نوں بڑاوا دے رہا اے۔ اوہ ایہی تاں چاہندے ہن کہ سکھ آپس وچ لڑ مرن، جسدے نال اوہناں دی دلی خواہش پوری ہووے۔
تتھاکتھت بندئی اتے دلخالصہ وچ اختلاف
دل خالصہ دے ہیرو جتھیدار بندہ سنگھ بہادر اتے اوہناں دے سپاہیاں دی موت دے بعد مغل حکموت نے بندہ سنگھ دے سپوٹراں دے نال ہی کل سکھ قوم نوں ہی باغی غدار اعلان کر دتا۔ اک شاہی حکم اس آشئے دا جاری کر دتا گیا کہ جتھے وی کوئی سکھ قوم دا انسان مل جاوے،  اسدا قتل کر دتا جاوے۔
اس حکم نوں عملی روپ دین لئی ہر اک سکھ دے سر لئی انعام رقم مقرر کر دتی گئی۔ لاہور دے صوبیدار گورنر عبدالصمد خان دی گشتی فوجاں نے سکھاں نوں ڈھونڈھ لئی سارے پنجاب خطہ نوں چھان ماریا اتے جنگلی پسوآں دی طرح اوہناں دا شکار کیتا۔ اس ویلے جو سکھ مارے گئے اوہناں دی گنتی چونکا دین والی اے۔ کجھ دن اپنے نوں سرکھات کرن لئی اپنے پرواراں سمیت اپنا جم ستھان تیاگکے دور دوجے پردیساں اتے شوالک پہاڑیاں وچ کتے چھپن چلے گئے۔ ایہی لوک اس گروہی موت  ولوں بچّ پائے۔
دلی وچ بادشاہ فرخ سیر دی قتل دے بعد سن 1718 عیسوی وچ حکومت تبدیلی دے بعد سکھاں نوں کجھ راحتَ ملی۔ اس اتھلپتھل دا منافع چکدے ہوئے دریڈا کھیتر اتے کجھ جنگل بیہڑاں اتے مروبھومیاں ولوں سکھ ہولی–ہولی پرتن لگے۔ اس لمبی معیاد وچ عبدالصمد وی کجھ کمزور پے گیا کیونکہ سکھاں نوں مارن اتے اوہ ہور ودھدے سن اتے زیادہ آنتک مچاؤندے سن۔ اوہ تھک ہار گیا۔ سارے سکھ لوک چھوٹے–چھوٹے گروہاں وچ متحد ہو گئے سن اتے اپنی سرکھیا لئی گوریلا لڑائی دا سہارا لین لگے سن۔
ایہہ بدلے دی بھاونا ولوں شاہی فوج اتے سماں–کویلا چھاپے مارن لگے سن اتے ظلماں دے بدلے لئی بناں نہیں رہندے سن۔ ات: پرحکمرانی دی ایہناں نے کمر توڑ کے رکھ دتی سی۔ ات: حکومت نوں وی احساس ہو گیا کہ خون دا بدلہ خون ولوں کدے وی مستقل طاقت قائم نہیں ہو سکدی، اسلئی سکھاں اتے لگے پرتیبندھ ہولی–ہولی ختم ہندے گئے۔ جویں پرحالات اکو جاے ہوئیاں، ہولی–ہولی سکھ گھراں نوں واپس پرتن لگے۔
دسمبر، 1704 وچ آنندپور صاحب  دے تباہی دے بعد پنجاب وچ سکھاں لئی سبھ ولوں وڈا تیرتھ تھاں  دربار صاحب اتے اکال تخت ہی سی، کیونکہ ہنے کیشگڑ صاحب اپنے پرانے ویبھو نوں نہیں حاصل کر سکیا سی، اسدے علاوہ اوہ تھاں کافی دور اک کونے وچ ہون دے کارن اس ویلے شری ہرمندر صاحب دا ہور وی زیادہ اہمیت ہو گیا سی کیونکہ ایہہ پنجاب دے مرکز وچ موجود اے۔ ایہناں دناں شری دربار صاحب، شری امرتسر صاحب جی دے پربندھ لئی کوئی خاص کمیٹی نہیں سی۔ درشنارتھیاں دی جاری گنتی ودھن ولوں اتھے دی کمائی وی ودھن لگی۔
گٹبندی دے کارن اک–دوجے پکھ نوں نیواں وکھاؤن لئی سروپرتھم شبدی جنگ شروع ہو گئی، پرنامسروپ اک دوجے دی بھرتسنا کیتی گئی۔ مکھ گل تاں چڑھاوے دے پیسے اتے اتھے پربندھک اختیار حاصل کرن دی سی پر گٹبندی اک دوجے نوں نیواں وکھاؤن اتے اتارو ہو گئی، ایہناں پریحالات وچ سن 1720 دی دیوالی دے دن جدوں دوناں گٹ شری امرتسر صاحب جی پہنچے تاں اوہناں دے وچ لڑائی دا سندیہ ہور ودھ گیا۔
جتھیدار ونود سنہ دے منڈے سردار کاہن سنگھ دی پردھانتا وچ دیوالی دا میلہ لگنا سی اتے میلے وچ شترقی قائم رکھنا وی اوہناں دا فرض سی۔ انھاننے لڑائی ختم کرن دی بہت کوشش کیتی پر کامیاب نہیں ہوئے۔ اس وچ ماں سندری جی نے جو اس ویلے دلی وچ رہندی سی، بھائی منی سنگھ جی نوں دربار صاحب، شری امرتسر صاحب جی وچ مکھ گرنتھی (مہاپروہت) دے روپ وچ تعینات کرکے اس جھگڑے نوں مٹاؤن لئی امرتسر بھیجیا۔
انھاننے امرتسر پہنچ کے دوناں گٹاں دے جھگڑے نوں روکیا اتے انھاننوں پرامرش دتا کہ اوہ آپس وچ وچار ومرش لئی سہمت ہو جان۔ انھاننے کاغذ دی دو پرچیاں بنائیاں۔ اک اتے تتّ خالصہ دا نارا ‘واہگرو جی دا خالصہ، واہگرو جی دی فتح’ اتے دوجی اتے تتھاکتھت بندئی خالصہ ولوں اوہناں دی نشانی دے روپ وچ نارا لکھیا ‘فتح درشن’۔ شرط ایہہ ٹھہرائی گئی کہ دوناں پرچیاں نوں اک ہی سماں شری دربار صاحب جی دے سروور وچ ڈبو دتا جاوے۔ جو ررچی پانی وچ ڈبی رہِ جاوے، اوہ اپنے آپ نوں ختم کرکے دوجی پارٹی وچ مل جان۔
دوناں گٹاں نے ایہہ تجویز قبول کر لیا جدوں پرچیاں پانی وچ ڈبو دتی گئیاں تاں کجھ سماں دی اڈیک دے بعد ‘واہگرو جی دا خالصہ، واہگرو دی فتح’ والی پرچی پانی دی سطح اتے ابھر آئی۔ اسلئی تتّ خالصے دے پکھ وچ جت دی اعلان کیتی گئی ۔
مغل حکومت دیاں سکھاں دے متعلق ناکام پالیسیاں
جدوں تتھاکتھت بندئی اتے تتّ خالصہ وچ ایکتا قائم ہو گئی تاں اوہ اپنے آپ نوں پھیر لامبدھّ کرن لگے۔ انھاننے دربار صاحب نوں مرکز مان کے اتھے اپنی فوجی سرگرمیاں شروع کر دتیا۔ حکومت نوں اس گل دی چنتا ستان لگی کہ کتے سکھ پھیر کوئی نواں تحریک نہ چلان جو اوہناں دی سوتنترتا لڑائی ہووے۔ ات: سماں رہندے ایہناں دا دمن کرنا چاہیدا اے۔ اویں تاں اوہ سکھاں دی طاقت کشین کرن وچ کئی کوشش کر چکے سن۔ پہلاں شستربند سکھ جواناں نوں اپنی فوج وچ بھرتی کر لیا سی، دوسریاں نوں بھتا دیکے اکرمک کر دتا سی اتے باقی راجپتانے جاکے مقامی فوج وچ بھرتی ہو گئے سن۔
ات: اوہناں دی نظر وچ ہن اتپات کرن یوگ کوئی باقی نہیں بچیا سی۔ پر نویں پریحالات وچ سکھ جوان متحد ہوکے بہت سارے چھوٹے–چھوٹے گروہاں وچ وچرن کر راے سن۔ سکھاں دا گروہاں وچ گھمنا مغل ستادھریاں نوں اک اکھ نہیں بھاندا، اوہ سکھاں دی موجودگی نوں ہی مٹا دین دا ہدف لئی بیٹھے سن۔ ات: اوہ لوک گورنر عبدالصمد خان نوں وار–وار امرتسر نگر اتے حملہ کرن دی پریرنا دے راے سن۔ جدوں کہ عبدالصمد نوں احساس ہو چکیا سی کہ اجیہا کرن ولوں پھیر گھر–لڑائی چھڑ جاوے گی کیونکہ سکھاں نے بدلہ لئی بناں نہیں رہنا۔
جیکر اک وار گھر–لڑائی شروع ہو گئی تاں پورے صوبہ وچ پھیر انتشار پھیل جاوے گی اتے قنون انتظام چھنّ–بھنّ ہون وچ ذرا وی دیر نہیں لگیگی۔ دربار صاحب وچ بھائی منی سنگھ جی نے گرو مریادا شروع کرن وچ سفلتا حاصل کر لئی سی۔ ات: اوہ ہر اک پل سکھی پرچار وچ لگاؤن لگے سن۔ اوہناں دے پرچار دے اثر وچ آکے کئیاں جواناں نے امرت دھارن کرکے کیساں والا نیارا سوروپ دھارن کر لیا، جسدے نال کیسری اتے نیلی پگڑیاں والے جواناں دے گروہ وکھائی دین لگے۔ ایہناں جواناں وچ موہکم سنگھ نامک جوان وی سی جو اوہناں دناں بھائی منی سنگھ جی ولوں پریرنا پاکے سنگھ سجّ گیا سی۔
اوہ جوان امرتسر دے پنڈ اوہری دے نواسی چوہڑمل دا چھوٹا پتّ سی۔ اسدا وڈا بھرا رامجی مل مخالف وچاراں والا انسان سی، اسنوں سکھاں ولوں دویش سی۔ بھراواں دے ونڈ وچ رائے جی مل نے ٹنڈاسر گرام والا پھلاں دا باغ ہتھیا لیا سی۔ موہکم سنگھ نے اپنے جتھے لئی کجھ پھل بھرا ولوں منگے پر اسنے دین ولوں صاف ‍مناہی کر دتی اتے کیہا– میں بغیچے دے پھل سکھاں نوں دیکے انھاننوں پلیت اتے اپوتر نہیں کرنا چاہندا۔ بس پھر کی سی، جواناں دا ایہہ دل اس بھاری بے عزتی نوں صحن نہیں کر پایا اتے انھاننے بلپوروک پھل توڑ لئے اتے کیہا– جا ! جو کجھ کرنا اے، کر لینا۔
اس اتے رامجی مل سدھا لاہور گیا اتے اتھے اتے گورنر عبدالصمد خان نوں ملیا۔ اسنے گل نوں بہت ودھا–چڑھیا کے دسیا اتے سرکار نوں سکھاں دا دمن کرن دا آگرہ کیتا اتے کئی وار دے دباء وی پائے، جیکر سرکار ساڈی رکھیا کرن وچ ااہل اے تاں اسیں لگان نہیں دیوانگے، اتادِ۔ عبدالصمد خان نے ویساکھی نوں پرو دے مدینجر رکھکے اک وڈا سکیم دے دوران لاہور ولوں شاہی لشکر امرتسر نوں گھیرن لئی بھیج دتا جسدے نال اتھے آئے سارے درشنارتھی وی دھر لئے جان اتے سکھاں نوں موت دے گھاٹ اتار دتا جاوے۔
اسلم خان دی اگوائی وچ وڈی گنتی وچ فوج نے ویساکھی پرو اتے امرتسر نوں گھیر لیا۔ پرو دے کاری دور دراز ولوں سکھ سملین وچ حصہ لین لئی آئے ہوئے سن۔ ات: دوناں پکھاں وچ گھماسان لڑائی ہوئی۔ مغل فوج نے پنج دن تک نگر نوں گھیرے رکھیا۔ اخیر وچ سکھاں نے ‘کرو جاں مرو’ دا کھیل شروع کر دتا۔ استوں مغل فوج دے پیر اکھڑ گئے اتے اوہناں دا ساتھی پٹی کھیتر دے چودھری دا دیوان کھجانچی ہرما ماریا گیا اتے آپ دیوا زخمی سمت وچ رنکھیتر ولوں بھاجّ گیا۔
سپہ سالار اسلم وی بری طرحاں ہار ہوکے لاہور پرط گیا۔ اس فتح نے سنگھا دے ساہس نوں ہور ودھا دتا، اوہ سوعدہ لگے جیکر ایکتا اتے منوبل ولوں ویری دا سامنا کیتا جاوے تاں کی نہیں کیتا جا سکدا۔ اس فتح نے جتھے سرکاری لشکر دی قمر توڑ دتی اتھے ہی سکھاں دے ہتھ بہت سارے گھوڑے اتے استر–شستر لگے۔ لاہور دے گورنر عبدل صمد خان اس ہار دی بے عزتی نوں صحن نہیں کر سکیا۔ اسنے سکھاں نوں روندھ پاؤن دی کجھ نویں یوجناواں بنائیاں اتے اسدے دوران کجھ خاص تھلے لکھے حکم جاری کر دتے–
اپروکت ادھیادیساں دا ڈھنڈھورا پنڈ–پنڈ وچ کرا دتا۔ بس پھر کی سی، لالچی لوکاں نے سکھاں دیاں زمیناں اتے اوہناں دی جائداد ہتھیان دے وچار ولوں ہزاراں داعوے اتے مقدمے مقامی فوجداراں دے کول پیش کر دتے۔
اجیہا کوئی سکھ پروار نہیں بچیا، جس اتے دو چار داعویاں دا پرچہ داخل نہ کیتا گیا ہووے۔ اس ویلے سکھاں دی سنن والا کوئی نہیں سی۔ اندھی حکومت نے جھوٹھی گواہی دے بنیاد اتے سارے سکھاں دی کھیتی باڑی ضبط کر لئی اتے کوڑیاں دے مطلب جائداد نیلام کر دتی۔ معاوضہ پورا نہیں ہون اتے گھر دا سامان اتے مویشی کھوہ لئے۔ کئی سکھاں نوں جھوٹھے قتلاں دے الزام وچ بندی بنا لیا۔ جنہاں سہجدھاری سکھاں دے بیٹے کیشادھری سکھ بنے سن۔ اوہناں دی بے عزتی کیتی گئی اتے انھاننوں دنڈت وی کیتا گیا۔
اسدے علاوہ جو سکھ سرکاری فوج وچ بھرتی کیتے گئے سن، انھاننوں دور دراز سیماورتی کھیتراں وچ تعیناتی لئی بھیج دتا گیا۔ جنہاں بزرگ نہنگاں نوں بھتا دیکے کسے پرکار دیاں تحریکاں وچ حصہ نہیں لین لئی کیہا گیا سی، اوہناں دا بھتا ختم کر دتا گیا اتے جنہاں سکھاں نوں لگان معافی دا وعدہ کرکے کھیتی کرن لئی پروتساہت کیتا گیا سی، اوہناں دی زمین کھوہ لئی گئی۔
جدوں بہت سارے بندی بنائے گئے ہور سنگھاں دی قتل کر دتی گئی اتے کئیاں نوں یاتناواں دیکے اسلام قبول کرن اتے مجبور کیتا گیا تاں متاثر سکھ پرواراں نے ترنت راجپوتاناں دے نریشاں دے کول نوکری کر راے اپنے نکٹورتی جواناں نوں اطلاع بھیجی کہ اوہ ترنت اپنے ماں باپ اتے پرواراں دی سرکھیا لئی کوئی بہتر کارواہی کرن۔ ایہہ دکھانت اطلاع سندے ہی سارے سکھ فوجیاں نے چھٹی اتے تیاگ پتر دیکے اپنے گھراں دی رستا لئی۔
انھاننے ملکے اگلے خطریاں ولوں کھیڈن دے لئی، پورے پنجاب صوبہ وچ گورلا لڑائی دے سہارے سنتاپ پھیلان دا فیصلہ لیا اتے رستے وچ مہاراجہ اعلیٰ سنگھ دے کول آکے اپنی داستان سنائی۔ اس اتے سردار اعلیٰ سنگھ جی نے انھاننوں طاقت مطابق استر–شستر اتے پیسہ اتادِ دیکے آشوسن دتا کہ اوہ ہمیشاں اوہناں دے نال ہن اتے سماں سمینتے ہر پرکار دا تعاون دتا جاندا راے گا۔ بس پھر کی سی ؟
اوہ گروہی روپ وچ امرتسر پہنچن لئی چل پئے، پر پرحکمرانی نوں سماں رہندے اوہناں دے آؤن دا خبراں مل گیا۔ اوہ ویاس ندی پار نہیں کر سکن، اسلئی حکومت نے مکھ ندھاراں اتے کڑے پہرے بٹھا دتے۔ پر سکھاں نے چھوٹے–چھوٹے گروہاں وچ آکے اپل کھیتراں ولوں ندی پار کر لئی اتے اوہ نردھارت ہدف نوں لے کے وکھرے–وکھرے کھیتراں وچ اپنے شترواں اتے ٹٹ پئے۔ سارے سکھ ایکتا دے نیم وچ ہندے ہوئے وی 100 اتے 200 جواناں دیاں ٹکڑیاں وچ گورلا لڑائی لڑن لگے، اسلئی ایہہ لوک شاہی لشکر دیاں جھڑپاں ولوں بچن لئی گھنے وناں نوں اپنا سہارا تھاں بناؤندے۔
شاہی لشکر نے ایشوریا دا جیون جیا ہویا ہندا سی، اوہ لوک بناں زریعاں دے جھاڑیدار کانٹیاں (کنڈیاں) والے جنگلاں وچ وڑن دا ساہس نہیں کر پاندے۔ جیکر کسے مغل فوجی ٹکڑی نے سکھاں دا پچھا کیتا تاں اوہ بری طرحاں ٹھکی۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ سکھ مقامی کھیتر دی جغرافیائی حالت ولوں واقف ہندے اتے اوہ جھاڑیاں وچ لکّ کے اکھوں اوجھل ہو جاندے۔ جدوں ویری اوہناں دا پچھا کردا ہویا اکلا پے جاندا تاں اوہ پھر ولوں ویری اتے حملہ کر دندے۔ اس پرکار گھن جنگلاں وچ سرکاری فوج جھانسے وچ پھس کے ماری جاندی۔ ہولی–ہولی سکھ گورلا اکایاں نے گھن وناں دے اندر اپنے مستقل اڈے بنا لئے اتے اوہ اوہناں لوکاں نوں چن–چن کر موت دے گھاٹ اتاردے۔ جنہاں نے اوہناں دے گھر–بار نلام کروائے سن اتے خریدے سن۔
اسدے علاوہ اوہناں سارے سرکاری اہلکاراں نوں ختم کر دتا جنہاں نے اوہناں دے کسے پیارے انسان نوں یاتناواں دتیاں سن اتے بندی بنا کے موت دنڈ دتا سی۔ اس گھماسان وچ پورے پنجاب صوبہ وچ ہل چل مچّ گئی۔ بہت سارے ڈرپوکاں نے آپ ہی بہت سارے سکھاں دی جائداد واپس پرتیا دتی۔ اس گھر–لڑائی ولوں جتھے سرکاری تنتر چھنّ–بھنّ ہویا، اتھے ہی قنون انتظام است–مصروف ہو گئی۔ اس ویلے دا منافع چکدے ہوئے کئی سماج ورتکنیک تتّ لٹمار کرن نکل پئے۔ جس کارن عامَ لوگاں وچ اسرکھیا دی بھاونا ودھدی ہی چلی گئی۔
پنڈ–دیہاتاں وچ اندھکار ہندے ہی مقامی لوک اپنے ولوں بنائی گئی سمتییاں ولوں اپنے–اپنے پنڈ دی سرکھیا لئی پہرہ دندے۔ پر اوہ وڈے پیمانے اتے ہون والے آکرمناں دے ساہمنے ٹک نہیں پاندے۔ جدوں تک سرکاری مدد اوہناں تک پجدی۔ آکرمن کاری اپنا کم کرکے امورت ہو جاندے۔ دوجے پاسے مغل فوج دا منوبل وی ہر روز دے خون خرابے وچ ٹٹ چکیا سی۔
اوہ وی کسے نہ کسے روپ وچ شترقی چاہندے سن کیونکہ نت انھاننوں وی جان–مال دوناں پرکار دا بھاری نقصان چکنا پیندا سی۔ اس انتشار بھرے ماحول وچ وپار اتے کھیتی باڑی اتے بہت بھیڑا اثر پیا۔ ستھان–ستھان اتے کھادء پدمعنےآں دا انہوند دیکھن نوں ملن لگا۔ ادور ورگی حالت چارے پاسے وکھائی دین لگی۔ سرکاری خزانے خالی ہون لگے۔ کتے ولوں وی لگان اتادِ حاصل ہون دا امکان ختم ہون لگی کیونکہ لوک سنتاپ دے ڈر ولوں کھیتی–باڑی چھڈکے صوبہ ولوں پلائن کرن وچ ہی اپنا بھلا دیکھن لگے۔
جدوں گورنر عبدالصمد خان نوں اپنی پالیسیاں بری طرحاں ناکام ہندی وکھائی دین لگیاں تاں اوہ پھر ولوں شترقی قائم کرن لئی سکھاں نوں منان لئی جتن کرن لگا۔ اسنے سارے سکھاں دے خلاف جاری حکم واپس لے لئے اتے امرتسر وچ دربار صاحب دے درشناں اتے لگیا پرتیبندھ وی ہٹا لیا اتے اعلان کر دتا کہ عام سکھ شہری اکو جہے روپ وچ کھیتی باڑی وغیرہ دے کم کردے ہوئے ابھے (نڈر) ہوکے رہِ سکدے ہن۔
ایہہ مغل اہلکاران دی بہت وڈی ہار سی پر ہن بہت دیر ہو چکی سی۔ سکھاں دا مغلاں ولوں یعقین اٹھ گیا سی۔ اوہ ہن کسے جھانسے وچ نہیں آؤنا چاہندے سن اتے انھاننے جیون جین دی نویں راہاں چن لئیاں سن۔ ہن اوہناں دا ہدف ستا حصول دا سی۔ اوہ ہن کسے آزاد کھیتر وچ اپنا سامراج قائم کرنا چاہندے سن۔ انھاننوں اپنے گرو دے وعدہ یاد آؤن لگے سن کہ اک سماں آویگا جدوں سکھ اپنی قسمت دے آپ مالک ہونگے، اسلئی ہر اک سکھ جوان گنگناندا سی– ‘راج کریگا خالصہ، عاقی راے نہ کوئے’۔
نویں حالات وچ سکھ جواناں نے اپنے ہتھیار نہیں تیاگے۔ اوہ تاں پکے سپاہی بنن چکے سن صرف سماں دا منافع چکن لئی اتپات کرنا تیاگ دتا اتے پھر ولوں اپنے مرکزی ستھان شری امرتسر صاحب جی وچ اکٹھے ہون لگے۔ اس وچ بہت سارے مغلاں ولوں ستائے گئے جوان کیسدھاری بنکے ایہناں سکھ فوجی ٹکڑیاں دے میمبر بنن چکے سن۔ جدوں شستربند سکھ جواناں دے قافلے ہتھیار سٹن اتے رضا مندی نہیں کر پائے تاں پرحکمرانی نے دوہری پالیسی بنائی۔ اس پالیسی دے دوران شانتیپرء سکھ ناگرکاں نوں کسے وی پرکار ولوں ستایا نہیں جاویگا، صرف اگروادی شستردھاری جواناں دے کاپھلوں دا ہی دمن کیتا جاویگا۔
پر اس سرکاری پالیسی اتے کوئی سکھ یعقین کرن نوں تیار نہیں سی۔ انھاننوں پتہ سی کہ ایہناں ستادھاریاں دا کوئی دین–دھرم نہیں اے۔ اوہ لوک پل–پل اپنی گل نوں خود ہی کٹّ کے جھوٹھی ثابت کر دندے ہن یانِ تھک کے چٹدے ہن اتے ایہناں دے وعدے صرف چھلاوا بھر ہی ہن۔ ات: سکھ جواناں دے کاپھلوں نے اپنی طاقت ودھاؤن لئی کئی جیلاں توڑ دتیاں اتے اتھے قید سارے بندیاں نوں اپنا ساتھی بنا لیا۔ قیدیاں دیاں سوچناواں دے بنیاد اتے انھاننے سارے ہندو اتے مسلمان سرکاری ادھیکاریاں اتے حملے شروع کر دتے جو کہ ظلم کرن وچ اگلی پنکتیاں وچ سن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
پترلیکھا پال
پترلیکھا پال(پیدائش: ۲۰ فروری ۱۹۸۹) اک ہندوستانی اداکارہ نيں جو ہندوستان وچ اک بنگالی خاندان نال تعلق رکھدی نيں  ۔ انہاں نے راج کمار راؤ دے نال ہدایت کار ہنسل مہت‏ا د‏‏ی ہندی فلم سٹی لائٹس تو‏ں اپنے کریئر دا آغاز کيتا۔
مڈھلا جیون
پترلیکھا شیلانگ میگھالیہ وچ اک بنگالی خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔اس دے والد  اک سندی محاسب(چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ) تے والدہ اک گھریلو سواݨی نيں، انہاں د‏‏ی دادی شاعرہ سی۔  انہاں دے دو بہن بھائی پرنلیکھا پال تے اگنیش پال نيں۔  انھاں نے ابتدائی تعلیم آسام ویلی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہ بورڈنگ اسکول وی گئياں تے فیر بشپ کٹن گرلز اسکول بنگلور تو‏ں گریجویشن کيتی۔  انہاں دے والد چاہندے سن کہ اوہ انہاں دے نقش قدم اُتے چلياں لیکن اوہ اداکاری وچ دلچسپی رکھدی سی۔  ایچ آر کالج آف کامرس اینڈ اکنامکس وچ پڑھدے ہوئے انہاں نے فلماں وچ کم کرنے تو‏ں  پہلے بلیک بیری تے ٹاٹا ڈوکومو دے لئی کچھ اشتہارات وی کيتے۔
ذا‏تی زندگی
پترلیکھا ۲۰۱۰ تو‏ں اداکار راج کمار راؤ دے نال رومانوی تعلق وچ سی۔ ۱۵ نومبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں جوڑے نے ہندوستان دے چندی گڑھ وچ دی اوبرائے سکھ ولاس سپا ریزورٹ وچ روايتی ہندو طریقےنال شادی کيتی۔
کیرئیر
پترلیکھا نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز ڈرامہ سٹی لائٹس وچ راج کمار راؤ دے نال مرکزی کردار دے نال کيتا۔   ہنسل مہت‏ا د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی ایہ فلم راجستھان وچ رہنے والے اک غریب جوڑے د‏‏ی کہانی بیان کردی اے جو روزی روٹی د‏‏ی تلاش وچ ممبئی چلے جاندے نيں۔  کم بجٹ اُتے بنی ایہ فلم تجارتی طور اُتے کامیاب ہوئی تے ناقدین نے اسنو‏ں بہت پسند کيتا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم، لو گیمز، اک شہری سنسنی خیزفلم سی جس د‏‏ی ہدایت کاری وکرم بھٹ نے د‏‏ی سی۔ اس فلم نو‏‏ں مکیش بھٹ تے مہیش بھٹ نے پروڈیوس کيتا سی۔  فلم د‏‏ی کاسٹ وچ پترلیکھا، گورو اروڑہ تے تارا علیشا بیری شام‏ل سن ۔
فلماں
سٹی لائٹس وچ بطور راکھی سنگھ
لو گیمز وچ بطور ریمونا رائے چند
نانو کی جانو وچ بطور سدھی
بھارت دی سیاسی وحدت
کھبے|thumb| 1909 برطانوی ہندوستان تے دیسی ریاستاں 1947 وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد، یعنی تقسیم دے بعد، ہندوستان نو‏‏ں دو طرح دے علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا۔ برطانوی ہندوستان دے صوبے تے آبائی ریاستاں۔ انہاں صوبےآں اُتے برطانوی کمپنیاں دا راج سی۔ دوسری طرف، برطانوی حکومت دا آبائی ریاستاں اُتے وی کنٹرول سی، لیکن انہاں دے اپنے حکمران ہی حکومت کردے سن ۔ برصغیر پاک و ہند وچ کچھ کالونیاں وی سن جنہاں اُتے فرانس تے پرتگال دا راج سی۔ ہندوستان وچ ، انہاں علاقےآں کا سیاسی اتحاد ہندوستانی نیشنل کانگریس دے اعلان کردہ اہداف وچو‏ں اک سی۔ اگلی دہائی وچ ، ہندوستانی حکومت نے اس مقصد نو‏‏ں حاصل کيتا۔ مختلف عملاں دے ذریعے، سردار ولبھ بھائی پٹیل تے واپالیا پانگونی مینن نے مختلف مقامی ریاستاں دے حکمراناں اُتے زور دتا کہ اوہ ہندوستان تو‏ں اتحاد کرن۔ اک بار جدو‏ں ہندوستان تو‏ں الحاق د‏‏ی تصدیق ہوگئی تو، انہاں ریاستاں اُتے مرکزی حکومت دا اقتدار تے انتظامیہ آہستہ آہستہ قائم ہوگیا۔ 1956 دے بعد، انہاں آبائی ریاستاں تے برطانوی حکمرانی والے علاقےآں وچ تھوڑا سا فرق سی۔ آہستہ آہستہ، ہندوستانی حکومت نے، کچھ سفارتی تے فوجی ذرائع تو‏ں، فیکٹو تے دی جیوری کے ذریعہ بقیہ نوآبادیات‏ی کالونیاں اُتے اپنا کنٹرول ودھایا، تے اوہ وی ہندوستان وچ ضم ہوگئے۔
ہندوستان د‏‏ی سیاسی استحکا‏م آزادی دے پہلے عشرے وچ مکمل ہويا۔ پر، کشمیر دے معاملے وچ ، ایہ استحکا‏م مکمل نئيں ہويا ا‏‏ے۔ 1947 وچ ، پاکستان تے چین نے کشمیر دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ کيتا۔ بعد وچ سکم 1965 وچ ہندوستان وچ شامل ہويا۔ اگرچہ ایہ عمل ہندوستان د‏‏ی تقریباً تمام آبائی ریاستاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے وچ کامیاب رہیا اے، لیکن کچھ علاقےآں وچ اس تقسیم اُتے تنازعات موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ جموں‏ وکشمیر، تریپورہ تے مانی پور دی ریاستاں قابل ذکر نيں، جتھ‏ے اج وی علیحدگی پسند تحریکاں موجود ني‏‏‏‏ں۔
برطانوی ہندوستان د‏‏ی آبائی ریاستاں
آبائی ریاستاں د‏‏ی طرف دو مراحل کا باہمی وجود ہندوستان وچ برطانوی تسلط دے ابتدائی دور د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ انہاں اقدامات وچو‏ں اک ایہ سی کہ برطانوی سلطنت وچ مقامی سلطنتاں پر زبردستی قبضہ کرنا تے انہاں اُتے براہ راست حکومت کرنا۔ اک بار فیر، ریاستاں د‏‏ی داخلی انتظامی طاقت تے خودمختاری نو‏‏ں برقرار رکھنا تے برطانوی تسلط برقرار رکھنا بالواسطہ طور اُتے اس ریاستی حکمرانی کيت‏ی طرف اک ہور قدم سی۔ انیہويں صدی دے اوائل وچ ، برطانوی پالیسی جبری حقوق دے اصول اُتے مبنی سی۔ لیکن 1857 دے بغاوت نے انگریزاں نو‏‏ں اس پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اوہ استحصالی ریاستاں نو‏‏ں دبانے دے مسائل نو‏‏ں صرف استحصال کرنے دے نال نال مقامی ریاستاں نو‏‏ں صرف حمایت دے ذریعہ استعمال کرکے ہی سمجھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ سن 1757 وچ ، انگریزاں نے غصب کرنے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ترک کردتا، تے باقی آبائی ریاستاں دے نال برطانوی تعلقات صرف معاون اتحاد دے طور اُتے سن ۔ نتیجہ دے طور پر، انگریزاں نے تمام آبائی ریاستاں اُتے بالادستی دا استعمال کيتا تے ايس‏ے دے نال ہی انہاں نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی طرح بچایا۔ انگریزاں نے انہاں ریاستاں دے تمام بیرونی تعلقات اُتے مکمل اثر ڈالیا۔ انگریزاں تے انہاں آبائی ریاستاں دے وچکار اصل تعلقات درحقیقت علیحدہ معاہداں اُتے چلدے سن ۔ ایہ معاہدے مختلف خطےآں وچ مختلف سن ۔ کچھ ریاستاں وچ مکمل داخلی خود حکومت سی، کچھ ریاستاں وچ داخلی معاملات نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں منظم کيتا جاندا سی، تے کچھ ریاستاں وچ بوہت گھٹ خود مختاری ہُندی سی۔
ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد نہ تاں بالادستی تے نہ ہی حامی اتحاد ممکن سی۔ چونکہ سلطنت برطانوی تے مقامی ریاستاں دے وچکار بالادستی یا معاون اتحاد دے معاہدے ہوئے سن، لہذا نو تشکیل شدہ ہندوستان یا پاکستان دے نال اس طاقت نو‏‏ں جوڑنا انگریز د‏‏ی نظر وچ مناسب نئيں سی۔ اک ہی وقت وچ ، ایہ ریاستاں برطانیہ اُتے ذمہ داریاں عائد کردیاں نيں، جو ریاستاں دے دفاع دے لئی فوج تشکیل دینے د‏‏ی ذمہ داری دے لئی بالکل وی تیار نئيں ا‏‏ے۔ تب برطانوی حکومت نے فیصلہ کيتا کہ ہندوستان تو‏ں رخصت ہونے اُتے اس بالادستی، بشمول آبائی ریاستاں دے نال تمام معاہداں نو‏‏ں منسوخ کردتا جائے گا۔
استحکا‏م د‏‏ی وجوہات
thumb| [[گجرات (بھارت)|گجرات دے سوراشٹر تے کٹھیاواڑ خطے وچ دو سو تو‏ں زیادہ دیسی ریاسدیاں سن۔ بروڈا دا ایہ نقشہ ظاہر کردا اے کہ ریاستاں د‏‏ی پوزیشن زیادہ نیڑے نئيں سی۔ ]] بالادستی دے خاتمے دا مطلب ایہ سی کہ اوہ تمام حقوق جو برطانوی سلطنت تو‏ں انہاں دیسی ریاستاں نو‏‏ں منتقل ہوچکے سن، اوہ مکمل طور اُتے آبائی ریاستاں دے ماتحت سن ۔ اس تو‏ں اوہ ہندوستان تے پاکستان دے نويں صوبےآں دے نال "مکمل آزادی" دے نال اپنے اپنے تعلقات استوار کرسکن گے۔ انگریزاں نے اقتدار د‏‏ی منتقلی دے ابتدائی منصوبےآں نو‏‏ں شامل کيتا، جداں کرپس مشن، جس نے کچھ مقامی ریاستاں نو‏‏ں آزاد ہندوستان چھڈنے د‏‏ی اجازت دی۔ ہندوستانی نیشنل کانگریس اس فیصلے نو‏‏ں قبول نئيں کرسکدی اے، کیونجے اوہ آبائی ریاستاں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں ہندوستانی تریخ دے منافی سمجھدی اے، تے اس منصوبے نو‏‏ں ہندوستان وچ اک " منتشر " پروجیکٹ قرار دیندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے، کانگریس آبائی ریاستاں دے معاملے وچ زیادہ سرگرم نئيں سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ کانگریس دے محدود وسائل آبائی ریاستاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کافی نئيں سن ۔ بلکہ، اوہ انگریزاں تو‏ں آزادی دے مقصد اُتے زیادہ توجہ دیندے سن ۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ سی کہ کانگریس دے قائدین، خاص کر مہاتما گاندھی، آبائی ریاستاں دے بادشاہاں تو‏ں ہمدردی رکھدے سن ۔ کیونجے ایہ سارے بادشاہ "اپنی طرح ہندوستان اُتے وی حکمرانی کرنے دے اہل" سن - اس د‏ی مثال اس دا ثبوت ا‏‏ے۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ایہ نظریہ بدلا۔ ایہ فیڈریشن پروجیکٹ جو گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ، 1935 وچ شامل سی، تے جے پرکاش نارائن جداں سوشلسٹ کانگریس قائدین دے عروج دے سبب سی۔ تب تو‏ں کانگریس نے آبائی ریاستاں دے تمام سیاسی تے مزدور پروگراماں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینا شروع کيتا۔ مقامی ریاستاں نو‏‏ں آزاد ہندوستان وچ آنا چاہیدا، برطانوی ہند دے صوبےآں د‏‏ی طرح خود مختاری تو‏ں وی لطف اٹھاواں، تے عوام دے ذریعہ منتخب ہوجاواں - 1939 تک کانگریس اس طرح د‏‏ی حیثیت اختیار کرچک‏ی ا‏‏ے۔ کانگریس نے انگریزاں دے نال ثالثی کرنے دے لئی آبائی ریاست دا مطالبہ کيتا، لیکن ایہ فیصلہ انہاں دے نال برطانوی خیال وچ باقی نئيں رہیا۔
کچھ برطانوی رہنما، جداں لارڈ ماؤنٹ بیٹن ، ہندوستان دے آخری برطانوی وائسرائے، آزاد ہندوستان دے نال مقامی ریاستاں دے ٹوٹنے اُتے بے چین سن ۔ انیہويں تے ویہويں صدی وچ تجارت، تجارت تے مواصلات د‏‏ی ترقی نے مقامی ریاستاں نو‏‏ں کئی طرح تو‏ں برطانوی ہندوستان تو‏ں جوڑ دتا۔ ریلوے، کسٹم، آبپاشی، بندرگاہ دے استعمال تے ہور شعبےآں وچ معاہداں نو‏‏ں وی ختم کردتا جائے گا، جس تو‏ں پورے برصغیر دے معاشی مستقب‏‏ل نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ ماؤنٹ بیٹن وی۔ پی۔ مینن تے ہندوستان دے دوسرے سرکاری عہدیداراں دے ذریعہ راضی کيتا کہ جے مقامی ریاستاں ہندوستان وچ ضم ہوجاواں تاں تقسیم دے زخماں نو‏‏ں کسی حد تک دور کيتا جا۔ گا۔ نتیجہ دے طور پر، ماؤنٹ بیٹن خود کانگریس دے تجویز کردہ مملکت دے ریاستاں نو‏‏ں الحاق کرنے اُتے راضی ہوگیا تے اس دے لئی ذا‏تی طور اُتے کم کيتا۔
برطانوی حکومت دا مؤقف
1935 دے ہندوستانی رول ایکٹ دے ذریعے، برطانوی حکومت نے برطانوی ہندوستان تے مقامی ریاستاں نو‏‏ں اک وفاقی ڈھانچے وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ اقدام 1939 وچ دوسری جنگ عظیم دے آغاز دے نال ہی اختتام پزیر ہوئی۔ آبائی ریاستاں دے نال برطانیہ دے تعلقات پچھلے معاہداں دے ذریعے طے کیتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ 1942 وچ ، کرپس دے مشن نے آزاد ہندوستان دے باہر مقامی ریاستاں دے مستقب‏‏ل دے آزاد وجود دے امکان نو‏‏ں تسلیم کيتا۔
اقتدار د‏‏ی منتقلی دے وقت برطانوی حکومت کیت‏‏ی پالیسی پوزیشن ایہ سی کہ چونکہ آبائی ریاستاں براہ راست انگریز دے ماتحت جاگیردار ریاسدیاں سن لہذا انہاں نو‏ں ہندوستان یا پاکستان وچ شامل نئيں کيتا جانا چاہیدا۔ ايس‏ے دے نال ہی اوہ ہندوستان د‏‏ی سرزمین اُتے برطانوی فوج د‏‏ی مقامی ریاستاں د‏‏ی حفاظت دے پوزیشن دے خلاف سن ۔ انہاں نے فیصلہ کيتا کہ ہندوستان دے سرزمین تو‏ں انگریزاں دے جانے دے نال ہی برطانیہ دے نال آبائی ریاستاں دے تمام معاہداں دا خاتمہ ہوئے گا۔
اگرچہ عام طور اُتے برطانوی حکومت دا مؤقف آبائی ریاستاں دے علیحدہ وجود دے حق وچ سی، لیکن برطانوی ہند دے آخری وائسرائے لوئس ماؤنٹ بیٹن مقامی ریاستاں د‏‏ی آزادی دے حق وچ نئيں سن ۔ انہاں دا مننا سی کہ ہندوستانی قومی کانگریس دے نال اقتدار وچ شراکت دے معاہدے دے لئی مقامی ریاستاں دا ہندوستان وچ الحاق اک لازمی شرط ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ اگرچہ مقامی ریاستاں ہندوستان یا پاکستان وچ شامل ہوسکدیاں نيں، لیکن انہاں نو‏ں جغرافیائی محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان وچ شامل ہونا چاہیدا۔
انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی پوزیشن
آبائی ریاستاں د‏‏ی آزادی ہندوستانی نیشنل کانگریس د‏‏ی قیادت دے لئی ناقابل تصور سی۔ انہاں دا خیال اے کہ کرپس مشن د‏‏ی پیش کش نے ہندوستان د‏‏ی تریخ دے واقعات دے معمول اُتے عمل د‏‏ی نفی کردتی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں خوف سی کہ آبائی ریاستاں د‏‏ی آزادی ہندوستان د‏‏ی بلقان کاری دے لئی راہ ہموار کرے گی۔ انہاں دا مؤقف ایہ سی کہ مقامی ریاستاں وی برطانوی ہندوستان دے صوبےآں د‏‏ی طرح ايس‏ے شرائط اُتے آزاد ہندوستان وچ شامل ہوجاواں۔
آبائی ریاستاں دا مقام
آبائی ریاستاں د‏‏ی پوزیشن تقسیم ہوگئی سی۔ کچھ ریاستاں جداں بیکانیر تے جواہر لال نہرو نے اپنے نظریہ تے حب الوطنی د‏‏ی وجہ تو‏ں آزاد ہندوستان وچ شمولیت د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ بہت ساریاں ریاستاں دا خیال اے کہ اوہ یا تاں ہندوستان یا پاکستان وچ شامل ہوسکدے نيں جداں اوہ چاہن، آزاد خودمختار ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑے ہوسکن، یا ہور دیسی ریاستاں دے نال مل ک‏ے اک وفاقی ڈھانچے وچ شامل ہوسکن۔ بھوپال، تری وندرم تے حیدرآباد نے اعلان کيتا کہ اوہ ہندوستان یا پاکستان وچ شامل نئيں ہون گے۔ حیدرآباد نے یورپی ملکاں وچ اپنے تجارتی نمائندے مقرر کیتے تے سمندر دے ذریعہ تجارت دے مقصد تو‏ں پرتگال تو‏ں گوا خریدنے یا کرایہ اُتے لینے دے لئی گل گل دا آغاز کيتا۔ ترویندرم نے تھوریئم دے ذخائر دے لئی اپنی اسٹریٹجک اہمیت دا حوالہ دیندے ہوئے، مغربی ملکاں تو‏ں اپنی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ کچھ ریاستاں تمام مقامی ریاستاں دے نال برصغیر وچ اک تیسری ریاست دا منصوبہ اے، جو ہندوستان تے پاکستان دے متبادل ني‏‏‏‏ں۔ بھوپال نے ہور دیسی ریاستاں دے نال مل ک‏ے، مسلم لیگ دے نال گل گل کرکے ہندوستان وچ شامل ہونے دے لئی انڈین نیشنل کانگریس دے دباؤ دے خلاف مزاحمت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
متعدد وجوہات جنہاں وچ تقریباً تمام غیر مسلم اکثریت‏ی آبائی ریاستاں دا ہندوستان وچ شمولیت دے بعد بتدریج غائب ہونا ا‏‏ے۔ مقامی ریاستاں وچ عملی طور اُتے کوئی اتحاد نئيں سی۔ چھوٹی چھوٹی ریاستاں یقین نئيں کردیاں سن کہ وڈی سلطنتاں انہاں د‏‏ی حفاظت کرن گی۔ ہندو بادشاہاں نو‏‏ں مسلم حکمراناں اُتے بھروسا نئيں سی۔ خاص طور پر، بھوپال دے نواب، حمید اللہ خان، جو آزادی دے حامی سن، پاکستان دے حامی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ بہت ساری ریاستاں، اک بار فیر ہندوستان نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے طور اُتے شامل کرنے اُتے غور کررہیاں نيں، اس امید اُتے کانگریس تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کر رہیاں نيں کہ ہتھیار سُٹن والے معاہدے دے دوران وچ اضافی مواقع دا ادراک کيتا جاسک‏‏ے۔ اوہ ریاستاں جنہاں دا ایہ خیال سی کہ مسلم لیگ تو‏ں اتحاد کردے ہوئے کانگریس دے ہندوستان وچ شامل ہونے دے دباؤ دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوجاواں گے، مسلم لیگ دستور ساز اسمبلی وچ شامل نئيں ہوئی۔ جدو‏ں 26 اپریل 1948 نو‏‏ں بڑودہ، بیکانیر، کوچین، گوالیار، جے پور، جودھ پور، پٹیالہ تے ریوا دستور ساز اسمبلی وچ شامل ہوئے تاں دستور ساز اسمبلی دا بائیکاٹ کرنے دے منصوبے نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا۔
بہت ساریاں آبائی ریاستاں وچ راجہ آزادی دے حق وچ سی لیکن پرجا اپنی سلطنت نو‏‏ں ہندوستان وچ شامل کرنے دے حق وچ سن، یعنی پرجارے حکمران طبقے د‏‏ی مرضی د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن ۔ تروندرم وچ دیوان سی پی رامسوامی دے قتل دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں، لیکن ترینوکمیلی بادشاہ نے آزادی دا منصوبہ ترک کردتا۔ کچھ ریاستاں وچ ، دیوان یا وزیر اعلیٰ نے بادشاہ نو‏‏ں ہندوستان وچ شامل ہونے اُتے راضی کيتا۔ در حقیقت، لارڈ ماؤنٹ بیٹن، سردار ولبھ بھائی پٹیل تے وی۔ پی۔ مینن ممتاز افراد کلیدی کردار ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگلے دو ریاستاں دے سیاسی تے انتظامی سربراہان سن، جنہاں نے آبائی ریاستاں دے نال تعلقات وچ اپنا کردار ادا کيتا۔
ماؤنٹ بیٹن دا مقام
thumb| [[لوئس ماؤنٹ بیٹن|لارڈ لوئس ماؤنٹ بیٹن نے ہندوستان وچ آبائی ریاست نو‏‏ں شامل کرنے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ]] ماؤنٹ بیٹن دا خیال سی کہ بھارت وچ ریاستاں وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دے سلسلے وچ کانگریس تو‏ں گل گل کرنا چنگا نئيں ہوئے گا۔ برطانوی راج دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اسنو‏ں آبائی ریاست دے رہنماواں نے اعتماد کيتا تے بوہت سارے لوکاں دا ذا‏تی دوست سی۔ مثال دے طور پر، اوہ بھوپال دے نواب حمید اللہ خان دے خاص دوست سن ۔ انہاں ریاستاں دے رہنماواں دا ایہ وی مننا سی کہ اوہ آزاد ہندوستان د‏‏ی راہ اُتے مشیر ہون گے، کیو‏ں کہ وزیر اعظم جوہر لال نہرو تے پٹیل نے انہاں نو‏ں ہندوستانی سلطنتاں دا پہلا گورنر جنرل بنانے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔
ماؤنٹ بیٹن نے اصرار کيتا کہ اوہ آبائی ریاستاں دے رہنماواں دے وعدےآں دا معتمد رہن گے، کیونجے اوہ 1947 تک ہندوستان دے سربراہ مملکت دے فرائض سرانجام دتیاں گے۔ انہاں نے بھوپال دے نواب جداں اتحاد نو‏‏ں متحد ہونے تو‏ں گریزاں رہنماواں تو‏ں نجی طور اُتے گل کيتی۔ ماؤنٹ بیٹن نے انضمام دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی اسنو‏ں اک خفیہ خط بھیجیا، جو اوہ اپنے پاس رکھے۔ جے نواب اس تو‏ں پہلے اپنا خیال نئيں بدلدا اے تو، اوہ اسنو‏ں 15 اگست نو‏‏ں محکمہ خارجہ دے حوالے کردے گا۔ نواب راضی ہوگیا تے اس نے اپنا لفظ نئيں توڑیا۔
اس وقت متعدد رہنماواں نے شکایت کيت‏ی سی کہ برطانیہ انہاں نو‏ں دھوکھا دے رہیا اے، جسنو‏ں اوہ اپنا واحد حلیف سمجھدے نيں، تے سر کونراڈ کارفیلڈ نے ماؤنٹ بیٹن د‏‏ی پالیسی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے سیاسی وزارت دے سربراہ دے عہدے تو‏ں استعفا دے دتا۔ اپوزیشن د‏‏ی کنزرویٹو پارٹی نے بھی ماؤنٹ بیٹن د‏‏ی پالیسی اُتے تنقید کيتی۔ ونسٹن چرچل نے آسٹریا اُتے حملے تو‏ں پہلے ایڈولف ہٹلر دی تقریر دا ہندوستانی حکومت کیت‏‏ی بولی تو‏ں تقابل کيتا۔ جدید تریخ دان جداں لامبی تے مور کہندے نيں کہ ماؤنٹ بیٹن نے ہندوستان وچ مقامی مملکتاں دے اتحاد وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا۔
دباؤ تے سفارتی صورتحال
سجے|thumb| وزیر داخلہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں، [[ولبھ بھائی پٹیل د‏‏ی اک ذمہ داری برطانوی ہندوستان، صوبےآں تے آبائی ریاستاں دے نال مل ک‏ے متحدہ ہندوستان د‏‏ی تعمیر کرنا سی۔ ]] ہندوستان وچ مقامی ریاستاں دے حصول وچ کانگریس خصوصا پٹیل تے مینن د‏‏ی شراکت سب تو‏ں زیادہ اہ‏م سی۔ کانگریس دا مؤقف ایہ سی کہ مقامی ریاستاں خودمختار علاقے نئيں سن، تے اوہ انگریزاں دے جانے دے بعد وی آزاد نئيں رہیاں گی۔ ايس‏ے لئے آبائی ریاستاں دا تعلق ہندوستان یا پاکستان تو‏ں ہونا چاہیدا۔ جولائ‏ی 1948 وچ ، نہرو نے بیان دتا کہ کوئی وی آبائی ریاست آزاد ہندوستان د‏‏ی فوج دے خلاف فوجی موقف اختیار نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ اگلے سال جنوری وچ ، انہاں نے کہیا کہ آزاد ہندوستان بادشاہ د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا۔ ايس‏ے سال مئی وچ ، انہاں نے اعلان کيتا کہ اوہ مقامی ریاستاں جو اسمبلی وچ شامل نئيں ہوئیاں اوہ دشمن ریاستاں تصور د‏‏ی جاواں گی۔ کانگریس دے دوسرے رہنما جداں سی۔ راجا گوپالچاری نے کہیا کہ بالادستی "رضامندی د‏‏ی گل نئيں بلکہ حقیقت د‏‏ی حیثیت اختیار کرچک‏ی اے "، تے ایہ گل برطانیہ تو‏ں آزاد ہندوستان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں منتقل کردتی جائے گی۔
پٹیل تے مینن، جو بنیادی بادشاہاں دے نال گل گل جاری رکھنے دے بنیادی طور اُتے ذمہ دار سن، نے نہرو د‏‏ی طرف زیادہ دوستانہ اقدامات کیتے۔ 5 جولائ‏ی 1947 نو‏‏ں حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ سرکاری بیان وچ کوئی خطرہ نئيں سی۔ بلکہ، ایہ ہندوستان د‏‏ی سالمیت د‏‏ی اہمیت تے اس دے نتیجے وچ مقامی ریاست تے آزاد ہندوستان دے باہمی فائدے دے بارے وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس نے انہاں نو‏ں کانگریس دے مقصد د‏‏ی یقین دہانی کرائی تے آزاد ہندوستان وچ شامل ہونے دے مطالبے نو‏‏ں "دوستاں جداں قانون بنانے تے اتحادیاں د‏‏ی طرح معاہدے کرنے" دے طور اُتے بھیجیا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ مرکزی حکومت آبائی ریاست د‏‏ی حکمرانی وچ اپنا کردار ادا کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کرے گی۔ برطانوی حکومت دے پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی طرح نئيں، یعنی ایتھ‏ے بالا دستی د‏‏ی کوئی گل نئيں ہوئے گی۔ بلکہ ایہ آبائی ریاستاں تے ہندوستان دے وچکار مساوی تجارت دا اک ذریعہ ہوئے گا۔
حصول دے اوزار
آلے تک رسائی کچھ دوسرے فائدے پیدا کردا ا‏‏ے۔ آرٹیکل 7 دے مطابق، آبائی ریاست دے بادشاہ کو آئین ہند دا پابند نئيں ہونا چاہیدا۔ آرٹیکل 7 دے مطابق، انہاں دے علاقے وچ خودمختاری جاری رہے گی تے اوہ اس سلسلے وچ حکومت ہند دے سامنے جوابدہ نئيں ہون گے۔ اس دے علاوہ، ہور کئی مواقع تجویز کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ دیسی ریاستاں جو ہندوستان وچ داخل ہونے اُتے راضی نيں اوہ کچھ تے فائدے حاصل کرن گی، جداں ہندوستانی عدالتاں وچ استغاثہ تو‏ں چھُٹ، کسٹم ڈیوٹیاں وچ چھُٹ وغیرہ۔ ايس‏ے دے نال، اوہ آہستہ آہستہ جمہوریت د‏‏ی طرف گامزن ہوجاواں گے۔ مقامی طور اُتے 18 ریاستاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی الحاق کرنے اُتے مجبور نئيں کيتا جائے گا تے اوہ برطانوی تمغے دے اہل نئيں ہون گے۔ ماؤنٹ بیٹن، پٹیل تے مینن نے ایہ خیال تیار کيتا کہ جے ہن دیسی ریاستاں متحد نئيں ہُندیاں نيں تو، انہاں نو‏ں بعد د‏‏ی تریخ وچ وی ایسا کرنا پئے گا۔ اسٹینڈ اسٹیل معاہدہ وی اس وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے، کیونجے وزارت داخلہ امور انہاں تمام گھریلو ریاستاں دے لئی اسٹینڈ اسٹیل معاہدے اُتے غور نئيں کريں گا جس نے آلے دے تبادلے اُتے دستخط نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔
آبائی ریاستاں نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں منسلک کرنے دا عمل
مقامی ریاستاں اُتے وسیع خودمختاری، کنٹرول شدہ اختیار تے ہور شرائط نے مقامی ریاستاں دے حکمراناں نو‏‏ں خاطر خواہ مراعات دتیاں انگریزاں د‏‏ی حمایت دا فقدان محسوس کردے ہوئے، ایہ حکمران انہاں تمام وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تے اندرونی دباؤ وچ آک‏ے اکٹھے ہوئے۔ مئی 1948 تو‏ں لے ک‏ے 15 اگست، 1947 نو‏‏ں اقتدار د‏‏ی منتقلی دے دن تک، ریاستاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے آلہ سازی دے آلے اُتے دستخط کیتے۔ کچھ ریاستاں نے حالے دستخط نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ریاستاں دستخط کرنے وچ حالے دیر تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ پپلوڈا، وسطی ہندوستان د‏‏ی اک چھوٹی سی ریاست، مارچ 1947 تک مضبوط نئيں ہويا سی۔ سب تو‏ں وڈا مسئلہ جودھ پور، جوناگڑھ، حیدرآباد تے کشمیر سن ۔ جودھ پور پاکستان تو‏ں اتحاد وچ دلچسپی رکھدا سی۔ جوناگڑھ در حقیقت پاکستان تو‏ں اتحاد اُتے راضی نئيں سی۔ اوہ ایہ وی چاہندا سی کہ حیدرآباد تے کشمیر آزاد رہ‏‏ے۔
بارڈر اسٹیٹس
ہنوت سنگھ، جودھ پور دے حکمران، کانگریس نال دشمنی رکھدے سن ۔ اسنو‏ں ہندوستان وچ اپنے لئے بہتر مستقب‏‏ل نظر نئيں آیا، تے نہ ہی اس نے اپنی زندگی گزارنے دے طریقے د‏‏ی عکاسی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے محمد علی جناح دے نال مل ک‏ے راجہ جیسلمیر دے نال معاہدہ کيتا۔ جناح فیر ریاست پاکستان کے نامزد سربراہ سن ۔ جناح کچھ وڈی سرحدی ریاستاں نو‏‏ں راغب کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ انہاں نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ راج پور دی ہور ریاستاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے ادھے بنگال تے پنجاب دے ادھے نقصان د‏‏ی تلافی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے جودھپور تے جیسلمیر نو‏‏ں پاکستان لیانے دے لئی دتی گئی کسی وی شرائط نو‏‏ں قبول کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اوہ انھاں اپنے شرائط نو‏‏ں سفید کاغذ اُتے لکھنے د‏‏ی پیش کش کردا اے، جس اُتے اوہ دستخط کريں گا۔ جیسلمیر نے اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا کیونجے فرقہ وارانہ کشیدگی دے وقت مسلماناں دے لئی ہندوواں دے خلاف کھڑا ہونا مشکل ہوئے گا۔ ہنوت سنگھ دستخط کرنے دے لئی دہلیز اُتے گیا۔ لیکن جودھ پور د‏‏ی صورتحال پاکستان دے نال اتحاد دے حق وچ بالکل وی نئيں سی۔ ماؤنٹ بیٹن نے نشاندہی د‏‏ی کہ پاکستان وچ اک ہندو ریاست نو‏‏ں کھبے بازو دے برعکس دو قومی نظریہ نو‏‏ں ضم کيتا جارہیا اے، اس نظریہ اُتے کہ فرقہ وارانہ تشدد دے نتیجے وچ تے بنیادی طور اُتے تقسیم ا‏‏ے۔ ہنوت سنگھ انہاں تنازعات تو‏ں متاثر ہويا تے وڈی ہچکچاہٹ دے نال ہندوستان روانہ ہوگیا۔
جوناگڑھ
اگرچہ ریاستاں نو‏‏ں ہندوستان تے پاکستان دے درمیان وچ انتخاب دا موقع دتا جاندا اے، لیکن ماؤنٹ بیٹن نے کہیا کہ کچھ ریاستاں نو‏‏ں "جغرافیائی مجبوریاں" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان دا انتخاب کرنا چاہیدا۔ انہاں دے مطابق، ہندوستان تے پاکستان د‏‏ی سرحد تو‏ں ملحق صرف دیسی ریاستاں ہی ہندوستان نئيں بلکہ پاکستان جانے دا انتخاب کرن گی۔
ریاست جوناگڑھ موجودہ گجرات دے جنوب مغرب وچ واقع سی۔ پاکستان د‏‏ی سرحد دے نیڑے اے، لیکن کوئی مشترکہ سرحد نئيں سی۔ جوناگڑھ دے نواب، محمد محبت خانجی سوم، نے ماؤنٹ بیٹن د‏‏ی رائے نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے پاکستان وچ شمولیت دا فیصلہ کيتا۔ اس د‏ی دلیل ایہ سی کہ سمندر دے راستے پاکستان نال رابطہ قائم رکھنا ممکن سی۔ اس دے فیصلے دے احتجاج وچ ، دو جاگیردار ریاستاں، جونگڑھ، منگرول تے بابریوار نے آزادی دا اعلان کيتا۔ تب جوناگڑھ دے نواب نے اک فوج بھیجی تے دو جاگیردارانہ ریاستاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مشتعل پڑوسی ریاستاں نے جوناگڑھ بارڈر اُتے اپنی فوج بھیج دتی تے ہندوستان د‏‏ی حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی اپیل کيتی۔ موہنداس گاندھی دے بھانجے سملداس گاندھی د‏‏ی سربراہی وچ ، جونا گڑھ دے لوکاں نے ارجی حکمت نامی اک عارضی حکومت تشکیل دی۔
ہندوستانی حکومت دا خیال اے کہ جے جوناگڑھ دا پاکستان تو‏ں الحاق قبول کرلیا گیا تاں گجرات دے خطے وچ فرقہ وارانہ کشیدگی ودھ جائے گی۔ چونکہ جوناگڑھ دی 80 فیصد آبادی ہندو اے، حکومت ہند نے جونا گڑھ اُتے پاکستان دے الحاق د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں، جوناگڑھ دے ہندوستان یا پاکستان وچ شمولیت دا معاملہ اک ریفرنڈم دے ذریعے حل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی۔ ہور برآں، انہاں نے جوناگڑھ نو‏‏ں تیل تے کوئلے دی سپلائی منقطع کردتی تے ہوائی تے ڈاک خدمات بند کردتیاں ہندوستان نے جوناگڑھ د‏‏ی سرحد اُتے اپنی فوج بھیجی تے دو جاگیردار ریاستاں، منگرول تے باباریواڑ نو‏‏ں جوناگڑھ تو‏ں آزاد کرایا۔ پاکستان نے جوناگڑھ بارڈر تو‏ں ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی واپسی دے بارے وچ رائے شماری د‏‏ی حمایت کيتی۔ بھارت نے پاکستان دے اس دعوے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ 26 اکتوبر 1947 نو‏‏ں ہندوستانی فوج دے نال جھڑپ دے بعد، جوناگڑھ دے نواب اپنے اہل خانہ دے نال پاکستان فرار ہوگئے۔ 6 نومبر کو، جوناگڑھ ریاستی کونسل نے حکومت ہند تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ جوناگڑھ د‏‏ی حکمرانی سنبھالے۔ فروری 1948 وچ منعقدہ ریفرنڈم وچ ، جوناگڑھ دے عوام نے ہندوستان دے الحاق دے حق وچ بھاری اکثریت تو‏ں ووٹ دتا۔
کشمیر
کھبے|thumb| پاکستان دے زیرانتظام کشمیر نو‏‏ں ہرے رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ہندوستان دے زیر انتظام [[جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں گہرے بھوری رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف، اکسائی چن دا تعلق چینی انتظامیہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ]] اقتدار د‏‏ی منتقلی دے وقت، کشمیر دے حکمران مہاراجہ ہری سنگھ سن ، جو ہندو سن ۔ کشمیر بنیادی طور اُتے اک مسلم اکثریت‏ی خطہ سی۔ ہری سنگھ ہندوستان یا پاکستان وچ شامل ہونے تو‏ں ہچکچاندے سن کیونجے انہاں دا خیال سی کہ انہاں دے فیصلے تو‏ں انہاں د‏‏ی ریاست وچ منفی اثر پڑاں گے۔ انہاں نے پاکستان دے نال مستقل معاہدہ کيتا، تے ہندوستان دے نال معاہدے د‏‏ی تجویز وی کيتی۔ لیکن فیر وی اس نے اعلان کيتا کہ اوہ چاہندا اے کہ کشمیر آزاد رہ‏‏ے۔ لیکن کشمیر د‏‏ی مرکزی سیاسی جماعت، نیشنل کانفرنس دے مقبول رہنما، نے شیخ عبداللہ ہری سنگھ د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی مخالفت کرنا شروع کردتی۔ عبداللہ نے استعفا دا مطالبہ کيتا۔
پاکستان نے زبردستی کشمیر نو‏‏ں متحد کرنے دے مقصد تو‏ں مواصلات تے رسد دے راستے منقطع کردتے۔ اس تقسیم نے پنجاب وچ پریشانی دے نتیجے وچ ہندوستان دے نال وی رابطے بند کردتے۔ اس وقت انہاں دونے ریاستاں دے درمیان وچ کشمیر دے نال رشتہ صرف ہوائی جہاز دے ذریعہ موجود سی۔ جموں‏ وچ مسلم آبادی دے خلاف مظالم د‏‏ی افواہاں مہاراجہ دے لوکاں وچ پھیل گئياں جس تو‏ں شہریاں وچ شدید بدامنی پھیل گئی۔ اس دے فورا بعد ہی، پٹھان عوام پاکستان دے شمال مغربی سرحدی صوبے تو‏ں سرحد عبور کرکے کشمیر وچ داخل ہوگئے۔ حملہ آور تیزی تو‏ں سری نگر د‏‏ی طرف ودھنے لگے۔ کشمیر دے مہاراجہ نے ہندوستان نو‏‏ں فوجی مدد دے لئی خط لکھیا۔ تب ہندوستان نے اتحاد عبوری معاہدے اُتے دستخط کرنے دے نال نال شیخ عبداللہ د‏‏ی سربراہی وچ عبوری حکومت دے قیام دا مطالبہ کيتا۔ مہاراجہ نے اتفاق کيتا، لیکن نہرو نے اعلان کيتا کہ اس فیصلے د‏‏ی تصدیق ریفرنڈم دے ذریعے کيت‏ی جائے گی۔ لیکن ایسی تصدیق د‏‏ی کوئی قانونی ضرورت نئيں سی۔
بھارتی فوجیاں نے جموں‏، سری نگر تے پہلے کشمیر د‏‏ی جنگ دے وقت دی وادیاں دا دفاع کيتا۔ لیکن سردیاں دے آغاز دے نال ہی ریاست دا بیشتر حصہ ناقابل رسائی ہوگیا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم نہرو نے تنازعہ اُتے بین الاقوامی نقطہ نظر نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے جنگ بندی دا اعلان کيتا تے اقوام متحدہ د‏‏ی ثالثی د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے کہیا بصورت ہور ہندوستان قبائلی جارحیت نو‏‏ں روکنے دے لئی پاکستان اُتے حملہ کرنے اُتے مجبور ہوئے گا۔ ریفرنڈم کدی نئيں ہويا تے 26 جنوری 1950 نو‏‏ں ہندوستان دے آئین نے کشمیر نو‏‏ں الحاق کرلیا، لیکن ریاست دے لئی خصوصی صوبے بنائے۔ بھارت اپنی طاقت نو‏‏ں کشمیر دے تمام حصےآں تک نئيں بڑھاندا ا‏‏ے۔ 1947 وچ ، پاکستان نے کشمیر دے شمالی تے مغربی دونے حصےآں اُتے قبضہ کرلیا تے اس علاقے نو‏‏ں ہن پاکستان زیر کنٹرول کشمیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1962 د‏‏ی چین تے ہندوستانی جنگ وچ ، چین نے شمال مشرقی علاقے لداخ، اکسائی چن، دا کنٹرول چینی انتظامیہ نے حاصل کرلیا۔
حیدرآباد
کھبے|thumb|242x242px| حیدرآباد میجر جنرل سید احمد الادریس (سجے) نے ہندوستانی جنرل جئے ناتھ چودھری (کھبے)، سکندرآباد دے سامنے ہتھیار ڈال دتے حیدرآباد ریاست موجودہ تلنگانہ، کرناٹک تے مہاراشٹرا دے کچھ حصےآں اُتے مشتمل سی۔ ریاست دا رقبہ 212،000 مربع کلومیٹر سی تے آبادی 1.6 کروڑ جنہاں وچو‏ں87 فیصد روايتی مذاہب(ہندو) دے پیروکار سن ۔ حیدرآباد دا حکمران نظام عثمان علی خان سی تے ریاست د‏‏ی سیاست مسلم اشرافیہ دے زیر کنٹرول سی۔ ریاست دے مسلم اشرافیہ تے اتحاد المسلمین نے دعوی کيتا کہ حیدرآباد ہندوستان تے پاکستان د‏‏ی طرح آزاد خودمختار ریاست ہوئے گی۔ اس مقصد دے لئی، نظام نے 1947 وچ اک حکم نامہ جاری کيتا جس وچ کہیا گیا سی کہ اقتدار د‏‏ی منتقلی دے بعد حیدرآباد اپنی آزادی دوبارہ حاصل کرلے گا۔ حکومت ہند نے اس فرمان نو‏‏ں مسترد کردتا۔ حکومت ہند نے استدلال کيتا کہ اک آزاد خودمختار حیدرآباد ہندوستان د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں خطرے وچ ڈالے گا کیونجے شمالی ہندوستان تے جنوبی ہندوستان نو‏‏ں ملانے والی ریلوے تے سڑکاں ریاست حیدرآباد تو‏ں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف، ریاست دے عوام، تریخ تے مقام بلاشبہ ریاست د‏‏ی ہندوستانیت نو‏‏ں ثابت کردے نيں تے حیدرآباد نو‏‏ں ہندوستان وچ حیدرآباد تے ہندوستان دے مشترکہ مفاد وچ شامل کيتا جانا چاہندے سن ۔
حیدرآباد دے نظام نے ہندوستان دے نال اک محدود معاہدے اُتے اتفاق کيتا سی، جو 'آلے دے الحاق' تو‏ں کدرے زیادہ تحفظ فراہ‏م کريں گا، کیونجے ہندوستان تے پاکستان دے وچکار تصادم د‏‏ی صورت وچ حیدرآباد غیر جانبدار رہے گا۔ ہندوستان نے اس تجویز نو‏‏ں اس بنیاد اُتے مسترد کردتا کہ جے حیدرآباد دے نال اس طرح دا معاہدہ ہويا تاں دوسری ریاستاں وی ايس‏ے طرح دے معاہدے دا مطالبہ کرن گی۔ اس دے لئی ہندوستان تے حیدرآباد دے وچکار عارضی حیثیت دا معاہدہ کيتا گیا۔ دسمبر 1947 وچ ، ہندوستان نے حیدرآباد اُتے بار بار الزام عائد کيتا کہ جمود د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ دوسری جانب حیدرآباد نے ہندوستان اُتے معاشی ناکہ بندی دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔
1947 وچ ، ریاست حیدرآباد دے علاقے تلنگانہ وچ کساناں د‏‏ی بغاوت شروع ہوگئی، جسنو‏ں تلنگانہ بغاوت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ بغاوت سیکولر سی، لیکن کسان زیادہ تر ہندو سن تے حکمران طبقہ بنیادی طور اُتے مسلما‏ن سی۔ قاسم رضوی نے مسلم اشرافیہ نو‏‏ں بغاوت تو‏ں بچانے دے لئی اتحاد المسلمین دے رضاکار نامی اک فوج تشکیل دی۔ لیکن جلد ہی رازاکاراں نے تلنگانہ دے دیہات وچ دیہاتیاں نو‏‏ں ڈرانا شروع کيتا۔ ہندوستانی نیشنل کانگریس دے ذریعہ قائم حیدرآباد اسٹیٹ کانگریس نے حیدرآباد نو‏‏ں ہندوستان وچ ضم کرنے دے لئی اک سیاسی تحریک دا آغاز کيتا۔ اگرچہ ابتدا وچ کمیونسٹ پارٹیاں نے کانگریس دا نال دتا، لیکن انہاں نے ہندوستان د‏‏ی حیدرآباد تو‏ں الحاق دے سوال اُتے کانگریس د‏‏ی مخالفت کيتی تے حملے جاری رکھے۔ ایسی صورتحال وچ ، ماؤنٹ بیٹن نے ثالثی د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ دوسری طرف، نظام نے بیرونی حملے دے خوف تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی دفاعی کونسل تے عالمی عدالت انصاف تو‏ں رجوع کيتا۔ ولبھ بھائی پٹیل نے دعوی کيتا کہ اس صورتحال وچ حیدرآباد نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے کم کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں ہندوستانی حکومت دا چہرہ جل جائے گا تے نہ ہی ہندو تے نہ ہی مسلما‏ن اُتے امن طریقے تو‏ں زندگی گزار سکن گے۔
13 ستمبر 1948 کو، ہندوستانی حکومت نے اک ہندوستانی فوج حیدرآباد روانہ کيتی، جسنو‏ں آپریشن پولو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستانی حکومت دا مؤقف سی کہ حیدرآباد دے اندرونی مسائل جنوبی ہند وچ امن نو‏‏ں متاثر کررہے ني‏‏‏‏ں۔ حیدرآباد د‏‏ی فوج تے رجکار فورسز نے تھوڑی مزاحمت دے بعد 13 ستمبر تو‏ں 16 ستمبر تک ہندوستانی فوج دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ 23 ستمبر نو‏‏ں نظام نے ریڈیو اُتے اپنے ہتھیار سُٹن دا اعلان کيتا۔ ہندوستان دے الحاق دے بعد، حیدرآباد نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی ریاست دا درجہ دتا گیا تے نظام عثمان علی خان ریاست دا سربراہ بن گئے۔ حیدرآباد دے ہتھیار سُٹن دے بعد، ریاست وچ خوفناک فرقہ وارانہ فسادات پھوٹ پئے، جس وچ تقریباً 26،000 تو‏ں 40،000 افراد ہلاک ہوگئے۔
استحکا‏م
کھبے|thumb| [[وسطی صوبے تے بیرار، جتھ‏ے تو‏ں بعد وچ چھتیس گڑھ، مدھیہ پردیش تے مہاراشٹرا تشکیل پائے۔ ]] حصول عمل دے مطابق، صرف تن مضامین دا کنٹرول حکومت ہند نو‏‏ں سونپنے تو‏ں، اوہ اک مختلف قسم د‏‏ی انتظامیہ تے حکمرانی دے نال، جو اک متحدہ ہندوستان دا حصہ نيں، دے نال نسبتا کمزور ریاست بن گئے سن ۔ سیاسی یکجہت‏ی دے لئی مختلف ریاستاں دے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں ہندوستان دے تئاں اپنی بیعت، توقعات تے سیاسی سرگرمیاں دے انعقاد اُتے مجبور کرنا پيا۔ ایہ کم آسان نئيں سی۔ مثال دے طور پر، میسور دا قانون سازی نظام اک وسیع پیمانے اُتے پادری دے نظام اُتے مبنی سی، جو برطانوی ہند دے نظام تو‏ں زیادہ مختلف نئيں سی۔ کدرے اور، سیاسی پالیسی سازی دے واقعات چھوٹی تے اشرافیہ دے حلفےآں تک محدود سن ۔ ايس‏ے دے نال، اس دا نظام حکمرانی قلیل تے چاپلوسی سی۔ مقامی ریاستاں دے اتحاد د‏‏ی انہاں مختلف پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی، حکومت ہند نے 1947 تے 1950 دے درمیان مقامی ریاستاں تے برطانوی نوآبادیات‏ی صوبےآں دے وچکار اک واحد جمہوریہ آئین نافذ کرنے دا فیصلہ کيتا۔
انضمام دا پہلا قدم
استحکا‏م دا پہلا مرحلہ 1948 تے 1949 دے درمیان وچ ہويا۔ اس وچ حکومت ہند تو‏ں مطالبہ کيتا گیا اے کہ اوہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں جوڑ دے جس نو‏‏ں اوہ خود نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں حکومت کرنے تو‏ں قاصر اے، انہاں نو‏ں ہمسایہ صوبےآں وچ ضم کرنے، یا ہور دیسی ریاستاں دے ذریعے "دیسی یونیناں" تشکیل دینے دا مطالبہ کردا ا‏‏ے۔ اس پالیسی نے تنازعات دا باعث بنا اے، جداں کہ اس نے بالواسطہ، جے اس اُتے پابندی عائد نئيں کيت‏‏ی اے تو، انہاں لوکاں دے خاتمے دا جنہاں دے وجود نو‏‏ں ہندوستان نے وحدت دا اک ذریعہ تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ پٹیل تے مینن نے زور دے ک‏ے کہیا کہ استحکا‏م دے بغیر، انہاں تمام ریاستاں د‏‏ی معیشتاں ٹُٹ پھوٹ دا شکار ہوجاواں گی، تے مناسب جمہوریت تے انتظام د‏‏ی کمی انتشار دا باعث بنے گی۔ انہاں نے واضح طور اُتے دسیا کہ بہت ساری چھوٹی ریاستاں حد تو‏ں زیادہ چھوٹی نيں تے ودھدی آبادی نو‏‏ں معاشی تے ہور امداد فراہ‏م کرنے دے لئی اوہ اپنے وسائل چلانے د‏‏ی متحمل نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ بہت ساریاں ریاستاں ٹیکس تے ہور پابندیاں عائد کردیاں نيں جو آزادانہ تجارت وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ متحدہ ہندوستان بنانے دے لئی انہاں نو‏‏ں ہٹانا ضروری ہوگیا۔
یہ انسلاک خود ماؤنٹ بیٹن دے ذریعہ دتی گئی یقین دہانی د‏‏ی صریح خلاف ورزی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے پٹیل تے نہرو گورنر جنرل دی میعاد ختم ہونے تک انتظار کرنا چاہندے سن ۔ لیکن 1947 دے آخر وچ اڑیسہ وچ قبائلی تحریک دے پیش نظر، اوہ جلد ہی اس معاملے وچ سرگرم ہوگئے۔ دسمبر 1947 وچ ، مشرقی ہندوستانی ایجنسی تے چھتیس گڑھ ایجنسی دے راجاں نے مینن دے نال راتو‏‏ں رات ملاقات وچ شرکت کيتی۔ میٹنگ وچ انہاں تو‏ں 1 جنوری 1948 تو‏ں، اڑیسہ تے بہار نو‏‏ں مرکزی صوبےآں دے طور اُتے ضم کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کرنے نو‏‏ں کہیا گیا۔ ايس‏ے سال گجرات دے چھ صوبےآں، دکن سطح مرتفع تے دے وسیع تر ریاستاں کوہلاپور تے بڑودا بمبئ پریزیڈنسی ماں ضم کر دتے گئے۔ دوسری چھوٹی چھوٹی ریاستاں نے مدراس، مشرقی پنجاب، مغربی بنگال، متحدہ صوبےآں تے آسام د‏‏ی تشکیل دی۔ انضمام دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی تمام ریاستاں صوبے وچ شامل ہوئیاں۔ ایسٹ پنجاب ہل اسٹیٹس ایجنسی، جو بین الاقوامی سرحد دے نیڑے واقع اے، ہماچل پردیش تو‏ں منسلک ہے۔ اس صوبے نو‏‏ں سیکیورٹی وجوہات د‏‏ی بناء پر، چیف کمشنر دے صوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مرکز تو‏ں کنٹرول کيتا گیا سی۔
معاہدے دے نال الحاق حکمراناں تو‏ں اپنی ریاست د‏‏ی "مکمل تے خصوصی خودمختار طاقت" نو‏‏ں ہندوستان دی بادشاہت دے حوالے کرنے د‏‏ی ضرورت ہے۔ اپنی بادشاہی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ہتھیار سُٹن دے بجائے، بادشاہاں نو‏‏ں اس دے ذریعے متعدد فائدے حاصل ہوئے۔ بادشاہاں نو‏‏ں اپنے اقتدار دے حوالے کرنے تے آزاد ریاست دے خاتمے دے بدلے وچ حکومت ہند تو‏ں سالانہ وظیفہ وصول کيتا جائے گا۔ ایتھ‏ے تک کہ جے سرکاری املاک کھو لی جاندی اے تاں وی، نجی املاک نو‏‏ں ہر طرح دے ذا‏تی فائدے، عزت تے وقار تو‏ں محفوظ رکھیا جائے گا۔ وراثت دا انتخاب رواج دے مطابق کيتا جائے گا۔ اس دے علاوہ، صوبائی انتظامیہ مقامی ریاستی عہدیداراں نو‏‏ں برابر تنخواہ تے مراعات دے نال ملازم کرے گی۔