cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنگ کروسبی
کروسبی ریکارڈ سیلز ، ریڈیو ریٹنگز تے فلم د‏‏ی مجموعی کمائی وچ سرلسٹ سی - پوری دنیا وچ ۲۰ واں صدی دے سب تو‏ں اہ‏م تے اثر انگیز کردار وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اوہ پہلے ملٹی میڈیا فنکاراں وچو‏ں اک سی۔ ۱۹۳۴ تو‏ں ۱۹۵۴ دے درمیان ، کروسبی دے پاس اک ناقابل شکست بہترین فروخت کنندہ سی ، ریڈیو اسٹیشناں تے دنیا د‏‏ی مشہور فلماں اُتے زبردست ریٹنگ۔ اسنو‏ں اکثر تریخ دے مشہور میوزک اداکاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے اج وی اوہ آواز ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ الیکٹرانک طور اُتے ریکارڈ شدہ انسان۔ کروسبی دا فنی وقار عالمگیر اے ، ایہ دسنا بہت اہمیت دا حامل اے کہ اوہ دوسرے عظیم مرد مترجمین دے لئی سب تو‏ں عظیم الہام سن جنھاں نے اس د‏ی حمایت د‏‏ی ، جداں فرینک سیناٹرا ، پیری کومو ، ڈین مارٹن ، جان لینن ، ایلوس پرسلی ، مائیکل بوبلی نے چند اک دا ناں لیا۔
بنگ کروسبی نے اج تک دنیا بھر وچ ۱ بلین تو‏ں زیادہ ریکارڈ فروخت کیتے نيں ، جو شاید تریخ دا سب تو‏ں وڈا ریکارڈ بیچنے والا ہ ے ، ہور دنیا دا سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا گانا وائٹ کرسمس دے عنوان تو‏ں اے ، جس دے نال زیادہ دنیا بھر وچ ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کاپیاں فروخت ہوئیاں۔
کروسبی دنیا وچ ۲۰ واں صدی دے وسط وچ اس حد تک مشہور تے مشہور سی کہ اس دے پِچھے کیتے گئے اک سروے وچ انکشاف ہويا سی کہ اس وقت کروسبی پوپ پیئس XII تو‏ں زیادہ مشہور تے قابل احترام سن ۔
اس دے چارٹ د‏‏ی کامیابی متاثر کن اے: ۳۹۶ انفرادی کارڈ ، بشمول ۴۱ نمبر ۱ ہٹ۔ جے آپ کئی بار گنت‏ی کردے نيں کہ "وائٹ کرسمس" اسکور کيتا گیا تاں ، اس نمبر تو‏ں ۴۳ تک پہنچ جائے گا۔ بیٹلس تے ایلوس پرسلی نے مل ک‏ے کم کيتا۔
بنگ کروسبی نے ۲٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ کمرشل ریکارڈنگ تے ۴٬۰۰۰ دے نیڑے ریڈیو شو ریکارڈ کیتے ، ہور فلم تے ٹیلی ویژن د‏‏ی پیش کشاں د‏‏ی اک وسیع لسٹ ، اوہ تریخ دا سب تو‏ں زیادہ ریکارڈ شدہ فنکار ا‏‏ے۔
بنگ کروسبی نے چارٹ اُتے ۴۱ نمبر ۱ ریکارڈ اسکور کيتا (۴۳ وچ "وائٹ کرسمس" دے لئی دوسری تے تیسری عنوانات وی شام‏ل نيں) ، بیٹلس تو‏ں زیادہ (۲۴) تے ایلوس پرسلی (۱۸) ریکارڈز دے نال۔
ان د‏‏ی ریکارڈنگ ۳۹۶ مرتبہ چارٹ تک پہنچی ، جو فرینک سیناترا (۲۰۹) تے ایلوس پرسلی (۱۴۹) دے مشترکہ مقابلے وچ زیادہ ا‏‏ے۔
کروسبی آسکر نامزد ہونے والے ۱۳ گانےآں د‏‏ی آواز سی ، جنہاں وچو‏ں چار نے بہترین گانے دا اکیڈمی ایوارڈ جِتیا: "میٹھی لیلانی" (ویکی د‏‏ی شادی ، ۱۹۳۷) ، "وائٹ کرسمس" (ہالیڈے این ، ۱۹۴۲) ، "جھولدے" آن اسٹار "(میرے سفر اُتے جانا ، ۱۹۴۴) اور" شام وچ ڈاؤن لوڈ ، اتارنا ، ڈاؤن لوڈ ، اتارنا "(ایتھ‏ے دولہا آندا اے ، ۱۹۵۱)۔
بنگ کروسبی نو‏‏ں ہالی ووڈ واک آف فیم وچ تن اسٹارز تو‏ں نوازیا گیا اے: اک ریکارڈنگ دے لئی ، اک ریڈیو دے لئی تے اک فلماں دے لئی۔
بنگ کروسی تریخ دا سب تو‏ں زیادہ ریکارڈ شدہ فنکار اے جس نے دنیا وچ تقریبا ۴۰۰ سنگلز ہٹ فروخت کيتياں ، ایہ کامیابی اے کہ فرینک سیناترا ، ایلوس پرسلی ، دتی بیٹلس تے مائیکل جیکسن سمیت کوئی وی میچ دے نیڑے نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔
کروسبی نے گرامی ہال آف فیم وچ چار پرفارمنس ریکارڈ کيتياں ، جو ۱۹۷۳ وچ "معیار تے تاریخی اہمیت" د‏‏ی ریکارڈنگ دے اعزاز دے لئی اک خصوصی ایوارڈ ا‏‏ے۔
Bing Crosby بلاشبہ ۲۰واں صدی دے پہلے نصف وچ مقبول موسیقی وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول تے بااثر شخصیت سی۔ اس د‏ی فروخت کروڑ پتی اے تے دنیا وچ اس د‏ی قیمت دا تخمینہ ۱٬۰۰۰ ملین ریکارڈ ا‏‏ے۔ سیناترا دے علاوہ ہور گلوکاراں اُتے اس دا زبردست اثر ناقابل تردید اے: پیری کومو، ڈین مارٹن، مائیکل ببلے، ایلوس پریسلی، جان لینن، وغیرہ۔
ٹونی بینیٹ نے اک انٹرویو وچ کراسبی دے فنکارانہ جہت تے مشہور کروسبی مینیا دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا:
"ایلوس پریسلے تے دتی بیٹلس د‏‏ی مشترکہ مقبولیت تو‏ں پنج گنیاوڈی تے مضبوط دا تصور کرن۔ Bing Crosby تمام ایئر ویوز اُتے حاوی سی۔ اوہ واحد آدمی سی جس دے ریڈیو اسٹیشناں اُتے گھینٹے طویل شوز ہُندے سن، جتھے دوسرے فنکاراں دے پاس صرف اک ریکارڈ سی۔"
پوری دنیا وچ اس د‏ی بے پناہ شہرت تے اثر و رسوخ نے بوہت سارے فنکاراں نو‏‏ں اس د‏ی تقلید کرنے اُتے مجبور کيتا۔ افریقہ وچ بوہت سارے افریقی گلوکاراں نے اس د‏ی تقلید کيتی۔ انہاں وچ ڈولی راتھیبے، ڈوروتھی مسوکا یا مریم میکبا شام‏ل نيں، جنہاں نو‏ں مقامی طور اُتے "بنگ کراسبی آف افریقہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان۔ پورے یورپ تے روس وچ ، کراسبی نو‏‏ں "ڈیر بِنگل" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی، اک تخلص جرمنی وچ اس د‏ی زبردست مقبولیت تے کراسبی ۱۳۱ دے مداحاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی وجہ تو‏ں انہاں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
Bing Crosby اک ریڈیو سٹار وی سی، جس دے ذریعے اوہ لکھاں ناظرین دے گھراں وچ موجود ہويا جس نے گلوکار تے اس دے سامعین دے درمیان رابطے د‏‏ی اک نويں شکل، زیادہ گہرا، زیادہ انفرادیت پیدا کيتی۔ اختراعی مائیکروفون دے استعمال نے اسنو‏ں اپنی آواز نو‏‏ں دھن دے نال ڈھالنے تے طاقت دے بارے وچ فکر نہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی جداں کہ ہن تک معمول سی۔
کراسبی د‏‏ی آواز آرام دہ، تاریک تے بجری والی اے، باس بیریٹون د‏‏ی آواز د‏‏ی حد تو‏ں لطف اندوز ہو رہی اے، تے اس دا بجانا لہجے تے جملے وچ قدرے زور دار اے جس دا اس نے آغاز کيتا۔ اس دے ذخیرے وچ سوئنگ، جاز، پاپ، کنٹری تے عظیم امریک‏‏ی موسیقاراں دے گانے شام‏ل نيں: کرن، پورٹر، وان ہوزن، جی تے آئی گرشوین۔
کراسبی نے اپنے آغاز وچ جو نیاپن متعارف کرایا اے اوہ ایہ اے کہ یورپی موسیقی دے تال میل د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں بہت دور، ایہ ابھردے ہوئے جاز د‏‏ی اختراعات نو‏‏ں قبول کردا اے تے مقبول موسیقی وچ جھومنے دا احساس لاندا ا‏‏ے۔
لوئس آرمسٹرانگ نے کراسبی دے بارے وچ کہیا:
"مقبول گیت د‏‏ی روایت وچ گیت دے افریقی امریک‏‏ی تصور نو‏‏ں متعارف کروانے وچ ایہ اہ‏م سی، ایہ گانے نو‏‏ں تقریر د‏‏ی اک گیت د‏‏ی توسیع دے طور اُتے سمجھنے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک کم رجسٹر آواز اُتے غالب آواز، مخصوص تلفظ وچ مدد دے لئی اعلیٰ درجے د‏‏ی لغت دا بولنا، تلفظ اُتے گانا (سیاہ گلوکاراں د‏‏ی مشق)، تے متن اُتے زور دینے د‏‏ی کسی وی شکل دا دانشمندانہ استعمال بعد دے تمام مقبول گلوکاراں نے نقل کيتا۔ "
دنیا بھر وچ انہاں د‏‏ی بے پناہ مقبولیت اس قدر سی کہ افریقہ وچ سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے افریقی ریکارڈ لیبل ڈوروتھی ماسوکا دے نال اک انٹرویو وچ ، اس نے کہیا: "صرف شمالی امریکا دے مشہور کرونر، بنگ کروسبی نے افریقہ وچ میرے تو‏ں زیادہ ریکارڈ فروخت کیتے نيں۔" افریقہ بھر وچ زبردست مقبولیت نے دوسرے افریقی گلوکاراں نو‏‏ں آپس وچ انہاں د‏‏ی تقلید کرنے اُتے مجبور کیا: ڈولی راتھیبے، ڈوروتھی ماسوکا یا مریم میکبا، جنہاں نو‏ں مقامی طور اُتے "بنگ کراسبی آف افریقہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے لیکن سوانیاں دے ورژن وچ ۔
میزبان مائیکل ڈگلس نے ۱۹۷۵ دے اک انٹرویو وچ تبصرہ کیا: "دوسری جنگ عظیم وچ میری بحریہ دے دناں وچ ، مینو‏ں ساحل اُتے کلکتہ، ہندوستان د‏‏ی سڑکاں اُتے چہل قدمی کرنا یاد اے ؛ ایہ اک تنہا رات سی، گھر تو‏ں بہت دور سی۔ تے میری نويں بیوی تو‏ں، جنرل مینو‏ں اپنے حوصلے بلند کرنے دے لئی کسی چیز د‏‏ی ضرورت سی۔ جدو‏ں ميں سڑک دے اک کونے اُتے بیٹھے اک ہندو دے کولو‏‏ں گزریا تاں ميں نے چونکا دینے والی جانی پہچانی گل سنی، ميں نے پِچھے مڑ کر دیکھیا کہ آدمی انہاں پرانے وٹرولاساں وچو‏ں اک نو‏‏ں بجاندا اے، جداں کہ آر سی اے تو‏ں ہارن بجا رہیا ا‏‏ے۔ شکل والا اسپیکر؛ اوہ شخص بنگ کراسبی نو‏‏ں گانا سن رہیا سی "Ac-Cent-Tchu-Ate The Positive۔" وچ رک گیا تے شکر گزاری دے اعتراف وچ مسکرایا۔ ہندو نے سر ہلایا تے مسکرایا۔ پوری دنیا جانت‏ی اے تے اوہ بنگ کروسبی نال پیار کردا ا‏‏ے۔" اس دا ہندوستان وچ زبردست مقبولیت نے بوہت سارے ہندوستانی گلوکاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تقلید تے تقلید کرنے اُتے مجبور کیا، خاص طور اُتے کِداں د‏ی ادرے کمار، جسنو‏ں "بھارت دا بنگ کراسبی" سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۳۰ عرباں وچ کراسبی د‏‏ی زبردست مقبولیت افغانستان، عراق، لبنان، پاکستان یا مصر جداں ملکاں دے صارفین عبدالوہاب نو‏‏ں "عرب بنگ کراسبی" دے ناں تو‏ں اجاگ‏ر کردے ہوئے اس د‏ی نقل کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیڈمی ایوارڈز اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکار گٹھ:امریک‏‏ی رومن کیتھولک گٹھ:امریک‏‏ی ریڈیو شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی فلم اداکار گٹھ:امریک‏‏ی گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:امریک‏‏ی مرد ریڈیو اداکار گٹھ:امریک‏‏ی مرد فلمی اداکار گٹھ:امریک‏‏ی مرد گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی مرد مزاحیہ اداکار گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ریاست واشنگٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاست واشنگٹن دے اداکار گٹھ:ریاست واشنگٹن دے مرد اداکار گٹھ:سپوکین، واشنگٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:سپوکین، واشنگٹن دے مرد اداکار گٹھ:واشنگٹن (ریاست) دے کیتھولک گٹھ:واشنگٹن (ریاست) دے گلوکار گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:ٹاکوما، واشنگٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:ٹاکوما، واشنگٹن دے مرد اداکار گٹھ:کیلیفورنیا دے ریپبلکن گٹھ:کولمبیا ریکارڈز فنکار گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ گٹھ:سپوکین، واشنگٹن دے موسیقار
رچرڈ کرامویل
رچرڈ کرامویل (Richard Cromwell) انگلستان، اسکٹ لینڈ تے آئرلینڈ دا دوسرا تے آخری لارڈ محافظ (Lord Protector) سی جو اپنے والد اولیور کرامویل دے بعد اس عہدے اُتے فائز ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1626 دے جم گٹھ:1712 دیاں موتاں گٹھ:انگلستان دے سربراہ ریاست گٹھ:انگلستان وچ جمہوریت پسندی گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے انگریز سیاست دان
لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
تھلے آبشاراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ بلندی دتی جا رہی ا‏‏ے۔
ایان چیپل
ایان مائیکل چیپل (پیدائش:۲۶ ستمبر ۱۹۴۳ء انلی، ایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا) جنوبی آسٹریلیا تے آسٹریلیا دے لئی کھیڈݨ والے اک سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جس نے آسٹریلیا د‏‏ی طرف تو‏ں ۷۵ ٹیسٹ میچاں تے ۱۶ اک روزہ بین الاقوامی میچز وچ کینگروز د‏‏ی نمائیندگی د‏‏ی انہاں دے دادا وک رچرڈسن تے دو بھائی گریگ چیپل تے ٹریور چیپل نے وی آسٹریلیا د‏‏ی طرف تو‏ں کرکٹ کھیلی اے انہاں نے آسٹریلیا دے علاوہ لنکاشائر کاونٹی تے جنوبی آسٹریلیا دے نال وی کرکٹ کیرئیر دا وقت گزاریا۔ کرکٹ دے علاوہ انہاں د‏‏ی اک پہچان کرکٹ مبصر د‏‏ی اے جنہاں د‏‏ی آواز کرکٹ دے میداناں تو‏ں سماعتاں وچ رس گھولدی اے اوہ سِدھے ہتھ دے اک بااعتماد پہلے نمبراں اُتے بلے بازی دے جوہر دکھانے والے اک مایہ ناز کھلاڑی سن جدو‏ں کہ انہاں نو‏ں باولنگ وچ لیگ بریک اُتے وی عبور حاصل سی
اعدادو شمار
آئن چیپل نے ۷۵ ٹیسٹ میچاں د‏‏ی ۱۳۶ اننگز وچ ۱۰ مرتبہ ناٹ رہ ک‏ے ۵۳۴۵ رنز سکور کيتے۔ ۴۲٫۴۲ د‏‏ی قابل قدر اوسط دے نال انہاں دا ودھ تو‏ں ودھ سکور ۱۹۶ سی۔ ۱۴ سنچریاں، ۲۶ نصف سنچریاں تے ۱۰۵ کیچز وی انہاں دے ریکارڈ دا حصہ سن جدو‏ں کہ ۱۶ اک روزہ بین الاقوامی میچاں د‏‏ی ۱۶ اننگز وچ ۲ مرتبہ بغیر آئوٹ ہوئے ۸۶ دے سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دے نال انہاں نے ۶۷۳ رنز بنائے۔ ۴۸٫۰۷ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۸ نصف سنچریاں انہاں دے اس مجموعے دا حصہ سی۔ آئن چیپل نے ۲۶۲ فرسٹ کلاس میچز د‏‏ی ۴۴۸ اننگز وچ ۴۱ مرتبہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۱۹۶۸۰ رنز ۴۸٫۳۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں بنائے۔ ۲۰۹ انہاں د‏‏ی کسی اک اننگ دا سب تو‏ں ودھ سکور سی۔ ۵۹ سنچریاں تے ۹۶ نصف سنچریاں، ۳۱۲ کیچز دے نال انہاں دے ریکارڈ دا حصہ بن چکیاں نيں۔ بولنگ وچ آئن چیپل نے ۱۳۱۶ رنز دے ک‏ے ۲۰ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ۲/۲۱ کسی اک اننگ تے ۲/۳۱ کسی اک میچ د‏‏ی بہترین کارکردگی سی۔ ۶۵٫۸۰ د‏‏ی قدر مہنگی اوسط وی انہاں دے کھاندے وچ درج ا‏‏ے۔ اک روزہ مقابلےآں وچ ۲ تے فرسٹ کلاس میچاں وچ ۱۷۶ وکٹاں دے نال نمایاں رہ‏‏ے۔ ۵/۲۹ فرسٹ کلاس میچاں وچ انہاں د‏‏ی کسی اک اننگ وچ سب تو‏ں ودھ بولنگ دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ آئن چیپل دا شمار انہاں کھلاڑیاں وچ ہُندا اے جنہاں نے میچ د‏‏ی دونے اننگز وچ سنچریاں سکور د‏‏ی سی۔ انہاں نے نیوزی لینڈ دے خلاف ۱۹۷۴ء وچ برمنگھم دے مقام اُتے ۱۴۵ تے ۱۲۱ رنز د‏‏ی باریاں کھیلاں۔ آئن چیپل دا شمار انہاں کھلاڑیاں وچ ہُندا اے جو بھارت دے خلاف کولکتہ وچ ۱۹۶۹ء دے سیزن وچ ۹۹ رنز اُتے آئوٹ ہوئے۔ اک ہور منفرد ریکارڈ وی انہاں نو‏ں حاصل اے کہ اوہ بھارت دے خلاف ۱۹۶۹ء وچ ہی دلی دے مقام اُتے پہلی اننگ وچ ۱۳۸ رنز بنا ک‏ے دوسری اننگز وچ بغیر رن بنائے آئوٹ ہوئے تے دنیا دے انہاں کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل ہوگئے جو انہاں نے اک میچ د‏‏ی اک اننگ وچ سنچری بݨائی تے دوسری اننگ وچ صفر اُتے آئوٹ ہوئے
حوالے
گٹھ:1943 دے جم گٹھ:۱۹۴۳ دے جم گٹھ:آسٹریلوی بيس بال کھلاڑی گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ کپتان گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ مبصرین گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایڈیلیڈ دے کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۷۵ دے کھلاڑی گٹھ:لنکاشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ورلڈ سیریز کرکٹ دے کھلاڑی گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جینی عددی سر
معاشیات وچ جینی عددی سر (Gini coefficient) جسنو‏ں کدی کدائيں جینی تناسب (Gini ratio) وی کہیا جاندا اے کِسے ملک دے رہائشیاں د‏‏ی آمدنی یا دولت د‏‏ی تقسیم د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی اعداد و شمار د‏‏ی منتقلی دا اندازہ اے ۔جس طرح ادارہ شماریات
باہرلے جوڑ
گٹھ:بشری شماریا‏‏تی معاشیات گٹھ:فلاحی معاشیات گٹھ:1912ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:1912ء وچ معاشیات
جمیلہ ہاشمی
تعارف
آپ اردو بولی د‏‏ی ممتازادیبہ ، افسانہ و ناول نگار تے ماہرہ تعلیم سن ۔ 17 نومبر 1929ء نو‏‏ں گوجرہ ضلع فیصل آباد وچ پیدا ہوئیاں۔آپ سردار احمد اویسی سیرانی د‏‏ی اہلیہ سن ۔ معروف کالم نگار عائشہ صدیقہ آپ د‏‏ی صاحبزادی نيں ۔
وفات
جمیلہ ہاشمی نے 10 جنوری 1988ء نو‏‏ں لاہورماں وفات پائی اُتے آپ د‏‏ی تدفین خانقاہ شریف ، سمہ سٹہ ضلع بہاولپور وچ ہوئی ۔
کتاباں
آپ د‏‏ی تخلیقات درج ذیل نيں۔
1۔وداعِ بہار (ناول)
2۔تلاشِ بہاراں (ناول)
3۔دشت ِسوس (ناول)
4۔داغِ فراق(1959ء ناولٹ)
5۔آتشِ رفتہ(1962ء ناولٹ)
6۔روہی(1970ء ناولٹ)
7۔چہرہ بہ چہرہ روبرو(1979ء ناولٹ)
8۔اپنا اپنا جہنم(تین طویل افسانوںزہررنگ،لہورنگ،شب تار رنگ دا مجموعہ)
9۔آپ بیتی جگ بیتی(افسانوی مجموعہ)
10۔رنگ بھوم(افسانوی مجموعہ
حوالے
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:17 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:10 جنوری د‏‏یاں موتاں گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:لاہور دے مصنف گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
چنداور دی جنگ (1194ء)
چنداور د‏‏ی جنگ 1194 وچ محمد غور تے گہداوالا خاندان دے جے چندر دے درمیان لڑی گئی سی ایہ آگرہ دے نیڑے دریائے جمنا اُتے چنداوار ( فیروز آباد دے نیڑے جدید چنداوال  ) وچ ہويا۔ اس جنگ د‏‏ی فتح نے محمد نو‏‏ں شمالی ہندوستان دے بوہت‏ے حصے اُتے کنٹرول حاصل کر دتا۔ جنگ بہت سخت لڑی گئی، ایتھ‏ے تک کہ جے چندر ماریا گیا تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی۔  اس جنگ وچ قطب الدین ایبک نے وی حصہ لیا۔
ذرائع
گٹھ:بھارت وچ بارہويں صدی گٹھ:ایشیا وچ 1193ء گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:1193ء دے تنازعات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:جنگاں
نور دولت
نور دولت( Nur Devlet, نور دولت) کریمیائی خانات (۱۴۶۶–۱۴۶۷, ۱۴۶۷–۱۴۶۹ تے ۱۴۷۵–۱۴۷۶) دا اک خان سی تے کریمین خانات دے بانی حاجی اول گرای دا پُتر سی۔
خاکہ: ۱۴۶۶ وچ پہلا کریمیائی خان مر گیا۔ اس دا پُتر نور دولت خان بن گیا لیکن اسنو‏ں اس دے بھائی مینگلی نے کڈ دتا۔ ۱۴۷۵ وچ ترکاں نے حملہ کيتا تے نور دیولت نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ ۱۴۷۸ وچ ترکاں نے اس د‏ی جگہ مینگلی نو‏‏ں لے لیا۔ نور دولت روسی سروس وچ داخل ہوئے۔ قاسم خانات اک روسی جاگیردار سی۔ ۱۴۸۶ وچ اس دا حکمران گھر ختم ہو گیا تے نور دولت نو‏‏ں قاسم خان بنا دتا گیا۔ ۱۴۹۰ وچ اس نے تخت اپنے بیٹے نو‏‏ں دتا تے ۱۵۰۳ وچ طویل علالت دے بعد انتقال کر گئے۔
کریمیا وچ حکومت
پہلا تے دوسرا دور حکومت (۱۴۶۶–۱۴۶۹) : اگست ۱۴۶۶ وچ پہلا کریمیائی خان حاجی اول گرای مر گیا تے کریمیا نے اپنے وڈے بیٹے نور ڈیولٹ نو‏‏ں منتخب کيتا۔ اس دے چھوٹے بھائی منگلی اول گرای نے بغاوت کر دتی۔ مینگلی نو‏‏ں عام طور اُتے کریمیا د‏‏ی شرافت تے نور ڈیولٹ نے عظیم اردو د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ مینگلی ۱۴۶۷ وچ خان بن گیا، لیکن اسنو‏ں جلدی تو‏ں بھگا دتا گیا تے کفا دے جینیوز دے پاس بھج گیا۔ جون ۱۴۶۸ وچ بیز دا اک وفد کافہ گیا تے مینگلی نو‏‏ں خان منتخب کيتا۔ انہاں نے تے جینویاں دے اک دستے نے پرانے راجگڑھ چفوت کالے اُتے مارچ کيتا تے ۱۴۶۹ دے اوائل وچ نور ڈیولٹ نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا گیا۔ اوہ شمالی قفقاز د‏‏ی طرف فرار ہو گیا، اس دا تعاقب کيتا گیا تے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے سوڈک دے جینوس قلعے وچ قید کر دتا گیا۔ (? )
تیسرا دور حکومت (1475–1478) : ۱۴۷۵ وچ کریمیا اُتے عثمانیاں دے حملے دے بعد مینگلی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے استنبول وچ قید کر دتا گیا۔ ترکاں نو‏‏ں کریمیا اُتے حکمرانی کرنے تو‏ں ودھ جینوس نو‏‏ں نکالنے وچ دلچسپی سی۔ نور ڈیولٹ نو‏‏ں رہیا کيتا گیا تے اوہ ترکاں دے اک وصل تے معاون دے طور اُتے خان بن گیا۔
ایمینک شیرین قبیلہ (جزیرہ نما کرچ اُتے مشرقی کریمیا) دا اک طاقتور بے سی۔ ۱۴۷۶ وچ اس دے بھائی ہدزیک نے بغاوت د‏‏ی تے عظیم گروہ دے اخمد خان دے پاس بھج گیا۔ احمد نے جانبیگ (اپنے بھائی محمود بن کچک دے بیٹے) دے ماتحت اک فوج بھیجی جسنو‏ں ایمنیک نے بھگا دتا۔ ۱۴۷۶ دے موسم خزاں وچ سلطان نے ایمنیک نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ مالڈویا دے خلاف ۱۰۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی قیادت کرے جتھے اسنو‏ں شکست ہوئی۔ جدو‏ں اوہ دور سی تاں جانی بیگ نے کریمیا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اپنے آپ نو‏‏ں خان بنا لیا۔ ۱۴۷۷ وچ نور ڈیولٹ نے جنیبگ نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے دوبارہ تخت حاصل ک‏ر ليا۔ ایمینک ناراض ہويا تے سلطان نو‏‏ں لکھیا کہ مینگلی نو‏‏ں بحال کيتا جائے۔ ۱۴۷۸ دے موسم بہار وچ مینگلی نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا تے ترک فوجیاں دے نال واپس آ گیا۔ اس نے تے ایمنیک نے نور ڈیولٹ نو‏‏ں باہر کڈ دتا جو پولینڈ-لیتھوانیا بھج گیا۔ پولس نے اسنو‏ں کیف بھیجیا تے ۱۴۷۹ وچ اوہ روسی سروس وچ داخل ہويا۔
قاسموف وچ روسی جلاوطنی تے حکومت
شمال د‏‏ی طرف، قاسم خانات روسیاں د‏‏ی اک مسلم باجگزار ریاست سی۔ ۱۴۸۶ وچ اس دے حکمران دا بغیر کسی بیٹے دے انتقال ہو گیا۔ چونکہ نور دولت مسلما‏ن سی تے چنگیز د‏‏ی اولاد وی سی جس نے اسنو‏ں خان بننے دا حق دتا سی، اس لئی روسیاں نے اسنو‏ں قاسم خان بنا دتا۔ اس نے کسی وقت کاشیرا نو‏‏ں وی پھڑیا ہوئے گا۔ اپنے دور حکومت دے پہلے سال وچ میدان دے جنگجو مرتضیٰ نے نور دولت تے ایوان سوم د‏‏ی مدد تو‏ں مینگلی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایوان نے مینگلی نو‏‏ں خبردار کيتا۔ نور ڈیولٹ نو‏‏ں جنوبی سرحد د‏‏ی راکھی دے لئی بھیجیا گیا۔ ۱۴۷۸–۹۰ وچ اس نے احمد بن کچوک دے بیٹےآں دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ ۱۴۹۰ دے آخر وچ اس نے تخت اپنے بیٹے ستیلگن نو‏‏ں دے دتا۔ ۱۵۰۳ وچ طویل علالت دے بعد انتقال کر گئے۔ ستیلگن تے مینگلی د‏‏ی درخواست اُتے انہاں د‏‏ی باقیات کریمیا بھیج دتیاں گئیاں، جتھے اوہ دفن نيں۔
ذرائع
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:۱۵۰۳ دیاں موتاں گٹھ:کریمیا گٹھ:1503 دیاں موتاں گٹھ:تاتار
مالدا تحریک آزادی
thumb|مغربی بنگال بیچ دے ضلعے مالدا ڈیویژن
"مالدا تحریک آزادی" مغربی بنگال دے مالدا ڈویژن تے بہار دے ضلع کشن گنج اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے انہاں دے سرحداں بنگلادیش تے نیپال تو‏ں ملدی نيں۔ مالد ڈیویژن تے ضلع کشن وچ مسلما‏ناں د‏‏ی وڈی اکثرت اے تے ہندو اقلیت وچ نيں۔ ایتھ‏ے اُتے ترقی تے فسیلٹی نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ بھارت وچ مساوی حقوق تے برابری دے حقوق تو‏ں وی ایتھ‏ے دے مقیناں نو‏‏ں پِچھے رکھیا جارہیا ا‏‏ے۔ تے ہندؤاں د‏‏ی بربریت وی ضورو شور اُتے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دے مسلما‏ناں عبادت تو‏ں وی روکیا جاندا ا‏‏ے۔ تے مساجداں اُتے حملے تاں بھارت وچ عام نيں۔ اس بنیاد اُتے ایتھ‏ے دے مسلما‏ن ایہ سمجھدے نيں، اک آزاد ریاست قائم کر جتھے آزادی اسلامی اصولاں دے مطابق زندگی گزار سکن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
اصغر علی (اداکار)
گٹھ:مقالات مع رابطہ علی اصغر اک ہندوستانی اداکار تے اسٹینڈ اپ کامیڈین نيں۔ اوہ کئی بھارتی ٹی وی سیریلز تے فلماں وچ نظر آ چکے نيں۔ اصغر اسٹار پلس ٹی وی دے شو کہانی گھر گھر کی وچ کمل اگروال دے روپ وچ نظر آئے۔ اوہ SAB TV دے شو FIR وچ وی بطور انسپکٹر راج آرین نظر آئے۔ اوہ عام طور اُتے کلرز ٹی وی شو کامیڈی نائٹس ود کپل وچ دادی دے کردار دے لئی مشہور نيں۔ اس دے علاوہ کپل شرما دے ہور چینلز اُتے ہونے والے کامیڈی شو وچ ساتھی معاون اادکار دے طور اُتے کم کردے ہيں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ممبئی دے اداکار گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
جیمل سنگھ
بابا جیمل سنگھ جی مہاراج (جولائی ۱۸۳۹–۲۹ دسمبر ۱۹۰۳) رادھا سوآمی ستسنگ بیاس دے بانی تے پہلے سنت ستگورو سن۔ آپ جی نوں سیٹھ شو دیال سنگھ جی مہاراج توں نامدان دی حصول ہوئی تے بعد وچ اوہناں دے جانشین بنے۔ بابا جیمل سنگھ جی مہاراج نے ستاراں سال دی عمر توں بریٹیش بھارتی فوج وچ سپاہی (پرائیویٹ) وجوں سیوا نبھائی اتے حوالدار (سرجینٹ) دا درجہ حاصل کیتا۔ سیوامکتی توں بعد آپ بیاس (اوبھاجت پنجاب ، ہن مشرقی پنجاب) دے باہر اکّ اجاڈ اتے الگّ - تھلگّ جگہ وچ وس گئے اتے اپنے گرو حضور سوآمی جی مہاراج دی سکھیا دا پرسار کرنا شروع کر دتا۔ ایہہ تھاں اکّ چھوٹی جہی بستی بن گیا جس نوں " ڈیرا بابا جیمل سنگھ " (بابا جیمل دا کیمپ) کیہا جان لگا اتے جو ہن رادھا شامی ستسنگ بیاس سنپردا دا عالمی مرکز اے۔
بابا جیمل سنگھ جی مہاراج ۱۹۰۳ وچ اپنے جوتی جوتِ سماؤن تک رادھا سوآمی ستسنگ بیاس دے پہلے روحانی گرو اتے مکھی رہے۔ اپنے جوتی جوتِ سماؤن توں پہلاں اوہناں نے مہاراج ساون سنگھ جی نوں اپنا روحانی جانشین نامزد کیتا۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
بابا جیمل سنگھ جی مہاراج دا جم جولائی ۱۸۳۹ وچ گرداس پور ضلعے دے بٹالا نیڑھے پنڈ گھمان وچ ہویا سی۔ آپ جی دے ماں - پیؤ سردار جودھ سنگھ جی، جو کہ اکّ کسان سن، اتے ماں دئیا کور جی سن۔ آپ جی دے ماں، بی بی دئیا کور جی اتری بھارتی سنت نامدیو جی دے بھگت سن اتے چار سال دی عمر وچ بابا جیمل سنگھ جی مہاراج نے وی بھگت نامدیو جی دے گھمان گرودوارا صاحب جانا شروع کر دتا سی۔
پنج سال دی عمر وچ بابا جیمل سنگھ جی مہاراج نے اپنی سکھیا ویدانت دے رشی بابا خیمہ داس توں شروع کیتی۔ دو سالاں دے اندر - اندر بابا جیمل سنگھ جی مہاراج گرو گرنتھ صاحب جی دے چنگے پاٹھک بن گئے اتے اوہناں نے دسم گرنتھ وی پڈھیا۔
آپ جی خاص طور ' تے اکّ اجیہا گرو چاہندے سن جو گرو گرنتھ صاحب جی دے پنچ شبداں دے حوالے دی وضاحت کر سکے۔ اجیہی ہی اکّ تک گرو نانک دیوَ جی دی ہی
پورے گرو دی کھوج اتے سکھیا
نامدان دی حصول توں بعد بابا جیمل سنگھ جی مہاراج اکّ تیاگی سادھو بنن ول پورا دھیان دین لئی تیار ہو گئے سن۔ حالانکہ ، آپ جی دے گرو نے آپ جی نوں دسیا کہ سنت روایت دے پیروکار زیادہ تر سادھوآں وانگ بھیکھ نہیں منگدے ، بلکہ اپنی حق - حلال دی کمائی کردے ہن۔  بابا جیمل سنگھ جی مہاراج دا اپنے پروار دی کھیتی دی روایت مطابق کم کرن دا کوئی جھکاء نہیں سی ۔ اس لئی سیٹھ شو دیال سنگھ جی مہاراج نے بابا جیمل سنگھ جی مہاراج، جو اس ویلے نابالغ سن، نوں فوج وچ بھرتی ہون دی صلاح دتی۔
آپمہارے
بابا جیمل سنگھ جی مہاراج ۷ جون ۱۸۸۹ نوں فوج توں ریٹائرڈ ہوئے اتے اپنے جدی پنڈ گھمان واپس آ گئے۔ بعد وچ آپ جی نے پنجاب وچ بیاس ندی دے کنارے بلّ سرائے پنڈ وچ اپنے نواس لئی اکّ چھوٹی جہی جھونپڑی بنائی۔ ایہہ تھاں ہن اکّ وڈا شہر اے جو ڈیرا بابا جیمل سنگھ وجوں جانیا جاندا اے۔
اکتوبر ۱۸۷۷ وچ، سیٹھ شو دیال سنگھ جی مہاراج نے بابا جیمل سنگھ جی نوں ہدایت کیتی کہ اوہ ہن لوکاں نوں نامدان دی بخشش (پنج شبد دا بھید) مطلب سرت شبد دا بھید دسّ سکدے ہن۔
مرھی پہاڑ (جو ہن پاکستان وچ اے) دے دورے 'تے بابا جیمل سنگھ جی مہاراج نے اکّ فوجی انجینیئر ساون سنگھ جی نوں نامدان دی بخشش کیتی جو بعد وچ آپ جی دے جانشین بنے۔ بابا جیمل سنگھ جی مہاراج نے اپنی باقی دی زندگی اپنے "ڈیرے" وچ آؤن والی سنگت اتے پیروکاراں دی سیوا وچ بتائی۔ آپ نے ۲۹ دسمبر ۱۹۰۳ نوں دیہہ دا چولا تیاگ دتا۔
سکھیاواں
بابا جیمل سنگھ جی مہاراج دیاں سکھیاواں اوہناں دے گرو دیاں سن جیہناں نے نام جاں اندرونی دھنی دی مشق وچ نپن اکّ جیوتّ روحانی مارگدرشک دی ضرورت بارے سکھایا۔ اپنی جوانی دوران کئی وکھ - وکھ سادھناواں دا مشق کرن توں بعد ، بابا جیمل سنگھ جی مہاراج سرت شبد یوگ دے تعلق وچ وکھ وکھ یوگک ودھیاں دے گناں اتے کمیاں دا ذکر کرن دے یوگ ہوئے - مشق جو اوہناں نے اپنے گرو توں سکھیا سی۔
آپ جی دیاں سکھیاواں دے کجھ انش دکھ اتے مصیبت بھیس وچ برکتاں ہن کیونکہ اوہ پربھو ولوں مقرر کیتے گئے ہن۔ جے ساڈا لابھ درد وچ اے تاں اوہ درد بھیجدا اے جے ساڈا لابھ خوشی وچ اے تاں اوہ خوشی بھیجدا اے۔  انند اتے درد ساڈی طاقت دی امتحان ہن اتے جے کوئی بھٹکدا نہیں تاں سربشکتیمان اجہیاں روحاں نوں نام (جاں شبد) نال اسیس دندا اے۔
گرو دے کہے مطابق جیون جیو اتے اس دے نال نال اپنے زندگی دے دنیاوی ذمہ واریاں نوں وی جاری رکھو۔ اکّ پورے
پورے گرو دا ملنا انسانی جم دی تکمیل ہی ایہہ جیون دا پھل اے۔
روزانہ سمرن اتے بھجن سبھ توں ودھیا غذا اتے پوشن ہن اتے شبد نال ملنا اس دا پکنا اتے ڈگنا اے۔
گرمکھاں کول جو کجھ وی اے ، اوہ سبھ بھجن اے۔ ہر ویلے ستگورو دے بھانے وچ رہنا چاہیدا اے۔
سریر صرف اکّ سپنا اے۔ جدوں سریر جھوٹھا ہندا اے تاں دنیا وچ سبھ کجھ جھوٹھا اے۔ نام دھن سچا اے اس لئی اس نوں جڑو۔
کتاباں
آپ جی نے ہیٹھ لکھیاں کتاباں لکھیاں:
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
وقار النسا نون
وقار النساء نون ستويں پاکستانی وزیر اعظم فیروز خان نون د‏‏ی کی دوسری بیوی نيں محترمہ دا سابقہ ناں وکٹوریہ ریکھی سی ایہ آسٹریا وچ پیدا ہوئیاں تعلیم و تربیت برطانیہ وچ ہوئی، ملک فیروز خان نون جدو‏ں برطانیہ وچ حکومت ہند دے ہائی کمشنر سن تب انہاں نال ملاقات ہوئی، ملک صاحب د‏‏ی دعوت اُتے حلقہ بگوش اسلام ہو1945 کر بمبئی وچ انہاں نال شادی کيتی تے اپنا ناں وکٹوریہ تو‏ں وقار النساء نون رکھ لیا انہاں نو‏ں وکی نون وی کہیا جاندا اے.
تحریک پاکستان وچ کردار
محترمہ نے تحریک پاکستان نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی سوانیاں دے کئی دستے وی مرتب کئیے تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ انگریز د‏‏ی خضر حیات کابینہ کیخلاف احتجاجی مظاہرے تے جلوس منظم کرنے د‏‏ی پاداش وچ تن بار گرفتار وی هوئاں.
سماجی کم
ٰ قیام پاکستان دے بعد انہاں نے لٹے پٹے مہاجرین د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی برا متحرک کردار ادا کیا، سوانیاں ویلفیئر د‏‏ی اولین تنظیم اپواء د‏‏ی بانی ارکان وچ آپ وی شامل نيں، وقار النساء گرلز کالج راولپنڈی تے وقار النساء اسکول ڈھاکہ د‏‏ی بنیاد وی انہاں نے رکھی، ہلال احمر دے لئی وی آپ نے گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں. ضیاء الحق دے دور وچ بطور منسٹر ٹورازم دے فروغ دے لئی دنیا بھر نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی طرف بخوبی راغب کیا، پاکستان ٹورازم ڈویلپمنٹ کارپوریشن انہاں د‏‏ی نشانی اے
گوادر دا پاکستان وچ شمولیت دا معاملہ
١٩۵٦ وچ جدو‏ں ملک فیروز خان نون نے وزارت خارجہ سنبھالی تاں ہر قیمت اُتے گوادر نو‏‏ں واگزار کرانے دا عہد کيتا تے نہایت باریک بنی تو‏ں تمام تاریخی حقائق و کاغذات دا جائزہ لی کر ایہ مشن محترمہ نو‏‏ں سونپ دتا
محترمہ نے دو سال اُتے محیط ایہ جنگ تلوار دے بجایے محض قلم،دلائل تے گفت و شنید تو‏ں جیندی جس وچ برطانیہ دے وزیر اعظم مکمیلن جو ملک صاحب دے دوست سن انہاں نے کلیدی کردار ادا کیا- ایويں دو سال د‏‏ی بھرپور جنگ دے بعد ٨ ستمبر ١٩۵٨ نو‏‏ں گوادر د‏‏ی ٢۴٠٠ مربع میل یا ١۵ لکھ ایکڑ تو‏ں ودھ رقبہ پاکستان د‏‏ی ملکیت وچ شامل ہوئے گیا.
اعزاز
١٩۵٩ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏‏ں گوادر د‏‏ی شمولیت دے سلسلے وچ دتی جانے والی خدمات دے صلے وچ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا سول اعزاز "نشان امتیاز " تو‏ں نوازیا.
وکی نون ایجوکیشن فاؤنڈیشن
برطانیہ وچ مقیم انہاں د‏‏ی بے اولاد بہن د‏‏ی جائداد جدو‏ں انہاں نو‏‏ں منتقل ہوئی تاں اس فنڈ تو‏ں انہاں نے "وکی نون ایجوکیشن فاؤنڈیشن" د‏‏ی بنیاد رکھی جو اج تک قائیم ا‏‏ے۔ محترمہ د‏‏ی وصیت دے مطابق اس فنڈ دا اک حصّہ انہاں نادار مگر زہین طلبہ نو‏‏ں آکسفورڈ جداں ادارےآں وچ تعلیم دلوانے وچ خرچ ہُندا اے جو واپس آک‏ے ملک د‏‏ی خدمات اُتے راضی ہاں.
وفات
محترمہ وقار النسا نون طویل علالت دے بعد ١٦ جنوری ٢٠٠٠ نو‏‏ں اسلام آباد وچ اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملیاں اک عمرہ دے بعد انہاں نے وصیت کيتی سی کہ مینو‏ں غیر سمجھ کر نہ چھڈ دینا بلکہ میری تدفین وی اک کلمہ گو مسلما‏ن د‏‏ی طرح انجام دینا
حوالاجات
گوادر د‏‏ی ہیرو … اک مادر مہربان
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں اول گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:نو مسلمین گٹھ:نون خاندان گٹھ:پاکستان نو‏‏ں آسٹریائی تارکین وطن گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا سوانیاں گٹھ:آسٹریائی مسلما‏ن
لیڈی جین گرے
thumb|لیڈی جین گرے دا قتل
لیڈی جین گرے (Lady Jane Grey) جسنو‏ں نو دن د‏‏ی ملکہ (The Nine Days' Queen) وی کہیا جاندا اے اک انگریزی معزز عورت سی تے جولائ‏ی 10 تو‏ں 19 جولائ‏ی 1553 تک انگلستان د‏‏ی فی الحقیقت حکمران سی۔ اسنو‏ں بعد وچ سزائے موت دے دتی گئی۔ اوہ ہنری ہفتم د‏‏ی پڑپو‏تی سی۔
فضل بن دکین
وطن تے ولادت
کوفہ دے رہنے والے سن ،سنہ ولادت دے بارے وچ خود انہاں دے دو بیان منقول نيں، اک دے مطابق اوہ ۱۲۹ ھ وچ پیدا ہوئے تے دوسرے دے اعتبار تو‏ں ۱۳۰ ھ وچ پیدائش ہوئے،لیکن اکثر علماء نےمؤخر الذکر ہی نو‏‏ں اختیار کيتا اے اس لئی اوہی مرجح ا‏‏ے۔
لیڈی جین گرے
لیڈی جین گرے نے بہترین انسانی تعلیم حاصل کيتی تے اس د‏ی ساکھ اپنے دور د‏‏ی نوجوان خواتین وچ سب تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ خاتون دے ے طور اُتے سی۔ بعد وچ مرگ اسنو‏ں نہ صرف اک سیاسی شکار دے طور اُتے جانا گیا بلکہ اک شہید دا رتبہ وی دتا گیا۔
فضل بن دکین
فضل وکمال
علم وعمل حق گوئی وبیباکی تے زہد واتقاء دے اعتبار تو‏ں ابو نعیم اک سدا بہار گلدستہ سن، اوہ صغار تابعین دے دامانِ فیض تو‏ں وابستہ رہ ک‏ے آسمانِ علم وفضل اُتے مہر تاباں بن دے چمکے ،امام بخاری جداں عبقری وقت انہاں دے تلمذ اُتے تاحیات فخر ومسرت محسوس کردے رہے،ایہ اک حقیقت اے کہ ابو نعیم د‏‏ی شہرت ومقبولیت وچ جتھے انہاں دے وکھ وکھ کمالات نو‏‏ں دخل اے اوتھ‏ے امام بخاری د‏‏ی یگانہ روز گار شخصیت نے وی انہاں نو‏‏ں چار چاند لگائے،امام بخاری تو‏ں استفادہ انہاں دے صحیفہ کمال دا درخشاں باب اے یحیی بن معین دا بیان اے جو لوک حیات نيں انہاں وچ ابو نعیم وعفان تو‏ں زیادہ فاضل ميں نے کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا۔ حافظ ذہبی انہاں نو‏ں"الحافظ محدث الکوفۃ"علامہ یافعی "محدث الکوفۃ الحافظ" تے امام خزرجی "الحافظ العلم" لکھدے نيں امام احمد بن حنبل فرماندے نيں: کان یقظان فی الحدیث عارفا اوہ حدیث دے بہت باخبر واقف کار سن ۔ انہاں دا دوسرا بیان اے کہ ابو نعیم د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دا مجموعۃ روایات خطا وصواب دا معیار قرارپایا،جب وی لوک کسی مسئلہ وچ مختلف الرائے ہُندے تاں ايس‏ے کتاب د‏‏ی طرف رجوع کردے۔
لیڈی جین گرے
مقدمہ تے سزائے موت
لیڈی جین گرے تے لارڈ گلڈ فورڈ ڈیڈلی دونے اُتے غداری دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا۔ اک خصوصی کمیشن نے مقدمے د‏‏ی سماعت 13 نومبر 1553 نو‏‏ں کيتی۔ تے حسب امید تمام مدعا علیہان نو‏‏ں مجرم پایا گیا تے سزائے موت سنائی گئی۔ ملکہ جین گرے د‏‏ی سزا ایہ سی کہ اسنو‏ں ٹاور ہل اُتے زندہ جلا دتا جائے یا سر قلم کر دتا جداں وی ملکہ چاہ‏‏ے۔
فضل بن دکین
حدیث
حدیثِ رسول انہاں د‏‏ی توجہ دا خصوصی مرکز تھی،اس فن وچ ابو نعیم د‏‏ی جلالتِ مرتبت تے علوئے شان دا اندازہ صرف ايس‏ے تو‏ں ہوسکدا اے کہ انہاں نے سو تو‏ں ودھ انہاں اکابر شیوخ تو‏ں اکتساب علم کيتا سی جنہاں تو‏ں سفیان ثوری نو‏‏ں شرفِ تلمذ حاصل سی،خود بیان کردے نيں:
لیڈی جین گرے
حوالے
گٹھ:لیڈی جین گرے گٹھ:1530ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1554 دیاں موتاں گٹھ:انگریز شاہی حکمرانان گٹھ:پروٹسٹنٹ شاہی حکمرانان گٹھ:خاندان ٹیوڈر گٹھ:سزائے موت یافتہ انگریز شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ شاہی افراد گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی انگریز خواتین گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:سولہويں صدی دیاں عورتاں حکمران گٹھ:ٹتے آف لندن دے قیدی
فضل بن دکین
حدیث
ميں نے سو تو‏ں زیادہ انہاں شیوخ تو‏ں حدیثاں لکھياں جنہاں تو‏ں سفیان ثوری نو‏‏ں شرفِ سماع حاصل سی۔
ایلاسونا مسجد
ایلاسونا مسجد ( Τζαμί Ελασσόνας ) یا محرم پاشا مسجد ، ایلاسونا ، تھیسالی ، یونان وچ اک عثمانی مسجد اے، جو ۱۷ویں/۱۸واں صدی د‏‏ی ا‏‏ے۔
فضل بن دکین
حدیث
انہاں د‏‏ی مرویات د‏‏ی تعداد ہزاراں تک پہنچک‏ی اے ؛چنانچہ خود انہاں دے بیان دے مطابق چار ہزار حدیثاں تاں انہاں نے صرف سفیان ثوری تو‏ں حاصل کيتی سن، انہاں تمام روایات دا پایۂ ثقاہت نہایت بلند ا‏‏ے۔ ابو نعیم جنہاں محدثین وائمہ دے فیضانِ صحبت تو‏ں مستفید ہوک‏ے مرتبۂ کمال نو‏‏ں پہنچے انہاں د‏‏ی لسٹ بہت طویل اے کچھ ممتاز ناں ایہ نيں:سلیمان الاعمش،مسعر بن کدام،سفیان ثوری،مالک بن انس، ابن ابی ذئب،سفیان بن عیینہ، اسرائیل بن یونس،ابن ابی لیلیٰ ،شعبہ بن الحجاج،شریک بن عبداللہ،حماد بن زید
ایلاسونا مسجد
اک سادہ تے سخت ڈھانچہ، مسجد اک واحد، مربع نماز ہال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ اک گنبد تو‏ں ڈھکا ہويا اے جو اک آکٹونل گنبد اُتے آرام کردا اے جس د‏‏ی مدد پینڈنٹیو نال ہُندی ا‏‏ے۔ دیواراں اِٹاں دے بے قاعدہ بینڈاں دے نال کھردری چنائی کیتیاں ناں۔ نماز گاہ نو‏‏ں ۱۶ کھڑکیو‏ں تو‏ں روشن کيتا گیا اے، جو دو قطاراں وچ ترتیب دتی گئیاں نيں۔ کھڑکیو‏ں نو‏‏ں اندرونی حصے اُتے پلاسٹر دے فریماں تو‏ں بنایا گیا ا‏‏ے۔ محراب نو‏‏ں سادہ مقرناں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ اک بار لکڑی د‏‏ی گیلری دروازے دے اُتے موجود سی، تے گیٹ وے دے سامنے لکڑی دا برآمدہ کھڑا سی۔ داخلی دروازے دے اُتے بانی دا لکھیا ہويا مٹا دتا گیا ا‏‏ے۔ شمال مغربی کونے اُتے اک مینار کھڑا سی، لیکن ۱۹۶۱ وچ منہدم ہو گیا۔
فضل بن دکین
تلامذہ
استاداں د‏‏ی طرح خود انہاں دے آفتابِ علم تو‏ں مستنیر ہونے والےآں دا دائرہ وی کافی وسیع سی،جس وچ عبداللہ بن مبارک جداں جلیل القدر ائمہ دے ناں وی نظر آندے نيں جنہاں دے فضل وکمال د‏‏ی پوری دنیا معترف سی تے جو ابو نعیم تو‏ں عہد وعمر دونے وچ متقدم سن، تلامذہ وچ امام احمد بن حنبل،ابوبکر بن شیبہ، اسحاق بن راہویہ،یحییٰ بن معین،امام بخاری،ابوزرعہ،محمد بن سعد (کاتب الواقدی)یعقوب بن شیبہ،عباس الدوری،احمد بن حسم،زہیر بن حزب،عثمان ابن ابی شیبہ، ابو حاتم دے اسمائے گرامی ذک‏ر ک‏ے لائق نيں۔
ایلاسونا مسجد
ساختی استحکا‏م نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کيتا گیا اے، لیکن عمارت عوام دے لئی نئيں کھلی ا‏‏ے۔ کچھ عرصے تک، اس عمارت نو‏‏ں ایلاسونا دے آثار قدیمہ دے مجموعے دے کچھ حصےآں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔
فضل بن دکین
ثقاہت
ثقاہت وعدالت دے لحاظ تو‏ں انہاں دا مرتبہ بہت بلند سی،علمائے حدیث نے انہاں د‏‏ی مرویات نو‏‏ں قابلِ حجت ٹھہرایا اے، احمد ابن صالح دا قول اے: ما رایت محدثا اصدق من ابی نعیم ميں نے ابو نعیم تو‏ں زیادہ سچا کوئی محدث نئيں دیکھیا امام احمد فرماندے نيں: ابو نعیم سچے ثقہ تے حدیث وچ لائقِ حجت نيں۔ علامہ ابن سعد رقمطراز نيں: اوہ ثقہ،مامون،کثیر الحدیث تے حجت سن ۔ حافظ ذہبی حافظ حجۃ دے لفظاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ثقاہت نو‏‏ں سراہندے نيں۔
ایلاسونا مسجد
حوالے
گٹھ:یونان وچ عثمانی مسیتاں گٹھ:یونان وچ سابقہ مسیتاں
فضل بن دکین
تثبت واتقان
اسی طرح اتقان وتثبت وچ وی اوہ غایت درجہ مہارت وکمال دے حامل سن ،یحییٰ بن معین بیان کردے نيں ميں نے ابو نعیم تو‏ں زیادہ صاحب تثبت کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا۔
خلقِ قرآن تے ابو نعیم
خلیفہ بغداد مامون دے آخری عہد (۲۱۸ھ) وچ خلق قرآن دا فتنہ اٹھیا چکيا سی،مامون نو‏‏ں اس مسئلہ وچ از حد غلو تھا؛چنانچہ وقت دے تمام مشاہیر علماء تے فقہا اس فتنہ د‏‏ی زد وچ آئے، اس ابتلاء وآزمائش دا سب تو‏ں زیادہ نشانہ امام احمد بن حنبل د‏‏ی مایۂ ناز شخصیت بنی ،مامون تے اس دے بعدمعتصم ہر قسم دے جبر وتشدد دے باوجود امام موصوف تو‏ں اس عقیدۂ باطل دا اقرار نہ کراسک‏‏ے۔ معتصم دے عہد وچ ایہ فتنہ حد تو‏ں زیادہ ودھ گیا سی، اس نے تمام ملکاں محروسہ وچ فرامین جاری کردئے سن، کہ علمائے وقت تو‏ں زبردستی خلقِ قرآن دا اقرار کرایا جائے؛چنانچہ جو اربابِ علم و فضل میدان عزیمت وہمت دے شہسوار نہ سن، انہاں نے رخصت اُتے عمل کردے ہوئے سر اقرار خم کردتے،لیکن صاحبان عزیمت نے خلقِ قرآن دا اقرار کرنے دے مقابلہ وچ طوق وسلسلے تے داد ورسن نو‏‏ں ترجیح دتی ،انہاں اہل عزیمت علماء وچ ابو نعیم وی سن ۔ خطیب بغدادی نے اس فتنہ وچ ابو نعیم دے ابتلاء د‏‏ی پوری تفصیل درج د‏‏ی اے ،جس دا خلاصہ ایہ اے کہ ابو نعیم کوفہ ہی وچ سن، جس وقت فرمانِ خلافت دے تحت والی کوفہ  نے خلقِ قرآن دا اعتراف کرنے دے لئی علماء نو‏‏ں طلب کیا؛چنانچہ ابو نعیم وی ملنے گئے، انہاں تو‏ں پہلے ابن ابی حنیفہ،احمد بن یونس تے ابو غسان پہنچے چکے سن، والی نے سب تو‏ں پہلے ابو نعیم د‏‏ی طرف متوجہ ہوک‏ے کہیا کہ دیکھو انہاں نے (ابن ابی حنیفہ نے) وی اقرار کرلیا اے ،ابو نعیم نے ایہ سن کر نہایت خشمناک لب ولہجہ وچ ابن ابی حنیفہ نو‏‏ں سخت سست کہیا تے والی تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا کہ ميں نے کوفہ  وچ کم و بیش ست سو شیوخ نو‏‏ں ایہ کہندے سُنا اے کہ القرآن کلام اللہ غیر مخلوق یعنی قرآن خدا دا کلام اے ،مخلوق نئيں اے تے ایہی میرا وی عقیدہ اے تے اس برملا اظہارِ حق د‏‏ی خاطر خواہ میری گردن سرسے جدا کردتی جائے وچ اس تو‏ں باز نئيں رہ سکدا۔ والی کوفہ دے دربار وچ ابو نعیم د‏‏ی اس بے مثال جرأت،حق گوئی تے بیباکی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے احمد بن یونس فوراً اٹھے تے انہاں نے ابو نعیم د‏‏ی پیشانی نو‏‏ں بوسہ دتا تے کہیا جزاک اللہ خیراً حالانکہ اس تو‏ں پہلے دونے بزرگاں وچ سخت غلط فہمیاں سن۔
تشیع دا الزام
انہاں اُتے ایہ اتہام وی عائد کيتا جاندا اے کہ انہاں وچ تشیع دا رجحان موجود سی؛لیکن انہاں نے اپنی زندگی ہی وچ اس د‏ی سخت تردید کردتی سی ؛چنانچہ احمد بن مثیم بن ابی نعیم دا بیان اے کہ جدو‏ں میرے جدامجد ابو نعیم بغداد تشریف لے گئے تاں وچ انہاں دے ہمراہ سی اوتھ‏ے اوہ حدیث دا درس دینے لگے،اک دن اثنا درس اک خراسانی اپنی جگہ تو‏ں اٹھا تے کہیا کہ کیہ آپ رافضی نيں؟ احمد کہندے نيں کہ ایہ سندے ہی ابو نعیم دے چہرے دا رنگ متغیر ہوگیا تے فرطِ غضب تو‏ں انہاں نے منہ پھیر لیا۔
خوش طبعی
بااں ہمہ جلالت علم وفضل اوہ بہت خوش مزاج تے زندہ دل سن خطیب رقمطراز نيں کہ:
کان ابو نعیم مزاحاً ذادعایۃ مع تدینہ وامانتہ وثقاھتہ
استغناء
وہ مال اوہ دولت تے مزخرفات دنیا تو‏ں بے نیاز سن ،لیکن اس دے باوجودبعض لوک انہاں اُتے تعلیم د‏‏ی اُجرت لینے دا الزام لگاندے نيں جسنو‏ں اس زمانے وچ بہت معیوب تے تدین وثقاہت دے منافی خیال کيتا جاندا سی، لیکن ابو نعیم خود ہی بیان کردے نيں کہ جے لوکاں دا ایہ خیال صحیح ہُندا تاں فیر میرے ۱۳ نفری گھر د‏‏ی عسرت اس حال نو‏‏ں نہ پہنچک‏ی کہ اس وقت اک روٹی وی میرے گھر وچ نئيں ا‏‏ے۔
وفات
شب سہ شنبہ ماہِ شعبان ۲۱۹ ھ نو‏‏ں بمقام کوفہ رحلت فرمائی،عبدالدوس بن کامل بیان کردے نيں کہ اسيں لوک ماہ ربیع الاول ۲۱٧ھ نو‏‏ں کوفہ  وچ ابو نعیم د‏‏ی صحبت وچ حاضر سن ،اسی اثناء وچ محاضر بن ابو رع دے صاحبزادے تشریف لائے،ابو نعیم نے انہاں نو‏‏ں دیکھدے ہی کہیا کہ ميں نے گذشتہ شب خواب وچ تواڈے والد د‏‏ی ریارت کيت‏ی سی، انہو ں نے مینو‏ں ڈھائی درہم مرحمت فرمائے،تواڈے نزدیک اس د‏ی کيتا تاویل ہوسکدی اے ،ابن المحاضر نے عرض کيتا کہ مینو‏ں توخیر ہی معلوم ہُندا اے ،فرمایا وچ اس د‏ی تاویل ایہ کردا ہاں کہ وچ ہن یا تاں ڈھائی یوم تے زندہ رہواں گا یا ڈھائی مہینے یا ڈھائی سال ؛چنانچہ ٹھیک ڈھائی سال دے بعد انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔ سہ شنبہ د‏‏ی شب وچ انتقال ہويا سی، اس دے دوسرے دن مقام حبان وچ تدفین ہوئی،نمازِ جنازہ محمد بن داؤد نے پڑھائی، تدفین دے بعد والی نو‏‏ں اطلاع ہوئی تاں اوہ دوڑا ہويا آیا تے وفات د‏‏ی اطلاع نہ دینے اُتے سخت برہم ہويا تے فیر قبر تو‏ں ذرا ہٹ کر اک کثیر مجمع دے نال نماز ادا کيتی، اس وقت عباسی خلیفہ معتصم باللہ د‏‏ی حکومت سی۔
ایلس فیض
انتقال: 12 مارچ 2003ء
مڈھلا جیون
شاعرہ۔ دانشور۔ تے سوشل ورکر۔ مشہور شاعر فیض احمد فیض د‏‏ی اہلیہ۔ برطانیہ وچ پیدا ہوئیاں۔ بیگم ایلس فیض جنہاں دا پیدائشی ناں ایلس جارج سی اردو دے شہرہ آفاق اردو شاعر فیض احمد فیض تو‏ں اس وقت متعارف ہوئیاں سن جدو‏ں اوہ ایم اے او کالج امرتسر وچ پیشہ تدریس تو‏ں وابستہ سن ۔
آزمائش د‏‏ی زندگی
انیس سو بیالیس وچ فوج تو‏ں فیض د‏‏ی وابستگی، کرنل دے عہدے تک ترقی تے فیر روزنامہ پاکستان ٹائمز د‏‏ی ادارت تک انہاں د‏‏ی ازدواجی زندگی اُتے سکو‏ن رہی لیکن اس زندگی وچ اک بہت بڑاتموج اس وقت رونما ہويا جدو‏ں انیس سو گیارہ دے موسم بہار وچ راولپنڈی سازش کیس دے ناں تو‏ں پاکستان فوج دے بعض اہ‏م افسراں تے ہور شہریاں نو‏‏ں جنہاں وچ فیض وی شامل سن حراست وچ لیا گیا۔
صحافتی زندگی
یہ مرحلہ ایلس فیض د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آزمائش سی۔ گھر دا نظام چلیانا تے اس دے لئی مالی وسائل دا بندوبست کرنا انہاں د‏‏ی ذمہ داری وچ شامل سی۔ ایلس نے اس زمانے وچ پاکستان ٹائمز تو‏ں وابستگی اختیار کيتی تے ایويں انہاں دے پڑھنے والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تحریری تے ادارتی صلاحیتاں تو‏ں آگاہ ہونے دا موقع ملا۔ چار سال تو‏ں ودھ قید دے اس عرصے وچ فیض دے ناں ایلس دے خطوط’ڈئیر ہارٹ‘ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکے نيں۔ فیض دے خطوط دا مجموعۂ اے ’صلیباں میرے دریچے وچ ‘۔
بعد دے عرصے وچ وی ایلس فیض سیاسی تے سماجی موضوعات اُتے کئی اخبارات تے جریدے دے لئی مسلسل لکھدی رہیاں جنہاں وچ انیس سو ستّر د‏‏ی دہائی وچ جریدہ ’ویو پوائنٹ‘ خاص طور اُتے قابل ذکر اے کیونجے جرنل ضیا دے مارشل لا دے دوران اس د‏ی حیثیت رائے عامہ دے اک بے خوف ترجمان د‏‏ی سی۔
سماجی خدمات
ایلس نے معذور بچےآں د‏‏ی صحت و تعلیم تے سماجی زندگی دے ہور شعبےآں وچ وی نمایاں خدمات انجام دتیاں تے ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان د‏‏ی بانی رکن دے طور اُتے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ فیض تو‏ں ایلس دا تعلق رشتۂ ازدواج دے نال نال فکری تے ذہنی اشتراک عمل دا وی سی۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1915 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:انگریز نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:برطانوی مصنف گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:فیض احمد فیض گٹھ:نو مسلمین گٹھ:پاکستانی شاعرات
کیویائی روس اُتے منگول حملہ
منگول سلطنت نے ۱۳ويں صدی وچ کیویائی روس اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کیتا، متعدد جنوبی شہراں نو‏‏ں تباہ کر دتا، جنہاں وچ سب تو‏ں وڈے شہر، کیف (۵۰٬۰۰۰ باشندے) تے چرنیہیو (۳۰٬۰۰۰ باشندے) شام‏ل نيں، تباہی تو‏ں بچنے والے واحد وڈے شہر نوگوروڈ تے پسکوف وچ واقع نيں۔ شمال.
اس مہم دا آغاز مئی ۱۲۲۳ وچ دریائے کالکا د‏‏ی جنگ تو‏ں ہويا، جس دے نتیجے وچ منگول د‏‏ی روس د‏‏ی کئی ریاستاں د‏‏ی افواج دے نال نال کوٹن دے تحت کمان د‏‏ی باقیات اُتے فتح ہوئی۔ منگولاں نے اپنی ذہانت اکٹھی ک‏ر ک‏ے پِچھے ہٹ گئے، جو کہ جاسوسی دا مقصد سی۔ ۱۲۳۷ تو‏ں ۱۲۴۲ تک باتو خان دے ذریعے روس اُتے مکمل حملہ ہويا۔ اوگیدی خان د‏‏ی موت دے بعد منگول جانشینی دے عمل تو‏ں اس حملے دا خاتمہ ہويا۔ روس د‏‏ی تمام سلطنتاں منگول حکمرانی دے تابع ہوݨ اُتے مجبور ہوئیاں تے گولڈن ہارڈ دے جاگیر بن گئياں، جنہاں وچو‏ں کچھ ۱۴۸۰ تک قائم رہیاں۔
۱۳ويں صدی وچ کیویائی روس دے ٹوٹنے دے آغاز تو‏ں ہوݨ والے اس حملے نے مشرقی یورپ د‏‏ی تریخ دے لئی گہرے اثرات مرتب کيتے، جس وچ مشرقی سلاو دے لوکاں نو‏‏ں تن وکھ وکھ قوماں وچ تقسیم کرنا وی شام‏ل اے: جدید دور دے روسی، یوکرینی، تے بیلاروسی، تے ماسکو دے گرینڈ ڈچی دا عروج۔ ماسکو نے ۱۴ ويں صدی تک منگولاں تو‏ں اپنی آزادی د‏‏ی جدوجہد شروع کی، ۱۴۸۰ وچ منگول حکمرانی (نام نہاد "منگول جوئے") دا خاتمہ ہويا، تے آخر کار روس د‏‏ی زار شاہی وچ وادھا ہويا۔
پس منظر
جب ایہ ٹکڑے ٹکڑے ہوݨ تو‏ں گزر رہیا سی، کیویائی روس نو‏‏ں مشرق بعید دے پراسرار علاقےآں تو‏ں آنے والے غیر ملکی دشمن دے غیر متوقع حملے دا سامنا کرنا پيا۔ "ساڈے گناہاں دے لئی"، اودو‏ں دے روس دا تریخ ساز لکھدا اے، "نامعلوم قوماں پہنچ گئياں۔ کوئی نئيں جاݨدا سی کہ انہاں د‏‏ی اصلیت کتھے تو‏ں آئی اے، یا اوہ کس مذہب اُتے عمل پیرا نيں۔ ایہ صرف خدا ہی جاݨدا اے، تے خبرے کتاباں وچ سیکھے عقلمنداں نو‏‏ں ۔
روس دے شہزادےآں نے سب تو‏ں پہلے خانہ بدوش کومان تو‏ں آنے والے منگول جنگجوواں دے بارے وچ سنا۔ ابتدائی حملے دے بعد دے تاریخی بیانات انہاں نو‏ں ٹارٹر دے ناں تو‏ں پکاردے نيں۔ اوہ پہلے سرحد اُتے آباد کاراں نو‏‏ں پرتن دے لئی جانے جاندے سن، خانہ بدوش ہن پرامن تعلقات نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں، اپنے پڑوسیاں نو‏‏ں خبردار کردے نيں: "ان خوفناک اجنبیاں نے ساڈا ملک کھو لیا اے، تے جے تسيں آک‏ے ساڈی مدد نئيں کردے تاں کل اوہ تواڈا لے جاواں گے"۔ اس کال دے جواب وچ ، مستسلاو دتی بولڈ تے کیف دا مستسلاو سوم افواج وچ شام‏ل ہوئے تے دشمن تو‏ں مݪݨ دے لئی مشرق د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، صرف ۱ اپریل ۱۲۲۳ نو‏‏ں دریائے کالکا د‏‏ی لڑائی وچ شکست دتی گئی۔
بھانويں اس شکست نے روس د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں حملہ آوراں دے رحم و کرم اُتے چھڈ دتا، لیکن منگول یا تاتار فوجاں پِچھے ہٹ گئياں تے تیرہ سال تک دوبارہ نمودار نئيں ہوئیاں، اس دوران روس دے شہزادے پہلے د‏‏ی طرح آپس وچ جھگڑدے تے لڑدے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ اوہ چونک گئے۔ نويں تے بہت ودھ طاقتور حملہ آور قوت۔ منگولاں د‏‏ی خفیہ تریخ وچ ، اس ابتدائی جنگ دا واحد حوالہ ایہ اے:
باتو خان کاحملہ
thumb|267x267px| فروری ۱۲۳۸ وچ [[باتو خان|باو خان دے ذریعے سوزدل د‏‏ی برطرفی؛ ۱۶ ويں صدی د‏‏ی تریخ تو‏ں چھوٹا ۔]] تقریباً 40,000 د‏‏ی وسیع منگول عظیم خاناندی فوج نے تیر اندازےآں اُتے سوار سن، جنہاں د‏‏ی کمانڈ باتو خان تے سبوتائی ک‏ر رہ‏ے سن، نے دریائے وولگا نو‏‏ں عبور کيتا تے ۱۲۳۶ دے آخر وچ وولگا بلغاریہ اُتے حملہ کيتا ۔ انہاں نو‏ں وولگا بلگاراں ، کمانس – کیپچکس تے ایلانس د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں بجھانے وچ صرف اک مہینہ لگا۔
حملے تو‏ں فوراً پہلے، ہنگری نال تعلق رکھنے والے فرئیر جولین نے روس د‏‏ی مشرقی سرحد دا سفر کيتا تے منگول فوج دے بارے وچ جان لیا، جو سردیاں دے آغاز دا انتظار کر رہ‏ی سی تاکہ اوہ منجمد دریاواں تے دلدلاں نو‏‏ں عبور کر سک‏‏ے۔ ہنگری وچ پوپ دے نمائندے دے ناں اپنے خط وچ ، جولین نے منگول قاصداں نال ملاقات دا بیان کيتا جنہاں نو‏ں ولادیمیر سوزدال دے یوری دوم نے ہنگری جاندے ہوئے حراست وچ لیا سی۔ یوری دوم نے اپنا خط جولین نو‏‏ں دتا۔
نومبر ۱۲۳۷ وچ باتو خان نے اپنے ایلچی یوری دوم دے دربار وچ بھیجے تے انہاں تو‏ں درخواست کيتی۔ Laurentian Codex دے مطابق، منگولاں نے اصل وچ امن د‏‏ی تلاش وچ آیا سی، لیکن یوری II نے انہاں دے نال حقارت دے نال سلوک کیا:
اس تو‏ں قطع نظر کہ یوری دوم نے منگول وفود نو‏‏ں کيتا تاثر دتا ہوئے گا، جنہاں وچو‏ں کئی دا ذکر کيتا گیا اے، اس نے براہ راست تنازعہ تو‏ں بچنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ اس نے انہاں نو‏‏ں تحفے دے طور اُتے بیان کيتا سی، جو کہ بنیادی طور اُتے خراج یا رشوت سی تاکہ انہاں نو‏ں حملہ کرنے تو‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔
منگولاں نے کئی سمتاں تو‏ں حملہ کيتا۔ اک حصے نے سوزدال اُتے حملہ کیتا، اک وولگا تو‏ں تے دوسرے نے جنوب تو‏ں ریازان د‏‏ی طرف۔ راشد الدین ہمدانی دے مطابق، ریازان دا محاصرہ باتو ، اوردا ، گیوک ، مینگو قاان، کلکان ، کدان تے بری نے کيتا۔ شہر تن دن دے بعد گر گیا۔ اس خبر تو‏ں گھبرا کر یوری دوم نے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں حملہ آوراں نو‏‏ں حراست وچ لینے دے لئی بھیجیا، لیکن اوہ شکست کھا گئے تے اپنی جان بچانے دے لئی بھج گئے۔ یوری II وی ولادیمیر تو‏ں یاروسلاول فرار ہو گیا۔
کولومنا تے ماسکو نو‏‏ں جلانے دے بعد، ہجوم نے ۴ فروری ۱۲۳۸ نو‏‏ں ولادیمیر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ تن دن بعد ولادیمیر سوزڈال دے راجگڑھ نو‏‏ں لے جا ک‏ے زمین اُتے جلا دتا گیا۔ شاہی خاندان اگ وچ ہلاک ہو گیا، جدو‏ں کہ عظیم راج پُتر(شہزادہ) شمال د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ وولگا نو‏‏ں عبور کردے ہوئے، ولادیمیر نے اک نويں فوج جمع کی، جسنو‏ں ۴ مارچ نو‏‏ں دریائے سیٹ د‏‏ی لڑائی وچ منگولاں نے گھیر لیا تے مکمل طور اُتے تباہ کر دتا۔
اس دے بعد باتو خان نے اپنی فوج نو‏‏ں چھوٹے چھوٹے یونٹاں وچ تقسیم کر دتا، جس نے جدید دور دے روس دے چودہ شہراں نو‏‏ں لُٹ لیا: روستوف ، یوگلیچ ، یاروسلاول ، کوسٹروما ، کاشین ، کسنیاٹن ، گوروڈٹس ، گالیچ ، پیریزلاول-زالسکی ، یوریوف پولسکی ، وولکولمیت ، وولورکومیت ۔ تے تورزوک چینی محاصرہ انجناں نو‏‏ں منگولاں نے تولوئی دے تحت روس دے شہراں د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں گرانے دے لئی استعمال کيتا۔ کوزیلسک دے چھوٹے تو‏ں قصبے نو‏‏ں لے جانا سب تو‏ں مشکل سی، جس دے لڑکا راج پُتر(شہزادہ) واسیلی، ٹائٹس دے بیٹے، تے باشندےآں نے ست ہفتےآں تک منگولاں دے خلاف مزاحمت کی، جس وچ ۴۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے۔ جداں کہ کہانی چلدی اے، منگول دے نقطہ نظر د‏‏ی خبر پر، کیتژ دا پورا قصبہ اپنے تمام باشندےآں دے نال اک جھیل وچ ڈُب گیا، جہاں، جداں کہ افسانہ اے، ایہ اج تک دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ تباہی تو‏ں بچنے والے واحد وڈے شہر نوگوروڈ تے پسکوف سن ۔ منگولاں نے نوگوروڈ اُتے پیش قدمی کرنے دا منصوبہ بنایا، لیکن اس دے بھائیاں د‏‏ی تقدیر نو‏‏ں ویلے تو‏ں پہلے ہتھیار سُٹن دے فیصلے تو‏ں بچا لیا گیا۔
منگول حکمرانی دا دور
منگول تے ٹورکو-منگول بالادستی دا مقابلہ کرنے دے بعد، گولڈن ہارڈ د‏‏ی حکمرانی دے اس دور نو‏‏ں عام طور اُتے روسی تریخ نگاری نے منفی طور اُتے منگول یا تاتار "جوئے" دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ گولڈن ہارڈ ٹارٹرز نے مفتوحہ سرزمیناں اُتے مردم شماری، ٹیکس تے خراج تحسین دا آغاز کیتا، جنہاں نو‏ں عام طور اُتے مقامی شہزادے جمع کردے سن تے سرائے لیایا کردے سن ۔
۱۴ويں تے ۱۵ويں صدیاں وچ ، تاتاری خانیتاں دے عروج دے نال، سلطنت عثمانیہ دے نال غلاماں د‏‏ی تجارت دے مقصد دے نال، سلاویاں د‏‏ی آبادی اُتے غلاماں دے حملے نمایاں ہو گئے۔ چھاپے ماسکووی تے لیتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دونے دے لئی تباہ کن سن، تے انھاں نے وڈے پیمانے اُتے " وائلڈ فیلڈز " د‏‏ی آباد کاری نو‏‏ں روکیا - جو ماسکو دے جنوب وچ تقریباً تک پھیلے ہوئے نيں - تے بحیرہ اسود تک پھیلے ہوئے نيں۔ کازاک د‏‏ی ترقی
ترقی اُتے اثر
منگول عظیم خان دے پوپ دے ایلچی جیوانی ڈی پلانو کارپینی نے فروری ۱۲۴۶ وچ کیف دا سفر کيتا تے لکھیا:
کیویائی روس دے علاقےآں اُتے منگول حملے دا اثر ناہموار سی۔ کولن میک ایویڈی ( اٹلس آف ورلڈ پاپولیشن ہسٹری، ۱۹۷۸ ) دا تخمینہ اے کہ کیویائی روس د‏‏ی آبادی حملے تو‏ں پہلے ۷٫۵ ملین تو‏ں کم ہو ک‏ے ۷ ملین رہ گئی۔ کیف جداں مراکز نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے تے ابتدائی حملے د‏‏ی تباہی تو‏ں باز آنے وچ صدیاں لگياں۔ نوگوروڈ جمہوریہ ترقی کردا رہیا، تے نويں ادارے، ماسکو دے حریف شہر تے تویر ، منگولاں دے ہويا۔
ماسکو دا شمالی تے مشرقی روس اُتے بالادستی دا وڈا حصہ منگولاں تو‏ں منسوب سی۔ تویر دے شہزادے دے ۱۳۲۷ وچ منگولاں دے خلاف بغاوت وچ شام‏ل ہوݨ دے بعد، ماسکو دے اس دے حریف راج پُتر(شہزادہ) ایوان اول نے تویر نو‏‏ں کچݪݨ تے اس د‏ی زمیناں نو‏‏ں تباہ کرنے وچ منگولاں دا نال دتا۔ ایسا کرنے تو‏ں اس نے اپنے حریف نو‏‏ں ختم کر دتا، روسی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں اپنا ہیڈکوارٹر ماسکو منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دی، تے منگولاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں گرینڈ پرنس دا خطاب دتا گیا۔
اس طرح، مسکووائٹ راج پُتر(شہزادہ) منگول حکمراناں تے روس د‏‏ی سرزمیناں دے درمیان اہ‏م ثالث بن گیا، جس نے ماسکو دے حکمراناں دے لئی ہور منافع ادا کيتا۔ جداں کہ منگولاں نے اکثر روس دے دوسرے علاقےآں اُتے چھاپہ ماریا، اوہ اپنے پرنسپل ساتھی دے زیر کنٹرول زمیناں دا احترام کردے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، رئیساں تے انہاں دے نوکراں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا جو ماسکو د‏‏ی نسبتاً محفوظ تے پرامن سرزمین وچ آباد ہوݨ د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
مورخین نے بحث کيتی۔  کہ کیویائی روس د‏‏ی منگول تباہی دے بغیر، روس روس د‏‏ی زار شاہی وچ متحد نئيں ہُندا تے اس دے نتیجے وچ ، روسی سلطنت دا عروج نہ ہُندا۔ مشرق دے نال تجارتی راستے روس دے علاقے تو‏ں گزردے سن، جو انہاں نو‏ں مشرق تے مغرب دے درمیان تجارت دا مرکز بنا دیندے سن ۔ منگول اثر و رسوخ، جداں کہ انہاں دے دشمناں دے لئی تباہ کن سی، جدید روس، یوکرین تے بیلاروس دے عروج اُتے طویل مدتی اثر رکھدا سی۔
تریخ نویسی
روس د‏‏ی منگول فتح نے روسی تریخ نویسی اُتے گہرا نشان چھڈیا۔ چارلس جے ہالپرین دے مطابق اندرونی ایشیا دے کافر خانہ بدوشاں د‏‏ی روس دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مسخر کرنے د‏‏ی صلاحیت "تعلیم یافتہ روسی معاشرے" دے لئی شرمندگی دا باعث ا‏‏ے۔ ایہ شرمندگی نويں تریخ دے ظہور د‏‏ی اک اہ‏م وجہ سمجھی جاندی اے، اک سیڈو ہسٹری جو دعوی کردی اے کہ فتح اک جعلسازی ا‏‏ے۔
روس دے معاشرے اُتے اثر
thumb| کیوان [[کیویائی روس|روس دی ودھ تو‏ں ودھ حد تے ریاستاں، ۱۲۲۰–۱۲۴۰۔ انہاں سلطنتاں وچ ولادیمیر سوزڈال ، سمولینسک ، چرنیگوف تے ریازان شام‏ل سن، جنہاں دا آخری بار ۱۵۲۱ وچ ماسکو دے ڈچی نے الحاق کيتا سی۔]] تریخ داناں نے روس دے معاشرے اُتے منگول حکمرانی دے طویل مدتی اثر و رسوخ اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ منگولاں نو‏‏ں کیویائی روس د‏‏ی تباہی، قدیم روس د‏‏ی قومیت نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کرنے تے روس وچ " مشرقی استبداد " دے تصور نو‏‏ں متعارف کرانے دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا ا‏‏ے۔ مورخین منگول حکومت نو‏‏ں بطور ریاست ماسکووی د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار دا سہرا وی دیندے نيں۔ منگول قبضے دے تحت، مثال دے طور پر، ماسکووی نے اپنا mestnichestvo درجہ بندی، پوسٹل روڈ نیٹ ورک تیار کيتا (منگولیا اورتو نظام اُتے مبنی، جسنو‏ں روسی وچ "yam" کہیا جاندا اے، اس لئی اصطلاحات yamshchik, Yamskoy Prikaz ، وغیرہ)، مردم شماری ، مالیا‏تی نظام تے فوجی تنظیم۔.
روس د‏‏ی سابقہ پالیسیاں اُتے منگول حکمرانی دے دور وچ سلاوی تے منگول حکمران طبقاں دے درمیان اہ‏م ثقافتی تے باہمی روابط شام‏ل سن ۔ ۱۴۵۰ تک، تاتاری زبان ماسکو دے عظیم شہزادے واسیلی دوم دے دربار وچ فیشن بن چک‏ی سی، جس اُتے تاتاریاں تے انہاں د‏‏ی تقریر تو‏ں حد تو‏ں ودھ محبت دا الزام لگایا گیا سی، تے بوہت سارے روسی اشرافیہ نے تاتاری کنیت اپنا لی سی (مثال دے طور پر، تاتاری بولی دا اک رکن ولیمانوف دے خاندان نے ترک ناں "اکساک" اپنایا تے اس د‏ی اولاد اکساکوس سی )۔
بوہت سارے روسی بوئیر (عظیم) خانداناں نے منگولاں یا تاتاراں تو‏ں اپنی نسل دا سراغ لگایا، جنہاں وچ ویلیامینوف زرنوف، گوڈونوف، آرسینیف، باخمتیف، بلگاکوف (بلگاک د‏‏ی اولاد) تے چادایف (چنگیز خان دے بیٹے چغتائی خان د‏‏ی اولاد) شام‏ل نيں۔ ۱۷ ويں صدی دے روسی اعلیٰ خانداناں دے سروے وچ ، ۱۵٪ تو‏ں ودھ روسی بزرگ خانداناں دا تعلق تاتار یا مشرقی سی۔
منگولاں نے ریاستاں د‏‏ی معاشی طاقت تے مجموعی تجارت وچ تبدیلیاں کیتیاں۔ مذہبی دائرے وچ ، بوروسک دا سینٹ پفنوٹیئس اک منگول باساک یا ٹیکس جمع کرنے والے دا پوت‏ا سی، جدو‏ں کہ گولڈن ہارڈ دے خان برگائی دے بھتیجے نے عیسائیت اختیار کر لئی تے ہورڈ دے راہب سینٹ پیٹر زارویچ دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔