cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران دا جمہوری انقلاب
قانونی حیثیت دا دھارا
محمد علی شاہ دے ابتدائی دور وچ پہلی بار ، وزیر تعلیم ، مختار السلطانah نے مشورہ دتا کہ آئینی دے بجائے لفظ "جائز" استعمال کيتا جائے۔ توقع د‏‏ی جارہی سی کہ پارلیمنٹ دے علما اس تجویز تو‏ں اتفاق کرن گے تے ہور ممبران پارلیمنٹ اس د‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی جرات نئيں کرن گے۔ لیکن ایسا نئيں ہويا تے پارلیمنٹ نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔ احتجاج دے دوران ، تہران وچ متعدد علماء عبد العظم دے مزار اُتے بیٹھ گئے ، لیکن لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی تحریک دا خیرمقدم نئيں کيتا گیا تے اوہ بیکار ہو گیا۔ اس پیکیج دے موقع اُتے ، شیخ فضل اللہ نے بلاں تے مقالےآں د‏‏ی اشاعت کرکے اپنے خیالات شائع کيتے تے آئین د‏‏ی حرمت اُتے مبنی فتوے جاری ک.۔ ۱۲۸۶ وچ ، تہران وچ متعدد اسکالرز ، جنہاں د‏‏ی سربراہی شیخ فضل اللہ نے د‏‏ی سی ، نے محمد علی شاہ نو‏‏ں اک خط وچ لکھیا سی کہ یورپی پارلیمنٹ دے قوانین اُتے قائم پارلیمنٹ اسلامی قوانین دے منافی اے تے اس دا اجلاس نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔
آئینی نظام اُتے پہلا تے سب تو‏ں اہ‏م اعتراض قوم دے نمائندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں قانون سازی سی۔ اس مسئلے کوکشف‌المراد من المشروطه و الاستبداد دے عنوان تو‏ں اک مقالے د‏‏ی اشاعت دے نال ہی ، آئین دے سب تو‏ں مضبوط مخالفین وچ  تو‏ں اک محمد حسین تبریز نے وی اٹھایا سی۔ تبریز نے پارلیمنٹ جداں نويں ادارےآں نو‏‏ں شریعت دے متن دے منافی سمجھیا۔ انہاں دے بقول ، یورپی ملکاں وچ پارلیمنٹ تشکیل دینے د‏‏ی ضرورت عیسائیت وچ شرعی قانون دا فقدان ا‏‏ے۔ بھانويں اسلام وچ شرعی قوانین دے کافی قواعد نيں ، لیکن اس د‏ی شرعی نفاذ د‏‏ی نگرانی دے لئی صرف اک پارلیمنٹ تشکیل دینا ا‏‏ے۔ نوری نے رائے عامہ یا انہاں دے نمائندےآں دا حوالہ دیندے ہوئے اسلام وچ قانون وضع کرنا جائز نئيں سمجھیا ، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ اسلام نے شرعی حقوق د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اے تے اس دے اصولاں وچ ، آئین دے انہاں اصولاں نو‏‏ں جو اس د‏ی رائے وچ شریعت تو‏ں متصادم نيں۔. ، مخصوص ا‏‏ے۔
تمام لوکاں دے حقوق د‏‏ی مساوات یا مساوات ، آئینی ترمیم دے انہاں اصولاں وچو‏ں اک سی ، جسنو‏ں نوری غیر قانونی سمجھدے سن ، تے کیونجے اک نائب نے اسنو‏ں دسیا کہ ایہ اصول اِنّا اہ‏م اے کہ اس دے بغیر ، ایران وچ مغربی حکومتاں نئيں چاہن گی۔ آئینی حکومت۔ معرفت نے اعلان کيتا سی کہ "دولت اسلامیہ نو‏‏ں آئینی نئيں بنایا جائے گا۔ انہاں نے وضاحت کيتی کہ کیو‏ں کسی مسلما‏ن دے لئی زرتشت ، عیسائی یا یہودی دے برابر ہونا ناممکن ا‏‏ے۔ آئینی ترمیم دے آرٹیکل ۱۸ د‏‏ی ، جس نے آزادی صحافت دے لئے فراہ‏م کيتی گئی "غلط کتاباں تے مذہب دے لئی نقصان دہ مواد دے علاوہ ،" شیخ فضل اللہ نے مخالفت کيتی سی۔ کیونجے اسنو‏ں یقین اے کہ اس تو‏ں غیبت کرنے دا دروازہ کھل جائے گا۔ البتہ اوہ جاندا سی کہ ایہ قانون بدنامی تے جھوٹھ بولنے تو‏ں منع کرے گا تے اس د‏ی سزا فراہ‏م کرے گا ، لیکن انہاں دا خیال سی کہ اسلامی قانون وچ مالی سزا جائز نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، آئین دے بارہويں ترمیم، کسی سزا اُتے عملدرآمد، قانون تے شیخ فضل اللہ دے مطابق وچ سوائے ممنوع نفاذ کہ خیال کی اسلام طے ہو گئی اے تے قانون پاس کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں اے. انہاں دے خیال وچ ، اختیارات د‏‏ی علیحدگی تے قانوناں دے لئی اختیارات د‏‏ی تقسیم ، خالص مذہب سی۔ شیخ فضل اللہ نے آئین وچ ترمیم تو‏ں ویہہ اعتراضات اٹھائے سن جو انہاں د‏‏ی رائے وچ شریعت دے مطابق نئيں سن ۔
اس دے برعکس ، کچھ شیعہ علما نے آئینی حکومت دے شرعی اصولاں د‏‏ی وضاحت دے لئی شریعت د‏‏ی نويں ترجمانی د‏‏ی پیش کش د‏‏ی اے ، جس ماں آئینی بادشاہت دے اظہار اور عماد العلما خلخی دے فائدے اُتے اک معاہدہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ ، انہاں نے کہیا کہ سیاسی نظام دنیاوی مفادات دے حصول دے لئی اک روايتی نظام اے ، تے ایہ شریعت تے مذہب دے دائرے وچ نئيں اے ، جس دے نال اوہ تنازعہ پیدا کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ انہاں نے آئینی حکومت نو‏‏ں "دنیا وچ خدا د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی شبیہہ" قرار دتا جس وچ اک بندہ دوسرے بندے اُتے ظلم نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔ سید نصراللہ تقوی نے قومی اسمبلی دے فائدے اُتے سوال و جواب کے عنوان تو‏ں اک مقالہ وی لکھیا تے واضح کيتا کہ قومی اسمبلی دا قیام شریعت دے منافی نئيں ا‏‏ے۔
پارلیمنٹ اُتے گولہ باری تے چھوٹے چھوٹے ظلم دے دور دے آغاز دے نال ہی ، آئین پرست علما نے ، جواد تبت بائی دے لفظاں وچ ، "جائز لوکاں دے خیالات دے خلاف اک مکمل پیمانے اُتے جدوجہد دا آغاز کيتا۔ " اس عرصے دے دوران ، آئین دے دفاع وچ مربوط مقالے تیار کرکے شائع کيتے گئے۔ میرے مضافات‏ی علاقے قراوی ، فقہا اتاتاب نے وی اک معاہدہ جسنو‏ں اللیalyی المبربھتھ فی ضرورت الشمشرت ( آئینی بادشاہت کے فارسی معنی وچ  ) نے لکھیا اے کہ مشروکواہن نے انہاں سوالات اُتے روشنی پائی تے انہاں دا جواب دتا تے فیر اس د‏ی تصدیق عراق وچ دو مارجہ شیعاں نے کيتی۔ یعنی ، اوہ خراسانی تے عبداللہ مازندرانی نو‏‏ں لے ک‏ے آیا سی۔ انہاں مقالےآں د‏‏ی اک سب تو‏ں اہ‏م مثال میرزا نینی د‏‏ی <i id="mwAws">سزا ہے</i> ، جو نہ صرف آئین دے دفاع وچ اک معاہدہ ا‏‏ے۔ بلکہ ، اسنو‏ں شیعہ سیاسی فکر دا پہلا باقاعدہ مقالہ سمجھیا جانا چاہیدا۔ نینی نے شیخ فضل اللہ دے خیالات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ایہ مقالہ مرتب کيتا تے آمرانہ حکمرانی نو‏‏ں مسترد کردتا۔ مرزا نعینی نے حکومت کیت‏‏ی بہترین قسم د‏‏ی حکومت نو‏‏ں " عدم استحکا‏م" اُتے مبنی نظام سمجھیا ، جو عدم موجودگی دے دوران ممکن نئيں ا‏‏ے۔ لیکن چونکہ کوئی معاشرہ حکومت دے نظام دے بغیر زندہ نئيں رہ سکدا ، اس لئی حکمرانی دے دو راستے قابل فہم نيں۔ اک ایداں دے شخص (بادشاہ) دے حکمرانی تے تسلط اُتے مبنی جو عوام دے حریف دا مالک سمجھیا جاندا اے تے عوام نو‏‏ں یتیم تے نابالغ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تے اک ہور ، ایسی حکومت جس وچ بادشاہ اپنی دولت وچ محدود ہو تے بادشاہت د‏‏ی بنیاد "کچھ فرائض تے مفادات دا مظاہرہ" ہوئے۔ اس طرح ، ملک تے سیاسی اقتدار بادشاہ دے سپرد اے کہ اوہ عوامی مفاد دے مطابق مشروط طور اُتے اس دا انتظام کرے ، تے عوام انہاں عوامی مفادات تو‏ں متعلق تمام معاملات وچ یکساں طور اُتے شریک نيں۔
آئینی ادب
اسی دے نال ہی ایران وچ آئینی انقلاب دے نال ، فارسی زبان وچ اک نويں ادبی لہر دا آغاز ہويا جس نے اس وقت د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی پیشرفتاں اُتے توجہ دتی۔ نويں ادبی لہر نے اک سیاسی قابو پالیا سی ، تے اس دور دے شاعراں تے ادیباں د‏‏ی تخلیقات وچ حب الوطنی ، ظلم دے خلاف جدوجہد ، انصاف تے قانون د‏‏ی حکمرانی جداں تصورات متعارف کروائے گئے سن ۔ کچھ لفظاں ، جو قدیم فارسی ادب وچ مستعمل نيں ، نے آئینی ادب وچ اک نواں رنگ لیا۔ مثال دے طور اُتے ، اس دور وچ ، لفظ "آزادی" اپنے مغربی معنی وچ استعمال ہويا ، یعنی قانون د‏‏ی حکمرانی تے معاشرے دے شہریاں دے حقوق دے تحفظ دے لئی۔
آئینی دور دے دوران ، ادب دربار تے اشرافیہ دے قابو تو‏ں باہر ہو گیا تے عام لوکاں وچ اپنے سامعین نو‏‏ں پایا ، کیو‏ں کہ بہت سارے مصنفاں تے شاعراں نے معاشرے دے مختلف طبقات دے نال بہتر گفتگو کرنے دے لئی آسان بولی تے بعض اوقات بول چال د‏‏ی بولی تے ایتھ‏ے تک کہ لفظاں وی استعمال کيتے سن ۔ اپنی نظماں وچ فرانسیسی بولی دا استعمال کيتا۔
ناول لکھنا ، جداں کہ مغرب وچ عام اے ، آئینی مدت دے دوران وی عملی طور اُتے شروع ہويا۔ اس تاریخی دور وچ ، ایران دے پرانے معاشرتی نظام وچ سرمایہ داری نظام د‏‏ی توسیع دے نال ہی اک تبدیلی آئی تے اس دے نتیجے وچ ، فارسی ادب معاشرے د‏‏ی مرکزیت ، معاشرتی اصلاحات تے صنعتی پن د‏‏ی طرف اپنے رجحان وچ مغربی سبھیاچار تو‏ں سخت متاثر ہويا۔ اس دور دے لکھاریاں نے ظلم اُتے تنقید کرنا اور توہمات تے پرانے عقائد د‏‏ی مذمت کرنا ، تے روسی تے فرانسیسی ادب تو‏ں نويں تصورات اخذ کرنا اپنا مشن سمجھیا۔ اس وقت ناول تے ڈرامے لکھنے والے پہلے ایرانی اوہ سن جو کسی نہ کسی طرح مغرب دے ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں واقف ہو چکے سن ۔ غیر ملکی دانشور ، تارکین وطن بزنس مین تے سیاسی جلاوطنی۔ قانون د‏‏ی حکمرانی ، صنعتی ترقی ، تے حکومتاں دی بیوروکریسی دا مشاہدہ کردے ہوئے ، انہاں نے اپنے زمانے دے ایران د‏‏ی موجودہ صورتحال اُتے تنقید د‏‏ی تے ، انہاں تو‏ں پہلے دے مصنفاں دے برعکس ، عام لوکاں نو‏‏ں مخاطب کرنے دے لئی اس د‏ی مشکل تے پرانی شکل تو‏ں نثر لیا ۔ اشرافیہ؛ متوسط طبقے دے لوک جو اپنی زندگی تے اوقات دے بارے وچ پڑھنا چاہندے نيں۔ اس طرح ، معاشرے وچ شخصیت پسندی یا عام لوکاں د‏‏ی زندگی اُتے توجہ مرکوز کرنا جداں ایرانی افسانے وچ خیالی کردار تشکیل پائے سن ۔ اس وقت د‏‏ی ثقافتی تے معاشرتی پیشرفتاں نے اس ادبی صنف د‏‏ی کامیابی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ملک وچ مغربی رہتل دے اظہار د‏‏ی آمد (جداں اسکول ، پرنٹنگ تے اخبارات ) دے نال ہی معاشرے وچ پڑھے لکھے لوکاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا تے زیادہ تو‏ں زیادہ لوک انہاں نويں کماں نو‏‏ں پڑھنے دے قابل ہوگئے۔
دوسری طرف ، آئین ساز لکھنے والےآں نے ، شعوری طور اُتے یا لاشعوری طور اُتے ، گہری خلاء نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو فارسی وچ بولی جانے والی بولی تے تحریری بولی دے وچکار پیدا ہوئی سی۔ فارسی ادب وچ تخلیقی صلاحیتاں تے جدتاں دے بھیس نے (غالبا نويں صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے اس وقت تک) تحریری بولی نو‏‏ں اشرافیہ تے پڑھے لکھے لوکاں دے ل dry اک خشک بیانات وچ بدل دتا سی تے عام لوکاں نے اس تو‏ں خوف طاری کيتا سی۔ ان کاوشاں دا اک نمایاں مظہر "اکھاڑے تے پرندےآں" کے عنوان تو‏ں طنزیہ مضامین دا مجموعہ سی جس دا ناں " اکبر دہکھوڈا " نے رسالہ " اسرافیل " وچ لکھیا سی۔ اک نواں انداز نثر ایجاد کرکے ، دہکھوڑا تحریر تے تقریر دے وچکار پائی جانے والی خلیج نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، جس تو‏ں تحریری طور اُتے روزمرہ بولی جانے والی بولی دے استعمال کیت‏‏ی راہ ہموار ہُندی ا‏‏ے۔
عالمی عکاسی
thumb|305x305px| نیو یارک ٹریبیون (۵ جولائ‏ی ، ۱۹۰۸) وچ پارلیمنٹ د‏‏ی بندش تے آئینی پسنداں د‏‏ی گرفتاری وچ [[محمد علی شاہ قاجار|محمد علی شاہ دے اقدامات]] عرب ملکاں وچ ، ایران وچ صورتحال تے پیشرفت دے بارے وچ کوئی درست معلومات موجود نئيں سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں عرب صحافیاں نے ایران وچ سیاسی تے معاشرتی صورتحال دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں وچو‏ں اک مصری رسالہ الہلال اے  ، جس دے ہدایت کار تے مالک جارج زیدن سن ۔ «الدُستور الفارسی: تاریخهُ» (فارسی وچ : ایرانی آئین د‏‏ی تریخ) دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ ، انہاں نے ایڈورڈ براؤن د‏‏ی کتاب دا اک خلاصہ شائع کيتا ، جس وچ انہاں نے تمباکو د‏‏ی تحریک جداں آئین د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں بیان کيتا سی۔ تے سید جمال الدین اسدآبادی تے ملک خان دے اقدامات نو‏‏ں انہاں نے پارلیمنٹ نو‏‏ں گولی مار ہونے د‏‏ی داستان سنائی۔ البیران ، ماہنامہ لبنان وچ احمد عارف ال زین د‏‏ی ہدایت کاری وچ شائع ہويا ، جس وچ خبراں تے مضامین نو‏‏ں شائع کرکے ایرانی آئین تو‏ں متعلق امور نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا گیا۔ ۱۹۰۹ وچ ، اشاعت وچ "ایران دے احرار" دے عنوان تو‏ں اک مضمون شائع ہويا ، جس وچ ایران د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی صورتحال نو‏‏ں بیان کيتا گیا ، تے مظفرالدین شاہ د‏‏ی آئین نو‏‏ں قبول کرنے اُتے تعریف کردے ہوئے ، انہاں نے محمد علی شاہ د‏‏ی پالیسیاں اُتے کڑی تنقید کيتی۔ ايس‏ے مسئلے وچ ، محمد علی شاہ نو‏‏ں بادشاہت تو‏ں ہٹانے د‏‏ی خبراں دا احاطہ کردے ہوئے ، آئین سازاں د‏‏ی فتح نو‏‏ں "علما تے دانشوراں" د‏‏ی کاوشاں دا نتیجہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کوششاں د‏‏ی مثال دے طور اُتے ، اشاعت وچ نجف حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں اک فتوی شائع کيتا گیا جس تو‏ں لوکاں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ "اس شیطان دے خلاف اٹھیا کھڑے ہون۔" »
آئین تے اس دے واقعات دے دوران ، فرانسیسی اشاعتاں وچ ایران وچ ہونے والے واقعات دا آغاز ہويا۔ انہاں اشاعتاں وچ ٹتان، سیکل، اومانیته، دو جهان و بولتن تے فرانسیسی ایشیاء کمیٹی دا بلیٹن شام‏ل ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں اشاعتاں نے کدی کدائيں ہی مقبول تحریکاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۰۹ وچ ، اخبار اومانیته نے جین جارسی دا ایران وچ روسی تے برطانوی پالیسیاں د‏‏ی مخالفت وچ اک مضحکہ خیز مضمون شائع کيتا ، جس وچ اس معاملے اُتے فرانسیسی وزارت خارجہ د‏‏ی خاموشی اُتے تنقید کيتی گئی سی۔
جائزہ تے تجزیہ
جینیٹ افاری دے مطابق ، آئینی انقلاب مختلف سیاسی ، مذہبی تے تجارتی یونین گروپاں دے اتحاد دے ذریعہ تشکیل پایا سی ، لیکن اس اتحاد د‏‏ی عظمت آہستہ آہستہ انہاں گروہاں دے وچکار تنازعات دا باعث بنی تے آئین د‏‏ی نوعیت نو‏‏ں کوتاہیاں دا سامنا کرنا پيا۔
سہراب یزدانی دا مننا اے کہ آئین سازاں د‏‏ی فتح تے چھوٹے چھوٹے ظلم دا خاتمہ سیاسی تے معاشرتی ادارےآں وچ بنیادی تبدیلی نئيں لاسکدے نيں۔ کیونجے حکمران طبقے د‏‏ی سیاسی تے معاشی طاقت ، محمد علی شاہ د‏‏ی برطرفی دے بعد ، باقی رہی تے ملک دے حکمران ، کچھ محدود تے غیر معمولی معاملات دے علاوہ ، پرانے نظام دے اوہی وابستہ سن ۔
ویسٹرنائزیشن
احمد فردید نے آئین پرستی نو‏‏ں "بدعنوانی کیخلاف بدعنوانی" تے "فری میسنری" تے "یہودیت" د‏‏ی تحریک قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق ، آئینی تحریک دے دوران ، "ترقی پسندی تے جدیدیت" کہلانے والی مغرب د‏‏ی "بوسیدہ تے متروک تریخ" ایران وچ "ان پڑھ دانشوراں تے نقالیاں" دے ذریعہ داخل ہوئی تے پھیل گئی۔ جلال الاحمد وی اسنو‏ں "آئینی تنازعہ" تے "آئینی فساد" قرار دیندے نيں تے انہاں دا مننا اے کہ ایہ تنازعہ ڈارسی معاہدے تے ۱۹۰۱ وچ ایران دے تیل مراعات د‏‏ی منتقلی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اوہ اسلام نو‏‏ں مغرب پسندی دے اثر و رسوخ د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ دے طور اُتے دیکھدا اے تے آئینی لوکاں نو‏‏ں ملحد گروہ نال تعلق رکھنے والا سمجھدا ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال اے کہ شیخ فضل اللہ نوری نو‏‏ں شیعاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی پاداش وچ پھانسی دتی گئی سی تے اوہ ایران وچ مغربی تسلط د‏‏ی علامت دے طور اُتے انہاں دے جسم نو‏‏ں پھانسی اُتے چڑھا رہے نيں۔ دوسری طرف ، ایہ واضح اے کہ انہاں تمام تر تبدیلیاں تے وڈے چیلنجاں تے کارنامےآں نو‏‏ں کسی خاص واقعے وچ کم کرنے وچ کِسے عظیم واقعے د‏‏ی توڑ پھوڑ تے غیر حقیقی تے گمراہ کن نتائج اخذ کرنے دے سوا کچھ شام‏ل نئيں سی۔
عصری تریخ نو‏‏ں متاثر کرنا
رسول مہربان ر جنگلات د‏‏ی تحریک نو‏‏ں آئینی تحریک دے اولین جھٹدے ميں تو‏ں اک سمجھدے نيں۔
ہزویی تے ہیڈاری چالاکی تو‏ں سمجھدے نيں کہ آئینی عہد وچ "دانشورانہ گفتگو" ، مغربی آئین دا غلط نقش پیش کرکے ، مسلما‏ن علما دے اک حصے دے نال اس قابل ہوگئی ، جسنو‏ں "آئین پرست پادریاں د‏‏ی گفتگو" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دانشورانہ علماء دے نال وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں آئینی پاسداراں دا چرچا تاریخی طور اُتے غیر فعال ہو گیا سی ، تے عدم موجودگی دے زمانے وچ حکومت دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے تو‏ں ، اس نے آئینی تحریک وچ سنجیدہ کردار ادا کيتا تے اک قسم دا اسلامی آئینی نمونہ تشکیل دتا۔ بھانويں ایہ گفتگو بہت جلد ناکا‏م ہوگئی ، لیکن تھلے لکھے واقعات وچ ، معاشرے دے تیرتی علامتاں نو‏‏ں جذب کرکے ، ۱۹۷۹ دے انقلاب دے دوران اسلامی حکومت قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔
الہام تے دوبارہ تخلیق
مشفق کاظمی دا خوفناک تہران اک ایسا ناول اے جس وچ آئینی واقعات نو‏‏ں اک فنکارانہ انداز وچ دکھایا گیا اے - تاریخی نئيں۔ ناول د‏‏ی پہلی جلد وچ آئینی تحریک دے تضادات تے کمزوریاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے تے دوسری جلد وچ آئینی وقت دے معاشرے دے مسائل تو‏ں نکلنے دے لئی اک روشن خیال ظلم دے ظہور د‏‏ی بالواسطہ تائید کيت‏ی گئی اے. ناول دا مرکزی کردار ، جو دانشور طبقے د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، اسنو‏ں پہلے اپنے تے اپنے عاشق دے وچکار کوئی فاصلہ نظر نئيں آندا۔ لیکن آہستہ آہستہ مشکلات تے بربادی نے اسنو‏ں مغلوب کردتا تے اسنو‏ں احساس ہويا کہ اک برباد معاشرے وچ انسانی اقدار د‏‏ی تلاش بیکار ا‏‏ے۔ لہذا اوہ معاشرتی سرگرمیاں ترک کردا اے تے اپنی ذا‏تی زندگی وچ خوشی د‏‏ی تلاش کردا ا‏‏ے۔
محمد سعید اردوبادی نے ۱۹۳۳ تو‏ں ۱۹۴۰ تک آذربائیجان ترکی ماں تبریز آلود لکھیا۔ فوگی تبریز اک ایسی محبت د‏‏ی کہانی اے جو محاصرے دے دوران تبریز وچ ہوئی سی۔ اردوبادی خود تبریز تے واقعات دے مرکز وچ سن تے ستار خان دے جنگی ہیڈ کوارٹر دا ممبر سی۔ اس کتاب دا سعید منیری نے فارسی وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔
۱۳۵۱ وچ ، علی حاتمی نے فلم ستار خان بنائی ، لیکن اس د‏ی ریلیز دے بعد ، اس دے نال کچھ مارجن وی آئے تے اس د‏ی ریلیز نو‏‏ں جاری رکھنے تو‏ں روک دتا گیا۔ تبریز دے محاصرے تو‏ں متعلق اہ‏م تاریخی نکات ، جداں مجاہدین د‏‏ی تخفیف اسلحہ یا تبریز وچ آئینی لوکاں د‏‏ی شکست تے ستار خان د‏‏ی عثمانی سفارت خانے نو‏‏ں سیاسی پناہ ، جداں اس فلم وچ جھلکدی ا‏‏ے۔ فلم تاریخی واقعات دا محض بیانیہ ہونے د‏‏ی بجائے ، اس وقت دے معاشرتی تے طبقات‏ی تعلقات اُتے تنقیدی نگاہ ڈالدی ا‏‏ے۔ ہور ، محمد رضا ورزی د‏‏ی ہدایت کاری وچ ستار خان ٹی وی سیریز فروری ۲۰۱۷ وچ دکھائی گئی سی۔ ایہ دس حصہ سیریز ستار خان د‏‏ی زندگی دے آخری سالاں دا بیان کردی ا‏‏ے۔
خراج تحسین
اگست ۲۰۰۶ وچ ، آئین د‏‏ی ۱۰۰ واں سالگرہ دے موقع اُتے اک ڈاک ٹکٹ جاری کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلے ، آئین د‏‏ی ۵۰ واں تے ۷۰ واں سالگرہ دے موقع اُتے ، ۱۳۳۴ ش ھ تے ۱۳۵۴ ش ھ وچ یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کيتے گئے سن ۔
ہر سال ، اگست وچ آئینی فتح د‏‏ی برسی دے موقع اُتے ، آئینی تحریک دے لئی یادگاری تقاریب دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس شعبے وچ ماہرین د‏‏ی موجودگی دے نال ایہ تقریب کئی سالاں تو‏ں منعقد د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ ایہ تقریب ۲۰۰۴ وچ آئینی میوزیم وچ اس وقت دے صدر جمہوریہ سید محمد خاتمی د‏‏ی موجودگی وچ منعقد ہوئی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران وچ بغاوتاں گٹھ:ایران روس تعلقات گٹھ:ایرانی خانہ جنگیاں گٹھ:۱۹۰۶ء وچ ایران گٹھ:۱۹۰۵ء وچ ایران گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران وچ ۱۹۰۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:۱۹۱۰ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۱۱ء دے تنازعات گٹھ:ایران وچ ۱۹۱۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:۱۹۰۸ء وچ ایران گٹھ:ایران وچ انقلابات گٹھ:۱۹۰۷ء وچ ایران گٹھ:۱۹۰۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۰۸ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۰۶ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۰۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:۱۹۰۷ء دے تنازعات گٹھ:ایران وچ ۱۹۱۱ء گٹھ:قاجار ایران د‏‏ی سیاست گٹھ:۱۹۰۹ء وچ ایران گٹھ:ایران وچ ۱۹۱۰ء گٹھ:۱۹۱۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:۱۹۰۵ء دے تنازعات گٹھ:1906ء وچ ایران گٹھ:1905ء وچ ایران گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران وچ 1900ء د‏‏ی دہائی گٹھ:1910ء دے تنازعات گٹھ:1911ء دے تنازعات گٹھ:ایران وچ 1910ء د‏‏ی دہائی گٹھ:1908ء وچ ایران گٹھ:ایران وچ انقلابات گٹھ:1907ء وچ ایران گٹھ:1909ء دے تنازعات گٹھ:1908ء دے تنازعات گٹھ:1906ء دے تنازعات گٹھ:1900ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1907ء دے تنازعات گٹھ:ایران وچ 1911ء گٹھ:قاجار ایران د‏‏ی سیاست گٹھ:1909ء وچ ایران گٹھ:ایران وچ 1910ء گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1905ء دے تنازعات
چندولال شاہ
چندولال جیسانگ بھائی شاہ (13 اپریل 1898ء - 25 نومبر 1975ء) ہندوستانی فلماں دے اک مشہور ہدایت کار، پروڈیوسر تے اسکرین رائٹر سن، جنہاں نے 1929 ء وچ رنجیت اسٹوڈیو قائم کيتا سی۔
مڈھلا جیون
شاہ 1898 وچ جام نگر ، گجرات ، برٹش انڈیا وچ پیدا ہوئے ۔ اس نے بمبئی (اب ممبئی) دے سڈنہم کالج وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1924 وچ بمبئی اسٹاک ایکسچینج وچ نوکری مل گئی۔ نوکری دے انتظار وچ اس نے اپنے بھائی جے ڈی شاہ د‏‏ی مدد کيت‏ی جو کہ افسانوی فلماں دے مصنف سن ۔ [4] انہاں نو‏ں "لکشمی فلم کمپنی" نے 1925 وچ فلم وملا د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی بلايا کیونجے اس دے ڈائریکٹر منی لال جوشی بستر اُتے سن ۔ چندولال شاہ نے نہ صرف فلم د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی بلکہ اسٹاک ایکسچینج وچ واپسی تو‏ں پہلے کمپنی دے لئی دو ہور فلماں پنچ ڈنڈا (1925) تے مادھو کم کنڈالیا (1926) وی کيتی۔
فلمی کیریئر
شاہ دے اک دوست امرچند شروف جو لکشمی فلم کمپنی دے نال سن ، انہاں نو‏ں کوہ نور فلم کمپنی وچ لے آئے جتھے اوہ سب تو‏ں پہلے گوہر دے نال رابطے وچ آئے ، اک ایسا رابطہ جو بالآخر ذا‏تی تے پیشہ ورانہ تعلقات وچ تبدیل ہويا۔
کوہ نور وچ آزادانہ طور اُتے اس د‏ی ہدایت کردہ پہلی فلم ٹائپسٹ گرل (1926) سی جس وچ سولوچنا تے گوہر نے اداکاری کيتی سی جو 17 دناں وچ بنائی گئی سی۔ اس فلم نے باکس آفس اُتے بہت چنگا کم کيتا جس دے نتیجے وچ شاہ نے اسٹوڈیو دے لئی ہور پنج فلماں ہدایت کيتياں جنہاں وچ گوہر شام‏ل نيں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ مشہور گونسنداری (1927) سی۔
1929 وچ چندولال شاہ نے بمبئی ، مہاراشٹر وچ رنجیت اسٹوڈیو قائم کيتا ۔ اس نے 1929 تے 1970 دے وسط دے درمیان فلماں بناواں۔ کمپنی نے 1929 وچ رنجیت فلم کمپنی دے بینر تلے خاموش فلماں د‏‏ی پیداوا‏‏ر شروع د‏‏ی تے 1932 تک 39 تصاویر بنائی سن ، انہاں وچو‏ں بیشتر سماجی ڈرامے سن ۔ کمپنی نے 1932 وچ اپنا ناں رنجیت موویٹون رکھ دتا تے 1930 دے دوران تقریبا چھ سال د‏‏ی شرح تو‏ں متعدد کامیاب ٹاکیز تیار کیتیاں۔ اس وقت ، اسٹوڈیو وچ 300 دے نیڑے اداکار ، ٹیکنیشن تے ہور ملازمین کم کردے سن ۔ آواز د‏‏ی آمد دے نال ، رنجیت فلم کمپنی رنجیت موویٹون بن گئی ۔
فلم سازی دے علاوہ ، چندولال شاہ نے ہندوستانی فلم انڈسٹری دے تنظیمی کم دے لئی وی بہت وقت دتا ۔ سلور جوبلی (1939) تے انڈین فلم انڈسٹری د‏‏ی گولڈن جوبلی (1963) دونے انہاں د‏‏ی رہنمائی وچ منائی گئياں۔ اوہ 1951 وچ بننے والی فلم فیڈریشن آف انڈیا دے پہلے صدر سن تے اگلے سال ہالی وڈ وچ اک بھارتی وفد د‏‏ی قیادت وی کيتی۔ [5]
بعد د‏‏ی زندگی تے موت
شاہ دا زوال اس وقت شروع ہويا جدو‏ں راج کپور تے نرگس اسٹارر فلم پاپی باکس آفس اُتے ناکا‏م ہوئی ، اس دے بعد زمین کے تارے ۔ اس نے جوئے تے گھڑ دوڑ وچ حصہ لیا۔ 25 نومبر 1975 نو‏‏ں ، انڈسٹری دا سب تو‏ں طاقتور آدمی ، جو کدی کاراں دے بیڑے دا مالک سی ، بساں وچ سفر کرنے لئی مجبور ہو گیا تے غربت وچ مر گیا۔ [6]
ڈائریکٹر
زمین کے تارے (1960) اوٹ پتنگ (1955) پاپی (1953) اچھوت (1940) پردیسی پنکی (1937) پربھو کا پیارا (1936) سپاہی کی سجنی (1936) سپاہنی سجنی (1936) بیرسٹر کی بیوی (1935) دیش داسی (1935) کیمتی آنسو (1935) طوفانی ترونی (1934) گن سندری (1934) مس 1933 (1933) رادھا رانی (1932) ستی ساوتری (1932) شیل بالا (1932) دیوی دیوانی (1931) دیوانی دلبر (1930) میری ڈارلنگ (1930) راج لکشمی (1930) بھیکرن (1929) چندرموکھی (1929) پتی پتنی (1929) راجپوتانی (1929) گرہلکشمی (1928) وشموہنی (1928) گن سونداری (1927) سندھ نی سماری (1927) مادھو کام کنڈالا (1926) پانچ الہی چھڑیاں (1925) وملا (1925) پنچ ڈنڈا (1925) ٹائپسٹ لڑکی (1925)
مصنف
اکیلی مت جایو (1963) [کہانی تے اسکرین پلے بطور چاندولال جے شاہ] پاپی (1953) [کہانی ، منظر نامہ تے مکالمے] اچھوت (1940) پربھو کا پیارا (1936) سپاہی کی سجنی (1936) سپاہنی سجنی (1936) گن سندری (1934) ستی ساوتری (1932) [کہانی]
پروڈیوسر
اکیلی میٹ جیو (1963) اورات تیری یحی کہانی (1954) دھوبی ڈاکٹر (1954) بہادر (1953) فٹ پاتھ (1953) پاپی (1953) ہملوگ (1951) جوگن (1950) (غیر معتبر) مدھوبالا (1950) نیلی (1950) بھول بھولیا (1949) گریبی (1949) نظارے (1949) بیچھے بالم (1948) جئے ہنومان (1948) مٹی کے خلون (1948) پردیسی مہمان (1948) بیلا (1947) چھین لی آزادی (1947) دنیا ایک سرائے (1947) کام ہمارہ (1947) لکھن میں ایک (1947) پیا گھر آجا (1947) وو زمانہ (1947) دھرتی (1946) پھولواڑی (1946) راجپوتانی (1946) چاند چکوری (1945) مورتی (1945) پربھوکا گھر (1945) بھنورا (1944) کارواں (1944) ممتاز محل (1944) پگلی دنیا (1944) شہنشاہ بابر (1944) اندھیرا (1943) بنساری (1943) گوری (1943) نرس (1943) شنکر پاروتی (1943) تانسن (1943) وشکنیا (1943) ارمان (1942) بھکت سورداس (1942) چاندنی (1942) دھیرج (1942) دکھ سکھ (1942) فریاد (1942) اقرار (1942) مہمان (1942) طوفان میل کی واپسی (1942) ڈھنڈورا (1941) پردیسی (1941) سسرال (1941) شادی (1941) عمید (1941) آج کا ہندوستان (1940) اچھوت (1940) دیوالی (1940) ہولی (1940) مسافر (1940) پاگل (1940) ادھوری کہانی (1939) نادی کنارے (1939) سنت تلسی داس (1939) ٹھوکر (1939) بازیگر (1938) بان کی چڈیا (1938) بلی (1938) گورکھ آیا (1938) پرتھوی پوترا (1938) پروفیسر ومن ایم ایس سی (1938) رکشا والا (1938) سیکرٹری (1938) دل فروشی (1937) مٹی کا پوٹلا (1937) پردیسی پنکی (1937) شما پروانہ (1937) شرافی لوٹ (1937) طوفانی ٹولی (1937) زمین کا چاند (1937) چالک چور (1936) دل کا ڈاکو (1936) جوالامخی (1936) لہری لالہ (1936) متلبی دنیا (1936) پربھو کا پیارا (1936) راج رامانی (1936) رنگیلا راجہ (1936) سپاہی کی سجنی (1936) بیرسٹر کی بیوی (1935) کالج گرل (1935) دیش داسی (1935) کمتی انسو (1935) نور وطن (1935) رات کی رانی (1935) گن سندری (1934) کشمیرا (1934) نادیرہ (1934) سیتامگر (1934) طوفان میل (1934) طوفانی ترونی (1934) ویر بابروواہن (1934) بھولا شکار (1933) بھول بھولیا (1933) کرشنا سوڈاما (1933) مس 1933 (1933) پردیسی پریتم (1933) لال سوار (1932) سپاہسلر (1932) کیپٹن (1932) بمبئی دی پراسرار (1931) بگلس آف وار (1931) صحرا ڈیمسل (1931) محبت کے ڈھول (1931) حورِ روشن (1931) محبت کے پرندے (1931) دودھ نوکرانی (1931) پینٹ فرشتہ (1931) پرنس دلکش (1931) گناہ کرنے والی روحیں (1931) بغداد کا سائرن (1931) چاقو (1931) محبوب بدمعاش (1930) ہوا میں قلعے (1930) الہی جہیز (1930) ہندوستان کی عظمت (1930) جوان مرد (1930) محبت کا زاویہ (1930) جادو شعلہ (1930) میری ڈارلنگ (1930) سورتھ کا قانون (1930) محب وطن (1930) رانک دیوی (1930) رانکا دیوی لیجنڈ اُتے مبنی اے ۔ رادھا کے رومانس (1930) شیرنی (1930) جنگلی پھول (1930)
باہرلے جوڑ
گٹھ:گجرات (بھارت) دے منظر نویس گٹھ:ہندی منظر نویس گٹھ:گجرات، بھارت دے فلم ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر گٹھ:گجرات (بھارت) دے فلم پروڈیوسر گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:جامنگر دیاں شخصیتاں گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:1898 دے جم
دکھن بھارتی رہتل
دکھن بھارتی رہتل تاملناڈو، کرناٹک، کیرلا، آندھرا پردیش، اتے تیلنگانا دے دکھن بھارتی راجاں دی رہتل نوں درساؤندی اے۔ دکھنی بھارتی رہتل، حالانکہ اس دے ڈریکٹ انتراں دے نال، بھارتی رہتل دا اکّ اہم حصہ اے۔ دکھن بھارتی رہتل ضروری طور اُتے سریر دی خوبصورتی اتے نسائیت دے جشن ولوں سدیوی کائنات دا جشن اے۔   اس نوں اس دے ناچ، کپڑیاں اتے مورتیاں راہیں درسایا گیا اے۔
روائتی کپڑے
left|thumb| سینٹیمیٹر سکیل دے خلاف دکھائے گئے خریدداری؉ بیگ توں کیلیکو دے نمونے دی بنائی۔ دکھنی بھارتی عورتاں روائتی طور اُتے ساڑی پاؤندیاں ہن جدوں کہ مرد اکّ قسم دا سارنگ پہندے ہن، جو کہ جاں تاں چٹی دھوتی جاں عام باٹک پیٹرن والی رنگین لنگی ہو سکدی اے۔ ساڑھی، اکّ سلائی رہت ڈریپ ہون دے ناطے، پہنن والے دی شکل نوں ودھاؤندی اے جدوں کہ صرف ادھے حصے نوں ڈھکدی اے۔ بھارتی فلسفہ وچ، پرم پرکھ دی نابھی نوں جیون اتے رچناتمکتا دا سروت منیا جاندا اے۔  اس لئی روایت ولوں، پیٹ اتے نابھی نوں چھپایا جانا چاہیدا اے، حالانکہ پہراوے دے پچھے دا فلسفہ زیادہ تر بھلّ گیا اے   ایہہ شریرا-منڈلا دا احساس کرواؤندا اے، جتھے انگکم بھونم یسی (سریر تہاڈا دنیا اے) وچ شریرا-منڈلا (پورے کائنات) نال اکجٹّ ہو جاندا اے، جویں کہ ناٹیاشاستر وچ درسایا گیا اے۔    ساڑھی دے ایہہ اصول، مرداں ولوں پہنی جاندی لنگی جاں منڈو جاں پنچی (کنڑ وچ رنگین ریشمی کناریاں والی اکّ چٹی لنگی) ورگے پردے دے ہور روپاں لئی وی لاگوُ ہندے ہن۔ لنگی نوں گھڑی دی سمت جاں الٹ سمت وچ بنھیا جاندا اے اتے پچھلے پاسے بنھیا جاندا اے جاں کمر دے نال ٹھیک کیتا جاندا اے۔ اسنوں کئی وار گوڈے تک چکیا جاندا اے اتے آرام نال کمر اُتے بنھیا جاندا اے جاں ترن نوں تیز کرن لئی ہتھ وچ پھڑیا جاندا اے۔
روائتی طور اُتے، دکھنی بھارتی مرد اپنے سریر دے اپرلے حصے نوں نہیں ڈھکدے ہن۔ کئی وار، اکّ رسمی حالت وچ، کپڑے دا اکّ ٹکڑا سریر دے اپرلے حصے نوں ڈھکّ سکدا اے۔ دکھنی بھارت دے کجھ مندراں نے مندر دے اندر مرداں نوں سریر دے اپرلے کپڑے پہنن توں وی روکیا اے۔ آندھرا اتے اتری کرناٹک دے کجھ حصیاں وچ، مرد کچے پانچے پہندے ہن جتھے اس نوں لتاں وچکار لے کے پچھے بنھیا جاندا اے۔ عورتاں وچ وی اجیہا ہی نمونہ دیکھن نوں ملدا اے۔ سارے جزیرہ نما دے ساحلی کھیتر وچ، مرد رنگ دار؉ لنگی پہندے ہن اتے عورتاں اوہناں نوں پچھلے پاسے بنھن دے ڈھنگ نال ساڑیاں پہندیاں ہن۔
کیلیکو، اکّ سادہ-بنیا ہویا ٹیکسٹائیل جو بناں بلیچ کیتے، اتے اکثر پوری طرحاں پروسیسڈ، کپاہ توں بنایا گیا سی، دی شروعات کالیکٹ (کوزیکوڈ) وچ ہوئی سی، جس توں ٹیکسٹائیل دا نام دکھنی بھارت وچ، ہن کیرل وچ، ۱۱ویں صدی دوران آیا سی۔ جتھے کپڑے نوں چالییان وجوں جانیا جاندا سی۔ کچے پھیبرک نوں رنگیا گیا اتے چمک دار؉ رنگاں وچ چھاپیا گیا، اتے کیلیکو پرنٹ بعد وچ یورپ وچ مشہور ہو گئے۔
پکوان
left|thumb|250x250px| کیلے دے پتیاں اُتے غذا پروسن دی روایت دکھنی بھارت وچ، خاص کرکے رسمی سماگماں وچ قائم اے۔ کھان-پین دیاں عادتاں علاقائی طور اُتے وی وکھ وکھ ہن اتے زیادہ تر پرمپراواں اُتے مشتمل ہن۔ چول مکھ خوراک اے۔ ناریل کیرلا اتے دکھنی بھارت دے کرناٹک دے ساحلی حصے وچ اکّ اہم سامان اے، حیدرآبادی بریانی تیلنگانا اتے ہور گوانڈھی راجاں وچ وی بہت خاص اے جدوں کہ آندھرا پردیش وچ پکوان اچار، مسالےدار خوشبودار کریاں اتے مرچ پاؤڈر دی کھل عام ورتوں ولوں خاصیت اے۔ ڈوسا، اڈلی، اتپم آدی سارے کھیتر وچ مشہور ہن۔ کیرل راج اتے منگلور شہر ورگے ساحلی کھیتر اپنے سمندری غذا لئی جانے جاندے ہن۔ دکھنی بھارتی کوفی عام طور اُتے کافی مضبوط ہندی اے، اتے کوفی پورے مالابار کھیتر وچ اکّ ترجیحی ڈرنک اے۔ تاملناڈو اپنی اڈلی، ڈوسا، پونگل، سمبھر، وڑا، پوری لئی جانیا جاندا اے، جو تامل پریواراں وچ عام ناشتہ ہن۔ ملیالی لوکاں وچ، ایپم، پٹو، اپماو، مالابار بریانی کجھ عام پکوان ہن۔ کرناٹک وچ، بسیبیلے اشنان، کڑا اشنان، کیسری اشنان، راگی مڈا، ادین وڑا، بینے مسالہ ڈوسا، پیپر ڈوسا کجھ عام پکوان ہن۔ thumb| اکّ تھیلسیری پکوان جو مالابار مسالیاں دی ورتوں کردا اے ناریل دکھنی بھارت دا مول نواسی اے اتے صدیاں توں دکھنی بھارت دے دکھن-مغربی مالابار ساحل راہیں یورپ، عرب اتے پرشیا تک پھیلیا اے۔ بھارتی مول دے ناریل نوں پرتگالی وپاریاں ولوں امریکہ لیاندا گیا سی۔ کالی مرچ وی بھارت دے مالابار ساحل دی جدی اے، اتے اتھے مالابار مرچ دی وڈے پدھر اُتے کاشت کیتی جاندی اے۔ کلاسیکل یگ دے دوران، پھونیشیئن، یونانی، مصری، رومن، اتے چینی بھارت دے دکھن-مغربی ساحل وچ مزیرس دی پرانے بندرگاہ توں دالچینی اتے کالی مرچ سمیت مسالیاں ولوں آکرشت ہوئے سن۔
کھوج دے یگ توں پہلاں دے مدھ یگ دوران جو کہ ۱۵ویں صدی عیسوی دے انت وچ شروع ہویا سی، مالابار ساحل اتے کالیکٹ (کوزیکوڈ) دا راج اس ویلے لال ساگر اتے یورپ نوں بھارتی مرچاں دی برآمد دا مرکز سی مصری اتے عرب وپاری خاص طور اُتے سرگرم ہن۔ تھلاسیری پکوان، صدیاں توں اتری کیرلا وچ اتپن ہوئے پکواناں دی اکّ سٹائل، اجیہے مسالیاں دی ورتوں کردی اے۔
سنگیت
سنگیت دی اکّ قسم اے۔ ایہہ پینڈو لوک سنگیت توں لے کے دکھنی بھارت دے جدید بھارتی کلاسیکل سنگیت تک اے، نوں کارناٹک سنگیت وجوں جانیا جاندا اے ( کرناٹک دے بعد، جس نام نال دکھنی بھارت نوں پہلے بستیوادی دناں وچ جانیا جاندا سی۔ سارنگ دیوَ نے دکھن بھارتی کلاسیکل سنگیت نوں کرناٹک سنگیت کیہا۔ اس وچ پرندرا داسا، کنک داسرو، تیاگراجا، دیکشاتھر، شیاما ساستری، اتے سواتی ترنال ورگے سنگیتکاراں ولوں سریلا، زیادہتر بھگتی، تالبدھ اتے ڈھانچاگت سنگیت شامل اے۔ دکھنی بھارت دے چار راجاں دے سبھیاچار اتے سنگیت دی اکّ ساہ وچ چرچہ کرنی اوکھی اے۔ تاملناڈو وچ، تامل پنّ اے، جس نوں مندراں وچ اوڈوراں ولوں گایا جاندا اے۔ اوہ وکھ-وکھ پناں (راگاں لئی اکّ ہور شبد) وچ مشہور تامل شاعراں جویں کہ سمبندر آدی دیاں رچناواں گاؤندے ہن۔
ہندو مندر سنگیت
دکھن بھارتی ہندو مندراں وچ ورتیا جان والا مکھ زریعہ ( نادسورم ) اے، کیہا جاندا اے کہ ایہہ ادوں بنایا گیا سی جدوں دکھنی بھارت وچ سبھ توں پہلاں مندر دا قیام کیتا گئی سی۔ نادسورم اتے (تھویل) نوں دکھنی بھارتی مندراں وچ اکّ پیریا میلم دی جوڑی بناؤن لئی اکٹھے کھیڈیا جاندا سی۔ اس دے کٹھور دھن کارن، پیریا میلام بہت سارے یورپیئن لوکاں ولوں پسند نہیں کیتا جاندا، پر دکھنی بھارت لئی، ایہہ مان اتے شان دی آواز اے۔ بہت ساریاں مندر پرمپراواں لئی، اپاسکاں لئی روحانی موجودگی محسوس کرن لئی پیریا میلم ضروری اے۔ پیریا میلام دی ورتوں مندراں دے اندر روزانہ دیاں رسماں اتے مندراں دے باہر اتے آلے دوآلے سالانہ رسماں لئی کھیڈن لئی کیتی جاندی اے۔ ٹیردا، یوشتکا۔ "ہندو دکھنی بھارت وچ مندر سنگیت پرمپراواں: "پیریا میلم" اتے اسدا کارکردگی مشق۔
آرکیٹیکچر اتے مصوری
دکھن بھارت وچ چٹان آرکیٹیکچر دیاں دو منموہک سٹائلاں ہون دا مان حاصل اے، تاملناڈو دی خالص دروڑ سٹائل اتے کرناٹک وچ موجود ویسارا سٹائل (جسنوں کرناٹک دروڑ سٹائل وی کیہا جاندا اے)۔ غیر-راک آرکیٹیکچر دی ہور سٹائل وچ کیرل آرکیٹیکچر شامل اے۔ ایہہ بھارتی ویدک آرکیٹیکچرل سائنس ( اصل شاستر ) دے مطابق کیتا گیا/مطابق کیتا گیا اے۔ مہابلیپرم، تنجور، ہمپی، بادامی، پٹاداکل، آئیہول، بیلور، ہلیبیڈو، لککنڈی، شراونبیلگولا، مدرائی دے پریرنادائک مندر دیاں مورتیاں اتے تراونکور اتے لیپاکشی مندراں دیاں مورتی چتر وی دکھنی بھارتی سبھیاچار دی امتحان وجوں کھڑے ہن۔ راجا روی ورما دیاں پینٹنگاں نوں دکھن بھارتی جیون اتے اساطیر دے بہت سارے موضوعاں دی کلاسک پیشکاری منیا جاندا اے۔ متنچیری پیلیس اتے ایٹامنور وکھے شو کھیترم وچ کیرل دے مورل چتراں دیاں کئی اداہرناں ہن۔ دکھنی بھارت، اپریل ۲۰۰۶ تک، بھارت وچ ۲۶ عالمی وراثت-سوچیبدھ سائیٹاں وچوں ۵ دا گھر اے۔
مورتیاں اتے مورتیاں
left|thumb|200x200px| [[ہمپی وکھے انسانی مساوات، کرناٹک وچ مورتیاں ।]] نرت دے انسانی روپ توں بعد مورتیاں دکھنی بھارتی پرگٹاوے دا سبھ توں اتم زریعہ بن گیا۔ اس زریعہ وچ ویلے وچ تنّ-ایامی روپ نوں نقاشی کرنا ممکن سی۔ روایتی دکھن بھارتی مورتیکار اپنی نابھی توں دیوتیاں دی مورتی دی شروعات کردا اے جس نوں ہمیشہ ساڑی ولوں درسایا جاندا اے۔ مورتی دا کوشٹا جاں گرڈّ نابھی نوں مورتی دے مرکز وچ صحیح ہون لئی دکھائیگا، محدود سریر اتے اننت کائنات دے ملاپ دے سروت نوں درساؤندا اے۔ مورتیاں کمپلیکساں دے آلے-دوآلے اتے اوہناں دے اندر وی بہت سارے مندراں نوں شنگاردیاں ہن۔ اوہ وکھ-وکھ سٹائیلائجیشناں دے ڈانس سٹیپس دا چترن وی ہن اتے ناچ دے روپاں نوں سرکھیت رکھن اتے اس نوں مڑ سرجیت کرن لئی کم کردے ہن۔
ساہت اتے فلسفہ
right|thumb|166x166px| تروولوور، ترکرل دا لکھاری۔ دکھنی بھارت دی ساہتی روایت دو ہزار سال پرانی اے۔ دکھن بھارت دا پہلا جانیا جان والا ساہت شعری سنگم اے، جو لگبھگ دو توں ڈیڈھ ہزار سال پہلاں تامل وچ لکھیا گیا سی۔ کنڑ کلاسک کویراجرستہ، ۸۵۰ وچ لکھیا گیا راجا اموگھورش I ولوں سیئی، چھیویں صدی دے شروع وچ راجا درونیتا دے کنڑ ساہت دا حوالہ دندا اے۔ دسویں صدی عیسوی دے تامل بودھی ٹپنیکار، نیمریناتھم نے چوتھی صدی عیسوی دے کنڑ ساہت دا حوالہ دتا اے۔ وکھریاں ملیالم اتے تیلگو ساہتی پرمپراواں اگلیاں صدیاں وچ ترقی یافتہ ہوئیاں۔ دکھنی بھارتی لوکاں دے فنی پرگٹاوے قدرت دی مہما اتے اس دیاں تالاں دی تعریف نوں درساؤندے ہن۔ کجھ رچناواں وچ الانگو ادگل ولوں سلپپادھکارم، تھولکپئر ولوں لکھی تھولکپئم، تروولوور دی تروکرل، کمارویاس دی کرناٹ بھرت کٹمنجری، پمپا دی وکرمارجن وجیا، آندھرا مہابھارتمو، تن شاعراں ولوں، ٹکانانا اتے شرناناو اکاناناو اتے شواناناو مہابھارتمو، تن شاعراں ولوں شامل ہن۔ دکھن بھارتی ساہت اتے فلسفہ وچ عورتاں نوں بہت طاقتور منیا جاندا اے۔ اکّ ویاہتا عورت نوں شبھ منیا جاندا اے، اسدی طاقت جاں عورت طاقت، اس دے شوہر اتے اوہناں دے بچیاں دی رکھیا اتے طاقت حاصل کردی اے۔ ہم عصر کنڑ لکھاریاں نوں اٹھ گیانپیٹھ انعام ملے ہن جو کسے وی بھارتی بولی لئی سبھ توں اچے ہن اتے ملیالم ساہت نوں ۶ گیانپیٹھ انعام دتے گئے ہن، جو کہ کنڑ ساہت توں بعد دوجے نمبر اُتے اے۔
بھائیچارے اتے پرمپراواں
دکھنی بھارت دیاں مکھ روحانی پرمپراواں وچ ہندو دھرم دیاں شیو اتے ویشنو دوویں شاکھاواں شامل ہن، حالانکہ بودھی اتے جین فلسفہ کئی صدیاں پہلاں بااثر رہے سن (حالیہ ادھئیناں توں پتہ لگدا اے کہ گھٹ توں گھٹ ہندو دھرم دی شیو شاخاں بدھ اتے جین دھرم دے آؤن توں پہلاں دکھنی بھارت وچ موجود سی۔ ایلالن دے روپ وچ اکّ تامل راجا جسنے سال ۲۰۵ عیسوی مشرق وچ سری لنکا اتے حملہ کیتا سی۔ کرناٹک وچ شرونبیلگولا جینیاں لئی اکّ مشہور تیرتھ تھاں اے۔ عیسائی دھرم ساحلی دکھنی بھارت وچ سینٹ تھامس رسول دے ویلے توں ودھیا اے جو ۵۲ عیسوی وچ کیرلا آیا سی اتے شام دی عیسائی روایت دا قیام کیتا سی جسنوں اج سینٹ تھامس عیسائی جاں نسرانی کیہا جاندا اے۔     دکھنی بھارت وچ اکّ وڈا مسلم بھائی چارا اے، خاص طور اُتے مالابار ساحل وچ، جو کیرلا اتے اومانی اتے ہور عرباں وچکار پرانے سمندری وپار، مکھ طور اُتے ہدراموت اتے نال لگدے دکھنی عرب کھیتراں توں اپنیاں جڑھاں نوں لبھّ سکدا اے۔ اوہ ماپلا مسلماناں وجوں جانے جاندے ہن اتے مکھ طور اُتے کیرلا وچ اتری مالابار اتے دکھنی مالابار دے کھیتراں وچ، عرب ساگر وچ لکشدیپ دے آباد جزیرےآں دے نال-نال کھنڈے ہوئے ہن۔  کجھ مفکراں دے مطابق، میپلا دکھنی ایشیا وچ سبھ توں پرانا وسے ہوئے مول مسلم بھائی چارا اے۔ مدراس اتے کوچین دنیا دے سبھ توں پرانے کوچین یہودیاں اتے پردیسی یہودیاں دے گھر ہن جو راجا سلیمان دے ویلے دوران مالابار ساحل اُتے آئے سن۔ کامنویلتھ آف نیشنز وچ سبھ توں پرانا بچیا ہویا یہودی سناگوگ کداومبھاگم سنیگوگ اتے کوچی، کیرل وچ پردیسی سناگوگ اے۔
حوالے اتے کتاب لسٹ
گٹھ:کیرلا دا سبھیاچار گٹھ:آندھرا پردیش دا سبھیاچار گٹھ:بھارتی سبھیاچار گٹھ:رہتل گٹھ:کرناٹک دا سبھیاچار
شرد جوشی
شرد اننتراؤ جوشی  (3 ستمبر 1935 – 12 دسمبر 2015) اک بھارتی سیاستدان سی جسنے آزاد بھارت پکش پارٹی اتے شیتکاری تنظیم (کسان 'تنظیم') دا قیام کیتا۔  اوہ راج سبھا وچ مہاراشٹر دی نمائندگی کردا 5 جولائی 2004 توں 4 جولائی 2010 تک 5 سال لئی بھارت دی پارلیمنٹ دا میمبر وی رہا۔ 9 جنوری 2010 نوں اوہ بھارتی پارلیمنٹ اتے ودھان سجذبات وچ عورتاں دے لئی 33% رزرویشن دین دے بلّ دے خلاف ووٹ پاؤن والا راج سبھا وچ اکو پارلیمنٹ سی۔
شرد جوشی موہری گلوبل کھیتی باڑی پلیٹ فارم، عالمی کھیتی باڑی فورم (WAF)، جو کھیتی باڑی تے اثر کرن والیاں وچکار گل بات چلاؤندا اے، دے صلاح کار بورڈ دا میمبر سی۔   اوہ کسان دی اک جتھیبندی شیتکاری تنظیم دا بانی اے۔ شیتکاری تنظیم بازار اتے تکنالوجی تک پہنچ دی آزادی دے مقصد نال بنائی کسان دی اک غیر-سیاسی یونین اے۔"
زندگی
شرد جوشی بھارت دے مہاراشٹر راج وچ، ستارا وکھے 3 ستمبر 1935 نوں پیدا ہویا سی۔ اوہ اننت نارائن (1905–70) اتے اندرا بائی جوشی (1910–92) دا پتر اے۔ اسنے 1957 وچ، سائیڈنہم کالج، ممبئی توں کامرس وچ ماسٹر دی ڈگری، ڈپلوماانپھرمیٹکس (لسانے، 1974); اوارڈ: بیکنگ لئی سی ای رنڈلے گولڈ میڈل (1955)، سنچائی دے فائدیاں بارے حساب لگاؤن تے کم کرن لئی کرسیتجی ڈاڈی انعام، اکنامکس اتے انکڑا سائنس وچ لکچرار، پونا یونیورسٹی، 1957–58; I.P.S بھارتی ڈاک سیوا (کلاس I) 1958–68; I.P.S بھارتی ڈاک سیوا (کلاس I) 1958–68; چیف انپھرمیٹکس سروس، انٹرنیشنل بیورو، UPU, برن، سوٹجرلیڈ، 1968-77।(اسنے شیتکاری تنظیم دی قیام توں پہلاں اقوام متحدہ اہلکار دے طور تے وی سیوا کیتی)۔
کسان جتھیبندی
اوہ مہاراشٹر دی کسان جتھیبندی، شیتکاری تنظیم دا بانی سی۔ اس نے بھارت وچ کھیتی باڑی مدعیاں تے بہت سارے عوامی اندولناں دی اگوائی کیتی اے۔  زیادہ تر مہاراشٹر وچ کساناں نوں ملدے جذبات دے مدعے تے۔ اوہ '' کسان تالمیل کمیٹی (KCC) دا وی بانی آگوُ اے جس وچ 14 راجاں – مہاراشٹر، کرناٹک، گجرات، راجستھان، پنجاب، ہریانہ، ہماچل پردیش، مدھ پردیش، بہار، اتر پردیش، اڑیسہ، آندھر پردیش، تامل ناڈو، کیرلادے کسان تنظیم شامل ہوئے۔ اسنے بجلی ٹیرپھ وچ وادھے خلاف، گھریلو بازار وچ سٹیٹ ڈمپنگ خلاف، دہاتی قرضے دے خاتمے لئی اتے پیاز، گنا، تمباکو، دودھ، جھونے، کپاہ دے لاہے وند بھاء لئی مہاراشٹر، کرناٹک، گجرات، پنجاب، ہریانہ آدی وچ کئی کسان اندولناں دی اگوائی کیتی۔
اوہ ٹائیمز آف انڈیا،  بزنس انڈیا، 'لوکمتّ'  آدی لئی کالمنویس رہا اے، اتے کھیتی باڑی مدعیاں تے کتاباں دا وی لکھاری اے۔
شیتکاری خواتین اگھادی (SMA)
شرد جوشی دہاتی عورتاں دے سبھ توں وڈے تنظیم شیتکاری خواتین اگھادی دا وی بانی سی، جو عورتاں دے جائداد دے حق دے لئی خاص کر لکشمی مکتی پروگرام لئی اپنے کم کرن واسطے مشہور اے۔ اس تحت لکھاں عورتاں نوں زمین دے حق ملے۔
حوالے
گٹھ:جم 1935
حدیث چین
حدیث چین یا حدیث الصِین مشہور احادیث وچو‏ں اک اے جس اُتے علمائے اسلام تے محدثین د‏‏ی مختلف آراء نيں۔اِس حدیث دے متعلق محدثین دا اختلاف اے کہ اِس د‏‏ی سند ضعیف اے تے چونکہ عہد رسالت وچ چین دا سفر اختیار کرنا سخت دشوار سی تاں اِس حدیث وچ علم حاصل کرنے تو‏ں مراد آیا کونسا علم اے ؟۔ علمائے کرام تے فقہا نے اِس دے متعلق مختلف بیانات پیش کیتے نيں تے بعض علما نے سکوت اختیار کیتا ا‏‏ے۔ ایہ حدیث اپنی سند دے ضعیف ہونے دے باوجود مشہور احادیث وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
عربی متن حدیث
اخبرنا ابو عبد اللہ الحافظ، اخبرنا ابوالحسن علی بن محمد بن عقبہ الشیبانی، حدثنا محمد بن علی بن عفان، و اخبرنا ابو محمد الاصبھانی، اخبرنا ابو سعید بن زیاد، حدثنا جعفر بن عامر العسکری، قالا:  حدثنا الحسن بن عطیۃ،  عن ابی عاتکۃ،  و فی روایۃ ابی عبد اللہ ۔ حدثنا ابو عاتکہ عن انس بن مالک، قال:  قال رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم:   ’’ اُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَو بِالصِّینِ،  فَاِنہاں طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِیْضَۃ ٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمِِ۔‘‘   ھذا حدیث متنہ مشہور،  واسنادہ ضعیف و قد روی من اوجہ،  کلھا ضعیف۔
ترجمہ
ابوعاتکہ نے حضرت انس رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت کیتا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمایا: ’’علم حاصل کرو اگرچہ توانو‏‏ں چین جانا پئے، بے شک علم حاصل کرنا فرض اے ہر مسلما‏ن پر۔‘‘ اِس حدیث دا متن مشہور اے تے اِس د‏‏ی سند ضعیف اے، ایہ روایت جِنّی وجوہ تو‏ں وی روایت کيتی گئی اے، سب ضعیف نيں۔
احمد حسن الزیات پاشا دا مفصل قول
احمد حسن الزیات پاشا (متوفی 1388ھ) دا قول اے کہ:
اِس حدیث دے بعد متقدمین علمائے کرام د‏‏ی آرا تے اُنہاں دا اختلاف اِنہاں آرا وچ نقل کیتا جاندا اے کہ اُس علم تو‏ں مراد کونسا علم اے جس د‏‏ی تحصیل رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرض قرار دِی اے تے اِس دا طلب کرنا ہر مسلما‏ن اُتے فرض ا‏‏ے۔ اِس مسئلہ وچ علمائے کرام دا وڈا مضبوط اختلاف اے کہ اوہ کونسا علم اے ؟
حوالے
گٹھ:احادیث گٹھ:چین وچ اسلام
لبنان دے ضلعے
thumb|لبنان دے ضلعے
محافظات لبنان ۲۵ ضلعے (قضاء، جمع: أقضية) وچ تقسیم نيں۔ جدو‏ں کہ محافظہ بیروت د‏‏ی کوئی ذیلی تقسیم نئيں ا‏‏ے۔
محافظہ بیروت'''
thumb|محافظہ بیروت
محافظہ جبل لبنان'''
thumb|محافظہ جبل لبنان
محافظہ بقاع'''
thumb|محافظہ بقاع
محافظہ جنوبی'''
thumb|محافظہ جنوبی
محافظہ نبطیہ'''
گٹھ:لبنان دے ضلعے گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:لبنان-متعلقہ فہرستاں گٹھ:لبنان د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں گٹھ:لبنان د‏‏ی ذیلی تقسیمات دیاں فہرستاں گٹھ:لبنان دے سیاسی و حکومت‏ی سانچے گٹھ:سیاست بلحاظ ملک دے کناری سانچے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سراج الدین بلقینی
امام الحافظ شیخ الاسلام سراج الدین بلقینی (پیدائش: 4 اگست 1324ء— وفات: یکم جون 1403ء) کبارشافعی علماء وچو‏ں نيں۔ شیخ بلقینی نو‏‏ں اٹھويں صدی ہجری دے نادر روزگار علماء کرائے وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ علمائے اسلام د‏‏ی اُنہاں دے متعلق رائے ایہ اے کہ اوہ اٹھويں صدی ہجری دے مجدد نيں۔
ناں و نسب
امام بلقینی د‏‏ی کنیت ابوحفص، لقب سراج الدین تے ناں عمر بن رِسْلان اے جدو‏ں کہ نسب ایويں اے:  عمر بن رِسلان بن نصیر بن صالح الکنانی العسقلانی البلقینی الشافعی۔ عموماً اپنے عہد وچ امام الائمہ تے علم الائمہ دے القاب تو‏ں وی یاد کیتے جاندے رہ‏‏ے۔ صالح اوہ پہلے شخص سن جو بلقینہ نامی پنڈ وچ آباد ہوئے۔
پیدائش
امام بلقینی د‏‏ی پیدائش بلقینہ نامی اک قدیمی پنڈ وچ شبِ جمعہ 12 شعبان 724ھ مطابق 3 اگست 1324ء نو‏‏ں ہوئی۔
تحصیل علم
امام بلقینی نے ست سال د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ کیتا تے بعد وچ فقہ شافعی د‏‏ی مشہور کتاباں المحرر، علم نحو وچ کتاب الکافیہ لابن مالک، ابن حاجب د‏‏ی المختصر (اُصول د‏‏ی کتاب جو فقہ شافعی وچ پڑھائی جاندی اے )، قرأت وچ کتاب الشاطبیہ وی حفظ کيتی۔ 736ھ وچ 12 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے والد دے ہمراہ بلقینہ تو‏ں قاہرہ آگئے تے قاہرہ وچ مستقل سکونت اختیار کرلئی- قاہرہ وچ اپنے عہد دے تمام علمائے شوافع تو‏ں اکتسابِ علم کیتا۔ پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ فتویٰ دینے لگے سن ۔ استو‏ں علاوہ صدر الدین ابی الفتح المیدومی تو‏ں وی علم حاصل کیتا۔ شمس الدین اصفہانی تو‏ں اُصول ہائے قرأت، ابی حیان تو‏ں علم نحو دے متعلق تعلیم حاصل کيتی جدو‏ں کہ حافظ حافظ جمال الدین المزی (متوفی742ھ) تے مؤرخ اسلام علامہ شمس الدین الذہبی (متوفی 748ھ) تو‏ں سندِ اِجازہ حاصل کيتی۔
سلاطین تو‏ں تعلقات تے قاہرہ وچ آمد
736ھ دے بعد امام بلقینی قاہرہ وچ ہی مستقل سکونت اختیار کیتے رہ‏‏ے۔ 740ھ تے 747ھ وچ حج بیت اللہ اداء کیتا۔ 769ھ وچ دمشق وچ دارالعدل و قضاۃ آپ دے سپرد کيتی گئی تے 793ھ وچ سلطان الظاہر سیف الدین برقوق کی دعوت اُتے حلب چلے گئے تے اوتھے مقیم رہ‏‏ے۔ سلطان سیف الدین برقوق نے آپ نو‏‏ں قاضی القضاۃ مقرر کردتا سی ۔ بعد وچ بلاد الشام د‏‏ی سکونت ترک کرکے قاہرہ چلے آئے تے تا وفات ایتھے مقیم رہ‏‏ے۔ اِس تمام مدت وچ آپ کو  سرکاری وظیفہ ملدا رہیا۔ قاہرہ وچ باب الشعریہ دے نیڑے اک مدرسہ قائم کیتا تے اوتھے تفسیر، حدیث تے فقہ د‏‏ی تعلیم دینے لگے۔
اولاد
امام بلقینی دا عقد بہاء الدین ابومحمد ابن عقیل (متوفی 769ھ) د‏‏ی دختر تو‏ں ہوئی سی تے اِس عقد تو‏ں امام بلقینی دے تن بیٹے پیدا ہوئے۔
تلامذہ
امام بلقینی نے اپنے لاتعداد تلامذہ پِچھے چھڈے جنہاں وچ سرلسٹ اُنہاں دے بیٹے جلال الدین بلقینی وی شامل سن ۔ ابن حجر عسقلانی تے ابن ناصر الدین (متوفی 842ھ) نے امام بلقینی نو‏‏ں اپنا شیخ تسلیم کیتا ا‏‏ے۔
لکھتاں و تالیفات
امام شمس الدین سخاوی نے الضوء اللامع وچ امام بلقینی د‏‏ی 42 کتاباں د‏‏ی ایہ لسٹ درج د‏‏ی اے:
حوالے
گٹھ:اشاعرہ گٹھ:شیوخ الاسلام گٹھ:شافعیہ گٹھ:مجددین گٹھ:مصری فقہاء گٹھ:قبیلہ کنانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:724ھ دے جم گٹھ:805ھ دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی ہجری دے مسلم علماء
۲۰۲۳ چین دے غبارے دا حادثہ
۲۸ جنوری توں ۴ فروری، ۲۰۲۳ تک، چین ولوں سنچالت اکّ وڈے، چٹے اچے-اچائی والے غبارے نے الاسکا، مغربی کینیڈا اتے ریاستہائے متحدہ امریکہ توں لنگھدے ہوئے اتری امریکی ہوائی کھیتر نوں پار کیتا۔ امریکی اتے کینیڈیئن ملٹریز نے الزام لایا کہ غبارہ اکّ نگرانی آلہ سی، جس بارے چینی سرکار نے دعوہ کیتا کہ ایہہ اکّ شہری موسم سائنس کھوج ہوائی جہاز سی جس نوں اڈا دتا گیا سی۔ ایہہ غبارہ ۱ فروری نوں مونٹانا اتے ۳ فروری نوں مسوری توں لنگھیا۔ صدر جو بائیڈن دے حکماں اُتے اس نوں اگلے دن امریکی ہوائی فوج نے دکھنی کیرولینا دے ساحل توں علاقائی پانیاں اُتے شوٹ ڈاؤن کر دتا۔
اس حادثہ نے سنیکت راج اتے چین دے تعلقاں وچ تناء ودھا دتا، جس کارن امریکی ودیش وزیر اینٹنی بلنکن نے بیجنگ دی کوٹنیتک سفر نوں ملتوی کر دتا۔  اسنے کینیڈا-چین تعلقاں نوں ہور وی تنائپورن بنایا؛ ہوائی کھیتر وچ گھسپیٹھ کارن کینیڈا نے چینی راجسفیر نوں طلب کیتا۔ ۳ فروری نوں، امریکہ ڈپارٹمنٹ آف ڈفینس نے کیہا کہ اکّ دوجا چینی غبارہ لاطینی امریکہ توں لنگھ رہا سی۔
نگرانی غباریاں دا اتہاس
اکّ فوجی تکنالوجی دے طور اُتے نگرانی غباریاں دی ورتوں ۱۹ویں اتے ۲۰ویں صدی دی اے، جدوں شیت لڑائی دوران سنیکت راج اتے سوویت یونین سمیت وکھ-وکھ فوجاں نے اوہناں نوں کم اُتے لگایا سی۔ چالباز اتے خفیہ نگرانی اپگرہاں اتے ڈروناں دے آمد ولوں زیادہ تر اپرچلت ہون دے باو جود، غباریاں نے کجھ فائدے برقرار رکھے، جویں کہ پیداوار اتے تعیناتی دی گھٹ لاگت۔ امریکی رکھیا ڈیپارٹمنٹ نے اپنے کولڈ سٹار (کورٹ لونگ ڈویل سٹریٹوسپھیرک آرکیٹیکچر) پروگرام دے تحت ۲۰۱۹ وچ غباریاں دی فوجی ورتوں وچ نویش کرنا شروع کیتا۔
چین ولوں ورتی گئی تکنالوجی
حادثہ توں پہلاں شائع کیتے گئے چینی سرکار (چینی فوج سمیت) نال متعلق دستاویزاں دے رائٹرز ولوں اکّ تجزیہ وچ کیہا گیا اے کہ اس نے "فوجی ادیساں لئی بیلون تکنالوجی دی ورتوں وچ ودھدی دلچسپی" دکھائی اے۔ حادثہ دے دوران، اکّ امریکہ رکھیا اہلکار نے کیہا کہ غبارے وچ "خفیہ جانکاری اکتر کرن دے نظریہ توں محدود جوڑ ملّ" سی؛ پھر وی، پینٹاگن نے غبارے نوں حساس جانکاری لیک ہون توں اپنی سمپتی دی رکھیا کرن لئی قدم چکے ہن۔ سنیکت راج دے رکھیا سیکٹری لوئڈ اؤسٹن نے کیہا کہ امریکہ فوجی اتری امریکہ نوں پار کردے ہوئے غبارے اُتے قیمتی خفیہ جانکاری اکٹھی کرن دے یوگ سی۔
پچھلیاں نظراں
سنیکت راج دے رکھیا اہلکاراں دے مطابق، ۲۰۱۷ توں مہاندیپی سنیکت راج وچ ایہہ پنجواں کھوجیا گیا چینی نگرانی غبارہ سی۔ نگرانی سرگرمی دے شکی چینی غبارے وی فلوریڈا، گوام اتے ہوائی توں سنیکت راج دے ہوائی کھیتر وچ داخل ہوئے ہن۔  اوہناں معاملیاں وچ، چین غباریاں نوں مڑ حاصل کرن دے یوگ سی۔ ۲۰۲۳ دی حادثہ، جس نے اتری امریکہ دے براعظم دے ساحل نوں ساحل تک پہنچا دتا، ادوں تک کوئی وی پہلاں دی گھسپیٹھ جاری نہیں رہی۔ پچھلیاں واقعے وچوں، اکّ پہلاں بڈین دے صدر (۲۰۲۱–موجودہ) دوران واپری سی اتے تن ڈونلڈ ٹرمپ دے صدر (۲۰۱۷–۲۰۲۱) دوران ہوئے، اکّ بے نام سینئر امریکی رکھیا اہلکار دے مطابق۔ NORAD/USNORTHCOM ولوں ایہہ خلاصہ کیتا گیا سی کہ ایہہ پہلاں دیاں واقعے اس ویلے کھوجیاں نہیں گئیاں سن، سگوں امریکہ خفیہ ایجنسی ولوں تتھاں توں بعد کھوجیاں گئیاں سن۔ ٹرمپ پرحکمرانی دے کئی سابقہ قومی سرکھیا اہلکاراں نے کیہا کہ اوہ اپنے کارجکال دوران کسے وی غبارے دی گھسپیٹھ توں انجان سن۔ بڈین دے قومی سرکھیا صلاح کار جیک سلیوان نے بعد وچ کیہا کہ صدر ولوں عہدہ سنبھالن توں بعد سدھارے گئے ہوائی کھیتر دی نگرانی وچ پچھلیاں گھسپیٹھاں دا پتہ لگایا گیا سی اتے "اوہناں چیزاں دا پتہ لگاؤن دے یوگ ہون دی ساڈی گنجائش وچ وادھا کیتا گیا سی جو ٹرمپ پرحکمرانی کھوجن وچ ااہل سی۔"
۲۰۲۰ وچ، جاپان دے سیندائی وچ اکّ اجیہا غبارہ دیکھیا گیا سی، جسدی اس ویلے چینی مول دے ہون دی پچھان نہیں کیتی گئی سی۔ فروری ۲۰۲۲ وچ، تائیوان دے ساحل توں کئی غبارے دیکھے گئے سن، جیہناں نوں تائیوان دے رکھیا وزارت نے نوٹ کیتا سی کہ پیپلز لبریشن آرمی دی پوربی تھئیٹر کمانڈ لئی موسم متعلق نریکھناں دا امکان اے اتے کوئی ترنت سرکھیا خطرہ نہیں اے۔
بنتر
right|thumb|غبارے دے اندازاً سائز نال تلنا کرو
غبارے وچ "دو جاں تن سکولی بساں" دے سائز دا اندازا "ٹیکنالوجی بے" وجوں ورنت اکّ انڈرسلنگ پیلوڈ سی، اتے پیلوڈ اُتے ماؤنٹ کیتے سولر پینلاں ولوں سنچالت کیتا گیا سی۔ سیبیئیس نیوز دے حوالے نال اکّ امریکہ اہلکار دے مطابق، غبارے دا لفافہ "بہت وڈا" سی۔ اسے اہلکار نے کراپھٹ نوں محدود سٹیئرنگ لئی اکّ روڈر دی خاصیت وجوں درسایا۔ کئی سال پہلاں جاپان وچ، اکّ کراس-سائز دے پیلوڈ بے والا اکّ غبارہ رپورٹ کیتا گیا سی، جس وچ چیسی دے پاسے دو پروپیلر شامل کیتے گئے سن، ممکن طور اُتے ودھیرے نینترناہلیت لئی۔ ایہہ انجان اے کہ کی اتری امریکہ نوں اڈن والے غبارے وچ پروپلشن دی خاصیت سی، پر ایہہ امریکی فوج ولوں واضع طور اُتے چالبازی وجوں دیکھیا گیا سی۔
امریکہ ڈپارٹمنٹ آف ڈفینس نے کیہا کہ غبارے نے زمین اُتے لوکاں لئی فوجی جاں جسمانی خطرہ پیش نہیں کیتا، اتے اس نوں پانی دے اپر گولی مارنا سرکھیت ہووےگا اتے خفیہ ادیساں لئی ملبے دا ادھئین کرن دا موقع ودھایا جاوے گا۔
ماہراں نے نوٹ کیتا اے کہ چینی غبارہ عام موسم دے غباریاں نالوں وکھرا سی۔ معیاری موسم دے غبارے عام طور اُتے لگبھگ ۲۰ پھٹّ (۶ می۔) چوڑے ہندے ہن، پر چینی غبارے دا ویاس ۹۰ پھٹّ (۲۷ می۔) ہون دا اندازا لگایا گیا سی۔ موسم دے غبارے وی لمبی دوری دی سفر نہیں کردے۔ حالانکہ موسم سنویدک ویلے دے نال ودھیرے سوجھ وان بن گئے ہن، اوہ ۱۹۷۰ جاں ۱۹۸۰ دے دہاکے توں مقابلتاً کوئی بدلاء نہیں رہے ہن، اتے عالمی پدھر اُتے اکسار ہن۔ چینی موسم دے غباریاں وچ اجیہے ناٹکی اپگریڈ نوں بہت حیرانی جنک منیا جاندا اے۔ پینٹاگن دے اک اہلکار نے کیہا کہ جیکر غبارے دی ورتوں جاسوسی لئی کیتی گئی سی، تاں ہو سکدا اے کہ ایہہ دورکمیونیکیشن اپکرناں نوں لے کے جا رہا سی جو دوجے دیساں نوں جانکاری واپس بھیجن دے اہل سی۔ ایہہ پچھے جان اُتے کہ بیلون کہڑی خفیہ جانکاری اکٹھی کر سکدا اے جو اکّ اپگرہِ مالمسٹروم ایئر فورس بیس اُتے گھمدے ہوئے، جتھے امریکہ ایٹمی مزائیلاں رکھیاں گئیاں ہن، دے معائنہ توں، ہتھیار کنٹرول ماہر جیفری لیوس نے کیہا، "تسیں دیکھ سکدے ہو کہ کی ریڈیو ٹاور براڈکاسٹ کر رہے ہن، پر ۔. تسیں اکّ RF ڈٹیکٹر لے کے مونٹانا دے آلے-دوآلے گڈی چلا سکدے ہو اتے سلوز دے بہت نیڑے جا سکدے ہو۔"
پتہ لگاؤنا
۲ فروری، ۲۰۲۳ نوں، امریکہ ڈپارٹمنٹ آف ڈفینس اتے کینیڈیئن ڈپارٹمنٹ آف نیشنل ڈفینس نے اعلان کیتی کہ NORAD اکّ اچّ-اچائی والے نگرانی بیلون نوں ٹریک کر رہا اے جو منیا جاندا اے کہ چین دا اے۔ ادوں غبارہ بلنگز، مونٹانا توں ۶۰٬۰۰۰ پھٹّ (۱۸٬۰۰۰ می۔) دی اچائی اُتے اڈّ رہا سی۔ واشنگٹن پوسٹ ولوں حوالہ دتے گئے قومی سرکھیا اتے ایروسپیس ماہراں دے مطابق، غبارہ موسم سائنس، دورکمیونیکیشن اتے کھوج لئی دوجے دیساں ولوں ورتے جاندے اچّ-اچائی والے غباریاں نال خاصیتاں نوں سانجھا کردا دکھائی دتا۔
بیبیسی ولوں انٹرویو کیتے گئے ماہراں نے کیہا کہ موسم دے غباریاں دا ادوں تک چلنا غیر معمولی سی جدوں تک حادثہ وچ شامل اکّ انسان سی اتے ایہہ کہ غبارہ "چین دے داعویاں نالوں ودھیرے ودھیا ہو سکدا اے۔" امریکہ ایئر فورس ایئر یونیورسٹی دے اکّ ادھئین وچ کیہا گیا اے کہ نگرانی غبارے اکثر بہت چھوٹے راڈار کراس سیکشن پیش کردے ہن، "اکّ طبقہ میٹر دے سوویں حصے دے کرم اُتے، اکّ چھوٹے پنچھی دے برابر" اتے ضروری طور اُتے کوئی انپھراریڈّ دستخط نہیں ہندے، جو اینٹی دی ورتوں نوں گنجھل دار؉ بناؤندا اے۔ - ہوائی جہاز دے ہتھیار۔
اچائی
غبارہ ۶۰٬۰۰۰ پھٹّ (۱۸٬۰۰۰ میٹر) دی اچائی اُتے اڈّ رہا سی۔ اس دے مقابلے، کونکورڈ ۶۰٬۰۰۰ پھٹّ (۱۸٬۰۰۰ میٹر) دی اچائی اُتے اڈن والا اکلوتا وپاری جہاز سی، وپاری جیٹّ ۵۱٬۰۰۰ پھٹّ (۱۶٬۰۰۰ میٹر) تک پہنچ سکدا اے، موجودہ وپاری ہوائی جہاز ۴۵٬۰۰۰ پھٹّ (۱۴٬۰۰۰ میٹر) تک پہنچ سکدا اے، اتے SR-71, 90000 پھٹّ (۲۷٬۰۰۰ میٹر) تک پہنچ گیا سی۔ ہیلیکاپٹراں لئی اوسط سیوا چھت، اڈان لئی، ۱۰٬۰۰۰ پھٹّ (۳٬۰۰۰ میٹر)، ۱۲٬۰۰۰ پھٹّ (3,700 m) توں ۱۵٬۰۰۰ پھٹّ (4,600 m) اُتے گھمن لئی، ۱۹۷۲ وچ جین بلیٹ ولوں، ۴۰٬۸۲۰ پھٹّ (۱۲٬۴۴۰ می۔) اچائی دے نال سبھ توں ودھ ریکارڈ کیتی۔  U-2S اچّ-اچائی دا جاسوسی جہاز، جسدی ورتوں غبارے دی نگرانی کرن لئی کیتی گئی سی، تقابلی ودھ توں ودھ اچائی والا اکو اکّ کم شیل فوجی جہاز اے۔
اڈان دا رستہ
alt=A map of the world, showing a snaking line from the middle of China, across the Pacific Ocean, through Alaska and Canada, and into the northwestern United States|thumb|غبارے دا رستہ