cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
جنگ دے بعد (1924) د‏‏ی حدود وچ ہلاکتاں
پولینڈ جرمنی ، آسٹریا-ہنگری دا علاقہ سی تے 1795 تو‏ں 1918 تک جزوی طور اُتے روس نے انہاں دا قبضہ کرلیا سی۔ 1915 دے آخر تک ، جرمنی دا جدید دور دے پولینڈ اُتے مکمل کنٹرول سی۔ 2005 د‏‏ی پولینڈ د‏‏ی اک تحقیق دے مطابق پہلی جنگ عظیم دے دوران 3،376،800 قطباں نو‏‏ں انہاں ملکاں د‏‏ی مسلح افواج وچ شامل کيتا گیا سی ، جرمناں دے ذریعہ جبری مشقت دے لئی ہور 300،000 افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ روسیاں تے آسٹریا دے لوکاں نے زبردستی 1.6 تو‏ں 1.8 آباد کيتا  پولینڈ وچ جنگی زون تو‏ں دس لکھ افراد۔ مائیکل کلڈفیلٹر دے مطابق ، پولش جنگ وچ مردہ 1،080،000 سن ، جدو‏ں کہ مشرقی محاذ اُتے لڑائی وچ 200،000 پولش شہری مارے گئے سن ۔ 870،000 افراد نے جرمنی ، آسٹریا تے روسی فوج وچ خدمات انجام دتیاں۔ اک ہور اندازے دے مطابق ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی 2004 د‏‏ی کتاب وچ پولینڈ د‏‏ی جنگ نو‏‏ں 640،000 ہلاک کردتا ، جنہاں وچ 270،000 پولستانیاں دے فوجی نقصانات ، فوجی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 120،000 دا شہری نقصان تے قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں 250،000 شامل ني‏‏‏‏ں۔. نسلی پولش بلیو آرمی نے فرانسیسی فوج دے نال خدمات انجام دتیاں۔ مشرقی محاذ اُتے پولینڈ دے نسلی لشکر آسٹریا ہنگری فوج دے حصے دے طور اُتے لڑے۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران ٹرانسلوینیا دا علاقہ آسٹریا ہنگری دا حصہ سی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران رومانی اموات دے مندرجہ ذیل اندازے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ مجموعی طور اُتے ہلاک: 748،000 ، جنہاں وچ رومانیہ د‏‏ی افواج دے نال 220،000 ، آسٹریا ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 150،000 تے 48،000 د‏‏ی قید وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکتاں دے فوجی نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہری ہلاک ہوئے: 200،000 ، فوجی کارروائیاں وچ ہلاک 120،000 تے آسٹریا د‏‏ی جیلاں وچ 10،000 ہلاک۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران ، معاصر سرحداں دے اندر ، برطانوی سلطنت دے نوآبادیات‏ی فوجی اموات دے درج ذیل تخمیناں نو‏‏ں اک روسی مؤرخ وڈیم ایرلکمان نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی کتابچہ وچ پیش کيتا سی۔ ایرلکمان دے اندازے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔
کل: 141.573
مندرجہ ذیل اندازے 1991 د‏‏ی حدود وچ یوگوسلاویہ دے لئی ني‏‏‏‏ں۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران سلووینیا ، کروشیا ، بوسنیا تے ووجوڈینا (اب سربیا دا اک حصہ) آسٹریا ہنگری دا حصہ سن ۔ سربیا ، جس وچ میسیڈونیا شامل سی ، تے مونٹینیگرو اک آزاد قوم سی۔ یوگوسلاو دے مورخ ولادیمر ڈیڈیجر نے یوگوسلاو د‏‏ی اراضی دا مجموعی نقصان 1.9 اُتے ڈال دتا  ملین ، جنہاں وچو‏ں 43٪ سربیا تو‏ں سن ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ، 1991 د‏‏ی سرحداں دے اندر ، یوگوسلاو د‏‏ی ہلاکتاں دے مندرجہ ذیل اندازے اک روسی مورخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ ہلاک ہونے والےآں وچ :کل 996,000 اموات، سربیا د‏‏ی افواج دے نال 260,000 ، آسٹریا ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 80,000، مونٹینیگرین فورس دے نال13,000 تے 93،000 د‏‏ی قید وچ پی ڈبلیو د‏‏ی ہلاکتاں سمیت فوجی نقصانات۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہری ہلاک ہوئے: 400،000 ، فوجی کارروائیاں وچ ہلاک: آسٹریائی جیلاں وچ 120،000 تے 30،000 مردہ یا پھانسی اُتے چڑھا دتے گئے۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران ، نیپالی فوج د‏‏ی توسیع کيتی گئی تے چھ نويں رجمنتاں ، جنہاں وچ مجموعی طور اُتے 20،000 تو‏ں زیادہ فوجی ، تمام رضاکار سن ، ہندوستان بھیجے گئے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ، بیرون ملک خدمات دے لئی برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی رہائی دے لئی ، شمال مغربی سرحدی صوبے وچ بھیجے گئے سن ۔ ايس‏ے دے نال ، نیپالی حکومت نے اس سطح اُتے بھرتیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے اتفاق کيتا جس تو‏ں موجودہ برطانوی گورکھیا یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھیا جاسک‏‏ے تے اضافی ادارےآں دے قیام د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔ 55،000 نويں بھرتیاں دے اضافے دے نال بٹالین نو‏‏ں ودھیا کر تریسٹھ کردتا گیا تے گورکھہ یونٹاں نو‏‏ں تمام محاذاں اُتے خدمت دے لئی برطانوی ہائی کمان دے اختیار وچ رکھیا گیا۔ بہت سارے رضاکاراں نو‏‏ں غیر جنگی یونٹاں ، جداں آرمی بیئر کور تے مزدور بٹالیناں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی لیکن اوہ فرانس ، ترکی ، فلسطین تے میسوپوٹیمیا وچ وی لڑائی وچ سن ۔ رانا وزرائے اعظم نے نیپالی مرداں نال جنگ وچ حصہ لینے د‏‏ی اپیل کيتی۔ برطانوی فوج وچ خدمات انجام دینے والے 200،000 تو‏ں زیادہ نیپالیاں وچ ، 20،000 دے نیڑے گورکھ ہلاکتاں ہوئیاں جنہاں وچ برٹش انڈین آرمی شامل تھی ۔
ہلاخاہ
ہلاخاہ جسنوں ہلاخا، ہالاخاہ، ہالوخو جاں ہلوخو وی کہیا جاندا اے، تحریری تے زبانی توریت اُتے مشتمل یہودی قوانین دا مجموعہ اے۔ ایہ احکامات جاں بابلی قوانین، تلمود تے ربی قوانین اُتے مبنی اے تے اس توں متعلق رسوم تے روایات نوں بوہت سی کتب دی شکل وچ جمع کیتا گیا اے۔ انہاں وچوں مشہور ترین کتاب شولخان عاروخ اے۔
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
thumb| اتحاد تے فوجی / شہری دے ذریعہ اموات۔ عام شہریاں د‏‏ی زیادہ تر ہلاکتاں جنگ تو‏ں متعلق [[قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ ]] thumb| اتحادی طاقتاں د‏‏ی ہلاکتاں thumb| مرکزی طاقتاں د‏‏ی اموات وسطی تے مشرقی افریقہ
ہلاخاہ
ہلاخاہ دا اکثر ترجمہ یہودی قوانین دے طور اُتے کیتا جاندا ہےتاہم اس دا بہتر ترجمہ ‘چلنے دا طریقہ‘ جاں ‘کیسا رویہ اختیار کرنا چاہیے‘ اے۔ اس دی بنیاد جڑ توں نکلی اے جس دا مطلب کیسا رویہ ہونا چاہیے بنتا اے۔ انہاں قوانین نوں محض مذہبی نہ سمجھیا جائے بلکہ اوہ روز مرہ دے معلومات توں وی متعلق ہُندے نیں۔
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
thumb| مرنے والے برطانوی تے آسٹریلیائی فوجی اک وڈے پیمانے اُتے قبر وچ ، جسنو‏ں جرمن فوجیاں نے 1916 یا 1917 وچ کھودا سی آسٹریلیا
ہلاخاہ
تاریخی اعتبار توں یہودی اقوام دے بوہت سارے فرقاں وچ ہلاخاہ نے نہ صرف مذہب بلکہ قنون دی شکل وی اختیار کر لی سی کیونجے روایندی یہودیت وچ ایہ دوناں الگ الگ نئی‏‏ں۔ یہودی روشن خیالی (حثکالا) تے یہودی آزادی وچ ہلاخاہ نوں روزمرہ زندگی توں زیادہ متعلق نئی‏‏ں سمجھیا گیا سی کہ ایہ ربیاں ول توں تشریح اُتے مبنی سی نہ کہ خالص تے تحریری عبرانی بائبل اُتے۔
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
بلجیئم
کینیڈا
ہلاخاہ
حوالے
گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:عبرانی الفاظ اور جملے گٹھ:مذہبی شریعت گٹھ:راسخ العقیدہ یہودیت
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
فرانس
یونان
ہندوستان(برطانوی)
اٹلی
thumb| 1917 وچ ، بارودی سرنگ دے دھماکے تو‏ں تباہ شدہ جرمن خندق مونٹی نیگرو
نیوزی لینڈ
نیوفاؤنڈلینڈ
پرتگال
thumb| زخمیاں نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں تعلیم دینا۔ پہلی جنگ عظیم ، اندھے فرانسیسی فوجی ٹوکریاں بنانا سیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ رومانیہ
298ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:290ھ دی دہائی
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
روسی سلطنت
ٹنا کگی
ٹنا کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
سربیا
thumb| 1917 وچ برطانوی پائلٹ ایکشن وچ ہلاک ہويا مملکت متحدہ
ریاستہائے متحدہ
thumb| فرانس وچ مرنے والا جرمن فوجی ، 1917 آسٹریا-ہنگری
سجے|thumb| گیلیمونٹ ، 1916 دے نیڑے مشین گن پوسٹ دے ملبے وچ بکھرے ہوئے جرمن ہلاک جرمن سلطنت
thumb| [[ارزنجان|اریزجان وچ قتل عام دے آرمینیائیاں د‏‏ی باقیات ]] سلطنت عثمانیہ
ڈنمارک
لکسمبرگ
ناروے
سویڈن
ذرائع
کھبے|thumb| فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی قبراں جو [[یپریس سیلیینٹ|یپریس سالیینٹ وچ مرے، یپریس نیکروپول نیشنل ، یپریس ، بیلجیئم ]] کھبے|thumb| [[دہلی وچ انڈیا گیٹ پہلی جنگ عظیم دے دوران ہلاک ہونے والے ہندوستانی فوجیاں دی یاد دلاندا اے ]]
فرانس ، بیلجیم ، اٹلی ، پرتگال ، رومانیہ ، سربیا ، یونان ، روس ، امریکا ، بلغاریہ ، جرمنی ، آسٹریا ہنگری تے ترکی دے نقصانات نو‏‏ں وی یوکے وار آفس د‏‏ی رپورٹ وچ درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ آبادی دے اعداد و شمار دا ذریعہ ایہ اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:پہلی جنگ عظیم گٹھ:پہلی جنگ عظیم بلحاظ ملک گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بیول
بیول ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
دمتری مندلیف
دمتری مندلیف (1834 - 1907) اک روسی سینسدان سی جینے پیریاڈک ٹیبل بنائی سی۔
حم پل
دمتری مندلیف سائیبیریا روس چ 8 فروری 1834 نوں جمیا۔ اودا پیو سوہنے کم فلاسفی تے سیاست دا استاد سی۔ 1649 چ ٹبر سینٹ پیٹرزبرگ آۓ تے اونے 1850 چ گریجویشن کتی۔ ٹی بی ہونے تے اونوں کریمیا انا پیا۔ 1957 چ اوہ واپس ٹھیک ہوکے سینٹ پیٹرزبرگ آیا۔ 1865 چ اوہ سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی چ پروفیسر لگ گیا۔ 1906 دا نوبل انعام اودے پیریاڈک ٹیشل تس کم کرن تے اونوں دتا گیا۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:کیمسٹری گرو
فتح قسطنطنیا
قسطنطنیا دی جِت بازنطینی سلطنت دے راجگڑھ دی عثمانی ترکاں دے ہتھوں مل مارن نوں آکھیا جاندا اے ۔
تریخ
بازنطینی سلطنت دا راجگھر قسطنطنیہ 29 مئی 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں فتح ہوئیا ، صدیاں تک مسلم حکمراناں دی کوششاں دے باوجود دنیا دے اس عظیم الشان شہر دی فتح عثمانی سلطان محمد ثانی دے حصے چ آئی جہڑا فتح دے مگروں سلطان محمد فاتح کہلایا ۔
سلطان محمد فاتح نے جمعہ 6 اپریل 1453ء نوں قسطنطنیا دا محاصرا شروع کیتا جیہڑا ، قسطنطنیا دی فتح ، جمعرات 29 مئی 1453ء (بمطابق جولین کیلنڈر) تک جاری رہیا ۔ قسطنطنیا دا دفاع شہنشاہ قسطنطنین XI دیاں فوجاں کر رہیاں سن ۔ فتح قسطنطنیا نال ای اک ہزار سال توں ودھ چر تک قائم رہن آلی بازنطینی سلطنت دا وی خاتمہ ہو گیا ، جہڑی پہلے ای کئی نکیاں نکیاں یونانی ریاستاں چ وندی ہوئی سی ۔
سلطنت عثمانیہ دے تخت تے بیٹھن مگروں سلطان محمد فاتح نے درہ دانیال دے ساحل دے نال نال قلعے اسار کے قسطنطنیا تے بازنطینی سلطنت تے دباء ودھانا شروع کر دتا ۔ 5 اپریل 1453ء چ اسنے 80،000 توں 2 لکھ دی فوج نال قسطنطنیہ دا محاصرہ کر لیا ۔ شہر دی حفاظت 7،000 سپاہیاں دی اک فوج کر رہی سی جس چ 2،000 باہرلے فوجی سن ۔ قسطنطنیا دا محاصرا شہر دی فصیل تے عثمانی توپ خانے دی بھاری گولہ باری نال شروع ہویا ، تے باقی عثمانی فوج نے شہر دے دوالے بازنطینی علاقےآں تے مل مار لیا ۔ شروع چ عثمانیاں شہر دی مکمل ناکہ بندی دیاں کوششاں ، بازنطینیاں ولوں شاخ زریں چ داخلے توں روکن لئی کیتے گئے پربندھاں پاروں ناکام ہو گئیاں ، تے 4 مسیحی بحری جہاز کھاݨ پیݨ تے دوجیاں ضروری شیواں لے کے شہر چ جان چ کامیاب ہو گئے ۔ بازنطینیاں نے شاخ زریں دے داخلے دے تھاں تے قسطنطنیہ توں شمال چ برج غلطہ (گلاٹا ٹاور) تک لبمے سنگل (زنجیر) سمندر چ بنھے ہوئے سن ، جنہاں دا مقصد دشمن دے بحری جہازاں نوں شاخ زریں چ داخلے توں روکنا سی ۔ اینہاں زنجیراں دی وجہ توں سلطان محمد فاتح اپنے بحری جہاز شہر تک لے جان توں قاصر سی ، ایسے لئی اسنے اپنے بحری جہاز خشکی تھانیں لکڑی دے چربی لگے تختےآں تے دھک کے شاخ زریں چ لے کے گیا ۔ بازنطینیاں دیاں سلطان دے بحری جہازاں نوں اپنے توپاں لدے بحری جہازاں نال تباہ کرن دیاں کوششاں ناکام ہو گیاں تے سلطان دے جہاز شہر تک پہنچ گئے ۔
بازنطینی سلطنت
بازنطینی سلطنت دے 1،100 سالہ دور چ قسطنطنیہ دا کئی وار محاصرہ ہویا پر صرف اک وار 1204ء چ چوتھی صلیبی جنگ چ اس تے مل ماریا جا سکیا ۔ صلیبیاں دا شروع توں ای بازنتیئم (قسطنطنیہ) تے مل مارن دا ارادہ نئیں سی تے قسطنطنیہ چ اک کمزور لاطینی ریاست قائم ہو گئی ۔ بعد چ بازنطینی سلطنت کئی یونانی ریاستاں چ ونڈ ہو گئی جنہاں چ نیکائیا ، ایپیرس تے ٹریبیزونڈ قابل ذکر نیں ۔ ایہہ بازنطینی ریاستاں لاطینیاں دے خلاف حلیف بن کے لڑیاں سن تے بازنطینی تخت لئی اک دوجے دیاں مخالف بن جاندیاں سن ۔
تیاریاں
سلطان مراد II دے مگروں اسدا پتر سلطان محمد فاتح 1451ء چ تخت تے بیٹھا ، تے ایہہ سمجھیا جان لگا کہ نواں سلطان کوئی قابل سلطان ثابت نئیں ہوئے گا جہڑا بلقان تے بحیرہ ایجیئن دے علاقےآں چ سعائی ریاستاں لئی کوئی وڈا خطرہ بن سکے گا ۔ اس گل نوں ہور پکا سلطان محمد فاتح دے اسدی تخت نشینی تے مبارک باد دین آن آلے سفیراں نال دوستانہ رویے نے کر دتا ۔
گماخ
گماخ ( عبرانی ‬ ، جمع، ، گماخیم ،گیمیلوت کھسادیم یعنی "اعمال مہربانی" دا مخفف اے- ایہ اک یہودی مفت قرضہ دا مد اے جس دی تورات دا حکم قرض دینا تے اسی‏‏ں مذہب توں سود لینے دی ممانعت تصدیق کردا اے- بینک دے قرض دے برعکس ، گماخی قرضہ ، قرض حسنہ یعنی بغیر سود تے اکثر ادائیگی دے آسان شرطاں اُتے دتا جاندا اے- گماخ لوک یہودی برادری وچ کم کر دے نیں۔ روایندی گماخی نظریہ— پیسے قرض دینے دی مد — کسے وی ضرورت دے لئی مختصر جاں طویل مدتی بنیاد اُتے قرض فراہم کردا اے، بشمول ہنگامی قرض، طبی اخراجات، شادی دے اخراجات، وغیرہ۔ پر، بوہت سارے افراد نے گھریلو اشیاء، لباس، کتاباں، سامان، خدمات تے مشورہ تک اس گماخ دا تصور وسیع کیتا اے۔ گماخ اجتماعی بنیاد اُتے (جداں برادری ، قبیلہ ، طبقہ وغیرہ دے کھاندے یعنی فنڈ دے خزانچیاں دی جانب توں) تے داخلی (جداں کاروباری اداراں، تنظیماں، اسکول تے خانداناں دی جانب توں) چلائے جاندے نیں- اپنا گماخ قائم کرنے جاں کسے دے گماخ وچ حصہ ڈالنے دی مثال ربی اسرائیل میئر کاگن (چاؤٹز کھائیم) دی جانب توں مقبول کیتا گیا ، جس نے اس اُتے عمل کرنے دے روحانی فوائد اُتے بوہت سارے ہلاخائی سوالات دے جوابات اپنی تاریخی کتاب، احاؤط چیسد ("شفیق مہربانی ") وچ لکھے۔
فتح قسطنطنیا
تیاریاں
1452ء دی بہار تے گرمیاں چ سلطان محمد فاتح نے اپنے پڑدادا سلطان بایزید I انادولی حصاری کہلان الے آبنائے باسفورس دے ایشیائی پاسے اسارے گئے قلعے دے سامنے باسفورس دے یورپی پاسے قسطنطنیہ توں کئی میل شمال چ اک نواں قعلہ تعمیر کروایا ، جس نال اس آبنائے چ ترک اثر و رسوخ ودھ گیا ۔ اس قلعے دا اک خاص پہلو بحیرہ اسود دیاں جینوائی کالونیاں توں جنگ چ قسطنطنیہ لئی آن آلی امداد نوں روکن دی صلاحیت سی ۔ اس قلعے نوں رومیلی حصاری دا ناں دتا گئیا ، رومیلی تے انادولو سلطنت عثمانیہ دے یورپی تے ایشیائی حصےآں دے ناں سن ۔
گماخ
بائبلی ماخذ
پیسے دے قرض دہندہ گماخ اصل وچ بائبلی حکم بجا لاتے نیں یعنی "تو میرے لوگاں نوں پیسہ دا قرض دوگے" ( کتاب خروج 22:24) تے بائبل دے حکم امتناعی دے مطابق، "تسی‏‏ں اسنوں سود دے لئی اپنا پیسے نئی‏‏ں دتیاں گے، تے نہ ای تسی‏‏ں ودھانے دے لئی اپنا کھانا اس نوں دے سکدے نیں" ( کتاب احبار25:37)۔
ایسے گماخ جو پیسے دے علاوہ دیگرقرضہ فراہم کر دے نیں، جداں لباس، کتاباں تے سامان وغیرہ، بائبل دے عام رحم کر نے دے حکم وچ آندے نیں، "اپنے پڑوسی توں ایسے ای محبت کرو جداں خود توں کر دے ہو" (کتاب احبار 18: 19)۔
فتح قسطنطنیا
ہتھیار تے جنگی حکمت عملیاں
عثمانی جنگی حکمت عملی
گماخ
جدید تریخ
انگریزی بولنے والے ملکاں وچ گماخ یہودی جاں عبرانی مفت قرضی انجمن دے ناں توں جانی جاندی اے، ایہ مشرقی یورپ توں آئے یہودی تارکین وطن دی قائم کردہ اولین اداراں وچوں سی ۔ زیادہ تر گماخیم 1880ء تے 1914ء دے درمیان یہود دے علاقاں وچ قائم ہوئے ، اگرچہ بعض 1940ء دے آخر وچ قائم کئےگئے۔ امریکہ دی سب توں قدیم گماخ نیو یارک دی عبرانی مفتقرضی انجمن ، 11 لوگاں دی بچت دی رقوم توں 1892ء وچ قائم کیتی گئی ۔ انہاں نے ابتدائی طور اُتے 95$ جمع کیتے، جسنوں انہاں نے 5$ تے 10$ دے اضافی سود پرقرض دتا۔ ایہ انجمن ہن وی موجود اے۔
فتح قسطنطنیا
ہتھیار تے جنگی حکمت عملیاں
اس ڈھلائی دے استاد نے پہلے اپنیاں خدمات بازنطینی سلطنت نوں پیش کیتیاں ، پر اسدیاں خدمات دا معاوضہ دین دے سلطنت قابل نئیں سی ۔ اوبان فیر قسطنطیہ چھڈ کے سلطان محمد فاتح کول آ گیا ، تے دعوی کیتا کہ اس دی بنائی توپ 'بابل دی فصیل نوں وی توڑ سکدی اے ۔ اسنوں رقم تے سامان دے دتا گیا ، اسنے 3 مہینےآں چ ادرنہ (اڈریانوپل) چ ایہہ توپ تیار کر دتی ۔ جسنوں ایتھوں 60 ڈھگے (بیل) کھچ کے قسطنطنیا لے کے گئے ۔ اس دوران اوربان نے ترک محاصرہ کرن آلی فوج لئی ہور توپاں وی تیار کیتیاں ۔
گماخ
جدید تریخ
20 صدی تک امریکہ وچ تقریباً 500 گماخ سن۔ انہاں دی مقبولیت دا اک سبب ایہ سی کہ بینککم آمدنی والے یہود نوں قرض نئی‏‏ں دیندے سن۔ لیکن تنخواہ دی شرح 99 فیصد توں ودھ اے،لیکن بعد گماخ دے کاروبار پھیلتے بینکاں نے ایہ احساس کیتا کہ یہودی قرضداراں توں چنگا کاروبار ہوسکتا اے، تے 1940ء دے دہائی وچ انہاں قرض دینے لگے۔
فتح قسطنطنیا
ہتھیار تے جنگی حکمت عملیاں
بازنطینی حکمت عملی 5 اپریل نوں سلطان خود اپنے آخری دستےآں نال قسطنطنیہ دے محاصرے لئی آیا ، دفاعی فوجاں نے پوزیشناں سمبھال لیاں ۔ اینہاں دی گھٹ کنتی پاروں فصیل دیاں اندونی بیرونی کندھاں تے فوجاں لانا ممکن نئیں سی اس لئی ایہہ فیصلہ کیتا گیا کہ صرف بیرونی فصیل تے سپاہیاں نوں لایا جائے ۔ بادشاہ قسطنطنین تے اسدے یونانی دستے زمینی فصیل دے گھبلے حصے تے پہرا دتا ،جتھے دریائے لیکس لنگھدا سی ۔ فصیل دا ایہہ حصہ سبتوں کمزور سی تے حملے دا سبتوں بوہتا خطرہ ایتھے سی ۔
گماخ
جدید تریخ
2008ء -2009ء دے عالمی مالیاندی بحران وچ گماخیم نے کچھ شہر وچ فیر توں زور پکڑا۔ ملواکی، جتھے صدی کےاختتام وچ گماخ سی، فیر توں اک نیا مفت قرضی انجمن بنانے دے عمل وچ اے۔
فتح قسطنطنیا
اج دا قسطنطنیہ
اج قسطنطنیا استمبول دے ناں نال ترکی دا سبھ توں وڈا شہر تے اقتصادی مرکز اے ۔
نوٹ
٭
گماخ
قرضےآں دی اقسام
قرض دا حجم قرض دہندہ دے وسائل اُتے منحصر اے۔ خانگی گماخ 100$ جاں زیادہ قرض دینے دی پیشکش کر سکدا اے، جدونکہ اک شادی والا گماخ کئی ہزار ڈالر دا قرض دےسکتا اے۔ عام طور اُتے ، گماخ دے آسان قابل ادائیگی دی شرطاں وی پیش کر دے نیں، جو مقروض نوں طویل عرصے تک قرض ادا کرنے دے قابل بناندے نیں، "رحم کرنے دے حکم وچ " اک یروشلمی خاندان $ 750 تک دا قرضہ 150$ ماہانہ دی اقساط اُتے پیش کردا اے ۔ یونہی اک شادی گماخ $ 3000 دا قرضہ $ 100 ماہانہ دی ادائیگی اُتے پیش کردا اے۔ مفت قرضی اسرائیلی مجلس (آئی ایف ایل اے) دنیا وچ قرض حسنہ دینے والی سب توں وڈی تنظیم اے، ایہ اسرائیلی لوگاں نوں چھوٹے کاروبار (www.freeloan.org.il) دے لئی 20،000 توں لیکر 9000 شیقل تمام تر اسرائیل وچ کدرے وی قرضہ فراہم کردتی اے۔
فتح قسطنطنیا
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:ترک تریخ گٹھ:یورپ گٹھ:جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1453ء
گماخ
ادائیگی
قرض دی ادائیگی نوں یقینی بنانے دے لئی، گماخ عام طور اُتے قرض لینے والے توں دو ضمانت دہندگان دی فراہمی دا سوال کر دے نیں تاکہ اوہ معاہدہ قرض دے دستاویز اُتے بطور دستخط کنندہ شریک ہوں ۔ ( ہلاخاہ وچ ایہ ارئیوت دے ناں توں جانا جاندا اے ۔ ) اگر مقروض وقت اُتے ادئیگی نہ کرسکاں تو، گماخ دے مالک انہاں ضمانت دہندگان سےتقاضا کرسکتے نیں، ایہ دعوی شرعی عدالت (یہودی ربیائی عدالت) وچ اٹھایا جائے گا۔
لباس، سامان جاں دوسرے چیزاں نوں بطور قرض لینے والے دے متعلق قوانین وی نیں۔ خراب چیزاں نوں تبدیل جاں واپس کر دتا جاندا اے۔ اگرچہ یہودی دے لئی ضروری اے کہ اوہ ضرورتمنداں نوں قرض دے، اوہ کسے ایسے شخص نوں قرض دینے دا پابند نئی‏‏ں اے جو مسلسل گمشدہ چیزاں توں کھو دے جاں نقصان پہنچاندا ہو۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قرض گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:خودکار ویکائی گٹھ:یہودیت
گوڈل نامکملیت قضیہات
پہلے نامکملیت قضیہ دا بیان اے کہ مسلمات دا کوئی موافق نظام جس دے قضیہات د‏‏ی لسٹ اک موثر دستور العمل (لازماً، کمپیوٹر پروگرامنگ) تو‏ں دتی جا سک‏‏ے، قدرتی اعداد بارے تمام حقائق مثبوت کرنے د‏‏ی اہلیت نئيں رکھدا۔ ایداں دے کسی نظام وچ ہمیشہ ایداں دے بیان ہون گے جو سچ نيں، مگر اس نظام وچ رہندے ہاں جنہاں دا ثبوت ممکن نئيں ہوئے گا۔ دوسرا نامکملیت قضیہ دسدا اے کہ جے ایسا نظام قدرتی اعداد بارے کچھ اساسی حقائق مثبوت کرنے دا اہل ہو، تاں اک خاص سچ جو ایہ نظام مثبوت نئيں کر سک‏‏ے گا اوہ ايس‏ے نظام د‏‏ی موافقیت مثبوت کرنے دا ا‏‏ے۔
گٹھ:علمیات گٹھ:منطق ریاضیات گٹھ:نظریہ ثبوت گٹھ:نظریہ نمونہ
گجر خان-1
گجر خان-1 ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
Gujar Khan
قدرتی عدد
قدرتی عدد موجودہ مثبت صحیح اعداد وچو‏ں ہر اک عدد نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ انہاں نو‏ں natural numbers کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قدرتی اعداد دا مجموعہ ایويں لکھیا جا سکدا اے:
صفر قدرتی عدد نئيں اے تے ایہ مثبت منفی وی نئيں اے تے جے قدرتی اعداد وچ صفر ودھیا دتا جائے تاں مکمل اعداد، حسابی اعداد یعنی اعداد د‏‏ی گنت‏ی تشکیل پا جاندی اے جو نامحدود ہوئے گی۔ تے قدرتی عدد قدرت یعنی نیچر وچ محدود ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:ابتدائی ریاضیات گٹھ:اعداد گٹھ:صحیح اعداد گٹھ:نظریۂ عدد گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گجر خان-2
گجر خان-2 ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
سانتا کروز کگی
سانتا کروز کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
چک 227 ج ب
چک 227 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ  چ وس رہیا اے  ۔
پرویز ہودبھائی
پرویز امیر علی ہود بھائی اک پاکستانی نیوکلیائی فزکس گرو تے مضمون لکھاری اے۔ اوہناں نے ذراتی فزکس اچ میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، امریکہ توں پی ایچ ڈی کیتی۔ 1984 اچ میتھمیٹکس اچ عبداسلام ایوارڈ لیا۔
قائداعظم یونیورسٹی تے لہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائینسز وچ فزکس دے پروفیسر رئے۔ پرویز امیر علی ہود بھائی (پیدائش: 11 جولائ‏ی 1950ء) اک پاکستانی نیوکلیئر طبیعیات دان، مضمون نگار تے قومی سلامتی دے مشیر نيں۔ ہود بھائی نے مساچوسیٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (ایم آئی ٹی) تو‏ں الیکٹریکل انجینئری تے ریاضیات وچ گریجویٹ کیتا، اس دے بعد سولڈ سٹیٹ طبیعیات (ٹھوس حالت طبیعیات) دے موضوع وچ ماسٹر لیول دی تعلیم حاصل کيتی تے پھر نیوکلئر فزکس وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے مختلف یونیورسٹیاں جداں ایم آئی ٹی، یونیورسٹی آف میری لینڈ، کارنیگ میلن یونیورسٹی وغیرہ وچ عارضی پروفیسر شپ دے طور اُتے کم کیتا۔ 2003ء وچ انہاں نو‏ں پیوگوش کونسل وچ چھ روزہ قیام دے لئی مدعو کیتا گیا۔ ہودبھائی "دی بلیٹن آف اٹامک سائنٹسٹس" دے کفیل وی نيں تے "پرماننٹ مانیٹرنگ پینل آن ٹیرارزم آف دی ورلڈ فیڈریشن آف سائنٹسٹس" دے اک اہ‏م رکن بھی۔
ہودبھائی نے مختلف وقتاں وچ اپنی کارکردگی دی بنا اُتے مختلف ایوارڈ وی حاصل کیتے مثلاََ 1968ء وچ الیکٹرانکس دے لئی IEEE Baker Award تے 1984ء وچ ریاضیات دے میدان وچ عبد السلام ایوارڈ اپنے نام کیتا۔ اس دے علاوہ لوگاں وچ سائنسی شعور بیدار کرنے دی کوششاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے انہاں نو‏ں UNESCO Kalinga Prize وی 2003ء وچ دتا گیا۔ امیریکن فزیکل سوسائٹی دی جانب تو‏ں 2010ء وچ the Joseph A. Burton Award عطا کیتا گیا تے ٹفٹس یونیورسٹی تو‏ں The Jean Meyer Award وی ملا۔ 2011ء وچ فارن پالیسی میگزین نے انہاں نو‏ں دنیا دے سو متاثر کن گلوبل تھنکرز دی فہرست وچ شامل کیتا۔ 2013ء وچ پرویز ہودبھائی UN Secretary General's Advisory دے اک نہایت اہ‏م رکن منتخب ہوئے۔
ڈاکٹر پرویز ہودبھائی "اسلام تے سائنس: مذہبی راسخ الاعتقادی تے معقولیت دی جنگ" دے مصنف نيں تے اس کتاب دا ترجمہ ہن اٹھ زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔ انہاں نے ٹیلی وژن اُتے پاکستان وچ تعلیمی نظام دے موضوع اُتے اک  مکمل سیریز دا انعقاد تے میزبانی دی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دو ہور سیریز وی ٹی وی اُتے نشر کيتیاں گئیاں جنہاں دا تعلق سائنسی نظریات کوعام لوگاں وچ روشناس کرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ ہودبھائی مشعل بکس لاہور دے سربراہ نيں تے اس سربراہی دے دوران وچ انہاں نے بے شمار اہ‏م سائنسی  و غیر سائنسی کتب دا اردو ترجمہ کیتا اے جس وچ جدید سوچ، انسانی حقوق، خواتین دا معاشرے وچ کردار وغیرہ دے موضوعات زیادہ نمایاں نيں۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
پرویز ہودبھائی کراچی وچ پیدا ہوئے تے ینيں پرورش پائی۔ کراچی گرائمر اسکول تو‏ں  او-لیول تے اے-لیول  دے امتحانات پا س کیتے۔ سکالرشپ دے ذریعے امریکا دی یونیورسٹی مساچوسیٹس یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی (ایم آئی ٹی) تو‏ں ہور تعلیم حاصل کيتی۔ ایم آئی ٹی تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے دوران وچ پرویز ہودبھائی اک لوکل پاکستانی ریسٹورنٹ وچ کم کردے رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں ملنے والے معاوضے تو‏ں اپنے تعلیمی اخراجات ادا کیتے۔ ایم آئی ٹی تو‏ں پرویز ہودبھائی نے 1971ء وچ   دو مرتبہ گریجوئیٹ کیتا۔ اک ریاضیات وچ تے دوسرا الیکٹریکل انجینئرنگ وچ ۔ اس دے بعد 1973ء وچ سالڈ سٹیٹ فزکس وچ دلچسپی دے باعث ایم ایس دی تعلیم اسی مضمون وچ حاصل کيتی۔ گریجویٹ تعلیم حاصل کرنے دے بعد پرویز ہودبھائی نے قائد اعظم یونیورسٹی بطورِ محقق جوائن دی تے اپنی نويں سکالرشپ دے تحت امریکا وچ اپنی تعلیم نو‏‏ں وی جاری رکھیا۔
ہودبھائی نے طبیعیات دے میدان وچ تعلیمی سفر نو‏‏ں جاری رکھیا تے 1978ء وچ ایم آئی ٹی تو‏ں نیوکلیئر فزکس وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کيتی۔ امریکا وچ انہاں دے تعلقات اس وقت دے ذہین تے مشہور سائنس داناں دے نال سن ۔ اسی سلسلے وچ 1940ء دی دہائی وچ مین ہٹن پراجیکٹ تو‏ں انہاں دا تعلق رہیا جس وچ دنیا دے بہترین سائنسدان شامل سن ۔ یونیورسٹی آف واشنگٹن تو‏ں تھوڑے تو‏ں عرصے دے لئی انہاں نے ڈاکٹری دے بعد دی ریسرچ دا آغاز شروع کیتا۔ 1973 وچ پرویز ہودبھائی نے لاہور وچ واقع یونیورسٹی آف انجیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی دے شعبہ طبیعیات نو‏‏ں جوائن کیتا۔
300ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:300ھ دی دہائی
پرویز ہودبھائی
تعلیمی میدان
اس گروہ وچ شامل ہونے تے اس وچ کچھ وقت گزارنے دے بعد ڈاکٹر پرویز ہودبھائی پاکستان واپس آئے تے قائد اعظم یونیورسٹی وچ طبیعیات اُتے لیکچرز دینا شروع کیتے۔ کچھ عرصے بعد اوہ اسی یونیورسٹی وچ موجود انسٹی ٹیوٹ آف سی وریٹکل فزکس (جسنو‏ں ہن ڈیپارٹمنٹ آف فزکس کہیا جاندا اے ) دے سربراہ منتخب ہوئے۔ اس یونیورسٹی وچ 30 سال تو‏ں ودھ عرصہ گزارنے دے بعد ہودبھائی لاہور آ گئے جتھ‏ے انہاں نے لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسز وچ وزٹنگ پروفیسر دے طور اُتے کم کیتا تے نال ہی سٹینفرڈ لینیئر ایکسیلیریٹر سینٹر وچ وزٹنگ سائنس دان دے طور اُتے وی کم کردے رہ‏‏ے۔ لمز یونیورسٹی وچ انہاں دے کنٹریکٹ دے تنازع نو‏‏ں ہويا ملی جس وقت نیوز میڈیا وچ ایہ خبر چلی کہ لمز یونیورسٹی دے چانسلر دی ای میل پبلک ہو چک‏ی اے تو ہودبھائی فورمین کرسچین کالج یونیورسٹی وچ مستقل طور اُتے آ گئے تے سینئر سٹاف نو‏‏ں جوائن کر لیا تے ینيں فزکس دے بوہت سارے کورسز کرائے۔
جب 1976ء وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی پاکستان واپس آئے تو اس وقت پاکستان دا ایٹمی پروگرام اپنے اختتامی مراحل تو‏ں گزر رہیا سی تے پرویز ہودبھائی اس پروگرام دے اسرار و رموز سے وی اچھی خاصی واقفیت رکھدے سن ۔ ہودبھائی دا پاکستان وچ ہونے والی نیوکلیئر سوسائٹی دی تحریکاں تو‏ں خاصا گہرا تعلق سی تے اس سلسلے وچ پاکستان دے بوہت سارے نامور سائنس داناں تے سی وریٹکل ماہرینِ طبعیات  خصوصاََ اشفاق احمد تو‏ں ملنا جلنا انہاں دے کیریئر وچ اک خاص اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ مختلف مواقع اُتے ڈاکٹر پرویز ہودبھائی دا ڈاکٹر عبد القدیر خان دے نال سخت گیر تقابل ہُندا سی ۔ انہاں نے ڈاکٹر عبد القدیر تو‏ں متعلق "فادر آف" والے دعویٰ نو‏‏ں آڑے ہتھو‏ں لیا تے انہاں دی نیوکلیئر فزکس دے متعلق تحقیق تے ریسرچ ورک نو‏‏ں وی اپنی تنقید تو‏ں گزاریا۔ 1980ء دی دہائی وچ انہاں نے بشیر الدین محمود دے نال شمسی نقاط، موت دے بعد زندگی تے فلسفے دے موضوعات اُتے مباحثے کیتے۔
1999ء وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے اشفاق احمد تے ریاض الدین دے نال مل کر اک بہت وڈا تے موثر کم کیتا تے اوہ سی نیشنل سینٹر آف فزکس (این سی پی) دا قیام۔ اس ادارہ دا مقصد ملک وچ سائنسی سوچ نو‏‏ں عام کرنا سی تے ایہ اپنے اہداف وچ کافی حد تک کامیاب وی ہويا۔ این سی پی نو‏‏ں آغاز وچ کئی اکیڈمک سائنس داناں نے جوائن کیتا۔
قومی سلامتی تے ملکی سیاست اُتے تبادلۂ خیال
ہودبھائی بلیٹن آف دی اٹامک سائنٹسٹس دے اک اہ‏م ترین کفیل نيں تے انہاں نے اس بلیٹن وچ پاکستان دے معاملے نو‏‏ں اججے کیتا۔
اپنی ریسرچ دے دائرہ کار دے علاوہ وی ہودبھائی نے مختلف موضوعات اُتے بہت کچھ کہیا تے لکھیا، جداں اسلام تے سائنس، تعلیم دا نظام تے جوہری ہتھیاراں دے  دنیا بھر وچ خطرناک استعمال دے خلاف پرویز ہودبھائی نے کتاب "اسلام تے سائنس: مذہبی راسخ الاعتقادی تے معقولیت دی جنگ" تصنیف کيتی، اس کتاب دا ہن تک پنج زباناں وچ ترجمہ کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے پاکستان دی تاریخ، مذہبی رجحان تے پاکستان وچ لگنے والے مارشل لا اُتے گل کيتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس کتاب وچ انہاں نے پاکستان دے تعلیمی نظام وچ ٹیکسٹ بُکس دی بحالی دے مسئلے نو‏‏ں وی بخوبی اججے کیتا۔ انہاں دے نیچرل سائنس تے سوشل سائنس اُتے مبنی بوہت سارے مضامین آئے دن بین الاقوامی میڈیا اُتے شائع تے نشر ہُندے رہندے نيں۔ انہاں دی بہت سی لکھتاں تکنیکی تے غیر تکنیکی پرچےآں وچ وقتاََ فوقتاََ شائع ہُندی رہی نيں۔
ہودبھائی نے پاکستانی افواج دی جدت تے کردار اُتے بہت کچھ لکھیا، خصوصاً حکومت پاکستان دی جانب تو‏ں فوج اُتے خرچ کیتے جانے والے دفاعی بجٹ اُتے تجزیے کیتے۔ ماضی وچ پرویز ہودبھائی نے فوج دے پاکستانی سیاست وچ دخل اندازی دے معاملے نو‏‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنایا سی مگر ہن حال ہی وچ اوہ سعودی عرب وچ وہابی اسلام دے متعارف ہونے نو‏‏ں آڑے ہتھو‏ں لے رہے نيں تے نال ہی اسرائیل تو‏ں یہودیاں دی فلسطین اُتے درندگی اورغیر قانونی اجارہ داری دے خلاف وی آواز اٹھا رہے نيں۔
اک انٹرویو وچ سیکولرزم اُتے گل کردے ہوئے انہاں نے کہیا کہ سائنسی معاملات وچ شامل مذہبی شدت پسندی مسلماناں وچ سائنسی طرزِ فکر تے ترقی دے راستے وچ گزشتہ کئی سالاں تو‏ں   سب تو‏ں وڈی رکاوٹ ا‏‏ے۔ 2003ء وچ پرویز ہودبھائی ہیومنست مینیفیسٹو دے اہ‏م دستخط کنندہ سن ۔
سائنسی تحقیقات
ہودبھائی نے طبعیات، خاص کر پارٹیکل فزکس دے میدان  وچ بہت سی اہ‏م خدمات سر انجام دتیاں طبعیات اُتے انہاں دے بوہت سارے لیکچرز انٹرنیٹ اُتے آن لائن دستیاب نيں۔ نیشنل سینٹر آف فزکس وچ انہاں نے پارٹیکل فزکس دے مختلف پہلوئاں اُتے  تحقیقات کيتیاں تے ماڈرن فزکس بشمول اوہدی ریاضیات اُتے ری سرچ ورک کیتا۔ 2006ء وچ پرویز ہودبھائی نے جنرلائزڈ پارٹون ڈسٹری بیوشن (عام پارٹون دی تقسیم کاری) اُتے اک جامع ریاضیا‏تی معلوماندی مضمون لکھیا۔ 2007ء وچ ہودبھائی نے جینز لِنگ دے ریسرچ ورک نو‏‏ں ازسرِ نو شائع کیتا جو سٹرنگ سی وری تے کشش نو‏‏ں اک خلا وچ بیان کردا اے تے اک یا اک تو‏ں کم ڈائی مینشن وچ کشش دے بغیر سٹرنگ سی وری   اُتے گل کردا ا‏‏ے۔ اس نويں اشاعت وچ انہاں نے اس اُتے ریاضیا‏تی طرز تو‏ں کم کیتا۔ اسی سال، انہاں نے ایڈورڈ وِٹن دے Anti-de Sitter Space تے ہولوگرافی دے شعبے وچ اوہدی وسعت اُتے ازسرِ نو ری سرچ ورک شائع کیتا۔ ہودبھائی نے Sitter Space (عام نظریہ اضافت وچ عددیہ  یا سکیلر خم )کے موضوع اُتے ریاضیا‏تی دلائل تے اسنو‏ں سمجھنے دے لئی  لاجک دی مفصل معلومات فراہ‏م کيتیاں جنہاں نو‏ں  1998ء وچ ایڈورڈ نے تجربا‏تی مراحل تو‏ں گزاریا۔
14 اپریل 2001ء وچ ایہ اعلان کیتا گیا کہ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی کوصدرِ مملکت جنرل ریٹائرڈ پرویز مشرف دی جانب تو‏ں ستارہء امتیاز تو‏ں نوازیا جائے گا مگر پرویز ہودبھائی نے ایہ امتیاز لینے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ انکار انہاں نے Friday Times دے اک انٹرویو وچ کیتا۔
دستاویزی فلماں
پرویز ہودبھائی نے تیرہ اقساط اُتے مبنی اردو بولی وچ اک دستاویزی سیریز دا پاکستان ٹیلی وژن اُتے آغاز کیتا جس دا موضوع پاکستان وچ تعلیم دا مسئلہ سی ۔ اس دے علاوہ انہاں نے دو دستاویزی فلماں سائنس دی اشاعت تے سائنسی سوچ تے طرزِ فکر دے حوالے تو‏ں وی نشر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 2004ء وچ انہاں نے"Crossing the Lines: Kashmir, پاکستان، India" دے عنوان تو‏ں ڈاکٹر ضیاء میاں دے نال اک دستاویزی فلمفلم بنائی۔ انہاں فلماں دا بنیادی مقصد تعلیمی مسائل نو‏‏ں اججے کرنا تے انہاں دا حل تلاش کرنا سی، اس دے نال نال عوام دی صحت دے مسائل اُتے روشنی پائی گئی تے نال نال پاکستان وچ سائنسی انقلاب دی کوششاں نو‏‏ں وی اججے کیتا گیا۔
ایچ ای سی اُتے تنقید
پرویز ہودبھائی نے ہایئر ایجوکیشن کمیشن دی اس حکمت ِ عملی اُتے کڑی تنقید دی کہ ایچ ای سی دا مقصد "کوالٹی دی بجائے وڈی تعداد بنانا اے "۔ انہاں دا ماننا سی کہ اس قسم دی پالیسیاں جنہاں دے ذریعے ریسرچ پیپرز دے مصنفین تے پی ایچ ڈی سپروائزرز نو‏‏ں کیش تے پروموشن دے ثمر عطا ہُندے نيں،  درحقیقت پاکستانی یونیورسٹیاں  نو‏‏ں اصل معلوماندی تے فائدہ مند ریسرچ پیپرز دی فراہمی دی بجائے ردی پیپرز تے بے کار پی ایچ ڈی  پیدا کرنے دی فیکٹریاں بن گئی نيں۔ 2003ء تو‏ں ہی جدو‏ں ایچ ای سی ڈاکٹر عطاء الرحمن دے سربراہی وچ چل رہی سی، پرویز ہودبھائی نے اسنو‏ں آڑے ہتھو‏ں لیا تے اس اُتے تنقید دے سلسلے وچ    پاکستانی نیوز میڈیا اُتے وی مختلف  گرما گرم مباحثے شروع ہو گئے۔
2009ء وچ ایچ ایس سی تو‏ں متعلق   ڈاکٹر عطاء الرحمن (آرگینک کیمسٹ) تے  ڈاکٹر پرویز ہودبھائی  دے معاملات  تصادم دی نوعیت تک آ پہنچے۔ ایتھ‏ے تک کہ امریکا دے اک جرنل Nature نے ایچ ای سی دی کامیابیاں تے ناکامیاں اُتے اک جامع مضمون چھاپ دتا۔ پرویز ہودبھائی نے اس آرٹیکل دے خلاف انہاں نو‏ں شکایت دی کہ اس وچ اوہ "نیچر" اصل گل لکھنا ہی بھول گئے جو پرویز ہودبھائی نے بنیادی طور اُتے کہی سی کہ "کروڑاں دا روپیہ بے بنیاد تے فضول میگا پراجیکٹس اُتے ضائع کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔" ایچ ای سی دے انہاں مباحثاں وچ ڈاکٹر عبدلقدیر خان، عادل نجم تے عطاء الرحمن نے ایچ ای سی دی حمایت دی تے نال ہی پرویز ہودبھائی دی تنقید دے چند نکات نو‏‏ں تسلیم وی کیتا۔
ایچ ای سی دی انتظامی قابلیت اُتے ہود بھائی نے سوال اٹھایا جو ایچ ای سی دی کامرانیاں نو‏‏ں مایوس کن قرار دیندے نيں۔ ہود بھائی ایچ ای سی دی افادیت دے خلاف دلائل دیندے نيں، UESTP-France  دے کراچی وچ منعقدہ کنونشن دے سلسلے وچ شعبے دے 450 تا 600 دے ملازمین وچو‏ں فرانس دا نہ تو کوئی شعبہ رکن نہ ہی کوئی انتظامی عملے وچو‏ں آیا۔ٹیلی ویژن اُتے مباحثے وچ ہود بھائی نے انہاں شماریات اُتے سوال اٹھایا جنہاں دی بنیاد اُتے ایچ ای سی دی سرگرمیاں نو‏‏ں مثبت گردانا جاندا اے، ایہ مباحثہ ہود بھائی تے ایچ ای سی دے چیئرمین عطا الرحمن دے درمیان وچ بحث دے سلسلے دے دوران وچ ہويا۔ بعد وچ ایہ دعویٰ کیتا گیا کہ ریاضی وچ ، پاکستان مصنفین دنیا دے مقابلے وچ اوسطاً ٢٠ فیصد زیادہ اقتباست حاصل کردے نيں۔ ہود بھائی نے اس دعویٰ اُتے کئی طرح دے سوالات اٹھائے جس وچ انہاں نے انہاں مقالاجات وچ خود تو‏ں دتے گئے اقتباست دے بارے وچ وی سوال کیتا تے کہیا کہ ایہ اوہ اک اہ‏م نقطہ اے جس نو‏‏ں ایچ ای سی نے اپنے توضیح وچ نئيں گردانا۔ ہود بھائی نے مقامی یونیورسٹیاں اُتے انہاں غیر ملکی اساتذہ نو‏‏ں بھرتی کرنے دے عمل اُتے وی تنقید دی جنہاں نو‏ں اپنی گل نو‏‏ں سمجھانے تے پڑھانے وچ مشکل پیش آندی اے، اگرچہ اوہ پاکستانی یونیورسٹیاں تو‏ں شایع ہونے والے تحقیقاندی مقالاجات دی تعداد وچ اضافہ کرنے دا سبب بندے نيں۔
ایوارڈز،اعزازات  تے انعامات
اس دے علاوہ انہاں نے ایہ اعزازات وی وصول کیتے:
کتب
تراجم: عربی، انڈونیشین (بہاسہ)، ملاشین، ترکش، جاپانی تے اردو
انگریزی فہرست
1.”Coordinate Space Solution of Hartree--Fock Equations for Axially Symmetric Nuclei'' (with J. W. Negele), Nucl. Phys. A288, 23 (1977). 2. “Time-Dependent Coupled Cluster Approximation to Nuclear Dynamics I: Application to a Solvable Model'' (with J. W. Negele), Phys. Rev. C18 2380 (1978). 3. “Time-Dependent Coupled Cluster Approximation to Nuclear Dynamics II: General Formulation'' (with J. W. Negele), Phys. Rev. C19 1971 (1979). 4. “Many-Body Theory and the Lipkin Model,'' in Second Latin American Workshop on Self-Consistent Theories of Condensed Matter (ICTP, Trieste, October, 1978). 5. “Quantum Hydrodynamics Applied to Atomic Photoabsorption,'' Phys.Rev. A24 3136 (1981). 6. “Pion Scattering from Aligned Deformed Nuclei,'' Phys. Lett. 88B 27 (1979). 7. “A Variational Approach to Dense Relativistic Matter Using Functional Techniques,'' Ann. Phys. 139 68 (1982). 8. “Renormalization Effects in a Field Theory of Finite Nuclei,'' Zeit. Physik 308 68 (1982). 9. “Mean Field Approximation for Chiral Bag Models,'' Phys. Rev. D26 3235 (1982). 10. “Pion-Nucleus Charge Exchange Reactions with Isobar Dynamics'' (with R. A. Freeman, G. A. Miller and E. M. Henley), Phys. Rev. C27 (1983). 11. “A Relation Between Coherent Photoproduction and Nucleus Elastic Scattering'' (with G. Miller), Phys. Rev. C28 848 (1983). 12. “QCD for Static Sources in the A^0=0 Gauge and Schrodinger Representation- Relation to the Classical Theory,'' Phys. Rev. D28 956 (1983). 13. “Spherical Nucleon Bag Deformations in the Two-Nucleon System,'' Phys. Rev. C28 1455 (1983). 14. “Parity Mixing of Elastic Scattering Resonances: General Theory and Application to 14N (with E. G. Adelberger and B. A. Brown), Phys. Rev. C30 456 (1984).
15. “The He-3 Charge Form Factor in the Quark Hybrid Model'' (with L.S. Kisslinger), Phys. Lett. 146B 163 (1984). 16. “Threshold 0 π Photoproduction from the Skyrmion,'' Phys.Lett. 173B 111 (1986). 17. “Reply to `Parity-Violating Asymmetries in the Scattering of Transversely Polarized Protons'' (with E. G. Adelberger and B. A. Brown), Phys. Rev. C33 1840 (1986). 18. “Deep Inelastic Polarized Scattering from the Cloudy Bag Model --- A Failure,'' Phys. Lett. 182B 277 (1986). 19. “Charge Form Factor of H-3 and He-3 in the Hybrid Quark Hadron Model'' (with L. S. Kisslinger and W.-h. Ma), Nucl. Phys. A459 645 (1986). 20. “Quark Exchange Effects on H-3 and He-3 Charge Densities,'' Nucl. Phys. A465 637 (1987). 21. “Quark Exchange Contributions in Nuclei and the EMC Effect'' (with R. L. Jaffe), Phys. Rev. D35 113 (1987). 22. “Can the Quenching of Axial Coupling in Nuclei be Attributed to Excess Gluons?,'' J. Phys. G13 253 (1987). 23. “Quark Exchange Contribution to the EMC Effect in Nuclear Matter'' (with Arifuzzaman and S. Hidayat Hasan), Phys. Rev. C38 498 (1988). 24. “The Swelling of Nucleons and Quark Antisymmetrization'' (with Arifuzzaman and Sajjad Mahmood), Nucl. Phys. A480 469 (1988). 25. “Quark Exchange and the Expansion of Length Scales Inside Nuclei,” Prog. Nucl. Part. Phys. V20 289 (1988). 26. “Extended Length Scales in Nuclear Matter from Quark Antisymmetrization,'' in Physics and Astrophysics of Quark-Gluon Plasma (World Scientific, Singapore, 1988), p.539. 27. “Quark Antisymmetrization as a Mechanism for Increased Length Scales in Nuclei,” in Proceedings of the Conference `Nuclear and Particle Physics on the Light Cone, Los Alamos National Laboratory (World Scientific, Singapore, 1988), p.111. 28. “Berry's Phase for Atomic Levels,'' Phys. Rev. A38 3766 (1988). 29. “Novel Effects in Deep Inelastic Scattering from Spin-One Hadrons,'' (with R. L. Jaffe and A. Manohar), Nucl. Phys. B312 571 (1989).
45. “Quark Fragmentation Functions in a Diquark Model for Proton and Lambda Hyperon Production,'' (with M.Nzar), Phys.Rev. D51 32 (1995). 46. “Novel Approach to Decays, Gluon Distributions, and Fragmentation Functions of Heavy Quarkonia,'' (with R.Ali), Phys.Rev. D51 32, (1995). 47. “Systematic Gauge Invariant Approach to Heavy Quarkonium Decays,'' (with H.Khan), Phys.Rev. D53 2534 (1996). 48. “Relativistic and Binding Energy Corrections to Direct Photon Production in Upsilon Decay'', (with M.A.Yusuf) Phys.Rev. D54, 1 Sept.(1996). 49. “Spin Structure of the Nucleon in the Asymptotic Limit'', (with X.Ji and H.Tang), Phys.Rev.Lett. 76 740 (1996). 50. “Beyond the Colour-Singlet Model for Inelastic J-Psi Photoproduction'' (with H.Khan), Phys. Lett. B 382, 189, (1996). 51. “Wavefunction corrections and off-forward gluon distributions in diffractive J-Psi production”, Phys.Rev.D56:388-393, (1997). 52. “ Helicity Flip Off Forward Parton Distributions Of The Nucleon.” (with X. Ji), Phys.Rev.D58:054006, (1998). 53. “Quark Orbital Angular Momentum Distribution In The Nucleon.”, (with X.Ji and W.Lu) Phys.Rev.D59:014013, (1999). 54. “Implications Of Color Gauge Symmetry For Nucleon Spin Structure”, (with X.Ji and W.Lu), Phys.Rev.D59:074010, (1999). 55. “Nucleon Quarkonium Elastic Scattering And The Gluon Contribution To Nucleon Spin”, Phys.Rev.Lett.82:4985-4987, (1999). 56. “Does The Gluon Spin Contribute In A Gauge Invariant Way To Nucleon Spin?”, (with X.Ji) Phys.Rev.D60:114042, 1999. 57. Electroproduction of transversely polarized vector mesons via a quantum mechanical anomaly, (with W. Lu) e-Print Archive: hep-ph/9902286. 58. “Explicit Proof That Electroproduction Of Transversely Polarized Vector Mesons Vanishes In Perturbative QCD.”, hep-ph/0108214, Phys.Rev.D65:077501,2002. 59. “Probing Quark Distribution Amplitudes Through Generalized Parton Distributions At Large Momentum Transfer.”, (with X.Ji and F.Yuang), Phys.Rev.Lett.92:012003, 2004.
حوالے
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:پاکستانی اسماعیلی گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی لادینیت پسند گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی طبیعیات گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پاکستانی طبیعیات دان گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:سائنس دے پاکستانی مصنفین گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے انجینئرز گٹھ:کلنگا انعام یافتہ گان گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی نسل دی پاکستانی شخصیتاں گٹھ:لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسیز فیکلٹی گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:نیوکلیائی ہتھیار مخالف پاکستانی فعالیت پسند
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
جفت عدد
تعریف: ایسا صحیح عدد جو 2 تو‏ں (پورا) تقسیم ہوئے جفت کہلاندا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ even کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جفت اعداد دا مجموعہ
ہور ویکھو
گٹھ:ابتدائی حساب گٹھ:ابتدائی ریاضیات جفت اعداد گٹھ:ریاضیا‏تی تصورات گٹھ:نظریۂ عدد
کانم سلطنت
سلطنت کانم (Kanem Empire) موجودہ چاڈ، نائجیریا تے لیبیا دے ملکاں وچ واقع سی۔ اپنے دور عروج اُتے ایہ نہ صرف چاڈ بلکہ جنوبی لیبیا (فزان)، مشرقی نائیجر، شمال مشرقی نائجیریا تے شمالی کیمرون دے علاقیاں دا احاطہ کردی سی۔
حوالے
گٹھ:سلطنت کانم گٹھ:1380 دی دہائی وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:700 دی دہائی وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:افریقا دے سابقہ دیس گٹھ:افریقا وچ 700 دی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:افریقا وچ اٹھویں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:افریقہ دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:افریقہ دیاں سابقہ سلطنتاں گٹھ:چاڈ دی تریخ گٹھ:تریخ کیمرون دی تریخ گٹھ:تریخ لیبیا دی تریخ گٹھ:تریخ نائجر دی تریخ گٹھ:تریخ نائجیریا دی تریخ گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:ساحلی مملکتاں گٹھ:قدیم افریقہ دیاں ریاستاں گٹھ:قرون وسطی دیاں افریقی ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گجر خان-3
گجر خان-3 ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
Gujar Khan
منیشا کوئرالا
منیشا کوئرالا بالی وڈ دی اک نیپالی اداکارہ اے۔ اوہناں دی پہلی فلم (Feri Bhetaula) آپاں فیر مِلاں گے 1989 چ رلیز ہوئی۔ جیہڑی نیپالی فِلم سی۔
گٹھ:نیپال گٹھ:اداکارہ
موٹی چنجوالی کگی
موٹی چنجوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
جنگ آزادی 1857ء
جنگ آزادی ۱۸۵۷ء انگریزاں دے خلاف ـ برصغیر چ ۱۸۵۷ء چ لڑی جان والی آزادی دی جنگ سی ، جس بظاہر انگریزاں نوں غداراں دی مدد نال کامیابی ملی تے اوہناں نے اسنوں " غدر " دا ناں دتا ۔
thumb|300px|left|۱۸۵۷ دے بھارتی آزادی لڑائی دے شہیداں نوں سمرپت بھارت دا ڈاک ٹکٹ۔ ۱۸۵۷ دی بھارتی بغاوت ، جسنوں بھارت دی پہلی آزادی دی جنگ، سپاہی بغاوت اتے بھارتی غدر دے نام نال وی جانیا جاندا اے برطانوی حکمرانی دے خلاف اک ہتھیاربند بغاوت سی۔ ۱۰ مئی، ۱۸۵۷ نوں بھارت دی پہلی آزادی تحریک وچ میرٹھ وچ ہندستانی فوجیاں نے انگریزاں دے خلاف بغاوت کر دتی۔ ایہہ بغاوت دو سالاں تک بھارت دے وکھ وکھ علاقےآں وچ چلی۔ ایہہ بغاوت چھاؤنی علاقےآں وچ چھوٹیاں موٹیاں جھڑپاں اتے آگجنی نال شروع ہوئی سی پر جنوری مہینے تک اسنے وڈا روپ دھار لیا سی۔ بغاوت دا انت بھارت وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دی حکمرانی دے انت نال ہویا، اتے پورے بھارت اتے برطانوی تاج دی حکومت ہو گئی جو اگلے ۹۰ سالاں تک رہی۔
اسباب
عموما اس دے دو سبب بیان کیتے جاندے نیں ، پہلا ایہہ کہ ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندستان دے سارے صوبیاں تے کئی ریاستاں تے یکے بعد دیگرے قبضہ کرکے اپنی حکومت چ شامل کرلئیا سی ، جس دی وجہ تون ہندستانیاں دے دلاں چ کمپنی دے متعلق شکوک پیدا ہون لگ پئے سن ۔ دوجا تے فوری سبب ایہہ کہ اینہاں دناں چ جہڑے کارتوس فوجیاں نوں دتے جاندے سن ، اوہ عام خیال دے مطابق سور تے گاں دی چربی نال آلودہ ہندے سن تے اوہناں نوں بندوقاں چ پاؤن توں پہلاں دنداں نال کٹنا پیندا سی ۔ ہندو تے مسلمان فوجیاں نے اسنوں مذہب دے ‍خلا‌ف سمجھیا تے اوہناں نے اینہاں کارتوساں نوں استعمال کرن توں انکار کردتا تے جنہاں سپاہیاں نے انکار کیتا سی انگریزاں نے اوہناں دیاں وردیاں لواہ کے بیڑیاں پواہ د دتیاں اس نال فوج چ بے چینی پھیل گئی تے اوہ بغاوت تے آمادہ ہوگئی ۔ قیدی بنائے گئے فوجیاں چوں بہت سارے اوہ سن جنہاں نے انگریزاں لئی وڈیاں وڈیا ں قربانیاں دتیاں سن۔
فتویٰ جہاد
علامہ فضل حق خیر آبادی تے انہاں دے ساتھی مفتی صدر الدین خان آزردہ، سید کفایت علی کافی تے ہور بہت سارے مسلمان علماء نے دہلی دی جامع مسجد توں بیک وقت انگریزاں دے خلاف جہاد دا فتویٰ جاری کیتا جس دے نتیجے وچ مسلمان اس جنگ نوں اپنا مذہبی فریضہ سمجھدے ہوئے لڑے۔
جنگ آزادی
۱۸۵۷ آزادی دی پہلی لڑائی۔ جسنوں ۱۸۵۷–۵۹ دی بغاوت وی کیہا جاندا اے۔ اس بغاوت دے مکھ مرکز سن: میرٹھ،دلی، کانپور، لکھنؤ،جھانسی تے گوالیار۔ ایہہ جدو جہد اسدی تریخ ۱۰ مئی ۱۸۵۷ توں شروع ہوکے ایہہ ۱۸۵۹ تک چلی۔ نتیجے وجوں بغاوت نوں کچل دتا گیا۔ مغل راج دا خاتمہ ہو گیا۔ ایسٹ انڈیا دا راج سدھے روپ وچ بریٹیش سامراج وچ تبدیل ہو گیا۔
کجھ تبدیلیاں نال راجکھیتر بریٹیش راج نال جوڑ دتا گیا۔ کجھ راجکھیتر بھوکھی راجپالیسی تحت مقامی حکمراناں نوں موڑ دتا گیا۔ ایہہ صرف نام دے راجے سی۔ اصل طاقت سامراج کول ہی سی۔ 250px|thumb|left
انڈیا وچ ایسٹ انڈیا دا پسار
بزنس کرن دے مقصد نال آئی ایسٹ انڈیا کمپنی، پہلے پہل اوہناں علاقیاں دی ہی دیکھ ریکھ کردی سی جو وپار نال متعلق سن۔ ۱۷۵۷ وچ ہوئی پلاسی دی لڑائی نال اسنے اپنے پیر اتری بھارت وچ گڈّ لئے۔ ۱۷۶۴ وچ بہار وچ بکسر دی لڑائی وچ کمپنی دی جت ہوئی تے مغل بادشاہ شاہ عالم دوجا، ہار گیا۔ اسنے کمپنی نوں بنگال، بہار تے اڑیسہ وچوں مالیا اگراہن دے اختیار دے دتے۔ کمپنی قانونی طور تے اس علاقے دی حکمران بن گئی۔جلدی ہی کمپنی نے اپنیاں سرحداں ودھاؤنیاں شروع کر دتیاں۔ اس لئی بمبے تے مدراس نوں ادھار چنیا گیا۔ اینگلو-میسور لڑائیاں (۱۷۶۶–۱۷۹۹) تے اینگلو-مراٹھا لڑائیاں جنہاں دا ٹائم پیرڈ ۱۷۷۲ توں۱۸۱۸ تک دا اے دے نتیجے وجوں کمپنی نے بھارت دے وڈے حصے تے قبضہ کر لیا۔ ایہہ کھیتر انڈیا دے دکھن ول نرمدا دریا تک جاندا اے۔
ایہہ وادھا بنھا رکاوٹ نہی ہویا۔ لڑائی کرنے پئے۔انگریز پھوز وچ بھارتی کافی گنتی وچ سن۔ سن ۱۸۰۶ وچ ویلور بغاوت وی فوجیا وچالے ہوئی جو فوج دے اندر دا روس سی۔ اسدا مکھ کارن وردی دیاں کجھ مداں سن جو مذہبی بھاوناواں نال جڑیاں ہون کرکے ایہہ خلاف ہندو تے مسلمان دوواں وچ سی۔
انوی صدی دے آؤن نال راجکھیتر ودھاؤن دی گوریاں دی حرص اپنی چرم سیما ہنڈھاؤندی اے۔ اس بھکھ دی انی دوڑ گورنر-جنرل ویلسلے نے سیاسی چینلاں دی ورتوں کردیاں تیز کر دتی۔ دو طریقیاں نال اس وادھے نوں انزام دتا جان لگا۔ پہلاں مقامی راجے نوں ادھینگی قبول کرن لئی مجبور کیتا جاندا۔ مسودے تیار ہندے تے کئی راجے ایہناں سندھیاں، مسودیاں راہیں ادھینگی کبول کرکے اپنی عیش پرستی دی زندگی جیندے تے جے کوئی انکھیلا جنگجو انگریزاں دے ناپاک ارادیاں نوں بھانپدیاں ہویاں دیش بھرفتار وس خلاف کردا تاں اسنوں فوجی کاروائی دا ساہمنا کرنا پیندا۔ انگریز دی فوجی طاقت کافی ودھ چکی سی۔ اس لئی طاقت دے زور ایسے راج نوں اپنے نال ملا لیا جاندا۔ ادھینگی منن والیاں دا اک گٹھجوڑ بن گیا جسنوں پرنسلی سٹیٹس جاں نیٹو سٹیٹس کیہا جاندا سی۔ اس ویلے دے ڈاکومیٹاں وچ ایسے ہی نام ملدے ہن۔ ہندو حکمران نوں مہاراجہ تے مسلمان حکمران نوں نواب کیہا جاندا۔دوسری اینگلو-سکھلو وار (۱۸۴۹) توں بعد پنجاب، نورتھ ویسٹ پھرنٹیئر صوبہ تے کشمیر انگریزاں نے اپنے نال ملا لئے۔ چھیتی ہی بعد کشمیر نوں ۱۸۵۰ عیسوی وچ امرتسر سندھی مطابق جموں دے ڈوگرا گھرانے نوں سونپ دتا گیا۔ عوض وچ اس گھرانے نے انگریزاں نوں بہت سارا دھنّ دتا۔ استرھاں ایہہ جموں کشمیر وِ پرنسلی گٹھبندھن وچ شامل ہو گیا۔استوں بعد بریٹیش بھارتی سامراج دا نیپال نال سرحدی بکھیڑا کھڑا ہو گیا۔ ایہہ تکھا ہندا ۱۸۱۴–۱۶ وچ اینگلو-نیپالیز دی وار دے روپ وچ ساہمنے آیا۔ جس دوران گورکھیاں نوں وی بریٹیش دی پربھوستا قبولنی پئی۔ ۱۸۵۴ وچ بیرار نوں جوڑیا گیا دو سال بعد اودھ وی شامل ہو گیا۔ ہن تقریباً سارے بھارت وچ ہی کمپنی دا حکم چلدا سی۔ 250px|thumb|left|[[بہادر شاہ ظفر رنگوں میں]]
بغاوت دے کارن
۱۸۵۷ دی بھارتی بغاوت پھٹن دے سمے دے گربھ وچ پل راے کئی کارن سن جنھا دا تعلق بھارت دے کئی مقامی کھتیاں دی وچر رہی لوکائی دی سنسکرتک-اوچیتن دی نفسیات نوں کھروچنا سی۔ ایہہ کوئی اک وڈا کارن نہی سی۔ وڈے کارن جو ساہمنے آ گئے نے صرف ٹرائگر دا کم کیتا۔ رہکلے وچ تے بارود پہلوں ہی بھریا پیا سی۔ صرف آخری ڈھکن رکھکے رسی ولیٹن دا کم ہی باقی سی۔
بغاوت توں پہلاں کمپنی دی فوج وچ وچ دو لکھ فوجیاں دی نفری سی۔ ایہناں نوں فوج دے حصیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ ایہہ سن،بمبے،مدراس تے بنگال۔بنگال فوج وچ اچی جات دی بھرتی سی جویں رازپوت تے براہمن جہڑے اودھ، (لکھنؤ) دے لاگے دے تے بہار علاقے دے سن۔ انگریز دی پاڑو والی پالیسی دے مطابق، اسدے این الٹ،مدراس تے بمبئی دی فوج وچ مقامی ایسیاں ذاتیاں دی بھرتی سی جو اچّ ذاتیاں نوں پسند نہی کردے سن۔ بنگال فوج دی اس جاتی مشتمل اچتا نے کجھ چھوٹیاں بغاوتاں نوں جم دتا جو بعد وچ وڈی بغاوت دا انگ وی بن گئیاں۔ اصل وچ اندر دی کھیڈ نوں پربھاوی طور تے ورتن لئی ایہہ جات مشتمل انگریز دی کیتی بھرتی اتنی ابھر گئی کہ فوجی وچ جہڑے گن بنیادی طور تے ہونے چاہیدے ہن،انھا نوں کھونجھے لا دتا گیا سی۔ مسلاً جسمانی اہلیت،اچھا-طاقت تے مضبوطی، فوجی اصول-پرستی تے حونصلہ، وغیرہ دے گن جو کسے وی مرد وچ فوجی ہون لئی ہونے چاہیدے ہن،انھا نوں انگولیا کر دتا گیا۔ ایہو کارن اے کہ کمپنی دی فوجی گنتی بریٹیش فوجی گنتی نالوں چار گنا سی۔
۱۷۷۲ سن، جد وارن ہیسٹنگز بھارت دا گورنر جنرل بنکے آیا تاں اسدا مکھ نشانہ کمپنی دی پھوز دا وڈی پدھر تے پھلار کرنا سی۔ پلاسی تے بکسر دی لڑائی وچ بنگال دے بہت سارے سپاہی کمپنی دے خلاف لڑے سن،ہن اوہ بریٹیش سامراج دیاں اکھاں وچ رڑکدے سن۔ ہیسٹنگز نے اس گل نوں دھیان وچ رکھدیاں ہی پھرتی پالسی نوں استرھاں بنایا کہ اودھ تے بہار دے اچّ جاتی دے براہمن تے راجپوتاں نوں بھرتی کیتا تے ایہہ سلسلہ اس پالسی تحت اگلے ۷۵ سالاں تک چلدا رہا۔ اوہناں وچ پاڑا برقرار راے تے ودھے اسدا وی دھیان رکھدیاں اوہناں دیاں مذہبی بھاوناواں نوں بھڑکاؤن والیاں نکیا نکیاں دھکھدیاں گلاں سدا ہی دھکھدیاں رہنن،کدے بھامبڑ وی بن جان تے اوہ آپس وچ الجھن لئی انگریز دے مہتاز بنے رہنن۔ اسے تحت انھا دے کھانے دے میسّ وکھرے اسارے گئے۔ اوہناں دے پانی پین دے سروت وکھرے کرکے ایہہ احساس وی کرایا گیا کہ کون کس جاتی دا اے؟ اک ہی فوج وچ دو فوجاں نوں پلن لئی سسٹم اسارے گئے تاں کہ اوہ آپس وچ کدے وی نٹھکے نہ بیٹھ سکن۔ ہندو تیوہاراں نوں مناؤن دا چوکھٹا وی استرھاں دا اساریا گیا کہ ایہہ دوریاں فوجیاں دے ہڈاں وچ بیٹھ جان۔ استرھاں ہی بغاوت وچ سپاہیاں دیاں مذہبی بھاوناواں نوں بھڑکاؤنن والیاں کاروائیا اک کارن بنی۔
۱۸۵۶ نوں اودھ نوں کمپنی نے اپنے سامراج وچ شامل کر لیا سی۔ اس شمولیت وچ کئی فوجیاں دیاں جدی زمیناں تے ہور جائداداں خوس گئیاں۔ عدالتاں ولوں مالیا اگراہنن دے نویں قانون بنے جنہاں مطابق بقایا وی شامل کیتا گیا تے مالیا ودھا وی دتا گیا۔ اسدے نال ہی عیسائی دھرم نوں پھیلاؤن والے پرچارک، ہندو تے مسلماناں نوں عیسائی بناؤن دے راہ وی تر پئے۔ استوں پہلاں وی سماج عام دے نام تے کئی پرتھاواں نوں ختم کرنا وی مقامی لوکاں نوں رڑک رہا سی۔ بھاویں ستی ورگیاں پرتھاواں نوں قانونی طور تے ختم کرنا اک چنگا رجھان سی پر طریقہ صحیح نہ ہون کرکے لوکاں نے اسنوں دلوں منظوری نہی دتی۔ بیواہ دی دوجی شادی کرن بارے وی سدھار ہوئے۔ ایہہ گل وی نوٹ کرن والی اے کہ ایسے سدھار واقعہ ہی وڈی بغاوت دے کارن بنے، اسدا کوئی پختہ ثبوت نہی ملدا، سوائے اسدے کہ ایہناں دا استقبال بہت ٹھنڈا سی۔ مقامی لوک انگریزاں دی ہر گل نوں ہی شک دی نگاہ نال دیکھن دے عادی ہو گئے سن۔ وشواش وچ لئے بنھاں کوئی وی کاروائی کسے وی لوکل نوں کدے وی منزور نہی ہوئی۔ ایہہ اک ایسی نفسیات اے جسنوں اسیں اج وی محسوس کر سکدے ہاں۔ framepx|thumb|left|پھانسی دا ایک منظر استرھاں ایہہ دیکھیا جا سکدا اے کہ فوجیاں دی پیشاور رہتل نوں ایسے حالتاں مطابق بدلنا، اوہناں وچ مایوسی پیدا کر دندا اے۔ اسدے نال ہی ایسٹ انڈیا کمپنی دی اپنے پھلار لئی کیتیاں کاروائیاں، بھاویں اوہ فوجی کاروائیاں سن تے بھاویں سندھی ولوں علاقے ملاؤن دی پالیسی۔ فوج دی تعیناتی اوہناں علاقیاں وچ وی ہو گئی،جنہاں بارے اوہ بھگولک طور تے نہی جاندے سن، جویں اینگلو-برمیز وار دوران تے بعد وچ برما وچ تعیناتی۔ ایہہ تعیناتی مطابق جو ‘غیرملکی سروس’ دے خاص بھتے ملن دی ریت سی، اس مطابق ایہہ بھتے وی نہی دتے گئے۔ جنرل سروس ایکٹ مطابق رٹارئرڈ فوجی دی پینشن نوں وی نانہہ کر دتی گئی۔ ایہہ جنرل سروس ایکٹ دیاں مداں صرف نویں بھرتی دے رنگروٹا لئی ہی سن۔پہلاں ایہہ سمجھ لیا گیا سی کہ ایہہ جنرل سروس ایکٹ پہلاں ہی سروس کر راے فوجیاں تے وی لاگوُ ہوویگی۔ استوں وی ودھ ایہہ ہویا کہ بنگال دی فوج نوں مدراس تے بمبے دی فوج نالوں گھٹ پیسے دتے گئے۔