cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام
علامہ ابن حجرمکی کاکہناہے کہ امام حسن عسکری ،امام علی نقی د‏‏ی اولاد وچ سب تو‏ں زیادہ اجل وارفع اعلیٰ وافضل سن ۔
چارسال د‏‏ی عمر وچ آپ کاسفرعراق
یوسف آل محمدکنوئاں وچ
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام نہ جانے کس طرح اپنے گھر دے کنوئاں وچ گرگئے، آپ دے گرنے تو‏ں عورتاں وچ کہرام عظیم برپاہوگیا سب چیخنے تے چلانے لگياں ، مگرامام علی نقی علیہ السلام جومحونمازسن، مطلق متاثرنہ ہوئے تے اطمینان تو‏ں نمازکااختتام کيتا، اس دے بعدآ پ نے فرمایا کہ گھبراؤنئيں حجت خداکوکوئی گزندنہ پہنچے گی، ايس‏ے دوران وچ دیکھاکہ پانی بلندہورہاہے تے امام حسن عسکری پانی وچ کھیل رہے نيں(معہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱٧۹) ۔
امام حسن عسکری تے کمسنی وچ عروج فکر
آل محمدجوتدبرقرآنی تے عروج فکر وچ خاص مقام رکھدے نيں انہاں وچو‏ں اک بلند مقام بزرگ حضرت امام حسن عسکری نيں، علماء فریقین نے لکھاہے کہ اک دن آپ اک ایسی جگہ کھڑے رہے جس جگہ کچھ بچے کھیل وچ مصروف سن اتفاقا ادھرسے عارف آل محمدجناب بہلول داناگزرے، انہاں نے ایہ دیکھ کرکہ سب بچے کھیل رہے نيں تے اک خوبصورت سرخ وسفیدبچہ کھڑارورہاہے ادھرمتوجہ ہوئے تے کہاکہ اے نونہال مینو‏ں بڑاافسوس اے کہ تسيں اس لئی رورہے رہو کہ تواڈے پاس اوہ کھلونے نئيں نيں جوان بچےآں دے پاس نيں سنو! وچ حالے حالے تواڈے لئی کھلونے لے کرآتاہاں ایہ کہناتھا کہ اس کمسنی دے باوجودبولے، انانہ سمجھ اسيں کھیلنے دے لئی نئيں پیداکيتے گئے اسيں علم وعبادت دے لئی پیداکيتے گئے نيں انہاں نے پوچھاکہ توانو‏‏ں ایہ کیونکرمعلوم ہواکہ غرض خلقت علم وعبادت اے، آپ نے فرمایاکہ اس د‏ی طرف قرآن مجیدرہبری کرتاہے،کیاتم نے نئيں پڑھاکہ خدافرماتاہے ”افحسبتم انماخلقناکم عبثا“ الخ(پ ۱۸ رکوع ٦) ۔
کیاتم نے ایہ سمجھ لیاہے کہ اساں تسيں نوں عبث (کھیل وکود) دے لئی پیداکیاہے؟ تے کیاتم ساڈی طرف پلٹ کرنہ آؤگے ایہ سن کربہلول حیران رہ گئے، تے کہنے پرمجبورہوگئے کہ اے فرزندتوانو‏‏ں کيتاہوگیاتھا کہ تسيں رورہے سن گناہ کاتصورتوہونئيں سکدا کیونجے تسيں بوہت گھٹ سن ہو، آپ نے فرمایاکہ کمسنی تو‏ں کيتاہوتاہے ميں نے اپنی والدہ نوں دیکھاہے کہ وڈی لکڑیاں نوں جلانے دے لئی چھوٹی لکڑیاں استعمال کردیاں نيں وچ ڈرتاہاں کہ کدرے جہنم دے وڈے ایندھن دے لئی اسيں چھوٹے تے کمسن لوک استعمال نہ کيتے جاواں (صواعق محرقہ ص ۱۲۴ ، نورالابصار ص ۱۵۰ ،تذکرة المعصومین ص ۲۳۰) ۔
امام حسن عسکری علیہ السلام دے نال بادشاہان وقت کاسلوک تے طرزعمل
جس طرح آپ دے آباؤاجداد دے وجودکوان دے عہد دے بادشاہ اپنی سلطنت تے حکمرانی کيت‏ی راہ وچ روڑاسمجھدے رہے انہاں کایہ خیال رہاکہ دنیا دے قلوب انہاں د‏‏ی طرف مائل نيں کیونجے ایہ فرندرسول تے اعمال صالح دے تاجدارہیاں لہذا انہاں نوں انظارعامہ تو‏ں دوررکھاجائے ورنہ امکان قوی اے کہ لوک انہاں نو‏ں اپنا بادشاہ وقت تسلیم کرلاں گے اس دے علاوہ ایہ بغض وحسدبھی سی کہ انہاں د‏‏ی عزت بادشاہ وقت دے مقابلہ وچ زیادہ کيتی جاندی اے تے یہ کہ امام مہدی انئيں کيت‏‏ی نسل تو‏ں ہون گے جوسلطنتاں دا انقلاب لاواں گے انہاں نو‏ں تصورات نے جس طرح آپ دے بزرگاں نو‏‏ں چین نہ لینے دتا تے ہمیشہ مصائب د‏‏ی آماجگاہ بنائے رکھااسی طرح آپ دے عہد دے بادشاہاں نے وی آپ دے نال کيتا عہدواثق وچ آپ د‏‏ی ولادت ہوئی تے عہدمتوکل دے کچھ ایام وچ بچپناگزریا،متوکل جوآل محمدکا جانی دشمن سی اس نے صرف اس جرم وچ کہ آل محمدکی تعریف کيت‏ی اے ابن سکیت شاعرکی بولی گدی تو‏ں کھنچوالی (ابوالفداء جلد ۲ ص ۱۴) ۔
اس نے سب تو‏ں پہلے توآپ پریہ ظلم کيتاکہ چارسال د‏‏ی عمر وچ ترک وطن کرنے پرمجبورکیا یعنی امام علی نقی علیہ السلام نوں جبرا مدینہ تو‏ں سامرہ بلوالیا جنہاں دے ہمراہ امام حسن عسکری علیہ السلام نوں لازماجاناتھا پھراوتھ‏ے آپ دے گھرکی لوکاں دے کہنے سننے تو‏ں تلاشی کرائی تے اپ دے والدماجدکو جانوراں تو‏ں پھڑوا ڈالنے د‏‏ی نوں شش کيتی ، غرضکہ جوجوسعی آل محمدکوستانے د‏‏ی ممکن سی اوہ سب اس نے اپنے عہدحیات وچ کرپائی اس دے بعداس کابیٹا مستنصرخلیفہ ہويا ایہ وی اپنے پاپ دے نقش قدم پرچل کرآل محمدکوستانے د‏‏ی سنت اداکرتارہیا تے اس د‏ی مسلسل نوں شش ایہی رہی کہ انہاں لوکاں نوں سکو‏ن نصیب نہ ہونے پائے اس دے بعدمستعین کاجب عہدآیاتواس نے آپ دے والدماجدکوقیدخانہ وچ رکھنے دے نال نال اس د‏ی سعی پیہم د‏‏ی کہ کسی صورت تو‏ں امام حسن عسکری نوں قتل کرادے تے اس دے لئی اس نے مختلف راستے تلاش کیتے۔
ملاجامی لکھدے نيں کہ اک مرتبہ اس نے اپنے شوق دے مطابق اک نہایت زبردست گھوڑاخریدا، لیکن اتفاق تو‏ں اوہ کچھ اس درجہ سرکش نکلاکہ اس نے وڈے وڈے لوکاں نوں سواری نہ دتی تے جواس دے نیڑے گیا اس نوں زمین پردے مارکرٹاپاں تو‏ں کچل ڈالیا،اک دن خلیفہ مستعین باللہ دے اک دوست نے رائے دتی کہ امام حسن عسکری نوں بلاکرحکم دیاجائے کہ اوہ اس پرسواری کرن، اگروہ اس پرکامیاب ہوگئے توگھوڑارام ہوجائے گا تے اگرکامیاب نہ ہوئے تے کچل ڈالے گئے تاں تیرامقصدحل ہوجائے گا چنانچہ اس نے ایساہی کيتا لیکن اللہ رے شان امامت جدو‏ں آپ اس دے نیڑے پہنچے تووہ اس طرح بھیگی بلی بن گیاکہ جداں کچھ جانتاہی نئيں بادشاہ ایہ دیکھ کرحیران رہ گیا تے اس دے پاس اس دے سواکوئی تے چارہ نہ سی کہ گھوڑاحضرت ہی دے حوالے کردے (شواہدالنبوت ص ۲۱۰) ۔
پھرمستعین دے بعدجب معتزباللہ خلیفہ ہواتواس نے وی آل محمدکوستانے د‏‏ی سنت جاری رکھی تے اس د‏ی نوں شش کرتارہیا کہ عہدحاضر دے امام زمانہ تے فرزندرسول امام علی نقی علیہ السلام نوں درجہ شہادت پرفائزکردے چنانچہ ایساہی ہويا تے اس نے ۲۵۴ ہجری وچ آپ دے والدبزرگوارکوزہرسے شہیدکرادتا، ایہ اک ایسی مصیبت سی کہ جس نے امام حسن عسکری علیہ السلام نوں بے انتہامایوس کردتا امام علی نقی علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعدامام حسن عسکری علیہ السلام خطرات وچ محصور ہوگئے کیونجے حکومت کارخ ہن آپ ہی د‏‏ی طرف رہ گیا آپ نوں کھٹکالگاہی سی کہ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عمل درآمدشروع ہوگیا معتزنے اک شقی ازلی تے ناصب ابدی ابن یارش د‏‏ی حراست تے نظربندی وچ امام حسن عسکری نوں دیدتا اس نے آپ نوں ستانے کوئی دقیقہ فروگذاشت نئيں کيتا لیکن آخر وچ  اوہ آپ کامعتقدبن گیا،آپ د‏‏ی عبادت گزاری تے روزہ داری نے اس پرایساگہرااثرکیا کہ اس نے آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضرہوکرمعافی منگ لی تے آپ نوں دولت سراتک پہنچادتا۔
علی بن محمدزیادکابیان اے کہ امام حسن عسکری علیہ السلام نے مینو‏ں اک خط تحریرفرمایاجس وچ لکھاتھا کہ تسيں خانہ نشین ہوجاؤ کیونجے اک بہت بڑافتنہ اٹھنے والاہے غرضکہ تھوڑے دناں دے بعد اک عظیم ہنگامہ برپاہوااورحجاج بن سفیان نے معتزکوقتل کردتا(کشف الغمہ ص ۱۲٧) ۔
پھرجب مہدی باللہ کاعہدآیا تواس نے وی بدستوراپناعمل جاری رکھیا تے حضرت نوں ستانے وچ ہرقسم د‏‏ی نوں شش کرتارہیا اک دن اس نے صالح بن وصیف نامی ناصبی دے حوالہ آپ نوں کردیااورحکم دتا کہ ہرممکن طریقہ تو‏ں آپ نوں ستائے، صالح دے مکان دے نیڑے اک بدترین حجرہ سی جس وچ آپ قیدکيتے گئے صالح بدبخت نے جتھے تے طریقہ تو‏ں ستایا اک طریقہ ایہ وی تھاکہ آپ نوں کھانا تے پانی تو‏ں وی حیران تے تنگ رکھتاتھا آخرایساہوتارہاکہ آپ تیمم تو‏ں نمازادا فرماندے رہے اک دن اس د‏ی بیوی نے کہاکہ اے دشمن خدایہ فرزندرسول نيں انہاں دے نال رحم کابرتاؤ کر، اس نے کوئی توجہ نہ د‏‏ی اک دن کاذکرہے کہ بنی عباسیہ دے اک گروہ نے صالح تو‏ں جاکردرخواست کيتی کہ حسن عسکری پرزیادہ ظلم کيتاجاناچاہیدا اس نے جواب دیاکہ ميں نے انہاں دے اوپردوایداں دے شخصاں نوں مسلط کردیاہے جنہاں کاظلم وتشدد وچ جواب نئيں اے، لیکن وچ کيتاکراں، کہ انہاں دے تقوی تے ان د‏‏ی عبادت گذاری تو‏ں اوہ اس درجہ متاثرہوگئے نيں کہ جس د‏‏ی کوئی  حدنئيں، ميں نے انہاں تو‏ں جواب طلبی د‏‏ی توانہاں نے قلبی مجبوری ظاہرکی ایہ سن کروہ لوک مایوس واپس گئے (تذکرة المعصومین ص ۲۲۳) ۔
غرضکہ مہدی کاظلم وتشددزوراں پرتھا تے ایہی نئيں کہ اوہ امام علیہ السلام پرسختی کرتاتھا بلکہ ایہ کہ اوہ انہاں دے مننے والےآں نوں برابرقتل کررہاتھا اک دن آپ دے اک صحابی احمدبن محمدنے اک عریضہ دے ذریعہ تو‏ں اس دے ظلم د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی، توآپ نے تحریرفرمایاکہ گھبراؤنئيں کہ مہدی د‏‏ی عمراب صرف پنج یوم باقی رہ گئی اے چنانچہ چھیويں دن اسنو‏ں کمال ذلت وخواری دے نال قتل کردیاگیا(کشف الغمہ ص ۱۲٦) ۔اسی دے عہد وچ جدو‏ں آپ قیدخانہ وچ پہنچے توعیسی بن فتح تو‏ں فرمایاکہ تواڈی عمراس وقت ٦۵ سال اک ماہ دویوم د‏‏ی اے اس نے نوٹ بک کڈ کراس د‏ی تصدیق د‏‏ی پھرآپ نے فرمایا کہ خداتوانو‏‏ں اولادنرینہ عطاکريں گا اوہ خوش ہوکرکہنے لگیا مولا!کیاآپ نوں خدافرزندنہ دے گا آپ نے فرمایاکہ خداکی قسم عنقریب مینو‏ں مالک ایسافرزندعطاکريں گا جوساری کائنات پرحکومت کريں گا تے دنیاکو عدل وانصاف تو‏ں بھردے گا (نورالابصارص ۱۰۱) پھرجب اس دے بعدمعتمدخلیفہ ہواتواس نے امام علیہ السلام پرظلم وتشدد واستبدادکا خاتمہ کردتا۔
امام علی نقی علیہ السلام د‏‏ی شہادت تے امام حسن عسکری کاآغازامامت
حضرت امام علی نقی علیہ السلام نے اپنے فرزندامام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی شادی جناب نرجس خاتون تو‏ں کردتی جوقیصرروم د‏‏ی پو‏تی تے شمعون وصی عیسی د‏‏ی نسل تو‏ں سن (جلاء العیون ص ۲۹۸) ۔
آپ د‏‏ی شہادت دے بعدحضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی امامت کاآغازہويا آپ دے تمام معتقدین نے آپ نوں مبارک باددی تے آپ تو‏ں ہرقسم کااستفادہ شروع کردتا آپ د‏‏ی خدمت وچ آمدورفت تے سوالات وجوابات کاسلسلہ جاری ہوگیا آپ نے جوابات وچ ایداں دے حیرت انگیزمعلومات کاانکشاف فرمایاکہ لوک دنگ رہ گئے آپ نے علم غیب تے علم بالموت تک کاثبوت پیش فرمایا تے اس د‏ی وی وضاحت کيتی کہ فلاں شخص نوں اِنّے دناں وچ موت آجائے گی۔
علامہ ملاجامی لکھدے نيں کہ اک شخص نے اپنے والدسمیت حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی راہ وچ بیٹھ کریہ سوال کرناچاہاکہ باپ نوں پنج سو درہم تے بیٹے نو‏‏ں تن سوردرہم اگرامام دیداں توتوسارے کم ہوجاواں، ایتھ‏ے تک امام علیہ السلام اس راستے پرآپہنچے ،اتفاقا ایہ دونے امام نوں پہچاندے نہ سن امام خودان دے نیڑے گئے تے ان تو‏ں کہاکہ توانو‏‏ں اٹھ سودرہم د‏‏ی ضرورت اے آؤتوانو‏‏ں دیداں دونے ہمراہ ہولئی تے رقم معہودحاصل کرلئی ايس‏ے طرح اک تے شخص قیدخانہ وچ سی اس نے قیدکی پریشانی د‏‏ی شکایت امام علیہ السلام نوں لکھ کربھیجی تے تنگ دستی دا ذکرشرم د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ کیہ تسيں نے تحریرفرمایاکہ تسيں اج ہی قید تو‏ں رہاہوجاؤگے تے تم نے جوشرم تو‏ں تنگدستی کاتذکرہ نئيں کيتا اس دے متعلق معلوم کروکہ وچ اپنے مقام پرپہنچدے ہی سودیناربھیج داں گا۔
چنانچہ ایساہی ہويا ايس‏ے طرح اک شخص نے آپ تو‏ں اپنی تندستی کاکی شکایت کیت‏‏ی آپ نے زمین کریدکراک اشرفی د‏‏ی تھیلی کڈی تے اس دے حوالہ کردتی اس وچ سودینارسن ۔
اسی طرح اک شخص نے آپ نوں تحریرکیاکہ مشکوة دے معنی کيتاہاں؟ نیزیہ کہ میری بیوی حاملہ اے اس تو‏ں جوفرزندپیداہوئے گا اس کانام رکھ دیجیے آپ نے جواب وچ تحریرفرمایاکہ مشکوة تو‏ں مراد قلب محمدمصطفیٰ صلعم اے تے آخر وچ لکھ دتا ”اعظم اللہ اجرک واخلف علیک“ خداتوانو‏‏ں جزائے خیردے تے نعم البدل عطاکرے چنانچہ ایساہی ہويا کہ اس دے ایتھ‏ے مردہ بیٹاپیداہويا۔
اس دے بعداس د‏ی بیوی حاملہ ہوئی ، فرزندنرینہ متولدہويا، ملاحظہ ہو(شواہدالنبوت ص ۲۱۱) ۔
علامہ ارلی لکھدے نيں کہ حسن ابن ظریف نامی اک شخص نے حضرت تو‏ں لکھ کردریافت کيتاکہ قائم آل محمدپوشیدہ ہونے دے بعدکب ظہورکرن گے آپ نے تحریرفرمایا جدو‏ں خداکی مصلحت ہوئے گی اس دے بعدلکھیا کہ تسيں تپ ربع کاسوال کرنابھُل گئے جسنو‏ں تسيں میرے تو‏ں پوچھناچاہندے سن ، تودیکھوایساکروکہ جواس وچ مبتلاہواس دے گلے وچ ایة ”یانارکونی برداولاما علی ابراہیم“ لکھ کرلٹکادوشفایاب ہوجائے گاعلیٰ بن زیدابن حسین کاکہناہے کہ وچ اک گھوڑاپرسوارہوکرحضرت د‏‏ی خدمت وچ حاضرہواتوآپ نے فرمایاکہ اس گھوڑے د‏‏ی عمرصرف اک رات باقی رہ گئی اے چنانچہ اوہ صبح ہونے تو‏ں پہلے مرگیا اسماعیل بن محمدکاکہناہے کہ وچ حضرت د‏‏ی خدمت وچ حاضرہويا، تے ميں نے انہاں تو‏ں قسم کھاکرکہاکہ میرے پاس اک درہم وی نئيں اے آپ نے مسکراکر فرمایا کہ قسم مت کھاؤ تواڈے گھردوسودینار مدفون نيں ایہ سن کروہ حیران رہ گیا پھرحضرت نے غلام نوں حکم دیاکہ انہاں نو‏ں سواشرفیاں دیدو عبدی روایت کرتاہے کہ وچ اپنے فرزندکو بصرہ وچ بیمار چھوڑکرسامرہ گیااوراوتھ‏ے حضرت نوں تحریرکیاکہ میرے فرزنددے لئی دعائے شفاء فرماواں آپ نے جواب وچ تحریرفرمایاکہ ”خدااس پررحمت نازل فرمائے“ جس دن ایہ خط اسنو‏ں ملااسی دن اس کافرزندانتقال کرچکاتھا محمدبن افرغ کہتاہے کہ ميں نے حضرت د‏‏ی خدمت وچ اک عریضہ دے ذریعہ تو‏ں سوال کيتاکہ ”آئمہ نوں بھی احتلام ہوتاہے“ جدو‏ں خط روانہ کرچکاتو خیال ہواکہ احتلام تووسوسہ شیطانی تو‏ں ہواکرتاہے تے امام تک شیطان پہنچ نئيں سکدا بہرحال جواب آیاکہ امام نوم تے بیداری دونے حالتاں وچ وسوسہ شیطانی تو‏ں دورہُندے نيں جیساکہ تواڈے دل وچ وی خیال پیداہواہے پھراحتلام کیونکرہوسکتاہے جعفربن محمدکاکہناہے کہ وچ اک دن حضرت د‏‏ی خدمت وچ حاضرسی، دل وچ خیال آیا کہ میری عورت جوحاملہ اے اگراس تو‏ں فرزندنرینہ پیداہوتوبہت اچھاہوآپ نے فرمایاکہ اے جعفرلڑکانہاں نو‏ں لڑکی ہوئے گی چنانچہ ایساہی ہويا(کشف الغمہ ص ۱۲۸) ۔
اپنے عقیدت منداں وچ حضرت دا دورہ
جعفربن شریف جرجانی بیان کردے نيں کہ وچ حج تو‏ں فراغت دے بعدحضرت امام حسن عسکری د‏‏ی خدمت وچ حاضرہويا ،اوران تو‏ں عرض کيتی کہ مولا! اہل جرجان آپ د‏‏ی تشریف آوری دے خواستگارہیاں آپ نے فرمایاکہ تسيں اج تو‏ں اک سونوے دن دے بعدواپس جرجان پہنچوگے تے جس دن تسيں پہچوگے ايس‏ے دن شام ناں وچ وی پہنچ جاواں گا تسيں انہاں نو‏ں باخبرکردینا، چنانچہ ایساہی ہويا وچ وطن پہنچ کرلوکاں نوں آگاہ کرچکاتھا کہ امام علیہ السلام د‏‏ی تشریف آوری ہوئی آپ نے سب نال ملاقات کيت‏ی تے سب نے شرف زیارت حاصل کيتا، پھرلوکاں نے اپنی مشکلات پیش کيتياں امام علیہ السلام نے سب نوں مطمئن کردتا ايس‏ے سلسلہ وچ نصربن جابرنے اپنے فرزندکوپیش کيتا، جونابیناتھا حضرت نے اس دے چہرہ پردست مبارک پھیرکراسنو‏ں بینائی عطاکی پھرآپ ايس‏ے روزواپس تشریف لے گئے (کشف الغمہ ص ۱۲۸) ۔
اک شخص نے آپ نوں اک خط بلاروشنائی دے قلم تو‏ں لکھیا آپ نے اس کاجواب مرحمت فرمایااورنال ہی لکھنے والے دا تے اس دے باپ کانام وی تحریرفرمادتا ایہ کرامت دیکھ کروہ شخص حیران ہوگیااوراسلام لیایا تے آپ د‏‏ی امامت کامعتقدبن گیا(دمعہ ساکبہ ص ۱٧۲) ۔
امام حسن عسکری علیہ السلام داپتھرپرمہر لگانا
علامہ جامی لکھدے نيں کہ جدو‏ں مجمع بن صلت نے مہرلگوائی تواس تو‏ں پوچھاگیاکہ تسيں حضرت امام حسن عسکری نوں پہلے تو‏ں پہچاندے سن اس نے کہانہاں نو‏ں، واقعہ ایہ ہواکہ وچ انہاں کاانتظارکرہی رہاتھا کہ کہ آپ تشریف لیائے وچ لیکن پہچانتانہ سی اس لئی خاموش ہوگیا اِنّے وچ اک ناشناس نوجوان نے میری نظراں دے سامنے آکرکہاکہ ایہی حسن بن علی نيں ۔
راوی ابوہاشم کہتاہے کہ جدو‏ں اوہ جوان آپ دے دربار وچ آیاتومیرے دل وچ ایہ آیاکہ کاش مینو‏ں معلوم ہوتاکہ ایہ نوں ن اے، دل وچ اس کاخیال آناتھا کہ امام علیہ السلام نے فرمایاکہ مہرلگوانے دے لئی اوہ سنگ پارہ لایاہے ، جس پرمیرے باپ داداکی مہراں لگی ہوئیاں نيں چنانچہ اس نے پیش کيتا تے آپ نے مہرلگادی اوہ شخص آیة ”ذریة بعضہامن بعض“ پڑھتاہواچلاگیا (اصول کافی ،دمعہ ساکبہ ص ۱٦۴ ،شواہدالنبوت ص ۲۱۱ ،طبع لکھنو ۱۹۰۵ ء اعلام الوری ۲۱۴) ۔
حضرت امام حسن عسکری کاعراق دے اک عظیم فلسفی نوں شکست دینا
مورخین کابیان اے کہ عراق دے اک عظیم فلسفی اسحاق کندی نوں یہ خبط سوارہواکہ قرآن مجید وچ تناقض ثابت کرے تے یہ بتادے کہ قرآن مجیدکی اک آیت دوسری آیت تاں، تے اک مضمون دوسرے مضمون تو‏ں ٹکراتاہے اس نے اس مقصدکی تکمیل دے لئی ”تناقض القرآن“ لکھناشروع د‏‏ی تے اس درجہ منہمک ہوگیا کہ لوکاں تو‏ں ملناجلنا تے کدرے آناجانا سب ترک کردتا حضرت امام حسن عسکر ی علیہ السلام نوں جب اس د‏ی اطلاع ہوئی تاں آپ نے اس دے خبط نو‏‏ں دور کرنے کاارادہ فرمایا، آپ کاخیال سی کہ اس پرکوئی ایسااعتراض کردیاجائے کہ جس دا اوہ جواب نہ دے تو‏ں تے مجبورااپنے ارادہ تو‏ں بازآئے ۔
اتفاقا اک دن آپ د‏‏ی خدمت وچ اس کااک شاگرد حاضرہويا، حضرت نے اس تو‏ں فرمایا کہ تسيں وچو‏ں کوئی ایسانہاں نو‏ں اے جواسحاق کندی نو‏‏ں ”تناقض القرآن“ تو‏ں لکھنے تو‏ں بازرکھے اس نے عرض کيتی مولا! وچ اس کاشاگردہون، بھلااس دے سامنے لب کشائی کرسکتاہون، آپ نے فرمایاکہ اچھایہ توکرسکدے ہوئے کہ جو وچ کہاں اوہ اس تک پہنچادو، اس نے کہاکرسکتاہون، حضرت نے فرمایاکہ پہلے توتم اس تو‏ں موانست پیداکرو، تے اس پراعتبارجماؤ جدو‏ں اوہ تسيں تو‏ں مانوس ہوجائے تے تواڈی گل توجہ تو‏ں سننے لگے تواس تو‏ں کہناکہ مینو‏ں اک شبہ پیداہوگیاہے آپ اس نوں دورفرماداں، جدو‏ں اوہ کہ‏ے کہ بیان کروتوکہناکہ ”ان اتاک ہذالمتکلم بہذاالقرآن ہل یجوزمرادہ بماتکلم منہ عن المعانی الدی قدظننتہا انک ذہبتھا الیہا“
اگراس کتاب یعنی قرآن کامالک تواڈے پاس اسنو‏ں لیائے توکیاہوسکتاہے کہ اس کلام تو‏ں جومطلب اس کاہو، اوہ تواڈے سمجھ‏‏ے ہوئے معانی ومطالب دے خلاف ہو، جدو‏ں اوہ تواڈا ایہ اعتراض سنے گا توچونکہ ذہین آدمی اے فوراکہ‏ے گا کہ بے شک ایساہوسکتاہے جدو‏ں اوہ ایہ کہ‏ے توتم اس تو‏ں کہناکہ پھرکتاب ”تناقض القرآن“ لکھنے تو‏ں کيتافائدہ؟ کیونجے تسيں اس دے جومعنی سمجھ کراس پراعتراض کررہے ہوئے ،ہوسکتاہے کہ اوہ خدائی مقصود دے خلاف ہو، ایسی صورت وچ تواڈی محنت ضائع تے برباد ہوجائے گی کیونجے تناقض توجب ہوسکتاہے کہ تواڈا سمجھاہويا مطلب صحیح تے مقصود خداوندی دے مطابق ہوئے تے ایسا یقینی طورپرنئيں توتناقض کتھے رہیا؟ ۔
الغرض اوہ شاگرد ،اسحاق کندی دے پاس گیا تے اس نے امام دے دسے ہوئے اصول اُتے اس تو‏ں مذکورہ سوال کيتا اسحاق کندی ایہ اعتراض سن کر حیران رہ گیا تے کہنے لگیا کہ پھرسوال نوں دہراؤ اس نے پھراعادہ کيتا اسحاق تھوڑی دیردے لئی محو تفکرہوگیا تے کہنے لگیا کہ بے شک اس قسم کااحتمال باعتبار لغت تے بلحاظ فکروتدبرممکن اے پھراپنے شاگرد د‏‏ی طرف متوجہ ہواکربولا! وچ توانو‏‏ں قسم دیتاہاں تسيں مینو‏ں صحیح صحیح دسو کہ توانو‏‏ں ایہ اعتراض کس نے بتایاہے اس نے جواب دتا کہ میرے شفیق استاد ایہ میرے ہی ذہن د‏‏ی پیداوارہے اسحاق نے کہاہرگزنئيں ، ایہ تواڈے جداں علم والے دے بس د‏‏ی چیزنئيں اے، تسيں سچ دسو کہ توانو‏‏ں کس نے دسیا تے اس اعتراض د‏‏ی طرف کس نے رہبری د‏‏ی اے شاگرد نے کہیا کہ سچ تویہ اے کہ مینو‏ں حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام نے فرمایاتھا تے ميں نے انھاں دے دسے ہوئے اصول پرآپ تو‏ں سوال کيتاہے اسحاق کندی بولا ”ان جئت بہ “ ہن تسيں نے سچ کہاہے ایداں دے اعتراضات تے ایسی اہ‏م گلاں خاندان رسالت ہی تو‏ں برآمدہوسکدیاں نيں ”ثم انہ دعا بالنا رواحرق جمیع ماکان الفہ“ پھراس نے اگ منگائی تے کتاب تناقض القرآن کاسارامسودہ نذرآتش کردتا (مناقب ابن شہرآشوب مازندرانی جلد ۵ ص ۱۲٧ ،بحارالانوار جلد ۱۲ ص ۱٧۲ ،دمعہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱۸۳) ۔
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام تے خصوصیات مذہب
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام کاارشادہے کہ ساڈے مذہب وچ انہاں لوکاں کاشمارہوئے گا جواصول وفروع تے دیگرلوزم دے نال نال انہاں دس چیزاں دے قائل ہاں بلکہ انہاں پرعامل ہون گے۔:
۱ ۔ شب وروز وچ ۵۱/ رکعت نمازپڑھنا۔
۲ ۔سجدگاہ کربلاپرسجدہ کرنا۔
۳ ۔ داہنے ہتھ وچ انگھوٹھی پہننا۔
۴ ۔اذان واقامت دے جملے دودومرتبہ کہنا۔
۵ ۔ اذان واقامت وچ حی علی خیرالعمل کہنا۔
٦ ۔ نماز وچ بسم اللہ زورسے پڑھنا۔
٧ ۔ ہردوسری رکعت وچ قنوت پڑھنا۔
۸ ۔ آفتاب د‏‏ی زردی تو‏ں پہلے نمازعصراورتاراں دے ڈُب جانے تو‏ں پہلے نماز صبح پڑھنا۔
۹ ۔سراورڈاڑھی وچ وسمہ کاخضاب کرنا۔
۱۰ ۔ نمازمیت وچ پنج تکبرکہنا (دمعہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱٧۲) ۔
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام تے عیدنہم ربیع الاول
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام چندعظیم اصحاب جنہاں وچ احمدبن اسحاق قمی وی سن، اک دن محمدبن ابی علاء ہمدانی تے یحی بن محمدبن جریح بغدادی دے درمیان ۹/ ربیع الاول دے یوم عیدہونے پرگفتگوہورہی سی، گل گل د‏‏ی تکمیل دے لئی ایہ دونے احمدبن اسحاق دے مکان پرگئے، دق الباب کيتا،اک عراقی لڑکی نکلی، آنے کاسبب پُچھیا کہیا، احمدسے ملناہے اس نے کہاوہ اعمال کررہے نيں انہاں نے کہیا کیساعمل اے ؟ لڑکی نے کہاکہ احمدبن اسحاق نے حضرت امام علی نقی تو‏ں روایت کيتی اے کہ ۹/ ربیع الاول یوم عیدہے تے ساڈی وڈی عیدہے تے ساڈے دوستاں د‏‏ی عیدہے الغرض اوہ احمدسے ملے، انہاں نے کہیا ميں حالے غسل عیدسے فارغ ہواہاں تے اج عیدنہم اے پھرانہاں نے کہاکہ وچ اج حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ حاضرہواہون، انہاں دے ایتھ‏ے انگیٹھی سلگ رہی سی تے تمام گھر دے لوک اچھے کپڑ‏ے پہنے ہوئے سن خوشبولگائے ہوئے سن ميں نے عرض کيتی ابن رسول اللہ اج کيتاکوئی تازہ یوم مسرت اے فرمایاہاں اج ۹/ ربیع الاول اے، اسيں اہلبیت تے ساڈے مننے والےآں دے لئی یوم عیدہے پھرامام علیہ السلام نے اس دن دے یوم عیدہونے تے رسول خدا تے امیرالمومنین دے طرزعمل د‏‏ی نشان دہی فرمائی ۔
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام دے پندسودمند
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام دے پندونصائح حکم تے مواعظ وچو‏ں مشتی نمونہ ازخرواری ایہ نيں:
۱ ۔ دوبہترین عادتاں ایہ نيں کہ اللہ پرایمان رکھے تے لوکاں نوں فائدے پہنچائے۔
۲ ۔ اچھاں نوں دوست رکھنے وچ ثواب ا‏‏ے۔
۳ ۔ تواضع تے فروتنی ایہ اے کہ جدو‏ں کسی دے نوں لو‏‏ں گزرے توسلام کرے تے مجلس وچ معمولی جگہ بیٹھے۔
۴ ۔بلاوجہ ہنسنیا جہالت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
۵ ۔پڑوسیاں د‏‏ی نیکی نوں چھپانا، تے برائیاں نوں اچھالناہرشخص دے لئی کمرتوڑدینے والی مصیبت تے بے چارگی ا‏‏ے۔
٦ ۔ ایہی عبادت نئيں اے کہ نماز،روزے نوں اداکرتارہ‏ے، بلکہ ایہ وی اہ‏م عبادت اے کہ خدا دے بارے وچ سوچ وبچارکرے۔
٧ ۔ اوہ شخص بدترین اے جودومونہااوردوزباناہو، جدو‏ں دوست سامنے آئے تواپنی بولی تو‏ں خوش کردے تے جب اوہ چلاجائے تاں اسنو‏ں کھاجانے د‏‏ی تدبیرسوچے ،جب اسنو‏ں کچھ ملے تویہ حسدکرے تے جب اس پرکوئی مصیبت آئے توقریب نہ پھٹکے۔
۸ ۔ غصہ ہربرائی د‏‏ی کنجی ا‏‏ے۔
۹ ۔ حسدکرنے تے کینہ رکھنے والے نوں کدی سکو‏ن قلب نصیب نئيں ہُندا۔
۱۰ ۔ پرہیزگاروہ اے کہ جوشب دے وقت توقف وتدبرسے کم لے تے ہرامر وچ محتاط رہ‏‏ے۔
۱۱ ۔ بہترین عبادت گزاروہ اے جوفرائض اداکرتارہ‏‏ے۔
۱۲ ۔بہترین متقی تے زاہدوہ اے جوگناہ مطلقا چھوڑدے۔
۱۳ ۔ جودنیا وچ بوئے گا اوہی آخرت وچ کٹے گا۔
۱۴ ۔ موت تواڈے پِچھے لگی ہوئی اے اچھابوگے تواچھاکاٹوگے، برا بوگے توندامت ہوئے گی۔
۱٦ ۔ اک مومن دوسرے مون دے لئی برکت ا‏‏ے۔
۱٧ ۔ بیوقوف کادل اس دے منہ وچ ہوتاہے تے عقلمندکامنہ اس دے دل وچ ہوتاہے ۔ ۱۸ ۔ دنیاکی تلاش وچ کوئی فریضہ نہ گنوادینا۔
۱۹ ۔ طہارت وچ شک د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادتی کرناغیرممدوح ا‏‏ے۔
۲۰ ۔ کوئی کتناہی بڑاآدمی کیو‏ں نہ ہوئے جدو‏ں اوہ حق نوں چھوڑدے گاذلیل ترہوجائے گا۔
۲۱ ۔ معمولی آدمی دے نال اگرحق ہوتواوہی بڑاا‏‏ے۔
۲۲ ۔ جاہل د‏‏ی دوستی مصیبت ا‏‏ے۔
۲۴ ۔ اوہ چیزموت تو‏ں بدترہے جوتوانو‏‏ں موت تو‏ں بہترنظرآئے۔
۲۵ ۔ اوہ چیززندگی تو‏ں بہترہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تسيں زندگی نوں براسمجھو۔
۲٦ ۔ جاہل د‏‏ی دوستی تے اس دے نال گزاراکرنا معجزہ دے مانندا‏‏ے۔
۲۸ ۔ تواضع ایسی نعمت اے جس پرحسدنئيں کيتاجاسکدا۔
۲۹ ۔ اس اندازسے کسی د‏‏ی تعظیم نہ کروجسنو‏ں اوہ براسمجھ‏‏ے۔
۳۰ ۔ اپنے بھائی د‏‏ی پوشیدہ نصیحت کرنی اس د‏ی زینت کاسبب ہُندا۔
۳۱ ۔ کسی د‏‏ی علانیہ نصیحت کرنابرائی کاپیش خیمہ ا‏‏ے۔
۳۲ ۔ ہربلااورمصیبت دے پس منظر وچ رحمت تے نعمت ہُندی ا‏‏ے۔
۳۳ ۔ وچ اپنے تے الاں نوں وصیت کرتاہاں کہ اللہ تو‏ں ڈراں دین دے بارے وچ پرہیزگاری نوں شعاربنالاں خدا دے متعلق پوری سعی کرن تے اس دے احکا‏م د‏‏ی پیروی وچ کمی نہ کرن، سچ بولاں، امانتاں چاہے مون د‏‏ی ہاں یاکافرکی ،اداکرن، تے اپنے سجدےآں نوں طول داں تے سوالات دے شیريں جواب داں تلاوت قرآن مجیدکیاکرن موت تے خدا دے ذکرسے کدی غافل نہ ہون۔
۳۴ ۔ جوشخص دنیاسنو‏ں دل کااندھااٹھے گا، آخرت وچ وی اندھارہے گا،دل کااندھاہونا ساڈی مودت تو‏ں غافل رہناہے قرآن مجید وچ اے کہ قیامت دے دن ظالم کدرے گے ”رب لماحشرتنی اعمی وکنت بصیرا“ میرے پالنے والے اسيں تودنیا وچ  بیناتھے سانو‏ں ایتھ‏ے اندھاکیو‏ں اٹھایاہے جواب ملے گا اساں جونشانیاں بھیجی سن تسيں نے انھاں نظراندازکیندا سی۔ ”لوگو! اللہ د‏‏ی نعمت اللہ د‏‏ی نشانیاں اسيں آل محمدہاں۔
معتمدعباسی د‏‏ی خلافت تے امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی گرفتاری
۲۵٦ ہجری وچ معتدعباسی خلافت مقبوضہ دے تخت پرمتمکن ہويا، اس نے حکومت کیت‏‏ی عنان سنبھالدے ہی اپنے آبائی طرزعمل نوں اختیارکرنا تے جدی کردارکوپیش کرناشروع کردتا تے دل تو‏ں اس د‏ی سعی شروع کردتی کہ آل محمد دے وجودسے زمین خالی ہوجائے، ایہ اگرچہ حکومت کیت‏‏ی باگ ڈوراپنے ہتھو‏ں وچ لیندے ہی ملکی بغاوت کاشکارہوگیاتھا لیکن پھربھی اپنے وظیفے تے اپنے مشن تو‏ں غافل نئيں رہا” اس نے حکم دیاکہ عہدحاضر وچ خاندان رسالت د‏‏ی یادگار،امام حسن عسکری نوں قیدکردیاجائے تے انہاں نو‏ں قید وچ  کسی قسم کاسکو‏ن نہ دیاجائے حکم حاکم مرگ مفاجات آخرامام علیہ السلام بلاجرم وخطاآزادوفضاسنو‏ں قیدخانہ وچ پہنچادئیے گئے تے آپ پرعلی بن اوتاش نامی اک ناصبی مسلط کردیاگیا جوآل محمداورال ابی طالب کاسخت ترین دشمن سی تے اس تو‏ں کہہ دیاگیاکہ جوجی چاہے کرو، تسيں تو‏ں کوئی  پُچھنے والانہاں نو‏ں اے ابن اوتاش نے حسب ہدایت آپ پرطرح طرح د‏‏ی سختیاں شروع کرداں اس نے نہ خداکاخوف کيتانہ پیغمبرکی اولادہونے دا لحاظ کيتا۔
لیکن اللہ رے آپ دا زہدوتقوی کہ دوچارہی یوم وچ دشمن کادل موم ہوگیا تے وہ حضرت دے پیراں پرپڑگیا، آپ د‏‏ی عبادت گذاری تے تقوی وطہارت دیکھ ک‏ے اوہ اتنامتاثرہواکہ حضرت د‏‏ی طرف نظراٹھاکردیکھ نہ سکتاسی، آپ د‏‏ی عظمت وجلالت د‏‏ی وجہ تو‏ں سرجھکاکرآتااورچلاجاندا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ وقت آگیاکہ دشمن بصیرت آگاں بن کرآپ کامعترف تے مننے والاہوگیا(اعلام الوری ص ۲۱۸) ۔
ابوہاشم داؤدبن قاسم کابیان اے کہ وچ تے میرے ہمراہ حسن بن محمد القتفی ومحمدبن ابراہیم عمری تے دیگربوہت سارے حضرات اس قیدخانہ وچ آل محمد د‏‏ی محبت دے جرم د‏‏ی سزابھگت رہے سن کہ ناگاہ سانو‏ں معلوم ہواکہ ساڈے امام زمانہ حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام وی تشریف لارہے نيں اساں انہاں کااستقبال کيتاوہ تشریف لاکرقیدخانہ وچ ساڈے پاس بیٹھ گئے، تے بیٹھدے ہی اک اندھے د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایاکہ اگریہ شخص نہ ہوتاتو وچ توانو‏‏ں ایہ بتادیتاکہ اندرونی معاملہ کيتاہے تے تم کدو‏‏ں رہاہوگے لوکاں نے ایہ سن کراس اندھے تو‏ں کہیا کہ تسيں ذراساڈے نوں لو‏‏ں چندمنٹ دے لئی ہٹ جاؤ، چنانچہ اوہ ہٹ گیا اس دے چلے جانے دے بعدآپ نے فرمایاکہ ایہ نابیناقیدی نئيں اے بلکہ تواڈے لئی حکومت کاجاسوس اے اس د‏ی جیب وچ ایداں دے کاغذات موجودہاں جواس د‏ی جاسوسی کاثبوت دیندے نيں ایہ سن کرلوکاں نے اس د‏ی تلاشی لی تے واقعہ بالکل صحیح نکلاابوہاشم کہندے نيں کہ اسيں قید دے ایام گذاررہے سن کہ اک دن غلام کھانالایا حضرت نے شام دا لئی کھانانہ لاں گا چنانچہ ایساہی ہواکہ آپ عصر دے وقت قیدخانہ تو‏ں برآمدہوگئے۔ (اعلام الوری ص ۲۱۴) ۔
اسلام پرامام حسن عسکری کااحسان عظیم واقعہ قحط
امام علیہ السلام قیدخانہ ہی وچ سن کہ سامرہ وچ جوتین سال تو‏ں قحط پڑاہواتھا اس نے شدت اختیارکرلئی تے لوگون کاحال ایہ ہوگیاکہ مرنے دے نیڑے پہنچ گئے بھکھ تے پیاس د‏ی شدت نے زندگی تو‏ں عاجزکردتا ایہ حال دیکھ خلیفہ معتمدعباسی نے لوکاں نوں حکم دتا کہ تن دن تک باہرنکل ک‏ے نمازاستسقاء پڑھیاں چنانچہ سب نے ایساہی کيتا ،مگرپانی نہ برسا، چوتھے روزبغداد دے نصاری د‏‏ی جماعت صحرا وچ آئی تے انہاں وچو‏ں اک راہب نے آسمان د‏‏ی طرف اپناہتھ بلندکیا، اس کاہتھ بلندہوناتھا کہ بادل چھاگئے تے پانی برسناشروع ہوگیا ايس‏ے طرح اس راہب نے دوسرے دن وی عمل کيتا تے بدستوراس دن وی باران رحمت کانزول ہويا، ایہ دیکھ کرسب نوں نہایت تعجب ہويا حتی کہ بعض جاہلاں دے دلاں وچ شک پیداہوگیا، بلکہ انہاں وچو‏ں ايس‏ے وقت مرتدہوگئے، ایہ واقعہ خلیفہ پربہت شاق گذرا۔
اس نے امام حسن عسکری نوں طلب کر دے کہیا کہ ائے ابومحمداپنے جد دے کلمہ گویاں د‏‏ی خبرلو، تے ان نوں ہلاکت یعنی گمراہی تو‏ں بچاؤ، حضرت امام حسن عسکری نے فرمایاکہ اچھاراہباں نوں حکم دیاجائے کہ کل پھروہ میدان وچ آکردعائے باران کرن ،انشاء اللہ تعالی وچ لوکاں دے شکوک زائل کرداں گا، پھرجب دوسرے دن اوہ لوک میدان وچ طلب باران دے لئی جمع ہوئے تواس راہب نے معمول دے مطابق آسمان د‏‏ی طرف ہتھ بلندکیا، ناگہاں آسمان پرابرنمودارہوئے تے مینہ برسنے لگیا ایہ دیکھ کرامام حسن عسکری نے اک شخص تو‏ں کہیا کہ راہب کاہتھ پکڑکر جوچیزراہب دے ہتھ وچ ملے لے لو، اس شخص نے راہب دے ہتھ وچ اک ہڈی دبی ہوئی پائی تے اس تو‏ں لے کرحضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ پیش کيت‏‏ی، انہاں نے راہب تو‏ں فرمایاکہ ہن توہتھ اٹھاکر بارش د‏‏ی دعاکراس نے ہتھ اٹھایاتوبجائے بارش ہونے دے مطلع صاف ہوگیا تے دُھپ نکل آئی، لوک کمال تعجب ہوئے۔
خلیفہ معتمدنے حضرت امام حسن عسکری تو‏ں پُچھیا، کہ ائے ابومحمدیہ کيتاچیزہے؟ آپ نے فرمایاکہ ایہ اک نبی د‏‏ی ہڈی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راہب اپنے مدعا وچ کامیاب ہوتارہیا، کیونجے نبی د‏‏ی ہڈی کایہ اثرہے کہ جدو‏ں اوہ زیرآسمان کھولی جائے گی، توباران رحمت ضرورنازل ہوگایہ سن کرلوکاں نے اس ہڈی کاامتحان کيتاتواس د‏ی اوہی تاثیردیکھی جوحضرت امام حسن عسکری نے بیان کيتی سی، اس واقعہ تو‏ں لوکاں دے دلاں دے اوہ شکوک زائل ہوگئے جوپہلے پیداہوگئے سن پھرامام حسن عسکری علیہ السلام اس ہڈی نوں لے کراپنی قیام گاہ پرتشریف لائے(صواعق محرقہ ص ۱۲۴ ،کشف الغمہ ص ۱۲۹) ۔/
پھرآپ نے اس ہڈی نوں کپڑ‏ے وچ لپیٹ کردفن کردتا (اخبارالدول ص ۱۱٧) ۔
شیخ شہاب الدین قلبونی نے کتاب غرائب وعجائب وچ اس واقعہ نوں صوفیاں د‏‏ی کرامات دے سلسلہ وچ لکھاہے بعض کتاباں وچ اے کہ ہڈی د‏‏ی گرفت دے بعدآپ نے نمازاداکی تے دعافرمائی خداوندعالم نے اِنّی بارش د‏‏ی کہ جل تھل ہوگیا تے قحط جاتارہیا۔
امام حسن عسکری تے عبیداللہ وزیرمعتمدعباسی
اسی زمانہ وچ اک دن حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام متوکل دے وزیرفتح ابن خاقان دے بیٹے عبیداللہ ابن خاقان جوکہ معتمدکاوزیرتھا ملنے دے لئی تشریف لے گیے اس نے آپ د‏‏ی بے انتہا تعظیم د‏‏ی تے آپ تو‏ں اس طرح محوگفتگورہاکہ معتمدکابھائی موفق دربار وچ آیا تواس نے کوئی  پرواہ نہ د‏‏ی ایہ حضرت د‏‏ی جلالت تے خداکی دتی ہوئی عزت کانتیجہ سی۔
ہم اس واقعہ نوں عبیداللہ دے بیٹے احمدخاقان د‏‏ی زبانی بیان کردے نيں کتاباں معتبرہ وچ اے کہ جس زمانہ وچ احمدخاقان قم کاوالی سی اس دے دربار وچ اک دن علویاں کاتذکرہ چھڑگیا، اوہ اگرچہ دشمن آل محمدہونے وچ مثالی حیثیت رکھتاتھا لیکن ایہ کہنے پرمجبورہوگیا کہ میری نظر وچ  امام حسن عسکری تو‏ں بہترکوئی نئيں اے انہاں د‏‏ی جووقعت انہاں دے مننے والےآں تے اراکین دولت د‏‏ی نظر وچ  سی اوہ انہاں دے عہد وچ  کسی نوں بھی نصیب نئيں ہوئی ،سنو! اک مرتبہ وچ اپنے والدعبیداللہ ابن خاقان دے پاس کھڑاتھاکہ ناگاہ دربان نے اطلاع دتی کہ امام حسن عسکری تشریف لیائے ہوئے نيں اوہ اجازت داخل چاہندے نيں ایہ سن کرمیرے والدنے پکارکرکہاکہ حضرت ابن الرضاکوآنے دو، والدنے چونکہ کنیت دے نال ناں لیاتھا اس لئی مینو‏ں سخت تعجب ہويا، کیونجے اس طرح خلیفہ یاولیعہد دے علاوہ کسی کانام نئيں لیاجاتاتھا اس دے بعد ہی ميں نے دیکھیا کہ اک صاحب جوسبزرنگ ، خوش قامت، خوب صورت، نازک اندام جوان سن، داخل ہوگئے جنہاں دے چہرے تو‏ں رعب وجلال ہویداتھا میرے والدکی نظرجونہی انہاں دے اوپرپئی اوہ اٹھیا کھڑے ہوئے تے ان دے استقبال دے لئی اگے ودھے تے انھاں سینے تو‏ں لگا دے انہاں دے چہرہ تے سینے کابوسہ دیااوراپنے مصلے پرانہاں نو‏ں بٹھایا تے کمال ادب تو‏ں انہاں د‏‏ی طرف مخاطب رہ‏ے، تے تھوڑی تھوڑی دیر دے بعدکہندے سن میری جان آپ پرقربان ائے فرزندرسول۔
اسی اثناء وچ دربان نے آکراطلاع دتی کہ خلیفہ کابھائی موفق آیاہے میرے والدنے کوئی توجہ نہ دتی ،حالانکہ اس کاعموما ایہ اندازرہتاتھا کہ جدو‏ں تک واپس نہ چلاجائے دربار دے لوک دورویہ سر جھکائے کھڑے رہندے سن ایتھ‏ے تک کہ موفق دے غلامان خاص نوں اس نے اپنی نظراں تو‏ں دیکھ لیا، انہاں نو‏ں دیکھنے دے بعد میرے والدنے کہایاابن رسول اللہ اگراجازت ہوتو موفق تو‏ں کچھ گلاں کرلاں حضرت نے اوتھ‏ے تو‏ں اٹھیا کرروانہ ہوجانے کاارادہ کيتا میرے والدنے انہاں نو‏ں سینے تو‏ں لگایا تے درباناں نوں حکم دتا کہ انہیںدومکمل صفاں دے درمیان تو‏ں لے جاؤ کہ موفق د‏‏ی نظرآپ پرنہ پئے چنانچہ ايس‏ے اندازسے واپس تشریف لے گئے۔
آپ دے جانے دے بعدميں نے خاد وچ تے غلا وچ  تو‏ں کہاکہ وائے ہوتم نے کنیت دے نال کس کانام لے کراسنو‏ں میرے والد دے سامنے پیش کيتا سی جس د‏‏ی اس نے اس درجہ تعظیم د‏‏ی جس د‏‏ی مینو‏ں توقع نہ سی انہاں لوکاں نے پھرکہیا کہ ایہ شخص سادات علویہ وچو‏ں سی اس کانام حسن بن علی تے کنیت ابن الرضا اے، ایہ سن کرمیرے غم وغصہ د‏‏ی کوئی  انتہانہ رہی تے  وچ  دن بھراسی غصہ وچ بھنتارہیا کہ علوی سادات د‏‏ی میرے والدنے اِنّی عزت وتوقیرکیو‏ں د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ رات آگئی۔
میرے والدنماز وچ مشغول سن جدو‏ں اوہ فریضہ عشاء تو‏ں فارغ ہوئے تو وچ  انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضرہويا انہاں نے پوچھااے احمد اس وقت آنے کاسبب کيتاہے ، ميں نے عرض کيتی کہ اجازت دیجیے تاں وچ کچھ پوچھاں، انہاں نے فرمایاجوجی چاہے پُچھو ميں نے کہایہ شخص نوں ن سی ؟ جوصبح آپ دے پاس آیاتھا جس د‏‏ی آپ نے زبردست تعظیم د‏‏ی تے ہربات وچ اپنے نو‏‏ں تے اپنے  وچ  باپ نو‏‏ں اس پرسے فداکردے سن انہاں نے فرمایاکہ ائے فرزندیہ رافضیاں دے امام نيں انہاں کانام حسن بن علی تے ان د‏‏ی مشہورکنیت ابن الرضا اے ایہ فرماکر اوہ تھوڑی دیرچپ رہے فیر بولے اے فرزندیہ اوہ کامل انسان اے کہ اگرعباسیاں تو‏ں سلطنت چلی جائے تواس وقت دنیا وچ اس تو‏ں زیادہ اس حکومت کامستحق کوئی  نئيں اے ایہ شخص عفت زہد،کثرت عبادت، حسن اخلاق، صلاح، تقوی وغیرہ وچ تمام بنی ہاشم تو‏ں افضل واعلیٰ اے تے ائے فرزند اگرتوان دے باپ نوں دیکھتاتوحیران رہ جاندا اوہ اِنّے صاحب کرم تے فاضل سن کہ انہاں د‏‏ی مثال وی نئيں سی ایہ سب گلاں سن کر وچ خاموش توہوگیا لیکن والدسے حددرجہ ناخوش رہنے لگیا تے نال ہی نال ابن الرضا دے حالات کاتفحص کرنااپناشیوہ بنالیا۔
اس سلسلہ وچ ميں نے بنی ہاشم ،امراء لشکر،منشیان دفترقضاة تے فقہاء تے عوام الناس تو‏ں حضرت کاحالات کااستفسارکیا سب دے نزدیک حضرت ابن الرضا نوں جلیل القدراورعظیم پایا تے سب نے بالاتفاق ایہی بیان کيتا کہ اس مرتبہ تے ان خوبیاں کاکوئی شخص کسی خاندان وچ نئيں اے جدو‏ں ميں نے ہراک دوست تے دشمن نو‏‏ں حضرت دے بیان اخلاق تے اظہارمکارم اخلاق وچ متفق پایاتو وچ وی انہاں کادل تو‏ں مننے والاہوگیا تے اب انہاں د‏‏ی قدرومنزلت میرے نزدیک بے انتہاہے ایہ سن کرتمام اہل دربارخاموش ہوگئے البتہ اک شخص بول اٹھا کہ ائے احمدتواڈی نظر وچ  انہاں دے برادرجعفرکی کيتاحثیت اے احمدنے کہاکہ انہاں دے مقابلہ وچ اس کاکیاذکرکردے ہوئے اوہ توعلانیہ فسق وفجورکاارتکاب کرتاسی، دائم الخمرتھا خفیف العقل سی، انواع ملاہی ومناہی کامرتکب ہوتاتھا۔
ابن الرضا دے بعد جدو‏ں خلیفہ معتمدسے اس نے انہاں د‏‏ی جانشینی کاسوال کيتا تواس نے اس دے کردارکی وجہ تو‏ں اسنو‏ں دربارسے نکلوادیاتھا (مناقب ابن آشوب جلد ۵ ص ۱۲۴ ، ارشادمفید ص ۵۰۵) ۔
بعض علماء نے لکھیا اے کہ ایہ گفتگوامام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے ۱۸/ سال بعد ماہ شعبان ۲٧۸ ہجری د‏‏ی اے (دمعہ ساکبہ ص ۱۹۲ جلد ۳ طبع نجف اشرف)۔
امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی شہادت
امام یازدہم حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام قیدوبندکی زندکی گزارنے دے دوران وچ اک دن اپنے خادم ابوالادیان تو‏ں ارشادفرماندے ہوئے کہ تسيں جدو‏ں اپنے سفرمدائن تو‏ں ۱۵/ یوم دے بعد پلٹوگے تاں میرے گھرسے شیون وبکاکی آواز آندی ہوئے گی (جلاء العیون ص ۲۹۹) ۔
نیزآپ کایہ فرمانحالے معقول اے کہ ۲٦۰ ہجری وچ میرے مننے والےآں دے درمیان انقلاب عظیم آئے گا (دمعہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱٧٧) ۔
الغرض امام حسن عسکری علیہ السلام نوں بتریخ یکم ربیع الاول ۲٦۰ ہجری معتمدعباسی نے زہردلوادتا تے آپ ۸/ ربیع الاول ۲٦۰ ہجری نوں جمعہ دے دن بوقت نمازصبح خلعت حیات ظاہری اتارکر بطرف ملک جاودانی رحلت فرماگئے ”اناللہ وانا الیہ راجعون“ (صواعق محرقہ ص ۱۲۴ ، فصولف المہمہ ،ارجح المطالب ص ۲٦۴ ، جلاء العیون ص ۲۹٦ ،انوارالحسینیہ جلد ۳ ص ۱۲۴) ۔
علماء فریقین کااتفاق اے کہ آپ نے حضرت امام مہدی علیہ السلام دے علاوہ کوئی اولادنئيں چھڈی ( ، ، ، ، ) ۔
حضرت امام محمد مھدی علیہ السلام
امام زمانہ حضرت امام مہدی علیہ السلام سلسلہ عصمت محمدیہ د‏‏ی چودھویںاورسلک امامت علویہ د‏‏ی بارھوےں کڑی نيں آپ دے والد ماجد حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام تے والدہ ماجدہ جناب نرجس( ۱) خاتون سن ۔
آپ اپنے آباواجدادکی طرح امام منصوص ،معصوم ،اعلم زمانہ تے افضل دا ئنات نيں ۔آپ بچپن ہی وچ علم وحکمت تو‏ں بھرپور سن ۔ (صواعق محرقہ ۲۴۱# ) آپ نو‏‏ں پنج سال د‏‏ی عمر وچ ویسی ہی حکمت دے دتی گئی سی ،ورگی حضرت یحیی نو‏‏ں ملی سی تے آپ بطن مادر وچ  ايس‏ے طرح امام قراردئیے گئے سن ،جس طرح حضرت عیسی علیہ السلام نبی قرارپائے سن ۔(کشف الغمہ ص ۱۳۰ ) آپ انبیاء تو‏ں بہترہیاں ۔(اسعاف الراغبین ص ۱۲۸) آپ دے متعلق حضرت رسول کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے بے شمار پیشین گوئیاں فرمائی نيں تے اس د‏ی وضاحت کيتی اے کہ آپ حضورکی عترت تے حضرت فاطمةالزہرا د‏‏ی اولاد تو‏ں ہون گے۔ ملاحظہ ہوجامع صغیرسیوطی ص ۱٦۰ طبع مصرومسند احمدبن حنبل جلد ۱ ص ۸۴ طبع مصروکنوزالحقائق ص ۱۲۲ ومستدرک جلد ۴ ص ۵۲۰ ومشکوة شریف ) آپ نے ایہ وی فرمایاہے کہ امام مہدی دا ظہورآخرزمانہ وچ ہوئے گا ۔اورحضرت عیسی انہاں دے پِچھے نماز پڑھےں گے ۔ملاحظہ ہوئے صحیح بخاری پ ۱۴ ص ۳۹۹ وصحیح مسلم جلد ۲ ص ۹۵ صحیح ترمذی ص ۲٧۰ وصحیح ابوداؤد جلد ۲ ص ۲۱۰ وصحیح ابن ماجہ ص ۳۴ وص ۳۰۹ وجامع صغیرص ۱۳۴ وکنوزالحقائق ص ۹۰) آپ نے ایہ وی کہاہے کہ امام مہدی میرے خلیفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظہورکرن گے تے یختم الدین بہ کما فتح بنا جس طرح میرے ذریعہ تو‏ں دین اسلام دا آغاز ہويا ۔ ايس‏ے طرح انہاں دے ذریعہ تو‏ں مہراختتام لگادی جائیگی ۔ ملاحظہ ہوکنوزالحقائق ص ۲۰۹ آپ نے اس د‏ی وی وضاحت فرمائی اے کہ امام مہدی دا اصل ناں میرے ناں د‏‏ی طرح محمد تے کنیت میری کنیت د‏‏ی طرح ابوالقاسم ہوئے گی اوہ جدو‏ں ظہورکرن گے توساری دنیاکو عدل وانصاف تو‏ں ايس‏ے طرح پرکردین گے جس طرح اوہ اس وقت ظلم وجورسے بھری ہوئے گی ۔ ملاحظہ ہوئے جامع صغیرص ۱۰۴ ومستدرک امام حاکم ص ۴۲۲ تے ۴۱۵ ظہور دے بعد انہاں د‏‏ی فورابیعت کرنی چاہیے کیونجے اوہ خدا دے خلیفہ ہون گے ۔ (سنن ابن ماجہ اردوص ۲٦۱ طبع کراچی ۱۳٧٧ ھج) ۔
حضرت امام محمد مہدی علیہ السلام د‏‏ی ولادت باسعادت
مورخین دا اتفاق اے کہ آپ د‏‏ی ولادت باسعادت ۱۵ شعبان ۲۵۵ ھج یوم جمعہ بوقت طلوع فجرواقع ہوئی اے جداں کہ (وفیات الاعیان ،روضة الاحباب ،تریخ ابن الوردی ،ینابع المودة،تریخ کامل طبری ،کشف الغمہ ،جلاالعیون ،اصول کافی ، نور الا بصار ، ارشاد ، جامع عباسی ، اعلام الوری ، تے انوار الحسینہ وغیرہ وچ موجود اے (بعض علما دا کہنا اے کہ ولادت دا سن ۲۵٦ ھج تے ما دہ تریخ نور اے )یعنی آپ شب برات دے اختتام اُتے بوقت صبح صادق عالم ظھور وشہود وچ تشریف لیائے نيں ۔
۱# نرجس اک یمنی بوٹی نو‏‏ں کہندے نيں جس دے پھُل د‏‏ی شاعر اکھاں تو‏ں تشبیہ دیندے نيں (المنجد ص ۸٦۵ ) منتہی الادب جلد ۴ ص ۲۲۲٧ وچ اے کہ ایہ جملہ دخیل تے معرب یعنی کسی دوسری بولی تو‏ں لایاگیا اے ۔ صراح ص ۴۲۵ تے العماط صدیق حسن ص ۴٧ وچ اے کہ ایہ لفظ نرجس ،نرگس تو‏ں معرب اے جوکہ فارسی اے ۔رسالہ اج کل لکھنؤ دے سالنامہ ۱۹۴٧ دے ص ۱۱۸ وچ اے کہ ایہ لفظ یونانی نرکسوس تو‏ں معرب اے ، جسنو‏ں لاطینی وچ نرکسس تے انگیریزی وچ نرس سس کہندے نيں ۔ ۱۲
حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی پھُپھی جناب حکیمہ خاتون دا بیان اے کہ اک روز وچ حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام دے پاس گئتو آپ نے فرمایا کہ اے پھُپھی آپ اج ساڈے ہی گھر وچ رہئے کیونجے خداوندعالم مینو‏ں اج اک وارث عطافرماے گا ۔ ميں نے کہاکہ ایہ فرزند کس دے بطن تو‏ں ہوئے گا ۔آپ نے فرمایاکہ بطن نرجس تو‏ں متولد ہوئے گا ،جناب حکیمہ نے کہیا :بیٹے! وچ تونرجس وچ کچھ وی حمل دے آثارنئيں پاندی،امام نے فرمایاکہ اسنو‏ں پھُپھی نرجس د‏‏ی مثال مادرموسی ورگی اے جس طرح حضرت موسی کاحمل ولادت دے وقت تو‏ں پہلے ظاہرنئيں ہويا ۔اسی طرح میرے فرزند دا حمل وی بروقت ظاہرہوئے گا غرضکہ وچ امام دے فرمانے تو‏ں اس شب اوتھے رہی جدو‏ں ادھی رات گذرگئی تو وچ  اٹھی تے نمازتہجد وچ  مشغول ہوگئی تے نرجس وی اٹھیا کرنمازتہجدپڑھنے لگی ۔ اس دے بعدمیرے دل وچ ایہ خیال گذراکہ صبح نیڑے اے تے امام حسن عسکری علیہ السلام نے جوکہاتھا اوہ حالے تک ظاہرنہیںہويا ، اس خیال دے دل وچ آندے ہی امام علیہ السلام نے اپنے حجرہ تو‏ں آوازدی :اے پھُپھی جلدی نہ کیجئے ،حجت خدا دے ظہورکا وقت بالکل نیڑے اے ایہ سن کر وچ  نرجس دے حجرہ د‏‏ی طرف پلٹی ،نرجس مینو‏ں راستے ہی وچ ملےں ، مگران د‏‏ی حالت اس وقت متغیرتھی ،وہ لرزہ براندام سن تے ان دا ساراجسم کانپ رہاتھا ،ميں نے ایہ دیکھ کران نوں اپنے سینے تو‏ں لپٹالیا ،اورسورہ قل ہواللہ ،اناانزلنا واےة الکرسی پڑھ کران پردم کيتا بطن مادرسے بچے د‏‏ی آواز آنے لگی ،یعنی وچ جوکچھ پڑھدی سی ،وہ بچہ وی بطن مادر وچ  اوہی کچھ پڑھدا سی اس دے بعد ميں نے دیکھیا کہ تمام حجرہ روشن ومنورہوگیا ۔ ہن جو وچ  دیکھدی ہاں تاں اک مولود مسعود زمین پرسجدہ وچ پڑاہويا اے ميں نے بچہ نوں اٹھالیا حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام نے اپنے حجرہ تو‏ں آواز دتی اے پھُپھی ! میرے فرزند نو‏‏ں میرے پاس لائیے وچ لے گئیی آپ نے اسنو‏ں اپنی گود وچ بٹھالیا ،اورزبان دردھان دے کراوراپنی بولی بچے دے منہ وچ دیدی تے کہیا کہ اے فرزند !خدا دے حکم تو‏ں کچھ گل کرو ،بچے نے اس آیت: بسم الله الرحمن الرحيم ونريدان نمن علی اللذين استضعفوا فی الارض ونجعلهم الوارثین د‏‏ی تلاوت د‏‏ی ، جس دا ترجمہ ایہ اے کہ اسيں چاہندے نيں کہ احسان کرن انہاں لوکاں پرجوزمین پرکمزورکردئیے گئے نيں تے انہاں نوں امام بنائےں تے انھےں نوں روئے زمین کاوارث قرارداں ۔
اس دے بعد کچھ سبزطائراں نے آکرسانو‏ں گھیرلیا ،امام حسن عسکری نے انہاں وچو‏ں اک طائرکوبلايا تے بچے نوں دیندے ہوئے کہیا کہ خدہ فاحفظہ الخ اس نوں لے جاکراس د‏ی حفاظت کرویہاںتک کہ خدا اس دے بارے وچ کوئی حکم دے کیونجے خدا اپنے حکم نوں پورا کر دے رہے گآ ميں نے امام حسن عسکری تو‏ں پُچھیا کہ ایہ طائرکون سی تے دوسرے طائر نوں ن سن ؟ آپ نے فرمایا کہ جبرئیل سن ،اوردوسرے فرشتگان رحمت سن اس دے بعد فرمایاکہ اے پھُپھی اس فرزند نوں اس د‏ی  وچ  دے پاس لے آوتاکہ اس د‏ی آنکھےں خنک ہاں تے محزون ومغوم نہ ہوئے تے ایہ جان لے کہ خدا کاوعدہ حق اے واکثرھم لایعلمون لیکن اکثرلوک اسنو‏ں نئيں جاندے ۔ اس دے بعد اس مولود مسعود نو‏‏ں اس د‏ی  وچ  دے پاس پہنچادیاگیا (شواہدالنبوة ص ۲۱۲ طبع لکھنؤ ۱۹۰۵ ء علامہ حائری لکھدے نيں کہ ولادت دے بعد آپ نو‏‏ں جبرئیل پرورش دے لئی اٹھاکرلے گئے (غایۃالمقصود جلد ۱ ص ٧۵) کتاب شواہدالنبوت تے وفیات الاعیان وروضةالاحباب وچ اے کہ جدو‏ں آپ پیداہوے تومختون تے ناف بریدہ سن تے آپ دے داہنے بازوپریہ آیت منقوش تھیجاء الحق وزهق الباطل انہاں الباطل کان زهوقا یعنی حق آیا تے باطل مٹ گیا تے باطل مٹنے ہی دے قابل سی ۔ ایہ قدرتی طورپربحرمتقارب دے دومصرعے بن گئے نيں حضرت نسیم امروہوی نے اس پرکیا خوب تضمین د‏‏ی اے اوہ لکھدے نيں #
ّ چشم وچراغ دیدہ نرجس عین خداکی اکھ کاتارا
بدرکمال نیمہ شعبان چودھواں اختراوج بقاکا
حامی ملت ماحی بدعت کفرمٹانے خلق وچ آیا
محدث دہلوی شیخ عبدالحق اپنی کتاب مناقب ائمہ اطہار وچ لکھدے نيں کہ حکیمہ خاتون جدو‏ں نرجس دے پاس آئےں تودیکھیا کہ اک مولود پیداہويا اے ،جومختون تے مفروغ منہ اے یعنی جس دا ختنہ کیہ ہویا اے تے نہلانے دھلانے دے ک وچ  تو‏ں جومولود دے نال ہُندے نيں بالکل مستغنی اے ۔ حکیمہ خاتون بچے نو‏‏ں امام حسن عسکری دے پاس لاواں ، امام نے بچے نوں لیا تے اس د‏ی پشت اقدس تے چشم مبارک پرہتھ پھیریا اپنی بولی مطہران دے منہ وچ پائی تے داہنے کان وچ اذان تے بائےں وچ اقامت کہی ایہی مضمون فصل الخطاب تے بحارالانوار وچ  وی اے ، کتاب روضةالاحباب ینابع المودة وچ اے کہ آپ د‏‏ی ولادت بمقام سرمن رائے سامرہ وچ ہوئی اے ۔
کتاب کشف الغمہ ص ۱۳۰ وچ اے کہ آپ د‏‏ی ولادت چھپائی گئی تے پوری سعی کيتی گئی کہ آپ د‏‏ی پیدائیش کسی نوں معلوم نہ ہوسک‏‏ے ، کتاب دمعہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱۹۴ وچ اے کہ آپ د‏‏ی ولادت اس لئی چھپائی گئی کہ بادشاہ وقت پوری طاقت دے نال آپ د‏‏ی تلاش وچ سی ايس‏ے کتاب دے ص ۱۹۲ وچ اے کہ اس دا مقصد ایہ سی کہ حضرت حجت نوں قتل کر دے نسل رسالت کاخاتمہ کردے ۔ تریخ ابوالفدا وچ اے کہ بادشاہ وقت معتزباللہ سی ، تذکرہ خواص الامة وچ اے کہ ايس‏ے دے عہد وچ امام علی نقی نوں زہردیاگیاتھا ۔ معتز دے بارے وچ مورخین د‏‏ی رائے کچھ اچھی نئيں اے ۔ ترجمہ تریخ الخلفا علامہ سیوطی دے ص ۳٦۳ وچ اے کہ اس نے اپنے عہد خلافت وچ اپنے بھائی نوں ولی عہدی تو‏ں معزول کرنے دے بعد نوں ڑے لگوائے سن تے تاحیات قید وچ رکھاتھا ۔ ا کثرتواریخ وچ اے کہ بادشاہ وقت معتمد بن متوکل سی جس نے امام حسن عسکری علیہ السلام نوں زہرسے شہید کيتا ۔ اسلام د‏‏ی تریخ جلد ۱ ص ٦٧ وچ اے کہ خلیفہ معتمد بن متوکل کمزورمتلون مزاج تے عیش پسند سی ۔ ایہ عیاشی تے شراب نوشی وچ بسرکرتاتھا ، ايس‏ے کتاب دے صفحہ ۲۹ وچ اے کہ معتمد حضرت امام حسن عسکری نوں زہرسے شہید کرنے دے بعدحضرت امام مہدی نوں قتل کرنے دے درپے ہوگیاتھا ۔
آپ دا نسب نامہ
آپ کاپدری نسب نامہ ایہ اے محمد بن حسن بن علی بن محمد بن علی بن موسی ابن جعفربن محمدبن علی بن حسین بن علی وفاطمہ بنت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ، یعنی آپ فرزندرسول ،دلبند علی تے نورنظربتول علےھم السلام نيں ۔ امام احمد بن حنبل کاکہناہے کہ اس سلسہ نسب دے اسماکو جے کسی مجنون پردم کردیاجائے تواسنو‏ں یقینا شفاحاصل ہوئے گی (مسندامام رضاص ٧) آپ سلسہ نسب وچ  د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت شمعون بن حمون الصفاوصی حضرت عیسی تک پہنچتاہے ۔ علامہ مجلسی تے علامہ طبرسی لکھدے نيں کہ آپ د‏‏ی والدہ جناب نرجس خاتون سن ں ، جنہاں کااک ناں ”ملیکہ“ وی سی ،نرجس خاتون یشوعا د‏‏ی بیٹی سن ں ، جوروم دے بادشاہ” قیصر“ دے فرزند سن جنہاں کاسلسلہ نسب وصی حضرت عیسی جناب شمعون تک منتہی ہوتاہے ۔ ۱۳ سال د‏‏ی عمر وچ  قیصرروم نے چاہاتھا کہ نرجس کاعقد اپنے بھتیجے تو‏ں کردے لیکن بعض قدرتی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس مقصد وچ کامیاب نہ ہوسکا، بالاخراک ایسا وقت آگیا کہ عالم ارواح وچ حضرت عیسی ، جناب شمعون حضرت محمد مصطفیٰ ، جناب امیرالمومنین تے حضرت فاطمہ بمقام قصرقیصرجمع ہوئے ، جناب سیدہ نے نرجس خاتون نوں اسلام د‏‏ی تلقین د‏‏ی تے آنحضرت صلعم نے بتوسط حضرت عیسی جناب شمعون تو‏ں امام حسن عسکری دے لئی نرجس خاتون د‏‏ی خواستگاری د‏‏ی ،نسبت د‏‏ی تکمیل دے بعد حضرت محمد مصطفیٰ صلعم نے اک نوری منبرپربیٹھ کرعقد پڑھیا تے کمال مسرت دے نال ایہ محفل نشاط برخواست ہوگئی جس د‏‏ی اطلاع جناب نرجس نوں خواب دے طورپرہوئی ، بالاخروہ وقت آیا کہ جناب نرجس خاتون حضرت امام حسن عسکری د‏‏ی خدمت وچ آپہنچےں تے آپ دے بطن مبارک تو‏ں نورخدا کاظہور ہويا۔ (کتاب جلاالعیون ص ۲۹۸ وغایۃ المقصود ص ۱٧۵) ۔
آپ دا اسم گرامی :