cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوالالمپور
بعد از آزادی دور (1957ء-1990ء)
1957ء وچ آزادی دے بعد کوالا لمپور وفاق ملیایا دا دار الحکومت بنا تے 1963ء وچ ایہ ہور وڈے وفاق ملائیشیا دا دار الحکومت بنا۔ آزادی دے موقع دے لئے اک وڈا اسٹیڈیم مردیکا اسٹیڈیم (آزادی اسٹیڈیم) تعمیر کیتا گیا جتھ‏ے پہلے وزیر اعظم تونکو عبدالرحمان نے اک وڈے ہجوم دے سامنے وچ ملیایا دی آزادی دا اعلان کیتا سی یونین جیک نو‏‏ں مردیکا چوک (آزادی چوک) وچ علم چوب تو‏ں اتارا گیا تے مالیائی پرچم بلند کیتا گیا۔ 13 مئی 1969ء نو‏‏ں ملائیشیا دی تاریخ دے بدترین نسلی فسادات وچ شہر دے اک حصے نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ تشدد دی بنیادی وجہ ملائیشیا وچ مالے لوگاں دا انہاں دی سماجی، سیاسی حیثیت تو‏ں غیر مطمئن ہونا سی فسادات وچ 196 افراد ہلاکت ہوئے انہاں وچو‏ں اکثر چینی سن ۔ پارلیمان ملائیشیا 1971ء تک دو سال لے لئی معطل رہی تے اس دے نتیجے وچ مالے لوگاں نو‏‏ں ہور قوماں دے مقابلے وچ اقتصادی تے معاشی پالیسی وچ ترجیح دتی گئی۔
1 فروری 1972ء نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں شہر دی حیثیت دتی گئی۔ 1 فروری 1974ء نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں ملائیشیا دی ریاست سلنگور تو‏ں الگ کرکے وفاقی علاقہ بنایا گیا، جدو‏ں کہ شاہ عالم کوالا لمپور دی جگہ سلنگور دا نواں دار الحکومت بنا۔
5 اگست 1975ء نو‏‏ں "جاپانی سرخ فوج" نامی دہشت گرد تنظیم نے اے آئی اے عمارت جس وچ کئی سفارت خانے واقع سن، وچ 50 تو‏ں زیادہ لوگاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ یرغمالیاں وچ ریاستہائے متحدہ تے سویڈن دے قونصل خانے دے افراد شامل سن ۔ مسلح افراد نے 5 قیدی ساتھیاں دی رہائی حاصل کيتی تے انہاں دے نال لیبیا نو‏‏ں پرواز کر گئے۔ اس تنظیم نے 1970ء دے دہائی وچ دنیا وچ بوہت سارے حملے تے قتل عام کیتا، جس تن برس قبل تل ابیب وچ لد ہوائی اڈے اُتے قتل عام وی شامل اے۔
معاصر دور (1990-تاحال)
thumb|[[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز تے کوالا لمپور ٹتے]] thumb|[[ملائیشیا دی قومی مسجد، کوالا لمپور|right]]
1990ء دی دہائی دے آغاز تو‏ں ایشیائی اقتصادی تیزی دی وجہ تو‏ں کوالا لمپور دی معیشت (معاشی ترقی دی شرح 10٪ تو‏ں زیادہ تھی) نے وی تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ عالمگیریت دی طرف وزیر اعظم مہاتیر محمد اقدامات دی وجہ تو‏ں وادی کلانگ کہ شہری ترقی دی وجہ تو‏ں کوالا لمپور عظمی وجود وچ آیا۔ یہ علاقہ مغرب دی طرف وفاقی علاقہ کوالا لمپور تو‏ں کلانگ بندرگاہ تک، مشرق وچ سلسلہ کوہ تیتیوانگسا تک، شمال تے جنوب وچ ہور علیحدہ انتظامی قصبے تے شہر مثلاً کلانگ، شاہ عالم تے پتراجایا وی شامل نيں جنہاں نو‏ں مجموعی طور اُتے کوالا لمپور عظمی کہیا جاندا اے۔
کوالا لمپور دے اندر کئی قابل ذکر منصوبے شروع ہوئے کس وچو‏ں اک کوالا لمپور سٹی سینٹر اے جو کہ جالان امپانگ کر ارد گرد دا علاقہ اے۔ کوالا لمپور وچ بے شمار فلک بوس عمارتاں تعمیر ہوئی نيں، تے اک نوآبادی دور دا اک سرحدی قصبہ جنوب مشرقی ایشیا دے سب تو‏ں جدید تے تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر بن گیا اے۔ ٹریفک جام اک روز مرہ دا معمول اے جسنو‏ں مسافر روزانہ برداشت کردے نيں، حالانکہ شہر بھر وچ 6 لین ہائی ویز (بشمول دو مرتفع ہائی ویز) وی تعمیر کیتے گئے نيں۔ بس سروس کافی بدنام، بے قاعدہ تے ناکافی اے۔ وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دے تحت شہر بھر وچ میٹرو ریل دا جال بچھا ہويا اے جو کہ عام لوگاں دی پسندیدہ سواری اے۔
thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر|right]]
مردیکا چوک دے سامنے دی سڑک غالباً کوالا لمپور دی سب تو‏ں مشہور سڑک اے۔ موری طرز تعمیر دی سلطان عبد الصمد عمارت دے عالی شاہ تانبے دے گنبد ینيں واقع نيں، اس دے علاوہ دنیا دے بلند ترین علم چوباں وچو‏ں اک وی اس جگہ مردیکا چوک وچ واقع اے۔ 2004ء تک وفاق دی اعلیٰ عدالتاں (اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت) سلطان عبد الصمد عمارت وچ واقع سن، اُتے اس دے بعد اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت پتراجایا وچ انصاف محل وچ منتقل کر دتی گئی نيں۔ دیابومی کمپلیکس وی اسی سڑک تو‏ں نظر آندا اے۔ ایہ علاقے وچ ملائیشیا دے یوم آزادی دے دن دی پریڈ دا مرکزی نقطہ ہوندا سی جو پورے ملائیشیا وچ ٹیلی ویژن اُتے دکھایا جاندا سی، اُتے 2003ء وچ ایہ پریڈ پتراجایا بلیوارڈ اُتے منتقل کر دتی گئی اے جو کہ ملائیشیا دا نواں انتظامی دار الحکومت اے۔ بوکیت امان (لفظی "امن دا پہاڑ") دا مرکزی دفتر وی ینيں واقع اے۔
ہور ممالک دار الحکومت شہراں دی طرح، شہر دا باقی زیادہ تر حصہ معیاری انداز بنایا گیا اے۔ اوہدی قابل ذکر مثالاں دیابومی عمارت، کوالا لمپور دی پہلی فلک بوس عمارت، تابونگ حاجی عمارت، برج ٹیلیکوم، کوالا لمپور ٹتے تے پیٹروناس ٹوئن ٹاورز نيں۔ شہر دی تیز رفتار ترقی نے شہر دے کئی قدیم ڈھانچاں نو‏‏ں یا تو مسمار کر دتا یا انہاں وچ تبدیلی کيتی گئی اے تا کہ جدید طرز دے شاپنگ مراکز، دفاتر تے رہائش گانيں بنائی جا سکيتیاں ۔ شہر وچ ورثہ عمارتاں نو‏‏ں بچانے دے لئے کوششاں موجود تو نيں اُتے ایہ کافی محدود نيں۔ اُتے کوالا لمپور دی اہ‏م نشانیاں دے طور اُتے جانی جانے والی عمارتاں مثلاً سلطان عبد الصمد عمارت، کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن، کارکوسا سری نگارا، سنٹرل مارکیٹ تے انہاں جیسی چند عمارتاں محفوظ نيں۔ 1990ء تے 2000ء دی دہائیاں وچ علاقے دی قبل از آزادی دور دی کئی عمارتاں غیر توجہ، غلط استعمال، نظر انداز یا اگ لگنے تو‏ں تباہ ہو چکيتیاں نيں۔ حالیہ تنازع (منصوبہ متروک) اس وقت سامنے آیا جدو‏ں حکومت نے وسط 2006ء وچ کولیسیم تھیٹر نو‏‏ں اک ثقافتی ورثہ مرکز وچ تبدیل کرنے دی تجویز دتی، اس دے علاوہ 2006ء دے آخر وچ حکومت دا بوک ہاؤس نو‏‏ں منہدم ہونے تو‏ں بچانے وچ سستی اک قابل ذکر امر اے۔
نومبر 2007ء وچ 1998ء دے بعد شہر وچ دو وڈی سیاسی ریلیاں منعقد ہوئیاں، 10 نومبر نو‏‏ں برسیہ ریلی تے 25 نومبر نو‏‏ں ہندراف ریلی۔ کوالالمپور نو‏‏ں ایشیا ویک میگزین وچ ایشیا دے دس بہترین شہراں وچو‏ں اک دے طور اُتے ووٹ دتا گیا سی
جغرافیہ
thumb|کوالا لمپور دا مصنوعی سیارے تو‏ں نظارہ
کوالا لمپور دی جغرافیائی خصوصیات وڈی وادی کلانگ دے لئی مشہور نيں۔ وادی دے مشرق وچ سلسلہ کوہ تیتیوانگسا، شمال تے جنوب وچ کئی معمولی سلاسل کوہ تے مغرب وچ آبنائے ملاکا واقع اے۔ مالے بولی وچ کوالا لمپور دے معنی "گدلا سنگم" دے نيں کیونکہ ایہ دریائے کلانگ تے دریائے گومباک دا سنگم اے۔
موسم تے آب و ہويا
thumb|کوالا لمپور وچ [[بارش روگٹھ دا معمول ہے]]
کوالا لمپور دے مشرق وچ سلسلہ کوہ تیتیوانگسا تے مغرب وچ جزیرہ سماٹرا واقع اے۔ کوالا لمپور تیز ہواآں تو‏ں محفوظ تے استوائی برساندی جنگل آب و ہويا (کوپن موسمی گٹھ بندی) رکھدا اے جو گرمی تے دھوپ دے نال زیادہ بارش والا علاقہ جے خاص طور اُتے شمال مشرقی مون سون وچ جو کہ اکتوبر تو‏ں مارچ تک ہوندا اے۔ کوالا لمپور وچ درجہ حرارت عموماؑ اک جداں ریندا ہے- زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت عموماؑ 32 تے 35 ° س (90 تے 95 ° ف) دے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 40 °س (104.0 °ف) تک جا پہنچدا اے، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم درجہ حرارت عموماؑ 23.4 تے 24.6 °س (74.1 تے 76.3 °ف)کے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 14.4 °س (57.9 °ف) تک وی کم ہو جاندا اے۔ کوالالمپور وچ عام طور اُتے سالانہ گھٹ تاں گھٹ 2،600 ملی میٹر (100 انچ) بارش ہوندی اے۔ جون تے جولیائی نسبتاً خشک ہوندے نيں، لیکن پھر وی ہر ماہ بارش 131 ملی میٹر (5.2 انچ) تو‏ں زیادہ ہوندی اے۔
شدید بارشاں دے بعد کوالا لمپور وچ سیلاب اک متواتر واقعہ اے، خاص طور اُتے شہر دے مرکز وچ کیونکہ شہر وچ معماری نکاسی دے نظام دا فقدان اے۔ قریبی سماٹرا دے جنگلاں وچ لگنے والی اگ تو‏ں اٹھنے والا دھواں بعض اوقات خطے وچ دی فضا وچ دھندلا پن پیدا کردا اے۔ ایہ کھلی فضا وچ جلانے دے عمل، موٹر گاڑیاں تے تعمیراندی کاماں تو‏ں دھواں دے اخراج دے نال شہر وچ آلودگی دا اک بہت وڈا سبب اے۔
حکومت
thumb|[[کوالا لمپور سٹی ہال|150px]]
مقامی حکومت
مقامی انتظامیہ کوالا لمپور سٹی ہال تو‏ں افعال سر انجام دیندی اے جو کہ وزارت علاقہ جات دے تحت اک محکمہ اے۔ یہ صحت عامہ تے صفائی ستھرائی ، کچرے نو‏‏ں ہٹانے تے انتظام، شہر دی منصوبہ بندی، ماحولیاندی تحفظ تے بلڈنگ کنٹرول، سماجی تے معاشی ترقی تے شہری بنیادی ڈھانچے دے عمومی بحالی دے کاماں دے لئے ذمہ دار اے۔ ایگزیکٹو پتے سٹی ہال دے میئر دے پاس اے جسنو‏ں وفاقی وزیر علاقہ جات تن سال دے لئے مقرر کردا اے۔ میئر دی تقرری دا ایہ نظام 1970ء وچ بلدیاندی انتخابات معطل ہونے دے بعد تو‏ں نافذ اے۔
اضلاع
کوالا لمپور دے گیارہ اضلاع تے تخمینہ آبادی مع فیصد مندرجہ ذیل اے۔ کوالا لمپور سٹی ہال دے ماتحت ایہ انتظامی ذیلی تقسیمات نيں۔
• # بوکیت بینتانگ (103,820 – 5.8%)
• # تیتیوانگسا (198,690 – 11.1%)
• # سیتیاوانگسا (179,000 – 10.0%)
• # وانگسا ماجو (227,330 – 12.7%)
• # باتو (91,290 – 5.1%)
• # کیپونگ (10,740 – 0.6%)
• # سیگامبوت (125,300 – 7%)
• # لیمباہ پانتای (189,740 – 10.6%)
• # سیپوتیہ (230,910 – 12.9%)
• # بندر تن رزاق (273,870 – 15.3%)
• # چیراس (159,310 – 8.9%)
سیاست
کوالا لمپور ملائیشیائی ایوان پارلیمان دا گھر اے ملائیشیا وچ اتھارٹی دی درجہ بندی وفاقی آئین دے مطابق تن شاخاں وچ منقسم اے۔ حکومت ملائیشیا دی ایہ تن شاخاں ایگزیکٹو ، عدلیہ تے مقننہ اُتے مشتمل نيں۔
پارلیمان ملائیشیا
thumb|[[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]]
پارلیمان ملائیشیا ملائیشیا دی قومی مقننہ اے۔ دو ایوانی پارلیمان دیوان رعیت (ایوان نمائندگان - ایوان زیراں) تے دیوان نگارا (سینیٹ - ایوان بالا) اُتے مشتمل اے۔ یانگ دی‌ پرتوان آگونگ (بادشاہ) سربراہ ریاست پارلیمان دے تیسرا جزو اے۔ پارلیمان دا اجلاس ملائیشیائی ایوان پارلیمان وچ ہوندا اے جو کہ کوالا لمپور وچ واقع اے۔
ملائیشیائی ایوان پارلیمان
ملائیشیائی ایوان پارلیمان ملائیشیائی پارلیمان دی عمارت اے۔ ایہ دو حصےآں اُتے مشتمل اے۔ اک 3 منزلہ مرکزی عمارت تے اک 20 منزلہ 77 میٹر لمبا ٹتے۔ مرکزی عمارت وچ دیوان رعیت (ایوان زیراں) تے دیوان نگارا (ایوان بالا) دے اجلاس ہوندے نيں۔ جدو‏ں کہ ارکان پارلیمان دے دفاتر ٹتے وچ واقع نيں۔
دیوان رعیت
thumb|[[دیوان رعیت]]
دیوان نگارا
دیوان نگارا پارلیمان ملائیشیا دا ایوان بالا اے۔ دیوان رعیت عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی یانگ دی‌ پرتوان آگونگ (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے دیوان رعیت تے دیوان نگارا تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔
ریاستی قانون ساز اسمبلیاں
ملائیشیا دی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں ملائیشیا دی تیرہ ریاستاں وچو‏ں ہر اک دے لئی حکومت ملائیشیا دی قانون ساز شاخاں نيں۔
معیشت
کوالا لمپور تے اس دے آس پاس دے شہری علاقے ملائشیا وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی پانے والا، صنعتی تے معاشی طور ترقی یافتہ خطہ نيں۔ وفاقی حکومت دی انتظامیہ پتراجایا منتقل ہونے دے باوجود کئی حکومتی ادارے مثلاً بینک نگارا ملائیشیا، ملائیشیا دا کمپنیاں کمیشن تے سیکورٹیز کمیشن تے اس دے علاوہ بوہت سارے سفارت خانے تے سفارتی مشنز ہن وی شہر وچ موجود نيں۔ شہر ملک دا معاشی تے کاروباری مرکز اے۔ کوالا لمپور مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ ، میڈیا تے ملائیشیا دے فنون دا مرکز اے۔ کوالا لمپور عالمی شہر وچ الفا درجہ بندی کيتی گئی اے تے ایہ عالمگیریت تے عالمی شہراں دے مطالعاندی گروپ تے نیٹ ورک دے مطابق ملائیشیا دا واحد عالمی شہر اے۔ کوالا لمپور دے ارد گرد دے علاقےآں وچ بنیادی ڈھانچے دی ترقی مثلاً سیپانگ وچ کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ، ملٹی میڈیا ساُتے کوریڈور دی تشکیل تے کلانگ بندرگاہ دی توسیع نے شہر دی معاشی اہمیت نو‏‏ں ہور تقویت بخشی اے۔
کوالا لمپور دی خام ملکی پیداوار (جی ڈی پی) دا تخمینہ 2008ء وچ 73،536 ملین ملائیشیائی رنگٹ لگایا گیا سی جس دی اوسط سالانہ شرح نمو 5.9 فیصد اے۔ 2015ء تک ، خام ملکی پیداوار 160،388 ملین ملائیشیائی رنگٹ تک پہنچ چک‏ی سی جو کہ ملائیشیا دی مجموعی خام ملکی پیداوار دے 15.1٪ دی نمائندگی کردی اے۔ 2013ء وچ کوالا لمپور دی فی کس خام ملکی پیداوار 79،752 تے 2015ء وچ 94,722 ملائیشیائی رنگٹ سی تے اوسط سالانہ شرح نمو 5.6 فیصد سی۔ اک خانوادہ دی اوسط ماہانہ آمدنی 2016ء دے مطابق 9،073 ملائیشیائی رنگٹ (امریکی ڈالر 2،200) سی جو سالانہ تقریباً 6٪ دی اوسط تو‏ں ودھ رہی اے۔ شعبہ خدمات وچ مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ، کاروباری خدمات، تھوک تے خوردہ تجارت، ریستوراں تے ہوٹل، نقل و حمل، اسٹوریج تے مواصلات، ذا‏تی خدمات تے سرکاری ملازمت اس دا سب تو‏ں وڈا جزو تشکیل دیندے نيں جو کل دا تقریباً 83.0 فیصد نمائندگی کردا اے۔ باقی 17 فیصد صنعت تے تعمیرات تو‏ں آندا اے۔
thumb|جالان سلطان سلیمان اُتے بینکاں دے صدر دفاتر|150px thumb|تکمیل اُتے [[ایکسچینج 106 ملائیشیا تے جنوب مشرقی ایشیا دی سب تو‏ں بلند عمارت ہوئے گی۔|right|150px]]
وسیع شعبہ خدمات دی علاقے وچ موجودگی مقامی تے غیر ملکی بینکاں تے شہر وچ کم دی انشورنس کمپنیاں دی تعداد تو‏ں واضح اے کہ کوالا لمپور عالمی اسلامی مالیاتی مرکز بننے دے لئے پراعتماد اے اسلامی مالی اعانت فراہ‏م کرنے والے مالیاتی اداراں دی ودھدی ہوئی تعداد تے خلیج دے مالیاتی اداراں جداں کہ دنیا دا سب تو‏ں وڈے اسلامی بینک، بینک الراجحی تے کویت فنانس ہاؤس دی موجودگی اوہدی اہ‏م نشانی اے۔ اس دے علاوہ "ڈاؤ جونز اینڈ کمپنی" بورسا ملائیشیا دے نال اسلامی ایکسچینج ٹریڈ فنڈز دے قیام دے لئے کم کرنے دی خواہشمند اے، جس تو‏ں خلیج وچ ملائیشیا دا مالیاتی خاکہ بلند کرنے وچ مدد ملے گی۔ اس شہر وچ غیرملکی کارپوریشناں دی اک وڈی تعداد موجود اے تے ایہ کئی کثیر قومی کمپنیاں دے علاقائی دفاتر یا امدادی مراکز دا میبولی وی اے، خاص طور اُتے مالیات، اکاؤنٹنگ ، تے انفارمیشن ٹکنالوجی دے افعال دے لئی۔ ملک دی بیشتر وڈی کمپنیاں دے صدر دفتر ایتھ‏ے واقع نيں تے دسمبر 2007ء دے مطابق پیٹروناس نو‏‏ں چھڈ کے، کوالا لمپور وچ واقع 14 کمپنیاں فوربس 2000 وچ درج نيں۔
شہر دی ہور اہ‏م معاشی سرگرمیاں وچ تعلیم تے صحت دی خدمات شامل نيں۔ کوالا لمپور وچ تعلیمی اداراں دا اعلیٰ ارتکاز اے جو وسیع پیمنے اُتے مختلف کورسز مہیا کردے نيں۔ شہر وچ متعدد سرکاری تے نجی طبی مراکز تے ہسپتال صحت عامہ دی خدمات پیش کردے نيں، تے ماہر جراحت تے علاج دی اک وسیع رینج جو مقامی لوگاں تے سیاحاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردی اے۔
شہر دے معاشی دائرہ نو‏‏ں خدمات دے ہور افعال وچ بڑھانے اُتے زور دتا جارہیا اے جداں کہ تحقیق تے ترقی جو ملائیشیا دی باقی معیشت نو‏‏ں وی سہارا فراہ‏م کردی اے۔ کوالالمپور کئی سالاں تو‏ں ملائیشیا دے اہ‏م تحقیقی مراکز جداں کہ "ربڑ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ"، "فارسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ملائیشیا" تے "انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل ریسرچ" دا میبولی اے تے آنے والے برساں وچ ہور تحقیقی مراکز دے قیام دی توقع دی جارہی اے۔
اسٹاک ایکسچینج
بورسا ملائیشیا ملائیشیا دی اسٹاک ایکسچینج اے۔ ایہ کوالا لمپور وچ واقع اے۔ اس پہلے "کوالا لمپور اسٹاک ایکسچینج" ہويا کردی سی۔ بورسا ملائیشیا یا ملائشیا ایکسچینج شہر وچ واقع اک بنیادی معاشی سرگرمی اے۔ 5 جولیائی 2013ء تک اوہدی مارکیٹ کیپٹلائزیشن 505.67 بلین امریکی ڈالر رہی۔
بینک نگارا ملائیشیا
بینک نگارا ملائیشیا ملائیشیا دا مرکزی بینک اے۔ اس دا قیام 26 جنوری 1959ء نو‏‏ں ملیایا مرکزی بینک دے طور اُتے قائم کیتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد کرنسی جاری کرنا اے، حکومت ملائیشیا دے بینکر تے مشیر دی حیثیت تو‏ں ملک دے مالیاتی اداراں نو‏‏ں منظم کرنا، قرض دے نظام تے مالیاتی پالیسی بنانا اے۔ اس دا صدر دفتر ملائیشیا دے وفاقی دار الحکومت کوالا لمپور وچ واقع اے۔
سیاحت
thumb|[[سلطان عبد الصمد جامع مسجد|150px|right]] thumb|[[کوالا لمپور برڈ پارک|150px]] thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ|150px|right]] thumb|[[اکویریا دے ایل سی سی|150px]]
کوالا لمپور دے سیاحتی مقامات وچ مندرجہ ذیل قابل ذکر نيں:
نقل و حمل
thumb|[[کے ایل سینٹرال اسٹیشن|کے ایل سینٹرال جنوب مشرقی ایشیا دا سب تو‏ں وڈا ریلوے اسٹیشن اے۔|200px]]
کوالا لمپور وچ نقل و حمل وادی کلانگ وچ انتہائی ترقی یافتہ بنیادی ڈھانچے اُتے مشتمل اے۔ کوالا لمپور، ملائیشیا دا دار الحکومت ہونے دی وجہ تو‏ں ملائیشیا دا بے مثال نقل و حمل نظام اے جس وچ اک مربوط ریلوے نیٹ ورک وی شامل اے، تے ہور ایہ کہ دنیا دی سب تو‏ں طویل خود کار بغیر ڈرائیورر میٹرو نظام کیلانا جایا لائن وی اس دا حصہ اے۔
سمپانگ ہوائی اڈا
کوالا لمپور، ملائیشیا دا پہلا ہوائی اڈا سمپانگ ہوائی اڈا سی ایہ 1952ء تو‏ں 1965ء تک کوالا لمپور دا مرکزی ہوائی اڈا سی جسنو‏ں تب کوالا لمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا کہیا جاندا سی، اُتے سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا دی تعمیر دے بعد اوہدی ایہ حیثیت ختم ہو گئی۔ ہن ایہ ہوائی اڈا غیر فعال اے۔
سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا
thumb|[[سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا|150px]]
کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ
thumb|[[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ|150px]]
کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ ملائیشیا دا اہ‏م بین الاقوامی ہوائی اڈا تے جنوب مشرقی ایشیا دے وڈے ہوائی اڈاں وچو‏ں اک اے۔ ایہ سلنگور دے سیپانگ ضلع وچ 3.5 ملین امریکی ڈالر دی لاگت تو‏ں تیار کیتا گیا۔
ملائیشیا ائیرلائنز
thumb|[[ملائیشیا ائیرلائنز|150px]]
تیز رفتار عوامی نقل و حمل
وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام کوالا لمپور عظمی تے وادی کلانگ وچ اک عاجلانہ نقل و حمل نظام اے، جو کہ 4 آپریٹرز دا 6 میٹرو لائناں اُتے مشتمل اے۔ انہاں 4 آپریٹرز وچ ریپڈ ریل تے کے ٹی ایم کومیوٹر کوالا لمپور وچ اہ‏م ترین نيں، کریتاپی تانہ ملایو تو‏ں سال 2005 وچ 30،934،651 مسافراں نے سفر کیتا۔ کوالا لمپور وچ میٹرو لائناں مختلف اقسام وچ تقسیم کيتیاں جاندیاں ناں: ریپڈ ٹرانزٹ، کومیوٹر ریل تے مونو ریل۔ ہور جداں بین-شہر ریل تے کے ایل آئی اے ایکسپریس دراصل میٹرو نظام نئيں نيں۔
کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن
thumb|[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن|150px]]
کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن
ریل نقل و حمل
کوالا لمپور عظمی تے وادی کلانگ وچ مختلف اقسام دا ریل نقل و حمل نطام موجود اے جس تفصیل مندرجہ ذیل اے:
لائٹ ریل ٹرانزٹ (ایل آر ٹی)
کوالا لمپور وچ تن مکمل مختلف گریڈ نظام نيں، جو کہ کیلانا جایا لائن، امپانگ لائن تے سری پیٹلنگ لائن نيں۔ ایہ تیناں ریپڈ ریل دے زیر انتظام نيں۔
کیلانا جایا لائن
thumb|[[کیلانا جایا لائن|150px]]
کیلانا جایا لائن کوالا لمپور وچ سب تو‏ں اہ‏م میٹرو لائن اے۔ ایہ کوالا لمپور سٹی سینٹر نو‏‏ں سوبانگ جایا، پیتالنیگ جایا تے گومباک تو‏ں ملاندی اے۔ فی الحال اس تو‏ں 170،000 مسافر روزانہ سفر کردے نيں جدو‏ں کہ قومی دناں وچ ایہ تعداد 350،000 تو‏ں زیادہ ہو جاندی اے۔
امپانگ لائن
thumb|[[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں|150px]]
ریپڈ ریل دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔
سری پیٹلنگ لائن
ریپڈ ریل دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔
کومیوٹر ریل
thumb|[[کے ٹی ایم کومیوٹر|150px]]
کریتاپی تانہ ملایو
کریتاپی تانہ ملایو جزیرہ نما ملائیشیا دا بنیادی ریل نطام اے۔ ایہ ریلوے نظام برطانوی نوآبادیاندی دور وچ قائم کیتا گیا جو کہ جزیرے دا پہلا ریل نظام سی اس دا پرانا نام فیڈرل مالے اسٹیٹس ریلوے تے مالایان ریلوے ایڈمنسٹریشن سی 1962ء وچ اس موجودہ نام کریتاپی تانہ ملایو اختیار کیتا گیا۔
ایکسپریس ریل لنک
ایکسپریس ریل لنک اک کمپنی اے جو ائیر پورٹ ریل لنک دی مالک تے منتظم اے۔ ایہ کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ نو‏‏ں کے ایل سینٹرال اسٹیشن تو‏ں ملاندی اے جنہاں دا باہمی فاصلہ 57 کلو میٹر اے۔ کمپنی دی دو مختلف ٹرین خدمات نيں: کے ایل آئی اے ایکسپریس تے کے ایل آئی اے ٹرانزٹ نيں۔
دے ایل آئی اے ٹرانزٹ
thumb|[[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ/کے ایل آئی اے ایکسپریس|150px]] کے ایل آئی اے ٹرانزٹ کوالا لمپور، ملائیشیا وچ اک مسافر ریل اے جو کوالا لمپور سینٹرل اسٹیشن (کے ایل سینٹرال) تے کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ (کے ایل آئی اے) تے (کے ایل آئی اے 2) دے درمیان چلتی اے۔ یہ انہاں دو خدامات وچو‏ں اک اے جو ایکسپریس ریل لنک کے ایل آئی اے ایکسپریس دی لائن استعمال کردے ہوئے ہی فراہ‏م کردی اے۔ ایہ وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دا حصہ اے۔
مونوریل
thumb|[[کے ایل مونوریل|150px]]
کے ایل مونوریل کوالا لمپور، ملائیشیا وچ اٹھ ریل ٹرانسمیشن لائن دا واحد فعال مونوریل نظام اے۔ ایہ وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دا اک جزو اے۔
ریپڈ بس
thumb|[[ریپڈ بس|150px]]
ریپڈ بس ملائیشیا وچ سب تو‏ں وڈا بس آپریٹر اے۔ ایہ بنیادی طور اُتے وادی کلانگ، پینانگ تے کوانتان نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔ 2011ء تو‏ں ریپڈ دے ایل دے سروس برانڈز یونٹ 167 راستاں اُتے چلیائے جا رہے نيں جنہاں وچ 1،400 بساں 980 رہائشی علاقےآں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کر رہی نيں جس تو‏ں روزانہ تقریباً 400،000 لوگ سفر کردے نيں۔
بی آر ٹی سن وے لائن
thumb|[[بی آر ٹی سن وے لائن|150px]]
بی آر ٹی سن وے لائن اک بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی) نطام اے جو وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دا اک جزو اے۔ ایہ کوالا لمپور دے مضافاندی علاقہ پیتالنیگ جایا نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔
مقامی بساں
مقامی بساں (ریپڈ دے ایل دی مقامی شٹل سروس دے علاوہ) ریپڈ دے ایل مربوط نیٹ ورک بساں تے نجی آپریڑر میٹرو بساں وی موجود نيں جتھ‏ے وچ کازوے لنک، لین سینگ، سلنگور اومنی بس،سیتارا جایا، سٹی لائنر، واواسان سوتیرا، نادی پترا تے سری انداہ شامل نيں۔
گو دے ایل سٹی بس
گو دے ایل سٹی بس کوالا لمپور، ملائیشیا دے مرکز شہر وچ اک مفت بس سروس اے۔
پودو سینٹرال
thumb|[[پودو سینٹرال|150px]]
پودو سینٹرال کوالا لمپور، ملائیشیا وچ مرکزی مقامی بس اڈا اے۔
سڑکاں
thumb|[[جالان امپانگ تے جالان تن رزاق دا جنکشن|150px]] سڑکاں کوالا لمپور دی نقل و حمل نیٹ ورک دی اہ‏م شریاناں نيں۔ کوالالمپور وچ روڈ نیٹ ورک دا نظام وڈے چینی شہراں دے روڈ نیٹ ورک دے نظام دی طرح اے، جتھ‏ے اک رنگ روڈ وی موجود نيں۔ کوالا لمپور دی اہ‏م رنگ روڈ کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 1 تے کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2 نيں. کوالالمپور وچ سڑکاں عام طور اُتے ہر سمت وچ تن رویہ نيں، جدو‏ں کہ چند مخصوص سڑکاں جالان سلطان اسماعیل تے جالان بوکیت بینتانگ اک طرفہ نيں۔
ایکسپریس وے
ذیل وچ وادی کلانگ علاقے دی خدمت کرنے والے ایکسپریس وے دی اک نا مکمل فہرست اے:
ٹیکسی
thumb|ٹیکسی|150px
میٹر والی ٹیکسیاں شہر بھر وچ با آسانی دستیاب نيں۔ اُتے ٹریفک جام، خاص طور اُتے رش دے اوقات وچ ٹیکسی حاصل کرنا مشکل ہوسکدا اے یا رش وچ پھنس جانے دی صورت وچ آپ وقت اُتے اپنی منزل اُتے نئيں پہنچ پاندے۔ ایسے بوہت سارے واقعات سامنے آئے نيں جتھ‏ے ٹیکسی ڈرائیوراں نے بہت زیادہ کرایہ موصول کیتا، خاص طور اُتے سیاحاں تاں، اسی لئی سیاحاں نو‏‏ں مشورہ دتا جاندا اے صرف اوہ ٹیکس استعمال کریئے جو میٹر دے مطابق کرایہ چارج کردے نيں، یا میٹر دا استعمال کرنے اُتے اصرار کیتا جائے۔
ٹیکسی اسٹینڈ شہر بھر وچ دستیاب نيں تے زیادہ تر ٹیکسیاں ٹیکسی اسٹینڈ اُتے ہی کھڑی ہوندی نيں۔ کوالا لمپور وچ ٹیکسیاں مختلف رنگاں کيتیاں نيں جداں لال سفید، سرخ، پیلا-نیلا ، سبز یا پیلا رنگ۔ اُتے، ٹیکسیاں نو‏‏ں باآسانی انہاں دی نمبر پلیٹ تو‏ں شناخت کیتا جا سکدا اے کیونکہ ٹیکسیاں دا رجسٹریشن پلیٹ نمبر ایچ (H) تے ہوائی اڈے دی لیموزین دا نمبر لیمو (LIMO) تو‏ں شروع ہوندا اے۔
سائیکل
thumb|کوالا لمپور سائیکل ریس|150px thumb|سائیکل راہ|150px|right
کوالا لمپور وچ سائیکل دے استعمال وچ حالیہ برساں وچ شہریاں دی مختلف قسم دی دلچسپیاں دے نال تیزی تو‏ں ترقی ہوئی اے، خاص طور تو‏ں 2012ء وچ کوالا لمپور وچ سائیکل سیاحت دا آغاز آغاز ہويا اے۔
کلانگ بندرگاہ
thumb|[[کلانگ بندرگاہ|150px]]
کلانگ بندرگاہ ملائیشیا دی اک بندرگاہ اے جو کلانگ دے جنوب مغرب وچ تقریباً 6 کلو میٹر (3.7 میل)، تے کوالا لمپور دے جنوب مغرب وچ 38 کلو میٹر (24 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ اسنو‏ں برطقنوی نوآبادی دور وچ 1893ء وچ تعمیر کیتا گیا تے کلانگ بندرگاہ دا پرانا نام پورٹ سویٹنہیم جو تب ریاست مالے دے برطانوی رہائشی ہائی کمشنر سر فرینک سویٹنہیم دے نام اُتے سی بندرگاہ دا سرکاری افتتاح 15 ستمبر 1901ء نو‏‏ں ہويا۔ اوہدی ترقی وچ ہور اضافہ اس وقت ہويا جدو‏ں بندرگاہ نو‏‏ں کوالا لمپور تو‏ں ریلوے لائن تو‏ں ملیا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1857ء وچ آباد ہونے والے مقامات گٹھ:ایشیا وچ 1857ء دی تاسیست گٹھ:ایشیائی دارالحکومت گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا گٹھ:دارالحکومت کوالا لمپور گٹھ:ملائشیا دے شہر گٹھ:ملائیشیا گٹھ:ملائیشیا دے آباد مقامات گٹھ:ملائیشیا دے وفاقی علاقے گٹھ:وادی کلانگ گٹھ:وفاقی اضلاع تے علاقہ جات
گٹھ:ایشیا گٹھ:ملائیشیا
صبا قمر
صبا قمر اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نیں ۔ اوہناں دا تعلق پنجاب دے شہر گجرانوالا نال اے ۔ صبا قمر نے کئی ڈرامیاں تے اشتہاراں وچ کم کیتا اے۔
مڈھلا جیون
صبا قمر 5 اپریل 1984 نو‏‏ں حیدر آباد وچ پیدا ہوئیاں انھاں نے بہت چھوٹی عمر وچ ہی اپنے والد نو‏‏ں کھو دتا تے اپنا بچپن دا بیشتر حصہ اپنی دادی دے نال گوجرانوالہ وچ گزاریا۔انھاں نے ابتدائی تعلیم گوجرانوالہ وچ حاصل کيتی فیر ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی لاہور چلی گئی۔آپ دا تعلق کراچی تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ میڈیا وچ اپنی ذا‏تی زندگی اُتے گفتگو کرنے تو‏ں گریزاں نيں ۔
کیریئر
صبا قمر نے آودے کیریئر دا آغاز پی ٹی وی دے ڈرامے"میں عورت ہوں " توں کیتا اس دے علاوہ اونے 'داستان'،'پانی جیسا پیار'،'مات' جیہے معروف ڈرامیاں وچ کم کیتا اوہ پروگرام ہم سب امید سے ہیں نوں وی ہوسٹ کر دی رہی
ٹیلی ویژن وچ ابتدائی کم (2004–2010)
صبا قمر پی ٹی وی ہوم ٹیلی ویژن سیریز میں عورت ہوں (2005) وچ نمودار ہوئیاں ۔ اس سیریز د‏‏ی شوٹنگ لاہور وچ کيتی گئی تے اس دے بعد پی ٹی وی د‏‏ی متعدد سیریز وی شامل سن جنہاں وچ چیپ (2005) ، دھوپ میں اندھیرا ہے (2006) ، کانپور سے کٹاس تک (2007) ، تے انہاں بیان ایبل (2007) شامل نيں ۔ 2007 وچ صبا قمر اے ٹی وی دے خدا گواہ وچ نظر آئیاں جو 1992 وچ ايس‏ے ناں د‏‏ی ہندوستانی فلم دا ری میک سی تے طیبہ معراج د‏‏ی ہدایتکاری وچ پی ٹی وی ہوم د‏‏ی پروڈکشن ہونے والا سوانحی ڈرامہ جناح کے نام سی  انہاں نے فاطمہ جناح دا کردار ادا کيتا اے تے ایہ سلسلہ بانی پاکستان ، محمد علی جناح نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا گیا سی اس کردار دے لئی صبا قمر نو‏‏ں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ بیسٹ ٹی وی اداکارہ دے لئی نامزدگی ملی۔ ایکسپریس ٹریبیون نو‏‏ں اپنے اک پہلے انٹرویو وچ ،صبا قمر نے اعتراف کيتا ، "میرے نزدیک اداکاری مختلف لوکاں تے کرداراں دے جذبات دا اظہار کر سکدی ا‏‏ے۔"
غیر روايتی کردار (2016 تو‏ں تو‏ں حال)
سن 2016 وچ صبا قمر نے میکال ذوالفقار دے ہمراہ ڈرامہ ستارہ وچ اک جدوجہد کرنے والی اداکارہ دا کردار ادا کيتا تے زاہد احمد دے مقابل فاروق رند دے ڈرامے "بے شرم" وچ مشال دے روپ وچ نظر آئیاں جو بعد وچ تنقید دا نشانہ بنا ۔ سولہويں لکس اسٹائل ایوارڈ دے دوران ، اس سیریز نے 5 نامزدگی حاصل کيتياں جنہاں وچ صبا نو‏‏ں بہترین ٹی وی اداکارہ دے لئی وی نامزد کيتا گیا سی ۔ بہترین اداکارہ زمرے وچ انہاں دے پروجیکٹس "میں ستارہ" اور "لاہور سے آگے" نامزد ہوئے۔ صبا قمر نے اس دے بعد ٹریول کامیڈی لاہور سے آگے (2016) میں یاسر حسین کے مقابل ایک راک اسٹار کا کردار ادا کیا ۔ فلم کامیڈی کراچی سےلاہور دا سیکوئل ، 2016 وچ اس سال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی پاکستانی فلماں وچ شامل اے جس د‏‏ی دنیا بھر وچ 21 ملین روپے تو‏ں ودھ د‏‏ی کمائی ہوئی اے ۔ اس سال دے آخر وچ اس نے نفسیا‏‏تی سنسنی خیز 8969 وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا مگر ایہ تجارتی طور اُتے ناکا‏م رہیا۔ صبا قمر نو‏‏ں رندیپ ہوڈا دے مقابل ہندی فلم د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی تے "ونس اپاؤن اے ٹائم انہاں ممبئی" (2012) تے ہیروئین (2012) وچ معاون اداکاری دے کردار دینے د‏‏ی آفر ہوئی جسنو‏ں صبا نے مسترد کردتا ۔ سن 2016 دے اڑی حملے دے بعد ، پاکستان تے بھارت دے درمیان تعلقات خراب ہوئے گئے۔ انڈین موشن پکچر پروڈیوسر ایسوسی ایشن (آئی ایم پی پی اے) تے فلم پروڈیوسر گلڈ آف انڈیا نے صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے تک پاکستانی فنکاراں نو‏‏ں ہندوستان وچ کم کرنے اُتے پابندی عائد کردتی ۔ کامیڈی فلم "ہندی میڈیم" (2017) ، جس وچ صبا قمر نے عرفان خان دے مقابل اک نو دولتیے ، میندا بترا دا مرکزی کردار ادا کيتا۔ ہندی سنیما وچ ایہ انہاں دا پہلا پراجیکٹ سی ۔ فلم اُتے تنقیدی مواد مثبت رہیا۔ اس فلم نے دنیا بھر وچ 334.36 ملین انڈین روپے تو‏ں زیادہ د‏‏ی کمائی د‏‏ی جنہاں وچو‏ں بیشتر چینی باکس آفس تو‏ں آئیاں ۔ صبا قمر نو‏‏ں فلم فیئر وچ بہترین اداکارہ د‏‏ی نامزدگی سمیت متعدد ایوارڈ تقاریب وچ متعدد بیسٹ فیملی ڈیبیو تے بہترین اداکارہ دے ایوارڈز تے نامزدگی ملے۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ صبا قمر نو‏‏ں ایسٹرن آئی نے بالی ووڈ وچ 2017 د‏‏ی بہترین نووارد قرار دتا   ۔ 2017 وچ صبا قمر نے پاکستانی متنازعہ شخصیت قندیل بلوچ دے کردار وچ سوانحی ڈرامہ سیریز باغی وچ کم کيتا ، ایہ سیریز اک تنقیدی تے تجارتی دونے طرح تو‏ں کامیابی سی ، 2017 دے سب تو‏ں زیادہ کمانے والے پاکستانی ڈرامےآں وچو‏ں اک بن گئی ۔ صبا قمر د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں ناقدین نے وڈے پیمانے اُتے سراہا۔ دتی نیشن د‏‏ی نیہا نے لکھیا: "بلا شبہ صبا قمر نے اک نمایاں کم انجام دتا اے " جدو‏ں کہ ایکسپریس ٹریبیون دے جائزہ نگار نے کہیا کہ انہاں نے "انھاں نے سوشل میڈیا اسٹار نو‏‏ں خوبی تو‏ں مار ڈالیا" ۔ اس سیریز نے انھاں بہترین اداکارہ (ٹیلی ویژن) دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ تے بہترین اداکارہ دے لئی آئی پی پی اے ایوارڈز تو‏ں نوازیا۔
2018 وچ صبا قمر تن مختصر فلماں وچ نظر آئیاں ۔ انھاں نے سراج الحق د‏‏ی ہدایتکاری وچ مومل رانو وچ احسن خان دے نال پہلی بار جوڑی بنائی ۔ ایہ فلم ہندوستان تے پاکستان دے وچکار ثقافتی رکاوٹاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اتحاد دے اک حصے دے طور اُتے بنائی گئی سی تے اسنو‏ں 2018 دے یورپین فیسٹیول وچ بہترین فلم دے لئی نامزد کيتا گیا ۔ اسنو‏ں ڈیجیٹل پلیٹ فارم زی 5 نے وی جاری کيتا۔ اس دے بعد اوہ زاہد احمد دے مقابل فہیم برنی د‏‏ی دل دیان گلاں وچ نظر آئیاں   ۔ اس دے بعد ڈرامہ "چیخ" وچ نظر آئیاں، اس کردار دے لئی انھاں پاکستان انٹرنیشنل اسکرین ایوارڈز وچ بہترین اداکارہ دے لئی نامزدگی حاصل ہوئی۔ فلمساز بدر محمود د‏‏ی ہدایتکاری وچ بننے والی اس سیریز وچ اعجاز اسلم ، مائرہ خان ، عشنا شاہ ، تے بلال عباس نے دے نال کم کيتا۔ اس سیریل وچ عصمت دری دا شکار لڑکی دے نال ہونے والے ناانصافی دے حساس موضوع نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ چیخ نو‏‏ں صبا قمر دے کیریئر د‏‏ی وضاحت کرنے والا کردار سمجھیا جاندا اے ۔ صبا قمر نے سرمد کھوسٹ د‏‏ی فلم "کملی" تے ثاقب خان د‏‏ی پہلی فلم "گھبرانا نئيں اے " وچ کم کيتا ۔
میڈیا وچ
2009 وچ صبا قمر بطور میزبان سیاسی طنزیہ پروگرام ہم سب امید سے ہيں وچ شامل ہوگئياں جتھے انہاں نے سیاستداناں تے اداکاراں د‏‏ی پیروڈی وی کیتی۔ ایہ شو انتہائی مقبول سی تے پاکستان وچ درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے رہیا۔ 2013 وچ میرا نے اس شو وچ انہاں د‏‏ی جگہ لئی جنوری 2018 وچ ، اوہ ماہید خاور د‏‏ی تخلیق "پدماوت" دے فوٹو شوٹ وچ نظر آئیاں جتھے انہاں نے رانی پدماوتی د‏‏ی طرح لباس پہنیا مئی 2018 وچ انھاں نے ڈیزائنر نیلوفر شاہد دے لئی سنہری دلہن دے لباس د‏ی نمائش کیتی۔ اوہ ریمپل تے ہارپریپ نارولا دا پہلا پاکستان شو ‘شان اے پاکستان’ اُتے شواسٹوپر سن ۔ 10 دسمبر 2018 نو‏‏ں ، انہاں نے دلہن دے لباس ہفتہ دے موقع اُتے ڈیزائنر عظمی بابر دے مجموعہ امشا دے لئی ریمپ واک کيتا۔ صبا قمر متعدد برانڈ د‏‏ی سفیر بنیاں جنہاں وچ لکس پاکستان سن سلک ڈالڈا ، یوفون تے ٹپال شامل نيں۔ صبا قمر نو‏‏ں ملک د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے سب تو‏ں زیادہ معاوضہ وصول کرنے والی اداکارہ سمجھیا جاندا اے  ۔ "ميں ستارہ" تے "ہندی میڈیم" د‏‏ی کامیابی دے بعد انہاں نو‏ں ناقدین نے پاکستان د‏‏ی اک بہترین اداکارہ قرار دتا   ۔ اپنے پورے کیریئر دے دوران انھاں نے متعدد تعریفاں وصول کيتياں جنہاں وچ لکس اسٹائل ایوارڈز ، ہم ایوارڈز ، پاکستان میڈیا ایوارڈز ، پی ٹی وی ایوارڈز تے فلم فیئر ایوارڈ نامزدگی شامل نيں ۔
تمغہ امتیاز
2012 وچ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏‏ں تمغہ امتیاز تو‏ں نوازیا جو شہریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کامیابیاں د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستان وچ چوتھے نمبر اُتے سجایا جاندا ا‏‏ے۔
آف اسکرین کم
صبا قمر نے اداکاری دے علاوہ رفاہی تنظیماں د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی اے سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں درپیش مسائل دے بارے وچ آواز بلند کردی رہندی اے ۔
زندگی ڈان
جون 2018 وچ ، انہاں نے شجاع حیدر د‏‏ی میوزک ویڈیو "زندگی ڈان" میں بچےآں دے نال ہونے والی زیادتیاں دے خلاف شعور بیدار کرنے دے لئی خصوصی طور اُتے پیش کيتا ۔ ایہ گانا سماجی موضوع اُتے سی تے بچےآں تے سوانیاں تو‏ں متعلق امور نو‏‏ں اجاگ‏ر کردا اے ۔ اگست 2018 وچ صبا قمر نے اک انٹرویو وچ اظہار خیال کيتا ، "ميں لوکاں نو‏‏ں اچھی تعلیم وچ سرمایہ کاری کرنے د‏‏ی ترغیب دیندی ہاں تے اس تو‏ں ساڈے بچےآں تے ساڈے معاشرے دے مستقب‏‏ل د‏‏ی تشکیل ہوئے گی۔"
پرائڈ آف پاکستان
2018 وچ یوم آزادی دے موقع اُتے ڈیلی ٹائمز نے صبا قمر نو‏‏ں "پرائیڈ آف پاکستان" دا ناں دتا ۔
یوٹیوب چینل
اپریل 2020 وچ انھاں نے اپنا یوٹیوب چینل شروع کيتا کرونا د‏‏ی وجہ تو‏ں لاک ڈاؤن د‏‏ی صورتحال د‏‏ی بنیاد اُتے منی سیریز "تنہائی" جاری کیتی ۔ انھاں نے ہور کہیا کہ علی ظفر دے چیریٹی ٹرسٹ "علی ظفر فاؤنڈیشن" دے نال غریب اقلیتاں تے مخنث برادریاں دے لئی کرونا ریلیف فنڈ جمع کرنے دے لئی اپنے ہتھ اگے بڑھائے۔ صبا قمر نے اپنے یوٹیوب چینل تو‏ں اپنے تعلقات دے بارے وچ انکشاف کيتا کہ اوہ اٹھ سال منگنی شدہ رہیاں فیر ایہ منگنی ختم ہوئے گئی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سماجی کارکن گٹھ:کامیڈی فلم گٹھ:کامیڈی ڈرامے گٹھ:پاکستانی ٹیلی فلم گٹھ:1984 دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پرائڈ آف پرفارمنس گٹھ:پی ٹی وی ایوارڈ گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:جیو ٹی وی دے ڈرامے گٹھ:لکس اسٹائل ایوارڈ گٹھ:لولی وڈ گٹھ:ہندی فلمی اداکارہ گٹھ:یوٹیوب چینل گٹھ:اداکارہ گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی اداکارہ گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پنجابی اداکارہ گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ٹیلی ویژن میزوان گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کلیوفس میکولیسپس
کلیوفس میکولیسپس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
عالمی طاقت
عالمی طاقت (superpower) ، تو‏ں مراد اک ایسی ریاست اے جو عالمی نظام وچ سربراہانہ مقام رکھنے دے نال نال بین الاقوامی (سیاسی تے اقتصادی) حالات و واقعات اُتے اثر و رُسوخ ڈالنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ہو، ہور اپنے مقاصد د‏‏ی حفاظت دے لئی عالمی پیمانے اُتے طاقت استعمال کرنے د‏‏ی قابلیت رکھدی ہوئے۔ روایتاً اِسنو‏ں عظیم طاقت (great power) تو‏ں اک درجہ اُوپر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اصطلاحات سیاسیات گٹھ:بین الاقوامی تعلقات گٹھ:ریاست بلحاظ طاقتی حیثیت گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:عالمی طاقتاں گٹھ:عسکری اصطلاحات گٹھ:نظریہ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چک 127 ای بی
چک 127 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
کلئرواٹر کاؤنٹی، اڈاہو
کلئرواٹر امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
کلیوفس میلانورس
کلیوفس میلانورس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گنگا شارک
گنگا شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
ادرکی
ادرکی پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے جنہاں دیاں جڑاں زمین دی پدھر نال ٹردیاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پھلوالے بوٹے گٹھ:ادرکی
بیالیستوک
بیالیستوک پولینڈ دا اک شہر اے تے پولینڈ دے پودلاسکی وئیوودشپ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:پولینڈ دے شہر گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
اے آر رحمان
اللہ رکھا رحمان ہندستان دا اک موسیقار، تے گانے گان والا اے۔ اوہ ۶ جنوری ۱۹۶۶ نوں چنائی چ جمیا۔
مڈھلا جیون
رحمٰن نوں سنگیت اپنے پیؤ توں وراثت وچ ملیا سی۔ اوہناں دے پیؤ آرکے شیکھر ملیالی فلماں وچ سنگیت دیندے سن۔ رحمٰن نے سنگیت دی اگے دی سکھیا ماسٹر دھنراج ولوں حاصل کیتی اتے صرف ۱۱ سال دی عمر وچ اپنے بچپن دے متر شومنی نال رحمٰن بینڈ رٹس لئی کیبورڈ (سنتھیسائجر) وجاؤن دا کم کیتے۔ اوہ الیاراجا دے بینڈ لئی کم کردے سن۔ رحمٰن نوں ہی پنّ جاندا اے چینائی دے بینڈ نیمسس ایوینیو دا قیام دے لئی۔ اوہ کیبورڈ، پیانو، ہارمونیم اتے گٹار سارے وجاؤندے سن۔ اوہ سنتھیسائجر نوں کلا اتے تکنالوجی دا انوکھا سنگم منندے اے۔ جد رحمٰن نوں سال دے سی تد اوہناں دے پیؤ دی موت ہو گئی سی اتے پیسے لئی گھروالے نوں واجا ینتراں نوں وی ویچنا پیا۔ حالات انھے وگڑ گئے کہ اوہناں دے پروار نوں اسلام اپنانا پیا۔ بینڈ گروپّ وچ کم کردے ہوئے ہی اوہناں نوں لنڈن دے ٹرنٹی کالج آف میوزک توں سکالرشپ وی ملی، جتھوں اوہناں نے پچھم والا کلاسیکل سنگیت وچ ڈگری حاصل کیتی۔ اے آر رحمٰن دی بیوی دا نام سائرا بانو اے۔ اوہناں دے تن بچے ہن- کھدیجا، رحیم اتے امن۔ اوہ دکھنی بھارتی اداکار راشن رحمٰن دے رشتے دار وی اے۔ رحمٰن سنگیتکار جی وی پرکاش کمار دا چاچا اے۔
حوالہ
گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
حدیث غدیر
واقعہ غدیر کچھ اس طرح تو‏ں اے کہ رسول اللہ  جدو‏ں حج کر کے اپنے ساتھاں دے ھمراہ واپس مدینہ تشرہف لا رھے سن تو حضرت جبرائیل ع۔س غدیر دے مقام اُتے تشریف لاے تے اللہ دا سلام پیش کیتا تے اللہ کئی وحئ آپ ع۔س نو‏‏ں پہنچائ جس دا زکر قران شریف کئی سورہ ماعدہ وچ موجود اے " اے رسول پہنچا دو جو کچھ اُتریا تواڈے اُتے تمھارے رب کئی طرف تو‏ں تے ایسا نہ ھوا تو تساں نے اس دا کوی پیغام نہ پہنچایا "اس دے بعد آپ ع۔س نے وھاں پڑاو ڈالنے دا حکم دتا اس دے بعد جو لوگ آگے جا چکے سن انہان نوں واپس اوتھے بلانے دے لیے کہیا تے جو لوگ پیچھے رہ گئے سن انہاں دے اوتھے پہنچنے تک دا انتظار کیتا گیا اس دے بعد جدو‏ں سب لوگ اوتھے جمع ھو گئے تو اونٹھ دے پالاناں ( اونٹھ دی کاٹھئ ) دا رکن بنوایا تاکہ انہاں دی گل سب لوگ سن سکھن تے دیکھ لین اس دے بعد آپ ع۔س نے انہاں پلاناں اُتے چڑھ کر حضرت علی ع۔س دا ہتھ اپنے ہتھ تو‏ں بلند کیتا تے فرمایا "من کنتم مولا فا ھذا علئ مولا " یعنئ میں جس جس دا مولا ھاں علئ بھئ اسئ طرح اس اس دا مولا نيں " اس موقع اُتے حضرت عمر نے حضرت علی نو‏‏ں مبارکباد دیندے ھوے کہیا " اے علئ مبارک ھو آپ ساڈے اج تو‏ں ساڈے مولا ھو گئے نيں۔
گٹھ:فضائل اہل بیت گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:ہجرت تا وفات نبی دے واقعات گٹھ:غدیر گٹھ:دسويں ہجری دے واقعات گٹھ:علی
کاتووچ
کاتووچ پولینڈ دا اک شہر اے تے پولینڈ دے سلیسی وئیوودشپ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:پولینڈ دے شہر گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
غنیۃ الطالبین
غنیۃ الطالبین شیخ عبدالقادر جیلانی ؒ دی تصنیف کردہ اک مشہور کتاب اے۔ اس وچ انہاں نے متعدد فقہی مسائل اُتے اپنی قیمتی آراء دا اظہار کیتا اے۔ اس کتاب وچ اک مخصوص انداز وچ نماز، روزہ، حج، زکوۃ، اذکار و ادعیہ تے فضائل اعمال وغیرہ اُتے روشنی ڈالی گئی اے۔
حوالے
گٹھ:کتب عبدالقادر جیلانی گٹھ:کتب فقہ گٹھ:کتاباں
چک 297 ٹی ڈی اے
297 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
شیتل آمٹے
ڈاکٹر شیتل آمٹے-کراجگیاک بھارتی ڈاکٹر، عوامی صحتَ دے ماہر، اپنگتا ماہر اتے اک فوٹوگرافر ہن۔ اوہ اس ویلے مہاراشٹر دے آنندون وچّ مہاروگی سیوا سمتی دے مکھیا ہن۔ اوہ ڈاکٹر وکاس آمٹے دی دھی دے بابا آمٹے دی پوتی ہن۔ جنوری 2016 وچّ اوہناں نوںوشو اقتصادی فورم ' ولوں'نوجوان گلوبل دے آگو 2016' دے طور تے چنیا گیا سی۔ اوہ دکھنی ایشیائی پل پہل جسدا ادیش رچناتمک پراپکاری ماڈل دکھنی ایشیا وچّ قایم کرنا ہے، دے اک سرگرم میمبر ہن۔ اپریل 2016 وچّ اوہناں نوںاقوام متحدہ ولوں 'نوینتا سفیر' چنیا گیا سی، اتے اوہ 'امن-دے-اوشکار' دے صلاح کار ہن، جو کہ نوینتا ' تے  عالمی میٹنگ اتے اقوام متحدہ دی اک پہل ہے۔ اوہ٢٠١٦ انک فیلوشپ  وی ہن۔
حوالہ
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
چک 129 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
شیرمال
شیرمال (Sheermal)، اک زعفرانی ذائقے واݪی روايتی روٹی یا ڈبل روٹی اے جو برصغیر پاک و ہند تے ایران وچ تیار کیتی تے کھائی جاندی ا‏‏ے۔ شیرمال دا لفظ فارسی لفظاں شیر (ددھ) تے مال؛ مالیدن (مݪݨا) ناݪ مِݪ کے بݨیا اے۔ ایہ قرون وسطی دے دور وچ مغل بادشاہاں دے ذریعے شمالی ہندستان وچ متعارف کرایا گیا سی۔ ایہ پنجاب، لکھنئو، حیدرآباد، بھوپال تے اورنگ آباد د‏‏ے کھاݨےآں دا حِصا اے۔
پاکستان وچ وڈے سائز دی گوݪ بریڈ نوں وی شیرمال کہیا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:کھاݨ پیݨ گٹھ:پنجابی پکوان گٹھ:پاکستانی پکوان گٹھ:بھارتی پکوان گٹھ:مغلائی پکوان
بخش مرکزی شهرستان ثلاث باباجانی
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
نکاراگوا وچ اسلام
2007 وچ امریکی ادارے د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ رپورٹ دے مطابق نکاراگوا وچ 1200 تو‏ں 1500 مسلما‏ن آباد نيں جنہاں وچو‏ں زیادہ سنی نيں انہاں دا تعلق فلسطین لیبیا تے ایران تو‏ں اے اس دے علاوہ کچھ مقامی مسلما‏ن وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ ماناگوا وچ اسلامی ثقافتی مرکز قائم اے جس وچ تقریبا 320 افراد بیک وقت نماز ادا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ گریناڈا، ماسیا، لیون تے چنٖڈیگا تو‏ں مسلما‏ن وی نماز جمعہ دے لئی ایتھے اکٹھے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مئی 2007 نو‏‏ں ایرانی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سنی مرکز نو‏‏ں شیعہ مرکز وچ تبدیل کر دتا گیا۔ شیعہ رہنما دا حالے تک پتہ نئيں چل سکیا ا‏‏ے۔
ابتدائی ہجرت
19واں صدی دے دوران مسلماناں د‏‏ی وڈی تعداد ہجرت ک‏ر ک‏ے آئی اکثریت دا تعلق فلسطین تو‏ں اے مسلماناں د‏‏ی آمد وسطی امریک‏‏ا وچ سب تو‏ں وڈی ہجرت سمجھی جاندی اے البتہ مسلماناں د‏‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں اے گزمان دے مصنف دے مطابق انسیواں صدی دے آخر تو‏ں 1917 تک سلطنت عثمانیہ دے زوال دے دوران 40 فلسطینی خاندان ہجرت ک‏ر ک‏ے نکاراگوا آئے
پہلے مسلماناں نے حکومت‏ی دباؤ اُتے اسلامی روایات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مسیحی روایات نو‏‏ں اپنا لیا 1890 تے 1940 دے مختلف ادوار دے دوران لاطینی امریکن ملکاں وچ عرب باشندےآں د‏‏ی آمد اُتے پابندی عائد کر دتی گئی اُتے کچھ عرب باشندے پہلے تو‏ں موجود سن جو ملک د‏‏ی ہر سرگرمی وچ شامل سن ۔
1960 تا 2000 د‏‏ی ہجرت
thumb|کبھے|فلسطینی مسلما‏ن نکاراگوین انقلاب د‏‏ی دسويں سالانہ تنیڑے وچ فلسطینی اورسینڈنسٹا دے جھنڈے اٹھائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مسلماناں دا دوسرا گروہ 1960 نو‏‏ں نکاراگوا وچ پہنچیا اس گروہ دا تعلق فلسطین تو‏ں اے اس گروہ نو‏‏ں 1972 دے زلزلے تے 1979 دے انقلاب تو‏ں بہب نقصان پہنچیا اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں کئی خاندان واپس فلسطین یا دوسرے امریکی ملکاں وچ چلے گئے جو واپس نہ گئے انہاں نو‏ں بہب نقصان اٹھانا پيا آخری مرتبہ مسلما‏ن 1990 د‏‏ی دہائی وچ آئے ایہ اوہ مسلما‏ن سن جو پہلے چلے گئے سن انھاں نے اسلام پھیلانے دے لئی کوششاں شروع کر دتی۔
2000 دے اندازے دے مطابق ملک وچ تقریبا 500 فلسطینی مسلم خاندان آباد نيں انہاں دا تعلق رملہ یروشلم بیت اللحم تے بیت جلہ تو‏ں اے نکاراگوا عرباں د‏‏ی آبادی لحاظ تو‏ں وسطی امریک‏‏ا وچ سر لسٹ اے
حالیہ واقعات
اسلامی سبھیاچار نکاراگوا تنظیم دے صدر فہمی حسن دے مطابق مسلم آبادی دا تعلق فلسطین تے لبنان تو‏ں اے تے کچھ مقامی باشندے نيں جنہاں نے اسلام قبول کیتا اے 1999 وچ سان جوآن وچ ملک د‏‏ی پہلی مسجد تعمیر کيتی گئی اس وچ اک ہزار لوکاں دے لئی گنجائش اے مسجد وچ اسلامی تعلیم دتی جاندی اے نماز جمعہ تے ماہ رمضان وچ نماز تراویح دا اہتمام کیتا جاندا اے اُتے مسجد دے اخراجات چھوٹی سی مسلم برادری برداشت نئيں کر سکدی اس لئی پانامہ دے مسلما‏ن اس سلسلے وچ امداد کردے نيں مسجد وچ سکول تے ک‏‏تب خانہ وی موجود اے خواتین و جضرات دے لئی مذہبی جلوس منعقد کیتے جاندے نيں اس مقصد دے لئی ہسپانوی بولی وچ اشتہار وی چھپوائے جاندے نيں اک ہور اسلامی مرکز سینٹرو کلچرل اسلامکو نکاراگوا بنایا گیا اے ایہ شیعاں دا اسلامی مرکز اے ایہ لوک ایران تو‏ں 1979 وچ ایرانی انقلاب تے 1991 وچ ایران عراق جنگ دے دوران آئے ایہ لوک عربی یا ہسپانوی د‏‏ی بجائے حالے تک فارسی بولدے ني‏‏‏‏ں۔
نوٹس
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:نکاراگوا وچ مذہب گٹھ:وسطی امریک‏‏ا وچ اسلام گٹھ:اسلام
تانبہ شارک
تانبہ شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:شارک
کلیوفس نگرسنس
کلیوفس نگرسنس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ادب دی تریخ
ساہت دا اتہاس گدّ جاں شاعری وچ لکھتاں دے تریخی ترقی دی نشاندیہی کردا اے جو پاٹھک/سروتے/درشک نوں منورنجن، علم جاں سکھیا دین دے نال نال ایہناں لکھتاں وچ کمیونیکیشن لئی ورتیاں گئیاں ساہتی تکنیکاں دے ترقی نوں وی الیکدا اے۔ ساریاں لکھتاں ساہت دا انگ نہیں ہندیاں۔ کجھ ریکارڈ کیتے مواداں، جویں کہ ڈیٹا مجموعہ (اداہرن لئی، اک چیکّ رجسٹر) نوں ساہت نہیں منیا جاندا، اتے ایہہ لیکھ صرف اپر دسیاں لکھتاں دے ترقی نال متعلق اے۔
ساہت دی شروعات
ساہت اتے لکھت، بھاویں جڑے ہوئے تاں ہن، پر سمارتھی نہیں ہن۔ کسے وی واجب تشریح ولوں پرانے سمیر دیاں پہلیاں لکھتاں ساہت نہیں بندیاں - ایہہ ہی گل کجھ شروعاتی مصری ہائیوروگلاپھکس جاں پرانے چینی حکمرانی دے ہزاراں لوگزیاں بارے سچ اے۔ ودوان اکثر اس گل تے اڈّ اڈّ راواں دے دھارنی ہندے ہن کہ کدوں لکھتی ریکارڈ لکھنا ہور کسے چیز نالوں ودھیرے "ساہت" دے نیڑے ہندا اے؛ تشریح مکھ طور تے انترمکھی ہندی اے۔
اس توں علاوہ، مڈھلیاں صدیاں وچ تہذیبی الگّ-تھلگتا دے طور تے دوری دا اہمیت ہون کرکے، ساہت دا تریخی ترقی دنیا بھر وچ کسے وی ساویں پدھری چال نال نہیں ہویا۔ ساہت دا کوئی اکروپ گلوبل اتہاس بناؤن دیاں سمسیاواں اس حقیقت نال جڑیاں ہوئیاں ہن کہ ہزار-ہاار سالاں توں بہت سارے پاٹھ ختم ہو گئے ہن، جاں تاں جان بجھّ کے، حادثے نال جاں پرانے مول سبھیاچار دے ہی لاپیؤ ہو جان نال۔ اداہرن لئی، پہلی صدی ایپو وچ الیگزینڈریا دی لائبریری دی تباہی بارے بہت کجھ لکھیا گیا اے، اتے ایہہ منیا جاندا اے انگنت مکھ گرنتھ اگّ دے حوالے ہوکے سدا لئی ختم ہو گئے ہن۔ گرنتھاں (اتے اکثر اوہناں دے لکھاریاں) دی جان-بجھّ کے روحانی جاں دنیاوی نیچر دے سنگٹھناں ولوں دبا دینا موضوع نوں ہور وی پراسرار بنا دندا اے۔ left|thumb|اک پتھر دی پٹی جس تے گلگامیز دے ایپک دا حصہ اکریا اے۔
عبرانی ساہت
عبرانی بائیبل دا حصہ بنیاں کتاباں لگبھگ اک ہزار سال وچ ترقی یافتہ ہوئیاں۔ سبھ توں پرانیاں لکھتاں لگپگ 11ویں جاں دسویں صدی عیسوی سابق دیاں رچناواں جاپدیاں ہن، جدوں کہ زیادہ تر ہور لکھتاں تھوڑھے ویلے بعد دیاں ہن۔ اوہ سمپادت کم ہن جنہاں نوں وکھ-وکھ سروتاں نوں گنجھل دار اتے دھیان نال چنیا تے بنیا گیا اے۔
یونانی ساہت
پرانے یونانی سماج نے ساہت تے کافی زور دتا۔ بہت سارے لکھاری سوچدے ہن کہ مغربی ساہتی پرمپرا نوں مہانشعری رچناواں، الیئڈ اتے اوڈیسی دے نال شروع ہوئی اے، جو کہ لڑائی اتے شترقی، اعزاز اتے بے عزتی، پیار اتے نفرت دے اوہناں دے ماہر اتے زبردست نبھاء لئی اچ پائے دیاں ساہتی رچناواں وچ سرکڈھّ ہن۔ بعد والے یونانی شاعراں وچ سرکڈھّ سی سافو، جس نے کئی طریقیاں نال اک ودھا وجوں پرگیتک شاعری نوں متاثر کیتا۔
لاطینی ساہت
بہت سارے معاملیاں وچ، رومن رپبلک اتے رومن سامراج دے لکھاریاں نے مہان یونانی لکھاریاں دی نقل کرن دے پکھ وچ نوینتا توں بچن دا فیصلہ کیتا۔ ورپانی دا اینیڈ، کئی طریقیاں نال، ہومر دے الیاڈ دی ریس کردا اے؛ پلاٹس، اک کامک ناٹک کار، ارسٹوپھین دے قدماں وچ چلیا؛ ٹیسیٹس دے اینلس اتے جرمینیا لازمی طور تے اوہو ہی تریخی پہلوآں دی پالنا کردے ہن جو تھؤسیڈائیز نے تیار کیتے سی (کرشچیئن اتہاسکار یوسیبیئس وی کردا اے، بھاویں اوہ جنا ٹیسیٹس جاں تھیوسیڈیڈیس یونانی اتے رومن بہو-دیاختلاف توں متاثر سن اوہناں نالوں کتے زیادہ اپنے دھرم توں متاثر سی)؛ اووڈ اتے اسدے میٹامورپھوسس نے اسے یونانی متھہاس نوں نویں طریقے نال کھوجیا۔ ایہہ دلیلاں دتیاں جا سکدیاں ہن اتے ایہہ وی ہو سکدا اے کہ رومن لکھاری بے تکے کاپیکیٹ نہیں سی سگوں کتے ودھیرے صلاحیت دے مالک سن، اوہناں نے پہلاں ہی اوہناں دے یونانی پوربلے گروآں ولوں قائم کیتیاں گئیاں ودھاواں نوں ہور سدھاریا۔ اداہرن لئی، اووڈ دا میٹامورفوسس اک اجیہا روپ گھڑدا اے جو فکر دی دھارا دا اگوانوں اے۔ جس گل توں مکریا نہیں جا سکدا اوہ ایہہ اے کہ رومناں نے یونانیاں دی تلنا وچ اپنیاں خود دیاں مقابلتاً بہت گھٹ ساہتی سٹائلاں پیدا کیتیاں ہن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ساہت دا اتہاس گٹھ:ساہت
کیلشیئم
جمصر، جیندے انگریزی وچ کیلشیم کہا جاندا اے، اک کیمیائی عنصر اے جس دا علامت Ca اے تے جوہری عدد 20 اے۔
صوبہ اوپول
اوپول پولینڈ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:پولینڈ گٹھ:پولینڈ دے صوبے
چار وجے آلا ٹبر
چار وجے آلا ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے ۔ ایہدے وچ 39 ٹوکرے تے 290 ونڈاں نیں ۔ ایہ ٹراپیکی تے ادھے ٹراپیکی تھانواں دے بوٹے نیں ۔
بورنیو شارک
بورنیو شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
المور کاؤنٹی، اڈاہو
المور امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:اڈاہو دیاں کاؤنٹیاں
چڑھدا ہرا ممبا
چڑھدا ہرا ممبا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فرینکلن کاؤنٹی، اڈاہو
فرینکلن امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
کیلون
کیلون گرمی نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ اے ست مڈلے ناباں چوں اک اے۔ 0 کیلون ناپ تے ہر چیز رک جاندی اے۔ اے سائنس چ ورتیا جاندا اے۔ ۔ اے آئرلینڈ دے سائنسدان کیلون دے ناں تے اے۔
علی ظفر
علی ظفر اک پاکستانی گائیک تے اداکار نیں۔ اوہ فلم تے ڈراما اداکار نیں۔ اوہناں نے ٹیلیوژن ڈراما] اداکاری دا اغاز پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈرامے کانچ کے پَر توں کیتا۔
گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جٹ
چرکیسی اوبلاست
چرکیسی اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز چرکیسی شہر اے ۔
فریمونٹ کاؤنٹی، اڈاہو
فریمونٹ امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
سلسلہ قادریہ
قادری لفظ، شيخ عبدالقادر جيلانیؒ دے اسم گرامی عبد القادر توں لیا گیا اے۔ تمام سلاسل وچ قادری سلسلہ سب توں افضل منیا جاندا اے کیونجے ایہ شیخ جیلانی ؒنال منسوب اے ۔
سلسلہ قادریہ
ایہ درویشاں دا اک سلسلہ اے جو شیخ عبد القادر جیلانی (المتوفی561ھ / 1166ء) دے ناں توں منسوب اے۔ عبد القادر جیلانی حنبلی مذہب نال تعلق رکھدے سن۔ بغداد وچ اک رباط (خانقاہ) تے مدرسہ دے ناظم سن تے انہاں دوناں تھاں اُتے وعظ فرمایا کر دے سن۔ بعد وچ تساں  دے وعظاں دا مجموعہ ”الفتح الربانی“ دے ناں توں شائع ہویا۔ 1258ء وچ بغداد دی تباہی دے بعد رباط تے مدرسہ وی ختم ہو گئے۔ شیخ دے بعد انہاں دے بیٹے عبد الوہاب (المتوفی593ھ / 1196ء) تے عبد الرزاق (المتوفی 603ھ / 1206ء) انہاں دے جانشین ہوئے۔ کچھ عرصہ دے بعد اس گروہ نے بوہت ترقی کیتی تے پیری مریدی دا سلسلہ مستقل طور اُتے پھیل گیا۔ پیر اپنے جس مرید نوں   کامل سمجھدا سی اس نوں   خرقہ دے کے دوسرے تھاں جاں ملکاں وچ مذہب دی اشاعت دے لئی روانہ کردیندا سی۔ شیخ دی زندگی ای وچ مختلف مریداں نے مختلف ملکاں وچ شیخ دی تعلیمات دی تلقین شروع کردتی۔ پاک وہند وچ وی طریقت دے دوسرے سلسلےآں توں سلسلہ قادریہ نوں   وڈی اہمیت حاصل اے۔
برصغیر پاک وہند وچ سلسلہ قادریہ دے بانی حضرت مخدوم عبدالرشید حقانی بنے تے تساں   دے ذریئے سلسلہ قادریہ نوں   بوہت وسعت ملی۔ تساں   نے  برصغیر وچ قادریہ سلسلے دی بنیاداں مضبوط فرمائیاں ۔
برصغیر پاک وہند وچ کئی معروف علماء تے صوفی بزرگ اس سلسلہ توں متعلق رہے نیں ۔
سلاسل تصوف وچ سلسلۂ قادریہ سب توں قدیم تے سب توں زیادہ مشہور و مستند سلسلۂ روحانیت منیا جاندا اے تے اس سلسلے وچ پیروکار پاکستان، بھارت، بنگلہ دیش، ترکی، بلقان دے علاوہ مشرقی تے مغربی افریقا وچ وی وڈی تعداد وچ موجود نیں ۔
شيخ عبدالقادر جيلانی ؒائمہ اسلام وچوں نیں  جو اپنے دور دے مسلم علما و فضلاء دے سردار سن تے اسی طرح انہاں دی بوہت ساریاں دینی خدمات نیں  ۔ شيخ عبدالقادر جيلانی ؒاپنے دور وچ سب توں زیادہ شریعت اسلامیہ دا التزام کرنے والیاں تے امر بالمعروف تے نہی عن المنکر کرنے والیاں وچ شامل ہُندے نیں ۔ اوہ شریعت اسلامیہ نوں ہر چيز اُتے مقدم رکھدے تے زہد و علم وچ ید طولی رکھدے سن تے عظیم واعظ تے خطیب سن۔ انہاں دی مجلس وچ بوہت سارے لوک اپنے گناہاں توں توبہ کر دے سن۔ اللہ تعالٰی نے انہاں ذکر کرنے وچ اک جمال عطا کیتا سی تے لوگاں دے درمیان انہاں دا فضل پھیلایا۔ اللہ تعالٰی انہاں اُتے اپنی رحمت برسائے۔
شيخ عبدالقادر جيلانیؒ متبع دین سن نہ کہ مبتدع۔ اوہ دین وچ بدعات دی ایجاد دے مخالف سن تے اوہ سلف صالحین دے منہج تے طریقے اُتے چلدے تے اپنیاں لکھتاں وچ سلف دی اتباع کرنے اُتے ابھاردے تے انہاں دی اتباع دا حکم دیندے سن۔ اس دے نال نال دین وچ بدعات دی ایجاد توں منع کر دے سن۔
شيخ عبدالقادر جيلانیؒ اہلحق دی موافقت کر دے، انہاں دا عقیدہ تے مسائل توحید تے ایمان تے نبوت تے یوم آخرت دے بارے وچ مکمل منہج، اہل حق دا منہج سی۔
لکھتاں
شيخ عبدالقادر جيلانیؒ دی مشہور لکھتاں وچ نیں ۔
حوالے
گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ: تصوف دے سلسلے گٹھ:تصوف گٹھ:اسلام
بخش بیستون
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان شاہ چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان  ہرسین    دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ)   ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
چک 304 ٹی ڈی اے
304 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
جیمسن ممبا
جیمسن ممبا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 131 ای بی
چک 131 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
گیلاپیگوس شارک
گیلاپیگوس شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
چرنیوتسی اوبلاست
چرنیوتسی اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز چرنیوتسی شہر اے ۔
چرنیہیف اوبلاست
چرنیہیف اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز چرنیہیف شہر اے ۔