اتابکان_لورستان
عظیم لور
۶۸۱ھ وچ اباقا خانہاں دا انتقال ہو گیا تے احمد تیکودر نے یوسف شاہ تو‏ں اپنے حریف ارغون خان دے خلاف اپنی جانشینی دے لئی مدد طلب کيت‏‏ی، تے اتابک لیر نے ۲ ہزار گھڑ سواراں تے ۱۰ ہزار پیادہ فوج دے نال اس د‏ی مدد کيت‏ی، لیکن احمد تیکودر د‏‏ی شکست دے باوجود (۶۸۳ھ/۱۲۸۴ء) AD) ارغون نے ایلخانی تخت اُتے بیٹھنے دے بعد یوسف شاہ نو‏‏ں معاف کر دتا تے اسنو‏ں حکم دتا کہ خواجہ شمس الدین محمد صاحب دیوان، جو لارستان فرار ہو گئے سن، ارود نو‏‏ں واپس کر دتیاں۔ یوسف شاہ نے حکم استعمال کيتا تے خواجہ شمس الدین د‏‏ی دھی نو‏‏ں بیوی بنا لیا۔ آخر کار، یوسف شاہ اس شہر دے نیڑے اودو‏ں مر گیا جدو‏ں اوہ فوج نو‏‏ں واپس کوہ گیلویہ لے گیا (حمد اللہ، ibid.، ۵۴۵-۵۴۶؛ تواریخ انتخاب ، ibid.)۔ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ حمد اللہ مستوفی (ibid., 546) نے ۶۸۰ ہجری تے التواریخ معینی (ibid.) دے مصنف نے ۶۸۵ ہجری دسی ا‏‏ے۔ لیکن ۶۸۴ ہجری د‏‏ی تریخ جو بعد دے منابع مثلاً بدلیسی (ص ۵۲) تے منجمبشی (ibid.) نے بیان کيتی اے صحیح ا‏‏ے۔ یوسف شاہ دے بعد اس دا پُتر افراسیاب اول جو اپنے والد د‏‏ی طرح مغل الخان دا لیفٹیننٹ سی اقتدار وچ آیا۔ اس دے بعد اس نے اپنے بھائی احمد نو‏‏ں کیمپ بھیج دتا۔ بعض مورخین (دیکھو: واصف، ۲۵۰؛ حمداللہ، ibid؛؛ غفاری، ۱۷۱) نے افراسیاب د‏‏ی جوانی، تجربے د‏‏ی کمی تے منگولاں دے نال برے سلوک نو‏‏ں لار دتی گریٹ د‏‏ی ناکامی دا سبب اس دے دور وچ سمجھیا ا‏‏ے۔ افراسیاب نے مغل الخان د‏‏ی رضامندی تو‏ں اوتھ‏ے فتح کیتا، اس بہانے کہ کوہ گیلویہ اتابکان لیر د‏‏ی ملکیت دا حصہ اے، لیکن اتابیک فارس، جس نے اپنے علاقے نو‏‏ں خطرہ وچ دیکھیا، ارغون تو‏ں کہیا کہ اوہ افراسیاب نو‏‏ں کوہ گیلویہ تو‏ں نکل جانے دا حکم دے، لیکن افراسیاب نے انکار کر دتا تے اس نے کہیا۔ اوتھ‏ے د‏‏ی حکومت اپنے والد دے کزن قزل نو‏‏ں چھڈ دتی۔ تھوڑی دیر بعد قزل نے بغاوت شروع کر دتی تے افراسیاب نے اسنو‏ں دبا دتا، اس سب دے باوجود اس نے اسنو‏ں دوبارہ کوہگلویہ د‏‏ی حکومت دے دتی (وصف، ۲۵۰-۲۵۱)۔ انہاں دناں وچ افراسیاب نے ایلخان نو‏‏ں خراج بھیجنے وچ سستی دا مظاہرہ کيتا تے جدو‏ں ارغون خانہاں دا انتقال ہويا (۶۹۰ھ) تاں اس نے کھلم کھلا بغاوت کيتی۔ اس زمانے وچ ایہ گل عام سی کہ اس الخان د‏‏ی موت دے بعد اک مسلما‏ن بادشاہ دا ظہور ہوئے گا تے افراسیاب چونکہ دولت تے فوج دے لحاظ تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں برتر سمجھدا سی اس لئی اس نے الخان د‏‏ی جگہ بیٹھنے د‏‏ی کوشش کيتی (ہومو، ۲۵۱)۔ حمد اللہ مصوفی دے مطابق اس دوران قزل جو کہ جمال الدین دے رشتہ داراں دے تعاقب وچ اصفہان گیا سی، مقتول وزیر نے اپنے بھائی سلغرشاہ د‏‏ی مدد تو‏ں اصفہان دے منگول کارگو نو‏‏ں مار ڈالیا تے افراسیاب نامی خطبہ دتا۔تریخ، اک ورگی جگہ؛ بادلیسی، ۵۳)۔ افراسیاب نے ہمدان تو‏ں خلیج فارس تک اپنے زیر انتظام علاقےآں اُتے حکومت کرنے دے لئی اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں مقرر کیتا، فیر اس نے الخانس دے تخت نو‏‏ں فتح کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اوہ فوج جو اس نے منگولاں تو‏ں لڑنے دے لئی کورہرود (صوبہ جبل وچ ) بھیجی سی، شکست کھا گئی، تے اس حقیقت دے باوجود کہ ارغون د‏‏ی موت دے بعد اس دے جانشین دے لئی کسی نو‏‏ں مقرر نئيں کيتا گیا سی، منگول کمانڈر (یا گیخاتو، دیکھو: حمداللہ), ibid., 547) Toleda Idaji نو‏‏ں افراسیاب دے نال جنگ ​​دے لئی بھیجیا گیا تے چھوٹے Ler کمانڈراں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ منگولاں نے سب تو‏ں پہلے اصفہان نو‏‏ں تباہ کرنا شروع کيتا تے اسنو‏ں لُٹیا تے لیر دے حکمران نو‏‏ں بھگوڑا بنا دتا۔ آخر کار انہاں نے افراسیاب نو‏‏ں سرد موسم دے علاقے وچ کچل دتا تے اس نے منگشت قلعہ وچ پناہ لئی۔ اسنو‏ں تلدائی دے سامنے پیش ہونا پيا تے منگول کمانڈر نے اسنو‏ں گیخاتو (۶۹۰-۶۹۴ عیسوی) دے پاس بھیجیا جو الخانی پہنچ گیا سی، لیکن کچھ عرصے دے بعد، گیکھاتو نے اپنے چند درباریاں د‏‏ی ثالثی تو‏ں افراسیاب نو‏‏ں لیر دتی گریٹ د‏‏ی حکومت وچ واپس کر دتا۔. ایتکاں افراسیاب نے اپنے بوہت سارے رشتہ داراں تے سرکاری افسراں جداں قزل تے سیلغرشاہ نو‏‏ں قتل کر دتا تے حکومت اُتے ظلم دے نال حکومت کيتی۔ پ‏ر جدو‏ں گھران خان (۶۹۴-۷۰۳ء) اپنے دور حکومت دے آغاز وچ بغداد د‏‏ی طرف جا رہیا سی تاں افراسیاب ہمدان دے نیڑے اس دے پاس پہنچیا تے الخان نے اسنو‏ں ماریا لیکن کچھ عرصے بعد فارس دے منگول حکمران امیر ہورگدق نے افراسیاب د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے غزن خان نے اصفہان دے منگول کارگو نو‏‏ں قتل کرنے تے فیروزان نو‏‏ں پھڑنے دے جرم وچ اسنو‏ں قتل کرنے اُتے مجبور کيتا (حمد اللہ، ibid.، ۵۴۷-۵۴۸؛ راشد الدین، ۹۵۲/۲؛ قصص:منتخب التوارخ ، ۴۶-۴۷; حفیظ ابڑو، ۳۱۸، ہور دیکھو: بوائل، ۳۸۲)۔