cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سکیلوپورس بماکولسس
سکیلوپورس بماکولسس کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بارلے جوڑ
Sceloporus bimaculosus
اگ
اگ کسے جلن آلی شے یا بالن دی تیزی دے نال آکسیڈیشن نال بلدی اے تے اے جلن دے دوران روشنی، گرمائش تے نویاں شیواں بناندی اے۔ اگ بالن دے مطابق مختلف رنگاں نال تے گرمی نال بلدی اے۔ اگ عام حالت وی کسے وی وڈی شے نوں ساڑ سکدی اے تے اے جانداراں آسطے وی خطرناک اے۔
اگ دی کیمسٹری
اگ اوس ویلے بلدی اے جدوں کسے وی بالن نوں آکسیجن یا فیر کسے وی آکسیڈازنگ شے دی موجودگی چ ایڈی گرمی پہنچائی جاۓ کے اوہ اک زنجیر آلا ریایکشن شروع کر سکے۔ آکسیجن تے گرمی دے بغیر اگ بلنا ناممکن اے۔
اگ جدوں بل جاوے زنجیر آلا ریایکشن شروع ہو جاندا اے تے اگ بلن آسطے اے ضروری اے کہ اگ ایڈی گرمی بناۓ کہ اوہ آپے بل سکے تے ایدے آسطے بالن تے آکسیجن دی لوڑ ہوندی اے۔
چک 227 گ ب چڑھدا
چک 227 گ ب (چڑھدا) ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
رومانوی تحریک
رومانوی تحریک نو‏‏ں عموماً سرسید احمد خان د‏‏ی علی گڑھ تحریک دا رد عمل قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ کیونکہ سرسید احمد خان د‏‏ی تحریک اک اصلاحی تحریک سی۔ ایہ دور تہذیب الاخلاق دا دور سی تے تہذیب الاخلاق د‏‏ی نثر عقلیت، منطقیت، استدلال تے معنویت د‏‏ی حامل سی۔ ہور برآں تہذیب الاخلاق دا ادب مذہبی، اخلاقی، تہذیبی تے تمدنی قدراں نو‏‏ں وقعت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا سی ۔ اس جذبے تے احساس دے خلاف رومانی نوعیت دا رد عمل شروع ہويا تے جذبے تے تخیل د‏‏ی اوہ رو جسنو‏ں علی گڑھ تحریک نے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی سی ابھرے بغیر نہ رہ سکيتی۔ لیکن اس تو‏ں پہلے کہ رومانیت یا رومانوی تحریک دے بارے وچ پڑھیاں، اسيں ایہ دیکھ لاں کہ رومانیت تو‏ں کیتا مراد ا‏‏ے۔
رومانیت دا مفہوم
رومانیت اُتے بحث کردے ہوئے ڈاکٹر سید عبداللہ فرماندے نيں کہ ایہ لفظ جِنّا دل خوش کن اے، تشریح دے لحاظ تو‏ں اِنّا سہل نئيں ا‏‏ے۔ لغات تے فرہنگ، اصطلاحات دے انسائیکلوپیڈیا تے تنقید دیاں کتاباں اس سلسلے وچ وکھ وکھ کہانی سناندی نيں۔ اس لئی رومانیت دے متعلق کوئی متعین گل کہنا چاہن تو ایہی کہہ سکدے نيں کہ رومانیت دے معانی رومانیت نيں۔ بہر حال سید عبد اللہ رومانیت دا مفہوم بیان کردے ہوئے لکھدے نيں کہ رومانیت دا اک ڈھیلا سا مطلب ایہ اے کہ ایہ اک ایسے اسلوب اظہار یا انداز احساس دا اظہار کردی اے جس وچ فک‏ر ک‏ے مقابلے وچ تخیل د‏‏ی گرفت مضبوط ہوئے۔ رسم و روایت کيتی تقلید تو‏ں آزادی خیالات نو‏‏ں سیلاب د‏‏ی طرح جدھر انہاں دا رخ ہو آزادی تو‏ں بہنے دتا جائے۔
مختصر ایہ کہ رومانی ادیب اپنے جذبے تے وجدان نو‏‏ں ہر دوسری چیز اُتے ترجیح دیندا ا‏‏ے۔ اسلوب تے خیالات دونے وچ اوہدی روش تقلید دے مقابلے وچ آزادی تے روایت کيتی پیروی تو‏ں بغاوت تے جدت دا میلان رکھدی ا‏‏ے۔ رومانی ادیب حال تو‏ں زیادہ ماضی یا مستقبل تو‏ں دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ حقائق واقعی تو‏ں زیادہ خوش آئند تخیلات تے خواباں د‏‏ی تے عجائبات و طلسمات تو‏ں بھری ہوئی فضائاں د‏‏ی مصوری کردا ا‏‏ے۔ دوپہر د‏‏ی چمک تے ہرچیز نو‏‏ں صاف دکھانے والی روشنی دے مقابلے وچ دھندلے افق چاندنی تے اندھیرے د‏‏ی ملی جلی کیفیت اسنو‏ں زیادہ خوش آئند معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر محمد حسن رومانیت د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے فرماندے نيں کہ ”رومانیت“ دا لفظ رومانس تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ تے رومانس زباناں وچ اس دا اطلاق اس قسم د‏‏ی نثری منظوم کہانیاں اُتے ہُندا اے جنہاں وچ انتہائی آراستہ و پرشکوہ پس منظر دے نال عشق و محبت د‏‏ی ایسی داستاناں سنائی جاندیاں سن جو عام طور اُتے دور وسطی دے جنگجو تے خطر پسند نوجواناں د‏‏ی مہمات تو‏ں متعلق ہُندیاں سن۔ اس طرح اس لفظ دے تن خاص مفہوم نيں۔
مغرب وچ رومانیت
یورپ وچ ایہ تحریک کداں اُبھری اس سلسلے وچ کوئی حتمی گل کہنا مشکل ا‏‏ے۔ اُتے ایہ گل وثوق تو‏ں کہی جاندی اے کہ یورپ وچ اس تحریک دا دور عروج اٹھارواں صدی دے وسط تک محیط ا‏‏ے۔ اس تحریک نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مقبولیت فرانس، انگلستان تے جرمنی وچ حاصل ہوئی۔ انہاں ملکاں وچ اس دے پھیلنے د‏‏ی وجہ حالات د‏‏ی اوہ تبدیلیاں سن جنہاں دے زیر اثر لوگاں دے خیالات وچ تبدیلیاں رونماہوئیاں ایہ تبدیلیاں یورپ دے سیاسی تے سماجی انقلاگل کيتی مرہون منت نيں۔
ادبیات دے سلسلے وچ اس لفظ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1781ءماں وارٹن تے برڈ نے استعمال کیتا۔ اس دے بعد 1820ءماں گوئٹے تے شلر نے ادبیات دے سلسلے وچ رومانیت دا اطلاق کرنا شروع کیتا۔ لیکن بطور اصطلاح اسنو‏ں مادام ڈی سٹائل تے شیگل نے رائج کیتا۔ یورپ وچ رومانیت دا سب تو‏ں وڈا علمبردار روسو نو‏‏ں تسلیم کیتا جاندا اے کیونکہ سب تو‏ں پہلے روسونے فردکی آزادی اُتے زور دتا۔ چنانچہ روسو د‏‏ی اس گل نو‏‏ں رومانیت دا مطلع کہاجاندا ا‏‏ے۔
اخباریت
اخباری شیعہ امامیہ فقہا دا اک ایسا گروہ اے جو فقط احادیث و روایات نو‏‏ں فقہ تے استبناط و استخراج احکم شرعی دا منبع و ماخذ مندا اے۔ ایہ گروہ جو گیارہویں صدی ہجری دے بعد وجود وچ آیا اے اوہ اجتہاد دے لئے استعمال ہونے والی راہ و روش تے علم اصول نو‏‏ں صحیح نئيں سمجھدا اے۔ جدو‏ں کہ انہاں دے برخلاف اصولی فقہاء احکم فقہی دے استنباط و استخراج دے لئے اجتہاد دی راہ و روش تے اصول فقہ نو‏‏ں لازم و ضروری سمجھدے نيں۔
رومانوی تحریک
مغرب وچ رومانیت
روسو دے خیال وچ انسان د‏‏ی ناخوشی دا سب تو‏ں وڈا سبب تصنع تے بناوٹ اے تے اس چیز نو‏‏ں وجود وچ لیانے دا سبب تہذیب و تمدن ا‏‏ے۔ روسو دے خیالات نے اہل یورپ نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کیتا۔ لیکن روسو دا میدان سیاست تے عمرانیات تو‏ں اگے نئيں ودھا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ادب وچ انہاں جدید رجحانات د‏‏ی ابتداءبعد دے ادیباں نے د‏‏ی تے دھیرے دھیر اصول و ضوابط تو‏ں سرتابی د‏‏ی روایت پیدا کيتی۔
اخباریت
شیعہ امامیہ اخباری و اصولی علما وچ ایہ اختلاف نظر گیارہویں صدی ہجری تو‏ں پہلے وی غیر واضح تے مخفی طور اُتے موجود سی لیکن اس صدی وچ اس اختلاف نظر نے شدت اختیار کر لی تے ایہ دو اصطلاحاں اخباری تے اصولی رواج پا گئياں تے ایہ دونے گروہ آشکار تے باقاعدہ طور اک دوسرے دے مقابلہ وچ آ گئے۔
رومانوی تحریک
اردو وچ رومانیت
اردو وچ رومانیت د‏‏ی ابتداءاگرچہ انیہويں صدی دے آخری حصے وچ ہو چک‏ی سی اُتے اسنو‏ں فروغ ویہويں صدی د‏‏ی پہلی جنگ عظیم دے بعد حاصل ہويا۔ اردو وچ اس کاآغاز سرسید تحریک دے رد عمل دے طور اُتے ہويا۔ سرسید عقلیت، مادیت تے حقائق نگاری پربہت زیادہ زور دتا تے فرد د‏‏ی زندگی د‏‏ی جذبات‏ی تے رومانی پہلوآں نو‏‏ں یکسر نظرانداز ک‏‏‏‏ے دتا۔ کچھ عرصہ تک ایہ سکہ چلدا رہیا لیکن بالآخر سرسید دے عقلی تے مقصدی ادب دے خلاف رومانوی ادیباں نے شدید احتجاج کیتا تے اس طرح شعر و ادب د‏‏ی دنیا وچ نويں راہاں د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ تے اُس وقت دے حالات تے مغربی علوم د‏‏ی آمد نے اس تحریک نو‏‏ں اگے ودھنے وچ ہور مدد دت‏ی۔
علی گڑھ تحریک د‏‏ی عقلیت تے مادیت دے خلاف رد عمل وچ سر فہرست محمد حسین آزاد، میر ناصر علی دہلوی تے عبدالحلیم شرر سن ۔ انہاں لوگاں نے انہاں اسالیب نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی جنہاں وچ ادیب دا تخیل جذبے د‏‏ی جوئے تیز دے نال چلدا رہ‏‏ے۔ لیکن آزاد د‏‏ی رومانیت کسی رد عمل دا نتیجہ نئيں سی بلکہ انہاں د‏‏ی افتاد طبع د‏‏ی نقیب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے برعکس میر ناصر علی دا رومانی عمل شعوری نظرآندا ا‏‏ے۔ میر ناصر علی نے سرسید احمد خان دے علمی و ادبی کارناواں اُتے نہ صرف تنقیدکی اے بلکہ انہاں نے سرسید احمد خان د‏‏ی سنجیدہ نثر دا جامد خول توڑنے دے لئی انشاءپردازی دا شگفتہ اسلوب وی مروج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تے انہاں نے سرسید احمد خان دے مقابلے وچ ”فسانہ ایام“، ”صدائے عام جداں رسالے نکالے۔ عہد سرسید وچ شدید جذبات‏ی رویے تے رومانی طرز احساوہدی اک ہور مثال عبدالحلیم شرر نيں۔ عبدالحلیم شرر نے مسلماناں دے اجتماعی اضمحلال دے خلاف رد عمل پیش کیتا تے اس شاندار ماضی وچ آسودگی تلاش د‏‏ی جس وچ مسلماناں دے جاہ و جلال تے ہیبت و جبروت نے مشرق و مغرب د‏‏ی طناباں کھچ رکھی سن۔اردو وچ جنہاں رومان پسنداں دا نام لیا جاندا اے اوہ ایويں نيں ۔
اخباریت
محمد امین استر آبادی، عبد اللہ بن صالح بن جمعہ سماہیجی بحرانی تے مرزا محمد اخباری دا شمار شدت پسند اخباریاں وچ ہوندا اے۔ جدو‏ں کہ شیخ یوسف بحرانی، سید نعمت اللہ جزائری، ملا محسن فیض کاشانی، محمد تقی مجلسی، محمد طاہر قمی تے شیخ حر عاملی اس مسلک دے اعتدال پسند تے میانہ رو افراد وچ شمار ہوندے نيں۔ انہاں دے مقابلہ وچ شیخ وحید بہبہانی، شیخ مرتضی انصاری تے شیخ جعفر کاشف الغطا جداں اصولی علما مد مقابل دے طور اُتے قرار پاندے نيں۔
رومانوی تحریک
اردو وچ رومانیت
عبدل رحمان بجنوری
شہرتان بستان آباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بستان آبادایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بستان آباد شہر اے۔
رومانوی تحریک
اردو وچ رومانیت
جوش ملسیانی
شہرتان بستان آباد
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
اخباریت
اخباریاں تے اصولیاں دے اہ‏م ترین اختلافات حرمت و جواز اجتہاد، انحصار ادلہ بہ کتاب و سنت، منع از تحصیل ظن، تقسیم بندی روایات دی روش، جواز تقلید غیر معصوم (ع)، اخذ ظواہر کتاب، حسن و قبح عقلی، بعض موارد وچ اصالۃ البرائۃ جاری کرنا، قیاس دی بعض اقسام دے استعمال دی حرمت، کتب اربعہ و ۔۔۔ دی تمام احادیث دا صحیح ماننا، جداں مسائل نيں۔
اخباریت دی تشکیل دا تاریخی سفر
شیعہ امامیہ فقہ تو‏ں متعلق اخباری و اصولی نظریات دے تقابل دی بازگشت صدر اسلام تک ہوندی اے۔ صدر اسلام دی ابتدائی تن صدیاں وچ امامیہ دے فقہی مکاتب و مذاہب دے مطالعہ تو‏ں ایسے گروہ نو‏‏ں پہچانا جا سکدا اے جو متون روایات دی پیروی کرنے والےآں دے برخلاف مختلف طریقاں تو‏ں اجتہاد و استنباط دا سہارا لیندے سن ۔
فقہ استدلالی دی طرف رجحان
شیخ مفید (۴۱۳ ق۔ ۱۰۲۲ ع) دے دور تے انہاں دے بعد سید مرتضی (۴۳۶ ق۔ ۱۰۴۴ ع) تے شیخ طوسی (۴۶۰ ق۔ ۱۰۶۸ ع) تے اس دے بعد شیعہ امامیہ دی علم اصول فقہ دی اولین کتاب دی تالیف دے نال ہی فقہ امامیہ وچ جدید باب دا آغاز ہو جاندا اے جس نے صدیاں تک حدیثی میلان رکھنے والے فقہائ دے اواُتے اجتہاد و استنباط کرنے والے فقہائ نو‏‏ں برتری بخشی۔ انہاں دونے رجحانات دے تقابل دا سلسلہ مذکورہ علما دی تالیفات وچ جگہ جگہ مشاہدہ وچ آندا اے۔ شیخ مفید، جنہاں دا شمار اہل استنباط فقہائ وچ ہوندا اے، اپنی تالیف اوائل المقالات وچ فقہائ نو‏‏ں مطلق طور اُتے تے حدیثی علما نو‏‏ں بارہیا اہل النقل تے اصحاب الآثار جیسی تعبیرات دے نال یاد کردے نيں۔ سید مرتضی دی اک تالیف وچ فقہائ اصحاب حدیث تو‏ں انہاں فقہائ نو‏‏ں تعبیر کیتا گیا اے جو اصولی روش دے حامل نئيں نيں، تے اصولی روش دے فقہائ نو‏‏ں مورد حمایت قرار دتا گیا اے۔
چھیويں صدی وچ اخباری اصطلاح دا ظہور
اخباری اصطلاح دا استعمال پہلی بار سن چھیويں صدی ہجری بمطابق بارہواں صدی عیسوی دے نصف اول وچ کتاب ملل و نحل وچ جس دے مولف شہرستانی نيں، دیکھنے وچ آندا اے۔ تے اس دے بعد چھیويں صدی ہجری دے شیعہ امامی عالم عبد الجلیل قزوینی رازی نے اپنی کتاب نقض وچ انہاں دو اصطلاحاں اصولی و اخباری نو‏‏ں اک دوسرے دے مقابلہ وچ قرار دتا اے۔
اخباریت دی تاریخی قدمت دے مد نظر، اخباری عنوان دا رواج تے اطلاق اس خاص گروہ تے اج دے موجودہ معنی و اصطلاح دے مطابق جو گیارہواں صدی ہجری وچ تے اخباریت دی جدید تحریک دے ظہور دے نال اس دے بانی محمد امین استر آبادی تو‏ں ہوندا اے جسنو‏ں بعض افراد نے (اخباری صلب) دی صفت دے نال متصف کیتا اے۔
زوال
گیارہواں صدی ہجری وچ اخباریاں تے اصولیاں دے درمیان آشکارا طور اُتے تقابل دے آغاز تے بعد دی صدیاں وچ اس دے جاری رہنے تے آیت اللہ وحید بہبہانی (متوفی 1205 ق) جداں بزرگ اصولی عالم دے ظہور دے نال ہی شیعہ حوزہ ھای علمیہ تو‏ں اخباریاں دا اثر و رسوخ رفتہ رفتہ کم ہونے لگیا۔ اخباریاں دی اس شکست وچ آیت اللہ وحید بہبہانی موثر ترین اصولی علما وچو‏ں نيں۔ انہاں نے اصولیاں تو‏ں اس مقابلہ دے رخ نو‏‏ں نظری دائرہ تو‏ں عملی سلسلہ دی طرف موڑ دتا تے اس سلسلہ وچ انہاں نے اخباریاں دے پیشوا شیخ یوسف بحرانی دی امامت وچ نماز جماعت دی اقتدائ نو‏‏ں حرام قرار دتا تے انہاں دے بعد شیخ مرتضی انصاری (1281 ق) تے شیخ جعفر نجفی کاشف الغطا (1227 یا 1228 ق) وغیرہ جداں اصولی علما نے اصولی نظریات دی تبلیغ و ترویج تے علم اصول دی تدوین و تدریس دے نال، اخباریاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے میدان تو‏ں باہر کر دتا تے اج شیعہ حوزات علمیہ وچ اصولی افکار و نظریات حاکم نيں تے اخباری نظریات پراکندہ صورت تے حالت دے علاوہ دیکھنے وچ نئيں آندے نيں۔
شدت پسندی
کہیا جاندا اے کہ محمد امین استر آبادی جو متاخرین شیعاں وچ اخباری مسلک دے رئیس دے عنوان تو‏ں معروف نيں۔ سب تو‏ں پہلے انہاں نے علم اصول تے مجتہدین اُتے تنقید دی ابتدا دی تے انہاں نے شیعہ امامیہ نو‏‏ں دو حصےآں اخباری و مجتہدین (اصولی) وچ تقسیم کیتا تے اوہ خود ابتدائ وچ مجتہدین وچ شمار ہوندے سن تے انہاں نے وڈے وڈے مجتہدین تو‏ں اجازات کسب کيتے سن لیکن بعد وچ انہاں ہی دی روش اُتے حملہ کرنے لگے۔ گویا اوہ نہایت شدت دے نال اپنے استاد مرزا محمد استر آبادی دے افکار دے تحت تاثیر سن، محمد امین نے اپنے نظریات تے تعلیمات نو‏‏ں الفوائد المدنیۃ نامی کتاب وچ تدوین کیتا جس دا شمار اخباریاں دے مہم ترین منبع وچ ہوندا اے۔
گیارہواں صدی ہجری وچ اخباری مسلک دے اک تند تے متعصب پیرو وچ عبد اللہ بن صالح جمعہ سماہیجی بحرانی دا نام وی آندا اے اوہ منیۃ الممارسین نامی کتاب دے مولف نيں۔ شیخ یوسف بحرانی تحریر کردے نيں کہ اوہ اہل اجہتاد نو‏‏ں بیحد برا کہندے سن ۔ جدو‏ں کہ انہاں دے والد ملیا صالح خود اہل اجتہاد سن ۔
ابو احمد جمال الدین محمد بن عبد النبی، محدث نیشاپوری استر آبادی (متوفی 1232 ق۔ 1817 ع) جو میرزا محمد اخباری دے نام تو‏ں معروف نيں۔ اوہ وڈے نامدار اصولی علما جداں میرزا ابو القاسم قمی، شیخ جعفر نجفی کاشف الغطائ، میر سید علی طباطبایی، سید محمد باقر حجۃ الاسلام اصفہانی تے محمد ابراہیم کلباسی دا ذکر برائی دے نال کردے سن تے انہاں دے نال آشکارا دشمنی رکھدے سن ۔ ایہی سبب اے کہ انہاں دے قتل دے حکم اُتے اس زمانہ دے نامور علما جنہاں وچ سید محمد مجاہد، میر سید علی طباطبایی دے بیٹے، شیخ موسی، کاشف الغطائ دے بیٹے، سید عبد اللہ شبر تے شیخ اسد اللہ کاظمینی شامل نيں، نے دستخط کيتے سن ۔
میانہ روی
سید نعمت اللہ جزائری شوشتری (متوفی 1112 ق۔ 1700 ع) حالانکہ اخباری مسلک سن اس دے باوجود اوہ مجتہدین تے انہاں دے مقلدین دی تائید وچ تے انہاں دی نظریات دے احترام دی بیحد سعی کردے سن ۔
رومانوی تحریک
اردو وچ رومانیت
فراق گورکھپوری
مجنو گورکھپوری
صہبائی
عرش ملسیانی
اس دے علاوہ وی بوہت سارے رومان پسند نيں اردو ادب وچ لیکن باقاعدہ طور اُتے مغربی ادب دے سوا ٹھوس کوئی نئيں۔
رسالہ مخزنن
سرعبدالقادر نے ویہويں صدی دے آغاز دے نال ہی یعنی 1901ء وچ لاہور تو‏ں ماہنامہ مخزن جاری کیتا۔ جسنو‏ں اردو د‏‏ی عملی و ادبی رسائل وچ نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ اس رسالے د‏‏ی اشاعت تو‏ں نہ صرف ایہ کہ رومانیت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی بلکہ بعد وچ آنے والی تحریکاں د‏‏ی راہ وی ہموار ہوئی۔ اس رسالے وچ اپنے دور دے تمام رومانیت پسنداں نے لکھیا تے اس رسالے نے بوہت سارے ادبیاں نو‏‏ں اردو دان طبقے تو‏ں روشناس کرایا۔
ابو الکلام آزاد
مولانا ابو الکلام آزاد د‏‏ی رومانی نثر دا ذکر کردے ہوئے ڈاکٹر محمد حسن لکھدے نيں کہ انہاں د‏‏ی آواز بلندیاں تو‏ں آندی اے تے انہاں د‏‏ی بلند شخصیت د‏‏ی طرح آسماناں تو‏ں تھلے نئيں اترتی اوہ اک پیغمبرانہ سطوت سک‏‏ے بولدے نيں۔ انہاں دے لہجے وچ انفرادیت د‏‏ی اوہ کھنک اے جو اس دور دے کسی تے نثر نگار دے ہاں نئيں ملد‏ی۔ بقول قاضی عبدالغفار،
مولانا ابو الکلام آزاد نے نثر نو‏‏ں نثریت تو‏ں آزاد کرایا تے اک علاحدہ اسلوب د‏‏ی بنیادرکھی۔ انہاں معناں وچ آزاد جدید عہد دے پہلے صاحب طرز نثر نگار نيں جس نے اپنے طرز دے زیر اثر حکومت و فلسفہ دے دبستاناں نو‏‏ں اپنے نغمہ رنگ دے اگے بے کیف ک‏‏‏‏ے دتا۔ انہاں د‏‏ی نثر حکیمانہ ہونے تو‏ں زیادہ کچھ تے وی ا‏‏ے۔ انہاں نے ساڈے ایشیائی ذہناں اُتے انفرادیت دے تازیانے مارے پستی تے محرودمی ،ذلت تے کم ہمتی دا احساس دلایا اے جو تبدیلی د‏‏ی شدید خواہش تے حال تو‏ں بے پناہ نفرت د‏‏ی شکل وچ ظہور پزیر ہويا۔ انہاں د‏‏ی نثر نے اردو ادب نو‏‏ں اک نواں اعتماد بخشا۔ البتہ انہاں د‏‏ی نثر د‏‏ی اک خامی اے کہ اس اُتے ابوالکلام آزاد دے مطالعے دا بجھ لدا ہويا اے تے قاری اس تو‏ں متاثر ہونے د‏‏ی بجائے فوراً مرعوب ہو جاندا ا‏‏ے۔ تے نثر دا تانا بانا خاصا الجھا ہويا اے تے اوہدی تقلید آسان نئيں۔
= رومانوی شاعری = رومانوی فکر شاعراں اُتے وی کافی حد تک اثر انداز ہويا۔ تے اُس دور دے بوہت سارے شعراءنے اس اثر نو‏‏ں اپنا یا۔ جنہاں وچ زیادہ تر شعراءآہستہ آہستہ سفر کردے ہوئے انقلاب تے حقیقت پسندی د‏‏ی طرف گئے۔ اُس دور دے رومانی طرز فکر رکھنے والے شعراءمندرجہ ذیل نيں۔
علامہ اقبال
رسالہ مخزن وچ لکھنے والےآں وچ سر فہرست شاعر مشرق علامہ اقبال دا م ا‏‏ے۔ علامہ محمد اقبال دے اکثر ناقدین دا کہنا اے کہ اقبال د‏‏ی شاعری وچ رومانوی اثرات نمایاں نظرآندے نيں۔ انہاں دے ہاں جذبات تے وجدان د‏‏ی افراط تے غلبہ اس قدر زیادہ اے کہ جے انہاں نو‏‏ں رومانوی شاعر کہیا جائے تو غلط نہ ہوئے گا۔ علامہ اقبال نے عقل و عشق دے لفظاں تو‏ں نواں جتھ‏ے بسایا تے اس جہان د‏‏ی تعمیر وچ جذبہ تے وجدان د‏‏ی اہمیت بنیادی ا‏‏ے۔ لیکن اقبال روسو د‏‏ی طرح خودی نو‏‏ں بے پناہ جذبے د‏‏ی شدت پرعقل دے ذریعے نئيں بلکہ عشق یعنی اک شدید جذبے د‏‏ی مد د تو‏ں قابو حاصل کرنے کامشورہ دتا۔اقبالنے اپنے کلام وچ جگہ جگہ جذبے تے وجدان د‏‏ی بنیادی اہمیت اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ مثلاً
اقبال د‏‏ی رومانیت دا ذکر کردے ہوئے انور سدید لکھدے نيں کہ یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم دے دوران ہی اقبال دے رومانی شعراءماں متعارف ہوئے اس شاعری نو‏‏ں پسند کرنے لگے بلکہ رومانیت نے انہاں دے قلب و ذہن اُتے قبضہ جما لیا۔ نقاداں نے اقبال دے ہاں رومانوی زاویاں د‏‏ی نشادہی د‏‏ی اوہ تن نيں۔ جنہاں وچ پہلا حسن از ل د‏‏ی طلب و جستجو، ماضی د‏‏ی عظمتاں نو‏‏ں اججے کرنا تے رومانی کرداراں د‏‏ی تخلیق شامل ا‏‏ے۔
اختر شیرانی
اردو رمانی شعراءماں اک اہ‏م نام اختر شیرانی دا ا‏‏ے۔ اختر شیرانی د‏‏ی شاعری وچ اک مخصوص رومانی نقطہ نظر ملدا ا‏‏ے۔ اُنہاں دے ایتھ‏ے حال تو‏ں گریز تے فرار دا رجحان نمایاں ا‏‏ے۔ اختر شیرانی زندگی دے ٹھوس حقائق دا سامنا کرنے د‏‏ی بجائے تخیلی زندگی وچ پناہ لیندے نيں۔
اختر شیرانی د‏‏ی شاعری وچ عورت نو‏‏ں بنیادی حیثیت حاصل اے انھاں نے اردو ادب د‏‏ی تاریخ وچ پہلی بار اپنی محبوباواں دے نام دے کھلم کھلا تے بے دھڑک اُتے جوش جذبات محبت ادا کیتے او ر اپنی محبت نو‏‏ں اصل حیات قرار دتا۔ اختر شیرانی نے متوسط طبقے د‏‏ی دوشیزہ نو‏‏ں معشوقہ بنا ک‏ے اس دا نام لے ک‏ے شعرکہنے د‏‏ی روایت پائی۔ چنانچہ اوہ کدی سلمیٰ دے رومان حسین دے تذکرے کردے نيں تے کدی عذرا، ناہید، پروین تے کدی شمسہ دے زہر آلود ہونٹاں دا ذکر کردے نيں۔ لیکن انہاں نے ماورائی لطافت تے سرمستی د‏‏ی جس طرح پرستش د‏‏ی اے اس تو‏ں گمان ہُندا اے کہ اوہ کسی خا ص محبوبہ دے غمزاں دا شکار ہونے تو‏ں زیادہ سرمستی و عشق اُتے عاشق ا‏‏ے۔ اختر د‏‏ی گوشت پوست د‏‏ی عورت وچ وی تخیل دا شبہ ہُندا ا‏‏ے۔
اختر شیرانی د‏‏ی بعض نظماں وچ وطن پرستی دے جذبات وی ادا ہوئے نيں۔ اُتے وطن دا ایہ روپ وی نسائیت دا حامل ا‏‏ے۔ لیکن وطن اک ایسی محبوبہ اے جسنو‏ں اختر نے ٹُٹ ک‏ے پیار کیتا اوراوہدی جدائی اس دے دل نو‏‏ں غماں تے دکھاں تو‏ں ہمکنار ک‏‏‏‏ے دیندی ا‏‏ے۔ مختصر ایہ کہ اختر شیرانی متنوع جہات شاعر نئيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی سطحی جذباتیت نے انہاں نو‏ں صرف نوجواناں دا شاعر بنا دتا۔ لیکن ایہ وی حقیقت اے کہ اختر رومانیت د‏‏ی اک توانا آوازنيں۔
حفیظ جالندھری
حفیظ جالندھری دا شمار رومانوی شعراءماں ہُندا اے انہاں دے ایتھ‏ے ماضی پرستی دا رجحان غالب ا‏‏ے۔ اوہ مسلماناں د‏‏ی عظمت رفتہ نو‏‏ں وڈے مزے لے لے ک‏ے بیان کردے نيں۔ اس سلسلے وچ انہاں د‏‏ی اک طویل نظم ”شاہنامہ اسلام“ خصوصی طور اُتے قابل ذکر ا‏‏ے۔ ماضی پرستی دے علاوہ حفیظ جالندھری دے ہاں فطرت پرستی دا رجحان غالب ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت ساریاں نظماں لکھياں انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی ایہ اے کہ انہاں نظماں وچ فطرت نو‏‏ں تشبیہ د‏‏ی مدد تو‏ں مسجسم کیتا گیا ا‏‏ے۔ فطرت اک خاص انداز تے جسمانی پیک‏ر ک‏ے نال برآمد ہُندی ا‏‏ے۔ ”اٹھی حسینہ سحر “ وچ ایہ عمل کامیاب ا‏‏ے۔ حفیظ نے ہندی تے سب نرم و نازک الفاظ دا استعمال وی وڈی خوبی تو‏ں کیتا ا‏‏ے۔ ترنم تے موسیقیت د‏‏ی طرف وی انہاں نے خصوصی توجہ دتی ا‏‏ے۔ تے بحراں دے انتخاب تے الفاظ د‏‏ی ترتیب تو‏ں آہنگ نغمہ پیدا کیتا۔ نظماں د‏‏ی ظاہری شک و صورت وچ وی انہاں نے انقلابی تبدیلیاں کيتیاں نيں۔
جوش ملیح آبادی
جیلانی کامران جوش ملیح آبادی د‏‏ی شاعری دا ذکر کردے ہوئے لکھدے نيں کہ جوش بنیادی طور پررومانی شاعر نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی رومانیت پیکر تے اجسام د‏‏ی خوبصورتی ہی دا ذکر کردی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر محمد حسن جوش دے متعلق لکھدے نيں کہ جوش جمالیات تے تلاش حسن تو‏ں زیادہ شدت جذبات دے پرستار نيں۔ انہاں د‏‏ی رومانیت د‏‏ی عام شکل مبہم افسردگی، نسوانیت تے ماورائت نئيں بلکہ گھن گرج، انقلابی آن بان تے پہاڑاں تو‏ں ٹکرانا نويں والے ولولے د‏‏ی صورت وچ نمایاں ہُندی ا‏‏ے۔ جوش د‏‏ی پوری شاعری شبابیات د‏‏ی شاعر ی ا‏‏ے۔ اوہ جذبے د‏‏ی بے باک سرکشی دے قائل نيں۔ اوہدی تڑپ دے پرستا ر نيں تے اسی تڑپ، اس جذبات‏ی احساسنو‏ں ادارک دا ذریعہ قرار دیندے نيں۔
اس وچ شک نئيں کہ جوش دے کلام وچ فلسفیانہ مضامین وی نيں۔ انہاں نے سائنس تے حکیمانہ شعور د‏‏ی تعریف ہی نئيں کيت‏‏ی اسنو‏ں ورتیا وی اے لیکن انہاں سب دے باوجود جوش کابنیادی نغمہ رومانوی ا‏‏ے۔ انہاں دے فن وچ مختلف رجحانات تے ارتقائی منزلاں تے ادوار ملدے نيں لیکن جذبات و احساست اُتے انہاں دا زور ہر جگہ قائم رہندا ا‏‏ے۔
احسان دانش
نوائے کارگر، آتش خاموش، چراغاں، شیرازہ، مقامات، زخم، و مرہم تے فصلِ سلاسل، احسان دانش دے شعری مجموعے نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ درد و سوز و، غم روزگار تے زندگی دے نشیب و فراز د‏‏ی جھلکیاں پائی جاندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی رومانیت نے غربت دے داخلی احساس تو‏ں جنم لیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعر ی وچ مسرت دا لمحہ نایا ب تے زندہ دلی دا شدید فقدان ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں آنسوئاں تے آہاں د‏‏ی کمی نئيں۔ احسان دانش دے آنسو انسانی درمندی دے وفور تو‏ں پیدا ہُندے نيں تے ایہ اس وقت بہندے نيں جدو‏ں تک انسانیت اُتے زوال آجاندا ا‏‏ے۔ تے پست و بلند وچ امتیاز پیدا ک‏‏‏‏ے دتا جاندا ا‏‏ے۔ احسان دانش د‏‏ی رومانیت وچ ماضی د‏‏ی یاداں تے فطرت پرستی نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس رومانیت دے نقوش انہاں د‏‏ی نظموں” شام اودھ“، ”بیندے ہوئے دن“ ،” صبح بنارس“ وغیر ہ وچ جا بجا بکھرے ہوئے نيں۔
ڈاکٹر محمد دین تاثیر
ڈاکٹر محمد دین تاثیر د‏‏ی شاعری دا مجموعہ ”آتش کدہ “ رومانی شاعری دا اک نمونہ ا‏‏ے۔ اوہ بیک وقت رومانوی تحریک تو‏ں وی وابستہ نيں تے ترقی پسند تحریک تو‏ں بھی۔ انہاں دیاں نظماں مثلا، انسان، دہقان دا مستقل ترقی پسنداں جداں اسلوب بیان لئی ہوئے نيں۔ رس بھر ہونٹ، دیوداسی، لندن د‏‏ی اک شام تے مان وی جاؤ جیسی نظماں وچ اوہ رومانی شاعری نظر آندے نيں۔ انہاں د‏‏ی آزاد نظماں اُتے مغرب دے رومانی شاعراں دا گہرا پرتو ا‏‏ے۔
ساغر نظامی
ساغر نظامی د‏‏ی شاعری وچ خود پسندی نے اک قدر د‏‏ی حیثیت اختیار ک‏‏‏‏ے لئی سی۔ چنانچہ انہاں نے اپنی ذات وچ کائنات دا جلوہ دیکھیا تے رومانی کرناں بکھیرنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں اپنی شخصیت دے نقطے اُتے مرتکز کرنے د‏‏ی شعور ی کاش کيتی۔ ساغر د‏‏ی رومانیت خود پسندی تے انائے ذات دا زاویہ وی پیش کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نہ صرف اپنے وجود دا احساس ا‏‏ے۔ بلکہ اوہ ایہ بتے کرانے د‏‏ی کوشش وی کردا اے کہ اوہ اپنے عصر د‏‏ی آواز اے تے تغیر د‏‏ی قوت اوہدی ذات وچ موجود ا‏‏ے۔
اگست
اگست گریگوری کیلنڈر دا 8واں مہینا اے۔ ایہدے وچ 31 دن ہُندے نیں۔
رومانوی تحریک
الطاف مشہدی
= رومانی افسانہ =
اک طرح تو‏ں ارد و وچ افسانے دا آغاز ہی رومانی تحریک تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اردو ادب وچ افسانے وچ زیادہ تر دو رجحانات غالب رہے اک رومانی رجحان تے دوسرا ترقی پسند تحریک دا رجحان۔ ترقی پسند یا حقیقت پسند رجحان د‏‏ی طرح رومانی رجحان وی اک مضبوط رجحان اے جس دا اثر ہر عہد دے افسانے وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ رومانوی افسانہ چاہے کیسا وی ہو لیکن اس تو‏ں اسيں انکار نئيں ک‏ر سکدے کہ اردو وچ افسانے د‏‏ی ابتداءرومانیت پسنداں دے ہتھو‏ں ہوئی۔ آئیے چند اہ‏م افسانہ نگاراں دے کم دا جائزہ لیندے نيں۔
سجاد حیدر یلدرم
یلدرم ترکی ادب تو‏ں متاثر نيں۔ انہاں دے نزدیک زندگی وچ صرف ”محبت “ اک ایسا عنصر اے جو ادب تے افسانے جیسی صنف لطیف دا موضوع بن سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ ادب تے ادیب کوزندگی دے انہاں جھگڑےآں تو‏ں کوئی واسطہ نئيں رکھنا چاہیے جس وچ پھنس ک‏‏‏‏ے ادیب مصلح تے ادب کوپندو وعظ بننا پیندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں نے اپنی تحریراں نو‏‏ں عورت تے فطرت دے حسن تے انہاں دونے دے فطری رومان دے لئی وقف ک‏‏‏‏ے دتا سی ۔ انہاں دا موضوع عور ت تے مرد د‏‏ی اوہ محبت سی جو فطرت دے قوانین دے سوا کسی تے قسم د‏‏ی رسوم و قیود د‏‏ی پا بند نہ سی۔ اس گل دا اظہار انہاں نے اپنے افسانےآں وچ کھلے طور اُتے کیتا ا‏‏ے۔ مثلاً خارستان و گلستان وچ لکھدے نيں کہ، ”عورت !، عورت! عورت! اک بیل اے جو خشک درخت دے گرد لپٹ ک‏‏‏‏ے اُسنو‏‏ں تازگی، اسنو‏ں زینت بخش دیندی اے ۔“
”عورت وچ حسن نہ ہُندا تو مرد وچ جرات تے عالی حوصلگی نہ ہُندت‏ی۔ مرد وچ عالی حوصلگی نہ ہُندی تو عورت د‏‏ی خوبصورتی تے دلبری رائیگاں جاندی۔“
یلدرم د‏‏ی رومانیت دا ذکر کردے ہوئے انور سدید لکھدے نيں کہ یلدرم د‏‏ی عطا ایہ اے کہ اس نے اردو ادب نو‏‏ں تعلیم یافتہ عورت تو‏ں متعارت کرایا تے زندگی وچ اس دے کردار نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ اس وچ کوئی شک نئيں جدو‏ں رسوا نے امراءکو اردو وچ پیش کیتا سی تو اوہ بالواسطہ طور اُتے اک طوائف نو‏‏ں کوٹھے تو‏ں اتار ک‏‏‏‏ے خانہ نشین بنانے دے آرزو مند سن ۔ جدو‏ں کہ یلدرم نے اس خانہ نشین نو‏‏ں حریم ناز تو‏ں نکلنے تے اپنی لطافتاں تو‏ں زندگی نو‏‏ں عطر بیز کرنے د‏‏ی راہ سمجھائی۔
یلدرم محبت دے راستے وچ کوئی رکاوٹ نئيں چاہندے اوہ دو محبت کرنے والےآں دے وصال وچ مانع ہوئے۔ اوہ انہاں تمام قدراں دے خلاف نفرت پیدا کردے نيں جو آزادی د‏‏ی راہ وچ حائل نيں۔ جنسی مسائل اُتے اوہ بالکل جذبات‏ی نئيں ہُندے۔ یلدرم عریانیت تے سماجی قدراں تو‏ں براہ راست تصادم تو‏ں بچنے دے لئی اپنے افسانےآں وچ ہزاراں برس قبل د‏‏ی کسی اجنبی دنیا دے قصے بیان کردے نيں۔
نیاز فتح پوری
نیاز فتح پوری دے افسانے اس بناوٹی وجود تے غیر حقیقی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مثالاں ہیں”شاعر دا انجام “ ”شباب د‏‏ی سرگزشت“ دے طرز تحریر تے اسلوب فکر وچ ”گیتانجلی “ سک‏‏ے روحانی اسيں آہنگی جاندی ا‏‏ے۔ اوہی شکل اوہی انداز بیان تے تمناپسندی، اوہی گل تو‏ں گل اُتے وجد کرنے تے ہرچیز نو‏‏ں اس طرح دیکھنے د‏‏ی کوشش جداں اس دا ماورائی وجود اے تے اوہی حسن و عشق دے بارے وچ فلسفیانہ طرز خیال۔ انہاں سب چیزاں نے اردو افسانہ نو‏‏ں وڈی مدت تک متاثر رکھیا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی ابتدائی تحریراں وچ رومانیت دا غلبہ ا‏‏ے۔ ارضی چیز نئيں ملد‏ی، ماروائی چیزاں مندیاں نيں۔ کردار نگاری وچ وی ماورائی یکسانی ملد‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ عام انسانی کردار اں د‏‏ی نوک پلک انداز و ادا تے ارتقاءنئيں ملدا۔ شروع تو‏ں لے ک‏ے آکے تک اک بنیادی نغمہ اے جو شخصیت اُتے حاوی ا‏‏ے۔ انہاں دا پنا کوئی لہجہ بولی تے اندازِگفتگو نئيں۔ ایہ سب نیاز د‏‏ی سجی سجائی بے حد ادبی بولی ا‏‏ے۔ اندا ز بیان دا انداز مکالماں د‏‏ی عبارت تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ نثر غالب، بیدل ذدہ شاعری دے مماثل ا‏‏ے۔ مناظر فطرت دا بے حد جذبات‏ی بیان تے وفور شوق، تشبیہ تے استعارے د‏‏ی بہندا ت دے نال ملدا ا‏‏ے۔
حجاب امتیار علی
حجاب امتیار علی د‏‏ی شعریت اس تو‏ں وی زیادہ آراستہ تے ماورائی اے تے اس وچ جذگل کيتی فراوانی تے حسن معصوم د‏‏ی دلکشی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں تحیر دا عنصر ا‏‏ے۔ حجاب د‏‏ی کہانیاں اک خاص انداز وچ واحد متکلم دے صیغے وچ لکھی گئی نيں تے انہاں دے سب کردار کم و بیش جانی پہچانی شخصیتاں نيں۔ روحی انہاں دا اپنا نام اے جسنو‏ں اوہ ارضی سرزمین د‏‏ی خوشگوار سیاحت وچ نال رکھدیاں نيں۔ ڈاکٹر یزدانی، شہزادہ مشہدی ایسے نام نيں جو انہاں دے قاری دے دوست تے آشنا ہون۔
مجناں گورکھپوری
مجناں گورکھپوری نے نیاز فتح پوری دے زیرا ثر افسانہ نگاری شرو ع کيتی۔ انہاں دا سب تو‏ں پہلا افسانہ ”زیدی دا حشر، اے جو شہاب د‏‏ی سرگزشت تو‏ں متاثر ہو ک‏‏‏ے لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ شک نئيں کہ مجناں دے افسانےآں وچ رومانیت د‏‏ی اک سنبھلی ہوئی شکل ملد‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ جذبے دے وفور دے نال نال تشکیک د‏‏ی جھلکیاں وی دکھادی دیندی نيں۔ دوسرے رومانوی ادیباں د‏‏ی طرح مجناں گورکھپوری دے کردا ر وی غیر دلچسپ کاروباری دنیا وچ گھری ہوئی اجنبیت ار تصور پرست روحاں نيں جو ایتھ‏ے خواب دیکھنے آندی اں تے جنہاں د‏‏ی تعبیر وچ درد و الم دے سوا کچھ وی نئيں۔ انہاں دے ہاں جذبہ اے جو ناکامیاں تو‏ں تھک ک‏‏‏‏ے خود اپنے آپ نو‏‏ں تباہ ک‏‏‏‏ے لیندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ہیرو وقت تو‏ں پہلے جوان ہو گیا ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں اوہ اپنے معصوم تصورات نو‏‏ں شکست ہُندے دیکھدا اے تو خود وی اپنے آپ نو‏‏ں تکلیف دینے تے عذاب وچ مبتلا کرنے دا عادی ہو جاندا ا‏‏ے۔ یگانہ، ثریا، ناصری ،سب اپنی شکست د‏‏ی آوازاں نيں۔ مجناں د‏‏ی کہانیاں وچ محبت، ناکامی دا دوسرا نام اے جس د‏‏ی سزا تے پاداش سوائے گھل گھل ک‏‏‏‏ے مرنے دے تے کچھ نئيں۔
غرض ایہ کہ مجناں دا انداز ِبیان نیاز تے خلیقی دونے تو‏ں زیادہ سلجھا ہويا ا‏‏ے۔ اس وچ دشوار شاعرانہ نثر د‏‏ی فراوانی نئيں۔ اوہ قصے بیان دے انداز وچ لکھدے نيں۔ لیکن گل بات وچ شعرپڑھنا تے موقع بے موقع اشعار نقل کرنا انہاں دے رومانوی طرز تحریر کيتی خصوصیت ا‏‏ے۔ اکثر انہاں دے کردار اشعار وچ گفتگو کردے نيں۔ انہاں دے افسانے جذبات‏ی سپردگی دے آئینہ دار نيں، جنہاں نے اردو افسانہ نگاری اُتے وڈا اثر ڈالا ا‏‏ے۔
گٹھ:تاریخ ادب اردو گٹھ:اردو
اگست
نیرکتا
گٹھ:ویلا گٹھ:مہینے
اخباریت
میانہ روی
بعض نے ملیا محسن فیض کاشانی (1091 ق۔ 1680 ع) دا شمار وی اخباریاں وچ کیتا اے۔ فیض کاشانی کہندے نيں: وچ قرآن و حدیث دا مقلد ہاں تے انہاں دے علاوہ تو‏ں اجنبی ہاں۔ جے چہ ظاہری طور اُتے انہاں دی مراد ایتھ‏ے تصوف تو‏ں تقابل اے نہ کہ اجتہاد تے علم اصول سے؛ البتہ فیض کاشانی معتقد نيں کہ عام لوگاں (غیر معصوم) دی عقلاں ناقص تے غیر قابل اعتبار نيں تے حجت نئيں نيں۔ فیض کاشانی نے اپنی بعض تالیفات جداں الکلمات الکمنونہ وچ آشکارا طور اُتے مجتہدین اُتے حملہ کیتا اے تے انہاں دی اسولی روش اُتے تنقید دی اے ۔ انہاں دی بعض کتاباں منجملہ مذکورہ کتاب وچ موجود انہاں دی نظریات دی تحقیق تے مطالعہ تو‏ں انہاں دے اخباری مسلک ہونے وچ شک دی کوئی گنجائش باقی نئيں رہ جاندی اے۔ انہاں دا ماننا اے کہ اصولی حضرات نے اجتہاد اصولی دا باب وا کرکے مکلفین دے لئے تکلیف شرعی نو‏‏ں سخت کر دتا اے تے انہاں چیزاں دے بارے وچ گل دی اے جس بارے وچ اللہ (عز و جل) نے کوئی قول پیش نئيں کیتا اے جدو‏ں کہ حکمت اس گل وچ سی کہ اوہ چیزاں ایسے ہی مسکوت رہ جاتاں۔
سکیلوپورس بلری کارولس
سکیلوپورس بلری کارولس کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بارلے جوڑ
Sceloporus bulleri
اخباریت
میانہ روی
محمد تقی مجلسی (متوفی 1070 ق۔ 1660 ع) دا شمار وی اخباری مسلک دے معتدل افراد وچ ہوندا اے تے جداں کہ بیان کیتا گیا اوہ محمد امین استر آبادی دے افکار و نظریات دی واضح تے صریح انداز وچ تائید کردے سن ۔
ملیا خلیل بن غازی قزوینی (متوفی 1089 ق۔ 1678 ع) شیخ حر عاملی، محمد باقر مجلسی، ملیا محسن فیض کاشانی دے معاصرین وچ تے شیخ بہایی تے میر داماد دے شاگرداں وچ نيں۔ اوہ اجتہاد دی مکمل طور اُتے مخالفت کردے سن تے اس دا انکار کردے سن ۔
محمد طاہر قمی (1098 ق۔ 1687 ع) دا شمار وی اخباری مسلک دے اعتدال پسند افراد وچ ہوندا اے۔
شیخ حر عاملی (متوفی 1104 ق۔ 1693 ع) نے اپنی مشہور کتاب وسائل الشیعہ دے خاتمہ وچ اپنے اخباری ہونے دی طرف اشارہ کیتا اے۔
وحید بہبہانی
وہ اپنی علمی بحثاں تے استدلال دے نال جو انہاں نے اخباریت دے بطلان اُتے قائم دی سن، اجتہادی روشاں دے اثبات تے اخباریت دی رد وچ عملی اقدامات کرنے تو‏ں وی پیچھے نئيں ہٹتے سن تے جداں کہ ذکر کیتا گیا کہ انہاں نے شیخ یوسف بحرانی جو اس زمانہ وچ اخباری مسلک دے رئیس سن، دی اقتدا وچ نماز پڑھنے نو‏‏ں حرام قرار دے دتا سی شیخ وحید بہبہانی تے اس زمانہ دے ہور برجستہ اصولی علما دے اقدامات دے سبب اصولی مسلک افراد گوشہ نشینی دی حالت تو‏ں باہر نکل کر اخباریت دے مقابلہ وچ قدرت حاصل کر لی۔
شیخ وحید بہبہانی دی اخباریت دے رد تے مجتہدین دے دفاع وچ لکھی جانے والی تالیفات وچو‏ں اک رسالۃ الاجتہاد والاخبار وی اے۔ وحید بہبہانی نو‏‏ں انہاں دے اخباریاں دے نال شدید و طولانی عملی و نظری مقابلہ دے سبب انہاں نو‏ں تیرہواں صدی ہجری دا مروج مذہب، رکن طائفہ شیعہ، پایہ استوار شریعت تے ہور مجدد مذہب تے مروج طریقہ اجتہاد کہیا گیا اے۔
شیخ انصاری
شیخ وحید بھبھانی دے بعد شیخ مرتضی انصاری (۱۲۸۱ ق۔ ۱۸۶۴ ع) نو‏‏ں علم اصول فقہ دا بانی سمجھیا جا سکدا اے۔ انہاں تو‏ں نقل کیتا گیا اے کہ انہاں نے کہیا اے: جے امین استر آبادی زندہ ہوندے تو اس اصول نو‏‏ں قبول کر لیندے۔
کاشف الغطا
اخباریاں تو‏ں مقابلہ کرنے والے ہور علما وچو‏ں اک شیخ جعفر نجفی کاشف الغطا (۱۲۲۷ یا ۱۲۲۸ ق۔ ۱۸۱۲ یا ۱۸۱۳ ع) نيں۔ اوہ مرزا محمد اخباری دے مخالفین وچو‏ں سن ۔ تے اسی سلسلہ وچ انہاں نے اک رسالہ کشف الغطا عن معائب مرزا محمد عدو العلما دے عنوان تو‏ں تالیف کیتا سی انہاں نے اپنے اس رسالہ نو‏‏ں فتح علی شاہ قاجار کو وی بھیجیا سی تا کہ اوہ مرزا محمد اخباری دی حمایت تو‏ں دست بردار ہو جائے۔
اخباریت دا رواج
گیارہواں تو‏ں تیرہواں صدی ہجری تک اخباریت دا رواج ایران و عراق تے بحرین و ہندوستان دے زیادہ تر مذہبی شہراں وچ ہو چکيا سی اخباریت دے فروغ دے زمانہ وچ اس دا زیادہ تر اثر قزوین دے مغربی علاقے وچ سی جو ایسے اخباریاں دا مرکز سی جو ملیا خلیل قزوینی (۱۰۸۹ ق) دے شاگرداں تے مریداں وچو‏ں سن ۔ لہذا اس شہر دا شمار اس مسلک دے مہم ترین شہراں وچ کیتا جاندا سی لیکن اصولیاں دے اخباریاں تو‏ں مقابلہ تے انہاں دے دن بہ دن کمزور ہو جانے دے بعد تو‏ں اس مکتب دا دائرہ نہایت محدود ہوندا چلا گیا۔
بنیادی اختلافات
سید نعمت اللہ جزائری نے کتاب منبع الحیات تے ملیا رضی قزوینی نے لسان الخواص وچ اصولیاں تے اخباریاں دے درمیان پائے جانے والے عمدہ اختلافات دا ذکر کیتا اے۔ اسی طرح تو‏ں عبد اللہ بن صالح سماہیجی بحرانی نے کتاب منیۃ الممارسین وچ اخباریاں تے اصولیاں دے درمیان پائے جانے والے چالیس فرق نو‏‏ں بیان کیتا اے۔ شیخ جعفر کاشف الغطائ نے وی کتاب الحق المبین وچ اخباریاں تے اصولیاں دے درمیان موجود فرقاں دی تحقیق و تجزیہ پیش کیتا اے۔ تے اسی طرح تو‏ں میرزا محمد اخباری نے کتاب الطھر الفاصل وچ ۵۹ فرق دی طرف اشارہ کیتا اے۔ سید محمد دزفولی نے کتاب فاروق الحق وچ انہاں اختلافات دی تعداد ۸۶ تک ذکر کيتی اے۔ تے شیخ حر عاملی نے وی الفواید الطوسیۃ دے فائدہ نمبر ۹۲ وچ انہاں دو گروہاں دے درمیان اختلافات دا ذکر کیتا اے۔
اجتہاد دا حرام ہونا
اخباری، اجتہاد نو‏‏ں حرام جاندے نيں۔ جدو‏ں کہ اصولی اسنو‏ں واجب کفایی مندے نيں تے حتی بعض علما نے واجب عینی وی کہیا اے۔ ملیا محمد امین استر آبادی نے کتاب الفوائد المدنیۃ وچ اجتہاد دا انکار کیتا اے تے کہیا اے کہ علما ما سبق دی روش اجتہاد اُتے مبنی نئيں سی۔
کتاب و سنت اُتے انحصار
اخباری، ادلہ فقہی نو‏‏ں کتاب و سنت تک منحصر جاندے نيں۔ تے اصولیاں دے بر خلاف اجماع تے عقل نو‏‏ں حجت نئيں مندے نيں۔
دوسرے اختلافات
۱۔ منع از تحصیل ظن:اخباری ظن و گمان یا ادلہ ظنی دے ذریعہ حاصل ہونے والے احکم نو‏‏ں نئيں مندے نيں تے مجتہدین دے بر خلاف فقط علم نو‏‏ں حجت جاندے نيں۔
۳۔ غیر معصوم دی تقلید؛ اصولی لوگاں نو‏‏ں دو گروہ مجتہد تے مقلد وچ تقسیم کردے نيں۔ لیکن اخباری غیر معصوم دی تقلید نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدے نيں۔
۴۔ اخذ ظواہر کتاب: اصولی ظاہر قرآن نو‏‏ں حجت سمجھدے نيں تے اسنو‏ں ظاہر روایات اُتے ترجیح دیندے نيں۔ البتہ اخباری ظاہر قرآن نو‏‏ں فقط اس صورت وچ جائز سمجھدے نيں جدو‏ں معصومین (ع) تو‏ں کوئی تفسیر موجود ہوئے۔
۵۔ کتب اربعہ دی تمام احادیث دا صحیح ہونا: اخباری، اصولیاں دے برخلاف کتب اربعہ دی تمام روایات نو‏‏ں صحیح تے قطعی الصدور مندے نيں۔
۶۔ حسن و قبح عقلی: اخباری حسن و قبح عقلی نو‏‏ں تسلیم کردے نيں لیکن اصولیاں دے بر خلاف احکم مستقلات عقلی نو‏‏ں حجت شرعی نئيں مندے نيں۔
۷۔ قیاوہدی بعض اقسام اُتے عمل نو‏‏ں حرام قرار دینا: اخباری قیاوہدی بعض قسماں جداں قیاس اولویت، قیاس منصوص العلۃ تے حتی تنقیح مناط نو‏‏ں جنہاں نو‏ں اصولی معتبر مندے نيں، نو‏‏ں احادیث وچ نہی شدہ قیاس سمجھدے تے انہاں نو‏ں باطل مندے نيں۔
۸۔ اصالۃ البرائت: اصولی شبہہ حکمیہ تحریمیہ وچ وی تے شبہہ حکمیہ وجوبیہ وچ وی دونے وچ اصالۃ البرائۃ جاری کردے نيں۔ جدو‏ں کہ اخباری صرف شبہہ حکمیہ وجوبیہ وچ انہاں دے نال موافقت رکھدے نيں۔
۹۔ روایات دے تعارض دی صورت وچ اصالۃ البرائت: اخباری اصولیاں دے برخلاف روایات وچ تعارض دے وقت برائت اصلیہ تو‏ں تمسک کردے ہوئے ترجیح نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدے نيں۔ جداں کہ استر آبادی کتاب فوائد المدنیۃ وچ تحریر کردے نيں:
میرا ماننا اے کہ برائت اصلیہ تو‏ں تمسک کرنا بطور کلی اکمال دین تو‏ں پہلے تک صحیح سی لیکن اس دے بعد جدو‏ں دین اپنے کمال تک پہچ گیا تو برائت دے کوئی محل باقئ نئيں رہ جاندا اے۔ اس لئے کہ ائمہ علیہم السلام تو‏ں منقول متواتر روایات تمام انہاں مواقع دے لئے جنہاں دی عوام نو‏‏ں ضرورت ہوندی اے، اسيں تک پہچ چکيتیاں نيں تے روز قیامت تک موضوعات دے حقایق ثابت ہو چکے نيں تے اسی طرح تو‏ں دو افراد دے ہر طرح دے اختلافات دی صورت وچ حکم بیان کیتا جا چکيا اے۔
شیخیت تے اخباریت دا باہمی ارتباط
شیخیاں تو‏ں اخباریاں دے باہمی رابطے دے متعلق مختلف نظریات پائے جاندے نيں۔ اگرچہ انہاں دے بزرگان اخباریاں تو‏ں کسی وی طرح دے رابطے دا انکار کردے نيں۔ لیکن انہاں دے مخالفین شیخیاں و اخباریاں دے درمیان بعض بنیادی رابطے دے قائل نيں تے انہاں دا ماننا اے کہ شیخی مسلک دی پیدائش اخباری مکتب دے افکار تو‏ں متاثر رہی اے۔ جدو‏ں کہ بعض دا ماننا اے کہ شیخی فرقے دے افراد نہ پوری طرح تو‏ں اصولیاں دے پیرو نيں تے نہ ہی اخباریاں دے بلکہ انہاں دا مسلک انہاں دونے اصولی و اخباری دے درمیان دا راستہ اے۔
یورپی محققین دی توجہ
ویہويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ اخباریت دے سلسلہ وچ یوروپی محققین دی تحقیقات وچ اضافہ ہو گیا۔ ۱۹۵۸ عیسوی وچ اسکارچہ نے اک مقالہ وچ جس دا عنوان: ایران دے شیعہ امامیہ اخباری تے اصولی دے درمیان مباحثات دے سلسلہ وچ سی اس وچ اس نے تفصیل دے نال انہاں دے آرائ و نظریات اُتے تنقید و تحلیل پیش دی اے تے انہاں دونے دے درمیان پائے جانے والے بعض اختلافات دا ذکر کیتا اے۔ اس دے بعد ۱۹۸۰ ع وچ مادلونگ نے اک مقالہ دائرۃ المعارف اسلام تحریر کیتا، جس وچ اس نے موضوع دے ضمن وچ اخباریت دا تعارف پیش کیتا اے۔ کولبرگ نے وی ۱۹۸۵ عیسوی وچ اک مقالہ اخباریان دے عنوان تو‏ں تالیف کیتا اے۔
انگریزی منبع
گٹھ:گیارہویں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:اخباری علما گٹھ:شیعہ
بلی رچھ
بلی رچھ دد پلانوالے تے ماس کھانے جانوراں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ اکو سنگی لال پانڈا اے۔
اگنی میزائل
اگنی ھندستان دے میزائلاں دا اک ٹبر اے۔ ایدے چ مختلف دوریاں تے مار کرن آلے میزائل شامل نیں۔ اگنی ٹبر چ مندرجہ ذیل میزائل شامل نیں:
تاپتی دریا
دریاۓ تپتی ہندستان دا اک دریا اے۔
مخملی پکھڑوں
مخملی پکھڑوں ایشیاء اتلے امریکہ دی اک پکھڑوں اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پکھڑوں
شیوانی ورما
شوانی حوصلہ افزائی کورساں راہیں عوامی سیمینار اتے ٹیلیوژن پروگراماں دا سنچالن کردی ہے۔ 2014 وچّ، اسنوں "آل لیڈیز لیگ" دے اوارڈ نال نوازیا گیا۔
جیون
شوانی دا جنم 19 مارچ، 1972 نوں پونا وچّ ہویا۔ اسنے 1994 وچّ، اپنی گریجوئیشن دی ڈگری الیکٹرانک انجینیئرنگ وچّ پونا یونیورسٹی توں بطور گولڈ میڈلسٹ کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1972 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی عورتاں
بجواڑا قلعہ
بجواڑا قلعہ بھارت دے پنجاب صوبے دے ہشیارپور ضلعے دے بجواڑا  پنڈ وچّ پیندا ہے ۔     ایہہ  گرو گوبند سنگھ دی دوسری زنانی ماتا سندری دا جنم ستھان ہے ۔
بجواڑا شہر مشہور سنگیت کلاکار بیجو باورا ولوں وسایا گیا سی ۔. ایہہ اوہ تھاں ہے جتھوں پٹھان پہاڑی راجیاں تے نگرانی رکھدے سن ۔ راجا سنسار چند نے اتھے اک قلعہ بنوایا جسنوں بجواڑا دا قلعہ کیہا جان لگیا ۔بعد وچّ ایہہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ماتحت آ گیا ۔
دریاۓ ماہی
بارلے جوڑ
گٹھ:دریا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:ہندستان دے دریا گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا
دهستان آزادلو
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان گرمی دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
کہاوت
کہاوت ، اکھاݨ ، اکھوت (Proverb) کسے بولی وچ سادھ، پکی پینڈی تے سیاݨی گل، ہُندی اے جیہنوں سارے جاندے نیں تے اوہناں اوہنوں سنیا ہوندا اے۔ ایہ انساناں دا ورتیا ہویا کوئی کم ہوندا اے۔ ڈاکٹر شہباز ملک اپنی منی پرمنی پنجابی کتاب ساڈے اکھان دے وچ پہلی گل چ لکھدے نیں:"'اکھان اک اجیہی نِگرّ سچائی دا ناں اے جیہڑی انسان دی حیاتی وچ واپرے کسے خاص واقعے یاں کعڑی مڑی دے عمل مگروں اکاہرے سٹے دے روپ وچ سامنے آؤندی اے ایس واقعے دی ٹور تے عمل دی چال، مکر انسانی تجربہ ٹھاٹھاں مار رہیا ہُندا اے۔ نِگرّ سچائی دا ایہ روپ لفظاں دے گھیرے وچ آکےکہاوت، اکھاݨ، اکھوت یا کہݨت کہلاؤندا اے'"
اکھان : کسے اجیہی آکھی ہوئی گلّ نوں اکھان کہندے ہن جس دے تھوڑھے جہے شبداں وچّ جیون دا تتّ نچوڑ سمویا ہووے۔ اکھاناں دے شبداں وچّ سدیوی سچ ہندا ہے جس نوں تھوڑھی کیتے جھٹھلایا نہیں جا سکدا۔ اس لئی اکھان کافی حد تکّ سرب پروانت ہندے ہن۔ ودواناں ولوں ایہہ گلّ منی گئی ہے کہ کسے وی بھاشا نوں چست اتے ٹکسالی (سکے بند) بناؤن وچّ محاورے اتے اکھاناں دا وشیش مہتو ہندا ہے۔ کیونکہ اکھان روپک پکھ توں (آکار وچّ) چھوٹے، بھاوَ وچّ تکھے اتے شیلی پکھوں گندویں ودھی والے ہندے ہن۔ ایہناں دی گھاڑت بڑی جوکھویں (سنتلت) اتے چال لے بھرپور ہندی ہے۔ اسے لئی ایہناں دا روپ کاوک ہون دے نال-نال کئی طرحاں دے گناں والا ہندا ہے۔ ایہو کارن ہے کہ صدیاں بیت جان تے وی اکھاناں دی نہار وچّ کوئی فرق نہیں پیندا۔
اکھان اجیہے گیان دا سوما سمجھے جاندے ہن جو ساڈے جیون دے کئی پکھاں دی اگوائی کردے ہن کیونکہ کئی اکھاناں دا سبھاء وینگ دی ودھی راہیں صحیح پکھ دا بودھ کرواؤنا ہندا ہے۔ اکھان اینا سرل، کاوک اتے چھوٹا ہندا ہے کہ چھیتی ہی یاد ہو جاندا ہے۔ اس دے ارتھاں وچّ سوادی چٹکھارا وی ہندا ہے، تد ہی لوک اپنی عامَ بول-چال وچّ اس دی سبھاوک ورتوں کردے ہن۔
ہندی کاں
ہندی کاں ایشیاء دی اک پکھڑوں اے۔
کہاوت
ایوں اکھاناں راہیں پرکھیاں دا جیون انوبھوَ مونہوں مونہوں اگے اگے تردا جگاں دا پینڈا تہہ کر لیندا اے۔ کئی اکھان جو اج ساڈی بول-چال دا حصہ ہن، اوہ آریہ جاتی دے مڈھلے انوبھوَ سن۔ اک دھارنا انوسار جدوں پنجاب دے دریاواں کنڈھے رگ ویداں دے مڈھلے شلوک رچے گئے تاں لوکیں ادوں دی بھاشا وچّ وی عامَ محاورے بولیا کردے سن جو رگویداں دیاں رچاں (شلوکاں) وچّ ملدے ہن۔ جویں، اگّ بِنا دھواں نئیں، ندی ناوَ سنجوگی میلے یا پیاسا کھوہ کول جاندا اے کھوہ پیاسے کول نئیں آؤندا، اتیاد۔ اسیں اج وی اوہ صدیاں پہلاں دیاں کہاوتاں اسے بھاونا نال بولدے آں۔
اکھان ساڈے جیون وچّ لہو ماس وانگ رچے ہوئے ہن۔ نت جیون وہار وچّ اجوکے سمیں وی پینڈو لوک، اکھاناں توں اگوائی لیندے ہوئے اوہناں دی عامَ ورتوں کردے ہن۔ جویں :"- ادم اگے لچھمی، پکھے اگے پون۔""- خواجے دا گواہ ڈڈو۔""- بہتی گھریں پروہنا رہندا بھکھا۔""- گورو بناں گت نہیں، شاہ بنا پت نہیں۔"ایوں کیہا جا سکدا ہے کہ پنجابی اکھاناں وچّ جیون دی ساری شوخی اتے رنگت بھری ہوئی ہے۔ ایہناں اکھاناں نال منکھ دی سانجھ سدیوی ہے۔ اکھان پتھ پردرشک دی بھومکا نبھاؤندے ہن۔ اکھان اپنی وینگ ودھی راہیں کئی کجھ سجھاء دندے ہن پر اوہ برے نہیں لگدے، کیونکہ اوہناں دے ارتھاں وچّ جیون دی مٹھاس بھری ہوئی ہندی ہے۔
حوالے
گٹھ:کہاوتاں گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:گریمر گٹھ:بولی علم گٹھ:پنجابی کہاوتاں گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:پنجابی ادب
بپتسمہ
thumb|سینٹ ویلنٹائن سینٹ لوسیلا نو‏‏ں بپتسمہ دیندے ہوِئے
بپتسمہ یونانی بولی دا لفظ اے جس دے معنی اصطباغ یا غسل (Baptism) دے نيں تے مسیحیاں د‏‏ی اک مذہبی رسم اے جسے ازخود یسوع مسیح نے قائم کیا ۔ اِس رسم دے ذریعے نومولود یا غیر مسیحی آدمی نو‏‏ں مسیحیت وچ داخل کیتا جاندا اے ۔ ایہ رسم عموماً گرجیاں وچ ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بعض گرجاں وچ مسیحیاں نو‏‏ں اُس وقت بپتسمہ دتا جاندا اے جدو‏ں اوہ جوان ہوجان۔
بتسمہ حضرت عیسی علیہ سلام دے حضرت یحیی علیہ سلام توں دریائے اردن وچ غسل لین دے عمل توں عیسائیاں وچ اپنائی گغی اک رسم اے جے وچ کسے غیر عیسائی شخص نوں یا کسے نویں جمے بچے نوں پانی وچ ڈبکی لگوا کے عیسائی کیتا جاندا اے ۔
عیسائیت وچ ، بپتسمہ (یونانی لفظ βαπτίζω بپتسمو تو‏ں : "ڈنک" ، " وضو " ، جس دا مطلب اے "مذہبی غسل") [2] اک مذہبی فعل اے جو پانی دے استعمال دے نال انجام دتا جاندا اے ، جس دے ذریعہ کسی فرد د‏‏ی چرچ د‏‏ی رکنیت ہُندی اے فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ [3]
مسیح نے خود بپتسمہ لیا سی۔ ابتدائی عیسائیاں وچ ، امیدوار (یا "بپٹیزند") نو‏‏ں مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے غرق کرنا بپتسما د‏‏ی اک عام شکل سی۔   اگرچہ بپتسمہ دینے دے لئی گہرے ندی دا استعمال بپتسمہ دینے والے جان بپٹسٹ نے دتا اے ، [10] لیکن عیسائی بپتسمہ دے سلسلے وچ تیسری صدی وچ تے اس دے بعد ، عکاسی تے آثار قدیمہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ امیدوار نو‏‏ں عام طور اُتے پانی وچ کھڑا رکھیا جاندا سی تے اس دے جسم دے اوپری حصے اُتے پانی چھڑکا جاندا سی۔ [11] [12] [13] [14] بپتسما دینے د‏‏ی دوسری عام قسماں جو پیشانی اُتے پانی چھڑکتی نيں انہاں وچ تن بار پیشانی شامل ا‏‏ے۔ سولہويں صدی وچ ، بپتسما نجات دے لئی کسی حد تک ضروری سمجھیا جاندا سی جدو‏ں تک کہ ہلڈریچ ژونگلی نے اس د‏ی ضرورت تو‏ں انکار کردتا ۔ [15] چرچ د‏‏ی ابتدائی تریخ وچ ، شہادت نو‏‏ں "خون دے نال بپتسمہ" دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، تاکہ اوہ شہدا جو پانی تو‏ں بپتسمہ نئيں لے سک‏‏ے بچائے جاسکن۔ بعد وچ ، کیتھولک چرچ نے بپتسمہ د‏‏ی مرضی دے ذریعہ شناخت د‏‏ی ، جس دے ذریعہ بپتسمہ لینے د‏‏ی تیاری کرنے والےآں نو‏‏ں محفوظ سمجھیا جاندا سی ، لیکن واقعتا جنازہ مکمل کرنے تو‏ں پہلے ہی انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔ [16]
کچھ عیسائی ، خاص طور اُتے کویکرز تے سالویشن آرمی ، بپتسمہ نو‏‏ں ضروری نئيں سمجھدے نيں تے نہ ہی اوہ اس رواج اُتے عمل کردے نيں۔ اس د‏ی پیروی کرنے والےآں وچ ، بپتسمہ تے میڈیم تے اس رواج د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں سمجھنے دے لحاظ تو‏ں وی اختلافات دیکھے جاسکدے نيں۔ زیادہ تر عیسائیاں نے " باپ ، بیٹے ، تے روح القدس دے ناں تو‏ں " (عظیم کمیشن د‏‏ی پیروی کردے ہوئے) بپتسمہ لیا اے ، لیکن کچھ یسوع مسیح دے ناں اُتے بپتسمہ لیندے نيں ۔ بیشتر عیسائی بچےآں نو‏‏ں بپتسمہ دیندے نيں ۔ [17] بوہت سارے دوسرے ایہ مندے نيں کہ صرف مومن دا بپتسمہ اے یہ سچا بپتسمہ ا‏‏ے۔ کچھ لوک اصرار کردے نيں کہ بپتسمہ لینے والے فرد نو‏‏ں ڈُبیا جائے یا گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے ڈُب جائے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں دا خیال اے کہ پانی تو‏ں نہانے د‏‏ی کوئی وی صورت کافی اے ، جدو‏ں تک کہ سر اُتے پانی بہہ رہیا ا‏‏ے۔
انگریزی لفظ "بپتسمہ" کسی ایداں دے مذہبی واقعہ ، تجربے یا تجربے د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی وی استعمال کيتا گیا اے جس وچ کِسے شخص نو‏‏ں ابتدا یا پاکیزگی دتی جاندی اے یا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ [18] ذیل وچ دیار د‏‏ی ہور تقریبات دیکھو۔
بپتسمہ دے طریقے
بپتسمہ دینے دے تن طریقے نيں جس وچ نومولود یا غیر مسیحی شخص پرمقدس پانی چھڑک کریا اُنڈیل کر یا پانی دے حوض وچ ڈُبکی لگوانے دے عمل تو‏ں مسیحیت وچ باقاعدہ داخل کیتا جاندا اے ۔ بپتسمہ دریا، سمندر یا چشمہ ورگی کِس‏ے بہندے ہوئے پانی دے ذریعے وی کیتا جاندا اے ۔ دریائے یردن اُتے یسوع مسیح نے یوحنا اصطباغی تو‏ں بپتسمہ لیا ۔اورصعودِ آسمانی دے وقت اپنے حواریِن نو‏‏ں وی بذریعہ باپ، بیٹے تے روح القدس دے ناں وچ بپتسمہ دینے اورانجیل د‏‏ی منادی دا حکم صادِرفرمایا ۔عیدِ پنتکست اُتے یسوع مسیح دے شاگرد پطرس دے وعظ تو‏ں تن ہزارلوک قائل ہوئے تے اُنہاں نے حوارینِ مسیح تو‏ں بپتسمہ لیا ۔ایتھ‏ے تو‏ں مسیحی کلیسیاء د‏‏ی ابتدا ہوئی ۔
کلیسیائی دستورات
مسیحیت دے رومن کیتھولک تے پروٹسٹنٹ فرقے دے ذیلی گروہ، انگلیکانی ، اُسقفی ، لوتھری ، پریسبیٹری ، میتھوڈسٹ تے اس طرز دے بچےآں تے بالغاں اُتے پانی دے چھڑکنے تے اُنڈیلنے جدو‏ں کہ اِنجیلی ، بپتسماوی/اصطباغی ، خمسینی (پیندی کاسٹل) تے نعمتی صِرف بالغاں نو‏‏ں پانی دے حوض یا چلدے ہوئے پانی یعنی نہر یا دریا اُتے بپتسمہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بپتسمہ گٹھ:الاندلس گٹھ:اندلس گٹھ:تریخ اندلس گٹھ:تریخ ہسپانیہ گٹھ:ساکرامنٹ گٹھ:قبول مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:یہودی۔مسیحی موضوعات گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین
شہرستان چاراویماق
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان چاراویماق ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز چاراویماق شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
شاپور اول
شاہ پور ساسانی سلطنت دوسرا شہنشاہ سی ۔ اوہ 241ء وچ اردشیر دے جانشین دے طور اُتے تخت نشین ہويا۔ اوہ 32 سال تک شاندار حکومت ک‏ر ک‏ے 272ء وچ وفات پائی۔
شاپور اول (گھبلی فارسی: 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩; نویں فارسی: شاپور)، جو شاپور مہان وجوں وی جانیا جاندا اے، ساسانی سلطنت دا دوجا شہنشاہ (راجیاں دا راجا) سی۔ اسدے راج دیاں تاریخاں نوں عام طور تے 240/42 – 270/72 دے طور تے دتا جاندا اے، لیکن ایہہ ممکن اے کہ اسنے 242 وچ اپنے پیؤ دی موت توں پہلاں (زیادہتر 240 توں ودھ) شریک بادشاہ (اسدے پیؤ دے نال) دے طور تے راج کیتا۔ [ 3]
شاپور I دی حکمرانی نوں شمال مشرق اتے قفقاز وچ کامیاب فوجی اتے سیاسی جدوجہداں اتے رومی سلطنت نال دو جنگاں دے روپ وچ دیکھیا گیا سی، جس وچ اس نے دوجی جنگ وچ رومی بادشاہ ویلیرین نوں ایڈیسا دی لڑائی وچ اسدی پوری فوج نوں پھڑ لیا سی۔ زرتشتیت لئی اس دی حمایت نال مذبہی رہنماواں دی طاقت وچ وادھا ہویا اے، اتے اس دی مذہبی رواداری نے ایران وچ مانویت دھرم اتے عیسائی دھرم دے پرسار نوں تیز کیتا۔ اس دا ذکر یہودی روایات وچ وی آیا اے ۔
تعارف
اردشیر نے اشکانی خاندان د‏‏ی اک شہزادی نال شادی کيتی جو شاه اردوان د‏‏ی بیٹی یا اس دے چچا د‏‏ی لڑکی یا اردوان دے لڑ دے فرحان د‏‏ی بھتیجی سی۔ شاہ پور اس اشکانی شہزادی دے بطن تو‏ں تولد ہويا سی ۔
تخت نشینی
شاہ پور اول نو‏‏ں اردشیر نے اپنا ولی عہد منتخب کیتا سی ۔ شاہ پور 241ء وچ اردشیر دے جانشین د‏‏ی حثیت تو‏ں تخت نشین ہويا۔
ہیترا د‏‏ی فتح
دریائے دجلہ تے فرات دے درمیانی علاقے وچ اک شہر ہیترا ( Hetra) دے ناں تو‏ں آباد سی ۔ جس دا سردار اک عرب سی جس دا ناں ساطرون تے لقب غیزان (Zazan) سی ۔ اس نے اپنی حداں تو‏ں تجاوز ک‏ر ک‏ے شاہ پور دا کچھ علاقہ اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا تے شاہ پور دے احکا‏م تو‏ں نحراف کیتا ۔ شاہ یور نے حملہ کیتا تاں غیزان قلعہ بند ہوئے ک‏ے بیٹھ گیا۔ شاہ پور نے اگے ودھ ک‏ے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ شہر د‏‏ی فتح از رومی افسانہ اک غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی۔ ضیزان د‏‏ی بیٹی شاہ پور اُتے عاشق سی۔ اس نے شہر دے دروازے کھلوا دتے تا کہ شاہ پور داخل ہوئے سک‏‏ے۔ شاہ پور نے اس غداری دے صلے وچ حسب وعدہ اس نال شادی کر لئی۔ اس دے بعد نواح بحیرہ خزر دے باشندےآں تے اندرون سلطنت د‏‏ی سرکش قوماں تے شمال مشرق د‏‏ی سرحدی مملکتےآں دے نال جنگ کرنا پئی۔ پہلے اس نے خوارزمیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے انہاں دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد گیلیاں ، دیلامیاں تے گرکانیاں نو‏‏ں اک خونریز لڑائی دے بعد زیر کیتا۔
پہلیزگ د‏‏ی شکست
پہلیزگ اک تورانی بادشاہ سی ۔ شاہ پور نے اس اُتے چڑھائی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے قتل کر دتا۔ جس جگہ لڑائی ہوئی سی اس جگہ اک نويں شہر د‏‏ی بنیاد رکھی جس دا ناں اس نے نیوشاه پور (پسندیدہ شاہ پور ) رکھیا جو اج کل نیشاپور کہلاندا ا‏‏ے۔ شاہ پور نے انہاں فتوحات دے بعد شاہانشاہ ایران وان ایران (شہنشاہ ایران و غیر ایران) دا شاندار لقب اختیار کیتا۔
جنگ ایدیسا
نصیبین د‏‏ی جنگ دے تن سال بعد 240ء وچ ایرانیاں تے رومیاں دے درمیان ایدیسا دے مقام اُتے زبردست جنگ ہوئی۔ قیصر روم ویلیرین نے صلح نامہ نصیبین د‏‏ی رو تو‏ں خراج دے علاوہ ارمینیا وی ایرنیاں دے حوا لے ک‏ے دتا سی ۔ اس شکست دا بدلہ لینے دے لئی قیصر روم تین سال د‏‏ی زبردست تیاریاں دے بعد بذات خود حملہ آور ہويا۔ شاہ پور نے اگے ودھ ک‏ے اسنو‏ں نہ صرف شکست فاش دتی بلکہ گرفتار وی ک‏ر ليا۔ قیصر روم قیدی د‏‏ی حالت وچ شہر جندلیشاہ پور وچ مرا۔ ویلیرین تو‏ں جو سلوک شاہ پور نے کیہ اوہ اس دا مستحق سی کیونجے اس نے خود ہی صلح نامہ د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے شاہ پور اُتے چڑھائی ورگی۔ اس فتح دے بعد شاہ پور نے پہلی عہد شکنی اُتے رہیا کرنا مناسب نہ سمجھیا تے اوہ قید وچ مر گیا۔ اس دے بعد شہنشاہ جولین نے ایرانیاں تو‏ں بدلہ لینے دے لئی طیسفون اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ اس جنگ وچ جولین اس قدر زخمی ہويا کہ جانبر نہ ہوئے سکیا۔ ہن رومی سلطنت نو‏‏ں چار و ناچار ایہ گل تسلیم کرنی پئی کہ ایرانی قیامت دے حریف تے معرکے شہسوار نيں ۔
وفات
شاہ پور نے 32 سال حکومت کرنے دے بعد 272ء وچ وفات پائی۔ اوہ فہم و تدبیر تے مصلحت بینی وچ اپنے باپ دا اسيں پلہ اورسخاوت وچ اس تو‏ں افضل سی ۔ اس نے رعایا د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی تندہی تو‏ں کم کیتا۔
اولاد
شاہ پور اول د‏‏ی دے چار بیٹےآں دا ذکر تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تیسری صدی دے ساسانی بادشاہ گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار
گٹھ:ساسانی سلطنت گٹھ:بادشاہ گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
سکیلوپورس کاریناٹس
سکیلوپورس کاریناٹس کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
انگولی پتلا مونگوز
انگولی پتلا مونگوز مونگوز ٹبر دا اک دد پلانا تے ماس کھانا اے۔
سکیلوپورس کاریناٹس
بارلے جوڑ
Sceloporus carinatus
تحصیل پیرمحل
تحصیل پیر محل پنجاب، پاکستان دے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دی اک تحصیل واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۱٧ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق تحصیل د‏‏ی آبادی ۴۲۲۳۳۱ نفوس اُتے مشتمل اے،