cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنرل ریلیٹویٹی
کوسمولوجی (برہمنڈ وگیان)
برہمنڈی پھیلاؤ دے کھگولک در دے نریکھن برہمنڈ وچلے کلّ پدارتھ دی ماترا دا انومان لگاؤن دی آگیا دندے ہن، بھاویں اوس پدارتھ دی فطرت رہسّ دا اک وڈا حصہ بنی رہندی ہے۔ سارے پدارتھ دا لگبھگّ 90٪ حصہ ڈارک میٹر کیہا جان والا چھپیا پدارتھ ہے، جسدا ماس (جاں، اسدے سامان ہی گریویٹیشنل پربھاو) ہندا ہے، پر الیکٹرومیگنیٹک طریقے نال کریا نہیں کردا اتے، اسلئی سدھے روپ وچّ دیکھیا (اؤبزرو کیتا) نہیں جا سکدا۔ اس قسم دے میٹر (پدارتھ) لئی کوئی سرو سدھارن سویکرتی والا وورن وی نہیں ہے، جو گیات پارٹیکل پھجکس (کن بھوتک وگیان) جاں ہور چیز دے ڈھانچے دے اندر ہووے۔ دور دراز دے سپرنووا دے ریڈشپھٹ  سرویکھن دے سپشٹ نریکھن اتے کوسمک بیکگراؤنڈ ریڈیئیشن دے ناپ دکھاؤندے ہن کہ ساڈے برہمنڈ دی اتپتی برہمنڈی پھیلاؤ دے ایکسلریشن نوں نتیجے وجوں پیدا کرن والے اک کوسمولوجیکل کونسٹینٹ (برہمنڈی ستھرانک) دوارا مہتوپورن طریقے نال پربھاوت ہندی ہے، جاں اسدے سامان ہی کہندے ہوئے، ڈارک اینرجی (گپت اورجا) دے نام نال جانی جاندی اک اوستھا عجیب دی سمیکرن والی اینرجی دی قسم راہیں پربھاوت ہندی ہے، جسدی فطرت اسپشٹ رہندی ہے۔
اک انپھلیشنری فیز کیہا جاندا، شکتی شالی ایکسلریشن والے پھیلاؤ دا اک وادھو فیز، جو 10-33 سیکنڈ دے کوسمک ٹائم دا ہندا ہے، 1980 وچّ متھیا گیا تاں جو کلاسیکل برہمنڈی ماڈلاں جویں کوسمک بیکگراؤنڈ ریڈیئیشن دی سمپورن دے نیڑے دی اکسارتا (ہوموجینیئٹی)، راہیں سمجھائے نہ جا سکے جان والے کئی بجھارتاں بھرے نریکھناں دا جواب دتا جا سکے۔ کوسمک بیکگراؤنڈ ریڈیئیشن دے تازہ دناں دے ناپاں نے اس پردرش لئی پہلا ثبوت نتیجے وجوں دتا ہے۔ پھیر وی، سنبھوَ انپھلیشنری کتھاواں دی بہت وڈی ویرائٹی ہے، جو تازہ نریکھناں تکّ ہی سیمت نہیں کیتی جا سکدی۔ اک ہور وی وڈا سوال شروعاتی برہمنڈ دا انپھلیشنری فیز توں پہلاں دی بھوتک وگیان ہے جتھے برہمنڈ وچّ کلاسیکل ماڈل بگّ بینگ سنگلرٹی دا انومان لگاؤندے ہن۔ اک پرمانک اتر کوانٹم گریوٹی دی اک سمپورن تھیوری دی منگ کردا ہو سکدا ہے، جسنوں اجے تکّ وکست نہیں کیتا گیا ہے۔
ٹائم ٹریول (وقت یاترا)
کرٹ گؤڈل نے دکھایا کہ آئینسٹائین دیاں سمیکرناں دے اوہ حلّ موجود ہندے ہن جو کلوزڈ ٹائیملائیک کروز (CTCs) (بند سمیں وریگیاں وکراں) رکھدے ہن، جو وقت وچّ لوپاں لئی آگیا دندیاں ہن۔ حلّ اتّ درجے دیاں بھوتکی شرطاں دی منگ کردے ہن جو ابھیاس وچّ واپرنیاں اسمبھو ہی ہن، اتے ایہہ اک کھلا سوال رہِ جاندا ہے کہ کی ہور بھوتک وگیان دے نیم ایہناں سوالاں نوں پوری طرحاں مکا دینگے کہ نہیں۔ ادوں توں ہور- اسے طرحاں پریکٹیکل طریقے نال اسمبھو- GR حلّ CTCs والے خوجے گئے ہن، جویں ٹوپلر سلنڈر اتے ٹراوردیبل ورمہول۔
کارناتمک بنتر اتے بھو-منڈلی ریکھاگنت
جنرل رلیٹیوٹی وچّ، کوئی پدارتھک وستو پرکاش دی پلس نوں نہیں پکڑ سکدی جاں اوستوں زیادہ تیز نہیں جا سکدی۔ A توں کسے گھٹنا دا کوئی پربھاو کسے ہور ستھان X تے پرکاش توں پہلاں نہیں پہنچ سکدا۔ نتیجے وجوں، ساریاں پرکاش سنسار-ریکھاواں (نلّ-جیؤڈیسکاں) دا اک وورن سپیس-ٹائم دی کارنتامک بنتر بارے پرمکھ جانکاری پیدا کردا ہے۔ اس بنتر نوں پینروز-کارٹر چتر ورت کے دکھایا جا سکدا ہے جس وچّ سپیس دے اننت وشال کھیتر اتے اننت ٹائم عرصے اسطراں سنگڑ جاندے ہن کہ کسے سیمت نقشے وچّ فٹّ ہو سکن، جدونکھ سٹینڈرڈ سپیسٹائم ڈائگراماں وچّ پرکاش اجے وی ڈائگنلاں دے نال نال گتی کردا ہے۔
کارناتمک بنتر دی مہتتا بارے جاگروک، روزر پینروز اتے ہوراں نے جو وکست کیتا اس نوں گلوبل جیؤمیٹری (ریکھاگنت) دے نام نال جانیا جاندا ہے۔ بھومنڈل جیؤمیٹری (ریکھاگنت) وچّ، ادھٔین والی چیز آئینسٹائین دیاں سمیکرناں لئی کوئی خاص حلّ (جاں ہلاں دا سموہ) نہیں ہے۔ سگوں، جو سبندھ سارے جیؤڈیسکاں لئی کھرے اتردے ہن، جویں رائیچودھری اکئیشن، اتے پدارتھ دی فطرت بارے وادھو غیر-خاص مانتاواں (عامَ طور تے اینرجی کنڈیشناں کہی جان والی قسم) عامَ رزلٹاں نوں کڈھن لئی ورتے جاندے ہن۔
ہورزن (کھشتج)
بھو-منڈل جیؤمیٹری (ریکھاگنت) ورتدے ہوئے، کجھ سپیسٹائیماں نوں ہورزناں نامک حداں رکھدے ہوئے دکھایا جا سکدا ہے، جو سپیسٹائیم دے باقی حصے توں کسے اک حصے دی حدبندی کردے ہن۔ بلیک ہولاں جانیاں پچھانیاں اداہرناں ہن: جیکر ماس نوں سپیس دے ضرورت مطابق کافی سنگھنے حصے وچّ دبا دتا جاندا ہے (جویں ہوپ انومان وچّ درسایا گیا ہے، ساپیکھک لمبائی سکیل/پیمانہ شوارزچلڈ ریڈیئس ہندا ہے)، اندر والے پاسے توں کوئی وی پرکاش باہر نہیں جا سکدا۔ کیونکہ کوئی وی چیز پرکاش دی پلس (کمپن) نوں اوورٹیک نہیں کر سکدی (اگے نہیں نکل سکدی)، سارا اندرونی پدارتھ بندی بنیا رہندا ہے۔ باہر والے پاسے توں اندر ولّ نوں لانگھا اجے وی سنبھوَ ہندا ہے، جو دکھاؤندا ہے کہ بلیک ہول دا ہورزن، جس نوں حد کیہا جاندا ہے، بھوتکی حد نہیں ہندی۔
بلیک ہولاں دا شروعاتی ادھٔین آئینسٹائین دیاں سمیکرناں دے سسپشٹّ ہلاں اتے ادھارت رہے، جہناں وچوں نوٹ کرن والے حلّ سن؛ سپھیریکلی سمٹرک شوارزچلڈ حلّ (جو ستھر بلیک ہول نوں درساؤن لئی ورتیا جاندا ہے) اتے ایکسس-سمٹرک کیرر حلّ (جو گھم رہی، سٹیشنری بلیک ہول نوں درساؤن لئی ورتیا جاندا ہے اتے ارگوسپھیئر ورگے گناں نال جان پچھان کرواؤندا ہے)۔ گلوبل جیؤمیٹری (ریکھاگنت) ورتدے ہوئے، بعد دے ادھئیناں نے بلیک ہولاں دیاں ہور عامَ وشیشتاواں نوں پھرولیا ہے۔ لمبی یاترا وچّ، اوہ سرل چیزاں ہندیاں ہن جو گیاراں پیرامیٹراں رکھدیاں ہن جو اینرجی، لینیئر مومینٹم، اینگلر مومینٹم، کسے خاص سمیں وچّ ستھتی، اتے الیکٹرک چارج نوں وشیش کر کے درساؤندے ہن۔ ایہہ بلیک ہول یونیکنیسّ تھیورماں راہیں بیان کیتا جاندا ہے: “بلیک ہولاں دے وال نہیں ہندے”، یانِ کہ، منکھاں دے والاں دے سٹائیل وانگ کوئی وکھرا کرن والیاں نشانیاں نہیں ہندیاں۔ کوئی بلیک ہول نوں بناؤن لئی گریوٹی والیاں چیزاں دے ٹکراؤن دی گنجھلدارتا دی نوں دھیان وچّ نہ رکھدے ہوئے، جو چیز نتیجے وچّ ملدی ہے (گریویٹیشنل ترنگاں باہر کڈھ کے) بہت سرل ہندی ہے۔
ہور زیادہ دھیان یوگ دین والی گلّ ہے کہ، بلیک ہول مکینکس نام نال جانیا جاندا اک سدھانتا دا سیٹ ہندا ہے، جو تھرموڈائنامکس دے سدھانتاں سامان ہی ہندا ہے۔ اداہرن وجوں، بلیک ہول مکینکس دے دوجے سدھانت مطابق، کسے عامَ بلیک ہول دے ایوینٹ ہورزن (گھٹنا-کھشتج) دا کھیتر وقت دے نال کدے نہیں گھٹیگا، جو کہ کسے تھرموڈائنامکس سسٹم دی اینٹروپی سامان ہے۔ ایہہ اس اینرجی نوں سیمت کر دندا ہے جو کسے گھم رہی بلیک ہول توں کلاسیکل طریقیاں نال کڈھی جا سکدی ہے (جویں پینروز پروسیسّ)۔ اس گلّ دے شکتی شالی ثبوت ہن کہ بلیک ہول مکینکس دے سدھانت، دراصل، تھرموڈائنامکس دے سدھانتاں دا ہی اک سبسیٹّ ہے، اتے اس گلّ دے وی پکے ثبوت ملدے ہن کہ بلیک ہول کھیتر اسدی اینٹروپی دے انپاتک ہندا ہے۔ ایہہ بلیک ہول مکینکس دے مول سدھانتاں وچّ اک سدھار دی منگ کردا ہے: اداہرن دے طور تے، جویں بلیک ہول مکینکس دا دوجا سدھانت تھرموڈائنامکس دے دوجے سدھانت دا حصہ بن جاندا ہے، تاں بلیک ہول کھیتر نوں گھٹاؤنا سنبھوَ ہو جاندا ہے- جنی دیر تکّ ہور پرکریاواں ایہہ یقینی بناؤندیاں ہن  کہ ساری دی ساری اینٹروپی گھٹدی ہے۔ جویں غیر-زیرو تاپمان والیاں تھرموڈائنامکس چیزاں کردیاں ہن، بلیک مہولاں نوں وی تھرمل ریڈیئیشن باہر کڈھنی چاہیدی ہے۔ اردھ-کلاسیکل کیلکلیشناں اشارہ کردیاں ہن کہ سچ مچّ اوہ اجیہا کردیاں ہن، جس وچّ ستہِ گریوٹی پلینک دے نیم وچّ تاپمان دا رول ادا کردی ہے۔ اس ریڈیئیشن نوں ہاکنگ ریڈیئیشن کیہا جاندا ہے۔ ہورزناں دے ہور روپ وی ہندے ہن۔ کسے پھیلدے برہمنڈ اندر، کوئی درشن کھوج سکدا ہے کہ بھوتکال دے کجھ کھیتراں نوں دیکھیا نہیں جا سکدا (پارٹیکل ہورزنز)، اتے بھوکھ دے کجھ کھیتراں نوں پربھاوت نہیں کیتا جا سکدا (اوینٹ ہورزن)۔ اتھوں تکّ کہ فلیٹ منکووسکی سپیس اندر، جدوں کسے ایکسلریٹ ہو رہے درشک راہیں درسایا جاندا ہووے (رنڈلر سپیس)، اک اردھ-کلاسیکل ریڈیئیشن نال جڑے ہورزن ہندے ہن جہناں نوں انروہّ ریڈیئیشن کہندے ہن۔
سنگولرٹیاں
جنرل رلیٹیوٹی دا اک ہور عامَ لچھن سنگولرٹیاں دے نام نال جانیاں جاندیاں سپیسٹائیم حداں دی ہوند ہے۔ سپیسٹائیم نوں ٹائیملائیک اتے لائیٹلائیک جیؤڈیسکاں دا پچھا کرکے پھرولیا جا سکدا ہے- جو پرکاش اتے پھری فعال ادھین کناں دوارا یاترا کرن والے سارے سنبھوَ رستے ہندے ہن۔ پر آئینسٹائین دیاں سمیکرناں دے کجھ ہلاں دے “ریگڈ ایجز” (پھٹے ہوئے کنارے) ہندے ہن – جہناں نوں سپیسٹائی، سنگولرٹیاں دے کھیتر کیہا جاندا ہے، جتھے پرکاش اتے ڈگّ رہے کناں دے رستے اک اچانک سرے تکّ آ جاندے ہن، اتے جیؤمیٹری (ریکھاگنت) نوں پربھاشت کرنا کٹھن ہو جاندا ہے۔ زیادہ دلچسپ معاملیاں وچّ، “کرویچر سنگولرٹیاں” ہندیاں ہن، جتھے سپیسٹائیم کرویچر نوں وشیشتاواں دین والیاں جیؤمیٹرک ماتراواں، جویں رچی سکیلر، اننت ملّ لے لیندیاں ہن۔ بھوکھ دیاں سنگولرٹیاں والے سپیسٹائیماں دیاں چنگی طرحاں جانیاں پچھانیاں اداہرناں – جتھے سنسار ریکھاواں مکّ جاندیاں ہن- شوارزچلڈ حلّ ہن، جو کسے چرستھائی ستھر بلیک ہول اندر کسے سنگلرٹی نوں درساؤندا ہے، جاں کیرر سلیوشن ہے جو اک چرستھائی گھم رہی بلیک ہول اندر اک چھلے دی شکل ورگی سنگلرٹی نال ہے۔ پھریڈمین-لیمٹرے-روبرسٹن-واکر سلیوشنز اتے برہمنڈاں نوں درساؤن والے ہور سپیسٹائیماں دیاں بھوتکال وچّ سنگولرٹیاں ہندیاں ہن جتھوں سنسار ریکھاواں شروع ہندیاں ہن، جہناں نوں بگّ بینگ سنگولرٹیاں کہندے ہن، اتے کجھ دیاں بھوکھ وچّ سنگولرٹیاں (بگّ-کرنچ) وی ہندیاں ہن۔
ایہناں اداہرناں دے اچّ درجے نال سمٹرک ہونا دتے ہون تے- اتے سرل کیتے ہون تے- ایہہ نتیجہ کڈھنا اکرشک ہووےگا کہ سنگولرٹیاں دی ہوند آدرش روپ دین دا آرٹیپھیکٹ (اجیہی دھارنا جو وگیانک طور تے جانچی گئی ہندی ہے پر قدرتی طور تے حاضر نہیں ہندی) ہے۔ پرسدھ سنگولرٹی تھیورم، جو گلوبل جیؤمیٹری (ریکھاگنت) دے طریقیاں نال ثابت کیتی گئی ہے، ہور طرحاں دسدی ہے: سنگولرٹیاں جنرل رلیٹیوٹی دا عامَ لچھن ہن، اتے اک وار کسے سچ مچّ دے پدارتھ والی وشیشتاواں والی چیز دیاں وشیشتاواں کسے نشچت سٹیج توں پرے چلے جان کارن خاتمہ ہو جاوے تاں ایہہ روکیا نہ جا سکن والیاں ہندیاں ہن، اتے پھیل رہے برہمنڈاں دی اک وشال رینج دی شروعات تے ہندیاں ہن۔ پھیر وی، تھیورماں وچّ سنپھولرٹیاں دیاں وشیشتاواں بارے بہت گھٹّ بیان کیتا جاندا ہے، اتے تازہ رسرچ دا زیادہتر حصہ ایہناں اکائیاں عامَ بنتراں (متھاں جویں BKL انومان) دے لچھناں نوں دسن ولّ سمرپت ہے۔ کوسمک سینسرشپ ہائپوتھیسس بیان کردا ہے کہ ساریاں یتھارتھوادی بھوکھ دیاں سنگولرٹیاں (سمپورن سمروپتا توں بغیر،یتھارتھوادی وشیشتاواں والا پدارتھ) کسے ہورزن دے تھلے سرکھات طریقے نال چھپیاں ہوئیاں ہن، اتے اسطراں سارے دور ستھت درشکاں توں الوپ رہندیاں ہن۔ جدوں کہ کوئی رسمیں ثبوت اجے موجود نہیں ہے، سنکھئک بناوٹاں اسدی پرمانکتا پرتِ سمرتھن دی گواہی پیش کردیاں ہن۔
اتپتی سمیکرناں (ایوولیؤشن اکئیشناں)
آئینسٹائین دیاں اکئیشناں دا ہریک حلّ کسے برہمنڈ دے سارے اتہاس نوں اپنے اندر سمیٹی رکھدا ہے- ایہہ صرف کوئی سنیپشوٹ (تصویر) نہیں ہے کہ چیزاں کویں ہندیاں ہن، پر اک سمپورن، سنبھوَ طور تے پدارتھ نال بھریا، سپیسٹائیم ہندا ہے۔ ایہہ پدارتھ دی اوستھا اتے جیؤمیٹری (ریکھاگنت) نوں ہریک جگہ درساؤندا ہے اتے اوس خاص برہمنڈ وچّ ہریک پل نوں درساؤندا ہے۔ اسدی عامَ کوویریئینس کارن، آئینسٹائین دی تھیوری اپنے آپ وچّ میٹرک ٹینسر دی وقت اتپتی (ٹائم ایوولیؤشن) نوں نردھارت کرن لئی کافی نہیں ہے۔ اسنوں کسے کوآرڈینیٹ کنڈوشن (نردیشانک-شرط) نال ملاؤنا پیندا ہے، جو ہور پھیلڈ تھیوریاں وچّ گیج پھکسنگ (پیمانہ ستھر کرن) دے سمسان ہے۔
آئینسٹائین سمیکرناں نوں انشک ڈپھرینشیئل اکئیشناں دے طور تے سمجھن لئی، ایہناں نوں اک اجیہے طریقے نال پھارمولابدھّ کرنا سہائک رہندا ہے جو وقت اتے برہمنڈ دی اتپتی دکھاوے۔ ایہہ کجھ “3+1” کہیاں جان والیاں فارمولا بنتراں نال کیتا جاندا ہے، جتھے سپیس نوں تنّ سپیس ڈائمینشناں وچّ الگّ کر دتا جاندا ہے اتے ٹائم نوں اک ڈائمینشن وچّ الگّ کر دتا جاندا ہے۔ سبھ توں چنگی طرحاں جانی جان والی اداہرن ADM پھارمولزم ہے۔ ایہہ ویوجن (الگّ کرن دا طریقہ) دکھاؤندا ہے کہ جنرل رلیٹیوٹی دیاں سپیسٹائیم اتپتی دیاں سمیکرناں چنگی طرحاں ورتاؤ کردیاں ہن: اک وار ڈھکویاں (انوکول) شروعاتی شرطاں درسا دتیاں جاندیاں ہن، تاں حلّ ہمیشاں موجود ہندے ہن، اتے نرالے طور تے پربھاشت ہون والے ہندے ہن۔ آئینسٹائین پھیلڈ اکئیشناں دے اججے حلّ نیومیریکل (سنکھئک) رلیٹیوٹی دا ادھار ہن۔
گلوبل اتے کواسی-لوکل (اردھ-ستھانک) ماتراواں
اتپتی سمیکرناں دی دھارنا جنرل رلیٹیوٹی دے اک ہور پہلو نال چنگی طرحاں جڑی ہوئی ہے۔ آئینسٹائین دی تھیوری وچّ، کسے سرل دسن والی وشیشتا جویں کسے سسٹم دے کلّ ماس (جاں اینرجی) لئی اک جنرل پریبھاشا کھوجنی اسمبھو رہا ہے۔ مکھ کارن ایہہ ہے کہ گریویٹیشنل پھیلڈ نوں – کسے وی بھوتکی پھیلڈ دی طرحاں- ضرور ہی اک نشچت اینرجی لئی جمیوار منی جانی چاہیدی ہے، پر ایہہ مڈھلے طور تے اوس اینرجی نوں ستھانک طور تے ستھر کرنا اسمبھو ثابت ہویا ہے۔
انا ہی بسّ نہیں، کسے سسٹم دے کلّ ماس نوں پربھاشت کرن دیاں سمبھاوناواں ہندیاں ہن، چاہے کوئی متھیا “اننت دور ستھت درشک” (ADM ماس) جاں انوکول سمروپتاواں (کومر ماس)۔ جیکر کوئی سسٹم توں کلّ ماس نوں باہر کڈھ دیوے، اینرجی گریویٹیشنل ترنگاں راہیں اننت توں پرے رکھ دیوے، تاں نتیجے وجوں نلّ-انپھنٹی اتے بوندی ماس ہندا ہے۔ جویں کلاسیکل پھزکس وچّ ہندا ہے، ایہہ دکھایا جا سکدا ہے کہ ایہہ ماس پوزیٹو ہندے ہن۔ سبندھت بھومنڈلی پربھاشاواں مومینٹم اتے اینگلر مومینٹم لئی موجود ہن۔ کواسی-لوکل کوانٹٹیز (اردھ-ستھانک ماتراواں) نوں پربھاشت کرن دیاں بہت ساریاں کوششاں رہیاں ہن، جویں کسے بند سسٹم دے ماس نوں صرف اوس سسٹم نوں رکھن والی سپیس دے اک سیمت کھیتر اندر پربھاشت ماتراواں نوں ورتدے ہوئے پھارمولابدھّ کیتا گیا ہے۔ امید اجیہی ماترا پراپت کرنی رہی ہے جو بند سسٹماں بارے عامَ کتھناں لئی سہائک ہووے، جویں ہوپ کنجکسچر (انومان) دا ہور زیادہ شدھ پھارمولاکرن۔
کوانٹم تھیوری نال سبندھ
جیکر جنرل رلیٹیوٹی نوں اجوکی بھوتک وگیان دے دو تھماں وچوں اک تھم دے روپ وچّ منیا جاوے، تاں، کوانٹم تھیوری، جو مڈھلے کناں توں ٹھوس اوستھا بھوتک وگیان (سولڈ سٹیٹ پھزکس) تکّ پدارتھ نوں سمجھن دا ادھار ہے، دوجا تھم ہونا چاہیدا ہے۔ پھیر وی، کوانٹم تھیوری دا جنرل رلیٹیوٹی نال میل ملاپ کرنا اجے اک کھلا سوال ہے۔
وکرت سپیسٹائیم اندر کوانٹم پھیلڈ تھیوری
عامَ کوانٹم پھیلڈ تھیوریاں، جو اجوکی مڈھلی کن بھوتک وگیان (ایلیمینٹری پارٹیکل پھزکس) دا ادھار رچدیاں ہن، نوں فلیٹ منکووسکی سپیس وچّ پربھاشت کیتا جاندا ہے، جو کہ اک شاندار نیڑتا (اپروکسیمیشن) ہے جدوں دھرتی اتے پائیاں جان والیاں پھیلڈاں ورگیاں کمزور گریویٹیشنل پھیلڈاں اندر سوخم کناں دے سبھاء نوں درساؤن دی گلّ ہندی ہے۔ جہناں پرستھتیاں وچّ گریوٹی انی شکتی شالی ہندی ہے کہ پدارتھ (کوانٹم) نوں پربھاوت کرن لئی کافی ہووے، پر اپنے آپ نوں نردھارت کرن (کوانٹیزیشن) دی ضرورت جنی شکتی شالی نہ ہووے، اوہناں پرستھتیاں نوں درساؤن لئی، بھوتک وگیانیاں نے وکرت سپیسٹائیم اندر کوانٹم پھیلڈ تھیوریاں دے فارمولے بنائے ہن۔ ایہہ تھیوریاں کسے کروڈ بیکگراؤنڈ سپیسٹائیم نوں درساؤن لئی جنرل رلیٹیوٹی تے نربھر کردیاں ہن، اتے اوس سپیسٹائیم اندر کوانٹم پدارتھ دے ورتاؤ نوں درساؤن لئی اک سرو سدھارن کیتی گئی کوانٹم پھیلڈ تھیوری پربھاشت کردیاں ہن۔ اس فارمولا بنتر نوں ورتدے ہوئے، ایہہ دکھایا جا سکدا ہے کہ بلیک ہولاں “ہاکنگ ریڈیئیشناں” دے نال نال جانیا جاندا کناں دا اک بلیکبوڈی سپیکٹرم باہر کڈھدیاں ہن، جو اس سمبھاونا دی اگوائی کردا ہے کہ اوہ وقت پا کے واشپت (اویپوریٹ) ہو جاندیاں ہن۔ جویں اپر سنکھیپ روپ وچّ دسیا گیا ہے، ایہہ ریڈیئیشن بلیک ہولاں دے تھرموڈائنامکس لئی اک مہتوپورن بھومکا نبھاؤندیاں ہن۔
کوانٹم گریوٹی
پدارتھ دے اک کوانٹم وورن اتے سپیسٹائیم دے اک جیؤمیٹرک وورن درمیان ستھرتا لئی منگ، اتے سنگولرٹیاں (جتھے کرویچر لمبائی پیمانے سوخم بن جاندے ہن) دی ستھرتا لئی منگ، کوانٹم گریوٹی دی اک سمپورن تھیوری لئی ضرورت ولّ اشارہ کردی ہے: بلیک ہولاں دے اندرونی بھاگ دے کسے ضرورت جنے وورن لئی، اتے بہت شروعاتی برہمنڈ دے وورن لئی، اک تھیوری دی ضرورت ہے جس وچّ گریوٹی اتے نال جڑی سپیسٹائیم دی جیؤمیٹری نوں کوانٹم پھزکس دی بھاشا وچّ لکھیا جا سکے۔ وڈے یتناں دے باو جود، کوئی وی سمپورن اتے ستھر کوانٹم گریوٹی دی تھیوری اجے تکّ جانی نہیں گئی، بھاویں بہت سارے ہونہار امیدوار موجود ہن۔
مڈھلیاں انٹریکشناں نوں درساؤن لئی مڈھلی کن بھوتک وگیان وچّ ورتیاں گئیاں سدھارن کوانٹم پھیلڈ تھیوریاں نوں جنرلائیز کرن دیاں کوششاں وچّ گریوٹی نوں شامل کرن نے گمبھیر سمسیاواں نوں جنم دتا ہے۔ نمر ارجاواں (لوء-اینرجیاں) اتے ایہہ پراپتی سفل ثابت ہوئی ہے، اوس وچّ ایہہ گریوٹی دی اک سویکار کیتی جان یوگ پربھاوشالی کوانٹم پھیلڈ تھیوری نتیجے وجوں دندی ہے۔ بہت اچّ اورجاواں اتے، کجھ نہ کجھ، نتیجے ساری دی ساری بھوکھبانی کرن دی طاقت توں نرادھار ماڈلاں والے رہے ہن۔
ایہناں کمیاں توں چھٹکارا پاؤن دا اک یتن سٹرنگ تھیوری ہے، جو بندو-کناں (پوآئنٹ پارٹیکلاں) دی تھیوری نہیں ہے، سگوں سوخم اک-ایامی پھیلائے ہوئیاں چیزاں ہن۔ ایہہ تھیوری سارے کناں اتے گریوٹی سمیت ساریاں کریاواں دا اک یونیپھائیڈ (اکٹھا کیتا ہویا) وورن ہون دا وعدہ کردی ہے؛ قیمت جو دینی پیندی ہے اوہ ہے عامَ تنّ دے جوڑ وچّ سپیس دیاں ہور چھ وادھو ڈائمینشناں ورگے عجیب لچھن۔ جس نوں دوجا سپرسٹرنگ انکلاب کیہا جاندا ہے، اس وچّ، ایہہ انومان لگایا گیا سی کہ، سٹرنگ تھیوری اتے جنرل رلیٹیوٹی تے سپرسمٹری دی یونیپھیکیشن جسنوں سپرگریوٹی کیہا جاندا ہے، دوویں، M-تھیوری دے نام نال جانے جان والے اک متھّ گیاراں ایامی ماڈل دا حصہ رچدیاں ہن، جو کوانٹم گریوٹی دی اک نرالی پربھاشت اتے ستھر تھیوری رچ سکنگیاں۔
اک ہور پراپتی (اپروچ) کوانٹم تھیوری دے کاننیکل کوانٹیزیشن کارج ودھیاں نال شروع ہندی ہے۔ جنرل رلیٹیوٹی دی شروعاتی-ملّ-پھارمولا بنتر ورتدے ہوئے، نتیجے وجوں ویلر-ڈوٹّ اکئیشن (شروڈنجر اکئیشن دے سامان اک سمیکرن) ملدی ہے جو، بدقسمتی نال، پربھاشت ہون یوگ نہ نکل سکی۔ پھیر وی، اجکلّ اشٹیکر ویریئیبلاں (استھرانکاں) دے نام نال جانے جاندے استھر انکاں دی جان پچھان نال، اسنے لوپ کوانٹم گریوٹی دے نام نال جانے جان والے اک بھروسے یوگ ماڈل ولّ پریرنا دتی۔ سپیس نوں اک سپنّ-نیٹورک کہی جان والی جال-نما بنتر نال پرستت کیتا جاندا ہے، جو وقت اندر ڈسکریٹ (انرنتر) سٹیپاں (چھڑپیاں) وچّ اتپن ہندی ہے۔
اس گلّ تے نربھر کردے ہوئے کہ جنرل رلیٹیوٹی اتے کوانٹم تھیوری دے کہڑے لچھن سویکار کرن توں بعد بدلدے نہیں، اتے کہڑے پدھر اتے تبدیلیاں پیش کیتیاں جاندیاں ہن، کوانٹم تھیوری دی اک پریکٹیکل (ووہارک) تھیوری اتے پہنچن لئی ہور بہت سارے یتن ہوئے ہن، جہناں وچوں کجھ اداہرناں ایہہ ہن؛ ڈائنیمکل ٹرینگلیشن، کیزیؤل سیٹس، ٹوسٹر ماڈلز جاں کوانٹم کوسمولجی دے ماڈلاں اتے ادھارت پاتھ-انٹگرل۔
ساریاں امیدوار تھیوریاں وچّ اجے پرمکھ رسمی اتے سنکلپ سمسیاواں نجٹھن لئی باقی ہن۔ ایہہ اس عامَ سمسیا دا ساہمنا وی کردیاں ہن کہ، اجے تکّ، کوانٹم گریوٹی انوماناں نوں پریوگک پرکھاں وچّ رکھن دا کوئی طریقہ وی نہیں ہے (اتے تاں جو ایہہ فیصلہ کیتا جا سکے کہ امیدواراں درمیان اوہناں دے انومان کنے کو سفل رہندے ہن)، بے شکّ برہمنڈی نریکھناں اتے کن بھوتک وگیان پریوگاں دے اپلبدھ ہون توں بھوکھ آنکڑیاں دے بدل جان دی امید کیتی جاندی ہے۔
تازہ حالت
جنرل رلیٹیوٹی گریویٹیشن اتے خلائی سائنس دے اچّ سفلتا والے ماڈلاں دے روپ وچّ ابھری ہے، جسنے ہن تکّ بہت سارے سپشٹ نریکھن اتے پریوگک ٹیسٹاں نوں پاس کیتا ہے۔ پھیر وی، ایہہ شکتی شالی اشارے ہن کہ تھیوری ادھوری ہے۔ کوانٹم گریوٹی دی سمسیا اتے سپیسٹائیم سنگولرٹیاں دی واستوکتا دا سوال کھلا پیا رہا ہے۔ نریکھن آنکڑے جو ڈارک اینرجی اتے ڈارک میٹر دی گواہی دے روپ وچّ لئے گئے ہن، اشارہ کر سکدے ہن کہ نویں بھوتک وگیان دی ضرورت ہے۔ اتھوں تکّ کہ اسے طرحاں جویں ہے، اسے طرحاں لین نال، جنرل رلیٹیوٹی ہور پھرولا پھرالی دیاں سمبھاوناواں نال امیر ہے۔ گنتک ریلیٹیوسٹس (ساپیکھ شاستری) سنگولرٹیاں دی فطرت نوں سمجھنا سکھدے ہن اتے آئینسٹائین دیاں سمیکرناں دیاں مڈھلیاں وشیشتاواں نوں سمجھنا سکھدے ہن، اتے تیزی نال ودھ رہیاں طاقتور کمپیوٹر بناوٹاں (جویں بلیک ہولاں دے اکٹھے ہون نوں درساؤن والیاں بناوٹاں) دوڑائیاں جاندیاں ہن۔ ہن تکّ سنبھوَ رہیاں گریویٹیشنل پھیلڈاں نالوں ہور شکتی شالی گریویٹیشنل پھیلڈاں لئی تھیوری دی پرمانکتا دی پرکھ لئی موقعے بنائے جان دی امید نال گریویٹیشنل ترنگاں دی پہلی سدھی ڈٹیکشن (پچھان) لئی دوڑ جاری ہے۔ اپنی پبلیکیشن دے تقریباً سو سال بعد وی، جنرل رلیٹیوٹی ریسرچ دا اچّ کریاشیل کھیتر رہا ہے۔
ایرانی فن تعمیر
thumb|ایرانی فن تعمیر
ایرانی فن تعمیر یا فارسی فن تعمیر  ایران تے مغربی ایشیا دے ہور حصےآں تے وسط ایشیا وچ قفقاز دا فن تعمیر ا‏‏ے۔
اسماعیلی (شہر)
اسماعیلی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع اسماعیلی دا انتظامی مرکز اے ۔
گرین وڈ
گرین وڈ کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان قصبه غربی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
سارنگ پور
ہندوستان دے صوبہ مدھیہ پردیش دے ضلع راج گڑھ دا اک شہر اے جو دریائے کالی سندھ دے کنارے آباد اے
ابتدائیہ
سارنگ پور بھارت دے قدیم تاریخی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے کئی بادشاہاں ، راجیں نے حکمرانی کیتی تے اپنے دور د‏‏یاں وڈیاں وڈیاں سلطنتاں دے درمیان اس مقام اُتے جنگاں ہوئیاں ، ایہ اک لمبے زمانہ تک مختلف اوقات وچ ایہ مالوہ دا دار الحکومت رہیا اے ، مشہور باز بہادر تے روپ متی د‏‏ی داستان محبت اسی شہر تو‏ں وابستہ اے ، جدو‏ں کہ اکبر د‏‏ی فوجاں نے اس محبت نو‏‏ں خاک وچ ملا دتا سی ۔
شہر سارنگ پور وچ سلاطین گجرات و مالوہ دے درمیان ہونے والی لڑائیاں
826ھ:سلطان احمد شاہ گجرا‏تی نے مانڈو شادی آباد اُتے حملہ کیتا ، محاصرہ بے فائدہ دیکھیا تاں سارنگپور پہنچیا ، ہوشنگ شاہ نو‏‏ں اطلاع ملی تاں اوہ وی اک دوسرےراستہ تو‏ں سارنگپور پہنچیا ، دونے وچ انتہائی خاں ریز جنگ ہوئی ،آخر فتح سلطان احمد شاہ گجرا‏تی د‏‏ی ہوئی تے ہوشنگ شاہ سارنگپور دے قلعہ وچ محصور ہو گیا ۔ 14 ربیع الثانی نو‏‏ں جدو‏ں سلطان احمد فتح دے نقارے بجاندے ہوئے واپس جارہیا سی تاں ہوشنگ فیر قلعہ تو‏ں نکلیا تے گجراتیاں دا تعاقب کیتا ، جس دے نتیجہ وچ دونے وچ لڑائی ہوئی ، سلطان ہوشنگ فیر قلعہ وچ محصور ہو گیا،اوہدی چھ ہزار فوج تہ تیغ کر دتی گئی ، فیر دونے اپنے اپنے دار السلطنت پہنچے۔
دوسری مرتبہ سلطان محمود خلجی دے دور وچ فیر احمد شاہ گجرا‏تی نے مالوہ اُتے حملہ کیا، عین انہاں ہی دناں جدو‏ں احمد شاہ گجرا‏تی نےمانڈو دا محاصرہ ک‏ے رکھیا سی اس دا بیٹا شہزادہ محمود خاں پنج ہزار سواراں تے تن سو ہاتھیاں دا لشکر لے ک‏ے سارنپور آیا تے اس نے حاکم شہر نال جنگ کرکے اسنو‏ں قتل کر ڈالا، سلطان محمود خلجی مانڈو دا قلعہ ملک مغیث دے حوالہ کرکے خود سارنگ پور دے لئی نکلیا ، سلطان احمد نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں اس نے شہزادہ محمد نو‏‏ں سارنگپور تو‏ں اجین بلا لیا ، اس وقت سارنگپور دے حاکم ملک اسحاق بن قطب الملک نے سلطان محمود خلجی د‏‏ی خدمت وچ اک عریضہ وچ ساری تفصیل لکھی تے ایہ وی اطلاع د‏‏ی کہ شہزادہ عمر سارنگپورکے ارادہ تو‏ں آرہیا اے ، سلطان محمود دے سارنگپور پہنچنے دے بعد سلطان احمد شاہ وی اجین تو‏ں سارنگپور آیا ، اس دے نال 30000 سوار تے تن سو ہاتھی کازبردست لشکر سی ، پہلے محمود نے شہزادہ عمر نال جنگ کيت‏ی تے اسنو‏ں قتل کر دتا فیر احمد شاہ نال جنگ دا ارادہ کیتا لیکن وبا دے پھیلنے تو‏ں اوہ اپنے ملک چلا گیا
سارنگپور اُتے گجراتیاں د‏‏ی حکمرانی تے ہمایوں دا حملہ
سلطان محمود خلجی ثانی  دا امیر صلحدی پوربیہ جدو‏ں بہادر شاہ گجرا‏تی نال مل گیا تاں بہادر شاہ نے اسنو‏ں اجین، سارنگ پور تے رائے سین دے پرگنے عطا کیتے ، فیر بعد وچ اس نے خود کشی کرلئی اسی اثنا وچ ہمایاں نے مالوی اُتے قبضہ ک‏ر ليا، فیر ہمایاں دے اک غلام سلطان عبد القادر نے ، مالوہ اُتے اپنی خود مختار حکومت قائم کرلئی
شیر شاہ سوری دا قبضہ
949ھ وچ شیر شاہ سوری نے مالوہ نو‏‏ں فتح کیتا  تے چند روز تک اجین وچ قیام کیتا تے مالوہ نو‏‏ں اپنے امیراں وچ تقسیم کر دتا ، اجین سارنگپور تے دوسرے کئی پرگنے شجاع خاں د‏‏ی جاگیر وچ دے دتے تے اسنو‏ں اس مملکت دا سپہ سالار مقرر کیتا ، رفتہ رفتہ اوہ پوری مملکت مالوہ دا حکمراں بن گیا، سلیم شاہ دے دور وچ وی مالوہ دا حکمراں رہیا، فیر شجاع خان نے اجین تے نواحی د‏‏ی حکومت دولت خاں نو‏ں دتی ، رائے سین تے بھیلسہ دا حاکم ۔۔۔۔۔ نو‏‏ں بنایا
ہنڈیہ تےآشٹہ باز بہادر نو‏‏ں دیاتے خود سارنگ پور وچ مقیم ہويا،شجاعلپور نو‏‏ں اسی نے اپنی فوجی چھاونی دے طور اُتے آباد کیتا تھا
مالوہ  پر ملک بایزید عرف باز بہادر دا قبضہ تے دار السلطنت سارنگپور
شجاع خاں د‏‏ی وفات دے بعد اس دا چھوٹا بیٹا بایزید ہنڈیہ تو‏ں سارنگ پور آیا تے دھیرے دھیرے اپنے باپ کےسارے مقبوضات اُتے قابض ہو گیا تے باز بہادر لقب اختیار کرکے تخت سلطنت اُتے بیٹھا، سارنگ پور اس دا پایہ تخت سی، فیر جدو‏ں رانی درگاوندی نال جنگ وچ شکست کھادی تاں غم غلط کرنے دے لئی چنگ و رباب وچ مشغول ہو گیا، روپ متی تو‏ں عشق کر بیٹھا ، انہاں دونے دے عشق د‏‏ی سارے ہندوستان وچ شہرت پھیل گئی ۔
اکبر دے امیر ادہم خاں دا حملہ تے اکبر د‏‏ی سارنگ پور آمد
968ھ وچ اکبر نے ادہم خاں نو‏‏ں مالوہ اُتے حملہ دے لئی بھیجیا ، باز بہادر اس وقت مقابلہ دے لئی نکلیا جدو‏ں ادہم خاں سارنگپور سےاک نو‏‏ں س دے فاصلہ اُتے سی، لڑائی ہوئی تے تھوڑی دیر وچ فوج نے راہ فرار اختیار کيتی تاں باز بہادر وی فرار ہو گیا، ادہم خاں نے مالوہ دے انتظام دے لئی چار حصےآں وچ تقسیم کر دتا سارنگپور اپنے قبضہ وچ رکھیا ، پیر محمد نو‏‏ں مانڈو تے اجین دتا ، قبا خان نو‏‏ں ہنڈیہ تے صادق خان نو‏‏ں مندسور ہن ادہم خاں اکبر تو‏ں بغاوت کرنا چاہندا سی پیر محمد نے ساری اطلاع اکبر نو‏‏ں صادق خان دے ذریعہ پہنچائی ؛ چنانچہ 1560ء نو‏‏ں شہنشاہ اکبر آگرہ تو‏ں مالوہ روانہ ہويا تے 16 دن وچ سارنگپور پہنچ گیا نتیجۃ ادہم خان نو‏‏ں گرفتار کرکے لے گیا تے 969 ھ وچ پیر محمد خاں شیروانی  نو‏‏ں مالوہ دا صوبہ دار مقرر کیتا ،فیر اوہ وی حاکم برار ، والئ برہانپور تے باز بہادر د‏‏ی متحدہ فوج کامقابلہ نہ کر سکیا تے فرار ہُندے ہوئے دریائے نربدا وچ ڈُب گیا ، ہن دوبارہ باز بہادر وچ مالوہ دا تخت حاصل ک‏ر ليا ، حالے اوہ سنبھل وی نہ پایا سی کہ اکبر دا امیر عبد اللہ خاں970ھ وچ مالوہ اُتے حملہ آورہويا باز بہادر مالوہ تو‏ں باہر چلا گیا فیر اکبر دے دربار وچ حاضر ہوک‏ے دو ہزاری منصب اُتے فائز ہويا ۔
اکبر تے جہانگیر دے دور حکومت وچ مالوہ دا انتظام
مالوہ دے انتظام دے لئی اکبر نے عبد اللہ خاں دے نال ملکی انتطام دے لئی  خواجہ معین الدین احمد نو‏‏ں بھیجیا ، عبد اللہ خاں ازبک نےدار السلطنت مانڈو شادی آباد نو‏‏ں مرکز بنایا تے خواجہ معین الدین احمد فرخندی نے ملک دا نظم و نسق درست کرکے امن و امان قائم کیتا ، اکبر دے آخری زمانہ تے دور جہانگیری دے آغاز وچ سلطنت دلی د‏‏ی جانب تو‏ں خان اعظم مالوہ دا حکمراں رہیا؛ چنانچہ سارنگپور وی اسی دے ماتحت سی
رانی روپ متی تے باز بہادر
مالوہ دے آخری خود مختار سلطان سلطان بایزید الملقب بہ باز بہادر د‏‏ی رانی سی، جو تریخ مالوہ وچ سب تو‏ں زیادہ متنازع فیہ شخصیت اے تے مالوہ آنے والے ہر سیاح د‏‏ی دلچسپی دا مرکز اے، بیشتر مورخین نے روپ متی نو‏‏ں دھرم پوری دے علاقہ دے اک راجپوت جاگیردار تھان سنگھ راٹھور د‏‏ی لڑکی دسیا اے ، جو راجپوتانہ دا اک باغی سردار سی ،جس نو‏‏ں خلجیاں نے پناہ دے رکھی سی ، باز بہادر نے شکار دے دوران دریائے نربدا دے کنارے روپ متی نو‏‏ں اپنی سہیلیاں دے نال دیکھیا تے اس اُتے فریفتہ ہو گیا، بعض مورخاں نے اسنو‏ں اک مغنیہ رقاصہ تے طوائف زادی دسیا اے جو بالکل غلط اے ، مصدقہ قول ابو الفضل ، نظام الدین احمد  تے احمد الامری  کا اے جس د‏‏ی انگریز مورخاں نے وی تصدیق د‏‏ی اے کہ روپ متی بدو رائے تے دیوا بائی د‏‏ی لڑکی سی جو گجرا‏تی برہمن سن ، بدو رائے دے والد سلطان بہادر شاہ گجرا‏تی دے مالوہ فتح کرنے دے بعد مانڈو آگئے سن تے بعد وچ سارنگ پور منتقل ہو گئے ، بدو رائے کرشن بھکت سن تے سنگیت دے ماہر سن، انہاں تو‏ں روپ متی1538ء وچ سارنگپور دے پھُل پوری محلہ وچ پیدا ہوئی ، اس دے والد نے اوہدی تعلیم دا چنگا انتطام کیتا سی ، اوہ کئی زباناں ، مالوی ، ہندی ، راجستھانی تے برج بھاشا د‏‏ی ماہر سی ، اوہ اک ادیبہ ، شاعرہ ، موسیقار د‏‏ی شکل وچ ابھری تے اپنے حسن د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہو گئی۔
باز بہادر اپنے والد شجاعت خاں دے عہد ہی تو‏ں سارنگپور دا صوبہ دار سی تے موسیقی دا دلدادہ سی ، اس نے سارنگ پور وچ اک موسیقی دا مدرسہ قائم کیتا سی، جس وچ تعلیم دے لئی ہندوستان دے مشہور موسیقاراں نو‏‏ں بلايا سی ، روپ متی اسی مدرسہ د‏‏ی طالبہ سی ، با ز بہادر اک ماہر موسیقار سی ،و ہ ہر قسم د‏‏ی سارنگی ، طبلہ تنبورہ تے بین بجاندا سی ، اوہ "خیال گاٹکی "کا وڈا ماہر سی "خیال بارخانی" اسی د‏‏ی ایجاد اے ، باز بہادر تے روپ متی دونے وچ محبت ہو گئی ، جدو‏ں باز بہادر مالوہ دا خود مختار حکمراں بن گیا تاں اس نے اس بدو رائے تے اس دے بھائی نو‏‏ں وڈی جاگیراں داں، روپ متی دے اصرار اُتے اپنی ماں دے ناں تو‏ں اک تالاب ریوا کنڈ بنوایا،تے اس دے لئی اک شیو مندر وی بنوایا،تے بہت ساری یادگاراں روپ متی دے ناں تو‏ں بنوائی ۔
1560ء وچ جدو‏ں ادہم خاں کوکا نے باز بہادر نو‏‏ں سارنگ پور وچ شکست دے دتی تاں باز بہادر نے حکم دتا کہ حرم سرا د‏‏ی کنیزےآں تے بیگمات نو‏‏ں قتل کر دتا جائے ، قتل دا سلسلہ شروع ہُندے ہی مغل فوجاں حرم وچ داخل ہو گئياں تے حرم اپنے قبضہ وچ لے لیا اس وچ روپ متی دے چہرہ اُتے کچھ زخم آئے ، عمر درویش دے مکان وچ شاہی طبیباں نے اس دا علاج کیتا ، اس دے صحت یاب ہو نے اُتے ادہم خاں نے اسنو‏ں شادی دا پیغام دتا ، اوہدی ہوسناکیو‏ں تو‏ں پچنے دے لئی روپ متی نے خود کشی کرلئی ، ادہم خاں نے اوہدی نعش نو‏‏ں دفن کر دتا اس طرح 1562ء وچ روپ متی دے نال ہی مالوہ وچ پٹھان سلطنت وی دفن ہو گئی۔
روپ متی دا مقبرہ
شہنشاہ اکبر ادہم خاں د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی لئی سارنگپور آیا تاں اسنو‏ں روپ متی د‏‏ی موت دے بارے وچ حالات معلوم ہوئے ،اس نے حکم دتا نو‏‏ں روپ متی د‏‏ی نعش نو‏‏ں قبر تو‏ں کڈ ک‏ے تابوت وچ رکھیا جائے ، فیر اس دا تابوت ہاتھی اُتے رکھ کر شاہی اعزاز دے نال شہر وچ جلوس کڈیا جائے تے فیر دفن کر دتا جائے ، پیر محمد نو‏‏ں حکم دتا کہ روپ متی د‏‏ی قبر اُتے اک شاندار مقبرہ بنوائے ؛ چنانچہ سارنگپور وچ روپ متی دا مقبرہ تعمیر کیتا گیا۔
باز بہادر د‏‏ی موت تے تدفین
1570 ء وچ باز بہادر نے اکبر دے دربار جاک‏ے اوہدی اطاعت قبول کر لئی سی ، اکبر نے اسنو‏ں 2ہزاری دا منصب عطا کیتا تے بقیہ عمر اس نے اکبر دے دربار وچ گزار دتی ، 1588ء وچ باز بہادر دا انتقال ہو گیا ، اوہدی وصیت دے مطابق اوہدی نعش آگرہ تو‏ں سارنگپور لیائی گئی تے روپ متی دے پہلو وچ دفن کر دتی گئی
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر
انقلاب روس
انقلاب روس ،(روسی زبان: Октябрьская революция، اکتیابرساکایا ریوولیوشیا) جسنو‏ں بالشویک انقلاب، اکتوبر انقلاب یا سویت انقلاب وی کہیا جا تو‏ں اے ، عالمی تریخ دا پہلا کامیاب سوشلسٹ انقلاب سی جو کلاسیکی مارکسیت سطور اُتے استوار ہويا ۔ اسنو‏ں روس وچ لینن تے ٹراٹسکی د‏‏ی قیادت وچ بالشویک پارٹی نے بر پا کيتاجس نتیجے وچ یونائیٹڈ سوشلسٹ سوویت یونین(USSR)کی بنیاد رکھی گئی۔ اُس وقت زارشاہی روس وچ نافذ پرانے کیلنڈر دے مطابق انقلابی سرکشی دا آغاز 25 اکتوبر (نويں کیلنڈر دے مطابق 7 نومبر) د‏‏ی شام نو‏‏ں ہويا تے بالشویکاں دا اقتدار اُتے قبضہ 25 تے 26 اکتوبر د‏‏ی درمیانی رات نو‏‏ں ہويا۔ اس انقلاب دے نتیجے وچ پہلے مرتبہ محنت کشاں تے مظلوماں د‏‏ی حکومت قائم ہوئی تے اس انقلاب نے پوری دنیا اُتے گہرے اثرات مرتب کیتے۔ انہاں واقعات دا براہ راست مشاہدہ کرنے والے امریکی صحافی جان ریڈ نے اپنی تصنیف وچ انقلاب دے بارے وچ لکھیا کہ،’’کوئی بالشویزم دے بارے وچ کچھ وی سوچے، ایہ اک ناقابل تردید حقیقت اے کہ انقلابِ روس انسانیت د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین واقعات وچو‏ں اک اے تے بالشویکاں دا اقتدار عالمگیر اہمیت دا حامل اے ۔‘‘
انقلاب فرانس نے یورپ دے نظام نوں ہمیشہ لئی درہم برھم تے پراگندہ کردتا سی پر اس دے بعد جہڑا صنعتی القلاب آئیا ، اس نے جتھے ہالینڈ ، فرانس ، انگلستان نوں یورپ دے سب توں متمدن تے ترقی یافتہ ملک بنا دتا اوتھے ای روس ورگے ملکاں نوں ، جنہاں دی معیشت ہلے تک وی زرعی سی ، نوں بہت پچھے کردتا ۔
کارل مارکس تے فیڈریک اینگلس نے 1847ء چ اشتراکی منشور شائع کیتا ، اوداں تے ایہہ منشور صنعتی لحاظ نال ترقی یافتہ ملکاں دے لوکاں نوں اوہناں کارخانے داراں دے خلاف بغاوت تے آمادہ کردا سی ، جہڑے کارخانیاں چ مزدوراں کولوں کم لین لئی اوہناں تے ظلم کردے سن تے اذیتاں دیندے سن ،پر اس فلسفے نے روس جہے صنعتی لحاظ نال پسماندہ تے زرعی تے جاگیردارانہ نظام دے حامل ملک چ لینن نوں بہت متاثر کیتا تے اس نے کیمونسٹ اصولاں دی علم بردار سیاسی تحریک دی بنیاد رکھی ۔
جس زمانے چ جرمنی ، فرانس تے انگلستان وعیرہ چ اشتراکی افکار دا دور دورہ سی ، اس وقت کارل مارکس نے کہیا سی کہ سرمایہ داری نظام دے خلاف انقلاب روس چ آئے گا ۔ اسدے ایہہ الفاظ حیرت انگیز طور تے درست ثابت ہوئے تے روس جتھے 1917ء دیاں فوجی شکستاں تے جرمنی دی حمایت چ راسپوتین تے دوجے افراد دیاں کوششاں نے ملک چ بے اطمینانی پیدا کردتی سی ۔ ملک چ افراتفری پیدا ہوئی جہڑی بالاخر 13 مارچ 1917ء چ زار روس دی حکومت دے خاتمے مکی ۔ زار روس دے زوال توں بعد لینن روس پہنچ گئیا تے اس حکومت دی نیہہ رکھی جہڑی جگ دی سب توں پہلی اشتراکی جمہوریہ کہلائی ۔
پس منظر
زار دا روس اک پسماندہ تے جاگیردارانہ معاشرہ سی جو جنگ و جدل دے باعث زوال تے انحاط دا شکار سی۔ ارِ روس ملک دے سیاہ و سفید دا مالک سی۔ اوہ افسر شاہی دے ذریعے زراعت، تجارت تے ہر قسم دے ذرائع دا مختارِ کل سی۔ اِس جگہ تجارت تے صنعت دا بہت زیادہ ذکر کرنے د‏‏ی شاید ضرورت نئيں کیونجے سن 1900 وچ روس وچ اک فیصد تو‏ں وی کم لوک صنعتی ورکنگ کلاس نال تعلق ر کھدے سن ۔ درحقیقت تمام دا تمام ملک زراعت پیشہ سی۔ چند اک جگہاں اُتے فیکٹریاں لگ چکیاں سن تے صنعت پیشہ مزدوراں دا استحصال وی ملک د‏‏ی زرعی زمیناں اُتے کم کرنے وا لے کساناں طرح شروع ہوئے چکيا سی۔روس وچ زرعی بیگار یا “سرفڈم ” نو‏‏ں 1649 وچ قانونی تحفظ ملا۔ کساناں دے پسے جانے دا عمل تاں پہلے تو‏ں رائج سی ہن اسنو‏ں قانون د‏‏ی سر پرستی وی حاصل ہوئے گئی۔ اگرچہ 1861 وچ بیگار زرعی مزدوری دا نظام قانونی طور اُتے منسوخ کر دتا گیا مگر اس دے باوجود مزارعاں دے حالات وچ کوئی قابلِ ذکر بہتری نہ ہوئی۔ thumb|زار دا مجسمہ انیہويں صدی دے وسط وچ ماسکو وچ صنعت کاری دا آغاز ہويا۔ وسط ایشیاءکی پیدا کردہ ککولو‏‏ں ماسکو ٹیکسٹائل انڈسٹری دا لیڈر بن گیا۔ 1900 ءتک ماسکو دس لکھ نفوس دا شہر بن چکيا سی۔ دیہاندی علاقےآں تو‏ں روزانہ لکھاں مزدور فیکٹریاں وچ کم کرنے آندے سن ۔ پیٹرز برگ تو‏ں انہاں نو‏ں روزی وی ملی تے حقوق دا احساس تے شعور بھی۔1894ءماں آہنی اعصاب دے مالک الیگزینڈر سوم د‏‏ی اچانک وفات نے اس دے بیٹے نکولس دوم نو‏‏ں روس دا بادشاہ (زار) بنا دتا جو اک کمزور منتظم سی 1905ءمزدوراں دے اک گروپ نے بادشاہ نو‏‏ں عرض گزاشت پیش کيت‏‏ی کہ ”اساں سینٹ پیٹرز برگ دے باشندے ساڈے بیوی، بچے تے بُڈھے والدین آپ دے حضور انصاف تے تحفظ مانگنے دے لئی آئے نيں“ اس پُر امن ریلی تو‏ں سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی ابتداءہو گئی تے احتجاجی جلساں تے ہڑتالاں دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔22جنوری 1905ءہی دے اک یخ بستہ اتوار دے روز شہر وچ بجلی بند ہوئے گئی۔ Civic Facilities ختم ہوئے گئياں۔ اک لکھ مزدور ہڑتال اُتے چلے گئے۔ معروف مسیحی پادری فادر جورتی گیپن (جو پادری ہونے دے نال نال پولیس دا ایجنٹ وی سی) نے شاہی محل دے سامنے اک پُرامن مظاہرے دا اہتمام کيتا۔ جس وچ مزدوراں تے انہاں دے اہل خانہ نے حصہ لیا۔ مظاہرین 8 گھینٹے د‏‏ی ڈیوٹی تے مزدوری وچ اضافے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مظاہرین د‏‏ی تعداد دیکھ ک‏ے شاہی گارڈ خوف زدہ ہوئے گئے۔ انہاں نے خوف زدہ ہوئے ک‏ے فائرنگ کر دتی جس تو‏ں اک ہزار افراد مارے گئے۔ ”خوناں اتوار“ نے بادشاہت نو‏‏ں نفرت د‏‏ی علامت بنا دتا۔ چند سالاں بعد پہلی عالمی جنگ چھڑ گئی تے روس وی جرمنی تے آسٹریا دے خلاف جنگ وچ شریک ہوئے گیا۔ جس نے روس د‏‏ی معیشت نو‏‏ں ہور برباد تے قوم نو‏‏ں بدحال کر دتا۔
پہلی عالمی جنگ کيت‏ی تباہ کاریاں دے بد ترین اثرات روس اُتے وی پئے ، جتھ‏ے تباہ حالی، قلت تے بھکھ نے پورے معاشرے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا سی۔ جنگ دے اخراجات دے باعث عوامی فلاح عامہ دے منصوبےآں وچ کمی کيتی گئی تے خوراک د‏‏ی سخت قلت پیدا ہوئے گئی۔اس دوران فوج وچ وی عمومی گراوٹ دے اثرات دیکھے جا سک‏‏ے سن ۔ اس کیفیت وچ بڑ ے پیمانے اُتے بغاوت تے تحریک دے اثرات منڈلانے لگ گئے۔ پہلے پہل ٹیکسٹائل دے محنت کشاں د‏‏ی جانب تو‏ں احتجاجات دا سلسلہ شرو ع کيتا گیا جلد ہی اس تحریک د‏‏ی عوامیت تے جنگوئی وچ وادھا اپنی مرکزیت دے مراکزبدلدا رہیا اورٹیکسٹائل تو‏ں میٹل دے مزدوراں د‏‏ی طرف تبدیل ہُندا رہیا،معاشی ہڑتالاں سیاسی ہڑتالاں وچ بدلدی رہیاں تے چھوٹے علاقےآں تو‏ں پیٹروگراڈ منتقل ہُندیاں رہیاں۔1917کے پہلے دو مہینےآں وچ 575,000ہڑتالیاں د‏‏ی تعداد ریکارڈ کيتی گئی جس دا وڈا حصہ راجگڑھ وچ سی۔پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں مارے جانے والے چھاپےآں د‏‏ی مہم دے باوجود9جنوری نو‏‏ں ڈیڑھ لکھ مزدوراں نے خونی سالگرہ دے موقع اُتے ہڑتال د‏‏ی تے مظاہرہ کيتا۔ہڑتالیاں دا موڈ انتہائی جوشیلا سی جنہاں د‏‏ی قیادت میٹل ورکر ک‏ر رہ‏ے سن ۔سبھی نو‏‏ں محسوس ہوگیاتھا کہ واپسی دا ہن کوئی رستہ نئيں رہاہے۔ہر فیکٹری دے اندر، تقریباًہر جگہ بالشویکاں دے گرد اک سرگرم مرکز قائم ہوئے چکاتھا۔فروری دے پہلے دو ہفتےآں دے دوران میٹنگاں تے ہڑتالاں مسلسل ہُندیاں رہیاں۔8فروری کوپوٹیلوف فیکٹری وچ پولیس دا مار مار دے بھرکس کڈ دیاگیا جدو‏ں کہ 14فروری نو‏‏ں جدو‏ں ڈوما دا اجلاس شروع ہوئے رہاسی،90ہزار ورکراں نے پیٹروگراڈ وچ ہڑتال کردتی۔ماسکو وچ وی کئی پلانٹ بند ہوئے گئے۔16فروری نو‏‏ں انتظامیہ نے پیٹروگراڈ وچ ’’روٹی کارڈ‘‘متعارف کرادیے۔اس انفرادیت نے جذبات نو‏‏ں تے وی بھڑکا دتا اور19فروری نو‏‏ں عوام دے جھنڈ جنہاں وچ زیادہ تر خواتین شامل سن ،خوراک د‏‏ی دکاناں اُتے جمع ہوئے گئے جو روٹی دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔اک دن بعد ہی تمام بیکریاں بند کر دتی گئياں ،ایہ اوہ گرماگرم ماحول سی جس د‏‏ی تپش وچ انقلاب دا شعلہ پک رہاتھا تے جو کچھ ہی دناں دے اندر بھڑکنے والاسی۔ رہاسی،90ہزار ورکراں نے پیٹروگراڈ وچ ہڑتال کردتی۔ماسکو وچ وی کئی پلانٹ بند ہوئے گئے۔16فروری نو‏‏ں انتظامیہ نے پیٹروگراڈ وچ ’’روٹی کارڈ‘‘متعارف کرادیے۔اس انفرادیت نے جذبات نو‏‏ں تے وی بھڑکا دتا اور19فروری نو‏‏ں عوام دے جھنڈ جنہاں وچ زیادہ تر خواتین شامل سن ،خوراک د‏‏ی دکاناں اُتے جمع ہوئے گئے جو روٹی دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔اک دن بعد ہی تمام بیکریاں بند کر دتی گئياں ،ایہ اوہ گرماگرم ماحول سی جس د‏‏ی تپش وچ انقلاب دا شعلہ پک رہاتھا تے جو کچھ ہی دناں دے اندر بھڑکنے والاتھا ۔
فروری انقلاب
کھبے|thumb|فروری انقلاب دے دوران ہڑتال دا اک منظر 23 فروری1917ء (موجودہ کیلنڈر دے مطابق 7مارچ) نو‏‏ں خواتین دا عالمی دن سی۔ راجگڑھ سینٹ پیٹرز برگ وچ مرد فیکٹریاں وچ تے عورتاں خوراک دا راشن لینے گئی سن۔ کئی گھنٹےآں دے انتظار دے بعد جواب مل گیا کہ خوراک ختم ہوئے چک‏ی اے، کچھ نئيں ملے گا۔ [4] اس دے جواب وچ عورتاں نے تاریخی ہڑتال دا آغاز کر دتا جسنو‏ں تریخ وچ فروری انقلاب تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ۔خواتین نے اردگرد د‏‏ی فیکڑیاں دے محنت کشاں نو‏‏ں جمع کرنا شروع کر دتا جس دے نتیجے وچ تقریباً 50ہزار محنت کش ہڑتال اُتے چلے گئے۔ دو دن بعد تک سینٹ پیٹربرگ دے تمام صنعتی مراکز بند ہوئے چکے سن ۔ طلبہ ء،سفید پوش ورکرز تے استاتذہ تک وی اس جدوجہد وچ شامل ہوئے گئے ۔27فروری دے بعد راجگڑھ دا بیشتر حصہ محنت کشاں تے سپاہیاں دے قبضے وچ سی جس وچ پل، گولہ بارود، ریلوے اسٹیشن، ٹیلی گراف تے پوسٹ آفس شامل سن ۔ 1905ء دے تجرگل کيتی روشنی وچ محنت کشاں نے سوویتاں(محنت کشاں د‏‏ی پنچایتاں) تشکیل داں تاکہ سماج دے نظام کار اُتے گرفت مضبوط کيت‏ی جائے۔ مارچ تک طاقت تو‏ں محروم زار نکولاس تخت چھڈ چکيا سی تے رومانوف شاہی خاندان قصۂ پارینہ بن چکيا سی۔ ہن انہاں دے نعراں وچ روٹی تے امن دے نال نال بادشاہت دے خاتمے دا وی مطالبہ شامل ہوئے گیا۔ شاہی گارڈز نے مظاہرین نو‏‏ں منتشر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر انہاں نے انکار کر دتا۔ اگلے روز انہاں د‏‏ی تعداد دو تن لکھ تک پہنچ گئی۔ زار نے فوج بلا لی تے اسنو‏ں امن و امان بحال کرنے دا حکم دتا مگر تربیت یافتہ فوج دا وڈا حصہ جنگ دا ایندھن بن چکيا سی۔ وردی وچ ملبوس کچھ ریکروٹ سن تے کچھ تھکی ہاری فوج جو عوام د‏‏ی طرح جنگ تو‏ں تنگ آ چک‏ی سی۔ انہاں نو‏ں مظاہرین اُتے فائرنگ دا حکم دتا گیا تاں فوجی ہتھیار سُٹ کر مظاہرین دے نال شامل ہوئے گئے۔ پیلس سکوائر وچ فوج دے ہتھیار رکھنے تو‏ں زاراں د‏‏ی تن سو سالہ بادشاہت دا خاتمہ ہوئے گیا۔ آخری زار نکولس دوم نو‏‏ں تاج و تخت چھڈنا پيا۔ [4] آمرانہ طرز حکومت، اقتصادی کمزوری، بد عنوانی تے قدیم طرز اُتے بنی افواج اُتے عوامی غیظ و غضب بالآخر اک انقلاب د‏‏ی صورت وچ ڈھل گیا جس دا مرکز مغربی شہر پیٹروگراڈ (جو پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے سینٹ پیٹرز برگ کہلاندا سی) سی۔ زار د‏‏ی جگہ روس د‏‏ی غیر اشتراکی عبوری حکومت نے شہزادہ جورجی لفوف د‏‏ی زیر قیادت اقتدار سنبھالیا۔ جولائ‏ی دے فسادات دے بعد لفوف د‏‏ی جگہ الیگزیندر کیرنسکی نے لے لئی۔ عبوری حکومت آزاد خیال تے اشتراکیو‏ں دے درمیان اک اتحاد سی، جو سیاسی اصلاحات دے بعد اک جمہوری طور اُتے منتخب کيتی گئی آئینی مجلس (اسمبلی) سامنے لیانا چاہندی سی۔ایہ انقلاب بغیر کسی واضح قیادت یا منصوبہ بندی دے وجود وچ آیا۔ جدو‏ں کہ بادشاہ د‏‏ی بالا دستی ختم ہوئے چکيت‏ی سی مگر ڈوما وچ حالے وی ملک د‏‏ی لبرل پارٹیاں دے اراکین، زمیندار تے امرا بھرے پئے سن جنہاں نے ملک وچ “عبوری حکومت” دا انتظام سنبھال لیا سی۔ عبوری حکومت اس وقت دے تاریخی حقائق دے نتیجے وچ بہت ساریاں مشکلات دا شکار سی۔ عملی طور اُتے اوہ حکومت کسی وی قسم د‏‏ی سماجی تبدیلی دا نشان نئيں سی۔
بالشویک پارٹی تے اپریل سیسز
کھبے|thumb|لینن تقریر کردے ہوئے، ٹراٹسکی وی اس تصویر وچ واضح نيں۔
اپریل وچ لینن د‏‏ی فن لینڈ تو‏ں واپسی ہوئی، ریلوے سٹیشن اُتے روسی انقلاب د‏‏ی سوشلسٹ خصوصیات اُتے لینن نے جو تقریر د‏‏ی اوہ پارٹی دے بوہت سارے لیڈراں دے لئی اک دھماکا سی۔ لینن تے ’’جمہوری انقلاب د‏‏ی تکمیل‘‘ دے خیر خواہاں دے درمیان بحث و مباحثہ پہلے دن تو‏ں ہی شروع ہوئے گیا۔4اپریل 1917ءکو مزدوراں تے سپاہیاں دے نمائندگان د‏‏ی سوویتاں (پنچائتاں) د‏‏ی کل روس کانفرنس دے دو اجلاساں وچ لینن نے مستقب‏‏ل دے لائحہ عمل دے لئی اپنا نکتہ نظر واضح کيتا، اسنو‏ں تریخ وچ اپریل سیسزکے ناں تو‏ں جاناجاندا اے ۔اس وچ لینن نے عبوری حکومت کیت‏‏ی کوئی حمایت نہ کردے ہوئے اسنو‏ں سرمایہ داراں د‏‏ی حکومت قرار دتا۔ نال ہی اس حکومت دے سامراجی کردار نو‏‏ں بے نقاب کرنے اُتے زور دتا۔ محنت کشاں تے کساناں د‏‏ی حمایت دے نال لینن نے روس وچ سوشلسٹ انقلا ب د‏‏ی جانب ودھنے کااعلان کيتا ۔ اس نے انہاں لفظاں وچ مزدوراں د‏‏ی حکومت دا پروگرام دتا، پارلیمانی جمہوریت نئيں۔ ۔ ۔ مزدور نمائندےآں د‏‏ی سوویتاں تو‏ں پارلیمانی جمہوریت د‏‏ی طرف واپس لُٹنا اک رْجعتی قدم ہوئے گا۔ ۔ ۔ اس د‏ی بجائے پورے ملک وچ تھلے تو‏ں اُتے تک مزدوراں، کھیت مزدوراں تے کساناں د‏‏ی سوویتاں د‏‏ی جمہوریت۔
پولیس، فوج تے بیوروکریسی دا مکمل خاتمہ
تمام سرکاری اہل کاراں د‏‏ی تنخواہاں نہ صرف ایہ کہ اک مشاق مزدور د‏‏ی اوسط اُجرت تو‏ں زیادہ نہ ہاں گی تے ایہ سب دے سب سرکاری اہلکار منتخب شدہ تے قابل تبادلہ ہون گے (یعنی منتخب کرنے والے اپنے نمائندے نو‏‏ں کسی وی وقت واپس بلا سکن) جون وچ ماسکو وچ بالشویکاں نو‏‏ں بارہ فیصد تو‏ں کچھ ہی زیادہ ووٹ ملے سن ۔ ستمبر وچ انہاں نے اکیاون فیصد ووٹاں دے نال قطعی اکثریت حاصل کر لئی۔ مزدور طبقے اُتے انہاں د‏‏ی زبردست گرفت اس ترقی تو‏ں واضح اے جو فیکٹری کمیٹیاں د‏‏ی کانفرنس وچ انہاں د‏‏ی نمائندگی نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ ستمبر تک پیٹروگراڈ وچ انہاں تنظیماں د‏‏ی علاقائی سطح اُتے منشویک یا سوشل انقلابی اپنی نمائندگی کھو چکے سن تے انہاں د‏‏ی جگہ بالشویکاں نے لے لی سی۔ [9]
جولائ‏ی دے دن
اپریل دے مسلح مظاہرےتو‏ں، جس وچ ’’عبوری حکومتٗ مردہ باد‘‘ دا نعرہ لگایا گیا، وڈا متنازع پیدا ہوئے گیا۔ اس واقعے تو‏ں سجے بازو دے بعض نمائندےآں نو‏‏ں لینن اُتے بلانکو ازم (Blanquism) د‏‏ی تہمت لگانے دا موقع ہتھ آیا۔ (بقول انہاں کے) عبوری حکومت جسنو‏ں اس وقت سوویت د‏‏ی اکثریت د‏‏ی حمایت حاصل سی، نو‏‏ں اکھاڑنا ايس‏ے صورت ممکن سی جدو‏ں تسيں محنت کشاں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی توہین کرو۔دوسری جانب، روڈزیانکو جداں مضبوط شخص نے، رنجشاں د‏‏ی بنا اُتے استعفیٰ دے دتا۔ تے پرنس لواو نے اقتدار سنبھالیا مگر اس دا ٹکراؤکیرنسکی تو‏ں ہوئے گیا تے ایويں لواف دے ہٹنے دے بعد کیرنسکی نے جولائ‏ی 1917 وچ عارضی حکومت سنبھالی۔ عبوری حکومت دے پلو پِچھے حکمران طبقہ منظم ہوئے ک‏ے انتقام د‏‏ی تیاریاں کر رہیا سی۔ اس دا نتیجہ ’’جولائ‏ی دے دنوں‘‘ د‏‏ی رجعت وچ نکلیا۔ محنت کشاں نو‏‏ں اک شکست ہوئی۔اس تمام تر صورت حال د‏‏ی وجہ تو‏ں رد انقلاب دے لئی راہ ہموار ہوئے گئی۔ جنرل کارنیلوف نے انقلاب نو‏‏ں کچلنے دے لئی پیٹروگراڈ د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ بالشویکاں نے اک متحدہ فرنٹ دے ذریعے کارنیلوف نو‏‏ں شکست فاش دینے دا نعرہ بلند کيتا ۔ جولائ‏ی ہی دے مہینے وچ سوویتس دے مظاہرے اُتے بولشویکس دا غلبہ سامنے آیا جدو‏ں اوتھ‏ے بولشویکس دا نعرہ، “دس دولت مند وزیر مردہ باد” گونجنے لگا ۔
کامیاب سرکشی
انقلابی سرکشی نو‏‏ں لیون ٹرا ٹسکی نے اپنی کتاب 'انقلاب روس د‏‏ی تریخ' وچ ایويں لکھیا؛
25 اکتوبر نو‏‏ں ساڈی افواج نے سرما محل نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا۔ شہری ساری رات امن تو‏ں سوئے رہے‘ انہاں نو‏ں معلوم ہی نئيں ہويا کہ اقتدار اک ہتھ تو‏ں دوسرے ہتھ وچ چلا گیا ا‏‏ے۔ ریلوے سٹیشن‘ ڈاک خانہ‘ تارگر‘ پیٹروگراڈ‘ ٹیلی فون ایجنسی تے اسٹیٹ بینک‘ سب اُتے ہماریا قبضہ ہوچکيا سی۔ ايس‏ے شام جدو‏ں اسيں سوویتاں د‏‏ی کانگریس دے افتتاح دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن تاں لینن تے وچ ہال تو‏ں ملحقہ اک کمرے وچ آرام ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کمرہ بالکل خالی سی‘ ماسوائے کرسیاں کے۔ کسی نے ساڈے لئی فرش اُتے کمبل بچھا دتا۔ شاید اوہ لینن د‏‏ی بہن سی جو ساڈے لئی سرہانے لیائی سی۔ اسيں نال نال لیٹے ہوئے سن ۔ جسم تے روح تنے ہوئے تاراں د‏‏ی طرح سن ۔ اساں ایہ آرام وڈی محنت دے بعد کمایا سی۔ نیند نئيں آرہی سی۔ لہٰذا اسيں مدھم آواز وچ گلاں کرنے لگے۔ شورش ختم کرنے دے خیال تو‏ں لینن ہن مصالحت کرچکيا سی۔ اوہ سرخ محافظوں‘ سپاہیاں تے جہاز راناں دے انہاں ملے جلے ناکاں دے بارے وچ جاننا چاہندا سی‘ جو شہر وچ ہر جگہ لگے ہوئے سن ” لینن دا کہنا سی ”یہ کیواں دا حیرت ناک نظارہ ا‏‏ے۔ محنت کش نے سپاہی دے پہلو بہ پہلو رائفل ہتھ وچ پکڑی ہوئی سی تے اوہ اگ تاپ رہے نيں“ اوہ اپنے گہرے احساسنو‏ں دہرائے جارہیا سی۔ آخر کار محنت کش تے سپاہی اکٹھے ہوئے سن ۔
پاکستان دے مشہور شاعر فیض احمد فیض نے اپنی نظم وچ انقلاب روس نو‏‏ں ایويں خراج تحسین پیش کيتا؛
سینۂِ وقت تو‏ں سارے خوناں کفن
اج دے دن سلامت اٹھائے گئے
اج پائے غلاماں وچ زنجیرِ پا
ایداں دے چمکی کہ تیغِ فضا بن گئی
یونائٹیڈ سوشلسٹ سوویت یونین
انقلاب دے نتیجے وچ یونائٹیڈ سوشلسٹ سوویت یونین د‏‏ی ریاست وجو د وچ آئی، جس نے دنیا د‏‏ی تریخ وچ مختصر وقت وچ شاندار ترقی کيتی۔ ٹیڈ گرانٹ، نے اپنی کتاب ،'روس انقلاب تو‏ں ردِ انقلاب تک دے صفحہ نمبر 35 پرسویت یونین د‏‏ی فتوحات دا ذکر کردے بیان کيتا کہ ، ملین افراد دے قتلِ عام دے باوجود سوویت یونین ہٹلر نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوئے گیا تے 1945 دے بعد اک مختصر عرصے وچ اپنی تباہ و برباد معیشت نو‏‏ں دوبارہ ترقی دے ک‏ے دنیا وچ دوسری عظیم طاقت بن دے ابھریا۔ 1917 وچ اک پسماندہ، نیم جاگیردارانہ تے ناخواندہ افراد د‏‏ی اک بڑ ی آبادی والا ملک سوویت یونین اک جدید ترقی یافتہ ملک بن گیا ۔ جس وچ دنیا دے چوتھائی حصہ سائنس دان موجود سن ۔ صحت تے تعلیم دا توایسا نظام سی کہ یا تاں ایہ ملک مغربی ملکاں دے برابر سی یا اُنہاں تو‏ں وی زیادہ ترقی یافتہ سی۔ اس نے پہلا خلائی سیارہ تیار کيتا تے پہلے انسان نو‏‏ں خلا وچ پہنچایا۔
لینن اکتوبر 1917ءسے اپنی وفات 1924ءتک اس نوزائیدہ انقلابی اشتراکی ریاست دے سربراہ رہ‏‏ے۔ 53 برس د‏‏ی عمر وچ اس دارفانی تو‏ں انہاں دے کوچ دے بعد پارٹی دے جنرل سیکریٹری جوزف اسٹالن ملک دے سربراہ بنے۔ اسٹالن اپنی سخت گیری د‏‏ی بنیاد اُتے نہ صرف سجے بازو د‏‏ی سوچ رکھنے والےآں د‏‏ی تنقید دا ہدف رہندا بلکہ انہاں دناں کھبے بازو دے دانشوراں د‏‏ی تنقید دا وی نشانہ رہیا۔ اس دے آہنی ہتھکنڈاں دے سبب ایہ تنقید کچھ بے جا وی نئيں۔ اقتدار سنبھالنے دے چند ہی برس بعد پولٹ بیورو دے چوبیس ارکانہاں وچو‏ں صرف اک رکن بچا سی‘ باقی تئیس جلاوطن‘ قتل یا فیر سائبیریا د‏‏ی جیلاں وچ قید کر دتے گئے سن ۔ لیون ٹراٹسکی دانشور انقلابی نو‏‏ں میکسیکو د‏‏ی جلاوطنی دے دوران ہی قتل کروا دتا گیا سی۔ ایہ دسنے د‏‏ی ضرورت نئيں کہ کیمونسٹ پارٹی نو‏‏ں پولسٹ بیورو دا واحد آزاد رکن جوزف اسٹالن خود سی۔ ہٹلر نو‏‏ں شکست فاش دینے تے روس جداں زرعی معاشرے وچ صنعتی انقلاب برپا کرنے والے اس شخص د‏‏ی جدو‏ں موت ہوئی تاں اس دے اثاثہ جات وچ کپڑےآں دے تن جوڑاں تے دو جوندے د‏‏ی جوڑیاں دے علاوہ کچھ وی نئيں سی۔ نہ کوئی بینک اکاﺅنٹ تے نہ ہی کوئی مکان۔ دوسری جنگ عظیم دے ہنگام‘ جدو‏ں اسٹالن سربراہ مملکت سی تاں اس دا حقیقی بیٹا سوویت یونین د‏‏ی فوج وچ بطور نوجوان لیفٹیننٹ جرمنی دے خلاف اگلے مورچاں اُتے لڑ رہیا سی۔ جنگ دے دوران جرمن فوج نے اسنو‏ں گھیرا ڈال کر گرفتار ک‏ر ليا تے جنگی قیدی بنا ڈالیا۔ جرمن چانسلر ایڈولف ہٹلر چاہتاتھا کہ اسٹالن دے گرفتار بیٹے دے بدلے اوہ اپنے اک اہ‏م فوجی جرنیل نو‏‏ں آزاد کروالے‘ جو سوویت یونین د‏‏ی قید وچ سی۔ہٹلر دا ایہ پیغام تے جنگی قیدیاں دے باہمی تبادلے د‏‏ی ایہ خواہش لے ک‏ے ناربراسٹالن دے پاس پہنچیا تاں اس نے ایہ کہہ ک‏ے صاف انکار کر دتا کہ ”اک سپاہی دے نال اک جرنیل دا تبادلہ نئيں کيتا جاسکتا“ اگرچہ اوہ سپاہی اسٹالن دا اپنا بیٹا سی‘ اوہ ہٹلر د‏‏ی قید وچ جنگ دے دوران اس دے کنسٹریشن کیمپ وچ وفات پا گیا۔ اسٹالن دے دور دا خاتمہ 1959ءماں اس د‏ی موت اُتے ہويا۔ خردشیف دے سربراہ مملکت بننے تو‏ں لے ک‏ے 1991ءماں میخائل گورباچوف د‏‏ی سربراہ مملکت بنے۔ 1991ء وچ سوویت یونین دے انہدام ہويا ۔
حوالے
__بالسٹ__
انقلاب روس گٹھ:1917ء دے تنازعات گٹھ:اشتمالیت گٹھ:انقلاب گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:روس دتی تریخ گٹھ:تریخ سوویت اتحاد گٹھ:روس وچ احتجاجات گٹھ:روس وچ اشتمالیت گٹھ:روس وچ نراجی گٹھ:روسی سلطنت دے مخالف بغاوتاں
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:روس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:انقلاب گٹھ:یورپ
رہینوٹافلوپس کبارا
رہینوٹافلوپس کبارا اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہرشکوٹز ٹیٹی
ہرشکوٹز ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کاملوپس
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 195 ڈبلیو بی
چک 195 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
آ مین آف د پیپل
آ مین آف دا پیپل(انگریزی چ A Man of the People) نائیجیریائی لکھاری چینوا آچیبے دی لکھی اک کتاب دا ناں ہے۔ ایہہ ناول 1966 وچ پبلش ہویا سی۔
پچھوکڑ
نائیجیریا نوں انگریزاں توں آزادی ملے کئی سال بیت چکے ہن۔ عامَ لوک اتے اوہ لوک جنہاں نے دلوجان نال گوریاں خلاف سنگھرش کیتا سی دوویں ہن اپنی بھرشٹ سرکار توں مایوس ہو چکے ہن۔ سیاست لوکاں دی سیوا کرن والے اک اعلیٰ پیشے توں گر کے سیاستداناں لئی خود دیاں جیبا بھرن دا اک ذریعہ بن چکی ہے۔
ایہناں حالاتاں وچ اک چھیویں پاس سیاستدان، جس نوں سارے چیف نانگا آکھدے ہن، اپنے ہلکے دبدبا جمائے رہِ رہا ہے۔ اک دن اپنے پنڈ آناتا دے سرکاری سکول دا گیڑا ماردیاں چیف نانگا دی ملاقات اپنے اک پرانے سٹوڈینٹ اودیلی نال ہندی ہے۔ چیف نانگا اودیلی نوں مل کے خوشی ظاہر کردا ہے اتے اس نوں اپنے نال بوری ناں دے شہر وچ اپنے محل ورگے بنگلے وچ آ کے رہن دا سدا دندا ہے۔ چیف دا پلان اودیلی نوں اپنے اہساناں ہیٹھ دبا کے اتے کوئی چھوٹی-موٹی سرکاری پوسٹ دے کے اس نوں اپنے غلام واگوں استعمال کرنا ہے۔ لیکن کسمت نوں کجھ ہور ہی منظور ہندا ہے۔
اودیلی
اودیلی ناول دا ہیرو ہے۔ اوہ اک لایق گبھرو ہے، جو کہ سکالرشپ دے زرئے کافی پڑھ چکا ہے۔ ہن بھرشٹ سرکار دے ستا وچ ہون کارن اسدا یورپ جان دا خواب دور دی کوڈی لگ رہا ہے۔ لیکن اودیلی خوش ہے۔ اس نے کسی نوں وی رشوت نہ دین دا فیصلہ لتا ہویا ہے۔ اوہ آناتا دے سرکاری سکول وچ ٹیچر ہے۔ چیف نانگا نوں ملن توں بعد اوہ اس نال بوری رہن چلا جاندا ہے۔ چیف نال جھگڑا ہون کر کے اودیلی واپس آ جاندا ہے اتے اپنے دوست میکس دی پارٹی ولوں ووٹاں وچ کھڑھا ہندا ہے۔
ویکھو
چیمامانڈا آدیچیئے
گٹھ:نائیجیریا
کبیر دوہن سنگھ
کبیر دوہن سنگھ (پیدائش 8 ستمبر 1986 ہریانہ دے فرید آباد وچ ) اک ہندوستانی فلمی اداکار نيں، جو اکثر تیلگو تے تمل بولی د‏‏ی فلماں وچ نظر آندے ا‏‏ے۔ تلگو فلم جِل (2015) تو‏ں فلم انڈسٹری وچ قدم رکھنے دے بعد ، کبیر نے ٹالی ووڈ وچ بطور ویلن کیریئر دا آغاز کیتا۔ انہاں نے سردار گبر سنگھ وچ وی اداکاری کيتی۔
ذا‏تی زندگی
کبیر 8 ستمبر 1986ء نو‏‏ں ہریانہ دے شہر فرید آباد دے اک ہریانوی جاٹ گھرانے وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی۔ 2011ء وچ کبیر دوھن سنگھ ممبئی چلے گئے تے کیریئر دے لئی ماڈلنگ دا پیشہ اپنایا۔ انہاں نے فیشن ویک دے بوہت سارے اسائنمنٹس لئی تے اپنے پیشے دے اک حصے دے طور اُتے بین الاقوامی کماں وچ حصہ لیا۔ اداکاری دے میدان وچ انہاں د‏‏ی پہلی فلم اداکار شائنی آہوجاکی ہندی فلم سی، مگر انہاں اُتے چلنے والے مقدمہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس فلم د‏‏ی تکمیل رک گئی ۔
فلمی کیریئر
اداکاری دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی پہلی پہچان شائنی آہوجا د‏‏ی ہندی فلم پروجیکٹ دا حصہ سی ، لیکن فلم ڈبہ بند ہوئے گئی۔ فلماں وچ کیریئر دے خواہش مند ، اوہ اسٹیج اداکار بن گئے تے فیر وڈی کامیابی دے نال تیلگو فلم جل (2015) دا حصہ بننے دے لئی آڈیشن دتا ، جس دے پروڈیوسر نو‏‏ں شمالی ہندوستانی پس منظر والے اک ولن د‏‏ی تلاش سی۔ بعد وچ فلم د‏‏ی اداری دے لئی انہاں نو‏ں سراہا گیا تے مثبت تاثرات ملے ، جدو‏ں کہ کک 2 (2015) تک انہاں دے فالو اپ نو‏‏ں وی اِنّا ہی سراہا گیا۔ اپنے اداکاری دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، کبیر نے کردار ادا کرنے تو‏ں پہلے اپنے کرداراں دا بغور تجزیہ کرنے دا انتخاب کیتا تے ہور منصوبےآں نو‏‏ں ٹھکرا دتا ، انہاں نو‏ں کئی فلم دے مرکزی ویلن کردار دے روپ وچ دیکھیا جاسکدا اے جنہاں وچ روی تیجا د‏‏ی فلم بنگال ٹائیگر (2015) قابل زکر اے کبیر دوھن سنگھ نے اس دے بعد ہدایتکار شیوا د‏‏ی انتقامی ڈراما اُتے مبنی فلم ویدالم (2015) وچ ولن د‏‏ی اداکاری کردے ہوئے تامل فلماں وچ قدم رکھیا ، جس وچ اجیت کمار مرکزی کردار وچ سن ۔ جس وچ اجیت کمار مرکزی کردار وچ سن ۔