cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو زبان دا تریخی تناظر
ہندی دانشوراں دا ایہ بیان وی سراسر غلط تے لسانی حقیقت نو‏‏ں جھٹلیانا اے کہ اٹھارہويں صدی دے وسط وچ "اصلاحِ زبان" دے ناں اُتے ہندی (جو انہاں دانشوراں دے مطابق شروع تو‏ں چلی آ رہی سی) وچو‏ں انڈک یا ہندی الاصل لفظاں نو‏‏ں چھانٹ کر کڈ دینے تو‏ں تے انہاں د‏‏ی جگہ اُتے عربی فارسی دے لفظاں رکھ دینے تو‏ں "اردو" ناں د‏‏ی اک علاحدہ بولی بنائی گئی۔ اس گل دے وافر شواہد موجود نيں کہ زمانۂ حال د‏‏ی کھڑی بولی ہندی یا ناگری ہندی/ اعلیٰ ہندی دا ارتقا اٹھارہويں صدی دے خاتمے دے بعد غیر فطری طور اُتے عمل وچ آیا۔ اردو بولی جو کھڑی بولی د‏‏ی بنیاد اُتے ارتقا پاکر بارہويں صدی دے اواخر تو‏ں شمالی ہندوستان وچ بلا لحاظِ مذہب تے ملّت رائج سی تے عام بول چال، خواندگی (Literacy) تے شائستہ طرزِ کلام د‏‏ی بولی بن چک‏ی سی تے ادبی اعتبار تو‏ں وی نہایت ترقی یافتہ تے متمول سی، انیہويں صدی دے اوائل وچ ايس‏ے زبانہاں وچو‏ں عربی فارسی لفظاں نو‏‏ں خارج ک‏ر ک‏ے تے انہاں د‏‏ی جگہ اُتے سنسکرت دے لفظاں رکھ دے موجودہ ہندی بنائی گی تے اس دے لئی دیوناگری رسمِ خط اختیار کيتا گیا۔ شمالی ہندوستان دے ہندوواں نے جو اُس وقت تک اردو پڑھدے لکھدے سن دھیرے دھیرے اس نويں تے مصنوعی بولی نو‏‏ں اپنا لیا۔ انیہويں صدی د‏‏ی ہندو احیاء پرست تنظیماں نے "ہندی آندولن" (ہندی تحریک) چھیڑ کر اس نوزائیدہ بولی دے فروغ نو‏‏ں تقویت پہنچائی۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ موجودہ ہندی (دیوناگری رسمِ خط وچ لکھی جانے والی زمانۂ حال د‏‏ی کھڑی بولی ہندی) اردو تو‏ں نکلی اے، لہٰذا حقیقی معنےآں وچ اس ہندی نو‏‏ں اردو د‏‏ی شیلی (اسلوب) کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا، نہ کہ اردو نو‏‏ں ہندی د‏‏ی شیلی سمجھنا (جداں کہ ہندی دانشوراں د‏‏ی غیر منطقی دلیل اے )۔
کتابیات
گٹھ:اردو
الپائنی بکری
الپائنی بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
امام علی دا امام حسن دے نام خط
امام علی دا امام حسن دے نام خط: ایہ اخلاقی تے توحیدی مطالب اُتے مشتمل خط امیرالمؤمنین(ع) دی طرف تو‏ں اے جسنو‏ں آپ نے اپنی حیات مبارکہ دے آخری ایام وچ اپنے بیٹے امام حسن مجتبی(ع) دے نام لکھ دتا اے ۔اس خط وچ مذکور اہ‏م نکات: تقوا، دعا، تاریخ دا مطالعہ تے اس تو‏ں عبرت لینا تے اپنے زمانے دی پہچان کرنا اے تے ہور اس وچ حکمت آمیز مختصر جملے وی نيں۔ نہج البلاغہ دے ترجماں تے شروحات دے علاوہ اس خط دا مستقل ترجمہ وی بہت ہويا اے تے ترتیب دے حوالے تو‏ں اس خط دا نمبر نہج البلاغہ دے مختلف نسخاں وچ مختلف ا‏‏ے۔
خط کب تے کتھے
جب امیر المومنین جنگ صفین تو‏ں واپس آرہے سن تو اس وقت ایہ خط لکھیا گیا ا‏‏ے۔ لیکن جس جگہ اس خط نو‏‏ں لکھیا گیا اے اس دا نام نہج البلاغہ وچ «حاضرین» ذکر ہويا اے جس دے بارے وچ کوئی اطلاع نئيں اے کہ کسی جگہ دا نام اے یا جو لوگ حاضر سن اوہ مراد نيں۔
خط دا مخاطب
سید رضی نے اس خط دے مخاطب نو‏‏ں امام حسن(ع) قرار دتا ا‏‏ے۔ لیکن خط دی بعض عبارتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ امام حسن دی عصمت دے نال سازگار نئيں اے جداں: «عبد الدنیا» یا «تاجر الغرور»؛ بلکہ امیر المومنین دی عصمت دے شایان شان وی نئيں نيں جداں:«أَوْ أَنْ أُنْقَصَ فِی رَأْیی کمَا نُقِصْتُ فِی جِسْمِی»؛ ابن ابی الحدید کہندا اے کہ ایہ جملے شیعاں دے دا عصمت دے عقیدے دے منافی اے تے اس عقیدے نو‏‏ں باطل قرار دیندا ا‏‏ے۔
ابن میثم بحرانی جداں بعض نہج البلاغہ دے شارحین دا کہنا اے کہ سید رضی دے نقل دے برخلاف جعفر بن بابویہ تو‏ں نقل دے مطابق خط دا مخاطب محمد بن حنفیہ ا‏‏ے۔، بعض تے دا کہنا اے کہ ایہ وصیت نامہ اک عام دستور العمل تے نصیحت اے جس وچ امام علی نے اک باپ دی حیثیت تو‏ں امام حسن نو‏‏ں اک بیٹے دی جگہ رکھ کر نصیحت کيتی اے اسی لئے وصیت وچ ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔ «مِنَ الْوَالِدِ الْفَانِ» «إِلَی الْمَوْلُودِ الْمُؤَمِّلِ مَا لایدْرِک» ایہ نئيں کہیا اے «مِنْ علی بن ابی طالب» «الی الحسن بن علی». یا دوسرے لفظاں وچ وصیت دے اس جملے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مقصود باپ تے بیٹے دا رابطہ اے امام تے اس دے جانشین دا نئيں۔
مضمون
یہ خط اخلاق دے موضوع اُتے امام علی دی طرف تو‏ں اپنے بیٹے امام حسن دے نام لکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس خط دے آغاز وچ امام خود تے اپنے بیٹے نو‏‏ں دو فطری انسان قرار دیندے ہوئے اپنے بیٹے دے لیے اس خط دی اہمیت بیان کردا اے تے اس لئے لکھیا اے تاکہ اپنے بیٹے دے لیے مددگار بن سدے۔
اس دے بعد امام اپنے بیٹے نو‏‏ں خوفِ خدا تے اوہدی اطاعت تے اللہ دی یاد وچ اپنے دل نو‏‏ں آباد کرنے دی دعوت دیندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بعض دوسرے مضامین اس خط دے مندرجہ ذیل نيں:
سند
یہ خط، امام علی دی مشہور وصیتاں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں سید رضی تو‏ں پہلے وی بعض بزرگ علماء کرام نے نقل کیتا اے ؛ جداں:
ترجمہ تے شرح
اس خط دا ترجمہ ایويں تو نہج البلاغہ دے ہر مترجم نے کیتا اے لیکن بعض مستقل طور اُتے وی اس خط دے ترجمے مختلف زباناں وچ ملدے نيں۔تے سب تو‏ں زیادہ ترجمہ فارسی بولی وچ ہويا اے ۔ترجمہ دے علاوہ بہت سارے علما نے اس خطبے دی شرح وی دی اے جو کہ عربی تے فارسی بولی وچ بہت نيں۔
ضلع کرمنگازے
کرمنگازے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
میڈ کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
میڈ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع کیزل کوگا
کیزل کوگا قازقستان دا اک ضلع اے۔
میڈ کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع کیزل کوگا
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 122-7آر
چک 122-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
سائیبیری بکری
سائیبیری بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع ماکات
ماکات قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 75 فتح
چک 75 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
بیان بن سمعان
تعارف
بیان بن سمعان تمیمی مغیرہ بن سعید عجلی دا معاصر سی۔ فرقہ بیانیہ جو غلاة روافض د‏‏ی اک شاخ اے اس بیان دا پیرو اے بیان نبوت دا مدعی سی تے کہیا کردا سی کہ وچ اسم اعظم دے ذریعہ تو‏ں زہرہ نو‏‏ں بلا لیندا ہون۔ ہزار ہا لوک حسن ظن دے سنہری جال وچ پھنس کر اس د‏ی نبوت دے قائل ہوئے گئے۔
علی بن ابی طالب د‏‏ی خدائی دا اعتقاد
بیان حضرت علی بن ابی طالب د‏‏ی خدائی دا اعتقاد رکھدا سی تے اتحاد دا قائل سی کہ خالق الرض و سماء دا اک جزو علی علیہ السلام دے جد مباد ک وچ حلول ک‏ر ک‏ے انہاں تو‏ں متحد ہوئے گیا ا‏‏ے۔ چنانچہ انہاں دے اندر اوہی قوت الہی سی جس د‏‏ی بدولت انہاں نے دره خیبر اکھاڑ دتا سی۔ حضرت علی د‏‏ی شہادت دے بعد اوہ جزو الہی جناب محمد بن حنفیہ د‏‏ی ذات وچ پیوست ہويا۔ انہاں دے بعد ابو ہاشم عبد اللہ بن محمد دے جسم وچ جلوہ گر ہويا۔ جدو‏ں اوہ وی دار الخلد نو‏‏ں رخصت ہوئے گئے تاں اوہ بیان بن سمعان یعنی خود اس د‏ی ذات دے نال متحد ہوئے گیا۔ بیان ایہ وی کہیا کردا سی کہ آسمان تے زمین دے معبود وکھ وکھ ني‏‏‏‏ں۔
محمد باقر نو‏‏ں دعوت
بیان حضرت امام زین العابدین د‏‏ی تکذیب کردا سی۔ اس نے حضرت امام محمد باقر جداں جلیل القدر ہستی نو‏‏ں وی اپنی خانہ ساز نبوت د‏‏ی دعوت دتی سی تے اپنے خط وچ جو عمر بن عفیف دے ہتھ امام ممدوح دے پاس بھجا لکھیا سی۔ ترجمہ :-(تم میری نبوت اُتے ایمان لاؤ تاں سلامت رہو گئے تے ترقی کرو گے۔ تسيں نئيں جاندے کہ خدا کِس‏ے نو‏‏ں نبی بناندا اے ) کہندے نيں کہ امام محمد باقر ایہ خط پڑھ کر بہت خشمناک ہوئے تے قاصد تو‏ں فرمایا کہ اس خط نو‏‏ں نگل جاؤ۔ اوہ بے تائل نگل گیا تے معاً تڑپ کر جان دے دی۔ اس دے بعد امام نے بیان دے حق وچ بد دعا کيتی۔ امام جعفر صادق نے وی بیان اُتے لعنت د‏‏ی ا‏‏ے۔
ہلاکت دا بھیانک نظارہ
جب خالد بن عبد اللہ قسری عامل کوفہ نے مغیرہ بن سعید عجلی نو‏‏ں گرفتار کیتا سی۔ بیان وی اس وقت 119ھ وچ گرفتار ک‏ر ک‏ے کوفہ لیایا گیا سی۔ جدو‏ں مغیرہ جل ک‏ے خاک سیاہ ہوئے چکيا تاں خالد نے بیان نو‏‏ں حکم دتا کہ سرکنڈاں دا اک گٹھا بغل وچ لے لے۔ ایہ دیکھ ک‏ے خالد نے کہیا تسيں اُتے افسوس اے کہ تسيں ہر کم وچ حماقت تے تعجیل تو‏ں کم لیندے ہوئے۔ کیہ تسيں نے مغیرہ دا حشر نئيں دیکھیا؟ اس دے بعد خالد کہنے لگیا کہ تواڈا دعوی اے کہ تسيں اپنے اسم اعظم دے نال لشکراں نو‏‏ں ہزیمت دیندے ہوئے۔ ہن ایہ کم کرو کہ مینو‏ں تے میرے عملہ نو‏‏ں جو تیرے در پے جان نيں ہزیمت دے ک‏ے اپنے آپ نو‏‏ں بچالو مگر اوہ جھوٹھا سی لب کشائی نہ کر سکیا۔ آخر مغیرہ د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی زنده جلیا ک‏ے بے نشبن ک‏ے دتا گیا۔
امام جعفر صادق تے علامہ عبد القاہر د‏‏ی رائے
ہشام بن حکم کہندے نيں کہ ميں نے امام ابو عبد الله جعفر صادق تو‏ں عرض کیتا کہ بیان آیت کی ایہ تاویل کر تا اے آسمان دا الله تے اے تے زمین دا تے تے آسان دا اللہ زمین دے معبود تو‏ں افضل ا‏‏ے۔ امام جعفر صادق نے فرمایا کہ زمین و آسمان دا معبود اک ہی خدائے واحد اے اس دا کوئی شریک نئيں تے بیان دجال کذاب ا‏‏ے۔ کتاب منہج المقال وچ اے کہ امام ابو عبد الله جعفر صادق فرماندے سن کہ ارشاد خداوندی : ترجمہ :- (کیہ ميں بتا داں کہ شیاطین کن لوکاں اُتے اتردے نيں ؟ دروغ گوبد کر دگار پر) وچ شیاطین تو‏ں مراد ست لوک نيں مغیرہ بن سعید عجلی تے بیان من سمعان سی تے ايس‏ے قماش دے پنج تے لوک۔ (الفرق ص228)
حوالے
گٹھ:انجان
کاجول
جیون
کاجول دا جنم 5 اگست 1974 نوں ہویا سی۔ اوہناں دی  ماں (تنجا) تے نانی(شوبھنا سمرتھ) وی اداکارہ سی۔ اوہناں دی چھوٹی بھین تنیشا مکھرجی وی  فلماں وچ کم کر رہی اے۔ اوہدے پیو دا نام شومو مکھرجی اے۔ اوہ فلماں بناؤندے سن۔ کاجول نے اپنا فلمی سفر فلم بے خودی نال شروع کیتا جیہدے چ اوہدے پاتر دا نام رادھکا سی۔ اوہ فلم تاں نہی چلی پر اس دیاں بعد دیاں فلماں بہت پرسدھ ہویاں۔ جویں کہ بازی گر تے دل والے دلہنیاں لے جائینگے۔ اوہنے اجے دیوگن نال 24 فروری 1999 وچ بیاہ کروایا۔ اوہناں دی اک چھوٹی دھی اے جیہدا نام نئسا اے۔
مشہور فِلماں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
ابخازیا
ابخازیا دا سرکاری نام جمہوریا ابخازیا اے۔ ایہ مغربی ایشیا دے خِطے جنوبی قفقاز وچ اک مُلک اے۔ ایہ کاݪا سمندر دے مشرقی ساحل اُتے واقع اے۔ ایہ 8,665 مربع کلومیٹر (3,346 مربع میل) رقبے اُتے محیط اے تے ایہدی آبادی تقریبن 245,000 اے۔ ایہدا راجگڑھ تے سَبھ توں وڈا شہر سخومی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:ایشیا گٹھ:قفقاز گٹھ:ابخازیا
میلٹے کاؤنٹی
میلٹے امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع ماکھمبت
ماکھمبت قازقستان دا اک ضلع اے۔
کمبوڈیا وچ عورتاں
کمبوڈیئن عورتاں نوں روائتی طور اُتے نرم بولن والے، نرم بولن والے، محنتی، گھر نال متعلق ہون دی امید کیتی جاندی اے، خاندانی سنبھال کرتا اتے سنبھال کرتا بالی اتے معاشی کارکن دے روپ وچ کم کردے ہن، "گھر دی سرپرست" اوہ ویاہ توں بعد کوآرے پن کردے ہن، وفادار شوہر بن جاندے ہن اتے اپنے شوہراں دے صلاح کار اتے نوکراں وجوں کم کردے ہن ۔ معاشی کارکن دے روپ وچ، کمبوڈیا دیاں عورتاں خاندانی پدھر تے گھریلو اتھارٹی وجوں پچھانیاں جا سکدیاں ہن۔ ہال ہی دے سالاں وچ، کمبوڈیا وچ عورتاں کم اتے سیاست دے روائتی طور اُتے مرد-متاثر کھیتراں وچ ودھیرے سرگرم بن چکیاں ہن۔ کم
کمبوڈیئن خواتین
کمبوڈیئن گھریلو جنگ دے مدنظر کمبوڈیا نوں مرداں دی گنتی وچ گھاٹا پینا سی۔ اس طرحاں، عورتاں نے ذمہ واریاں دا پربندھن کیتا جو عامَ طور تے اتے مکھ روپ وچ کمبوڈیئن لوکاں ولوں کیتے گئے سن کمبوڈیئن قانون ماتحت، عورتاں نوں "برابر کم لئی برابر تنخواہ" حاصل ہندی اے۔ تحقیق وچ زیادہ تر عورتاں نوں مرد پرکھیاں نالوں گھٹ تنخواہ ملدی اے۔ 1990 دے دہادے دوران پینڈو کھیتراں دیاں بہت ساریاں "انپڑھ جوان عورتاں" کپڑے دیاں فیکٹریاں وچ کم کرن لئی شہر تک پہنچیاں۔ |
سکھیا
2004 وچ، کمبوڈیئن عورتاں وچوں 45٪ انپڑھیاں ہوئیاں سن۔ 2004 وچ، 16٪ کمبوڈیئن کڑیاں نوں ہیٹھلے سیکنڈری سکولاں وچ نامزد کیتا گیا سی۔ بہت سارے کارناں دے کارن کئی کمبوڈیئن کڑیاں نوں سکھیا توں رکھیا گیا اے۔ اک کارک ایہہ اے کہ گھریلو فرضاں دی پالنا کرن اتے گھر دے مکھی دی حمایت کرن لئی اوہناں نوں چھوٹے بھین-بھراواں دی دیکھبھال کرن لئی گھر وچ لوڑ ہندی اے۔ ہور کارکاں وچ بہت غریبی، کئی پینڈو گھراں دے سکولاں دی مناہی والی تھاں اے، اتے کئی وار سکول جان ویلے گھر توں سرکھیا دا ڈر ہندا اے۔
سیاسی رتبہ
عامَ طور اُتے، 1980 تک موجود اے، سیاست وچ عورت حصہ لین دی گنتی نوں گھٹاؤن لئی اے، اتے سرکار نوں مقامی اے اتے دونو قومی پدھر' تے اچ-پدھر دے عہدے وچ اپنے نمائندگی کیتی اے۔ غیر-سرکاری تنظیم نے 1993 دے بعد خواتین مدعے اتے حق اُتے دھیان کمبوڈیئن خواتین دی اگوائی' چ معمولی وادھا اے۔
سماجی رتبہ
کمبوڈیئن سبھیاچار دے الٹ، حال دے سالاں وچ نوجوان کمبوڈیئن عورتاں مغربی نظام ولوں متاثر ہوئیاں ہن۔ اک رجھان اے، جو کہ کجھ نوجوان لڑکی پھنام پین ریسٹورٹ دا راجگڑھ وچ ترل مادہ اتے ہور شراب پین دے خاص کردے بہت زیادہ ورتن اے۔ ہور وی جان مغربی اثر، دباء، مدد، ورتن، پروار دی مسئلہ وی شامل اے وچ، لوک اتے خواتین دے وچکار برابر حق ہون، اک پریمی دے چھڈّ محسوس اے، اتے تیزی نال اشتہار دے وچکار برابر حق ہون۔
حوالے
گٹھ:کمبوڈیائی لوک
کسان کریڈٹ کارڈ
کسان کریڈٹ کارڈ (کے۔سی۔سی۔) سکیم اک لون سکیم اے جہڑی اگست 1998 وچ بھارتی بینکاں ولوں پیش کیتی گئی سی۔ ایہہ ماڈل سکیم "نیشنل بینک فار ایگریکلچر اینڈ رورل ڈویلپمینٹ" (نابارڈ) ولوں آر۔وی۔ گپتا دیاں سفارشاں اُتے معیادی قرضے اتے کھیتی باڑی لوڑاں لئی تیار کیتی گئی سی۔
اسدا مقصد کساناں نوں مالی مدد دے دے کھیتی باڑی سیکٹر دیاں مکمل کریڈٹ لوڑاں نوں پورا کرنا اے۔ حصہ لین والیاں ادارےآں وچ سارے وپاری بینکاں، کھیتری گرامین بینکاں اتے راج سہکاری بینکاں شامل ہن۔ اس سکیم وچ فصلاں لئی تھوڑھے ویلے دی کریڈٹ لمٹ اتے معیاد دے قرضے شامل ہن۔ کے۔سی۔سی۔ کریڈٹ دھارک انفرادی حادثہ بیمے دے تحت موت اتے مستقل ناہلیت لئی ₹ 50،000 تک، اتے ہور جوکھم لئی ₹ 25،000 تک دے دائرے وچ آؤندے ہن۔پریمیئم نوں 2: 1 دے تناسب وچ بینک اتے قرضہ دار دوواں ولوں چکیا جاندا اے۔ موزونیت دی معیاد پنج سال اے، جسدے نال تن سال تک دا وادھا کرن دا آپشن ملدا اے۔کسان کریڈٹ کارڈ (کے۔سی۔سی۔) کساناں نوں دو قسماں دے قرضے دی پیش کش کردا اے جویں کہ 1. کیش کریڈٹ 2. ٹرم کریڈٹ (متعلقہ آلات جویں کہ پمپ سیٹ، زمین ترقی، پودے لگاؤن، ڈرپ سنچائی لئی)۔
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت وچ کریڈٹ کارڈ گٹھ:بھارت وچ کھیتی باڑی لئی قرضہ
والیا بکری
والیا بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
مائنر کاؤنٹی
مائنر امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع زیلیوئ
زیلیوئ قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
صوبہ سغد
سغد تاجکستان دے چار انتظمی علاقےآں چوں اک صوبہ اے ۔ اسدا راجگڑھ خجند شہر اے ، جسدا 1991ء تک ناں لینن آباد سی ۔
عام جانکاری
صوبہ سغد دی لوک گنتی 2008ء دی جنگننا (مردم شماری) موجب 21،32,100 اے ۔
گٹھ:تاجکستان گٹھ:تاجکستان دا جغرافیہ گٹھ:تاجکستان دی انتظامی ونڈ گٹھ:جغرافیہ
سند لسانیات
سند لسانیات (Certificate of Linguistics) اک بین الاقوامی لسانی اعزاز اے جیہڑا اک بین الاقوامی لسانی تنظیم دنیا بھر دے ماہرین لسانیات نوں زبان و ادب تے دوائیاں دے کماں چ اوناں دے ودیا کماں تے دتا جاندا اے۔ اے ۲۵ اپریل ۲۰۰۱ نوں ٹوریا گیا۔
انعام لین والیاں دی لسٹ
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" ! نمبر ! ناں ! جیون ! انعام ورہ ! کیوں دتا
چک 76 فتح
چک 76 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ضلع کوہستان مست چاہ
کوہستان مست چاہ تاجکستان دے صوبہ سغد دا اک ضلع اے۔
گٹھ:صوبہ سغد دے ضلعے گٹھ:تاجکستان دے ضلعے
محمود شبستری
شیخ محمود شبستری اک عارف، ادیب تے اٹھواں صدی ہجری دے شاعر نیں ۔
ناں
ناں شیخ محمود لقب سعدالدّین نجم الدین والد عبد الکریم‌بن یحیی شبستری نیں
ولادت
شبستر وچ 1250ء وچ پیدا ہوئے ایہ ہلاکو خان دا زمانہ سی شبستر تبریز توں اٹھ فرسنگ دے فاصلے اُتے اے۔ کتاب روضات الجنان جلد 2 دے مندرجات دے مطابق، اوه (متوفی بہ سال 740ھ) 52 جاں 53 دی عمر وچ فوت ہوئے۔ اوه ایران دے اکابر عرفا وچوں سن۔ انہاں دی وجہ شہرت مثنوی گلشن راز اے۔
وفات
محمود شبستری دی وفات 720ھ بمطابق 1320ء اے۔
حوالے
گٹھ:1288 دے جم گٹھ:1320 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:تیرہویں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:چودہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:چودہویں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:چودہویں صدی کے مصنفین گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:ایرانی شخصیتاں
عبدالرزاق سمرقندی
کمال‌الدین عبدالرزاق بن اسحاق سمرقندی, اک تیموری اتہاسکار اتے اسلامی ودوان سی۔ کجھ سمیں لئی فارس دے بادشاہ شاہ رخ دا شاہی سفیر رہا۔ سفیر دے طور تے اپنے کردار وچ اوہ 1440ویاں دے شروع وچّ لہندے ہندستان وچ کالیکٹ دا دورہ کیتا۔ اس نے کالیکٹ وچ جو دیکھیا اس دی وارتا لکھی جس توں کالیکٹ دے سماج اتے سبھیاچار بارے قیمتی جانکاری ملدی ہے۔ اس نے تیموری راج ٹبر اتے وسطی ایشیا وچّ اس دے پوروجاں دے اتہاس دی لمبی وارتا وی لکھی ہے۔ پر ایہہ بوہتی قیمتی نہیں ہے، کیونکہ اس وچوں زیادہتر پہلاں دیاں لکھتاں وچّ ملدی ہے اتے اسنے ایہہ مواد ہی اکتر ہی کیتا ہے۔
مڈھلا جیون
عبدالرزاق بن اسحاق ہرات وچّ 7 نومبر 1413 نوں پیدا ہویا سی۔ اس دا پیش جلال الدین اسحاق قاضی ہرات وچّ شاہ رخ دی عدالت دا امام سی۔ اس نے اپنے پیؤ اتے اپنے وڈے بھرا شریف الدین عبدالقہار توں علم حاصل کیتا اتے اوہناں دے نال سانجھے طور تے اک لائسنس شمس الدین محمد جزاری توں 1429 وچّ حاصل کیتا۔ 1437 وچ اس دے پیؤ دی موت دے بعد، اس نوں شاہ رخ دی عدالت دا قاضی تعینات کیتا گیا سی۔
یاترا اتے لیکھنی
عبدالرزاق فارس دے حاکم شاہ رخ، تیموری سلطنت دا بادشاہ دا کالی کٹ، ہندستان، وچّ جنوری 1442 توں جنوری 1445 تکّ سفیر سی۔ اس نے ہندستان دے اپنے اس مشن دی اک 45-پنیاں دی وارتا لکھی۔ ایہہ اس دی لگپگ 450 صفے دی کتاب مطلع السعدين ومجمع البحرين   دا اک حصہ ہے۔ اس کتاب وچّ اسنے 1304 توں 1470 تکّ دنیا دے اپنے ولّ دے حصے دے اتہاس دا ویروے شامل کیتا ہے اتے جسدی بوہتا مواد ہورناں  لکھتاں توں لئیا گئیا ہے۔
ہندستان دی اپنی یاترا دی عبدالرزاق دی وارتا وچّ زمورن تحت کالیکٹ دے جیون اتے گھٹناواں دی جانکاری شامل ہے اتے وجے نگر  شہر دا اسدی دولت دا اتے وڈی شانوشوکت دا ذکر وی ہے۔  اس نے 15ویں صدی دے دوران بحر ہند وچّ جہازرانی وپار دا لیکھا وی اس وچّ دتا ہے۔
حوالے
گٹھ:1413ء دے جم گٹھ:1482ءدیاں موتاں گٹھ:ہرات توں لوک گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:مسلم شخصیتاں
ہمالیائی ٹاہر
ہمالیائی ٹاہر گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
چک 123-7آر
چک 123-7آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
محمد بن تغلق
محمد بن تغلق (راجا فخر ملک، جونا خان، اُلغ خان دے ناں نال وی جانیا جاندا اے؛ موت 20 مارچ 1351) دلی دا سلطان سی، جو کہ 1325 توں 1351 عیسوی تک گدی اُتے رہا۔ اوہ تغلق ٹبر دے موڈھی غیاث الدین تغلق دا چھوٹا پتر سی۔ اسدا جم ملتان دے کوٹلہ ٹولے خاں وکھے ہویا سی۔ اسدی بیوی دیپالپور دے راجے دی پتری سی۔ اوہ اک عقل مند بادشاہ منیا جاندا سی جو شاعری دا شقین سی ۔ اوہ فلکیات ( اسٹرونومی ) ، دھرم اتے فلاسفی دا وی ماہر منیا جاندا سی ۔ دلی دے سلطان دے نام نال جانے جاندے تغلق نے اپنے 27 ورھے دے راج دوران راج پربندھ وچ کئی نویں سلسلے شروع کیتے۔
محمد بن تغلقدلی سلطنت وچّ تغلق خاندان دا بادشاہ سی۔ غیاث الدین تغلق دی موت دے بعد اس دا پتّ جونا خاں، محمد بن تغلق (1325 - 1351) دے نام نال دلی دی گدی اتے بیٹھا۔ اس دا مول نام اُلغ خاں سی۔ راجامندری دے اک کتبے وچّ محمد تغلق (جونا جاں جونا خاں) نوں دنیا دا خان کیہا گیا ہے۔
شروعاتی زندگی
محمد بن تغلق دے پیؤ دا ناں غیاث الدین تغلق سی، جو کہ ترکی مملوک دا پتر سی اتے اسدی ماں ہندو سی، اتے اوہ تغلق راجٹبر دا بانی سی جسنے دلی سلطنت تے راج کیتا سی۔ اسدی ماں نوں مخدومہ جہان وی کیہا جاندا اے کیوں کہ اسنے کی ہسپتال کھولھے سن۔
سامراج دا پھلار
گجر قبیلے دے میمبراں دے وچکار جنگ وچ دخل دین لئی تغلق دی 1351 وچ ٹھٹہ رستے اُتے موت ہو گئی۔ اس نے دیکھیا کہ اس دے سامراج نوں اڈّ کر دتا گیا سی۔ ایہہ اس دے راج دوران سی جدوں دلی دے ترکی سامراج دو گناں دے ٹاکرے نال ڈھیہہ گیا۔ اک میواڑ دے رانا ہمیر سنگھ سسودیا توں اتے دکھن بھارت دے ہرہا اتے بکے توں۔ ایہہ سارے تنے جنگجو سلطنت دی فوج اُتے ذلت آمیز ہار دا ساہمنا کرن اتے سامراج نوں کچلن دے یوگ ہو گئے۔ رانا ہمیر سنگھ نے رننیتک راجپوتانا نوں چھڈّ دتا، ہرہا اتے بکا رائے نے وجینگر ناں دے اک نویں سامراج دا قیام کیتا جسنے دکھنی بھارت وچ سنگم دے یگ دی خوش حالی نوں مڑ سرجیت کیتا۔ ہور کئی دکھن بھارتی حکمراناں نے وی دلی سلطنت دے پتن وچ یوگدان دتا سی۔ تغلق دے اپنے ہی جنرلاں نے اسدے خلاف بغاوت کیتی سی۔ اسنوں علم دا آدمی وی کیہا جاندا اے۔
راجگڑھ نوں بدلن دے اثر
بھاویں کہ برنی اتے ابن بطوطہ سمیت بوہتے اتہاسکاراں نے ایہہ اشارہ دتا اے کہ دلی نوں پوری طرحاں خالی کیتا گیا سی (جویں برنی ولوں کیہا گیا اے کہ اک کتا جاں بلی نہیں سی بچی)، ایہہ عامَ طور اُتے منیا جاندا اے کہ ایہہ صرف اک اسادھارن اے۔ اجیہے اسادھارن تتھاں دا مطلب صرف ایہہ درساؤندا اے کہ دلی دے معیار اتے وپار وچ گراوٹ آئی سی۔ اس توں علاوہ، ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ صرف طاقتور اتے امیر آدمیاں نوں مشکلاں دا ساہمنا کرنا پے رہا سی۔ 1327 اتے 1328ء دے دو سنسکرت کتبہ-لیکھاں نے اس نظریہ دی تائید کیتی اتے اس ویلے دلی اتے اس دے نیڑے-تیڑے دے ہندواں دی خوش حالی قائم کیتی۔
حالانکہ ڈیکن تجربے نے رکاوٹاں نوں توڑن وچ سفلتا حاصل کیتی سی دکھن توں اتر نوں الگ کرن والیاں سرحداں توڑ دتیاں۔ ایہہ سچ اے کہ دلی دی سلطنت دی انتظامی طاقت نوں ودھاؤن وچ اوہ اکامیاب رہا، پر جتھوں تک تہذیبی ادارےآں دا وادھا ہویا سی، ایہہ کامیاب رہا سی۔
محمد تغلق
محمد بن تغلق تغلق ٹبر دے حکمران غیاث الدین تغلق دا وڈا پتر سی۔ محمد بن تغلق دا بچپن دا ناں جونا خاں سی۔ اجیہا منیا جاندا اے کہ اس نوں قرآن، مسلم شریعت، کھگولشاستر، فلسفہ شاستر، جغرافیہ اتے چکتسا سائنس دا ڈونگھا علم سی اتے اس اندر جانن دی تیبر اچھا سی۔ حکمران گیاسؤدین تغلق نے اس دی اہلیت دیکھدے ہوئے محمد بن تغلق نوں 'الگ خاں' دی اپادھی دتی سی۔ پر محمد بن تغلق وچ دھیرج دی گھاٹ سی اتے اوہ اپنے فیصلیاں نوں ترنت ہی لاگوُ کرن دی کاہل وچ رہندا سی۔ اصلیت وچ اس دا ووہار بہت ہی عجیب اتے گنجھل دار سی۔ اک وقت جیکر اوہ اپنے تحفیاں اتے مہمان مہمان نواز نال سبھ دا من موہ لیندا تاں دوجے وقت خون دا پیاسا ہو جاندا۔ اک پل اوہ بہت ہی نمر اتے دیالو نظر آؤندا پر دوجے ہی پل اوہ نردئی اتے ظالم جاپدا۔ سلطان محمد بن تغلق اپنے ویلے دے سبھ توں ظالم حکمراناں وچوں اک سی۔ اس دے دربار وچ زندہ آدمیاں دی کھلّ لہاؤنا، لوکاں دیاں لاشاں نوں کھمبھیاں اُتے ٹنگنا، چھاتیاں اُتے گرم راڈاں لاؤنیاں آدی عامَ گل سی۔ اس کارن لوک اس نوں 'کملا سلطان' کہندے سن اتے اس دے حکماں نوں 'تغلقی فرمان' آکھدے سن۔
اس لئی سلطان ولوں کھراسن نوں فتح کرن دی سکیم بنائی گئی۔ اس لئی بادشاہ ولوں لگپگ اک لکھ دے قریب فوج تیار کیتی گئی اتے انی وڈا فوج دے رکھ-رکھائ اُتے بہت سارا پیسہ خرچ کیتا گیا۔ پر کجھ ویلے بعد بادشاہ ولوں کھراسن نوں جتن دا وچار تیاگ دتا گیا، جس نال سلطان ولوں فوج اُتے خرچ کیتا پیسہ بیکار گیا۔ اس توں علاوہ سلطان نے پہاڑی علاقے کراچل نوں فتح کرن دی سکیم بنائی۔ کراچل بھارت اتے چین دی سرحد اُتے اک ہندو راج سی، جس لئی وڈی گنتی وچ فوج نوں کراچل اُتے حملہ کرن لئی بھیجیا گیا۔ پر کراچل دی بھیانک سردی اتے پہاڑی علاقے کارن فوج نوں بہت اوکڑاں آئیاں۔ 10،000 بندیاں دی فوج وچوں صرف 10 بندیاں دا ہی واپس دلی مڑنا شرم ناک ہار دی کہانی بیان کردا اے۔ اس طرحاں سلطان دے ایہہ تجربے پوری طرحاں ناکام راے۔ عامَ جنتا وچ سلطان خلاف روہ ودھدا گیا اتے تھاں-تھاں اُتے بغاوتاں ہون لگیاں۔ سلطان ایہناں بغاوتاں اُتے قابو پاؤن وچ ناکام رہا اتے دلی سلطنت کھیروں-کھیروں ہون لگی۔ اسے وچکار ہی 1351 عیسوی نوں سندھ وچ سلطان دی موت ہو گئی اتے عامَ جنتا نے سکھ دا ساہ لیا۔
باہری لنک
گٹھ:تغلق خاندان گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:موت 1351
گٹھ:تغلق خاندان گٹھ:بادشاہگٹھ:دلی سلطنتگٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
منہاہا کاؤنٹی
منہاہا امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
وڈے سنگوالی پیڈ
وڈے سنگوالی پیڈ گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Ovis canadensis
دال پیڈ
دال پیڈ گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ایش کاؤنٹی
ایش امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
بوستان (تاجکستان)
بوستان تاجکستان دا اک شہر اے ، جہڑا تاجکستان دے صوبہ سغد دے ضلع کوہستان مست چاہ چ واقع اے ۔ شہر دی آبادی 14،406 اے ۔
گٹھ:صوبہ سغد دے شہر گٹھ:تاجکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں
موڈی کاؤنٹی
موڈی امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
سید علی اختر رضوی
سید علی اختر رضوی پندرہوی صدی دے قابل فخر ادیب، محقق تے مترجم جنہاں دا تعلق سر زمین گوپال پور، سیوان بہار تو‏ں سی۔
ولادت تے ابتدائی حالات
سید علی اختر رضوی د‏‏ی ولادت 1948ء وچ گوپال پور ضلع سیوان بہار وچ ہوئی ،جب آپ تن سال دے سن تاں شفقت پدری تو‏ں محروم ہو گئے ،اس کمی نو‏‏ں ماں نے پوری کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی تے ایسی تربیت دتی جو باپ دے تعاون تو‏ں اولاد د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ ماں د‏‏ی دلی خواہش سی کہ آپ علم دین حاصل کرن ،چنانچہ ماں د‏‏ی دلی خواہش نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا ارادہ کیتا تے استاد الاساتذہ مولانا سید رسول احمد صاحب مرحوم دے ہمراہ مدرسہ ناظمیہ لکھنؤ تشریف لے گئے تے مولانا دے ہمراہ مدرسہ واعظین وچ قیام پزیر رہ‏‏ے۔ مدرسة الواعظین وچ دو مہینے دے قیام دے بعد مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں یتیم خانہ لکھنؤ وچ داخلہ لیا تے اپنی والدہ د‏‏ی خواہش تے اپنے جذبہ علم دین نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی یتیم خانہ د‏‏یاں سختیاں برداشت کردے رہ‏‏ے۔ تے فیر حالات سازگار ہُندے ہی آپ مدرسہ ناظمیہ وچ قیام پزیر ہو گئے۔19٦4 ء وچ الہ آباد بورڈ تو‏ں مولوی ،19٦5 وچ عالم ،تے 19٦٧ وچ فاضل دے امتحانات دتے تے انہاں سب وچ امتیازی حیثیت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔1969 وچ ضمیمہ ممتاز الافاضل دا امتحان دے ک‏ے وطن واپس چلے گئے۔ تے 1972 وچ مدرسہ ٔناظمیہ د‏‏ی آخری سند ممتاز الافاضل حاصل کيتی۔ آپ دے اساتذہ وچ آیة اللہ مفتی سید احمد علی  صاحب، مولانا سید رسول احمد صاحب، مولانا ایوب صاحب، مولانا روشن علی صاحب ،مولانا محمد حسین نجفی صاحب ،مولانا ثاقب صاحب،مولانا حکیم اطہر صاحب ،تے مولانا محمد شاکر صاحب قابل ذکر نيں۔ ایم ،ایس کالج حسین گنج وچ بطور لکچرار بحالی : جدو‏ں وطن واپسی ہوئی تاں وطن تو‏ں قریب ہی محمد صالح انٹر کالج حسین گنج وچ فارسی لکچرار د‏‏ی ضرورت سی کیونکہ چند مہینےآں دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں مولانا نذر حسن صاحب مرحوم گوپال پوری تدریسی ذمہ داری تو‏ں سبکدوش ہونے والے سن ،چنانچہ مولانا نذر حسن صاحب د‏‏ی ایماء اُتے 1971 وچ آپ د‏‏ی اوتھ‏ے تقرری ہوئی تے زندگی دے آخری لمحے تک اس فریضے نو‏‏ں بحسن و خوبی انجام دتا ۔
کتاب و کتابخانے تو‏ں دلچسپی
thumb|مکتبہ منارے شعور وچ موجود کتاباں د‏‏ی اک جھلک کتاب تے ک‏‏تب خانہ تو‏ں آپ د‏‏ی گہری دلچسپی سی، اسی ذوق د‏‏ی وجہ تو‏ں راجا محمود آباد دے خصوصی ک‏‏تب خانہ نو‏‏ں اس سلیقہ تو‏ں مرتب کیتا کہ راجا صاحب نے اوتھ‏ے مستقل قیام د‏‏ی آپ تو‏ں پیشنہاد کيتی۔ مگر ہور ذمہ داریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قبول نئيں کیتا۔ کتاب تو‏ں دلچسپی صرف جمع آوری د‏‏ی حد تک نئيں سی بلکہ آپ د‏‏ی دلچسپی مطالعے د‏‏ی خاطر سی ،مطالعہ تو‏ں جو وی حاصل ہُندا سی اسنو‏ں بولی و قلم تو‏ں دوسرےآں تک منتقل کر دیندے سن ،چنانچہ ہندوستان وچ اک عرصے تو‏ں ایہ پروپگنڈہ کیتا جا رہاتھا کہ شیعاں دا چالیس پارےآں'کا قرآن اے تے اوہ پٹنہ د‏‏ی خدا بخش لائبریری وچ موجود اے ،ظاہر سی گل اے کہ حضرت ادیب عصرجداں مدافع مذہب دے لئی بہت سخت سی کہ اسنو‏ں دیکھو تے لوکاں نو‏‏ں اوہدی حقیقت تو‏ں آگاہ نہ کرن۔ حقیقت جاننے دے لئی خدا بخش لائبریری گئے تے اسنو‏ں دیکھ ک‏ے اک مقالہ لکھیا تے ایرانی کلچر ہائوس وچ اوہدی قرائت د‏‏ی جس نو‏‏ں سن کر سامعین نے دل کھول کر داد دی۔ جدو‏ں ایہ مقالہ پاکستان دے کسی جریدہ وچ شائع ہويا تاں اوتھ‏ے تو‏ں ہر طرح دے خطوط آنے لگے ،بعض لوکاں دے خطوط وچ پنہاں تیور نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اک مستقل کتاب لکھنی شروع کیتی ،مگر اک سفر وچ اوہ اٹیچی چوری ہو گئی جس وچ اوہ کتاب تے الغدیر د‏‏ی چھیويں تے گیارہواں جلد دا ترجمہ تھاجس دا قلق حضرت ادیب عصر نو‏‏ں آخری عمر تک سی ۔ کتاب خانے تو‏ں خصوصی دلچسپی دے تحت آپ نے اپنے وطن گوپال پور وچ اک مختصر مگر نفیس کتابخانہ دی تاسیس د‏‏ی جس وچ مذہبی تے ڈھیراں ادبی کتاباں دے علاوہ بعض قدیمی خطی نسخے وی نيں، در حقیقت اس کتابخانہ د‏‏ی بنیاد رکھ آپ نے قوم و ملت نو‏‏ں اک عطیم سرمایہ فراہ‏م کیاہے جس د‏‏ی تفصیل آئندہ بیان کيتی جائے گی۔
مذہبی سرگرمیاں
thumb|سجے
ادبی سرگرمیاں
طالب علمی ہی دے زمانے تو‏ں ادب تو‏ں آپ نو‏‏ں کافی دلچسپی سی ،ادبی کتاباں نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی کلو میٹر دے فاصلے اُتے امین الدولہ لائبریری لکھنؤ وچ جاک‏ے کتاباں دا مطالعہ کردے سن ۔ افسانے تے انشائیے اک طویل مدت تک ہفتہ نامہ سرفراز لکھنؤ وچ شائع ہُندے رہے ،آپ نے شاعری د‏‏ی تقریباً ہر صنف اُتے طبع آزمائی د‏‏ی اے ،قصیدے ہاں یا نوحے یا غزل سبھی د‏‏ی تعداد زیادہ اے ،قطعات و رباعیات وی کم نئيں نيں ،انہاں وچو‏ں کچھ کلام معتبر جریدے وچ شائع ہوچکے نيں۔ الحمد للہ آپ دا مجموعہ ٔ کلام مرتب ہوچکيا اے ناں  کلیات شعور  اے جو تقریباً4٠٠ صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آپ دے افسانے تے انشائیے وی زیر ترتیب نيں۔
لکھتاں تے ترجمے
ان دے بعد انہاں دے فرزند سید شاہد جمال رضوی نے اک سفر وچ غائب ہوجانے والی دو ( ٦،11) جلداں دا ترجمہ مکمل کرکے اسنو‏ں شائع کیتا۔ ایہ کتاب 2٠1٠ ءماں منظر عام اُتے آچک‏ی ا‏‏ے۔
مضامین تے مقالے
آ پ دے کارنامےآں وچ سینکڑاں دندان شکن مقالے تے مضامین وی شامل نيں جو ہند و پاک دے مختلف دینی و ادبی جریدے وچ شائع ہوئے۔ جنہاں وچ توحید،ثقلین ،الواعظ ،الجواد تے اصلاح، سرفراز تے ادراک سر فہرست نيں جنہاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ا‏‏ے۔ الحمد للہ تمام مقالات و مضامین نو‏‏ں کتابی شکل وچ جمع کیاجا رہاہے،بعض کتاباں آمادۂ طباعت نيں۔
اولاد
آپ نے چھ بیٹے تے اک بیٹی چھڈی ،آپ دے وڈے فرزند سید محمد اختر رضوی نجم دبئی وچ مقیم نيں تے دوسرے فرزند مولانا سید شاہد جمال صاحب سرزمین قم اُتے علم دین د‏‏ی تحصیل وچ مشغول نيں.
thumb|
وفات
2٦ ذیقعدہ 1422 ھ بمطابق 1٠فروری 2٠٠2 ء وچ وفات ہوئی ،وقت انتقال آپ د‏‏ی عمر 54سال سی۔ شہر خموشاں گوپال پور وچ آپ د‏‏ی تدفین عمل وچ آئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:اردو شعرا گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققین اسلام گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:ضلع سیوان دیاں شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
سیسا
گٹھ:کیمیا
بیچیی
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ بیچیی شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع تھلواں باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 77 فتح
چک 77 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
شہرستان (تاجکستان)
گٹھ:صوبہ سغد دے شہر گٹھ:تاجکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں
ابوبکر شبلی
شیخ ابوبکر شبلی (ولادت 247ھ) جوشيخ الكبير، العارف الخطير، ذو الفضل الجلی دے القاب توں مشہور نیں
شبلی نسبت
’’شبلہ‘‘ ناں دا اک گاؤں ماوارء النہر]] علاقے وچ وادی فرغانہ وچ سی، آپ دے خاندان دا اسی گاؤں توں تعلق سی۔ اسی لئی آپ شبلی کہلائے۔ بعض لوکاں دا خیال اے کہ آ پ دا خاندان مصر توں آیا سی، لیکن ایہ روایت کمزور اے، بہر حال آپ خود بغداد (جاں سامرا) وچ پیدا ہوئے اوتھے ای پروان چڑھے۔ سامرا اس زمانے وچ راجگڑھ سی۔ آپ دے والد عرض بیگی دے عہدے اُتے مامور سن۔
شبلی دا روحانی مرتبہ
جنید بغدادی شبلی دے روحانی مرتبہ توں واقف سن تے اسی لئی انہاں دی وڈی قدر ومنزلت کر دے سن۔ اک دن انھاں نے شبلی نوں  ذوق وشوق تے اضطراب دی حالت وچ دیکھ کر فرمایا، شبلی! اگر تو اپناکام حق تعالی اُتے چھڈ دو تو راحت پاؤ۔ ایہ سن کر شبلی نے کہیا، یوں تونہاں، لیکن ہاں! اگر حق تعالی میرا کم مجھ اُتے چھڈ دے تو البتہ راحت پیر۔ ایہ سن کر جنیدنے فرمایا، شبلی دی تلوار توں خون ٹپکتا اے۔ اک بار جنید بغدادی نے خواب وچ دیکھیا کہ ر سول اللہ ﷺ نے شبلی دی پیشانی اُتے بوسہ دتا۔ صبح ہوئی تو شبلی توں خواب بیان کیتا تے پچھیا، تو ایسے کون توں اعمال کیتا کر دے ہو؟ انھاں نے جواب دتا، مغرب دی سنتاں دے بعد دو رکعت نفل ادا کردا ہوں تے انہاں وچ آیت کریمہ ’’لقد جاء کم رسو ل من انفسکم…الخ‘‘ ضرور پڑھدا آں۔ ایہ سن کر جنیدنے فرمایا، بے شک ایہ اسی دی برکت اے۔ شبلی نے اک دن اک گیلی لکڑی نوں  جلتے ہو ئے دیکھیا، جس دے دوسرے سرے توں حسب معمول کچھ رطوبت ظاہر سی۔ ایہ دیکھتے ای وفور جذب وجوش توں انہاں اُتے سر مستی دا عالم طاری ہو گیا تے اپنے مریداں توں مخاطب ہو دے فر مایا: ’’مدعیو! اگر ایہ دعویٰ اے کہ تواڈے دل آتش عشق توں لبریز نیں  تے تو اپنے اس دعوے وچ سچے ہو تو فیر تمہاری آنکھاں توں آنسو کیاں نئیں   جاری ہُندے۔ ‘‘ اک مرتبہ فرمایا: ’’پرہیز گاری تن طرح دی اے : اک موقع اُتے شبلی نے فرمایا: ’’صوفی اس وقت صوفی ہوتاہے جدوں ساری خلقت نوں  اپنی عیال خیال کرے، یعنی اپنے تہانوں   سب دا کفیل تے بوجھ اٹھانے والاسمجھے۔ صوفیہ نے شبلی دی اس بات نوں   آب زر توں لکھنے دے لائق سمجھیا اے کہ ’’عارف نوں   کسے توں علاقہ ی، محب نوں   کوئی شکایت نئیں  ، خوفزدہ نوں   کدی قرار نئیں   تے اللہ عزوجل توں کسے نوں   مفر نئیں  ۔ َ‘‘
اقوال شبلی
شبلی دے ایہ اقوال تصوف دی بنیادی گلاں نیں :
انتقال
ابوبکرشبلی دا انتقال ذو الحجہ سنہ 334ھ بمطابق 945ء وچ 87 سال دی عمر وچ ہویا۔ ابو محمد ہروی جو آپ دے خادم خاص تے باصفا عقیدت منداں وچ سن، اس شب وچ جس دے بعد دن وچ انہاں دی وفات ہوئی صبح تک آپ دے کول سن، انہاں نے بیان کیتا کہ اس رات شبلی بار بار ایہ شعر پڑھدے سن : کُلُّ بَیتِِ اَنْتَ سَاکِنُہ غَیْرُ مُحْتَاجِِ اِلی السُّرَجِ وَجْھُکَ اَلماْمُوْلُ حُجتُنَا یَوْمَ یاَتی النَّاسُ باِلْحُجَجِ ترجمہ: جس گھر وچ تو رہندا ہوۓ اسنوں چراغ دی ضرورت نئیں ۔ تیرا چہرہ جو امید اے، اس روز جدوں سب لوک اپنی اپنی حجتاں لے کر حاضر ہون گے، ساڈی حجت ہوۓ گا۔
حوالے
گٹھ:861 دے جم گٹھ:946 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:صوفی سنت
موفلن
موفلن گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
دوجی بلقان لڑائی
دوجی بلقان لڑائی بلقان دکھنی یورپ وچہون والی لڑائی سی جیدے وچ اک پاسے بلغاریہ سی تے دوجے پاسے رومانیا، سربیا یونان تے سلطنت عثمانیہ سی۔
دوسری بلقان جنگ اک تنازعہ سی جو اس وقت شروع ہويا جدو‏ں بلغاریہ نےپہلی بلقان جنگ دے اپنے فائدے تو‏ں غیرمطمئن ہوک‏ے 16 ( پرانی طرز ) / 29 (نويں طرز) جون 1913 نو‏‏ں اپنے سابق اتحادی سربیا تے یونان اُتے حملہ کيتا۔ سربیا تے یونانی فوج نے بلغاریہ دے جارحانہ حملہ تے پیش قدمی نو‏‏ں پسپا کيتا تے بلغاریہ وچ داخل ہوئے۔ اس تو‏ں پہلے بلغاریہ رومانیہ دے نال وی علاقائی تنازعات وچ ملوث رہیا ، اس جنگ نے بلغاریہ دے خلاف رومانیہ د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں اکسایا۔
سلطنت عثمانیہ نے پچھلی جنگ تو‏ں کچھ کھوئے ہوئے علاقے دوبارہ حاصل کرنے دے لئی وی صورتحال دا فائدہ اٹھایا۔ جدو‏ں رومانیہ دیاں فوجاں راجگڑھ صوفیہ دے نیڑے پہنچی تاں ، بلغاریہ نے اک امن معاہدہ دا مطالبہ کيتا جس دے نتیجے وچ بخارسٹ دا معاہدہ ہويا ، جس وچ بلغاریہ نو‏‏ں سربیا ، یونان تے رومانیہ تک اپنی پہلی بلقان جنگ کيت‏ی کامیابی دے کچھ حصے سنبھالنا پئے۔ قسطنطنیہ دے معاہدے وچ ، اسنو‏ں ادرنہ نو‏‏ں عثمانیاں نو‏‏ں دینا پيا۔
دوسری بلقان جنگ کيت‏ی سیاسی پیشرفت تے فوجی تیاریاں نے دنیا بھر تو‏ں لگ بھگ 200 تو‏ں 300 تک جنگ دے نمائندےآں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔
پس منظر
پہلی بلقان جنگ دے دوران ، بلقان لیگ ( بلغاریہ ، سربیا ، مانٹینیگرو تے یونان ) نے عثمانی سلطنت اپنے یورپی صوبےآں ( البانیہ ، مقدونیہ ، سینڈیک تے تھریس ) تو‏ں نکالنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، تے عثمانیاں نو‏‏ں صرف مشرقی تھریس چھڈ دتا گیا۔ معاہدہ لندن ، جس نے 30 مئی 1913 نو‏‏ں دستخط کیتے ، جس دے تحت جنگ دا خاتمہ ہويا ، بلقان ریاستاں نو‏‏ں انوس – مڈیا لائن دے مغرب وچ علاقہ حاصل ہويا ، بحیرہ اسود دے ساحل اُتے مڈیا (کیکیکی) تو‏ں بحیرہ ایجیئن دے ساحل اُتے اینوس تک کھینچی گئی ، تسلیم کيتا گیا۔ اس د‏ی بنیاد اُتے ، تے اک آزاد البانیہ تخلیق ہويا۔
پر ، بلقان فاتحین اتحادیاں دے وچکار تعلقات خاص طور اُتے میسیڈونیا وچ علاقےآں د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ تیزی تو‏ں ودھ گئے۔ جنگ تو‏ں پہلے دے مذاکرات دے دوران ، جس دے نتیجے وچ بلقان لیگ دا قیام عمل وچ آیا سی ، سربیا تے بلغاریہ نے 13 مارچ 1912 نو‏‏ں اک خفیہ معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ انہاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی حدود دا تعین ہويا ، جس دے نتیجے وچ شمالی مقدونیہ انہاں دے وچکار تقسیم ہويا۔ جنگ دے بعد اختلاف رائے د‏‏ی صورت وچ ، کریو پالنکا دے شمال وچ واقع علاقہ - اوہریڈ لائن (دونے شہراں دے نال بلغاریائی باشندے جاندے نيں) ، روسی ثالثی دے تحت اک "متنازعہ زون" تے اس لائن دے جنوب وچ واقع علاقہ نو‏‏ں نامزد کيتا گیا سی بلغاریہ تفویض کيتا گیا سی۔ جنگ دے دوران ، سرباں نے بیتولہ - گیجیلیجا لائن (دونے سربیا دے ہتھو‏ں وچ ) تھلے ، متفقہ سرحد دے جنوب وچ اک علاقے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ايس‏ے وقت ، یونانیاں نے شمال د‏‏ی سمت ودھیا ، بلغاریائیاں دے پہنچنے تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی تھیسالونیکی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، تے سربیا دے نال اک مشترکہ یونانی سرحد قائم کيتی۔ thumb| میسیڈونیا وچ سرب-بلغاریہ تو‏ں پہلے د‏‏ی جنگ دا حصہ ، جس وچ مقابلہ علاقہ وی شامل اے جب لندن وچ بلغاریہ دے مندوبین نے دو ٹوک لفظاں وچ سرباں نو‏‏ں خبردار کيتا کہ انہاں نو‏ں انہاں دے ایڈریٹک دعوواں اُتے بلغاریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی توقع نئيں کرنی چاہیدا ، تاں سرباں نے غصے تو‏ں جواب دتا کہ ایہ کریو پالنکا-ایڈریاٹک لائن د‏‏ی توسیع دے مطابق باہمی افہام و تفہیم دے پہلے از معاہدے تو‏ں واضح دستبرداری اے ، لیکن بلغاریائیاں نے اصرار کيتا کہ انہاں د‏‏ی نظر وچ ، معاہدے دا وردار مقدونیہ حصہ فعال رہیا تے صرباں نو‏‏ں اس معاہدے دے مطابق اس علاقے نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دے پابند ني‏‏‏‏ں۔ سرباں نے بلغاریائیاں اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ پن دا الزام عائد کردے ہوئے اس گل کيتی نشاندہی د‏‏ی کہ جے اوہ شمالی البانیہ تے وردار مقدونیہ دوناں نو‏ں کھو دیندے نيں تاں ، مشترکہ جنگ وچ انہاں د‏‏ی شمولیت عملی طور اُتے کچھ وی نہ ہُندی۔
جب بلغاریہ نے سربیا تو‏ں شمالی مقدونیہ تو‏ں متعلق جنگ تو‏ں پہلے دے معاہدے دا احترام کرنے دا مطالبہ کيتا تاں سرباں نے وڈی طاقتاں تو‏ں اس اُتے ناراضگی د‏‏ی کہ انہاں نو‏ں شمالی البانیہ وچ اپنا فائدہ اٹھانا پيا ، انہاں نے سختی تو‏ں ہور کسی وی علاقے نو‏‏ں وکھ کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ انہاں پیشرفتاں نے بنیادی طور اُتے بلغاریہ دے اتحاد نو‏‏ں ختم کردتا تے دونے ملکاں دے وچکار مستقب‏‏ل د‏‏ی جنگ نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا۔ اس دے فورا بعد ہی ، بلغاریائیاں دے نال سربیا تے یونانیاں دے خلاف قبضہ زون د‏‏ی سرحداں دے نال معمولی جھڑپاں شروع ہوگئياں۔ بلغاریہ دے سمجھ‏‏ے جانے والے خطرے دا جواب دیندے ہوئے ، سربیا نے یونان دے نال گل گل دا آغاز کيتا ، جس وچ بلغاریائی عزائم دے بارے وچ وی فکر مند ہونے د‏‏ی وجوہات سن۔ کھبے|thumb|250x250px| پہلی بلقان جنگ دے بعد بلقان دے علاقائی فائدے تے سربیا تے بلغاریہ دے وچکار جنگ تو‏ں پہلے دے خفیہ معاہدے دے مطابق توسیع د‏‏ی لکیر 19 مئی / یکم جون 1913 نو‏‏ں ، معاہدہ لندن دے دستخط دے دو دن بعد تے بلغاریہ حملے تو‏ں صرف 28 دن پہلے ، یونان تے سربیا نے اک خفیہ دفاعی اتحاد اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں انہاں دونے باضابطہ خطےآں دے وچکار موجودہ حد بندی نو‏‏ں باہمی سرحد د‏‏ی حیثیت تو‏ں تصدیق ہوگئی۔ تے بلغاریہ تو‏ں یا آسٹریا ہنگری تو‏ں حملے د‏‏ی صورت وچ اتحاد دا اختتام کرنا۔ اس معاہدے دے نال ، سربیا یونان نو‏‏ں شمالی مقدونیہ دے بارے وچ اپنے تنازعہ دا اک حصہ بنانے وچ کامیاب ہوگئی ، چونکہ یونان نے مقدونیہ وچ سربیا دے موجودہ (اور متنازعہ) قبضہ زون د‏‏ی ضمانت دتی سی۔ بلغاریہ دے وزیر اعظم گیشوف نے صربی یونانی تعلقات نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ 21 مئی نو‏‏ں یونان دے نال اک پروٹوکول اُتے دستخط کیتے جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اپنی افواج دے وچکار مستقل حد بندی اُتے اتفاق کيتا گیا ، جس نے جنوبی مقدونیہ اُتے یونانی کنٹرول نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں قبول کيتا۔ اُتے ، بعد وچ انہاں د‏‏ی برطرفی نے سربیا دے سفارتی اہداف نو‏‏ں ختم کردتا۔
بلغاریہ دے جنگ دے منصوبے
thumb| فرڈینینڈ اول بلغاریہ سن 1912 وچ بلغاریہ د‏‏ی قومی خواہشات ، جداں کہ زار فرڈینینڈ تے اس دے آس پاس د‏ی فوجی قیادت نے اظہار کيتا ، سان اسٹفانو دے 1878 دے معاہدے دی دفعات تو‏ں تجاوز کر گیا ، اس وقت نو‏‏ں وی اس نے زیادہ تو‏ں زیادہ سمجھیا ، کیو‏ں کہ اس وچ مشرقی تے مغربی تھریس دونے تے تھیسالونیکی ، ایڈیرن دے نال تمام مقدونیہ شامل سن تے قسطنطنیہ ۔ بلغاریائی قیادت وچ حقیقت پسندانہ سوچ دے فقدان دا ابتدائی ثبوت ایہ سی کہ اگرچہ روس نے 5 نومبر 1912 نو‏‏ں پہلی بار واضح انتباہات بھیجے سن ( اطالکا د‏‏ی پہلی جنگ تو‏ں پہلے) جے بلغاریائی فوج نے قسطنطنیہ اُتے قبضہ کيتا تاں اوہ حملہ کردین گے۔ ایہ ، انہاں نے شہر اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں جاری رکھن۔
مخالف قوتاں
کھبے|thumb| جون 1913 وچ بلقان د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی افواج دا ارتکاز 1903 دے فوجی قانون دے مطابق ، بلغاریہ د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا سی: ایکٹیویو آرمی تے نیشنل ملیشیا۔ مسلح افواج دا بنیادی حصہ انفنٹری تے اک کیولری ڈویژن اُتے مشتمل سی۔ بلغاریائی فوج د‏‏ی یورپ د‏‏ی فوجاں وچ اک انوکھی تنظیم سی ، کیونجے ہر انفنٹری ڈویژن وچ دو رجمنٹاں د‏‏ی تن بریگیڈ موجود سن ، جس وچ ہر اک وچ 250 مرداں د‏‏ی چھ بھاری کمپنیاں د‏‏ی چار بٹالین ، تے اک آزاد بٹالین ، دو وڈی توپ خانہ رجمنٹ تے اک کیولری رجمنٹ سی۔ ، 25 بہت بھاری انفنٹری بٹالیناں تے 16 کیولری کمپنیاں نو‏‏ں فی ڈویژن د‏‏ی مجموعی طور اُتے ، جو دو نو بٹالین ڈویژناں دے مساوی تو‏ں زیادہ سی ، زیادہ تر عصری فوج وچ معیاری ڈویژنل ڈھانچہ ، جداں کہ معاملہ وی ایسا ہی سی۔ 1913 وچ یونانی تے سربیا دیاں فوجاں۔ اس دے نتیجے وچ ، اگرچہ بلغاریہ د‏‏ی فوج دے پاس پہلی بالکان جنگ دے آغاز وچ مجموعی طور اُتے 599،878 مرد متحرک سن ، صرف 9 تنظیمی ڈویژناں سن ، جس نے اک ڈویژن دے مقابلے وچ کِسے آرمی کور دے نیڑے اک تقویت بخش قوت نو‏‏ں تقویت بخشی۔ پہلی بلقان جنگ دے دوران تے اس دے بعد ٹیکنیکل ضروریات نے اس اصل ڈھانچے وچ ترمیم کی: یکم تے چھیويں ڈویژن تو‏ں دو بریگیڈاں دا استعمال کردے ہوئے اک نويں دسويں ڈویژن تشکیل دتی گئی ، تے نويں بھرتی کرنے والےآں تو‏ں ہور تن آزاد بریگیڈ تشکیل دتے گئے۔ بہر حال ، بھاری ڈھانچہ عام طور اُتے باقی رہیا۔ اس دے برعکس ، مقدونیہ د‏‏ی یونانی فوج وچ وی 9 ڈویژنز سن ، لیکن اسلحہ دے تھلے مرداں د‏‏ی کل تعداد صرف 118،000 سی۔ مخالف لشکراں دے وچکار تقسیم د‏‏ی اصل طاقت نو‏‏ں متاثر کرنے والا اک ہور فیصلہ کن عنصر توپ خانے د‏‏ی تقسیم سی۔ نو ڈویژن اُتے مشتمل یونانی فوج دے پاس مجموعی طور اُتے 176 بندوقاں سن تے دس ڈویژن مضبوط سربین آرمی ، 230۔ بلغاریائیاں دے پاس 1،116 سی ، جو یونانیاں دے خلاف 6: 1 تے سربیا د‏‏ی فوج دے خلاف 5: 1 دا تناسب سی۔
دوسری بلقان جنگ دے دوران بلغاریہ د‏‏ی فوج د‏‏ی مضبوطی اُتے تنازعہ ا‏‏ے۔ پہلی بلقان جنگ دے آغاز اُتے ، بلغاریہ نے مجموعی طور اُتے 599،878 افراد (ایکٹو آرمی وچ 366،209 ضمنی یونٹاں وچ 53،927؛ قومی ملیشیا وچ 53،983 the 1912 تے 1913 لیویز تو‏ں 94،526 14 14،204 رضاکار سرحد وچ 14،424 افراد نو‏‏ں متحرک کيتا گارڈز)۔ پہلی بلقان جنگ دے دوران ناقابل تلافی ہلاکتاں وچ 33،000 مرد سن (14،000 ہلاک تے 19،000 مرض دے سبب فوت ہوئے)۔ انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ، بلغاریہ نے دو جنگاں دے وچکار 60،000 جواناں نو‏‏ں شامل کيتا ، خاص طور اُتے نويں مقبوضہ علاقےآں تو‏ں ، انہاں وچو‏ں 21،000 نو‏‏ں سیرس ، ڈرامہ تے اوڈرین (ایڈرین) آزاد بریگیڈ بنانے دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ ایہ معلوم اے کہ اوتھ‏ے کوئی غیر منظم مرد موجود نئيں سن ۔ بلغاریہ دے کمانڈ دے مطابق فوج دے پاس 16 جون نو‏‏ں اپنی صفاں وچ 7،693 افسر تے 492،528 فوجی سن (مذکورہ بالا تن بریگیڈاں سمیت)۔ اس تو‏ں دونے جنگاں دے وچکار 99،657 مرداں دا فرق ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ ، زخمیاں سمیت ہلاکتاں د‏‏ی اصل تعداد نو‏‏ں گھٹانا تے نو جواناں نو‏‏ں شامل کرنا مجموعی طور اُتے 576،878 مرداں تو‏ں کم ا‏‏ے۔ فوج نو‏‏ں جنگی مواد د‏‏ی قلت دا سامنا سی تے اس دے پاس صرف 378،998 رائفلیاں سن۔ سجے|thumb| جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے مشترکہ قبضے دے دوران تھیسالونیکی بندرگاہ اُتے یونانی (کھبے) تے بلغاریائی (سجے) سنٹری د‏‏ی تصویر۔ پہلی تے تیسری لشکر (جرنیلاں دے تحت بالترتیب واسل کوتنشیف تے رڈکو دیمیتریو) پرانے سربیا-بلغاریائی سرحداں دے نال تعینات کيتا گیا سی ، جس وچ کویسٹنیل دے آس پاس جنرل اسٹیفن توشیف دے ماتحت پنجويں فوج ، تے کویتانی - رادوویش علاقے وچ جنرل اسٹیلیان کواچیوف دے ماتحت چوتھ‏ی فوج سی۔. جنرل نکولا ایوانوف دے ماتحت 2 دوسری فوج یونانی فوج دے خلاف تفصیلی سی۔
مملکت سربیا د‏‏ی فوج وچ 348،000 جوان سن (جنہاں وچو‏ں 252،000 لڑاکا سن ) دس فوجاں وچ تن فوجاں وچ تقسیم سی۔ اس د‏ی اہ‏م قوت وردار دریا دے نال اوراسکوپجے دے نیڑے مقدونیائی محاذ اُتے تعینات کيتا گیا سی. اس دا نامزد کمانڈر انہاں چیف چیف کنگ پیٹر اول سی ، اس دے نال ہی رادومیر پتنک اپنا چیف آف اسٹاف تے موثر فیلڈ کمانڈر سی۔
جون دے شروع تک ، یونان د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی فوج دے پاس مجموعی طور اُتے مجموعی طور اُتے 142،000 سن مسلح افراد جنہاں وچ نو پیتادہ ڈویژن تے اک کیولری بریگیڈ شامل سن ۔ فوج د‏‏ی وڈی تعداد اٹھ ڈویژناں تے کیولری بریگیڈ (117،861 مرد) دے نال  میسیڈونیا وچ جمع کيتا گیا سی ، اس شہر دے شمال تے شمال مشرق وچ تھیسلونیکی نو‏‏ں ڈھکنے والے اک قوس وچ رکھیا گیا سی ، جدو‏ں کہ اک ڈویژن تے آزاد یونٹ (24،416 مرد)  ایپیروز وچ رہ گئے سن ۔ دشمنی پھیلنے دے نال ہی ، اٹھواں انفنٹری ڈویژن (ایپیریس وچ تعینات) نو‏‏ں محاذ وچ منتقل کر دتا گیا ، تے نويں بھرتی کرنے والےآں د‏‏ی آمد دے نال ، مقدونیائی تھیٹر وچ فوج د‏‏ی طاقت بالآخر 176 بندوقاں دے نال نیڑے 145،000 جواناں تک ودھ گئی۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] کنگ کانسٹینٹائن اول نے لیفٹیننٹ جنرل وکٹر ڈوس مینیس نو‏‏ں اپنا چیف آف اسٹاف مقرر کردے ہوئے یونانی افواج د‏‏ی کمان سنبھالی۔
مونٹینیگرو د‏‏ی بادشاہی نے جنرل ایانکو ووکیوتیچ دے تحت 12،000 مرداں د‏‏ی اک ڈویزن نو‏‏ں مقدونیائی محاذ نو‏‏ں بھیجیا۔
رومانیہ د‏‏ی سلطنت بلقان وچ سب تو‏ں زیادہ فوج رکھدی سی ، حالانکہ اس نے 1878 وچ رومانیہ د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد تو‏ں عثمانیاں دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی سی۔ اس د‏ی قیام دے وقت د‏‏ی طاقت 6،149 افسران تے 94،170 مرد سن ، تے ایہ بلقان دے معیار تو‏ں اچھی طرح تو‏ں لیس سی ، جس وچ 126 فیلڈ بیٹریاں ، پندرہ ہوویز بیٹریاں تے تن پہاڑی بیٹریاں سن ، جنہاں وچ زیادہ تر کرپ نے بنائے سن ۔ متحرک ہونے اُتے ، رومانیہ د‏‏ی فوج نے پنج کوراں وچ مختص 417،720 جواناں نو‏‏ں جمع کيتا۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 80،000 نو‏‏ں جنوبی ڈوبروجا اُتے قبضہ کرنے دے لئی اکٹھا کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ 250،000 د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں بلغاریہ وچ اہ‏م کارروائی کرنے دے لئی جمع کيتا گیا سی۔
جنگ دا آغاز
thumb|309x309px| آپریشن دا ابتدائی منصوبہ بلغاریہ دے اہ‏م حملے د‏‏ی منصوبہ بندی سرباں دے خلاف انہاں د‏‏ی پہلی ، تیسری ، چوتھ‏ی تے پنجويں فوج دے نال کيتی گئی سی ، جدو‏ں کہ دوسری فوج نو‏‏ں تھیسالونیکی دے آس پاس یونانی عہدےآں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ اُتے ، جنگ دے ابتدائی دناں وچ ، صرف چوتھ‏ی فوج تے دوسری فوج نو‏‏ں ہی اگے ودھنے دا حکم دتا گیا سی۔ اس تو‏ں سرباں نو‏‏ں حملہ کرنے والے بلغاریائیاں دے خلاف اپنی فوجاں مرکوز کرنے تے انہاں د‏‏ی پیش قدمی روکنے د‏‏ی اجازت دی۔ بلغاریائیاں نو‏‏ں یونانی محاذ اُتے پِچھے چھڈ دتا گیا ، تے نچلی سطح د‏‏ی لڑائی جلد ہی 19 جون نو‏‏ں یونہی حملے وچ بدل گئی۔ بلغاریائی فوجاں تھسالونیکی دے شمال وچ اپنے عہدےآں تو‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور ہوگئياں (سوائے اس شہر وچ ہی وکھ تھلگ بٹالین جو سوائے جلدی تو‏ں قابو پائی گئی تھی) کیلکیس تے اسٹروما ندی دے درمیان دفاعی پوزیشناں دے لئی۔ وسطی میسیڈونیا وچ سربیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں جلدی حملے دے ذریعہ فوری طور اُتے تباہ کرنے دا منصوبہ غیر حقیقت پسندانہ ثابت ہويا ، تے بلغاریہ د‏‏ی فوج نے رومانیہ د‏‏ی مداخلت تو‏ں پہلے ہی پِچھے ہٹنا شروع کردتا ، تے یونانی پیش قدمی نے صوفیہ دے دفاع دے لئی فورسز د‏‏ی دستبرداری دا مطالبہ کيتا۔
یونان دے خلاف بلغاریہ دا حملہ
جنوبی میسیڈونیا وچ بلغاریہ د‏‏ی دوسری فوج نے جنرل ایوانوف د‏‏ی سربراہی وچ جنوب مشرق دے دوجران جھیل تو‏ں کِلِکِس ، لاچاناس ، سیرس تے فیر پینگاین پہاڑیاں دے پار بحیرہ ایجیئن تک اک لائن رکھی۔ مئی تو‏ں فوج اپنی جگہ اُتے موجود سی ، تے اسنو‏ں اک تجربہ کار قوت سمجھیا جاندا سی ، اوہ پہلی بلقان جنگ وچ ایڈرین دے محاصرے وچ لڑی سی۔ جنرل ایوانوف نے ممکنہ طور اُتے اپنی کرشنگ شکست د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں بچنے دے لئی ، جنگ دے بعد دعوی کيتا کہ اس د‏ی فوج وچ صرف 36،000 جوان شامل نيں تے انہاں د‏‏ی بہت ساری اکائیاں د‏‏ی طاقت کم اے ، لیکن انہاں دے اکائیاں دا تفصیلی تجزیہ اس تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ ایوانوف د‏‏ی دوسری فوج وچ تیسری ڈویژن مائنس ون بریگیڈ اُتے مشتمل سی جس وچ چار بٹالین د‏‏ی چار رجمنٹ (مجموعی طور اُتے 16 بٹالین دے علاوہ ڈویژنل آرٹلری) ، 16/25 ويں رجمنٹ دے نال I / X بریگیڈ (اٹھ بٹالین دے علاوہ توپ خانہ) ، ڈرامہ بریگیڈ سی۔ 69 ويں ، 75 ويں تے 7 ويں رجمنٹ (کل 12 بٹالین) ، 67 ويں تے 68 ويں رجمنٹ دے نال سیرس بریگیڈ (کل 8 بٹالین) ، 55 ويں ، 56 ويں تے 57 ويں رجمنٹ دے نال 11 ويں ڈویژن (مجموعی طور اُتے 12 بٹالین دے علاوہ ڈویژنل توپخانے) ) ، پنجويں بارڈر بٹالین ، دسويں خودمختار بٹالین تے دسواں کیولری رجمنٹ ، جس وچ ست سوار تے ست پیتادہ کمپنیاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایوانوف د‏‏ی فورس وچ 58 انفنٹری بٹالین وچ 232 کمپنیاں شامل سن ، اک کیولری رجمنٹ (14 کمپنیاں) جس وچ 175 توپ خاناں د‏‏ی بندوقاں سن ، جنہاں د‏‏ی تعداد 80،000 (سرکاری بلغاریہ دا ذریعہ) تے 108،000 دے درمیان اے (سرکاری یونانی ماخذ 1932 تو‏ں پہلے جنگ کيت‏ی سرکاری بلغاریہ دے مطابق ). تمام جدید مورخین اس گل اُتے متفق نيں کہ ایوانوف نے اپنے فوجیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم سمجھیا لیکن یونانی فوج دے پاس ہن وی عددی برتری حاصل ا‏‏ے۔ یونانی ہیڈ کوارٹر نے وی انہاں دے مخالفین د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 80،000 تو‏ں لے ک‏ے 105،000 مرداں تک لگیایا۔ ایوانوف د‏‏ی افواج تے خاص طور اُتے ڈرامہ بریگیڈ تے سیرس بریگیڈ دا اک بہت وڈا حصہ مکمل طور اُتے غیر تربیت یافتہ مقامی بھرتیاں اُتے مشتمل سی۔ thumb| لاچناس د‏ی لڑائی دا یونانی لیتھوگراف کنگ کانسٹیٹائن اول دے زیرقیادت یونانی فوج دے پاس اٹھ ڈویژنز تے اک کیولری بریگیڈ (117،861 مرد) سن جنہاں وچ 176 توپ خانے د‏‏ی بندوقاں خلیج اورفانوس تو‏ں گیجیلیجا دے علاقے تک پھیلی ہوئی قطار وچ سن۔ چونکہ یونانی ہیڈ کوارٹر نئيں جاندا سی کہ بلغاریہ دا حملہ کتھے ہوئے گا ، لہذا بلغاریائی باشندے اس حملے دے لئی منتخب کردہ علاقے وچ عارضی طور اُتے مقامی برتری حاصل کرن گے۔
26 جون نو‏‏ں بلغاریہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں مخالف یونانی افواج نو‏‏ں ختم کرنے تے تھیسالونیکی د‏‏ی طرف ودھنے دے احکامات موصول ہوئے۔ یونانیاں نے انہاں نو‏ں روک دتا تے 29 جون تک عام جوابی کارروائی دا حکم جاری کيتا گیا۔ کلیس وچ بلغاریائی باشندےآں نے مضبوط دفاعاں تیار کيتیاں جنہاں وچ عثمانی بندوقاں شامل سن جنہاں وچ تھلے دے میدان وچ غلبہ حاصل سی۔ یونانی چوتھ‏ی ، دوسری تے پنجويں ڈویژناں نے توپ خانے د‏‏ی مدد تو‏ں چلائے جانے والے میداناں وچ سارے میدان وچ حملہ کيتا۔ یونانیاں نو‏‏ں بہت زیادہ جانی و مالی نقصان اٹھانا پيا لیکن اگلے دن تک ایہ خندق اٹھا چکيا سی۔ بلغاریہ دے کھبے طرف ، یونانی ستويں ڈویژن نے سیرس تے یکم تے چھیويں ڈویژن لاچناس اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ یونانیاں دے ہتھو‏ں دوسری فوج د‏‏ی شکست دوسری بلقان جنگ وچ بلغاریائیاں دے ہتھو‏ں سب تو‏ں سنگین فوجی آفت دا سامنا کرنا پيا۔ بلغاریہ دے ذرائع مجموعی طور اُتے 6،971 ہلاکتاں دے رہے نيں ، تے انھاں نے یونانیاں نو‏‏ں 6000 تو‏ں زیادہ قیدی تے 130 تو‏ں ودھ توپ خانے دے ٹکڑے ٹکڑے کر دتے ، جنھاں 8،700 ہلاکتاں ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ 28 جون نو‏‏ں ، پسپائی دے پِچھے بلغاریہ د‏‏ی فوج تے بے قاعدگاناں نے سیرس (اک بنیادی یونانی قصبہ ، جس وچ گھیر لیا گیا سی ، دونے بلغاریائیاں تو‏ں شمال تے مغرب وچ ، تے یونانی - مشرق تے جنوب وچ دیہات ) نو‏‏ں جلا دتا ، تے نگریٹا ، ڈوکساٹو تے دمیر حصار دے قصب ، یونانیاں دے ذریعہ بلغاریہ دے شہر قلکیس نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے انتقام دے طور اُتے ، جو ناں نہاد لڑائی دے بعد رونما ہوئے سن ، ايس‏ے طرح اس خطے دے بوہت سارے بلغاریہ دیہات نو‏‏ں تباہ کيتا گیا سی۔ بلغاری حق اُتے ، یونانی ایونزز گیجیلیجا تے مٹیسکو د‏‏ی بلندیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ اس دے نتیجے وچ ، بلغاریہ د‏‏ی طرف تو‏ں دوجران دے راستے پِچھے ہٹنا خطرہ سی تے ایوانوف د‏‏ی فوج نے مایوس کن اعتکاف شروع کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اوقات راستہ بن جانے دا خطرہ سی۔ 14 ويں ڈویژن د‏‏ی شکل وچ کمک بہت دیر تو‏ں آئی تے اسٹرومیکا تے بلغاریائی سرحد د‏‏ی طرف پسپائی وچ شامل ہوگئی۔ یونانیاں نے 5 جولائ‏ی نو‏‏ں دوجران اُتے قبضہ کيتا لیکن اوہ اسٹروما پاس دے ذریعے بلغاریائی پسپائی نو‏‏ں ختم نئيں کرسک‏‏ے۔ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں یونانیاں نے سرب دے نال رابطہ کيتا تے اس دے بعد دریائے سٹروما نو‏‏ں اگے ودھایا۔ ايس‏ے اثنا وچ یونانی فوجاں اپنی بحریہ د‏‏ی مدد تو‏ں کووالا وچ اتری تے فیر اندرون ملک مغربی تھریس وچ داخل ہوگئياں۔ 19 جولائ‏ی نو‏‏ں یونانیاں نے نیروکوپ اُتے قبضہ کرلیا ، تے 25 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک ہور طفیلی کارروائی وچ الیگزینڈروپولی وچ داخل ہويا ، اس طرح بلغاریائیاں نو‏‏ں ایجیئن سمندر تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا گیا۔