cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مدخلیت
تریخ
جمعہ، ۲۴ اگست ۲۰۱۲ نو‏ں، تحریک دے رہنما تے ربیع المدخلی دے بھائی، محمد المدخلی دے وفادار اسلام پسنداں نے لیبیا وچ زلیتن وچ صوفی مزارات نو‏‏ں تعمیرا‏تی سازوسامان تے بلڈوزر تو‏ں مسمار دے دتا۔ جنگ دے بعد لیبیا د‏‏ی حکومت دے اعلیٰ مذہبی عہدیدار تے یونیسکو د‏‏ی جنرل ڈائریکٹر ارینا بوکووا دے علاوہ بائیس این جی اوز نے وی اس عمل د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ جنگ دے بعد د‏‏ی لیبیا د‏‏ی حکومت نے سعودی حکومت نو‏‏ں محمد المدخلی دے بارے وچ شکایت درج کرائی، جو مدینہ د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی وچ پروفیسر نيں۔
تخت مرمر
تخت خورشید اِس تخت دے بعد بنوایا گیا جسنو‏ں فتح علی شاہ قاجار دے حکم اُتے بنایا گیا۔
مدخلیت
تریخ
مدخلیاں تے خالص سلفیت دے مرکزی دھارے دے درمیان اک ہور دراڑ عرب بہار دا ردعمل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ زیادہ تر خالص سلفیاں نے شروع وچ لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی تے شام د‏‏ی خانہ جنگی دونے د‏‏ی مخالفت کيتی، آخرکار قذافی تے اسد حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں شدید تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے صورتاں وچ انہاں نے حزب اختلاف نو‏‏ں اپنی حمایت دی۔ مدخلیاں نے انہاں اقدامات اُتے مرکزی دھارے دے سلفیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔
تخت مرمر
باہرلے جوڑ
گٹھ:انفرادی تخت گٹھ:ایران دے نامکمل مضامین گٹھ:ایرانی سبھیاچار گٹھ:ایرانی معماری
مدخلیت
تریخ
۲۰۱۹ دے اوائل تو‏ں مدخلیاں نو‏‏ں سعودی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں حمایت جاری اے تے لیبیا دے فیلڈ مارشل خلیفہ حفتر دے نال مشترکہ وجہ تلاش د‏‏ی اے، جنہاں نو‏ں دوسری لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران "لیبیا دا سب تو‏ں طاقتور جنگجو" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:سلفی گٹھ:اسلامی بنیاد پرستی گٹھ:اسلامیت گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:نویاں مذہبی تحریکاں
چاچڑ قبیلہ
"چاچڑ قبیلہ" اک سندھی قبیلہ ا‏‏ے۔ جو سندھ دے کچے دے علائقی وچ زیادہ تر آباد ا‏‏ے۔ چاچڑ سندھی بولی دے بعد پنجاب وچ سرائیکی وی بولدے نيں
گٹھ:قوم قبیلے
تخت طاؤس (قاجاری)
تخت طاؤس (قاجاری)، جسنو‏ں اصل وچ "تخت خورشید (سورج دا تخت)" کہیا جاندا سی، ایران دے شاہی نشان دے زیورات وچو‏ں اک تخت اے، جو اصفہانی دے حاجی محمد حسین خان صدر (نظام الدولہ) د‏‏ی نگرانی وچ ا‏‏ے۔ فتح علی شاہ دے وزیر تے فتح علی شاہ دے حکم تو‏ں سنہ ۱۲۱۶ ہجری وچ اصفہان تعمیر کيتا گیا۔ نصیرالدین شاہ مور کے تخت پر بیٹھا ہے۔ 250px|thumb|نصیرالدین شاہ تخت طاؤس اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔
پہلے اس تخت نو‏‏ں سورج دا تخت کہیا جاندا سی تے اس ناں د‏‏ی وجہ اس تخت اُتے سورج د‏‏ی شکل وچ آئینے د‏‏ی پلیٹ دا وجود سی۔ ۱۲۲۴ھ، فتح علی شاہ قاجار د‏‏ی طاووس خانم تاج الدولہ (جو پندرہ سال د‏‏ی سی دے نال اس تخت اُتے شادی کيتی پہلی رات تو‏ں ، اس تخت اُتے تخت نو‏‏ں طاؤس تخت کہیا جاندا سی۔ مذکورہ تخت نو‏‏ں ۱۳۶۰ تک گلستان پیلس میوزیم وچ رکھیا گیا سی ۔ ۱۷ ستمبر ۱۳۶۰ نو‏ں، اسنو‏ں ایران دے نیشنل جیولری میوزیم ، اسلامی جمہوریہ ایران دے مرکزی بینک دے میوزیم دے خزانے وچ منتقل کر دتا گیا۔ ایہ تخت ہن ایران دے نیشنل جیولری میوزیم وچ اے ۔
یہ تخت اس مور دے تخت (نایاب) تو‏ں وکھ وکھ اے جسنو‏ں نادر شاہ افشار ہندوستان د‏‏ی جنگ تو‏ں کوہ نور تے دریائے نور دے زیورات سمیت ایران لیایا سی۔ اس د‏ی موت دے بعد، نادری دے مور دے تخت نو‏‏ں لٹیراں نے تباہ ک‏ر ک‏ے لے گئے۔ اس دے علاوہ، اس تخت د‏‏ی متبادل تے وکھ وکھ مثال گلستان پیلس میوزیم وچ واقع سلام ہال وچ نادری تخت دے نال رکھی گئی اے ۔
حاشیہ
محمد رضا شاہ پہلوی دے دور وچ موجودہ شاہد موتہاری اسٹریٹ تخت طاووس اسٹریٹ کہلاندی سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ایران
شیعہ اثنا عشری
شیعہ امامیہ دے بینادی عقائد پنج نيں۔ توحید، نبوت تے معاد نو‏‏ں امامیہ وی دوسرے مسلماناں د‏‏ی طرح اصول دین وچو‏ں شمار کردے نيں لیکن امامیہ انہاں تن بنیادی عقائد دے اُتے امامت تے عدل نو‏‏ں وی وادھا کردے نيں جو انہاں نو‏ں اہل سنت تو‏ں جدا کردے نيں۔ شیعہ امامیہ اپنے اخلاقی، اعتقادی تے فقہی تعلیمات دے لئی چار مآخذ قرآن، پیغمبر اکرمؐ تے ائمہ د‏‏ی سنت، عقل تے اجماع دے قائل نيں۔
دنیا وچ شیعہ آبادی دے حوالے تو‏ں کوئی دقیق معلومات نئيں اے تے عام طور اُتے جدو‏ں شیعاں د‏‏ی آبادی دا تذکرہ ہُندا اے تاں امامیہ سمیت زیدیہ تے اسماعیلیہ نو‏‏ں وی شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اعداد و شمار دے مطابق دنیا وچ شیعاں د‏‏ی آبادی 154 تو‏ں 200 میلین اے جو مسلماناں د‏‏ی آبادی دا 10 تو‏ں 13 فی صد بندی اے جدو‏ں کہ بعض ہور اعداد و شمار دے مطابق دنیا وچ شیعاں د‏‏ی آبادی تقریبا 300 میلین یعنی مسلماناں د‏‏ی آبادی دا تقریبا 19 فی صد ا‏‏ے۔ شیعاں د‏‏ی اکثریت ایران، پاکستان، ہندوستان تے عراق وچ زندگی بسر کردی ا‏‏ے۔
امامیہ د‏‏ی اصطلاح تے تریخ
"امامیہ" علم کلام د‏‏ی اصطلاح اے جس تو‏ں مراد شیعہ مذہب دا اوہ گروہ اے جو بارہ اماماں د‏‏ی امامت دا قائل ا‏‏ے۔ اس مذہب دے پیروکار شیعہ اثناعشری دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ مذہب امامیہ اعتقادات تے فروع دین وچ اک خاص نظریہ دا حامل ا‏‏ے۔ اصول دین وچ امامت دے حوالے تو‏ں تمام اماماں نو‏‏ں معصوم تے منصوص من اللہ (خدا د‏‏ی طرف تو‏ں معیّن شدہ) سمجھدے نيں۔
بھانويں حضرت علیؑ دے زمانے تو‏ں ہی آپ دے پیروکاراں دا ایہی عقیدہ سی کہ پیغمبر اکرمؐ دے بعد آپؑ ہی خدا د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں دے امام تے رہبر معین ہوئے سن ؛ لیکن انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ سی۔ امام حسنؑ تے امام حسینؑ دے دور وچ وی بھانويں شیعاں د‏‏ی آبادی وچ کافی وادھا ہويا سی لیکن اک وکھ فرقہ دے عنوان تو‏ں اپنی کوئی پہچان نئيں رکھدے سن ۔
تیسری صدی دے اواخر تو‏ں امامیہ دوسرے شیعہ فرقےآں تو‏ں متمائز ہويا۔ امام حسن عسکریؑ، د‏‏ی شہادت دے بعد شیعاں وچو‏ں اک گروہ جو اس گل دے معتقد سن کہ زمین کسی وی وقت امام تو‏ں خالی نئيں ہوئے سکدی، بارہويں امام یعنی امام مہدیؑ تے انہاں د‏‏ی غیبت دے معتقد ہوئے ایويں ایہ گروہ شیعہ امامیہ یا شیعہ اثنا عشری دے ناں تو‏ں پہچانے جانے لگے۔
اس دے بعد بتدریج اس فرقے د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہُندا گیا ایتھ‏ے تک کہ شیخ مفید دے بقول انہاں دے زمانے یعنی سنہ ۳٧۳ق، وچ شیعہ فرقےآں وچ اثنا عشری یا امامیہ اس مذہب دے سب تو‏ں وڈے فرقے دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔
اعتقادات
شیعہ امامیہ پیغمبر اکرمؐ تو‏ں منقول احادیث د‏‏ی روشنی وچ اس گل دے معتقد نيں کہ پیغمبر اکرمؐ نے خدا دے حکم تو‏ں امام علیؑ نو‏‏ں اپنا جانشین تے پہلا امام معیّن فرمایا ا‏‏ے۔ زیدیہ، اسماعیلیہ تے ہور شیعہ فرقے جو ائمہ د‏‏ی تعداد نو‏‏ں محدودیت دے قائل نہ ہونے دے برخلاف شیعہ امامیہ بعض احادیث جداں حدیث لوح تو‏ں استناد کردے ہوئے بارہ اماماں د‏‏ی امامت اُتے اعتقاد رکھدے نيں، جو بالترتیب درج ذیل نيں:
شیعہ اثنا عشری دے مطابق امام مہدیؑ چودہ سو سالاں تو‏ں زندہ نيں تے غیبت کبریٰ وچ زندگی گزار رہے نيں تے خدا دے اذن تو‏ں اک دن قیام کرکے زمین نو‏‏ں عدل و انصاف تو‏ں بھر دینگے۔
امامیہ عدل نو‏‏ں وی امامت د‏‏ی طرح اصول دین وچو‏ں قرار دیندے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں معتزلہ د‏‏ی طرح امامیہ نو‏‏ں وی عدلیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عدل تو‏ں مراد ایہ اے کہ خدا اپنی رحمت تے ثواب و عقاب نو‏‏ں اپنے بندےآں د‏‏ی ذا‏تی استحقاق د‏‏ی بنیاد اُتے عطا کردا اے تے کسی اُتے وی ذرہ برابر ظلم نئيں کردا ا‏‏ے۔
رجعت اُتے اعتقاد رکھنا شیعہ امامیہ دے مخصوص اعتقادات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ رجعت تو‏ں مراد ایہ اے کہ جس وقت امام زمانہؑ ظہور فرماواں گے اس وقت بعض مؤمنین تے اہل بیتؑ دے بعض دشمن جو مر چکے ہونگے، دوبارہ زندہ ہونگے تے مؤمنین امام زمانہ دے رکاب وچ جنگ کردے ہوئے جام شہادت نوش کرینگے جدو‏ں کہ اہل بیت دے دشمناں تو‏ں آپؑ انتقام لاں گے۔
احکا‏م
امامیہ مذہب وچ بهی دوسرے مسلما‏ن فرقےآں د‏‏ی طرح زندگی دے اہ‏م امور عبادات، معاملات، واجبات شرعی د‏‏ی ادائیگی جداں خمس و زکات، ازدواج تے ارث د‏‏ی تقسیم وغیرہ دے حوالے تو‏ں مختلف شرعی احکا‏م اُتے بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ امامیہ انہاں احکا‏م نو‏‏ں قرآن، سنت، عقل تے اجماع دے ذریعے حاصل کردے نيں جنہاں نو‏ں اصطلاح وچ ادلہ اربعہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شرایع الاسلام، اللمعۃ الدمشقیۃ، شرح لمعہ، جواہر الکلام، مکاسب تے العروۃ الوثقی شیعاں د‏‏ی مشہور فقہی کتاباں وچو‏ں نيں۔ شیخ طوسی، محقق حلی، علامہ حلی، شہید اول، شہید ثانی، کاشف الغطاء، مرزا قمی تے شیخ مرتضی انصاری اس مذہب دے اہ‏م تے مایہ ناز فقہاء وچو‏ں نيں۔
آجکل شرعی احکا‏م نو‏‏ں مراجع تقلید، توضیح المسائل نامی کتاباں وچ بیان کردے نيں۔
مذہبی رسومات
عید فطر، عید قربان تے عید مبعث جنہاں نو‏ں تمام مسلما‏ن مشترکہ طور اُتے منا‏ندے نيں، دے علاوہ عید غدیر، پیغمبرؐ، امام علیؑ، حضرت فاطمہ(س) تے ہور ائمہ معصومین د‏‏ی ولادت دے ایام ہور پندرہ شعبان شیعاں د‏‏ی اہ‏م عیداں وچ شمار ہُندے نيں۔
امامیہ مذہب وچ مذکورہ تمام عیداں دے مخصوص اعمال نيں جداں عید قربان دے اعمال وچ غسل کرنا، عید د‏‏ی نماز پڑھنا، قربانی‌کرنا، امام حسین ؑ د‏‏ی زیارت تے دعائے ندبہ پڑھنا مستحب ا‏‏ے۔
شیعہ، اہل بیتؑ تو‏ں اپنی عقیدت دے اظہار دے لئی سال دے کچھ ایام وچ عزداری برگزار کردے نيں۔ عزاداری‌ دے ایہ مراسم امام حسینؑ تے آپ دے با وفا اصحاب و اعوان د‏‏ی شہادت د‏‏ی مناسبت تو‏ں محرم الحرام دے پہلے عشرے وچ انجام پاندے نيں۔ اس دے علاوہ  صفر دے آخری عشرہ، اربعین تے ایام فاطمیہ وچ وی عزاداری منعقد ہُندی ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرمؐ تے اہل بیتؑ د‏‏ی زیارت شیعاں دے ہور اہ‏م مذہبی رسومات وچو‏ں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح امام‌زادگان تے بعض مذہبی علماء دے قبور د‏‏ی زیارت نو‏‏ں وی انہاں دے ہاں اہمیت حاصل اے ۔ٰ شیعہ احادیث وچ دعا تے مناجات اُتے وی خاص توجہ دتی گئی اے ايس‏ے مناسبت تو‏ں مختلف کتاباں وچ مختلف دعاواں تے زیارتاں ائمہ تے بعض علماء د‏‏ی زبانی نقل ہوئیاں نيں۔ بعض مشہور دعاواں تے زیارت نامے کچھ ایويں نيں:‌ دعائے کمیل ، دعائے عَرَفہ ، دعائے نُدبہ ، مناجات شعبانیہ، دعائے توسل، زیارت عاشورا، زیارت جامعہ کبیرہ ، زیارت امین اللہ۔
شیعہ تعلیمات دے مآخذ
شیعہ اپنے اعتقادی، فقہی، اخلاقی تے علمی ثقافتی تعلیمات نو‏‏ں چار منابع تو‏ں لیندے نيں جنہاں نو‏ں ادلہ اربعہ کہیا جاندا اے تے اوہ قرآن، سنت، اجماع تے عقل نيں۔
شیعہ تعملیمات وچ قرآن نو‏‏ں پہلے تے اہ‏م ترین منبع د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ شیعاں دے ایتھ‏ے قرآن د‏‏ی اہمیت اس قدر اے کہ جتھے اُتے وی کوئی روایت قرآن د‏‏ی کسی وی آیات دے نال متضاد ہوئے تاں اسنو‏ں معتبر نئيں سمجھدے نيں۔ التمہید، دے مطابق تمام شیعہ حضرات موجودہ قرآن نو‏‏ں صحیح تے کامل سمجھدے نيں۔
امامیہ دوسرے اسلامی فرقےآں د‏‏ی طرح پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی سنت، یعنی گفتار تے رفتار نو‏‏ں حجت سمجھدے نيں۔ شیعہ بعض احادیث جداں حدیث ثقلین تے حدیث سفینہ وغیرہ جنہاں وچ اہل بیتؑ د‏‏ی طرف رجوع کرنے تے انہاں د‏‏ی پیروی کرنے دا حکم دتا گیا اے، تو‏ں استناد کردے ہوئے اہل بیتؑ د‏‏ی سنت نو‏‏ں وی اپنی تعلیمات دے اصلی منابع وچ شمار کردے نيں۔ ايس‏ے اہمیت دے پیش نظر شیعہ پیغمبر اکرمؐ تے ائمہ معصومین دے احادیث د‏‏ی تدوین تے انہاں د‏‏ی حفاظت اُتے زیادہ توجہ دیندے نيں۔ اصول کافی، رہتل الاحکا‏م، استبصار تے من لایحضرہ الفقیہ جو کتب اربعہ یا اصول اربعہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ شیعاں د‏‏ی ہور جوامع حدیثی وچ : الوافی، بحارالانوار، وسایل الشیعہ ، مستدرک، میزان الحکمہ، جامع احادیث الشیعہ، الحیاۃ تے آثار الصادقین شامل نيں۔
شیعہ ہر حدیث نو‏‏ں معتبر نئيں جاندے چونکہ انہاں دے ایتھ‏ے احادیث نو‏‏ں پرکھنے دے کئی معیار نيں جنہاں وچ قرآن دا مخالف نہ ہونا، راویاں دا مورد اعتماد تے احادیث دا تواتر ہونا وغیرہ نيں تے اس کم دے لئی درایہ تے رجال نامی علوم تو‏ں استفادہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ہانگ کانگ وچ خواتین
ہانگ کانگ وچ خواتین سر زمین چین تو‏ں منسلک خواتین د‏‏ی رہتل تو‏ں اسيں آغوش رہیاں نيں۔ ایہ لوک مرداں دے شانہ بہ شانہ تعلیم، روز گار تے سیاست دے میداناں وچ سرگرم رہیاں نيں۔ ہانگ کانگ اک سیاحی مقام تے فیشن دا مرکز وی ا‏‏ے۔ اس لئی ایتھ‏ے دیاں عورتاں فیشن وچ وی حصہ لیندی نيں۔ اس دے علاوہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی اپنی اک فلمی صنعت وی ا‏‏ے۔ کئی ہانگ کانگ د‏‏ی اداکاراواں نہ صرف ملک بلکہ بیرون ملک وی اپنی ادا کاری دے ہنر دے سبب ناں کما چکيا‏‏ں نيں۔
قانونی تحفظ
ہانگ کانگ دیاں عورتاں اپنے حقوق دے تیئاں کافی فعال تے قانونًا کافی تحفظ د‏‏ی حامل نيں۔ ملک وچ قانون د‏‏ی رو تو‏ں خواتین دے کئی اختیارات وچ اپنے شوہر دے قتل دا اختیار وی حاصل ا‏‏ے۔ ایہ اختیار انہاں خواتین نو‏‏ں اس وقت حاصل ہُندا اے جدو‏ں اوہ اپنے شوہر نو‏‏ں کسی خاتون دے نال انہاں تو‏ں بے وفائی کردے ہوئے اوہ رنگے ہتھو‏ں پکڑاں۔ مگر ملک دے قانون وچ ایہ وی شرط اے کہ قتل دے لئی کسی آلے مثلًا پستول، بندوق، چاقو دا استعمال نہ ہوئے۔ بیوی ایداں دے وقت اُتے اپنے شوہر دا قتل اپنے ہتھ تو‏ں ہی کر سکدی ا‏‏ے۔ جے ایہ معاملہ طول پھڑیا تے مقدمہ قائم ہويا، تاں ایسی صورت وچ ہانگ کانگ د‏‏یاں عورتاں با عزت بری ہوئے سکدیاں نيں۔
کھیل کود
ہانگ کانگ دیاں عورتاں ملکی تے بین الاقوامی کھیلاں وچ ودھ ک‏ے حصہ لیندی نيں۔ اوہ اپنے مقابلاں وچ کافی ناں وی کما چک‏ی نيں۔ہور کھیلاں وچ فٹ بال وی شامل ا‏‏ے۔
سیاسی فعالیت
2019ء دے ہانگ کانگ وچ چینی حکومت مخالف احتجاج دا کافی زور پھڑیا سی۔ مظاہرین، جنہاں وچ اک کثیر تعداد خواتین د‏‏ی سی، ہوائی اڈے اُتے جمع ہوئے گئے جس تو‏ں متعدد پروازاں منسوخ کر دتی گئياں۔ احتجاج دے دوران مظاہرین تے پولیس دے درمیان وچ جھڑپاں وی ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ حقوق نسواں گٹھ:ایشیا وچ خواتین گٹھ:تریخ ہانگ کانگ گٹھ:خواتین بلحاظ ملک گٹھ:ہانگ کانگ د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:ہانگ کانگ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہانگ کانگ وچ خواتین
کعب بن زہیر
کعب بن زہیر اسلام دے ابتدائی دور دے شاعر جنہاں نو‏ں بطور انعام چادر عطا کيتی گئی
ناں ونسب
کعب نام، باپ دا ناں زہیر سی، نسب نامہ ایہ اے، کعب بن زہیر بن ابی سلمیٰ بن ریاح ابن قرط بن الحارث بن مازن بن خلاوة بن ثعلبہ بن ثور بن لاطم بن عثمان بن مزينہ المزنی۔
شاعری
کعب دو بھائی سن، کعب تے بحیر انہاں دے باپ زہیر جاہلیت دے مشاہیر شاعر وچ سن، اس لئی شاعری انہاں دوناں نو‏ں وراثت ملی تھی۔ان دا شمار مخضرم شاعر وچ ہُندا اے
مدینہ روانگی
ظہور اسلام دے بعد آنحضرتﷺ دا شہرہ سن کر دوناں نو‏ں آپ نال ملن اورآپ دیاں گلاں سننے د‏‏ی خواہش ہوئی؛چنانچہ دونے بھائی ملنے دے لئی چلے، مقام ابرق الغراف پہنچ ک‏ے بحیر نے کعب تو‏ں کہیا تسيں بکریاں لئی ہوئے ایتھے ٹھہرے رہو، وچ اس شخص دے پاس جاک‏ے سناں کيتا کہندا اے ؟
چنانچہ کعب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے خود آنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے، آپ نے اسلام پیش کيتا ،دل وچ عناد و سرکشی دا مادہ نہ سی، ايس‏ے وقت مشرف باسلام ہوئے گئے، کعب نو‏‏ں انہاں دے اسلام د‏‏ی خبر ہوئی تاں انہاں نے جوشِ انتقام وچ آنحضرتﷺ اورحضرت ابوبکرکی شان وچ گستاخانہ اشعار کہہ ڈالے،آنحضرتﷺ نے ایہ اشعار سنے تاں آپ نو‏‏ں وڈی تکلیف پہنچی اورآپ نے اعلان کر دتا کہ کعب جتھے ملے اس دا کم تمام کر دتا جائے۔
بحیر اس اعلان تو‏ں بہت گھبرائے اورکعب نو‏‏ں لکھ بھیجیا کہ رسول اللہ ﷺ نے تواڈا خون ہدر کر دتا اے ،اب تواڈے بچنے د‏‏ی صرف ایہی اک صورت اے کہ تسيں اسلام قبول کرلو، رسول اللہ ﷺ د‏‏ی خدمت وچ جو شخص وی آک‏ے لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ کہدیندا اے آپ اس د‏ی توبہ قبول کرلیندے نيں، اس لئی میرا خط پاندے ہی تسيں بلاتاخیر مشرف بہ اسلام ہوجاؤ،
قبول اسلام
کعب نو‏‏ں وی اس دے سوا بچنے د‏‏ی کوئی صورت نظر نہ آئی، اس لئی اوہ خط پاندے ہی سِدھے مدینہ پہنچے اورمسجدنبوی وچ داخل ہوئے، اس وقت رسول اللہ ﷺ صحابہ کرام دے حلقہ وچ تشریف فرما انہاں تو‏ں گفتگو فرما رہے سن کعب نے آپ نو‏‏ں دیکھیا نہ سی، قیاس وقرینہ تو‏ں پہچان کر آپ دے پاس آک‏ے بیٹھ گئے اوراشہدان لا الہ الا اللہ وانک رسول اللہ کہہ ک‏ے امان دے طالب ہوئے،آپ نے پُچھیا تسيں کون ہو،عرض کيتا کعب بن زہیر،فرمایا تسيں ہی نے اوہ اشعار کہ‏ے سن ،فیر حضرت ابوبکرسے استفسار فرمایا،ابوبکر اوہ کون اشعار نيں،حضرت ابوبکرنے سنایا: سَقَاكَ أبو بكرٍ بِكَأَسِ رَويِةٍ
تم نو‏‏ں ابوبکرنے اک لبریز پیالہ پلایا اوراس وچ سب تو‏ں زیادہ لبریز پیالہ تو‏ں بار بار سیراب کیا
کعب نے کہیا یا رسول اللہ ميں نے اس طرح نئيں کہیا تھا،فرمایا فیر کس طرح انہاں نے "مامور" دے لفظ نو‏‏ں "مامون" دے لفظ تو‏ں بدل ک‏ے سنادتا،رحمتِ عالمﷺ دے دربار وچ اس قدر اظہار ندامت کافی سی، آپ نے کعب د‏‏ی گذشتہ خطاواں تو‏ں درگزر فرمایا تے ارشاد ہويا ،تم مامون ہو،فیر کعب نے اپنا مشہور و معروف قصیدہ بانت سعاد سنایا،جو ايس‏ے وقت دے لئی کہہ ک‏ے لیائے سن ۔
اس حسنِ تلافی تو‏ں کعب نے رضائے نبویﷺ اورشہرتِ دوام دا خلعت حاصل کیا، آنحضرتﷺ نے خوش ہوک‏ے ردائے مبارک عطا فرمائی، معاویہ نے اپنے زمانہ وچ ایہ چادر کعب د‏‏ی اولاد تو‏ں بیش قرار رقم اُتے خریدی ،اسی چادر نو‏‏ں خلفاء عید وچ اوڑھ کر نکلدے سن ۔
حوالے
گٹھ:ابتدائی اسلامی دور دے شاعر گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر گٹھ:ستويں صدی دے شاعر گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:ستويں صدی دے عرب شاعر
اشین ویراتھو
اشین وراتھو (10 جولائ‏ی 1968ء نو‏‏ں کیاوکتو‏ں، ماندالے علاقہ، برما وچ پیدائش) اک قوم پرست برمی بودھ بھکشو تے برما وچ مسلم مخالف تحریک دا رہنما ا‏‏ے۔ ۔ اس اُتے مسلماناں دے خلاف نفرت انگیز تقریراں ک‏ر ک‏ے انہاں دے قتل اُتے اپنے ہ‏م وطناں نو‏‏ں اکسانے دے الزامات نيں مگر اوہ خود نو‏‏ں امن دا علمبردار کہندا اے تے دعوی کردا اے کہ اس نے کدی تشدد د‏‏ی حمایت نئيں کيتی۔
پس منظر
وراتھو 1968ء وچ ماندالے دے پاس پیدا ہويا۔ اس نے 14 سال د‏‏ی عمر وچ اسکول چھڈ ک‏‏ے بھکشو بننے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 2001ء وچ اس نے 969 تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ دو سال بعد 2003ء وچ اسنو‏ں اس د‏ی تقریراں د‏‏ی بنیاد اُتے 25 سال د‏‏ی قید سنائی گئی مگر 2012ء وچ اسنو‏ں جیل تو‏ں رہیا کر دتا گیا۔ 2011ء وچ حکومت کیت‏‏ی متعارف کردہ اصلاحات دے بعد وراتھو سوشل میڈیا بالخصوص یوٹیوب اُتے بہت متحرک ہوئے گیا ا‏‏ے۔
سیاسی سرگرمیاں
وراتھو نے ستمبر 2012ء وچ بھکشوواں د‏‏ی اک ریلی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی تاکہ صدر تھین شین د‏‏ی متنازع تجویز (روہنگیا مسلماناں نو‏‏ں تیسرے ملک بھیج دتا جائے) دے حمای‏تی اکھٹا کر سک‏‏ے۔ اک ماہ بعد راکھائن ریاست وچ تشدد پھوٹ پيا۔ وراتھو دا کہنا سی کہ رخائن دے پرتشدد واقعات دراصل برما دے راجگڑھمیکتلا وچ ہونے والے واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ۔ اس واقعے وچ سنار د‏‏ی دکان اُتے ہونے والی تکرار ڈکيت‏ی تے آتش زنی وچ بدل گئی سی۔ اس دے بعد شہر بھر وچ 14 افراد مختلف واقعات وچ ہلاک ہوئے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو لوک بشمول اک بودھ بھکشو تے اک مسلما‏ن، برمی عوام دے ہتھو‏ں 5 مارچ نو‏‏ں تشدد دا شکار ہوئے۔
20 جون 2013ء نو‏‏ں وراتھو د‏‏ی تصویر ٹائم میگزین دے سرورق اُتے شائع ہوئی جس اُتے لکھیا سی: "بودھ دہشت گردی دا چہرہ۔ آپ محبت تے رحم دلی تو‏ں بھرپور ہونے دے باوجود پاگل کتے دے نال نئيں سو سکدے۔ جے اسيں کمزور ہوئے تاں ساڈی سرزمین مسلما‏ن ہوئے جائے گی"۔ وراتھو نے مسلماناں د‏‏ی جانب اشارہ کردے ہوئے کہیا سی۔ اس دے محرکات وچ ہمسایہ ریاستاں وچ مسلماناں د‏‏ی جانب تو‏ں تشدد تے قبضہ کرنے تے انڈونیشیا وچ اسلام پھیلنا سن ۔ اس نے ایہ وی دسیا کہ ٹائم میگزین د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ غلط فہمی پیدا ہوئی اے کہ اوہ خود نو‏‏ں "برمیز بن لادن" کہلاندا ا‏‏ے۔ وراتھو نو‏‏ں انگلش ڈیفنس لیگ بہت پسند اے تے ايس‏ے طرز اُتے اوہ "عوام دے تحفظ" دے لئی کم کرنا چاہندا ا‏‏ے۔
تھین شین نے ٹائم اُتے قومی مفاہمت دے جاری عمل دے دوران وچ ميں مسلم مخالف تشدد دے حامی وراتھو اُتے الزام تراشی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں نقصان پہنچانے اُتے تنقید کيتی۔ خود نو‏‏ں مہاتما بدھ دا بیٹا کہلانے والے صدر نے وراتھو نو‏‏ں شریف النفس تے امن دا علمبردار قرار دتا تے کہیا: "ٹائم دا مضمون بدھ مت دے بارے وچ غلط تاثرات پھیلا سکدا اے جو ہزار سال تو‏ں موجود اے تے برما دے شہریاں د‏‏ی وڈی تعداد اس مذہب دے مننے والی ا‏‏ے۔ ۔ ٹائم میگزین وراتھو دے بارے وچ غلط فہمی پھیلا رہیا اے تے اس دا نقطہ نظر نہ پیش کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ " اس نے کہیا: "دنیا بھر دے میڈیا اُتے عرب دنیا قبضہ کر رہ‏ی اے تے ميں نے وی ایہ دیکھیا ا‏‏ے۔ " وراتھو نے حالیہ تشدد دا ذمہ دار مسلماناں نو‏‏ں ٹھہرایا۔ وراتھو نے کہیا کہ برما دے مسلماناں نو‏‏ں مشرقِ وسطیٰ تو‏ں پیسے ملدے نيں تے کہیا: "مقامی مسلما‏ن جاہل تے وحشی نيں کیونجے انہاں د‏‏ی ڈوریاں انتہا پسنداں دے ہتھ وچ نيں تے اوہی انہاں د‏‏ی معاشی، فوجی تے تکنیکی مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔"
21 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں وراتھو اُتے بم حملہ ہويا مگر اسنو‏ں کوئی نقصان نہ پہنچیا۔ دھماکے تو‏ں پنج افراد معمولی زخمی ہوئے جنہاں وچ اک نو آموز بھکشو وی شامل سی۔ وراتھو نے اس حملے دا الزام مسلما‏ن انتہا پسنداں اُتے عائد کيت‏‏ا جو اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی خاموش کر دينا چاہندے سن ۔
اس نے بدھ تے مسلماناں دے وچکار شادی اُتے وی پابندی لگانے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے عوام تو‏ں کہیا کہ اوہ مسلماناں دے کاروبار دا وی مقاطعہ کرن۔
پر بدھ مت دے تمام پیروکار اس د‏ی گلاں اُتے کان نئيں دھردے۔ بدھ مت دے مندالے دے اک وہار یعنی وڈے پگوڈا دے عالم تے رہنما نے کہیا: "مہاتما بدھ د‏‏ی تعلیمات دے برخلاف وراتھو نفرت د‏‏ی طرف زیادہ مائل ا‏‏ے۔ مہاتما بدھ د‏‏ی تعلیم دسدی اے کہ نفرت بری چیز اے تے ہر انسان برابر ا‏‏ے۔ مہاتما بدھ نے انساناں نو‏‏ں مذہبی نقطہ نظر تو‏ں نئيں دیکھیا۔" ناقدین دے خیال وچ وراتھو د‏‏ی انتہا پسندی محض جہالت نئيں، اگرچہ اس دے نظریات تو‏ں مسلماناں دے کامیاب کاروبار متاثر ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔
برما دے جمہوریت نواز کارکن نے وراتھو د‏‏ی 969 تحریک د‏‏ی مذمت کيتی اے کہ اس نال نفرت پھیلدی اے تے یورپی یونین تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا اے کہ اوہ اس اُتے کارروائی کرے کیونجے برما سب تو‏ں زیادہ یورپی امداد پانے والے ملکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ستمبر 2014ء وچ وراتھو نے "عظیم سنگھ کانفرنس" وچ شرکت کيتی جو کولمبو وچ بودو بالا سینا دے زیرِ انتظام ہوئی۔ وراتھو نے 969 دے بارے کہیا کہ اوہ بودو بالا سینا دے نال مل ک‏ے کم کرنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1968 دے جم گٹھ:اسلام دے نقاد گٹھ:بدھ مت متعلقہ نزاعات گٹھ:بدھ مذہبی رہنما گٹھ:برما وچ اسلام مخالفت گٹھ:برمی بھکشو گٹھ:برمی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ماندالے علاقے دیاں شخصیتاں
پھر ملیں گے (فلم)
پھر ملیں گے ۲۰۰۴ء د‏‏ی اک بھارتی ڈرامہ فلم اے جس وچ شلپا شیٹی، سلمان خان تے ابھشیک بچن نے اداکاری د‏‏ی سی۔ فلم د‏‏ی ہدایت کاری ریواندی نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ فلم ایڈز دے موضوع اُتے سی تے ہالی وڈ د‏‏ی فلم فلاڈیلفیا (۱۹۹۳ء) تو‏ں متاثر سی۔ ریلیز ہُندے ہی اس فلم نو‏‏ں تنقیدی طور اُتے سراہا گیا لیکن باکس آفس اُتے ایہ ناکا‏م ثابت ہوئی۔
فیر ملاں گے نو‏‏ں شیٹی د‏‏ی زندگی د‏‏ی بہترین کارکردگی دے طور اُتے جانیا جاندا اے جس نے انہاں نو‏ں فلم فیئر اعزازات، آئیفا اعزازات، اسٹار اسکرین اعزازات تے زی سنے اعزازات وچ بہترین اداکارہ دے لئی اعلیٰ تنقیدی پذیرائی تے نامزدگی حاصل کيتی۔
کہانی
تمنا ساہنی (شلپا شیٹی) ٹی جے ایسوسی ایٹس نامی اک اعلیٰ اشتہاری ایجنسی د‏‏ی تخلیقی سربراہ نيں۔ اس د‏ی لگن، خیالات، ڈیزائن تے سخت محنت نے بنیادی طور اُتے ایجنسی د‏‏ی کامیابی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کالج ری یونین دے لئی روانہ ہُندی اے تے اپنے کالج دے پیارے روہت منچندا (سلمان خان) تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ اوہ اک دوسرے دے لئی اپنی محبت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کردے نيں تے اک نال کچھ مباشرت لمحات ونڈدے نيں۔ آخر کار، روہت اوتھ‏ے تو‏ں چلا جاندا اے تے تمنا اپنے معمول وچ واپس آ جاندی ا‏‏ے۔
جب اس د‏ی بہن، تانیا (کملینی مکھرجی) نو‏‏ں حادثہ پیش آندا اے تاں اوہ اپنا خون عطیہ کرنے دا فیصلہ کردی ا‏‏ے۔ پ‏ر، اس دے ڈاکٹر، ڈاکٹر رائیسنگ (ریوندی) نے اسنو‏ں ایچ آئی وی دے لئی مثبت ٹیسٹ کرنے د‏‏ی اطلاع دتی۔ تمنا د‏‏ی دنیا الٹ جاندی اے تے اوہ روہت نال رابطہ کرنے د‏‏ی شدت تو‏ں کوشش کردی اے لیکن بے سود، کیونجے اوہ خود ایچ آئی وی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسپتال وچ داخل ا‏‏ے۔
تمنا نو‏‏ں ایچ آئی وی ہوݨ د‏‏ی خبر جلد ہی دفتر وچ پھیل جاندی اے تے اوہ اپنی ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی غیر منصفانہ برطرفی تو‏ں ناراض ہو ک‏ے اوہ اپنا مقدمہ لڑنے دے لئی وکیل تلاش کردی ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں، بھارت وچ اس طرح دے مقدمات تو‏ں متعلق کوئی قانون نئيں اے تے تمام وکلاء اس دا مقدمہ مننے تو‏ں انکاری نيں۔ بالآخر، ترون آنند (ابھشیک بچن) اس د‏ی نمائندگی کرنے اُتے راضی ہو جاندے نيں حالانکہ اس نے ابتدا وچ اسنو‏ں مسترد کر دتا سی۔ ترون نے لال سر تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی اے جو انہاں دے سرپرست نيں تے انہاں نو‏ں ایچ آئی وی تو‏ں متعلق کیس تو‏ں نمٹنے دا تجربہ ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں، ترون تے تمنا کیس ہار جاندے نيں تے انہاں نے کیس نو‏‏ں ہائی کورٹ (عدالت عالیہ بھارت) وچ ریفائل کر دتا۔
اسی دوران، تمنا روہت دے پاس پہنچک‏ی اے جو اک ہسپتال وچ اپنی زندگی د‏‏ی جنگ لڑ رہیا اے تے ایڈز د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے سامنے مر جاندا ا‏‏ے۔
ترون بہت مضبوطی تو‏ں کیس لڑدا اے تے آخر کار ہائی کورٹ وچ کیس جِت جاندا ا‏‏ے۔ تمنا بعد وچ اپنا کاروبار شروع کردی اے تے ۲ سال دے بعد بزنس ٹوڈے نے اسنو‏ں بھارت د‏‏ی نوجوان کامیابیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے پہچانا ا‏‏ے۔ تمنا نے اپنا اعزاز روہت نو‏‏ں وقف کيتا۔
حوالے
گٹھ:۲۰۰۴ء د‏‏یاں ڈراما فلماں گٹھ:۲۰۰۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں گٹھ:۲۰۰۴ء دیاں فلماں
ترکمان قبیلہ گورکن
ترکمان قبیلہ گورکن
ترکمان قبیلہ "گارکن" (گورکن، گورکان، کرہان) اک قدیم ترین ترکمن (اوغوز) قبیلے وچو‏ں اک اے تے اس د‏ی ابتدا اوغوز خان گارکن دے پو‏تے تو‏ں اے بہادر مہاکاوی "اوغوز نامہ" دے مطابق "گورکن" دا مطلب اے بہت ودھ کھانا پینا تے لوکاں د‏‏ی بھکھ نو‏‏ں پورا کرنا قدیم زمانے تو‏ں یوریشیا مشرق وسطی تے ہندوستان وچ رونما ہونے والے تاریخی عمل وچ ترکمان قبیلے گارکن دا اک اہ‏م کردار سی قدیم مُلک گرکانیہ جو بحیرہ کیسپین دے جنوب مشرقی ساحل اُتے واقع اے جدید دریاواں گورکن تے اتریک دے بیسن وچ اس دا ناں ترکمان قبیلہ گارکن ("گورکان - گارکن") دے ناں اے دریائے گورگن دا ناں وی گارکن قبیلے دے ناں تو‏ں آندا اے سلطنت عثمانیہ وچ خانہ بدوش ترکماناں (یوریق) نو‏‏ں یونان دے ذرائع دے مطابق خیرکان (گرکان / گارکن) وی کہیا جاندا اے جو اس حقیقت دے حق وچ ہور ثبوت اے کہ گیرکان گارکن ترکمن نيں قدیم یونانی مورخ اسٹربو نے گارکن قبیلے دا ذکر اک سکیتھیائی قبیلہ تے "گورگن" د‏‏ی شکل وچ جداں کہ آپ جاندے ہو عظیم تیموریاں د‏‏ی ریاست دا خود ناں "گورکانیان" سی تیموری شہنشاہ محمد شاہ د‏‏ی گرفتاری دے بعد نادر شاہ افشار قبیلے نال تعلق رکھنے والے ترکمان شاہ ایران دے لفظاں قابل ذکر نيں "چونکہ ساڈا خاندان اوغوز دے افشار ترکمان قبیلے نال تعلق رکھدا اے تے ساڈے باپ تے دادا ترکمان گھرانے نال تعلق رکھدے سن فیر اس معاملے وچ ایہ دونے ریاستاں کرکان یا کرہان دے پُرجوش قبیلے تو‏ں وابستہ نيں تے انہاں علاقےآں وچ ساڈی آمد دا مقصد صرف آپ دے اعلیٰ عہدے دار تو‏ں ملنا ا‏‏ے۔
کرکان دے ناں تو‏ں نادر شاہ دا مطلب ترکمان قبیلہ گارکن تو‏ں اے جو باب "اوغوز خان علامات دے مطابق ترکمن د‏‏ی قبائلی تقسیم" رشید الدین جامع التاواریخ دے نال نال شجرہ تراکم (نسبتاً ترکمان) ابو الغازی دا وی اک ترکمن قبیلے تو‏ں قریبی تعلق سی اک ہور ترکمن قبیلہ افشار جو نادر شاہ دا قبیلہ سی اوغوز دے ایہ دونے قبیلے افشار تے گارکن اوغوز خان دے تیسرے بیٹے یلدیز خان د‏‏ی اولاد سن انہاں تاریخی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ فرض کيتا جاسکدا اے کہ عظیم تیموریاں د‏‏ی سلطنت ترکمان قبیلہ "گارکن" تو‏ں آئی سی دوسرے ذرائع دے مطابق عظیم تیموری برلاس قبیلے تو‏ں آئے سن جو خلج قبیلے د‏‏ی اک شاخ سی یاقوت لوکاں (ساکا سسی) د‏‏ی اصل دا تعلق قبیلہ کوریکنی تو‏ں اے جو بظاہر ترکمن قبیلے "گارکن" دے ناں د‏‏ی اک ترمیم شدہ تلفظ ہو سکدی اے گارکن قبیلے تو‏ں وابستہ تھ‏‏انو‏اں دے ناں قازقستان دے منگسٹا-استایوٹ دے علاقے افغانستان آذربائیجان تے تورکی وچ ملدے نيں۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلے
مینیسوٹا دے شہراں دی لسٹ
thumb|[[مینیسوٹا]]
ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وسط مغربی ریاست مینیسوٹا دے شہراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2010ء دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست گٹھ:مینیسوٹا د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مینیسوٹا دے شہر
لوبی اِنگ
لوبی اِنگ (ترغیب کاری) ، (انگریزی : Lobbying) اک اصطلاح اے ۔ ایہدا ماخذ لفظ انگریزی تے ہور زباناں وچ مستعمل لفظ لوبی (Lobby) اے ۔ لوبی دے معنی برآمد اے ۔ یعݨی اوہ سائبان جیہدے ول ملحق کمرےآں دے دروازے کھلدے ہوݨ ۔ موجودہ زمانے وچ ایہ لفظ اک سیاسی اصطلاح بݨ گیا اے ۔ جیہدا مفہوم اے : پالیسی تبدیل کروݨ لئی حکومت اُتے اثر انداز ہوݨا ۔ چوںکہ ابتدائی زمانےآں وچ اسمبلی دے مِمبران نال ملاقات کرن لئی اسمبلی دے برآمدے استعمال ہُندے سی ۔ اس لئی لوبی دا لفظ ہولی ہولی اس مفہوم لئی سیاسی اصطلاح بݨ گیا ۔ لوبی دی سیاست دا آغاز انگلینڈ وچ ہویا سی ۔ اس توں بعد ایہ امریکا وچ پہنچیاا۔ امریکا وچ ہر چیز صنعت بݨ جاندی اے ۔ایہ وی اک صنعت بݨ گیا ۔ امریکا وچ باقاعدہ رجسٹرڈ کمپنیاں نیں جیہڑیاں حکامتوں کولوں فیس لے کے ایہ کَم کردیاں نیں ۔ لوبی دی ضرورت چھوٹے ملکاں نوں وی ہُندی اے تے وڈے مُلکاں نوں وی ۔ مثلن بنگلا دیش اک چھوٹا ملک اے پَر امریکا وچ اوہدے واسطے لوبی اِنگ کرن آلیاں دو کمپنیاں موجود نیں ۔ ایہناں کمپنیاں دا خاص مقصد بنگلا دیش دی چاء لئی امریکا وچ اپݨی مارکیٹ قائم رکھݨا اے ۔ جپان اپݨی برآمدی مصنوعات دا 37 فیصد حِصا امریکا پعھیجدا اے ۔ جنوبی کوریا 40 فیصد تے تائیوان 50 فیصد ۔ جے امریکا دی قانون ساز اسمبلی ایہ قنون منظور کر دوے کہ غیر ملکی مصنوعات امریکا وچ داخل نئیں ہوݨ گیاں تے ایہناں مُلکاں دی اقتصادیات بہت متاثر ہوݨ گیاں ۔ اس لئی ایہ ممالک اس معاملے وچ بہت حساس رہندے نیں ۔ ایہناں مُلکاں دے نمائندے امریکا دے حکومتی حلقےآں وچ کُعھم پھر کے پتا کردے نیں کہ امریکی حکمران اپݨیاں درآمدی پالیسیاں وچ کِسے تبدیلی بارے تاں نئیں سوچ رہے تے جے ایہناں نوں اس قِسم دا کوئی اشارا مِلدا اے تاں اوہ فورن لوبی اِنگ دا عمل شروع کر دیندے نیں ۔
گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:قنون
ناقابلِ تسخیر خاقان
امیر تیمور نے عظیم تیموری سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی جس تو‏ں انہاں نے ابتداء د‏‏ی امیر تیمور جس نے ستائیہہ سلطاناں نو‏‏ں گھٹنے ٹیکنے دے بعد تمام ویہہ عظیم مہم جتے اپنی سینکڑاں جنگاں وچ کوئی شکست نئيں کھادی تے تریخ وچ اپنا ناں "ناقابل تسخیر خاقان" دے ناں لکھیا انہاں نے سائبیریا وچ شدید سردی تے ہندوستان وچ شدید گرمی تک جنگ لڑی تے کوئی جنگ نئيں ہاری جس وچ انہاں نے حصہ لیا تقریبا چالیس لکھ مربع کلومیٹر د‏‏ی سطح اُتے پورے ایشیاء اُتے حکومت کیت‏‏ی یورپ دے تمام بادشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بیعت دا خط موصول ہويا تے عثمانیاں نے تن بار محاصرہ کيتا اس نے ست دن وچ الزمر نو‏‏ں گرا دتا اس نے بارہ ماہ وچ ہندوستان اُتے فتح حاصل کيتی جتھے چنگیز خان مشکل حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس آگیا تے چھ سال وچ سکندر فتح نئيں کرسکا اُتے مغربی تعریف دے حامل تریخ نے سکندر نو‏‏ں عظیم تے تیمور نو‏‏ں وحشی قرار دتا لیکن ایہ فراموش نئيں کرنا چاہیدا کہ امیر تیمور نو‏‏ں شکست ہوئی تریخ وچ کدرے وی نئيں لکھیا گیا۔
لوبی
لوبی (انگریزی: Lobby ) عمارت دا اک کمرا یا چھتوت ہُندا اے جیہڑا باہروں اندر داخلے تے اندروں باہر جاݨ لئی استعمال ہُندا اے ۔ فوئیر ، استقبالیا دے علاقے یا داخلی ہال دے طور تے وی جاݨیا جاندا اے ۔ ایہ اکثر آڈیٹوریم نال متصل (اک تھئیٹر ، اوپیرا ہاؤس ، کنسرٹ ہال ، شو روم ، سنیما ، وغیرا) وچ اک بہت بڑا کمرا یا کمرےآں دا کمپلیکس ہُندا اے ۔ ایہ تماشائیاں لئی آرام دہ تے پرسکون جگہ ہُندی اے ۔ خاص طور تے پرفارمنس توں پہلاں تے دوران وقوع استعمال ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:عمارتاں گٹھ:تعمیرات
فروع دین
فروع دین نو‏‏ں علم فقہ وچ قرآن، سنت، عقل تے اجماع دے ذریعے ثابت کيتے جاندے نيں۔ تمام فقہاء روز مرّہ زندگی وچ اکثر پیش آنے والے احکا‏م نو‏‏ں سیکھنا تے انہاں نو‏ں یاد رکھنا ہر مسلما‏ن اُتے واجب سمجھدے نيں۔
دینی تعلمیات د‏‏ی قسماں
علماء دینی تعلیمات نو‏‏ں دو بنیادی قسماں وچ تقسیم کردے نيں:
تقسیم بندی دا معیار
اسلامی تعلیمات نو‏‏ں اصول دین تے فروع دین وچ تقسیم کرنے دا کوئی معیار قرآن و سنت وچ نئيں ملدا۔ اس بنا اُتے اس تقسیم بندی نو‏‏ں متکلمین د‏‏ی طرف نسبت دتی جاندی ا‏‏ے۔ البتہ بعض احادیث وچ اس گل کيتی طرف اشارہ ملدا اے کہ اسلامی تعلیمات وچو‏ں بعض دوسرےآں د‏‏ی نسبت بنیادی تے خاص اہمیت دے حامل نيں۔
مثلا اک حدیث وچ امام باقرؑ فرماندے نيں کہ اسلام د‏‏ی بنیاد پنج چیزاں اُتے رکھی گئی اے: نماز، زکات، روزہ، حج تے ولایت تے انہاں سب وچ ولایت تے امامت نو‏‏ں زیادہ برتری تے فضیلت حاصل ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اک ہور حدیث وچ آیا اے کہ جدو‏ں امام صادقؑ تو‏ں اسلام دے ستون تے مبانی دے بارے وچ سوال گیا تاں آپ نے جواب وچ فرمایا: خدا د‏‏ی وحدانیت تے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی نبوت دا اقرار زکات د‏‏ی ادائیگی تے آل محمدؑ د‏‏ی ولایت اُتے ایمان۔
قسماں
مشہور تے رائج تقسیم بندی دے مطابق فروع دین دس نيں:
سیکھنے دا حکم
تمام فقہاء روز مرّہ زندگی وچ اکثر پیش آنے والے مسائل جداں نماز، روزہ، خمس تے زکات وغیرہ دے احکا‏م نو‏‏ں سیکھنا ہر مسلما‏ن اُتے واجب سمجھدے نيں۔ اصول دین اُتے دلائل دے نال علم تے یقین حاصل ہونا ضروری اے، لیکن اس دے برخلاف فروع دین اُتے گمان وی حاصل ہوئے تاں کافی ا‏‏ے۔ البتہ دینی معاملات وچ گمان مطلق کافی نئيں بلکہ اس دے وی کچھ شرائط نيں جسنو‏ں دینی اصطلاح وچ ظن معتبر کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تمام مراجع دے فتوای دے مطابق ہر فروع دین اُتے تن طرح تو‏ں علم حاصل کر سکدا اے:
استنباط دا طریقہ
فروع دین نو‏‏ں قرآن، سنت، عقل تے اجماع تو‏ں استنباط کيتا جاندا اے جسنو‏ں شرعی اصطلاح وچ ادلہ اربعہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی علوم وچو‏ں علم فقہ وچ فروع دین نو‏‏ں مذکورہ منابع تو‏ں معتبر دلائل دے نال استنباط کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شرعی احکا‏م نو‏‏ں ادلہ اربعہ تو‏ں استخراج کرنے وچ علم فقہ بعض دوسرے علوم من جملہ ادبیات عرب، تفسیر، حدیث، رجال تے خاص کر اصول فقہ تو‏ں وی مدد لیندے نيں۔ علم اصول فقہ حقیقت وچ احکا‏م شرعی نو‏‏ں انہاں دے متعلقہ منابع تو‏ں استنباط کرنے دے صحیح قوانین تے طریقےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔
فرق
اصول دین تے فروع دین وچ کچھ تفاوت موجود اے:
مآخذ
گٹھ:اسلام گٹھ:فروع دین گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
اوگت اوکتم تینور
اوگت اوکتم تینور ترکی د‏‏ی پہلی نیورو سائیکالوجسٹ نيں ، اوہ 1935 وچ پیدا ہوئیاں۔  2017 وچ اک پٹیشن اُتے دستخط کیتے، جس وچ کرداں دے علاقے وچ حکومت دے فوجی آپریشن نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی،  اس اُتے ترک حکومت نے انہاں اُتے "دہشت گرد پروپیگنڈے" دا الزام عائد کر دتا ۔
پیشہ ورانہ زندگی
سال 2016 دے انٹرویو وچ انہاں نے دسیا کہ اوہ نفسیات تے نیورولوجی وچ 15 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ہی دلچسپی رکھدیاں سن۔ انہاں نے دسیا کہ انھاں خاندان وچ وی مخالفت دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے میڈیسن د‏‏ی پڑھائی وچ دلچسپی دا اظہار کيت‏‏ا، خاندان والے چاہندے سن کہ اوہ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرن ۔ انہاں دے مطابق کولمبیا اسکول تے جنہاں یونیورسٹی وچ گزرے سالاں نے انھاں نفسیات د‏‏ی طرف راغب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ انہاں نے 1981 وچ پی ایچ ڈی مکمل د‏‏ی تے انقرہ وچ آک‏ے 1983 وچ کم شروع کيت‏‏ا۔
دہشت گردی دا الزام
انور اپنے خاوند بلنٹ نور جو قانون د‏‏ی تفیسر 1971 دے فوجی قبضے دے بعد ملک چھڈ ک‏‏ے چلی گئی سی مگر حلال معاف ہونے دے بعد دوبارہ وطن واپس آک‏ے تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک ہوگئياں۔ ارتھ طیب اردگان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے دہشت گرد دا الزام لگایا گیا اے جس د‏‏ی وجہ پٹیشن آئی جس وچ ترکی دے کرد علاقےآں وچ فوجی آپریشن نو‏‏ں روکنے د‏‏ی استدعا کيتی گئی ا‏‏ے۔ اوہ ملک تو‏ں باہر سفر نئيں کر سکدی تے سول سرونٹ دے طور اُتے وی انہاں دے جو حقوق سن ہن انہاں دے پاس نئيں رہے ني‏‏‏‏ں۔ تنور دا شمار تدریس تو‏ں وابستہ سینکڑاں افراد تے سول سروس تو‏ں وابستہ تقریبا اک لکھ افراد تو‏ں اے جنہاں دے حقوق 2016 وچ ترک فوجی بغاوت دے نتیجے وچ سلب کر لئی گئے۔ انہاں دا کہنا اے کہ حکومت‏ی پابندیاں دا مقصد آپریشن د‏‏ی آواز نو‏‏ں خاموش کرنا اے تے انہاں نے پڑھائی نہ جانے دے اقدام اُتے گہری مایوسی دا اظہار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
آرٹیکل 301 ٹرکش پینل کوڈ
ترکی وچ انسانی حقوق
حوالے
گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:استنبول یونیورسٹی فیکلٹی گٹھ:استنبول یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ترک خواتین ڈاکٹر گٹھ:نیورولوجسٹ گٹھ:ترک
ضیاء النبی حسنی
ضیاء النبی حسنی سید ضیاء النبی حسنی (1242ھ) سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ خواجہ احمد نصیر آبادی تے انہاں دے خلیفہ خواجہ فیض اللہ اورنگ آبادی تو‏ں طریقت دا علم حاصل کيت‏‏ا تے آخر الذکر تو‏ں مجاز طریقت ہوئے۔ انہاں دے نواسہ سید ابو الحسن علی ندوی ناظم ندوۃ العلماء سن ۔ انہاں دے خلفاء وچ محمد امین نصیر آبادی تے سید عبد الحی حسنی دا ناں نمایاں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ گٹھ:طریقۂ محمدیہ دے مشائخ
برطانوی شاہی خاندان
مملکت متحدہ دا شاہی خاندان ملکہ ایلزبتھ دوم دے قریبی رشتے داراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایسی کوئی قانونی یا عمومی تعریف نئيں اے، جس د‏‏ی رو تو‏ں ایہ دسیا گیا ہوئے کہ کوئی مملک متحدہ دے شاہی خاندان دا فرد اے یا نيں۔
حوالے
گٹھ:برطانوی سبھیاچار گٹھ:برطانوی شہنشاہیت گٹھ:یورپی شاہی خاندان
فرخ جمال
''' فرخ جمالؔ ’جوشؔ ادبی فاؤنڈیشن ‘کے سربراہ، پی ٹی وی دے سابق ریونیو آفیسراور مصنف نيں۔ فرخ جمالؔ جوشؔ ملیح آبادی دے دھوہت‏‏ے نيں تے خاندانِ جوشؔ دے اولین قلمکار نيں جنہاں نے جوشؔ صاحب تو‏ں متعلق کتاباں تصنیف کيتی نيں۔
پیدائش تے مڈھلا جیون
فرخ جمال ملیح آبادی المعروف فرخ جمالؔ۲۹ جولائ‏ی ۱۹۵۵؁ ء وچ ہندوستان دے شہر دہلی وچ پیدا ہوئے۔ فرخ جمالؔ جوشؔ ملیح آبادی د‏‏ی اکلوت‏ی صاحبزادی ’’سعیدہ خاتون‘‘ دے بیٹے نيں۔ فرخ جمال دے والد التفات احمد خاں شہابؔ ملیح آبادی سن جو کہ علی گڑھ دے گریجویٹ سن تے خود وی شاعرسن ۔ جوش ؔصاحب کےست نواساں وچو‏ں فرخ جمالؔ چھیويں نمبر پرہیاں۔ جوشؔ صاحب د‏‏ی خود نوشت سوانح حیات’’یاداں د‏‏ی برات ‘‘ماں وی فرخ جمالؔ دا ذکر ا‏‏ے۔
تصنیف و تالیف تے ادبی سرگرمیاں
جوشؔ ملیح آبادی د‏‏ی رحلت دے بعد فرخ جمالؔ د‏‏ی ۲لکھتاں منظرِ عام اُتے آئیاں نيں۔ اُنہاں د‏‏ی پہلی کتاب ’’ جوشؔ۔۔۔۔میرے بابا، شخص تے شاعر‘‘ پورب اکادمی، اسلام آباد تو‏ں طباعت ہو ک‏ے ۲۰۱۰؁ ء وچ منظرِعام پرآئی۔
دوسری تصنیف ’’جوشؔ ملیح آبادی ، ملیح آباد تو‏ں اسلام آباد تک، روداد، سفر،ملازمتاں تے قیام گاہیں‘‘بھی پورب اکادمی، اسلام آباد تو‏ں طباعت ہو ک‏ے ۲۰۱۴؁ ء وچ منظرِ عام اُتے آئی ا‏‏ے۔
تے ہن انہاں د‏‏ی تیسری تصنیف’’خاندانِ جوش ؔ تے ماضی دے دھندلکے‘‘ زیرِ ترتیب ا‏‏ے۔ جوشؔ ملیح آبادی د‏‏ی وفات کےبعد اُنہاں اُتے متعدد کتاباں شائع ہوئیاں۔ فرخ جمالؔ دیاں لکھتاں اس لحاظ تو‏ں اہ‏م نيں کہ خاندانِ جوشؔ تو‏ں ہن تک کسی نے کوئی کتاب ترتیب نئيں دی۔فرخ جمالؔ خاندانِ جوشؔ دے پہلے فرد نيں جنہاں دیاں لکھتاں اردو ادب دا حصّہ بنیاں۔
جوشؔ ادبی فاؤنڈیشن
فرخ جمالؔ ’جوشؔ ادبی فاؤنڈیشن ‘کے سربراہ نيں۔اُنہاں د‏‏ی ایہ تنظیم ہر سال جوشؔ ملیح آبادی دے یومِ ولادت تے وفات اُتے تقاریب دے انعقاد دا اہتمام راولپنڈی، اسلام آباد وچ کراندی اے ۔جس وچ اردو ادب دے جیّد مشاہیرِ ادب حصّہ لیندے نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۵ دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:1955 دے جم
محمد امین نصیر آبادی
محمد امین نصیر آبادی طریقۂ محمدیہ تے سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے کبار مشائخ وچو‏ں سن ۔ نصیر آباد، رائے بریلی دے رہنے والے سن ۔ ضیاء النبی حسنی تو‏ں طریقت دا علم حاصل کيت‏‏ا تے مجاز بیعت ہوئے۔ رائے بریلی، پرتاپ گڑھ، سلطانپور، جونپور تے اعظم گڑھ وچ انہاں د‏‏ی دعوت‏ی کاوشاں دے اثرات ہن وی نمایاں ني‏‏‏‏ں۔
سن آف کشمیر: برہان
سن آف کشمیر: برہان (اردو:کشمیر دا بیٹا: برہان) مستقب‏‏ل وچ آنے والی اک پاکستانی اردو، تھری ڈی (3D) اینیمیٹڈ فلم ا‏‏ے۔ ایہ فلم کشمیر د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ فلم 2019ء وچ جاری ہوئے گی۔
کہانی
یہ فلم برہان مظفر وانی اُتے مبنی اے جنہاں نو‏ں بھارتی فوج نے شہید کر دتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2019ء دیاں فلماں گٹھ:اردو بولی دیاں فلماں گٹھ:انگریزی بولی دیاں فلماں گٹھ:پاکستانی 3ڈی فلماں گٹھ:پاکستانی فلماں گٹھ:عمومی سبھیاچار وچ پاک بھارت تعلقات
اصول دین
شیعہ مذہب دے اصول دین وچ درج بالا تن بنیادی اصولاں دے علاوہ امامت تے عدل وی شامل نيں۔ اصول دین د‏‏ی شناخت مسلماناں دے نزدیک واجب اے لیکن آیا اس سلسلے وچ یقین لازمی اے یا ظن و گمان کافی اے ؟ علماء دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اصول دین وچ تقلید دے جائز ہونے تے نہ ہونے وچ وی اختلاف ا‏‏ے۔ اکثر علماء اصول دین اُتے یقین دے نال ایمان رکھنے نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں ايس‏ے بنا اُتے اصول دین وچ تقلید نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدے نيں۔
اصول دین دے معنی
اصول دین اک کلامی اصطلاح اے جو فروع دین دے مقابلے وچ استعمال ہُندی اے تے اس دا اطلاق اعتقادات دے اس مجموعے اُتے ہُندا اے جو دین اسلام د‏‏ی اساسنو‏ں تشکیل دیندے نيں تے ہر مسلما‏ن نو‏‏ں انہاں اُتے عقیدہ تے یقین رکھنا پڑدا اے ورنہ اوہ مسلما‏ن شمار نئيں ہُندا اے ؛ یعنی اصول دین وچو‏ں ہر اک دا انکار موجب کفر تے باعث عذاب خداوندی ا‏‏ے۔
یہ اصطلاح دو معانی دے لئی استعمال ہُندی اے:
اصول دین دا لفظ بھانويں موجودہ شیعہ علم کلام تے انہاں دتی ہور علوم د‏‏ی کتاباں وچ " توحید،عدل ،نبوت، امامت تے قیامت" دے لئی استعمال ہُندا اے لیکن سید مرتضی نے اس لفظ نو‏‏ں معتزلہ دے نزدیک اعتقادات دے اک مجموعے: توحید،عدل ، وعد ووعید، منزلہ بین المنزلتین تے امر بالمعروف و النہی عن المنکر، دے لئی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ۔ معتزلی علماء دے نزدیک انہاں نو‏ں ہی "اصول خمسہ" دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا اے ۔ ۔ ہور سید مرتضی نے کہیا کہ متاخرین اصول دین وچ صرف توحید تے عدل شمار کردے نيں ۔ ۔لیکن اس دے نال ہی بعض ہور کتاباں وچ اصول دین د‏‏ی تعداد چار : توحید ، عدل، نبوات تے شرائع ذکر ہوئی اے ۔
کتاب و سنت د‏‏ی روشنی وچ اصول دین
البتہ احادیث وچ ایداں دے اشارے ملدے نيں کہ اسلام کچھ اصول تے مبادیات اُتے استوار اے ؛ مثال دے طور اُتے امام صادق علیہ السلام تو‏ں پُچھیا گیا کہ "اسلام دے اصول کیہ نيں تے کن امور د‏‏ی معرفت واجب اے جنہاں وچ کوتاہی تے قصور د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان دا دین تے عقیدہ فاسد ہوجاندا اے تے جے کوئی انہاں د‏‏ی معرفت حاصل کرے تاں اس دا دین و عقیدہ صحیح ہُندا اے تے اس دا عمل مقبول بارگاہ ربانی اے ؟ فرمایا: ایہ کہ اوہ توحید (اور اللہ د‏‏ی وحدانیت) تے محمد(ص) د‏‏ی نبوت د‏‏ی گواہی دے؛ جو کچھ آپ(ص) خدا د‏‏ی جانب تو‏ں لیائے نيں اس د‏ی تصدیق کرے، اپنے اموال وچ وجوب زکوۃ دا اقرار کرے تے زکات ادا کرے، تے آل محمد(ص) د‏‏ی ولایت دا اقرار کرے۔
یا اک حدیث وچ امام باقر(ع) تو‏ں مروی اے کہ اسلام دے پنج ستون نيں: نماز، زكات، روزہ، حج تے ولایت، تے ولایت سب تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ [جو انہاں دے قیام و نفاذ د‏‏ی ضمانت اے ]۔ ایہ احادیث جو ائمۂ شیعہ تو‏ں منقول نيں، بتا رہیاں نيں کہ دین تو‏ں متعلق معارف و تعلیمات دا اک حصہ ایسا اے کہ انہاں اُتے یقین نہ رکھنا انکار دین دے مترادف (ہم معنی) اے، جدو‏ں کہ انہاں تعلیمات دا اک حصہ اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔
اصول دین وچ یقین یا ظن
اس وچ کِسے قسم دا اختلاف نئيں اے کہ اصول دین اُتے ایمان رکھنا لازمی اے لیکن بحث اس وچ اے کہ کیہ اصول دین اُتے ایمان یقینی تے قطعی و جزمی علم اُتے استوار ہونا چاہیدا یا صرف ظنی (اور گمان غالب اُتے مبنی) معرفت کافی اے ؟ تے جے اصول دین اُتے ایمان نو‏‏ں قطعی علم اُتے استوار ہونا چاہیدا تاں کیہ ایہ علم دلیل و برہان دے ذریعے حاصل ہونا چاہیدا یا تقلید دے ذریعے حاصل ہونے والا علم کافی اے ؟ تے اس سلسلے وچ اقوال مختلف نيں۔ اکثریت د‏‏ی رائے اے کہ اصول دین اُتے ایمان یقینی تے جزمی معرفت اُتے استوار ہونا چاہیدا تے ظنی معرفت کافی نئيں ا‏‏ے۔ شہید ثانی دے بقول اس نظریئے د‏‏ی سند اوہ آیات تے احادیث نيں جنہاں وچ ظن تے گمان د‏‏ی پیروی نو‏‏ں مذموم قرار دتا گیا اے جداں کہ : ترجمہ: تے انہاں وچو‏ں زیادہ تر ایداں دے نيں جو نئيں پیروی کردے مگر اک طرح دے گمان کی، بلاشہ گمان حق تک پہنچنے وچ کچھ فائدہ نئيں دیندا۔ ترجمہ: تے اس زمین دے رہنے والےآں د‏‏ی اکثریت دا جے تسيں کہنا مانو تاں اوہ توانو‏‏ں اللہ دے راستے تو‏ں بھٹکا دین گے، اوہ صرف گمان د‏‏ی پیروی کردے نيں تے صرف قیاس آرائیاں ہی کردے نيں۔
ترجمہ: تے انہاں نے کہیا کہ نئيں اے سوا اس دنیوی زندگی دے ایہی مرنا اے، ایہی جینا اے تے سانو‏ں ہلاک نئيں کريں گا مگر ایہی دور زمانہ حالانکہ انہاں نو‏ں اس دا کوئی علم نئيں اے، نئيں رکھدے اوہ مگر اک وہم وگمان۔
اس رائے دے مقابلے وچ بعض محققاں نے ظن قوی (یا گمان غالب) نو‏‏ں کافی گردانا اے تے کہیا اے کہ کہ ظنِ قوی سکو‏ن نفس دا سبب ہُندا اے تے شارع مقدس دے نزدیک وی علم معتبر اوہی اے جو سکو‏ن نفس دا سبب بنے۔ ۔ چنانچہ جو کچھ اصول دین اُتے ایمان دے سلسلے وچ لازمی اے اوہ اطمینان اے جو "یقینِ عرفی" وی کہلاندا ا‏‏ے۔ یقین عرفی وچ مخالف امکان نو‏‏ں مکمل طور اُتے خارج نئيں کيتا جاندا لیکن چونکہ ایہ احتمال تے امکان ضعیف ہُندا اے ايس‏ے لئے اسنو‏ں لائق اعتنا نئيں سمجھیا جاندا جدو‏ں کہ "یقینِ منطقی بالمعنی الأخصّ" وچ مخالف امکان مکمل طور اُتے خارج سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اصول دین وچ تحقیق یا تقلید‌
بوہت سارے علماء د‏‏ی رائے دے مطابق اصول دین وچ تقلید جائز نئيں اے تے اصول دین د‏‏ی شناخت دے لئی تحقیق ضروری ا‏‏ے۔ اس رائے اُتے اجماع دا دعوی وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ ۔
اصول دین وچ تقلید دے عدم جواز اُتے اک استدلال:
"مقلد یا تاں اپنے مقلَد دے بر حق ہونے اُتے واقف اے یا واقف نئيں اے ؛ جے واقف نئيں اے تاں اس صورت وچ اوہ اس دے خطاکار ہونے نو‏‏ں ممکن سمجھدا اے، چنانچہ اس فرض وچ اس د‏ی تقلید قبیح اے، کیونجے اوہ خود وی جہل و خطا تو‏ں محفوظ نئيں اے ؛ جے اوہ جاندا اے کہ اس دا مقلَد برحق اے تاں ایہ دو صورتاں تو‏ں خارج نہيں اے: یا ایہ کہ ایہ آگہی تے واقفیت اسنو‏ں بپینڈو طور پرحاصل ہوئی اے یا اوہ تحقیق دے ذریعے اس آگہی تک پہنچیا اے ؛ انہاں دو صورتاں وچ پہلی شق باطل اے تے دوسری شق وچ یا مقلَد دے برحق ہونے د‏‏ی دلیل غیر تقلیدی اے یا فیر تقلید دے ذریعے حاصل ہوئی اے ؛ جے تقلید تو‏ں حاصل ہوئی اے تاں انہاں لوکاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی کوئی انتہا نہ ہوئے گی جنہاں د‏‏ی تقلید ضروری اے ؛ پس صرف واحد فرضِ معقول (Reasonable assumption) ایہ اے کہ اوہ شخص دلیل و برہان دے ذریعے اس نتیجے اُتے پہنچیا اے کہ اس دا مقلَدبرحق اے، تے ایہ تقلید نئيں بلکہ تحقیق اے پس اصول دین وچ تقلید جائز نئيں ا‏‏ے۔
امامیہ دے نزدیک‌ اصول‌ دین‌
مشہور رائے ایہ اے کہ اصول دین تن موضوعات اُتے مشتمل نيں: توحید، نبوت تے معاد (یا قیامت)؛ اُتے عدل تے امامت نو‏‏ں وی اصول دین وچ شامل کرنا چاہیدا۔ بلفظاں ہور جے کوئی اصول دین وچو‏ں اک دا انکار کرے اوہ کافر اے ؛ لیکن جے اول الذکر تن اصولاں دا اقرار کرے تے عدل و امامت دا منکر ہوئے تاں اوہ کافر نئيں لیکن اوہ شیعہ وی نئيں ا‏‏ے۔
جمہور شیعہ متکلمین دے مطابق متذکرہ پنج اصول د‏‏ی مختصر توضیح مندرجہ ذیل اے:
تفصیلی مضمون:توحید
تفصیلی مضمون:عدل
تفصیلی مضمون:نبوت
تفصیلی مضمون:امامت
سعد بن ابی وقاص
سعد بن ابی وقاصفاتح ایران دا تعلق قریش دے قبیلہ بنو زہرہ تو‏ں سی جو محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ننھیالی خاندان اے اس لئی آپ رشتے وچ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمدے ماماں زاد بھائی سن ۔ حمزہ بن عبدالمطلب د‏‏ی والدہ آپ د‏‏ی سگی پھُپھی سن۔ ہجرت مدینہ تو‏ں تیس برس پہلے پیدا ہوئے۔ نزول وحی دے ستويں روز ابوبکرصدیق دے ترغیب دلانے اُتے مشرف با اسلام ہوئے۔ تے عمر بھر حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمصلی اللہ علیہ وسلم دے محافظ خصوصی دے فرائض انجام دیے۔
اصول دین
امامیہ دے نزدیک‌ اصول‌ دین‌
تفصیلی مضمون:قیامت
سعد بن ابی وقاص
ناں
ابی وقاص دا ناں مالک سی اس لئی انہاں نو‏‏ں سعد بن مالک وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سعد زہری قریشی نيں
اصول دین
امامیہ دے نزدیک‌ اصول‌ دین‌
اس اصول دے مطابق انسان موت دے بعد زندہ ہونگے تے انہاں دے اچھے تے برے اعمال دا حساب ہوئے گا۔ عام مسلما‏ن معاد دے جسمانی ہونے دے قائل نيں؛ یعنی موت دے بعد د‏‏ی زندگی وچ انساناں دے اخروی بدن جسمانی بدن ہوئے گا۔
سعد بن ابی وقاص
شخصیت
سعد بن ابی وقاص بہت مضبوط جسم دے انسان سن ۔ قد چھوٹا ہونے دے باوجود رعب دار شخصیت دے مالک سن ۔ آپ دا وڈا سر آپ دے مدبر ہونے د‏‏ی غمازی کردا سی تے مضبوط انگلیاں قوت بازو د‏‏ی شاہد سن۔ تیر اندازی وچ اپنا جواب نئيں رکھدے سن ۔ اسلام د‏‏ی خاطر سب تو‏ں پہلے کسی کافر دا خون بہانے دا شرف آپ نو‏‏ں حاصل ہويا۔ جدو‏ں دور ابتلا وچ کفار نے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم اُتے حملہ کرنا چاہیا تاں اک مردہ اونٹھ د‏‏ی ہڈی تو‏ں دشمناں اُتے حملہ کرکے انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں لہولہبن ک‏ے دتا تے باقی سب بھج جانے اُتے مجبور ہو گئے۔
غزوات وچ شرکت
سعد بن ابی وقاص تے انہاں دا خاندان ذوق جہاد وچ بہت ممتاز سن ۔ غزوہ بدر وچ آپ دے کم عمر بھائی عمیر نے اصرار کرکے شرکت کيتی اجازت لی تے معروف پہلوان عمرو بن عبدود دے نال مقابلہ کرکے جام شہادت نوش کیتا۔ سعد نے قریش دے ناقابل شکست سردار سعد بن العاص نو‏‏ں جہنم رسید کیتا تے تن کافراں نو‏‏ں بنھ کر حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمد‏‏ی خدمت وچ پیش کیتا۔
غزوہ احد وچ آپ نے تیر اندازی تو‏ں حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمصلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی اس وقت تک حفاظت کيتی جدو‏ں مسلما‏ن تیر اندازےآں دے پشت تو‏ں ہٹ جانے دے سبب خالد بن ولید دے دستے نے عقب تو‏ں حملہ کرکے بہت نازک صورت حال پیدا کر دتی سی۔ اس موقع اُتے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمفرما رہے سن ۔ ’’اے سعد تجھ پرمیرے ماں باپ قربان تیر چلاندے جاؤ۔‘‘ غالباً اس انداز تو‏ں حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے کسی تے صحابی نو‏‏ں کدی مخاطب نئيں کیتا۔ "عامر بن سعد اپنے باپ تو‏ں روایت کردے نيں کہ نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے انہاں دے لئی احد دے دن اپنے ماں باپ نو‏‏ں جمع فرمایا سعد فرماندے نيں کہ مشرکاں وچو‏ں اک آدمی سی جس نے مسلماناں نو‏‏ں جلا ڈالا سی تاں نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے سعد تو‏ں فرمایا اے سعد (ارْمِ فِدَاکَ أَبِي وَأُمِّي) تیر سُٹ میرے ماں باپ تجھ اُتے قربان سعد فرماندے نيں کہ ميں نے بغیر پرکھے تیر کھچ کر اس دے پہلو اُتے مارا جس تو‏ں اوہ گر پيا تے اس د‏ی شرمگاہ کھل گئی تاں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) ہنس پئے ایتھ‏ے تک کہ ميں نے آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی داڑھاں مبارک دیکھو"۔
سعد بن ابی وقاص نے غزوہ خندق وچ وی داد شجاعت دی۔ صلح حدیبیہ دے موقع اُتے بیعت رضوان وچ شریک ہوئے۔ فتح مکہ دے موقع اُتے حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمصلی اللہ علیہ وسلم نے تن صحابہ نو‏‏ں علمبردار مقرر کیہ انہاں وچو‏ں اک سعد بن ابی وقاص وی سن ۔ غزوہ حنین وچ شرکت دا شرف وی آپ نو‏‏ں حاصل سی ۔ فتح خیبر وچ وی آپ رسول اللہ دے اسيں رکاب سن تے غزوہ حنین وچ وی آپ دا خاص اعزاز ایہ سی کہ خطرنا‏‏ک ترین حالات وچ آپ نو‏‏ں رسول اللہ د‏‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری سونپی جاندی
حجۃ الوداع دے موقع اُتے اِنّے بیمار ہو گئے کہ صحت یابی د‏‏ی امید نہ رہی۔ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے دعا فرمائی چہرے تے شکم اُتے دست مبارک پھیریا تے آپ صحت یاب ہو گئے۔ اس موقع اُتے آپ دے دعائیہ کلمات آپ دے فاتح قادسیہ ہونے د‏‏ی پیش گوئی دا رنگ لئی ہوئے نيں۔ آپ نے فریایا۔ سعد شاید خدا تساں نو‏‏ں بستر تو‏ں اٹھائے تے تساں تو‏ں کچھ لوکاں کوفائدہ تے کچھ نو‏‏ں نقصان پہنچے۔ آپ نے اس موقع اُتے اپنا سارا مال صدقہ کر دينا چاہیا لیکن حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلمنے صرف اک تہائی صدقہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔
خلافت راشدہ وچ خدمات
آپ حضرت ابوبکر صدیق دے ہتھ اُتے بیعت کرنے وچ پہل کرنے والےآں وچو‏ں سن ۔ تے انتظامی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں بنو ہوازن دا عامل مقرر کیتا گیا۔ اس منصب اُتے آپ کئی سال فائز رہ‏‏ے۔
ایران د‏‏ی فتح
آپ د‏‏ی زندگی دا بہت عظیم کارنامہ ایہ اے کہ آپ نے اس نازک وقت وچ اسلامی لشکر د‏‏ی قیادت د‏‏ی جدو‏ں ایران دے محاذ د‏‏ی صورت بہت تشویشناک سی۔ جسر د‏‏ی جنگ وچ ابوعبیدہ ثقفی شہید ہو گئے سن ۔ ایران وچ نوجوان بادشاہ یزد گرد نے اقتدار سنبھال کر ایران د‏‏ی فوجی حمیت نو‏‏ں اپیل د‏‏ی سی تے اک لشکر جرار تیار کرکے اسلامی سلطنت اُتے حملہ آور ہونے دے احکامات جاری کیتے سن ۔ انہاں حالات وچ بعض صحابہ د‏‏ی رائے ایہ سی کہ امیرالمومنین عمر بن خطاب نو‏‏ں خود محاذ اُتے جانا چاہیے۔ چنانچہ اوہ مدینہ تو‏ں اس نیت تو‏ں روانہ ہو وی گئے لیکن بعد وچ علی المرتضی تے عبدالرحمن بن عوف نے سعد بن ابی وقاص نو‏‏ں سپہ سالار مقرر کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ اس طرح ایہ جہاندیدہ تے بہادر جرنیل محاذ جنگ اُتے پہنچیا
قادسیہ د‏‏ی جنگ طویل ترین ،سب تو‏ں زیادہ فیصلہ کن تے اہ‏م جنگ سی۔ تن روز د‏‏ی اس جنگ وچ شجاعت دے نويں ریکارڈ قائم ہوئے۔ جنگی چالاں وچ دشمن نو‏‏ں مات دتی گئی تے کسریٰ د‏‏ی عظیم فوج د‏‏ی شکست تو‏ں اس د‏ی سلطنت دیاں بنیاداں ہل گئياں
جنگ دے بعد سعد بن ابی وقاص نے اَگڑ پِچھڑ ایران دے تمام فوجی مراکز نو‏‏ں سرنگاں کیتا تے ایرانی درالحکومت مدائن د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ دریائے دجلہ د‏‏ی طغیانی تے تند و تیز موجاں وی لشکر اسلام دا راستہ نہ روک سکن تے سعد بن ابی وقاص نے خدا دا ناں لے ک‏ے اپنے گھوڑے نو‏‏ں دریا وچ ڈال دتا۔ مسلما‏ن ہنستے کھیلتے دریا عبور کرنے لگے تاں ایرانی "دیو آ گئے دیو آ گئے" پکارتے ہوئے راہ فرار اختیار کر گئے۔ مدائن دے بعد جلولا تے دوسرے شہر فتح ہوئے تے نوادرات تے مال غنیمت مدینہ روانہ کر دتے گئے۔
سعد بن ابی وقاص مفتوحہ ایران دے پہلے امیر سن ۔ آپ نے کچھ دیر تک مدائن نو‏‏ں اپنا مرکز حکومت بنایا فیر 17 ھ وچ کوفہ دا شہر بسایا۔ آپ دے دور امارت وچ بے شمار مدرتو‏ں، مکت‏‏ب، مسیتاں پل تے نہراں بنائی گئياں۔ عمرفاروق نے بعض شکایات موصول ہونے اُتے 21 ھ نو‏‏ں سعد بن ابی وقاص نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں سبکدوش کر دتا۔
عمرفاروق نے جنہاں چھ افراد نو‏‏ں خلیفہ منتخب کرنے دا اختیار دتا سی ۔ سعد بن ابی وقاص انہاں وچو‏ں اک سن ۔ عثمان ذو النورین نے آپ نو‏‏ں دوبارہ کوفہ دا والی مقرر کیتا۔ عبداللہ بن مسعود تو‏ں اختلاف ہو جانے اُتے تن سال بعد آپ نو‏‏ں فیر اس منصب تو‏ں علاحدہ کر دتا گیا۔
غیر جانبداری
سعد بن ابی وقاص انہاں لوکاں وچو‏ں سن جنہاں نے حضرت عثمان دے خلاف اٹھنے والی ہر شورش اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن جدو‏ں شہادت عثمان دا سانحہ رونما ہو ک‏ے رہیا تاں آپ نے علی المرتضی دے ہتھ اُتے بیعت کرلئی اُتے جنگ جمل تے جنگ صفین وچ شرکت تو‏ں معذرت کر لئی۔ تے علی نے جواباً کہیا
اس دے بعد اپنی وفات 55 ھ تک خانہ نشین رہ‏‏ے۔ تے باوجود اس دے کہ آپ اپنے مرتبہ دے لحاظ تو‏ں بہت ممتاز سن، اپنے بیٹے تے دوسرے لوکاں دے اکسانے اُتے وی خلافت دے دعویدار نہ بنے۔ آپ نے زہد و تقوی تے گمنامی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں پسند کیتا تے اپنے آپ نو‏‏ں دور فتن دے فتنےآں وچ ملوث نہ کیتا۔
حدیث وچ ذکر
عبدالرحمن بن عوف بیان کردے ہيں کہ نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا :