cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وسندھرا کومکالی
وسندھرا کومکالی (1931–2015)، وسندھرا تائی دے نام نال مشہور، اک بھارتی کلاسیکل سنگیتکار سی اتے ہندوستانی سنگیت دی اک پرانی خیال روایت، گوالیئر گھرانہ دے پرمکھ کارکناں وچوں اک سی۔ اوہ مشہور سنگیتکار کمار گندھارو اتے 2009 دے سنگیت ناٹک اکادمی اوارڈ حاصل کرن والی سی۔ بھارت سرکار نے اس نوں بھارتی کلاسیکل سنگیت وچ پائے یوگدان بدلے 2006 وچ پدم شری دا چوتھا سبھ توں وڈا شہری اعزاز دتا سی۔
جیونی
وسندھرا کومکالی، نی وسندھرا شریکھنڈے، دا جم 23 مئی 1931 نوں بھارت دے جھارکھنڈ راج دے سبھ توں وڈے شہر جمشیدپر وچ اک سنگیت پریمی پروار وچ ہویا سی۔ اس دے مڈھلے سال کولکاتہ وچ گزرے، جتھے اسنے آل انڈیا میوزک کانفرنس وچ، جدوں اوہ 12 سال دی سی، کمار گندھارو نال ملاقات کیتی اتے اسنوں نامور سنگیتکار دے ماتحت کلاسیکل سنگیت سکھن دی اپنی اچھا بارے دسیا۔ گندھارو نے اس نوں ممبئی آؤن لئی کیہا پر دوجی جنگ عظیم شروع ہو چکی سی، جس کارن اس نوں ممبئی جان توں روکیا گیا۔ کولکاتہ وچ رہندیاں، اسنے سنگیت سکھ لیا اتے آل انڈیا ریڈیو دے کولکاتہ سٹیشن لئی کارکردگی کرنا شروع کر دتا۔ لڑائی توں بعد، اوہ 1946 وچ ممبئی چلی گئی اتے اک پرمکھ گلوکارہ اتے سنگیت سائنسدان بی۔آر۔ دیودھر دی اگوائی وچ سکھلائی شروع کیتی کیونکہ گندھارو اس ویلے اس نوں سکھاؤن لئی سماں نہیں دے سکیا۔ بعد وچ، اوہ سکھلائی لئی گندھارو کول واپس متعلق اتے 1962 وچ سنگیتکار نال ویاہ کروا لیا۔
وسندھرا نے اگلے تیہہ سالاں لئی کمار گندھارو نال ووکل وجوں کم کیتا اتے 1992 وچ موت توں بعد وی سولو کارکردگی کیتا۔ گوالیار گھرانہ  دی خیال روایت دا پالن کردے ہوئے جو اسدے گرو، دیودھر لئی جانیا جاندا سی، اسنے بھارت وچ وکھ وکھ پڑاواں وچ کارکردگی کیتا۔ اس نوں سنگیت ناٹک اکادمی انعام 1998 وچ ہندوستانی گائکاں لئی چھ سال بعد، بھارت سرکار نے اس نوں پھر 2006 وچ پدم شری نال اعزازی کیتا۔
وسندھرا کومکالی دی موت 29 جولائی 2015 نوں، 84 سال دی عمر وچ، دل دے دورے کارن مدھ پردیش دیواس وچ اسدی رہائش وچ ہوئی سی اتے اسدے آخری سنسکار دیواس وچ کیتے گئے سن۔ اسدی دھی کلاپینی کومکالی، ہندوستانی سنگیت دی مشہور گلوکارہ اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی خاتون کلاسیکل سنگیتکار گٹھ:جم 1931
سونالی راؤت
سونالی راؤت اکّ بھارتی اداکارا اتے ماڈل اے۔ سونالی نے ٹیوی رئیلٹی شوء بگّ بوس (سیزن 8) دی کونٹیسٹنٹ رہی۔
نجی جیون
سونالی راؤت، ماڈل اجوالا راؤت دی چھوٹی بھین اے۔
کیریئر
2010 وچ، راؤت نے سلانا کنگفشر کلینڈر ماڈلنگ اسائنمینٹ نوں جتیا۔ 2014 وچ، راؤت نے بالیوڈّ فلم د ایکسپوز وچ کمّ کیتا۔
2011 وچ اس نے میکسیم میگزین لئی مشہور اداکار رنویر سنگھ نال اکّ سنسنیکھیز پھوٹوشوٹ کروایا سی۔۔
2014 وچ، راؤت نے بالیوڈّ فلم د ایکسپوس وچ ہمیش ریشمیا اتے یو یو ہنی سنگھ دے نال مکھّ کردار نبھایا۔ جس وچ اس نے اکّ فلم سٹار دی کردار نبھایا جس دا کتل ہو جاندا اے۔ بالیوڈّ ہنگاما توں مشہور فلم نقاد ترن آمورت نے لکھیا کِ اہ گلیمرس لگ رہی سی اتے پورے آتم-یعقین نال آپنی کردار نبھایا۔ اکّ انٹرویو وچ، اس نے بالیوڈّ نوں "بہُ سواگتیوگ" نہیں دسیا۔ اس نے کنڑ فلم دے ڈریکٹر ایس کے۔ بشید متعلق گسے کارن، "99% یوزلیس پھیلو نامی" فلم وچ آؤن دی اکّ عزم چھڈّ دتی۔
سونالی نے ٹی۔وی۔ رئیلٹی شوء بگّ بوس (سیزن 8) دی کونٹیسٹنٹ رہی۔ اس نوں شوء وچوں کڈھن توں بائد ووٹنگ نال واپس بلایا گیا اتے اس نوں دبارا پنیت ایسار دے نال 105 دناں وچ، شوء وچوں کڈھیا گیا۔ She was evicted again, along with Puneet Issar، after 105 days.
راؤت نوں فلم "ہیٹ سٹوری 3" وچ مکھّ کردار دی پیشکش کیتی گئی سی اتے سیریز دی سپھلتا نوں درساؤن لئی اکّ سنگیت ویڈیؤ دی پیشکش وی کیتی گئی سی، اہ فلم لئی پہلی پسند سی پر اس نے ہیٹ سٹوری 3 نوں ٹھکرا دتا کیونکِ اہ گانیاں دی بجائے کرداراں نبھاؤنا چاہندی سی۔
2016 وچ، راؤت نے گریٹ گرینڈ مستی وچ نوکرانی دے کردار ادا کیتی۔ اسنے "لپسٹیک لگا کے" گیت وچ وی کمّ کیتا۔
سال 2017 وچ اس نوں ایپھ۔ایپھ۔ئے۔سی۔ئی۔ پھیشن کیلنڈر دے کور دے تور اُتے سائن کیتا گیا سی۔
2020 تک، راؤت نے بھوشن پٹیل ولوں ڈاریکٹ کرن سنگھ گروور دے نال ایکشن-تھرلر ویبّ سیریز 'ڈینسر' اُتے ہستاکھر کیتے، جو میکا سنگھ ولوں نرمت اے اتے وکرم بھٹّ ولوں لکھیا گیا اے۔ اہ سیریز 14 اگست 2020 توں ؤ۔ٹی۔ٹی۔ پلیٹپھارم ایم۔ایکس پلیئر اُتے براڈکاسٹ کیتی گئی۔
اس نے سنگر شان نال میوزک ویڈیو "سنائیپر" اتے وی دستکھت کیتے۔ گیت 11 نومبر 2020 نوں رلیز کیتا گیا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بگّ بوس لڑی دے مقابلہ باز گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
حکیم نور الدین
خاندانی پس منظر
حکیم مولیانا نور الدین ست بھائیاں تے دو بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹے سن ۔ اوہ 34 واں پشت اُتے مسلماناں دے دوسرے خلیفہ عمر بن خطاب د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ انہاں دے آباء اجداد مدینہ تو‏ں ہجرت دے بعد بلخ دے علاقہ وچ آباد ہوئے۔ چنگیز خان دے وقت وچ ایہ افغانستان تو‏ں پہلے ملتان تے فیر بھیرہ آ گئے۔
اعلیٰ تعلیم دا حصول
اگلے 4 تا 5 سال تک حکیم مولیانا نور الدین نے ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی رامپور، مرادآباد، لکھنؤ تے بھوپال دا سفر اختیار کیتا۔ انہاں نے سید حسن شاہ تو‏ں مشکاۃ المصابیح پڑھی، عزیز اللہ افغانی تو‏ں فقہ، مولوی ارشاد حسین مجددی تو‏ں فلسفہ، سعد اللہ اریال تو‏ں عربی شاعری جدو‏ں کہ مولوی عبد العلی تے ملیا حسن تو‏ں منطق د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ لکھنئو وچ انہاں نے مشہور حکیم علی حسین تو‏ں طب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بھوپال وچ طبابت کيتی۔
مکہ و مدینہ دا سفر
1865ء وچ 25 د‏‏ی عمر وچ حکیم مولیانا نور الدین نے مکہ و مدینہ دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے اسلامی علوم د‏‏ی اعلیٰ تعلیم پائی۔ حدیث د‏‏ی تعلیم شیخ حسن خزرجی تے مولیانا رحمت اللہ کیرانوی تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے شاہ عبد الغنی ،جو شاہ والی اللہ محدث دہلوی دے پو‏تے سن، د‏‏ی بیعت وی کيتی۔
بھیرہ واپسی
تعلیم مکمل کرنے دے بعد وطن واپسی دے دوران انہاں نے دہلی وچ کچھ دن ٹہر کر دیوبند دے مشہور عالم قاسم نانوتوی تو‏ں وی تعلیم حاصل کيتی۔ 1871ء وچ حکیم مولیانا نور الدین واپس بھیرہ پہنچے۔ جتھ‏ے انہاں نے قرآن تے حدیث د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی اک مدرسہ کھولیا۔ اس دے نال نال طبابت وی شروع د‏‏ی جس وچ خاصی شہرت پائی۔
مرزا غلام احمد صاحب نال ملاقات
کشمیر ہی وچ قیام دے دوران حکیم نور الدین نے مرزا غلام احمد صاحب د‏‏ی کتاب براھین احمدیہ دیکھی تے کتاب دے مصنف نال ملن دا فیصلہ کیتا۔ حکیم صاحب دا بیان اے کہ اوہ عصر د‏‏ی نماز دے بعد قادیان د‏‏ی مسجد مبارک پہنچے۔ مرزا صاحب اُتے نظر پڑدے ہی انہاں نو‏‏ں خوشی ہوئی تے اس پہلی ملاقات ہی وچ انہاں نے مرزا صاحب تو‏ں بیعت ہونے د‏‏ی خواہش کيتی۔ مرزا صاحب نے جواب دتا کہ انہاں نو‏ں بیعت لینے دا حکم نئيں دتا گیا۔ چنانچہ انہاں نے مرزا صاحب تو‏ں ایہ وعدہ لیا کہ جدو‏ں وی انہاں نو‏ں بیعت لینے دا اذن ملے گا تاں سب تو‏ں پہلے انہاں نو‏‏ں بیعت کرنے دا موقع دتا جائے گا۔ اس ابتدائی ملاقات دے بعد خط کتابت دا سلسلہ جاری رہیا۔ جدو‏ں 1889 وچ مرزا صاحب نے جماعت احمدیہ د‏‏ی بنیاد رکھی تے 23 مارچ نو‏‏ں لدھیانہ وچ بیعت لینے دا آغاز کیتا تاں سب تو‏ں پہلے حکیم مولنا نور الدین صاحب نو‏‏ں ہی بیعت کرنے دا موقع دتا۔ بعد وچ اوہ کشمیر تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے مرزا صاحب دے پاس قادیان ہی آ گئے تے فیر اپنی وفات تک قادیان ہی وچ قیام پزیر رہ‏‏ے۔
خلافت
مرزا غلام احمد صاحب د‏‏ی وفات دے بعد 27 مئی 1908 نو‏‏ں قادیان وچ موجود تمام احمدیاں نے متفقہ طور اُتے حکیم مولیانا نور الدین صاحب نو‏‏ں اپنا پہلا خلیفہ منتخب ک‏ر ليا۔ انہاں وچ اوہ لوک وی شامل سن جنہاں نے بعد وچ لاہوری جماعت دے ناں تو‏ں اپنی وکھ جماعت بنائی تے خلافت دے نظام تو‏ں جدا ہوئے گئے۔
لندن مشن دا قیام
حکیم مولیانا نور الدین صاحب د‏‏ی خلافت دے دوران اک اہ‏م واقعہ 1914 وچ لندن وچ پہلے احمدیہ مشن دا قیام ا‏‏ے۔ اس مشن نے بعد وچ جماعت احمدیہ د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کیتا تے احمدی خلفاء د‏‏ی قیام گاہ بنیا۔
علمی کم
اسی دور وچ جماعت احمدیہ وچ متعدد نويں اخبارات دا اجرا ہويا۔ اس دے نال نال لکھتاں دا سلسلہ وی جاری رہیا۔ انگریزی وچ قرآن کریم دا ترجمہ تیار کرنے دا کم ہويا۔ قادیان وچ ک‏‏تب خانہ دا قیام عمل وچ آیا۔
مرزا صاحب د‏‏ی وفات دے چند سال بعد ہی نبوت دے اس ماسٹر مائنڈ د‏‏ی مو اس طرح ہوئی کہ اک دن آپ گهوڑے پے سوار ہوک‏ے قادیان تو‏ں باہر نکلے تاں گهڑا حکم الہی تو‏ں بے قابو ہوئے گیا جس تو‏ں حکیم صاحب دا پااں رکاب وچ پهنس گیا گهوڑا سرپٹ دهوڑدا رہیا اے تے حضرت حکیم صاحب د‏‏ی ہڈیاں پٹختا رہیا اس دے کچه ماه بعد چارپائی پے آپ د‏‏ی اس طرح موت ہوئی اس زخمی حالت دے دوران آپ د‏‏ی زوجہ بهی اپنے آشنا کے ساته فرار ہوجکی سی
حوالے
گٹھ:1841 دے جم گٹھ:1914 دیاں موتاں گٹھ:احمدی خلفاء گٹھ:بھارتی احمدی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:گرداسپور دیاں شخصیتاں
نیلم شرما
نیلم شرما (1969 – 17 اگست 2019) اک بھارتی اینکر سی، جسنوں دوردرشن دے بانی اینکراں وچوں اک وجوں جانیا جاندا سی اتے اوہ عورت طاقت انعام، عورت لئی سبھ توں اچّ شہری انعام حاصل کرتا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1969 گٹھ:موت 2019 گٹھ:بھارتی صحافی
سانتا ماریا انکوروناتا، میلان
سانت‏‏ا‏‏ ماریا انکوروناندا (اطالوی: Chiesa di Santa Maria Incoronata) اطالیہ دا اک گرجا گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ رومن کیتھولک گرجا گھر گٹھ:میلان وچ گوتھک طرز تعمیر گٹھ:اطالیہ وچ پندرہويں صدی دے رومن کیتھولک گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:1460ء وچ مکمل ہوݨ والے رومن کیتھولک گرجا گھر
اُپشونا گھوش
اوپشونا گھوش اکّ بھارتی چترکار اتے گرافک ڈزائینر اے جو کولکاتا، مغربی بنگال وچ رہندی اے۔ اس دے کمّ کلبنگ سبھیاچار، دماغی اتے یون سمیت لئی ناریوادی پہنچ لئی جانے جاندے ہن، اتے 90 ویاں توں راغب، پوپ-آرٹ-سٹائل دے کمّ، اؤرت، لنگ نردھارن اتے ناریواد دے موضوعاں ول کھچن والی عورت اتے لنگ دی پچھان اُتے چترن کرن والی اؤرت اے۔  ویرو میگزین دے انسار، اس دیاں رچناواں دا مقصد تہذیبی سویکرتی، ناریواد اتے وکھری پچھان اُتے وچاراں بارے پرشن پچھنا اے۔ اوپشنا کولکاتا شہر وچ پیدا ہوئی، گھوش نے لنڈن وچ مرکزی سینٹ مارٹن توں کمیونیکیشن ڈزائین دی ڈگری حاصل کیتی۔ گریجوئیشن توں بعد، اسنے لنڈن دے تھیئیٹراں وچ اتے بعد وچ برلن شہر وچ برگھیں نائیٹ کلبّ وچ کمّ کیتا۔ اہ آپنے آپ نوں اکّ درگھٹناوادی کلاکار وجوں درساؤندی اے، جسنے قومانتری پدھر تے سپھلتا حاصل کیتی اے اتے اسدیاں لنڈن اتے برلن دیاں وکھّ وکھّ کلا گیلریاں وچ پردرشت کیتیاں ہن۔ اسنے لنڈن، برلن اتے  نیو یارک توں ناریوادی رسالیاں، فیشن لیبل، کئر سنگرہِ اتے الیکٹرانک سنگیتکاراں دے تعاون نال وی کمّ کیتا اے۔
سٹوئرٹ ہال
سٹوئرٹ میکفائیل ہال (3 فروری 1932 – 10 فروری 2014) اک جمیکن- جمپل بریٹیش مارکسسٹ سماجی ماہر، تہذیبی اصولی اتے سیاسی کارکن سی । ہال، رچرڈ ہوگگارٹ اتے ریمنڈ ولیئمز دے نال، سوچ دے سکول دی اک بانی شخصیت سی جو ہن بریٹیش کلچرل سٹڈیز جاں برمنگھم سکول آف کلچرل سٹڈیز وجوں جانی جاندی اے۔
1950 دے دہاکے وچ ہال بااثر کھبی تجزیہ دا بانی سی۔ ہوگگارٹ دے سدے اُتے، اوہ 1964 وچ برمنگھم یونیورسٹی وکھے ہم عصر تہذیبی مطالعہ مرکز وچ شامل ہوئے۔ ہال نے 1968 وچ سینٹر دے ایکٹنگ ڈائریکٹر وجوں ہوگگارٹ توں عہدہ سمبھالیا، 1972 وچ اس دا ڈائریکٹر بنیا، اتے 1979 تک اتھے رہا۔ جدوں کہ مرکز وچ، ہال نوں جاتی اتے لنگ نال نجٹھن لئی تہذیبی مطالعہ دے دائرے نوں ودھاؤن وچ، اتے مشیل فوکالٹ ورگے فرینچ سدھانتکاراں دے کم توں حاصل نویں وچاراں نوں شامل کرن وچ مدد کرن دا سہرا دتا جاندا اے۔
ہال نے 1979 وچ اوپن یونیورسٹی وچ سماجیات دا پروفیسر بنن لئی مرکز چھڈّ دتا۔ اوہ بریٹیش سوشلولوجیکل ایسوسی ایشن 1995–97 دا پردھان سی۔ اوہ 1997 وچ اوپن یونیورسٹی توں رٹائر ہویا سی اتے پروفیسر امیرٹس سی ۔گانڈھیاں دے نیتا بریٹیش اخبار دِ ابزرور نے اس نوں "دیش دے پرمکھ تہذیبی نظریاتی" کیہا۔ ہال وی بلیک آرٹس تحریک وچ شامل سی۔ فلم ڈریکٹر جویں کہ جون اکومپھراہ اتے آئیزیک جولیئن وی اسنوں اپنے نائکاں وچوں اک وجوں ویکھدے ہن۔
ہال دا ویاہ یونیورسٹی کالج لنڈن وکھے جدید بریٹیش اتہاس دی ناریوادی پروفیسر کیتھرین ہال نال ہویا سی، جسدے نال اس دے دو بچے سن۔
جیونی
1951 وچ ہال نے یونیورسٹی آف آکسفورڈ وکھے مارٹن کالج وچ روڈز سکالرشپ جتی، جتھے اسنے انگریزی دی پڑھائی کیتی اتے ایم۔اے۔ حاصل کیتی، ونڈرش پیڑھی دا حصہ بن گئی، مغربی بھارتیاں دی پہلی وڈی پدھر اُتے پرواس کمِ communityنٹی اس ویلے جانی جاندی سی۔ اسنے آکسفورڈ وکھے اپنی پڑھائی جاری رکھدیاں پی۔ ایچ۔ڈی۔ ہینری جیمز اتے مگر، خاص طور اُتے 1956 دے سوویت حملے ولوں ہنگری اتے حملہ کرکے (جسنے ہزاراں میمبراں نوں کمِ Communنسٹ پارٹی آف گریٹ برٹین (سیپیبی) چھڈّ دتا سی اتے پچھلے کٹڑوادی وکلپاں دی بھال کردیاں ویکھیا سی) اتے سوئیز سنکٹ نے 1957 وچ اسنوں تیاگ دتا سی جاں 1958 اسدے سیاسی کماں تے دھیان مرتکز کرن لئی۔۔1957 وچ، اوہ ایٹمی نہتھیکرن لئی مہم (سی۔این۔ڈی۔) وچ شامل ہویا اتے ایہہ سی این ڈی مارچ اُتے سی کہ اوہ اپنی آؤن والی بیوی نوں ملیا۔ 1958 توں 1960 تک، ہال نے لنڈن دے سیکنڈری جدید سکول اتے بالغ سکھیا وچ اک استاد وجوں کم کیتا، اتے 1964 وچ کیتھرین ہال نال ویاہ کر لیا، اس ویلے تقریباً اس دے پکے طور تے کیریبیئن پرتن دا امکان نہیں سی۔
آکسفورڈ وکھے اپنے ویلے دوران یونیورسٹیاں اتے کھبے پکھی تجزیہ اُتے کم کرن توں بعد، ہال ای پی تھومسن، ریمنڈ ولیئمز اتے ہوراں نال جڑ گیا اتے اسنوں 1915 وچ نِ Le کھبے پکھی تجزیہ دی شروعات ہال دے بانی اڈیٹر دے روپ وچ کیتا۔ 1958 وچ، اسے گروہ نے، راپھیل سیموئل دے نال، کھبیپکھی ونگاں لئی اک میٹنگ والی جگہ دے طور تے سوہو وچ پارٹیاں دے کوفی ہا Houseس دی شروعات کیتی۔ ہال نے 1961 جاں 1962 وچ نِ Le کھبے پکھی تجزیہ دا بورڈ چھڈّ دتا۔
ہال دا اکادمک کیریئر 1964 وچ بریٹیش فلم انسٹیچِ (ٹ (بیئیپھائی) دے پیڈی وینل نال سہِ-لیکھن توں بعد شروع ہویا، "منورنجن وجوں فلم دے گمبھیر مطالعہ لئی کیس بناؤن والی پہلی کتاباں وچوں اک"، مشہور کلا ۔ سدھے سٹے وجوں، رچرڈ ہوگگارٹ نے ہال نوں برمنگھم یونیورسٹی وکھے ہم عصر تہذیبی مطالعہ مرکز وچ شامل ہون لئی سدا دتا، شروعات وچ ہوگگارٹ دے اپنے خرچے تے اک کھوج پھیلو وجوں۔ 1968 وچ ہال سینٹر دا ڈائریکٹر بنیا۔ اسنے اگلے سالاں وچ بہت سارے بااثر لیکھ لکھے، جس وچ سیٹئیٹنگ مارکس: ملانکن اتے ودائگی (1972) اتے اینکوڈنگ اتے odکوڈنگ ٹیلیوژن ڈسکوسر (1973) شامل ہن۔ اسنے پولیسنگ دِ کرسس (1978) کتاب وچ وی یوگدان پایا اتے بااثر ریزسٹینٹس تھرو ریتئلز (1975) دا اڈیٹنگ کیتا ।
تھوڑھی دیر اگے تھیچر دے وزیر اعظم بن گئے 1979 وچ، ہال اتے میگی steed پیش کیتا اس نوں ادھے دی نسل واد ممی، اک، اے نہ اوپن ڈور میڈیا (CARM) وچ مہم خلاف نسل واد، جو کہ نسلی سٹیریؤٹائیپس اتے امیگریشن نوں ہم عصر بریٹیش رویئے ختم نے کیتی پروگرام۔ اس سال اوپن یونیورسٹی (اویو) وچ سماجیات دے پروفیسر وجوں تعیناتی توں بعد، ہال نے ہور بااثر کتاباں شائع کیتیاں، جس وچ د ہارڈ روڈ ٹو نوینیکرن (1988)، پھورمیشنز آف ماڈرنٹی (1992)، تہذیبی پہچان (1996) اتے تہذیبی شامل ہن نمائندگی اتے اشارہ دین دی مشق (1997)۔ 1970 اتے 1980 دے دہاکے دوران، ہال مارکسزم ٹوڈے رسالے نال نیڑیوں جڑیا ہویا سی؛ 1995 وچ، اوہ ساؤنڈنگز: اے جرنل آف سیاست اتے سبھیاچار دا بانی اڈیٹر سی۔
اسنے تہذیبی ادھئیناں اُتے قومانتری پدھر' تے گل کیتی، جس وچ 1983 وچ اربن-چیمپین وکھے الینوئس یونیورسٹی وچ بھاشناں دی اک لڑی شامل اے جو درج کیتی گئی سی اتے دہاکیاں بعد 2016 دی کتاب کلچرل سٹڈیز 1983: اے اصولی اتہاس (جینیفر سلیک ولوں سمپادت اتے) لارینس گروسبرگ )۔
ہال آئینیوا ( انسٹیچِ of ٹ آف انٹرنیشنل وزوئل آرٹس) اتے فوٹوگراپھی ادارہ آٹوگراپھ ایبیپی (ایسوسی ایشن آف بلیک فوٹوگرافراں) دی بانی پردھان سی۔
ہال 1997 وچ اوپن یونیورسٹی توں رٹائر ہویا سی۔ اوہ 2005 وچ بریٹیش اکیڈمی (ایف۔بی۔اے۔) دے پھیلو چنے گئے اتے 2008 وچ یورپیئن کلچرل فاؤنڈیشن دا شہزادی مارگرئیٹ اوارڈ حاصل کیتا۔ اسدے 82 ویں جم دن دے اک ہفتے بعد، کڈنی فیل ہون توں بعد، 10 فروری 2014 نوں اسدی موت ہو گئی۔ اپنی موت دے ویلے تک، اوہ مکمل طور تے "بہسبھیاچار دے گوڈپھادر" وجوں جانے جاندے سن۔ اس دا یادگاری چنہ، جانیا-پچھانیا اجنبی: اے لائیپھ بٹن ٹو آئیلینڈز ( بل سوارز دے سہِ سہِ لکھاری)، نوں مرے - مرے 2017 وچ شائع کیتا گیا سی۔
وچار
ہال دا کم گریمسکیئن توں بعد دا رخ اپناؤندے ہوئے، وڈیائی اتے تہذیبی مطالعہ دے مدعیاں نوں شامل کردا اے۔ اوہ بولی دی ورتوں نوں طاقت، ادارےآں اتے سیاست / معاشیات دے frameworkانچے دے اندر کم شیل مندا اے۔ ایہہ مورت اکو ویلے لوکاں نوں اتپادک اتے سبھیاچار دے اپبھوگتا وجوں پیش کردا اے۔۔(گریسسیئن تھِ inری وچ حکومت، "رضا مندی" اتے "زبردستی" دے سماجک-تہذیبی پیداوار نوں درساؤندی اے۔۔) ہال لئی، سبھیاچار عام طور اُتے تعریف کرن جاں مطالعہ کرن والی چیز نہیں سی، پر اک "سماجی کریا اتے دخل دی اک اہم جگہ اے، جتھے طاقت دے تعلقات قائم اتے سمبھاوت طور' تے امتوازن" ہندے ہ۔
ہال رسیپشن تھِ ۔ری دا پرمکھ حمایتی بن گیا، اتے ہال دے اینکوڈنگ اتے ڈیکوڈنگ دی تھِoryری نوں ترقی یافتہ کیتا۔ ٹیکسٹ تجزیہ دی ایہہ پہنچ ناظرین دے حصے تے گل بات اتے خلاف دی گنجائش تے مرتکز اے۔اسدا مطلب ایہہ اے کہ سروتے اسانی نال کسے پاٹھ نوں قبول نہیں کردے — سماجی کنٹرول۔ ہال دے نظرئیے اُتے اپرادھ دے انکڑے اکثر سیاسی اتے معاشی ادیساں لئی چلا ئے جاندے ہن۔۔نیتک گھبراہٹ (جویں کہ ودھ توں ودھ کٹنا) اس طرحاں "سنکٹ نوں پولیس" بناؤن دی ضرورت لئی عوامی حمایت پیدا کرن لئی شائع کیتا جا سکدا اے۔ جھوٹھی زرم دیاں کہانیاں دے انعام حاصل کرن لئی میڈیا “خبراں دا سماجی نرمان” وچ مرکزی کردار ادا کردا اے۔
اپنے لیکھ "پنر اساری کم: چتراں توں بعد دے کالے بندوبست" دیاں تصویراں، ہال اک بستیوادی تکنالوجی دے روپ وچ فوٹوگراپھی دے تعلقات وچ تریخی یادداشت اتے دکھّ دے پرشناں توں وی پچھگچھّ کردا اے۔ہال دے مطابق، کالی پرواس دے اتہاس اتے لڑائی توں بعد دے ویلے دوران برٹین وچ سیٹل ہون بارے اتہاس نوں سمجھن اتے لکھن لئی محدود تریخی پرالیکھ دی اک ساودھانی اتے الوچناتمک جانچ دی ضرورت اے، اتے پھوٹوگراپھک ثبوت اپنے آپ نوں انمول ثابت کردے ہن۔حالانکہ، پھوٹوگراپھک چتر اکثر دوجیاں پرستتیاں توں زیادہ مقصد سمجھے جاندے ہن، جو خطرناک اے۔اسدے وچار وچ، اک انسان نوں تنقیدی طور اُتے جانچ کرنی چاہیدی اے کہ ایہہ چتر کس نے تیار کیتے، اوہ کس مقصد دی تکمیل کردے ہن، اتے اوہ اپنا ایجنڈا کویں اگے ودھاؤندے ہن (اداہرن وجوں، جانبجھّ کے کی شامل کیتا گیا اے اتے فریم وچ باہر ک ۔آ گیا اے)۔اداہرن دے لئی، بدھوار توں بعد دے برٹین دے حوالہ وچ، پھوٹوگراپھک چتر جو تصویر پوسٹ لیکھ وچ پردرشت کیتے گئے ہن "تیہہ ہزار رنگ سمسیاواں" بلیک مائیگریشن، برٹین وچ کالیپن، نوں " مسئلہ " وجوں پیش کردے ہن۔ اوہ "مشکل دا مرکز"، "مکھ مدعے" وجوں، "مسئلہ دا مرکز" وجوں غلط بناؤند ہن۔
اینکوڈنگ اتے ڈیکوڈنگ ماڈل
ہال نے اپنے کیریئر دے کئی پرکاشناں اتے کئی زبانی پروگراماں وچ اپنی اینکوڈنگ اتے ڈیکوڈنگ فلسفے نوں پیش کیتا۔سبھ توں پہلاں “ اینکوڈنگ اینڈ ingکوڈنگ ان دِ ٹیلیوژن ڈسکوسر ” (1973) سی، اک کاغذ جو اسنے یوروپ کونسل لئی لکھیا سی “ٹریننگ ان ٹیلیوژن لینگویجنگ آف دِ ٹیلیوژن لینگویج” وکھے منعقد کیتا گیا سی اتے سینٹر فار ماس کمِ Communنیکیشن رسرچ۔ لیسٹر یونیورسٹی ۔ایہہ سینٹر فار کنٹینپری کلچرل سٹڈیز وکھے طالب علماں لئی تیار کیتا گیا سی، جس بارے پیڈی سکینل دسدا اے: "مکھ طور اُتے ٹیکسٹ دی عارضی بھاونا اتے اس دی' ادھوریپن 'لئی ذمہ وار اے"۔ 1974 وچ پیپر بروڈکاسٹرس اتے وینس وچ سروتیاں دے بھاشن اُتے پیش کیتا گیا سی । ہال نے 1980 وچ سبھیاچار، میڈیا، بولی وچ “اینکوڈنگ / ڈیکوڈنگ” وچ اپنے اینکوڈنگ اتے ڈیکوڈنگ ماڈل نوں وی پیش کیتا۔ 1973 وچ اینکوڈنگ اتے ڈیکوڈنگ بارے ہال دے پہلے پرکاشن اتے اسدی 1980 دے پرکاشن وچکار سماں انتر بہت سارے آلوچکاں ولوں اجاگر کیتا گیا سی۔خاص طور اُتے دھیان مرکز دا ہم عصر تہذیبی مطالعہ مرکز توں اوپن یونیورسٹی وچ تبدیل کرنا اے۔
ہال دا تہذیبی مطالعہ اتے بہت اثر سی، اتے اسدے شبداں ولوں مقرر کیتے گئے بہت سارے شبد کھیتر وچ ورتے جا رہے ہن۔ اسدا 1973 دے پاٹھ نوں اسارواد متعلق ہال دی کھوج وچ اک موڑ دے طور تے ویکھیا جاندا اے اتے کجھ مکھ اصولی وکاساں بارے اوہناں دی سمجھ حاصل کردا اے جسدی اسنے سینٹر فار کنٹینپری کلچرل سٹڈیز وچ کھوج کیتی۔
ہال اک اردھوادی پہنچ اپناؤندا اے اتے رولینڈ بارتھز اتے امبرٹو ایکو دے کم تے اساری کردا اے۔ لیکھ لیکھ کمیونیکیشن دے نویں اصول دا تجویز پیش کردا اے کہ میڈیا سندیش کویں تیار کیتے جاندے ہن، براڈکاسٹ ہندے ہن اتے کھپت ہندے ہن اس بارے لمے ویلے دیاں دھارناواں نوں چیلنج دندا اے۔ "ٹیلیویین وچ پیداوار دے طریقیاں اتے structuresانچیاں دا 'اکائی' اک سندیش دا پیداوار ہندا اے: یعنی اشارہ جاں بولی دے چلاون دے ولوں، کمیونیکیشن جاں بولی دے کسے ہور قسم دی طرحاں، اک خاص قسم دے متحد واہن جاں اشارہ واہن۔ کوڈ، اک بھاشن دی سنٹیگامیٹک چین دے اندر ۔
ہال دے مطابق، "اک سندیش نوں لازمی بھاشن وجوں سمجھیا جانا چاہیدا اے اتے اثر، ورتوں، جاں ضرورت نوں پورا کرن توں پہلاں اسدا مطلب ارتھ-کوڈ ہونا چاہیدا اے"۔ کمیونیکیشن دے اینکوڈنگ / ڈیکوڈنگ ماڈل دے چار کوڈ ہن۔ اینکوڈنگ دا پہلا طریقہ پرمکھ (مطلب ہیگمونک) کوڈ اے۔ایہہ اوہ کوڈ اے جو اینکوڈر ڈیکوڈر نوں پچھانن اتے ڈیکوڈ کرن دی امید رکھدا اے۔ "جدوں درشک مکمل مطلب پورے اتے سدھے روپ وچ لیندا اے اتے سندربھ-کوڈربھ دے سندیش وچ سندیش نوں ڈیکوڈ کردا اے جس وچ ایہہ کوڈ کیتا گیا اے، تاں ایہہ بااثر کوڈ دے اندر کم کردا اے۔" اینکوڈنگ دا دوجا طریقہ پیشہ ور کوڈ اے۔ ایہہ پرمکھ کوڈ دے نال مل کے کم کردا اے۔ "ایہہ ہیگمونک کوالٹی نوں بریکٹ کرکے، اتے پیشہ ور کوڈنگ نال سنچالت کرکے بااثر تعریفاں نوں صحیح rنگ نال دوبارہ پیش کرن دا کم کردا اے جو کہ وزئل کوآلٹی، خبراں اتے پرستتی قدراں قیمتاں، ٹیلیوزئل کوآلٹی، 'پیشیورواد' آدی نال متعلق ہن۔" اینکوڈنگ دا تیجا طریقہ گل بات دا کوڈ اے۔"ایہہ اہم معنےآں نوں درساؤن لئی ہیگمونک تعریفاں دی جائزتا نوں مندا اے، جدوں کہ ودھیرے محدود، حالت دے پدھر تے، ایہہ اپنے زمینی-نیمی بناؤندا اے، ایہہ نیم دے 'اپواداں' نال کم کردا اے۔ اینکوڈنگ دا چوتھا طریقہ مخالف کوڈ اے، جس نوں زمین طور اُتے الٹ کوڈ وی کیہا جاندا اے۔ "کسے وی پروگرام وچ دتے گئے شبدی اتے بھاوناتمک جھگڑے نوں سمجھنا درشک لئی بالکل ممکن اے، پر زمین contraryنگ نال سندیش نوں ڈیکوڈ کرن لئی ایہہ مقرر کرن ل ء"اس توں پہلاں کہ اس سندیش دا 'اثر' ہو سکدا اے (پر متاثر اے)، جاں 'ضرورت' نوں پورا کر سکدا اے جاں کسے 'ورتوں' تے پا دتا جاندا اے، اس نوں پہلاں سارتھک بھاشن وجوں سمجھیا جانا چاہیدا اے اتے ارتھپورن deنگ نال کوڈ کیتے ہوئے ہن۔"
ہال نے پنج کمیونیکیشن ماڈل دے سارے چار حصےآں نوں چیلنج دتی۔ اوہ دلیل دندا اے کہ (i) مطلب سدھا بھیجن والے ولوں مقرر جاں مقرر نہیں کیتا جاندا؛ (ii) سندیش کدے پاردرشی نہیں ہندا؛ اتے (iii) سروتیاں دا مطلب حاصل کرن والا کوئی بااثر پراپتکرتا نہیں اے۔ اداہرن دے لئی، پناہ منگن والیاں اُتے اک دستاویزی فلم جسدا مقصد اوہناں دی درسمت دا ہمدردی بھرپور لیکھا دینا اے اس گل دی گرنٹی نہیں اے کہ درشک ہمدردی محسوس کرنگے۔حقیقت پسند ہون اتے تتھاں نوں دہراؤن دے باو جود، دستاویزی نوں اجے وی اک اشارہ نظام (ٹیوی دے سنکھیپ-نظریہ اشارہ) ولوں کمیونیکیشن کرنا لازمی اے جو اکو ویلے نرماتاواں دے ارادیاں نوں وگاڑدا اے اتے سروتیاں وچ مخالف وچاراں نوں بھڑکاؤندا اے۔
وگاڑ سسٹم وچ بنایا جاندا اے، پروڈیؤسر جاں درشک دی "اسپھلتا" ہون دی بجائے۔ہال بحث کردا اے، "سنچاری وٹاندرے وچ دوہاں دھراں وچکار" فٹ دی گھاٹ اے - ایہہ سندیش دے اساری دے پل ("اینکوڈنگ") اتے اس دے استقبال دے پل ("ڈیکوڈنگ" وچکار اے )۔ "اینکوڈنگ / ڈیکوڈنگ" وچ، ہال سجھاء دندا اے کہ میڈیا سنیہے اوہناں دے پردرشنکاری سبھاء ولوں کجھ حد تک عامَ طور اُتے حالت نوں ودھاؤندے ہن۔ " 9/11 " دے ذکر نوں دہراؤن، سٹیجنگ کرن جاں دسن ولوں (اداہرن وجوں؛ اس طرحاں دے ہور وی ہن)، تہذیبی طور تے خاص وضاحت صرف ناجائز اتے مکمل طور اُتے بن جاندی اے، پر "عامَ سوجھ" نوں اچائی دندی اے۔
تہذیبی پچھان اتے افریکی ڈائسپورا اُتے وچار
1996 دے اپنے بااثر لیکھ “تہذیبی پچھان اتے ڈائسپورا” وچ، ہال تہذیبی پچھان دیاں دو وکھ-وکھ تعریفاں پیش کردا اے۔
پہلی تشریح وچ، تہذیبی پچھان "اک قسم دا اجتمائی 'اک سچا سوے' اے … جس نوں سانجھا اتہاس اتے ونشواد دے بہت سارے لوک سانجھا کردے ہن۔" اس نظریہ وچ، تہذیبی پچھان تریخی تبدیلی دے پرواہ اتے پرواہ ولوں اک "ستھر، پرورتنشیل اتے حوالہ اتے مطلب دا جاری فریم" حاصل کردی اے۔ ایہہ اولاد دے مُins نوں لبھن دی اجازت دندا اے اتے پرزیاں دے تریخی تزربیاں نوں سانجھا سانجھے سچ وجوں درساؤندا اے اس لئی، ڈائسپورا وچ رہن والے کالیاں نوں اوہناں دی اصل تہذیبی پچھان دی کھوج کرن لئی اوہناں دے افریکی ماضی نوں صرف "لبھنا" چاہیدا اے۔ ہال ہال کہ تہذیبی پچھان دے اس پہلے نظریہ نوں اپ-وشو-ویاپی عالمی وچ ہوئے چنگے پرجذبات دی تعریف کردا اے، اوہ تہذیبی پچھان دی دوجی تشریح دا تجویز دندا اے جس نوں اوہ اتم سمجھدا اے۔
ہال دی تہذیبی پچھان دی دوجی تشریح "مانتا دندی اے کہ، نال ہی برابری دے بہت سارے نقطیاں دے، ڈونگھے اتے اہم انتر دے اہم نقطے وی ہن جو 'اصل وچ اسیں کی ہاں' دا گٹھن کردے ہن؛ جاں - کیونکہ اتہاس نے دخل دتا اے - 'ساڈے کول کی اے۔ بنو۔  اس نظریہ وچ، تہذیبی پچھان ماضی وچ جڑیا ہویا اک ستھر تتّ نہیں اے۔اس دی بجائے، تہذیبی پہچان اتہاس وچ "جاری روپانترن" کردیاں ہن کیونکہ اوہ "اتہاس، سبھیاچار اتے طاقت دے جاری 'کھیڈ' دے ماتحت ہن۔ اس طرحاں ہال تہذیبی پہچان نوں متاثر کردا اے "اوہ نام جو اسیں وکھو وکھرے طریقیاں نال دندے ہاں جسدی اسیں حالت رکھدے ہاں، اتے اپنے آپ نوں ماضی دے برتانتاں وچ درساؤندے ہاں۔" تہذیبی پچھان دا ایہہ نظریہ ڈونگھے متبھیداں وچ ڈبن کارن پچھلے نالوں ودھیرے چنوتیپورن سی، پر اس دے باو جود اس نے افریقی ڈائسپورا دا مپناہ دکھائیا۔” دوجے شبداں وچ، ہال دی تہذیبی پچھان "تتّ نہیں بلکہ اک حالت'' " اے۔
اس طرحاں دیاں ہور
ہال کیریبیئن پچھان نوں تن وکھرے "پرستاناں" دے روپ وچ درساؤندا اے۔افریکی، یورپیئن اتے امریکی۔ تک سمپتی نوں لے کے aime Césaire اتے لیوپولڈ Senghor، اوہ تن presences بارے دسدا اے: "موجودگی Africaine"، "موجودگی Européenne"، اتے "موجودگی Americaine" (230)। "پریجینس اپھریکان" کیریبیئن سبھیاچار وچ "اوشواسی" موجودگی اے "(230)۔ ہال دے مطابق، افریقی موجودگی، حالانکہ غلامی اتے کلونیکل ولوں دبائے گئے، اصل وچ کیریبیئن سماج اتے سبھیاچار دے ہر پہلو، بولی، دھرم، قلعواں اتے سنگیت وچ واضع نظر وچ چھپی ہوئی اے۔ ڈائسپورا وچ رہن والے بہت سارے کالے لوکاں لئی، افریقہ اک "کلپت کمِ communityنٹی" بن جاندا اے جس نال اوہناں نوں اپنے نال متعلق ہون دی بھاونا محسوس ہندی اے۔ پر، ہال دسدا اے، غلامی توں پہلاں موجود افریقہ واپس جان دی کوئی لوڑ نہیں، کیونکہ افریقہ وی بدل گیا اے۔دوجا، ہال کیریبیئن تہذیبی پچھان وچ یورپیئن موجودگی نوں کلونیکل، نسل واد، طاقت اتے باہر ک ofن دی وراثت وجوں درساؤندا اے۔"پریسنیس اپھریکاائین" توں الٹ، یورپیئن موجودگی اچانک نہیں اے، بھاویں کہ بہت سارے ظلم کرن والے دے اتہاس توں وکھ ہونا چاہندے ہن۔ پر ہال نے دلیل دتی کہ کیریبیئن اتے ڈائسپورک لوکاں نوں ایہہ قبول کرنا پئیگا کہ کویں یورپیئن موجودگی وی اوہناں دی اپنی پچھان دا اک گنجھل دار حصہ بن گئی ہ۔ اخیر وچ، ہال امریکی موجودگی نوں "دھرتی، ستھان، پردیش" وجوں درساؤندا اے جتھے دنیا بھر دے لوک اتے سبھیاچار آپس وچ ٹکرا گئے۔ ایہہ ہال اے، جویں کہ ہال کہندا اے، "جتھے افریقہ اتے پچھم وچکار گھاتک / گھاتک مقابلہ ہویا سی"، اتے ایہہ وی جتھے مول نواسیاں دا اجاڑا ہویا سی (234)۔
ڈائسپورک پچھان
کیونکہ کیریبیئن اتے پوری دنیا وچ ڈائسپورک تہذیبی پچھان ایہناں ساریاں وکھو وکھریاں پرورتیاں دا مپناہ اے، ہال اک 'پچھان دی دھارنا' دی وکالت کردا اے جو کہ اکسارتا ولوں نہیں، انتر دے نال اتے ولوں رہندا اے۔ ہال دے مطابق، ڈائسپورا وچ رہن والے کالے لوک اپنی روزانہ زندگی اتے تہذیبی ابھیاساں وچ افریقہ، یورپ اتے باقی عالمی دے اثر نوں رلاؤن، ہائیبرڈائیزنگ، اتے "کرولائجائیز" کرکے لگاتار اپنی اتے اپنی پہچان نوں مڑ سرجیت کر رہے ہن۔ اس لئی، ڈائسپورک لوکاں لئی اک-اکار-پھٹّ نہیں ہون والی ساری تہذیبی پہچان اے، بلکہ وکھو وکھریاں تہذیبی پچھاناں دی اک گنا جو دوواں اہم سمانتاواں اتے اہم انتراں نوں سانجھا کردی اے، جنہاں ساریاں دا آدر کیتا جانا چاہیدا اے۔
فلم
ہال ریڈینپشن سونگ نامی ستّ حصےآں والی ٹیلیوژن لڑی دا پیشکار سی - بیرکلو کیری پروڈکشنز ولوں بنایا گیا، اتے بیبیسی 2 اتے، 30 جون توں 12 اگست 1991 دے وچ براڈکاسٹ ہویا - جس وچ اسنے کیریبیئن بنن والے تتاں دی جانچ کیتی، گڑبڑ نوں ویکھدیاں جزیرہ دا اتہاس اتے اج اتھے رہندے لوکاں دا انٹروِing. لڑی دے قصے اس پرکار سن:
مائیک ڈبّ نے صحافی مایہ جگی اتے سٹوئرٹ ہال دے وچکار اک لمے انٹروِ۔ اُتے مشتمل اک فلم دا اساری کیتا جسنوں پرسونلی سپیکنگ (2009) کہندے ہن۔
ہال جون اکومپھراہ ولوں ڈاریکٹ دو فلماں دا موضوع اے، جسدا سرلیکھ دِ انپھنشڈ کنورزن (2012) اتے دِ سٹوئرٹ ہال پروجیکٹ (2013) اے۔ پہلی فلم لنڈن دے ٹیٹ برٹین، ملبینک وکھے (26 اکتوبر 2013–23 مارچ 2014) دکھائی گئی سی جدوں کہ دوجی ہن ڈیویڈی اُتے مہیا اے۔
سٹوئرٹ ہال پروجیکٹ ہال دیاں 100 گھنٹیاں توں ودھ پرانی پھٹیج توں کھچیاں گئیاں کلپاں دا بنیا ہویا سی، جیز کلاکار مائیلز ڈیوس دے سنگیت اتے اکٹھے بنے ہوئے سن جو ہال اتے اکومپھراہ دوواں لئی پریرنا سروت سن۔
فلم دا اک مرکزی تھیم ڈائسپورک اے۔ ہال نے بریٹیش اتے کیریبیئن دوواں بھائیچاریاں وچ اپنی وکھری پچھان دا ساہمنا کیتا اتے فلم دے اک نقطہ تے اوہ ٹپنی کردا اے: “برٹین میرا گھر اے، پر میں انگریزی نہیں ہاں۔”
آئیئیمڈیبی نے فلم نوں "اتراء-چڑھاء، جدوجہداں اتے موڑویں نقطےآں ولوں اک رولر کوسٹر رائیڈ دے روپ وچ مختصر وچ پیش کیتا جس نے 20 ویں صدی نوں پرچار دی صدی اتے زمین سیاسی اتے تہذیبی تبدیلی دی کیتی۔"
اگست 2012 وچ، پروفیسر ست جھلی نے ہال نال اک انٹروِ interview کیتی جس وچ تہذیبی مطالعہ دے کئی تھیماں اتے مدعیاں بارے دسیا گیا۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2014 گٹھ:جم 1932
بریڈ ونرز
بریڈ ونرز (Breadwinners) اک امریک‏‏ی متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو گیری "ڈوڈلس" ڈیرافیل تے اسٹیو بوسٹ نے نکلوڈین دے لئی تیار کيتی ا‏‏ے۔
کردار
thumb
روزنامہ نوائے ملت
روزنامہ نوائے ملت، ہندوستان دے شہراں دہلی، پٹنہ، لکھنؤ تے ارریہ تو‏ں شائع ہونے والا اردو بولی دا اک اہ‏م روزنامہ ا‏‏ے۔ نوائے ملت دا آغاز 24 جنوری 2017 نو‏‏ں ہويا۔ پہلے ایہ ویب سائٹ ایچ ٹی ایم ایل کوڈنگ (بلاگ د‏‏ی شکل) وچ چل رہی سی لیکن ہن روزنامہ نوائے ملت وچ تبدیل کردتا گیاہے۔اخبار د‏‏ی بنیاد عقیل ندوی نے رکھی۔
بیرونی روبط
کالم: بریکنگ نیوز کالم: ہندوستانی خبریں کالم: انٹرنیشنل خبریں کالم: نقطہ نظر کالم:اخبار
جگت گورو نانک دیو پنجاب راج اوپن یونیورسٹی
جگت گورو نانک دیوَ پنجاب راج اوپن یونیورسٹی (JGND-PSOU) 2019 دے پنجاب ایکٹ نن. ۱۹ ولوں قائم کیتی گئی اکّ دور توں سکھن والی پبلک سٹیٹ یونیورسٹی اے، جو کہ بھارت دے پنجاب راج دے شہر  پٹیالہ وچ واقع اے۔
اتہاس
راج سرکار نے سری گرو نانک دیو دا ۵۵۰واں پرکاش پرب مناؤن دے پروگراماں دے حصے وجوں، پنجاب سرکار وزیر منڈل نے ۲۴ اکتوبر ۲۰۱۹ (جمعرات) نوں پٹیالہ، پنجاب، بھارت وکھے عوامی جگت گرو نانک دیوَ پنجاب راج اوپن یونیورسٹی دا قیام نوں ہری جھنڈی دتی سی۔
یونیورسٹی نے سرکاری مہندرا کالج، پٹیالہ دے پرنسپل دی سرکاری رہائش وکھے بنائے غیرمستقل کیمپس توں کم کرنا شروع کر دتا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ اوپن یونیورسٹیاں گٹھ:پٹیالہ وچ سکھیا گٹھ:پنجاب، بھارت وچ یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ترک ٹیلی کام سٹیڈیم
ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم استنبول، ترکی دے یورپی حصے دے ضلع سارییر وچ اک ایسوسی ایشن فٹ بال اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ کل نشستی اسٹیڈیم وچ 52،223 میزبانی کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ ترک ٹیلی کم اسٹیڈیم ترکی دا پہلا اسٹیڈیم سی جو یوئیفا یورپی چیمپئن شپ د‏‏ی میزبانی دے لئی یوئیفا یورو 2016ء دے معیار اُتے پورا اتریا۔
مشہد ریلوے اسٹیشن
گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name ADA
مشہد ریلوے اسٹیشن ( فارسی : ایستگاه راه آهن مشهد، استگاہ راہ اہان مشہد ) مشہد ، رضوی خراسان ، ایران دے دوسرے وڈے شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت اے، تے اسنو‏ں حیدر گھیا نے ڈیزائن کيتا سی۔ مشہد شہر ریلوے دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں نال جڑا ہويا ا‏‏ے۔
ڈیزائن تے افتتاح
مشہد ریلوے اسٹیشن نو‏‏ں پہلوی دوم تے اس دے شہربانو ثریا اسفندیاری نے ۲ مئی ۱۹۵۷ء نو‏‏ں شاہی ٹرین د‏‏ی آمد دے نال کھولیا سی۔ چونکہ خراسان اشکانیاں تے پارتھیاں د‏‏ی سرزمین اے تے مشہد انہاں دے اصل راجگڑھ ( پارٹن نیسا ) دے نیڑے اے، اس لئی ایہ ڈھانچہ پارسی فن تعمیر ( حترا محل ) تو‏ں متاثر ہو ک‏ے ڈیزائن کيتا گیا سی۔ مشہد ریلوے اسٹیشن مشہد وچ عصری تعمیرا‏تی رجحانات نال تعلق رکھنے والی سب تو‏ں نمایاں عمارت رہی ا‏‏ے۔
علامت
اسٹیشن دے سامنے تاج د‏‏ی علامت افشارین د‏‏ی ٹوپی تے نادر دا تاج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں یغوب دانش سجݨ نے ڈیزائن کيتا سی thumb| ریلوے مربع پارک ریل روڈ اسکوائر تے بلیوارڈ مشہد دے سرسبز تے خوبصورت ترین پارکاں تے تفریحی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ۲۰۱۷ وچ ، تغی زادے خمیسی میونسپلٹی دے دور وچ ، اسنو‏ں اک شہری میدان د‏‏ی جگہ (پلازہ) وچ تبدیل کرنے تے علاقے دے نچلے درجے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں استعمال کرنے دے مقصد دے نال، اسنو‏ں مشہد دے شہری انتظام دے ایجنڈے اُتے رکھیا گیا سی، تے مربع د‏‏ی علامت اپنی اصل شکل وچ واپس آگئی۔
کنکشنز
thumb| گلی دا منظر thumb| مشہد ریلوے ڈان وچ مشہد ریلوے اسکوائر دے تن کراسنگ نيں:
مشہد ریلوے دے آلا دُوآلا د‏‏ی گلیاں تے بلیوارڈ نيں:
نیز، تبرسی سینٹ نو‏‏ں انڈر پاس دے طور اُتے ریلوے دے علاقے تو‏ں کراس کيتا گیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
مسعود علی ندوی
مسعود علی ندوی (پیدائش: 1889ء - وفات: 27 اگست 1967ء) دار العلوم ندوۃ العلماء، لکھنؤ دے اولین فارغ فضلا وچو‏ں سن، علامہ شبلی نعمانی دے شاگرد تے خاص تربیت یافتہ سن، بہترین منتظم تے مدبر سن، دار المصنفین شبلی اکیڈمی دے بانیانہاں وچو‏ں سن ۔
ابتدائی تے تعلیمی زندگی
مولوی مسعود علی ندوی د‏‏ی پیدائش 1889ء وچ اتر پردیش دے ضلع بارہ بنکی دے پنڈ "بھیارہ" وچ ہوئی، ابتدائی تعلیم گھر اُتے تے پنڈ دے مکت‏‏ب وچ حاصل کيتی، 1904ء وچ دار العلوم ندوۃ العلماء وچ داخلہ لیا، 1913ء وچ فارغ ہوئے۔ استاد علامہ شبلی نعمانی تو‏ں خاص تعلق رہندا سی، انہاں د‏‏ی نفاست طبع، خوش سلیقگی تے انتظامی صلاحیت دا علم انہاں دے استاذ علامہ شبلی نو‏‏ں بخوبی سی، ایہی وجہ اے کہ مجوزہ دار المصنفین دے لئی علامہ شبلی انہاں نو‏‏ں ضرور خیال کردے سن، اس دا اندازہ شبلی دے انہاں دے ناں خطوط تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ مکاتیب شبلی وچ مولوی مسعود علی ندوی دے ناں تقریباً 33 خطوط ني‏‏‏‏ں۔
عملی زندگی
فراغت دے بعد علامہ شبلی نعمانی تو‏ں ہی متعلق رہ‏ے، تے دار المصنفین د‏‏ی منصوبہ و تعمیر وچ لگے رہ‏ے، 1914ء وچ علامہ شبلی د‏‏ی وفات دے بعد کئی مہینے تن تنہا اعظم گڑھ وچ مقیم رہ‏ے، تقریباً 90 ہزار دا چندہ جمع کيت‏‏ا تے دار المصنفین دے ابتدائی مراحل تے انتظامات مکمل کیتے، اس دے ابتدائی پنج ارکان وچ انہاں دا ناں شامل سی۔ قیام دار المصنفین دے بعد اس دے پہلے مہتمم انتظامی مقرر کیتے گئے۔ دار المصنفین شبلی اکیڈمی تو‏ں انہاں دے تعلق تے انہاں د‏‏ی اہمیت تو‏ں متعلق شاہ معین الدین ندوی لکھدے نيں: انہاں دا انتظامی تے تعمیری ذوق اعلیٰ پیمانہ سی، دار المصنفین د‏‏ی عمارتاں تے مسجد، مدرسۃ الاصلاح سرائے میر دا مہمان خانہ، دفتر مالیات، قدیم دار الاقامہ، مسجد تے شبلی کالج دا کانفرنس ہال انھاں دے ذوق تعمیر دے جلوے نيں، ايس‏ے طرح دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی مسجد د‏‏ی تعمیری نگرانی دے لئی وی اس وقت دے ناظم عبد العلی حسنی ندوی نے انھاں نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا سی، چنانچہ انھاں نے خود ہی نقشہ بنایا، معمار و مزدور فراہ‏م کیتے تے اپنی نگرانی وچ کھڑے ہوئے ک‏ے اس دا کم شروع کرایا۔ مولوی مسعود علی ندوی نو‏‏ں قومی وملی کماں تو‏ں وڈی دلچسپی سی۔ کانگریس، مجلس خلافت تے جمعیۃ العلماء دے جلساں وچ سرگرمی تو‏ں حصہ لیندے سن ۔ ہندوستان دے اس وقت دے عظیم مجاہدین آزادی تے سیاسی قائدین تو‏ں تعلقات سن ۔موتی لال نہرو، پنڈت جواہر لال نہرو وغیرہ انہاں دے بے تکلف دوستاں وچو‏ں سن ۔ مجلسی آدمی سن، انہاں دے زمانہ وچ دار المصنفین شہر اعظم گڑھ دے صاحب اثر ونفوذ د‏‏ی اک نشست گاہ سی۔ نماز باجماعت دا اہتمام کردے، اشراق و تہجد د‏‏ی نماز دے وی پابند سن ۔ حج د‏‏ی دو مرتبہ سعادت حاصل کيتی۔
وفات
اخیر عمر وچ متعدد بار فالج دا حملہ ہويا تے اک عرصہ تک موت وحیات د‏‏ی کشمکش وچ مبتلا ہونے دے بعد 27 اگست 1967ء نو‏‏ں انتقال ہوئے گیا۔ اپنے استاد علامہ شبلی نعمانی دے سرہانے دار المصنفین ہی وچ مدفون ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
ریاست کوچ بہار
ریاست کوچ بہار بھارت دی اک سابقہ نوابی ریاست سی ۔
حوالے
گٹھ:لہندا بنگال گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:تریخ آسام
سونیا سنگھ
سونیا سنگھ (21 ستمبر 1970) اک بھارتی صحافی اے جو این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ اخلاقیات کمیٹی دی ادارتی ڈریکٹر اتے پردھان وجوں سیوا نبھاؤندی اے۔ اوہ 'این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ ڈائلاگز' دی میزبانی وی کردی اے، جو اک پرمکھ مدعیاں نوں سمجھن اتے ممکنہ ہلاں اُتے جھات پاؤن اُتے مرتکز کردی اے۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
سونیا سنگھ نے کانوینٹ آف جینس اینڈ میری، نویں دلی توں پڑھائی کیتی، پھر سینٹ سٹیفنز کالج، دلی چلی گئی، جتھے اسنے انگریزی ساہت وچ ماسٹر پوری کیتی۔ اسنے پہلی ڈگری دے نال گریجوئیشن کیتی اتے انگریزی ساہت وچ کالج وچ سکھرلا تھاں حاصل کیتا۔ اوہ پیروجیا وکھے اٹالیئن دی پڑھائی کرن لئی اٹلی سرکار توں 3 مہینے دی وظیفہ حاصل کر چکی اے۔ اوہ اک چیوننگ سکالر وی اے اتے کارڈپھ وکھے نشریاتی صحافت دے کورس وچ حصہ لیندی اے۔ یو۔کے۔ وچ اپنے کارجکال دوران، اس نوں مہارانی ایلزابیتھ نوں ملن اتے ودھائی دین دا موقع وی ملیا۔
نجی زندگی
سونیا سنگھ دا ویاہ کانگرس لیڈر رتنجیت پرتاپ نرین سنگھ نال ہویا اے۔
کریئر
سونیا سنگھ 1992 وچ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ وچ اک کھوجکرتا وجوں شامل ہوئی جدوں اسنے اک شو، د ورلڈ دس ویک پھور دوردرشن دی اساری کیتا۔ اج اوہ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ دے نیوز نیٹورک لئی ادارتی ڈائریکٹر اے اتے اسنے قندھار ہائیجیک، پارلیمنٹ اتے حملے، 26/11, کارگل لڑائی، جیسکا للّ کیس تک دیاں خبراں دی نگرانی کیتی اے۔
اوارڈ
اس نوں بیسٹ ٹاک شو، امبا وکھے بیسٹ اینکر دے نال نال فکی ینگ اچیور وجوں بہت سارے انعام حاصل ہوئے ہن۔ 2015 وچ اسنوں امبا ایوارڈز وچ سبتوں ودھیا 'ایڈیٹر ان چیف' نال اعزازی کیتا گیا۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1970
مجیب الرحمان ندوی
ولادت و تعلیم
مجیب الرحمٰن ندوی د‏‏ی ولادت بہار دے ضلع ارریہ پنڈ ڈومریا وچ 24 جنوری 1963ء نو‏‏ں ہوئی۔ ابتدائی تعلیم گھر دے ہی نیڑے مدرسہ فیض المنت ڈومریا وچ عربی سوم مولا‏نا زین العابدین صاحب قاسمی دے ہتھو‏ں مکمل کيت‏یاں، فیر اپنے استاذ مولا‏نا زین العابدین صاحب قاسمی دے مشورہ تو‏ں 1978ء دارالعلوم ندوۃ العلماء وچ داخلہ لیا۔ اوتھ‏ے چھ سال تعلیم حاصل کيتی۔ تے دوران تعلیم علامہ شبلی نعمانی تے سید سلیمان ندوی د‏‏ی کتاباں تے دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں تعارف ہويا، انھاں نے دارالعلوم ندوۃ العلماء دے وڈے استاداں تو‏ں استفادہ کیتا۔ {{علمی زندگی وچ سب تو‏ں زیادہ اثر مفکر اسلام حضرت مولا‏نا سید ابو الحسن علی حسنی ندوی دا پيا ، مولا‏نا شفیق الرحمن ندوی ، مولا‏نا سعید الرحمن اعظمی ندوی ، سید محمد رابع حسنی ندوی ، محمد واضح رشید حسنی ندوی تے عمران خان ندوی ازہری وغیرھم تو‏ں تعلیمی تے روحانی استفادہ کیتا۔ گٹھ:بھارتی مسلمان
شہزاد اسلم
شہزاد اسلم  (1968ء - ) (برطانیہ) پنجابی تے اردو دے اک منے پرمنے شاعر نیں ، اُنہاں دی شاعری دی کتاب خواب سمندر پار دے اُنہاں دی خاص پہچان  اے ۔
شہزاد اسلم دی شاعری دا سفر
شہزاد اسلم رنگاں، خواباں تے خوشبوواں دا شاعر
تحریر :- ظفر عجمی
ساڈ ے ایس خطے د ے صوفی شاعراں نے بوہتا زور اپنی پچھان تے دِتا۔اپنے آپ نُوں پچھان تے ہمیشہ دی زندگی پا لے ۔ایہ ایک دُور دراڈی تے ذرا مشکل نال ہتھ آن والی منزل آکھی جاسکدی اے۔تے ایس راہ وچ تہانوں کِنّے چھلیڈے مِلدے نیں، ایہدا کسے کول کوئی حساب نئیں۔کیہ خیال اے جے ظلم دی رات لَمّی ہو جاوے تے فیر چانن د خواب ویکھنا چھڈ دِتا جاوے ۔ایس راہ تے ٹُرن والیاں نُوں کدی وی مایوس نہ ہون داتویت پہلا پَیر چکن توں پہلاں ہمت دے گل وچ پاؤنا پَیندا اے۔۔ایہ اوہی رستہ اے ،جہدے وچ پِچھے ویکھن والے پتھر دے ہو جاندے نیں۔ایس راہ وچ زائر دا ہر اگلا قدم اوہنوں اگے نالوں وی منزل توں دُور کردا جاپدا اے۔تے فیر انکشاف دے کسے لمحے وچ جدوں اوہ کئی جنماں دا سفر کر چکیا ہوندا اے۔
اوہ اپنے آپ نُوں اوتھے ای کھڑا پاؤندا اے،جِتھوں اوہنے سفر دا آغاز کیتا سی۔۔تے نال ای ایہ راز وی اوہدے تے کُھلدا اے کہ اوہدا مقصود تے اوتھے ای موجود سی ،جتھوں اوہ ٹُریا سی۔ایہ سفر جہداَ اوّل ای ایہدا آخر اے۔۔ایناں کو لَمّاں اے کہ مسافراں دیاں پَیراں وچ ٹُر ٹُر کے چھالے پے جاندے نیں تے صدِیاں بِیت جاندِیاں نیں۔
شہزاد اسلم دے کلام وچ ایس سفر دے استعارے جگہ جگہ چمکدے ویکھے جا سکدے نیں۔اس سفر دے رستے دے ہر قدم وچ اِک لازوال کہانی اے،اِک اجہی کہانی جہدے وچ علماں دے علم، محبت دا کوئی نہ کوئی نویکلا تے انملا رنگ ڈلھکاں مارد ا نظر اَؤندا اے۔شہزاد اسلم دے کلام تے حقیقی عشق دی گہری چھاپ اوہنوں پنجابی صوفی شاعراں دی اوس فکر دے بہت قریب لی گئی اے جہدے وچ ہمیشہ دی زندگی دے امکانات دا اِک جہان آباد آکھیا جا سکدائے۔ ذرا شہزاد اسلم دِیاں اِنھاں نظماں تے جھاتی پا کے آکھنا کہ اِنھاں وچ اوہنے اپنے مالک نال جیس سانجھ دی گل کیتی اے ،ایہ صدِیاں دے اوسے سفر دا تسلسل نئیں جہڑا سالکاں نے قالو بلٰی آکھ کے شروع کیتا سی؟ ویکھ میں تیرے ازلاں دے مَتّھے دا مُڑھکا پہلے دن توں اَج تک تائب اَبداں دے پَیراں وچ ڈِگیا سُکّن توں کجھ پہلے کیہ کجھ سوچ (رہیا واں؟ (جا ن پچھان میں رَب پہن کے،رَب دے ساہمنے اینویں آواں کُل عالم مرے چار چفیرے گِدّا پاوے تے میں وچ دھمالاں پاواں (اِک سدّھر انہونی جہئی)
جوگ لین لئی ڈیرے تے آئے ہوئے اِک جوان نُوں سادُھونے پُچھیا ،کدے کِسے نال ٹُٹ کے پیار کیتا اے؟جوان نے انکار وچ جواب دِتا تے سادُھو آکھن لگا۔۔تیرا تے ساڈا ساتھ نئیں ہو سکدا۔۔تُوں تے لینا ای سِکھیا اے۔۔۔دینا تے سِکھیا ای نئیں۔ پیار ایثار کرنا سکھاندااے،ونڈنا سکھاندااے۔شہزاداسلم محبت چ مِٹیا ہویا اے،اوہدے کلام چ جتھے کِتے اپنی نفی دا حوالہ اَؤندا اے، اوہدے پِچھے محبت دے اثبات دا جذبہ ہوندا اے۔ایس نفی نُوں اپنی ذات دی نفی دا اوہ جذنہ نئیں آکھیا جا سکدا جہڑااِک ہارے ہوئے ذہن دی پیداوار ہوندا اے۔۔بلکہ ایہ اوہ مقام اے جِتھے بندے دا ہتھ رب دا ہتھ بن جاندائے۔ سانوں سونہہ تیری ،کُل خلقت دے وچ ساڈے جیہا نہ ہووے خوش بخت کوئی بس کم جے ایناں کہ کر جائیے جے تُوں جی اُٹھو آکھیں ۔۔۔تے جی اُٹھیئے جے توں مر جاؤ آکھیں ۔۔۔تے مر جائیے (تیرے کہن اُتّے)
مَنیا کر،منوایا نہ کر چھڈ دے ایہ خود غرضی جے منظور کراؤنی ایں توں اپنے پیار دی عرضی ساڈا کم سمجھا دینا سی اَگّے تیری مرضی (love is not a part time job) شہزاد اسلم تے ایہدے ورگے ایس عہد دے پنجابی دے کِنّے ہور وی مان جوگ لکھاری اوہناں پرانِیاں اساسی قدراں دی پاسداری تے فروغ لئی کوشاں نیں جنہاں تے انساناں دی بقا ،اُنہاں دِیاں خوشیاں تے خواباں دا دارومدار اے ۔شہزاد اسلم رَنگاں خواباں تے خوشبووا ں دا شاعر اے ۔ایہ اوہ عظیم تہذیبی حوالے نیں جہڑے ایس کرّہ ارض تے انسان لئی امکانات دے اوہ دریچے کھول دے نیں جنہاں راہیں اسیں زمانیاں دِیاں سرحداں پھلانگ جاندے ہاں۔
شہزاد اسلم نے اپنی نظم ،کچی عمر دے کچے پیار چ،اِک بوہت وڈے تہذیبی حوالے دے مقابلے چ اَنّھی محبت دی سرشاری تے جیس لطیف انداز نال اُنگلی اٹھائی اے ،اوہدی مثال پنجابی د ے رومانی ادب و چ ذرا گھٹ ای مِلدی اے۔ایس نظم دے وچ شہزاداسلم نے جیس سماجی قدر دی گل کیتی اے ایہدے تحفظ تے بلا شک بوہت کجھ لکھیا گیااے پر اعلٰی ادبی تے تخلیقی سطح تے ایہنوں کِنھے لوگ نبھا سکے نیں،ایہ اِک مایو س کرن والا سوال اے۔محبت تے ظالم سماج دی بحث باربار اِکو طرحاں کیتی جاندی اے تے ایہنے ادب وچ اِک عقیدے دی شکل اختیار کر لئی اے۔رانجھے تے کیدو دی ایہ صدِیاں پرانی لڑائی اصل وچ دو رویّاں تے دو تہذیبا ں دے ٹکراؤ دی ابدی داستان اے۔رانجھاساڈا محبوب کردار اے ،کیوں جے اسیں مَناں ٹَناں پرانے فرسودہ رواجاں دے تھلے دَبے ہوئے آں تے رانجھا اوہ دریچہ اے جتھوں سانوں روشنی تے تازہ ہوا آؤندی اے۔
ایس کردار نُوں ساڈے بزرگ لکھاریاں نے ایسے غرض لئی زندہ تے محفوظ رکھیا تاں جے حدو ں ودھی ہوئی روایت پرستی تے پاگل پن دِیاں حداں نُوں چھوندی ہوئی مادیت دی ہوس وچ کِتے ساڈے دِلاں چوں انسان دے افضل ہون دا احساس ای ختم نہ ہو جاوے۔۔۔رانجھا انسانی جذبے دی سچائی دے طور تے ظاہر ہوندا اے۔۔تے ایہ سچائی کدے کدے چوچک دی شکل وچ وی ظاہر ہو جاندی اے۔اِک محبت کرن والا باپ،اِک اجیہا مصور،جہڑا اپنے خون نال اپنی تخلیق وچ زندگی دے کدے وی ناں ماندپَین والے رنگ بھَردا اے۔کیدو ایہدا وی دشمن اے۔ایہنوں بندے نال وَیر نئیں۔۔ایہنوں تے رویّے نال وَیر ای۔ایہ رانجھے تے چوچک دونہاں دا دشمن اے،جے اسیں کردار سی سطح تے ایہناں نُوں دو سمجھئے۔
دھرتی اَتّے پَیر نئیں لگدے اوہدے پیلاں پاؤندی دے پیار دی اَگ وچ رِجھدی ہوئی واچھڑ دے وچ بِھجدی ہوئی پُھلّاں نُوں شرماؤندی دے دھرتی اَتّے پَیر نئیں لگدے اوہدے پیلاں پاؤندی دے طعنے مہنے سُن دی جگ دے ہَوکے بَھردی ہوئی پگ دے ہر ہر وَل وچ دیوے جگ دے مٹّی وچ ملاؤندی دے دھرتی اَتّے پَیر نئیں لگدے اوہدے پیلاں پاؤندی دے (کَچّی عُمر دے کَچّے پیار چ) شہزاد اسلم دی نظم، تتلی میں تے اوہ ،بلندی تے بنایا ہویااِک اجیہا منظر اے جِتھے پہنچن دی ازلی تڑپ لے کے انسان ایس بھیتاں بھری کائنات دِیاں گنجھلاں کھولھن نکلیا سی ۔شاعری انسان دی کائنات نال سانجھ اے ۔انسان سچا متلاشی ہووے تے اُس دے د ل تے کائنات دے ذرّے ذرّے چوں اوس حسن د ے راز آشکار ہوندے نیں جہدی سہار پہاڑاں وچ وی نہیں۔اجے سائنس نے اِک ذرّے دا دل چیریا اے تے ایہدے وچوں روشنی تے حرارت دا اِک ٹھاٹھاں مارداسمندر اُبل پیا اے۔۔۔اَتے پُوری کائنات دی سیاحت اجے باقی اے۔
تُوں تِتلی نُوں راہ وِچ پَھَڑ کے راہ وِچ بہہ گیا۔۔۔راہ وِچ رہ گیاے میں تتلی دے پِچھّے رہ کے تے تتلی نُوں کجھ نہ کہہ کے پُھلّاں کلیاں دا منہ چُمیاں بھیتاں دے مُکھ توں گُھنڈ چایا خشبوواں نال گلّاں کیتیاں شوق مِرے نے شوہ نُوں پایا (تتلی میں تے اوہ) آفاقی شاعری کسے وی لکھاری دی ذات دے داخلی رُخ دا تخلیقی عکس ہوندی اے،کسے تخلیق کار دا شعور جنا آفاق گیر ہووے گااوہدے تے شعری انکشافات وی اوسے سطح تے مقام دے ہون گے۔شہزاد اسلم نے جدید تے قدیم پنجابی شاعری دا گہرا مطالعہ کیتا اے۔اوہدی نظر ایس عہد دیاں نویا ں علما ں تے مسئلیاں تے وی پُوری طرحاں اے۔نویں تے پرانے دی ایس یکجائی نے اوہنوں ایس قابل کیتا اے کہ جدوں اوہ کسے پرانی روایت نُوں دُہراندا اے تے سانو ں اوہدے وچ اج دے عہد دی آواز گونجدی محسوس ہوندی اے۔ بارھیں برسیں کَھٹن گیا تے کَھٹ کے لیایا باتاں دَرشن منگیا سی مِلے کاغذ، قلم، دَواتاں
خورے کِس نُوں آس ہے کِس دی دِیوا اِک بنیرے چمکے ظلم کِسے تے جگ وچ ہووے اَکھ وچ اَتھرو میرے چمکے
کَٹھّیاں جینا ،کَٹھّیاں مرنا نئیں اَؤندا اوہنوں ڈُبنا،سانوں ترنا نئیں اَؤندا اوہدی راہ وچ نین وچھاۓ نیں شہزاد جِنھوں خاک تے پَیر وی دھرنا نئیں اوٴندا
تونہی شہزاد دَس جے اوہ نہ مِلے چُلّھے ڈَہونے نیں میں ثواب تمام
دل دے اسمان اُتے چَن چڑھیا چمکے پلکاں تے ستارےدل دے ہاۓشہزاد او ہدے ہجر دا دُکھ پَیریں ڈِگ پئے تَھکے ہارے دل دے
آہُو تک آؤندے نیں اوہنوں مِلن لئی خورے اوہدے کول کِہڑی کستوری اے اوہدے ورگا نئیں دِسدا شہزاد کوئی بھاویں خاکی اے بھاویں کوئی نُوری اے
شہزاد اسلم دی شاعری بارے
شہزاد اسلم دی شاعری:-
تحریر:- افضل احسن رندھاوا
※※*※※
تحریر:- انور مسعود
شہزاد اسلم دا پنجابی مجموعہ کلام " خواب سمندر پار دے" میری نظر تُوں گزریا۔ چھوٹی بحر دیاں غزلاں تے نِکیاں نِکیاں نظماں راہیں اوس نے وڈیاں وڈیاں گَلّاں کیتیاں نیں۔ اوہدی شاعری دا رنگ نواں وی اے تے نویکلا وی۔ ایس کلام دے ذریعے اوس نے زندگی دیاں بڑیاں پَکیاں تے پِیڈیاں قدراں دا پرچار کیتا اے۔ محبت، سچائی، انسانی ہمدردی، وطن دوستی،اُدّم تے ہِمّت اوہدے مَن پسند موضوعات نیں۔ ایہ ایہناں عظیم قدراں نُوں اوس نے بڑی مَن کھچویں اٹکل نال بیان کیتا اے۔
شہزاد اسلم دے کلام وِچ سیف الملوک دے مصنف حضرت میاں محمد بخش رحمتہ اللہ علیہ دی شخصیت تے کلام نال تھائیں تھائیں بڑی گُوہڑی عقیدت دا اظہار ہوندا اے۔ ایسے عقیدت دا فیض اے کہ شہزاد اسلم دیاں غزلاں تے نظماں وِچ کدھرے کدھرے اک روحانی لے وی سنائی دیندے اے۔
شہزاد اسلم دی زبان وِچ فیصل آباد دی پنجابی دے لہجے دی مٹھاس تے خوشبو صاف محسوس ہوندی اے تے بڑی چنگی لگدا اے۔
میں ایس کتاب دی اشاعت اُتّے شہزاد اسلم تے پنجابی شاعری دے سارے شیدائیاں تے متوالیاں نُوں دِلی مبارک باد پیش کرناں۔
※*※
تحریر:- جاوید اقبال ستار
اِک شہزادہ ہے شہزاد
جی ہاں جیویں اردو ادب نالوں فارسی ادب دا مقام ڈاڈھا اُچا وی ہے تےوڈیرا وی، پنجابی زبان اردو زبان نالوں عمر وچ وی کافی وڈی ہے۔ اَٹھ سو سال پہلاں بابا فریدالدین مسعود گنج شکر رح ہوراں جیہڑا بُوٹا لایا سی اُس دی بہار وچ آن والے صوفی شاعراں شاہ حسین رح ، بلھے شاہ رح، وارث شاہ رح ، سلطان باہُو رح، میاں محمد بخش رح ، خواجہ غلام فرید رح تے پیر مہر علی شاہ رح ہوراں ایسے ایسے بُوٹے لائے ہن جنھاں دی مثال نہیں مِلدی۔ فیر ایہ ای پنجابی لفظ اردو دے رُوپ وچ ڈھل گئے۔
ایڈی لمبی گل ایس لئی ہو گئی کہ ایہ دل چاہندا سی، پڑھن والیاں دے ذہناں وچوں پنجابی زبان دے بارے جیہڑی تنگ نظری ہے اوہ نکل جاوے۔ ساڈے کول صوفی شاعراں دے نال نال ہور وی وڈے وڈے شاعراں دی کوئی کمی نہیں۔ صرف پڑھن دی ضرورت ہے۔
ہُن میں شہزاد اسلم ہوراں دی کتاب ”خواب سمندر پار دے“ ول آندا ہاں۔ اک سال پہلے ایس نُوں پڑھیا تے ہم خیالی اتے تازہ خیالی ہون دے کارن دل خوش ہویا، آج مُڑ کے پڑھیا تے پہلے نالوں وی ودھ خوشی ہوئی۔ میرے حساب وچ چنگی تے اعلی شاعری اوہو ای ہوندی ہے جنھوں مُڑ مُڑ پڑھن نُوں جی کرے۔
میں نے مِل کے دیکھا ہے
اک شہزادہ  ہے  شہزاد
اس شہزادے نے اپنی ایس کتاب وچ شعراں دا ایہو جہیا محل تعمیر کیتا ہے کہ اُس وچ آؤن والا اِک اِک چیز نُوں ڈاڈھی حیرت نال ویکھدا ہی رہ جاندا ہے، نال نال ایہ وی سوچدا جاندا ہے کہ کاش میں وی اِس طرحاں دیاں دو چار گلاں کیتیاں ہوندیاں یا کر سکدا۔
شہزاد اسلم ہوراں دے بارے میں جو کجھ لکھیا ہے اس دے ثبوت لئی اونھاں دے کلام وچوں کجھ انتخاب پیش کردا ہاں۔
تیرے حُکموں باجھ تے  پَتّا وی نئیں  ہِل دا
تُوں چاہویں تے کینویں شھر چوں شر نہ جاوے
※※***※※
باھر سیال دی چاننی میریاں راہاں تکدی اے
کیس طرحاں ایہ رات میں کمرے وچ گزار دیاں
اک نظم ہے، پیار تے دشمن داری دی گل، لکھدے ہن۔۔۔
پیار تے دشمن داری دی گل
ٹیلیفون تے چَس نئیں دیندی
اَکھ نال اَکھ ملا کے گل کر
شہزاد اسلم کی اردو شاعری
پھر نہ  کہنا، تُمھیں بتاتے ہیں
ہم جو کہتے ہیں، کر دکھاتے ہیں
ساتھ گر چل سکو تو آؤ کہ ہم
روشنی  سے   قدم  ملاتے  ہیں
آپ تیروں کے تعاقب میں نشانے لگ جائیں
لوگ سہمے هوئے جب بات اٹھانے لگ جائیں
راہ میں بیٹھے ہو تم جس کے لیے، کیا معلوم
اس کی آمد کو ابھی کتنے زمانے لگ جائیں
ان نگاہوں کا اشارہ جو ذرا سا ہو جائے
لوگ یہ روتے هوئے جھومنے گانے لگ جائیں
کب وہ آئے گا مسیحا جسے کہتے ہیں سبھی ایک اک کر کے گرے جاتے ہیں بیمار کھڑے
کیا مسافت کٹے؟اور کیا ملے منزل کا سراغ
پل جنہیں بننا تھا،وہ ہیں بنے کھڑے
پیش کرنی ہے ہمیں آج غزل ان کے حضور
شہزاد اسلم دی پنجابی شاعری
شعری پراگا :- خواب سمندر پار دے
شاعر :- شہزاد اسلم
غزل
کوئی سوُرج نواں،مدار نواں
اِس نویں لئی، کوئی دیار نواں
ٹَھنڈدِل وِّچ پوے نویں کوئی
ویرَیاں نوُں چڑھے بُخار نواں
عِشق دے اِس پُرانے جال لئی
حُسن کوئی نواں، شِکار نواں
کدتک ایہو بہار،ایہو خِزاں
مالک !اِس وار کجھ اتار نواں
کون ہویااے کول ہو کے پَرے
درد اُٹھیااے پہلی وار نواں
جام وِّچ عکس ہے اُہد ے مُکھ دا
ایویں اکھیاں چ نئیں خمار نواں
ہِجر وِّچ نئیں رہیامزا ہُن اوہ
تِیر دِل چوں کوئی گُزار نواں
اُٹھ رہے نے قدم ستاریاں وَل
سیر لئی،ہے نا!ایہ بزار نواں
واہ شہزادؔ ! جوڑ توڑ تِرے
ساہمنے جے تِرے سوا کوئی نئیں