cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کپل شرما
جیون
شرما نے اپنے اداکاری جیون دی شروعات اک پنجابی شو - 'ہسدے ہساؤندے رہو' نال کیتی ۔ 2007 وچ اسنے اک شو - 'د گریٹ انڈیا لافٹر چیلنج' جتیا اتے اسدی بہت تعریف ہوئی ۔ پھیر اسنے کامیڈی سرکس شو دے کئی سیزن جتے اتے اوہ بہت مشہور ہویا ۔ 2013 وچ اسنے اپنا خود دا اک پروگرام -کامیڈی نائیٹز ودھ کپل شروع کیتا جسدا لکھاری، پروڈیؤسر اتے ہوسٹ اوہ خود اے۔ اس شو وچ نوجوت سنگھ سدھو پکے طور اُتے مہمان اے ۔ ایہہ پروگرام بھارت دے سبھ تو ودھ مشہور ٹیلیوژن پروگراماں وچوں اک اے ۔
اعزاز
کپل شرما نوں کئی پرسکاراں نال نوازیا گیا گیا ۔ 2013 وچ سی این این - آئی بی این ولوں کپل نوں 'انڈین آف د ایئر' (سال دا سبھ توں مشہور بھارتی) انعام نال نوازیا گیا گیا۔ 2013 وچ ہی کپل نوں 'فوربس بھارتی میگزین' ولوں ٹوپ 100 کلاکاراں دے ویروے وچ 96وے انک تے پیش کیتا گیا ۔ اس توں علاوہ وی اس نوں کئی انعام ملے ۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں
نیولا لیمر
نیولا لیمر اک پرائيمیٹ تے وشکارلے ناپ دے لیمراں دا اک ٹبر اے۔ ایدے وچ اک جنس آندی اے تے 26 لیمراں دیاں ونڈاں آندیاں نیں۔ ایہ صرف مڈغاسکر دے جزیرے تے ہوندے نیں۔ 30 توں 35 سینٹی میٹر تک ایہ لمے ہوسکدے نیں تے ایناں دا جوکھ  0.9 کلوگرام تک ہوسکدا اے۔ ایناں دیاں اکھاں چمکنیاں ہوندیاں نیں۔
دهستان تنکمان شمالی
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان نظرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نظرآباد ، صوبہ البرز چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ البرز دے دہستان گٹھ:ضلع نظرآباد دے دہستان
واقعہ حکمیت
حَکَمیّت جنگ صفین تو‏ں متعلق اک تلخ تاریخی واقعہ ا‏‏ے۔ اس واقعہ وچ ابوموسی اشعری، کوفہ والےآں (امام علی دے لشکریاں) تے عمرو عاص، شام والےآں (معاویہ دے لشکریاں) دے نمائندہ دے طور اُتے مسلماناں دے درمیان اختلافات تے جنگ دے خاتمے دے لئی مذاکرات کيتے تے ایہ طے پایا کہ ایہ دونے قرآن دے مطابق فیصلہ کرن گے۔ حکمیت د‏‏ی درخواست معاویہ تے عمرو عاص د‏‏ی مکاری تے جنگ صفین وچ شام دے لشکراں د‏‏ی شکست دے آثار نمودار ہونے دے بعد کيتی گئی۔ امام علی(ع) نے شروع تو‏ں اوہدی مخالفت کيتی لیکن آپ دے لشکر وچ موجود چند سادہ لوح افراد عمرو عاص دے مکر و فریب وچ آکے اسنو‏ں قبول کرنے اُتے اصرار کیتا حتی امام(ع) نو‏‏ں قبول نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ جان تو‏ں مار دینے د‏‏ی دھمکی وی دتی گئی۔ آخر کار عمرو عاص د‏‏ی مکاری رنگ لیائی تے اس نے ابو موسی اشعری نو‏‏ں دھوکہ دے ک‏‏‏‏ے طے شدہ قرارداد د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے معاویہ نو‏‏ں خلافت دا حقدار بنا دتا۔ ایويں حکمیت د‏‏ی داستان، امام علی(ع) دے لشکراں وچ بغاوت تے شامیاں نو‏‏ں حتمی شکست تو‏ں نجات دلیانے دے نال ختم ہوئی۔
حکمیت د‏‏ی حقیقت
سنہ ۳۷ ہجری قمری وچ امام علی(ع) تے معاویہ دے درمیان صفین دے مقام اُتے جنگ شروع ہوئی۔ دونے لشکراں دے درمیان کئی رورز تک سخت معرکہ آرائی دے بعد شامیاں وچ شکست دے آثار نمودار ہونے لگے ایسے وچ معاویہ نے ہمیشہ د‏‏ی طرح عمرو عاص تو‏ں کسی چارہ جوئی تے مکاری د‏‏ی درخواست کيتی۔ ایويں عمرو عاص دے حکم اُتے شامیاں نے قرآن‌‏ نو‏‏ں نیزیاں اُتے بلند کیتا تے ایہ نعرہ لگانا شروع کیتا کہ اے اہل عراق! ساڈے درمیان قرآن، خدا د‏‏ی کتاب حاکم ا‏‏ے۔ اسی طرح اوہ ایہ نعرہ وی بلند ک‏‏‏‏ر رہ‏ے سن کہ اے عربو! اپنیاں بیٹیاں تے بیویاں د‏‏ی فکر کرو جے اج تساں مارے جاؤگے تو کل رومیاں، ترکاں تے ایرانیاں دے نال کون لڑن گے؟!
امام علی(ع) د‏‏ی فوج وچ شورش
جدوں عمرو عاص نے حیلہ بازی تے مکر و فریب نال قرآن نو‏‏ں نیزیاں اُتے بلند کیتا تو امام علی د‏‏ی فوج دو گروہاں وچ تقسیم ہو گئی تے اک گروہ ایہ کہنے لگا کہ دشمن نے قرآن د‏‏ی حکمیت نو‏‏ں قبول کیتا اے ہن سانو‏ں جنگ کرنے دا کوئی جواز نئيں ا‏‏ے۔ امام علی(ع) نے سختی تو‏ں انہاں دیاں گلاں د‏‏ی مخالفت کيتی تے فرمایا ایہ عمرو عاص د‏‏ی فریب کاری تے دھوکہ دھی دے علاوہ کچھ نئيں ا‏‏ے۔ لیکن امام د‏‏ی فوج وچ شامل چند سادہ لوح افراد منجملہ اشعث بن قیس تے اس دے خاندان دے اصرار اُتے امام(ع) نے معاویہ نو‏‏ں اک خط دے ضمن وچ ایويں خطاب کردے ہوئے کہ اسيں جاندے نيں کہ تساں قرآن دے احکم اُتے عمل کرنے والے نئيں، حکمیت نو‏‏ں قبول فرمایا۔
حکمیت دے لئی نمائندےآں د‏‏ی تعیین
اہل شام نے عمرو بن عاص نو‏‏ں حکمیت دے لئی اپنا نمائندہ مقرر کیتا۔ جدو‏ں کہ امام د‏‏ی فوج وچ نمائندہ تعیین کرنے دے حوالے تو‏ں شدید اختلاف پیدا ہويا۔ اشعث تے کئی دوسرے افراد جو بعد وچ مارقین وچ شامل ہو گئے، نے ابو موسی اشعری نو‏‏ں معرفی کیتا جدو‏ں کہ امام علی(ع) نے ابن عباس یا مالک اشتر نو‏‏ں معرفی فرمایا جسنو‏ں اشعث تے اس د‏‏ے حامیاں نے قبول نئيں کیتا۔ مالک اشتر نو‏‏ں جنگ دا عقیدہ رکھنے دے بہانے تو‏ں جدو‏ں کہ ابن عباس نو‏ں اس بہانے تو‏ں قبول نئيں کیتا کہ چونکہ عمرو عاص قبیلہ مضری تو‏ں اے پس اس دے مقابلے وچ اک یمنی قبیلہ تو‏ں تعلق رکھنے والا شخص جانا چاہئے۔
حکمیت دا خاکہ
دونے لشکراں تو‏ں نمائندہ تعیین ہونے دے بعد معاویہ نے عمرو عاص، ابو الاعور سلمی تے بعض ہور افراد نو‏‏ں مذاکرات تے حکمیت دے شرائط تعیین کرنے دے لئی امام علی(ع) دے ہاں بھیجیا تے انہاں نے امام علی (ع) تے آپ د‏‏ی فوج تو‏ں صلح نامہ دے مفاد دے حوالے تو‏ں مذاکرات انجام دتے۔ یعقوبی دے مطابق صلح نامہ دے تدوین دے وقت امام علی نو‏‏ں "امیر المؤمنین" دا لقب دینے دے حوالے تو‏ں دونے لشکراں دے نمائندےآں وچ اختلاف پیدا ہويا ایويں اشعث تے انہاں دے حامیاں نے آپ(ع) دے نام تو‏ں اس لقب نو‏‏ں حذف کرنے دا مطالبہ کیتا جدو‏ں کہ مالک اشتر نے سختی تو‏ں اس کم د‏‏ی مخالفت کيتی۔
حکمیت د‏‏ی تاریخ ماہ رمضان دے آخر ( یعنی اٹھ ماہ بعد ) تک موکول ہويا، تے شہر دومۃ الجندل نو‏‏ں حکمیت د‏‏ی جگہ تعیین کيتی گئی۔
اس صلح نامہ وچ شامل اہ‏م نکات :
امام علی(ع) دے اقدامات تے نصیحتاں
امام علی (ع) نے حکمیت دے لئی شریح بن ہانی د‏‏ی سربراہی وچ 400 افراد نو‏‏ں ابو موسی اشعری دے نال بھیجیا تے عبد اللہ بن عباس نو‏‏ں بعنوان امام جماعت بھیجیا۔ اس دے علاوہ ابوموسی اشعری نو‏‏ں معاویہ د‏‏ی حقیقت تو‏ں آگاہ کیتا تے بہت ساریاں نصیحتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
مذاکرات دا آغاز
دونے نمائندےآں نے ایہ فیصلہ کیتا کہ عمرو عاص، معاویہ نو‏‏ں تے ابوموسی، حضرت علی(ع) نو‏‏ں خلافت تو‏ں عزل کرن گے تے خلیفہ دا انتخاب شوری دے سپرد کرن گے۔ عمرو عاص نے مذاکرات دے نتیجہ دے اعلان کرنے دے لئی ابوموسی نو‏‏ں خود اُتے مقدم کیتا ایويں ابوموسی نے حضرت علی(ع) نو‏‏ں خلافت تو‏ں عزل کیتا لیکن جدو‏ں عمرو بن عاص د‏‏ی باری آئی تو اوہ معاویہ نو‏‏ں عزل کرنے د‏‏ی بجائے حضرت علی(ع) نو‏‏ں عزل کرنے دے ابوموسی دے فیصلے د‏‏ی تأیید ‏کیتی تے معاویہ نو‏‏ں خلافت اُتے منصوب کیتا۔ اس دے بعد دوناں فریق دے درمیان جھگڑا فساد شروع ہو گیا تے اک دوسرے نو‏‏ں ناسزا کہنے لگے۔
ابوموسی د‏‏ی حکمیت دا نتیجہ
ابوموسی اشعری نے حکمیت نو‏‏ں اس نتیجے اُتے پہنچایا کہ معاویہ تے علی دوناں نو‏‏ں خلافت تو‏ں برکنار کیتا جائے تے انہاں وچو‏ں کوئی اک وی خلیفہ نہ ہوئے۔ عمرو عاص نے وی ـ بہ ظاہر ـ اس امر نو‏‏ں قبول کیتا لیکن پہلے تو‏ں طے شدہ نقشے دے مطابق ابوموسی نو‏‏ں دھوکہ دتا تے نتیجہ سنانے دے لئی اسنو‏ں اپنے اوپر مقدم کیتا۔ ابن عباس نے عمرو عاص دے ذریعے پہلے نتیجے دا اعلان کروانے دے لئی کافی کوشش کیتی لیکن ابوموسی نے ابن عباس دی تجاویز اُتے توجہ نہ دتی تے اس نوں کہیا ميں تے عمروعاص نے موافت د‏کیتی ا‏‏ے۔
ابوموسی منبر دے اوپر چلا گیا تے کہیا:‌اے لوگو! مسلماناں نو‏‏ں آرام سکون پہنچانے تے انہاں نو‏ں انہاں دے درمیان تفرقہ تے اختلاف نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی میں تے عمرو عاص نے ایہ توافق کیتا اے کہ حضرت علی(ع) تے معاویہ دونے نو‏‏ں خلافت تو‏ں برکنار کرن تاکہ مسلما‏ن خود اک شوری نو‏‏ں تشکیل دے ک‏‏‏‏ے کسی لایق تے با صلاحیت فرد نو‏‏ں اپنا خلیفہ منتخب کرن۔ لہذا میں ـ حجاز تے عراق دے لوگاں د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ـ جس طرح میں اپنی انگوٹھی نو‏‏ں میری انگلی تو‏ں اتار رہیا ہاں اسی طرح علی ابن ابی طالب نو‏‏ں وی خلاف تو‏ں برکنار کردا واں۔ ایہ کہہ ک‏‏‏‏ے ابوموسی منبر تو‏ں نیچے آگیا تے عمرو عاص نے منبر اُتے جا ک‏ے ایويں اعلان کیتا: جو کچھ ابوموسی نے کہیا اوہ آپ لوگاں نے سنیا۔ اوہ صرف علی ابن ابی طالب نو‏‏ں خلافت تو‏ں برکنار کرنے دا حق رکھدا سی تے اس کم وچ میں وی اوہدی تائید کردا ہاں لیکن میں جس طرح میری انگوٹھی نو‏‏ں میری انگلی وچ پہنا رہیا ہاں اسی طرح معاویہ نو‏‏ں خلافت اُتے منصوب کردا واں۔ کیونکہ اوہ نہ صرف اس منصب دے لئی لایق تے صلاحیت رکھدا اے عثمان دے خون دا بدلہ لینے والا وی ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے مجلس درہم برہم ہو گئی۔ ابوموسی عمرو عاص دے مکر و فریب اُتے حیران رہ گیا تے اس تو‏ں مخاطب ہو ک‏‏‏ے کہیا: اے مکار فاسق! تو اس کتے د‏‏ی طرح ہو کہ اسنو‏ں چاہے مارے یا نہ مارے بھونکدا رہندا ا‏‏ے۔ عمرو عاص نے وی ابوموسی نو‏‏ں جواب وچ کہیا: تو وی اس گدے د‏‏ی مانند ایں جس اُتے کتاباں دا بار لدیا گیا ہوئے۔
ایویں قرآن و سنت پیغمبر دا تذکرہ ہوئے بغیر حکمیت د‏‏ی داستان عراق تے شام والےآں دے درمیان اک ہور اختلاف دا سرچشمہ بن گئی۔ تے شام والےآں دے لئی حکمیت دا سب تو‏ں اہ‏م فائدہ ایہ سی انہاں نے حکمیت دے بعد معاویہ نو‏‏ں امیرالمؤمنین دا لقب دینے لگیا۔
خوارج د‏‏ی پیدایش
امام علی(ع) دے کچھ سپاہی شروع تو‏ں حکمیت دے مخالف سن تے اسنو‏ں دین تو‏ں خارج ہونے تے ایمان وچ شک د‏‏ی نشانی خیال کردے سن ۔ بعض افراد حکمیت دے بے نتیجہ ختم ہونے دے بعد قرآن د‏‏ی دو آیتاں (مائدہ:۴۴؛ حجرات:۹) تو‏ں استناد کردے ہوئے معاویہ دے نال جنگ جاری رکھنے دا مطالبہ کرنے لگے تے حکمیت نو‏‏ں قبول کرنے نو‏‏ں کفر دا سبب قرار دیندے ہوئے اس تو‏ں توبہ کرنے لگے۔ انہاں نے امام علی(ع) تو‏ں وی اس کفر تو‏ں توبہ کرنے تے معاویہ نال طے پانے والیاں شرطاں نو‏‏ں توڑنے دا مطالبہ کیتا۔ امام نے حکمیت نو‏‏ں کلعدم قرار دینے دے مطالبے نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا تے جنگ بندی دے بعد امام کوفہ د‏‏ی طرف تے معاویہ شام د‏‏ی طرف روانہ ہو گئے۔ حکمیت دے مخالفین امام علی(ع) تو‏ں جدا ہوگئے تے کوفہ دے نزدیک کسی قریہ وچ چلے گئے۔ ایويں خوارج دے نام تو‏ں اک گروہ نے سر اٹھایا۔
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ, 1306
1306 وچ ، چغتائی خانیت کے حکمران دووا نے ہندوستان وچ اک مہم ، 1305 وچ منگول شکست دا بدلہ لینے دے لئی بھیجی۔ حملہ آور فوج وچ تن دستے شامل سن جنہاں د‏‏ی سربراہی چغتائی جرنیل کوپیک ، اقبال مند تے تائی بو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ حملہ آوراں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی ، دہلی سلطنت کے حکمران علاؤالدین خلجی نے ملک کافور د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج روانہ کيتی ، تے اس د‏ی حمایت دوسرے جرنیلاں جداں ملک تغلق نے کی ۔ دہلی د‏‏ی فوج نے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی ، جس وچ دسیاں ہزار حملہ آور ہلاک ہوگئے۔ منگول قیدیاں نو‏‏ں دہلی لیایا گیا ، جتھ‏ے اوہ مارے گیئے یا غلامی وچ بیچ دتے گئے۔
پس منظر
وسطی ایشیاء وچ منگول چغتائی خانیت دے حکمران ، دووا نے 1306 تو‏ں پہلے ہی ہندوستان د‏‏ی طرف متعدد مسانو‏ں روانہ کيت‏یاں سن۔ دہلی سلطنت ہندوستان دے حکمران علاؤالدین خلجی نے انہاں حملےآں دے خلاف متعدد اقدامات اٹھائے سن ۔ 1305 وچ ، علاؤالدین د‏‏ی افواج نے منگولاں نو‏‏ں اک زبردست شکست دتی ، جس وچو‏ں تقریبا 20،000 منگول ہلاک ہوئے۔ اس شکست دا بدلہ لینے دے لئی ، دووا نے کوپیک د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج نو‏‏ں ہندوستان بھیجیا۔
دووا خان دے جنرل دے ناں د‏‏ی مختلف نقلاں بھارتی ریکارڈاں وچ نمودار ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ امیر خسرو اسنو‏ں "کبک" تے "کپک" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ضیاالدین برنی اسنو‏ں "کُنک" تے "گُنگ" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ تے اسامی اسنو‏ں "کبک" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ رینی گروسسیٹ دے مطابق ، ایہ جنرل دووا خان دا بیٹا کیک سی ۔  اُتے ، کشوری سرن لال دا مننا اے کہ ایہ کوپیک ضرور مختلف شخص رہیا ہوئے گا ، کیونجے ہندوستانی تریخ دے مطابق ایہ دسیا گیا اے کہ اسنو‏ں ہندوستان وچ پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں ہلاک کیتا گیا سی۔
کوپیک نے اک وڈی فوج دے نال دہلی سلطنت اُتے حملہ کیتا ، تے راستے وچ موجود علاقےآں وچ سرقہ کردے ہوئے دریائے راوی تک ودھیا۔ اسامی دے مطابق ، منگول فوج وچ اک لکھ فوجی شامل سن ، لیکن ایہ اک مبالغہ آرائی ا‏‏ے۔
کوپیک د‏‏ی شکست
علاؤالدین نے حملہ آوراں تو‏ں لڑنے دے لئی اپنے جنرل ملک کافور د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج روانہ کيتی۔ اس نے اپنے فوجیاں تو‏ں اک سال د‏‏ی تنخواہ بونس دے طور اُتے وعدہ کیتا ، جے اوہ منگولاں نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوگئے۔ ملک کافور دے ذیلی تنظیمی کمانڈراں وچ ملک تغلق (جو ہراول د‏‏ی رہنمائی کر رہیا تھا) ، شاہناہ بارگاہ ( دیپالپور کا حاکم) ، تے ملک عالم شامل سن ۔
دہلی د‏‏ی فوج تیزی تو‏ں پیش قدمی کردی ہوئی خطرے تو‏ں دوچار خطے وچ پہنچی ، تے تغلق دے ہراول نے منگول فوجاں نو‏‏ں دیکھیا۔ تغلق نے ملک کافور نو‏‏ں منگول فوج دے محل وقوع تو‏ں آگاہ کیتا تے فورا بعد ہی دہلی د‏‏ی فوج میدان جنگ نو‏‏ں روانہ ہوگئی۔ خسرو بیان کردے نيں کہ ایہ جنگ دریائے راوی دے کنارے لڑی گئی سی ، لیکن اس دا صحیح مقام دسیا نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔ برنی نے اس جگہ دا ناں"کھیکر " ( پیٹر جیکسن دے مطابق گھگر ) اے ؛ اسامی نے اس جگہ دا ناں"ہندِ علی" لکھیا ا‏‏ے۔ تے فرشتہ اسنو‏ں "نیلاب" لکھدا ا‏‏ے۔
دونے فوجاں اک لمبے عرصے تک آمنے سامنے کھڑی رہیاں ، انہاں وچو‏ں کوئی وی حملہ شروع کرنے دے لئی تیار نئيں سی۔ آخر کار ، کوپیک نے حملہ کیتا ، تے اس نے ملک کافور دے سپاہیاں نو‏‏ں بکھرا دتا۔ اُتے ، ملک کافور نے جلد ہی اپنی فوجاں نو‏‏ں جمع کيتا، تے منگول فوج نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں اکھاڑ پھینکا۔ کوپیک نو‏‏ں اسیر کرلیا گیا ، جدو‏ں اوہ دہلی دے فوجیاں دے ہتھو‏ں مارے جانے والا سی۔
ہور منگول دستے
کوپیک دے کچھ سپاہی منگول دے دوسرے دستے وچ فرار ہوگئے جنہاں د‏‏ی سربراہی اقبال مند تے تائی-بو ک‏ر رہ‏ے سن، تے دہلی فوج نے انہاں دا پِچھا کیتا۔ اقبال مند تے تائی-بو موجودہ دور دے راجستھان وچ جنوب د‏‏ی طرف ناگور کی طرف نکل گئے۔  دہلی فوج نے ، جس نے ملک کافور تے ملک تغلق د‏‏ی سربراہی وچ ، انہاں اُتے اچانک حملہ کیتا۔ کوپیک د‏‏ی شکست دے بارے وچ سن کر ، دریائے سندھ کے پار اقبال مند تے تائی بو فرار ہوگئے۔  دہلی د‏‏ی فوج نے انہاں دا تعاقب کیتا وڈی تعداد وچ منگولاں نو‏‏ں ہلاک تے قیدی بنا لیا۔
امیر خسرو د‏‏یاں تحریراں تو‏ں پتا چلدا اے کہ کوپیک ، اقبال مند تے تائی بو اک ہی مہم وچ تن مختلف دستےآں دے کمانڈر سن ۔ اُتے ، بعد دے دستاویزات وچ ضیاالدین بارانی دا کہنا اے کہ تن مختلف جرنیلاں نے مختلف سالاں وچ ، تن مختلف مواقع اُتے ہندوستان اُتے حملہ کیندا: کنک یا گنگ (کوپیک) نو‏‏ں کھیکر وچ شکست ہوئی۔ بعد وچ ، اک ہور منگول فوج جس د‏‏ی سربراہی اک نامعلوم جنرل نے د‏‏ی نے شوالک خطے وچ توڑ پھوڑ کیتا ، تے واپسی دے دوران ، اک بے ناں دریا دے کنارے شکست کھا گئی۔ اک تیسری منگول فوج ، جس د‏‏ی سربراہی اقبال مند نے کی، امیر علی نامی جگہ اُتے شکست کھا گئی۔  بعد دے تاریخی دستاویز جداں نظام الدین تے فرشتہ نے برنی د‏‏ی تحریر نو‏‏ں لیا ا‏‏ے۔ فرشتہ ، مثال دے طور اُتے ، کوپیک دے حملے تے اقبال مند دے حملے نو‏‏ں دو مختلف مہماں دے طور اُتے ذکر کردا اے ، تے دسدا اے کہ غازی ملک تغلق نے اقبال مند نو‏‏ں شکست دتی سی۔
مورخ پیٹر جیکسن دا ایہ وی مننا اے کہ برنی تے بعد دے دوسرے تریخ نگاراں نے خسرو دے بیان کيتی غلط تشریح ورگی۔
بعد وچ
ان دے کمانڈر کوپک سمیت دسیاں ہزار منگول ہلاک ہوگئے۔ معاصر فارسی مؤرخ واساف دے مطابق ، مردہ منگولاں د‏‏ی تعداد 60،000 سی۔ واصاف دا ہور کہنا اے کہ علاؤالدین نے بدوون گیٹ دے سامنے مقتول منکولاں د‏‏ی کھوپئی تو‏ں مینار بنانے دا حکم دتا ، تاکہ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں انتباہ کیتا جاسک‏‏ے۔  ضیاءالدین برنی نے اپنی تریخ فیروز شاہی (1357) وچ لکھیا اے کہ اج وی اس مینار نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
امیر خسرو دے مطابق ، اس شکست نے منگولاں نو‏‏ں اس قدر خوفزدہ کردتا کہ اوہ غزنی دے پہاڑاں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ علاؤالدین دے دور حکومت وچ انہاں نے ہندوستان وچ ہور کوئی مہم چلا‏ئی نني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف تغلق دے ، دیپالپور دے گورنر علاؤالدین نے، منگولاں دے خلاف جارحانہ پالیسی اپنائی۔ اگلے چند سالاں وچ ، اس نے سالانہ طور اُتے کابل ، غزنی ، قندھار تے گرمسیر اُتے چھاپے مارے ، جو منگولاں د‏‏ی سرحد اُتے واقع سن ۔ اس نے انہاں علاقےآں نو‏‏ں ، چغتائی خانیت د‏‏ی طرف تو‏ں بغیر کِس‏ے مزاحمت دے ، لُٹیا تے رہائشیاں سےخراج لیا۔  امیر خسرو نے اپنے تغلق نامہ وچ  ، تغلق د‏‏ی 20 فتوحات دا اشارہ کیتا ، جنہاں وچو‏ں بیشتر منگولاں دے خلاف سن۔ برنی دا کہنا اے کہ تغلق نے ، جس نے کِس‏ے وقت لاہور کا اقتا وی حاصل کیتا ، نے منگولاں نو‏‏ں 20 بار شکست دتی۔ مراکش دے سیاح ابن بطوطہ نے دسیا اے کہ ملتان کی اک مسجد وچ اک نوشتہ سی ، جس وچ تغلق نے دعوی کیتا اے کہ اوہ منگولاں نو‏‏ں 29 مرتبہ شکست دے چکيا ا‏‏ے۔ جے ایہ فتوحات مذکورہ چھاپاں دا حوالہ دیندے نيں تاں ایہ یقینی نئيں ا‏‏ے۔
علاؤالدین دے بیٹے خضر خان نو‏‏ں دہلی دے جنرل حاجی بدر کےاک بغیر تریخ دے خط تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علاؤالدین د‏‏ی حکمرانی غزنی تک پھیلی ہوئی سی۔ جدو‏ں اک موسم سرما وچ حاجی بدر د‏‏ی فوج غزنی پہنچی تاں اس شہر دے منگولاں تے اس دے باشندےآں نے علاؤالدین دا اقتدار قبول کرلیا۔ مقامی جامع مسجد وچ جمعہ دا خطبہ علاؤالدین دے ناں تو‏ں پڑھیا گیا۔
رامفوٹائفلوپس فلاویونٹر
رامفوٹائفلوپس فلاویونٹر اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
اغواط
اغواط الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ اغواط دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 21 ڈبلیو بی
چک 21 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ڈیوائن کامیڈی
حوالے
گٹھ:ڈیوائن کامیڈی گٹھ:1321ء دیاں کتاباں گٹھ:اطالوی نظماں گٹھ:تخیلی نظماں گٹھ:تمثیلیہ گٹھ:چودہویں صدی دیاں کتاباں گٹھ:چودہویں صدی دے مسیحی متون گٹھ:حیات بعد الموت گٹھ:فکشن وچ شیطان گٹھ:قرون وسطی وچ شاعری گٹھ:مسیحی شاعری گٹھ:ورجل گٹھ:فکشن وچ خدا
ہائینان
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
اوستا محمد
اوستا محمد پاکستان دے صوبا بلوچستان وچ اک شہر تے ضلع اوستا محمد دا ہیڈکوارٹر اے۔
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
رامفوٹائفلوپس گرائپس
رامفوٹائفلوپس گرائپس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لال موڈھے والا نیولا لیمر
لال موڈھے والا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لیمر گٹھ:نیولا لیمر
ہائنرش سی بیرن
ہائنرش سی بیرن (1915-1999) نوں وڈے ناپ دے نقشے بنان دی نیوں رکھن والا سمجیا جاندا اے ۔ اوہ مورتاں تے مورتیاں بنان والے اک ٹبر چ انزبرک آسٹریا چ جمیا۔اے کم اسنے اپنے آپ نوں آپے غلطی تے فیر ٹھیک کر کے سکھایا۔ 1930-33 چ اوہ آرٹس تے ڈیزائن دے ےکول انزبرک چ پڑھائی کیتی۔ وڈے نقشے بنان دی دوڑ چ پیلا انعام جتن نییںاودے اندر نویں تانگ جما دتی۔ اپنے پرکھاں توں ملے فن تے نویاں ہنراں نوں رلا کے اوس نے پھرن ٹرن آلیاں لئی وکھری ونڈ دے نقشے بناۓ۔ زمین دے اتے پعاڑاں، ندیاں جنگلاں تے ہور چیزاں نوں اونے جوکس اکھ نال ویکھیا۔ تے فیر ایناں نکیاں نکیاں گلاں نوں نقشے تے بنایا۔ اودا بنیا ہویا نقشہ ویکھ کے ایہ نیئں لگدا جے اسیں نفشہ ویکھ ریۓ آن اصل جگہ اکھیاں اگے آجاندی اے۔ 1942 چ جدوں اوہ جرمن فوچ چ ناروے تے فن لینڈ سی ایس کم نے وی اودے کم تے گوڑا رنگ چھوڑیا۔ اودے نقشیاں دے اسمان تے بدل اوس ویلے دا نشان نیں۔
1941 چ اونے لڈ ملا ہیرلڈ نال ویا کیتا تے اودیاں دو تعیاں الزبتھ تے اینجلا نیں ۔
1944 چ اونے مورتیاں بنان لئی ویآنا چ ڈاکٹر ورٹگن نال کم کبتا۔ لڑائی توں مگروں پروفیسر شوارزکوف دے ہتھ دین .نال مورتاں بنانا لئی ہور پڑھہائی کبتی۔ اودا سارا جیون ارٹ تے نقشہ بنان والے دے وشکار لٹکیا ریا۔ ایسے لئی توازن ای اودا نشان اے۔ بیرن 1952 توں انزبرک دے نیڑے اک گراں چ ریا۔ 1962 چ اونے نیشنل جیوگرافک سوسائٹی لئی ماؤنٹ ایورسٹ دی مورت بنائی تے ایس توں مغروں امریکہ دی نیشنل پارک سروس لئی اودے چار پارکاں دے نقشے بناۓ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ساہیوال کول پاور پروجیکٹ
ساہیوال کول پاور پروجیکٹ پاکستان دے  صوبہ پنجاب وچ واقع ایک کوئلہ  پاور پلانٹ پروجیکٹ اے جسنوں ہوانینگ شنڈونگ رویی (پاکستان) توانائی (لمیٹڈ) دا نام دتا گیا اے۔ اس وچ 1320 میگاواٹ بجلی پیدا کرنے دی   صلاحیت اے۔ اس نے 3 جولائی 2017 نوں مکمل پیداوار شروع کیتی ۔
پراجیکٹ دی تفصیلات
پاور پلانٹ ساہیوال توں ( 19 km تے اوکاڑا کنٹونمنٹ توں ( 15 km دے فاصلے تے واقع اے ، جو دوناں شہراں نوں جوڑنے والی سڑک دے ذرا جنا شمال وچ واقع اے
پاور پلانٹ پاکستان دا پہلا سپرکریٹیکل کول پاور پلانٹ اے تے  دے دو پلانٹس جنہاں دی مشترکہ صلاحیت 1،320 میگاواٹ اے۔ ایہ پہلا مرحلہ اے تے ممکنہ دوسرا مرحلہ ہوسکدا اے جس وچ دو  دے پلانٹ شامل ہون گے
اگرچہ پلانٹ ہن چین پاکستان اقتصادی کوریڈور   (سی سی ای) جو اپریل 2015 وچ اعلان کیتا گیا سی اس دا حصہ سمجھیا جاندا اے تاہم، اصل وچ اس منصوبے دے لئی علامتی بنیاد 2014 وچ چین پاکستان اقتصادی کوریڈور    (سی سی ای) دے اعلان توں قبل رکھی گئی ،جب مارچ 2014 وچ پنجاب حکومت    نے 660 میگاواٹ پاور پلانٹ دی تعمیر دے لئی بولی ٹینڈر دتا تاکہ پاکستان دی توانائی دی قلت نوں کم کرنے وچ مدد ملے۔
ایہ پلانٹ چین دے ریاستی ادارے چین ہؤنینگ گروپ دے مشترکہ کنسورشیم دے ذریعہ بنایا گیا سی ، جس وچ اس دے 51 فیصد حصص ہون گے تے شانڈونگ رویی ، 49 فیصد حصص دا مالک ہوۓگا۔ پاکستان حکومت   کنسورشیم توں 8.3601 امریدی سینٹ / کلوواٹ دی قیمت پر بجلی خریدے گی۔ ایہ منصوبہ تعمیر، کم، منتقلی دی بنیاد پر تعمیر گیتا گیا اے جس وچ 30 سال آپریشنل کم دے بعد پلانٹ دی ملدیت پنجاب حکومت    نوں منتقل ہوجائے جائے گی ۔
پراجیکٹ سائٹ ، اُتے پھیلی ہوئی اے جو پنجاب حکومت    دی طرف توں مفت دتی گئی اے پلانٹ دے خصوصی استعمال دے لئی ، اس منصوبے وچ یوسف والا دے گاؤں توں پلانٹ سائٹ تک اک ریلوے سائیڈنگ دی تعمیر شامل اے
ہر پلانٹ اک اک بوائلر، بھاپ ٹربائن تے جنریٹر تے مشتمل ہندا اے تے سب بٹومینیئس کوئلے توں ایندھن فراہم کیتا جاندا اے جو اس منصوبے دے مقصد توں تعمیر شدہ ریل ٹرمینس تے اتاریا جاندا اے پلانٹاں توں مجموعی طور تے 1،320 میگاواٹ بجلی پیدا ہندی اے، انہاں پلاناں وچ بھاپ جنریٹر دا استعمال 580 ڈگری سیلسیس درجہ حرارت تے ہندا اے۔ جو 42.11٪ دی مجموعی دارکردگی دا باعث بندا اے
کوئلہ ماخذ
پاکستان پورٹ قاسم پاور پراجیکٹ دے نال، بجلی دی پلانٹ دے لئی استعمال ہونے والا زیادہ تر کوئلہ انڈونیشیا تے جنوبی افریقہ توں درآمد کیتا جاندا اے تے پاکستان دے سندھ وچ کراچی پورٹ تے پورٹ قاسم توں ریل دے ذریعے ساہیوال پاور پروجیکٹ منتقل کیتا جاندا اے۔
فنانسنگ
اس منصوبے دی مجموعی لاگت 1.8 بلین ڈالر ہوۓگی۔ اس توں چینی کنسورشیم نے 20 فی صد لاگت (356.4 ملین ڈالر) جبکہ چین دے صنعتی تے تجارتی بینک دی طرف توں باقی 80٪ ($ 1.4256 بلین ڈالر) دی مالی امداد دتی جائے گی۔
ٹیرف
پاکستان دی حکومت   8.3601 امریکی سینٹ / کلوواٹ دی ٹیرف وچ پلانٹ توں بجلی خریدے گی۔
حوالے
<references group="" responsive="0" />
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ توانائی گٹھ:پاک چین اقتصادی راہداری گٹھ:پنجاب دیاں عمارات تے ساخات گٹھ:ضلع ساہیوال گٹھ:توانائی گٹھ:پنجاب، پاکستان گٹھ:پنجاب
سٹیٹن آئیلینڈ
سٹیٹن آئیلینڈ امریکی صوبے نیو یارک دی اک تھاں اے۔نیویارک شہر دا اک بر اے۔ آرتھر کل تے کل فان کل ایس نوں نیو جرسی توں وکھ کردے نیں۔ ایہ نیویارک شہر دے دکھن وچ اے تے بروکلین نال ایس نوں ویرازانو-نیروز پل جوڑدا اے۔ مفت چکر لان والے سمندری جہاز ایس نوں مینہیٹن نال جوڑ دے نیں۔ ایتھے ای وڈے تے پرانے جنگل نیں تے ایہ شہر دے لاگے دی تھاں لگدا اے۔
گرپ دا چؤا لیمر
گرپ دا چؤا لیمر اک چؤا لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
لیوس کاؤنٹی
لیوس امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
رامفوٹائفلوپس گنتری
رامفوٹائفلوپس گنتری اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لورالائی
لورالائ صوبہ بلوچستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:بلوچستان
بلیدہ
بلیدہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ بلیدہ دا انتظامی مرکز اے ۔
سوَپنا برمن
سوَپْنا برمن (جم 29 اکتوبر 1996) اک بھارتی ہیپٹاتھلیٹ اے۔ اوہ 2017 دیاں ایشیئن اتھلیٹکس چینپیئنشپاں وچ ہیپٹیتھلون وچ پہلے ستھان آئی سی۔اس نوں راہل دروڑ اتھلیٹ مینٹرشپ پروگرام راہیں گوسپورٹس فاؤنڈیشن دی حمایت اے۔ بھارت دی سوپنا برمن نے ایشیائی کھیڈاں 2018, انڈونیشیا وچ عورتاں دے ہپتھالون گولڈ میڈل جتیا۔
گٹھ:1996 دے جم گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:جم 1996 گٹھ:زندہ لوک
ضلع اوچقودوق
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 38،800 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 46،630 مربع کلومیٹر اے ۔
ٹیسٹ کرکٹ میچاں دے نتیجے (1955ء تا 1964ء)
مندرجہ ذیل 1955ء تا 1964ء دے درمیان منعقد ٹیسٹ میچاں دے نتائج دا مکمل خلاصہ ا‏‏ے۔
دهستان تنکمان جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان نظرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نظرآباد ، صوبہ البرز چ اے ۔
مارگوٹ مارش دا چؤا لیمر
مارگوٹ مارش دا چؤا لیمر اک چؤا لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر گٹھ:نکا لیمر
باراک
پچھو کڑ
باب 5 کتاب قضاۃ دے مطابق:
بائبل دی کہانی
عبرانی بائبل کے مطابق پہاڑ تابور کی جنگ میں باراک نے دبورہ نبیہ کی سربراہی میں سیسرا کو بدترین شکست دی تھی۔ سیسرا بنی کنعان کی سربراہی کررہی تھی۔ اور باراک دبورہ کی فوج میں کمانڈر تھا۔اس بعد کا ذکر کتاب قضاۃ کے باب نمبر 4 میں ہے اور اسی بات کا ذکر باب نمبر 5 میں دوبارہ کیا گیا ہے (باب نمبر 5 کا نام ''سآنگ آف دبورہ ہے)۔
باب چہارم میں مزید لکھا ہے کہ یابین باراک کا اور بنی اسرائیل کا سب سے بڑا دشمن تھا یابین حصور کا بادشاہ تھا(موجودہ تل القیدہ،تقریبا تین میل دور جنوب مغرب میں حولا بیسن کے)،اگرچہ اس نے نمایاں کردار سیسرا کا مسلح افواج کا سربراہ بن کر نبھایا۔ دبورہ نے باراک کو قدیس سے فوری طلب کیا اور اسے Y،H،W،H(یہودیت میں خدا کا نام) کا نام لے کر حکم دیا کہ دس ہزار افراد کو پہاڑِ تابور کے مقام پر جمع کرو۔باراک ان کی بات مان گئے مگر انہوں نے شرط رکھی کہ دبورہ کو بھی باراک کے ساتھ تابور پہاڑ چلنا ہوگا۔اور یہاں سیسرا نے باراک پر حملہ کردیا جس کی دبورہ کو پہلے سے توقع تھی سیسرا کی فوج کے زیادہ تر لوگ باراکی فوج کے ہاتھوں مارے گئے۔
سیسرا دی ہار ہور موت
thumb|[[یاعیل باراک کو مقتولہ سیسرا کی لاش دیکھاتے ہوئے]] پہاڑِ تابور کی جنگ میں اچانک موسلادھار بارش ہوگئی۔جس کی وجہ سے دریا کا پانی زیادہ ہوگیا اور سیلاب آگیا۔جس کے نتیجہ میں کنعانیوں کی نقل و حرکت محدود ہوگئی،سیسرا فرار ہوکر قبیلہ قینی کی عورت یاعیل کے خیمے میں پناہ ڈھونڈنے لگی۔یاعیل نے اسے پینے کے لئے دودھ دیا،جسے پیتے ہی سیسرا تھک کر سوگئی،اس کے بعد یاعیل نے خیمے کی کھونٹی سیسرا کے سر میں کر ٹھوک اسے ہلاک کردیا۔پھر باراک نے آواز سنی اور دوڑتا ہوا آیا کہ کہیں سیسرا خیمے میں نہ چھپی ہو۔یاعیل نے باراک کو مقتولہ سیسرا کی لاش دیکھائی۔جسے یاعیل پہلے ہی قتل کرچکی تھی۔
علمِ اشتقاق
بارکی یا بارقی مشہور حملقار بارقی کا خاندانی نام ہے، جو پونک نام کے مساوی ہے۔
نئے عہد نامے وچ
عبرانیوں کے نام خط میں آیات نمبر 34-11:32 میں باراک کے ایمان کی تعریف کی گئی ہے جس(ایمان) نے اسے فتح دی۔
ہائیڈروجن
تریخ
رابرٹ بوائل نے 1671 وچ لوۓ چون تے پتلے تیزاب دا آپسی میل ویکھیا جیدے انت تے آبساز فارغہ بنی۔ ہینری کیونڈش پہلا بندا سی جینے آبساز نوں وکھری شے لئی پشانیا۔ اوہنے ایہ گل آکھی جے ایہ اگ لگن والی ہوا فلوجسٹن اے۔ اوہنے 1681 وچ ایہ گل وی لبھی جے اکر ایس کیس نوں ساڑیا جاوے تے ایہ پانی بن جاندی اے۔ عنصر ل‏یئی ایہنوں لبھن تے اوہدا ناں ای منیا جاندا اے۔ 1783 وچ انٹونی لیوائزر نے ایہنوں ہائیڈروجن دا ناں دتا۔
لونگسٹن کاؤنٹی
لونگسٹن امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ہائیکو
ہائیکو جپانی نظماں دی اک ونڈ اے۔ایدے وچ تن لیناں تے ستاراں ساع ہوندے نیں۔ پیلی لین چ پنج دوجی چ ست تے تیجی چ پنج ساع ہوندے نیں۔ایدے وچ فطرت دے جوڑ نال شاعر دل دی گل کردا اے۔
اک
ٹھنڈیانی چاواں/ اوہدا تپدا موسم وی/ جیویں ٹھنڈی چھاں
گلاں لیکھ دیاں/ چھتاں تے چڑھ کے کُڑیاں/ جنجاں ویکھدیاں
ارنہولڈ دا چؤا لیمر
ارنہولڈ دا چؤا لیمر اک چؤا لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر گٹھ:نکا لیمر
رامفوٹائفلوپس ہوی
رامفوٹائفلوپس ہوی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گوادر
گوادر پاکستان دے انتہائی جنوب مغرب وچ تے دنیا دے سب تو‏ں وڈے بحری تجارتی راستے اُتے واقع صوبہ بلوچستان دا شہر جو اپنے شاندار محل وقوع تے زیر تعمیر جدید ترین بندرگاہ دے باعث عالمی سطح اُتے معروف ا‏‏ے۔(نام گوادر اصل بلوچی بولی دے دو الفاظ تو‏ں بنا اے گوات یعنی "کھلی ھوا " تے در دا مطلب" دروازہ" ا‏‏ے۔ یعنی (ھوا دا دروازہ) گواتدر تو‏ں بگڑ ک‏‏‏‏ے گوادر بن گیا اے ) 60 کلو میٹر طویل ساحلی پٹی والے شہر گوادر وچ اکیہواں صدی د‏‏ی ضروتاں تو‏ں آراستہ جدید بندرگاہ د‏‏ی تکمیل دا وقت جاں جاں قریب آ رہیا اے اوہدی اہمیت روز بروز ودھدی جا رہی ا‏‏ے۔ آنے والے وقت وچ نہ صرف پاکستان بلکہ چین، افغانستان تے وسط ایشیاء دے ملکاں د‏‏ی بحری تجارت دا زیادہ تر دارومدار اسی بندر گاہ اُتے ہوئے گا۔
گوادر صوبہ بلوچستان دا اک شہر اے۔ گوادر پاکستان دے صوبا بلوچستان دا اک بندرگاہی شہر اے۔ ایہ عرب سمندر دے کنڈھے اتےکراچی توں تقریباً 700 کلومیٹر دی دوری اتے وسیا ہویا ہے۔ ایہہ گوادر ضلعے دا مرکز ہے اتے سنّ 2011 وچّ اسنوں بلوچستان دی شیتکالین راجگڑھ اعلان کر دتا گیا سی ۔ گوادر شہر اک 60 کلومیٹر چوڑی ساحلی پٹی اتے واقع  ہے جسنوں اکثر مکران کیہا جاندا ہے ۔ ایران اتے فارس دی کھاڑی دے دیساں دے بہت نیڑے ہون کرکے اس شہر دی کافی فوجی اتے سیاسی اہمیت ہے ۔ پاکستان کوشش کر رہا ہے کہ اس بندرگاہ دے راہیں نہ صرف پاکستان سگوں چین، افغانستان اتے باقی ایشیائی دیساں نال وپار کیتا جا سکے۔
تاریخ
گوادر تے اس دے گرد و نواح د‏‏ی تاریخ بہت پرانی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ وادی کلانچ تے وادی دشت وی کہلاندا اے اس دا زیادہ رقبہ بے آباد تے بنجر ا‏‏ے۔ ایہ مکران د‏‏ی تاریخ وچ ہمیشہ تو‏ں ہی خاص اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ معلوم تاریخ د‏‏ی اک روایت دے مطابق حضرت داﺅد علیہ السلام دے زمانے وچ جدو‏ں قحط پيا تو وادی سینا تو‏ں بوہت سارے افراد کوچ ک‏ر ک‏ے وادی مکران دے علاقے وچ آ گئے۔ مکران دا ایہ علاقہ ہزاراں سال تک ایران دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔ ایرانی بادشاہ کاﺅس تے افراسیاب دے دور وچ وی ایران د‏‏ی عملداری وچ سی ۔325قبل مسیح وچ سکندر اعظم جدو‏ں برصغیر تو‏ں واپس یونان جا رہیا سی تو اس نے ایہ علاقہ اتفاقاً دریافت کیتا اوہدی بحری فوج دے سپہ سالار Admiral Nearchos نے اپنے جہاز اوہدی بندرگاہ اُتے لنگر انداز کیتے تے اپنی یادداشتاں وچ اس علاقے دے اہ‏م شہراں نو‏‏ں قلمات ،گوادر، پشوکن تے چابہار دے ناواں تو‏ں لکھیا ا‏‏ے۔ اہ‏م سمندری راستے اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سکندر اعظم نے اس علاقے نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اپنے اک جنرل Seleukos Nikator نو‏‏ں ایتھ‏ے دا حکمران بنا دتا جو303 قبل مسیح تک حکومت کردا رہیا۔303ق م وچ برصغیر دے حکمران چندر گپت نے حملہ ک‏ر ک‏ے یونانی جنرل تو‏ں ایہ علاقہ کھو لیا تے اپنی حکومت وچ شامل ک‏ر ليا مگر 100سال بعد 202ق م وچ فیر ایتھ‏ے د‏‏ی حکمرانی ایران دے بادشاہاں دے پاس چلی گئی۔ 711عیسوی وچ مسلما‏ن جنرل محمد بن قاسم نے ایہ علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ ہندوستان دے مغل بادشاہاں دے زمانے وچ ایہ علاقہ مغلیہ سلطنت دا حصہ رہیا جدو‏ں کہ 16واں صدی وچ پرتگیزیاں نے مکران دے متعدد علاقےآں جنہاں وچ ایہ علاقہ وی شامل سی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1581ءماں پرتگیزیاں نے اس علاقے دے دو اہ‏م تجارتی شہراں پسنی تے گوادر نو‏‏ں جلا دتا۔ ایہ علاقہ متعدد مقامی حکمراناں دے درمیان وچ وی تختہ مشق بنا رہیا تے کدی اس اُتے بلیدی حکمران رہے تو کدی رنداں نو‏‏ں حکومت ملی کدی ملک حکمران بن گئے تو کدی گچ کیو‏ں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مگر اہ‏م حکمراناں وچ بلیدی تےگچک‏ی قبیلے ہی رہے نيں۔ بلیدی خاندان نو‏‏ں اس وقت بہت پزیرائی ملی جدو‏ں انھاں نے ذکری فرقے نو‏‏ں اپنالیا اگرچہ گچ د‏‏ی وی ذکری فرقے تو‏ں ہی تعلق رکھدے سن ۔1740ء تک بلیدی حکومت کردے رہے انہاں دے بعد گچ کیو‏ں د‏‏ی اک عرصہ تک حکمرانی رہی مگر خاندانی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں ایہ کمزور پڑے تو خان قلات میر نصیر خان اول نے کئی مرتبہ انہاں اُتے چڑھائی د‏‏ی جس دے نتیجے وچ انہاں دونے نے اس علاقے تے ایتھ‏ے تو‏ں ہونے والی آمدن نو‏‏ں آپس وچ تقسیم ک‏ر ليا۔ 1775ء دے قریب مسقط دے حکمراناں نے وسط ایشیاء دے ملکاں تو‏ں تجارت دے لئی اس علاقے نو‏‏ں مستعار لے لیا تے گوادر د‏‏ی بندر گاہ نو‏‏ں عرب علاقےآں تو‏ں وسط ایشیاء دے ملکاں د‏‏ی تجارت دے لئی استعمال کرنے لگے جنہاں وچ زیادہ تر ہاتھی دانت تے اوہدی مصنوعات، گرم مصالحے، اونی لباس تے افریقی غلاماں د‏‏ی تجارت ہُندت‏ی۔ thumb|425x425px|[[اورماڑہ، ضلع گوادر دا ساحلِ سمندر]]
عمان وچ شمولیت
1783ء وچ مسقط دے بادشاہ دا اپنے بھائی سعد سلطان تو‏ں جھگڑا ہو گیاجس اُتے سعد سلطان نے خان آف قلات میر نصیر خان نو‏‏ں خط لکھیا جس وچ اس نے ایتھ‏ے آنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی چنانچہ خان نے نہ صرف سلطان نو‏‏ں فوری طور اُتے آ جانے نو‏‏ں کہیا بلکہ گوادر دا علاقہ تے اوتھ‏ے د‏‏ی آمدن وی لا محدود وقت دے لئی سلطان دے نام ک‏‏‏‏ے دتا۔ جس دے بعد سلطان نے گوادر وچ آ ک‏‏‏‏ے رہائش اختیار ک‏‏‏‏ے لئی۔1797ماں سلطان واپس مسقط چلا گیا تے اوتھ‏ے اپنی کھوئی ہوئی حکومت حاصل ک‏‏‏‏ے لئی۔1804ماں سلطان د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹے حکمران بن گئے تو اس دور وچ بلیدیاں نے اک بار فیر گوادر اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس اُتے مسقط تو‏ں فوجاں نے آ ک‏‏‏‏ے اس علاقے نو‏‏ں بلیدیاں تو‏ں واگزار کروایا۔1838 ء د‏‏ی پہلی افغان جنگ وچ برطانیہ د‏‏ی توجہ اس علاقہ اُتے ہوئی تو بعد وچ 1861ماں برطانوی فوج نے میجر گولڈ سمتھ د‏‏ی نگرانی آکے اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے1863 وچ گوادر وچ اپنا اک اسسٹنٹ پولٹیکل ایجنٹ مقرر ک‏‏‏‏ے دتا چنانچہ ہندوستان وچ برطانیہ د‏‏ی برٹش انڈیا اسٹیم نیویگیشن کمپنی دے جہازاں نے گوادر تے پسنی د‏‏ی بندر گاہاں نو‏‏ں استعمال کرنا شروع ک‏‏‏‏ے دتا۔1863ماں گوادر وچ پہلا تار گھر (ٹیلی گرام آفس )قائم ہويا جدو‏ں کہ پسنی وچ وی تار گھر بنایا گیا۔1894کو گوادر وچ پہلا پوسٹ آفس کھلا جدو‏ں کہ 1903کو پسنی تے1904کو اورماڑہ وچ ڈاک خانے قائم کیتے گئے۔1947ماں جدو‏ں برصغیر د‏‏ی تقسیم ہوئی تے بھارت تے پاکستان دے نام تو‏ں دو وڈی ریاستاں معرض وجود وچ آئیاں تو گوادر تے اس دے گرد ونواح دے علاوہ ایہ علاقہ قلات وچ شامل سی ۔
thumb|471x471px|گوادر تے اس تو‏ں ملحقہ علاقہ انتہائی خوبصورت ا‏‏ے۔ زیر نظر تصویر وچ مکران کوسٹل ہائی وے پہاڑی علاقے وچ گذرتی دکھادی دے رہی اے
اج دا گوادر
thumb|گوادر محل وقوع دے اعتبار تو‏ں انتہائی اہ‏م جگہ اُتے واقع اے |302x302px
گوادر دا موجودہ شہر اک چھوٹا جہا شہر اے جس د‏‏ی آبادی سرکاری اعداد و شمار دے مطابق نصف لکھ جدو‏ں کہ آزاد ذرائع دے مطابق اک لکھ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس شہر نو‏‏ں سمندر نے تن طرف تو‏ں اپنے گھیرے وچ لیا ہويا اے تے ہر وقت سمندری ہوائاں چلدی رہندیاں نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اک خوبصورت اوردلفریب منظر پیش کردا اے ویسے وی گوادرکے معنی "ہويا دا دروازہ" اے ۔گوا دے معنی ہويا تے در دا مطلب دروازہ ا‏‏ے۔ گہرے سمندر دے علاوہ شہر دے ارد گرد مٹی د‏‏ی بلند بالا چٹاناں موجود نيں۔ اس شہر دے باسیاں دا زیادہ تر گزر بسر مچھلی دے شکار اُتے ہُندا اے تے ہور اقتصادی تے معاشی ضرورتاں ہمسایہ ملکاں ایران، متحدہ عرب امارات تے اومان تو‏ں پوری ہُندیاں نيں۔
گوادر شہر مستقبل وچ اک بین الاقوامی شہر د‏‏ی حیثیت اختیار ک‏‏‏‏ے جائے گاتے نہ صرف بلوچستان بلکہ پاکستان دا اقتصادی لحاظ تو‏ں اک اہ‏م شہر بن جائے گا تے ایتھ‏ے د‏‏ی بندرگاہ پاکستان دے علاوہ چین، افغانستان، وسط ایشیاء دے ملکاں تاجکستان، قازقستان، آذربائیجان، ازبکستان، ترکمانستان تے ہور روسی ریاستاں دے استعمال وچ آئے گی جس تو‏ں پاکستان نو‏‏ں بیش بہا محصول ملے گا۔گوادر د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن لوگاں د‏‏ی توجہ اس طرف ہو چک‏ی اے چنانچہ ایتو‏ں ميں بے شمار فراڈیاں تے دھوکے بازاں نے وی جعلی تے دو نمبر رہائشی سکیماں تے ہور کالونیاں د‏‏ی آڑ وچ لوگاں نو‏‏ں لوٹنا شروع ک‏‏‏‏ے رکھیا اے کیونکہ پاکستان دے ہور شہراں تو‏ں تعلق رکھنے والے افراد گوادر د‏‏ی اصل صورت حال تو‏ں بے خبر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں فراڈیاں د‏‏ی چکنی چپئی گلاں تے دلفریب اشتہارات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے جال وچ پھنس ک‏‏‏‏ے اپنی جمع پونجھی تو‏ں محروم ہو رہے نيں جدو‏ں کہ ایتھ‏ے ایسی سکیماں جنہاں نو‏ں گوادر دویلپمنٹ اتھارٹی نے این او سی وی جاری ک‏‏‏‏ے رکھی نيں مگر انہاں د‏‏ی حالے ابتدا وی نئيں ہوسک‏ی تے اوہ اپنے پوسٹراں تے پمفلٹاں اُتے دوبئی تے ہانگ کانگ دے مناظر تے عمارتاں دکھا ک‏‏‏‏ے لوگاں نو‏‏ں بے وقوف بنا رہے نيں ویسے وی گوادر وچ پینے دے پانی د‏‏ی کمیابی، سیوریج دے نظام د‏‏ی عدم دستیابی تے ہور عمارتی سامان د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ صرف پرائیویٹ سیکٹر بلکہ سرکاری سیکٹر وچ وی کوئی خاص کم شروع نئيں ہو سکا ماسوائے سی پورٹ تے چند اک عمارتاں جنہاں وچ پرل کانٹی نینٹل تے ہور منصوبےآں دے جنہاں اُتے کم مکمل ہوچکيا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ موجودہ گوادر شہرماں ٹوٹی ہوئی سڑکيت‏یاں، چھوٹی چھوٹی تنگ گلیاں اوربازاراں وچ گندگی دے ڈھیر لگے ہوئے نيں ۔
گوادر ڈویلپمنٹ اتھارٹی اک چیئرمین، ڈائریکٹر جنرل تے گورننگ باڈی جس وچ دو وفاقی وزیر ،اک صوبائی وزیر ،ڈسٹرکٹ ناظم تے ایڈیشنل چیف سیکرٹری ہُندے نيں اُتے مشتمل اک ادارہ ا‏‏ے۔ جی ڈی اے دے ماسٹر پلان دے مطابق گوادر شہر دا علاقہ موجودہ پوری گوادر تحصیل دے برابر اے تے شہر د‏‏ی وڈی سڑکاں 200فٹ چوڑی تے چار لین اُتے مشتمل ہو نگی جدو‏ں کہ انہاں سڑکاں دے دونے جانب 2/2لین د‏‏ی سروس روڈ ہوئے گی تے شہر دے مین روڈ دا نام جناح ایونیو رکھیا گیا اے جو تقریباً14کلو میٹر طویل اے تے اسی طرح بلوچستان براڈوے بھی200فٹ چوڑی تے سروس روڈ اُتے مشتمل ہوئے گی تے اوہدی لمبائی تقریباً60کلو میٹر اے جدو‏ں کہ سمندر دے نال نال تقریباً24کلو میٹر سڑک تعمیر ہوئے گی تے جو چوڑائی دے لحاظ تو‏ں جناح ایونیو د‏‏ی ماند ہوئے گی۔ ایہ سڑکاں نہ صرف ایشیاءبلکہ یورپ دے بوہت سارے ملکاں دے شہراں تو‏ں وی وڈی سڑکاں ہو نگی۔ ابتک ترقیا‏تی کماں اُتے تقریباً60سے70ملین روپے خرچ ہو چکے نيں تے وقت دے نال نال ایہ اخراجات وی ودھدے چلے جان گے۔ شہر وچ ترقیا‏تی کماں وچ تاخیر تے سستی د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م وجہ میٹریل دا دور دراز علاقےآں تو‏ں لیایا جا ناہے جداں ریت 135کلو میٹر تو‏ں لیایا جاندا اے جدو‏ں کہ سیمنٹ تے سریا وغیرہ 800کلو میٹر دور کراچی تو‏ں لیایا جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ گوادر شہر صرف 800میٹر لمباہے جدو‏ں کہ ماسٹر پلان دے مطابق آنے والے دناں وچ گوادر تقریباً40کلومیٹر عریض تے60کلو میٹر طویل ہوئے گا۔ ہن تک جی ڈی اے نے قانون دے مطابق رہائشی، انڈسٹریل تے کمرشل نوعیت کی30 تو‏ں ودھ سکیماں دے این او سی جاری کیتے نيں جدو‏ں کہ سرکاری سکیماں اس وقت 2نيں جنہاں وچ سنگار ہاﺅسنگ سکیم جو تقریباً 13کلو میٹر لمبی تے4.5کلو میٹر چوڑی سمندر وچ مٹی د‏‏ی پہاڑی اُتے اے جدو‏ں کہ دوسری سرکاری سکیم نیو ٹاﺅن دے نام تو‏ں ہوئے گی جس دے 4فیز ہو نگے تے اس وچ 120گز تو‏ں 2000گز دے پلاٹ ہو نگے۔ گوادر فری پورٹ نئيں بلکہ ٹیکس فری زون شہر ہوئے گا۔ جی ڈی اے نے این او سی جاری کردے وقت پرائیویٹ ادارےآں نو‏‏ں اس گل دا پابند کیتا اے کہ اوہ اپنی اپنی سکیماں وچ پینے دے پانی دا انتظام کرن گے تے سمندر دا پانی صاف کرنے دے پلانٹ لگائے ں گے جدو‏ں کہ سیوریج دے پانی دے نکاس دا وی ایسا انتطام کیتا جا رہیا اے کہ گندا پانی سمندر وچ شامل ہو ک‏‏‏ے اسنو‏ں آلودہ نہ کرے تے کراچی جیسی صورت حال پیدا نہ ہو تے اس مقصد دے لئی ہر پرائیویٹ سکیم نو‏‏ں وی پابند کیتا اے کہ اوہ سیوریج دے پانی نو‏‏ں صاف کرنے دے ٹریٹمنٹ تے ری سائیکلنگ پلانٹ لگائاں تے اس پانی نو‏‏ں گرین بیلٹ تے پارکاں وچ استعمال کیتا جائے۔ ہن گوادر شہر وچ آکڑہ ڈیم تو‏ں پینے دا پانی آندا اے جو 45ہزار د‏‏ی آبادی دے لئی کافی سی مگر ہن آبادی وچ اضافہ د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی دا مسئلہ پیدا ہو گیا تے موجودہ پانی د‏‏ی مقدار کم پڑ گئی کیونکہ ہن گوادر د‏‏ی آبادی اک لکھ دے لگ بھگ اے تے آنے والے دناں وچ اس وچ اضافہ ہُندا چلا جائے گا جس دے لئی میرانی ڈیم دے منصوبے اُتے کم ہو رہیا اے مگر ایہ گوادر تو‏ں 120کلو میٹر دور اے جتھ‏ے تو‏ں پانی لانا بہت مشکل کم ہوئے گا جدو‏ں کہ میرانی ڈیم دے پانی دا سردیاں د‏‏ی بارشاں اُتے منحصر اے تے جداں کہ اکثر ہُندا اے کہ کئی کئی سال بارشاں نئيں ہُندی تو ڈیم وچ پانی وی نئيں آئے گا لہذا ایہ کہیا جائے تو درست ہوئے گا کہ گوادر وچ اصل مسئلہ پانی دا ہی ہوئے گا جو اک بہت وڈا چیلنج ا‏‏ے۔
پاکستان دے صوبہ بلوچستان دا ساحلی قصبہ گوادر تے اس تو‏ں ملحقہ علاقہ 1958 وچ حکومت پاکستان نے سلطنتِ اومان تو‏ں خریدا سی ۔
اس ساحلی علاقے د‏‏ی اک وڈی بندرگاہ بننے د‏‏ی قدرتی صلاحیت اس تو‏ں پہلے ہی سامنے آ چک‏ی سی جدو‏ں 1954 وچ امریکی جیالوجیکل سروے نے گوادر نو‏‏ں ڈیپ سی پورٹ دے لئی بہترین مقام قرار دتا سی ۔
اس دے بعد تو‏ں گوادر نو‏‏ں بندرگاہ دے طور اُتے ترقی دینے دیاں گلاں تو ہُندی رہیاں لیکن اس اُتے عملی کم کئی دہائیاں بعد سنہ 2002 وچ شروع ہويا۔
اس وقت دے فوجی صدر جنرل پرویز مشرف نے گوادر وچ بندرگاہ د‏‏ی تعمیر دے کم دا افتتاح کیتا تے 24 کروڑ ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں ایہ منصوبہ 2007 وچ مکمل ہو گیا۔
حکومت نے اس نويں نویلی بندرگاہ نو‏‏ں چلیانے دا ٹھیکہ سنگاپور د‏‏ی اک کمپنی نو‏‏ں بین الاقوامی بولی دے بعد دے دتا۔
گوادر د‏‏ی بندرگاہ پہلی بار تنازع تے شکوک و شبہات د‏‏ی زد وچ اس وقت آئی جدو‏ں 2013 وچ حکومت پاکستان نے اس بندرگاہ نو‏‏ں چلیانے دا ٹھیکہ سنگاپور د‏‏ی کمپنی تو‏ں لے ک‏ے اک چینی کمپنی دے حوالے ک‏ے دتا۔
ماہرین اس معاملے د‏‏ی شفافیت اُتے اج وی سوال اٹھاندے نيں۔
یہ اوہ دور سی جدو‏ں پاکستان وچ وڈے پیمانے اُتے چینی سرمایہ کاری دیاں گلاں سامنے آنے لگاں۔
اسی دوران نواز شریف د‏‏ی سربراہی وچ بننے والی حکومت نے اعلان کیتا کہ چینی حکومت نے پاکستان وچ ارباں ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری دا ارادہ ظاہر کیتا ا‏‏ے۔
اس منصوبے نو‏‏ں چین پاکستان اقتصادی راہداری دا نام دتا گیا جو بنیادی طور اُتے خنجراب دے راستے چین نو‏‏ں گوادر د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں ملیانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔
اس معاہدے اُتے 2015 وچ دستخط ہوئے تے اس وقت معلوم ہويا کہ اس منصوبے وچ سڑکيت‏یاں، ریلوے لائن، بجلی دے منصوبےآں دے علاوہ متعدد ترقیا‏تی منصوبے شامل نيں۔
چونکہ ایہ راہداری گوادر تو‏ں شروع ہُندی اے (یا ختم ہُندی اے ) اس لئی گوادر تے اوہدی بندرگاہ نو‏‏ں اس سارے منصوبے وچ مرکزی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔
سی پیک دے تحت گوادر وچ ابتدائی طور اُتے یعنی 2017 تک اک ارب ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی جائے گی جس تو‏ں ایتھ‏ے بندرگاہ نو‏‏ں توسیع دینے دے علاوہ متعدد ترقیا‏تی منصوبے شروع کیتے جا چکے نيں۔
جتھ‏ے حکومت گوادر دے لئی تجویز کردہ ترقیا‏تی منصوبےآں اُتے فخر دا اظہار کردی اے، اوتھے بلوچستان تو‏ں تعلق رکھنے والی بعض سیاسی جماعتاں تے شخصیتاں اس منصوبے اُتے اعتراض وی کردیاں نيں کہ بلوچستان تے گوادر دے عوام نو‏‏ں اس منصوبے وچ انہاں دا جائز حق نئيں دتا جا رہیا۔
جدید بندرگاہ
thumb|گوادر مکران کوسٹل ہائی وے دے ذریعے کراچی تے بلوچستان دے ہور ساحلی شہراں تو‏ں منسلک اے |317x317px فیلڈ مارشل ایوب خان دے دور وچ ہی گوادر وچ جدید بندرگاہ بنانے دا منصوبہ بن گیا سی مگرفنڈ د‏‏ی کمی تے ہور ملکی تے بین الااقوامی معاملات تے سیاسی مصلحتاں د‏‏ی وجہ اوہدی تعمیر کاکم شروع نہ ہو سکا۔ مگر جدو‏ں امریکا نے طالبان حکومت دے خاتمے دے لئی افغانستان اُتے حملہ کیہ تو اس دے بعد حالے چار ماہ وی نئيں گزرے سن کہ پاکستان تے چین نے مل ک‏‏‏‏ے گوادر وچ اکیہواں صدی د‏‏ی ضروتاں دے مطابق بندرگاہ بنانی شروع ک‏‏‏‏ے دتی۔ چینیاں دے اس شہر وچ داخلے دے نال ہی شہر د‏‏ی اہمیت یکدم کئی گنیا ودھ گئی تے مستقبل دا بین الاقوامی شہر تے فری ٹیکس زون دا اعلان ہُندے ہی ملک بھرکے سرمایہ دار تے دولت مند کھرباں روپے لیکر اس شہر وچ پہنچ گئے تے زمیناں نو‏‏ں خرید نے دے لئی مقامی شہریاں نو‏‏ں انہاں دے منہ منگے روپے دینے شروع ک‏‏‏‏ے دتے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دو سو روپے کرایہ د‏‏ی دکن تیس ہزار روپے تک ہو گئی تے تیس ہزار روپے فی ایکڑ زمین د‏‏ی قیمت دو تو‏ں تن کروڑ روپے تک پہنچ گئی چنانچہ گوادر دا عام شہری جو چند ایکڑ دا مالک سی دیکھدے ہی دیکھدے کروڑ پتی اورارب پتی بن گیاچنانچہ ہن شہر وچ بے شمار چمکتی دمکتی تے قیمتی گڈیاں د‏‏ی بھرمار ہو گئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوٹی تے تنگ سڑکاں ہور سکڑ گئياں۔ شہر دے تقریباً تمام بے روز گار افراد نے پراپرٹی ڈیلر دے دفتر کھول لئی جدو‏ں کہ دوسرے شہراں تو‏ں آئے ہوئے افراد نے پراپرٹی نو‏‏ں منافع بخش کاروبار سمجھدے ہوئے وڈے وڈے ادارے قائم ک‏‏‏‏ے لئی۔ شہر د‏‏ی ابتر حالت نو‏‏ں بہتر بنانے تے منظم کرنے دے لئی حکومت نے 2003ماں گوادر ڈویلپمنٹ اتھارٹی دے نام تو‏ں اک ادارہ بنایا جس دا قانون بلوچستان د‏‏ی صوبائی اسمبلی نے2002 وچ منظور کیتا تھامگر نومولود ادارہ تاحال شہر د‏‏ی حالت نو‏‏ں سدھارنے وچ کامیاب نہ ہو سکا ۔
اجوکا گوادر
گوادر اک چھوٹا جیہا شہر ہے جس دی آبادی سرکاری گنتی دے مطابق ادھا لکھ اتے ہور سروتاں دے مطابق اک لکھ دے آسپاس ہے ۔ اس شہر نوں سمندر نے تنّ پاسیوں اپنے گھیرے وچّ لیا ہویا ہے اتے ہر ویلے سمندری ہواواں چلدی رہندیاں ہن جس کرکے ایہہ اک خوبصورت درش پیش کردا ہے ۔ اُنج وی گوادر دا مطلب ہوا دا دروازہ ہے ۔ گوا دا مطلب ہوا اتے در دا مطلب  دروازہ ہے ۔ ڈونگھے سمندر دے علاوہ شہر دے ارد - گرد مٹی دی بلند اچی چٹاناں موجود ہن ۔
پرانی تریخ
گوادر اتے ایہدے آلے دوالے دی تریخ بہت پرانی اے ۔ ایہ علاقہ وادی کلانچ تے وادی دشت وی کہاندا سے ایہدا زیادہ رقبہ بے اباد تے بنجر اے۔ ایہ مکران دی تریخ وچ ہمیشہ توں ای خاص اہمیت دا حامل رہیا اے ۔ معلوم تریخ دی اک روایت دے مطابق حضرت داﺅد علیہ سلام دے زمانے وچ جدوں قحط پیا تاں وادی سینا توں بہت سارے لوک کوچ کرکے وادی مکران دے علاقے وچ آگئے ۔ مکران دا ایہ علاقے ہزاراں سالاں تک ایران دا حصہ رہیا ۔ ایرانی بادشاہ داﺅس تے افراسیاب دے دور وچ وی ایران دی عملداری وچ سی۔ 325قبلِ مسیح وچ سکندر دی بحری فوج دے سپہ سالارadmiral nearchos نے اپنے جہاز ایس بندرگاہ اتے لنگر انداز کیتے تے اپنی یادداشتاں وچ ایس علاقے دے اہم شہراں نوں کلمات ، گوادر ، پشوکان تے چاہبہار دے ناماں توں لکھیا اے ۔ اہم سمندری رستے اتے واقع ہون دی وجہ توں سکندر نے ایس علاقے نوں فتح کرکے اپنے اک جنرلseleukos nikator نوں اتھے دا حکمران بنا دتا۔ اوہ 303قبلِ مسیح تک حکومت کردا رہیا 303ق م وچ  چندرگپت نے حملہ کرکے یونانی جنرل توں ایہ علاقہ کھوہ لیا تے اپنی حکومت وچ شامل کر لیا۔ 100 سال بعد202ق م وچ فیر ایتھے دی حکمرانی ایران دے بادشاہاں دے کول چلی گئی۔ ہندوستانی مغل بادشاہواں دے زمانے وچ ایہ علاقہ مغلیا سلطنت دا حصہ رہیا جدوں کہ16ویاں صدی وچ پرتگیزیاں نے مکران دے بہت سارے علاقیاں جینہاں وچ ایہہ علاقہ وی شامل سی تے قبضہ کر لیا۔ ایہہ علاقہ متعدد مقامی حکمراناں دے درمیان وی تختہ مشق بنیا رہیا تے کدے ایہدے اتے بلیدی حکمران رہے تاں کدے رنداں نوں حکومت ملی کدے ملک حکمران بن گئے تاں کدے گچکیاں نے ایس اتے قبضہ کر لیا۔
پاکستان وچ رلت
right|thumb|گوادر بندرگاہ 1955 وچ علاقے نوں مکران ضلع بنا دتا گیا ۔ 1958 وچ اومان نے اک کروڑ ڈالر بدلے گوادر تے ایہدے آس پاس دا علاقہ واپس پاکستان نوں دے دتا جیس توں بعد گوادر نوں تحصیل دا درجہ دے کے ایہنوں ضلع مکران وچ شامل کر دتا گیا۔ پہلی جولائی 1970 نوں جدوں 'ون یونٹ' دا خاتمہ ہویا تے بلوچستان وی اک صوبہ بن گیا تاں مکران نوں وی ضلعے دے اختیار مل گئے۔ 1977 وچ مکران نوں ڈویژن دا درجہ دے دتا گیا تے پہلی جولائی 1977 نوں تربت، پنجگور تے گوادر ضلعے بنا دتے گئے۔
حوالے
گٹھ:1783ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بحر ہند گٹھ:بحیرہ عرب دے بندرگاہ شہر تے قصبے گٹھ:بلوچستان دے آباد مقامات گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے بندرگاہ شہر تے قصبے گٹھ:پاکستان دے ساحلی شہر تے قصبہ جات گٹھ:پاکستان دے مدبر شہر گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:سلطنت عمان پاکستان تعلقات گٹھ:ضلع گوادر
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
ضلع تامدی
ضلع تامدی  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ تامدیبولاق شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 26،400 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 42،400 مربع کلومیٹر اے ۔
تریخ
ضلع تامدی 1920ء دے دہاکے چ قراقل پاک خودمختار اوکروگ دے حصے دے طور اتے قایم کیتا گیا ۔ 1943ء چ بخارا اوبلاست چ رلا دتا گیا ، 1982ء چ اسنوں صوبہ نوائی چ شامل کر دتا گیا ۔ 1988 توں 1992 چ ایہ صوبہ بخارا دا حصہ رہیا ۔
ضلع خاتیرچی
ضلع خاتیرچی  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ یانگیرآباد شہر اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1370 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نوائی دے ضلعے
Karmana District
چک 22 ڈبلیو بی
چک 22 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
بیض
بیض الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ بیض دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سورج مکھی
سورج مکھی ہر سال ہونواے تارہ پھل ٹبر دے اک ٹوکرے تے بوٹے دا ناں اے جیدا وڈے ناپ دا پھل ہوندا اے۔ ایہدیاں 24 ونڈاں نیں۔ ایہ امریکہ دا واسی اے۔ ایہدا وکھالہ سورج ورگا اے تے ایس پھل نوں سورج دے نشان لئی وی ورتیا جاندا اے۔ بوٹے دا کھؤرا والاںوالا تنا، چوڑے دنداںوالے انپدھرے پتے تے گول سراں والے پھل ہوندے نیں۔ سورج مکھی دے بی 16ویں صدی وچ امریکہ توں لیاۓ گۓ۔ سورجی مکھی دیاں بیاں چون کڈیا گیا تیل کھانے وج ورتن دی عام شے اے۔
تریخ
سورج مکھی پہلی واری انساناں نیں 5000 ورے پہلے چڑھدے دکھنی امریکہ وچ آپ اگایا تے ایسدا ثبوت ہے جے میکسیکو وج پہلی واری 3578 م پ وج ایہدی اگائی شروع ہوئی. ایہدے بین دے نشاں میکسیکو وچ ٹابیسکو کول سان اندرے دی پٹی گئی تھاں تے.
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پھل
دهستان انگالی
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان بوشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بوشہر ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
نوشکی
نوشکی صوبہ بلوچستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:بلوچستان دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
انڈس ساگر دوآب
اِنڈس ساگر دوآب، پنجاب دا اک دوآب اے۔ اِنڈس ساگر دوآب دریائے جہلم تے دریائے انڈس دے درمیان دا علاقہ اے۔ ایس دوآب وچ پنجاب پٹھار، لوݨا پہاڑی دھارا تے صحرائے تھل دے علاقے موجود نیں۔ ایہ دوآب ضلع جہلم، ضلع راولپنڈی، ضلع چکوال، ضلع تلا گنگ، ضلع اٹک، ضلع میانوالی، ضلع بھکھر، ضلع لئیا، ضلع کوٹ ادو تے ضلع مظفر گڑھ دے علاقیاں اُتے مشتمل اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دے دوآب
باچا خان یونیورسٹی حملہ
20 جنوری 2016 نوں سویرے 9:30 وجے پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخواہ دے راجگڑھ پشاور دے کول چارسدہ وچّ واقع باچا خان یونیورسٹی اتے کئی دہشت گرداں نے حملہ کر دتا۔ کیمپس وچّ آؤندے ہی دہشت گرداں نے اندھادھند گولیاں چلائیاں۔ اسدے نال ہی کیمپس وچّ کئی دھماکے وی سنے گئے۔ حملے وچّ 21 توں ودھ لوکاں دے مارے جان دی اتے 60 توں ودھ زخمی ہون دی خبر سی، 60 توں ودھ طالب علماں نوں بچائے جان دی وی خبر اے۔ حملے دے وقت یونیورسٹی وچّ لگپگ 3600 طالب علم یونیورسٹی کیمپس وچّ موجود سن۔
پچھوکڑ
حملے توں کجھ دن پہلاں، اہلکاراں نے پشاور وچ کجھ سکول بند کر دتے سن، کیونکہ اوہناں دا خیال سی کہ حملے دی کوئی سکیم بنائی جا رہی اے. یونیورسٹی 2012 وچ قایم کیتی گئی سی اتے ایہہ دہہاتی علاقے وچّ واقع اے. 2014 وچ اک نیڑے دے سکول دے تے حملہ کیتا گیا سی اتے 130 طالب علم مارے گئے سن. باچا خان (پشتون قوم پرست آگو) دے اعزاز چ قایم کیتی اس یونیورسٹی نوں نشانہ اس لئی بنایا ہو سکدا اے کیونکہ اسنے افغانستان دے 1979 سوویت حملے دے خلاف طالبان اتے مجاہدین دی مخالفت کیتی سی.
حملہ
9:30 تے وجے چار بندے کلاسروماں اتے رہائش بلاکاں وچ داخل ہوئے تے استاداں اتے طالب علماں اپر فائر کھولھ دتا؛ اوہ خودکش جیکٹاں نال لیس وی سن صوبے دے صحتَ منتری شوکت علی یوسفزائی دے مطابق 20 توں زیادہ لوکاں دی موت ہو گئی اتے 60 توں زیادہ لوک زخمی نیں جہناں وچّ طالب علم اتے اک پروفیسر شامل نیں۔ یونیورسٹی وچوں 60 توں زیادہ طالب علماں نوں صحیح سلامت باہر وی کڈھ لیا گیا۔[citation needed] فوج دے اک اہلکار مطابق 4 ہتھیاربند حملہ آوراں نوں مار دتا گیا اے۔<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">[ citation needed ]    کجھ گواہاں دا دسنا اے کہ اک پروفیسر نے اپنی پسٹل نال حملہ آوراں اتے وار وی کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع چارسدہ گٹھ:پاکستان چ دہشت گردی
ہیرا
ہیرا کاربن دی سب توں کھری ونڈ اے۔ھیرا دنیا دا سب توں پیڈا مادہ اے۔ ایسے لئی دنیا چ ایس نال کئی اوزار بناۓ جاندے نیں جیہڑے کٹن تے پالش کرن دے کم آندے نیں۔ ہیرے بیرنگ ہندے نیں پر کجاں چ پیلے لال گلابی ہرے تے نیلے رنگ ہندے نیں۔ وڈے ہیرے ورلے ہوندے نیں تے اوندا چوکھا مل ہوندا اے۔ ہیرے زمین چوں وی لبدے نیں تے انسان نی وی بناۓ نیں۔