cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خراسان دی اسلامی فتح
عباسی دور وچ
اموی مرحوم دے نال وسیع پیمانے اُتے عدم اطمینان دا فائدہ ابو مسلم نے اٹھایا، جو مشرقی صوبہ خراسان وچ کم کردا سی۔ ایہ صوبہ ایرانی دنیا دا حصہ سی جسنو‏ں مسلماناں د‏‏ی فتح دے بعد اموی خاندان د‏‏ی جگہ لینے دے ارادے دے نال عرب قبیلے نے بہت زیادہ نوآبادیات بنایا سی جو کہ بلیک اسٹینڈرڈ دے نشان دے تحت کامیاب ثابت ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مرو وچ سرکاری طور اُتے دشمنی شروع ہوئی تاں تقریباً ۱۰٬۰۰۰ فوجی ابو مسلم د‏‏ی کمان وچ سن ۔
ہور فتح
thumb|350x350px| ۱۰واں صدی دے وسط وچ ایرانی خانداناں دا نقشہ عباسیاں دے خراسان اُتے قبضہ کرنے دے بعد، مسلم خاندان تے جاگیردار سلطنتاں د‏‏ی مختلف نويں نسلاں ابھر رہی سی تے اس نے مشرق د‏‏ی طرف مسلماناں د‏‏ی فتح د‏‏ی دوسری لہر جاری رکھی۔ سب تو‏ں پہلے اسنو‏ں عباسیاں نے سفاریڈس د‏‏ی حکمرانی اتھارٹی دے تحت دتا سی، جو سیستان نال تعلق رکھنے والا اک مسلم فارسی خاندان سی جس نے مشرقی ایران کے کچھ حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی، خراسان ، افغانستان تے بلوچستان ۸۶۱ تو‏ں ۱۰۰۳ تک۔ خاندان، فارسی نژاد،      یعقوب بن لیث الصفر نے قائم کيتا سی، جو سیستان دے رہنے والے تے اک مقامی عیار سن ، جنہاں نے اک مقامی عیار دے طور اُتے کم کيتا۔ جنگی سردار بننے تو‏ں پہلے تانبا بنانے والا ۔ اس نے سیستان دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایران تے افغانستان دے نال نال پاکستان، تاجکستان تے ازبکستان دے کچھ حصےآں نو‏‏ں فتح کرنا شروع کر دتا۔ کھبے|thumb|300x300px| غزنوید سلطنت، خلافت عباسیہ د‏‏ی اک بالادست سلطنت ۹۰۱ وچ ، عمرو صفاری نو‏‏ں بلخ د‏‏ی جنگ وچ فارسی سامانیاں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی، جس نے سفاری خاندان نو‏‏ں سیستان وچ اک چھوٹا جہا حصہ بنا دتا۔
۱۰۰۲ وچ ، اپنے والد د‏‏ی فوج تے علاقہ وراثت وچ ملنے دے بعد، غزنی دے محمود نے سیستان اُتے حملہ کیا، خلف اول دا تختہ الٹ دتا تے آخر کار سفاری خاندان دا خاتمہ کیا، اس طرح اس نے اپنی خود مختار سلطنت، غزنوی سلطنت د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اس طرح مسلماناں د‏‏ی سرزمین تک فتوحات د‏‏ی توسیع دا نشان لگا۔ اس دے ہتھ تو‏ں افغانستان تے بھارت ۔ بنو امیہ دے دور حکومت وچ کئی دہائیاں پہلے سدھ اُتے محمد بن قاسم د‏‏ی فتح دے بعد مشرق بعید تک مسلماناں د‏‏ی فتح دا دوسرا راستہ قائم کرنا۔
ڈاسپورا
فتح دے بعد بصرہ تو‏ں خراسان د‏‏ی طرف ۵۰٬۰۰۰ عرب خانداناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ہجرت دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں 'دوسرا عرب' یا 'بصرہ د‏‏ی کالونی' سمجھیا جاندا سی۔
ڈو ہوان ، اک چینی سفر نامہ نگار جسنو‏ں تالاس وچ پھڑیا گیا سی، بغداد لیایا گیا تے خلافت دا دورہ کيتا۔ اس نے مشاہدہ کيتا کہ مرو، خراسان وچ عرب تے فارسی مخلوط ارتکاز وچ رہندے سن ۔
نوٹس
گٹھ:۶۵۱ء گٹھ:۶۵۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات گٹھ:خلفائے راشدین دیاں جنگاں گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں گٹھ:651ء گٹھ:650ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
پھوم بولی
فوم اک چینی تبتی بولی اے جو اتلے چڑھدے بھارت دے ناگالینڈ دے فوم لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔ فوم لونگلینگ سبڈویزن دے 36 پنڈاں، ٹوئینسنگ ڈسٹرکٹ، اتلے چڑھدے ناگالینڈ (ایتھنولوگو) وچ فوم بولی جاندی اے۔
ایتھنلوگی یونگیشا نوں اک اپبولی وجوں سوچت کردا اے جو کہ کنییک ورگی اے۔
نام
فوم دے بدلویں ناں شامل ہن اسسنگیا، چنگمینگ، فوم، فون، تملو، اتے تاملو ناغہ (ایتھنلوگو)۔
ووکیبولری
فوم دی ووکیبولری دا اک وڈا حصہ پروٹو-سینو-تبتی توں حاصل کیتا گیا اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:ناگالینڈ دیاں بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
سٹیٹ بینک آف پٹیالہ
سٹیٹ بینک آف پٹیالہ، ۱۹۱۷ وچ قائم،سٹیٹ بینک گروپ دا ایسوسیئیٹ بینک اے۔ اس وقت سٹیٹ بینک آف پٹیالہ دے ۱۴۴۵ سروس آؤٹلیٹ ہن، جیہناں وچ بھارت دے سارے وڈے شہراں وچ ۱۳۱۴ برانچاں وی شامل ہن، پر بہہتیاں برانچاں پنجاب، ہریانہ، ہماچل پردیش، راجستھان، اتر پردیش، مدھ پردیش، جموں اتے کشمیر، دلی اتےگجرات وچ واقع ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی بینک
ڈی وائی ایل موٹرسائیکلز
ڈی وائی ایل موٹرسائیکلز - (داؤد ہاماہا لمیٹڈ) موٹرسائیکل بنانے والا اک پاکستانی ادارہ اے جس د‏‏ی ملکیت داؤد خاندان دے افراد تے یاماہا موٹر کمپنی دے پاس سی تے ایہ 1976 تو‏ں حب، بلوچستان ، پاکستان وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔
تریخ
ڈی وائی ایل موٹر سائیکلز کمپنی 1976 وچ داؤد یاماہا لمیٹڈ دے طور اُتے داؤد خاندان دے اراکین تے یاماہا موٹر کمپنی دے درمیان اک مشترکہ منصوبے دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی 2008 وچ ، کمپنی نے خود نو‏‏ں ڈی وائی ایل موٹر سائیکلاں دے لئی دوبارہ برانڈ کيتا تے "وائی ڈی-70 دھوم "سمیت مصنوعات متعارف کروائیاں، جو "وائی بی-100 رویال" تو‏ں اپ گریڈ اے جو پاکستان وچ گزشتہ تِیہہ سالاں تو‏ں تیار کيتی جا رہی سی ڈی وائی ایل دے مینوفیکچرنگ پلانٹس حب وچ واقع نيں جتھے اس د‏ی دوسری کمپنی بلوچستان انجینئرنگ ورکس فریم، فیول ٹینک، ریئر آرم، فینڈرز، گیئرز، حبس، لیورز، کرینک تے کور کیس تیار کردی ا‏‏ے۔ ڈی وائی ایل موٹر سائیکلاں دا مینوفیکچرنگ پلانٹ اتھل وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1969ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ غیر ملکی کمپنیاں د‏‏یاں ذیلی کمپنیاں گٹھ:پاکستان دے موٹرسائیکل بنانے والیاں کمپنیاں گٹھ:یاماہا کارپوریشن گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
لوگو
لوگو (logo) اک گرافک نشان، ڈیزائن یا علامت اے جیہڑا عوامی شناخت نوں فروغ دیݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ لوگو کِسے ادارے، کمپنی یا تنظیم دی علامت دے طور تے استعمال ہُندا اے۔ کمپنی دا لوگو اکثر اوہدے ٹریڈ مارک یا برانڈ دا مترادف ہُندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:علامتاں گٹھ:ذاتی دستاویزات گٹھ:ذاتی شناخت
ضلع ملیر کوٹلا
ضلع ملیر کوٹلا چڑھدے پنجاب دا اک ضلع اے ۔ ایہدا راجگڑھ ملیر کوٹلا شہر اے ۔
تحصیلاں
ضلع ملیر کوٹلا دیاں تن تحصیلاں نیں :
ہور دیکھو
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
حیدر العبادی
حیدر العبادی عراق دا وزیراعظم اے۔ او 1952ء وچ بغداد وچ جمیا۔ تے ۸ ستمبر ۲۰١۴ نو وزیراعظم بنیا۔
سٹی ہال، لندن
سٹی ہال (لاطینی: City Hall) مملکت متحدہ دا اک ٹاؤن ہال جو لندن بورو سدرک وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان وچ 2002ء دیاں تاسیساں گٹھ:2002ء وچ پایہ تکمیل سرکاری عمارتاں گٹھ:گریٹر لندن اتھارٹی گٹھ:لندن بورو سدرک وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
دستخط
دستخط (signare") ہتھ ناݪ لکھیا ہویا (اکثر سٹائلائزڈ) کِسے دے نام یا عرفی نام دی اک نشانی یا تحریری شکل اے جیہنوں کوئی شخص دستاویزات اُتے لکھدا اے۔ دستخط عمومن پیچیدا رکھے جاندے نیں تاکہ کوئی ہور شخص جعلسازی واسطے ایہدی نقل نہ کرسکے۔
ہور دیکھو
گٹھ:علامتاں گٹھ:تحریر گٹھ:ذاتی دستاویزات گٹھ:ذاتی شناخت
سپریم جوڈیشل کونسل پاکستان
اعلیٰ عدالت‏ی کونسل پاکستان دے ناں تو‏ں منسوب ایہ جز عدلیہ دے خلاف دائر کيتی جانے والی درخواستاں د‏‏ی سماعت کردی ا‏‏ے۔آئین پاکستان وچ ایہ آرٹیکل 209 دے تحت کم کردی ا‏‏ے۔
ساخت
اس کونسل د‏‏ی ساخت آئین پاکستان دے مطابق مندرجہ زیل ارکان اُتے مشتمل ہُندی اے:
آئین پاکستان دے تحت جس منصف دے خلاف درخواست اُتے غور کيتا جا رہیا ہو، اوہ معطل تسلیم ہوئے گا تے کوئی دوسرا مناسب منصف اس د‏ی ذمہ داریاں سنبھال لے گا۔
اختیارات
اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ کوئی وی اعلٰی عدالتاں دا منصف معطل نئيں کيتا جاسکدا تاآنکہ سپریم جوڈیشنل کونسل اس د‏ی منظوری نہ دے۔ ایہ کونسل کسی وی منصف دے خلاف تحقیقات تے درخواستاں اُتے غور کر سکدی ا‏‏ے۔ ایہ قدم یا تاں ایہ کونسل خود اٹھاندی اے یا فیر صدر پاکستان اس د‏ی سفارش کردے نيں۔
اگر ایہ کونسل کسی وی منصف نو‏‏ں مجرم پاندی اے تاں اسنو‏ں فی الفور اپنے عہدے تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے تادیبی کارروائی دا اختیار رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ کونسل اس گل دا وی اختیار رکھدی اے کہ اوہ صدر پاکستان نو‏‏ں منصفین بارے رائے یا سفارش اُتے عمل درآمد دا پابند کرے۔
مشہور مقدمہ
2007ء وچ اس وقت دے صدر جنرل پرویز مشرف نے اسلامی جمہوریہ پاکستان دے منصف اعظم چیف جسٹس افتخار محمد چوہدری نو‏‏ں معطل کر دتا تے انہاں دے خلاف بدعنوانی دے الزامات اس کونسل وچ پیش ک‏‏‏‏ر دتے۔ چونکہ منصف اعظم دے خلاف ایہ مقدمہ دائر کيتا گیا سی تاں سپریم کورٹ دے نويں منصف اعظم تے دوسرے ارکان نے اس مقدمہ د‏‏ی سماعت وچ حصہ لیا۔ سپریم جوڈیشنل کونسل نے تحقیقات تے مقدمہ د‏‏ی پیروی دے بعد منصف اعظم نو‏‏ں بحال کرنے دا حکم دتا، کیونجے انہاں دے خلاف الزامات ثابت نہ ہو سک‏‏ے سن ۔
گٹھ:پاکستان دا عدالت‏ی نظام گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:عدلیہ پاکستان
سرلا ٹھکرال
سرلا ٹھکرال ائیر کرافٹ چلانے والی پہلی ہندوستانی سواݨی سن  ۔ ۱۹۱۴ وچ پیدا ہونے والی سرلا ٹھکرال نے ۱۹۳۶ وچ ۲۱ سال د‏‏ی عمر وچ پائلٹ دا لائسنس حاصل کيتا تے اکیلے ڈی ہیولینڈ ڈی ایچ ۶۰ موتھ اڑایا ۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی وی سی۔ ابتدائی لائسنس حاصل کرنے دے بعد انھاں نے لاہور ایوی ایشن کلب د‏‏ی ملکیت والے طیارے وچ ۱٬۰۰۰ گھینٹے پرواز مکمل کيتی۔ انھاں نے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ شادی کيتی۔ان دے شوہر دا ناں بی ڈی شرما ا‏‏ے۔ انہاں دے خاندان وچ بہت سارے پائلٹ موجود سن ۔ایہی وجہ اے کہ انھے وی جہاز اڑانے دا شوق سی ۔بی ایڈ شرما تو‏ں انھاں نے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ شادی کيتی سی ۔بی ایڈ شرما کراچی تے لاہور دے درمیان اڑان بھرنے دے لئی ایئر میل پائلٹ دا لائسنس حاصل کرنے والے پہلے ہندوستانی سن انہاں د‏‏ی اہلیہ سرلا پہلی ہندوستانی سواݨی سن جنہاں نے 'A' لائسنس حاصل کيتا جدو‏ں اس نے ۱٬۰۰۰ گھینٹے د‏‏ی پرواز مکمل کيتی۔
کیپٹن شرما ۱۹۳۹ وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ المناک موت مر گیا۔ کچھ عرصے بعد سرلا نے کمرشل پائلٹ دے لائسنس دے لئی تربیت دے لئی درخواست دینے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن دوسری جنگ عظیم شروع ہو گئی تے شہری تربیت معطل کر دتی گئی۔ اک بچے د‏‏ی پرورش تے معاشی مجبوری د‏‏ی وجہ تو‏ں سرلا ٹھکرال نے کمرشل پائلٹ بننے دا اپنا منصوبہ ترک کر دتا لاہور واپس آ گئی تے میو سکول آف آرٹ وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے انھاں نے بنگالی سکول آف پینٹنگ وچ تربیت حاصل کيتی، فنون لطیفہ وچ ڈپلومہ حاصل کيتا۔.
سرلا ٹھکرال آریاسامی دے وفادار پیروکار سن ، اک روحانی برادری جو ویداں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی وقف سی ۔ اس معاشرے وچ ٹھاکرل دے لئی دوبارہ شادی دا امکان موجود سی۔
ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد سرلا ٹھکرال اپنی دو بیٹیاں دے نال دہلی چلی گئياں، جتھے انہاں د‏‏ی ملاقات اپنے دوسرے شوہر آر بی نال ہوئی۔ ٹھکرال، جنہاں تو‏ں انھاں نے ۱۹۴۸ وچ شادی کيتی۔ سرلا، جسنو‏ں مٹی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک کامیاب کاروباری خاتون مصور بن گئی تے کپڑ‏ے تے زیورات ڈیزائن کرنا شروع کر دتیاں۔ انہاں دا انتقال ۲۰۰۸ وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں
دیس لسٹ بلحاظ اخراج کاربن ڈائی اکسائیڈ
ان اعداد و شمار نو‏‏ں امریکی محکمہ توانائی (united states department of energy) تے کاربن ڈائی آکسائڈ انفارمیشن اینالیسس سینٹر (carbon dioxide information analysis center) نے جمع کيتا۔
ہور ویکھو
لسٹ ملکاں بلحاظ تناسب خام ملکی پیداوا‏‏ر و اخراج کاربن ڈائی اکسائیڈ
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی گٹھ:کاربن ڈائی آکسائڈ گٹھ:متعلقہ موسمی تبدیلی فہارست گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:صفحات مع گراف
سنیتا مارشل
سنیتا مارشل اک پاکستانی فیشن ماڈل تے ٹیلی ویژن اداکارہ تے ماڈل نیں ۔ بطور اداکارہ تے ماڈل سنیتا دا کیریئر بہت وسیع اے ۔ اوہناں نوں کئی ایوارڈز لئے نامزد وی ملی اے جیہناں وچ سواݨیاں لئی بہترین ماڈل دا لکس اسٹائل ایوارڈ تے چوتھے ہم ایوارڈز وچ ہم ایوارڈ برائے بہترین ماڈل خواتین لئی نامزد کیتا گیا ۔
نِجی جیوان
سنیتا مارشل 9 اپریل 1981 نوں دبئی وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہناں نےسینٹ پیٹرکس کالج کراچی توں کامرس وچ گریجوئیشن کیتا ۔ 2009 وچ اوہناں نے اپݨے مسلمان دوست ، اداکار تے ماڈل حسن احمد نال اسلامی عقائد دے مطابق تے مسیحی ہوݨ دی وجہ توں مسیحی عقائد دے مطابق ویاہ کیتا ۔ اس جوڑے دے دو نیاݨے نیں ، اک پُتر راکن احمد تے دھی زینا احمد اے ۔
کیریئر
سنیتا مارشل نے پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈراما سیریئل بے زبان سمیت کئی ٹی وی چینلاں اُتے ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے ۔ اوہناں نے میرا سائیں وچ کَم کیتا تے اوہدے سیکوئل میرا سائیں 2 وچ اپݨے کردار نوں دہرایا اے ۔ اوہ باقاعدگی نال پی ایف ڈی سی سَن سِلک بال فیشن ویک وچ نمودار ہُندیاں نیں ۔ سنیتا نے ہم ٹی وی دے ڈراما سیریئل ، دل بے قرار وچ شہلا دے کردار نال مہمان اداکار دی حیثیت وچ کَم کیتا اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کراچی دے فنکار گٹھ:کراچی دے اداکار گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین گٹھ:ویہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
یاماہا موٹر کمپنی
یاماہا موٹر کمپنی لمیٹڈ (ヤマハ発動機株式会社, Yamaha Hatsudōki Kabushiki-gaisha) موٹرسائیکلاں، سمندری مصنوعات جداں کشتیاں تے آؤٹ بورڈ موٹرز، تے ہور موٹرائزڈ مصنوعات د‏‏ی اک جاپانی کثیر القومی صنعت کار ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی 1955 وچ یاماہا کارپوریشن تو‏ں علیحدگی اُتے قائم کيتی گئی سی(پ‏ر، یاماہا کارپوریشن ہن وی 9.92٪ دے نال 2019 تک سب تو‏ں وڈی نجی کمپنی شیئر ہولڈر اے )، [1] تے اس دا صدر دفتر ایواٹا شیزوکا ، جاپان وچ ا‏‏ے۔ کمپنی 2012 تک 109 مربوط ذیلی ادارےآں دے ذریعے ترقی، پیداوا‏‏ر تے مارکیٹنگ د‏‏ی کارروائیاں کردی ا‏‏ے۔[2][3] ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Yamaha_XS650.jpg/220px-Yamaha_XS650.jpg|thumb| یاماہا ایکس ایس 650 ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Kenny_Roberts.JPG/170px-Kenny_Roberts.JPG|thumb| 1981 دے جرمن گراں پری وچ تن بار گرانڈ چیمپئن شپ جیتنے والے کینی رابرٹس ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شیزوکا پریفیکچر وچ قائم کمپنیاں گٹھ:جاپان دے موٹر گاڑیاں بنانے والے گٹھ:یاماہا کارپوریشن گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے
برہماپتری بولیاں
برہمپتری بولیاں( Brahmaputran languages ) جاں سال بولیاں( Sal languages ) تبتی برمی بولیاں دی اک ذیلی شاخ دی بولیاں ہن جو مشرقی بھارت اتے برما اتے بنگلہ دیش دے کجھ حصیاں وچ بولیاں جاندیاں ہن ۔
ہور دیکھو
تبتی برمی بولیاں
حوالے
گٹھ:تبتی برمی بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:بنگلا دیش دیاں بولیاں گٹھ:برما دیاں بولیاں
ٹوٹم
ٹوٹم (Ojibwe توں: ᑑᑌᒼ یا ᑑᑌᒻ doodem) اک روح، مقدس شے، یا علامت اے جیہڑی لوکاں دے اک گروہ، خاندان، نسب، یا قبیلے دی علامت دے طور تے کم کردی اے۔ لفظ ٹوٹیم بذات خود اوجیبوے دی اصطلاح دا اک انگلشائزیشن اے تے ایہدے ناݪ وابستا لفظ تے عقائد دونوں اوجیبوے زبان تے ثقافت دا حِصا نیں، ٹیوٹلری اسپرٹ تے دیوتاواں اُتے یقین صرف اوجیبوے لوکاں تک ای محدود نئیں۔ اس طرحاں دے تصورات، مختلف ناماں دے ناݪ تے عقائد تے طرز عمل وچ تغیر دے ناݪ، دنیا پَعھر دیاں کئی ثقافتاں وچ پائے جا سکدے نیں۔ اس اصطلاح نوں مختلف ثقافتاں دے ماہرین بشریات تے فلسفیوں نے وی اپنایا اے تے بعض اوقات ایہدی نویں تعریف وی بیان کیتی اے۔
ٹوٹم کسے قبیلے دا چُݨیا گیا کوئی درخت، جانور یا پنچھی ہُندا اے۔ انڈیمان دے قبیلیاں دا ٹوٹم کچھوکُما اے۔ چین تے بھارت دے کچھ قبیلیاں دا ٹوٹم سورج تے چند اے۔
مورتاں
گٹھ:یادگاراں گٹھ:علامتاں گٹھ:رہتل گٹھ:بشریات
سات ہندوستانی
سات ہندوستانی 1969 دی بھارتی ایکشن فلم اے جو خواجہ احمد عباس نے لکھی اتے ڈاریکٹ کیتی اے۔ فلم ستّ بھارتیاں دی بہادری دی کہانی نوں درساؤندی اے جو گوآ نوں پرتگالی بستیوادی حکمرانی توں آزاد کرواؤن دی کوشش کردے ہن۔ کلاکاراں وچ مدھو، اتپل دتّ، شہناز، اے کے ہنگل، انور علی (بھارتی کامیڈیئن محمود دا بھرا)، اتے امیتابھ بچن شامل سن جس نے اس فلم نال اپنے کیریئر دی شروعات کیتی سی۔
مختصر جانکاری
کہانی بھارت دے وکھ-وکھ حصیاں توں ستّ لوکاں دی سفر دی بات پاؤندی اے جو گوآ دی مکتی لئی لڑن لئی اکٹھے ہندے ہن، جو اس ویلے پرتگالی بستیوادی حکمرانی ماتحت سی۔ مکھ پاتر انور علی، بہار دا اکّ نوجوان جو کہ بھارت دی آزادی دے کاج بارے بہت بھاوک اے۔
فلم اوہناں دی سفر نوں درساؤندی اے جدوں اوہ گوآ دے گنجھل دار؉  سیاسی اتے سماجی لینڈسکیپ وچوں اپنا پندھ ماردے ہن، رستے وچ کئی طرحاں دے کرداراں اتے حالات دا ساہمنا کردے ہن۔ اوہ اپنے کانسپٹ اتے وشواساں دی پرکھ کردے ہوئے، گروہ دے اندروں اتے باہروں چنوتیاں اتے جدوجہداں دا ساہمنا کردے ہن۔ جویں-جویں اوہ اپنے ٹیچے ول ودھدے ہن، اوہناں نال ہور لوک جڑ جاندے ہن جو آزاد بھارت دے اپنے ویژن نوں سانجھا کردے ہن۔ " سات ہندوستانی " بھارت وچ آزادی دے جدوجہد دا اکّ طاقتور چترن اے اتے اپنی آزادی لئی لڑن والے لوکاں دی بھاونا دا نشان اے۔
حوالے
گٹھ:1960 وچ بنیاں ہندی فلماں
ایٹلس ہونڈا لمیٹڈ
ایٹلس ہونڈا لمیٹڈ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی موٹرسایئکل بنانے والی کمپنی ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی دفتر لاہور وچ اے کارخانے کراچی تے شیخوپورہ وچ واقع نيں۔
مجلس ِ ڈائریکٹران
چیئرمین: یوسف شیرازی
ڈائریکٹران:
چیف اگزیکٹو آفسر: ثاقب شیرازی
کمپنی سیکرٹری: زریاب طارق
عوڈٹرز
حمید چودھری اینڈ کمپنی ( Hameed Chaudhri )
مندرجہ دفتر
1-مکلوڈ روڈ، لاہور-54000 ٹیلیفون نمبر: 17-7225015-42-0092
گٹھ:ایٹلس گروپ گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1962ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ غیر ملکی کمپنیاں د‏‏یاں ذیلی کمپنیاں گٹھ:پاکستانی مرافقات گٹھ:کراچی سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں گٹھ:کے-ایس-ای 100 انڈیکس گٹھ:پاکستان دے موٹرسائیکل بنانے والیاں کمپنیاں
ہاردیک پانڈیا
ہاردک ہمانشو پانڈیا (پیدائش: ۱۱ اکتوبر ۱۹۹۳ء) اک ہندوستانی بین الاقوامی کرکٹر اے جو بین الاقوامی سطح اُتے ہندوستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم تے مقامی طور اُتے بڑودہ کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ اوہ فی الحال انڈین پریمیئر لیگ وچ نويں ڈیبیو ہونے والی فرنچائز گجرات ٹائٹنز د‏‏ی کپتانی ک‏ر رہ‏ے نيں تے ۲۰۲۲ء دے ایڈیشن وچ انہاں د‏‏ی پہلی آئی پی ایل ٹائٹل د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اوہ اک آل راؤنڈر اے جو سجے ہتھ تو‏ں بیٹنگ کردا اے تے سجے ہتھ تو‏ں فاسٹ میڈیم بولنگ کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے وڈے بھائی کرونل پانڈیا وی بین الاقوامی کرکٹر نيں۔
میسور شہر دیاں جھیلاں
thumb|250x250px| ککراہلی کیرے میسور، کرناٹک، وچ پنج وڈیاں جھیلاں ہن، جیہناں وچوں کجھ ایشیئن ترقی بینک اتے کرناٹک سرکار ولوں دتے گئے فنڈاں نال بحالی ماتحت ہن۔ ایہہ جھیلاں ہن:
ہاردیک پانڈیا
ابتدائی سال
ہاردک پانڈیا ۱۱ اکتوبر ۱۹۹۳ء نو‏‏ں سورت ، گجرات وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد، ہمانشو پانڈیا، سورت وچ اک چھوٹا کار فنانس کاروبار چلاندے سن جسنو‏ں انہاں نے بند کر دتا تے ہاردک پنج سال دے ہونے اُتے وڈودرا شفٹ ہو گئے۔ انہاں نے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں کرکٹ د‏‏ی بہتر تربیت د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی ایسا کيتا۔ اس نے اپنے دو بیٹےآں (ہاردک تے کرونل ) نو‏‏ں وڈودرا وچ کرن مور د‏‏ی کرکٹ اکیڈمی وچ داخل کرایا۔ مالی طور اُتے کمزور، پانڈیا خاندان گوروا وچ اک کرائے دے اپارٹمنٹ وچ رہندا سی، بھائی کرکٹ گراؤنڈ جانے دے لئی سیکنڈ ہینڈ کار استعمال کردے سن ۔ ہاردک نے کرکٹ اُتے توجہ مرکوز کرنے تو‏ں پہلے ایم دے ہائی اسکول وچ نويں جماعت تک تعلیم حاصل کيتی۔ ہاردک نے جونیئر سطح د‏‏ی کرکٹ وچ مسلسل ترقی د‏‏ی اور، کرونل دے مطابق، کلب کرکٹ وچ "اکیلا ہتھ تو‏ں بوہت سارے میچ جتے"۔ انڈین ایکسپریس دے نال اک انٹرویو وچ ، ہاردک نے انکشاف کيتا کہ انہاں نو‏ں انہاں دے "رویہ دے مسائل" د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ریاستی عمر گروپ د‏‏ی ٹیماں تو‏ں ڈراپ کيتا گیا سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ اوہ "صرف اک اظہار خیال کرنے والا بچہ" سی جو "اپنے جذبات نو‏‏ں چھپانا پسند نئيں کردا۔" انہاں دے والد دے مطابق ہاردک ۱۸ سال د‏‏ی عمر تک لیگ اسپنر سن تے بڑودہ دے کوچ سنتھ کمار دے اصرار اُتے فاسٹ باؤلنگ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔
میسور شہر دیاں جھیلاں
باہری لنک
گٹھ:میسور دیاں جھیلاںگٹھ:جھیلاں
ہاردیک پانڈیا
ڈومیسٹک کیریئر
پانڈیا ۲۰۱۳ء تو‏ں بڑودہ کرکٹ ٹیم دے لئی کھیل رہے نيں۔ انہاں نے ۲۰۱۳-۱۴ء دے سیزن وچ بڑودہ نو‏‏ں سید مشتاق علی ٹرافی جیتنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جنوری ۲۰۱۶ء وچ انہاں نے اپنی ناقابل شکست ۸۶ رنز د‏‏ی اننگز دے دوران اٹھ چھکے لگائے تاکہ بڑودہ کرکٹ ٹیم نو‏‏ں سید مشتاق علی ٹرافی وچ ودربھ کرکٹ ٹیم دے خلاف چھ وکٹاں تو‏ں فتح دلائی۔
بین الاقوامی کیریئر
پانڈیا نے ۲۷ جنوری ۲۰۱۶ء نو‏‏ں ہندوستان دے لئی ۲۲ سال د‏‏ی عمر وچ اپنا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل ڈیبیو کیتا، آسٹریلیا دے خلاف ۲ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی پہلی ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وکٹ کرس لین د‏‏ی سی۔ رانچی وچ سری لنکا کرکٹ ٹیم دے خلاف دوسرے ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل وچ ، اس نے یوراج سنگھ تے ایم ایس دھونی تو‏ں اگے بیٹنگ د‏‏ی تے تھیسارا پریرا دا ہیٹ ٹرک کرنے تو‏ں پہلے ۱۴ گینداں اُتے ۲۷ رنز بنائے۔ ایشیا کپ ۲۰۱۶ء وچ ، پانڈیا نے ۱۸ گینداں اُتے ۳۱ رنز بنائے جس تو‏ں ہندوستان نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف قابل احترام اسکور بنانے وچ مدد ملی۔ بعد وچ ، انہاں نے جِت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اک وکٹ وی حاصل کيتی۔ پاکستان دے خلاف اگلے میچ وچ انہاں نے ۸ رنز دے ک‏ے ۳ دے بہترین اعداد و شمار د‏‏ی جس نے پاکستان نو‏‏ں ۸۳ تک محدود کر دتا۔ ۲۳ مارچ نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف ۲۰۱۶ء دے ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ میچ وچ ، پانڈیا نے میچ دے آخری اوور د‏‏ی آخری تن گینداں اُتے دو اہ‏م وکٹاں حاصل کيتياں کیونجے ہندوستان نے بنگلہ دیش نو‏‏ں اک رن تو‏ں شکست دتی سی۔ ۸ جولائ‏ی ۲۰۱۸ء نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف تیسرے تے آخری ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ ۳۸ رنز دے عوض ۴ دے کریئر دے بہترین باؤلنگ دے اعداد و شمار حاصل کيتے گئے، انہاں نے ۱۴ گینداں وچ ۳۳ ناٹ آؤٹ بنائے، جارڈن د‏‏ی جانب تو‏ں اک چھکا لگیا کر فاتحانہ رنز بنائے۔ ہاردک اک ہی میچ وچ اک ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل وچ ۴ وکٹاں لینے تے ۳۰ تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے پہلے بھارتی بن گئے۔ ستمبر ۲۰۲۱ء وچ پانڈیا نو‏‏ں ۲۰۲۱ء دے آئی سی سی مرداں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی ہندوستان د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اُتے پانڈیا توقع دے مطابق اثر بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے پاکستان دے خلاف ۱۱ رنز بنائے جس اُتے بھارت نے ۱۰ وکٹاں تو‏ں شکست کھادی نیوزی لینڈ دے خلاف اس د‏ی ۲۳ رنز د‏‏ی اس دے بعد د‏‏ی اننگز نے ٹورنامنٹ وچ ہندوستان دے مقصد نو‏‏ں اگے ودھانے وچ مدد نئيں کيت‏‏ی کیونجے نیوزی لینڈ دے خلاف ہارنے دا مطلب ایہ سی کہ افغانستان، اسکاٹ لینڈ تے نمیبیا ورگی وڈی اوور ناتجربہ کار ٹیماں نو‏‏ں جیتنے دے باوجود ہندوستان ورلڈ کپ تو‏ں باہر ہو گیا۔ پانڈیا نو‏‏ں آل راؤنڈر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا۔ اُتے انہاں نے نیوزی لینڈ دے خلاف صرف ۲ اوور پھینکے بغیر کوئی وکٹ حاصل کيتی تے ۱۷ رنز دیے۔ اس دے رنز د‏‏ی کمی تے گیند دے نال تعاون کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ نیوزی لینڈ دے خلاف ورلڈ کپ دے بعد ہونے والی ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل سیریز دے لئی سکواڈ تو‏ں باہر ہو گئے۔ جون ۲۰۲۲ء وچ پانڈیا نو‏‏ں آئرلینڈ دے خلاف انہاں دے ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل میچاں دے لئی ہندوستان دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں پانڈیا نے ساؤتھمپٹن دے روز باؤل گراؤنڈ وچ انگلینڈ دے خلاف اپنی پہلی ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل بین الاقوامی نصف سنچری حاصل کيتی، جس نے ۳۳ گینداں اُتے ۵۱ رنز بنائے۔ پانڈیا نے ۴ وکٹاں وی حاصل کاں، اوہ اک ہی ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی میچ وچ نصف سنچری تے ۴ وکٹاں لینے والے پہلے ہندوستانی کھلاڑی بن گئے۔
ون ڈے کیریئر
پانڈیا نے ۱۶ اکتوبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں دھرم شالہ وچ نیوزی لینڈ دے خلاف ہندوستان دے لئی اپنا اک روزہ بین الاقوامی ڈیبیو کيتا۔ اوہ سندیپ پاٹل ، موہت شرما تے دے ایل راہول دے بعد ون ڈے ڈیبیو اُتے میچ دا بہترین کھلاڑی قرار پانے والے چوتھے ہندوستانی بن گئے۔ بلے باز دے طور اُتے اپنی پہلی ون ڈے اننگز وچ انہاں نے ۳۲ گینداں اُتے ۳۶ رنز بنائے۔ آئی سی سی چیمپیئنز ٹرافی دے گروپ مرحلے وچ ، پانڈیا نے بارش تو‏ں کھیل رکنے تو‏ں پہلے اک ہی اوور وچ عماد وسیم اُتے لگاتار تن چھکے لگائے۔ ۱۸ جون ۲۰۱۷ء نو‏‏ں اوول وچ چیمپیئنز ٹرافی دے فائنل وچ ، اس نے ہارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ۴۳ گینداں اُتے ۷۶ رنز بنائے، جدو‏ں ٹاپ آرڈر گرنے دے بعد ۵۴/۵ اُتے بھارت دے نال میدان وچ آیا۔ انہاں نو‏ں کرک انفو نے سال ۲۰۱۷ء دے ون ڈے الیون وچ منتخب کيتا سی۔ اپریل ۲۰۱۹ء وچ انہاں نو‏ں ۲۰۱۹ء کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی ہندوستان د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ۲۷ جون ۲۰۱۹ء نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف میچ وچ ، پانڈیا نے اپنا ۵۰ واں ون ڈے کھیلا۔
ٹیسٹ کیریئر
پانڈیا نو‏‏ں ۲۰۱۶ء دے آخر وچ انگلینڈ دے خلاف انہاں د‏‏ی ہوم سیریز دے لئی ہندوستان دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی لیکن آخر کار پی سی اے سٹیڈیم وچ نیٹ وچ تربیت دے دوران خود نو‏‏ں زخمی ہونے دے بعد باہر کردتا گیا۔ انہاں نو‏ں سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی جس نے جولائ‏ی ۲۰۱۷ء وچ سری لنکا دا دورہ کيتا سی تے اپنا پہلا ٹیسٹ ۲۶ جولائ‏ی نو‏‏ں گال وچ کھیلا سی۔ پالے کیلے وچ سری لنکا دے خلاف تیسرے تے آخری ٹیسٹ میچ وچ ، پانڈیا نے اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری بنائی، تے لنچ تو‏ں عین پہلے ٹیسٹ سنچری بنانے والے پہلے ہندوستانی بلے باز بننے دا ریکارڈ قائم کيتا۔ انہاں نے بھارت دے لئی ٹیسٹ اننگز دے اک اوور وچ ۲۶ رنز بنا ک‏ے سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ریکارڈ وی اپنے ناں کيتا۔ ایہ سنچری بین الاقوامی کرکٹ وچ انہاں د‏‏ی پہلی سنچری سی۔
ذا‏تی زندگی
پانڈیا نے جنوری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں ہندوستانی نژاد سربیائی رقاصہ تے اداکارہ نتاسا اسٹینکوویچ تو‏ں منگنی کيتی۔ ۳۰ جولائ‏ی نو‏‏ں انہاں دا پہلا بچہ، اگستیہ پانڈیا، پیدا ہويا۔ اس دے بھائی کرونل پانڈیا وی بھارت تے ممبئی انڈینز دے لئی کھیل چکے نيں۔ انہاں دے والد، ہمانشو پانڈیا دا جنوری ۲۰۲۱ء وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال ہو گیا۔
تنازعہ
جنوری ۲۰۱۹ء وچ پانڈیا اپنے ساتھی دے ایل راہول دے نال شو کافی ود کرن وچ نظر آئے، تے کئی متنازعہ تبصرے کيتے جنہاں اُتے فوری عوامی ردعمل دا سامنا کرنا پيا۔ انٹرویو دے دوران پانڈیا نے اس بارے وچ گل د‏‏ی کہ کس طرح اس نے اپنے والدین نو‏‏ں اپنے پہلے جنسی تصادم دے بارے وچ فخر دے نال مطلع کيتا سی، جس د‏‏ی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں خوب پذیرائی ہوئی۔ اس نے ایہ وی اعلان کيتا کہ اوہ اُچے درجے د‏‏ی سلاخاں تے نائٹ کلباں دے نال نال سوشل میڈیا اُتے "سوانیاں د‏‏ی حرکت دا مشاہدہ کرنا" پسند کردے نيں تے فیر خود نو‏‏ں اک سیاہ فام شخص تو‏ں تشبیہ دیندے ہوئے کہیا، "ميں سیاہ فام تو‏ں تھوڑا سا ہون۔ لہذا مینو‏ں ایہ دیکھنے د‏‏ی ضرورت اے کہ اوہ کس طرح حرکت کردے نيں۔" عوام نے اس دے ایکو لوک نو‏‏ں بے حیائی، تضحیک آمیز، بدتمیزی تے ذلت آمیز دے طور اُتے درجہ بندی کيتا۔ پانڈیا نے ایہ کہہ ک‏ے اپنے ریمارکس دے لئی معذرت کيت‏‏ی کہ اوہ شو د‏‏ی نوعیت تو‏ں پریشان ہو گئے سن ۔ بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا نے اس تنازعہ اُتے ردعمل دیندے ہوئے کہیا، "اس اُتے غور کيتا جائے گا کہ کیہ کھلاڑیاں نو‏‏ں ایداں دے شوز وچ آنے د‏‏ی اجازت وی دتی جائے جنہاں دا کرکٹ تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔" بی سی سی آئی نے انہاں تبصرےآں نو‏‏ں انتہائی گھٹیا، جنس پرست تے کرپٹ پایا، تے معافی تو‏ں متاثر نئيں ہويا، اس معاملے وچ مناسب قانونی کارروائی دا مطالبہ کيتا کیونجے ایہ اخلاق د‏‏ی خلاف ورزی سی۔ پانڈیا تے راہول دوناں نو‏ں زیر التواء تحقیقات تک معطل کر دتا گیا سی تے انہاں نو‏ں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے جاری دوراں تو‏ں واپس بلايا گیا سی۔  ہور برآں، ۱۳ جنوری ۲۰۱۹ء نو‏‏ں جیلٹ نے اپنے میک۳ ریزر دے لئی پانڈیا دے نال اپنی برانڈ ایسوسی ایشن نو‏‏ں معطل کر دتا۔ ۲۴ جنوری ۲۰۱۹ء نو‏‏ں پانڈیا تے راہول اُتے تو‏ں پابندی ہٹانے دے بعد، بی سی سی آئی نے اعلان کيتا کہ پانڈیا نیوزی لینڈ وچ ہونے والے میچاں دے لئی دوبارہ سکواڈ وچ شام‏ل ہون گے۔ گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۹ء دے کھلاڑی گٹھ:سورت دے کھلاڑی گٹھ:ممبئی انڈینز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1993 دے جم گٹھ:۱۹۹۳ دے جم
طغرا
طُغرا (عثمانی ترکی: طغرا، رومانی: ṭuġrā؛ ترکی: tuğra) خطاطی دا اک مونوگرام، سلطان دی مہر یا دستخط نیں جیہڑے تمام سرکاری دستاویزات اُتے تے خط و کتابت اُتے چسپاں ہُندے سی۔ تمغے تو‏ں متاثر ہوک‏ے ایہ مہر اُتے وی نقش کيتا گیا سی تے ٹھیپےآں اُتے وی ایہدا ڈیزائن ثبت کيتا گیا۔ اہ‏م دستاویزات لئی بہت وسیع تر سجاوٹ شدہ ورژن بݨائے گئے سن جیہڑے عثمانی روشنی (Ottoman illumination) د‏‏ی روایت وچ آرٹ دے کم سی۔ ظُغرا سلطان دے دور حکومت دے آغاز وچ درباری خطاط یا نشانچی نے تحریری دستاویزات اُتے تیار کیتا سی۔ طُغرے دیاں ابتدائی مثالاں 14ویں صدی دیاں نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:تحریر گٹھ:خطاطی گٹھ:علامتاں
سلطنت عباسہ دے شعبے
پہلا باب:خلافت عباسیہ
سنہ ۱۳۵ھ میں زیاد بن صالح نے جو ابو مسلم کی طرف سے سمرقند و بخارا کا عامل تھا، بغاوت اختیار کی۔ ابومسلم یہ سن کر مرو سے روانہ ہوا اور ابوداؤد خالد بن ابراہیم نے زیاد کی بغاوت کا حال سن کر نصر بن راشد کو ترمذ کی طرف بھیج دیا کہ ترمذ کو زیاد سے دست برد سے بچائے۔ نصر بن راشد ترمذ پہنچا ہی تھا کہ چند لوگوں  نے طالقان سے نکل کر اس کو مار ڈالا۔ ابوداؤد نے یہ سن کر عیسیٰ بن ہامان کو قاتلین نصر کے تعاقب پر مامور کیا۔ عیسیٰ نے قاتلین نصر کو قتل کیا۔ اسی اثناء میں  ابو مسلم مقام آمد میں  پہنچ گیا۔ اس کے ساتھ سباع بن نعمان ازدی بھی تھا۔ سفاح نے زیاد بن صالح اور سباع بن نعمان ازدی کو یہ سمجھا کر ابومسلم کے پاس روانہ کیا تھا کہ اگر موقع ملے تو ابومسلم کو قتل کر دینا۔ مقام آمد میں پہنچ کر ابومسلم کو کسی ذریعے سے یہ خبر معلوم ہوئی۔ اس نے فوراً سباع کو آمد میں  قید کر دیا اور وہاں  کے عامل کو یہ حکم دے گیا کہ سباع کو قتل کر دینا۔ آمد سے ابو مسلم بخارا کی طرف روانہ ہوا۔ راستے میں  اس کو زیاد بن صالح کے چند سپہ سالار ملے جو اس سے منحرف ہو کر ابومسلم کی طرف آ رہے تھے۔ زیاد، ابو مسلم کے بخارا پہنچنے پر ایک دہقان کے گھر میں  جا چھپا۔ دہقان نے اس کو قتل کر ڈالا اور ابو مسلم کی خدمت میں  لا کر پیش کر دیا۔ ابو مسلم نے قتل زیاد کی خبر ابوداؤد کو لکھ بھیجی۔ ابوداؤد مہم طالقان میں  مصروف تھا، فارغ ہو کر کش واپس آیا اور عیسیٰ بن ہامان کو بسام کی طرف روانہ کیا مگر اس کو کچھ کامیابی حاصل نہ ہوئی۔ اسی زمانہ میں  عیسیٰ بن ہامان نے چند خطوط ابو مسلم کے ہمراہیوں  کے پاس بھیجے تھے، ان خطوط میں  ابوداؤد کی برائیاں  لکھی تھیں ۔ ابو مسلم نے ان خطوط کو لے کر ابوداؤد کے پاس بھیج دیا۔ ابوداؤد نے عیسیٰ کو پٹوا کر قید کر دیا۔ چند روز کے بعد جب اس کو رہا کیا تو لشکر اس پر ٹوٹ پڑے اور عیسیٰ کو مار ڈالا۔ اس مہم سے فارغ ہو کر ابو مسلم مرو کی طرف واپس آگیا۔ ۱۳۶ھ میں عبداللہ بن علی سفاح کی خدمت میں  آیا۔ سفاح نے اس کو لشکر شام اور لشکر عراق کے ساتھ رومیوں  کی طرف روانہ کیا۔ سفاح کا بھائی ابوجعفر منصور جزیرہ کا عامل تھا۔ اس نے اس سال سفاح کے اشارے سے حج کا ارادہ کیا اور سفاح سے اجازت طلب کی۔ سفاح نے لکھا کہ تم میرے پاس چلے آؤ، میں  تم کو امیر حج بنا کر بھیجوں  گا۔ چنانچہ منصور انبار چلا آیا اور حران کی حکومت پر مقاتل بن حکیم مامور کیا گیا۔ بات یہ تھی کہ اسی سال ابو مسلم نے بھی سفاح سے حج کی اجازت طلب کی تھی۔ لہٰذا سفاح نے خود ہی اپنے بھائی منصور کو مخفی طور پر اطلاع دی کہ تم فوراً حج کے لیے تیار ہو جاؤ اور درخواست بھیج دو۔ اس موقع پر یہ ظاہر کر دینا ضروری ہے کہ ابو مسلم خراسانی نے دعوت عباسیہ کو کامیاب بنانے میں  سب سے بڑا کام کیا تھا، جیسا کہ گزشتہ واقعات سے ظاہر ہے۔ اب سفاح کے خلیفہ ہو جانے اور حکومت عباسیہ کے
کھنڈر
کھنڈر یا کھنڈرات (Ruins) رہتل دے فن تعمیر د‏‏ی باقیات نيں۔ اس اصطلاح تو‏ں مراد پراݨے ​​برقرار ٹعھانچے نيں جیہڑے وقت دے نال ناݪ وَکھ وَکھ عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں جُزوی یا مکمل خرابی د‏‏ی حالت وچ گر چکے نيں، جداں دیکھ پعھال د‏‏ی کمی، انساناں ولوں جاݨ بجھ کے تباہی، یا قدرتی مظاہر دے ذریعے بے قابو تباہی۔ سَبھ تو‏ں عام بنیادی وجوہات جیہڑیاں ایہناں کھنڈرات نو‏‏ں جنم دیندیاں نيں اوہ نيں قدرتی آفتاں، مسلح تصادم تے آبادی وچ کمی، جیہدے ناݪ بہت سارے ٹعھانچے طویل مدتی موسمی تے گندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں وقت دے ناݪ ناݪ آہستا آہستا ویران ہُندے جاندے نيں۔
ہور دیکھو
گٹھ:آثار قدیمہ گٹھ:آرکیالوجی گٹھ:آثاریات گٹھ:کھنڈرات
اگروہا
اگروہا ہریانہ صوبہ دے ضلع ہسار دا نگر اے۔ دلی توں 180 کلومیٹر تے ہسار توں 20 کلومیٹر دور نیشنل ہائیوے نمبر 10 اپر واقع اگروہا دے مندراں دی شوبھا دا کوئی ثانی نہیں اے۔ ایہہ کسے ویلے مہاراجے اگرسین دا راجگڑھ سی۔ اس نگر نوں اگروہا نوں اگرسین نے وسایا سی۔ اوہناں نے 18 ہور راجاں نوں ملا کے اگروہا لوکراج دا قیام کیتی سی۔ حال اگروہا دے پچھم وچ واقع وڈا تھیہ، اتھے اک پرانے نگر دے وسے ہون دا موک گواہ اے۔ اگروہا وکھے مہالکشمی دا وڈا مندر بنایا گیا سی۔ اگروہا موریا سلطنت دا وی انگ رہا اے۔ اتہاسکاراں مطابق چندرگپت موریا دی یونانیاں نال لڑائی ویلے اگروالاں نے چندرگپت دی مدد کیتی سی۔ اگروہا وکھے مہاراجہ اگرسین مندر، لکشمی دیوی مندر تے سرسوتی دیوی مندر سشوبھت ہن۔ سشوبھت مندراں دے پچھلے پاسے شکتی سروور دی اساری کیتی گئی اے۔ اگروہا میڈیکل کالج اس نگر دی پرمکھ مرکز اے جو صحتَ سہولتاں مہیا کردا اے۔
حوالے
گٹھ:جمنا نگر ضلع دے نگر گٹھ:ہریانے دے شہر گٹھ:ہریانہ دے پنڈ گٹھ:بھارت دے شہر
ویسٹ منسٹر کیتھیڈرل
ویسٹ منسٹر کیتھیڈرل ویسٹ منسٹر شہر وچ واقع اک کیتھیڈرل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان وچ 1903ء دیاں تاسیساں گٹھ:لندن وچ رومن کیتھولک گرجا گھر گٹھ:ویسٹمنسٹر شہر وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
کوہلی کلاں
مختصر اتہاس
پنڈ ۷۰۰ سال پہلاں وئساا گیا سی۔ بہتے لوک کھیتی باڑی اتے ڈیری فارماں راہیں اپنا گھر چلاؤندے ہن۔ اوہ چاول، مکی، کنک فصلاں اتے ہور بہت ساریاں سبزیاں لگاؤندے ہن۔ پنڈ وچ کوئی وڈا سیکنڈری صنعت نہیں اے
سیاست
جدوں ایہہ پہلی وار شروع کیتا گیا سی ادوں توں پنڈ دے بہت سارے آگوُ سن۔ مقامی سیاسی ڈھانچے، گرام سبھا وچ ۷ پنچ ہندے ہن۔ اسدا مکھی اکّ سرپنچ ہندا اے۔ سرپنچ دے نال ۶ ممبر ہن جو سرپنچ دے صلاحکاراں وجوں کم کردے ہن۔ سیاسی سسٹم صنف دے کارن میمبراں نال وتکرا نہیں کردا۔ کوئی وی مرد جاں عورت ممبر ہو سکدا اے۔
سبھیاچار
کوہلی کلاں دے علاقے وچ مکھ بولی پنجابی اے۔ کہالی کلاں وچ بولیاں جان والیاں ہور بولیاں انگریزی، اردو اتے ہندی ہن۔ پنڈ وچ اکّ سکول کوہلی کلاں پرائمری سکول اے جو پہلی جماعت توں شروع ہندا اے اتے پنجویں جماعت تک جاندا اے۔ سکول دا قیام ۱۹۵۳ وچ کیتی گئی سی۔ سکول دے کجھ پہلے طالب علماں وچ ڈاکٹر: راجونت سنگھ ایمبیبیئیس، نچھتر سنگھ، بچتر سنگھ، سچا سنگھ، نارنگ سنگھ اتے تیجا سنگھ شامل ہن۔ پنڈ اکّ بہو-تہذیبی تھاں اے۔ پنڈ سبھیاچار پکھوں بہت ون-سونا اے۔ پنڈ کوہلی کلاں وکھے اکّ گردوارہ اے۔
پنڈ دے لوکاں دے پریواراں دا مکھ اپنام پندھیر اے۔ ہور اپناماں وچ دھالیوال، مان، گل جھلی، لوٹے اتے دھگل وی ہن۔
دھرم
پنڈ وچ مکھ دھرم سکھ دھرم، ہندو اتے اسلام ہن۔ پنڈ وچ بہو گنتی سکھ ہن۔ اتھے اکّ گروولوں اے۔ اسدی اساری ۱۸ ویں صدی دے آس پاس کیتی گئی سی۔ ایہہ پنڈ دے پچھم والے پاسے واقع اے۔ گروولوں جیتوں دا مورچے نال کافی جڑیا ہویا اے۔ پنڈ دے مشرق والے پاسے اکّ ہور گروولوں اے جس نوں رویداس مندر کیہا جاندا اے۔ ایہہ گروولوں ۲۱ ویں صدی وچ بنایا گیا سی۔ ایہہ اکّ نواں بنایا گروولوں اے۔ پنڈ وچ مسلماناں لئی اکّ مسجد وی اے۔ اتھے اکّ ڈیرا وی اے جو ڈیرا کھوہیوالا دے نام نال جانیا جاندا اے جو ۱۹ ویں صدی وچ چرنداس باوا جی نام دے اکّ انسان ولوں بنوایا گیا سی۔
پنڈ دا دروازہ
پنڈ دا دروازہ پنڈ وچ داخل ہون دے دا مکھ لانگھا اے۔ ایہہ دروازہ ۲۰ ویں صدی دے دوران بنوایا گیا سی۔ ایہہ پنچائت لئی اکّ میٹنگ والی جگہ وجوں وی کم کردا سی۔ اکّ مطلب وچ، اس دی ورتوں عدالت وجوں وی کیتی جاندی اے۔
پرانے کھوہ
سارا پنڈ پمپاں اتے موٹراں دی شروعات توں پہلاں ایہناں تھاواں توں پانی حاصل کردا سی۔ تن ہور اجہیاں تھاواں سن جتھوں پنڈ نوں پانی ملدا سی۔ ایہناں تھاواں نوں گورا کھوہ، پاٹھی والا کھوہ اتے کھارا کھوہ کیہا جاندا اے۔ ایہہ سارے ٹکانے بند ہن۔۱۹۵۴ توں بعد، پنڈ وچ پمپ لگائے گئے۔ پنڈ دے پہلے پمپ لگواؤن والے بچن سنگھ اتے مختیار سنگھ لاٹھلے والے سن۔
حوالے
گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ گٹھ:بلاک ڈھلوں دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
ایم سی بی بینک لمیٹڈ
ایم سی بی بینک لمیٹڈ (MCB Bank Limited) (سابقہ مسلم کمرشل بینک) پاکستان دا اک تجارتی بینک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1947ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:1947ء وچ قائم ہوݨ والے بينک گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان دے بینک گٹھ:پاکستان وچ 1947ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی برانڈ گٹھ:کراچی سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں گٹھ:نشاط گروپ
لوک گݨتی دے حساب نال پاکستان دے شہر
ایہ فہرست پاکستان دے سبھ توں زیادہ گنجان آباد شہراں دی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے شہر
ہندو قوم پرستی
سامراجی راج-مسلماناں لئی آفت، ہندواں لئی راحت
برطانیہ دی ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1757 ء وچ پلاسی دی جنگ وچ نواب سراج الدولا دیاں فوجاں نوں ہرا کے بنگال اتے مکمل قبضہ کر لیا سی۔ اس دے نال ہی بھارت اندر بستیوادی راج دی نیہہ ٹک گئی سی۔ تھوڑھے ہی ویلے اندر بھارت دا پورا ساحلی علاقہ  (بنگال، اڑیسہ، مہاراشٹر ، مدراس تے کیرالا وغیرہ ) بستیوادی غلبے ہیٹھ آ گیا سی۔ اس اپرنت ایسٹ انڈیا کمپنی نے اپنی پیکی برطانوی حکومت تے بھارت اندرلے مقامی سہیوگیاں دی مدد نال، اک پاسے بستیوادی راج دیاں نینہاں نوں مضبوط کرن تے دوجے پاسے راج دا لگاتار پھلار کرن دی جنگی پالیسی اپنا لئی۔ ‘جیتو دھر’ توں ‘حکمران دھر’ وچ تبدیل ہو جان اپرنت، بستیوادی حاکماں ساہمنے دو تتکالی لوڑاں کھڑیاں ہو گئیاں سن۔ اک، مقامی سماج (مقامی سماجی تانا-بانا، معاشی نظام ، مذہبی پرمپراواں، تہذیبی روایتاں تے رسمو-رواجاں وغیرہ) نوں جاننا/سمجھنا؛ دوجا، راج-پربندھ نوں بہتر تے اثردار طریقے نال چلاؤن لئی سدیسی عملہ-پھیلا تیار کرنا۔ ایہناں دونونں لوڑاں دی تکمیل واسطے بھارت اندر تعلیمی ادارے قائم کرنے ضروری لوڑ بن گئی سی۔ بستیانا وپاری تے سیاسی سرگرمیاں مکھ طور `تے وڈے تٹورتی شہراں (کلکتہ، مدراس، بمبئی وغیرہ) وچ مرتکز ہون دی وجہ کرکے، ایہہ شہر ہی انٹیکجوئل تے ساہتی سرگرمیاں دے مڈھلے مرکز بنے۔ 1784 ء وچ ہی کلکتہ وکھے، پوربی کھوج (Oriental research) دے مقصد نوں مکھ رکھدے ہوئے ‘ایشیئیٹک سوسائٹی’ ناں دی بودھک-ساہتی ادارہ ہوند وچ آ گئی سی۔ اس توں 20 سالاں بعد، 1804 ء وچ ‘لٹریری سوسائٹی آوّ بمبے’ دے ناں ہیٹھ بمبئی وچ وی اجیہی ہی ادارہ قائم کیتی گئی۔ ایہناں ادارےآں دیاں تنداں یورپ نال جڑیاں ہوئیاں سن، جتھے ‘پوربی کھوج تے ادھٔین’ دا شوق پورے جوبن اتے سی۔ بھارت اندر بستیوادی راج دی قیام نے مغربی یورپ دے انٹیکجوئل حلقیاں اندر پوربی مطالعہ دی جگیاسا ودھا دتی سی اتے اس مقصد لئی مغربی دیساں اندر کئی اچیچیاں سبھاواں/سوسائٹیاں ہوند وچ آ گئیاں سن۔ کلکتہ تے بمبئی دیاں اپر بیانیاں ‘سوسائٹیاں’ یورپی ادارےآں دیاں ہی شاخاں سن۔
انگریزاں دی آمد توں پہلے پربندھکی نظام
انگریزاں دی آمد توں پہلاں برصغیر دی سیاسی تے پربندھکی سمت بہت الگ قسم دی سی۔ سمچا اپ-براعظم کئیاں چھوٹیاں وڈیاں آزاد، اتے آپسی جھگڑیاں-کلیشاں وچ الجھیاں، جاگیرو ریاستاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ بنگال توں شروع کرکے سمچے برصغیر نوں برطانوی سلطنت دا انگ بناؤن وچ انگریزاں نوں سو سال لگ گئے سن۔ پر اہم گل ایہہ اے کہ اوہناں نے بھارت اندر پرچلت جاگیرو اشرافیہ (رجباڑے، نواب، رئیس وغیرہ) دی تھاویں، نویں قسم دا راجسی-پربندھکی ڈھانچہ ہوند وچ لیاندا۔ کھنڈیاں-بکھریاں خرچخاہ جاگیرو ریاستاں دی تھاویں، بستیوادی قبضے ہیٹھلے سمچے کھیتر اندر اک-جٹّ تے اک-روپ راجسی-پربندھکی ڈھانچہ قایم کیتا گیا، جس وچ نوابشاہی دی بجائ نوکرشاہی نے پردھان حیثیت حاصل کر لئی سی۔ اس نال ستا دے خاصے، تے حکمرانی دے ڈھنگاں وچ اہم تبدیلی آ گئی سی۔ راج کرن توں مطلب ہن راج-پربندھ چلاؤنا (to administer) سی۔ نویں راج-پربندھ اندر لڑاکو سورمیاں نالوں وکھرے گناں/ہنراں والے ویکتیاں دی لوڑ بن گئی سی۔ ایہہ لوڑ جدید تعلیم دے ذریعے ہی پوری کیتی جا سکدی سی۔ سو اس طرحاں، بستیوادی راج ہیٹھاں جدید تعلیم ، ستا دی نویں دنیا تک رسائی کرن دا زریعہ بن گیا سی۔ نویں پربندھکی ڈھانچے دیاں لوڑاں پوریاں کرن لئی نویں پیشاور ورگ- افسرشاہ، ججّ، وکیل، انجنیئر، ڈاکٹر، ودوان، استاد، سمپادک/صحافی، لیکھاکار، کلرک، وغیرہ وغیرہ-پیدا ہو گئے۔ ایہہ طبقہ پیدا کرن لئی بھارت اندر سکھا ڈھانچے دا پسار کیتا گیا۔ کلکتہ وکھے 1800 ء وچ ‘فورٹ ولیئم کالج’ دی قیام نال بھارت اندر اچیری (جدید) تعلیم  دا مہورت ہو گیا سی۔ اس توں چھیتی بعد 1817 ء وچ کلکتے وچ ہی اک ہور کالج،‘ہندو کالج’ جہڑا بعد وچ جا کے ‘پریزیڈینسی کالج’ دے ناں نال مشہور ہویا، کھل گیا سی۔ مدراس تے بمبئی وچ وی اس نال ملدا-جلدا عمل چلیا۔
بنگالی ‘بھدرلوک’ دی کل-پتری
تیرھویں صدی اندر ترکی-افغانی حملیاں نال بنگال اندر اسلام دا داخلہ شروع ہو گیا سی۔ مسلماناں دی سیاسی ستا قائم ہو جان نال بنگالی سماج اندر وڈی سماجی ردو-بدل واپر گئی۔ ایہہ ردو-بدل سارے کھیتر اندر اکسار نہیں ہوئی۔ پوربی بنگال دے وڈے کھیتر اندر وسوں دی بہو گنتی نے اسلام دھرم گرہن کر لیا سی، جدوں کہ مغربی بنگال دے چھوٹے کھیتر دی وسوں ہندو دھرم دی پیروکار بنی رہی۔ کل ملاکے، بنگال دی ادھیوں بہتی وسوں نے اسلام قبول کر لیا سی۔ مسلمان حاکماں نے، مقامی وسوں نال رابطہ قایم کرن لئی، وچولیاں وجوں ہندو سماج دیاں اپرلیاں، علم وان تے جمیدار پرتاں نوں اپنے نال گنڈھ لیا سی۔ ایہناں ہندو اچ طبقےآں نے راج-حصہ چلاؤن توں لے کے تجارت دے کھیتر تک، مغل حاکماں دی سیوا-تکمیل کیتی۔ اتری بھارت دے اک مشہور بانیا گھرانے (جگت سیٹھ) نے مسلم راج دوران بنگال اندر ایشو-عشرت دیاں وستاں دی سلپ صنعت تے وپار نوں پرپھلت کرن وچ اہم رول ادا کیتا۔ اس طرحاں، بنگال دی وسوں دے وڈے حصے ولوں اسلام دھرم اپنا لین دے باو جود، بنگالی ہندو اچ ذاتیاں دا سماجی اہمیت جیوں دا تؤں بنیا رہا۔ ایہناں ہندو طبقےآں دا ایہہ خاص لچھن، اگے جا کے، بستیوادی راج دوران اوہناں لئی نیامت بنیا۔ اوہناں نے اپنے آپ نوں بہت آسانی تے نپنتا نال نویں راج دے مطابق ڈھال لیا۔ اصل وچ پلاسی دی لڑائی توں پہلاں ہی بنگالی ہندو وپاری طبقہ نے برطانوی طاقت نال چور-سانجھ گنڈھ لئی سی۔ اس کرکے، اک ہندو ودوان دا تاں ایہہ کہنا اے کہ ایسٹ انڈیا کمپنی نے پلاسی وکھے اپنی جت دا اس طریقے نال انتظام کر لیا سی، کہ ‘ایہہ لڑائی نہیں، اک سودا سی، اجیہا سودا جس راہیں جگت سیٹھ دی اگوائی ہیٹھ بنگال دے دلالاں نے نواب نوں ایسٹ انڈیا کمپنی کول ویچ دتا سی’۔
بستیوادیاں ولوں، شروعاتی دور وچ، معاشی کھیتر وچ لیاندیاں تبدیلیاں دا مول مقصد اپنا منافع ودھاؤنا سی۔ پر اجیہا کردیاں، نالو-نالو، راج دی مضبوطی لئی بھارتی طبقےآں وچوں اپنے پکے تے بھروسے یوگ بھائیوال پیدا کرن دی پورک سیاسی لوڑ نوں وی برابر دھیان وچ رکھیا گیا سی۔ معاشی تبدیلیاں دا تعلق زمینی رشتیاں اتے وپار تے صنعت وچ وادھے نال جڑیا ہویا سی۔ مڈھلے دور اندر برتانویاں دی سبھ نالوں ودھ رچی زمینی لگان ودھاؤن تے وصولن وچ سی۔ اس مقصد لئی روائتی زمینی رشتیاں وچ بھاری ردوبدل کیتی گئی۔ الگ الگ کھیتراں اندر، ٹھوس حالتاں اتے لوڑاں مطابق، الگ الگ طرحاں دے زمینی بندوبست (جویں کہ جمیداری، رائتواڑی، ماہلواڑی وغیرہ) کیتے گئے۔ بنگال اندر مغل راج دی پرچلت ریت نالوں ہٹکے، ‘مستقل بندوبست’ (The Permanent Settlement) دے ذریعے نواں جمیداری پربندھ چالو کیتا گیا۔
بستیوادی حکمرانی نے، زمینی لگان دی در طے کرن تے وصولن دا روائتی دستور تیاگ دتا اتے ‘جمیداراں’ دی وچولگری دے ذریعے مقررہ زمین دے لگان دی در بولی راہیں طے کرن دی نویں ریت لاگوُ کیتی گئی۔ سبھ توں اچی بولی دین والا جمیدار متعلق زمین دا مالک بن جاندا سی اتے زمین دے جدی پشتی مالک کساناں کولوں مالکی دا حق خوس جاندا سی۔ اوہ جمیدار لئی پٹیداراں جاں مظاریاں دے روپ وچ کم کرن لئی مجبور ہو جاندے سن۔ لگان دی در کیونکہ مستقل طور `تے متھی جان لگ پئی سی، اس کرکے برطانوی پرحکمرانی نے منافعے دی ہوس وچوں ایہہ در اینی ودھا دتی کہ جاداتر جمیداراں لئی لگان دی رقم (جو ہن جنس دی تھاویں نقدی روپ وچ وصولی جاندی سی) ادا کرنی اوکھی ہو گئی اتے اوہناں نوں اس دے واسطے اپنیاں جائداداں نیلام کرنیاں پے گئیاں۔ نتیجے وجوں مستقل بندوبست دے ترنت پچھوں مغل راٹھاں دیاں وڈیاں جگیراں ٹٹن تے وکن لگ پئیاں۔ ادھر دوجے بنے، بنگال دیاں دھن وان تے علم وان ہندو اچ ذاتیاں دے نویں پربندھ اندر حصہ ہور چمک اٹھے سن۔ یورپ دے وپاری گھرانیاں نوں بھارت اندر کاروبار کرن لئی اجیاے سمرتھاوان مقامی بھائیوالاں دی ضرورت سی جہڑے اوہناں نوں، اک تاں قرضے دے روپ وچ لڑیندی پونجی تے دوجا مقامی حالتاں بارے لڑیندا علم مہئیہ کر سکدے۔ بنگال دیاں پچھے درسائیاں ہندو اچ ذاتیاں اندر ایہہ گن صلاحیت وادھو سی۔ اس کرکے اوہناں نے اس دلالی دے دھندے وچوں اننھا پیسہ کمایا۔ اس پیسے نال اوہناں نے کنگال ہو راے مسلم جگیرداراں دیاں نیلام ہو رہیاں جگیراں دھڑادھڑ خریدنیا شروع کر دتیاں۔ اس طرحاں، چھیتی ہی مسلم جگیرداراں دیاں جگیراں مکمل پیمانے `تے ہندو دھناڈھاں دے ہتھاں وچ چلیاں گئیاں۔ نجی جائداد دے برطانوی تجزیہ نے شہراں وچ بیٹھے لگانداراں لئی پینڈو کھیتر وچوں پونجی دا نکاس کرن، تے اس طرحاں کسانی نوں نردھن تے طاقت ہین کر دین لئی رستہ کھولھ دتا سی۔ اس طریقے نال، ‘مستقل بندوبست’ صدقہ بنگالی سماج اندر نویں جماعتی صفبندی ہو گئی سی۔ جتھے اک پاسے کاشتکاراں نوں پوری طرحاں سادھنہین تے بلہین کرکے تباہی دے منہ وچ دھکّ دتا گیا سی، اتھے نالو-نالو کلین طبقہ دی درجابندی اندر وی اہم الٹ-پھیر ہو گیا سی۔ مسلم کلین طبقہ دی پردھان حیثیت ہندو کلین طبقہ نے ہتھیا لئی سی۔ روائتی ہندو بھوئیں-سوامیاں نے، شہری تے دلال سمپرکاں دے ذریعے، اپنا جکڑ-پنجہ بنگال دے سمچے پینڈو ڈھانچے اندر پھیلا لیا سی۔
برطانوی بستیوادی حاکماں دے نویں معاشی سلسلے نے بنگال نوں، ابھر-وگس راے دنیا سرمایہ داری پربندھ نال جوڑ دتا سی۔ ایہہ رشتہ ساواں تے سلکھنا نہیں سی۔ اس نال بنگال دی ودھ پھل رہی روائتی کپڑا صنعت دا اجاڑا اٹلّ ہو گیا سی۔ بستیوادی پرحکمرانی دیاں گنیاں متھیاں پالیسیاں اتھوا چالاں نے اجاڑے دا ایہہ عمل تیز کر دتا۔ جتھے اک پاسے برطانوی فرماں نوں بھارتی منڈی اتے قابض ہون لئی مُتحرک کیتا گیا، اتھے برطانوی منڈی اندر بھارتی کپڑے دی درامد تے وکری دے راہ بند کر دتے گئے۔ مانچیسٹر دے مشیناں ولوں بنے سستے کپڑے نے تانی دے بنے کپڑے نوں میدان وچوں بری طرحاں کھدیڑ دتا۔ سٹہ ایہہ نکلیا کہ پشتاں توں ہتھ-کھڈیاں نال کپڑا بندے آ راے بنگال دے ہنری جلااے، جہڑے کہ لگبھگ سارے دے سارے مسلمان سن، وڈے پدھر `تے اجاڑے دا سکار ہو گئے۔ ڈھاکا، جہڑا کہ ودھ پھل رہی کپڑا صنعت دا گڑھ سی، تیزی نال اجڑنا شروع ہو گیا۔ 1765 ء وچ ڈھاکے دی وسوں ساڈھے چار لکھ سی جہڑی 35 سالاں بعد (1800 ء وچ) گھٹکے صرف ویہہ ہزار رہِ گئی سی۔ بنگال دی پرانی راجگڑھ مرشداباد دا وی ایہی حشر ہویا۔ اس دی تلنا وچ، کلکتہ دن دونی رات چوگنی ترقی کردا چلا گیا۔٭ (*1881 دی مردمشماری دے انکڑیاں مطابق کلکتے دی وسوں اٹھ لکھ دے نیڑے سی، جنہاں وچوں دو تہاہی دے قریب ہندو سن۔ مہاننگر دے دفتراں، بینکاں، عدالتاں، سکولاں تے کالجاں اندر بھدرلوک دا بولبلا سی۔) اس دے کارن ڈریکٹ سن۔ انگریزاں نے کیونکہ مسلماناں کولوں ستا کھوہی سی، اس کرکے مسلم ر ئیساں نوں بستیوادی طاقت دی کروپی دا سکار ہونا پیا سی۔ برطانوی حاکماں ولوں بھارت اندر چالو کیتے گئے نویں معاشی سلسلے نے جتھے اک پاسے پوربی بنگال دے روائتی مسلم کاریگراں (سلپکاراں) نوں اجاڑے دے منہ وچ دھکّ دتا سی، اتھے دوجے پاسے، اس نے ہندو اچ ذاتیاں دی ترقی تے خوش حالی دے راہ کھولھ دتے سن۔ ڈھاکے دا پتن تے کلکتے دی چڑھتل بنگالی سماج اندر واپری اس اہم سماجی تبدیلی دی سوچک سی، جسنے پورے ہندوستان دی ہونی اتے فیصلہ کن تے چر-مستقل اثر پائے۔
انگریزاں دی ہندوآں نال ہمدردی
اٹھارویں صدی اندر انگریزاں دی ہمدردی مسلماناں دے مقابلے وچ ہندواں دے پکھ وچ زیادہ سی۔ اس دے ڈریکٹ سیاسی کارن سن۔ اک تاں، عامَ روپ وچ ہی، برطانوی نفسیات اتے عیسائیاں تے مسلماناں وچکار لڑیاں گئیاں جہادی جنگاں دا ڈاڈھا اثر سی۔ گوریاں نوں سپین دی جنگ اجے تک نہیں سی بھلی۔ دوجا، بھارت اندر انگریزاں نے مسلماناں کولوں ستا کھوہی سی اتے اس عمل دوران برطانیہ دے لوکاں دیاں نظراں وچ سراج-اد-دولا تے ٹیپو سلطان کھلنائکاں دا درجہ اختیار کر گئے سن۔ ٹیپو سلطان دی ہار اپرنت برطانیہ اندر وڈے پیمانے اتے عوامی جشن منائے گئے سن۔ اس کرکے “ایہہ قدرتی سی کہ برطانوی حاکم ہندواں نوں اپنے نال گنڈھن دے یتن کردے، خاص کرکے اس لئی کہ ہندو بہو گنتی وچ سن۔ انگریز اک وڈا تے سوالی بہو گنتی، جسنوں مسلم جروانیاں نے دبا رکھیا سی، دے رکھوالے بن کے پیش ہوئے”۔ نتھینیئل براسی ہالہیڈ، جس نوں وارن ہیسٹنگز نے، ہندواں دے قانون دے گرنتھ دا ترجمہ کرن لئی مقرر کیتا سی، نے ہیسٹنگز دا استت-گائن کردیاں اس نوں ‘ہندواں دا مکتیداتا’ قہقے نوازیا سی، جس نے ہندواں نوں کوران دے ‘بھرشٹ فرماناں’ تے ‘زر-خرید قنوناں’ توں نجات دوا دتی سی، اتے اوہناں دے ‘دیس دے قنوناں’ اتے ‘(مسلم حاکماں ولوں) درکارے گئے ویداں دے سداچارک پربندھ نوں بحال کر دتا’ سی۔ جہڑے پنڈتاں نے ترجمے لئی ہندو قنوناں دا اپروکت گرنتھ تیار کیتا سی، اوہ وی ہیسٹنگز دے لکھ لکھ شکرگزار ہوئے سن جسنے اوہناں دی ‘مسلماناں دے ظلماں توں بندکھلاسی’ کر دتی سی۔ انگریزاں پرتِ شکرانے دا ایہہ مطلب صرف روائتی ہندو طبقےآں تک محدود نہیں سی۔ بعد وچ جدید تعلیم  دے ذریعے پیدا ہوئے نویں، پڑھے لکھے ہندو طبقےآں اندر وی اس دا مکمل اثر ظاہر ہویا۔ ہندو راشٹروادیاں اندر بے حدّ مقبول ہوئے شرط چندر دے مشہور ناول ‘انند مٹھّ’ اتے لالا لاجپت رائے دی سوے-جیونی (مائی سٹوری) توں اس تتھّ دی گوڑھی تائید ہندی اے۔
ولیئم بینٹک (گورنر جنرل) نے [[بنگال، بہار]] تے اڑیسہ دے لوکاں اتے مستقل بندوبست ٹھوسن پچھے برطانوی حکومت دے سیاسی مقصد دی وضاحت کردیاں کوئی حیلہ نہیں رہن دتا سی۔ اس نے، 1928 وچ، برطانیہ اندر کجھ طبقےآں ولوں مستقل بندوبست دی کیتی جا رہی نقطہ چینی دا جواب دندیاں کیہا سی کہ “مستقل بندوبست کئی ہورناں پکھاں توں بھلے ہی ناکام رہا اے، مگر اس دا گھٹو-گھٹو ایہہ وڈا لابھ ضرور ہویا اے کہ اس نے دھناڈھ بھوئیں-سوامیاں دا اک وڈا طبقہ پیدا کر دتا اے جہڑا برطانوی راج نوں قایم رکھنا چاہندا اے اتے جسدی لوکاں دے گروہ اتے مکمل کمانڈ ہے”۔ 1857 دے غدر موقعے بنگالی جمیدار، جو جاداتر ہندو سن، پوری طرحاں برطانوی حکومت دے پکھ وچ بھگتے سن۔ لگبھگ اک صدی تک ہندو کلین طبقہ تے بستیوادی راج وچکار سمتی تے سانجھ-بھیالی دا ماحول بنیا رہا۔ 1857 دے گھٹنا-کرم نال دوواں دھراں وچکار ‘ہنیمون’ دا ایہہ دور ختم ہو گیا؛ اتے اس دے نال ہی بھارت اندر قوم پرستی دے سیاسی ورتارے دا جم ہویا۔
نواں ہندو اشرافیہ طبقہ
1774 ء وچ کلکتے وکھے سپریم کورٹ قائم ہو گئی سی۔ مئی 1816 وچ سپریم کورٹ دے چیف جسٹس ایڈورڈ ہائیڈ ایسٹ نے اپنے گھرے ‘یورپی تے ہندو بھدرپرشاں’ دی اک سبھا بلائی، جس وچ ‘ہندو بھائیچارے دے بچیاں نوں مغربی تعلیم دین لئی ادارہ قائم کرن’ دی تجویز اتے وچاراں ہوئیاں۔ اس میٹنگ وچ راجا رامموہن رائے سمیت کلکتے دے ہور کئی سارے پتونتے ہندو سجن شامل ہوئے سن۔ اس وچار چرچہ دا ٹھوس عملی سٹہ ایہہ نکلیا کہ اگلے ہی سال، 1817 ء وچ، ہندو کالج چالو کیتا گیا۔ جتھے پھورٹ ولیئم کالج دی قیام مکھ طور `تے انگریز افسرشاہی دیاں لوڑاں (اوہناں نوں مقامی بولیاں تے رہتل توں جانوں کراؤنا) نوں مکھ رکھ کے کیتی گئی سی، اتھے ہندو کالج قایم کرن دا مقصد نویں پربندھکی ڈھانچے لئی ہندو سماج وچوں نواں کلین طبقہ پیدا کرنا سی۔ اس کالج وچ آندھرا، اڑیسہ تے بہار تک، دور دور توں ‘ہندو جاتی دے بچے’ داخل ہون لگے۔ 1843 ء وچ اس کالج اندر انجنیرنگ دی پڑھائی تے سکھلائی شروع کیتی گئی۔ 1856 ء وچ کلکتے وچ ہی اک وکھرا ‘بنگال انجنیرنگ کالج’ قائم ہو گیا سی۔ اس توں پہلاں 1847 ء وچ رڑکی وکھے بھارت اندر پہلا انجنیرنگ کالج کھل چکا سی۔ 1854 وچ پونے وکھے دوجا انجنیرنگ کالج چالو ہو گیا سی۔ اہم گل ایہہ اے کہ ایہناں ادارےآں دے در سارے طبقےآں لئی کھلے نہیں سن۔ ایہناں وچ صرف ‘ہندو اچ ذاتیاں دے بچے’ ہی داخلہ لے سکدے سن۔ پریزیڈینسی کالج دی قیام توں 37 سالاں بعد، 1855 ء وچ، پہلی وار سماج دے سارے طبقےآں لئی داخلہ کھولھیا گیا۔ ادوں تک ہندو اچ ذاتیاں دیاں دو پشتاں پڑھ لکھ گئیاں سن۔ اس سال 101 نویں تعلیم رتھی داخل ہوئے جنہاں `چوں صرف دو مسلمان سن۔ باقی دے 99 تعلیم رتھی پھر ‘اچیاں’ ہندو ذاتیاں `چوں ہی سن۔ کالج دی قیام توں 80 سالاں بعد جا کے، 1897 ء وچ، اس ادارہ اندر پہلی وار کسے کڑی نوں داخل ہون دا حق نصیب ہویا سی۔
اچیاں ذاتاں دا ہر پاسے زور
1901 دی مردم شماری دے انکڑیاں مطابق، بستیوادی حکمرانی ماتحت بنگالی سماج اندر ہندو اچ ذاتیاں (براہمن، ویدیا، کیاستھ وغیرہ) نے، کل وسوں اندر اپنے نگونے حصے (5.2%) دی تلنا وچ، 80% توں ودھیرے اچے عہدےآں اتے حق جما رکھیا سی۔ نیویاں سمجھیاں جاندیاں ہندو ذاتیاں دے حصے صرف 9.5% نوکریاں ہی آئیاں، جدوں کہ کل وسوں اندر اوہناں دا حصہ 41.8% سی۔ بنگال اندر مسلماناں دی گنتی ادھ نالوں ودھ (51.2%) سی، پر اچے عہدےآں اندر اوہناں دا حصہ نگونا، صرف 10.3% سی۔ مدراس پریزیڈینسی (مطلب اجوکا سمچا تاملناڈو، کرناٹکا، آندھرا پردیش تے مالابر کیرلا) دی کل وسوں اندر براہمن صرف 3% سن، پر 1897 توں 1904 وچکار پریزیڈینسی سول سروس دیاں 94% آسامیاں اکلے براہمناں نے ہتھیا لئیاں سن۔ مدراس پریزیڈینسی اندر براہمن طبقہ اندر پڑھائی دی در 80% سی، جد کہ غیر-براہمن طبقےآں وچوں صرف 4% لوک مڈھلی تعلیم  دا لابھ اٹھا سکے سن۔ اچی تعلیم  گرہن کرن والا تاں کوئی ورلا ہی سی۔ 1914 وچ مدراس یونیورسٹی دے کل 650 رجسٹرڈ گریجوئیٹاں وچوں 450 (70% دے قریب) براہمن سن۔ اسے ہی سال سمچے کھیتر وچوں کانگرس پارٹی دے کل چنے گئے 16 ڈیلیگیٹاں وچوں 14 براہمن سن۔ 1901 ء تک مدراس ودھان کونسل اندر اک وی غیر-براہمن نمائندہ نہیں سی۔
کیرلا اندر ایڑوا (Ezhavas) جاتی دی آبادی سبھ نالوں زیادہ اے۔ پر اس جاتی دے پہلے انسان (ڈاکٹر: پلپو) نے 1885 ء وچ جا کے بی۔ اے۔ کیتی سی (ادوں تک اچ ذاتیاں دیاں تن پشتاں پڑھ لکھ گئیاں سن) پر پھر وی ‘پچھڑی جات’ دا ہون کرکے اوہ سرکاری نوکری حاصل نہیں سی کر سکیا۔ 1903 ء وچ جدوں ٹراونکور ریاست دے دیوان نے ہریپٹ ناں دے پنڈ وچ ایڑوا جاتی دے بچیاں نوں سکول وچ داخلہ لین دی کھل دے دتی، تاں نیر براہمناں نے ادھ مول چکّ لیا سی۔ انھا نے ایڑوا لوکاں دے گھر-بار بھنّ سٹے سن اتے سکول جان دی گستاخی کرن والے ایڑوا بچیاں دی کٹّ مار کیتی گئی سی۔ پچھڑیاں تے دلت ذاتیاں دی کرڑی جدوجہد اپرنت ہی اوہناں نوں، بہت پچھڑ کے، تعلیم حاصل کرن دا اختیار نصیب ہو سکیا سی۔ پر ادوں تک اچ ذاتیاں نے بھارت دے نویں سیاسی ڈھانچے اندر اپنی پورن اجاریداری قائم کر لئی سی۔ سو بھارتی سماج دے جہڑے طبقہ پرانے ڈھانچے اندر، صدیاں توں خاص حق-سہولتاں ماندے آ راے سن، اوہناں ہی طبقےآں نے، بستیوادی راج ہیٹھاں، نویں کلین طبقے دا جامہ دھارن کر لیا سی۔