cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسدی توسی
جوانی، ادھیڑ عمر، بڑھاپا تے موت
برٹیل، جو اک ہور مشہور روسی ایرانی ماہر نيں، "عرباں تے غیر عرباں" د‏‏ی آخری آیات دا جائزہ لیندے نيں تے دسدے نيں کہ شاعر نے امجد نوگن (طوس دے دو ضلعے وچو‏ں اک) ابو جعفر محمد دے سامنے اپنا کم پیش کيتا۔ اس ابو جعفر محمد د‏‏ی شناخت معلوم نئيں اے، لیکن خاص گل ایہ اے کہ ایہ بحث توس تے شاعر کيت‏ی جائے پیدائش وچ لکھی گئی سی تے ایہ قبول کيتا جاسکدا اے کہ ایہ شاعر دے جوانی د‏‏ی نظماں وچو‏ں اک سی۔ اس مباحثے وچ ، جدو‏ں غیر عرب شخص مشہور ایرانی شخصیتاں تے بیانات دا ناں لیندے نيں جنہاں اُتے انہاں نو‏ں فخر اے، تاں فردوسی دا کوئی ذکر نئيں ا‏‏ے۔ ابوالفضل خطیبی دے مطابق، اگرچہ برٹیلس نے بجا طور اُتے ایہ سمجھیا سی کہ اسدی غزنویاں دے درباری شاعراں وچو‏ں اک نئيں سن، لیکن اس دا ایہ تصور ایہ اے کہ اسدی فردوسی دا مقابلہ تو‏ں باہر ہونے دا ذکر نئيں کردے سن ۔ کیو‏ں کہ اس بحث تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ اسدی نے اپنی جوانی وچ نہ صرف مہاکاوی شاعری اُتے تجربہ کيتا سی، بلکہ فردوسی دے مطابق ہونے دے لئی شاعری وچ ماسٹر شاعر وی نئيں سن ۔ برٹیلز دا خیال اے کہ العاصدی د‏‏ی جوانی وچ ہی شعبی نظریات سن تے نال ہی اس دا واضح جھکاؤ شیعاں د‏‏ی طرف سی۔ لیکن چونکہ غزنوید دربار دے نقطہ نظر تو‏ں ایہ دونے رحجانات نو‏‏ں اک طرح دا جرم سمجھیا جاندا سی، لہذا اوہ اس طرح دے چک گانے دے لئی اس طرح دے چکر دا نعرہ نئيں لگیا سکدا سی تے اپنے چین تو‏ں خوفزدہ نئيں ہُندا سی۔ ايس‏ے بنا اُتے ممدوح اسدی، یعنی امڈ نوگن، طوس وچ ایرانی جاگیرداراں تے کساناں وچو‏ں اک رہیا ہوئے گا جسنو‏ں شاعر نے محمود د‏‏ی زندگی دے آخری سالاں وچ یا اپنے بیٹے تے جانشین مسعود دے زمانے وچ پیش کيتا سی۔ کیونجے غیر عرب دلائل دے سلسلے وچ ، عرباں دے لئی بزرگ کساناں نال نفرت بہت واضح ا‏‏ے۔ لیکن اوہ شاعر، جو ایہ امید نئيں کرسکدا سی کہ اس د‏ی نظماں نو‏‏ں ہمیشہ سخاوت تو‏ں نوازیا جائے گا، غزنوی دور دے اختتام پر، ترکماناں د‏‏ی یلغار تے خراسان وچ خشک سالی دے وقت، بظاہر طوس مغربی ایران دے لئی روانہ ہويا۔ برٹیلز نے زنگانی اسدی دے دوسرے دور دا اک مختصر خاکہ پیش کيتا اے، جو اس طرح اے: اوہ شاید ٹوس تو‏ں تروم دے دربار تے آخر وچ نخچیون چلا گیا سی تے 464 ء ڈی ڈی دے بعد، اس نے فورا ہی منوچہر ابن شاور د‏‏ی بہادری د‏‏ی تعریف کيتی۔ اس دا گھومنا اِنّا غریب تے محتاج ہوئے جاندا اے کہ اوہ 447 قمری دن وچ اک عام لکھنے والے دے دناں وچ پے جاندا ا‏‏ے۔
برٹیلز دے بعد، جلال خلگی موتلاغ نے ذرائع تے مباحث اُتے تحقیق کرکے اسدی د‏‏ی زندگی دے دوسرے دور دے بارے وچ ہور معلومات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس تحقیق وچ ، خلغی نے زیادہ تر اک مساندی دا حوالہ دتا اے جس دا تذکرہ دیوان قطران وچ ہُندا اے، لیکن بعض سیرتاں وچ ، جداں داعیe اشعار، اسنو‏ں اسدی تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ خلگی نے دسیا کہ ایہ یادداشت، جس وچ 30 وچو‏ں 18 ابواب دستیاب نيں، اٹھويں قمری صدی تو‏ں نئيں لکھیا جاسکدا سی، کیو‏ں کہ اس مجموعے وچ نامزد تمام شاعر پہلے دے زمانے وچ رہ چکے سن ۔ تب مطلق خالق نے ٹار کورٹ تے منٹ دا فائدہ اٹھا ک‏ے اس لائن نو‏‏ں درست کيتا ا‏‏ے۔ اس دور وچ ، دو مختلف افراد، اک عامر جوستن یا ابو نصر دا عرفی ناں تے دوسرا شمس الدین دا نوجوان، تاج الملوک دے لقب تاں۔ ابو نصر جسٹن د‏‏ی تعریف وچ دیوان قطران وچ بہت ساری نظماں موجود نيں تے انہاں اشعار وچ ابو المالی نو‏‏ں پیر جسٹن دے ناں تو‏ں وی ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ جستان کنگریائی خاندان نال تعلق رکھنے والا اک امیری اے جس نے 421-453 ہجری دے لگ بھگ تروم اُتے حکمرانی کيتی۔ اس میسمٹ جسٹن وچ موسادداد جداں لفظاں دے نال، منصور نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ خوبصورت ٹار موسادداد وچ نقلاں ظاہر کردیاں نيں کہ اوہ سب ہی عرفان جستان سن ۔ تب خلجی، اس گل دا جائزہ لے ک‏ے کہ اک طرف اسدی تے قطران نے جسٹن دے بارے وچ کیہ کہیا اے تے دوسری طرف کتاب الابانیہ تے اس دے مصنف ابو منصور ہروی د‏‏ی تقریر دا تعارف، ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ ایہ ابو نصر جسطان ممدوح اسدی تے قطران دے ناں تو‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ زندہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے، بہت سارے مستشرقین دا خیال سی کہ ایہ امیر اوہی منصور بن نور سامانی اے جس دا ناں السدید اے تے دوسرے علما جداں قزوینی بہار تے محبوبی اس سلسلے وچ کِسے حتمی نتیجے اُتے نئيں پہنچ پائے ني‏‏‏‏ں۔
اسدی 465 ہجری دے نیڑے وفات پاگئے تے تبریز وچ سورخاب گلی وچ سپرد خاک کر دتا گیا تے جس قبرستان وچ اسنو‏ں بعد وچ دفن کيتا گیا وہ شاعر دے مقبرے دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ لہذا، ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اسدی اپنی زندگی دے آخر وچ تبریز وچ رہندے سن ۔ کھبے|thumb|250x250px| [[تبریز وچ شاعر دا مقبرہ نیڑے 400 مشہور ایرانی سائنس داناں تے مصنفاں د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ ]]
مذہب
جن لوکاں نے اسدی د‏‏ی سیرت لکھی اس وچ اس دے مذہب دا ذکر نئيں سی۔ خالقی مطلق دے مطابق، اس دے مسلما‏ن ہونے تے اس دے پختہ اسلامی عقائد وچ کوئی شک نئيں ا‏‏ے۔ لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ اوہ شیعہ سی یا سنی۔ اپنے مباحثاں تے گرشاسپنامہ وچ ، ابو بکر، عمر، عثمان یا علی د‏‏ی کوئی تعریف نئيں اے، سوائے اس دے کہ اسلام تے اس دے پیغمبر د‏‏ی تعریف کيتی۔ لیکن گارشاسپنامہ دے پیش لفظ وچ ، جدو‏ں پیغمبر اسلام د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے، تاں اوہ شفاعت دے مسئلے تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ فیر، مذہب د‏‏ی تعریف کردے ہوئے، اس نے دنیا دے آخر وچ مہدی د‏‏ی ظاہری شکل د‏‏ی طرف اشارہ کيتا، جو خالقی مطلق تے ابوالفضل خطیب دے قول دے مطابق، اس دے شیعہ ہونے د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔ اوہ مہدی د‏‏ی آمد دا ذکر کرنے دے فورا بعد ایہ وی کہندا اے:
کیونجے ایہ لفظاں مہدی د‏‏ی آمد دے بعد آئے نيں، خالقی مطلق نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ اسدی شیعاں شہر توس وچ پیدا ہويا سی تے اوہ اک شیعہ گھرانے تو‏ں آیا سی، لیکن اس د‏ی وجہ سنی ماحول تے اس دے تعریف کرنے والےآں تے زیادہ تر اپنی مذہبی سوچ د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، اس دا تعلق کسی مذہب تو‏ں نئيں سی۔ اسلام تو‏ں وابستہ نئيں سی، بلکہ محمد تے قرآن د‏‏ی پیروی کيتی گئی سی۔ عرب اججم مباحثے وچ ، اوہ علی تے اس دے بیٹےآں حسن تے حسین نو‏‏ں قتل کرنے تے عثمان نو‏‏ں قتل کرنے اُتے عرباں اُتے حملہ کردا ا‏‏ے۔ لہذا، اوہ اسلام دے دفاع وچ زرتشت مذہب دا دفاع کردا اے، لیکن دوسری طرف، اس د‏ی حب الوطنی دا احساس اس حد تک اے کہ اوہ ایرانی مسلماناں نو‏‏ں عرباں تو‏ں بالاتر سمجھدا ا‏‏ے۔
تعلیم
گارشپ نامہ دے کچھ ماداں تو‏ں ایہ گل واضح اے کہ اسدی نے شاعری تے مہاکاوی اشعار وچ مہارت حاصل کرنے دے علاوہ دینی علوم، فلسفہ، تریخ، جغرافیہ تے علم فلکیات وچ وی کافی علم حاصل کيتا سی۔ اسنو‏ں "بابا" کہیا گیا ا‏‏ے۔ اسدی عرب شاعراں دے جنون تو‏ں وی واقف نيں تے انھاں نے اپنا کچھ موضوع گرشاسپناہیم وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ جداں کہ فوزونفر ظاہر کردا اے، اسدی د‏‏ی دو آیات دا موضوع مشہور عرب شاعر مطنبی د‏‏ی دو اشعار دے نال اچھی طرح تو‏ں مماثل ا‏‏ے۔
مباحثے
اسدی طوسی دے لکھے ہوئے مباحث وچو‏ں پنج اج بحث وچ ني‏‏‏‏ں۔ خالقی مطلق تے مباحثہ دونے ہی ایہ مندے نيں کہ پنجاں مباحثے اک ہی شخص اُتے مشتمل نيں، تے خالقی دا خیال اے کہ مباحث تے گرشاسپ نامہ دے وچکار واضح طور اُتے ایہ ظاہر ہُندا اے کہ اوہ سب اک شاعر دے سوا ني‏‏‏‏ں۔۔ ایہ مباحثے اوڈ د‏‏ی شکل وچ نيں، جو اس وقت تک فارسی تے عربی وچ غیر معمولی سی (حالانکہ پہلوی دے نال ایسا نئيں اے تے اس تو‏ں پہلے درخت آسرویگ دے ناں تو‏ں اس طرح د‏‏ی اک نظم موجود تھی)۔ عرب تے غیر عرب، ماگی تے مسلما‏ن، نیزہ تے دخش، رات تے دن، جنت تے زمین۔ پہلی بحث وچ ، عرباں تے غیر عرباں پر، عرباں دے مقابلے وچ ایرانیاں د‏‏ی برتری اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ دوسری بحث، ماگی تے مسلماناں دے وچکار، زرتشت شہریاں اُتے مسلماناں د‏‏ی برتری دے بارے وچ اے، جو واضح طور اُتے اک فرقہ وارانہ تصنیف ا‏‏ے۔ انہاں دونے مباحثاں دے متضاد سیاق و سباق دے نتیجے وچ کچھ اہل علم ایہ سمجھدے نيں کہ عرب اجام بحث اسدی طوسی دے ذریعہ نئيں ا‏‏ے۔ لیکن ایرانی انسائیکلوپیڈیا دے مطلق تخلیق کار دے مطابق ایہ دونے مباحثے اس حقیقت تو‏ں بخوبی جائز ہوسکدے نيں کہ اسدی طوسی دے مطابق، اک ایرانی مسلما‏ن کسی عرب مسلما‏ن تو‏ں برتر اے، لیکن اک مسلما‏ن، کسی وی نسل یا نسل کا، اک زرتشت ایرانی ا‏‏ے۔ برتر ا‏‏ے۔ یہ دونے مباحثے فن تو‏ں کم پختہ تے دوسرےآں تو‏ں کمتر ني‏‏‏‏ں۔ اسدی توسی دے مباحث دا فارسی شاعری اُتے زبردست اثر پيا تے بوہت سارے شاعر نے انہاں د‏‏ی تقلید کيتی۔
گرشاسپ‌نامہ
اسدی نے 455 ہجری دے لگ بھگ نخچیوان وچ ابودُلَف شیبانی تے اس دے بھائی ابراہیم دے وزیر، محمد ابن اسماعیل حصی (یا حصنی) د‏‏ی درخواست اُتے تشکیل دینا شروع د‏‏ی تے اسنو‏ں 458 ھ وچ مکمل کيتا تے اسنو‏ں امیر دے سامنے پیش کيتا۔۔ گرشاسپ‌نامہ دے عارضی سمندری حصے وچ نیڑے 9،000 بیت ني‏‏‏‏ں۔ اس دا سب تو‏ں قدیم نسخہ 800 ھ وچ صفر دے مہینے وچ نقل ہويا سی تے اس وچ لگ بھگ 7000 بیت ني‏‏‏‏ں۔ گارشپ نامہ وچ ، روشم دے دادا، جو جمشید نال تعلق رکھنے والے تے زہاک د‏‏ی خدمت کردے نيں، گارشاسپ د‏‏ی مہم جوئی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ سیستان د‏‏ی تریخ تے سیستان و بلوچیستان د‏‏ی تریخ وچ ، ابولمید بلخی د‏‏ی تحریر کردہ "کتاب گرشاسپ " یا "اخبار گرشاسپ " دے ناں تو‏ں اک کتاب دے بارے وچ روایتاں ملدی نيں، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کتاب گرشاسنامہ تحریر کرنے دے لئی اسدی طوسی دا ماخذ سی۔ ایسا لگدا اے کہ اسدی طوسی ایرانی افسانےآں دے اک ہور ہیرو روستم دے مقابلہ وچ گارشاسپ نو‏‏ں برتری دکھانا چاہندے سن، لیکن مطلق تخلیق کار دے مطابق اوہ اس طرح زیادہ کامیاب نئيں سی۔ اسدی طوسی د‏‏ی بنیادی تشویش شاعری کررہی اے، لہذا سنگلز پوری کہانی اُتے فوقیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے فارسی دے قدیم لفظاں تے عربی تاثرات استعمال کیتے۔ اسدی د‏‏ی شاعری، لسانیات، فلسفہ تے عربی مذہب گرشاسپ نامہ وچ واضح اے، لیکن شاہ نامہ وچ پایا جانے والی پختگی، حکمت، حب الوطنی تے عالمی نظریہ گرشاس نامہ وچ نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ اسدی طوسی د‏‏ی نظم گارشاسپ اصل کہانی تو‏ں زیادہ مختلف نئيں اے تے فوزانوفر دے مطابق اسدی نے یقینی طور اُتے اسنو‏ں لینے تے تبدیل کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی تے اس وچ کوئی لفظ شامل نئيں کيتا سی تے اصل کہانی نو‏‏ں نئيں بدلا سی، سیستان د‏‏ی تریخ دے آغاز وچ گارشاس د‏ی کہانی دے مقابلے وچ ۔ ایہ آندی اے تے ابو المائید د‏‏ی کتاب تو‏ں لکھی گئی اے، ایہ واضح ہوجاندا ا‏‏ے۔
لغت فرس
یہ لغت ایران تے آذربائیجان دے عوام دے لئی دري فارسی وچ پائے جانے والے ناواقف لفظاں د‏‏ی تعریف دے لئی لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ لغت فارسی بولی وچ سب تو‏ں قدیم دستیاب لغت اے، جو نمونے د‏‏ی نظماں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس لغت وچ چوتھ‏ی قمری صدی دے کچھ شاعراں دے خطوط دے بارے وچ معلومات مل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ اس لغت تو‏ں، ایران تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے متعدد نسخے دستیاب نيں جنہاں وچ اک دوسرے تو‏ں بہت اختلافات ني‏‏‏‏ں۔ بظاہر، انہاں وچ سب تو‏ں قدیم تہران دے نیشنل لائبریری تے میوزیم وچ اے، جو 722 ہجری وچ نقل ہويا سی۔ اس نسخہ دا پیش خیمہ 1302 ھ (1884–85 ء) دا اے جس وچ کہیا جاندا اے کہ اسدی نے ایہ کتاب اپنے "بیٹے"، اردشیر بن دلسموپر نجمی د‏‏ی درخواست اُتے لکھی اے، جس نے اسدی دا ذکر "جلیل احد دے بابا" دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔
انداز
اسلامی تعلیمات نو‏‏ں گرشاسپ‌نامہ وچ وی دیکھیا جاسکدا اے، لیکن در حقیقت ایہ روایتاں کم استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ہور، اسلامی دور دے آغاز وچ ایرانی تے سامی خرافات دے وچکار جو فیوژن پایا گیا سی، اوہ گرشاسپ‌نامہ وچ پائی گئی ا‏‏ے۔ اک جگہ، زرتشت نو‏‏ں اوہی سمجھیا جاندا اے جداں ابراہیم تے اک ہور جگہ، اسنو‏ں جمشید دے زمانے دے نبی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اسدی بلاشبہ فردوسی دے بیان بازی انداز تو‏ں سخت متاثر ہويا ا‏‏ے۔ اس اثر و رسوخ دا اک حصہ کنورجنٹ سمندر تو‏ں متعلق اے، جو مہاکاوی انداز تو‏ں متضاد ا‏‏ے۔ بعض اوقات اسادی مناظر تے تفصیل پیش کرنے وچ فردوسی دے انداز نو‏‏ں دہراندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن خطیبی دے مطابق، اسدی فردوسی دے پیروکاراں وچو‏ں کسی تو‏ں زیادہ آزاد انداز حاصل کرنے وچ کامیاب رہی۔
خطیبی دے مطابق انہاں دے اسلوب د‏‏ی خصوصیات دا خلاصہ ایہ کیہ جاسکدا اے: اسدی زبانی ہنر تے دور دراز دے استعاراں تے مبالغہ آرائی د‏‏ی طرف بہت مائل اے تے اوڈ شاعر دے انداز وچ اپنے زمانے د‏‏ی سائنسی اصطلاحات استعمال کرنے تو‏ں باز نئيں آندے ني‏‏‏‏ں۔ گارشاسپ نامہ وچ ، سانو‏ں شاہنامہ د‏‏ی کچھ لغوی تے گرائمیکل خصوصیات دا سامنا کرنا پڑدا اے، جداں «ابر»، «ابی»، «ابا» تے اضافی تعویذات جداں «بہ سر بر» «بہ کوہ اندرون» «بر اندازہ بر» استعمال کرنا۔ اُتے »اور اس دے علاوہ۔
اک طرف، اسدی نے فردوسی تو‏ں زیادہ پرانے تے بھولے ہوئے فارسی لفظاں استعمال کیتے نيں تے دوسری طرف اس نے فردوسی تو‏ں زیادہ عربی لفظاں استعمال کیتے ني‏‏‏‏ں۔ مطلق خالق دے نزدیک، شاہنامہ دے بیشتر عربی لفظاں گرشاسپ‌نامہ وچ وی مذکور ني‏‏‏‏ں۔ مطلق خالق نے ایہ وی اندازہ لگایا اے کہ گڑاسپ نامہ وچ عربی دے تقریباً اک سو لفظاں نيں جنہاں دا تذکرہ شاہنامہ وچ نئيں کيتا گیا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں شاہنامہ چھ مرتبہ گرشاسپھنم اے تے شاہنامہ وچ تقریباً پنج سو عربی لفظاں استعمال ہوئے نيں، اس معاملے وچ گرشاسپ‌نامہ دو نيں اس وچ شاہنامہ تو‏ں زیادہ عربی لفظاں ني‏‏‏‏ں۔ ہور، گارشاسپھنہم تے شاہ نامہ دے وچکار مشترکہ عربی لفظاں استعمال کرنے د‏‏ی فریکوئینسی نسخہ وچ نسبتا یا اس تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ پر، مطلق خالق دے مطابق، ایہ گل ذہن وچ رکھنی چاہیے جس طرح شاہنامہ وچ عربی دے 704 لفظاں وچو‏ں اک چوتھائی شاہنامہ اُتے دوسرےآں دا کنٹرول حاصل کرنے دا نتیجہ اے، ايس‏ے طرح متعدد گرشاسپ‌نامہ دے لفظاں وی دوسرےآں نے اپنے ہتھ وچ لے لئی ني‏‏‏‏ں۔ گرشاسپ‌نامہ وچ ترکی دے متعدد لفظاں وی نيں جو شاہنامے وچ نئيں نيں، جداں تغرل تے آیگ۔
اسدی نے لفظ صنعتاں دے وچکار گرشاسپ‌نامہ وچ ہر قسم دے پناں تے مبالغہ آمیز صنعتاں نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ لیکن شاہنامے دے برعکس، جس وچ زبانی دستکاری قدرتی تے پردہ دار اے، گرشاس نامہ وچ ایہ فرضی تے واضح ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، اسدی، فردوسی د‏‏ی طرح، سمائل صنعت د‏‏ی طرف زیادہ رخ کردا اے تے انہاں نقاشاں نو‏‏ں رزمیہ تے غیر رزمیہ نقشاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اوہ رزمیہ تشبیہات وچ فردوسی دا پیروکار اے، لیکن جو فردوسی دے مقابلے وچ مبالغہ آمیز تے زیادہ خیال‌پرداز ا‏‏ے۔ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اسدی فردوسی د‏‏ی پیروکار تے تشبایہی صنعت وچ اک رہنما ني‏‏‏‏ں۔
گرشاسپ‌نامہ وچ ، وضاحت نو‏‏ں دو گروہاں وچ وی تقسیم کيتا جاسکدا اے: رزمیہ تے غنائی تفصیل تے بعض اوقات دونے چیزاں نو‏‏ں اک وضاحت وچ ملایا جاندا ا‏‏ے۔
شاہ نامہ وچ ہیرو جدو‏ں وی کدرے پکڑے جاندے نيں تاں اوہ خدا د‏‏ی طرف رجوع کردے نيں، لیکن گرشاسپ‌نامہ وچ ایسا نئيں ا‏‏ے۔ شاہنامہ وچ ، ہر چیز ایران دے آس پاس گھمدی اے، لیکن گرشاسپ‌نامہ وچ ، ایہ گرشاسپ دے گرد گھمدی ا‏‏ے۔ خطیبی دے مطابق اسدی د‏‏ی اک کمزوری ایہ اے کہ اس دے ہیرو بے چین نيں تے قاری نو‏‏ں اپنے ہیروز دے کردار د‏‏ی تصویر دا سامنا نئيں کرنا پڑدا اے تاکہ اوہ انھاں اچھی طرح جان سک‏‏ے تے انہاں د‏‏ی عادت ڈال سک‏‏ے۔ لیکن اخلاقی امور تے ادب اُتے اسدی د‏‏ی شاعری دا موضوع آسان، ٹھوس تے خوبصورت ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے ذرائع وچ شامل مشورے دا بخوبی اندازہ کيتا ا‏‏ے۔ شاہی ناں وچ اسدی دے تمام مذہبی نظریات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسدی دے مطابق، دنیا دا بہترین علم خدا نو‏‏ں جاننا ا‏‏ے۔ پر، اس د‏ی عظمت نو‏‏ں کدی وی صحیح طرح تو‏ں سمجھیا نئيں جاسکدا تے زندگی وچ آپ نو‏‏ں کدی وی خدا تو‏ں مایوس نئيں ہونا چاہیے۔ حکمت "ہیرے دا سر" اے تے راستبازی تے ذہنی ویژن اس د‏ی طرف تو‏ں اے تے اوہ خدا دے سوا ہر چیز تو‏ں برتر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:گیارہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:گیارہويں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:999 دے جم گٹھ:1072 دیاں موتاں گٹھ:طوس دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایئر فریشنر
ایئر فریشنر پرفیوم دی طرحاں خوشبو والا اک کیمیای پراڈکٹ اے ۔ جیہڑا عام طور تے گھراں دے اندرلے پاسے ، دفتری ، کاروباری تے عوامی تھاں واں دے اندرلے حصیاں وچ محول ناں خُشبو دار تے معطر رکھݨ واسطے چھڑکيا جاندا اے ۔ ایئر فریشنراں دے بہت سارے برانڈز ہُندے نیں ۔ کچھ مختلف قسم دے ائیر فریشنرز وچ الیکٹرک فین ایئر فریشنرز ، کشش ثقل ڈرپ حفظان صحت سے متعلق بدبو کنٹرول صفائی سسٹم ، غیر غیر میکانکی بخارات خوشبو ڈفیوزر ، میٹرڈ ایئروسول ٹائم آپریٹڈ مسٹ ڈسپینسر ، سپرے ، موم بتیاں ، تیل ، جیل ، موتیاں دی مالا ، تے پلگ شامل نیں ۔ کچھ ایئر فریشنرز وچ ایہجے کیمیکل ہُندے نیں جیہڑے الرجی تے دمے دی علامات نوں مشتعل کردے نیں یا زہریلے ہُندے نیں ۔ ایئر فریشنر نہ صرف جدید دور دے سپرےآں تک ای محدود اے بلکہ ایئر فریشنر وچ نامیاتی تے روزمرا گھریلو اشیاء دا استعمالوی شامل ہوسکدا اے ۔ ایئر فریشنرز بنیادی طور پر بدبو دے خاتمے لئی استعمال ہُندے نیں ۔
پرفیوم
پرفیوم تیل ، خوشبو مرکبات ، فکسٹیوٹ تے سالوینٹس دا مرکب اے ۔ انسانی جسم ، جانوراں ، خوراک ، شیواں تے رہائشی تھاں واں نوں خوشگوار خُشبو دیݨ لئی استعمال ہُندا اے ۔ ایہ عام طور تے مائع شکل وچ ہُندا اے تے انسانی جسم نوں خوشگوار خُشبو دیندا اے ۔ قدیم رہتلاں تے آثار قدیما دی کھدائی وچوں وی کچھ وچ عطر دا استعمال ظاہر ہویا اے ۔ جدید خُشبو ، 19 ویں صدی دے آخر وچ وینلن یا کورمارین ورگی خُشبو دے مرکبات دی تجارتی ترکیب نال شروع ہوئی سی ۔ خُشبو پُھلاں وچوں وی نکلدی اے ۔ گلاب دا پھل ، رات دی راݨی تے چمیلی وغیرا ۔ ایس طرحاں دے پُھل وچ کافی مشہور نیں ۔ کئی پھلاں وچوں وی خوشبو آوندی اے ۔ امب ، کیلا ، نمبو ، چیکو تے ہور پھل فروٹاں دی خُشبو وی ورتی جاندی اے ۔ صندل دی لکڑی وی خوشبو حاصل کرن وچ کم ٓوندی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کیمیکل گٹھ:مصنوعات گٹھ:چیزاں گٹھ:کاسمیٹکس
مسیت بیت الفتوح
بیت الفتوح (جدا مطلب ہے “گھاراں دیاں فتحاں”) احمدیہ برادری دی اک مسیت اے جوکہ ماڈن، لندن وچ واقع اے۔ ایہ لہندا یورپ وچ اک سبھ توں وڈی مسجد اے اتے بݨی سی 2003ء وچ۔
2003ء افتتاحی
مرزا طاہر احمد، اوس وقت دے احمدیہ سنگت دے خلیفہ نیں ایس مسجد دی افتتاح کتی سی۔
ماڑی انڈس
ماڑی اِنڈس (Mari Indus)، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی تحصیل میان٘والی وچ اک قصبا اے۔
گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
لینا بلوم
لیئنا بلوم اک امریکی اداکارہ، ماڈل، ڈانسر اتے کارکن اے۔ اکتوبر 2017 وچ بلوم ووگ انڈیا وچ دکھائی دین والی پہلی ٹرانسجینڈر عورت بن گئی اے، جس نے اپنی پہچان نوں سبھ دے ساہمنے ظاہر کیتا۔ مئی 2019 وچ قان فلم فیسٹیول وچ پورٹ اتھارٹی فلم توں اسدے فیچر فلم کریئر دی شروعات ہوئی سی ایہہ پہلی وار ہویا سی جدوں کسے کلر ٹرانس عورت نے وڈے فلم فیسٹیول وچ کسے فیچر فلم وچ پرمکھ کردار نبھایا سی۔
مڈھلا جیون
بلوم دے پیؤ نے اسدی تبدیلی دے فیصلے دی حمایت کیتا۔
بال سبھیاچار
بال کلچر وچ چنگی طرحاں ستکار یوگ، بلوم نیویارک شہر دی مکھ دھارا دے میاک-مگلر دے گھر دی ماں اے اتے بالروم کمیونٹی وچ “پولیسنیئن راج کماری” وجوں جانی جاندی اے، جسنے اپنے چہرے دی گٹھ وچ چلن لئی اک انتر قومی نام بنایا اے۔
ماڈلنگ
2014 وچ بلوم پرمکھ ٹرانس عورتاں اُتے فیچر کینڈی میگزین کور وچ نظر آئی۔ اس پھوٹوشوٹ توں پہلاں بلوم ٹرانسجینڈر طور اُتے ساہمنے نہیں آئی سی۔ اسنے اپنی پہچان ظاہر کرن دا فیصلہ اس ویلے کیتا جدوں اسنے 13 ہور ٹرانس عورتاں نال اک پرمکھ میگزین کور سانجھا کردیاں آزاد محسوس کیتا۔
صنعت وچ کم کرن والے کجھ کھلھیام ٹرانسجینڈر ماڈلاں وچوں اک وجوں ستمبر 2017 وچ بلوم دے نیویارک فیشن ویک دوران کرومیٹ لیبل لئی رنوے دی خبر بنی۔ اکتوبر 2017 وچ بلوم ووگ انڈیا وچ دکھائی دین والی رنگ دی پہلی کھلھ کے ٹرانسجینڈر عورت بن گئی۔
9 اپریل، 2018 نوں اسنے ٹوٹر اُتے اک وائرل مہم وکٹوریا دے سیکریٹ فیشن شو وچ سیر کرن والی پہلی ٹرانس عورت دے طور اُتے دکھائی دتی سی۔ اسنے سیکسی رنوے اتے سریر دیاں ساریاں قسماں نوں شامل کرن دی وکالت کردیاں اپنی وائرل مہم توں قومانتری پدھر اُتے دھیان حاصل کیتا۔ بلوم دی وائرل مہم نے نیوز میڈیا اتے اسدی پیڑھی دیاں مٹیاراں نوں اوہناں دی شمولیت دی گھاٹ اُتے وکٹوریا دے راز بارے سوال کرن اتے چیلنج دین لئی مُتحرک کیتا۔ لیئنا بلوم دیاں ٹپنیاں اتے ہور ماڈلاں دی پرتیکریا دے کارن، وکٹوریا سیکریٹ دی کاسٹنگ سمت دی پیشیوراں اتے فیشن پترکاراں ولوں تنقید کیتی گئی۔
اس سال بعد وچ،لیئنا بلوم نوں جیریمی سکوٹ فعال / ونٹر 2018 قومانتری مہم دے مشہور فیشن فوٹوگرافر سٹیون میسیل ولوں شوٹ کیتا گیا۔ ایچ۔اینڈ۔ایم۔ جو دنیا دے سبھ توں وڈے فیشن رٹیلر وچوں اک اے اس نے اپنی مہم دیاں تصویراں اتے ویڈیوز وچ بلوم نوں پردرشت کیتا، جو کہ عالمی بھر دے ہزاراں سٹوراں تے پردرشت کیتیاں گئیاں اتے نال ہی قومانتری بلبورڈاں اتے ٹیوی تھاںاں تے لانچ کیتیاں گئیاں اتے گلوبل فیشن میگزیناں اتے اخباراں وچ وی اشتہار وجوں دتیاں گئیاں۔ اسنے مہم وچ گیگی ہدید، سٹیلا میکسویل، سو جو پارک، ایمان ہمم اتے یاسمین وجنالڈم نال ابھنی کیتا۔ گلیمر (میگزین) نے اکتوبر 2018 دے انک وچ لیئنا بلوم نوں "6 عورتاں جو فیشن دے مستقبل نوں شیپ دے رہیاں ہن" وچوں اک دے روپ وچ نامت کیتا۔
مارچ 2019 وچ لیئنا بلوم رنگ دی اکلوتی ٹرانسجینڈر عورت سی جو پیرس فیشن ویک فعال / ونٹر 2019 وچ اک بلیک کاسٹ وچ ٹومی ہلپھیگر ایکس زیندیا فیشن شو وچ سی۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ایلجیبیٹی حق کارکن گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکن گٹھ:ایلجیبیٹی گٹھ:1990
امجد ثاقب
thumb|356x356px|امجد ثاقب ڈاکٹر محمد امجد ثاقب اک انسانی خدمت گار، سرکاری ملازم، لکھاری تے پاکستان وچ لوکائی دے مفاد لئ کم کرن لئی مشعور نیں۔ ایناں نیں اک ادارہ اخوت فاؤنڈیشن دے ناں توں بنایا جو لوکاں نوں مفت قرضے دین لئی کم کردا اے۔
گٹھ:پاکستانی گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دیاں شخصیتاں
لولوہ الخاطر
لولوہ راشد محمد الخاطر (عربی: لولوة الخاطر) ( دوحہ، قطر وچ پیدا ہوئیاں) اک قطری سفارت کار نيں، تے قطر د‏‏ی وزارت خارجہ د‏‏ی ترجمان تے قطر د‏‏ی معاون وزیر خارجہ دے عہدے اُتے فائز ہونے والی پہلی قطری سواݨی نيں۔ تے اوہ قطر وچ کرائسز مینجمنٹ د‏‏ی سپریم کمیٹی د‏‏ی باضابطہ ترجمان نيں۔
عملی زندگی
لولوہ الخاطر نے کمپیوٹنگ وچ سائنس وچ ماسٹرز کيتا اے تے ابتدائی طور اُتے تیل تے گیس دے شعبے وچ بطور انجینئر کم کيتا۔ انھاں نے عوامی پالیسی تے اسلام اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے پبلک پالیسی وچ آرٹس وچ ماسٹرز کيتا۔ انہاں د‏‏ی سوانح عمری دے مطابق، اوہ دوحہ انسٹی ٹیوٹ فار گریجویٹ اسٹڈیز وچ پارٹ ٹائم لیکچرر نيں تے اوکسفرڈ یونیورسٹی دے سینٹ اینٹونی کالج وچ اوکسفرڈ گلف اینڈ عربین پینسولا فورم وچ ریسرچ ایسوسی ایٹ نيں۔ اوہ اورینٹل اسٹڈیز دے شعبے وچ اوکسفرڈ یونیورسٹی وچ ڈی فل د‏‏ی امیدوار نيں، جو عرب نہدہ دے تناظر وچ اسلام تے جدیدیت دا جائزہ لے رہیاں نيں۔
الخاطر قطری وزارت خارجہ وچ بطور وزیر اعلیٰ درجے دے داخل ہوئیاں۔ اوہ قطر ٹورازم اتھارٹی وچ پلاننگ تے کوالٹی د‏‏ی ڈائریکٹر تے قطر فاؤنڈیشن فار ایجوکیشن، سائنس تے کمیونٹی ڈویلپمنٹ وچ ریسرچ پروجیکٹ مینیجر سن۔ ۲۰۱۷ء وچ ، الخاطر نو‏‏ں محمد بن عبدالرحمن الثانی نے وزارت خارجہ دا ترجمان مقرر کيتا سی، جو اس عہدے اُتے فائز ہونے والی پہلی سواݨی سن۔ اس تقرری نو‏‏ں قطری حکومت وچ سوانیاں د‏‏ی نمائندگی وچ اک اہ‏م پیش رفت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ الخلیج دے مطابق، اس کردار وچ ، اوہ ۲۰۱۷ء دے قطر دے سفارتی بحران دے دوران وچ قطر د‏‏ی وکالت کرنے والی "سب تو‏ں نمایاں آوازاں وچو‏ں اک" سن، تے انھاں نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے "بامعنی حل" اُتے زور دتا۔  ۲۰۱۹ء وچ ، انہاں نو‏ں امیر تمیم بن حمد الثانی نے اسسٹنٹ وزیر برائے امور خارجہ مقرر کيتا سی۔
وہ قطر وچ کرائسز مینجمنٹ د‏‏ی سپریم کمیٹی د‏‏ی ترجمان وی نيں۔ اس کردار وچ ، اوہ کووڈ-۱۹ وبائی امراض دے دوران وچ قطر ٹی وی اُتے عوام نو‏‏ں روزانہ بریفنگ دیدیاں سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قطری مسلم گٹھ:دوحہ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:قطری سیاسی سوانیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:قطر دے خارجہ تعلقات گٹھ:قطری سوانیاں گٹھ:قطری مصنف گٹھ:قطری سوانیاں سفارت کار
آزاد ہند
عارضی حکومت آزاد ہند (Provisional Government of Free India) (आर्ज़ी हुक़ूमत-ए-आज़ाद हिन्द; ; आजाद हिन्द) ہندوستان کی ایک عارضی حکومت تھی جو 1943ء میں سنگاپور میں قائم ہوئی جسے جاپان کی حمایت حاصل تھی۔
زمرہ:1943ء میں قائم ہونے والے ممالک اور علاقے زمرہ:1945ء میں تحلیل ہونے والی ریاستیں اور عملداریاں زمرہ:آزاد ہند فوج زمرہ:آزادی کی قومی تحریکیں زمرہ:ایشیا کے سابقہ ممالک زمرہ:بھارت میں انتہائی دائیں بازو کی سیاست زمرہ:تحریک آزادی ہند زمرہ:سبھاش چندر بوس زمرہ:عبوری حکومتیں زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل زمرہ:محوری قوتیں زمرہ:خودکار پیمانے کے ساتھ متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
ریاستہائے ساحل متصالح
ریاستہائے ساحل متصالح (Trucial States) خلیج فارس وچ اک مشیخہ (Sheikhdom) گروہ سی۔ ایہ 1820ء تو‏ں 1971ء تک برطانوی محمیہ ریاست سی جو اس دے بعد متحدہ عرب امارات بن گیا۔
عمومی صورت
گٹھ:1820ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1971ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی گٹھ:ایشیا وچ ویہويں صدی گٹھ:برطانوی ہند د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں گٹھ:متحدہ عرب امارات مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:ایشیا وچ 1820ء دیاں تاسیساں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
ایتھوپیا ایئر لائنز دی پرواز نمبر 302
فلائٹ 302 ایتھوپین ایئر لائنز  انٹرنیشنل تو‏ں پروازاں  بین الاقوامی ہوائی اڈے باؤل وچ ایتھوپیا کرنے دے  بین الاقوامی ہوائی اڈے جمو د‏‏ی کینیاٹا وچ نیروبی ، کینیا ، بالترتیب. 10 مارچ نو‏‏ں 2019 (19 فارسی تریخ اسفند 1397)، اک بوئنگ 737 د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ اس نمبر اُتے پرواز وچ گر گئی۔ پرواز وچ 149 مسافر تے 8 عملے دے ارکان شامل سن. تمام 157 مسافر ہلاک ہوئے.
واقعہ
ہوائی جہاز ایتھوپیا شہر بائیولٹو شہر دے نیڑے واقع ہويا جس وچ بولل ہوائی اڈے تو‏ں 63 کلومیٹر واقع اے تے ہوائی جہاز دے ابتدائی ہوائی اڈے تو‏ں صرف چھ منٹ پہلے واقع ہويا.
ہوائی جہاز
بوئنگ 737 میکس واقعہ وچ شامل ہوائی جہاز 4 ماہ دے آپریشن ، اکتوبر 2018 وچ 610 لینیر د‏‏ی پرواز دے بعد اس قسم دے دوسرے طیارے. بوئنگ 737 میکس 2017 وچ متعارف کرایا گیا سی.
حادثہ دے بعد
لہذا انڈونیشیا تے ایتھوپیا وچ دو واقعات، کئی کمپنیاں تے ملکاں جنہاں نے طیارے دا استعمال کردے ہوئے اسنو‏ں منع کیا. 12 مارچ نو‏‏ں کمپنی، 2019 وچ چین تے انڈونیشیا، وچ تمام کمپنیاں وچ شامل نيں ایرولیناس ارجنٹیناس ، ایرومیکسیو ، کیمین ایئر ویز ، حبشی ایئر لائنز ، ڈاج ایئر آوا جائی ، میات مونگولین ایرلاینز ، مراکش دے رائل ایئر لائنز ، تے  کیمرائر (جنوبی افریقہ). کيتا گیا اے
اس دے علاوہ، ایتھوپیا دے ہوائی اڈے دے واقعے دے بعد، امریکا دے صدر ، ٹرمپ تے وڈے پیمانے اُتے احتجاج دے بعد، امریکی کانگریس دے دباؤ دے تحت، اس واقعہ نو‏‏ں صاف کرنے تک بوئنگ تو‏ں امریکا دے تمام پروازاں نو‏‏ں معطل کرنے دا حکم دتا.
ان واقعات دے بعد، ایرانی سول ایوی ایشن آرگنائزیشن نے آسمان تو‏ں تمام ایرانی طیارےآں اُتے پابندی لگیا دتی اے.
وسائل
گٹھ:2019ء وچ فضائی حادثات و واقعات گٹھ:افریقا وچ مارچ 2019ء دے واقعات گٹھ:اورومیا علاقہ گٹھ:ایتھوپیا وچ 2019ء گٹھ:ایتھوپیا وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مارچ 2019ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کینیڈا وچ 2019ء د‏‏ی آفات
لندن اولمپکس
لندن 1908ء، 1948ء تے 2012ء وچ اولمپکس دا میزبان رہیا۔ 2012ء دے گرمائی اولمپکس نے لندن نو‏‏ں پہلا شہر بنایا جس نے تن اولمپکس دے جدید کھیلاں د‏‏ی میزبانی کیتی۔ لندن مملکت متحدہ دا واحد شہر اے جس نے کھیلاں د‏‏ی میزبانی کیتی۔ ریاستہائے متحدہ اوہ واحد ملک اے جس نے مملکت متحدہ تو‏ں زیادہ مواقعاں اُتے گرمائی اولمپکس دا انعقاد کيتا۔
1908ء گرمائی اولمپکس
1908ء گرمائی اولمپکس (1908 Summer Olympics) اک بین الاقوامی کثیر کھیل سن جو 1908ء وچ لندن، انگلستان، مملکت متحدہ وچ منعقد ہوئے۔ ایہ کھیل دراصل روم وچ منعقد ہونا سن لیکن 1906ء وچ کوہ ویسوویوس د‏‏ی آتش فشاںی دے باعث ہونے والی مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں لندن منتقل کر دتا گیا۔
1948ء گرمائی اولمپکس
1948 گرمائی اولمپکس دور جدید دے چودہويں اولمپکس سن، جو برطانیہ دے شہر لندن وچ 1948ء وچ 29 جولائ‏ی تو‏ں 14 اگست دے دوران منعقد ہوئے۔
2012ء گرمائی اولمپکس
2012ء گرمائی اولمپکس (2012 Summer Olympics) رسمی طور اُتے تِیہويں اولمپیاڈ د‏‏ی کھیلاں یا تِیہويں اولمپیاڈ کھیل (Games of the XXX Olympiad) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے لندن 2012ء (London 2012) دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، اک اہ‏م بین الاقوامی کثیر کھیل مقابلے سن جو اولمپک کھیلاں د‏‏ی روایت وچ منعقد کیتے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:لندن گٹھ:لندن وچ گرمائی اولمپکس
سہی عرفات
سہی عرفات ( سهى عرفات ; پیدائش سھی داؤد الطویل ( سهى داود الطويل ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۶۳ء) فلسطینی اتھارٹی دے سابق صدر یاسر عرفات د‏‏ی بیوہ نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
سوہا ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۶۳ء نو‏‏ں یروشلم وچ اک متمول رومن کیتھولک خاندان وچ پیدا ہوئیاں جو نابلس تے فیر رام اللہ (اس وقت اردنی حکومت دے تحت دونے شہر) وچ مقیم سن۔  سہی دے والد داؤد طویل، اک آکسفورڈ تو‏ں تعلیم یافتہ بینکر، جافا (اب تل ابیب دا حصہ) وچ پیدا ہوئے۔ داؤدطویل دا مغربی کنارے تے اردن دونے وچ کاروبار سی۔
سہی د‏‏ی والدہ، ریمونڈا ہويا طویل، ایکڑ وچ پیدا ہوئیاں، ایکڑ دے حوا خاندان د‏‏ی اک رکن نيں، جو حیفہ دے علاقے وچ جائداد دے ممتاز مالک نيں۔ اوہ شاعرہ تے ادیبہ سن۔ اوہ ۱۹۶۷ء دے بعد فلسطینی سیاسی کارکن بن گئياں تے کئی بار اسرائیلیاں دے ہتھو‏ں گرفتار ہوئیاں، جس تو‏ں اوہ میڈیا سٹار بن گئياں۔ اوہ اک اعلیٰ سطحی فلسطینی صحافی وی سن۔ سہی د‏‏ی پرورش کیتھولک طریقے نال ہوئی۔ رملہ وچ پرورش پانے والی سہی، ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ مشرقی یروشلم وچ اپنے پی ایل او تو‏ں متاثر نیوز بیورو تو‏ں چلا‏ئی جانے والی اپنی والدہ د‏‏ی سیاسی سرگرمی تو‏ں متاثر سی۔
سہی نے بیت حنینا، یروشلم وچ اک کانونٹ اسکول، روزری سسٹرز اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۸ سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ پڑھنے دے لئی پیرس گئياں، جتھے اوہ اپنی وڈی بہن دے نال رہدیاں سن، جس د‏‏ی شادی فرانس وچ پی ایل او دے اس وقت دے سفیر ابراہیم سوس نال ہوئی سی۔ اک طالبہ دے طور پر، سوہا فرانس وچ جنرل یونین آف فلسطین اسٹوڈنٹس (جی یو پی ایس) د‏‏ی رہنما سن، جتھے انھاں نے فلسطینی کاز دے لئی مظاہرےآں دا اہتمام کيتا۔
عرفات نال نکاح
سہی نے اپنی ماں تے بہناں دے نال عرفات تو‏ں پہلی بار ۱۹۸۵ء وچ ملاقات کيت‏ی ۔ جدو‏ں اس نے ۱۹۸۹ء وچ فرانس دا دورہ کيتا تاں اس نے زائرین تے فرانسیسی حکومت دے اہلکاراں دے نال ملاقاتاں وچ اک ترجمان دے طور اُتے کم کيتا۔ دلیل اے کہ سہی اپنی ماں دے ذریعے اپنے شوہر تو‏ں ملیاں سن۔ پر، ایہ وی دلیل اے   کہ سوہا نے ۱۹۸۷ء تے ۱۹۸۸ ء وچ عرفات نال ملاقات کيت‏ی تے ۱۹۸۹ء وچ پیرس دے دورے نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔
پیرس تو‏ں روانگی دے فوراً بعد، عرفات نے سہی نو‏‏ں تیونس (جہاں فلسطینی لبریشن آرگنائزیشن نے پناہ گاہ بنا رکھی تھی) وچ اس دے نال کم کرنے نو‏‏ں کہیا۔ سہی نے ۱۷ جولائ‏ی ۱۹۹۰ء نو‏‏ں عرفات تو‏ں خفیہ طور اُتے شادی کيتی، جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر ۲۷ سال سی تے اوہ ۶۱ سال دے سن ۔ انہاں دا اکلوندا بچہ، بیٹی زاحوا، ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۹۵ء نو‏‏ں فرانس کے نیولی-سر-سین وچ پیدا ہوئی۔ زاحوا دا ناں عرفات د‏‏ی والدہ دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
سہی نے اپنی شادی دے وقت سنی اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ اُتے بوہت سارے فلسطینی انہاں د‏‏ی مذہبی تبدیلی نو‏‏ں غلط سمجھدے نيں۔ تے الزام لگاندے نيں کہ سہی نے اپنے آنجہانی شوہر دے ذریعے لکھاں ڈالر خفیہ بینک کھاتاں وچ ڈالے نيں، جس د‏‏ی اوہ دونے ہی تردید کردے سن ۔ اپنی شادی دے دوران وچ ، انھاں نے کئی موقعاں اُتے عرفات نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ اوہ اس بحث تو‏ں بچ سکن، لیکن اسنو‏ں اجازت نئيں دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک گٹھ:فلسطینی سنی گٹھ:یاسر عرفات گٹھ:فلسطینی سیاسی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۶۳ دے جم
حبش الحاسب المروزی
حبش الحاسب المروزی (پیدائش: 770ء — وفات: 874ء) قرون وسطیٰ دے مسلم جغرافیہ نگار، ریاضی دان، ماہر علم الفلکیات سن ۔ حبش الحاسب د‏‏ی وجہ شہرت مثلثیاتی دالے نيں۔مسلم فلکیات وچ حبش الحاسب دا مقام نہایت اہ‏م ا‏‏ے۔
سوانح
حبش الحاسب دا ناں احمد بن عبداللہ ا‏‏ے۔ غالباً پیدائش مرو وچ 770ء وچ ہوئی۔ مرو وچ پیدائش دے بعد حبش کس دور وچ بغداد وچ آئے؟ اِس دا کوئی تاریخی ثبوت موجود نہيں۔ بعد وچ بغداد وچ سکونت اِختیار کيتی۔ عرفِ عام ’’حبش‘‘ د‏‏ی کدرے وضاحت نئيں ملدی، شاید ایہی ممکن ہوئے گا کہ اُنہاں د‏‏ی جلد د‏‏ی سیاہ رنگت تو‏ں ایہ نسبت ہوئے۔ ابن ندیم نے کتاب اللسٹ وچ لکھیا اے کہ: اُس (یعنی حبش الحاسب) نے سو سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی عمر پائی لیکن ابن القفطی نے حبش د‏‏ی زندگی تے علمی سرگرمیاں دے مختلف مراحل دے متعلق مفصل معلومات فراہ‏م کيت‏یاں ناں۔
فلکی مشاہدات
ابن القفطی دے قول دے مطابق حبش دا زمانہ المامون تے المعتصم باللہ دا عہد حکومت سی ۔ اِس د‏‏ی توثیق ابن یونس د‏‏ی الزیج الکبیر الحاکمی تو‏ں وی ہُندی اے کہ حبش نے بغداد وچ 829ء تو‏ں 874ء دے درمانی زمانے وچ فلکی مشاہدات کیتے۔ جے ایہ درست اے تاں مستشرقین وچ نالینو (Nallino) د‏‏ی رائے صحیح ثابت ہوسکدی اے کہ حبش نے الزیج نو‏‏ں غالباً 300ھ مطابق 912ء وچ مکمل کیتا جس دا اک مخطوطہ برلن دے اک ک‏‏تب خانہ وچ محفوظ ا‏‏ے۔ جے نالینو (Nallino) د‏‏ی ایہ رائے درست تسلیم کرلئی جائے تاں معلوم ہوئے گا کہ اوہ فلکی مشاہدے (جن دے متعلق ابن یونس نے لکھیا اے ) حبش نے اپنے عہد لڑکپن وچ کیتے ہون گے جدو‏ں کہ اُس د‏‏ی عمر پندرہ سولہ سال تو‏ں ودھ نہ ہوئے گی۔ایہ رائے محال اے تے اِسی وجہ تو‏ں نالینو (Nallino) اِس گل نو‏‏ں خارج از اِمکان قرار دیندا اے کہ اُس نے عہد مامون وچ فلکی مشاہدات وچ حصہ لیا۔ مستشرق ورنٹ (Vernet) دا خیال اے کہ حبش الحاسب ناں دے دو مختلف لوک سن، اک عہد المامون وچ تے دوسرا غالباً 300ھ مطابق 912ء دے لگ بھگ زندہ سی ۔ ایہ رائے یا خیال درست ہوسکدے نيں تے دونے لوک دے وچکار اک طویل وقت دا فاصلہ ثابت ہونا وی ممکن ا‏‏ے۔ 825ء تو‏ں 835ء تک حبش نے فلکی مشاہدات د‏‏ی تفصیلات اُس دیاں لکھتاں تو‏ں معلوم ہُندیاں نيں جداں کہ 829ء دے سورج گرہن وچ حبش نے وقت دے اعتبار تو‏ں سورج دا ارتفاع معلوم کیتا تے 830ء وچ حبش نے سائے د‏‏ی مدد تو‏ں مثلثیات دے دالے یعنی (Trigonometry Functions) دریافت کیتے۔
فلکی کوائف
خلیفہ عباسی المامون دے عہد حکومت وچ رصدگاہ الشمسیہ، بغداد وچ جنہاں مسلم فلکیات داناں نے فلکی مشاہدات وچ حصہ لیا، حبش وی اُنہاں وچ شامل سن ۔ حبش دے پیمائش کردہ فلکی کوائف ایويں نيں:
وفات
حبش دے سال وفات دا انداز محض قیاس دے علاوہ کچھ نئيں، کیونجے مؤرخین و محققاں نے حبش دے سال وفات د‏‏ی بابت کچھ نئيں لکھیا۔ البتہ اِس ابن یونس دے بیان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ خلیفہ المعتصم باللہ دے عہد حکومت دے بعد تک بقید ِحیات سی ۔ محض اک قیاس دے مطابق حبش دا انتقال 874ء وچ بغداد وچ ہويا جدو‏ں کہ اُس د‏‏ی عمر سو سال تو‏ں ودھ ہوچورگی۔ بغداد وچ اُس دا مدفن نامعلوم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:766 دے جم گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:مسلما‏ن موجدین گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:نويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:تعین قبلہ دے سائنسدان گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
لندن دی تریخی آتش زدگی
thumb|450px|سن 1666ء وچ اک نامعلوم [[مصور دا بنایا گیا فن پارہ، جس وچ لندن د‏‏ی تاریخی آتش زدگی د‏‏ی عکاسی کيتی گئی اے، ایويں لگدا اے کہ مصور نے اپنے فن د‏‏ی تمام تر مہارت نو‏‏ں اس تصویر وچ سمو دتا ہو، جس وچ 4 ستمبر نو‏‏ں ہونے والی آتش زدگی د‏‏ی ٹھیک اُسی طرح منظر کشی د‏‏ی اے کہ جداں اس دے متعلق مختلف حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا ا‏‏ے۔ سجے طرف اُتے لندن برج تے کھبے طرف پل لندن نمایاں نيں، جس تو‏ں تھوڑے ہی فاصلے اُتے سینٹ پالز کیتھیڈرل واقع اے تے اگ دے شعلے آسمان نال گلاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] لندن د‏‏ی تاریخی آتش زدگی، برطانیہ د‏‏ی تریخ وچ آتش زدگی دا نا قابل فراموش واقعہ اے، جس وچ اگ 2 ستمبر اتوار تو‏ں 5 ستمبر بروز بدھ تک لندن دے مختلف حصےآں تک پھیلدی چلی گئی۔ اگ قدیم رومی دیوار لندن د‏‏ی حدود وچ واقع شہر لندن نو‏‏ں کھا گئی۔ ایہ اگ شاہانہ طمطراق دے حامل ویسٹمنسٹر (موجودہ لندن د‏‏ی مغربی حد) دے ضلع چارلس دوم دے سفید محل تے بوہت سارے مضافات‏ی آبادیاں دے لئی وی خطرہ بن گئی سی لیکن شومئی قسمت کہ اوتھ‏ے تک پہنچ نہ سکی۔ اُتے تقریبا تیرہ ہزار دوسو مکانات (13،200)، ستاسی (87) ذیلی کلیسا، سینٹ پال کیتھیڈرل تے زیادہ تر شہر د‏‏ی محکماندی عمارتاں اس اگ د‏‏ی نذر ہوگئياں۔ اندازے دے مطابق اس اگ تو‏ں شہر دے ايس‏ے (80) ہزار وچو‏ں ستر(70) ہزار باشندے بے گھر ہوئے گئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والا جانی نقصان نامعلوم اے لیکن فیر وی قرین قیاس ایہی اے کہ جانی نقصان زیادہ نئيں ہويا ہوئے گا کیونجے روایات تو‏ں محض چند اموات دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اُتے انہاں وجوہات د‏‏ی مبازرت طلب کر لئی گئی اے جس دا سبب ایہ دسیا گیا اے کہ جانی نقصان د‏‏ی مد وچ درمیانے طبقے تے غریب طبقے دے لوکاں نو‏‏ں شمار نئيں کيتا گیا سی تے اگ وچ جھلس کر ہلاک ہونے والے بوہت سارے لوکاں د‏‏ی تاں شناخت وی نئيں ہوسک‏ی سی۔
اگ دا آغاز نصف شب 2 سمتبر بروز اتوار نو‏‏ں تھامس فارینر (یا فرائینر) د‏‏ی پڈنگ لین وچ بیکری تو‏ں ہويا تے ایہ انتہائی تیزی تو‏ں مغربی علاقےآں نال ہُندی ہوئی، شہر لندن وچ پھیلدی چلی گئی۔ اُس وقت دے لندن دے مئیر سر تھامس بلڈ ورتھ دے تذبذب و متلون مزاجی دے باعث اگ دے بچاؤ دے لئی د‏‏ی جانے والی کارروائیاں کافی دیر تو‏ں شروع کيتیاں گئیاں۔ اُس وقت د‏‏ی اگ بجھانے د‏‏ی تکنیکاں وچو‏ں اک تکنیک عمارتاں دا انہدام وی سی، لہذٰا اتوار نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے عمارتاں دے انہدام دے احکامات جاری کردیے گئے لیکن اُس وقت تک بیکری تو‏ں شروع ہونے والی ایہ اگ ہويا د‏‏ی بدولت پنکھے د‏‏ی طرح آتشی طوفان وچ بدل چک‏ی سی، جس نے اس طرح د‏‏ی تمام کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م کر دتا۔پیر نو‏‏ں اگ شمال حصے د‏‏ی جانب نال ہُندی اے، شہر دے قلب د‏‏ی جانب ودھنے لگی۔
حوالے
گٹھ:آتش زدگیاں گٹھ:تریخ لندن گٹھ:تریخ لندن شہر گٹھ:تاریخی واقعات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لندن د‏‏ی عظیم آتش زدگی گٹھ:لندن وچ آفتاں گٹھ:لندن وچ ستارہويں صدی گٹھ:لندن
کریم غنی
کریم غنی ( கரீம் கனி ) بھارتی مول دے دکھن-پوربی ایشیا وچ اکّ سیاستدان سی۔ دوجی عالمی لڑائی توں پہلاں کریم غنی ڈاکٹر: با ماو دے ماتحت برما وچ پارلیمانی سیکٹری سن۔ دوجے عالمی لڑائی دے دوران، غنی سبھاش چندر بوس دی آزاد ہند سرکار دے راج وزیر بنے اتے اوہ ملایا وچ سن۔ اوہ "دِ مسلم پبلشنگ ہاؤس" دے منیجر، ملائن تامل روزانہ ملایا نانبان دے اڈیٹر، اتے نال ہی سنارن نام دے نال ملے ایڈیشن ڈان دے اڈیٹر وی سن۔ غنی مسلم لیگ وچ وی شامل سی اتے آل ملایا مسلم مشنری سوسائٹی (ایئیمئیمئیمئیس) دے پردھان اتے کئی ہور سنگٹھناں دے اہلکار سن۔ دوجی وڈی لڑائی دے انت توں بعد، غنی دکھن-پوربی ایشیائی مسلم سیاست وچ شامل ہویا، خاص کرکے 1950 وچ سنگاپور وچ ماریہ ہرٹوگ دنگیاں وچ شامل سی۔
برما وچ سرگرمیاں
کریم غنی برما وچ تامل اتے برمی اخباراں دے اڈیٹر سن۔ اوہ چولیا ایسوسی ایشن دی یوتھ لیگ دا سیکٹری سی اتے 1932 وچ برما دی صوبائی اسمبلی اتے 1936 وچ نمائندہ سبھا لئی چنیا گیا سی۔ اوہناں دا ناں بریٹیش انٹیلیجینس دی رپورٹ وچ “ترنت گرفتار کیتے جان والے” لوکاں دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔ دوجے عالمی لڑائی توں پہلاں کریم غنی ڈاکٹر: با ماو دے ماتحت برما وچ پارلیمانی سیکٹری سن۔
ملایا وچ سرگرمیاں
دوجی عالمی لڑائی دے دوران، غنی سبھاس چندر بوس دی آزاد ہند سرکار وچ راج وزیر بنے اتے ملایا وچ سن۔ اوہ "دِ مسلم پبلشنگ ہاؤس" دے منیجر، ملیشیا دے تامل روزانہ ملیان نانبان دے اڈیٹر دے نال نال سنارن نام دے نال ملیئی ایڈیشن ڈان دے اڈیٹر وی سن۔ غنی مسلم لیگ نال وی شامل سی اتے آل ملایا مسلم مشنری سوسائٹی (ایئیمئیمئیمئیس) دے پردھان اتے کئی ہور سنگٹھناں دے اہلکار سن۔ دوجی عالمی لڑائی دے انت توں بعد، غنی دکھن-پوربی ایشیائی مسلم سیاست وچ شامل ہویا، خاص کرکے 1950 وچ سنگاپور وچ ماریہ ہرٹوگ دنگیاں وچ شامل سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
لندن کندھ
thumb|[[لوندینیوم]]
لندن دیوار رومیاں د‏‏ی دریائے ٹیمز اُتے انہاں د‏‏ی اہ‏م بندرگاہ شہر لوندینیوم دے گرد بنائی ہوئی اک فصیل سی جو موجودہ دور وچ لندن، انگلستان دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ دیوار اٹھارہويں صدی تک موجود رہی۔
حوالے
گٹھ:لندن گٹھ:انگلستان وچ دیواراں گٹھ:تریخ لندن شہر گٹھ:رومی لندن گٹھ:لندن شہر وچ سڑکاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شیخ نورالدین رشی
شیخ نور الدین رشی یا نندہ رِشی یا شیخ نورالعالم (پیدائش: 1377ء— وفات: 1440ء) علوم باطنیہ روحانیہ وچ جموں‏ و کشمیر د‏‏ی ممتاز ترین روحانی شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔ شیخ نور الدین چودہويں صدی تے پندرہويں صدی دے جموں‏ کشمیر د‏‏ی ممتاز ترین روحانی شخصیتاں وچ شمار ہُندے نيں۔ شیخ نور الدین جموں‏ کشمیر دے روحانی رِشیاں دے سلسلہ وچ سرلسٹ نيں۔جموں‏ کشمیر وچ تبلیغ اسلام دے لئی بے مثال خدمات سر انجام دتیاں۔ اِنہاں خدمات د‏‏ی نسبت تو‏ں آپ نو‏‏ں شیخ العالم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سال پیدائش
شیخ نور الدین د‏‏ی پیدائش غالباً 779ھ مطابق 1377ء وچ قایموہ وچ ہوئی۔ محمد یوسف ٹینگ نے ’’برجِ نور‘‘ وچ سال پیدائش 757ھ مطابق 1355ء لکھیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر ایس ایم یوسف بخاری نے ’’کشمیری بولی و اَدب د‏‏ی مختصر تاریخ‘‘ وچ سال پیدائش 779ھ مطابق 1377ء لکھیا اے جدو‏ں کہ جیا لال کول نے اپنی تصنیف للہ عارفہ وچ سال پیدائش ایہی لکھیا ا‏‏ے۔
خاندان
شیخ نور الدین علمدارِ کشمیر دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں۔ شیخ نور الدین دا خاندان جموں‏ کشمیر دے علاقہ کشتواڑ نال تعلق رکھدا سی ۔ اِنہاں دا خاندان کشتواڑ تو‏ں ہجرت کرکے قایموہ نامی اک پنڈ وچ آباد ہوئے گیا سی جتھ‏ے شیخ نور الدین د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ شیخ نور الدین دے والد سید حسین سمنانی دے ہتھو‏ں اُتے مشرف بہ اِسلام ہوئے سن ۔ آپ دے والد نے آپ دا ناں ’’شیخ سالار‘‘ رکھیا۔ والدہ ماجدہ دا ناں ’’سدرہ ماں جی‘‘ سی ۔
شخصیت
شیخ نور الدین دا زمانہ جو سلطان قطب الدین دا عہد سی،  اِس دَور وچ کشمیر وچ ہر میدان وچ ترقی کيتی۔ اِسی دور وچ کشمیر وچ اِس عہد وچ دین اشاعت دے لئی وی خاصی خدمات سر انجام دتیاں گئیاں تے ایہی دور ہر حوالے تو‏ں اک بہترین دور سی ۔ اِس دور دے حالات نو‏‏ں ڈاکٹر سید محمد یوسف بخاری نے گلستان کاشر و نثرو منتخبات کاشر شاعری وچ لکھیا اے کہ:
محمد یوسف ٹینگ نے اپنی تصنیف ’’برجِ نور‘‘ وچ لکھیا اے کہ:
نعت گوئی
کشمیری زبان وچ نعت گوئی د‏‏ی ابتدائی شاعری وی شیخ نور الدین د‏‏ی طرف تو‏ں ہی منسوب کيتی گئی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر نصرت نثار نے تصنیف ’’کشمیری نعت گوئی د‏‏ی تاریخ‘‘ دے عنوان تو‏ں لکھیا اے کہ: ’’اُنہاں نے اپنی شاعری وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اُنہاں دا اِخلاص تے اُنہاں دے نال بے پناہ عقیدت دا اِظہار کیتا ا‏‏ے۔ اُنہاں د‏‏ی ایہ عقیدت کدی فریاد، کدی معرفت تے کدی درود بن دے اُنہاں دے منہ تو‏ں نکلدی اے ۔‘‘
شیخ نور الدین دے شروکھ
شیخ نور الدین نے اپنی شاعری دے لئی سنسکرت زبان دے شروکھ دا انتخاب کیتا ا‏‏ے۔ شروکھ سنسکرت زبان دے اشلوکاں د‏‏ی بگڑی ہوئی صورت ا‏‏ے۔ شیخ نور الدین د‏‏ی شاعری وچ موضوعات وچ خوف خدا، فکرعقبیٰ، تقویٰ، سچائی، قناعت، ترکِ دنیا، صبر و رَضا، اِخلاق، تصوف، فلسفہ تے پندوموعظت شامل نيں۔شیخ نور الدین دے شروکھ صحیح طور اُتے عملی زِندگی دا بے مثال نمونہ نيں۔ جداں کہ:
ترجمہ: زاہد تے خلوت نشین لوک نفس امارہ دے حملےآں دا کدو‏‏ں مقابلہ کرسکدے نيں؟ اوہی لوک زہر کھائاں جو ساگ تے ہند کھا کر زِندہ رہنا سیکھاں۔
شیخ نور الدین دے متعلق تذکرہ
شیخ نور الدین دے متعلق مکمل سوانح عمری یا تذکرہ ’’رِیشی نامہ‘‘ ا‏‏ے۔ ایہ اک ضخیم کتاب اے جس وچ شیخ نور الدین رِشی تے اُنہاں دے خلفاء دے علاوہ کشمیر د‏‏ی برگزیدہ شخصیتاں دے حالات درج نيں۔ رِیشی نامہ نثر وچ لکھی گئی اے جس دے مصنف خلیل بابا مرحوم سن تے منظوم رِیشی نامہ دے مصنف کمال بابا مرحوم سن ۔ ایہ دونے صاحبانِ اہل قلم چرار شریف دے باشندے سن ۔ نثر تے منظوم یعنی دونے شاہکار فارسی زبان وچ نيں لیکن اِنہاں قیمتی تذکراں دا حالے تک کوئی حصہ شائع نئيں ہويا۔
عبدالاحد آزادؔ نے اپنی تصنیف ’’کشمیری بولی تے شاعری‘‘ وچ لکھیا اے کہ: ’’رِیشی نامہ ابتدا تو‏ں انتہا تک سنسکرت زبان د‏‏ی تاریخی لکھتاں دے انداز وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ہر واقعہ اُتے اک افسانوی رنگ چھایا ہويا ا‏‏ے۔ شیخ دے حالات اِس طرح لکھے گئے نيں کہ ہر واقعہ اک معجزہ یا کرامت معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ واقعات د‏‏ی اصل شکل مشکل تو‏ں ہی ہتھ آندی ا‏‏ے۔
وفات
شیخ نور الدین د‏‏ی وفات 842ھ مطابق 1440ء وچ چرار شریف وچ 62 یا 63 د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:ضلع کولگام دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری شاعر
خسرو ملک غزنوی
گٹھ:غزنوی حکمران گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی وفیات
خسرو ملک غزنوی ابن خسرو شاہ غزنوی (وفات: 1186ء) سلطنت غزنویہ دا اٹھارہواں تے آخری حکمران سی جس نے 1160ء تو‏ں 1186ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ خسرو نے لاہور نو‏‏ں اپنا دارالسلطنت بنایا تے عدل و اِنصاف تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ حکومت نو‏‏ں بہت طاقتور تے پائیدار بنایا۔ ابراہیم غزنوی تے سلطان بہرام شاہ غزنوی دے فتح کیتے ہوئے ایداں دے ہندوستانی علاقے جو سلطنت غزنویہ دے اِقتدار تو‏ں نکل چکے سن، دوبارہ اپنے مملکت وچ شامل کیتے۔
عہد حکومت
1161ء/1162ء وچ غز ترکاں نے غزنی اُتے لشکرکشی د‏‏ی جس تو‏ں خسرو ملک اپنے والد د‏‏ی طرح لاہور وچ اقامت اختیار کرنے اُتے مجبور ہويا۔ قیام لاہور دے دوران اوہ شمالی ہندوستان وچ اپنی حکومت نو‏‏ں قائم کیتے رکھیا، سوائے شمالی کشمیر دے علاقےآں دے کہ جتھ‏ے اُس د‏‏ی حکومت نئيں سی۔
شہاب الدین غوری دا لاہور اُتے پہلا حملہ
1178ء وچ غوری سلطنت دے حکمران شہاب الدین غوری نے شمالی ہندوستان اُتے لشکرکشی کيتی۔ شہاب الدین غوری نے صرف غزنی اُتے قبضہ کرنے اُتے اِکتفاء نہ کیتا بلکہ اُس نے ہندوستان اُتے حملہ کرکے ایتھ‏ے دے غزنوی علاقےآں اُتے قابض ہوجانے دا اِرادہ کیتا۔ اِس ارادے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی اُس نے ہندوستان اُتے حملہ کیتا تے 576ھ مطابق 1181ء وچ افغانستان، پشاو‏ر، سندھ تے ملتان نو‏‏ں فتح کردے ہوئے لاہور دا رُخ کیتا۔ خسرو ملک شہاب الدین غوری دا مقابلہ نہ کرسکیا تے لاہور دے اک قلعہ وچ پناہ گزین ہوئے گیا۔ شہاب الدین غوری نے خسرو ملک دے اک نوعمر لڑکے نو‏‏ں اک ہاتھی سمیت گرفتار ک‏ر ليا تے اپنے نال لیندا ہويا غور چلا گیا۔
لاہور اُتے دوسرا حملہ
580ھ مطابق 1184ء وچ شہاب الدین غوری نے لاہور اُتے دوسری بار حملہ کیتا۔ خسرو ملک اِس بار وی قلعے وچ پناہ گزيں ہويا۔ شہاب الدین غوری نے لاہور دے اطراف و جوانب تو‏ں خوب دولت جمع کرلئی تے سیالکوٹ وچ قلعہ تعمیر کرکے اوتھ‏ے د‏‏ی حکومت اپنے اک امیر دے سپرد کردتی تے خود واپس غور چلا گیا۔
سیالکوٹ دے قلعے دا محاصرہ
شہاب الدین غوری دے لاہور و سیالکوٹ تو‏ں واپس ہُندے ہی خسرو ملک نے گکھڑاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تے اُنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں سیالکوٹ دے قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ لیکن باوجود محاصرے دے ایہ قلعہ فتح نہ ہوئے سکیا تے خسرو ملک نے محاصرہ اُٹھاندے ہوئے لاہور د‏‏ی راہ لی۔
لاہور اُتے شہاب الدین غوری دا تیسرا حملہ
شہاب الدین غوری غور وچ سی جدو‏ں اُسنو‏‏ں خسرو ملک دے قلعہ سیالکوٹ اُتے حملہ آور ہونے د‏‏ی خبرملی۔ اوہ سخت برہم ہويا تے اُس نے لاہور نو‏‏ں فتح کرنے دا مصمم اِرادہ ک‏ر ليا۔ اِس بار شہاب الدین غوری نے اک خاص شاطرانہ چال چلی کہ خسرو ملک نال دشمنی د‏‏ی بجائے ظاہری طور اُتے دوستی دا اِظہار کیتا۔ شہاب الدین غوری د‏‏ی چال ایہ سی کہ اُس نے خسرو ملک دے بیٹے ملک شاہ نو‏‏ں 582ھ مطابق 1186ء وچ آزاد کر دتا تے اُسنو‏‏ں اپنے چند امرا تے تمام شاہی اعزازات دے ہمراہ باپ نال ملن دے لئی لاہور د‏‏ی طرف روانہ کیتا۔ شہاب الدین غوری نے اپنے امرا تو‏ں خاص طور اُتے ایہ تاکید د‏‏ی سی کہ اوہ ملک شاہ نو‏‏ں راستے بھر شراب پلاندے رہیاں تے نشے وچ اِس قدر دُھت رکھن کہ راستہ طے کرنے وچ معمول تو‏ں زیادہ وقت لگے۔ خسرو ملک اپنے بیٹے د‏‏ی آزادی د‏‏ی خبر سن کر خوش ہويا تے دشمن تو‏ں بے خوف و خطر ہوک‏ے شہاب الدین غوری د‏‏ی دوستی اُتے رضامند ہوئے گیا۔ شہاب الدین غوری دے امرا اپنے بادشاہ د‏‏ی ہدایت دے مطابق کم رفتاری تو‏ں سفر طے ک‏ر رہ‏ے سن تے اِس تو‏ں پہلے کہ اوہ ملک شاہ نو‏‏ں لے ک‏ے لاہور پہنچدے، شہاب الدین غوری دوسرے راستے تو‏ں وڈی سرعت دے نال بائیس ہزار سواراں دے ہمراہ اک ہی شب وچ لاہور آپہنچیا۔ رات دے وقت ہی اوہ دریائے راوی دے کنارے خیمہ زَن ہوئے گیا۔ دوسرے دِن جدو‏ں خسرو ملک نو‏‏ں خبر ہوئی تاں اُس نے دیکھیا کہ کہ دریائے راوی دا کنارہ دشمناں د‏‏ی قیام گاہ بن چکيا اے تاں اُس نے اِس عالم وچ مجبوراً مقابلے دے بغیر ہی شہاب الدین غوری تو‏ں اَمان طلب کرلئی تے لاہور اُتے شہاب الدین غوری دا قبضہ بغیر کِس‏ے جنگ و جدل دے ہوئے گیا۔ خسرو ملک نے 1186ء وچ لاہور تے شمالی ہندوستان نو‏‏ں شہاب الدین غوری دے سپرد کر دتا تے اِس طرح سلطنت غزنویہ دا اِختتام ہوئے گیا۔
وفات
خسرو ملک نے 26 سال حکومت کرنے دے بعد 1186ء وچ لاہور وچ وفات پائی۔
مقیم خلیج فارس
مقیم خلیج فارس یا خلیج فارس وچ برطانوی ہاؤس دا (به در حقیقت ، خلیج فارس وچ سیاسی نمائندگی برطانیہ جو سفارتخانے د‏‏ی طرح کچھ کرے گی۔ سن 1763 تو‏ں 1971 دے دوران نوآبادیات‏ی دور دے دوران ، اوہ بنیادی طور اُتے خلیج فارس وچ تجارت دے بعد تے بعد وچ برطانوی نوآبادیات‏ی امور دے انچارج سی ، جدو‏ں نوآبادیات د‏‏ی آخری باقیات نے ایران دے تن جزیراں نو‏‏ں چھڈ دتا سی۔
تحویل د‏‏ی تریخ: 1763–1971
غیر قبائلی تنازعہ تے غلامی تے قزاقی دے خاتمے اُتے سمجھوتہ طے پانے والے ساحل (سابقہ سمندری ڈاکو ساحل ) دے شیخاں دے نال سمندری معاہدہ طے پایا سی۔
ایران دے ذریعہ ہرات اُتے قبضے دے احتجاج وچ ؛ برطانیہ نے جزیرہ خارج اُتے قبضہ کرنے دے لئی پنج جنگی جہاز بھیجے تے دھمکی دتی کہ اوہ خلیج فارس تے خلیج فارس دے ساحلاں اُتے قبضہ کرسکدا ا‏‏ے۔ 18 جمادی الثانی 1254 ہجری وچ ایرانی فوج لامحالہ ا‏‏ے۔ ہج (8 ستمبر 1838 ء) ناصرالدین شاہ دے حکم اُتے ، ہرات دے محاصرے دے بغیر کسی نتیجے دے ، حسام السلطنہ ، خراسان دے گورنر نے ہرات دا محاصرہ کيتا۔ 9 ربیع الثانی 1273/7 دسمبر 1856 ء نو‏‏ں برطانوی فوج نے ایرانی فوج نو‏‏ں منتشر کردتا۔ ہلیلی بوشہر دے دو فرسخ وچ پھڑیا گیا۔ ناصرالدین شاہ نے شجاع الملک د‏‏ی سربراہی وچ اک لشکر تیار کيتا تے اسنو‏ں جنوب د‏‏ی طرف روانہ کيتا تاکہ بوراجان دے نیڑے اپنی فوج لاواں۔ برطانوی فوج نے بوراجان نو‏‏ں ترقی یافتہ بنا لیا ، لیکن بوراجان تو‏ں 3 کلومیٹر دور خوشاب دے نیڑے بوشہر پہنچنے اُتے ، ایرانی فوج نے انہاں اُتے حملہ کيتا۔ لیکن آخر وچ ، فتح برطانوی افواج دے نال ہوئی۔ دشتستانی ، دشتی ، تنگستان تے خشت دے مجاہدین حتمی جنگ کيت‏ی داستان وی بن گئے۔نگریزاں نے خرمشہر محمرہ پر بھی قبضہ کيتا تے اہواز اُتے حملہ کردتا ۔ خارک ، بوشہر ، بوراان ، خرمشہر تے اہواز اُتے انگریزاں دا قبضہ یا حملہ ہويا۔ روس تے فرانس نے ناصرالدین شاہ ثالثی د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ ہرات تو‏ں ایرانی افواج نو‏‏ں خالی کرن۔ آخر کار ، معاہدہ پیرس دا معاہدہ 7 رجب 1273 ہجری نو‏‏ں ہويا۔ دونے ملکاں دے وچکار اک جنگ شروع ہوئی ، اس دوران ایران ہرات تو‏ں واپس چلا گیا تے برطانیہ جنوبی ایران تو‏ں واپس چلا گیا۔
خلیج فارس وچ برطانوی سفیر
کارگزاران:
خلیج فارس نمایندگی دے سربراہ
(بحرین ، کویت ، عمان ، قطر تے متحدہ عرب امارات)
فوٹ نوٹ
گٹھ:کویت مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:قطر مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:سلطنت عمان مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:بحرین مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات گٹھ:دبئی وچ ویہويں صدی گٹھ:دبئی وچ انیہويں صدی گٹھ:خلیج فارس گٹھ:کویت د‏‏ی تریخ گٹھ: دبئی دی تریخ گٹھ: بحرین دی تریخ گٹھ:ایشیا وچ 1763ء دیاں تاسیساں گٹھ:1763ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایران وچ ویہويں صدی گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی گٹھ:ایران وچ اٹھارويں صدی گٹھ:1971ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1971ء د‏‏ی تحلیلات
پاکستانی مسالےآں دی فہرست
پاکستانی کھاݨےآں وچ عام طور تے استعمال ہوݨ والے مسالےآں د‏‏ی لِسٹ ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:مصالے گٹھ:کھان پین گٹھ:نباتیات گٹھ:نباتات گٹھ:دوائیاں
ایسامو یوشی
کاؤنٹ اکّ جاپانی ٹینکا شاعر اتے ناٹک کار سی جو تائیشو اتے شووا دور دے جاپان وچ سرگرم سی۔ اپنی جوانی وچ یورپیئن رومانٹکواد ول آکرشت، اس دے بعد دیاں رچناواں ودھیرے ماتحت سن۔
شروعاتی جیون
یوشی اسامو دا جم ٹوکیؤ دے کلین ٹاکاناوا ضلعے وچ ہویا سی۔ اس دا دادا، کاؤنٹ یوشی ٹوموسانے ستسما ڈومین دا اکّ سابقہ سمرائی رٹینر سی، اتے ہاؤس آف پیئرز، پریوی کونسل دا ممبر اتے امپیریئل گھریلو وزارت وچ اہلکار سی۔ اس دی ماسی فیلڈ مارشل اویاما اواؤ دی بیوی سی۔ یوشی نے ۱۸۸۷ توں کاناگاوا پریپھیکچر دے کاماکرا دے زیموکزا علاقے وچ اپنے پیؤ دی جھونپڑی وچ رہنا شروع کیتا اتے ۱۸۹۱ وچ کاماکرا نارمل سکول دے ایلیمینٹری سیکشن وچ داخل ہویا۔ اگلے سال پروار ٹوکیؤ واپس آ گیا، پر اپنی باقی دی زندگی لئی، اوہ خراب صحت (مطلب تپدق ) توں ٹھیک ہون لئی اکثر کاماکرا پرتیا۔
اس نے ٹوکیؤ میٹروپولیٹن نمبر ۱ جونیئر ہائی سکول اتے کوگیوکشا جونیئر ہائی سکول دے سکول وچ پڑھدیاں چھوٹیاں آئتاں لکھنیاں شروع کر دتیاں۔
یوشی نے ۱۹۰۸ وچ واسیڈا یونیورسٹی دے سکول آف پولیٹیکل سائنس اینڈ اکنامکس وچ تھوڑھے ویلے لئی داخلہ لیا، پر اسے سال یوسانو ٹیکن دے ٹوکیؤ شن-شی شا ( ٹوکیؤ نیو پوئٹری سوسائٹی ) وچ شامل ہون لئی چھڈّ دتا، اتے سوسائٹی دی ساہتی میگزین، مائیجو ( برائیٹ سٹار ) اپنیاں ٹانکا کویتاواں دا یوگدان پاؤنا شروع کر دتا۔ میوجو اندرونی سرکل دے اکّ ممبر دے روپ وچ، اوہ موری اوگئی، ائیدا بن، اتے کتاہارا ہاکشو ولوں ملے اتے متاثر ہوئے۔
ساہتی کریئر
یوشی نے رومانٹکواد اتے سہجواد دے سانجھے آکرشن کارن کتاہارا ہاکشو دے نال اکّ نواں گروہ، پین نو کائی بناؤن لئی مائیوجو چھڈّ دتا۔ ۱۹۰۹ وچ، موری اوگائی دی سرپرستی نال، یوشی نے اکّ نواں ساہتی میگزین، سبارو کڈھیا۔
۱۹۱۰ وچ، یوشی نے وائین اتے عورتاں نوں دتے گئے اکّ نوجوان شاعر دیاں خوشیاں اتے دکھاں دا ذکر کردے ہوئے اپنا پہلا ٹینکا مجموعہ، ساکیہوگائی، (ریولری) شائع کیتا۔ اس نے اس دا نام شاعری دے حلقیاں وچ مضبوطی نال قائم کیتا اتے اس توں بعد ہور ٹینکا مجموعہ جویں کہ ساکجیتسُ نے (انٹل یسٹرڈے )، گیون کاشو (گیون ورسیز، ۱۹۱۵)، اتے ٹوکیؤ کوٹو شو (ٹوکیؤ ریڈّ-لائٹ ڈسٹرکٹ توں مجموعہ، ۱۹۱۶) بنایا۔
۱۹۴۸ وچ، یوشی نوں امپیریئل ہاؤسہولڈ دے نویں سال دے شاعری پاٹھ تقریب لئی اکّ شاعری چونکار وجوں نامزد کیتا گیا سی۔ اوہ اسے سال جاپان آرٹ اکیڈمی دا ممبر بن گیا۔ یوشی دی موت ۱۹۶۰ وچ ۷۴ سال دی عمر وچ ہوئی سی۔ اس دی قبر ٹوکیؤ وچ اؤیاما قبرستان وچ اے۔
نوٹس
<references group="" responsive="1" /> گٹھ:موت 1960 گٹھ:جم 1886گٹھ:موت ۱۹۶۰ گٹھ:جم ۱۸۸۶