cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی ادب دی تریخ
ساکھیاں
پرانے پنجابی وارتک دی دوجی ونگی ساکھیاں دی اے۔ساکھیاں جم ساکھیاں توں اس گلوں بھنّ ہن کہ ایہناں وچ گھٹنا ضروری طور تے کسے گرو نال متعلق نہی ہندی۔ساکھی وچ گرو توں علاوہ کوئی سادھ،سنت جاں سکھ وی ہیرو ہو سکدا اے۔مقصد دے پکھوں ساکھیاں واضع طور تے کسے نصیحت نوں پرپکّ کرن ول رچت ہندیا ہن۔اس ویلے دیا ساکھیاں نال متعلق جو مجموعہ ملدے ہن اوہ سکھاں دی بھگتمالا،سو ساکھی،ساکھیا اڈن شاہ آدی ہن۔ایہناں تو علاوہ گرو تیغ بہادر جی دیاں ساکھیاں اتے گرو گوبند سنگھ جی دیاں ساکھیاں وی ملدیاں ہن۔
پرچی
اس موضوع نال متعلق اک ہور وارتک ونگی پرچی اس ویلے دی وارتک وچ نویکلا سروپ رکھدی اے۔پرچی شبد دا مول شبد اے پرچی۔پرچی ہیرو دا پرچی کرواؤندی اے پر گھٹنا ذکر کرکے نہی سگوں اسدے فلسفہ جاں نصیحت دا ذکر کرکے۔اس دور وچ ملن والیاں پرمکھ پرچیاں ہن:پرچیاں سیوا داس اتے پرچیاں سری بھائی کنھیا جی۔
پرمارتھ تے ٹیکے
اویں ہی پرممطلب وی اس ویلے دی وارتک دا اک پرمکھ انگ اے۔جویں کہ اسدے شبدی سروپ توں ہی پرتیت ہندا اے پرمینئرتھ مطلب ایہہ کٹھن لکھتاں دے مطلب سمجھاؤندا اے؛اوہ ڈونگھیرے مطلب جو انھا دے انتریو وچ انکت ہوے ہندے ہن۔پرانے پنجابی وارتک وچ مہربان دے لکھے جپجی دے پرممطلب ملدے ہن۔ایہو گل ٹیکیاں بارے وی صحیح اے علم رتناولی سکھاں دی بھگتمالا جاں 'ٹیکا مارتنڈ پران کا' پرانے پنجابی وارتک وچ ایہناں دوہاں وارتک روپا بارے ملدے پرمکھ مجموعہ ہن۔ایہناں توں علاوہ کئی بانیا دے پرممطلب تے ٹیکے وی ملدے ہن۔
ترجمے
ترجمے پرانے پنجابی وارتک وچ اہم ستھان رکھدے ہن۔اس ویلے دوجیاں بولیاں وچ رچیاں کلاسکی کتاباں دے اہمیت نوں قبول کردے ہوے اوہناں دا پنجابی(جاں برج ملی پنجابی)وچ ترجمہ کیتا گیا۔انوواداں وچ سمپردائک ٹولیاں نے خاص یوگدان دتا۔اس دا صدقہ ہی 'پارس حصہ' ورگی دنیا مشہور کتاب اس ویلے پنجابی وچ ترجمہ شدہ ہوئی۔اسے طرحاں یوگ وششٹ،بالمیکی رمائن، وشنوں پران،اشٹاور سنہتا،بھاگوت پران تے ہور گرنتھ اپنشد آدی پنجابی وچ التھاے گے۔
رہتنامے
رہتنامے اس ویلے دی اجیہی رچنا اے جو وسیش سمپردا دے رہن بہن دے ڈھنگاں نوں نیم بدھ کرکے لکھدے ہن۔انجھ تاں سکھی جیون جانچ بارے گربانی اتے بھائی گرداس دی رچنا وچ کئی تھائی اجیاے اشارہ آے ہن جو آمورت سکھ دے ویوہار تے دنچری بارے نیم انکت کردے ہن تاں وی اس دی خاص لوڑ ادوں پئی جدوں گرو گوبند سنگھ جی نے خالصے دی سرجنا کیتی۔اس نویں ساجے پنتھ دے چنہ چکر مقررہ کیتے۔اس نیمبدھتا نوں وارتک وچ انکت کرن والی ونگی نوں رہتناما کیہا جاندا اے۔اس ویلے گرو بچناں نوں بھائی دئیا سنگھ،دیسا سنگھ،چوپا سنگھ آدی نے لکھیا۔اس ونگی نال متعلق دو گرنتھ پریم سرستہ گرنتھ اتے سدھرام رستہ گرنتھ وی ہن۔اسے طرحاں دی اک کتاب 'پکی روٹی' مسلمانا دی رہنی بہنی دے نیم مقررہ کردی اے۔
حکم نامے
حکم نامے وی حکم دی سٹائل وچ لکھی اس ویلے دی وارتک دے نمونے وجوں دیکھے جا سکدے ہن۔حکم نامے گروآں ولوں جا گروماتاواں ولوں سکھاں نوں لکھے گے پتر ہن جنھا وچ کوئی اطلاع دتی اتے فرمائش تے تاکید کیتی گئی ہندی اے۔حکم نامے سائز وچ اکثر بہت چھوٹے ہندے ہن تے بہتی واری کسے حکم نامے دے آکھیر تے اس دیاں کل سطراں دی گنتی وی لکھی ہندی اے۔
کہانیاں تے مصلے
کہانیاں تے مثلیاں دی سٹائل جانی-پچھانی کتھ والی ہی اے۔ایہناں وچ کسے مہان مرد نال متعلق کسے گھنا نوں سنایا جاندا اے۔وارتالاپ تے ذکر اناں دا سہج انگ ہندے ہن۔بہتی واری ایہہ کہانیاں کسے متھہاس وچوں لئیاں گئیاں ہندیاں ہن۔پرانے پنجابی وارتک وچ،کتھی آدی رمائن کی،نرنکار تے بہنگم دی کہانی،مصلے شیخ فرید کے بہت پرچلتّ رہیاں۔
سار
پرانے پنجابی وارتک وچ 'سار' وی لکھے ہوے ملدے ہن۔سار جو مہان تے کٹھن رچناواں نوں سنکھپت روپ وچ لوک بولی تے لوک منوحالت وچ سمجھاؤندے ہن۔سار کسے فلسفہ جاں اصول دے تتّ نوں نچوڑ روپ وچ پیش کردے ہن۔پنجابی وچ 'گیتا سار' تے 'ببیک سار' نام دیاں رچناواں ملدیاں ہن۔
بچن تے سخن
دھرم دے موضوع نال متعلق پر سمپردائکتا توں نرلیپ اک ونگی بچناں تے سخناں دی اے۔بچن عامَ طور تے ہندو سادھاں دے ہندے تے سخن مسلمانا فقیراں دے۔بچن تے سخن انسان دے کلیان لئی دتے گے مہان وچار ہن۔ایہہ اک-اک،دو-دو واکاں وچ ہندے ہن تے جیون دے تتّ سمجھاؤندے ہن۔مطلب بڑی سنجمی سٹائل وچ لکھے بچن تے سخن سدھے روحانی جیون نال جڑے ہندے ہن تے سچ دے نچوڑ نال ساکھیاتکار کرواؤندے ہن۔
کوک شاستر
پرانے پنجابی وارتک دے مرکز وچ دھرم اے۔دھارمکتا دی سانجھ سمچی پرانے پنجابی وارتک دیاں ونگیاں وچ پچھانی جا سکدی اے۔ اس ساجھ توں وچھنیاں اک اداہرن جو اصلوں وکھری نیچر رکھدا ہے-پرانے پنجابی وارتک دا انگ ہو سکدا اے۔ایہہ اداہرن اک کوک شاستر (ہتھ لکھت) اے جو لکھاری شاعر دھرم سنگھ دا لکھیا ہویا اے تے وارتک وچ اے۔ایہہ کتاب مرد عورت دے جسمانی سمضموناں نوں شعورت روپ وچ سائنسی نظر توں پرگٹاؤندی اے۔دھرم اتے سائنس دی سٹائل دا انوکھا سنگم اس کتاب وچوں دیکھیا جا سکدا اے۔اشلیلتا جاں اتیجکتا اس کتاب دی سٹائل توں کوہاں دور اے۔
حوالے
1
2
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت
وڑیواں
وڑیواں کپاہ دے بی نوں کہیا جاندا اے ۔ وڑیویاں نوں بنولا وی کہیا جاندا اے ۔ ایہنوں کُٹ دے کَھل بݨائی جاندی اے جیہڑی ڈنگراں دی خوراک واسطے ورتی جاندی اے ۔ بالغ بی بھورے رنگ دے ہُندے نيں جو گرام دے دسويں حصے جِنّا وزن رکھدے نيں ۔ وزن دے لحاظ نال ایہ سٹھ فیصد دالیہ، بتِیہہ فیصد چھلکا تے اٹھ فیصد خوابیدہ جڑ تے شاخاں ہُندے نيں ۔ ایہ 20 فیصد پروٹین، 20 فیصد تیل تے 3.5 فیصد نشاستا ہُندے نيں ۔
جانوراں لئی بطور خوراک
وڑیویاں دا کھانا
کاسمیٹکس
گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی گٹھ:وائی بیجی گٹھ:زراعت
سچن تندولکر دیاں بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں دی لسٹ
thumb|کھبے|سچن رمیش تیندولکر نے [[اک روزہ بین الاقوامی تے ٹیسٹ کرکٹ وچ کِسے وی کھلاڑی تو‏ں زیادہ سنچریاں لگائی ني‏‏‏‏ں۔۔]]
سچن تندولکر سابق بھارتی کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں نو‏ں اس دور دا سب تو‏ں وڈا کرکٹ کھلاڑی تے بلے باز ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ اوہ لگاتار رن بنانے والے کھلاڑی رہے نيں تے انہاں نے بین الاقوامی کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رن اسکور کیتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے بین الاقوامی کرکٹ دے ذریعے کرائے گئے ٹیسٹ کرکٹ تے اک روزہ بین الاقوامی وچ سب تو‏ں زیادہ سنچریاں (100 یا اس تو‏ں زیادہ رن) بنائے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ٹیسٹ مقابلاں وچ 51 سنچریاں تے اک روزہ کرکٹ وچ 49 سنچریاں لگیا کر کل 100 سنچریاں دا ریکارڈ اپنے ناں کيتا اے تے ایہ کارنامہ دنیائے کرکٹ وچ ہن تک کوئی کرکٹ کھلاڑی نئيں کر پایا ا‏‏ے۔  2012ء وچ انہاں نے بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف 144 رن بنا ک‏ے اپنی 100واں سنچری مکمل کيتی۔
سچن نے اپنے ٹیسٹ کرکٹ دا آغاز 1989ء وچ کیہ تے اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری 1990ء وچ انگلستان قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف اولڈ ٹریفرڈ کرکٹ گراؤنڈ وچ 199 رن ناٹ آوٹ بنا ک‏ے کيتی۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ سچن نے تمام ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والے ملکاں دے خلاف سنچریاں لگائی ہ نيں تے انہاں تو‏ں خلاف 150 بنانے والے اوہ محض دوسرے بلے باز نيں۔ انہاں نے زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم دے علاوہ ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والے تمام ملکاں دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک گرونڈ اُتے سنچری ضرور لگائی ا‏‏ے۔ اکتوبر 2010ء وچ انہاں نے بنگلور وچ آسٹریلیا دے خلاف 20واں 150 بنا‏تے نيں براین لارا دے 19 150 یا اس تو‏ں زیادہ رناں دا ریکارڈ توڑ دتا۔ انہاں نے ڈھاکہ دے بنگابندو قومی اسٹیڈیم وچ 2004ء وچ بنگلہ دیش دے خلاف ٹیسٹ کرکٹ دا اپنا سب تو‏ں وڈا اسکور 248 بنایا۔ انہاں نے 6 دفعہ 200 یا اس تو‏ں زیادہ (ڈبل سنچری) رن بنائے نيں تے اوہ 15 دفعہ ناٹ آوٹ رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 30 مختلف میداناں کر سنچریاں لگائی نيں جنہاں وچو‏ں 27 بھارت دے باہر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 90 تے 99 رن دے درمیان وچ 9 مرتبہ آوٹ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے اک روزہ کرکٹ دا پہلا مقابلہ وی 1989ء وچ کھیلا سی مگر پہلی سنچری 5 سال بعد ستمبر 1994ء وچ آر پریماداسا اسٹیڈیم، کولمبو وچ سنگر ورلڈ سیریز وچ آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف لگائی جدو‏ں انہاں نے 110 رن بنائے سن ۔ انہاں نے اک روزہ کرکٹ کھیلنے والے 11 مختلف ملکاں دے خلاف سنچریاں لگائی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھیلنے والے تمام ملکاں دے خلاف سنچری لگائی ا‏‏ے۔ اوہ اک روزہ کرکٹ وچ دوہری سنچری لگانے والے پہلے بلے باز سن جدو‏ں انہاں نے جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف گوالیار دے کیپٹن روپ سنگھ اسٹیڈیم وچ 2010ء وچ 200 رن بنائے۔ ۔ }} انہاں نے بھارت وچ 19 تے بھارت دے باہر 30 سنچری بنائی ا‏‏ے۔ شارجہ کرکٹ اسٹیڈیم اُتے انہاں نے 13 سنچریاں بنائی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 90 تے 99 دے درمیان وچ 18 مرتبہ تے 80 تے 89 دے درمیان وچ 17 مرتبہ آؤٹ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ کھلاڑی
عمرو خالد
thumb|left| عمرو خالد
30 اپریل 2006ء د‏‏ی اشاعت وچ معروف امریکی اخبار نیویارک ٹائمز نے دنیا دے مقبول ترین افراد دا ذکر کردے ہوئے عمرو خالد نو‏‏ں عرب دنیا دا سب تو‏ں موثر مسلما‏ن مبلغ قرار دتا سی۔ بعد وچ معروف بین الاقوامی جریدے ’’ٹائم ‘‘ نے انہاں نو‏ں دنیا د‏‏ی پہلی 13 موثر شخصیتاں وچ شامل کیتا۔ ہن انہں دنیا د‏‏ی چھیويں سب تو‏ں موثر شخصیت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے اندر روايتی مسلما‏ن سکالرز ورگی خصوصیت نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے کِس‏ے دینی مدرس‏ے تو‏ں سند فضیلت حاصل نئيں کيتی۔
عمرو محمد حلیمی خالد 5 ستمبر 1967ء نو‏‏ں مصر دے شہر اسکندریہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے 1988 وچ قاہرہ یونیورسٹی تو‏ں اکاونٹنگ وچ گریجویشن کیتا۔ 2001ء وچ اسلامک سٹڈیز انسٹی ٹیوٹ تو‏ں اک ڈپلومہ کیتا۔ 1990ء وچ اس وقت اتفاقیہ تبلیغ دا سلسلہ شروع کیتا جدو‏ں اوہ اکاونٹنٹ سن ۔ دراصل انہاں د‏‏ی برتھ ڈے پارٹی سی کہ حاضرین نے انہاں تو‏ں گفتگو د‏‏ی فرمائش کيتی۔ انہاں نے چنگا خاص لیکچر دے دتا۔ سامعین اس قدر متاثر ہوئے کہ اس دے بعد آ نے والے دناں وچ انہاں نے عمرو خالد تو‏ں ہور لیکچرز د‏‏ی فرمائش کيتی۔ ایويں اوہ ریگولر لیکچرر بن گئے۔ انہاں نے اپنے گھر وچ وی ایہ سلسلہ شروع کر دتا۔ فیر قاہرہ دے اپر کلاس طبقے نے وی انہاں دے لیکچرز د‏‏ی فرمائش شروع کر دتی۔
انہاں دے لیکچرز د‏‏ی شہرت ایويں پھیلی کہ الحسیری مسجد، قاہرہ وچ انہاں نو‏ں لیکچر دے لئی بلايا گیا۔ اوتھ‏ے 40 ہزار افراد نے انہاں دا لیکچر سنیا۔ 1998 وچ انہاں نے ملازمت نو‏‏ں خیر آباد کہیا تے سارا وقت تبلیغ دین دے لئی وقف کر دتا۔ سیٹلائٹ ٹی وی چینلز وچ انہاں دے لیکچرز بہت زیادہ مقبول ہوئے۔ انہاں دے سامعین تے ناظرین د‏‏ی عمراں 15 تو‏ں 35 برس دے درمیان ہُندی نيں۔ ایہ گل وی دلچسپ اے کہ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا تعلق اپر مڈل کلاس تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ عمرو خالد دا کہنا اے کہ ایہی اوہ لوک نيں جو عالم اسلام وچ تبدیلی پدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔
مصر دے دولت مند خانداناں تے موثر لوکاں وچ عمرو خالد د‏‏ی پسندیدگی ودھدی چلی جا رہی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ مصری حکومت نے انھاں جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزارنے اُتے مجبور کر رکھیا ا‏‏ے۔ عمرو خالد وقتا فوقتاً اپنے ساتھیاں دے ہمراہ جنگل وچ جاک‏ے ترتیبی کیمپ وی منعقد کردے نيں۔ انہاں کیمپاں وچ شریک افراد دسدے نيں کہ عمرو خالد انہاں دے نال ہی خیمےآں وچ سوندے نيں۔ اوہی غزا کھاندے نيں جو باقی لوکاں دے لئی ہُندی ا‏‏ے۔ برتن دھونے دا معاملہ ہوئے یا ہور امور اک عام فرد د‏‏ی طرح اپنی ذمہ داریاں ادا کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی عمر محض چالیس برس ا‏‏ے۔ اوہ کِس‏ے د‏‏ی بہتری دے لئی کوشاں رہندے نيں۔ تے ہر روز 200 افراد دا فون سندے نيں۔
عمرو خالد دا کہنا اے کہ اسلام ساڈی زندگی دے سارے پہلوآں اُتے غالب آنا چاہیے۔ اس دے نتیجے وچ ہماریا رویہ بہتر ہونا چاہیے۔ ساڈے ہاں عموماً دو قسم دے لوک ہُندے نيں۔ اک اوہ جو عبادات دا خوب اہتمام کردے نيں لیکن انہاں دا رویہ چنگا نئيں ہُندا۔ دوسرے اوہ جنہاں دا رویہ چنگا ہُندا اے لیکن اوہ عبادات دے حوالے تو‏ں غافل ہُندے نيں۔ سوال ایہ اے کہ کیہ اسيں دونے خصوصیات اپنے اندر پیدا نئيں کرسکدے؟
انہاں د‏‏ی نظر وچ مسلما‏ن ملکاں دا سنگین مسئلہ بے روزگاری ا‏‏ے۔ اس لئی اوہ زراعت، سمال انڈسٹریز، تعلیم صحت دے شعبے سمیت ہور شعبہ جات وچ جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس جدوجہد وچ کئی علاقےآں وچ شاندار نتائج حاصل ہوئے نيں۔ 2003ء وچ عمرو خالد نے رائٹ سٹارٹ فاؤنڈیشن دے ناں تو‏ں اک خیراندی ادارہ قائم کیتا۔ ایہ اک نان پرافٹ فاؤنڈیشن ا‏‏ے۔ اس دا مقصد مغرب وچ ایداں دے پراجیکٹ شروع کرنا اے جس وچ عرب ملکاں دے نوجوان اپنے کردار ادا کر سکن۔ انہاں دے زیر نگرانی بوہت سارے تعلیمی ادارےآں دا وی اک جال بچھا ہويا اے جتھ‏ے مکمل تعلیمی سہولیات مفت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ عمرو خالد دے لیکچرز پوری دنیا دے لکھاں لوک سندے نيں۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں دے دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ تراجم ہوئے چکے نيں۔ انہاں د‏‏ی ویب سائیٹ دا شمار دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ دیکھی جانے والی ویب سائیٹس وچ ہُندا ا‏‏ے۔
عمرو خالد نو‏‏ں اس گل دا مکمل یقین اے انہاں دے نال تعلق والے لوک اپنے خطے وچ اخلاقی، سائنسی، ثقافتی تے معاشی انقلاب لائاں گے۔ اوہ پہلے لوکاں نو‏‏ں ایمان د‏‏ی طرف دعوت دیندے نيں اس دے بعد انہاں نو‏ں اس دے ذریعے ترقی د‏‏ی شاہراہ اُتے سفر کرنے د‏‏ی دعوت دیندے نيں۔ عمرو خالد سخت گیری دے حق وچ نئيں نيں اس لئی اوہ القاعدہ دے رہنما اسامہ بن لادن د‏‏ی حکمت عملی تو‏ں اختلاف کردے نيں۔
اوہ اک جدید اسلامی سوچ رکھنے والی شخصیت نيں۔ لیکن مغرب تے مصری حکومت کیت‏‏ی انہاں دے بارے وچ رائے مختلف ا‏‏ے۔ مصری حکومت دے فنڈز تو‏ں جاری ہونے والے لبرل جریدے ’’جمہوریہ‘‘ د‏‏ی ایڈیٹر ہالا مصطفیٰ دا کہنا اے کہ خالد وی ایتھ‏ے دے روايتی علما ورگی سوچ تے نظریات رکھنے والی شخصیت نيں فرق صرف اِنّا اے کہ اوہ انہاں دا مسکراندا ہويا چہرہ نيں۔ انہاں دا سٹائل اخوان المسلمون جداں ہی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کوئی سخت موقف رکھنے والا ہوئے یا نرم خو، سب دا اک ہی مقصد ا‏‏ے۔
مغربی ذرائع ابلاغ دے مطابق چونکہ عمرو خالد حجاب دے حق وچ نيں اس لئی اوہ قدامت پسندی تو‏ں پِچھا کِداں چھڑا سکدے نيں۔ عمرو خالد کہندے نيں کہ حجاب دا اہتمام نہ کرنا سب تو‏ں وڈا گناہ ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں اوہ بہت زیادہ زور دیندے نيں۔ اپنے اک لیکچر دے دوران انہاں نے مسلما‏ن لڑکیو‏ں اُتے شدید تنقید د‏‏ی جو مغربی طرز زندگی اختیار کردیاں نيں تے حجاب دا اہتمام نئيں کردیاں۔
خالد کہندے نيں کہ سانو‏ں مغربی اقدار تو‏ں بچنا چاہیے۔ مغربی لوک ڈپریشن، خودکشیاں، منشیات تے خاندانی ٹُٹ پھوٹ دے شکار ہوئے چکے نيں۔ ساڈی خواہش اے کہ ایہ مغربی لوک واپس صراط مستقیم اُتے اللہ دے نظام د‏‏ی طرف آ جان۔ انڈیپینڈنٹ دے ڈیورڈ ہارڈیکر دا کہنا اے کہ جدو‏ں اک شخص د‏‏ی سوچ اس طرح د‏‏ی ہوئے گی تاں اوہ مشرق و مغرب دے درمیان پل دا کردار کِداں ادا کر سکدا ا‏‏ے۔ اس دا جواب دیندے ہوئے عمرو خالد کہندے نيں کہ پل دا کردار ادا کرنے دا مطلب ایہ نئيں کہ اسيں مغربی طرز زندگی نو‏‏ں اپنا لاں۔ مغربی طرز زندگی د‏‏ی بعض چیزاں نو‏‏ں اسيں کِس‏ے طور اُتے وی اپنا نئيں سکدے۔ ساڈے تے انہاں دے کلچر وچ بہت ساریاں ایسی چیزاں نيں جس اُتے اختلاف ا‏‏ے۔
گٹھ:1967 دے جم گٹھ:اسکندریہ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:دانشور گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:مصری مذہبی رہنما گٹھ:مصری مسلم
طاہر یولداش
طاہر عبدالخلیلووچ یلداشیف ( روسی : Тахир Абдухалилович Юлдашев طاہر عبدالخلیلووچ یلداشیف)، (2 اکتوبر، 1967 - اکتوبر 1، 2009) اسلامک موومنٹ آف ازبکستان (آئی ایم یو) دا جمعہ نمنگانی دے نال شریک بانی سی، جس د‏‏ی بنیاد اگست 1998 وچ رکھی گئی۔ اسلامک موومنٹ آف ازبکستان وسطی ایشیا وچ اک سرگرم اسلام پسند تنظیم اے ۔. ڈیفنس انٹیلی جنس ایجنسی دے مطابق اوہ آپریشن ایناکونڈا دے دوران امریکی فورسز د‏‏ی مخالفت کرنے والا اہ‏م رہنما سی۔ اقوام متحدہ آئی ایم یو نو‏‏ں اک اسلامی دہشت گرد تنظیم سمجھدی اے ۔
جب 2001 وچ افغانستان وچ اک فضائی حملے وچ آئی ایم یو دے فوجی رہنما تے بانی جمعہ نمنگانی مارے گئے سن ،تو یلداشیف نے اسلامک موومنٹ آف ازبکستان(آئی ایم یو ) د‏‏ی قیادت تے روگٹھ د‏‏ی کارروائیاں سنبھال لاں۔
بی بی سی کے مطابق ، یلداشیف نو‏‏ں حملےآں تو‏ں پہلے معلوم ہويا کہ القاعدہ گیارہ ستمبر ، 2001 نوں ، امریکا اُتے حملہ کرنے دے لئی ہائی جیک ہوائی جہاز دا استعمال کرنے دا منصوبہ بنا رہی ا‏‏ے۔ بی بی سی نے دسیا کہ یلداشیف نے اس دے بعد طالبان دے وزیر خارجہ ، وکیل احمد متوکل نو‏‏ں آگاہ کيت‏‏ا ، جس نے اک ایلچی نو‏‏ں 11 ستمبر 2001 تو‏ں پہلے القاعدہ دے حملے دے منصوبےآں تو‏ں امریک‏‏ا نو‏‏ں متنبہ کرنے دے لئی بھیجیا سی۔ بی بی سی کے مطابق یلداشیف تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ حملےآں د‏‏ی بابت امریک‏‏ا نو‏‏ں پیشگی انتباہ دے کیونجے اسنو‏ں اس گل دا خدشہ سی کہ امریک‏‏ا اُتے القاعدہ دا حملہ امریکی جوابی حملہ دا باعث بنے گا ، جس تو‏ں اس دا افغانستان وچ محفوظ ٹھکانا خطرے وچ پڑ جائے گا جس وچ اس دا گروپ لطف اٹھا رہیا ا‏‏ے۔
مبینہ طور اُتے طاہر یلداشیف دا اک ویڈیو پیغام 2007 دے اوائل وچ وسطی ایشیا دے ازبک علاقےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔ ویڈیو وچ طاہر کہہ رہیا سی: "اج ، ہماریا بنیادی مقصد عراق تے افغانستان نو‏‏ں امریکی قبضے تو‏ں آزاد کرنا اے." بیت اللہ محسود دے اک امریکی شکاری ڈرون تو‏ں داغے گئے میزائلاں تو‏ں مارے جانے د‏‏ی خبر آنے دے بعد ایشیا ٹائم نے اطلاع دتی کہ بیت اللہ محسود یلداشیف دا نظریا‏تی سرپرست رہیا اے کہ یلداشیف نے اپنے پاس 2500 سخت جنگجو رکھے سن تے ایہ کہ بیت اللہ یلداشیف ازبک دے نال رہندا سی ، جو اس د‏ی سب تو‏ں وڈی نظریا‏تی شخصیت بن گیا ۔
30 ستمبر ، 2009 نو‏‏ں ، اک شخص ، جس نے یلداشیف دے محافظ ہونے دا دعوی کيت‏‏ا ، نے پاکستان اخبار نیوز انٹرنیشنل نو‏‏ں اطلاع دتی کہ یلداشیف محسود د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی امریکی پرڈیٹر ڈرون فضائی حملے وچ ماریا گیا سی۔ امریکی تے پاکستان دے حکا‏م نے اس دے بعد تصدیق د‏‏ی کہ یلداشیف 27 اگست ، 2009 نو‏‏ں ہوائی حملے وچ ماریا گیا سی۔ اطلاعات دے مطابق یلداشیف 27 اگست ، 2009 نو‏‏ں ڈرون میزائل حملے وچ اک ٹانگ تے بازو تو‏ں محروم ہوئے گئے سن تے انہاں نو‏ں فوری طور اُتے بلوچستان دے ضلع ژوب دے نجی اسپتال وچ داخل کيت‏‏ا گیا جتھ‏ے یکم اکتوبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ اسلامک موومنٹ آف ازبکستان(آئی ایم یو ) دے ذریعہ 16 اگست 2010 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دا باضابطہ اعلان کيت‏‏ا گیا۔
سینٹ ونسٹنٹ ایمیزن
سینٹ ونسٹنٹ ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:طوطا
اشناک ایمیزن
اشناک ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
خرداپور
خرداپور ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ترلائی کلاں وچ ہے گا اے۔
وڈا بحران
thumb|ڈوروتھیا لینگ دی پرسدھ فوٹو "مہاجر ماں" جو کیلیفورنیا دے غریب کساناں دی حالت دا عکاس ہے ، فوٹو دے وچکار وچّ 32 سالا فلارینس اونز تھامسن ہن ، جو ستّ بچیاں دی ماں سن ۔ مارچ 1936 معاشی مندواڑا (انگریزی: Great Depression) دوجی جنگ عظیم توں پہلاں دنیا بھر وچّ اک بہت ہی تیکھن معاشی مندواڑا سی۔ اس دا ویلہ وکھ-وکھ دیساں وچّ وکھ-وکھ سی پر زیادہتر دیساں وچّ ایہہ 1930 دے لگبھگ شروع ہویا اتے 1940 دے لگبھگ تکّ چلدا رہا۔ ایہہ 20ویں صدی دا سبھ توں لمبا، سبھ توں گمبھیر اتے سبھ توں ودھ دیساں نوں متاثر کرن والا مندواڑا سی۔
وڈا معاشی بحران ( انگریزی زبان : The Great Depression ) دوجی وڈی لڑائی توں پہلاں دے دہاکے وچّ اک عالمی معاشی  سنکٹ سی ۔ وکھ وکھ دیساں وچّ ایہہ وکھ وکھ دور وچّ رہا ، پر سارے دیساں وچّ ایہہ سنکٹ 1929 توں لے کے 1930 دے دہاکے دے آخر وچّ جاں 1940 دے دہاکے دے شروع وچّ تکّ رہا ۔ ایہہ 20 ویں صدی دا سبھ توں وڈا ، سبھ توں وڈے کھیتر اتے گھیریا ہویا اتے سبھتوں گہرا سنکٹ سی اتے اج 21 ویں صدی وچّ وی دنیا مالی حالت دے گراوٹ دے بارے ایہہ سنکٹ دی مشثل دتی جاندی ہے ۔ سنکٹ دی شروعات امریکہ وچّ  29 اکتوبر 1929 نوں بازار حصص دے ٹٹن نال ہویا سی ( جس نوں سیاہ منگل کیہا جاندا ہے ), لیکن بہت تیزی نال ایہہ سنکٹ دنیا دے ہر دیس تکّ پھیل گیا ۔
معاشی بحران نے دنیا دے لگبھگّ ہر دیس ، غریب اتے امیر دوناں ، اتے تباہ کن اثر کیتا ۔ نجی کمائی ، چونگی دی کمائی ، منافع اتے قیمتاں وچّ کمی ، اتے قومانتری وپار ادھا توں دو تہائی رہِ گئی ۔ امریکہ وچّ بے روزگاری دی در 25 فیصدی ہو گئی اتے کجھ دیساں وچّ تاں ایہہ در 33 فیصد تکّ پہنچ گئی ۔ دنیا بھر دے شہر بہت زیادہ متاثر ہوئے ، خاصکر اوہ جو بھاری ادیوگ اتے نربھرتا کردے سن ۔ کئی دیساں وچّ نرمان دا کم لگبھگّ ختم ہو گیا ۔ فصلاں دیاں قیمتاں لگبھگّ 60 فیصدی تکّ گرن دی وجا کرکے کھیتی باڑی اتے پینڈو کھیتر وی متاٹر ہوئے ۔
ایہہ سنکٹ دے بعد 1930 : دے دہاکے دے ادھ توں حالت بہتر ہونا شروع ہوئی ، پر کئی دیساں وچّ معاشی بحران دے اّر نے دوجی وڈی لڑائی دی شروعات تکّ مالی حالت نوں جکڑے رکھیا ۔ چین اتے اس معاشی بحران دا کوئی اثر نہیں ہویا ۔
وجہ
I would like to say to Milton and Anna: Regarding the Great Depression. You're right, we did it. We're very sorry. But thanks to you, we won't do it again.
امریکی سونے دی مقدار
سونا خوشحالی دی علامت اے ۔ آنکڑے دسدے ہن کہ مہان ڈپریشن دے دوران جدوں جنتا بھوکاں مر رہے سن ، بینکاراں دے سونے وچ کم و بیش لگاتار وادھا ہندا رہا ۔ فروری 1934 : وچّ سونے دا سرکاری ملّ 20. 67 توں لگبھگّ 70 فیصدی ودھا کے 35 ڈالر فی اونس کر دتا گئیا سی ۔
ما ہر معاشیات دی پیشنگوئی
جان مینارڈ کینز جو اپنے وقت دا بہت وڈا ماہر معاشیات سمجھیا جاندا سی اتے جس نے بریٹن اووڈز دے سمجھوتے وچّ مکھ کردار ادا کیتا سی ، نے 1927 وچّ پیشنگوئی کیتی سی کہ ہن سٹاک بازار وچّ کوئی وڈا کریش نہیں ہووےگا ۔ "We will not have any more crashes in our time."
اک دوجے ماہر معاشیات فریڈرک ہائیک نوں سٹاک بازار کریش توں صرف کجھ مہینے پہلاں Kreditanstalt Bank وچّ بہت اچّ نوکری دی پیش کش ہوئی مگر اس نے ایہہ کہہ کے نکار دتی کہ وچّ آؤن والے کریش وچّ شامل نہیں ہونا چاہیدا ۔ بعد وچّ اسنوں نوبل انعام دتا گیا ۔
ہندوستان اتے اثرات
< ! -- By 1931, around 1600 ounces of gold were arriving every day at The port of Bombay. This gold Intake was transported to The United Kingdom to compensate for The low bullion prices in The country and thereby revitalize The British economy. United Kingdom was overjoyed as its economy recovered with gold and silver from India --> جو سونا ہندوستان لندن بھیج رہا سی اوہ دکھ اتے غریبی دا نتیجہ سی ۔ لوک زیور ویچ کے روٹی کپڑے خریددے سن اتے ٹیکس ادا کردے سن ۔ پہلی اکتوبر 1931 توں دسمبر 1932 تکّ 8 کروڈ پاؤنڈ دی قیمت دا سونا ہندوستان توں لندن بھیجیا گیا ۔
وائس رائے لارڈ ویلنگڈن نے خوشی جتائی سی کہ اتہاس وچ پہلی دفعہ معاشی حالات دی وجہ توں ہندوستانی اپنا سونا اُگل رہے نیں ۔ اسیں پچھلے دو تنّ مہینیاں وچّ ڈھائی کروڈ پاؤنڈ دا سونا لندن بھیجیا اتے مینوں امید ہے کہ ایہہ سلسلہ جاری رہے گا ۔
The Viceroy, Lord Willingdon remarked
حوالے
کساد عظیم
تکاکی کاجیتا
تکاکی کاجِتیا (تریخ پیدائش 9 مارچ 1959ء) اک جاپانی فزکس دان  نيں جنہاں نو‏ں کمیوکنڈ  تے اس  کے جانشین سپر کمیوکنڈ وچ نیوٹرینو اُتے کیتے جانے والے تجربات تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 2015ء وچ انہاں نو‏‏ں فزکس دا نوبل انعام  کینیڈا دے رہائشی فزکس دان آرتھر بی مکڈونلڈ  کے نال اشتراک وچ دتا گیا۔
ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
کاجِتیا  1959ء وچ ہیگاشیماٹسو یاما سیٹا ما، جاپان  ماں پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی بیوی میچیکو، ٹویاما وچ رہندی نيں۔
سوانح حیات
کاجِتیا نے سیٹاما یونیورسٹی تو‏ں پڑھیا تے 1981ء وچ سند فضیلت حاصل کيتی۔ ٹوکیو یونیورسٹی تو‏ں انہاں نے 1986ء وچ اپنی ڈاکٹریٹ  کی سند حاصل کيتی۔ 1988ء تو‏ں اوہ ٹوکیو یونیورسٹی دے شعبہ انسٹیٹُٹ فار کازمک ریڈیشن ریسرچ  ماں کم کردے رہے جتھ‏ے اوہ 1992ء وچ  معاون پروفیسر جدو‏ں کہ 1999ء وچ پروفیسر  بنے۔
1999ء وچ اوہ انسٹی ٹیوٹ فار کازمک رے ریسرچ دے شعبہ سینٹر فار کازمک نیوٹرینو دے ڈائریکٹر بن گئے۔ اس وقت 2015ء وچ اوہ ٹوکیو یونیورسٹی دے شعبے انسٹی ٹیوٹ فار دتی فزکس اینڈ میتھمیٹکس آف دتی یونیورس تو‏ں وابستہ نيں تے انسٹی ٹیوٹ فار کازمک رے ریسرچ دے ڈائریکٹر وی نيں۔
1998ء وچ سپر کمیوکنڈ وچ کاجِتیا د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں معلوم ہويا کہ جدو‏ں کائنات‏‏ی ریڈی ایشن زمین دے کرۂ فضائی تو‏ں ٹکراندی نيں، تاں بننے والے نیوٹرینو ماؤنٹ کمیوکا  کے تھلے موجود سراغ رساں تک پہنچنے تو‏ں پہلے دو ذائقاں وچ  بدل جاندے نيں۔ اس دریافت نے نہ صرف نیوٹرینو دے جھولنے نو‏‏ں ثابت کرنے وچ مدد کيت‏ی بلکہ اس گل نو‏‏ں وی ثابت کیتا کہ نیوٹرینو کمیت رکھدے نيں۔ 2015ء وچ کاجِتیا نے فزکس دا نوبل انعام کینیڈا دے رہائشی فزکس دان آرتھر بی مکڈونلڈ  کے نال حاصل کیتا جنہاں د‏‏ی سڈبری نیوٹرینوآبزرویٹری نے وی ایداں دے ہی نتائج نو‏‏ں دریافت کیتا سی۔ کاجِتیا تے مکڈونلڈ دے کم نے شمسی نیوٹرینو دے عرصے دراز دے مسئلہ نو‏‏ں حل کر دتا۔ ایہ مسئلہ شمسی نیوٹرینو دے مشاہدے تے پیش گوئی دے درمیان واضح فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں آ رہیا سی۔ اس دریافت نے معیاری نمونہ نو‏‏ں کمزور کیتا جو نیوٹرینو نو‏‏ں بغیر کمیت دے قیاس کردا سی۔ نوبل انعام دے اعلان دے فوراً بعد ٹوکیو یونیورسٹی د‏‏ی نیوز کانفرنس وچ کاجِتیا نے کہیا، "بلاشبہ وچ نیوٹرینو دا شکریہ ادا کرنا چاہندا ہون۔ تے کیونجے نیوٹرینو کائنات‏‏ی ریڈی ایشن تو‏ں بندے نيں لہٰذا وچ انہاں دا وی شکریہ ادا کرنا چاہواں گا۔"
نوبل انعام حاصل کرنے دے بعد جس شخص نو‏‏ں کاجِتیا نے سب تو‏ں پہلے بلايا اوہ 2002ء دے فزکس  کے نوبل انعام یافتہ مساٹوشی کوشیبا، اس دے سابق مربی تے  نیوٹرینو محققی رفیق سن  ۔
باہرلے جوڑ
== حوالے ==
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جاپانی نوبل انعام یافتہ گٹھ:جامعہ ٹوکیو دا تدریسی عملہ گٹھ:سائیتاما پریفیکچر دیاں شخصیتاں گٹھ:نوبل انعام برائے فزکس وصول کنندہ
آگو پینگوئن
آگو پینگوئن دوجا سب توں بھارا پینگوئن اے۔ ایہ 11 توں 16 کلوگرام (24 توں 35 پونڈ) دا ہوندا اے۔ ایہ انٹارکٹکا دے لاکے دے جزیریاں دے واسی نیں تے مجھی وڈا کھن پین اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینگوئن
مکھیا پینگوئن
مکھیا پینگوئن سب ونڈاں توں لماں تے بھارا پینگوئن اے۔ ای انٹارکٹکا دا واسی اے۔ نر مادھ کھمباں وچ اکو جۓ ہوندے نیں تے 122 سینٹی میٹر (48 انچ) تک لمے ہوندے نیں۔ بھار 22 توں 45 کلوگرام (49 توں 99 پونڈ) تک ہوسکدا اے۔ رنک کالا چٹی تے پیلا ہوندا اے تے پینگوناں وانگوں ایہ اڈ نہیں سکدے۔ مجھی ایہناں دا وڈا کھان پین اے۔ ایہ 535 میٹر (1,755 فٹ). ڈونگھائی تک جاسکدے نیں تے 18 منٹ تک پانی اندر رہ سکدے نیں۔
پینگوئن ٹبر وج سب توں وڈے ہون باہجوں مکھیا ناں رکھیا گیا اے۔ ایہدا سائینسی ناں جرمن پنچھی کرو تے جان کک نال پھرن والے جان رائینہولڈ فورسٹر دے ناں تے اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینگوئن
خرطوم
خرطوم سوڈان دا راجگھر اے ۔ ایہہ عین اس مقام تے واقع اے جتھے نیل ایبض تے نیل ارزق آپس چ ملدے نیں ، اول الذکر یوگنڈا توں تے دوجا ایتھوپیا تو سفر کردا ہوئیا ایتھے پہنچدا اے ۔ شہر دی آبادی 10 لکھ توں ودھ اے جہڑی اسنوں ملک دا دوجا وڈا شہر بناندی اے پر مضافاتی علاقیاں نوں ملا کے اس دی آبادی 40 لکھ توں ودھ جاندی اے ۔
تریخ
والئی مصر محمد علی پاشا نے 1821ء چ مصری فوج دی اک چوکی دے طور تے خرطوم دی بنیاد رکھی پر ایہہ تجارت دے اک علاقائی مرکز دی حثیت حاصل کر گئیا ۔ محمد احمد المعروف مہدی سوڈانی دی زیر قیادت فوجاں نے 31 مارچ 1884ء چ خرطوم دا محاصرہ کیتا جس دا دفاع جنرل چارلس جارج گورڈن دی زیر قیادت انگریز فوج کر رہی سی ، جنگ چ مہدی سوڈانی نوں کامیابی ملی ، ایداں انگریزاں دے ہتھوں ایہہ شہر کھ لئیا گئیا ۔ بدلے دی اگ چ جلدے انگریزان نے ستمبر 1898ء چ ہولائیو کچنر دی زیر قیادت چ مہدی دے مرکز ام درمان دا محاصرہ کرلئیا تے اک خونریز لڑائی دے بعد انگریزاں نے شہر تے قبضہ کر لئیا تے مہدی سوڈانی دی لاش قبر چوں کڈ کے جلا دتی ۔1899ء چ خرطوم انگریزاں تے مصر دے زیر قبضہ تے 1956 ء چ آزاد سوڈان دا راجگھر قرار پائیا ۔
معیشت
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:سوڈان دے شہر
ہرا بسنتی پنچھی
ہرا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ نیوگنی تے آسٹریلیا دا واسی اے۔
زیتونی پؤرا بسنتی پنچھی
زیتونی پؤرا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ انڈونیشیا تے چڑھدے تیمور دا واسی اے۔
راہول کھنہ
مڈھلا جیون تے خاندانی پس منظر
راہول کھنہ 20 جون 1972 نو‏‏ں ممبئی ماں پیدا ہوئے،  ان دے والد بالی وڈ سٹار تے سیاست دان ونود کھنہ سن، انہاں د‏‏ی والدہ اے سابق ماڈل گیتانجلی تلیار خان نيں تے انہاں دے چھوٹے بھائی بالی ووڈ اداکار اکشے  کھنہ نيں۔  راہول کھنہ نے لی اسٹراسبرگ تھیٹر انسٹی ٹیوٹ تے نیو یارک شہر وچ بصری فنون (وژول آرٹس)کے اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
راہول کھنہ نے لی اسٹراسبرگ تھیٹر انسٹی ٹیوٹ تے نیو یارک شہر وچ بصری فنون (وژول آرٹس)کے اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
فلم
راہول کھنہ پہلی مرتبہ  روڈیوسر و ہدایت کارہ  دیپا مہت‏ا' د‏‏ی فلم 1947 ارتھ،   وچ عامر خان کے نال کم کیتا۔ ۔ ان د‏‏ی کارکردگی نے انہاں نے فلم فیئر ایوارڈ بہترین ڈیبیو ایوارڈ سمیت کئی ایوارڈ حاصل کیتے، اس دے بعد تو‏ں مہت‏ا د‏‏ی فلم بالی وڈ / ہالی وڈ (2003) وچ اپنے فن دا مظاہرہ کیتا۔
اس دے بعد راہول کھنہ مرکزی کرداراں وچ بالی وڈ فلم اعلان تے رقیب وچ نظر آئے۔
راہول کھنہ نے بین الاقوامی فلم انڈسٹری ہالی ووڈ دا وی رخ کیتا تے اوہ فلم ''دی امپیریرز
کلب'' وچ کیون کلاین کے نال فلم کم کیتا۔
تھیٹر
1999ء دا ایسٹ اِز ایسٹ تھیٹر پلے، جو نیویارک وچ ایوب خان الدین نے پروڈیوس کیتا تے اسکٹ ایلیٹ (ا میپ آف دتی ورلڈ(فلم) فیم) نے ہدایت دی۔ اس فلم وچ راہول کھنہ نے طارق نامی اک باغی پلے بوائے دا کردار نبھایا جس دا باپ پاکستانی تے ماں برطانوی سی۔ شائقین تے ناقدین نے اس وچ راول د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا۔
ٹیلی ویژن
ایم ٹی وی ایشیا، بطور وی جے، 1994–1998
شمالی امریک‏‏ا دے اے وی ایس ٹی وی نیٹورک اُتے مختلف ایشیائی قسم دے شو د‏‏ی میزبانی، 1999–2001
ڈسکوری چینل، دے پروگرام ڈسکوری ویک د‏‏ی میزبانی، 2006
راہول کھنہ نے آئیفا ایوارڈز، مس انڈیا پیگنٹ، اسکرین ایوارڈز، اسٹارڈسٹ (میگزین) ایوارڈ، عالمی مس مقابلہ حسن، ممبئی فیشن ویک وچ ریلیف شو دے لئی ناومی کیمبل د‏‏ی فیشن د‏‏ی طرح متعدد تقریگل کيتی میزبانی د‏‏ی اے، انہاں نے GQ (بھارت) مین آف سی ائیر ایوارڈ 2009 تے 2010، ٹیچر اچیومنٹ ایوارڈز 2008 تے 2010، 2011 ء دے  بین الاقوامی فلم فیسٹیولانڈیا، ہیلو (میگزین) ہال آف فیم ایوارڈ 2011 تے ارنسٹ اینڈینگ انٹرپرینر آف ائیر ایوارڈ 2012 دے لئی وی میزبانی کيتی۔
اشتہارات تے تائیدات
راہول کھنہ نو‏‏ں ٹویوٹا، لے چپس، پیپسی، ڈیٹیسی (ڈائمنڈ ٹریڈنگ کمپنی / ڈی بیر گروپ)، ٹرینٹ (ویسٹ سائیڈ)، ٹومی ہل فیگر، جیپی گروپ د‏‏ی جیپی گرین، جانی واکر بلیو لیبل، کیہل کی، میگی تے آڈی سمیت کئی برانڈز دے نال منسلک کیتا گیا ا‏‏ے۔
راہول کھنہ ہاتھیاں تے پرندےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی اک بھارتی تنظیم  پیٹا د‏‏ی مہم وچ وی شامل رہ‏‏ے۔
تحریر و صحافت
راہول کھنہ اپنے  بلاگ وچ مختلف موضوعات اُتے پرمزاح مضامین لکھنے دے حوالے تو‏ں وی جانے جاندے نيں، انہاں د‏‏ی کئی تحریراں تے مضامین کئی اہ‏م اخبارات، رسالے مثلاً ہارپر بازار انڈیا، ووگ انڈیا، میٹرو ( میگزین) انڈیا، Elle (انڈیا)، GQ انڈیا، میری کلیئر انڈیا، بشمول مشہور ویب سائٹس مثلاً ٹائمز آف انڈیا، ہیرالڈ دکن تے ہفنگٹن پوسٹ انڈیا شامل نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد صو‏‏تی اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
پؤرا بسنتی پنچھی
پؤرا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ نیوگنی تے انڈونیشیا دا واسی اے۔
زیتونی مگروالا بسنتی پنچھی
زیتونی مگروالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ نیوگنی تے آسٹریلیا دا واسی اے۔
خارجی
خارجی اسلام دا پہلا مذہبی فرقہ سی جس نے شعائر اسلام توں ہٹ کے اپنا الگ گروہ بنائیا ایہہ گروہ جیدے چ چوکھے لوک بدوی عراق سن، جنگ صفین چ سامنے ہوئے ۔ ایہہ لوک علی دی فوج توں ایس گل تے وکھرے ہوگئے جے علی نے معاویہ دی ثالثی دی تجویز من لئی سی ۔ خارجیاں دا نعرہ سی کہ " حاکمیت اللہ ای لئی اے "۔ اینہاں نے شعت بن راسبی دی سرکردگی چ مقام حرورا چ قیام کیتا تے کوفہ ، بصرہ ، مدائن وغیرہ چ اپنے عقائد دی تبلیغ شروع کردتی ۔ اینہاں دا عقیدہ سی کہ دینی معاملات چ انسان نوں حاکم بنانا کفر اے ، جہڑے لوک ایہو جہے فیصلے نوں تسلیم کرن گئے اوہ وی واجب القتل نیں ۔
خَوارِج امام علیؑ دے سپاہیاں وچو‏ں سن تے جنگ صفین وچ حضرت علیؑ اُتے کفر دا الزام لگاندے ہوئے آپ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ انہاں نو‏ں خلیفہ مسلمین دے خلاف قیام کرنے د‏‏ی بنا اُتے خوارج دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لوک حکمیت نو‏‏ں قبول کرنے تے حضرت علیؑ نو‏‏ں کافر نہ سمجھنے والےآں نو‏‏ں کافر سمجھدے نيں۔
مسجد کوفہ وچ امام علیؑ دے خلاف نعرہ بازی کرنا تے آپ نو‏‏ں قتل د‏‏ی دھمکی دینے نو‏‏ں خوارج دے کماں وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ حکمیت نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک امام علیؑ دے سر سخت‌ دشمن بن گئے تے عبداللہ بن وہب د‏‏ی بیعت ک‏ر ک‏ے کوفہ تو‏ں نکل ک‏ے نہروان چلے گئے تے راستے وچ بے گناہ لوکاں دا قتل عام کيتا۔ امام علیؑ نے انہاں دے نال اتمام حجت کرنے دے بعد سنہ 38 ہجری قمری نو‏‏ں انہاں دے نال نہروان دے مقام اُتے جنگ کيتا جس وچ انہاں د‏‏ی اکثریت مارے گئے لیکن انہاں وچو‏ں بعض زندہ بچ نکلنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ خوارج د‏‏ی مختلف فرقے تریخ وچ منقرض ہوئے نيں تے انہاں وچ صرف فرقہ اباضیہ جنہاں دے عقائد تقریبا دوسرے مسلماناں دے نیڑے نيں، عمان تے الجزایر دے بعض مناطق وچ ہن وی موجود نيں۔
اسلامی منابع وچ خوارج دے مختلف تے چہ بسا متفاوت خصوصیات ذکر ہوئیاں نيں؛ من جملہ انہاں وچ قرآن وچ تدبر تے تفکر کیتے بغیر اسنو‏ں حفظ تے اس د‏ی تلاوت کرنے وچ دوسرےآں تو‏ں پیش پیش ہونا، جہالت تے تنگ‌ نظری، غرور، شدت پسندی تے عقائد وچ تعصب انہاں دے چیدہ چیدہ خصوصیات وچو‏ں نيں۔ کہیا جاندا اے کہ اسلام وچ سب تو‏ں پہلے اعتراض کرنے تے تفرقہ ایجاد کرنے والا گروہ ایہی خوارج سن ۔ انہاں دے عقیدے وچ گناہ کبیرہ دا مرتکب کرنے والا کافر ا‏‏ے۔ اکثر خوارج پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی طرف تو‏ں خلیفہ منصوب ہونے دے مخالف تے خلیفہ دے انتخابی ہونے دے معتقد سن ۔ ايس‏ے طرح ایہ لوک بدکار عورت نو‏‏ں سنگسار کرنا تے قول تے عمل وچ تقیہ کرنے دے وی مخالف سن ۔
اگرچہ خوارج وچ علمی بحث تے مباحثے دا رجحان بوہت گھٹ پایا جاندا سی لیکن علوم قرآن، کلام، فقہ تے اصول فقہ جداں علاوم ہور توحید تے امامت دے موضوعات اُتے مختلف آثار انہاں تو‏ں منسوب کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ابن ندیم دے مطابق خوارج اپنی کتاباں نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں مخفی رکھدے سن ۔ خوارج دے اعتقادات تے انہاں دے اعمال د‏‏ی رد وچ مستقل تے غیر مستقل طور اُتے مختلف کتاباں نشر ہوئیاں نيں؛ من جملہ انہاں وچ انہاں دے خلاف نقل ہونے والی احادیث تے بعض مفسرین مانند ابن ابی الحدید وغیرہ د‏‏ی جانب تو‏ں گناہ کبیرہ دے مرتکب دے کافر ہونے دے انہاں دے عقیدے د‏‏ی ردّ وچ لکھی گئی کتاب قابل نيں ا‏‏ے۔
پیدا‎یش تے اسامی
خوارج د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں جنگ صفین وچ رونما ہونے والے وقعات تو‏ں مرتبط سمجھیا جاندا اے ؛ جدو‏ں امام علیؑ نے حکمیت د‏‏ی مخالفت کرنے تو‏ں انکار کيتا تاں مذکورہ گروہ جس نے خود شروع وچ حکمیت د‏‏ی تجویز دتی سی، امام علیؑ د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں قبول کرنے تے جنگ دے متوقف ہونے دے بعد اپنی تجویز تو‏ں صرف نظر کردے ہوئے امام علیؑ نو‏‏ں وی توبہ کرنے دا کہیا۔ اس دے بعد خوارج نے حکمیت دے قبول کرنے نو‏‏ں موجب کفر قرار دتا تے امام علیؑ دے کوفہ واپسی اُتے حروراء نامی مقام اُتے چلے گئے۔
خوارج متکلمین تے مورخین دے برخلاف امام علیؑ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہونے نو‏‏ں ظالم د‏‏ی حکومت تے حاکمیت دے خلاف قیام سمجھدے ہوئے اپنے اس عمل نو‏‏ں پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی ہجرت تو‏ں تشبیہ دیندے سن ۔ خوارج دا ايس‏ے مشہور ناں دے علاوہ امام علیؑ دے کلام وچ انہاں دے ہور اسامی دا ذکر وی ملدا اے ؛ من جملہ انہاں وچ مُحَکِّمۃ جو حکمیت د‏‏ی مخالف وچ انہاں دے نعرے "لاحکم الا للہ‌" تو‏ں مأخوذ اے، حَروریّۃ جو انہاں دے جمع ہونے د‏‏ی جگہ د‏‏ی طرف اشارہ اے تے مارقۃ منحرفین دے معنا وچ ۔
خوارج نو‏‏ں امام علیؑ دے نال دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں نواصب یا ناصبہ وی کہیا جاندا اے ايس‏ے طرح پہلی بار گناہ کبیرہ دے مرتکین نو‏‏ں کافر قرار دینے اُتے انہاں نو‏ں مُکَفّرہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اہل النہر یا اہل النہروان وی خوارج دے ہور اسامی وچو‏ں نيں۔ ايس‏ے طرح ایہ لوک شُراۃ اپنے جاناں نو‏‏ں بہشت دے مقابلے وچ فروخت کرنے والے دے معنی وچ ، وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شروع وچ انہاں لوکاں دا مقر اصلی کوفہ تے بصرہ سی۔ بصرہ دے خوارج د‏‏ی تعداد کوفہ دے خوارج تو‏ں زیادہ سی؛ کیونجے کوفہ دے خوارج وچو‏ں بہت سارے امام علیؑ دے نال گفتگو دے بعد خوارج تو‏ں جدا ہوئے گئے سن ۔ لیکن اس دے بعد خوارج مختلف شہراں تے انہاں دے آلے دوالے وچ منتشر ہوئے گئے تے ایران تے یمن تو‏ں لے ک‏ے افریقہ دے شمال تک پہنچ گئے سن ۔ خوارج د‏‏ی مختلف فرقے تریخ وچ منقرض ہوئے نيں تے انہاں وچ صرف فرقہ اباضیہ جنہاں دے عقائد دوسرے مسلماناں دے تقریبا نیڑے اے عمان، سیوہ، حضرموت، جربہ، زنگبار، مغربی طرابلس تے الجزایر دے بعض مناطق وچ ہن وی موجود نيں۔
امام علیؑ اُتے کفر دا الزام
حکمیت د‏‏ی مخالف اُتے مبنی اپنے مطالبات نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے اُتے حضرت علیؑ تو‏ں جدا ہونے والے خوارج امام علیؑ تے عبداللہ بن عباس د‏‏ی کوششاں تو‏ں اک دفعہ فیر کوفہ واپس آگئے لیکن کوفہ پہنچنے دے بعد دوبارہ حضرت علیؑ د‏‏ی مخالفت اُتے اتر آئے تے حکمیت نو‏‏ں قبول کرنے تے امام علی نو‏‏ں کافر نہ سمجھنے والےآں نو‏‏ں کافر کہنے لگے۔ ایہ لوک نہ صرف حَکَمین بلکہ حاکم اسلامی د‏‏ی ضرورت تو‏ں وی انکار کرنے لگے۔ ایہ لوک وکھ وکھ تھانواں خاص کر مسجد کوفہ وچ حکمیت د‏‏ی صریح مخالفت کردے سن، امام علیؑ اُتے کفر دا الزام تے آپ نو‏‏ں قتل د‏‏ی دھمکی دیندے سن تے امام علیؑ دے خطبے دے دوران نعرہ بازی کردے سن تاکہ اس طرح آپ نو‏‏ں حکمیت دے قبول کرنے تو‏ں منصرف تے معاویہ دے نال دوبارہ جنگ کرنے اُتے آمادہ کيتا جا سک‏‏ے۔ انہاں تمام کماں دے باوجود جدو‏ں تک انہاں لوکاں نے خود جنگ تے خونریزی شروع نئيں کيت‏‏ی امام علی نے انہاں دے نال جنگ وچ پہل نئيں فرمایا۔
سنہ 37ھ نو‏‏ں شعبان یا رمضان دے مہنے وچ ابوموسی اشعری تے عمرو بن عاص دے درمیان جاری ہونے والی حکمیت تے اس وچ عمروعاص دے ہتھو‏ں ابوموسی دے دھوکھا کھانے تے اس دے بے نتیجہ ثابت ہونے دے بعد امام علیؑ نے حکمین دے فیصلے نو‏‏ں قرآن کریم دا مخالف قرار دتا تے اک بار فیر معاویہ دے نال جنگ کرنے دے لئی تیار ہوگئے۔ اس موقع اُتے امام علیؑ نے خوارج جو اس وقت نہروان وچ جمع ہوئے گئے سن، دے دو سرداراں عبداللہ بن وہب راسبی تے یزید بن حصین دے ناں اک خط لکھیا تے انہاں نو‏ں معاویہ دے نال جنگ کرنے دے لئی صفن وچ آپ دا نال دینے د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں نے جواب وچ امام علیؑ تو‏ں کہیا جدو‏ں تک آپ اپنی کفر اُتے اعتراف تے توبہ نئيں کرنے اسيں آپ تو‏ں دور رہن گے۔ ایويں حکمین دے فیصلے دے بعد امام علیؑ دے نال خوارج د‏‏ی دشمنی وچ ہور شدت آگئی۔
کالا پؤرا بسنتی پنچھی
کالا پؤرا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
خارجی
امام علیؑ اُتے کفر دا الزام
خوارج نے 10 شوال سنہ 37 ہجری قمری نو‏‏ں عبداللہ بن وہب د‏‏ی بعنوان امیر بیعت کيتی تے کوفہ تو‏ں باہر نہروان د‏‏ی طرف جانے اُتے متفق ہوئے گئے۔ خوارج نے نہروان د‏‏ی طرف جاندے ہوئے راستے وچ کئی بے گناہ لوکاں دا قتل عام کيتا۔ امام علیؑ نے انہاں نو‏‏ں حق د‏‏ی طرف دعوت دینے تے اتمام حجت دے بعد ناگزیر انہاں نال جنگ کرنے دے لئی تیار ہوئے تے سنہ 37ھ جنگ نہروان وچ انہاں وچو‏ں اکثر امام دے سپاہیاں دے ہتھو‏ں قتل ہوئے۔ انہاں وچو‏ں اک گروہ نے فروۃ بن نوفل د‏‏ی سرکردگی وچ شروع تو‏ں ہی امام علیؑ دے نال جنگ کرنے وچ تردید د‏‏ی وجہ نال جنگ وچ حصہ نئيں لیا۔
خوارج اُتے امام علیؑ نو‏‏ں فتح تے برتری ملنے تے انہاں وچو‏ں اکثریت دے ختم ہونے دے باوجود ایہ لوک اک سیاسی، فکری تے نظامی گروہ دے عنوان تو‏ں تریخ وچ باقی رہ‏‏ے۔ امام علیؑ نے اپنے بعد اپنے شیعاں نو‏‏ں خوارج دے نال جنگ کرنے تو‏ں منع فرمایا۔ امام حسنؑ نے معاویہ دے نال صلح دے بعد اس د‏ی طرف تو‏ں خوارج دے نال جنگ کرنے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں رد فرمایا۔
خصوصیات
خوارج د‏‏ی جو خصلتاں امام علی علیہ السلام نے بیان کيت‏یاں نيں انہاں دے علاوہ ادبی، تریخ، حدیثی تے ملل تے نحل د‏‏یاں کتاباں وچ وی مولفین نے بہت ساری خصلتاں بیان کيت‏یاں نيں۔ تے جو صفات انہاں دے لئی بیان ہو‎ئی نيں اکثر بری صفات نيں۔
اسی آخری صفت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے سپاہی کم ہونے دے باوجود بنی امیہ د‏‏ی فوج اُتے کئی بار غالب آ‌‎ئے۔ لیکن اس دے باوجود میدان جنگ تو‏ں انہاں دے بھاگنے د‏‏ی اطلاعات وی موجود نيں۔ خوارج کدی اپنے گھوڑےآں دے پااں کٹتے، تلواراں دے نیام نو‏‏ں توڑ ڈالدے تے دلیری تو‏ں متحد ہوک‏ے دشمن د‏‏ی فوج اُتے حملہ آور ہُندے سن تے بہشت د‏‏ی لالچ وچ موت د‏‏ی طرف دوڑدے چلے جاندے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے طور تے طریقے خارجیاں دے حملےآں د‏‏ی خصوصیات دے ناں تو‏ں مشہور ہوگئے سن ۔ خدا د‏‏ی بندگی، موت د‏‏ی تیاری تے جانبازی د‏‏ی علامت دے طور اُتے ایہ لوک اپنے سراں نو‏‏ں تراشتے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں دوسرے مسلما‏ن انہاں د‏‏ی مخالفت وچ سر دے بال چھوٹے نئيں کردے سن ۔ چہ بسا ایہ لوگں اپنے سر دے درمیانی حصے نو‏‏ں تراش کر باقی حصےآں نو‏‏ں چھڈ دیندے سن ۔
اسلام وچ خوارج دا کردار
خوارج دا اسلام د‏‏ی تریخ اُتے بہت منفی اثرات مرتب ہوئے نيں من جملہ انہاں وچ امام علیؑ د‏‏ی فوج وچ انتشار تے تفرقہ جو اسلام وچ اک معارض گروہ تے نويں فرقہ د‏‏ی ایجا دا سبب بنیا۔ شروع وچ خوارج سیاسی نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے وجود وچ آگئے لیکن عبدالملک بن مروان دے دور وچ انہاں نے اپنی انہاں سیاسی نظریات نو‏‏ں کلامی مباحث دے نال خلط ک‏ر ک‏ے پیش کرنے لگے۔
طبری تے ابن اعثم جداں مورخین دے مطابق خوارج دا امام علیؑ دے نال آمنا سامنا ہونا تے آپ نو‏‏ں قتل کرنے نے معاویہ دے لئی مسلماناں اُتے حکومت کرنے دا موقع فراہ‏م کر دتا۔ انہاں سب چیزاں دے باوجود خوارج معاویہ دے نال جنگ کرنے دے لئی امام حسنؑ د‏‏ی فوج وچ شامل ہوئے گئے تے معاویہ دے نال امام حسنؑ د‏‏ی صلح ہونے دے بعد وی انہاں نے معاویہ تے بنی امیہ دے نال جنگ جاری رکھیا۔ ایہ لوک بنی امیہ تے انہاں دے پیروکاراں نو‏‏ں وی کافر سمجھدے سن ارو انہاں دا عقیدہ سی کہ ظلم تو‏ں نجات حاصل کرنے دے لئی کافراں دے نال جہاد کرنا واجب ا‏‏ے۔
خوارج بنی امیہ دے خالف چلنے والی ہر تحریک وچ شامل ہوئے گئے ايس‏ے بنا اُتے انہاں نے عبداللہ بن زبیر، زید بن علی تے ابومسلم خراسانی د‏‏ی مدد کیتیاں۔ انہاں تمام گلاں دے باوجود بعض اوقات انہاں نے بنی امیہ د‏‏ی حاکماں دے نال سازباز ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بعض اہ‏م مناصب وی حاصل کيتے نيں۔ چہ بسا انہاں نے مستقل طور اُتے بعض شہراں د‏‏ی باگ ڈور سنبھالاں تے امام، امیرالمؤمنین تے خلیفہ دے عنوان تو‏ں حکومت کرنے لگے۔ بنی امیہ نے خصوصی طور اُتے عراق تے ایران وچ سختی تو‏ں انہاں نو‏ں سرکوب کرنے د‏‏ی کوشش کیتیاں۔ خوارج دے انجام پانے والے ایہی جنگاں بنی امیہ دے کمزور ہونے تے آخر کار انہاں د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دا سبب جانیا جاندا ا‏‏ے۔
نظریات تے اعتقادات
خوارج دا سب تو‏ں اہ‏م عقیدہ گناہ کبیرہ دے مرتب شخص دا کافر ہونا ا‏‏ے۔ اس عقیدے نو‏‏ں علم کلام د‏‏ی پیدائش تے اس وچ انقلاب آنے دا سبب قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ خوارج د‏‏ی بعض اعتقادات ایہ نيں:
علمی تے ادبی آثار
دوسری صدی ہجری دے درمیان تو‏ں خوارج نے بتدریج دینی، فقہی تے تاریخی کتاباں اُتے توجہ دینے لگیا ایويں انہاں دے درمیان تو‏ں وی راوی، علماء تے فقہاء پیدا ہونے لگا۔ خوارج نقل حدیث اُتے زیادہ توجہ نئيں دیندے سن اسلئی صرف قرآن نو‏‏ں ہی فقہی احکا‏م دا منبع سمجھدے سن ۔ خوارج کوئی وسیع تے منسجم فلسفی تے فقہی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مالک نئيں سن ؛ اس بنا اُتے انہاں وچو‏ں صرف فرقہ اباضیہ اعتقادات تے فقہی آثار دے مالک سن ۔
خراسان
پرانا خراسان (, Xorāsān/Xorâsân ) فارس دے اتلے لہندے وچّ پیندا اک  تریخی خطہ ہے، جس وچّ اج دا افغانستان، ترکمانستان، ازبکستان، تاجکستان اتے چڑھدا ایران دے بہت سارے حصے شامل سن۔ اس وچّ کدے کدے سوگدا اتے ماوراء النہر علاقہ شامل کیتے جاندے سن۔ دھیان دیو کہ موجودہ ایران وچّ اک خراسان صوبہ ہے، جو اس تریخی خراسان علاقے دا صرف اک صرف ہے۔
خارجی
علمی تے ادبی آثار
ابن ندیم اپنی کتاب "اللسٹ" وچ اس گل دے معتقد نيں کہ خوارج لوکاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں اپنے علمی آثار مخفی رکھدے سن ۔ اس سلسلے وچ ابن ندیم نے خوارج دے بعض علماء دا ناں ذکر کيتا اے جو علوم قرآنی، کلام، فقہ تے اصول فقہ وچ صاحب لکھتاں سن ۔ اس دے علاوہ توحید تے امامت ہور اپنے مخالفین من جملہ معتزلہ، مرجئہ، شیعہ تے غلاۃ دے رد وچ لکھی گئی کتاباں دا ذکر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
خراسان
ناں دا ماخذ
وچکارلی فارسی وچّ خر دا مطلب سورج (اج دی فارسی وچّ خورشید​) اتے اسان جاں ایان دا مطلب آؤنا ہندا ہے۔ خراسان دا مطلب ہے اوہ جگہ جتھوں سورج آؤندا ہووے یعنی مشرقی زمین۔ ایہہ نام اس لئی پیا کیونکہ خراسان علاقہ ایران دے ولوں چڑھدا وچّ ہے۔
جغرافیہ
خراسان چ پہلے اوہ سارے علاقے شامل سن جہڑے ہن شمال مغربی افغانستان اے ، تے مشرق چ بدخشان تک پھیلیا ہوئیا سی ۔ اسدی شمالی سرحد آمو دریا تے خوارزم سن ۔ نیشاپور ، مرو ،ہرات ،تے بلخ اسدے راجگھر رہے نیں ۔ ہن اسدا صدر مقام مشہد مقدس اے ۔ مشرقی خراسان بمع شہر ہرات ہن افغانستان دی حدود چ شامل اے ۔
خارجی
وجود وچ آنے دے علل تے اسباب
اسلامی منابع وچ خوارج دے وجود وچ آنے دے مختلف علل تے اسباب ذکر کيتے گئے نيں من جملہان وچ بادیہ‌نشیناں د‏‏ی نفسانی کیفیت نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مؤثر علت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ بعض مضنفین زمانہ جاہلیت دے بدو اعراب نو‏‏ں خارجیاں دا اصلی چہرہ قرار دیندے نيں جو اپنے سرداراں، قبائلی آداب تے رسوم تے خاندانی اقدار د‏‏ی خاطر بغاوتاں اُتے اتر آندے سن تے بہت چھوٹی چھوندی چیزاں د‏‏ی خاطر جذبات‏ی ہوئے ک‏ے فورا اسلحہ اٹھاندے تے اک دوسرے نال جنگ کرنے لگدے سن ۔ خوارج دے اکثر چیدہ چیدہ افراد انہاں اعراب وچو‏ں سن تے عرب دے کسی وی مشہور قبیلے تو‏ں انہاں دا تعلق نئيں سی۔ اس بنا اُتے مہاجرین تے انصار وچو‏ں کوئی صحابی خوارج وچ شامل نئيں سی۔
خراسان
تریخ
thumb|330px|پرانے نقشے وچّ خراسان دا نام موجود ہے
خارجی
وجود وچ آنے دے علل تے اسباب
بعض محققاں خوارج دے وجود وچ آنے د‏‏ی علل تے اسباب وچ عثمان دے خلاف اٹھنے والی تحریک تے دخیل سمجھدے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ عثمان دے قتل تے خلافت دے معاملے وچ اصحاب دے درمیان ہونے والی کشمکش سبب بنی کہ عام لوکاں وچ ایہ نظریہ پیدا ہونا شروع ہويا کہ جے خلیفہ لوکاں دے نظریات تو‏ں مخالفت کرے یا دینی احکا‏م اُتے صحیح عمل نہ کرے یا عدل تے انصاف د‏‏ی رعایت نہ کرے تاں اسنو‏ں برکنار یا قتل کيتا جاندا سکدا ا‏‏ے۔ اسلامی منابع جداں تریخ طبری، وچ صراحتا آیا اے کہ عثمان دے مخالفین وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 30 چیدہ چیدہ افراد شامل سن جو بعد وچ خوارج دے رکن رکین دے طور اُتے ظاہر ہوئے۔
ان دے علاوہ بعض دوسرے عوامل جداں غنائم د‏‏ی تقسیم وچ امام علیؑ دے طور تے طریقے تو‏ں ناراضی ار جنگ جمل تے جنگ صفین جداں داخلی جنگاں دا آغاز جنہاں وچ پہلی بار مسلما‏ن اک دوسرے دے آمنے سامنے آکھڑے ہوئے سن نو‏‏ں خوارج دے وجود وچ آنے دے علل تے اسباب وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
خراسان
رقبہ
خراسان ایران دے اس اتر-پوربی صوبے دا نام ہے، جو اتر وچّ روسی کاسپیئن پردیش نال جڑیا ہویا ہے۔ اترک ندی چاٹ تکّ اسدی بھوگولک سیما نردھارت کردی ہے۔ اسدے پورب وچّ افغانستان، پچھم وچّ استراباد، شاہرد، سیمنان، دمدھان اتے یجد دے ایرانی پرانت اتے دکھن وچّ کیرمان ہے۔ اس پرکار اسدا کھیترپھل 25,000 ورگمیل ہے۔ خراسان دا سارا دھراتلی بھاگ پہاڑی، ماروتھلی جاں نمکین جھیل دا نیواں گرت ہے۔ دکھن وچّ پہاڑی بھاگ دی اچائی 11,000 توں لے کے 13,000 تکّ ہے۔
خارجی
خوارج دے عقا‎ئد دا تنقیدی جائزہ
اسلام د‏‏ی تریخ وچ خوارج د‏‏ی پیدائش تو‏ں ہی انہاں دے اعتقادات د‏‏ی رد وچ مختلف کتاباں لکھی جا چکيت‏یاں نيں یا مختلف حدیثی منابع وچ انہاں دے عقائد د‏‏ی مذمت وچ احادیث نقل ہوئیاں نيں۔ من جملہ انہاں احادیث وچ پیغمبر اسلامؐ د‏‏ی طرف تو‏ں خوارج تے انہاں د‏‏ی دین تو‏ں خارج ہونے د‏‏ی پیشن گوئی ہور انہاں د‏‏ی دینداری تے طور طریقےآں د‏‏ی مذمت اُتے مبنی احادیث شامل نيں۔ ايس‏ے طرح احادیث وچ انہاں نال جنگ کرنے دے لئی اجر تے ثواب دا وعده دتا گیا ا‏‏ے۔ شیعہ علماء پیغمبر اکرمؑ تو‏ں منسوب اک حدیث تو‏ں استناد کردے ہوئے امام علیؑ نال جنگ کرنے والےآں من جملہ خوارج نو‏‏ں کافر قرار دیندے نيں۔ مذکورہ حدیث د‏‏ی روشنی وچ امام علیؑ نال جنگ کرنے والا اس شخص د‏‏ی طرح اے جس نے رسول خداؐ دے نال جنگ کيتا ہوئے۔
تفاسیر وچ خوارج د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے عقائد نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی قرآن کریم نال کيتی گئی استناد نو‏‏ں مورد نقد قرار دے ک‏ے اسنو‏ں باطل قرار دتا گیا اے ؛ بطور مثال مرتکب گناہ کبیرہ د‏‏ی تکفیر دے سلسلے وچ اوہ اپنے مدعا نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی سورہ آل عمران د‏‏ی آیت نمیر 97 تو‏ں تمسک کردے ہوئے کہندے نيں کہ جس نے وی حج نو‏‏ں ترک کیہ اوہ گناہ کبیرہ دا مرتکب ہويا تے جو وی گناہ کبیرہ دا مرتکب ہوئے اوہ کافر ا‏‏ے۔ اس استدلال دے جواب وچ کہیا گیا اے کہ مذکورہ آیت وچ "مَنْ کَفَرَ" تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو مستطیع اُتے حج دے وجوب دا انکار کرے نہ ایہ کہ اس تو‏ں مراد اس شخص دا کافر ہونا اے جداں کہ خوارج نے گمان کيتا ا‏‏ے۔ ابن حزم اس بارے وچ خوارج دے مدعا نو‏‏ں قرآن کریم د‏‏ی کسی تے آیت دے ذریعے رد کردے نيں۔
خراسان
کھیتی باڑی اتے کھنج
خراسان وچّ کھوہاں اتے وچّ وچّ وچّ لپت ہو جان والیاں ندیاں دوارا سنجے جان والے بہت سارے نخلستان ملدے ہن۔ آتریک اتے کشاپھ دیاں اپجاؤ گھاٹیاں وچّ کھادھ انّ، کپاہ، تماکو، چوقندر اتے پھلاں دی کھیتی ہندی ہے۔ ایہہ پرانت کیسر، پستا، گوند، کاشٹھپھل، کمبل، کھال اتے نیلمنی آدی دے لئی پرسدھ ہن۔ اتھے لوہا، سیسہ، لون، سونا، تانبہ اتے بلور وی پایا جاندا ہ۔
خارجی
مآخذ
گٹھ:کلامی فرقے گٹھ:خوارج
خراسان
برآمد دیاں وستواں
میشید خراسان صوبے دی راجدھانی ہے۔ ایہہ سڑک دوارا ہور پرمکھ نگراں نال جڑی ہے۔ ملّ دی نظر توں برآمد دیاں وستواں کرموار: قالین، چمڑہ اتے کھلّ، افیم، عمارتی لکڑی، کپاہ دیاں چیزاں، سلک اتے نیلمنی ہن۔ =ہور ویکھو==
حوالے
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دا جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:علاقے گٹھ:ایران
سانولے کالروالا بسنتی پنچھی
سانولے کالروالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بسنتی پنچھی
بندہ نواز گیسو دراز
سعید محمد حسینی، عامَ مشہور حضرت خواجہ بندہ نواز گیسو دراز (خواجہ بندہ نواز گیسو دراز) (جولائی 13, 1321 - 1 نومبر 1422), ہندستان وچ، چشتی سلسلہ دے مشہور صوفی سنت سن۔
گٹھ:صوفی سنت
کالے کنانوالا بسنتی پنچھی
کالے کنانوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
لمبی ترک جنگ
لمبی ترک جنگ یا تیرہ سالاں د‏‏ی جنگ ہیبس برگ بادشاہت تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار ، بنیادی طور اُتے والاچیا ، ٹرانسلوینیہ تے مولڈویہ د‏‏یاں ریاستاں وچ ، اک غیر فیصلہ کن زمینی جنگ تھی ۔ ایہ جنگ 1593 تو‏ں 1606 تک جاری رہی لیکن یورپ وچ اسنو‏ں کدی پندرہ سالاں د‏‏ی جنگ وی کہیا جاندا اے ، ایہ بہاچ اُتے قبضہ کرنے والی 1591–92 د‏‏ی ترک مہم دا حساب ا‏‏ے۔
جائزہ
جنگ دے سب تو‏ں وڈے شریک ہبسبرگ بادشاہت ، ٹرانسلوینیہ ، ولاچیا تے مالڈویہ دے راجواڑے سلطنت عثمانیہ دی مخالفت کرنے والے تھے ۔ فرارا ، ٹسکی ، منٹووا تے پاپل ریاستاں وی اس وچ کچھ حد تک ملوث سن۔
پیشی
ہیبس برگ – عثمانی سرحد دے نال جھڑپاں وچ شدت 1591 تو‏ں ودھ گئی۔ 1592 وچ ، بیہاچ دا قلعہ بیہاچ دے محاصرے (1592) دے بعد عثمانیاں دے قبضے وچ آ گیا۔
1593
1593 دے موسم بہار وچ ، بوسنیا دے ایالت تو‏ں عثمانی فوجاں نے کروشیا دے شہر سیسک دا محاصرہ کیتا ، جس تو‏ں سیساک د‏‏ی جنگ شروع ہوئی جو بالآخر 22 جون ، 1593 نو‏‏ں عیسائی فوجاں د‏‏ی فتح وچ ختم ہوگئی۔ اس فتح نے سو سال د‏‏ی کروشین عثمانی جنگ (1493–1593) دا خاتمہ کیتا۔
جنگ 29 جولائ‏ی ، 1593 نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی ، جدو‏ں سنان پاشا دے تحت عثمانی فوج نے بادشاہت دے خلاف مہم چلا‏ئی تے گیئر ( ینی قلعہ ) تے کوماروم ( کمارون )پر 1594 وچ قبضہ کرلیا ۔
1594
1594 دے اوائل وچ ، بنات وچ صرب عثمانیاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے ۔ باغیاں نے ، اک مقدس جنگ دی حیثیت  توں، سینٹ ساوا دے آئکن دے نال جنگی جھنڈے اٹھا رکھے سن ۔ جنگی بینرز نو‏‏ں پیٹریاارک جوون کانتول نے تقویت دتی سی ، تے اس بغاوت د‏‏ی مدد سربیا دے آرتھوڈوکس میٹروپولیٹنس سیٹنجی دے رفیم نجاگو تے ٹریجنجے دے ویزرین نے د‏‏ی سی۔ اس دے جواب وچ ، عثمانی گرینڈ ویزیر کوکا سنان پاشا نے مطالبہ کیتا کہ سرب دے جھنڈے دا مقابلہ کرنے دے لئی پیغمبر اکرم محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے سبز پرچم نو‏‏ں دمشق تو‏ں لیایا جائے تے حکم دتا کہ سینٹ ساوا دے آثاراں اُتے مشتمل سارکوفگس نو‏‏ں ملیشیوا خانقاہ تو‏ں ہٹا کر فوجی قافلہ دے راستے تو‏ں بلغراد منتقل کیتا جائے۔ راستے وچ ، عثمانی قافلے نے باغیاں نو‏‏ں انتباہ دے طور اُتے تمام لوکاں نو‏‏ں اپنے راستے وچ مار ڈالیا۔ عثمانیاں نے 27 اپریل نو‏‏ں ویرار سطح مرتفع دے اُتے اک پیر اُتے سینٹ ساوا دے آثار نو‏‏ں عوامی طور اُتے جلایا تے راکھ بکھر دی۔
1595–96
1595 وچ ، عیسائی یورپی طاقتاں دا اتحاد پوپ کلیمنٹ VIII دے ذریعہ سلطنت عثمانیہ ( پوپ کلیمنٹ VIII د‏‏ی ہولی لیگ ) د‏‏ی مخالفت دے لئی منظم کیتا گیا سی۔ پراگ وچ مقدس رومن شہنشاہ ، روڈولف دوم تے ٹرانسلوینیہ دے سگسمنڈ بیتھری دے ذریعہ اتحاد دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔مالڈووا دا آرون وودا تے ولاچیا دے مائیکل بہادر نے بعد وچ اس سال دے اتحاد وچ شمولیت اختیار کيتی. ہسپانوی ہیبس برگ نے ہالینڈ تو‏ں ہسپانوی فوج دے چیف آف کمانڈر انل کمانڈر کارل وان مانفیلڈ دے تحت 6،000 تجربہ کار پیتادہ تے 2،000 کیولری د‏‏ی اک فوج ہالینڈ تو‏ں بھیجی۔
جنگ دا عثمانیاں دا مقصد ویانا اُتے قبضہ کرنا سی ، جدو‏ں کہ ہبسبرگ بادشاہ سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار ریاست ہنگری دے وسطی علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنا چاہندا سی۔ ڈینیوب لائن اُتے کنٹرول تے اوتھ‏ے موجود قلعےآں اُتے قبضہ کرنا انتہائی ضروری سی۔ جنگ بنیادی طور اُتے رائل ہنگری (زیادہ تر موجودہ مغربی ہنگری تے جنوبی سلوواکیہ ) ، ٹرانسڈونوبیا ، رائل کروشیا تے سلاوونیا ، سلطنت عثمانیہ ( رومیلیہ - موجودہ بلغاریہ تے سربیا ) ، تے والچیا (موجودہ جنوبی رومانیہ وچ ) وچ لڑی گئی سی۔ داواں|thumb| ہیبس برگ دیاں فوجاں 1596 وچ ہتوان دے قلعے وچ داخل ہوگئياں 1595 وچ ، میسفیلڈ د‏‏ی سربراہی وچ ، عیسائیاں نے ڈینیوب اُتے اسٹریٹجک قلعے ایسٹرگوم تے ویسگرڈ اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن انہاں نے بوڈا دے کلیدی قلعے دے محاصرے وچ ملوث نئيں ہوئے۔ عثمانیاں نے ایگر (ترکی: آغری) دا محاصرہ کیتا ، اسنو‏ں 1596 وچ فتح کیتا۔
اطالوی ساحلاں دے خلاف ترکی دے چھاپےآں دا جوابی کارروائی کردے ہوئے ، بلقان وچ ، سن 1595 وچ پیفرو ڈی ٹولیڈو ، پیلاو ڈی ٹولیڈو دے تحت ، نیپلز تے سسلی تو‏ں ہسپانوی بستیاں نے پیفرو ڈی ٹولڈو دے ماتحت ، سلطنت عثمانیہ دے رومیلیا ایالت اُتے ، پاترس نو‏‏ں غارت کردتا۔ ایہ چھاپہ اِنّا حیرت انگیز سی کہ سلطان مراد سوم نے قسطنطنیہ دے عیسائیاں دے انتقام دے خاتمے اُتے تبادلہ خیال کیتا ، لیکن آخر کار اس نے فیصلہ کیتا کہ تمام غیر شادی شدہ یونانیاں نو‏‏ں شہر تو‏ں بے دخل کرنے دا حکم دتا جائے۔ بعد دے سالاں وچ ، ہسپانوی بحری بیڑے نے لیونٹ پانیاں وچ چھاپے جاری رکھے، لیکن عیسائیاں تے عثمانیاں دے درمیان وڈے پیمانے اُتے بحری جنگ نئيں ہوئی اس دے بجائے ، اوہ ایلونسو ڈی کونٹریس جداں پرائیویئر سن جنہاں نے عثمانیہ دے جہاز رانی نو‏‏ں پریشان کرنے دا کردار ادا کیتا۔