cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلرام پور
گٹھ:ہندستان گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
مچھیرا تے جن
تفصیلات
یہ کہانی اک مچھیرے تے جنہاں دے وچکار پیش آنے والی گفتگو اُتے مبنی اے ۔مچھیرا دریا وچ جال ڈالدا اے تے سہ بارہ جال ڈالنے دے بعد جدو‏ں چوتھ‏ی بار جال پھینکتا اے تاں اُس وچ اک آفتابہ ہتھ آندا اے جس وچ اک جنہاں نکلدا اے جس تو‏ں مچھیرے د‏‏ی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ مچھیرے نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی دھمکی دیندا اے مگر مچھیرا اُسنو‏‏ں اک چال دے ذریعے آفتابے وچ واپس بند کردیندا اے تے اُسنو‏‏ں حکیم دوبان تے وزیر یونان د‏‏ی حکایت سناندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ گٹھ:عراقی لوک کہانیاں گٹھ:کہانیاں
ایہود
ایہود بن گیرہ (عبرانی:אֵהוּד בֶּן־גֵּרָא) دا بائبل وچ بیان موجود ہے۔ جس وچ ایہود نوں انجیل دا جج دسیا گیا ہے۔ اس نوں خدا ولوں  بھیجیا گیا سی تاکہ اوہ  بنی اسرائیل نوں موآبیاں توں نجات دلا سکے۔ تے اس دا تعلق قبیلہ بنیامین  نال سی۔
حوالے
گٹھ:کتاب قضاۃ گٹھ:یہودی گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:کتاب قضاۃ دے قاضی گٹھ:قدیم یہودہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مذہبگٹھ:یہودی شخصیتاں
پیر موسی نواب
ولادت
تساں  584ھ نوں   ملتان دے قریب کوٹ کروڑ ، لیہ وچ اک کامل بزرگ مخدوم  وحید الدین احمد غوثؒ تے سیدہ جنت بی بی "دختر سید شرف الدین عیسیٰ جیلانی بن سید عبدالقادر جیلانی  " دے گھر پیدا ہوئے۔
گومل
گومل بیلارس دا اک شہر اے تے بیلارس دے ہومیئل ووبلاست دا انتظامی مرکز اے ۔
پیر موسی نواب
نسب
تساں  والد ول توں ہاشمی تے والدہ دی جانب توں حسنی نیں  ۔
گومل
گٹھ:بیلاروس دے شہر گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
پیر موسی نواب
ابتدائی تعلیم تے تربیت
حضرت پیر موسیٰ نواب نے خالص علمی و روحانی تے صوفیانہ ماحول وچ اکھ کھولی تے بوہت کم عمری وچ مروجہ علوم دے مراحل طے کیتے۔تساں   نے ابتدائی تعلیم اپنے والد بزرگوار تے خاندانی معلم مولانا ناصر الدین بلخی توں حاصل دی ۔سعادت مند شاگر دی نورانی پیشانی توں علوم تے معارف دے اثار جھلک رہے سن. استاد محترم نے فوراً پہچان لیا تے خاص عنایات دا حقدار سمجھ کے تعلیم و تربیت ول خصوصی توجہ فرمائی۔ حضرت پیر موسیٰ نواب بوہت کم عمری وچ تمام علوم وچ مہارت حاصل کر کے مدرسہ توں فارغ ہوئے ، تساں  دی تریخ دستار بندی دے موقع اُتے خاص و عام کثیر تعداد وچ جمع ہوئے۔ اس موقع اُتے مجلس مباحثہ وی منعقد کیتی گئی جس وچ اہل علم نے معیاری سوالات تساں   دی خدمت وچ پیش کیتے تے جواب باصواب حاصل کر کے بوہت محضوظ ہوئے۔ فراغت تعلیم دے بعد تساں   نے کوٹ کروڑ وچ طویل عرصہ تک مسند ارشاد و درس و تدریس نوں   زینت بخشی ۔
ازواج و اولاد
حضرت پیر موسیٰ نواب  نے کوئی عقد نئيں فرمایا۔ تساں   دے خاندان دے افراد  تے برادر حقیقی  دے علاوہ شاہ خراسان وی  کوشاں سن کہ تساں   عقد فرما کے شادی خانہ آبادی فرماؤ تاکہ ایہ لطف و کرم تے فیض روحانی تساں   دی آل اطہر دے ذریعےمریدان نوں   حاصل رہے ، لیکن تساں   نے شادی توں قطعی انکار کر دتا تے فرمایاکہ "فقیر دا دل اوہی اک سی جو اپنے الله جل جلالہ دے سپرد کر چکیا اے، ہن اوہ دوسرا قلب کدروں لیائے کہ شادی کر کے ازواج ول متوجہ ہو"۔ "ازرخ دل دار خود راما ختم ۔۔۔از خودی رابیرون اندا ختم"
تساں  دے وصال دے  بعد تساں   دے بھتیجے مخدوم محمد اسمٰعیل شاہ ؒ نوں   تساں   دا جانشین منتخب کیتا گیا۔
بیعت و خلافت
حضرت شیخ بہاؤ الدین زکریا ملتانی نوں  جدوں تساں   دے شوق فقیری دا علم ہویا تو تساں   نے انھاں ملتان بلوایا ،  جدوں شیخ السلام دا رقعہ تساں   دے کول پہنچیا تے تساں   بوہت خوش ہوئے  تے اپنے بھائی مخدوم راول دریا نوں فرمایا: کہ اج توں میری رہائش غوث العالمین دے کول ہوۓ گی ، تساں   بدستور مولانا ناصر الدین بلخی توں تعلیم حاصل کر دے رہو تے حصول علم دے بعد میرے کول ملتان تشریف لے آنا ۔تساں   کوٹ کروڑ توں چل کے ملتان  حضرتشیخ بہاؤ الدین زکریا ملتانی دی خدمت وچ پیش ہوئے ۔ شیخ السلام اپنے عم زاد توں خوش ہو کے گلے لگ کے ملے تے اپنے قریبی حجرے وچ اجازت بخشی۔حضرت موسیٰ نواب ، شیخ السلام دی روحانی شوکت و عظمت توں بوہت متاثر ہوئے تے بیعت دے لئی تیار ہو گئے ، غوث العالمین نے اسی وقت توجہ قلبی توں تلقین بیعت فرمائی۔ حضرت موسیٰ نواب تقریباً تن سال اپنے مرشد روحانی دے فیوض و برکات توں مستفیض ہُندے رہے۔
وصال
حضرت پیر موسیٰ نواب نے 25 زی الحجہ، شب جمعہ المبارک 667ھ نوں  83برس دی عمر وچ اس دار فانی توں کوچ کیتا۔
عرس
حضرت پیر موسیٰ نواب دا عرس مبارک ہر سال 23 تا 25 زی الحجہ نوں  سرواہی شریف وچ منایا جاندا اے، جتھے پاکستان بھر توں  تے بیرون ملکاں توں عقیدت مند و زائرین وڈی تعداد وچ  شرکت کر دے نیں  ، تے علما مشائخ دی جانب توں دینی محفل دا اہتمام کیتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
شرف الدین عیسیٰ
thumb|350px سید شرف الدین ابو محمّد عیسی جیلانی
ناں و نسب
تساں  دا ناں شرف الدین ابو محمّد عیسیٰ تے کنیت "ابو عبد الرحمان" اے۔  آپ شیخ عبدالقادر جیلانی دے فرزندِ ارجمند نیں  ۔ تساں   دا شجرہ نسب علی بن ابی طالب توں جا ملدا اے، تساں   حسنی حسینی سید نیں  ۔ تساں   معروف روحانی بزرگ تے سلسلہ قادریہ دے برصغیر پاک ہند وچ بانی سیدنا مخدوم عبد الرشید حقانی دے نانا وی نیں  ۔
ولادت
شرف الدین عیسیٰ بغداد وچ پیدا ہوئے۔
وفات
شرف الدین عیسیٰ دی وفات شوال 573ھ بمطابق 1177ء مصر وچ ہوئی۔ تساں  دا مزار و مسجد  قاہرہ دے قبرستان "قرافہ"ماں موجود اے، جتھے دنیا بھر توں عقیدت مند سلام تے حاضری دینے آندے نیں  ۔
حوالے
گٹھ:1177 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:عراقی شخصیتاں
جارج جرداق
ابتدائی زندگی
جارج سمعان جرداق 1931 وچ جنوبی لبنان دے اک علاقے مرجعيون دے قصبے الجدیدہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم ونيں تو‏ں حاصل دی۔ انہاں نے بچپن وچ ہی نہج البلاغہ،المتنبی دا دیوان (شعری مجموعہ)تے ناصف الیزیجی دا دا مجمع البیان پڑھ لیا سی۔ انہاں نو‏ں نہج البلاغہ انہاں دے بھائی فواد جرداق نے پڑھنے نو‏ں دتی۔ جو اک انجینئیر، شاعر تے ماہر علم اللسان سن۔ تیرہ برس دی عمر وچ جارج نو‏ں نہج البلاغہ دا کثیر حصہ تے دوسری دو کتب وی حفظ ہو چکیاں سن۔ جارج نے بیروت دے کالج آف بتروکیہ (College of Batrukiyya) تو‏ں تعلیم حاصل کیتی۔
تدریس دا آغاز
یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن دے بعد جارج نے بیروت دے کچھ اسکول تے کالجاں وچ وچ عربی ادب تے عربی فلسفہ پڑھایا۔ تے اسی دوران وچ انہون نے مختلف اخبارات تے میگزین وچ لبنانیاں تو‏ں متعلق کئی مضامین لکھے تے ترجمہ کیتے۔ انہاں نے (Al-jumhuri al-jadid, Al-hurriyya, al-ṣayyād, Al-shabaka, Nisā'، Al-kafaḥ al-'arabī، Al-amn,) ورگے اخبارات دے لئی لکھیا۔ تے پیرس تو‏ں شائع ہونے والے کچھ عربی اخبارات وچ تے دو سال تک کویت تو‏ں چھپنے والے اخبارات الوطن تے (Al-ra'y al-ām) وچ وی لکھیا۔۔ جارج جرداق نو‏ں عالمی سطح اُتے عربی ادب وچ بوہت سارے انعامات ملے نيں۔ قابل ذکر اے کہ جارج جرداق لبنان دے عظیم مصنف سن۔ تے ان دے ادب و طرز نگارش تو‏ں بڑے بڑے اساتذہ انگشت بدنداں رہ جاندے نيں۔
وفات
جارج جرداق، بدھ، 05 نومبر 2014 نو‏ں دار الحکومت بیروت وچ 84 سال دی عمر وچ وفات پاگئے۔ ۔ تے بروز جمعہ انہاں نو‏ں جنوبی لبنان وچ ان دے آبائی گاؤں مرجعیون وچ راسخ الاعتقاد کلیسیا وچ سپرد خاک کر دتا گيا۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:لبنانی مسیحی گٹھ:لبنانی مصنفین گٹھ:مسیحی مصنفین
محمد غزنوی
سلطان محمود غزنوی دے تن بیٹے محمد غزنوی ، مسعود غزنوی تے عبد الرشید غزنوی سن ۔ سلطان دا سب تو‏ں وڈا بیٹا محمد غزنوی سی اس لئی اس نے مردے وقت وڈے بیٹے نو‏‏ں سلطان بنانے د‏‏ی وصیت کيتی سی۔ مسعود غزنوی فوج وچ مقبول سی اس لئی اس نے 1030ء وچ ہی بھائی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے اسنو‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے قید خانے وچ ڈال دتا تے خود غزنی دے تخت اُتے قابض ہو گیا۔
1030ء وچ سلطان محمد غزنوی نے صرف پنج ماہ حکومت کیت‏‏ی سی۔ 1040ء وچ سلطان مسعود غزنوی د‏‏ی گرفتاری دے بعد آپ نو‏‏ں دوبارہ تخت اُتے بٹھایا گیا چونکہ نابینا سن اس لئی انتظام سلطنت آپ دے بیٹے احمد غزنوی دے ہتھ وچ سی ۔ جدو‏ں امیر مودود غزنوی نو‏‏ں اپنے باپ مسعود غزنوی د‏‏ی گرفتاری دا پتا چلیا تاں اوہ اک لشکر جرار لے ک‏ے چچا دے مقابلے وچ آیا جس وچ اسنو‏ں فتح نصیب ہوئی تے اس نے محمد غزنوی نو‏‏ں مع بیٹےآں سمیت قتل کر دتا۔ دوسری بار وچ آپ د‏‏ی مدت حکومت چار ماہ سی۔
تخت نشینی
جدوں سلطان محمود دا انتقال ہويا تاں اس وقت اس دا اک بیٹا امیر محمد غزنوی تاں گورگان وچ سی تے دوسرا امیر مسعود غزنوی اصفہان وچ مقیم سی ۔ سلطان دے انتقال دے بعد اس دے داماد امیر علی بن ارسلان نے اپنے خسر د‏‏ی وصیت دے مطابق امیر محمد غزنوی نو‏‏ں غزنی وچ بلايا تے اسنو‏ں باپ دا جانشین بنایا۔ امیر نے عنان حکومت اپنے ہتھ وچ لے ک‏ے اپنے چچا امیر یوسف نو‏‏ں سپہ سالار تے خواجہ ابو سہل احمد بن حسن ہمدانی نو‏‏ں وزارت سلطنت دے عہدے اُتے مقرر کیتا۔
رعایا اُتے نوازشات
سلطان محمد غزنوی نے رعایا نو‏‏ں اپنا فرماں بردار بنانے دے لئی شاہی خزانے دے دروازے ہر خاص و عام دے لئی کھول دیے۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ ملک وچ ہر شخص خوشحالی د‏‏ی زندگی بسر کرنے لگیا تے رعایا تے فوج دا ہر طبقہ مطمئن نظر آنے لگیا لیکن سلطان دا ایہ انعام و اکرام اس دے لئی لوکاں دے دل وچ جگہ پیدا نہ کر سکیا تے اک بہت وڈا طبقہ آپ د‏‏ی نسبت آپ دے بھائی مسعود غزنوی نو‏‏ں ترجیح دیندا رہیا۔
امیر ایاز د‏‏ی شورش
سلطان محمود د‏‏ی وفات دے پنجاہ روز بعد ابو انجم امیر ایاز بن اسحاق نے غلاماں تے ابو علی دایہ نو‏‏ں اپنے نال ملایا تے دن دہاڑے شاہی اصطبل وچ داخل ہو ک‏ے خاصے دے گھوڑےآں نو‏‏ں قبضے وچ ک‏ر ليا تے ایہ سب لوک انہاں گھوڑےآں اُتے سوار ہو ک‏ے بست د‏‏ی طرف روانہ ہو گئے۔ سلطان نو‏‏ں جدو‏ں ایہ واقعہ معلوم ہويا تاں اس نے اپنے اک قابل اعتبار ہندو امیر سویند رائے نو‏‏ں ہندوواں دا اک لشکر جرار دے ک‏ے امیر ایاز دے پِچھے روانہ کیتا۔ اس لشکر نے امیر ایاز نو‏‏ں تھوڑی ہی دور دے فاصلے اُتے جا لیا۔ طرفین وچ اک زبردست لڑائی ہوئی جس دے نتیجے وچ سویند رائے ہندوواں د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد دے نال ماریا گیا۔ امیر ایاز دے ساتھی وی اس معردے ميں کم آئے ہندواں دے لشکر وچ جو سپاہی رہندے سن امیر ایاز نے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے انہاں دے سر تن تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے سلطان دے پاس بھجوا دتے تے خود اگے ودھیا تے جدو‏ں نیشاپور پہنچیا تاں اوتھ‏ے اوہ سلطان دے بھائی امیر مسعود غزنوی تو‏ں ملا۔
مسعود غزنوی د‏‏ی خواہش
مورخین بیان کردے نيں کہ امیر مسعود نے جدو‏ں ہمدان وچ اپنے باپ سلطان محمود دے انتقال د‏‏ی خبر سنی سی تاں اس نے عراق تے عجم وچ اپنے قابل تے تجزیہ کار نائب تے عامل مقرر کر دتے سن تے خود جلد از جلد خراسان پہنچ گیا سی ۔ ایتھ‏ے تو‏ں اس نے اپنے بھائی سلطان نو‏‏ں اس مضمون دا خط لکھیا کہ
جنگ دی تیاری
کتب تریخ وچ ایہ مذکور اے کہ امیر مسعود تے سلطان دونے بھائی اک ہی دن پیدا ہوئے سن ۔ مسعود اپنے بھائی تو‏ں چند لمحے پیشتر اس دنیا وچ آیا سی اس لئی سلطان نو‏‏ں مسعود دے مقابلے وچ وڈے چھوٹے دا کوئی خیال نہ سی ۔ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں چھوٹا بھائی نہ سمجھدا سی اس لئی اس دے نزدیک مسعود د‏‏ی اطاعت ضروری نہ سی۔ جدو‏ں مسعود دا خط سلطان دے پاس پہنچیا تاں اوہ بہت پیچ و تاب وچ آیا تے اس نے مسعود نو‏‏ں جواب وچ وڈے سخت الفاظ استعمال کیتے۔ جواب وچ خط ارسال کرنے دے بعد سلطان نے جنگ کيت‏ی تیاری شروع کر دتی۔ اگرچہ دربار دے امیراں وزیراں نے بہت کوشش کيتی کہ دونے بھائیاں وچ لڑائی نہ ہو تے تمام معاملات پرامن فضا وچ طے پائاں لیکن سلطان محمد غزنوی نے کسی د‏‏ی نہ سنی تے اپنے ارادے اُتے قائم رہیا۔ سلطان اک بہت وڈی فوج تیار کرکے غزنی تو‏ں روانہ ہويا۔ یکم رمضان 421ھ بمطابق 1030ء نو‏‏ں تمام لشکر نکیاباد (نکبت آباد) نامی مقام وچ پہنچیا ا‏‏ے۔ ایہی سلطان اپنی فوج دے نال خیمہ زن ہويا تے رمضان دا پورا مہینا ایہی گزار دتا۔
سلطان د‏‏ی گرفتاری
جتھ‏ے سلطان دا لشکر خیمہ زن سی اوتھ‏ے عید دے روز اتفاق تو‏ں سلطان دے سر تو‏ں تاج گر پيا۔ لوکاں نے اس واقعے نو‏‏ں فال بد سمجھیا تے اس تو‏ں علاحدہ ہو جانے دا پکا ارادہ ک‏ر ليا۔ شوال د‏‏ی تن تریخ نو‏‏ں مشہور معروف امیراں (امیر علی خویشاوند ، امیر یوسف سبکتگین تے میر حسین وغیرہ) نے سلطان دے خلاف بغاوت کيتی۔ ایہ امرا امیر مسعود غزنوی د‏‏ی حمایت دے نعرے لگاندے ہوئے سلطان محمد غزنوی دے خیمے دے گرد جمع ہو گئے۔ انہاں امیراں نے سلطان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے دلج دے قلعے وچ جسنو‏ں ہن اہل قندهار قلعہ خلج کہندے نيں قید کر دتا گیا تے خود مسعود غزنوی سلطان غزنوی بن گیا۔ اسیری د‏‏ی حالات وچ محمد غزنوی نو‏‏ں سلطان مسعود دے حکم تو‏ں نابینا کر دتا گیا۔
سلطان مسعود د‏‏ی گرفتاری
سلطان مسعود نے 1040ء وچ اپنے باپ محمود غزنوی د‏‏ی جمع د‏‏ی ہوئی تمام دولت اونٹھاں اُتے لادی تے اس خزانے نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے لاہور د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ سلطان نے راستے ہی وچ اپنے اک آدمی نو‏‏ں اس کم دے لئی بھیجیا کہ اوہ اس دے بھائی محمد غزنوی نو‏‏ں قلعے تو‏ں کڈ ک‏ے انہاں دے سامنے لائے۔ سلطان رباط مارکلہ (مارگیلہ)(یہ مقام راولپنڈی تے اٹک دے درمیان واقع اے ) دریائے جہلم دے قریب پہنچیا تاں سلطان دے قابل اعتبار غلاماں نے لالچ وچ آ ک‏ے اونٹھاں اُتے لدے ہوئے خزانے نو‏‏ں جی کھول کر لُٹیا تے اس دوران وچ سلطان دے بھائی محمد غزنوی وی اوتھ‏ے پہنچ گیا۔ انہاں نمک حرام غلاماں نے جنہاں نے خزانہ شاہی نو‏‏ں لُٹیا سی ایہ خیال کیتا کہ سلطان مسعود نو‏‏ں معزول کر دينا مناسب اے ورنہ اوہ انہاں د‏‏ی ناشائستہ حرکت نو‏‏ں معاف نہ کريں گا۔ (تے کڑی سزا دے گا) ایہ سوچنے دے بعد انہاں غلاماں نے سلطان مسعود اُتے حملہ کر دتا۔ مسعود مجبوراً رباط مارکلہ وچ قلعہ بند ہو گیا۔
غزنوی فوج دا ہر چھوٹا وڈا فرد آئے دن دیاں جنگاں تو‏ں تنگ آ چکيا سی ہور وطن د‏‏ی جدائی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ایہ سب لوک پریشان سن ۔ اس بنا اُتے سارے لشکر نے سلطان د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایہ لوک رباط دے اندر داخل ہو گئے تے سلطان مسعود نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے امیر محمد غزنوی دے پاس لے آئے۔ امیر محمد نے اپنے بھائی تو‏ں کہیا سلطان مسعود نے قلعہ گیری (یہ قلعہ دریائے سندھ دے قریب واقع تھا) وچ رہنا پسند کیتا تے روانگی د‏‏ی تیاری کرنے لگیا۔
مورخین دا بیان اے کہ جس وقت مسعود غزنوی روانہ ہويا اس وقت اس دے پاس پھوٹی کوڑی وی نہ سی لہذا اس نے اک آدمی نو‏‏ں اپنے بھائی محمد غزنوی جو اس وقت سلطان سی دے پاس بھیجیا تا کہ اوہ اخراجات دے لئی رقم لائے۔ سلطان نے پنج سو درہم بھجوائے۔ جدو‏ں ایہ رقم مسعود دے سامنے آئی تاں اسنو‏ں دیکھ ک‏ے اوہدی اکھاں وچ آنسو آگئے تے اسی عالم وچ اوہدی بولی تو‏ں بے اختیار ایہ الفاظ نکلے۔ سبحان اللہ كل اس وقت میرے قبضے وچ زر و جواہر تو‏ں لدے ہوئے تن ہزار اونٹھ سن تے اج میری بد قسمتی دا ایہ عالم اے ۔ مسعود نے اسی وقت اپنے چند ساتھیاں تو‏ں اک ہزار دینار بطور قرض لئی تے اوہ پنج سو درہم جو سلطان نے بھجوائے سن اسی شخص نو‏‏ں بطور انعام دے دتے جو لے ک‏ے آیا تھا
مسعود غزنوی دا قتل
محمد غزنوی جدو‏ں دوبارہ سلطان بنے تاں اس وقت چونکہ نابینا سن اس لئی اس نے زندگی نو‏‏ں سادہ طریقے تو‏ں بسر کرنے اُتے اکتفا کیتا تے سلطنت دا تمام کاروبار اپنے مخبوط الحواس بیٹے احمد غزنوی دے سپرد کر دتا۔ احمد عنان حکومت ہتھ وچ لیندے ہی سلیمان بن یوسف سبکتگین تے علی خویشاوند دے بیٹے نو‏‏ں نال لے ک‏ے اک روز قلعہ گیری وچ داخل ہو گیا تے اس نے بغیر اپنے باپ د‏‏ی اجازت تو‏ں سلطان مسعود نو‏‏ں قتل کر دتا۔
ایہ واقعہ 433ھ دا ا‏‏ے۔ بعض مورخین دا بیان اے کہ احمد نے مسعود نو‏‏ں زندہ کھوہ وچ سُٹ کے کھوہ نو‏‏ں پتھر تے مٹی نال پر کر دتا سی ۔
سلطان دا اظہار افسوس
جدوں سلطان محمد غزنوی تک اس دے بھائی امیر مسعود دے قتل د‏‏ی خبر پہنچی تاں اوہ بہت رویا جنہاں لوکاں نے مسعود نو‏‏ں قتل کیہ انہاں اُتے سلطان نے خوب لعنت ملامت بھیجی۔
سلطان نے مسعود دے بیٹے امیر مودود نو‏‏ں بلغ وچ اس مضمون دا خط بھیجیا امیر مودود نے اس خط دے جواب وچ لکھیا۔
ایہ خط روانہ کرنے دے بعد امیر مودود نے فرور مارگلہ پہنچنے دا ارادہ کیتا تا کہ اپنے باپ دے خون دا بدلہ لے سک‏‏ے لیکن ابو نصر احمد بن محمد بن عبد اللہ نے مودود نو‏‏ں اس ارادے تو‏ں باز رکھیا تے اسنو‏ں سمجھیا بجھا کر اپنے نال غزنی لے گیا۔ مودود دے آنے د‏‏ی خبر سن کر غزنی دے تمام وڈے وڈے سردار تے امرا اس دے استقبال دے لئی شہر تو‏ں باہر آئے تے انہاں سب نے مودود دے سر اُتے تاج شاہی رکھ دتا۔
محمد غزنوی دا قتل
433ھ وچ امیر مودود اپنے باپ دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی غزنی تو‏ں روانہ ہويا۔ سلطان محمد غزنوی نے اپنے چھوٹے بیٹے نامی غزنوی نو‏‏ں اک زبردست فوج دا افسر اعلیٰ تے ملتان و پشاو‏ر دا سپہ سالار مقرر کیتا تے اسنو‏ں مودود دے مقابلے اُتے روانہ کیتا۔ سلطان تے امیر مودود یعنی چچا بھتیجا دے لشکر آپس وچ گتھم گتھا ہوئے۔ فریقین نے اپنی اپنی کامیابی دے لئی وڈی کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سلطان دیاں کوششاں بے کار گئياں تے امیر مودود نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی۔
سلطان محمد غزنوی اپنے بیٹےآں تے فساد دے بانی امیراں (توشگین بلخی ، ابو علی خویشاوند تے سلیمان بن یوسف وغیرہ) دے ہمراہ گرفتار ہويا۔ مودود دے کارپر دازاں نے سلطان دے بیٹے عبدالرحیم دے علاوہ تے باقی سب نو‏‏ں قتل کر دتا۔
عبد الرحیم نو‏‏ں قتل نہ کرنے د‏‏ی وجہ مورخین نے ایہ بیان کيتی اے کہ امیر مسعود دے عہد اسیری وچ اک روز عبدالرحیم اپنے بھائی عبد الرحمن دے نال امیر مسعود نو‏‏ں دیکھنے دے لئی قید خانے وچ گیا۔ عبد الرحمن نے امیر مسعود نو‏‏ں دیکھدے ہی ایہ جملہ کہیا کہ ہن ایہ سر تاج دے قابل نئيں رہیا تے امیر مسعود دے سر تو‏ں ٹوپی اتار لئی۔ عبدالرحیم نے اپنے بھائی نو‏‏ں اس حرکت ناشائستہ اُتے بہت ڈانٹا تے اس دے ہتھ تو‏ں ٹوپی کھو کر فیر اپنے چچا دے سر اُتے رکھ د‏تی۔ اس وجہ تو‏ں عبد الرحیم نے موت تو‏ں نجات پائی سی۔
اولاد
سلطان محمد بن محمود غزنوی دے چار بیٹےآں سن ۔
حوالے
گٹھ:غزنوی حکمران گٹھ:قرون وسطی د‏‏ے ہندوستان دی تریخ گٹھ:گیارہویں صدی وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:افغانستان دی تریخگٹھ:بادشاہ
صحیفہ سجادیہ
thumb|left| صحیفہ سجادیہ دا پرانا ترین خطی نسخہ جو 416 ھ وچ کتابت ہوا۔ صحیفہ سجادیہ یا ، امام زین العابدین تو‏ں منسوب استغاثہ و دعاؤں دا اک مجموعہ اے۔
اتو‏ں واقعہ کربلا دے بعد مرتب کیتا گیا۔ کتاب انسان تے خدا دے درمیان تعلق دی وضاحت پیش کرندی اے، اگرچہ کتاب دعا دی شکل وچ اسلامی علم و فکر دا اک مجموعہ اصولی اے۔ کہیا جاندا اے کہ اس کتاب نے بنو امیہ دے خلاف بغاوت وچ اک ااساں کردار ادا کیتا اے۔ بعض علما دے قول دے مطابق، صحیفہ سجادیہ بلاغت دی اعلی ترین شکل وچ اے۔ تے اس دے مندرجات، بیان تے تفسیر دی کئی کتاباں وچ نقل کیتے گئے نيں۔ کتاب دا بنیادی حصہ متواتر اے، علما دی اک وڈی تعداد نے اس اُتے حواشی لکھے نيں، یہ کتاب اہل تشیع دے ہاں مقبول اے۔
یہ کتاب «انجیل اہل بیت» و «زبور آل محمد» و «اخت القرآن» دے نام تو‏ں معروف اے۔
صحیفۂ سجادیہ شیعیان اہل بیت دے چوسن امام حضرت امام سجاد تو‏ں منقولہ 45 مناجاتاں و دعاؤں اُتے مشتمل کتاب دا نام اے۔ صحیفہ سجادیہ قرآن و نہج البلاغہ دے بعد، اہل تشیّع دے ہاں ااساں مرتبے والی کتاب مانی جاندی اے تے زبور آل محمد و انجیل اہل بیت دے عناوین تو‏ں مشہور اے۔
آقا بزرگ تہرانی نے اپنی کتاب الذریعہ وچ لکھا اے کہ اس کتاب اُتے تقریبا 50 شرحيں لکھیاں گئیاں نيں جن وچ سب تو‏ں مشہور شرح دا نام ریاض السالکین اے تے اس دے مؤلف سید علی خان شیرازی نيں۔ صحیفہ دے تراجم انگریزی، فرانسیسی، تردی، اردو، ہسپانوی، بوسنیایی، آلبانوی، تامل سمیت مختلف زباناں وچ شائع ہوچدے نيں۔ اہل تشیع دے ہاں اس کتاب دی منزلت بجائے خود، جبکہ اہل سنت دے علما نے وی اس دی فصاحت و بلاغت دی تعریف دی اے۔
امام سجادؑ نے بہت تو‏ں دینی معارف و تعلیمات نو‏ں دعاؤں دے ضمن وچ بیان کیتا اے؛ جیتو‏ں خدا شناسي یا دینیات، ، جہان شناسی یا کونیات تے انسان شناسی یا بشریات نیز عالم غیب، ملائکہ، رسالت، انبیاء، پیغمبر تے اہل بیت دی منزلت، امامت، اخلاقی فضائل تے رذائل، اعیاد دی تکریم، سماجی تے معاشی مسائل، تاریخی اشارات، اللہ دی مختلف نعمتاں، تلاوت، دعا، ذکر تے نماز تے عبادت دے آداب وغیرہ۔ صحیفہ سجادیہ دی معروف ترین دعا دعائے مکارم الاخلاق اے۔
180px|thumb| صحیفہ سجادیہ دا تحقیق نامہ
اسماء
بعض مسلمان علما دی رائے دے مطابق، صحیفۂ سجادیہ، قرآن تے نہج البلاغہ دے بعد الہی حقائق و معارف دا عظیم ترین خزانہ اے تے اسی رو تو‏ں، اس نو‏ں اخت القرآن (قرآن دی بہن)، انجیل اہل بیت تے زبور آل محمد تے صحیفہ کاملہ جیتو‏ں القاب دیے گئے نيں۔
کہیا گیا اے کہ اس نو‏ں صحیفہ کاملہ اس لئی کہیا گیا اے کہ فرقۂ زیدیہ دے ہاں اک نسخہ اے جو ناقص اے تے اس وچ دعاؤں دے تعداد نسخۂ امامیہ دے نصف تک پہنچندی اے چنانچہ امامیہ اپنے ہاں دے نسخے نو‏ں صحیفہ کاملہ کہندے نيں۔
سند تے نسخہ جات
180px|thumb| صحیفہ سجادیہ دے قدیم ترین نسخے دا پہلا ورق صحیفہ سجادیہ سند دے لحاظ تو‏ں تواتر دی حد تک پہنچا اے۔ آقا بزرگ تہرانی کہندے نيں: صحیفۂ اُولٰی، جس دی سند امام زین العابدین تک پہنچدی اے۔ … اکابرین دے نزدیک متواترات تے [قطعیات] وچ شمار ہوندا اے؛ کیونکہ اس دی خصوصیت ایہ اے کہ [سلسلۂ سند وچ] مذکورہ تمام اصحاب نے تمام زماناں وچ اس دی نقل دی اجازت رجال دے تمام طبقات وچ اپنے مشائخ تو‏ں حاصل دی اے۔
نیز محمد تقی مجلسی نے دعوی کیتا اے کہ انہاں دے پاس صحیفہ دی نقل دے سلسلے وچ دس لکھ اسناد موجود نيں۔
شیخ مفید نے وی اپنی کتاب الارشاد وچ تے شیخ صدوق دے شاگرد علی بن محمد خزاز قمی تے احمد بن عیاشی نیز ابو المفضل شیبانی، وغیرہ نے صحیفہ سجادیہ نو‏ں نقل کیتا اے۔ اہل سنت دے علما وچ ابن جوزی نے خصائص الائمہ وچ تے سلیمان بن ابراہیم قندوزی نے ینابیع المودہ وچ اس دا تذکرہ کردے اس دے بعض حصاں نو‏ں نقل کیتا اے۔
ابو المعالی محمد بن ابراہیم کلباسی (متوفٰی 1315ھ ق) نے وی اپنی کتاب الرسالۃ فی السند الصحیفۃ السجادیۃ وچ صحیفہ سجادیہ نو‏ں اختصار دے نال بیان کیتا اے۔
صحیفہ سجادیہ بخط کفعمی ـ جو صحیفہ سجادیہ دے قدیم نسخاں وچو‏ں سی تے کئی سال تک ایران تو‏ں نکل کر گم ہوچدا سی ـ دا سراغ وڈی محنت دے نتیجے وچ، بر صغیر وچ لگایا گیا تے ثقافندی شخصیتاں دے توسط تو‏ں قم وچ منتقل کیتا گیا تے بالآخر زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوکر شائع ہوا۔ یہ نسخہ صحیفہ دی 54 دعاؤں دے علااوہ چار مزید دعاؤں اُتے مشتمل اے۔
مضامین و مندرجات
امام سجاد اپنی دعاؤں دے آغاز وچ اللہ دی حمد و ثناء بجا لاندے نيں، بعد ازاں خاندان رسول(ص) اُتے درود و سلام بھیجدے نيں، یہاں تک کہ صحیفہ وچ کم ہی کوئی دعا ہوگی جس وچ لفظ صلوات تو‏ں استفادہ نہ ہویا ہوئے۔ ۔ ۔ آپ(ع) آخر وچ اللہ تو‏ں اپنی حاجت دی درخمصروف کرندے نيں۔
صحیفہ سجادیہ محض خدا دے نال راز و نیاز تے اس دی بارگاہ وچ حاجت دے بیان اُتے ہی مشتمل نئيں اے، بلکہ بہت سارے اسلامی علوم و معارف دا مجموعہ وی اے جن وچ اعتقادی، ثقافندی و تعلیمی، معاشرندی تے سیاسی مسائل نیز بعض طبیعی قوانین تے شرعی احکم نو‏ں دعا دے سانچے وچ بیان کیتا گیا اے۔
خدا دے نال ارتباط و تعلق دے سلسلے وچ مختلف اوقات تے احوال دے تقاضاں نو‏ں مد نظر رکھ کر بعض دعائاں بیان دی گئی نيں؛ بعض دعاواں سال وچ اک بار پڑھیاں جاندیاں نيں جداں: دعائے عرفہ تے استقبال رمضان دی دعا تے دعائے وداع رمضان؛ تے بعض دعاواں مہینے وچ اک بار پڑھیاں جاندیاں نيں جیتو‏ں: رؤیت ہلال دی دعا تے بعض ہفتہ وار تے دن تے رات دی دعاواں، وغیرہ۔
دعاواں دے عناوین مختلف نيں تے بہت سارے اسلامی معارف دعاؤاں دے ضمن وچ بیان ہوئے نيں؛ اس کتاب وچ خدا شناسی یا دینیات، وجود شناسی یا علم الوجود، عالم الغیب، ملائکہ، انبیاء دی رسالت، پیغمبر اکرم(ص) تے اہل بیت دی منزلت، امامت، اخلاقی فضائل تے رذائل، اعیاد دی تکریم، سماجی و معاشی مسائل، تاریخی اشارات، خدا دی نعمتاں دا تذکرہ، تلاوت، ذکر، نماز، عبادت دے آداب نو‏ں دعا دے سانچے وچ بیان کیتا گیا اے۔ صحیفہ دی مشہور ترین دعا دعائے مکارم الاخلاق اے۔
دعاواں دے عناوین
صحیفہ سجادیہ 54 دعاؤں اُتے مشتمل اے جن دے عناوین حسب ذیل نيں:
1۔ اللہ دی حمد و ثنا 2۔ محمدو آل محمد اُتے درود 3۔ حاملین عرش تے مقرب فرشتاں اُتے درود 4۔ انبیاء دے پیروکاراں اُتے درود 5۔ اپنے آپ تے رشتہ داراں دے لئے دعا 6۔ صبح و شام دی دعا 7۔ دشواریاں تے نآگواریاں تو‏ں پناہ 8۔ سختیاں تے غیرپسندیدہ اخلاق تو‏ں پناہ 9۔ شوق استغفار 10۔ خدا دی پناہ 11۔ انجام بخیر ہونا 12۔ اعتراف تے توبہ 13۔ طلب حاجت 14۔ ظلم تو‏ں دادخواہی 15۔ بوقت بیماری 16۔ طلب مغفرت 17۔ شر شیطان 18۔ مصائب تو‏ں بچاؤ 19۔ طلب باران 20۔ مکارم الاخلاق 21۔ خطاؤں دا غم 22۔ سختیاں دے وقت 23۔ تندرسندی 24۔ والدین 25۔ اولاد 26۔ پڑوسی تے دوست 27۔ مرزداران 28۔ خدا دی پناہ مانگنا 29۔ رزق 30۔ ادائے قرض 31۔ توبہ 32۔ تہجد کےوقت دی دعا 33۔ خیر دی طلب 34۔ گناہاں وچ ابتلا 35۔ راضی بہ قضا ہونا 36۔ بجلی گرنے دے وقت 37۔ شکر کرنے وچ قصور 38۔ ظلم تو‏ں اعتذار 39۔ عفو و رحمت طلب کرنا 40۔ موت دی یاد 41۔ گناہاں تو‏ں پردہ پوشی 42۔ ختم قرآن 43۔ رؤیت ہلال 44۔ استقبال رمضان 45۔ وداع رمضان 46۔ عید فطر تے جمعہ 47۔ دعائے عرفہ 48۔ عید الضحی و جمعہ 49۔ دشمناں دی حیلہ گری دا تقابل 50۔ خوف خدا 51۔ خدا دے آگے انکسار 52۔ دعا اُتے اصرار 53۔ خدا دے آگے انکسار 54۔ غماں تے اندیساں دا ازالہ۔
اہل سنت دے علما دی نگاہ وچ
ابن شہر آشوب مناقب آل ابی طالب وچ لکھندے نيں:
سنہ 1353 ھ ق وچ آیت اللہ مرعشی نجفی نے صحیفہ سجادیہ اک نسخہ اہل سنت دے اک عالم، تفسیر طنطاوی دے مؤلف تے سکندریہ دے مفتی جوہر طنطاوی دے نام قاہرہ بھجوایا۔ انھاں نے نسخہ وصول کرنے دے بعد اس نو‏ں مخلوق دے کلام تو‏ں بالاتر خالق دے کلام تو‏ں کم تر قرار دتا تے اس دی تعریف کیتی۔ ۔
ابن جوزی خصائص الائمہ کہندے نيں:
زدی مبارک اپنی کتاب التصوف الاسلامی والادب والاخلاق نے صحیفہ سجادیہ نو‏ں مختلف پہلؤاں تو‏ں انجیل دی مثال قرار دیندے نيں، اس فرق دا تذکرہ کرندے ہوئے کہ انجیل دا کم یہ اے کہ اوہ اُتے دی گل عیسی مسیح دی طرف پلٹا دیندی اے تے صحیفہ سجادیہ دل دے صفحے اُتے لکھی جانے والی بات اللہ دی طرف لے جاندا اے۔
صحیفہ دے تراجم
بعض تراجم دے عنوانات حسب ذیل نيں:
فارسی تراجم: دیگر زباناں:
اردو تراجم وچ علامہ سید محمد ہارون، سید علی مجتہد، علامہ مفندی جعفر حسین، سید مرتضیٰ حسین، نسیم امروہوی تے علامہ ذیشان جوادی دے تراجم قابل ذکر نيں۔ جن دی اپنی اپنی خصوصیات نيں مثال دے طور اُتے علامہ سید علی دے ترجمے دی خصوصیت یہ اے کہ اس اُتے دیگر علما نے مقدمے لکھے نيں؛ مفندی جعفر حسین نے ہر دعا دے اختتام اُتے اس دے مضمرات دی تشریح دی اے تے نسیم امرہوی نے دعاؤں کےالفاظ دی تشریح دی اے۔
شرح صحیفہ سجادیہ
اس کتاب اُتے 60 تو‏ں ودھ حواشی و شروحات لکھی جا چدی نيں :
شیخ آقا بزرگ طہرانی نے کتاب الذریعہ وچ صحیفہ سجادیہ دے لئی 50 شرحاں دا تذکرہ کیتا اے۔ بعض دیگر نے ان شرحاں دی تعداد 80 تو‏ں ودھ بتائی اے۔
عربی شرحاں
یہ صحیفہ سجادیہ اُتے لکھیاں گئیاں بہت مفصل مزجی شرح اے جس وچ ریاض السالکین وچ مندرجہ سید علی خان کبیر دے نظریات و آراء نو‏ں مد بنیاد بنا کر ان ہی دے تناسب تو‏ں احادیث و روایات نیز مشہور فلاسفہ تے عرفاء دے نظریات تو‏ں استناد کیتا گیا اے؛ تے کوشش دی گئی ہےنقل کیتے گئے نيں تے فلسفی اصولاں نو‏ں دینی اعتقادات تو‏ں پیوند دینے دی کوشش دی گئی اے۔
مستدرکات
بعض علما نے صحیفہ سجادیہ اُتے مستدرکات لکھنے دا اہتمام کیتا اے۔ مستدرکات تو‏ں مراد اوہ دعائاں نيں جو امام سجاد(ع) تو‏ں منسوب نيں لیکن صحیفہ سجادیہ وچ شامل نئیں نيں۔ ان وچو‏ں بعض حسب ذیل نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری دی شیعہ کتب دعا گٹھ:پہلی صدی ہجری دی شیعہ کتب حدیث گٹھ:امام سجاد دے اقوال گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعی دعاواں گٹھ:شیعہ کتب احادیث
1041
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
ریمبیوٹیو جزیرہ
ریمبیوٹیو جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
گٹھ:پاپوانیوگنی گٹھ:پاپوانیوگنی دے جزیرے
چک 77 ای بی
چک 77 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
ضلع شارنتے-میریٹائیم
شارنتے-میریٹائیم فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
لیکانوالا اولمپک نانگ
لیکانوالا اولمپک نانگ نانگاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
رٹر جزیرہ
رٹر جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
شاہین میزائل
اے میزائل کسی وی موجودہ میزائل دے خلاف استعمال ہونے آلے میزائل سسٹم نوں مات دے سکدا اے۔ اے اک شاہین میزائل تے 3 ایٹم بم لادے جاسکدے نے تے اے اونا نو 3 الگ نشانےیاں تے داغ سکدا اے۔
بخش شرا
ایہہ ایران دے صوبہ ہمدان چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان ہمدان   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ بخش نوں آکھدے آ)   ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان دیاں تحصیلاں
روسل جزیرہ
روسل جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
ضلع شر
شر فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
بندہ
بندہ ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لیمپروفس ابیسینیکس
لیمپروفس ابیسینیکس نانگاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سا جزیرہ
سا جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
ضلع کوریزی
کوریزی فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ایڈمز کاؤنٹی، اوہائیو
ایڈمز امریکی صوبے اوہائیو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوہائیو دیاں کاؤنٹیاں
چک 332 ٹی ڈی اے
332 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
چک 78 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
جدعون
جدعون (Gideon یا Gedeon) (تلفظ: ; ) جس دے معنی تباہ کرن والا، زبردست جنگجو یا ڈیگن والا (درخت) دے نیں، عبرانی کتاب مقدس دے مطابق بنی اسرائیل دا اک قاضی یا منصف سی۔ اس دا بیان کتاب قضاۃ دے چھینویں توں اٹھویں باب تک اے۔ اس دے علاوہ عبرانیاں دے نام خط دے گیارہویں باب وچ وی اس دا تذکرہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتاب قضاۃ گٹھ:یہودی گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:کتاب قضاۃ دے قاضی گٹھ:قدیم یہودہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مذہبگٹھ:یہودی شخصیتاں
بستی
بستی ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
بخش صالح اباد
ایہہ ایران دے صوبہ ہمدان چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان بہار   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ بخش نوں آکھدے آ)   ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان دیاں تحصیلاں
شریف کنجاہی
شریف کنجاہی(1914-2007) پنجابی دے شاعر تے لکھاری سن۔ اوہ پنجاب یونیورسٹی چ پنجابی دے پہلے استاد سن۔اوہ شاعر، نثر لکھاری تے پنجابی بولی دے استاد سن۔
جگراتے
جگراتے اوہدیاں نظماں دا پہلا مجموعہ سی۔ جیہڑا 1958 چ |مشرقی پنجاپ چوں گرمکھی چ چہپیا ایدے وچ 37 نظماں سن۔دوجی کتاب 1995 چ آئی۔
نثر
شریف نے رسل تے اقبال دے فلاسفی تے مضموناں دا پنجابی چ ترجمہ کیتا۔ قران دا پنجابی چ ترجمہ وی اوناں دا اک ودیا کم اے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
نہج البلاغہ
left|thumb|نہج البلاغہ دے اک قدیم نسخہ دا صفحہ|250px
نہج البلاغہ (عربی: نهج البلاغة ) حضرت علی بن ابو طالب کرم اللہ وجہہ دے خطبات تے خطوط دا اک مجموعہ اے جتو‏ں تیسری صدی ہجری وچ سید شریف رضی نے مرتب کیتا۔ سید شریف رضی نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے تمام خطبات اس وچ شامل نئيں کیتے بلکہ کچھ خطبات تے خطوط منتخب کیتے سن جن دی حیثیت مستند و مصدقہ سی۔ سید شریف رضی نے انئيں منتخب کرندے ہوئے مذہبی حیثیت دی بجائے عربی ادب نو‏ں ملحوظ خاطر رکھا سی۔ اس کتاب دا مقام عربی ادب تے صحافت و بلاغت وچ بہت بلند اے۔ شیعہ مسلماناں دے نزدیک اتو‏ں قرآن و حدیث دے بعد اعلیٰ مذہبی مقام حاصل اے۔
تعارف
نہج البلاغہ وچ علی ابن ابی طالب دے 241 خطبات، 79 خطوط تے 489 مختلف چھوٹی تقریراں شامل نيں۔ ان وچو‏ں بیشتر ان دی اپنی خلافت دے زمانہ وچ مسجد کوفہ وچ دیے جانے والے خطبات نيں۔ خطبات دے بنیادی موضوعات توحید، قیامت دی نشانیاں، دنیا دی پیدائش، حضرت آدم علیہ السلام دی پیدائش تے امام مہدی علیہ السلام دا ظہور وغیرہ نيں۔
جارج جرداق و نہج البلاغہ
جارج جرداق اک مشہور عیسائی عرب مصنف اے۔ اس نے اپنی کتاب’’ روائع نہج البلاغہ‘‘ وچ لکھا اے کہ قرآن پاک دے بعد یہ سب تو‏ں زیادہ فصیح کلام نہج البلاغہ اے۔
دانشمندان جہان و نہج البلاغہ
1۔ انہاں نے اس کتاب نو‏ں 20 جلداں وچ لکھا اے تے کہیا اے کہ میں یہ کتاب پنج سال تو‏ں کم وچ لکھی اے بلکہ یہ کہیا جائے کہ میں یہ کتاب اتنے ہی سال وچ لکھی اے جتنے سال مولی علی (علیہ السلام) دی خلافت ظاہرہ رہی اے ۔
انہاں نے اس سلسلہ وچ نہج البلاغہ دی شرح وچ بارہا کہیا اے تے نہج البلاغہ دی فصاحت و بلاغت دے سلسلہ وچ بارہا سر تعظیم خم کیتا اے ۔
انہاں نے اک جگہ (برزخ دے متعلق 221 واں خطبہ دے ذیل وچ) حضرت علی دے بعض کلام دی شرح دے بعد کہیا اے :
”و ینبغی لو اجتمع فصحاء العرب قاطبة فی مجلس و تلی علیھم ، ان یسجدوا لہ کما سجد الشعراء لقول عدی ابن الرقاع: قلم اصاب من الداوة مدادھا ․․․ فلما قیل لھم فی ذلک قالوا انا نعرف مواضع السجود فی الشعر کما تعرفون مواضع السجود فی القرآن “ ۔
جے عرب دے تمام فصحاء اک مجلس وچ جمع ہوجائاں تے اس خطبہ دا یہ حصہ ان دے سامنے پڑھا جائے توان دے لئی بہتر اے کہ اوہ اس دے سامنے سجدہ کراں (جیسا کہ روایت بیان ہوئی اے) جس وقت عرب دے شعرا نے ”عدی بن الرقاع“ دے مشہور شعر نو‏ں سنیا تو اس دے لئی سجدہ کیتا جدو‏‏ں ان تو‏ں اس دے بارے وچ سوال کیتا گیا تو انہاں نے کہیا کہ اسيں شعر وچ سجدہ دی جگہ کواسی طرح پہچانندے نيں جس طرح تم قرآن مجید وچ سجدہ دی جگہ کوپہچانندے ہو (2) ۔
دوسری جگہ جدو‏‏ں حضرت علی دے بعض کلام دا چوسی صدی ہجری دے مشہور خطیب ”ابن نباتہ “ دے کلام تو‏ں اجمالی مقایسہ کرندے نيں تو کہندے نيں :
علم فصاحت وبلاغت تو‏ں آشنا افراد جے علی کرمﷲ وجہہ دی اس گفتگو نو‏ں انصاف دی نظر تو‏ں دیکھاں تو ان نو‏ں معلوم ہوجائے گا کہ نہج البلاغہ دی اک سطر ، مشہور مولف ابن نباتہ دی ہزار سطراں تو‏ں زیادہ بہتر اے بلکہ اس دے اواُتے اس اک سطر نو‏ں برتری حاصل اے ۔
پھر اسی سلسلہ وچ انہاں نے اک عجیب بات کہی اے جدو‏‏ں یہ ابن نباتہ دے جہاد دے سلسلہ وچ اک خطبہ نو‏ں نقل کرندے نيں جس وچ حضرت علی دے خطبہ جہاد دے کلمات تو‏ں استفادہ کیتا ہوا اے ” ما غزی قوم فی عقر دارھم الا ذلوا“۔ کسی وی قوم و ملت دے گھراں وچ دشمناں نے ان اُتے حملہ نئيں کیتا مگر یہ کہ اوہ ذلیل ہو گئے ۔
آخر کار ان دی بات نو‏ں ان دی کتاب دے مقدمہ وچ اک جملہ اُتے ختم کرندے نيں اوہ کہندے نيں : ”و امام الفصاحة فھو (علیہ السلام) امام الفصحاء و سید البلغاء و فی کلامہ قیل : دون کلام الخالق و فوق کلام المخلوقین و منہ تعلم الناس الخطابة والکتابة “ ۔
ان دی فصاحت ،فصحاء تے بلغاء دی فصاحت دی سردار اے لہذا ان دے کلام دے متعلق کہیا گیا اے : کہ یہ خالق دے کلام تو‏ں کم تے مخلوق دے کلام تو‏ں زیادہ اے تے لوگاں نے خطابت دی راہ و رسم اسی کتاب تو‏ں سیکھی اے (1) ۔
بلاغت وچ آپ دا کلام سب تو‏ں بلیغ اے ، آپ دا کلام ، قرآن دے مقام تو‏ں کم اے جس وچ عربی زبان دی تمام خوبصورتیاں جمع ہو گئی نيں ،یہاں تک کہ مولی علی (علیہ السلام) دے متعلق کہااے : ان دا کلام ، خالق دے کلام تو‏ں کم تے مخلوق دے کلام تو‏ں زیادہ اے (2) ۔
اس دے بعد مزید کہندے نيں : جاحظ اپنی اس بات وچ انصاف دے نال نظر کرو اوراس دی کوئی دلیل نئيں اے مگر یہ کہ علی کرمﷲ وجہہ دی بلاغت نے ان دے کاناں دے پردے ہلا دیے نيں تے اعجاز و فصاحت دی وجہ تو‏ں ان دی عقل حیران ہو گئی اے ، جدو‏‏ں جاحظ جیتو‏ں آدمی دا یہ حال اے جن نو‏ں بلاغت وچ ید بیضا حاصل اے تو پھر دوسراں دی تکلیف واضح تے روشن اے (1) ۔
اسی وجہ تو‏ں (کتاب الطراز دے مصنف) زیدی نے تعجدو‏‏ں دا اظہار کیتا اے کہ معانی وبیان دے بزرگ علما جو فصاحت و بلاغت نو‏ں حاصل کرنے دے لئی کلام خدا تے کلا پیغمبر اکرم (صلی اللہ علیہ و آ لہ وسلم) دے بعد شعرا عرب دے دیوان اورخطباء دے کلمات اُتے تکیہ کرندے سن انہاں نے علی (علیہ السلام) دے کلام نو‏ں فراموش کر دتا ،جدو‏‏ں کہ اوہ جانندے سن کہ نہج البلاغہ فصاحت و بلاغت دی سطح تو‏ں بہت زیادہ بلند اے تے جس چیز دی وی ان نو‏ں ضرورت اے اوہ اس وچ موجود اے جیتو‏ں استعارہ، تمثیل، کنایة، خوبصورت مجازتے دقیق معانی سب کچھ موجود اے (2) ۔
یہ ایسی کتاب اے جس وچ بلاغت و فنون دے چشمہ جاری نيں،اس کتاب نے اپنے قائین دے لئی فصاحت دے اسباب فرااسيں کردیے نيں ،اس دے شیرین پھلاں کوحاصل کرنے دا وقت آگیا اے ،کیونکہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے بعد فصیح ترین مخلوق دی زبان تو‏ں یہ کلمات جاری ہوئے نيں، جس دی قدرت ، منطق تے لغات اُتے تسلط سب تو‏ں زیادہ اے ، اوہ جس طرح چااے ان نو‏ں اپنے لئی استعمال کرسکندا اے ،ایسا حکیم اے جس دے بیانات تو‏ں حکمت دے فنون خارج ہوندے نيں، ایسا خطیب جس دے سحر بیان تو‏ں دل مسحور ہوجاندے نيں ،ایسا عالم تے دانشور جس دے لئی پیغمبر اکرم (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) اورکتابت وحی دی ہمنشینی تے زبان و شمشیر تو‏ں دین کادفاع کرنے دی وجہ تو‏ں ایتو‏ں امکانات فراہم ہو گئے سن جو کسی تے دے لئی فراہم نئيں ہوسکندے سن (3) ۔
میں جدو‏‏ں نہج البلاغہ دے بعض صفحات دا مطالعہ کیتا تے اس دی بعض عبارتاں وچ غور و فکر کیتا تے اس دے مختلف موضوعات اُتے توجہ دی تو میری نظر وچ اس طرح تو‏ں مجسم ہو گیا کہ گویا اس کتاب وچ عظیم جنگ بپا اے وحکومت بلاغت دے ہاتھ وچ تے قدرت فصاحت دے اختیار وچ اے ، اوہام تے نصیحتاں بے ارزش نيں ، خطابت دی فوج تے فصاحت دے لشکر نے اوہام اُتے حملہ کیتا اے تے قوی دلایل دے اسلحہ تو‏ں وسوساں تے اوہام اُتے حملہ کیتا اے ۔
باطل قدرت نو‏ں ہر جگہ شکست دی اے ، شک و تردیک نو‏ں دراسيں و براسيں کر دتا اے، اوہام دے فتناں نو‏ں خاموش کر دتا ،میں دیکھا کہ اس حکومت دا حاکم تے کمانڈر تے اس دا کامیاب علمبردار صرف تے صرف امیرالمومنین علی بن ابی طالب نيں ۔ (1) ۔
” وقد جمع اللہ لہ بین الحلاوة والملاحة والطلاوة والفصاحة لم یسقط منہ کلمة و لا بارت لہ حجة ، اعجزالناطقین و حاز قصب السبق فی السابقین الفاظ یشرق علیھا نور النبوة و یحیر الافھام والالباب“۔
خداوند عالم نے حلاوت، خوبصورندی تے فصاحت دے امتیازات نو‏ں حضرت علی دے وجود وچ جمع کر دتا اے ،کوئی کلمہ ان تو‏ں ساقط نئيں ہوا اے تے کوئی حجت و دلیل ان دے ہاتھ تو‏ں نئيں چھوٹی اے ۔ انہاں نے تمام خطباء نو‏ں ناتوان کر دتا اے گو یا انہاں نے سب اُتے سبقت حاصل کرلی اے ،ایتو‏ں کلمات جن اُتے نبوت دا نور چمک رہا اے ، افکار و عقول ان کلمات تو‏ں حیران ہو گئے نيں۔
علی اسلام دے لئی تن تنہا سردار سن کیونکہ اک عیسائی مصنف نے 1956 وچ ان دی سوانح حیات تے ان دے واقعات وچ تحقیق دی (عیسائی تے لبنانی مصنف جورج جرداق، صاحب کتاب الامام علی صوت العدالة الانسانیة، مراد نيں) تے اک عاشق شاعر دی طرح ان تمام دلفریب قضایا ، حکایات تے آپ دی تعجدو‏‏ں آور بہادری نو‏ں اپنے اشعار وچ بیان کرندا اے یہ امام ایسا پہلوان سی جو صرف میدان جنگ ہی وچ نئيں سی بلکہ ان دی بلاغت، سحربیانی، اخلاق فاضلہ، ایمان دا جذبہ، ہمت دی بلندی ،غریباں دا مددگار ، حق دی پیروی تے تمام نیک صفات اس اک پہلوان وچ موجود سن ۔ اپنے مقدمہ وچ دوسری جگہ کہیا اے :
عرب دے اس نابغہ نے جو کچھ سوچا،کہیا تے عمل کیتا اس نو‏ں نہ کسی کان نے آج تک سنیا اے تے نہ کسی آنکھ نہ دیکھا اے تے ان دے متعلق مورخ اپنی زبان تے قلم تو‏ں جتنا وی لکھے اوہ سب کم اے لہذا اسيں ان دے متعلق جس قدر وی لکھے اوہ سب ناقص تے بے قیمت اے۔
کوی ”بسطام بن قیس“، ”عتیبہ بن حارث“ تے ”عامر بن طفیل“ (1) دی شکل وچ ظاہر ہوندا اے اورکوی ”سقراط حکیم“، ”یوحنا“ تے ”مسیح بن مریم“ دی شکل ماںظاہر ہوندا اے ۔
وچ اس خدا دی قسم کھاندا ہاں جس دی تمام امتاں قسم کھاندی ہاںماںنے اس خطبہ (خطبہ الھکم التکاثر 221) نو‏ں پنجاہ سال تو‏ں اب تک اک ہزار بار تو‏ں زیادہ پڑھا اے تے جدو‏‏ں وی اس نو‏ں پرھندا سی خوف و وحشت تے عمیق بیداری میرے تمام وجود اُتے طاری ہوجاندی سی تے میرے قلب اُتے اک گہرا اثر ہوندا سی تے میرے جسم دے اعضاء وچ لرزہ پیدا ہوجاندا سی ۔ جدو‏‏ں وی وچ اس دے بلند مضامین وچ غور و فکر کرندا تو اپنے خاندان،رشتہ دار تے دوستاں دے مردہ افراد نو‏ں یاد کرنے لگندا تے ایسا لگندا سی کہ شاید وچ وہی ہاں جن دی امام (علیہ السلام) اس خطبہ وچ تعریف کر رہے نيں ۔
کتنے واعظ، خطیب تے فصیح و بلیغ انساناں نے اس سلسلہ وچ اپنے اقوال بیان کیتے نيں تے کتنی مرتبہ میں ان دے اقوال نو‏ں پڑھا اے لیکن ان وچو‏ں کسی اک نے وی مجھے متاثر نئيں کیتا جس قدر اس کلام نے مجھے متاثر کیتا اے (1) ۔ پھر ان نو جملاں دی وضاحت دی اے جن وچو‏ں بعض نہج البلاغہ تے بعض کلمات دوسری کتاباں وچ موجود نيں ۔
”سبحان اللہ ! کس نے یہ تمام گرانقدر امتیازات تے شریف خصوصیات اس نمونہ عمل مرد حضرت علی نو‏ں عطاء کیتے نيں ، کس طرح ہوسکندا اے کہ مکہ دا اک انسان جس نے اسی ماحول وچ زندگی بسر دی ہو تے کسی اک فلسفی دے نال اسيں نشینی اختیار نہ دی ہو لیکن علوم الہیہ تے حکمت متعالیہ وچ افلاطون تے ارسطو تو‏ں آگاہ تے عالم ہو ۔ جس نے کوی عرفان تے اخلاق دے اساتید دے نال معاشرت نہ دی ہو اس سلسلہ وچ اوہ سقراط تو‏ں بلند و بالا اے ،جس نے بہادراں دے درمیان پرورش حاصل نہ دی ہو (کیونکہ اہل مکہ تاجر سن جنگجو نئيں سن) اس وچ اس قدر شجاعت پائی جاندی ہو (1) ۔
نے اس کتاب وچ جگہ جگہ اُتے نہج البلاغہ دے مضامین دی عظمت دی طرف اشارہ کیتا اے جو قابل ملاحظہ اے ، آپ اکیسواں خطبہ دے ذیل وچ کہندے نيں : ”ان ھذا الکلام لو وزن بعد کلام اللہ سبحانہ و بعد کلام رسول اللہ (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) بکل کلام لمال بہ راجحا و برز علیہ سابقا “ ۔ سید رضی فرماندے نيں کہ کلام خدا و رسول (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے بعد جس کلام تو‏ں وی ان کلمات دا موازنہ کیتا جائے تو حسن و خوبی وچ ان دا پلہ بھاری رہے گا تے ہر حیثیت تو‏ں بڑھے چڑھے رنيں گے ۔
انہاں نے اکیسواں خطبہ ”فان الغایة امامکم و ان ورائکم الساعة تحدوکم، تخفوا تلحقوا فانما ینتظر باولکم آخرکم “ ۔ تمہاری منزل مقصود تمہارے سامنے اے ،موت دی ساعت تمہارے عقب وچ اے جو تمنيں آگے دی طرف لے جارہی اے ،ہلدے پھلدے رہو تاکہ آگے بڑھنے والاں نو‏ں پا سنو‏ں ، تمہارے اگلاں نو‏ں پچھلاں دا انتظار کرایا جارہا اے ۔ دی طرف اشارہ کرندے ہوئے کہیا : کلام خدا و رسول (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے بعد جس کلام تو‏ں وی ان کلمات دا موازنہ کیتا جائے تو حسن و خوبی وچ ان دا پلہ بھاری رہے گا ۔
کلمات قصاردی 81 واں حکمت دے ذیل وچ وی اسی معنی دے مشابہ بیان کیتے نيں تے کہیا اے : یہ اک ایسا انمول جملہ اے کہ نہ کوئی حکیمانہ بات اس دے اسيں وزن ہوسکندی اے تے نہ کوئی جملہ اس دا اسيں پایہ ہوسکندا اے ۔
(جن دا شمار عرب دے بہترین مصنفین اورمولفین وچ ہوندا اے) ، انہاں نے اپنی کتاب ”عبقریة الاامام“ وچ جگہ جگہ بہت بلندتعبیرات استعمال دی نيں جس تو‏ں حضرت علی دی شخصیت تے نہج البلاغہ دے کلمات دے متعلق ان دی عمیق معرفت دا اندازہ ہوندا اے ۔
اک جگہ کہندے نيں : نہج البلاغہ،توحیدی آیات تے الہی حکمت دا ایسا جاری چشمہ اے جس تو‏ں عقاید ، اصول خدا شناسی تے توحید وچ بحث کرنے والے نو‏ں اچھی آگاہی حاصل ہوندی اے۔ دوسری جگہ بیان کرندے نيں : ” ان دے کلام دا ہر نمونہ ان دی استعداد اُتے گواہ اے تے حقایق نو‏ں بیان کرنے وچ ان دے خداداد املکہ نو‏ں بتاندا اے ، آپ یقینا آدم دی اولاد نيں جن نو‏ں اسماء دا علم سکھا یا گیا سی ، آپ ”وعلم آدم الاسماء کلھا“ تے اسی طرح ”اوتوالکتاب“ و ”فصل الخطاب“ دے مصداق نيں ۔
دوسری جگہ کہندے نيں : حضرت علی تو‏ں بہترین مضامین دے جو کلمات روایت ہوئے نيں اوہ اس قدر بلند نيں کہ ان دی برتری حکمت سلوک ماںنظر نئيں آندی ․․․ پیغمبر اکرم (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) نے فرمایا : ”میری امت دے علما ،بنی اسرائیل دے انبیا دی طرح نيں ، یہ حدیث سب تو‏ں زیادہ حضرے علی کرمﷲ وجہہ اُتے صادق آندی اے جن دے حکمیانہ کلمات ، انبیا دے حکیمانہ کلمات دے برابر نيں۔
انہاں نے کسی شخص دے سوال دے جواب وچ جو جنگ جمل دے متعلق شک و تردیم وچ پڑ گیا سی،حضرت علی دے کلام نو‏ں نقل کرنے دے بعد اپنے اقوال وچ کہیا : میں وحی تے خداوند عالم دے بیان دے بعد اس تو‏ں زیادہ سلیس تے با عظمت جواب نئيں سنیا اے۔
مترجم
اردو: علامہ سید ذیشان حیدر الجوادی کلیم (ابوظہبی)
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی خطبے گٹھ:اسلامی کتب گٹھ:شیعہ کتب احادیث گٹھ:عربی ادب گٹھ:علی گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:عربی زبان وچ کتاباں گٹھ:اسلامی متون گٹھ:شیعہ کتب
ضلع کورسے دو سد
کورسے دو سد فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
لیمپروفس ارورا
لیمپروفس ارورا نانگاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نانگ
ساکار جزیرہ
ساکار جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
ضلع ہاؤتے کورسے
ہاؤتے کورسے فرانس دا اک ضلع (departmnt)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ایلن کاؤنٹی، اوہائیو
ایلن امریکی صوبے اوہائیو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوہائیو دیاں کاؤنٹیاں
امیر محمد یعقوب خان
محمد یعقوب خان (1849 – 15 نومبر 1923) افغانستان دے امیر سن ۔ اوہ 21 فروری تو‏ں 12 اکتوبر 179 ء تک امیر رہ‏‏ے۔ اوہ اپنے سابقہ حکمران شیر علی خان دا بیٹا سی۔
محمد یعقوب خان صوبہ ہرات دے گورنر سن ۔ 1870 ء وچ اس نے اپنے والد دے خلاف بغاوت کرنے دا فیصلہ کیتا۔ بعد وچ اسنو‏ں 1874 ء وچ قیدی بنا لیا گیا۔
دوسری اینگلو-افغان جنگ 1878 ء وچ شروع ہوئی۔ شیر علی خان بعد وچ راجگڑھ فرار ہوگیا۔ اگلے سال فروری وچ انہاں دا ملک دے شمال وچ انتقال ہوگیا۔ انہاں دے جانشین یعقوب خان نے مئی 1879 وچ برطانیہ دے نال گندمک دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس دے نتیجے وچ ، افغانستان دے خارجہ تعلقات دا کنٹرول برطانیہ نو‏‏ں منتقل ہوگیا۔ ايس‏ے سال اکتوبر وچ ، محمد ایوب خان نے اس معاہدے دے خلاف اک مؤقف اختیار کیتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، یعقوب خان نے استعفیٰ دے دتا۔ فیر غازی محمد ایوب خان امیر بنے۔
گندمک دا معاہدہ
سجے|thumb|300x300px| [[گندامک|گندمک ، افغانستان ، مئی 1879 ۔ کھبے تو‏ں سجے: برطانوی افسر جینکنز تے میجر کاگناڑی ، عامر یعقوب خان (ماں) ، جنرل داؤد شاہ تے حبیب اللہ مصطفیٰ۔ ]] دوسری اینگلو-افغان جنگ دے دوران ، انگریزاں نے امیر شیر علی خان د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ نويں امیر یعقوب خان نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی شرائط دتیاں گئیاں۔ پیری لوئس نیپولین کیواگنری اس بحث وچ اہ‏م شخصیتاں وچ شامل سن۔ انہاں نے ایسٹ انڈیا آرمی دے پہلے بنگال فوسیلیئرز وچ خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ انہاں نو‏ں پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ وچ منتقل کردتا گیا۔ اوہ پشاو‏ر دے ڈپٹی کمشنر بن گئے۔ 1878 عیسوی وچ ، وائسرائے لارڈ لٹن نے اسنو‏ں ڈیوٹی اُتے کابل بھیج دتا۔ لیکن افغاناں نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ ایہ واقعہ دوسری اینگلو افغان جنگ شروع ہونے د‏‏ی اک وجہ سی۔ thumb| مستنفی حبیب اللہ خان آف امیر یعقوب خان مئی 189 وچ ، یعقوب خان گندمک آئے۔ کاواگنری دے نال انہاں د‏‏ی گفتگو ایتھ‏ے ا‏‏ے۔ مذاکرات دے نتیجے وچ ، گندمک دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ یعقوب خان نے ایہ علاقہ انگریزاں دے حوالے کردتا تے کابل وچ برطانوی سفیر دے عہدے نو‏‏ں قبول کرلیا۔ جولائ‏ی وچ ، کاواگنری کابل وچ برطانوی رہائشی بن گئے۔ اوہ لاپرواہ تے متکبر دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے انگریزاں دے لئی اس دا طرز عمل ناقابل قبول سمجھیا جاندا سی۔ کابل د‏‏ی صورتحال ہنگامہ خیز ہونے دے بعد ، کچھ فوجی جنہاں نو‏ں امیر نے معاوضہ نئيں دتا ، ستمبر وچ بغاوت ک‏ر ک‏ے ریذیڈنسی اُتے حملہ کر دتا ، جس تو‏ں کاواغنری ہلاک ہويا۔ اس دے بعد انگریزاں نے کابل اُتے قبضہ کرنے دے لئی اگے ودھیا تے افغاناں دے خلاف حملہ شروع کردتا۔ یعقوب خان نے اقتدار تو‏ں دستبردار ہوک‏ے برطانوی کیمپ وچ پناہ لئی۔ انہاں نو‏ں دسمبر وچ ہندوستان بھیجیا گیا سی۔
موت
محمد یعقوب خان 15 نومبر 1923 نو‏‏ں انتقال کر گئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:1923 دیاں موتاں گٹھ:1849 دے جم گٹھ:امیران افغانستان گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:بارکزئی خاندان گٹھ:صوبہ ہرات دے گورنر
بجنور
بجنور ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ساناروا جزیرہ
ساناروا جزیرہ پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
لیمپروفس فسکی
لیمپروفس فسکی نانگاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ایشلینڈ کاؤنٹی
ایشلینڈ امریکی صوبے اوہائیو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوہائیو دیاں کاؤنٹیاں
بلند شہر
بلند شہر ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:ہندستان
چک 79 ای بی
چک 79 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
شیا راجٹبر
thumb|210x210px|چین دے شیا راجٹبر دا علاقہ  ( گاڑھا نارنگی رنگ ) thumb|306x306px|شیا راج خاندان دا پہلا بادشاہ، یُو مہان شیا راج ٹبر جاں شیا شاہی خاندان ( چینی :  三皇五帝,  شیا چاؤ ؛  پنائن انگریزی :  Xia dynasty )  پرانے چین وچّ لگبھگّ 2070 قبل مسیح توں 1600 قبل مسیح تکّ راج کرن والا اک خاندان سی ۔  ایہہ چین دا پہلا خاندان سی جسدا ذکر بانس کتھاواں ،  اتہاس دا شاستر اتے مہان اتیہاسکار  دے ابھلیکھ جویں چینی اتہاس - گرنتھاں وچّ ملدا ہے ۔  شیا خاندان ولوں پہلاں چین وچّ تن شہنشاہ تے پنج بادشاہاں دا دا سی ۔  پنج سمراٹاں وچوں آخری سمراٹ ،  جسدا نام شن سی ،  نے اپنی گدی یُو مہان نوں سونپی اتے اسی ولوں شیا راج ٹبر حکومت وچّ آیا ۔  اس سمراٹ یُو مہان نوں چین وچّ کھیتی باڑی شروع کرن دا پنّ دتا جاندا ہے ۔  شیا راجٹبر دے بعد شانگ راجٹبر دا دور آیا جو 1600 ق م توں 1046 ق م تکّ چلیا ۔
وجود اتے شک
ایہہ گلّ دھیان رکھن لایق ہے کہ شیا خاندان دا ذکر بہت بعد وچّ آؤن والے اتہاسکاراں نے دتا سی اتے اس گلّ وچّ ہنے شبہ ہے کہ ایہہ خاندان حقیقت وچّ سی وی جاں صرف اک لوک- کتھا ہے ۔ تریخی ویلےاں دے حساب نال ایہناں دا کہی راج ویلہ کانسی ویلہ وچّ پیندا ہے ۔  چین وچّ اس سمیں  دے کجھ آثار قدیمہ تھاں ملے ہن جنہاں توں متعلق شہری رہتل نوں ارلیتوؤ رہتل( Erlitou )   دے نام نال جانیا جاندا ہے ۔  اجوکے چینی اتہاسکاراں نے ایہہ ثابت کرن دی کوشش کیتی ہے کہ ایہی شیا راج ٹبر  دی تہذیب سی لیکن ہنے تکّ اسپھل رہے ہن ۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:چینی راج ٹبر گٹھ:چین دے راج ٹبر گٹھ:چین دی تریخ
سامارائی
سامارائی پاپوانیوگنی دا اک جزیرہ اے۔
چک 451 ٹی ڈی اے
451 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
ڈاکٹر امجد علی بھٹی
محقق، نقاد، شاعر، افسانہ نگار، مترجم تے استاد ڈاکٹر امجد علی بھٹی دا جنم یکم اکتوبر 1967ء وچ پنڈ سائر باجوہ تحصیل و ضلع نارووال (اودوں ضلع سیالکوٹ) وچ ہویا۔ والد دا ناں محمد لطیف بھٹی سی جیہڑے کم کاج دے سلسلے وچ راولپنڈی وسدے سن۔ ایس لئی امجد بھٹی ہوراں مڈھلی تعلیم گورنمنٹ ایم سی پرائمری سکول راولپنڈی توں حاصل کیتی۔ والد ملازمت دے سلسلے وچ 1976ء وچ عراق چلے گئے آپ والدہ تے بھین بھراواں نال آبائی پنڈ سائر باجوہ ٹر گئے۔ تعلیمی سلسلہ جدوں چھیویں جماعت تیکر پہنچیا تے آپ پسرور ضلع سیالکوٹ وچ آن وسے تے میٹرک گورنمنٹ ہائی سکول نمبر۔1 پسرور توں کیتا۔ انٹرمیڈیٹ گورنمنٹ مرے کالج سیالکوٹ توں کیتا تے گریجوایشن گورنمنٹ ڈگری کالج سیٹلائٹ ٹاؤن راولپنڈی توں کیتا۔ نوکری دی ابتدا  1987ء وچ شیل انٹرنیشنل (اودوں پاکستان برما شیل) توں کیتی ۔ 1989ء وچ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی وچ بھرتی ہو گئے۔ 1997ء وچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد ڈیپوٹیشن اُتے ٹر گئے۔ ایسے دوران بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان توں ایم۔اے پنجابی دا امتحان پاس کیتا۔ ملازمت دے دوران ہی اورینٹل کالج پنجاب یونیورسٹی لاہور توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری 2008ء وچ حاصل کیتی۔ مقالے دا عنوان "پنجابی شاعری وچ انسان دوستی دی سوچ" سی۔ پی ایچ ڈی کرن مگروں بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی وچ صوفی سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ دے انچارج بنے۔ 2010ء وچ نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی اسلام آباد وچ ڈیپوٹیشن اُتے بطور ریسرچ سکالر ٹر گئے جتھے اِک سال نوکری کیتی تے فیر سمر انسٹیٹیوٹ آف لینگوئسٹ امریکہ نال وابستہ ہوئے۔ آپ کجھ عرصہ یونیورسٹی آف گجرات وچ وی نوکری کیتی۔ 2013ء توں لے کے 2018ء تیکر نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی اسلام آباد دے شعبہ مطبوعات وچ اردو سیکشن دے انچارج رہے۔ ڈاکٹر بھٹی ہوراں دی کتاباں دی فہرست کافی لمی اے۔ پنجابی زبان و ادب نال جڑیاں کتاباں وچ انسان دوستی تے پنجابی شاعری (تحقیق۔2008ء) اکھر اکھر موتی (افسانے) تارا تارا لو (پوٹھوہاری افسانیاں دی چون) کلام بابا فرید مع اردو ترجمہ، کلام شاہ حسین مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) کلام حضرت سلطان باہو مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) کلام ہاشم شاہ مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر احسان اللہ طاہر نال رل کے) کلام بلھے شاہ مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) توں کہ میں (فخر زمان دے پنجابی ناول دا اردو ترجمہ) گجرات پیڈیا (ضلع گجرات تے منڈی بہاؤالدین دی تاریخی، ثقافتی تے ادبی تاریخ۔بہ اشتراک احمد سلیم) فخر زمان: شخصیت تے فن، استاد دامن: شخصیت اور فن، ڈاکٹر انعام الحق جاوید: شخصیت اور فن، تنقیدی فکریے (تحقیقی و تنقیدی مضمون) وغیرہ ذکر یوگ نیں ۔ ڈاکٹر بھٹی اج کل لاہور وچ اِک ادارے دے ڈائریکٹر دی حیثیت نال کم کر رہے نیں۔