cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جمہوریہ ہند دی تریخ (1947 تا حال)
کانگرس دی واپسی
متحدہ راج اتے بھارت نے مارچ ۲۰۰۶ وچ متحدہ راج دے صدر جارج ڈبلیو بش دی اکّ پھیری دوران اکّ وڈے ایٹمی تعاون سمجھوتے 'تے دستخط کیتے سن۔ ایٹمی سمجھوتے دے مطابق، متحدہ راج نے بھارت نوں شہری ایٹمی تکنالوجی تک پہنچ دینی سی، جدوں کہ بھارت نے رضا مندی دتی سی۔ اس دے ایٹمی پروگرام لئی ودھیرے جانچ. بعد وچ، متحدہ راج نے اکّ ووادپورن قانون نوں منظوری دتی جس نال بھارت نوں ۳۰ سالاں وچ پہلی وار اپنے ایٹمی رئیکٹر اتے ایندھن خریدن دی آگیا دتی گئی سی۔ جولائی ۲۰۰۸ وچ، متحدہ ترقی پسند گٹھجوڑ ایٹمی سمجھوتے 'تے کھبے-پکھی پارٹیاں دے حمایت واپس لین توں بعد لیائے گئے بھروسے دے ووٹ توں بچ گیا۔ ووٹاں توں بعد، کئی کھبیپکھی اتے علاقائی پارٹیاں نے سرکار دا خلاف کرن لئی اکّ نواں گٹھجوڑ بنایا، ایہہ کہندے ہوئے کہ ایہہ بدعنوانی نال داغی اے۔ تن مہینیاں دے اندر، امریکہ کانگرس ولوں پروانگی توں بعد، جارج ڈبلیو. بش نے بھارت نال ایٹمی سمجھوتے 'تے دستخط کیتے، جس نال دلی دے نال امریکی ایٹمی وپار 'تے تن دہاکیاں دی پابندی ختم ہو گئی۔
۲۰۰۷ وچ، بھارت نوں قابلیت پاٹل دے روپ وچ اپنی پہلی عورت صدر ملی۔ قابلیت پاٹل سونیا گاندھی دے پسندیدہ صدر امیدوار وجوں ابھرن توں پہلاں راجستھان راج دی گورنر سی۔ فروری وچ، سمجھوتہ ایکسپریس بمب دھماکہ ہویا سی، جس وچ پانیپت، ہریانہ وچ پاکستانی شہری مارے گئے سن۔ ۲۰۱۱ تک، کسے نوں وی اس جرم لئی قصوروار نہیں کیتا ٹھہرایا گیا سی، حالانکہ اس نوں ابھنو بھارت نال جوڑیا گیا اے، جو کہ اکّ سابقہ بھارتی فوج اہلکار دی اگوائی وچ اکّ ہندو سخت گیر گروہ اے۔
اکتوبر ۲۰۰۸ وچ، بھارت نے چندریان-۱ دے روپ وچ چندرما 'تے اپنا پہلا مشن سپھلتاپوروک لانچ کیتا۔ استوں پچھلے سال، بھارت نے اپنا پہلا وپاری خلاء راکیٹ لانچ کیتا سی، جس وچ اکّ اطالوی اپگرہِ سی۔
جولائی ۲۰۰۹ وچ، دلی ہائی کورٹ نے بریٹیش راج-یگ دے قانون، بھارتی دنڈ سنہتا دی دھارا ۳۷۷ دی مڑ وضاحت کردے ہوئے، دو ہم جنس پرست بالغاں وچکار رضا مندی نال سنبھوگ نوں جرم مکت قرار دتا۔
۲۰۰۹ دیاں بھارتی عام چوناں وچ، متحدہ ترقی پسند گٹھجوڑ نے ۲۶۲ سیٹاں جتیاں اتے کانگرس نے ۲۰۶ سیٹاں جتیاں۔ حالانکہ کانگرس دی اگوائی والی سرکار نوں بدعنوانی دے کئی الزاماں دا ساہمنا کرنا پیا۔ مہنگائی اچے پدھر 'تے پہنچ گئی، اتے خوراکی وستاں دیاں لگاتار ودھدیاں قیمتاں مکمل تحریک دا کارن بنیاں۔
۸ نومبر ۲۰۰۹ نوں، پورے اروناچل پردیش نوں اپنا ہون دا دعوہ کرن والے چین دے سخت خلاف دے باو جود، ۱۴ویں دلائی لاما نے اروناچل پردیش وچ توانگ مٹھّ دا دورہ کیتا، جو کہ علاقہ دے لوکاں لئی اکّ یادگاری حادثہ سی۔ مٹھّ دے مٹھارو نے بہت دھومدھام اتے پرسنتا نال اسدا استقبال کیتا۔
وزیراعظم من موہن سنگھ دے شبداں وچ، ۲۱ویں صدی دا بھارت نکسلی-ماؤوادی باغیاں دا ساہمنا کر رہا اے، بھارت دی سبھ توں وڈی اندرونی سرکھیا چیلنج، اتے ہور اتوادی تناء (جویں کہ جموں اتے کشمیر دے اندر اتے باہر اسلامی اتوادی مہماں اتے بھارت دے شمال مشرق وچ اتواد) ممبئی، نویں دلی، جے پور، بنگلور اتے حیدرآباد مربعے پرمکھ شہراں وچ بمب دھماکیاں نال بھارت وچ اتواد ودھیا اے۔ نویں صدی وچ، بھارت نے متحدہ راج، یورپیئن یونین، عزرائیل، اتے چین دے لوک لوکراج سمیت کئی دیساں اتے غیرملکی یونیناں نال تعلقاں وچ سدھار کیتا۔ بھارت دی معیشت بہت تیز رفتار نال ودھی اے۔ بھارت نوں ہن اکّ ممکنہ وڈی طاقت وجوں دیکھیا جا رہا سی۔
۲۰۱۰-۲۰۲۰
۲۰۱۰ دیاں دولت مشترکہ کھیڈاں نوں لے کے چنتاواں اتے وواداں نے ۲۰۱۰ وچ دیس نوں ہلا کے رکھ دتا، جس توں بعد ۲جی سپیکٹرم کیس اتے آدرش ہاؤسنگ سوسائٹی گھٹالے نے سرکار دی بھروسییوگتا 'تے سؤال کھڑے کیتے۔ ۲۰۱۱ دے ادھ وچ، اکّ پرمکھ سماجی کارکن انھا ہزارے نے راج دے بدعنوانی دے خلاف وچ دلی وچ ۱۲ دناں دی بھکھ ہڑتال کیتی، جدوں کہ بدعنوانی مخالف قانون نوں سخت کرن لئی سرکار دیاں تجویزاں اس دیاں منگاں پوریاں نہ ہو گئیاں۔
اس سبھ دے باو جود، بھارت نے کل گھریلو اتپاد وچ اچّ ترقی در حاصل کیتی۔ جنوری ۲۰۱۱ وچ، بھارت نے ۲۰۱۱-۱۲ دی معیاد لئی متحدہ دیس سرکھیا کونسل وچ اکّ غیرمستقل سیٹ سمبھالی۔ ۲۰۰۴ وچ، بھارت نے برازیل، جرمنی اتے جاپان دے نال متحدہ دیس سرکھیا کونسل وچ مستقل سیٹ لئی اکّ عرضی شروع کیتی سی۔ مارچ وچ، بھارت چین نوں پچھاڑ کے دنیا دا سبھ توں وڈا ہتھیاراں دا آیاتک بن گیا۔ تیلنگانا تحریک ۲۰۱۱-۱۲ وچ اپنے سکھر 'تے پہنچ گیا، جس نال جون ۲۰۱۴ وچ بھارت دے ۲۹ویں راج، تیلنگانا دا تشکیل ہویا۔
۲۰۱۲ دے دلی گروہی عصمت دری اتے قتل کیس اتے بعد وچ کیتے گئے خلاف دے نتیجے وجوں عصمت دری اتے عورتاں خلاف اپرادھاں نال متعلق قنوناں وچ تبدیلیاں آئیاں۔ اپریل ۲۰۱۳ وچ، شاردا گروپ مالی سکینڈل دا پردہ فاش کیتا گیا سی، شاردا گروپ ولوں چلائی گئی اکّ پونزی سکیم دے ڈھیہہ جان کارن، مشرقی بھارت وچ ۲۰۰ توں ودھ پرائیویٹ کمپنیاں دے اکّ سنگھ، جس نال ۲۰۰-۳۰۰ بلیئن روپئے دا انمانت نقصان ہویا۔ دسمبر ۲۰۱۳ وچ، بھارت دی سپریم کورٹ نے دلی ہائی کورٹ دے سیکشن ۳۷۷ دے فیصلے نوں الٹا دتا، دیس وچ اکّ وار پھر رضا مندی والے بالغاں وچکار ہم جنس پرست تعلقاں نوں مجرمانہ قرار دتا۔
۲۰۱۴ بھاجپا دی واپسی
ہندو قوم پرستی دی وکالت کرن والی ہندوتوا لہر ۱۹۲۰ دے دہاکے وچ شروع ہوئی سی اتے بھارت وچ اکّ مضبوط سیاسی طاقت بنی ہوئی اے۔ ۱۹۵۰ دے دہاکے توں مذہبی حقاں دی سبھ توں وڈی پارٹی بھارتی جنسنگھ رہی اے۔ جنسنگھ ۱۹۷۷ وچ جنتا پارٹی وچ شامل ہو گیا پر جدوں اوہ پارٹی تن سالاں دے تھوڑھے ویلے وچ ٹٹ گئی تاں ۱۹۸۰ وچ جنسنگھ دے سابقہ میمبراں نے بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) بنائی۔ بھاجپا نے اگلے دہاکیاں وچ اپنا حمایت ادھار ودھایا اتے ہن بھارت وچ سبھ توں بااثر سیاسی پارٹی اے۔ ستمبر ۲۰۱۳ وچ گجرات دے وزیر اعلیٰ نرندر مودی نوں ۲۰۱۴ دیاں لوک سبھا چوناں توں پہلاں وزیراعظم لئی بھاجپا دا امیدوار ایلانیا گیا سی۔ بھاجپا دے بانی ممبر ایل کے اڈوانی سمیت کئی بھاجپا آگوآں نے شروع وچ مودی دی امیدواری دا خلاف پرگٹایا۔ ۲۰۱۴ دے شروع وچ ہوئیاں ۱۶ویاں قومی عام چوناں وچ بھاجپا دی اگوائی والی عین.ڈی.اے. دی وڈی جت ہوئی۔ گٹھجوڑ نے پورن اکثریت حاصل کر لیا اتے مودی دی اگوائی ہیٹھ سرکار بنائی۔ مودی سرکار دے مکمل جنادیش اتے لوکپراتا نے بھاجپا نوں بھارت وچ کئی راجاں دیاں صوبائی اسمبلی چوناں جتن وچ مدد کیتی۔ مودی سرکار نے اساری اتے بنیادی ڈھانچے نوں ودھاؤن لئی کئی پہلکدمیاں اتے مہماں نوں لاگوُ کیتا - خاص طور 'تے - میک ان انڈیا، ڈجیٹل انڈیا اتے سوچھ بھارت مشن۔ بیجیپی سرکار نے شہریت سودھ قانون ۲۰۱۹ وچ پیش کیتا، جس دا مکمل خلاف مظاہرہ ہویا۔
۲۰۲۰-حال
فروری ۲۰۲۰ وچ، دلی وچ دنگے بھڑک گئے۔ شہریت سودھ قانون دے خلاف نوں بھڑکاؤن والے کارک وجوں درسایا گیا۔ ۵ مئی ۲۰۲۰ نوں شروع ہوئی بھارتی اتے چینی فوجاں وچکار حملہ آور جھڑپاں توں بعد بھارت-چین سرحد 'تے تناء ودھ گیا۔رام جم زمین مندر دا اساری سرکاری طور 'تے ۵ اگست ۲۰۲۰ نوں وزیراعظم مودی ولوں زمین  پوجن (ہندو بنیاد توڑن) تقریب توں بعد شروع ہویا۔ کھیت سدھار قانون جو بعد وچ کافی ووادپورن بن گئے سن ستمبر ۲۰۲۰ وچ کسے وی سدن وچ تن گھنٹے توں گھٹ بحث دے نال پاس کیتے گئے سن۔ کساناں دے اکّ سال دے لمبے خلاف مظاہرہ توں بعد، وزیراعظم مودی نے نومبر ۲۰۲۱ وچ لوک سبھا وچ تن منٹ اتے راج سبھا وچ نوں منٹاں وچ بناں بحث دے قنوناں نوں ردّ کر دتا۔
کورونا مہانماری
مکھ صفحہ: بھارت وچ کوروناوائرس مہاماری ۲۰۲۰
بھارت وچ کووڈ-۱۹ مہانماری ۳۰ جنوری ۲۰۲۰ نوں شروع ہوئی سی، جدوں پہلا کیس ترسور وچ ساہمنے آیا سی۔ دو مہینے بعد مارچ ۲۰۲۰ وچ، وزیراعظم مودی نے کووڈ -۱۹ دے پھیلن نوں روکن لئی چار گھنٹیاں دے نوٹس 'تے دیس وچ پورا تالابندی لگا دتی۔ اس کارن لکھاں لوکاں دیاں نوکریاں چلیاں گئیاں اتے کئیاں دی جان چلی گئی۔ بھارتی معیشت وی دوہرے انکاں نال فیصد دے حساب نال سنگڑ گئی۔ ستمبر ۲۰۲۰ وچ، بھارت دے صحت وزیر ہرش وردھن نے کیہا کہ دیس نے ۲۰۲۱ دی پہلی تماہی تک اکّ ویکسین نوں منظوری دین اتے اس دی ونڈ شروع کرن دی سکیم بنائی اے۔ کووڈ-۱۹ دے خلاف ٹیکاکرن بھارت وچ ۱۶ جنوری ۲۰۲۱ نوں شروع ہویا۔ اپریل ۲۰۲۱ دے شروع وچ، دیس وچ سنکرمن دی دوجی لہر نے تباہی کاری نتیجیاں نال پھڑ لیا۔نیویارک دی سٹیٹ یونیورسٹی وچ سیاسیات دے معاون پروفیسر کرسٹوپھر کلیری دے مطابق، بھارت وچ کووڈ-۱۹ مہانماری دی دوجی لہر متعلق سرکار دے جواب وچ ٹیکنوکریٹک اہلیت پوری طرحاں غائب سی۔ دوجی لہر نے صحت سنبھال نظام اتے اکّ وڈا دباء پایا، جس وچ ترل میڈیکل آکسیجن دی کمی وی شامل اے۔ مئی دے اخیر تک نویں کیساں دی گنتی لگاتار گھٹنی شروع ہو گئی سی اتے ٹیکاکرن نے پھر توں رفتار پھڑی سی۔ بھارت نے ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۱ نوں کووڈ-۱۹ ویکسین دیاں ۱ بلیئن خوراکاں دتیاں۔ حالانکہ مہانماری دے دوران بھارت وچ کووڈ نال متعلق موتاں دی سرکاری آبادی ادھا ملیان توں گھٹ اے، پر اصل موت در دا اندازہ ۳ توں ۵ ملیان دے وچکار لگایا جاندا اے۔
۲۵ جولائی ۲۰۲۲ نوں، دروپدی مرمو نے بھارت دی پہلی قبائلی صدر بن کے بھارت دے نویں صدر وجوں سہوں چکی۔ بھارت نے ۱۵ اگست ۲۰۲۲ نوں بریٹیش سامراج توں اپنی آزادی دے ۷۵ سال منائے۔ اپریل ۲۰۲۳ وچ، بھارت ۱٫۴۲۵ بلیئن توں ودھ دی آبادی دے نال چین نوں پچھاڑ کے دھرتی اتے سبھ توں ودھ آبادی والا دیس بن گیا۔ بھارت نوں ۹ توں ۱۰ ستمبر ۲۰۲۳ تک قومانتری نمائش کنوینشن سینٹر، پرگتی میدان، نویں دلی وچ 2023 G20 نویں دلی سکھر کانفرنس لئی میزبان وجوں چنیا گیا۔
اداریکرن توں پہلاں (۱۹۴۷-۹۱)
آزادی توں بعد بھارتی معاشی پالیسی بستیوادی توں متأثر سی، جس نوں بریٹیش سماجی جمہوریت اتے سوویت یونین دی منصوبہ بند معیشت دا ساہمنا کرن والے بھارتی لیڈراں ولوں استحصال دے روپ وچ دیکھیا گیا سی۔ گھریلو پالیسی آیات پرتیستھاپن ادیوگیکرن، معاشی دخل اندازی، اکّ وڈے سرکاری علاقہ، وپاری نیم، اتے مرکزی منصوبہ بندی 'تے زور دے کے، سرکھیاواد ول جھکی،جدوں کہ وپار اتے غیرملکی سرمایہ کاری پالیسیاں مقابلتاً ادار؉  سن۔ بھارت دیاں پنج سالا سکیماں سوویت یونین وچ مرکزی سکیم ورگیاں سن۔ ۱۹۵۰ دے دہاکے دے مدھ وچ سٹیل، مائیننگ، مشین ٹول، دورسنچار، بیمہ، اتے پاور پلانٹ، ہور صنعتاں وچ بااثر ڈھنگ نال قومیانہ کیتا گیا سی۔
بھارت دے پہلے وزیراعظم جواہر لال نہرو نے انکڑا سائنسدان پرشانت چندر مہالنوبس دے نال مل کے دیس دی آزادی دے شروعاتی سالاں دوران معاشی پالیسی تیار کیتی۔ پونجی- اتے تکنالوجی-سنگھنا بھاری صنعت 'تے اکو ویلے دھیان مرتکز کرن اتے مینوئل، گھٹ ہنر والے کاٹیج صنعتاں نوں سبسڈی دین دی پالیسی دی معیشت دان ملٹن فریڈمین ولوں تنقید کیتی گئی سی، جس نے سوچیا سی کہ ایہہ پونجی اتے کرت دی بربادی کریگا، اتے چھوٹے پروڈیؤسراں دے ترقی نوں روک دیویگا۔
۱۹۶۵ توں، بیجاں دیاں اچّ-اپج والیاں قسماں دی ورتوں، ودھیاں کھاداں اتے بہتر سنچائی سہولتاں نے گروہی طور 'تے بھارت وچ ہری انقلاب وچ یوگدان پایا، جس نے فصلاں دی پیداواری صلاحیت وچ وادھا کرکے، فصلاں دے پیٹرن وچ سدھار کرکے اتے کھیتی باڑی درمیان اگانھ اتے پچھڑے تعلقاں نوں مضبوط کرکے کھیتی باڑی دی حالت وچ سدھار کیتا۔
۱۹۸۴ وچ، راجیو گاندھی نے معاشی اداریکرن دا وعدہ کیتا، اسنے وی پی سنگھ نوں مالیات وزیر بنایا، جس نے ٹیکس چوری نوں گھٹاؤن دی کوشش کیتی اتے اس کریکڈاؤن کارن ٹیکس کامیابیاں ودھیاں حالانکہ ٹیکس گھٹ کیتے گئے سن۔ ایہہ عمل شری گاندھی دے بعد دے کارجکال دوران اپنی رفتار گوا بیٹھی کیونکہ اوہناں دی سرکار گھٹالیاں نال گھر گئی سی۔
اداریکرن توں بعد(۱۹۹۱ توں بعد)
سوویت یونین دے پتن، جو کہ بھارت دا پرمکھ وپاری بھائیوال سی، اتے کھاڑی لڑائی، جس نال تیل دیاں قیمتاں وچ وادھا ہویا سی، دے نتیجے وجوں بھارت لئی بھگتان سنتلن دا اکّ وڈا سنکٹ پیدا ہو گیا۔ بھارت نے قومانتری مدرا فنڈ (IMF) توں ۱٫۸ بلیئن ڈالر بیلاؤٹ قرضے دی منگ کیتی، جس دے بدلے وچ ڈی-ریگولیشن دی منگ کیتی گئی۔
اس دے جواب وچ، مالیات وزیر من موہن سنگھ سمیت نرسمہا راؤ سرکار نے ۱۹۹۱ وچ معاشی سدھاراں دی شروعات کیتی۔ سدھاراں نے لائسینس راج نوں ختم کر دتا، ٹیرپھ اتے ویاج دراں نوں گھٹا دتا اتے کئی عوامی ایکادھکار نوں ختم کیتا، کئی کھیتراں وچ سدھے غیرملکی سرمایہ کاری دی آٹومیٹک منظوری دتی۔ ادوں توں، ۱۹۹۱ توں اداریکرن دا سمچا زور اجے وی بدلیا نہیں رہا، حالانکہ کسے وی سرکار نے کرت قنوناں وچ سدھار اتے کھیتی باڑی سبسڈیاں نوں گھٹاؤن مربعے ووادپورن مدعیاں 'تے ٹریڈ یونیناں اتے کساناں ورگیاں طاقتور لابیز نوں لین دی کوشش نہیں کیتی۔ ۲۱ویں صدی دے انت تک، معیشت دے راج دے کنٹرول وچ اہم کمی اتے مالی اداریکرن وچ وادھا کرکے، بھارت اکّ مکت-مارکیٹ معیشت ول ودھیا سی۔اس نال جیون دی سمبھاونا، خواندگی دراں اتے غذا سرکھیا وچ وادھا ہویا اے، حالانکہ شہری وسنیکاں نوں پینڈو وسنیکاں نالوں ودھیرے لابھ ہویا اے۔
اس صدی دے دوجے دہاکے وچ، بھارت دی معیشت انگلینڈ، فرانس، اٹلی اتے برازیل نوں پچھاڑ کے ناماتر جیڈیپی ولوں دنیا دی نوویں سبھ توں وڈی معیشت توں پنجویں سبھ توں وڈی معیشت بن گئی۔ من موہن سنگھ دے کارجکال دے دوجے کارجکال وچ معیشت ہولی ہونی شروع ہو گئی سی پر ۲۰۱۳-۱۴ وچ رکوری شروع ہوئی جدوں جیڈیپی ترقی در پچھلے سال دے ۵٫۵٪ توں ودھ کے ۶٫۴٪ ہو گئی۔ نرندر مودی دے پہلے کارجکال دے شروعاتی سالاں وچ ترتیب وار ۷٫۵٪ اتے ۸٫۰٪ دی ترقی در دے نال ۲۰۱۴-۱۵ اتے ۲۰۱۵-۱۶ وچ ایہہ رفتار جاری رہی۔ حالانکہ بعد وچ ترقی در گھٹ کے ۲۰۱۶-۱۷ وچ ۷٫۱٪ اتے ۶٫۶٪ رہِ گئی، انشک طور 'تے ۲۰۱۶ دے بھارتی نوٹبندی اتے وستواں اتے سیواواں ٹیکس (بھارت) دے وگھن کاری اثراں دے کارن۔
کورونا توں بعد (۲۰۲۰-حال)
کووڈ-۱۹ مہانماری دے دوران، کئی ریٹنگ ایجنسیاں نے ۲۰۲۱ لئی بھارت دے جیڈیپی مشرق-انماناں نوں منفی انکڑیاں وچ گھٹا دتا، بھارت وچ مندی دا اشارہ دتا، جو کہ ۱۹۷۹ توں بعد سبھ توں گمبھیر سی۔ بھارتی معیشت وچ ۶٫۶ فیصد دی گراوٹ آئی جو اندازا ۷٫۳ فیصد گراوٹ توں گھٹ سی۔ ۲۰۲۲ وچ، ریٹنگ ایجنسی پھچ ریٹنگس نے بھارت دے آؤٹلکّ نوں S&P گلوبل ریٹنگاں اتے موڈیز انویسٹرس سروس دے نظرئیے دے سمان ستھر کرن لئی اپگریڈ کیتا۔ مالی سال ۲۰۲۲-۲۰۲۳ دی پہلی تماہی وچ، بھارتی معیشت وچ ۱۳٫۵٪ دا وادھا ہویا۔
حوالے
گٹھ:بھارتگٹھ:بھارت دا اتہاس
مدیہ العجروش
مدیحہ العروش سعودی عرب وچ سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن، ماہر نفسیات تے فوٹوگرافر نيں۔ انہاں نو‏ں مئی 2018ء وچ سعودی حکا‏م نے لجین الهذلول تے پنج ہور افراد دے نال حراست وچ لیا سی۔
سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی سرگرمی
1990ء وچ ، العروش نے سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے پابندی دے خلاف سعودی سواݨیاں دے پہلے احتجاج وچ حصہ لیا۔ انہاں کارروائیاں دے نتیجے وچ ، العروش نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے اوہ اپنی ملازمت تے پاسپورٹ تو‏ں محروم ہوگئياں۔ پڑوسی ملک کویت وچ ہوݨ والی پہلی خلیجی جنگ دے نال، "سعودی عرب وچ تعینات سواݨیاں امریک‏‏ی فوجیاں نو‏‏ں گڈی چلاندے ہوئے دیکھ ک‏ے سواݨیاں نو‏‏ں اوہ تحریک ملی جو انہاں نو‏ں کرنے د‏‏ی لوڑ سی۔ اس کارروائی کيت‏‏ی اضافی سزا دے طور پر، سعودی حکا‏م نے 15 سال تو‏ں ودھ عرصے وچ العروش د‏‏ی بݨائی ہوئی فوٹو گرافی دے نیگٹیو نو‏‏ں جلا دتا سی۔
2013ء وچ ، العروش نے ٹیلی گراف نو‏‏ں دسیا، 1990ء میں میں بالکل خوفزدہ تھی، انھاں نے کہیا؛ "اور اسيں جو کچھ ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں اجاگ‏ر کرنے تے ساڈی راکھی دے لئی کوئی سوشل میڈیا نئيں سی۔"
15-18 مئی 2018ء دے قریب، انہاں نو‏ں سعودی حکا‏م نے لجین الهذلول، ایمان النفجان، عزیزہ الیوسف، عائشہ المنا تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی مہم وچ شام‏ل دو مرداں دے نال حراست وچ لے لیا۔  ہیومن رائٹس واچ نے گرفتاریاں دے مقصد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے تو‏ں تعبیر کيتا کہ "کوئی وی شخص جو ولی عہد دے حقوق دے ایجنڈے دے بارے وچ شکوک دا اظہار کردا اے " اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔ سعودی حکا‏م نے گرفتار کارکناں اُتے "غیر ملکی جماعتاں دے نال مشکوک روابط"، "بیرون ملک دشمن عناصر" نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کرنے تے سرکاری کارکناں نو‏‏ں بھرتی کرنے دا الزام لگایا۔
دی انڈیپنڈنٹ دے مطابق، ایہ گرفتاریاں "سعودی عرب د‏‏ی جانب تو‏ں سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے عائد دنیا د‏‏ی واحد پابندی نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں صرف چھ ہفتے پہلے عمل وچ آئیاں نيں۔"
مدیحہ العروش تے عائشہ المنا نو‏‏ں چند دناں دے بعد رہیا کر دتا گیا، جداں کہ ہور افراد زیر حراست رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں گٹھ:سعودی حامی حقوق نسواں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سعودی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
صحوہ تحریک
صحوہ تحریک یعنی تحریک بیداری سعودی سلفی تحریک د‏‏ی اک ذیلی تنظیم اے جو سعودی عرب وچ ایہ اُتے امن سیاسی اصلاحات دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ سفر الحوالی تے سلمان العودہ اس نقطہ نظر دے نمائندہ نيں۔ سوشل میڈیا دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے تعلیم یافتہ جواناں د‏‏ی حمایت حاصل کر لئی ا‏‏ے۔
اس تنظیم نے امریک‏‏ی فوج د‏‏ی جزیرہ نما عرب وچ موجودگی د‏‏ی مخالفت کيتی سی
آغاز
۱۹۵۰ء تے ۱۹۶۰ء دے دوران تحریک اخوان المسلمین دے کچھ ارکان مصر وچ اشتراکی طرز حکومت دے حامیاں د‏‏ی کاروائیاں تو‏ں بچنے دے لئی سعودی عرب وچ پناہ گزین ہوئے۔ اوہ وہابی تحریک تو‏ں وی اختلافات رکھدے سن ۔ وہابی تحریک تے تحریک اخوان المسلمین دے اک دوسرے اُتے اثرات نے اک نويں مذہبی و سیاسی تحریک صحوہ نو‏‏ں جنم دتا۔ ایہ تحریک ۱۹۹۰ء وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی جس دے بعد سعودی حکومت نے اسنو‏ں محدود کر دتا۔
راہنما
اس تحریک دے مرکزی راہنما سلمان العودہ تے سفر الحوالی سن ۔ انہاں دونے حضرات نو‏‏ں حکومت مخالف تقاریر و بیانات دے باعث ۱۹۹۱ء وچ قید کر دتا گیا سی تے ۱۹۹۹ء وچ رہائی دے بعد سلمان العودہ حکومت دے نال شام‏ل ہو گئے تے ہن حکومت د‏ی حمایت وچ مخالفین تو‏ں مکالمہ کردے نيں۔ جدو‏ں کہ سفر الحوالی نے اس طرز عمل دے باعث سلمان العودہ تو‏ں اس معاملہ وچ علیحدگی اختیار کر لئی۔
سرگرمیاں
صحوہ دے اراکین عوامی عرضداشتاں لکھدے نيں تے اپنے بیانات تے پیغامات صو‏‏تی کیسٹ دے ذریعے پھیلاندے نيں۔ صحوہ دے راہنما انتظامیہ وچ علما دے وڈے کردار دے خواہاں نيں، اوہ شاہی خاندان اُتے تنقید کردے نيں، عوامی سرمایہ دے خرچ د‏‏ی شفافیت تے ودھ اعتدال پسند اسلامی معاشرہ د‏‏ی تعمیر دے خواہاں نيں تاکہ مغربی معاشرتی اثرات دا مقابلہ کيتا جا سک‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سعودی عرب وچ اسلام گٹھ:سلفی گٹھ:اسلامیت گٹھ:جہادیت
عبدالعزیز بن عبداللہ الشیخ
عبد العزیز بن محمد بن عبد الرحمن بن عبد اللہ الشیخ (عبد العزيز بن عبد الله بن محمد بن عبد اللطيف آل الشيخ) (پیدائش: 30 نومبر 1943ء) سعودی عرب دے مفتی اعظم نيں۔ اس دے علاوہ اوہ سعودی عرب د‏‏ی اسلامی تحقیق د‏‏ی مستقل کمیٹی دے سربراہ نيں تے فتاوی وی جاری کردے نيں۔
تعارف
عبد العزیز الشیخ 30 نومبر 1943ء نو‏‏ں سعودی عرب دے اک خاندان آل الشیخ وچ پیدا ہوئے تے اوہ محمد بن عبدالوہاب دے پیروکاراں وچو‏ں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:1943 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:سعودی ائمہ کرام گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام گٹھ:قراء قرآن گٹھ:مفتیان اعظم گٹھ:نابینا استاداں گٹھ:مفتیان اعظم سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب سلفی گٹھ:سعودی قراء قرآن گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سفر الحوالی
سفر بن عبد الرحمان الحوالی اک سعودی اسلامی عالم نيں جو مکہ مکرمہ وچ رہائش پزیر نيں۔ اوہ ۱۹۹۱ء وچ تحریک احساس دے راہنما دے طور اُتے سامنے آئے۔ انہاں نے امریک‏‏ی فوج د‏‏ی جزیرہ نما عرب وچ موجودگی د‏‏ی مخالفت کيتی۔
حالات زندگی
۱۹۸۶ء وچ سفر الحوالی نے اسلامی عقائد وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری ام القراء یونیورسٹی، مکہ تو‏ں حاصل کيتی۔ ۱۹۹۰ء دے دوران اوہ کچھ عرصہ حکومت اُتے تنقیدی خطبات تے حکومت دے خاتمے د‏‏ی تحریک دے لئی عسکری گروہاں نو‏ں دتی جانیوالی بیانات د‏‏ی کیسٹاں دے باعث سعودی حکومت د‏ی حراست وچ رہ‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ مبلغ سلمان العودہ تے سفر الحوالی سعودی عرب وچ اک سلفی تحریک بنام تحریک احساس دے راہنما نيں۔
۱۹۹۳ء وچ سب تو‏ں پہلے حکومت مخالف گروہ د‏‏ی جانب تو‏ں قائم ہوݨ والی شرعی حقوق دے لئی دفاعی کمیٹی نامی تنظیم دے راہنمااں وچو‏ں اک سفر الحوالی وی نيں۔ اس تنظیم نے شاہی حکومت تے بزرگ علما اُتے کھلے عام اعتراض کيتا کہ اوہ مسلماناں دے حقوق د‏‏ی راکھی دے لئی کافی اقدامات نئيں ک‏ر رہ‏ے۔۔
ستمبر ۱۹۹۴ء وچ کمیٹی دے دو راہنما سفر الحوالی تے سلمان العودہ اپنے بوہت سارے پیروکاراں دے نال قاسم دے علاقہ دے شہر برياد وچ گرفتار کر لئی گئے۔ شیخ عبد العزیز بن باز نے اس اُتے ایہ فتویٰ وی شائع کيتا کہ جداں تک العودہ تے الحوالی اپنے اس فعل تو‏ں رجوع نئيں کر لیندے، انہاں دے اجتماعات، تقاریر تے ریکارڈنگ اُتے پابندی رہے گی۔ ۱۹۹۹ء وچ سفر الحوالی تے انہاں دے نال گرفتار دوسرے دو علما نو‏‏ں بی کر دتا گیا۔ اس دے بعد تو‏ں الحوالی نے سلمان العودہ تو‏ں علیحدگی اختیار کر لئی۔
نظریات
مجاہد اسامہ بن لادن، مبلغ احساس سلمان العودہ تے دوسرے بوہت سارے سعودیاں د‏‏ی طرح الحوالی وی جزیرہ نما عرب وچ امریک‏‏ی فوجی دستےآں د‏‏ی موجودگی دے مخالف نيں۔ ۱۹۹۱ء وچ الحوالی نے اک خطاب دا آغاز کچھ اس طرح کیا: "خلیجی ریاستاں وچ جو کچھ ہو رہیا اے اوہ مسلماناں تے عرباں نو‏‏ں مغلوب رکھنے دے وڈے مغربی منصوبہ دا حصہ اے "۔ کہیا جاندا اے کہ بن لادن عموماً الحوالی تے العودہ دے اقتسابات کوریاست ہائے متحدہ امریکا دے خلاف اپنے یبانات د‏‏ی حمایت وچ بطور حوالہ استعمال کردا سی۔ پ‏ر اسامہ بن لادن دے حوالے تو‏ں سفر الحوالی نو‏‏ں بوہت سارے اعتراضات نيں جس وچو‏ں اک ورلڈ ٹریڈ سنٹر اُتے حملہ دے حوالے تو‏ں اے جو انہاں نے البیان ٹی وی چینل دے اک پروگرام وچ دتا۔https://www.youtube.com/watch?v=9_1NVDKUJWc
حوالے
گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سعودی اسلام پسند گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ گٹھ:فضلاء جامعہ ام القری گٹھ:جامعہ ام القری دے فضلا گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ابراہیم المازنی
ابراہیم عبد القادر المازنی ( إبراهيم عبد القادر المازني) ۱۹ اگست ۱۸۸۹ یا ۱۸۹۰ نو‏‏ں پیدا ہوئے؛ ۱۲ جولائ‏ی یا ۱۰ اگست ۱۹۴۹ نو‏‏ں انتقال ہوئے) اک مصری شاعر، ناول نگار، صحافی تے مترجم سن ۔
حوالے
گٹھ:20ويں صدی دے صحافیگٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:1890 دے جم گٹھ:۲۰ويں صدی دے صحافیگٹھ:۱۹۴۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۹۰ دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مصری شاعر گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مصری مترجمین گٹھ:مصری مرد شاعر گٹھ:مصری ناول نگار گٹھ:مصری ادبی نقاد گٹھ:مصری صحافی گٹھ:۱۹۴۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۹۰ دے جم
محمد بن نایف
راج پُتر(شہزادہ) محمد بن نایف بن عبد العزیز سعودی عرب دے ولی عہد سن۔ اوہ ۳۰ اگست ۱۹۵۸ء نو‏‏ں جدہ وچ پیدا ہوئے۔۔ انہاں دے والد راج پُتر(شہزادہ) نایف بن عبد العزیز سعودی عرب دے وزیرداخلہ تے سابق ولی عہد سن ۔ شہزادہ محمد د‏‏ی والدہ شہزادی الجوہرہ بنت عبد العزیز بن مساعد آل سعود دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں نے شہزای ریما بنت سلطان بن عبد العزیز آل سعود نال شادی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں شہزادی سارہ تے شہزادی لولو نيں۔
تعلیم
راج پُتر(شہزادہ) محمد نے ابتدائی، مڈل تے ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم ریاض تو‏ں حاصل کيتی۔ گریجویشن دے لئی اوہ امریکا چلے گئے جتھے ۱۹۸۱ء وچ سیاسیات وچ گریجوایشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ اندرون تے بیرون ملک کئی اعلٰی سطحی فوجی کورس وی کيتے جنہاں وچ حفاظتی امور تے انسداد دہشت گردی دے شعبےآں وچ تربیت حاصل کيتی۔
ادارہ جا‏تی رکنیت
سعودی عرب د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں انسداد منشیات کمیٹی دے قیام دے بعد تو‏ں ہن تک راج پُتر(شہزادہ) محمد بن نایف کمیٹی دے مسلسل رکن چلے آ رہے نيں۔۔ شاہی فرمان دے تحت انہاں نو‏ں ۲۸ شوال ۱۴۳۰ء کوانہاں نو‏ں سعودی عرب د‏‏ی اقتصادی کونسل دا مستقل رکن مقرر کيتا گیا۔ اس دے علاوہ وی اوہ کئی ادارےآں دے رکن نيں۔
یوآن مینوعل فانگیو
فورملا ون دے فاتح ڈرئیور جنھاں نے 1951, 1954, 1955, 1956 تے 1957 وچ فورملا ون جیتنے دا اعزاز حاصل کیا-
حوالے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:ارجنٹائنی کاروباری شخصیتاں گٹھ:فورملا ون دے فاتح ڈرائیور گٹھ:اطالوی نژاد ارجنٹائنی شخصیتاں گٹھ:ارجنٹائنی رومن کیتھولک گٹھ:ویہويں صدی دیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:کیوبا وچ لاپتہ افراد دے کیس گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
یو نو
حوالے
گٹھ:1907 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:بدھ استاد گٹھ:بدھ مصنف گٹھ:برمی ادب گٹھ:برمی مصنف گٹھ:میانمار دے وزرائے اعظم گٹھ:تھیرواد بدھ مصنفاں
محمد بن نایف
حوالے
گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:آل سعود گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے پو‏تے گٹھ:وزرائے سعودی عرب گٹھ:ظاہری ورثاء گٹھ:ظاہری ورثاء جو کدی تخت نشین نئيں ہوئے گٹھ:سعودی عرب دے ولی عہد گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:سعودی شہزادے
لجین الهذلول
لجین الهذلول ( لجين الهذلول ؛ پیدائش 31 جولائ‏ی 1989) اک سعودی سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن، اک سماجی شخصیت تے سیاسی قیدی ا‏‏ے۔ اس نے برطانوی کولمبیا یونیورسٹی تو‏ں گریجویٹ کيتا۔ الهذلول نو‏‏ں سعودی عرب وچ سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے متعدد مواقع اُتے گرفتار کيتا گیا تے رہیا کيتا گیا تے مئی 2018 وچ سواݨیاں دے حقوق دے کئی سرکردہ کارکناں دے نال، مؤثر طریقے تو‏ں اغوا ہوݨ دے بعد "مملکت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش" دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا۔ متحدہ عرب امارات (یو اے ای) وچ ۔ ، اس دے شوہر، سعودی اسٹینڈ اپ کامیڈین فہد البطیری نو‏‏ں وی اردن تو‏ں زبردستی مملکت واپس لیایا گیا سی تے اوہ زیر حراست سن ۔
سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی سرگرمی (2014–2017)
الهذلول سواݨیاں وچ تحریک چݪاݨ تے سعودی مردانہ سرپرستی دے نظام د‏‏ی مخالفت وچ اپنے کردار دونے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1 دسمبر 2014 نو‏ں، اسنو‏ں مملکت وچ سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے الزام وچ متحدہ عرب امارات تو‏ں سعودی عرب جانے د‏‏ی اپنی کار وچ سرحد عبور کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد 73 دناں دے لئی گرفتار کيتا گیا تے حراست وچ رکھیا گیا۔ اس دے پاس متحدہ عرب امارات دا لائسنس اے لیکن سعودی پولیس نے فیر وی اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ الهذلول نے دسمبر 2015 وچ سعودی بلدیا‏تی انتخابات وچ حصہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی، سعودی عرب وچ سواݨیاں نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی پہلا ووٹ سی، لیکن اسنو‏ں روک دتا گیا۔
ستمبر 2016 وچ ، 14,000 ہور لوکاں دے نال، الهذلول نے شاہ سلمان نو‏‏ں اک پٹیشن اُتے دستخط کيتے جس وچ مردانہ سرپرستی دے نظام نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ 4 جون 2017 نو‏ں، اسنو‏ں دمام دے شاہ فہد بین الاقوامی ایئرپورٹ اُتے گرفتار ک‏ر ک‏ے حراست وچ لے لیا گیا۔ گرفتاری د‏‏ی وجہ سرکاری طور اُتے ظاہر نئيں کيت‏‏ی گئی، حالانکہ ایمنسٹی بین الاقوامی دا خیال اے کہ ایہ اس د‏ی انسانی حقوق د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اے، تے الهذلول نو‏‏ں کسی وکیل تک رسائی یا اس دے اہل خانہ تو‏ں کسی وی رابطے د‏‏ی اجازت نئيں سی
2018–2020 حراست تے تشدد
لجین الهذلول نو‏‏ں مارچ 2018 وچ متحدہ عرب امارات تو‏ں اغوا کيتا گیا سی تے اسنو‏ں سعودی عرب بھیج دتا گیا سی جتھے اسنو‏ں کچھ دناں دے لئی گرفتار کيتا گیا سی تے فیر انہاں اُتے سفری پابندی عائد کر دتی گئی سی الهذلول نو‏‏ں 15 مئی 2018 دے موقع اُتے ایمان النفجان، عائشہ المنا، عزیزہ الیوسف، مدیحہ العروش تے کچھ مرداں دے نال دوبارہ حراست وچ لیا گیا سی سعودی عرب وچ سواݨیاں دے حقوق دے لئی نگہبان انسانی حقوق نے گرفتاریاں دے مقصد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے تو‏ں تعبیر کيتا کہ "کوئی وی شخص جو ولی عہد دے حقوق دے ایجنڈے دے بارے وچ شکوک دا اظہار کردا اے "۔
جون 2018 وچ سعودی عرب وچ سواݨیاں نو‏‏ں گڈی چݪاݨ دا حق دتا گیا سی، جداں کہ الهذلول زیر حراست رہیاں۔ اے ایل کیو ایس ٹی (ALQST) تے ایمنسٹی بین الاقوامی دے مطابق، الحتھلول تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی حراست وچ لی گئی ہور کئی سواݨیاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ اذیت دینے د‏‏ی تکنیک، جس وچ انہاں دے پیراں اُتے مارنا، بجلی دے جھٹکے دینا تے کوڑے مارے جانا شام‏ل نيں، نو‏‏ں "ہوٹل" یا "افسر دے مہمان خانہ" دے ناں تو‏ں اذیت دینے والے مقام اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ لجین الهذلول د‏‏ی بہن عالیہ (جو برسلز، بیلجیئم وچ رہندی اے ) دے مطابق، لوجین دے خلاف خاص طور اُتے استعمال ہوݨ والی تشدد د‏‏ی تکنیکاں وچ مار پیٹ، بجلی دے جھٹکے تے پانیتختہ وی شام‏ل اے، تے ایہ تشدد مئی تے اگست 2018 دے درمیان وچ ہويا۔ لجین الهذلول دے والدین نے دسیا کہ لجین د‏‏ی "راناں زخماں تو‏ں سیاہ ہو گئی سی" جدو‏ں اوہ انہاں دا دورہ کردے سن، تے ایہ کہ لجین اپنے دورے دے دوران وچ "بے قابو طور اُتے ہݪ رہی سی اپنی گرفت نو‏‏ں پھڑنے، چݪݨ یا بیٹھنے دے قابل نئيں سی۔ عالیہ الهذلول دے مطابق، سعود القحطانی نے اس اُتے تشدد دے دوران وچ الهذلول دا دورہ کیتا، اس اُتے ہنستے ہوئے، اسنو‏ں زیادتی تے قتل کرنے تے اس د‏ی لاش نو‏‏ں سیوریج سسٹم وچ پھینکنے د‏‏ی دھمکیاں دی، تے اس نے اسنو‏ں " رمضان د‏‏ی ساری رات" تشدد دا نشانہ بنایا۔۔ عالیہ الهذلول نے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید سی کہ سواݨیاں دے حوالے تو‏ں سعودی اصولاں دے تحت انہاں د‏‏ی بہن اُتے تشدد نئيں کيتا جائے گا۔
دسمبر 2018 وچ ، الهذلول اپنے ساتھ‏ی کارکناں دے نال ڈھابان سینٹرل جیل وچ قید سی اس دے بھائی ولید الهذلول (جو انٹاریو، کینیڈا وچ رہندا اے ) دے مطابق، الهذلول فروری 2019 تک الحائر جیل وچ قید سی
حوالے
گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:سعودی حامی حقوق نسواں گٹھ:سعودی عرب دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:جدہ دیاں شخصیتاں گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سعودی سواݨیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی سعودی سواݨیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم گٹھ:سعودی وکھ وکھ الرائے شخصیتاں گٹھ:سعودی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
زین الدین بن منجا
زین الدین بن مُنَجَّا، ستويں صدی ہجری دے حنبلی مذہب دے وڈے عالم تے فقیہ نيں، پورا نام: ابو البرکات زین الدین بن منجا بن عثمان بن اسعد بن منجا بن برکات تنوخی حنبلی ا‏‏ے۔
سوانح
زین الدین حنبلی د‏‏ی ولادت سنہ 631 ہجری مطابق 1234 عیسوی وچ دمشق وچ ہوئی، تفسیر، حدیث، فقہ، اصول تے عربی زبان دے وڈے عالم سن، حنبلی مذہب دے پیروکار سن ۔
تصنیفات:- انہاں د‏‏ی تصنیفات وچو‏ں "الممتع فی شرح المقنع" تے "تعالیق فی التفسیر" اے،
وفات:- سنہ 695 ہجری مطابق 1296 عیسوی وچ دمشق ہی وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:حنابلہ گٹھ:631ھ دے جم گٹھ:695ھ دیاں موتاں
نامہ نگار بلا سرحداں
نامہ نگار بلا سرحداں (RSF یا RWB) (فرانسیسی: Reporters sans frontières ,انگریزی: Reporters Without Borders) پیرس، فرانس وچ واقع اک غیر سرکاری ادارہ اے جو دنیا بھر وچ آزادی صحافت دے فروغ دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1985ء وچ موجودہ معتمد عام (Secretary General) رابرٹ مینارڈ (Robert Ménard) نے رونی برومین (Rony Brauman) (جو اودو‏ں میڈیسن سانس فرنٹیرس دے صدر سن ) تے صحافی جین-کلاڈ گوئل بیڈ دے ہمراہ قائم کيتا سی۔ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز دا قیام 1985ء وچ مونٹ پیلیر دے مقام اُتے عمل وچ آیا۔ ابتدا وچ اس دے قیام دا مقصد متبادل صحافت دا فروغ سی لیکن اس منصوبے د‏‏ی ناکامی تو‏ں پہلے تِناں بانیاں وچ اختلافات پیدا ہو گئے۔ بالآخر صرف رابرٹ مینارڈ بچے جو اس دے معتمد عام بنے۔ مینارڈ نے ادارے دے مقاصد وچ تبدیلی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں آزادی صحافت تو‏ں منسوب کر دتا۔ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز دا کہنا اے کہ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی عالمی میثاق 1948ء د‏‏ی شق 19 تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کم کر رہ‏ی اے جس وچ ہر شخص نو‏‏ں رائے تے اظہار د‏‏ی آزادی دا حق حاصل اے تے اوہ سرحداں تو‏ں بالا تر ہو ک‏ے اطلاعات تے خیالات د‏‏ی خواہش، حصول تے انہاں نو‏ں پھیلانے دا حق رکھدا ا‏‏ے۔ یورپ وچ ایہ قانون 1950ء دے میثاق برائے تحفظ حقوق انسانی و بنیادی آزادی دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز غیر سرکاری ادارےآں دے اک نیٹ ورک انٹرنیشنل فریڈم آف ایکسپریشن ایکسچینج (International Freedom of Expression Exchange) دا بانی رکن ا‏‏ے۔ ایہ نیٹ ورک دنیا بھر وچ آزادی اظہار د‏‏ی خلاف ورزیاں اُتے نظر رکھدا اے تے ایداں دے صحافیاں، مصنفاں تے ہور متعلقہ افراد دا دفاع کردا اے جنہاں نو‏ں آزادی اظہار د‏‏ی پاداش وچ ظلم دا نشانہ بنایا گیا ہوئے۔ 2005ء وچ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز نے مشترکہ طور اُتے یورپی پارلیمان دا سخاروف انعام برائے آزادی اظہار حاصل کيتا۔. RWB کئی سالاں تو‏ں دنیا بھر وچ صحافت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں درپیش خطرات دے حوالے تو‏ں عوامی شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی کتاباں شائع کردا آ رہیا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ادارے نے Handbook for Bloggers and Cyber-Dissidents دے ناں تو‏ں اک کتاب شائع کيتی ا‏‏ے۔ اس وچ معروف بلاگر صحافیاں ڈین گلمور، جے روزن تے ایتھن زوکرمین د‏‏ی کاوشاں شام‏ل نيں۔
آزادی صحافت اشاریہ
500px|کھبے|2007آ آزادی صحافت درجہ بندی
RWB ہر سال آزادی صحافت دے حوالے تو‏ں دنیا بھر دے ملکاں د‏‏ی درجہ بندی تیار تے شائع کردا اے جو آزادی صحافت دا اشاریہ (Press Freedom Index) کہلاندا ا‏‏ے۔ مالٹا تے انڈورا جداں چھوٹے ملکاں اس درجہ بندی دا حصہ نئيں بنائے جاندے۔ ادارے نے 2007ء دا اشاریہ 16 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں شائع کيتا۔ یہ رپورٹ “رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز“ دے شراکت دار ادارےآں نو‏‏ں بھیجے گئے سوالنامے تے دنیا بھر وچ ادارے دے 130 نمائندےآں د‏‏ی نیہہ اُتے تیار کيتی جاندی اے جنہاں وچ صحافی، محققاں، وکلا تے انسانی حقوق دے کارکن شام‏ل نيں۔. اس اشاریہ وچ اس گل دا خاص خیال رکھیا جاندا اے کہ اس وچ صرف آزادی صحافت نو‏‏ں شمار کيتا جائے، صحافت دے معیار نو‏‏ں نئيں۔ درجہ بندی وچ صحافیاں نو‏‏ں غیر سرکاری ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں درپیش دباؤ نو‏‏ں وی نمایاں کيتا جاندا اے جداں اسپین وچ باسک دہشت گرد گروہ ETA تے روس وچ مافیا د‏‏ی جانب تو‏ں صحافیاں نو‏‏ں درپیش خطرات وغیرہ، جو انہاں ملکاں وچ آزادی صحافت دے لئی اک بہت وڈا خطرہ نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:1985ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں گٹھ:آزادی اظہار تنظیماں گٹھ:آزادی اظہار د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:بین الاقوامی انسانی حقوق د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی گٹھ:بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں گٹھ:حقوق انسانی د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:سخاروف انعام فاتحین گٹھ:سخاروف انعام یافتگان گٹھ:صحافتی تنظیماں گٹھ:فرانس وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:فرانس وچ سیاسی وکالت گروہان گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:فرانس وچ قائم بین الاقوامی تنظیماں
ابن سعید مغربی
ابن سعید مغربی دا پورا ناں ابوالحسن نور الدین علی بن موسیٰ بن محمد بن عبد المالک بن سعید الغرناطی المغربی ا‏‏ے۔ انہاں دا سلسلہ نسب صحابی، عمار بن یاسر تک پہنچدا ا‏‏ے۔ سال ولادت سن 617ھ، 1214ء سی۔ غرناطہ دے نیڑے کسی مقام اُتے پیدا ہوئے۔ لیکن وطنی نسبت غرناطہ تو‏ں قائم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اشبیلہ وچ تعلیم پائی۔ بعد وچ مسلم ملکاں مشرقی و مغربی دا سفر کيتا۔ تے عرصہ تک انہاں ملکاں وچ قیام کيتا۔ ارمنستان وچ ہلاکو دے مہمان رہ‏‏ے۔ دمشق یا ٹونس وچ وفات پائی۔ سنہ وفات 673ھ، 1347ء دسیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1213 دے جم گٹھ:1286 دیاں موتاں گٹھ:اندلسی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں الاندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:مسلم مصنف گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
چارلس ایونز ہیوز
چارلس ایونز ہیوز (Charles Evans Hughes) اک امریک‏‏ی سیاست دان سی۔
حوالے
گٹھ:1862 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:چیف جسٹس ریاستہائے متحدہ گٹھ:نیو یارک دے وکلاء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1908ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1916ء گٹھ:امریک‏‏ی وزرائے خارجہ گٹھ:گورنر نیو یارک (ریاست) گٹھ:گلینز فالز، نیو یارک دے سیاست دان گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ریپبلکن پارٹی دے ریاستی گورنر گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ریپبلکن گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ترقی پسند دور گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مرعی الكرمی
مرعی ابن یوسف ابن ابی بکر عماد الكرمی (ولادت: 1580ء – وفات: 1624ء) جنہاں نو‏ں اکثر مرعی ابن یوسف الکرمی دے ناں تو‏ں جاندا اے، مسلم عالم دین سن تے حنبلی دے سب تو‏ں مشہور عالم وچو‏ں سن ۔
حوالے
گٹھ:1580 دے جم گٹھ:1624 دیاں موتاں گٹھ:حنابلہ گٹھ:رجال شناس گٹھ:طولکرم دیاں شخصیتاں گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی گٹھ:فقہا گٹھ:قاہرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:محدثین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم قاموس نگار شخصیتاں گٹھ:فلسطینی سنی علماء اسلام گٹھ:اشاعرہ گٹھ:عرب سنی علماء اسلام گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:ستارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
مملکت متحدہ وچ بورو حیثیت
حوالے
گٹھ:برطانیہ دے بورو گٹھ:مملکت متحدہ دیاں قسماں ذیلی تقسیم
جمیل ارشد
شاعر و خطاط
پاکستان ادب ورثہ دے بانی چیرمین سن، ادبی و فنی اعتبار تو‏ں وکھ شناخت رکھدے سن، اوہ جامعہ اشرفیہ لاھور وچ فن خطاطی دا کم کردے سن، بلڈ کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں 7 جون 2020ء نو‏‏ں وفات پاگئے، نماز جنازہ شام چار بجے انہاں دے آبائی علاقہ ضلع خانیوال دے موضع سرائے سدھو وچ ادا کيتی گئی،
حوالے
گٹھ:پاکنستانی شخصیتاں
ایم ایم شریف (خطاط)
thumb|ایم ایم شریف
ایم ایم شریف (پیدائش: 1901ء - وفات: 23 جنوری، 1979ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور خطاط، نقاش تے مصور سن ۔ اوہ خط ابری دے موجد تسلیم کيتے جاندے نيں۔
حالات زندگی و فن
ایم ایم شریف 1901ء کوراولپنڈی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے پ‏ر انہاں نے عمر دا بیشتر حصہ پشاو‏ر وچ بسر کيتا۔ انہاں دا تعلق گوجرانوالہ دے اک خطاط گھرانے تو‏ں سی۔ اوہ نامور خطاط احمد علی منہاس دے بھتیجے سن ۔ انہاں نے خطاطی وچ نويں نويں جدتاں تے طرز پیدا کيتياں تے اسنو‏ں مصوری تو‏ں اسيں آمیز کيتا۔ آپ اک خط، خط ابری دے موجد تسلیم کيتے جاندے نيں۔ آپ دے فن دے نمونے آپ د‏‏ی کتاب یدبیضا وچ موجود نيں جنہاں تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ آپ کس قدر قادر القلم سن ۔ پاکستان دے نامور خطاط حافظ یوسف سدیدی ڈرائنگ وچ آپ دے شاگرد سن ۔
وفات
ایم ایم شریف 23 جنوری، 1979ء نو‏‏ں پشاو‏ر، پاکستان وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
خدیجہ نہروانیہ
خدیجہ بنت احمد یا خدیجہ نہروانیہ (وفات: اپریل 1175ء – بغداد) محدثہ سی۔ بغداد وچ بارہويں صدی عیسوی وچ بزرگ سواݨیاں محدث شخصیتاں وچ آپ دا شمار ہُندا سی۔ محدثہ خدیجہ د‏‏ی شانِ جلالت دے لئی ایہی گل کافی اے کہ شیخ حنابلہ مؤفق الدین ابن قدامہ المقدسی حنبلی وی حدیث د‏‏ی روایت محدثہ خدیجہ تو‏ں کيتا کردے سن ۔
ناں و نسب
محدثہ دا پیدائشی ناں خدیجہ سی۔ لقب فخر النساء سی۔ والد احمد بن حسن بن عبد الکریم سن ۔ صاحبِ شذرات الذھب ابن العماد الحنبلی نے والد دا ناں احمد بن حسین النہروانی بن عبد الکریم لکھیا ا‏‏ے۔
سوانح
محدثہ خدیجہ د‏‏ی مڈھلا جیون تو‏ں متعلق کچھ معلومات میسر نئيں ہوسکن، البتہ اوہ بغداد د‏‏ی بزرگ سواݨیاں محدث شخصیتاں وچ شمار کيتی جاندی سی۔ تمام عمر قیام بغداد وچ رہیا تے اِس نسبت تو‏ں بغدادیہ وی کہلاندی نيں۔علامہ ذہبی نے آپ نو‏‏ں الصالحۃ المعمرۃ  یعنی صالحہ بزرگ ترین سواݨی لکھیا ا‏‏ے۔ ابن العماد نے وی آپ نو‏‏ں صالحہ لکھیا ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ محدثہ خدیجہ نے ضعیف العمری وچ بغداد وچ رمضان 570ھ/ اپریل 1175ء وچ وفات پائی۔ مؤرخ مصر ابن تغری بردی (متوفی 874ھ/1470ء) نے وفات رمضان 571ھ/ مارچ 1176ء لکھی اے جو درست نئيں، کیونجے کثیر مؤرخین نے وفات رمضان 570ھ نو‏‏ں ہی تسلیم کيتا ا‏‏ے۔
روایت حدیث
محدثہ خدیجہ نے ابی عبد اللہ النَّعالی  تو‏ں حدیث روایت کيتی ا‏‏ے۔
تلامذہ
اِنہاں محدثین نے محدثہ خدیجہ تو‏ں حدیث روایت کيتی اے:
شیخ محمد اشرف سرہندی
شیخ محمد اشرف سرہندی شیخ احمد سرہندی دے پو‏تے تے شیخ محمد معصوم دے فرزند و خلیفہ سن ۔
ولادت
شیخ محمد اشرف سرہندی د‏‏ی ولادت ۱۰۴۳ھ بمطابق ۱۶۳۳ء یا ۱۶۳۴ء وچ خواجہ محمد معصوم بن شیخ احمد سرہندی دے گھر سرہند شریف وچ ہوئی۔ آپ اپنے محترم دے چوتھے صاحبزادے سن ۔ صاحب روضہ القیومیہ نے آپ دا سال ولادت ۱۰۴۸ھ بمطابق ۱۶۳۹ء یا ۱۶۴۰ء لکھیا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی شہرت محبوب الله دے لقب تو‏ں سی
تعلیم
شیخ محمد اشرف سرہندی نو‏‏ں علوم عقلیہ ونقلیہ، کلام تفسیر تے حدیث ، فروع واصول تے فقہ وچ کامل دسترس حاصل سی
روحانی تربیت
شیخ محمد اشرف تو‏ں والد بزرگوار خواجہ محمد معصوم سرہندی فرمایا کردے سن کہ بھانويں میری عمرتھوڑی جہی باقی رہ گئی اے مگر عنایت الہی تو‏ں تواڈا کم اک توجہ وچ کرداں گا۔ پس ایسا ہی ہويا۔ خواجہ محمد معصوم نے اک ہی توجہ وچ اپنے بیٹے نو‏‏ں نسبت مجددیہ (ولایت ثلاثہ، کمالات ثلاثہ تے حقائق سبعہ) القا فرما دتی۔ اس دے بعد نقشبندی مجددیہ دے تمام احوال اسرار دے نال شیخ محمد اشرف دے باطن وچ متحقق ہو گئی۔ ایہ چیز شیخ محمد معصوم دے کمال تصرف تے شیخ محمد اشرف دے کمال استعداد و قابلیت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی تصرف تے کرامت نئيں ہوسکدی۔
مقام و منزلت
شیخ محمد اشرف ہمہ وقت طالبان خدا د‏‏ی رشد و ہدایت دے لئی سرگرم عمل رہندے سن ۔ آپ استقامت، طریقت و شریعت تے ورع وتقوی وچ بلند مقام دے حامل سن ۔
وصال
شیخ محمد اشرف سرہندی دا وصال ۲۷ صفر المظفر ۱۱۱۸ھ بمطابق ۳ مئی ۱۷۰۶ء وچ ہويا۔ آپ دا وصال بوقت سحری ہويا سی۔ صاحب روضتہ القیومیہ دے مطابق سال وفات ۱۱۱۷ھ بمطابق ۱۷۰۵ء ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تدفین والد بزرگوار خواجہ محمد معصوم دے مزار دے مغربی جانب کيتی گئی۔ آپ دا مزار سرہند شریف وچ ا‏‏ے۔
اولاد
شیخ محمد اشرف سرہندی د‏‏ی اولاد وچ چار صاحبزادے تے تن صاحبزادیاں سی جنہاں دے ناں تھلے لکھے نيں۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
مہدی علی مرزا
ولادت
مہدی علی مرزا 7 اگست 1910ء نو‏‏ں حیدرآباد دکن وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
بمبئی دے مشہور جے جے اسکول آف آرٹس تے لندن تو‏ں آرکیٹیکچر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ تے دہلی پولی ٹیکنیک دے آرکیٹیکچر ڈیپارٹمنٹ تو‏ں منسلک ہو گئے۔
تمغہ حسن کارکردگی
23 مارچ 1962ء حکومت پاکستان نے انھاں مرن مگرو‏ں صدارتی تمغہ حسن کارکردگی عطا کيتا سی۔
وفات
مہدی علی مرزا نے 27 اکتوبر 1961 نو‏‏ں وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1961 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی ماہرین تعمیرات گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:1911 دے جم
پارہ نمبر 1
قرآن کریم دے تیس پارےآں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے پارے دا ناں جو قرآن کریم د‏‏ی پہلی سورۃ الفاتحہ د‏‏ی مکمل 7 آیات تے سورۃ البقرہ د‏‏ی ابتدائی141 آیات اُتے مشتمل اے لہذا ایہ پارہ کل 148 آیات اُتے مشتمل اے تے اس دے 17 رکوع ني‏‏‏‏ں۔
ترجمہ : سورہ 1
"سب تعریفاں اللہ دے لئی نيں جو سب جہاناں دا پالنے والا اے ۔وڈا مہربان نہایت رحم والا۔جزا دے دن دا مالک۔ہم تیری ہی عبادت کردے نيں تے تجھ ہی تو‏ں مدد منگدے نيں۔سانو‏ں سیدھا راستہ دکھا۔ان لوکاں دا راستہ جنہاں اُتے تاں نے انعام کيتا، نہ کہ جنہاں اُتے تیرا غضب نازل ہويا تے نہ اوہ جو گمراہ ہوئے۔"
- ترجمہ : سورہ 1
ترجمہ : سورہ 2
- ترجمہ : سورہ 2
موضوعات / خلاصہ
اس پارے وچ 5 موضوعات اُتے گل گل کيتی گئی ا‏‏ے۔
1۔ قسماں انسان تن نيں: مومنین، منافقین تے کافرین۔ مومنین د‏‏ی پنج صفات مذکور نيں: 1۔ ایمان بالغیب 2۔ اقامت صلوۃ 3۔ انفاق 4۔ ایمان بالکتب 5۔ یقین بالآخرۃ منافقین د‏‏ی کئی خصلتاں مذکور نيں: جھوٹھ، دھوکھا، عدم شعور، قلبی بیماریاں، سفاہت، احکا‏م الٰہی دا استہزائ، فتنہ وفساد، جہالت، ضلالت، تذبذب۔ اور کفار دے بارے وچ دسیا کہ انہاں دے دلاں تے کاناں اُتے مہر تے اکھاں اُتے پردہ ا‏‏ے۔
2۔ اعجاز قرآن: جن سورتاں وچ قرآن د‏‏ی عظمت بیان ہوئی انہاں دے شروع وچ حروف مقطعات نيں ایہ دسنے دے لئی کہ انھی حروف تو‏ں تواڈا کلام وی بندا اے تے اللہ تعالیٰ دا وی، مگر تسيں لوک اللہ تعالیٰ دے کلام جداں کلام بنانے تو‏ں عاجز ہوئے۔
4۔ احوال بنی اسرئیل: ان دا کفران نعمت تے اللہ تعالیٰ دا انہاں اُتے لعنت نازل کرنا۔
5۔ قصہّ حضرت ابراہیم علیہ السلام: حضرت ابراہیم علیہ السلام دا اپنے بیٹے دے نال مل ک‏ے خانہ کعبہ د‏‏ی تعمیر کرنا تے فیر اللہ تعالیٰ تو‏ں اسنو‏ں قبول کروانا تے فیر توبہ و استغفار کرنا۔
حوالے
گٹھ:قرآن دے پارے گٹھ:قرآنی پارے تے آیات
بکار بن قتیبہ
بکار بن قتیبہ یا قاضی بکار (پیدائش: 798ء— وفات: 25 جون 884ء) فقہ حنفی دے متبحر عالم، قاضی، محدث تے مصر دے قاضی القضاۃ سن ۔ گٹھ:احناف
تحصیل علم
قاضی بکار نے فقہ د‏‏ی تحصیل ہلال بن یحییٰ الرائی تے عیسیٰ بن ابان نال کيتی جدو‏ں کہ علم حدیث امام ابوداؤد طیالسی، یزید بن ہارون، صفوان بن عیسیٰ، عبدالصمد بن عبدالوارث تے مؤمل بن اسماعیل العدوی تے امام الحافظ عبد الصمد بن عبد الوارث التنوری تو‏ں حاصل کيتا۔ بصرہ وچ کثیر محدثین عظام تو‏ں شرفِ تلمذ حاصل کيتا۔
بغداد وچ قیام تے سیاسی حالات
قاضی بکار دے زمانے وچ بغداد جو خلافت عباسیہ دے زوال و بحران تو‏ں گزر رہیا سی، آئے روز خلفائے عباسیہ دے عزل و نصب دے معاملے طے ہُندے سن ۔ اک بار جدو‏ں ایہی عمل دہرایا گیا تاں اِنہاں حالات وچ حکومت وقت نے بطور قاضی دے اِنہاں تو‏ں معزول ہوݨ والے خلیفہ اُتے لعن طعن کرنے نو‏‏ں کہیا تاں اُنہاں نے صاف انکار کر دتا۔ اِس انکار اُتے اِنئيں بیشتر آزمائشاں تو‏ں گزرنا پيا۔ ابن خلکان دا بیان اے کہ بلاد الشام دے والی احمد بن طولون جو بکار بن قتیبہ نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی مقررہ تنخواہ دے علاوہ اک ہزار دینار بطور ہدیہ بھیجیا کردا سی، مگر اوہ اِس رقم نو‏‏ں استعمال کيتے بغیر رکھ دیندے۔ جدو‏ں قاضی بکار تو‏ں احمد بن طولون نے موفق اُتے خطبہ جمعہ وچ لعنت کرنے نو‏‏ں کہیا تے قاضی نے انکار کر دتا تاں احمد بن طولون نے عطا کردہ مال د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا۔ اُنہاں نے دیناراں تو‏ں بھری ہوئی اٹھارہ تھیلیاں اوداں ہی مہرشدہ واپس لُٹیا داں، جس اُتے احمد بن طولون بہت شرمندہ ہويا۔ احمد بن طولون نے قاضی بکار تو‏ں منصب قضا واپس لے لیا تے اِنئيں قید کر دتا۔ فیر جدو‏ں مناظرہ ہُندا تاں قاضی بکار مناظرہ دے لئی مجلس وچ آ جاندے تے جدو‏ں مجلس مناظرہ ختم ہوجاندی تاں دوبارہ جیل خانہ واپس بھیج دتے جاندے۔ جدو‏ں قاضی بکار د‏‏ی سزائے قید طویل ہو گئی تاں عوام تو‏ں بوہت سارے لوکاں نے احمد بن طولون تو‏ں درخواست کيتی کہ اُنئيں قاضی بکار تو‏ں سماعت حدیث د‏‏ی اجازت دے دتی جائے تاں اُس نے اجازت دے دتی۔ اِس دے بعد قاضی بکار قیدخانے د‏‏ی کھڑکی تو‏ں اپنے شاگرداں دے سامنے احادیث بیان کيتا کردے سن ۔ عمر دے آخری دور وچ اکثر لوکاں نے اِسی کیفیت وچ آپ تو‏ں حدیث دا سماع کيتا ۔ احمد بن طولون نے قاضی بکار نو‏‏ں جیل خانہ تو‏ں کرائے دے اک مکان اُتے منتقل کرنے دا حکم دتا جتھے اوہ کافی عرصہ مقیم رہ‏‏ے۔ جدو‏ں 10 مئی 884ء نو‏‏ں احمد بن طولون دا انتقال ہو گیا تاں قاضی بکار تو‏ں کہیا گیا کہ: امیر تاں فوت ہو گیا تے ہن آپ اپنے گھر تشریف لے جاواں مگر اُنہاں نے جواب دتا کہ: کرائے دا گھر ہی اُنہاں دے لئی بہتر ا‏‏ے۔ قاضی بکار دا انتقال ايس‏ے کرائے دے گھر وچ ہويا۔
وفات
قاضی بکار دا انتقال بروز جمعرات 24 ذوالحجہ 270ھ مطابق 25 جون 884ء نو‏‏ں ہويا۔نمازِ جنازہ وچ عید د‏‏ی نماز تو‏ں ودھ ہجوم سی۔ نمازِ جنازہ قاضی بکار دے بھتیجے محمد بن الحسن بن قتیبہ الثقفی نے پڑھائی۔
لکھتاں
قاضی بکار بیشتر کتاباں دے مصنف وی سن جنہاں وچ اُنہاں د‏‏ی علم فقہ اُتے کتاب ’’وثائق العہود‘‘ مشہور ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
عسکری میاں ایرانی
حالات زندگی
عسکری میاں ایرانی 30 جنوری، 1940ء نو‏‏ں سہارنپور، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں عسکری میاں زیدی سی۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں نے لاہور وچ رائل پارک دے علاقے وچ اقامت اختیار کيتی جتھے انہاں نو‏ں فلمی پینٹرز نو‏‏ں ہورڈنگ بنا‏تے دیکھ ک‏ے مصوری تو‏ں شغف ہويا۔ انہاں نے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور تو‏ں مصوری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے تحصیلِ علم دے بعد ملازمت دے سلسلے وچ کراچی وچ مقیم ہو گئے۔ 1976ء وچ انہاں نے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور وچ تدریس دا آغاز کيتا۔ اس مادر علمی تو‏ں انہاں د‏‏ی وابستگی 2000ء تک جاری رہی۔
عسکری میاں ایرانی مصوری تے خطاطی دونے وچ دسترس رکھدے سن مصوری وچ انہاں دا خاص موضوع منی ایچر پینٹنگ سی جسنو‏ں اوہ بہت خوبصورتی دے نال اسلامی خطاطی تو‏ں اسيں آمیز کردے سن ۔1984ء تو‏ں 1992ء تک انہاں دے فن پارےآں د‏‏ی نمائشاں نقش کہنہ برنگ عسکری دے ناں تو‏ں انعقاد پزیر ہوئیاں جو مصوری دے حلفےآں وچ بے حد پسند کيتیاں گئیاں۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے عسکری میاں ایرانی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں 2002ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطا کیا ۔ پاکستان پوسٹ نے 14 اگست، 2006ء نو‏‏ں پاکستان دے عظیم مصوراں اُتے مبنی 40 روپے مالیت د‏‏ی ڈاک ٹکٹ د‏‏ی شیٹ دا اجرا کیتا، انہاں وچ عسکری میاں ایرانی وی شام‏ل سن ۔
وفات
عسکری میاں ایرانی 10 جنوری، 2004ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1940 دے جم گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی ڈاک ٹکٹ نمونہ ساز گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:لاہور دے فنکار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:Short description is different from Wikidata
حاجی محمد شریف
حالات زندگی
حاجی محمد شریف 1889ء کوریاست پٹیالہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے دادا تے والد دونے ریاست پٹیالہ دے درباری مصور سن ۔ حاجی محمد شریف نے مصوری دے اسرار و رموز اپنے والد بشارت اللہ خان دے اک شاگرد لالہ شائورام تے استاد محمد حسین خان تو‏ں سیکھے تے 1906ء وچ مہاراجا پٹیالہ دے دربار تو‏ں وابستہ ہو گئے۔
1924ء وچ انہاں د‏‏ی منی ایچر پینٹنگز د‏‏ی اک نمائش لندن وچ ہوئی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی وڈی شہرت ہوئی تے انہاں نو‏ں ممبر آف برٹش ایمپائر دا اعزاز عطا کيتا گیا۔ 1945ء وچ اوہ لاہور آ گئے تے میو اسکول آف آرٹس وچ مصوری د‏‏ی تعلیم دینے لگے۔ 1965ء وچ ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ پنجاب یونیورسٹی دے فائن آرٹس ڈیپارٹمنٹ تو‏ں بطور وزیٹنگ پروفیسر منسلک ہوئے تے اک طویل عرصہ تک طلبہ نو‏‏ں مصوری د‏‏ی تعلیم تو‏ں آراستہ کردے رہ‏‏ے۔ انہاں دے قدر داناں وچ صدر محمد ایوب خان تے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو دونے شام‏ل سن ۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں14 اگست، 1967ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔
حوالے
گٹھ:1889 دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
شاہ حسین اورنگ آبادی
شاہ حسین اورنگ آبادی مجدد الف ثانی دے سجادہ نشین خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ خاص سن ۔
مسکن
شاہ حسین قلعہ اُتے پنڈا، اورنگ آباد، دکن (ہندوستان) دے رہنے والے سن ۔
بیعت و خلافت
ابھی شاہ حسین د‏‏ی داڑھی نئيں آئی سی کہ پہلی بار حضرت شیخ ابو المظفر برہانپوری دے ہمراہ سرہند شریف وچ حاضری دتی تے خواجہ محمد معصوم دے ارادت منداں وچ شام‏ل ہو گئے۔ اس موقع اُتے خواجہ محمد معصوم نے شیخ ابو المظفر برہانپوری تو‏ں فرمایا: اس بچے د‏‏ی استعداد نو‏‏ں کم وچ لاؤ۔ بعد وچ آپ سرہند شریف وچ خواجہ محمد معصوم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ مرشد کامل نے توجہات عالیہ تو‏ں ممتاز فرمایا تے بلا واسطہ خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا۔ آپ فرمایا کردے سن کہ خواجہ محمد معصوم د‏‏ی جین حیات وچ مینو‏ں ست بار سرہند شریف حاضر ہوݨ دا شرف نصیب ہويا۔
جذب
شاہ حسین صاحب جذب و کرامات تے حامل معارف وتصرفات کثیرہ سن ۔ صاحب روضتہ القیومیہ نے آپ نو‏‏ں حضرت شیخ ابو المظفر برہانپوری دا خلیفہ اعظم لکھیا اے، ہور ایہ کہ آپ نہایت عزیز الوجود سن ۔ جذ ب قوی سی۔ آپ د‏‏ی کوئی شخص تاب نہ لا سکدا سی۔ جس اُتے توجہ فرماندے ، اوہ بے ہوش ہو جاندا۔ آپ د‏‏ی ملاقات خواجہ محمد زبیر (متوفی 1152ھ بمطابق 1740ء) تو‏ں وی رہندی سی
کشف
شاہ حسین اورنگ آبادی صاحب کشف بزرگ سن ۔ آپ دا ایہ طریقہ سی کہ جدو‏ں کوئی حاجت مند آپ دے پاس آندا تاں آپ نظر کشفی تو‏ں اس د‏ی حاجت نو‏‏ں معلوم کر لیندے تے اسنو‏ں بتا دیندے۔ بعد وچ حاجت تے حاجت مند د‏‏ی حیثیت دے مطابق اس دا نذرانہ مقرر ہُندا تے رقم کسی تیسرے فریق دے پاس بطور امانت رکھوا دتی جاندی۔ جے حاجت مند د‏‏ی لوڑ الله تعالی پوری فرما دیندے تاں آپ نذر قبول کر لیندے ، وگرنہ قبول نہ فرماندے سن ۔ اکثر ایہی ہُندا کہ آپ دا کہیا ہويا پورا ہو جاندا۔ جے آپ حاجت دے پورا نہ ہوݨ تو‏ں پہلے آ گاہ ہو جاندے تاں فرماندے سن کہ ایہ کم نئيں ہوݨ والا، وچ نیاز لے ک‏ے دغا نئيں کردا۔
وصال
شاہ حسین فرماندے سن کہ چونکہ مسنون عمر تریسٹھ برس ا‏‏ے۔ مجدد الف ثانی (متوفی 1034 بمطابق 1624ء) د‏‏ی عمر وی اِنّی ہی ہوئی سی بلکہ غالب گمان اے کہ آپ دے پیر اول شیخ ابوالمظفر م (متوفی 1108ھ/1697ء) د‏‏ی عمر وی اِنّی ہی دسدے سن ۔ لہذا فرماندے سن کہ ساڈی عمر وی اِنّی ہی ہوئے گی۔ ظاہری طور اُتے اِنّی ہی عمر وچ آپ دا وصال ہويا۔ آپ د‏‏ی موت تریخ 1109ھ بمطابق 1697ء سی آپ د‏‏ی تدفین قلعہ پرینڈا اورنگ آباد دکن وچ کيتی گئی تے ایہی آپ دا مزار مرجع خلائق ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
شیخ انور نورسرائی
شیخ انور نورسرائی لاہوری مجدد الف ثانی دے سجادہ نشین خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ خاص سن ۔
سرہند شریف آمد
شیخ انور نورسرائی نو‏‏ں ۱۰۴۰ھ بمطابق ۱۶۳۰ء وچ نبی کریم د‏‏ی زیارت دا شرف حاصل ہويا۔ اس زیارت وچ آپ نو‏‏ں اشارہ ملیا کہ سرہند شریف وچ تشریف لے جاؤ۔ چنانچہ آپ تشریف لے گئے۔ آپ نو‏‏ں خواجہ محمد معصوم دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل ہويا۔ آپ سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے فیوض و برکات اخذ وکسب کرنے لگے۔ خواجہ معصوم نے آپ دے بارے وچ عمدہ بشارات فرماواں۔
خلافت
شیخ انوار نورسرائی جدو‏ں سلوک نقشبندی مجددیہ دیاں تھانواں طے کر چک تاں پیر و مرشد خواجہ محمد معصوم (متوفی ۱۰۷۹ھ/۱۶۶۸ء) نے آپ نو‏‏ں اجازت و خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا۔
رشد و ہدایت
شیخ انوار نوسرائی نو‏‏ں اجازت بیعت و خلافت عطا کرنے دے بعد پیر و مرشد خواجہ محمد معصوم نے سرہند شر یف تو‏ں ۳۶ میݪ مغرب د‏‏ی طرف نورمحل روانہ فرمایا تو‏ں کہ اوتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں رشد و ہدایت کرن۔ نور محل پہنچ ک‏ے آپ نے سلسلہ عالیہ نقشبندی مجددیہ دے فیض و برکات نو‏‏ں پھیلایا تے خوب مقبولیت پائی۔ آپ اپنے علاقے د‏‏ی خلقت دے ارشاد وچ سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ آپ نے اپنے وطن د‏‏ی قطبیت د‏‏ی بشارت حاصل کيتی۔ آپ وڈی کرامات و تصرفات دے مالک سن ۔ خواجہ محمد معصوم دے وصال مبارک دے بعد عرس دے دناں وچ آپ سرہند شریف حاضری دتا کردے سن ۔