cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریبیز
ریبیز اک وائرس تو‏ں پیدا ہونے والی بیماری اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انتہائی تیز التہاب دماغ (Encephalitis) انساناں تے ہور گرم خون والے جانوراں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ ابتدائی علامات وچ بخار تے اکسپوزر دے مقام اُتے سنسناہٹ شامل ہو سکدی اے انہاں علامات دے بعد مندرجہ ذیل اک یا کئی علامات ہُندیاں نيں: پرتشدد سرگرمی، بے قابو اشتعال،آب تَرسیدگی (Hydrophobia) یا پانی دا خوف، جسم دے اعضاء نو‏‏ں ہلانے د‏‏ی ناقابلیت، ذہنی انتشار تے ہوش کھونا۔ علامات ظاہر ہونے دے بعد، ریبیز دا نتیجہ تقریبا ہمیشہ موت ا‏‏ے۔ مرض د‏‏ی منتقلی تے علامات دے آغاز دے درمیان د‏‏ی مدت عام طور اُتے اک تو‏ں تن ماہ ہُندی ا‏‏ے۔ پر، ایہ وقت د‏‏ی مدت اک ہفتے تو‏ں کم تو‏ں لے ک‏ے اک سال تو‏ں زیادہ تک وچ بدل سکدی ا‏‏ے۔ اس وقت د‏‏ی مدت اس فاصلے اُتے منحصر اے جسنو‏ں وائرس دے لئی مرکزی اعصابی نظام تک پہنچنے دے لئی طے کرنا ضروری ا‏‏ے۔
وجہ تے بیماری د‏‏ی تشخیص
ریبیز انساناں وچ ہور جانوراں تو‏ں منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی متاثرہ جانور کسی دوسرے جانور یا انسان نو‏‏ں كھرونچتا یا کاٹتا اے تب ریبیز منتقل ہو سکدا ا‏‏ے۔ کسی متاثرہ جانور دے لعاب تو‏ں وی ریبیز منتقل ہو سکدا اے جے لعاب کسی دوسرے جانور یا انسان دے میوکس جھلی (Mucous Membrane) دے رابطے وچ آندا ا‏‏ے۔ انساناں وچ ریبیز دے زیادہ تر معاملے کتےآں دے کٹنے تو‏ں ہُندے نيں۔ انہاں ملکاں وچ جتھ‏ے کتےآں وچ عام طور اُتے ریبیز ہُندے نيں، ریبیز دے 99 فیصد تو‏ں ودھ معاملے کتےآں دے کٹنے تو‏ں ہُندے نيں۔ امریک‏‏ا وچ ، انساناں وچ ریبیز انفیکشن دا سب تو‏ں عام ذریعہ چمگادڑ دا کاٹنا اے تے 5 فیصد تو‏ں کم معاملے کتےآں تو‏ں ہُندے نيں۔ کترنے والے جانور (Rodents) بوہت گھٹ ہی ریبیز تو‏ں متاثر ہُندے نيں۔ ریبیز وائرس محیطی اعصاب (peripheral nerves) دے ذریعے دماغ تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ بیماری د‏‏ی شناخت صرف علامات دے آغاز دے بعد ہی د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
روک تھام تے علاج
جانوراں اُتے قابو تے ٹیکہ کاری پروگرام تو‏ں دنیا دے بوہت سارے علاقےآں وچ کتےآں تو‏ں ریبیز ہونے دا خطرہ کم ہويا ا‏‏ے۔ جو لوک زیادہ خطرے وچ نيں، انہاں نو‏ں بیماری دے رابطے وچ آنے تو‏ں پہلے ٹیکے (Immunize) لینے د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ زیادہ خطرے دے گروپ وچ اوہ لوک شامل نيں جو چمگادڑاں اُتے کم کردے نيں یا جو دنیا دے انہاں علاقےآں وچ طویل مدت گزارتے نيں جتھ‏ے ریبیز عام ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں وچ جو ریبیز دے رابطے وچ آندے نيں، ریبیز ٹیکہ تے کدی کدی ریبیز امينوگلوبلن مرض تو‏ں بچانے وچ مؤثر نيں جے ریبیز دے علامات شروع ہونے تو‏ں پہلے شخص دا علاج ہُندا ا‏‏ے۔ کٹنے د‏‏ی جگہ تے خراں چ نو‏‏ں 15 منٹ تک صابن تے پانی، پوويڈون آئوڈین یا ڈیٹرجنٹ تو‏ں دھونا، کیو‏ں کہ ایہ وائرس نو‏‏ں مار سکدے نيں، وی کچھ حد تک ریبیز د‏‏ی روک تھام وچ موثر ظاہر ہُندے نيں۔ علامات دے ظہور دے بعد، صرف کچھ ہی شخص ریبیز انفیکشن تو‏ں بچے نيں۔ انہاں دا جامع علاج ہويا سی جسنو‏ں ملووکی پروٹوکول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
ٹیکہ
ریبیز دا ٹیکہ اک ٹیکہ اے جو ریبیز د‏‏ی روک تھام وچ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وڈی تعداد وچ دستیاب نيں جو محفوظ تے مؤثر دونے نيں۔ وائرس دے تعلق وچ آنے دے پہلے تے تعلق، جداں کتا یا چمگادڑ دے کٹنے، دے بعد اک مدت دے لئی ریبیز د‏‏ی روک تھام وچ انہاں دا استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ تن خوراک دے بعد جو قوت مدافعت پیدا ہُندی اے اوہ طویل وقت تک رہندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں عام طور اُتے جلد یا پٹھاں وچ انجکشن دے ذریعہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ تعلق وچ آنے دے بعد ٹیکہ عام طور اُتے ریبیز امينوگلوبیولن دے نال استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سفارش کيت‏ی جاندی اے کہ جو تعلق وچ آنے دے زیادہ جوكھم اُتے نيں اوہ تعلق وچ آنے تو‏ں پہلے ٹیکہ لگوا لاں۔ انساناں تے دوسرے جانوراں وچ ٹیکہ کاری مؤثر ا‏‏ے۔ کتےآں دا ٹیکہ کاری کرنا بیماری نو‏‏ں انساناں وچ روکنے وچ بہت مؤثر ا‏‏ے۔
تحفظ
عالمی سطح اُتے لکھاں لوکاں نو‏‏ں ٹیکہ لگایا گیا اے تے ایہ اندازہ کیتا گیا اے کہ اس تو‏ں اک سال وچ 250،000 تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی جان بچی ا‏‏ے۔ انہاں دا استعمال محفوظ طریقے تو‏ں عمر دے سبھی گروپاں وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ تقریبا 35 تو‏ں 45 فیصد لوکاں وچ مختصر مدت تک سوئی دے مقام اُتے لالی تے درد ہُندا ا‏‏ے۔ تقریبا 5 تو‏ں 15 فیصد لوکاں نو‏‏ں بخار، سردرد یا متلی ہو سکدی ا‏‏ے۔ ریبیز دے تعلق وچ آنے دے بعد اس دے استعمال وچ کوئی تضاد نئيں ا‏‏ے۔ زیادہ تر ٹیکاں وچ Thimerosal شامل نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ ملکاں وچ ، خاص طور اُتے ایشیا تے لاطینی امریک‏‏ا وچ، اعصابی بافت (Nerve Tissue) تو‏ں بنے ٹیکاں دا استعمال ہُندا اے، لیکن ایہ کم مؤثر تے زیادہ ضمنی اثرات والے ہُندے نيں۔ لہذا عالمی ادارہ صحت د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی سفارش نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔
2014 دے مطابق علاج دے اک کورس دے لئی تھوک قیمت 44 تے 78 امریکی ڈالر دے درمیان ا‏‏ے۔ ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ ریبیز ویکسین دے اک کورس د‏‏ی قیمت 750 امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
علم امراض وبائی (Epidemiology)
ریبیز د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمی سطح اُتے ہر سال تقریبا 26،000 تو‏ں 55،000 اموات ہو جاندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں 95 فیصد تو‏ں ودھ اموات ایشیا تے افریقا وچ ہُندیاں نيں۔ ریبیز 150 تو‏ں ودھ ملکاں وچ تے انٹارکٹیکا دے علاوہ تمام براعظماں اُتے موجود ا‏‏ے۔ 3 ارب تو‏ں زیادہ لوک دنیا دے انہاں علاقےآں وچ رہندے نيں جتھ‏ے ریبیز ہُندا ا‏‏ے۔ یورپ تے آسٹریلیا دے زیادہ تر علاقےآں وچ ، ریبیز صرف چمگادڑاں وچ ہی موجود ہُندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے چھوٹے جزیرے وچ ریبیز نيں ہی نئيں۔
حوالے
گٹھ:روگ
بیاک چٹی اکھ
بیاک چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
مثنوی سحرالبیان
سحر البیان اردو د‏‏ی معروف مثنوی اے جس دے شاعر میر حسن دہلوی نيں۔ سحر البیان دے فنی محاسن دے سلسلے وچ اس د‏ی کردار نگاری پلاٹ، جذبات نگاری، مکالمہ نگاری، مرقع نگاری، منظر نگاری تے سراپا نگاری دے نال نال اک مربوط معاشرت دے ثقافتی کوائف د‏‏ی تفصیل بیان کردی ا‏‏ے۔
اشاعت
اس مثنوی نو‏‏ں میر حسن نے 1782ء وچ لکھ لیا سی، اس وقت تک برصغیر وچ چھاپہ خانہ نئيں آیا سی، مگر کتاب عام ہوئی تے عوام و خواص وچ اس د‏ی شہرت ہوئے گئی، فیر فورٹ ولیم کالج کلکتہ نے 1803ء وچ اسنو‏ں چھاپہ خانہ تو‏ں چھاپ کر شائع کيتا، اس کتاب دے دیوناگری تے گجرا‏تی رسم الخط وچ وی نسخے چھاپے گئے۔ انڈیا آفس لائبریری برطانیہ وچ اردو، دیوناگری تے گجرا‏تی وچ انیہويں صدی د‏‏ی ویہہ مختلف طباعتاں موجود نيں۔
خوبیاں
اس مثنوی تو‏ں میر حسن تے انہاں دے دور دے مذہبی افکار و اخلاقی اقدار اُتے روشنی پڑدی اے جو اس معاشرت دے روايتی طرز فکر تے تصور زندگی دا جزو بن چکے سن ۔ سحر البیان اس دور دے مذہبی اعتقادات، ذہنی امور تے اخلاقی تصورات د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ ایہ مثنوی دراصل اس طرز زندگی د‏‏ی بہترین نمائندگی کردی اے جدو‏ں اودھ د‏‏ی اس فضا وچ جتھ‏ے تکلف و تصنع دا دور دورہ سی اک رہتل بن رہی سی، سحر البیان وچ اس رہتل د‏‏ی تصویراں وی محفوط نيں۔ میر حسن چونکہ دلی تو‏ں آئے سن تے مغل رہتل دے دلدادہ سن ايس‏ے لئی اس وچ مثنوی گلزار نسیم دے مقابلے وچ لکھنوی عناصر کم نيں، ہور اس مثنوی دا اسلوب و لہجہ دہلوی ا‏‏ے۔ تکلفات و تصنعات دا اوہ زور نئيں جو بعد وچ گلزار نسیم د‏‏ی صورت وچ نمودار ہويا۔ پروفیسر احتشام حسین اپنے اک مضمون ”سحر البیان اُتے اک نظر“ وچ ایويں لکھدے نيں،
کہانی
کہانی اُتے شروع ہی تو‏ں تنقید کيتی جاندی رہی اے کہ اس وچ کوئی نواں پن نئيں اے، کہانی وچ روايتی قصہ ہی پیش کیتا گيا اے:
حوالے
گٹھ:اردو گٹھ:مثنوی گٹھ:اردو ادب
ٹوپیوالی چٹی اکھ
ٹوپیوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
بورو چٹی اکھ
بورو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ایمبون چٹی اکھ
ایمبون چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پاپوی چٹی اکھ
پاپوی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
گاما پہلوان
گاما پہلوان (1880 - 22 مئی 1963) "شیر-اے-پنجاب" ہند اپ-مہادیپ وچّ اک دنت کتھا بن چکے پنجابی پہلوان سن۔ اس دا اصل نام غلام محمد سی۔ اس نے 50 سالاں توں وی ودھ سماں پہلوانی کیتی تے 5000 توں وی ودھ وار اکھاڑے وچّ اتریا۔ سنسار دے اتہاس وچّ شاید اوہ اکو ایسا پہلوان سی جسنوں تمام زندگی کوئی ہرا نہ سکیا۔ 15 اکتوبر 1910 وچّ گاما نوں سنسار ہیویویٹ چیمپئنشپ (دکھن ایشیا) وچّ جیتو گھوشت کیتا گیا۔ گاما نوں شیر-اے-پنجاب، رستم-اے-جماں (سنسار کیسری) اتے دی گریٹ گاما ورگی اپادھیاں ملیاں۔ 1947 وچّ بھارت دی آزادی دے بعد جدوں پاکستان بنیا تاں گاما پاکستان چلیا گیا۔
کشتی دے دور
19 سال دے گامے نے تتکالین بھارت جیتو پہلوان رہیمبکھش سلتانیوالا نوں چنوتی دتی۔ رحیم بخش گجراں والہ پنجاب دا رہن والا بٹ جاتی دا ہی سی۔ رحیم بخش دی اچائی 7 فٹّ سی۔ گاما وچّ شکتی تے پھرتی تاں ادتی سی پر لمبائی 5 فٹّ 7 انچ ہی سی۔ رحیم بخش اپنی پکی عمر دا سی اتے اپنی بھلوانی دے انتم سمیں دیاں کشتیاں لڑ رہا سی۔ اس دی عمر دا زیادہ ہونا گامے دے پکھ وچّ جاندا سی۔ بھارت وچّ ہوئیاں کشتیاں وچّ ایہہ کشتی اتہاسک منی جاندی ہے۔ ایہہ گھنٹیاں چلی اتے انت برابر رہی۔ اگلی وار جدوں دوناں دی کشتی ہوئی تاں گاما نے رحیم بخش نوں ہرا دتا سی۔
رحیم بخش نال انتم کشتی
رحیم بخش (بھارت کیسری) نوں گاما نے اپنے بھلوانی اتے کشتی دے دور دا سبھ توں وڈا، چنوتی بھرپور اتے شکتی شالی پرتیدوندی منیا۔ انگلینڈ توں پرتن دے بعد گاما اتے رحیم بخش دی کشتی الہٰ آباد وچّ ہوئی۔ ایہہ کشتی وی کافی دیر چلی اتے گاما اس کشتی نوں جت کے رستم-اے-ہند بن گیا۔
رولر نال کشتی
جدوں اس چنوتی نوں سویکار کرکے کوئی گاما نال گھلن لئی نہیں آیا تاں گاما نے سٹینسلس جبیسکو اتے پھرنک گاش نوں چنوتی دتی۔ ایہہ چنوتی امریکہ دے پہلوان بینجامن رولر نے سویکار کیتی۔ گاما نے رولر نوں 1 منٹ 40 سکنٹ وچّ پچھاڑ دتا۔ گاما اتے رولر دی دوبارہ کشتی ہوئی، جس وچّ رولر گامے ساہمنے 9 منٹ 10 سکنٹ ہی ٹک سکیا ۔
جبیسکو نال کشتی
10 ستمبر 1910 نوں گاما تے سٹینسلس جبیسکو دی کشتی ہوئی۔ اس کشتی وچّ مشہور جان بل بیلٹ اتے 250 پاؤنڈ دا انعام رکھیا گیا۔ 1 منٹ توں وی گھٹّ سمیں وچّ گاما نے سٹینسلس جبیسکو نوں ہیٹھاں دب لیا۔ جبیسکو قد کاٹھ اتے بھار وچّ گاما توں بہت اپر سی، اس لئی 2 گھنٹے 35 منٹ دی کوشش دے باو جود وی ڈھڈّ دے زور لٹیا ہویا جبیسکو گاما کولوں چتّ نہ ہو سکیا۔ گاما نے پولینڈ دے اس پہلوان نوں انا تھکا دتا سی کہ اوہ ہونکن لگّ پیا۔ اس دن فیصلہ نہ ہو سکیا۔ دوجے دن جبسکو ڈردے مارے میدان وچّ ہی نہیں آیا۔ دنگل دے پربندھک جبسکو دی کھوجبین کرن لگے، لیکن جدوں اوہ نہ لبھیا تاں گاما نوں سنسار-جیتو گھوشت کیتا گیا۔ 17 ستمبر 1910 نوں دوبارہ دوناں وچّ کشتی دی گھوشنا ہوئی، لیکن پھر جبیسکو گاما دا ساہمنا کرن نہ آیا۔ گاما نوں جیتو گھوشت کر دتا گیا اتے انعام دی راشی دے نال ہی جان بل بیلٹ وی گاما نوں دے دتی گئی۔ اسدے بعد گاما دی اپادھی رستم-اے-زما، وشو کیسری اتے وشو وجیتا ہو گئی۔
ہرائے پہلوان
لندن یاترا دے دوران گاما نے انیک پہلواناں نوں ہرایا، جنہاں وچّ بینجامن رالر جاں رولر، مارس دیرج، جوہان لیم اتے جسی پیٹرسن سن۔ رالر نال کشتی وچّ گاما نے اسنوں 15 منٹ وچّ 13 وار سٹیا۔ اسدے بعد گاما نے کھلی چنوتی دتی کہ جو وی کسے وی کشتی وچّ خود نوں وشو وجیتا کہندا ہووے اوہ گاما نال دو-دو ہتھ آجما سکدا ہے، جس وچّ جاپان دا جوڈو پہلوان تاراں میاکی، روس دا جارج ہکینشمت، امریکہ دا پھنک گاش شامل سن۔ کسے دی ہمت گامے دے ساہمنے آؤن دی نہیں ہوئی۔ اسدے بعد گاما نے کیہا کہ اوہ اک دے بعد اک لگاتار ویہہ پہلواناں نال لڑیگا اتے انعام وی دیویگا لیکن کوئی ساہمنے نہیں آیا۔
دکھن ایشیا دا مہان پہلوان
رحیم بخش سلتانیوالا دے بعد گاما نے بھارت دے مشہور پہلوان پنڈت بدو نوں 1916 وچّ ہرایا۔ انگلینڈ دے پرنس آف ویلس نے 1922 وچّ بھارت دی یاترا دے دوران گاما نوں چاندی دی بیش قیمتی گدا پردان کیتی۔ اس وار گاما نے کیول ڈھائی منٹ وچّ ہی جبسکو نوں پچھاڑ دتا۔ گاما دی فتح دے بعد پٹیالے دے مہاراجے نے گاما نوں ادھا من بھاری چاندی دا سوٹا اتے 20 ہزار روپئے نقد انعام دتا سی۔ 1927 تکّ گاما نوں کسے نے چنوتی نہیں دتی۔ 1928 وچّ اجے وی پچھمی وشو وچّ اپنی طاقت لئی مشہور جبیسکو نوں، پٹیالہ دے مہاراجہ نے مڑ کے گامے نال کشتی کرن لئی بھارت آؤن دا سدا دتا۔ میچ بھارتی شیلی دا سی اتے اک پولی کیتی مٹی والے کشتی ٹوئے وچّ کروایا گیا سی۔ جس دے پیر پہلے اکھڑ گائے اس نوں ہاریا اعلان دتا جانا سی۔ جبیسکو اپنی دے لنڈن والی ہار دا بدلہ لینا چاہندا سی اتے اوہ بڑی تیزی نال باہر آیا۔ پر گاما، ہور وی پھرتیلا نکلیا تے 49 سکنٹ دے حیرانی جنک سمیں وچّ کلھے دے اک شاندار موڑ دے نال اس نوں سٹّ دتا۔ گاما نے جبیسکو نوں ہرا دتا اتے دکھن ایشیا دے مہان پہلوان دی اپادھی دھارن کیتی۔ 1929 دے فروری دے مہینے وچّ گاما نے جیسی پیٹرسن نوں ڈیڈھ منٹ وچّ پچھاڑ دتا۔ 1940ویاں وچّ نظام حیدرآباد نے اسنوں سدّ لیا اتے گاما نے اسدے سارے بھلوان ہرا دتے۔ اخیر نزام نے بلرام ہیرامن سنگھ یادو (شیر-اے-حیدرآباد)، جو گاما وانگ ہی اجتّ رہا سی، نال اسدی کشتی کرائی۔ ایہہ لمی کشتی بنا ہار جت ختم ہوئی۔ گاما دی کمزوری اوہدی وڈی ہو گئی عمر سی جدکہ ہیرامن جوان سی۔ اسدے بعد 1952 وچّ اپنے بھلوانی جیون توں چھٹی لین تکّ گاما نوں کسے نے چنوتی نہیں دتی۔ گاما اپنے بھلوانی جیون وچّ اجتّ رہا۔
جیون دا انتم دور
1947 وچّ برصغیر دے ونڈ دے سمیں گاما لہندے پنجاب، پاکستان چلا گیا۔ اتھے اپنے بھرا امام بخش تے اپنے بھتیجیاں دے نال اپنا باقی جیون گزاریا۔ اس دے آخری دن بیماری کارن وڈے کشٹ وچّ گزرے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں
عبداللہ بن میمون قداح
طلبی ہونے دا دعویٰ
اس خاندان وچ احمد پہلا شخص اے جس نے ایہ دعویٰ کیتا اے کہ وچ عقیل بن طالب د‏‏ی نسل تو‏ں ہون۔ کچھ دناں دے بعد کہنے لگیا۔ وچ حضرت علی بن ابی طالب د‏‏ی اولاد وچ شامل ہون۔ اس نے دعوت اسمٰعیلہ د‏‏ی اشاعت د‏‏ی کوشش بہت د‏‏ی تے مختلف شہراں وچ کئی داعی بھیجے۔ جنہاں وچ مشہور حسین اہوازی اے جو عراق د‏‏ی سمت روانہ کیتا۔ اس داعی د‏‏ی ملاقات حمدان بن اشعت ( قرمط ) تو‏ں ہوئی، جو قرامطہ دا بانی سی ۔
عبد اللہ المہدی
احمد دے انتقال دے بعد اس دے دو بیٹےآں حسین تے ابو شلطع محمد مجیب تو‏ں حسین اس دا جانشین ہويا۔ اس نے سلمیہ د‏‏ی اک یہودن نال نکاح کیتا۔ مگر پہلے اس دے اس دا انتقال ہوئے گیا۔ اس لئی اس نے یہودن دے اس لڑکے جو اس دے پہلے شوہر تو‏ں سی متبنیٰ بنا ک‏ے اسنو‏ں اپنا جانشین قرار دتا۔ لیکن اس دا بھائی چونکہ اس لڑکے د‏‏ی عمر صرف دس سال سی اس لئی اس نے اپنے بھائی ابو الشلطع نو‏‏ں اس دا ولی مقرر کیتا۔ اس لڑکے دا اصل ناں ابو سعید الخیر سی۔ اوہ 73 سال د‏‏ی عمر وچ جدو‏ں کہ مہدی د‏‏ی حیثیت پرقاوہ وچ ظاہر ہويا تے اس نے اپنا ناں عبد اللہ (عبید اللہ ) رکھیا ۔
ویصان
پرفیسر اولیری دا کہنا اے کہ جو لوک ایہ کہندا اے کہ میمون ویصان ثنوی دا لڑکا اے انہاں دا مقصد صرف ایہی معلوم ہُندا اے کہ فاطمین نو‏‏ں زنادقہ د‏‏ی طرف منسوب کرن۔ کیو‏ں کہ تریخ وچ جو شخص ابن ویصان تو‏ں مشہور سی، اوہ اوہی اے جو ثنویت دا قائل سی تے جسنو‏ں لوک زندیق کہیا کردے سن ۔ میمون نو‏‏ں ویصان دا لڑکا قرار دینا بھاری تاریخی غلطی ہوئے گی۔ کیو‏ں کہ ابن ویصان ثنوی میمون تو‏ں تقریباً چارسو سال بیشتر فوت ہوچکيا سی ۔
اب ندیم اللسٹ وچ لکھدا اے عبد اللہ میمون دا لڑکا اے جو قداح دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ شخص قوزح العباس ( کرج ) دا رہنے والا سی، جو اہواز دے نیڑے اک موضع ا‏‏ے۔ اس دے باپ د‏‏ی طرف تو‏ں فرقہ میمونہ منسوب ا‏‏ے۔ ایہ لڑکا ظاہر وچ ابو الخطاب محمد بن ابو زینب د‏‏ی جو علی بن ابی طالب د‏‏ی الوہیت دا قائل سی د‏‏ی پیروی کردا سی۔ میمون تے اس دا لڑکا عبد اللہ دونے ویصانی سن ۔ عبد اللہ اک مدت تک نبوت دا دعویٰ کيتا، اوہ وڈا شعبدہ باز سی تے دور دراز ملکاں د‏‏ی خبر دیندا سی۔ ابن ندیم دا پہلے میمون دا مذہب بیان کردا تے اس دے بعد کہندا کہ اوہ تے اس دا لڑکا دونے ویصانی سن ۔ اس گل نو‏‏ں ظاہر کردا اے کہ دونے ویصان دے لڑکے نئيں سن ۔ بلکہ ویصان د‏‏ی طرح اوہ وی ثنوی سن ۔
کفیل
اسماعیلی داعی ادریس د‏‏ی روایت دے مطابق اسمعیل دے انتقال دے بعد جدو‏ں محمد انہاں دے جانشین ہوئے تاں انہاں نو‏‏ں جعفر صادق نے چھپا دتا تے عوام وچ موسیٰ کاظم نو‏‏ں انہاں دا حجاب یا مستودع ( یعنی ظاہری نائب ) بنادتا۔ چونکہ میمون دعوت باطنیہ دا صدر سی، لہذا عام لوکاں نے سمجھ لیا کہ مہدی میمون د‏‏ی اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔ مختصر ایہ اے کہ اس طرح دو سلسلے قائم ہوئے گئے۔ اک سلسلہ اماماں دا دوسرا کفیلاں دا ا‏‏ے۔ اسماعلیاں د‏‏ی روایت دے مطابق امام تے کفیل د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔
دی غویہ کاتبصرہ
دی غویہ Doeje دا کہنا اے کہ عرب تے اسلام تو‏ں وڈی نفرت دا ہی اوہ سبب سی جس نے تیسری صدی دے نصف وچ اک شخص عبد اللہ میمون نو‏‏ں جو پیشے تو‏ں قداح تے نسل دے اعتبار تو‏ں ایرانی سی ایسی تجویز سمجھائی جو وڈی دلیری تے چالاکی تو‏ں سوچی گئی تے غیر معمولی یقین تے قوت تو‏ں عمل وچ لیائی گئی ۔
دی غویہ Doeje مزی لکھدا اے کہ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ایداں دے ذریعہ فراہ‏م کیتے گئے جو بجا طور اُتے شیطانی کہ‏ے جاسکدے نيں۔ انسانی کمزوری دے ہر پہلو اُتے حملہ کیتا گیا، ایمان لیانے والےآں نو‏‏ں جانثاری سکھائ‏ی گئی، بے پروا لوک نو‏‏ں صرف رخصت ہی نئيں بلکہ آزادی د‏‏ی تعلیم دتی گئی، عقلمنداں نو‏‏ں فلسفہ سکھایا گیا۔ متعبصاں نو‏‏ں آخرت د‏‏ی امیداں دلائاں گئياں تے عام لوکاں نو‏‏ں معجزے دیکھائے گئے۔ ايس‏ے طرح یہود دے سامنے اک مسیح، نصاری دے روبرو اک فارقلیط، مسلماناں دے لئی اک مہدی تے ایرانی تے شامی مشرکاں دے لئی اک فلسفیانہ مذہبی نظام پیش کیتا گیا، جو ساڈے لئی حیرت انگیز اے تے جے اسيں اس دے مقصد نو‏‏ں بھُل سکن تاں ساڈی تحسین دا مستحق اے ۔
کیناری چٹی اکھ
کیناری چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
زوسٹیروپس گرائسوٹنکٹس
زوسٹیروپس گرائسوٹنکٹس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
گروہ (ریاضی)
گروہ عناصر دا ایسا مجموعہ ہُندا اے، جس وچ اک عالج متعرف ہُندا اے، کہ کسی وی دو عناصر نو‏‏ں عالج تو‏ں گزار کر اسی مجموعہ دا عنصر حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ گروہ دے لئی کچھ مسلمات پورے ہونا ضروری ہُندا اے، جو مشارکی، شناخت عنصر تے اُلٹ عنصر دے متعلق ہُندے نيں۔ صحیح اعداد دا مجموعہ، جمع دے عالج دے نال، اک گروہ اے، کہ کسی وی دو اعداد نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے صحیح عدد ملدا اے، صفر (شناخت عنصر) نو‏‏ں کسی وی عدد وچ جمع کرنے تو‏ں اس عدد وچ کوئی تبدیلی نئيں ہُندی، کسی عدد دے منفی (اُلٹ عنصر) نو‏‏ں اس وچ جمع کرنے تو‏ں صفر ملدا اے تے جمع مشارکی خصوصیت رکھدی ا‏‏ے۔
تعریف: عناصر دا غیر خالی مجموعہ G اک ثنائ عالج \circ دے نال، گروہ کہلاندا اے جے تھلے دتی شرائط پوری ہاں: عنصر I نو‏‏ں شناخت عنصر کہندے نيں۔
متناظر گروہ (تبدل کامل)
اعداد دے مجموعہ دے کسی خاص تبدل کامل نو‏‏ں اک دالہ دے ذریعہ لکھیا جا سکدا اے، یعنی مثلاً n=4 دے لئی ایہ ہو سکدی اے جے  تے   کوئی دو فنکشن تبدل کامل ہاں اعداد  پر، تاں انہاں فنکشن د‏‏ی ترکیب
بھی انہاں اعداد د‏‏ی تبدل کامل ہوئے گی۔ اس طرح گروہ دا پہلا مسلمہ پورا ہُندا اے، عناصر f تے g دے لئی۔
شناخت عنصر دے لئی اسيں فنکشن تعریف کردے نيں
، یعنی: تے ایہ دوسرے مسلمہ اُتے پوری اترتی ا‏‏ے۔
جے فنکشن  کوئی خاص تبدل کامل تعریف کردی اے تو ایہ تبدل کامل اس دا اُلٹ اے تے اسنو‏ں f^{-1}(.) کہہ سکدے نيں، یعنی تیسرا مسلمہ پورا ہُندا ا‏‏ے۔
جے g، f تے h، کوئی تبدل کامل فنکشن ہاں، تاں چوتھا مسلمہ وی پورا ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سکدی اے
پس ثابت ہويا کہ مجموعہ دے تمام تبدل‌کامل اک گروہ بنا‏تے نيں۔ خیال رہے کہ انہاں تبادل‌کامل د‏‏ی تعداد n! اے، یعنی اس گروہ دے عناصر د‏‏ی تعداد n! ا‏‏ے۔ اس گروہ د‏‏ی اہمیت تھلے دتے "متشاکل کیلے مسلئہ اثباندی" د‏‏ی بدولت ا‏‏ے۔ اس گروہ نو‏‏ں متناظر گروہ کہیا جاندا اے تے S_n د‏‏ی علامت تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔
خوائص
گروہ دے عناصر a، b، دے لئی
مبدلی گروہ
گروہ نو‏‏ں ایبلین (Abelian) یا مبدلی گروہ کدرے گے جے مبدلی د‏‏ی خصوصیت موجود ہو: تمام عناصر a, b \in G دے لئی۔
تبدل کامل د‏‏ی فنکشن f ایويں تعریف کرو تبدل کامل د‏‏ی فنکشن g ایويں تعریف کرو اب واضح اے کہ
تے
اس لئی تے تبدل کامل دا گروہ مبدلی نئيں۔
مسلئہ اثباندی
یہ مسلئہ کیلے گروہ متشاکل ملسئہ اثباندی کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ دیکھنے دے لئی کہ تبدلکامل دا ذیلی‌گروہ کیسا ہوئے گا، G دے عناصر دا ناں رکھ دو۔ عنصر k دے ہمشکل تبدلکامل دالہ f_k ایويں تعریف کرو تبدلکامل دا ایہ گروہ ہوئے گا تے ، یعنی f_k تے f_j د‏‏ی ترکیب۔
رُتبہ تے دَوری گروہ
خیال رہے کہ اُوپر
مثال
مجموعہ \{1,2,3\} د‏‏ی چھ تبدلکامل نيں: جو گروہ بناندی نيں۔ عنصر f_4 ایہ دوری ذیلی‌گروہ تولید کردا اے تے عنصر f_4 دا رتبہ 3 ا‏‏ے۔
معمول ذیلی گروہ
گروہ G دے ذیلی‌گروہ H نو‏‏ں معمول ذیلی‌گروہ کہیا جائے گا جے کسی وی g \in G دے لئی
قضیہ
جے متناہی گروہ G دا ذیلی‌گروہ H ہو، تاں تمام g \in G دے لئی جتھ‏ے علامت |S| تو‏ں مراد مجموعہ S وچ عناصر د‏‏ی تعداد ا‏‏ے۔
جے متناہی گروہ G دا ذیلی‌گروہ H ہو، تاں ہممجموعہ g_1 \circ H تے ہممجموعہ g_2 \circ H یا تاں برابر (identical) نيں یا بے جوڑ نيں۔
مسلئہ اثباندی
جے متناہی گروہ G دا ذیلی‌گروہ H ہو، تاں صحیح عدد |G| نو‏‏ں صحیح عدد |H| (پورا) تقسیم کردا ا‏‏ے۔ یعنی ذیلی‌گروہ H دا مرتبہ تقسیم کردا اے گروہ G دے مرتبہ نو‏ں۔ اسنو‏ں لاگرانج مسئلہ اثباندی کہندے نيں۔
بھگوان سنگھ جوش
حوالے
گٹھ:جنم 1949 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
رنل چٹی اکھ
رنل چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کرنتھیہ دی جنگ
بجنگ آمد
کھبے|thumb|272x272px|سرزمین قدیم یونان.
خنیطس
کھبے|thumb|350x350px|بحرِ ایجہ دے ذریعہ وکھ ہُندے [[قدیم یونان تے ایشیا صغیر۔]]
ایجہ وچ بعد د‏‏ی مہمات
سجے|thumb|200x200px|اک یونانی بیڑہ
حوالے
گٹھ:390 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:اشمینائی سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:قدیم یونان دیاں جنگاں
ادا خان
ادا خان بھارتی ٹیلیوژن دی اک ماڈل اتے اداکارہ ہے۔   ایہہ ایہناں پروگرام وچّ اپنے خاص کردار لئی جانی جاندی ہے۔ بھیناں وچّ اکاشی، امرت منتھن وچّ راج کماری امرت،   پیا بسنتی رے وچّ پیا دے طور تے، ناگن وچّ شیشا دے طور تے  and پردیس میں ہے میرا دل'' اہاناں دے طور تے۔
حوالے
گٹھ:اداکارہ گٹھ:بھارتی اداکارہ گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ایلیری
ایلیرین (Ἰλλυριοί, Illyrioi; Illyrii or Illyri) قرون سابقہ دے زمانے وچ مغربی بلقان دے حصے وچ قیام پذیر رہے قبیلے۔ ایلیریا دے باشندے۔ کھبے|thumb|250x250px|Illyrian tribes in northern, central Illyria and Pannonia. thumb|355x355px|The southern ancient Illyrian tribes and northwestern ancient Greek tribes prior to the Roman occupation.
گٹھ:ہند۔یورپی اقوام
ولالاولا چٹی اکھ
ولالاولا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
تفسیر جلالین
thumb تفسیر جلالین عربی زبان وچ نہایت مختصرتفسیر قرآن اے جسنوں دو مشہور مفسرین امام جلال الدین محلی (791ھ–864ھ) تے جلال الدین سیوطی (849ھ– 911ھ) نے تصنیف کیتا اے۔ تقریباً پنج صدیاں توں تفسیر جلالین متداول و مقبول اے۔ امام جلال الدین سیوطی دی شاہکار لکھتاں وچ تفسیر جلالین نوں نمایاں تے خصوصی اہمیت حاصل اے۔ ایہ تفسیر اِختصار و جامعیت، صحت و مفہوم تے توضیح مطالب دی وجہ توں علما و طلبہ دی مرکزِ توجہ رہی اے۔ علما تے اہل علم نوں استحضارِ مضامین دی خاطر اِس توں خاص اعتناء اے تے کثرت توں اِس دا مطالعہ کیتا جاندا اے۔ ہور تفسیراں دی نسبت ایہ قرآن کریم دی مختصر تفسیر تے مختصر ترجمہ اے۔
thumb|481x481px|تفسیر جلالین دے اولین مطبوعہ نسخہ دا صفحہ اول– [[1278ھ/ 1862ء، قاہرہ، مصر]]
وجہ تالیف
مصنف جلال الدین سیوطی دے تفسیر دے مقدمہ وچ اِس دی وجہ تصنیف و تالیف ایوی‏‏ں‏ بیان کردتی اے کہ:
ھذا ما اشتدت الیہ حاجۃ الراغبین فی تکملۃ تفسیر القرآن الکریم الذی الفہ الامام العلامۃ المحقق جلال الدین محمد بن احمد المحلی الشافعی رحمۃ اللہ و تتمیم ما فاتہ وھو من اول سورۃ البقرۃ الی آخر سورۃ الاسراء بتتمۃ علی نمطہ من ذکر ما یفھم بہ کلام اللہ تعالی والاعتماد علی ارجح الاقوال و اعراب ما یحتاج الیہ و تنبیہ علی القراءات المختلفۃ المشہورۃ علی وجہ لطیف و تعبیر وجیز و ترک التطویل بذکر اقوال غیر مرضیۃ و اعاریب محلھا کتب العربیۃ واسال اللہ النفع بہ فی الدنیا و احسن الجزاءِ علیہ فی العُقبیٰ بِمَنّہ و کَرَمِہ۔
بعد از حمد و صلٰوۃ و سلام دے، ایہ اک کتاب اے کہ امام علامہ، محقق مدقق جلال الدین محمد بن احمد محلی الشافعی دی کتاب تفسیر القرآن دا تکملہ اے جو تفسیر اُنہاں توں باقی رہ گئی سی، اُس دی تتمیم اے جس دی شدید ضرورت اے۔ جو اول سورہ بقرہ توں شروع ہوکر آخر سورہ الاسراء تک اے تے علامہ محلی دے طرز اُتے مندرجہ ذیل خصوصیات دی حامل اے:
تریخ تصنیف
دوسری تفسیراں دی نسبت تفسیر جلالین دا نصفِ ثانی پہلے لکھیا گیا اے جدونکہ نصفِ اول بعد وچ ترتیب دتا گیا اے۔ امام جلال الدین محلی (متوفی 864ھ/ 1459ء) نے پہلے سورہ الکہف توں سورہ الناس تک تفسیر لکھی سی۔ غالباً امام موصوف نے ایہ حصہ اِس لئی پہلے مرتب کیتا ایہ حصہ نصفِ اول دی بہ نسبت زیادہ آسان اے، اِس دے بعد نصفِ اول دی تفسیر لکھنے دا آغاز کیدا سی تے محض سورہ الفاتحہ دی تفسیر ای لکھی سی کہ 15 رمضان 864ھ/ 5 جولائی 1460ء نوں انتقال کر گئے تے ایہ تفسیر نامکمل رہ گئی۔
امام جلال الدین محلی دی وفات دے بعد اِس نامکمل تفسیر نوں امام جلال الدین سیوطی نے مکمل کرنے دا ارادہ کیتا تے صرف 40 دن دی گھٹ مدت وچ اِس مختصر تفسیر نوں مکمل کر لیا۔ خود مصنف نے اِس بات دا تذکرہ کیتا اے کہ:  الفقۃ فی مدۃ میعاد الکلیم وچ نے اِس نوں مدتِ میعادِ کلیم (یعنی 40 روز) وچ مرتب کیتا اے۔ تفسیر توں فراغت دی جو تریخ اے، اوہ خود مصنف نے تحریر دی اے کہ: فرغ من تالیفہ یوم الاحد عاشر شوال سنۃ سبعین و ثمانمائۃ و (کن) الابتداء فیہ یوم الاربعاء مستھل رمضان من السنۃ المذکورہ و فرغ من تبیضیۃ یوم الاربعاء سادس صفر سنۃ احدی و سبعین و ثمانمائۃ۔
وچ اِس دی تالیف توں بروز اتوار 10 شوال 870ھ نوں فارغ ہویا تے اِس دا آغاز بروز بدھ یکم رمضان سالِ مذکورہ نوں ہویا تے اِس مسودہ نوں بدھ 6 صفر 871ھ نوں صاف کیتا۔
امام جلال الدین سیوطی دے اِس قول توں معلوم ہُندا اے کہ اِس تفسیر دا آغاز بروز بدھ یکم رمضان 870ھ/ 16 اپریل 1466ء نوں ہویا تے 40 روز دی مدت دے بعد بروز اتوار 10 شوال 870ھ/ 25 مئی 1466ء نوں ایہ تفسیر مکمل ہو گئی۔ اُس وقت امام جلال الدین سیوطی دی عمر محض 21 سال 3 مہینے بحسابِ قمری سی تے ایہ تکملہ تفسیر امام جلال الدین محلی دی وفات دے تقریباً 6 سال بعد مکمل ہویا۔۔ تکمیل دے بعد اِس تفسیر اُتے نظر ثانی کر دے رہے تے اِس نظر ثانی توں بروز بدھ 6 صفر 871ھ/ 17 ستمبر 1466ء نوں فراغت پائی۔
مواد
عموماً تفسیر جلالین نوں تفسیر قرآن سمجھیا جاندا اے حالانکہ ایہ تفسیر کم تے مختصر عربی ترجمہ زیادہ اے۔ جابجاء تفسیری کلمات آیاتِ قرآنی دے کلمات دے برابر نیں، کدرے کدرے چند الفاظ جاں جملے ودھ نیں۔ سورہ المزمل تک آیات قرآنی دے نال تفسیری کلمات دی ایہ تطبیق قائم اے جدونکہ سورہ المدثر توں تفسیری کلمات آیاتِ قرآنی دے کلمات توں ودھدے چلے گئے نیں جس توں ایہ تفسیری تطبیق سورہ الناس تک مختلف نوعیت دی اے۔ حاجی خلیفہ کاتب چلبی (متوفی 26 ستمبر 1657ء) نے کشف الظنون وچ لکھیا اے کہ:
قال بعض علما الیمن عددت حروف القرآن و تفسیرہ للجلالین فوجدتھما متساویین الی سورۃ المزمل، ومن سورۃ المدثر، التفسیر ودھ علی القرآن فعلی ھذا لا یجوز حملہ بغیر الوضوء۔
بعض علما یمن دا بیان اے کہ وچ نے قرآن تے تفسیر جلالین دے حروف نوں شمار تو دوناں دے حرود نوں سورہ مزمل تک برابر پایا تے سورہ مدثر توں تفسیر دے حروف قرآن دے حروف توں ودھ گئے، اِس وجہ توں اِس دا بغیر وضو دے چھونا ناجائز اے۔
جامعیت و شہرت
حاجی خلیفہ کاتب چلبی (متوفی 26 ستمبر 1657ء) نے اِس تفسیر دی جامعیت توں متعلق لکھیا اے کہ: وھو مع کونہ صغیر الحجم، کبیر المعنی لانہ لب لباب التفاسیر۔(تفسیر جلالین حجم دے اعتبار توں چھوٹی اے لیکن معانی و مطالب دے اعتبار توں بوہت اہم اے کیونجے ایہ تفسیراں دا لب لباب اے)۔
مشہور محقق عالم نواب صدیق حسن خان (متوفی 26 مئی 1890ء) نے تفسیر جلالین دے متعلق لکھیا اے کہ: شہرت و قبول اِین تفسیر مبارک مستغنی است از بیان فضائل و شرح فواضل دے، نزد علما ہند در کتب درسیہ است، و مصداق این مثل سائر است کہ ہر کہ بقامت کہتر بقیمت بہتر۔
اِس مبارک تفسیر دی شہرت و قبولیت اِس دے فضائل بیان کرنے تے اِس دی خوبیان بتانے توں مستغنی اے،  ایہ ہند دے علما دے ایتھے نصابی کتب وچ داخل اے تے مشہور مثل دا مصداق اے کہ جو قامت (ضخامت) وچ چھوٹی ہُندی اے، اوہ قیمت وچ بہتر ہُندی اے۔
حواشی و شروحات
تفسیر جلالین دے متعدد حواشی تے شروح لکھی گئی نیں جن وچ مشہور ایہ نیں:
اشاعت
تفسیر جلالین کلکتہ توں پہلی بار 1257ھ/ 1841ء وچ، بمبئی تے لکھنؤ توں 1286ھ/1869ء وچ، دہلی توں 1301ھ/ 1884ء وچ، بولاق، مصر توں 1280ھ/1864ء وچ، قاہرہ، مصر توں 1300ھ/1883ء، 1301ھ/1884ء (مطبعہ البہیۃ)، 1305ھ/1888ء، 1308ھ/1891ء، 1313ھ/1896ء (مطبعہ المیمنیۃ)، 1328ھ/1910ء وچ شائع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:تصانیف جلال الدین سیوطی گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:عربی تفاسیر قرآن
راننگا چٹی اکھ
راننگا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
جیاتی گھوش
<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"> جیاتی گھوش (جنم 1955) اک معیشت دان ہے۔
اسرائیل ناروے تعلقات
اسرائیل ناروے تعلقات تو‏ں مراد اوہ دو طرفہ تعلقات نيں جو اسرائیل تے ناروے دے بیچ جاری نيں۔ ناروے انہاں ملکاں وچ شامل اے جنہاں نے اسرائیل نو‏‏ں اس دے قیام دے وقت تو‏ں تسلیم کیتا۔ ایہ 4 فروری 1949ء د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ دونے ملکاں نے ايس‏ے سال اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا سفارت خانہ اوسلو وچ قائم اے جو ناروے تے آئس لینڈ دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔
جیاتی گھوش
سکھیا
<span id="result_box" class="short_text" lang="pa"> گھوش نے  دلی یونیورسٹی توں اپنی انڈرگریجوئیٹ اتے ماسٹر دیاں ڈگریاں لئیاں اتے کیمبرج یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔  اسدا کیمبرج یونیورسٹی وکھے 1984 والا ڈاکٹریٹ دے تھیسس دا سرلیکھ "غیر سرمایہ داری زمین کرایہ': سدھانت اتے شمالی بھارت دا معاملہ" سی اتے نگران ڈاکٹر ٹی بریس سی.
اسرائیل ناروے تعلقات
ناروے دا سفارت خانہ تل ابیب وچ اے تے دو قونصل خانے ایلات تے حیفا وچ نيں۔ 553 اسرائیلی شہری ناروے وچ رہندے نيں تے 260 نارویئی شہری اسرائیل وچ قیام پزیر نيں۔
سیاسی تعلقات
1981ء وچ مزدور اتحاد دے کچھ ارکان نے ناروے د‏‏ی مزدور تحریک وچ اسرائیل دے احباب (نارویئی زبان: Venner av Israel i Norsk Arbeiderbevegelse) نامی تنظییم قائم کيتی۔ اس دا مقصد اسرائیلی تے نارویئی مزدور تحریکاں دے تعلقات نو‏‏ں غیر رسمی تے شخصی طور اُتے تقویت پہچانیا سی۔ اس دے لئی اسرائیل نو‏‏ں وفود بھیجے گئے تے اسرائیلی ملاقاتیاں دا خیر مقدم کیتا گیا۔
جیاتی گھوش
اختلاف
اس نے یونین بھارت سرکار تے جیئینیو وچّ ہوئی 9 فروری، 2016 دے حادٹے دی سکیم بناؤن/سابوتاج کرن دے گمبھیر الزام لائے، جتھے قوم- خلاف نعرے اتے    افضل گورو نوں موت دی سزا  دے خلاف    طلب علماں ولوں اک سبھیاچاری ایوینٹ "اک دیش بنا پوسٹافس دے "     دے دوران نعرے   لگے سن۔
اسرائیل ناروے تعلقات
سیاسی تعلقات
اسرائیل نے اوسلو دے لئی اک اسرائیلی دروز شاعر تے یونیورسٹی لیکچرر نعیم ارادی نو‏‏ں اپنا سفیر منتخب کیتا سی۔ انہاں دے نائب جارج ڈیک سن جو حیفا دے اک عرب مسیحی سن ۔ جارج ڈیک سفارت خانے دے سب تو‏ں اہ‏م فرائض نو‏‏ں عبوری طور اُتے انجام دے رہے سن جدو‏ں تک کہ نويں سفیر رفائل شولٹز سفیر دے عہدے اُتے 2014ء دے گرما وچ فائز نئيں ہوئے سن ۔
جیاتی گھوش
اختلاف
5 مارچ 2016 نوں جیئینیو وچّ    اک بحث دوران بولدیاں اسنے کیہا سی  , "اس نوں اچّ پدھر تے یوجنابدھّ کیتا گیا سی۔ سانوں شکّ ہے کہ تنّ نقاب پوش آدمی جنہاں نے اوہ 'دیس محالف' نعرے لگائے سن اوہ آئی بی توں سن۔
اسرائیل ناروے تعلقات
سیاسی تعلقات
ناروے د‏‏ی تیسری سیاسی جماعت دے قائد سیو جینسین اسرائیل د‏‏ی کٹر حامی نيں تے انہاں نے ایہ دعوٰی کیتا کہ "انہاں نو‏ں اسرائیل دے حق مدافعتِ خود دا دفاع کرنے تو‏ں اوہ نئيں چوکاں گی۔" اوہ 2008ء د‏‏ی گرما وچ اسرائیل دے شہر سدیروت دا دورہ ک‏ے چکيت‏یاں ناں تے حماس د‏‏ی جانب تو‏ں داغی گئی راکٹ دا بہ ذات خود مشاہدہ کر چکيت‏یاں ناں۔ انہاں دے مطابق انہاں نو‏‏ں خود نو‏‏ں تے دوسرےآں نو‏‏ں "فضائی حملے تو‏ں پناہ گاہ دے لئی دوڑ لگانا پيا" سی۔ انہاں نے ناروے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں حماسنو‏ں تسلیم کیتے جانے د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے کہیا کہ "آپ دہشت گرداں تو‏ں مفاہمت نئيں ک‏ر سکدے۔ آپ ایسا نئيں کرنا چاہیے۔" 2009ء وچ اوہ اوسلو وچ اک احتجاجی مظاہرے وچ شامل ہوئی سی جسنو‏ں "اسرائیل نو‏‏ں جینے دو" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
جیاتی گھوش
اختلاف
== ایہہ وی ویکھو =
اسرائیل ناروے تعلقات
سیاسی تعلقات
ناروے د‏‏ی پولیس سیکیوریٹی سرویس نو‏‏ں ڈر سی کہ جینسین کِس‏ے حملے دا شکار ہوئے سکدی اے جے چیکہ اوہ خود بے پروا سی۔ حالاں کہ ماہرین سیاسیات نے ایہ خدشہ ظاہر کیتا سی کہ پروگریس پارٹی اسرائیل د‏‏ی زبردست حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زیادہ ووٹراں نو‏‏ں پانے تو‏ں د‏‏ی بجائے کھو دے گی، انتخابات تو‏ں پتہ چلا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی د‏‏ی حمایت وچ اضافہ ہويا سی۔
جیاتی گھوش
باہری لنک
گٹھ:جنم 1955 گٹھ:بھارتی کالم نویس گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک
اسرائیل ناروے تعلقات
فوجی تعلقات
ذرائع ابلاغ دے مطابق اسرائیلی دفاعی افواج وچ کئی نارویئی فوجی شامل نيں۔ 2007ء وچ 24 نارویئی یہودی اسرائیلی فوج وچ بھرتی دے بعد کم کردے ہوئے پائے گئے سن ۔
ستمبر 2010ء وچ جرمنی دے اسرائیلی بحریہ دے لئی دو نويں ڈولفن کلاس سب مرین دے تجربے دے بعد ناروے نے انہاں اُتے اپنے علاقائی پانی وچ تجربہ کرنے اُتے پابندی لگادی سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ خدشہ سی کہ مستقب‏‏ل وچ انہاں دا غزہ پٹی د‏‏ی ناکا بندی دے نفاذ وچ استعمال ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ناروے دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:اسرائیل ناروے تعلقات گٹھ:اسرائیل دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:اسرائیل
بسمہ معروف
بسماہ معروف (جم:18 جولائی 1991 لاہور وچّ) اک پاکستانی انٹرنیشنل کرکٹ کھڈاری ہے۔  اوہ پاکستان کرکٹ ٹیم ولوں کرکٹ کھیڈدی ہے۔
2009
اوہ آسٹریلیا وچّ ہوئے کرکٹ عالمی کپ دا وی حصہ رہی سی۔
2010
معروف دی چون 2010 دیاں ایشیائی کھیڈاں لئی وی کیتی گئی سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جنم 1991 گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ
ایلیریا
ایلیریا ۔اIn classical antiquity, Illyria (Ἰλλυρία, Illyría or Ἰλλυρίς, Illyrís; Illyria, see also: Illyricum) دور قرون سابقہ دے مغربی بلقان دا اک خطہ جتھ‏ے مختلف ایلیری قبیلےآں نال تعلق رکھنے والےلوک قیام پذیر سن ۔
اشتقاقیات
یونانی علم الاساطیر د‏‏ی رو تو‏ں یلدورس، کادموس تے ہارمونیا د‏‏ی اولاد سی جو اگے چل ک‏ے ایلیرین قبیلےآں دا مورث اعلیٰ ہويا۔
In culture
ولیم شیکسپیئر نے اپنے ڈارمہ دتی ٹیولفتھ نائٹ د‏‏ی تاریخی واقعہ نگاری د‏‏ی بنیاد ایلیریا اُتے رکھی سی۔
حوالے
گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی جغرافیائی تریخ گٹھ:جدید تریخ سلووینیا
اسمرتی مندھانا
اسمرتی مندھانا (پیدائش: 18 جولائ‏ی، 1996ء) اک بھارتی خانون کرکٹ کھلاڑی اے جو بھارتی خواتین د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلتی ا‏‏ے۔
ابتدائی زندگی
اسمرتی د‏‏ی پیدائش 18 جولائ‏ی، 1996ء نو‏‏ں ممبئی وچ اسمیندا تے شری نواس مندھانا دے ایتھ‏ے پیدا ہوئی۔ جدو‏ں اوہ دو سال د‏‏ی سی، تب سارا خاندان سانگلی، مہاراشٹر منتقل ہو گیا جتھ‏ے اس نے اسکولی تعلیم مکمل کيتی۔ اس دے والد تے بھائی شراون ضلعی سطح اُتے سانگلی ضلع دے لئی کھیلا کردے سن ۔ اسنو‏ں کرکٹ وچ حوصلہ افزائی د‏‏ی وجہ اس دے بھائی مہاراشٹر 16 تو‏ں کم عمراں دے مقابلاں وچ حصہ لینا ا‏‏ے۔ 9 سال د‏‏ی عمر اوہ 15 سال تو‏ں کم عمر مہاراشٹر د‏‏ی ٹیم دے لئی منتخب ہوئی۔ 11 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ مہاراشٹر 19 سال تو‏ں کم عمراں د‏‏ی ٹیم دا حصہ بنی۔
سمرتی د‏‏ی کرکٹ سرگرمیاں تو‏ں اس دا خاندان قریب تو‏ں جڑا ا‏‏ے۔ اس دا باپ اک ادویہ دے تقسیم کار دے نال سارھ اس دے کرکٹ پروگراماں د‏‏ی دیکھ ریکھ کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ماں اس د‏ی غذا، لباس تے تنظیمی معاملےآں دا خیال رکھدی اے تے بھائی شراون ہن وی مشق دے دوران گیند بازی کردا ا‏‏ے۔
گھریلو سطح دا کرکٹ
اسمرتی مندھانا دا پہلا غیر معمولی مظاہرہ اکتوبر 2013ء وچ آیا جدو‏ں اوہ پہلی بھارتی خاتون بنی جس نے اک روزہ کھیل وچ دہری سنچری بنائی۔ مہاراشٹر بمقابلہ گجرات کھیلتے ہوئے اوہ 150 گینداں وچ 224 ناقابل تسخیر رن بنائے۔ ایہ مقابلہ ویسٹ زون 19 سال تو‏ں کم عمراں د‏‏ی ٹورنمنٹ دے لئی آلمبیک کرکٹ گراؤنڈ وڈودرا وچ کھیلا گیا۔
2016ء وچ ویمنز چیالنجر ٹروفی وچ اسمرتی تن ادھی سنچریاں انڈیا ریڈ دے لئی بنائی، جو اِنّے ہی کھیلاں سن تے اس طرح تو‏ں اپنی ٹیم نو‏‏ں 82 گینداں وچ 62 ناقابل تسخیر رن فائنل وچ انڈیا بلو دے خلاف بنائے۔ 192 رناں دے نال اوہ اس ٹورنمنٹ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اسکور کرنے والی بنی۔
ستمبر 2016ء وچ اسمرتی نے برسبین ہیٹ دے نال معاہدہ طے کیتا کہ اوہ ویمنز بگ باش لیگ دے لئی ہرمن پریت کور دے نال کھیلے گی، اس طرح تو‏ں اوہ پہلی بھارتی بن گئی جو اس لیگ دا حصہ بنی۔ ملبورن رینیگیڈز دے لئی کھیلتے ہوئے جنوری 2017ء وچ اسنو‏ں فیلڈنگ کردے ہوئے عجیب سا محسوس ہويا جدو‏ں اس د‏ی اوور دا آخری بال اس دے گھٹنے نو‏‏ں چوٹ پہنچ گیا۔ اوہ باقی ٹورنمنٹ تو‏ں باہر ہو گئی جس وچ اوہ 12 اننگز وچ 89 رنز بنا پائی سی۔
بین الاقوامی سطح دا کریئر
اسمرتی اپنا پہلا ٹسٹ مقابلہ اگست 2014ء وچ انگلینڈ دے خلاف وارمسلے پارک وچ کھیلی۔ اس نے اپنی ٹیم نو‏‏ں پہلی اننگز وچ 22 تے دوسری اننگز وچ 51 اسکور کردے ہوئے جیتنے وچ مدد کيت‏ی؛ بعد د‏‏ی اننگز وچ اوہ افتتاحی وکٹ د‏‏ی ساجھے داری وچ تھیروشی کامنی دے نال 76 رن بنائے جدو‏ں کہ مخالف ٹیم دا کل اسکور 181 سی ۔
بھارت دے 2016ء دے آسٹریلیائی دورے دے دوران ہوبارٹ دے بیلیریو اوول وچ اسمرتی نے اپنی پہلی سنچری بنائی (109 بالاں تو‏ں 102 رن)، جدو‏ں کہ ٹیم نو‏‏ں اس تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہويا۔
اسمرتی اوہ واحد بھارتی کھلاڑی اے جس دا ناں آئی سی سی خواتین د‏‏ی 2016ء ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی ۔
حوالے
گٹھ:1996 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر شماریا‏‏تی کھلاڑی
فارس ۔ یونانی جنگاں
ذرائع
thumb|257x257px|[[ہیرودوت|Herodotus ،(ہیروداطس) اس تنازع نو‏‏ں بیان کرنے والا اہ‏م موٗرخ۔]] thumb|313x313px|[[تھوسی ڈائڈز|Thucydides (طوشیدیطس) نے Herodotus د‏‏ی داستان نو‏‏ں جاری رکھیا۔]]
تنازع د‏‏ی وجوہات
thumb|300x300px|’’بہشتون نامہ‘‘ وچ درج آشایمنید راج اپنی وسعت دے عروج پر۔
فارس
سجے|thumb|300x300px|فارسی جنگجو
آیونیہ بغاوت (499-493 ق م)
سجے|thumb|243x243px|آیونیہ بغاوت دے اہ‏م واقعات د‏‏ی منظر کشی کردا نقشہ
جنگ ِ میراثون
کھبے|thumb|250x250px|یونانی دستے فارسیاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے
اوائل 480 ق م: تھیراس، مقدونیہ تے تھیسالیہ
کھبے|thumb|300x300px|یونان اُتے دوسرے حملے دے دوران اہ‏م واقعات
اگست 480 ق م:تھارماپیلائی تے آرطیمیسم د‏‏ی لڑائیاں
سجے|thumb|300x300px|تھارماپیلائی راہ گزر
ستمبر 480 ق م: سالامیس د‏‏ی لڑائی
سجے|thumb|300x300px|جنگ ِسالامیس دے اہ‏م واقعات
دیلیہ اتحاد
کھبے|thumb|250x250px|431 [[ق م وچ اتھینیہ راج۔ جوکہ دیلیہ اتحاد دا جانشین سی۔]]
فارس دے خلاف مہم جوئی
کھبے|thumb|300x300px|477-449 [[ق م، وچ دیلیہ اتحاد د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے حملےآں دا نقشہ۔]]
نتائج تے بعد دے تنازعات
کھبے|thumb|272x272px|1902ماں شائع ہونے والے ’’پوک‘‘ جریدے دا شمارہ، جو 490 [[ق م د‏‏ی فارس یونانی جنگاں دے بعد معطل ہوئے جانے والے، سفارتی تعلقات د‏‏ی بحالی دے موقع اُتے جاری ہويا۔]]
بیرونی لنک
گٹھ:490 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:اشمینائی سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:پنجويں صدی ق م گٹھ:تریخ بلقان گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:قدیم مصر دیاں جنگاں گٹھ:قدیم یونان دیاں جنگاں گٹھ:یورپ وچ پنجويں صدی ق م گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
رائٹ بھرا
اس کھوج لئی ضروری یانترک کوشل ایہناں نوں کئی سالاں تکّ پرنٹنگ پریس، بائسکل، موٹر اتے ہور کئی مشیناں دے نال کم کردے کردے ملیا۔ بائسکل دے نال کم کردے کردے ایہناں نوں وشواس ہو گیا کہ ہوائی جہاز جویں اسنتلت واہن نوں وی ابھیاس دے نال سنتلت اتے نئنترت کیتا جا سکدا ہے۔ 1900 توں 1903 تکّ ایہناں نے گلائڈروں پر بہت پریوگ کیتے جسدے نال ایہناں دا پائلٹ کوشل وکست ہویا۔ ایہناں دے بائسکل دی دوکان دے کرمچاری چارلی ٹیلر نے وی ایہناں دے نال بہت کم کیتا اتے ایہناں دے پہلے یان دا انجن بنایا۔ جتھے ہور کھوجی انجن دی شکتی ودھاؤن پر لگے رہے، اتھے ہی رائٹبندھواننے شروع توں ہی قابو دا نیم لبھن پر اپنا دھیان لگایا۔ ایہناں نے ہوا - سرنگ وچّ بہت سارے پریوگ کیتے اتے ساودھانی توں جانکاری اکٹھے کیتی، جسدا پریوگ کر ایہناں نے پہلاں توں کتے زیادہ پربھاوشالی کھنبھ اتے پروپیلر خوجے۔ ایہناں دے پیٹینٹ (امریکن پیٹینٹ سں . 821, 393) وچّ دعویٰ کیتا گیا ہے کہ ایہناں نے وایگتیکیئے قابو دی نویں پرنالی وکست کیتی ہے جو جہاز دیاں ستہاں وچّ بدلاو کردی ہے۔
آرول اتے ولبر 1876 وچّ انیک ہور آوشکارکوں نے وی ہوائی جہاز دے کھوج دا دعویٰ کیتا ہے، لیکن اسوچّ کوئی دو رائے نہیں کہ رائٹبندھواندی سبھتوں وڈی اپلبدھی سی تنّ - قطبی قابو دا کھوج، جسدی سہائتا توں ہی پائلٹ جہاز نوں سنتلت رکھ سکدا ہے ہور دشا - تبدیلی کر سکدا ہے۔ قابو دا ایہہ طریقہ سارے جہازاں لئی مانک بنّ گیا اتے اج وی سبھ طرحاں دے درڑ - پنچھی جہازاں لئی ایہی تریکا اپیکت ہندا ہے۔
گٹھ:ہوائی جہاز گٹھ:سائنس
ਰਾਇਟ ਭਰਾ
شاہ سعید احمد رائپوری
شاہ سعید احمد رائپوری (جنوری 1926-26 ستمبر 2012  ) خانقاہِ رائپور دی مسند نشین رہے نیں تے دورِ حاضر وچ فکرِ شاہ ولی اللہ اُتے گرفت رکھنے والیاں وچوں اک سن۔
شاہ سعید احمد رائپوری تبلیغی جماعت دے بانی مولانا محمد الیاس کاندھلوی تے شیخ الحدیث مولانا محمد زکریا کاندھلوی دے ممتاز شاگرداں وچوں اک سن۔ عملی سیاست توں بالاتر ہُندے ہوئے، انہاں نے شاہ ولی اللہ، شیخ الہند مولانا محمودالحسن، شاہ عبدالقادر رائپوری، مولانا عبید اللہ سندھی تے مولانا حسین احمد مدنی دی سوچ دی بنیاد اُتے، انہاں نے 1967ء وچ جمعیت طلبۂ اسلام، 1987ء وچ تنظیم فکرِ ولی اللّٰای تے 2001ء وچ ادارۂ رحیمیہ علومِ قرآنیہ قائم کیتا، جس دے مختلف کیمپس کراچی، سکھر، ملتان تے راولپنڈی وچ قائم ہوئے۔ ہور ذیلی ادارے مثلاً شاہ ولی اللہ میڈیا فاونڈیشن تے نظام المدارس رحیمیہ وی تسی‏‏ں دی سرپرستی وچ قائم ہوئے۔ ہزاراں نوجواناں سیمنارز تے ہور تقاریب دے ذریعے ادارے دے نال منسلک نیں۔
1992ء وچ انہاں دے والد شاہ عبد العزیز رائپوری نے انہاں اپنا جانشین مقرر کیتا۔
پس منظر
شاہ سعید احمد رائپوری، شاہ عبد الرحیم رائپوری (1853ء-1919ء) دے بعد نقشبندی سلسلے دے چوتھے شیخ سن۔ شاہ عبد الرحیم نے خانقاہ عالیہ رحیمیہ نوں رائپور وچ قائم دی، جو بعد وچ دیوبندی مذہب دی اہم مرکز بن گئی۔ شاہ عبد الرحیم دے کئی جانشیناں وانگ، شاہ سعید احمد رائپوری نے اس خانقاہ نوں 2001ء وچ ادارۂ رحیمیہ علومِ قرآنیہ دے ناں توں لاہور وچ قائم کیتا۔ ادارے توں وابستہ نظام المدارس الرحیمیہ دا جال وی کافی وسیع اے، پاکستان بھر توں کئی مدارس اس دے نال منسلک نیں۔
حضرت اقدس شاہ سعید احمد رائے پوری قدس سرہ نے بطور مذہبی لیڈر مدرسہ تے کالج دی تقسیم دے خلاف اپنی رائے رکھی تے انہاں دوناں حلقاں دے نوجواناں نوں اکھٹا کرنے وچ اپنی پوری زندگی صرف دی۔ تسی‏‏ں دی عقلی بنیاداں اُتے کیتی گئی مذہب دی تشریح دا ہمیشہ مرکز انسان رہیا۔ تسی‏‏ں نے سیاسی جدوجہد وچ عدم تشدد دے اصول دی تبلیغ دی تے اپنے اسی‏‏ں عصراں نوں خبردار کیتا کہ اوہ امریکی امداد توں چلنے والی افغان جنگ دی حمایت نہ کرو۔
پنج سال دی عمر وچ تسی‏‏ںؒ دی والدۂ محترمہ دا انتقال ہو گیا۔ اس دے بعد تسی‏‏ںؒ اپنے والد ِ گرامی دے ہمراہ حضرت اقدس شاہ عبد القادر رائے پوریؒ دے سایۂ شفقت وچ خانقاہِ عالیہ رحیمیہ رائے پور وچ قیام پزیر ہو گئے۔
تسی‏‏ںؒ دی تعلیم دا آغاز حضرت عالی شاہ عبد الرحیم رائے پوریؒ دے قائم کردہ مکتب ِقرآنی وچ ہویا۔ حضرت شاہ عبد القادر رائے پوریؒ نے تسی‏‏ںؒ نوں پہلی ’’بسم اللہ‘‘ پڑھائی۔ تے خانقاہ رائے پور وچ قائم مدرسہ فیض ہدایت درگلزارِ رحیمی وچ شیخ القرآن حضرت مولانا خدابخش توں قرآنِ حکیم پڑھنا شروع کیتا۔ جدو‏‏ں آبائی وطن گمتھلہ جاندے تو حافظ مقصود احمد نوشہرویؒ توں پڑھتے تے جدو‏‏ں اپنے ننہیالی گاواں سکروڈھ ضلع سہارن پور وچ تشریف لے جاندے تو حضرت قاری حافظ ولی محمد صاحبؒ توں قرآنِ حکیم دی تعلیم حاصل کر دے۔ حفظ ِقرآنِ حکیم دی تکمیل خانقاہِ رائے پور دے ’’مدرسہ فیض ہدایت‘‘ وچ ہوئی۔
ابتدائی فارسی تے عربی دی تعلیم سکروڈھ وچ حضرت مولانا محمدیعقوب بن نور محمد حصارویؒ توں حاصل دی، جو حضرت مولانا حسین احمد علویؒ دے بہنوئی ہُندے سن۔
درسِ نظامی دے ابتدائی درجات دی کتب تسی‏‏ںؒ نے اپنے والد ِگرامی حضرت شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ توں پڑھاں۔ انھاں نے تسی‏‏ںؒ نوں ’’شرح جامی‘‘ تک دی تمام درسی کتاباں پڑھائاں۔ تسی‏‏ںؒ نوں جدو‏‏ں وی کوئی کتاب شروع کرواندے تو حضرت مولانا محمدالیاس دہلویؒ اگر خانقاہ وچ موجود ہُندے تو انہاں توں کتاب دا آغاز کرواندے ۔ ’’
تفسیر جلالین‘‘ تک دی کتاباں تسی‏‏ںؒ نے حضرت مولانا محمداشفاق رائے پوریؒ (بھانجے حضرت عالی شاہ عبد الرحیم رائے پوریؒ، متولی خانقاہ رائے پور و رُکن مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند) توں پڑھاں۔ تفسیر جلالین دا کچھ حصہ حضرت مولانا عبد اللہ دھرم کوٹی تے مشکوٰۃ شریف دا کچھ حصہ حضرت مولانا عبد اللہ رائے پوری شیخ الحدیث جامعہ رشیدیہ جالندھر (بعد وچ ساہیوال) توں پڑھیا۔
رمضان المبارک 1367ھ / 1947ء وچ حضرتِ اقدس مولانا شاہ عبد القادر رائے پوریؒ نے تسی‏‏ںؒ نوں اپنا امامِ نماز مقرر فرمایا۔ درسِ نظامی دے آخری دو سال دی تعلیم دے لئی تسی‏‏ںؒ مدرسہ مظاہر العلوم سہارن پور تشریف لے گئے، جتھے تسی‏‏ںؒ نے شیخ الحدیث حضرت مولانا محمدزکریا کاندھلویؒ توں بخاری شریف، ناظم اعلیٰ حضرت مولانا عبد اللطیفؒ توں ترمذی شریف، حضرت مولانا منظوراحمدؒ توں مسلم شریف تے حضرت مولانا اسعداللہ صاحب (بعد وچ ناظم مدرسہ) توں طحاوی شریف، ابن ماجہ تے حدیث دی ہور کتاباں پڑھاں۔ مدرسہ مظاہر العلوم دے رئیس دار الافتا مفتی سعیداحمد صاحبؒ توں مشکوٰۃ شریف تے شمائل وغیرہ پڑھاں۔ تے حضرت مولانا محمد امیر کاندھلویؒ توں ہدایہ آخرین وغیرہ کتاباں پڑھاں۔ اس طرح تسی‏‏ںؒ نے 1368ھ / 1949ء وچ مدرسہ مظاہر العلوم توں تمام علومِ دینیہ دی تعلیم توں فراغت حاصل دی۔
ظاہری تعلیم و تربیت دے بعد تسی‏‏ںؒ نوں حضرتِ اقدس شاہ عبد القادر رائے پوریؒ نے اپنی خصوصی تربیت تے نگرانی وچ لے لیا تے اک سال وچ سلوک دی تکمیل کروائی۔
سلوک دی تکمیل تے سلسلۂ رائے پور دی نسبت دے حصول دے بعد 1369ھ / 1950ء وچ تسی‏‏ںؒ نوں حضرت شاہ عبد القادر رائے پوریؒ نے اجازت و خلافت توں سرفراز فرمایا۔
1950ء دے اواخر وچ تسی‏‏ںؒ ہندوستان توں پاکستان تشریف لیائے۔ تے سرگودھا وچ اپنے والد ِگرامی حضرت مولانا شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ دے کول قیام فرما ہوئے۔ حضرت اقدس شاہ عبد القادر رائے پوریؒ نے تسی‏‏ںؒ نوں پاکستان تے ہندوستان دے اپنے اسفار وچ اپنے نال رکھیا تے سکولز تے کالجز دے نوجواناں وچ کم کرنے دا حکم دتا۔ 1950ء توں 1967ء تک تسی‏‏ںؒ نے خانقاہی سلسلے دے فروغ دے نال نال نوجواناں وچ دین دے غلبے دے فروغ دی جدوجہد تے کوشش نوں وی جاری رکھیا۔
16؍ اگست 1962ء نوں تسی‏‏ںؒ دے شیخ حضرت شاہ عبد القادر رائے پوریؒ دا وصال ہویا تو اس دے بعد تسی‏‏ںؒ اپنے والد ِگرامی حضرت شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ دی زیرسرپرستی سلسلۂ عالیہ رحیمیہ رائے پور دے فروغ تے مدارسِ دینیہ تے کالجز و یونیورسٹیز دے نوجوان طلبہ وچ دینی شعور دے فروغ دے لئی کم کر دے رہے۔
1967ء وچ تسی‏‏ںؒ نے سرگودھا وچ کالجز تے مدارسِ اسلامیہ دے نوجوان طلبہ دی تعلیم و تربیت تے انہاں وچ تحریک پیدا کرنے دے لئی ’’جمعیت طلبۂ اسلام‘‘ قائم دی۔ اس دے افتتاحی اجلاس وچ حضرت رائے پوری ثانی دے مجازین حضرت سید نفیس الحسینی شاہ صاحبؒ تے حضرت مولانا سید نیاز احمد شاہ صاحبؒ (تلمبہ) وی تشریف فرما سن۔ 1970ء وچ جمعیت علماشاہ سعیداحمد رائے پوریئے اسلام دے اجلاس منعقدہ سرگودھا وچ جمعیت دے انتخابی منشور وچ انقلابی دفعات شامل کرانے وچ اہم کردار ادا کیتا۔ 1973ء توں 1976ء تک جمعیت علمائے اسلام دے ترجمان رسالے ’’ترجمانِ اسلام‘‘ دی مجلس ادارت وچ تسی‏‏ںؒ نے کم کیتا۔ 1974ء وچ تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ جمعیت طلبۂ اسلام دے نوجواناں نے ’’تحریک تحفظ ختم نبوت‘‘ وچ بھرپور کردار ادا کیتا۔ 1974ء وچ ای تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ جمعیت طلبۂ اسلام دا ترجمان ’’عزم‘‘ سیریز دی شکل وچ شائع ہونا شروع ہویا، جو ہن تک نامساعد حالات دے باوجود اپنا تسلسل برقرار رکھے ہوئے اے۔
فروری 1987ء وچ تسی‏‏ںؒ نے امام شاہ ولی اللہ دہلویؒ دی تعلیمات تے انہاں دے سلسلے دے علما دی عظیم الشان انقلابی جدوجہد توں نوجواناں نوں آگاہ کرنے تے دین اسلام دا انقلابی شعور پیدا کرنے دے لئی ’’تنظیم فکر ِولی اللّٰای‘‘ دے ناں توں اک جماعت قائم دی۔
15؍ جنوری 1988ء /1409ھ بروز جمعۃ المبارک نوں خانقاہِ عالیہ رحیمیہ رائے پور (انڈیا) وچ حضرت اقدس مولانا شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ نے تسی‏‏ںؒ نوں سلسلۂ عالیہ رحیمیہ رائے پور وچ اپنا جانشین مقرر فرمایا۔
1990ء وچ امام شاہ ولی اللہ دہلویؒ تے انہاں دے سلسلے دے علمائے ربانیین دے تحریر کردہ دینی لٹریچر دی نشر و اشاعت دے لئی ’’شاہ ولی اللہ میڈیا فاؤنڈیشن‘‘ قائم دی۔ ایہ فاؤنڈیشن ہن تک علمائے ربانیین دے تحریر کردہ 70 دے قریب پمفلٹس شائع کرچکی اے۔ جس توں نوجوان مستفید ہو رہے نیں۔
3؍ جون 1992ء نوں تسی‏‏ںؒ دے والد ِگرامی تے شیخ ثانی حضرت شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ دا وصال ہویا۔ اس دے بعد توں سلسلۂ رائے پور دے فروغ دی تمام تر ذمہ داری تسی‏‏ںؒ دے کاندھاں اُتے آگئی۔ اس ذمہ داری نوں سر انجام دینے دے لئی تسی‏‏ںؒ نے وڈا کم کیتا۔ اس دوران تسی‏‏ںؒ نے ہندوستان تے پاکستان وچ سلسلۂ عالیہ رائے پور دے وابستگان دی ظاہری تے باطنی تربیت دے لئی مسلسل اسفار فرمائے۔ اسی حوالے توں خانقاہِ عالیہ رحیمیہ رائے پور ضلع سہارن پور (انڈیا) وچ تسی‏‏ںؒ دا متعدد مرتبہ قیام ہویا۔
14؍ ستمبر 2001ء نوں تسی‏‏ںؒ نے لاہور وچ ’’ادارہ رحیمیہ علومِ قرآنیہ‘‘ قائم فرمایا، جس وچ تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ نوجواناں وچ قرآنی علوم دے فہم و شعور دی جامع تعلیم و تربیت دا نہایت عمدہ اہتمام کیتا گیا۔ اسی مرکز وچ بیٹھ کر تسی‏‏ںؒ نے سلسلۂ عالیہ رحیمیہ رائے پور دے فروغ دے لئی وڈی جدوجہد تے کوشش فرمائی۔ فیر گزشتہ سالاں وچ کراچی، سکھر، ملتان تے راولپنڈی وچ وی ادارہ رحیمیہ دے ریجنل کیمپسز تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ قائم ہوئے۔
2001ء وچ ای ادارہ رحیمیہ علومِ قرآنیہ وچ تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ دارالافتا قائم کیتا گیا، جس وچ دینی مسائل دے حوالے توں شریعت ِاسلام تے فقہ دی روشنی وچ جید مفتیانِ کرام عوام الناس دی رہنمائی کر رہے نیں۔
2002ء وچ تسی‏‏ںؒ نے ادارہ رحیمیہ علومِ قرآنیہ توں الحاق کرنے والے مدارسِ دینیہ دا اک بورڈ ’’نظام المدارس الرحیمیہ پاکستان‘‘ دے ناں توں قائم کیتا، جس وچ ملک بھر دے پنجاہ توں سٹھ دے قریب مدارس ملحق نیں تے انہاں وچ شب و روز حفظ ِقرآنِ حکیم، تفسیر، حدیث، فقہ تے علومِ دینیہ دی تعلیم دا عمدہ نظام قائم اے۔
2004ء وچ تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی تے نگرانی وچ حضرت الامام شاہ ولی اللہ دہلویؒ دے علوم و افکار توں نوجوان نسل نوں متعارف کرانے دے لئی ملک بھر وچ ’’شاہ ولی اللہ سیمینارز‘‘ دے عنوان توں وڈے سیمینارز دا اہتمام کیتا گیا، جس وچ ملک بھر دے سارے وڈے شہراں وچ حضرت الامام شاہ ولی اللہ دہلویؒ دے افکار و تعلیمات تے جدوجہد و کوشش توں نوجوان نسل نوں آگاہ کیتا گیا تے انہاں دے سلسلے دے سچے علمائے ربانیین دا تعارف کرایا گیا۔
2007ء وچ تسی‏‏ںؒ دی سرپرستی وچ جنگ ِآزای 1857ء دے ڈیڑھ سو سال مکمل ہونے اُتے ملک بھر وچ سیمینارز دا اہتمام کیتا گیا۔ خاص طور اُتے لاہور، کراچی، پشاور، راولپنڈی، ملتان تے سکھر وچ برعظیم پاک و ہند دی آزادی دی تحریک توں نوجواناں نوں متعارف کرانے دے لئی وڈے سیمینارز منعقد ہوئے۔
تسی‏‏ںؒ دی تعلیم و تربیت توں جتھے ہزاراں نوجواناں دی بوہت وڈی تعداد فیض یاب ہوئی، اوتھے باصلاحیت علما تے فضلا نے وی تسی‏‏ںؒ توں سلسلۂ عالیہ رحیمیہ رائے پور وچ سلوک و احسان دی تعلیم و تربیت حاصل دی تے باطنی فیضان تے نسبت دے حامل بنے۔ تربیت دے بعد تسی‏‏ںؒ نے تیس حضرات نوں اجازت و خلافت توں مشرف فرمایا۔
رمضان 1367ھ /1947ء توں لے کے شوال 1429ھ / 2008ء تک، 63 سال تک تسی‏‏ںؒ نے سلسلۂ عالیہ رحیمیہ رائے پور دے مشائخ حضرت شاہ عبد القادر رائے پوریؒ، حضرت شاہ عبد العزیز رائے پوریؒ دے زمانے وچ تے اپنے دورِ خلافت وچ نمازاں دی امامت کرائی۔ شوال 1429ھ / 2008ء وچ تسی‏‏ںؒ عارضۂ قلب تے گھٹناں دی تکلیف دے سبب معذور ہو گئے تو امامت دوسرے دے سپرد کردتی۔
جنوری 2009ء توں تسی‏‏ںؒ دی زیرسرپرستی ادارہ رحیمیہ علومِ قرآنیہ لاہور توں ماہنامہ ’’رحیمیہ‘‘ دا آغاز ہویا، جو گزشتہ 4 سالاں وچ وڈے اہتمام دے نال مقررہ تریخ اُتے قارئین دی رہنمائی دے لئی شائع ہوجاندا اے۔
مئی 2009ء وچ ’’رحیمیہ مطبوعات‘‘ دے ناں توں نشر و اشاعت دا اک ادارہ قائم کیتا، جس وچ علمائے حق دی کتاباں تحقیق دے نال شائع کرنے دا اہتمام کیتا گیا۔
جولائی 2009ء توں تسی‏‏ںؒ دی زیرسرپرستی اک تحقیقی سہ ماہی مجلہ ’’شعور و آگہی‘‘ دا آغاز ہویا، جو ہن تک اپنی تحقیقی روایات نوں برقرار رکھدے ہوئے وڈے اہتمام دے نال ہر سہ ماہی وچ تسلسل دے نال بروقت شائع ہو رہیا اے۔
2009ء وچ تسی‏‏ںؒ نے اپنے خلفا تے متوسلین دی تربیت دے لئی حرمین شریفین دا سفر کیتا۔ عمرہ دے دوران حرم دی پاک سرزمین وچ انہاں حضرات دی تربیت دا سلسلہ چلدا رہیا۔ اسی دوران حرمین شریفین، بالخصوص جامعہ ام القریٰ مکہ مکرمہ تے مدینہ یونیورسٹی دے اساتذۂ حدیث نے تسی‏‏ںؒ توں سلسلۂ حدیث دی سند حاصل دی۔
تسی‏‏ںؒ نے اپنی پوری زندگی پاکستان تے ہندوستان وچ تعلیمی، تربیندی تے اصلاحی دورہ جات دا اہتمام رکھیا۔ ہمہ وقت تسی‏‏ںؒ نوجواناں دی تربیت دے لئی اسفار دی صعوبت برداشت کر دے رہے۔ خاص طور اُتے تسی‏‏ںؒ نے ہندوستان وچ خانقاہِ عالیہ رحیمیہ رائے پور دے 1999ء تے 2006ء تا 2009ء ہر سال مسلسل اسفار کیتے تے اوتھے قیام کیتا۔
2010ء وچ تسی‏‏ںؒ نے اپنے خلفا تے متوسلین دے ہمراہ اپنی زندگی دا آخری حج ادا فرمایا۔ اگرچہ اس توں پہلے تسی‏‏ں کئی حج ادا کرچکے سن، لیکن خلفا تے متوسلین دے اصرار اُتے باوجود ضعف تے کمزوری دے انہاں دی دل جوئی تے انہاں دی تعلیم و تربیت تے باطنی نسبت دی ترقی دے لئی ایہ سفر حج فرمایا۔ تے اس دوران بوہت کچھ باطنی فیوض و برکات توں اپنے متعلقین نوں مستفیض فرمایا۔
9؍ ستمبر 2012ء نوں تسی‏‏ںؒ نوں دوسری دفعہ دل دا عارضہ لاحق ہویا تے اس دے بعد تقریباً 18 روز تک بیمار رہ کر مؤرخہ 8؍ ذی قعدہ 1433ھ/ 26؍ ستمبر 2012ء، بروز بدھ، بوقت صبح 9:35 اُتے تقریباً 90 سال دی عمر وچ اپنے خالق حقیقی توں جا ملے۔