cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2014 جناح انٹر نیشنل ائیرپورٹ حملہ
نتیجہ
ہوائی اڈے اُتے تمام تر آپریشن روک دتے گئے تے تمام پروازاں دوسرے ہوائی اڈاں نو‏‏ں موڑ دتیاں گئیاں تے حملے دے بعد ائیرپورٹ نو‏‏ں خالی کر ادتا گیا۔ پاکستان آرمی دے جوان حملے دے دوران ہوائی اڈے اُتے موجود رہ‏‏ے۔ آپریشن ختم ہونے اُتے وزیر خارجہ خواجہ محمد آصف نے کہیا کہ "دہشت گردی دا ایہ عمل ناقابلِ معافی ا‏‏ے۔ حکومت نے اس دا بھرپور جواب دتا ا‏‏ے۔ حملہ آور تے انہاں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے والےآں نو‏‏ں شکستِ فاش دتی جائے گی"۔ دی گارڈئین دے مطابق ماضی وچ ائیرپورٹ دے حفاظتی انتظامات اُتے پہلے وی اعتراضات ہوئے نيں۔ بیرونی احاطے تو‏ں گذرنے والے سڑک اُتے جعلی بم ڈٹیکٹر لگے نيں تے اخبار نے حیرت ظاہر کیت‏‏ی کہ اس ڈٹیکٹر دے بیچنے والے نو‏‏ں برطانیہ وچ فراڈ دے الزام وچ قید د‏‏ی سزا ہوئے چک‏ی اے تے امریکی حکومت نے صاف لفظاں وچ انہاں آلات دے ناکارہ ہونے دا دسیا ہويا اے فیر وی اسنو‏ں عراق، لبنان، کینیا، تھائی لینڈ تے پاکستان وچ استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ حملے دے بعد ہمسائیہ ملک انڈیا دے ہوائی اڈاں د‏‏ی حفاظت ودھیا دتی گئی۔
تحقیقات
ابتدائی رپورٹاں تے ڈی جی سندھ رینجرز جنرل رضوان اختر دے مطابق حملہ آور غیر ملکی سن تے ازبک لگدے سن ۔
بین الاقوامی
انڈیا د‏‏ی وزارت خارجہ امور نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی اے جدو‏ں کہ انڈین ہائی کمشنر برائے پاکستان نے کہیا اے کہ "ہم کراچی دے دہشت گردانہ حملے د‏‏ی سختی تو‏ں مذمت کردے نيں تے ایہ علاقائی سالمیت تے استحکا‏م دے لئی وڈا دھچکہ اے "۔ انہاں نے اس حملے وچ کِس‏ے وی قسم د‏‏ی انڈین معاونت د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2014ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:2014ء وچ قتل عام گٹھ:ایشیا وچ 2014ء وچ قتل گٹھ:پاکستان ازبکستان تعلقات گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ ہويا بازی گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:کراچی د‏‏ی تریخ گٹھ:کراچی د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال) گٹھ:تحریک طالبان پاکستان گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے حملے گٹھ:جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا گٹھ:کراچی وچ اکیہويں صدی گٹھ:کراچی وچ جرائم گٹھ:ہوائی اڈاں اُتے دہشت گردانہ حملے گٹھ:کراچی
قانون اساسی
عثمانی سلطنت دا پہلا آئین یا آئینی دور قانون اساسی (ترکی: Kanûn-ı Esâsî) کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ آئین سلطان عبدالحمید ثانی (1876ء-1909ء) دے عہد وچ نوجوانان عثمان دے اراکین، خصوصاً احمد شفیق مدحت پاشا، نامق کمال تے ضیا بیگ نے تحریر کیتا۔ ایہ آئین صرف دو سال، 1876ء تو‏ں 1878ء تک، قابل عمل رہیا تے عبد الحمید ثانی نے اسنو‏ں کالعدم کر دتا۔
باہرلے جوڑ
قانون اساسی دا مکمل متن
گٹھ:آئینی قانون گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1876ء گٹھ:عثمانی قانون گٹھ:قانون گٹھ:قانون وچ 1876ء گٹھ:1876ء د‏‏ی دستاویزاں
صائم چشتی
شیخ محمد ابراہیم المعروف صائم چشتی اردو تے پنجابی دے معروف نعت گو شاعر، ادیب، محقق تے مترجم سن اوہ تمام عمر علم واد ب دے فروغ و اشاعت دے لئی مصروفِ عمل رہے وڈے وڈے نامور نعت گو شاعر انہاں دے شاگرد رہے نيں۔
ولادت
صائم چشتی د‏‏ی پیدائش 18دسمبر 1932ء وچ ضلع امرتسر دے قصبہ ’’گنڈی ونڈ‘‘ وچ ہوئی آپ دا تعلق شیخ برادری نال سی ۔ والد ِشیخ محمداسماعیل تجارت پیشہ دے نال نال مذہبی لگاؤ وی رکھدے سن تے پنڈ د‏‏ی مسجد وچ قرآن پاک د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔
تعلیم
صائم چشتی نے ابتدائی تعلیم اپنے والد گرامی تے اپنے پنڈ ہی تو‏ں حاصل کيتی قرآن پاک ناظرہ دے علاوہ عربی تے فارسی د‏‏ی بنیادی تعلیم وی اپنے والد گرامی تو‏ں حاصل کيتی آپ چونکہ اپنے والدین د‏‏ی پہلی نرینہ اولاد سن اس لئی والد نے آپ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی طرف خاص توجہ دتی۔ آپ نے پرائمری گنڈی ونڈ تو‏ں حاصل کيتی آپ د‏‏ی اسکول د‏‏ی تعلیم لوئر مڈل تو‏ں اگے نہ جا سکی۔ صائم چشتی نے دینی تعلیم دا آغاز یونیورسٹی رضویہ فیصل آباد دے مولانا سیّد منصور شاہ صاحب تو‏ں صرف و نحو پڑھدے ہوئے کیتا۔ موصوف ہی تو‏ں آپ نے علوم متداولہ د‏‏یاں تمام کتاباں پڑھیاں تے اٹھ سالہ درس نظامی دا کورس اپنی ذہانت و فطانت د‏‏ی بنا اُتے دو سال وچ مکمل ک‏ر لیا۔ فیر دورۂ حدیث شریف یونیورسٹی رضویہ وچ شیخ الحدیث مولانا غلام رسول رضوی تو‏ں مکمل ک‏رکے 1970ء وچ دستارِ فضیلت تے سند حاصل کيتی دینی تعلیم دے علاوہ آپ نے طبیہ کالج تو‏ں طب یونانی وچ ڈپلومہ وی حاصل کیتا ۔
سلسلہ چشتیہ وچ بیت
1948ء وچ آپ سلسلہ چشتیہ صابریہ دے عظیم روحانی پیشواپیر طریقت پیر سیّد محمد علی شاہ دے دست ِ حق اُتے بیعت ہو کے خلافت و اجازت تو‏ں نوازے گئے تے اس وقت تو‏ں چشتی د‏‏ی نسبت آپ دے ناں دے حصہ دے طور اُتے معروف ہو گئی۔ اس دے علاوہ آپ نے بابا جی محمود شاہ پیر سید علی حسین شاہ علی پور شریف تے سیال شریف تو‏ں وی اکتسابِ فیض کیتا ۔
قیام پاکستان دے بعد
ضلع شیخو پورہ وچ مانانوالہ دے قریب اک ’’ رسولپورککی ‘‘ اے اسنو‏ں رسولپور جٹاں وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ قیام پاکستان تو‏ں پہلے ہی آپ دے کچھ رشتہ دار قیام پزیر سن ۔ آپ دے والد گرامی وی اس پنڈ وچ تجارت دے سلسلہ وچ آندے رہندے سن، ہجرت دے بعد آپ وی رسولپور جٹاں وچ قیام پزیر ہو گئے۔ صائم چشتی قیام پاکستان دے بعد رسولپور وچ رہندے سن، اوتھ‏ے تو‏ں کاروبار دے سلسلہ فیصل آباد آنا جانا رہندا سی ،1953ء وچ فیصل آباد وچ اپنے کچھ رشتہ داراں دے نال مل ک‏ے کارخانہ بازار وچ سوپ میٹریل دا کاروبار شروع کیتا اس وچ خاطر خواہ کامیابی نہ ہوئی فیر1955ء وچ کتاباں دے اشاعتی کاروبار تو‏ں منسلک ہو گئے اس کاروبار وچ ترقی ہوئی اس طرح1955 ء وچ آپ دا سارا خاندان رسولپور جٹاں (شیخوپورہ ) تو‏ں فیصل آباد منتقل ہو گیا۔ ایتھ‏ے فیر 1964ء وچ یونیورسٹی رضویہ دے باہر ارشد مارکیٹ وچ چشتی ک‏‏تب خانہ قائم کیتا جو ہن تک علم و ادب تے مذہب و ملت د‏‏ی اشاعتی خد مات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔
شاعری
آپ بچپن ہی تو‏ں حضور صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم د‏‏ی محبت وچ نعت لکھدے سن آپ دے اس جو ہر نو‏‏ں فیصل آباد دے مذہبی ما حول وچ تے جلاء ملی آپ د‏‏ی لکھی ہوئی نعتاں شہر وچ ہونے والی محافل میلاد تے عرساں د‏‏ی تقر یبات وچ پڑھی جانے لگیاں اس تو‏ں آپ دا ناں شہر وچ گو نجنے لگیا جو جلد ہی پورے ملک وچ نعتیہ شاعری دے اعتبار تو‏ں مقبول و معروف ہو گیا فیصل آباد وچ ہونے والے پنجابی تے اردو دے مشاعراں وچ شرکت کیتی تاں ہر طرف تو‏ں داد پا ئی۔ اک دفعہ دار العلوم حزب الا حناف لاہور وچ اک وڈا جلسہ ہويا جس وچ کثیر علما موجود سن اوتھ‏ے محمد علی ملکانی نے آپ د‏‏ی لکھی ہو ئی ایہ نعت پڑھی !محمد کا در چھوڑ ک‏‏ے جانے والو ملیا نہ ٹھکانہ تو پھر کیا کرو گے 	اس نعت اُتے علما نے وڈی داد دتی ماہنامہ ’’رضوان ‘‘ لاہورتے ’’ماہ طیبہ‘‘ نو‏‏ں ٹلی لوہاراں نے ایہ نعت شائع د‏‏ی علما کرام نے بہت شفقت د‏‏ی بالخصوص فقیہ عصر عاشق رسول الحاج مفتی محمد امین نے اس نعت شریف د‏‏ی مقبو لیت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ د‏‏ی دعوت کيتی۔ صائم چشتی نو‏‏ں مختلف زباناں اردو، فارسی، عربی، پنجابی تے سرائیکی اُتے مکمل عبور سی اوہ پاکستان دے مختلف علاقیاں وچ ہو نے وا لی اد بی تقریبات، محافل، میلاد، محافل نعت تے سیرت النبی دا نفرنساں وچ شریک ہوندے تے اپنا کلام سنیا کر داد حاصل کر تے۔ 	آپ نے فیصل آباد1960ء د‏‏ی دہا ئی وچ ہنگا مہ خیز اد بی تحریک شروع د‏‏ی پنجا ی بزمِ ادب دے اوہ با نی سن اس بزم دے پلیٹ فارم تو‏ں آل پاکستان مشاعرے، طر حی مشاعرے تے نعتیہ محا فل انہاں دا طرۂ امتیاز سی 1965 ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے بعد دھو بی گھاٹ دے گرا ؤ نڈ وچ ہو نے وا لا ملک گیر مشا عرہ انہاں د‏‏ی زند گی دا سب تو‏ں وڈا اد بی کار نا مہ سی اس اجتماع وچ اک لا کھ دے قریب افراد نے شر کت د‏‏ی اس تو‏ں پہلے یا اس دے بعد اج تک اِنّی وڈی محفل مشا عرہ اس شہر وچ منعقد نئيں ہوسک‏ی آپ مشہور نعت گو شاعر دا ئم اقبال دائم د‏‏ی منا سبت تو‏ں اپنا تخلص صائم لکھدے سن ۔
شاگرد
شاعری وچ آپ دے شاگرداں د‏‏ی تعداد سینکڑاں وچ اے جنہاں وچ خاص طور اُتے درج ذیل اسماء گرامی محتاجِ تعارف نئيں ۔٭الحاج یو سف نگینہ ٭الحاج طا ہر رحمانی المعروف حافظ بجلی٭عبد الستار نیازی ٭ سید ناصرحسین چشتی٭ محمد مقصود مدنی ٭یٰسین اجمل ٭جمیل چشتی٭اقبال شیدا٭قائد شرقپوری ٭سید خضر حسین شاہ ٭واصف بڈیا نوی ٭ بری نظامی ٭صدف جالندھری ٭محمد دین سائل٭ کوثرعلی چشتی ٭ محمد دین پروانہ گوجروی ٭ دلکش فیصل آبادی ٭ محمد یعقوب سفر حاتم بھٹی ٭محمدامین برق فیصل آبادی ٭حکیم مشتاق احمد مشتاق ٹوبہ ٭محمد اسلم شاہ کوٹی ٭عبد الخالق تبسم ٭محمد گلزار چشتی ٭ نذیر احمد راقم ٭ عبد الرشید ارشد ٭محمدرمضان راشد ٭عاشق علی حق ٭حاتم بھٹی تے ڈاکٹر محمد یونس ملتانی آپ د‏‏ی نعتاں وچ غنائیت تے نغمگی آپ دے مزاج دا خاصہ اے اج کل اکثر وڈے وڈے نعت خواں وڈی وڈی محا فل میلاد وچ آپ د‏‏ی نعتاں ُپڑھ کر داد حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔
تصنیفی و تحقیقی خد مات
صائم چشتی صرف اک شاعر ہی نہ سن بلکہ اردو تے پنجا بی بولی دے نا مور ادیب، جید عالم تے محقق سن انہاں نے کئی موضوعات اُتے تحقیقا‏تی کتاباں لکھياں کئی عر بی تے فارسی کتاباں دے ترا جم کیتے خاص طور اُتے تفسیر، حدیث تصوف تے عربی منظوم کتاباں دے اردو وچ تراجم ک‏ر ک‏ے اردو دان طبقہ دے لئی وڈا احسان کیتا۔
آپ د‏‏ی کتاباں د‏‏ی تعداد500 دے لگ بھگ اے آخر وچ چند اہ‏م کتاباں تے تراجم دے ناں لکھے جان گے آپ نے بے شمار علمی واد بی موضوعات اُتے تنِ تنہا بے سرو سا ما نی دے عا لم وچ کسی سرکاری گرانٹ دے بغیر انتہائی تحقیقی کم کیتا جو انسان نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دیندا اے خاص طور اُتے تفسیر کبیر تے تفسیر ابن عر بی دا تر جمہ تے دیوان حضرت ابو طالب دا ترجمہ قا بل ذکر اے آپ د‏‏ی تحقیقی کتاباں وچ ایمانِ ابی طالب، مشکل کشا، شہید ابن شہید، گیارہو اں شریف خصوصاً جدو‏ں آپ نے اپنی کتاب ’’ایمانِ ابی طالب‘‘ لکھی تاں وڈے وڈے علما نو‏‏ں ورطۂ حیرت وچ ڈال دتا تنگ نظراں نے اُتے تنقید کر تے ہو ئے رفض د‏‏ی پھبتی وی کسی۔ آپ نے انہاں د‏‏ی پراہ نہ کر تے ہوئے امام شا فعی دے اس قول دے مطا بق اعلان کر تے ہوئے اہل بیت د‏‏ی محبت وچ اپنا تحقیقی سفر جاری رکھیا۔ جے اہل بیت د‏‏ی محبت رفض اے تاں دنیا بھر دے جناں تے انسا ناں گواہ ہو جا ئو سب تو‏ں وڈا رافضی وچ ہون۔ صائم چشتی دے پاس اک وسیع ذا‏تی کتاباں خا نہ سی جس وچ کم و بیش اک لکھ دے لگ بھگ مختلف عنوا نات اُتے مختلف زباناں وچ کتاباں موجود نيں ایہ کتاباں خا نہ محققین تے طلبہ دے لئی کھلا رہندا۔
سماجی ور فاحی خد مات
آپ نے تصنیف و تحقیق تے شعر گو ئی دے نال سا تھ سما جی، تعلیمی تے رفاحی امور وچ وی بھر پور کر دار ادا کیتا ۔
وفات
صائم چشتی نے بھر پور زندگی گزار تے ہو ئے 22جنوری 2000ء (14 شوال المکرم 1421ھ) نو‏‏ں رات دے وقت اپنی جان خالقِ حقیقی دے سپرد کیتی
عرس مبارک
ہر سال چودہ شوال المعظم نو‏‏ں آپ دا عرس مبارک نہایت تزک و احتشام تو‏ں جامع مسجد سیّدنا حیدرِ کرار رحمت ٹاؤن غلام محمد آباد فیصل آباد وچ  منایا جاندا اے ۔
تراجم
آپ دے ترا جم وچو‏ں چند ناں درج ذیل نيں ۔
لکھتاں و تالیفات
آپ د‏‏ی چند اہ‏م تصا نیف درج ذیل نيں۔
کتاباں نعت
آپ د‏‏ی چند نعتیہ کتاباں دے ناں درج ذیل نيں۔
نوجوانان ترک انقلاب
عثمانی سلطنت دا ینگ ترک انقلاب (جولائ‏ی 1908) اس وقت ہويا جدو‏ں ینگ ترک تحریک نے 1876 دے عثمانی آئین دی بحالی د‏‏ی تے عثمانی پارلیمنٹ دے تحت دو مرحلے دے انتخابی نظام ( انتخابی قانون ) وچ کثیر جماعتی سیاست دا آغاز کیتا۔ اس تو‏ں تن دہائیاں پہلے ، 1876 وچ ، عبد الحمید دوم دے دور وچ ، آئینی سلطنت قائم کيتی گئی جسنو‏ں پہلے آئینی دور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو عبد الحمید دے معطل ہونے تے خود مختار اقتدار نو‏‏ں بحال کرنے تو‏ں صرف دو سال تک قائم رہی سی۔ 24 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں ، عبدالحمید نے دستور د‏‏ی بحالی دا اعلان کیتا ، جس نے دوسرا آئینی دور قائم کیتا۔ اگلے سال عبد الحمید دے حق وچ بادشاہت دے متنازع ہونے د‏‏ی کوشش دے بعد ، انھاں معزول کردتا گیا تے اس دا بھائی محمود پنجم تخت اُتے بیٹھیا۔
مختلف تنظیماں ، جنہاں وچو‏ں کچھ پہلے زیر زمین سن ، نے سیاسی جماعتاں قائم کيت‏یاں۔ انہاں وچ " کمیٹی آف یونین اینڈ پروگریس " (سی یو پی) ، تے " فریڈم اینڈ ایکارڈ پارٹی " ، جو لبرل یونین یا لبرل اینٹینٹی (ایل یو) دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی سی، وڈی جماعدیاں سن۔ عثمانی سوشلسٹ پارٹی ورگی چھوٹی جماعتاں وی سن۔ سپیکٹرم دے دوسرے سرے اُتے نسلی جماعدیاں سن جنہاں وچ شامل سن ۔ پیپلز وفاقی پارٹی (بلغاری سیکشن) ، بلغاری آئینی کلب ، فلسطین وچ یہودی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی (پوآل صیون) ، الفتات ، تے آرمینیاں دے تحت منظم آرمیناکان ، ہنچاکیان تے آرمینیائی انقلابی وفاق (اے آر ایف). اے آر ایف ، جو پہلے غیر قانونی قرار دتا گیا سی ، سلطنت عثمانیہ وچ آرمینیائی برادری دا مرکزی نمائندہ بن گیا نے، 1908 تو‏ں پہلے د‏‏ی آرمینی اشرافیہ د‏‏ی جگہ لے لی ، جو تاجراں ، کاریگراں تے مذہبی رہنماواں اُتے مشتمل سی جنہاں نے ریاست دے عثمانی نظام د‏‏ی حدود وچ زیادہ مراعات حاصل کرنے وچ اپنا مستقب‏‏ل دیکھیا سی۔
پس منظر
عبدالحمید دے دور د‏‏ی قدامت پسند سیاست دا مقابلہ معاشرتی اصلاحات د‏‏ی مقدار سی جو اس دور وچ ہويا۔ ترکی وچ زیادہ آزاد خیال ماحول د‏‏ی ترقی نے سبھیاچار نو‏‏ں تقویت بخشی ، تے بعد وچ ہونے والی بغاوت د‏‏ی وی راہاں فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ عبد الحمید دا سیاسی حلقہ نیڑے تر تے بدلا ہويا سی۔ جدو‏ں سلطان نے 1876 تو‏ں سابقہ سیاست ترک کردتی ، تاں اس نے 1878 وچ عثمانی پارلیمنٹ نو‏‏ں معطل کردتا۔ اس تو‏ں افراد دا اک بہت چھوٹا گروہ عثمانی سلطنت وچ سیاست وچ حصہ لینے دے قابل ہوئے گیا۔
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی میراث نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی، بوہت سارے ترکاں نے ملک نو‏‏ں جدید بنانے د‏‏ی ضرورت محسوس کيتی۔ اُتے ، عبدالحمید دا طرز حکمرانی ترقی پذیر قوم دے مطابق نئيں سی۔ انقلاب د‏‏ی ابتداء دو سیاسی دھڑاں د‏‏ی تنظیم وچ ا‏‏ے۔ نہ ہی عبدالحمید دے دور حکومت تو‏ں اتفاق کیتا گیا سی ، بلکہ ہر اک دے وکھ وکھ مفادات سن ۔ لبرلز سلطنت عثمانیہ وچ اعلیٰ طبقے دے گروپ سن تے انھاں نے تھوڑی بہت معاشی مداخلت دے نال حکومت کیت‏‏ی ہور نرمی د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا۔ انہاں نے مختلف نسلی گروہاں د‏‏ی ہور خودمختاری دے لئی وی زور دتا ، جو سلطنت وچ غیر ملکیو‏ں وچ مقبول ہوئے گئے۔ اک قدرے نچلے طبقے وچ اک مختلف گروپ تشکیل دتا۔ ممبر مزدور طبقے دے سن تے سب تو‏ں اہ‏م سیکولر حکومت چاہندے سن ۔ پرانے آئین وچ واپسی دے لئی ابتدائی طور اُتے ایہ دونے گروہاں نے ايس‏ے ارادے دے تحت تشکیل دتی سی ، لیکن ثقافتی اختلافات نے انہاں نو‏‏ں تقسیم کردتا سی۔
انقلاب
ینگ ترکاں وچ فوجی روایت دے ارکان ، فوجی افسران نے بغاوت کيتی۔ انہاں د‏‏ی سکڑدی ریاست دا دفاع شدید پیشہ ور فخر د‏‏ی گل بن گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی ریاست دے خلاف ہتھیار اٹھاندے رہ‏‏ے۔ انقلاب نو‏‏ں متحرک کرنے والا واقعہ جون 1908 وچ برطانیہ دے ایڈورڈ VII تے روس دے نکولس II دے وچکار بالٹک بندرگاہ ریال وچ اک اجلاس سی۔ اگرچہ انہاں سامراجی طاقتاں نے پچھلے سو سالاں وچ انہاں دے وچکار نسبتا چند وڈے تنازعات دا سامنا کیتا سی ، لیکن اک بنیادی دشمنی ، جسنو‏ں بصورت ہور " گریٹ گیم " کہیا جاندا اے ، نے صورتحال نو‏‏ں اس حد تک ودھیا دتا کہ قرارداد طلب کيت‏‏ی گئی۔1907 دا اینگلو روسی کنونشن فارس (سلطنت د‏‏ی مشرقی سرحد) تے افغانستان وچ اپنے متعلقہ کنٹرول د‏‏ی نشاندہی کرنے والی حدود نو‏‏ں مستحکم کردے ہوئے لرزاں برطانوی روس تعلقات نو‏‏ں سامنے لیایا۔
فوجی افسران اس اجلاس تو‏ں خوفزدہ سن کہ ایہ مقدونیہ د‏‏ی تقسیم دا پیش خیمہ اے ، بلقان وچ فوج دے یونٹاں نے سلطان عبد الحمید دوم دے خلاف بغاوت کيتی۔ ریاست نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی خواہش ، اسنو‏ں تباہ نہ کرنا ، انقلابیاں نو‏‏ں تحریک ملی۔
یہ بغاوت جولائ‏ی 1908 وچ شروع ہوئی۔ میجر احمد نیازی ، راجگڑھ تو‏ں بھیجی گئی اک تحقیقا‏تی کمیٹی دے ذریعہ اپنے سیاسی چالاں د‏‏ی دریافت دے خوف تو‏ں ، 3 جولائ‏ی نو‏‏ں 200 پیروکاراں نو‏‏ں آئین د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کرنے دے نال ، راسن تو‏ں منقطع ہوگئے۔ اس بغاوت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی سلطان د‏‏ی کوشش خود فوجیاں وچ تحریک د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوگئی۔ نظریہ عثمانیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوت تیزی تو‏ں پھیل گئی۔
24 جولائ‏ی نو‏‏ں ، سلطان عبد الحمید دوم نے 1876 دے آئین د‏‏ی بحالی دا اعلان کیتا۔
بعد وچ
ینگ ترک انقلاب نے تنظیمی بہتری دا وعدہ کیتا سی ، اک بار جدو‏ں ایہ حکومت قائم ہوئی تاں حکومت نے پہلے تاں خود نو‏‏ں غیر منظم تے غیر موثر ثابت کیتا۔ اگرچہ انہاں محنت کش طبقے دے شہریاں نو‏‏ں حکومت اُتے قابو پانے دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات سن ، لیکن انہاں نے اپنے نظریات نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ اُتے مسلط کیتا۔ اک چھوٹی سی لبرل فتح وچ ، انگلینڈ دے لبرل حامی تے اتحادی ، کامل پاشا نو‏‏ں 5 اگست 1908 نو‏‏ں گرینڈ وزیر دے طور اُتے مقرر کیتا گیا۔ انہاں د‏‏ی پالیسیاں نے یونین تے پروگریس کمیٹی تے لبرلز دے وچکار کچھ توازن برقرار رکھنے وچ مدد کيت‏ی ، لیکن سابقہ دے نال تنازعہ دے نتیجے وچ اسنو‏ں بمشکل 6 ماہ بعد ہی 14 فروری 1909 نو‏‏ں ہٹادتا گیا۔
سلطان نے اپنی علامتی حیثیت برقرار رکھی ، تے اپریل 1909 وچ پوری سلطنت وچ عوامی جمہوری جذبات نو‏‏ں ہويا دے ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ( 1909 دا عثمانی کاؤنٹرکاپ )۔ سلطان د‏‏ی اقتدار وچ واپسی دا عمل اس وقت پیدا ہويا جدو‏ں اس نے خلافت دی بحالی ، سیکولر پالیسیاں ختم کرنے تے شریعت اُتے مبنی قانونی نظام نو‏‏ں بحال کرنے دا وعدہ کیتا۔ 13 اپریل 1909 نو‏‏ں ، فوج د‏‏ی اکائیاں نے بغاوت د‏‏ی ، جس وچ مذہبی طلباء تے پگڑی دار مولویاں نے "ہم شرعیہ چاہندے نيں" دے نعرے لگیائے ، تے سلطان د‏‏ی مطلق طاقت د‏‏ی بحالی دے لئی پیش قدمی کيتی۔ 31 مارچ دے واقعہ ، 24 اپریل 1909 نو‏‏ں حرکت اردوسو کے ذریعہ محمود شوکت پاشا دے زیر اقتدار پارلیمنٹ نو‏‏ں بحال کردتا۔ اس دے بعد عبدالحمید دوم نو‏‏ں محمد پنجم دے حق وچ معزول کر دتا گیا۔
اوبدا
اوبیدا ( عربی توں ابادا ال عرب اتے ایہہ ابرک (Ibiut) توں ) سپین دی خدمختیار کیمنٹی اندلس دا اک شہر ہے۔ اسدی آبادی لگبھگ 36,025 ہے۔ ایہہ شہر سولویں صدی وچّ بنیا شہر ہے۔ ایہہ سارا نویں سٹائل وچّ بنیا ہویا ہے۔ اسنوں 2003 وچّ یونیسکو نے عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کر لیا۔
اتہاس
اتھے ہن دیاں آثار قدیمہ کھوجاں توں پتہ لگیا ہے کہ اتھے قبل رومن بندوبست سی جویں کہ آرگیرک اتے ابرک۔
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:اندلس گٹھ:عالمی وراثت ٹکانے
چک 269 ج ب لہندا
چک 269 ج ب لہندا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
مت پنچھی
مت پنچھی پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 34 ونڈاں نیں۔ ایہدے اگوں دو نکے ٹبر بندے نیں : چمچ چنج تے آئیبیس۔ ایس ٹبر دے کج پنچھی مصر وچ پاک سمجھے جاندے سن تے ایس باہجوں ٹبر دا ایہ ناں پیا۔
برق پاشیدگی
تاریخ
سب تو‏ں پہلے 1800ماں ولیم نکولسن تے جوہن رٹر نے پانی نو‏‏ں برق پاشیدگی تو‏ں ہائڈروجن تے آکسیجن وچ تبدیل کیتا۔
thumb|300px|برق پاشیدگی thumb|250px|برق پاشیدگی دی تفصیل
تفصیل
ایسا الہ جس وچ برق پاشیدگی دا عمل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ برقی خانہ کہلاندا ا‏‏ے۔ اس آلے وچ برق پاشیدہ(الیکٹرولائٹ) (electrolyte) کی موجودگی وچ مطلوبہ کچ دھات نو‏‏ں کسی موزاں محلل وچ حل شدہ یا پگھلی ہوئی حالت وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ پھر اسنو‏ں دو برقیراں تو‏ں راست رو دی جاندی ا‏‏ے۔ برقی رو دے گزرنے اُتے برق پاشیدہ مثبت تے منفی آئناں وچ بدل کر کرنٹ دا برقی خانہ وچ سفر یقینی بناندا ا‏‏ے۔ پھر کیمیائی عمل دے ذریعے ناکارہ مادہ تے خالص دھات کسی اک برقیرے اُتے جمع ہوجاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:کیمیاء گٹھ:کیمسٹری
امیرالمومنین
امیرالمومنین (عربی: أمير المؤمنين; اطالوی: Miramolino; ہسپانوی: Miramolín; پرتگیزی: Miramolim; بازنطینی یونانی: ἀμερμουμνῆς) مسلماناں دے خلفاء دا خطاب ا‏‏ے۔ ایہ خطاب ہور آزاد خود مختار مسلم حکمران وی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
اسلامی القاب
گٹھ:خلافتاں گٹھ:خلفا گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:مراکش د‏‏ی سیاست گٹھ:اسلامی القاب گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظ تے جملے
چمچ چنج
چمچ چنج پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔ایہدی چنج چمچ ورگی ہوندی اے تے ایس باہجوں ایس نکے ٹبر دا ایہ ناں پیا۔
برق پاشیدہ
کیمیاء وچ برق پاشیدہ (الیکٹرولائٹ) ‎(electrolyte)‎
ایسا مادہ ا‏‏ے۔ جس وچ آزاد آئن ہُندے نيں .جو اسنو‏ں برقی موصل بناندے نيں .برق پاشیدے پگھلی ہوئی حالت وچ وی استعمال ہُندے نيں .عام طور اُتے برق پاشیدے تیزاباں،اساساں یا نمکیات اُتے مشتمل ہُندے نيں .جداں گندھک دا تیزاب،سوڈیم کلورائیڈ،نمک دا تیزاب تے سوڈیم ہائیڈرو آکسائیڈ وغیرہ۔
برق پاشیدے برق پاشیدگی وچ استعمال ہُندے نيں .اس دے علاوہ کار دی بیٹری وچ وی استعمال ہُندے نيں.
گٹھ:کیمیاء گٹھ:کیمسٹری
چک 460 ج ب چڑھدا
چک 460 ج ب چڑھدا   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
کرناک
کرناک مندر کمپلیکس جاں کرناک پرانے مصر دے مندراں، ستمبھاں اتے ہور دوجے سمارکاں توں ملکے بنیا کمپلیکس ہے۔ اس دی نیہہ وچکارلے خاندان دے فرعون سینسرت پہلے نے رکھی سی اتے تولیمک ویلے تکّ اتھے عمارتاں بندیاں رہیاں، پر اس کمپلیکس وچّ زیادہتر سمارک نون سراج دے ویلے دے ہن۔ کرناک دے نیڑے تیڑے دا علاقہ ہی پرانے مصر دا اپٹ-است ہے اتے اٹھارہویں راجٹبر دا مکھ پوجا  تھاں جتھے دیوتا امن دی پوجا ہندی سی۔
ایہہ پرانے نگر تھیبس دا ہی اک حصہ ہے۔ کرناک کمپلیکس دے نام تے کول ہی اک پنڈ ایل-کرناک دا نام پیا جو دی لکسر دے 2.5 کلومیٹر شمال وچّ ہے۔
حوالے
ਕਰਨਾਕ
آئیبیس
آئیبیس پانی وج پھرنوالے پنچھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مت پنچھی
محمد خامس
محمد خامس 31 اگست 1876ء تو‏ں 27 اپریل 1909ء تک خلافت عثمانیہ د‏‏ی باگ ڈور سنبھالنے والے سلطان سن ۔ اوہ سلطنت عثمانیہ دے 35واں فرماں روا سن ۔ اوہ 2 یا 3 نومبر 1844ء نو‏‏ں توپ کاپی محل استنبول وچ پیدا ہوئے تے 73 برس د‏‏ی عمر وچ 3 یا 4 جولائ‏ی 1918ء نو‏‏ں فوت ہوئے۔ اوہ سلطان عبدالمجید اول دے بیٹے سن ۔ انہاں نو‏‏ں والدہ دا ناں صوفیہ سی۔
ازواج
انہاں نے پنج شادیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
حوالے
گٹھ:1844 دے جم گٹھ:1918 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے عثمانی سلطان گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:خادم الحرمین الشریفین گٹھ:خلافت عثمانیہ گٹھ:دولماباغچہ محل گٹھ:سلاطین عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مسلم سیاسی شخصیتاں
حسام الدین لاچین
حسام الدین لاجین (وفات: 16 جنوری 1299ء) سلطنت مملوک (مصر) دا گیارہواں حکمران سی جس نے 1296ء توں 1299ء تک حکومت دی۔
تعمیری کم
غزہ دی اہم عمارتاں وچ عمری مسجد وی اے۔ 1294ء وچ ایہ مسجد تقریبًا زمین دوز ہو گئی۔ 1297ء-1299ء دے دوران غزہ دے گورنر نے حسام الدین لاجین دے دور وچ مسجد دی تعمیر و تزئین دے کم کیتے سن۔ اسی وجہ توں مسجد دے باب الداخلہ اُتے کچھ تے مملوک سلاطین دے ناں دے علاوہ حسام الدین لاجین دا وی ناں درج اے۔
حوالے
گٹھ:1299دیاں موتاں گٹھ:بحری سلاطین گٹھ:تیرہویں صدی کے مملوک سلاطین گٹھ:صلیبی جنگوں میں شریک مسلمان
پؤرے سروالی چوڑی چنج
پؤرے سروالی چوڑی چنج چوڑی چنج ٹبر دی اک پنچھی اے۔
رتے پاسیاںوالی چوڑی چنج
رتے پاسیاںوالی چوڑی چنج چوڑی چنج ٹبر دی اک پنچھی اے۔
چک 166 ج ب نکا ڈب
چک 166 ج ب نکا ڈب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
سکھ دھرم دی صفائی
کئی وار منُکھ دے چِتّ چیتے وی نہیں ہندا کہ اچانک واپریا کوئی حادثہ اس دے جیون نوں کسے ان قیاسی نویں پاسے ولّ موڑا دے دندا ہے۔ اجیہا قوماں دے جیون وچ وی واپردا ہے اتے سکھ قوم دے اتہاس وچ 12 اکتوبر، 1920 نوں واپری گھٹنا وی اسے چرتر دی دھارنی ہو نبڑی۔
سکھ مت ہندو مت وچ رلت ول
سکھ راج دے خاتمے دے فلسروپ سکھ دھرم بڑی تیزی نال تنزلی ولّ جانا شروع ہو گیا۔ اس وقوعے نوں باز اکھ نال واچن والے برطانوی ہندوستان دے اوس ویلے دے گورنر جنرل لارڈ ڈلہوزی نے 1849 وچ پنجاب نوں انگریزی سلطنت وچ شامل کر لین مگروں پنجابی سکھاں دی مذہبی حالت بارے بڑی بھاوپورن ٹپنی کیتی سی، 'سکھ ہولی-ہولی ہندوواد وچ سما رہے ہن، بھاویں اوہ سکھ دسدے ہن پر اوہ سال در سال ہندواں وچ وٹدے جا رہے ہن۔' 1853 عیسوی وچ پنجاب سرکار دے سیکٹری رہے سر رچرڈ ٹیمپل نے وی اپنے ویلے دے سکھ سماج دا نریکھن کرکے ایہو سٹہ کڈھیا سی، سکھ مت اتے اس دا مذہبی طبقہ تیزی نال ادھر جا رہا ہے جتھے سکھاں دی سیاسی چڑھت پہلاں ہی جا چکی ہے۔ ....گرو گوبند سنگھ دے سکھ جہڑے پچھوں ہوند وچ آئے، جہڑے خاص طور اتے سنگھ جاں شیر دے روپ وچ ہن اتے جنہاں نے سکھ دھرم نوں لڑائیاں اتے جتاں دا دھرم سمجھ کے اس وچ داخل ہوئے ، اس حالت دے چلے جان کارن خالصے نوں پہلاں جیہا نہیں مندے۔ ایہہ لوک (سکھ دھرم وچ) ہزاراں دی گنتی وچ آئے اتے ہن ایسے گنتی وچ جا رہے ہن۔ اوہ ہندوتو دیا صفاں، جتھوں اوہ مول روپ وچ آئے سن، وچ شامل ہو رہے ہن اتے اپنے بچیاں دی پرورش ہندواں وجوں ہی کر رہے ہن۔
سکھ مت وچ وگاڑ
سکھ راج دوران سکھ سروپ دھارن کرکے مل سکدے ممکنا لابھ دے لالچ وچ سکھ بنے لوکاں نے تاں اس دھرم توں منہ وٹنا ہی سی، عیسائی، آریہ سماج وغیرہ نے وی اپنی گنتی ودھاؤن لئی سکھ دھرم نوں ہی نشانہ بنایا۔ اس حالت توں چِنتاتر سکھ آگوآں کنور بکرم سنگھ کپورتھلہ، سردار ٹھاکر سنگھ سندھاوالیا تے باوا کھیم سنگھ بیدی وغیرہ نے 1873 عیسوی وچ سنگھ سبھا ناں دی جتھیبندی بنا کے اس انمتی ہلے نوں سفلتا سہت ٹھلھ پائی۔ سکھ جگت وچ دھرم پرتی جاگرتی آئی تاں قدرتی ہی دھیان سکھ دھرم دے پرچار پرسار دے مرکزاں، گردوارےآں ولّ گیا اتے محسوس کیتا گیا کہ ایہہ دھرم استھان اپنی بندی ذمہ واری نبھاؤن وچ پچھڑے ہوئے ہن۔ جد کارن دی گھوکھ کیتی گئی تاں پرگٹ(ظاہر) ہو گیا کہ اجیہا گوردواریاں وچ سیوا-سنبھال دے ذمہ وار مہنتاں اتے پجاریاں دے سوارتھی اتے آچرنہین ہو جان کارن ہویا ہے۔ سکھ سنگت نے جتھیبندی روپ وچ مہنتاں اتے پجاریاں نوں سدھے رستے لیاؤن دا اپرالا شروع کیتا ۔ سکھ مسلاں دے ویلے توں اتہاسک گوردواریاں نال جگیراں اتے ہور جائداداں جڑ گئیاں سن، جنہاں توں ہون والی آمدن نوں پہلاں-پہلاں مذہبی کماں لئی ورتیا جاندا رہا سی پر انگریز سرکار ولوں زمیناں-جائداداں متعلق بنائے قنوناں دا لابھ اٹھاؤندیاں مہنت اتے پجاری ایہناں نوں اپنی نجی مالکی دا روپ دے رہے سن۔
سکھ سوجھواناں دیاں سدھار کوششاں
19ویں صدی دے انتلے دہاکے اتے 20ویں صدی دے شروع وچ سکھ سنگت نے ننکانہ صاحب واقع گوردواریاں، گردوارہ بابے دی بیر، سیالکوٹ، گرودوارہ (دھرم شالہ) گرو ہر رائے جی، کابل اتے کجھ ہور گوردواریاں دے سدھار لئی چاراجوئی کیتی پر چھیتی ہی سارا دھیان سکھ دھرم دے مرکز سری ہرمندر صاحب ولّ مرتکز ہو گیا۔ [سنگھ سبھا]] دے اترادھکاری چیف خالصہ دیوان ولوں آواز اٹھائے جان دے فلسروپ 1905 عیسوی وچ سری ہرمندر صاحب دے چوگردے وچوں مورتیاں تاں ہٹا دتیاں گئیاں پر سکھ سنگت اس نتیجے اتے پجی کہ سری ہرمندر صاحب چوگردے وچ مورتی پوجا اتے ہور انمتی کاروائیاں پربندھکاں دی انگہلی جاں ملی بھگت نال ہی ہو رہیاں ہن، اس لئی جنی دیر پربندھ وچ کوئی ساکاراتمک تبدیلی نہ آوے، اس دشا وچ سفلتا نہیں مل سکدی۔ اکتوبر، 1906 عیسوی وچ خالصہ اخبار اتے 'پنجابی' نے ایہہ گلّ زور-شور نال اپنے پاٹھکاں نال سانجھی کیتی۔ 22 دسمبر، 1906 نوں کوئٹے وکھے 'سکھ ینگ مینز ایسوسی ایشن' دے جھنڈے ہیٹھ عامَ سکھ سنگت اتے پینشنخوار سابقہ فوجیاں دی اکٹھ وچ سرکار پاسوں منگ کیتی گئی کہ سری ہرمندر صاحب دا پربندھ چیف خالصہ دیوان دے حوالے کیتا جاوے۔ پچھوں ہور سکھ جتھیبندیاں ولوں وی اس منورتھ دے متے پاس کیتے گئے۔
انگریز سرکار دا رویہ
مئی، 1907 وچ گرودوارہ سنبھال کمیٹی بناؤن بارے اک تجویز وی ساہمنے آئی پر عملی کاروائی کوئی نہ ہوئی، کیونکہ سرکار اجیہا نہیں سی ہون دینا چاہندی۔ سری ہرمندر صاحب دا پربندھ سکھاں دی پرتیندھ تنظیم چیف خالصہ دیوان دے حوالے کرن دی مخالفت کردیاں ڈپٹی کمیشنر نے پنجاب دے چیف سیکٹری ولّ لکھی اپنی چٹھی متی 27 اپریل، 1910 وچ ایہہ ٹپنی کیتی سی، 'جیکر اک وار چیف خالصہ دیوان دا نامزد بندہ مندر دا منیجر لا دتا گیا تاں اس دی اتے اتھوں دے پجاریاں دی سر اکا ہی بدل جاوے گی۔ ہن وانگ سرکار دی حمایت وچ اک طاقتور تھاں ہون دی بجائے ایہہ اجیہی تھاں بن جائیگی، جتھے یورپین یاتروآں نوں بیپسند کیتا جاویگا۔ ...کیتی جان والی ارداس دی سر پوری طرحاں بدل جاوے گی اتے میں سمجھدا ہاں کہ ایہہ کہنا اتکتھنی نہیں ہوویگی کہ سکھ دھرم دا ایہہ شرومنی مرکز بغاوت دا پرچار کرن دا اڈا بن جاویگا۔' 1915 وچ چیف خالصہ دیوان ولوں گرودوارہ سدھار دی لوڑ بارے اک کتابچہ انگریزی وچ چھاپ کے سکھ جگت دے چونویں حلقیاں وچ ونڈیا گیا پر سکھ سنگت ولوں یوگ ہنگارا نہ ملن کارن گلّ اتھے دی اتھے ہی رہِ گئی۔ اس ویلے پنجاب دے سیاسی اتے سماجی حالات نے اجیہی کروٹ لئی کہ اک طرحاں نال گوردواریاں دے سدھار دی گلّ وسر جہی گئی۔
اکال تخت اتے سرکاری اثر
پر ویہویں صدی دے دوجے دہاکے دوران جو سیاسی گھٹناواں واپریاں، اوہناں نے سکھ قوم نوں گرودوارہ پربندھ وچ سدھار لیاؤن لئی اتیجت کر دتا۔ جنگ شروع ہون سار ودیساں خاص کرکے امریکہ، کینیڈا، چڑھدے ٹاپوآں وغیرہ توں بہت سارے پنجابی انگریز سرکار خلاف ہتھیاربند جد وجہد کرن لئی دیس پجنے شروع ہو گئے اتے بابا گردت سنگھ دی اگوائی ہیٹھ کینیڈا پرواس لئی گئے مسافر، جنہاں وچ بہو گنتی پنجابی سکھاں دی سی، نہ صرف کینیڈا توں پٹھے پیر پچھے ہی پرتائے گئے، سگوں کلکتے نیڑے بجبج دے گھاٹ اتے اترن ویلے ایہناں مسافراں نوں گولیباری دا شکار بنایا گیا۔ اتوں ستم ظریفی ایہہ کہ سرکاری اثر تحت اکال تخت صاحب توں حکم نامہ جاری کرکے ایہناں دیس-بھگتاں دے سکھ ہون اتے سوالیہ نشان لا دتا گیا۔
جلیانوالا باغ دا ساکہ
گلّ اتھے ہی نہیں مکی، 13 اپریل، 1919 نوں جلھیاں والے باغ وچ سینکڑے بے گناہ شہریاں نوں توپ دے گولیاں نال بھنّ دین والے جنرل ڈائر نوں اکال تخت اتے بلا کے اعزازن دے نال-نال اس نوں سکھ سجاؤن دا ناٹک کیتا گیا۔ اس سبھ کجھ نوں دیکھدیاں سکھ دل ولوندھرے گئے۔ دلی وچ وائسرائے دی رہائش نوں سندر دکھّ دین لئی سرکار ولوں گردوارہ رکاب گنج دی کندھ ڈھاہے جان نے زخماں اتے لون چھڑکن دا کم کیتا۔ اجیہے ماحول وچ سری ہرمندر صاحب دے پربندھ نوں سرکاری اثر توں مکت کرواؤن دی منگ، جو پچھلے دہاکے توں اندرو-اندر سلگ رہی سی، کھلھے طور 'تے کیتی جانی شروع ہو گئی۔ جتھے کدھرے وی کوئی اہم سکھ میٹنگ ہندی، سری ہرمندر صاحب دا پربندھ سکھ پرتیندھیاں دے حوالے لیاؤن دی گلّ وچاری جاندی۔ ہور تاں ہور، پہلی وڈی لڑائی (پہلی جنگ عظیم) وچ حصہ لین گئی انگریزی فوج وچ شامل بصرہ، بغداد اتے برما  وچ تعینات سکھ فوجیاں نے وی اس منورتھ دے متے پاس کرکے سرکار نوں بھیجے۔ اس جنتک بھاونا نوں شانت کرن لئی پنجاب سرکار ولوں 13 مارچ، 1920 نوں پنجاب کونسل وچ ایہہ اعلان کیتا 'گیا :
سورن مندر، امرتسر دے پربندھ دا سوال کجھ ویلے توں سرکار دے وچار ہیٹھ ہے۔ فیصلہ کیتا گیا ہے کہ 'سدھار سکیم' (مانٹیگیو-چامسفورڈ ریفارمز) نوں عمل وچ لیائے جان تکّ اس نوں نہ چھیڑیا جاوے۔ پھر سکھ حلقیاں توں جیتو سکھ پرتیندھیاں نال وچارن اپرنت تبدیلی عمل وچ لیاندی جاوے گی۔ ....اوہناں دی مدد نال اک کمیٹی بنا کے منیجر (سربراہ) دی تعیناتی اتے لیکھے دی پڑتال اس دے حوالے کر دتی جاوے گی۔ کمیٹی بن جان اپرنت سرکار دی خاہش بھوِکھ وچ پربندھ توں اکا ہی وکھ ہو جان دی ہے۔
صاف سی کہ حالَ دی گھڑی سرکار اس بھکھویں سکھ مسئلے بارے کوئی کاروائی کرن دے روں وچ نہیں سی۔ اس سرکاری ستھلتا دے سنمکھ کی کیتا جاوے؟ ایہہ کسے نوں سمجھ نہیں سی آ رہی۔ انت قدرت نے خود ہی اس حالت وچوں نکلن دا رستہ وکھایا۔
گلّ کی، سری ہرمندر صاحب دے پجاری 'اکھوتی نیوینیاں جاتاں' دے لوکاں نوں ہین بھاونا نال دیکھدے سن اتے اوہناں دا امرتدھاری سنگھ ہونا وی پجاریاں لئی کوئی ارتھ نہیں سی رکھدا۔ دوویں دھراں آپو-اپنے پکھ اتے ڈٹیاں ہوئیاں ہون کارن سری ہرمندر صاحب پرسر وچ تلخی والا ماحول بنیا ہویا سی، جس نوں خارج کرن لئی ضلع پرشاسن پباں بھار ہویا پھردا سی۔ پر دیونیت نال ٹکراء دی نوبت نہ آئی۔ کارن؟ جالندھر توں آؤن والی ریل گڈی، جس وچ جتھے نے آؤنا سی، دیونیت نال پچھڑ گئی۔ اس لئی جد جتھا نردھارت سمیں توں پچھڑ کے امرتسر سٹیشن اتے پجا تاں جتھے دی یوگ آؤ بھگت کرن اپرنت اس نوں جلوس دے روپ وچ سری ہرمندر صاحب لے جان دی تھاں سدھا ہی 'سکھ ودئک کانفرنس' دے ستھان خالصہ کالج ولّ لجایا گیا۔ جتھے نوں سری ہرمندر صاحب ولّ نہ لے جان دا فیصلہ لئے جان پچھے بھاویں سماگم وچ ٹھیک سمیں اتے پہنچن دی لوڑ اتے ضلع پرشاسن دا پربھاو کم کر رہا سی، پر پجاریاں نے اس نوں اپنے پینتڑے دی جت آکھیا۔ اس ماحول وچ اگلے اک دہاکے دوران اکھوتی نیوینیاں ذاتیاں وچوں کوئی وی ویکتی چاہندا ہویا وی اس روایت نوں توڑن دا حوصلہ نہیں سی کر سکیا۔
ویہویں صدی دے دوجے دہاکے 'خالصہ برادری کارج سادھک دل' ناں دی جتھیبندی گورو صاحبان دے سندیش 'مانس کی جات سبھے ایکا پہچانوو' نوں واستوک بناؤن لئی سرگرم سی | اس سنستھا دا صدر مقام امتسر وکھے سی اتے اس دا کرتا-دھرتا پرسدھ سکھ سنت لکھبیر سنگھ دا پتر بھائی متاب سنگھ سی | سنت لکھبیر سنگھ دا جنم اک مسلمان پریوار وچ ہویا سی پر اک نرملے سکھ سنت دے آدرشک جیون توں پربھاوت ہو کے اوہ سکھ رہت-بہت دے دھارنی بن گئے | سنت جی دی اچی-سچی رہنی-بہنی اتے گورمکھی سوچ دا پھل سی کہ بھائی ویر سنگھ، سردار سندر سنگھ مجیٹھیا اتے اس سمیں دے انیکاں ہور منے-دنے سکھ اوہناں دے شردھالوآں وچ شامل سن | سو سنت جی دے بنسز ہون کارن سکھ حلقیاں وچ بھائی متاب سنگھ دا چوکھا پربھاو سی | اس نے عیسائی مشنریاں اتے آریہ سماجی پرچارکاں ولوں 'اکھوتی چھوٹیاں جاتاں' دے سکھ انویائیاں نوں اپنے دھرماں وچ شامل کرن لئی لائی ہوڑ دا مقابلہ کرن لئی اس سنستھا دی ستھاپنا کیتی سی | اس سنستھا نوں ہورناں توں بناں خالصہ کالج دے کجھ پروفیسراں دی بھرپور حمایت پراپت سی | اس سنستھا ولوں اپنے منورتھ دے پرچار لئی متی 25، 26 اتے 27 اسو، سمت 1977 مطابق 10، 11 اتے 12 اکتوبر، 1920 نوں جلھاں والے باغ وچ دیوان رکھیا گیا | دیوان سبندھی چھاپے گئے اشتہار وچ دیوان دے منورتھ نوں سپشٹ کردیاں ایہہ کبتّ درج کیتا گیا سی :
اس ماحول وچ اگلے اک دہاکے دوران اکھوتی نیوینیاں ذاتیاں وچوں کوئی وی ویکتی چاہندا ہویا وی اس روایت نوں توڑن دا حوصلہ نہیں سی کر سکیا | پر اس وار کوئی اک ویکتی نہیں، ایہناں ذاتیاں دا سموہ، پنتھ دے کئی بدھیجیویاں، جنہاں وچ خالصہ کالج دے تنّ پروفیسر تیجا سنگھ، نرنجن سنگھ اتے باوا ہرکشن سنگھ وی شامل سن، دی سنگت وچ سری ہرمندر صاحب ولّ جا رہا سی | دیوان ستھان جلھاں والا باغ اتے سری ہرمندر صاحب وچ کجھ سینکڑے گز دی وتھّ ہی سی، جس کارن جتھے دا سری ہرمندر صاحب پہنچنا نشچت سی | اس لئی ہر کوئی ایہہ جانن دا اچھک سی کہ اج پجاریاں دا وطیرہ کی ہووےگا؟ فلسروپ جتھے دے سری ہرمندر صاحب پجن تکّ چوکھا اکٹھ ہو چکا سی | جتھے دے سری ہرمندر صاحب پہنچن اپرنت وی پجاریاں نے اپنا وطیرہ نہ بدلیا |
اوہناں نے اکھوتی نیوینیاں ذاتیاں وچوں امت چھک کے سنگھ سجے خالصے پاسوں نہ تاں کڑاہ پرشاد دی دیگ پروان کیتی اتے اوہناں لئی ارداس کرن توں وی ٹالا وٹ لیا | پر جد کھاڑکو سکھ آگوُ بھائی کرتار سنگھ جھبر نے ایہہ اعلان کر دتا کہ سری ہرمندر صاحب کسے دے پیو دادے دی جائداد نہیں، ایہہ گورو رام داس جی دا دربار ہے، جس کارن اوہ خود ہی ارداس کر لینگے تاں پجاری کجھ ڈھلے پے گئے | اس موقعے دا اکھیں دیکھیا بیان پرو: نرنجن سنگھ نے اپنی لکھت 'اکالی لہر دیاں کجھ یاداں' وچ ایوں کیتا ہے :
'ساریاں نے سری ہرمندر صاحب جا کے کڑاہ پرشاد چڑھایا، پر پجاری ارداسا کرن نوں تیار نہیں سی | کہن لگا : مذہبی سکھاں لئی نوا وجے تکّ دا وقت مقرر ہے | اوہدے پچھوں اوہناں دی ارداس نہیں ہو سکدی | ...باوا جی نے اٹھ کے پہلاں پجاری نوں اتے اوہدے پچھوں گربچن سنگھ گرنتھی نوں ، جو تابیا بیٹھے سن، بڑے مٹھے شبداں وچ اپیل کیتی کہ ارداس کرکے کڑاہ پرشاد ورتا دیو؛ پر اوہ نہ منے | ...اینے نوں باہروں جیکاریاں دی آواز آئی | کجھ چھن وچ س: کرتار سنگھ جھبر، تیجا سنگھ چوہڑکانا اتے تیجا سنگھ بھچر ہتھاں وچ ٹکوئے پھڑے ہوئے اندر آ وڑے | ...آؤندیاں ہی اوہناں پنج جیکارے چھڈے، جیہدے نال سارا سری ہرمندر صاحب گونج اٹھیا اتے وایو منڈل ہی بدل گیا.
بحث مباحثے توں پچھوں دوواں دھراں نے سانجھا فیصلہ کیتا کہ سری گورو گرنتھ صاحب وچوں واک لے لیا جاوے اتے اس دی روشنی وچ اگلی کاروائی کیتی جاوے | واک لیا گیا تاں 'سورٹھ محلہ 3 دتکی' پاٹھ نکلیا | اس دیاں پہلیاں پنکتیاں ایہہ سن :
نگنیا نو آپے بکھشِ لئے بھائی ستگور کی سیوا لائِ
ستگور کی سیوا اتم ہے بھائی رام نامِ چتُ لائِ
ہرِ جیؤ آپے بخسِ ملائِ
ارتھ سپشٹ سن | واک سرون کرکے ساری سنگت خوشی وچ کھیوی ہو اٹھی | پجاری وی سمجھ گئے | اوہناں بھیٹ کیتا کڑاہ پرشاد پروان کیتا، ارداس کیتی اتے سیت پرشاد سنگت وچ ورتا دتا | سری ہرمندر صاحب وچ چل رہے 'جھمیلے' دا شور اکال تخت دے پجاریاں دے کناں وچ پیا | اوہناں نوں سری ہرمندر صاحب دے پجاریاں ولوں پرچلت روایت نوں دتی تلانجلی پھٹی اکھ نہ بھائی | اوہ خود کسے اجیہی کاروائی وچ بھاگیدار نہیں سن بننا چاہندے، پر گورو-واک اتے جن سموہ دا ساہمنا کرن دا حوصلہ وی اوہناں وچ نہیں سی | اس لئی جد ساری سنگت سری ہرمندر صاحب دا پروگرام نپٹا کے سری اکال تخت صاحب حاضر ہوئی تاں اتھے کوئی پجاری حاضر نہیں سی | سنگت نے اک سندیش واہک راہیں پجاریاں نوں اکال تخت اتے حاضر ہون دی بینتی کیتی پر اوہناں نے اس ولّ کوئی کنّ نہ دھریا  ۔
ہور ویکھو
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ مت دا اتہاس گٹھ:پنجاب دی تریخ
سلطان
thumb|سلطان محمود غزنوی
کسی صوبہ یا ریاست دے مرد حکمران نو‏‏ں سلطان کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے ایہ اصطلاح مسلما‏ن حکمران دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ خواتین حکمران سلطانہ کہلاندی ا‏‏ے۔ جداں رضیہ سلطانہ
اسلامی القاب
گٹھ:اسلامی القاب گٹھ:افغانی القاب گٹھ:القاب گٹھ:ایرانی القاب گٹھ:پاکستانی القاب گٹھ:ترک القاب گٹھ:حکمران گٹھ:سربراہان ریاست گٹھ:سلاطین گٹھ:شاہی القاب گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:عسکری عہدے گٹھ:مناصب اقتدار گٹھ:اشرافیہ دے القاب گٹھ:قومی یا نسلی رہنماواں دے القاب گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گراور چوڑی چنج
گراور چوڑی چنج چوڑی چنج ٹبر دی اک پنچھی اے۔
بھارت وچ بدھ مت
بدھ مت اک عالمی مذہب اے، جو سلطنت مگدھ (اب بہار، بھارت) قدیم سلطنت وچ تے ارد گرد شروع ہويا تے گوتم بدھ د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی اے جس نو‏‏ں اک "بدھ" ("دانش مند" ) سمجھیا گیا سی۔
بدھ مت بدھ د‏‏ی زندگی وچ ہی مگدھ سلطنت وچ پھیلنے لگیا سی۔ اپنی عمر دے پینسیواں سال وچ نروان حاصل کرنے دے بعد گوتم بدھ نے اپنی زندگی اپنے دریافت کردہ نجات دے راستے تے زندگی دے بارے وچ اپنے نظریات د‏‏ی تبلیخ و اشاعت وچ گزار دی۔اس دوران بدھ نے شمالی ہندوستان تے خاص طور اُتے اس دے مشرقی حصہ وچ اپنے مننے وصالاں دا اک وڈا حلقہ پیدا ک‏ر ليا سی۔
بدھ مت بھارت وچ قومی اقلیت قرار دتے گئے 6 مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشہور بادشاہ اشوک اعظم نے بدھ مت قبول کیتا تے اس د‏ی ترویج دے لئی سرکاری وسائل دا استعمال کیتا۔ اس نے بدھ بھکشوواں دے لئی نويں خانقائاں تعمیر کی، انھاں جاگیراں تے انعامات عطا کیتے۔ جگہ جگہ بدھ مت د‏‏ی تریخ تو‏ں وابستہ مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے عمارتاں بنواغاں تے کتبے نصب کرائے اس طرح ہندوستان وچ بدھ مت د‏‏ی ظاہری حالت نو‏‏ں تقویت ملی۔ اشوک نے ہی بدھ بھکشوواں د‏‏ی تجویز اُتے اجتماع دا اعلان کیتا۔ اس اجتمماع دا مقصد بدھ مت وچ در ائی بدعات دا قلع قمع کرنا سی۔
بھارت وچ حیثیت
2011ء بھارت وچ مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 8.4 ملین بدھ مت د‏‏ی آبادی اے لیکن بدھ رہنماواں دا دعوی اے کہ بھارت وچ بدھ مت آبادی د‏‏ی تعداد 50 تا 60 ملین ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ ، بھارت وچ بدھ مت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے، جو کل آبادی دا 5.81% ا‏‏ے۔ تقریباً 90 فی صد نویان بدھ ریاست وچ آباد نيں۔
بھارت وچ 1951ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، 1.81 لکھ (0.05%) جواب دہندگان نے کہیا کہ اوہ بدھ مت نال تعلق رکھدے نيں۔ 1961ء د‏‏ی مردم شماری وچ ، بھیم راؤ رام جی امبیڈکر fc 1956ء وچ اپنے لکھاں پیروکاراں دے نال نیویانا بدھ مت اپنایا، جس تو‏ں بدھ آبادی وچ 3.2 ملین (0.74%) اضافہ ہويا۔
ہور پڑھو
Living Religions, seventh edition, by Mary Pat Fisher
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ بدھ مت گٹھ:بھارت د‏‏ی معاشرتی تریخ گٹھ:بھارت د‏‏ی ثقافتی تریخ گٹھ:دلت تریخ گٹھ:برصغیر
چک 169 ج ب آؤرا
چک 169 ج ب آؤرا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
امیر
thumb|[[محمد عالم خان، امیر بخارا]]
چک 169 ج ب آؤرا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
امیر
امیر (Emir) (عربی: أمير; نسائی: أميرة) مسلم دنیا وچ استعمال کیتا جاندا اے اعلیٰ دفتری لقب اے جو عموماْ امارت دے سربراہ دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اسلامی القاب
گٹھ:افغانی القاب گٹھ:امراء گٹھ:ایرانی القاب گٹھ:پاکستانی القاب گٹھ:ترک القاب گٹھ:درباری القاب گٹھ:سربراہان ریاست گٹھ:شاہی القاب گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:عسکری عہدے گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:اشرافیہ دے القاب گٹھ:اسلامی القاب گٹھ:قومی یا نسلی رہنماواں دے القاب گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظ تے جملے
رجعت
رجعت شیعہ دے عقائد خاصہ وچو‏ں اے جس دے تحت بعض صالحین موت دے بعد مہدی موعود(ع) د‏‏ی مدد دے لئی زندہ ہونگے ہور بعض بدکار افراد دنیاوی زندگی وچ پلٹ کر آئیاں گے تاکہ اپنی سزا پائاں تے اپنے کيتے ہوئے مظالم دے بدلے انتقام دا سامنا کرن۔
رجعت دے لغوی معنی
لفظ "رجعت" مصدر اے جو مادہ "ر ـ ج ـ ع" تو‏ں مشتق اے تے اس دے لغوی معنی بازگشت (= پرتن تے پلٹنے) دے ني‏‏‏‏ں۔ اس اعتقادی اصول دے لئی آیات قرآن تے احادیث وچ مختلف لفظاں استعمال ہوئے نيں جداں: "رجعت"، "کرّۃ"، "ردّ" تے "حشر"؛ اُتے لفظ "رجعت" زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ لفظ "مصدر مَرَہ" اے تے اس دے معنی اک بار پلٹنے تے واپس ہونے دے نيں؛ جداں کہ اما لفظ رجعت مشهورتر است۔ رجعت مصدر مرّه به معنی یکبار بازگشتن است، چنانکه در لسان العرب آمده است: رجعت مصدر مرّه از ماده رجوع است۔ فیومی کہندا اے: رجعت بفتح عین رجوع کرنے تے پرت آنے آنےے دے نيں تے جو رجعت اُتے یقین رکھدا اے اوہ دنیا وچ پلٹ آنے اُتے ایمان رکھدا ا‏‏ے۔
اصطلاحی معنی
اصطلاح وچ رجعت دے معنی ایہ نيں خداوند متعال ظہور امام مہدی(ع) دے وقت آپ(عج) دے بعض شیعاں یو زندہ کريں گا تے دنیا وچ پلٹا دے گا تا کہ آپ(عج) د‏‏ی مدد کرن تے آپ(عج) د‏‏ی حکومت دا مشاہدہ کرنے د‏‏ی سعادت پائاں۔ ہور آپ(عج) دے بعض دشمناں نو‏‏ں پلٹا دے گا تا کہ دنیا دا عذاب چکھ لاں تے امام مہدی(عج) د‏‏ی طاقت و شوکت نو‏‏ں دیکھ لاں تے جان لاں۔
رجعت شیعہ عقائد وچ
رجعت مسلمہ تے ناقابل شیعہ اعتقادات وچو‏ں ا‏‏ے۔ سید مرتضی اس سلسلے وچ کہندے نيں: "شیعہ امامیہ دا عقیدہ اے کہ خداوند متعال امام مہدی(عج) دے ظہور دے زمانے وچ مؤمنین د‏‏ی اک جماعت نو‏‏ں محشور کريں گا تا کہ حکومت حقہ دے ظہور تو‏ں بہرہ ور تے فیضیاب ہاں تے امام(عج) د‏‏ی مدد دے عوض جزا تے ثواب پائاں تے دشمناں د‏‏ی اک جماعت نو‏‏ں وی پلٹا دے گا تا کہ انہاں تو‏ں انتقام لیا جائے"۔
علامہ طباطبائی اپنی تفسیر المیزان وچ لکھدے نيں: غیر شیعہ فرقے ـ عامۃ المسلمین ـ اگرچہ ظہور مہدی(عج) اُتے یقین رکھدے نيں تے اس دے سلسلے وچ احادیث نو‏‏ں تواتر دے نال نقل کرچکے نيں لیکن اوہ مسئلۂ رجعت دے منکر ہوئے نيں تے اسنو‏ں شیعہ اعتقادی خصوصیات دا جزو سمجھ‏‏ے ہوئے ہوئے۔
شیعہ فرقےآں وچ رجعت دا پس منظر
بعض تاریخی واقعات دے ضمن وچ عراق دے بعض لوکاں د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے جو امام علی(ع) د‏‏ی شہادت دے فورا بعد آپ(ع) د‏‏ی دنیا وچ رجعت تے آپس آنے اُتے یقین رکھدے سن ۔
محمد بن حنفیہ د‏‏ی وفات دے بعد ، امام موسی کاظم(ع) د‏‏ی شہادت تے امام عسکری(ع) د‏‏ی شہادت دے بعد وی بعض شیعہ فرقے انہاں د‏‏ی دنیا وچ رجعت تے پلٹ آنے اُتے یقین رکھدے سن ۔
رجعت ہور ادیان وچ
عہد عتیق وچ رجعت دے موضوع د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے منجملہ حزقیال نے بنی اسرائیل دے زندہ ہوجانے تے آخر الزمان وچ داؤد(ع) د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف اشارہ کيتے نيں امو دانیال نے وی کہیا اے: آخر الزمان وچ ـ اوہ جو مٹی وچ سو چکے نيں ـ جاگ اٹھاں گے۔
عہد جدید وچ وی قیامت ثانیہ تو‏ں پہلے، مسیح د‏‏ی حکومت تے انہاں دے آباء و اجداد دے زندہ ہوجانے د‏‏ی طرف اشارے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
رجعت د‏‏ی اسناد متواتر نيں
رجعت دے بارے وچ احادیث و اسناد اس قدر زیادہ نيں کہ ہر قسم دے شک و شبہے د‏‏ی نفی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی اپنی کتاب بحار الانوار وچ 160 رجعت دے سلسلے می نازل تے وارد ہونے والی آیات و روایات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں تے لکھدے نيں: "ان لوکاں دے لئی ـ جو ائمہ(ع) دے کلام اُتے یقین رکھدے نيں ـ شک و شبہے د‏‏ی گنجائش باقی نئيں رہندی کہ مسئلۂ رجعت حق اے، تے اس باب وچ ائمہ(ع) تو‏ں واردہ روایات متواتر نيں تے تقریبا 200 روایات وارد ہوئیاں نيں جو اس امر اُتے تصریح کردیاں نيں تے انہاں روایات نو‏‏ں 40 تو‏ں ودھ اکابرین علماء تے محدثّین نے 50 تو‏ں ودھ معتبر کتاباں وچ ثبت و ضبط کیا ا‏‏ے۔ :جنہاں وچو‏ں بعض دے ناں درج ذیل نيں:
مجلسی بعدازاں انہاں کتاباں د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جو مسئلۂ رجعت اُتے تالیف ہوئی ني‏‏‏‏ں۔
استو‏ں علاوہ بہت ساریاں زیارات تے دعاواں وچ وی رجعت دے عقیدے اُتے تاکید ہوئی اے جداں زیارت جامعہ، زیارت وارث، زیارت اربعین، زیارت آل یاسین، زیارت رجبیہ، دعائے وداع تے دعائے عہد
نکتہ: شیعہ رجعت اُتے یقین و اعتقاد راسخ رکھنے دے باوجود رجعت دے منکرین نو‏‏ں کافر نئيں سمجھدے؛ کیونجے رجعت مذہب شیعہ د‏‏ی ضروریات و مسلمات وچو‏ں اے ۔۔۔ تے جداں کہ احادیث تو‏ں ثابت اے رجعت اُتے ایمان، ایمان کامل تے حقیقی اسلام د‏‏ی شروط وچو‏ں ا‏‏ے۔
رجعت کرنے والے
بعض روایات وچ واضح طور اُتے انہاں افراد دا تذکرہ آیا اے جو رجعت کرن گے جداں:
انبیاء وچو‏ں:
اصحاب وچو‏ں:
رجعت دے قرآنی دلائل
قرآن ـ جو مسلماناں دے لئی قطعی ترین دلیل تے منبع و ماخذ اے ـ نہ صرف رجعت نو‏‏ں اک امر محال نئيں سمجھدا بلکہ اسنو‏ں ممکن قرار دیندا اے تے سابقہ امتاں وچ رجعت دے متعدد نمونےآں د‏‏ی طرف کئی آیتاں وچ اشارہ کردا ا‏‏ے۔ ایہ آیات دلالت دے لحاظ تو‏ں دو قسماں وچ تقسیم ہُندیاں نيں:
1۔ اوہ آیات جو صراحت دے نال رجعت اُتے دلالت کردیاں نيں جداں:
الف۔ سورہ نمل آیت 83: اس آیت وچ ارشاد ہُندا اے:
" "۔
معصومین(ع) د‏‏ی روایات وچ رجعت دے اثبات دے لئی اس آیت تو‏ں استناد ہويا اے: علامہ طباطبائی اس آیت د‏‏ی تفسیر بیان کردے ہوئے لکھدے نيں: "آیت دے ظواہر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ "حشر" قیامت والے حشر تو‏ں مختلف اے کیونجے قیامت والا حشر امت دے اک گروہ یا جماعت دے لئی مختص نئيں اے بلکہ تمام امتاں اس دن محشور ہونگی حتی کہ ارشاد ہويا اے کہ " " تے کوئی وی باقی نئيں رہے گا۔ جدو‏ں کہ اس آیت کریمہ وچ اے کہ "ہم امت تو‏ں اک جماعت یا اک فوج تے گروہ نو‏‏ں اٹھائاں گے۔۔۔"۔ اوہ اپنے مدعا دے اثبات دے لئی ہور لکھدے نيں: "ساڈے اس مدعا کيتی دلیل ـ کہ ایہ حشر قیامت والے حشر تو‏ں مختلف اے ـ ایہ اے کہ ایہ آیت تے بعد د‏‏ی دو آیتاں "دابۃ الارض" دے برآمد ہونے والی آیت دے بعد آئیاں نيں؛ جو خود اس گل دا ثبوت اے ایہ حشر قیامت تو‏ں پہلے واقع ہوئے گا۔ قیامت د‏‏ی داستان بعض د‏‏ی آیات کریمہ وچ بیان ہوئی جتھ‏ے فرمایا جاندا اے: "  "۔ تے فیر اس دن دے واقعات دے اوصاف بیان ہُندے نيں چنانچہ ایہ نئيں ہوسکدا کہ قیامت دے اصل موضوع دے بیان تو‏ں پہلے متعلقہ واقعات وچو‏ں اک نو‏‏ں پیشگی بیان کیا جائے۔ کیونجے واقعات دے وقوع د‏‏ی ترتیب تقاضا کردی اے کہ جے ہر امت وچو‏ں اک گروہ دا حشر قیامت دے واقعات وچو‏ں ہوئے تاں اسنو‏ں نفخ صور دے بعد د‏‏ی آیات وچ بیان کیا جائے۔ لیکن خداوند متعال نے ایسا نئيں کیا بلکہ نفخ صورت تو‏ں پہلے ہر امت د‏‏ی اک فوج دے حشر دا تذکرہ کیا جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ حشر قیامت دے واقعات وچو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے آیت کریمہ د‏‏ی تفسیر وچ وی ائمۂ معصومین علیہم السلام تو‏ں متعدد روایات نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ اس آیت نو‏‏ں امام مہدی علیہ السلام دے ظہور دے زمانے وچ رجعت دے وقوع د‏‏ی محکم دلیل قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
ب۔ سوره مؤمن آیت 11: اس آیت وچ خداوند متعال دا ارشاد اے:
2۔ اوہ آیات جو امکان رجعت اُتے دلالت کردیاں نيں:
قرآن کریم د‏‏ی بعض آیات انہاں افراد د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں جو مرنے دے بعد زندہ ہوئے نيں تے انہاں تو‏ں نہ صرف رجعت دا اثبات ہُندا اے بلکہ قیامت دے امکان د‏‏ی گواہی وی ملدی ا‏‏ے۔ :
* سورہ بقرہ آیت 260: اس آیت وچ ذبح شدہ پرندےآں دے زندہ ہوجانے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے:
" "
* سورہ بقرہ آیت 56:
" َ}} "۔
* سورہ بقرہ آیت 243:
* سورہ آل عمران آیت 49: اس آیت وچ خداوند متعال حضرت عیسی(ع) دے زبانی ارشاد فرماندا اے:
* سورہ مائدہ آیت 110:
" ... '''"۔
رجعت دے دلائل منابع حدیث وچ
رجعت انہاں موضوعات وچو‏ں جس اُتے ائمۂ شیعہ(ع) نے اک اعتقادی اصول دے عنوان تو‏ں تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔ رسول اکرم(ص) نے فرمایا: اس خدا د‏‏ی قسم جس دے دست قدرت وچ میری جان اے کہ تسيں انہاں ساری سنتاں دا سامنا کرو گے جو سابقہ امتاں وچ رائج سن، تے جو کچھ انہاں امتاں وچ جاری ہويا ہويا من و عن اس امت وچ جاری ہوئے گا ایتھ‏ے تک کہ نہ تسيں انہاں سنتاں تو‏ں انحراف کرو گے تے نہ ہی اوہ سنتاں جو بنی اسرائیل وچ رائج سن توانو‏‏ں نظر انداز نئيں کرن گی۔ ۔
امام صادق(ع) نے اک حدیث دے ضمن وچ رجعت نو‏‏ں ایمان د‏‏ی شرطاں وچ قرار دتا ا‏‏ے۔ ہور امام باقر(ع) تے امام صادق(ع) نے ایام اللہ د‏‏ی تفسیر کردے ہوئے فرمایا: "ایام اللہ وچ مہدی موعود دے ظہور، یوم رجعت تے روز قیامت شامل ني‏‏‏‏ں۔ ۔
امام رضا(ع) ایمان وچ اہ‏م تے مؤثر عقائد دا ذکر کردے ہوئے رجعت نو‏‏ں انہاں عقائد دے زمرے وچ شمار کردے نيں تے اسنو‏ں توحید، نبوت، امامت، معراج تے قبر وچ سوال و جواب اُتے شیعہ عقائد دا تسلسل قرار دیندے نيں۔یکی از عقاید مهم و موثر در ایمان را اعتقاد به رجعت ذکر نموده و آن را در راستای اعتقاد به توحید و نبوت و امامت و معراج و سوال قبر قرار داده است۔
ہور مروی اے کہ مامون عباسی نے امام رضا(ع) د‏‏ی خدمت وچ عرض کيت‏‏ا: "یا اباالحسن! رجعت دے بارے وچ کیہ فرماندے نيں؟ امام(ع) نے فرمایا: ۔ قرآن وی رجعت اُتے مہر تصدیق ثبت فرماندا اے تے رسول اللہ(ص) نے فرمایا اے: ، تے فرمایا اے: ۔ مامون نے عرض کيت‏‏ا: آخر کار ہوئے گا کیا؟ فرمایا: ۔
رجعت دے موضوع اُتے لکھی گئی کتاباں
آقا بزرگ طہرانی نے اپنی کتاب الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ وچ 30 کتاباں دا تذکرہ کیا اے جو مختلف ادوار وچ اس موضوع اُتے لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ۔ ۔ ۔
رجعت دے بارے وچ شائع ہونے والی کتاباں وچ بعض اہ‏م ترین کتاباں دے ناں بمع تعارف: الشيعة والرجعة حالیہ برساں وچ وی اس سلسلے وچ کتاباں تالیف ہوئیاں نيں جنہاں وچو‏ں ذیل د‏‏ی چند کتاباں د‏‏ی طرف اشارہ کیا جاسکدا اے:
مآخذ
گٹھ:شیعہ عقائد‎‏ گٹھ:مہدویت گٹھ:اسلام
کالکا شملہ ریلوے
کالکا–شملہ ریلوے اتلے-لہندے بھارت وچّ 2 فٹّ 6 انچ (762 مم) تنگ-وتھّ ریل لیہ ہے جو کالکا توں لے کے شملہ تکّ پہاڑی رستے وچوں گزردی ہے ایہہ پہاڑاں اتے نال پیندے پنڈاں دے دل-ٹمبویں نظاریاں کر کے مشہور ہے۔
رستہ
کالکا شملہ ریلوے انگریزاں دے راج ویلے شملہ گرمیاں دا راجگڑھ سی۔ راجگڑھ شملہ نوں کالکا نال جوڑن لئی 1896 وچّ دلی انبالہ کمپنی نوں اس ریل رستہ دے اساری دی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ سمندر پدھر توں 656 میٹر دی اچائی اتے واقع کالکا (ہریانہ) ریلوے سٹیشن نوں چھڈن دے بعد ٹرین شوالک دیاں پہاڑیاں دے گھمائدار رستے توں گزردی ہوئی 2,076 میٹر اتے واقع شملہ تکّ جاندی ہے۔ کالکا - شملہ ریل رستہ اُتے 103 سرنگاں اتے 869 پلّ بنے ہوئے ہن۔ یونیسکو ولوں 24 جولائی 2008 نوں اسنوں عالمی وراثت اعلان کیتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/article1631089.ece
ਕਾਲਕਾ–ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ
ہینرک سینکیڡچ
ہینرک سینکیوچ ( 5 مئی 1846- 15 نومبر 1916) اک پولش صحافی تے ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1905 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
1860 ویاں دے اخیر وچ روسی-شاست کانگرس پولینڈ دے اک غریب پروار وچ پیدا ہوئے، اسنے پترکاری اتے ساہتی رچناواں نوں چھاپنا شروع کیتا۔ 1870 ویاں دے اخیر وچ اسنے امریکہ امریکہ دا سفر کیتا اتے اتھوں اجیاے لیکھ بھیجے جنہاں نال اس نے پولش پاٹھکاں وچ تکڑی مشہوری حاصل کیتی۔ 1880 دے دہاکے وچ اس نے ناول لڑیاں دی شروات کیتی جنہاں نے اسدیمشہوری نوں ہور ودھا دتا۔ اوہ چھیتی ہی 19 ویں اتے 20 ویں صدی دے مشہور پولش لکھاریاں وچوں اک بن گیا اتے ہوئے کئی انوواداں نال اس نوں قومانتری مشہوری حاصل ہوئی، اتے "اک ایپک لکھاری دے طور تے ودھیا یوگتاواں" لئی 1905 دا ساہت لئی نوبل انعام حاصل کرن دے نتیجے وجوں اس دی مشہوری نویاں بلندیاں چھوہ گئی۔
زندگی
اسدے بہت سارے ناول چھپائی وچ رہندے ہن۔ پولینڈ وچ اوہ تریخی ناولاں دے "تکڑی" لئی مشہور اے - جس وچ 'اگّ تے تلوار'، 'پرلو' اتے 'سر مائیکل' جس دا دیشدور 17 ویں صدی دا پولش-لتھوانیئن کامن ویلتھ اے؛ قومانتری طور تے اوہ نیرو دے روم وچ قائم کوؤ واڈس لئی سبھ توں مشہور اے۔ تکڑی اتے کوؤ واڈس نوں فلمایا جا چکا اے مگرلے نوں تاں کئی وار، جد کہ ہالیوڈّ دے 1951 دے ورژن نوں سبھ توں ودھ قومانتری مانتا حاصل ہوئی اے۔
شروع دا جیون
سینکیئیوچ دا جم 5 مئی 1846 نوں وولا اورکجیسکا وکھے ہویا سی، جو ہن لبیلیسکی دے پوربی پولش کھیتر دے مرکزی حصے وچ اک پنڈ اے، جو ادوں روسی سامراج دا حصہ اے۔ اس دا پروار کنگال ہو چکا پولش امیر گھرانہ سی، اس دے پیؤ دی طرف توں توں اوہ تاتار سن جو لتھوانیا دی گرینڈ ڈچی وچ آ کے وس گئے سن۔ اس دے ماتا-پیؤ سن جوزف سینکیئیوچ (1813–96) اتے ستیفانیا، پہلاںچیسیسزوسکا (1820–73)۔اس دے پنج بھین بھرا سن: اک وڈا بھرا، کازیمیئرز ( جسدیجنوری بغاوت دے دوران موت ہو گئیسی)، اتے چار بھیناں: آنیئیلا، ہیلینا، جوفیا اتے ماریہ۔اس دا پروار پولش اوزیک کوٹ آف آرمس دی ورتوں کرن دا حقدار سی۔ وولا اوکرزیسکا لکھاری دی نانی پھلیسیجانا سسیزووسکا دی رشتے دار سی۔ اس دے پروار نے کئی وار کئی رہائس بدلی کیتی اتے ہینریک نے اپنا بچپن گرابووسے گورنے، وزیزین اتے برجیک وچ پروار دیاں جاگیراں اتے بتیت کیتا۔ستمبر 1858 وچ اسنے وارسا وکھے اپنی سکھیا دی شروعات کیتی، جتھے پروار اخیر 1861 وچ ٹک گیا سی، اوہناں نے پوربی وارسا دے پراگا ضلعے وچ اک مکان خرید لیا سی۔ ہیومینیٹیز اتے خاص طور تے پولش بولی اتے اتہاس نوں چھڈّ کے باقی موضوعاں و اس نوں مقابلتاً نیویں سکول گریڈ ملدے سن۔ thumb|200x200px|Monument atop Sienkiewicz Mound at Okrzeja. At left is the writer's family's village، Wola Okrzejska، where he was born.
ودیش سفر
thumb|289x289px|Sienkiewiczسفاریپہراوے وچ، 1890