cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)
مغربی محاذ دوسری جنگ عظیم دا اک فوجی تھیٹر سی جس وچ ڈنمارک ، ناروے ، لکسمبرگ ، بیلجیم ، نیدرلینڈز ، برطانیہ ، فرانس ، اٹلی تے جرمنی شامل سن ۔ جنوبی یوروپ تے دوسری جگہاں اُتے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی فوجی مصروفیات نو‏‏ں عام طور اُتے علیحدہ تھیٹر دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی محاذ اُتے وڈے پیمانے اُتے جنگی کارروائیاں دے دو مراحل سن ۔ پہلے مرحلے وچ مئی تے جون 1940 دے دوران نیدرلینڈز ، بیلجیئم تے فرانس اُتے قبضہ نشیبستان تے فرانس دے شمالی نصف حصے وچ شکست دے بعد کیتا گیا ، تے جرمنی تے برطانیہ دے وچکار ہوائی جنگ جاری رہی جو برطانیہ د‏‏ی جنگ دے نال ہی عروج پر سی۔ دوسرا مرحلہ وڈے پیمانے اُتے زمینی جنگ (جس وچ اک وڈے پیمانے اُتے فضائی جنگ نو‏‏ں اک اضافی محاذ سمجھیا جاندا اے ) اُتے مشتمل سی ، جو جون 1944 وچ نارمنڈی وچ الائیڈ لینڈنگ دے نال شروع ہويا تے مئی 1945 وچ جرمنی د‏‏ی شکست تک جاری رہیا۔
فونی وار
فونی جنگ دوسری جنگ عظیم دا ابتدائی مرحلہ سی جس وچ پولینڈ اُتے جرمن حملے تے اس تو‏ں پہلے فرانس د‏‏ی جنگ سے پہلے دے مہینےآں وچ کانٹینینٹل یورپ وچ چند فوجی آپریشن ہوئے سن ۔ اگرچہ یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں نے اک دوسرے دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا سی ، لیکن حالے تک کسی وی فریق نے اہ‏م حملہ کرنے دا عہد نئيں کیتا سی ، تے زمین اُتے نسبتا کم لڑائی ہوئی سی۔ ایہ وی اوہ دور سی جس وچ برطانیہ تے فرانس نے اپنے اتحاد کےوعدے دے باوجود پولینڈ نو‏‏ں خاطر خواہ امداد فراہ‏م نئيں کيت‏ی سی ۔
جب جرمن فوج دا بیشتر حصہ پولینڈ دے خلاف برسرپیکار سی ، اس تو‏ں زیادہ چھوٹی جرمن فوج نے فرانسیسی سرحد دے نال مضبوط دفاعی لائن ، سیگفرائڈ لائن دا انتظام کیتا۔ سرحد دے دوسری طرف میگناٹ لائن اُتے ، فرانسیسی فوجاں انہاں دا سامنا کر رہ‏ی سن ، جدو‏ں کہ برطانوی مہم فورس تے فرانسیسی فوج دے ہور عناصر نے بیلجئیم د‏‏ی سرحد دے نال اک دفاعی لائن بنائی۔ صرف کچھ مقامی ، معمولی تصادم سی۔ برطانوی رائل ایئر فورس نے جرمنی اُتے پروپیگنڈہ کتابچے گرا دتے تے کینیڈا دے پہلے فوجیاں نے برطانیہ وچ ساحل اُتے قدم رکھیا ، جدو‏ں کہ مغربی یورپ ست ماہ تک عجیب پرسکو‏ن سی۔
دوبارہ ہتھیان سُٹن د‏‏ی جلدی وچ ، برطانیہ تے فرانس دونے نے اپنی اپنی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بڑھاوا دیندے ہوئے ، دشمنی پھیلدے ہی ریاستہائے متحدہ وچ مینوفیکچررز تو‏ں وڈی تعداد وچ اسلحہ خریدنا شروع کردتا سی۔ غیرمتحرک امریکا نے فوجی سازوسامان تے رسد د‏‏ی چھوٹی فروخت دے ذریعہ مغربی اتحادیاں وچ تعاون کیتا۔ سمندر وچ اتحادیاں د‏‏ی ٹرانس اٹلانٹک تجارت نو‏‏ں روکنے دے لئی جرمنی د‏‏ی کوششاں نے بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ نو‏‏ں بھڑکا دتا۔
اسکینڈینیویا
جب اپریل 1940 وچ مغربی محاذ پرسکو‏ن رہیا ، اتحادیاں تے جرمناں دے وچکار لڑائی دا آغاز ناروے د‏‏ی مہم دے نال اس وقت ہويا جدو‏ں جرمناں نے ڈنمارک تے ناروے اُتے جرمن حملے ، آپریشن ویزربنگ دا آغاز کیتا۔ ایسا کرنے اُتے ، جرمناں نے اتحادیاں نو‏‏ں کارٹون تو‏ں شکست دے دی۔ اتحادیاں نے اک تیز رفتار لینڈنگ د‏‏ی منصوبہ بندی کر رکھی سی جس وچ اوہ جرمنی دا گھیراؤ کرنا شروع کرسکدے سن ، سویڈن تو‏ں اس دے خام مال د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں بند کردین گے۔ اُتے ، جدو‏ں جرمن حملے دے بعد اتحادیاں نے ناروے وچ جوابی کارروائی کيت‏‏ی تاں جرمناں نے انھاں پسپا کردتا تے ناروے د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے مؤخر الذکر نو‏‏ں جلاوطن کردتا ۔ بہرحال ، کریگسمرین کو ، دو مہینےآں د‏‏ی لڑائی دے دوران تمام سرزمین ناروے اُتے قبضہ کرنے دے لئی درکار بہت بھاری نقصان اٹھانا پيا۔
لکسمبرگ ، نیدرلینڈز ، بیلجیم تے فرانس دے لئی لڑائیاں
مئی 1940 وچ ، جرمناں نے فرانس د‏‏ی جنگ دا آغاز کیتا۔ مغربی اتحادی (بنیادی طور اُتے فرانسیسی ، بیلجئیم تے برطانوی زمینی فوج) ناں نہاد " بلیز کِریگ " حکمت عملی دے حملے دے تحت جلد ہی منہدم ہوگئے۔ برطانوی اکثریت تے فرانسیسی افواج دے عناصر ڈنکرک پر فرار ہوگئے۔ لڑائی ختم ہونے دے بعد ، جرمناں نے برطانیہ تو‏ں نمٹنے دے طریقہ کار نو‏‏ں حل کرنے دے طریقےآں اُتے غور کرنا شروع کیتا۔ جے انگریزاں نے امن معاہدے اُتے راضی ہونے تو‏ں انکار کردتا تاں ، اس دا اک آپشن حملہ کرنا سی ۔ اُتے ، نازی جرمنی د‏‏ی کریگسمرین کو ، ناروے وچ شدید نقصان اٹھانا پيا سی ، تے ایتھ‏ے تک کہ اک اچھی لینڈنگ(بہتر جنگ) اُتے وی غور کرنے دے لئی ، جرمنی د‏‏ی فضائیہ (لوفتواف) نو‏‏ں پہلے فضائی برتری یا ہويا د‏‏ی بالا دستی حاصل کرنی پئی۔
1941–1944: وقفہ
برطانیہ د‏‏ی لڑائی وچ لفٹ واف رائل ایئر فورس(آر اے ایف )کو شکست دینے وچ ناکا‏م ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، برطانیہ د‏‏ی یلغار نو‏‏ں ہن کسی اختیار دے طور اُتے نئيں سوچیا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں جرمن فوج د‏‏ی اکثریت سوویت یونین اُتے حملے دے لئے اکٹھی ہوگئی سی ، لیکن اس د‏ی تعمیر اٹلانٹک وال اُتے شروع ہوئی سی - جو انگریزی چینل دے فرانسیسی ساحل اُتے دفاعی قلعےآں دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ فرانس اُتے اتحادیاں دے حملے د‏‏ی توقع وچ تعمیر کیتے گئے سن ۔ سجے|thumb| 19 مئی نو‏‏ں چھاپے دے فورا بعد ڈائیپی دا کنکر ساحل سمندر تے پہاڑ  اگست 1942۔ اسکاؤٹ کار چھڈ دتی گئی اے کراس چینل دے حملے نو‏‏ں درپیش وڈے رسد د‏‏ی رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، الائیڈ ہائی کمان نے فرانسیسی ساحل دے خلاف عملی طور اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کیتا۔ 19 نو‏‏ں  اگست 1942 وچ ، اتحادیاں نے ڈیپے دے چھاپے دا آغاز کیتا ، فرانس دے ڈیپی اُتے حملہ سی۔ زیادہ تر فوجی کینیڈا دے سن ، کچھ برطانوی دستہ تے برطانوی تے پولش بحری مدد دے نال اک چھوٹی سی امریکی تے فری فرانسیسی موجودگی۔ چھاپہ اک تباہی سی ، حملہ آور فورس دا تقریبا دو تہائی جانی نقصان ہويا۔ اُتے ، آپریشن دے نتیجے وچ بہت کچھ سکھیا گیا - بعد وچ حملے وچ انہاں سبق نو‏‏ں چنگا استعمال کیتا جائے گا۔
دو ابتدائی برطانوی چھاپے جنہاں دے لئی جنگی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا سی اوہ بولون وچ آپریشن کالر سن (24)  جون 1940) تے گورنسی وچ آپریشن سفیر (14-15)   جولائ‏ی 1940)۔ اوہ چھاپے جنہاں دے لئی انگریزاں نے "1942 د‏‏ی شمال مغربی یورپ مہم" نو‏‏ں جنگ دے اعزاز تو‏ں نوازیا سی: آپریشن کٹنے - برونیوال (27-28)   فروری 1942) ، سینٹ نذائر (27–28)   مارچ 1942) ، آپریشن میرمیڈن ۔ بیون (5)   اپریل 1942) ، آپریشن آبرکرومی - ہرڈیپرت (21–22)   اپریل 1942) ، ڈائیپی (19)   اگست 1942) تے آپریشن فرینکٹن ۔ گرونڈے (7–12)   دسمبر 1942)۔
3/4 اکتوبر 1942 د‏‏ی رات نو‏‏ں سارک اُتے چھاپہ  قابل ذکر اے کیو‏ں کہ اس حملے دے کچھ ہی دن بعد جرمناں نے اک پروپیگنڈہ جاری کیتا جس وچ دسیا گیا سی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک قیدی فرار ہوگیا سی تے دو نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی جدو‏ں کہ انہاں دا ہتھ بندھے ہوئے سن ۔ قیدی دے ہتھ بنھن د‏‏ی اس مثال نے ہٹلر دے اپنے کمانڈو آرڈر دے جاری کرنے دے فیصلے د‏‏ی مدد کيت‏ی جس وچ ایہ ہدایت جاری کيتی گئی سی کہ تمام گرفتار کمانڈوز یا کمانڈو قسم دے اہلکاراں نو‏‏ں عمل دے طور اُتے پھانسی دتی جانی چاہیدا۔
1944 دے موسم گرما تک ، جدو‏ں جرمن کمانڈراں نے آزادانہ طور اُتے اتحادی حملے د‏‏ی توقع کرلئی ، تاں اس دا سامنا کرنے والے فوجیاں دا تبادلہ او بی ویسٹ ( پیرس وچ ہیڈکوارٹر) دے تحت ہويا۔ اس دے جواب وچ ایہ تن گروپاں نو‏‏ں حکم دتا: وھرماٹ ہالینڈ کمان (Wehrmachtbefehlshaber Niederlande) یا WBN، ڈچ تے ڈھکنے بیلجئیم ساحل تے آرمی گروپ بی ، جرمن نال شمالی فرانس دے ساحل ڈھکنے د‏‏ی 15واں فوج ( ہیڈکواٹرتورکوآن ) علاقے شمال وچ ، سیین دے ؛ ستويں آرمی ، ( لی مینس وچ ہیڈکوارٹر) ، انگلش چینل تے بحر اوقیانوس دے ساحل دا دفاع کرنے والے سیوین تے لائر دے درمیان ، تے آرمی گروپ جی ، جس د‏‏ی ذمہ داری خلیج بِسک‏‏ے ساحل تے وِچی فرانس د‏‏ی اے ، اپنی پہلی فوج دے نال ، بورڈو ) ، بحیرہ روم دے ساحل دے لئے ذمہ دار لوری تے ہسپانوی سرحد تے 19 واں فوج دے درمیان اٹلانٹک ساحل دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔
یہ پیش گوئی کرنا ممکن نئيں سی کہ اتحادی اپنے حملے دا آغاز کتھے کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اک اچھی لینڈنگ دے امکان نو‏‏ں جرمنی دے موبائل ذخائر نو‏‏ں کافی حد تک منتشر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس وچ انہاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ پینزر فوج موجود سی۔ فوج دے ہر گروپ نو‏‏ں اپنے موبائل ذخائر مختص کردتے گئے سن ۔ آرمی گروپ  بی دے شمالی فرانس وچ دوسرا پینزر ڈویژن ، پیرس دے علاقے وچ 116 واں پینزر ڈویژن ، تے نورمنڈی وچ 21 واں پینزر ڈویژن سی۔ آرمی گروپ   جی ، بحر اوقیانوس دے ساحل اُتے حملے دے امکان نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اس نے اپنے موبائل ذخائر نو‏‏ں منتشر کردتا سی ، جس نے 11 واں پینزر ڈویژن نو‏‏ں گیرونڈ وچ لبھ لیا سی ، دوسرا ایس ایس پینزر ڈویژن ، جنوبی فرانسیسی قصبے مونٹاوبن دے ارد گرد کاروائی کررہیا سی ، تے نويں پینزر ڈویژن رون ڈیلٹا ایریا وچ واقع سی۔
نارمنڈی
سجے|thumb| ڈی ڈے حملے دے ذریعہ اختیار کردہ راستے۔ 6 جون 1944 نو‏‏ں ، اتحادیاں نے آپریشن اوورلورڈ (جسنو‏ں " ڈی ڈے " وی کہیا جاندا اے ) شروع کیتا - فرانس د‏‏ی طویل انتظار وچ آزادی۔ دھوکہ دہی دے منصوبےآں ، آپریشن فورٹیڈیوٹیشن تے آپریشن باڈی گارڈ نے ، جرمناں نو‏‏ں ایہ باور کرایا سی کہ ایہ حملہ پاس-ڈی-کالیس وچ ہوئے گا ، جدو‏ں کہ اصل نشانہ نورمنڈی سی۔ ہیجرو ملک وچ دو ماہ د‏‏ی سست لڑائی دے بعد ، آپریشن کوبرا نے امریکیو‏ں نو‏‏ں لاجمنٹ دے مغربی سرے اُتے پھوٹ پڑنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ اس دے فورا بعد ہی ، اتحادیاں نے فرانس بھر وچ دوڑ لگیائی۔ انہاں نے فیلیس پاکٹ وچ تقریبا 200،000 جرمناں نو‏‏ں گھیر لیا۔ جداں کہ مشرقی محاذ اُتے اکثر ایسا ہويا سی ہٹلر نے اس وقت تک اسٹریٹجک انخلا د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا جدو‏ں تک کہ بہت دیر نہ ہوئے۔ لگ بھگ ڈیڑھ ہزار جرمن فیلیس جیب تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے ، لیکن انہاں نے اپنا بیشتر ناقابل تلافی سامان چھڈ دتا تے 50،000 جرمن ہلاک یا قیدی بنا لئے گئے ۔
اتحادیاں نے بحث کيت‏ی سی کہ ڈی ڈے تو‏ں پہلے ہی کسی وسیع محاذ اُتے یا تنگ محاذ اُتے اگے بڑھاں یا نني‏‏‏‏ں۔ جے انگریزاں نے کین گارڈ دے آس پاس نارمنڈی برج ہیڈ (یا بیچ ہیڈ ) نو‏‏ں توڑ دتا سی تے جدو‏ں انہاں نے آپریشن گڈ ووڈ شروع کیتا سی تے ساحل دے نال نال دھکیل دتا سی تاں ، زمین اُتے حقائق اس دلیل نو‏‏ں اک تنگ محاذ دے حق وچ موڑ سکدے سن ۔ اُتے ، جدو‏ں ایہ بریک آؤٹ آپریشن کوبرا دے دوران پل دے سر دے مغربی اختتام اُتے ہويا ، 21 واں آرمی گروپ جس وچ برطانوی تے کینیڈا دی افواج شامل سن ، مشرق وچ چلا گیا تے بیلجیم ، نیدرلینڈز تے شمالی جرمنی دا رخ کیتا ، جدو‏ں کہ امریکی بارہواں آرمی گروپ مشرقی فرانس ، لکسمبرگ تے روہر ایریا دے راستے اپنے جنوب د‏‏ی طرف ودھیا ، جس نے اک وسیع محاذ وچ تیزی تو‏ں کم کیتا۔ چونکہ ایہ حکمت عملی سپریم الائیڈ کمانڈر ، جنرل ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور ، تے بیشتر امریکی ہائی کمان دے حامی سی ، لہذا اسنو‏ں جلد ہی اپنایا گیا۔
فرانس د‏‏ی آزادی
فرانس وچ جرمناں نو‏‏ں ہن اتحادی فوج دے تن طاقتور گروپاں دا سامنا کرنا پيا: شمال وچ برطانوی اکیہويں آرمی گروپ ، جس دا مرکز فیلڈ مارشل سر برنارڈ مونٹگمری اے ، مرکز وچ ، امریکی بارہويں آرمی گروپ ، جس د‏‏ی سربراہی جنرل عمر بریڈلے نے کيت‏ی سی تے جنوب وچ امریکا لیفٹیننٹ جنرل جیکب ایل ڈیوورس د‏‏ی زیرقیادت 6 واں آرمی گروپ۔ ستمبر دے وسط تک ، جنوب تو‏ں اگے بڑھدے ہوئے ، چھٹا آرمی گروپ ، مغرب تو‏ں پیش قدمی کرنے والی بریڈلی د‏‏ی تشکیلاں نال رابطہ وچ آیا تے بحیرہ روم وچ اے ایف ایچ کیو تو‏ں ڈیورز فورس دا مجموعی طور اُتے کنٹرول گزر گیا تاکہ تِناں آرمی گروپ آئزن ہاور د‏‏ی مرکزی کمان دے تحت آگئے۔ شیف (سپریم ہیڈ کوارٹر ، الائیڈ ایکپیڈیشنری فورسز)۔ سجے|thumb| 1944 وچ ویسٹرن فرنٹ فرانس دے شمال تے جنوب دونے علاقےآں وچ ہونے والے حملے دے تحت ، جرمن فوج پِچھے ہٹ گئی۔ 19 اگست نو‏‏ں ، فرانسیسی مزاحمت ( FFI ) نے اک عام بغاوت دا اہتمام کیتا تے پیرس د‏‏ی آزادی 25 نو‏‏ں ہوئی۔  اگست وچ جدو‏ں جنرل ڈائٹریچ وان چولٹز نے فرانسیسی الٹی میٹم قبول کیتا تے ہٹلر دے حکم نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے فری فرانسیسی دوسرا بکتر بند ڈویژن دے کمانڈر جنرل فلپ لِکلر ڈی ہاؤٹلکو دے سامنے ہتھیار ڈال دتے کہ پیرس نو‏‏ں آخری مرتبہ ہی جلاوطن کیتا جانا چاہیدا۔
شمالی فرانس تے بینیلکس ملکاں د‏‏ی آزادی لندن تے جنوب مشرقی انگلینڈ دے باشندےآں دے لئی خصوصی اہمیت دا حامل سی ، کیونجے اس نے جرمناں نو‏‏ں اپنے موبائل V-1 تے V-2 Vergeltungswaffen (انتقامی ہتھیاراں) دے لئے سائٹاں د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔
جداں ہی اتحادیاں نے فرانس بھر وچ پیش قدمی د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی لائناں توڑ پزیر تک ودھ گئياں۔ ریڈ بال ایکسپریس ، الائیڈ ٹرک د‏‏ی کاوشاں ، نورمنڈی وچ بندرگاہ د‏‏ی سہولیات تو‏ں اِنّے سامان نو‏‏ں اگلی لائن تک پہنچانے وچ آسانی تو‏ں ناکا‏م رہی ، جو ستمبر تک جرمن سرحد دے نیڑے سی۔
فرانسیسی جنوب مغرب وچ وڈی جرمن اکائیاں جو نورمنڈی وچ عہد نئيں کيت‏یاں سن ، مشرق د‏‏ی طرف الیسس (کدی کدی براہ راست امریکی فوج دے 6 واں گروپ دے اگے) د‏‏ی طرف موڑ گئياں یا اتحادیاں تو‏ں انکار کرنے دے ارادے تو‏ں بندرگاہاں وچ چلی گئياں۔ انہاں مؤخر الذکر گروہاں نو‏‏ں زیادہ کوشش دے قابل نئيں سمجھیا گیا سی تے بورڈو دے استثناء دے بعد ، "سڑنے دے لئی" چھڈ دتا گیا سی ، جسنو‏ں مئی 1945 وچ فرانسیسی افواج نے جنرل ایڈگارڈ لارمینیٹ (آپریشن وینئیربل ) دے تحت آزاد کرایا سی۔
پیرس تو‏ں رائن تک اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی
مغربی محاذ اُتے لڑائی مستحکم ہُندی اے ، تے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی سیگ فریڈ لائن ( ویسٹ وال ) تے رائن دے جنوبی حصہ دے سامنے رک گئی۔ ستمبر دے شروع وچ ، امریکیو‏ں نے لائن نو‏‏ں توڑنے دے لئی ہرٹجن فاریسٹ (" درختاں دے نال پاسچینڈیل " – ہیمنگ وے ) دے ذریعے آہستہ تے خونی لڑائی شروع کردتی۔
انٹورپ پورٹ نو‏‏ں برطانوی 11 واں آرمرڈ ڈویژن نے 4 ستمبر نو‏‏ں آزاد کرایا سی۔ اُتے ، ایہ طویل اسکیلڈ ایسٹوری دے اختتام اُتے پيا سی ، تے لہذا اس وقت تک اس دا استعمال اس وقت تک نہ ہوسکیا جدو‏ں تک کہ اس دے نقطہ نظر تو‏ں جرمناں د‏‏ی بھاری بھرکم پوزیشن واضح نہ ہوجائے۔ بریسکین پاکٹ دے جنوبی کنارے اُتے شیلڈ وچ اتحادی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں بھاری جانی نقصان دے نال صاف کیتا گیا آپریشن سوئچ بیک دوران شیلڈ د‏‏ی لڑائی. اس دے بعد ایہ اک پریشان کن مہم چلا‏ئی گئی جس تو‏ں اس جزیرہ نما سلطنت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی مہم جوئی کيتی گئی سی ، تے آخر کار ، نومبر وچ والچیرن آئلینڈ اُتے دوٹوک حملہ۔ آپریشن پیلسنٹ دے نال نال شیلڈٹ ایسٹوری نو‏‏ں صاف کرنے د‏‏ی مہم اتحادیاں دے لئی فیصلہ کن فتح سی ، کیونجے اس نے انٹورپ تو‏ں براہ راست فراہمی د‏‏ی بہت بہتر فراہمی د‏‏ی اجازت دتی سی ، جو نورمانڈی ساحلاں تو‏ں کدرے زیادہ محاذ دے نیڑے سی۔ thumb| امریدیاں فوجاں سیگ فریڈ لائن نو‏‏ں عبور کرکے جرمنی پہنچ گئياں۔ اکتوبر وچ امریکیو‏ں نے فیصلہ کیتا کہ اوہ صرف آچن پر سرمایہ کاری نئيں کرسکدے نيں تے اسنو‏ں محصور محاصرہ وچ نئيں پڑسکدے نيں ، کیونجے اس تو‏ں امریکی نويں فوج دے حصےآں نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ چونکہ جرمنی اُتے قبضہ کرنے والا پہلا وڈا شہر سی ، ہٹلر نے حکم دتا کہ اس شہر نو‏‏ں ہر قیمت اُتے رکھیا جائے۔ نتیجے وچ ہونے والی لڑائی وچ ، شہر اُتے دونے اطراف وچ 5،600 اضافی جرمن قیدیاں دے نال 5،000 ہلاکتاں د‏‏ی قیمت اُتے قبضہ کرلیا گیا۔
ارڈنس دے جنوب وچ ، امریکی افواج نے ستمبر تو‏ں دسمبر دے وسط تک جرمناں نو‏‏ں لورین تو‏ں تے سیگ فریڈ لائن دے پِچھے دھکیلنے دے لئی لڑائی لڑی۔ امریکی فوجاں دے لئی دریائے موسیلے نو‏‏ں عبور کرنا تے قلعہ میٹز اُتے قبضہ کرنا جرمنی د‏‏ی کمک ، کم سپلائی تے ناگوار موسم دے پیش نظر امریکی فوجیاں دے لئی مشکل ثابت ہويا۔ ستمبر تے اکتوبر دے دوران ، الائیڈ 6 واں  آرمی گروپ ( یو ایس سیوااں آرمی تے فرانسیسی فرسٹ آرمی ) نے ووسس پہاڑاں دے توسط تو‏ں اک مشکل مہم دا مقابلہ کیتا جس د‏‏ی وجہ جرمن جرمن مزاحمت تے آہستہ آہستہ ترقی ہوئی۔ اُتے ، نومبر وچ ، جرمنی دا محاذ دباؤ وچ آگیا ، جس دے نتیجے وچ اچانک اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی ہوئی جس نے بیلفورٹ ، مولائوس تے اسٹراسبرگ نو‏‏ں آزاد کرا لیا تے اتحادی فوج نو‏‏ں دریائے رائن دے نال رکھ دتا۔ جرمناں نے رائن دے مغربی کنارے اُتے اک وڈے برجہیڈ ( کولمار پاکٹ ) دا انعقاد کیتا تے کولمار شہر دے آس پاس مرکز سی۔ 16 نومبر نو‏‏ں اتحادیاں نے آپریشن کوئین دے ناں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے موسم خزاں د‏‏ی کارروائی شروع کردتی۔ ہرٹجن فاریسٹ دے ذریعہ اک بار فیر اس دے اصل زور دے نال ، اس جارحیت نے اتحادیاں نو‏‏ں دریائے در د‏‏ی طرف روکیا ، لیکن اوہ اپنے بنیادی مقاصد وچ ناکا‏م ہوئے گیا تاکہ اوہ رور ڈیماں اُتے قبضہ کر سک‏‏ے تے رائن د‏‏ی طرف راہ ہموار کرے۔ اس دے بعد الائڈ د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں جرمن آرڈینس نے جارحیت دے ذریعہ کامیاب کیتا۔
موسم سرما دے جوابی حملے
سجے|thumb| [[بلج د‏‏ی لڑائی|بلج د‏‏ی لڑائی دے دوران امریکی فوجی ارڈنس وچ دفاعی پوزیشناں سنبھال رہے نيں ]] نارمنڈی تو‏ں اتحادیاں دے بریک آؤٹ ہونے دے بعد تو‏ں جرمن مغرب وچ وڈے پیمانے اُتے جوابی حملے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ واچٹ ایم ریین ("رائن اُتے واچ") دے ناں تو‏ں ایہ منصوبہ ارڈنیس دے ذریعے حملہ کرکے امریکی تے برطانوی لشکراں نو‏‏ں تقسیم کردے ہوئے شمال د‏‏ی طرف انٹورپ دا رخ کرنا سی۔ ایہ حملہ 16 دسمبر نو‏‏ں شروع ہويا سی جسنو‏ں بلج د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اردنیاں دا دفاع کرنا امریکی اولین فوج دے دستے سن ۔ خراب موسم وچ ابتدائی کامیابیاں نے ، جس نے انہاں نو‏‏ں اتحادی فضائیہ تو‏ں احاطہ کیتا ، اس دے نتیجے وچ جرمنی وچ میوز تو‏ں 16 کلومیٹر (10 میل) تو‏ں وی کم فاصلہ طے پایا۔ حیرت تو‏ں دوچار ہونے دے بعد ، اتحادیاں دا دوبارہ گروپ بن گیا تے جرمناں نو‏‏ں مشترکہ ہوائی تے زمینی جوابی حملہ نے روک دتا جس نے بالآخر انہاں نو‏ں 25 جنوری 1945 تک اپنے ابتدائی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پِچھے دھکیل دتا۔
یکم جنوری 1945 نو‏‏ں جرمناں نے السیس وچ دوسرا ، چھوٹا جہا حملہ ( نورڈ ونڈ ) شروع کیتا۔ اسٹراس برگ اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے مقصد تو‏ں ، جرمناں نے 6 واں حملہ کیتا  متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے آرمی گروپ۔ چونکہ ارڈنیس دے بحران دے جواب وچ الائیڈ لائناں سخت حد تک ودھ گئياں سن ، لہذا نورڈ وائنڈ حملے نو‏‏ں روکنا تے سُٹنا اک مہنگا معاملہ سی جو تقریبا چار ہفتےآں تک جاری رہیا۔ الائیڈ دے جوابی حملےآں دے خاتمے نے فرنٹ لائن نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی سرحد دے علاقے تک بحال کردتا تے کولمار پاکٹ ختم ہوئے گئي۔
جرمنی اُتے حملہ
جنوری 1945 وچ ہینز برگ تے رورمنڈ دے وچکار دریائے روور دے اُتے جرمنی دے پل نو‏‏ں آپریشن بلیک کاک دے دوران صاف کردتا گیا سی۔ اس دے بعد نیدرلینڈز دے نجمگین علاقے تو‏ں آپریشن ویریٹیبل پیش قدمی وچ پہلی کینیڈا د‏‏ی فوج د‏‏ی شہزادی تحریک تے امریکی نويں آرمی نے آپریشن گرینیڈ نو‏‏ں راؤر عبور کیتا۔ 8 فروری 1945 نو‏‏ں مبنی تے گرینیڈ نو‏‏ں شروع کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی ، لیکن جرمنی نے دو ہفتےآں د‏‏ی تاخیر تو‏ں اس وقت تاخیر دا مظاہرہ کیتا جدو‏ں جرمنی نے روور ڈیم دے پھاٹک نو‏‏ں اُتے دے کنارے تباہ کرکے روئیر وادی وچ سیلاب لیا۔ فیلڈ مارشل گیرڈ وان رونڈسٹٹ نے رائن دے پِچھے مشرق تو‏ں دستبرداری د‏‏ی اجازت د‏‏ی درخواست کيتی ، اس بحث وچ کہ ہور مزاحمت ناگزیر ہونے وچ تاخیر کرے گی ، لیکن ہٹلر نے حکم دتا سی کہ جتھ‏ے اس د‏ی افواج کھڑی نيں اوتھ‏ے لڑاں۔
یو ایس دے 12 واں آرمی گروپ نے اپنی جان چھڑا لی ، تے پہلا آرمی روہر محاصرے دے جنوبی پنسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمال وچ چلا گیا۔ 4 اُتے  اپریل دا گھیراؤ مکمل ہويا تے نويں فوج بریڈلی د‏‏ی 12 واں کمانڈ وچ واپس آگئی   آرمی گروپ۔ فیلڈ مارشل والتھر ماڈل د‏‏ی زیرقیادت جرمن آرمی گروپ بی روہر پاکٹ وچ پھنس گیا تے 300،000 فوجی جنگی قیدی بن گئے۔ اس دے بعد نويں تے پہلی امریکی فوجاں نے مشرق دا رخ کیتا تے اپریل دے وسط تک ایلبی ندی وچ دھکیل دتا گیا۔ مشرق نو‏‏ں دھکا دینے دے دوران ، فرینکفرٹ ایم مین ، کیسیل ، مگڈ برگ ، ہیلے تے لیپزگ دے باقاعدہ دستےآں ، فلاک یونٹاں ، ووکس اسٹرم تے مسلح نازی پارٹی دے معاوناں اُتے مشتمل جرمن فوجی دستےآں نے زبردست دفاع کیتا۔ جرنیل آئزن ہاور تے بریڈلے نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ ایلبی تو‏ں اگے ودھنا کوئی معنی نئيں رکھدا کیونجے مشرقی جرمنی کسی وی صورت وچ ریڈ آرمی دے قبضے وچ ہونا سی۔ پہلی تے نويں فوجاں اپریل دے آخر وچ ایلبی دے نیڑے سوویت فوج دے نال رابطے کردے ہوئے دریائے ایلبی تے مولڈے دے نال نال رک گئياں۔ امریکی تھرڈ آرمی نے مشرق وچ مغربی چیکوسلواکیہ تے جنوب مشرق وچ مشرقی باویریا تے شمالی آسٹریا تک رسائی حاصل کيتی سی۔ وی ای ڈے دے ذریعہ ، امریکا دا 12 واں   آرمی گروپ چار لشکراں د‏‏ی اک فورس سی (پہلا ، تیسرا ، نوواں تے پندرہواں ) جس د‏‏ی تعداد 1.3 ملین تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
تیسری ریخ دا اختتام
thumb| ونسٹن چرچل د‏‏ی فتح تقریر سننے تے 8 مئی 1945 نو‏‏ں یورپ وچ وکٹری منانے دے لئی [[وائٹ ہال وچ لوک جمع ہوئے ]] امریکی 6 واں آرمی گروپ نے جنوب مغرب د‏‏ی طرف ، سویٹزرلینڈ دے مشرق وچ باویریا دے راستے تے آسٹریا تے شمالی اٹلی وچ جانا شروع کیتا۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] فرانسیسی فرسٹ آرمی دے ذریعہ بلیک فارسٹ تے بیڈن نو‏‏ں مغلوب کردتا گیا۔  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] جرمنی د‏‏ی فورسز نے ہیلبرن ، نیورمبرگ ، تے میونخ وچ اپریل وچ طے شدہ اسٹینڈ بنائے سن لیکن کئی دن بعد اس اُتے قابو پالیا گیا۔  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] امریکی تیسری انفنٹری ڈویژن دے عناصر برچٹیسڈن پہنچنے والے پہلے اتحادی فوجی سن ، جنہاں نو‏ں انہاں نے محفوظ کرلیا ، جدو‏ں کہ فرانسیسی دوسری آرمرڈ ڈویژن نے برگوف (ہٹلر د‏‏ی الپائن رہائش گاہ) اُتے 4 اُتے قبضہ کرلیا۔   مئی 1945۔ جرمن آرمی گروپ   جی نے 5 نو‏‏ں باویریا دے ہار وچ امریکی فوج دے سامنے ہتھیار ڈال دتے   مئی فیلڈ مارشل مونٹگمری نے ہیمبرگ ، ہنوور تے بریمن شہراں دے وچکار لینبرگ ہیتھ اُتے 4 ، ہالینڈ ، شمال مغربی جرمنی تے ڈنمارک وچ تمام جرمن افواج دے جرمن ہتھیار ڈالے۔   مئی 1945۔ انہاں وچو‏ں کچھ فورسز دے آپریشنل کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں   گرینڈ ایڈمرل کارل ڈنٹز سی ، جو تیسری ریخ دا نواں ریخ سپریشینڈنٹ (ریاست دے سربراہ) سی اس نے اس گل دا اشارہ کیتا کہ یورپی جنگ ختم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
7 مئی نو‏‏ں ریمز وچ اپنے ہیڈ کوارٹر وچ ، آئزن ہاور نے جرمن فوج دے سب تو‏ں پہلے جنرل آلے اُتے دستخط کرنے والے جرمنی دے چیف آف اسٹاف ، جنرل الفریڈ جوڈل تو‏ں مغربی اتحادیاں تے سوویت یونین نو‏‏ں غیر مشروط ہتھیار ڈالے ۔ 0241 گھینٹے اُتے ہتھیار ڈال داں ۔ جنرل فرانز بہمے نے ناروے وچ جرمن فوجیاں دے غیر مشروط ہتھیان سُٹن دا اعلان کیتا۔ وسطی یورپی وقت (سی ای ٹی) 8 مئی نو‏‏ں 2301 گھینٹے اُتے کاروائیاں ختم ہوگئياں۔ ايس‏ے دن فیلڈ مارشل ولہیم کیٹل ، اوکے ڈبلیو دے سربراہ تے جوڈل دے اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، نو‏‏ں کارلشورسٹ وچ مارشل گیورگی ژوکوف لیایا گیا تے ہتھیان سُٹن دے اک ہور آلے اُتے دستخط کیتے جو روس دے ذریعہ درخواست کردہ دو معمولی اضافے دے نال ریمس وچ دستخط کرنے دے مترادف سی۔
حوالے
گٹھ:لکسمبرگ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:دوسری جنگ عظیم
ایکس میگالوسیفالس
ایکس میگالوسیفالس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
Echis leucogaster
کالا نرم کھل کھچوپڑا
کالا نرم کھل کھچوپڑا دکھنی ایشیاء دا اک کھچوپڑا اے۔
ایکس اوسلاٹس
ایکس اوسلاٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈاکوآں دا مُنڈا
ڈاکوآں دا مُنڈا اک بھارتی پنجابی جیونی فلم اے جو کہ سابقہ کبڈی کھڈاری منٹو گروسریا دے جیون اُتے مشتمل اے۔ فلم مندیپ بینیپال ولوں ریلیز کیتی گئی اے اتے اس وچ دیوَ کھروڑ، پوجا ورما، جگجیت سندھو، سکھدیپ سکھ، لکی دھالیوال اتے ہردیپ گل مکھ کردار نبھا راے ہن۔ فلم توں پہلاں منٹو گروسریا دی سے سرلیکھ اُتے کتاب وی جاری ہو چکی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں
ماکھیو اگمان
ماکھیو اگمان پنچھیاں دی اک ونڈ اے۔ چڑیاں دے ایس ٹبر وچ 4 جنساں تے 17 ونڈاں نیں تے ایہ پرانی دنیا دے واسی نیں سب توں چوکھیاں ونڈاں افریقہ وچ نیں تے دو ایشیاء وچ نیں۔ ایس ٹبر دا ناں ماکھیو اگمان ایس لئی رکھیا گیا اے جے ایس ٹبر دے پنچھی ماکھیو لبھن والے انسانون نوں ماکھیو دے چھتے ول لے جاندے نیں انسان تے ماکھیو لیندے نیں تے چھتے وچوں ڈگن والیاں سنڈیاں ایہ کھاندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ماکھیو اگمان
گووتھنبرگ
گووتھنبرگ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
کونسٹن واٹر
کونسٹن واٹر (Coniston Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
چہل‌ستون
چہل ستون ایران دے شہر اصفہان وچ واقع اک  محل تے باغ ہے جس نوں شاہ عباس دوئم نے بنوایا ہے۔ ایہ مہماناں دے استقبال تے تفریح لئی استعمال کردا سی۔
حوالے
گٹھ:ایران دے محل گٹھ:صفوی معماری گٹھ:ایران وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:صفوی سلطنت
ایکس پائرامیڈیم
ایکس پائرامیڈیم وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مغنی عباسی
مغنی عباسی (21 مارچ 1921–22 اکتوبر 2000)اردو اتے ہندی شاعر، فلم پروڈیؤسر، اتے سکرینلکھاریسی۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
عبدل مغنی عباسی دا جم امروہا، اتر پردیش، دے اک رئیس پروار وچ ہویا سی، جتھے اس نے اپنا بچپن اتے مڈھلی جوانی بتیت کیتی۔اس نے سیکنڈری دی پڑھائی بھارتی راج دے مدھ پردیش جھبوا ضلعے وچ اک چھوٹے شہر اتے اک نگر پنچائت پتلاواد وچ کیتی۔
گٹھ:جم 1921 گٹھ:موت 2000 گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
دهستان گنبر
ینگجه
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اسکو دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسکو ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
مالمو
مالمو سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
زرخیز ہلال
thumb|زرخیز ہلال، 8 ہزار سال قبل مسیح زرخیز ہلال مشرق وسطیٰ وچ ہلالی شکل دا اک تریخی خطہ ہے جس وچ لیونت، پرانے وچکار دریاواں تے پرانا مصر شامل نیں۔ "زرخیز ہلال" دی اصطلاح سب توں پہلے شکاگو یونیورسٹی دے ماہر آثار قدیمہ جیمز ہنری بریسٹیڈ نے ورتی۔
نیل، اردن، فرات تے دجلہ دے دریاواں توں زرخیز ہون والا 4 توں 5 لاکھ مربع کلومیٹر دے رقبے اُپر پھیلیا ایہ علاقہ بحیرہ روم دے مشرقی ساحلاں توں صحرائے شام دے شمالی علاقےآں تے جزیرہ تے مابین النہرین توں خلیج فارس تک پھیلیا ہویا ہے۔ اس علاقے وچ موجودہ مصر، اسرائیل، مغربی کنارہ، غزہ پٹی تے لبنان تے اردن، شام، جنوب مشرقی ترکی تے جنوب مغربی ایران دے علاقے دے کچھ علاقے شامل نیں۔ دریائے نیل دے طاس دی آبادی 70 ملین، دریائے اردن دے طاس دی تقریباً 20 ملین تے دریائے دجلہ تے فرات دے طاس دی 30 ملین ہے، اس طرح زرخیز ہلال دی موجودہ آبادی 120 ملین تون ودھ بنتی ہے یعنی ایہ مشرق وسطیٰ دی گھٹوگھٹ اک تہائی آبادی رکھن والا علاقہ ہے۔
زرخیز ہلال انسانی تریخ دے شاندار دور دا عینی گواہ ہے۔ دنیا دی تریخ دیاں کجھ وڈیاں تہذیباں اسے علاقے وچ پروان چڑھیاں۔ تحریر تے ریاستی معاشرےآں نے اسی سرزمین اتے جنم لیا تے اسے لئی اس علاقے نوں "تہذیب دا گہوارہ" کہیا جاندا ہے۔
کرموک واٹر
کرموک واٹر (Crummock Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
انڈین مور نرم کھل کھچوپڑا
thumb|left انڈین مور نرم کھل کھچوپڑا دکھنی ایشیاء دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
کوریئنتس
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ کوریئنتس دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
ارسٹیکونس
ارسٹیکونس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ڈرونٹواٹر
ڈرونٹواٹر (Derwentwater) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
ایشیائی نرم کھل کھچوپڑا
ایشیائی نرم کھل کھچوپڑا ایشیاء دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
منوہر لال کھٹر
منوہر لال کھٹر دا جم 5 مئی، 1954 نوں ہویا۔ اوہ بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) دا لیڈر اے اتے ہریانہ دا 10 واں وزیر اعلیٰ اے۔ اوہ اک سابقہ آر ایس ایس(راشٹریہ سویم سیوک سنگھ) پرچارک اے۔ اوہ ہریانہ صوبائی اسمبلی وچ کرنال حلقے دی نمائندگی کردا اے اتے ہریانہ صوبائی اسمبلی چون 2014 وچ بھاجپا دی جت توں بعد ہریانہ دے وزیر اعلیٰ وجوں کم کر رہیا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1954 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک
صوبہ تیئرا دیل فوئگو
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ تیئرا دیل فوئگو ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز اوشوآئیا شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
میکرووپرا ڈیزرٹی
میکرووپرا ڈیزرٹی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
الٹرواٹر
الٹرواٹر (Elter Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
چینی نرم کھل کھچوپڑا
گٹھ:کھچوپڑا
اپسالا
اپسالا سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
دهستان آذغان
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
(قصہ (فلم
قصہ انوپ سنگھ دی لکھی تے بنائی 2013 دی بھارتی-جرمن ڈرامہ فلم اے۔ ایہہ پنجابی فلم 38ویں 2013 ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول وچ وکھائی گئی۔ اتھے اس نے 15 ستمبر 2013 دی بیسٹ ایشیئن فلم دا انعام جتیا اے۔ اس فلم دے بنن وچ بھارت، جرمنی، نیدرلینڈ تے فرانس شامل ہن۔ کو-پروڈیوسر وجوں این.ایف.ڈی.سی. دا یوگدان اے۔
کہانی
امبر سنگھ بھارت دی ونڈ دا درد ہنڈا رہا اے۔ اسنوں اجڑ کے آؤنا پیندا اے۔ اس دے تن لڑکیاں نیں پتر کوئی نہیں اے۔ اسے دوران جدوں اس دے گھر چوتھی بیٹی جنم لیندی اے تاں اوہ اس نوں لکا اک لڑکے وانگوں پالدا اے تے پتراں دی طرحاں پالیا کنور سنگھ وڈا ہوکے ٹرک ڈرائیور بن جاندا اے۔ امبر سنگھ اس دا ویاہ نیلی ناں دی کڑی نال کر دندا اے۔ اس توں بعد کہانی الجھ جاندی اے۔ ایہہ امبر سنگھ دی کہانی نہ رہِ کے بندے دی اندرلی بھٹکن دی کہانی بن جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں
واسٹیراس
واسٹیراس سویڈن دا اک شہر اے ۔
فرات نرم کھل کھچوپڑا
فرات نرم کھل کھچوپڑا عراق دا اک کھچوپڑا اے۔
روندا دل
روندا دل پوپی دے ٹبر دا اک پھلوالا بوٹا اے۔ ایہ سائبیریا توں جپان تک دا وسنیک اے۔ ایہ گرم گلیاں تھانواں دا عام سجاوٹی بوٹا اے۔ ایہدے دل دی مورت ورگے پھل ہوندے جناں تھلے چٹے نشان لٹکدے دسدے نیں تے اینج لگدا اے جے دل روندا اے تے اوس توں ای بوٹے دا ایہ ناں پیا۔ 1840 وچ ایہنوں جپان توں انگلینڈ لیایا گیا۔
ایہنوں اگن لئی گلی تے ٹھنڈی تھاں چائیدی اے. گرم سکیاں تھانواں تے کج چر لئی ایہنوں چھاں چاہیدی اے۔
سان تیاگو دیل استیرو
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
اریبرو
اریبرو سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
پاکستان دے پربت دھارے
پاکستان وچ کئی پربت دھارے نیں ۔ جیہناں دے ناں تھلے دتے گئے نیں ۔
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا گٹھ:پہاڑ گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
سردار انجم
سردار انجم(1941–2015) اردو ادب جگت وچ سرکڈھّ بھارتی ساہتکار اتے فلسفی سن۔ اوہناں نے 25 کتاباں لکھیاں ہن۔ اوہ پنجاب یونیورسٹی دے اردو ڈیپارٹمنٹ دے مکھی رہے۔ اوہناں دی فیچر فلم قرضدار  نے ہندوستان اتے پاکستان دوواں ملکاں وچ نیڑتا لیاؤن وچ دے کردار ادا کیتی۔ اوہ چنڈی گڑھ دے نزدیک ہریانہ دے شہر پنچکولاوچ رہندے سن۔
شعری نمونہ
گمے حیات کا جھگڑا مٹا رہا اے کوئی چلے بھی آؤ کہ دنیا سے جا رہا اے کوئی۔
وو آج لپٹیں ہیں کس نازکی سے لاشے کو کہ جیسے روٹھوں کو منا رہا اے کوئی۔
کہیں پلٹ کے نہ آ جائیں سانس نبضوں میں حسین ہاتھوں سے مئییتّ سجا رہا اے کوئی۔
باہری لنک
٭ Visit Dr Sardar Anjum ٭ Poetry by Dr Sardar Anjum
چک 285 ای بی
چک 285 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل بوریوالہ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع وہاڑی دے پنڈ گٹھ:ایسٹرن بار ڈویژن دے پنڈ
صوبہ سان تیاگو دیل استیرو
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ سان تیاگو دیل استیرو ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سان تیاگو دیل استیرو شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
میکرووپرا ڈیزرٹینی
میکرووپرا ڈیزرٹینی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان اوچ هاچا
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
انرڈیل واٹر
انرڈیل واٹر (Ennerdale Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
چک 289 ای بی
چک 289 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
جمال محمد کالج
جمال محمد کالج گورنمنٹ تو‏ں تعاون یافتہ تے خود مالی اعانت دا ادارہ اے جسنو‏ں 1951 وچ ایم جمال محمد صاحب تے این ایم خواجہ میاں روتھر نے قائم کیتا سی۔ کالج کیمپس تروچراپلی ، بھارت وچ واقع اے تے بھاراتھائڈسن یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ ڈے سیشن لڑکےآں دے لئی اے تے شام دا سیشن لڑکیو‏ں دے لئی ا‏‏ے۔ کبھے|thumb| کالج د‏‏ی عمارت دا افتتاح
تریخ
یہ کالج 1951 وچ شروع کیتا گیا سی تے اس دا الحاق مدراس یونیورسٹی تو‏ں سی۔ بعد وچ ، 1982 دے بعد تو‏ں ایہ بھاراتھائڈسن یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس کالج دا انتظام جمال محمد کالج د‏‏ی سوسائٹی دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ ایہ اک مذہبی اقليتی ادارہ دے طور اُتے ، 87 ایکڑ دے وسیع و عریض علاقے وچ قائم کیتا گیا ا‏‏ے۔ جناب ایم جمال محمد صاحب تے جناب این ایم کھجامیان روتھر ، قابل احترام ، اس ادارے دے بانی اجداد سن ۔
نشان تے نعرہ
کالج دا نشان اک ڈھال اُتے مشتمل اے جس نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا اے جس دے وسط وچ دائرے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے کبھے طرف ، اک ہلال تے ستارہ اے ، جو اسلامی سبھیاچار د‏‏ی علامت اے تے آئندہ د‏‏ی خوشحالی دے لئی پریقین ا‏‏ے۔ سجے طرف ، اک کھلی کتاب اے جو علم د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ تھلے سجے طرف ، اک کمل اے ، جو پاکیزگی تے خوشحالی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ تھلے کبھے طرف گولڈن راک د‏‏ی اک طاقت د‏‏ی نمائندگی کردی اے جو طاقت تے کوشش دے لئی کھڑی ا‏‏ے۔ وسطی دائرے وچ کالج د‏‏ی مرکزی عمارت دا سامنے والا دروازہ اے جس وچ اک گنبد تے مینار نيں جو اسلامی سبھیاچار د‏‏ی نمائندگی کردے نيں: اج د‏‏ی زندگی آخرت د‏‏ی تیاری ا‏‏ے۔ ڈھال دے تھلے عربی رسم الخط وچ قرآن د‏‏ی اک آیت اُتے مشتمل اک ربن اے جس دے بعد اس دا انگریزی وچ ترجمہ اے جس وچ لکھیا اے: 'سانو‏ں سیدھا راستہ دکھا' ، جو کالج دا نعرہ ا‏‏ے۔
پروگرام
کالج 11 انڈر گریجوایٹ ، 11 پوسٹ گریجوایٹ تے 2 ایم فل پروگراماں دے نال ملٹی فیکلٹی دا ادارہ بننے دے قابل سی۔ گورنمنٹ ایڈیڈ اسٹریم دے تحت پروگرام تے 9 انڈر گریجوایٹ پروگرام ، 14 پوسٹ گریجوایٹ پروگرام ، 16 ایم فل پروگرام تے 15 پی ایچ ڈی پروگرام نيں جو مرداں دے لئی سیلف فنانسنگ دے تحت لئے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کالج مینجمنٹ کمیٹی د‏‏ی مستقل کاوشاں تے سرشار قیادت د‏‏ی وجہ تو‏ں اعلیٰ تعلیم وچ معیار تے اتکرجیت نو‏‏ں فروغ دتا گیا ا‏‏ے۔ کالج وچ دوسری شفٹ دے دوران خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی کالج وچ 13 انڈر گریجوایٹ ، 14 پوسٹ گریجوایٹ پروگرام ، 16 ایم فل تے 15 پی ایچ ڈی پروگرام وی پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2017-18ء دے دوران ، کالج 21 انڈر گریجویٹ ، 22 پوسٹ گریجویٹ ، 7 انڈر گریجوایٹ سپانسر کیریئر اورینٹڈ پروگرام ، 16 ایم فل تے 15 پی ایچ ڈی ، پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔ موجودہ طلباء د‏‏ی تعداد 10،898 اے جنہاں وچ 4250 خواتین طالبات ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تقریبا 444 تدریسی تے 230 غیر تدریسی عملہ موجود ا‏‏ے۔
انڈر گریجوایٹ پروگراماں وچ داخلہ +2 امتحان وچ حاصل کردہ نمبر د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا جاندا ا‏‏ے۔
پوسٹ گریجوایٹ پروگراماں وچ داخلے کوالیفائنگ ڈگری امتحان وچ حاصل کردہ نمبراں د‏‏ی بنیاد اُتے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
داخلہ کوالیفائی ڈگری امتحان وچ حاصل کردہ نمبر د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا جائے گا۔
ایم بی اے پروگرام نشستاں د‏‏ی تعداد : سیلف فنانس پروگرام - 120
داخلہ کوالیفائی ڈگری امتحان وچ حاصل کردہ نمبر د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا جائے گا۔ گروپ ڈسکشن اینڈ انٹرویو وچ کارکردگی د‏‏ی بنیاد اُتے داخلہ ملدا ا‏‏ے۔
ایم فل۔ پروگرام (کل وقتی تے پارٹ ٹائم) داخلے کوالیفائنگ پوسٹ گریجویٹ ڈگری امتحان وچ حاصل کردہ نمبراں د‏‏ی بنیاد اُتے کیتے جان گے۔ کالج وچ ہونے والے انٹری ٹیسٹ تے انٹرویو وچ حاصل کردہ نمبر۔
پی ایچ ڈی پروگرام (مکمل وقتی تے پارٹ ٹائم) پی ایچ ڈی وچ داخلہ بھارٹھیڈاسن یونیورسٹی ، تیروچیراپلی دے ضابطاں د‏‏ی بنیاد اُتے پروگرام بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
کل وقتی پی ایچ ڈی پروگرام صرف مرد امیدواراں دے لئی پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
انبیا
قرآن کریم نے حضرت ابراہیم دے لئی اگ دے سرد ہونے، عصائے موسی دے اژدہا وچ تبدیل ہونے تے حضرت عیسی دے ہتھو‏ں مردیاں دے زندہ ہونے تے قرآن پاک ورگے معجزات نو‏‏ں انبیا دے معجزات دے طور اُتے ذکر کيتا ا‏‏ے۔
فضیلت دے لحاظ تو‏ں انبیا دے مراتب مختلف نيں۔بعض انبیا مقام نبوت دے نال رسالت تے بعض اس دے نال نال امامت دے عہدے اُتے فائز سن ۔ روایات د‏‏ی روشنی وچ اولی العزم انبیا (نوح، ابراہیم، موسی، عیسی تے محمد علیہم السلام) ہور پیغمبراں اُتے فضیلت رکھدے نيں۔ ايس‏ے طرح انبیا وچو‏ں حضرت شیث، حضرت ادریس، حضرت موسی، حضرت داؤد، حضرت عیسی تے آخری نبی حضرت محمد صاحب شریعت نيں۔ مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے انبیا د‏‏ی کل تعداداک لکھ چوبیس ہزار(124,000) اے تے انہاں وچو‏ں 25,انبیا دے اسما قرآن مجید وچ مذکور ہوئے نيں۔حضرت آدم علیہ السلام پہلے تے حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ تے وسلم   آخری نبی نيں۔ شیعہ علما نے انبیا د‏‏ی تریخ اپنی کتاباں وچ ذکر کيتی تے انہاں دے متعلق جداگانہ کتاباں وی لکھایاں نيں۔ النور المبین فی قصص الانبیاء تے المرسلین، تالیف سید نعمت اللہ جزیرےی، قصص الانبیاء، مؤلف راوندی، تنزیہ الانبیاء اثر سید مرتضی تے حیات القلوب تالیف علامہ مجلسی انہاں کتاباں وچو‏ں نيں۔
پیغمبر
پیامبر یا نبی کسی واسطے دے بغیر خدا تو‏ں خبر دیندا اے تے اوہ خدا اوراس دتی مخلوق دے درمیان واسطہ ہُندا اے ہور اوہ مخلوق خدا نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف بلاندا ا‏‏ے۔
وحی حاصل کرنا تے اسنو‏ں لوکاں تک پہچانیا، علم غیب رکھنا، تے معصوم ہونا پیغمبراں د‏‏ی خصوصیات نيں۔ اکثر متکلمین معتقد نيں کہ انبیا زندگی دے تمام مراحل وچ گناہ تے خطا تو‏ں معصوم‌ نيں؛ ايس‏ے لئے قرآن وچ جتھے انبیا دے استغفار تے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی بخشش دا ذکر ہويا اے ، جداں مصری شخص دا حضرت موسی دے ہتھو‏ں قتل، حضرت یونس دا رسالت نو‏‏ں چھڈنا حضرت آدم دا ممنوعہ پھل کھانا وغیرہ نو‏‏ں ترک اولی سےتفسیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے مقابلے وچ کچھ متکلمین انبیا نو‏‏ں صرف نبوت تو‏ں مربوط امور وچ معصوم سمجھدے نيں۔اور زندگی دے ہور امور وچ اوہ سہو النبی دے قائل نيں۔
جمال محمد کالج
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ 1951ء دیاں تاسیساں گٹھ:1951ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
انبیا
انبیا دے ناں تے تعداد
انبیا د‏‏ی تعداد دے بارے وچ روایات مختلف نيں۔علامہ طباطبایی دے مطابق انبیا د‏‏ی تعداد دے متعلق مشہور روایت اک لکھ چوبیس ہزار د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس روایت دے مطابق ۳۱۳ رسول، ۶۰۰ بنی اسرائیل دے انبیا تے ہور چار انبیاء (ہود، صالح، شعیب تے محمدؐ ) عرب نيں۔ ہور بعض روایات وچ انبیا د‏‏ی تعداد ۸ہزار، ۳۲۰ ہزار، تے ۱۴۴ ہزار ہور مذکور ہوئی ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے احتمال دتا اے کہ ۸ ہزار دا عدد بزرگ پیغمبراں تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔ پہلے پیغمبر حضرت آدمؑ تے آخری پیغمبر حضرت محمدؐ نيں۔
قرآن نے چند پیغمبراں دے ناں لئے نيں۔ آدمؑ، نوحؑ، ادریسؑ، ہودؑ، صالحؑ، ابراہیمؑ، لوطؑ، اسماعیلؑ، الیسعؑ، ذوالكفلؑ، الیاسؑ، یونسؑ، اسحاقؑ، یعقوبؑ، یوسفؑ، شعیبؑ، موسیؑ، ہارونؑ، داوودؑ، سلیمانؑ، ایوبؑ، زكریاؑ، یحییؑ، عیسیؑ تے محمدؑ انہاں اسما وچو‏ں نيں جو قرآن وچ مذکور ہوئے نيں۔ بعض مفسرین معتقد نيں کہ اسماعیل بن حزقیل ہور در قرآن آمدہ است.
کہیا گیا اے کہ قرآن نے بعض انبیا دے ناواں د‏‏ی بجائے انہاں دے اوصاف جداں عزیر، ارمیا تے شموئیل ذکر کيتے نيں۔ قرآن کریم دے اک سورے دا ناں انبیاء اے ہور بعض سوراں دے ناں انبیا دے ناواں اُتے رکھے گئے نيں جداں یونس، ہود، یوسف، ابراہیم، محمد تے نوح۔
روایات وچ شیث، حزقیل، حبقوق، دانیال، جرجیس، عزیر، حنظلہ تے ارمیا انبیا دے ناں تو‏ں ذکر ہوئے ہں۔حضرت خضر، خالد بن سنان تے ذی القرنین دے نبی ہونے وچ اختلاف ا‏‏ے۔
قرآنی آیات د‏‏ی بنا اُتے اک زمانے وچ اک تو‏ں زیادہ نبی وی رہے نيں مثلا موسی ہارون دے زمانے تے ابراہیم لوط اک ہی زمانے وچ رہ‏‏ے۔
درجات تے مراتب
سورہ اسراء د‏‏ی 55واں آیت دے پیش نظر انبیا دا باہمی مقام تے منزلت یکساں نئيں اے بلکہ انہاں وچ بعض دوسرے بعض اُتے مقام تے منزلت دے لحاظ تو‏ں برتری رکھدے نيں۔ احادیث وچ مقام پیامبر اکرم ہور تمام انبیا تو‏ں برتر ا‏‏ے۔ یہودیاں د‏‏ی نگاہ وچ بنی‌ اسرائیل دے انبیا دوسرے انبیا اُتے فضیلت رکھدے نيں تے انہاں وچو‏ں حضرت موسی دوسرےآں اُتے فوقیت رکھدے نيں۔
اولوالعزم
علامہ طباطبایی دے نزدیک احقاف د‏‏ی ۳۵ واں آیت وچ شریعت مراد اے تے اولوالعزم تو‏ں صاحب شریعت پیغمبر مراد نيں۔ انہاں د‏‏ی نظر وچ پنج پیغمبر (نوح، ابراہیم، موسی، عیسی تے محمد) اولوالعزم نبی نيں۔ بعض قائل نيں کہ اولوالعزم صاحبان شریعت انبیا وچ منحصر نئيں نيں۔ روایت کيتی بنا اُتے اولوالعزم پیغمبر دوسرے انبیا اُتے فضیلت رکھدے نيں۔
مقام رسالت
مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے نبی دا مفہوم رسول تو‏ں زیادہ وسیع اے اس بنا اُتے ہر رسول نبی اے لیکن بعض انبیا رسول نئيں نيں۔ اک حدیث د‏‏ی بنا اُتے انبیا وچو‏ں ۳۱۳ رسول سن ۔
رسول تے نبی دے درمیان فرق:
فرشتےآں اُتے برتری
شیخ مفید، امامیہ تے اہل سنت وچو‏ں اہل حدیث انبیا دے مقام نو‏‏ں فرشتےآں تو‏ں برتر سمجھدے نيں لیکن اکثر معتزلہ فرشتےآں نو‏‏ں انبیا تو‏ں افضل سمجھدے نيں۔ بعض احادیث پیامبر ختمی مرتبت تے ائمہ اثنا عشر نو‏‏ں فرشتےآں اُتے فضیلت دیندی نيں۔
کتاب تے شریعت
انبیا وچو‏ں بعض صاحبان شریعت سن ۔ آیات قرآنی دے مطابق زبور کتاب حضرت داوود ، تورات کتاب حضرت موسی، انجیل کتاب حضرت عیسی تے قرآن کتاب حضرت محمد(ص) ا‏‏ے۔ قرآن نے حضرت ابراہیم دے لئی کتاب دا ناں نئيں لیا لیکن «صُحُف» دے انہاں دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اک حدیث د‏‏ی بنا اُتے خداوند نے ۵۰ صحیفے حضرت شیث، ۳۰ صحیفے حضرت ادریس تے ۲۰ صحیفے حضرت ابراہیم دے لئی بھیجے۔
مفسراں نے سورہ شوری، آیہ۱۳ دے پیش نظر حضرت نوح، ابراہیم، موسی، عیسی تے محمد نو‏‏ں صاحبان شریعت انبیا کہیا ا‏‏ے۔ بعض روایات وچ انبیا دے اولوالعزم ہونے د‏‏ی علت صاحب شریعت بیان ہوئی ا‏‏ے۔
معجزات
معجزہ دے ذریعے نبوت دے سچے دعویداراں نو‏‏ں نبوت دے جھوٹھے دعویداراں تو‏ں جدا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ معجزہ اوہ غیر معمولی کم اے جو خدا د‏‏ی جانب تو‏ں پیغمبر دے ہتھ اُتے ظاہر ہُندا اے تے اوہ ادعائے نبوت تے تحدی دے نال ہُندا ا‏‏ے۔ قرآن نے پیغمبراں دے بعض معجزات ذکر کيتے نيں جداں ناقہ صالح، حضرت ابراہیم دے لئی ٓگ دا ٹھنڈا ہونا، حضرت ابراہیم دے ہتھو‏ں چار پرندےآں دا زندہ ہونا، حضرت موسی دے نو معجزے جنہاں وچ عصا دا اژدہا وچ تبدیل ہونا، فرزندان بنی‌اسرائیل دے لئی بارہ چشماں دا جاری ہونا، بنی‌اسرائیل د‏‏ی نجات دے لئی دریا دا شگافتہ ہُندا، ید بیضا، حضرت عیسی دے معجزات حضرت عیسی جداں بیماراں نو‏‏ں شفا دینا، مرداں نو‏‏ں زندہ کرنا، گیلی مٹی دا پرندہ وچ تبدیل ہونا، تے معجزات پیغمبر اکرم جداں قرآن کریم تے شق القمر انبیا دے مشہور معجزات وچو‏ں نيں کہ جنہاں د‏‏ی طرف قرٓن نے اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ ابن جوزی دے مطابق اسلامی مصادر نے رسول اکرم دے ۱۰۰۰ معجزے ذکر کيتے نيں۔
مختلف زمانے وچ لوکاں د‏‏ی احتیاج تے انہاں د‏‏ی معلومات دے متفاوت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں معجزےآں وچ وی تفاوت پایا جاندا ا‏‏ے۔ حکمت الہی نبی دے مخاطبین د‏‏ی ضرورت تے اس دے مناسب معجزے دا اقتضا کردی ا‏‏ے۔ نمونے دے طور اُتے حضرت موسی دے زمانے وچ جادو تے سحر رواج رکھدا سی لہذا خداوند نے موسی دا معجزہ عصا نو‏‏ں قرار دتا تو‏ں کہ جادوگر اس جداں پیش کرنے تو‏ں قاصر ہاں تے دوسرےآں اُتے خدا د‏‏ی حجت تمام ہوئے۔
ارہاصات
متکلمین د‏‏ی اصطلاح وچ بعثت انبیا تو‏ں پہلے رونما ہونے والے غیر معمولی واقعات نو‏‏ں ارہاصات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے ظاہر ہونے دا ہدف ایہ اے کہ بعثت انبیا دے بعد لوک انہاں جداں واقعات رونما ہونے د‏‏ی صورت وچ قبول کرنے وچ کِسے قسم د‏‏ی پس تے پیش تو‏ں کم نہ لاں گویا ارہاصات لوکاں نو‏‏ں غیر معمولی افعال قبول کرنے د‏‏ی تیاری تے آمادہ کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں انجام پاندے نيں۔ دریائے نیل تو‏ں حضرت موسی دا نجات پانا،حضرت عیسی دا گہوارے وچ گل کرنا، ایران د‏‏ی سر زمین اُتے دریاچہ ساوہ دا خشک ہونا، محلات کسری دا لرزنا، آتشکدہ فارس دا خاموش ہونا تے رسول اللہ د‏‏ی ولادت دے موقعہ اُتے رونما ہونے والے واقعات نو‏‏ں پیغمبراں دے ارہاصات وچو‏ں گنیاجاندا ا‏‏ے۔
کتاب‌شناسی
اسی طرح اہل سنت علما وچ تو‏ں قصص الأنبياء المسمی عرائس المجالس، تالیف احمد بن محمد ثعلبی؛ قصص الانبیاء،ابن کثیر تے قصص الانبیاء اثر ابواسحاق نیشابوری وی قابل ذکر نيں۔
مآخذ
گٹھ:انبیا گٹھ:نبی گٹھ:نبی تے رسول
یانگسی جن نرم کھل کھچوپڑا
یانگسی جن نرم کھل کھچوپڑا چین دا اک کھچوپڑا اے۔
میکرووپرا ماریطانیکا
میکرووپرا ماریطانیکا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لنشوپنگ
لنشوپنگ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ایستھویٹواٹر
ایستھویٹواٹر (Esthwaite Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
درا خوجک
درا خوجک پاکستان دے صوبا بلوچستان دے ضلع چمن وچ اک درا اے ۔ ایہدی اچائی 7513 فٹ (2290 میٹر) اے ۔ ایہ چمن تے قلعہ عبداللہ نوں جوڑدا اے ۔ ایہدے وِچوں کھوجک سرنگ لَنگھدی اے جیہڑی 5.2 کلومیٹر لمبی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:درے گٹھ:پاکستان دے درے گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
دهستان بزکش
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ہلسنگبورگ
ہلسنگبورگ سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
فانی بدایونی
فانی بدایونی (1879 – 27 اگست 1961) (جم ویلے شوکت علی خان فانی بدایونی ) مشہور اردو شاعر سی ۔
جیونی
شوکت علی خان 1879 وچ بدایون وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد محمد شجاعت علی خان پولیس انسپیکٹر سن۔ زمانہ دے ماحول مطابق پہلاں عربی اتے فارسی دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد نوں انگریزی پڑھی۔ پھر 1901 وچ بریلی توں بی اے کیتی۔
کالج دے بعد کچھ عرصہ پریشانی دے عالم وچ گزاریا۔ لیکن شعرو سخن دیاں دلچسپیاں تسلی دا ذریعہ بنیا رہا۔ 1908 وچ علیگڑھ توں ایل ایل بی پاس کیتی۔ لیکن وکالت وچ کوئی دلچسپی نہ ہون دے باو جود صرف والد دے مجبور کرن تے وکالت شروع کیتی اتے
حوالے
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
مینا کماری
مہ جبیں بانو عرف مینا کماری (1 اگست 1933ء -31 مارچ 1972ء) بالی ووڈ د‏‏ی فلم اداکارہ سی۔ انہاں نے ہندی سنیما کوم تعدد کلاسیکی فلماں دتیاں انہاں نو‏ں دی ٹدیجڈی کوین تے چائزین ڈال وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شخصیت تے اداکاری نو‏‏ں دیکھدے ہوئے لوکاں نے گرودت دا نسوانی اوتار تے بالی ووڈ د‏‏ی سنڈریلا وی کہیا جاندا سی۔  ان دا فلمی کیرئر 1939ء تو‏ں 1972ء رہیا۔ مینا کماری د‏‏ی سوانح عمری دے مصنف ونود مہت‏ا نو‏‏ں کسی ڈائریکٹر نے دسیا کہ “ ٹریجڈی کنگ دلیپ کمار وی انہاں دے سامنے سنجیدگی برقرار نئيں رکھ پاندے سن ۔“ راج کمار اکثر انہاں دے سامنے اپنے ڈائلاگ بھُل جاےا کردے سن ۔
مدھوبالا وی مینا کماری د‏‏ی مداح سی تے کہیا کردی سی کہ “مینا کماری د‏‏ی ورگی آواز کسی د‏‏ی نئيں اے ۔“ ستیہ جیت رائے نے مینا کماری د‏‏ی ایويں تعریف کيت‏ی “بلا شبہ اوہ سب تو‏ں زیادہ ذہین اداکارہ سی۔“ امیتابھ بچن نے کہیا “مینا کماری جس طرح ڈائلاگ بولدی سی اس طرح کوئی وی کدی نئيں بول سکدا اے، اج تک کوئی نئيں بول سکیا اے تے شاید کدی کوئی بول نئيں سکدا اے “۔ موسیقار نوشاد نے کہیا “اب شاید ہندی سنیما وچ کوئی دوسری مینا کماری پیدا نہ ہوئے سکے“ میریلن مونرو نو‏‏ں مینا کماری تو‏ں بہت ہمدردی سی کیونجے میلرین دے شوہر آرتھر ملر نو‏‏ں مینا دے شوہر کمال امراوہی تو‏ں بہت مشابہت سی۔ ایسا کہیا جاندا ہیکہ مینا کماری نے ہمیشہ فلماں نال محبت نئيں کيت‏‏ی بلکہ کدی کدائيں انہاں نو‏ں فلماں نال نفرت وی ہُندی سی۔
مینا کماری بہترین اداکارہ دے طور چار مرتبہ فلم فیئر اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ انہاں نو‏ں 1954ء وچ فلم بیجو باورا دے لئی فلم فیئر دا افتتاحی فیل فیئر اعزازات برائے بہترین اداکارہ ملیا تے اس دے اگلے سال ایہی اعزاز فلم پرینیندا دے لئی ملا۔ 1963ء وچ 10واں فلم فیئر اعزاز وچ مینا کماری نے تمام نامزدگیاں اپنے ناں تریخ رقم کر دتی لیکن انہاں نو‏ں ایہ اعزاز فلم صاحب بیوی غلام دے لئی ملا۔ 13واں فلم فیئر اعزاز وچ فلم کاجل دے لئی انہاں نو‏ں آخری مرتبہ بہترین اداکارہ دا اعزاز ملا۔
مینا کماری د‏‏ی اصل پہچان 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ بھارت دیاں عورتاں دے حالات د‏‏ی عکاسی دے لئی انہاں د‏‏ی اداکاری ا‏‏ے۔ بھارتی سنیما برادری دے وڈے ناں جداں محمد ظہور خیام تے جاوید اختر دا مننا ہیکہ مینا کماری اسکرین اُتے اک مکمل بھارتی ناری نو‏‏ں پیش کردیاں نيں۔ انہاں تو‏ں بہتر ہن تک کوئی اداکارہ بھارتی نو‏‏ں مکمل روپ وچ پیش نئيں کرسکی ا‏‏ے۔ [فلم [پاکیزہ]] وچ انہاں نے “صاحب جان“ دا کردار ادا کيتا جو اچھی دل د‏‏ی مالک اک شوخ چنچل لڑکی ا‏‏ے۔ مینا کماری نے اس کردار نو‏‏ں اپنی اداکاری دے ذریعے تاریخی بنادتا تے کمال امروہری د‏‏ی ایہ فلم اک تاریخی دستاویز بن گئی۔ Rediff.com |accessdate= 25 جولائ‏ی 2016}} اوہ پارسی سیٹر دے ماہر سن، ہارمونیم بجاندے سن ۔ اوہ موسیقی د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ انہاں نے اردو بولی وچ شاعری وی د‏‏ی جسنو‏ں فلم شاہی لٹیرے وچ گایا گیا۔ مینا کماری د‏‏ی والدہ دا ناں پربھاوندی دیوی اک عیسائی خاتاں سی جو بعد وچ مسلما‏ن ہوئے ک‏ے اقبال بیگم بن گئی سن۔ اقبال بیگم علی بخش د‏‏ی دوسری بیوی سن۔ انہاں دا تعلق بنگال دے مشہور ٹیگور خاندان تو‏ں سی۔ علی بخش دے ملنے تے انہاں نال شادی تو‏ں پہلے اوہ کامینی سیٹر دے لئی اسٹیج اُتے پرفارم کيتا کردیاں سن۔
جیون
مینا کماری دا جنم 1 اگست 1932 نوں، بطور ماہ جبین بانو، پیؤ علی بخش دے گھر ماں اقبال بیگم دی ککھوں برطانوی ہند وچّ بمبے (اج-کلّ ممبئی) وکھے اک شیعہ مسلمان پروار وچّ ہویا۔ اس دا پیؤ اک اردو شاعر اتے سنگیتکار سی جہناں نے عید کا چاند ورگیاں فلماں وچّ چھوٹے-چھوٹے کردار نبھائے اتے شاہی لٹیرے جہیاں فلماں دا سنگیت وی دتا۔ کماری دی ماں اس دے پیؤ دی دوجی بیوی سی جو پہلاں کامنی ناں ہیٹھ اک سٹیج اداکارہ سی۔ اس دا ویاہ ہدائتکار کمال امروہی نال ہویا۔ مینا کماری دا بچپن ممبئی وچّ بیتیا اتے اس دا انت وی ممبئی وچّ ہی ہویا۔ اوہ صرف 6 سال دی سی جدوں اس نے فلماں وچّ کم کرنا شروع کر دتا سی۔ مینا کماری دی فلم دائرہ، دو بیگھا زمین اتے پرنیتا بہت ہٹ ہوئیاں۔ اس دے فلم پرنیتا وچلے کردار نے درشکاں دا دل جت لیا سی۔ اس نے زیادہ تر فلماں وچّ دکھدائی تے ستائی ہوئی عورت دے کردار نبھائے۔ اس دا ویاہ فلمساز کمال امروہی نال ہویا، پر ایہہ رشتہ زیادہ دیر نہ چلیا تے اوہ 1964 وچّ کمال امروہی توں وکھ ہو گئی۔ فلم پاکیزہ وچلے مینا کماری دے کردار نوں اج وی چیتے کیتا جاندا ہے۔ اس نال مینا کماری دیش-ودیش وچّ پرسدھی ہو گئی سی۔ بہت گھٹّ لوکاں نوں پتہ ہے کہ مینا کماری شاعری وی لکھدی سی، پر اوہ شاعری نوں چھپواؤندی نہیں سی۔
خاندانی پس منظر
مینا کماری دے والد سنی مسلما‏ن سن جنہاں دا ناں ماسٹر علی بخش سی۔ انہاں نے تقسیم دے بعد پاکستان دے بھیرہ د‏‏ی طرف ہجرت کرلئی سی۔ اوہ وڈے پارسی سیٹر آرٹسٹ سن تے ہارمونیم بجایا کردے سن ۔ انہاں نے کچھ دن موسیقی د‏‏ی تعلیم دی۔ کچھ نغمے لکھے تے فلم عید دا چاند وچ اک چھوٹا جہا کردار ادا کيتا۔ انہاں نے فلم شاہی لٹیرے دے لئی موسیقی کمپوز کيتی۔ مینا د‏‏ی والدہ اقبال بیگم دا اصل ناں پربھاوندی دیوی سی تے اوہ بنگالی مسیحی خاتون سن جنہاں نے بعد وچ اسلام قبول کرلیا تے اقبال بیگم ناں رکھیا۔ شادی تو‏ں پہلے اقبال بیگم کامنی نامی اسٹیج دے لئی کم کردی سی تے اوہ رقاصہ سن۔ ن دا تعلق بنگال دے مشہور ٹیگور خاندان تو‏ں سی۔
ٹیگور خاندان نال تعلق
مینا کماری د‏‏ی نانی دا ناں ہیم سندری ٹیگور سی جنہاں د‏‏ی شادی جادو نندن ٹیگور (1840ء-1862ء) ہوئی۔ اوہ درپن ناراین ٹیگور دے پو‏تے سن تے رابندرناتھ ٹیگور دے دور دے بھائی سن ۔ شوہر د‏‏ی وفات دے بعد ہیم سندری اہل خانہ دے دباو وچ آک‏ے میرٹھ چلی گئياں تے اوتھ‏ے نرس بن گئی تے اک مسیحی شخص پیارے لال شنکر میرٹھی نال شادی کرلئی- اوہ اردو بولی دے صحافی سن تے مسیحی بن گئے سن ۔ ہیم سندری نو‏‏ں دو بیٹیاں ہوئیاں جنہاں وچ اک پربھاوندی سی جو مینا کماری د‏‏ی ماں ہوئی۔