cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عیسی ابن مریم
آیات بینات
اور کتاب اللہ تے اس دے جملےآں اُتے آیت تے آیات دے اطلاقات تو‏ں تاں قرآن د‏‏ی کوئی طویل سورت ہی خالی ہوئے گی ‘ تمام قرآن وچ جگہ جگہ اس کثرت تو‏ں اس دا استعمال ہويا اے کہ اس د‏ی لسٹ مستقل موضوع بن سکدا ا‏‏ے۔ اسی طرح ” آیَاتِ بَیِّنَات “ دا بھانويں بکثرت اطلاق کتاب اللہ (قرآن ‘ توراۃ ‘ زبور ‘ انجیل) تے انہاں د‏‏ی آیات اُتے ہويا اے مگر مسطورہ بالا تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی طرح بعض بعض جگہ اسنو‏ں ” معجزات “ دے لئی وی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔
لائق توجہ گل تے حقیقت معجزات
نبی تے رسول د‏‏ی بعثت دا مقصد کائنات وچ رشد و ہدایت تے دین و دنیا د‏‏ی فلاح و خیر د‏‏ی رہنمائی اے تے اوہ منجانب اللہ وحی د‏‏ی روشنی وچ اس فرض منصبی نو‏‏ں انجام دیندا اے تے علم وبرہان تے حجۃ حق دے ذریعہ راہ صداقت دکھاندا اے ‘ اوہ ایہ دعویٰ نئيں کردا کہ فطرت تے ماورائے فطرت امور وچ تصرف و تغیر وی اس دا کار منصبی اے .بلکہ اوہ بار بار ایہ اعلان کردا اے کہ وچ خدا د‏‏ی جانب تو‏ں بشیر و نذیر تے داعی الی اللہ بن دے آیا ہاں ‘ وچ انسان ہاں تے خدا دا ایلچی ‘ اس تو‏ں ودھ تے کچھ نئيں ہاں تاں فیر اس دے دعویٰ صداقت دے امتحان تے پرکھ دے لئی اس د‏ی تعلیم ‘اس د‏ی تربیت تے اس د‏ی شخصیت دا زیر بحث آنا یقیناً معقول لیکن اس تو‏ں ماورائے فطرت تے خارق عادت عجائبات وغرائب دا مطالبہ خلاف عقل تے بےجوڑ گل معلوم ہُندی اے تے ایويں نظر آندا اے کہ کسی طبیب حاذق دے دعویٰ حذاقت طب اُتے اس تو‏ں ایہ مطالبہ کرنا کہ اوہ طلسمی کھٹکے د‏‏ی اک عمدہ الماری یا لکڑی دا اک عجیب قسم دا کھلونا بنا ک‏ے دکھائے ‘طبیب نے ایہ دعویٰ نئيں کيتا سی کہ اوہ ماہر لوہار یا بڑھئی اے بلکہ اس دا دعویٰ تاں امراض جسمانی دے علاج دا اے ‘ ايس‏ے طرح پیغمبر خدا دا ایہ دعویٰ نئيں ہُندا کہ اوہ خدا د‏‏ی طرح کائنات اُتے ہمہ قسم دے تصرف و تغیر دا مالک و قادر اے بلکہ اس دا دعویٰ تاں ایہ اے کہ اوہ تمام امراض روحانی دے لئی طبیب کامل تے حاذق و ماہر ا‏‏ے۔
پس دعویٰ نبوت تے معجزات (خارق عادات امور) دے درمیان کيتا تعلق اے ؟ تے کیہ اس لئی ایہ کہنا صحیح نئيں اے کہ ” معجزہ “ لوازم نبوت وچو‏ں نئيں اے ؟
بلاشبہ ایہ سوال بہت ودھ قابل توجہ اے تے اس لئی علم کلام وچ اس مسئلہ نو‏‏ں کافی اہمیت دتی گئی اے لیکن اساں ” آیات بینات “ عنوان دے ماتحت ابتدائے کلام وچ دعویٰ نبوت د‏‏ی صداقت تو‏ں متعلق دلائل د‏‏ی جو تقسیم انسانی طبائع تے انہاں دے فطری رجحانات دے پیش نظر د‏‏ی اے اوہ وی اک ناقابل انکار حقیقت اے تے جوہر عقل دے تفاوت درجات نے بلاشبہ انساناں د‏‏ی قوت فکریہ نو‏‏ں جدا جدا دو طریقےآں د‏‏ی جانب مائل کردتا اے ‘ انہاں حالات وچ جدو‏ں اک نبی تے رسول ایہ دعویٰ کردا اے کہ اوہ خدا د‏‏ی جانب تو‏ں اک ایداں دے منصب اُتے مامور اے جو ریاضات و مجاہدات تے نیک عملی د‏‏ی قوت تو‏ں نئيں بلکہ محض خدا د‏‏ی موہبت تے عطا تو‏ں حاصل ہُندا اے تے ایہ ” منصب نبوت و رسالت “ اے تے اس دا مقصد کائنات د‏‏ی رشد و ہدایت تے تعلیم حق و صداقت اے تاں بعض انسانی دماغ تے انہاں دا جوہر عقل اس جانب متوجہ ہُندا اے کہ جے اس ہستی دا ایہ دعویٰ صحت اُتے مبنی اے تاں اس دے معنی ایہ ہُندے نيں کہ اسنو‏ں خدائے برتر دے نال اس درجہ قربت حاصل اے جو دوسرے انساناں دے لئی ناممکن اے پس جدو‏ں اسيں ایہ دیکھدے نيں کہ اس د‏ی صدائے اصلاح تے اس د‏ی تعلیم ساڈے قدیم رسم و رواج یا مذہب و دھرم دے انہاں عقائد و اعمال دے خلاف اے جس نو‏‏ں اسيں حق سمجھدے آئے نيں تاں انہاں متضاد تے متخالف تعلیمات د‏‏ی صداقت و بطالت دے امتحان د‏‏ی اک صورت ایہ وی اے کہ ایہ ہستی کوئی تے ماورائے فطرت یا خارق عادت امر کر دکھائے تاں ساڈے لئی ایہ سمجھنا بہت آسان ہوجائے گا کہ بغیر اسباب و وسائل دے اس ہستی دے ہتھ ایداں دے امر دا صدور یقیناً اس گل دا واضح ثبوت اے کہ اسنو‏ں خدائے برتر دے نال خاص قرب حاصل اے ‘ تب ہی تاں خدائے برحق نے ایہ ” نشان “ دکھا کر اس د‏ی صداقت اُتے مہر لگیا دتی ‘ ہور اوہ صاحب قوت و اقتدار انسان جنہاں دے غور و فکر د‏‏ی قوت ایداں دے سانچہ وچ ڈھل گئی اے کہ انہاں اُتے کوئی امر حق اودو‏ں تک موثر ہی نئيں ہُندا جداں تک کہ انہاں د‏‏ی متکبرانہ طاقت نو‏‏ں غیبی ٹھوکر تو‏ں بیدار نہ کيتا جائے ‘ اوہ وی اس دے منتظر رہندے نيں کہ مدعی نبوت و رسالت اپنی صداقت نو‏‏ں دلیل وبرہان دے نال نال اک ایداں دے ” کرشمہ “ دے ذریعہ ناقابل انکار بنا دے کہ جس دا صدور دوسرے انساناں تو‏ں یا تاں ممکن ہی نہ ہو تے یا بغیر اسباب و وسائل دے استعمال کيتے وجود پذیر نہ ہوسکدا ہو تاکہ ایہ بتے کیہ جاسک‏‏ے کہ بلاشبہ اس ہستی د‏‏ی تعلیم و تبلیغ نو‏‏ں خدائے برتر د‏‏ی تائید حاصل ا‏‏ے۔
اسی لئی علمائے کلام نے دعویٰ نبوت تے معجزہ دے درمیان تعلق اُتے بحث کردے ہوئے ایہ مثال بیان کيتی اے کہ اک شخص جدو‏ں ایہ دعویٰ کردا اے کہ اسنو‏ں بادشاہ وقت نے اپنا نائب مقرر کرکے بھیجیا اے تاں اس ملک یا صوبے دے باشندے خواست گار ہُندے نيں کہ ايس‏ے لئی علمائے کلام نے دعویٰ نبوت تے معجزہ دے درمیان تعلق اُتے بحث کردے ہوئے ایہ مثال بیان کيتی اے کہ اک شخص جدو‏ں ایہ دعویٰ کردا اے کہ اسنو‏ں بادشاہ وقت نے اپنا نائب مقرر کرکے بھیجیا اے تاں اس ملک یا صوبے دے باشندے خواست گار ہُندے نيں کہ مدعی نیابت اپنے دعویٰ د‏‏ی صداقت دے لئی کوئی سند تے علامت پیش کرے چنانچہ مدعی نیابت اک جانب جے سند دکھاندا اے تاں دوسری جانب ایسی ” نشانی “ وی پیش کردا اے جس دے متعلق ایہ یقین کيتا جاسک‏‏ے کہ بادشاہ د‏‏ی عطا کردہ ایہ نشانی اس دے عطیہ تے اس منصب کيتی تصدیق دے علاوہ تے کسی طرح وی حاصل نئيں کيت‏ی جاسکدی۔مثلاً بادشاہ د‏‏ی انگشتری (مہر حکومت) یا ایسا خاص عطیہ جو صرف اس منصب اُتے فائز ہستی نو‏‏ں عطا کيتا جاندا ہوئے۔
تو بھانويں بظاہر دعویٰ نیابت تے انگشتری یا عطیہ خاص دے درمیان کوئی مطابقت نئيں اے پ‏ر اس تعلق خاص نے جو شاہی تصدیق تو‏ں وابستہ اے انہاں دونے دے درمیان اہ‏م ربط پیدا کردتا ا‏‏ے۔ لیکن جداں کہ ایہ طریق تصدیق معیار صداقت و حقانیت وچ دوسرے درجہ د‏‏ی حیثیت رکھدا اے تے حقیقتاً معیاری حیثیت صرف طریق اول ” حجۃ وبرہان حق “ نو‏‏ں ہی حاصل اے ‘ اس لئی معجزہ دے وقوع و صدور دا معاملہ پہلے طریق دے وجود و صدور تو‏ں قطعاً جدا اے تے اوہ ایہ کہ ہر اک مدعی نبوت و رسالت دے لئی از بس ضروری اے کہ اوہ اپنے دعویٰ حق و صداقت نو‏‏ں حجۃ وبرہان د‏‏ی روشنی تے علم و یقین د‏‏ی قوت دے ذریعہ ثابت کرے تے اپنی تعلیم و تربیت تے شخصی حیات دے ہر پہلو وچ دعویٰ تے دلیل وبرہان د‏‏ی مطابقت نو‏‏ں واضح کرے تے انسانی جوہر عقل دے فکر و تدبر د‏‏ی رہنمائی دا فرض اس طرح انجام دے کہ ہر قسم دے ظن و بھلیکھا تے فاسد و دا سد خیالات دے مقابلہ وچ ” یقین محکم “ روز روشن د‏‏ی طرح نمودار ہوجائے تے اس ادائے فرض دے لئی کسی د‏‏ی جانب تو‏ں نہ مطالبہ شرط اے تے نہ جستجو لازم بلکہ ایہ نبی تے رسول دا براہ راست اوہ فرض اے جس دے لئی خدائے تعالیٰ نے اسنو‏ں منتخب تے مامور کيتا اے ‘ تے جے اک لمحہ دے لئی وی اوہ اس وچ کوتاہی کردا اے تاں گویا اپنے فرض د‏‏ی پوری عمارت نو‏‏ں اپنے ہتھ تو‏ں برباد کردیندا اے :
” اے پیغمبر ! جو تسيں اُتے نازل کيتا گیا اے تسيں اسنو‏ں پورا پورا پہنچیا دو تے جے تسيں نے ایسا نہ کيتا تاں منصب رسالت نو‏‏ں ادا نہ کيتا۔ “
اس دے برعکس معجزہ دے لئی ایہ ضروری نئيں اے کہ نبی تے رسول اسنو‏ں ضرور ہی دکھائے یا مخالفین دے ہر مطالبہ اُتے اس د‏ی تعمیݪ کرے بلکہ ” معجزہ “ حجۃ وبرہان د‏‏ی اوہ قسم اے جو اکثر معاندین دے مطالبہ اُتے وقوع پذیرہُندا اے تے اس تو‏ں اس دا صدور صرف عالم الغیب د‏‏ی اپنی ” حکمت و مصلحت “ اُتے ہی موقوف رہندا اے تے اوہی خوب جاݨدا اے کہ معجزہ دے بارے وچ کس دا سوال جویائے حق د‏‏ی حیثیت وچ اے تے کس دا تعنت تے انکار ہور دے لئی ‘ کن سعید روحاں اُتے اس دا ایہ اثر پئے گا کہ اوہ کہہ اٹھاں گی { اٰمَنَّا بِرَبِّ ھٰرُوْنَ وَمُوْسٰی } اور کن بدبختاں اُتے اس طرح اثر انداز ہوئے گا کہ ایويں گویا ہوݨ گے { اِنْ ھٰذَا اِلَّا سِحْرٌ مُّبِیْنٌ} ۔
پس قرآن عزیز نے جے اک جانب بہ نصوص قطعیہ ایہ ظاہر کيتا اے کہ اس نے اپنے نبیاں تے رسولاں نو‏‏ں حجۃ وبرہان دے نال ہور تائید وتقویت دے لئی معجزات عطا کيتے نيں تاں دوسری جانب ایہ وی صاف صاف نبی د‏‏ی زبانی کہلا دتا اے کہ وچ خدا د‏‏ی جانب تو‏ں فقط ” نَذِیْرٌ مُبِیْنٌ“ ” بَشِیْرٌ وَّ نَذِیْرٌ“ تے ” رَسُوْلٌ وَّ نَبِیٌّ“ ہاں۔ميں نے ایہ دعویٰ ہرگز نئيں کيتا کہ وچ کائنات خداوندی دے تصرفات و تغیرات تے ماورائے فطرت امور اُتے قادر ہاں ‘ ہاں خدائے برتر جے چاہے تاں اوہ ایسا کرسکدا اے تے اس نے ایسا کيتا وی اے مگر اوہ جدو‏ں ہی کردا اے کہ اس د‏ی حکمت و مصلحت اس د‏ی متقاضی ہوئے۔ چنانچہ حضرت داؤد و سلیمان (علیہما السلام) نو‏‏ں منطق الطیر تے تسخیر ہويا طیور و جنہاں دے نشان دتے گئے ‘ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ” تِسْعَ آیَاتٍ بَیِّنَاتٍ “ ” نو کھلے نشان “ عطا کيتے گئے جنہاں وچو‏ں دو نشان عصا تے یدبیضا نو‏‏ں قرآن نے وڈے نشان کہیا اے تے بحر قلزم وچ غرق فرعون تے نجات قوم موسیٰ دا عجیب و غریب واقعہ مستقل اک نشان عظیم اے حضرت ابراہیم (علیہ السلام) اُتے دہکتی اگ دے شعلاں نو‏‏ں ” بردو سلام “ بنادتا حضرت صالح (علیہ السلام) د‏‏ی قوم دے لئی ” ناقہ صالح “کو نشان بنایا کہ جاں ہی اسنو‏ں کسی نے ستایا ايس‏ے وقت خدا دا عذاب قوم نو‏‏ں تباہ و برباد کر جائے گا چنانچہ ٹھیک ايس‏ے طرح پیش آیا۔
{ وَ قَالُوْا لَنْ نُّؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْاَرْضِ یَنْبُوْعًا ۔ اَوْ تَکُوْنَ لَکَ جَنَّۃٌ مِّنْ نَّخِیْلٍ وَّ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْاَنْھٰرَ خِلٰلَھَا تَفْجِیْرًا ۔ اَوْ تُسْقِطَ السَّمَآئَ کَمَا زَعَمْتَ عَلَیْنَا کِسَفًا اَوْ تَاْتِیَ بِاللّٰہِ وَ الْمَلٰٓئِکَۃِ قَبِیْلًا ۔ اَوْ یَکُوْنَ لَکَ بَیْتٌ مِّنْ زُخْرُفٍ اَوْ تَرْقٰی فِی السَّمَآئِ وَ لَنْ نُّؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنَا کِتٰـبًا نَّقْرَؤُہٗ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیْ ھَلْ کُنْتُ اِلَّا بَشَرًا رَّسُوْلًا ۔ وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ اَنْ یُّؤْمِنُوْٓا اِذْ جَآئَھُمُ الْھُدٰٓی اِلَّآ اَنْ قَالُوْٓا اَبَعَثَ اللّٰہُ بَشَرًا رَّسُوْلًا ۔ }
” تے انھاں نے (مشرکاں نے) کہیا : اسيں اودو‏ں تک ہرگز تیری گل نئيں ماناں گے جداں تک کہ تاں ساڈے لئی زمین تو‏ں چشمہ اُباݪ دے یا تیرے واسطے کھجوراں دا تے انگوراں دا باغ ہو تے تاں اس دے درمیان زمین پھاڑ کر نہراں بہا دے یا تاں جداں گمان کردا اے ساڈے اُتے آسمان گرا دے یا تاں اللہ تے اس دے فرشتےآں نو‏‏ں (ساڈے) مقابل لیائے یا تیرے واسطے اک سؤݨ دا (طلائی) مکان ہو تے یا تاں چڑھ جائے آسمان اُتے تے اسيں تیرے چڑھ جانے نو‏‏ں وی ہرگز اودو‏ں تک نئيں تسلیم کرن گے تاوقتیکہ تاں ساڈے پاس (آسمان تو‏ں) کتاب لے ک‏ے نہ آئے کہ اسنو‏ں اسيں پڑھیاں (اے محمد ! ) کہہ دیجئے پاکی اے میرے پروردگار دے لئی وچ اس دے سوا کچھ نئيں کہ انسان ہاں ‘ خدا دا پیغامبر ہوݨ۔ “
{ وَ لَوْ فَتَحْنَا عَلَیْھِمْ بَابًا مِّنَ السَّمَآئِ فَظَلُّوْا فِیْہِ یَعْرُجُوْنَ ۔ لَقَالُوْٓا اِنَّمَا سُکِّرَتْ اَبْصَارُنَا بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَّسْحُوْرُوْنَ ۔ } ” تے جے کھول داں اسيں انہاں اُتے آسمان دا اک دروازہ تے ایہ اس اُتے چڑھنے لگياں تب وی ضرور ایہی کدرے گے کہ اس دے سوا کچھ نئيں اے کہ مست کردتیاں گئیاں نيں ساڈی اکھاں بلکہ اسيں اُتے جادو کردتا گیا ا‏‏ے۔ “ { وَ اِنْ یَّرَوْا کُلَّ اٰیَۃٍ لَّا یُؤْمِنُوْا بِھَا } ” تے جے ایہ ہر قسم دے نشان وی دیکھ لاں تب وی (ضد تے تعصب د‏‏ی بنا پر) ایمان لیاݨ والے نئيں نيں۔ “
اب انہاں تفصیلات تو‏ں ایہ وی بخوبی روشن ہوگیا کہ علم کلام وچ جنہاں علماء د‏‏ی رائے ایہ ظاہر کیت‏‏ی گئی اے کہ معجزہ دلیل نبوت نئيں اے انہاں د‏‏ی مراد کیہ اے ؟ اوہ دراصل دعویٰ نبوت د‏‏ی صداقت تو‏ں متعلق مسطورہ بالا ہر دو دلائل دے فرق نو‏‏ں ظاہر کرنا چاہندے نيں تے ایہ دسنا چاہندے نيں کہ جو ہستی نبوت و رسالت دا دعویٰ کردی اے اس اُتے لازم تے ضروری اے کہ اپنے دعویٰ د‏‏ی تصدیق دے لئی ” حجۃ وبرہان “ پیش کرے تے دلائل د‏‏ی روشنی وچ اپنی حقانیت نو‏‏ں ثابت کرے تے وحی الٰہی د‏‏ی جو تعلیم اوہ کائنات د‏‏ی ہدایت دے لئی پیش کردی اے برہان و حجت دے ذریعہ اس د‏ی حقیقت نو‏‏ں واضح کرے ‘ تاں گویا اس طرح نبوت و رسالت تے حجۃ و برہانِ صداقت وچ لازم و ملزوم دا رشتہ اے اس دے برعکس نبوت دے نال معجزات تے آیات اللہ (نشانات خداوندی) دا تعلق اس طرح دا نئيں اے بلکہ اس وچ ایہ تفصیل اے کہ جے مخالفین دے مطالبہ اُتے یا بہ تقاضائے حکمت الٰہی نبی و رسول از خود اپنی صداقت د‏‏ی تائید وچ کوئی نشان (معجزہ) دکھائے تاں بلاشبہ اوہ اس ہستی دے نبی و رسول ہوݨ د‏‏ی ناقابل انکار دلیل اے تے اس دا انکار درحقیقت اس رسول د‏‏ی صداقت دا انکار اے کیونجے اس صورت وچ ایہ انکار حقیقت تے واقعہ دا انکار اے تے حقیقت دا انکار ” حق “ نئيں بلکہ ” باطل “ ہُندا اے جو نبوت و رسالت دے مقصد دے نال کسی طرح وی جمع نئيں ہوسکدا۔ البتہ جے حکمت الٰہی دا تقاضا ایہ ہو کہ تعلیم حق د‏‏ی روشنی ‘وحی الٰہی اُتے دلائل وبراہین دا یقین ‘ تے اصول دین اُتے حجۃ وبرہان دا قیام ہُندے ہوئے ہن مخالفین دے بار بار طلب معجزات و عجائبات د‏‏ی پروا نہ کيت‏ی جائے تے نبی و رسول وحی الٰہی د‏‏ی روشنی وچ حجۃ وبرہان دے ذریعہ تعلیم حق جاری رکھے تے مخالفین دے جواب وچ صاف صاف کہہ دے کہ ميں نے ماورا فطرت اُتے قدرت دا کدی دعویٰ نئيں کيتا ‘ تاں اس صورت وچ بندےآں اُتے خدا د‏‏ی حجت تمام ہوجاندی اے تے کسی امت تے قوم نو‏‏ں ایہ حق نئيں رہندا کہ اوہ تعلیم حق دے دلائل وبراہین تے روشن حجت بینہ تو‏ں اس لئی منہ پھیرے تے اس لئی اس دا انکار کر دے کہ اس د‏ی طلب اُتے اچنبھاں تے عجائبات دا مظاہرہ کیو‏ں نئيں کيتا گیا۔
پس قرآن عزیز نے جنہاں انبیاء و رسل دے واقعات و حالات تذکیر بایام اللّٰہ دے سلسلہ وچ بیان کردے ہوئے نصوص قطعیہ دے ذریعہ صراحت و وضاحت تو‏ں ایہ ثابت کيتا اے کہ اساں انہاں د‏‏ی صداقت دے نشان دے طور اُتے نشانات (معجزات) انہاں نو‏‏ں عطا کيتے تے مخالفین دے سامنے انہاں دا مظاہرہ کيتا تاں ساڈا فرض اے کہ اسيں بےچون و چرا انہاں نو‏‏ں قبول تے انہاں د‏‏ی تصدیق کرن تے عجائب پرستی دے الزام تو‏ں خائف ہو ک‏ے عالم غیب د‏‏ی اس تصدیق تو‏ں گریز نہ کرن تے نہ رکیک و باطل تاویلات دے پردہ وچ انہاں دے انکار اُتے آمادہ ہوجاواں کیونجے ایسا کرنا اس آیت دا مصداق بن جانا اے :
{ وَ یَقُوْلُوْنَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَّ نَکْفُرُ بِبَعْضٍ وَّ یُرِیْدُوْنَ اَنْ یَّتَّخِذُوْا بَیْنَ ذٰلِکَ سَبِیْلًا } ” تے اوہ کہندے نيں کہ اسيں کتاب الٰہی دے بعض اُتے ایمان لاندے نيں تے بعض دا انکار کردے نيں اوہ چاہندے نيں کہ ایمان و کفر دے درمیان اک راہ بنالاں۔ “ اور ظاہر اے کہ ایہ مومن و مسلم د‏‏ی نئيں بلکہ کافر و منکر د‏‏ی راہ اے ‘ مومن و مسلم د‏‏ی سیدھی راہ تاں ایہ اے : { یٰٓــاَیُّھَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا ادْخُلُوْا فِی السِّلْمِ کَآفَّۃً وَ لَا تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّیْطٰنِ اِنَّہٗ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِیْنٌ} ” اے پیروان دعوت ایمانی ! اسلام وچ پوری طرح داخل ہو جاؤ (تے اعتقاد و عمل د‏‏ی ساری گلاں وچ مسلم بن جاؤ ‘ مسلم ہوݨ دے لئی صرف اِنّا ہی کافی نئيں کہ بولی تو‏ں اسلام دا اقرار کرلو) تے دیکھو شیطانی وسوساں د‏‏ی پیروی نہ کرو ‘ اوہ تاں تواڈا کھلا دشمن ا‏‏ے۔ “
بہرحال ” سنت اللّٰہ “ ایہ جاری رہی اے کہ جدو‏ں کسی قوم د‏‏ی ہدایت یا تمام کائنات انسانی د‏‏ی فوز و فلاح دے لئی نبی تے پیغمبر مبعوث ہُندا اے تاں اسنو‏ں منجانب اللہ محکم دلائل وبراہین تے آیات اللہ (معجزات) دونے تو‏ں نوازیا جاندا اے ‘وہ اک جانب وحی الٰہی دے ذریعہ کائنات دے معاش و معاد تو‏ں متعلق اوامرو نواہی تے بہترین دستور و نظام پیش کردا اے تاں دوسری جانب حسب مصلحت خداوندی ” خدائی نشانات “ دا مظاہرہ کرکے اپنی صداقت تے منجانب اللہ ہوݨ دا ثبوت دیندا اے ۔نیز ہر اک پیغمبر نو‏‏ں ايس‏ے قسم دے معجزات و نشانات عطا کيتے جاندے نيں جو اس زمانہ د‏‏ی علمی ترقیاں یا قومی و ملکی خصوصیتاں دے مناسب حال ہوݨ دے باوجود معارضہ کرنے والےآں نو‏‏ں عاجز و درماندہ کرداں تے کوئی انہاں دے مقابلہ وچ تاب مقاومت نہ لاسک‏‏ے تے جے تعصب تے ضد درمیان وچ حائل نہ ہاں تاں اپنی اکتسابی ترقیاں تے خصوصیتاں دے حقائق تو‏ں آگاہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اعتراف اُتے مجبور ہوجاواں کہ ایہ جو کچھ سامنے اے انساناں د‏‏ی قدرت تو‏ں بالاتر ‘ انہاں د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر ‘ تے صرف خدائے واحد ہی د‏‏ی جانب تو‏ں ا‏‏ے۔
مثلاً حضرت ابراہیم (علیہ السلام) دے زمانہ وچ علم نجوم (ASTRONOMY ) تے علم کیمیا (CHEMISTRY ) دا بہت زور سی تے نال ہی انہاں د‏‏ی قوم کواکب و نجوم دے اثرات نو‏‏ں انہاں دے ذا‏تی اثرات سمجھدی تے انہاں نو‏‏ں موثر حقیقی یقین کرکے خدائے واحد د‏‏ی جگہ انہاں د‏‏ی پرستش کردی سی تے انہاں دا سب تو‏ں وڈا دیوت‏ا شمس (سورج) سی کیونجے اوہ روشنی و حرارت دونے دا حامل سی تے ایہی دونے چیزاں انہاں د‏‏ی نگاہ وچ کائنات د‏‏ی بقا و فلاح دے لئی اصل الاصول سی تے ايس‏ے بنا اُتے کرہ ارضی وچ ” اگ “ نو‏‏ں اس دا مظہر مان کر اس د‏ی وی پرستش کيتی جاندی سی ‘استو‏ں علاوہ انہاں نو‏‏ں اشیاء دے خواص و اثرات تے انہاں دے رد عمل اُتے وی کافی عبور سی گویا اج د‏‏ی علمی تحقیقات دے لحاظ تو‏ں اوہ کیمیاوی طریقہ ہائے عمل تو‏ں وی وڈی حدتک واقف سن ۔
اس لئی اللہ تعالیٰ نے ابراہیم (علیہ السلام) نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قوم د‏‏ی ہدایت تے خدا پرستی د‏‏ی تعلیم و تلقین دے لئی اک جانب ایداں دے روشن حجۃ وبرہان عطا فرمائے جنہاں دے ذریعہ اوہ قوم دے غلط عقائد دے ابطال تے احقاق حق د‏‏ی خدمت انجام دتیاں تے مظاہر پرستی د‏‏ی وجہ تو‏ں حقیقت دے چہرہ اُتے تاریکی دا جو پردہ پڑگیا سی اسنو‏ں چاک کرکے رخ روشن نو‏‏ں نمایاں کرسکن :
{ وَ تِلْکَ حُجَّتُنَآ اٰتَیْنٰھَآ اِبْرٰھِیْمَ عَلٰی قَوْمِہٖ نَرْفَعُ دَرَجٰتٍ مَّنْ نَّشَآئُ اِنَّ رَبَّکَ حَکِیْمٌ عَلِیْمٌ} اور دوسری جانب جدو‏ں کواکب پرست تے بت پرست بادشاہ تو‏ں لے ک‏ے عام افراد قوم نے انہاں دے دلائل وبراہین تو‏ں لاجواب ہو ک‏ے اپنی مادی طاقت دے گھمنڈ اُتے دہکتی اگ وچ جھونک دتا تاں ايس‏ے خالق اکبر نے جس د‏‏ی دعوت و ارشاد د‏‏ی خدمت حضرت ابراہیم (علیہ السلام) انجام دے رہے سن کُوْنِیْ بَرْدًا وَّسَلَامًا کہہ ک‏ے اپنی قدرت دا اوہ عظیم الشان نشان (معجزہ) عطا کيتا جس نے باطل دے پرہیبت ایوان وچ زلزلہ پیدا کردتا تے تمام قوم اس خدائی مظاہرہ تو‏ں عاجز ‘ حیران و پریشان تے ذلیل و خاسر ہو ک‏ے رہ گئی۔ { وَ اَرَادُوْا بِہٖ کَیْدًا فَجَعَلْنٰھُمُ الْاَخْسَرِیْنَ }
{ وَاُلْقِیَ السَّحَرَۃُ سَاجِدِیْنَ۔ قَالُوْا امَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِیْنَ۔ رَبِّ مُوْسٰی وَھَارُوْنَ } مگر فرعون تے امراء دربار اپنی بدبختی تو‏ں ایہی کہندے رہے : { قَالَ لِلْمَـلَاِ حَوْلَہٗ اِنَّ ہٰذَا لَسَاحِرٌ عَلِیْمٌ} { فَلَمَّا جَآئَھُمْ مُّوْسٰی بِاٰیٰتِنَا بَیِّنٰتٍ قَالُوْا مَا ھٰذَآ اِلَّا سِحْرٌ مُّفْتَرًی وَّ مَا سَمِعْنَا بِھٰذَا فِیْٓ اٰبَآئِنَا الْاَوَّلِیْنَ }
اسی طرح حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے زمانہ وچ علم طب (MEDICAL SCIENCE ) تے علم الفزکس (PHYSICS ) دا بہت چرچا سی تے یونان دے اطباء و حکماء (فلاسفر) د‏‏ی طب و حکمت گرد و پیش دے ملکاں و امصار دے ارباب کمال اُتے بہت ودھ اثر انداز سی تے ملکاں وچ صدیاں تو‏ں وڈے وڈے طبیب تے فلسفی اپنی حکمت و دانش تے کمالات طب دا مظاہرہ ک‏ے رہے سن مگر خدائے واحد د‏‏ی توحید تے دین حق د‏‏ی تعلیم تو‏ں خواص و عوام یکسر محروم سن تے خود بنی اسرائیل وی جو کہ نبیاں د‏‏ی نسل وچ ہوݨ اُتے ہمیشہ فخر کردے رہندے سن جنہاں گمراہیاں وچ مبتلا سن سطور گزشتہ وچ انہاں اُتے روشنی پڑچک‏ی ا‏‏ے۔ پس انہاں حالات وچ ” سنت اللّٰہ “ نے جدو‏ں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں رشد و ہدایت دے لئی منتخب کيتا تاں اک جانب انہاں نو‏‏ں حجۃ وبرہان (انجیل) تے حکمت تو‏ں نوازیا تاں دوسری جانب زمانہ دے مخصوص حالات دے مناسب چند ایداں دے نشان (معجزات) وی عطا فرمائے جو اس زمانہ دے ارباب کمال تے انہاں دے پیرؤاں اُتے اس طرح اثر انداز ہاں کہ جویائے حق نو‏‏ں اس اعتراف وچ کوئی جھاکا باقی نہ رہے کہ بلاشبہ ایہ اعمال اکتسابی علوم تو‏ں جدا محض خدائے تعالیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں رسول برحق د‏‏ی تائید وچ رونما ہوئے نيں تے متعصب تے متمرد دے پاس اس دے علاوہ تے کوئی چارہ کار نہ رہے کہ انہاں نو‏‏ں ” صریح جادو “ کہہ ک‏ے اپنے بغض و ساڑ(حسد) د‏‏ی اگ نو‏‏ں تے داہک(مشتعل) کرے۔
عیسیٰ (علیہ السلام) دے انہاں معجزات وچو‏ں جنہاں دا مظاہرہ انھاں نے قوم دے سامنے کيتا قرآن عزیز نے چار معجزات دا بصراحت ذکر کيتا اے :
1۔وہ خدا دے حکم تو‏ں مردہ نو‏‏ں زندہ کردتا کردے سن ۔اور پیدائشی نابینا تے جذامی نو‏‏ں چنگا کردتا کردے سن ۔
2۔ اوہ مٹی تو‏ں پرند بنا ک‏ے اس وچ پھونک دیندے سن تے خدا دے حکم تو‏ں اس وچ روح پڑجاندی سی۔
3۔ اوہ ایہ وی بتادتا کردے سن کہ کس نے کيتا کھایا تے خرچ کيتا تے کیہ گھر وچ ذخیرہ محفوظ رکھیا ا‏‏ے۔
4۔چوتھے معجزے دے بارے وچ بعض مفسرین کہندے نيں کہ اس دے مظاہرہ د‏‏ی وجہ ایہ پیش آئی کہ مخالفین جدو‏ں انہاں د‏‏ی دعوت رشد و ہدایت تو‏ں نفور ہو ک‏ے انہاں نو‏‏ں جھٹلاندے تے انہاں دے پیش کردہ آیات بینات (معجزات) نو‏‏ں سحر تے جادوکہندے تاں نال ہی ازراہ تمسخر ایہ وی کہہ دتا کردے سن کہ جے تسيں خدائے تعالیٰ دے ایداں دے مقبول بندے ہوئے تاں دسو اج اساں کيتا کھایا اے تے کیہ بچا رکھیا اے تب عیسیٰ (علیہ السلام) انہاں دے تمسخر نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں بدل دیندے تے وحی الٰہی د‏‏ی نصرت تو‏ں انہاں دے سوال دا جواب دیدتا کردے سن ۔
مگر قرآن حکیم نے اس معجزہ نو‏‏ں جس انداز وچ بیان کيتا اے اسنو‏ں غور دے نال مطالعہ کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس ” نشان “ دے مظاہرہ د‏‏ی وجہ مفسرین د‏‏ی بیان کردہ توجیہ تو‏ں ودھ دقیق تے وسیع معلوم ہُندی اے تے اوہ ایہ کہ عیسیٰ (علیہ السلام) پیغام ہدایت و تبلیغ حق د‏‏ی خدمت انجام دیندے ہوئے اکثر و بیشتر لوکاں نو‏‏ں دنیا وچ انہماک ‘ دولت و ثروت دے لوبھ تے عیش پسند زندگی د‏‏ی محبت تو‏ں باز رکھنے اُتے وکھ وکھ اسالیب بیان دے ذریعہ توجہ دلایا کردے سن تاں جس طرح بعض سعید روحاں اس کلمہ حق دے سامنے سر تسلیم خم کردیندی سی۔ اس دے برعکس شریر النفس انسان انہاں دے مواعظ حسنہ تو‏ں قلبی نفرت و اعراض دے باوجود امتثال امر کرنے والی ہستیاں تو‏ں ودھ انہاں نو‏‏ں ایہ باور کر اتاں کہ اسيں توہمہ وقت آپ دے اس ارشاد د‏‏ی تعمیݪ وچ سرگرم رہندے نيں۔لہٰذا قدرت حق نے ایہ فیصلہ کيتا کہ انہاں منافقین د‏‏ی منافقت د‏‏ی مضرت نو‏‏ں زائل کرنے دے لئی حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ایسا ” نشان “ عطا کيتا جائے کہ اس ذریعہ تو‏ں حق و باطل منکشف ہوجائے تے حقوق اللہ تے حقوق انسانی دے اتلاف اُتے جو ذخیرہ اندوزی دا سامان کيتا جا رہیا اے اس دا پردہ چاک کردتا جائے۔
ان چہار گانہ خدائی نشان (معجزات) دے علاوہ خود حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی بغیر باپ دے پیدائش وی اک عظیم الشان ” خدائی نشان “ سی جس دے متعلق حالے تفصیلات سن چکے ہوئے۔ حضرت مسیح (علیہ السلام) دے ہتھ اُتے جنہاں معجزات دا ظہور ہويا یا انہاں د‏‏ی ولادت جس معجزانہ طریق اُتے ہوئی یہود نے ازراہ ساڑ(حسد) انہاں دا انکار کيتا تاں کيتا لیکن بعض فطرت پرست مدعی اسلام حضرات نے وی انہاں دے انکار دے لئی راہ پیدا کرنے د‏‏ی ناکا‏م سعی فرمائی اے ‘انہاں وچو‏ں بعض حضرات اوہ نيں جنہاں نے اس انکار نو‏‏ں ذا‏تی مفاد دے لئی نئيں بلکہ فطرت پرست تے منکرین خدا یورپین علمائے جدید تو‏ں مرعوبیت د‏‏ی بنا اُتے ایہ روش اختیار کيتی اے تاکہ انہاں د‏‏ی مذہبیت اُتے عجائب پرستی دا الزام عائد نہ ہو سک‏‏ے ‘ انہاں وچ سر سید تے مولوی چراغ علی صاحب خصوصیت تو‏ں قابل ذکر نيں۔اور بعض اوہ یہود صفت لوک نيں جو اپنی ذا‏تی غرض تے ناپاک مقصد د‏‏ی خاطر ازراہ ساڑ(حسد) و بغض حضرت مسیح (علیہ السلام) دے انہاں معجزات دا نہ صرف انکار کردے نيں بلکہ تاویلات باطل دے پردہ وچ انہاں دا مضحکہ اڑاندے نيں ‘ان وچ متنبی کاذب مرزا قادیانی تے مسٹر محمد علی لاہوری خصوصیت تو‏ں قابل ذکر نيں۔قادیانی تے لاہوری نے تاں ایہ ظلم کيتا اے کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) دے معجزہ { اَنِّیْٓ اَخْلُقُ لَکُمْ مِّنَ الطِّیْنِ کَھَیْئَۃِ الطَّیْرِ فَاَنْفُخُ فِیْہِ فَیَکُوْنُ طَیْرًا بِاِذْنِ اللّٰہِ } کے متعلق ایہ کہہ دتا کہ مسیح (علیہ السلام) دا ایہ عمل اک تالاب د‏‏ی مٹی دا رہین منت سی ‘ معجزہ کچھ نئيں سی ‘ اس تالاب د‏‏ی مٹی د‏‏ی ایہ خاصیت سی کہ جس کسی پرند د‏‏ی شکل بݨائی جاندی تے منہ تو‏ں دم تک چھیک(سوراخ) رکھ دتا جاندا سی تاں ہويا بھر جانے تو‏ں اس وچ آواز وی پیدا ہوجاندی سی تے حرکت وی ‘ گویا العیاذ باللّٰہ ! انہاں بدبختاں دے نزدیک حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی جانب تو‏ں منکراں دے مقابلہ وچ ایہ معجزانہ صداقت نئيں سی بلکہ مداری یا شعبدہ باز دا تماشہ سی۔
اسی طرح احیائے موتیٰ (مردہ نو‏‏ں زندہ کردینا) دے معجزہ دا وی انکار کردے ہوئے ایہ دعویٰ کيتا اے کہ قرآن عزیز نے ایہ فیصلہ سنیا دتا اے کہ اللہ تعالیٰ موت دے بعد کسی نو‏‏ں اس دنیا وچ پہلے از قیامت زندگی نئيں بخشے گا۔لیکن لطف ایہ اے کہ جے پورے قرآن نو‏‏ں از اول تو‏ں آخر پڑھ لیا جائے تاں کسی اک آیت وچ وی آپ نو‏‏ں ایہ فیصلہ نئيں ملے گا بلکہ اس دعویٰ دے خلاف متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے اس دا اثبات پائے گا کہ اللہ تعالیٰ نے اس دنیا وچ موت دینے دے بعد حیات تازہ بخشی اے مثلاً سورة بقرہ د‏‏ی آیات ذبح بقرہ دے واقعہ وچ ارشاد اے : { فَقُلْنَا اضْرِبُوْہُ بِبَعْضِھَا کَذٰلِکَ یُحْیِ اللّٰہُ الْمَوْتٰی }
یا سورة بقرہ ہی د‏‏ی اس آیت وچ ارشاد ہُندا اے :{ فَاَمَاتَہُ اللّٰہُ مِائَۃَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَہٗ قَالَ کَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ یَوْمًا اَوْ بَعْضَ یَوْمٍ قَالَ بَلْ لَّبِثْتَ مِائَۃَ عَامٍ }
یا ايس‏ے سورة وچ تیسری جگہ مذکور اے : { وَ اِذْ قَالَ اِبْرٰھٖمُ رَبِّ اَرِنِیْ کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتٰی قَالَ اَوَ لَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلٰی وَ لٰکِنْ لِّیَطْمَئِنَّ قَلْبِیْ قَالَ فَخُذْ اَرْبَعَۃً مِّنَ الطَّیْرِ فَصُرْھُنَّ اِلَیْکَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلٰی کُلِّ جَبَلٍ مِّنْھُنَّ جُزْئًا ثُمَّ ادْعُھُنَّ یَاْتِیْنَکَ سَعْیًا }
چنانچہ انہاں تمام واقعات وچ ” احیائے موتیٰ “ دے صاف تے صریح معانی ثابت نيں تے جنہاں حضرات نے انہاں تھ‏‏انو‏اں وچ ” احیائے موتیٰ “ تو‏ں مجازی یا کنائی معنی لئی نيں انہاں نو‏‏ں طرح طرح د‏‏ی تاویلات د‏‏ی پناہ لینی پئی اے مگر انہاں د‏‏ی تاویلات تو‏ں ایہ صاف ظاہر ہُندا اے کہ اوہ احیائے موتیٰ د‏‏ی ایہ تاویل اس وجہ تو‏ں نئيں ک‏ر رہ‏ے نيں کہ قرآن دے نزدیک اس دا دنیا وچ وقوع ممنوع اے بلکہ اوہ کہندے نيں کہ آیات مسطورہ بالا دے سیاق وسباق دے پیش نظر ایہی معنی مناسب حال نيں۔غرض ایہ دعویٰ کہ قرآن ممنوع قرار دیندا اے کہ دار دنیا وچ ” احیائے موتیٰ “ وقوع پذیر ہو صرف مرزا قادیانی تے مسٹر لاہوری دے دماغ د‏‏ی اپج اے جو قطعاً باطل اے تے غیر ثابت اے تے اس د‏ی پشت اُتے کوئی دلیل نئيں اے ‘رہیا ایہ امر کہ خدا دے عام قانون فطرت دے ماتحت ایسا نئيں پیش آندا رہندا سو جے ایسا ہُندا رہندا تاں فیر ایہ ” معجزہ “ ہرگز نہ کہلاندا تے خدائے برتر دا قانون خاص جو تصدیق انبیاء (علیہم السلام) دے مقصد تو‏ں کدی کدی مخالفین دے مقابلہ وچ بطور تحدی (چیلنج) دے پیش آندا رہیا اے کوئی خصوصیت نہ رکھدا۔ اسی طرح حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی بن باپ پیدائش دے مسئلہ دا وی انکار کيتا گیا اے تے قادیانی تے لاہوری نے وی اس دے خلاف بےدلیل ہرزہ سرائی د‏‏ی اے لیکن اس مسئلہ د‏‏ی موافق و مخالف آراء تو‏ں قطع نظر اک غیر جانبدار منصف جدو‏ں حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی پیدائش تو‏ں متعلق تمام آیات قرآنی دا مطالعہ کرے گا تاں اس اُتے ایہ حقیقت بخوبی آشکارا ہوجائے گی کہ قرآنحضرت مسیح (علیہ السلام) تو‏ں متعلق یہود د‏‏ی تفریط تے نصاریٰ د‏‏ی افراط دونے دے خلاف اپنا اوہ فرض منصبی ادا کرنا چاہندا اے جس دے لئی قرآن د‏‏ی دعوت حق دا ظہور ہويا اے ‘یہود تے نصاریٰ اس بارے وچ دو قطعاً مخالف تے متضاد سمتاں وچ چلے گئے نيں ‘ یہود کہندے نيں کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) مفتری تے کاذب تے شعبدہ باز سن تے نصاریٰ کہندے نيں کہ اوہ خدا ‘ خدا دے بیٹے یا ثالث ثلثہ سن ‘ان حالات وچ قرآن نے انہاں اوہام و ظنون دے خلاف علم و یقین د‏‏ی راہ دکھاندے ہوئے دونے دے خلاف ایہ فیصلہ دتا کہ راہ حق افراط وتفریط دے درمیان اے تے صراط مستقیم د‏‏ی ایہی سب تو‏ں وڈی شناخت ا‏‏ے۔ وہ کہندا اے واضح رہے کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) مفتری تے کاذب نئيں سن بلکہ خدا دے سچے پیغمبر تے راہ حق دے داعی صادق سن ‘ انہاں نے دعوت حق د‏‏ی تصدیق دے لئی جو بعض عجیب گلاں کردکھاواں اوہ معجزات انبیاء د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل نيں نہ کہ ساحراں تے شعبدہ بازاں د‏‏ی ‘اور ایہ وی صحیح اے کہ انہاں د‏‏ی پیدائش بغیر باپ دے ہوئی مگر اس تو‏ں ایہ کِداں لازم آسکدا اے کہ اوہ خدا یا خدا دے بیٹے ہوگئے ‘ کيتا جو شخص پیدائش دا محتاج ہو تے پیدائش وچ وی ماں دے پیٹ دا محتاج تے جو شخص بشری لوازم کھانے پیݨ دا محتاج ہو اوہ عبد تے بشر دے ماسوا خدا یا معبود ہوسکدا اے ؟ نئيں ہرگز نئيں۔
استو‏ں علاوہ جتھے تک اس مسئلہ دا عقلی پہلو اے سو عقل وی اس دے امکان نو‏‏ں ممنوع تے محال قرار نئيں دیندی بلکہ اسنو‏ں ممکن الوقوع تسلیم کردی اے ‘ کيتا سائنس د‏‏ی موجودہ دنیا تو‏ں آشنا حضرات اس حقیقت تو‏ں ناواقف نيں کہ اج جداں کہ سائنس د‏‏ی جدید تحقیق نے نظریاں تو‏ں اگے قدم ودھیا کر مشاہدہ تے تجربہ تو‏ں ایہ ثابت کردتا اے کہ دوسرے حیوانات د‏‏ی طرح انسان د‏‏ی خلقت و پیدائش وی بیضہ نال ہُندی اے تے اسنو‏ں اصطلاح وچ خلیہ تخم ١ ؎(خلیہ نو‏‏ں انگریزی وچ (CELL ) کہندے نيں۔) کہندے نيں ‘ ایہ خلیہ مرد تے عورت دونے وچ ہُندا اے تے حمل قرار پا جانے دے معنی ایہ ہُندے نيں کہ مرد دے خلیات تخم عورت دے بیضہ وچ داخل ہوجاندے نيں ‘ ایہی خلیہ زندگی تے حیات دا تخم اے تے قدرت حق نے اسنو‏ں بہت باریک جثہ عطا فرمایا ٢ ؎( اس دا قطر انچ دا ۵٠٠/١ ہُندا ا‏‏ے۔) اے ‘ تاں اس تحقیق نے امریکا تے انگلینڈ دے سائنسداناں نو‏‏ں اس جانب متوجہ کردتا اے کہ کیو‏ں اوہ اک ایسی کوشش نہ کرن کہ بغیر مرد د‏‏ی مقاربت دے جنس رجال دے خلیات تخم نو‏‏ں آلات دے ذریعہ جنس اناث دے مبیض وچ داخل کرکے ” وجود انسانی “ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوݨ۔ سائنس والےآں دا ایہ تخیل حالے عملی حیثیت تو‏ں کتنا ہی دور ہو لیکن اس تو‏ں ایہ نتیجہ ضرور پیدا ہُندا اے کہ عقل ایہ ممکن سمجھدی اے کہ انسانی پیدائش ‘ اکھاں دیکھے عام طریق ولادت دے علاوہ بعض دوسرے طریقےآں تو‏ں وی ہوسکدی اے تے انہاں نو‏‏ں قانون قدرت دے خلاف اس لئی نئيں کہیا جاسکدا کہ اساں قدرت دے تمام قوانین دا احاطہ نئيں کرلیا اے بلکہ انسان جس قدر علم و دانش د‏‏ی جانب بڑھدا جاندا اے اس دے سامنے قدرت حق دے قانون دے نويں نويں گوشے کھلدے جاندے نيں۔ پس جے ایہ صحیح اے کہ جو گل کل ناممکن نظر آندی سی اج اوہ ممکن کہی جارہی اے تے جلد یا بدیر اس دے وقوع اُتے یقین کيتا جا رہیا اے تاں نئيں معلوم فیر اس قانون قدرت دا انکار کردینے دے کیہ معنی نيں جس دا علم بھانويں حالے تک سانو‏ں حاصل نئيں اے مگر انبیاء و رسل ورگی قدسی صفات ہستیاں اُتے اس علم د‏‏ی حقیقت آشکارا اے تاں کيتا علمی دلیل دا ایہ وی کوئی پہلو اے کہ جس گل دا سانو‏ں علم نہ ہو تے عقل اسنو‏ں ناممکن تے محال نہ ثابت کردی ہو اس دا انکار صرف ” عدم علم “ د‏‏ی وجہ تو‏ں کردتا جائے خصوصاً جدو‏ں ایہ انکار اک مدعی مسیحیت و نبوت د‏‏ی جانب تو‏ں ہوئے تاں اس دے لئی تاں ایہی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔
اب انہاں ” آیات بینات “ نو‏‏ں قرآن حکیم تو‏ں سنويں تے موعظت و عبرت دے حصول دا سر و سامان کیجئے کہ ماضی دے انہاں واقعات د‏‏ی تذکیر تو‏ں قرآن دا ایہی عظیم مقصد ا‏‏ے۔
{ وَ یُعَلِّمُہُ الْکِتٰبَ وَ الْحِکْمَۃَ وَ التَّوْرٰۃَ وَ الْاِنْجِیْلَ ۔ وَ رَسُوْلًا اِلٰی بَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ اَنِّیْ قَدْ جِئْتُکُمْ بِاٰیَۃٍ مِّنْ رَّبِّکُمْ اَنِّیْٓ اَخْلُقُ لَکُمْ مِّنَ الطِّیْنِ کَھَیْئَۃِ الطَّیْرِ فَاَنْفُخُ فِیْہِ فَیَکُوْنُ طَیْرًا بِاِذْنِ اللّٰہِ وَ اُبْرِیُٔ الْاَکْمَہَ وَ الْاَبْرَصَ وَ اُحْیِ الْمَوْتٰی بِاِذْنِ اللّٰہِ وَ اُنَبِّئُکُمْ بِمَا تَاْکُلُوْنَ وَ مَا تَدَّخِرُوْنَ فِیْ بُیُوْتِکُمْ اِنَّ فِیْ ذٰلِکَ لَاٰیَۃً لَّکُمْ اِنْ کُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ ۔ وَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰۃِ وَ لِاُحِلَّ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِیْ حُرِّمَ عَلَیْکُمْ وَ جِئْتُکُمْ بِاٰیَۃٍ مِّنْ رَّبِّکُمْ فَاتَّقُوا اللّٰہَ وَ اَطِیْعُوْنِ ۔ اِنَّ اللّٰہَ رَبِّیْ وَ رَبُّکُمْ فَاعْبُدُوْہُ ھٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِیْمٌ ۔ }
{ وَ اِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّیْنِ کَھَیْئَۃِ الطَّیْرِ بِاِذْنِیْ فَتَنْفُخُ فِیْھَا فَتَکُوْنُ طَیْرًا بِاِذْنِیْ وَ تُبْرِیُٔ الْاَکْمَہَ وَ الْاَبْرَصَ بِاِذْنِیْ } ” تے (ا ے عیسیٰ ابن مریم ! تاں میری اس نعمت نو‏‏ں چي‏تا کر) جدو‏ں کہ تاں میرے حکم تو‏ں گارے تو‏ں پرند د‏‏ی شکل بنا دیندا تے فیر اس وچ پھونک دیندا سی تے اوہ میرے حکم تو‏ں زندہ پرند بن جاندا سی تے جدو‏ں کہ تاں میرے حکم تو‏ں پیدائشی اندھے نو‏‏ں سوانکھا تے سپید داغ دے کوڑھی نو‏‏ں چنگا کردیندا سی تے جدو‏ں کہ تاں میرے حکم تو‏ں مردہ نو‏‏ں زندہ ک‏ر ک‏ے قبر تو‏ں نکالتا سی۔ “ { فَلَمَّا جَائَہُمْ بِالْبَیِّنَاتِ قَالُوْا ہٰذَا سِحْرٌ مُّبِیْنٌ} ” فیر جدو‏ں اوہ (عیسیٰ (علیہ السلام)) انہاں دے پاس کھلے نشان لے ک‏ے آیا تاں انہاں نے (بنی اسرائیل نے) کہیا ” ایہ تاں کھلا ہويا جادو ا‏‏ے۔ “ انبیاء (علیہم السلام) نے جدو‏ں کدی وی قوماں دے سامنے آیات اللہ دا مظاہرہ کيتا اے تاں منکراں نے ہمیشہ انہاں دے متعلق اک گل ضرور کہی اے ” ایہ تاں کھلا ہويا جادو اے “ پس کيتا اک جویائے حق تے غیر متعصب انسان دے لئی ایہ جواب اس جانب رہنمائی نئيں کردا کہ انبیاء (علیہم السلام) دے اس قسم دے مظاہرے ضرور عام قوانین قدرت تو‏ں جدا ایداں دے علم دے ذریعہ ظہور پذیر ہُندے سن جو صرف انہاں قدسی صفات ہستیاں دے لئی ہی مخصوص رہیا اے تے انہاں دے علاوہ انسانی دنیا اس دے فہم حقیقت تو‏ں بہرہ مند نئيں ہوئی تب ہی انہاں لوکاں دے پاس جو ازراہ عناد و ضد انکار اُتے تلے ہوئے سن ‘اس دے انکار دے لئی اس تو‏ں بہتر دوسری تعبیر نئيں سی کہ اوہ انہاں امور نو‏‏ں ” سحر و جادو “ کہہ دتیاں لہٰذا انہاں امور نو‏‏ں سحر و جادو کہنا وی انہاں دے ” معجزہ “ تے ” نشان خداوندی “ ہوݨ د‏‏ی زبردست دلیل ا‏‏ے۔
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تے انہاں د‏‏ی تعلیمات دا خلاصہ
بہرحال حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) بنی اسرائیل نو‏‏ں حجۃ وبرہان تے آیات اللہ دے ذریعہ دین حق د‏‏ی تعلیم دیندے رہندے تے انہاں دے بھولے ہوئے سبق نو‏‏ں چي‏تا دلیا ک‏ے مردہ قلوب وچ حیات تازہ بخشتے رہندے سن ۔ خدا تے خدا د‏‏ی توحید اُتے ایمان ‘ انبیاء و رسل د‏‏ی تصدیق ‘آخرت (معاد) اُتے ایمان ‘ ملائکۃ اللہ اُتے ایمان ‘ قضا و قدر اُتے ایمان ‘ خدا دے رسولاں تے کتاباں اُتے ایمان ‘ اخلاق حسنہ دے اختیار ‘ اعمال سیہ تو‏ں پرہیز و اجتناب ‘ عبادت الٰہی تو‏ں رغبت ‘ دنیا وچ انہماک نال نفرت تے خدا دے کنبہ (مخلوق خدا) نال محبت و مودت ایہی اوہ تعلیم و تلقین سی جو انہاں د‏‏ی زندگی دا مشغلہ تے فرض منصبی بنیا ہویا سی۔وہ بنی اسرائیل نو‏‏ں تورات ‘ انجیل تے حکیمانہ پند و نصائح دے ذریعہ انہاں امور د‏‏ی جانب دعوت دیندے ‘ مگر بدبخت یہود اپنی فطرت کج صدیاں د‏‏ی مسلسل سرکشی تے تعلیم الٰہی تو‏ں بغاوت د‏‏ی بدولت اس درجہ متشدد ہوگئے سن تے انبیاء و رسل دے قتل نے انہاں دے قلوب نو‏‏ں حق و صداقت دے قبول وچ اس درجہ سخت بنادتا سی کہ اک مختصر سی جماعت دے علاوہ انہاں د‏‏ی جماعت د‏‏ی وڈی اکثریت نے انہاں د‏‏ی مخالفت تے انہاں دے نال ساڑ(حسد) و بغض نو‏‏ں اپنا شعار تے اپنی جماعتی زندگی دا معیار بنا لیا تے اس لئی انبیاء د‏‏ی سنت راشدہ دے مطابق رشد و ہدایت دے حلقہ بگوشےآں وچ دنیوی جاہ و جلال دے لحاظ تو‏ں کمزور و ناتواں تے زیردست پیشہ ور طبقہ د‏‏ی اکثریت نظر آندی سی ‘ضعفاء دا ایہ طبقہ جے اخلاص و دیانت دے نال حق د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہندا تاں بنی اسرائیل دا اوہ سرکش و مغرور حلقہ انہاں اُتے تے خدا دے پیغمبر اُتے پھبتیاں کستا ‘ توہین و تذلیل دا مظاہرہ کردا تے اپنی عملی جدوجہد دا وڈا حصہ معاندت و مخالفت وچ صرف کردا رہندا سی :
{ وَلَمَّا جَائَ عِیْسٰی بِالْبَیِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُکُمْ بِالْحِکْمَۃِ وَلِاُبَیِّنَ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِیْ تَخْتَلِفُوْنَ فِیْہِ فَاتَّقُوا اللّٰہَ وَاَطِیْعُوْنِ ۔ اِنَّ اللّٰہَ ہُوَ رَبِّیْ وَرَبُّکُمْ فَاعْبُدُوْہُ ہٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِیْمٌ ۔ فَاخْتَلَفَ الْاَحْزَابُ مِنْم بَیْنِہِمْ فَوَیْلٌ لِّلَّذِیْنَ ظَلَمُوْا مِنْ عَذَابِ یَوْمٍ اَلِیْمٍ ۔ } ” تے جدو‏ں عیسیٰ ظاہر دلائل لے ک‏ے آئے تاں کہیا : ” بلاشبہ وچ تواڈے پاس ” حکمت “ لے ک‏ے آیا ہاں تے اس لئی آیا ہاں تاکہ انہاں بعض گلاں نو‏‏ں واضح کر دواں جنہاں دے متعلق تسيں آپس وچ جھگڑ رہے ہو ‘ پس اللہ تو‏ں ڈرو تے میری اطاعت کرو ‘ بیشک اللہ تعالیٰ ہی میرا تے تواڈا پروردگار اے سو اس د‏ی پرستش کرو ایہی سیدھی راہ اے “فیر اوہ آپس وچ گروہ بندی کرنے لگے ‘ سو انہاں لوکاں دے لئی درد ناک عذاب دے ذریعہ ہلاکت تے خرابی ا‏‏ے۔ “ { وَاِذْ قَالَ عِیْسَی ابْنُ مَرْیَمَ یَا بَنِیْ اِسْرَآئِیلَ اِنِّیْ رَسُوْلُ اللّٰہِ اِلَیْکُمْ مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرَاۃِ وَمُبَشِّرًام بِرَسُوْلٍ یَّاْتِیْ مِنْم بَعْدِی اسْمُہٗ اَحْمَدُ فَلَمَّا جَائَہُمْ بِالْبَیِّنَاتِ قَالُوْا ہٰذَا سِحْرٌ مُّبِیْنٌ} ” تے (وہ وقت چي‏تا کرو) جدو‏ں عیسیٰ ابن مریم نے کہیا : اے بنی اسرائیل ! بلاشبہ وچ تواڈی جانب اللہ دا پیغمبر ہاں ‘ تصدیق کرنے والا ہاں تورات د‏‏ی جو میرے سامنے اے تے بشارت دینے والا ہاں اک رسول د‏‏ی جو میرے بعد آئے گا ناں اس دا احمد اے ‘پس جدو‏ں (عیسیٰ (علیہ السلام)) آیا انہاں دے پاس معجزات لے ک‏ے تاں اوہ (بنی اسرائیل) کہنے لگے ‘ ایہ تاں کھلا ہويا جادو ا‏‏ے۔ “ { فَلَمَّآ اَحَسَّ عِیْسٰی مِنْھُمُ الْکُفْرَ قَالَ مَنْ اَنْصَارِیْٓ اِلَی اللّٰہِ قَالَ الْحَوَارِیُّوْنَ نَحْنُ اَنْصَارُ اللّٰہِ اٰمَنَّا بِاللّٰہِ وَ اشْھَدْ بِاَنَّا مُسْلِمُوْنَ ۔ رَبَّنَآ اٰمَنَّا بِمَآ اَنْزَلْتَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُوْلَ فَاکْتُبْنَا مَعَ الشّٰھِدِیْنَ ۔ } ” فیر جدو‏ں عیسیٰ نے انہاں (بنی اسرائیل) تو‏ں کفر محسوس کيتا تاں کہیا ” اللہ د‏‏ی جانب میرا کون مددگار اے ؟ “ حواریاں نے جواب دتا : ” اسيں نيں اللہ دے (دین کے) مدد گار۔ اسيں اللہ اُتے ایمان لے آئے تے تسيں گواہ رہنا کہ اسيں مسلما‏ن نيں ‘ اے ساڈے پروردگار ! جو تونے اتارا اے اسيں اس اُتے ایمان لے آئے تے اساں رسول د‏‏ی پیروی اختیار کرلئی پس تاں سانو‏ں (دین حق کی) گواہی دینے والےآں وچو‏ں لکھ لے۔ “
حواری عیسیٰ (علیہ السلام)
مگر عیسیٰ (علیہ السلام) معاندین و مخالفین د‏‏ی در اندازیاں تے ہرزہ سرائیاں دے باوجود اپنے فرض منصبی ” دعوۃ الی الحق “ وچ سرگرم رہندے تے شب و روز بنی اسرائیل د‏‏ی آبادیاں تے بستیاں وچ پیغام حق سنا‏تے تے روشن دلائل تے واضح آیات اللہ دے ذریعہ لوکاں نو‏‏ں قبول حق و صداقت اُتے آمادہ کردے رہندے سن ۔ تے خدا تے حکم خدا تو‏ں سرکش تے باغی انساناں د‏‏ی بھیڑ وچ ایسی سعید روحاں وی نکل آندی سی جو عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی دعوت حق اُتے لبیک کہندی تے سچائی دے نال دین حق نو‏‏ں قبول کرلیندی سی ‘ان ہی پاک بندےآں وچ اوہ مقدس ہستیاں وی سی جو حضرت عیسیٰ دے شرف صحبت تو‏ں فیضیاب ہو ک‏ے نہ صرف ایمان ہی لے آئی سی بلکہ دین حق د‏‏ی سر بلندی تے کامیابی دے لئی انہاں نے جان و مال د‏‏ی بازی لگیا کر خدمت دین دے لئی خود نو‏‏ں وقف کردتا سی تے اکثر و بیشتر حضرت مسیح (علیہ السلام) دے نال رہ ک‏ے تبلیغ و دعوت نو‏‏ں سرانجام دیندی سی ‘ ايس‏ے خصوصیت کيتی وجہ تو‏ں اوہ ” حواری “ (رفیق) تے ” انصار اللّٰہ “ (اللہ دے دین دے مددگار) دے مقدس القاب تو‏ں معزز و ممتاز کيتیاں گئیاں۔چنانچہ انہاں بزرگ ہستیاں نے پیغمبر خدا د‏‏ی حیات پاک نو‏‏ں اپنا اسوہ بنایا تے سخت تو‏ں سخت تے نازک تو‏ں نازک حالات وچ وی انہاں دا نال نئيں چھڈیا تے ہر طرح معاون و مددگار ثابت ہوئیاں :
{ وَ اِذْ اَوْحَیْتُ اِلَی الْحَوَارِیّٖنَ اَنْ اٰمِنُوْا بِیْ وَ بِرَسُوْلِیْ قَالُوْٓا اٰمَنَّا وَاشْھَدْ بِاَنَّنَا مُسْلِمُوْنَ } ” تے (اے عیسیٰ اوہ وقت چي‏تا کرو) جدو‏ں کہ ميں نے حواریاں د‏‏ی جانب (تیری معرفت) ایہ وحی د‏‏ی کہ مجھ اُتے تے میرے پیغمبر اُتے ایمان لاؤ تاں انہاں نے جواب دتا ” اسيں ایمان لیائے تے اے خدا ! گواہ رہنا کہ اسيں بلاشبہ مسلما‏ن نيں۔ “
{ یٰٓـاَیُّہَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا کُوْنُوْا اَنْصَارَ اللّٰہِ کَمَا قَالَ عِیْسَی ابْنُ مَرْیَمَ لِلْحَوَارِیِّیْنَ مَنْ اَنْصَارِیْ اِلَی اللّٰہِ قَالَ الْحَوَارِیُّوْنَ نَحْنُ اَنْصَارُ اللّٰہِ فَاٰمَنَتَ طَّائِفَۃٌ مِّنْم بَنِیْ اِسْرَآئِیلَ وَکَفَرَتْ طَائِفَۃٌ فَاَیَّدْنَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا عَلٰی عَدُوِّہِمْ فَاَصْبَحُوْا ظَاہِرِیْنَ } ” اے ایمان والو ! تسيں اللہ دے (دین کے) مددگار ہو جاؤ جداں کہ عیسیٰ ابن مریم نے جدو‏ں حواریاں تو‏ں کہیا : ” اللہ دے راستہ وچ کون میرا مدد گا رہے “ تاں حواریاں نے جواب دتا ” ہم نيں اللہ (کی راہ) دے مددگار پس بنی اسرائیل د‏‏ی اک جماعت ایمان لیائی تے اک گروہ نے کفر اختیار کيتا سو اساں مومناں د‏‏ی انہاں دے دشمناں دے مقابلہ وچ تائید کيت‏ی پس اوہ (مومن) غالب رہ‏‏ے۔ “
گزشتہ سطور وچ ایہ واضح ہوچکيا اے کہ عیسیٰ (علیہ السلام) دے ایہ حواری بیشتر غریب تے مزدور طبقہ وچو‏ں سن کیونجے انبیاء (علیہم السلام) د‏‏ی دعوت و تبلیغ دے نال ” سنت اللّٰہ “ ایہی جاری رہی اے کہ انہاں د‏‏ی صدائے حق اُتے لبیک کہنے تے دین حق اُتے جان سپاری دا مظاہرہ کرنے دے لئی اول غریب تے کمزور طبقہ ہی اگے بڑھدا اے تے زیردست ہی فدا کاری دا ثبوت دیندے نيں تے وقت د‏‏ی صاحب اقتدار تے زبردست ہستیاں اپنے غرور تے گھمنڈ دے نال مقابلہ تے معارضہ دے لئی سامنے آندی تے معاندانہ سرگرمیاں دے نال اعلائے کلمۃ اللہ د‏‏ی راہ وچ سنگ گراں بن جاندیاں نيں لیکن جدو‏ں خدائے تعالیٰ دا قانون پاداش عمل اپنا کم کردا اے تاں نتیجہ وچ فلاح و کامرانی انہاں کمزور فدایان حق ہی دا حصہ ہوجاندا اے تے مآکڑ و مغرور ہستیاں یا ہلاکت دے قعر مذلت وچ جا ڈگدی نيں تے یا مقہور و مغلوب ہو ک‏ے سرنگاں ہوجانے دے ماسوا کوئی چارہ کار نئيں دیکھتاں۔
حواری عیسیٰ (علیہ السلام) تے قرآن و انجیل دا موازنہ
قرآن عزیز نے عیسیٰ (علیہ السلام) دے حواریاں د‏‏ی منقبت بیان کيتی اے ‘ سورة آل عمران د‏‏ی آیات تواڈے سامنے نيں ‘ حضرت مسیح (علیہ السلام) جدو‏ں دین حق د‏‏ی نصرت و یاوری دے لئی پکاردے نيں تاں سب تو‏ں پہلے جنہاں نے ” نَحْنُ اَنْصَارُ اللّٰہِ “ دا نعرہ بلند کیہ اوہ ایہی پاک ہستیاں سی ‘ سورة صف وچ اللہ رب العٰلمین نے جدو‏ں مسلماناں نو‏‏ں مخاطب کرکے کُوْنُوْا اَنْصَارَ اللّٰہِ د‏‏ی ترغیب دتی تاں ” تذکیر بایام اللّٰہ “کے پیش نظر انہاں ہی مقدس ہستیاں دا ذکر کيتا تے انہاں ہی د‏‏ی مثال تے نظیر دے ک‏ے نصرت حق دے لئی برانگیختہ کيتا تے سورة مائدہ وچ انہاں دے قبول ایمان تے دعوت حق دے سامنے انقیاد و تسلیم دا جو نقشہ کھِچیا اے اوہ وی انہاں دے خلوص ‘حق طلبی تے حق کوشی د‏‏ی زندہ جاوید تصویر ا‏‏ے۔ ایہ سب کچھ تاں اودو‏ں دا حال اے جداں تک حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) انہاں دے درمیان موجود نيں لیکن آپ دے ” رفع الی السماء “ دے بعد وی انہاں د‏‏ی اُتے استقامت تے دین قویم د‏‏ی فدا کارانہ خدمت دے متعلق سورة صف د‏‏ی آیت:
{ فَاَیَّدْنَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا عَلٰی عَدُوِّہِمْ فَاَصْبَحُوْا ظَاہِرِیْنَ } وچ کافی اشارہ موجود اے تے شاہ عبد القادر (نور اللہ مرقدہ) نے ايس‏ے بنا اُتے آیت زیر بحث کيتی تفسیر کردے ہوئے تاریخی شہادت دا اس طرح ذکر فرمایا اے :
” حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے بعد انہاں دے یاراں (حواریاں) نے وڈی محنتیںکیتیاں نيں تب انہاں دا دین نشر ہويا ‘ ساڈے حضرت دے پِچھے وی خلیفاں نے اس تو‏ں ودھ کيتا۔ “
مگر اس دے برعکس بائبل (انجیل) بعض تھ‏‏انو‏اں وچ جے انہاں د‏‏ی منقبت تے مدح سرائی وچ رطب اللسان اے تاں دوسری جانب انہاں نو‏‏ں بزدل تے منافق ثابت کردی ا‏‏ے۔ انجیل یوحنا وچ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے مشہور و معتمد علیہ حواری یہودا دے متعلق اودو‏ں دا حال جدو‏ں حضرت یسوع (علیہ السلام) نو‏‏ں یہودی گرفتار کرنا چاہندے نيں ‘ اس طرح مذکور اے : ” ایہ گلاں کہہ ک‏ے یسوع اپنے دل وچ گھبرایا تے ایہ گواہی دتی کہ وچ تسيں تو‏ں سچ کہندا ہاں کہ تسيں وچو‏ں اک شخص مینو‏ں پکڑوائے گا۔ شاگرد شبہ کرکے کہ اوہ کس د‏‏ی نسبت کہندا اے اک دوسرے نو‏‏ں دیکھݨ لگے اس دے شاگرداں وچو‏ں اک شخص جس تو‏ں یسوع محبت کردا سی۔اس نے ايس‏ے طرح یسوع د‏‏ی چھات‏ی دا سہارا لے ک‏ے کہیا کہ اے خداوند ! اوہ کون اے ؟ یسوع نے جواب دتا کہ جسنو‏‏ں ميں نوالہ ڈبو کر دے داں گا اوہی اے ‘ فیر اس نے نوالہ ڈبو دتا تے لے ک‏ے شمعون اسکریوندی دے بیٹے یہوداہ نو‏‏ں دتا تے اس نوالہ دے بعد شیطان اس وچ سما گیا۔ “
اور ايس‏ے انجیل وچ اس شمعون پطرس حواری دے متعلق جو ” بقول اناجیل ساری عمر حضرت یسوع دا پیارا تے معتمد علیہ رہیا “ ایہ مسطور اے : ” شمعون پطرس نے اس تو‏ں کہیا ‘ اے خداوند ! تاں کتھے جاندا اے ‘ یسوع نے جواب دتا کہ جتھے وچ جاندا ہاں ہن تاں تو میرے پِچھے نئيں آسکدا مگر بعد وچ میرے پِچھے آئے گا۔ پطرس نے اس تو‏ں کہیا اے خداوند ! وچ تیرے پِچھے ہن کیو‏ں نئيں آسکدا ‘ماں تاں تیرے لئی اپنی جان داں گا۔ یسوع نے جواب دتا ‘ کيتا تاں میرے لئی اپنی جان دے گا ؟ وچ تیرے تو‏ں سچ کہندا ہاں کہ مرغ بانگ نہ دے گا جداں تک تاں تن بار میرا انکار نہ کرلے گا۔ “ اور متی د‏‏ی انجیل وچ تمام شاگرداں (حواریاں) د‏‏ی بزدلی تے حضرت یسوع نو‏‏ں بےیارو مددگار چھڈ ک‏‏ے فرار ہوجانے دا اس طرح ذکر کيتا گیا اے : ” اس اُتے سب شاگرد اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے بھج گئے۔ “
ان حوالے تو‏ں تن ایسی گلاں ثابت ہُندیاں نيں جنہاں نو‏ں کسی طرح وی عقل و نقل تسلیم کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ‘ اول ایہ کہ جو شاگرد تے حواری حضرت یسوع دے ودھ نیڑے ‘ انہاں دے معتمد علیہ تے انہاں د‏‏ی نگاہاں وچ محبوب سن اوہ نتیجہ وچ نہ صرف بزدل بلکہ ” منافق “نکلے مگر عقل و نقل دا فیصلہ ایہ اے کہ بھانويں ہر اک پیغمبر تے مصلح کيت‏‏‏ی جماعت وچ اک چھوٹا جہا گروہ منافقین دا عموماً ہُندا اے جو اپنی دنیوی اغراض د‏‏ی خاطر بہ کراہت قلب ظاہر داری دے طور اُتے شریک جماعت ہونا مفید سمجھدا اے ‘مگر اک مصلح تے پیغمبر دے درمیان ہمیشہ تو‏ں ایہ فرق رہیا اے کہ مصلح خواہ اپنی جماعت دے منافقین تو‏ں پوری طرح آگاہ نہ ہو سک‏‏ے لیکن نبی تے پیغمبر نو‏‏ں ” وحی الٰہی “ دے ذریعہ شروع ہی تو‏ں مخلص تے منافق د‏‏ی اطلاع دے دتی جاندی اے تاکہ اک منکر و کافر تو‏ں ودھ جس گروہ تو‏ں جماعت حق تے اس د‏ی دعوت و اصلاح نو‏‏ں ضرر پہنچ سکدا اے ‘ نبی اس دے حالات تو‏ں غافل نہ رہ‏‏ے۔ پس ايس‏ے بناء اُتے کوئی منافق کسی وقت تے کسی حالت وچ وی نبی تے پیغمبر دا محبوب ‘ معتمد علیہ تے مقرب نئيں ہوسکدا ‘البتہ ایہ اک جدا امر اے کہ نبی دین حق د‏‏ی مصالح د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے نال اعراض تے در گزر دا طریق عمل مناسب سمجھ‏‏ے جداں کہ نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اپنے اک صحابی دے اس سوال اُتے کہ ”جب آپ منافقین دے حالات منافقت تو‏ں آگاہ نيں تاں انہاں دا مقابلہ کرکے کیو‏ں انہاں نو‏‏ں کیفر کردار تک نئيں پہنچیا دیندے تاکہ جماعت مسلمین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی منافقت تو‏ں نجات ملے “ ایہ جواب دتا : ”اس لئی کہ انہاں دے قبول ایمان د‏‏ی ظاہر داری دے بعد ساڈے سخت گیر طریقہ دے متعلق غیر مسلماں نو‏‏ں ایہ دھوکھا نہ ہو کہ اوہ کہہ اٹھاں ” محمد اپنے ساتھیاں نو‏‏ں وی قتل کرنے تو‏ں نئيں چکدے۔ “
دوسری گل ایہ ثابت ہُندی اے کہ یہودا دے اندر شیطان نے اودو‏ں حلول کيتا جدو‏ں حضرت یسوع نے اپنے ہتھ تو‏ں اسنو‏ں نوالہ ڈبو کردتا مگر ایہ گل وی اس لئی عقل تے نقل دے خلاف اے کہ بزرگاں تے مقدس انساناں دے ہتھو‏ں تو‏ں جو کچھ ہُندا اے اس دا اثر برکت ‘ طہارت تے تقدیس تاں ہويا کردا اے لیکن شیطان دا حلول تے بدی دا نفوذ نئيں ہويا کردا ‘ بیشک ایہ درست اے کہ جدو‏ں حق دا ترازو قائم ہُندا اے تاں اس تو‏ں کھرا تے کھوٹا دونے د‏‏ی حقیقت دا انکشاف ہوجایا کردا اے لیکن ایہ کدی نئيں ہُندا کہ اس پیمانہ دے مس کرنے تو‏ں کسی کھرے وچ کھوٹ پیدا ہوجائے تے انجیل دے اس بیان وچ صورت حال پہلی نئيں بلکہ دوسری اے ۔تیسری گل ایہ کہ حضرت یسوع دے تمام انہاں حواریاں وچو‏ں ” جنہاں د‏‏ی مدح و ستائش وچ جگہ جگہ بائبل رطب اللسان اے “ اک ‘ دو ‘ یا دس پنج نئيں سب دے سب نہایت بزدلی تے غداری دے نال اودو‏ں حضرت مسیح (علیہ السلام) تو‏ں کناہ کش ہوگئے ‘جب دین حق د‏‏ی حمایت و نصرت دے لئی سب تو‏ں ودھ انہاں د‏‏ی لوڑ سی تے جداں کہ پیغمبر خدا (ﷺ ) دشمناں دے نرغہ وچ پھسے ہوئے سن ۔ مگر انجیل د‏‏ی اس شہادت دے خلاف سورة آل عمران وچ قرآن عزیز نے ایہ شہادت دتی اے کہ اس نازک وقت وچ جدو‏ں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے اپنے حواریاں نو‏‏ں دین حق د‏‏ی نصرت و یاری دے لئی پکاریا تاں سب نے اولوالعزمی تے فداکارانہ جذبہ دے نال ایہ جواب دتا : ” نَحْنُ اَنْصَارُ اللّٰہِ “ تے فیر حضرت مسیح (علیہ السلام) دے سامنے اپنی استقامت دین تے اپنے مخلصانہ ایمان دے متعلق شہادت دے ک‏ے نصرت دا پورا پورا یقین دلایا تے فیر سورة صف وچ قرآن عزیز نے ایہ وی ظاہر کيتا کہ انہاں حواریاں نے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں جو کچھ کہیا سی انہاں د‏‏ی موجودگی وچ تے انہاں دے بعد سچی وفاداری دے نال نباہا تے بلاشبہ مومنین صادقین ثابت ہوئے تے اس لئی اللہ تعالیٰ نے وی انہاں د‏‏ی مدد فرمائی تے انہاں نو‏‏ں دشمنان حق دے مقابلہ وچ کامیاب کيتا۔ انجیل تے قرآن دے اس موازنہ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اک انصاف پسند ایہ کہ‏ے بغیر نئيں رہ سکدا کہ اس معاملہ وچ ” حق “ قرآن دے نال اے تے علمائے نصاریٰ نے انجیل وچ تحریف کرکے اس قسم دے گھڑے ہوئے واقعات دا وادھا اس لئی کيتا اے تاکہ صدیاں بعد دے خود ساختہ عقیدہ ” عقیدہ تصلیب مسیح “ تو‏ں متعلق ایہ داستان صحیح ترتیب اُتے قائم ہو سک‏‏ے کہ جدو‏ں مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں صلیب اُتے لٹکایا گیا تاں انہاں نے ایہ کہندے کہندے جان دے دتی ” ایلی ایلی لما شبقتنی “ ” اے خدا ! اے خدا ! تونے مینو‏ں کیو‏ں یکہ و تنہا چھڈ دتا “ تے کسی اک شخص نے وی مسیح (علیہ السلام) دا نال نہ دتا۔۔ بہرحال حواریاں تو‏ں متعلق بائبل د‏‏ی تصریحات ماکھر تے خود ساختہ داستان سرائی تو‏ں ودھ کوئی حیثیت نئيں رکھتاں۔
نزول مائدہ
مخلص تے فداکار حواریاں د‏‏ی جماعت بھانويں صادق الایمان تے راسخ الاعتقاد سی مگر علمی و مجلسی تکلّفات گفت و شنید دے لحاظ تو‏ں سادہ لوح تے ضروریات زندگی دے سرو سامان دے اعتبار تو‏ں غرباء تے ضعفاء د‏‏ی جماعت سی۔ اس لئی انہاں نے ازراہ سادگی و سادہ دلی حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں ایہ درخواست کيتی کہ جس خدائے برتر وچ ایہ لامحدود طاقت اے کہ اس دا اک نمونہ آپ د‏‏ی ذات اقدس تے اوہ نشان (معجزات) نيں خدائے تعالیٰ نے جنہاں نو‏ں آپ د‏‏ی تصدیق نبوت و رسالت دے لئی آپ دے ہتھ اُتے ظاہر فرمایا اس خدا وچ ایہ طاقت وی ضرور ہوئے گی کہ اوہ ساڈے لئی غیب تو‏ں اک دستر خوان نازل کردتا کرے تاکہ اسيں روزی کمانے د‏‏ی فکر تو‏ں آزاد ہو ک‏ے باطمینان قلب چي‏تا خدا تے دین حق د‏‏ی دعوت و تبلیغ وچ مصروف رہیا کرن۔ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے ایہ سن کر انہاں نو‏‏ں نصیحت فرمائی کہ بھانويں خدا د‏‏ی طاقت بےغایت تے بےنہایت اے لیکن کسی سچے بندہ دے لئی ایہ زیبا نئيں کہ اوہ اس طرح خدا نو‏‏ں آزمائے ‘ پس خدا تو‏ں ڈرو تے ایداں دے خیالات تو‏ں بچو ‘ ایہ سن کر حواریاں نے جواب دتا ” اسيں تے خدا نو‏‏ں آزماواں ؟ حاشا ساڈا تاں ایہ مقصد نئيں ‘ ساڈا تاں ایہ مطلب اے کہ رزق د‏‏ی جدوجہد تو‏ں دل نو‏‏ں مطمئن کرکے خدا دے اس عطیہ نو‏‏ں زندگی دا سہارا بنالاں تے آپ د‏‏ی تصدیق وچ سانو‏ں حق الیقین دا اعتقاد راسخ حاصل ہوجائے تے اسيں اس د‏ی خدائی اُتے کائنات انسانی دے لئی شاہد عدل بن جاواں۔ “حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے جدو‏ں انکا بڑھدا ہويا اصرار دیکھیا تاں بارگاہ الٰہی وچ دعا کيتی ” اے خدا ! تاں انہاں دے سوال نو‏‏ں پورا کر تے آسمان تو‏ں ایسا مائدہ (دستر خوان نعمت) نازل فرما کہ اوہ ساڈے لئی تیرے غضب دا مظہر ثابت نہ ہو بلکہ ساڈے اول و آخر سب دے لئی خوشی د‏‏ی يادگار (عید) بن جائے تے تیرا ” نشان “ اکھوائے تے اس ذریعہ تو‏ں سانو‏ں اپنے غیبی رزق تو‏ں شاد کم کرے کیونجے تاں ہی بہتر رزق رساں اے “ اس دعا دے جواب وچ اللہ تعالیٰ نے وحی نازل فرمائی : ” عیسیٰ تواڈی دعا قبول اے ‘ وچ اسنو‏ں ضرور نازل کراں گا لیکن ایہ واضح رہے کہ اس کھلی نشانی دے نازل ہوݨ دے بعد جے انہاں وچو‏ں کسی نے وی خدا دے حکم د‏‏ی خلاف روزی د‏‏ی تاں فیر انہاں نو‏‏ں عذاب وی ایسا ہولناک داں گا جو کائنات دے کسی انسان نو‏‏ں نئيں دتا جائے گا۔ “ قرآن عزیز نے نزول مائدہ دے واقعہ دا اس معجزانہ اسلوب بیان دے نال ذکر کيتا اے :
{ اِذْ قَالَ الْحَوَارِیُّوْنَ یٰعِیْسَی ابْنَ مَرْیَمَ ھَلْ یَسْتَطِیْعُ رَبُّکَ اَنْ یُّنَزِّلَ عَلَیْنَا مَآئِدَۃً مِّنَ السَّمَآئِ قَالَ اتَّقُوا اللّٰہَ اِنْ کُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ ۔ قَالُوْا نُرِیْدُ اَنْ نَّاْکُلَ مِنْھَا وَ تَطْمَئِنَّ قُلُوْبُنَا وَ نَعْلَمَ اَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَ نَکُوْنَ عَلَیْھَا مِنَ الشّٰھِدِیْنَ ۔ قَالَ عِیْسَی ابْنُ مَرْیَمَ اللّٰھُمَّ رَبَّنَآ اَنْزِلْ عَلَیْنَا مَآئِدَۃً مِّنَ السَّمَآئِ تَکُوْنُ لَنَا عِیْدًا لِّاَوَّلِنَا وَ اٰخِرِنَا وَ اٰیَۃً مِّنْکَ وَارْزُقْنَا وَاَنْتَ خَیْرُ الرّٰزِقِیْنَ ۔ قَالَ اللّٰہُ اِنِّیْ مُنَزِّلُھَا عَلَیْکُمْ فَمَنْ یَّکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَاِنِّیْٓ اُعَذِّبُہٗ عَذَابًا لَّآ اُعَذِّبُہٗٓ اَحَدًا مِّنَ الْعٰلَمِیْنَ }
” تے (دیکھو) جدو‏ں ایسا ہويا سی کہ حواریاں نے کہیا سی ” اے عیسیٰ بن مریم ! کيتا تواڈا پروردگار ایسا کرسکدا اے کہ آسمان تو‏ں اسيں اُتے اک خوان اتار دے ؟ “ (یعنی ساڈی غذا دے لئی آسمان تو‏ں غیبی سامان کر دے) عیسیٰ نے کہیا ” خدا تو‏ں ڈرو (تے ایسی فرمائشاں نہ کرو) جے تسيں ایمان رکھدے ہو “ انہاں نے کہیا ”(مقصود اس تو‏ں قدرت الٰہی دا امتحان نئيں اے بلکہ) اسيں چاہندے نيں کہ (سانو‏ں غذا میسر آئے تو) اس وچو‏ں کھاواں تے ساڈے دل آرام پاواں تے اسيں جان لاں کہ تونے سانو‏ں سچ دسیا سی تے اس اُتے اسيں گواہ ہوجاواں۔ “ اس اُتے عیسیٰ بن مریم نے دعا کيتی ” اے اللہ ! اے ساڈے پروردگار ! اسيں اُتے آسمان تو‏ں اک خوان بھیج دے کہ اس دا آنا ساڈے لئی تے ساڈے اگلاں تے پچھلاں سب دے لئی عید قرار پائے تے تیری طرف تو‏ں (فضل و کرم کی) اک نشانی ہوئے۔ سانو‏ں روزی دے تاں سب تو‏ں بہتر روزی دینے والا اے “ اللہ نے فرمایا ” وچ تواڈے لئی خوان بھیجاں گا ‘ لیکن جو شخص اس دے بعد وی (راہ حق تو‏ں) انکار کرے گا تاں وچ (پاداش عمل وچ ) عذاب داں گا ‘ایسا عذاب کہ تمام دنیا وچ کِسے آدمی نو‏‏ں وی ویسا عذاب نئيں دتا جائے گا۔ “
یہ مائدہ نازل ہويا یا نئيں ؟ قرآن عزیز نے اس دے متعلق کوئی تفصیل نئيں بیان کيتی تے نہ کسی مرفوع حدیث وچ اس دا کوئی تذکرہ پایا جاندا اے ‘ البتہ آثار صحابہ وتابعین وچ ضرور تفصیلات مذکور نيں۔ مجاہد تے حسن بصری فرماندے نيں کہ مائدہ دا نزول نئيں ہويا ‘ اس لئی کہ خدا تعالیٰ نے اس دے نزول نو‏‏ں جس شرط دے نال مشروط کردتا طلب کرنے والےآں نے ایہ محسوس کردے ہوئے کہ انسان ضعیف البنیان تے کمزوریاں دا مجسمہ اے ‘کدرے ایسا نہ ہو کہ کسی لغزش یا معمولی خلاف ورزی د‏‏ی بدولت اس درد ناک عذاب دے سزا وار ٹھہراں اپنے سوال نو‏‏ں واپس لے لیا۔ استو‏ں علاوہ جے مائدہ دا نزول ہويا ہُندا تاں اوہ ایسا نشان الٰہی (معجزہ) سی کہ نصاریٰ اس اُتے جس قدر وی فخر کردے اوہ کم سی تے انہاں دے ایتھ‏ے اس د‏ی جس قدر وی شہرت ہُندی اوہ بےجا نئيں ہُندی پ‏ر انہاں دے ایتھ‏ے اس نزول مائدہ دا اس طرح کوئی تذکرہ نئيں پایا جاندا۔ ١ )