cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو شاعری دا سیاسی تے تریخی پس منظر (آغاز توں ۱۸۵۷ء تک )
وزیر مہر علی صبا
ان دا انتقال انتزاعِ اودھ تو‏ں اک دو سال پہلے ہوئے گیا سی۔ لکھنوی شیوہ و انداز ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں ایہ احساس سی کہ سیاست تے تریخ دا رخ کيتا ؟ اس احساسنو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
بلبل کہاں، بہار کہاں، باغباں کہاں                    وہ دن گزر گئے، وہ زمانہ گزر گیا
شاہ کمال
جرات دے شاگرد سن ۔ انہاں دا شہر آشوب دہلی تے لکھنؤ دونے د‏‏ی حالت دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے اسنو‏ں سیاسی حالت تک محدود رکھیا ا‏‏ے۔ شاہ کمال دا ایہ شہر آشوب اردو شاعری دا مناسب نقطۂ اختتام اے کیونجے اس وچ اوہ سیاسی بصیرت پوری طرح جلوہ گر اے جو 1857ء دے بعد د‏‏ی شاعری دا حصہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اک بند درج ذیل ا‏‏ے۔
وہی یہ شہر ہے اور وہی یہ ہندوستاں                                جس کو رشکِ جناں جانتے ہیں سب انساں
فرنگیوں کی سو کثرت سے ہو کے سب ویراں             نظر پڑے ہے بس اب صورتِ فرنگستاں
نہیں سوار ہے یاں سوائے ترک سوار
اردو شاعری تے تحریکِ سید احمد شہید
اردو شاعری نے جس سیاسی تحریک د‏‏ی ترجمانی سب تو‏ں پہلے د‏‏ی اوہ تحریکِ سید احمد شہید ا‏‏ے۔ اس تحریک دا آغاز 1817ء وچ ہويا۔
حسن
سید صاحب جدو‏ں 1824ء وچ حج تو‏ں واپس آئے تاں انہاں دے معتقد شاعر حسن نے 97 اشعار دا قصیدہ پیش کيتا۔ ایہ قصیدہ سید صاحب تے انہاں دے رفقا د‏‏ی تصویر پیش کردا ا‏‏ے۔
سید احمد و عالی حسب و فخر زماں                         رہبرِ راہِ شریعت، خلفِ پیغمبر
مولوی خرم علی بلہوری
انہاں نے اردو وچ اک منظوم "جہادیہ" لکھیا جو محض تے خالصتاً اس تحریک تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس وچ 175 اشعار ني‏‏‏‏ں۔
ہند کو اس طرح اسلام سے بھر دے اے شاہ کہ نہ آوے کوئی آواز جز اللہ اللہ
وصال فتح پوری
اسی دور دے شاعر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی غزلاں دے مجموعے وچ کئی اشعار اس تحریک تو‏ں متعلق ملدے ني‏‏‏‏ں۔
امام عہد حاضر نے بلایا جس گھڑی ہم کو      اسی لمحہ شہادت گاہ میں ہم نے قدم رکھا
مومن خاں مومن
اس تحریک دے سب تو‏ں اہ‏م شاعر تے پرجوش حامی ني‏‏‏‏ں۔
عشقیہ شاعری انہاں د‏‏ی شاعری تے شخصیت دا اک پہلو اے لیکن ایہ گل حقیقت اے کہ مومن اس تحریک تو‏ں متاثر ہوئے بغیر نہ رہ سکیا تے اپنی شاعری وچ اُتے زور اس تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔
مومن د‏‏ی "مثنوی بمضمون جہاد" خالصتا اس تحریک تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
کرم کر نکال اب یہاں سے مجھے                        ملا دے امام زماں سے مجھے
اس مثنوی دے علاوہ کلیات مومن وچ اس تحریک تو‏ں متعلق دو تاریخاں وی نيں جو خروج مہدی د‏‏ی تاریخاں نيں اورمؤمن نے کئی جگہ اُتے سید احمد نو‏‏ں امام زمان تے مہدی قرار دتا اے جداں کہ اُتے دے شعر تو‏ں واضح ا‏‏ے۔
تحریک سے مومن کی اس قدر وابستگی تھی کہ غزلوں میں بھی اس کا اظہار نظر آتا ہے۔
شوقِ بزمِ احمد و ذوقِ شہادت ہے مجھے        جلد مومن لے پہنچ اس مہدیِ دوراں تلک
انتزاعِ سلطنتِ اودھ تے اردو شاعری
اردو شاعری وچ جس طرح انتزاعِ سلطنت تو‏ں پہلے لکھنؤ دے ہنگامےآں، مجلسی رونقاں تے حسن و زیبائش دے زمزمے ملدے نيں ايس‏ے طرح انتظام سلطنت دے بےشمار نوحے وی موجود نيں جو اج ساڈے کلاسیکی ادب دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔
واجد علی شاہ
یہ اودھ دا آخری بادشاہ سی جس نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ اس نے اپنی مثنوی "حزنِ اختر" وچ صرف مٹیا برج دے حالات ہی نظم نئيں کیتے بلکہ انتزاع سلطنت نو‏‏ں وی پس منظر دے طور اُتے شامل کيتا ا‏‏ے۔
خفا کش کا شاہِ اودھ نام ہے              حکومت کا آخر یہ  انجام ہے
یہ مثنوی انہاں دے حالات د‏‏ی ترجمان دے نال نال انہاں د‏‏ی زندگی دے آخری ایام د‏‏ی خود نوشت سوانح دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔
صغیر لکھنوی
واجد علی شاہ دے وفادار ساتھی سن ۔ اوہ آخر تک انہاں دے نال رہ‏‏ے۔ 13 مارچ 1856ء نو‏‏ں جدو‏ں واجد شاہ نے وادئ غربت وچ قدم رکھیا تاں لکھنؤ تے عوام اُتے کيتا بیندی، اسنو‏ں صغیر نے ایويں نظم کيتا۔
دعا شاہ کو کوئی دینے لگی                  بلائیں کوئی بڑھ کر لینے لگی
صغیر نے بنارس وچ واجد علی شاہ د‏‏ی معزولی و بے چارگی د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں وی اپنی مثنوی وچ قلمبند کيتا ا‏‏ے۔
خواجہ رشد اللہ خان قلق
انہاں نے واجد علی شاہ دے سفر ( لکھنؤ تا کلکتہ ) دے بارے وچ اک سفر آشوب لکھیا اے جو اپنی شعری لطافت دے اعتبار تو‏ں واجد شاہ تے صغیر د‏‏ی مثنوی تو‏ں بلند تر مقام رکھدی ا‏‏ے۔
اے میرے مجرم بے جرم و خطا میں صدقے
اسی طرح لکھنؤ کے کتنے ہی شعرا نے، جن میں مرزا کو کب، صولت، انیس، امیر مینائی، منیر شکوہ آبادی زیادہ نمایاں ہیں، نے اپنی بزم کے اجڑنے کے ماتم کو شاعری کے قالب میں ڈھالا ہے بعض نے وضاحت کے ساتھ اور بعض نے ایمائیت کے ساتھ۔
ہو گئے برباد شاہانِ سلیماں منزلت         اب بلائیں ہوں تو کیا، دنیا میں پریاں ہوں تو کیا
1857ء تے اردو شاعری
1857ء د‏‏ی جنگ آزادی، بغاوت ہند یا غدر دے پس منظر تے اسباب د‏‏ی روشنی وچ اس دور دے ادب تے شاعری نو‏‏ں سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ برطانوی سامراج دے استبداد تے اپنی حفاظت دے پیش نظر ساڈے ادیب تے شاعر اپنے جذبات دے چھپانے اُتے مجبور ہوئے۔ "فغان دہلی" وچ جنہاں شاعر دا کلام شامل اے انہاں وچو‏ں بیشتر نے پوربیاں، تلنگاں تے دیسی سپاہیاں نو‏‏ں دہلی د‏‏ی بدبختی د‏‏ی وجہ قرار دتا اے تے برا بھلا کہیا اے لیکن انہاں شاعراں وچ ایکبات قدر مشترک اے تے اوہ اے شاہ پرستی۔
1857ء دے انقلاب نے شہر آشوب د‏‏ی روایت نو‏‏ں زندہ کيتا جس وچ شہر آشوب دے روايتی انداز دے نال نال تمدنی شہر آشوب نے جنم لیا جس د‏‏ی مثال حالی دا "مرثیہ دہلی" ا‏‏ے۔ شہر آشوب دے نال نال غزل دے فارم وچ وی شاعراں نے اپنے جذبات دا اظہار کيتا۔
بہار شاہ ظفر
بہت بے کس تے مجبور تے زباں حال سن ۔ لال قلعے وچ وی مجبور سن ۔ حکومت صرف لال قلعے وچ ہی محدود سی۔ انہاں د‏‏ی شاعری تو‏ں سانو‏ں انہاں د‏‏ی ذہنی کیفیت نو‏‏ں سمجھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔
بہادر شاہ ظفر د‏‏ی اک مسدس شکوہ روزگار فغان دہلی وچ شامل ا‏‏ے۔ مختلف شہادتاں د‏‏ی بنا اُتے 1857ء تو‏ں پہلے دا اے لیکن انہاں اشعار وچ سانو‏ں کدرے کدرے حقیقت د‏‏ی ایسی جھلک ملدی اے کہ ایہ اشعار 1857ء دے واقعات اُتے گہرے تبصرے د‏‏ی حیثیت حاصل کر لیندے ني‏‏‏‏ں۔
جو آگیا ہے اس محل تیرہ رنگ میں                     قیدِ حیات سے ہے وہ قیدِ فرنگ میں
مرزا اسد اللہ خاں غالب
غالب دے خطوط1857ء دے واقعات د‏‏ی مستند دستاویز دا درجہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ آزادی تو‏ں پہلے ہنگامے د‏‏ی یک رخی تصویر دکھادی جاندی سی جس وچ انگریز مورخاں نے ہندوستانیاں دے مظالم د‏‏ی عکاسی د‏‏ی ا‏‏ے۔ غالب دے خطوط تے شاعری دوسرے رخ دا درجہ رکھدے نيں جنہاں وچ غالب نے انگریزاں دے مظالم دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
چوک جس کو کہیں وہ مقتل ہے                      گھر نمونہ بنا ہے زنداں کا
حسامی
حسامی نے اپنی شاعری وچ 1857ء دے واقعات دا تفصیل تو‏ں ذکر کيتا۔ اس نے غالب دے اُتے والے شعر د‏‏ی تفصیل بیان کردتی۔ انہاں د‏‏ی مشہور غزل دا اک شعر ویکھو:-
کیا رعایائے ہند تباہ ہوئی، کہو ان پہ کیا جفا ہوئی           جسے دیکھا حاکم وقت نے، کہا "یہ قابلِ دار ہے"
ناصر دہلوی
ان کی شاعری میں بھی 1857ء کے واقعات کا اظہار ملتا ہے۔ نمونے کے طور پر یہ شعر دیکھیے:-
جسے دلی کبھی کہتے تھے اب مقتل ہے یارو   چاندنی چوک میں وہ خونِ مسلماں دیکھا
غالب، حسامی تے ناصر دہلوی د‏‏ی طرح جنہاں شاعراں دے گروہ نے انگریزاں تے پوربیاں، دونے دے مظالم نو‏‏ں اپنی شاعری وچ پیش کيتا اے انہاں وچ قربان علی سالک تے مرزا داغ نمایاں شاعر ني‏‏‏‏ں۔
ظہیر دہلوی
ان د‏‏ی کتاب داستان غدر چشم دید حالات اُتے مشتمل اے انہاں دا مسدس جو فغان دہلی وچ شامل کيتا گیا اے اوہ وی ايس‏ے کتاب دا حصہ اے اوہ ہر فتنے دا سبب باغیاں نو‏‏ں جاندا اے مسدس دا اک شعر ویکھو:-
"سنبلستان عبرت" انہاں دے دوسرے دیوان دا ناں اے جو دلی د‏‏ی یاد تے دلی د‏‏ی بربادی دے ماتم اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تیسرے دیوان دا ناں "دفتر خیال" اے اس وچ وی دلی د‏‏ی یاد قدم قدم اُتے ملدی ا‏‏ے۔
الطاف حسین حالی
ان دا نوحہ یا مرثیہ "تذکرہ دہلی مرحوم" فغان دہلی وچ ميں گراں قدر اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اک تہذیبی مرثیہ اے تے اک رہتل دے اختتام اُتے نوحہ گری کردا ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا شاعر دے علاوہ دہلی دے جو شاعر 1857ء دے انقلاب تو‏ں متاثر ہوئے انہاں د‏‏ی لسٹ بہت طویل اے لیکن جو کچھ پیش کيتا جاچکيا اے اس تو‏ں اس دا اندازہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
شعرائے لکھنؤ
شعرائے دہلی د‏‏ی طرح لکھنؤ دے شاعر وی 1857ء دے واقعے تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ اوہ تاں 1856ء دے واقعے دا ماتم ہی منا رہے سن کہ ایہ سانحہ وی پیش آ گیا۔
میر انیس
مجموعہ رباعیات انیس وچ د‏‏ی رباعیات انہاں واقعہ نال تعلق رکھدی نيں اس مجموعے وچ رباعی 282 دا عنوان ہی "انقلابِ ہند" ا‏‏ے۔
افسوس اس زمانے کا عجب دطور ہوا                     کیوں چرخ کہن آہ نیا دور ہوا
اب یاں سے کہیں اور چلو جلد انیس                   اب یاں کی زمین اور فلک اور ہوا
یاں د‏‏ی تاویل لکھنؤ تو‏ں وی کيت‏ی جاسکدی اے تے ہندوستان تو‏ں بھی۔
سحر لکھنوی
ان دا قصیدہ شہر آشوب مختلف پیشہ وراں د‏‏ی بے قدری دا حال پیش کردا ا‏‏ے۔
میر سادات حسن لکھنوی شرف
ان د‏‏ی مثنوی "فسانہ لکھنؤ" وچ لکھنؤ دے انتزاع دے نال نال 1857ء دا وڈی تفصیل تے جزئیات دے بیان دے نال ذکر موجود ا‏‏ے۔
فدا علی عیش
ان د‏‏ی تصنیف "فسانہ دلفریب" وچ اک مسدس 1857ء تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
گھر ہیں ویران نئی چرخ کی بیدادی ہے                 نام کو چند محلوں میں کچھ آبادی ہے
امیر مینائی
57ء د‏‏ی تباہی وچ لکھنؤ وچ ہی موجود سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری تو‏ں انہاں حالات دا جائزہ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔
کہاں ہوں گی امیر ایسی ادائیں حور و غلماں کی             رہے گا خلد میں بھی یاد ہم کو لکھنؤ برسوں
ہور مذکورہ بالا شاعر دے علاوہ اس دور دے ہور شاعر دا کلام وی انہاں واقعات د‏‏ی ترجمانی کردا اے جنہاں دا ذکر وجہ طوالت بن سکدا ا‏‏ے۔ اُتے مذکورہ بالا شاعر انہاں سب د‏‏ی شاعری تے دلی کیفیت د‏‏ی بھرپور نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ دہلی تے لکھنؤ دے علاوہ دوسرے علاقے دے شاعر حالے اس ہنگامے دے اثرات تو‏ں نہ بچ سک‏‏ے۔
مآخذ
اردو شاعری کا سیاسی و تاریخی پس منظر (1707ء ـــــــــ 1857ء) از سید محمد ابو الخیر کشفی
حوالے
گٹھ:اردو
لغت طبیعیات
لغت فزکس دراصل فزکس، اس د‏ی ذیلی شاخاں تے متعلقہ شعبہ جات وچ استعمال ہونے والے لفظاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لغت گٹھ:لغت سائنس گٹھ:سائنس دے فرہنگ گٹھ:فرہنگ اصطلاحات گٹھ:فزکس
انگریزی ضلعےآں دی لسٹ
ایہ لسٹ انگریزی ضلعے (List of English districts) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات قومی شماریات دے دفتر تو‏ں 2010 ء دے اندازےآں دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔
لسٹ اسما
انگلستان وچ فی الحال 326 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ * 32 لندن بورو* 36 میٹروپولیٹن ضلعے* 201 غیر میٹروپولیٹن ضلعے* 55 وحدانی اتھارٹی* لندن شہر * جزائر سیلی
حوالے
گٹھ:انگلستان دے ضلعے گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
دعائے سمات
دعائے سمات، امام محمد باقر علیہ السلام تو‏ں منقولہ دعا اے تے اس د‏ی قرائت روز جمعہ د‏‏ی آخری گھڑیاں وچ مستحب ا‏‏ے۔ امام باقرؑ تو‏ں منقولہ حدیث د‏‏ی رو تو‏ں اللہ دا اسم اعظم ايس‏ے دعا وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ علماء نے اس دعا اُتے بہت ساری شرحاں لکھایاں نيں۔
ناں وجہ
سمات جمع "سِمَۃ" د‏‏ی جمع اے جس دے معنی علامت تے نشانے دے نيں۔ کہیا گیا اے کہ اس دعا وچ استجابت د‏‏ی علامتاں بکثرت نيں چنانچہ اسنو‏ں سمات دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
دعا کی سند
دعائے سمات نو‏‏ں شیخ طوسی نے مصباح المتہجد وچ ، سید ابن طاؤس نے در جمال الاسبوع وچ ، کفعمی نے البلد الامین تے المصباح وچ ، مجلسی نے بحار الانوار تے زاد المعاد وچ ، معتبر اسناد تو‏ں امام زمانہ (عج) دے دوسرے نائب خاص محمد بن عثمان عمری تو‏ں انھاں نے اپنی سند تو‏ں امام صادقؑ تو‏ں تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے والد ماجد امام محمد باقرؑ تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ سید ابن طاؤس نے اپنی کتاب جمال الاسبوع وچ اس دعا نو‏‏ں تن واسطےآں تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ شیخ عباس قمی نے ایہ دعا مفاتیح الجنان وچ شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجد تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔
سید ابوالقاسم خوئی سند د‏‏ی قوت د‏‏ی تائید نئيں کردے۔ پ‏ر علامہ مجلسی دا کہنا اے کہ ایہ دعا اصحاب امامیہ (علمائے شیعہ) دے درمیان شہرت د‏‏ی انتہا اُتے رہی اے تے اوہ پابندی تو‏ں اس د‏ی قرائت دا اہتمام کردے رہے نيں۔
وقت قرائت
اس دعا د‏‏ی قرائت روز جمعہ د‏‏ی آخری گھڑیاں وچ تے شب شنبہ مستحب اے ؛ تے جو وی کدرے جاندے وقت یا بوقت حاجت، یا اس دشمن د‏‏ی جانب رخ کردے وقت، جس تو‏ں اوہ خائف اے، یا ایداں دے حکمران دے پاس جاندے وقت، جس تو‏ں اوہ ڈردا اے، ایہ دعا پڑھے، اوہ حاجت روا ہوجاندا اے، دشمن دے شر تو‏ں محفوظ رہندا اے ؛ تے جو اس دعا نو‏‏ں نہ پڑھ سک‏‏ے، اوہ اسنو‏ں مکتوب کرے تے اپنے بازو اُتے بنھ لے یا اپنے بغل وچ قرار دے، اس دے اثرات اوہی ہونگے۔ شیعیان اہل بیتؑ روز جمعہ د‏‏ی آخری ساعتاں وچ ، مذہبی تھ‏‏انو‏اں وچ اجتماعی صورت وچ ، یا فیر انفرادی طور پر، دعائے سمات د‏‏ی قرائت دا اہتمام کردے نيں۔
مضامین و مندرجات
دعائے سمات وچ ، خداوند متعال نو‏‏ں اسم اعظم، انبیاء تے انہاں مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی قسم دلائی جاندی اے یا انہاں دے واسطے تو‏ں دعا و التجا کيتی جاندی اے جتھے اس نے اپنے رسولاں دے نال کلام کيتا تے انہاں اُتے وحی اتار دتی۔ دعا دا آغاز خدا دے نال راز و نیاز تے مناجات تو‏ں ہُندا اے تے ضمنی طور اُتے خدا د‏‏ی نعمتاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بنی اسرائیل دے نال حضرت موسیؑ د‏‏ی ہمراہی، دریا تو‏ں انہاں دا عبور تے فرعون تے اس دے لشکریاں د‏‏ی ہلاکت دا تذکرہ کيتا جاندا اے ؛ اگلے فقراں وچ موسی بن عمران، ابراہیم خلیل، اسحاق بن ابراہیم تے یعقوب بن اسحاق دے نال خداوند متعال دے ہمکلام ہوݨ ہور خداوند متعال د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی امداد دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ دعا یادآوری کراندی اے کہ کس طرح خداوند متعال نے آدمؑ تے انہاں د‏‏ی ذریت اُتے اپنی رحمت نازل فرمائی اے تے فیر پچھلی امتاں اُتے اللہ د‏‏ی برکتاں نو‏‏ں بیان کيتا جاندا اے تے تاکید کيتی جاندی اے کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ د‏‏ی امت تے ذریت وی انہاں برکتاں وچ شام‏ل نيں تے اور فیر خداوند متعال تو‏ں التجا کيتی جاندی اے کہ پیغمبرؐ تے خاندان پیغمبر اُتے صلوات بھیج دے، اپنی رحمت و برکت وچ انہاں نو‏ں شام‏ل فرمائے، جس طرح کہ اس نے ابراہیمؑ تے خاندان ابراہیم اُتے صلوات بھیجی تے انہاں نو‏ں اپنی برکت و رحمت وچ شام‏ل کيتا۔
دعا دی منزلت
امام باقر تو‏ں منقولہ حدیث وچ اے کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: ""۔
شرحاں
آقا بزرگ طہرانی نے مرقوم کيتا اے کہ دعائے سمات اُتے 20 شرحاں لکھی گئیاں نيں۔
مآخذ
fa:دعای سمات دعاء السمات Du’a Simat Du'â as-Simât Simat Duası Súplica de Simat Doa Simat
زمرہ:امام باقر سے مأثورہ دعائیں زمرہ:مفاتیح الجنان کی دعائیں زمرہ:اعمال جمعہ زمرہ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات
ساتواہن سلطنت
کھبے|thumb|321x321px| نقشہ جس وچ ستاواہن سلطنت دکھادی دے رہی اے (انگریزی متن) ساتواہن ( تیلگو : శాతవాహన ؛ رومن رسم الخط : Sātavāhana ؛) ایسی سلطنت سی جس نے 230 ق م تا 220 ق م دے دوران سطح مرتفع دکن اُتے حکمرانی کيت‏ی سی۔ اس د‏ی بادشاہی موجودہ مہاراشٹرا ، کرناٹک تے آندھرا پردیش دے علاقےآں وچ پھیلی ہوئی سی۔ آندھرا پردیش وچ دھارنی کوٹ تے امراوندی ، ايس‏ے طرح مہاراشٹر وچ جننار تے پیٹھن (پرانا ناں پرتیشھن) ستواہنس دے مرکزی اسٹیشن سن ۔ ایہ وی دیکھیا جاندا اے کہ پیتھن ستاوہناں دا راجگڑھ سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، مورخین اسنو‏ں مہاراشٹر دا بادشاہ مندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا ذکر ناشک دے بدھ غار کی نقش و نگار وچ کیہ گیا ہے کہ ستواہنا بادشاہاں نے نقش و نگار دے لئی چندہ دتا سی۔ وغیرہ سی ای. ستہاوانا نو‏‏ں پہلی صدی عیسوی وچ ہندوستان دے اک وڈے علاقے اُتے حکمرانی کرنے والی مہاراشٹرا د‏‏ی پہلی مشہور سلطنت سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ وی منیا جاندا اے کہ ستتوہناں دے دور حکومت وچ مہاراشٹر دا سنہری دور سی۔پردیشھن (پیٹھن) ، جرنان نگر (جننار) ، ٹگر (ٹیر) ، نیواسا ، ناسک جداں خوشحال شہر اس عہد حکومت دے دوران ابھرے۔موریان سلطنت دے خاتمے دے بعد ، آندھرا پردیش تے مہاراشٹر شمالی ہندوستان د‏‏ی طرح ہی ، مہاراشٹر وچ وی آزاد ہوگئے۔انہاں نے چھوٹی چھوٹی ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ چندرونشی یادو قبیلے دے بادشاہ سموک نو‏‏ں ستواہان خاندان دا بانی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پونے ضلع وچ جننار دے نیڑے ناناگھاٹا وچ غاراں وچ لکھے گئے نوشتہ جات وچ اس کنبے دے اہ‏م افراد دے ناں درج ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ گوتمی پترا ستکرنی ستواہن شہنشاہ گوتمی پترا ستکرنی د‏‏ی والدہ نيں ، گوتمامی بالشری ین گوتمیپوترا ستکرنی د‏‏ی تسبیح کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ گوتمی پترا ستکرنی نو‏‏ں جنوب دے بوہت سارے بادشاہاں نے قبول کيتا سی۔ ستواہانہ بادشاہ اپنی والدہ دا ناں اپنے سامنے رکھدے سن ۔مثال دے طور اُتے ، گوتمیپوترا ستکرنی واشیٹا پوتر پھلووی وغیرہ۔ مجموعی طور اُتے بہت ترقی ہوئی تے ثقافتی اعتبار تو‏ں اس دور وچ مہاراشٹرا نو‏‏ں وی شان ملا۔ اس تو‏ں پہلے دے موریان سلطنت وچ بدھ مت دا بہت اثر سی ، لہذا اس نے بدھ مت د‏‏ی فک‏ر ک‏ے مطابق حکمرانی کيتی۔ اُتے ، ویدک پریکٹس د‏‏ی وجہ تو‏ں ، وقت دے نال نال بہت سارے ویدک نظام زندہ ہوگئے سن ۔ چونکہ ہتھو‏ں تو‏ں اٹھایا گورکول نظام تعلیم نو‏‏ں نويں طاقت دے نال زندہ کيتا گیا سی۔
ساتواہن خاندان
شہنشاہ اشوکا دے زمانے وچ ، ستواہان خاندان اس دا منڈلک سی۔ یونانی سیاح میگستھینس نے انہاں د‏‏ی بابت اپنی کتاب انڈیدا ميں لکھیا سی۔ اس وچ ، میگستھیینس لکھدے نيں ، "آندھرا وچ ایہ راجیاں بہت مضبوط نيں تے انہاں دے اقتدار وچ تقریبا 30 30 دیہاتاں اُتے قلعے تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس بادشاہ دے پاس 1،100،000 پیادہ تے اک ہزار ہاتھی نيں ۔ " ایسا لگدا اے کہ خود اشوک دے دور وچ ، ستواہن خاندان نو‏‏ں اشوکا دا منڈلک کہیا گیا سی۔ بعد وچ اوہ آزاد ہويا تے ریاست قائم کيتا تے 500 سال تو‏ں زیادہ حکومت کيتی۔ اس خاندان د‏‏ی طاقت آندھرا تو‏ں وادی گوداوری تے اگے مہاراشٹر دے اندرونی حصے تک پھیلی۔اس خاندان دا تذکرہ متیس پوران تے وایو پوران وچ کیہ گیا اے ۔ساتوہانا کیہڑی؟ پورناں وچ انہاں نو‏ں آندھرا کہیا جاندا اے
پورناں وچ انہاں نو‏ں آندھرا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پراناں وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ اوہ شودرا (غیر ویدک) کردار دا سی۔ آندھرا ایٹاریہ برہمن تے خاندان اے جس دا تذکرہ مہابھارت وچ آندھرا دے ناں تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان نال تعلق رکھنے والا پنڈریا ، مطیب ، شببر وغیرہ ا‏‏ے۔ قبیلے د‏‏ی طرح غیر ویدک ریس سی۔ ایہ اصل جانور پالنے والا معاشرہ ا‏‏ے۔ مہابھارت وچ ، اندرا نو‏‏ں شیطان بادشاہ مہابالی دا بیٹا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم زمانے تو‏ں ہی اندر د‏‏ی سوسائٹی جنوب وچ ا‏‏ے۔ اج دے اوڈیشہ تے آندھرا پردیش دے ناں وی اوندرس تو‏ں اخذ کیتے گئے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس برادری د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے توسیع ہوسکدی ا‏‏ے۔ مولا نو‏‏ں "اندر مولا" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہوسکدا اے کہ "اندڑ ماول" (جننار دا علاقہ) آندھرا یا اندرا ماول تو‏ں تشکیل پایا ہوئے۔ چونکہ ستہاوہناں دا پہلا راجگڑھ وی ايس‏ے خطے وچ سی ، لہذا ایہ کہنا قطع نئيں ہوئے گا کہ ایہ لفظ آندھرا آندھرا د‏‏ی وی اک بدعنوانی ہونا چاہیدا۔ بدھ مت تے جین سبھیاچار د‏‏ی مدت دے بعد ، پیتھن وچ ستواہن بادشاہ د‏‏ی بادشاہی قائم ہوئی۔ اس بادشاہت دے دوران ، لگدا اے کہ پیتھان نے بہت ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ چونکہ ستواہنا بادشاہ سیکھنے تے فن نو‏‏ں پسند کردے سن لہذا ایتھ‏ے تک کہ شاندار آرٹ تے پنڈتاں د‏‏ی روایت ایتھ‏ے تو‏ں شروع ہوئی تے نوآبادیات‏ی دور تک برقرار رہی۔ ایٹورا تے اجنت‏ا ایلورا د‏‏ی عالمی سطح اُتے مشہور غاراں ستواہان خاندان دے دوران کھدائی کيتیاں گئیاں۔
پیتھن دے جنوب وچ ، گوڈوری دے نیڑے ، ناگ گھاٹ دے نیڑے ، ستواہن بادشاہ دا اک کھنڈر ہويا محل اج وی اس خاندان دا شاہد ا‏‏ے۔ اس وقت د‏‏ی ٹاؤن پلاننگ سہولتاں تو‏ں بھری ہوئی سی۔ ایہ شہر اپنی مختلف قسماں د‏‏ی بیکڈ اِٹاں ، چھت دے پینل ، زیر زمین گٹر ، نقش و نگار وغیرہ دے لئی مثالی سی۔
حکمران
اس خاندان دے تیس حکمراناں دا انتقال ستواہانہ دور وچ ہويا۔ ناناگھاٹ ، ستوہانہ ریاست وچ داخل ہونے دا بنیادی راستہ سی۔ ستاوہناں نے اپنے ہی منہ تو‏ں اک غار کھود کر اپنی طاقت نو‏‏ں ریکارڈ کيتا ا‏‏ے۔ thumb| شتکارنی مدرا نانیھاٹا وچ لکھیا ہويا مندرجہ ذیل ناں برہمی رسم الخط وچ لکھے گئے نيں :
یہ اک بہت ہی خوشحال ریاست سی۔ thumb| برٹش میوزیم وچ ۔ پہلی صدی دا سکہ مہاراشٹرا اسٹیٹ گزٹیر (تریخ: قدیم ٹائمز - جلد 1) وچ ستتاہانا خاندان دے بادشاہاں دا درج ذیل ا‏‏ے۔
thumb| آندھرا پردیش وچ ستواہان خاندان دے کان زیور پائے گئے thumb| پہلی صدی عیسوی تو‏ں بادشاہ پلوماوی دے مہر اُتے جہاز د‏‏ی اک تصویر۔ اس تصویر تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ ہندوستانی قدیم سمندری جہاز سن ، ايس‏ے طرح قدیم ہندوستان د‏‏ی غیر ملکی تجارت بھی۔ سموک ستہواہنا ستاوہنا دا پہلا بادشاہ سی۔ ایہ اصل آدمی ستواہن دا پوت‏ا ہونا چاہیدا۔ مہاراشٹرا وچ ریاست دے قیام دے لئی انھاں دو قبیلےآں ، رتھک تے بھوج د‏‏ی مدد ملی۔ پوراناں دے مطابق ، اس نے کانوا خاندان دے آخری بادشاہ سوڈرمن دا تختہ پلٹ دتا تے شنگاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ختم کرکے اپنی سلطنت قائم کيتی۔ سموک نے 23 سال حکومت کيتی۔ نانے گھاٹ دے اک غار وچ اس د‏ی اک تصویر ا‏‏ے۔ سموک ستہواہنا نے پورے مہاراشٹر نو‏‏ں فتح کرلیا سی تے اسنو‏ں جنوبی پاتھ پتی دا لقب سنبھالیا سی۔ سموکا نے تانبے تے ڈاک ٹکٹ دے سک‏‏ے متعارف کروائے۔
سموکا دا بھائی کرشنا ستواہن اقتدار وچ آیا۔ اس دور دے دوران ساتواہناں د‏‏ی طاقت وچ توسیع ہوئی۔ اس نوشتہ وچ ذکر کيتا گیا اے کہ سموکا دے زمانے وچ ناسک د‏‏ی غاراں کھدی ہوئیاں سن۔ چونکہ سموکا دا بیٹا شری ستکرنی جوان سی ، کرشنا ستہواہن نو‏‏ں ریاست د‏‏ی ذمہ داری سنبھالنے دا موقع ملا۔
وہ سموکا دا بیٹا اے ، جو ساتواہا خاندان دا بانی ا‏‏ے۔ ستواہان خاندان دا اک اہ‏م شہنشاہ۔ ستکارنی دور دے دوران ، ستواہناس د‏ی شبیہہ بلند ہوئی۔ سلطنت د‏‏ی توسیع دے بارے وچ ہور معلومات نینی گھاٹ دے شلالیھ وچ ا‏‏ے۔ اس نے اپنے ناں دے نال ہی اپریٹھاچکڑا لقب وی رکھیا سی۔
دوسرے بادشاہ جو ساتھوہن سلطنت دے خاتمے دے بعد ابھرے سن انہاں وچ چتورپن ستکرنی ، کوشکیکپترا ستکرنی ، چوٹکلانند ستکرنی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، کچھ ماہرین اس درجہ بندی اُتے متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ مورخین تے آثار قدیمہ دے ماہرین دے پائے جانے والے قدیم سککاں تے نوشتاں دے مطابق ، اس خاندان دے بارے وچ حالے وی معلومات جمع د‏‏ی جارہیاں نيں۔ اُتے ، اس حقیقت دے بارے وچ اتفاق رائے نئيں اے کہ گوتم دے بیٹے بادشاہ ستاکارنی نے ساکا دینمان دا آغاز کيتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏ی سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:تریخ آندھرا پردیش گٹھ:تریخ تلنگانہ گٹھ:تریخ مہاراشٹر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تبت شناسائی دی یورپی تریخ
ہمالیہ دے پہاڑاں د‏‏ی گہرائی وچ تبت دے مقام نے تبت دا سفر کسی وی وقت غیر معمولی مشکل بنا دتا سی ، اس دے علاوہ ایہ وی روايتی طور اُتے تمام مغربی غیر ملکیو‏ں دے لئی ممنوع سی۔ تبت ، چین ، بھوٹان ، آسام تے شمالی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی داخلی تے خارجی سیاست نے مشترکہ تبت وچ داخلے دے لئی تمام یورپی باشندےآں دے لئی سیاسی طور اُتے مشکل پیش کيتا۔ ناقابل رسایت تے سیاسی حساسیت دے امتزاج نے 20 واں صدی وچ تبت نو‏‏ں اک معمہ تے یوروپین دے لئی چیلنج بنا دتا۔
تریخ
کھبے|thumb| 1667 مثال کھبے|thumb| تبت دے سطح مرتفع دے جنوبی کنارے اُتے ہمالیہ۔
12 ويں 16 ويں صدیاں
تبت د‏‏ی ابتدائی قدیم اطلاعات توڈیلہ دے بینجمن تو‏ں سن جنہاں نے 1160 وچ زاراگوزا ، اراگون چھڈیا سی تے 1173 وچ نوارے واپس آنے تو‏ں پہلے بغداد کا سفر کيتا سی۔ علمائے کرام تو‏ں گفتگو کردے ہوئے ، ربی بنجمن تبت نو‏‏ں کستوری د‏‏ی سرزمین دے طور اُتے بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ سمرقند تو‏ں چار دن دا سفر۔
100 سال تو‏ں وی کم عرصے بعد ، لوئس IX دے ذریعہ 1253 وچ قراقرم کے منگو خان دے پاس اک سفیر بھیجیا گیا۔ روبرک دے فریئر ولیم نے اطلاع دتی اے کہ تبتی باشندےآں نو‏‏ں والدین د‏‏ی کھوپئی تو‏ں شراب پینے د‏‏ی رسم د‏‏ی وجہ تو‏ں 'تمام ملکاں وچ مکروہ سلوک کيتا گیا سی۔ فرئیر ولیم وی سب تو‏ں پہلے سن جنہاں نے تبتی لامہ دے لباسنو‏ں تفصیل تو‏ں دسیا۔
تبت دا دورہ کرنے دا پہلے دستاویزی یورپی دعویٰ پورڈینون دے اوڈورک تو‏ں ہويا ، اک فرانسسیکن جس نے دعوی کيتا کہ تقریبا 1325 وچ تبت دے ذریعے سفر کيتا سی۔ اوڈورک دا ریکارڈ بعد وچ جان ڈی مینڈیویل دے ذریعہ سرقہ تے مقبول ہويا۔
1459 تک تبت دے عمومی مقام نو‏‏ں واضح طور اُتے جانیا جاندا سی کیونجے تھیبٹ فرا مورو دے نقشے اُتے اس دے صحیح مقام دے قربت وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
17واں صدی
تبت پہنچنے والے پہلے دستاویزی یورپی شہریاں وچ جولائ‏ی یا اگست ، 1624 وچ پرتگالی جیسوٹ مشنریاں ، انتونیو ڈی آندرڈ تے مینوئل مارکس د‏‏ی جوڑی سی۔ آندرڈ تے مارکس دا اٹھ ماہ دا سفر آگرہ وچ شروع ہويا ، جتھ‏ے اوہ شہنشاہ جہانگیر دے جلوس وچ شامل ہوئے تے شہنشاہ دے تحفظ وچ دہلی روانہ ہوگئے۔ دہلی وچ ، اینڈریڈ تے مارکس نے خود نو‏‏ں ہندو یاتریاں دا بھیس بدل لیا تے بدری ناتھ دے ہندو مزار دے لئی جانے والے اک قافلے وچ شامل ہوگئے۔ ایہ کارواں دریائے گنگا دے بعد سری نگر تے گڑھوال گیا سی جتھ‏ے انھاں دریافت کيتا گیا سی۔ گڑھوال دے راج نے اندرےڈ تے مارکیس نو‏‏ں اگے ودھنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں پہلے اک ہفتہ دے لئی دونے افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا تے پوچھ گچھ کيتی۔ اندریڈ تے مارکس دوبارہ کاروان وچ شامل ہوئے تے بدھ ناتھ پہنچ گئے ، شاید جون 1624 دے اوائل وچ ۔ بدریناتھ وچ ، اوہ کارواں کھبے تے روانہ منیا ، اس تو‏ں پہلے گزشتہ شہر منیا درہ تے تبت د‏‏ی سرحد. اینڈریڈ تے مارکیس نے منیا پاس اُتے اک ناکا‏م کوشش کيتی جسنو‏ں شدید برف نے روک دتا سی ، صرف اس گل دا احساس کرنے دے لئی کہ گڑھوال دے راج دے ایجنٹ شدید تعاقب وچ ني‏‏‏‏ں۔ مارکس تعاقب نو‏‏ں ترک کرنے دے لئی منیا وچ ہی رہے تے جولائ‏ی یا اگست 1624 وچ یا تاں منیا پاس اُتے دوسرا کامیاب حملہ کرنے دے لئی اینڈریڈ تے تبتیاں دے اک گروپ تو‏ں دوبارہ شامل ہوگئے۔ تبت وچ داخل ہونے والے پہلے دستاویزی یورپی شہری بننے والے ، گوج دے بادشاہ تے ملکہ نے انہاں دونے دا پرتپاک استقبال کيتا۔ تبت وچ صرف اک مہینہ رہے ، اینڈریڈ تے مارکس اگلے سال دے لئی مشن سفر دا اہتمام کرنے دے لئی نومبر 1624 وچ آگرہ واپس آئیاں گے۔ 1625 وچ ، گوج دے بادشاہ تے ملکہ د‏‏ی مکمل حمایت تو‏ں ، اینڈریڈ تے مارکس نے تسپرانگ وچ مستقل مشن قائم کيتا۔
اینڈریڈ دے مشورے اُتے ، اک مشن 1627 وچ ہندوستان تو‏ں جنوبی تبت روانہ کيتا گیا سی۔ پرتگالی مشنریاں جواؤ کیبرال تے ایسٹیو کیسیللا دا استقبال شاہ دے ذریعہ شیگتسی ماں کیہ گیا۔ کیبلال تے کیسیللا نے 1628 وچ شیگسی وچ اک مشن قائم کيتا۔
کیبلال تے کیسیلا نے وی ہندوستان نو‏‏ں اپنی خبراں وچ پہلا معلومات فراہ‏م کیہ جو مغربی رہتل تک پہنچی جو اس صوفیانہ ملک شمبلہ (جس نو‏‏ں انہاں نے "زیمبالا" دے ناں تو‏ں نقل کيتا اے ) دے بارے وچ ہندوستان نو‏‏ں اپنی رپورٹاں وچ دسیا۔
18 ويں صدی
کھبے|thumb|280x280px| جارج بوگلے دا [[شینگاتسے کے تاشیلھنپو وچ پنچن لامہ نے استقبال کيتا ]] ان مشنریاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایپولیٹو ڈیسیدری سی ، جو اک اطالوی جیسیوٹ سی جو 1712 وچ پوپ کلیمنٹ الیون د‏‏ی برکت تو‏ں روم سے روانہ ہويا سی تے 18 مارچ 1716 نو‏‏ں لہسا پہنچیا سی۔ دیسیڈیری دے مختلف سفر 1716 تو‏ں 1721 دے درمیان ہوئے ، جدو‏ں انھاں روم واپس لے لیا گیا تاں اس نے نیپال ، جدید کشمیر تے پاکستان دے نال تبتی سرحداں دا اک سرقہ محیط کردتا ۔ اگلے پچیس سال تک کاپوچن تبت وچ واحد عیسائی مشنری بن گئے۔ آخر وچ 1745 وچ تبت تو‏ں ملک تو‏ں بے دخل ہونے تو‏ں پہلے کپوچنس نے تبتی لاماس د‏ی مخالفت وچ اضافہ کيتا۔ کھبے|thumb|194x194px| نین سنگھ سویڈن ایکسپلورر سوین ہیڈن نے 1893–1897 ، 1905–1909 تے 1927–35 تن مہم چلائے جنہاں نے تبت دے وڈے حصےآں د‏‏ی نقشہ کشائی کيتی۔ ہیڈن نے جغرافیہ وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيت‏ی سی تے اوہ اک ہنر مند کارٹونسٹ تے مصنف سی جو انہاں مہمات وچ ہور شرکاء دے نال مل ک‏ے انہاں مہمات دے دوران تبت وچ بوہت سارے مختلف پہلوآں تو‏ں جو کچھ دیکھیا اس دا احتیاط تو‏ں قلمبند کيتا۔ ہیڈن تے انہاں دے پیروکاراں نے تبت دے وڈے حصےآں دے حیرت انگیز طور اُتے درست تے تفصیلی نقشے بنائے تے اپنے مشاہدات د‏‏ی وسیع دستاویزات مرتب ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس د‏ی مہماں دے بارے وچ ہیڈنز د‏‏یاں کتاباں تے لیکچر نے پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے سالاں وچ اسنو‏ں اک عالمی شہرت یافتہ شخص بنا دتا سی۔
تبت وچ برطانوی تجربہ (خاص طور اُتے سیرت چندر داس د‏ی ہدایات) تبت دے پہلے مشہور جاپانی ایکسپلورر ، زین راہب ایکائی کاواگوچی نے استعمال کيتا ، جو 1899 وچ چینی راہب دا بھیس بدل ک‏ے تبت وچ داخل ہويا ، لہسا پہنچیا تے طویل عرصے تک خدمات انجام دینے وچ مقیم رہیا۔ دلائی لامہ بطور معالج۔
روسی متلاشی متعدد مہینےآں دے بعد لہاسا پہنچے۔ اگست 1900 وچ گوموبج سسیبکوف ، تے فروری 1901 وچ اوشو نورزونوف ، سرکاری طور اُتے منگول زائرین د‏‏ی حیثیت سے۔انہاں نو‏ں نین سنگھ د‏‏ی اشاعتاں ، انہاں دے آبائی بوریات تے کلیمک رشتے داراں دے لئی سہ زیارت دے تجربات تے دلائی لامہ دے روسی نژاد ساتھی ، اگون ڈورجیف د‏‏ی حمایت دا استعمال کرنے دا فائدہ سی۔اور نورزونوف لہاسا دے پہلے فوٹوگرافر بن گئے جو ناں دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، تے اس شہر دے ابتدائی شائع فوٹوگرافراں نے۔ اک کلمیک رئیس تے عقیدت مند بدھ نورزونوف دے لئی ، ایہ انہاں دا لہسا دا دوسرا دورہ سی ، لیکن انہاں دا پہلا سفر ، جو 1898–1899 وچ لیا گیا سی ، روس د‏‏ی حمایت نئيں کيتا گیا سی تے نہ ہی ایجنڈے وچ اس د‏ی تلاش سی۔
اسی وقت ، پرویزالسکی دا طالب علم پیوتر کوزلوف تبت گیا سی تے خام دے زیر کنٹرول چینی حصے د‏‏ی تلاش کيت‏ی سی ، لیکن اکتوبر 1900 وچ تبت دے زیر کنٹرول علاقے د‏‏ی سرحد اُتے اسنو‏ں روکیا گیا سی تے پِچھے ہٹنا پيا سی۔
20 واں صدی
کھبے|thumb|205x205px| فرانسس ینگ ہسبینڈ سجے|thumb|194x194px| تبتی [[نمکین چائے|مکھن چائے پیندے نيں ]] 1913 وچ برطانوی ایکسپلورر فریڈرک بیلی تے ہنری مورشیڈ نے سانسپو گورج د‏‏ی غیر مجاز کھوج کيت‏ی سی تے بعد وچ تبت نے 1921 وچ برٹش ماؤنٹ ایورسٹ د‏‏ی بحالی مہم تے 1935 وچ تجدید مہم اُتے باضابطہ طور اُتے رضامندی ظاہر کيت‏ی سی حالانکہ انہاں دونے نے اپنے اجازت نامے د‏‏ی شرائط تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے ایکسپلوریشن د‏‏ی سی۔
مئی 1938 تو‏ں اگست 1939 تک ، 1938–1939 وچ جرمنی دے ماہر زولوجسٹ تے ایس ایس آفیسر ارنسٹ شوفر د‏‏ی سربراہی وچ اک جرمن سائنسی مہم چلا‏ئی گئی۔ اس مہم دے رکن برونو بیجر ، نسلی ماہر بشریات ، نسلیات دے ماہر تے ایکسپلورر وی سن ۔
2009 وچ 5.6 ملین سیاحاں دا دورہ کيتا تبت خود مختار علاقے تے خرچ ¥ 5.6 ارب. دونے 2008 تو‏ں 150٪ اضافہ سن ۔
حوالے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سیاحت گٹھ:تریخ تبت گٹھ:تبت دے سیاح گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
الاقصی انتفاضہ
The دوسرا انتفاضہ (عبرانی: : האינתיפאדה השנייה ‎ ہا-انتفادہ ہا-شانیا), جسنو‏ں الاقصی انتفاضہ (انتفاضة الأقصى )بھی کہیا جاندا اے, اسرائیلی-فلسطینی تشدد دا اک دور سی ، جسنو‏ں فلسطینی اسرائیل دے خلاف بغاوت قرار دیندے نيں ، جدو‏ں کہ اسرائیلی اسنو‏ں فلسطینی نیشنل اتھارٹی تے مختلف فلسطینی عسکریت پسند گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری اک طویل دہشت گردی مہم قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تشدد دے لئی عام محرکاں د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی اے کیونجے موسم بہار 2000 وچ اسرائیلیاں نے جنوبی لبنان تنازع تو‏ں دستبرداری تے 2000 کیمپ ڈیوڈ سربراہ اجلاس وچ جولائ‏ی 2000 وچ اسرائیلی فلسطین دے امن عمل تو‏ں متعلق حتمی معاہدے تکمیل نہ ہونے وچ ناکا‏م بنا دتا سی۔ تشدد ستمبر 2000 وچ شروع ہويا سی ، ایرئیل شیرون نے ٹیمپل ماؤنٹ دا دورہ کيتا ، جسنو‏ں فلسطینیاں نے انتہائی اشتعال انگیز دیکھیا۔ فلسطینیاں نے پولیس اُتے پتھراؤ کيتا تے اسرائیلی فوج نے آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کردے ہوئے منتشر کردتا۔ گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے شہریاں دے نال نال جنگجوواں وچ وی وڈی تعداد وچ ہلاکتاں ہوئیاں۔ فلسطینی متعدد خودکش بم دھماکےآں ، پتھر پھینکنے تے بندوق تو‏ں لڑے نيں جدو‏ں کہ اسرائیلیاں نے فائرنگ ، ٹینک تے ہوائی حملےآں تے متعدد ٹارگٹ کلنگ دا جواب دتا ۔ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ، جس وچ فوجی تے سویلین دونے شامل نيں ، دے بارے وچ اک اندازہ لگایا جاندا اے کہ اس وچ 3،000 فلسطینی تے اک ہزار اسرائیلی ہور 64 غیر ملکی شامل ني‏‏‏‏ں۔
بوہت سارے لوک 8 فروری 2005 نو‏‏ں شرم الشیخ اجلاسنو‏ں دوسرے انتفاضہ دا اختتام سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ فلسطینی صدر محمود عباس تے اسرائیلی وزیر اعظم ایریل شیرون نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ تمام فلسطینی دھڑے تمام اسرائیلیاں دے خلاف ہر جگہ تشدد د‏‏ی تمام کارروائیاں نو‏‏ں روکاں گے ، جدو‏ں کہ اسرائیل ہر جگہ تمام فلسطینیاں دے خلاف اپنی تمام فوجی سرگرمیاں بند کردے گا۔ انہاں نے امن عمل دے لئی روڈ میپ تو‏ں اپنی وابستگی د‏‏ی وی تصدیق کيتی۔ شیرون نے اس وقت قید 7،500 وچو‏ں 900 فلسطینی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے ، تے مغربی کنارے دے شہراں تو‏ں انخلا کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ اُتے ، تشدد اگلے سالاں تک جاری رہیا ، حالانکہ خودکش بم دھماکےآں وچ نمایاں کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔
ناں
دوسرا انتفاضہ پہلی فلسطینی بغاوت دے بعد ، دوسری فلسطینی بغاوت دا حوالہ دیندا اے ، جو دسمبر 1987 تے 1993 دے درمیان ہوئی سی۔ "انتفاضہ" ( انتفاضة ) دا ترجمہ اردو وچ "بغاوت" دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی جڑ اک عربی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے "لرز اٹھنا"۔ اسنو‏ں مختلف عرب ملکاں وچ "بغاوت" دے معنی وچ استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 1977 دے مصری فسادات نو‏‏ں "روٹی انتفاضہ" کہیا جاندا سی۔ اس اصطلاح تو‏ں فلسطینی علاقےآں اُتے اسرائیلی قبضے دے خلاف بغاوت دا اشارہ ا‏‏ے۔
اقصیٰ انتفادہ تو‏ں مراد مسجد اقصیٰ اے ، ایہ اوہ جگہ اے جتھ‏ے تو‏ں انتفاضہ شروع ہويا سی۔ ایہ اک مسجد دا ناں اے ، جو 8 ويں صدی عیسوی وچ الحرام الشریف وچ تعمیر ہويا سی ، جو یروشلم دے پرانے شہر وچ حرم قدسی (ٹیمپل ماؤنٹ) دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ، ایہ مقام یہودیت دا سب تو‏ں مقدس مقام تے اسلام وچ تیسرا مقدس مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
انتفاضہ نو‏‏ں بعض اوقات بعض اسرائیلیاں نے اوسلو جنگ (מלחמת אוסלו) وی کہیا اے جو اوسلو معاہداں دے بعد اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں مراعات دا نتیجہ سمجھدے نيں ، تے مرحوم فلسطینی رہنما دے بعد عرفات د‏‏ی جنگ جنہاں نو‏ں کچھ نے اسنو‏ں شروع کرنے دا الزام لگایا۔ دوسرےآں نے ناں نہاد مظاہرین د‏‏ی ابتدا وچ اک مقبول بغاوت ہونے دے خلاف غیر متناسب ردعمل نو‏‏ں اپنا ناں قرار دتا اے جس د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انتفاضہ نو‏‏ں تمام جنگ وچ بڑھاوا دتا گیا سی۔
اوسلو معاہدے
تحت اوسلو معاہدے ، 1993 تے 1995 وچ دستخط کیتے، اسرائیل دے کچھ حصےآں تو‏ں اس د‏ی افواج دے مرحلہ وار ختم واپسی دے لئی مصروف عمل غزہ د‏‏ی پٹی تے مغربی کنارے ، تے فلسطین دا حق وی اعادہ خود حکومت اک د‏‏ی تخلیق دے ذریعے انہاں علاقےآں دے اندر فلسطینی اتھارٹی. انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن نے اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے خالی علاقےآں وچ آبادی دے مراکز وچ داخلی سلامتی د‏‏ی ذمہ داری اپنانے دا عزم کيتا۔ فلسطین د‏‏ی خود حکمرانی دا عمل پنج سال دے عبوری عرصہ تک جاری رہنا سی جس دے دوران مستقل معاہدے اُتے گل گل کيت‏ی جائے گی۔ اُتے ، زمینی حقائق نے اوسلو دے عمل تو‏ں دونے فریقاں نو‏‏ں گہرا مایوس کردتا۔ اسرائیل تے فلسطینیاں نے اوسلو امن عمل د‏‏ی ناکامی دا الزام اک دوسرے اُتے عائد کيتا ا‏‏ے۔ اوسلو معاہداں اُتے دستخط دے فورا بعد پنج سالاں وچ ، 405 فلسطینی تے 256 اسرائیلی ہلاک ہوگئے ، جو بعد وچ پندرہ سالاں تو‏ں مشترکہ ہلاکتاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں (216 ، 172 جنہاں وچ پہلے انتفاضہ دے دوران ہلاک ہوئے سن ) ).
1996 تو‏ں اسرائیل نے وڈے پیمانے اُتے ہنگامی منصوبے تے تیاریاں کيتیاں ، جنہاں دا مشترکہ طور اُتے "میوزیکل توجہ" دا ناں دتا گیا ، اس صورتحال وچ کہ امن مذاکرات ناکا‏م ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ 1998 وچ ، اس مقصد دے بعد کہ اوسلو مذاکرات وچ طے شدہ 5 سالہ منصوبہ مکمل نئيں ہوئے گا ، آئی ڈی ایف نے ایریا سی ، تے غزہ دے کچھ علاقےآں اُتے شہراں نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اک آپریشن فیلڈ آف کانٹاں دا منصوبہ نافذ کيتا ، تے رجمنٹٹل سطح اُتے فوجی مشقاں کيتیاں گئیاں۔ اپریل 2000 وچ اس مقصد نو‏‏ں انجام دتا گیا۔ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں کسی حتمی حملے تو‏ں نمٹنے دے بجائے مقامی آبادی نو‏‏ں یقین دلانے دے لئی فلسطینی تیاریاں دفاعی تے چھوٹے پیمانے اُتے سن۔ انہاں کارروائیاں د‏‏ی شدت نے اک بریگیڈیئر جنرل ، زیوی فوگل نو‏‏ں حیرت دا نشانہ بنا ڈالیا کہ کیہ اسرائیل د‏‏ی فوجی تیاری خود نو‏‏ں پورا کرنے والی پیش گوئی نئيں ہوئے گی۔
1995 وچ ، شمعون پیریز نے یزاک روبن دی جگہ لے لی ، جسنو‏ں اوسلو امن معاہدے دے مخالف یہودی انتہا پسند یگل عامر نے قتل کيتا سی ۔ 1996 دے انتخابات وچ ، اسرائیلیاں نے سجے بازو دے اتحاد دا انتخاب کيتا لیکوڈ دے امیدوار ، بینجمن نیتن یاہو د‏‏ی سربراہی وچ ، جس د‏‏ی پیروی 1999 وچ لیبر پارٹی دے رہنما ایہود بارک نے کيت‏ی سی ۔
کیمپ ڈیوڈ سمٹ
13 ستمبر 2000 نو‏‏ں ، یاسر عرفات تے فلسطینی قانون ساز کونسل نے اک آزاد فلسطینی ریاست دا منصوبہ بند یکطرفہ اعلان ملتوی کردتا۔
مسلسل تصفیہ
جب کہ پیرس نے امریکی وزیر خارجہ ، میڈیلین البرائٹ د‏‏ی درخواست اُتے تصفیہ د‏‏ی تعمیر محدود کردتی سی ، نیتن یاھو نے موجودہ اسرائیلی بستیاں وچ تعمیرا‏تی کم جاری رکھے تے مشرقی یروشلم وچ ہار ہوما دے اک نويں محلے د‏‏ی تعمیر دے منصوبےآں نو‏‏ں پیش کیا ۔ اُتے ، اوہ شمر حکومت 1991–92 د‏‏ی سطح تو‏ں بوہت گھٹ ہوئے گئے تے انہاں نے نويں بستیاں د‏‏ی تعمیر تو‏ں گریز کيتا ، حالانکہ اوسلو معاہداں وچ اس طرح د‏‏ی کوئی پابندی عائد نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ اوسلو تو‏ں پہلے ہاؤسنگ یونٹاں د‏‏ی تعمیر ، 1991–92: 13،960؛ اوسلو دے بعد ، 1994–95: 3،840؛ 1996–1997: 3،570۔
آباد کاراں دے ہور عسکری ونگ نو‏‏ں پسماندہ کرنے دے مقصد دے نال ، بارک نے اعتدال پسند آبادکاراں د‏‏ی رائے نو‏‏ں فروغ دتا ، تے نومبر 1998 دے دریائے وائی معاہدے دے بعد تعمیر ہونے والی 12 نويں چوکیو‏ں نو‏‏ں ختم کرنے دے معاہدے نو‏‏ں حاصل کيتا ، لیکن موجودہ بستیاں وچ مسلسل توسیع مغربی کنارے وچ 3000 نويں مکانات دے منصوبےآں دے نال فلسطینی قیادت د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مذمت کيتی گئی۔ اگرچہ اوسلو معاہداں دے تحت موجودہ بستیاں وچ تعمیر د‏‏ی اجازت سی ، لیکن فلسطینی حامیاں دا دعوی اے کہ کوئی وی مسلسل تعمیر اس د‏ی روح دے برخلاف اے ، حتمی حیثیت دے مذاکرات دے نتائج نو‏‏ں متعصبانہ قرار دیندے ہوئے ، تے بارک د‏‏ی امن د‏‏ی خواہش اُتے فلسطینیاں دے اعتماد نو‏‏ں مجروح کيتا۔
2000
کھبے|thumb|420x420px| فلسطینی اتھارٹی ، جولائ‏ی 2008 دے زیرانتظام علاقےآں دا [[سی آئی اے ریموٹ سینسنگ نقشہ۔ ]] 11 تو‏ں 25 جولائ‏ی 2000 تک کیمپ ڈیوڈ وچ مشرق وسطی دا امن اجلاس ، امریکی صدر بل کلنٹن ، اسرائیلی وزیر اعظم ایہود بارک ، تے فلسطینی اتھارٹی دے چیئرمین یاسر عرفات دے وچکار ہويا۔ مذاکرات د‏‏ی ناکامی دے لئی مؤخر الذکر دو اک دوسرے اُتے الزام لگانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ معاہدے وچ چار بنیادی رکاوٹاں سن: علاقہ ، یروشلم تے ٹیمپل ماؤنٹ ، فلسطینی مہاجرین تے واپسی دا حق ، تے اسرائیلی سلامتی دے تحفظات۔
شیرون نے ٹیمپل ماؤنٹ دا دورہ کيتا
28 ستمبر نو‏‏ں ، اسرائیلی حزب اختلاف دے رہنما ایریل شیرون تے اک لیکود پارٹی دے وفد نے سینکڑاں اسرائیلی فسادات پولیس دے ذریعہ ٹیمپل ماؤنٹ دا دورہ کيتا۔ مسجد اقصیٰ اس کمپاؤنڈ دا اک حصہ اے تے اسنو‏ں اسلام دا تیسرا سب تو‏ں پُرجوش مقام سمجھیا جاندا اے ۔ اسرائیل نے سن 1980 وچ مشرقی یروشلم نو‏‏ں یروشلم وچ شامل کرکے اپنا کنٹرول برقراررکھیا سی ، تے ایہ کمپاؤنڈ یہودیت دا سب تو‏ں پرانا مقام اے ۔ فلسطینی اتھارٹی دے سکیورٹی چیف د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیلی وزیر داخلہ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ یقین دہانی ملنے دے بعد ہی شیرون نو‏‏ں کمپاؤنڈ وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی کہ جے اوہ دورہ کيتا تاں کوئی پریشانی پیدا نئيں ہوئے گی۔ شیرون دراصل مسجد اقصیٰ وچ نئيں گئی سی تے عام طور اُتے سیاحتی اوقات وچ چلی گئی سی۔ کولن شینڈلر لکھدے نيں ، "داخلی سلامتی دے وزیر شلومو بین آمی نو‏‏ں اسرائیلی انٹیلیجنس نے دسیا سی کہ تشدد دا کوئی ٹھوس خطرہ نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی واضح طور اُتے مغربی کنارے اُتے واقع حفاظتی تحفظ دے فلسطینی سربراہ جبرل راجوب نے تصدیق د‏‏ی جس نے بین شملو نو‏‏ں دسیا کہ شیرون حرم دا دورہ کرسکدا اے ، لیکن سیکیورٹی د‏‏ی بنیاد اُتے کسی مسجد وچ داخل نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔
"
شیرون دے سائٹ تو‏ں رخصت ہونے دے فورا بعد ہی ، فلسطینی یروشلیمی مشتعل ہوئے ک‏ے باہر نکلے تے مظاہرے ہنگامے بھڑک اٹھے۔ اس وقت دے وقف دے انچارج فرد ، ابو قتیش نو‏‏ں بعد وچ اسرائیل نے اک لاؤڈ اسپیکر دا استعمال کردے ہوئے فلسطینیاں تو‏ں اقصیٰ دا دفاع کرنے دا مطالبہ کرنے دا الزام عائد کيتا سی ، جس دے بارے وچ اسرائیلی حکا‏م نے دعوی کيتا سی کہ اس دے نتیجے وچ پتھراؤ کيتا گیا سی۔ ویلنگ وال د‏‏ی سمت۔ اسرائیلی پولیس نے آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں جواب دتا ، جدو‏ں کہ مظاہرین نے پتھراؤ تے ہور تجزیے پھینکے ، 25 پولیس اہلکار زخمی ہوگئے ، جنہاں وچو‏ں اک شدید زخمی اے تے اسنو‏ں اسپتال لے جانا پيا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ تن فلسطینی ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں زخمی ہوئے۔
شارون دے کمپاؤنڈ دا دورہ کرنے دا بیان کردہ مقصد ایہ سی کہ اوہ تمام اسرائیلیاں دے نال ہیکل ٹیم دے پہاڑ دا دورہ کرن۔ اُتے ، لیکود دے ترجمان آفیر اکونیس دے مطابق ، اصل مقصد ایہ سی کہ "یہ ظاہر کرنا سی کہ اک لکود د‏‏ی حکومت دے تحت [ٹیمپل ماؤنٹ] اسرائیلی خودمختاری دے تحت رہے گا۔" کیمپ ڈیوڈ وچ مذاکرات وچ یہود بارک نے اصرار کيتا سی کہ مشرقی یروشلم ، جتھ‏ے حرم واقع اے ، اسرائیل د‏‏ی مکمل خودمختاری دے تحت رہے گا۔ ایرئیل شیرون دے فلسطینیاں نو‏‏ں اس جگہ نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی حکومت‏ی تیاری دے الزامات دے جواب وچ ، اسرائیلی حکومت نے شیرون نو‏‏ں اس علاقے دا دورہ کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ جدو‏ں اس دے ارادےآں تو‏ں آگاہ کيتا گیا تاں ، فلسطین دے سینئر شخصیتاں ، جداں یاسر عرفات ، صیب ایریکات ، تے فیصل حسینی ، نے شیرون تو‏ں اپنا دورہ واپس کرنے نو‏‏ں کہیا۔
دس روز پہلے ہی فلسطینیاں نے صابرہ تے شتیلا دے قتل عام دے لئے اپنا سالانہ یادگار دن منایا سی۔ کاہان کمیشن نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا سی کہ ایریل شیرون ، جو صابرہ تے شتیلا دے قتل عام دے دوران وزیر دفاع سن ، نو‏‏ں "خونریزی تے انتقام دے خطرے نو‏‏ں نظر انداز کرنے" تے "خونریزی تو‏ں بچنے دے لئی مناسب اقدامات نہ کرنے" د‏‏ی ذا‏تی ذمہ داری عائد کيتی گئی سی۔" بیروت د‏‏ی شہری آبادی نو‏‏ں بچانے وچ شیرون د‏‏ی لاپرواہی ، جو اسرائیلی کنٹرول وچ آچکيت‏ی سی ، اس ذمہ داری د‏‏ی تکمیل نہ ہونے دے برابر اے جس دے نال وزیر دفاع اُتے عائد کيتا گیا سی ، تے ایہ سفارش کيت‏ی گئی سی کہ شیرون نو‏‏ں وزیر دفاع دے عہدے تو‏ں برخاست کردتا جائے۔ شیرون نے ابتدا وچ استعفی دینے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن امن مارچ دے بعد اک اسرائیلی د‏‏ی موت دے بعد شیرون نے وزیر دفاع دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، لیکن اوہ اسرائیلی کابینہ وچ ہی رہ‏‏ے۔
فلسطینیاں نے شیرون دے ٹیمپل ماؤنٹ دے دورے نو‏‏ں اشتعال انگیزی تے گھات لگانے د‏‏ی مذمت کيتی ، ايس‏ے طرح اس دے مسلح محافظ وی سن جو اس دے نال جائے وقوع اُتے پہنچے سن ۔ ناقدین دا دعویٰ اے کہ شیرون جاندی سی کہ ایہ دورہ تشدد نو‏‏ں جنم دے سکدا اے ، تے ایہ کہ اس دے دورے دا مقصد سیاسی سی۔ اک مبصر دے مطابق ، شیرون ٹیمپل پہاڑ اُتے چلدے ہوئے "عرب اسرائیل تنازعہ د‏‏ی سب تو‏ں پتلی برف اُتے سکیٹنگ کر رہیا سی۔" یوسیف بوڈانسکی دے مطابق ،
"Clinton's proposal […] included explicit guarantees that Jews would have the right to visit and pray in and around the Temple Mount... Once Sharon was convinced that Jews had free access to the Temple Mount, there would be little the Israeli religious and nationalist Right could do to stall the peace process. When Sharon expressed interest in visiting the Temple Mount, Barak ordered GSS chief Ami Ayalon to approach Jibril Rajoub with a special request to facilitate a smooth and friendly visit. […] Rajoub promised it would be smooth as long as Sharon would refrain from entering any of the mosques or praying publicly. […] Just to be on the safe side, Barak personally approached Arafat and once again got assurances that Sharon's visit would be smooth as long as he did not attempt to enter the Holy Mosques. […]
A group of Palestinian dignitaries came to protest the visit, as did three Arab Knesset Members. With the dignitaries watching from a safe distance, the Shabab (youth mob) threw rocks and attempted to get past the Israeli security personnel and reach Sharon and his entourage. […] Still, Sharon's deportment was quiet and dignified. He did not pray, did not make any statement, or do anything else that might be interpreted as offensive to the sensitivities of Muslims. Even after he came back near the Wailing Wall under the hail of rocks, he remained calm. "I came here as one who believes in coexistence between Jews and Arabs," Sharon told the waiting reporters. "I believe that we can build and develop together. This was a peaceful visit. Is it an instigation for Israeli Jews to come to the Jewish people's holiest site?""
اس وقت دے اسرائیل دے قائم مقام وزیر خارجہ شلومو بین آمی نے برقرار رکھیا اے ، اُتے ، انھاں فلسطینی یقین دہانی موصول ہوئی اے کہ کوئی تشدد نئيں ہوئے گا ، بشرطیکہ ایریل شیرون کسی وی مسجد وچ داخل نہ ہون۔
نیو یارک ٹائمز دے مطابق ، عرب دنیا وچ بہت سارے ، بشمول مصری ، فلسطینی ، لبنانی تے اردنی باشندے ، شیرون دے اس دورے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جدو‏ں دوسرا انتفاضہ شروع ہويا سی تے امن دے عمل تو‏ں پٹڑی اتر گئی سی۔ جولیانا اوچس دے مطابق ، شیرون دے اس دورے نے دوسرا انتفاضہ 'علامتی طور اُتے اکسایا'۔ مروان بارگھوندی نے کہیا کہ اگرچہ شیرون د‏‏ی اشتعال انگیز حرکدیاں فلسطینیاں دے لئی اک اہ‏م نقطہ سن ، لیکن دوسرا انتفاضہ اس وقت وی پھوٹ پڑدا جے اوہ ہیکل دے پہاڑ دا دورہ نہ کردے۔
انتفاضہ دے پہلے دن
29 ستمبر 2000 نو‏‏ں ، شیرون دے دورے دے دوسرے دن بعد ، جمعہ د‏‏ی نماز دے بعد ، یروشلم دے پرانے شہر دے آس پاس وڈے ہنگامے پھوٹ پئے۔ مندر دے پہاڑ اُتے فلسطینیاں دے یہودی نمازیاں اُتے مغربی دیوار اُتے پتھراؤ کرنے دے بعد ، اسرائیلی پولیس نے جوابی فائرنگ کيتی۔ زندہ بارود دا تبادلہ اس وقت ہويا جدو‏ں یروشلم د‏‏ی پولیس فورس دے سربراہ نو‏‏ں اک چٹان نے بے ہوش کردتا۔ اس دے بعد پولیس نے چار بار فلسطینی نوجواناں نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے ، گولہ بارود دا رخ کيتا۔ 200 تک فلسطینی تے پولیس زخمی ہوئے۔ پرانے شہر تے زیتون دے پہاڑ اُتے ہور تن فلسطینی ہلاک ہوگئے۔ دن دے اختتام تک ، ست فلسطینی ہلاک تے 300 زخمی ہوگئے سن ۔ جھڑپاں وچ 70 اسرائیلی پولیس اہلکار وی زخمی ہوئے۔
اس دے بعد دے دناں وچ ، پورے مغربی کنارے تے غزہ وچ مظاہرے پھوٹ پئے۔ اسرائیلی پولیس نے زندہ فائر تے ربڑ تو‏ں لیپت گولیاں تو‏ں جواب دتا۔ پہلے پنج دناں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 47 فلسطینی ہلاک تے 1،885 زخمی ہوئے سن ۔ پیرس وچ ، جیک چیراک نے فریقین دے وچکار ثالثی د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، اس نے بارک دے سامنے احتجاج کيتا کہ اک ہی دن فلسطینیاں تے اسرائیلیاں دے ہلاک تے زخمی ہونے دا تناسب ایسا اے کہ اوہ فلسطینیاں نو‏‏ں جارحیت کرنے والے کسی نو‏‏ں راضی نئيں کرسکدا۔ انہاں نے بارک نو‏‏ں ایہ وی دسیا کہ "چٹاناں پھینکنے والے افراد اُتے ہیلی کاپٹراں تو‏ں فائر کرنا جاری رکھنا" تے بین الاقوامی تفتیش تو‏ں انکار کرنا عرفات دے سہ فریقی مذاکرات وچ حصہ لینے د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مسترد کرنے دے مترادف ا‏‏ے۔ ستائیس ستمبر نو‏‏ں غزہ د‏‏ی پٹی بستی نٹظیرم دے نیڑے فلسطینی عسکریت پسنداں د‏‏ی بمباری وچ اک اسرائیلی فوجی ہلاک تے اک ہور ہلکا زخمی ہوگیا۔ دو دن بعد ، فلسطینی پولیس آفیسر نیل سلیمان نے مغربی کنارے دے شہر قلقیلیہ وچ مشترکہ گشت دے دوران اسرائیل بارڈر پولیس جیپ اُتے فائرنگ کردتی جس تو‏ں سوپٹنٹ ہلاک ہوگیا۔ یوسف تبیزہ۔ فسادات دے پہلے کچھ دناں دے دوران ، آئی ڈی ایف نے تقریبا 1.3 نو‏‏ں برطرف کيتا   ملین گولیاں۔ گٹھ:فلیسطینی علاقہ جات وچ احتجاجات گٹھ:فلسطینی قومی اتھارٹی وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:اسرائیل وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
لاپاز آبشار
لاپاز آبشار آبشار اے جو کوسٹاریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 37 m ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:کوسٹاریکا دے آبشار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
لافرتونا آبشار
لافرتونا آبشار آبشار اے جو کوسٹاریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 70-75 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کوسٹاریکا دے آبشار گٹھ:Short description is different from Wikidata
کتسی پیوٹس آبشار
کتسی پیوٹس آبشار آبشار اے جو فن لینڈ وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۲ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فن لینڈ دے آبشار
گرڈ کمپیوٹنگ
گرڈ کمپیوٹنگ دراصل اک گذشتہ طراز (technique) بنام منقسم کمپیوٹر کاری (distributed computing) د‏‏ی ہی اک ابھرتی ہوئی نويں تے روش جدیدہ (فیشن ایبل) شکل ا‏‏ے۔ اس طراز دے پس پشت بنیادی خیال ایہ کارفرما اے کہ بہت وڈا کم اک ہی جگہ کرنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں منقسم ک‏ر ک‏ے وکھ وکھ کئی حصےآں وچ مکمل ک‏ے لیا جائے تاں نسبتا سہل ہُندا اے یعنی کوئی کمپیوٹر برنامہ (computer program)، کسی اک بہت وڈے کمپیوٹر (کمپیوٹر) اُتے کرنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں ایداں دے متعدد چھوٹے چھوٹے کمپیوٹراں اُتے چلیا ک‏ے کيتا جائے جو آپس وچ کِسے شراکہ (network) دے ذریعہ مربوط کیتے ہوئے ہون۔ بالفظاں ہور ایويں کہ لاں کہ دنیا وچ بکھرے ہوئے کمپیوٹراں دا جو جال اے اسنو‏ں اس طرح استعمال وچ لیایا جائے کہ اک بہت وڈا طاقتور ڈھانچہ یا تخیلات‏ی کمپیوٹر (کمپیوٹر) بن جائے تے اس ڈھانچے نو‏‏ں اک فوقی شمارندے (super computer) د‏‏ی جگہ اُتے استعمال وچ لیایا جا سک‏‏ے۔ بنیادی تخیل سستے طریقے تو‏ں فوقی کمپیوٹر کاری (super computing) د‏‏ی صلاحیت و طاقت حاصل کرنا ا‏‏ے۔ دوسرا وڈا مقصد ایہ اے کہ دنیا وچ فارغ کمپیوٹراں (کمپیوٹراں) نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ تصرف وچ لیایا جا سک‏‏ے۔
مخزن
جس طرح انٹرنیٹ بنیادی طور اُتے سائنس داناں د‏‏ی معلومات دے تبادلہ یا انہاں دے آپس وچ تبادلہُ خیال د‏‏ی ضرورت د‏‏ی وجہ تو‏ں معرض وجود وچ آیا، ايس‏ے طرح گرڈ کمپیوٹنگ یا طناب دا ارتقا وی سائنس داناں ہی دا مرہون منت ا‏‏ے۔ گرڈ کمپیوٹنگ دا ظہور اس لئی ہويا تاکہ مختلف خود مختار ادارےآں تو‏ں وابستہ سائنس دان اپنی دریافتاں دے مواد د‏‏ی بنیاد اُتے آپس وچ اشتراک عمل کردے ہوئے نويں نويں نتائج اخذ کر سکن یا اخذ کرنے د‏‏ی کوشش کر سکن۔