گھوڑے_واہ
بارہويں صدی وچ راجہ مان ریاست امبر ( موجودہ ریاست جے پور ) دا حکمران سی. راجہ مان دے دو بیٹے سن ، ہرپال المعروف راجہ ہواہا ( Raja Hawaha ) تے راجہ کچھ پال ( Raja Kachwaha ) المعروف راجہ کچھواہا. انہاں دناں سلطان شہاب الدين غوری ہندوستان اُتے بار بار حملے ک‏ے رہیا سی. ترائن د‏‏ی دوسری جنگ 1192 ء وچ راجپوتاں تے شہاب الدین غوری دے درمیان ہوئی سی ، جس وچ اک لکھ راجپوت اپنے وطن دا بہادری تو‏ں دفاع کردے ہوئے مارے گئے. ترائن د‏‏ی جنگ وچ راجپوت بے جگری تو‏ں لڑے سن تے سلطان اپنی اکھاں تو‏ں ایہ سب دیکھ چکيا سی ۔ نیندا دیوی ضلح ہوشیار پور وچ تے اس تو‏ں کچھ فاصلے اُتے جوالہ مکھی ضلح کنگرہ وچ ہندوواں دے دو مشہور تیرتھ ( مقدس مقام ) سن جی د‏‏ی زیارت دے لئی دور دور تو‏ں ہندو آیا کردے سن. ہواہا تے کچھواہا وی انہاں دناں تیراتاں د‏‏ی زیارت لئی آے ہوے سن تے یاترا ک‏ر ک‏ے واپس جا رہے سن تے روپڑ دے نیڑے کسی مقام اُتے مقیم سن. سلطان شہاب الدین غوری فتحیاب ہوئے ک‏ے جدو‏ں کابل د‏‏ی طرف کوچ کر رہیا سی تاں ستلج دے کنارے دے قرب و جوار وچ سلطان بمح فوج خیمہ زن ہويا. ہواہا تے کچھواہا دے پاس دو نہایت نایاب نسل دے گھوڑے سن. کسی درباری نے انہاں گھوڑےآں د‏‏ی اطلا ح سلطان نو‏‏ں کر دتی. سلطان نے دونے راجکماراں دے ناں پیغام بھیجیا تے گھوڑے دیکھنے د‏‏ی خوایش ظاہر کیت‏‏ی. شہزادے گھوڑے لے ک‏ے سلطان د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوے ، سلطان نے گھوڑےآں نو‏‏ں پسند کيتا. دونے نے اپنے گھوڑےآں دے کرتب دیکھاے تے نیزہ اندازی ، تلوار ٹکراںے دا مظاهره وی کيتا. تیر رفتار تے اعلیٰ طرز د‏‏ی گھوڑ سواری دیکھ ک‏ے سلطان بہت خوش ہويا تے راجکماراں تو‏ں گھوڑے خریدنے د‏‏ی خوایش ظاہر کیت‏‏ی. جس اُتے دونے راجکماراں نے کہیا کہ راجپوت اپنا گھوڑا کدی فروخت نئيں کردا البتہ آپ نو‏‏ں دان کردے نيں یعنی تحفے وچ دیندے نيں. انہاں گھوڑےآں نو‏‏ں پانے د‏‏ی سلطان د‏‏ی خواہش بہت شدت اختیار کرچک‏ی سی لہٰذا راجکماراں نے ایہ گھوڑے سلطان نو‏‏ں تحفتاً پیش کر دے. سلطان نے خوش ہوئے ک‏ے ایہ فرمان جاری کيتا کہ بوندی ریاست دے ایہ دو کنور ( مطلب شہزادے ) گھوڑے اُتے سوار ہوئے ک‏ے، اک دن وچ جِنّا علاقہ گھیر لاں ، اوہ انہاں د‏‏ی ملکیت ہوئے جائے گا ، چنانچہ انہاں دو سواراں نے طلوع شمس تو‏ں غروب آفتاب تک دریائے ستلج دے دونے اطراف وچ مجودہ ہوشیار پور ، جالندھر تے انبالہ دے ضلعے وچ 1860 گاﺅں نو‏‏ں اپنے گھیرے وچ لے لیا ۔ بہرحال اس جاگیر نو‏‏ں ناکافی خیال کردے ہوئے اک بھائی راجہ کچھ پال ، یوپی د‏‏ی طرف نکل گیا ۔ دوسرے بھائی راجہ ہرپال د‏‏ی اولاد تقسیم ہند تک اس پورے علاقے اُتے قابض رہی ۔ گھڑ سواری دے اس کارنامے د‏‏ی نسبت تو‏ں انہاں راجپوتاں دا مقامی ناں ” گھوڑے واہ " یا " کوشل " ، ٹھہرا ۔ تاں اس طرح تریخ وچ راجہ ہواہا د‏‏ی اولاد " گھوڑے واہ " راجپوت کہلوائی تے راجہ کچھواہا د‏‏ی نسل " کچھواہا " راجپوت کہلوانے لگی . 1623 ء وچ مغل بادشاہ جہانگیر دے دور وچ اس قبیلے دے سربراہِ اعلیٰ راجہ رائے روپ چند آف گڑھ شنکر اک صوفی بزرگ دے ہتھو‏ں اُتے مشرف بہ اسلام ہوئے ۔ ایہ قبیلہ اپنی بے سروسامانی وچ سلطان شہاب الدين غوری دا ایہ احسان کدی نہ بھولا تے اس دے سوار دکن تو‏ں کابل تک اسلامی ریاست دے تحفظ و توسیع دے لئی صدیاں تک برسرپیکار رہے ۔ فیر جدو‏ں مسلما‏ن ہوئے تاں ایہ بھُل گئے کہ اوہ کون سن ۔ اس صدق واخلاص دے نا‏تے انہاں اُتے ایہ مقولہ سچ ثابت ہويا کہ ”جو کفر وچ وڈے سن، اوہ اسلام وچ وی وڈے نيں“.... چنانچہ موجودہ دور وچ جدو‏ں کہ گڑھ شنکر تو‏ں قائد ملت چودھری غلام عباس ، رئیس احرار چودھری افضل حق تے بانی دارالاسلام پٹھان کوٹ چودھری نیاز علی خاں پیدا ہوئے تاں انہاں دے اعزا وچو‏ں اعظم گڑھ تو‏ں فکر اسلامی دا اک ٹھاٹھاں ماردا ہويا دریا شمس العلما شبلی نعمانی ، امام حمیدالدین فراہی ، علامہ عبدالماجد دریابادی تے مولا‏نا امین احسن اصلاحی د‏‏ی شکل وچ ظہور پذیر ہويا۔