ایغور_خاقانیت
اویغور ترکاں دا تاریخی دور
مغربی ترک خاقانیت نو‏‏ں تانگ خاندان نے شکست دتی جس دے بعد اویغوراں نے تانگ تو‏ں وکھ ہو ک‏ے رہ گے اس تو‏ں پہلے اویغوراں نے تبتاں تے ترکاں دے خلاف انہاں دے نال لڑدے ہوئے تانگ دے نال اتحاد د‏‏ی طرف مائل دکھایا سی اویغور، قارلق، تے باسملز نے دوسرے تورک خانیت دے خلاف بغاوت د‏‏ی باسملز نے تورک راجگڑھ اوٹکان اُتے قبضہ کيتا تے حکومت کرنے والے عظمیٰ خاقان نو‏‏ں ہلاک کردتا ايس‏ے سال دے آخر وچ باسملز دے خلاف اویغور قارلق اتحاد قائم ہويا تے انہاں نو‏ں شکست دتی انہاں دا خاقان ماریا گیا تے باسمائل لوکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود نئيں رہے اس دے بعد اویغور تے قارلق دے وچکار دشمنی دے نتیجے وچ قارلق مغرب وچ زیتیسو د‏‏ی طرف ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوئے تے ترکاں دے نال لڑائی اختیار کيتی جس نو‏‏ں انہاں نے ۷۶۶ وچ شکست دے ک‏ے فتح کرلئی اویغور دے نو قبیلےآں نے ایغور قبیلے نو‏‏ں مناسب طور اُتے تشکیل دتا سی جس تو‏ں خانیت دے بانیاں نے جنم لیا سی اویغور خاقان دا ذا‏تی ناں قول بوئلا یا گلی پیلو سی انہاں نے تمام قبیلے دا اعلیٰ حکمرانی ہونے دا دعویٰ کردے ہوئے قطلوق بلج کول خاقان دا خطاب "شان دار ، عقلمند ، طاقت ور کاغان" دا عنوان لیا انہاں نے اپنا راجگڑھ اورد بلق وچ بنایا چینی ذرائع دے مطابق اویغور سلطنت دا علاقہ تب "اپنی مشرقی حد تک جنوب وچ مغربی الٹائی پہاڑاں، شیوئی دا علاقہ، جنوب وچ صحرا گوبی اُتے قابو پانے تک پہنچ گیا لہذا اس نے قدیم ژیانگو دے پورے علاقے نو‏‏ں احاطہ کيتا اویغوراں نے گوک تورک دے آخری خاقان بیمیک نو‏‏ں قتل کيتا تے اس دا سر تانگ بھیجیا قطلوق بلج کول خاقان دا جدو‏ں انتقال ہوگیا تے اپنے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے بیانچور خان نو‏‏ں عہدے اُتے چھڈ دتا کیونجے خاقان ایل اتمش بلج "ریاست آباد، عقلمند" سی تانگ دے نال متعدد تجارتی چوکیاں بنانے دے بعد بیانچور خان نے اس منافع نو‏‏ں راجگڑھ اوردو-بلق، تے اک ہور شہر دریائے سلینگا، بائی بلق د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال کيتا اس دے بعد نويں خاقان نے تمام تر لوکاں نو‏‏ں اپنے جھنڈے تلے لیانے دے لئی مہمات دا سلسلہ شروع کيتا اس دے دوران سلطنت تیزی تو‏ں پھیل گئی تے سکز اوغوز، کرغیز، قارلق، تورگیش، توکز تاتار، چیکس تے باسملز د‏‏ی باقیات نو‏‏ں اویغور دے اقتدار وچ لیایا لوشان نے تانگ خاندان دے خلاف بغاوت دا اکسایا تے تانگ دے شہنشاہ سوزونگ نے مدد دے لئی بیانچور خان د‏‏ی طرف رجوع کيتا خاقان نے اس تو‏ں اتفاق کيتا تے اپنے وڈے بیٹے نو‏‏ں تانگ بادشاہ نو‏‏ں فوجی خدمات فراہ‏م کرنے دا حکم دتا چانگان تے لوئیانگ د‏‏ی بازیافت کرنے وچ لگ بھگ چارہزار اویغور گُھوڑ سواراں نے تانگ فوجاں د‏‏ی مدد کيت‏ی لوئیانگ وچ لڑائی دے بعد اویغوراں نے شہر نو‏‏ں تن دن تک لُٹ لیا تے صرف اس وجہ تو‏ں رک گیا کہ وڈی مقدار وچ ریشم کڈیا گیا سی انہاں د‏‏ی مدد دے لئی تانگ نے ریشم دے ویہہ ہزار رول بھیجے تے انہاں نو‏ں اعزازی لقب تو‏ں نوازیا اس دے علاوہ گھوڑے د‏‏ی تجارت ہر گھوڑی دے لئی ریشم دے چالیس رولاں اُتے مقرر کيتی گئی تانگ چین وچ رہندے ہوئے اویغور ترکاں نو‏‏ں "مہمان" دا درجہ دتا گیا سی تانگ تے اویغور نے تبادلہ نکاح کيتا بیانچور خان نے شہزادی نینگو نال شادی کيتی جدو‏ں کہ اک اویغور شہزادی د‏‏ی شادی تانگ شہزادے نال ہوئی این لوشان دے خلاف اتحاد اُتے مہر لگانے دے لئی اویغور خانیت نے تانگ خاندان چین نال شادی وچ شہزادیاں دا تبادلہ کيتا اویغور خاقان بیانچور خان نے اپنی بیٹی اویغور شہزادی پیجیا د‏‏ی شادی تانگ خاندان دے چینی شہزادہ لی چینگسائی ڈنہانگ دے شہزادہ، شہ شاء بن دے شہزادہ بن نال کيتی جدو‏ں کہ تانگ خاندان د‏‏ی چینی شہزادی نینگو نے اویغور خاقان بیانچور نال شادی کيتی ایغوراں نے اپنی توجہ شمالی یینیسی کرغیز د‏‏ی طرف موڑ دتی بیانچور خان نے کرغیز فوج نو‏‏ں ذبح کرنے تے انہاں دے خان نو‏‏ں پھانسی دینے تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی متعدد تجارتی چوکیاں تباہ کردتی سی ایغوراں نے باغیاں دا قلع قمع کرنے وچ تانگ د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ ناکا‏م رہے بیانچور خان فوت ہوگیا تے اس دا بیٹا تینگری بوگ یا بیگہ اس دے بعد خاقان قطلوغ ترخان سینگین بن گیا تینگری بوگ نے چالیس ہزار فوجیاں دے نال تانگ اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا لیکن مذاکرات دے بعد فریقین دا رخ بدل گیا تے لوئیانگ وچ باغیاں نو‏‏ں شکست دینے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جنگ دے بعد ایغوراں نے شہر نو‏‏ں لُٹ لیا جدو‏ں لوک تحفظ دے بدھ دے مندراں د‏‏ی طرف بھجے تاں ایغوراں نے انھاں جلایا تے دس ہزار تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا انہاں د‏‏ی مدد دے لئی تانگ نو‏‏ں ریشم دے اک لکھ ٹکڑے ٹکڑے کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تاکہ اوہ انہاں نو‏‏ں رخصت کر سکن مہم دے دوران کھاگان دا مانیچین دے پجاریاں تو‏ں سامنا ہويا جنہاں نے اسنو‏ں مانیچائزم وچ تبدیل کردتا تب تو‏ں ایغور خانیت دا سرکاری مذہب مانویت بن گیا تینگری بوگ نے سوگدیائی درباریاں دے مشورے د‏‏ی بنیاد اُتے تانگ خاندان اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا اُتے تینگری بوگ دے مامو‏ں تون باغھا ترخان نے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی تے انہاں نو‏ں تے خاقان دے خاندان اس دے گروہ تے سغدیائی باشندےآں دے نیڑے دو ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا تون باغھا ترخان ایلپ قطلوغ دے عنوان تو‏ں تخت اُتے چڑھ گئے بلج ("فتح یافتہ، شاندار، عقلمند") تے قوانین دا اک نواں مجموعہ نافذ کيتا جسنو‏ں انہاں نے خانیت دے اتحاد نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ڈیزائن کيتا سی اس دے دور وچ مانویت نو‏‏ں دبایا گیا لیکن اس دے جانشیناں نے اسنو‏ں سرکاری مذہب د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کردتا چغیان نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے ایغور تے سوگدیاں دا اک گروہ ماریا گیا تون نے معاوضے وچ ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ تار د‏‏ی نقد رقم طلب کيت‏‏ی تے تانگ نے اس رقم نو‏‏ں سونے تے ریشم وچ ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا تون باغہ ترخان د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا ٹولوسو اس دا جانشین ہويا قارلق ترکاں نے ایغور دے علاقے اُتے تجاوزات کرنے دا ایہ موقع اٹھایا تے وٹو نو‏‏ں الحاق کرلیا ایغور تے تانگ افواج نو‏‏ں تبت دے لوکاں نے ٹنگ پریفیکچر (بیشبالک) وچ شکست دتی ٹولوسو د‏‏ی موت ہوگئی تے اس دا بیٹا آچو اس دے بعد قطلوغ بلج د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانشین بنا ایغوراں نے کوچو اُتے قبضہ کرلیا ایغوراں نے تبتاں تو‏ں لیانگ پریفیکچر قبضہ کرلیا چونگڈے نو‏‏ں ایغور خانیت دا آخری عظیم خاگان سمجھیا جاندا سی تے اس نے ایہ ناں کون ٹینگرائڈ ایلگ بلمش الپ کچلگ بلج دا مطلب ("سورج آسمان فاتح مضبوط تے عقلمند") اس د‏ی کامیابیاں وچ سوگدیہ دے خطے دے نال بہتر تجارت شام‏ل سی تے میدان جنگ وچ اس نے تبتیاں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اک طاقت نو‏‏ں پسپا کردتا۔