cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء
لاہور ضمنی انتخابات، ستمبر 2017ء
سب تو‏ں پہلا ضمنی انتخابات شریف دے سابق انتخابی حلقہ این اے۔120 وچ ہويا جو صوبہ پنجاب دے راجگڑھ دے قلب وچ واقع اے جتھے پاکستان مسلم لیگ حکمراں جماعت سی۔ اس مرتبہ وی ايس‏ے نے ایہ نششت جیندی مگر کچھ اسلام پسند جماعتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ووٹ وچ کمی واقع ہوئی۔
پشاو‏ر ضمنی انتخابات، اکتوبر 2017ء
دوسرا انتخابات صوبہ خیبر پختونخوا د‏‏ی راجدھانی پشاو‏ر وچ ہويا جتھے پاکستان تحریک انصاف جماعت نششت اُتے قابض سی تے اس مرتبہ وی اوہی کامیاب ہوئی مگر ووٹ وچ کمی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔
لودھراں ضمنی انتخابات
15 دسمبر 2017ء نو‏‏ں پی ٹی آئی دے جنرل سکریٹری جہانگیر خان ترین نو‏‏ں نا اہل قرار دتا گیا۔ انہاں دے حلقہ این اے۔154 وچ پی ایم ایل نے اقبال شاہ نے 25000 ووٹ تو‏ں ایہ نشست جِت لئی۔ تے جہانگیر ترین دے بیٹے علی ترین نو‏‏ں ہزیمت دا منہ دیکھنا پيا۔
پاکستان مسلم لیگ (ن)
پاکستان مسلم لیگ نے اپنی انتخابی مہم دا آغاز 25 جون 2018ء نو‏‏ں کراچی تو‏ں کيتا۔ 5 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں اس جماعت نے اپنا انتخابی مینی فیسٹو جاری کيتا۔
پاکستان تحریک انصاف
پاکستان تحریک انصاف نے اپنی انتخابی مہم دا آغاز 24 جون 2018ء نو‏‏ں میانوالی تو‏ں کيتا۔ 9 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں عمران خان نے جماعت دا مینی فیسٹو جاری کيتا۔ 23 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں جماعت نے لاہور وچ ریلیاں نکالاں۔
پاکستان پیپلز پارٹی
28 جون 2018ء نو‏‏ں پی پی پی اپنا مینی فیسٹو جاری کرنے والی پہلی جماعت بنی۔ اس جماعت نے اپنی انتخابی مہم دا آغاز 30 جون نو‏‏ں کيتا تے نال ہی بلاول بھٹو نے لیاری، کراچی وچ اپنا تیسرا دفتر کھولیا۔
مہم
قومی اسمبلی پاکستان تے خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی، سندھ صوبائی اسمبلی، 28 مئی 2018ء نو‏‏ں تحلیل کر دتی گئياں اوتھے 31 مئی نو‏‏ں پنجاب صوبائی اسمبلی تے بلوچستان صوبائی اسمبلی وی تحلیل کر دتی گئياں۔ اسمبلیاں نو‏‏ں تحلیل کرنے دا ایہ عمل رمضان دے مبارک ماہ وچ ہويا۔ اک ایسا مہینہ جس وچ مسلما‏ن عبادت کردے نيں ۔ روزہ رکھدے نيں تے دن بھر کچھ نئيں کھاندے نيں۔ لہذا زیادہ تر جماعتاں نے اتنخابی مہم دا آغاز نئيں کيتا۔ جون دے آخر وچ ہی مہماں دا آغاز ہوئے سکا۔
پرچہ نامزدگی
4 جون نو‏‏ں جماعتاں تے امیدواراں نے انتخابات دے لئی پرچہ نامزدگی داخل کرنا شروع کيتا۔ ایہ عمل 8 جون تک جاری رہیا۔ اس دے بعد تمام حلفےآں دے ناظم انتخابات نے جانچ پڑتال شروع د‏‏ی جس د‏‏ی بنا اُتے ایہ طے کيتا جاندا اے کہ آیا نامزدگی نو‏‏ں قبول کرنا اے یا مسترد کرنا ا‏‏ے۔ جانچ پڑتال دا نتیجہ وڈا دھماکا خیز سی تے کئی نامور سیاست داناں د‏‏ی نامزدگی خارج کر دتی گئی۔ انہاں وچ عمران خان، فاروق ستار تے پرویز مشرف ورگی شخصیتاں شامل نيں۔ بعد وچ عمران خان د‏‏ی نامزدگی قبول کرلئی گئی۔ اس دے علاوہ پی ٹی آئی دے سکریٹری برائے معلومات فواد چودھری تے سابق وزیر اعظم پاکستان شاہد خاقان عباسی پرچہ نامزدگی وچ اپنے اثاثہ د‏‏ی معلومات فراہ‏م نہ کر نے دے سبب نا اہل قرار دتے گئے۔ ایہ اک متنازع فیصلہ سی کیونجے الیکشن ٹریبیونل نو‏‏ں کسی وی امیدوار نو‏‏ں نا اہل قرار دینے دا حق نئيں ا‏‏ے۔ اوہ صرف امیدواری نو‏‏ں قبول یا مسترد کر سکدا ا‏‏ے۔ بعد وچ عدالت عالیہ لاہور نے اس فیصلہ نو‏‏ں منسوخ ک‏ر ک‏ے انہاں دوناں نو‏ں انتخابات وچ حصہ لینے دا اہل قرار دے دتا۔
تجزیہ
اک تجزیہ دے مطابق کل 272 نششتاں وچو‏ں 30 فیصد نششتاں وچ بھاری جِت ہوئے گی تے انہاں وچ 56 فیصد نششتاں پاکستان مسلم لیگ (ن) نو‏‏ں ملیاں گی، 18 فیصد پاکستان پپلز پارٹی نو‏‏ں تے 16 فیصد متحدہ قومی موومنٹ نو‏‏ں تے 9 فیصد پاکستان تحریک انصاف نو‏‏ں ملیاں گی۔ الیکشن ہیٹریک دے تجزیہ وچ 22 فیصد ہیٹرک نششدیاں سن جس وچ 47 فیصد پی ایم ایل-این کو، 24 فیصد پی پی پی نو‏‏ں تے 15 فیصد ایم کیو ایم نو‏‏ں ملیاں گی۔ پی ٹی آئی نو‏‏ں تجزیہ وچ شامل نئيں کيتا گیا کیونجے اس نے 2008ء دے انتخابات وچ حصہ نئيں لیا سی۔
پہلے از انتخابات تشدد
7 جولائ‏ی نو‏‏ں بناں وچ متحدہ مجلس عمل دے امیدوار شین ملک دے انتخابی مہم دے دوران وچ اک بم پھٹنے تو‏ں پہلے ہی حاصل ک‏ر ليا گیا۔
الیکشن دے دن تشدد
7 ہور واقعات وچ کئی افراد زخمی ہوئے۔
اندرون ملکی
نتائج موصول ہونے دے بعد اپوزیشن نے انتخابات نو‏‏ں ”غیر صاف و شفاف“ قرار دتا۔
الیکشن کمیشن آف پاکستان نے تمام الزامات مسترد کر دتے تے اعلان کيتا کہ جے الزامات ثابت ہوئے تاں تحقیق کيت‏ی جائے گی۔
پاکستان تحریک انصاف دے چیئرمین عمران خان نے قوم تو‏ں پہلے خطاب وچ الزامات دا ذکر کيتا تے کہیا کہ جو کہندے نيں کہ الیکشن دے نتائج صحیح نئيں نيں وچ انہاں تو‏ں کہندا ہون، آپ جتھے چاہندے نيں اوتھ‏ے انکوائری کروائی جائے گی، اس معاملے وچ اسيں اپوزیشن دا مکمل نال دین گے۔ انہاں دا ہور کہیا کہ ”یہ پاکستان د‏‏ی تریخ دے شفاف ترین الیکشن سن ۔“
پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی متوقع کامیابی اُتے ملک بھر وچ جشن منایا گیا۔ عمران خان دے احباب کرکٹراں و مشہور شخصیتاں نے انہاں نو‏‏ں جیتنے تے حکومت بنانے دے لئی ٹویٹر دے ذریعے پیشگی مبارک باد دی۔
اقتصادی
پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی واضح برتری دا اثر پاکستان اسٹاک ایکسچینج اُتے وی دیکھیا گیا، الیکشن 2018 دے بعد ہی اسٹاک مارکیٹ وچ تیزی آ گئی۔ مارکیٹ کھلدے ہی خوب شیئرز خریدے گئے جس تو‏ں پہلے ہی گھینٹے وچ ہنڈریڈ انڈیکس 700 سو پوائنٹس ودھ گیا، سرمایہ کار کہندے نيں الیکشن کامیابی تو‏ں ہوئے گئے، ہن مارکیٹ وچ جم کر کاروبار ہوئے گا۔ الیکشن دے بعد پہلے کاروباری سیشن دے اختتام اُتے ہنڈریڈ انڈیکس 749 پوائنٹس اضافے تو‏ں 42 ہزار 89 پوائنٹس اُتے بند ہويا۔
بین الاقوامی
امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی ترجمان دا کہنا اے کہ اسنو‏ں پاکستان وچ ووٹنگ تو‏ں پہلے دے انتخابی عمل وچ خامیاں اُتے تحفظات نيں، انتخابی مہم دے دوران وچ آزادی اظہار رائے وچ رکاوٹاں پائی گئياں تے انتخابی مہم وچ یکساں مواقع نئيں دتے گئے، لیکن اوہ نويں پاکستانی حکومت دے نال مل ک‏ے کم کرنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔ ترجمان دا کہنا سی کہ ایہ رکاوٹاں صاف تے شفاف انتخابات دے لئی حکا‏م دے بیان کردہ مقاصد دے برعکس سن۔ امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی ترجمان نے ہور کہیا کہ امریکا یورپی مبصرین دے تحفظات تو‏ں اتفاق کردا اے کہ پاکستان وچ انتخابات دے لیگل فریم ورک وچ مثبت تبدیلیاں کرنی چاہئاں۔ واضح رہے کہ گزشتہ روز یورپی یونین دے مبصرین نے اک پریس کانفرنس دے دوران وچ کہیا سی کہ پاکستان وچ عام انتخابات دے موقع اُتے آزادی اظہار اُتے پابندیاں تے انتخابی مہم وچ عدم مساوات نے انتخابی لیگل فریم ورک نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ترجمان امریکی محکمہ خارجہ نے کالعدم تنظمیاں تو‏ں وابستہ امیدواراں د‏‏ی انتخابات وچ شرکت اُتے وی تشویش دا اظہار کیا، اُتے انہاں دا کہنا سی کہ امریکا نو‏‏ں اس گل اُتے خوشی اے کہ پاکستانی عوام نے انھاں مسترد کر دتا۔ ترجمان نے انتخابات وچ پاکستانی عوام د‏‏ی شرکت نو‏‏ں وی سراہا، انہاں دا کہنا سی، ”امریکا پاکستانی ووٹرز خصوصاً سوانیاں د‏‏ی ہمت نو‏‏ں سراہندا اے، جنہاں نے گھر تو‏ں نکل ک‏ے ووٹ دتے تے ملک دے مستقب‏‏ل دے فیصلے وچ اپنا حصہ ڈالیا۔“ انتخابی مہم دے دوران وچ جلساں تے ریلیاں اُتے ہونے والے حملےآں وچ 3 امیدواراں سمیت 150 تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی شہادت تے 25 جولائ‏ی نو‏‏ں پولنگ دے دوران وچ کوئٹہ وچ ہونے والے خودکش دھماکے اُتے رد عمل دیندے ہوئے ترجمان امریکی محکمہ خارجہ نے کہیا کہ اسيں دہشت گردی دے انہاں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ عام انتخابات گٹھ:پاکستان دے عام انتخابات 2018ء گٹھ:پاکستان وچ 2018ء دے انتخابات گٹھ:پاکستان وچ جولائ‏ی 2018ء دے واقعات گٹھ:ایشیا وچ 2018ء دے انتخابات
سدرہ نواز
سدرہ نواز بھٹی (پیدائش: 14 مارچ 1994) لاہور، پاکستان نال تعلق رکھنے والی سواݨی وکٹ کیپر کرکٹ کھلاڑی نيں۔
بین الاقوامی کیریئر
سدرہ نواز نے اک روزہ بین الاقوامی تے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی میچاں وچ پاکستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم د‏‏ی نمائندگی نيں۔ اس نے 21 اگست 2014 نو‏‏ں سوانیاں ٹی/ 20 بین الاقوامی وچ آسٹریلیا دے خلاف بین الاقوامی کرکٹ دا آغاز کيتا۔
اکتوبر 2018 وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ 2018 آئی سی سی سوانیاں ورلڈ ٹی ٹوئنٹی ٹورنامنٹ دے لئی پاکستان د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ ٹیم وچ شامل کيتا گیا سی۔ جنوری 2020 وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ 2020ء آئی سی سی ٹوئنٹی20 ورلڈ کپ سوانیاں کےلئے پاکستانی ٹیم وچ شامل کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ طلائی تمغا یافتگان پاکستانی گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان گٹھ:1994 دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
پنجاب دی تریخی تصویر
ایہہ اک تریخی سچائی اے کہ 19ویں صدی دے شروعاتی چار دہاکیاں دوران پنجاب دی دھرتی اُتے قائم 'خالصہ راج' دی خوش حالی اتے امیری دے چرچے برطانیہ دے محلاں وچ وی ہندے سن ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پوترے کنور نونہال سنگھ دا ویاہ ستھارویں صدی دا بھارت دا سبھ توں مہنگا ویاہ سی اتے اس وچ مہمان انگریز افسراں دیاں اکھاں خالصہ راج دی عظیم شانو-شوکت اتے امیری ویکھ کے اڈیاں رہِ گئیاں سن ۔  مہاراجہ رنجیت سنگھ بھارتی خطے دا اجیہا پہلا بادشاہ سی، جس کول نوکری کرن لئی فرانس، اٹلی، امریکہ اتے برطانیہ وغیرہ  توں فوج اتے پربندھکی گن رکھن والے لوک پہنچ کردے سن ۔  ایہناں وچوں بہو گنتی اوہناں ہنرمند جنرلاں اتے سپاہیاں دی سی، جنہاں نے نیپولیئن بوناپارٹ دی اگوائی ہیٹھ انگریز فوجاں نال لوہا لیا سی پر 1815 وچ نیپولیئن دی ہار اتے اس فرینچ آگوُ دی حکمرانی دے انت توں بعد نیاسریاں دی طرحاں یورپ، وچکار ایشیا اتے بھارت دے خطیاں وچ اپنا مستقبل تلاش رہے سن ۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے نیپولیئن بوناپارٹ برطانوی سلطنت لئی دو بہت وڈے  ہم عصر چیلنج سن ۔  جد مہاراجہ رنجیت سنگھ 19ویں صدی دے شروعاتی دہاکیاں وچ اپنی طاقت اتے سکھ راج دیاں سرحداں نوں پھیلاؤن وچ رجھا ہویا سی، اس ویلے برٹش حکومت بھارت وچ پیر پسارن دے نال-نال پوری طرحاں طاقت وچ آ چکے نیپولیئن نوں وی قابو کرن وچ لگی ہوئی سی ۔  اتہاس گواہ اے اس ویلے تک انگریزاں نے بھارت دے وڈے حصے اپر قبضہ کر لیا سی پر پنجاب اپر کوئی سدھا حملہ کرن دی ہمت اوہناں نے مہاراجے دے جیوادیاں نہیں کیتی ۔  بہت ڈونگھیاں کوٹنیتی چالاں چلن والی انگریز قوم اپنی ونڈی ہوئی طاقت نال سارے مخالفاں دے خلاف اکٹھی لڑائی شروع نہیں سی کرنا چاہندی ۔  نیپولیئن خلاف ساری طاقت لاؤن لئی انگریزاں نے 1809 وچ مہاراجے نال امرتسر وچ ستلج دریا تک دے دولے علاقیاں نال متعلق معاہدہ کر لئیا اتے اس پاسے توں نسچنت ہو گئے ۔  ایہہ اتہاس دا اک گجھا بھید اے کہ اس ویلے جیکر نیپولیئن اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ہتھ کسے نیتیبدھّ ڈھنگ نال آپس وچ مل جاندے تاں اج یورپ اتے ایشیا دا اتہاس کجھ ہور ہونا سی ۔  خیر ہویا اوہی جو انگریز چاہندے سن اتے 18 جون 1815 دی عالم مشہور واٹرلو (بیلجیئم) دی لڑائی نیپولیئن بوناپارٹ دے حکمران جیون دا انت سدھ ہوئی ۔  اس لڑائی وچوں بھجّ کے نیپولیئن پیرس پہنچیا پر اس نوں کوئی آسرا نہ ملیا ۔  اس دی آخری کوشش روچفوٹ، فرانس دی بندرگاہ توں امریکہ بھجن دی سی پر برٹش فوجی جہازاں نے ہر بندرگاہ تے قبضہ کر لیا ۔  جد نیپولیئن نوں ایہہ صاف پتہ لگ گیا کہ انگریز سپاہیاں نوں اس نوں زندہ جاں مردہ پھڑن دا حکم مل چکا اے تاں اس نے 'ایچ۔ایس۔ایم بیلروفن' ناں دے جنگی جہاز اپر انگریز نیوی دے کیپٹن فریڈرک میٹلینڈ دے اگے خود سپردگی کر دتی ۔  انگریز حکومت دی قید وچ ہی 1821 وچ اس ججھارو فرینچ آگوُ دی موت ہو گئی اتے انگریزی راج نوں ملی اک وڈی چیلنج دا سدا لئی انت ہو گیا ۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ اک ڈونگھا نیتیوان حکمران سی ۔ سماں بیت رہا سی اتے وقت دے بدل رہے مجاز توں اوہ پوری طرحاں جانو سی ۔  دنیا دی طاقتور انگریز حکومت جنگی ہنر وچ نپن فوج لے کے سکھ راج دیاں بروہاں اُتے کھڑی سی ۔  بھاویں کہ سکھ فوجاں دی بہادری دا لوہا پورے بھارت اتے عرب وچ منیا جاندا سی پر فرنگی فوجاں کول ودھیا توپ خانا اتے بندوقاں نال لیس فوجی پلٹناں سن ۔  اس توں علاوہ ایہہ فوج کسے ہوئے فوجی  حکمرانی دی وی پابند سی اتے سکھ فوجاں وچ اس پکھوں کمی سی ۔  انگریز بٹالیئناں جد پوری وردی وچ قدم نال قدم رلا کے اتے تلواراں نوں اک ہی سمت وچ سلڑائی کے ڈرمّ دی ردم اُتے مارچ کردیاں تاں  تنظیم ، ضبط اتے آپسی تالمیل دا خوبصورت درش بن جاندا ۔  بھارتی اتے عربی فوجاں سدا اک بھیڑ دے روپ وچ ہی چلدیاں سن اتے صدیاں توں اوہناں دا ایہی ڈھنگ چلیا آ رہا سی ۔
کیہا جاندا اے کہ جد پہلی وار سکھ جرنیلاں نے قدم نال قدم ملا کے چلن والی انگریز فوج دی پریڈ ویکھی تاں اوہناں نے اس نوں مذاقیہ لہجے وچ لیا، پر جلدی ہی تنظیم دا ایہہ خوبصورت درش اوہناں دے اچیتن من تے اثر کرن لگا اتے اپنے فوجی ضابطے اتے تالمیل دی گھاٹ سکھ فوجی جرنیلاں اتے مہاراجے نوں رڑکی ۔ ودھیا توپ خانا اتے سکھئت توپچی پیدا کرن لئی اتے سکھ فوجاں نوں انگریز فوج دے پدھر دی سکھلائی اتے انوحکمرانی دین لئی اسے ہی پدھر دے ماہر استاد چاہیدے سن ۔  کوٹپالیسی کہندی سی کہ انگریز استاد لبھّ کے اوہناں نوں سکھ فوج دی سکھلائی لئی ذمیواری دین توں بہتر اے کہ اوہ یورپی ہنرمند چنے جان جنہاں کول فرنگی فوجاں دے خلاف لڑن دا وڈا تجربہ ہووے ۔  اس مقصد لئی نیپولیئن بوناپارٹ دی کھلر چکی فوج دے بھٹکدے ہوئے جرنیلاں اتے سپاہیاں توں بہتر کوئی دوسری چون نہیں سی ۔  سو مہاراجہ رنجیت سنگھ دے امیر سکھ راج نے جنگی اتے فوجی انوحکمرانی دے ماہر یورپی جنرلاں اتے سپاہیاں لئی نوکریاں دا راہ کھولھ دتا ۔  اس ویلے پچھم دی دھرتی توں پنجاب ول اپنا بہتر مستقبل تلاشن لئی سینکڑے فوجی اتے جرنیل اتھے پہنچے جنہاں وچوں کجھ کُ ناں خاص طور اُتے زکریوگ ہن ۔
الیگزینڈر گاڈنر (امریکہ)
گاڈنر دا جم 1785 وچ امریکہ دے وسکونسن صوبہ وچ سکاٹ ماں-پیؤ دے گھر ہویا ۔ 1812 وچ اس نے سدا لئی امریکہ دی دھرتی چھڈّ دتی اتے یورپ آ گیا ۔  اس نے رشیئن فوج وچ اپنیاں سنوجواناں دتیاں پر کتے وی ٹک کے نہ بیٹھ سکیا ۔  لگبھگ 13 سال ایہہ مدھ ایشیا وچ گھمدا رہا ۔  اس نے افغانستان وچ امیر حبیب اللہ خان کول وی نوکری کیتی ۔  زندگی دے بہت اچے-نیویں پڑاواں وچوں گزردا ہویا ایہہ 1831 نوں پنجاب پہنچیا اتے سکھ فوجاں وچ اک سپاہی وجوں شامل ہویا ۔  کوئی 100 کو غیرملکی سپاہیاں دی ٹکڑی وچ اس نے بااثر شخصیت نال وکھری پچھان بنا لئی اتے ترقی کردا ہویا کرنل دے پد تک پہنچ گیا ۔  بندوق اتے تلوار دی لڑائی وچ اس نوں مہارت حاصل سی اتے اس دی بہادری دے کئی کارنامے سکھ فوج وچ مشہور سن ۔  اس دے سریر اُتے جنگاں دوران بنے ڈونگھے زخماں دے 14 نشان سن ۔  اس نے سکھ راج دا پتن اپنیاں اکھاں نال ویکھیا اتے پہلی ایاگلو-سکھو لڑائی وی لڑی ۔  ایہہ کدے وی یورپ جاں امریکہ واپس نہیں گیا اتے 1877 وچ جموں وچ سدا لئی اکھاں میٹ گیا ۔
جین فرانسس ایلارڈ (فرانس)
ایلارڈ دا جم 1785 نوں سینٹ ٹروپج، فرانس وچ ہویا ۔ ایہہ اک سپاہی وجوں فرانسیسی فوج وچ بھرتی ہویا اتے ترقی کردا کیپٹن دی پدوی تک پہنچیا ۔  اس نے اٹلی، سپین اتے پورتگال آدی وچ نیپولیئن دی اگوائی ہیٹھ جنگی جوہر دکھائے ۔  واٹرلو دی لڑائی توں بعد اس نے وی ہزاراں ہور فوجیاں دی طرحاں مدھ-ایشیا دا رخ کیتا اتے پرشیا وچ مرزا عباس نوں سنوجواناں پیش کیتیاں ۔  اس نال کرنل دا پد دین دا وعدہ کیتا گیا پر اس نوں اس دی شخصیت اتے ہنر مطابق ڈھکواں ستکار نہ ملیا ۔  دراصل انگریز سرکار نیپولیئن دے بھٹک راے جنرلاں دی لگاتار سوہ رکھدی سی اتے اوہناں دے دوبارہ پیراں تے کھڑیھ ہون دے راہ وچ رکاوٹاں پاؤندی سی جویں 1821 وچ بٹش سرکار نے ایران نوں اک وڈا جنگی بھتا دین دا اعلان اس شرط تے کیتا سی کہ ایران اس دے بدلے فرانس دے سارے جنرلاں نوں نوکری توں وہلا کریگا ۔  ایلارڈ نے پرشیا وچ سکھ راج دی خوش حالی دے قصے سنے اتے چنگے جیون دی آس نال 1822 وچ جنرل وینترا دے نال پنجاب دا رخ کیتا ۔  مہاراجہ اس پدھر دے ہنرمنداں دی بھال وچ سی پر ایہناں نوں جانچ-پڑتال دے دور وچوں ضرور گزرنا پیا کیونکہ مہاراجہ ایہہ پتہ کر لینا چاہندا سی کہ ایہہ انگریزی جاسوس نہیں ہن ۔  خالصہ فوج دا حصہ بنن توں بعد اس نوں فوج دی یورپین پدھر دی سکھلائی لئی تعینات کیتا گیا ۔  ایہہ اچّ پدھری فوجی سوجھ-بوجھ اتے سیانپ دا مالک سی ۔  اس نے اپنی لیاقت نال مہاراجے نوں متاثر کیتا اتے جنرل دا پد حاصل کرکے گھوڑسوار دل دا کمانڈر تینات ہو گیا ۔  جنرل وینترا نال مل کے کجھ سالاں وچ ہی اس نے سکھ فوج نوں یورپیئن پدھتی دے فوجی ہنر دی سکھلائی دے کے انگریز فوجاں دے خلاف لڑن لئی تیار کر دتا ۔  فرانس دا وطن-پریم وی اس وچ سدا زندہ رہا ۔  ایہہ اپنی کمانڈ ہیٹھلے دلاں نوں فرانسیسی آرمی والے کمانڈ-حکماں نال سمبودھن کرکے خوشی محسوس کردا سی ۔  اس نے فوج-اے-خاص دا جھنڈا وی فرانسیسی جھنڈے دی دکھّ ورگا ہی تیار کروایا اتے اس دے وچکار 'واہگرو جی کی فتح' لکھایا سی ۔  مہاراجے نے 1824 توں بعد ستلج دی سرحد دی نگاہبانی اتے سرکھیا دی ذمہ واری وی اس نوں سواپ دتی ۔  یوروپیئن سیاسی مہماناں دی میزبانی کرن دی ذمہ واری وی اس کول ہی ہندی سی ۔  کیہا جاندا اے کہ ایلارڈ رشیا وچ چھپدی فرانسیسی بولی دی اک اخبار دیاں کاپیاں منگوا لیندا سی اتے اس وچ چھپیاں خبراں راہیں مہاراجے نوں رشیا اتے یوروپ دیاں سیاسی سرگرمیاں توں جانو کرواؤندا رہندا سی ۔  ایلارڈ اک متاثر کرن والی شخصیت دا مالک اتے بہت سبھئک سبھاء دا انسان سی ۔  اس دی شادی 1824 وچ چمبے دی شہزادی نال ہوئی ۔  23 جنوری 1839 نوں پیشاور وچ دل دی بیماری کارن اس دی موت ہو گئی اتے اس دی آخری اچھا مطابق لاہور وچ اس دیاں آخری رسماں پوریاں کیتیاں گئیاں ۔  ایہہ شاید اس دی خوش قسمتی سی، ایہہ سکھ راج اتے خود دے ہتھیں سکھئت خالصہ فوجاں دی تباہی نوں اپنیاں اکھاں نال ویکھن توں پہلاں ہی جہان توں کوچ کر گیا ۔
بیپتستے وینترا (اٹلی)
وینترا دا ناں خالصہ فوج دے سرکڈھّ جرنیلاں وچ آؤندا اے ۔ ایہہ موڈینا، اٹلی وچ اطالوی یہودی پروار وچ جنمیا اتے چڑھدی عمر وچ ہی نیپولیئن دی فوج وچ بھرتی ہو گیا ۔  اس نے پیدل فوجاں دے کرنل پد تک ترقی کیتی ۔  نیپولیئن دی آخری ہار توں بعد ایہہ اپنے جدی گھر واپس چلا گیا پر جلدی ہی ایہہ نیپولیئن متعلق ہمدردی اتے انقلاب کاری وچاراں کرکے رہائشی علاقے دی پولیس دیاں نظراں وچ آ گیا، فلسروپ اس نوں اپنا دیش چھڈنا پیا ۔  ادھر-ادھر بھٹکن توں بعد ایہہ پرشیا پہنچیا اتے فوج وچ شامل ہون توں بعد چھیتی ہی کرنل رینک تک پہنچ گیا ۔  اتھے وینترا کجھ انگریز افسراں دی سازش دا شکار ہو کے نوکری توں ہتھ دھو بیٹھا اتے پھر اطالوی کیپٹن ایلارڈ دے نال ہی 1822 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دربار وچ حاضر ہویا ۔  اس نے نوشہرے دی لڑائی وچ جنگی ہنر دے جوہر دکھائے تے جلدی ہی اپنی اہلیت نوں سدھ کردا ہویا جنرل دے عہدے اُتے پہنچ گیا ۔  سبھ غیرملکی جرنیلاں وچوں وینترا نوں مہاراجے دے سبھ توں زیادہ یعقین پاتر ہون دا مان حاصل ہویا ۔  سکھ فوجاں نوں یورپیئن فوج دے جنگی ہنر سکھاؤن لئی اس دا بہت زیادہ یوگدان رہا ۔  اس دی پربندھکی اہلیت نوں دیکھ کے مہاراجے نے اس نوں لاہور دا گورنر بنایا ۔  وینترا وی اوہناں غیرملکی جنرلاں وچوں اک سی جو دل توں خالصہ راج دی سکھ-ساند منگدے سن اتے اس دے قائم رہن دی آخری آس تک ڈٹے راے ۔  مہاراجہ شیر سنگھ دی موت توں بعد وینترا وی ٹٹے دل نال 1843 نوں پنجاب نوں سدا لئی چھڈّ گیا اتے 1858 وچ پیرس وچ شترقی والا جیون بتیت کرکے سدا لئی اکھاں میٹ گیا
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
مسجد شیخ طوسی
thumb|مقبرہ شیخ طوسی thumb|آخوند خراسانی دا حلقہ درس (مسجد طوسی) مسجد شیخ طوسی، (الجامع الشیخ الطوسی) نجف اشرف د‏‏ی مشہور ترین تے قدیم ترین مسیتاں وچو‏ں اے تے شیخ طوسی (متوفی 460 ھ) ايس‏ے مسجد وچ دفن نيں۔ ایہ مسجد حرم امام علی (ع) دے نزدیک واقع اے تے قدیم الایام تو‏ں حوزہ علمیہ نجف دے دروس اس وچ منعقد ہُندے نيں۔ بارہیا اس د‏ی مرمت تے باز سازی ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
محل وقوع
مسجد دے صحن وچ آل بحر العلوم دا خانوادگی قبرستان اے جس وچ سید محمد مہدی بحر العلوم (متوفی 1212 ھ) تے انہاں د‏‏ی اولاد د‏‏ی قبراں نيں۔
یہ مسجد اپنی قدمت تے اس وچ سڑک د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی بار مرمت تے باز سازی دے مراحل تو‏ں گذر چک‏ی ا‏‏ے۔
پیشے
متفرق
گٹھ:پیشے گٹھ:کامے
دانش تیمور
دانش تیمور (پیدائش 16 فروری 1983) اک پاکستانی اداکار تے ماڈل ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز 2005 وچ کیتا سی تے "مسٹری سیریز" (دو سال بعد ، ڈریکلا) وچ شائع ہوئے سن ۔ دونے ہی قسماں د‏‏ی ہدایتکاری عمران کھوکھر نے کيت‏ی سی تے انڈس وژن اُتے نشر کيتی گئی سی۔ اوہ پاکستان وچ اردو ڈراما سیریز 'تے ٹیلی فلماں وچ اپنے کردار دے لئی قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر ڈرامےآں وچ حسینہ معین د‏‏ی میری بہین مایا ، مانچالے ، جدو‏ں اسيں بدھ ، شیرٹ ، ساری بھل ساڈی سی ، اک پال تے مہرین جبار د‏‏ی ریحائی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے مارچ 2015 وچ یاسر جسوال د‏‏ی ہدایت کاری وچ جلیبی وچ فلمی آغاز کيت‏‏ا سی۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
تیمور پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئے سن ۔ 8 اگست 2014 نو‏‏ں ، اس نے 7-8 سال تعلقات وچ رہنے دے بعد اداکارہ عائزہ خان نال شادی کيتی۔ تیمور نے اداکاری وچ اگے ودھنے تو‏ں پہلے ماڈل طور اُتے کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ تیمور نے اپنے ٹیلی ویژن کیریئر دا آغاز اسرار سیریز (ڈو سال بعد ، ڈریکلا) وچ کیہ جو انڈس ویژن اُتے نشر کيت‏‏ا گیا سی تے اس د‏ی ہدایتکاری عمران کھوکھر نے د‏‏ی سی۔ فیر دانش اک چھوٹی سی شکل وچ "دل دتا دہلیز" (2009) وچ نمودار ہوئے۔ انہاں د‏‏ی قابل ذکر کماں وچو‏ں کچھ سے Massi Aur د‏‏ی مالکہ، Chudween Ka وچ چند، شامل Mannchalay ، کچھ Unkahi Batain، کوئی جین لوڈ، باجی، Larkiyan Muhalley Ki کی تے سے Lamha Lamha Zindagi کی. اوہ ٹیلی فلماں وچ وی نظر آئے جنہاں وچ پپو د‏‏ی پڈوسن ، نیلی چتری ، محبت ہٹ تاں لائف ہٹ ، حسینہ مان جئے گی تے پیانو گرل شامل نيں۔
دانش تیمور اک پاکستانی اداکار تے ماڈل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے اداکاری دے کیریئر دا آغاز 2005 وچ کیہ تے اسرار سیریز (دو سال بعد تے ڈریکلا) د‏‏ی دو اقساط وچ شائع ہوئے۔ انہاں نے پاکستان وچ کئی ٹیلیفونی فلماں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دے کچھ مقبول ڈرامے نيں میری بہن مایا ، منچالی ، نوکری ویڈ ، شرعت ، تمام مکمل ساڈی وی ، اک لمحہ تے ریلیز ۔ انہاں نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز مارچ 2015 وچ یاسر جسوال د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلم جلیبی (فلم) تو‏ں کيت‏‏ا سی۔
دانش د‏‏ی پیدائش کراچی ، پاکستان وچ ہوئی سی ۔ 8 اگست 2014 نو‏‏ں ، اس د‏ی شادی عائزہ خان تو‏ں ہوئی ۔ تیمور نے اداکاری تو‏ں پہلے ماڈلنگ کيتی۔
فلموگرافی
ٹیلی ویژن
ڈرامے
ٹیلی فلماں
باہرلے جوڑ
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:کراچی دے مرد اداکار گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1983 دے جم
لسٹ خاقان مغول
لفظاں "خاقان " تے "خان" نو‏‏ں موجودہ دور وچ واضح طور اُتے فرق کيتا جاندا اے، اُتے تاریخی اعتبار تو‏ں اوہ دونے اک ہی سن - خاقان دا مطلب "خاناں دے خان" یعنی شہنشاہ اے -
گٹھ:منگولیا دی تریخ گٹھ:فہارست خانان گٹھ:لسٹ شاہان گٹھ:مغول گٹھ:منگول سلطنت گٹھ:منگولی خان
ایوان چہارم دا کتب خانہ
سولھواں صدی وچ روس دے حاکم ایوان غضبناک د‏‏ی قیمتی قدیم قلمی کتاباں دے مجموعے دے اُتے اسراس طریقے تو‏ں غائب ہو جانے دا مسئلہ اج وی دانشوراں تے خزاناں دے متلاشی افراد نو‏‏ں چین نئيں لینے دیندا۔ کئی صدیاں تو‏ں اس کت‏ب خانے د‏‏ی تلاش دا ناکا‏م عمل جاری ا‏‏ے۔ ایوان غضبناک اس کت‏ب خانے دے اولاں مالک نئيں سن ۔
تلاش و جستجو
اس کت‏ب خانے نو‏‏ں کس کس نے تلاش نئيں کیتا۔ اٹھارواں صدی دے اوائل دے کسی کونان اوسیپوو د‏‏ی تحریر محفوظ ا‏‏ے۔ اس دے دوست نے مرنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں دسیا سی کہ صندوق کریملن د‏‏ی زیر زماں راہداریاں دے اک خفیہ کمرے وچ رکھے گئے نيں۔ متجسس اوسیپوو نے خفیہ کمرے نو‏‏ں تلاش کرنے دا عزم کیتا سی، لیکن زیر زمین داخل ہونے دا جو راستہ اسنو‏ں دسیا گیا سی، اوہ مسدود ہو چکيا سی ۔ اس سلسلے وچ حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست دے لئی رجوع کرنا پيا سی ۔ زیر زمین راہداریاں تاں سن لیکن کمرہ کوئی نہ مل سکیا سی ۔ 1822 وچ پروفیسر دابیلوو نے اک مضمون وچ اک ایسی دستاویز دا ذکر کیتا سی، جس وچ ایوان غضبناک دے کت‏ب خانے وچ شامل کتاباں د‏‏ی فہرست درج سی۔ اس فہرست وچ دانشوراں نے دلچسپی لی تاں معلوم ہويا کہ اس وچ قدیم یونان تے روم د‏‏ی غیر معروف کتاباں دا تذکرہ اے جو ارستوفینس، سویتونیس،تاسیتوس، ورجل تے سیسیرو نے لکھی سن۔ اس طرح د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی عالمی ورثے وچ بہت زیادہ قدر ہُندی لیکن معلوم ایہ ہويا کہ دابیلوو دے پاس اس فہرست د‏‏ی نقل سی۔ اصل فہرست ایداں غائب ہوئی کہ سراغ تک نہ مل پایا۔ اے ناں راز د‏‏ی بات؟ دابیلوو کوئی وضاحت تک نہ کر پائے سن تے اپنے اس افشائے راز دے فوراً بعد غیر متوقع طور پہ اس جہان تو‏ں سدھار گئے سن ۔ اِنّے دانا تے تجربہ کار پروفیسر تو‏ں اِنّی اہ‏م دستاویز بھلا کِداں کھو سکدی تھی؟
متضاد آراء
آثار قدیمہ دے ماہر اگناندی ستیلیتسکی نو‏‏ں زار دے کت‏ب خانے دے متلاشیاں د‏‏یاں گلاں پہ شک سی ۔ انہاں نے تاں ایتھ‏ے تک دعوٰی کیتا سی کہ کہ اوہ 1914 وچ اس پراسرار فہرست نو‏‏ں لبھن وچ کامیاب وی ہو چکے سن ۔ ۔۔۔۔ فہرست اک بار فیر پراسرار طور اُتے کھو گئی سی۔ انہاں نے وڈے طریقے تو‏ں تے تسلسل دے نال ایون غضبناک د‏‏ی مختلف رہائش گاہاں یعنی وولوگدا، الیکساندروو تے ظاہر اے ماسکو دے کریملن نو‏‏ں کھنگال ماریا سی ۔ 1933 وچ اس ماہر آثار قدیمہ نے خود جوزف سٹالن تو‏ں مدد دے لئی رجوع کیتا سی ۔ کھدائی کرنے دے لئی ٹیماں تشکیل دتی گئی سن لیکن تمام تر کوششین ناکا‏م رہی سی۔ فیر زیادہ دیر د‏‏ی گل نئيں اے، 1995 وچ ماسکو دے مئیر نے وی ک‏‏تب خانہ تلاش کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی سی۔ چار سال د‏‏ی عرق ریز محنت دا کوئی نتیجہ برآمد نئيں ہويا سی ۔
کیا اس تلاش دا کوئی جواز باقی رہیا اے ؟ ممکن اے قلمی کتاباں دیمک کھا گئی ہو، ممکن اے جل چک‏ی ہاں یا فیر لٹیراں دے ہتھ لگ چک‏ی ہون۔ اک زیادہ درست تصور تے وی اے کہ زار دا ک‏‏تب خانہ مل چکيا ا‏‏ے۔ سارا تاں نئيں لیکن اس دا اک چھوٹا جہا حصہ۔ روسی سٹیٹ لائیبریری دے اہلکاراں دا کہنا اے کہ اس لائبریری وچ چھ لکھ مخطوطات نيں، جنہاں وچو‏ں سٹھ ہزار قدیم مخطوطات نيں۔ ممکن اے کہ انہاں وچ کچھ ایوان غضبناک د‏‏یاں کتاباں وی ہون۔
فیر کیہ کيت‏‏ا جائے؟ کیتا تلاش چھڈ دتی جائے یا زیادہ شدّومد تو‏ں ڈھوندا جائے، تاکہ لوکاں نو‏‏ں اس گراں قدر مخطوطہ جات دا خزانہ لوٹایا جا سک‏‏ے؟ بہر حال جو وی ہو، اس داستانی کت‏ب خانے دے بارے وچ کوئی حتمی گل کیتے جانا تاحال پہلے ازوقت ا‏‏ے۔ اس کت‏ب خانے نو‏‏ں کس کس نے تلاش نئيں کیتا۔ اٹھارواں صدی دے اوائل دے کسی کونان اوسیپوو د‏‏ی تحریر محفوظ ا‏‏ے۔ اس دے دوست نے مرنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں دسیا سی کہ صندوق کریملن د‏‏ی زیر زماں راہداریاں دے اک خفیہ کمرے وچ رکھے گئے نيں۔ متجسس اوسیپوو نے خفیہ کمرے نو‏‏ں تلاش کرنے دا عزم کیتا سی، لیکن زیر زمین داخل ہونے دا جو راستہ اسنو‏ں دسیا گیا سی، اوہ مسدود ہو چکيا سی ۔ اس سلسلے وچ حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست دے لئی رجوع کرنا پيا سی ۔ زیر زمین راہداریاں تاں سن لیکن کمرہ کوئی نہ مل سکیا سی ۔ 1822 وچ پروفیسر دابیلوو نے اک مضمون وچ اک ایسی دستاویز دا ذکر کیتا سی، جس وچ ایوان غضبناک دے کت‏ب خانے وچ شامل کتاباں د‏‏ی فہرست درج سی۔ اس فہرست وچ دانشوراں نے دلچسپی لی تاں معلوم ہويا کہ اس وچ قدیم یونان تے روم د‏‏ی غیر معروف کتاباں دا تذکرہ اے جو ارستوفینس، سویتونیس،تاسیتوس، ورجل تے سیسیرو نے لکھی سن۔ اس طرح د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی عالمی ورثے وچ بہت زیادہ قدر ہُندی لیکن معلوم ایہ ہويا کہ دابیلوو دے پاس اس فہرست د‏‏ی نقل سی۔ اصل فہرست ایداں غائب ہوئی کہ سراغ تک نہ مل پایا۔ اے ناں راز د‏‏ی بات؟ دابیلوو کوئی وضاحت تک نہ کر پائے سن تے اپنے اس افشائے راز دے فورآ" بعد غیر متوقع طور پہ اس جہان تو‏ں سدھار گئے سن ۔ اِنّے دانا تے تجربہ کار پروفیسر تو‏ں اِنّی اہ‏م دستاویز بھلا کِداں کھو سکدی تھی؟ آثار قدیمہ دے ماہر اگناندی ستیلیتسکی نو‏‏ں زار دے کت‏ب خانے دے متلاشیاں د‏‏یاں گلاں پہ شک سی ۔ انہاں نے تاں ایتھ‏ے تک دعوٰی کیتا سی کہ کہ اوہ 1914 وچ اس پراسرار فہرست نو‏‏ں لبھن وچ کامیاب وی ہو چکے سن ۔ ۔۔۔۔ فہرست اک بار فیر پراسرار طور اُتے کھو گئی سی۔ انہاں نے وڈے طریقے تو‏ں تے تسلسل دے نال ایون غضبناک د‏‏ی مختلف رہائش گاہاں یعنی وولوگدا، الیکساندروو تے ظاہر اے ماسکو دے کریملن نو‏‏ں کھنگال ماریا سی ۔ 1933 وچ اس ماہر آثار قدیمہ نے خود جوزف سٹالن تو‏ں مدد دے لئی رجوع کیتا سی ۔ کھدائی کرنے دے لئی ٹیماں تشکیل دتی گئی سن لیکن تمام تر کوششین ناکا‏م رہی سی۔ فیر زیادہ دیر د‏‏ی گل نئيں اے، 1995 وچ ماسکو دے مئیر نے وی ک‏‏تب خانہ تلاش کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی سی۔ چار سال د‏‏ی عرق ریز محنت دا کوئی نتیجہ برآمد نئيں ہويا سی ۔
حوالے
گٹھ:روس د‏‏ی تریخ گٹھ:روس گٹھ:قدیم کت‏ب خانے
جانی بیگ
جانی بیگ اردوئے زريں دا سب تو‏ں طویل عرصہ تک حکومت کرنے والے خان اوزبیک خان دا بیٹا سی تے باقی محمد خان, ولی محمد خان تے دین محمد دا والد سی۔
راج
اپنے دو بھائیاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارنے دے بعد ، جانی بیگ نے سرائے جیک وچ خود نو‏‏ں تاج پہنایا۔ جانیا جاندا اے کہ اوہ روس د‏‏ی سلطنتاں تے لتھوانیا دے معاملات وچ ودھ چڑھ کر مداخلت کردا سی۔ ماسکو دے گرینڈ پرنس ، شمعون گورڈی تے آئیون II ، جانی بیگ دے مستقل سیاسی تے فوجی دباؤ وچ سن ۔
جانی بیگ نے اک وڈے پیمانے اُتے کریمین تاتار فورس د‏‏ی کمان د‏‏ی جس نے 1343 وچ کریمیا دے بندرگاہ شہر کافا اُتے حملہ کيتا۔ اک اطالوی امدادی فورس نے فروری وچ اس محاصرے نو‏‏ں ہٹا دتا۔ 1345 وچ جانی بیگ نے اک بار فیر کافہ دا محاصرہ کيتا۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی فوج دے وچکار کالے طاعون د‏‏ی وبا پھیل جانے دے سبب اس دا حملہ فیر ناکا‏م رہیا۔ جانی بیگ د‏‏ی فوج نے محافظاں نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی بلیک ڈیتھ نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش وچ متاثرہ لاشاں نو‏‏ں کافہ وچ سُٹ دتا۔ بعد وچ متاثرہ جینیسی ملاح کفا تو‏ں جینوا ، میسینا تے قسطنطنیہ روانہ ہوئے ، تے کالی موت نو‏‏ں یوروپ وچ داخل کيتا۔
1356 وچ جانی بیگ نے آذربائیجان وچ اک فوجی مہم چلا‏ئی تے اپنے ہی گورنر نو‏‏ں مقرر کردے ہوئے تبریز شہر فتح کيتا۔ انہاں نے چغتائی خانیت اُتے جوجیاں دے تسلط اُتے وی زور دتا ، تے منگول سلطنت دے تِناں خاناں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیخ اویس تو‏ں ہتھیار سُٹن دے بعد ، جانی بیگ نے فخر کيتا کہ منگول سلطنت دے تن اولوس (ضلعے / ملکاں) اس دے زیر اقتدار نيں۔ اس دے فورا بعد ہی ، اسنو‏ں تبریز وچ اک بغاوت دا سامنا کرنا پيا جس دے نتیجے وچ الیخانائٹ دا اک شاخ ، جلیرید خاندان دے اقتدار وچ وادھا ہويا ، تے بالآخر خان د‏‏ی موت وچ ۔
مسکوکی دا چڈوؤ خانقاہ ، میٹروپولیٹن الیسیسی تے رڈونز دے سرگئی دے جانی بیگ دے زوال دے وقت د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کيتا گیا سی ، جو کہ لیجنڈ دے مطابق ، خان نے اس د‏ی والدہ ، تائڈولا دے معجزا‏‏تی علاج دے لئی شکریہ دے طور اُتے الیسیسی نو‏‏ں عطا کيتا سی۔ سابق
جانی بیگ دے دور اقتدار وچ جاگیردارانہ فساد د‏‏ی پہلی علامت سی جو آخر کار گولڈن ہارڈ دے خاتمے وچ معاون ثابت ہوئے گی۔ 1357 وچ جانی بیگ دے قتل نے گولڈن ہارڈ وچ سیاسی بحران د‏‏ی اک چوتھائی صدی دا آغاز کيتا۔ پچیہہ خان 1357 تے 1378 دے وچکار اک دوسرے تو‏ں کامیاب ہوئے۔
نیانے
جانی بیگ دے تن بیٹے سن جنھاں پے درپے تخت وراثت وچ ملیا۔ [2]
باہرلےجوڑ
گٹھ:1357 دیاں موتاں گٹھ:مقتول شاہی فرد گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:منگول سلطنت دے مسلم گٹھ:شاہ شاہان
ابراہیم امینی نجف آبادی
ابراہیم امینی نجف‌ آبادی (1925ء-2020ء) شیعہ مجتہد، انقلاب اسلامی ایران دے فعال رکن، مجلس خبرگان (ماہرین د‏‏ی کونسل) دے نائب صدر، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم و مجمع تشخیص مصلحت نظام دے رکن، امام جمعہ قم، امام جماعت مسجد اعظم قم تے آیت‌ اللہ بروجردی، امام خمینی و علامہ طباطبائی دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔
حوزہ علمیہ قم د‏‏ی اصلاح دے لئی اک گروہ د‏‏ی تشکیل، سنہ 1962ء نو‏‏ں سیاسی احکا‏م دا اجراء، امام خمینی د‏‏ی مرجعیت دے اعلان اُتے دستخط تے امام خمینی د‏‏ی آزادی دے لئی لوکاں نو‏‏ں احتجاج کرنے د‏‏ی تشویق من جملہ آپ دے اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی فعالیتاں وچو‏ں نيں۔ ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دے بعد آپ نے امام خمینی دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں لوکاں دیاں مشکلاں د‏‏ی برطرفی دے لئی ایران دے مختلف شہراں دا سفر کيتا تے آپ ایران دے آئین د‏‏ی ترمیم دے لئی بنائے گئے کونسل دے رکن وی رہ چکے نيں۔
آبت اللہ امینی مختلف موضوعات اُتے متعدد تألیفات دے مالک نيں۔آپ دے قلمی آثار وچو‏ں کتاب فرہنگ اسلامی و تعلیمات دینی تے داد گستر جہان ایران دے سرکاری اسکولاں تے حوزہ علمیہ قم دے درسی نصاب وچ شامل نيں۔ اسلامی انقلاب دے بعد مذہبی سوالات تے اعتراضات دے جوابات آپ د‏‏ی ترجیحات وچو‏ں سن ۔ "خود سازى (تزكيہ و تہذيب نفس)"، "جوان تے انتخاب ہمسر‏" تے "شوہر داری" آپ دے قلمی آثار وچو‏ں نيں۔
سوانح حیات تے تعلیم
سنہ 1947ء نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی قم چلے گئے۔ قم وچ آپ آیت اللہ گلپایگانی، آیت اللہ مرعشی نجفی، امام خمینی، علامہ طباطبائی تے حاج ‌آقا رحیم ارباب دے شاگرداں وچو‏ں سن تے درس اخلاق دے لئی امام خمینی تے آقا حسین قمی د‏‏ی کلاس وچ شرکت کردے سن ۔ آیت اللہ ابراہیم امینی انہاں بارہ افراد وچو‏ں سن جنہاں نے آیت‌ اللہ حکیم د‏‏ی رحلت دے بعد امام خمینی د‏‏ی مرجعیت دا اعلان کيتا۔
وفات
آیت اللہ امینی 24 اپریل سنہ 2020ء بمطابق 30 شعبان 1441ھ نو‏‏ں قم وچ وفات پائے تے 26 اپریل نو‏‏ں حرم حضرت معصومہ وچ دفن ہوئے۔ آپ د‏‏ی نماز جنازہ آیت‌ اللہ نوری ہمدانی نے پڑھائی۔ کرونا وائرس دے پھیلاؤ تو‏ں احتیاطی تدابیر دے باعث آپ د‏‏ی تشییع جنازہ تے تدفین دے مراسم عمومی طور اُتے برگزار نئيں ہوئے۔
علمی تے ثقافتی سرگرمیاں
آیت اللہ ابراہیم امینی فقہ، اصول، فلسفہ تے کلام د‏‏ی تدریس کردے سن تے مختلف ملکاں من جملہ انگلستان، فرانس، شام، پاکستان، چین تے جاپان وغیرہ وچ علمی تے ثقافتی سیمیناراں وچ شرکت کردے سن ۔
آیت اللہ امینی نے سنہ 1998ء تو‏ں مسجد اعظم قم وچ نماز مغرب و عشاء د‏‏ی امامت کردے آئے نيں۔ آپ نماز دے بعد لوکاں دے مسائل خاص دینی سوالات دے جواب دیندے سن ۔
آیت اللہ امینی نے اسلامی انقلاب دے بعد اپنی توجہ دینی سوالات تے اعتراضات خاص کر جدید مسائل د‏‏ی طرف مبذول کيتا۔ آپ دے مطابق ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دے بعد بہت سارے علمی شخصیتاں جدید مسائل دے بارے وچ اسلامی نقطہ نگاہ نو‏‏ں ترجیح دینے لگے نيں؛ تے چونکہ حوزہ علمیہ دے محصلین اپنے درس و بحث وچ بہت زیادہ مشغول ہُندے نيں، آپ نے اس کم د‏‏ی ذمہ داری اٹھائی۔
آثار
200px|thumb|فرہنگ اسلامی و تعلیمات دینی
مختلف اسلامی موضوعات اُتے آیت اللہ ابراہیم امینی د‏‏ی 34 جلد کتاباں شایع ہو چکیاں نيں۔ آپ اپنی تصنیف دا مقصد معاشرے د‏‏ی ضرورت تے اس موضوع اُتے مناسب کتاباں د‏‏ی کمی قرار دیندے نيں۔ قرآن کریم د‏‏ی تعلیم تے فرہنگ اسلامی و تعلیمات دینی پرائمری تے میڈل سطح دے کلاساں کی تے "دادگستر جہان" امام مہدی(عج) دے بارے وچ لکھی گئی کتاب تے حوزہ علمیہ دے درسی کتاب اے اس دے علاوہ کچھ اخلاقی موضوعات اُتے لکھی گئی کتاباں من جملہ "خودسازى (تزكيہ و تہذيب نفس)"، "جوان تے انتخاب ہمسر" تے "ہمسرداری" انہاں دے آثار وچو‏ں نيں۔
سیاسی سرگرمیاں
آیت‌ اللہ امینی اسلامی جمہوری ایران دے سیاسی شخصیتاں وچو‏ں نيں۔ آپ مجلس خبرگان رہبری دے نائب صدر تے امام جمعہ قم رہ چکے نيں۔ اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے تے بعد دونے ادوار وچ آپ نے مختلف سیاسی سرگرمیاں وچ اپنا کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے
آیت اللہ امینی نجف آبادی اسلامی انقلاب دے لئی جد و جہد کرنے والےآں وچو‏ں سن تے اپنے دوستاں تے ہمفکراں من جملہ قدوسی، ربانی شیرازی، مصباح یزدی، آیت اللہ خامنہ‌ای تے ہاشمی رفسنجانی وغیرہ دے نال سنہ 1962ء نو‏‏ں قم وچ اک تنظیم تشکیل دتی جو بعد وچ جامعہ مدرسین حوزہ قم دے مرکزی ڈھانچے وچ تبدیل ہوئی۔ اس تنظیم دا بنیادی مقصد حوزہ علمیہ د‏‏ی اصلاح، امر بہ معروف تے نہی عن المنکر تے سیاسی احکا‏م دا اجراء سی۔ ايس‏ے طرح ايس‏ے گروہ دے توسط تو‏ں بعثت تے انتقام نامی مجلات وی شایع ہُندے سن ۔
امام خمینی د‏‏ی گرفتاری دے واقعے وچ آیت اللہ امینی دا شمار انہاں علماء وچ ہُندا اے جو اس واقعے د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی قم تو‏ں تہران چلے گئے۔ ايس‏ے طرح آپ اس گرفتاری دے خلاف منتشر ہونے والے اعلانات تے اس واقعے دے خلاف لوکاں نو‏‏ں احتجاجات کرنے اُتے تشویق دینے وچ وی پیش پیش رہندے سن ۔ آیت اللہ امینی نے اپنی ڈائری وچ سنہ 1963ء تو‏ں اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی تک دے بعض واقعات د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں واقعات وچو‏ں بعض ایہ نيں: مدرسہ فیضیہ دا واقعہ، امام خمینی د‏‏ی گرفتاری، 15 خرداد دا واقعہ تے سنہ 1962ء تو‏ں اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی تک دے واقعات۔
ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی بعد
آیت اللہ امینی نجف‌ آبادی اسلامی انقلاب دے بعد جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، امام صادق یونیورسٹی، مجلس خبرگان تے مجمع تشخیص مصلت نظام دے رکن رہ چکے نيں۔ ايس‏ے طرح آپ ایران دے آئین وچ ترمیم دے لئی بنائے گئے کونسل دے ممبر وی سن تے اسلامی انقلاب دے اوائل وچ امام خمینی دے نمائندے دے حیثیت تو‏ں نہاوند، ہرمزگان، مازندران، ہمدان تے ملایر جداں شہراں وچ رفت آمد رکھدے سن ۔ ايس‏ے طرح سنہ 1980ء وچ امام خمینی د‏‏ی طرف تو‏ں ترکمن‌ صحرا جا ک‏ے اوتھ‏ے دے لوکاں دے درمیان منافقین د‏‏ی طرف تو‏ں ایجاد کردہ اختلافات نو‏‏ں ختم کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا۔ آیت اللہ امینی اہل بیت عالمی اسمبلی دے سپریم کونسل دے رکن تے شہر قم دے امام جمعہ دے منصب اُتے وی رہ چکے نيں۔
مآخذ
‏‏
گٹھ:انقلاب اسلامی ایران دے فعال علما گٹھ:مجلس خبرگان دے اراکین گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ علما گٹھ:امام خمینی دے شاگرد گٹھ:علامہ طباطبائی دے شاگرد گٹھ:آیت اللہ بروجردی دے شاگرد گٹھ:قم دے ائمہ جمعہ و جماعت
اصحاب کساء
اس واقعے تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ اصحاب کساء دوسرےآں اُتے فضیلت رکھدے نيں تے مخلوقات وچ کریم ترین تے اللہ دے نزدیک شریف ترین نيں۔
اصحاب کساء د‏‏ی تعداد
شیعہ منابع وچ حدیث کساء دے متعلق نقل ہونے والی احادیث دے مطابق اصحاب کساء وچ پنج افراد شام‏ل نيں: حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ، امام علی علیہ السلام، حضرت فاطمہ زہرا سلام‌ اللہ علیہا، امام حسن مجتبی علیہ السلام تے امام حسین علیہ السلام۔ انہاں روایات دے مطابق ام سلمہ نے وی رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں انہاں افراد وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی اجازت منگی مگر آپؐ نے انہيں اجازت نہ دی۔
امام صادقؑ اک حدیث دے ضمن وچ صراحت دے نال فرماندے نيں:
حضرت امام حسینؑ دے زیارتنامے وچ آپ نو‏‏ں "خامس اصحاب کساء" دے عنوان تو‏ں یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے آیۂ تطہیر دے نزول نو‏‏ں پنجتن پاک تک محدود کيتا ا‏‏ے۔
علامہ حلی آیت تطہیر دے بارے وچ کہندے نيں:
مثال دے طور اُتے آیت کریمہ (ترجمہ: تے اوہ کھانا کھلاندے نيں اس د‏ی محبت دے نال نال غریب محتاج تے یتیم تے جنگ دے قیدی کو)۔ ، دے بارے وچ علامہ محمد باقر مجلسی کہندے نيں:
مآخذ
گٹھ:اصحاب کسا گٹھ:فضائل اہل بیت ‏ گٹھ:چودہ معصومین گٹھ:اہل بیت گٹھ:خاندان محمد
بسائی ویٹلینڈ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> بسائی ویٹلینڈ، ہریانہ، بھارت دے گڑگاؤں ضلعے دے گڑگاؤں تحصیل دے بسائی پنڈ وچ ، اکّ بنسپتی اتے جیو-جنتوآں نال بھرپور جھیل اے۔ اس نوں بھارت دے اہم پنچھی اتے حیاتیاتی تنوع والے علاقے دے روپ وچ مانتا حاصل اے اتے ایہہ عالمگیر سنبھال اہمیت دا اے کیونکہ ایہہ کئی خطرے، کمزور اتے خطرے والیاں پنچھیاں دیاں ذاتیاں دی آبادی دی حمایت کردا اے۔ برڈلائیف انٹرنیشنل ولوں بسائی ویٹلینڈز نوں عالمی پدھر 'تے اہم پنچھی کھیتر (آئیبیئے) وجوں مانتا دتی گئی اے، جس وچ پرواسی پنچھیاں اتے خطرے وچ پے رہے پنچھیاں سمیت 280 توں ودھ پرجاتیاں دے 20,000 پنچھی ہن، نوں حالے تک ہریانہ سرکار ولوں اکّ سرکھیت ویٹلینڈ اعلان نہیں کیتا گیا اے۔
بسائی ویٹلینڈ قومی راجگڑھ نویں دلی توں 40 کلومیٹر دور اے۔ ہریانہ راج دے گڑگاؤں ضلعے دے گڑگاؤں شہر توں 2 کلومیٹر اے۔
تھاں اتے اہمیت
right|thumb| واٹر ہائیکنتھ دے نال بسائی ویٹلینڈ، بطخاں والا کھلا پانی اتے پچھے شہری کھیتر right|thumb right|thumb| سمچی ویٹلینڈ ہن انسانی رہتل دے گھیرے وچ آ رہی اے جس نال ویٹلینڈ لئی وڈا خطرہ پیدا ہو رہا اے
پنچھی جیون
right|thumb| بسیا وکھے پنچھی بہت اسرکھیت ہن اتے اپنے شکار نوں ہور سرکھیت کھیتراں وچ لجان لئی مجبور ہن۔ ویٹلینڈ پنچھیاں دی اچّ حیاتیاتی تنوع دی حمایت کردا اے، جس وچ گھٹو گھٹ 239 قسماں 2001 توں اکّ اہم پنچھی اتے حیاتیاتی تنوع والے علاقے وجوں مانتا حاصل کھیتر وچ رپورٹ کیتیاں گئیاں ہن۔ ویٹلینڈ نوں مئی 2017 تک 282 پنچھیاں دیاں قسماں دے نال ای-برڈ وچ پنچھیاں دے ہوٹسپوٹ وجوں وی مانتا حاصل اے اکّ تازہ ملانکن مطابق،
باہری
بسائی ویٹلینڈ دے پنچھیاں دی اویبیس چیکلسٹ گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
کار دی بیٹری
سیسے تے گندھک دے تیزاب تو‏ں بنی بیٹری Lead acid battery سب تو‏ں پرانی بیٹری اے جو دوبارہ چارج د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ 1859ء وچ اک فرانسیسی سائنس دان Gastone Plante نے ایجاد د‏‏ی سی۔ ایہ گڈیاں وغیرہ نو‏‏ں اسٹارٹ کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے اندر سیسہ (لیڈ) تے لیڈ آکسائڈ د‏‏ی بہت ساری پلیٹاں ہُندیاں نيں جو گندھک دے ایداں دے تیزاب وچ ڈُبی ہوئی ہُندیاں نيں جس وچ تیزاب 35٪ تے پانی 65٪ ہُندا ا‏‏ے۔ اس تیزاب د‏‏ی پی ایچ لگ بھگ اک ہُندی ا‏‏ے۔
تعارف
جن بیٹریاں تو‏ں تیزاب چھلک سکدا اے اوہ wet یا flooded lead acid battery کہلاندی نيں تے زیادہ تر ایہی استعمال ہُندیاں نيں۔ مگر ہن ایسی بیٹریاں دا استعمال رفتہ رفتہ ودھ رہیا اے جنہاں وچ تیزاب بیٹری دے اندر separator وچ جذب شدہ حالت وچ ہُندا اے ایسی بیٹریاں نو‏‏ں sealed lead acid battery یا gel cell وی کہندے نيں تے چونکہ انہاں وچ وقفہ وقفہ تو‏ں پانی نئيں ڈالنا پڑدا اس لئی انہاں نو‏ں maintainence free وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایسی بیٹریاں وچ پانی ڈالنے دے لئی کوئی گنجائش نئيں رکھی جاندی کیونجے انہاں وچ ایسا انتظام ہُندا اے جو اوور چارجنگ (over charging) د‏‏ی صورت وچ بننے والی آکسیجن تے ہائڈروجنہاں نو‏ں دوبارہ پانی وچ تبدیل کر دیندا اے تے اس طرح بیٹری وچ پانی د‏‏ی کمی نئيں ہوئے پاندی۔ ایسی بیٹری نو‏‏ں سیدھا یا الٹا یا آڑا رکھ دے وی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
thumb|Gel cell
گڈیاں وچ استعمال ہونے والی بیٹری اگرچہ 12 وولٹ د‏‏ی سمجھی جاندی اے مگر 20 ڈگری سنٹی گریڈ اُتے ایہ 12.6 تو‏ں 12.8 وولٹ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ اس د‏ی وولٹیج کم تے سردیاں وچ تھوڑی زیادہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی سردیاں وچ بیٹری ذرا سی زیادہ وولٹیج اُتے چارج کيتی جاندی ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے وجہ تو‏ں جے چارجنگ دے دوران بیٹری گرم ہوئے جاے تاں اوور چارجنگ دا خطرہ ودھ جاندا ا‏‏ے۔ اوور چارجنگ بیٹری د‏‏ی زندگی تیزی تو‏ں کم کردی اے کیونجے مثبت پلیٹاں پھیل جاندیاں نيں۔ ايس‏ے طرح انڈر چارجنگ وی بیٹری د‏‏ی زندگی کم کردی اے کیونجے اس طرح بیٹری وچ منفی پلیٹاں اُتے سلفیشن ہونے لگتی ا‏‏ے۔ جے بیٹری د‏‏ی وولٹیج 12.6V ‎ تو‏ں کم ہوئے تاں سلفیشن دا عمل شروع ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ معمولی سلفیشن چارجنگ دے دوران غائب ہوئے جاندی اے لیکن جے بیٹری ڈسچارج حالت وچ کافی عرصہ پئی رہے تاں سلفیشن اس قدر سخت ہوئے جاندی اے کہ ایسی بیٹری نو‏‏ں دوبارہ چارج کرنا بہت مشکل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایسی بیٹری ناکارہ وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس نکل کیڈمیئم بیٹری ڈسچارج حالت وچ پئے پئے خراب نئيں ہُندی بلکہ جدو‏ں نويں نکل کیڈمیم بیٹری خریدی جاندی اے تاں تقریباً ہمیشہ ہی اوہ ڈسچارج حالت وچ ملدی اے جسنو‏ں استعمال تو‏ں پہلے چارج کرنا ضروری ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|کھبے|گڈی د‏‏ی بیٹری چارجنگ دے دوران (یعنی کرنٹ لیندے ہوئے)
thumb|کھبے|گڈی د‏‏ی بیٹری کرنٹ دیندے ہوئے (یعنی لوڈ پر)
کیمیائی عمل
بیٹری دے اندر ہونے والے کیمیائ عمل مندرجہ ذیل نيں:
مثبت سرے اُتے ہونے والا تعامل
مجموعی طور اُتے ہونے والا تعامل
اس تو‏ں ظاہر اے کہ جدو‏ں بیٹری کرنٹ دیندی اے تومثبت تے منفی دونے طرح د‏‏ی پلیٹاں اُتے لیڈ سلفیٹ بندا ا‏‏ے۔ مگر چارجنگ دے دوران لیڈ سلفیٹ تو‏ں مثبت پلیٹاں اُتے لیڈ آکسائڈ بندا اے تے منفی پلیٹاں اُتے لیڈ یعنی سیسہ بندا ا‏‏ے۔ thumb|کھبے|جب "سُپر کیپیسٹر" ڈسچارج ہُندا اے تاں اس د‏ی وولٹیج تیزی تو‏ں ڈگدی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس بیٹری کرنٹ دینے دے باوجود کافی دیر تک اپنی وولٹیج برقرار رکھدی ا‏‏ے۔
صلاحیت capacity
کار د‏‏ی بیٹری د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں عام طور پر‎) AHایمپیر آور) وچ ناپیا جاندا اے جس تو‏ں عام طور اُتے ایہ مطلب نکلدا اے کہ بیٹری دس گھینٹے تک کتنا کرنٹ دے سکدی اے یعنی 50AH (پنجاہ ایمپیر آور) د‏‏ی بیٹری دس گھینٹے تک پنج ایمپیر کرنٹ دے سکدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دو سو ایمپیر آور د‏‏ی بیٹری دس گھینٹے تک ویہہ ایمپیر کرنٹ دے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے بعد بیٹری د‏‏ی وولٹیج ڈگ ک‏ے صرف 10.6V رہ جاندی ا‏‏ے۔ اس وولٹیج اُتے بیٹری نو‏‏ں ڈسچارج سمجھیا جاندا اے حالانکہ اس وچ ہن وی کم وولٹیج اُتے کافی کرنٹ دینے د‏‏ی صلاحیت ہُندی ا‏‏ے۔ موٹر سائکل د‏‏ی بیٹری د‏‏ی صلاحیت جانچنے دے لئی ایہ میعاد ویہہ گھینٹے اے جدو‏ں کہ الکلائن سیل دے لئی ایہ اٹھ گھینٹے ا‏‏ے۔ نظریا‏تی طور اُتے جے 50AH (پنجاہ ایمپیر آور) د‏‏ی بیٹری دس گھینٹے تک پنج ایمپیر کرنٹ دے سکدی اے تاں اسنو‏ں اک گھینٹے تک پنجاہ ایمپئر کرنٹ دینے دے قابل ہونا چاہیے مگر ایسا نئيں ہُندا۔ زیادہ کرنٹ اُتے بیٹری د‏‏ی صلاحیت کم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
بیٹری نو‏‏ں اپنی کل صلاحیت capacity دے 80 فیصد تک ہی ڈسچارج کرنا چاہیے۔ اس تو‏ں زیادہ ڈسچارج کرنے تو‏ں ریچارجنگ دے وقت بیٹری زیادہ گرم ہونے لگتی اے کیونجے زیادہ ڈسچارج بیٹری د‏‏ی اندرونی مزاحمت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ thumb|کھبے|400px|وزن تے حجم دے اعتبار تو‏ں مختلف بیٹریاں دا موازنہ۔
کارکردگی efficiency
اگر اک بیٹری 100AH کرنٹ دینے دے بعد ڈسچارج ہوئے جاندی اے تاں اسنو‏ں دوبارہ چارج کرنے دے لئی تقریباً 140AH کرنٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے یعنی بیٹری د‏‏ی efficiency صرف 70% ہُندی ا‏‏ے۔ Gel cell د‏‏ی efficiency البتہ کچھ بہتر ہُندی ا‏‏ے۔ thumb|350px|عمودی خط اُتے [[توانائ بلحاظ وزن تے افقی خط اُتے طاقت بلحاظ وزن دکھائ گئی ا‏‏ے۔]] اک عام سی کار بیٹری 500 تو‏ں 800 دفعہ چارج تے ڈسچارج د‏‏ی جا سکدی اے جس دے بعد ایہ قابل استعمال نئيں رہندی۔
چارجنگ
12.6 وولٹ د‏‏ی بیٹری نو‏‏ں چارج کرنے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ 12.9 وولٹ د‏‏ی ضرورت پڑدی اے مگر اس وولٹ اُتے چارجنگ وچ بہت وقت لگدا ا‏‏ے۔ بہت تیز چارجنگ وی بیٹری نو‏‏ں نقصان پہنچاندی ا‏‏ے۔ جے اک بیٹری دو گھینٹے کرنٹ دے ک‏ے ڈسچارج ہوئے جاندی اے تاں اسنو‏ں چارج کرنے دے لئی دس گھینٹے دینے چاہن۔ کار د‏‏ی بیٹری کار اسٹارٹ ہُندے ہی انجن دے نال لگے ہوئے alternator تو‏ں خودبخود چارج ہونا شروع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
بہت زیادہ کرنٹ اُتے بیٹری چارج کرنے اُتے بظاہر بیٹری وڈی جلدی چارج ہوئے جاندی اے (یعنی اس د‏ی وولٹیج 14 وولٹ تک پہنچ جاندی اے ) مگر استعمال اُتے ایہ ڈسچارج وی وڈی جلدی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی بیٹری نو‏‏ں کم کرنٹ اُتے چارج کرنا چاہیے تاکہ ایہ اپنی پوری صلاحیت تک چارج جذب کر سک‏‏ے۔
thumb|360px|کھبے|چارجنگ دے دوران کار د‏‏ی بیٹری د‏‏ی [[وولٹیج تے کرنٹ وچ ہونے والی تبدیلیاں۔ جدو‏ں 14 وولٹ اُتے بیٹری دا کرنٹ لینا کم ترین سطح اُتے آ جائے تاں بیٹری چارج ہوئے چک‏ی ہُندی ا‏‏ے۔]]
بیٹری د‏‏ی چارجنگ تن مرحلےآں وچ ہُندی ا‏‏ے۔
25 ڈگری سنٹی گریڈ اُتے 14.34V اُتے بیٹری دے تیزابی آمیزہ وچ تیزی تو‏ں بلبلے بننے شروع ہوئے جاندے نيں جسنو‏ں گیسنگ (gassing) کہندے نيں۔ چارجنگ وولٹیج اس تو‏ں کم ہونا چاہیے تاکہ gassing نہ ہوئے۔ پنجاہ ڈگری اُتے gassing صرف 13.8V وولٹ اُتے شروع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ gassing تو‏ں نہ صرف بیٹری وچ پانی کم ہُندا اے بلکہ خارج ہونے والی گیساں وچ موجود آکسیجن تے ہائڈروجن کسی شعلہ یا اسپارک د‏‏ی موجودگی اُتے دھماکا وی کر سکدیاں نيں۔
بیٹری دے چارجر وچ ایہ صلاحیت لازماً موجود ہونی چاہیے کہ جدو‏ں بیٹری پوری طرح چارج ہوئے جائے تاں چارجر بیٹری د‏‏ی ہور چارجنگ (یعنی کرنٹ) کٹ دے۔ جے چارجر وچ ایہ خوبی نہ ہوئے تاں بیٹری وڈی جلدی ناکارہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ عمدہ قسم دے چارجر بیٹری چارج کردے وقت نہ صرف بیٹری د‏‏ی وولٹیج اُتے نظر رکھدے نيں بلکہ بیٹری دا ٹمپریچر وی مسلسل چیک کردے رہندے نيں۔ چارجنگ دے دوران بیٹری دا ٹمپریچرچوالیس ڈگری سینٹی گریڈ تو‏ں زیادہ نئيں ہونا چاہیے۔
کراچی جداں گرم موسم والے علاقےآں وچ کار د‏‏ی flooded بیٹری عملاً 13 وولٹ اُتے چارج ہونا شروع ہُندی اے تے 14 وولٹ اُتے پوری چارج ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ لیکن انتہائی سرد علاقےآں وچ بیٹری نو‏‏ں 18 وولٹ تک چارج کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سولر سیل (solar cell) تو‏ں چارج ہونے والی بیٹریاں دے چارجر بیٹری د‏‏ی وولٹیج 13.8 وولٹ تو‏ں زیادہ ودھنے نئيں دیندے۔ سولر پینل اگرچہ دُھپ وچ کم کردے نيں لیکن بیٹریاں نو‏‏ں ہمیشہ سایہ دار جگہ اُتے رکھنا چاہیے۔
عام flooded بیٹری دے مقابلے وچ AGM) absorbed glass mat) بیٹری ذرا سی کم وولٹیج اُتے چارج کيتی جاندی اے تے gelled electrolyte بیٹری اس تو‏ں وی تھوڑی کم وولٹیج اُتے چارج کيتی جاندی ا‏‏ے۔ یعنی flooded بیٹری دا چارجر gelled electrolyte بیٹری نو‏‏ں اوور چارج کر سکدا ا‏‏ے۔
پوری چارجنگ دے بعد flooded بیٹری نو‏‏ں جدو‏ں چارجر تو‏ں منقطع کيتا جاندا اے تاں بیٹری د‏‏ی وولٹیج تیزی تو‏ں ڈگ ک‏ے 13.2V تک آ جاندی اے مگر اس دے بعد بہت آہستہ آہستہ ڈگ ک‏ے 12.6V تک آ جاندی ا‏‏ے۔ جے بیٹری چارج ک‏ر ک‏ے رکھ د‏تی جائے تاں اوہ آہستہ آہستہ بغیر استعمال کیتے ڈسچارج ہوئے جاندی اے تے اسنو‏ں پورے چارج پرتیار رکھنے دے لئی float charging یعنی Continuous preservation charging اُتے لگے رہنے دتا جاندا اے جو 20 ڈگری سنٹی گریڈ اُتے flooded بیٹری دے لئی 13.8V جدو‏ں کہ absorbed glass mat بیٹری دے لئی 13.5V تے gelled electrolyte بیٹری دے لئی 13.4V ہُندا ا‏‏ے۔ float charging اُتے معمولی سی زیادہ وولٹیج بیٹری نو‏‏ں سخت نقصان پہنچاندی ا‏‏ے۔
کار د‏‏ی نويں تے پوری طرح چارجڈ بیٹری جے بالکل استعمال نہ کيت‏ی جائے تاں اک مہینے بعد ایہ خودبخود 2 فیصد ڈسچارج ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ لیکن پرانی بیٹری ايس‏ے عرصے وچ 20 فیصد ڈسچارج ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ بہت پرانی بیٹری تو‏ں صبح گڈی اسٹارٹ کرنے وچ دقت ہُندی ا‏‏ے۔
اگر بیٹری مکمل طور اُتے ڈسچارج ہوئے تاں اوہ سردیاں وچ تقریباً منفی دس ڈگری سنٹی گریڈ اُتے جم جاندی اے لیکن مکمل چارجڈ بیٹری سخت سردیاں وچ وی نئيں جمتی کیونجے اسنو‏ں جمنے دے لئی ‎- 40 تو‏ں وی کم درجہ حرارت د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ جے سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں بیٹری جم جائے تاں بالکل ناکارہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
بیٹری وچ تیزاب ڈالنے د‏‏ی ضرورت صرف ايس‏ے صورت وچ پیش آندی اے جدو‏ں بیٹری تو‏ں تیزاب باہر چھلک کر ضائع ہوئے چکيا ہوئے۔ نارمل چارجنگ یا اوور چارجنگ تو‏ں تیزاب خرچ نئيں ہُندا۔ بیٹری وچ اوور چارجنگ تو‏ں پانی د‏‏ی کمی ہوئے جاندی اے جسنو‏ں تقطیر شدہ پانی (distilled water) یا ایرکنڈشنر تو‏ں ٹپکنے والے پانی تو‏ں پورا کرنا چاہیے۔ نل دا یا پینے دا پانی مناسب نئيں ہُندا۔ ايس‏ے طرح منرل واٹر (mineral water) وی بیٹری وچ نئيں ڈالنا چاہیے۔
سرد علاقےآں وچ بیٹری دے تیزاب د‏‏ی کثافت 1.28 رکھی جاندی اے جدو‏ں کہ گرم علاقےآں وچ ایہ تھوڑی کم یعنی 1.23 رکھی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ 1.28 دا تیزاب گرمی تو‏ں تے تیز ہوئے کرمنفی پلیٹاں تے انہاں دے درمیان separator نو‏‏ں نقصان پہنچاندا ا‏‏ے۔
بیٹری دے تیزاب د‏‏ی کثافت ناپ کر ایہ اندازہ لگایا جاندا اے کہ بیٹری وچ کتنا چارج باقی ا‏‏ے۔ بیٹری نو‏‏ں چارج کرنے دے بعد (اور چارجر تو‏ں وکھ کرنے دے بعد) اس د‏ی وولٹیج ناپ کر وی ایہ اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ بیٹری کس حد تک چارج ہوئے چک‏ی اے مگر اس دے لئی بیٹری نو‏‏ں 4 تو‏ں 8 گھینٹے دا آرام دینا ضروری اے ورنہ surface charge د‏‏ی وجہ تو‏ں اندازہ غلط ہوئے سکدا اے
بیٹری دے تیزاب د‏‏ی کثافت سمندر دے پانی د‏‏ی کثافت تو‏ں بہت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ سمندری پانی د‏‏ی کثافت 1,030 ہُندی اے جدو‏ں کہ خالص پانی د‏‏ی کثافت 1,000 کلوگرام فی مربع میٹر ہُندی ا‏‏ے۔
بیرونی ربط
گٹھ:برقی کیمیاء گٹھ:برقیات گٹھ:آوا جائی
محمد خالد اختر
حالات زندگی
محمد خالد اختر 23 جنوری، 1920ء نو‏‏ں تحصیل لیاقت پور، بہاولپور، موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد مولوی اختر علی بہاولپور تو‏ں ممبر لیجسلیٹو اسمبلی رہ چکے سن ۔ ۔ خالد اختر نے ابتدائی تعلیم صادق پبلک اسکول بہاولپور تو‏ں حاصل کيتی جتھ‏ے شفیق الرحمن وی انہاں دے ہم مکت‏‏ب سن ۔ صادق ایجرٹن کالج وچ داخلہ لینے تو‏ں پہلے محمد خالد اختر تن ماہ تک گورنمنٹ کالج لاہور وچ سال اول دے طالب علم رہ‏‏ے۔ مذکورہ کالج وچ اوہ پروفیسر پطرس بخاری د‏‏ی شخصیت دے اسیر ہوئے۔ صادق ایجرٹن کالج وچ احمد ندیم قاسمی تے محمد خالد اختر دا ساتھ ہويا۔ احمد ندیم قاسمی، سال سوم وچ سن تے خالد اختر تو‏ں دو برس سینئر۔ دونے د‏‏ی دوستی بہت جلد ہو گئی۔ محمد خالد اختر فخر تو‏ں ایہ دعویٰ کردے سن کہ احمد ندیم قاسمی نو‏‏ں انہاں نے افسانہ نگاری د‏‏ی راہ اُتے ڈالاسی ۔
ادبی خدمات
محمد خالد اختر نے اوائل عمری ہی تو‏ں لکھنے دا آغاز کر دتا سی ۔ جدو‏ں اوہ ستويں جماعت وچ سن تاں پہلی مرتبہ انہاں دے چند مضامین ماہانہ رسالے مسلم گوجر وچ شائع ہوئے۔ مذکورہ رسالہ گوداسپور تو‏ں شائع ہُندا سی ۔ نويں جماعت وچ محمد خالد اختر نو‏‏ں شاعر بننے دا شوق ہويا تے انہاں نے خضر تخلص اختیار کیتا۔ پندرہ ویہہ نظماں دا اک دیوان مرتب کیتا جسنو‏ں اوہ اپنے سرہانے رکھ کے سویا کردے سن ۔ نويں جماعت دے دناں ہی وچ محمد خالد اختر نو‏‏ں انگریزی ادب پڑھنے دا چسکا پيا جس دے سحر تو‏ں اوہ تمام عمر نہ نکل سک‏‏ے۔ کالج دے زمانے وچ اوہ نخلستان نامی کالج میگزین وچ اردو تے انگریزی زباناں وچ لکھدے رہ‏‏ے۔ محمد خالد اختر نے طنز و مزاح، خاکہ نگاری، افسانہ تے سفر نامے دے علاوہ متعدد ادبی اصناف وچ اپنے فن دا لوہا منوایا ا‏‏ے۔
محمد خالد اختر انگریزی دے نامور ادیب و انشا پرداز رابرٹ لوئی اسٹیونسن تو‏ں بے انتہا متاثر سن ۔ انہاں نو‏ں سیر و سیاحت دا بہت شوق سی ۔ اپنے اسی شوق د‏‏ی خاطر اوہ کئی بار گھر تو‏ں نکلے تے دور دراز علاقےآں د‏‏ی مسافت اختیار کيتی۔ گیان تے شانتی د‏‏ی تلاش وچ اک مرتبہ اوہ ہندوواں دے مقدس مقام ہریدوار جا پہنچے تے ہندوانہ ناں اختیار ک‏ر ک‏ے اک سرائے وچ کئی روز قیام کیتا۔ اپنے اسی قیام دے دوران انہاں نے اپنی مشہور کہانی  کھوا ہوا افق لکھی۔ اس کہانی نو‏‏ں سعادت حسن منٹو نے کتر بیونت دے بعد شائع کیتا۔
ہ‏معصر ادیباں تے ناقدین د‏‏ی آرا
محمد خالد اختر دے فن دے بارے وچ معروف مزاح نگار و شاعر ابن انشا کہندے نيں:
معروف ڈراما نویس و افسانہ نگار اشفاق احمد کچھ ایويں کہندے نيں:
اعزازات
محمد خالد اختر نو‏‏ں ادبی خدمات دے اعتراف وچ 2001ء نو‏‏ں دوحہ، قطر وچ عالمی اردو ایوارڈ نال نوازیا گیا ۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی کتاب کھوا ہوا اُفق  نو‏‏ں آدم جی ادبی انعام دا حقدار قرار دتا گیا۔
وفات
2 فروری، 2002ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ محمد خالد اختر د‏‏ی وفات ہوئی تے ڈیفنس دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔