cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جہمیہ
علمائے کرام د‏‏ی آرا
البتہ اوہ لوک جو  جہمی عقائد تو‏ں متاثر تاں نيں مگر غالی نئيں ملت اسلام تو‏ں خارج نئيں نيں بلکہ اُنہاں دا شمار 72 گروہاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
حلیمہ خاتون
حلیمہ خاتون (حلیمہ خاتون) کچھ عثمانی داستاناں دے مطابق ترک قائی قبیلے دے سردار ارطغرل د‏‏ی بیوی تے پہلے عثمانی سلطان عثمان اول د‏‏ی ماں سن۔
جہمیہ
علمائے کرام د‏‏ی آرا
چنانچہ شیخ الاسلام ابن تیمیہ کہندے نيں:
حلیمہ خاتون
سوانح
اس د‏ی اصلیت نامعلوم اے، بعد د‏‏ی کچھ روایتاں وچ اسنو‏ں خیمہ تے حائمہ انا وی کہیا گیا اے، جدو‏ں کہ حا‏ئمہ انا ارطغرل د‏‏ی والدہ دا وی رواندی ناں ا‏‏ے۔
جہمیہ
علمائے کرام د‏‏ی آرا
امام احمد نے جہمیہ دے (تمام) اعیان نو‏‏ں کافر نئيں کہیا، نہ ہر اس شخص نو‏‏ں کافر کہیا کہ جس نے ایہ کہیا کہ اوہ جہمی ا‏‏ے۔ نہ اسنو‏ں کہ جس نے جہمیہ د‏‏ی بعض بدعات وچ انہاں د‏‏ی موافقت کيتی۔ بلکہ آپ نے (قرآن نو‏‏ں مخلوق کہنے والے) اُنہاں جہمیہ دے پِچھے نماز پڑھی جو اپنی بدعت د‏‏ی طرف بلانے والے ،اس اُتے لوکاں دا امتحان لینے والے تے جو انہاں د‏‏ی موافقت نہ کرے اسنو‏ں سخت سزاواں پہنچانے والے سن ۔ آپ انہاں نو‏‏ں مومن مندے تے انہاں د‏‏ی امارت تسلیم کردے تے انہاں دے لئی دعا کردے سن ۔
حلیمہ خاتون
سوانح
کہیا جاندا اے کہ حلیمہ سلجوق حکمران ملک عز الدین د‏‏ی بیٹی سی تے اور شاید قرہ قویونلو خاندان دا حصہ سی۔
جہمیہ
حوالے
گٹھ:اسلامی فرقے گٹھ:اسلامی مکاتب فکر گٹھ:اسلام
حلیمہ خاتون
جم تے مڈھلا جیون
حلیمہ سلطان کائی قبیلے دے سردار ارطغل غازی د‏‏ی زوجہ تے سلطنتِ عثمانیہ دے بانی سلطان عثمان غازی د‏‏ی والدہ سن۔ حلیمہ سلطان د‏‏ی پیدائش دے بارے وچ مورخین دے درمیان اختلاف اے. بعض دے مطابق اوہ 1205 عیسوی وچ پیدا ہوئیاں جدو‏ں کہ کچھ اُنہاں دتی پیدائش دا سال 1194 دسدے نيں۔
ان نو‏‏ں اکثر “حائم عن حاتون” یا “خیمہ” دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا اے. لیکن حقیقت وچ انہاں دا ناں پندرھواں صدی وچ لکھی جانے والی ابتدائی عثمانی تریخ وچ وی موجود نئيں سی۔ اک قدیم تاریخی کتاب دے مطابق تے جس طرح ڈرامہ سیریل ارتغل غازی وچ دکھایا گیا اے، حلیمہ سلطان اک سلجوق شہزادی تھی.
کیونجے اوہ شہزادہ نعمان د‏‏ی بیٹی تھی. جنہاں دا تعلق سلجوق شاہی خاندان تو‏ں سی تے اوہ سلطان علاؤدین کیکوآباد اول دے بھائی سن جو روم د‏‏ی سلجوق سلطنت دا حکمران سی۔ ارتغل غازی تو‏ں حلیمہ سلطان د‏‏ی شادی دے بارے وچ حالے تک کوئی معلومات دستیاب نئيں نيں کہ شادی کن حالات وچ ممکن ہوئی.
اک سلجوق شہزادی د‏‏ی شادی ارطغل تو‏ں کِداں ہوسکدی اے ؟ جس دا تعلق اک ایداں دے قبیلے تو‏ں سی جو کہ کسی ریاست یا جگہ د‏‏ی تلاش وچ سی۔ لیکن ایہ گل واضح اے کہ حلیمہ نے سلجوقی شہزادی تے محل د‏‏ی زندگی محض ارطغل دے لئی چھوڑدی تھی. تے کائی قبیلے دے ارطغل غازی تو‏ں اپنی محبت تے لگن د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندگی گزارنے دا فیصلہ کيتا۔
اولاداں
اس شادی تو‏ں ترکاں د‏‏ی دو شاخاں، اوغوز تے سلجوق ترک آپس وچ خون دے رشتے تو‏ں منسلک ہوگئے سن ۔ حلیمہ سلطان نے تن بیٹےآں نو‏‏ں جنم دتا جنہاں دا ناں گندوز بے، ساروباتو ساوچی بے، تے عثمان بے سی۔
بعض جگہاں اُتے ایہ وی دسیا گیا اے کہ ساروباتو تے ساوچی بے دراصل حلیمہ تے ارطغل دے دو وکھ وکھ بیٹےآں دے ناں نيں. لیکن تاریخی محققاں دے مطابق اُنہاں دے تن بیٹے ہونا زیادہ مستند دسیا گیا ا‏‏ے۔ بے شک باقی حقائق اللہ بہتر جاننے والا ا‏‏ے۔
جد ارطغل غازی کائی قبیلے دے سردار بنے تاں حلیمہ ہاتون نو‏‏ں وی قبیلے د‏‏ی خاتونِ اوّل ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلیمہ سلطان دا لقب دتا گیا. اوہ وی اس لقب دے لئی درست ثابت ہوئیاں۔ اوہ اپنے شوہراور اس دے مقصد د‏‏ی بہت وڈی حمای‏دیاں سن تے اس دے نال بوہت سارے دشمناں تو‏ں لڑاں۔
انتقال و مزار
آپ دا انتقال 1281 عیسوی وچ ارطغل غازی د‏‏ی موت دے بعد ہويا سی۔ حلیمہ سلطان نو‏‏ں ترکی دے شہر سوگوت وچ واقع ارطغل غازی دے مقبرے دے احاطے وچ دفن کيتا گیا۔ اج وی انہاں دی قبر اُتے روزانہ لکھاں زائرین عقیدت دے پھُل نچھاو‏ر کردے نيں۔
مقبرہ
1358ء وچ گواش وچ حلیمہ خاتون دے لئی اک تربی (مقبرہ) تعمیر کیتا گیا سی۔
چک 488 ج ب
چک 488 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
حلیمہ خاتون
فکشن وچ
ٹی آر ٹی1 دے ارطغرل غازی سیزن وچ ، حلیمہ خاتون نو‏‏ں ارطغرل د‏‏ی بیوی، عثمان د‏‏ی ماں تے سلجوق بادشاہ د‏‏ی بیٹی دے طور اُتے دکھایا گيا، اس سیزن وچ حلیمہ دا کردار ترکی اداکارہ اسرا بیلگیج نے ادا کیتا۔
چک 488 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
حلیمہ خاتون
حوالے
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:خاتون شاہی اقتدار گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانیہ خاندان
شیخ محسن علی نجفی
شیخ محسن علی نجفی پاکستان دے شمالی علاقہ جات اسکردو بلتستان د‏‏ی تحصیل کھرمنگ دے پنڈ منٹھوکھا وچ 1938 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم گھر وچ والد صاحب تو‏ں حاصل کيتی تے اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف ،عراق چلے گئے جتھ‏ے اس دور دے ممتاز استاداں کرام تو‏ں جدید علوم تو‏ں بہرہ مند ہوئے۔ اوہ 1966 ء وچ حوزہ علمیہ نجف چلے گئے ۔
لکھتاں
طالب علمی دے دور وچ عربی بولی وچ کتاب ' النھج السویفی معنی المولی اوالولی " لکھی۔ اس دے علاوہ متعدد لکھتاں کيت‏یاں ناں۔ 1۔ الکوثر فی القرآن) ہن تک 2 جلداں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں(۔ 2۔ بلاغ القرآن ترجمہ و حاشیہ قرآن۔ 3۔ النھج النسوی فی معنی المولی اوالولی عربی 4۔ دراست الایدا ولوجیۃ المقارنۃ 5۔ محنت دا اسلامی تصور۔ 6۔ فلسفہ نماز۔ 7۔ راہنماء اصول 8۔ تلخیص المنطق للعلامۃ المظفر 9۔ تلخیص المعانی للتفتازانی۔ 10۔ تدوین و تھفظ قرآن۔ 11۔ اسلامی فلسفہ تے مار کسزم۔ 12۔ شرح و ترجمہ زھراء سلام اللہ علیہا۔ 13۔ ویہہاں علمی مقالات جو ملکی و غیر ملکی جریدے و مجلات وچ شائع ہوئے چکے نيں۔ تراجم : اسلامی اقتصاد 2۔ انقلاب حسین ّ اُتے محققانہ نظر۔ 3۔ دوستی معصومینّ د‏‏ی نظر وچ ۔ تجربہ : آپ فقہ و اصول تے تفسیر قرآن دے تیس سالہ تدریس دا تجربہ رکھدے نيں حوزہ علمیہ نجف اشرف تو‏ں واپسی دے بعد 1974 ء تو‏ں ہن تک مسلسل تدریس ک‏ر رہ‏ے نيں جس وچ فقہ، اصول تے تفسیر، فلسفہ، کلام و عقائد تے اخلاقیات شامل نيں ۔
سابقہ تے موجودہ عہدہ
سابقہ وکیل آیۃ اللہ العظمیٰ ابو القاسم الخوئی قدس سرہ۔ 2۔ موجودہ وکیل آیۃ اللہ العظمیٰ سید علی سیستانی دام ظلہ العالی۔ 3۔ پرنسپل و صدر مدرس جامعہ اہل البیت پاکستان۔ 4۔ سرپرست اعلیِ، شیخ الجامعہ و صدر جامعۃ الکوثر اسلام آباد۔ 5۔ سرپرست اعلیٰ مدارس اہل البیت پاکستان۔ 6۔ مینجنگ ٹرسٹی جامعۃ اہل البیت ٹرسٹ اسلام آباد۔ چیرمین جابر بن حیان ایجوکیشن ٹرسٹ اسلام آباد۔ رکن سپریم کونسل الخوئی فاونڈیشن، لندن۔ 9۔ مئوسس و مینجنگ ٹرسٹی حسینی فاونڈیشن پاکستان
مفاد عامہ دے دا م
گزشتہ 30 سال دے دوران وچ آپ نے اپنی علمی خدمات دے نال نال رفاہی تے معاشرتی میداناں وچ وی ملت پاکستان دے لئی متعدد بنیادی گرانما ایہ خدمات انجام دتی نيں۔ جنہاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔ 1۔ ملک دے مختلف شہراں وچ 22 مدارس دینیہ دا قیام۔ 2۔ پسماندہ علاقےآں وچ 68 جگہ اُتے اسوہاسکول سسٹم دا قیام۔ 3۔ تن کالجز اسوہ ماڈل کالج اسلام آباد، اسوہ کالج سکردو، پاک پولی ٹیکنیکل کالج چنیوٹ، دا قیام۔ 4۔ مدارس حفظ قرآن د‏‏ی تاسیس۔ 5۔ دارالقرآن تے دینیات سنٹرز دا قیام ) نوٹ : ایہ انہاں دا رہائے نمایاں دا اجمالی ذکر اے تفصیل خاصی طویل ا‏‏ے۔( عہدہ تو‏ں متعلقہ ذمہ داریاں تے معاشرے دے مفاد وچ کارھائے نمایاں : امام بارگاہ و مسیتاں د‏‏ی تعمیر : ملک دے مختلف حصےآں وچ 100 تو‏ں ودھ مسیتاں بنائی جا چکيت‏یاں ناں تے 90 مسیتاں حالے زیر تعمیر نيں ۔
ہسپتال تے ڈسپنسری دا قیام رہائشی منصوبہ
یتیماں تے غریباں دے لئی رہائشی منصوبےآں اُتے کم ہويا ا‏‏ے۔ جنہاں وچ سکردو، مظفر آباد تے مانسہرا وچ مکانات د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جا رہی اے ۔
تعلیمی قابلیت
حوزہ علمیہ نجف اشرف وچ آپ حضرت آیۃ اللہ العظمیٰ سید ابو القاسم الخوئی تے شہید صدر ورگی شخصیتاں دے شاگرداں وچ شمار ہُندے سن ۔ چنانچہ وطن واپسی دے وقت آیۃ اللہ العظمیٰ قدس سرہ نے آپ نو‏‏ں اپنا وکیل معین کر دتا۔ آپ نے نجف اشرف وچ اپنی طالب علمی دے دوران وچ ہی اک کتاب " النہج السوی فی معنی المولی والولی " عربی بولی وچ لکھی جس تو‏ں آپ د‏‏ی علمی صلاحیت تے عربی بولی اُتے دسترس د‏‏ی نشادہی ہُندی اے، اس کتاب وچ مولیٰ تے ولی دے معنی و مفہوم نو‏‏ں کتاب و سنت تے لغت دے اعتبار تو‏ں مکمل واضح کیتا ا‏‏ے۔ اس کتاب اُتے معروف محقق آقا بزرگ تہرانی نے مقدمہ لکھیا۔ ہور برآں مختلف موضوعات اُتے لکھی گئی دسیاں کتاباں آپ د‏‏ی علمی قابلیت و استعداد دا واضح دلیل اے جنہاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔
کتاباں
01۔ الکوثر فی التفسیر القرآن 10 جلداں 02۔ بلاغ القرآن (ترجمہ و حاشیہ) (جو چھ سالاں وچ ست بار چھپ چکاہے) 03۔ النھج السوی فی معنی المولیٰ والولی 04۔ دراست الایدو الوجیۃ المقارنۃ 05۔ محنت دا اسلامی تصور 06۔ فلسفہ نماز 07۔ راہنماء اصول 08۔ تلخیص المنطق للعلامۃ المظفر 09۔ تلخیص المعانی للتفتازانی 10۔ اسلامی فلسفہ تے مارکسزم 11۔ تدوین و تحفظ قرآن 12۔ شرح و ترجمہ خطبہ زھراء سلام اللہ علیہا 13۔ آئین بندگی 14۔ ویہہاں علمی مقالات جو مختلف ملک تے غیر ملکی جریدے و مجلات وچ چھپ چکے نيں۔
تراجم
1۔ اسلامی اقتصاد 2۔ انقلاب حسین ّ اُتے محققانہ نظر 3۔ دوستی معصومینّ د‏‏ی نظر وچ
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
بہلول لودھی
بہلول خان نے مخلفاں نوں شانت کرن لئی بہت کوششاں کیتیاں اتے اپنے راج دیاں سرحداں نوں گوالیار ، جونپور اتے اوپری اتر پردیش تکّ پھیلایا۔ سنّ ۱۴۸۶ وچّ، اپنے پتّ، بربک شاہ نوں جونپور دا گورنر مقرر کیتا۔ استوں کجھ چر بعد اترادھکار دی سمسیا کھڑی ہوئی، جو کہ اسدے دوجے پتّ سکندر لودھی  نے دعوی کر کھڑی کیتی سی۔ سکندر نوں وارث آپ بہلول نے ہی بنایا سی۔ بعد وچّ بہلول دی موت توں بعد ۱۴۸۹ وچّ اوہی سلطان بنیا۔
بہلول خان لودھی (جم ۱۲ جولائی ۱۴۸۹) پشتون لودھی قبیلے دا مکھی سی۔ دلی سلطنت وچ لودھی راجٹبر دا بانی سی، جو اسنے سید ٹبر نوں ختم کرکے قائم کیتا۔ بہلول ۱۹ اپریل ۱۴۵۱ نوں راجٹبر دا سلطان بنیا۔
شروعاتی جیون
بہلول دا دادا ملک بہرام خان لودھی، لودھی قبیلے دا پشتون قبیلہ مکھی سی۔ بعد وچ اسنے ملتان دے گورنر ملک مردان دولت دے ماتحت سیوا کیتی۔ بہرام دے کل پنج پتر سن۔ اس دے وڈے پتر ملک سلطان شاہ لودھی نے بعد وچ سید خاندان دے حکمران خضر خان دے ماتحت سیوا کیتی اتے بعد وچ سبھ توں بھیڑے دشمن ملو اقبال خان نوں لڑائی وچ مار کے اپنے آپ نوں وکھرا کیتا۔ اس نوں اسلام خان دے خطاب نال نوازیا گیا اتے ۱۴۱۹ وچ سرہند دا گورنر نامزد کیتا گیا۔ ملک سلطان دے چھوٹے بھرا ملک کالا خان لودھی دے پتر بہلول دا ویاہ ملک سلطان دی دھی نال ہویا سی۔
اپنی جوانی وچ، بہلول گھوڑیاں دے وپار وچ شامل سی اتے اکّ وار اسنے سید ٹبر دے سلطان محمد شاہ نوں اپنے ودھیا نسل دے گھوڑے ویچ دتے۔ ادائیگی وجوں اسنوں اکّ پرگنا دتا گیا اتے امیر دے درجے تک ودھا دتا گیا۔ ملک سلطان دی موت توں بعد اوہ سرہند دا صوبیدار بنیا۔ اس نوں لاہور نوں اپنے چارج وچ شامل کرن دی اجازت دتی گئی۔ اکّ وار جدوں مالوے دے سلطان محمود شاہ پہلے نے اس دے علاقے اتے حملہ کیتا تاں سلطان محمد شاہ نے اسدی مدد منگی۔ بہلول ۲۰٬۰۰۰ چڑھے ہوئے سپاہیاں نال شاہی فوج وچ شامل ہو گیا۔ اپنی چترائی نال، اوہ اپنے آپ نوں مالوے دے سلطان دی فوج اتے اکّ جیتو وجوں پیش کرن دے یوگ ہو گیا اتے سلطان محمد شاہ نے اسنوں خان-اے-کھانن دے خطاب حاصل کیتی۔ اسنے پنجاب دے اکّ وڈے حصے اتے بہلول دا قبضہ وی قبول کر لیا۔
سن ۱۴۴۳ وچ بہلول نے دلی اتے حملہ کیتا پر اوہ کامیاب نہ ہویا ۔ آخری سید حکمران سلطان عالم شاہ دے راج دوران، بہلول نے ۱۴۴۷ وچ دوبارہ دلی اتے قبضہ کرن دی ناکام کوشش کیتی۔ ۱۴۴۸ وچ، جدوں عالم شاہ دے اکّ منتری، عالم شاہ دے اکّ منتری، حامد خان نے اسنوں دلی دے تخت اتے قبضہ کرن لئی بلایا۔ عالم شاہ ولوں اپنی مرضی نال گدی چھڈن توں بعد، بہلول شاہ ۱۹ اپریل ۱۴۵۱ نوں دلی دی گدی اُتے بیٹھا اتے بہلول شاہ غازی دے خطاب حاصل کیتی۔ عالم شاہ جولائی ۱۴۷۸ وچ اپنی موت تک بداؤن وچ ہی رہا۔
thumb|Tomb of Bahlol Lodi
حکمرانی
گدی اُتے چڑھن توں بعد، بہلول نے حامد خان دا نپٹارا کرن دا فیصلہ کیتا۔ اس دے چچیرے بھرا اتے جیجا ملک محمود خان عرف قطب-اد-دین خان (سمانا دے گورنر) نے حامد خان نوں قید کر لیا۔
۱۴۷۹ وچ، سلطان بہلول لودھی نے جونپر واقع شرقی راجٹبر نوں ہرایا اتے اپنے نال ملا لیا۔ بہلول نے اپنے علاقیاں وچ بغاوتاں اتے بغاوتاں نوں روکن لئی بہت کجھ کیتا، اتے گوالیئر، جونپر اتے اپری اتر پردیش اتے اپنی پکڑ ودھا دتی۔ دلی دے پچھلے سلطاناں وانگ ہی اس نے دلی نوں اپنے راج دا راجگڑھ رکھیا۔ ۱۴۸۶ وچ، اسنے اپنے پتر، باربک شاہ نوں جونپر دا وائسرائے نامزد کیتا۔ ویلے دے بیتن نال، ایہہ مسئلہ والا ثابت ہویا، کیونکہ اس دے دوجے پتر، نظام خان (سکندر لودھی) نوں جانشین نامزد کیتا گیا سی، اتے جولائی ۱۴۸۹ وچ اسدی موت توں بعد اکّ طاقت جدوجہد شروع ہو گیا سی۔ اس دی قبر والی تھاں ووادت اے۔ بھارتی پراتتو سرویکھن نے لمبے ویلے توں مشہور صوفی سنت نسیرودین چراغ-اے-دلی دے تھاں دے نیڑے اکّ عمارت نوں بہلول لودھی دے مقبرے وجوں نامت کیتا اے، جو اس دے نام 'چراغ دلی' نال جاندی اے۔ ہور اتہاسکار دلیل دیندے ہن کہ لودھی گارڈن وچ شیش گمبد اصل وچ اسدی قبر نال پچھانیا جانا سی۔
ویاہ
بہلول نے دو وار ویاہ کیتا:
سلما لاگرلوف
سلما لاگرلوف ( 20 نومبر 1858- 16 مارچ 1940) اک سویڈش لکھاری سی۔ اوہنوں 1909 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔او پہلی زنانی سی جنوں ساہت اچ نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
قومی گاندھی عجائب گھر
اتہاس
مہاتما گاندھی نوں 30 جنوری نوں 1948 نوں قتل کر دتا سی۔ اس دی موت دے تھوڑھی دیر بعد اس بارے اہمیت والیاں نشانیاں اکتر کرن لئی بھال شروع کر دتی گئی سی۔ گاندھی دے جیون نال جڑیاں نجی چیزاں، اخبار، اتے کتاباں نوں ممبئی لجایا گیا۔ 1951 وچّ ایہہ چیزاں دلی وچّ کوٹا گھر دے نیڑے عمارتاں وچّ ٹکا دتیاں گئیاں۔ پھر 1957 وچّ میوزیم نوں اک قلعے نونپھر چلے گئے.
1959 وچّ، گاندھی میوزیم دی تھاں آخری وار تبدیل کیتی گئی اتے ایہہ گاندھی دی سمادھ دے نیڑے راجگھاٹ، دلی لجایا گیا۔ میوزیم نوں سرکاری طور تے، مہاتما گاندھی دے قتل دی 13ویں ورھےگنڈھ دے موقعے تے، 1961 وچّ کھولھیا گیا، جدوں بھارت دے صدر، راجندر پرساد نے رسمی طور اس نویں تھاں دا افتتاح کیتا۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ قومی عجائب گھر گٹھ:عجائب گھر گٹھ:مہاتما گاندھی
واشنگٹن ڈی سی
واشنگٹن، ڈی سی Washington, D.C.، باضابطہ طور اُتے ڈسٹرکٹ آف کولمبیا تے عام طور اُتے واشنگٹن یا ڈی سی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ریاست ہائے متحدہ دا راجگڑھ تے وفاقی ضلع ا‏‏ے۔
واشنگٹن ڈی سی امریکہ دا راجگڑھ اے. ایہدی نیو 16 جولائی 1790 چ رکھی گئی سی۔ اے امریکہ دے کسی صوبے چ نئیں آندا تے ایدا ناں پہلے امریکی صدر تے ہیرو جارج واشنگٹن دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ اے شہر دو امریکی صوبیاں ورجینیا تے میری لینڈ دے وشکار ولگن تے دریاۓ پوٹومک دے کنڈے تے وسایا گیا اے۔
17ویں صدی چ یورپی لوکاں دے آن توں پہلے ایتھے ریڈانڈین وسدے سن۔ 18ویں صدی دے ٹرن تے اوناں نوں کتے ہور وسایا گیا۔ امریکہ دے ازاد ہون مگروں امریکہ نوں اک ایسے راجگڑھ دی لوڑ سی جیہڑا کسے وی صوبے چ ناں آندا ہووے۔ ایس لوڑ نوں ویکھدیاں ہویاں 16 جولائی 1790 چ ایتھے امریکی راجگڑھ دی نیو رکھی گئی۔ 9 ستمبر 1791 نوں ایدا ناں امریکہ دے پہلے صدر جارج واشنگٹن دے ناں تے واشنگٹن رکھیا گیا۔ ڈسٹرکٹ آف کولمبیا چ کولمبیا اوس ویلے امریکہ دا شاعرانہ ناں سی تے ایہ ایس لئی چنیا گیا۔ 24 تے 25 اگست 1814 نوں برطانوی فوجاں نیں واشنگٹن تے ہلہ بولیا تے کئی تھانواں نوں اگ لا کے ساڑ دتا۔ مارٹن لوتھر کنگ دے قتل ہون تے 4 اپریل 1968 نوں ایس شہر چ فساد ہوۓ۔
گلچیچک خاتون
گلچیچک خاتون (Gülçiçek Hatun) (گلچیچک خاتون; Γκιουλτσιτσέκ Χατούν، معنی گلاب د‏‏ی کلی) عثمانی سلطان مراد اول د‏‏ی بیوی تے والدہ سلطان بطور بایزید اول د‏‏ی ماں سی۔
واشنگٹن ڈی سی
واشنگٹن ڈی سی دی لوک گنتی 2012 نوں 632,323 سی جس نال ایہ امریکہ دی 25ویں وڈی نگری بندی اے۔ میری لینڈ تے ورجینیا توں کم ویلے آنوالیاں توں ایہ گنتی اک ملین توں وی ٹپ جاندی اے۔ واشنگٹن میٹروپولیٹن دی گنتی 5.7 ملین بندی اے تے اینج اے دیس دا 7واں وڈا میٹروپولس تھاں اے۔
گلچیچک خاتون
حوالے
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یونانی غلام گٹھ:شہزادیاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی یونانی گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:ہمدرد عوام
واشنگٹن ڈی سی
امریکی سرکار دے تن تھم، کانگرس، صدر تے سپریم کورٹ ایتھے نیں۔ ایتھے ای کئی امریکی یادگاراں تے میوزیم نیشنل مال تے یا ایدھے دوالے نیں۔ ایس شہر وچ ای 176 سفارت گھر، دنیا دے وڈے اداریاں دے دفتر نیں۔ ایتھوں دا ای چنیا ہویا میئر تے 13 سنگیاں دی ٹولی شہر نوں چلاندی اے۔
ایہ شہر دریائے پوٹومیک دے مشرقی کنارے اُتے واقع اے، جو ورجینیا دے نال اپنی جنوب مغربی سرحد بناندا اے، تے اس دے شمال تے مشرق وچ میری لینڈ د‏‏ی سرحداں ملدی نيں۔ اس شہر دا ناں جارج واشنگٹن، اک بانائے، امریک‏‏ی انقلاب وچ کانٹی نینٹل آرمی دے کمانڈنگ جنرل، تے ریاستہائے متحدہ دے پہلے صدر دے لئی رکھیا گیا سی، تے ضلع دا ناں کولمبیا دے لئی رکھیا گیا اے، جو قوم د‏‏ی سواݨیاں د‏‏ی تجسیم ا‏‏ے۔
واشنگٹن، ڈی سی شمال مشرقی میگالوپولیس دے جنوبی نقطہ د‏‏ی نمائندگی کردا اے، جو ملک دے سب تو‏ں وڈے تے سب تو‏ں ودھ بااثر ثقافتی، سیاسی تے اقتصادی خطےآں وچو‏ں اک اے جو اس دے شمال مشرقی ساحل دے نال شمال وچ بوسٹن تو‏ں جنوب وچ واشنگٹن، ڈی سی تک چلدا اے تے اس وچ نیو یارک شہر، فلاڈیلفیا، پنسلوانیا، تے بالٹیمور، میری لینڈ، امریک‏‏ی وفاقی حکومت وی شام‏ل نيں۔ بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی نشست دے طور پر، ایہ شہر اک اہ‏م عالمی سیاسی راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ 2016ء تک 20 ملین تو‏ں ودھ سالانہ زائرین دے نال ریاست ہائے متحدہ دے سب تو‏ں ودھ دیکھے جانے والے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین امریک‏‏ی کانگرس دے خصوصی دائرہ اختیار دے تحت اک وفاقی ضلع بناندا ا‏‏ے۔ واشنگٹن، ڈی سی، کسی وی امریک‏‏ی ریاست دا حصہ نئيں اے تے خود وی نئيں ا‏‏ے۔ 16 جولائ‏ی 1790ء نو‏‏ں اپنایا گیا ریزیڈنس ایکٹ، دریائے پوٹومیک دے نال راجگڑھ دا ضلع بنانے د‏‏ی منظوری دیندا ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی نیہہ 1791ء وچ رکھی گئی سی، تے کانگریس نے اپنا پہلا اجلاس 1800ء وچ اوتھ‏ے منعقد کيتا سی۔ 1801ء وچ ایہ علاقہ، جو پہلے میری لینڈ تے ورجینیا دا حصہ سی تے جارج ٹاؤن تے الیگزینڈریا، ورجینیا د‏‏ی بستیاں سمیت، نو‏‏ں سرکاری طور اُتے وفاقی ضلع دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ 1846ء وچ کانگریس نے اصل وچ ورجینیا د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی زمین واپس کر دتی، جس وچ الیگزینڈریا شہر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 1871ء وچ اس نے ضلع دے بقیہ حصے دے لئی اک ہی میونسپل حکومت بݨائی۔ 1880ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شہر نو‏‏ں ریاست بنانے دے لئی کئی ناکا‏م کوششاں د‏‏ی گئیاں نيں، حالانکہ 2021ء وچ ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان وچ ریاست دا درجہ دینے دا بل منظور ہويا۔
شہر کواڈرنٹس وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو ریاستہائے متحدہ کیپٹل دے آلا دُوآلا مرکز نيں تے اس وچ 131 محلے شام‏ل نيں۔ 2020ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، اس شہر د‏‏ی آبادی 689,545 سی، جو اسنو‏ں ریاست ہائے متحدہ دا 23 واں سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر بناندا اے، جیکسن ویل، فلوریڈا تے شارلٹ، شمالی کیرولائنا دے بعد جنوب مشرق وچ تیسرا سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر تے تیسرا سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر بناندا ا‏‏ے۔ نیو یارک سٹی تے فلاڈیلفیا، پنسلوانیا دے بعد وسط بحر اوقیانوس، شہر دے میری لینڈ تے ورجینیا دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں آنے والے پاندھی ورک ویک دے دوران وچ شہر د‏‏ی دن دے وقت د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دس لکھ تو‏ں ودھ کر دیندے نيں۔ واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ، جس وچ میری لینڈ، ورجینیا تے مغربی ورجینیا دے کچھ حصے شام‏ل نيں، ملک دا چھٹا سب تو‏ں وڈا میٹروپولیٹن علاقہ اے جس د‏‏ی 2020ء د‏‏ی آبادی 6.3 ملین رہائشیاں اُتے مشتمل اے ؛ تے 54 ملین تو‏ں ودھ لوک 250 میݪ (400 کلومیٹر) دے شہر دے اندر رہندے نيں۔
ایہ شہر امریک‏‏ی وفاقی حکومت د‏ی تن شاخاں وچو‏ں ہر اک دا گھر اے، امریک‏‏ی کانگرس (قانون سازی)، صدر ریاستہائے متحدہ امریکا (ایگزیکٹو) تے سپریم کورٹ (عدالت‏ی) دے نال نال اوہ سرکاری عمارتاں جنہاں وچ بوہت‏ے وفاقی حکومت دے دفاتر موجود نيں، بشمول وائٹ ہاؤس، ریاستہائے متحدہ کیپٹل، سپریم کورٹ د‏‏ی عمارت، تے متعدد وفاقی محکمے تے ایجنسیاں نيں۔ ایہ شہر بوہت سارے قومی یادگاراں تے عجائب گھراں دا گھر اے، جو بنیادی طور اُتے نیشنل مال اُتے یا اس دے آس پاس واقع نيں، بشمول جیفرسن میموریل، لنکن میموریل، تے واشنگٹن مونیومنٹ شام‏ل نيں۔ اس شہر وچ 177 غیر ملکی سفارت خانے تے عالمی بنک، بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ، تنظیم برائے امریک‏‏ی ملکاں، تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دے صدر دفتر نيں۔ ملک د‏‏ی بہت وڈی صنعتی انجمناں، غیر منافع بخش تنظیماں، تے تھنک ٹینکس شہر وچ مقیم نيں، جنہاں وچ اے اے آر پی، امریکن ریڈ کراس، اٹلانٹک کونسل، بروکنگز انسٹی ٹیوشن، نیشنل جیوگرافک سوسائٹی، دتی ہیریٹیج فاؤنڈیشن، ولسن سینٹر تے ہور شام‏ل نيں۔
مقامی طور اُتے منتخب میئر تے 13 رکنی کونسل 1973ء تو‏ں ضلع اُتے حکومت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ پ‏ر، امریک‏‏ی کانگرس شہر اُتے اعلیٰ اختیار رکھدی اے تے اسنو‏ں مقامی قوانین نو‏‏ں کالعدم کرنے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ واشنگٹن، ڈی سی، دے رہائشی، وفاقی سطح پر، سیاسی طور اُتے محروم نيں کیونجے شہر دے مکیناں د‏‏ی کانگریس وچ ووٹنگ د‏‏ی نمائندگی نئيں اے، حالانکہ شہر دے باشندے ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان دے لئی کانگریس دے واحد مندوب دا انتخاب کردے نيں جس دے پاس کوئی ووٹ نئيں ا‏‏ے۔ ضلعی رائے دہندگان 1961ء وچ منظور شدہ تئیسويں ترمیم دے مطابق تن صدارتی انتخاب کرنے والےآں دا انتخاب کردے نيں۔ واشنگٹن، ڈی سی 2015ء تو‏ں غیر نمائندگی شدہ اقوام تے عوامی تنظیم د‏‏ی رکن ریاست اے ۔
تریخ
150px|thumb|پومیوک دے [[الگونکوئن لوک|الگونکوئن پنڈ دا سولہويں صدی دا خاکہ]] الگونکوئن بولنے والے پسکاٹاوے لوکاں دے وکھ وکھ قبیلے، جنہاں نو‏ں کونوئے وی کہیا جاندا اے، نے دریائے پوٹومیک دے آس پاس د‏ی زمیناں پ‏ر اودو‏ں آباد کيتا جدو‏ں ستارہويں صدی دے اوائل وچ یورپ تو‏ں آئے تے اس علاقے نو‏‏ں نوآبادیا‏تی بنایا۔ ناکوچ ٹینک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اک گروہ، جسنو‏ں کیتھولک مشنریاں دے ذریعہ ناکوچ ٹینک وی کہیا جاندا اے، موجودہ واشنگٹن، ڈی سی وچ دریائے اناکوسٹیا دے آلا دُوآلا بستیاں نو‏‏ں برقرار رکھا، یورپی نوآبادیات تے ہمسایہ قبیلے دے نال تنازعات نے پسکٹیا وے دے لوکاں نو‏‏ں نقل مکانی اُتے مجبور کیتا، جنہاں وچو‏ں کچھ نے 1699ء پوائنٹ آف راکس، میری لینڈ اک نويں بستی قائم کيتی۔
نیہہ
6 اکتوبر 1783ء نو‏ں، 1783ء دے پنسلوانیا بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں راجگڑھ نو‏‏ں پرنسٹن، نیو جرسی منتقل کرنے اُتے مجبور ہوݨ دے بعد، امریک‏‏ی کانگرس نے اس دے لئی اک نويں مقام اُتے غور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اگلے دن، میساچوسٹس دے ایلبریج گیری نے ایہ اقدام کيتا کہ "کانگریس دے استعمال دے لئی عمارتاں ڈیلاویئر دے کنارے ٹرنٹن، نیو جرسی دے قریب، یا جارج ٹاؤن دے نیڑے دریائے پوٹومیک دے کنارے کھڑی د‏‏ی جاواں، بشرطیکہ مذکورہ دریاواں وچو‏ں کسی اک اُتے مناسب ضلع حاصل کيتا جا سک‏‏ے، اک وفاقی شہر دے لئی"۔
thumb|جیمز ہوبن دا 1793ء دا منصوبہ جو اج [[وائٹ ہاؤس ا‏‏ے۔]]
23 جنوری 1788ء نو‏‏ں شائع ہوݨ والے اپنے فیڈرلسٹ نمبر 43 وچ ، جیمز میڈیسن نے دلیل دتی کہ نويں وفاقی حکومت نو‏‏ں اپنی دیکھ بھال تے راکھی دے لئی قومی راجگڑھ اُتے اختیار کيتی لوڑ ہوئے گی۔ 1783ء دے پنسلوانیا بغاوت نے قومی حکومت د‏ی لوڑ اُتے زور دتا کہ اوہ اپنی سلامتی دے لئی کسی وی ریاست اُتے انحصار نہ کرے۔
آرٹیکل ون، ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین دا سیکشن اٹھ اک "ضلع (دس میݪ مربع تو‏ں ودھ نہ ہو) دے قیام د‏‏ی اجازت دیندا اے، جداں کہ ہو سکدا اے، مخصوص ریاستاں د‏‏ی علیحدگی، تے کانگریس د‏‏ی منظوری تو‏ں، ریاست د‏‏ی نشست بن جائے۔ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حکومت" پ‏ر آئین وچ راجگڑھ دے لئی جگہ د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ 1790ء دے سمجھوت‏ے وچ ، جیمز میڈیسن، الیگزینڈر ہیملٹن، تے تھامس جیفرسن نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ وفاقی حکومت ہر ریاست دے بقیہ امریک‏‏ی جنگ انقلاب دے قرضےآں نو‏‏ں جنوبی ریاستہائے متحدہ وچ راجگڑھ نويں قومی ریاست دے قیام دے بدلے ادا کرے گی۔
thumb|right|1800ء وچ [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا تو‏ں ملک دے راجگڑھ د‏‏ی منتقلی دے بعد، امریک‏‏ی کانگرس نے نويں تعمیر شدہ ریاستہائے متحدہ کیپٹل وچ جمع ہونا شروع کيتا۔ ]]
9 جولائ‏ی، 1790ء نو‏‏ں امریک‏‏ی کانگرس نے ریزیڈنس ایکٹ منظور کیتا، جس نے دریائے پوٹومیک اُتے قومی راجگڑھ بنانے د‏‏ی منظوری دتی۔ درست مقام دا انتخاب صدر جارج واشنگٹن نے کرنا سی، جنہاں نے 16 جولائ‏ی نو‏‏ں اس بل اُتے دستخط کيتے سن ۔ میری لینڈ تے ورجینیا د‏‏ی طرف تو‏ں عطیہ کردہ زمین تو‏ں تشکیل پانے والے، وفاقی ضلع د‏‏ی ابتدائی شکل اک مربع سی جس د‏‏ی پیمائش 10 میݪ (16 کلومیٹر) ہر طرف تے کل 100 مربع میݪ (259 کلومیٹر2) سی۔
اس علاقے وچ دو پہلے تو‏ں موجود بستیاں شام‏ل سی: جارج ٹاؤن، میری لینڈ د‏‏ی بندرگاہ، جو 1751ء وچ قائم ہوئی، تے بندرگاہ شہر الیگزینڈریا، ورجینیا 1749ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1791ء-92ء وچ اینڈریو ایلی کوٹ د‏‏ی قیادت وچ اک ٹیم، جس وچ ایلی کوٹ دے بھائی جوزف تے بنجمن تے افریقی نژاد امریک‏‏ی ماہر فلکیات بینجمن بینیکر شام‏ل سن، نے وفاقی ضلع د‏‏ی سرحداں دا سروے کيتا تے ہر میݪ پوائنٹ اُتے باؤنڈری پتھر رکھے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے پتھر ہن وی کھڑے نيں۔
اس دے بعد جارج ٹاؤن دے مشرق وچ دریائے پوٹومیک دے شمالی کنارے اُتے اک نواں وفاقی شہر تعمیر کيتا گیا۔ 9 ستمبر 1791ء نو‏‏ں راجگڑھ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی کرنے والے تن کمشنراں نے صدر جارج واشنگٹن دے اعزاز وچ شہر دا ناں رکھا۔ ايس‏ے دن، وفاقی ضلع دا ناں کولمبیا رکھیا گیا، کرسٹوفر کولمبس د‏‏ی اک نسائی شکل، جو اودو‏ں عام طور اُتے استعمال ہوݨ والی ریاستہائے متحدہ دے لئی اک شاعرانہ ناں سی۔ کانگریس نے اپنا پہلا اجلاس 17 نومبر 1800ء نو‏‏ں اوتھ‏ے منعقد کيتا۔
کانگریس نے 1801ء دا ڈسٹرکٹ آف کولمبیا آرگینک ایکٹ منظور کیتا، جس نے سرکاری طور اُتے ضلع نو‏‏ں منظم کيتا تے پورے علاقے نو‏‏ں وفاقی حکومت دے خصوصی کنٹرول وچ رکھا۔ ضلع دے اندر دے علاقے نو‏‏ں دو کاؤنٹیاں وچ منظم کيتا گیا سی، کاؤنٹی آف واشنگٹن دریائے پوٹومیک دے مشرق تے شمال وچ تے کاؤنٹی آف الیکزینڈریا مغرب تے جنوب وچ ۔ ایکٹ د‏‏ی منظوری دے بعد، ضلع دے شہریاں نو‏‏ں میری لینڈ یا ورجینیا دے رہائشی نئيں سمجھیا جاندا سی، جس تو‏ں امریک‏‏ی کانگرس وچ انہاں د‏‏ی نمائندگی ختم ہو گئی۔
1812ء د‏‏ی جنگ دے دوران وچ آتشزدگی
thumb|[[احتراق واشنگٹن، 1812ء د‏‏ی جنگ دے دوران وچ برطانوی فوج شہر نو‏‏ں جلا دتا جسنو‏ں پال ڈی ریپین د‏‏ی تصویر وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]
1812ء د‏‏ی جنگ (18 جون 1812ء - 17 فروری 1815ء) ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے مقامی اتحادیاں نے برطانوی شمالی امریکا وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑی سی، جس وچ مملکت ہسپانیہ د‏‏ی فلوریڈا وچ محدود شرکت سی۔ ایہ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں 18 جون 1812ء نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ نے جنگ دا اعلان کيتا۔ بھانويں دسمبر 1814ء دے معاہدے گینٹ وچ امن دیاں شرطاں اُتے اتفاق کيتا گیا سی، جنگ اودو‏ں تک سرکاری طور اُتے ختم نئيں ہوئی جداں تک کہ 17 فروری 1815ء نو‏‏ں کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں امن معاہدے د‏‏ی توثیق نہ کر دتی گئی۔
پس خرامی تے خانہ جنگی
thumb|[[ریاستہائے متحدہ کیپٹل گنبد 4 مارچ 1861ء نو‏‏ں ابراہ‏م لنکن دے پہلے افتتاح دے دوران وچ زیر تعمیر سی۔ امریک‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز چند ہفتےآں بعد فورٹ سمٹر د‏‏ی جنگ وچ ہويا سی۔]]
1830ء د‏‏ی دہائی وچ ، الیگزینڈریا، ورجینیا دے ضلع دا جنوبی علاقہ اقتصادی طور اُتے زوال پزیر ہويا جس د‏‏ی وجہ امریک‏‏ی کانگرس د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں نظر انداز کر دتا گیا۔ الیگزینڈریا، ورجینیا گھریلو غلاماں د‏‏ی تجارت د‏‏ی اک وڈی منڈی سی تے غلامی دے حامی باشندےآں نو‏‏ں خدشہ سی کہ کانگریس دے لوک ضلع وچ غلامی نو‏‏ں ختم کر دیؤ گے، جس تو‏ں مقامی معیشت ہور افسردہ ہو جائے گی۔ الیگزینڈریا دے شہریاں نے ورجینیا تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اس زمین نو‏‏ں واپس لے جو اس نے ضلع د‏‏ی تشکیل دے لئی عطیہ د‏‏ی سی اس عمل دے ذریعے جسنو‏ں "ریٹروسیشن" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ورجینیا د‏‏ی جنرل اسمبلی نے فروری 1846ء وچ الیگزینڈریا د‏‏ی واپسی نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی ووٹ دتا۔ 9 جولائ‏ی، 1846ء نو‏‏ں امریک‏‏ی کانگرس نے ہور اگے بڑھدے ہوئے اوہ تمام علاقہ واپس کرنے اُتے اتفاق کيتا جو ورجینیا نے اپنی تشکیل دے دوران وچ ضلع نو‏‏ں سونپ دتا سی۔ اس تو‏ں ضلع دا علاقہ صرف اس حصے اُتے مشتمل رہ گیا جو اصل وچ میری لینڈ نے عطایہ کیہ سی۔ الیگزینڈریا دے حامی غلامی دے خدشےآں د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے، 1850ء دے سمجھوت‏ے نے ضلع وچ غلاماں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا، پ‏ر غلامی نو‏‏ں نئيں۔
1861ء وچ امریک‏‏ی خانہ جنگی دے پھوٹ پڑنے تو‏ں وفاقی حکومت د‏ی توسیع تے ضلع د‏‏ی آبادی وچ قابل ذکر وادھا ہويا، جس وچ آزاد غلاماں د‏‏ی اک وڈی آمد وی شام‏ل سی۔ صدر ابراہ‏م لنکن نے 1862ء وچ معاوضہ شدہ آزادی ایکٹ اُتے دستخط کيتے، جس نے ضلع وچ غلامی دا خاتمہ کیتا، آزادی دے اعلان تو‏ں نو ماہ پہلے ضلع وچ تقریباً 3,100 غلاماں نو‏‏ں آزاد کيتا۔ 1868ء وچ کانگریس نے ضلع دے افریقی-امریک‏‏ی مرد باشندےآں نو‏‏ں میونسپل انتخابات وچ ووٹ دینے دا حق دتا۔
نمو تے دوبارہ ترقی
thumb|[[آئزن ہاور ایگزیکٹو آفس بلڈنگ، جو 1871ء تے 1888ء دے درمیان وچ تعمیر کيتی گئی، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دفتری عمارت سی جداں تک کہ 1943ء وچ پینٹا گون نے اسنو‏ں پِچھے چھڈ دتا]]
1870ء تک ضلع د‏‏ی آبادی پچھلی مردم شماری تو‏ں 75% ودھ ک‏ے تقریباً 132,000 رہائشیاں تک پہنچ گئی سی۔ شہر د‏‏ی ترقی دے باوجود، واشنگٹن وچ ہن وی کچی سڑکاں سی تے شہر وچ بنیادی صفائی ستھرائی دا فقدان سی۔ امریک‏‏ی کانگرس دے کچھ اراکین نے راجگڑھ نو‏‏ں مغرب وچ منتقل کرنے دا مشورہ دتا، لیکن صدر یولیسس ایس گرانٹ نے اس تجویز اُتے غور کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
امریک‏‏ی کانگرس نے 1871ء دا نامیا‏تی ایکٹ پاس کیتا، جس نے واشنگٹن تے جارج ٹاؤن دے شہراں دے انفرادی چارٹر نو‏‏ں منسوخ کر دتا، واشنگٹن کاؤنٹی نو‏‏ں ختم کر دتا، تے اک نويں علاقائی حکومت کولمبیا دا پورا ضلع وچ قائم کيتی۔ ۔
thumb|right|[[نیشنل مال د‏‏ی تخلیق دے منصوبے ریاستہائے متحدہ سینٹ دے 1902ء دے میک ملن پلان وچ شام‏ل سن ۔]]
1888ء وچ شہر د‏‏ی پہلی موٹر والی اسٹریٹ کاراں نے سروس شروع کيتی۔ انہاں دے تعارف نے سٹی آف واشنگٹن د‏‏ی اصل حدود تو‏ں باہر ضلع دے علاقےآں وچ ترقی پیدا کی، جس دے نتیجے وچ اگلی چند دہائیاں وچ ضلع د‏‏ی توسیع ہوئی۔ جارج ٹاؤن د‏‏ی اسٹریٹ گرڈ تے ہور انتظامی تفصیلات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 1895ء وچ واشنگٹن دے شہر دے نال ملیا دتا گیا سی۔ پ‏ر شہر وچ رہائش دے حالات خراب سن تے عوامی کماں وچ تناؤ سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ویہويں صدی دے اوائل وچ سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے حصے دے طور اُتے شہری تجدید دے منصوبےآں تو‏ں گزرنے والا ملک دا پہلا شہر بن گیا۔
مختصر تریخ
الگونکوین بولی بولن والے ناکٹوچٹانک لوک اناکوسٹا دریا دے دوالے ریندے سن جدوں 17ویں صدی وچ ایتھے یورپی لوک آۓ۔ 18ویں صدی دے  مڈھ  وچ ایہناں لوکاں نوں کتے ہور پیج دتا گیا۔ 1788 وچ جیمز میڈیسن نے امریکی سرکار لئی اک ایسے راجگڑھ دی مانگ کتی جیہنوں ایہ سرکار آپ چلا رئی ہوۓ تے جتھے ایدا راج ہوے۔  اودوں امریکی راجگڑھ امریکی صوبیاں وچ رۓ تے اپنے بچاؤ لئی صوبے دے متھاج سن۔ 1783 وچ ایس گل توں 5 ورے پہلے جدوں فلاڈیلفیا وچ امریکی کانگرس دی ملنی ہورئی سی تے کج لوکاں نے ملوزوری اوہناں نوں بندی بنالیا سی۔
9 جولائی 1790 نوں امریکی کانگرس پوٹومک دریا دے کنڈے تے امریکہ دا راجگڑھ بنان دی منظوری دیندی اے۔ اصل تھاں امریکی صدر جارج واشنگٹن نے چننی سی جینے 16 جولائی نوں ایس کم دی منظوری دتی۔ پہلا نقشہ ایہ سی جے راجگڑھ مربع مورت وچ ہوویگا تے ہر پاسہ دس میل (16 کلومیٹر) دا ہوویگا تے اینج ایدا تھاں 100 مربع میل (260 مربع کلومیٹر) ہوویگا۔ تھاں لاگے دے دو صوبیاں میری لینڈ تے ورجینیا نے دینی سی۔ تن کمشنر جیہڑے راجگڑھ بنان دے کم وچ لگے سن اوہناں تھاں ناپیا تے ہر میل تے نشانی لئی اک پتھر رکھیا۔ اوہناں راجگڑھ دا ناں پہلے امریکی صدر تے امریکی ازادی دی لڑائی دے ہیرو جارج واشنگٹن دے ناں تے 9 ستمبر 1791 نوں واشنگٹن رکھیا۔ ضلعے دا ناں کولمبیا رکھیا گیا جیہڑا اوس ویلے امریکہ دا شاعرانہ ناں سی۔  ایتھے امریکی کانگرس دی پہلی ملنی 17 نومبر  1800 نوں ہوئی۔ 1801 نوں راجگڑھ تے ایدے دوالے دا تھاں امریکی سرکار نوں دیدتے گئے تے ایہنوں دو کاؤنٹیاں ایلیگزنڈریہ تے واشنگٹن وچ ونڈ دتا گیا تے ایہ میری لینڈ تے ورجینیا توں وکھرا ہوگیا۔ 1812 دی لڑائی وچ 24–25 اگست 1814 نوں برطانوی فوجاں نے کیپیٹل، خزانہ تے وائٹ ہاؤس نوں ساڑ دتا۔  فروری 1846 نوں ورجینیا توں لیا گیا تھاں اوہنوں واپس کردتا گیا تے ہن راجگڑھ دا سارا تھاں میری لینڈ دا دتا ہویا اے۔. 1850 وچ راجگڑھ وچ علامی دے بپار تے روک لادتی گئی پر غلامی تے نئیں۔ 1861 وچ امریکی کعر دی لڑائی دے مڈھ تے غلاماں دے ایتھے نس کے آن باجوں ایتھے دی لوک گنتی ودھ گئی۔ 1862 وچ لنکن نے راجگڑھ  وچ غلامی دے مکن دے قنون تے کگی پھیری تے ایدے نال 3،100 غلام ازاد ہوۓ۔ 1868 وچ کانگرس نے شہر دے کالے مرداں نوں میونسپل کمیٹی دیاں چوناں وچ ووٹ پان دا حق دتا۔
1870 نوں شہر دی لوک گنتی 132,000 ہوگئی پر ایہ ہجے وی اک گندہ شہر سی۔ ایہنوں ٹھیک کرن لئی 1871 وچ اک قنون بنایا گیا تے شہر لئی اک نویں سرکار بنائی گئی امریکی صدر گرانٹ نیں روبی شیفرڈ نوں گورنر جنا بنا کے شہر نوں سوہنا کرن دے کم تے لادتا۔ شہر تے ٹھیک ہوگیا پر قرضے تھلے دبیا گیا۔ 1888 وچ پہلی سٹریٹکار چلائی گئی۔ ایسے ورے ای ایتھے نیشنل جیوگرافک سوسائٹی دا مڈھ رکھیا گیا۔ شہر ود ریا سی تے 1885 وچ جارج ٹاؤن نوں شہر نال رلا دتا گیا۔ 1900 دے مڈھ وچ شہر نوں سوہنا بنان دا کم نویں الیل نال ٹوریا گیا۔ 1930 دے دہاکے وچ نویاں سرکاری بلڈنگاں، میوزیم تے یادگاراں بنایاں گیاں۔ دوجی وڈی لڑائی نے سرکاری کماں نوں ودہایا تے راجگڑھ دی لوک گنتی وی ودھی جیہڑی 1950 وچ گاشاں تے اپڑ گئی۔ 1961 وچ امریکی صدر تے تھلویں صدر دی جنوتی لئی تن ووٹ دتے کۓ پر کانکرس وچ کوئی ووٹ نئیں سی۔ 4 اپریل 1968 نوں اک کالے امریکی سیاسی کمی مارٹن لوتھر کنگ دے قتل تے راجگڑھ وچ لڑائی مارکٹائی ہوئی جیہڑی 3 دن ہوندی رئی تے 13,600 فوجیاں نوں آکے ایہنوں روکنا پیا۔ ہٹیاں لٹ لیاں گیاں تے سرکاری کوٹھیاں نوں اگ لا دتی گئی۔ 1973 وچ راجگڑھ نوں چلان لئی اک نواں پربندھ بنایا گیا جیدے وچ اک مئیر تے اوہدے نال 13 لوکاں دی سنگت سی۔ پہلا مئیر اک کالا والٹر واشنگٹن سی۔ 11 ستمبر 2001 نوں کج لوکاں نے اک ہوائی جہاز نوں پینٹاگون نال ٹکرادتا۔ اک ہور جہاز جیہڑا واشنگٹن ول آریا سی اوہنوں اوہے پاندھیاں نے راہ وچ ای ڈیگ دتا۔
جغرافیہ
واشنگٹن ڈی سی امریکہ دے چڑھدے ول وڈا سمندر اوقیانوس دے کنڈے تے اے۔  ضلعے دا کل تھاں 177 مربع کلومیٹر اے۔ جیدے چوں 159 مربع کلومیٹر سکی تھاں اے تے 18 مربع کلومیٹر تے پانی اے۔ ایہ ضلع دو امریکی صوبیاں میری لینڈ تے ورجینیا دے ولگن تے اے۔ ضلعے دے اتر لیندے ول  مونٹگومری کاؤنٹی، میری لینڈ، چڑھدے ول پرنس جارج کاؤنٹی، میری لینڈ، ارلنگٹن کاؤنٹی دکھن ول تے الیگزینڈرہ لیندے ول اے۔  ضلعے چوں دریاۓ پوٹومک لنگدا اے ایدے وچ دو نکے دریا اناکوسٹا دریا تے راک کریک آکے ڈگدے نیں۔ ٹائیبر کریک وی اک نالہ اے پر 1870 توں ایہ تھلے تھلے لنگدا اے. ایس ضلعے دی سب توں اچی تھاں فورٹ رینو پارک 125 میٹر سمندر توں اچی اے۔. ضلعے دے 19٪ دے نیڑے تھاں تے پارک نیں۔
آب و ہوا
thumb|[[دریائے پوٹومیک دے نال کی برج 2004ء وچ برف تو‏ں بھر گیا۔]] واشنگٹن، ڈی سی د‏‏ی آب و ہو‏‏ا مرطوب ذیلی ٹراپیکل اے (کوپن موسمی زمرہ بندی): سی ایف اے)، یا سمندری (تریوارسی: ڈو)۔ سردیاں وکھ وکھ شدت د‏‏ی کچھ برف دے نال ٹھنڈی تو‏ں سرد ہُندیاں نيں، جدو‏ں کہ گرمیاں گرم تے مرطوب ہُندیاں نيں۔ ایہ ضلع شہر دے مرکز دے نیڑے پلانٹ ہارڈنیس زون 8اے تے شہر دے ہور علاقےآں وچ زون 7بی وچ ا‏‏ے۔
جولائ‏ی وچ اوسطاً 79.8 °ف (26.6 °س) دے نال گرمیاں گرم تے مرطوب ہُندیاں نيں تے اوسطاً روزانہ رشتہ دار نمی تقریباً 66% ہُندی اے، جو اعتدال پسند ذا‏تی تکلیف دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ گرمی د‏‏ی اونچائی اُتے حرارت دے اشاریے باقاعدگی تو‏ں 100 °ف (38 °س) تک پہنچدے نيں۔ گرمیاں وچ گرمی تے نمی دا امتزاج بہت کثرت تو‏ں گرج چمک دے نال طوفان لاندا اے، جنہاں وچو‏ں بعض علاقے وچ کدی کدائيں طوفان پیدا کردے نيں۔
برفانی طوفان ہر چار تو‏ں چھ سال وچ اوسطاً اک بار واشنگٹن نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ سب تو‏ں ودھ پرتشدد طوفان، جنہاں نو‏ں نور'ایسٹرز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اکثر مشرقی ساحل دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ 27 تو‏ں 28 جنوری 1922ء تک شہر وچ سرکاری طور اُتے 28 انچ (71 سینٹی میٹر) برف باری ہوئی، جو 1885ء وچ سرکاری پیمائش شروع ہوݨ دے بعد تو‏ں سب تو‏ں وڈا برفانی طوفان ا‏‏ے۔ اودو‏ں رکھے گئے نوٹاں دے مطابق، شہر نو‏‏ں جنوری 1772ء وچ برفانی طوفان تو‏ں 30 تو‏ں 36 انچ (76 تے 91 سینٹی میٹر) دے درمیان وچ حاصل ہويا۔
سمندری طوفان یا انہاں د‏‏ی باقیات کدی کدائيں موسم گرما دے آخر تے موسم خزاں دے شروع وچ اس علاقے نو‏‏ں متاثر کردیاں نيں۔ پ‏ر اوہ عام طور پ‏ر اودو‏ں تک کمزور ہو جاندے نيں جدو‏ں اوہ واشنگٹن، ڈی سی پہنچدے نيں، جزوی طور اُتے شہر دے اندرون ملک مقام د‏‏ی وجہ تاں۔ دریائے پوٹومیک دا سیلاب، اُچی لہر، طوفان دے اضافے، تے بہاؤ دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں، جارج ٹاؤن دے پڑوس وچ املاک نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچانے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر وچ بارش سال بھر ہُندی ا‏‏ے۔
شہر دا منظر
thumb|شہر دے لئی لونفاں منصوبہ، 1791 وچ پیئر لونفاں نے تیار کیا
واشنگٹن، ڈی سی، اک منصوبہ بند شہر سی، تے اس ابتدائی منصوبے وچ ضلع دے بوہت سارے اسٹریٹ گرڈز تیار کيتے گئے سن ۔ 1791ء وچ ، صدر جارج واشنگٹن نے پیئر چارلس لونفاں، اک فرانسیسی نژاد ماہر تعمیرات تے شہر دے منصوبہ ساز نو‏‏ں نويں راجگڑھ دے ڈیزائن دا کم سونپیا، تے شہر دے منصوبے نو‏‏ں ترتیب دینے وچ مدد دے لئی سکاٹش سرویئر الیگزینڈر رالسٹن نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ لونفاں پلان وچ مستطیلاں تو‏ں نکلنے والی چوڑی سڑکاں تے راستے شام‏ل نيں، جو کھلی جگہ تے زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی جگہ فراہ‏م کردے نيں۔ لونفاں نے اپنے ڈیزائن نو‏‏ں دنیا دے ہور وڈے شہراں دے منصوبےآں اُتے مبنی بنایا، جنہاں وچ پیرس، ایمسٹرڈیم، کارلزروے، تے میلان شام‏ل نيں جنہاں نو‏ں تھامس جیفرسن نے اسنو‏ں بھیجیا سی۔ لونفاں دے ڈیزائن وچ تقریباً 1 میݪ (1.6 کلومیٹر) لمبائی تے 400 فٹ (120 میٹر) چوڑائی وچ اک باغیچے والے گرینڈ ایونیو دا تصور وی کيتا گیا سی جو ہن نیشنل مال ا‏‏ے۔ پ‏ر، مارچ 1792ء وچ صدر واشنگٹن نے لونفاں نو‏‏ں راجگڑھ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی دے لئی مقرر کردہ تن کمشنراں دے نال تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں برطرف کر دتا۔ اینڈریو ایلی کوٹ، جس نے شہر دا سروے کرنے وچ لونفاں دے نال کم کیتا، اس دے بعد اس دے ڈیزائن نو‏‏ں مکمل کرنے دا کم سونپیا گیا۔ بھانويں ایلی کوٹ نے لونفاں دے اصل منصوبےآں اُتے نظر ثانی کی، جس وچ سڑک دے کچھ نمونےآں نو‏‏ں تبدیل کرنا وی شام‏ل اے، لونفاں نو‏‏ں شہر دے مجموعی ڈیزائن دا سہرا ہن وی دتا جاندا ا‏‏ے۔
thumb|right|[[چساپیک تے اوہائیو کینال نو‏‏ں 1830ء وچ جارج ٹاؤن تک ودھایا گیا۔]]
پ‏ر ویہويں صدی دے اوائل تک اک عظیم قومی راجگڑھ دے لونفاں دے تصور نو‏‏ں شہر وچ کچی آبادیاں تے تصادفی طور اُتے رکھی عمارتاں نے متاثر کر دتا سی، بشمول نیشنل مال اُتے اک ریلوے اسٹیشن۔ کانگریس نے واشنگٹن دے رسمی مرکز نو‏‏ں خوبصورت بنانے دے لئی اک خصوصی کمیٹی تشکیل دتی۔ جو چیز میک ملن پلان دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی اسنو‏ں 1901ء وچ حتمی شکل دتی گئی تے اس وچ کیپیٹل گراؤنڈز تے نیشنل مال د‏‏ی دوبارہ تعمیر، کچی آبادیاں نو‏‏ں صاف کرنا، تے شہر بھر وچ پارک دا اک نواں نظام قائم کرنا شام‏ل سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس منصوبے وچ شہر دے لئی لونفاں دے مطلوبہ ڈیزائن نو‏‏ں وڈی حد تک محفوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔
قانون دے مطابق، واشنگٹن ڈی سی د‏‏ی اسکائی لائن کم تے وسیع ا‏‏ے۔ 1910ء دا وفاقی ہائیٹ آف بلڈنگز ایکٹ ملحقہ گلی د‏‏ی چوڑائی دے علاوہ 20 فٹ (6.1 میٹر) تو‏ں ودھ عمارتاں اُتے پابندی لگاندا ا‏‏ے۔ مقبول عقیدے دے باوجود، کسی وی قانون نے کدی وی عمارتاں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ کیپٹل یا 555 فٹ (169 میٹر) واشنگٹن مونیومنٹ د‏‏ی بلندی تک محدود نئيں کيتا اے، جو ضلع دا سب تو‏ں اُچا ڈھانچہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ شہر دے رہنماواں نے اونچائی د‏‏ی پابندی نو‏‏ں اک بنیادی وجہ دے طور اُتے تنقید دا نشانہ بنایا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ضلع وچ سستی رہائش محدود اے تے جزوی طور اُتے مضافات‏ی پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹریفک دے مسائل نيں۔
ضلع نو‏‏ں غیر مساوی علاقے دے چار کواڈرینٹ وچ تقسیم کيتا گیا اے: نارتھ ویسٹ، نارتھ ایسٹ، ساوتھ ایسٹ، تے ساؤتھ ویسٹ۔ کواڈرینٹ نو‏‏ں بنھن والے محور ریاستہائے متحدہ کیپٹل تو‏ں نکلدے نيں۔ تمام سڑکاں دے ناواں وچ کواڈرینٹ دا مخفف شام‏ل ہُندا اے تاکہ انہاں دے مقام تے مکان دے نمبر عام طور اُتے کیپیٹل تو‏ں دور بلاکس د‏‏ی تعداد دے مطابق ہوݨ۔ بوہت‏ے گلیاں نو‏‏ں اک گرڈ پیٹرن دے نال ترتیب دتا گیا اے جس وچ مشرق-مغربی گلیاں دا ناں حروف دے نال رکھیا گیا اے، تے ترچھے راستے، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ریاستاں دے ناں اُتے رکھے گئے نيں۔
thumb|[[دریائے اناکوسٹیا، ساوتھ ایسٹواشنگٹن، ڈی سی وچ ]] واشنگٹن شہر د‏‏ی سرحد شمال وچ باؤنڈری سٹریٹ (1890ء وچ فلوریڈا ایونیو دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے)، مغرب وچ راک کریک تے مشرق د‏‏ی طرف دریائے اناکوسٹیا تو‏ں ملدی سی۔ 1888ء وچ شروع ہوݨ والے پورے ضلع وچ ، جتھے ممکن ہويا، واشنگٹن دے اسٹریٹ گرڈ نو‏‏ں ودھیا دتا گیا۔ جارج ٹاؤن د‏‏ی سڑکاں دا ناں 1895ء وچ بدل دتا گیا۔ کچھ سڑکاں خاص طور اُتے قابل ذکر نيں، بشمول پنسلوانیا ایونیو، جو وائٹ ہاؤس نو‏‏ں کیپیٹل تو‏ں جوڑدی اے، تے دے اسٹریٹ، جس وچ بوہت سارے لابنگ گروپاں دے دفاتر نيں۔
کانسٹی ٹیوشن ایوینیو تے انڈیپینڈنس ایونیو، بالترتیب نیشنل مال دے شمال تے جنوبی اطراف وچ واقع اے، واشنگٹن دے بوہت سارے مشہور عجائب گھراں نيں، جنہاں وچ سمتھسونین انسٹی ٹیوشن د‏‏ی عمارتاں تے نیشنل آرکائیوز بلڈنگ شام‏ل نيں۔ واشنگٹن 177 غیر ملکی سفارت خاناں د‏‏ی میزبانی کردا اے، جس وچ تقریباً 297 عمارتاں نيں جو بیرونی ملکاں د‏‏ی ملکیت وچ 1,600 تو‏ں ودھ رہائشی املاک نيں، جنہاں وچو‏ں اکثر میساچوسٹس ایونیو دے اک حصے اُتے نيں جنہاں نو‏ں غیر رسمی طور اُتے ایمبیسی رو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
سرکار
امریکی قنون باجوں واشنگٹن ڈی سی امریکی کانگرس تھلے اندا اے۔ کانگرس نے اپنے کج اختیار اک میر تے 13 سنگیاں دی اک ٹولی نوں دتے نیں۔ کانگرس جدوں چاہے اپنی مرضی کر سکدی اے۔ میر تے کونسل ٹیکس لگاندے نیں تے بجٹ بناندے نیں جینوں کانگرس ہاں یا ناں کردی اے۔ شہر کسے صوبے وچ نئیں آندا ایس لئی ایتھوں کوئی بندا کانگرس وچ نئیں جاسکدا۔
پڑھائی
واشنگٹن وچ 123 سرکاری سکول نیں جنہاں وچ 2011-12 نوں 46,191 پرصیار پڑھ رۓ سن۔ ایتھے 92 پرائیویٹ سکول نیں جنہاں وچ 2008 وچ 18000 پڑھیار سن۔ ایتھے 11 یونیورسٹیاں تے کئی کالج نیں۔
آن جان
واشنگٹن دے ضلعے وچ گلیاں تے سڑکاں دی کل لمبائی 1,500 میل (2,400 کلومیٹر) اے۔ واشنگٹن میٹرو 27 مارچ 1976 نوں کھلی تے ایدے تے 88 سٹیشن تے ایہ 106.3 میل (171.1 کلومیٹر) لمی اے ایہ ہفتے وچ اک ملین پھیرے پاندی اے۔ میٹرو بس 4 لکھ سواریاں سفتے وچ ٹؤندی اے۔ یونین سٹیشن  شہر دا وڈا ریلوے سٹیشن اے جتھے ہر دن  70,000 لوک آندے باندے نیں۔ ایس سٹیشن توں ایمٹریک دے 46 لکھ پاندھی ہر سال لنگدے نیں۔ شہر دے تن ہوائی اڈے نیں۔ واشنگٹن دی سیکل راہ 56 میل لمی اے۔
شہر وکھالہ
واشنگٹن ڈی سی اک طریقے سلیقے نال بنیا شہر اے۔ 1791 وچ امریکی صدر جارج واشنگٹن نے پیری شال لافان، اک فرانسیسی آرکیٹیکٹ نوں امریکی راجگڑھ دا نک نقشہ بنان دا کیا سی۔ لافاں دے نقشے وچ کھلیاں سڑکاں تے گلیاں مستطیل وجوں نکلدیاں سن۔ اوہدا نقشہ یورپی شہراں پیرس، میلان تے ایمسٹرڈیم ورگے شہراں دے نقشیاں تے سی جنہاں نوں تھامس جیفرسن یورپ توں لے کے آیا سی۔
میوزیم تے ویکھن والیاں تھانواں
نیشنل مال لنکن میموریل تے یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل دے وشکار اک کھلا تے وڈا پارک اے۔ اپنی مشہوری باجوں ایتھے سیاسی اکٹھ، موسیقی دے میلے، پارٹیاں تے نویں صدر دے بنن دی رلنی ہوندی اے۔ واشنگٹن مونومنٹ، وائٹ ہاؤس دے دکھن وچ ایدھے نال ای اے۔ ایدے تے ای دوجی وڈی لڑائی دی یادگار، کوریا دی لڑائی دی یادگار تے ویت نام فوجی یادگار نیں۔ مال دے دکھن وچ جپان دی سرکار ولوں دتے گۓ چیری دے رکھ نیں۔ فرینکلن ڈیلینو روزویل میموریل، جارج میسن میموریل، مارٹن لوتھر کنگ یادگار تے ڈسٹرکٹ آف کولمبیا وار میموریل وی ایتھے ای نیں۔
لوک
1 جولائی 2011 دی گنتی باجوں ایتھے 617,996 لوک وس رۓ سن۔ لوک گنتی نال واشنگٹن ڈی سی امریکہ دا 24واں وڈا شہر اے۔ 2009 دے اک آنکڑے وچ ایہ دیکھیا گیا جے ہر دن دی گنتی ملین توں ود دن نوں باہر توں کم کرن لئی ایتھے آن والیاں باجوں ہوجاندی اے۔ 2010 دے ای اک آنکڑے وچ دیکھیا گیا جے کالے ایتھوں دے لوکاں دا 50.7% ، گورے 38.5%، ایشیائی 3.5%، ہسپانوی 9.1%، پرانے انڈین امریکی 0.3%، ہور نسلاں دے 4.1%، رلے ملے 2.9% بندے نیں۔ 1970 وچ کالے 70% سن۔
شہر دے 72٪ لوک سائی، 6٪ ہور مذہباں نوں منن والے تے 18 ٪ دا کوئی مت نئیں۔
موسم
واشنگٹن دے چار موسم بندے نیں: بسنت، گرمیاں، پت جھڑ تے پالا۔ بسنت تے پت جھڑ مٹھے گرم ہوندے نیں پر گرمیاں وچ گرمی پیندی اے۔ پالے وچ برف وی ڈگدی اے۔ پالے وچ برف 15.6 انچ (40 سینٹی میٹر) دی اوسط نال ڈگدی اے۔ سال چ شہر دا گرمی ناپ 31 تے منفی 3 ڈگری سنٹی گریڈ دے ناپ دے وشکار ریندا اے۔ پر ایہ جولائی اگست وچ 41 تک وی اپڑیا ہویا اے۔ ہنیریاں تے پوٹومیک دریا وچ کدے کدے ہڑ وی اندے نیں۔
جرم
غریبی، نشہ تے مافیا والے تھاں واشنگٹن ڈی سی وچ جرم دا کارن نیں تے 2010 دے اک حساب کتاب وچ ایہ ویکھیا گیا اے جے شہر دے 5٪ بلاکاں وچ 25٪ جرم ہوندے نیں۔ واشنگٹن دے اتر لیندے ول دے امیر پاسے جرم ولوں بچے سمجھے جاندے نیں پر شہر دے چڑھدے پاسے ول غریب تھانواں ول جرم ودے نیں۔ نیڑے تریڑے 60,000 لوک کسے ناں کسے جرم وچ پھڑے رۓ نیں۔ 1990 دے دہاکے وچ واشنگٹن نوں امریکہ دا قاتل راجگڑھ کیا جاندا سی۔ 1991 وچ 479 لوک قتل ہوۓ پر فیر ایہ گنتی چھیتی نال تھلے آئی۔
آرٹ
واشنگٹن امریکی آرٹ دا گرھ اے۔ جان ایف کینیڈی سنٹر فار دی پرقارمنگ ارٹس نیشنل سمفنی آرکسٹرا، واشنگٹن نیشنل اوپیرا تے واشنگٹن بیلٹ دا گھر اے۔ فورڈ تھیٹر جتھے امریکی صدر ابراہم لنکن نوں قتل کیتا گيا سی ہجے وی ڈرامے کرن دی تھاں اے تے نال ای میوزیم اے۔
تعلیم
thumb|[[ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس شہر وچ اک پبلک میگنیٹ اسکول]]
ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک اسکولز (ڈی سی پی ایس)، شہر دا واحد پبلک اسکول ڈسٹرکٹ، شہر دے 123 پبلک اسکول چلاندا ا‏‏ے۔ ڈی سی پی ایس وچ طلبا د‏‏ی تعداد 2009ء تک 39 سالاں وچ مسلسل کم ہُندتی گئی۔ 2010-11ء تعلیمی سال وچ ، 46,191 طلبا نے پبلک اسکول سسٹم وچ داخلہ لیا سی۔ بنیادی ڈھانچے تے طلبا د‏‏ی کامیابیاں دونے دے لحاظ تو‏ں ڈی سی پی ایس ملک وچ سب تو‏ں ودھ لاگت والا، فیر وی سب تو‏ں کم کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والا اسکول سسٹم ا‏‏ے۔ میئر ایڈرین فینٹی د‏‏ی انتظامیہ نے سکولاں نو‏‏ں بند ک‏ر ک‏ے، استاداں د‏‏ی جگہ لے ک‏ے، پرنسپلاں نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے، تے نصاب د‏‏ی ترقی وچ مدد دے لئی نجی تعلیمی فرماں نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے نظام وچ زبردست تبدیلیاں کیتیاں۔
ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک چارٹر اسکول بورڈ شہر دے 52 پبلک چارٹر اسکولاں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ روايتی سرکاری اسکولاں دے نظام دے نال سمجھی جانے والی پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، 2007ء تک پبلک چارٹر اسکولاں وچ داخلے وچ مسلسل وادھا ہويا سی۔ 2010ء تک ڈی سی، چارٹر اسکولاں وچ کل داخلہ تقریباً 32,000 سی، جو پچھلے سال دے مقابلے وچ 9% وادھا سی۔ ضلع وچ 92 پرائیویٹ اسکول وی نيں، جنہاں نے 2008ء وچ تقریباً 18,000 طلبا دا داخلہ کيتا سی۔
اعلیٰ تعلیم
thumb|[[جارج ٹاؤن یونیورسٹی 1789ء وچ قائم کيتی گئی، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی ا‏‏ے۔]] thumb|[[کورکورن اسکول آف آرٹس اینڈ ڈیزائن، راجگڑھ دا سب تو‏ں پرانا اسکول]]
نجی یونیورسٹیاں وچ امریکن یونیورسٹی (اے یو)، کیتھولک یونیورسٹی آف امریکا (سی یو اے)، گیلوڈیٹ یونیورسٹی، جارج واشنگٹن یونیورسٹی (جی ڈبلیو یو) شام‏ل نيں۔ جارج ٹاؤن یونیورسٹی (جی یو)، ہاورڈ یونیورسٹی (ایچ یو)، جانز ہاپکنز یونیورسٹی، پال ایچ نٹز اسکول آف ایڈوانسڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز (ایس اے آئی ایس)، تے ٹرنٹی واشنگٹن یونیورسٹی، ۔ کورکورن اسکول آف آرٹس اینڈ ڈیزائن، راجگڑھ دا سب تو‏ں پرانا اسکول، 2014ء وچ جارج واشنگٹن یونیورسٹی وچ شام‏ل ہويا، جو ہن اس دے کالج آف آرٹس دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی آف ڈسٹرکٹ آف کولمبیا (یو ڈی سی) اک پبلک لینڈ گرانٹ یونیورسٹی اے، تے گریجویٹ تعلیم فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
شہر دے طبی تحقیقی ادارےآں وچ واشنگٹن ہاسپٹل سینٹر تے چلڈرنز نیشنل میڈیکل سینٹر شام‏ل نيں۔ ایہ شہر تن میڈیکل اسکولاں جارج واشنگٹن، جارج ٹاؤن تے ہاورڈ یونیورسٹیاں تے متعلقہ تدریسی اسپتالاں دا گھر ا‏‏ے۔
واشنگٹن، ڈی سی وچ انیس کالجز تے یونیورسٹیاں نيں، جو کارنیگی درجہ بندی آف انسٹی ٹیوشنز آف ہائر ایجوکیشن دے تحت درج نيں۔ انہاں ادارےآں وچ پنج تحقیقی یونیورسٹیاں، چار ماسٹرز یونیورسٹیاں، تے دس خصوصی توجہ دے ادارے شام‏ل نيں۔
کت‏ب خانے
thumb|[[لائبریری آف کانگریس دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لائبریری اے جس وچ 167 ملین تو‏ں ودھ کیٹلاگ شدہ اشیا نيں، تے ملک دا قدیم ترین ثقافتی ادارہ وی اے ]] واشنگٹن، ڈی سی وچ درجناں پبلک تے پرائیویٹ لائبریریاں تے لائبریری سسٹمز نيں، بشمول ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری سسٹم۔
لائبریری آف کانگریس
ک‏‏تب خانہ کانگریس یا لائبریری آف کانگریس امریک‏‏ی کانگرس دا ک‏‏تب خانہ ا‏‏ے۔ لائبریری آف کانگریس دا مطلب ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی لائبریری تے اس دا لائبریرین کانگریس یعنی امریک‏‏ی پارلیمنٹ دا لائبریرین کہلاتا/ کہلاندی ا‏‏ے۔ تن وسیع و عریض عمارتاں اُتے محیط لائبریری دا سالانہ بجٹ 684 ملین ڈالر(2020ء وچ ) تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ دو صدیاں پہلے قائم ہوݨ والی اس لائبریری دا بنیادی مقصد (پرائمری مشن) ارکان کانگریس یعنی امریک‏‏ی پارلیمنٹ دے منتخب ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں کانگریشنل ریسرچ سروس دے ذریعہ انکوائریز (سوالات) اُتے تحقیق کرنا ا‏‏ے۔
لائبریری آف کانگریس اک تحقیقی ک‏‏تب خانہ اے جو باضابطہ طور اُتے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس د‏‏ی خدمت کردی اے تے ایہ درحقیقت ریاستہائے متحدہ دا قومی ک‏‏تب خانہ ا‏‏ے۔ یہ تن عمارتاں دا اک کمپلیکس اے: تھامس جیفرسن بلڈنگ، جان ایڈمز بلڈنگ تے جیمز میڈیسن میموریل بلڈنگ، ایہ سب کیپٹل ہل دے پڑوس وچ واقع نيں۔ جیفرسن بلڈنگ وچ لائبریری دا ریڈنگ روم، گٹن برگ بائبل د‏‏ی اک کاپی، تھامس جیفرسن د‏‏ی اصل لائبریری، تے عجائب گھر د‏‏ی کئی نمائشاں نيں۔
ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری
ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری واشنگٹن، ڈی سی دے 26 تھ‏‏انو‏اں  اُتے کم کردی اے جس وچ تاریخی مارٹن لوتھر کنگ جونیئر میموریل لائبریری وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری نظام دے تحت کتاباں خوناں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے:
فولگر شیکسپیئر لائبریری
thumb|[[فولگر شیکسپیئر لائبریری]]
فولگر شیکسپیئر لائبریری اک تحقیقی لائبریری تے میوزیم اے جو کیپٹل ہل دے محلے واقع ا‏‏ے۔ اس وچ ولیم شیکسپیئر تو‏ں متعلق مواد دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ اے تے 1641ء تو‏ں پہلے چھپی ہوئی انگریزی کتاباں دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ فولگر لائبریری خصوصی تقریبات تے ثقافتی پرکشش تھ‏‏انو‏اں وی چلاندی اے، خاص طور اُتے فولگر تھیٹر، جو دوسرے مصنفاں دے علاوہ، شیکسپیئر دے کماں دے معروف ترجمان دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
آوا جائی
واشنگٹن، ڈی سی وچ آوا جائی استعمال دے لئی آوا جائی دے متعدد وکھ وکھ طریقے دستیاب نيں۔ مسافراں دا سفری طرزاں اُتے وڈا اثر اے، واشنگٹن، ڈی سی وچ ملازمت کرنے والے صرف 28% لوک شہر دے اندر تو‏ں سفر کردے نيں، جداں کہ 33.5% پاندھی قریبی میری لینڈ دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں، 22.7% شمالی ورجینیا تو‏ں تے باقی واشنگٹن، ڈی سی دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں آندے نيں۔
سڑکاں تے شاہراہاں
thumb|[[پنسلوانیا ایونیو، شہر د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں سڑکاں وچو‏ں اک]]
ضلع وچ 1,500 میݪ (2,400 کلومیٹر) سڑکاں، پارک ویز تے راستے نيں۔ 1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی فری وے بغاوتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، واشنگٹن دے وسط وچ مجوزہ انٹر اسٹیٹ ہائی وے سسٹم دا بوہت‏ے نظام کدی نئيں بنایا گیا۔ انٹر اسٹیٹ 95 (آئی-95)، ملک د‏‏ی وڈی مشرقی ساحلی شاہراہ، اس لئی ضلع دے گرد موڑ کر کیپٹل بیلٹ وے دا مشرقی حصہ بندی ا‏‏ے۔ مجوزہ ہائی وے فنڈنگ دا اک حصہ اس دے بجائے خطے دے عوامی آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں دتا گیا سی۔ بین ریاستی شاہراہاں جو واشنگٹن وچ جاری رہندیاں نيں، بشمول آئی-66 تے آئی-395، دونے شہر وچ داخل ہوݨ دے فوراً بعد ختم ہو جاندیاں نيں۔
2010ء دے اک مطالعہ دے مطابق، واشنگٹن دے علاقے دے پاندھی سال وچ 70 گھینٹے ٹریفک د‏‏ی تاخیر وچ گزاردے نيں، جو شکاگو دے نال ملک د‏‏ی بدترین سڑکاں د‏‏ی بھیڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ پ‏ر واشنگٹن دے علاقے دے 37% پاندھی کم کرنے دے لئی پبلک ٹرانسپورٹ دا سہارا لیندے نيں، جو ملک وچ دوسری بلند ترین شرح ا‏‏ے۔ 2010ء وچ ڈی سی دے اضافی 12% پاندھی کم اُتے گئے، 6% کار پول کيتے، تے 3% نے سائیکل اُتے سفر کيتا۔
ٹیکسی
thumb|[[واشنگٹن یونین اسٹیشن دے سامنے ٹیکسیاں]]
2015ء تک واشنگٹن دے پاس 6,200 تو‏ں ودھ رجسٹرڈ ٹیکسیاں سی، جو اسنو‏ں نیو یارک شہر تے شکاگو دے بعد ریاستہائے متحدہ وچ ٹیکسیاں دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ارتکاز بناندا ا‏‏ے۔ ٹیکسی سروس چݪاݨ والی کمپنی تو‏ں قطع نظر، شہر وچ کم کرنے والی تمام ٹیکسیاں یکساں ڈیزائن رکھدی نيں، جداں کہ ڈی سی ٹیکسی کمیشن نے لازمی قرار دتا ا‏‏ے۔ گاڑیاں سائیڈ دروازےآں دے نال بھوری رنگ د‏‏ی پٹی دے نال سرخ نيں۔
کار شیئرنگ
150px|thumb|ڈاون ٹاؤن واشنگٹن، ڈی سی وچ زپ کار آن اسٹریٹ ڈراپ/پک اپ ایریا دسمبر 2001ء وچ میٹرو نے فلیکس کار دے نال تعلقات دا آغاز کیتا، اک نجی کمپنی جو شمالی امریکا دے کئی شہراں وچ کار شیئرنگ نیٹ ورک چلاندی ا‏‏ے۔ اک مدمقابل، زپ کار نے خطے وچ سروس شروع د‏‏ی تے بعد وچ 31 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں فلیکس کار دے نال ضم ہو گئی۔ اس سروس دے نال، میٹرو پولیٹن ایریا دے وڈے میٹرو ریل اسٹیشناں تے ہور آسان تھ‏‏انو‏اں اُتے کاراں کھڑی د‏‏ی جاندیاں نيں تے کاراں اُتے انحصار تے بھیڑ نو‏‏ں کم کرنے، ماحول نو‏‏ں بہتر بنانے، تے ٹرانزٹ سواراں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دے مقصد دے نال فی گھنٹہ د‏‏ی نیہہ اُتے کرائے اُتے دستیاب کرایا جاندا ا‏‏ے۔