cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بدھ تے بدھ مت
سیرت بدھ
مشہور مہاپاریرووان سترا وچ بعد وچ آنے والی تبدیلیاں دے باوجود ، بدھ د‏‏ی آخری پیڈ یاترا دا اک پُرجوش اکاؤنٹ ملیا ا‏‏ے۔ بدھ راجگریہ وچ سن جدو‏ں مگدھراج نے اجتشاترو واججی ضلع اُتے حملہ کرنا چاہیا۔ راجگریگہ تو‏ں ، گنگا نو‏‏ں پار کردے ہوئے بدھ پٹالی پنڈ دے راستے ، واشالی پہنچے ، جتھ‏ے مشہور درباری امراپالی نے راہب دے نال کھانا پیش کيتا۔ اس وقت پروینروانا دے پاس تن ماہ باقی سن ۔ خدا نے بارش دا موسم Veluvagrama وچ گزاریا۔ ایتھ‏ے ، اوہ بہت بیمار ہوگیا تے آنند نو‏‏ں شبہ ہويا کہ اوہ سنگھ تو‏ں کہ‏ے بغیر تباہ نئيں ہوئے گا۔ اس اُتے بدھا نے کہیا ، بھکشو سنگھ میرے تو‏ں کيتا چاہندا اے ؟ ميں نے مذہب د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی اے … وچ نئيں چاہندا کہ وچ سنگھ د‏‏ی قیادت کردا رہاں … ہن وچ ايس‏ے eight سال دا ہاں .... آپ نو‏‏ں "اٹودیپا ویراتھ اتسارانا آننجاسرنا دھمیپا دھمسارنا انجاسارنا" چاہیدا. واشالی تو‏ں ، بھندگرام بھنڈگرام تے بھون نگر دے راستے پاوا پہنچے۔ اوتھے ، چونڈ کمارپٹ د‏‏ی مہمان نوازی وچ "سکھر مددو" کھا کر ، اوہ دردناک خون تو‏ں پیدا ہويا۔ ايس‏ے دوران ، اوہ کوشی نگر د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے ہیرنیاوندی دریا نو‏‏ں عبور کيتا تے دو شلوارکشاں دے درمیان شلوان وچ لیٹ گیا۔ اس نے سبھاڈریا پریوراجک نو‏‏ں تبلیغ د‏‏ی تے راہباں نو‏‏ں دسیا کہ اس دا ابدی مذہب سنگھ دا شاندا ہوئے گا۔ انہاں نے سنگھ نو‏‏ں چھوٹے انسٹرکٹرز وچ تبدیلی کرنے د‏‏ی اجازت وی دتی تے فلٹر راہب اُتے برہمنڈاد نافذ کيتا۔ پالي روایت دے مطابق ، خدا دے آخری لفظاں "ویادھما سنکھارا نے ایڈیٹیٹیٹی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔" انہاں نو‏‏ں کھانے تو‏ں خون وچ درد پیدا ہويا۔ ايس‏ے دوران ، اوہ کوشی نگر د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے ہیرنیاوندی دریا نو‏‏ں عبور کيتا تے دو شلوارکشاں دے درمیان شلوان وچ لیٹ گیا۔ اس نے سبھاڈریا پریوراجک نو‏‏ں تبلیغ د‏‏ی تے راہباں نو‏‏ں دسیا کہ اس دا ابدی مذہب سنگھ دا شاندا ہوئے گا۔ انہاں نے سنگھ نو‏‏ں چھوٹے انسٹرکٹرز وچ تبدیلی کرنے د‏‏ی اجازت وی دتی تے فلٹر راہب اُتے برہمنڈاد نافذ کيتا۔ پالي روایت دے مطابق ، خدا دے آخری لفظاں "ویادھما سنکھارا نے ایڈیٹیٹیٹی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔" انہاں نو‏‏ں کھانے تو‏ں خون وچ درد پیدا ہويا۔ ايس‏ے دوران ، اوہ کوشی نگر د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے ہیرنیاوندی دریا نو‏‏ں عبور کيتا تے دو شلوارکشاں دے درمیان شلوان وچ لیٹ گیا۔ اس نے سبھاڈریا پریوراجک نو‏‏ں تبلیغ د‏‏ی تے راہباں نو‏‏ں دسیا کہ اس دا ابدی مذہب سنگھ دا شاندا ہوئے گا۔ انہاں نے سنگھ نو‏‏ں چھوٹے انسٹرکٹرز وچ تبدیلی کرنے د‏‏ی اجازت وی دتی تے فلٹر راہب اُتے برہمنڈاد نافذ کيتا۔ پالي روایت دے مطابق ، خدا دے آخری لفظاں "ویادھما سنکھارا نے ایڈیٹیٹیٹی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔"
روایت دے مطابق ، بدھ صبح دے جسم د‏‏ی بحالی دے دائمی بھکشا دے وقت تک ویران کرن وچ بیٹھے رہندے سن ۔ بھکاری کدی اکیلے کردے سن ، کدی راہباں دے نال۔ عقیدت منداں د‏‏ی دعوت اُتے ، اوہ اپنی جگہ اُتے کھاندے تے تبلیغ کردے سن ۔ واپسی اُتے ، اس نے راہباں نو‏‏ں تعلیم دتی تے فیر پوری محرمات دا آرام کيتا تے زائرین نو‏‏ں تبلیغ کيتی۔ شام نو‏‏ں ، غسل کرنے دے بعد ، راہباں نے رات دے درمیانی یام وچ دیوتاواں دے سوالےآں دے جوابات ، تے رات دے آخری یام وچ بدھ نے کچھ چکرامنا تے کچھ آرام کيتا ، تے بدھ چکشو د‏‏ی اکھ دا مشاہدہ کيتا۔
لارڈ بدھ نو‏‏ں قدیم سیاق و سباق وچ خاموشی تے خلوت دا عاشق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مہربانی تے فکری آزادی سب نو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ اوہ اندھے عقیدے دا سخت مخالف سی تے روحانی سچائی د‏‏ی تبلیغ کردا سی۔ اس دے ملک وچ ذات پات تے رسوم نو‏‏ں کوئی جگہ نئيں سی۔ اوہ اک ایداں دے شخص نو‏‏ں سمجھدا سی جو علم تے طرز عمل تو‏ں بھریا ہويا سی اک حقیقی برہمن سمجھدا سی ، حقیقی شعلہ حقیقی اگ سی تے صرف خدائی عبادت د‏‏ی خدمت سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، اس دا نزول معاشرے دے تمام طبقات دے لئی قابل قبول سی تے دانشوریت ، اخلاقیات تے روحانیت د‏‏ی ترقی دا اک نواں نیا مرحلہ سی۔
بدھ دیشانہ
بھگدھا بدھ د‏‏ی اصل تعلیمات کيتا سن اس اُتے بہت تنازعہ کھڑا ہويا سی۔ بعد وچ بدھ مت دے لوک خود نانا فرقےآں دے ذریعہ پیدا ہوئے تے تیار ہوئے تے ایہ سبھی خود نو‏‏ں بدھ تو‏ں نجات پانے والے سمجھ‏‏ے۔ بدھ واکھا وی مختلف فرقےآں وچ یکساں طور اُتے محفوظ نئيں ا‏‏ے۔ تے فیر جِنّا اس دے ناں اُتے محفوظ اے ، مختلف زباناں تے فرقےآں وچ ، حنیانا تے مہیانا وچ ، انہاں سب نو‏‏ں مورخین کوئی نئيں مان سکدا ا‏‏ے۔ واضح طور اُتے ، بدھ دے اکٹھا کرنے تے محفوظ کرنے وچ بہت ساری تبدیلیاں تے اضافے نو‏‏ں قبول کرنا ہوئے گا ، تے تاریخی تنقید دا اس دے علاوہ کوئی تے عقلی متبادل نئيں اے کہ اس د‏ی تشکیل شدہ شکل نو‏‏ں طویل مدتی ترقی دا نتیجہ سمجھ‏‏ے۔ مہایاناں نے اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی دوسرا دو یا تن دھرما چکرا پراواچن دا تصور کيتا تے دوسری طرف "ونایابیدن دیشبھیڈا:" اس اصول دا تصور کيتا۔ یعنی ، بھگوان بدھ نے خود اپنی مہارت تو‏ں نانا پراکا دے مذہب د‏‏ی تعلیم دتی سی۔ بیشتر جدید اسکالرز پالی ٹریپٹک دے تحت ونیا تے سٹہ پیتاکاس وچ محفوظ نظریات نو‏‏ں اصل دانشمندی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ اسکالر سروستیوزم یا مہایان دا خلاصہ قبول کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے علمائے کرام اصل نصوص دے تاریخی تجزیے تو‏ں ابتدائی تے بعد دے نظریات وچ زیادہ صوابدید تلاش کردے نيں ، اس دے برخلاف بعض دوسرے علماء اکثر اس قسم د‏‏ی صوابدید نو‏‏ں ناممکن سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اختلافات دے باوجود ، مختلف فرقہ وارانہ تے تاریخی تبدیلیاں دے پِچھے اصل ملک د‏‏ی تلاش بالکل ضروری اے کیونجے روحانی صداقت اس اصل مصروفیت اُتے منحصر ا‏‏ے۔
لارڈ بدھ نے موجودہ مگدھی بولی وچ تبلیغ د‏‏ی تے ہر اک نو‏‏ں اپنی بولی (نروندی) وچ تعلیمات نو‏‏ں یاد رکھنے د‏‏ی اجازت دی۔ ایسی صورتحال وچ ، بدھ مت دے علاقائی پھیلاؤ دے نال ، ایہ لازمی سی کہ بدھ مت دے متعدد مجموعےآں نو‏‏ں بالترتیب پیش کيتا جائے۔ انہاں وچو‏ں ، صرف پالی دا مجموعہ ہن مکمل ا‏‏ے۔ دوسرے مجموعےآں دے حصے اصل شکل تے کچھ ترجمے وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح پالی ٹرپٹک د‏‏ی اہمیت غیر متنازعہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی نوادرات وی غیر مشکوک نيں کیونجے ق م پہلی صدی وچ ایہ دور دراز دے سنہالا وچ اسکرپٹ سی۔ اُتے ، ایہ قبول کرنا مشکل اے کہ پال مگدھی اے ، ايس‏ے طرح ابھیدھرم پیتاکا دا بدھ دے بعد دا دور جدید اسکالرز وچ اکثر ناقابل تردید ہُندا ا‏‏ے۔ مسز رائس ڈیوڈس تے فرازچنر وغیرہ د‏‏ی دریافتاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ونیا تے سوٹا پیٹاکاس وچ قدیم تے قدیم حصےآں دے درمیان فرق ہمیشہ نظرانداز ہُندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ونے وچ ، پرٹیموکشا قدیم اے ، میوزیکل د‏‏ی تفصیل نسبتاcha قدیم اے ، سوتپیٹاک وچ ستانیپٹ دے اٹاکس تے پیرایان وگاس قدیم ، لمبے لمبے مہاپدان سوتس نسبتا ar قدیم ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تصور کرنا نامناسب نئيں ہوئے گا کہ بھگدھ بدھ نے سنجیدہ روحانی سچائی د‏‏ی طرف آسان ، عملی تے متزلزل انداز د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انہاں علامتی تاثرات دے جمع ، تشریح ، تعریف ، درجہ بندی وغیرہ نے بہت سارے فرقہ پرست اصول تیار کیتے۔
بدھ دے دور وچ ، بہت سارے شرمان پریوراجک دنیا نو‏‏ں اک غمگین چکر سمجھدے سن ۔ اس خیال وچ ، بدھ متفق ہوگئے تے ، ابدی دنیا دے دوہری غم دے نال ، انہاں نے خود نو‏‏ں روحانی سکو‏ن دا نشانہ بنایا۔ اس نے مراقبہ دے ذریعہ دھرمروپ آخری سچائی دا مراقبہ کيتا یا حاصل کيتا۔ ایہ آرتھوڈوکس مذہب منطق دا ناقابل تصور سی تے اس د‏ی دو شکلاں متعین کيتیاں گئیاں ني‏‏‏‏ں۔ پرتیشسموتپڈا وچ ، غم د‏‏ی علامت دے ماتحت ہونے د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے تے نروان وچ آخری امن۔ انیندا تے پاراتانتر نگ فارم (دماغ تے جسم) نو‏‏ں خود سمجھنا بنیادی تے لاعلمی اے تے ايس‏ے دے نال دنیا دا چکر تڑپ تے عمل تو‏ں مسلسل جاری ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، شیل یا ستکرما ، عدم دلچسپی تے دانشمندی دنیا د‏‏ی روایت نو‏‏ں ختم کرکے نروان دا باعث بندی ا‏‏ے۔ پرگیہ اک انٹرویو کرنے والا ا‏‏ے۔ ایہ پیغام بنیادی طور اُتے چار آریائی سچائیاں وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
اک طرف ، بھگدھ بدھ نے نفسیا‏‏تی تجزیہ کرکے کرمتتا نو‏‏ں دکھایا کہ چترپروتس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایہ ظاہر کيتا اے کہ سمسورویکش دا بیج خود ہی ذہن ا‏‏ے۔ دتا دنیا ذہن وچ رہنے دے لئی معروف اے تے غم ، نامکملیت تے بے لوثی د‏‏ی علامتاں دے نال ذہن حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے چیٹوپشم دماغ وچ بے ہوشی دے ذریعہ نروانا ا‏‏ے۔
پہلی آریائی سچائی دا نعرہ لگاندے ہوئے ، بدھسٹاں نے سہ رخی غم پیش کيتا اے - اوہ غم جو جذبات‏ی غم اے ، جس دا نتیجہ غم اے جس دا اظہار بصورت ہور خوشی دے غم تو‏ں ہُندا اے ، تے اوہ غمگین غم جس دا اظہار ہُندا اے رسوم گل گل کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس سنسکردی سدھا ، "سورن غم و غم" د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایہ علامت کدرے وی زنا دا باعث نئيں بندی۔ غم د‏‏ی لطیف تے عظیم شکل دا اجتماعی تب ہی ممکن اے جدو‏ں روحانی حساسیت پیدا ہوئے۔ بدھ مذہب دے مطابق ، جدو‏ں غم دا انٹرویو لیا جارہیا اے ، اوتھ‏ے آریاتو دا اک وہم اے جو ریاست نو‏‏ں علیحدگی تو‏ں چھڈ دیندا ا‏‏ے۔
دوسری آریہ حقیقی ادراک ا‏‏ے۔ پرتیشسموت پڈا د‏‏ی بہت ساریاں قدیم تے نويں تشریحات ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ترجماناں نے پریتھیاسموت پیڈ د‏‏ی ممتی ، کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے احساس دا ادراک تے روحانی دائرے وچ اس دے استعمال نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ ایودتا سنسکر۔ وِجیان ناں نام د‏‏ی سازش۔ اسپارش ویدنا ، تریشنا ، اپدانہ ، بھاوا ، جاندی ، جارا ، میران ، انہاں علاج یا اسباب د‏‏ی روایت اک افسانوی علامت ا‏‏ے۔ اک ہور تشریح دے مطابق ، پریتیاسموت پیڈ اک درمیانی شکل اے جو دائمی تے معمولی متضاد اختتام نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ا‏‏ے۔ اس درمیانی نمونہ دے معنی اک طرف دنیا د‏‏ی فطرت نيں تے دوسری طرف ، سب چیزاں نو‏‏ں غیر پوشیدہ یا مزاج دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ واضح طور اُتے ، انہاں تے بہت ساریاں دوسری تشریحات وچ ، بقایا احساس د‏ی اک متنوع ترقی دیکھی جاندی ا‏‏ے۔
تیسرا آریہ حق اداسی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سوال فطری اے کہ کیہ نروان د‏‏ی عدم موجودگی اے ؟ نروانا نو‏‏ں بدھ مت دے ہور فرقےآں وچ جذبات‏ی طور اُتے قبول نئيں کيتا گیا اے سوائے کچھ سوترنٹکاں کے۔ اسٹائلسٹ نروان نو‏‏ں جذباتیت ، وابھاشیکا دھرمسبھاو فارم ، یوگاچرن تے شکل ، تے ثانوی چکورک بلا تعطل منسوخ شکل سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بلاشبہ اِنّا اے کہ نروانا وچ غم ، تکلیف تے ایودتا دا فقدان ا‏‏ے۔ نروانا نہایت ہی پرسکو‏ن تے حتمی معنیٰ اے ، غیر مہذب ، بے بنیاد تے ناقابل بیان۔ روحانی مشق وچ ، جداں ہی دماغ پاک ، پرجوش تے پرسکو‏ن ہوجاندا اے ، اس دا سامنا نروان تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ممکن نئيں اے کہ اس مقصد دے نال چٹتاساندی دے آخری مرحلے یا مقصد دے پیشروواں یا بچےآں تو‏ں تعلقات استوار کرن۔ اس مشکل اُتے قابو پانے دے لئی بہت سارے علاج ایجاد کیتے گئے ، تے "واشبہ" تے "وایبشیکا" دے ذریعہ "عدم استحکا‏م"۔ مخصوص مذاہب دا ناں دیکھنا۔ در حقیقت ، آخری مرحلے وچ ، عدم تعصب دے آشرم دے علاوہ کوئی دوسرا علاج نني‏‏‏‏ں۔
اکثر نروان د‏‏ی ملحقیت دا سوال ارادہ ہُندا ا‏‏ے۔ پدگالیسٹاں دے علاوہ بودھ فرقےآں وچ ، روح یا مخلوق دے اختیار تو‏ں سراسر ناپسندیدگی نو‏‏ں بدھ دا ارادہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اکثر اس قسم د‏‏ی روحانیت تے آدرشیت بدھسٹ وژن د‏‏ی خصوصیت رکھدی ا‏‏ے۔ بودھ فلسفہ وچ ، روح د‏‏ی جگہ اُتے پنج پراں دے لامحدود اثرات نو‏‏ں قبول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پنج پراں نيں - شکل ، سائنس ، درد ، اسم تے رسم۔ پنکھ والے بچے دا ابتدائی تعلق عنصر دے تصور یا لاحقہ تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ تجربے دے اجزاء بہت سارے تے لامحدود عناصر وچ ایسا مستحکم تے مساوی عنصر نئيں اے جسنو‏ں روح سمجھیا جاسک‏‏ے۔ ایسی صورتحال وچ کرم تے لطف اندوزی د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بغیر کسی بھک تے قبول دے قبول کرنا ہوئے گا۔ یا ایہ کہنا چاہیدا کہ کرما تے بھوگہ وچ ہی تجسس تے عقیدت نو‏‏ں عکاس یا مجسم سمجھنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس فلسفے وچ ، صرف سنسکار یا ہوس نو‏‏ں میموری تے عکاسی د‏‏ی وضاحت دے لئی کافی سمجھیا جاندا سی۔ جے اسيں نروان دے تجربے د‏‏ی کمی دے علاوہ ، اس طرح د‏‏ی بے حسی نو‏‏ں قبول کرلاں تاں تے کیہ ہوسکدا اے ؟ سنکھیا ، یوگا تے ویدنت وچ ، روح د‏‏ی شبیہہ بے محل ہوئے ک‏ے ممتاز اے ، یعنی جہالت تو‏ں سبکدوشی ہونے اُتے نفس علم حاصل ہوجاندا ا‏‏ے۔ جین دے فلسفے وچ ، جدو‏ں کوئی خطبہ واقفیت حاصل کردا اے تاں انسان اپنی ماورائی شکل تے طاقت حاصل کردا ا‏‏ے۔ سوال ایہ اے کہ ، جاہلیت یا ذہن د‏‏ی ریٹائرمنٹ اُتے جاہل بدھسٹ فلسفے وچ کیہ باقی اے ؟ کون نروانا حاصل کردا اے ؟ اس دا اک جواب ایہ اے کہ سرونا سورن د‏‏ی قبولیت نو‏‏ں اک خوبی سمجھیا جانا چاہیدا ، حالانکہ اس تو‏ں مطمئن نئيں ، واٹسیپوتری یوگاچارا فرقےآں وچ ، "پدگل" یا "الیا وجیان" نامی اک خود حقیقت عنصر دا تصور کيتا گیا سی۔ ناگرجونا دا کہنا اے کہ "اتماتیاپی دیشیتمپراجنپیٹامناتمیاٹیاپی۔ بدھیراتما نا چناتما کاشیشیتتیاپی دیسیٹم۔" ایتھ‏ے اس حقیقت دا اشارہ ملدا اے کہ قدیم بدھم اگم وچ ، خود نیک لفظاں ہر اک د‏‏ی بولی نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ جدید اسکالراں نے ، اس قول نو‏‏ں نیڑے تو‏ں غور کرنے اُتے ، ایہ تجویز کيتا اے کہ بدھ نے خود ہی ابدی عناصر دا عدم وجود پیدا کيتا اے ، روح دا وجود نني‏‏‏‏ں۔ اس نے ایہ نئيں کہیا کہ کوئی روح ا‏‏ے۔ انہاں نے صرف اِنّا کہیا کہ شکل ، سائنس وغیرہ کوئی روح نئيں ا‏‏ے۔ یعنی بدھ د‏‏ی خود تو‏ں منسوخی دراصل انا پرستی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ پراں دے ذریعہ روح د‏‏ی کمی دا مطلب تعبیر اے تے ہر جگہ روح دا انتہائی احساس نني‏‏‏‏ں۔ ایہی وجہ اے کہ بدھ نے سمیوتنیکیہ ميں واضح طور اُتے پُچھے جانے اُتے وی روح تو‏ں منع نئيں کيتا سی ، تے نہ ہی انہاں نے تتگاندا د‏‏ی موت د‏‏ی ہمیشہ دے لئی موجودگی نو‏‏ں دسیا سی۔ ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ چونکہ روح لامحدود تے لامحدود اے لہذا اس نے اپنے وجود نو‏‏ں بیان وی نئيں کيتا کیو‏ں کہ عام تجربے وچ "عستی" تے "ناستی" تھ‏‏اںو‏اں صرف راہداری وچ معنی خیز ني‏‏‏‏ں۔ اس نقطہ نظر تو‏ں ، روح تے نروانا دے بارے وچ بدھ دے سنجیدہ ارادے نو‏‏ں ابدی تے وضو تو‏ں بالاتر اک غیر متوقع ثانوی حریف سمجھیا جانا چاہیدا۔ اس د‏ی آریہ خاموشی تو‏ں اس دا مکمل طور اُتے صلح ہوسکدا ا‏‏ے۔
چوتھا آریشتیہ یا نیرودھاگیمینی اسيں منصب اکثر آریہ دے اُتے چڑھدے راستے دے ذریعہ پیش گو ہُندا ا‏‏ے۔ غیر اخلاقی راستے دے حصے نيں - درست وژن ، قرارداد ، تقریر ، ایکشن ، رواں ، روحانی ، یادداشت تے ۔سمادھی۔ در حقیقت ، ایہ اشک بودپاکشیک مذاہب دا اک خاص مجموعہ ا‏‏ے۔ اکثر 37 بودھیشیق مذاہب دا تذکرہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، شیلا ، سمدھی تے پراگیا ، ایہ تِناں روحانی وسائل اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ بدھاھوش نے "ویسودھیماگوگو" وچ اس تسلسل دا سہارا لیا ا‏‏ے۔ ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ جس حکم تو‏ں غم ہُندا اے ، اوہ حکم دے برعکس ہُندا اے جس وچ ایہ ایمرجنسی ہُندا ا‏‏ے۔ غم د‏‏ی روايتی وجہ آویڈیا اے: - تصادم کرما جو آہستہ آہستہ مجموعی ا‏‏ے۔ غمزدہ ریٹائرمنٹ د‏‏ی روایت وچ ، سب تو‏ں پہلے کرم د‏‏ی وضاحت نرمی دے نال کيتی گئی اے ، فیر سمدھی یا جذبات دے ذریعہ فتنہ تے فیر حکمت یا انٹرویو دے ذریعہ ایودتا۔ ایہ غیر ذمہ داری اے کہ شیلابا دے عمل تو‏ں پہلے ہی ہ‏م آہنگی ضروری ا‏‏ے۔ امتزاج خود واضح اے ، لیکن اسباب وسیلہ دے لئی اک رہنما ا‏‏ے۔ شائستہ تے سمدھی دونے قید د‏‏ی طرح نيں - مجموعی تے لطیف ، اوتھ‏ے پہلے تو‏ں کرما د‏‏ی تطہیر اے ، دوسرے تو‏ں مصائب نو‏‏ں دور کرنا ا‏‏ے۔ شائستگی وچ کامیابی نے سمادھی نو‏‏ں آسان بنا دتا ، سمادھی وچ کامیابی اعتدال نو‏‏ں کمال عطا کردی ا‏‏ے۔ سمادھی د‏‏ی تکمیل اُتے ، پراگیا سمیادستی دا مقام لیندا ا‏‏ے۔
پیٹسمبھیڈاماگ دے مطابق ، شیل شعور اے ، شیل شعور اے ، شیل خوبصورتی اے ، شیل لاغر ا‏‏ے۔ پنج طریق کار نمازیاں دے ل specified بیان کیتے گئے نيں ، دارشیل نو‏‏ں بھلائی کرنے والے شرمانےرا ، پرتیموکشا سماور ، وغیرہ دے لئی بھلانے والے راہب دے ل prescribed تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔ پنچیل وچ عدم تشدد ، استھیا ، سچائی ، ایوریچار تے مدیانوپسوان نو‏‏ں ذخیرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ پنچیل نو‏‏ں پنچ وریٹی دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا اے ، جداں پرانیندی پت تو‏ں وراٹیا ، آدردان تو‏ں وریٹی وغیرہ۔ عبادت گزار مذہب د‏‏ی ہور تفصیل سیگلوواد سوٹا وغیرہ وچ دستیاب ا‏‏ے۔
پروراجیا دے حصول اُتے ، راہب نو‏‏ں شرمنر کہیا گیا تے اسنو‏ں اک اپادھیا تے اچاریہ د‏‏ی آڑ وچ رہنا پيا۔ اس دے ل 10 ، 10 شکلاں یا ممنوع تقویٰ وچ محفوظ نيں - بشر ، چوری ، پرہیز ، جھوٹھ ، شراب تے نشہ آور چیزاں تو‏ں ، کھانا ، موسیقی ، رقص ، گانا تے تماشا ، مالا ، مہک ، توہین تے زیور تو‏ں ، اُچے بستر تے قیمتی بستر تے سونے چاندی دے نال۔ پنڈپٹ ، چیور ، شیاناسنیا ، گلان لاحقہ اک راہب د‏‏ی چار خصوصیات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بالترتیب اضافی فائدے د‏‏ی اجازت دیندے نيں جو خانہ بدوش وچ ترقی تے انجمن د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ راہب د‏‏ی زندگی تے تنظیم دے اصول ونیاپیٹادا ميں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ترقی وی جائز ا‏‏ے۔ ابتدائی مرحلے وچ ، راہب د‏‏ی اکیلا زندگی اُتے بہت زور دتا گیا سی۔ رہائشی زندگی پِچھے رہ گئی۔ چٹوردیش سنگھا عام طور اُتے ہُندا اے سرحد دے بوہت سارے مقامی کنفیڈریشناں وچ تن تو‏ں زیادہ اسکیماں نو‏‏ں تقسیم کيتا گیا سی جس وچ جمہوریہ دا نظام چل رہیا سی۔ جمع راہب دے گروہ وچ ، اکماتیہ ، اودھیکا ، شالاکگراہنا ، یا اکثریت دے نال کسی حد تک یقین حاصل ہويا۔
موسیقار تے باڈی
بدھ مت د‏‏ی روایت دے مطابق ، پہلا انجمن راجنیہ وچ پروینرووان دے آخر وچ منعقد ہويا سی ، تے اس موقع اُتے ونیا تے دھرم جمع کیتے گئے سن ۔ اس میوزیکل د‏‏ی تاریخی مورخین دے وچکار وڈے پیمانے اُتے تنازعہ رہیا اے ، لیکن اس موضوع د‏‏ی دریافت کيت‏ی موجودہ حالت نو‏‏ں اس میوزک د‏‏ی تاریخی حیثیت دے حامی کہیا جانا چاہیدا ، اُتے اس وچ ایہ شک باقی اے کہ اس موقع اُتے کيتا حوالہ جمع کيتا گیا سی۔ دوسرا میوزک پروینروان واشالی وچ اک سو سال بعد ہويا ، جدو‏ں کہ مہاونسا دے مطابق ، مگدھا دا بادشاہ کالاشوکا سی۔ اس وقت سدھرما اووندی تو‏ں وشالی تے متھرا تو‏ں کوشمبی تک پھیلا ہويا سی۔ موسیقی ویشالی راہباں دے ذریعہ ترقی یافتہ 10 چیزاں دا فیصلہ کرنا سی۔ ایہ 10 چیزاں کچھ اس طرح سن - شرینگی سالا قلپا ، دوائی اینگول کلپہ ، گرانترکالپا ، ہويا کلپا ، اجازت کلپا ، اچچا کلپ ، امانتھیٹ کلپا ، جالیپوپن کلپ ، ادھیکا کلپا ، جتاروپ چاندی - کلپا۔ ایہ کلپاس واجپیوتک راہباں نو‏‏ں معمولی سمجھدے سن تے آیوشمانیشیا د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں حقیر سمجھدے سن ۔ اس اُتے یش د‏‏ی کاوشاں تو‏ں ، 700 مشرقی تے مغربی راہباں نو‏‏ں ویشالی وچ تشکیل دتا گیا جس وچ دس چیزاں دے خلاف فیصلہ دتا گیا۔ دیپاوانس دے مطابق ، واجیپوٹاکاں نے اس فیصلے نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے جامد آثار دے بغیر اک ہور "مہا سنگتی" د‏‏ی ، اگرچہ ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ اس طرح د‏‏ی وضاحت کسی وی التجا وچ دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ شاید کسی وقت موسیقی دے دوسرے ساتھیاں نو‏‏ں مہاسانگیکا د‏‏ی ترقی تے وفاقیت دے ظہور اُتے غور کرنا چاہیدا۔ اُتے ، ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ اس طرح د‏‏ی وضاحت کسی قابل احسن طریقے تو‏ں دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ شاید کسی وقت موسیقی دے دوسرے ساتھیاں نو‏‏ں مہاسانگیکا د‏‏ی ترقی تے وفاقیت دے ظہور اُتے غور کرنا چاہیدا۔ اُتے ، ایہ یاد رکھنے دے قابل اے کہ اس طرح د‏‏ی وضاحت کسی قابل احسن طریقے تو‏ں دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ شاید کسی وقت موسیقی دے دوسرے ساتھیاں نو‏‏ں مہاسانگیکا د‏‏ی ترقی تے وفاقیت دے ظہور اُتے غور کرنا چاہیدا۔
دوسرے سنگی‏‏تا تو‏ں اشوک تک دے وقفے وچ 18 مختلف بودھ فرقےآں دے ظہور نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ فرقہ وارانہ روایات وچ انہاں فرقےآں دے ظہور دا حکم مختلف انداز وچ دتا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، دیپوانس دے مطابق ، پہلے مہاسنادھی نو‏‏ں وکھ کيتا گیا سی۔ گذشتہ برساں وچ ، اوہ گوقولک تو‏ں لے ک‏ے رجسٹرنٹ ، باہولک تے چیٹیوسٹ تک با اعتباب تے گوکولک سن ۔ دوسری طرف مہیناسکاس تے واجیپوتک تھیروڈا تو‏ں باہر آئے۔ واجپیوٹک ، بھاڈھیاٹیکاس ، چھھنگریکاس ، تے سناتمیکاس ، تے مہیناسکاس تو‏ں دھرمگوٹک ، تے سبت دے مننے والے ، سبت پرست ، سنسکرت تے سنسکرت دے مننے والے دھاموتاتیہ۔ ایہ تفصیل تھیراوسٹاں دے نقطہ نظر تو‏ں ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، سروستیوسٹاں دا وژن وسومیترا دے کمال چکر وچ جمع ا‏‏ے۔ اس دے مطابق ، جنرل اسمبلی نے تن شاخاں وچ تقسیم کيتا۔ اک عملی ، ماورائے عدالت تے کوکولک۔ اس دے بعد ، اس د‏ی ابتدا متعدد تے ذہین تو‏ں ہوئی ، تے بدھ د‏‏ی دوسری صدی دے اختتام اُتے ، اس تو‏ں چیٹیاشیل ، اپشیل تے اتشاریل شاخاں ابھراں۔ دوسری طرف ، اسٹالسٹس نو‏‏ں سروواسٹ یا لبرٹیرین ، تے بنیاد پرست ادارےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ اصل استحکا‏م منت کہلاندا ا‏‏ے۔ پِچھے د‏‏ی طرف سروشیستاں د‏‏ی طرف تو‏ں واٹسیپوتریہ ، مہاسیکا ، کشیپتی ، تے سوترنٹکاس دا ظہور سی۔ واٹسیپوتریاں وچ ، مذہبی ، بھدریانیا ، سمتیا ، تے سائکوفینٹک لاشاں پیدا ہوئیاں سن ، تے دھرم گوپت مہاسیکاں تو‏ں نکلیا سی۔ انہاں تے ہور فہرستاں نو‏‏ں دیکھنا اِنّا یقینی اے کہ دوسری وڈی بدھ صدی وچ کچھ وڈے نووپلاسیکل دھارے نمودار ہوئے۔ مہاسناڈیاں دے مطابق ، بدھ تے بودھیسوتواس د‏ی پیدائش مکمل طور اُتے ماورائے فانی ا‏‏ے۔ بدھ د‏‏ی فطرت تے تمام مذاہب ماورائے دنیا ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا لوک موجودہ طرز عمل صرف جمہوری ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شکل ، عمر تے اثر و رسوخ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ اس دا جسم اناسٹروا مذاہب تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اوہ ابدی سمدھی وچ واقع اے تے اس دے لفظاں صرف نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ مہاشادھک پراکتی بھاشوارا چٹہ نو‏‏ں اک غیر مہذب مذہب سمجھدے سن ۔ تریپیٹاکا دے علاوہ ، مشترکہ پیٹاکا تے دھارنیپٹاکا وی انہاں وچ جانیا جاندا سی۔ عام طور اُتے ایہ قبول کيتا جاندا اے کہ مہایاناادھارا ندی نے مہایانا دے ظہور وچ اک خاص حصہ لیا۔ مہاسانادیکاس دا اصرار اک طرف بدھ تے بودھی ستوا د‏‏ی مافوق الفطرتیت سی ، دوسری طرف ، آرتاں دا خاتمہ۔ اس د‏ی اک شاخ دا ناں ماورائے دنیا تو‏ں متعلق سی تے انہاں د‏‏ی وڈی کتاب "مہاواستو" معروف مہاسناادھیکا ، واٹشیپوتریہ ، سرووسٹیوسٹ تے اسٹالارسٹ سی ، ایہ چاراں اہ‏م تنظیماں سن۔ یوون چوانگ اپنے وہار بامیان وچ پائے گئے سن تے ترناتھ نے اپنے پال دور وچ طاقت دا اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ آندھرا پردیش وچ جرنیلاں د‏‏ی اک خاص ترقی ہوئی۔ امراوندی تے نگرجنکونڈ دے ریکارڈ وچ "ان کا" چتیندا "،" پہلے از نوآبادیات‏ی " ، "غیر شاہی" وغیرہ وغیرہ د‏‏ی لاشاں ملی ني‏‏‏‏ں۔ بدھاگوشا نے مہاسانجیکا د‏‏ی انہاں علامتاں نو‏‏ں "اَنھّا" یا اَنھّا وی کہیا ا‏‏ے۔
واٹسیپوتریاں د‏‏ی بہت ساریاں شاخاں دے ناں متھورا تے اپارنٹا دے ریکارڈاں وچ دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ یوون چاوانگ نے اپنے ویہاراں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مغرب وچ دیکھیا سی تے ایسٹگ د‏‏ی تفصیل اس د‏ی تائید کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں مشہور شاخ کمیٹیاں د‏‏ی سی۔ واٹسیپوتریاں دا بنیادی اصول پڈگلزم سی۔ انہاں نے کہیا کہ پدگل نہ تاں پراں تو‏ں مختلف اے تے نہ ہی لازمی۔ اگام دے مشہور بھرتھا سترا دا اس فرقے وچ خصوصی احترام سی۔ کٹاوستو نے پڈگلزم د‏‏ی تردید کرنے والا پہلا شخص اے تے اس دے بارے وچ سوچ سمجھ کر ایہ پیش گوئی د‏‏ی اے کہ بلاشبہ ایہ پہدگالاکتہ کتھاواٹھھو دے قدیم حصےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
روایت دے مطابق ، کتھاوٹھھو نو‏‏ں اشوکا د‏‏ی تیسری بدھ ایسوسی ایشن دے موقع اُتے موگلیپوٹٹا ٹیسا نے مرتب کيتا سی۔ سنہالی روایت اپنے آپ نو‏‏ں اصل تے مستند استحکا‏م د‏‏ی روایت سمجھدی اے ، جسنو‏ں اشوکا د‏‏ی سنہالا پہنچنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں ممتاز کيتا گیا سی۔ اس روایت دے مطابق ، اشوکا نے اپنے وقت وچ موگلیپوٹٹہ ٹس د‏‏ی اہمیت وچ پٹلیپوترا وچ اک میوزک دا اہتمام کيتا ، جس نے سنگھ د‏‏ی حالت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اسٹویویرزم (وبھازم) نو‏‏ں قائم کيتا تے دوسرے مخالف خیالات د‏‏ی تردید کيتی۔ راہباں نو‏‏ں وی سنگھ تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی جنہاں دیاں اکھاں تے سردی ناپاک سی۔ اس طرح اشوکا د‏‏ی کاوشاں دے ذریعہ سنگھ نو‏‏ں اک بار فیر پاک تے مربوط کردتا گیا۔ روایت دے مطابق ، اشوکا نے مذہب دے فروغ دے لئی نانا وہارس تے اسٹوپاس بنائے سن ۔ ايس‏ے دے نال ہی ، موگلیپوٹا د‏‏ی سربراہی وچ ، سنگھ نے متعدد سمتاں وچ مذہب د‏‏ی تشہیر دے لئی خصوصی افراد نو‏‏ں بھیجیا۔ ماجنتک نو‏‏ں کشمیر گندھار ، مہیشنڈل دے لئی مہادیوڈ ، جنگل وچ رہنے والے دے ل blood خون ، اپارانتھا دے لئی یونوک دھمرمکیتھا ، مہارٹھہ دے لئی مہدھامرخیتھا ، یاواناس وچ مہاراخیتہ ، ماجھیم ، کاشیاپوترا ، مولودیو ، سہادیو تے ہمت پردیش وچ ڈنڈوبھیسار ، تمنا پارنی وچ مہندرا ، "اتھیا تے سنتھیڈل۔ ایہ گل قابل ذکر اے کہ سانچھی تے سوناری دے اسٹوپس نال ملن والی شلالیھ وچ "ستپوروشا مودلگلیپوترا" ، ہیماوات ڈنڈوبیشورا ، ستپوروشا مدھیم ، تے "سروہماواٹاچاریہ کشیپگوتر" دے ناں موجود نيں جو اس ادبی روایت کيتی تائید کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف ، اشوکا دے اپنے ریکارڈاں وچ تیسری موسیقی دا کوئی واضح تذکرہ نئيں ا‏‏ے۔ اس مذہب اُتے غور کرنا وی آسان نئيں اے جس دے اشوک نے بدھ مت د‏‏ی طرح مستقل طور اُتے تشہیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ اشوک دا مذہب تمام مذاہب دا جوہر دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، مورخین دے ذریعہ ایہ اطلاع موصول ہوئی کہ اشوکا د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مگدھا دا اک مقامی مذہب عالمی مذہب بن گیا ، مناسب نئيں لگدا ا‏‏ے۔ بدھ مذہب دا پھیلاؤ بنیادی طور اُتے خود سنگھ د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ سی ، حالانکہ اس عمل وچ متعدد عظیم حکمراناں نے مناسب تعاون کيتا۔
پہلی صدی ق م وچ کِل واٹگامانی دے نال پالی ٹریپٹکا سنہالا۔ وچ تحریری روایت دے مطابق ، مہندرا وی اپنے نال کہانیاں لے ک‏ے آیا سی تے ایہ اس وقت وی لکھیا گیا سی۔ ایہ سنہالی بولی وچ کئی صدیاں تو‏ں دستیاب سن تے انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے ، بودھا گوسہ نے اپنی مشہور پالي اٹکاتھا لکھی۔ سچھارویسٹ ابھیدرما تے آچاریاں دے مطابق صداقت ا‏‏ے۔ مذہب وکھ تے مختلف ا‏‏ے۔ ہر اک اپنی مخصوص نوعیت دا حامل ہُندا اے تے اس دا لاحقہ لاحق ہُندا ا‏‏ے۔ آچاریہ انیرودھ دے مطابق ، چاراں مذاہب د‏‏ی اہ‏م قسماں روپ ، چٹہ ، چٹھہ تے نروانا ني‏‏‏‏ں۔ ویدنا ، اسم تے رسوم چیتاں وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، ایہ تقسیم قدیم پنچا ونگ تے انہاں پڑھ د‏‏ی صرف اک نفیس شکل ا‏‏ے۔ تدفین ونگ د‏‏ی خصوصی توسیع کيتی گئی۔ غیر ہنر مند ، ہنر مند تے غیر تعلیم یافتہ چٹہ ، ایہ تثلیث بنیادی تقسیم سی۔ ایورائس ، بغض تے فداکاری غیر ہنر مند اصلیت ني‏‏‏‏ں۔ موثر ذہن کواڈرینٹ ا‏‏ے۔ کاماچار روپاچار اچروپاچار تے لوکوتارا۔ بے ساختہ دماغ دوہری تے فعل ا‏‏ے۔ دھامسانی وچ 89 قسم د‏‏ی تصاویر د‏‏ی کل تفصیل ا‏‏ے۔ پٹھاناپکارن وچ ، کم د‏‏ی وجہ تو‏ں جذبات دے نقطہ نظر تو‏ں مذاہب دے تعلق نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے تے 24 قسماں دے مطالعے (لاحقے) دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جے ایہ تجزیہ علم الزمات تے استدلال دے نقطہ نظر تو‏ں اہ‏م اے ، تاں نفسیات دے نقطہ نظر تو‏ں ، وٹھیچٹٹا وغیرہ دا تجزیہ اک غیر معمولی سنجیدگی تے لطیفیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس قسم دے تجزیے وچ ، ذہن دے عمل د‏‏ی اک مقررہ ترتیب دا مظاہرہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جس طرح اشوکا تے تیسرا میوزیکل استحکا‏م د‏‏ی تریخ دا اہ‏م حصہ نيں ، ايس‏ے طرح کنیشکا تے چوتھ‏ی میوزیکل ایسوسی ایشن سروستیوزم د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ اشوکا تے ملند (مینادار) د‏‏ی طرح ، کنیشکا دا ناں بدھ تریخ وچ زندہ ا‏‏ے۔ چوتھے میوزیکل د‏‏ی صدارت کنیشکا دے ذریعہ قائم پورش پور دے حیرت مہاویہار نے کيتی۔ موسیقی د‏‏ی جگہ نو‏‏ں کشمیر دا کنڈالون بہار یا جالندھر دا کوون دسیا گیا ا‏‏ے۔ اس موسیقی وچ ، پس منظر دے چہراں والے 500 ارہت تے واسومیित्र دے نال 500 بودھی ستواس دا حصہ دسیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن اس تناظر وچ بودھی ستواس دا تذکرہ زیادہ قائل لگدا ا‏‏ے۔ تیسری موسیقی دے خلاف ، اس موسیقی وچ تمام اشٹدش باڈیاں د‏‏ی صداقت د‏‏ی قبولیت بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ سنگیندی دا سب تو‏ں اہ‏م تے پائدار کم "ابھیدرما مہا وبھاشا" د‏‏ی تخلیق سی۔
سوروستیوسٹاں دے دو امتیاز مشہور ني‏‏‏‏ں۔ وایبھاشیکا تے سوترانٹک۔ وبھاشا دے پیروکار وابھاشیکس کہلاندے سن ۔ دھرمرترت ، گھوکشکا ، واسومیترا تے بدھا دیوی نو‏‏ں وابھاشکاس کہیا جاندا سی۔ انہاں وچ ، گھوشک ٹشرجتی سی۔ ایہ ذکر اے کہ ویابشک جس دا مرکز گندھار وچ سی۔ آچاریہ واسوبھنڈو نے سارواستوازیزم دا منھلیا ک‏ے اپنا عالمی مشہور "ابھیدرماکوش" تخلیق کيتا۔ وسوبھنڈو دا دورانیہ عزم کافی تنازعات دا نشانہ رہیا ا‏‏ے۔ ہن دونے وسوبھنڈو د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کامل سمجھیا جانا چاہیدا ، لیکن ایہ ثابت نئيں ہويا اے کہ انہاں مہایانی اچاریاں وچو‏ں اک رجامبریٹریسیڈی دے مصنف سن تے دوسرے لغت سن ۔ پنجويں صدی وچ مرکزی وسوبندھو رکھنا درست معلوم ہُندا ا‏‏ے۔
سروستیوسٹاں دا مرکزی اصول "سورنماستی" سی۔ واہابشکاں دے مطابق ، اس دا مطلب تمام مذاہب د‏‏ی سہ رخی طاقت نو‏‏ں قبول کرنا سی۔ یعنی پچھلے تے غیر موجود مذاہب دا وجود۔ ہنگامی صورتحال: ایہ نظریہ نتیجہ خوری تے شماریات د‏‏ی روانی دے نظریہ تو‏ں ملدا جلدا ا‏‏ے۔ لیکن واہابشی سنسکرت دے اشارے قبول کردے تے ابدی تھیم نو‏‏ں رکدے سن ۔ سنسکرت د‏‏ی خصوصیات چار ني‏‏‏‏ں۔ مصنوعات ، حالت ، اخراجات ، تے نظربندی یا نامکملیت۔ ہنگامی صورتحال دے باوجود وی اوہ عملی طور اُتے تعاون کردے ني‏‏‏‏ں۔ سہ رخی درویش ستہ دے وچکار فرق قائم کرنے دے لئی متعدد آراء متعارف کروائی گئياں ، جس وچ واسوبندھو نے شوومن نو‏‏ں وسومیتر د‏‏ی بانجھ پن کہیا ا‏‏ے۔ ستتریکاس نے وشابیکاس دے خلاف کہیا کہ لفظ "سارو" نو‏‏ں "درودشاہیتان" سمجھنا چاہیدا۔
واہابشک سنسکرت دے مذاہب وچ روپ ، چٹہ ، چٹہ تے چٹٹویپریائکتا د‏‏ی رسماں شمار کيتیاں گئیاں۔ انہاں دے علاوہ ، انہاں نے تن غیب مذاہب ، آکاش ، اکثریت د‏‏ی مخالفت ، غیر اکثریت د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں قبول کيتا۔ انہاں تمام مذاہب دے کم د‏‏ی وجہ تاثرات دا تجزیہ کرکے ، چار لاحقے ، چھ دے لئی تے پنج پھل طے کیتے گئے سن ۔
یشومیترا نے سوترنٹکاں دے ناں تو‏ں کہیا اے "یہ ستراپریمیکا نا تاں شاستراپریمینکسٹ سوترنیکا:"۔ یوون چوانگ نے کماربلدھا (کمارالات) نو‏‏ں سوترانٹک فرقہ دا ابتداءکار قرار دتا ا‏‏ے۔ کمارابالڈ ٹیکسلا باشندے سن تے اشوگوش ، نگرجن تے آریا دیوا دے مشہور ہ‏معصر ني‏‏‏‏ں۔ سوترنٹکاں دا لطیف جائزہ ہندوستانی فلسفہ د‏‏ی نشوونما وچ بہت مددگار ثابت ہويا۔ وہبھاشیکا دے منظور کردہ پنچادرم وچ ، سوترنتیکا نے غیر مہذب تے چیتھویپریت نو‏‏ں بطور پیشگی سمجھیا۔ فارم انہاں د‏‏ی رائے تو‏ں جائز ا‏‏ے۔ اس طرح چٹھہ تے چیترا قطعی تے غالب عنصر بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اک لطیف تے نیرس نفسیات د‏‏ی طاقت اُتے غور کيتا۔ اس طرح سوترنٹک دے اصولاں نے سائنسیزم تے بودھ انصاف دونے دے لئی راہ ہموار کيتی۔
مہایان
ہنیانا تے مہایانا ، انہاں دا ناں تے تفریق اس طرح مہایانا دا تخیل ا‏‏ے۔ ہنیانا نو‏‏ں شرواکیانا وی کہیا جاندا اے ، مہایانا نو‏‏ں اکیان ایگریان ، بودھی ستویان تے بدھیان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ینāدhebب مہایتراں وچ نازل ہويا اے تے مہایشنا شاسترا وچ اس د‏ی تفصیل ا‏‏ے۔ ناگرجن دے مطابق ، بدھ نے اپنا اصلی ملک بودھی ستواسنو‏ں دے دتا سی ، اس دا واضح نزول کمتر اہلکاراں دے مستحق سی۔ اس طرح ، امتیازی سلوک د‏‏ی بنیاد صحیح تے گول تفریق سی۔ ماہیانہ دے اصولی پہلو اُتے ، ذہانت ، خالی پن تے ذہن سازی غالب اے ، آلے د‏‏ی طرف ميں بودھی ستوا نظام جس وچ پیرامیٹرز تے زمیناں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔
حنانی دا مقصد صرف اپنے لئے اہلیت حاصل کرنا ا‏‏ے۔ مہایانی دا مقصد تمام مخلوقات د‏‏ی نجات دے لئی روشن خیالی دا حصول ا‏‏ے۔ ایہ مہایان د‏‏ی اہ‏م اہداف اے تے اس دے سازگار رزق د‏‏ی اہلیت مہایانا دا اعلیٰ اختیار ا‏‏ے۔ بدنیندی دا احساس فتنے دے خاتمے دا باعث ہُندا اے تے اس طرح اہلیت حاصل کردا ا‏‏ے۔ لیکن اس آلہ کار تو‏ں حکمت نو‏‏ں ترک کرنا عالم سائنس یا روشن خیالی دا باعث نئيں ا‏‏ے۔ بدھ مت دے لئی ، سب تو‏ں پہلے ایہ ضروری اے کہ غیر جانداراں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی بودھیپا حاصل کيتا جائے۔ اس بودھیچٹہ پروویڈنس د‏‏ی مختلف زمیناں وچ پیرمیشن دے ذرائع کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، روشن خیالی د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔
مہیانہ د‏‏ی ابتداء د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تاریخی نظم تے ملکی مدت دے بارے وچ کوئی اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ مہایانا نے اپنے وژن د‏‏ی صداقت تے اصل ملحق دے حق وچ بہت سارے نکات دتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کہندے نيں کہ اصلی بدھ دیشنا د‏‏ی خصوصیت ، جو عاجزی تے سترا وچ دستیاب اے تے راستبازی دے مخالف اے ، مہایانا وچ ہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اوہ "ونے" تے "سترا" نيں مہایانک صرف اس رقم دا حصول لیندے سن ۔ اس نظریہ دے مخالفین - تے انہاں وچ زیادہ تر جدید مورخین شامل نيں - مہایانک اگم نو‏‏ں بدھ مت نئيں مندے کیونجے انہاں دا ایہ کارنامہ بدھ دور دے مقابلے وچ بہت بعد وچ ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن خوردبین امتحان دے ذریعہ ایہ ظاہر کيتا جاسکدا اے کہ کچھ مہاسانی اصول بیج د‏‏ی قدیم شکلاں د‏‏ی طرف اشارہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ تے فیر بدھ مت دے متن دے معنی نو‏‏ں سمجھنے وچ ، مذہب نو‏‏ں نظرانداز نئيں کيتا جاسکدا ، تے مہایان دے حق وچ ، ایہ کہنا ضروری اے کہ اس نے بدھ د‏‏ی اپنی زندگی تے وسائل نو‏‏ں سب دے لئی مثالی قرار دیندے ہوئے اپنی بنیادی اصل دا انکشاف کيتا ا‏‏ے۔ نظریا‏تی توسیع تے عہدہ دے نقطہ نظر تو‏ں ، حقیقت وچ بدھ دیشنا نو‏‏ں مکمل طور اُتے "ہینانا" یا "مہایانا" کہنا مشکل ا‏‏ے۔ یقینا "" ہینانا "پہلے تیار ہويا سی لیکن اس دے کچھ قدیم فرقےآں وچ ایداں دے اصول تے رجحانات سن جو بالترتیب ترقی یافتہ تے مہایانا وچ بدل گیا۔ انہاں وچ مہاسانجک تے سروستیوسٹ فرقے ني‏‏‏‏ں۔
مہایانیا د‏‏ی اصل جگہ دے بارے وچ اشٹاسہاسٹرکا د‏‏ی مشہور تقریر مہاسنگیکاس دے آندھرا مرکز د‏‏ی طرف اشارہ کردی ا‏‏ے۔ صدی عیسوی دے وسط تک ، پروجناپرمیٹا دا چینی ترجمہ ، تے اس وقت تک ناگرجنا دا وسیع پروجناپرمیندا شاسترا اس تو‏ں وابستہ ہوگیا سی۔ اس دے پھیلاؤ تے مشرق بعید وچ اس قدر کلاسیکی ترقی دا آغاز شاید مہایانا وچ ہويا سی۔ پہلی صدی وچ مطلع اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ مہایان سوترا راشی کِنے وسیع نيں کہ مہاوئے پتی وچ 105 وسائل دتے گئے نيں ، سکھا سمھوکیتہ وچ اکثر 100 ستتراں دے حوالے آندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا ذکر ا‏‏ے۔ زیادہ تر مہیانا ادب اپنی اصل شکل وچ کھو گیا اے ، اُتے جدید دریافت نے بہت سارے اہ‏م ذرائع شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ اشٹہاسٹرکا پراجنپرمیٹا ، سدھرمپنڈیرق ، للیتاویسٹار ، لنکاوتارا ، سوورنا پربھاسا ، گینڈاویو ، سمادھیراج ، سکھاوایوٹیو ، کاراندیو ، وغیرہ خاص طور اُتے قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ اشٹہاسٹرکا شاید انہاں وچ قدیم ترین اے تے مہایان خالی پن د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ سدھرمپونڈاریکس وچ ، بدھ د‏‏ی عظمت د‏‏ی نمائندگی اے ، اپیاکاوشل تے بدھ بھکتی دے وچکار فرق ا‏‏ے۔ لنکاواتار خاص طور اُتے یوگا دے نظریہ تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔
کلاسیکی شکل تے مہایانا د‏‏ی تشہیر انتہائی آشاریہ آچاریہ ناگرجنہاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ بوہت سارے تاریخی تنازعات موجود نيں ، لیکن ایہ گل یقینی اے کہ اوہ اک دختینیا سی تے اک مشہور بادشاہ دا ہ‏معصر سی جو شاید دوسری صدی عیسوی دا سی۔ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں معروف عبارتاں قرون وسطی دے کرماندی کم ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ ، خالی پن پریتیشسموت پیڈ تے درمیانے پرتیہ پادا دے لئی لازمی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مذاہب دا محکوم ہونا تے انہاں د‏‏ی سربلندی انہاں د‏‏ی بے لوثی د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ ایہ فطری طور اُتے نہ تاں وزن اے تے نہ ہی شکل۔ نحل ازم حتمی د‏‏ی عریانی تے نفاست د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ ایہ ووٹ صرف اک ووٹ د‏‏ی ممانعت دے ذریعہ قائم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ناگرجونا وضاحت کردے نيں کہ کسی وی چیز د‏‏ی سچائی د‏‏ی قبولیت لامحالہ مخالفت دا باعث بندی ا‏‏ے۔ اس منطق دے نظام نو‏‏ں سیاق و سباق یا سیاق و سباق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ناگرجنا دے لامحدود تعصب دے اصل حامیاں وچ آریادیو ، بھاووییکا ،
یوگا تے سائنسیزم نو‏‏ں اکثر مترادف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کہنا زیادہ درست ہوئے گا کہ مہایان سترا وچ تے میتریانا ناتھ تے آسنگا دے کماں وچ ، یوگاچارا اک روحانی فلسفہ دے طور اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ وسوبندھو تے اس دے بعد دے اچاریاں د‏‏ی فلسفیانہ نمائندگی وچ ، اسنو‏ں سائنس دے عقیدے دا اک مناسب مضمون سمجھیا جانا چاہیدا۔ یوگا دے بنیادی وسائل سندھینیرمونچن ، لنکاواتار تے غنووہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں ، دنیا نو‏‏ں خواباں د‏‏ی سائنس دے دھارے وچ ماسٹر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں پہلے ست رجحانات نيں ، جو ہائیڈروولوجی دے نال لہر تے بحر تو‏ں متعلق نيں ، کیونجے اس رجحان دے بیج تے سنسکار عدالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۷۸ء
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1978ء اک سوانیاں دا بین الاقوامی اک روزہ کرکٹ ٹورنامنٹ سی جو بھارت وچ 1 تو‏ں 13 جنوری 1978ء نو‏‏ں منعقد ہويا۔ بھارت نے سوانیاں عالمی کپ د‏‏ی پہلی بار میزبانی کی، ایہ سوانیاں کرکٹ عالمی کپ دا دوسرا مرحلہ سی، پہلی بار سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1973ء وچ ، انگلینڈ وچ منعقد ہويا سی۔
بدھ تے بدھ مت
مہایان
میتری ناتھ نو‏‏ں ہن اک تاریخی لیجنڈ مان لیا گیا ا‏‏ے۔ ترناتھ تے بڈون دے مطابق ، آسنگا نو‏‏ں میتریہ تو‏ں پنج صحیفے موصول ہوئے - ابیسمامیانکر ، سترالانکر ، مدھیتویبھنگ ، مذہب ، بد نظمی تے مہیانہ پوسٹ آٹوکریسی۔ انہاں مشہور نصوص وچو‏ں پہلی دو وچ ، بودھی ستوا د‏‏ی شکل وچ یوگا دے طریقہ کار تے مراحل د‏‏ی تفصیلی وضاحت موجود ا‏‏ے۔ آسنگا پورش پور دے برہمن گھرانے وچ پیدا ہويا سی تے وہسوبھنڈو دا باپ دادا سی۔ انہاں د‏‏ی نصوص وچ سب تو‏ں مشہور یوگاچارھمیمشاسترا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ آسنگا د‏‏ی کوششاں تو‏ں واسوبھنڈھو نے مہایان نو‏‏ں قبول کرلیا۔ پرموبارت تے یوون چنگ دے حساب تو‏ں تے وکرمادتیہ تے بالادتیہ دے ہ‏معصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں واسوبھنڈو دا وقت صرف پنجويں صدی وچ طے ہويا ا‏‏ے۔ واسوبھنڈھو نے خالص منطق وچ مذہب نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ڈیناگ نے اس انصاف پسندی د‏‏ی ہور وضاحت کيتی تے بدھسٹ انصاف نو‏‏ں حکم دتا۔ بدھ انصاف نے انصاف دے آقاواں دے نال مباحثے دے تناظر وچ بے حد ترقی د‏‏ی تے دھرمکارتی دے کماں وچ اپنے عروج نو‏‏ں حاصل کيتا۔ دھرمکیرتی نو‏‏ں "ہندوستانی کانٹا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۷۸ء
پہلے ایہ طے کيتا گيا سی کہ اس د‏ی میزبانی جنوبی افریقا کريں گا، لیکن ملک وچ کھیلنے دے بائکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا ممکن نہ ہو سکا۔ تاں بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ (ڈبلیو سی آئی اے) فیر اک کامیاب بولی لگائی، تے بنیادی منتظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں، مع انٹرنیشنل وومن کرکٹ کونسل (آئی ڈبلی وسی سی) دے جس نے صرف محدود نگرانی فراہ‏م کرنا سی۔ بھارت جو پہلا بار عالمی کپ وچ شرکت کر رہ‏ی سی، اصل وچ پنج ہور ٹیماں نو‏‏ں مدعو کيتا گیا سی – جس وچ آسٹریلیا، انگلینڈ، نیدرلینڈز، نیوزی لینڈ، تے ویسٹ انڈیز شامل سن۔ ہالینڈ تے ویسٹ انڈیز، جنہاں نے پہلے دونے حصہ نئيں لیا سی، مالی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں دستبرداری اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ ایويں صرف 4 ٹیماں نے حصہ لیا (ج وسوانیاں کرکٹ عالمی کپ وچ ٹیماں د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں کم شرکت اے ) ایہ راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ سی جس وچ اُتے ٹی منے 3 میچ پہلے مرحلے وچ کھیلے، آسٹریلیا اپنے فتح نو‏‏ں برقرار نہ رکد سکا، بھارت نے عالمی کپ سوانیاں پہلی بار جِت لیا۔
بدھ تے بدھ مت
مہایان
جتھ‏ے اک طرف بدھسٹ عدل تے انصاف پسند تے منصفانہ فلسفہ ترقی کر رہیا سی ، اوتھے دوسری طرف بدھ مت دے پیروکاراں وچ وی تانتر شاسترا د‏‏ی پیشرفت سامنے آئی۔ بودھ تانترک روایت دے مطابق ، اوراتھاٹا نے دھنیاکاٹدا ميں واجریانا دے لئی تیسرا دھرم چکرا متعارف کرایا۔ ایہ دھنیاکاتک دے ذکر تو‏ں مطلع ہويا اے کہ بجاریانا د‏‏ی اصل مہاسناڈیکس وچ وی ملنی چاہیدا۔ اس تناظر وچ ، انہاں د‏‏ی شکل تے استعاراندی رائے ، دھرنپیٹاکا د‏‏ی قبولیت ، تے ویٹلاکاس دے ذریعہ دستخط کيتے گئے میتھراشاریہ د‏‏ی قبولیت خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ آسنگا دے کماں وچ پیراونیا تے کنورجنسی دے اصول توترک دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی طور اُتے دستیاب سسٹم منجوشریمالکلپا تے گوہیاسمج ني‏‏‏‏ں۔ ترناتھ دے مطابق ، تانترک روایت 300 سال تک خفیہ رہنے دے ذریعہ سامنے آئی تے دھرمکیرتی دے بعد ، خاص طور تو‏ں پال دور وچ ، اس د‏ی وڈے پیمانے اُتے تشہیر کيتی گئی۔
ادیواجرا دے مطابق ، مہایانا د‏‏ی دو سلطنتاں ہیں- پرمیتیانیا تے منتریا۔ انہاں وچ ، منترائے د‏‏ی تشریح یوگا تے ثانوی مقام تو‏ں ا‏‏ے۔ منترالیہ بودھ تنتر یا وجریانہ د‏‏ی روح ا‏‏ے۔ وجرایانہ وچ ، حکمت تے تدارک د‏‏ی متحارب طاقت نو‏‏ں حتمی وجہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دانشمندی تے تدارک نو‏‏ں وجرا تے پدم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بدلے وچ ، ایہ سینگتا د‏‏ی شکل اے تے کہیا جاندا اے کہ ایہ واجاچاردا وجراجھارا اے ، جس تو‏ں پنچکساندھاں دے سربراہ ، پنج "مراقبہ" بڈھا خارج ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں بدھاں دے نال مل ک‏ے انہاں د‏‏ی "طاقتاں" تے بودھیسوتس مل ک‏ے "قبیلاں" تشکیل دیندی نيں جس دے انتظامات تو‏ں "تاتھاگت مندلا" پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ تانترک پوجا بودھیچٹھا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے اندرونی دائرہ وچ توحید د‏‏ی طاقت تو‏ں وابستہ طاقت ا‏‏ے۔
بدھ مذہب دا زوال
فاہیان(399–414) ، سانگ یون (418–21) ، یوون چوانگ ، (629–45) ، ایٹسنگ (671–95) اوہی چو (726–29) تے آئی کنگ (751–90) وسطی ایشیاء تے ہندوستان وچ بدھ مت دے بتدریج زوال د‏‏ی اطلاع اے ، جس د‏‏ی تصدیق دوسرے ادبی تے آثار قدیمہ دے ثبوت نے وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ واضح اے کہ متعدد بدھ مت دے سترااں وچ ، سدھرم د‏‏ی مدت 500 یا 1000 یا 1500 سال ا‏‏ے۔ کپلواستو شروستی ، گیا تے ویشالی وچ کمی گپتا دور وچ ہی مقصد سی۔ ایسا لگدا اے کہ گندھار تے اڈیان وچ ہنharmaا د‏‏ی وجہ تو‏ں سدھرما ہويا ا‏‏ے۔ ییوان چوانگ نے مشرقی ساؤتھ پاؤ وچ بدھ مذہب نو‏‏ں خطرے وچ پڑدے دیکھیا۔ اس دے زمانے وچ ، آئی۔سنسنگ نو‏‏ں ہندوستان وچ صرف چار فرقے پائے جانے والے پائے گئے - مہاسانجیکا ، اسٹھاویر ، مولرواسٹیواسٹ تے سماتیہ۔ حنانی تے مہامانی ویہاراں وچ گھل مل گئے۔ عرب حکمرانی دے عہد وچ بالترتیب سندھ وچ بدھ مت زوال پذیر تے غائب ہوگیا۔ بدھ مت د‏‏ی اٹھويں صدی نو‏‏ں گندھارا تے اڈیان وچ وجریانہ تے منترائن دے اثر تو‏ں جانیا جاندا اے ، لیکن البرونی دے وقت تک ، ایہ اثر ترک اثر و رسوخ تو‏ں ختم ہوگیا۔ کشمیر وچ اس د‏ی کمی نو‏‏ں وی اوتھ‏ے اسلام دے تسلط دے قیام تو‏ں ہی غور کيتا جانا چاہیدا۔ مغربی تے وسطی ہندوستان وچ بدھ مت د‏‏ی کمی نو‏‏ں برہمن تے جین مذاہب دے ریاستی نظرانداز تے پھیلانے د‏‏ی وجہ تو‏ں معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مدھیہ پردیش وچ ہی گپتا دور تو‏ں ہی بتدریج کمی دیکھی جاسکدی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا لگدا اے کہ ایتھ‏ے ریاستی غذائیت د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ مگدھا تے مشرقی ملک وچ ، بدھ مت تے اس دے تعلیم مراکز نالندہ ، وکرماشیلا ، پیر سوگت پال نریش د‏‏ی چھتری وچ ني‏‏‏‏ں۔ اودانت پوری اپنی شہرت د‏‏ی انتہا نو‏‏ں پہنچیا۔ سدھرما ترک فتح د‏‏ی وجہ تو‏ں اس خطے وچ رد ہويا۔ ایہ واضح اے کہ بدھ مذہب دے زوال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ خود نو‏‏ں کائنات‏‏ی معاشرتی زندگی دا لازمی جزو بنانے وچ ناکامی سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، ایسا لگدا اے کہ ریاست د‏‏ی نظرانداز یا مخالفت کيتی وجہ تو‏ں وہہارس د‏‏ی پوجا وچ ، سدھرم اچانک غائب ہوئے جاندے سن ۔ ایہ گل یاد رکھنے د‏‏ی گل اے کہ ادیانا چاریہ دے مطابق ، اس طرح دا کوئی فرقہ نئيں سی کہ ثموترا کہہ ک‏ے وی کوئی ویدک عمل د‏‏ی رسم قبول نئيں کردا ا‏‏ے۔ نمازیاں دے لئی ، بدھ مذہب صرف شائستگی یا اس طرح د‏‏ی عقیدت د‏‏ی شکل وچ سی جس نو‏‏ں برہمن مذہب تو‏ں اس قدر سختی تو‏ں وکھ کيتا جاسکدا اے جِنّا کہ عوام دے لئی خالی پن تے دائمی پن دے اصولاں نو‏‏ں سمجھنا مشکل سی۔ شاید مزاج ، حکمت تے سمدھی دا مذہب پہلے دے مقابلے وچ موجودہ دور دے رسم پرستاں تے دانشوراں دے لئی زیادہ موزاں ہونا چاہیدا۔
حوالہ متن
گٹھ :بدھ مت
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۷۸ء
زیادہ رن
Source: کرکٹ آرکیو
سب تو‏ں زیادہ وکٹاں
اس جدول وچ پنج ووکٹاں یا اس تو‏ں زیادہ لینے والے شامل نيں، ایہ درجہ بندی حاصل کردہ ووکٹاں تے بولنگ د‏‏ی اوسط دے مطابق ا‏‏ے۔
Source: CricketArchive
حوالے
گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1978ء گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:بھارتی کرکٹ وچ 1978ء
پیشمرگہ
پیشمرگہ ( پێشمەرگه ,Pêşmerge )مطلب ، جو موت سامنا کردے نيں،عراق دے خودمختار علاقے کردستان ریجن د‏‏ی فوج اے. چونکہ عراقی فوج نو‏‏ں عراقی قانون دے ذریعہ کردستان ریجنہاں وچ داخل ہونے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا اے ، پیشمرگہ ، اپنی سیکیورٹی دے ماتحت ادارےآں دے نال ، کردستان خطے د‏‏ی سلامتی دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔    ان ذیلی ادارےآں وچ آسایش (خفیہ ایجنسی) ، پارسٹن یو زاناری (انٹیلی جنس ایجنسی د‏‏ی معاونت کرنے والی) تے زیروانی (جنڈرمری) شامل ني‏‏‏‏ں۔ پیشمرگہ د‏‏ی عراق وچ موجودگی، عثمانیاں تے صفویاں دے تحت اک سخت قبائلی فوجی سرحدی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع ہوئی تے بعد وچ انیہويں صدی وچ اک تربیت یافتہ ، نظم و ضبط گوریلا فوج وچ تبدیل ہوگئی۔
باضابطہ طور اُتے ، پیشمرگہ کردستان د‏‏ی علاقائی حکومت کیت‏‏ی وزارت پیشمرگہ امور د‏‏ی سربراہی وچ ا‏‏ے۔ حقیقت وچ پیشمرگہ فورس خود نو‏‏ں دو علاقائی سیاسی جماعتاں: کردستان د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی تے کردستان د‏‏ی پیٹریاٹک یونین دے ذریعہ وڈے پیمانے اُتے تقسیم تے وکھ وکھ کنٹرول کردی ا‏‏ے۔ پشمرگہ نو‏‏ں یکجا تے متحد کرنا 1992 تو‏ں عوامی ایجنڈے وچ شامل اے ، لیکن دھڑے بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں فورسز تقسیم ہورہیاں نيں جو اک وڈی ٹھوکر ثابت ہوئی ا‏‏ے۔
سن 2019 وچ ، امریکی نائب اسسٹنٹ سکریٹری برائے دفاع میک مولروے نے شامی ڈیموکریٹک فورسز دے نال عظیم شراکت داری اُتے روشنی ڈالدے ہوئے ایہ وی کہیا کہ صدام حسین دے خلاف شمالی محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں عراقی کرد پشمرگہ دے نال امریکی شراکت وی اک ماڈل پارٹنرشپ سی۔ انہاں نے جاری رکھیا کہ امریکا نو‏‏ں انہاں علاقےآں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی مقامی شراکت داراں د‏‏ی مدد کرنی چاہیدا جو داعش دے کنٹرول تو‏ں آزاد ہوچکے نيں تے انہاں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں روک سکدے ني‏‏‏‏ں۔
2003 وچ ، عراق جنگ دے دوران ، پیشمرگہ نے صدام حسین نو‏‏ں پھڑنے دے مشن وچ کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا۔ 2004 وچ ، انہاں نے اسامہ بن لادن دے میسنجر د‏‏ی شناخت ظاہر کرنے والے القاعدہ دے اہ‏م شخصیتاں ، حسن غل نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، جو بالآخر آپریشن نیپچون سپیئر تے اسامہ بن لادن د‏‏ی ہلاکت دا باعث بنے ۔
ناں ماخذ
لفظ "پشمرگہ" دا ترجمہ "موت دے سامنے کھڑے ہونے" ،  کيت‏‏ا جاسکدا اے تے ویلنٹائن دے مطابق ایہ قاضی محمد نے پہلی بار جمہوریہ مہاباد (1946–47) وچ مختصر المیعاد استعمال کيت‏‏ا سی۔ ایہ لفظ فارسی بولنے والےآں دے لئی قابل فہم ا‏‏ے۔
تریخ
سجے|thumb|297x297px| مصطفیٰ برزانی 1979 وچ اپنی موت تک کرد کاز دا بنیادی سیاسی تے فوجی رہنما سی۔ thumb| عراقی کردستان ، 2016 وچ پیشمرگہ دے سپاہی۔ بغاوت د‏‏ی کرد جنگجو روایت ہزاراں سالاں تو‏ں آزادی د‏‏ی امنگاں دے نال موجود اے تے ابتدائی کرد جنگجو مختلف فارسی سلطنتاں ، سلطنت عثمانیہ تے برطانوی سلطنت دے خلاف لڑے تھے ۔
تاریخی طور اُتے پشمرگہ صرف گوریلا تنظیماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود سی ، لیکن خود اعلان کردہ جمہوریہ مہ آباد (1946–1947) دے تحت ، مصطفیٰ برزانی د‏‏ی سربراہی وچ پیشمرگہ جمہوریہ د‏‏ی سرکاری فوج بن گئی۔ جمہوریہ دے خاتمے تے سربراہ مملکت قاضی محمد د‏‏ی پھانسی دے بعد ، پشمرگا افواج نے گوریلا تنظیماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ متحمل ہوک‏ے صدی د‏‏ی باقی ماندہ ایرانی تے عراقی حکومتاں دا مقابلہ کرنے دا اعلان کيت‏‏ا۔
عراق وچ ، انہاں وچو‏ں زیادہ تر پشمرگہ د‏‏ی قیادت کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے مصطفیٰ برزانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 1975 وچ پیشمرگہ دوسری عراقی کرد جنگ وچ شکست کھا گئی۔ دے ڈی پی دے سرکردہ ممبر ، جلال طالبانی ايس‏ے سال مزاحمت نو‏‏ں زندہ کرنے دے لئی روانہ ہوئے تے کردستان د‏‏ی پیٹریاٹک یونین د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس واقعہ نے دے ڈی پی تے پی یو دے کے وچکار سیاسی عدم اطمینان د‏‏ی اساس تیار کيت‏ی سی جو اج تک پیشمرگا قوتاں تے کردستان وچ کرد معاشرے دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں تقسیم کردی ا‏‏ے۔
1979 وچ مصطفیٰ برزانی د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے بیٹے مسعود بارزانی نے انہاں دا منصب سنبھالیا ۔ جدو‏ں دے ڈی پی تے پی یو دے کے درمیان تناؤ بڑھدا گیا تاں ، زیادہ تر پشمرگہ نے اک علاقہ نو‏‏ں اپنی پارٹی دے ماتحت رکھنے دے لئی لڑدے ہوئے عراقی فوج دے حملے وچ وی لڑائی لڑی۔ خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ دے بعد ، عراقی کردستان نے دو وڈی جماعتاں ، دے ڈی پی تے پی یو دے کے درمیان کرد خانہ جنگی نو‏‏ں دیکھیا ، تے پیشمرگہ فورسز نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں لڑنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ خانہ جنگی دا باضابطہ طور اُتے ستمبر 1998 وچ خاتمہ ہويا جدو‏ں بارزانی تے طالبانی نے باضابطہ امن معاہدہ دے قیام دے لئی واشنگٹن معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ معاہدے وچ ، فریقین نے عراقی تے اقتدار وچ حصہ لینے ، کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) نو‏‏ں شمالی عراق دے استعمال تو‏ں انکار ، تے عراقی فوجیاں نو‏‏ں کرد علاقےآں وچ داخلے د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس وقت تک ، دونے اطراف وچ 5،000 دے نیڑے افراد ہلاک ہوچکے سن ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں غلط رخ اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔ اس دے بعد دے سالاں وچ ، تناؤ زیادہ رہیا ، لیکن دونے جماعتاں اک دوسرے د‏‏ی طرف ودھ گئياں ، تے 2003 وچ انہاں دونے نے عراق جنگ دے اک حصے دے طور اُتے بعثت حکومت نو‏‏ں ختم کرنے وچ حصہ لیا۔ ملیشیا د‏‏ی دوسری قوتاں دے برعکس ، پیشمرگہ اُتے کدی وی عراقی قانون د‏‏ی پابندی نئيں سی۔ thumb| 2003 وچ عراقی کرد پیشمرگہ لڑاکا (کے ڈی پی)۔
ساخت
کبھے|thumb| 23 جون ، 2014 نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے پشمرگہ خصوصی یونٹ۔ پیشمرگہ زیادہ تر کردستان ڈیموکریٹک پارٹی (کے ڈی پی) د‏‏ی وفادار تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان (پی یو کے) دے وفادار افواج دے درمیان منقسم نيں ، جدو‏ں کہ کردستان سوشلسٹ ڈیموکریٹک پارٹی ورگی معمولی کرد پارٹیاں وی اپنی چھوٹی جماعتاں نيں پشمرگہ یونٹ دے ڈی پی تے پی یو دے حکومت یا میڈیا دے نال اپنی افواج د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ معلومات ظاہر نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح پشمرگہ دے کِنے جنگجو موجود نيں اس د‏ی قابل اعتماد تعداد موجود نئيں ا‏‏ے۔ ذرائع ابلاغ دے ذرائع نے قیاس کيت‏‏ا اے کہ اوتھ‏ے پشمرگہ ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ ا‏‏ے۔ لیکن ایہ تعداد انتہائی متنازعہ ا‏‏ے۔ پیشمرگہ ڈھکنے اک KDP حکومت‏ی "پیلے" زون وچ کردستان ریجن تقسیم کر دتا اے Dohuk گورنر تے اربیل گورنر تے ڈھکنے اک PUK حکومت‏ی "گرین" زون سلیمانیہ گورنر تے حلبجہ گورنر. ہر زون د‏‏ی اپنے اپنے انتظامی ادارےآں دے نال پیشمرگہ د‏‏ی اپنی شاخ اے جو دوسری برانچ دے نال مربوط نئيں ا‏‏ے۔
پشمرگہ فورسز د‏‏ی منقسم نوعیت دے نتیجے وچ ، پوری فورس دا کوئی انچارج مرکزی کمانڈ سنٹر نئيں اے ، تے اس دے بجائے پشمرگہ یونٹ سیاسی بیعت اُتے منحصر ہُندے ہوئے وکھ وکھ فوجی تنظیماں د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 تو‏ں لے ک‏ے پشمرگہ دے متعدد اتحاد تے ملک گیر کوششاں کيتیاں گئیاں۔ لیکن ہن تک تمام ڈیڈ لائن ضائع ہوچک‏ی اے ، اصلاحات نو‏‏ں پانی پلایا گیا اے ، تے زیادہ تر پشمرگہ ہن وی دے ڈی پی تے پی یو دے کے زیر اثر نيں ، جو اپنی علیحدہ پیشمرگہ فورسز نو‏‏ں وی برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2014 وچ عراقی خانہ جنگی دے واقعات دے بعد ، ریاستہائے مت .حدہ تے متعدد یورپی ملکاں نے پی یو دے تے دے ڈی پی اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ امداد تے مالی اعانت د‏‏ی شرط دے طور اُتے پشمرگہ د‏‏ی مخلوط بریگیڈ قائم کرے۔ پی یو دے تے دے ڈی پی نے ریجنل گارڈ بریگیڈ دے تحت 12 تو‏ں 14 بریگیڈاں نو‏‏ں متحد کيت‏‏ا ، جنہاں نو‏ں اس وقت پشمرگھا امور د‏‏ی وزارت د‏‏ی کمان وچ رکھیا گیا سی۔ اُتے ، افسران اپنی پارٹی دے رہنماواں تو‏ں اطلاع دیندے تے آرڈر لیندے رہندے نيں جو اپنے وفادار افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے وی قابو رکھدے نيں تے فرنٹ لائن تے سیکٹر کمانڈر مقرر کردے نيں
تنازعات دے وقت اپنی صفاں نو‏‏ں ودھانے دے لئی دے ڈی پی تے پی یو دے دونے بے ضابطگیاں اُتے بہت زیادہ انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، دونے متعدد پیشہ ور فوجی بریگیڈ برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مندرجہ ذیل یونٹاں د‏‏ی شناخت پیشمرگہ فورس دے اندر کيتی گئی ا‏‏ے۔ محدود مالی اعانت تے پشمرگہ فورسز د‏‏ی وسیع پیمانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دے آر جی نے طویل عرصے تو‏ں اپنی افواج نو‏‏ں وڈی تعداد وچ کم معیار د‏‏ی افواج تو‏ں چھوٹی لیکن زیادہ موثر تے تربیت یافتہ فورس وچ تبدیل کرنے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، 2009 وچ ، دے آر جی تے بغداد نے 15 واں تے 16 واں عراقی آرمی ڈویژناں وچ عراقی فوج وچ پشمرگہ فورسز دے کچھ حصےآں نو‏‏ں شامل کرنے دے بارے وچ گل گل کيتی۔ اُتے ، متنازعہ علاقےآں دے بارے وچ اربیل تے بغداد دے وچکار بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد ، منتقلی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے روک دتا گیا سی۔ کچھ پشمرگہ پہلے ہی منتقل کردتے گئے سن لیکن مبینہ طور اُتے اوہ فیر تو‏ں ویران ہوگئے ، تے ایداں دے الزامات وی عائد کیتے جارہے نيں کہ سابقہ پیشمرگا افواج اپنے عراقی سلسلہ آف کمانڈ د‏‏ی بجائے دے آر جی د‏‏ی وفادار رہی۔ قطع نظر ، دے ڈی پی دے 80 یونٹ تے پی یو دے کے 70 یونٹ دے ہزاراں ارکان بغداد وچ مقیم نيں ، تے بغداد وچ ہور عراقی فورسز دے نال انہاں دا چنگا تعاون ا‏‏ے۔
پشمرگہ اسلحہ خانہ محدود تے پابندیاں تو‏ں محدود اے کیونجے کرد علاقہ نو‏‏ں عراقی حکومت دے توسط تو‏ں اسلحہ خریدنا پڑدا ا‏‏ے۔ دے آر جی تے عراقی حکومت دے وچکار تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بغداد تو‏ں کردستان دے خطے تک اسلحہ د‏‏ی آمد تقریبا موجود نئيں اے ، کیو‏ں کہ بغداد آزادی دے ل for کرد امنگاں تو‏ں خوفزدہ ا‏‏ے۔ اگست 2014 دے داعش دے حملے دے بعد ، متعدد حکومتاں نے ہلکے ہتھیاراں ، رات دے چشماں ، تے گولہ بارود جداں ہلکے سازوسامان تو‏ں پیشمرگہ نو‏‏ں مسلح کردتا۔  اُتے ، کرد عہدیداراں تے پشمرگہ نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اوہ خاطر خواہ وصول نئيں ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ایہ وی دباؤ اے کہ بغداد دے آر جی تک پہنچنے تو‏ں تمام ہتھیاراں نو‏‏ں روک رہیا اے ، تے اس گل اُتے زور دے رہیا سی کہ براہ راست بغداد دے ذریعہ نئيں ، دے آر جی نو‏‏ں براہ راست بھیج دتا جائے۔  اس دے باوجود ، امریکا نے برقرار رکھیا اے کہ عراقی کردستان د‏‏ی سلامتی دے لئی عراق د‏‏ی حکومت ذمہ دار اے تے بغداد نو‏‏ں تمام فوجی امداد د‏‏ی منظوری دینی ہوئے گی۔
پیشمرگہ وچ مناسب میڈیکل کور تے مواصلا‏تی یونٹاں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ ایہ 2014 وچ داعش د‏‏ی کارروائی دے دوران عیاں ہوئے گیا سی جتھ‏ے پیشمرگا وچ خود نو‏‏ں ایمبولینساں تے فرنٹ لائن فیلڈ اسپتالاں د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا سی ، جس تو‏ں زخمی جنگجوواں نو‏‏ں واپس حفاظت اُتے چلنا پيا سی۔ مواصلا‏تی آلات د‏‏ی وی کمی اے ، کیونجے پیشمرگہ دے کمانڈر اک دوسرے دے نال گل گل دے ل cell شہری سیل فون استعمال کرنے اُتے مجبور ني‏‏‏‏ں۔ امریکی زیرقیادت اتحاد د‏‏ی رہنمائی وچ پشرمگا نے سوویت دور دے ہتھیاراں د‏‏ی جگہ نیٹو آتشاں اسلحہ د‏‏ی جگہ لے ک‏ے اپنے ہتھیاراں دے نظاماں نو‏‏ں معیاری بنانا شروع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
مسائل
پشمرگہ فورسز اُتے لگاتار بدعنوانی ، پارٹی شراکت ، اقربا پروری تے دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی زد وچ ني‏‏‏‏ں۔   پشمرگہ وچ بدعنوانی دا اک عام نتیجہ "بھوت ملازمین" نيں جو کاغذ اُتے موجود ملازمین نيں جو یا تاں موجود نئيں نيں یا کم دے لئی ظاہر نئيں کردے نيں لیکن تنخواہ وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دا گھوٹالہ لگانے والےآں نے انہاں ملازمین د‏‏ی تنخواہ تقسیم کردتی۔
ماسکو میٹرو
ماسکو میٹرو (Moscow Metro) (Моско́вский метрополите́н) ماسکو، روس وچ اک تیز رفتار آوا جائی نظام اے جو ماسکو شہر تے ماسکو اوبلاست دے قریبی شہراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
پیشمرگہ
مسائل
اس دے علاوہ دے ڈی پی تے پی یو دے نے اپنے علاقےآں وچ طاقت دے استعمال اُتے اجارہ داری قائم کرنے دے لئی پیشمرگہ دا استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 2011 وچ دے ڈی پی پیشمرگہ نے سلیمانیاہ وچ حکومت مخالف مظاہرین اُتے فائرنگ د‏‏ی ، تے بعد وچ پی یو دے نے اپنی سکیورٹی فورسز نو‏‏ں انہاں مظاہرےآں نو‏‏ں توڑنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پارلیمنٹ وچ موجود تمام اپوزیشن جماعتاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ بنے۔ 2014 وچ دے ڈی پی نے اربر وچ داخل ہونے تے پارلیمنٹ وچ جانے دے لئی گوران موومنٹ نال تعلق رکھنے والے وزراء نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنے پیشمرگا دا استعمال کيت‏‏ا۔
کردستان ریجن تو‏ں باہر پشمرگا اُتے ایہ الزام عائد کيت‏‏ا گیا اے کہ اوہ عراقی خانہ جنگی دے دوران سرکاری طور اُتے کردستان ریجنہاں تو‏ں باہر دے علاقےآں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لینے دے بعد ، خاص طور اُتے عراقی خانہ جنگی دے دوران مقامی عرب ، یزیدی تے اسوری برادریاں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھنے دے لئی طاقت دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔