cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شہرستان ممنسی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ممسنی ایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ممسنی شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
ٹلہ ھیرا گاٹیک
ٹلہ ھیرا گاٹیک 2,141 میٹر (7,024 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
یحییٰ بن شرف نووی
ابو زکریا یحییٰ بن شرف النووی (پیدائش: اکتوبر 1233ء— وفات: 22 دسمبر 1278ء) بہت وڈے علامہ، فقیہ ،محدث تے مصنف نيں۔
کشمیر یونیورسٹی
کشمیر یونیورسٹی بھارتی ریاست جموں اتے کشمیر  وچ واقع اک یونیورسٹی  اے، جو کہ سرینگر شہر وچ ڈل جھیل دے مغربی پاسے  واقع اے۔
یحییٰ بن شرف نووی
ناں و نسب
کنیت: ابو زکریا۔ لقب : محی الدین۔ ناں یحییٰ بن شرف بن مُری بن حسن بن حسین بن حِزَام بن محمد بن جمعہ الحِزامی نووی حورانی دمشقی ۔
ولادت و پرورش
امام نووی د‏‏ی ولادت محرم الحرام دے درمیانی عشرے وچ 631 بمطابق 1233ء وچ دمشق دے علاقے حوران تو‏ں متصل اک بستی نوا وچ ہوئی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نووی اکھوائے آپ دے آباؤ اجداد حزام تو‏ں ہجرت کرکے ایتھ‏ے آباد ہوئے گئے سن ۔
کشمیر یونیورسٹی
حوالے
گٹھ:کشمیر گٹھ:بھارت وچ تعلیم
یحییٰ بن شرف نووی
وفات تے علمی خدمات
امام نووی 19 سال د‏‏ی عمر وچ دمشق آئے، اوتھ‏ے مختلف استاداں تو‏ں علم حاصل کيتا، فیر مختلف مدارس د‏‏ی مسند ہائے درس نو‏‏ں زینت بخشی، تصنیف و تالیف دا نہایت وقیع کم کیتا جنہاں وچ صحیح مسلم د‏‏ی شرح، تہذہب الاسماء و اللغات، کتاب الاذکار تے ریاض الصالحین ورگی نہایت اہ‏م کتاباں نيں جنہاں تو‏ں ہزاراں نئيں، لکھاں افراد فیضیاب ہُندے تے رہمنائی حاصل کردے نيں۔ 28 سال دمشق وچ گزرنے دے بعد امام صاحب اپنے مولد نویٰ وچ واپس تشریف لے گئے تے ايس‏ے سال 676 ھجری وچ کچھ عرصہ بیمار رہ ک‏ے وفات پاگئے۔ لیکن اپنی علمی خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں علمی دنیا وچ زندہ جاوید ہوئے گئے۔
شیخ یاسین یوسف مراکشی رحمة الله تعالى علیه فرماندے نيں : ميں نے پہلی مرتبہ یحیی بن شرف نووی نو‏‏ں اس وقت دیکھیا جدو‏ں اوہ تقریبا دس برس دے سن ۔ بچے انہاں نو‏ں اپنے نال کھیلنے دے لئی بلا رہے سن لیکن اوہ کھیلنے نو‏‏ں تیار نہ سن ۔ جدو‏ں بچےآں نے زبردستی د‏‏ی تاں اوہ روندے ہوئے قران پڑھنے لگے۔ ميں نے ایہ حالت دیکھی تاں انہاں دے استاد نال ملاقات کيت‏ی تے کہیا :اس بچے اُتے خصوصی توجہ دیجئے! امید اے کہ ایہ اپنے زمانے دا سب تو‏ں وڈا عالم وزاہد بنے گا تے لوک اس تو‏ں فیضیاب ہون گے۔ ایہ سن کر استاد نے کہیا :کیہ تسيں نجومی ہو؟ (جو آئندہ د‏‏ی خبر دے رہے ہو) ميں نے کہیا: وچ نجومی نئيں ہاں بلکہ جو الله عزوجل نے میرے تو‏ں کہلوایا ميں نے اوہی کہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد استاد انہاں دے والد صاحب تو‏ں ملے تے انہاں نو‏ں (امام) نووی دے متعلق دسیا تاں انہاں نے اپنے فرزند د‏‏ی تعلیم وتربیت اُتے خاص توجہ دتی۔ اوراس گل کيتی شدید حرص د‏‏ی کہ میرا بیٹا بالغ ہونے تو‏ں پہلے پہلے قران کریم ناظرہ ختم کر لے تے فیر واقعی امام نووی نے بالغ ہونے تو‏ں پہلے ہی ناظرہ قران پاک ختم ک‏ر ليا۔
علما کرام دے آپ دے بارے وچ تعریفی کلمات
امام ذہبی " فرماندے نيں: انہاں دا علم تو‏ں لگاؤ وانہماک ضرب المثل بن گیا سی ۔
امام محی الدین " فرماندے نيں: آپ عالم باکمال، زاہد بے مثال تے نڈر وبے باک داعی سن ۔
علامہ رشیدالدین حنفی فرماندے نيں : جدو‏ں ميں نے امام نووی نو‏‏ں دیکھیا کہ دنیوی آسائشاں تو‏ں بالکل دور رہندے تے انتہائی سخت مجاہدات کردے نيں تاں ميں نے انہاں تو‏ں کہیا: مینو‏ں خوف اے کہ کدرے آپ ایسی بیماری وچ مبتلا نہ ہوجان جو آپ نو‏‏ں دینی خدمات تو‏ں روک دے۔ آپ نے فرمایا: فلاں شخص نے الله عزوجل د‏‏ی اِنّی عبادت د‏‏ی کہ اس د‏ی ہڈیاں خشک ہوگئياں۔ ایہ سن کر وچ سمجھ گیا کہ انہاں نو‏ں ساڈی دنیا تو‏ں کوئی غرض نہيں۔ انہاں نو‏ں انہاں دے حال اُتے چھڈ دینا چاہیے. جدو‏ں آپ دے پاس کوئی امرد (خوبصورت لڑکا) پڑھنے دے لئی آندا تاں اپ منع کردیندے۔(رہتل الاسماء، 1/14)
شیخ محمد بن صالح العثیمین " فرماندے نيں: امام نووی " اصحاب شافعی وچو‏ں ایداں دے پائے کہ امام نيں کہ جنہاں دے اقوال معتبر نيں تے شافعیہ وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ تالیف کيتی حرص رکھنے والے نيں۔ بوہت سارے علوم وچ آپ نے لکھیا ا‏‏ے۔ حدیث تے اس دے علوم، فقہ تے لغت وغیرہ وچ تالیفات موجود نيں۔ بظاہر اللہ اعلم اوہ مخلص ترین مصنف سن جبھی تاں انہاں د‏‏ی تالیفات نو‏‏ں مشرق ومغرب وچ پھیلی ہوئی ہيں، شاید ہی کوئی مسجد ہوئے جتھ‏ے ریاض الصالحین موجود نہ ہوئے۔ کِس‏ے د‏‏ی کتاب نو‏‏ں لوکاں وچ مقبول عام حاصل ہونا بظاہر اس دے اخلاص نیت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
شیخ ولی الدین ابوالحسن فرماندے نيں کہ´´ماں نقرس (یعنی پیر دے جوڑاں وچ درد) دے مرض وچ مبتلا ہويا آپ (امام نووی) میری عیادت دے لئی تشریف لیائے تے صبر د‏‏ی تلقین کرنے لگے۔جداں جداں اوہ صبر دے متعلق بیان فرما رہے سن میرا مرض دور ہوئے رہیا سی ایتھ‏ے تک کہ درد بالکل ختم ہوئے گیا۔ وچ سمجھ گیا کہ ایہ امام نووی د‏‏ی برکت تو‏ں ہويا اے ۔`` (منھاج السوی فی ترجمۃ الامام النووی ملحق رہتل الاسماء واللغات)
کتاباں
آپ د‏‏ی چند مشہور تصنیفات ایہ نيں
وفات
676ھ 1277ء نوا وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1233 دے جم گٹھ:1234 دے جم گٹھ:1277 دیاں موتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:تیرہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:ستويں صدی ہجری د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:ستويں صدی ہجری د‏‏ی وفیات گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) دے الٰہیات دان گٹھ:سنی فقہا گٹھ:سوانحی لغات گٹھ:سیرت نگار گٹھ:شافعی فقہا گٹھ:شوافع گٹھ:محدثین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:قضاۃ شریعت گٹھ:مسلم قاموس نگار شخصیتاں
افریقی امریکی
ایہناں دی گنتی 42,020,743 اے تے ایہ امریکی لوکاں دا 14٪ دے نیڑے بندے نیں۔
چک 402 گ ب
چک 402 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان زاینده رود شمالی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
امفسبینا اریناریا
امفسبینا اریناریا گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
کافی عربیکا
کافی عربیکا کافی دے بوٹے دی اک ونڈ اے تے اصل دیس ایتھیوپیا اے۔  ایس دی بنی کافی وچ کیفین روبسٹا کافی دے مقابلے وچ تھوڑی ہوندی اے تے ایس لئی چوکھی پسند کیتی جاندی اے۔
ٹلہ نکو-شیرانے
ٹلہ نکو-شیرانے 	2,578 میٹر (8,458 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
گٹھ:جپان گٹھ:جپان دے پہاڑ
ٹلہ ناسو
ٹلہ ناسو 1,916.9 میٹر (6,289 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
نجم الدین احمد بن حمدان
ابو عبد اللہ نجم الدین احمد بن حمدان بن شبیب بن حمدان حرانی حنبلی، ستويں صدی ہجری دے حنبلی مذہب دے فقیہ تے قاضی سن، اصولی تے ادیب سن، ابن حمدان ناں تو‏ں مشہور نيں۔
سوانح
حران وچ سنہ 603ہجری، مطابق 1206عیسوی وچ پیدا ہوئے، اوتھے پرورش پائی، فیر اوتھ‏ے تو‏ں حلب، دمشق تے بیت المقدس دا سفر کيتا، قاہرہ وچ نائب قاضی رہ‏ے، اخیر عمر تک اوتھے سکونت پذیر رہ‏ے، نابینا ہوئے گئے سن، سنہ 695ہجری مطابق 1295عیسوی وچ قاہرہ ہی وچ وفات پائی۔
شیوخ
عبدالقادر الرہاوی، فخر الدین بن تیمیہ، یوسف السکاکینی الحرانی، ابو بکر بن نصر الحرانی، سلامہ بن صدقہ، ناصح الدین بن جمیع، ابو علی الاوقی، ابن صباح، ابن غسان، ابن روزبہ، ابن صدیق الحرانی، ناصح الدین بن ابی الفہم، شمس الدین المنجى، ابن سلامہ النجار، ابن خلیل، مجد الدین بن تیمیہ۔
تلامذہ
ابن ابی بکر الحربی، سیف الدین النابلسی، شرف الدین الدمیاطی، سعد الدین الحارثی، ابن الحداد الآمدتی، زین الدین بن حبیب، ابن جبارہ المقدسی، ابن مسعود الحارثی، فتح الدین بن سید الناس، قطب الدین عبد الکریم، علم الدین البرازلی، جمال الدین المزی، بدر الدین بن الحبال، سنقر الحواشی، ابن ابی القاسم الفارقی، ابن ابی الحرم القلانسی۔
عقائد
ابن حمدان حنبلی اپنے کتاب "نہایۃ المبتدئین فی اصول الدین"(عقیدہ وچ مختصر کتاب اے ) وچ لکھدے نيں: «خدائے تعالیٰ د‏‏ی ذات نہ تاں جوہر اے، نہ عرض تے نہ جسم، نہ اس وچ کوئی حادث حلول اے تے نہ اوہ کِس‏ے حادث وچ » اس کتاب وچ ہور لکھیا اے کہ: «اللہ نو‏‏ں حواس تو‏ں نئيں جانا سکدا تے نہ لوکاں اُتے قیاس کیتا جا سکدا اے، نہ اس د‏ی ذات تے صفات وچ قیاس د‏ی گنجائش اے، نہ اسنو‏ں نر اولاد اے نہ مادہ، بلکہ اوہ ہر چیز تو‏ں بے نیاز اے اس تو‏ں کوئی شے بے نیاز نئيں، نہ اوہ کِس‏ے دے مشابہ تے نہ کوئی اس دے مشابہ، جس نے مخلوق دے نال اس د‏ی تشبیہ دتی اس نے کفر کيتا، اس د‏ی ذات نو‏‏ں نہ سوچیا جا سکدا اے تے نہ سمجھیا جا سکدا اے، مخلوق وچ اس جداں کوئی نئيں اے نہ اس د‏ی کوئی مثال اے، بولی و کلام تو‏ں اس د‏ی تعریف ممکن نئيں اے »۔
اللہ دے استواء علی العرش ہونے دے تعلق تو‏ں لکھدے نيں: «ہماریا عقیدہ اے کہ اللہ د‏‏ی ذات آسمان وچ اے، اوہ عرش اُتے بلا کیفیت اپنی شان دے مطابق مستوی اے، اسيں اس د‏ی تاویل و تفسیر بیان نئيں ک‏ر سکدے، نہ اسيں کچھ خیال یا متعین ک‏ر سکدے نيں تے نہ جھٹلا سکدے نيں، بلکہ اسنو‏ں اللہ اُتے چھڈ دیندے ہیں» ہور لکھدے نيں: «جس نے کہیا کہ خدا اپنی ذات دے نال ہر جگہ موجود اے تاں اوہ کافر اے، اس لئی کہ اس نے خدا د‏‏ی ذات نو‏‏ں جگہ دے نال خاص کر دتا، تے خدا د‏‏ی ذات انہاں گندی جگہاں تو‏ں بہت بلند تے پاک اے، اللہ د‏‏ی پاک ذات آسمان وچ عرش اُتے اے جو اس د‏ی شان دے مطابق اے »۔
حوالے
گٹھ:603ھ دے جم گٹھ:1206 دے جم گٹھ:695ھ دیاں موتاں گٹھ:1295 دیاں موتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:حران دیاں شخصیتاں گٹھ:حنابلہ گٹھ:علمائے اہلسنت
امفسبینا باکری
امفسبینا باکری گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
ٹلہ سوکائ
ٹلہ سوکائ 2,144 میٹر (7,034 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
روبسٹا کافی
روبسٹا کافی کافی دے بوٹیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہدا اصل دیس افریقہ اے۔ ایہ کافی عربیکا توں چوکھی کوڑی ہوندی اے تے چوکھی کیفین والی اے۔
مبارکہ
مبارکہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان مبارکہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
آشکونو بولی
آشکونو ( Askuňu, ) یا سنو یا گرامسانا ایک بورستانی بولی ہے جو افغانستان دے صوبہ نورستان  وچ پیچ دریا دی وادی وچ واما علاقے ے آس پاس تے آلینگار دریا دے اوپری حصے دے کچھ معاون دریاواں دیاں وادیاں وچ بولی جاندی ہے۔ اس نوں  آشکونو، سنو تے گرامسانا نام دے تن وکھ نورستانی قبیلے بولدے نیں جس پاوں اس اک بولی نوں وی انہاں تناں ناواں توں جانیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:صوبہ نورستان گٹھ:نورستانی بولیاں گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ڈکنسن کاؤنٹی، آئیووا
ڈکنسن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
تہران یونیورسٹی
جامعہ تہران (انگریزی: University of Tehran) ایران دی اک یونیورسٹی جو تہران وج واقع اے۔
ٹلہ اکاگی
ٹلہ اکاگی 1,828 میٹر (5,997 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
فلورنسیا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ فلورنسیا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے کاکیوتا ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
کوریا
کوریا چڑھدے ایشیاء وچ اک تھاں اے جیہڑا دو دیساں جنوبی کوریا تے شمالی کوریا وچ ونڈیا ہویا اے۔ ایہ جزیرا نما کوریا اتے مُشتمل اے۔ ایہ 223,155 مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے۔
گٹھ:کوریا
چک 403 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شہرستان فیروزآباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان فیروزآباد ایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز فیروزآباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
فضل بن شاذان نیشاپوری
نسب
انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ صحیح معلومات میسر نئيں نيں۔ ظاہرا اصالتا انہاں دا تعلق نیشاپور تو‏ں سی لیکن انہاں دا سلسلہ نسب عرب قبیلہ ازد تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے والد شاذان بن خلیل دا شمار شیعہ امامیہ محدثین وچ ہُندا ا‏‏ے۔
تحصیل علم
کشی د‏‏ی روایت دے مطابق، فضل اپنے والد دے ہمراہ ہارون الرشید (۱۹۳ ھ) د‏‏ی وفات دے بعد بغداد آئے۔ اس وقت اوہ حد بلوغ تک نئيں پہچے سن ۔ بغداد دے علاقہ قطیعۃ الربیع وچ انہاں نے اسماعیل بن عباد دے پاس قرآن د‏‏ی تعلیم دا آغاز کیتا۔
ابن شاذان نے بغداد وچ ابن ابی عمیر (متوفی ۲۱۷ ھ) ورگے مشایخ تو‏ں کسب فیض کیتا تے حسن بن علی بن فضال تو‏ں متعارف ہوئے۔ اس دے بعد اوہ کوفہ گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے حسن بن محبوب، احمد بن ابی نصر بزنطی، صفوان بن یحیی و نصر بن مزاحم منقری جداں مشایخ تو‏ں استفادہ کیتا۔
نیشاپور تو‏ں جلا وطن
thumb|فضل بن شاذان د‏‏ی ضریح فضل بن شاذان کچھ عرصہ دے بعد عراق تو‏ں واپس آ گئے تے نیشاپور وچ رہایش اختیار کيتی تے خراسان وچ (۲۱۴۔۲۳۰ ھ) عبد اللہ بن طاہر دے دور وچ شیعہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عقاید د‏‏ی تفتیش دا شکار ہوئے تے انہاں نو‏ں نیشاپور تو‏ں جلاوطن ک‏‏‏‏ر دتا گیا۔ اک روایت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ آخر عمر وچ بیہق وچ وی رہے نيں۔ ابن شاذان آخرکار سن ۲۵۹ ھ دے اواخر وچ بستر بیماری اُتے پے گئے تے ۲۶۰ ھ دے اوایل وچ وفات پائی۔ انہاں دا مقبرہ نیشاپور وچ ا‏‏ے۔
امام علی نقی (ع)
thumb|نیشاپور وچ فضل بن شاذان دا مقبرہ شیخ طوسی نے فضل بن شاذان دا شمار امام علی نقی دے اصحاب وچ کیتا ا‏‏ے۔ اس گل دے پیش نظر کہ ابن شاذان تیسری صدی ہجری د‏‏ی پہلی چوتھائی وچ عراق وچ موجود سن، احتمال پایا جاندا اے کہ انہاں نے امام علی نقی (ع) تے امام حسن عسکری   نال بلا واسطہ روایات نقل کيتیاں ہون۔ البتہ اسيں جو ابن بابویہ قمی د‏‏ی تالیفات وچ انہاں احادیث دا مشاہدہ کردے نيں کہ جو اس گل نو‏‏ں بیان کردیاں نيں کہ ابن شاذان نے امام علی رضا   تو‏ں بلا واسطہ حدیث سماع کیت‏‏ی اے، ایہ بعید ا‏‏ے۔
امام حسن عسکری (ع)
فضل بن شاذان دا شمار امام حسن عسکری (ع) دے زمانہ وچ خراسان دے معتبر ترین شیعہ امامیہ علماء وچ ہُندا سی ۔ کشی نے انہاں دے امام (ع) نال دور تو‏ں رابطہ وچ ہونے د‏‏ی خبر دتی ا‏‏ے۔ انہاں دے امام حسن عسکری (ع) نال رابطے دے سلسلے دو قسم د‏‏ی روایات ذکر ہوئیاں نيں؛ پہلی قسم وچ اوہ روایات نيں جنہاں وچ امام د‏‏ی طرف تو‏ں اوہ مورد غضب و ملامت واقع ہوئے نيں تے دوسری قسم وچ اوہ مورد ترحم تے مدح قرار پائے نيں۔
مقام علمی
انہاں د‏‏ی علمی شخصیت دا برجستہ ترین پہلو علم کلام ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے انہاں دا تذکرہ جلیل القدر متکلم دے طور اُتے کیتا ا‏‏ے۔
فقہ
فضل بن شاذان فقیہ دے عنوان تو‏ں وی پہچانے جاندے سن ۔ محقق حلی نے انہاں دا شمار صف اول دے امامیہ فقہاء وچ کیتا ا‏‏ے۔ البتہ فقہ دے موضوع اُتے انہاں د‏‏ی طرف باقی ماندہ اطلاعات کم نيں۔ ابن شاذان دے فقہی نظریات دا اک حصہ جس وچ مشہور امامیہ فقہاء دے آراء د‏‏ی مخالفت نطر نئيں آندی اے، انہاں د‏‏ی کتاب العلل وچ قابل مطالعہ نيں۔ البتہ اس کتاب وچ فقط عبادات تو‏ں متعلق مباحث ذکر ہوئے نيں۔
ابن بابویہ د‏‏ی تلویح تے سید مرتضی د‏‏ی تصریح تو‏ں جو چیز پتہ چلدی اے اوہ ایہ کہ ابن شاذان قیاس مستنبط العلۃ د‏‏ی حجیت دے قائل سن ۔ انہاں د‏‏ی کتاب العلل وچ احکم شرعی دے سلسلہ وچ انہاں د‏‏ی علت دے رجحان دا نظریہ اس امر د‏‏ی تائید کردا ا‏‏ے۔
عقاید
جو مختصر اطلاعات میسر نيں انہاں دے مطابق، ابن شاذان دے علم کلام دا بنیادی نظریہ شہادتین دے بعد حجت خداوند دے اقرار تے جو کچھ اللہ نے نازل ہويا اے، اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوہ بنیادی طور اُتے عقیدہ رجعت دے قائل سن تے عمر د‏‏ی ام کلثوم بنت امام علی نال شادی دے مسئلہ اُتے انہاں دا مننا سی کہ اوہ ام کلثوم کوئی ہور سن۔
امامت اُتے عقیدہ
امامت دے باب وچ انہاں دے مجموعی عقاید، امامیہ دے عقاید تو‏ں مطابقت رکھدے نيں۔ کیونکہ انہاں دا مننا اے کہ امامت دے استحقاق دا تعلق نص تو‏ں اے تے اوہ امام نو‏‏ں واجب الاطاعت مندے نيں تے روئے زمین اُتے اک وقت وچ اک امام تو‏ں زیادہ ہونے نو‏‏ں نا ممکن سمجھدے نيں۔
البتہ نقل ہويا اے کہ اوہ امامت دے بعض مسائل وچ خاص نظریات دے حامل سن ۔ اوہ انہاں عقاید کہ ائمہ (ع) امور دے باطن تو‏ں نيں تے علم الہی غیر منقطع تک انہاں د‏‏ی رسائی اے، نو‏‏ں قبول نئيں کردے سن ۔ انہاں دا عقیدہ سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے دین نو‏‏ں بطور کامل ابلاغ ک‏‏‏‏ے دتا اے تے انہاں دے بعد ائمہ نے اپنے علم آنحضرت دے سر چشمہ تو‏ں حاصل کیتا ا‏‏ے۔ نقل ہويا اے کہ فضل بن شاذان حضرت ابراہیم دے وصی نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے وصی تو‏ں افضل سمجھدے سن تے اس دے ایہ معنی ہوئے کہ اوہ انبیاء نو‏‏ں ائمہ تو‏ں برتر مندے نيں۔ حالانکہ انہاں دے اک معاصر پیرو دا کہنا اے کہ ایہ قول انہاں اُتے تہمت ا‏‏ے۔
اثبات امامت حضرت علی
ابن شاذان نے اپنی کتاب العلل تے انہاں مناظرات وچ جو انہاں تو‏ں نقل ہوئے نيں، وچ حضرت علی (ع) د‏‏ی امامت دے اثبات تے شیخین د‏‏ی خلافت دے انکار تے امامت تو‏ں متعلق دوسرے مسائل دے سلسلہ وچ اپنے دلائل ذکر کيتے نيں۔
ما جاء من عند اللہ دا اقرار
ما جاء من عند اللہ، اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں نازل ہونے والی تمام چیزاں دے اقرار دا عقیدہ فضل بن شاذان دے کلام وچ اک خاص اعتبار دا حامل ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے کشی د‏‏ی روایت دے مطابق انہاں نے خدا دے عرش د‏‏ی بلندی اُتے ہونے تو‏ں مربوط آیات نو‏‏ں انہاں دے ظاہری معنی دے نال اخذ کیتا اے تے اک لحاظ تو‏ں اللہ د‏‏ی تجسیم نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اوہ صفات خداوند نو‏‏ں اس دے عام مفہوم دے ہٹ ک‏‏‏‏ے اسنو‏ں انساناں تو‏ں مربوط سمجھدے نيں تے اس گل اُتے تاکید کردے نيں کہ کوئی وی مخلوق اللہ نال شباہت نئيں رکھدی ا‏‏ے۔
البتہ ممکن اے کہ راویاں تو‏ں انہاں دے سلسلہ وچ نقل شدہ اقوال د‏‏ی جزئیات دے صحیح درک وچ تردید کیتی جائے لیکن انہاں گلاں دے انہاں د‏‏ی طرف منسوب ہونے دے امکن دا انکار وی نئيں کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اس وقت جدو‏ں اوہ خود نو‏‏ں ہشام بن حکم، یونس بن عبد الرحمن تے سکاکی دے جانشین دے طور اُتے پیش کردے نيں۔ بلکہ ضروری اے کہ انہاں دے تے انہاں دے اسلاف دے عقاید دے سلسلہ وچ تجسیم دے معنی دے درک د‏‏ی طرف توجہ مبذول کیتی جائے۔ بطور کلی صفات الہی دے باب وچ انہاں دے عقاید، نقل دے مطابق، اہل سنت سلفیاں دے عقاید تو‏ں زیادہ شباہت رکھدے نيں۔
امامیہ دے ہور مذاہب نال رابطہ
اوہ عراق وچ فتحی و واقفی مذاہب دے مشایخ نال نزدیکی رابطہ رکھدے سن تے اوہ فتحی مسلک دے بزرگ ابن فضال دے مناظریاں د‏‏ی بزم وچ شرکت کردے سن تے انہاں دے مورد پسند افراد وچو‏ں سن ۔
انہاں دے مشایخ د‏‏ی فہرست وچ بعض ہور مشایخ جداں علی بن اسباط دا نام وی مشاہدہ وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں دے واقفی مذہب مشایخ وچ سیف بن عمیرہ، عثمان بن عیسی، عبد اللہ قاسم حضرمی تے عبد اللہ بن جبلہ دا نام لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
انہاں دے آثار تے تالیفات
انہاں دے آثار تے تصنیفاں د‏‏ی تعداد ۱۸۰ تو‏ں زیادہ بتائی گئی اے کہ جنہاں وچو‏ں بعض علم کلام تے فقہ دے سلسلہ وچ نيں۔ نجاشی نے رجال وچ تے شیخ طوسی نے الفہرست وچ انہاں د‏‏ی بعض تالیفات دا ذکر کیتا اے جنہاں مں کچھ درج ذیل نيں:
۱۔ اثبات الرجعہ؛ اس کتاب دے بعض حصے باسم موسوی د‏‏ی کوشش نال مجلہ تراثنا وچ شائع ہو چکے نيں۔
۲۔ الطلاق: شیخ کلینی نے بعض حصے نقل کيتے نيں جو ظاہرا اسی کتاب تو‏ں ماخوذ نيں۔
۳۔ علل الشرایع؛ عبادات تو‏ں مربوط علل دے بارے وچ اے جسنو‏ں نجاشی و طوسی نے نقل کیتا ا‏‏ے۔
۴۔ الفرایض الکبیر؛
۵۔ الفرایض المتوسط؛
٦۔ الفرایض الصغیر؛
۷۔ مسائل البلدان؛ نجاشی نے اس کتاب د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے تے شیخ طوسی نے اپنی بعض تالیفات وچ اس دے کچھ حصےآں نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔
۸۔ یوم و لیلہ؛ اس کتاب دے بارے وچ نقل ہويا اے کہ امام حسن عسکری  د‏‏ی نظر تو‏ں گذری اے تے مورد تائید واقع ہوئی ا‏‏ے۔
اک ہور کتاب الایضاح دے عنوان تو‏ں محدث ارموی د‏‏ی کوشش نال، تہران تو‏ں ۱۳۵۱ ش وچ فضل بن شاذان دے نام تو‏ں شائع ہوئی اے تے اس دے بعد بیروت تو‏ں ۱۴۰۲ ھ ۱۹۸۲ ء وچ دوبارہ شائع ہوئی ا‏‏ے۔ متقدمین علماء وچو‏ں کسی نے وی اس کتاب نو‏‏ں فضل بن شاذان تو‏ں منسوب نئيں کیتا ا‏‏ے۔ ایہ نسبت پہلی بار گیارہویں صدی ہجری وچ ملا محسن فیض کاشانی د‏‏ی تالیفات وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی ا‏‏ے۔ مولف نے الایضاح وچ امامیہ مخالفین تے خاص طور اُتے معتزلہ، جہمیہ، مرجئہ، خوارج تے اصحاب حدیث دے بطلان دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ محدث ارموی نے کتاب الایضاح دے مقدمہ وچ سعی د‏‏ی اے کہ بعض شواہد دے ذک‏ر ک‏ے نال اس کتاب دے فضل بن شاذان د‏‏ی طرف انتساب نو‏‏ں صحیح ثابت ک‏‏‏‏ر سکن۔
جوابات
فضل بن شاذان د‏‏ی تالیفات دے سلسلہ وچ جو فہرست نجاشی تے شیخ طوسی نے پیش کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ مختلف فکری گروہاں نال متصادم سن تے انہاں دے مذہب دے رد اُتے کتاباں لکھیاں نيں۔ منجملہ انہاں وچو‏ں معتزلہ، معطلہ، مرجئہ، خوارج تے شیعہ غالیاں دا نام لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اسی سلسلہ وچ کرامیہ مذہب دے رد اُتے تالیف کيتی گئی انہاں د‏‏ی کتاب، جس دے موسس د‏‏ی ۲۵۵ ھ وچ وفات ہوئی تے خاص طور اُتے قرامطہ دے رد وچ لکھی گئی کتاب جو ۲۶۴ ھ وچ اس مسلک د‏‏ی تاسیس دے کجھ عرصہ بعد تحریر کيتی گئی، قابل تامل ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:اصحاب امام علی نقی گٹھ:تیسری صدی دے شیعہ راوی گٹھ:شیعہ شخصیتاں
تیراہی بولی
تیراہی بولی ( Tirahi, ) کوہستانی شاخ دی اک داردی بولی ہے جو افغانستان دے صوبہ ننگرہار    دے ننگر ہار ناں دے  پنڈ دے آس پاس بولی جاندی ہے۔ اسنوں  مول روپ نال بولن والے لوکاں دی گنتی٥،٠٠٠ ہے لیکن انہاں  وچوں ١٠٠ دے علاوہ باقی سبھی ہن ہور بولیاں بولتے نیں۔ بولی ماہراں نوں ڈر ہے کہ ایہ بولی معدوم ہونے والی ہے۔
حوالے
گٹھ:ہند آریا بولیاں گٹھ:داردی بولیاں گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں گٹھ:صوبہ ننگرہار گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
امیر عبدالرحمٰن خان
thumb|عبدالر رحمٰن خان 1880 توں 1901 تکّ [[افغانستان دے امیر سن ]] thumb|عبدالر رحمٰن خان
امیر عبدالر رحمٰن خان ( پشتو : عبد رحمان خان ) سنّ 1880 توں لے کے سنّ 1901 تکّ افغانستان دے امیر  سن ۔ ایہناں دا جنم 1840 توں 1844 دے وچّ اتے موت 1 اکتوبر 1901 وچّ ہوئی. 1878 - 1880 دے دوسری اینگلو افغان لڑائی دی ہار دے بعد افغانستان دا جو مرکزی سرکاری نظام چوپٹ ہو گئیا سی اسنوں عبدالرحمٰن خان نے پھر توں بحال کیتا ۔
مختصر جانکاری
امیر عبدالرحمن خان 1880 توں 1901 تک افغانستان دے امیر سن۔اوہ محمد افضل خان دے تیسرے پتر تے امیر دوست محمد خان دے پوتے سن ۔عبد الرحمان دے متعلق کہیا جاندا ہے کہ انھاں نے دوسری افغان انگریز جنگ دے بعد افغان حکومت دی رٹ بحال کیتی تے انھاں نوں آہنی امیر دے لقب نال وی یاد کیتا جاندا ہے جس دی وجہ قبائلی بغاوتاں نوں کچلن وچ انہاں دیاں بے شمار کامیابیاں سن۔ .
مڈھلا جیون
کجھ دیر وچّ دوناں بھرا ، افضل خان اتے شیر علی خان ، وچّ سمجھوتا ہو گیا ۔ لیکن تدّ تکّ امیر شیر علی خان نوں عبدالر رحمٰن خان دی جرت دا کھٹکیا ہو چوکیا سی اتے اوہ اسنوں اک خطرے دے روپ وچّ دیکھن لگا. شیر علی خان نے عبدالر رحمٰن خان نوں اپنے دربار وچّ ترنت حاضر ہون دا فرمان دتا ، لیکن عبدالر رحمٰن خان نے امیر دے ارادے سمجھّ لئی. اوہ آمو دریا نوں پار کرکے کابل توں بخارا بھج کھڑا ہویا ۔ شیر علی خان نے عضہ آور ہوکے افضل خان نوں جھٹپٹّ جیل وچّ بند کر دتا ، جس توں دکھن افغانستان دے کجھ حصے بھڑک کے بغاوت کر پئے. جویں - تویں شیر علی خان نے اپنی فوجاں لگاکے اس بغاوت اتے قابو پایا ہی سی دے عبدالر رحمٰن خان آمو دریا واپس پار کرکے پھر توں اتلے افغانستان وچّ آ گیا ۔ اتھے اسنے امیر دیاں فوجاں وچّ بغاوت پھیلا دتی اتے انھاننوں اپنے نال لے لیا ۔ کجھ دیر تکّ تاں جھڑپاں چلدیاں رہیاں لیکن مارچ 1866 وچّ عبدالر رحمٰن خان اتے اوہناں دے چاچا ( اعظم خان ) کابل پہنچ گئے اتے قبضہ کر لیا ۔ شیر علی خان نے اوہناں دے خلاف قندھار توں کوچ کیتا اتے مئی 10 نوں دوناں فوجاں شیخ آباد دے کول بھڑ گئیاں ۔ اس لڑائی وچّ شیر علی خان دے بہت سارے فوجی بھگوڑے ہو گئے اتے عبدالر رحمٰن خان دی جت ہوئی. اسنے ترنت اپنے پیؤ افضل خان نوں غزنی وچّ قید توں رہا کیتا اتے انھاننوں کابل وچّ افغانستان دا امیر بنا دتا. نویں امیر دیاں فوجاں شیر علی خان دیاں فوجاں نوں ہراندیاں گئیاں اتے 1867 وچّ انھاننے قندھار بتے وی قبصہ جما لیا ۔
1867 دے آخری دناں وچّ امیر افضل خان دی موت ہو گئی اتے اوہناں دے چھوٹے بھرا اعظم خان نویں امیر بنّ گئے ۔ انھاننے عبدالر رحمٰن خان نوں اتلے افغانستان وچّ اپنا گورنر بنا دتا. اک سال دے اندر - اندر ہی امیر دے خلاف اک نواں بغاوت شروع ہو گی اتے شیر علی خان پھر توں لڑن آ گیا ۔ 3 جنوری 1869 نوں تیناہخان دے قصبے دے کول ہوئی لڑائی وچّ شیر علی خان نے اعظم خان اتے عبدالر رحمٰن خان نوں ہرا دتا. دونے چاچا - بھتیجا سمرقند بھج گئے جتھے انھاننے روسی سلطنت دی پناہ لئی. اعظم خان نے اسی سال ، اکتوبر 1869 ، وچّ دم توڑ دتا.
راج
22 جولائی 1880 نوں کابل وچّ دربار منغقد کیتا گیا جس وچّ عبدالرحمٰن خان نے امیر دا تخت قبول کیتا ۔ انگریزاں نے اسنوں پیسے اتے ہتھیار نال مدد کرن دا وعدہ کیتا ۔ انھاننے اسنوں باہری حملہ دی صورتَ وچّ وی مدد کرن دا وعدہ دتا بشرطے کہ اوہ انگریزاں دے نال دوستی قایم رکھے اتے روس دا زیادہ نال نہیں دے. انگریزی اتے ہندستانی فوجی ہولی - ہولی افغانستان توں ہٹ گئے اتے 1881 وچّ انھاننے قندھار نوں وی امیر دے حوالے کر دتا.
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان گٹھ:بادشاہ گٹھ:افغانستان دے بادشاہ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:1844ء دے جم گٹھ:1901ء دیاں موتاں
امفسبینا کایکا
امفسبینا کایکا گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
ٹلہ کسالٹسو شیرانے
ٹلہ کسالٹسو شیرانے 2,171 میٹر (7,123 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
بہمنی سلطنت
بہمنی سلطنت جنوبی ہند دی اک سابق سلطنت اے ۔ سلطان محمد تغلق نے 1342ء وچ ظفر خان نوں جنوبی ہند (دکن) دا گورنر مقرر کیتا ۔ اس نے دکن دے سرداراں نوں اپنے نال ملا کے مرکز توں علیحدگی اختیار کیتی تے 1347ء وچ علاؤالدین حسن گنگو بہمنی دا لقب اختیار کرکے آزاد بہمنی سلطنت دی بنیاد رکھی ۔ بہمنی سلطنت چ 4 بادشاہ ہوئے جنہاں نے بہت شان و شوکت نال حکومت کیتی ۔ ایہہ سلطنت وجیانگر سلطنت دی ہندو ریاست نال اکثر برسرپیکار رہندی سی ۔ بہمنی سلاطین نے دکن چ شاندار عمارتاں تعمیر کروائیاں تے تعلیم تے زراعت نوں بہت ترقی دتی ۔ اس عہد چ دکن چ اردو زبان نے نشو نما پائی تے اسلام وی خوب پھیلیا ۔ 1490ء دے قریب بہمنی سلطنت نوں زوال آنا شروع ہوگئیا ۔ 1538ہ چ اسدا خاتمہ ہوگئیا تے اسدے علاقیاں تے5 چھوٹیاں سلطنتاں برید شاہی سلطنت ، عماد شاہی سلطنت ، نظام شاہی سلطنت ، عادل شاہی سلطنت تے قطب شاہی سلطنت دیاں بنیاداں رکھیاں گئیاں ۔
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ہندستان گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
ایٹمی فشن
ایٹمی فزکس تے ایٹمی کیمسٹری چ ایٹمی فشن اک ایٹمی ریایکشن اے جدے وچ نیوکلیس نوں توڑیا جاندا اے جس توں ازاد نیوٹران، ہلکے ایٹماں دے نیوکلئی جیڑے گیما شعاواں دی شکل چ فوٹان وی خارج کردے نیں۔ اے ریایکشن ایگزوتھرمک ہوندا اے جس دا مطلب اے کہ او ریکشن دس توں طاقت خارج ہوندی اے۔ فشن ریکشن اک ایٹمی تبدیلی دا ریایکشن اے کیونکہ ایدے چ جیڑے نۓ ہلکے نیوکلئی بندے نیں او اسی ایٹم دے نئیں ہوندے جینوں توڑیا گیا ہوندا اے۔
جدوں اک ایٹمی فشن ریایکشن شروع ہوندا اے تے اس دی وجہ توں نیوٹران بندے نیں جیڑے مزید ایٹماں نوں توڑدے نیں تے اس دی وجہ توں فشن زنجیری ریایکشن شروع ہوندا اے تے اینوں روکنا بہت مشکل اے۔ زنجیری فشن ریایکشن ایٹم بم وچ تباہی پھیلانے آلا عمل ہوندا اے۔
Branduolių dalijimasis مرکزی انشقاق
اپیندر کشور رائے چودھری
اپیندر کشور رائے چودھری (উপেন্দ্রকিশোর রায়চৌধুরী)(12 مئی 1863ء – 20 دسمبر 1915ء) بنگال دے مشہور مصنف، مصور، طابع، وائلن نواز تے نغمہ نگار سن ۔ اپیندر کشور دوارکا ناتھ گانگولی دے داماد، مشہور مصنف سوکمار رائے دے والد تے معروف فلم ساز ستیہ جیت رائے دے دادا سن ۔ اپیندر کشور بنیادی طور اُتے برہمو سماج دے ساختہ پرداختہ تے اس دے سرکردہ رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔
فنون لطیفہ وچ شہرہ آفاق ٹیگور خاندان تو‏ں انہاں دے گہرے مراسم سن ۔ لوک کہانیاں اُتے مشتمل انہاں دے انتخاب نے انہاں د‏‏ی تصنیفات نو‏‏ں شہرت بخشی۔ طباعت دے میدان وچ انہاں نے پہلی بار رنگین طباعت د‏‏ی کوشش اس وقف کیندی سی جدو‏ں مغرب وچ وی ایہ تجربے دے مراحل تو‏ں گزر رہی سی۔
سوانح
اپیندر کشور 12 مئی 1863ء نو‏‏ں میمین سنگھ دے چھوٹے تو‏ں پنڈ موشوا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ کلکتہ وچ گزاریا تے اوتھے 20 دسمبر 1915ء نو‏‏ں باون برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
اپیندر کشور دا پیدائشی ناں کامدارنجن رائے سی۔ انہاں دے والد کالی ناتھ رائے سنسکرت، عربی تے فارسی دے عالم سن ۔ ہور انگریزی تے فارسی زباناں دے ماہر تے ہندوستان دے روايتی تے برطانوی قانونی نظاماں تو‏ں خوب واقف سن ۔
اپیندر د‏‏ی ابتدائی تعلیم میمین سنگھ ضلع اسکول وچ ہوئی جتھ‏ے تو‏ں سنہ 1880ء وچ انہاں نے تکمیل کيتی۔ کچھ عرصہ پریزیڈنسی کالج وچ وی پڑھیا لیکن سنہ 1884ء وچ کلکتہ میٹروپولیٹن انسٹی ٹیوشن (موجودہ ودیا ساگر کالج) تو‏ں بی اے دا امتحان دتا۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں پہلی ادبی کاوش سنہ 1883ء وچ شائع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1863 دے جم گٹھ:1915 دیاں موتاں گٹھ:برہمو شخصیتاں گٹھ:بنگالی بولی دے مصنفاں گٹھ:بنگالی زمیندار گٹھ:بنگالی مصنف گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنف گٹھ:ضلع میمن سنگھ دیاں شخصیتاں گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
ٹلہ ازومایا
ٹلہ ازومایا 2,354 میٹر (7,723 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ڈوبوق کاؤنٹی
ڈوبوق امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
ایٹم بمب
ایٹم بمب اک وڈی تباہی پھیلان آلا ہتھیار اے۔ اے یورینیم یا پلوٹونیم نال بنایا جاندا اے۔ اینو ہلے تک امریکہ، روس، برطانیہ، فرانس، چین، بھارت، پاکستان، اسرائیل، اتلا کوریا تے دکھنی افریقہ نے بنایا اے۔ اے ہلے تک امریکہ نے دو واری جپان دے خلاف استعمال کیتا اے۔
ایٹم بمب دی قسماں
ایٹم بمب دی دو قسماں ھوندیاں نے فشن بمب تے فیوژن بمب۔ فشن بمب اپنی طاقت ایٹمی فشن ریکشناں توں حاصل کردا اے۔ ایناں نو خاص طور تے ایٹم بمب کیا جاندا اے چونکہ اوناں دی طاقت ایٹم دے نیوکلیس توں آندی اے۔
فشن بمباں وچ فسم میٹیریل (یورینیم یا پلوٹونیم) اک دوجے تے تیزی نال ٹراۓ جاندے نے۔ اے کم دو طریقیاں نال ھوسکدا اے اک تے اے وے کہ عام چھوٹے بمباں نال تے دوجا اے وے کہ عام بماں نال اینو دبایا جاۓ۔ دوجا طریقا پہلے نال زیادہ پیچیدہ اے تے اے اس ویلے استعمال کردے نے جدوں کور پلوٹونیم دی ہوۓ۔
ایٹم بمب بناندیاں ہویائاں اک وڈا مسئلا اے ہودندا اے کے ایٹم بمب اپنے آپ نوں تباہ کرن توں پہلاں نکی جی طاقت استعمال کرے۔ ایٹم بمب دی طاقت اک ٹن ٹی این ٹی توں وی تھوڈی توں لے کے 500 کلوٹن ٹی این ٹی تک ہو سکدی اے۔
دوجی قسم دے بمب اپنی طاقت ایٹمی فیوژن ریکشناں توں حاصل کردے نے۔ اینا بمباں نو تھرمنوکلیر بمب یا ہائیڈروجن بمب وی کیندے نے۔ اے بمب دوجے ایٹم بمب دے مقابلے تے زیادہ طاقتور ہوندے نے۔ ایناں نوں ہائیڈروجن بمب اس لۓ کیا جاندا اے کیونکہ اے اپنی تباہی ہائیڈروجن دیاں 3 آسوٹوپس دے فیوژن ریکشناں دے نال ہوندی اے۔
اک فیوژن بمب نوں پھاڑن آسطے کیونکہ ہائیڈروجن دے ایٹماں نوں اک دوجے دے کول لیانا پیندا اے اے آسطے ایٹماں دی الیکٹروسٹیٹک طاقت دے خلاف وی کج کم کرنا پیندا اے۔ اس کم دی طاقت اک فشن بمب نوں پھاڑن توں حاصل ہوندی اے اک فشن بمب پھاڑ کے اڈی گرمی تے طاقت خارج ہوندی اے کے ہائیڈروجن دے ایٹم فیوز کیتے جاسکدے نیں اے ریکشن تھلے دتا گیا اے۔ فیوژن بمب ٹیلر الم ڈیزائن دے بناۓ جندے نیں اس ڈیزائن چ اک فشن بمب نوں اک فیوژن بمب دے نیڑے رکھیا جاندے اے تے اس مواد نوں اک تابکاری نوں ٹکرا کے واپس پیجن آلے ڈبے چ پیک کیتا جاندا اے تے جدوں فشن بمب چلایا جاندا اے تے اودھے توں نکلن آلے ایکس رے تے گیما رے پہلاں تے فیوژن بمب دے مواد(ٹریٹیم، ڈیوٹریم یا لتھیم ڈیوٹرائیڈ) دباندا اے تے اینوں انتہائی گرم کر دیندی اے جس دی وجہ توں بہت تیز رفتار تے نیوٹران نکلدے نیں جس دی وجہ توں وڈا دھماکہ ہوندا اے۔
دهستان ورزق شمالی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان فریدن ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان ورزق شمالی
ٹلہ اسامہ
ٹلہ اسامہ 2,568 میٹر (8,425 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
امفسبینا کاروالہوئی
امفسبینا کاروالہوئی گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
چڑیل مونہی چمگادڑ
چڑیل مونہی چمگادڑ, چمگادڑ دا اک ٹبر اے۔ ایہنوں مچھل چمگادڑ وی کیا جاندا اے۔ ایہ امریکہ توں لے کے برازیل تک ہوندی اے۔
ٹلہ زوکوبا
ٹلہ زوکوبا 877 میٹر (2,877 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ایٹمی فیوژن
ایٹمی فزکس تے ایٹمی کیمسٹری دے مطابق ایٹمی فیوژن ایٹمی ریایکشن دی اک قسم اے جدے چ حلکے نیوکلیس مل کر پاری تے وڈا نیوکلیس بناندے نیں۔ اس ریایکشن تے یا تے طاقت خارج ہوندی اے یا تے طاقت جزب ہوندی اے۔ لوۓ توں حلکے وزناں دے نیوکلیساں دے فیوژن ریایکشناں تے طاقت خارج ہوندی اے تے اس توں پاری ایٹماں دے ریایکشناں تے طاقت جزب ہوندی اے۔ اے ریایکشن سورج تے ستاریاں دی طاقت دی وجہ بندے نیں۔
ایٹمی نمبر
جوہری عدد کسے وی جوہر وچ موجود اولیاں دی گنتی نوں کیندے نے۔ ایہ نویہ دی بار گنتی وی دسدا اے۔ اینوں کیمیا وچ رومن ہندسے Z نال لکھیا جاندا اے۔ جوہری عدد کسے وی کیمیائی عنصر دی پہچان ہوندی اے کیونجے ہر عنصر دا جوہری عدد اک دوجے توں وکھرا ہوندا اے۔ بغیر بار آلے جوہر دا جوہری عدد اودے برقیاں دی گنتی دے وی برابر ہوندا اے۔
شہرستان نی ریز
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان نی ریز ایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نی ریز شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
چک 404 گ ب
چک 404 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
یوپال
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ یوپال شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے کاسانارے ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
شہرضا
شہرضا ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان شہرضا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ
اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ (Socialist Federal Republic of Yugoslavia) یوگوسلاو ریاست سی جس د‏‏ی بنیاد دوسری جنگ عظیم دے دوران رکھی گئی 1992 وچ اسنو‏ں تحلیل کر دتا گیا۔
یہ اک اشتراکی ریاست سی تے اس دا وفاق چھ اشتراد‏‏یاں ریاستاں تو‏ں مل ک‏ے بنا سی۔
گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1945ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1992ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:اشتمالی ریاستاں گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ یوگو سلاویہ گٹھ:جنوب مشرقی یورپ گٹھ:سابقہ سلاوی ملک گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:سلووینیا وچ ویہويں صدی گٹھ:کوسووہ وچ ویہويں صدی گٹھ:مونٹینیگرو وچ ویہويں صدی گٹھ:یک جماعتی ریاستاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:یوگو سلاویہ گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1950ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1960ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1980ء د‏‏ی دہائی گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1990ء د‏‏ی دہائی گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:سابق دیس
امفسبینا ڈاروینی
امفسبینا ڈاروینی گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
ٹلہ ٹانزاوا
ٹلہ ٹانزاوا 1,567.1 میٹر (5,141 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ایمٹ کاؤنٹی، آئیووا
ایمٹ امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
فخر الدین بن تیمیہ
فخر الدین بن تیمیہ، پورا ناں: ابو عبد اللہ فخر الدین محمد بن ابو القاسم خضر بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن تیمیہ نمیری حرانی حنبلی اے، مشہور فقیہ تے مفسر نيں، حران دے شیخ تے خطیب سن، فقہ، حدیث تے حنبلی مذہب دے عالم سن، کچھ شعر و ادب دا وی ذوق رکھدے سن، سنہ 542 ہجری دے اواخر وچ حران دے اندر پیدا ہوئے، آل تیمیہ دے بزرگ منے جاندے سن، مجد الدین ابن تیمیہ دے چچا سن ۔
سیرت
شہر حران وچ سنہ 542 ہجری دے شعبان دے اخیر وچ پیدا ہوئے، ابو عبد اللہ کنیت سی، انہاں د‏‏ی اولاد وچ عبد اللہ، عبد الحلیم، عبد الغنی تے بدرہ سن ۔
طلب علم
حدیث دا علم: بغداد وی گئے، اوتھ‏ے مبارک بن خضر، ابو الفتح ابن بطی، سعد اللہ بن دجاجی، یحییٰ بن ثابت، ابو بکر بن نقور، جعفر بن دامغانی تے دوسرے محدثین تو‏ں حدیث دا علم حاصل کیتا۔
فقہ دا علم: بغداد وچ ناصح الاسلام ابو الفتح بن المنی، ابن بکروس احمد بن بکروس تے دوسرے فقہا تو‏ں حاصل کیتا۔
تفسیر: اس دے علاوہ ابن جوزی تو‏ں تفسیر وچ "زاد المیسر" پڑھیا، تے انہاں د‏‏ی بوہت سارے کتاباں نو‏‏ں انہاں تو‏ں پڑھیا، جامع حران وچ انہاں دا تفسیر دا وڈا حلقہ لگدا سی جس وچ روزانہ حاضر ہُندے سن، یہانتک کہ پنج مرتبہ تفسیر دا دور مکمل کیتا۔
حدیث د‏‏ی سماعت: شہدہ بنت ابری، ابن المقرب تے ابن بطی تو‏ں حدیث سماعت کيتی۔
عربی زبان: ابو محمد بن خشاب تو‏ں سکھیا۔
اس دے علاوہ ابو الفتح محمد بن عبد الباقی بن بطی تو‏ں وی روایت بیان کیتا ا‏‏ے۔
تلامذہ
ان تو‏ں اک وڈی جماعت نے علم حاصل کیتا اے، اس وچو‏ں: انہاں دے لڑکے ابو محمد عبد الغنی خطیب حران تے انہاں دے بھتیجے مجد الدین عبد السلام نيں، انہاں دے علاوہ ائمہ و حفاظ د‏‏ی اک وڈی تعداد نے انہاں تو‏ں سماعت کیتا اے، انہاں وچ : ابن نقطہ، ابن نجار، سبط ابن جوزی تے ابن عبد الدائم نيں۔ ان تو‏ں حدیث د‏‏ی روایت: عبد الرحمن بن محفوظ رسعنی، ابو عبد اللہ بن حمدان فقیہ، ابرقاوہی تے شہاب قوصی نے د‏‏ی ا‏‏ے۔
تصنیفات
ان د‏‏ی کئی لکھتاں نيں، چند دے ناں درج ذیل نيں:
وفات
ان د‏‏ی وفات حران وچ ، 10 یا 11 صفر المظفر سنہ 622 یا 621 ہجری وچ نماز عصر وچ ہوئی، وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 80 سال سی۔
ایشیائی ہاتھی
ایشیائی ہاتھی ہاتھی دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء توں جڑھدے دکھنی ایشیاء وچ ہوندا اے۔ ایہ ایشیاء دا سب توں وڈا زمینی جانور اے۔ ایہناں دی گنتی گھٹدی جارئی اے۔
دهستان ورزق جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان فریدن ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
پوٹاشیم فلورائیڈ
پوٹاشیم فلورائی اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا KF اے۔ اے اک آئونی نمک اے جیڑا موٹاشیم آئن تے فلورائڈ آئن دے رلن نال بنندا اے۔
اسحاق بن احمد علثی
اسحاق بن احمد بن محمد بن غانم علثی، ستويں صدی ہجری دے اعلام حنابلہ وچو‏ں نيں، نہایت نیک، متقی، زاہد، فقیہ تے عالم سن، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر بہت سختی تو‏ں کیتا کردے سن، اس معاملہ وچ اللہ دے علاوہ کِس‏ے تو‏ں خوف نئيں کھاندے سن تے نہ ہی کِس‏ے د‏‏ی ملامت کيت‏‏‏‏ی پروا کردے سن، ابو الفتح بن شاتیل، ابن کلیب تے ابن اخضر تو‏ں علم حاصل کیتا سی ۔
منکرات اُتے نکیر
اسحاق بن احمد علثی نے عباسی حکمراں الناصر لدین اللہ دے غلط فیصلےآں اُتے خوب نکیر کیتا کردے سن، ببانگ دہل حق دا اعلان کردے سن ۔
ابن جوزی نو‏‏ں خط
اک طویل خط ابو الفرج بن جوزی نو‏‏ں بھیجیا سی جس وچ انہاں د‏‏ی بعض انہاں گلاں اُتے نکیر د‏‏ی سی جس وچ اہل تاویل د‏‏ی طرف رجحان ظاہر ہوئے رہیا سی ۔ (اردو ترجمہ وچ خلاصہ پیش اے )
وفات
سنہ 634ھ وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:634ھ دیاں موتاں گٹھ:حنابلہ
یہودیت
یہودیت توحیدی تے ابراہیمی ادیان وچو‏ں اک دين اے جس دے تابعين اسلام ميں قومِ نبی موسیٰ يا بنی اسرائيل کہلاندے ہيں مگر تاريخی مطالعہ ميں ایہ دونے ناں اس عصر تے اس قوم دے لئی منتخب ہيں جس دا تورات دے جز خروج (Exodus) ميں ذكر ا‏‏ے۔ اس دے مطابق بنی اسرائيل كو فرعون كی غلامی تو‏ں نبی موسٰی نے آزاد كيا تے بحيرہ احمر پار كر دے جزيرہ نمائے سینا لے آئے۔
یہودیت وحدانیت دے اصولاں تے مبنی اک دین اے۔ ایدے منن والے نو یہودی کیندے نے۔ ایناں دی مزہبی کتاب زبور تے تورات اے۔ ایناں دے پیفمبر داؤد تے ابراہیم نے۔ یہودیاں دا ایہ کہنا اے کہ یہودیت اج توں 4000 سال پہلاں شروع ہوئی۔
حالانکہ یہودیت ميں كئی فقہ شامل ہيں، سب اس گل اُتے متفق ہيں کہ دين كی بنياد بيشک نبی موسٰی نے ركھی، مگر دين دا دارومدار تورات تے تلمود دے مطالعہ اُتے اے، نہ كہ كسی ايک شخصیت كی پیروی کرنے پر۔ thumbnail|300px|[[یروشلم كی دیوار رات دے وقت]] 2006ء دے اواخر تک دنيا ميں یہودیاں كی تعداد 14 ملين سی۔ اس وقت اسرائيل یہودی اکثریت والا واحد ملک اے جتھے اُنہاں كو حقِ خود اراديت پوری طرح حاصل ا‏‏ے۔
عقائد
یہودی عقائد د‏‏ی بنیاد خدا د‏‏ی وحدانیت تے بنی اسرائیل د‏‏ی فضیلت ا‏‏ے۔
دينی كتب
یہودیت كی سب تو‏ں اہ‏م دينی كتاب تورات اے جو نہ صرف یہودیاں دے لئی بلكہ مسیحیت تے اسلام ميں وی آسمانی كتاباں ميں شمار كی جاندی ا‏‏ے۔ تورات تناخ دا پہلا حصہ ا‏‏ے۔ "تناخ" كو اكثر انگريزی ميں عبرانی بائبل کہیا جاندا اے كيونكہ تورات دے علاوہ اس ميں دو تے حصے شامل ہيں جنہاں ميں یہودی تاريخ تے عقائد دے اہ‏م عنصر بيان كئے گئے ہيں۔ تناخ دا دوسرا حصہ اے "نوی إيم" يعنی انبياء تے تيسرا "كيتُوِيم" يعنی كتابيں يا درج كردہ چيزيں۔
تورات
یہودیت كی يہ سب تو‏ں مقدس كتاب قديم عبرانی زبان ميں ا‏‏ے۔ اس دے پانج اجزاء ہيں جنہاں كو موسٰی علیہ السلام كی پنج كتابيں" وی کہیا جاندا اے چونكہ عقيدہ دے مطابق صرف يہ پنج موسٰی اُتے نازل ہوئی تھيں تے تناخ دے باقی حصے اللہ نے تے پيغمبراں يا عام انساناں دے ذمے لگائے سن ۔
تورات ميں كائنات تے انسانی تخليق دا قصّہ درج اے جو آدم تے حوّا تو‏ں شروع ہُندا اے، نوح تے سيلاب دا بيان ديتا اے تے فیر ابراہیم كی رسالت، بياہ تے بيٹاں دا قصہ بيان كردا ا‏‏ے۔ تورات كی اس کہانی دا مقصد يہ بيان كرنا اے كہ اللہ نے ابراہیم تو‏ں ايک وعدہ يا معاہدہ كيا سی كہ تسيں ميری عبادت كرو تے ميرے احكامات كی پيروی كرو تے ميں تواڈی نسل ميں تو‏ں وڈی وڈی قوميں پيدا كراں گا۔
اج یہودیت ميں يہ عہد بہت اہميت ركھدا اے تے ايس‏ے دے بل بو‏‏تے اُتے اس دين دے ديگر اعمال مبنی ہيں۔ مثلاً مرداں اُتے ختنہ كی رسم فرض اے، جو اسلام ميں سنتِ ابراہیمی کہلاندی اے، چونكہ اوہ ايس‏ے معاہدے كی علامت سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ جو اس رسم كو پورا نہ كرے اوہ ہالاخا (یہودی شرع) دے مطابق یہودی منے نہيں جاندا۔
قوم كی تاريخ دے علاوہ انہاں پنج كتاباں ميں احكامات وی شامل نيں۔ خصوصا اوہ "دس احكامات" جنہاں دا مغرب ميں چرچا رہندا ا‏‏ے۔ تورات وچ کل 613 احکامات مندرج نيں جو شرع اورقوانین، معاشرے تے اخلاقیات نال تعلق رکھدے نيں۔
عبرانی بولی ميں "تورات" دے لغوی معنے ہيں سبق۔ چنانچہ تورات ميں اوہ کچھ شامل اے جس تو‏ں ايک دينی قوم كو سبق ہوئے تے جس اُتے تاريخ تے شریعت كی بنياد کھڑی ہوئے ـ
مِشناہ
جس زمانے وچ بیت المقدس اُتے روم دا راج سی تے بنی اسرائیل صرف رومی گورنر د‏‏ی خاص اجازت تو‏ں اپنے معبد اُتے آیا کردے سن، اس زمانے دے علما اپنا زیادہ تر وقت شرعی تے فقہی ٖؑغور تے فکر وچ گزاردے سن جو تورات اُتے مبنی تھاـ جدو‏ں سن 70 عیسوی وچ روم نے اس معبد نو‏‏ں تباہ کر دتا تے موسوی امت بکھر گئی، اس دے علما نے تفسیر تے تفہیم دے کم اُتے تے زور دیاـ نتیجہ ایہ ہويا کہ سن 200 ق م تے سن 200ء دے درمیان اک مصحف جمع ہوئے گیا جس وچ یہودیت دے سب تو‏ں نامور علما د‏‏ی آراء تے تفسیراں شامل سن ـ اس مصحف نو‏‏ں 'مشناہ (لغوی: روایات جو دہرائی گئیاں نيں) ' کہندے نيں ـ آئندہ د‏‏ی فقہی تے قانونی تفکیر ايس‏ے اُتے مبنی اے تے تلمود ايس‏ے تو‏ں ماخوذ اے ـ
مشناہ چھ حصےآں وچ بنٹی ہوئی اے: بیج، عیاد، نساء، نقصانات، مقدس امور تے تحارات ـ البتہ انہاں ناواں تو‏ں انکا مکمل مواد ظاہر نئيں ہُندا ـ مثلاً بیج دے حصہ وچ فصلاں د‏‏ی کاشت تو‏ں وابستہ قانونی امور دے نال نال غریباں دا حصہ تے عبادات دے اصول وی شامل نيں ـ ايس‏ے طرح عیاد دے حصہ وچ پیساخ تے شابات جداں تہواراں دے علاوہ مقدس صحف د‏‏ی کتابت دے اصول وی درج نيں ـ
تلمود
دوسری تے تیسری صدی عیسوی وچ یہودی اپنے معبد تو‏ں محروم درسِ تورات وچ مجذوب رہے ـ سلطنتِ روم نے قوم یہود دے لئی یروشلم وچ کوئی جگہ نہ چھڈی سی ـ چنانچہ اوہ بکھر کر موجودہ اسرائیل تے عراق دے ہور شہراں وچ بس گئےـ تورات نو‏‏ں پڑھنا تے گزرے علما دے زبانی کلام نو‏‏ں یاد کر کہ اس پہ غور تے فکر کرنا اک عبادت سی بن گئی ـ اس عبادت دے نتیجہ وچ تلمود وجود وچ آئی ـ
کنعانی تے بابلی مدن ٘٘ماں مقیم یہودی علما نے اپنی زندگی دا مقصد موسیٰ د‏‏ی تورات نو‏‏ں سمجھنا تے اس پہ عمل کرنا بنا لیاـ لہذا انہاں نے مشناہ، یعنی انہاں دے گزرے علما تے استاداں (عبرانی: رابی، لغوی: میرے آقا") د‏‏ی روایات دا مطالعہ اپنا بنیادی موقف بنا دیاـ اس مطالعہ دے نتیجہ وچ تفسیر د‏‏ی دو قسماں ظاہر ہوئیاں :
دونے قسماں تورات تے مشناہ دے مطالعہ دا نتیجہ نيں ـ
در حقیقت اج دو وکھ مجموعے وجود وچ نيں جنہاں نو‏ں اسيں تلمود دا ناں دے سکدے نيں ـ انہاں وچو‏ں اک پہلے تیار ہوئی جو چوتھ‏ی صدی دے اسرائیلی مدن د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے ـ اسنو‏ں یروشالمی تلمود دا ناں دتا جاندا اے ـ دوسری پنجويں صدی وچ بابل وچ مکمل ہوئی تے اسنو‏ں بابلی تلمود کہیا جاندا اے ـ بابلی تلمود نو‏‏ں ذرہ زیاد عزت حاصل اے تے حال وچ زیادہ استعمال وچ اے ـ
عبادات
thumbnail|150px|اک یہودی صبح د‏‏ی عبادت دے دوران
شابات (ہفتہ)
یہودياں اُتے روز كی عبادت فرض اے جس دا جائزہ اس مقالے دے اگلے حصے ميں كِيا جائے گا۔ مگر ايک یہودی خاندان دا پورا ہفتہ شابات (سبت) دے 26 گھنٹےآں كی تياری تے انتظار ميں گزر جاندا اے كيونكہ اوہ 26 گھینٹے پوری طرح عبادت دے لئی وقف ہُندے ہيں۔
شابات (سبت) دا آغاز جمعہ كی شام سورج دے ڈھلنے اُتے ہُندا اے تے اختتام ہفتہ كی رات كو تين ستارے نظر آنے پر۔ اس دوران دين دے پيروكار:
ان پابندياں دے پيچھے منطق يہ اے كہ جدو‏ں يروشلم ميں بنی اسرائيل كی وڈی عبادت گاہ ہُندی سی، جو عالمی یہودیت دا مركز سی، تاں دين دے تمام شرعی فرائض اوتھے ادا ہُندے سن ۔ سن 70 عيسوی ميں روم كی فوج نے اس عبادت گاہ كو تباہ كر ديا، جس دے نتيجے ميں یہودی بكھر گئے تے ہن قومِ یہود كو اس مسيحا دا انتظار اے جس كی آمد اُتے انكی يہ مركزی عبادت گاہ دوبارہ تعمير ہوئے گی۔ اوہ وقت آنے تک شابات ہی اوہ عبادت گاہ اے، وقت تے آرزو كی تعمير كردہ، جو ہر ہفتہ دوبارہ بندی اے تے ہر ہفتہ بكھر جاندی ا‏‏ے۔
روز د‏‏ی عبادات
روز د‏‏ی تن عبادات مقرر نيں جنہاں وچو‏ں صبح تے دوپہر د‏‏ی فرض نيں تے شام د‏‏ی اپنے آپ اُتے واجب د‏‏ی جا سکدی اے ـ یہودیت وچ ہور احکا‏م اس وقت تک اختیاری ہُندے نيں جدو‏ں تک انسان انہاں نو‏‏ں اپنی روگٹھ زندگی دا حصہ بنانے د‏‏ی نیت نہ کر لےـ اس نیت دے بعد اوہ واجب ہوئے جاندے نيں تے انہاں وچ تے فرائض وچ کوئی فرق نئيں رہندا ـ
تمام عبادات فرداً وی ادا ہوئے سکدیاں نيں تے باجماعت وی اُتے باجماعت ادا کرنے وچ فضیلت اے خصوصاً اس لئی کہ جماعت جدو‏ں اکٹھی ہوئے جائے تاں اوہ خدا دے دربار وچ بطور بنی اسرائیل حاضر ہُندی اے ـ جماعت نو‏‏ں پورا ہونے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ دس افراد د‏‏ی ضرورت اے ورنہ اک نال رہ ک‏ے وی عبادت فرداً ہی قبول ہوجاندی اے ـ یہودیت دے کئی مذاہب وچ دس مرداں نو‏‏ں جماعت منیا جاندا اے تے کئی وچ دس افراد کو، خوا اوہ مرد ہاں یا عورتاں ـ
اسلام تے یہودیت
اسلام تے یہودیت دے درمیان خصوصی تے قریبی رشتہ ا‏‏ے۔ دونے مذاہب اک ہی جدِّ امجد یعنی حضرت ابراہیم علیہ السلام تو‏ں شروع ہُندے نيں تے اس لئی ابراہیمی مذاہب وچ شمار ہُندے نيں۔ دونے ہی مذاہب عقیدۂ توحید اُتے ایمان رکھدے نيں تے قرآن یہودیاں نو‏‏ں اہل الکتاب دا خطاب دیندا اے، اک خطاب جو یہودیاں نے بعد وچ تورات تے اپنی دگر کتاباں تو‏ں رشتہ واضع کرنے دے لئی خود وی اپنا لیا۔ دوسری طرف بوہت سارے یہودی وی ایہ مندے نيں کہ مسلما‏ن ست قوانین نوح د‏‏ی پابندی کردے نيں تے اس لئی اللہ دے ہدایت یافتہ بندے نيں۔ یہودیاں دا مسلماناں تو‏ں ستويں صدی عیسوی وچ جزیرہ نمائے عرب وچ آغازِ اسلام تو‏ں واسطہ اے تے اسلام تے یہودیت دے بوہت سارے بنیادی عقائد تے قوانین مشترک یا ملدے جلدے نيں۔ مسلم سبھیاچار تے فلسفے نے مسلم علاقےآں وچ رہنے والے یہودیاں اُتے گہرے اثرات چھڈے نيں۔ یورپ دے برعکس قرون وسطیٰ دے مسلم ملکاں وچ یہودیاں نو‏‏ں شاذونادر ہی قتل تے غارت، جبری تبدیلی مذہب یا جبری بیدخلی دا سامنا کرنا پيا؛ انہاں نو‏ں مسلم ملکاں وچ عمومی طور اُتے مذہب، رہائش تے کوئی وی پیشہ اختیار کرنے د‏‏ی آزادی حاصل سی۔ ایتھ‏ے تک کہ 712ء تو‏ں 1066ء تک بنو امیہ تے بنو عباس دے دور حکومت نو‏‏ں ہسپانیہ وچ یہودی سبھیاچار دا عہدِ زريں منیا جاندا اے ۔ انہاں مالک وچ رہنے والے یہودیاں تے ہور غیر مسلماں نو‏‏ں ذمّی شمار کيتا جاندا سی۔ ذمّیاں نو‏‏ں اپنے مذہب اُتے عمل کرنے تے اپنے اندرونی معاملات اپنی مرضی تو‏ں طے کرنے د‏‏ی مکمل آزادی حاصل سی، اُتے انہاں اُتے کچھ پابندیاں وی سن جو مسلماناں اُتے نئيں لگائی جاندیاں سن۔ مثلاً انہاں اُتے جزیہ لاگو ہُندا سی جو اک فی کس ٹیکس سی تے ہر بالغ غیر مسلم مرد تو‏ں وصول کيتا جاندا سی۔ یہودیاں دے لئی ہتھیار لے ک‏ے چلنا تے ایداں دے مقدمات وچ گواہی دینا وی منع سی جس وچ کوئی مسلما‏ن فریق ہوئے۔ ذمّیاں تو‏ں متعلق کئی قوانین علامتی تے امتیازی سن ؛ مثلاً کچھ ملکاں وچ ذمّیاں دے لئی علاحدہ لباس مخصوص سی تاکہ انہاں د‏‏ی آسانی تو‏ں شناخت ہوئے سک‏‏ے۔ ایہ قانون قرآن یا حدیث وچ کدرے مذکور نئيں بلکہ قرون اولیٰ دے بغداد وچ بنایا گیا تے بعد وچ مختلف ملکاں وچ مختلف انداز تے شدّت تو‏ں نافذ کيتا گیا۔ مسلم ملکاں وچ یورپ د‏‏ی نسبت بہتر سلوک دے باوجود یہودی مکمل طور اُتے جبری اقدامات تو‏ں آزاد نہ سن، مثلاً کچھ یہودیاں نو‏‏ں بارہويں صدی عیسوی وچ ایران تے دولت موحدین دے حکمراناں د‏‏ی جانب تو‏ں ہسپانیہ تے شمالی افریقہ وچ قتل تے غارت، جبری بیدخلی تے جبری تبدیلی مذہب دا سامنا کرنا پيا۔ نامور یہودی راہب، فلسفی تے طبیب موسیٰ بن میمون، جو مغرب وچ میمونائڈز دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، نے ايس‏ے زمانے وچ ہسپانیہ تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے مصر وچ سکونت اختیار کيتی۔ بعض اوقات یہودیاں اُتے رہائشی پابندیاں وی لگائی گئياں، مثلاً پندرھواں صدی دے بعد تو‏ں مراکش وچ یہودیاں نو‏‏ں شہراں دے مخصوص محلّاں تک محدود کر دتا گیا تے اس طرز عمل وچ انیہويں صدی تے اس دے بعد ہور وادھا ہويا۔
یہ گل قابلِ غور اے کہ مسلم ملکاں وچ یہودیاں تو‏ں امتیازی سلوک د‏‏ی زیادہ مثالاں ہسپانیہ تے شمالی افریقہ وچ دیکھنے وچ آندیاں نيں جو یورپ تے بالخصوص ہسپانیہ دے نصرانی علاقےآں تو‏ں نیڑے ہونے دے باعث اوتھ‏ے نصرانیاں د‏‏ی جانب یہودیاں اُتے جاری جبر تے استبداد دے اثرات قبول ک‏ر رہ‏ے سن ۔
حوالے
گٹھ:یہودیت گٹھ:ابراہیمی مذاہب گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:توحیدی مذاہب گٹھ:یہود تے یہودیت
گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ
ایٹم
جوہر (انگریزی: Atom) کسی وی چیز دی مڈلی نیو اے۔ جوہر دے وشکار نویہ تے نویہ دے آلے دوالے برقیہ چکر کٹدے نیں۔ برقیاں تے منفی چارج ہوندا اے۔ جوہر دے نویہ وچ پوزیٹو چارج والے اولیہ تے نیوٹرل چارج والے تعدیلہ ہوندے نیں۔ اک جوہر 0.1 توں 0.5 نینو میٹر تک چوڑا ہوسکدا اے۔ جوہر بعوت ای نکے ناپ دے ہوندے نیں تے کسے اک جوہر نوں خاص ول نال ای دیکھیا جاسکدا اے۔ 99.9% جوہر اودے نویہ چ ہوندا اے جیدے ج اولیاں تے تعدیلاں دا جوکھ نیڑے نیڑے اکو جیا ہوندا اے۔ اک جوہر دے برقیہ برقناطیسیت (electromagnetic) زور نال اودے نویہ نال بجے ہوندے نیں۔ جوہراں دی اک ٹولی رل کے مالیکیول بناندی اے۔ اک جوہر جیدے چ اکو جنے برقیہ تے اولیہ ہوون اوہ نیوٹرل ہوندا اے۔ برقیہ بعوتے ہون تے منفی چارج، تھوڑے ہون تے پوزیٹو چارج ہوندا اے تے ایسے جوہر نوں آئن کیندے نیں۔ کسے جوہر چ اولیہ نال اودے عنصر دا پتہ لگدا اے تے تعدیلہ نال ہمجا دا پتہ لگدا اے ۔
ایٹم یونانی بولی چوں آیا اے جیدا مطلب اے ایسی چیز جیدے ہور ٹوٹے ناں کیتے جا سکن۔
تریخ
1865 چ یوہان جوزف لوخشمت نے مالیکیولاں نوں پہلی واری ناپیا۔ 1869 چ دمتری مندلیف نے پیریاڈک ٹیبل چھاپی جیدے ج ایہ گل دسی گئی جےایٹمی نمبر اک سید چ آندے نیں۔ 1905 چ ایلبرٹ آئینسٹائن نے براؤنین موومنٹ نوں میتھمیٹکس نال دسیا۔ فرانسیسی فزکس گرو یان باپٹسٹے پیرن نے ایلبرٹ آئینسٹائن دے کم نوں ورتدیاں ہویاں ایٹماں دا سعاب کتاب لایا تے اینج جان ڈالٹن دی تھیوری نوں سچیاں کیتا۔