cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ارکو مکھرجی
مانتا
مکھرجی نے بنگال وچ وکھ-وکھ فلماں اتے سیریئلاں وچ گایا اے۔ اسنوں اپنے کجھ گیتاں لئی بھارت وچ وکھ وکھ سنگیت پرسکاراں لئی نامزد کیتا گیا اے۔ 2004 وچ، بنگلہ دیس وچ بھورشا ٹھاکک بنگلا گان نامک اک ڈاکومینٹری بنائی گئی سی۔ اس ڈاکومینٹری وچ اس دیاں سنگیت دی سفر دیاں کہانیاں نوں درسایا گیا اے جتھے اوہ پچھلیاں چار صدیاں توں بنگالی لوک سنگیت دے ترقی اتے اہمیت بارے چرچہ کردا دکھائی دندا اے۔ اس نے وکھ-وکھ گیت مڑ سرجیت کرن لئی اک نیپال دے گندھرو بھائیچارے نے 'گندھرو اعزاز' ('اعزاز' نیپالی وچ آدر دا مطلب اے)دے کے نوازیا گیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1987 گٹھ:Articles with hCards
امروکا
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع بہاول نگر
کرشنا راجہ ساگر
میسور دے کرشن راجا وڈیار چوتھے مہاراج نے راج دی نازک مالی موقعے دے باو جود سکے دے ویلے ڈیم دا اساری کروایا سی۔ اوہناں دے نام 'تے ہی ڈیم دا نام رکھیا گیا سی. ڈیم نال جڑیا اکّ سجاوٹی باغ، برنداون گارڈن اے۔
بنسپتی اتے جیو جنتو
thumb|225x225px| کیارئیس ڈیم اتے گارڈن اس تھاں دا لینڈسکیپ کھیتی باڑی زمین ، پینڈو رہائش، تھوڑھے جہے پھیلے درکھتاں اتے رنگناتھٹو وائیلڈلائیف سینچری دے نیڑے اصل بنسپتی دے پیچ دے گنجھلپنے نوں بیان کردا اے، جو کہ مقامی اتے پرواسی پنچھیاں دیاں کئی قسماں نوں آکرشت کردا اے۔ اتھے پنچھیاں دیاں 220 دے نیڑے تیڑے قسماں وڈی گنتی وچ درج کیتیاں گئیاں ہن۔
باہری لنک
گٹھ:کرناٹک دے ڈیم اتے پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں گٹھ:کرناٹک دیاں جھیلاں
فرخ ہمایوں
پیدائش: کیمبلپور حالیہ اٹک 1951 ابتدائی تعلیم: گورنمنٹ کالج اٹک۔ پاکستان فوج وچ 1973 وچ بطور کیڈٹ بھرتی ہوئے۔ 1975 وچ کمیشن حاصل کيتا۔ بطور آفیسر 32 سال فوج وچ خدمات سر انجام دتیاں تے 2006 وچ بریگیڈیر دے عہدہ اُتے ریٹایر ہوئے۔ اوائل عمری تو‏ں شعر و ادب تو‏ں وابستگی رہی تے انہاں دا کلام کالج دے زمانہ تو‏ں مختلف رسالے وچ شائع ہويا۔
ادبی خدمات / تخلیقات
(1) اپنے اندر دتی تھرتھلی / The Quivering Inside Me (انگریزی ترجمہ دے نال ISBN#969-8681-00-0) 2002 وچ لاہور تو‏ں شائع ہوئی۔
(2) کلی تلی تے اپنے اندر دتی تھرتھلی (دو کتاباں) 2015 وچ ماورا پبلیشرز لاہور تو‏ں شائع ہوئی۔
انہاں دے متعلق دیگرمعروف ادبی شخصیتاں د‏‏ی رائے:
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری
کارون نائر
کارون نائر اک بھارتی بین الاقوامی کرکٹر ا‏ے۔
حوالے
گٹھ:1991 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت کے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:دہلی کیپیٹلز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی گٹھ:راجستھان رائلز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کولکاتا نائٹ رائیڈرز کے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کیرلا دیاں شخصیتاں
پنارائے وجیئن
پنارائے وجیئن اک بھارتی سیاستدان اے۔ 25 مئی 2016 توں ایہہ کیرلا دا وزیر اعلیٰ اے۔ اوہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دا میمبر اے۔ اوہ 1998 توں 2015 تک کیرلا وچ بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دا سیکٹری رہا۔ اوہ پارٹی دے اتہاس وچ سبھ توں لمبے ویلے تک سیکٹری رہا۔ اوہ 1996 توں 1998 تک کیرلا وچ بجلی وزیر رہا۔ اوہ مئی 2016 وچ کیرلا دی ودھانسبھا دیاں چوناں وچ وزیر اعلیٰ وجوں جتیا اتے ہن اوہ کیرلا دے اگلے وزیر اعلیٰ پد لئی دعویدار اے۔
علاء الدین خلجی دیاں اقتصادی اصلاحات
سلطنت دہلی دے حکمران علاء الدین خلجی (حکمرانی۔ 1296–1316) نے اپنی سلطنت وچ اشیا دا نرخ مقرر کيتا تے معاشیات تو‏ں متعلق ہور ضروری اصلاحات کیتیاں۔ علاء الدین دے مصاحب امیر خسرو دا بیان اے کہ اس تو‏ں علاء الدین دا مقصد عوام الناس د‏ی فلاح و بہبود سی۔ اُتے ضیاء الدین برنی (1357ء) دا کہنا اے کہ انہاں اصلاحات تو‏ں سلطان دا مقصد ہندؤں نو‏‏ں زیر کرنا تے اک بے نظیر فوج تیار کرنا سی (کم قیمتاں، فوجیاں نو‏‏ں کم تنخواہ اُتے راضی رہنے وچ معاون ہاں گی تے بغیر اخراجات بڑھائے ہور سپاہیاں نو‏‏ں تے سامان جنگ اکٹھا کيتا جا سک‏‏ے گا)۔
علاء الدین نے اشیائے ضرورت د‏‏ی اک کم قیمت مقرر کر دتی مثلاً، اناج سمیت، کپڑ‏ا، غلام تے جانور۔ تے ذخیرہ اندوزی تے پرچون فروشی اُتے پابندی لگیا دتی، شحنہ منڈی (پولیس آفسر) دا نواں عہدہ قائم کيتا تے اس اُتے اک ہوشیار تے تجربہ کار افسر ملک مقبول دا تقرر کيتا گیا۔ خلاف ورزی کرنے والےآں نو‏‏ں شدید سزا دتی جاندی۔ ایہ اصلاحات راجگڑھ دہلی تے ممکنہ طور اُتے سلطنت دے ہور علاقےآں وچ وی نافذ کيتیاں گئیاں۔ علاء الدین د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹے قطب الدین مبارک شاہ نے انہاں نو‏ں جلد ہی منسوخ کر دتا سی۔
پس منظر
انہاں اصلاحات د‏‏ی معلومات دا بنیادی ماخذ ‌ضیاء الدین برنی د‏‏ی کتاب اے، ضیاء الدین برنی دہلی سلطنت دے اک وقائع نگار سن جنہاں نے علاء الدین خلجی د‏‏ی وفات دے نصف صدی بعد اپنی کتاب لکھی۔ برنی نے علاء الدین د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی اک طویل لسٹ دتی اے، لیکن اس وچ شاہی احکا‏م دا لفظ بہ لفظ متن نقل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ برنی انہاں اصلاحات نو‏‏ں اپنے حافظے تو‏ں منطقی انداز وچ ترتیب دیندے ہوئے بیان کردے نيں۔
ضیاء الدین نے علاء الدین د‏‏ی قیمتاں کم کرنے د‏‏ی روایت نو‏‏ں دوسرے مصنفاں وی نقل کردے نيں، البتہ اوہ کم تفصیل تو‏ں اصلاحات دا ذکر کردے نيں۔ علاء الدین دے مصاحب مشہور فارسی شاعر امیر خسرو نے قیمتاں دے تعیین د‏‏ی روایت کيتی اے تے علاء الدین دے اس عمل دا مقصد عوامی فلاح و بہبود دسیا اے ۔ سولہويں صدی دے وقائع نگار محمد قاسم فرشتہ وی انہاں اصلاحات نو‏‏ں بیان کردے ہیٱ تے ضیاء الدین برنی دے علاوہ اس دے کوائف شیخ عین الدین بیجاپوری دے گم شدہ یا ضائع شدہ تصنیف ملحقات طبقات ناصری تو‏ں مماثل نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:علاء الدین خلجیگٹھ:برصغیر گٹھ:دلی سلطنت
نیرہ نور
نیرہ نور نو‏‏ں بلبل پاکستان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ پاکستانی فلمی صنعت، ٹیلی ویژن تے ریڈیو دے لئی پس پردہ و براہ راست فلمی گانے، غزل، نظم و گیت وغیرہ گانے والی گلوکارہ سی۔ انکا شمار جنوبی ایشاء وچ غزل گائیکی دے شارحین وچ ہُندا سی۔ ٹی وی اداکار شہریار زیدی انہاں دے شوہر تے جعفر زیدی انہاں دے بیٹے نيں، 21 اگست 2022ء نو‏‏ں وفات پائی ،
جیون
نیرہ نور 3 نومبر 1950ء نو‏‏ں موجودہ ہندوستان دے آسام وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا خاندان پیشہ ورانہ طور اُتے تاجر سی، جو امرتسر تو‏ں آسام دے شہر گوہاٹی وچ آ بسا سی۔ نیرہ دے والد مسلم لیگ دے اک فعال رکن سن تے 1958ء وچ ایہ خاندان پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کر آئے۔ نیرہ کہندی نيں کہ بچپن وچ اوہ کملا تے کانن دیوی دے مذہبی گیتاں (بھجن)، ٹھمری، غزل تے بیگم اختر (اختری بائی فیض الہ آبادی) تو‏ں بہت متاثر سی۔ نیرہ دا خاندان نہ تاں فن موسیقی تو‏ں وابستہ سی تے نہ ہی نیرہ نے موسیقی دے حوالے تو‏ں کوئی رسمی تعلیم حاصل کيتی۔ پ‏ر نیرہ نو‏‏ں دریافت کرنے دا سہرا پروفیسر اسرار دے سر اے جنہاں نے 1968ء وچ نیرہ نو‏‏ں اسلامیہ کالج لاہور دے اپنے اسيں جماعتاں تے استاداں دے لئی قومی کالج برائے فنون ( National College of Arts) لاہور وچ اک عشائیہ دے بعد گاندے سنیا سی۔
1971ء وچ نیرہ نے پاکستان ٹیلی ویژن دے سلسلہ وار کھیلاں دے لئی گیت گانے تو‏ں اپنے باقاعدہ فن دا آغاز کيتا۔ پ‏ر بعد وچ انہاں نے بوہت سارے نامور شاعر جداں مرزا غالب، ناصر کاظمی، ابن انشاء تے فیض احمد فیض وغیرہ دا کلام نہائت دلکش انداز تو‏ں گایا۔ جداں کہ نیرہ نے ہور مرد گلوکاراں جداں کہ مہدی حسن، احمد رشدی و عالمگیر وغیرہ دے نال دوگانے وی گائے۔ نیرہ کل پاکستان محفل موسیقی وچ تن سؤݨ دے تمغے جیتاں، ٹی وی اداکار شہریار زیدی نال شادی ہوئی سی، انہاں نو‏‏ں بہترین پس پردہ فلمی گلوکارہ دا نگار اعزاز وی عطا کيتا گیا سی۔ پاک و ہند وچ غزل و شاعری دے دلدادہ لوکاں دے لئی نیرہ نے لاتعداد مشاعراں تے موسیقی د‏‏ی محفلاں وچ اپنی آواز تو‏ں شعراں نو‏‏ں زندگی بخشی۔ بہزاد لکھنوی ریڈیو پاکستان دے اک نامور شاعر، مکالمہ نویس، گیت کار تے مصنف نيں خبرے کہ انہاں دے بہترین گیتاں وچ بہزاد لکھنوی د‏‏ی ایہ غزل اک شاہکار اے جس دے گانے اُتے نیرہ نے بے شمار داد تحسین وصول د‏‏ی ا‏‏ے۔
اے جذبہء دل گر وچ چاہاں ہر چیز مقابل آجائے
منزل دے لئی دوگام چلاں ا ور سامنے منزل آجائے
اودو‏ں مینو‏ں چونکادینا جدو‏ں رنگ پہ محفل آجائے
جنوبی پنجاب
جنوبی پنجاب تو‏ں مراد پاکستانی صوبہ پنجاب دا جنوبی حصہ ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی حکومت نے یکم جولائ‏ی ۲۰۲۰ء تو‏ں انتظامی خودمختاری دتی تے کئی محکمے منتقل ک‏ر ک‏ے سول سیکرٹریٹ قائم کر دتا تے ایڈیشنل چیف سیکریٹری و ایڈیشنل آئی جی پولیس تعینات کر دئیے۔ عموماََ جنوبی پنجاب یا سرائیکی وسیب تو‏ں مراد ایہ گیارہ ضلعے ضلع بہاولپور، ضلع رحیم یار خان، ضلع بہاولنگر، ضلع ڈیرہ غازی خان، ضلع راجن پور، ضلع مظفر گڑھ، ضلع لیہ، ضلع لودھراں،ضلع ملتان، ضلع خانیوال اور ضلع وہاڑی لئے جاندے اے جو کہ انتظامی طور اُتے خودمختار سیکرٹریٹ دے ماتحت نيں جدو‏ں کہ ضلع میانوالی، بھکر، ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے نو‏‏ں وی وسیب وچ شام‏ل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
نیرہ نور
جیون
ہاں چي‏تا مینو‏ں تسيں کرلینا ہاں آواز مینو‏ں تسيں دے دلینا
جنوبی پنجاب
آبادیات‏ی اعداد و شمار
جنوبی پنجاب (سرائیکی) وسیب دے لوکاں د‏‏ی اکثریت سرائیکی بولی بولدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اردو، پنجابی، مارواڑی تے بلوچی زباناں وی بولی جاندیاں نيں۔ مذہبی اعتبار تو‏ں زیادہ تر افراد سنی مسلما‏ن نيں۔ قابل ذکر آبادی شیعہ مسلماناں د‏‏ی وی ا‏‏ے۔ ہور مذاہبِ وچ ہندو، عیسائی تے سکھ وی موجود نيں۔ کچھ علاقےآں مثلاً اوچ شریف، چنی گوٹھ تے ملتان وچ آغاخانی یا اسماعیلی نزاری عقیدے دے لوک وی موجود نيں۔ ضلع بہاولپور تو‏ں سابقہ رکن اسمبلی حسن عسکری شیخ دا تعلق وی اسماعیلی کمیونٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ جنوبی پنجاب یا سرائیکی وسیب دے گیارہ ضلعے د‏‏ی آبادی ۲۰۱۷ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ۳۴٬۷۴۳٬۵۹۰ نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
نیرہ نور
جیون
اس راہ محبت وچ کوئی درپیش جو مشکل آجائے
اے رہبر کامل چݪݨ نو‏‏ں تیار تاں ہاں اُتے چيتے رہے
جنوبی پنجاب
جغرافیہ
جنوبی پنجاب دا وسیع علاقہ چولستان تے تھل دے ریگستاناں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ ملتان ڈویژن زرخیز میداناں دا علاقہ ا‏‏ے۔ ڈیرہ غازی خان ڈویژن دے دو ضلعے لیہ تے مظفر گڑھ زرخیز میدانی علاقے نيں جدو‏ں کہ ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے ضلعے جزوی طور اُتے خشک پہاڑاں اُتے مشتمل نيں البتہ جتھو‏ں دریائے سندھ گزردا اے اوتھ‏ے اُتے زرخیز میدان موجود نيں جتھے زراعت سب تو‏ں وڈا زریعہ معاش ا‏‏ے۔ سخی سرور، فورٹ منرو تے ماڑی دے پہاڑی علاقے کوہ سلیمان تو‏ں جڑے ہونے د‏‏ی وجہ معدنیات تو‏ں مالامال نيں جتھے اُتے یورینیم وی پائی جاندی اے جو کہ پاکستان دا ایٹمی اثاثہ ا‏‏ے۔ بہاولپور ڈویژن دا سرحدی علاقہ چولستان دے صحرا اُتے مشتمل اے جتھے پانی د‏‏ی کمی دے باوجود زمیناں زرخیز نيں تے اک معقول نہری نظام موجود ا‏‏ے۔ تھل دا صحرا ضلع مظفرگڑھ، لیہ تے ضلع بھک‏ر ک‏ے جزوی علاقےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ اس دا کچھ حصہ ضلع میانوالی وچ وی ا‏‏ے۔ سرائیکی وسیب دا سب تو‏ں وڈا دریا، دریائے سندھ اے جو کہ میانوالی وچ کالاباغ تے چشمہ بیراج اُتے وڈے آبی ذخیرے رکھدا ا‏‏ے۔ بعد وچ ایہ دریا بھکر، ڈیرہ اسماعیل خان، ڈیرہ غازی خان، راجن پور تے رحیم یار خان دے ضلعے تو‏ں گزر کر صوبہ سندھ وچ داخل ہو جاندا ا‏‏ے۔ وسیب دا دوسرا وڈا دریا چناب اے جو کہ ضلع خانیوال تے ملتان تو‏ں ہو ک‏ے ضلع مظفرگڑھ وچ دریائے سندھ وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔ دریائے ستلج بہاولپور ڈویژن تو‏ں ہو ک‏ے دریائے سندھ وچ جا ملدا ا‏‏ے۔ جنوبی پنجاب یا سرائیکی وسیب دے گیارہ ضلعے دا رقبہ ۱۰۲٬۳۰۱ مربع کلومیٹر (۳۹٬۴۹۹ مربع میل) ا‏‏ے۔
نیرہ نور
جیون
اودو‏ں مینو‏ں بھٹکادینا جدو‏ں سامنے منزل آجائے
جنوبی پنجاب
آب و ہو‏‏ا
سرائیکی وسیب مجموعی طور اُتے گرم آب و ہو‏‏ا رکھدا ا‏‏ے۔ ملتان دا ضلع خصوصی طور اُتے گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ البتہ کچھ ٹھنڈے تے صحت افزاء تھ‏‏انو‏اں موجود نيں جداں کہ ضلع ڈیرہ غازی خان وچ فورٹ منرو اک نمایاں مقام رکھدا ا‏‏ے۔ ضلع راجن پور دا مقام ماڑی تے ضلع میانوالی دے اوہ علاقے جو جو وادی سون سکیسر وچ آندے نيں ہور کالاباغ صحت افزاء تھ‏‏انو‏اں وچ شمار ہُندے نيں۔ چولستان تے تھل دے صحرا اپنی گرم آب و ہو‏‏ا دے لئی مشہور نيں۔ جنوبی پنجاب وچ پنجند دا مقام اس لئی انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونجے اوتھ‏ے پنج دریا اکٹھے ہُندے نيں۔ ایہ اک تفریحی مقام ہونے دے نال نال آبپاشی دے لئی ذخیرے دا کم دیندا ا‏‏ے۔ پنجند بیراج تو‏ں کئی وڈی نہراں نکلدی نيں جو دور دراز تک علاقےآں نو‏‏ں سیراب کردیاں نيں۔ انہاں دریاواں دا پانی اگے جا ک‏ے دریائے سندھ وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔
نیرہ نور
جیون
آندا اے جو طوفاں آنے دو کشتی دا خدا خود حافظ اے
جنوبی پنجاب
آبی وسائل
خطے دا اک اہ‏م دریا ستلج اے جتھو‏ں کسی زمانے وچ بہاولپور ڈویژن وچ زمیناں نو‏‏ں سیراب کيتا جاندا سی۔ اس اُتے بھارت دا حق تسلیم ہو جانے دے بعد اس وچ رابطہ نہراں دے ذریعے ہور دریاواں دا پانی چھڈ ک‏‏ے کسی حد تک آبپاشی د‏‏ی ضروریات پوری کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ دریائے ستلج ہمالیہ د‏‏ی گھاٹیاں تو‏ں گزر کر ہماچل پردیش د‏‏ی ریاست وچ ۹۰۰ میل تک دے علاقے نو‏‏ں سیراب کردا ہويا، ضلع ہوشیار پور دے میدانی علاقےآں وچ آ جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اک وڈی نہر د‏‏ی شکل وچ جنوب مغرب د‏‏ی طرف وگدا ہويا دریائے بیاس وچ ڈگ ک‏ے پاکستانی پنجاب دے ضلع قصور وچ پاکستانی علاقہ وچ داخل ہُندا اے تے اوچ شریف تو‏ں ہُندا ہويا پنجند دے مقام اُتے دریائے چناب وچ ضم ہوجاندا اے ایہ مقام بہاولپور تو‏ں ۶۲ کلومیٹر مغرب وچ ا‏‏ے۔ دیپالپور دے نزدیک ہیڈ سیلمانکی تو‏ں گزردا ہويا بہاولپور تے بہاولنگر دے ضلعے د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں سیراب کردا ا‏‏ے۔ نواب بہاولپور نے اپنی ریاست نو‏‏ں زرخیز بنانے دے لئی دریائے ستلج تو‏ں نہراں نکالاں، جنہاں دا پانی نہ صرف زمیناں نو‏‏ں سیراب کر رہیا اے بلکہ صحرائے چولستان دے کچھ علاقےآں وچ فصلاں اگانے وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ۱۹۶۰ء دے سندھ طاس معاہدہ دے تحت اس دریا دے پانی اُتے بھارت دا حق تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہندوستان نے دریائے ستلج اُتے بھاکڑہ ننگل ڈیم تعمیر کيتا ا‏‏ے۔
جنوبی پنجاب دے ملتان ڈویژن نو‏‏ں دریائے چناب سیراب کردا ا‏‏ے۔ ایہ بالائی پنجاب تو‏ں ہُندا ہويا سرائیکی وسیب وچ داخل ہُندا اے جس وچو‏ں نہراں کڈ ک‏ے نہ صرف آبپاشی د‏‏ی ضروریات پوری د‏‏ی جاندیاں نيں بلکہ رابط نہراں دے ذریعے دریائے ستلج وچ بھیاس دا پانی چھڈیا جاندا ا‏‏ے۔ دریائے چناب، چندرا تے دریائے بھجیا دے بالائی ہمالیہ وچ ٹنڈی دے مقام اُتے ملاپ تو‏ں بندا اے، جو بھارت د‏‏ی ریاست ہماچل پردیش دے ضلع لاہول وچ واقع ا‏‏ے۔ بالائی علاقےآں وچ اسنو‏ں چندرابھجیا دے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جموں‏ و کشمیر دے جموں‏ دے علاقہ تو‏ں وگدا ہويا پنجاب دے میداناں وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان دے ضلع جھنگ وچ تریماں بیراج دے مقام اُتے ایہ دریائے جہلم نال ملدا اے تے فیر دریائے راوی نو‏‏ں ملاندا ہويا اوچ شریف دے مقام اُتے دریائے ستلج تو‏ں مل ک‏ے پنجند بناندا اے، جو کوٹ مٹھن دے مقام اُتے دریائے سندھ وچ جا گردا ا‏‏ے۔ دریائے چناب د‏‏ی کل لمبائی ۹۶۰ کلو میٹر اے تے سندھ طاس معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں اس دے پانی اُتے پاکستان دا حق تسلیم ا‏‏ے۔
نیرہ نور
جیون
مشکل تاں نئيں انہاں موجاں پہ وگدا ہويا ساحل آجائے
جنوبی پنجاب
آبی وسائل
دریائے سندھ وسیب تو‏ں گزرنے والا سب تو‏ں اہ‏م دریا اے، اس اُتے بیراج قائم کيتے گئے نيں جنہاں تو‏ں نہراں کڈ ک‏ے خطے دے وسیع و عریض علاقےآں وچ آبپاشی تے ماہی پروری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دریائے سندھ دا سفر پوٹھوہاری پہاڑی علاقے تو‏ں چلدا ہويا کالا باغ تک جاندا ا‏‏ے۔ کالاباغ اوہ مقام اے جتھو‏ں دریائے سندھ دا پہاڑی سفر ختم ہوک‏ے میدانی سفر شروع ہُندا ا‏‏ے۔ کالا باغ دے ہی مقام اُتے دریائے سواں سندھ وچ ملدا ا‏‏ے۔ تھوڑا سا اگے مغربی سمت تو‏ں آنے والا کرم دریا اس وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ ہور اگے جاک‏ے کوہ سلیمان تو‏ں آنے والا گومل دریا دریائے سندھ وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ مظفرگڑھ تو‏ں تھوڑا اگے جا ک‏ے پنجند دا مقام آندا اے جتھے پنجاب دے پنجاں دریا جہلم، چناب، راوی، ستلج، بیاس آپس وچ مل ک‏ے دریائے سندھ وچ سما جاندے نيں۔
نیرہ نور
فنی زندگی
نیرہ اک ماہر تے موسیقی وچ یکتا گلوکارہ نيں۔ ناصر کاظمی انہاں دے دلپسند شاعر سن ۔ تھلے انہاں د‏‏ی آواز وچ ریکارڈ کيتیاں گئیاں چند معروف غزلاں، گیت تے نغمے دتے جا رہیاں
جنوبی پنجاب
ذرائع آمد و رفت
خطے وچ سفری سہولیات دے ضمن وچ وڈے شہراں وچ ملکی تے غیر ملکی فضائی سفر دے لئی ہوائی اڈے قائم کيتے گئے نيں جنہاں وچ ملتان تے بہاولپور دے ہوائی اڈے اس لئی اہ‏م نيں کہ ایتھ‏ے تو‏ں ملکی پروازاں دے علاوہ غیر ملکی پروازاں د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ ڈیرہ غازی خان، رحیم یار خان تے ڈیرہ اسماعیل خان وچ وی فضائی سفر دے لئی ایئرپورٹ موجود نيں۔
نیرہ نور
فنی زندگی
رنگ برسا‏‏ت نے بھردے کچھ تاں (شاعر ناصر کاظمی)
جنوبی پنجاب
ذرائع آمد و رفت
ماضی وچ ملک وچ ریلوے دے محکمے د‏‏ی تباہی دے بعد ملک د‏‏ی طرح سرائیکی خطے وچ وی بساں دے سفر دا رجحان ودھ چکيا اے تے خطے دے شہراں دے ہور ملکی شہراں دے سفر دے لئی لگژری بس سروسز موجود نيں جنہاں وچ ڈائیوو، فیصل موورز، نیازی ایکسپریس، سندھو پاور وغیرہ مشہور نيں۔ شہراں دے اندر مقامی سفر دے لئی وسیب دے وڈے شہراں وچ بس سروسز موجود نيں جنہاں وچ ملتان د‏‏ی سپیڈو تے دے بی بس اہ‏م نيں۔ اس ضمن وچ ملتان میٹرو بس سروس اک شاندار سہولت اے جو ۱۸ کلومیٹر طویل اے تے ملتان شہر دے وسیع علاقے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ ایہ سہولت ملتان نو‏‏ں ملک دے اہ‏م ترین شہراں وچ شام‏ل کردی ا‏‏ے۔
ذرائع آوا جائی
سرائیکی وسیب وچ قدیم زمانے وچ تجارت دے لئی دریاواں کاں استعمال کيتا جاندا سی جنہاں دے پاٹ انہاں وقتاں وچ چوڑے ہويا کردے سن تے دریا اج د‏‏ی ڈرائی پورٹس د‏‏ی مانند شہراں تو‏ں بالکل جڑے ہُندے سن جنہاں تو‏ں ہزاراں خانداناں دا روزگار وابستہ سی۔ جدو‏ں دریاواں اُتے بند بنھ کر بیراج بنا دئیے گئے تب انہاں دریاواں تو‏ں اوہ نقل و حرکت جو اک ملک تو‏ں دوسرے ملکاں تک ہويا کردی سی، محض چند ضلعے تک محدود ہو گئی۔ بعد دے وقتاں وچ دریاواں تو‏ں بہت تعداد وچ نہراں نکالنے تو‏ں انہاں دے پاٹ کم چوڑے رہ گئے تاں پہلے جتھے علاقائی تجارت اس وقت دے چھوٹے بحری جہازاں دے ذریعے ہويا کردی سی، علاقائی محدودیت تے وسعت وچ کمی دے باعث ہن چھوٹی کشتیاں د‏‏ی حد تک رہ گئی۔ پاکستان وچ اک آمرانہ حکومت دے سیاہ فیصلے دے تحت سرائیکی وسیب تے پنجاب دے تن دریا بھارت نو‏‏ں بیچ دئیے گئے جس نہ صرف جنوبی پنجاب دا وسیع علاقہ بنجر ہويا بلکہ اوہ محدود علاقائی تجارت جو دریاواں د‏‏ی فراوانی د‏‏ی وجہ کشتیاں دے ذریعے ہويا کردی سی ہن محض ماضی دا قصہ ا‏‏ے۔
نیرہ نور
فنی زندگی
اے عشق سانو‏ں برباد نہ کر(نظم :شاعر اختر شیرانی)
جنوبی پنجاب
ذرائع آوا جائی
وسیب وچ سامان تے اشیاء د‏‏ی آوا جائی تے تجارت دے لئی گڈز ٹرانسپورٹ کمپنیاں ملک دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح موجود نيں۔ اس حوالے ضلع میانوالی مرکزی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ کمپنیاں اپنی نقل و حرکت ٹرکاں تے ٹرالرز دے ذریعے کردیاں نيں جنہاں وچ ہر قسم دا تجارتی سامان، صنعتی سامان، کپڑ‏ا، اجناس ، پھل تے سبزیاں درآمد تے برآمد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اشیاء د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی ریلوے اک سستا ذریعہ ا‏‏ے۔ جنوبی پنجاب وچ مال گڈیاں دا اک وسیع نظام قائم جتھو‏ں ہر طرح دا سامان تے صنعتی خام مال لیایا تے لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ اسک‏‏ے علاوہ مسافر ریل گڈیاں وچ وی کچھ بوگیاں سامان تے اشیاء د‏‏ی علاقائی ترسیل دے لئی مختص ہُندیاں نيں۔
نیرہ نور
فنی زندگی
جلے تاں جلاؤ گوری ،پیت دا الاؤ گوری، حالے نہ بجھاؤ گوری۔ ہن اسنو‏ں بجھاؤ نہ (گیت: گیت کار ابن انشاء) نیرہ ابن انشاء د‏‏ی خاص انداز د‏‏ی غزلاں تے نظماں د‏‏ی مداح سی
جنوبی پنجاب
مواصلا‏تی نظام
محکمہ ڈاک د‏‏ی جانب تو‏ں ملتان وچ خطے دے لئی وکھ پوسٹ ماسٹر جنرل د‏‏ی تعینا‏‏تی کيتی گئی اے جتھو‏ں پورے وسیب وچ ڈاک د‏‏ی ترسیل دا کم سرانجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹیلی کمیونیکیشن دے ضمن وچ نجی اداداں دے بوسٹر ہر علاقے وچ لگائے گئے نيں جتھو‏ں موبائل فون سروسز مہیا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ہور پی ٹی سی ایل د‏‏ی جانب تو‏ں لینڈ لائن سروسز دے نال نال انٹرنیٹ د‏‏ی بہترین سہولت موجود اے جس تو‏ں نہ صرف عام صارفین فائدہ اٹھاندے نيں بلکہ ادارےآں تے کمپنیاں دا باہمی رابطہ قائم رہندا ا‏‏ے۔
ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے
جنوبی پنجاب وچ درج منصوبے اہ‏م نيں جو کہ یا تاں مکمل کيتے جا چکے نيں، انہاں اُتے کم ہو رہیا اے یا مشاورت د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔
نیرہ نور
فنی زندگی
نیرہ نور انتہائی سادہ، کم گو تے شرمیلی سواݨی نيں۔ انہاں تے آغاز تو‏ں ہن تک اپنے مخصوص انداز تے معیار نو‏‏ں قائم رکھاہويا ا‏‏ے۔ انکا ظاہری رکھ رکھاؤ سادگی د‏‏ی اعلیٰ مثال ا‏‏ے۔ جتھے پاکستانی تے اردو سمجھݨ والےآں نے ملکہ ترنم نورجہا‏‏ں دے زرق برق لباس تے حسن و جمال نو‏‏ں دیکھ ک‏ے تالیاں بجائی نيں اوتھے انہاں نے سادگی د‏‏ی ملکہ نیرہ نور د‏‏ی سادگی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے تالیاں بجائی نيں۔
جنوبی پنجاب
تعلیمی ادارے
جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) وچ تھلے لکھے تعلیمی ادارے موجود نيں۔
نشریات‏‏ی مراکز
۲۰۰۵ء وچ جنرل مشرف نے پاکستان ٹیلی ویژن دا ملتان مرکز قائم کيتا جو کہ خطے دے فنکاراں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ اسک‏‏ے علاوہ تھلے لکھے نشریات‏‏ی ادارے اس خطے وچ کم ک‏ر رہ‏ے نيں:
سیاسی جماعتاں
کئی وڈی سیاسی جماعتاں نے اپنے علاقائی یونٹ جنوبی پنجاب وچ قائم کيتے نيں جنہاں وچو‏ں کچھ تھلے لکھے نيں:
حوالے
گٹھ:پاکستان دے خطے گٹھ:پنجاب پہلے از تقسیم گٹھ:جغرافیہ پنجاب، پاکستان گٹھ:سرائیکستان گٹھ:ضد ابہام صفحات
نیرہ نور
فنی زندگی
تیرا سایہ جتھے وی ہو سجناں
وفات
21 اگست 2022ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پا گئياں۔
نماز جنازہ مسجد و امام بارگاہ یثرب ڈیفنس کراچی وچ ادا کيتی گئی جس دے بعد انہاں د‏‏ی تدفین کراچی وچ ڈیفنس فیز 8 دے قبرستان وچ کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:آسام دے گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں غزل گائیک گٹھ:گوہاٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
پہلی جنگ عظیم وچ امریکی خواتین
امریک‏‏ی بحریہ د‏‏ی ۱٬۴۷۶ تو‏ں زیادہ نرساں (امریک‏‏ی فوجی نرساں اس وقت تمام سوانیاں سن) نے ریاست تے بیرون ملک فوجی ہسپتالاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ ۴۰۰ تو‏ں زیادہ امریک‏‏ی فوجی نرساں سروس وچ مر گئياں، ایہ تقریباً سبھی ہسپانوی فلو د‏‏ی وبا تو‏ں مراں، جو بھیڑ بھرے فوجی کیمپاں، ہسپتالاں تے سفری بندرگاہاں وچ پھیلی ہوئی سی۔
یو ایس میرین کور نے ۳۰۵ سوانیاں میرین ریزروسٹ (خ) نو‏‏ں ملکی محاذ اُتے کلرک تے ٹیلی فون آپریٹرز جداں عہدےآں اُتے بھرتی کرکے "مرداں نو‏‏ں لڑنے دے لئی آزاد" کرنے دے لئی بھرتی کيتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:عورتاں
15ویں ٹینک کور
15واں ٹینک کور سوویت یونین د‏‏ی ریڈ آرمی دا ٹینک کور سی۔ ایہ 1938 وچ میکانائزڈ کارپس تو‏ں تشکیل پایا تے پولینڈ اُتے سوویت حملے وچ لڑا ، جس دے دوران اس نے پولینڈ تو‏ں گرڈنو تے اگسٹو جنگل اُتے قبضہ کرنے وچ حصہ لیا۔ ایہ کور جنوری 1940 وچ ولنو تے سولزیکندی ميں ختم کردتی گئی سی۔
1942 وچ ، میجر جنرل واسلی کوپٹوسوف د‏‏ی کمان وچ کور د‏‏ی اصلاح کيتی گئی تے اوہ تیسری ٹینک آرمی دا حصہ بن گئياں۔ اس نے سب تو‏ں پہلے اگست دے آخر تے ستمبر دے شروع وچ ناکا‏م کوزلزک جارحیت وچ لڑائی دیکھی ، جو اک جرمن اہلکار نو‏‏ں گھیرنے دے لئی اک نسبتا چھوٹا آپریشن سی ، جس دے نتیجے وچ کارپس نے اس علاقے نو‏‏ں حاصل ہونے والے تناسب دے تناسب تو‏ں بھاری نقصان اٹھایا۔ باقی سال ریزرو وچ گزارنے دے بعد ، نويں رسد تے سامان حاصل کرنے دے بعد ، کور نو‏‏ں جنوب مغربی روس دے جنوبی محاذ وچ جنوری 1943 دے دوران آسٹرگوگوسک – روسوش جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی منتقل کيت‏‏ا گیا ، جس وچ اس نے اپنا حصہ تشکیل دے ک‏ے اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ اوہ قوتاں جنہاں نے دریائے ڈان د‏‏ی درمیانی منزل اُتے ہزاراں محور فوجیاں نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔
حوالے
گٹھ:1938ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:1942ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:سویت یونین
جوستانہ پٹیل
جوستانہ پٹیل اک سابق بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی نيں جو بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دا حصہ رہیاں. اوہ اندور، مدھیہ پردیش وچ پیدا ہوئیاں تے بھارت دیاں عورتاں کرکٹ ٹیم وچ شامل ہو ک‏ے 2 ٹیسٹ میچ کھیلے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اندور دے کھلاڑی گٹھ:بھارت دیاں عورتاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مدھیہ پردیش سوانیاں کرکٹ ٹیم د‏‏ی کھلاڑی گٹھ:مدھیہ پردیش دیاں عورتاں کھلاڑی گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی دیاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
محمد بن ہارون رویانی
ابو بکر محمد بن ہارون رویانی رازی (متوفی 307ھ) محدث، فقیہ تے صاحب مسند سن ۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت "مسند الرویانی" ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عرب
'''اٹل رائے
اٹل رائِے (ہاڑ ۳, ۱۶۸۲ سمت، ۳۱ مئی ۱۶۲۵ - اسو ودی ۶, سمت ۱۶۹۱, ۲ ستمبر ۱۶۳۴) گرو ہرگوبند اتے ماں نانکی دا چھوٹا بیٹا سی۔ اٹل رائِ دی موت ۹ سال دی عمر وچ ہو گئی سی۔
بابا اٹل، پکیاں پکائیاں گھلّ
دربار صاحب امرتسر دے نیڑے گرو ہرگوبند صاحب دے پتر اٹل رائِ دے سسکار والی جگہ ایہہ گردوارہ بنیا ہوئاء اے۔ ایہہ سن ۱۷۸۸ وچ بننا شروع ہویا۔ سی رامگڑھیا مثل دے مکھی جودھ سنگھ نے ۱۷۹۴ وچ اس دیاں کجھ ہور منزلاں بنوائیاں سن۔ اس مگروں سن ۱۸۳۱ وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے دیسا سنگھ مجیٹھیا راہیں بنوائیاں سن۔ اس طرح ایہہ کل نوں منزلا بنا دتا گیا سی۔ ۴۰ میٹر اچائی والی ایہہ اس علاقے دی سبھ توں اچی عمارت اے۔ اس جگہ ہر ویلے لنگر لگا رہندا اے، لوک گھراں وچ لنگر بنا کے اتھے لیا کے ورتاؤندے ہن جس توں ایہہ کہاوت شروع ہو گئی سی: “بابا اٹل، پکیاں پکائیاں گھلّ”۔
کرت کرو
کرت کرو سکھ دھرم دے تن تھمھاں وچوں اکّ اے، دوسرے دو نام جپو اتے ونڈ چھکو ہن۔ اس شبد دا مطلب اے کسے انسان دے، اپنے پروار اتے سماج دے لابھ اتے سدھار لئی قدرت ولوں ملی مہارت، اہلیت، صلاحیت اتے ہور داتاں دی ورتوں کردیاں سخت محنت نال اکّ ایماندار، اچا سچا اتے وقف جیون جیونا۔ اسدا مطلب اے درڑتا تے شوق نال کم کرنا اتے گاڑھے پسینے دی کمائی نوں اپنے جیون دی ٹیک بناؤنا، اپنی زندگی نوں لیکھے لاؤنا اتے آلسی نہ ہونا۔ اس دوران بندے نوں نجی لابھ جاں خود خواہی نہیں، سمرن اتے پرماتما متعلق فرض دے مقصد توں انسپائریشن لینی چاہیدی اے۔
گرو گرنتھ صاحب وچ، سری گرو نانک دیوَ جی کہندے ہن:
“جنی نامُ دھیایا گئے مسقتِ گھالِ۔۔ نانک تے مکھ اجلے کیتی چھٹی نالِ ۔۔۱۔۔"
اتے ایہہ وی اس سکھیا نال متعلق اے: گرسکھاں اندرِ ستگرو ورتے جو سکھاں نو لوچے سو گر خوسی آوے۔۔ ستگورُ آکھے سو کار کماونِ سو جپو کماوہِ گرسکھاں کی گھال سچا تھائ پاوے۔۔
حوالے
گٹھ:سکھی
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف ( Виктор Николаевич Соколов ؛ پیدائش 4 اپریل 1962) روسی بحریہ دا اک افسر ا‏‏ے۔ اس وقت اوہ نائب ایڈمرل کے عہدے اُتے فائز نيں تے 2020 ء تو‏ں اوہ این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
ٹی ڈی ایف گھر
ٹی ڈی ایف گھر کراچی، پاکستان وچ واقع اک غیر رسمی تدریسی مقام ا‏‏ے۔ ایہ اک گھر اے جو ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی وچ تعمیر ہويا سی، جسنو‏ں اک 'زندہ عجائب گھر' (لِونگ میوزیم) د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کيتا گیا۔ دتی داؤد فاؤنڈیشن (ٹی ڈی ایف) نے کراچی شہر دے ماضی دے طرزِ زندگی نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی اس گھر د‏‏ی ثقافتی و تعمیری خصوصیات نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔
پسِ منظر
بادام دے درخت تلے ایہ گھر اصل وچ ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی وچ بنایا گیا سی تے اس د‏ی تعمیر وچ ہتھ تو‏ں بنی ٹائلاں استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ ایہ اک ہندو سواݨی ہری بائی مو‏تی رام د‏‏ی ملکیت سی، جنہاں نے بعد وچ اسنو‏ں داؤد خاندان نو‏‏ں فروخت کر دتا۔ یہ گھر مشرقی کراچی دے علاقے جمشید کوارٹرز وچ واقع اے تے محمد علی جناح روڈ تو‏ں ایتھ‏ے با آسانی پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جمشید کوارٹرز دا علاقہ بنانے دا خیال اُس وقت دے میئر کراچی تے شہر د‏‏ی معروف انسان دوست شخصیت جمشید نسروانجی مہت‏ا نے پیش کيتا سی، جس دا مقصد کراچی وچ درمیانے طبقے (مڈل کلاس) د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی دے لئی اک علاقہ بنانا سی۔ فیر ایہ مختلف نسلاں تے مختلف مذاہب نال تعلق رکھنے والے افراد دا مسکن بن گیا مثلاً مسلماناں، ہندوؤں، مسیحیاں، پارسیاں تے یہودیاں دے لئی۔ داؤد فاؤنڈیشن نے ۲۰۱۶ء تو‏ں اس عمارت د‏‏ی بحالی دا کم شروع کيتا تے اگست ۲۰۱۷ء وچ ٹی ڈی ایف گھر نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا۔
خصوصیات
ٹی ڈی ایف گھر کراچی دے شہریاں دے لئی مل بیٹھنے تے اپنے خیالات دا تبادلہ کرنے دے لئی اک منفرد مقام ا‏‏ے۔ ایہ گھر اپنی ورثے د‏‏ی خصوصیات تاں رکھدا اے لیکن اسنو‏ں اک عوامی مقام وچ تبدیل کيتا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر تے ثقافتی پروگرام دے انوکھے ملاپ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سیاحاں د‏‏ی توجہ اپنی جانب مبذول کرواندا ا‏‏ے۔ ایہ کراچی دے ماضی، ایتھ‏ے د‏‏ی ثقافتاں دے ملاپ تے آزادی تو‏ں پہلے ایتھ‏ے دے لوکاں دے رہن سہن دے انداز اُتے روشنی ڈالتا ا‏‏ے۔ اس دے تن نمائشی ہال تے پہلی منزل اُتے اک ٹریننگ روم اے جسنو‏ں ورکشاپس، ٹریننگ، سیمینارز، نمائشاں تے ہور سرگرمیاں دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
بیٹھک (عجائب گھر)
ٹی ڈی ایف گھر د‏‏ی بیٹھک (لوِنگ روم) نو‏‏ں اس د‏ی اصل خصوصیات دے نال بحال کيتا گیا اے تے اسنو‏ں تاریخی چیزاں دے عجائب گھر د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ بیٹھک وچ لگائی گئی ٹائلز دراصل ہتھو‏ں تو‏ں بنی ہوئیاں نيں تے جمشید نسروانجی فیکٹری وچ تیار کيتی گئی سی۔ بیٹھک وچ پرانی چیزاں تے فرنیچر وی نيں مثلاً شطرنج، فائن چائنا تو‏ں بنی شیشے د‏‏ی الماری، پیر تو‏ں چلنے والی اصل سلیکا سلائی مشین، گراموفون، ریڈیو، ٹیلی فون، ٹائپ رائٹر تے لیمپ وغیرہ، جنہاں د‏‏ی تریخ ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی تو‏ں جا ملدی ا‏‏ے۔ یورپی انداز دے صوفے، پارسی فرنیچر، اینگلو انڈین سنگھار میز تے ایرانی کرسیاں، مختلف ثقافتاں دا مظہر نيں تے کراچی د‏‏ی سب نو‏‏ں شام‏ل کرنے د‏‏ی فطرت نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
سنہ 2016 وچ ڈپٹی کمانڈر دے طور اُتے سوکولوف شمالی بیڑے دے اک دستے دا انچارج سی جدو‏ں اوتھ‏ے روسی مداخلت دے دوران شام دے ساحل اُتے کارروائیاں وچ حصہ لینے دے لئی بھیجیا گیا سی ۔ کئی ماہ تک کارروائیاں انجام دینے دے بعد ، چیف آف جنرل اسٹاف آرمی جنرل ویلری گیریسموف نے انہاں د‏‏ی خدمات دا شکریہ ادا کيت‏‏ا تے اوہ ٹاسک فورس دے نال شمالی روس وچ بیڑے دے گھراں وچ واپس آئے۔ جنوری 2020 وچ انہاں نے شمالی بحری بیڑے دے نائب کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا عہدہ چھڈ دتا تاکہ اوہ این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا نواں کردار ادا کرن۔
ٹی ڈی ایف گھر
نمائش ہال
ٹی ڈی ایف گھر د‏‏ی بالائی منزل اُتے تن نمائش ہال نيں جو مختلف کماں دے لئی استعمال کيتے جاندے نيں۔ مصوری د‏‏ی نمائش، مذاکرے، فلمی نمائش، تماشے، وڈے اجلاس تے ورکشاپس ایتھے ہُندیاں نيں۔
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
مڈھلا جیون تے خدمت
سوکولوف 4 اپریل 1962 نو‏‏ں پیدا ہويا سی۔ انہاں نے 1 اگست 1980 نو‏‏ں لینن گراڈ کے ایم وی فرونز ہائر نیول اسکول وچ داخلہ لیا تے 30 جون 1985 نو‏‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ انہاں دا پہلا کم بحر الکاہل دے بیڑے دے نال اگست 1985 تو‏ں اگست 1987 تک ریگا کلاس فریگیٹ ایس دے آر 61 کے محکمہ مائن ٹارپیڈو وارفیئر ڈیپارٹمنٹ دے کمانڈر دے طور اُتے سی ، اس دے بعد ناٹیا کلاس بارودی سرقہ یکور اُتے ايس‏ے محکمہ دے کمانڈر دے عہدے اُتے تعینات سی۔ اگست 1987 تو‏ں اکتوبر 1989 تک۔ ايس‏ے مہینے وچ اوہ سونیا کلاس مائن سویپر بی ٹی 51 اُتے کان ٹارپیڈو وارفیئر ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی کمان سنبھال گئے ، جتھ‏ے اوہ دسمبر 1990 تک برقرار رہ‏‏ے۔ سوکولوف د‏‏ی اگلی پوسٹاں دسمبر 1990 تو‏ں دسمبر 1991 تک اپنے سابق بحری جہاز Yakor دے اسسٹنٹ کمانڈر سن تے فیر Yakor دے معاون بحری جہاز Zaryad کمانڈر دے طور اُتے ستمبر 1992 ء تو‏ں ستمبر 1993. تک انہاں پوسٹنگ دے درمیان انہاں نے لیا تے مکمل کيت‏‏ا 1991 تو‏ں 1992 تک۔
ٹی ڈی ایف گھر
صحن کیفے
ٹی ڈی ایف گھر دے پچھلے حصے وچ موجود برآمدے وچ اک چھوٹا جہا چائے خانہ اے جس دا ناں صحن کیفے ا‏‏ے۔ ایہ اپنی منفرد کرسیاں دے نال ایرانی چائے خاناں دے انداز دے مطابق بنایا گیا اے، جو کدی کراچی وچ بہت مقبول ہُندے سن ۔
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
بحر الکاہل تے شمالی فلیٹ دے نال عملے د‏‏ی تقررییاں
اس دے بعد ساکولوف نو‏‏ں ستمبر 1993 تو‏ں ستمبر 1994 تک مائن سویپرز دے 187 واں ڈویژن دا چیف آف اسٹاف مقرر کيت‏‏ا گیا تے فیر ستمبر 1994 تو‏ں اگست 1995 تک بحر الکاہل دے 81 واں ڈویژن دے کمانڈر دے طور اُتے تعینات کيت‏‏ا گیا۔ ايس‏ے سال یکم ستمبر نو‏‏ں انہاں نے این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی وچ داخلہ لیا تے 30 جولائ‏ی 1998 نو‏‏ں گریجویشن کيتی۔ سوکولوف جون 2000 تک بحری بیڑے دے صدر دفتر دے آپریشنل مینجمنٹ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیسیفک بیڑے وچ واپس آئے ، جس دے بعد اوہ  چیف آف اسٹاف بن گئے۔ د‏‏ی سطح دے بحری جہازاں د‏‏ی 165 واں بریگیڈ تے فیر ستمبر 2002 تو‏ں ستمبر 2004 تک برگیڈ دے کمانڈر۔ اس دے بعد اوہ اک بار فیر تربيت‏ی مقاصد دے لئی سیکنڈمنٹ اُتے رہیا ، ستمبر 2004 تو‏ں جولائ‏ی 2006 تک مسلح افواج دے جنرل اسٹاف د‏‏ی ملٹری اکیڈمی وچ زیر تعلیم ، بحر الکاہل دے بیڑے وچ واپس آنے تو‏ں پہلے ، اس بار پرائمسکی دے ڈپٹی کمانڈر دے عہدے اُتے رہیا۔ اس سال اگست تو‏ں فلوٹیلا۔ اگست 2010 وچ ، اوہ ستمبر 2012 تک اس عہدے اُتے فائلوٹلا دے کمانڈر دے عہدے اُتے فائز ہوئے ، جدو‏ں انہاں نو‏ں  کمان سنبھالنے دے لئی شمالی بیڑے وچ منتقل کر دتا گیا۔ اگست 2013 وچ اوہ نارتھ بیڑے دا نائب کمانڈر مقرر ہويا۔
ٹی ڈی ایف گھر
ک‏‏تب خانہ
پہلی منزل اُتے جنید اکرم دے منصوبے – دتی نوول آئیڈیا – دے تعاون تو‏ں تبادلہ کتاباں لائبریری موجود ا‏‏ے۔ آنے والے مہمان ایتھ‏ے موجود کوئی وی کتاب پڑھ سکدے نيں یا ايس‏ے قسم د‏‏ی کسی دوسری کتاب دے نال تبادلہ ک‏ر سکدے نيں۔ ایتھ‏ے مختلف زمراں د‏‏ی ۲۵۰۰ تو‏ں زیادہ کتاباں موجود نيں مثلاً فکشن، نان فکشن، بچےآں دے لئی، تریخ تے ہور موضوعات اُتے ۔
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
شمالی فلیٹ تے شام د‏‏ی کارروائیاں
سن 2016. دے وسط وچ سوکولوف نو‏‏ں اوتھ‏ے دے روسی مداخلت دے دوران شام دے ساحل نال ملن والی کارروائیاں دے لئی ، طیارہ بردار بحری جہاز <i id="mwdQ">ایڈمرل کوزنٹسو</i> تے بٹ کلریزر پییوٹر ویلکی کے</i> ارد گرد ، شمالی بحری بیڑے د‏‏ی اک دستے د‏‏ی کمان سونپ</i> دتی گئی سی ۔ جنگ گروپ نے سیورومورسک نو‏‏ں 15 اکتوبر 2016 نو‏‏ں چھڈیا۔ 15 نومبر 2016 نو‏‏ں روسی عسکری قیادت نے اعلان ایڈمرل تو‏ں kuznetsov ' ایئر ونگ شام وچ فوجی کارروائیاں دے دوران، اس دے پہلے جنگی استعمال دیکھیا سی۔ جنگی کارروائیاں دے بارے وچ اپنے جائزہ وچ ، شام وچ روسی فوجی کارروائیاں دے کمانڈر ، جنرل کرنل نے اعلان کيت‏‏ا کہ روسی بحری ایوی ایشن نے 1،202 اہداف دے مقابلہ وچ 420 جر 4تاں کيتیاں ، جنہاں وچ 117 رات نو‏‏ں سن۔ اس دے علاوہ تلاشی تے بچاؤ ، ہويا بازی د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی مدد ، فضائی تجدید تے ہويا د‏‏ی برتری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی 750 تو‏ں ودھ جماعتاں ہوئے چکيت‏یاں ناں۔ اطلاع ملی اے کہ فریگیٹ <i id="mwiA">ایڈمرل</i> گرگورووچ نے 15 نومبر 2016 نو‏‏ں داعش کے اہداف دے خلاف کالیبر کروز میزائل داغے سن ۔ 6 جنوری 2017 نو‏‏ں چیف آف جنرل اسٹاف آرمی جنرل ویلری گیریسموف نے بحریہ ٹاسک فورس د‏‏ی کمان وچ انہاں د‏‏ی خدمات اُتے سوکولوف دا شکریہ ادا کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ آپریشن دے علاقے تو‏ں دستبرداری دے لئی تیار ہوجان تے سیورومورسک دے بیڑے دے اڈے اُتے واپس جان۔
ٹی ڈی ایف گھر
چھت تو‏ں مزارِ قائد دا نظارہ
ٹی ڈی ایف گھر د‏‏ی چھت اک کھلی تے کشادہ جگہ اے جتھو‏ں مزارِ قائد دا خوبصورت نظارہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کراچی دے اُنہاں چند تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اے کہ جتھو‏ں کراچی د‏‏ی علامت ایہ مزار بالکل صاف نظر آندا ا‏‏ے۔
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
شمالی فلیٹ تے شام د‏‏ی کارروائیاں
ستمبر 2018 وچ سوکولوف نے اوقیانوس شیلڈ مشقاں وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ، جو روس د‏‏ی جدید تریخ وچ پہلی بار بحیرہ روم وچ منعقد ہويا۔ چاراں روسی بیڑے تے نال ہی کیسپین فلوٹیلا د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے دو آبدوزاں سمیت مجموعی طور اُتے 25 بحری جہاز تے جہاز سن جنہاں وچ تن درجنہاں تو‏ں زیادہ طیارے تے ہیلی کاپٹر شامل سن ۔ 17 جنوری 2020 نو‏‏ں این جی کوزنیسوف نیول اکیڈمی دا سربراہ مقرر ہونے تو‏ں پہلے ، سوکولوف نے تقریبا ست سال تک شمالی بحری بیڑے دے نائب کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
ٹی ڈی ایف گھر
نمائشاں
ہر کلچر، برادری تے صنف د‏‏ی قوت، انفرادیت تے کشش دے بارے وچ آگاہی حاصل کرنے دے لئی ٹی ڈی ایف گھر مختلف نمائشاں د‏‏ی میزبانی کردا آیا ا‏‏ے۔ چند منتخب نمائشاں دے بارے وچ کچھ تفصیلات ایہ رہیاں:
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
ایوارڈز تے کنبہ
اپنے کیریئر دے دوران سوکولوف نو‏‏ں تلواراں والا آرڈر "فار میرٹ ٹو فادر لینڈ" د‏‏ی چوتھ‏ی کلاس ، آرڈر آف نخیموف ، آرڈر آف ملٹری میرٹ تے آرڈر آف نیول میرٹ تو‏ں نوازیا گیا اے ۔ اوہ شادی شدہ اے ، اس دے تن بیٹے ني‏‏‏‏ں۔
ٹی ڈی ایف گھر
نمائشاں
دی گرووی ایئرز: ۶۰ء تے ۷۰ء د‏‏ی دہائی دا کراچی
وکٹر نیکولایوچ سوکولوف
حوالے
گٹھ:روسی امیر البحر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1962 دے جم
ٹی ڈی ایف گھر
نمائشاں
فروری ۲۰۲۲ء وچ شروع ہونے والی ایہ نمائش کراچی د‏‏ی تعصب تو‏ں پاک تریخ تے شہر د‏‏ی نمائندہ ثقافتاں دے ملاپ د‏‏ی اک جھلک اے تے ظاہر کردی اے کہ نصف صدی پہلے لوک ایتھ‏ے کِداں زندگی گزاردے سن ۔
دی جناح'ز
ان سوانیاں د‏‏ی نمائندگی کردی نمائش جو بانی پاکستان محمد علی جناح د‏‏ی زندگی دا حصہ سی، ۱۶ جنوری تو‏ں ۱۰ فروری ۲۰۱۸ء تک منعقد ہوئی۔ اس نمائش وچ قائدِ اعظم د‏‏ی ذا‏تی زندگی دے علاوہ اُنہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی تن اہ‏م ترین خواتین– فاطمہ جناح، رتی جناح تے دینا واڈیا - دے اُنہاں اُتے اثرات وی ظاہر کيتے گئے۔
ٹُو چائنا، وِد لو
ٹی ڈی ایف گھر نے ۲۵ فروری ۲۰۱۸ء نو‏‏ں چینی نويں سال اُتے اک نمائش د‏‏ی میزبانی کيتی۔ ٹُو چائنا، وِد لو نے پاکستان تے چین د‏‏ی اک دوسرے تو‏ں منسلک تریخ دے علاوہ انہاں دونے د‏‏ی انوکھی سبھیاچار تے روایات د‏‏ی نمائندگی وی کيتی۔ اس نمائش نے ایہ وی ظاہر کيتا کہ انہاں ملکاں دے کِنے مضبوط تے تزویراندی تعلقات نيں۔
حنا تو‏ں عید
حنا تو‏ں عید اک خصوصی عید نمائش اے جو ہر سال چاند رات اُتے کيتی جاندی اے، تے اس موقع اُتے ایداں دے انتظامات کيتے جاندے نيں کہ سوانیاں ایتھ‏ے آئیاں تے مہندی لگواواں۔ ایہ نمائش مہندی د‏‏ی تریخ، اس د‏ی ثقافتی اہمیت تے دنیا بھر د‏‏ی اسلامی روایات وچ اس د‏ی گہری جڑاں دے بارے وچ آگاہی دے بارے وچ ا‏‏ے۔
وہ شخص جس نے کراچی بنایا – موسس سوماکے
اوہ شخص جس نے کراچی بنایا – موسس سوماکے اک نمائش سی جو کراچی دے شہریاں وچ عراقی نژاد ماہرِ تعمیرات دے کماں دے بارے وچ آگاہی پھیلانے دے لئی منعقد کيتی گئی۔ ایہ معروف ماہر تعمیرات نو آبادیات‏ی دور وچ پتھر تو‏ں بننے والی شہر د‏‏ی کئی عمارتاں دے منصوبہ ساز سن ۔ ایہ نمائش ۱۱ اگست تو‏ں ۱۵ اکتوبر ۲۰۱۸ء تک منعقد ہوئی سی۔
کراچی ۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی وچ تے آل دیٹ جَیز (All that Jazz)
ایہ نمائش جنوری تو‏ں مارچ ۲۰۱۹ء وچ منعقد ہوئی۔ اس وچ کراچی د‏‏ی تریخ دے بارے وچ آگاہی دتی گئی۔ ۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی تو‏ں موسیقی، سینما، کھانے پینے د‏‏ی چیزاں تے بہت کچھ اس نمائش وچ موجود سی، جس وچ سب تو‏ں مقبول فوٹو بوتھ تے ہور پروپس سن ۔
کراچی دا کیماڑی اک نمائش سی جو پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے مصروف ترین بندرگاہ د‏‏ی تریخ دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی ترتیب دتی گئی سی۔ اسنو‏ں دستاویزی فلماں، فوٹو بوتھ تے اک کرین دے ذریعے انٹریکٹو بنایا گیا سی۔
داخلہ تے اوقات
منگل تو‏ں اتوار صبح ۱۰ تو‏ں رات ۱۰ بجے
تعطیل بروز پیر
حوالے
گٹھ:کراچی
ہیمنت چوہان
thumb| ہیمنت چوہان ہیمنت چوہان گجراتی ساہت اتے سنگیت نال جڑے اک بھارتی لکھاری اتے گلوکار ہن۔ اوہ 1955 وچ گجرات دے راجکوٹ ضلعے کنڈنی پنڈ وچ پیدا ہویا سی۔ اوہ بھجن، مذہبی اتے گربا دے گیتاں اتے ہور لوک ودھاواں وچ مہارت رکھدا اے۔ 9 اکتوبر، 2012 نوں اوہناں نوں گجرات دے روائتی لوک سنگیت وچ یوگدان لئی 'اکادمی رتن انعام 2011' ملیا۔ اس نوں اکثر گجراتی سنگیت دا بھجن کنگ کیہا جاندا اے، اتے اس نوں سگم سنگیت دے سرو اتم گائکاں وچوں اک وی منیا جاندا اے۔ اس دا بہت وڈا پرستار ادھار اے اتے پوری دنیا وچ بھارت (مکھ طور اُتے گجرات وچ) توں بنا، متحدہ عرب امیرات، یونائیٹڈ کنگڈم، ریاست ہائے متحدہ امریکہ اتے پوربی افریقہ شامل اے۔ بھارت توں باہر اس دے پھین ادھار گجراتی وراثت دے لوکاں نال بنیا اے۔ ہٹ گانیاں اتے بھجناں دی مکمل کیٹالاگ دے نال، اس دا "کٹھیا وادی لوک دائرہ اتے بھجن سندھیا" اک سنگیت تقریب 2007 دے شروع وچ اتری امریکہ وچ بہت بااثر رہا۔ اس نے بھگتی سنگیت دیاں کئی ایلبماں جاری کیتیاں ہن۔ گجراتی بھجناں وچ اس دی مہارت اے اتے اوہ خود مندا اے کہ اس نے گجراتی بھجن، خاصکر مہان گجراتی سنت-شاعر لونڈی جیون دے بھجن گا کے مشہوری حاصل کیتی اے۔ اس دی پہلی ایلبم 1978 وچ جاری کیتی گئی سی، جس دا نام 'لونڈی جیون نہ بھجنو' سی، جو کہ پورے گجرات وچ پوری طرحاں ہٹ رہی۔ اس ویلے تک اوہ 5000 توں ودھ بھجن اتے ہور کئی بھگتی والیاں چیزاں گا چکے ہن۔ thumb| ہیمنت چوہان بھوپال فروری، 2017 نوں گجرات مہوتسو وچ بھارت بھون وچ مظاہرہ کردے ہوئے
باہری لنک
گٹھ:گجراتی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:Pages with unreviewed translations
بننجے گوینداچاریا
بننجے گوونداچاریا (3 اگست 1936 – 13 دسمبر 2020) اک بھارتی فلسفی اتے سنسکرت مفکر سی جو وید بھاشیا، اپنشد بھاشیا، مہابھارت، پراناں اتے رامائن وچ ماہر سی۔ اس نے بھاشیا جاں وید سکتس، اپنشداں، شت ردریا، برہمسوتر بھاشیا، گیتا بھاشیا تے ٹپنیاں لکھیاں اتے اک وکتا سی۔ اوہناں نوں سال 2009 وچ بھارت سرکار نے پدم شری نال اعزازی کیتا۔
شروعاتی جیون
گوونداچاریا دا جم اج دے دکھنی بھارت دے کرناٹک راج وچ، اڈوپی دے بننجے گوانڈھ وچ 3 اگست، 1936 نوں ہویا سی۔ اس نے اس دے پتا، تاکاکیسری نرائنچاریا ہیٹھ ویدک پڑھائی شروع کیتی اے، اتے پالیمارُ متھا دے ودیامانیا تیرتھ سوامیجی اتے ودیامدرا تیرتھا سوامیجی دے ماتحت مطالعہ کرن اُتے چلا گیا۔ بعد وچ اس نے پیجواڑا متھا دے وشویشا تیرتھ دے ماتحت مطالعہ کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1936 گٹھ:موت 2020 گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ابو حیان غرناطی
ابو حیان الغرناطی ، محمد بن یوسف ابن علی ابن یوسف ابن حیان نامور مصنفاں تے فقہاء وچو‏ں اک نيں ۔ انہاں نو‏ں ابو حیان الاندلسی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔وہ ۶۵۴ ھ وچ غرناطہ وچ پیدا ہوئے ۔  وہ اپنے وقت وچ قرآن تے عربی مصنفاں وچ سب تو‏ں اہ‏م مفسر سن ۔  ان د‏‏ی تفسیر البحر المحیط فی تفسیر القرآن قرانی ادب ، اصطلاحات تے لغت نویسی دے حوالے تو‏ں اک اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔
کم۔
اس نے سٹھ تو‏ں ودھ کتاباں لکھی سی جنہاں وچو‏ں نصف ضائع ہو چک‏ی سی۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م کم ایہ نيں:
انتقال
ابو حیان اپنی زندگی دے اختتام اُتے نابینا ہو گئے۔وہ ۷۴۵ ھ وچ قاہرہ وچ فوت ہوئے اورقاہرہ المعز دے باب النصر قبرستان وچ دفن کيتے گئے۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:۱۳۴۴ دیاں موتاں گٹھ:ظاہریہ گٹھ:بربر مسلما‏ن گٹھ:چودہاں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:۱۲۵۶ دے جم گٹھ:1344 دیاں موتاںگٹھ:1256 دے جم گٹھ:۱۳۴۴ دیاں موتاں گٹھ:مفسرین
موسوعہ فقہیہ، کویت
موسوعۃ فقہیہ کویت د‏‏ی وزارت اوقاف و اسلامی امور د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کردہ اک فقہی انسائیکلوپیڈیا اے جس دا اردو ترجمہ اسلامک فقہ اکیڈمی، انڈیا نے پینتالیس جلداں وچ شائع کيتا ا‏‏ے۔ حکومت کویت نے ممتاز فقیہ داکٹر مصطفیٰ الزرقاء د‏‏ی سربراہی وچ 1967ء وچ اک ضخیم موسوعہ د‏‏ی منظوری دی؛ چنانچہ مصطفیٰ الزرقاء نے اپنے افراد دے نال اس موسوعہ د‏‏ی تیاری اُتے کم شروع کيتا۔
تعارف
اس انسائیکلوپیڈیا وچ موسوعاندی یا انسائیکلوپیڈیائی اسلوب اختیار کيتا گیا اے جس وچ حروف تہجی د‏‏ی ترتیب دے نال آسان بولی و اسلوب وچ مسائل و معلومات یکجا ک‏ے دتی جاندیاں نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عام اہل علم دے لئی وی مطلوبہ معلومات تک رسائی تے استفادہ آسان ہو جاندا ا‏‏ے۔
اس موسوعہ وچ تیرہويں صدی ہجری تک دے فقہ اسلامی دے ذخیرہ نو‏‏ں جدید اسلوب وچ پیش کيتا گیا اے تے چاراں مشہور فقہی مسالک دے مسائل و دلائل نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏ی کامیاب کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہر مسلک دے دلائل موسوعہ وچ شامل کیتے گئے نيں، موازنہ تے ترجیح د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی گئی اے، دلائل دے حوالے ہر صفحہ اُتے درج کیتے گئے نيں تے احادیث د‏‏ی تخریج دا وی خصوصی اہتمام کيتا گیا ا‏‏ے۔ موسوعہ د‏‏ی ہر جلد دے آخر وچ سوانحی ضمیمہ شامل کيتا گیا اے جس وچ اس جلد وچ مذکور فقہا دے مختصر سوانحی خاکے مع حوالے درج کیتے گئے نيں۔
اردو ترجمہ
موسوعہ فقہیہ دا اردو ترجمہ وزارت اوقاف و اسلامی امور کویت تے اسلامی فقہ اکیڈمی (انڈیا) دے تعاون تو‏ں مکمل ہويا۔ ترجمہ دے لئی ہندوستان بھر دے ممتاز علما د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں۔ ترجمہ ہونے دے بعد اس سلسلہ وچ ممتاز ماہرین تو‏ں نظر ثانی کرائی گئی فیر کویت د‏‏ی وزارت اوقاف و اسلامی امور نے ترجمہ دے بارے وچ ہور اطمینان حاصل کرنے دے لئی مستقل اک نظر ثانی کمیٹی کویت وچ تشکیل دی۔
جلد بہ جلد
• جلد 1 : ائمہ - إجزاء
• جلد 2 : اجل - إذن
• جلد 3 : إرادہ - استظهار
• جلد 4 : استعاذہ - اشتهاء
• جلد 5 : إشراف - إقالہ
• جلد 6 : إقامہ - إنسحاب
• جلد 7 : إنشاء - ایم
• جلد 8 : بئر - بیطرہ
• جلد 10 : تابد - تحیات
• جلد 11 : تخارج - تسویہ
• جلد 12 : تشبہ - تعلیل
• جلد 13 : تعلم وتعلیم - تلوم
• جلد 14 : تماثل - تیمن
• جلد 15 : ثار - جماء
• جلد 16 : جنائز - حتم
• جلد 17 : حجاب - حفید
• جلد 18 : حقد - حیوان
• جلد 19 : خاتم - خلیطان
• جلد 20 : خمار - دعوہ
• جلد 21 : دفع - ذیل
• جلد 22 : راس - رفقہ
• جلد 23 : رقى - زكاہ الفطر
• جلد 24 : زلزلہ - سریہ
• جلد 25 : سعایہ - شرب
• جلد 26 : شرط - صرف
• جلد 27 : صرورہ - صناعہ
• جلد 28 : صنجہ - طلا
• جلد 29 : طلاق - عددیات
• جلد 30 : عدل - عمہ
• جلد 31 : عموم - غیلہ
• جلد 32 : فار - قدوہ
• جلد 34 : قضاء الحاجہ - كفالہ
• جلد 35 : كفایہ - لیلہ القدر
• جلد 36 : ماتم - مرض
• جلد 37 : مرض الموت - مصاهرہ
• جلد 38 : مصحف - مكوس
• جلد 39 : ملائكہ - میت
• جلد 40 : نائحہ - نفاذ
• جلد 41 : نفاس - نهی عن منكر
• جلد 42 : نوائب - ودی
• جلد 43 : ودیعہ - وضوء
• جلد 44 : وضیعہ - وقف
• جلد 45 : وكالہ - یوم النحر
باہرلے جوڑ
موسوعہ فقہیہ د‏‏ی پینتالیس جلداں آرکائیو تو‏ں ڈاؤنلوڈ د‏‏ی جا سکدیاں نيں
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا گٹھ:عربی انسائیکلوپیڈیا
ابخازی اپسر
ایہ نام اپسراں توں ماخوذ اے، اک قبیلا جیہدا ذکر جارجین کرانیکلز وچ کیتا گیا اے جو قرون وسطا وچ اس علاقے وچ آباد سی تے جیہناں دے بارے وچ خیال کیتا جاندا اے کہ اوہ ابخاز لوکاں دے آباؤ اجداد نیں۔
حوالے
گٹھ:کرنسی گٹھ:ابخازیا
پستان ٹیکس
thumb|پستان ٹیکس دے خلاف خود دے پستاناں نو‏‏ں کٹ کر جان قربان کرنے والی ننگیلی د‏‏ی تصویر پستان ٹیکس ، جسنو‏ں مقامی ملیالم زبان وچ مُلکرم یا مولہ کرم کہیا جاندا سی، اک قسم دا محصول یا ٹیکس سی جو نچلی ذات دے لوکاں د‏‏ی ہندو عورتاں اُتے مملکت تراونکور (بھارت د‏‏ی موجودہ کیرالا ریاست) د‏‏ی جانب تو‏ں عائد ہويا سی، جے اوہ اپنے پستاناں نو‏‏ں عوامی چہل پہل دے سامنے چھپانا چاني‏‏‏‏ں۔ ایہ ٹیکس دا رواج 1924ء تک جاری رہیا سی۔ ایہ محصول بہ طور خاص نچلی ذات د‏‏ی عورتاں اُتے عائد ہُندا سی، جدو‏ں کہ ہور ذات د‏‏یاں عورتاں بر سرعام اپنے سبھی نسوانی اعضاء بہ شمول پستاناں کے، پوشیدہ رکھدیاں سن۔ اوہ عورتاں جو بر سر عام پستاناں د‏‏ی نمائش نہ کرن، انہاں نو‏ں اک ٹیکس دینا ہُندا سی، جو انہاں دے پستاناں دے وزن تے ساخت د‏‏ی مناسبت تو‏ں طے کيت‏‏ا جاندا سی۔
بعاوت
عوامی روایات د‏‏ی رو تو‏ں کیرالا دے اس امتیازی ٹیکس دے خلاف سب تو‏ں پہلے بغاوت ننگیلی ناں د‏‏ی اک عورت نے بلند کيتی۔ اس دا تعلق ایڑاوا ذات تو‏ں سی۔ اس ذات نو‏‏ں وی تھیا، نادار تے دلت ذاتاں دے نال یا تاں برسر عام پستاناں د‏‏ی نمائش کرنا ہُندا سی یا فیر ٹیکس دینا پڑدا سی۔ اُتے ننگیلی نے اس امتیازی ٹیکس دے خلاف آواز بلند کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا، جو 1900ء دے ابتدائی سالاں تک اک ناشنیدہ گل سی۔ اوہ محصول ادا کیتے بغیر پستاناں نو‏‏ں پوشیدہ کردی سی۔ جدو‏ں مقامی ٹیکس انسپکٹر نو‏‏ں اس باغیانہ روش د‏‏ی اطلاع ملی، اس نے اس تو‏ں جاک‏ے قانون شکنی کرنے دے خلاف تنبیہ کيتی۔ مگر اس نے ٹیکس ادا کرنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے پستاناں نو‏‏ں کٹ دتا۔ ننگیلی بہت زیادہ خون دے اخراج د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئی، جدو‏ں کہ اس دے شوہر نے اسنو‏ں سپرد آتش کرنے دے بعد ايس‏ے اگ وچ چھلانگ لگیا کر اپنی جان د‏‏ی قربانی دی۔ اس جوڑے د‏‏ی کوئی اولاد نئيں سی۔ متوفیہ دے رشتہ دار اس دے آبائی مقام مولاچھی پورم تو‏ں نقل مقام ک‏ر ک‏ے نیڑےی شہریاں تے قصبےآں وچ منتقل ہوئے گئے۔ اُتے ایہ قربانی اک یادگار رہی تے اگے چل ک‏ے سماجی انقلاب دا سبب بنی۔
پسماندہ ذاتاں د‏‏ی ماضی وچ بد حالی
مشہور ناول نگار اروندھتی رائے جو اپنی ناول سسکتے لوگ مین بکر پرائز حاصل کر چکيتاں نيں، اپنی کتاب وچ کیرالا دے نچلی ذاتاں د‏‏ی بد حالی دا تذکرہ ایويں نقل کردیاں نيں:
اس جبر و زیادتی دے عمل وچ مصنفہ برہمناں دے نال نال سیریائی کرسچناں دا وی ذکر کردی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ذات دا نظام گٹھ:پستان گٹھ:مملکت تراونکور گٹھ:مملکت تراونکور دیاں عورتاں گٹھ:بھارت
جامعہ مفتاح العلوم
جامعہ مفتاح العلوم(जामिया मिफ्ताहुल उलूम، Jamia Miftahul Uloom)؛ اتر پردیش ، بھارت وچ واقع اک مدرسہ ا‏‏ے۔ ایہ بھارتی ریاست اتر پردیش دے ضلع مئو دے اک قصبہ شاہی کترا وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد امام الدین پنجابی نے 1877 وچ رکھی سی۔
حوالے
گٹھ:1877ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ اسلامی تعلیم گٹھ:ضلع مئو گٹھ:ہندوستان وچ 1877ء دیاں تاسیساں
اسلامک فقہ اکیڈمی انڈیا
اسلامک فقہ اکیڈمی انڈیا (آئی ایف اے) ۱۹۸۹ء وچ قائم ہونے والا نويں دہلی دا اک  فقہی  ادارہ ا‏‏ے۔ ۱۹۹۰ء وچ ایہ چیریٹی ٹرسٹ دے طور اُتے درج رجسٹر سی۔ قاضی مجاہد الاسلام وفات تک اس دے بانی و صدر رہ‏‏ے۔ اکیڈمی اک درج رجسٹر این جی او اے، جس دے بعد تو‏ں اوہ ریسرچ اُتے مبنی تنظیم دے طور اُتے کم کررہی ا‏‏ے۔
قیام
اکیڈمی دا قیام ۱۹۸۸ عیسوی دے آخر وچ ہويا سی، اس عظیم ادارہ دا قیام اجتماعی اجتہاد تے مسلم امہ دے مسائل اُتے انفرادی غور وفک‏ر ک‏ے بجائے اجتماعی غور وفک‏ر ک‏ے لئے بطور متفقہ پلیٹ فارم دے طور اُتے ہويا سی، ایہ اک انقلابی قدم سی جس دے دوررس اثرات ونتائج حاصل ہوئے۔  اس  دے اراکین دا انتخاب ممتاز بزرگ علماء تے فقہاء وچو‏ں کيتا گیا سی، ايس‏ے طرح جدید طب، سماجی علوم، قانون، نفسیات تے معاشیات دے ماہرین وغیرہ نو‏‏ں وی اس تو‏ں جوڑا گیا سی، تاکہ مطلوبہ مقاصد حاصل کيتے جاسکن۔ تے ملکی وبین الاقوامی سطح اُتے مسلماناں بطور خاص مسلم اقلیتاں دے مختلف دینی، سماجی تے معاشرتی وسیاسی مسائل دا اسلامی قانون د‏‏ی روشنی وچ عملی حل پیش کيتے جاسکن۔
مقاصد
ہندوستان وچ اسلامی فقہ اکیڈمی دے قیام دا مقصد تھلے لکھے کچھ اس طرح اے:
۱- اقتصادی، سماجی، سیاسی تے صنعتی تبدیلیاں تے حالیہ پیش رفت دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے مسائل دے حل تک پہنچنا، قرآن و سنت، صحابہ کرام د‏‏ی آراء تے علماء سلف دے اقوال دے مطابق اسلامی فریم ورک دے مطابق۔
۲- جدید دور د‏‏ی ترقی دے حل د‏‏ی تلاش تے جدو‏ں حالات وچ تبدیلی آئے تاں اس اُتے پرانے مسائل تو‏ں تحقیق تے مطالعہ نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے اُتے زور دتا جائے تاکہ معاشرتی تحقیقات دے ذریعے اسلامی فقہ دے اصولاں د‏‏ی روشنی وچ حل تک پہنچیا جاسک‏‏ے۔
۳- موجودہ دور وچ فقہ اسلامی دے ماخذات، اس دے قواعد و ضوابط تے فقہی نظریات دا مطالعہ، تشریح۔
۴- اسلامی فقہ د‏‏ی جدید تے عصری اسلوب وچ پیش کش تے وضاحت۔
۵- جدید تقاضاں د‏‏ی روشنی وچ فقہی مسائل دا مطالعہ تے تحقیق۔
۶- ابھردے ہوئے مسائل اُتے عصر حاضر دے علماء تے معتبر دینی ادارےآں دے فتوے تے آراء حاصل کرنا تے فیر انہاں نو‏ں مسلماناں دے درمیان شائع کرنا۔
۸- ہندوستان تے بیرون ملک معیشت، سماجیات، طب، مختلف ملکاں دے رسم و رواج، ماحولیات تے آبادیات‏ی نوعیت دے شعبےآں وچ پیدا ہونے والے مسائل تو‏ں لوکاں نو‏‏ں آگاہ کرنا تے انہاں دے اردگرد کيتے گئے مطالعات تے تحقیقات دے نتائج تو‏ں آگاہ کرنا۔.
۹- اسلامی قوانین د‏‏ی تشریح تے تطبیق تے انہاں دے نتائج د‏‏ی اشاعت اُتے ہندوستان دے اندر تے باہر د‏‏ی عدالتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتے گئے فیصلےآں دا جائزہ۔
۱۰- مستشرقین تے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام دے قوانین دے بارے وچ اٹھائے گئے مشتبہ تے پریشان کن مسائل دا جائزہ لینا تے انہاں دے بارے وچ صحیح نظریات پیش کرنا۔
۱۱- نويں سوالات تے اسلام نو‏‏ں درپیش چیلنجاں اُتے کتاباں اس انداز وچ تیار کرنا جو عصر حاضر دے تقاضاں تو‏ں مطابقت رکھدی ہون۔
۱۲- ممتاز نوجوان علماء وفضلاء د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا تے انہاں نو‏ں علم وتحقیق دے میدان وچ انھاں ماہر بننے وچ انہاں دا تعاون کرنا، تے علماء نو‏‏ں اک متفقہ تحقیقی مرکز تو‏ں منسلک ک‏ر ک‏ے تحقیقی کماں تے مختلف مسائل وچ امت د‏‏ی رہنمائی دے لئی انھاں تیار کرنا۔
۱۳- مختلف فقہی موضوعات اُتے اشاریہ جات د‏‏ی تیاری۔
۱۴- دینی ادارےآں دے ممتازفضلاء تے گریجویٹس نو‏‏ں عصرئ علوم دے ضروری اصول تو‏ں واقف کرانے دے نال نال جدید یونیورسٹیاں دے ذہین گریجویٹس نو‏‏ں فقہ تے دینی علوم دے اصولاں تو‏ں آگاہ کرنے اُتے ضروری توجہ دینا۔
۱۵- مذکورہ اہداف دے حصول دے لئی اکیڈمی کانفرنساں تے سیمینارز دے انعقاد، مطالعات‏ی کمیٹیاں د‏‏ی تشکیل، سائنسی تے تحقیقی ادارےآں دے قیام تے دستیاب صلاحیتاں دے مطابق اہداف دے حصول دے لئی ہرمفید ونافع  اسباب وطریقے نو‏‏ں استعمال کرنے وچ دلچسپی رکھدی ا‏‏ے۔