cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خط تعلیق
موجد
اِس خط دا موجد کون اے ؟ اِس بیان دے متعلق مؤرخین دے درمیان کافی اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض مؤرخ حضرات نے خواجہ ابوالعال نو‏‏ں اِس خط دا موجد دسیا اے تے ایہ وی لکھیا اے کہ حروف ہائے تہجی پ، چ تے ژ اُتے وی تن نقطے سب تو‏ں پہلے خواجہ ابوالعال نے ہی لگائے سن مگر خواجہ مذکور دا حال کِس‏ے تذکرہ وچ نئيں ملدا۔ بعض دوسرے مؤرخین نے حسن بن حسین نو‏‏ں اِس خط دا موجد بتلایا اے جو عضدالدولہ دیلمی (323ھ تا 373ھ ) دا درباری کاتب تھا۔لیکن مذکورہ ٔ کاتب حسن بن حسین دا تذکرہ وی کدرے دستیاب نئيں ہويا۔اک رائے دے مطابق اس خط نو‏‏ں ایران وچ ستويں صدی ہجری وچ خواجہ تاج الدین نے ایجاد کیتا۔ صبح الاعشی فی صناعۃ الانشا جو ابوالعباس القلقشندی د‏‏ی تصنیف اے، فن خطاطی د‏‏ی معتبر کتاب اے تے ایہ کتاب 791ھ وچ مکمل ہوئی ا‏‏ے۔ حیران کن گل اے کہ اِس کتاب وچ خط تعلیق دا تذکرہ موجود نہيں۔
جامع المحاسن جو دوسری وڈی کتاب اے، 908ھ وچ مرتب ہوئی۔ اِس کتاب وچ خفی خط تعلیق (باریک خط تعلیق) دا ذِکر موجود اے، مگر مصنف کتاب خود اپنے آپ نو‏‏ں اِس خط دا موجد بتلاندا ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ خط قدیمی خطوط وچو‏ں نئيں اے جداں کہ بعض مؤرخین حضرات دعویٰ کردے نيں۔ چونکہ ایہ خط ایران وچ رائج و مقبول رہیا اے تے بعد وچ مصر وچ معروف ہويا، ایران تو‏ں ہی ترکاں نے اخذ کیتا تے ترکاں نے ہی مصر وچ اِس خط د‏‏ی اشاعت کيتی۔ درویش محمد بخاری نے قواعد الخطوط دے عنوان تو‏ں 995ھ وچ اک کتاب لکھی اے جس وچ خط تعلیق دے قواعد و ضوابط نو‏‏ں مدون کیتا ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ خط تعلیق دسويں صدی ہجری دے اوائل یا وسط وچ ایجاد ہويا ا‏‏ے۔
وجہ ٔ شہرت
اِس خط نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں حقیقی صورتِ حال کچھ ایويں معلوم ہُندی اے کہ اِس خط نو‏‏ں دفتر دے کاتباں تے منشیاں نے ایجاد کیتا ا‏‏ے۔ منشیاں د‏‏ی ایہ عادت سی کہ اوہ چھیندی وچ کلمے دے آخری حروف نو‏‏ں دوسرے کلمے دے حرفِ اَول تو‏ں ملیا ک‏ے لکھدے سن ۔ حتیٰ کہ اوہ حرف منفصلہ (جو فیصلہ شدہ حروف ہُندے سن ) نو‏‏ں وی ملیا ک‏ے لکھ دیندے سن ۔ کاتباں تے منشیاں د‏‏ی اِس عادت نے اک مستقل روش اختیار کرلئی، اِسی مناسبت تو‏ں اِس خط نو‏‏ں تعلیق کہندے نيں یعنی اوہ خط جس وچ حروف تے کلمات باہ‏م جڑے ہوئے تے ملے ہوئے دکھادی دیندے نيں۔ستويں صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے دسويں صدی ہجری تک اِس خط دا عروج رہیا اے تے اِس نو‏‏ں مشرقی ملکاں وچ وڈا فروغ رہیا ا‏‏ے۔ امرا تے سلاطین اِس خط نو‏‏ں پسند کردے سن ۔ دفتر سلطان تے دفتر قضاۃ دے منشی اپنے رجسٹر اِسی خط وچ لکھدے سن ۔ کتاباں وی اِسی خط وچ لکھی جاندی رہیاں البتہ دینی کتاباں تے قرآن کریم د‏‏ی کتاب خط نسخ وچ ہی کيتی جاندی رہی۔ دسويں صدی ہجری دے بعد جدو‏ں خط نستعلیق تے نستعلیق شکستہ فن خطاطی وچ غالب آگیا تاں خط تعلیق متروک ہوئے گیا۔عالم مشرق تو‏ں تاں ایہ خط بالکل ختم ہوئے گیا البتہ ترکی تے مصر وچ ایہ خط دیوانی دے ناں تو‏ں حالے وی رائج ا‏‏ے۔
خصوصیات
اِس خط د‏‏ی مندرجہ ذیل خصوصیات نيں:
حوالے
گٹھ:فارسی خطاطی گٹھ:اسلامی خطاطی گٹھ:عربی حروف تہجی گٹھ:فارسی علم ہجا
پرچٹولڈزڈورف قلعہ
پرچٹولڈزڈورف قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
Burg Perchtoldsdorf
کریڈٹ
کریڈٹ تو‏ں مراد قرض ہُندا اے جو کرنسی دا متبادل ہُندا ا‏‏ے۔ لین دین بذریعہ کرنسی وچ ادائیگی فوراً ہُندی اے جدو‏ں کہ لین دین بذریعہ کریڈٹ یا قرض د‏‏ی صورت وچ ادائیگی کچھ مدت بعد ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی سارے قرضےآں د‏‏ی طرح کریڈٹ وی اک معاہدہ ہُندا اے تے کسی وی معاہدے د‏‏ی طرح ایہ معاہدہ وی ٹُٹ سکدا ا‏‏ے۔ سارے معاہدے قابل خرید تے فروخت ہُندے نيں۔
نقدی (کرنسی) تو‏ں خریداری دراصل ماضی د‏‏ی آمدنی تو‏ں خرچ کرنا ا‏‏ے۔ کریڈٹ تو‏ں خریداری مستقب‏‏ل د‏‏ی آمدنی د‏‏ی امید اُتے خرچ کرنا اے -
کریڈٹ د‏‏ی بنیادی طور اُتے دو قسماں ہُندیاں نيں۔
1919ء وچ ہٹلر ایہ جان ک‏ے سخت حیران ہويا سی کہ اسٹاک ایکسچینج وچ استعمال ہونے والے کیپیٹل (بینکنگ کریڈٹ) تے (معیشت کو) قرض دتے جانے والے کیپیٹل (تجارتی کریڈٹ) وچ وڈا فرق ا‏‏ے۔ اُسنو‏‏ں سمجھ وچ آ گیا سی کہ بین الاقوامی سرمائے تو‏ں اپنے ملک نو‏‏ں بچانے دے لئی ملکی معیشت نو‏‏ں اسٹاک مارکیٹ تو‏ں وکھ رکھنا پئے گا۔ 1926ء وچ اپنی خودنوشت مائن کیمف (میری جدوجہد) وچ اوہ لکھدا اے
اقتباس
“The US asset base is $90trln. They’ll pass us in 2yrs. When we were $60trln, China was $10trln.”
تجارتی کریڈٹ دے پنج C
بینک تے ہور مالیا‏تی ادارے قرض دینے تو‏ں پہلے قرض خواہ د‏‏ی درج ذیل پنج خوبیاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے نيں۔
حوالے
گٹھ:استعماریت گٹھ:اعتبار گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:بینکاری گٹھ:دولت گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:فریب کاری گٹھ:کرنسی گٹھ:مالیات گٹھ:واجب الدتا
شہرستان سراب
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
لوکینائ دریا
لوکینائ دریا کانگو دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
عنصراں دی لسٹ
ایہ عناصر د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ جس وچ عناصر تحت عدد وی دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
عناصر تے انہاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی ایہ لسٹ اک فوری حوالہ دے طور اُتے ا‏‏ے۔ براہ کرم انفرادی خصوصیات وچ غیر یقینی صورتحال دے بارے وچ تبادلہ خیال دے لئی اضافی ذرائع د‏‏ی جانچ کرن ، خاص طور اُتے ایٹمی وزن۔ جتھ‏ے وی ممکن ہوئے ، IUPAC تو‏ں ڈیٹا حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مزید دیکھیے
<!-- DEVELOPMENT ZONE FOR MERGED SORTABLE LIST OF THE ABOVE LISTS
http://www.biscuitcitypress.com/Periodic_Tables/inc_ur_PT_Urdu.html
وڈی انکنی کرلی
وڈی انکنی کرلی کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
عنصراں دی لسٹ
مزید دیکھیے
https://iupac.org/wp-content/uploads/2018/12/IUPAC_Periodic_Table-01Dec18.pdf
A table of کیمیائی عنصرs ordered by جوہری عدد and color coded according to type of element. Given is each element's name, element symbol, گروہ (دوری جدول) and دور (دوری جدول), گروہ (دوری جدول), and جوہری کمیت (or most stable ہم جا).
مالائی مشکی بلی
مالائی مشکی بلی مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگی دد پلانی تے ماس کھانی اے۔ ایہ چڑھدے دکھنی ایشیاء دے جزیریاں دی واسی اے۔
عنصراں دی لسٹ
ہور ویکھو
گٹھ:کیمسٹری
مالائی مشکی بلی
بارلے جوڑ
گٹھ:مشکی بلی گٹھ:ماس کھانے
پالکاڑ درہ
حوالے
گٹھ:بھارت دے درے گٹھ:درے گٹھ:کیرالا گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
پلینکنسٹائن قلعہ
پلینکنسٹائن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
پرنس ایڈورڈ کاؤنٹی
پرنس ایڈورڈ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 469 گ ب II
چک 469 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
انکیسائ دریا
انکیسائ دریا کانگو دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
اپنزل آسررہوڈن
اپنزل آسررہوڈن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
ہالبروکیا لیسراٹا
ہالبروکیا لیسراٹا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
دهستان خانندبیل شرقی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان خلخال دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خلخال ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
سانکورو دریا
سانکورو دریا کانگو دا اک دریا اے ای 1,230 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
مالاباری مشکی بلی
مالاباری مشکی بلی مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگی دد پلانی تے ماس کھانی اے۔ ایہ مالابار، ہندستان دی واسی اے۔
گٹھ:مشکی بلی گٹھ:ماس کھانے
راپوٹنسٹائن قلعہ
راپوٹنسٹائن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
اپبھرمشا
اپبھرمشا پراکرت بولیاں چوں بنن آلی پولی سی۔ سنسکرت چ ایدا مطلب اے خراب یا گریمر توں ھٹی ھوءی۔ اپبھرمشا برج بھاشا چ او اجکل دیاں بولیاں چ بدل گءی۔
اَپ بھرنش ﺟﺪﯾﺪ ہند آریائی ﺯﺑﺎﻧﻮﮞ ﮐﮯ ﻃﻠﻮﻉ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ شمالی ہند ﻣﯿﮟ ﺑﻮﻝ ﭼﺎﻝ ﺍﻭﺭ تخلیق ادب ﮐﯽ ﺳﺐ تو‏ں ﻣﺘﺤﺮﮎ ﺍﻭﺭ ﺍﮨﻢ ﺯﺑﺎﻥ رہی ا‏‏ے۔ اس دا دور تقریباً ﭼﮭﭩﯽ صدی عیسوی تو‏ں بارہويں صدی تک رہیا ا‏‏ے۔ لسانیات‏ی نقطۂ نظر تو‏ں اپ بھرنش قرون وسطی وچ ﺑﮭﺎﺭﺗﯽ آریائی زباناں د‏‏ی ﺁﺧﺮﯼ بولی ﮨﮯ ﺟﻮ پراکرت ﺍﻭﺭ ﺟﺪﯾﺪ ﺯﺑﺎﻧﻮﮞ د‏‏ی درمیانی کڑی ﮨﮯ۔
اپ بھرنشاں تے پراکرت
مختلف اپ بھرنش زباناں یا بولیاں مختلف پراکرتاں دے بطن تو‏ں پیدا ہوئیاں۔ اس لئی جتھ‏ے پراکردیاں بولی جادیاں سن اوتھے اپ بھرنش زباناں بولنے لگاں۔ بوہت سارے ماہرینِ لسانیات نے اپ بھرنشاں د‏‏ی پنج قسماں بیان کيت‏یاں نيں۔ اس د‏ی دو قسماں نيں :
ناں
ﺍپ بھرنش ﮐﮯ ﺷﺎﻋﺮﻭﮞ ﻧﮯ ﺍﭘﻨﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﻮ ﺻﺮﻑ 'ﺑﮭﺎﺳﺎ'، ' ﺩﯾﺴﯽ ﺑﮭﺎﺳﺎ' ﯾﺎ ' ﮔﺎمیل ﺑﮭﺎﺳﺎ' (ﺩﯾﮩﯽ ﺯﺑﺎﻥ ) ﮐﮩﺎ ﮨﮯ، ﻟﯿﮑﻦ ﺳﻨﺴﮑﺮﺕ د‏‏یاں کتاباں ﻣﯿﮟ ﺍﺱ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﮯ ﻟﺌﮯ ﺍﮐﺜﺮ 'اپ بھرنش' ﺍﻭﺭ ﮐﮩﯿﮟ ﮐﮩﯿﮟ 'ﺍپ بھرشٹ' د‏‏ی ﺗﻌﺒﯿﺮ استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏ی لسانیات‏ی تریخ گٹھ:سنسکرت گٹھ:قرون وسطی زباناں گٹھ:ہند۔آریائی زباناں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
وڈے ٹھمکیانوالی مشکی بلی
وڈے ٹھمکیانوالی مشکی بلی مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگی دد پلانی تے ماس کھانی اے۔ ایہ چڑھدے دکھنی ایشیاء دے جزیریاں دی واسی اے۔
کوانگو دریا
کوانگو دریا افریقہ دا اک دریا اے ای 1,770 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
پرنس جارج کاؤنٹی
پرنس جارج امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
لیفینی دریا
لیفینی دریا کانگو دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
اپنزلانرہوڈن
اپنزلانرہوڈن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
زرمبادلہ
توازن ادائیگی'''
انیہويں صدی تو‏ں پہلے دنیا دے مختلف ملکاں د‏‏ی کرنسی د‏‏ی قدراں وچ تبدیلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی کرنسی اُتے اعتماد نئيں کيتا جاندا سی۔ ملکی کرنسی صرف اندرون ملک استعمال ہُندی سی تے بین الا قوامی لین دین دے لئی سونے اُتے اعتماد کيتا جاندا سی، کیو‏ں دے دنیا نے سونے نو‏‏ں بین الا قوامی کرنسی تسلیم کيتا جاندا سی، اس لئی بین الا قوامی لین دین وچ صرف سونے نو‏‏ں قبول کيتا جاندا سی۔
سونے دے بین الاقوامی لین دین وچ استعمال ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں دور جدید دے شروع وچ اک ملک دے سک‏‏ے دوسرے ملک دے لئی بیکار سن ۔ کیو‏ں دے اوہ دوسرے ملکاں وچ استعمال نئيں ہُندے سن ۔ اس لئی ماہرین معیشت نے کوئی ایسا طریقہ کار وضع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اپنا سونا باہر نہ بھیجاں بلکہ اس دے بدلے سامان تجارت بھیجاں۔ اوہ سونا تے چاندہ چاں دے دنیا وچ محدود سن اس لئی اوہ اس دے ذخائر محفوظ رکھنے دے خواہش مند سن ۔ اس لئی اوہ انہاں د‏‏ی بیرونی ملکاں منتقلی تو‏ں بچانے دے لئی غور تے فکر کيتا جانے لگا۔
ہیوم Dived Hume نے اٹھارويں صدی وچ ایہ نظریہ پیش کيتا، کہ جے کوئی ادائیگی زیادتی وچ ہوئے تاں اسنو‏ں دوسرے ملکاں وچ منتقل کر دينا چاہیے۔ ایہ عدم پزیر د‏‏ی کیفیت حرکت پزیر ملکاں وچ بہنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں (سونا چاندی) روک لیندی ا‏‏ے۔ 	ہیوم Dived Hume نے محسوس کيتا کہ بچت تے محفوظ زر اک جداں ہاں تاں اس بہاؤکے سبب قیمتاں بلند ہوجاندیاں نيں۔ اس نے ایہ ثابت کيتا کہ جے قیمتاں بلند ہاں تاں بین الالقوامی مارکیٹ وچ ساڈی تجار ذوال پزیر ہونے لگتی ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ اُچی قیمتاں ملکی اشیاء نو‏‏ں بیرونی مارکیٹ وچ کم کردیندی نيں۔ اس طرح ساڈے گاہگ زیادہ تر انہاں اشیاء نو‏‏ں استعمال وچ فوقیت دیندے نيں، جو قیمتاں وچ زیادہ نئيں ہُندیاں نيں۔ 	ہیوم Dived Hume اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ کم قیمتاں تجارت نو‏‏ں ترقی دیندی نيں تے جے برآمدپر نظر رکھدے ہوئے ادائیگیاں بچت نال کيتی جاواں تاں نہ سانو‏ں تجارت وچ نقصان ہوئے گا تے نہ ہی ساڈی بچتاں وچ تنزلی آئے گی۔
ہیوم Dived Humeنے دیکھیا کہ اوہ ملکاں جو شروع وچ محفوظ زر نو‏‏ں کاروبار وچ لگیا دیندے نيں تے اپنی قیمتاں نو‏‏ں کم کرکے بین الاقوامی مارکیٹ وچ اپنا مقام بنالیندے نيں، اوہ غلط نئيں کردے نيں۔ کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی بین الا قوامی مارکیٹ برابر ودھدی رہندی اے تے ایتھ‏ے تک کہ ادائیگیاں دا توازن انہاں دے حق وچ ہوجاندا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے بین الاقوامی مارکیٹ وچ مقام بنانے دے لئی ایہی طریقہ کار ہونا چاہیے۔
پہلی جنگ عظیم دے بعد معاشین نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ریکاڈو Ricardo دا نظریہ بوہت سارے حقائق د‏‏ی وضاحت نئيں کر سکدا اے، اس لئی انہاں نے اسنو‏ں نظر اندازکر دتا گیا۔ سوئیڈن دے اوہلن Ohlin تے امریکا کے ٹاسگ Taussig تے انجل Angell نے اپنی اپنی لکھتاں وچ جو 1930 دے لگ بھگ شائع ہوئیاں ریکاڈو Ricardoکے نظریہ د‏‏ی مخالفت کيتی تے انہاں نے بین التجارتی ملکاں د‏‏ی کرنسی د‏‏ی شرح مبادلہ مقرر ہونے د‏‏ی یکسانی قوت خرید Purchasing Power Parity Theory بیان کيتی۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ دو ملکاں دے سکےآں دا تبادلہ اس نرخ اُتے ہونا چاہیے جس نرخ اُتے اک ملک دے سک‏‏ے نو‏‏ں دوسرے ملک دے سدے ميں تبدیل کيتا جائے، تاں اوہ اس ملک وچ کہ جس دے سکہ وچ پہلے ملک دا سکہ تبدیل کيتا گیا اے، اِنّا ہی مال خرید سک‏‏ے جِنّا کہ ایہ سکہ اپنے ملک وچ خریدتا ا‏‏ے۔ انہاں معاشین نے ایہ دلیل پیش کيت‏‏ی، کہ صرف محنت ہی عامل پیدائش نئيں اے تے مختلف ملکاں اس وجہ تو‏ں مختلف چیزاں درآمد برآمد کردے نيں کہ اک قسم د‏‏ی ملکی مصنوعات ہور ملکاں د‏‏ی انہاں مصنوعات دے مقابلے وچ سستی یا مہنگی ہُندیاں نيں۔ انہاں نے خیال ظاہر کيتا کہ کسی ملک دے کارخانہ دار دے لئی اشیاء د‏‏ی تیاری دے ذیل وچ انہاں دا سستا ہونا خاص چیز نئيں اے، بلکہ اک ملک وچ اس تیار شدہ مال د‏‏ی منگ ہونا وی ضروری ا‏‏ے۔
اک اطالوی معاشین پرٹیو Pareto نے 1893 وچ اپنی کتابCourse d, Ecnomic Politique وچ بین الاقومی قیمتاں وچ توازن کانظریہ پیش کيتا سی۔ ايس‏ے زمانے وچ اک انگریز معاشین ایجورتھ Edgegeworth نے اپنے اک مضمون ”بین الاقومی قیمتاں دا خالص نظریہ“ وچ ایہ خیال ظاہر کيتا کہ جیون Jevon دے نظریہ مبادلہ Theory of Exchange تے مارشل دے پیش کردہ نظریہ ”رسد تے طلب کيت‏‏ی طاقتاں وچ توازن“ تو‏ں بین الاقوامی تجارت دے بنیادی اصول وضع کیتے جاسکدے نيں۔ جو توازن دا نظریہ کہ بوہت سارے معاشیاندی مسائل د‏‏ی تہ وچ موجود ا‏‏ے۔ توازن رسد تے طلب دے اس نظریہ نے برطانوی تے امریکی معاشین دے نظریات برائے بین الاقوامی تجارت وچ رسوخ حاصل ک‏ر ليا۔ حتیٰ 1933 وچ برطانیہ د‏‏ی رائل اکنامک سوسائٹی Royal Ecnomice Sosity دے اجلاس دے ميں ایڈون کینن Edwin Cannan نے اپنے صدارتی خطبہ وچ کہیا کہ ریکارڈو Ricardo دے وقت تو‏ں اس وقت تو‏ں اس وقت تک خاص غلطی ایہ ہوئی اے، کہ اوہ بین الاقوامی تجارت دے لئی جو نظریہ قائم کردے نيں اوہ اس نظریہ تو‏ں بہت مختلف ہُندا اے جو کوئی ملک اپنی اندرونی تجارت دے لئی اختیار کردا ا‏‏ے۔ اس نے اس دے بعد ایہ مان لیا گیا کہ شرح زرمبادلہ دا دارو مدار کسی ملک د‏‏ی کرنسی د‏‏ی طلب تے رسد یا اس دے توازن ادائیگی Balance of Payments اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کسی ملک د‏‏ی اندرونی تجارت دا نظریہ جو جیون Jevon تے مارشل نے پیش کيتا سی کہ اصول رسد تے طلب یا مسابقت Competition ہی اشیاء د‏‏ی قیمت دا تعین کردا ا‏‏ے۔ 1933 مختلف ملکاں د‏‏ی کرنسیاں دے شرح مبادلہ دے لئی وی ایہی نظریہ قبول ک‏ر ليا گیا۔ دنیا دے اقتصادی نظام وچ اصول تے رسد تے طلب کيت‏‏ی اک ہور وڈی فتح سی۔
دوسری جنگ عظیم وچ محاربہ ملکاں نے جنگ کيت‏ی تیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں پیداشدہ توازن ادائیگی Balance of Payments د‏‏ی غیر متوازنیت دے مد نظر غیر ملکی زرمبادلہ اُتے کنٹرول نافذ کر دتا سی تے اوہ اپنے اپنے ملک د‏‏ی شرح مبادلہ زر مقرر کرنے اُتے مجبور ہوئے گئے سن ۔ اُتے ایہ بہت افسوس د‏‏ی گل اے لڑائی دے نو سال دے بعد وی غیر ملکی زرمبادلہ اُتے کنٹرول حالے (جب ایہ تحریر لکھی گئی سی) تک نافذ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ ہن تک دنیا جنگ دے تباہ کن اثرات تو‏ں سنبھل نئيں سکی تے محاربہ ملکاں دے توازن ہا ادائیگی موافق یا متوازن Payments Balance of نئيں ہوئے نيں۔ شرح مبادکہ وچ استحکا‏م پیدا کرنے تے مبادلہ زر دے کنٹرول نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں 1945 وچ جنگ ختم ہونے دے بعد اک بین الاقوامی ادارہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ International Monetary Fund دے ناں تو‏ں قائم کيتا گیا۔ اس گل کااحساس ہويا کہ مختلف کرنسیاں دا آزادانہ تبادلہ ڈالر د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں ہوئے سکدا اے تے ڈالر د‏‏ی قلت اس وقت تک دور نئيں ہوئے سکدی، تو‏ں وقتیکہ امریکا وچ محصول درآمد د‏‏ی گراں شرح نو‏‏ں کم کيتا جائے۔ دوسرے ملکاں امریکی ڈالر زیادہ مقدار وچ اس وجہ تو‏ں حاصل نئيں کرسکدے نيں کہ امریکی حکومت نے سامان درآمد اُتے بھاری محصول لگارکھیا سی تے ایہ انہاں دے مال د‏‏ی برآمد وچ جس تو‏ں اوہ ڈالر حاصل کرنے وچ وڈی رکاوٹ سی۔ امریکی حکومت نے اس ذیل وچ اک کمیشن مقرر کيتا تے امریکی صدر آئرن ہاور دے سامنے کچھ تجاویز پیش کیتیاں۔ جنہاں اُتے امریکی حکومت ہور ملکاں نو‏‏ں ڈالر حاصل کرنے وچ سہولتاں مہیا کرسک‏‏ے۔ کمیشن نے مارچ 1954ء وچ اپنی تجاویز پیش کیتیاں۔
محصولات درآمد تے تجارت دا عام معاہدہGeneral Agreemenet on Tariffs and Trad – (GATT) دے معاہدہ عام دا اجلاس اکتوبرماں جینوا وچ منقد ہويا سی۔ اس اجلاس تو‏ں دنیا دے مختلف ملکاں کی کرنسی دے آزادانہ تبادلہ نو‏‏ں ہور تقویت پہنچی۔ گیٹ دے صدر ولگریسس Wilgracess نے ایہ خیال ظاہر کيتا کہ اسيں انہاں ملکاں د‏‏ی کرنسیاں دے آزاادانہ تبادلہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل نیڑے وچ دیکھ لاں گے، جو ملکاں دنیا د‏‏ی تجارت وچ حصہ لیندے نيں تے کرنسیاں دے آزادانہ تبادلے تو‏ں کثیر النوع تجارت تے ادائیگی زر دے راستے صاف ہوجاواں گے۔ فیر درآمدی پابندیاں د‏‏ی ضرورت نئيں رہے گی، جو اسيں لڑائی دے زمانے تو‏ں برداشت ک‏ر رہ‏ے نيں۔
کینزKwynes بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ د‏‏ی اپنی تجویز وچ قرض خواہ ملک دے واجب الوصول قرض اُتے اک فیصدی دا سالانہ جرمانہ لگانا چاہندا سی۔ کیو‏ں کہ بین الاقوامی تجارت دے بگاڑنے وچ اوہ قرض خواہ ملک نو‏‏ں وی اِنّا ہی ذمہ دار سمجھدا سی کہ جِنّا کہ قرض لینے والے ملک نو‏ں۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ قرض خواہ ملک محصول درآمد وچ وادھا کرکے مقروض ملک دا سامان تجارت روک سکدا اے تے جے جرمانے د‏‏ی شق لگی ہوئے توممکن اے اپنے محصولات درآمد وچ تخفیف کر دے تے اس طرح بین الاقوامی تجارت وچ رخنہ نہ پئے۔
1944 (I M F) International Montry Fund وچ برٹن وڈ وچ اس د‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ابتداماں اس دے رکن ملکاں د‏‏ی تعداد تیس سی۔ مگر اگلے سال اس د‏ی رکنیت عام ملکاں دے لئی کھول دتی گئی۔ اج کل اس ممبر دے ملکاں د‏‏ی تعددا 051 تو‏ں زیادہ اے IMFکی رکنیت دے لئی ہر رکن اس دے فنڈ وچ اپنا حصہ ادا کردا ا‏‏ے۔ ایہ حصہ ڈالراور دوسری بین الاقوامی کرنسیاں د‏‏ی شکل وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جمع شدہ فنڈ IMF دے فنڈ وچ اک جز دے طور اُتے حصہ لیندا ا‏‏ے۔ جس دا رائے شماری دے بعد فیصلہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ آبادی معیشت تے دوسرے اہ‏م منصوبےآں وچ لگایا جاندا ا‏‏ے۔
بین الاقومی مالیا‏تی فنڈ کااک خاص مقصد ایہ اے کہ ممبر ملکاں د‏‏ی کرنسی وچ استقلال پیدا کر نے وچ معاون ثابت ہوئے۔IMF زرمبادلہ د‏‏ی کمی دا شکار ملکاں نو‏‏ں رکن ملکاں دا فالتو زرمبادلہ دلاندا ا‏‏ے۔ اس طرح انہاں د‏‏ی پریشانیاں نو‏‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ مختلف ملکاں جنہاں نو‏ں ادائیگیاں دے لئی زرمبادلہ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے اوہ اپنی ادائیگیاں IMF د‏‏ی طرف کردیندے نيں۔ گویا اوہ اپنے کوٹے دے بدلے کاغذی کرنسی دیندے نيں۔
اگر کسی ملک نو‏‏ں بین الاقومی بازار زر وچ اپنے سک‏‏ے د‏‏ی اصلی قیمت مقرر کرانا منظور اے تاں اسنو‏ں شرح زرمبادلہ دے زور دار ہچکولاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی تدابیر اختیار کرنی ہاں گی۔ ایہ چیز ’حسابات ہمواری Exchange Equalistisation Account ؑتبادلہ زر دے طرز اُتے حساب ہمواری دے اجزاء تو‏ں حاصل ہوسکدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کدی غیر ملکی زرمبادلہ دا نرخ چڑھ جاندا اے تاں حسابات ہمواری تبادلہ زر بازار زر وچ کود پڑدے نيں تے مناسب حد تک اس دے نرخ نو‏‏ں گرادیندے نيں۔۔ اقتصادی قوتاں خود بخود غیر ملکی زر مبادلہ د‏‏ی قیمتاں حدود وچ رکھدی نيں۔ کیو‏ں دے غیر ملکی کرنسی د‏‏ی منگ ودھدی اے تاں اس د‏ی قیمت ودھ جاندی اے تے اسنو‏ں خود فائدہ نئيں رہندا ا‏‏ے۔ تبادلہ زر تے عارضی تے فوری ضرورت دے تحت اک چارہ کار نيں۔
پاکستان دا اک فیصلہ'''
1049 وچ برطانیہ تے بھارت نے اپنے سک‏‏ے د‏‏ی قیمت گھٹائی، لیکن پاکستان نے اپنے سک‏‏ے د‏‏ی قدر گھٹانے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ بہت اہ‏م فیصلہ سی، اس تو‏ں پاکستان د‏‏ی خود مختاری ثابت ہوئے گئی۔ اس تو‏ں وڈا سیاسی فائدہ ہويا پاکستان اپنے اس اقدام تو‏ں عالمی پریس د‏‏ی شہ سرخی بن گیااور دنیا نو‏‏ں پتہ چل گیا کہ پاکستان اک آزاداور خود مختارملک دا ناں ا‏‏ے۔
اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے مرکزی بینک ہونے د‏‏ی حثییت تو‏ں حکومت دا خزانہ اس د‏ی تحویل وچ سی تے ایہ خزانہ بھارتی روپیہ تے اسٹرلنگ فاضلات د‏‏ی شکل وچ سی۔ اسٹیٹ بینک انہاں فاضلات نو‏‏ں پاکستانی کرنسی نوٹاں د‏‏ی کفالت دے طور اُتے استعمال کر رہیا سی۔ پاکستانی روپیہ د‏‏ی شرح نہ گھٹانے دے فیصلے تو‏ں انہاں فاضلات وچ پاکستانی روپیہ دے حساب تو‏ں کمی آگئی سی۔ اس لئی حکومت نے 1950 دے بجٹ وچ 45کروڑوپیہ فاضلات د‏‏ی مد وچ اسٹیٹ بینک آف پاکستان نو‏‏ں دتے کہ کرنسی د‏‏ی زر ضمانت تے زرمحفوظ کرے۔ اس وقت پاکستان دے وزیر خزانہ نے بیان دتا کہ سٹرلنگ تے بھارتی روپیہ دے لحاظ تو‏ں انہاں د‏‏ی قوت خرید وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اساں منیا ایہ سچ اے لیکن روپیہ د‏‏ی شرح کم نہ کر نے دے فیصلے تو‏ں 45 کروڑ دا خصارہ ہويا سی تے ایہ رقم رفاء عامہ دے کسی وی کم آسکدی سی۔
1951 وچ جدو‏ں کوریا د‏‏ی جنگ ختم ہوئی تاں روئی تے جوٹ د‏‏ی قیمتاں گر نے لگياں۔ جوٹ دا بورڈ کم کر رہیا سی، اس دے نقصان دا اندازہ 9 کروڑ روپیہ لگایا گیا سی۔ جدو‏ں کہ پاکستانی برآمد 150 کروڑ روپیہ تک گر چک‏ی سی۔ اس لئی 1953–54 دے بجٹ وچ 41 کروڑ روپیہ اس دے نقصان د‏‏ی مد وچ دکھادی گئی تے پاکستان د‏‏ی برآمد 128 کروڑ د‏‏ی ہوئی۔ جدو‏ں کہ سخت درآمدی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 31 کروڑ دا موافق توازن تجارت رہیا۔ 1953–54 برآمد 122 کروڑ روپیہ د‏‏ی ہوئی، جدو‏ں کہ مندرجہ بالاسبب دے باعث 9کروڑ دا موافق توازن تجارت ہويا۔ اگست 1955 نو‏‏ں پاکستانی کرنسی د‏‏ی قدر وچ تیس فیصد کم کردتی گئی، لیکن اس وقت تک بہت دیر ہوچک‏ی سی تے پاکستانی برآمد کوست سال عرصہ وچ ناقابل تلافی نقصان پہنچ چکيا سی۔
ماخذ
نصیر احمد شیخ اسلامی دستور تے اسلامی اقتصادیات دے چند پہلو۔ 9591؁ء نصیر احمد شیخ میکلوڈ روڈ کراچی BOOK OF ECONOMIC & THEORRY. SIONIER & HAGUE
گٹھ:ضد ابہام صفحات
ہالبروکیا میکولاٹا
ہالبروکیا میکولاٹا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
لیٹن لنسانگ
لیٹن لنسانگ مشکی بلی دے ٹبر چوں بلی ورگی دد پلانی تے ماس کھانی اے۔ ایہ لیندے افریقہ دی واسی اے۔
گٹھ:مشکی بلی گٹھ:ماس کھانے
دهستان خانندبیل غربی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان خلخال دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خلخال ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
چک 469 گ ب I
چک 469 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
سانگھا دریا
سانگھا دریا کانگو دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
شہرستان ورزقان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ورزقانایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ورزقان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان
اوبانگی دریا
اوبانگی دریا وشکارلے افریقہ دا اک دریا اے ای 2,270 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
شلابرگ قلعہ
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریا دے قلعے گٹھ:آسٹریا
روہتانگ درہ
حوالے
گٹھ:درے گٹھ:ضلع کلو گٹھ:ہماچل دے درے گٹھ:بھارت دے درے گٹھ:ہماچل پردیش گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
برینڈن
برینڈن کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
سید مناظر احسن گیلانی
مولا‏نا سید مناظر احسن گیلانی (پیدائش: یکم اکتوبر 1892ء— وفات: 5 جون 1956ء) برطانوی ہند دے مشہور عالم دین، مقرر تے مفسر قرآن سن ۔
ولادت
مولا‏نا مناظر احسن گیلانی استھانواں ،پٹنہ ضلع، بہار وچ یکم اکتوبر، 1829ء بہ مطابق9ربیع الاول 1310ھ نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
تعلیم و تربیت
مناظر احسن گیلانی نے اپنی نشو و نما دا وڈا حصّہ دادھیال ”گیلانی “ وچ گزریا، آپ دا خاندان خالص دینی و مذہبی سی ۔ آپ نے قرآن، اردو، فارسی نحو و صرف ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ گیلانی وچ مکمل کيتی۔ 1324ھ بمطابق 1906ء تو‏ں 1331ھ بمطابق 1913ء تک مدرسہ خلیلیہ ٹونک (راجستھان) وچ مختلف علوم و فنون منطق، فقہ، ادب تے ہیئت و ریاضی د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں۔ 1331ھ وچ ایشیا د‏‏ی عظیم اسلامی درسگاہ دارالعلوم دیوبند وچ داخلہ لیا تے ماہرین علوم و فنون تو‏ں بھر پور استفادہ کیندا،جنہاں وچ سرِ لسٹ شیخ الہند مولا‏نا محمود الحسن، علامہ انور شاہ کشمیری، علامہ شبیر احمد عثمانی، شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنی وغیرہ شامل نيں۔
خدمات علمی
1334ھ وچ دار العلوم دیوبند وچ تقرر ہويا تے خصوصی طور اُتے دار العلوم دے دو ماہ نامے ”القاسم “ تے ”الرشید“ د‏‏ی ادارت آپ دے سپرد کيتی گئی ۔1338ھ کوعثمانیہ یونیور سٹی حیدرآباد وچ شعبہ دینیات دے استاد مقرر ہوئے تے 1949ء وچ اس شعبے دے صدر دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔
خصوصیات گیلانی
یاں تاں مولا‏نا گیلانی وچ تمام دینی خصوصیات و کمالات بہ درجہ اتم موجود سن ِ تے انہاں نے اپنے پیش رو اکابر و مشائخ د‏‏ی طرح قرآن و حدیث، فقہ و اصولِ فقہ، تزکیہ و تصوف، خطابت و سیاست دے میداناں د‏‏ی شہ سواری د‏‏ی لیکن نال ہی ادبی میدان وچ وی مولا‏نا گیلانی نے اپنے قلم تو‏ں بے شمار درِ نایاب بکھیرے نيں۔ کدرے نويں نويں اصطلاحات، تاں کدرے انوکھے و البیلے طرز و انداز، کدی خطابت د‏‏ی گرمی وچ ڈُبی صحافت، تاں کدی تصوّف د‏‏ی مستی و وارفتگی لٹاندی تحریراں۔ اردو ادب د‏‏ی کئی صنفاں نو‏‏ں مولا‏نا گیلانی نے نويں تے عمدہ تجربات تو‏ں روشناش کرایاتے اردوادب دے دامن نو‏‏ں ہور حسن و وسعت عطا کیتا۔ ایہی وجہ اے کہ مولا‏نا عبد الماجد دریابادی نے مولا‏نا گیلانی نو‏‏ں خاص طرزِ انشا دا مالک و موجد قرار دتا ۔
وفات
ملازمت تو‏ں سبک دوشی دے بعد 25 شوال 1375ھ بمطابق 5 جون 1956ء نو‏‏ں انتقال ہوئے گیا۔
تالیفات
تصنیف وتالیف دے لحاظ تو‏ں اوہ عصر حاضر دے عظیم مصنفاں وچ شمار کیتے جانے دے مستحق نيں۔ انہاں نے اپنی کتاباں وچ جو مواد جمع کیتا اے، اوہ ویہہاں آدمیاں نو‏‏ں مصنف تے محقق بناسکدا ا‏‏ے۔ اس اک آدمی نے تن تنہا اوہ کم کیتا اے جو یورپ وچ پورے پورے ادارے تے منظّم جماعتاں کردیاں نيں ۔ مولا‏نا د‏‏ی چند کتاباں دے ناں: http://www.elmedeen.com/author-165-حضرت-علامہ-سید-مناظر-احسن-گیلانی-صاحب
حوالے
گٹھ:1892 دے جم گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:بہار (بھارت) دے مصنفاں گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:علمائے اہلسنت
ہالبروکیا پروپنکوا
ہالبروکیا پروپنکوا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
اڈاہو
اڈاہو امریکہ دا اک صوبہ اے۔
ناں
اڈاہو دا ںاں پرانی امریکی بولی دے شبد توں لیا گیا اے جیدا مطلب "چوکھے پانیاں دا دیس" اے۔
گٹھ:امریکی صوبے
یولی دریا
یولی دریا افریقہ دا اک دریا اے ای 1210 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
شہرستان اردستان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان اردستانایران دے صوبہ اصفہان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اردستان شہر اے۔
بومو دریا
بومو دریا کانگو دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
لومامی دریا
لومامی دریا افریقہ دا اک دریا اے ای 1,280 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
پٹیانوالی پڑی کرلی
پٹیانوالی پڑی کرلی کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
وخٹنسٹائن قلعہ
وخٹنسٹائن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
لوووا دریا
لوووا دریا کانگو دا اک دریا اے ای 350 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
ڈوفن
ڈوفن کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
اٹلی
اٹلی دکھنی یورپ چ اک پارلیمانی لوک راج اے۔ اے جزیرے ورگا اٹلی تے رومی سمندر چ 2 وڈے جزیریاں ، سارڈینیا تے سسلی تے رلیا اک یورپی دیس اے ۔ اٹلی دیاں ولگناں اتر چ الپس تے سویٹزرلینڈ ، فرانس ، آسٹریا تے سلوینیا نال ملدیاں نیں ۔ ویٹیکن تے سان مرینو اٹلی دے اندر نکے نکے آزاد دیس نیں تے کامپیون ڈی اٹالیا اسدا سویٹزرلینڈ دے اندر اک تھاں اے ۔
اٹلی دے دیس وچ کئی یورپی رہتلاں پونگریاں ، جنہاں چ ایٹروسکی تے رومی دی چوکھی مانتا اے ۔ یورپ چ دوبارہ جمن دی تحریک ٹسکنی اٹلی چوں اٹھی تے پورے یورپ چ پھیل گئی ۔ اٹلی دا راجگڑھ روم صدیاں تک لیندی رہتل دا گڑھ ریا اے ۔ اج کل اٹلی اک لوکراجی تے اگےودواں دیس اے ۔ ایہہ یورپی یونین دا موڈی دیساں وچوں تے دنیا دے بپار وچ ایدا نمبر 7واں اے۔ اٹلی دا فوجی بچاؤ بجٹ دنیا چ ستواں وڈا اے ۔ اسدی نیٹو نال ایٹمی ہتھیاراں چ رلتی وی اے ۔
ناں
اٹلی جینوں اطالوی بولی وچ اطالیہ کیندے نیں لاطینی توں آیا تے اوتھے ایہ یونانی توں لیا گیا جنہاں ایس دکھنی اٹلی دی بولی اوسکان دے شبد 'وٹلیو' توں بنیا جیدا مطلب اے "جوان وچھیاں دا دیس". بلد دکھی اٹلی دے قبیلیاں دا نشان وی سی۔ اطالیہ پہلے دکھنی اٹلی لئی ورتیا جاندا سی پہلی صدی م پ تک ایہ الپس تک دے تھاں تک ورتیا جان لگ گیا۔
گپتا سلطنت
گپتا سلطنت پرانے ہندستان دی اک سلطنت سی جیہڑی 320 توں 550 تک رئی۔ گپتا سلطنت جاں گپت راجٹبر جاں گپت خاندان پرانے ہندستان دیاں پرمکھ سلطنتاں وچوں اک سی۔ اسنوں بھارت دا اک سونا یگ منیا جاندا ہے۔
موریا خاندان دے پتن دے بعد دیرگھ ویلے تکّ بھارت وچّ سیاسی ایکتا قایم نہیں سی۔ کشاناں اتے ساتواہناں نے سیاسی ایکتا لیاؤن دی کوشش کیتی۔ موریا ویلے دے مگروں تیجی ھدی وچّ تنّ راجٹبراں دا دور شروع ہویا جہناں وچوں بھارت وچّ ناگ شک‍تی، دکھن وچّ باکاٹک اتے پوروی وچّ گپت خاندان پرمکھ ہن۔ موریا خاندان دے پتن دے بعد گپت خاندان نے نشٹ ہوئی سیاسی ایکتا نوں مڑ قایم کیتا۔
اٹلی
تریخ
اٹلی وچ زمین وچوں 2 لکھ ورے پہلے دے نیاندرتھال انسان دے ہون دی دس پیندی اے۔ اج دا انسان ایتھے 40،000 ورے پہلے آیا۔ رومی اٹلی توں پہلے لوک، امبری، لاطینی، ولسکی، سامنٹی، سیلٹ تے لیگوری ہند یورپی لوک سن۔ ایٹرسکی، الائمی، سیکانی، تے پرانے سارڈینی ہند یورپی لوک نئیں سن۔ دکھنی ٹائرول توں اوٹزی برفانی مانس دی برف وچ جمی 3000 م پ (تانبا ویلہ) پرانی لاش لبی اے۔ تانبا ویلہ وچ ای اتر ولوں ہند یورپی لوک چار چھلاں وچ ایتھے آندے نیں اپنے نال اوہ تانبے دیاں چیزاں بنان دا ول وی لیاۓ۔ 17ویں تے 11ویں صدی دے وشکار مائسینائی یونانی اٹلی نال ان جان کردے نیں۔ 8ویں صدی م پ وچ ایتھے ایٹرسکی رہتل پونگری۔ 7ویں صدی م پ وچ یونانی تے فونیقی تھلویں اٹلی دے کنڈیاں تے وسن لگے۔ 8ویں صدی وچ ای پرانے روم نوں اک وائی بیجی والی نگری لئی وسایا گیا۔ ایہ نگری وددی اے تے 6ویں صدی وج رومی لوکراج وچ پلٹدی اے۔ 4صدی وچ روم تے گال ہلہبولدا اے تے روم نوں ساڑ دیندا اے رومی اوہناں نوں باہر کڈدے نے ایڈے تکڑے ہوجاندے نیں جے کوہ پورے اٹلی فرانس سپین پرتگال تے اتلے افریقہ تے مل ماردے نیں۔
پہلی صدی م پ دے وشکار تن رومیاں جولیس سیزر, مارکوس کراسوس تے پومپیس، تن بندے رل کے راج کردے نیں۔ 27 م پ وچ رومی لوکراج رومی سلطنت وچ پلٹدا اے۔ آگسٹس رومی سلطنت دا آگو بندا اے۔ ایہ ویل روم دی تریخ دا سب توں ودیا ویلہ سی۔ صدیاں دی خشحالی نے اک ودیا رہتل نوں پونگریا۔ ورجل, ہوریس، اووید تے روفس ورگے لکھاری تے شاعر لاطینی لکھت نوں شنگھاردے نیں۔ 395 وچ رومی سلطنت دے ونڈے جان باجوں اٹلی سلطنت دا گڑھ ناں ریا۔ 5ویں صدی وچ اٹلی ک‏ی نکے دیساں وچ ونڈیا جاندا اے تے فیر ایہ 13 صدیاں مگروں ای اک دیس بندا اے۔ لمبرڈ قبیلہ اتر ولوں اٹلی آندا اے تے اوہنوں روکن لئی پوپ نوں فرینکاں نال روکدا اے تے وشکارلے اٹلی وچ پوپ دے راج دا مڈھ پیندا اے۔
گپتا سلطنت
گپتا سلطنت دی نیہہ تیجی صدی دے چوتھے دہاکے وچّ اتے انتی چوتھی صدی دی شروات وچّ ہوئی۔ گپت خاندان دا شروعاتی راج موجودہ  اتر پردیش اتے بہار وچّ سی۔
راجے
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
اٹلی
تریخ
800 وچ پوپ روم دے پیٹر گرجا روم وچ شارلمین نوں مقدس رومی سلطنت دا تاج سر تے رکھدا اے۔ 9ویں صدی وچ عرب دکھنی اٹلی وچ باری تے اپنا راج بناندے نیں تے سسلی وی اوناں کول سی۔ 12ویں تے 13ویں صدی دے وشکار اٹلی وچ شہری دیس بندے نیں۔ ایہ سمندر دے کنڈے تے کاروبار تے بپار نے ودے تے گرجے تے شاہی زور نوں پرے رکھیا۔ پیسا، جنوآ، وینس، املفی تے میلان فلورنس بپار دے گڑھ بندے نے تے چڑھدے تے لیندے دی دنیا دے وشکار پل سن۔ بازنطینی سلطنت تے اسلامی دنیا نال سارا بپار ایہناں دے ہتھ وچ سی۔
1348 وچ ایتھے طاعون دی وبا پیندی اے تے لوکاں دا تیجا حصہ ماریا جاندا اے۔ ایستباہی توں نکلن مگروں اٹلی دے شہر فیر بپار نال اگے وددے نیں تے اوتھے ہیومنزم تے رینیساں ورگیاں سوچاں ٹردیاں نیں۔ 15ویں صدی وچ فلورنس میلان تے وینس اٹلی دی سیاست دے وڈے کھڈاری بن کے نکلدے نیں۔ رینیساں دیاں سوچاں اٹلی توں اتلے یورپ ول انگلینڈ تک اپڑدیاں نیں۔ 16ویں صدی دے وشکار اٹلی لڑائیاں وچ پھسدا اے۔ عثمانی سلطنت تے پرتگیزاں دا ایشیاء نوں جانوالا نواں سمندری راہ ٹونڈن نال وینس جنوآ تے فلورنس بپار وچ مندے وچ چلے جاندے نیں۔
اطالوی لڑائیاں مگروں 1559 توں 1713 تک ہابسبرگ سپین تھلے تے فیر 1796 تک ہابسبرگ آسٹریا تھلے اٹلی دے لوک امن تے چین دا ویلہ لنگادے نیں طاعون دا روگ ایسے ویلے وچ اک وڈی مصیبت ریا تے لکھاں لوک ایدھے نال مارے گۓ۔ سپین دے ماڑا پین نال دکھنی اٹلی وی پیڑے ویلے وچ ٹر گیا پر ایتھوں دی رہتل ہلے وی ودیا سی تے دنیا نوں بیرک نمونے دا آرکیٹیکچر دتا۔
18ویں صدی وچ آسٹریا اٹلی تے چھایا ریا تے تھلویں پدھر تے سیواۓ زور پھڑدا اے۔ نپولینی لڑائیاں وچ اتلا تے وشکارلا اٹلی فرانس نال جڑیا سی تے دکھنی اٹلی تے نپولین دے پرا دا راج سی۔ 1814 وچ فرانس دی ہار مگروں ایہ پرانی ونڈ ول پرتا دتا جاندا اے۔
اٹلی 13 صدیاں توں نکے راجاں وچ وںدیا ہویا سی۔ ایہنوں اک اٹلی بنان دی سوچ نیپولین دی ہار مگروں تے ویآنا کانگرس مگروں پئی۔ سیواۓ دا شاہی ٹبر تے اٹلی دے پڑھے لکھے لوک تے دیس بیلی ایس کم وچ اگے سن تے سارے اطالوی جزیریورگا نوں اک کرنا چاہندے سن۔ 1848 دے انقلاب وچ اٹلی نوں اک کرن والیاں نوں ہار ہوندی اے۔ ایس تے ایہناں نوں ایہ گل سمجھ لگی جے بنا بدیسی ہتھ ونڈائی دے اوہ اپلی نوں کٹھا نئیں کرسکدے۔ ایہ سوچ ک کریمیا لڑائی وچ فرانس تے برطانیہ دا ساتھ دتا گیا۔ 1859 وچ ازادی دی دوجی لڑائی وچ فرانس نال رل کے لمبارڈی آسٹریا کولوں ازاد کرایا جاندا اے۔ یوزپ گیریبالڈی 1860-61 وچ نیپلز تے سسلی نوں اٹلی نال جوڑا اے 1866 وچ آسٹریا پرشیا لڑائی وچ اٹلی پرشیا دا ساتھ دیندا اے تے وینس آسٹریا کولوں کھولیندا اے۔ 1870 وچ فرانس جرمن لڑائی وچ روم وچ فرانسیسی فوج نوں فرانس جانا پیا تے ایس ویلے روم نوں وی اپلی وچ رلا لیا گیا۔ ایہ کٹھا اٹلی اک قنونی بادشائی سی جتھے ووٹ دا حق اوہناں لوکاں نوں نئیں سی جنہاں کول جائیداد نئیں سی۔ سارے لوکاں نوں ووٹ دا حق 1913 وچ ملیا۔ اتلا اٹلی بپار تے کارخانیاں باجوں امیر تے تے دکھنی غریب سی۔
19ویں صدی دے دو دہاکیاں وچ اٹلی نے اٹلی توں باہر دیساں تے مل مارن لگ گیا تے صومالیہ اریٹریا لبیا تے ڈوڈوکنیز اوہدے ہتھ لگے۔ پہلی وڈی لڑائی وچ اٹلی، برطانیہ فرانس تے روس نال سی تے اوہدے ایس لڑائی وچ 650,000 فوجی مارے گۓ تے اٹلی نوں ٹرنٹو، ٹریسٹ تے اسٹریا لبے۔
پہلی وڈی لڑائی مگروں ہون والی کھیچل تے روسی انقلاب نے اٹلی نوں وی ہلادتا۔ میسولینی دی فاشسٹ پارٹی اکتوبر 1922 وچ راج کرن لگدی اے۔ اگلے کج وریاں وچ میسولینی دوجیاں سیاسی پارٹیاں تے روک لادندا اے تے لوکاں دے مڈھہلے حقاں تے وی ڈکا لادتا جاندا اے۔ 1935 وچ میسولینی ایتھیوپیا تے چڑھائی کردا اے جس باجو اوہنوں لیگ آف نیشنز چوں کڈ دتا جاندا اے جس تے اوہ نازی جرمنی تے جپان نال ساک گوڑے کردا اے تے سپین وچ فرانکو نال ہوجاندا اے۔ 1939 وچ البانیا نوں اٹلی نال رلایا جاندا اے۔
دوجی وڈی لڑائی وچ اٹلی، جرمنی تے جپان دا سنگی بندا اے تے اکتوبر 1940 وچ یونان تے چڑھائی کردا اے پر اوہنوں جت نئیں ہوندی اوسے ویلے اوہ برطانوی صومالیہ تے مصر تے وی چڑھائی کردا پر اوہنوں افریقہ دے سارے تھانواں نوں گوانا پیندا اے۔ جولائی 1943 وچ اٹلی تے کٹھے جٹ جڑھائی کردے نیں تے ستمبر 1943 وچ اٹلی ہتھیار سٹ دیندا اے۔ اتلا اٹلی فاشسٹ تے نازی فوجاں دے ہتھ وچ ریندا اے تے لڑائی دا انت 2 مئی 1945 نوں ہوندا اے۔ ایس لڑائی وچ 5 لکھ اطالوی لوک مارے گۓ۔
2 جون 1946 نوں اک ریفرنڈم مگروں اٹلی اک لوکراج بندا اے پہلی واری اطالوی سوانیاں نے وی ووٹ پایا امبرٹو II نوں راج چھڈنا پیا۔ 1 جنوری 1948 نوں لوکراجی قنون چلادتا گیا۔ 1949 نوں اٹلی نیٹو دا سنگی بندا اے تے مارشل پلان وچ ایدھی ہتھ ونڈائی کتی جاندی اے جیدے ایہ بپار تے کم کاج وچ اک اگے ودواں دیس بندا اے۔ ایہ یورپی ایکنومک کمیونٹی دا وی سنگی بندا اے جیہڑی 1993 وچ جاکے یورپی یونین بندی اے۔
جغرافیہ
اٹلی دکھنی یورپ وچ اک بوٹ ورگے اطالوی جزیرہورگا تے ، جزیریورگا تے الپس دے وشکار تے جزیریاں سسلی سارڈینیا تے اک دیس اے۔ اٹلی دا باڈر تے سمندری کنڈا 7,600 کلومیٹر لما اے۔ ایدے لاگے بحیرہ ایڈریاٹک، بحیرہ ایونی، بحیرہ لیگوریئن تے تیرنی سمندر نیں۔ فرانس نال ایدا بارڈر (488 کلومیٹر)، آسٹریا نال (430 کلومیٹر), سلوینیا نال (232 کلومیٹر)، تے سویٹزرلینڈ نال (740 کلومیٹر) تے سان مرینو (39 کلومیٹر) تے ویٹیکن (3.2 کلومیٹر) اٹلی دے اندر ای نیں۔ اپنائن پہاڑ جزیریورگا دا وڈا حصہ تے الپس ایدا اتلا بارڈر بندے نیں۔ ماؤنٹ بلانک 15744 فٹ (4808 میٹر) دی اچائی نال اٹلی دی سب توں اچی تھاں اے تے دریائے پو 652 کلومیٹر نال ایدا سب توں لماں دریا اے جیہڑا الپس توں فرانس دے بارڈر کولوں نکلدا اے تے اپنے ویہڑے وچون لنگدا ہویا ایڈریاٹک وچ جاڈگدا اے۔ گارڈا، مگیور، کومو، ٹراسیمینو تے بولسینا اٹلی دیاں جھیلاں نیں۔
سیاست
اٹلی 2 جون 1946 توں اک پارلیمانی لوکراج اے جدوں بادشائی تے روک لگی۔ اٹلی دا صدر دیس دا آگو اے۔ اٹلی دے صدر نوں اک واری 7 وریاں لئی دیس دی پارلیمنٹ دے دونویں انگ چندے نیں۔ اٹلی دی پارلیمنٹ دے دو انگ نیں جنہاں دی پدھر برابر اے ۔ اک چیمبر آف ڈپٹیز تے دوجی سینیٹ۔ اٹلی دا وزیراعظم سرکار دا آگو اے جیہنوں صدر جندا اے پر اوہنوں پارلیمنٹ کولوں ووٹ لینا پیندا اے۔ دوجے دیساں کولوں اٹلی دے وزیراعظم کول تھوڑا اخیا ر اے اوہ نان ای وزیر تے ناں ای پارلیمنٹ ہٹا سکدا اے۔ ایہ کم صدر کردسکدا اے۔ اٹلی دی پارلیمنٹ دی اچیچی گل ایے جے بدیس وچ رہن والے اٹلی دے لوک وی ایدے وچ ووٹ پاسکدے نیں تے اوہنے دے وکھرے بندے چنے جاندے نیں۔
بولی
اطالوی بولی اٹلی دی سرکاری بولی اے جینوں 5 کروڑ 50 لکھ لوک اٹلی وچ بولدے نیں تے 67 لکھ اٹلی توں باہر بولدے نیں۔ ساری دنیا وچ 12 توں 15 کروڑ لوک ایہنوں دوجی بولی یا رہتلی بولی لئی ورتدے نیں۔ سرکاری اطالوی بولی ٹسکن بولی دی اک ونڈ اے تے ایس دے سرکاری بولی بنن نال ایہ سکولاں تے میڈیا نال سارے دیس وچ سمجی جاندی اے۔ فرانسیسی صوبہ ایوستا وادی وچ جرمن صوبہ ترنتینو تھلواں ٹائرول، لاڈن ٹرنٹینو وچ، تے سلوون صوبہ فریولی وینیزیا جولیا دے ضلعیاں ضلع اڈین، ضلع گوریزیا، ضلع ٹریسٹ وچ اطالوی نال رلویں سرکاری بولیاں نیں۔
مذھب
کیتھولک چرچ اٹلی دا سب توں وڈا مذہب اے 87.8% لوک اپنے آپ نوں کیتھولک مندے نیں پر ایدے تے چلن والے (36.8%) ای نیں۔ 74% اطالوی خدا نوں مندے نیں۔ اٹلی دا کوئی سرکاری مذہب نہیں۔ اٹلی وچ 45,000 یہودی تے دس لکھ مسلمان نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:اٹلی
چک 528 گ ب II
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
فلن فلون
فلن فلون کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:مانیٹوبا دے شہر
دهستان آبگرم
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان سرعین دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سرعین ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ اردبیل دے دہستان گٹھ:ضلع سرعین دے دہستان
نظرآباد
نظرآباد ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ البرز دے شہرستان نظرآباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ البرز گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 470 گ ب II
چک 463 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
شینژین
شینژین چین دے گوانگ‌ڈونگ صوبے دا اک شہر اے۔
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
اکادی
اکادی عراق دی اک قدیم تہذیب دا ناں اے ، جہڑی 3 ہزار سال توں 2 ہزار قبل مسیح تک قائم رہی ۔ ایہہ دریاۓ فرات دے مغربی کنارے تے واقع سی ۔ اینہاں دی بولی نے سمیری زبان نوں ختم کردتا ، جہڑی اوس ویلے عراق چ رائج سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:رہتلاں گٹھ:عراق گٹھ:عراق دی تریخ
آل کاشف الغطاء
آل کاشف الغطا دا شمار تیرہویں تے چودہویں صدی دے شیعہ علمی خانداناں وچ ہوندا اے۔ ایہ لوگ حلہ وچ ساکن سن تے پھر نجف وچ مقیم ہو گئے۔ انہاں دا نسب مالک اشتر نال جا ملدا اے۔ اس خاندان وچ بوہت سارے نامور علما گزرے نيں۔ انہاں وچو‏ں مشہور ترین تے سرفہرست شیخ جعفر کاشف الغطا نيں کہ جو کشف الغطا دے مصنف نيں۔ چودہواں صدی قمری دے شیعہ مرجع تقلید محمد حسین کاشف الغطا وی اسی خاندان دے اک مشہور عالم نيں۔ اخباریت دے خلاف جدوجہد تے وحید بہبہانی دے اصولی افکار دا پرچار اس خاندان دے علما دی خصوصیات وچو‏ں اے۔
نسب
ایہ خاندان قبیلہ بنی مالک تو‏ں اے تے کہیا جاندا اے کہ انہاں دا سلسلہ نسب امام علی دے مشہور صحابی مالک بن حارث بن عبد یغوث المعروف اشتر نخعی (شہادت 39ھ) تک پہنچتا اے۔ اس رو تو‏ں انہاں افراد نو‏‏ں مالکی وی کہیا جاندا اے۔
جائے پیدائش
اس خاندان دے بزرگ حلہ دے مضافاتی دیہاتاں جناجیہ یا جناجیا یا پھر قناقیا وچ رہائش پذیر سن تے بارہویں صدی ہجری دے آخر وچ شیخ جعفر دے والد نے نجف دی طرف کوچ کیتا تے اس جہت تو‏ں آل کاشف الغطا دے افراد جناحی دے نام تو‏ں وی مشہور ہوئے۔ اس خاندان وچ ایسے عالم پیدا ہوئے نيں کہ جنہاں وچوں بعض اپنے زمنے وچ عراق، ایران تے کچھ اسلامی ممالک تے شیعہ معاشراں وچ اہ‏م علمی تے سیاسی ثمرات دا مرکز سن ۔ انہاں علما دی خصوصیات وچو‏ں اک انہاں دا اصولی ہونا تے انہاں دی اخباری علما دے خلاف مسلسل جدوجہد ہے۔لہٰذا انہاں نے وحید بہبہانی (متوفی 1205ھ) دے اصولی افکار دے فروغ تے انہاں نو‏ں چودہویں صدی ہجری دے علما تے فقہا تک منتقل کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا اے۔
مشہور شخصیتاں
آل کاشف الغطا دی چند مشہور شخصیتاں درج ذیل نيں:
جعفر کاشف الغطا
thumb|200px| مقبرہ آل کاشف الغطا کاشف الغطا خاندان دے بانی جعفر بن خضر بن یحییٰ جناحی حلی نجفی کاشف الغطا (1156-1227ھ)، جعفرِ کبیر تے شیخ المشائخ دے نام تو‏ں معروف سن ۔ آپ فقیہ، اصولی، متکلم، محقق، مصنف، شیعہ مرجع تقلید، ادیب تے شاعر سن ۔ شیخ جعفر وحید بہبہانی دے اصولی مکتب دے زیر سایہ پروان چڑھے۔ آپ اجتہاد و استنباط دے قائل تے عقائد و شرعی احکم وچ عقل و استدلال نو‏‏ں بروئے کار لانے دے حامی سن ۔ انہاں دی اہ‏م تالیف کشف الغطا عن خفیات مبھمات الشریعۃ الغراء اے تے اسی رو تو‏ں انہاں نو‏ں کاشف الغطا دا لقب دتا گیا۔
موسی‌ بن جعفر
موسی‌ بن جعفر کاشف الغطا (1180-1243ھ)، فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ جعفر کاشف الغطا دے وڈے بیٹے سن ۔ انہاں دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ مقدماتی علوم تے فقہ و اصول دے درس خارج دی تعلیم اپنے والد دے پاس مکمل کرنے دے بعد درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے
انہاں دے بھائی شیخ حسن تے شیخ محمد حسن (صاحب جواہر)، آپ دے درس تو‏ں بہرہ مند ہوئے۔ شیخ موسی ایرانی تے عثمانی حکومتاں دے نزدیک معتبر سن تے دونے حکومتاں اپنے اختلافات ختم کرنے دے لئی انہاں تو‏ں بہرہ مند ہوندی سن۔ ایہی وجہ اے کہ آپ مصلح دے عنوان تو‏ں مشہور ہوئے۔ والد دی کتاب بغیۃ الطالب دی شرح منیۃ الراغب وی آپ نے تالیف کيتی۔
علی بن جعفر
جعفر کاشف الغطا دے بیٹے علی بن جعفر کاشف الغطا (1197-1253ھ)، فقیہ تے شاعر نيں۔ آپ نے اپنے والد تو‏ں علم حاصل کیتا۔ بھائی شیخ موسی دی رحلت دے بعد، دینی مرجعیت آپ تے شیخ محمد حسن (صاحب جواہر) دے درمیان دائر سی۔ خضر بن شلال عفکاوی نجفی نے انہاں نو‏ں صاحب جواہر دی نسبت اعلم قرار دتا سید ابراہیم قزوینی (1262ھ)، شیخ مرتضی انصاری (1281ھ)، شیخ راضی (1290ھ)، سید مہدی قزوینی (1300ھ) تے شیخ جعفر شوشتری (1303ھ) نے آپ تو‏ں کسب فیض کیتا۔ آپ دی تصنیفات درج ذیل نيں:
حسن بن جعفر
حسن‌ بن جعفر کاشف الغطا (1201-1262ھ)، فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن ۔ انہاں نے اپنے والد تو‏ں مقدماندی علوم دی تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد اپنے بھائی شیخ موسی، سید محمد جواد عاملی، شیخ اسداللہ تُستری، سید عبداللہ شبر، شیخ علی بَحرانی تے شیخ سلیمان قطیفی دے دروس خارج وچ شرکت کيتی۔ فقہ و اصول دا خارج مکمل کرنے دے بعد انہاں اساتذہ تو‏ں اجازہ روایت حاصل کیتا آپ اپنے زمنے دے زیادہ تر علوم اُتے عبور رکھدے سن لیکن آپ علم فقہ وچ بہت مشہور سن ۔شیخ مرتضی انصاری، حاج ملا علی خلیلی، سید مہدی قزوینی، احمد دجیلی، حسن بلاغی تے شیخ حسن مامقانی آپ دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ آپ اپنے بھائی دی رحلت تو‏ں پہلے حلہ وچ رہائش پذیر سن لیکن اس دے بعد 1243ھ وچ نجف تشریف لے گئے تے تدریس وچ مشغول ہو گئے۔ آپ دی تالیفات درج ذیل نيں:
مہدی‌ بن علی
مہدی‌ بن علی(1226-1289ھ)، فقیہ، اصولی، مرجع تقلید، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ اسلامی علوم دی تعلیم اپنے والد، چچا شیخ حسن، بھائی شیخ محمد تے ہور علمائے نجف دے نزدیک حاصل کيتی تے درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے۔ آپ نے اپنے والد تے چچا حسن تو‏ں وی اجازہ روایت دریافت کیتا۔
آپ اس زمنے وچ علم فقہ و اصول دے ممتاز استاد سن ۔ شیخ حسن مامقانی، سید اسماعیل صدر (1255-1338ھ)، شیخ فضل‌ الله نوری (1327ھ)، شیخ عبداللہ مازندرانی (1333ھ)تے سید کاظم یزدی (1247-1337ھ) آپ دے نامور شاگرداں وچو‏ں سن ۔ آپ شیخ مرتضی انصاری دے مورد اعتماد علما تو‏ں سن تے شیخ بوہت سارے شرعی تے عرفی امور آپ دے حوالے کر دیندے سن ۔ شیخ انصاری دی وفات دے بعد ایران، قفقاز تے عراق دے کچھ لوگاں نے آپ دی تقلید کيتی۔
تصنیفات
عباس بن علی
عباس بن علی (1242-1315ھ) فقیہ، اصولی، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ نجف  وچ پیدا ہوئے۔ بچپن وچ ہی والد دا انتقال ہو گیا تے اپنے چچا شیخ حسن تے وڈے بھائیاں دی سرپرستی وچ پروان چڑھے۔ کچھ مدت تک شیخ مرتضی انصاری دے درس وچ شرکت کرنے دے بعد اپنے بھائی شیخ مہدی تے اسی طرح شیخ راضی نجفی، مرزا محمد حسن شیرازی، شیخ محمد حسین کاظمی، مرزا حبیب الله رشتی تے سید مہدی قزوینی دی شاگردی اختیار دی تے درجہ اجتہاد اُتے فائز ہو گئے۔ انہاں نے اک حلقہ درس تشکیل دتا کہ جس وچ بوہت سارے علما تے طلبہ شرکت کردے سن ۔ اپنے بھائی شیخ حبیب آل کاشف الغطا (1207ھ) دی رحلت دے بعد دینی زعامت وچ اک بلند مقام حاصل کیتا۔ آپ دی وفات ھندیہ وچ ہوئی تے نجف وچ مدفون ہوئے۔ آپ دی تصنیفات ایہ نيں: موارد الانام فی شرح شرائع الاسلام؛ رسالۃ فی الشروط؛ رسالۃ فی الاصول تے اپنے مقلدین دے لئی توضیح المسائل۔
محمدبن علی
محمد بن علی (متوفی 1268ھ /1851ء)،فقیہ، اصولی تے شاعر سن ۔ آپ نجف وچ پیدا ہوئے تے اپنے خاندان دے علما تو‏ں کسب فیض کرکے علمی تے فقہی مراحل طے کردے راے۔ آپ اپنے چچا شیخ حسن (صاحب انوار الفقاہۃ) دے شاگرد سن تے انہاں دی تے شیخ محمد حسن صاحب جواہر دی وفات دے بعد عراقی شیعاں دے مرجع تقلید قرار دئیے گئے۔ 13ھ /19ء دے کچھ شیعہ عالم تے فقیہ آپ دے شاگرد سن ۔ آپ عوام دی مشکلات دے حل دے لئی عثمنی حکم دے سامنے بہت سعی و کوشش کردے سن ۔ آپ دی تصنیفات ایہ نيں: الدّماء الثّلاثۃ، رسالۃفی الصّوم، الاعتکاف تے مناسک حج یہ تیناں کتاباں آپ دے مقلدین دے لئی نيں۔
محمد رضا بن موسی
محمد بن رضا موسی (1238-1297ھ /1822-1879ء)، آل کاشف الغطا دے علما تے فقہا وچو‏ں نيں۔ آپ نجف وچ پیدا ہوئے۔ مقدماندی علوم دی تعلیم شیخ ابراہیم قفظان (متوفی 1279ھ /1879ء) تے شیخ موسی خمایسی دے پاس مکمل کيتی۔ فقہ، شیخ احمد دجیلی(متوفی 1265ھ /1489ء)، اپنے چچا شیخ حسن تے شیخ محمد حسن (صاحب جواهر) تو‏ں پڑھی۔ نجف دے اک اندرونی جھگڑے دے باعث کاظمین چلے گئے۔ اوتھ‏ے تن سال تک رہائش پذیر رہنے دے بعد 1290ھ /1873ء وچ نجف لوٹ آئے۔ آپ نے اپنے دادا شیخ جعفر دی کتاب بغیۃ الطالب اُتے اک حاشیہ وی تحریر کیتا
عباس بن حسن
عباس بن حسن (1253-1323ھ/1837-1905ء)، فقیہ، اصولی ، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ نجف وچ پیدا ہوئے۔ مقدماندی علوم دی تعلیم اس شہر دے علما دے پاس حاصل کيتی۔ پھر فقہ و اصول دا درس خارج اپنے چچا زاد مہدی آل کاشف الغطا ، شیخ محمد حسین اَعسم، شیخ مرتضی انصاری، مرزا حبیب الله رشتی تے مرزا شیرازی دے پاس سامرا وچ مکمل کیتا۔ مذکورہ بالا اساتذہ تےشیخ راضی نجفی تو‏ں اجازہ روایت دریافت کیتا۔ آپ شعر و ادب وچ قوی سن ۔
تألیفات
مرتضی بن عباس
مرتضی بن عباس (1291-1349ھ/1874-1930ء)، فقیہ، اصولی، متکلم، مصنف تے شاعر سن ۔ آپ نجف وچ پیدا ہوئے۔ اپنے والد دے زیر نگرانی پروان چڑھے تے اپنے خاندان دے علما تو‏ں ابتدائی دینی علوم دی تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعدعلم اصول دی تعلیمآخوند خراسانی، فقہ دی تعلیمسید کاظم یزدی تو‏ں حاصل کيتی تے سید محمد قزیونی سید مہدی قزیونی تو‏ں اجازہ روایت دریاففت کیتا۔ آپ دی کچھ تصنیفات ایہ نيں: فوزالعباد فی المبدءِ و المعاد، 3 جلد، نجف، 1342ق ؛ منشومۃ فی الاوان الشّرعیۃ، تہران، 1322ق؛ الغررالغرویۃ فی الاحکم الزکویۃ، بغداد، 1329ق تے ہور تصنیفات وی نيں جو بظاہر قلمی نيں، انہاں دی تفصیل ایہ اے: الفوائد الغرویۃ، مسائل فی الفقۃو الأصول، الآداب الجلیۃ فی ردّ شبهات الوهّابیۃ در 2 جلد، اسنی التّحف، حاشیۃ علی مکاسب الشیخ الأنصاری، منظومۃفی احکم الخلل فی الصّلاۃو شرائطها، رسالۃفی تطبیق ما ورد فی الکرّ من المساحۃو الوزن بنحو التّحقیق لا التّقریب و رسالۃفی العدالۃ
ہادی بن عباس
ہادی بن عباس (1289-1361ھ/1872-1942ء)، فقیہ، مورخ، محقق ، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ ابتدائی علوم تے فقہ و اصول دی تعلیم شیخ الشریعۃ اصفہانی، سیدکاظم یزدی، شیخ محمد طہ نجف (متوفی 1329ھ/1911ء) تے آخوند خراسانی دے پاس حاصل کيتی۔ طہ نجف، سیدحسین قزوینی، سیدمحسن صدر کاظمی تے شیخ آقا رضا اصفہانی (متوفی 1322ھ/1904ء) تو‏ں اجازہ حدیث حاصل کیتا۔ شعر و ادب وچ مشہور سن ۔ آپ نو‏‏ں عراق وچ 14ھ/20ء دی ادبی تحریک دا بانی قرار دتا جاندا اے۔
شیخ ہادی آل کاشف الغطا نے کچھ تالیفات چھڈیاں نيں جنہاں وچاں بعض ایہ نيں:
موسی بن محمد رضا
موسی بن محمد رضا (1260-1306ھ/1844-1888ء) فقیہ تے ادیب سن ۔ آپ دی ولادت نجف وچ ہوئی۔ آپ نے علوم روزگار؛ نجف دے علما منجملہ شیخ محمد حسین کاظمی (متوفی 1308ھ/1890ء) تو‏ں حاصل کیتے۔ اس دے بعدسامرا تشریف لے گئئے تےمرزا محمد حسن شیرازی دے درس وچ شرکت کيتی۔کہیا جاندا اے کہ مرزا دی طرف تو‏ں اجازہ روایت حاصل کیتا۔ اپنے والد دی وفات دے بعد اک مرتبہ 1298ھ/1880ء)وچ اصفہان گئے۔ دوسری مرتبہ 1306ھ وچایران تشریف لے گئے تے اسی سفر دے دورانتہران وچ انتقال کر گئے۔
احمد بن علی
thumb| محمد حسین کاشف الغطا احمد بن علی (1292-1344ھ/1875-1925ء)، فقیہ تے مرجع تقلید سن ۔ آپ مقدماندی علوم نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد سامرا چلے گئے۔ کچھ مدت اوتھ‏ے حصول علم وچ مشغول رہے پھر نجف لوٹ آئے۔ فقہ و اصول دا درس خارج سید کاظم یزدی، آغا شیخ رضا اصفہانی تے آخوند خراسانی دی خدمت وچ مکمل کیتا۔ (1324ھ/1906ء)، وچ ایران دے انقلاب مشروطہ دے بعد مشروطیت دی حمایت دے سبب اپنے استاد آخوند خراسانی تو‏ں دور ہو گئے تے سید کاظم یزدی جو مشروطہ دے خلاف تھے؛ تو‏ں نزدیک ہو گئے۔ زندگی دے آخری ایام وچ مرجع تقلید شمار ہوندے سن تےمرزا نائینی تےسید ابو الحسن اصفہانی جداں علما دے ہوندے ہوئے ایران ،عراق تے افغانستان دے بعض لوگ انہاں دی تقلید کردے سن ۔ آپ نےمرزا حسین خلیلی نجفیسے 1325 ھ وچ اجازہ روایت دریافت کیتا۔
آخر کار آپ نجف وچ وفات پا گئے تے اوتھے سپرد خاک ہوئے۔ آپ دی چند تالیفات جنہاں وچ زیادہ ترفقہی موضوعات مذکور نيں، ایہ نيں:
احسن الحدیث فی احکم المواریث، نجف 1341ق؛ سفینۃالنّجاۃ، نجف، 1338ھ، ایہ کتاب، شیخ دی دو جلداں اُتے مشتمل توضیح المسائل اے۔ آپ دے اک شاگرد نے عین الحیاۃ دے نام تو‏ں اس دا فارسی وچ ترجمہ کیتا تے 1341/1345ھ وچ بمبئی تو‏ں شائع ہوئی؛ قلائد الدّرر فی مناسک مَن حجّ اواعتمر، بغداد، 1344ھ۔
محمد حسین کاشف الغطا
محمد حسین بن علی آل کاشف الغطا (1294 – 1373ھ، اک روشن فکر شیعہ عالم تے نجف دے مرجع تقلید سن ۔ آپ فقہ، خطابت، ادبیات عرب، فلسفہ و حکمت تے تفسیر و عرفان وچ ماہر سن ۔ آپ نو‏‏ں انہاں پہلے فقہا وچو‏ں شمار کیتا جاندا اے جنہاں نے حوزہ علمیہ نجف دی فقہی تحقیقات وچ تقابلی فقہ دی روش دا آغاز کیتا۔کاشف الغطا نے بہت سی کتب خاص طور اُتے تشیع دے تعارف وچ لکھی نيں کہ جنہاں وچاں کتاب اصل الشیعۃ و اصولها اک اے تے اس دا فارسی ترجمہ آئین ما دے نام تو‏ں ہو چکيا اے۔ آپ وحدت تے اسلامی بیداری دے لئی فکرمند رہندے سن تے شیعہ دے تعارف تے اس دا دفاع کرنے دی سعی و کوشش زیادہ تر اسلامی مذاہب دے مابین تقریب تے اتحاد دی راہ ہموار کرنے دی غرض تو‏ں سی۔ کاشف الغطا سماج تے سیاست اُتے خصوصی توجہ رکھدے سن تے انہاں نے پہلی عالمی جنگ دے دوران برطانوی قابض فوج دے خلاف مسلح جنگاں وچ شرکت کيتی۔
محمد رضا بن ہادی
محمد رضا بن ہادی (1310-1366ھ/1892-1947ء)، فقیہ، ادیب تے شاعر سن ۔ آپ نجف وچ پیدا ہوئے۔مقدماندی علوم دے بعد فقہ و اصول دی تعلیم اپنے والد تے ہور علمائے نجف تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ ادب اُتے عبور رکھدے سن ۔ آپ دی تحریراں مختلف نشریات وچ شائع ہوندی رہیاں۔ آپ دی وفات بیروت وچ ہوئی تے نجف وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
تصنیفات
آل کاشف الغطا دے آثار اُتے مشتمل سافٹ وئیر
thumb| آل کاشف الغطا سافٹ وئیر آل کاشف الغطا سافٹ وئیر عقائد، تفسیر، فقہ، اصول، اخلاق، تاریخ تے تراجم دے بارے وچ کاشف الغطا خاندان دے 123 آثار اُتے مشتمل ہے۔یہ سافٹ وئیرمرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نے تیار کیتا اے۔
کلفسٹائن قلعہ
کلفسٹائن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
Festung Kufstein
باجا نیلی پڑی کرلی
باجا نیلی پڑی کرلی کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
لواپولا دریا
لواپولا دریا افریقہ دا اک دریا اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔
ہوہنورفن قلعہ
ہوہنورفن قلعہ آسٹریا چ اک قلعہ اے
چمبیشی دریا
چمبیشی دریا زیمبیا دا اک دریا اے ای 480 کلومیٹر لما اے۔ اے کانگو دریا وچ ڈگدا اے۔