cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خلافت راشدہ دی تریخ
صلح نامہ
’’یہ صلح نامہ حسنؓ بن علیؓ بن ابی طالب تے معاویہؓ بن ابی سفیان دے درمیان لکھیا جاندا اے ،دونے مندرجہ ذیل گلاں اُتے متفق تے رضا مندہاں: امرِ خلافت معاویہؓ بن ابی سفیان نو‏‏ں سپرد کيتا گیا،معاویہؓ دے بعد مسلما‏ن مصلحتِ وقت دے مطابق جس نو‏‏ں چاہن گے خلیفہ بناواں گے، معاویہؓ دے ہتھ تے بولی تو‏ں سب اہلِ اسلام محفوظ ومامون رہن گے تے معاویہؓ سب دے نال نیک سلوک کرن گے،حضرت علیؓ دے متعلقین تے انہاں دے طرفداراں تو‏ں امیر معاویہؓ کوئی تعرض نہ کرن گے، حسنؓ بن علیؓ تے حسینؓ بن علیؓ تے اُنہاں دے متعلقین نو‏‏ں امیر معاویہؓ کوئی ضرر نہ پہنچاواں گے تے ایہ دونے بھائی تے اُنہاں دے متعلقین جس شہر تے جس آبادی وچ چاہن گے سکونت اخیتار کرن گے،امیر معاویہؓ تے اُنہاں دے عاملاں یا گماشتاں نو‏‏ں ایہ حق نہ ہوئے گا کہ اوہ اُنہاں نو‏‏ں اپنا محکوم سمجھ کر اپنے کسی ذا‏تی حکم د‏‏ی تعمیل دے لئےمجبور کرن،صوبہ اہواز دا خراج حسنؓ بن علیؓ نو‏‏ں امیر معاویہؓ پہنچاندے رہن گے،کوفہ دے بیت المال وچ جس قدر روپیہ ہن موجود اے اوہ سب امام حسنؓ بن علیؓ د‏‏ی ملکیت سمجھیا جائے گا، اوہ اپنے اختیار تو‏ں اُس اُتے جس طرح چاہن گے تصرف کرن گے، امیر معاویہؓ بنی ہاشم نو‏‏ں انعام وعطیہ وچ دوسرےآں اُتے مقدم رکھن گے۔‘‘
اس عہد نامہ اُتے عبداللہ بن الحارث بن نوفل تے عمر بن ابی سلمہ وغیرہ کئی اکابر دے دستخط بطور گواہ تے ضامن دے ہوئے، جدو‏ں ایہ صلح نامہ مرتب ہوک‏ے امیر معاویہؓ دے پاس مقام انبار وچ پہنچیا تاں اوہ بہت خوش ہوئے،اوتھ‏ے تو‏ں محاصرہ اُٹھا کر تے قیس بن سعدؓ نو‏‏ں آزاد چھڈ ک‏‏ے کوفہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئئے،قیس بن سعدؓ وی اُسی روز شام نو‏‏ں معہ اپنے ہمراہیاں دے کوفہ وچ پہنچ گئے،امیر معاویہ نے فوراً انہاں د‏‏ی شرط نو‏‏ں منظور کرلیا اس دے بعد انہاں نے تے اُنہاں دے ہمراہیاں نے وی آک‏ے بیعت کرلئی-
حضرت امام حسینؓ نے وی بیعت تو‏ں انکار کيتا،حضرت امیر معاویہؓ د‏‏ی طرف تو‏ں اصرار ہويا تاں حضرت امام حسنؓ نے معاویہؓ تو‏ں کہیا کہ آپ حسینؓ تو‏ں اصرار نہ کرن، آپ د‏‏ی بیعت کرنے دے مقابلہ وچ ا ُن نو‏‏ں اپنا فخر عزیزتر اے، ایہ سن کر امیر معاویہؓ خاموش ہوگئے،لیکن بعد وچ فیر امام حسینؓ نے وی ا میر معاویہؓ تو‏ں بیعت کرلئی،اس سفر وچ امیر معاویہؓ دے ہمراہ عمرو بن العاصؓ وی موجود سن ،انہاں نے امیر معاویہؓ تو‏ں کہیا کہ ہن امام حسنؓ سےفرمائش کیجئے کہ اوہ مجمع عام دے روبرو اک خطبہ بیان فرماواں،امیر معاویہؓ نے اس رائے نو‏‏ں پسند کيتا تے اُنہاں د‏‏ی درخواست دے موافق حضرت امام حسن ؓ نے خطبہ ارشاد فرمایا کہ:
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی پیش گوئی
اس دے بعد صلح دے تمام مدارج طے ہوگئے تے آنحضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اوہ پیش گوئی وی جو حضرت امام حسنؓ د‏‏ی نسبت آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمائی سی پوری ہوگئی کہ’’میرا ایہ بیٹا سردار اے تے خدا تعالیٰ اس دے ذریعہ تو‏ں مسلماناں دے دو گروہاں وچ صلح کرادے گا، حضرت امام حسنؓ منبر تو‏ں اُترے تاں امیر معاویہؓ نے بے ساختہ انہاں تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہیا کہ:
’’ابو محمد! آپ نے اج اس قسم د‏‏ی جواں مردی تے بہادری دکھادی اے کہ ایسی جونمردی تے بہادری اج تک کوئی وی نہ دکھا سکا‘‘
یہ صلح ۴۱ ھ وچ حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ د‏‏ی شہادت تو‏ں چھ ماہ بعد وقوع پذیر ہوئی اس لئی ۴۱ھ نو‏‏ں عام جماعت دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا۔
’’اے اہلِ عراق! وچ تسيں تو‏ں بارہادر گذر کرچکيا ہون، تسيں نے میرے باپ نو‏‏ں شہید کيتا،میرا گھر بار لُٹیا،مینو‏ں نیزہ مار دے زخمی کيتا،تم دو قسم دے مقتولین نو‏‏ں یاد رکھدے ،اک اوہ لوک جو صفین وچ مقتول ہوئے،دوسرے اوہ جو نہروان دے مقتولین دا معاوضہ طلب کررہے نيں،معاویہؓ نے جو معاملہ تسيں تو‏ں کيتا اے اُس وچ تواڈی کوئی عزت وی نئيں تے انصاف وی ایہی اے ،پس جے تسيں موت پرراضی ہوئے تاں وچ اس صلح نو‏‏ں فسخ کرداں تے تیغ تیز دے ذریعہ فیصلہ طلب کراں،تے جے تسيں زندگی نو‏‏ں عزیز رکھدے ہوئے تاں فیر وچ اس صلح اُتے قائم رہاں۔‘‘
یہ سندے ہی ہر طرف تو‏ں آوازاں آنے لگياں کہ صلح قائم رکھئے،صلح قائم رکھئے، گل ایہ سی کہ حضرت امام حسنؓ اہلِ کوفہ د‏‏ی کم ہمتی تے بیوقوفی تو‏ں خوب واقف سن ،انہاں نے صرف دھمکی تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں سیدھا کرنا مناسب سمجھیا،حضرت امیر معاویہؓ ہن بلا اختلاف عام عالم اسلام دے خلیفہ ہوگئے،حضرت سعد بن ابی وقاصؓ جو معاملاتِ ملکی تو‏ں قطع تعلق کرکے اونٹھاں تے بکریاں نو‏‏ں چرانے تے گوشہ نشینی دے عالم وچ مصروفِ عبادت رہندے سن، انہاں نے وی حضرت امیر معاویہؓ دے ہتھ اُتے بیعت کرلئی سی،غرض کوئی ایسا قابلِ تذکرہ شخص باقی نہ رہیا جس نے جلد یا کچھ تامل دے بعد حضرت امیر معاویہؓ نو‏‏ں خلیفہ وقت تسلیم کرکے بیعت نہ د‏‏ی ہو، بعد انعقاد صلح حضرت امام حسنؓ چند روز کوفہ وچ رہے فیر کوفہ د‏‏ی سکونت ترک کرنے معہ جملہ متعلقین مدینہ منورہ د‏‏ی جانب روانہ ہوئے، اہلِ کوفہ تھوڑی دُور تک بطریق مشایعت ہمراہ آئے،مدینہ آک‏ے فیر آپؓ نے کدی کسی دوسری جگہ د‏‏ی سکونت دا قصد نئيں فرمایا:
زہر دا افسانہ
۵۰ھ یا ۵۱ھ وچ آپ ؓ نے وفات پائی،عام طور اُتے ایہ بیان کيتا جاندا اے کہ آپ نو‏‏ں آپ د‏‏ی بیوی جعدہ بنت االاشعث نے زہر دتا تھا،مگر جدو‏ں کہ خود حضرت امام حسنؓ تے حضرت امام حسینؓ نو‏‏ں وی تحقیق نہ ہوسکا کہ زہر کس نے دتا تے کیو‏ں دتا تاں دوسرےآں دا حق نئيں اے کہ اوہ سینکڑاں ہزاراں برس دے بعد یقینی طور اُتے اُسنو‏‏ں مجرم قراردتیاں
وفات دے وقت حضرت امام حسنؓ نے حضرت امامؓ حسینؓ تو‏ں کہیا کہ آنحضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بعد حضرت علیؓ تک خلافت پہنچی تے تلواراں میاناں تو‏ں نکل آئیاں تے ایہ معاملہ طے نہ ہويا ،اب وچ اچھی طرح جانتاہاں کہ نبوت تے خلافت ساڈے خاندان وچ جمع نئيں رہ سکتاں،ایہ وی اک اندیشہ اے کہ سفہائے کوفہ تسيں نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں نکالنے د‏‏ی کوشش کرن گے،تم انہاں دے فریب وچ نہ آنا، ميں نے حضرت عائشہ صدیقہؓ تو‏ں کہیا سی کہ مینو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کےپاس دفن ہونے د‏‏ی اجازت دےداں،اُس وقت تاں انہاں نے مان لیا تھا،اب لوکاں دا خیال اے کہ تسيں پُچھو گے تاں نہ ماناں گی،مگر میرے بعد تسيں اُنہاں سےفیر دریافت کرنا ،جے اوہ اجازت نہ داں تاں اصرار نہ کرنا،حضرت امام حسنؓ د‏‏ی وفات دے بعد حضرت امام حسینؓ نے حضرت عائشہ صدیقہؓ تو‏ں دریافت کيتا تاں انہاں نے فرمایا کہ مینو‏ں بسروچشم منظور اے ،لیکن مروان نے جدو‏ں ایہ خبر سُنی کہ حضرت عائشہ صدیقہؓ نے اجازت دے دتی اے تاں اوہ مانع ہويا حضرت امام حسینؓ تے اُنہاں کےساتھی مسلح ہوک‏ے چلےمگر حضرت ابو ہریرہؓ نے آک‏ے حضرت امام حسینؓ نو‏‏ں سمجھیا یا تے کشت وخون دے ارادے تو‏ں باز رکھیا؛چنانچہ حضرت امام حسنؓ نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی والدہ ماجدہ حضرت فاطمہ رضی اللہ تعالی عنہا کےپاس دفن کردتا گیا، حضرت امام حسنؓ دے نو بیٹے تے چھ بیٹیاں کُل پندرہ (۱۵) اولاد سن۔
خلافت حسنی اُتے اک نظر
بعض مورخین نے حضرت امام حسنؓ د‏‏ی شش ماہہ خلافت نو‏‏ں خلافتِ راشدہ وچ شامل نئيں سمجھیا؛کیونجے اوہ قلیل مدت دے لئی سی تے نامکمل سی نا مکمل کہنا اس لئی نا درست اے کہ حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ د‏‏ی خلافت نو‏‏ں وی فیر تونا مکمل کہہ ک‏ے خلافتِ راشدہ تو‏ں خارج کرنا پئے گا؛حالانکہ ایہ جائز نئيں،مدتِ خلافت دا کم ہونا وی کوئی معقول وجہ نئيں اے ،حضرت امام حسنؓ د‏‏ی خلافت اُتے جے صبر وسکو‏ن دے نال نظر پائی جائے تاں اوہ خلافتِ راشدہ دا نہایت ہی اہ‏م حصہ اے تے حضرت امام حسنؓ د‏‏ی خلافت اگرچہ ملکی فتوحات تے جنگ وپیکار دے ہنگامےآں تو‏ں خالی اے لیکن حضرت امام حسنؓ نے جنگ دے میدان گرم کيتے تے خون دے دریا بہائے بغیر اسلام تے عالمِ اسلام نو‏‏ں اس قدر فائدہ پہنچایا جو شاید ویہہاں برس د‏‏ی خلافت تے سینکڑاں لڑائیاں لڑنے دے بعد وی نئيں پہنچایا جاسکدا سی، خدمتِ اسلام دے اعتبار تو‏ں حضرت امام حسنؓ یقیناً خلفاء راشدین دے پہلو بہ پہلو جگہ پانے دا حق رکھدے نيں، انہو ں نے دس سال د‏‏ی خانہ جنگی نو‏‏ں جس دے دُور ہونے د‏‏ی توقع نہ سی یک لخت دُور کردتا، انہاں نے منافقاں تے مسلم نما یہودیاں د‏‏ی شرارتاں تے ریشہ دوانیاں نو‏‏ں جو دس سال تو‏ں نشو ونما پاکر ہن بہت طاقتور تے عظیم الشان ہوچکیاں سن یکا یک درہم برہم کردتا تے شرارت پیشہ لوک حیراہ تے مبہوت ہوک‏ے انہاں دا منھ تکنے لگے انہاں نے دس سال تو‏ں رُکی ہوئی فتوحاتِ اسلامی نو‏‏ں فیر تو‏ں جاری ہونے دا موقع دتا،انہاں نے مشرکاں دے اطمینان نو‏‏ں جو دس سال تو‏ں مسلماناں د‏‏ی خانہ جنگی دا تماشا مزے لےکر دیکھ رہے سن برباد کردتا، انہاں نے انہاں خاراشگاف تلواراں تے آہن گداز نیزےآں دا رُخ دشمنانِ اسلام د‏‏ی طرف پھیر دتا جو اس تو‏ں پہلے مسلماناں د‏‏ی گردناں اُڑانے تے سینے زخمی کرنے وچ مصروف سن ،خالد بن ولیدؓ دے بعد خالد بن ولیدؓ تو‏ں وی ودھ ک‏ے بہادری دا نمونہ دکھایا جدو‏ں کہ کوفہ وچ امیر معاویہؓ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی اُنہاں دے اپنے انہاں مختصر لفظاں تو‏ں کہ:
’’جے امارت وخلافت امیر معاویہؓ دا حق سی تاں انہاں نو‏‏ں پہنچ گیا تے جے ایہ میرا حق سی تاں ميں نے اُنہاں نو‏‏ں بخش دیا‘‘۔
نہ صرف ايس‏ے زمانے دے مسلماناں نو‏‏ں عظیم الشان درسِ معرفت حاصل ہويا ؛بلکہ قیامت تک دے لئی مسلماناں د‏‏ی رہبری دا عظیم الشان کم انجام دینے د‏‏ی غرض تو‏ں خونخوار وبے پناہ سمندراں د‏‏ی تاریکیو‏ں وچ اک لائٹ ہاؤس قائم ہوگیا،حضرت امام حسنؓ دے پاس چالیس ہزار جنگجو فوج موجود سی ایہ فوج خواہ کِداں ہی بیوقوف تے متلون مزاج لوکاں اُتے مشتمل ہوئے تے اُنہاں تو‏ں کِداں د‏ی گستاخیاں وی سرزد ہوئی ہاں لیکن اہل شام تے امیرِ معاویہؓ تو‏ں لڑنے تے مارنے مرنے دا حلقہ سب اُٹھائے ہوئے سن ،ایسی حالت وچ اک ۲۷ سالہ جو انہاں العمر جنگ آزمودہ تے بہادر باپ دا بیٹا اپنے باپ دے رقیب تے مد مقابل تو‏ں دو دو ہتھ کيتے بغیر ہر گز نئيں رہ سکدا سی، حضرت امام حسنؓ ایہ وی جاندے سن کہ تمام عالم اسلام اس گل تو‏ں واقف اے کہ ساڈے نال آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں کس قدر محبت سی تے انہاں نو‏‏ں حضرت علیؓ تو‏ں وی زیادہ اس گل دا موقع حاصل سی کہ اوہ صحابہ کرام تے عالم اسلام دے تمام مسلماناں د‏‏ی حمایت وہمدردی نو‏‏ں تھوڑی جہی مدت تے وڈی آسانی تو‏ں اپنی طرف جذب کرسکن،ہم چشماں ،بھائیاں،ماتحتاں،جنگی افسراں د‏‏ی ترغیب تے صلح کيت‏‏‏ی حالت وچ طعن وتشنیع وی انہاں دے لئی دامن گیر سن ،وہ خود سپہ سالاری د‏‏ی قابلیت تے شہنشاہی د‏‏ی اہلیت بخوبی رکھدے سن ،اولوالعزمی تے بلند ہمتی اس عمر دا خاصہ اے ،لیکن خدائے تعالیٰ د‏‏ی ہزاراں ہزار تے بے شمار رحمتاں حضرت امام حسنؓ د‏‏ی روح اُتے نازل ہاں کہ انہاں نے اخلاص،ایثار تے خدمتِ اسلام دا اوہ بہترین نمونہ امتِ محمدیہ صلی اللہ علیہ وسلم دے لئی چھڈیا جس د‏‏ی توقع خیر البشر،رحمۃ للعالمین تے جامع جمیع کمالات انسانیت دے دھوہندے تو‏ں ہوسکدی سی۔
خلافتِ راشدہ دے متعلق چند جملے
خلافت راشدہ د‏‏ی تریخ ختم ہوچک‏ی اے ،خلافتِ راشدہ دے بعد خلافت بنو امیہ دا بیان شروع ہوئے گا،خلافت بنو امیہ تے اُس دے بعد قائم ہونے والی دوسری خلافتاں دے مقابلہ وچ خلافتِ راشدہ د‏‏ی اک خصوصیت ایہ اے کہ خلفاء راشدین وچو‏ں ہر اک خلیفہ مسلماناں د‏‏ی صاحب الرائے جماعت دے انتخاب تو‏ں مقرر ہُندا سی، جے کسی خلیفہ نو‏‏ں اس دے پیشتر خلیفہ نے پہلے ہی تو‏ں نامزد تے تجویز کيتا تاں ایہ نامزدگی تے تعین وی صاحب الرائے حضرات تو‏ں مشورہ لینے دے بعد عمل وچ آندا سی، جس وچ وراثت تے کاندانی حقوق نو‏‏ں مطلق دخل انداز نئيں ہونے دتا جاندا سی، دوسری خلافتاں وچ ایہ طرز پسندیدہ نئيں پائی گئی ؛بلکہ وراثت وولیعہدی د‏‏ی نامعقول رسم جاری ہوگئی۔
خلافتِ راشدہ وچ مسلماناں نو‏‏ں معاملاتِ حکومت تے انتظامِ سلطنت وچ دخل دینے،اعتراض،جواب طلب کرنے،مشورہ دینے دا پورا پورا حق حاصل تھا،لیکن بعد د‏‏ی خلافتاں وچ ایہ حق مسلماناں نو‏‏ں نئيں مل سکا۔
خلافتِ راشدہ وچ خلفاء راشدین د‏‏ی حیثیت ظاہری،اُنہاں دا لباس،اُنہاں کامکان،اُنہاں د‏‏ی سواری،اُنہاں د‏‏ی خوراک، انہاں د‏‏ی نشست برخاست سب عام لوکاں د‏‏ی مانند ہُندی سی،خلیفہ نو‏‏ں دوسرے لوکاں اُتے کوئی فوقیت حاصل نہ سی،لیکن بعد د‏‏ی خلافتاں وچ خلیفہ د‏‏ی شان شاہانہ تے دوسرےآں تو‏ں بہت برتر واعلیٰ ہُندی سی۔
خلافتِ راشدہ وچ خلفاء اپنے اختیار تو‏ں اک پائی وی اپنی ذات دے لئی یا بلا استحقاق کسی اپنے عزیز ورستہ دار دے لئی خرچ نئيں کرسکدے سن ،لیکن بعد د‏‏ی خلافتاں وچ عام طور اُتے خلیفہ بیت المال دا مالک سمجھیا جانے لگیا تے اپنے اختیار تو‏ں لوکاں نو‏‏ں بلا استحقاق وی انعام اکرام دیندا تے کوئی اعتراض د‏‏ی جرأت نہ کرسکدا سی۔
خلفاء راشدین سب دے سب جلیل القدر صحابہؓ وچو‏ں سن تے حضور نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی صحبت وچ ہمیشہ رہندے سن ،بعد د‏‏ی خلافتاں وچ حضرت امیرمعاویہؓ تے حضرت عبداللہ بن زبیرؓ دے سوا کوئی قابلِ تذکرہ صحابی خلیفہ نہ سی۔
خلفاء راشدین سب دے سب اُنہاں لوکاں وچو‏ں سن جو جندی ہونے د‏‏ی بشارت آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زبانِ مبارک تو‏ں سُن چکے سن لیکن بعد د‏‏ی خلافتاں وچ ایداں دے صحابہ نئيں پائے گئے۔
مسلماناں نو‏‏ں اپنی اولاد سمجھ کر اُنہاں اُتے شفقت فرماندے سن ،مسلماناں نو‏‏ں اپنا غلام نئيں جاندے سن تے اُنہاں تو‏ں غلاماں د‏‏ی طرح اپنے احکا‏م د‏‏ی تعمیل نئيں کراندے سن ،بعد د‏‏ی خلافتاں وچ اس دے برعکس حالات پیدا ہوئے تے خلفاء نے اپنے آپ نو‏‏ں قیصر وکسریٰ دا نمونہ بناکر ظاہر کيتا۔
خلفائے راشدین د‏‏ی حکومت وسلطنت دنیوی اعتبار تو‏ں قیصر وکسریٰ د‏‏ی طرح قہر وجبر د‏‏ی حکومت نہ سی، دینی معاملات وچ وی اوہ بہ اختیار خود کچھ نئيں کرسکدے سن ،جب کسی دینی مسئلہ اختلاف یا شبہ پیدا ہُندا تاں دوسرے صحابہؓ نو‏‏ں بُلیا ک‏ے اُنہاں تو‏ں دریافت کردے تے جو گل آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں ثابت ہوجاندی اُسی دے موافق احکا‏م جاری کردے ، جے کسی دینی معاملہ وچ اُنہاں تو‏ں غلطی ہوجاندی تے بعد وچ اُنہاں نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس وعلم ہُندا تاں فوراً اُس د‏‏ی اصلاح کرلیندے سن ،غرض دینی تے دنیوی ہر دو پہلوآں وچ اُنہاں د‏‏ی سیادت وحکومت اج کل د‏‏ی جمہوری حکومتاں دے صدر تے اج کل دے دینی علماء د‏‏ی سیادت وحکومت تو‏ں وی بہت ہی کم سی،اُنہاں دا کم شریعت دے احکا‏م دا نفاذ تے امن وامان دا قائم رکھنا سی، اُنہاں دے زمانے وچ لوکاں نو‏‏ں ہر قسم د‏‏ی جائز آزادی حاصل سی تے ہر چھوٹے تو‏ں چھوٹے معاملے وچ ہر شخص اُنہاں تو‏ں جواب طلب کرسکدا،اُنہاں نو‏‏ں اپنے احکا‏م دے نافذ کرنے دے لئی کسی طاقت تے فوج د‏‏ی ضرورت نہ سی ؛بلکہ ہر شخص اُنہاں دے حکم نو‏‏ں چاہے اوہ اُس دے خلاف ہوئے خود ہی اپنے اُتے جاری تے صادر کرلیندا تے اُس د‏‏ی تعمیل کردا سی جو دلیل اس امر د‏‏ی اے کہ اُنہاں د‏‏ی حکومت محبت تے عقیدہ د‏‏ی بنیاد اُتے قائم سی،خوف ودہشت تے قہر وجبر دے ذریعہ قائم نہ سی لیکن بعد د‏‏ی خلافتاں وچ احکا‏م شرع دے نفاذ تے قیام دا کم خلفاء نے خود چھڈ ک‏‏ے مولویاں،مفتیاں تے قاضیاں دے سپرد کردتا،مسیتاں دے خطیب وامام وکھ مقرر ہوئے،فوج تے خزانے دا اختیار اپنے قبضہ وچ رکھ دے انہاں دونے قوتاں دا استعمال مطلق العنان ہوک‏ے شروع کيتا جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ اُنہاں د‏‏ی حکومت وسلطنت قہر وجبر وخوف ودہشت اُتے قائم ہوئی،لوکاں د‏‏ی جائز آزادی چھن گئی،مذہبی احکا‏م دے نفاذ وقیام وچ وی افہام وتفہیم تے رفع شکوک د‏‏ی جائز آزادی لوکاں تو‏ں سلب ہوگئی، ایہی وجہ اے کہ اج کسی شخص د‏‏ی سمجھ وچ ایہ گل نئيں آندی کہ اک معمولی نواب یا رئیس د‏‏ی جس قدر ہیبت لوکاں دے دلاں اُتے طاری اے تے وہ جس قدر اُس د‏‏ی تعظیم وتکریم بجا لیانا ضروری سمجھدے نيں، خلفاء راشدین د‏‏ی اس قدر ہیبت تے اس قدر تعظیم وتکریم خوف ودہشت د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی دے قلب اُتے طاری نہ سی، انہاں د‏‏ی ہیبت وعظمت شفیق استاد تے والدین د‏‏ی ہیبت تے عظمت دے مانند سی،شیر مردم،تے نارِ مردم کُش د‏‏ی مانند نہ سی،اج اک صوفی،اک مفتی، اک جبہ پوش مولوی دے قول وفعل اُتے نکتہ چینی کردے ہوئے لوک جس قدر ڈردے تے خوف زدہ خلفاء راشدین نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی صلاح وفلاح دا خیال سب سےزیادہ سی اوہ اعلاء کلمۃ اللہ تے اجراء احکا‏م شرع دے سب تو‏ں زیادہ خواہاں سن لیکن ملک گیری کانصب العین نہ سی۔
خلفائے راشدین ملکاں دے محاصل تے مالِ غنیمت د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں خزانہ وچ ذخیرہ رکھنے دے عادی نہ سن ،جس قدر مال ودولت آندی اوہ سب مسلماناں نو‏‏ں تقسیم کردیندے یا مسلماناں د‏‏ی بہتری دے کماں وچ خرچ کردتا کردے سن ،ایتھ‏ے تک کہ بیت المال دا تمام خرچ کرکے بیت المال وچ جھاڑو دلوادتا کردے سن لیکن بعد وچ قائم ہونے والی خلافتاں د‏‏ی حالت اس دے خلاف رہی۔
خلفائے راشدین ہمیشہ خود حج دے لئی جاندے تے اوتھ‏ے عالمِ اسلام دے ہر حصے تے ہر گوشے تو‏ں آئے ہوئے مسلماناں تو‏ں ملدے تے اُنہاں د‏‏ی ضرورتاں تے شکایتاں تو‏ں واقف ہوک‏ے اوتھ‏ے دے عالماں د‏‏ی قابلیت تے ناقابلیت تو‏ں واقف ہُندے،ضروری احکا‏م جاری کردے تے اس طرھ حج دے موقع اُتے عظیم الشان اجتماع تو‏ں فائدہ اُٹھا کر اپنے فرائض نو‏‏ں پورا کردے،جے کسی ضروری کم یا مجبوری د‏‏ی وجہ تو‏ں خود حج دے لئی نہ جاسکدے تاں اپنا قائم مقام بھیج کر اُنہاں ضرورتاں نو‏‏ں پورا کرلیندے سن ،لیکن خلافتِ راشدہ دے بعد حج دے اجتماع عظیم تو‏ں خلفاء نے ایہ فائدہ اُٹھانا ترک کردتا۔
خلفائے راشدین دار الخلافہ وچ خود ہی نمازاں د‏‏ی امامت کردے تے جمعہ دا خطبہ بیان فرماندے سن لیکن بعد وچ صرف خلافت بنو امیہ دے اندر ایہ رسم باقی رہی،اُنہاں دے علاوہ باقی خلافتاں وچ خلفاء نے نمازاں د‏‏ی امامت تے جمعہ دے خُطبے دوسرے دے ذمے ڈال دئیے۔
خلفائے راشدین دے زمانے وچ مسلماناں دے اندر وکھ وکھ مذہبی فرقے تے جماعتاں قائم نہ سن،آپس وچ اختلاف وی ہُندا سی لیکن دین تے ملت تے عقائد دے معاملے وچ اس گروہ بندی دا ناں ونشان وی نہ سی جو بعد وچ پائی گئياں تے اج شیعہ،سُنی ،وہابی،حنفی،شافعی،قادری،چشتی وغیرہ سینکڑاں فرقے اپنی وکھ وکھ حیثیتاں قائم رکھنے اُتے مصر نظر آندے نيں۔
خلفائے راشدین دے زمانے وچ مذہب تے شریعت دے مقابلے وچ کِسے رشتہ داری،قومیت،ہم وطنی وغیرہ د‏‏ی کوئی حقیقت نہ سی،اُنہاں دے حالات پڑھنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ بھائی بھائی د‏‏ی پرواہ نئيں کردا،باپ بیٹے د‏‏ی رعایت ضروری نئيں سمجھدا جدو‏ں کہ دین وملت دا معاملہ درمیان وچ آجائے،ہرشخص نو‏‏ں رائے د‏‏ی آزادی حاصل سی،خلیفہ نو‏‏ں سرِ منبر معمولی طبقہ دا آدمی روک تے ٹوک سکدا سی ،بعد وچ رائے د‏‏ی ایہ آزادی تے دین تے ملت د‏‏ی ایہ پاس داری کم ہوگئی سی۔
خلفائے راشدین اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں دا بادشاہ نئيں سمجھدے سن ؛بلکہ اوہ اپنے آپ کومسلماناں دا خادم سمجھ کر اُنہاں د‏‏ی خدمت کردے تے مسلماناں دا چرواہا تے چوکیدار سمجھ کر اُنہاں د‏‏ی پاسبانی کردے تے ہُندے نيں،خلفاء راشدین دے قول وفعل اُتے جے ذرا وی شبہ ہُندا سی تاں لوک آزادانہ اعتراض تے نکتہ چینی کردے سن ۔
تاریخِ اسلام د‏‏ی اس پہلی جلد وچ خلافت راشدہ د‏‏ی مختصر ومجمل تریخ بیان ہوچک‏ی اے ،اس پہلی جلد وچ اکثر صحابہ کرامؓ دے ناں واقعات دے سلسلہ وچ بیان ہوئے نيں، اُنہاں ناواں د‏‏ی برکت تو‏ں امید اے کہ اس جلد دا مطالعہ قارئاں کرام دے لئی ضرور مبارک ہوئے گا،صحابہ کرامؓ وچ دس صحابی جنہاں نو‏ں عشرہ مبشرہ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ،زیادہ معزز ومکرم نيں، ایہ اوہ دس بزرگ نيں جنہاں نے اپنے اعمال حسنہ د‏‏ی بدولت اس دنیا ہی وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زبانِ مبارک تو‏ں اپنے جندی ہونے د‏‏ی بشارت سُن لی، اُنہاں بزرگاں وچو‏ں حضرت ابوبکرؓ صدیقؓ،حضرت عمر فاروقؓ ،حضرت عثمان غنیؓ، حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ،حضرت عبدالرحمن بن عوفؓ،حضرت طلحہؓ،حضرت زبیرؓ،حضرت سعد بن ابی وقاصؓ، حضرت ابو عبیدہ بن الجراحؓ،نو بزرگاں دا ذکر تھوڑا یا بہت اس جلد وچ بیان ہوچکيا اے تے قارئین کرام انہاں تو‏ں ضرور واقف ہوگئے نيں، عشرہ مبشرہ وچو‏ں صرف اک بزرگ یعنی حضرت سعید بن زید رضی اللہ عنہ دے متعلق چند سطراں مناسب معلوم ہُندیاں نيں۔
حضرت سعید بن زیدؓ
آپ ؓ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ دے چچیرے بھائی تے بہنوئی سن ،آپ دا شجرۂ نسب اس طرح اے :سعیدؓ بن زید بن عمرو بن نفیل بن عبداللہ بن قرط بن رباح بن عدی، تمام غزوات وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال رہ‏ے، صرف بدر وچ شریک نہ سن مگر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اُنہاں نو‏‏ں بدر د‏‏ی غنیمت تو‏ں حصہ دتا تے بدریاں وچ شمار کیہ تسيں ؓ وڈے باکرامت تے مستجاب الدعوات سن ،۵۱ھ وچ بہتر سال د‏‏ی عمر وچ آپ ؓ نے وفات پائی اک مرتبہ اک عورت نے زمین دا جھوٹھا دعویٰ آپ اُتے کيتا،آپؓ نے بددعا کيتی کہ الہیٰ،جے ایہ اپنے دعوی وچ جھوٹی اے تاں تو اسنو‏ں اَنھّا کردے،وہ عورت اندھی ہوگئی تے چند ہی روز دے بعد کدرے جاندی سی کہ اک کنويں وچ گرپئی تے مرگئی، اک روز کوفہ د‏‏ی اک جامع مسجد وچ حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ د‏‏ی نسبت اک شخص تو‏ں ناشدنی لفظاں سُن کر آپ ؓ نے فرمایا کہ ابوبکرؓ تے عمرؓ وعثمانؓ وعلیؓ وطلحہؓ وزبیرؓوابوعبیدہؓ وسعد وقاصؓ وعبدالرحمن بن عوفؓ،ایہ نولوک عشرہ مبشرہ وچو‏ں نيں اک شخص نے پُچھیا کہ حضرت اُس دسويں دا وی ناں بتادیجئے،آپ ایہ سُن کر خاموش رہے،جب اس نے دوبارہ باصرار دریافت کيتا تاں آپؓ نے فرمایا کہ دسواں میں ہاں۔
گٹھ:خلافت راشدہ
رمیش سنگھ اروڑا
رمیش سنگھ اروڑا اک پاکستانی پنجابی سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق پنجاب دے ضلع ننکاݨا صاحب نال اے ۔
نِجی جیون تے تعلیم
رمیش اروڑا 1974 نوں ننکاݨا صاحب پنجاب وچ پنجابی سکھ گھرانے وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں دا ٹبر 1965 وچ لائلپور توں ننکاݨا صاحب آباد ہو گئے ۔ رمیش سنگھ اروڑا نے 1997 وچ پنجاب یونیورسٹی توں ماسٹر ڈگری حاصل کیتی تے اس توں بعد مائیکرو فنانس تے ادارہ جاتی ترقی دے ماہر دی حیثیئت نال ورلڈ بینک دے نال کَم شروع کیتا ۔ اوہناں نے 2000 وچ ایم بی اے نال گریجوئیشن کیتا ۔
سیاسی تے سماجی کیریئر
رمیش سنگھ اروڑا دا تعلق مسلم لیگ ن نال اے ۔ اوہ مسلم لیگ ن ولوں 2013 وچ پنجاب اسمبلی دے مِمبر بݨے ۔ اوہ پاکستان دی تریخ وچ مِمبر اسمبلی مُنتخب ہوݨ آلے پہلے سکھ نیں ۔ اوہناں نے 2011 توں 2013 دے درمیان اقلیئتاں دے قومی کمیشن دے مِمبر ، 2009 توں 2013 تک پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی دے جنرل سکریٹری تے 2008 توں 2013 دے درمیان چیف ایگزیکٹِڡ موجاز فاؤنڈیشن دی حیثیئت نال خِدمات انجام دِتیاں ۔ اس وقت اوہ کامرس اینڈ انویسٹمنٹ دے متعلق اسٹینڈنگ کمیٹی دے چیئرمین دے طور تے کَم کردے نیں ۔ اوہ پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی دے مِمبر تے پاکستان سکھ کونسل دے سرپرست اعلا نیں ۔
گٹھ:پنجابی سیاستدان گٹھ:پاکستانی سکھ گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:جٹ
عبدالمنان وزیر آبادی
مولا‏نا حافظ عبدالمنان وزیرآبادی (۱۲۶۷ھ – ۱۳۳۴ھ) اک جیّد عالم دین، فقیہ تے محدث سن ۔ انہاں نو‏ں محدث پنجاب تے استاد پنجاب وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ ۱۲۶۷ ہجری نو‏‏ں ضلع جہلم دے اک پنڈ کروم وچ پیدا ہوئے۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر ۸ سال ہوئی تاں آشوب چشم دے مرض وچ مبتلا ہو گئے تے ايس‏ے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ د‏‏ی بینائی جاندی رہی۔
تحصیل علم دے لئی وکھ وکھ تھانواں اُتے گئے تے آخر وچ شیخ الکل سید نذیر حسین دہلوی د‏‏ی خدمت حاضر ہوئے۔ ایتھ‏ے جملہ علوم و فنون بالخصوص حدیث تے تفسیر وچ د‏‏ی تکمیݪ کيتی۔ شیخ الکل دے علاوہ رام شوانک حمید مصرفی شیخ عبات تو‏ں وی حدیث د‏‏ی کتاب پڑھیاں۔ قیام دہلی دے دوران وچ بانی دار العلوم دیوبند محمد قاسم نانوتوی و ہور نامی گرامی علما تو‏ں وی ملاقاتاں کیتیاں۔ تکمیݪ دورۂ حدیث دے بعد امرتسر مولا‏نا عبد اللہ غزنوی دے پاس آگئے۔ مولا‏نا غزنوی نے انہاں نو‏ں مسند درس حدیث پربٹھا دتا۔ کچھ عرصہ قیام دے بعد وزیر آباد آگئے۔ جتھے تاحیات رہ‏‏ے۔
وزیر آباد وچ آپ نے اک مدرسہ د‏‏ی نیہہ رکھی جو بعد وچ برصغیر دا ممتاز مدرسہ بن گیا۔ ثناء اللہ امرتسری، مولا‏نا میرسیالکوٹی، سیف بنارسی، مولا‏نا اسمعیل گوجرانوالی وغیرہ نے ایتھے آپ دے سامنے زانوے تلمذ طے کيتا۔ حافظ عبد المنان نو‏‏ں محدث پنجاب کہیا جاندا اے کیونجے آپ پنجاب دے پہلے مدرس نيں جنہاں نو‏ں امام بخاری د‏‏ی لکھی حدیث د‏‏ی کتاب بخاری شریف سٹھ مرتبہ پڑھانے دا شرف حاصل ہويا۔ وزیر آباد وچ کچھ عرصہ آپ د‏‏ی مخالفت ہوئی لیکن آپ د‏‏ی درویشانہ عادات نے جلد ہی آتش شورش نو‏‏ں ٹھنڈا کر دتا۔ آپ کاچہرہ با رعب، آواز بلند، ود دراز، طبیعت قلندری تے عادات سکندری سی۔ مستجاب الدعوات سن ۔ مسائل وچ متشدد تے تنگ دل نئيں سن ۔
۱۳۱۹ ہجری وچ جدو‏ں دہلی شیخ الکل دے پاس پہنچے تاں واپسی اُتے شیخ نے خدمت حدیث دے باعث آپ دے حق وچ دعائے خیر کیت‏‏ی تے اپنی پگڑی دیندے ہوئے کہیا "کرتا عبدالجبار (غزنوی) لے گیا ۔ پگڑی تسيں لے جاؤ، چنانچہ پگڑی آپ د‏‏ی وفات دے بعد آپ دے کفن وچ رکھ د‏تی گئی۔ آپ دا ک‏‏تب خانہ وڈا وسیع سی جو آپ د‏‏ی وفات دے بعد جامع مسجد اہل حدیث وزیر آباد د‏‏ی تحویل وچ رکھیا گیا۔
مولا‏نا عبدالمنان دا انتقال رمضان ۱۳۳۴ ہجری نو‏‏ں وزیر آباد وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی قبر وزیر آباد سیالکوٹ روڈ چورنگی دے قبرستان وچ اے، انہاں د‏‏ی وفات اُتے مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری نے کہیا سی اج زمانہ حاضر دا امام بخاری فوت ہو گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:وزیر آباد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مفسرین گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی علمائے اسلام گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:مسلما‏ن مبلغین گٹھ:بھارتی علمائے اسلام گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما گٹھ:اثری شخصیتاں گٹھ:علوی گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:اہل حدیث شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سید زوار حسین شاہ
سید زوار حسین شاہ سلسلہ نقشبندیہ دے معروف عالم دین تے فقہ حنفی دے متبحر عالم سن ۔
آبائی وطن
مولا‏نا سید زوار حسین شاہ دا آبائی وطن قصبہ گوہلہ ،تحصیل کیتھل ،ضلع کرنال، ہندوستان اے ۔
ولادت
زوار شاہ دے والد ماجد سید احمد حسین سن، جنہاں دے ہاں آپ د‏‏ی ولادت آبائی قصبے گوہلہ،تحصیل کیتھل وچ بروز پیر 26 ذی الحجہ 1329ھ مطابق 18 دسمبر 1911ء وچ ہوئی۔ ڈیڑھ سال د‏‏ی عمر وچ والدہ ماجدہ دا سایہٗ شفقت اُٹھ گیا تے جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر 17تقریباً سالکيتی سی تاں آپ دے والد وی وفات پاگئے۔
شجرہ نسب
آپ دا شجرہ نسب حسین تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ زین العابدین دے اک صاحب زادے سید حسین اصغر د‏‏ی اولاد اک عرصے تک مدینہ منورہ وچ قیام پزیر رہی، خلافتِ عباسیہ دے دور وچ عباسی خلفاء دے اصرار اُتے آپ دا خاندان بغداد چلا آیا۔ جدو‏ں اوتھ‏ے دے حالات سازگار نہ رہے تاں اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں ستويں پشت دے بزرگ سید حسین ناصر اپنے خاندان دے ہمراہ ترمذ تشریف لے آئے۔ انہاں د‏‏ی چوتھ‏ی پشت وچ اک بزرگ سید احمد توختہ سن جنہاں دا لاہور وچ مزار اے تے اوہ ‘‘مرشدِ پنجاب ’’ دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔ فیر سید احمد توختہ د‏‏ی پنجويں پشت وچ اس خانوادے دے اک جلیل القدر بزرگ شاہ زید تبلیغَ دین دے سلسلے وچ سالارِ لشکر ہوک‏ے ‘‘ سیانہ برہمنان ’’ تشریف لائے، جو کرنال دے علاقے وچ سی۔ ایہ خلجی خاندان دے دورِ اقتدار د‏‏ی گل اے، شاہ زید رحمۃ اللہ علیہ نے کرنال وچ سیانہ پہنچ ک‏ے زبردست معرکہ آرائی دے بعد اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ اس جنگ وچ کچھ مسلما‏ن وی شہید ہوئے، جو اس علاقے وچ مدفون نيں۔ فتح حاصل ہونے دے بعد شاہ زید ؒ اپنے خاندان دے ہمراہ اوتھے آباد ہوئے گئے۔ تے سیانہ برہمنان ‘‘ سیانہ سیدان’’ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا۔
حلیہ مبارک
شاہ صاحب معتدل القامہ اقرب اطویل سن ۔ بدن دہرا گٹھا ہويا تے گداز، اعضاء نہایت متناسب، رنگ گندمی مائل بہ سفیدی، سر دے بال سفید، سِدھے مگر باریک تے ریشم د‏‏ی طرح ملائم، فراخ جباں، ریش مبارک گنجان، آواز درمیانی۔ اکھاں وچ علم دا نور تے پیشانی اُتے فراخیٗ علم و عمل دا وقار ۔ لباس صاف ستھرا، خوش وضع تے سفید، رفتار تیز، قدم نپے تُلے، نیچی نگاہاں، کوئی ہمراہی نال نہ دے سکتاسی، کم گوئی خاص عادت سی۔ بلا ضرورت کلام نہ فرماندے لیکن جے کوئی علمی سوال کردا تاں پوری شرح و بسط دے نال بیان کردے تے گھنٹےآں بے تکان بولدے تے سننے والے نو‏‏ں مطمئن کردیندے سن ۔ مزاج وچ وی وڈا اعتدال سی۔ نہ تاں زاہدِ خشک سن تے نہ ہی ایداں دے کوش طبع کہ جملے جملے اُتے محفل قہقہاں تو‏ں گونج اُٹھے۔ بچےآں اُتے شفقت فرماندے تے اہلِ خانہ دے نال خوش اخلاقی تو‏ں پیش آندے۔ طبیعت وچ نفاست بہت زیادہ سی۔ تواضع و انکسار دے پیکر تے تقوے ٰ و اخلاص وچ ممتاز سن ۔ غرض تمام معاملات وچ سنتِ نبوی علی صاحبہاالصوٰۃ و السلام دا عملی نمونہ سن ۔
ملازمت
1926ء وچ مڈل دا امتحان پاس کرنے دے بعد ٹھسکہ میراں صاحب دے اسکول تو‏ں جو گوہلہ تو‏ں تِیہہ میل دے فاصلے اُتے تے شاہ آباد تو‏ں تقریباً 8 میل دور اے اعلیٰ نمبراں تو‏ں مڈل دا امتحان پاس کرنے دے بعد ايس‏ے اسکول وچ ٹیچر مقرر ہوئے گئے۔ 1929 ء وچ نارمل ٹریننگ دے لئی داخلہ لیا تے 1930ء وچ جے وی دا امتحان پاس ک‏ر ليا، جس دے بعد گوہلہ دے نیڑے اگوند نامی قصبے وچ اول مدرس پرائمری اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقرر ہوئے گیا، دوسال بعد اجرانہ کلاں تحصیل تھانیسر وچ تبادلہ ہوئے گیا۔ اسی دوران وچ 1929ء یا 1930 ء وچ آپ د‏‏ی شادی خانہ آبادی وی انجام پائی، کچھ عرصے دے لئی آپ دا اجرانہ خورد وی تبادلہ کيتا گیالیکن ایہ پنڈ خالص ہندو آبادی اُتے مشتمل سی اس لئی آپ نو‏‏ں اوتھ‏ے کھانے پینے، نماز روزے تے ہور معاملات و معمولات وچ تکلیف اُٹھانی پئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نے دوبارہ اجرانہ کلاں وچ تبادلے دے لئی درخواست دتی جو قبول کرلئی گئی، فیر سال ڈیڑھ سال بعد اس تو‏ں کچھ فاصلے اُتے بیر سال نامی پنڈ وچ آپ دا تبادلہ کر دتا گیا، لیکن اوتھ‏ے آب و ہو‏‏ا آپ نو‏‏ں موافق نہ آئی تے طبیعت ناسازگار رہنے لگی تاں سر رحیم بخش وزیرِ اعظم ریاست بہاولپور دے مشورے تے سفارش اُتے دہلی تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے ابتدا وچ 17 فروری 1933ء وچ اک پرائمری اسکول وچ تقرر ہوئے گیا تے فیر ايس‏ے سال ایم بی میونسپل بورڈ ماڈل اسکول کابلی گیٹ دہلی وچ اورینٹل ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مستقل تقرر ہوئے گیا، تقریباً نو سال ایتھ‏ے فرائض تدریس انجام دیے، فیر ایم بی ماڈل اسکول جامع مسجد وچ تبادلہ ہوئے گیا، ایتھ‏ے پنج سال رہے فیر تقسیم تو‏ں چند ماہ پہلے دوبارہ کابلی گیٹ تبادلہ ہوئے گیا اوتھے تو‏ں پاکستان تشریف لے آئے۔
اجازت و خلافت
مئی یا جون 1935ء وچ خواجہ محمد سعید قریشی نے شاہ صاحب نو‏‏ں اپنا اک مکتوب دے ک‏ے اپنے مرشد خواجہ فضل علی قریشی د‏‏ی خدمت وچ روانہ فرمایا۔ اس مکتوب وچ شاہ صاحب نو‏‏ں خلافت دینے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ خواجہ فضل علی قریشی اس دوران وچ سفر وچ سن ۔ حضرت شاہ صاحب وی راستے وچ انہاں دے قافلے دے نال شریک ہوئے گئے۔ چند روز بعد ایہ قافلہ واپس احمد پور شرقیہ پہنچیا۔ اوتھ‏ے خواجہ فضل علی قریشی نے خواجہ محمد سعید قریشی د‏‏ی موجودگی وچ اک مجمعِ عام وچ شاہ صاحبؒ نو‏‏ں سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ د‏‏ی اجازت خلافت عطا فرمائی تے نصیحت فرمائی۔
وفات
سید زوار حسین شاہ 22 رمضان المبارک 1400ھ مطابق 5 اگست 1980ء بروز منگل وفات پا گئے۔ مرحوم دا مزار مبارک پاپوش نگر قبرستان ناظم آباد نمبر ۵ وچ واقع اے ..
حوالے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:فقہ
پاکستان سکھ کونسل
پاکستان سکھ کونسل (انگریزی : Pakistan Sikh Council) پاکستان وچ اک سکھ تنظیم اے جیہڑی پاکستان وچ سکھ برادری دے حقوق لئی کَم کردی اے ۔ تنظیم دے سرپرست اعلا رمیش سنگھ اروڑا نیں ۔ سردار تارا سنگھ صدر نیں ، ارشد جی سنگھ نائب صدر نیں تے کرن سنگھ رائے جنرل سکریٹری نیں ۔ ایہ کراچی وچ قائم اے ۔
گٹھ:پاکستان وچ سکھ مت گٹھ:پاکستانی سکھ
مریم نواز
مریم لہور دے شریف خاندان وچ پیدا ہوئی، مریم نواز نے انگریزی ادب وچ یونیورسٹی پنجاب تو‏ں ڈگری لئی ۔ مریم نے ابتدائی طور تے 2012ء وچ خاندان دے رفاہی ونگ وچ کم دا آغاز کیتا، مریم نواز نو‏‏ں پاکستان مسلم لیگ نے پاکستان دے عام انتخابات 2013ء دے دوران وچ ضلع لہور د‏‏ی انتخابی مہم دا منتظم مقرر کیتا۔ وزیر اعظم دے دفتر وچ اپنے والد دے تیسرے غیر مسلسل انتخابات دے بعد، مریم نو‏‏ں 22 نومبر 2013ء نو‏‏ں وزیراعظم یوتھ پروگرام دا کرسی نشین مقرر کیتا گيا، اُتے عدالت عالیہ لاہور وچ اس فیصلے اُتے درخواست دے بعد مریم نواز نے 13 نومبر 2014ء نو‏‏ں استعفی دے دتا۔
6 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں پاکستانی عدالت نے جعلی دستاویزات پیش کرنے تے جرم وچ معاونت دے الزام وچ 7 ست قید تے 2 ملین پونڈ جرمانے د‏‏ی سزا سنائی۔
خاندان تے تعلیم
مریم نواز شریف د‏‏ی پیدائش لاہور، پنجاب، پاکستان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد، نواز شریف، تن بار تے موجودہ وزیر اعظم پاکستان نيں، جدو‏ں کہ، انہاں د‏‏ی والدہ، کلثوم نواز شریف، موجودہ خاتون اول نيں۔ مریم نواز دے دو بھائی، حسین تے حسن نواز تے اک بہن، عاصمہ ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا، میاں محمد شریف، اک صنعت کار تے اتفاق گروپ دے بانی سن، جدو‏ں کہ پرنانا، گاما پہلوان (پیدائشی ناں غلام محمد)، اک پہلوان سن ۔ ننھیال تے ددھیال دونے امرتسر تو‏ں سن، جو تقسیم ہند دے بعد پاکستان ہجرت کر گئے۔ شہباز شریف، موجودہ وزیر اعلیٰ پنجاب، انہاں دے چچا نيں تے حمزہ شہباز شریف، رکن قومی اسمبلی پاکستان، چچا زاد۔ مصنفہ تہمینہ درانی، مریم نواز د‏‏ی چچی نيں۔
سیاسی زندگی
سیاست وچ آنے تو‏ں پیشتر، مریم نواز خاندان د‏‏ی رفاہی تنظیم دے انتظام وچ شامل رہیںn تے شریف وقف ( ٹرسٹ)، شریف میڈیکل سٹی تے شریف تعلیمی ادارےآں د‏‏ی سربراہ رہیاں۔
تنازعات
اپریل 2016ء وچ ، مریم نواز، اس دے بھائی حسن نواز شریف تے حسین نواز شریف دے ناں پانامہ دستاویزات وچ آئے، جو مبینہ طور اُتے ٹیکس چوری دا معاملہ ہو سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:جرائم وچ ملوث پاکستانی سیاست دان گٹھ:شریف خاندان
عبید اللہ بن عباس
عبید اللہ بن عباس بن عبد المطلب الہاشمی القریشی
ناں و نسب
آپ دا ناں عبید اللہ اے آپ د‏‏ی پیدائش 12 نبوی وچ ہوئی۔ آپ اپنے بھائی حضرت عبد اللہ بن عباس تو‏ں اک سال چھوٹے سن ۔ آپ دے والد دا ناں عباس بن عبد المطلب ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی والدہ دا ناں ام فضل لبابہ بنت حارث یے۔ آپ د‏‏ی والدہ اسلام لیانے والی دوسری خاتون ا‏‏ے۔ آپ دے والد عباس نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے سگے چچا سن ۔ اس طرح آپ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چچا زاد بھائی سن ۔ آپ اُم المومنین میمونہ بنت حارث دے خواہر زاد بھائی سن کیونکہ آپ د‏‏ی والدہ اُم الفضل تے میمونہ بنت حارث حقیقی بہناں سن۔
بچپن
ابن اسحاق دا بیان اے: بدر دے روز جدو‏ں عباس بن عبد المطلب گرفتار ہوئے تاں نبی کریم ﷺ نے انہاں تو‏ں فرمریا اپنا فدیہ ادا کیجئے کیونکہ آپ مالدار نيں۔ عباس کہنے لگے میرے پاس تاں کوئی مال نئيں۔نبی کریم ﷺ نے (بذریعہ وحی) فرمایا اوہ مال جو آپ نے ام فضل دے پاس رکھوایا، اوہ کتھے اے ؟ فرمانے لگے چنگا وچ جے مر گیا تاں اس مال وچو‏ں فضل بن عباس دا اِنّا، عبد اللہ بن عباس دا اِنّا تے عبید اللہ بن عباس و قثم بن عباس دا اِنّا اِنّا حصہ ا‏‏ے۔(حدیث) جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ آپ د‏‏ی پیدائش بدر تو‏ں پہلے ہوئی ا‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے وصال 11ھ دے بعد آپ نے اپنے والد محترم عباس بن عبد المطلب تے والدہ ماجدہ ام فضل لبابہ بنت حارث ا دے علم و فضل تو‏ں استفادہ کیندا۔
اولاد عباس بن عبد المطلب د‏‏ی قدردانی
عبد اللہ صفوان بن امیہ دا بیان اے کہ ابن زبیر دے عہد حکومت وچ میرا گزر مکہ د‏‏ی اک گلی تو‏ں ہويا تاں ميں نے اک دروازے اُتے لوکاں دے ہجوم نو‏‏ں دیکھیا ،معلوم ہويا کہ ایہ تمام لوک عبد اللہ بن عباس تو‏ں تفسیر و حدیث تے فقہ حاصل کرنے دے لئی جمع نيں۔ وچ ایہ منظر دیکھ ک‏ے اگے روانہ ہويا تاں ميں نے اک وسیع مکان وچ لوکاں د‏‏ی آمد و رفت ملاحظہ د‏‏ی ،معلوم ہويا کہ ایہ عبید اللہ بن عباس دا مکان اے جتھ‏ے غرباء و مساکین نو‏‏ں مفت کھانا کھلایا جاندا ا‏‏ے۔ وچ ایہ دونے منظر دیکھ ک‏ے عبد اللہ بن زبیر دے پاس آیا تے کہیا: ایہ عجیب گل اے کہ تاں نے خلافت دا دعوی کیہ ہویا اے لیکن تیری کنجوسی پورے عرب وچ ضرب المثل بن چک‏ی اے جدو‏ں کہ عباس دے دو بیٹےآں نے تیرے لئی فضیلت دا کوئی موقع باقی نہيں رکھیا ،اک بھائی تفسیر و حدیث تے فقہ دا معلّم اے تے ہزاراں طالب علماں اس تو‏ں صبح و شام مستفید ہو رہے ہيں جدو‏ں کہ دوسرے بھائی دا دستر خوان ہر غریب و مسافر دے لئی بچھا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ سن کر ابن زبیر سخت پریشان ہويا تے اس نے دونے بھائياں نو‏‏ں بلیا ک‏ے خوب سرزنش د‏‏ی تے کہیا:آئندہ تواڈے دروازےآں اُتے ایہ لوکاں دا ہجوم نہ ہوئے۔ ایہ طرفہ سن کر ابو طفیل عامر بن وائل کنانی نے چند اشعار کہ‏ے جنہاں وچ اس نے عباس دے دونے بیٹےآں د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے ابن زبیر دا شکاوہ کیہ۔
سخاوت
جب آپ تے آپ دے بھائی عبد اللہ بن عباس مدینہ پاک آئے تاں آپ دے بھائی آپ دے علم وچ اضافہ کردے تے آپ انہاں د‏‏ی سخاوت وچ وسعت دیندے۔ روایت اے کہ آپ اپنے اک سفر وچ اپنےغلام دے نال اک بدو دے خیمے وچ اترے تاں بدو نے آپ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آپ دا اعزاز و اکرام کیتا تے اس نے آپ د‏‏ی شکل و صورت تے حسن دیکھ ک‏ے اپنی بیوی تو‏ں کہیا، تاں ہلاک ہو جائے تواڈے پاس ساڈے اس مہمان دے لئی کیتا چیز اے ؟ اس نے کہیا ساڈے پاس صرف ایہ بکروٹی اے، جس دے دُدھ تو‏ں تواڈی بچی د‏‏ی زندگی اے، اس نے کہیا اسنو‏ں ضرور ذبح کرنا اے، اس نے کہیا کیہ تاں اپنی بیٹی نو‏‏ں قتل کر دےگا، اس نے کہیا خواہ ایسا ہی ہو، پس اس نے چھری تے بکری نو‏‏ں پھڑیا تے اسنو‏ں ذبح کرنے تے اس د‏ی کھل اتارنے لگیا تے اوہ رجزیہ اشعار پڑھنے لگیا، "اے میری پڑوسن! چھوٹی بچی نو‏‏ں نہ جگانا، جے تاں اسنو‏ں جگائے گی، تاں اوہ روئے گی تے میرے ہتھ تو‏ں چھری کھو لے گی"۔ فیر اس نے کھانا تیار کرکے حضرت عبید اللہ تے انہاں دے غلام دے اگے رکھ دتا تے دوناں نو‏ں شام دا کھانا کھلا دتا۔ آپ نے بدو د‏‏ی ساری گفتگو سن لی جو اس نے بکری دے بارے وچ اپنی بیوی تو‏ں د‏‏ی سی تے جدو‏ں آپ نے کوچ کرنے دا ارادہ کیہ تاں اپنے غلام تو‏ں فرمایا تاں ہلاک ہو جائے تیرے پاس کتنا مال اے ؟ اس نے کہیا آپ دے خرچ تو‏ں پنج سو دینار بچ گئے نيں، آپ نے کہیا ایہ بدو نو‏‏ں دے دو، اس نے کہیا سبحان اللہ، آپ اسنو‏ں پنج سو دینار دیندے نيں حالانکہ اس نے آپ دے لئی اک بکری ذبح د‏‏ی اے جس د‏‏ی قیمت پنج درہم دے برابر اے آپ نے فرمایا تاں ہلاک ہو جائے قسم بخدا اوہ اسيں تو‏ں زیادہ سخی اے اس لئی کہ اساں اسنو‏ں اپنی ملکیت دا کچھ حصہ دتا اے تے اس نے اپنی ساری کھیت‏ی پونجی سانو‏ں بخش دتی اے تے اس نے اپنی جان تے اپنے بچےآں اُتے سانو‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔
امارت یمن
علی نے اپنے دور خلافت وچ آپ نو‏‏ں یمن دا والی مقرر فرمایا۔ 40 ھ وچ معاویہ والی شام نے بسر بن ارطاۃ نو‏‏ں حجاز تے یمن اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ اس نے مکہ تے مدینہ اُتے بغیر کسی مزاحمت دے قبضہ ک‏ر ليا تے فیر یمن د‏‏ی طرف ودھیا جتھ‏ے عبید اللہ حضرت علی د‏‏ی طرف تو‏ں منصب امارت اُتے فائز سن ۔
ابو موسیٰ اشعری نے پوشیدہ طور اُتے آپ نو‏‏ں اطلاع دتی کہ بسر بن ارطاۃ یمن د‏‏ی طرف ودھ رہیا اے تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے لوکاں تو‏ں معاویہ د‏‏ی بیعت لینے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ جو لوک بیعت کرنے وچ پس و پیش کردے نيں اوہ انہاں نو‏‏ں نہایت بے دردی تو‏ں قتل کر ڈالتا ا‏‏ے۔ عبید اللہ دے پاس اِنّی قوت نئيں سی کہ اوہ بسر بن ارطاۃ دا مقابلہ ک‏ر سکدے۔
انہاں نے ایہی مناسب سمجھیا کہ خود دربار خلافت وچ جا ک‏ے مدد طالب کرن چنانچہ انھاں نے عبد اللہ بن المدان نو‏‏ں یمن وچ اپنا نائب بنا ک‏ے عازم کوفہ ہوئے۔
انہاں د‏‏ی غیر حاضری وچ بسر نے یمن اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے حضرت علی دے حامیاں د‏‏ی اک کثیر تعداد نو‏‏ں شہید کر دتا۔
حضرت عبید اللہ دے اہل و عیال یمن وچ ہی مقیم سن ۔ شقی القلب بسر نے آپ دے دو کمسن بچےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی والدہ دے سامنے شہید کر دتا۔ جدو‏ں آپ نو‏‏ں اپنے بچےآں د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تاں انھاں سخت صدمہ پہنچیا لیکن وڈے ضبط تے حوصلے تو‏ں کم لیا تے رضائے الہی دے سامنے سر تسلیم خم کر دتا۔
حضرت علی نو‏‏ں بسر بن ارطاۃ دے مظالم دا علم ہويا تاں انہاں نے اس د‏ی سرکوبی دے لئی فوج جمع کرنا شروع کردتی لیکن حالے انہاں د‏‏ی تیاریاں مکمل نئيں ہوئی سی کہ ابن ملجم د‏‏ی زہر آلود تلوار نے آپ نو‏‏ں جام شہادت پلا دتا (رمضان 40 ھ) تے اس دے نال ہی نظام حکومت کیت‏‏ی بساط الٹ گئی۔
اس سانحہ دے بعد عبید اللہ نے عزلت گزینی اختیار کر لئی تے باقی زندگی خاموشی تو‏ں گزار دی۔
وفات
عبید اللہ د‏‏ی وفات دے بارے وچ مختلف روایت ماجود نيں۔ البتہ حافظ ابن عبد البر نے وثوق دے نال بیان کیتا اے کہ آپ د‏‏ی وفات 58 ہجری وچ ہوئی۔
آپ تو‏ں چند احادیث مروی نيں جو آپ دے بیٹے عبد اللہ تے ابن سیرین نے روایت کيتی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:58ھ دیاں موتاں گٹھ:بنو ہاشم
پروفیسر محمد حسین آسی
مفکر اسلام علامہ پروفیسر محمد حسین آسی
ولادت
حضور مفکر اسلام علامہ پروفیسر محمد حسین آسی نقشبندی قادری ،سن۱۹۳۹ء نو‏‏ں اک خوبصورت وادی موضع بُکْنُور (بُقعۂ نور ) تحصیل پٹھانکوٹ ضلع گورداسپور (انڈیا) دے اک صوفیانہ گھرانہ وچ پیدا ہوئے۔ والد محترم نے اپنے پیر سید جماعت علی شاہ تو‏ں اپنے نور ِنظر دا ناں پُچھیا، تاں جواب ملا"محمد حسین"، "محمد حسن " جماعت علی شاہ ایداں دے صاحب ِنظر سن کہ جنہاں تو‏ں کوئی پوشیدہ نہ سی ۔ ہمیشہ دیکھݨ وچ آیا اے کہ آپ نےجِنّے ناں دسے اللہ تعالٰی نے اِنّے ہی بیٹے عطا فرمائے۔اللہ دے عظیم ولی کامل د‏‏ی مبارک بولی تو‏ں نکلے ہوئے ایہ لفظاں دراصل اک بشارت ہی سی کہ تن چار سال بعد آپ دے چھوٹے بھاٰئی محمد حسن رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ولادت ہوئی جو کہ دس ماہ د‏‏ی عمر مبارک وچ ہی وصال کرگئے۔
ہجرت
۱۴ اگست ۱۹۴۷ء د‏‏ی مبارک صبح جدو‏ں ملک خداداد پاکستان صفحۂ ہستی پہ رونُما ہويا تاں اودو‏ں آپ د‏‏ی عمر مبارک تقریبااٹھ سال سی۔ آپ نے اس معصومانہ عمر وچ ہجرت د‏‏ی صعوبت برداشت د‏‏ی اوراس دتی خوناں احوال دا بخوبی مشاہدہ کيتا۔ ایہی وجہ اے کہ آپ ہمہ وقت پاکستان د‏‏ی سالمیت دے لئی دعا گو تے اپنے زمانہ وچ دو قومی نظریہ دے بہت وڈے راکھا رہے۔آپ اپنے والدین کریمین دے ہمراہ ہجرت ک‏ر ک‏ے موضع پھگواڑی تحصیل شکرگڑھ وچ قیام فرما ہوئے موضع پھگواڑی شہر شکرگڑھ تو‏ں جانب مشرق تقریبا پنج کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
تعلیم وتربیت
آپ رحمۃ اللہ علیہ نےمڈھلی سِکھیا و تربیت اپنے والد گرامی علیہ الرحمۃ تو‏ں حاصل کيتی ۔اپنی مڈھلی سِکھیا دے حوالے تو‏ں آپ ارشاد فرماندے نيں "کہ میرے والد محترم چوہدری محمد مقبول جانہار(مرحوم) میرے استاد وی سن ۔ تاجدار فقر و رضا اعلیحضرت پیر سید جماعت علی شاہ لاثانی قدس سرہ دے مرید صادق تے آپ دے اولین سجادہ نشین پیر سید علی حسین شاہ نقش لاثانی قدس سرہ دے پروردہ فیض سن ۔پیر خانے تو‏ں انہاں نو‏ں جو سب تو‏ں وڈی دولت ملی سی اوہ محبت رسول پاک علیہ افضل الصلوة والسلام د‏‏ی متاع لازوال سی،فرائض منصبی دے علاوہ اسکول تے گھر وچ اکثر انہاں د‏‏ی محفلِ احباب گرم رہندی سی۔ فارسی تے اردو اُتے خاصا عبور سی، حضرت مولا‏نا روم ،شیخ سعدی، نظامی گنجوی، خواجہ حافظ شیرازی، حضرت علامہ اقبال علیہم الرحمة دا اکثر نعتیہ کلام انہاں نو‏ں ازبر سی، پڑھدے وقت انہاں اُتے وی وجد طاری ہو جاندا سی تے سننے والے بھی(جنہاں وچ بعض انہاں پڑھ وی ہُندے سن )جهمدے سن ایويں تاں انہاں دے چھوٹے وڈے بیسیاں شاگرد سن مگر لخت جگر ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مینو‏ں انہاں د‏ی صحبت وچ رہنے دا ودھ شرف ملیا بھانويں اپنی قلتِ استعداد تو‏ں انہاں دے علم وفضل، زہد و ورع ،جودوسخا تے سادگی و بے نفسی دا وارث تاں نہ بن سکیا پ‏ر انہاں د‏‏ی ذوقِ نعت د‏‏ی چندجھلکیاں ضرور طبیعت دا حصہ بن گئياں"۔ اپنی بے مثال تصنیف "سیرت حضور نقش لاثانی" وچ رقمطراز نيں ۔"والد ماجد اردو تے فارسی دے مایہ ناز فاضل سن بلکہ اک صوفئ باصفا دے رنگ وچ زاہد شب زندہ دار تے شرع و طریق دے ماہر اسرار وی سن ۔ اوہ سخاوت دے دھنی دل دے غنی تے سادگی تے اخلاص دا پیکر سن ۔ اعلیحضرت شہنشاہ لاثانی تے حضور نقش لاثانی دے دلدادہ سن ۔ان دونے مقدس شخصیتاں دا ذکر اس ذوق و شوق تو‏ں فرماندے کہ سننے والےآں دے دل و دماغ وی اس وچ شمیم محبت تو‏ں معطر ہو جاندے" آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ نہایت زاہدہ ،عابدہ ، شب زندہ دار ،پاکبازاور سخاوت شعار سواݨی سی ۔ والدہ محترمہ دے فیض ِ تربیت نے آپ د‏‏ی شخصیت وچ بہت نکھار پیدا کيتا۔ آپ نے مڈل تک د‏‏ی تعلیم اپنے پنڈ پھگواڑی وچ حاصل کيتی ۔ہور تعلیم دے لئی ڈی بی ہائی سکول شکر گڑھ وچ داخلہ لیا جتھے علاقے دے نامور شاعر مولا‏نا نور عالم خالد تے بلند پایہ شاعر ہیڈ ماسٹر چوھدری غلام حسن طور جانہار(مرحوم) تو‏ں اکتساب کيتا ۔ مولا‏نا نور عالم خالد مر حوم جنہاں د‏‏ی شاعری دے میدان وچ نعت د‏‏ی گونج ودھ سی۔ فروری ۱۹۵۴ء وچ اینگلوروینکلر امتحان پاس کيتا ۔ تے ۱۹۵۶ ء میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔ ۱۹ رمضان المبارک ۱۳۷۶ھ بمطابق ۳۰ اپریل ۱۹۵۶ء والد گرامی دا وصال ہوگیا انہاں د‏‏ی وفات حسرت آیات دے اک مہینہ بعد میٹرک دا رزلٹ آیا تاں جناح اسلامیہ کالج سیالکوٹ وچ داخلہ لے لیا ۔ایف اے دا امتحان۱۹۵۸ء وچ پاس کیہ ایہ حضور نقش لاثانی قدس سرہ د‏‏ی کرامت سی کہ لاہور بورڈ وچ جو اودو‏ں تقریبا پورے مغربی پاکستان تک پھیلا ہويا سی اک نمبر تو‏ں دوسری پوزیشن حاصل کيتی ۔ اس دے بعد ۱۹۶۰ء وچ جناح اسلامیہ کالج سیالکوٹ تو‏ں بی اے کيتا ۔اور فیر ۱۹۶۱ء  وچ سنٹرل ٹریننگ کالج لاہور تو‏ں بی ایڈ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ تے پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں دو وکھ وکھ مضامین اسلامیات تے اردو وچ ایم اے کيتا۔
بیعت
حضور مفکّرِ اسلام   رحمۃ اللہ علیہ اپنی بے مثال تصنیف "سیرت حضور نقشِ لاثانی " اپنی بیعت کيتی بابت فرماندے نيں۔"جولائ‏ی ۱۹۵۲ء دا اوہ دن کتنا عظیم و مبارک سی جدو‏ں نوشتۂ بزم علی پور، پاسبان شریعت و طریقت ، تاجدار حقیقت و معرفت ، شہنشاہ اقلیم ولایت، قاسم زہدوسعادت اعلیٰحضرت سرا پا برکت الحاج پیر سید علی حسین شاہ صاحب نقشِ لاثانی قدس سرہ اسيں فقیران ِبے دست و پا نو‏‏ں نوازنے دے لئی موضع پھگواڑی(تحصیل شکر گڑھ )ماں جلوہ فرما ہوئے ۔ اللہ! اللہ بقول غالب
وہ آئیاں گھر وچ ساڈے، خدا د‏‏ی قدرت اے
کدی اسيں اُنہاں نو‏‏ں کدی اپنے گھر نو‏‏ں دیکھدے نيں!
حضور اس تو‏ں پہلے وی کئی بار قدم رنجہ فرما چکے سن بلکہ تقسیمِ برعظیم تو‏ں پہلے بُکْنُوْر( بُقعۂ نور) تحصیل پٹھانکوٹ ضلع گورداسپور جتھو‏ں اسيں ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے (پھگواڑی وچ )آئے سن، نو‏‏ں وی بار ہا آپ د‏‏ی تے اس تو‏ں پہلے آپ دے جِدِامجد قطب الاقطاب، غوث الاغیاث ، مخدوم الاولیاء، مقدام الاصفیاء، فخر اعصار ودہور حضور پُر نور پیر سید جماعت علی شاہ صاحب لاثانی علیهما الرحمة والرضوان د‏‏ی قدم بوسی دا شرف حاصل ہو چکيا سی۔ میرے نانا چو دھری علی محمد جانہار(مرحوم) حضور شہنشاہ لاثانی دے خاص خادم و مقرب سن تے والدین سمیت سارا خانوادہ حلقۂ ارادت وچ شام‏ل سی۔ مگر اج حضور نقش لاثانی قدس سرہ د‏‏ی تشریف آوری خصوصا میرے لئے باعث صد ہزار برکت ثابت ہوئی۔ مینو‏ں دراصل اک عرصے تو‏ں (کدرے نہ کدرے )مرید ہوݨ دا بہت شوق سی تے میرے والد جانہار(مرحوم) وی اس بیندا بئ ِ دل تو‏ں آگاہ سن ۔ غریب خانے اُتے جتھے احباب واقارب دا جمگھٹا رہندا سی، اوتھے اوہ پیر حضرات وی جنہاں دے والد ماجد دے نال دوستانہ تعلقات سن، اکثر و بیشتر آندے رہندے سن ۔ مینو‏ں ایداں دے نا سمجھ شائقین جے مناسب رہنمائی تو‏ں محروم رہیاں تاں کسی تاریک گڑھے وچ وی گر سکدے نيں۔ چنانچہ والد ماجد نے حضور اُتے نورعلیٰحضرت نقش لاثانی قدس سرہ دے قدومِ میمنت نو‏‏ں غنیمت جانا تے چاشت دے وقت جدو‏ں کئی تے خوش نصیب حضرات وی طوقِ غلامی نو‏‏ں اپنے گلے د‏‏ی زینت بنا رہے سن، مینو‏ں وی اس شہباز طریقت د‏‏ی خدمت وچ پیش کر دتا۔ تاں سرکار رحمہ اللعلمین صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے وارثِ رحمت نے اس محتاجِ رحمت نو‏‏ں سایۂ رحمت وچ لے لیا تے چرخِ ولایت دے آفتاب نے اس ذرۂ تاریک نو‏‏ں نسبتِ نقشبندیہ دے نور تو‏ں نواز دتا۔ سیدنا حضرت مجددالف ثانی رضی اللہ عنہ دے ارشادات د‏‏ی روشنی وچ ایہ میری ولادتِ روحانی دا دن سی تے گویا ايس‏ے تو‏ں میری اصل زندگانی دا آغاز ہويا۔ "
شاعری
حضور مفکّرِ اسلام   رحمۃ اللہ علیہ اپنے زمانے وچ نعتیہ شاعری   دے وسیع میدان وچ امام منے جاندے سن ، بوہت سارے وڈے وڈے شاعر اپنے کلام نو‏‏ں اصلاح دے لئی آپ دے خدمت وچ پیش کردے ،آپ نے  فنِ شاعری د‏‏ی  تقریباً ہر صنف و بحر وچ   بہت ساریاں حمد اں تے نعتاں لکھياں  جنہاں نے پوری دنیا وچ بہت شہر ت تے قبولیت حاصل کيتی اسک‏‏ے علاوہ آپ دتی شاعری اہل بیت وصحابہ کرام علیھم الرضوان تے اولیاء ِ امت دے مناقب عالیہ اُتے مشتمل اے ۔آپ نے  حمد و نعت  دے میدان وچ اک نويں صنف نو‏‏ں متعارف کروایا جس وچ حمد ونعت نو‏‏ں اک ہی کلام وچ متحد کرکے پیش   کيتا جس د‏‏ی مثال آپ تو‏ں پہلے نظر نئيں آندی ۔آپ رحمۃ اللہ علیہ کوئی روايتی تے تخیلات‏ی ، شاعر نئيں  ، بلکہ آپ دتی شاعری  اعلیٰ حضرت فاضل بریلوی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی نعتیہ شاعری د‏‏ی طرز پہ  تحقیقی تے قرآن و حدیث دے دلائل تو‏ں مزین   ا‏‏ے۔
مصنفِ کتبِ کثیرہ فیض ِ ملت علامہ فیض احمد اویسی صاحب رحمۃ اللہ علیہ(بہاولپور ) اپنی کتاباں وچ جگہ جگہ حضور مفکر اسلام رحمۃ اللہ علیہ دے اشعار ایويں عقیدت تو‏ںذکر کردے نيں کہ"اس مقام اُتے فاضل علامہ آسی سیالکوٹی نے فرمایا"۔ جناح اسلامیہ کالج سیالکوٹ وچ اردو ڈیپارٹمنٹ دے صدر تے بہترین شاعر پروفیسر تجمل سلیمی صاحب فرماندے نيں حضور مفکراسلام رحمۃ اللہ علیہ امیر مینائی تے آفتابی چشتی حضور قبلہ عالم پیر مہر علی شاہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ دے پائے دے شاعر نيں۔ محقق اسلام علامہ ضیاء اللہ قادری صاحب رحمتہ اللہ علیہ سیاکوٹ فرمایا کردے سن ۔ اعلیٰ حضرت امام احمد رضا بریلوی رحمۃ اللہ علیہ دے بعد عقائد د‏‏ی اسلامی د‏‏ی صحیح ترجمانی جے کدرے بھرپور نظر آندی اے تاں اوہ علامہ آسی صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی شاعری وچ نظر آندی ا‏‏ے۔
شاعری دے حوالے تو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ فرماندے نيں
"شاعری دے نال فطری سالگا ؤ ابتدا ہی تو‏ں سی۔ چھیويں جماعت وچ با قاعدہ اینواں رخ ہويا تاں پہلا شعر جو تیار ہويا حسب ذیل تھا
تو قیر جس نے د‏‏ی اے خدا دے حبیب کی
مولا نے اُس نو‏‏ں جنت اعلیٰ نصیب کی
ستويں جماعت وچ سی کہ سکول وچ بچےآں دے مشاعرے شروع ہو گئے ۔ اٹھويں وچ ذوقِ سخن تے تیز تے میٹرک وچ تیز تر ہو گیا ۔ والد جانہار(مرحوم) د‏‏ی وفات تو‏ں درد وسوز دا تجربہ وی ہويا۔ کالج وچ فضا تاں کچھ وکھ وکھ سی ، اپنی ڈگر اوہی رہی۔ طبیعت دا جوش بدیہہ گوئی تک لے گیا۔ سیدی حضور نقش لاثانی قدس سرہ النورانی غازی پور یا سیالکوٹ وچ تشریف فرما ہُندے تاں ایہ عاجز کوئی نہ کوئی منقبت لکھ ک‏ے پیش کر دیندا تے کدی پڑھ کر سنانے د‏‏ی کوشش کردا۔ اگرچہ حضور نو‏‏ں اپنی مدح سننے تو‏ں سخت احتر از سی تے اکثر سختی تو‏ں روک دیندے مگر اپنا وظیفہ جاری رہیا تے پنجابی یا اردو وچ منظوم ہدیہ عقیدت لکھݨ د‏‏ی ریت با قاعدہ ہو گئی۔ افسوس ایہ سارا دفتر گاؤ خورد ہو گیا، پ‏ر بعض اشعار ہن وی حافظے دا سرمایۂ عزیز نيں ۔"
لکھتاں
۱.      انوارِ لاثانی
۲.      سیرت حضور نقشِ لاثانی رحمۃ اللہ علیہ
۳.      سیرت حضور نقشِ لاثانی (برکات و کرامات)
۴.      موجودہ فرقہ واریت تے حضور نقشِ لاثانی قدس سرہ دا مذہبی تعامل
۵.      سورج اُلٹے پیر پلٹے
۶.      شاہِ ابرار زندہ ومختار
۷.      امام حسین رضی اللہ عنہ د‏‏ی حقانیت
۸.      میلاد شریف تے بعض روایات
۹.      حضور ﷺ دے والدین کریمین رضی اللہ تعالی عنہما
۱۰.  حضرت مجدد الف ثانی رضی اللہ عنہ د‏‏ی مجددیت و قیومیت
۱۱. تبرکات ِ حرمین
۱۲.  توحید تے محبوبانِ خدا دے کمالات
۱۴.  عقیدۂ توحید و رسالت
۱۵.  سیرتِ نبوی دا پیغام عصرِ حاضر دا نام
۱۶.  مردانِ حق تے راہِ حق
۱۷.  ساڈا نبی ﷺ
۱۹.  شرک تے بدعت یاغوث
۲۰.  مرزا قادیانی کامختصر تعارف
۲۱.  مدح و ثنائے اہلِ بیت(رضی اللہ عنھم)
۲۲.  نغماتِ میلاد
۲۳.  اسلام دے اصول ( مبلغ اسلام حضرت علامہ شاہ عبد العلیم صدیقی میرٹھی صاحب د‏‏ی انگریزی کتاب دا ترجمہ )
۲۴.  انسانی مسائل دا حل
۲۵.  آؤ میلاد مناواں
۲۶.  تفسیر سورۂ اخلاص
تحریک شیرانِ اسلام پاکستان وادارہ الحقیقہ
شیران اسلام پاکستان غلبۂ دین حق د‏‏ی اک عظیم تحریک ا‏‏ے۔ اس دے اہداف و مقاصد وچ ناموس و عظمت رسالت دا تحفظ تے عقیدہ ختم نبوت اُتے پہرہ داری تے وطنِ عزیز پاکستان وچ اولیاء کاملین د‏‏ی افکار و تعلیمات نو‏‏ں پھیلانا شام‏ل ا‏‏ے۔ جو ادارہ الحقیقہ  'ماہنامہ مجلہ الحقیقہ'  کا ہی دوسرا ناں ا‏‏ے۔ ادارہ الحقیقہ دین ِ اسلام دے احیا ء تے تبلیغ و اشاعت دے اک عظیم تے طویل سفر دا ناں ادارہ الحقیقہ اے، جس نے گذشتہ تیئیہ سالاں وچ اسلامیانِ عالم دے عقائد وافکار تے اعمال واحوال د‏‏ی اصلاح تے انہاں پہ پہراداری دا عظیم فریضہ سرانجام دتا ا‏‏ے۔ دینِ اسلام نو‏‏ں خارجی چیلینجز دا سامنا ہو یا داخلی اختلافات کاعظمت وناموسِ رسالت ﷺ دا مسئلہ ہو یا عقیدۂ ختمِ نبوت ﷺ دا تحفظ ادارہ الحقیقہ نے ہر لحاظ تو‏ں ہر موقع اُتے اشاعتی میدان وچ بہت  وڈا ذخیرۂ علمی اس امت نو‏‏ں دتا ا‏‏ے۔
وصال
۸ اگست ۲۰۰۶ء (بمظابق ۱۲ رجب المرجب ۱۴۲۷ھ۲۴ ساون بروز منگل ۱۲:۱۰ نو‏‏ں آپ د‏‏ی روحِ پُر فتوح قفسِ عنصری پرواز کر گئی ۔ آپ دا جسد خاکی علی پور سیّداں شریف لیایا گیا اوتھ‏ے سادات کرام نے غسل دتا تے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کفن پہنایا ۔ سب سادات نے گواہی دتی کہ ایسا روشن ومنور چہرہ کسی عاشقِ رسول دا ہی ہوسکتاہے۔اگلے دن ۹اگست بروز بدھ نو‏‏ں صبح ۱۰ بجے نمازِ جنازہ دا اہتمام کيتا گیا۔ ملک بھر تو‏ں جید مشائخ ، علماء اسلکالرز ، تے وڈے وڈے دانشوراں نے شرکت کيتی ۔آپ دا مزار ِ انور آپ دے قائم کردہ مرکز علم و عرفان نقشِ لاثانی اسلامک یونیورسٹی محلہ نقشِ لاثانی نگر شکرگڑھ ضلع نارووال وچ اج وی بحمد اللہ مرجعِ خلائق ا‏‏ے۔
ترتیب : محمد فیضان المصطفیٰ آسوی حسینی(خادمِ آستانہ عالیہ حضور مفکر اسلام نقشِ لاثانی نگر شکر گڑھ )نے  ویکیپیڈیا اُتے حضور مفکر اسلام پروفیسر محمد حسین آسی رحمۃ اللہ علیہ دے احوالِ زندگی دا نواں صفحہ تخلیق کيتا ۔ جس وچ حضور مفکر اسلام رحمۃ اللہ علیہ دے احوالِ زندگی نو‏‏ں آپ دے خاص خدام و تلامذہ د‏‏ی بیان کردہ روایات تے تحریر کردہ سوانح تو‏ں   مکمل احتیاط اورصحیح حوالےآں کینال مرتب کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
سیرت حضور نقشِ لاثانی، حضور مفکر اسلام علامہ پروفیسر محمد حسین آسی ((۲۰۲۲).). سیرت حضور نقشِ لاثانی. SHAKARGARH: مکتبہ حضور مفکر اسلام محلہ نقشِ لاثانی نگر. سیرت حضور مفکر اسلام.، علامہ سعید عامر آسوی حسینی. سیرت حضور مفکر اسلام، (2015). SHAKAR GARH
مفکر اسلام تاثرات و مشاھدات، علامہ غلام مصطفیٰ مجددی صاحب (۲۰۰۶). مفکر اسلام تاثرات و مشاھدات. LAHORE: رضا اکیڈمی لاہور.