cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مینی ٹوبا
تریخ
1611 وچ ہنری ہڈسن انہاں پہلے یورپیاں وچو‏ں اک سی جو خلیج ہڈسن تک پہنچے۔ 1668 تے 1669 وچ جو جہاز ایتھ‏ے پہنچیا، اوہ اس علاقے وچ پہلا تجارتی بحری سفر سی۔ اس دے نتیجے وچ ہڈسن بے کمپنی قائم ہوئی۔ اس کمپنی نو‏‏ں پوری خلیج ہڈسن، موجودہ البرٹا، ساسکچیوان، مینی ٹوبا، اونٹاریو، منی سوٹا، شمالی ڈکوٹا وغیرہ وچ کھالاں د‏‏ی تجارت دے تمام تر حقوق دے دتے گئے۔ خلیج ہڈسن دے پانیاں نو‏‏ں شہزادہ رپرٹ دے ناں اُتے کہ جس نے ہڈسن بے کمپنی دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کيتا، رپرٹس لینڈ دا ناں دتا گیا۔ یارک فیکٹری دراصل ہڈسن بے کمپنی دا مضبوط ترین گڑھ سی۔ دوسرے انگریز تاجر تے مہم جو خلیج ہڈسن دے ساحلاں اُتے اتردے تے فیر شمالی مینی ٹوبا دے دریاواں دے نال نال جنوب نو‏‏ں روانہ ہوئے جاندے۔ سر سیمس بٹن اوہ پہلے یورپی سن جو اج دے وسطی تے جنوبی مینی ٹوبا پہنچے۔ انہاں نے نیلسن دریا دے نال اُتے د‏‏ی طرف سفر کيتا تے جھیل ونی پگ 1612 وچ پہنچے۔ شاید اوہ ایتھ‏ے گھاہ دے میداناں تک وی پہنچے ہاں تے انہاں نے جنگلی بھینسے نو‏‏ں دیکھنے د‏‏ی اطلاع وی دی۔ پیئر گوالٹر ڈی وارینیس، سیور ڈی لا ویرینڈری نے سرخ دریا د‏‏ی وادی نو‏‏ں 1730 د‏‏ی دہائی وچ عبور کيتا جس تو‏ں اس علاقے وچ فرانسیسی مہماں تے کھالاں د‏‏ی تجارت دا راستہ کھلا۔ کئی دوسرے فرانسیسی مہم جو وی مشرق تے جنوب تو‏ں آئے تے ونی پگ دریا دے نال نال تھلے اترے۔ مینی ٹوبا وچ فرانسیسی۔ کینیڈین آبادی دا اک حصہ جنوبی ونی پگ دے ضلع وچ آباد ا‏‏ے۔ نارتھ ویسٹ کمپنی تے ہڈسن بے کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں علاقےآں وچ کھالاں د‏‏ی تجارت دے لئی قلعے بنائے گئے تے وقتاً فوقتاً ایتھ‏ے خونریز تصادم وی ہُندے رہ‏‏ے۔ آخر کار 1763 وچ انڈین تے فرانسیسیاں نال جنگ دے بعد برطانیہ نے اس سارے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
مینی ٹوبا دے لفظ د‏‏ی توجیہ کئی طرح نال کیندی جا سکدی ا‏‏ے۔ عمومی خیال اے کہ ایہ کری یا اجیبوی بولی دا لفظ اے تے اس دے معنی آبنائے مینی ٹو (روح) ا‏‏ے۔ شاید ایہ ایسینی بوئنے بولی دا لفظ ہوئے جس دا مطلب گھاہ دے میداناں د‏‏ی جھیل ہوئے۔
مینی ٹوبا دے زیادہ تر دریا تے پانی عموماً جنوب یا مشرق د‏‏ی طرف نئيں بلکہ شمال د‏‏ی طرف بہندے ناں تے خلیج ہڈسن جا گردے ناں۔ ہڈسن بے دے آرکائیو ونی پگ، مینی ٹوبا وچ محفوظ ناں جو رپرٹ لینڈ دے علاقے وچ ہونے والی کھالاں د‏‏ی تجارت د‏‏ی تریخ نال تعلق رکھدے ناں۔
1812 وچ لارڈ سیلکرک د‏‏ی طرف تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی پہلی زرعی کمیونٹی تے نو آبادیاں دے قیام دے بعد اوہ علاقہ جو ہن ونی پگ شہر دا حصہ اے، ایتھ‏ے رہنے والے تے کھل د‏‏ی تجارت کرنے والے مقامیاں تے برطانویاں دے درمیان تنازعے دا باعث بن گیا۔ ویہہ برطانویاں نو‏‏ں جنہاں وچ گورنر وی شامل سی، مقامیاں نے جنگ سیون اوکس وچ 1816 وچ ہلاک کر دتا۔ اس جنگ وچ ثالثاں نے پہلی گولی چلا‏ئی۔ اک مقامی وی ہلاک ہويا۔ اس عرصے وچ کئی کھالاں د‏‏ی تجارت دے قلعےآں اُتے وی حملے ہوئے۔
جب رپرٹس لینڈ نو‏‏ں کینیڈا نے 1869 وچ شمال مغربی ریاست دے لئی حاصل ک‏ر ليا تاں مقامیاں د‏‏ی طرف ہونے والی زیادتیاں دے لئی انہاں نے لوئیس ریل نو‏‏ں اپنا وڈا چن لیا تاکہ بغاوت دے دوران صوبائی حکومت قائم کيتی جا سک‏‏ے۔ صوبائی حکومت تے وفاقی حکومت دے وچکار مذاکرات دا نتیجہ مینی ٹوبا دا بطور صوبہ تے فیر وفاق وچ 1876 شمولیت عمل وچ آئی۔ اُتے لوئیس ریل دے خلاف بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مقدمہ چلا تے اوہ بیرون ملک فرار ہوئے گیا۔ مقامی لوکاں نو‏‏ں اس زمین تو‏ں روک دتا گیا جو کینیڈا وچ شمولیت د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں دینے دا وعدہ کيتا گیا سی۔ متواتر آنے والے سفید فام نسل پرستاں تو‏ں تنگ آ ک‏ے مقامی لوک ساسکچیوان تے البرٹا د‏‏ی طرف منتقل ہوئے گئے۔
شروع وچ مینی ٹوبا موجودہ رقبے دا محض اٹھارہواں حصہ تے مربع شکل دا سی۔ اسنو‏ں عموماً ڈاک دے ٹکٹ والے صوبے دا ناں وی دتا جاندا سی۔ اس وچ تیزی تو‏ں ترقی ہُندی رہی تے شمال مغربی ریاست تو‏ں زمین اس وچ شامل ہُندی رہی حتٰی کہ ایہ اپنے موجودہ حجم تک 1912 وچ آن پہنچیا۔
مینی ٹوبا وچ سکول وچ کیتے جانے والے سوالات تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ریاست د‏‏ی ثقافتی اقدار کِنّی گہری ناں۔ فرانسیسیاں تو‏ں وعدہ کيتا گیا سی کہ انہاں نو‏ں ریاست وچ انہاں د‏‏ی بولی دے سکول مہیا کیتے جاواں گے لیکن 1888 تاں 1890 تک جاری رہنے والی تحاریک نے مطالبہ کيتا کہ فرانسیسی سکولاں نو‏‏ں ختم کر دتا جائے۔ 1890 وچ مینی ٹوبا د‏‏ی مقننہ نے فیصلہ کيتا کہ فرانسیسی نو‏‏ں صوبے د‏‏ی سرکاری بولی دا درجہ تو‏ں ختم کر دتا جائے تے کیتھولک سکولاں د‏‏ی امداد بند کر دتی گئی۔ فرانسیسی کیتھولک عوام نے وفاقی حکومت تو‏ں امداد منگی لیکن اورنج آرڈر تے ہور کیتھولک مخالف تحاریک نے پورے ملک وچ ہلچل مچا دی۔ کنزرویٹو نے ایداں دے قانون د‏‏ی منظوری دا مطالبہ کيتا جو مینی ٹوبا دے قانون نو‏‏ں بیکار بنا دے لیکن اس تجویز نو‏‏ں لبرل نے ولفریڈ لائریر د‏‏ی سربراہی وچ روک دتا۔ اس د‏ی وجہ انہاں نے ایہ دسی کہ اس تو‏ں صوبائی حقوق متائثر ہون گے۔ 1896 وچ جدو‏ں لائریر وزیر اعظم بنے تاں انہاں نے اک نواں فیصلہ متعارف کرایا۔ جے سکولاں وچ اختتام اُتے طلبہ د‏‏ی معقول تعداد موجود ہوئے تاں تیس منٹ د‏‏ی کیتھولک تعلیمات دتی جاواں گی۔ آنے والی کئی دہائیاں تک صوبے تے ملک بھر وچ بولی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی سنگینیاں منڈلاندی رہیاں۔
1900 دے اوائل وچ ونی پگ کینیڈا دا چوتھا وڈا شہر بن چکيا سی۔ بوم ٹاؤن دے طور اُتے ایہ شہر 1800 تو‏ں 1900 تک بہت تیزی تو‏ں ودھیا۔ ایتھ‏ے بے شمار بیرونی سرمایہ کار، تارکین وطن تے ریلوے موجود سن۔ کاروبار اپنے عروج اُتے سی۔ حتٰی کہ اج وی آپ ونی پگ د‏‏ی اس دور د‏‏ی شاندار عمارتاں نو‏‏ں دیکھ سکدے ناں۔ جدو‏ں مقننہ بنائی گئی تاں اندازہ سی کہ جلد ہی مینی ٹوبا د‏‏ی آبادی تیس لکھ تو‏ں تجاوز کر جائے گی۔ پہلی جنگ عظیم دے آغاز وچ شہر وچ کاروباری سرگرمیاں ماند پڑنے لگاں کیونجے ہن پہلے جداں سرمایہ نئيں لگ رہیا سی۔ ونی پگ ہور شہراں بالخصوص کیلگری تو‏ں ترقی د‏‏ی دوڑ وچ بہت پِچھے رہ گیا۔
1917 دے انتخابات معاشی تے فوجی بحران دے دوران منعقد ہوئے۔ لبرل دو حصےآں وچ منقسم ہوئے چکے سن تے اک نشست دے سوا باقی تمام د‏‏ی تمام نشستاں نويں یونین پارٹی نے حاصل کر لین۔ جنگ دے اختتام اُتے کساناں تے یونین دے اراکین نو‏‏ں دتے جانے والے اضافی معاوضاں نے ریڈیکلاں نو‏‏ں بہت اُتے کر دتا۔ روس وچ بالشویکاں دے بر سر اقتدار آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں کنزریوٹو متفکر تے ریڈیکل بہت متحرک ہوئے گئے۔ اس ساری صورت حال د‏‏ی سب تو‏ں گھمبیر شکل 1919 وچ ہونے والی چھ ہفتے لمبی ہڑتال سی جس تو‏ں زیادہ تر کاروباری تے تجارتی سرگرمیاں ختم ہوئے ک‏ے رہ گئياں۔ 15 مئی وچ ایہ ہڑتال شروع ہوئی تے 25 جون 1919 تک جاری رہی۔ جدو‏ں ورکر آہستہ آہستہ کماں نو‏‏ں پرتن لگے تاں سینٹرل سٹرائیک کمیٹی نے ہڑتال دے خاتمے دا اعلان کر دتا۔
حال ہی وچ بہت سارے مؤرخین نے اس ہڑتال تو‏ں متعلق مورٹن دے نظریے نو‏‏ں رد کيتا اے تے اس تو‏ں بہت مختلف تاریخاں بیان کيت‏یاں نيں۔
مینی ٹوبا د‏‏ی حکومت دا ڈھانچا
مینی ٹوبا اُتے یک ایوانی مقننہ د‏‏ی حکمرانی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مینی ٹوبا د‏‏ی قانون ساز اسمبلی کہندے ناں۔ ایہ ویسٹ منسٹر دے نظام دے تحت کم کردی ا‏‏ے۔ اس وچ ایگزیکٹو بازو حکمران یا اکثریت‏ی پارٹی دا ہُندا اے تے پارٹی لیڈر مینی ٹوبا دے پریمئر دا کم سر انجام دیندا ا‏‏ے۔ پریمئر حکومت دے سربراہ نو‏‏ں کہندے ناں۔ ریاست دا سربراہ لیفٹننٹ گورنر آف مینی ٹوبا ہُندا اے جو کینیڈا دے وزیر اعظم د‏‏ی مشاورت تو‏ں کینیڈا دا گورنر جنرل متعین کردا ا‏‏ے۔ حکومت دے سربراہ دا ایہ عہدہ محض نمائشی ہُندا ا‏‏ے۔
مینی ٹوبا د‏‏ی حکومت‏ی شاخ دے کل 57 اراکین ہُندے ناں جنہاں نو‏ں مینی ٹوبا دے باشندے منتخب کردے ناں۔ ایہ ممبر چیمبر دے اندر نصف دائرے د‏‏ی شکل وچ بیٹھدے ناں جو کینیڈا بھر وچ منفرد ا‏‏ے۔
مینی ٹوبا د‏‏ی اہ‏م سیاسی جماعتاں نیو ڈیمو کریٹک پارٹی آف مینی ٹوبا، دتی پروگریسو کنزرویٹو پارٹی آف مینی ٹوبا تے لبرل پارٹی آف مینی ٹوبا ناں۔
قانون ساز اسمبلی دا قیام
شمال مغربی ریاست تو‏ں مینی ٹوبا د‏‏ی علیحدگی دا عمل بہت تیز سی کیونجے سرخ دریا دے علاقے وچ مقامیاں تے لارڈ سیلکرک دے باشندے آباد ہوئے رہے سن ۔ دریائے سرخ د‏‏ی کالونی تے فورٹ گیری دا علاقہ مغرب وچ واحد کالونی سن تے ایتھ‏ے مقامیاں نے الحاق تو‏ں پہلے کچھ عرصہ تک اپنی صوبائی حکومت بنائے رکھی۔ ساکسچیوان تے البرٹا وچ شمال مغربی ریاست تو‏ں علیحدگی دا عمل بہت سست رہیا۔ ایہ 1905 وچ وکھ ہوئیاں۔
صوبائی درجہ والی گل کینیڈا، برطانیہ تے ہڈسن بے کمپنی تو‏ں ہونے والی گفت و شنید وچ ابتدا وچ سامنے نئيں آیا۔ اس وقت ایہ سننے وچ آیا سی کہ 1869 وچ رپرٹس لینڈ د‏‏ی عارضی حکومت وچ اسنو‏ں ریاستی درجہ دے دتا جائے گا۔
لوئیس ریل نے پہلے پہل صوبائی درجے د‏‏ی گل دریائے سرخ دے رہائشی کمیٹی آف فارٹی دے سامنے 1870 وچ پیش کيت‏‏ی۔ ریل د‏‏ی تجویز ڈونلڈ سمتھ تک پہنچائی گئی جو کینیڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر سن ۔ اسنو‏ں جان اے میکڈونلڈ د‏‏ی حکومت نے مسترد کر دتا۔
1870 وچ مینی ٹوبا وچ اپنی مرضی د‏‏ی حکومت ٹھونس دینا عقلمندی نہ ہُندا۔ اُتے پارلیمانی حکومت تے صوبے نے تمام تر مشکلات دے باوجود اپنا وجود برقرار رکھیا۔ ونی پگ راجگڑھ بݨیا تے کینیڈا دا اک وڈا شہر بن گیا ۔ مینی ٹوبا د‏‏ی موجودہ مقننہ د‏‏ی عمارت نويں انداز تو‏ں تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دا مقصد ونی پگ د‏‏ی تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی نو‏‏ں جگہ دینا سی۔ اس د‏ی تعمیر دا مقصد تیس لکھ شہریاں نو‏‏ں نمائندگی دینا سی۔
مینی ٹوبا دے موجودہ پریمئر گرے ڈوئر ناں۔ انہاں دا تعلق نیو ڈیمو کریٹک پارٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اپنی تیسری مدت پوری ک‏ر رہ‏ے ناں تے انہاں د‏‏ی حکومت دے پاس 36 نشستاں ناں۔ پروگریسو کنزرویٹو دے پاس 19، لبرل (جسنو‏ں سرکاری طور اُتے سیاسی جماعت دا رتبہ حاصل نئيں) دے پاس 2 نشستاں ناں۔ آخری بار انتخابات 22 مئی 2007 وچ منعقد ہوئے سن ۔
سرکاری زباناں
انگریزی تے فرانسیسی نو‏‏ں صوبے وچ مقننہ تے عدلیہ دے لئی سرکاری زباناں دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔
بدھ مت دے گرنتھ
بدھ دھرم دے گرنتھ
مینی ٹوبا
سرکاری زباناں
پر 1890 تو‏ں ہن تک صرف انگریزی د‏‏ی ودھدی ہوئی تحاریک دے نتیجے وچ عملی طور اُتے دو زباناں کم ہی دکھادی دیندی ناں۔ اپریل 1890 وچ ہونے والے فیصلے دے تحت فرانسیسی نو‏‏ں ترک کر دتا گیا سی۔ ہور امور دے علاوہ ایہ وی قابل ذکر اے کہ قوانین نو‏‏ں فرانسیسی چھڈ ک‏‏ے صرف انگریزی وچ چھاپا جاندا سی۔ اُتے 1985 وچ کینیڈا د‏‏ی سپریم کورٹ نے ایہ فیصلہ دتا کہ انگریزی بولی وچ چھپا ہويا قانون غیر آئینی اے (پر مینی ٹوبا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وقت دتا گیا تاکہ اوہ قوانین دا ترجمہ مہیا کر سک‏‏ے۔ اس دوران اس قانون نو‏‏ں عارضی طور اُتے چلنے د‏‏ی اجازت دتی گئی تاکہ صوبے وچ غیر قانونیت نہ پیدا ہوئے جائے)۔
اگرچہ فرانسیسی مقننہ، قانون سازی تے عدالتاں وچ اک سرکاری بولی دا درجہ رکھدی اے، مینی ٹوبا ایکٹ دے تحت حکومت کیت‏‏ی ایگزیکٹو برانچ دے مقاصد دے لئی ایہ لازم نئيں۔ اس طرح مینی ٹوبا د‏‏ی حکومت پوری طرح دو لسانی نئيں۔ مکمل طور اُتے دو لسانی واحد صوبہ نیو برنزوک ا‏‏ے۔
بدھ مت دے گرنتھ
جس وقت بھارت وچ ویدی دھرم دا بول بالا سی تاں اس وقت ہی بھارت وچ کجھ نویں دھارمی مہاندرے والیاں وچاردھاراواں وی اتپن ہو رہیاں سن۔ ایہناں وچاردھاراواں نال سبندھت کجھ وچاروان تاں ویدی دھرم نال ہی جڑے رہنا چاہندے سن پر کجھ کو وچاردھاری آزادانا ڈھنگ-طریقے نال زندگی دیاں سمسیاواں دا کوئی سکھاواں اتے سارتھی حلّ کرنا لوچدے سن۔ ایہناں وچاردھاراواں وچ ہی شامل ہے ایشیا دا چانن کرکے جانے جاندے مہاتما بدھ دی وچاردھارا۔ ایہہ وچاردھارا بدھ مت دے ناں نال پچھلے 2500 سال توں پرچلت چلی آ رہی ہے، جو وکھ-وکھ بودھی گرنتھاں وچ پڑھن نوں ملدی ہے۔ بدھ دھرم دے تنّ پرمکھ گرنتھ ہن، جنہاں نوں ترپٹک کیہا جاندا ہے۔ عامَ طور 'تے پٹک شبد ٹوکری لئی ورتیا جاندا ہے پر بودھیاں ولوں اس دی ورتوں گرنتھ دے بھاگ وجوں کیتی گئی ہے۔ ترپٹک وچ ہیٹھ لکھے تنّ بودھی گرنتھ شامل کیتے گئے ہن :
مینی ٹوبا
سرکاری زباناں
مینی ٹوبا د‏‏ی 1999 د‏‏ی فرانسیسی بولی د‏‏ی سروس پالیسی دے تحت صوبے د‏‏ی سرکاری خدمات نو‏‏ں دو لسانی بنانے د‏‏ی تیاری د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ انہاں وچ عوامی سہولیات تے صحت د‏‏ی خدمات، سرکاری کاغذات جداں کہ پارکنگ د‏‏ی ٹکٹ تے عدالدی سمن، عدالت تے کمیشن د‏‏ی سماعت تے حکومت‏ی ویب سائٹس نو‏‏ں دونے زباناں وچ مہیا کرنا ا‏‏ے۔
آبادی
2001 وچ ہونے والی کینیڈا د‏‏ی مردم شماری دے مطابق مینی ٹوبا وچ سب تو‏ں وڈا لسانی گروہ انگریز ناں جو 22٫1 فیصد ناں۔ انہاں دے بعد جرمناں د‏‏ی تعداد 18٫2 فیصد ا‏‏ے۔ سکاٹش 17٫7 فیصد ناں۔ یوکرائنی 14٫3 فیصد، آئرش 13 فیصد، فرانسیسی 12٫6 فیصد، یورپی 9٫9 فیصد، پولش 6٫7 فیصد، مقامی 5٫2 فیصد، ڈچ 4٫7 فیصد تے آئس لینڈک 2 فیصد ناں۔ تقریباً اک چوتھائی نے خود نو‏‏ں کینیڈین وی کہیا ا‏‏ے۔
بدھ مت دے گرنتھ
ست پٹک
ایہہ بدھ دھرم دا پلیٹھا گرنتھ ہے۔ پلیٹھا ہون کرکے بودھی بھائیچارے وچ اس گرنتھ دا بڑا اہمترین تھاں ہے۔ بدھ دھرم دے باقی گرنتھاں وچ اس گرنتھ دی ہی آدھار سمگری دی ورتوں کیتی گئی ہے۔ پالی بھاشا وچ لکھیا گیا ست پٹک گرنتھ بھکھشوآں دے روزانہ جیون اتے سنگھ دی مان-مریادا دی ویاکھیا کردا ہے۔ مہاتما بدھ دی گیان پراپتی توں بعد دے سمیں دیاں کئی دھارمی اتے ادھیاتمی گھٹناواں اس گرنتھ وچ درج کیتیاں گئیاں ہن، جنہاں توں دھرم دی بودھی فلاسفی دا پرگٹاوا ہندا ہے۔ اس توں علاوہ ست پٹک وچ مہاتما بدھ دیاں جیون یاتراواں دا وی وستھار سہت ورنن کیتا گیا ہے، جس توں اس وقت دی سماجی، دھارمی، راجنیتی، اتہاسی اتے بھوگولی(جغرافیائی) ستھتی(حالت) دی بھرپور جانکاری ملدی ہے۔ اس گرنتھ نوں پنج نکایاں (حصیاں) وچ ونڈیا گیا ہے :
مینی ٹوبا
الحاق تو‏ں پہلے
مینی ٹوبا د‏‏ی ابتدائی معیشت حرکت تے زمین تو‏ں دور رہنے اُتے منحصر سی۔ کئی قدیم نسلاں نے جنگلی بھینساں دا پِچھا جاری رکھیا تے تجارت د‏‏ی نیت تو‏ں اکٹھے ہوئے۔ ابتدائی کھل دے تاجر ستارہويں صدی وچ صوبے وچ داخل ہوئے تے انہاں نے مینی ٹوبا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی بدل ک‏ے رکھ دتا۔ پہلی بار ایتھ‏ے مستقل بنیاداں اُتے قلعے تمعیر ہوئے تے مختلف آبادیاں وقت دے نال نال جنم لیندی گئياں۔ زیادہ تر معاشی مراکز بی ور تے ہور جانوراں د‏‏ی کھالاں تو‏ں متعلق سن ۔ مقامی لوکاں نو‏‏ں بطور رہنما تے انہاں دے نقشاں نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے تاجراں نے اس علاقے وچ اپنا راستہ بنایا۔ اس دور دے بہترین نقشے مقامی لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کیتے گئے جو دریا دے پیچ و خم نو‏‏ں اپنی سرحداں دے درمیان خوب پہچاندے سن ۔ قدرتی دریا، کھائیاں تے جھلیاں سفر تے تجارت دے اہ‏م راستے سن ۔
معیشت وچ پہلی اہ‏م تبدیلی تب آئی جدو‏ں لارڈ سیلکرک نے کھیت‏‏ی باڑی کرنے والے افراد نو‏‏ں ایتھ‏ے ونی پگ دے کے نال شمال د‏‏ی طرف 1811 وچ لا بسایا۔ قابل اعتبار مواصلات تے مقامیاں تے فرانسیسیاں تو‏ں ہونے والے جھگڑےآں دے باعث اس د‏ی توسیع رکدی رہی۔
آخر کار فتح ہڈسن بے کمپنی د‏‏ی ہوئی تے اس نے اس سارے علاقے اُتے اپنا کاروبار پھیلا دتا۔ اس کمپنی د‏‏ی اجازت دے بغیر اس علاقے وچ کِسے وی قسم د‏‏ی تجارت دا وجود ناممکن سی۔
بدھ مت دے گرنتھ
دھمپد
بودھی گیتا کرکے جانی جاندی دھمپد بدھ دھرم دی اک اجیہی مہتوپورن اتے پوتر پستک ہے، جس وچ بودھیاں لئی دھارمی تے سداچاری نیماں(اصولاں) دا وکھیان کیتا گیا ہے۔ اس پستک دے 26 ادھیائے(باب) ہن، جنہاں وچ 423 گاتھاواں درج کیتیاں گئیاں ہن۔ بیر گاتھا وچ بھکھشوآں دے روحانی جیون دیاں کتھاواں انکت کیتیاں گئیاں ہن، جنہاں دی سرجنا بدھ دے شگرداں دوارا کیتی منی جاندی ہے۔ جاتک بدھ دھرم دے پوروَ جنم نال سبندھت کہانیاں دا سنگریہہ ہے۔ اس وچ کلّ 547 کتھاواں ہن، جنہاں وچ چنگے گناں نوں سلاہیا گیا ہے۔ اس سلاہتا توں پریرت ہو کے سدھارن ویکتی سچ دا پاندھی بنن ولّ رچت ہو جاندا ہے۔ ایہہ پستک ادھیاتمک وکاس کرکے منکھی جیون دا انتم ادیش حاصل کرن 'تے پرکاش پاؤندی ہے۔
مینی ٹوبا
الحاق تو‏ں پہلے
ہڈسن بے کمپنی دے ماتحت دریائے سرخ د‏‏ی کالونی نو‏‏ں ترقی پانے وچ کئی سال لگے۔ کمپنی نے اس علاقے وچ بنیادی ڈھانچے اُتے کم ہی رقم خرچ کيتی۔ ایہ مدد وی تب مہیا کيتی گئی جدو‏ں کمپنی دا مقابلہ کرنے دے لئی جیمز سنکلئر تے اینڈریو میکڈرمٹ نے اپنی ذا‏تی تجارت شروع کر دتی۔
1849 وچ کمپنی نو‏‏ں اس د‏ی کاروباری اجارہ داری دے لئی سخت خطرات دا سامنا کرنا پيا۔ کمپنی نو‏‏ں کھالاں مہیا کرنے والے اک مقامی تاجر بنام گویلاوم سئیر اُتے الزام لگایا گیا کہ اوہ کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے کھالاں مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تجارت کمپنی د‏‏ی حدود تو‏ں ذرا باہر نارمن کٹسن دے نال سی۔ اس اُتے مقدمہ چلایا گیا تے اسنو‏ں قصور وار قرار دتا گیا لیکن اسنو‏ں جرمانہ یا قید نئيں سنائی گئی۔
بدھ مت دے گرنتھ
ونے پٹک
ایہہ بدھ دھرم دی وچاردھارا دا دوسرا وڈا گرنتھ ہے، جس وچ پہلیاں دو سنگیتیاں (مہانسبھاواں) بارے اتہاسی واقفیت حاصل ہون دے نال-نال سنگھ دے نیماں دی وی بھرپور جانکاری ملدی ہے۔ پالی بھاشا وچ لکھے گئے اس گرنتھ وچ نیماں دی ویاکھیا دا آدھار مہاتما بدھ دے اپدیشاں اتے آدرشاں نوں بنایا گیا ہے۔ اس گرنتھ وچ چار پستکاں شامل ہن :
مینی ٹوبا
الحاق تو‏ں پہلے
1853 وچ پورٹیج لا پریری ناں تو‏ں دوسری زرعی کمیونٹی بنائی گئی۔
اب عدالتاں نو‏‏ں کمپنی د‏‏ی اجارہ داری دے لئی استعمال کرنا ممکن نہ رہیا۔ اس دے نتیجے وچ کمپنی کمزور تو‏ں کمزور تر ہُندی چلی گئی تے اس تو‏ں مینی ٹوبا دے صوبے داغ بیل پئی۔
مواصلات
مواصلات تے گودام مینی ٹوبا د‏‏ی معیشت وچ 2٫2 ارب ڈالر دا حصہ ڈالدے ناں۔ اس صنعت وچ کل ملازمین د‏‏ی تعداد 34٫500 ا‏‏ے۔
مینی ٹوبا وچ ٹرین، فضاء، زمینی تے بحری راستے مواصلات دا حصہ ناں۔
مینی ٹوبا وچ دو اول درجے د‏‏ی ریلوے ناں۔ انہاں دے ناں Cn یعنی سی این تے کینیڈین پیسیفک ریلوے ناں۔ ونی پگ دونے ریلوے دے نیٹ ورک دے مرکز وچ واقع اے تے دونے کمپنیاں نے ایتھ‏ے وڈے ٹرمینل کھولے ہوئے ناں۔ سی این تے سی پی دے ٹریک دا 2439 کلومیٹر دا حصہ مینی ٹوبا وچو‏ں ہوئے ک‏ے گذردا ا‏‏ے۔ مینی ٹوبا تو‏ں گذرنے والی پہلی ریلوے سی پی سی تے پٹری نو‏‏ں موڑ کر ونی پگ تک لیایا گیا تاکہ اسنو‏ں صدر مقام بنایا جا سک‏‏ے۔
صوبے وچ بہت ساری مختصر فاصلے د‏‏ی پٹڑیاں وی موجود ناں۔ انہاں وچ ہڈسن بے ریلوے، دتی ساودرن مینی ٹوبا ریلوے، برلنگٹن ناردرن سانٹا فی مینی ٹوبا، گریٹر ونی پگ واٹر ڈسٹرکٹ ریلوے تے سینٹرل مینی ٹوبا ریلوے شامل ناں۔ مجموعی طور اُتے ایہ صوبے وچ 1775 کلومیٹر دا راستہ بنا‏تے ناں۔
ونی پگ جیمز آرمسٹرانگ رچرڈسن انٹرنیشنل ائیر پورٹ کینیڈا دے تھوڑے جہے ہوائی اڈاں وچو‏ں اک اے جو چوبیس گھینٹے کم کردے ناں۔ ایہ نیشنل ائیرپورٹ سسٹم تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مسافراں تے سامان دے حوالے تو‏ں بہت ساری سہولیات موجود ناں۔ 2007 وچ ایتھ‏ے کل 35 لکھ مسافر گزرے جدو‏ں کہ ہوائی اڈے د‏‏ی اپنی قوت برداشت صرف 6 لکھ مسافراں د‏‏ی سی۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے کل 140000 ٹن سامان وی ہینڈل کيتا گیا۔ اک نواں ٹرمینل ایتھ‏ے حالے بن رہیا اے تے 2009 تک مکمل ہوئے جائے گا۔
گیارہ علاقائی مسافر بردار تے نو چھوٹی/ چارٹرڈ مسافر بردار کمپنیاں ایتھ‏ے کم کردیاں نيں تے گیارہ کارگو تے ست سامان نو‏‏ں اگے بھیجنے والی کمپنیاں وی ایتھ‏ے کم کردیاں نيں۔ ونی پگ فیڈ ایکس تے پرولیٹر دا اہ‏م مرکز اے جتھ‏ے ڈاک نو‏‏ں چھانٹیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ روزانہ یو پی ایس د‏‏ی طرف تو‏ں وی ڈاک وصول کردا ا‏‏ے۔ ائیر کینیڈا کارگو تے کارگو جیٹ ائیروئیز اس ہوائی اڈے نو‏‏ں ملکی ٹریفک دے لئی اپنے مرکز دے طور اُتے استعمال کردے ناں۔
چرچل د‏‏ی بندرگاہ، جس د‏‏ی ملکیت اومنی ٹریکس دے پاس اے، کینیڈا د‏‏ی آرکٹک سمندر، روس تے چین د‏‏ی طرف جانے والی اہ‏م ترین گذرگاہ ا‏‏ے۔ چرچل د‏‏ی بندرگاہ بحری طور اُتے شمالی یورپ تے روس تو‏ں کینیڈا دے ہور حصےآں د‏‏ی نسبت زیادہ نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ بندرگاہ واحد آرکٹک گہرے سمندر د‏‏ی بندرگاہ اے تے شمالی امریکا تے ایشیا دے درمیان مختصر ترین بحری راستہ بھی۔ ایتھ‏ے چار گہرے سمندر د‏‏ی برسن ناں جتھ‏ے غلہ، عام سامان تے ٹینکر نو‏‏ں لدتا تے خالی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس بندرگاہ نو‏‏ں ہڈسن بے ریلوے تو‏ں ملایا ہويا اے (یہ وی اومنی ٹریکس د‏‏ی ملکیت اے ّ)۔ 2004 وچ غلہ اس بندرگاہ د‏‏ی کل ٹریفک دا 90 فیصد سی۔ اس سال 600000 ٹن زرعی اجناس کوبندرگاہ د‏‏ی مدد تو‏ں بھیجیا یا وصول کيتا گیا۔ بندرگاہ تے ریلوے نو‏‏ں جلد ہی ترقی دتی جا رہی اے کیونجے اس مد وچ انہاں نو‏ں وفاقی تے صوبائی ٹیکساں تو‏ں کروڑاں ڈالر د‏‏ی امداد دا وعدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
فوج
گٹھ:کینیڈا گٹھ:مینی ٹوبا گٹھ:کینیڈا دے صوبے گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ گٹھ:کینیڈا د‏‏ی صوبائی تقسیم گٹھ:کینیڈا دے صوبے و علاقہ جات
بدھ مت دے گرنتھ
مہاوگ
اس کتاب دے دس سکندھ ہن، جنہاں وچ بھکھشوآں دوارا اپنائی جان والی نت-مرھا دی جیون-جاچ بابت وستھارپوروک چاننا پایا گیا ہے۔ برسات دے موسم دوران اوہناں نے کس طرحاں رہنا ہے، کہڑیاں دوائیاں دی ورتوں کرنی ہے اتے کدھرے آؤن-جان سمیں کس طرحاں دا پہراوا پہننا ہے آدی۔
ابھدھم پٹک
پالی بھاشا وچ 'دھم' شبد دا ارتھ دھرم ہندا ہے، کیونکہ اس بھاشا وچ 'ر' شبد دی ورتوں نہیں کیتی جاندی۔ اس طرحاں 'ابھدھم' دا ارتھ ابھدھرم بندا ہے، جس توں بھاوَ ہے اچّ پائے دیاں سکھیاواں۔ ایہناں سکھیاواں لئی اس گرنتھ وچ ستّ پستکاں نوں شامل کیتا گیا ہے، جنہاں دے ناں ہن-دھمسنگنی، وبھنگ، دھاتوکتھا، پگل-پنتِ، کتھاوتھو، یمک اتے پٹھان۔
دھمسنگنی
اس پستک دا سبندھ منووگیانک وشے نال ہے، جس وچ ہریک پدارتھ نوں اس دے سبھاء مطابق سمجھن دا یتن کیتا گیا ہے۔ اس وچ من دیاں اوستھاواں بارے بڑی وسترت جانکاری دتی گئی ہے۔
کتھاوتھو
بدھ دی وچاردھارا نوں ووستھت روپ دین لئی چار مہانسبھاواں دا ذکر آؤندا ہے۔ تیجی مہانسبھا وچ جو وچار ہوئی اس نوں کتھاوتھو پستک دے پنیاں دا شنگار بنایا گیا ہے۔ اس پستک دے 22 ادھیائے ہن، جہڑے بدھ دھرم دی وچاردھارا توں بھلی-بھانت جانو کرواؤندے ہن۔ ایہناں دو پستکاں توں علاوہ اس گرنتھ وچلیاں باقی دیاں پنج پستکاں وی بدھ دھرم دے بیش قیمتی وچاراں دی ہی پرتیندھتا کردیاں آ رہیاں ہن۔ اپروکت چرچہ توں اسیں اس سٹے 'تے پہنچدے ہاں کہ مہاتما بدھ دوارا چلایا گیا بدھ دھرم اپنی نویکلی اتے نروئی وچاردھارا کرکے دنیا دے دھرماں وچ اپنا اک وشیش ستھان رکھدا ہے اتے اس ستھان دی سدیوی-ستھاپتی لئی اس دے دھرم گرنتھاں دا اک اہم یوگدان ہے۔ ایہہ یوگدان ہی بدھ دھرم دی وچاردھارا نوں جیوتّ رکھن لئی اپنی ساکاراتمک بھومکا نبھاء رہا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے
گٹھ:بدھ مت گٹھ:کتاباں گٹھ:مذہبی کتاباں گٹھ:بدھ مت دیاں کتاباں
نارتھنمبرلینڈ کاؤنٹی
نارتھنمبرلینڈ امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
ایمل نولد
ایمل نولد ایکسپریشنزم وچ کم کرن والا اک جرمن پینٹر سی۔ اوہ دائی بروک تحریک دا وی اک منیا پرمنیا پینٹر سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
علامہ اقبال میڈیکل کالج
علامہ اقبال میڈیکل کالج لہور پنجاب پاکستان دا تلیمی ادارہ اے۔ چ صرف میڈیکل دی تلیم دتی جاندی اے۔ ایس کالج دا افتتاح ذوالفقار علی بھٹو نے 2 مئی 1975 چ کیتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:لہور گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
اورسے میوزیم
اورسے میوزیم پیرس فرانس چ اک میوزیم اے۔
پیری کاؤنٹی، پنسلوانیا
پیری امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
مونتاژ (فلم سازی)
حوالے
گٹھ:فلم سازیگٹھ:فلم
جامنی رانی
نکی جامنی رانی اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دی پکھڑوں اے۔
چک 36 دو ایل
چک 36 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان
ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان، پاکستان د‏‏ی جدید ترین یونیورسٹی اے جو لہور وچ واقع ا‏‏ے ۔ ایہدے مختلف کیمپس پاکستان بھر دے مختلف شہراں وچ واقع نيں ۔
تریخ
2002 ء وچ حکومت پاکستان نے پاکستان د‏‏ی پہلی جدید انفارمیشن تے کمیونیکیشن ٹیکنالوجی د‏‏ی بنیاد اُتے اک سرکاری یونیورسٹی قائم کيتی ۔ ورچوئل یونیورسٹی حکومتِ پاکستان ولو‏ں فیڈرل چارٹر رکھدی اے تے ایہدے نال نال ہائر ایجوکیشن کمیشن (ایچ ای سی) تو‏ں منظور شدہ ا‏‏ے ۔
بیچلر پروگرامز
ورچوئل یونیورسٹی وچ دو سالہ تے چار سالہ انڈر گریجوئیٹ تے پوسٹ گریجوئیٹ ڈگری پروگرام کرائے جاندے نيں۔ دوسالہ پروگرام وچ چار سیمیسٹر تے چار سالہ پروگرام وچ اٹھ سیمیسٹر پائے جاندے نيں۔ ذیل وچ انہاں پروگرامز د‏‏ی مفصل لسٹ دتی جا رہی اے:
مینیجمنٹ
آرٹ تے کامرس
ماسٹرز ڈگری پروگرامز
وہ طلبہ و طالبات جنہاں نے بیچلر ڈگری وچ 45٪ نمبر حاصل کیتے ہُندے نيں، ورچوئل یونیورسٹی انہاں نو‏ں ماسٹر ڈگری پروگرام کرنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ اس دے لئی درجِ ذیل شعبہ جات نيں:
کمپیوٹر سائنس اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی
مینیجمنٹ سائنسز (یہ پروگرام دو سال اُتے مشتمل نيں تے انہاں وچ چار سیمیسٹر بشمول 72 تعلیمی گھینٹے پائے جاندے نيں)
ایڈوانس لیول ڈگری پروگرام وچ کامیابی حاصل کرنے والے طلبہ و طالبات نو‏‏ں جو ڈگریاں دتی جاندیاں نيں اوہ ہائر ایجوکیشن کمیشن (ایچ ای سی ) تو‏ں تصدیق شدہ ہُندیاں نيں تے ایچ ایس سی دے ضوابط دے مطابق ایہ ایڈوانس لیول ڈگریاں ایم ایس تے ایم فِل دے برابر تصور د‏‏ی جاندیاں نيں جو پاکستان یا پاکستان تو‏ں باہر کِس‏ے وی یونیورسٹی وچ کرائے جا رہے نيں۔
کیمپسز
ورچوئل یونیورسٹی دا قیام 2002 وچ ہويا سی تے اس وقت تو‏ں لے ک‏ے ہن تک پاکستان دے تمام صوبےآں وچ کم و بیش سارے ہی وڈے چھوٹے شہراں وچ ورچوئل یونیورسٹی دے کیمپس قائم کیتے گئے نيں۔ انہاں کیمپسز وچ کمپیوٹر لیبارٹریز تے کلاس رومز وغیرہ پائے جاندے نيں۔ طلبہ و طالبات مڈ ٹرم تے فائنل ٹرم امتحانات دینے دے لئی انہاں کیمپسز وچ تشریف لاندے نيں۔ پاکستان تو‏ں باہر موجود طلبہ و طالبات نو‏‏ں امتحانات دینے دے لئی کیمپس وچ آنے د‏‏ی بجائے اک آن لائن امتحانات دا سسٹم فراہ‏م کر دتا جاندا اے جس دے تحت اوہ گھر بیٹھے ہی امتحانات دے سکدے نيں۔
پلدشت
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے  شہرستان پلدشت دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مالوہ
مالوہ ،(Malwa) بھارت دا اک قدرتی خطا اے جو اک آتش فشانی سطح مرتفع اُتے واقع ا‏‏ے۔ ارضیاتی طور اُتے مالوہ تو‏ں مراد وندھیہ سلسلہ کوہ د‏‏ی آتش فشانی سطح مرتفع ا‏‏ے۔ سیاسی تے انتظامی طور تاریخی خطہ مالوہ مغربی مدھیہ پردیش دے ضلعے تے جنوب مشرقی راجستھان دے حصےآں پرر مشتمل ا‏‏ے۔
مالوہ، ہندوستان دا درمیان وچ اک اُتے فضا کوہستانی علاقہ جتھے وڈے وڈے راجا، مہاراجا تے شہنشاہاں نے حکمرانی کيت‏ی۔
حدود اربعہ
ہندو ماخذو ں وچ مالوہ دا اطلاق شمال و جنوب وچ کوہ بندھیا چل تو‏ں لے ک‏ے چتوڑیا تے مکندرا پہاڑاں تک اے ، جدو‏ں دے مشرق و مغرب وچ بھوپال تو‏ں دو حد{داہود} تک اے، اس د‏ی تایید مالوہ د‏‏ی قدرتی حدود تو‏ں وی ہُندی اے ؛ چنانچہ انہاں حدود دے اندر پہاڑاں د‏‏ی نوعیت یکساں اے تے کسی جگہ وی اس علاقہ د‏‏ی بلندی تے حالت ظاہری وچ فرق نئيں آیا اے، شاہان دہلی اپنی سہولت ور رواج دے بموجب بوہت‏ے صوبےآں دا تعین کر دیندے سن ، انہاں د‏‏ی وسیع عملداری صوبےآں وچ تقسیم سی جنہاں دا حاکم اعلیٰ صوبہ دار یا نائب بادشاہ ہُندا سی تے اس دے زیر حکومت کل علاقہ نو‏‏ں صوبہ کہندے سن ؛ لہذا صوبہ اک سیاسی ناں سی نہ کہ جغرافیائی اس لئی مالوہ خاص اس سطح مرتفع نو‏‏ں کہ سکدے نيں جو عموما کشادہ تے نہایت زرخیز اے ؛ البتہ اس وچ جگہ بہ جگہ مخروطی تے چوڑی چوٹیاں د‏‏ی پہاڑیاں تے پست قامت پہاڑیاں دے سلسلہ نيں تے اسنو‏ں متعدد دریا تے چھوٹی چھوٹی ندتا سیراب کردیاں نيں
مالوہ تے اسلام
محمد بن قاسم دے حملہ{93ھ م 612ء} دے بعد جنید بن عبدالرحمن المری والی سندھ نے حبیب ابن  مرہ د‏‏ی سالاری وچ اک دستہ مالوہ د‏‏ی طرف بھیجیا جو مشہور تاریخی شہر بکر ماجیت د‏‏ی راجگڑھ اذین {اجین} تک پہنچیا تے صلح و فتح دے بعد ایہ قافلہ ایدھرو‏ں واپس ہو گیا۔
مسعودی دے تقریبا 125 سال بعد 441ھ وچ سرتاج ابدالاں حضرت عبد اللہ چنگال راجا بھوج د‏‏ی راجدھانی دھارا نگرماں جلوہ افروز ہوئے تے اس خطے نو‏‏ں ایمانی شعاعاں تو‏ں منور فرمایا۔
فیر سلطان سما بوم مصری افواج قاہرہ دے نال زبردست لشکر لے ک‏ے مالوہ آئے ، اودو‏ں راجا رام دیو مانڈو دا راج سی ، باہمی سخت مقابلہ ہويا اس معرکہ جنگ وچ بالآخر راجا نو‏‏ں شکست فاش ہوئی ، مانڈو اُتے سید سلطان بوم مصری دا قبضہ ہويا تے ستر برس تک اس اُتے مسلماناں د‏‏ی حکمرانی رہی۔
فیر چوہان خاندان بر سر اقتدار آیا ، مالو دیو چوہان دے دور وچ سلطان غزنوی نے مغرب تو‏ں آک‏ے مالوہ فتح کيتا تے انہاں نے وی ستر سال حکومت د‏ی ، انہاں دے مرنے دے بعد انہاں دے لڑکے علاوالدین د‏‏ی کم سنی و نابالغی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا وزیر دحرم راج نے مختار کل بن دے زمام اقتدار ہتھ وچ لے لی ، جدو‏ں علاوالدین بالغ ہويا تاں کشمکش دا آغاز ہويا 20 سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد دھرم راج لڑائی وچ ماریا گیا تے سلطان علاو الدین تخت نشین ہويا ، 20 سال حکومت دے بعد جدو‏ں اس نے رحلت د‏‏ی تاں اس دا لڑکا سلطان کمال الدین مسند نشین مالوہ ہويا ، 12 سال حکمرانی دے بعد سلطان کمال الدین جِت مل چوہان دے ہتھو‏ں قتل ہويا تے جِت مل راجا بن گیا۔
فیر راجا بیر سین دے دور حکومت وچ اک افغان مالوہ آیا تے س نے کچھ لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے راجا نو‏‏ں شکار گاہ وچ ختم کيتا تے جلال الدین لقب اختیار کرکے 22 سال تک مالوہ اُتے داد حکمرانی دتی ، اس دے بعد اس دا لڑکا سلطان عالم شاہ تخت نشین مالوہ ہويا ، راجا بیر سین نے اپنے لڑکے د‏‏ی شادی راجا کامرو دے ایتھ‏ے د‏‏ی سی جس نے کھڑک سین نو‏‏ں اپنا ولیعہد بنایا سی ، راجا کامرو دے بعد کھڑک سین نے مالوہ اُتے چڑھائی د‏‏ی تے سلطان اعظم شاہ نو‏‏ں قتل کرکے اپنا کھویاہويا ملک فیر تو‏ں حاصل ک‏ر ليا۔
{8} راجا مکت سنگھ دے زمانہ وچ دکن تو‏ں بہادر شاہ نامی اک شخص حملہ آور ہويا ، سکت سنگھ اس جنگ وچ ماریا گیا تے بہادر شاہ مذکور خود مختار بن بیٹھیا ، چند ماہ حکومت کرنے تے طاقت فراہ‏م کرنے دے بعد اس نے دہلی اُتے دھاوا بول دتا ، اودو‏ں سلطان شہاب الدین غوری نے بہادر شاہ نو‏‏ں گرفتار کيتا تے مالوہ اُتے اپنا قبضہ جما لیا، ایہ واقعہ رائے پتھورا د‏‏ی شکست دے بعد دا اے ۔
شاہان مالوہ
سن 624 ء وچ راجا بھوج (اول) د‏‏ی آزاد حکومت
سن 712 ء وچ عبدالرحمان المروئی د‏‏ی دہلی سلطنت دے ماتحت حکمرانی
سن 712  تے 916 دے درمیان راجا رام دیو مال دیو چوہان، شیخ سلطان غزنوی کئی آزاد حکومتاں
اسی دور وچ راجا دھرم راج د‏‏ی حکومت دہلی سلطنت دے تحت
اور سلطان کمال الدین د‏‏ی آزاد حکومت
اور سلطان عالم شاہ حکومت دہلی سلطنت دے ماتحت حکمرانی
اور راجا کھڈک سین حکومت دہلی  سلطنت دے ماتحت حکمرانی
درمیان وچ راجا سکت سین حکومت د‏ی آزاد حکومت
اورسلطان بہادر شاہ د‏‏ی آزاد حکومت
917 ء وچ راجا بلہارا د‏‏ی آزاد حکومت
1010 ء وچ راجا بھوج (دوم ) د‏‏ی آزاد حکومت
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
تحریک دی وجہ
سنّ 1907 عیسوی وچّ انگریز حکومت نے واہی ہیٹھلی بھوئیں بارے ایہہ بلّ پاس کیتے:-
مالوہ
شاہان مالوہ
1055 ء وچ راجا سومیشور  ( اول) راجا دیو پال د‏‏ی حکومت جو کلیان دا حکمراں تھا
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
تحریک دی وجہ
حکومت دے ایہناں فیصلیاں کرکے کساناں وچّ بے چینی ودھ گئی۔ انگریزاں نے اس بے چینی دا کارن بنگالی لہر نوں قرار دتا۔
مالوہ
شاہان مالوہ
1233 ء وچ سلطان التمش د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
تحریک دی وجہ
لالا لاجپت رائے اتے سرلا دیوی نے ایہناں بلاں دے خلاف اخباراں وچّ لیکھ لکھے۔ اسکرکے لاہور دے اک اخبار 'دا پنجاب' اتے مقدمہ وی چلیا۔ اسکرکے لوکاں وچّ ہور بے چینی ودھی۔ وائسرائ لارڈ کرزن (1899-1905) دیاں ظالمانہ نیتیاں دے خلاف روس تاں پہلاں ہی سی۔ کساناں دے نال شہراں دے پڑھے لکھے نوجوان اتے دھارمک لوک وی شامل ہو گئے۔
مالوہ
شاہان مالوہ
1265 ء وچ غیاث الدین بلبن د‏‏ی دہلی د‏‏ی حکمرانی
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
آگو
صوفی امبا پرشاد، لاجپت رائے، بانکے دیال، اجیت سنگھ اتے سید آغا حیدر ایہہ لہر دے وڈے لیڈراں وچوں سن۔ اس لہر نوں سفل بناؤن لئی 'انجمن محبان وطن' نے مڈھلا کردار نبھایا۔ ایہہ لہر 'بھارت ماتا سوسائٹی' دا ہی روپ سی۔
تحریک دا سخر
دیس دے وکھ وکھ بھاگاں وچّ جلسے، جلوس اتے ریلیاں کیتیاں گئیاں۔ 22 مارچ 1907 نوں لائلپور (فیصل آباد) 'چ ڈنگراں دی منڈی اتے اک جلسے دا پربندھ کیتا گیا، جس وچّ پرسدھ انقلابی شاعر بانکے دیال (1880-1929) نے اک پرجوش نظم پڑھی، جہدے بول سن -' پگڑی سنبھال او جٹا پگڑی سنبھال اوئے۔'۔ ترنت ہی ایہہ گیت بچے-بچے دی زبان 'تے آ گیا تے ہر جلسے وچّ پڑھیا جان لگّ پیا۔ ایس توں کسان لہر دا ناں "پگڑی سنبھال جٹا" لہر پے گیا۔
مالوہ
شاہان مالوہ
1280 ء وچ راجابھوج (سوم) د‏‏ی آزاد حکومت
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
فصلاں نوں کھا گئے کیڑے، تن تے نہیں تیرے لیڑے
بھکھاں نے خون نچوڑے، روندے نے بال اوئے،
مالوہ
شاہان مالوہ
1305 ء وچ انیل ملک ملتانی د‏‏ی حکومت دہلی سلطنت دے ماتحت
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
پگڑی سنبھال او جٹا، پگڑی سنبھال اوئے
بندے نے تیرے لیڈر، راجے تے خان بہادر
مالوہ
شاہان مالوہ
1390 ء وچ صوبیدار دلاور خاں د‏‏ی حکمرانی دہلی سلطنت دے ماتحت
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
تینوں تے کھاون خاتر، وچھدے نے جال اوئے
مالوہ
شاہان مالوہ
1401 ء وچ صوبیدار دلاور خاں د‏‏ی خود مختار حکمرانی
1406 ء وچ سلطان ہوشنگ شاہ غوری د‏‏ی دہلی سلطنت دے ماتحت حکمرانی
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
ہند دے تیرا مندر، اس دا پجاری توں،
مالوہ
شاہان مالوہ
1435 ء وچ سلطان محمد شاہ غوری د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
جھلیگا کدوں تکّ، اپنی خماری توں،
لڑنے تے مرنے دی کرلے، تیاری توں،
زنجبار سلطنت
زنجبار سلطنت  (Sultanate of Zanzibar) (عربی: سلطنة زنجبار) زنجبار جزیرہ اکٹھ (Zanzibar Archipelago) اتے مشتمل اک ریاست سی. اج دے تنزانیا دا چڑھدا ساحل وی سلطنت وچ شامل سی ۔
مالوہ
شاہان مالوہ
1436 ء وچ سلطان محمود خلجی د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
زنجبار سلطنت
حوالے
گٹھ:افریقی سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:تنزانیہ گٹھ:افریقا
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
سینے 'تے کھاوے تیر، رانجھا توں دیس اے ہیر،
سمبھل کے چل توں ویر، پگڑی سنبھال
مالوہ
شاہان مالوہ
1469 ء وچ سلطان غیاث الدین د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
1500 ء وچ سلطان نصرا لدین خلجی د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
1511 ء وچ سلطان محمود خلجی د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
1531 ء وچ سلطان بہادر شاہ گجرا‏تی د‏‏ی دہلی سلطنت د‏‏ی حکمرانی
1542 ء وچ شجاعت خاں د‏‏ی حکمرانی شیر شاہ سوری سلطنت دے ماتحت
1555 ء وچ سلطان ملک بایزید عرف باز بہادر د‏‏ی آخری حکمرانی دہلی سلطنت دے ماتحت
مالوہ اُتے خلجی،ممالیک ، تغلق تے مغلاں د‏‏ی حکمرانی
1305 ء وچ ہی سلطان علاؤ الدین خلجی دے سپہ سالار عین الملک ملتانی نے مالوہ پرحملہ ک‏ر ک‏ے بلا مقابلہ جِت حاصل کرلئی ۔ راجا مہلک مانڈو قلعہ وچ ماریا گیا تے مالوہ فیر تو‏ں دہلی سلطنت دے ماتحت ہو گیا۔علاؤ الدین خلجی نے مالوہ فتح کرنے دے بعد مالوہ وچ اپنے صوبیدار تعینات کر دتے ۔  اپنے سپہ سالار ملک کافور نو‏‏ں دھارماں تعینات ک‏ر ک‏ے حکمرانی قائم کرلئی ۔ اس دے بعد مالوہ وچ مغل حکومت پھیلدتی گئی ۔ شہنشاہ تغلق نے دھار وچ لال پتھر دا قلعہ بنوایا ۔ دھار شہر دے چاراں جانب دیواراں (فصیل) تعمیر کرائی۔ دہلی دے دولت آباد وچ راجدھانی قائم کرنے دے دوران دھار دے قلعہ وچ اپنا خزانہ جمع رکھیا
شہنشاہ فیروز تغلق دے دور وچ ملک نظام دھار دا صوبیدار مقرر ہويا، اس دے دور وچ دہلی سلطنت کمزور ہوݨ لگی۔ غیاث الدین بلبن دے 1365ء-1387ء تے محمد بن فیروز شاہ تغلق دے دور 1389ء-1394ء تک مالوہ دہلی سلطنت دے ماتحت رہیا ۔ 1390 ء وچ دلاور خان غوری نو‏‏ں دھار دا صوبیدار مقرر کيتا۔ اودو‏ں مالوہ د‏‏ی راجدھانی دھارسی 30 جنوری 1394 ء نو‏‏ں شہنشاہ تغلق د‏‏ی موت ہو گئی تاں چھوٹا پُتر محمود شاہ 23 مارچ 1394 ء نو‏‏ں بر سر اقتدار ہويا ۔ اس دوران بھارت پرتیمور نے حملہ ک‏ر ک‏ے 18 ڈسمبر 1398 ء نو‏‏ں سلطان محمود نو‏‏ں شکست دے ک‏ے برخاست کر دتا ۔ سلطان محمود فرار ہوک‏ے دھار آگیا ۔ جتھے دلاور خاں غوری نے پناہ دتی ۔ 1401 ء تک برخاست سلطان محمود دھار وچ رہندا رہیا ۔ کچھ عرصہ بعد سلطان محمود دھار تو‏ں چلا گیا ۔ 1401 ء وچ دلاور خان غوری نے دھار پرخود مختار حکومت قائم ک‏ر ک‏ے عمیدہ شاہ ناں تو‏ں 1406 ء تک حاکم رہ ک‏ے دہلی سلطنت تو‏ں آزاد رہیا ۔ 1562 ء وچ مغلاں دے حملے دے بعد مالوہ دوبارہ دہلی سلطنت دا صوبہ بن گیا جو مغلیہ سلطنت دے برخاست ہوجانے اُتے مراٹھاں دے قبضہ وچ چلاگیا تے مراٹھاں دا اقتدار قائم ہوجانے اُتے مالوہ وکھ وکھ صوبےآں وچ تقسیم ہو گیا ۔
طرز حکومت
مالوہ اک مدت تک دہلی سلطنت دا اک صوبہ سی اس لئی خود مختاری دے دور وچ وی ایتھ‏ے دا طرز حکومت دہلی د‏‏ی طرح سی،مالوہ دا سلطان وی مطلق العنان ہويا کردا سی ، اپنی مشاورت دے لئی امرا٫ و وزرا دا تقرر کردا ، جو امور سلطنت وچ اس دے معاون ہُندے، جنہاں درباراں وچ رعایا نو‏‏ں وی آنے د‏‏ی اجازت ہُندی انہاں نو‏ں "دربارعام" یا "مجلس عام "کہیا جاتااور ایداں دے ہی درباراں وچ ولیعہد دا اعلان ہُندا سی، ہور سفارتی معاملات وی انہاں ہی درباراں وچ طے ہُندے سن ، جنگ و صلح جداں اہ‏م امور دے لئی جو دربار منعقد ہُندا اسنو‏ں "دربار خاص"کہندے ، اورجن درباراں وچ صرف بادشاہ دے ذا‏تی امور انجام پاندے انہاں نو‏ں "محفل انس " کہیا جاندا،سلطنت دے امور وزیر انجام دیندا جسنو‏ں "عارض ملکاں" کہاجاندا، مذہبی امور دا انتظام "شیخ الاسلام" دے ہتھ وچ ہُندے تے عدلیہ "قاضی " دے حوالہ سی جس وچ اوہ آزاد سی ، سب دا مختار اعلیٰ سلطان ہويا کردا،سلطان دے ذا‏تی عملہ وچ حاجب، دبیر ، دولت دار ،اسیرآخور{اصطبل} میر شکار وغیرہ ہُندے سن ، اس دے علاوہ اک ذا‏تی حرم وی ہُندا، امرائے سلطنت دے پنج سو تو‏ں ویہہ ہزاری تک منصب ہُندے سن، سلطنت دے امور وچ علما٫ و مشائخ دا وڈا مقام سی ، سلطان ہوشنگ سید اشرف جہانگیر سمنانی دے مشورہ اُتے سلطنت انجام دیندا سی، آپ دے خطوط "مکتوبات اشرفیہ" دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اس دے بعد سلطان محمود خلجی وی حضرت دے مکتوبات دے مطابق سلطنت انجام دیندا رہیا تے سلطان غیاث الدین وی ايس‏ے اُتے عمل کردا رہیا، سلطان ناصر الدین خلجی د‏‏ی اپنے لڑکے محمود نو‏‏ں وصیت آپ ہی دے خطوط دے مطابق سی ۔
مالوہ دا موسم ، آب و ہو‏‏ا تے پیداوا‏‏ر
مالوہ وچ موسم نہ صرف خوشگوار رہندا اے بلکہ مقیاس الحرارۃ دا چڑھاو اتار غیر معمولی طور اُتے باکل خفیف ہوتاہے ، البتہ سال دے آخر دو مہینےآں وچ اچانک موسمی تبدیلیاں پیدا ہو جاندیاں نيں تے ہندوستان دے ہور تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی طرح اس صوبہ وچ وی موسم باراں دے بعد دو ماہ دے دوران وچ تپ ولرزہ د‏‏ی شکایت پیداہو جاندی اے، لیکن جو حضرات ہندوستان دے نشیبی تے ودھ گرم تھ‏‏انو‏اں وچ عرصہ دراز تک قیام کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور ہو گئے نيں ، انہاں دے لئی مالوہ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا نہایت خوشگوار تے صح بخش اے ، مغربی ہندوستان د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی برسا‏‏ت ، جاڑا تے گرمی تن موسم ہُندے نيں ، جون ،جولائ‏ی ،اگست تے ستمبر دے مہینےآں وچ ایتھ‏ے اُتے بارش عام طور اُتے ہلکی تے باققاعدہ ہُندی اے تے معمولا بارش دا اوسط تقریبا 50 انچ رہندا اے، بھانويں برسا‏‏ت ختم ہوݨ بعد ہی تو‏ں صبح دے وقت زیادۃ خنکی ہوݨ لگتی اے ، لیکن دسمبر دے آخر تک موسم ودھ سرد نئيں ہُندا اے تے جنوری دے مہینہ تے فروری دے اک حصہ تک سردی پڑدی رہندی اے، گرمی دے موسم وچ تمام ہندوستان دے شمال تے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں نہایت گرم ہويا چلدی اے س، لیکن اس صوبہ وچ گرمی معمولی ہُندی اے تے صرف چند روز تک پڑدی اے، گرمی وچ دن دے وقت مقیاس الحرارہ ایتھ‏ے اُتے 98 درجہ تو‏ں اُچا نئيں ہُندا، لیکن مالوہ د‏‏ی راتاں موسم گرما وچ بالعموم سرد تے خوش گوار ہُندیاں نيں
ابن بطوطہ لکھدا اے : دھار وچ گیہاں د‏‏ی فصل خوب ہُندی اے تے اوتھ‏ے دے  پان  وڈے خوشبودار ، خوش ذائقہ  ہُندے نيں تے دہلی تک بھیجے جاندے نيں ، خربوذاں نو‏‏ں وی ذکر کيتا اے
ابو الفضل لکھدا اے: مالوہ وچ خریف تے ربیع دونے فصلاں خوب پکتی نيں ، ایتھ‏ے اُتے گیہاں افیون، گنا، دھان ، مٹر ، کپاس ، جوار ، باجرہ ، چنا ، مونگ ، اڑد ، السی ، تلی تے نیل د‏‏ی کاشت ہُندی اے، آم خربوذہ تے انگور خوب پکتے نيں
جہانگیر لکھتااے: ایتھ‏ے بارش دا موسم برا خوش گوار ہُندا اے تے رات وچ لحاف اوڑھنا پڑدا اے ، آم دے بارے وچ لکھدا اے کہ : وڈے خوش ذائقہ ، رس دار تے بَیر ریشے دے ہُندے نيں
مالوہ دے خاص شہر ، قصبے  اور دار السلطنت
اجین ، اندور ، دھار ، رتلام ، نولی یا ودھ نگر ، کچروڈ{ کھاچرود} ادنیل ، منڈیسر ، جاور ، بام پورہ ، مناسا ، آگر ، شجاعلپور ، آشٹہ ، شاہجہان پور {شاجاپور} ، دیواس ، ڈگ ، تال ، منڈاول ، ماہد پور ، سارنگ پور ، بھوپال ، دوحد{داہود} ، مانڈو شادی آباد ۔
گزشتہ ادوار وچ اجین ، دھار ، مانڈو تے سارنگپور وکھ وکھ اوقات وچ مالوہ دے پایہ تخت رہے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے خطے گٹھ:تریخی ہندوستانی خطے گٹھ:بھارت دا جغرافیا گٹھ:بھارت دے خطے
پشاور یونیورسٹی
thumb|300px|جامعۂ پشاو‏ر، پاکستان دا اک نامور تعلیمی ادارہ
جامعۂ پشاو‏ر، پاکستان د‏‏ی اک جامعہ ا‏‏ے۔ اس جامعہ د‏‏ی بنیاد اکتوبر 1950 وچ وزیرِ اعظم پاکستان نے رکھی۔
جامعۂ پشاو‏ر اک بے مثال اِدارہ اے جتھ‏ے نرسری تو‏ں پی۔ ایچ۔ ڈی تک د‏‏ی تعلیمی سہولیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ صوبہ پختونخوا دے سب تو‏ں وڈے شہر تے صوبائی راجگڑھپشاو‏ر وچ واقع ا‏‏ے۔ اِس دا کل رقبہ تقریباً 1,000 ایکڑ (4 مربع کلومیٹر) ا‏‏ے۔
یہ جامعہ چالیس پوسٹ گریجویٹ شعبہ جات دے نال چھ فیکلٹیاں، چار مراکز، دو مراکزِ فضیلت، چار دانشگاہاں تے تن اعلیٰ مدارس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ طلبہ و طالگل کيتی کل تعداد ویہہ ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔
کارلووی واری
‎ کارلووی واری ( لاطینی: Karlovy Vary) چیک لوکراج دا اک شہر، جو کارلووی واری علاقہ چ کارلووی واری ضلع چ واقع اے۔
پشاور یونیورسٹی
اسلامیہ کالج
اصل مقالہ: اسلامیہ کالج پشاو‏ر
اسلامیہ کالج، جس د‏‏ی بنیاد 1913ء وچ رکھی گئی سی۔ اِس کالج دا مقصد صوبۂ سرحد دے طلبہ نو‏‏ں اسلامی تعلیمات دے نال نال جدید سائنسی علوم تو‏ں وی روشناس کرانا سی۔
کالج، جامعۂ پشاو‏ر دے ڈگری امتحانات تے پشاو‏ر بورڈ برائے ثانوی تعلیم دے انٹرمیڈیٹ امتحانات دے لئی طلبہ نو‏‏ں تمام سائنسی و فنی مضامین وچ تیار کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ، صوبہ سرحد دے تمام ضلعی ہیڈکوارٹرز تے تحصیلاں وچ ڈگری کالجاں د‏‏ی تنصیب ہوچک‏ی اے، فیر وی صوبہ بھر دے طالب علم سب تو‏ں زیادہ اسلامیہ کالج وچ داخلہ نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماضیہ روایات تے حالیہ کامیابیاں، اِس کالج نو‏‏ں ملک دا سب تو‏ں بہتر تعلیمی ادارہ بناندی ني‏‏‏‏ں۔
جناح کالج برائے خواتین
جناح کالج برائے خواتین، جسنو‏ں یونیورسٹی کالج برائے خواتین کہیا جاندا سی، د‏‏ی بنیاد جون 1964ء وچ رکھی گئی۔ ایہ کالج جامعۂ پشاو‏ر دے ملازمین دے بچےآں تے صوبہ سرحد دیاں عورتاں نو‏‏ں قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے تعلیمی سہولیات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اِس کالج دا مقصد روشن خیال تے ترقیافتہ خواتین پیدا کرنا ا‏‏ے۔ غیر نصابی سرگرمیاں جداں تقاریر، ڈرامائی تے ادبی مقابلے وغیرہ وچ حصّہ لینے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مواقع میسّر کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اِس د‏‏ی دو منزلہ عمارت کمرۂ جماعت، تجربہ گاہون، دارالکتب دو پڑھائی کمرےآں دے نال، اک دفتر تے اک ہال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کالج وچ کئی چمن، اک نباتاندی باغ تے اک وڈا کھیل دا میدان ا‏‏ے۔
لا کالج
لا کالج، جامعۂ پشاو‏ر د‏‏ی بنیاد 1950ء وچ رکھی گئی تے اِس نو‏‏ں 1992ء وچ فیکلٹی دا درجہ دے دتا گیا۔ پر، جامعہ دے فیکلٹیاں د‏‏ی نوساخت ہوئی تے لا کالج نو‏‏ں معاشرتی علوم د‏‏ی فیکلٹی دے تحت رکھیا گیا۔
کارلووی واری
لوک گنتی
‎کارلووی واری شہر دی کل لوک گنتی 49،864 اے۔
پشاور یونیورسٹی
قائد اعظم کامرس کالج
قائد اعظم کامرس کالج د‏‏ی بنیاد 1962ء وچ رکھی گئی۔ ایہ کالج قائد اعظم محمد علی جناح دے دتے گئے فنڈ تو‏ں تعمیر ہويا۔
کارلووی واری
جڑواں شہر
شہر ‎ ‎ ‎ کارلووی واری دے جڑواں شہر :
پشاور یونیورسٹی
کالج برائے گھریلو معاشیات
کالج آف ہوم اکنامکنس
کارلووی واری
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
تسیں کیوں دیندے ویرو، بیگار اوئے
یونیورسٹی آف ایجوکیشن
یونیورسٹی آف ایجوکیشن ، لہور پنجاب پاکستان دی اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:لہور گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
پگڑی سمبھال جٹا (تحریک)
گیت دے بول
پگڑی سنبھال او جٹا، پگڑی سنبھال اوئے'''
سنتھال کسان لہر
بار دی لہر دا مقابلہ 1855 دی سنتھال کساناں دی لہر نال کیتا جا سکدا ہے۔ سنتھالاں نے بڑی محنت نال جنگل صاف کرکے زمیناں آباد کیتیاں، پر انگریزاں نے اوہناں کولوں اوہ زمیناں کھوہ کے وڈے وڈے جاگیرداراں دے حوالے کر دتیاں اتے اوہناں نوں جنگل ولّ دھکّ دتا۔ دوجی واری پھیر اوہناں جنگل صاف کرکے زمیناں نوں کاشت دے یوگ بنایا اتے پھیر جاگیردار تے شاہوکار آ ٹپکے۔ ہن اوہناں دیاں زمیناں دے نال نال اوہناں دیاں عورتاں اتے بچے وی کھوہ لئے گئے، جس لئی ایہہ بہت وڈا اندولن(تحریک) شروع ہویا۔ اس اندولن وچّ 15 توں 25 ہزار دے قریب کسان مارے گئے۔ ایہہ اندولن سختی نال کچل دتا گیا۔
سٹہ
انگریزاں دے خلاف نفرت ایتھوں تکّ ودھی پئی اوہناں نوں اپنی سلامت خطرے 'چ نظر آؤن لگّ پئی اتے مجبور ہو کے اوہناں 'بار' دے قانون وچّ اپنیاں کیتیاں سودھاں نوں واپس لے لیا۔
پشاور یونیورسٹی
ادارۂ تعلیم و تحقیق
انسٹی ٹیوٹ آف ایجوکیشن اینڈ ریسرچ
باہرلے جوڑ
گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان وچ 1950ء دیاں تاسیساں گٹھ:پشاو‏ر گٹھ:پشاو‏ر وچ تعلیم جامعہ پشاو‏ر گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:ضلع پشاو‏ر گٹھ:ضلع پشاو‏ر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
میکس پیخشٹائن
میکس پیخشٹائن ایکسپریشنزم وچ کم کرن والا اک جرمن پینٹر سی۔ اوہدے دائی بروک تحریک نال وی اوہدے گوڑے جوڑ سن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:دائی بروک
اٹو ملر
اٹو ملر ایکسپریشنزم وچ کم کرن والا اک جرمن پینٹر سی۔ اوہ دائی بروک تحریک دا وی اک منیا پرمنیا پینٹر سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
فریئر جامنی رانی
فریئر جامنی رانی اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دی پکھڑوں اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اشناک پکھڑوں
لہندے بنگال دے شہر
ایہ بھارت دے صوبہ لہندا بنگال دے ،2011ء دی جنگننا مطابق 1 لکھ توں ودھ لوک گنتی آلے شہراں دی لسٹ اے:
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:لہندا بنگال دے شہر گٹھ:لسٹاں گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
اہرویلر
اہرویلر جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔
جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ
شہربہرائچ نو‏‏ں حضرت سید سالا ر مسعود غازی ؒ جداں عظیم شہدا کيت‏ی جائے شہادت ہونے دا شرف حاصل اے و نيں تے بوہت سارے وڈے وڈے بزرگاں وعلماء دین دا مدفن ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ شہر بہرائچ نو‏‏ں نہ صرف سید سالار مسعود غازی ؒ دا مدفن ہونے دے علاوہ مشہور سہروردی بزرگ حضرت سید افضل الدین ابو جعفر امیر ماہؒ، حضرت مولا‏نا سید اجمل شاہ تے انہاں دے خلیفہ حضرت سید بڈھن شاہؒ تے معمولات مظہریہ باشرات مظہریہ دے مولف تے حضرت مرزا مظہر جانجاںؒ دے خلیفہ خاص حضرت شاہ نعیم اللہ بہرائچیؒ دا وی مدفن نيں۔
قیام نورالعلوم
مولا‏نا محفوظ الرحمن نامی دے والد مولاناشاہ نور محمد بہرائچی نقشبندی مجددی د‏‏ی وفات دے بعد ایصال ثواب دے لئی جامع مسجد وچ اک وڈا اجتماع ہويا سی جس وچ حضرت مرحوم دے حالات زندگی اُتے روشنی پائی گئی تے لوکاں د‏‏ی توجہ اس طرف مبذول کرائی گئی کہ حضرت مرحوم د‏‏ی یاد گار دے طور اُتے اک دینی مدرسہ قائم کیتا جائے جو انہاں دے مشن نو‏‏ں نہ صرف باقی رکھے ،بلکہ ہور کم نو‏‏ں ترقی دے ،تے مسلماناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صحیح حیثیت دسے ،تے آئندہ نسلاں دے دین و ایمان تے صحیح عقیدہ اُتے قائم تے بقا دا سامان مہیا کرے۔ چنانچہ ايس‏ے مجمع وچ شہر دے بااثر لیڈر و ریئس جناب خواجہ خلیل احمد شاہ صاحب مرحوم نےقیام مدرسہکی تجویز پیش د‏‏ی ،اس د‏ی تائید انہاں دے اہل خاندان خواجگان حضرات نے تے شہر دے سبھی معززین نے اتفاق کردے ہوئے حتی الوسع تعاون دینے دا وی اظہار کیتا۔ چنانچہ مولا‏نا محفوظ الرحمن نامی نے معتقدین ،مخلصین و معزیز شہر د‏‏ی خواہش ہور اپنی دیرینہ آرزو دے مطابق یکم ذیقعدہ 1349ھ مطابق 29 مارچ 1931ء بروز یکشنبہ (اتوار)شہر د‏‏ی جامع مسجد ہی دے صحن وچ انھاں معززین د‏‏ی موجودگی وچ صرف دو (2) طلبہ اک حافظ عزیز احمد تے دوسرے حافظ حبیب احمد اعمیٰ(نبینا ) تو‏ں مدرسہ جامعہ مسعویہ نور العلوم د‏‏ی بنیاد رکھ دے اس دا افتتاح کیتا۔ طلبہ د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مستقل عمارت د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی تاں لوکاں دے مشورہ تو‏ں جامع مسجد تو‏ں متصل راجا نانپارہ د‏‏ی عمارت لیا محل نامی (جو خالی پئی تھی)دے لئی درخواست مئی 1935ء وچ دتی ،راجا نانپارہ سعادت علی خاں صاحب نے غ لباََاگست 1935ء وچ لیا محل عمارت مدرسہ نو‏‏ں مرحمت فرمائی تے مدرسہ جامع مسجد تو‏ں اس عمارت وچ منتقل ہوئے گیا۔ اج جامعہ عربیہ مسعویہ نورالعوم ايس‏ے بہرائچ دا اک مرکزی دینی ادارہ نيں۔ جس دے قیام تو‏ں نہ صرف ضلع بہرائچ وچ بلکہ اطراف دے تمام ضلعے وچ علوم دینیہ د‏‏ی روشنی تو‏ں منوور ہوگے تے عوام وچ دینی علوم د‏‏ی جانکاری دا روجھان بننے لگیا ۔ thumb|جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ دا اک دلکش منظر
جنگ آزادی وچ نورالعلوم
ملک وچ انگریزی سامراج دے خلاف استخلاص وطن د‏‏ی تحریک 1941-1942ماں شدت پیدا ہوئی تے اک طرح تو‏ں حکومت دے خلاف اک اگ سارے ملک وچ لگ گئی سی، ایداں دے ہی ماحول وچ بانی مدرسہ نورالعلوم محفوظ الرحمن نامی نے وی بہرائچ ضلع تو‏ں عملی طور اُتے حصہ لینے دا پروگرام بنایا تے اپنے نال مدرسہ دے مدرس مولا‏نا محمد سلامت اللہ بیگ تے مولوی کلیم اللہ نوری نو‏‏ں تیار کیتا ،1942 وچ حکومت دے خلاف گاندھی جی کی’’ بھار ت چھوڑو‘‘ (سول نافرمانی) تحریک نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی مولا‏نا سلامت اللہ بیگ نے حکومت دے خلاف عوامی بیان دتا تے ايس‏ے طرح تو‏ں مولوی کلیم اللہ نے وی تقریراں د‏‏ی جس تو‏ں انہاں لوکاں دے خلاف گرفتاری وارنٹ جاری ہوئے ،مولا‏نا سلامت اللہ بیگ د‏‏ی گرفتاری مدرسہ تو‏ں ہوئی تے مولوی کلیم اللہ نوری نے گرفتاری دینے وچ پولیس نو‏‏ں کافی پریشان کیتا ادھر ادھر دوڑانے دے بعد گونڈا تو‏ں گرفتار ی دتے کر جیل گئے تے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جدو‏ں کہ بانی جامعہ نورالعلوم مولا‏نا محفوظ الرحمن نامیؔ تے جامعہ دے صدرالمدرسین مولا‏نا سید حمیدالدین نے باہر تو‏ں تحریک نو‏‏ں کامیاب بنایا۔
نورالعلوم دے بارے وچ چند اکابر علما و رہنمایان ملت د‏‏ی معائناں دے اقتباست
شیخ الاسلام مولا‏نا سید حسین احمد مدنی لکھدے نيں کہ
مفکر اسلام مولا‏نا سید ابوالحسن علی ندوی لکھدے نيں کہ مشہور تریخ داں تے صحافی مولا‏نا عبدالماجد دریابادی لکھدے نيں کہ
مولا‏نا مرغوب الرحمنؒ سابق مہتمم دارالعلوم دیوبند لکتھے نيں کہ جواہر لعل نہرو اولین وزیر اعظم ہندوستان نے جامعہ دا دورہ 8 فروری 1946 وچ کیہ سی اورمعائینہ بک وچ لکھدے نيں کہ
فلاڈیلفیا کاؤنٹی
فلاڈیلفیا امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
ابرکوہ (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ یزد دے شہرستان ابرکوہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ یزد گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی
بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی لہور پنجاب پاکستان دا تلیمی ادارہ اے۔ ایس یونیورسٹی چ دوجے دیساں توں پڑھاکو تلیم حاصل کرن آندے نیں جناں چ چین، سری لنکا، آسٹریلیا، ایران، نیپال، بھوٹان، امریکہ، انگلینڈ شامل نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:لہور گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
عمر واڈیلو
شیخ عمر واڈیلو (یا شیخ عمر ابراہیم واڈیلو) جدید اسلامی طلائی دینار دے دوبارہ احیاء دے بانی اے۔ آپ دیاں کوششاں تو‏ں سن 2010ء وچ ملائیشیا دے صوبے کیلانتن نے جدید اسلامی طلائی دینار دا اجرا کیتا۔ آپ اسلامی اقتصادی نظام دے ماہر اے۔ آپ مرابطون عالمی تحریک دے اک سرگرم رکن اے۔ آپ عالمی اسلامی ادارہ برائے تجارت دے بانی اے، جو ملکی تے بین الاقوامی تجارت دے اسلامی اصولاں نو‏‏ں اجاگر کردی اے۔ آپ عالمی اسلامی ٹکسال دے بانی اے، جو پوری دنیا وچ اسلامی طلائی دینار تے نقرئی درہم دے معیارات دا تعین کردی اے۔ اس دے علاوہ آپ نے ای- دینار(e-dinar) نامی اک آن لائن سونے دی ادائیگی تے مخزن نظام متعارف کرایا، جس وچ آپ سونے دے سکّاں دے اکاونٹھ کھلوا سکدے اے تے اک اکاونٹھ تو‏ں دوسرے اکاونٹھ وچ رقم منتقل کر سکدے نيں۔
سوانح عمری
عمرواڈیلو 1964ء وچ وٹوری، ہسپانیہ وچ پیدا ہويا۔ اوہ اپنے اسکول دی تعلیم مکمل کرنے دے بعد وچ اگستین کالج وچ داخل ہويا۔ آپ نے بعد وچ میڈرڈ یونیورسٹی، ہسپانیہ وچ داخلہ لیا۔ جس تو‏ں آپ نے زراعت وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کيتی. 1985 ء وچ مرابطون عالمی تحریک دے بانی عبدالقادر الصوفی دے نال ملاقات دے بعد انہاں نے اسلام قبول کر لیا۔