cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی ریتی رواج
وری بناؤنا
وئاہ تو کجھ دن پہلاں وری بنائی جاندی اے جس وچ منڈے والے کڑی دے کپڑے تے گہنے بناؤدے ہن وری بناؤن لئی اام تور تے نیڑلے رشتیدارا نوں لجائاں جاندا ہن اج کل وری بناؤن لئی کڑی نوں نال لجان دا اام رواج ہو گئا اے کڑی اپنی پسند دے سوٹ تے گہنے بنوا لیدی اے۔
منڈے دے پروار دے کپڑے بناؤنا
کڑی والے وی منڈے دے پروار تے ہور نیڑلے رشتیدارا نوں وت مطابق کپڑے بنا کے دندے ہن۔جس نوں نونگے بناؤنا کہندے ہن
گنڈ بھیجنا
سکے سنبندھیاں نوں وئہ وچ شامل ہون لئی سدا بھیجئا جاندا اے۔جسنوں گنڈھ بھیجنا کیہا جاندا اے۔ س رسم ویلے بھائیچارے وچ گڑ ونڈئا جاندا اے۔ پہلاں جدوں لوک اکھر ودئا تو انجان سن تاں مولی دے دھاگے نوں خاص طرحاں دیاں ستّ گنڈا مار کے لاگی ہتھ بھیجئا جاندا سی ہو مولی شگن دا پرتیک بن گئی اس تو س رسم دا ناں گنڈ بھیجنا پے گئا
ستّ سہاگناں دی ریت
وئاہ دیاں ریتاں وچ ستّ سہاگنا دی ریت خاص اہمیت رکھدی اے وئاہ دے دن آٹا تے میدا پیہن،دال دلن،وڑیاں ٹکن تے ہور نکے وڈے کم ستّ سہاگناں مل کے کردیاں ہن سبھ تو پہلی ریت چکیاں لاؤن دی اے ستّ وسدے گھراں وچو چکیاں منگ کے کسے ک کمرے وچ لا دتیئاں جاندیا ہن پھر ستّ سہاگنا کٹھیئاں ہی ستّ مٹھا انّ پاؤندیاں ہن پہلاں ماہ دی دال دلی جاندی سی تے پھر وڑیاں ٹکیاں جاندیاں سی ہ رسم ستّ جاں گئارا دن پہلاں کیتی جاندی اے۔
مانئیے پینا
وئاہ توں کجھ دن پہلا ور اتے کنئا نوں اپنے گھر توں پیر نہی کڈھن دتا جاندا۔ گھر وچ اہنا نوں کلا نہی چھڈئا جاندا۔ ور نال اسدا کوئی جگری دوست جسنوں سربالا کہندے ہن۔ کنئا نال اسدی کوئی سہیلی جسنوں سروالی کہندے ہن۔ ہر ویلے پرچھاوے وانگ نال رہندے ہن۔ س ریت نوں مائیے پینا کہندے ہن۔ چار کڑیا کسے پیلی چادر جاں پھلکاری دیا چار کنیا پھڑ کے چکی اتے چندوئے وانگ تان کے کھلو جادیا ہن۔ س موقعے تے وئاہدڑ نوں وٹنا ملئا جادا اے۔ جو ہولدی، دہی تے سروں دا تیل نوں ملا کے بنائا جاندا اے۔
وٹنا ملن دی رسم
ویاہ توں ستّ دن پہلا وٹنا ملن دی رسم شروع ہو جاندی اے۔ اس وچ ستّ سہاگنا ویسن وچ تیل،دہی،ہلدی پا کے ویاہ والے لگاؤندے ہن ۔ ایہہ رسم دوران لوک گیت گائے جاندے ہن ۔
چوڑا چڑاؤن دی رسم
ایہہ رسم ویاہ توں اک دن پہلا کیتی جاندی اے۔ اس وچ لڑکی دا ماما لڑکی نوں چوڑا چڑاؤندا اے۔ ایہہ چوڑا چڑاؤن توں پہلا لسی وچ ڈبویا جاندا اے تے وچ ہرا گھاہ وی رکھیا جاندا اے ۔
نہائی دھوئی دی رسم
ویاہ والے دن نہائی دھوئی دی رسم کیتی جاندی اے۔ اس رسم دوران ستّ سہاگنا ولوں وٹنا لگایا جاندا اے، پھر سروالے ولوں وہولے نوں نہلایا جاندا اے، پھر ماما وہولے نوں گودی چکّ کے پٹڑے توں اتاردا اے تے شگن وجوں کجھ روپئے تے دو لڈو جھولی وچ پائے جاندے ہن اتے منہ مٹھا کرایا جاندا اے ۔
جنڈی کٹنا
جنڈی کٹنا اک ہور رسم ہندی اے۔ ‘جنڈی کٹنا’ اوہناں قدرتی آفتاں دے صفایا کرن دا پرتیکاتمک پرگٹاوا اے جہڑیاں لاڑے دے راہ وچ رکاوٹ بندیاں ہن۔ اہہ ورتارے مرد دی طاقت دے پرگٹاوے دے روپ وچ اپنی ہوند رکھدے ہن۔” ویاہ والے دن سبھ توں پہلاں نائی دھوئی دی رسم کیتی جاندی اے۔ نائی دھوئی ویلے منڈے، کڑی نوں وٹنا ملیا جاندا اے اتے بعد وچ مامے ولوں شگن دے کے چونکی توں اتاریا جاندا اے۔
شہرے بنائی
برات جان تو پہلا جدو لاڑے دے اسدیاں بھیناں سیہرے بندیاں ہن تاں نال دی نال گانے وی گائے جادے ہن آٹے سرمہ پوائی ویلے وی گانے گائے جاندے ہن |
آنند کم
آنند کم دی رسم بہت ہی اہم ہندی اے۔ اس رسم وچ ‘لاواں’ شری گرو گرنتھ صاحب دی حاضری وچ ور، کنیا اتے دوواں دھراں دی موجودگی وچ ہندیاں ہن۔ شبد دا گائن کرکے لاڑا-لاڑی نوں سچجی گرہستھی جیون جار سکھاؤن دا نصیحت دتا جاندا اے۔” ڈولی تورن ویلے کڑی نوں پھر سنواریا شنگاریا جاندا اے۔ لاڑے دی سسّ جوائی نوں شگن دندی اے تے اسدا منہ مٹھا کراؤندی اے تے پھر کڑی نوں وداع کیتا جاندا اے۔
ہور رسماں
جنج بنھنا، جنج چھڈاؤنی، سٹھنیاں دینیاں، پتل دینی، جتی چکنا، چھند سننے، کھٹّ وکھاؤنی، سسّ دے جلیب، سسّ دے لڈو، ڈولی تورنا، نین دی مانتا، در چکوائی، تیل چونا، پانی وارنا، پیالہ دینا، برکیاں دینا، تھالیاں وچھاؤنیاں، جاگو کڈھنی، چھجّ بھننا، گدھا پاؤنا، گھنڈ کڈھنا، گھنڈ اتارنا، منہ وکھائی، پڑی پاؤنا، صندوق کھلھوائی، چھٹیاں کھیڈنا، جٹھیریاں دے متھا ٹیکنا، بیری پوجا، چھنا کھیڈنا، پروسا دینا، وٹنا ملنا، نؤندا پاؤنا، چولی چھکنا، مہندی لاؤنی، چپنیاں بھننا، سرمہ پاؤنا، سگی پھلّ گندنے، گئی رات تک سہاگ، گھوڑیاں گاؤنا، گانا کھیڈنا، کوٹھی جھاڑ، سااے بنھنا، گانا بنھنا، بھیلی دینا، گٹھا دینا، میچا بھیجنا، وری بناؤنا، توی بنھنا، دالاں چگنیاں، چکیاں لاؤنیاں، مائیاں، دودھ اکٹھا کرنا، کڑاہی چاڑھنا، منجے-بسترے اکٹھے کرکے، بھانڈیاں دی ویل لیاؤنی آدی اجہیاں رسماں سن۔ سٹھنیاں وچ کڑم-کڑمنی، لاڑا-لاڑی دی بھین، جیجا، بھائی ، تائی، تایا، چاچیاں ، چاچے، بھوآ، پھپھڑ، مامے، مامیاں، ماسیاں، ماسڑ تے برات وچ آئے براتیاں دے بارے اجہیاں سٹھنیاں دتیاں جاندیاں سن۔
جنج بنھنی
ویاہ وچ آئے براتیاں نوں جدوں روٹی پروسی جاندی اے تاں کڑی دیاں سہیلیاں جاں پنڈ دیاں عورتاں ولوں جنج بنہی جاندی اے۔ جنج بنھن دی ریت کڑی والیاں تے براتیاں وچکار اک تکرار اے جس وچ کورڑا چھند تے دوہرا گا کے جنج بنہی تے چھڈائی جاندی اے۔ اس ویلے ہور وی نکے موٹے ہاسے ٹھٹھے ہندے ہن۔ کڑیاں براتیاں نوں گیت گا کے نہورے ماردیاں ہن اتے براتی وی گا کے اوہناں نوں موڑویں روپ وچ جواب دندے ہن۔ جنج بنھن دا رواج پرانے سمیاں وچ عامَ پرچلت رہا اے ۔ عامَ کر کے پہلاں ویاہ کئی دناں تک چلدے سن تے ہر روز نویاں ریتاں نبھائیاں جاندیاں سن جنہاں وچوں جنج بنھنا وی اک ریت رہی اے۔ جنج بنھن دا اصل مقصد براتیاں نوں روٹی کھان توں ورجنا ہندا اے۔ پراہنیا دے 'ہری ہر کرو جی' توں پہلاں ہی کوئی کڑی اپنے گیت دے بولاں نال اوہناں نوں بنھ دندی اے۔
موت نال متعلق رسماں
‘رسماں جاں ریتاں لوکاچار دا ہی روپ ہندیاں ہن، ایہناں دی پالنا نہ کرن والے شکھش دی سماج نقطہ چینی تاں نہیں کر سکدا اتے نہ ہی اجیہا کرنا ‘سماجی اپرادھ’ اے۔ اس لئی سماج اجیاے انسان لئی کوئی سجا تجویز نہیں کردا۔ انج اپنے بھائیچارے دی کروپی ہی اپنے آپ وچ وڈیری سجا بن جاندی اے۔ رسماں اتے ریتاں سماجی قدر نظام دا ہی انگ ہون کارن ایہناں نوں گھٹ جاں ودھ مقدار وچ ہر پیڑھی نبھاؤندی رہی اے۔ ایہناں دی پالنا کرنا بھاویں سدھے طور تے لازمی نہیں ہندا پر کیونکہ سارے لوک نبھاؤندے ہن، اس لئی لوکاں کولوں نتکتاچینی کراؤن لئی وی کوئی تیار نہیں ہندا۔ اس لئی رسماں دا سلسلہ چلدا رہندا اے۔”
مرن ویلے دیاں رسماں
1. مرن ویلے بندے نوں دھرتی تے اتار دتا جاندا اے۔ مرن ویلے دیاں کریاواں نوں رسماں کہنا بہتر نہیں کیونکہ رسماں دا تعلق اصلی بہتر نہیں کیونکہ رسماں دا تعلق اصلی سماجی اصل دی پرمپرا نال ہندا اے جتھے کریاواں زیادہتر لوک وشواساں دا ہی وئکت روپ ہندیاں ہن۔ جس طرحاں مرن مگروں پنڈ (ستناز، مکی، کنک، جوں چھولے، مٹھ، چال، باجرہ آدی) دے پنے بناؤن دی کریا، گھڑا بھنن دی کریا نرول یعقین نال تعلق رکھدیاں ہن۔ اس لئی چنگا ہووےگا جے مرن دیاں رسماں نوں کریاواں کیہا جاوے۔
آخری فلسفہ
ارتھی نوں چکن توں پہلاں مرے ہوئے پرانی نوں متھا ٹیکدے ہن۔ اس توں پچھوں چار قریبی رشتے دار ارتھی نوں اپنے موڈھیاں اتے چکّ لیندے ہن۔ رستے وچ کانھی تے باقی بندے ‘رام نام ست ہے’ کہندے جاندے ہن۔
باسا دینا
رستے وچ پنے دندے جاندے ہن گھر دا دروازہ لنگھ کے دوجا، پنڈ دا دروازہ لنگھ کے تیجا، مساناں دے ادھ وچ کسے چھپڑ، تلاؤ جاں کھوہ دے کنڈھے چوتھا ، پر چوتھا پنا دین توں پہلاں ارتھی نوں پانی نال چھڑکی ہوئی تھاں تے اتار لیندے ہن تے مرن والے دی نونہہ پہلاں پناں چکّ کے اسدی تھاں چوتھا رکھ دندی اے تے اک پانی دا گھڑا بھندی اے جہڑا مرن والے نوں پہنچیا منیا جاندا اے۔ اینے ویلے وچ کانھی دم لیندے ہن تے اسنوں پھیر چکّ لیندے ہن۔ اس ویلے سر اگے تے پیر پچھے ول رکھے جاندے ہن۔ اگلے کانھی پچھے تے پچھلے اگے ہو جاندے ہن۔ اس ریت نوں ادھ رستہ، بانسا دینا جاں بسرام کرنا کہندے ہن۔
لامبو لاؤنا
ادھ رستہ توں پچھوں عورتاں اتھے ہی بیٹھ جاندیا ہن تے مرد چلے جاندے ہن۔ مساناں وچ پہنچ کے ارتھی لاہ دندے ہن اتے وڈا پتر چکھا واسطے ستّ واری رام رام لکھ کے تھاں تیار کر لیندے ہن اتے لاش نوں چکھا اتے رکھ دندے ہن۔ اس توں پچھوں وڈا پتر اپنے ہتھ وچ لامبو لے کے سجیوں کھبے نوں اک گیڑا ارتھی دے آلے-دوآلے کڈھدا اے۔ پیراں کول پہنچ کے اوہ چکھا نوں لامبو لا دندا اے۔ اگّ لگ جان تے ارتھی نال آئے سارے آدمی دور جا کے کھلو جاندے ہن۔
کپال کریا
جد چکھا پانی کے مردے دی کھوپری وکھائی دین لگ جاوے تاں کوئی آدمی چکھا وچوں اک ڈنڈا کڈھ کے مردے دی کھوپری ٹھکوردا اے اتے ہتھلا ڈنڈا چکھا دے اپروں لاش دے پیراں توں پار سٹّ دندا اے۔ اسنوں کپال کریا کہندے ہن۔ اسدا مقصد کھوپری نوں جلاؤنا پیندا اے ۔ جے ایہہ چنگی طرحاں نہ جلے تاں مردے توں بدبو آؤندی اے۔ کپال کریا توں پچھوں ارتھی نال آئے سارے بندے چکھا دے باہر پئے بالن نال لاش نوں ڈھکّ دندے ہن۔
ڈکا توڑنا
رستے وچ سارے سجن کسے کھوہ، ٹوبھے جاں چھپڑ اتے جو سکے تاں اشنان نہیں تاں ہتھ منہ دھوندے ہن۔ عورتاں اس ویلے نہاؤندیاں ہن۔ اس پچھوں سارے آدمی کجھ چنھاں راہیں مردے نال اپنا تعلقات توڑدے ہن۔ کئی واری ڈکا توڑدے ہن تے کئی واری کنڈا ۔ کئی نمّ دی پتی چبا کے مرن والے نوں اپنے واسطے نموں کوڑا کر دندے ہن جاں اکّ دا دودھ چو کے اکوں کوڑا۔
پھلّ چگنا
موت دے تیجے دن مردے دے پھلّ چگن جاندے ہن۔ اپنے نال اک پھوہڑی، چار کیلیاں، نچلاں اتے ‘پھلّ’ پاؤن لئی گتھلی لے جاندے ہن۔ عورت دے پھلاں لئی لال گتھلی ہندی تے مرد لئی چٹی۔ اتھے پہنچ کے سبھ توں پہلاں ‘کرمی دھرمی’ اپنے انگوٹھے تے چیچی دی مدد نال تن پھلّ چگدا اے۔ اس توں پچھوں باقی آدمی وی پھلّ چگ لیندے ہن۔ ایہہ استھیاں جاں پھلّ لکڑی دی پھوہڑی نال پھرول کے لبھے جاندے ہن۔ ہتھاں پیر دے پوٹیا تے دنداں دیاں استھیا گتھلی وچ پا لیندے ہن اتے باقی اسے تھاں دفنا دندے ہن۔ اک واری پھلّ، گتھلی وچ پاؤن توں پچھوں پوتر پانی وچ ہی ہڑھائے جا سکدے ہن، زمین اتے کدے نہیں رکھے جاندے۔ جے اسے ویلے نہ لجائے ہون تاں ایہناں نوں کسے رکھ اتے ٹنگ چھڈدے ہن۔
پھلّ پاؤن جانا
ایہہ کم عامَ طور تے گھر دا مکھی جاں سیانا میمبر کردا اے۔ پھلاں نوم پہوئے جاں ہردوار آدی لجان والے بندے نوں راہ داری اتے پانڈے دی فیس دتی جادی اے۔ اوہ اپنے بزرگ دے ایہناں پھلاں نوں بڑی عجت تے مان نال لجاد اے۔ رکھ توں پھلّ لاہن لگیا اوہ بڑے مان نال بزرگ دا ناں لے کے کہندا اے آ گلجاری لال تینوں پہوئے چھڈّ آئیے۔
مکانا
اس توں پچھوں ستّ دن افسوس کردے ہن۔ دور نیڑے دیاں مکاناں آؤندیاں ہن۔جیکر عورت دی موت ہوئی ہووے تاں اس دا سہرا پروار اس دے پیکے گھر مکان لے کے جاندا اے تے جیکر آدمی دی موت ہوئی ہووے تاں سہرے گھرے جایا جاندا اے۔ اس رسم دوران چول بنائے جاندے ہن۔ اس نوں مٹھی روٹی کیہا جاندا اے ۔ دس دن گھر اشدھّ رہندا اے۔
بھوگ پاؤنا
موت توں نوویں جاں دسویں دن بھوگ پایا جاندا اے۔ جس وچ سارے رشتے دار سریک ہندے ہن۔ بھوگ توں بعد مرگ والے گھر ستھر نہی وچھیا جاندا ۔
ہنگامہ جاں ہنکاما
پنجاب وچ بڈھے دا ہنکاما جاں کئی تھاں ہنگامہ کہندے ہن، اک اہم رسم اے۔ اس دن کڑمتاں سدیاں جاندیاں ہن۔ لڈو، جلیبیاں پکائیاں جاندیاں ہن۔ سارے کوڑمے نوں چھکائیاں جاندیاں ہن۔ سردے پجدے گھر پنڈ نوں روٹی کردے ہن، سارے پنڈ وچ متعلق جی اک سیر لڈو ونڈے جاندے ہن۔ نال لگدے باراں پنڈاں وچ پنڈتاں جاں پنچائت نوم پنج سیر لڈو اتے برتن دتے جاندے ہن۔ اس نوں گدوڑا پھیرنا کہندے ہن ہنکاما اک طرحاں نال ویاہ ورگی رسم ہندی اے۔ گھردیاں دھیاں نوں سوٹ دتے جاندے ہن، نونہاں دے پیکے اوہناں نوں کپڑے دے کے جاندے ہن
چالیسا
مرن ویلے دیاں رسماں دا جیون دے فلسفے نال گہرا تعلقات ہندا اے۔ مسلماناں دیاں رسماں ہندواں توں وکھریاں ہن۔ مسلمان مردے نوں دباؤندے ہن۔ اس دے سوگ دا چالیسا مناؤندے ہن
الاہنی دا تعلقات لوک ناچ نال
ایہہ گیت-روپ سئپے دی جسمانی عمل نال متعلق ہون کرکے پرکار لوک-ناچ نال ملدا اے۔ سیاپے دی تال دا الاہنی دے اچار اتے سدھا تے موڑواں اثر پیندا اے۔
سیاپاکار جاں گلوکار
اس توں وی ودھ اس تال اتے بول دی اکسرتا نوں قایم رکھن لئی اک پیشاور سیاپاکار وی حاضر ہندی اے۔ مالوے وچ پیشاور سیاپاکار تے الاہنیکار دا کم مراسناں، ڈومنیاں، نائناں آدی نبھاؤندیاں ہن۔ ساریاں سوانیاں اک گول دائرے وچ اتے پیشاور سیاپاکار وچکار کھلو جاندی اے۔ اوہ اپنے دوویں ہتھ پہلاں متھے اتے پھیر پٹاں اتے ماردی جاندی اے۔ اسے مطابق باقی سوانیاں اس دی تال دا خیال رکھدیاں ہن۔ ہر تک دے انت اتے دوجیاں سوانیاں انترے دی کسے اک مرکزی تک نوں اچاردیاں جاندیاں ہن۔ ساری الاہنی اکلی سیاپاکار ولوں اچاری جاندی اے اتے باقی گروہ اک مرکزی تک دے دہرؤں راہیں ہنگارا بھردا اے: سیاپاکار : ماما دھیاں دی دوستی کوئی ٹٹدی قہراں دے نال -پٹی دھی نی میریئے امبڑیئے۔.۔. گروہ : ہائے! ہائے!! نی میریئے امبڑیئے۔.۔. سیاپاکار : کوئی لکھ کے گھلاں کارفتار کوئی سوہا اکھر پا نی کدے آؤن دا -پٹی دھی نی موریئے امبڑیئے۔.۔.۔ گروہ : ہائے! ہائے!! نی میریئے امبڑیئے۔.۔. سیاپاکار : ساون برسے رتّ اپنی میں برسا دن رات نی -پٹی دھی نی موریئے امبڑیئے۔.۔.۔ گروہ : ہائے! ہائے!! نی میریئے امبڑیئے۔.۔.
سیاپا
الاہنیاں دے نال چلدا سیاپا کئی طرحاں دا ہندا اے۔ جدوں پہلاں گلھاں جاں پڑپڑیاں اتے، پھیر پٹاں اتے، مڑ پھیر پٹاں اتے اتے پھر چھاتی جاں گلھاں اتے ہتھ مارے جان اوہ ‘تہتھڑا-سیاپا’ کہاؤندا اے۔ انت اتے پجّ کے سیاپا اک دم تیز ہو جاندا اے۔ گیانی گردت سنگھ لکھدا اے، “ٹٹ ٹٹ پیندی مراسن زور زور نال ہتھ گھماؤندی، وچ دی اک ٹپا آکھ کے۔.۔ سیاپا پورے زور نال شروع کراں دندا اے۔ ایہہ ‘چلنت سیاپا’ بڑی تیزی نال کیتا جاندا اے: اک : ہائے ہائے موت چندری اوئے۔.۔.۔. گروہ : ہایا ہائے ہائے ہائے۔.۔.۔ اک : ہائے ہائے موت بھیڑی اوئے۔.۔.۔ گروہ : ہایا ہائے ہائے ہائے۔.۔.۔.۔ اک : ہائے سوات خالی اوئے۔.۔. گروہ : ہایا ہائے ہائے ہائے۔.۔.
کیرنے
کیرنے، ہاؤکے اتے لیر دے دوران شکایت دے لہجے وچ اچرت اجیہا پرگیتک گیت-روپ اے جو تھیمک ٹکراؤ دی شعری جگت اتے مشتمل ‘میں’ تے ‘توں’ دے اکاگر تعلق پر سوے-مخالف راہیں تھیمک ٹکراؤ نوں صرف ٹکراؤں دی حالت وچ ہی پیش کردا اے۔ ملوئی لوک گیت روپاں وچوں کیرنا، اتے الاہنی دو اجیاے گیت روپ ہن جہڑے موت دے شوق اتے دکھ نال متعلق ہن۔ دوواں دے نبھاؤ دا حوالہ موت دے صدمے نال متعلق اے اتے دوویں ہی عورتاں ولوں اچارے جاندے ہن۔ ڈاکٹر۔ مہیندر سنگھ رندھاوا نے الاہنی نے ‘الاہنی’ نوں ‘وین’ اتھوا ‘کیرنے’ دے معنےآں وچ ورتیاں اے۔ ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند لکھدا اے، “الاہنی اک سوگمئی گیت اے جس دا مرتک سنسکار نال تعلق اے۔.۔اس سٹائل دے گیتاں نوں کیرنے جاں وین وی کہیا جاندا اے۔ اسے طرحاں گیانی گردت سنگھ الاہنی اتے کیرنے نوں اچیرے طور تے وکھریاؤندا نہیں، پر اوہ ایہناں دوواں دی پیشکاری دے ڈھنگ دی وکھرتا ضرور درساؤندا اے۔ اوہ لکھدا اے کہ کیرنا اکلی سوانی دوجی دے گل لگ کے پاؤندی اے پر الاہنیاں کسے پیشاور سیاپاکار دی اگوائی وچ گروہ دے ہنگارے نال اچاریاں جاندیاں ہن۔ گیانی گردت سنگھ نے سیاپے ویلے اچارے بولاں لئی مقررہ روپ وچ ‘الاہنی’ شبد ورتیا اے اتے اکلی سوانی دے اکلے سوانی دے اکاہرے بولاں لئی ‘کیرناں’ جاں ‘وین’۔ واضع اے کہ موت دے سوگ نوں پیش کردے ایہناں دوویں گیت- روپاں وچ مطلب پیشکاری اتے نبھاؤ- تکنیک وکھو وکھری ہون کرکے، ایہناں وچ روپ-رچنا دی نظر توں بنیادی انتر ہن۔ نرول انفرادی پدھر اتے نبھائے جان والے بولاں نوں ‘کیرنا’ جاں ‘وین’ کہنا چاہیدا اے اتے کسے پیشاور مراسن جاں نائن دی اگوائی وچ اک کورس وجوں اچارے جاندے بولاں نوں الاہنیاں کیہا جانا چاہیدا اے۔ کیرنے دا نبھاؤ جتھے لیراں اتے ہؤکیاں نال پروئیا ہندا اے، اتھے اس دا سمچا لحظہ شکایت دا ہندا اے۔ اپرلے کیرنے وچ شکایت اے: ‘توں تاں ترگی’ وچلی ‘توں’ اتے۔ ہر کیرنے وچ شکایت دے لحظے وچ اچاریا ہندا اے اتے شکایت وچھڑ گئے ‘توں’ پتی ہندی اے۔ کیرنے وچ ٹکراؤندے سندربھاں دیاں ودھیاں وچ بہت ونّ سونتا اے۔ اپرلے کیرنے وچ حال دی کرناتمک حالت نوں اکو شبد ‘ترگی’ نال اگھاڑیا گیا اے۔ پر کئی ہور کیرنیاں وچ ٹکراؤندے جیون سندبھاں نوں برو برابر پر ورتکنیک بمباں وچ نالو نال سرجیا ہندا اے۔ اتھے شبد ورتکنیک جٹاں وچ پروئے ہندے ہن جد توں پلنگ نماری چھڈّ کے بھنجے بیٹھینگا وے کلھ جمیا پتّ وے پیو تیرا راجا ہٹ گیا پچھاڑی۔.۔
تیرے ورگے گبھرو بھجے موت نوں ڈاہ نہ دندے وے
حوالے
گٹھ:سبھئاچار گٹھ:لوکدھارا گٹھ:پنجابی سبھیاچار
چک 66 دس آر
چک 66 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بیٹرکس چمگادڑ
بیٹرکس چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
وولٹیج
وولٹیج دو نقطیاں وشکار بجلی دے فرق نوں دسدا اے۔ اینوں v نال دسیا جاندا اے تے وولٹمیٹر نال ناپیا جاندا اے۔ وولٹ ایدا ناپ اے۔وولٹیج باجوں بجلی تاراں چ ٹردی اے۔
گٹھ:الیکٹرونکس
لوک
لوک ناں اے بندیاں دے کٹھ دا یا کسے دیس دے واسیاں نوں وی کیندے نیں
ڈنمارکی
ڈنمارکی اتلی جرمن بولیاں دی اک بولی اے۔ ڈنمارکی ڈنمارک تے جرمن صوبے شلسوگ ہولسٹائن چ بولی باندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 60 لکھ دے نیڑے اے تے جگ چ ایدا نمبر 102واں اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ایرانی آذربائیجان
thumb|ایرانی آذربائیجان آذربائیجان (Azerbaijan) (فارسی: آذربایجان; آزربائیجانی: آذربایجان) جسنو‏ں ایرانی آذربائیجان تے فارسی آذربائیجان وی کہیا جاندا اے شمال مغربی ایران وچ اک علاقہ اے۔ علاقے نو‏‏ں جنوبی آذربائیجان وی کہیا جاندا اے۔ پر بعض اہل علم تے ذرائع دے مطابق ایہ رجوعی تے سیاست طور اُتے اے۔
ثقافت
thumb|[[ساسانی سلطنت|ساسانی بادشاہ بہرام پنجم]]
آذربائیجان دا ذکر اکثر کتاباں وچ ملدا اے :
گزیده هر چه در ایران بزرگان
زآذربایگان و ری و گرگان
بیامد سوی آذرآبادگان
نظامی گنجوی
به یک ماه در آذرآبادگان
ہور ویکھو
فہرست ہم نام ریاستاں تے علاقے
حوالے
گٹھ:ایران دے خطے گٹھ:ایرانی آذربائیجان گٹھ:علاقے
گرنڈی کاؤنٹی، الینوۓ
گرنڈی امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
حبیب ابراہیم رحمت اللہ
ہور یکھو
گٹھ:گورنر پاکستانی پنجاب
کری چمگادڑ
کری چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ابراہیم اسماعیل چندریگر
سیاست وچ
محمد علی جناح دے آکھن تے بمبئی آے تے 1937 وچ بمبئی صوبائی مسلم لیگ دے صدر چنے گۓ تے 1946 تک چنے جاندے رۓ۔ برطانوی راج دے مکن توں پہلے جیہڑی سرکار بنی اوہدے وچ چندریگر کامرس دے وزیر سن۔ 1947 وچ پاکستان بنن مگروں پاکستان دی پہلی کابینہ وچ اوہ کامرس تے کاروبار دا وزیر بنایا گیا۔ ایس مگروں اوہ افغانستان وچ سفیر، صوبہ سرحد دا گورنر، صوبہ پنجاب دا گورنر تے قنون دا وزیر ریا۔ اکتوبر 1957 وچ اوہنوں پاکستان دا وزیراعظم بنایا گیا پر اسکندر مرزا نے دو مہینیاں مگروں ای لادتا۔
26 ستمبر 1960 نون لندن وچ اوہدی موت اوئی۔
پیلی ٹٹیہری
پیلی ٹٹیہری (yellow-wattled lapwing)، برصغیر دا پنچھی اے۔ عالمی پدھر تے بھانویں ایہہ نسل خطرے توں باہر درج کیتی ہوئی اے پر بھارت وچ ایہہ کافی گھٹدی جا رہی اے ۔ پنجاب وچ ایہہ لگپگ الوپ ہون کنارے اے ۔ ایہہ بھارت دے خشک علاقیاں وچ اپنا بسیرا کردا اے اتے تکھی آواز اتے تیز اڈان والا پنچھی اے ۔ بھاویں ایہہ پنچھی عامَ طور تے پرواس نہیں کردا پر کئی واری ایہہ برساتاں ویلے اپنے ٹکانے بدل لیندا اے ۔ اسدا رنگ حلقہ سلیٹی ہندا اے ، لتاں پیلیاں اتے چنجھ تے پیلے رنگ دا تکونا نشان ہندا اے ۔ ہورناں ٹٹیریاں وانگ ایہہ وی زمین دے پنچھی ہن اتے ایہناں دے آہلنے دھراتل تے اکٹھے کیتے محض کجھ چھوٹے کنکر-پتھر ہی ہندے ہن جس وچ ایہہ اپنے آنڈے دندیاں ہن ۔ اس پنچھی دے بچے آنڈیاں وچوں نکلن توں بعد جلدی ہی آہلنے چھڈّ دندے ہن اتے اپنے ماپیاں نال غذا دی تلاش وچ نکل تردے ہن
حلیہ
ایہہ خشک پتھریلے اتے گھاہ والے کھلے علاقیاں دا پنچھی اے ۔ ایہہ بھورے پیلے رنگ اتے درمیانے سائز دا ہندا اے ۔ اسدے سر تے کالی ٹوپی ہوندی اے ۔ اسدی ٹھوڈی اتے گلا کالے رنگ دا ہندا اے ۔ گردن بھورے رنگ دی اتے پیٹ چٹے رنگ دا ہندا اے ۔ سر دے کھنبھ کجھ کو ابھر سکدے ہن ۔ ایہہ نیپال دی کٹھمنڈو وادی وکھے عامَ طور تے کافی جاندا اے ۔ ۔ دکھن توں لہندےعلاقے وچکار ایہناں دے سائز وچ کجھ فرق پایا جاندا اے ۔
ایہناں دا سائز 260-280م م لما ہندا اے ۔ایہناں دے کھنبھاں دا سائز 192-211میمی چنجھ 23-26میمی ، اتے پونجھا 71-84میمی ہندا اے ۔ نر اتے معدہ اکو جاے وکھائی دندے ہن پر نر دی پوچھ کجھ وڈی ہندی اے ۔ اہنا دی آواز کافی تکھی ہندی اے۔
گبھریٹ پنچھی (7 ہفتے دا) مقامی بولیاں وچ اسنوں کئی ناواں نال جانیا جاندا اے ۔ ہندی وچ "زردی"، تیلگو وچ "چتوا" اتے راجستھان اتے پاکستان وچ اسنوں "جیٹھیری" کیہا جاندا اے۔ پنجابی وچ اس پنچھی نوں "پیلی ٹٹیہری" دے نام نال جانیا جاندا اے اتے مدھیا پردیش وچ "لاؤری"، گجراتی وچ "پرسنا تتوڑی"، مراٹھی وچ "پتمکھی تتوی" ، ملیالم وچ "منجکنی"، کنڑ وچ "ہلدی تتبھا"،تمل وچ "آلکتی " اتے سنہالسی وچ "کرلووا" کیہا جاندا اے ۔
وسیبا اتے ونڈ
ایہہ پنچھی لگپگ سارے بھارت اتے پاکستان دے کجھ علاقیاں وچ ملدا اے۔ ایہہ نیویں اتے بیٹ گھاٹاں، وچ اپنا بسیرا کردا اے ۔ ایہہ لال چنجھ والی عامَ ٹٹیہری وانگ پانی والیاں تھانواں دی بجائے خشک علاقیاں وچ ملدا اے ۔
وطیرہ اتے چوگردا
ایہہ ٹٹیہریاں خشک موسم وچ، خاص کرکے مونسون توں پہلاں مارچ توں مئی تک، اپنی انس پیدا کردیاں ہن ۔ ۔ ایہہ چار آنڈے دھرتی دی سطح تے کچرے وچ دندیاں ہن ۔ گھاہ دیاں جھاڑیاں وچ ایہناں دے آہلنے گھٹ ہی وکھائی دندے ہن ۔ گھاہ دیاں جھاڑیاں وچ ایہناں دے آہلنے گھٹ ہی وکھائی دندے ہن ۔ ) اجیہا اوہ بچیاں نوں گرمی توں بچاؤن لئی وی کردے ہن ۔ ایہہ پنچھی-ماپے آنڈیاں نوں اک خاص تاپمان تک ٹھنڈا رکھن لئی اپنی چھاتی دے کھنبھاں نوں پانی وچ دس منٹ تک گلہ کرکے مڑ آنڈیاں تے آ بیٹھدے ہن ۔ ) اجیہا اوہ بچیاں نوں گرمی توں بچاؤن لئی وی کردے ہن ۔ ایہناں دے چار آنڈیاں وچوں اک توں بعد اک وچوں بچہ نکلدا اے بھاویں ایہہ کجھ دناں دی وتھّ نال دتے ہندے ہن ۔
خطرے ویلے جد ماپے اک خاص قسم دی اچی اچی آواز دندے ہن تاں چھوٹے بچے زمین دی سطح نال چپک کے چھپ جاندے ہن اتے ایہناں نوں ویکھنا اوکھا ہو جاندا اے اتے اس طرحاں ایہہ خطرے توں اپنا بچاء کردے ہن ۔ اک مطالعہ مطابق ایہناں دے اہلنیاں وچ 3-4 آنڈے پائے گئے اتے ایہناں چون 27.58% وچوں بچے نکلے ۔ ایہہ بچے 27- 30 دناں دے وقفے وچ نکلے سن ۔ جد ایہناں دے گھونسلیاں کول جایا جاندا اے تاں ایہہ اتھوں اٹھ کے دور چلے جاندے ہن اتے ایہناں توں دھیان پرے کرن لئی اوہ ایہناں ول ویکھدے وی نہیں ۔
ایہناں ٹٹیریاں دا غذا کیڑے-مکوڑے ، بھونڈیاں، سیونک وغیرہ ہندے ہن [6] ایہناں نوں کھنبھ -جی دی بیماری ہندی اے ۔[18]
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ضلع سندرگڑھ
ضلع سندرگڑھ پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
انڈونیشیائی بولی
انڈونیشی انڈونیشیا دی سرکاری بولی اے انڈونیشی، مالے دی ریاؤ بولی دا اک انگ اے۔ اے بولی آسٹرونیشیائی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے ایدے بولن والیان دی گنتی 16 کروڑ توں اپر اے تے ایدا نمبر 41 اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:انڈونیشیا دیاں بولیاں
چک 67 دس آر
چک 67 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ازابیلا دوم
thumb|ازابیلا تے فرانسس thumb|ازابیلا پیرس وچ جلاوطنی دے دور وچ
ازابیلا دوم (Isabella II of Spain) (ہسپانوی: Isabel II) ہسپانیہ د‏‏ی ملکہ سی جس دا دور حکومت 1843 تو‏ں 1868 تک سی۔
گٹھ:1830 دے جم گٹھ:1904 دیاں موتاں گٹھ:آستوریاس دے شہزادے گٹھ:انیہويں صدی دیاں عورتاں حکمران گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی خواتین گٹھ:انیہويں صدی وچ یورپ دے شاہی حکمران گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی خواتین گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی شخصیتاں گٹھ:تخت تو‏ں دستبردار شاہی حکمران گٹھ:جدید طفل حکمران گٹھ:حکمراں ملکاواں گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان گٹھ:سپاہ سالار گٹھ:ہسپانوی جرنیل گٹھ:ہسپانوی شہزادیاں
اینتھنی بارنگر
اینتھنی بارنگر اک کینیڈین-امریکی جیو فزکس دا گرو سی۔ اونے معدنیات دی کھوج چ خاص ٹیکنالوجی ایجاد کیتی۔ اودی سب توں مشہور ایجاد INPUT سسٹم اے جس دی وجہ توں ارباں ڈالراں دیاں معدنیات دے ٹعیر لبے گۓ نیں۔ بارنگر 20 اکتوبر 1925 نوں جمیا۔ اوہ یونیورسٹی چ پڑن توں پہلاں برطانوی فوج دی طرفوں دوجی جنگ عظیم چ لڑدا ریا۔ 1948 چ اوہ لندن یونیورسٹی چ پڑن لگ پیا۔ اونے 1954 چ پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ اوہ پڑن توں بعد کج عرصہ کینیڈا چ کم کردا ریا جتھے اونے INPUT ایجاد کیتا۔ اونے 1961 چ اپنی کمپنی کھول لئی جینے کئی معدنیاتاں دے ٹعیر لبے۔ اوہ 1989 چ ریٹائر ہو گیا تے 15 اگست 2009 نوں مر گیا۔
گٹھ:موجد
اوہم دا قنون
بجلی دے دو نقطیاں دے وشکار جنی بعوتی وولٹیج ہووے گی اوناں بعوتا کرنٹ ہووے گااگر کنڈکٹر دا گرمی ناپ ناں بدلے۔ اینوں تھلے دتی گئی ترکڑی چ وی دسیا جاسکدا اے۔
اوہم دے قنون دے مطابق اک کنڈکٹر ) دے وچ لنگھن والے کرنٹ کسے دو نقطےآں وچکار لگائی گئی وولٹیج دا سدھا پروپورشنل(directly proportional) ہندا اے۔ مستقل پیرامیٹر رزسٹینس نوں کانسٹینٹ (constant of Proportionality) دی تھاں تے رکھن نال اس قنون  نوں اس طرحاں لکھیا جاندا اے،
جتھے
I
اینپیئراں وچ، کسے چالک وچوں لنگھ رہا کرنٹ اے، V چالک دے دوواں پاسے لگائی جان وولٹیج اے، جسنوں وولٹاں وچ ماپیا جاندا اے، اتے R، جسنوں اوہماں وچ ماپیا جاندا اے، چالک دی رزسٹینس  اے۔ ہور خاص طور تے، اوہم دا قنون کہندا اے کہ اس تعلق وچ R اک مستقل پیرامیٹر اے اتے ایہہ کرنٹ اپر انحصار نہیں کردا۔
اس قنون دا نام جرمن دے طبعیات دان جارج اوہم دے نام اپر رکھیا گیا اے، جسنے 1827 وچ اک لیکھ وچ، عام بجلئی سرکٹاں وچ لگائی گئی وولٹیج اتے کرنٹ دے ماپ، وکھ-وکھ لمبائی والیاں تاراں، نال دسے۔ اوہم نے اپنے کھوج نتیجے اجکلھ دی اپروکت سمیکرن توں تھوڑھے ودھیرے جٹل سمیکرناں نال درسائے سن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بجلی گٹھ:وولٹیج گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ گٹھ:فزکس
تروتسکی
لیون تروتسکی  (روسی زبان: Лев Троцкий)، لیو داویدووچ تروتسکی  Лев Дави́дович Тро́цький) ; جم ویلے لیو (لیبا) داویدووچ برونسٹین؛ Лев (Лейба) Дави́дович Бронште́йн 7 نومبر 1879 – 21 اگست 1940) روسی مارکسسٹ انقلاب کاری اتے نظریہ کار، سوویت سیاستدان، لال فوج دا بانی اتے پہلا آگوُ سی۔
لیون ٹراٹسکی ، پیدائشی ناں لیو ڈیوی ڈووچ برانسٹائن تے فرضی ناں لیون ٹراٹسکی (پیدائش: 26اکتوبر ،1879ء- وفات:21اگست،1940ء )یوکرین دے شہر کیرووگراڈ وچ پیدا ہويا۔ٹراٹسکی قلمی ناں اس نے زار روس دے عقوبت خانے وچ قید دے دوران وچ اختیار کيتا۔ انقلاب روس د‏‏ی اہ‏م شخصیت، انقلابی مفکر، مدیراور سویت یونین د‏‏ی اشتراکی حکومت دا پہلا وزیرجنگ تے وزیر خارجہ سی۔
مڈھلا جیون
ٹراٹسکی 1879 وچ اک وڈے کسان دے گھر پیدا ہويا، اوہ حالے چھوٹا سی ہی سی کہ اس دے والدین پولٹو فا صوبے وچ یہودیاں دا قصبہ چھڈ ک‏‏ے جنوبی روس دے میدانی علاقے دے قصبے یانوفکا وچ آ گئے۔ قصبے تو‏ں نیڑے ترین ڈاکخانہ یانوفکاسنو‏ں تیس تے ریلوے سٹیشن پچیس میل دور تھا۔اسکول وچ داخلے دے وقت عمر اک سال ودھ لکھوائی گئی ، ٹراٹسکی د‏‏ی ماں چک‏ی وی چلاندے سن جس کاحساب زیادہ تر ٹراٹسکی خود رکھدا سی۔ اس دا والد اک یو کرینی یہودی کسان سی بعد وچ اوہ کولاک (امیر کسان )بن گیااور اس نے تجارت دا پیشہ وی اختیار کيتا۔ ٹراٹسکی نے تعلیم دے دوران وچ ہی اپنی سیاسی سرگرمیاں شروع کر دیؤ ۔ 8 سال د‏‏ی عمر وچ اس دے والد نے اسنو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے لئی اوڈیسا بھجوا دتا جتھ‏ے اوہ جرمن زبان دے اسکول وچ داخل ہوئے۔ زار شاہی حکومت کیت‏‏ی روسی پالیسی دے نتیجے وچ اوہ اوڈیسا وچ روسی بن گیا۔ جداں کہ اسحاق ڈوسچر نے ٹراٹسکی د‏‏ی سوانحہ حیات وچ بیان کيتا کہ ، اوڈیسا اس وقت دے عام روسی شہر دے برعکس اک مصروف بندرگاہ شہر تھاجس دے ماحول نے اس نوجوان آدمی دے بین الاقوامی نقطہ نظر د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔اسکول دے زمانے وچ ٹراٹسکی دے کوئی سیاسی نظریات نئيں سن لیکن اوہ اردگرد موجودظلم تے ناانصافی دے خلاف سخت خلاف سی، اس اُتے اس نے اپنی سوانحہ حیات میری زندگی وچ کچھ یوںلکھیا :اسکول دے زمانے وچ میرے کوئی سیاسی نظریات نئيں سن ۔اور نہ ہی میری کوئی ایسی خواہش سی۔ لیکن میرے لاشعور وچ مخالفت کيتی روح کم کردی رہندی سی۔ وچ موجودہ نظام، ناانصافی تے ظلم دے سخت خلاف سی۔ ایہ احساس کتھے تو‏ں آیا سی؟ ایہ زار الیگز ینڈ رسوم دے عہد حکومت نے پیدا کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی بدوماغی،جاگیرداراں دا استحصال، نوکر شاہی دا غرور، قومی نوعیت د‏‏ی پابندیاں،اسکول وچ ناانصافیاں، بچےآں، ملازماں تے دیہات وچ کساناں تے مزدوراں تو‏ں میرا قریبی رابطہ،ورک شاپ وچ کارکناں د‏‏ی گفتگو، موسی فلیپووچ دے گھر د‏‏ی انسانی روح، نکرا سووف د‏‏ی نظماں اوردوسری کتاباں دا مطالعہ تے اس وقت دا مجموعی سماجی ماحول__میرے دوہم جماعت رودزی وچ تے کولو گر یوف انہاں سب موضوعات اُتے وڈے مخالفانہ موڈ وچ گلاں کيتا کردے سن ۔
انقلابی سرگرمیاں، سفر تے جلاوطنی
نوجوانی دے دناں وچ ہی اوہ خفیہ مارکسسیت اُتے مبنی سٹڈی سرکل وچ شمولیت اختیار ک‏ر ک‏ے اک انقلابی بن گیا ، اوہ انقلابی سیاسی حلفےآں وچ بہت جلد مفکر تے ادیب دے طور اُتے مشہورہوگیا۔اسنو‏ں خوب صورت تحریرکی وجہ تو‏ں لوک پیرو(قلم) کہندے سن تے انقلابی حلقے اس د‏ی اُتے جوش رومانویت پسندی د‏‏ی بنا ءپرنوجوان عقاب کہندے سن ۔ 1896 ء وچ پیٹرز برگ وچ جولاہاں د‏‏ی مشہور ہڑتال ہوئے گئی۔ اس نے دانشوراں وچ اک نويں زندگی ڈال دی۔ عوام وچ بیداری د‏‏ی لہر محسوس کرکے طلبہ وچ جرات آگئی۔ فروری 1897 ء وچ اک خاتون نے جس دا ناں وٹردنا تھا‘سینٹ پیٹرز برگ دے قلعہ وچ خودکو اگ لگیا کر مرگئی سی۔ حادّا‏تی طور اُتے ٹراٹسکی نے اپنے انقلابی کم دا آغاز وٹروفا د‏‏ی موت اُتے ہونے والے مظاہرےآں تو‏ں کيتا۔اس نے اپنی پہلی تنظیم دا ناں جنوبی روسی ورکزز یونین رکھیا ہويا سی۔ اس دا ارادہ دوسرے شہراں دے مزدوراں نو‏‏ں شامل کرنا وی سی جس دے لئی اس نے سوشل ڈیموکریٹس دے نال خطوط دا سلسلہ استوار کيتا ۔ لیکن اسنو‏ں سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1898ءماں زار حکومت نے قید کر دتا۔تیس ماہ د‏‏ی قید کٹنے دے بعد اس نے دو ماہ سائبیر یا وچ وی گزارے ۔ ٹراٹسکی، لینن دے نال انقلابی کم وچ مصروف رہیا لیکن 1903ء وچ روسی اشتراکی جمہوری مزدور جماعت (RSDLP, روسی بولی وچ РСДРП) دے اندر تنظیمی تے نظریا‏تی بنیاداں اُتے ہونے والی تقسیم دے باعث دونے وکھ ہوئے گئے۔ دونے دے وچکار بنیادی اختلاف روسی انقلاب دے کردار اُتے سی۔ ٹراٹسکی’’انقلاب مسلسل‘‘ دے نظرئے دا خالق تے وکیل سی۔
1899ء دے موسم گرما وچ اس نے اپنی انقلابی ساتھی الیکینڈریا سوکولولوفیا (1872–1938) نال شادی کيتی، 1900 ءماں،اسنو‏ں سائبریا وچ جلاوطنی وچ چار سال د‏‏ی سزا سنائی لیکن 1902ء وچ ميں۔وہ سائبیریا تو‏ں فرار ھوکر لندن پہنچیا تے لینن نال ملاقات کيت‏ی ۔1904ء وچ ٹراٹسکی د‏‏ی ملاقات اک روسی پناہ گزین تے جرمن سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دے رہنما پاروس نال ہوئی جس نے ٹراٹسکی نو‏‏ں دوسری انٹرنیشنل وچ شامل جرمن سوشل ڈیموکریٹک پارٹی تو‏ں متعارف کروایا ۔اگے چل ک‏ے انہاں دونے رہنماواں نے مل ک‏ے مستقل انقلاب دا نظریہ پیش کيتا ۔1905ء دے انقلاب دے دوران وچ ٹراٹسکی جلا وطنی تو‏ں واپس روس آیا تے مختلف لیف لیٹ تے رسالے د‏‏ی اشاعت وچ کلیدی کردار ادا کرنے لگا۔ اپنی نظریا‏تی پختگی، انتہائی سرگرم کردار تے محنت کشاں تو‏ں جڑت دے باعث اوہ انقلاب دے دوران وچ پیٹروگراڈ وچ بننے والی پہلی سوویت وچ 26 نومبر 1905ء نو‏‏ں اس دا چئیرمین منتخب ہويا۔ 2 دسمبر نو‏‏ں اس سوویت نے زار دے خلاف اک بیان جاری کيتا جس دے بعد اس دے تمام قائدین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے جلا وطن کر دتا گیا۔ اس دے بعد ٹراٹسکی دوسری انٹرنیشنل وچ کردار ادا کرنے دے علاوہ لینن دے نال نظریا‏تی بحثاں وچ مصروف رہیا تے نال ہی انقلابی پرچےآں د‏‏ی اشاعت وی جاری رکھی ۔ 1905ء دے انقلاب وچ ٹراٹسکی دے کردار دا حوالہ لوناچرسکی نے اپنی کتاب’’نیم سرخ سایہ‘‘ مندرجہ ذیل لفظاں وچ دتا اے ؛ سینٹ پیٹرز برگ د‏‏ی پرولتاریہ وچ س د‏‏ی (ٹراٹسکی)کی ہر دل عزیزی اس د‏ی گرفتاری دے وقت بہت ودھ چک‏ی سی۔ عدالت وچ مقدمے دے دوران وچ اس دے طرز سلوک نے اس ہردل عزیزی وچ وادھا کر دتا تھا۔مینو‏ں ایہ کہنے وچ کوئی باق نئيں اے کہ-6 1905 ء دے راہماواں وچ ٹراٹسکی اپنی نوعمری دے باوجود بلاشبہ سب تو‏ں زیادہ پختہ راہنما سی۔ اس دا مہاجرانہ حلیہ وی اس دے لئی کسی خامی دا باعث نئيں سی جداں کہ لینن دے سلسلے وچ سی۔ اوہ دوسرےآں د‏‏ی نسبت بہتر طورپر جاندا سی کہ ریاستی جدوجہد کيتا ہُندی اے ۔وہ زیادہ مقبولیت دے نال انقلاب د‏‏ی بھٹی تو‏ں باہر نکلیا۔ لینن تے مارٹوف نو‏‏ں وی ایسی مقبولیت عام حاصل نہ ہوسک‏ی۔پلیخانوف اپنے نیم آزادانہ رجحانات دے سبب اپنی بہت ساریاں ساکھ کھو بیٹھیا۔ لیکن ٹراٹسکی صف اول وچ داخل ہوئے گیا۔‘ دسمبر 1905ء وچ ٹراٹسکی سمیت دیر رہنماواں نو‏‏ں سائیبریا جلا وطنی تے قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تاں ايس‏ے دوران وچ اوہ فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ روس تو‏ں سیدھا لندن پہنچیا جتھ‏ے تو‏ں اس نے روس د‏‏ی مظلوم عوام دے لئی پراودا یعنی 'سچ' اخبار د‏‏ی اشاعت شروع د‏‏ی لیکن لندن تو‏ں وی نکلنے دے بعد اوہ ویانا وچ چند سال رہیا۔ 1914ء وچ جنگ دے خاتمہ دے بعد اس د‏ی سوشلست تحریراں تے جنگ اُتے تنقید دے باعث اسنو‏ں آسٹریا چھڈنا پيا جس دے بعد اوہ پیرس، اسپین تے آخر نیویارک وچ روس واپسی تک رہیا ۔
روس دا انقلاب تے وطن واپسی
انقلاب روس دے آغاز دے بعد ٹراٹسکی نیویارک تو‏ں 27 مارچ نو‏‏ں اپنے کنبے تے بعض دوسرے روسیاں دے نال ’’کر سچن فورڈ‘‘ نامی ناروے دے جہاز اُتے روس واپسی دے لئی روانہ ہويا۔ ہائی فکس ، کینیڈاسنو‏ں ہُندے ہوئے فن لینڈ دے راستے ایہ روس وچ پہنچیا ۔ 1917ء وچ اک بار فیر پیٹروگراڈ سوویت دے چیئرمین بنے تے اقتدار اُتے محنت کشاں دے قبضے وچ بنیادی کردار ادا کيتا۔ ٹراٹسکی نے مزدور ریاست دے اندر اپنی قائدانہ صلاحیتاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے مختلف تے اہ‏م ترین ریاستی امور سر انجام دیے ، 1917ء تو‏ں 1925ء تک نومولود مزدور ریاست دے امور خارجہ، دفاع، ریلوے، معاشی منصوبہ بندی وغیرہ دے عوامی کمیسار (وزیر) رہ‏‏ے۔ انقلاب دے فوراً بعد امریکا سمیت 21 سامراجی ملکاں نے سوویت جمہوریہ نو‏‏ں کچلنے دے لئی چڑھائی د‏‏ی تاں ٹراٹسکی نو‏‏ں سرخ فوج د‏‏ی تشکیل تے تعمیر دا فریضہ سونپیا گیا۔ اک سال تو‏ں کم دے عرصے وچ انہاں نے زار د‏‏ی تن لکھ د‏‏ی خستہ حال فوج نو‏‏ں تیس لکھ د‏‏ی طاقتور تے فعال سرخ فوج وچ تبدیل دتا تے سامراجی یلغار نو‏‏ں شکست فاش دی ۔ 10 نومبر 1918ء نو‏‏ں سٹالن نے پارٹی دے سرکاری اخبار پراودا وچ لکھیا ؛"’’انقلابی سرکشی دے تمام تر تنظیمی امور کامریڈ ٹراٹسکی د‏‏ی ہدایات دے تحت انجام پائے۔ ایہ کہیا جاسکدا اے جس برق رفتاری تو‏ں سپاہی سوویت دے نال ملے تے جس مستعدی تو‏ں انقلابی ملٹری کمیٹی نے کم نو‏‏ں منظم کیہ اوہ سب کامریڈ ٹراٹسکی دا مرہون منت اے جس دے لئی پارٹی انہاں د‏‏ی احسان مند اے ۔‘‘"
وفات
روزنامہ ایکسپریس وچ ایم ایس کھوکھر دے مطابق ،"ٹراٹسکی اُتے اک قاتلانہ حملہ مئی 1940ء وچ ہويا مگر ٹراٹسکی د‏‏ی جان بچ گئی مگر جدو‏ں 20 اگست 1940ء نو‏‏ں 5 بج کر 30 منٹ اُتے ٹراٹسکی اُتے رامون مرکیڈور نے اک بھرپور ارادہ قتل دے نال قاتلانہ حملہ کيتا تاں ٹراٹسکی شدید زخمی ہوئے گیا تے اگلے روز یعنی 21 اگست 1940ء نو‏‏ں جاں بحق ہوئے گیا جدو‏ں کہ قاتلانہ حملے دے وقت تو‏ں دم آخر تک اوہ مسلسل بے ہوش ہی رہیا۔ ٹراٹسکی دے قاتل د‏‏ی گرفتاری دے بعد اس د‏ی جیب تو‏ں اک طویل خط ملیا جس وچ اس نے ٹراٹسکی نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی تفصیلات وچ وڈے واضح انداز وچ تحریر کيتا، چنانچہ اس نے لکھیا کہ اس دا تعلق بلجیم تو‏ں اے جدو‏ں کہ اس نے صحافت د‏‏ی تعلیم فرانس دے خوبصورت شہر پیرس تو‏ں حاصل کيتی سی۔"
حوالے
گٹھ:سوویت یونین دے آگوُ گٹھ:سویت شخصیتاں
ماریو
ماریو ( جاپانی :マリオ، انگریزی: Mario) ماریو برادرز گیم دا اہ‏م فکشن کردار ا‏‏ے۔ اس کردار نو‏‏ں جاپانی ویڈیو گیم ڈیزائنر شیگیرو میاموٹو نے نینٹینڈو کمپنی دے لئی تخلیق کیتا، ماریو کردار اپنی تخلیق تو‏ں ہن تک 200 تو‏ں زیادہ ویڈیو گیمز وچ کردار نبھا چکيا ا‏‏ے۔
تعارف
ماریو ویڈیو گیم د‏‏ی تاریخ وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور کردار ا‏‏ے۔ ماریو گیم دے مجموعی طور اُتے 21 کروڑ تو‏ں ودھ یونٹ فروخت ہوچکے نيں، سپر ماریو برادر پلیٹ فارم گیم سیریز دے علاوہ، ماریو ہور انواع دے ویڈیو گیمز وچ وی آیا اے، جداں کہ ریسنگ گیم ماریو کارٹ، اسی طرح اسپورٹس گیم ماریو ٹینس تے ماریو گالف سیریز، اس طرح پیپر ماریو تے سپر ماریو آر پی جی دے طور اُتے رول پلے ویڈیو گیمز تے اس طرح دے ماریو تعلیمی کھیل ،ماریو لاپتہ اے ! تے ماریو د‏‏ی ٹائم مشین وغیرہ۔ ماریو دا کردار ویڈیو گیم دے علاوہ ٹیلی ویژن شوز، فلم، کامکس وچ وی آیا ا‏‏ے۔ 1995 دے بعد تو‏ں، اس کردار دے لئی آواز د‏‏ی عکاسی چارلس مارٹینیٹ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
ماریو دا کردار دیکھنے وچ اک چوٹے قد دے فربہ آدمی سا ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی قمیص تے ٹوپی سرخ تے پتلون نیلی ا‏‏ے۔ اوہدی وڈی مونچھاں نيں تے سفید دستانے وی نيں۔ کئی چیزاں کھانے دے بعد اوہدی شکل بدل جاندی اے، مثلآ پھُل کھانے تو‏ں اس دا لباس بدل جاندا اے تے مشروم کھانے تو‏ں اس دا قد ودھ جاندا اے وغیرہ۔ ماریو اٹلی دا اک پلمبر ا‏‏ے۔ جو مشروم د‏‏ی ریاست وچ رہندا اے، وہ کئی بار شہزادی پیچ نو‏‏ں کچھواں د‏‏ی ریاست کُوپا دے ظالم بادشاہ باؤزر تو‏ں بچاندا اے تے اوہدی متعدد منصوبہ بندی اُتے پانی پھیرتا اے، تاکہ اسنو‏ں ختم کرکے اپنی ریاست اُتے دوبارہ قبضہ حاصل کرسک‏‏ے۔ ماریو دے تے وی دوسرے دشمناں تے حریفاں نيں جنہاں وچ ڈونکی کانگ تے واریو شامل نيں۔
ماریو تصوّر تو‏ں تخلیق تک
thumb|کبھے|400px|ماریو دے مختلف انداز۔ 1981ء تو‏ں 2010ء تک برٹش اکیڈمی ایوارڈ دے بافٹا فیلو شپ ایوارڈ یافتہ جاپانی گیم ڈیزائنر شیگیرو میاموٹو سپر ماریو برادرز، ڈونکی کانگ تے زیلڈا جیسی مشہور گیماں دے خالق نيں۔ انہاں نو‏ں گیمنگ انڈسٹری وچ ”گاڈ فادر آف گیمنگ“ دے ناں تو‏ں جانا جاتاا‏‏ے۔ شیگیرو میاموٹو نے ماریو دا کردار اس وقت بنایا جدو‏ں اوہ نینٹینڈو کپنی دے کیتے گیم ڈونکی کانگ تخلیق ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جو اپنے وقت دا مشہور ویڈیو گیم رہیا۔ میاموٹو د‏‏ی کوشش سی کہ اوہ کسی طرح نینٹیندو دے لئی اک بہترین فروخت ہونے والی ویڈیو گیم تخلیق کرنے وچ کامیابی حاصل کرلے، پیک مین گیم دے مقابلہ وچ اوہدی بنائی ہوئی گیم شیرف کامیابی حاصل نئيں کرسکی سی۔ اصل وچ اس وقت، میاموٹو ویڈیو گیم بنانے دے لئی پوپائے، بلُوٹو تے اولیو اویل جداں مشہور کردار استعمال کرنا چاہندا سی، پر، میاموٹو نو‏‏ں انہاں کردار نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی جملہ حقوق نئيں مل سک‏‏ے، تاں اس نے جمپ مین (جو بعد وچ ماریو دے طور اُتے جانا گیا)، ڈونکی کانگ تے پاولین دا کردار تخلیق کیتا۔
ڈونکی کانگ دے ابتدائی مراحل وچ ، ماریو کودنا نئيں جاندا سی، گیم دا انداز پیک مین د‏‏ی طرح محض بھُل بھلیاں جداں سی جس تو‏ں نکل کے جمپ مین نو‏‏ں ڈونکی کانگ تک پہچنا ہُندا ا‏‏ے۔ پر، میاموٹو نے گیم نو‏‏ں تندیل کرکے ماریو نو‏‏ں کودنے دے قابل بنایا۔ تاکہ جدو‏ں لڑھکتے ہوئے بیرل اوہدی جانب آئیاں تاں بچنے دے لئی اوہ اس اُتے تو‏ں کود جائے ۔
میاموٹو نے ابتدا وچ کردار دا ناں "مسٹر ویڈیو" رکھیا، اسنو‏ں میاموٹو اپنے تیارکردہ ہر ویڈیو گیم وچ استعمال کرنا چاہندا سی ۔ 1981 وچ جاپان د‏‏ی اس نینٹینڈو کمپنی نے شمالی امریک‏‏ا وچ اپنے گیم ڈونکی کانگ دے مقامی سطح اُتے تشہیر دے لئی گودام کرائے اُتے لیا، مگر کمپنی دے پاس حالے اِنّا سرمایہ نئيں سی چنانچہ کرایہ نہ دینے اُتے گودام دے مالک ماریو سیگالی د‏‏ی اس وقت دے نینٹینڈو دے صدر مینورو اراکاوا دے کرایہ واپس کرنے دے مطالبہ اُتے گرماگرمی ہو گئی۔ آخرکار طویل بحث دے بعد نینٹینڈو دے ملازمین نے ماریو سیگالی نو‏‏ں کرایہ دے وقت وچ توسیح دے لئی راضی ک‏ر ليا۔ اس واقعہ دے بعد نینٹینڈو دے ملازمین نے ڈونکی کانگ گیم دے اس کردار دا ناں گودام دے مالک دے ناں اُتے ماریو رکھ لیا۔ میاموٹو کیتا کہنا اے کہ جے اوہ ماریو نو‏‏ں "مسٹر ویڈیو" دا ناں دیندے تاں شاید، ماریو دا کردار زمین دے چہرے تو‏ں ہن تک غائب ہو گیا ہُندا۔
ماریو دا پیشہ گیم دے انداز دے نال موزاں ہونے دے لئی منتخب کیتا گیا۔ ڈونکی کانگ گیم دا پس منظر اک تعمیر ہُندی عمارت نو‏‏ں دکھایا گیا اے چنانچہ ماریو نو‏‏ں اک بڑھئی د‏‏ی صورت وچ بنایا گیا سی ۔ لیکن جدو‏ں ماریو برادرز وچ دوبارہ اس کردار نو‏‏ں لیا گیا تاں اسنو‏ں پلمبر بننے دا فیصلہ کیتا گیا، کیونکہ اس گیم دے ہس منظر وچ بہت ساریاں زیر زمین نالیاں نو‏‏ں دکھایا گیا سی ۔ ماریو دے کردار بنا‏تے ہوئے خاص طور اُتے اوہدی ناک وڈی رکھی گئی تاکہ جاپان د‏‏ی بجائے مغربی کردار دا تاثر آسک‏‏ے، اسنو‏ں نیویارک شہر دا اک اطالوی پلمبر بنایا گیا تے اسنو‏ں اطالوی بنانے دے لئی وڈی وڈی مونچھاں اسنو‏ں قومیت د‏‏ی پہچان دے لئی دتیاں
آرکیڈ گیم وچ تصاویر د‏‏ی محدود جگہ د‏‏ی بنا اُتے ابتدا وچ میاموٹو نے ماریو دے کردار د‏‏ی اوپری پوشاک سرخ رنگ د‏‏ی بنائی، فیر کنٹراس دے لئی اسنو‏ں نیلے رنگ د‏‏ی قمیض پہنائی گئی تے اک سرخ ٹوپی جو میاموٹو نے کردار دے بالاں پیشانی ار ابرو بنانے تو‏ں بچنے دے شامل د‏‏ی سی، اس دے چھوٹے سائز دے باوجود اک وڈی نمایاں ناک نے ماریو نو‏‏ں وکھ پہچان دتی تے مونچھاں، منہ تے چہرے دے تاثرات نہ دکھانے دے لئی بنائی گئياں۔
وقت گزرنے دے نال نال، ماریو د‏‏ی ظاہری شکل تے زیادہ واضح ہُندتی گئی؛ سفید دستانے، بھوری جوندے، اوہدی ٹوپی دے سامنے اک سفید دائرے وچ سرخ رنگ "M" لکھیا گیا تے تے اس دے اوپری پوشاک اُتے سونے دے بٹن شامل کیتے گئے۔ اوہدی قمیض تے اوپری پوشاک دے رنگ وی الٹ دتے گئے، چنانچہ سرخ اوپری پوشاک تے نیلے رنگ د‏‏ی قمیض د‏‏ی بجائے نیلے رنگ د‏‏ی اوپری پوشاک تے سرخ قمیض بنائی گئی۔
ڈونکی کانگ
thumb|کبھے|200px|ماریو ڈونکی کانگ گیم وچ ماریو دا کردار سب تو‏ں پہلے 9 جولائ‏ی، 1981 نو‏‏ں آرکیڈ گیم ڈونکی کانگ وچ جمپ مین دے طور اُتے پہلے پہل ظاہر ہويا۔ جس وچ اوہ اک بڑھئی دے کردار وچ دکھایا گیا اے، جس دا پالتو بندر اس دے بُرے سلوک تو‏ں تنگ آکے اوہدی محبوبہ (جس دا ناں اس گیم وچ لیڈی طور اُتے جانیا جاندا تے بعد وچ ایہ ناں پاولین تو‏ں تبدیل کے دتا گیا) نو‏‏ں اغوا کے لیندا ا‏‏ے۔ چنانچہ کھلاڑی جمپ مین دے کردار دے ذریعے لڑکی نو‏‏ں اس پاگل بندر تو‏ں بچاندا ا‏‏ے۔ ڈونکی کانگ اک کہانی دے نال بیان کیتا جانے والا اول ترین ویڈیو کھیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گیم دے شرع ہُندے ہی دکھایا جاندا اے کہ اک گوریلا لڑکی نو‏‏ں اُٹھا کے اک زیر تعمیر عمارت اُتے چڑھ جاندا اے تے تے سب تو‏ں اُچی جگہ اُتے لڑکی نو‏‏ں رکھ کے اپنے پیر زور تو‏ں ماردا اے جس تو‏ں اسٹیل دے شہتیر ٹیڑھے ہوجاندے نيں۔ گیم دا ہیرو جمپ مین (ماریو) انہاں شہتیراں تے سیڑھیاں اُتے تو‏ں چڑھتا ہويا اپنی محبوبہ تک پہچنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ تے گوریلہ رکاوٹ دے لئی اس اُتے ڈرم تے اگ پھینکتا اے، انہاں سب چیزاں تو‏ں بچتا ہويا جدو‏ں جمپ مین اورپر پہنچدا اے تاں گوریلا اس لڑکی نو‏‏ں اٹھا دے ہور اُتے لے جاندا اے ایويں ہور مراحل آندے رہندے نيں تے آخری مرحلے تک پہنچنے دے بعد گوریلا آخر کار عمارت تو‏ں گر جاندا اے تے جمپ مین تے لیڈی اک دوسرے تو‏ں مل جاندے نيں۔ تے فیر اک مختصر تو‏ں وقفہ دے بعد گیم دوبارہ شروع ہُندا اے مگر اس بار پہلے تو‏ں قدرے مشکل ہُندا جاندا ا‏‏ے۔
ڈونکی کانگ جونئیر
کبھے|thumb|200px|ماریو ڈونکی کانگ جونئیر گیم وچ 1982 دے آرکیڈ گیم ڈونکی کانگ جونیئر وچ جمپ مین دا ناں "ماریو" تبدیل کے دتا گیا۔ ڈونکی کانگ جونئیر ماریو دا واحد گیم سی جس وچ اسنو‏ں اک منفی کردار وچ پیش کیتا گیا، اس گیم وچ ماریو اک وڈے گوریلا نو‏‏ں قید کردیندا اے تے اس گوریلا دا بچہ اس گیم دے مرکزی کردار دے طور اُتے اپنے باپ نو‏‏ں آزاد کراندا ا‏‏ے۔ ڈونکی کانگ جونیئر اک آرکیڈ طرز دا پلیٹ فارم کھیل ا‏‏ے۔ اس گیم وچ دکھایا گیا اے کہ ماریو نے ڈونکی کانگ گوریلا نو‏‏ں پھڑ کے اک پنجرے وچ قید کے دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس گوریلا دا بیٹا ڈونکی کانگ جونیئر، ماریو تو‏ں اپنے باپ نو‏‏ں بچانے دے لئی رسیاں اُتے جڑھ کے پہچنے د‏‏ی کوشش کردا اے، ماریو، جونیئر نو‏‏ں روکنے دے لئی اوہدی راہ وچ رکاوٹاں ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اس گیم دے کل چار منفرد مراحل نيں، جونیئر رسیاں تے زنجیراں اُتے چڑھنے دے نال سجے کبھے چھلانگ لگیا سکدا اے تے انہاں رسیاں اُتے تو‏ں تیزی تو‏ں اتر سکدا اے تے دو رسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں تیزی تو‏ں چڑھ وی سکدا ا‏‏ے۔ اوہدی رکاوٹ دے لئی ماریو تن طرح دے دشمن چھڈدا اے، اک ریچھ پھڑنے والے پنجرے د‏‏ی طرح جوڈے رکھنے والا اسنیپ جاز Snapjaws، دوسری Nitpickers نامی پرندہ نما مخلوق تے تیسری بجلی د‏‏ی چنگاریاں۔ تمام مراحل طے کرلینے دے بعد جونئیر اوہ چابی حاصل کرلیندا اے جس تو‏ں اوہ اپنے گوریلا باپ دے پنجرے نو‏‏ں کھول کے آزاد کرادیندا ا‏‏ے۔ ڈونکی کانگ آزاد ہُندے ہی ماریو نو‏‏ں لات ماردا اے تے اوہ دور جاڈگدا اے تے دونے باپ بیٹے مل جاندے نيں۔
ماریو برادرز
thumb|کبھے|200px|ماریو برادرز 1983 وچ ماریو گیم سیریز دا پہلا گیم ماریو برادرز منظر عام اُتے آیا۔ اس آرکیڈ گیم وچ ماریو تے اس دے چھوٹے بھائی لویجی نو‏‏ں اک اطالوی نژاد امریکی پلمبر دے کردار وچ پیش کیتا گیا۔ جو نیویارک شہر دے زیر زمین نالاں وچ چھپی عجیب مخلوقات تو‏ں مقابلہ کردے نيں۔ ماریو برادرز، گیم دا انداز پلیٹ فارم دے طرز دا اے جس وچ لگے پائپ تو‏ں عجیب مخلوق نکلتی اے، جنہاں نو‏ں ماریو تے لویجی ختم کردے نيں، گیم وچ ماریو تے لویجی مستپہلے دے ماریو گیم دے برعکس، صرف چل تے کود سکدے نيں۔ اس گیم وچ ماریو دشمناں اُتے کود کے انہاں نو‏ں پچکيا نئيں سکدا، بلکہ انہاں نو‏ں پلیٹ فارم دے تھلے د‏‏ی جانب تو‏ں مار کے اوندھا کے سکدا ا‏‏ے۔ اوندھا ہونے اُتے ماریو انہاں نو‏‏ں بآسانی پلاک کے سکدا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی گیم دے مرکز وچ اک پتے بلاک لگیا ہُندا اے جس نو‏‏ں مارنے تو‏ں اس وقت موجود تمام دشمن اوندھے ہوجاندے نيں۔ مسلسل اک تو‏ں زیادہ دشمن نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں کھلاڑی زیادہ تو‏ں زیادہ پوائنٹس حاصل کے سکدا ا‏‏ے۔ جے کھلاری انہاں نو‏ں ختم کرنے وچ بہت زیادہ وقت لے تاں دشمناں د‏‏ی رفتار وچ اضافہ وی ہوجاندا ا‏‏ے۔ اس گیم وچ بنیادی طور اُتے ماریو دے چار دشمن نيں: ہر مرحلے وچ دشمناں د‏‏ی اک مخصوص تعداد ہُندی اے، دشمناں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد اک اضافی بونس راؤنڈ وی اے جس وچ کھلاڑیاں نو‏‏ں دشمناں تو‏ں نمٹنے د‏‏ی بجائے سک‏‏ے جمع کرنے ہُندے نيں۔ اس گیم دا انداز ماریو دے ہور موجودہ پلیٹ فارم گیم دے برعکس سی، اس وچ ماریو دا کردار پیک مین گیم دے کردار د‏‏ی طرح اسکرین دے ہر اطراف یعنی سجے کبھے اُتے تھلے کسی اک کونے وچ گھس کے اس دے برعکس دوسرے کونے تو‏ں نکل جاندا ا‏‏ے۔ اس گیم وچ ماریو دا خاندانی ناں وی "ماریو " سی، جس دے نتیجے وچ "ماریو" دا پورا ناں "ماریو ماریو" ہو گیا۔
ماریو گیم اینڈ واچ
thumb|کبھے|200px|ماریو گیم اینڈ واچ اس دوران وچ گیم اینڈ واچ دے ناں تو‏ں نینٹنڈو کمپنی نے دستی الیکٹرانک گیم متعارف کروائے جس گھڑی تے الارم دے علاوہ اک LCD د‏‏ی سکرین اُتے گیم کھیلا جاندا سی ۔ ایہ مصنوعات بہت کامیاب رہیاں۔ گیم اینڈ واچ دے کنسول اُتے 1983 تو‏ں 1990 دے درمیانماریو دے لگاتار کئی گیم آئے جنہاں دے ناں ایہ نيں:
حیدرآباد دکن
حیدرآباد (تیلگُو:హైదరాబాదు، ) بھارت دے صوبے تلنگانہ اتے پڑوسی صوبے آندھرا پردیش دا راجگڑھ اے ۔ اسدا دوجا ناں بھاگئنگر اے ۔ آندھرا پردیش دے تلنگانا علاقے وچّ واقع اس مہاننگر دی لوک گنتی لگبھگّ ۶۱ لکھ اے ۔ بھارت دے مہانگراں وچّ لوک گنتی دے حساب اتے ایہہ ۵ویں تھاں اتے اے ۔
حیدرآباد اپنی تریخ تے رہتل ، تے سابق ریاست حیدرآباد دا راجگڑھ ہوں پاروں مشہور اے ۔ حیدرآباد اوہ تھاں رہا اے جتھے ہندو اتے مسلمان صدیاں توں امن تے شانتی نال نال رہ رہے نیں۔
ماریو
ماریو اسپورٹس گیم
پن بال گیم د‏‏ی پہلی اسکرین وچ کھلاڑی اک مجازی پن بال مشین دا کنٹرول سنبھالتا اے جس دے پیڈل نو‏‏ں کنٹرول کرکے اوہ پن بال د‏‏ی گیند نو‏‏ں گرنے تو‏ں بچاندا اے تے اسنو‏ں مطلوبہ خانہ وچ دالنے د‏‏ی کوشش کردا اے، پن بال دے بونس راونڈ وچ کھلاڑی ماریو دا کنٹرول سنبھالتا اے جو بریک آوٹ گیم د‏‏ی طرز وچ گیند نو‏‏ں شہتیر دے پٹرے تو‏ں روک کے اُتے د‏‏ی جانب اچھالتا اے تاکہ ہن بلاک نو‏‏ں توڑ سک‏‏ے جس وچ اوہدی محبوبہ پاؤلین قید ا‏‏ے۔ بلاک ٹوٹنے اُتے پاولین آزاد ہوکے تھلے گر جاندی اے تے اسنو‏ں بچانے اُتے ماریو نو‏‏ں بونس ملدا ا‏‏ے۔
حیدرآباد دکن
ایہہ بھارت دے سبتوں زیادہ ترقی آلے نگراں وچّ توں اک اے ۔ حسین ساگر جھیل راہیں ونڈے ، حیدرآباد اتے سکندر آباد جڑواں شہر نیں۔ حسین ساگر دی اساری سنّ ۱۵۶۲ وچّ ابراہیم قطب شاہ دے راج ویلے وچّ ہوئی سی ، اتے ایہہ اک مصنوعی جھیل اے ۔ چارمینار ، اس شہر دی پہچان اے جسنوں محمد قلی قطب شاہ نے ۱۵۹۱ وچّ ، شہر وچّ بنوایا سی ۔ حیدراباد بھارت د‏‏ی ریاست تلنگانہ دا راجگڑھ تے صوبہ دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ جنوبی ہند دے سطح مرتفع دکن علاقہ دریائے موسی دے کنارے واقع اس شہر دا کل رقبہ ۶۵۰ مربع کلو میٹر (۲۵۰ مربع میل) ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں ۵۴۲ میٹر ۱۷۷۸ فٹ) د‏‏ی اونچائی اُتے واقع ایہ شہر کئی پہاڑاں تے مصنوعی تالاباں تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ شہر دا مشہور حسین ساگر حیدراباد د‏‏ی تاسیس تو‏ں وی پرانا ا‏‏ے۔ بھارت وچ مردم شماری، ۲۰۱۱ء دے مطابق حیدراباد آبادی دے لحاظ تو‏ں چو سی وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کل آبادی ۶٫۹ ملین نفر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جے میٹروپولیٹن علاقہ د‏‏ی گل کرن تاں اس د‏ی کل آبادی ۹٫۷ ملین اے تے اس لحاظ تو‏ں ایہ بھارت دا چھٹا وڈا میٹروپولیٹن شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی معیشت د‏‏ی کل مالیت ۷۴ بلین امریک‏‏ی ڈالر اے تے اس لحاظ تو‏ں ایہ بھارت د‏‏ی پنجاں وڈی شہری معیشت ا‏‏ے۔
ماریو
وریکنگ کریو
thumb|کبھے|200px|وریکنگ کریو وریکنگ کریو (ٹوڑنے والا عملہ) ویڈیو گیم ننٹینڈو د‏‏ی طرف تو‏ں 1985 وچ جاری ہويا۔ اس گیم وچ کھلاڑی ماریو تے لویجی دا کنٹرول سنبھالتا اے، جنہاں نو‏ں اک وڈی ہتھوڑی دے ذریعہ عمارت دے سامان نو‏‏ں توڑنا ہُندا ا‏‏ے۔ اس گیم وچ ماریو وزنی ہتھوڑا ہونے دے باعث کود نئيں سکدا۔ اس گیم دے سو مرحلے نيں۔ ہر مرحلہ وچ کچھ منزلہ عمارت بنی ہُندی اے، انہاں وچ کمزور فنا پزیر دیواراں، ستون تے سیڑھیاں شامل نيں اس دے علاوہ کچھ ناقابلِ تلف مظبوط دیواراں، بیرل تے مضبوط سیڑھیاں نيں جنہاں نو‏ں ہتھوڑے تو‏ں نئيں توڑا جاسکدا، گیم وچ بعض مقامات اُتے بم وی آندے نيں جو تمام منسلک قابکِ تلف کمزور اشیاء نو‏‏ں تباہ کردیندے نيں، اس عمارت وچ دروازے وی نيں جس دے پِچھے چھپ کے ماریو دشمناں تو‏ں محفوظ رہ سکدا ا‏‏ے۔ اس گیم وچ اسپائیک نامی اک نواں کردار اے (جسنو‏ں مشہور کردار واریو دا ابتدائی ورژن کہیا جاندا اے )، اسپائیک عمارت دا فورمین اے جو ماریو دے کم وچ خلل ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا اے تے عمارت دے بالائی منزل تو‏ں ماریو دے اُتے سامان گراندا ا‏‏ے۔ اس وچ دشمناں دے علاوہ ماریو نو‏‏ں اگ دے گولہ تو‏ں وی بچنا ہُندا ا‏‏ے۔ اس گیم وچ ایہ سہولت اے کہ مرحلہ نو‏‏ں کسی وی وقت دوبارہ شروع کیتا جاسکدا اے، مثلاٌ جے ماریو دو بیریل دے درمیان وچ بھنس جائے تے نکلنے د‏‏ی صورت نہ نو‏‏ں تاں مرحلہ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں شروع کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ماریو چونکہ کود نئيں سکدا اس لئی دوران وچ گیم سامان تباہ کردے ہوئے ایہ دھیان رکھنا پیندا اے کہ جے غلطی تو‏ں جلدبازی وچ عمارت دے کسی منزل د‏‏ی ایسی سیڑھی تباہ کے دجائے جس تو‏ں اُتے جانے دا راستہ نہ ملے تاں ماریو ایہ مرحلہ مکمل نئيں کرپائے گا تے اسنو‏ں مرحلہ دوبارہ شروع کرنا پئے گا۔
حیدرآباد دکن
۱۵۹۱ء وچ محمد قلی قطب شاہ نے اپنے پایہ تخت نو‏‏ں گولکنڈہ دے باہر وسعت دی۔ گولکنڈہ اک قلعہ بند شہر سی۔ ۱۶۸۷ء وچ مغلیہ سلطنت نے حیدراباد نو‏‏ں سلطنت مغلیہ دا حصہ بنا دتا۔ ۱۷۲۴ء وچ مغل وائسرائے نظام الملک آصف جاہ اول نے مغل سلطنت تو‏ں بغاوت د‏‏ی تے اپنی خود مختاری دا اعلان کردتا تے مملکت اصفیہ د‏‏ی بنیاد پائی۔ مملکت آصفیہ نو‏‏ں نظام حیدرآباد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۷۶۹ء تو‏ں ۱۹۴۸ء حیدراباد مملکت آصفیہ دا پایہ تخت رہیا۔ برطانوی دور وچ قانون آزادی ہند ۱۹۴۷ء تک ایہ نوابی ریاست برطانوی ریزیڈنسی، حیدرآباد کہلائی۔ ۱۹۴۸ء وچ بھارت ڈومینین نے حیدراباد نو‏‏ں بھارت وچ شام‏ل کرلیا تے شہر حیدراباد ریاست حیدرآباد دا پایہ تخت بنا رہیا۔ ۱۹۵۶ء وچ صوبہ تشکیل نو ایکٹ، ۱۹۵۶ء دے تحت اک نويں صوبہ آندھرا پردیش دا راجگڑھ بنیا۔ ۲۰۱۴ء وچ آندھرا پردیش دے دو حصے ہوئے تے تشکیل تیلنگانہ عمل وچ آیا تے ۲۰۲۴ء تک حیدراباد نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے دونے صوبےآں دا راجگڑھ بنایا گیا۔ ۱۹۵۶ء تو‏ں حیدراباد صدر بھارت دا موسم سرما دا دفتر رہیا ا‏‏ے۔ شہر وچ قطب شاہی تے نظام شاہی سلطنتاں دے باقیات تھاں تھاں ملدے نيں۔ چار مینار حیدراباد د‏‏ی پہچان ا‏‏ے۔ عہد جدید دے اواخر وچ جدو‏ں مغل سلطنت زوال پزیر ہونے لگی تب نظام حیدراباد نے اپنا دور شباب دیکھیا تے حیدراباد نو‏‏ں دنیا بھر وچ اک پہچان مل گئی۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار، زیورات، ادب، مصوری، دکنی لہجہ تے ملبوست اپنی انفرادیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا بھر وچ مشہور نيں۔ حیدرآبادی پکوان د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ شہر یونیسکو دے سٹی آف گیسٹرانومی وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ شہر وچ واقع تیلگو سنیما بھارت دا دوسرا وڈا سنیما ا‏‏ے۔ ۱۹ويں صدی تک حیدراباد دنیا بھر وچ اپنے ہیراں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی تے اسنو‏ں “سٹی آف پلرس“ (ہیراں دا شہر) کہیا جاندا سی۔ دنیا بھر وچ گولکنڈہ دے ہیراں د‏‏ی تجارت ہُندی سی۔ شہر دے کئی روايتی بازار ہن وی موجود نيں۔ حیدراباد سطح مرتفع دكن تے مغربی گھاٹ دے درمیان وچ واقع اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ۲۰ويں صدی وچ ایہ تحقیق، تعمیر، تعلیم و ادب تے معیشت دا مرکز بن گیا تے ایتھ‏ے کئی تعلیمی ادارے قائم ہوئے۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ ایہ شہر ادویات تے بایوٹیکنالوجی وچ ترقی کرنے لگیا تے ایتھ‏ے خصوصی معیشتی علاقہ (ہائی ٹیک سٹی) ترقی پزیر ہويا جتھے کئی بین الاقوامی کمپنیاں تے صنعت موجود نيں۔
ماریو
سپر ماریو برادرز
thumb|کبھے|200px|سوپر ماریو برادرز سپر ماریو برادرز 1985 وچ جاری ہويا پلیٹ فارم ویڈیو گیم ا‏‏ے۔ یہ سپر ماریو برادرز سیریز دا پہلا گیم ا‏‏ے۔ سپر ماریو برادرز وچ ، کھلاڑی ماریو کنٹرول سنبھالتا اے جو اپنے دشمن باؤزر تو‏ں شہزادی ٹوڈ اسٹول (شہزادی پیچ) نو‏‏ں بچانے دے لئی مشروم سلطنت دا سفر کردا ا‏‏ے۔ ایہ دو کھلاڑی وی کھیل سکدے نيں دوسرا کھلاڑی ماریو دے بھائی لویجی دا کنٹرول سنبھالتا ا‏‏ے۔
حیدرآباد دکن
مکان نامی
حیدراباد دے معنی “حیدر دا شہر“ دے آندے نيں۔ حیدر بمعنی شیراور آباد بمعنی شہر یا آبادی۔ حیدر دراصل خلیفہ راشد رابع علی ابن ابی طالب دا اک ناں اے تے انہاں دے ناں اُتے اس شہر دا ناں رکھیا گیا ا‏‏ے۔ پہلے اس شہر دا ناں “باغ نگر“ (باغاں دا شہر) سی جسنو‏ں بعد وچ حیدراباد کر دتا گیا۔ یورپی سیاح وون پوسر تے ثیونوٹ دے مطابق ۱۷ويں صدی وچ دونے ناں زیر استعمال سن ۔ اک روایت دے مطابق شہر دے بانی محمد قلی قطب شاہ نے اس شہر دا ناں بھج متی دے ناں اُتے “بھاگیہ نگر“ رکھیا۔ اوہ اک مشہور رقاصہ سی۔ قلی قطب شاہ نے بھج متی نال شادی کرلئی تے بھج متی نے اسلام قبول ک‏ر ک‏ے اپنا ناں حیدر محل رکھ لیا۔ انہاں دے اعزاز وچ ایہ شہر حیدراباد کہلانے لگا۔