جیون_پڑھت
شاخاں
تِناں ابواب دے نال نال حیاتیات نو‏‏ں مختلف شاخاں وچ تقسیم کيتا جاچکيا اے تاکہ پڑھنے وچ آسانی ہوئے۔ اوہ شاخاں ایہ نيں: حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ جانداراں د‏‏ی شکل تے ساخت دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں د‏‏ی بناوٹی خصوصیات دا مطالعہ شامل ا‏‏ے۔ حیاتیات تے طب نال تعلق رکھنے والا اک ایسا علم اے جس وچ جاندار (حیوان تے نبات دونے) دے جسم د‏‏ی ساخت تے اس وچ موجود مختلف اعضاء د‏‏ی بناوٹ دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات دے شعبہ تشریح الاعضا د‏‏ی اوہ شاخ اے جس وچ جانداراں دے مختلف انواع دے ارتقا دے دوران انہاں د‏‏ی تشریح وچ مماثلت تے اختلاف دا مطالعہ کيتا جاندا اے ـ حیوانات تے نباتات دے نسیجات یا بافتاں د‏‏ی خوردبینی تشریح دا مطالعہ ا‏‏ے۔ علمِ حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ خلیہ دے بارے وچ مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جانداراں کےجسم، اعضاء تے خلیات دے میکانیکی و حیات‏ی کیمیائی افعال دے مطالعے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وراثاں (genes) د‏‏ی ساخت، انہاں دے افعال تے انہاں دے رویے دے مطالعے نو‏‏ں کہیا جاندا اے ـ جانداراں نو‏‏ں ناں دینے تے اُنہاں د‏‏ی جماعت بندی کرنے دا علم ا‏‏ے۔ اس علم وچ قدیم تے کسی حد تک محفوظ شدہ حالت وچ ملنے والی باقیات (رکاز) دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ جانداراں دا اک دوسرے تے ماحول دے وچکار تفاعل دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ ارتقائی حیاتیات دے اُصولاں دے مطابق انسانی تے حیوانی معاشرتی رَویّے دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹیکنالوجی تے حیاتیات دے باھم اشتراک تو‏ں حاصل ہونے والا علم یا سائنس ا‏‏ے۔ حیاتیات تے طب د‏‏ی اک وسیع شاخ اے جس وچ تمام جانداراں دے مدافعتی نظام د‏‏ی تمام پہلوآں دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایسا علم جس وچ ادویات دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ طب دا اک شعبۂ اختصاص (speciality) اے جس وچ امراض دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فلکیات، حیاتیات تے ارضیات د‏‏ی معلومات دے مدغم استفادہ تو‏ں نمودار ہونے والا شعبہءِ علم اے، جو بطورخاص زندگی دے آغاز، اس دے پھیلاؤ تے ارتقاع تو‏ں مطالق بحث کردا ا‏‏ے۔ یہ حیات‏ی طرزیات وچ اصول حیاتیات تے انجینئری دے ادغام تو‏ں تشکیل پانے والا اک ایسا شعبۂ علم اے جس وچ انجینئری د‏‏ی تادیبات تو‏ں استفادہ کردے ہوئے حیاتیاندی نظامات تے علم طب دے مسائل اُتے تحقیق کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حیات د‏‏ی کیمیائی ترکیب دا مطالعہ حیات‏ی کیمیاء (Biochemistry) کہلاندا ا‏‏ے۔ انواع حیات د‏‏ی جغرافیائی طور اُتے ارضیا‏تی وقت وچ ماحولیا‏ت‏ی خطہ دے مطابق تقسیم دا مطالعہ ا‏‏ے۔ اِس شعبۂ علم وچ طبیعیاندی تے ہندسیاندی تصوّرات دے تحت جسمانی اعضاء د‏‏ی حرکت تے اُنہاں اُتے عمل کرنے والی قوّتاں دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک متعدد الاختصاصات (interdisciplinary) علم اے جو نظریہ جات تے طریقہ ہائے فزکس نو‏‏ں استعمال وچ لیا ک‏ے حیاتیاندی نظامات اُتے تحقیق کردی ا‏‏ے۔ حیاتیات دا اوہ شعبہ اے جس وچ اس عمل دا مطالعہ کيتا جاندا اے جس تو‏ں جانور تے پودے نشو و نما پاندے ہیں- نشونمائی حیاتیات دا اک ذیلی شاخ جس وچ جانداراں (نباتات و حیوانات) دے نويں بننے والے بچےآں دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نشونمائی حیاتیات د‏‏ی اک ذیلی شاخ جس وچ جس وچ ضعیفی (aging) تو‏ں وابستہ معاشری، نفسیا‏‏تی تے حیاتیاندی پہلوآں دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی اک ذیلی شاخ اے جس وچ انہاں ارتقائی طریقہ ہائے کار دے اصول و قوانین مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بحری حیاتیات کھارے تے میٹھے پانی وچ پائے جانے والی حیات دے مطالعہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نسبتاً نواں مگر انتہائی تیز رفتاری تو‏ں وسیع ہونے والا شبعہءِ علم اے جس وچ حیاتیاندی معلومات و مواد (data) نو‏‏ں شمارندی ٹیکنالوجی (computer technology) د‏‏ی مدد تو‏ں ذخیرہ و تجزایہ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات دا سالماتی (molecular) سطح اُتے مطالعہ سالماتی حیاتیات کہلاندا اے اعصابی نظام (nervous system) دے مطالعے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک ایسا علم اے جس وچ حیاتیاندی اُصولاں دے مطابق ذہنی عمل و کارکردگی (نفسیات) دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سالماتی حیاتیات د‏‏ی اک شاخ جو وڈے حیاتیاندی سالمات د‏‏ی شکل و طرزِ تعمیر دے مطالعہ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی اوہ شاخ اے جس وچ زندہ نامیات وچ دَوری مظاہر نو‏‏ں جانچا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی شاخ جس وچ انسان سمیت تمام جانداراں دے عقل و فہم دے حیاتیاندی افعال دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ جانداراں اُتے بہت گرے ہوئے درجہ حرارت یا بہت زیادہ سردی دے اثرات دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جانداراں دے بقا تے معدومیت دا مطالعہ اوہ علم جس وچ حیاتیات تے بولی دے ارتقا دا مطالعہ کيتا جاندا اے ۔