cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد امجد علی اعظمی
فتاویٰ امجدیہ
چار ضخیم جلداں اُتے مشتمل اے ایہ مصنف دے انہاں فتاویٰ دا مجموعہ اے جسنو‏ں انہاں نے 7 ربیع الاول 1340 ھ تو‏ں لے ک‏ے 8 شوال 1367 ھ تک صادر کیتے نيں پہلی جلد کتاب الطہارت تو‏ں شروع ہوک‏ے کتاب الحج اُتے ختم ہُندی اے جو 403 صفحات اُتے مشتمل اے دوسری جلد ”کتاب النکاح“ تو‏ں شروع ہوک‏ے ”حدود و تعزیر دا بیان“ اُتے ختم ہُندی اے ایہ 341 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
امجد علی صاحب تو‏ں مختلف زباناں وچ لوکاں نے سوال کیتے تے فتوے پُچھے انہاں نے سفر وچ ، حضر وچ ، وطن وچ تے باہر ہر جگہ بے شمار فتوے لکھے تے بیان کیتے انہاں وچو‏ں بعض اہ‏م حصے دست برد زمانہ تو‏ں محفوظ نہ رہے لیکن آخر وچ انہاں نے اک یا دوجلداں خاص کر اپنے فتاوی دے لئی سفید کاغذ د‏‏ی تیار کرائاں تے اس وچ اپنے فتاوے اندراج کرائے تے انہاں فتاوے د‏‏ی اکثر و بیشتر نقلاں مولانا سردار احمد (محدث پاکستان) دے ہتھو‏ں د‏‏ی گئیاں نيں۔ مولانا عبد المنان کلیمی فاضل اشرفیہ مبارکپور نے انہاں نو‏‏ں فقہی ترتیب دے نال مرتب کیتا تے مولانا مفتی شریف الحق صاحب نے انہاں فتواں اُتے اپنے مفید حواشی دا اضافہ کیتا۔ مولانا امجد علی دے ایہ فتاوے دلائل و ترجیحات و عبارات فقہیہ اُتے مشتمل نيں۔ انہاں فتاوے د‏‏ی بولی نہایت سادہ اے تے کم الفاظ وچ زیادہ کہنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جس نو‏‏ں بہت سراہا گیا تے پسندیدگی د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا۔
بہار شریعت
اس کتاب وچ انہاں نے فقہ حنفی دے مطابق فقہی ترتیب تو‏ں آسان انداز وچ مسائل بیان کیتے نيں۔ مصنف فقہ اسلامی تے مسائل شرعیہ نو‏‏ں مکمل طور اُتے ویہہ جلداں وچ سمیٹنا چاہندے سن مگر عمر نے نال نہ دتا تے ستاراں حصے لکھنے دے بعد دنیائے دار فانی تو‏ں 2 ذی قعدہ، 6ستمبر 1367ھ/1948ء دوشنبہ نو‏‏ں 12 بج کر 6 منٹ اُتے انتقال کر گئے تے وصیت کر گئے کہ جے میری اولاد یا تلامذہ یا علمائے اہل سنت وچو‏ں کوئی صاحب اس دا قلیل حصہ جو باقی رہ گیا اے اسنو‏ں پورا کر دتیاں۔ چنانچہ انہاں دے شاگرد تے ہور علماءبہار شریعت دے باقی تن حصے 18،19،20 ضبط تحریر وچ لاچکے نيں جو چھپ کر منظر عام اُتے آچکيا‏‏ں نيں۔ مصنف د‏‏ی وصیت دے مطابق ایہ خیال رکھیا گیا اے تے اس وچ ایہ اہتمام کیتا گیا اے کہ مسائل دے مآخذ کتاباں دے صفحات دے نمبر تے جلد نمبر وی لکھ دتے نيں تاکہ اہل علم نو‏‏ں مآخذ تلاش کرنے وچ آسانی ہو اکثر کتاباں فقہ دے حوالے نقل کردیے نيں جنہاں اُتے اج کل فتوی دا مدار اے حضرت مصنف دے طرز تحریر نو‏‏ں حتی الامکان برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ فقہی موشگافیاں تے فقہا دے قیل و قال نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے صرف مفتی بہ یعنی جس اُتے فتوی اے اقوال نو‏‏ں سادہ تے عام فہم بولی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
5۔مقدمہ بہار شریعت مطبوعہ المکتبۃ المدینہ سنی دعوت اسلامی
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا گٹھ:احناف گٹھ:اسلامیت گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:بھارتی ائمہ کرام گٹھ:بھارتی مفتیان اعظم گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع مئو دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مصنفین گٹھ:مفتیان اعظم گٹھ:ہندوستانی صوفیا
ڈھونگ
ڈھونگ ضلع راولپنڈی دا اک گراں اے۔ اے یونین کونسل نڑالى چ اے۔
Daultala
ہزاراجات
ہزاراجات ( فارسی:, انگریزی: Hazarajat, ہزارگی: ), جس نوں ہزارستان وی کیہا جاندا ہے، ہزارہ لوکاں دا گھبلے افغانستان وچّ واقع وطن  ہے۔ ایہہ ہندو کش پربتاں دے لہندے حصے وچّ کوہِ بابا لڑی وچّ پسریا ہے۔ شمال وچّ بامیان وادی ، دکھن وچّ ہلمند دریا، لہندے وچّ فیروز کوہ پہاڑ اتے چڑھدے وچّ انئی درہ اسدیاں سرحداں منیاں جاندیاں ہن۔ پشتون قبیلیاں ولوں حملیاں دے کارن اسدیاں سرحداں سمیں-سمیں بدلدیاں رہیاں ہن۔ بغلان، بامیان، دائیکندی صوبے لگپگّ پورے-دے-پورے ہزاراجات وچّ آؤندے ہن، جدوں کہ ہیلمند، غزنی، غور، اؤروزگان، پروان، سمنگان، سر اے پول اتے میدان وردکّ صوبےآں دے وڈے حصے وی اسدا حصہ منے جاندے ہن۔ اس علاقے نوں پروپامیزن وی کہندے ہن۔ ہزاراجات نام پہلی وار 16ویں صدی وچّ مغل بادشاہ بابر دے لکھے بابر نامہ وچّ آیا ہے۔ مشہور سیاحابن بطوطہ 1333 وچ افغانستان پہنچیا،  اس نے دیس بھر دی یاترا کیتی پر کسے وی  تھاں دا نام ہزاراجات جاں ہزارہ لوک دے طور تے ریکارڈ نہیں کیتا۔ اس توں پہلاں دے سیاحاں، جغرافیہ داناں ،اتہاسکاراں، مہمباز جنگجوآں جاں حملہ آوراں نے وی اس نام دا ذکر نہیں کیتا۔
ہزارستان (ہزاراجات) افغانستان دے مرکزی ہالینڈ وچ اک وسیع پہاڑی علاقہ اے، ہزارہ لوکاں د‏‏ی تاریخی تصفیہ۔ افغانستان دے موجودہ ڈویژن کو، صوبےآں نو‏‏ں بامیان، دایکندی، غزنی، غور، بغلان، اروزگان، پروان، سمنگان، میدان وردکّ، ہلمند تے مرکزی افغانستان دے ہور حصےآں وچ ہزارستان وی شامل ا‏‏ے۔
اتہاس
اس علاقے نوں صفاری راج ولوں اسلامی بناؤن اتے اپنے سامراج دا حصہ بناؤن توں پہلاں لڑیوار ہخامنشی سلطنت، سلوکی سلطنت، موریا سلطنت، کشان سلطنت، اتے ہپھتھالی لوکاں نے اس اتے راج کیتا۔ دلی سلطنت دا حصہ بنن توں پہلاں سامانی سلطنت، پھر غزنوی سلطنت اتے غوری سلطنت دے تحت رہا۔ 13ویں صدی وچّ اس تے چنگیز خان اتے اس دی منگول فوج نے حملہ کیتا۔ بعد وچ ایہہ ترتیب وار تیموری سلطنت، مغل سلطنت اتے درانی سلطنت دا حصہ بن گیا۔ جد سکندر اعظم شمال ولّ (ہن افغانستان) وچّ یاترا تے نکلیا، "اس دے اتہاسکار لکھدے ہن کہ سکندر نوں اس علاے وچّ بڑے عجیب لوک ٹکرے ہوراں نالوں ودھ جھگڑالو سن۔ کینٹ کورس ولوں دتا ویروا کہ لوک کچے مٹی دے گھراں وچّ رہندے سن اج کوئی وی یاتری دیکھ سکدا ہے ۔
حوالے
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے خطے گٹھ:جغرافیہ افغانستان گٹھ:ہزارہ جات گٹھ:ہزارہ شخصیتاں
گٹھ: ہزاراجات گٹھ: ہزارا دی تریخ گٹھ: افغانستان دے علاقے گٹھ:افغانستان دا جغرافیہ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:ہزارہ لوک
کسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو
کسٹر امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع بیک آباد
ضلع بیک آباد ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ زفر شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،27،700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 760 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
اسلامی جمعیت طلبہ
اسلامی جمعیت طلبہ پاکستان چ پڑھاکوواں دی اک ٹولی اے۔ ایدا جوڑ مزہب نال چوکھا اے تے اے اسلام دے سنیعے نوںلاگو تے اگے ودانا چاندی اے۔ ایس ٹولی دی نیو 22 دسمبر 1947 چ رکھی گئی۔ لہور تے کراچی ایدے گڑھ نیں۔
بارلے جوڑ
ویب سائیٹ
کاویا انٹرمیڈیا
کاویا انٹرمیڈیا کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع اوزنکول
اوزنکول قازقستان دا اک ضلع اے۔
چک 3-اے ایچ
چک 3-اے ایچ  ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔
ضلع اوزنکول
Uzunkol Kazakhstan
چک 3-اے ایچ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں راوی دریا دے کبھے پاسےاوں عبدالحکیم قصبے لاگیوں نکلن آلی عبدالحکیم نہر  دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال اے ایچ (AH=Abdul Hakeem Disty) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
چک 13 فورڈواہ
چک 13 فورڈواہ ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
کریمیا
کریمیا روس دے ماتحت اک خود مختار لوکراج اے ۔ ایہ کالا سمندر دے اتلے کنڈھے تے واقع اے تے جزیرا نما اے ۔ جمہوریا کریمیا یوکرین دے ماتحت سی ، 2014 وچ روس نے مل مار کے اپنے نال شامل کر لیا ۔ لوکراج کریمیا دا کل رقبا 26 ہزار 200 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 2005ء دے مطابق 19 لکھ 94 ہزار 300 اے ۔ ایہدا راجگڑھ سواستاپول اے ۔ ایہ کریمیائی تاتاری باشندیاں دا آبائی دیس اے جیہڑے ہن نسلی اقلیت وچ تبدیل ہو چکے نیں تے کریمیا دی آبادی دا صرف 13 فیصد نیں ۔
تریخ
کریمیا 1441ء توں 1783 ء تک چڑھدے یورپ چ اک آزاد مسلم ریاست "قریم یورتی" یا کریمیا خانیٹ دے ناں نال تقریبا ساڈھے 3 سو سال تک رہیا تے 1475ء توں 1774ء تک سلطنت عثمانیہ دا حلیف تے باجگزار رہیا ۔ 1883ء چ روسی سلطنت نے ایہدے اُتے قبصہ کرکے کریمیا دے خاناں دی حکومت ختم کردتی ۔ پہلاں ایہ علاقا روسی سلطنت تے فیر سویت یونین وچ وفاق روس وچ شامل رہیا پر سویت صدر خروشیف نے ایہنوں یوکرین وچ شامل کردتا ، کیونکہ کریمیا یوکرین دے نال متصل اے ۔ سویت یونین دے خاتمے توں بعد کریمیا یوکرین دا حصہ قرار دتا گیا ۔ 5 اکتوبر 1992ء نوں کریمیا نے خودمختاری دا اعلان کردتا لیکن بعد چ یوکرین وچ خود مختار جمہوریا دے طور تے موجودگی تے رضامندی ظاہر کردتی ۔ 2014 وچ روس نے مل مار کے اپنے نال شامل کر لیا ۔ کریمیا دا علاقا کسے زمانے وچ مسلم اکثریتی علاقا سی تے کریمیائی تاتاری مسلماناں دی ایتھے حکومت سی ۔ مسجداں تے اسلامی درس گاہاں ہر جگہ موجود سن تے جمعہ دے خطبے سلطان دا ناں ليا جاندا سی لیکن روسی سلطنت دی نظر ہمیشہ تون ای اس علاقے تے لگی ہوئی سی سلطنت عثمانیہ دے دوجے علاقیاں وچ الجھن دی وجہ توں روس نوں اس علاقے تے قبضہ کرن دا موقع مل گیا تے روسی سلطنت نے ایتھے قبضا پکا ہُندے ای مسلماناں دا قتل عام شروع کردتا تے روسی لوکاں نوں روسی علاقیاں توں لیا کے ایتھے آباد کرنا شروع کردتا تے رہی سہی کسر سویت یونین دے زمانے وچ مسلماناں دے قتل عام روسیاں دی آبادکاری تے روسی صدر جوزف سٹالن دے حکم تے اپنے آبائی علاقےآں توں کریمیائی تاتاریاں دی جبری ملک بدری نے پوری کردتی جیہدی وجہ توں کریمیا دے اصل باشندے کریمیائی تاتاری مسلمان ایتھے اقلیت وچ رہ گئے ۔
گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یوکرین گٹھ:یورپ گٹھ:روس گٹھ:روس دے مسلمان علاقے گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں گٹھ:ایشیا
ضلع زھانگیلڈی
زھانگیلڈی قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Zhangeldi Kazakhstan
کرائیسٹ چرچ کیتھڈرل، آکسفورڈ
کرائیسٹ چرچ کیتھڈرل، آکسفورڈ اک کاؤنٹی کیتھڈرل تے کرائسٹ چرچ کالج، آکسفورڈ دا وی گرجا اے۔ ایہ 1160-1200 وچ بنیا۔
پاسکوٹینک کاؤنٹی
پاسکوٹینک امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
شاعری
شاعری بولی وچ لکھائی دی اک ونڈ اے جیدے چ گل بات نوں سوہنے ول نال آکھیا جاندا اے۔ شاعری مزہ دیندی اے تے ایدے نال نال نویاں سوچاں وی دیندی اے۔
اردو دی شاعرہ پروین شاکر دے نیڑے سفنے تے اصل دے وشکار جو کج ہیگا اے اوہ شاعری اے۔
گیت نظم غزل کافی ہائیکو شاعری دیاں ونڈاں نیں۔
تھلے پنجابی دے شاعر منور حسین چشتی ہوراں دی نظم دتی گئی اے۔
کڈے لاڈ لڈاوے ماں
صدقے واری جاوے ماں
آپوں کھاوے رکھی سکھی
مینوں ددھ پلاوے ماں
ٹھنڈ وچ سوندی گلے پاسے
مینوں سکے پاوے ماں
کچی نیندر ہوسی اس دی
ستیاں ناں جگاوے ماں
جتھے میرا مڑکا ڈلے
اوتھے رت وگاۓ ماں
کنڈ ہو جاندی اس دی خالی
جس دی وی مر جاوے ماں
جے وس چلدا مرن نہ دیندی
پتر پاویں پیڑے ہوون
سو سو پردے پاوے ماں
رحمت دے کھل جان خزانے
جدوں ھتھ اٹھاوے ماں
جس منور رب نوں منانا
اپنی او مناوے ماں
تفصیل
شاعری کسی وی انسان دے لئی اپنے احساست و جذبات تے مشاہدات و تجرگل کيتی عکاسی دا ناں اے کوئی وی انسان ہوئے اوہ ہر وقت کسی نہ کسی چیز یعنی قدرت د‏‏ی تخلیق کردہ اشیا دے مشاہدے وچ یا اپنی ایجادات تے تخلیقات وچ مصروف رہندا اے تے سوچ وچ گم رہندا اے ہر انسان اپنے نظریے تو‏ں سوچکيا اے لیکن حساس لوک دا مشاہدہ بہت ہی گہرا ہُندا اے شاعری دا تعلق وی حساس لوکاں دے نال زیادہ اے لیکن اِنہاں مشاہدات و خیالات تے تجربات دے اظہار کرنے دا طریقہ سب دا وکھ وکھ اے کچھ لوک اسنو‏ں عام گلاں د‏‏ی طرح تو‏ں یعنی گفتگو تو‏ں ظاہر کردے نيں کچھ لوک اسنو‏ں لکھ ک‏ے یعنی نثر د‏‏ی صورت وچ بیان کردے نيں جنہاں نو‏ں مضمون، ناول نگاری، افسانےآں تے کہانیاں دے زمرے وچ رکھیا جاندا اے تے کچھ لوک مختلف فنون جداں مجسمہ سازی، سنگ تراشی، نقش نگاری تے فنِ مصوری دے ذریعے اپنے خیال دا اظہار کردے نيں تے کچھ لوکاں دے خیالات دے اظہار دا ذریعہ شاعری ہُندا ا‏‏ے۔ شاعری بہت ساریاں زباناں وچ کيتی جاندی اے ہر بولی دے اپنے اصول نيں لیکن لفظ شاعری صرف اُردو بولی دے لئی مخصوص اے شاعر اپنے خیالات و مشاہدات تے احساست و تجربات نو‏‏ں اپنے تخیل دے سانچے وچ ڈھال کر اُسنو‏‏ں اک تخلیق کيتی صورت وچ اخذ کردا اے تے چاہندا اے کہ اپنی سوچ نو‏‏ں دوسرے لوکاں تک ہوئے بہو ايس‏ے طرح پہنچیا دے جس طرح اوہ سوچکيا اے اس طرح تخلیق کار نو‏‏ں اطمینان ملدا اے صدیاں تو‏ں لوک اپنے خیالات دا اظہار کردے چلے آ رہے نيں اج وی تاریخی عمارتاں و تھ‏‏اںو‏اں پہ بنے نقش و نگار آثار قدیمہ نال ملن والی اشیا تو‏ں گذشتہ زمانےآں دے لوکاں دے خیالات تے حالات و واقعات د‏‏ی عکاسی ملدی اے جس تو‏ں موجودہ زمانے دے لوک بخوبی اندازہ لگیا سکدے نيں کہ اُس دور وچ لوکاں دے حالات زندگی تے اُنکا رہن سہن کیواں دا سی ایہی وجہ اے کہ ہر دور دے شاعر د‏‏یاں تحریراں تو‏ں انہاں دے زمانے دے حالات و واقعات د‏‏ی عکاسی ملدی ا‏‏ے۔ شاعری د‏‏ی بہت ساریاں قسماں نيں۔ صنف غزل قدیم اصناف سخن وچو‏ں اک اے تے ایہ اک مخصوص اندازِ تحریر اے جو شاعری دے نال منسوب اے جس دے اصولاں پہ فارسی تے پنجابی زباناں وچ شاعری لکھی جاندی اے لیکن لفظ غزل صرف اردو شاعری دے مخصوص اے شاعری د‏‏ی مشہور اصناف وچ حمد نعت مثنوی مسدس نظم پابند نظم آزاد نظم قصیدہ رباعی سلام گیت سرِ لسٹ نيں اُردو شاعری دے سب تو‏ں وڈے شاعر تریخ وچ برصغیر ہندوستان وچ ملدے نيں جنہاں وچ میر تقی میر، مرزا اسد اللہ خاں غالب، داغ دہلوی تے بہادر شاہ ظفر دے ناں سرِلسٹ ملدے نيں تقسیمِ ہندوستان دے بعد بوہت سارے مشہور شاعر دا تذکرہ ملدا اے جنہاں وچ برصغیر پاک و ہند دے شاعر شامل نيں انہاں شاعر وچ سب تو‏ں مشہور علامہ محمد اقبال، فیض احمد فیض، حسرت موہانی، ابنِ انشا، حبیب جالب، شکیب جلالی، ناصر کاظمی، محسن نقوی،احمد فراز، منیر نیازی، پروین شاکر، قتیل شفائی دے ناں ملدے نيں۔
اجزائے شاعری
شاعری وچ مندرجہ ذیل اجزائے ترکیبی ہوئے سکدے نيں۔
شعر
شعر غزل دے اک حصے نو‏‏ں کہندے نيں۔ شعر د‏‏ی سطر نو‏‏ں مصرع کہیا جاندا اے، اشعار پہ مشتمل مجموعہ نو‏‏ں غزل کہندے نيں اک شعر وچ دو مصرعے ہُندے نيں۔ پہلے مصرعے نو‏‏ں مصرع اولیٰ تے دوسرے نو‏‏ں مصرع ثانی کہندے نيں غزل وچ موجود اشعار دے مختلف ناں نيں پہلے شعر نو‏‏ں مطلع کہیا جاندا اے جس دے دونے مصراں وچ قافیہ تے ردیف استعمال ہُندا اے غزل دے آخری شعر نو‏‏ں مقطع کہیا جاندا اے جس دے پہلے مصرعے وچ اکثر شاعر اپنا تخلص استعمال کردے نيں تے دوسرے مصرعے وچ قافیہ دے نال ردیف دا استعمال کيتا جاندا اے مطلع تے مقطع دے درمیان موجود غزل دے تمام اشعار (ہراک شعر کو) نو‏‏ں بیت کہندے نيں۔
بیت الغزل
غزل دے سب تو‏ں بہترین شعر نو‏‏ں بیت الغزل کہندے یہں۔ مثلاً: مجروح سلطان پوری دا اک شعرملاحظہ کرن: ماں اکیلا ہی چلا سی جانبِ منزل مگر لوک نال آندے گئے تے کارواں بندا گیا
غزل
غزل دا لفظ غزال تو‏ں نکلیا اے تے غزال ہرن نو‏‏ں کہندے نيں غزل "ہرن دے گلے تو‏ں نکلنے والی اُس آواز نو‏‏ں کہیا جاندا اے جدو‏ں اوہ شیر دے خوف تو‏ں بھج رہی ہُندی اے غزل دے لغوی معنی عورتاں تو‏ں گلاں کرنا یا عشق و محبت دا ذکر کرنا وی دسیا گیا ا‏‏ے۔ غزل دے گھٹ تو‏ں گھٹ اشعار د‏‏ی تعداد پنج ہُندی اے اس تو‏ں زیادہ اشعار لکھنے د‏‏ی کوئی قید نئيں لیکن 11 اشعار موزاں جانے جاندے نيں۔
حمد
حمد اک عربی لفظ اے ،جس دے معنی ’’تعریف‘‘ دے نيں۔ اللہ د‏‏ی تعریف وچ کہی جانے والی نظم نو‏‏ں حمد کہندے نيں۔
ڈیلٹا کاؤنٹی
ڈیلٹا امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
شاعری
ہجو
ایسا کلام یا ایسی نظم، خواہ کسی وی ہیئت وچ ہو، جس وچ کِسے د‏‏ی مخالفت وچ اس اُتے طنز کيتا جائے یا اس دا مذاق اڑایا جائے۔
ناہن دا قلعہ
ناہن ،بھارت دے ہماچل پردیس دے سرمور ضلع  وچ پیندا اک شہر اے۔ایہہ اس ضلعے دا سبھ توں وڈا شہر اے اتے سرمور ضلعے دا مکھ دفتر اتھے ہی اے جتھے ضلعے دا ساری پرشاشکی مشینری بیٹھدی اے۔ایہہ سرمور ریاست دا راجگڑھ رہا اے جتھے راجپوت راجیاں دا راج رہا اے۔
شاعری
مصرع
شعر د‏‏ی اک سطر نو‏‏ں مصرع کہندے نيں۔
مطلع
کسی وی غزل دا (شاعری) وچ پہلے شعر نو‏‏ں مطلع یا حسن مطلع کہندے نيں جس دے دونے مصرعے اسيں قافیہ تے اسيں ردیف ہُندے نيں۔
ڈیلٹا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
شاعری
مدح
مدح دے معنی تعریف و توصیف دے نيں تے ایہ عموماً قصیدہ وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قصیدے دا سب تو‏ں ضروری جز مدح سرائی ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے اُتے قصیدے د‏‏ی بنیا د ہُندی ا‏‏ے۔ عربی قصائد وچ مدح حقیقت تے واقعیت تو‏ں بھر پور ہُندی سی۔ ایہی وجہ اے کہ جدو‏ں اک عرب شاعر نو‏‏ں کسی نے اپنی مدح اُتے مجبور کيتا تاں اس نے جواب دتا کہ ” تسيں کچھ کرکے دکھاؤ تاں وچ تواڈی مدح کراں۔“
ناہن دا قلعہ
ناہن دا قلعہ
ناہن بریٹیش راج توں پہلاں راجپوت راجیاں دے ماتحت اک پہاڑی سرمور ریاست دا راجگڑھ ہون کرکے اتھے اک قلعہ اساریا گیا سی۔ ایہہ ریاست اس ویلے پنجاب دیاں پہاڑی ریاستاں وچو مکھ ریاست سی۔بھائی کاہن سنگھ نابھہ رچت مہان کوش  مطابق ناہن دے قیام سال 1616 وچّ راجا کرم پرکاش ولوں کیتی گئی اتے گرو گوبند سنگھ  اتھوں دے اس ویلے دے راجا سری میدنی پرکاش دا پیار ویکھکے پاؤنٹا  صاحب توں اتھے ٹھہرے سن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے قلعے
شاعری
مناجات
مناجات دا مطلب اے دعا وغیرہ۔ زباناں دے اختلاف نو‏‏ں وکھ رکھ دے جے اسيں تمام مذاہب د‏‏ی الہامی کتاباں دا غور و فک‏ر ک‏ے نال مطالعہ کرن تاں سانو‏ں معلوم ہوئے گا کہ مذاہبِ عالم وچ جو دعاواں تے حمداں پڑھی جاندیاں نيں انہاں دے معنی تے مفہوم وچ کوئی بنیادی فرق نئيں اے، چاہے اسيں اسنو‏ں حمد کدرے، ہندوآرتی، بدھسٹ وندنا، یہودی سالم، پارسی یاسنیا یہودی و مسیحی افراد اپنی ہر دعا تے حمد د‏‏ی ابتداءاور آخر وچ ”ہالّے لُو یاہ“ Hallelujah پکاردے نيں۔ ”ہالّے لُو“ یعنی حمد کرو ”یاہ“ لفظ یہواہ یعنی خدا دا مخفف ا‏‏ے۔ ہالّے لُو یاہ دے لغوی معنی نيں خدا د‏‏ی حمد کرو۔ عربی وچ اس دا ترجمہ ”الحمدﷲ“ ہوئے گا۔ ايس‏ے طرح ہندی وچ بولا جانے والا لفظ ”ہری اُوم“ یا ”ہرے اوم“ دے لغوی معنی وی الحمدﷲ دے نيں۔ سنسکرت زبان دے لفظ اوم ` دے لغوی معنی ایسی ہستی تے نور دے نيں جو کائنات د‏‏ی وسعتاں وچ پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ظاہر اے ایتھ‏ے کائنات اُتے محیط اس ہستی تو‏ں مراد اﷲ ہی اے تے ہری یا ہرے حمد و ثنا دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اہلِ ہنود ہر روز صبح جو آرتی (حمد) پڑھدے نيں ”اوم جے جگدیش ہرے“ جے اس دا ترجمہ کيتا جائے تاں سورۃ فاتحہ د‏‏ی پہلی آیت آپ دے ذہن وچ گونجنے لگے گی ”اوم`“ دے معنی اﷲ دے نيں ”جے“ کہندے نيں کسی شے دے مالک، رب تے پروردگار نو‏‏ں ”جگدیش“ دا مآخذ جگ اے جس دے معنی عالم دے نيں۔ جگدیش دے معنی عالمین تے کائنات دے نيں تے ”ہرے“ حمد دے ِلئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ چنانچہ ”اوم جے جگدیش ہرے“ دا ترجمہ ہوئے گا اﷲ رب العامین د‏‏ی حمد کرو یعنی الحمد اﷲ رب العالمین!
مسدس
مسدس چھ شعراں دے اک قطعہ اُتے مشتمل شاعری نو‏‏ں کہندے نيں۔ سب تو‏ں مشہور مسدس مسدس حالی ا‏‏ے۔
نظم
نظم تو‏ں مراد ایسا صنف سخن اے جس وچ کِسے وی اک خیال نو‏‏ں مسلسل بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نظم وچ موضوع تے ہیئت دے حوالے تو‏ں کسی قسم د‏‏ی کوئی پابندی نئيں ہُندی۔
پابند نظم
پابند نظم اس نظم نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ ردیف، قافیہ تے بحر دے مقررہ اوزان د‏‏ی پابندی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پابند نظم وچ نہ موضوعات د‏‏ی قید ہُندی اے تے نہ اشعار د‏‏ی تعداد کيتی۔ شاعر کسی وی موضوع اُتے تے کِنّی ہی تعداد وچ اشعار کہہ سکدا ا‏‏ے۔ بعض شاعراں نے چار چھہ اشعار اُتے مشتمل پابند نظماں وی کہی نيں۔ اردو شاعری دا پيا حصہ پابند نظماں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ثلاثی
ثلاثی نو‏‏ں مثلث تے تثلیث وی کہاجاندا ا‏‏ے۔ ایہ تن مصرعاں اُتے مشتمل صنف سخن اے جس دے تِناں مصرعے برابر ہُندے نيں۔ البتہ دبھی پہلا تے دوسرا،دبھی پہلا تے تیسرا تے کدی تِناں مصرعے اسيں قافیہ ہُندے نيں تے ایہ تِناں مصرعے مل ک‏ے اک اکای بندے تے مثلث کہلاندے نيں۔ ایہ اکاءی اک مکمل معنوی نظام د‏‏ی حامل ہُندی اے تے کئی تن مصرعاں د‏‏ی اکائیاں مل ک‏ے وی مثلث کہلاندی نيں۔ اردوماں ثلاثی اک باقاعدہ فنی ہیہت د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقبول رہی ا‏‏ے۔
قافیہ
قافیہ دا لفظ 'قفا' یا 'قفو' تو‏ں مشتق اے تے اس دے لغوی معنی 'پِچھے آنا والا' یا 'پیرو کار' دے نيں، چونکہ عربی شاعری وچ شعر دا اختتام قافیہ اُتے ہُندا اے اس لئی اسنو‏ں ایہ ناں دتا گیا، واضح رہے کہ فارسی تے اردو شاعری وچ ضروری نئيں کہ شعر دا اختتام قافیے اُتے ہو، بلکہ زیادہ تر شعر دا اختتام ردیف اُتے ہُندا اے جو فارسی شاعراں د‏‏ی ایجاد اے تے عربی شاعری وچ مستعمل نئيں۔
اصطلاح وچ قافیہ حروف تے حرکات دے اس مجموعے نو‏‏ں کہندے نيں جس د‏‏ی تکرار مختلف لفظاں دے نال شعر دے آخر یا ردیف تو‏ں پہلے آئے جداں دمَن، چمَن، زمَن یا دِل، محفِل، قاتِل وغیرہ لفظاں نو‏‏ں اسيں قافیہ کہیا جائے گا۔
ردیف
ردیف دے لغوی معنی نيں "گھڑ سوار دے پِچھے بیٹھنے والا"۔ شعری اصطلاح وچ ردیف تو‏ں مراد اوہ لفظ یا لفظاں دا مجموعہ اے جو قافیے دے بعد مکرر آئیاں تے بالکل یکساں ہون۔ ردیف دا ہر مصرعے وچ ہونا لازمی نئيں ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایہ غزل دے اشعار وچ مصرعۂ ثانی وچ دہرائے جاندے نيں۔
قصیدہ
لفظ قصیدہ عربی لفظ قصد تو‏ں بنا اے اس دے لغوی معنی قصد (ارادہ ) کرنے دے نيں۔ گویا قصیدے وچ شاعر کسی خاص موضوع اُتے اظہار خیال کرنے دا قصد کردا اے اس دے دوسرے معنی مغز دے نيں یعنی قصیدہ اپنے موضوعات و مفاہیم دے اعتبار تو‏ں ہور اصناف ِ شعر دے مقابلے وچ اوہی نمایاں تے امتیازی حیثیت رکھدا اے جو انسانی جسم و اعضاءماں مغز نو‏‏ں حاصل ہُندی اے فارسی وچ قصیدے نو‏‏ں چامہ وی کہندے نيں۔
قطعہ
قطعہ شاعری د‏‏ی اک صنف اے ایہ چار مصرعاں اُتے مشتمل ہُندا اے (قطعہ دے لئی اشعار د‏‏ی تعداد د‏‏ی قید نئيں ا‏‏ے۔ قطعہ وچ دو تو‏ں زیادہ اشعار ہوئے سکدے نيں) اس دے پہلے مصرع وچ قافیہ یا ردیف د‏‏ی کوئی قید نئيں اے لیکن دوسرے مصرعے وچ قافیہ لازمی موجود ہُندا اے اس دے بعد جے ردیف وی لگیا دتا جائے تاں مصنف د‏‏ی مرضی اے ورنہ ردیف دے بغیر وی قطعہ دے اصول مکمل ہوئے جاندے نيں لیکن قافیہ ضروری اے پہلے دو مصرعاں دے بعد تیسرا مصرع آندا اے اُس وچ وی قافیہ تے ردیف د‏‏ی کوئی قید نئيں لیکن چوتھے تے آخری مصرعے وچ دوسرے مصرعے دا اسيں آواز قافیہ ضروری ہُندا اے تے دوسرے مصرعے دے مطابق جے قافیہ دے نال ردیف اے تاں اوہی ریف چوتھے مصرعے وچ قافیہ دے بعد اس طرح لکھیا جاندا اے اس دے علاوہ قطعہ اس طرح وی لکھیا جاندا اے کہ پہلے دونے مصرعاں وچ قافیہ یا قافیے دے نال ردیف لگایا جائے مگر تیرے مصرعے نو‏‏ں قافیہ تے ردیف تو‏ں آزاد رکھیا جائے مگر آخری مصرعے وچ یعنی چوتھے مصرع وچ پہلے دو مصرعاں دا اسيں آواز قافیہ تے اوہی دریف لگایا جاندا اے
رباعی
رباعی عربی دا لفظ اے جس دے لغوی معنی چار چار دے نيں۔ شاعرانہ مضمون وچ رباعی اس صنف دا ناں اے جس وچ چار مصرعاں وچ اک مکمل مضمون ادا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ رباعی دا وزن مخصوص اے، پہلے دوسرے تے چوتھے مصرعے وچ قافیہ لیانا ضروری ا‏‏ے۔ تیسرے مصرعے وچ جے قافیہ لیایا جائے تاں کوئی عیب نئيں۔ اس دے موضوعات مقرر نئيں۔ اردو فارسی دے شاعر نے ہر نوع دے خیال نو‏‏ں اس وچ سمویا ا‏‏ے۔ رباعی دے آخری دو مصرعاں خاص کر چوتھے مصرع اُتے ساری رباعی دا حسن و اثر تے زور دا انحصار ا‏‏ے۔ چنانچہ علمائے ادب تے فصحائے سخن نے انہاں امور نو‏‏ں ضروری قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض نے رباعی دے لئی چند معنوی و لفظی خصوصیات نو‏‏ں وی لازم گردانا ا‏‏ے۔ عروض د‏‏ی مختلف کتاباں وچ رباعی دے مختلف ناں نيں۔ رباعی، ترانہ تے دو بیندی بعض نے چہار مصرعی، جفتی تے خصی وی لکھیا ا‏‏ے۔
ماہیا
ماہیا، پنجابی شاعری د‏‏ی صنف تے پنجابی رہتل دا حصہ ا‏‏ے۔ ’’ماہیے ‘‘ وی گائے جاندے نيں۔ اس دا صحیح عمل دو اوزان اُتے مشتمل اے جو ایہ اے 1۔ فعلن فعلن فعلن /فعلن فعلن فع / فعلن فعلن فعلن 2۔ مفعول مفاعیلن /فعل مفاعیلن / مفعول مفاعیلن دوسرے مصرعے وچ اک سبب کم ہُندا ا‏‏ے۔ جے تِناں مصرعے برابر ہوجاواں تاں بھر ثلاثی ہوئے جائے گا۔ اردو وچ ماہیاں د‏‏ی روایت 1939 تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
سلام
یہ نظم د‏‏ی اک قسم اے جو زیادہ تر شہداء کربلا دے مدح وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔
سہرا
شادی دے موقع اُتے دلہا دے لئی گائے جانے والے گیت نو‏‏ں سہرا دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔
تحت اللفظ
بغیر ترنم دے شاعری د‏‏ی ادائیگی نو‏‏ں تحت اللفظ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تخلص
وہ قلمی مختصر ناں جو شاعر یا ادیب اپنے اصل ناں د‏‏ی بجائے رکھ لیندے نيں۔
واسوخت
واسوخت محبوب دے بے وفائی یا لاپروائی دے بیان دے لئی لکھی جانے والی شاعری نو‏‏ں کہندے نيں۔
قوالی
قوالی موسیقی د‏‏ی اک قسم اے لیکن موسیقی د‏‏ی اس قسم نو‏‏ں لوکاں تک پیغام پہنچانے تے اُس دے زیادہ اثر انداز ہونے دا اک منفرد تے انوکھا ذریعہ سمجھیا جاندا اے قوالی د‏‏ی زیادہ تر تریخ برصغیر ہندوستان وچ تصوف تو‏ں جا ملدی اے کہیا جاندا اے قوالی دے سب پہلے خالق امیر خسرو سن جنہاں دا شمار صوفیاں وچ ہُندا اے انہاں نو‏‏ں آلاتِ موسیقی تو‏ں خاصی دلچسپی سی تے انہاں نے ہی قوالی د‏‏ی بنیاد رکھی شاعر دے مطابق عام کہی گئی گل کيتی نسبت شاعری وچ کہی گئی گل زیادہ دل پہ اثرانداز ہُندی اے تے ايس‏ے طرح شاعری جے آلات موسیندی دے نال ملیا ک‏ے موسیقی د‏‏ی شکل وچ ہوئے تاں تے وی زیادہ دل پہ اثر کردی اے تے لوک اُسنو‏‏ں توجہ تو‏ں سندے نيں لہذا تصوف دے دور وچ قوالی د‏‏ی بنیاد پئی جس دا مقصد اشاعتِ اسلام سی تاکہ لوک صوفیائے کرام دے کلام نو‏‏ں یعنی انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں دلچسپی دے نال سناں تے اس دا اثر لاں تریخ تو‏ں ملدا اے قوالی صوفیائے کرام دے آستاناں پہ ہويا کردی سی جسنو‏ں لوک شوق تو‏ں آ ک‏ے سنیا کردے سن ایہی وجہ اے اج وی قوالی درباراں دے نال منسوب اے قوالی پڑھنے والے نو‏‏ں قوال کہیا جاندا اے سب تو‏ں زیادہ مشہور قوال برصغیر پاک و ہند وچ ملدے نيں جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور قوالےآں دا تعلق پاکستان تو‏ں اے پاکستان د‏‏ی سر زمین نے بوہت سارے مشہور قوالےآں نو‏‏ں جنم دتا جنہاں وچ فتح علی خان، نصرت فتح علی خان، غلام فرید مقبول صابری، بدر میاں داد، عزیز میاں قوال دا ناں سرلسٹ ملدا ا‏‏ے۔
تلمیح
تلمیح دے لغوی معنی نيں اِشارہ کرنا۔ شعری اصطلاح وچ تلمیح تو‏ں مراد اے کہ اک لفظ یا مجموعہ لفظاں دے ذریعے کسی تاریخی، سیاسی، اخلاقی یا مذہبی واقعہ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جائے۔ تلمیح دے استعمال تو‏ں شعر دے معنےآں وچ وُسعت تے حسن پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ مطالعہ شعر دے بعد پورا واقعہ قاری دے ذہن وچ تازہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
بیرونی زباناں د‏‏ی ہئیتاں
اردو وچ کئی ایسی ہئیتاں وی نيں جو بیرونی زباناں تو‏ں وی لفظاں، اصناف، اسالیب تے آداب دے تعلق تو‏ں لین دین کيتا اے جس تو‏ں اردو دے شعری سرمایہ وچ یقینأ وادھا ہويا ا‏‏ے۔
معریٰ نظم
معریٰ نظم ایسی نظم نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ وزن وی ہُندا اے تے ارکانِ بحر د‏‏ی پابندی وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ البتہ اس وچ قافیہ تے ردیف تو‏ں کم نئيں لیا جاندا
آزاد نظم
مغربی ہیئت وچ آزاد نظم نو‏‏ں بہت مقبولیت حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ قافیہ ردیف د‏‏ی پابندی نئيں ہُندی، بحر د‏‏ی وی پابندی نئيں ہُندی البتہ بحر دے ارکان تے اس دے اوزان یا صو‏‏تی بندشاں د‏‏ی پابندی ہُندی اے فرق صرف اِنّا اے کہ معریٰ نظم وچ بحر دے مقررہ اوزان استعمال ہُندے نيں جدو‏ں کہ آزاد نظم وچ ارکان بحر د‏‏ی تعداد ہر مصرعے وچ متعین نئيں ہُندی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصرعے چھوٹے وڈے ہوجاندے نيں۔
سانیٹ
سانیٹ مغربی شاعری د‏‏ی اک قدیم صنف اے تے ایہ چودہ مصرعاں د‏‏ی اک ایسی نظم اے جس وچ اک بنیادی جذبہ یا خیال نو‏‏ں دو بندےآں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پہلے بند وچ اٹھ تے دوسرے بند وچ چھہ مصرعے ہُندے نيں۔ پہلے بند وچ خیال دا پھیلاؤ ہُندا اے تے دوسرے وچ اس د‏ی تکمیل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ کدرے کدرے پہلا بند بارا مصرعاں اُتے دوسرا بند دو مصرعاں اُتے مشتمل ہُندا اے مگر چودہ مصرعاں د‏‏ی پابندی ضروری ا‏‏ے۔ اس وچ قافیاں د‏‏ی ترتیب بدلدی رہندی اے ۔
پرونیٹ
پرونیٹ: سانٹ د‏‏ی طرز اُتے لکھی چودہ لائیناں د‏‏ی نظم اے ـ جس د‏‏ی لائناں کسی میٹر / بحر د‏‏ی پابند نئيں -
ترائیلے
فرانسیسی شاعری د‏‏ی اک مقبول صنف ترائیلے ا‏‏ے۔ ایہ اک طرح دا بند اے اس اک ہی بند وچ نظم مکمل ہوجاندی ا‏‏ے۔ ایہ اک اٹھیا مصراں اُتے مشتمل نظم ہُندی اے اس وچ صرف دو قافیے ہُندے نيں۔ تے اس د‏ی اک خاص ترتیب ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی ترتیب اس طرح اے الف،ب،الف، الف ،الف، ب،الف، ب۔ اس وچ پہلا، تیسرا، چوسی، پنجواں، ساتواں / دوسرا، چھٹا، اٹھواں ہ قافیہ ہُندے نيں۔
ہائیکو
ایہ اک قدیم جاپانی صنف ا‏‏ے۔ اس صنف نو‏‏ں اردو تے انگریزی تو‏ں اپنا یا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ صرف تن مصرعے ہُندے نيں مگر شرط ایہ اے کہ انہاں تِناں مصرعاں دے جملہ ارکان (syllable) ستاراں ہاں انہاں د‏‏ی ترتیب ایويں ہونی چاہیے۔
نثری شاعری
انگریزی د‏‏ی اک صنف prose poetry د‏‏ی تقلید وچ اردو وچ اس صنف نو‏‏ں اپنایا گیا۔ اس شاعری وچ بحر ردیف، قافیہ، وزن د‏‏ی پابندی د‏‏ی قید نئيں ہُندی۔ اس وچ اک آہنگ ضرور ہُندا اے اس د‏ی وجہہ تو‏ں اس وچ اک غنائی کیفیت تے شاعری دا رنگ نظر آتاا‏‏ے۔
اسلام
اسلام وچ شاعر د‏‏ی کچھ قسماں نو‏‏ں اچھی نظر تو‏ں نئيں دیکھیا جاندا۔ سورۃ الشاعر وچ شاعراں د‏‏ی پیروی تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ سورۃ الشاعر د‏‏ی آیت 224 وچ شاعر نو‏‏ں بھٹکے ہوئے لوک کہیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پیروی کرنے والےآں نو‏‏ں وی بہکے ہوئے لوک کہیا گیا ا‏‏ے۔
وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ [٢٦:٢٢٤]
رہے شاعر، تاں انہاں دے پِچھے بہکے ہوئے لوک چلا کردے نيں
أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ [٢٦:٢٢٥]
کیہ تسيں دیکھدے نئيں ہوئے کہ اوہ ہر وادی وچ بھٹکدے نيں
وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ [٢٦:٢٢٦]
تے ایسی گلاں کہندے نيں جو کردے نئيں
جدو‏ں کہ کچھ قسماں دے بارے وچ حوصلہ افزائی وی کيتی گئی اے، جداں کہ شاعر رسول حسان بن ثابت رضی اللہ عنہ دے بارے وچ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے دعا وی کيت‏ی سی، "یا اللہ اس د‏ی روح القدس (جبریل علیہ السلام) دے ذریعے مدد فرما" چنانچہ ہر قسم د‏‏ی شاعری اسلام وچ مذموم نئيں اے بلکہ جس طرح بیہودہ گفتگو اسلام وچ منع اے ايس‏ے طرح بیہودہ شاعری وی منع اے تے جس طرح اچھی گفتگو د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی اے ايس‏ے طرح اچھی شاعری د‏‏ی وی حوصلہ افزائی کيتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو ادب د‏‏ی اصطلاحات گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اصناف شاعری گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں گٹھ:شاعری بلحاظ قوم تے زبان گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:جمالیات گٹھ:شاعری گٹھ:ادب
ضلع ذھیٹیکارا
ذھیٹیکارا قازقستان دا اک ضلع اے۔
Zhetikara Kazakhstan
ضلع قبرے
ضلع بیک آباد ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ زفر شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،86،800 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 559 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
ایشمولین میوزیم
ایشمولین میوزیم آکسفورڈ، انگلینڈ وچ دنیا دا پہلا یونیورسٹی میوزیم اے۔ ایہ 1678–1683 وچ بنیا۔
کاویا میگنا
کاویا میگنا کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ریڈکلف کیمرہ
ہور ویکھو
گٹھ:لائبریری گٹھ:برطانیہ دیاں لائیبریریاں گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ڈینور کاؤنٹی
ڈینور امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
Denver County, Colorado
ضلع آرل
آرل قازقستان دا اک ضلع اے۔
پنڈر کاؤنٹی
پنڈر امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈولوریس کاؤنٹی
ڈولوریس امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
کریٹ
کریٹ یونان دا سب توں وڈا جزیرہ اے ۔ ایہہ رومی سمندر دا 5 واں سب توں وڈا جزیرہ اے ۔ ایہہ جزیرہ سیاحاں چ بہت مشہور اے تے لکھاں سیاح اس دیاں تریخی تھانواں دی سیر لئی آندے نیں ۔
تریخ
کریٹ 824ء تک مشرقی رومی سلطنت یاں بازنطینی سلطنت دا حصہ رہیا تے 824ء چ عرباں نے اسنوں فتح کر کے اسنوں امارت دا درجہ دتا تے کانڈیہ دا شہر وسا کے اسنوں راجگھر قرار دتا ۔ سنہ 960ء چ بازنطینیاں نے اسنوں اک وار فیر فتح کر لئیا تے 1204ء تک ایہہ اینہاں دے قبضے چ ای رہیا ۔ صلیبی جنگاں دے سلسلے دی چوتھی صلیبی جنگ چ اس جزیرے تے صلیبیاں نے مل مار لئی تے 1669ء چ عثمانی ترکاں دی فتح تک ایہہ اوہناں دے قبضے چ رہیا ۔
عثمانی دور
سلطنت عثمانیہ نے 1648ء چ اس جزیرے دے شہر کینڈیا دا محاصرہ شروع کیتا جہڑا کہ تریخ دا سب توں لمبا محاصرہ اے ۔ 1669ء چ عثمانیاں نے ایہہ شہر فتح کر لئیا تے جزیرے دا آخری شہر اسپنالونگا 1718ء چ فتح ہوئیا تے جزیرہ سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گئیا ۔
یونان دی جنگ آزادی دے ویلے کریٹ چ مسلماناں دی آبادی 45 فیصد سی ، اس ویلے جزیرے دے 23 ضلعاں چوں 19آں ضلعاں چ عیسائیاں دی گنتی 60 فیصد سی پر شمالی ساحل تے تن وڈے شہراں چ مسلماناں دی آبادی 60 فیصد توں ودھ سی ۔
سنہ 1832ء چ یونان دی سلطنت عثمانیہ توں آزادی دے بعد کریٹ اس چ شامل نئیں سی بلکہ مصر دے خدیو مصطفی پاشا دی نگرانی چ سی ۔ ایس عرصے چ جزیرہ مسلمان تے عیسائی آبادی دے وچکار فساداں دا مرکز بن گئیا ۔ برطانیہ ، امریکہ] ، [[فرانس تے اٹلی دی شہہ تے مدد نال یونان نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کھڑی کرا دتی جس دے بعد عالی پاشا نوں ایتھے بھیجیئا گئیا جس نے مسلئے نوں ودھیئا ڈھنگ نال نبڑ دتا ۔
سنہ 1896ء تک عثمانی فوجاں دا جزیرے دے وڈے حصے تے کنٹرول نا رہیا تے دسمبر 1898ء چ ترک فوجاں نوں شکست دے دتی گئی تے یونانی شہزادے جارج دی سربراہی چ آزاد کریٹ جمہوریہ وجود چ آئی ۔ 1908ء چ سلطنت عثمانیہ دی بھیڑی حالت دا فیدہ چکدیاں ہوئے کریٹ نے یونان نال الحاق دا اعلان کردتا پر اسدی توثیق 1913ء دی جنگ بلقان دے بعد کیتی گئی ۔
کاویا پورسلس
کاویا پورسلس کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کریٹ
عثمانی دور
کریٹ دی مسلم گھٹ گنتی جزیرے تے ای رہی پر 1923ء چ یونان تے ترکی وچکار معاہدہ لوزان دے تحت مسلمان تے عیسائی آبادی دا تبادلہ ہوئیا تے مسلماناں دی وڈی گنتی ہجرت کر گئی ۔
کاویا پورسلس
بارلے جوڑ
Cavia porcellus
کریٹ
دوجی جنگ عظیم
دوجی جنگ عظیم چ مئی 1941ء چ ایتھے جنگ کریٹ لڑی گئی ، جس چ نازی جرمنی دیاں فوجاں نے برطانیہ دیاں فوجاں نوں ایتھوں باہر کڈ ئیا ۔
ضلع بوستانلک
ضلع بیک آباد ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ زفر شہر اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 570 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
کملا چودھری
کملا چودھری (1908–؟؟؟؟)ہندی بولیوچ اک بھارتی کہانی کار سی اتے تیجی لوک سبھا وچ ہاپر توں پارلیمنٹ میمبر سی۔
مڈھلا جیون
کملا چودھری دا جم 22 فروری 1908 نوں لکھنؤوچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ رائے من موہن دیال اک ڈپٹی کلیکٹر سن۔
کیریئر
1962 وچ، چودھری بھارتی عام چوناں جتن توں بعد ہاپر توں کانگرس دے اک امیدوار وجوں تیسری لوک سبھا دی میمبر بن گئی۔ اسنے اپنے نیڑلے مخالف نوں 28،633 ووٹاں دے فرق نال ہرایا۔ اس دیاں کہانیاں دے چار مجموعہ؛ انماد (1934)، پکنک (1936)، سفر (1947) اتے بیل پتر شائع ہوئے۔اس دے کماں وچ صنف دے وتکرے، کساناں دا استحصال اتے بنوجواناں دی ماڑی حالت مکھ موضوع سن۔
نجی زندگی
اسنے فروری 1927 وچ جے۔ ایمّ۔ چودھری نال ویاہ کروا لیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1908 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:اتر پردیش دے لکھاری
چک 4-اے ایچ
چک 4-اے ایچ  ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں راوی دریا دے کبھے پاسےاوں عبدالحکیم قصبے لاگیوں نکلن آلی عبدالحکیم نہر  دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال اے ایچ (AH=Abdul Hakeem Disty) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
محی الدین مظفر جنگ ہدایت
محی الدین مظفر جنگ ہدایت ( وفات 13 فروری 1751) 1950 تک حیدرآباد دے حکمران سن ۔ تے 1951 وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔ انہاں دا سرکاری ناں نواب ہدایت محی الدین سعد اللہ خان بہادر ،مظفر جنگ تے دکن دے نواب صوبے دار سی۔ انہاں نو‏ں وی اپنے پیشوا تے حریف ناصر جنگ کيت‏ی طرح زبردست لقب دتا گیا۔ وہ مظفر جنگ دے طور اُتے بہت مشہور ہويا۔
اوہ نواب طالب محی الدین متوسل خان بہادر دے طور اُتے پیدا ہويا تے نائب صوبے دار بیجا پور سی اس د‏ی بیوی خیر النساء بیگم سی جو نظام الملک د‏‏ی بیٹی سی۔ مظفر جنگ دا اک ہی بیٹا سی جس دا ناں سعد الدین بہادر سی ،جو فروری 1751 وچ اپنے والد د‏‏ی وفات اُتے بہت چھوٹا سی تے 1751 وچ بیجا پور دا صوبے دار بنا لیکن بعد وچ اس د‏ی چیچک تو‏ں موت ہوئی۔
ابتدا وچ اوہ 3000 زٹ تے 2000 سوار دے شاہی منصب اُتے مقرر ہويا ۔تے بعد وچ 4000 زاٹ اُتے اس د‏ی ترقی ہوئی تے اس دے نال اسنو‏ں بیجا پور دا گورنر وی مقرر کیتا گیا۔ اوہ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد بیجاپور دا صوبے دار سی ۔ جدو‏ں اس دا دادا نظام الملک 1748 وچ مرا تاں اس دے چچا ناصر جنگ نے حکومت دے تخت دا دعوی کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ بھارت د‏‏ی اندرونی سیاست وچ پہلی وڈی برطانوی مداخلت ہوئی۔ اس نے اپنے کارنیٹک الے چندا صاحب نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تے فرانسیسیاں دے نال مل گیا۔ جدو‏ں کہ ناصر علی خان نے اپنے حلیف محمد علی خان ولجاہ دے نال مل ک‏ے برطانویاں تو‏ں ہتھ ملیا لیا۔ ایہی سنجیدہ صورت حال اگے چل ک‏ے کرناٹک تے دکن د‏‏ی دوسری جنگ دا باعث بنی۔ 1750 وچ ویلینور د‏‏ی جنگ وچ دوران وچ جنگ دا قیدی بنیا۔ لیکن ناصر خان د‏‏ی ہلاکت دے بعد اوہ رہیا ہوئے گیا تے اس نے حیدرآباد دا تخت 16 دسمبر 1950 وچ حاصل ک‏ر ليا۔ اس نے اپنے حلیفاں تے فرانسیسیاں نو‏‏ں زمیناں تے خطے عطا کیتے لیکن افغان حلیفاں نے انہاں نو‏ں ٹھکرا دتا اس دے نتیجے وچ ہونے والے تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاچٹی تالوکا ،کڑپہ ڈسٹرکٹ وچ درہ لکڑڈیپلی جنگ ہوئی۔ بعد وچ فرانسیسی کمانڈر نے صلابت جنگ نو‏‏ں نواں نظام بنا دتا ۔
البیلا
حاجی البیلا اسٹیج تے فلم دے مخولیا اداکار سن اوہناں نے 70 دے دہاکے توں پہلاں اسٹیج تے فیر فلم وچ اداکاری شروع کیتی ۔ لارنس باغ لہور وچ اوہناں دا پہلا اسٹیج ڈراما ’یہ بیچارے لوگ‘ خاصا مقبول ہویا ۔ البیلا جسمانی حرکات و سکنات تے مکالمیاں دی مخصوص طرز تے ادائیگی نال مخول پیدا کر دے سن۔ البیلا نے کئی فلماں چ وی کم کیتا جیہناں وچ باؤ جی، عشق نچاوے گلی گلی تے سویرا بہت مشہور نیں۔ اوہناں نے زیادہ تر کم اسٹیج واسطے کیتا۔ بلیک اینڈ وائٹ ٹیلیوژن دے زمانے چ البیلا نے عارف علی عارف دے کھیل ’ اک سی بادشاہ‘ چ اکبرِ اعظم دا کردار ادا کیتا جیہنوں بہت سراہیا گیا۔ ایہ کھیل مغل دور دی مشہور کہانی انارکلی دی پیروڈی سی جیہدے چ شہزادہ سلیم دا کردار امان اللہ نے ادا کیتا سی۔ ایہناں دوناں دی جوڑی نے فیر سٹیج ڈرامیاں چ بہت مقبولیت حاصل کیتی۔ اوہناں دا اک پُتر ہنی البیلا وی اسٹیج اداکار اے۔
صراط الجنان فے تفسیر القران
مفتی محمد قاسم قادری د‏‏ی قرآن مجید د‏‏ی اردو تفسیر، ایہ تفسیر امام احمد رضا خان دے ترجمہ قرآن کنز الایمان دے نال چھپی ا‏‏ے۔ اس تفسیر د‏‏ی اک خاص گل ایہ اے کہ اس وچ دو اردو ترجمے شامل نيں اک مصنف دا اپنا وی اے، جس د‏‏ی وجہ مفتی محمد قاسم نے ایہ بیان کيتی اے کہ کنز الایمان 1911ء وچ لکھیا گیا جس د‏‏ی اردو اج دے لوک آسانی تو‏ں نئيں سمجھ سکدے۔
خصوصیات
سب تو‏ں وڈی خصو صیت ایہ اے کہ اس وچ اج کل دے فرقہ ورانہ ماحول د‏‏ی نمائندگی نئيں کيت‏‏ی گئی، ایداں سارے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں اعتدال د‏‏ی راہ چنی گئی ا‏‏ے۔ جدید و قدیم تفاسیر تے ہور علوم اسلامیہ اُتے مشتمل ذخیرہ کتاباں د‏‏ی روشنی وچ قرآن مجید د‏‏ی آیات دے مطالب و معانی تے انہاں تو‏ں حاصل ہونے والے درس و مسائل دا موجود زمانے دے تقاضاں دے مطابق انتہائی سہل بیان، ہور مسلماناں دے عقائد دین اسلام دے اوصاف و خصوصیات، اہلسنت دے نظریات و معمولات، اخلاقیات، باطنی امراض تے معاشرتی برائیاں تو‏ں متعلق قرآن و حدیث، اقوال صحابہ تابعین تے ہور بزرگان دین دے ارشادات د‏‏ی روشنی وچ اک جامع تفسیر ا‏‏ے۔ ہور خصوصیات ایہ نيں ۔
اک نمونہ کلام صراط الجنان
* پارہ: 1,	البقرہ:2, آیت ﴿4﴾* * ترجمۂ کنز الایمان* تے اوہ کہ ایمان لیان اس اُتے جو اے محبوب تواڈی طرف اُتریا تے جو تساں تو‏ں پہلے اُتریا تے آخرت اُتے یقین رکھن تفسیرصراط الجنان {ََاو
اوہ ایمان لاندے نيں اس اُتے جو تواڈی طرف نازل کیتا۔ }
اس آیت وچ اہلِ کتاب دے اوہ مومنین مراد نيں جو اپنی کتاب اُتے تے تمام پچھلی آسمانی کتاباں اُتے تے انبیا عَلَیْہِمُ الصَّلٰوۃُ وَالسَّلَام اُتے نازل ہونے والیاں وحیاں اُتے ایمان لیائے تے قرآن پاک اُتے وی ایمان لائے۔ اس آیت وچ ’’مَاۤ اُنْزِلَ اِلَیْكَ ‘‘ تو‏ں تمام قرآن پاک تے پوری شریعت مراد ا‏‏ے۔(جمل، البقرۃ، تحت الآیۃ: 4، 1/19، مدارک، البقرۃ، تحت الآیۃ: 4، ص21، ملتقطاً)
* اللہ تعالیٰ د‏‏یاں کتاباں وغیرہ اُتے ایمان لیانے دا شرعی حکم:
{تے اوہ آخرت اُتے یقین رکھدے نيں۔}
یعنی متقی لوک قیامت اُتے تے جو کچھ اس وچ جزا وحساب وغیرہ اے سب اُتے ایسا یقین رکھدے نيں کہ اس وچ انہاں نو‏ں ذرا وی شک و شبہ نئيں اے ۔اس وچ اس گل کيتی طرف وی اشارہ اے کہ یہودیاں تے عیسائیاں دا آخرت دے متعلق عقیدہ درست نئيں کیونکہ انہاں وچو‏ں ہر اک دا ایہ عقیدہ سی کہ انہاں دے علاوہ کوئی جنت وچ داخل نئيں ہوگاجداں کہ سورہ بقرہ آیت 111ماں اے تے خصوصا یہودیاں دا عقیدہ سی کہ اسيں اگرجہنم وچ گئے تاں چند دن دے لئی ہی جان گے، اس دے بعد سیدھے جنت وچ جداں کہ سورہ بقرہ آیت 80 وچ ا‏‏ے۔(جمل، البقرۃ، تحت الآیۃ: 4، 1/19، مدارک، البقرۃ، تحت الآیۃ: 4، ص21، ملتقطاً)
اس طرح دے فاسد تے من گھڑت خیالات جدو‏ں ذہن وچ جم جاندے نيں تاں فیر انہاں د‏‏ی اصلاح بہت مشکل ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو تراجم قرآن گٹھ:اردو تفاسیر قرآن گٹھ:ترجمہ کنزالایمان اُتے تفاسیر گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:شروحات گٹھ:قرآن گٹھ:مذہبی کتاباں گٹھ:کتاباں
لہور میٹرو بس
لاہور میٹرو بس نظام (Lahore Metro Bus System) پاکستان دے شہر لاہور وچ تیز آوا جائی دا اک نظام ا‏‏ے۔ ترکی فرم اولاسم (Ulasim) تے نیسپاک (NESPAK) منصوبے دے مشیر نيں۔
چک 15 فورڈواہ
چک 15 فورڈواہ ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
لہور میٹرو بس
لہور میٹرو بس لہور پنجاب پاکستان وچ شہر دے اندر آوا جاوی لئی اک بس سسٹم اے۔ ایہدا روٹ گجومتا توں لے کے شاہدرا تک 27 کلومیٹر لمبا اے تے جیہدے وچوں 5۔8 کلومیٹر پُل اُتے آ ۔ 27 کلومیٹر دا پینڈا اک گھینٹھے وچ ہُندا اے ۔ ایہدے 29 بس اڈے نیں ۔ لہور میٹرو بَس دا آغاز 10 فروری 2013 نوں ہویا ۔
چک 15 فورڈواہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
لہور میٹرو بس
میٹرو بس سروس 27 کلومیٹر طویل سڑک اُتے مشتمل اے، جو گجومتہ تو‏ں شاہدرہ تک ا‏‏ے۔ اس تو‏ں 27 کلومیٹر دا سفر اک گھینٹے وچ سمٹ آیا ا‏‏ے۔۔ اس اُتے 27 بس اسٹیشن نيں۔ اس منصوبے د‏‏ی لاگت تقریبا 25 بلین پاکستانی روپیہ اے 25 دسمبر 2012 اُتے مفاصلی بساں نو‏‏ں آزمائشی طور اُتے گجومتہ تو‏ں کلمہ چوک پل تک جلایا گیا۔ پنجاب دے وزیر اعلیٰ شہباز شریف نے چنگی امر سدھو تو‏ں گجومتہ تک بس نو‏‏ں چلایا۔ ایہ 115 بساں دا اک نظام اے تے ہر بس وچ 150 مسافراں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
افتتاح
ملک دے پہلے میٹرو بس نظام دا افتتاح 10 فروری 2013 نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے بدست ترکی دے نائب وزیر اعظم باقر بوزداگ (Bakir Bozdage) تے پنجاب دے وزیر اعلیٰ شہباز شریف ہويا۔
ہن لوک
ہُون جاں ہُن  پہلی صدی اتے 7ویں صدی دے وچکار چرھدے یورپ، قفقاز، اتے وسطی ایشیا وچ رہندے ٹپریواس لوک سن۔ اوہ پہلاں وولگا دریا دے چڑھدے دے اک علاقے وچّ رہندے سن جو اس سمیں سیتھیا دا حصہ سی۔ پہلی وار ٹیسیٹس نے ہونوئی دے طور تے اوہناں دا ذکر کیتا سی۔ کہندے ہن 91 عیسوی  وچّ، ہون کیسپیئن سمندر دے نیڑے رہندے سی اتے لگپگ 150 عیسوی  نیڑے قفقاز وچ دکھن-چڑھدے ولّ ہجرت کر گئے سی۔ 370 عیسوی  تکّ، ہُناں نے، بھاویں تھوڑھے چر لئی ہی سہی ، یورپ وچّ اپنے سردار اٹیلا وی اگوائی وچ اک وڈی ہن سلطنت قایم کر لئی سی۔
حوالے
گٹھ:ترک قبیلے گٹھ:ترک لوک گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
کرغیز لوک
کرغیز وسطی ایشیا وچّ وسن والی اک ترک-بولی بولن والی قوم دا نام ہے۔ کرغیز لوک مکھ روپ توں کرغیزستان وچّ رہندے ہن حالانکہ کجھ کرغیز بھائیچارے اسدے گوانڈھی دیساں وچّ وی ملدے ہن، جویں کہ ازبکستان، چین, تاجکستان , افغانستان اتے روس۔
ناں ماخذ تے قبائلی پچھوکڑ
ترک بولیاں وچّ کرغیز دا مطلب چالھی ہندا ہے ۔ منیا جاندا ہے کہ کرغیزیاں دے چالھی قبیلے سن، جس توں اوہناں دا ایہہ نام پیا ہے ۔ منیا جاندا ہے کہ پرانے ویلے وچّ کرغیز لوکاں دے پرکھے تووا اتے سائیبیریا دی یینسیی دریا دے کنڈے رہندے سن۔ کول ہی منگولیا اتے منچوریا وچّ وسن والے خوتانی لوکاں نے اس اتے وڈے حملے کیتے پر کرغیزیاں دے چالھی قبیلے ڈٹے رہے۔ سمیں دے نال اوہ پھیل کے وسطی ایشیا دے ہور علاقےآں وچّ پہنچے۔ منیا جاندا ہے کہ اجوکے کرغیز لوک اوہناں پرانے  یینسیئی کرغیز اتے وچکارلے ایشیا وچّ رہن والے ساکا، ہُن اتے ہور قبیلے دا رلا ملا ہن۔ 7ویں توں لے کے 12ویں صدی دے مسلمان اتے چینی سوتراں دے مطابق کرغیزاں دیاں اکھاں اکثر نیلیاں اتے ہریاں ہویا کردیاں سن اتے اوہناں دے وال (بال) اکثر لال ہویا کردے سن، پر ہن  اجیہا نہیں ہے، یعنی کہ اجوکے کرغیز اس پرانے قبیلے اتے ہور قبیلے دا رلا ہن۔
اتہاس
یینسیئی علاقے توں پھیل کے کرغیز اج دے چین دے سنکیانگ دے ایغور علاقے دے وی مالک بن گئے۔ اس وڈے علاقے اتے اوہناں دا راج 200 سال تکّ رہا لیکن پھر منگول لوکاں دے دباء توں سنگھڑ کے صرف التائی اتے سائن پربتاں تکّ ہی محدود رہِ گئے۔ جدوں 13ویں صدی وچّ چنگیز خان دی منگول سلطنت اٹھی تاں اسدے پتر نے سنّ 1207 وچّ کرغیزستان اتے اسانی نال قبضہ کر لیا۔ پھر کرغیز لوک 14ویں صدی تکّ منگول سلطنت دا حصہ رہے۔ 18ویں صدی دے بعد اتھے روسی اثر ودھیا اتے سوویت یونین دے ادے توں بعد کرغیزستان اسدا حصہ بن گیا۔ 20ویں صدی دے انت وچّ سوویت یونین کھلر گیا اتے کرغیزستان اک آزاد ملک بن گیا۔
ضلع کارماکشی
کارماکشی قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Karmakshy Kazakhstan
لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ
لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ برطانیہ دے نگر آکسفورڈ وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک کالج اے۔ ایہ آکسفورڈ وچ کھلن والا پہلا زنانہ کالج سی۔
ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو
ڈگلس امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
نیو کالج، آکسفورڈ
نیو کالج، آکسفورڈ آکسفورڈ یونیورسٹی برطانیہ وچ اک کالج اے۔
پرکیومانز کاؤنٹی
پرکیومانز امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع کازالے
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Kazaly Kazakhstan
برازیلی پیلے دنداونوالا کاوی
برازیلی پیلے دنداونوالا کاوی کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع خمیاب
ضلع خمیاب افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خمیاب شہر اے ۔
ضلع شیلی
شیلی قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Shieli Kazakhstan
ضلع زنگیاتا
ضلع بیک آباد ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ کیلیس شہر اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 220 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
چک 5-اے ایچ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں راوی دریا دے کبھے پاسےاوں عبدالحکیم قصبے لاگیوں نکلن آلی عبدالحکیم نہر  دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال اے ایچ (AH=Abdul Hakeem Disty) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
تلمبا
تلمبا (Tulamba)، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال وچ اک قصبا اے جو دریائے راوی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصبا عبد الحکیم تے میاں چنوں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ میاں چنوں شہر تو‏ں تقریبن 18 کلومیٹر دے فاصلے اُتے تلمبا دا قدیم قصبا آباد ا‏‏ے۔ علمی، تہذیبی، دینی، ثقافتی تے تریخی اہمیت دا حامل ایہ قصبا دریائے راوی دے کنارے صدیاں تو‏ں متعدد بار آباد تے مسمار ہويا۔
ایگل کاؤنٹی
ایگل امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
منستر پیلے دنداونوالا کاوی
منستر پیلے دنداونوالا کاوی کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ایگل کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
پرسن کاؤنٹی
پرسن امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع خواجہ دو کوہ
ضلع خواجہ دو کوہ افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خواجہ دوکوہ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ جوزجان
تلمبا
شروع وچ تلمبا د‏‏ی آبادی کھنڈر وَل سی جو وکھ وکھ تریخی حوالےآں نال بیرونی حملہ آوراں د‏‏یاں تباہ کاریاں دا شکار ہوک‏ے مسمار ہوݨ توں بعد فیر آباد ہوئی۔
تلمبا دا بار بار اجڑنا تے آباد ہوݨا تریخ تو‏ں وابستا افراد لئی تجسس دا سبب رہیا ا‏‏ے۔
شہر سکندر اعظم تن سو 25 ق م، محمد بن قاسم 713، امیر سبتگین 809ء تے شہاب الدین 7511ء تے ہور لاتعداد حملہ آوراں دا نشانہ بن دے اُجڑدا تے وَسدا رہیا۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے آباد تھ‏‏‏اں گٹھ:ضلع خانیوال
ال پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو
ال پاسو امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
سینٹ سٹیفنز ہاؤز، آکسفورڈ
سینٹ سٹیفنز ہاؤز، آکسفورڈ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک ہال تے کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
عام پیلے دنداناولا کاوی
عام پیلے دنداناولا کاوی کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع سرداریا
Syrdariya Kazakhstan
ضلع منگجک
ضلع منگجک افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام منگجک شہر اے ۔
ضلع چیناز
ضلع چینار ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ چینار شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،16،700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 340 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
سندھیا اگروال
سندھیا اگروال دا جنم9 مئی 1963 نوں ہویا۔ سندھیا اک کرکٹ کھڈارن ہے اتے بھارتی ٹیم دی کپتان وی رہِ چکی ہے۔ اسنے 1984 توں 1995 تکّ 13 ٹیسٹ میچاں وچّ 50.45 دی اوسط ہن 1110 رن بنائے۔ جس وچّ 4 سینچریاں وی شامل ہن۔ 1986 وچّ انگلینڈ دے خلاف کھیڈدیاں سندھیا نے بیٹی سنوبلّ دے 189 رناں دے ریکارڈ نوں پچھے چھڈدیا 190 رن بنائے۔ ایہہ رکارڈ 1995 تکّ بنیا رہا۔ سندھیا نے 21 اک دناں میچاں وچّ 31.50 دی اوسط نال 567 رن بنائے۔
حوالے
گٹھ:زندہلوک گٹھ:بھارتی کھڈاری گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:جم 1963 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ਸੰਧਿਆ ਅਗਰਵਾਲ
گریما سنجے
گرما سنجے (جم 15 جنوری، الہ آباد) اک لکھاری - ناول کار اتے چھوٹی-کہانی لکھاری، سکرپٹ لکھاری اتے دستاویزی فلم پروڈیؤسر اے۔ اسنے بھارتی میڈیا انڈسٹری وچ دو دہاکے کم کیتا۔ اسنے کئی مدعیاں اپر وکھ وکھ کتاباں دی رچنا کیتی۔ اسنے سرکاری ایجنسیاں اتے پرائیویٹ کمپنیاں لئی وی کئی دستاویزی اتے چھوٹیاں فلماں بنائیاں۔
مڈھلا جیون
اسدا جم 15 جنوری نوں الہ آباد (اتر پردیش) وچ ہویا۔ اسنے اپنی سکولی سکھیا سینٹ۔ اینتھنی سکول توں حاصل کیتی۔۔ اسنے اپنی گریجئیشن، معاشیات وچ الہ آباد یونیورسٹی توں کیتی اتے پوسٹ گریجئیشن اسنے پرانے اتہاس اتے سبھیاچار وچ کیتی۔ گرما نے انڈین انسٹیچیوٹ آف ماس کمؤنیکیشن توں ماس میڈیا سٹڈیز وچ پوسٹ گریجئیشن پوری کیتی اتے اسنے میڈیا انڈسٹری وچ داخلہ کیتا۔ اسنے لکھتی کھیتر وچ اپنا کتہ 20 سال توں پہلاں نویں دلی توں شروع کیتا۔
خاص کم
اسدے خاص اتے مشہور کم ہندی ناول سمرتیاں اتے آتنک کے سائے میں ہن۔   فلم انڈسٹری وچ اسنوں اپنے کم یوئینڈیپی لئی "جی ایل او ایف" (Glacial Lake Outburst Flood) لئی، "مدن لال ڈھینگرا" فلم بھارت دی ونڈ لئی اتے ڈاکٹر۔ کرن بیدی دی اگوائی ہیٹھاں "بھارتیہ پولیس- ساہس یہ بھی" بیپیار&ڈی لئی تعریف ملی۔
ضلع قرقین
ضلع قرقین افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام قرقین شہر اے ۔
چک 16 فورڈواہ
چک 16 فورڈواہ ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ضلع زھالاگاش
زھالاگاش قازقستان دا اک ضلع اے۔
ضلع زاری
ضلع زاری افغانستان دے صوبہ بلخ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام زاری شہر اے ۔
ضلع زھالاگاش
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Zhalagash Kazakhstan
چک 6-اے ایچ
چک 6-اے ایچ  ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں راوی دریا دے کبھے پاسےاوں عبدالحکیم قصبے لاگیوں نکلن آلی عبدالحکیم نہر  دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال اے ایچ (AH=Abdul Hakeem Disty) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
ضلع بوکا
ضلع بوکا ازبکستان دے صوبہ تاشقند دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ بوکا شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،11،800 اے ۔
ریجنٹ پارک کالج، آکسفورڈ
ریجنٹ پارک کالج، آکسفورڈ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک ہال تے کالج اے۔
ضلع بوکا
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 590 مربع کلومیٹر اے ۔
سپکس پیلے دنداناوالا کاوی
سپکس پیلے دنداناوالا کاوی کاوی ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع بوکا
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ تاشقند دے ضلعے
ریجنٹ پارک کالج، آکسفورڈ
Regent's Park College, Oxford
پٹ کاؤنٹی
پٹ امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
البرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو
البرٹ امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں
سینٹ بینٹ ہال، آکسفورڈ
سینٹ بینٹ ہال، آکسفورڈ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک ہال تے کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
چک 17 فورڈواہ
چک 17 فورڈواہ ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ضلع کشندہ
ضلع کشندہ افغانستان دے صوبہ بلخ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کشندہ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ بلخ
رونن
رونن پرانے جاپان وچّ اجیہے سمورائی نوں کہندے سن جسدا اپنے راجا جاں مالک دے نال تعلق ختم ہو گیا ہووے، کیونکہ جاں تاں راجا ماریا گیا ہو جاں اسنے سمورائی نوں کسے وجہ توں سیوا-مکت کر دتا ہووے۔
پرانے جاپان وچ بادشاہاں تے لارڈز دی حفاظت لئی تربیت یافتہ سمورائے بطور محافظ تعینات کیتے جاندے سن۔ چین وچ شاؤلین ٹیمپل ورگے سینکڑے تھاں  اتے  انہاں  سمورائے دی کڑی تربیت ہندی سی ۔ سالہا سال دی مشق تے محنت دے بعد انہاں دی جسمانی صلاحیتاں دا ایہ عالم ہندا سی کہ اک سمورائے سو انساناں اتے بھاری ہندا سی ۔ جے کسے بادشاہ یا لارڈ اتے حملہ ہندا تے سمورائے اسکدی حفاظت کرن وچ ناکام رہندے تاں اس وقت ھے رواج ھے مطابق انہاں سمورائے نوں ڈس اون کردتا جاندا سی یعنی پھر انہاں نوں کوئی بادشاہ یا لارڈ اپنے کول ملازمت نہیں دیندا سی ۔ ایہ لارڈ لیس سمورائے پھر ٹولیاں تے جتھےآں دی شکل وچ مسلح گروہ بنالیندے تے ارد گرد دیاں آبادیاں تے راہ چلدے قافلےآں اُتے حملے کرکے لٹ مار کردے ایسے لارڈ لیس سمورائے نوں RONIN دا لقب دتا گیا۔