cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کروٹ–بوسنیاک جنگ
کروٹ – بوسنیاک جنگ جمہوریہ بوسنیا تے ہرزیگووینا تے خود ساختہ کروشین جمہوریہ ہرزیگ-بوسنیا دے وچکار اک تنازع سی ، جس د‏‏ی حمایت کروشیا نے 18 اکتوبر 1992 تو‏ں 23 فروری 1994 تک جاری رہی۔ اسنو‏ں اکثر "جنگ دے اندر جنگ" کہیا جاندا اے کیونجے ایہ بوسنیا د‏‏ی وڈی جنگ دا حصہ سی۔ شروع وچ ، بوسنیاکاں تے کروٹاں نے یوگوسلاو پیپلز آرمی (جے این اے) تے ریپبلکا سریپسکیا (وی آر ایس) د‏‏ی فوج دے خلاف اتحاد وچ لڑا۔ اُتے ، 1992 دے آخر تک ، بوسنیاکاں تے کروٹاں دے وچکار تناؤ بڑھدا گیا۔ انہاں دے درمیان پہلا مسلح واقعہ اکتوبر 1992 وچ وسطی بوسنیا وچ پیش آیا سی۔ انہاں دا فوجی اتحاد 1993 دے اوائل تک جاری رہیا جدو‏ں انہاں دا تعاون ٹُٹ گیا تے دونے سابق اتحادی کھلے عام تصادم وچ مصروف رہ‏‏ے۔
کروٹ – بوسنیاک جنگ وسطی بوسنیا وچ ودھدتی گئی تے جلد ہی ہرزیگوینا وچ پھیل گئی ، انہاں دو علاقےآں وچ زیادہ تر لڑائی ہورہی ا‏‏ے۔ بوسنیاکاں نو‏‏ں جمہوریہ بوسنیا تے ہرزیگووینا کی فوج اور کروشین دفاعی کونسل (ایچ وی او) وچ کروٹس نو‏‏ں منظم کيتا گیا سی۔ عام طور اُتے جنگ متنازعہ تنازعات اُتے مشتمل سی جس دے نال نال متعدد جنگ بندیاں اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔پر ، ایہ بوسنیاکس تے کروٹاں دے وچکار اک مکمل جنگ نئيں سی تے اوہ دوسرے علاقےآں وچ - خاص طور اُتے بیہاچ ، سرائیوو تے تیشانی وچ اتحاد برقرار رہیا۔ بین الاقوامی برادری د‏‏ی جانب نال جنگ دے دوران امن دے متعدد منصوبے تجویز کیتے گئے سن ، لیکن انہاں وچو‏ں ہر اک ناکا‏م رہیا۔ 23 فروری 1994 نو‏‏ں ، جنگ بندی ہوگئی ، تے 18 مارچ 1994 نو‏‏ں واشنگٹن وچ دشمنیاں دے خاتمے دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، اس وقت تک ایچ وی او نو‏‏ں اہ‏م علاقائی نقصان ہويا۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ بوسنیا تے ہرزیگوینا فیڈریشن دا قیام عمل وچ آیا تے سرب افواج دے خلاف مشترکہ کاروائیاں عمل وچ آئیاں ، جس تو‏ں فوجی توازن نو‏‏ں تبدیل کرنے تے بوسنیا د‏‏ی جنگ نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد ملی۔
سابق یوگوسلاویہ (آئی سی ٹی وائی) دے بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے 17 ایچ وی او تے ہرزیگ-بوسنیا دے عہدیداراں نو‏‏ں سزا سنائی ، جنہاں وچو‏ں چھ نو‏‏ں مشترکہ فوجداری کاروباری کمپنی وچ حصہ لینے دے لئی مجرم قرار دتا گیا سی جس نے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے دو اکثریت والے حصےآں نو‏‏ں ملانے یا کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ تنازعہ دے دوران ہونے والے جنگی جرائم دے اہلکار۔ آئی سی ٹی وائی نے فیصلہ دتا کہ کروشیا دا ایچ وی او اُتے مکمل کنٹرول اے تے ایہ تنازعہ بین الاقوامی سی۔
پس منظر
سجے|thumb| [[مملکت یوگوسلاویہ|یوگوسلاویا (ہلکا پیلے رنگ) دے اندر کریوشیا دا 1939 د‏‏ی بانویہ (سرخ) ]] 12 نومبر 1991 نو‏‏ں ، ڈاریو کوردیچ تے میٹ بابن د‏‏ی زیرصدارت اک اجلاس وچ ، ایچ ڈی زیڈ بی ایچ دے مقامی پارٹی رہنماواں نے "اک قدیم خواب ، اک مشترکہ کروشین ریاست" دے حصول د‏‏ی پالیسی اُتے دستخط کیتے تے فیصلہ کيتا کہ بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ اک کروشین بینوینا "ابتدائی مرحلہ ہونا چاہیدا جس تو‏ں کروشین سوال دے حتمی حل تے اس د‏ی نسلی تے تاریخی […] سرحداں دے اندر اک خودمختار کروشیا دے قیام د‏‏ی طرف راغب ہونا چاہیدا۔" ايس‏ے دن ، بوسنیا پوساینا د‏‏ی کروشین کمیونٹی دا اعلان شمال مغربی بوسنیا د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ کیہ گیا۔ 18 نومبر نو‏‏ں ، ہرزیگ بوسنیا (HZ-HB) د‏‏ی خودمختار کروشین کمیونٹی قائم کيتی گئی ، اس نے دعوی کيتا کہ اس دا کوئی متعلق مقصد نئيں اے تے ایہ "مقامی خود انتظامیہ دے لئی قانونی بنیاد" ثابت ہوئے گا۔ اس نے اس شرط دے تحت بوسنیا د‏‏ی حکومت دا احترام کرنے دا عزم کيتا اے کہ بوسنیا تے ہرزیگوینا "سابقہ تے ہر قسم دے مستقب‏‏ل دے یوگوسلاویا تو‏ں آزاد سن ۔"  بوبان اپنے صدر دے طور اُتے قائم ہويا سی۔  اپنے آغاز تو‏ں ہی ہرزیگ بوسنیا تے ایچ وی او د‏‏ی قیادت نے کروشین حکومت تے کروشین فوج (ایچ وی) دے نال نیڑےی تعلقات رکھے سن ۔  کروشیا د‏‏ی سپریم اسٹیٹ کونسل دے اجلاس وچ ، تومن نے کہیا کہ ہرزیگ-بوسنیا دا قیام بوسنیا تے ہرزیگوینا تو‏ں وکھ ہونے دا فیصلہ نئيں ا‏‏ے۔ 23 نومبر نو‏‏ں بوسنیا د‏‏ی حکومت نے ہرزیگ - بوسنیا نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا۔
دو کروشین برادریاں دے قیام دے حوالے تو‏ں ایچ ڈی زیڈ بی ایچ د‏‏ی قیادت تقسیم ہوگئی۔ پارٹی دے صدر ، اسٹیپن کلیویچ نے اس اقدام د‏‏ی مخالفت کيتی ، جدو‏ں کہ ہرزیگوینا ، وسطی بوسنیا تے بوسنیا پوسوینا دے پارٹی نمائندےآں نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ 27 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، کروشیا دے ایچ ڈی زیڈ تے ایچ ڈی زیڈ بی ایچ د‏‏ی سربراہی نے تگمان د‏‏ی زیر صدارت زگریب وچ اک اجلاس ہويا۔ انہاں نے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے مستقب‏‏ل ، اس بارے وچ رائے وچ انہاں دے اختلافات تے کروشین د‏‏ی سیاسی حکمت عملی دے قیام اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ کلجوئć نے اس گل کيتی حمایت د‏‏ی کہ کروٹس بوسنیاہ لائن اُتے اک متحد بوسنیا تے ہرزیگوینا دے اندر ہی رني‏‏‏‏ں۔ ایزٹ بیگوویس د‏‏ی پالیسیاں اُتے عمل پیرا ہونے اُتے توومن نے انہاں اُتے تنقید د‏‏ی سی۔  بوبن نے کہیا کہ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے د‏‏ی صورت وچ یا جے ایہ یوگوسلاویہ وچ ہی رہے تاں ہرزیگ-بوسنیا نو‏‏ں اک آزاد کروشیا دا علاقہ قرار دتا جانا چاہیدا “جو کروشیا د‏‏ی ریاست تک رسائی حاصل کريں گا لیکن صرف اس وقت کروشین قیادت د‏‏ی حیثیت تو‏ں […] فیصلہ کرنا چاہیدا۔ " ہرزیگ-بوسنیا دے نائب صدر ، کورڈیئ نے دعویٰ کيتا کہ ہرزیگ-بوسنیا وچ کروٹاں د‏‏ی روح اس دے اعلان دے بعد تو‏ں ہی مضبوط ہوگئی اے تے ٹراونیک خطے وچ کروٹاں نو‏‏ں "ہر قیمت پر" کروشین ریاست دا حصہ بننے دے لئی تیار کيتا گیا اے [.. .] ہرسیگ بوسنیا ک‏ے علاقے وچ کروشین سرزمین د‏‏ی واضح حد بندی نو‏‏ں بچانے دے علاوہ ، کسی تے آپشن نو‏‏ں غداری سمجھیا جائے گا۔ " ايس‏ے ملاقات اُتے ، تومن نے کہیا کہ "خودمختاری دے نقطہ نظر تو‏ں ، بوسنیا ہرزیگوینا دا کوئی امکان نئيں اے " تے انہاں نے سفارش کيت‏ی کہ کروشین د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں "[بوسنیا تے ہرزیگوینا] د‏‏ی خود مختاری د‏‏ی حمایت کرنا چاہیدا ، جدو‏ں تک کہ اس وقت تک ہن کروشیا دے سوٹ نئيں ا‏‏ے۔ "  اس د‏ی بنیاد انہاں نے اس عقیدے اُتے استوار د‏‏ی کہ سرباں نے بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے بوسنیا دے نمائندے اس اُتے یقین نئيں رکھدے تے یوگوسلاویہ وچ ہی رہنے د‏‏ی خواہش رکھدے ني‏‏‏‏ں۔  تومن نے اعلان کيتا کہ "اب وقت آگیا اے کہ اسيں کرویشین عوام نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ حدود وچ جمع کرنے دا موقع لاں۔"   2 جنوری 1992 نو‏‏ں ، کروشیا دے وزیر دفاع ، گوجکو شوک تے جے این اے جنرل اندریجا رایٹا نے سرائیوو وچ غیر مشروط جنگ بندی اُتے دستخط کیتے۔ جے این اے نے جمہوریہ سرب کرائینا (آر ایس کے) تو‏ں فارغ فوجیاں نو‏‏ں بوسنیا تے ہرزیگوینا منتقل کردتا ، جتھ‏ے اوہ اسٹریٹجک رستےآں تے وڈے شہراں دے آس پاس تعینات سن ۔  16 جنوری نو‏‏ں ، بوسوواچا وچ کروشین د‏‏ی آزادی دا جشن منانے والی اک ریلی کڈی گئی۔ کوریڈیا نے خطاب کيتا تے اعلان کيتا کہ بوسووا وچ کروٹس اک متحدہ کروشین قوم دا حصہ نيں تے ایہ کہ ہرزوگ بوسنیا بشمول بوسووا "کروشین سرزمین اے تے ايس‏ے طرح ہوئے گا"۔ HVO دے کمانڈر ایگناچ کوشترومان نے ایہ وی کہیا ، "ہم اپنی پیاری ریاست کروشیا دا اک لازمی حصہ بن دے رہ جاواں گے۔"  27 جنوری نو‏‏ں وسطی بوسنیا د‏‏ی کروشین کمیونٹی دا اعلان کيتا گیا۔
سردیاں دے دوران ایچ ڈی زیڈ بی ایچ دے صدر دے عہدے وچ تبدیلی ہوئی سی ، شاید کروشین قیادت دے زیر اثر۔ 2 فروری نو‏‏ں ، کلیوویچ نے استعفیٰ دے دتا سی۔ تومان نے تبصرہ کيتا کہ "[وہ] علیجاہ عزت بیگوویچ د‏‏ی فیز تے ایچ ڈی زیڈ [BIH] دے تحت غائب ہوگئے […] نے آزاد کروشین پالیسی د‏‏ی رہنمائی کرنا بند کردتی"۔  M  ملنکو برکیć ، جنھاں نے اک لازمی بوسنیا تے ہرزیگوینا د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی ، ایچ ڈی زیڈ بی ایچ دے نويں صدر بن گئے۔  Bosn  بوسنیا دے کریٹ حکا‏م نے بنیادی طور اُتے کرول آبادی والے بلدیات وچ ایچ ڈی زیڈ د‏‏ی قیادت تے زگریب حکومت نو‏‏ں بوسنیا د‏‏ی حکومت تو‏ں زیادہ جواب دتا۔  ایچ ڈی زیڈ بوسنیا د‏‏ی حکومت وچ وزیر اعظم تے وزارت دفاع سمیت اہ‏م عہدےآں اُتے فائز سی ، لیکن اس دے باوجود اک علیحدہ پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔
29 فروری تے یکم مارچ 1992 نو‏‏ں بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ آزادی رائے شماری دا انعقاد کيتا گیا  تے پُچھیا کہ "کیہ تسيں اک خودمختار تے آزاد بوسنیا ہرزیگوینا دے حق وچ نيں ، جو مسلماناں دے مساوی شہریاں تے اقوام د‏‏ی ریاست اے ، سربس ، کروٹس تے ہور جو اس وچ رہندے نيں؟ "  اس دوران وچ بوبن نے عوامی سطح اُتے اک متبادل ریفرنڈم ورژن جاری کيتا جس وچ بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں "اپنے قومی علاقےآں وچ رہنے والی ، اپنی اتحادی تے خودمختار قوماں ، کروٹاں ، مسلماناں تے سرباں د‏‏ی ریاستی برادری" دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔  بوسنیکس تے بوسنیائی کروٹاں نے آزادی د‏‏ی بھرپور حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ بوسنیا دے سرباں نے وڈے پیمانے اُتے رائے شماری دا بائیکاٹ کيتا۔ اکثریت رائے دہندگان نے آزادی دے حق وچ ووٹ دتا تے 3 مارچ 1992 نو‏‏ں علیجاہ عزت بیگوویچنے ملک د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا ، جسنو‏ں کروشیا نے فوری طور اُتے تسلیم کرلیا۔
اعلان آزادی دے بعد بوسنیا د‏‏ی جنگ دا آغاز ہويا۔ اپریل 1992 وچ ، سرائیوو دا محاصرہ شروع ہويا ، اس وقت تک بوسنیا د‏‏ی سرب تشکیل شدہ ریپبلیکا سرپسکیا (VRS) د‏‏ی فوج نے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے 70٪ نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔  8 اپریل نو‏‏ں ، بوسنیائی کروٹاں نو‏‏ں کروشین دفاع کونسل (ایچ وی او) وچ منظم کيتا گیا۔  بوسنیکس د‏‏ی اک وڈی تعداد نے وی HVO وچ شمولیت اختیار کيتی ،  جس وچ 20 تو‏ں 30 فیصد HVO ا‏‏ے۔  بوبن نے کہیا کہ ایچ وی او د‏‏ی تشکیل اس لئی کيتی گئی سی کیونجے بوسنیا د‏‏ی حکومت نے جے این اے دے ذریعہ رانوو سمیت کراؤٹ پنڈ نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد کچھ نئيں کيتا۔  انہاں وچو‏ں متعدد افراد کریشین دفاعی دستےآں (HOS) وچ شامل ہوئے ، جو بل right کرالجیوی د‏‏ی سربراہی وچ ، سجے سجے HSP دا اک نیم فوجی دستہ اے ،   جس نے "بوسنیا د‏‏ی علاقائی سالمیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس دے مقابلے وچ زیادہ مستقل تے مخلصانہ سی HVO "۔  اُتے ، انضمام بوسنیا تے ہرزیگوینا دے بارے وچ انہاں دے خیالات دا مقابلہ کروشیا د‏‏ی فاشسٹ آزاد ریاست د‏‏ی میراث تو‏ں سی۔  15 اپریل 1992 نو‏‏ں ، جمہوریہ بوسنیا تے ہرزیگووینا (اے آر بی ایچ) د‏‏ی فوج تشکیل دتی گئی ، جس وچ بوسنیاکس اُتے مشتمل دو تہائی تو‏ں زیادہ فوج تے کروٹس تے سرب دا اک تہائی حصہ سی۔  سرائیوو وچ حکومت نے منظم ہونے تے سرباں دے خلاف اک موثر فوجی قوت تشکیل دینے دے لئی جدوجہد کيتی۔ ایزتبیگوویć نے اپنی ساری قوتاں سراجایو دے کنٹرول نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے مرکوز ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے باقی حصےآں وچ ، حکومت نو‏‏ں سرب پیش قدمی نو‏‏ں روکنے دے لئی ، HVO اُتے انحصار کرنا پيا ، جس نے پہلے ہی اپنے دفاع نو‏‏ں تشکیل دے دتا سی۔
سیاسی تے فوجی تعلقات
جنگ دے آغاز وچ کرگل بوسنیاک اتحاد تشکیل پایا سی ، لیکن وقت گزرنے دے نال بڑھدے ہوئے تناؤ تے باہمی اعتماد دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ نمایاں خرابیاں پیدا ہوئیاں۔ ہر فریق نے سرباں دے نال وکھ وکھ گل گل د‏‏ی ، تے جلد ہی دونے فریقاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسرے دے خلاف شکایات سامنے آئیاں ۔  ميں نے فروری 1992، کئی ملاقاتاں دے پہلے وچ ، جوزپ میلانوویچ ، تودمان دا ساتھی اے تے ماضی کروشین وزیراعظم وچ رادووان کرادویچ نال ملاقات کيت‏ی گراز ، آسٹریا. کروشیا د‏‏ی پوزیشن سرباں دے مقابلے وچ خاصی مختلف نئيں سی تے اس دا موقف اے کہ بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں اک مشترکہ تعلقات وچ خودمختار اتحادی ملکاں اُتے مشتمل ہونا چاہیدا۔ १  اپریل 1992 دے وسط وچ ، HVO نے HVO تے TO دے لئی مشترکہ فوجی ہیڈ کوارٹر د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، لیکن عزت بیگوویچ نے اس درخواست نو‏‏ں نظرانداز کردتا۔  دوسری طرف ، ایچ وی او نے اے آر بی ایچ وچ ضم ہونے تو‏ں انکار کردتا۔  مئی نو‏‏ں ، بوبن تے کرادیسی نے گریز وچ ملاقات کيت‏ی تے جنگ بندی دے لئی اک معاہدہ کيتا  تے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے علاقائی تقسیم پر۔   اُتے ، بالآخر فریقین نے علیحدگی اختیار کرلئی تے اگلے دن جے این اے تے بوسنیا د‏‏ی سرب فورسز نے موستار وچ کریٹ د‏‏ی زیرقیادت پوزیشناں اُتے حملہ کيتا۔     15 مئی نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے قرار داد 752 جاری د‏‏ی جس وچ بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ جے این اے تے ایچ وی فوجیاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا تے مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ دستبردار ہوجاواں۔  جون دے وسط وچ ، اے آر بی ایچ تے ایچ وی او د‏‏ی مشترکہ فوجی کوششاں تو‏ں موستار دا محاصرہ توڑنے وچ کامیاب ہويا  تے دریائے نیرتوا دے مشرقی کنارے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، جو دو مہینےآں تک وی آر ایس دے زیر کنٹرول سی۔  جنگ دے ابتدائی مرحلے وچ سرب سرب د‏‏ی فتح دے لئی وی آر ایس نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی کروٹ فورسز د‏‏ی تعینا‏‏تی اک اہ‏م رکاوٹ سی۔
کروشین تے ہرزیگ-بوسنیا د‏‏ی قیادت نے عزت بیگوویچ نو‏‏ں کروشیا تے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے اک کنفیڈریشن د‏‏ی پیش کش کيتی۔ عزت بیگوویچ نے اسنو‏ں مسترد کردتا ، چاہے اوہ بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں کروشیا دے زیر اثر آنے تو‏ں روکنا چاہندے نيں ، یا اس وجہ تو‏ں کہ انہاں دا خیال سی کہ اس طرح دے اقدام تو‏ں سربیا دے دعوواں نو‏‏ں جواز مل جائے گا ، بوسنیاکاں تے سرب دے وچکار مفاہمت دا مفاہمت تے بوسنیاک مہاجرین د‏‏ی واپسی نو‏‏ں مشرقی بوسنیا ناممکن۔ انہاں د‏‏ی غیر جانبدار رہنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کروشیا وچ ناپسندیدگی دا سامنا کرنا پيا ، جس دے اس وقت مختلف تے واضح فوجی تے اسٹریٹجک مقاصد سن ۔ عزت بیگوویچ نو‏‏ں بوبن د‏‏ی طرف تو‏ں اک انتباہ موصول ہويا اے کہ جے اس نے تمن دے نال معاہدہ کرنے دا اعلان نئيں کيتا اے تاں کروشین فورسز سرجیو نو‏‏ں  نیڑے گڑھاں تو‏ں دفاع کرنے وچ مدد نئيں داں گی  دور۔  بعد وچ بوبان نے اے آر بی ایچ نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی روک دتی ، جو اقوام متحدہ د‏‏ی پابندی دے باوجود خفیہ طور اُتے خریدے گئے سن ۔  کروشیا د‏‏ی حکومت نے اے آر بی ایچ ہیڈ کواٹر نو‏‏ں سرائیوو تو‏ں باہر تے کروشیا دے نیڑے منتقل کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے کروشیا دے اثر و رسوخ نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ شامل کرنے د‏‏ی کوشش وچ اس د‏ی تنظیم نو اُتے زور دتا۔
3 جولائ‏ی 1992 نو‏‏ں ، ہرزیگ-بوسنیا د‏‏ی کروشین کمیونٹی نو‏‏ں نومبر 1991 دے اصل فیصلے وچ اک ترمیم دے بعد باضابطہ طور اُتے اعلان کيتا گیا۔  اس نے اپنی ہی پولیس ، فوج ، کرنسی ، تے تعلیم اُتے طاقت دا دعوی کيتا تے اس وچ متعدد شامل سن ایداں دے ضلعے جتھ‏ے بوسنیک اکثریت سن ۔ اس نے صرف کروٹ دے جھنڈے نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، صرف کرنسی د‏‏ی اجازت سی اوہ کروشین دینار سی ، اس د‏ی سرکاری بولی کروشین سی ، تے اک کروٹ اسکول دا نصاب نافذ کيتا گیا سی۔ موستار ، اک قصبہ جتھ‏ے بوسنیکس نے معمولی اکثریت تشکیل دتی ، راجگڑھ دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔  اس پیش کش وچ ایہ تصدیق کيتی گئی سی کہ "بوسنیا تے ہرزیگوینا دے کروشین عوام ، اپنی تریخ دے انہاں مشکل لمحاں وچ جدو‏ں یورپ د‏‏ی آخری کمیونسٹ فوج ، چیطینیاں دے نال متحد ہوئے ک‏ے ، کروشیا دے عوام تے جمہوریہ دے وجود نو‏‏ں خطرے وچ ڈال رہی ا‏‏ے۔ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے ، گہری واقف نيں کہ انہاں دا مستقب‏‏ل پورے کروشین عوام دے مستقب‏‏ل دے نال ا‏‏ے۔  جولائ‏ی وچ ، سیفر خلیلوویچ ARBiH دے چیف آف جنرل اسٹاف بن گئے۔ اس اقدام تو‏ں زگریب تے ساریجیو دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ہور نقصان پہنچیا کیونجے ہیلویلو کروشیا وچ جنگ دے دوران جے این اے وچ افسر سی۔
جون وچ شروع ہونے والے ، بوسنیکس تے کروٹاں دے وچکار فوجی تعاون تے انہاں د‏‏ی فوجاں دے ممکنہ انضمام اُتے تبادلہ خیال شروع ہويا۔ 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ایزتبیگووی تے تومان نے بوسنیا تے ہرزیگوینا تے کروشیا دے وچکار دوستی تے تعاون دے معاہدے اُتے زگریب ، کروشیا وچ دستخط کیتے۔  معاہدے دے نتیجے وچ انھاں "[سرب] جارحیت د‏‏ی مخالفت کرنے وچ تعاون" کرنے تے فوجی کاوشاں نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔  اس نے HVO نو‏‏ں ARBiH د‏‏ی کمان وچ رکھیا۔  باہمی تعاون اُتے پابندی نئيں سی ، لیکن اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں اسلحہ د‏‏ی پابندی دے پابند ہونے دے باوجود ، کروینیا دے راستے اے آر بی ایچ ایچ وچ ہتھیاراں د‏‏ی آمدورفت دا اہل بنا ،  بوبان دے راستے بند چینلز نو‏‏ں دوبارہ کھولنا۔  اس نے دستخط کنندگان دے وچکار "معاشی ، مالی ، ثقافتی ، تعلیمی ، سائنسی تے مذہبی تعاون" قائم کيتا۔ اس وچ ایہ وی شرط عائد کيتی گئی سی کہ بوسنیا دے کروٹس بوسنیا تے ہرزیگوینا تے کروشیا دونے دے لئی دوہری شہریت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ "بوسنیا تے ہرزیگوینا دے کچھ حصےآں جتھ‏ے وڈے پیمانے اُتے کروٹ رہندے نيں" وچ وسیع تر سیاسی تے علاقائی حقوق دے دعوے کرنے د‏‏ی کروشیا د‏‏ی کوششاں دے طور اُتے اس اُتے تنقید کيتی گئی۔ اس دے دستخط دے بعد بوبان نے عزت بیگوویچ تو‏ں اس عزم دا اظہار کيتا کہ جنگ ختم ہونے اُتے ہرزیگ-بوسنیا بوسنیا تے ہرزیگوینا دا لازمی حصہ رہے گا۔  6 اگست نو‏‏ں منعقدہ اجلاس وچ ، بوسنیا دے ایوان صدر نے بوسنیا د‏‏ی مسلح افواج دا اک لازمی حصہ دے طور اُتے ایچ وی او نو‏‏ں قبول کرلیا۔
پہلے واقعات
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا کرویئشا تعلقات گٹھ:کرویئشا دیاں جنگاں گٹھ:بوسنیائی جنگ گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1994ء گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1993ء گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1992ء گٹھ:1994ء دے تنازعات گٹھ:1993ء دے تنازعات گٹھ:1992ء دے تنازعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مصر بن حام
میزرایم ( میزرایم (عبرانی: מִצְרַיִם / מִצְרָיִם ، جدید مٹزرائیم [میتسازیم] ٹیبیرین مِرimیimم / مِرáی [م [مِسimرجِیم] \ [بدانتظام] c ص Arabic Arabic مصر ، عربی مصر ، مِ )ر) مصر د‏‏ی سرزمین دا عبرانی تے عربی ناں اے ، جس وچ دوہری لاحقہ ا‏‏ے۔ -یئم ، شاید "دو مصر" دا حوالہ دیندے نيں: بالائی مصر تے زیريں مصر۔ معزر میٹزور د‏‏ی دوہری شکل اے ، جس دا مطلب اے "ٹیلے" یا "قلعہ" ، حام تو‏ں آنے والے لوکاں دا ناں اے ۔ایہ ناں عام طور اُتے عبرانیاں نے سرزمین مصر تے اس دے لوکاں نو‏‏ں دتا سی۔
نو بابل دی متون مصر وچ مصر یم د‏‏ی اصطلاح استعمال کردی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ایہ ناں بابل دے اشتھار گیٹ اُتے لکھیا ہويا سی۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] یوگیریٹ تحریراں وچ مصر نو‏‏ں میرم کہیا جاندا اے، وچ 14ویں صدی ق م امرنا خطوط   جو مصری کہیا جاندا اے، تے اسور دے ریکارڈ نامی مصر سے Mu-SUR. مصر دے لئی کلاسیکی عربی دا لفظ میسرمِیسر و اے ، ایہ ناں قرآن وچ مصر تو‏ں مراد اے ، حالانکہ اس لفظ نو‏‏ں مصری بولی عربی وچ مصر دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مصر دے کچھ قدیم مصنفاں دے بارے وچ امانوہتپ چہارم دے وقت مصر نو‏‏ں مسارہ تے مصریاں نو‏‏ں مسراوی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پیدائش 10 دے مطابق ، معزر ولد حام کُش دا چھوٹا بھائی تے پھٹ تے کنعان دا وڈا بھائی سی ، جس دے کنبہاں نے مل ک‏ے نوح د‏‏ی اولاد د‏‏ی ہمیٹ شاخ تشکیل دتی سی۔ مصریم دے بیٹے لودی، انامی ، لہابی، نفتوحی ، فتراوہی ، کسلاوہی(جنہاں وچو‏ں فِلستِیم آئے سن ) تے کفتوری سن ۔.
خ خروج د‏‏ی کتاب وچ ، ایہ غلامی دا گھر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فسح دے بارے وچ ، موسیٰ نے بنی اسرائیل تو‏ں کہیا ، "اج دے دن نو‏‏ں یاد کرو ، جس وچ تسيں اسرائیل تو‏ں غلامی دے گھر تو‏ں نکلے ہو ، کیو‏ں کہ خداوند توانو‏‏ں اپنی طاقت تو‏ں اس مقام تو‏ں کڈ لیایا اے ، تے کوئی خمیر نئيں کھا سکدا ا‏‏ے۔" روٹی کھادی جائے۔ "
ا کتاب استثنیٰ نے بنی اسرائیل نو‏‏ں اک مصری ، اک مصری نال نفرت کرنے تو‏ں منع کيتا اے ، "کیونجے آپ اس د‏ی سرزمین وچ اجنبی سن ۔"
یوسیبیئس دے دائمی بیان دے مطابق ، مانتھو نے مشورہ دتا سی کہ قدیم دور د‏‏ی عظیم عمر جس دے بارے وچ بعد دے مصریاں نے عظمت برپا کيتی سی واقعی اوہ واقعی عظیم سیلاب تو‏ں پہلے گزر چکے سن تے واقعی اوہ معزر نال تعلق رکھدے سن ، جو اوتھ‏ے نويں سرے تو‏ں آباد ہوئے سن ۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک کہانی قرون وسطی دے اسلامی مورخین ، جداں سبت ابن الجوزی ، مصری ابن عبد الحکم ، تے فارسی ال طبری تے محمد خواندامیر نے بیان کيتی اے ، ایہ بیان کردے ہوئے کہ اہرام وغیرہ شیطاناں نے بنایا سی۔ سیلاب تو‏ں پہلے د‏‏ی ریس لیکن اس دے بعد نوح د‏‏ی اولاد مصر(مسر یا میسر) نو‏‏ں بعد وچ اس خطے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ اسلامی احکامات مصر نو‏‏ں براہ راست حام دے بجائے بنسر یا بیسار دا بیٹا تے حام دا پوت‏ا بنادیندے نيں ، تے ایہ وی کہندے نيں کہ اوہ 700 سال د‏‏ی عمر تک زندہ رہیا۔ لفظ مصر د‏‏ی دوہری شکل جس دا مطلب اے "زمین" تے قدیم مصری وچ اس دا لفظی ترجمہ ت-وائی (دو سرزمین) دے طور اُتے تھیبس دے ابتدائی فرعوناں نے کيتا سی ، جس نے بعد وچ مڈل بادشاہت د‏‏ی بنیاد رکھی۔
تپر ، جارج سنسلیوس دے مطابق ، مانتھو تو‏ں منسوب کتاب سوتس د‏‏ی کتاب نے مصر د‏‏ی شناخت پہلے افسانوی فرون مینس نال کيتی ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس نے پرانی سلطنت نو‏‏ں متحد کيتا تے میمفس تعمیر کيتا۔ معزر دا تعلق وی مصر تو‏ں ہی اے ، جو فینیش دے افسانےآں وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ تاؤٹس دا باپ سی ، جس نو‏‏ں مصر دتا گیا سی ، تے بعد وچ علماء نے دیکھیا کہ اس وچ مینیس وی یاد آندے نيں ، جنہاں دا بیٹا یا جانشین ایتھوتِیہہ دسیا جاندا سی۔
پر ، مصنف ڈیوڈ روہل نے اک مختلف تعبیر تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔
میسکیگکاشر (سمریائی حکمران) دے پیروکاراں وچ انہاں دا چھوٹا 'بھائی' سی۔ جو اپنے طور اُتے مرداں دا اک مضبوط تے دلکش رہنما سی۔ اوہ فالکن قبیلہ دا سربراہ اے ، یعنی 'ہورس دتی بعید' د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔ بائبل اس نويں ہورس کنگ نو‏‏ں  معزائم  کہندی اے لیکن حقیقت وچ ایہ ناں اک مثال دے طور اُتے نئيں ا‏‏ے۔ اس دا مطلب اے 'عصر دا پیروکار' یا 'عصر' (مصری عربی دے ایم-عصر دے نال مصری تعلق ایم 'سے')۔ مصر محض ایم ازمرا اے جس د‏‏ی زبردست جمعیت ختم ہو رہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، دوسرے وڈے سامی بولنے والے لوکاں نے ، یعنی اشوریاں نو‏‏ں ، فرعوناں دا ملک "مسوری" (ایم - عسری) کہیا۔
حوالے
گٹھ:مصر
جمر بن یافث
ناں و نسب
جمر( گومر (عبرانی: גֹּמֶר Gōmer، تلفظ [ˈɡomeʁ]؛ یونانی: Γαμὲρ، رومنائزڈ: Gamér) جیفتھ (تے یافیٹک لائن کا)، تے اشکناز، رفعت، تے توجرمہ دے مطابق، سب تو‏ں وڈا بیٹا سی۔ قوماں کی" عبرانی بائبل (پیدائش ۱۰) وچ "ٹیبل آف نیشنز" دے مطابق یافتھ (تے یافیٹک لائن کا)، تے اشکناز، رفعت تے توگرمہ دا باپ۔
عبرانی ناں گومر تو‏ں مراد Cimmerians نيں، جو "قفقاز تو‏ں اگے"، جو اس وقت جنوبی روس وچ رہندے سن ۔ تے ۷واں صدی ق م دے اواخر وچ آشور اُتے حملہ کيتا سی۔ اشوریاں نے انہاں نو‏ں گیمرائی کہیا۔ ۶۸۱ تے ۶۶۸ ق م دے درمیان کسی زمانے وچ Cimmerian بادشاہ Teushpa نو‏‏ں Assyria دے Assarhadon نے شکست دتی سی۔
روايتی شناخت
جوزیفس نے جمر تے "گومیرائٹس" نو‏‏ں اناطولیہ گلیات وچ رکھیا: جمر نے انہاں لوکاں د‏‏ی بنیاد رکھی جنہاں نو‏ں ہن یونانی گلاندی کہندے نيں، لیکن فیر اوہ گومیرائٹس کہلاندے سن ۔" Galatia درحقیقت اس دا ناں قدیم گال ( Celts ) تو‏ں لیا گیا اے جو اوتھ‏ے آباد سن ۔ پر، بعد وچ روم دے عیسائی مصنف Hippolytus c. 234 نے گومر نو‏‏ں کیپاڈوسیئنز دے آباؤ اجداد دے طور اُتے تفویض کیا، گلیاتیاں دے پڑوسی۔ جیروم (c. 390) تے Seville دے Isidore (c. 600) نے جوزیفس د‏‏ی طرف تو‏ں Gomer د‏‏ی Galatians, Gauls تے Celts دے نال شناخت د‏‏ی پیروی کيتی۔
ٹریکٹیٹ یوما دے مطابق، تلمود وچ ، گومر د‏‏ی شناخت "جرممیا" دے طور اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔
اسلامی لوک داستاناں وچ ، فارسی مؤرخ محمد بن جریر الطبریؒ (c. 915) اک فارسی روایت بیان کردے نيں کہ گومر ۱۰۰۰ سال د‏‏ی عمر تک زندہ رہیا، ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ ایہ ریکارڈ نمرود دے برابر اے، لیکن تورات وچ مذکور کسی تے دے مقابلے وچ اس تو‏ں اگے نئيں سی۔.
Cimbri جرمنی (اب ڈنمارک) ca وچ جزیرہ نما جٹ لینڈ اُتے آباد اک قبیلہ سی۔ ۲۰۰ ق م، جنہاں د‏‏ی شناخت قدیم زمانے وچ مختلف طور اُتے Cimmerian, Germanic یا Celtic دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ بعد دے زمانے وچ ، کچھ علماء نے انہاں نو‏ں ویلش لوکاں تے گومر د‏‏ی اولاد تو‏ں جوڑا۔ Gomer, Cimmerians، تے Cimbri د‏‏ی شناخت کرنے والے پہلے مصنفاں وچ ، اپنے لئی ویلش نام، Cymri ، انگریز نوادرات دے ماہر ولیم کیمڈن اپنے برٹانیہ وچ سن (پہلی بار ۱۵۸۶ وچ شائع ہويا)۔ اپنی ۱۷۱۶ د‏‏ی کتاب Drych y Prif Oesoedd وچ ، ویلش دے نوادرات تھیوفیلس ایونز نے ایہ وی مؤقف پیش کيتا کہ ویلش لوک Cimmerians تے Gomer نال تعلق رکھدے سن ۔ اس دے بعد ۱۸ واں تے ۱۹ واں صدی دے بعد دے مصنفاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اس د‏ی پیروی کيتی۔
جدید سیلٹک ماہر لسانیات دے ذریعہ اس ایٹمولوجی نو‏‏ں غلط سمجھیا جاندا اے، جو ۱۸۵۳ وچ جوہان کاسپر زیوس دے تجویز کردہ ایٹمولوجی د‏‏ی پیروی کردے نيں، جو Brythonic لفظ * Combrogos ("ہم وطن") تو‏ں Cymry اخذ کردا ا‏‏ے۔ گومر ناں (جداں کہ ۱۹واں صدی دے ایڈیٹر تے مصنف جوزف ہیرس دے قلمی ناں اُتے اے، مثال دے طور پر) تے اس دے (جدید) ویلش مشتقات، جداں گومیریگ (ویلش بولی دے متبادل ناں دے طور پر) فیشن بن گیا۔ ویلز وچ وقت، لیکن خود گومیرین نظریہ نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں اک قدیم مفروضے دے طور اُتے بدنام کيتا جاندا رہیا اے جس د‏‏ی کوئی تاریخی یا لسانی اعتبار نئيں ا‏‏ے۔
۱۴۹۸ وچ Annio da Viterbo نے Pseudo-Berossus دے ناں تو‏ں مشہور ٹکڑےآں نو‏‏ں شائع کیا، جسنو‏ں ہن جعلسازی سمجھیا جاندا اے، تے ایہ دعویٰ کيتا گیا اے کہ بابل دے ریکارڈاں نے دکھایا اے کہ Comerus Gallus ، یعنی گومر بن یافث، لوکاں دے منتشر ہونے دے بعد نمرود دے ۱۰واں سال وچ سب تو‏ں پہلے کومیرا (اب اٹلی ) وچ آباد ہويا۔ اس دے علاوہ، Tuiscon ، جسنو‏ں Pseudo-Berossus نوح دا چوتھا بیٹا کہندا اے، تے کہندا اے کہ پہلے جرمنی/Scythia وچ حکمرانی کيت‏ی، بعد دے مورخین نے شناخت د‏‏ی سی (مثلاً Johannes Aventinus ) جمر دے بیٹے اشکناز دے علاوہ کوئی نئيں۔
گومر د‏‏ی اولاد
گومر دے تن بیٹےآں دا ذکر پیدائش ۱۰ وچ کيتا گیا اے، یعنی
اشکناز دے بچےآں د‏‏ی اصل شناخت سیتھیاں (آشوری اشکوزا ) نال ہوئی، فیر گیارہويں صدی دے بعد جرمنی دے نال۔
قدیم آرمینیائی تے جارجیائی تریخ وچ توجرمہ نو‏‏ں دونے لوکاں دے آباؤ اجداد دے طور اُتے درج کيتا گیا اے جو اصل وچ دو بحیرہ اسود تے کیسپین دے درمیان تے دو ناقابل رسائی پہاڑاں، کوہ ایلبرس تے کوہ ارارات دے درمیان بالترتیب آباد سن ۔
خزر دے ریکارڈ دے مطابق توجرمہ نو‏‏ں ترک بولی بولنے والے لوکاں دا آباؤ اجداد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
عمومی حوالے
گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گرو رندھاوا
گرو رندھاوا (جم 30 اگست 1991) گرداس پور، پنجاب، بھارت توں اک گلوکار اتے گیت کار اے۔ رندھاوا اپنے "ہائی ریٹڈ گبھرو"، "سوٹ"، "یار موڑ دو"، "پٹولا"، "فیشن"، اتے "لاہور" وغیرہ ٹریکاں لئی مشہور اے۔  اسنے انڈین پریمیئر لیگ (آئی پی ایل) افتتاح تقریب وچ گایا سی۔    اسنے ہندی زریعہ وچ اپنی بالیوڈّ گاؤن دی شروعات کیتی۔ اسنے سمرن (فلم) لئی وی گیت گائے۔ اس نے ہندی میڈیئم، تمہاری سلو، دل جنگلی، سونوں کے ٹٹو کی سویٹی، بلیکمیل (2018 فلم) ورگیاں فلماں لئی رجت ناگپال نال گیت کمپوز کیتے اتے گائے ہن۔
جیون ویروے
گرو رندھاوا دا جم 30 اگست 1991 نوں نورپور، دھارووالی وکھے ہویا۔ اس نے 7 سال دی عمر توں ہی گائکی شروع کر دتی سی۔ اس نے سنگیت وچ سکھراں چھوہن دا اپنا سپنا پورا کرن لئی سنگیت وچ ایمّ بی اے کیتی۔ اس نے 2014 وچ جدوں پی ٹی سی ایوارڈ جتیا تاں اوہناں دا نواں سپنا بالیوڈّ وچ جانا بن گیا سی۔
سنگلز
رندھاوا دے سنگلز وچ شامل ہن:
حوالے
گٹھ:جم 1991 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
بدھ دیڡ بوس
جیونی
بدھدیوا بوس (بیبی) دا جم کوملا، بنگال پریزیڈنسی، بریٹیش انڈیا (ہن بنگلہ دیش)) وچ 30 نومبر 1908 نوں ہویا سی۔ اسدا جدی گھر بکرمپر کھیتر وچ ملکھانگر دے پنڈ وچ سی۔ اس دے پیؤ دا نام بھودیب چندر بوس سی اتے ماں دا نام بینوئی کماری سی۔ اسدی ماں اسدے جم توں کجھ گھنٹیاں بعد ادور چلانا کر گئی اتے اسدا پیؤ اک سال لئی اک سوگ وچ پاگلانہار پھردا رہا سی؛ اس نے کجھ سال بعد دوبارہ ویاہ کیتا اتے سیٹل ہو گیا۔ بدھدیوا دا پالن پوشن اس دے نانا-نانی چنتہارن سنہا اتے سورنلتا سنھا نے کیتا سی۔ اس نے کوملا اتے نوآکھلی دے ہائی سکول توں علاوہ ڈھاکا دے ڈھاکا کالجیئیٹ سکول وکھے پڑھائی کیتی سی۔ اسنے 1925 وچ میٹرک دی امتحان پاس کیتی۔ اسنے انٹرمیڈیئیٹ دی امتحان وچ دوسرا ستھان حاصل کیتا۔ اسدا مڈھلا جیون ڈھاکا نال جڑیا ہویا سی جتھے اوہ 47 پرانا پلٹن وکھے اک عام گھر وچ رہندا سی۔
بی بی نے ڈھاکا یونیورسٹی وکھے انگریزی بولی اتے ساہت دی پڑھائی کیتی۔ اوہ جگن ناتھ ہال دا وسنیک سی۔ ڈھاکا یونیورسٹی دے طالب علم وجوں اسنے اک ملّ ایہہ ماری کہ اسنے، ڈییو دے اک ساتھی طالب علم، نور المومین (جو بعد وچ ناٹیاگر بن گیا) دے نال، پہلے بنیٹ انٹیلیجینس ٹیسٹ (جو بعد وچ آئی کیو ٹیسٹ وجوں جانیا جان لگا) وچ سبھ توں ودھ ممکن انک حاصل کیتے۔ صرف ایہہ دو جنے ہی ایہہ ملّ کرن دے یوگ ہوئے سن۔ اتھے انگریزی وچ ریکارڈ انکاں نال ایم۔اے۔ پوری کرن توں بعد، اوہ کلکتہ آ گیا اتے روزی-روٹی لئی پرائیویٹ ٹیوشن کرن لگا۔
طالب علم ہون دے دوران ہی اوہ مشہور شاعری رسالے  کلول  نال جڑ گیا سی۔ 1930 دے دہاکے دی آدھنکوادی ساہتی لہر نوں اکثر کلول یگ کیہا جاندا اے۔ اسنے ساہتی میگزین  پرگتی  (1926 توں شروع ہویا) دے اڈیٹر وجوں وی کم کیتا۔ اسنے 1934 وچ پرتیبا باسو نال ویاہ کیتا۔ صلاحیت باسو اپنی جوانی وچ اک نپن گلوکارہ سی پر بعد وچ ساہت ول رچت ہو گئی اتے اک مشہور لکھاری بن گئی۔ بدھدیوا بوس نے رپن کالج (ہن سریندرناتھ کالج) وکھے کلکتہ یونیورسٹی نال متعلق کالج وچ پڑھایا۔ 1956 وچ اسنے جادوپور یونیورسٹی وچ موازناتی ساہت ڈیپارٹمنٹ قائم کیتا، اتے بہت سالاں تک اس دی فیکلٹی وچ رہا۔ اوہ ریاست ہائے متحدہ امریکہ دیاں کئی یونیورسٹیاں وچ وزٹنگ پروفیسر وی رہا۔
بنگالی ساہتی مورت وچ اس دا سبھ توں اہم یوگدان بنگالی وچ پرمکھ کاوَ-رسالے شاعری دی قیام سی۔ بی بی نے 25 سال اس نوں سمپادت اتے شائع کیتا۔
نبنیتا دیو سین نے بی بی اک انوشاست، لگپگ جنونی ورکر کیہا اے۔
حوالے
گٹھ:بنگالی وچ ساہت اکیڈمی اوارڈ گٹھ:بنگالی لوک
کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)
مملکت متحدہ د‏‏ی اک سیاسی جماعت اے، جسنو‏ں قدامت پسند پارٹی یا ٹوری پارٹی دے ناں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ابتداء
سنہ سولہ سو اٹھہتر وچ جدو‏ں بادشاہ جیمز دوم نے اعلان کيتا کہ اس نے رومن کیتھولک عقیدہ اختیار ک‏ر ليا اے تاں اس اُتے ملک وچ اک ہیجان برپا ہوئے گیا۔ امراء تے عام لوکاں دے دلاں وچ ایہ خطرہ پیدا ہويا کہ رومن کیتھولک عقیدہ د‏‏ی بناء اُتے بادشاہ ، پاپائے روم دے تابع ہوئے جائے گا تے ملک اپنی حاکمیت اعلیٰ کھو بیٹھے گا۔
اقتدار
framepx|thumbnail|کھبے|ولیم پٹ دتی ینگرقدامت پسند پارٹی نو‏‏ں پہلی بار اقتدار سن ستاراں سو تراسی وچ حاصل اے ہويا جدو‏ں ولیم پٹ دتی ینگر وزیرِاعظم بنے۔ انہاں دے زمانہ وچ آزاد تجارت تے حکومت کیت‏‏ی مداخلت تے پابندیاں تو‏ں مکمل طور اُتے آزاد کاروبار دا نظریہ پارٹی نے اپنے بنیادی عقیدہ دے طور اُتے اپنایا۔
ٹوری پارٹی وچ پھوٹ
انیہويں صدی دے وسط وچ ٹوری پارٹی وچ اک انقلابی تبدیلی اس وقت رونما ہوئی جدو‏ں اک صنعت کار رابرٹ پیل پارٹی دے سربراہ بنے انہاں نے کارن لا دے تحت کاشتکاراں نو‏‏ں حاصل اوہ مراعات ختم کر دیؤ جو انہاں دے مفادات د‏‏ی ضامن سن۔اس فیصلہ تو‏ں پارٹی وچ پھوٹ پڑگئی تے رابرٹ پیل دے فیصلہ دے مخالفاں نے ٹوری پارٹی چھڈ ک‏‏ے اک نويں پارٹی د‏‏ی داغ بیل رکھی جو لبرل پارٹی کہلائی۔شکست وریخت کےاس سلسلہ نے اک نويں کروٹ لی جدو‏ں اٹھارہ سو اٹھاسی وچ آئرلینڈ نو‏‏ں حق خود اختیاری دینے دے مسئلہ اُتے لبرل پارٹی وچ پھوٹ پڑگئی تے آئرلینڈ نو‏‏ں ہوم رول دا حق دینے دے مخالفاں نے لبرل یونینسٹ پارٹی دے ناں تو‏ں اپنی وکھ پارٹی قائم کر لئی۔سن انیس سو بارہ وچ اس جماعت نے قدامت پسند پارٹی تو‏ں باقاعدہ طور پراتحاد دا فیصلہ کيتا جس دے بعد قدامت پسند پارٹی کنزرویٹو اینڈ یونینسٹ پارٹی کہلاندی اے تے ایہی وجہ اے کہ اج وی ٹوری پارٹی دا شمالی آئرلینڈ دے مسئلہ اُتے وڈا کٹّر موقف اے تے اوہ آئرلینڈ دے اس حصہ نو‏‏ں مستقل طور اُتے برطانیہ دا اٹُٹ انگ دے طور اُتے برقرار رکھنا چاہندی ا‏‏ے۔
اشرافیہ د‏‏ی جماعت
انیہويں صدی دے آخر تک ٹوری پارٹی وڈی حد تک جاگیرداراں تے اشرافیہ د‏‏ی جماعت منی جاندی سی تے ایہ ايس‏ے طبقہ دے مفادات د‏‏ی نگران تے نگہبان رہی اے لیکن ویہويں صدی وچ جدو‏ں برطانیہ وچ حق رائے دہی وچ توسیع ہوئی تے عوام نو‏‏ں انتخابات وچ ووٹ دینے دا حق ملیا تاں ٹوری پارٹی نے انتخابی مصلحتاں د‏‏ی خاطر اپنے پینترے بدلے تے محنت کش طبقہ نو‏‏ں ریجھانے د‏‏ی کوشش شروع کیتی۔پر بنیادی طور اُتے ٹوری پارٹی اک طرف جاگیر داراں تے کاشتکاراں تے دوسری طرف صنعت کاراں تے سرمایہ داراں دے مفادات د‏‏ی محافظ جماعت منی جاندی رہی اے -
سن تِیہہ دا عشرہ ٹوری پارٹی دے لئی بحراناں تو‏ں بھر پور عشرہ رہیا ا‏‏ے۔ پہلے ٹوری وزیر اعظم اسٹینلے بالڈون دے لئی ایڈورڈ ہشتم د‏‏ی اک مطلقہ امریکی سواݨی ویلس سمپسن د‏‏ی خاطر تخت تو‏ں دست برداری دا مسئلہ سخت ہلچل دا باعث ثابت ہويا۔ فیر ٹوری وزیر اعظم نیول چیمبرلین د‏‏ی ہٹلر دے تئاں خوشنودی د‏‏ی پالیسی تباہ کن ثابت ہوئی تے ملک نو‏‏ں جنگ کيت‏ی اگ نے لپیٹ وچ لے لیا-
دوسری جنگ عظیم تے چرچل
framepx|thumbnail|کھبے|ونسٹن چرچلیہ نويں ٹوری رہنما ونسٹن[[ونسٹن چرچل|چرچل]] د‏‏ی پرعزم تے مضبوط قیادت سی کہ جس نے برطانیہ نو‏‏ں اس دوسری جنگ عظیم وچ فتح تو‏ں ہمکنار کيتا۔ اس جِت وچ جنگ دے دوران قومی حکومت وچ لیبر پارٹی د‏‏ی شمولیت تے امریکا دے فوجی اتحاد دے کردار نو‏‏ں وی اہمیت حاصل تھی۔دوسری عالم گیر جنگ دے بعد جدو‏ں سن انیس سو پینتالیس وچ عام انتخابات ہوئے تاں اس وچ ٹوری پارٹی دے مقابلہ وچ لیبر پارٹی د‏‏ی بھاری جِت نے ساری دنیا نو‏‏ں حیرت ذدہ کر دتا۔ خود لیبر رہنماواں نو‏‏ں اِنّی زبردست جِت د‏‏ی توقع نئيں تھی۔فیر سنہ انیس سو اکیاون وچ اس وقت لوکاں دے تعجب د‏‏ی انتہا نئيں رہی جدو‏ں لیبر پارٹی د‏‏ی فلاحی بہبود ، بنیادی صنعتاں نو‏‏ں قومیانے تے بے روزگاری دے خاتمہ دے لئی انقلابی تبدیلیاں دے دور دے باوجود اسنو‏ں عام انتخابات وچ شکست دا سامنا کرنا پيا تے چرچل د‏‏ی قیادت وچ ٹوری پارٹی فیر برسر اقتدار آگئی۔اس دوران پارٹی د‏‏ی قیادت بدلی تے چرچل د‏‏ی جگہ ہیرلڈ میکملین نے سنبھالی لیکن اقتصادی خوشحالی د‏‏ی بدولت ٹوری پارٹی تیرہ سال تک ملک اُتے حکمران رہی اورفیر جدو‏ں ملک اقتصادی کساد بازاری دا شکار ہويا تاں ہیرلڈ ولسن د‏‏ی قیادت وچ لیبر پارٹی سن انیس سو چونسٹھ دے انتخابات وچ فتح مند رہی۔
دائرہ
یہ عجیب و غریب گل اے کہ جدو‏ں ٹوری حکومت نو‏‏ں اقتصادی بحران دا سامنا ہُندا اے تاں برطانیہ دے عوام اقتدار لیبر پارٹی نو‏‏ں سونپ دیندے نيں تے جدو‏ں لیبر پارٹی معیشت نو‏‏ں سنبھال لیندی اے تے ملک خوش حالی د‏‏ی جا نب گامزن ہُندا اے توفیر عوام اقتدار ٹوری پارٹی دے حوالے ک‏ے دیندے نيں۔
ولسن د‏‏ی قیادت وچ برطانیہ جدو‏ں خوشحالی تو‏ں سرشار سی تے اس دور نو‏‏ں سوئنگنگ سکسٹیز تو‏ں تعبیر کيتا جا رہیا سی کہ اچانک انیس سو ستر دے انتخابات وچ عوام نے لیبر پارٹی د‏‏ی بساط الٹ دتی اوراقتدار ٹوری لیڈر ایڈورڈ ہیتھ دے حوالہ کر دتا۔
ایڈورڈ ہیتھ د‏‏ی پالیسیاں ٹوری پارٹی د‏‏ی روايتی پالیسیاں دے برعکس قدرے ترقی پسندی د‏‏ی سمت ودھ رہیاں سن کہ ملک وچ صنعتی تعلقات دے قانون اُتے بحران اٹھیا کھڑا ہوئے گیا تے تیل د‏‏ی عالمی قیمتاں وچ زبردست وادھا دے نتیجہ وچ پیدا شدہ بین الاقوامی اقتصادی ہلچل نےملک وچ سیاسی حالات خراب کر دتے تے چار سال بعد ہی سن چوہتر دے انتخابات وچ ہیرلڈ ولسن دوبارہ بر سر اقتدار آ گئے۔
طویل ترین دور اقتدار
framepx|thumbnail|کھبے|مارگریٹ تھیچرسن انیس سو اناسی دے انتخابات وچ ٹوری پارٹی اک نويں سربراہ [[مارگریٹ تھیچر]] د‏‏ی قیادت وچ میدان وچ اتری جنہاں د‏‏ی فتح نے برطانیہ دا نقشہ ہی بدل دتا۔ اک تاں مسز تھیچر برطانیہ د‏‏ی تریخ وچ پہلی سواݨی وزیر اعظم سن دوسرے انہاں نے اَگڑ پِچھڑ تن انتخابات جتے تے برطانیہ د‏‏ی سب تو‏ں طویل عرصہ تک رہنے والی وزیراعظم دا اعزاز حاصل کیا- انہاں نو‏ں اس گل اُتے وی فخر اے کہ انیس سو بیاسی وچ جدو‏ں ارجنٹینا نے برطانیہ دے جزیرہ فاک لینڈ اُتے قبضہ کيتا سی توانہاں د‏‏ی قیادت وچ برطانوی فوج فاک لینڈ د‏‏ی جنگ وچ فاتح رہی سی۔
انہاں نے جس انداز تو‏ں ملک وچ وڈے پیمانہ اُتے نج کاری د‏‏ی تے ٹریڈ یونیناں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کچلا اسنو‏ں ملک وچ سوشلزم دے خلاف جہاد تو‏ں تعبیر کيتا جاندا اے انہاں نے اس فلاحی مملکت د‏‏ی جڑاں کھود داں جو سن پینتالیس وچ لیبر پاٹی نے قائم کيتی سی تے اس د‏ی جگہ سرمایہ دارانہ نظام دا قلعہ تعمیر کيتا۔
حوالے
گٹھ:1834ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:برطانیہ دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ہندوستانی صوتیات
ہندوستانی شمالی بھارت تے پاکستان د‏‏ی زبانِ عامہ اے ، تے اس دے دو معیاری لہجاں دے ذریعے، ہندی تے اردو بالترتیب ہندوستان د‏‏ی شریک سرکاری بولی تے پاکستان د‏‏ی شریک سرکاری تے قومی بولی ا‏‏ے۔ دونے معیارات دے درمیان صو‏‏تی اختلافات کم تو‏ں کم نيں۔
حروفِ مصوت
ہندوستانی وچ مقامی طور اُتے اک ہ‏‏م آہنگ دس مصو‏‏تی نظام پایا جاندا ا‏‏ے۔ مُصوت [ə]، [ɪ]، [ʊ] لمبائی وچ ہمیشہ چھوٹے پائے جاندے نيں، جدو‏ں کہ حرف [aː]، [iː]، [uː]، [eː]، [oː]، [ɛː]، [ɛː]، [ɔː] عام طور اُتے طویل منیا جاندا اے، گیارہويں حرف دے نال /æː/ جو فقط انگریزی دخیل لفظاں وچ پایا جاندا اے ۔ مختصر و طویل علتاں دے درمیان فرق نو‏‏ں اکثر تناؤ دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے ، جس وچ چھوٹے علتاں نو‏‏ں ڈھیلا تے طویل علتاں نو‏‏ں تناؤ تصّور کيتا جاندا اے ۔
علت [ə]
/ə/ نو‏‏ں اکثر وسط [ə] تو‏ں زیادہ کھلا سمجھیا جاندا اے ، یعنی نیڑے کھلا [ɐ]۔
علت [aː]
کھلا مرکزی علت آئی پی اے وچ [aː] یا [ɑː] دے ذریعہ نقل حرف کيتا جاندا اے ۔ اردو وچ ، اک ہور مختصر [a] پایا جاندا اے (ہجہ ہ ، جداں کہ کمرہ [kəmra] ) لفظ د‏‏ی آخری جگہ پر، جو [aː] (ہجے ا ، جداں کہ لڑکا laṛkā وچ اے ) تو‏ں مختلف اے [ləɽkaː] )۔ ایہ تضاد اکثر اردو بولنے والےآں نو‏‏ں محسوس نئيں ہُندا اے، تے ہمیشہ ہندی وچ بے اثر ہو جاندا اے (جہاں دونے آوازاں یکساں طور اُتے [aː] سمجھی جاندیاں نيں)۔ [۴] [۵]
علت [ɪ]، [ʊ]، [iː]، [uː]
قریبی علتاں وچ ، سنسکرت وچ بنیادی طور اُتے علت د‏‏ی لمبائی (یعنی /i, iː/ تے /u, uː/ ) دے امتیازات دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے، ہندوستانی معیار دے امتیازات بن گئے نيں ، یا معیار دے نال طوالت (یعنی ، \ɪ iː\ تے \ʊ ،uː\)۔ قریبی علتاں وچ طوالت د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں لفظ د‏‏ی آخری حالت وچ بے اثر کر دتا گیا اے، صرف طویل قریبی علتاں نو‏‏ں حتمی حالت وچ رکھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ نتیجتاً، سنسکرت دے دواخل جو اصل وچ مختصر قربت والے حروف ہُندے اے، اوہ طویل قریبی علت دے نال حاصل کيتے گئے نيں، مثلاً طاقت(شَکتی - शक्ति) تے شے (وَستُو - वस्तु) نيں [ʃəktiː] تے [ ʋəstuː] ، نہ کہ *[ʃəktɪ] تے *[ʋəstʊ]۔
مش بن ارم
پیدائش 10: 23 دے مطابق مش ،ارم دا بیٹا سی۔ عربی روایات وچ ، مش نو‏‏ں نمرود (نمرود بن کوش بن کنان نئيں) دا باپ سمجھیا جاندا اے ، جو کنان دا بیٹا سی ، تے اس دے نتیجے وچ اک ہور نمرود پیدا ہويا سی ، تے آخر کار د‏‏ی اولاد اسور دے نال مل گئی سی (یعنی اسوریاں)۔
ہندوستانی صوتیات
علت [ɛ]، [ɛː]
صریحی طور اُتے اَے - ऐ نو‏‏ں مختلف طریقے تو‏ں [ɛː] یا [æː] دے طور اُتے نقل حرف کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس مضمون دے زمرے وچ ، اوہالا (۱۹۹۹)، سجے طرف د‏‏ی تصویر وچ [ɛː] استعمال کردے نيں، جدو‏ں کہ شاپیرو (۲۰۰۳ :۲۵۸) تے مسیکا (۱۹۹۱ :۱۱۰) [æː] استعمال کردے نيں۔ ہور برآں، اک گیارہواں علت /æː/ انگریزی دخیل لفظاں وچ پایا جاندا اے ، جداں \bæːʈ\ (یعنی بلا)۔ [۹] اس لئی، اَے - ऐ نو‏‏ں [ɛː] دے طور اُتے ظاہر کيتا جائے گا تاکہ اسنو‏ں /æː/ تو‏ں ممتاز کيتا جا سک‏‏ے۔
مش بن ارم
حوالے
گٹھ:شخصیتاں بائبل
ہندوستانی صوتیات
علت [ɛ]، [ɛː]
اس دے علاوہ، [ɛ] /ɦ/ دے قرابت وچ /ə/ (شوا) دا حالدی اسيں آواز دے طور اُتے پایا جاندا اے ، جے تے صرف اس صورت وچ جدو‏ں /ɦ/ دونے اطراف تو‏ں دو بنیادی، آرتھوگرافک schwas تو‏ں گھرا ہويا ہوئے۔ [۷] یہ تبدیلی دہلی دے وقار د‏‏ی بولی دا حصہ اے، لیکن ہر بولنے والے دے لئی نئيں ہو سکدی۔ اس عمل د‏‏ی کچھ مثالاں ایہ نيں:، اُتے شوا د‏‏ی محاذ آرائی صرف /ɦ/ دے اک طرف شوا دے نال لفظاں وچ نئيں ہُندا اے جداں کہ /kəɦaːniː/ (کَہانی - कहानी) یا /baːɦər/ (باہَر - बाहर)۔
علت [ɔ] ، [ɔː]
حرف [ɔ] /ɦ/ دے قربت وچ ہُندا اے جے /ɦ/ اک طرف تو‏ں schwa تو‏ں گھرا ہويا ہو تے دوسری طرف گول سر تاں۔ ایہ حرف [ɔː] تو‏ں اس لئی مختلف اے کہ ایہ اک مختصر حرف ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، باہت / bəɦʊt / وچ /ɦ/ اک طرف تو‏ں schwa تے دوسری طرف اک گول حرف تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اک یا دونے schwas بن جاواں گے [ɔ] تلفظ دیندے ہوئے [bɔɦɔt] ۔
کچھ مشرقی بولیاں نے /ɛː, ɔː/ نو‏‏ں ڈیفتھونگ دے طور اُتے رکھیا اے، انہاں دا تلفظ [aɪ~əɪ, aʊ~əʊ] دے طور اُتے کردے نيں۔ [۱۴]
سراں د‏‏ی ناک بندی ترمیم جداں کہ فرانسیسی تے پرتگالی زباناں وچ ، ہندوستانی بولی وچ وی ناک د‏‏ی آوازاں نيں۔ ناک لگانے د‏‏ی نوعیت دے مسئلہ اُتے اختلاف پایا جاندا اے (انگریزی تو‏ں لیا گیا /æ/ جو کدی ناک نئيں لگایا جاندا اے [۹] )۔ مسیکا (۱۹۹۱ :۱۱۷) چار مختلف نقطہ نظر پیش کردا اے:
اوتھ‏ے کوئی *[ẽː] تے *[õː] نئيں نيں ، ممکنہ طور اُتے اس د‏ی وجہ سر دے معیار اُتے ناک لگانے دا اثر ا‏‏ے۔ تمام سراں د‏‏ی صوتیات‏ی ناک بندی ہُندی ا‏‏ے۔ تمام vowel nasalization قابل قیاس اے (یعنی ایلوفونک)؛ ناک دے لمبے سر والے فونیم ( /ɑ̃ː ĩː ũː ẽː ɛ̃ː õː ɔ̃ː/ ) لفظ دے آخر وچ تے بے آواز رکنے تو‏ں پہلے ہُندے نيں۔ ناک دے چھوٹے سراں د‏‏یاں مثالاں ( [ə̃ ɪ̃ ʊ̃] ) تے آواز بند ہونے تو‏ں پہلے ناک دے لمبے سراں د‏‏یاں مثالاں (بعد وچ ، ممکنہ طور اُتے حذف شدہ ناک کنسوننٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ) ایلوفونک نيں۔ مسیکا [۱۵] اس آخری نظریہ د‏‏ی تائید کردی ا‏‏ے۔
لسٹ قومی شعار بلحاظ دیس
اکثر ملکاں دے کچھ قومی شعار ہُندے نيں جو عموماً چند لفظاں اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ بعض ملکاں دے قومی شعار انہاں د‏‏ی مقامی زباناں وچ نيں مگر بعض دے قومی شعار اس ملک د‏‏ی دفتری زباناں وچ ہُندے نيں جو عموماً اس ملک اُتے قبضہ رکھنے والی طاقتور ملکاں د‏‏ی بولی ہُندی ا‏‏ے۔ بعض ملکاں دے شعار لاطینی زبان وچ وی نيں جو انہاں د‏‏ی کیتھولک مسیحیت تو‏ں وابستگی دا اظہار ا‏‏ے۔ تھلے اقوام متحدہ دے رکن ملکاں دے قومی شعار دتے گئے نيں۔ اردو حروف دے لحاظ تو‏ں ترتیب دینے دے لئی نمبر شمار تو‏ں ترتیب داں تاکہ اردو حروف دے لحاظ تو‏ں درست ترتیب مہیا ہوئے سک‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لسٹ قومی علامات گٹھ:قومی شعار گٹھ:ہوائی سانچے
جیسمینہ ہوسٹرٹ
جیسمینا ہوسٹرٹ، (پیدائشی نام Pašić; ۳ دسمبر ۱۹۸۲ نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔) بوسنیائی نژاد جرمن سیاست دان نيں۔ اوہ جرمنی د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی رکن نيں۔
مڈھلا جیون
وہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے راجگڑھ سرائیوو وچ پیدا ہوئیاں۔ بوسنیا د‏‏ی جنگ دے آغاز وچ اوہ اکتوبر ۱۹۹۲ وچ اک دستی بم تو‏ں شدید زخمی ہوگئياں سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنا دایاں بازو کھو بیٹھی سی۔
وہ اپنے والد دے نال جرمنی فرار کر گئياں، تے انہاں نے بون یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتی۔
۲۰۱۴ وچ انہاں نو‏ں جرمن شہریت ملی۔
کیریئر
انہاں نے ۲۰۱۹ وچ قومی پیرا اولمپک کمیٹی، جرمنی د‏‏ی صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
۲۰۱۷ دے جرمن وفاقی انتخابات وچ ، انہاں نے بوبلنگن دے حلقے تو‏ں انتخاب لڑیا۔ انہاں نے ۲۰۲۱ وچ ايس‏ے حلقے تو‏ں انتخاب لڑیا تے دوسرے نمبر اُتے آئیاں لیکن ریاستی لسٹ وچ بنڈسٹاگ دے لئی منتخب ہوئیاں۔ اوہ تے ایس پی ڈی (SPD) نال تعلق رکھنے والے ادیس احمدیوچ بوسنیائی نژاد پہلی رکن پارلیمنٹ بنیاں گے۔
حوالے
گٹھ:جرمنی
مخدوم علی مہائمی
شیخ مخدوم علی مہائمی یا علی بن احمد المہائمی (پیدائش: 21 جون 1374ء— وفات: 7 فروری 1432ء) اٹھويں صدی ہجری وچ ہندوستان دے نامور صوفی بزرگ سن ۔مخدوم علی مہائمی پندرہويں صدی عیسوی وچ ہندوستان وچ فقہ شافعی تو‏ں استدلال کرنے والے پہلے جید عالم، محقق سن ۔ فتاویٰ وی اِنہاں د‏‏ی وجہ شہرت نيں۔ استو‏ں علاوہ کثیراللکھتاں سن جنہاں وچو‏ں اکیس دے نیڑے لکھتاں حالے تک باقی نيں۔
خاندان تے ناں و نسب
مخدوم مہائمی دا ناں علاؤ الدین تے علی ا‏‏ے۔ اکثر نے ناں صرف علی لکھیا ا‏‏ے۔ کنیت ابوالحسن تے لقب زین الدین ا‏‏ے۔ خاندان نوایت دے قبیلہ پَرو نال تعلق رکھنے د‏‏ی بنا اُتے آپ دے ناں دا جزو پَرو وی ہوئے گیا۔ والد دا ناں شیخ احمد سی تے اوہ کوکن دے دولت مند تاجراں وچو‏ں سن جدو‏ں کہ والدہ دا ناں فاطمہ بنت ناخدا حسین انکولیا سی جو متمول خاندان نال تعلق رکھدیاں سن تے اُنہاں دے والد (یعنی مخدوم مہائمی دے نانا) ملک التجار کہلاندے سن ۔ مخدوم مہائمی دا خاندان نائت یا نوائت کہلاندا اے جو دراصل نوائط د‏‏ی بگڑی ہوئی شکل ا‏‏ے۔ قبیلہ نوائط دے کچھ تاجر مدینہ منورہ تو‏ں آک‏ے خطہ کوکن (ممبئی) وچ آباد ہوئے گئے سن، اِنہاں وچ آپ دے مورثِ اعلیٰ وی سن ۔ فقہ وچ مجتہدانہ بصیرت د‏‏ی بنا اُتے فقیہ تے مرجع خلائق ہونے د‏‏ی بنا اُتے مخدوم دے القاب تو‏ں یاد کیتے جاندے نيں۔ آپ دے نسب تو‏ں متعلق دو اَقوال ملدے نيں:
تعلیم و تربیت
مخدوم مہائمی دے والد مولا‏نا شیخ احمد بہت وڈے عالم و فاضل تے متقی پرہیزگار سن ۔ چنانچہ اُنہاں نے اپنے بیٹے د‏‏ی ذہانت تے علم دے شوق نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اعلیٰ تعلیم د‏‏ی طرف توجہ کيتی۔ چونکہ خود وی عربی زبان دے عالم سن، اِسی لئی اپنے بیٹے نو‏‏ں وی عالم بنایا۔ مولا‏نا شیخ احمد بن علی د‏‏ی زیر تربیت کمسنی وچ ہی تجوید قرآن، فقہ، حدیث، تفسیر، فلسفہ تے منطق سمیت ہور معقولات و منقولات وچ درس مکمل کرلئی۔ اک مشہور روایت دے مطابق حضرت خضر نے وی آپ د‏‏ی تربیت وچ وڈا حصہ لیا، مگر اِس روایت کيتی تصدیق یا حوالہ غیر مستند ا‏‏ے۔ حالے نو سال دے سن کہ علوم ظاہریہ یعنی شرعی علوم تو‏ں فارغ ہوئے چند روز گزرے سن کہ 25 جمادی الاول 785ھ مطابق 26 جولائ‏ی 1383ء نو‏‏ں والد بزرگوار مولا‏نا شیخ احمد بن علی دا انتقال ہوئے گیا۔ والد دے انتقال دے بعد علمی تشنگی دے لئی اپنی والدہ تو‏ں سفر د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی تاں والدہ نے کہیا: ’’بیٹے! تواڈی جدائی میرے لئی ناقابل برداشت اے، اللہ تعالیٰ مُسَبِبُّ الاسباب اے، غیب تو‏ں کوئی ایسا سامبن ک‏ے دے گا جس تو‏ں تواڈے شوق د‏‏ی تکمیل ہوجائے گی، کس طریقے تو‏ں تعلیم و تعّلُّم تو‏ں علم اوہی جو فیضانِ باطنی تو‏ں حاصل ہوئے گا، اوہ بدرجہا بہتر اے ۔‘‘
عبادت و ریاضت
آپ زاہد، عابد، جامع العلوم شریعت و طریقت، صاحب تصرفاتِ ظاہری و باطنی سن ۔ مخدوم مہائمی د‏‏ی عبادت و ریاضت دے علاوہ ذوقی شاہ صاحب نے لکھیا اے کہ:’’آپ نے اک عرصے تک خلوت تے گمنامی د‏‏ی زِندگی نو‏‏ں پسند کیتا۔ لیکن آپ دے علم و فضل تے آپ دے کمالاتِ ظاہری تے باطنی تے کرامات و خوارق جو آپ تو‏ں ظہور پزیر ہوئے، اُنہاں نے اک عالم نو‏‏ں آپ دا گرویدہ ک‏ر ليا۔ مولا‏نا محمد باقر آگاہ نے اپنی کتاب نفحۃ العنبریہ وچ آپ دے اوصاف دا تذکرہ کردے ہوئے لکھیا اے: ’’آپ علوم عقلیہ و نقلیہ وچ اِنتہا نو‏‏ں پہنچے ہوئے تے توحید وجودی و علومِ طریقت دے اعلیٰ یادگار تے استغراق و مشاہدۂ ذات وچ کامل الحیار تے ملاحظہ صفات تو‏ں کنارہ کش سن ۔ آپ تو‏ں بین کرامات تے عمدہ اوصاف تے پسندیدہ خصلتاں تے بزرگ صفتاں ظاہر ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:1372 دے جم گٹھ:1374 دے جم گٹھ:1431 دیاں موتاں گٹھ:21 جون د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:تریخ ممبئی گٹھ:شافعی فقہاء گٹھ:صوفی اولیا گٹھ:کونکنی مسلما‏ن گٹھ:ممبئی دے اسکالر گٹھ:ہندوستانی صوفیا
پرہیز بانو بیگم
پرہیز بانو بیگم (21 اگست 1611 – 1675 1675) اک مغل شہزادی سی، اوہ مغل بادشاہ شاہ جہاں دی اتے اسدی پہلی بیوی، کنداہری بیگم دی سبھ توں وڈی پتری سی۔ اوہ اپنے پیؤ دے جانشین چھیویں مغل بادشاہ اورنگزیب دی وڈی سوتیلی بھین سی۔
جیون
پرہیز دا جم 21 اگست 1611 نوں آگرہ وچ شاہ جہاں اتے اس دی پہلی بیوی کنداہری بیگم دے گھر پیدا ہوئی۔ اسدا ناں اسدے داداجی، جہانگیر ولوں اسدا ناں'پرہیز بانو بیگم' (فارسی بولی: "ولکھن شہزادی")  رکھیا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دی زنانیاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
یشودھر بینجوال
شہید یشودھر بینجوال ہندوستان دے اتراکھنڈ دے اک انقلابی کارکن تھے ۔ اوہ اتراکھنڈ کرانت‏ی دل (یوکرند) (جو اس وقت اتراکھنڈ وچ اک علاقائی سیاسی جماعت اے ) دا رکن سی ، جو اک علیحدہ اتراکھنڈ ریاست دے قیام دے لئی لڑ رہی تنظیم ا‏‏ے۔ تحریک دے دوران ، اوہ پولیس دے ہتھو‏ں اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھیا۔
یشودھر اتراکھنڈ (جو اس وقت اتر پردیش دا حصہ سی) دے رودپریاگ ضلع دے بینجی نامی اک پنڈ وچ پیدا ہويا سی۔ اوہ طالب علمی دے زمانے تو‏ں ہی سیاست وچ سرگرم سی۔ بعد وچ ، اوہ اک علیحدہ اتراکھنڈ ریاست د‏‏ی تخلیق کيتی تحریک وچ شامل ہوئے۔
مشتعل افراد نے سری نگر شہر تو‏ں 2 کلومیٹر دور واقع سریانتر جزیرے اُتے 7 نومبر 1994 تو‏ں علیحدہ ریاست اتراکھنڈ تک تیزی تو‏ں آغاز کيتا۔ 10 نومبر 1994 نو‏‏ں پولیس اس جزیرے اُتے پہنچی تے تباہی مچا دتی جس وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں شدید چوٹاں وی آئیاں ، ايس‏ے تسلسل وچ پولیس نے دو نوجواناں یشودر بینزوال تے راجیش راوت نو‏‏ں رائفل دے چٹاناں تے لاٹھیاں تو‏ں مار ڈالیا تے انہاں نو‏ں ایلکنڈا ندی وچ سُٹ دتا۔ دتا تے انہاں اُتے پتھراؤ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ دونے دم توڑ گئے۔ انہاں دونے شہدا د‏‏ی نعشاں 14 نومبر 1994 کو باگوان دے نیڑے الکنڈا دریا وچ تیرتی ہوئی ملیاں سن۔
اتراکھنڈ د‏‏ی تعمیر دے بعد ، سری نگر وچ ہیموندی نندن بہوگنا گڑھوال یونیورسٹی دا اک دروازہ شہید یشودھر دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:اتراکھنڈ گٹھ:رودر پریاگ ضلع گٹھ:ذا‏تی زندگی
جثر بن ارم
ٹیبل آف نیشنز دے مطابق پیدائش د‏‏ی کتاب وچ عبرانی بائبل ، Gether ( גֶּ֫תֶר جثر ؛ ایتر عربی وچ ) ارم دا تیسرا بیٹا ہے تے ارم سام دا بیٹا سی ۔ اوہ صرف دو بار عبرانی بائبل وچ ظاہر ہُندا اے ، تے دونے اوقات دا ذکر صرف نسباندی فہرستاں وچ گزرنے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ٹیبل آف نیشنس (پیدائش 10: 23) وچ ، اس د‏ی شناخت ارام دے بیٹے دے طور اُتے ہوئی اے ، جدو‏ں کہ 1 تواریخ 1: 17 وچ ، اوہ سام دے بیٹےآں وچ درج ا‏‏ے۔
اسلامی روایات وچ ، اسنو‏ں (ایتھ‏ے 'اتھیر' کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں بعض اوقات ثمود دا باپ وی سمجھیا جاندا اے ، جس د‏‏ی اولاد اسلامی نبی صالح سی ۔
پہلی صدی دے یہودی مورخ جوزیفس دے مطابق ، اوہ باختر باشندےآں دا آباؤ اجداد ا‏‏ے۔ جیروم (سن 390) گیتھر نو‏‏ں اکارنیانیاں دا باپ دادا مندا اے ۔ آئسیدور آف سیویل (سن 635) اسنو‏ں اکارنانیاں یا کریئناں دا آباؤ اجداد بنا دیندا ا‏‏ے۔.
حوالے
گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:شخصیتاں بائیبل
فوط بن حام
فوط یا پت ( פוט pûṭ ؛ سیپٹواجنٹ یونانی Φουδ Phoud) دے تیسرے بیٹے نيں حام دے (وچو‏ں اک نوح دے بیٹے بائبل وچ ) متحدہ دے ٹیبل ( پیدایش ؛ سییف 1 تواریخ  ). پُٹ (یا پھٹ) دا ناں قدیم لیبیا دے لئی بائبل وچ مستعمل اے ، لیکن کچھ اسکالرز نے قدیم مصری تاریخاں تو‏ں مشہور لینڈ آف پنٹ د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔
تاریخی ریکارڈ
ایپی فینیئس لکھدے نيں: "اس طرح مسترم نو‏‏ں مصر ، کوش ایتھوپیا ، فوط ایکسم ، رگ مین تے سبتیکا تے [ددان ، جوڈاڈ وی کہیا جاندا اے ] ، جو گارما تو‏ں متصل علاقہ الاٹ کيتا گیا سی۔"
جوزیفس لکھدے نيں: " فوط لیبیا دا بانی وی سی ، تے اس نے اپنے آپ تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں فوٹائٹس (Phoutes) کہیا سی: مورس دے ملک وچ اک ندی وی اے جس وچ ایہ ناں آندا اے جتھو‏ں اسيں شاید اس دا سب تو‏ں وڈا حصہ دیکھو۔ گریشیائی مورخین نے ذکر کيتا اے کہ دریا تے اس تو‏ں ملحقہ ملک فوط (فوٹی) د‏‏ی اپیل تو‏ں: لیکن ہن اس دا ناں تبدیل ہوک‏ے ایہ ناں میزرائیم دے بیٹے وچو‏ں دتا گیا اے ، جسنو‏ں لیبیوس کہیا جاندا سی۔ " پلینیوس تے بطلیموس دونے جگہ دریا دے مغرب د‏‏ی طرف Phuth Mauretania (جدید مراکش). بطلیموس وی لیبیا وچ اک شہر Putea (iv.3.39) دا ذکر اے.
اسی طرح لیبیا دے اک رابطہ دا نحم تو‏ں اندازہ لگایا گیا اے ، جتھے کہیا جاندا اے کہ "فوط تے لبیم" مصر دے مددگار سن ۔ ہور بائبل د‏‏ی آیات مستقل طور اُتے فوط د‏‏ی اولاد نو‏‏ں جنگجو کہندے نيں۔ یرمیاہ 46: 9 وچ ، اوہ فیر مصر دے حامی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کیتے گئے نيں۔ حزقی ایل نے انہاں دا تن بار ذکر کیا: 27: 10 وچ ، صور (فینیشیا) دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 30: 5 وچ فیر مصر د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے 38: 5 وچ گوج دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تاں۔ سیپٹواجنٹ یونانی (LXX) نے حزقیئیل وچ لیب نو‏‏ں تبدیل کيتا جتھے عبرانی بائبل فوط تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ اُتے ، ایل ایکس ایکس نے عبرانی بولی وچ پل د‏‏ی جگہ یسعیاہ 66: 19 وچ کتاب پڑھی ، اوہ فیر مصر دے حامی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کیتے گئے نيں۔ حزقی ایل نے انہاں دا تن بار ذکر کیا: ، صائر (فینیشیا) دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ،  اک بار فیر مصر د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے  وچ گوج دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تاں۔
لیبیا دا قبیلہ پیڈو 22 ويں خاندان دے مصری ریکارڈاں وچ ظاہر ہويا اے ، جدو‏ں کہ ایڈفو دے اک ٹولیمک متن وچ T3 n nꜣ pỉt.w "پیٹو د‏‏ی سرزمین" ا‏‏ے۔ ایہ لفظ بعد وچ ڈیموٹک وچ Pỉt دے ناں تو‏ں ، تے قبطی علاقے وچ Phaat دے ناں تو‏ں ، شمال مغربی مصر دے لیبیا ایجیپیٹی دا ناں سی۔
نبو کد نضر دوم دے اعلانات دے اک حصے وچ مصر وچ 567 وچ اس د‏ی مہم دا ذکر کيتا گیا سی ، تے پیو آئیا اے مین ، یعنی یونانی لیبیا (سائرین) دے فوجیاں نو‏‏ں شکست دینے دا ذکر کيتا گیا سی۔ الکبریط دا اک کثیر الجہ‏‏تی اسٹیل ، جس دا مطلب دارا I اول دے دور تو‏ں سی ، اس تو‏ں مراد پوتیا (پرانا فارسی) تے پویا (نو بابلین) دا صوبہ اے ، جتھے مصر وچ مساوی متن لکھیا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں عبرانی بائبل گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
ڈاکٹر ناہر سنگھ
ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ (اکتوبر 6, 1952 - ) پنجابی مفکر استاد اتے لوکدھارا کلاسیکل ہن۔ پنجابی لوک شعری اوہناں دا مرکزی سروکار اے۔
جیون ویروے
ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ دا جم پنڈ پھتیہگڑھ نیواں، تحصیل منڈی گوبندگڑھ، ضلع فتح گڑھ صاحب وکھے 6 اکتوبر، 1952 نوں ماں سری متی اجمیر کور اتے پیؤ س۔ رکھا سنگھ اؤجلا دے گھر ہویا۔
پڑھائی
اوہناں اپنی مڈھلی پڑھائی اپنے پنڈ دے سکول توں ہی کیتی اتے ہائر سیکنڈری گرو ہرگوبند خالصہ سکول، منڈی گوبندگڑھ توں کیتی۔ اس مگروں بی۔ اے۔ اے۔ایس۔ کالج کھنہ توں 1973 وچ اتے پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ توں ایم۔اے۔ (پنجابی) 1975 وچ کیتی۔ اوہناں اپنی پی۔ ایچ۔ڈی۔ دی ڈگری ڈاکٹر۔ کیسر سنگھ کیسر دی نگرانی ہیٹھ  'مالوے دے لوک شعری روپاں دا روپگت مطالعہ' موضوع اُتے 1980 وچ مکمل کیتی۔
ٹیچنگ
ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ نے ٹیچنگ کم ڈی۔اے۔وی۔ کالج، چنڈی گڑھ توں شروع کیتا۔ اتھے اوہناں 7 اگست، 1975 توں 24 فروری، 1984 تک استاد وجوں سیوا نبھائی۔ اس مگروں اوہناں پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ وچ 25 فروری، 1984 توں 28 فروری 1989 تک ٹیچنگ دا کم کیتا۔ اس مگروں اوہ 1 مارچ، 1989 نوں پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ وچ نامزد ہوئے اتے 1998 وچ ایسوسیئیٹ پروفیسر توں پروفیسر بنے۔ اوہ 31 اکتوبر 2012 وچ پروفیسر وجوں رٹائر ہو کے 2013 وچ کینیڈا چلے گئے پر پنجاب وچ ٹیچنگ نال جڑے رہے تے 2017 توں پکے طور تے کینیڈا جا وسے۔ ڈاکٹر۔ ناہر سنگھ دی نگرانی ہیٹھ کھوجارتھیاں ولوں لکھے 36 دے قریب پی۔ ایچ۔ڈی۔ دے کھوج-پربندھ اتے 165 توں ودھ ایم۔پھل۔ دے کھوج-مضمون پروان ہو چکے ہن۔
اس توں علاوہ اوہ پنجاب یونیورسٹی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وی رہے۔ اوہناں پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ دے بولیاں دے ڈین، سنگیت ناٹ اکاڈمی دے پردھان وجوں وی سیوا نبھائی۔
انعام-اعزاز
اوہناں نوں پنجابی لوکدھارا مطالعہ اتے تنقید وچ پائے یوگدان لئی ہیٹھ لکھے انعام حاصل ہو چکے ہن -
ایم۔ ایس۔ رندھاوا اوارڈ (1991)
پنجاب آرٹ کونسل (1997)
بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب ولوں تیجا سنگھ اوارڈ (2002)
ایم۔ ایس۔ رندھاوا اوارڈ (2003)
پنجابی ستھّ لامبڑا ولوں ایم۔ ایسّ۔ رندھاوا اوارڈ (2007)