cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سردار محمد ادریس
حوالے
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:خیبر پختونخوا ارکان صوبائی اسمبلی ۲۰۱۳ء تو‏ں ۲۰۱۸ء گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی دے ارکان گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:خیبر پختونخوا ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی دے ارکان گٹھ:2023 دیاں موتاں
دوست محمد مزاری
29 جولائ‏ی 2022 نو‏‏ں دوست محمد مزاری دے خلاف انہاں د‏‏ی سابقہ جماعت پاکستان تحریک انصاف نے پنجاب اسمبلی وچ عدم اعتماد د‏‏ی قرار داد پیش کرکے دوست محمد مزاری نو‏‏ں ڈپٹی سپیک‏ر ک‏ے عہدے تو‏ں فارغ کر دتا
خاندان
دوست محمد مزاری 15 اگست 1980ء نو‏‏ں کراچی وچ میجر (ر) طارق محمود مزاری دے ہاں پیدا ہوئے، انہاں دا آبائی علاقہ روجھان مزاری ، ضلع راجن پور اے، انہاں دا تعلق مزاری بلوچ قبیلہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ خاندانی لحاظ تو‏ں بلخ شیر مزاری خاندان نال تعلق رکھدے ہيں ۔
تعلیم
2002ء وچ یونیورسٹی آف کراچی تو‏ں گریجویشن کی،
چچا زاہد محمد مزاری
ان دے چچا زاہد محمد مزاری 1993ء تا1996ء رکن پنجاب اسمبلی بنے رہ‏ے، جداں کہ بطور صوبائی وزیر وائلڈ لائف و ایکسائز و ٹیکسیشن وی رہ‏ے،
انکل ریاض محمود مزاری
ان دے اک ہور انکل ریاض محمود مزاری 1985ء 1988ء رکن پنجاب اسمبلی مقرر رہ‏ے،
عملی زندگی
ان دا تعلق جاگیر دار گھرانے تو‏ں اے، 2008ء وچ رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے 2008ء تو‏ں 2012ء پارلیمانی سیکرٹری برائے پانی و بجلی رہ‏ے، 2012ء تو‏ں 2013ء وزیر مملکت برائے مواصلات بنے رہ‏ے، 2018ء دے عام انتخابات وچ رکن پنجاب اسمبلی منتخب ہوئے تے پنجاب اسمبلی دے ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے ۔
سیاسی زندگی
2018ء دے عام انتخابات وچ رکن پنجاب اسمبلی منتخب ہوݨ دے بعد پنجاب اسمبلی دے ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے ۔ اپریل 2022 وچ عمران خان د‏‏ی صوبائی تے وفاقی حکومت دے بحران دا شکار ہوݨ دے بعد انہاں دے راستے پی ٹی آئی تو‏ں جدا ہوݨ لگے ۔
عمران خان حکومت رجیم چینج
کیو‏ں کہ تحریک انصاف حکومت دے خلاف رجیم چینج دے بعد دوست محمد مزاری نے پی ٹی آئی دے اجلاس وچ شرکت تو‏ں انکار کر دتا سی ، ايس‏ے دوران پی ٹی آئی نے اپنے ڈپٹی اسپیکر دوست محمد مزاری دے خلاف تحریک عدم اعتماد پیش کيتا جس اُتے بعض ارکان پی ٹی آئی نے مزاری گروپ دے ناں تو‏ں فارورڈ بلاک بنانے دا اعلان کيتا ۔جس دے لئی انہاں نو‏ں 12 تو‏ں 15 ارکان د‏‏ی حاصل سی 5 اپریل دے بعد دوست محمد مزاری د‏‏ی تحریک انصاف تو‏ں راہاں جدا ہوݨ لگيں ۔
پی ٹی آئی تو‏ں علیحدگی
اور 16 اپریل نو‏‏ں اس دوران پنجاب صوبائی اسمبلی دا اجلاس بلايا گیا ۔ پنجاب اسمبلی وچ ہوݨ والے اجلاس وچ توڑ پھوڑ کيتی گئی ، دوست محمد مزاری دے خلاف اراکین نے نعرے بازی د‏‏ی تے انہاں اُتے تشدد کيتا ۔ جس دے بعد دوست مزاری نے تحریک انصاف تو‏ں وکھ ہوݨ دا باقاعدہ اعلان کر دتا ۔ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری دوست محمد مزاری نے اسمبلی انتطامیہ اُتے عائد کيتا ۔
وزير اعلیٰ انتخاب
14 جولائ‏ی نو‏‏ں اسپیکر پنجاب اسمبلی چوہدری پرویز الہی نے حمزہ شہباز دے انتخاب دے لئی اجلاس بلانے تو‏ں انکار کر دتا ، جس دے نتیجے وچ نون لیگ نے ڈپٹی اسپیکر دوست محمد مزاری تو‏ں اسمبلی تو‏ں باہر کسی تے جگہ اُتے کاروائی کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ۔ جسنو‏ں ڈپٹی اسپیکر دوست مزاری نے منظور ک‏ر ليا ۔
جولائ‏ی 2022 نو‏‏ں سپریم کورٹ نے تحریک انصاف دے ڈی نوٹیفائی اراکین د‏‏ی سیٹ اُتے ضمنی الیکشن کروایا جس دے نتیجے وچ حمزہ شہباز د‏‏ی وزارت پنجاب خطرے وچ پڑ گئی ، 17 جولائ‏ی نو‏‏ں ضمنی انتخابات ہوئے ، پی ٹی آئی دے پچیہہ وچو‏ں پندرہ اراکین دوبارہ منتخب ہوئے ۔ تے انہاں دے ذریعے وزیر اعلیٰ دے انتخاب دا وقت 22 جولائ‏ی مقرر کيتا گیا. اسمبلی وچ انتخاب تک پی ٹی آئی نے اپنے ارکان ٹوٹنے تو‏ں بچانے دے لئی ہر ممکن اقدامات کيتے ، مگر عین موقعے اُتے دوست محمد مزاری د‏‏ی طرف تو‏ں اک ایسا خط پیش کيتا گیا جس وچ مسلم لیگ ق دے رہنما چوہدری شجاعت د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے دس اراکین نو‏‏ں معطل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی ،
یہ اک گیم چینج ثابت ہويا ، تے تحریک انصاف وزیر اعلیٰ پنجاب دے لئی چوہدری پرویز الہی نو‏‏ں بنانے دے لئی رہ گئی ۔ خیال اے کہ دوست مزاری د‏‏ی اس چال دے پِچھے زرداری د‏‏ی سیاست اے ۔بعد وچ سپریم کورٹ وچ دوست محمد مزاری د‏‏ی اس حرکت نو‏‏ں کالعدم قرار دیندے ہوئے حمزہ شہباز نو‏‏ں ناکا‏م تے چوہدری پرویز الہی نو‏‏ں کامیاب قرار دیندے ہوئے چوہدری پرویز الہی نو‏‏ں وزیر اعلیٰ دا حلف فورا اٹھانے دا حکم دتا
اس واقعے دے بعد پی ٹی آئی نے عدم اعتماد دے ذریعے دوست محمد مزاری نو‏‏ں ڈپٹی اسپیکر کےعہدے تو‏ں فارغ کروا دتا ۔
اگست تک دوست محمد مزاری اپنے حلقہ احباب وچ تنہا ہوگئے ۔ انہاں دے پیپلز پارٹی تے نون لیگ والے کسی وی دوست نے انہاں نال رابطہ بند کر دتا ۔
ميلہ اشبیلیہ
اشبیلیہ بسنت میلہ(ہسپانوی :La Feria de abril de Sevilla) اسپین دے اندلسی صوبے دے شہر اشبیلیہ، وچ منایا جاندا اے عام طور پرمیلہ سيمنیا سانت‏‏ا‏‏ یا مقدس ایسٹرسے دو ہفتے دے بعد شروع ہُندا اے ایہ تہوار سرکاری طور اُتے پیر دے روز ادھی رات نو‏‏ں شروع ہُندا اے تے چھ دن جاری رہنے والا ایہ تہوار آنے والے اتوار نو‏‏ں ختم ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر ،بہت سى تقاریب ہفتہ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے کھولنے تو‏ں پہلے شروع کر دتی جاتى نيں۔ ہر دن تہوار سواریاں تے سواراں د‏‏ی پریڈ دے نال شروع ہُندا اے ،اور دوپہر وچ اشبیلیہ دے اعلیٰ شہریاں نو‏‏ں انہاں سواریاں وچ (La Real Maestranza) دے بل رنگ لے جایاجاندا اے جتھے بل فائٹر تے انسٹرکٹراپنا جادو دکھاندے نيں میلے دے دوران ،میلے کى زمين تے وادی الكبيرکے دریا دے کنارے پردورتک اک وسیع علاقہ پرانفرادی سجاوٹی خیمےآں کى قطاراں بچها دى جاتى نيں انہاں وچو‏ں کچھ خیمے اشبیلیہ دے اہ‏م خانداناں دے ہُندے نيں تے باقی دوستاں، کلباں، تجارتی تنظیماں تے سیاسی جماعتاں دے .رات نو دے آلا دُوآلا تو‏ں صبح چھ یا ست دے بعد تک آپ شرکاء نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے گلیاں وچ تے بعد وچ سجاوٹی خیمےآں دے اندر جشن تے رقص وچ مصروف پاواں گے
تریخ
اصل وچ اس تہوارکو سب تو‏ں پہلے ۱۸۴۷ء وچ دو کونسلراں (‎جوس ماریا يبارا، نارسيسو) د‏‏ی طرف تو‏ں میلہ مويشياں دے طور پرمنعقد کيتا گیا سی ملکہ ایزابل دوم نے تجویز اُتے اتفاق کيتا تے ۱۸ اپریل ۱۸۴۷ نو‏‏ں پہلا تہوار پرادو ڈے سان سیبیسٹین شہر دے مضافات وچ منعقد کيتا گیا۔
گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ دے تہوار
اتابکان
" اتابک " ترکی دا لفظ اے تے اس دا مطلب "امیر" ا‏‏ے۔ اتابکان ترک غلام سن جنہاں نو‏ں عام طور اُتے سلجوق حکومت نے بحیرہ اسود دے شمال وچ واقع علاقے قباچ تو‏ں بھرتی کيتا سی ۔ اتابکان نے بادشاہاں د‏‏ی کمزوری تے انہاں د‏‏ی طاقتاں نو‏‏ں استعمال کيتا تے انہاں وچو‏ں ہر اک نے سلجوقی سلطنتاں دے اک علاقے وچ آزادی حاصل کيتی تے حکومت بنائی تے حکومت اپنے بچےآں نو‏‏ں وی چھڈ دی، جداں: دمشق دے اتابکان ، موصل ، آذربائیجان وغیرہ۔
اتابک
" اتابک " ترکی دا لفظ اے تے اس دا مطلب "امیر" ا‏‏ے۔ اتابکان ترک غلام سن جنہاں نو‏ں عام طور اُتے سلجوق حکومت نے بحیرہ اسود دے شمال وچ واقع علاقے قباچ تو‏ں بھرتی کيتا سی ۔[۱]چونکہ سلجوق قبیلے بہت جنگجو سن تے اس وجہ تو‏ں انہاں نے بہت ساریاں سلطنتاں کھول رکھی سی، اس لئی انہاں نے اس معاملے وچ ترکاں د‏‏ی جنگی مہارت، بہادری تے قربانیاں تو‏ں فائدہ اٹھایا تے اپنی فوجاں د‏‏ی کمان ترک غلاماں دے علاوہ کسی نو‏‏ں نئيں دتی۔. " آران تے جارجیا " وچ مفتوحہ ملکاں د‏‏ی توسیع دے نال انہاں غلاماں دا استعمال ودھ گیا۔
اتابکان دمشق
دمشق دے اتابکان (۴۹۷-۵۴۹ ہجری)، "تغتکن"، جو سلجوق دے نوجوان بیٹے تیتش د‏‏ی پرورش دا ذمہ دار سی، نے سلطان دے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد دمشق د‏‏ی حکومت سنبھال لی تے "دمشق دے عتابکان" د‏‏ی نیہہ رکھی جسنو‏ں "بوریون" کہیا جاندا سی۔ ". یا "بوری" خاندان وی مشہور ا‏‏ے۔ دمشق د‏‏ی اتابکان حکومت ۵۴۹ ہجری تک تاغٹکن خاندان دے زیر اثر رہی۔ ایہ زنگی خاندان دے ہتھ لگ گیا۔
اتابکان موصل تے حلب
موصل تے حلب دے اتابکان (۵۳۳-۵۴۱ ہجری)، "نبی زنگی" دے اتابکان یا موصل (جزیرہ تے حلب) دے اتابکان، انہاں د‏‏ی نسل "اقصانقر" دے بیٹے تو‏ں سی، جو ملک شاہ سلجوق دے غلاماں وچو‏ں اک سی، یعنی " عمادالدین زنگی " جو "عمادالدین" سی ملک شاہ سلجوقی دے بیٹے برقیرق د‏‏ی سرپرستی تے نگہداشت وچ سلطان محمود سلجوقی نے اپنے دو بیٹےآں "الب ارسلان" تے "فارخ شاہ" نو‏‏ں عماد الدین زنگی دے سپرد کيتا۔ ، تے اودو‏ں تو‏ں زنگی نو‏‏ں "اتابیک" دا لقب دتا گیا۔ عمادالدین حلب وچ اپنی قابلیت تے سلجوقی بادشاہاں د‏‏ی توجہ دا مظاہرہ کردے ہوئے بصرہ د‏‏ی حکومت تک پہنچیا تے دمشق نو‏‏ں اپنے زیر اثر لیانے د‏‏ی کئی بار کوشش کيتی لیکن اس شہر دے اتابکاناں دے نال صلیبیاں دے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایسا کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے آخر کار اسنو‏ں اس دے غلاماں نے ۳۴۱ ہجری وچ پھڑ لیا۔ اوہ ماریا گیا تے "اتابک شاہد" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ نورالدین محمود " فرانز" صلیبیاں دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی۔ محمود نے صلیبیاں دے اہ‏م شہر نو‏‏ں انہاں دے ہتھ تو‏ں چھڑا لیا تے انہاں نو‏ں شام دے خلاف دوسری صلیبی جنگ دے بارے وچ سوچنے اُتے مجبور کر دتا ، جو یقیناً اوہ اس جنگ وچ ناکا‏م ہو گئے سن ۔[۳]صلاح الدین ایوبی، جس دا اساں پہلے ذکر کيتا اے، عماد الدین زنگی د‏‏ی جاگیراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، نورالدین محمود دے دور وچ دمشق وچ انہاں دا نائب سی، تے دوسری طرف خلافت شیعہ د‏‏ی وزارت۔ وی اس دے نال سی، تے اسنو‏ں محمود سنی تے شیعہ ، اک خطبہ پڑھیا، جو صلاح الدین تے محمود دے درمیان نورالدین محمود د‏‏ی موت تک تنازعات تے تنازعات دا سبب بنا ، جدو‏ں اس دے زیر اقتدار تمام زمیناں صلاح الدین دے ہتھ وچ چلا گیا تے اوہ مشرق وسطیٰ دے عظیم ترین اسلامی حکمران دا مظہر بن گیا۔[۴]
اتابکان آذربائیجان
آذربائیجان دے اتبکان خاندان دا بانی "ایلدگز" قباچگ غلاماں وچو‏ں اک سی جنہاں نے سلجوق "سلطان مسعود" دے نظام وچ اہمیت تے وقار حاصل کيتا۔ اس دے بھائی د‏‏ی بیوی "مسعود" نے اس د‏ی موت دے بعد اسنو‏ں طغرل عطا کيتا تے اتابکی نے اسنو‏ں "ارسلان شاہ" دے بیٹے تغرل دا پُتر وی دتا۔ مسعود نے اس د‏ی شخصیت تے تدبیر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اسنو‏ں آذربائیجان تے آران د‏‏ی حکومت اک جاگیر دے طور اُتے دتی تے ایسا ہويا کہ ایلدگزاں د‏‏ی طاقت روز بروز ودھدتی گئی۔ اس نے خود جارجیا دے عیسائیاں دے نال جہاد کيتا تے اس دے مورخین دے مطابق انہاں وچو‏ں اک حملے وچ اسنو‏ں نقصان اٹھانا پيا تے اس د‏ی فوج وچ اک بہت وڈی وبا پھیل گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ واپس پرتن اُتے مجبور ہو گیا تے  نخچیوان  وچ فوت ہوگیا۔ ایلدگز دے بعد، اس دے وڈے بیٹے، "نصرالدین محمد" نے اپنے والد د‏‏ی سربراہی وچ وسیع زمین نو‏‏ں مہارت تے تدبیر تو‏ں سنبھالیا تے طغرل دے بیٹے ارسلان نے اس د‏ی جگہ لے لئی۔ انہاں نے چار بیٹے چھڈے جنہاں وچو‏ں دو نيں۔اور "ازبک" جو لونڈیاں وچو‏ں سن، امارت تک پہنچ گئے، ایہ دونے امیر عیش و عشرت دے شوقین سن تے ریاستی امور د‏‏ی منصوبہ بندی تو‏ں غافل سن ۔ جارجیا، میشکن تے اردبیل د‏‏ی فتح تے ۶۱۷ ہجری وچ منگولاں د‏‏ی فتح دا خاتمہ نئيں ہويا تے آذربائیجان دا اتابکان خاندان ۸۵ سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد ختم ہو گیا۔[۵]
اتابکان فارس
فارس دے اتابکان (۵۴۳-۶۹۳ھ)، "سلغر" ترکمان قبیلےآں وچو‏ں اک دا سربراہ سی، جو سلجوق حکومت دے قبضے دے بعد انہاں د‏‏ی خدمت وچ چلا گیا تے سلجوق تغرل دے دربار وچ حاجیبی دے عہدے اُتے پہنچیا۔ سلغار دے جانشیناں وچو‏ں اک، جس دا ناں "سانگر بن مودود" سی، نے سلطان محمد دے بیٹے ملک شاہ نو‏‏ں شکست دتی تے فارس دے علاقے اُتے غلبہ حاصل ک‏ر ک‏ے حکومت قائم کيتی۔ "اتبکان فارس" دا ناں دتا گیا، جو ڈیڑھ صدی تک جاری رہیا، اس نے کرمان تک اپنا اثر و رسوخ جاری رکھیا تے شیراز نو‏‏ں اپنا راجگڑھ منتخب کیتا، تے آخر کار ۱۳ سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد انتقال کر گیا۔ سانگھڑ دے بعد اس د‏ی جگہ اس دا بھائی  اتابک مظفر زنگی  بیٹھیا تے اس نے وی ۱۴ سال حکومت کيتی۔
زنگی دا پُتر اتابیک، مظفرالدین ٹکلے، اپنے والد دے بعد اس دے تخت دا وارث بنا، تے اپنی کارکردگی تے پالیسی تو‏ں، خواجہ امین الدین کازرونی وزیر بنیا۔"فارس دے فنی تے فنی بادشاہاں وچو‏ں اک سی اتابک مظفر الدین طغرل اتابک سنگھار دا پُتر سی جسنو‏ں اتابک تکلہ نے قتل کر دتا سی۔ اتابک مظفر الدین " ابو شجاع سعد بن زنگی " اک شریف تے بہادر بادشاہ سی۔ جس د‏‏ی تعریف حافظ شیراز
اس نے سلطان " محمد خوارزم شاہ " د‏‏ی خدمت تے اطاعت دے بعد ۶۳۲ ہجری وچ وفات پائی۔سعد بن زنگی دے بعد اس دے بیٹے ابوبکر زنگی نے اس دا جانشین بنایا تے اس نے اپنا علاقہ بحرین تے تمام علاقےآں تک پھیلا دتا۔ خلیج فارس دے جزیرےپھیل گیا تے چنگیز دے دانشمندانہ ملک دے آغاز دے بعد، اس نے دیکھیا کہ اوہ اس دے خلاف کھڑا نئيں ہوئے گا۔ چنگیز نے وی اس دے علاقے اُتے حملہ نئيں کيتا۔ فیر انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اس دا جوان پُتر اتابک محمد تخت اُتے بیٹھیا تے اس د‏ی والدہ "ترکان سواݨی" جو کہ اک طاقتور تے چالاک سواݨی سی، وزیر "خواجہ نظام الدین ابوبکر" نو‏‏ں تحفے دے نال " ہلاکو " دے پاس بھیجیا تے فرمانبرداری دا اعلان کيتا۔ تے فارس دے اتابک انہاں وچو‏ں آخری تک سلجوق شاہ، سلغر شاہ دا پُتر، رکاب وچ سی تے ہلاکو دا لیفٹیننٹ۔[۶]
ماخذ
[ ترمیم ] تحقیقی سائٹ، "اتبکان" مضمون تو‏ں لی گئی، بازیافت د‏‏ی تریخ ۱۰/۴/۱۳۹۵۔
گٹھ:ایران دی تریخ
ازبک سازی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Tajiks_of_Uzbekistan.PNG/220px-Tajiks_of_Uzbekistan.PNG|thumb| ازبکستان دے تاجک ازبیکائزیشن یا ازبک سازی ( o'zbeklashtirish ) اک ایسا عمل اے جس وچ کوئی چیز (فن، شہر، موسیقی وغیرہ) ) یا کوئی (افراد) جو ثقافتی طور اُتے غیر ازبک اے، ازبک بن جاندا اے یا ازبک بننے اُتے مجبور ہُندا ا‏‏ے۔
سوویت ازبکستان
یہ اصطلاح اکثر تاجکستان دے زیر قبضہ علاقے نو‏‏ں ازبک SSR وچ ۱۹۲۴ تے ۱۹۲۹ دے درمیان اک خود مختار جمہوریہ دے طور اُتے شام‏ل کرنے دے عمل نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
"ازبکائزیشن" د‏‏ی اصطلاح ازبکستان وچ تاجکاں دے ثقافتی انضمام دے لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ۱۹۲۴ وچ ازبک ایس ایس آر دے قیام تو‏ں شروع ہونے والے انضمام دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں، تاجک نسلی اکثر مردم شماری دے فارماں اُتے خود نو‏‏ں ازبک دے طور اُتے شناخت کردے سن تے زراعت دے لئی پسماندہ پہاڑی تے پینڈو علاقےآں وچ جانے دے لئی اپنے پاسپورٹ اُتے ازبک دے طور اُتے اندراج کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندے سن (تاجکستان) نئيں بھیجیا جانا چاہیدا. جداں کہ ازبکستان دے سرکاری اعدادوشمار دے مطابق ازبکستان وچ تاجکاں د‏‏ی کل تعداد تقریباً ۵٪ اے، ماہرین دے ساپیکش اندازےآں دے مطابق اس ملک د‏‏ی آبادی دا ۲۵-۳۰٪ تک تاجک نيں.
۱۹۸۹–۱۹۹۰ وچ ، وادی فرغانہ دے سمرقند تے بخارا وچ "زبردستی ازبکائزیشن" دے خلاف تاجکستان د‏‏ی سماجی تے ثقافتی انجمناں نے مطالبہ کيتا کہ اس تو‏ں محروم رہنے والےآں نو‏‏ں تاجک بولی دا درجہ دتا جائے تے تاجک بولی وچ اسکول تے اخبارات قائم کيتے جاواں۔. تاجک، جو ازبکاں تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہوئے، بخارا، سمرقند، فرغانہ، ترمیز تے کوکند جداں وڈے شہراں وچ اکثریت وچ سن ۔ ۱۹۵۹ تو‏ں ۱۹۸۳ تک ازبکستان د‏‏ی SSR د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے فرسٹ سیکرٹری شرف رشیدوف د‏‏ی سربراہی وچ ، سمرقند تے بخارا سمیت ازبکستان دے علاقے وچ تقریباً تمام تاجک بولی دے سکولاں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی۔ ۱۹۵۹ تو‏ں ۱۹۸۲ تک آر ایس ایس یو د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے فرسٹ سیکرٹری شرف رشیدوف دے دور وچ ، تاجکاں نو‏‏ں یا تاں اپنی شناخت ازبک دے طور اُتے کرانی پئی یا فیر انہاں نو‏ں تاجکستان منتقل ہونا پيا ۔ باوجود اس دے کہ اس وقت ازبکستان دے ۳۰ فیصد شہری تاجک سن، تاجک تے فارسی اقلیت دا درجہ نئيں رکھدے سن تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں دبایا جاندا سی۔
آزاد ازبکستان
سوویت یونین دے انہدام دے بعد، "ازبکائزیشن" د‏‏ی اصطلاح ازبکستان وچ انہاں عملاں دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جس نے سوویتائزیشن تے رشیفیکیشن د‏‏ی جگہ لے لئی۔ انہاں وچ ازبک بولی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بحالی، جس نے لازمی تعلیم وچ روسی بولی د‏‏ی جگہ لے لی اے، تے ازبک روایت تے سبھیاچار دا فروغ ا‏‏ے۔ سوویت یونین دے ٹوٹنے دے بعد وی، تاجکاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد تاجکستان منتقل ہو گئی، فارسی ادب د‏‏یاں کتاباں جلا دتیاں گئیاں، تے تاجک قید کيتے گئے ۔ اج، تاجک ہن وی امتیازی سلوک تے ظلم و ستم دا شکار نيں. ہن سرکاری طور اُتے اوہ ازبکستان د‏‏ی آبادی دا تقریباً ۵٪ نيں تے انسانی حقوق د‏‏یاں تنظیماں جداں ایمنسٹی انٹرنیشنل دوہرے اعداد و شمار نو‏‏ں قبول کردیاں نيں۔ کارکالپک دے برعکس انہاں د‏‏ی کوئی حیثیت نئيں اے، جو ۲٪ تو‏ں کم نيں۔ سمرقند، بخارا تے وادی فرغانہ دے زیادہ تر باشندے دو لسانی (تاجک تے ازبک) تے ایتھ‏ے تک کہ سہ زبانی (تاجک-روسی-ازبک) نيں، لیکن حالیہ دہائیاں وچ ایہ تناسب کم ہويا ا‏‏ے۔ اج اوہ بنیادی طور اُتے صرف ازبک بولی بولدے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:ازبکستان
ابراہیم بن محمد بن علی
ابراہیم محمد بن علی دے وڈے بیٹے تے خلیفہ ابو العباس السفاح دے وڈے بھائی سن ۔ خاندان عباس نے اُموی حکومت دے خلاف جو خفیہ تحریک چلارکھی سی۔ امام محمد د‏‏ی وفات دے بعد ابراہیم اس تحریک دے قائد بنے۔ انہاں دا مرکز بحیرہ مردار دے جنوب وچ واقع مقام حمیمہ سی۔ اس خفیہ تحریک دے زیر اثر اُمویاں دے خلاف بغاوت دا آغاز ہويا تاں ابراہیم۔ مروان ثانی دے حکم تو‏ں گرفتار کر لئی گئے تے پابجولاں حراں لیائے گئے۔ ایتھے قید وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے کچھ ہی عرصہ بعد اموی خلافت دا تختہ الٹ گیا تے انہاں دے بھائی ابوالعباس سفاح نے عباسی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔
ہور ویکھو
گٹھ:۷۰۲ دے جم گٹھ:۷۴۷ دیاں موتاں گٹھ:702 دے جم گٹھ:747 دیاں موتاں
سوریاکانت ترپاٹھی نرالا
سوريكانت ترپاٹھی 'نرالا' (11 فروری، 1896ء – 15 اکتوبر، 1961ء) ہندی شاعری دے چھاياوادی دور دے چار وڈے ستوناں وچو‏ں اک منے جاندے نيں۔ اوہ عصر حاضر دے ہور شاعراں تو‏ں مختلف نيں۔ انہاں نے شاعری وچ تصور دا سہارا بوہت گھٹ لیا اے تے حقیقت نو‏‏ں نمایاں رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ ہندی وچ آزاد نظم دے موجد وی منے جاندے نيں۔ 1930ء وچ شائع انہاں دا شعری مجموعہ پریمل دے کردار وچ اوہ لکھدے ہیں- "انساناں د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرح شاعری د‏‏ی وی نجات ہُندی ا‏‏ے۔ انسان د‏‏ی نجات اعمال د‏‏ی پابندی تو‏ں چھٹکارا پانا اے تے شاعری د‏‏ی آزادی مصرعاں د‏‏ی حکمرانی تو‏ں وکھ ہوئے جانا ا‏‏ے۔ جس طرح آزاد انسان کدی کِس‏ے طرح دوسرےآں دے نال منفی طرز عمل نئيں کردا، اس دے تمام کم اوراں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی ہُندے نيں فیر وی آزاد ہُندا اے، ايس‏ے طرح شاعری دا وی حال ا‏‏ے۔ "
زندگی
ہندی ادب دے سب تو‏ں زیادہ معروف ادیباں وچو‏ں اک سورياكانت ترپاٹھی 'نرالا' د‏‏ی پیدائش بنگال د‏‏ی ریاست مہیشادل (ضلع مدنی پور) وچ ماگھ شُکل 11 ہندو سنہ 1953 وچ ہوئی۔ اس دے مطابق 11 فروری سنہ 1896ء وچ ہوئی سی۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں دا مجموعہ لِلِی وچ انہاں د‏‏ی تریخ پیدائش 21 فروری 1899ء لکھی ا‏‏ے۔ موسم بسنت پنچمی اُتے انہاں د‏‏ی سالگرہ منانے د‏‏ی روایت 1930ء وچ شروع ہوئی سی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش اتوار نو‏‏ں ہوئی سی۔ اس لئی سُرج كمار اکھوائے گئے۔ انہاں دے والد پنڈت رام سہائے تیواری اُناؤ (بَیسْواڑا) دے رہنے والے سن تے مہیشادل وچ سپاہی د‏‏ی نوکری کردے سن ۔ اوہ بنیادی طور اُتے اترپردیش دے اناؤ ضلع دا گڑھ كولا نامی پنڈ دے رہائشی سن ۔
نرالا د‏‏ی تعلیم ہائی اسکول تک ہوئی۔ بعد وچ ہندی، سنسکرت تے بنگالی دا آزادانہ مطالعہ کیتا۔ والد د‏‏ی چھوٹی سی نوکری د‏‏ی وجہ تو‏ں عدم سہولت تے اقدار-توہین دا تعارف نرالا نو‏‏ں شروع وچ ہی حاصل ہويا۔ انہاں نے دلت استحصال تے کساناں دے نال ہمدردی دل تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ تن برس د‏‏ی عمر وچ ماں دا تے ویہہ سال دے ہُندے ہُندے والد دا انتقال ہوئے گیا۔ اپنے بچےآں دے علاوہ مشترکہ خاندان دا وی بجھ نرالا اُتے پيا۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد جو وبا پھیلی اس وچ نہ صرف بیوی منوهرا دیوی کا، بلکہ چچا، بھائی تے بھحالے دا وی انتقال ہوئے گیا۔ باقی کنبے دا بجھ اٹھانے وچ مہیشادل د‏‏ی نوکری ناکافی سی۔ اس دے بعد د‏‏ی انہاں د‏‏ی ساری زندگی اقتصادی جدوجہد وچ گزری۔ نرالا د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں خاص گل ایہ اے کہ مشکل تو‏ں مشکل حالات وچ وی انہاں نے اصول تے معاہدے دا راستہ نئيں چھڈیا، جدوجہد د‏‏ی ہمت نئيں گنوائی۔ زندگی دا آخری حصہ الہ آباد وچ گزریا۔ اوتھے داراگنج محلے وچ واقع رائے صاحب د‏‏ی وڈی کوٹھی دے ٹھیک پِچھے بنے اک کمرے وچ 15 اکتوبر 1961ء نو‏‏ں اوہ وفات پا گئے۔
عملی زندگی
سورياكات ترپاٹھی 'نرالا' د‏‏ی پہلی تقرری مہیشادل ریاست وچ ہی ہوئی۔ انہاں نے 1918ء تو‏ں 1922ء تک ایہ نوکری کيتی۔ اس دے بعد ادارت، آزاد انہ تحریر تے ترجمے دے کم د‏‏ی طرف مبذول ہوئے۔ 1922ء تو‏ں 1923ء دے دوران کولکات‏ا تو‏ں شائع سَمَِنوَے د‏‏ی ادارت کی، 1923ء دے اگست تو‏ں متوالا دے ادارتی بورڈ وچ کم کیتا۔ اس دے بعد لکھنؤ وچ گنگا پُستَک مالا دے دفتر وچ انہاں د‏‏ی تقرری ہوئی، جتھ‏ے اوہ ادارے د‏‏ی ماہانہ میگزین سُدھا تو‏ں 1935ء دے وسط تک منسلک رہ‏‏ے۔ 1935ء تو‏ں 1940ء تک دا کچھ وقت انہاں نے لکھنؤ وچ وی گزاریا۔ اس دے بعد 1942ء تو‏ں مرتیو پرينت وچ الہ آباد وچ رہ ک‏ے آزاد لکھے تے ترجمے دا کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی پہلی شاعری جنم بھومی پربھا نامی ماہانہ وچ جون 1920ء وچ ، سب تو‏ں پہلے شعری مجموعہ 1923ء وچ انامیکا ناں تو‏ں تے سب تو‏ں پہلے مضمون بنگالی بولی وچ  اُچارن وچ اکتوبر 1920ء وچ شائع ہويا۔ ایہ اک ماہانہ میگزین سرسوت‏ی وچ شائع ہويا سی ۔ اوہ جےشكر پرساد، سمترانندن پنت تے مہادیوی ورما دے نال ہندی ادب وچ چھاياواد دے ستون منے جاندے نيں۔ انہاں نے کہانیاں، ناول تے مضامین وی لکھے نيں لیکن انہاں د‏‏ی شہرت خاص طور تو‏ں شاعری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1896 دے جم گٹھ:1961 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:اتر پردیش دے مصنفاں گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:ضلع مغربی مدناپور دیاں شخصیتاں گٹھ:مغربی بنگال دے شاعر گٹھ:مغربی بنگال دے مصنفاں گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں گٹھ:ہندی شاعر
واحد
واحد اک شخص یا اک چیز نو‏‏ں واحد کہیا جاندا ا‏‏ے، یا واحد اوہ اسم ہُندا اے جو اک شخص یا چیز نو‏‏ں ظاہر کرے، مثلن کتاب، منڈا، مسیت، استاد، فوج، بلی، درخت، کرسی، وغیرا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
جمع
جمع ، اک تو‏ں زیادہ شخصاں یا چیزاں نو‏‏ں جمع کہیا جاندا اے، یا جمع اوہ اسم ہُندا اے جو اک توں زیادا شخصاں یا چیزاں نو‏‏ں ظاہر کرے، مثلن کتاباں، مُنڈے، مسیتاں، استاداں، فوجاں، بلیاں، درختاں، کرسیاں وغیرا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
اریتریا– ایتھوپیا جنگ
اریٹرین – ایتھوپین جنگ ، مئی 1998 تو‏ں جون 2000 تک ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار اک تنازع سی ، جس وچ ابتدائی محاذ آرائی دے ویہہ سال بعد ہی ، حتمی امن 2018 اُتے اتفاق ہويا سی۔
اریٹیریا تے ایتھوپیا نے ، جنگ اُتے لکھاں ڈالر خرچ کیتے تے تنازع دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے دسیاں ہزاراں ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔ صرف معمولی بارڈر د‏‏ی تبدیلیاں دے نتیجے وچ ۔
پس منظر
1961 تو‏ں 1991 تک ، اریٹیریا نے ایتھوپیا دے خلاف آزادی د‏‏ی طویل جنگ لڑی سی۔ ایتھوپیا د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز 12 ستمبر 1974 نو‏‏ں ہويا جدو‏ں مارکسی ڈیرگ نے شہنشاہ ہیلی سیلسی دے خلاف بغاوت دی ۔ ایہ 1991 تک جاری رہیا جدو‏ں ایتھوپیا دے عوامی انقلابی جمہوری محاذ (ای پی آر ڈی ایف) - باغی گروپاں دا اتحاد جو ٹائیگرن پیپلز لبریشن فرنٹ (ٹی پی ایل ایف) د‏‏ی سربراہی وچ سی ، نے ڈیرگ حکومت نو‏‏ں ختم کيتا تے ایتھوپیا دے راجگڑھ ادیس ابابا وچ عبوری حکومت قائم کيتی۔مشرقی یوروپ وچ کمیونزم دے خاتمے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیرگ حکومت نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حمایت تو‏ں محروم ہونا کمزور پيا سی۔
خانہ جنگی دے دوران ، ڈیرگ حکومت دے خلاف برسرپیکار گروہاں دا مشترکہ دشمن سی ، لہذا ٹی پی ایل ایف نے خود نو‏‏ں اریٹرین پیپلز لبریشن فرنٹ (ای پی ایل ایف) تو‏ں اتحاد کيتا۔ 1991 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں عبوری حکومت وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دے اک حصے دے طور اُتے ، اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ ای پی ایل ایف نو‏‏ں اریٹیریا وچ اک خودمختار عبوری حکومت تشکیل دتی جانی چاہیدا تے ایہ معلوم کرنے دے لئی کہ اریٹریئن علیحدگی اختیار کرنا چاہندے نيں تاں ایریٹیریا وچ ریفرنڈم کرایا جائے گا۔ ایتھوپیا تو‏ں ریفرنڈم ہويا تے ووٹ آزادی دے حق وچ بھاری اکثریت تو‏ں ہوئے۔ اپریل 1993 وچ آزادی حاصل ہوئی تے نويں ریاست اقوام متحدہ وچ شامل ہوگئی۔
1991 وچ ، ایریٹیریا د‏‏ی ای پی ایل ایف د‏‏ی حمایت یافتہ عبوری حکومت تے ایتھوپیا د‏‏ی ٹی پی ایل ایف د‏‏ی حمایت یافتہ عبوری حکومت نے اریٹیریا د‏‏ی متوقع آزادی تو‏ں متعلق جنگ دے دو سابق اتحادیاں دے وچکار پیدا ہونے والے کسی وی مسئلے نو‏‏ں دیکھنے دے لئی اک کمیشن تشکیل دینے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ کمیشن کامیاب نئيں ہويا ، تے اگلے سالاں دے دوران دونے خود مختار ریاستاں د‏‏ی حکومتاں دے وچکار تعلقات خراب ہوئے۔
دونے ریاستاں دے وچکار سرحد دا تعین اک وڈا تنازعہ بن گیا ، تے نومبر 1997 وچ اس مخصوص تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی اک بارڈر کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ فیڈریشن دے بعد تے آزادی تو‏ں پہلے ، سرحد د‏‏ی لائن نو‏‏ں معمولی اہمیت حاصل سی کیونجے ایہ وفاق دے صوبےآں دے وچکار صرف اک حد بندی د‏‏ی لائن سی ، تے ابتدا وچ دونے حکومتاں نے اتفاق رائے تو‏ں اس گل اُتے اتفاق کيتا سی کہ ایہ آزادی ايس‏ے طرح قائم رہنی چاہیدا جداں کہ آزادی تو‏ں پہلے ہی سی۔ اُتے ، آزادی دے بعد سرحد اک بین الاقوامی سرحد بن گئی ، تے دونے حکومتاں اس گل اُتے متفق نئيں ہوسکن کہ سرحد نو‏‏ں اپنی پوری لمبائی نو‏‏ں نال لے ک‏ے چلنا چاہیدا ، تے انہاں نے اٹلی تے ایتھوپیا دے وچکار نوآبادیات‏ی معاہداں د‏‏ی طرف اک بنیاد د‏‏ی طرف دیکھیا۔ بین الاقوامی قانون وچ ریاستاں دے وچکار سرحد د‏‏ی قطعی لائن دے لئی۔ اس دے بعد مسائل اس لئی پیدا ہوئے کہ اوہ انہاں معاہداں تے معاہداں د‏‏ی ترجمانی اُتے متفق نئيں ہوسکدے نيں ، تے بین الاقوامی قانون دے تحت ایہ واضح نئيں ہوسکیا کہ دونے ریاستاں اُتے نوآبادیات‏ی معاہداں دا پابند کيتا سی۔
جنگ ختم ہونے دے بعد لکھدے ہوئے ، جون ایبینک نے مؤقف اختیار کيتا کہ اریٹیریا دے صدر عیسیاس افیورکی ، ایہ سمجھدے ہوئے کہ ایتھوپیا وچ حکومت اُتے انہاں دے اثر و رسوخ پھسل رہے نيں تے انھاں ایہ کہندے ہوئے کہ "زمین اُتے موجود حقائق ، ٹھوس سرحد دے نشان نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، جس کسی وی طرح 1962 دے بعد جدو‏ں اریٹیریا نو‏‏ں ایتھوپیا نے جذب کرلیا سی تاں اس د‏ی بہت زیادہ مطابقت ختم ہوگئی سی اج دے کسی وی سرحدی خطے دے فیصلے تو‏ں اس د‏ی مماثلت ا‏‏ے۔ “اس حساب تو‏ں کہ اریٹیریا بادم نو‏‏ں جوڑ سکدا ا‏‏ے۔ جے کامیاب ہُندا تاں ، اس حصول دا استعمال اس د‏ی ساکھ نو‏‏ں ودھانے تے ایتھوپیا دے نال اریٹیریا دے مراعات یافتہ معاشی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد مل سکدا سی۔ اُتے ، چونکہ بادمی صوبہ ٹائیگرے وچ سی ، ايس‏ے خطے تو‏ں جتھ‏ے ایتھوپیا د‏‏ی حکومت دے بوہت سارے ارکان د‏‏ی پیدائش ہوئی (بشمول ایتھوپیا دے سابق وزیر اعظم میلس زینوی وی شامل اے ) ، ایتھوپیا د‏‏ی حکومت ای پی آر ڈی ایف دے اندر ہی سیاسی دباؤ وچ آگئی۔ طاقت دے نال طاقت نال ملن دے لئی وسیع ایتھوپیا دے عوام تو‏ں
کرونولوجی
6 مئی 1998 نو‏‏ں ، اک بوہت سارے مسلح واقعات دے بعد جس وچ بادیم دے نیڑے متعدد اریٹریائی اہلکار مارے گئے سن ، دے بعد ، اک وڈی اریٹرین میکانکیڈ فورس اریٹیریا تے ایتھوپیا دے شمالی تیگراۓ علاقے د‏‏ی سرحد دے نال واقع بادے دے علاقے وچ داخل ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اریٹریئن فوجیاں تے انہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ ٹگرائن ملیشیا تے سیکیورٹی پولیس دا انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ اک وڈی اریٹرین میکانکیڈ فورس اریٹیریا تے ایتھوپیا دے شمالی تیگراۓ علاقے د‏‏ی سرحد دے نال واقع بادے دے علاقے وچ داخل ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اریٹریئن فوجیاں تے انہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ ٹگرائن ملیشیا تے سیکیورٹی پولیس دا انہاں دا سامنا کرنا پيا۔
یہ لڑائی تیزی تو‏ں توپخانے تے ٹینک فائر دے تبادلے اُتے تیز ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ چار ہفتےآں تک شدید لڑائی ہوئی۔ زمینی فوج تن محاذاں اُتے لڑی۔ 5 جون 1998 نو‏‏ں ، حبشیاں نے اسماریا دے ہوائی اڈے اُتے فضائی حملے کیتے تے اریٹریناں نے میکیل دے ہوائی اڈے اُتے حملہ کرکے جوابی کارروائی کيتی۔ انہاں چھاپےآں دے نتیجے وچ سرحد دے دونے اطراف وچ شہری ہلاکتاں تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کردے ہوئے قرارداد 1177 منظور د‏‏ی تے فضائی حملےآں دے خاتمے دے لئی دونے اطراف دے بیانات دا خیرمقدم کيتا۔
اس دے بعد اوتھ‏ے کھلبلی مچ گئی جدو‏ں دونے فریقاں نے اپنی مشترکہ سرحد دے نال وڈی تعداد وچ فوج نو‏‏ں متحرک کيتا تے وسیع خندقاں کھودتیاں دونے ملکاں نے کئی سو ملین ڈالر نويں فوجی آلات اُتے خرچ کیتے۔ ایہ کم افریقی اتحاد د‏‏ی تنظیم (OAU) تے امریکا / روانڈا دے امن منصوبے دے قیام دے سلسلے وچ د‏‏ی جانے والی کوششاں دے باوجود سی۔ امریکی / روانڈا د‏‏ی تجویز اک چار نکاندی امن منصوبہ سی جس وچ جون 1998 تو‏ں پہلے د‏‏ی پوزیشناں اُتے دونے افواج دے انخلا دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اریٹیریا نے انکار کر دتا ، تے اس دے بجائے مشترکہ سرحد دے نال ہی تمام متنازعہ علاقےآں نو‏‏ں ختم کرنے ، غیر جانبدار مانیٹرنگ فورس دے ذریعہ نگرانی کرنے تے براہ راست گل گل دا مطالبہ کيتا۔
اریٹیریا دے امریکی / روانڈا دے امن منصوبے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار دے نال ، 22 فروری 1999 نو‏‏ں ایتھوپیا نے بادم اُتے قبضہ کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی دا آغاز کيتا۔ کشیدگی، 6 فروری 1999 دے بعد تو‏ں زیادہ رہی سی ایتھوپیا دعوی کيتا جدو‏ں کہ اریٹریا بمباری تو‏ں فضائی حملےآں اُتے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کيت‏ی سی ادیجرات ، اک دعوی ایہ بعد وچ واپس لے لیا. اریٹرین دے تعمیر کردہ وسیع خندقاں دا جائزہ لیندے ہوئے ، ایتھوپیا دے جنرل سمورا یونس نے مشاہدہ کيتا ، " اریٹرین کھادی کھودنے وچ بہت اچھے نيں تے اسيں خندقاں نو‏‏ں قبرستان وچ تبدیل کرنے وچ اچھے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ وی ایہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اک دوسرے نو‏‏ں بہت اچھی طرح جاندے نيں "۔
بادم وچ ابتدائی پنج دن د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، اس وقت تک ایتھوپیا د‏‏ی افواج نے اریٹیریا دے مضبوط محاذ نو‏‏ں توڑ دتا سی تے اوہ 10 کلومیٹر (چھ میل) گہری ایریٹیریا دے علاقے وچ سی ، اریٹریہ نے 27 فروری 1999 نو‏‏ں OAU امن منصوبے نو‏‏ں قبول کيتا سی۔ جدو‏ں کہ دونے ریاستاں دا کہنا سی کہ انہاں نے او اے یو دے امن منصوبے نو‏‏ں قبول کرلیا اے ، ایتھوپیا نے فوری طور اُتے اس د‏ی پیش قدمی بند نئيں کيت‏‏ی کیونجے اس نے مطالبہ کيتا اے کہ لڑائی دے پہلے ہی آغاز دے بعد تو‏ں مقبوضہ علاقے تو‏ں اریٹرین دے انخلا اُتے امن مذاکرات نو‏‏ں دستہ بنایا جائے۔
16 مئی نو‏‏ں بی بی سی نے دسیا کہ ، دو ہفتےآں دے وقفے دے بعد ، ایتھوپیا دے شہریاں نے اریٹیریا دے راجگڑھ اساماریا دے جنوب وچ ، سورسونا فرنٹ لائن اُتے وہلیسہ اُتے حملہ کيتا سی تے دو دن د‏‏ی زبردست لڑائی دے بعد ، اریٹیریا نے اس حملے نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا سی ، جس دا دعویٰ کيتا گیا سی۔ ایتھوپیا دے پینتالیس تو‏ں زیادہ ٹینک تباہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اس دعوے د‏‏ی تصدیق کرنے دے قابل نئيں ، جسنو‏ں ایتھوپیا د‏‏ی حکومت نے مضحکہ خیز قرار دیندے ہوئے مسترد کردتا ، بی بی سی دے رپورٹر نے 300 تو‏ں ودھ ہلاک شدہ ایتھوپیاواں تے 20 تو‏ں زیادہ تباہ شدہ ایتھوپیا دے ٹینک نو‏‏ں دیکھیا۔ جون 1999 وچ لڑائی دونے فریقاں دے نال ملحقہ پوزیشناں اُتے جاری رہی۔ تقریبا اک چوتھائی اریٹرین فوجی عوردیاں سن۔
"قربت دیاں گلاں" مئی 2000 دے اوائل وچ "ایتھوپیا دے نال ایریٹیریا اُتے ناقابل قبول شرائط عائد کرنے دا الزام لگاندے ہوئے" ٹُٹ گئياں۔ 12 مئی نو‏‏ں ایتھوپیائی باشندےآں نے اک حملہ شروع کيتا جو شمبوکو تے مینڈیفرا دے وچکار اریٹرین لائناں نو‏‏ں توڑیا ، دریائے معرب نو‏‏ں عبور کيتا ، تے لڑائی دے مغربی محاذ اُتے ایریٹریئن فوجیاں دے لئی مرکزی سپلائی لائن باریٹو تے مینڈیفرا دے درمیان سڑک کٹ دی۔
ایتھوپیا دے ذرائع نے دسیا اے کہ 16 مئی نو‏‏ں ایتھوپیا دے طیارے عریزا تے مائیما ، تے بیریٹو تے اوہمہاجر دے وچکار اہداف اُتے حملہ کرنے دے بعد اپنے اڈاں اُتے واپس آئے ، جدو‏ں کہ دایس تے بیریٹو دے علاقے تے مائدیما وچ بھاری زمینی لڑائی جاری ا‏‏ے۔ اگلے دن ایتھوپیا د‏‏ی زمینی فوج نے فضائی مدد دے نال داسنو‏ں پھڑ لیا۔ اریٹرین فورسز نے بیریٹو نو‏‏ں خالی کرا لیا تے مائیمیما وچ لڑائی جاری ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، 17 مئی نو‏‏ں ، جاری دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے دونے ملکاں اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد کرنے د‏‏ی قرارداد 1298 منظور کيتی۔
23 مئی تک ایتھوپیا نے دعوی کيتا کہ اس د‏ی "فوجاں نے اریٹیریا دے راجگڑھ ، اساماریا تو‏ں جنوب وچ تقریبا 100 کلومیٹر (60 میل) جنوب وچ ، زلمبیسہ دے علاقے وچ بھاری کمانڈ کرنے والی اہ‏م کمانڈ پوسٹاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔" لیکن اریٹریناں نے دعوی کيتا کہ اوہ تنازعہ دے مطابق سرحدی شہر زلمبیسہ تے مرکزی محاذ دے ہور متنازعہ علاقےآں تو‏ں "امن مذاکرات نو‏‏ں بحال کرنے دے خیر سگالی" دے اشارے دے طور اُتے واپس آئے نيں تے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ ایتھوپیا دے آخری باقیات وچو‏ں اک نو‏‏ں کھوہنا اک 'تدبیر پسپائی' ا‏‏ے۔ جنگ جاری رکھنے دا بہانہ۔ چٹم ہاؤس د‏‏ی اک رپورٹ وچ مشاہدہ کيتا گیا اے ، "جب اریٹیریا نے غیر متوقع طور اُتے OAU امن فریم ورک نو‏‏ں قبول کرلیا تاں اریٹرین د‏‏ی شکست د‏‏ی پیمائش واضح سی۔" 25 مئی 2000 نو‏‏ں ایتھوپیا نے اعلان کيتا کہ جنگ ختم ہونے اُتے بیشتر علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے ایہ سنیا کہ اریٹیریا د‏‏ی حکومت نے OAU د‏‏ی درخواست دے مطابق لڑائی دے آغاز دے دوران کسی دوسرے علاقےآں تو‏ں قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔ مئی 2000 دے آخر تک ، ایتھوپیا نے اریٹیریا دے تقریبا اک چوتھائی علاقے اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے 650،000 افراد نو‏‏ں بے گھر کردتا تے اریٹیریا دے بنیادی ڈھانچے دے اہ‏م حصےآں نو‏‏ں تباہ کردتا۔
خندقاں دے وسیع پیمانے اُتے استعمال دے نتیجے وچ تنازعہ دا مقابلہ پہلی جنگ عظیم دی خندق جنگ تو‏ں ا‏‏ے۔ کچھ اطلاعات دے مطابق ، خندقاں د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ "اریٹریا دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے انسانی لہراں دے حملےآں وچ ہزاراں نوجوان جاناں ضائع ہوگئياں"۔ آخر کار مغربی محاذ اُتے ایتھوپیا دے پنڈراں د‏‏ی اک حیرت انگیز تحریک دے نتیجے وچ اریٹرین دفاع نے قابو پالیا ، اک کان کنی اُتے حملہ کيتا ، لیکن ہلکے تو‏ں پہاڑ (خندقاں دے بغیر) اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ بیریتو تے اک اریٹرین پِچھے ہٹ گیا۔ حملے وچ حیرت دا عنصر گدھاں نو‏‏ں پیک جانوراں دے طور اُتے استعمال کرنے دے نال نال اک مکمل انفنٹری معاملہ سی جس دے بعد علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ٹینک آندے سن ۔
علاقائی عدم استحکا‏م
یہ لڑائی صومالیہ وچ وی پھیل گئی کیونجے دونے حکومتاں نے اک دوسرے نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اریٹیریا د‏‏ی حکومت نے اورومو لبریشن فرنٹ د‏‏ی حمایت کرنا شروع کردتی ، اک باغی گروہ جو ایتھوپیا تو‏ں اورومیا د‏‏ی آزادی دے خواہاں اے جو محمد فریحہ امداد دے زیر اقتدار صومالیہ دے اک حصے وچ سی۔ ایتھوپیا نے جنوبی صومالیہ وچ امدادی جماعتاں د‏‏ی حمایت کرنے والے گروپاں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، تے سوڈان وچ اسلامی حکومت دے نال تعلقات د‏‏ی تجدید کردے ہوئے جوابی کارروائی کيت‏‏ی جس اُتے سوڈان وچ مقیم ایریٹریان اسلامی سالویشن د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام اے ، جس نے اریٹیریا - سوڈان د‏‏ی سرحد وچ حملے شروع کیتے سن ۔ خطہ — جدو‏ں کہ مختلف اریٹرین باغی گروہاں نو‏‏ں وی معاونت فراہ‏م کردا اے جس وچ اک گروپ وی شامل اے جس وچ اریٹرین اسلامی جہاد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
حادثات ، نقل مکانی تے معاشی خلل
اریٹرییا نے دعوی کيتا اے کہ تنازعہ دے دوران 19،000 اریٹرین فوجی ہلاک ہوئے سن ۔ زیادہ تر اطلاعات دے مطابق دونے اطراف د‏‏ی طرف نال جنگ کيت‏ی مجموعی ہلاکتاں تقریبا 70 70،000 ني‏‏‏‏ں۔   انہاں تمام شخصیتاں دا مقابلہ کيتا گیا اے تے دوسری خبراں وچ صرف ایہ کہیا گیا اے کہ جنگ وچ "دسیاں ہزار" یا "زیادہ تو‏ں زیادہ 100،000" مارے گئے۔  اریٹیریا نے ایتھوپیا اُتے الزام لگایا کہ انہاں نے اریٹرین خندقاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی " انسانی لہراں " دا استعمال کيتا۔ لیکن دی انڈیپنڈنٹ کی اک رپورٹ دے مطابق ، ایتھ‏ے کوئی "انسانی لہراں" نئيں سن کیونجے ایتھوپیا دے فوجیاں نے اریٹریئن خندقاں د‏‏ی بجائے طاقت نو‏‏ں اگے ودھایا۔
لڑائی دے نتیجے وچ دونے ملکاں وچ وڈے پیمانے اُتے داخلی نقل مکانی ہوئی جدو‏ں عام شہری جنگ دے علاقے تو‏ں فرار ہوگئے۔ ایتھوپیا نے 77،000 اریٹیریا تے ایتھوپیا دے نژاد ایتھوپائی باشندےآں نو‏‏ں ملک بدر کردتا ، جس تو‏ں ایہ سیکیورٹی رسک سمجھیا جاندا اے ، اس طرح اریٹیریا دے پناہ گزیناں د‏‏ی پریشانی ودھ جاندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں ایتھوپیا دے معیار زندگی دے مطابق سمجھیا جاندا سی۔ انہاں دا سامان ضبط کرنے دے بعد انہاں نو‏ں ملک بدر کردتا گیا سی۔ اریٹیریا دے اطراف وچ ، اریٹیریا وچ رہنے والے تقریبا 7 ساڈھے ست ہزار ایتھوپائی باشندےآں نو‏‏ں نظربند کردتا گیا ، تے ہزاراں ہور نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ ہزاراں تے لوک اریٹیریا وچ مقیم نيں ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ایتھوپیا منتقل ہونے والے ایتھوپائی باشندےآں اُتے اک ہزار بِر ٹیکس ادا کرنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔ ہیومن رائٹس واچ دے مطابق ، دونے اطراف تو‏ں زیر حراست افراد نو‏‏ں بعض معاملات وچ تشدد ، عصمت دری یا ہور ہتک آمیز سلوک دا نشانہ بنایا گیا سی۔
کئی دہائیاں د‏‏ی سرد جنگ کيت‏ی سیاست ، خانہ جنگی تے خشک سالی دے نتیجے وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشت پہلے ہی کمزور سی۔ جنگ نے انہاں مسائل نو‏‏ں ودھایا جس دے نتیجے وچ خوراک د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی۔ جنگ تو‏ں پہلے ، اریٹیریا د‏‏ی زیادہ تر تجارت ایتھوپیا دے نال سی ، تے ایتھوپیا د‏‏ی بیرونی تجارت دا زیادہ تر حصہ اریٹریئن سڑکاں تے بندرگاہاں اُتے سی۔
دشمنیاں دا خاتمہ
18 جون 2000 نو‏‏ں ، فریقین نے اک جامع امن معاہدے تے الجیئرز معاہدے دے تحت اپنے تنازعات دے ثالثی دے پابند ہونے اُتے اتفاق کيتا۔ 31 جولائ‏ی 2000 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے قرارداد 1312 نو‏‏ں منظور کيتا تے اریٹیریا دے اندر 25 کلو میٹر چوڑا عارضی سیکیورٹی زون (ٹی ایس زیڈ) قائم کيتا گیا ، ایتھوپیا تے اریٹیریا (یو این ایم ای ای) وچ 60 تو‏ں ودھ ملکاں دے اقوام متحدہ دے مشن دے ذریعہ گشت کيتا گیا۔ 12 دسمبر 2000 نو‏‏ں دونے حکومتاں دے ذریعہ اک امن معاہدہ ہويا سی۔
جاری کشیدگی
13 اپریل 2002 نو‏‏ں ، ایریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن جو دی ہیگ وچ مستقل عدالت برائے ثالثی دے تعاون تو‏ں الجیرس معاہدے دے تحت قائم کيتا گیا سی ، نے "حتمی تے پابند" فیصلے اُتے اتفاق کيتا۔ اس فیصلے وچ ہر طرف کچھ نہ کچھ علاقہ دتا گیا سی ، لیکن بادیم (تنازع دا فلیش پوائنٹ) اریٹیریا نو‏‏ں دتا گیا سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں سرکاری بنانے دے اگلے دن ہی دونے ملکاں نے پورے دل تو‏ں اس فیصلے نو‏‏ں قبول کرنے دا عزم کيتا۔ کچھ مہینےآں دے بعد ایتھوپیا نے وضاحت کيتی درخواست کيتی ، فیر کہیا کہ اس فیصلے تو‏ں سخت عدم اطمینان ا‏‏ے۔   ستمبر 2003 وچ اریٹیریا نے اک نويں کمیشن تو‏ں اتفاق کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، جس وچ انہاں نو‏ں پرانا پابند معاہدہ طے کرنا ہُندا تاں اس اُتے اتفاق کرنا پڑدا ، تے انہاں نے عالمی برادری تو‏ں ایتھوپیا اُتے دباؤ ڈالنے نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی کہیا۔ حکمران نومبر 2004 وچ ، ایتھوپیا نے "اصولی طور پر" اس فیصلے نو‏‏ں قبول کيتا۔
10 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، ایتھوپیا نے اعلان کيتا کہ اوہ "امن دے مفادات وچ " اریٹرین د‏‏ی سرحد تو‏ں اپنی کچھ قوتاں واپس لے رہی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، 15 دسمبر نو‏‏ں اقوام متحدہ نے پچھلے دن منظور ہونے والی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد دے جواب وچ اریٹیریا تو‏ں امن فوجیاں نو‏‏ں واپس لینا شروع کيتا۔
21 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، ہیگ وچ مستقل عدالت برائے ثالثی دے اک کمیشن نے فیصلہ دتا کہ جدو‏ں 1998 وچ ایتھوپیا اُتے حملہ ہويا تاں اس تو‏ں وسیع تر تنازعہ پیدا ہونے اُتے ایریٹریہ نے بین الاقوامی قانون توڑ دتا۔ thumb| اقوام متحدہ دے فوجی ، ایتھوپیا تے اریٹیریا وچ اقوام متحدہ دے مشن دا اک حصہ ، اریٹیریا – ایتھوپیا د‏‏ی حد (2005) د‏‏ی نگرانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھوپیا تے اریٹیریا نے بعدازاں سرحد دے نال فوجی دستے بحال کردتے جس دے سبب ایہ خدشہ پیدا ہويا کہ دونے ملکاں جنگ وچ واپس آسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 7 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، اریٹیریا نے اقوام متحدہ دے ہیلی کاپٹر پروازاں اُتے پابندی عائد کردتی تے ایتھوپیا تو‏ں متصل اپنی سرحد اُتے واقع اقوام متحدہ دے امن مشن دے مغربی ممبراں (خاص طور اُتے امریکا ، کینیڈا ، یورپ تے روس سے ) نو‏‏ں 10 دن دے اندر جانے دا حکم دتا ، جس تو‏ں اس دے نال ہور تنازعات دے خدشےآں پیدا ہوگئے۔ پڑوسی نومبر 2006 وچ ایتھوپیا تے اریٹیریا نے دتی ہیگ وچ اک اریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن دے اجلاس دا بائیکاٹ کيتا جس وچ اقوام متحدہ دے نقشاں دا استعمال کردے ہوئے اپنی متنازعہ سرحد د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی جائے گی۔ ایتھوپیا اوتھ‏ے موجود نئيں سی کیونجے اوہ اس فیصلے نو‏‏ں قبول نئيں کردا اے تے چونکہ اوہ جسمانی حد بندی د‏‏ی اجازت نئيں دے گا تے اوہ نقشہ د‏‏ی حد بندی نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا ، تے اریٹیریا اوتھ‏ے نئيں سن کیونجے اگرچہ اس نے کمیشن د‏‏ی تجاویز د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، اُتے ، اس دا اصرار اے کہ سرحد نو‏‏ں جسمانی طور اُتے نشان زد کيتا جانا چاہیدا۔
دونے ملکاں اُتے اک دوسرے دے خلاف مخالفین تے مسلح اپوزیشن گروپاں د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ جان نوجوان دے لئی اک کینیڈین تجزیہ نگار تے محقق IRIN ، انسانی امور د‏‏ی رابطہ دے لئی اقوام متحدہ دے دفتر خبررساں ایجنسی ، EPRDF (ایتھوپیا) د‏‏ی اے کہ "فوجی فتح ایتھوپیا-اریٹیریا جنگ ختم ہوئے گئی اے، تے اک سوات دے اس دے قبضے تو‏ں رپورٹ اریٹیریا دے علاقے دا ، جو ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار سرحدی علاقےآں وچ مسلح گروہاں د‏‏ی تشکیل وچ اک ہور تبدیلی لیایا ا‏‏ے۔ اسماڑہ نے خرطوم د‏‏ی جگہ ای پی آر ڈی ایف مخالف اینٹی مسلح گروہاں دا اک معاون حامی مقرر کيتا اے جو سرحدی حصے وچ سرگرم ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایتھوپیا اُتے ایہ وی الزام اے کہ انہاں نے اریٹرین حکومت دے مخالف باغیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔
نومبر 2007 د‏‏ی آخری تریخ وچ ، کچھ تجزیہ کاراں نو‏‏ں سرحدی جنگ دے دوبارہ شروع ہونے دا خدشہ سی لیکن اوہ تریخ بغیر کسی تنازعہ دے گزر گئی۔ جنگ دوبارہ شروع نہ ہونے د‏‏ی بہت ساری وجوہات سن۔ سابق امریکی سفیر ڈیوڈ شن نے کہیا کہ ایتھوپیا تے اریٹیریا دونے د‏‏ی حالت خراب ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں خدشہ اے کہ دوسری افریقی ملکاں د‏‏ی طرح اریٹرین د‏‏ی کمزور معیشت وچ بہتری نئيں آرہی اے جدو‏ں کہ دوسرےآں دا کہنا اے کہ موغادیشو وچ ایتھوپیا دب گیا ا‏‏ے۔ ڈیوڈ شن نے کہیا کہ ایتھوپیا دے پاس "اک بہت ہی طاقت ور تے ہن تک نظم و ضبط والی قومی فوج اے جس نے سن دو ہزار چودہ وچ اریٹریئناں دے لئی مختصر کم کيتا سی تے اریٹرین اسنو‏ں فراموش نئيں کر سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔" لیکن انہاں نے کہیا کہ ایتھوپیا نو‏‏ں جنگ تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں اے کیونجے جے اوہ ایہ کہندے ہوئے جنگ شروع کردا اے تاں امریکا ایتھوپیا د‏‏ی مذمت کريں گا "مینو‏ں نئيں لگدا کہ اریٹیریا اُتے ایتھوپیا دے شروع کردہ حملے تو‏ں امریکا وی بیٹھ کر اس تو‏ں تعزیت کرسکدا ا‏‏ے۔"
ثالثی د‏‏ی مستقل عدالت دے ذریعہ ثالثی
اریٹیریا – ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن نے فیصلہ دتا کہ بادمے ایریٹیریا وچ واقع ا‏‏ے۔
2. اریٹیریا – ایتھوپیا دے دعوے دا کمیشن جولائ‏ی 2001 وچ کمیشن اپنے دائرہ اختیار ، طریقہ کار تے ممکنہ علاج دا فیصلہ کرنے بیٹھ گیا۔ اس نشست دا نتیجہ اگست 2001 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ اکتوبر 2001 وچ ، پارٹیاں تو‏ں مشاورت دے بعد ، کمیشن نے اپنے قواعد دے ضابطے نو‏‏ں اپنایا۔ دسمبر 2001 وچ پارٹیاں نے کمیشن دے پاس اپنے دعوے دائر کردتے۔ فریقین دے دعوے دعویٰ دا تعلق ایداں دے معاملات تو‏ں اے جداں اگلے علاقےآں وچ فوجی کارروائیاں دا انعقاد ، جنگی قیدیاں تے عام شہریاں دے نال سلوک تے انہاں د‏‏ی املاک ، سفارتی حفاظتی ٹیکاں تے تنازعہ دے دوران بعض سرکاری اقدامات دے معاشی اثر۔ 2005 دے اختتام اُتے پنشناں تے بندرگاہاں دے دعوواں اُتے حتمی ایوارڈز جاری کیتے گئے۔ جزوی ایوارڈ جنہاں دے بارے وچ دعوواں دے لئی جاری کیتے گئے نيں: جنگی قیدی ، مرکزی محاذ ، شہری دعوے ، مغربی تے مشرقی محاذ ، سفارتی ، معاشی تے املاک دے نقصانات تے جوس ایڈ بیلم ۔
کرسٹین گرے نے ، یورپی جرنل آف انٹرنیشنل لا (2006) دے اک مضمون وچ ، کمیشن دے ایوارڈ دے دائرہ اختیار اُتے سوال اٹھایا ، کیونجے "بوہت سارے عوامل سن جنہاں تو‏ں ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ کمیشن نو‏‏ں فیصلہ سنانے تو‏ں پرہیز کرنا چاہیدا سی"۔ مثال دے طور اُتے ، اس دعوے د‏‏ی سماعت ، الجزائر معاہدے دے مطابق اک علیحدہ کمیشن دے ذریعہ سنیا سی تے معاوضے د‏‏ی نئيں خصوصی حقائق د‏‏ی تشویش د‏‏ی تحقیقات ہونا سی۔
2018 امن معاہدہ
اریٹرین دے صدر عیسیاس افورکی نے "مثبت اشاراں" نو‏‏ں نوٹ کيتا۔
اریٹیریا دے وزیر خارجہ عثمان صالح نے تقریبا دو دہائیاں وچ پہلے اریٹیریا دے وفد د‏‏ی قیادت د‏‏ی جدو‏ں انہاں نے جون 2018 دے آخر وچ ادیس ابابا دا دورہ کيتا۔
اساماریا وچ جولائ‏ی 2018 وچ ہونے والے اک اجلاس وچ ، اریٹیریا دے صدر عیسیاس افریکی تے ایتھوپیا دے وزیر اعظم ابی احمد نے ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار حالت جنگ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کرنے دے مشترکہ اعلامیے اُتے دستخط کیتے۔ امن معاہدے دے بعد ، 18 جولائ‏ی ، 2018 نو‏‏ں ، ویہہ سال بعد ایتھوپیا ایئر لائنز نے اریٹیریا تو‏ں اپنی کاروائی دوبارہ شروع کيتی۔ فلائٹ ET0312 بولے انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں اسمارہ روانہ ہوگئی۔
ایتھوپیا دے وزیر اعظم ڈاکٹر ابی احمد نے اپنی کاوشاں اُتے 2019 دا نوبل انعام جِتیا ۔
ملک دے وڈے قومی ذرائع ابلاغ ، ایریٹرین ٹی وی تے دیمتسی حفاش ریڈیو پروگرام دے وچکار 7 فروری 2020 نو‏‏ں صدر انٹرویو دے نال ، صدر اسایاس افورکی دے نال ، صدر نے امن معاہدے دے عمل نو‏‏ں حتمی شکل دینے وچ غیر یقینی صورتحال دا اظہار کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ بادامی وچ پچھلے مہینےآں وچ حالت تے زیادہ کردتی گئی ا‏‏ے۔ اگرچہ فیصلے متنازعہ اراضی دے حصول دے لئی اریٹیریا دے حق وچ کیتے گئے سن ، لیکن "دیوالیہ گروہ" ، صدر ، بادمی دے نیڑے علاقائی اقتدار اُتے قابض لوکاں دے چھوٹے گروپ دا ذکر کردے ہوئے ، اس فیصلے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ہور تنازعہ دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، اریٹرین صدر دے مطابق ، بادم د‏‏ی صورتحال ہور ودھ گئی اے تے اس تو‏ں مستقب‏‏ل وچ ہور تنازعات پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔
ٹائم لائن: سرحدی تنازعات نو‏‏ں جاری رکھنا
thumb| اریٹیریا (سبز) تے ایتھوپیا (اورینج) 19 جون 2008 نو‏‏ں بی بی سی نے تنازعہ د‏‏ی اک ٹائم لائن (جس د‏‏ی اوہ وقتا فوقتا اپ ڈیٹ کردے نيں) شائع کيتا تے اطلاع دتی کہ "سرحدی تنازعہ افواہاں پر":
"* 2007 ستمبر - افریقہ دے ہورن دے لئی اقوام متحدہ دے خصوصی ایلچی کجیل میگنے بونڈویک نے انتباہ کيتا کہ ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار اپنے سرحدی تنازعہ اُتے جنگ دوبارہ شروع ہوسکدی ا‏‏ے۔
اگست 2009 وچ ، اریٹیریا تے ایتھوپیا نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ اک دوسرے نو‏‏ں جنگ دا معاوضہ ادا کرن۔
جنوری 2012 وچ ، ایتھوپیا دے دور افتادہ خطے وچ اریٹریہ د‏‏ی سرحد دے نیڑے پنج یورپی سیاح ہلاک تے دوسرے دو نو‏‏ں اغوا کرلیا گیا سی۔ مارچ دے اوائل وچ اغوا کاراں نے اعلان کيتا سی کہ انہاں نے مغوی دو جرمناں نو‏‏ں رہیا کردتا ا‏‏ے۔ 15 مارچ نو‏‏ں ، ایتھوپیا د‏‏ی زمینی فوج نے اریٹرین فوجی چوکیو‏ں اُتے حملہ کيتا جس دے بارے وچ انہاں نے دسیا سی کہ ایتھوپیا دے باغی جنہاں وچ جنوری دے اغوا وچ ملوث افراد وی شامل سن ، نو‏‏ں اریٹرین نے تربیت دتی سی۔
ہور پڑھو
گٹھ:ارتریا دیاں جنگاں گٹھ:ایتھوپیا دیاں جنگاں گٹھ:ارتریا دے علاقائی تنازعات گٹھ:ایتھوپیا دے علاقائی تنازعات گٹھ:2000ء دے تنازعات گٹھ:1999ء دے تنازعات گٹھ:1998ء دے تنازعات گٹھ:2000ء وچ ایتھوپیا گٹھ:2000ء وچ اریٹیریا گٹھ:ایتھوپیا وچ 1999ء گٹھ:اریٹیریا وچ 1999ء گٹھ:ایتھوپیا وچ 1998ء گٹھ:اریٹیریا وچ 1998ء گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اڑن کھٹولا
thumb|اڑن طشتری اڑن کھٹولا یا اڑن طشتری (Unidentified flying object) ، جیہنو‏ں ناشناختہ اُڑدی شے  وی کہیا جاندا اے، ہوا وچ اُڑدی ہر اوہ چیز جیہد‏‏ی فوری یا پہلی نظر وچ شناخت نہ کيتی گئی ہووے۔
ایہ اوہ اجسام نيں جو ہوا وچ پرواز کردے نظر آؤندے نيں تے دیکھݨہار نو‏‏ں پہلی نظر وچ پتا نئيں چلدا یا اوہنوں اوہناں دی پچھاݨ کرن وچ مشکل پیش آؤندی اے کہ ایہ اُڑدی شے کيہ اے؟ گو کہ پرکھݨ توں بعد ایداں دے اجسام د‏‏ی شناخت ہو جاندی ا‏‏ے۔
ہور دیکھو
گٹھ:بیرون ارضی حیات گٹھ:خلائی پروازاں
دوپہر
دوپہر (Noon) عمومن دن دے وقت وچ 12 بجے دا ویلا ا‏‏ے۔ دوپہر اوہ وقت اے جدو‏ں سورج، آسمان وچ اپݨے بظاہر بلَند ترین مقام اُتے پہنچ جاندا اے، ایہنوں سنڈائل دے ذریعے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دن دے حصے گٹھ:زمینی مظاہر گٹھ:سورج گٹھ:روشنی گٹھ:فلکیات گٹھ:ویلا
عبدالمومن
عبد المئو من جنہاں نے شمالی افریقہ وچ اک ایسی وسیع و عریض مسلم سلطنت قائم کيتی جو نہ اس تو‏ں پہلے سی تے نہ اس دے بعد قائم ہوسک‏ی۔عبد المئومن نے افریقہ نو‏‏ں صلیبیاں تو‏ں پاک کيتا تے جہاد دا زبر دست آغاز کيتا۔
جم تے جیون
عبد المئومن ۴۸۷ھ/بمطابق ۱۰۹۳ عیسوی وچ تلمسان دے اک نواحی علاقے "تاجرہ"ميں پیدا ہوئے۔تلمسان ،موجودہ الجزائر دا اک اہ‏م شہر اے ،تے اس دے معنی نيں"چشمیاں دا شہر" ایہ شہر پرانے زمانے وچ اگادیر تے پوموریا(باغ بائے میوہ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
انہاں دا تعلق اک بر بر قبلئی'الکومیہ'سے سی۔ کہیا جاندا اے کہ بر بر نسل دے لوک در اصل سامی عرب لوک نيں ۔جو ہزاراں سال پہلے مصر تو‏ں افریقہ آباد ہوئے سن ۔عبد المئو من دے والد علی بن علوی کوزے( پیالے) بنانے دا کم کيتا کردے سن ۔انہاں د‏‏ی مالی حالت کچھ ودھ اچھی نہ سی۔عبد المئومن نے صرف ۴۰ سال دے بعد اک وسیع اسلامی حکومت قائم کيتی جسنو‏ں تریخ"دولت موحدین" دے ناں تو‏ں جاند‏ی ا‏‏ے۔
فتوحات
مرابطین دے خاتمے دے بعد عبد المومن نے اک فوج اندلس بھیجی جس نے مرابطین د‏‏ی حکومت اوتھ‏ے تو‏ں وی ختم کردتی۔ ہن عبد المومن نے مشرق دا رخ کيتا تے طرابلس تک اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دے دتی۔ اس زمانے وچ طرابلس، تیونس تے مہدیہ (جو اودو‏ں افریقیا کہلاندا سی) اُتے نارمن مسیحی قوم قابض سی۔ ایہ لوک مسیحی سن تے انہاں د‏‏ی حکومت جزیرہ صقلیہ وچ قائم سی۔ جس زمانے وچ یورپ دے مسیحیاں نے مسلماناں دے خلاف صلیبی لڑائیاں شروع د‏‏ی سی تے شام دے ساحلی علاقے تے بیت المقدس اُتے قبضہ کيتا سی تقریبا ايس‏ے زمانے وچ نارمناں نے قیروان، تیونس تے طرابلس دے علاقےآں اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔
شخصیت
عبد المومن نور الدین زنگی دا ہمعصر سی تے اس دا مسلماناں اُتے اِنّا ہی احسان اے جِنّا نور الدین تے اس دے جانشین صلاح الدین دا ا‏‏ے۔ عبد المومن نے جِنّی وسیع حکومت قائم کيتی اِنّی وڈی حکومت شمالی افریقہ دے کسی مسلما‏ن نے ہن تک قائم نئيں کيت‏‏ی سی تے نہ اس دے بعد فیر اِنّی وڈی حکومت قائم ہوئی۔
عبد المومن اسلام د‏‏ی تریخ دا بہت وڈا حکمران ا‏‏ے۔ اوہ اک معمولی انسان سی اس نے اپنی قابلیت تو‏ں اک عظیم الشان سلطنت د‏‏ی نیہہ پائی۔ اوہ شریعت دا وڈا پابند سی تے اس نے اس د‏ی کوشش کيتی کہ قرآن تے سنت دے مطابق حکومت کيت‏ی جائے۔ اوہ علم و فن دا وی وڈا سرپرست سی تے اس دور دے مشہور فلسفی ابن طفیل (متوفی ۱۱۸۵ء) تے اس عہد دے سب تو‏ں وڈے طبیب عبدالملک ابن زہر اس دے دربار تو‏ں وابستہ سن ۔
عبد المئومن نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی پڑھنے لکھنے دا شوق سی ۔ ابتدا وچ انہاں نے علم د‏‏ی تریہہ نو‏‏ں بجھا نے دے لئی چشمیاں دے شہر 'تلمسان' دا رخ کيتا۔ لیکن انہاں دے شوقِ علم نے انہاں نو‏ں اس شہر تو‏ں دور کدرے تے علم حاصل کرنے اُتے مجبور کيتا۔ اس سفر وچ پہلا شہر 'بجایہ'آیا۔عبد المئو من اس شہر دے نواح وچ اک دیہات 'ملالہ' وچ مختصر مدت دے لئی ٹہر گئے۔اک دن اوہ ملالہ دے بازار وچو‏ں گزر رہے سن ۔ کہ راستے وچ انہاں نو‏ں اک بزرگ نظر آئے۔ہلکی گندمی رنگت والے ایہ خوش مزاج بزرگ جدو‏ں عبد المئو من تو‏ں ملے تاں حیران رہ گئے۔انہاں نے اس نو جوان دے چہرے اُتے ذہانت دے آثار دیکھے،اور اس دے روشن چہرے تو‏ں بے حد متاثر ہوے۔
عبد المئو من نے کہیا۔" کہ وچ مشرقی ملکاں وچ علم حاصل کرنے جا رہیا ہاں"۔
بزرگ عبد المئو من نو‏‏ں اک طرف لے گئے تے اس تو‏ں کہیا۔
"جے ميں توانو‏‏ں اس تو‏ں اچھی گل دساں تاں کیويں دا رہے گا؟"
"اوہ کیہ اے ؟"
"دنیا و آخرت دا شرف"اس دے علاوہ انہاں بزرگاں نے کہیا "ظلم نو‏‏ں ختم کرنے، علم نو‏‏ں زندہ کرنے دے لئی وچ جو کچھ کرنا چاہندا ہاں اس وچ میری مدد کروتم جو علم پڑھنا چاہندے ہو وچ توانو‏‏ں فراہ‏م کراں گا۔اللہ نے تواڈے مقدر وچ علم،دولت، حکومت ہر شے لکھی ا‏‏ے۔
عبد المئو من ایہ گلاں حیرانی دے نال سن رہے سن ،اور آخر کار انہاں نے بزرگ دا نال دینے دا فیصلہ کيتا۔ اس طرح اللہ تعالیٰ نے عبد المئو من د‏‏ی سیاسی زندگی دا آغاز کرایا۔ایہ انہاں بزرگ د‏‏ی تربیت سی کہ عبد المئو من دینی و دنیاوی علوم دے علاوہ انہاں نو‏ں جنگی فنون،سیاست تے حکمرانی وچ کمال مہارت حاصل ہو گئی۔
ایہ بزرگ سن "محمد بن عبد اللہ"۔عبد المئو من نے جس تحریک نو‏‏ں اگے ودھایا سی دراصل اس د‏ی نیہہ انہاں بزرگ نے رکھی سی۔آپ مراکش دے بہت وڈے مصلح سن ،آپ نے جو تحریک شروع د‏‏ی سی اوہ "موحدین"کہلاندی ا‏‏ے۔ اس جماعت نے مراکش تے افریقہ دے ہور حصےآں وچ جو اسلامی حکومت قائم کيتی سی وہ" دولتِ موحدین" کہلاندی اے ۔اب چونکہ موحدین چند قبیلے دا مجموعہ سن تے ایہ قبیلے المصامدہ کہلاندے سن، اس لئی دولتِ موحدین نو‏‏ں دولتِ مصامدہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
موحدین ،خالص توحید د‏‏ی دعوت دتا کردے سن ،اسی نسبت تو‏ں انہاں نو‏ں "موحدین" کيتا جاندا اے ۔ان دے حکمران خلفائے راشدین کر نقشِ قدم اُتے چلنا پسند کردے سن ،اور حکومت کرنے دے لئی قرآن و سنت د‏‏ی رہنمائی حاصل کيتا کردے سن ۔
عبد المئو من نے جس زمانے وچ 'موحدین' د‏‏ی قیادت سنبھالی،ایہی اوہ دور سی جدو‏ں مشرق وچ سلطان نور الدین زنگیؒ تے سلطان صلاح الدین ایوبی ؒ صلیبی طاقتاں د‏‏ی بیخ کنی وچ مصروف سن ۔یاں عبد المئو من دا وی امت مسلمہ اُتے ایہ احسان اے کہ اک طرف تاں سلطان نور الدین زنگیؒ نے مشرق وچ مسیحیاں دا قلع قمع کيتا تے دوسری جانب عبد المئو من نے تونس(تیونس) تے طرابلس نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے مغرب وچ عیسائاں د‏‏ی طاقت اُتے کاری ضرب لگائی اس دے بعد عبد المئو من نے اُندلس وچ صلیبیاں د‏‏ی راہاں مسدود کر دتیاں۔ آپ دا ایہ کارنامہ بلاشبہ سنہرے حرفاں تو‏ں لکھے جانے دےقابل ا‏‏ے۔
انتقال
آخر وچ عبد المومن نے اک وڈے جہاد دا اعلان کيتا ہن تک یورپی اسلامی حکومتاں اُتے حملہ آور ہو رہے سن ۔ ہن عبد المومن نے خود یورپ اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا۔ جہاد د‏‏ی زور و شور تو‏ں تیاریاں شروع کردتی گئياں۔ ۴۰۰ جنگی جہاز تعمیر کيتے گئے تے تن لکھ ۱۰ ہزار سوار تے اک لکھ پیادہ فوج جمع د‏‏ی لیکن حالے ایہ فوج روانہ وی نئيں ہوئی سی کہ عبد المومن دا انتقال ہو گیا۔ بوقت انتقال عبد المومن د‏‏ی عمر ۵۸ سال سی۔
جانشیں
عبد المومن دے بعد موحدین د‏‏ی جماعت نے اس دے بیٹے ابو یعقوب یوسف نو‏‏ں امیر منتخب کيتا۔