cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حوزہ علمیہ نجف
حوزہ علمیہ د‏‏ی ابتدا
سن447ہجری وچ جدو‏ں طغرل بیک سلجوقی نے بغداد اُتے حملہ کيتا تے شیعہ آبادی والے علاقےآں نو‏‏ں نیست و نابود کردتا اس دوران 451ہجری وچ شیخ طوسیؒ د‏‏ی ذا‏تی لائبریری نو‏‏ں جلا دتا گیاجدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے وی کئی بار آپ د‏‏ی لائبریری نو‏‏ں نذرآتش کيتا گیا تھا،اس لائبریری وچ آپ د‏‏ی ذا‏تی کتاباں،خطی نسخے تے ہور قیمتی کتاباں شامل سن شیخ طوسی ؒنے شیعہ علمی میراث نو‏‏ں محفوظ رکھنیکی خاطر اک بار فیر ہجرت دا ارادہ کيتا تے ہن د‏‏ی مرتبہ انہاں نے نجف اشرف دا رخ کيتا۔
سن 448ھ وچ شیخ طوسیؒ دے نجف اشرف تشریف لیانے اُتے اہل نجف نے آپ دا شاندار استقبال کيتا۔
نجف دا ہزار سالہ حوزہ علمیہ
نجف اشرف اس زمانے وچ اک پنڈ د‏‏ی حیثیت رکھدا سی جس وچ صرف امیر المومنین(ع) د‏‏ی قبر دے زائرین د‏‏ی آمد و رفت سی۔
شیخ طوسی نے اس شہر وچ اک جدید حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی جو اک ہزار سال گزرنے دے باوجود اج وی اپنے علمی رعب ودبدبہ تے ہیبت دے نال قائم ودائم اے تے ہور علمی مراکز د‏‏ی علمی تشنگی نو‏‏ں دور کرنے دا سبب بنیا ہویا ا‏‏ے۔
شیخ طوسی دے علمی آثار کسی تعارف دے محتاج نئيں اوہ خود اک عہد ساز شخصیت سن انہاں دے شاگرداں وچ تن سو تو‏ں ودھ مجتہدین شامل سن ایتھ‏ے تک کہ بعض اہل سنت دانشور وی انہاں تو‏ں کسب فیض کردے ہوئے نظر آندے سن ۔
شیخ طوسی 22 محرم سن 460ہجری وچ 76سالہ پُربرکت زندگی گزارنے دے بعد اپنے رفیق اعلیٰ تو‏ں جا ملے۔
شیخ طوسی ؒ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں دے گھر وچ دفن کيتا گیا تے بعد وچ اس جگہ نو‏‏ں مسجد وچ تبدیل کر دیاگیا۔اب اس مسجدکا نام‘‘مسجد شیخ طوسی‘‘ اے جو حرم مطہر دے شمال وچ شارع طوسی د‏‏ی ابتداء وچ واقع ا‏‏ے۔
آیت اللہ العظمی سید علی سیستانی
مرجع الدینی الاعلیٰ آیت اللہ العظمی سید علی حسینی سیستانی(مدظلہ العالی) 9ربیع الاول 1349ہجری نو‏‏ں مشہد وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق حسینی سادات تو‏ں اے جو صفوی دور حکومت وچ ایران دے شہر اصفہان وچ آباد ہوئے۔ سلطان حسین صفوی نے آپ دے دادا نو‏‏ں صوبہ سیستان وچ شیخ الاسلام دے منصب اُتے فائز کيتا اس بناء اُتے آپ دے خاندان نے اوتھے سکونت اختیار کر لئی سی۔
آیت اللہ العظمی سید علی سیستانی(مدظلہ العالی) نے ابتدائی علوم د‏‏ی تکمیل دے بعد 1360ھ وچ اپنے والد دے حکم اُتے حوزوی تعلیم حاصل کرنا شروع د‏‏ی تے بعض ادبی کتاباں ادیب نیشا پوری تے ہور ماہرین فن تو‏ں پڑھیاں۔ سن 1368ھ وچ قم د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے اوتھ‏ے فقہ تے اصول فقہ د‏‏ی تعلیم دے لئی آیت اللہ العظمی بروجردی دے درس وچ شرکت کيتی۔
1371ھ وچ نجف اشرف ہجر ت د‏‏ی تے اوتھ‏ے آیت اللہ خوئی، شیخ حسین حلی، آیت اللہ محسن حکیم تے آیت اللہ شاھرودی جداں بزرگان تے نابغہ روز گار شخصیتاں تو‏ں کسبِ فیض کيتا۔
1380ھ وچ آیت اللہ خوئی و آیت اللہ حلی نے انہاں نو‏ں درجہ اجتھاد د‏‏ی سند عطا کيتی ايس‏ے طرح آغا بزرگ تہرانی نے وی علم رجال و حدیث وچ انہاں دے علمی تبحر د‏‏ی گواہی دتی۔ آیت اللہ سید سیستانی نے 1381ہجری وچ درس خارج پڑھانے د‏‏ی ابتداء کیتی۔
آیت اللہ العظمی سید محمد سعید حکیم
آیت اللہ سید محمد سعید حکیم 8ذی القعدہ 1354ھ نجف اشرف وچ پیدا ہوئے آپ آیت اللہ العظمی محسن الحکیم دے وڈے دھوہندے سن ۔
بچپن تو‏ں ہی آپ اپنے والد آیت اللہ سید محمد علی حکیم د‏‏ی تربیت وچ پروان چڑھے۔ آپ نے اپنے نانا تے ماماں سے(آیت اللہ محسن حکیم، و آیت اللہ یوسف حکیم) تے ايس‏ے طرح آیت اللہ خوئی، شیخ حسین حلی، سید علی بحر العلوم، تو‏ں علمی استفادہ کيتا تے سن 1388ھ تو‏ں فقہ تے اصول الفقہ دے درس خارج پڑھانے وچ مصروف نيں۔
سن1403ہجری تو‏ں لے ک‏ے 1411ھ تک آپ،اپنے والد، بھائی، بیٹے تے حکیم خاندان دے ہور افرادکے ہمراہ حزب بعث د‏‏ی قید وچ رہے جنہاں وچو‏ں بہت سارے افراد نے قید ہی وچ درجہ شہادت حاصل کيتا۔
آیت اللہ العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض
آیت اللہ شیخ اسحاق فیاض(مدظلہ العالی) 1930ء نو‏‏ں افغانستان دے صوبہ غزنہ وچ اک مومن کسان دے گھر پیدا ہوئے۔
آیت اللہ اسحاق فیاض(مدظلہ العالی) نے مقدمات د‏‏ی تعلیم افغانستان ہی وچ حاصل کيتی تے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد مشہد مقدس ہجرت د‏‏ی تے ادیب نیشاپوری، سید یونس ارد بیلی تے شیخ کفاہی جداں استاداں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ آپ د‏‏ی علمی تڑپ نے آپ نو‏‏ں چین تو‏ں نہ بیٹھنے دتا آپ علامہ مدرس افغانی دے تعاون تو‏ں نجف اشرف تشریف لیائے تے باب شہر علم دے دستر خوان تو‏ں اپنی علمی پیاس بجھائی۔ میرزا علی فلسفی شہید،سید اسد اللہ مدنی تے شیخ مجتبیٰ لنکرانی جداں استاداں تو‏ں استفادہ کيتا آپ نے پچیہہ سال تک بغیر کسی تعطل دے آیت اللہ خوئی دے بحث خارج وچ شرکت کيتی تے آپ دا شماران دے ممتاز شاگرداں وچ ہُندا سی۔
آیت اللہ فیاض نے 1978 ء تو‏ں بحث خارج دا آغاز کيتا جو ہن تک جاری ا‏‏ے۔
آیت اللہ العظمٰی شیخ بشیر حسین نجفی
آیت اللہ شیخ بشیر حسین نجفی سن 1942ء ‘‘جالندھر’’ وچ پیدا ہوئے انہاں دے والد دا ناں صادق علی تے انہاں دے دادا دا ناں محمد ابراہیم سی جو اپنے دور د‏‏ی سماجی و علمی شخصیتاں سن، تقسیم ہند دے بعد آپ پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے تے لاہور وچ مقیم ہوئے، لاہور ہی وچ آپ دے والد تے دادا دا انتقال ہويا، جدو‏ں کہ آپ نے انہاں دی راہ نو‏‏ں اگے ودھایا۔
آیت اللہ بشیر نے ابتدائی تعلیم اپنے دادا، والداور اپنے چچا خادم حسین تے شیخ الجامعہ آیت اللہ اختر عباس نجفیؒ دے حضور زانوئے تلمذ طے کیا، سن 1965ء وچ نجف اشرف د‏‏ی طرف ہجرت کی، نجف اشرف وچ آیت اللہ شیخ محمد کاظم تبریزی، آیت اللہ العظمی سید محمد روحانی تے آیت اللہ العظمی سید خوئی ورگی بلند پایہ شخصیتاں تو‏ں علمی فیض حاصل کيتا۔ ابتداء ہی تو‏ں آپ نے تدریس دا سلسلہ شروع کر دتا سی ہور آپ نے جامعۃ المنتظر لاہور وچ وی تدریس د‏‏ی ذمہ داری انجام دی۔ آپ نے 1977ء تو‏ں درس خارج دا آغاز کیہ تسيں د‏‏ی علمی تے سماجی خدمات بے شمار نيں۔
گٹھ:عراق وچ تعلیم
محمد سلطان
حوالے
گٹھ:اویغور گٹھ:خانان چغتائی خان گٹھ:ستارہويں صدی دے منگول حکمران گٹھ:سولہويں صدی دے منگول حکمران گٹھ:۱۶۱۰ دیاں موتاں
سید حسین طباطبائی قمی
سید حسین طباطبایی قمی، (1282۔1366 ھ) حاج آقا حسین قمی دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ فقیہ تے مجتہد نيں جو آیت اللہ سید ابوالحسن اصفہانی د‏‏ی وفات دے بعد تن ماہ تک مرجع تقلید رہ‏‏ے۔ انہاں نے رضا خان (شاہ ایران) دے اقدامات اُتے اعتراضات کيتے تاں انہاں نو‏ں ایران تو‏ں عراق جلا وطن کر دتا گیا۔ رضا خان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی گرفتاری عوام دے جمع ہونے تے مسجد گوہرشاد دے واقعہ دے رونما ہونے دا سبب بنی۔
سوانح حیات و تعلیم
سید حسین 12 رجب 1282 ھ وچ قم وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم قم دے اک مکت‏‏ب وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد علوم دینی دے مقدمات نحو، صرف، منطق د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے فیر آگر د‏‏ی تعلیم دے لئی تہران چلے گئے۔ معالم، قوانین، شرح لمعہ، رسالے تے مکاسب ورگی کتاباں اوتھ‏ے حوزہ علمیہ دے اساتید تو‏ں پڑھیاں۔ 22 برس د‏‏ی عمر وچ حج بیت اللہ دے لئی مکہ و مدینہ دا سفر کيتا۔ واپسی اُتے نجف گئے تے اوتھ‏ے آیت اللہ میرزا محمد حسن شیرازی دے درس وچ شرکت کيتی۔ نجف وچ دو سال قیام کرنے دے بعد سن 1306 ھ وچ واپس تہران آ گئے۔ 5 سال تک تہران وچ تحصیل علم وچ مشغول رہنے دے بعد 1321 ھ وچ اک بار فیر عراق دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے سامرا وچ آیت اللہ میرزا محمد حسن شیرازی دے دروس وچ حاضر ہوئے۔ 10 سال سامرا وچ قیام کیا، استاد انہاں اُتے خاص توجہ فرماندے سن تے احتیاط دے مسائل وچ اپنے مقلدین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی طرف رجوع کرنے نو‏‏ں کہندے سن ۔
مشہد د‏‏ی عوام دے عالم دین بھیجنے د‏‏ی درخواست اُتے میرزا محمد حسن شیرازی نے انہاں نو‏ں جانے دا مشورہ دتا تے اوہ مشہد دے لئی روانہ ہوئے گئے۔ حاج حسین آقا نے نجف و سامرا وچ اپنے تمام اساتید تو‏ں اجازہ اجتہاد حاصل کيتا سی تے سید مرتضی کشمیری تو‏ں اجازہ روایت اخذ کيتا سی۔
مرجعیت
حاج آقا حسین قمی نے مشہد وچ وارد ہونے دے بعد نماز جماعت دے ذریعہ عوام نال رابطہ بر قرار کيتا تے انہاں دے سوالےآں دے جوابات دے نال نال محرومین و مستضعفین د‏‏ی دست گیری کرنے لگے۔ حوزہ علمیہ د‏‏ی زعامت و سرپرستی د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی تے طالب علماں علوم دینی دے امور حل دے علاوہ اپنے گھر وچ انہاں دے لئی فقہ و اصول دے دروس دا سلسلہ وی جاری کيتا۔ انہاں نے توضیح المسائل دینے تے مرجعیت د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرنی چاہی لیکن دین دار طبقہ دے بیحد اصرار تے رجوع کرنے اُتے انہاں د‏‏ی فارسی د‏‏ی توضیح المسائل سن 1351 ھ وچ طبع ہوئی تے اس دے بعد باقاعدہ انہاں د‏‏ی مرجعیت دا آغاز ہوئے گیا۔
وہ رضا خان دے ضد مذہبی اقدامات اُتے ہمیشہ سخت اعتراض کردے سن ۔ آخر کار مسجد گوہر شاد دے واقعہ دے بعد پہلوی حکومت نے انہاں نو‏ں کچھ عرصہ تہران وچ نظر بند کرنے دے بعد سن 1354 ھ وچ عراق جلا وطن کر دتا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دے بعد تو‏ں انہاں د‏‏ی مرجعت کربلا وچ منتقل ہوئے گئی۔ انہاں دے وجود دے سبب حوزہ علمیہ د‏‏ی عام حالت وچ تبدیلی رونما ہوئے گئی تے درس و مباحثہ دے سلسلہ نے رونق اختیار کر لئی۔ انہاں نے حوزہ علمیہ تے عوام د‏‏ی زعامت و سرپرستی تے امور مرجعیت دے نال نال تدریس تے طالب علماں د‏‏ی تربیت د‏‏ی ذمہ داری وی اپنے ذمہ لی تے فقہ و اصول دے دروس خارج دے تدریس دا سلسلہ وی جاری رکھیا۔ آیت اللہ سید ابو الحسن اصفہانی دے انتقال دے بعد انہاں نے 11 سال دے بعد کربلا نو‏‏ں ترک کرکے نجف اشرف دا رخ کيتا تے اوتھ‏ے دے مجتہدین نے مرجعیت دے امور نو‏‏ں انہاں دے حوالے ک‏ے دتا۔
ان د‏‏ی مرجعیت دا زمانہ بہت کوتاہ رہیا تے چند ماہ دے بعد انہاں د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔ آیت اللہ سید محمد ہادی میلانی نقل کردے نيں: حقیر حرم امام حسین (ع) د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہويا تاں اوتھ‏ے دیکھیا کہ حاج آقا حسین قمی بالائے سر بیٹھے ہوئے نيں۔ انہاں نے میری طرف اشارہ کيتا تاں وچ انہاں دے نیڑے گیا۔ انہاں نے عرض کیا: دینی زعامت و مرجعیت آیت اللہ سید ابو الحسن اصفہانی دے بعد میرے سپرد ہوئی تے وچ ڈردا ہاں کہ اس تو‏ں میرے دین نو‏‏ں نقصان نہ پہچے لہذا وچ دعا کردا ہاں تسيں آمین کہو: پروردگارا جے ایہ زعامت میرے دین دے لئی مضر اے تو، تاں میری جان لے لے اس دے بعد انہاں نے اس قدر گرایہ کیہ کہ زمین انہاں دے آنسواں تو‏ں تر ہوئے گئی۔
سیاسی فعالیت
رضا خان د‏‏ی حکومت وچ اس دے اقدامات نے علماء نو‏‏ں اعتراض اُتے مجبور کيتا تے حاج آقا حسین قمی اس د‏ی حکومت دے خلاف کھڑے ہوئے گئے۔ اک جلسہ وچ جو مشہد دے علماء د‏‏ی معیت وچ انہاں د‏‏ی گھر اُتے منعقد ہويا۔ اس وچ انہاں نے ملک دے موجودہ حالات تو‏ں بیحد متاثر ہوئے ک‏ے گرایہ کیہ تے کہیا:
اج اسلام نو‏‏ں قربانی دینے والےآں د‏‏ی ضرورت اے لہذا لوک قیام کرن۔
آخر وچ علماء ایہ فیصلہ کردے نيں کہ آیت اللہ قمی رضا خان دے ضد دینی اقدامات اُتے اعتراض جتانے دے لئی تہران جا ک‏ے اس تو‏ں گل کرن۔ انہاں نے اپنے آخری درس وچ کہیا:
میرا مننا ایہ اے کہ جے ضد مذہب اقدامات نو‏‏ں روکنے دے سلسلہ وچ ہزاراں افراد، جنہاں وچ حاج آقا حسین قمی وی شامل ہو، د‏‏ی جان وی چلی جاواں تاں ایسا کرنا اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔
ان دے تہران دے لئی حرکت کرنے تو‏ں پہلے علماء دا اک گروہ انہاں تو‏ں سوال کردا اے کہ شاہ نال ملاقات وچ آپ اس تو‏ں کيتا چاہن گے؟
جواب اوہ کہندے نيں کہ پہلے تاں اس تو‏ں درخواست کراں گا کہ اوہ اپنے غیر اسلامی کماں تو‏ں ہتھ کھچ لے لیکن جے اوہ نئيں منیا تاں اس دا گلا گھونٹ دیاں گا۔
گرفتاری
واقعہ مسجد گوہرشاد
آیت اللہ قمی تہران وچ وارد ہونے دے بعد شہر ری گئے تے اوتھ‏ے باغ سراج الملک وچ قیام کيتا۔ تہران والے کثرت تو‏ں انہاں نال ملاقات دے لئی آنے لگے تاں پہلوی حکومت نے انہاں د‏‏ی رہائش دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس مرجع تقلید د‏‏ی گرفتاری دے نال حکومت نو‏‏ں عوامی اعتراضات دا خاص طور اُتے مشہد وچ سامنا کرنا پيا۔ لوک حرم تے مسجد گوہرشاد وچ جمع ہُندے تے خطباء و واعظین دیاں گلاں سندے۔ روز بہ روز اعتراضات د‏‏ی شدت وچ وادھا ہونے لگا۔ ایتھ‏ے تک کہ آخر وچ 14 ربیع الثانی نو‏‏ں حکومت دے کارندےآں نے مسجد گوہر شاد وچ دھرنے اُتے بیٹھے علماء تے عوام الناس اُتے حملہ کرکے انہاں نو‏ں قتل کرنا شروع کر دتا۔ مسجد گوہر شاد وچ قتل عام تے تشدد دے بعد حکومت نے انہاں نو‏ں ایران تو‏ں عراق طلا وطن کر دتا۔
فتوائے جہاد
حوزہ علمیہ کربلا وچ قیام دے دوران جنگ جہانی دوم وچ عراق اُتے قبضہ اُتے انہاں نے عراق وچ موجود دوسرے عراقی و ایرانی علماء دے نال مل ک‏ے انہاں دے خلاف جہاد دا فتوی صادر کيتا تے انہاں تو‏ں مقابلہ دا حکم دتا۔ حاج آقا حسین قمی نے رضا شاہ د‏‏ی حکومت دے سقوط دے نال ہی اپنی اٹھ سالہ جلا وطنی نو‏‏ں ختم کيتا تے سن 1322 وچ مشہد پرت آئے۔ انہاں نے حکومت تو‏ں چاہیا کہ بے حجابی و مختلط مدارس دا نظام ختم کيتا جائے، نماز جماعت، درس قرآن، مدارس وچ دینی علوم د‏‏ی تدریس تے حوزات علمیہ نو‏‏ں آزاد کيتا جائے، عوام دے کمزور طبقہ تو‏ں اقتصادی فشار وچ کمی تے ائمہ بقیع دے قبور د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کوشش جداں مطالبات تسلیم کيتے جاواں۔ جے حکومت نے ایہ مطالبات قبول نئيں کيتے تاں اوہ مسلحانہ قیام دا حکم دے دین گے۔ انہاں د‏‏ی دھمکی تے عوام د‏‏ی حمایت سبب بنی کہ حکومت انہاں دے مطالبات نو‏‏ں تسلیم کر لے۔
وفات
حاج آقا حسین قمی دا انتقال آیت اللہ سید ابو الحسن اصفہانی د‏‏ی وفات دے تن ماہ دے بعد سن 1366 وچ نجف اشرف وچ ہويا تے حرم امام علی (ع) وچ انہاں نو‏ں دفن کيتا گیا۔
مآخذ
گٹھ:حرم امام علی وچ مدفون افراد گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
قلعہ فتح پور
قلعہ فتح پور روپڑ توں ماجری جٹاں-پرکھالی روڈ اتے پیندے پنڈ فتح پور دا نام وی اس قلعے دے نام وجوں ہی رکھیا گیا اے۔ پنڈ فتح پورتوں قریب اک کلومیٹر اگے شوالک دیاں پہاڑیاں وچ وچ قلعے دا تھاں اے۔ اس قلعے دے اساری لئی نیہاں وچ لگیاں سرہندی اٹاں قلعہ ہون دی گواہی بھر رہیاں ہن۔ قلعے دیاں نیہاں تے سرہندی اٹاں ہی سانوں قلعہ ہون دا احساس کرواؤندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی تریخ
علی پور چٹھا
علی پور چٹھا پنجاب دے ضلع وزیر آباد دی تحصیل علی پور چٹھا وچ اک شہر اے تے تحصیل علی پور چٹھا دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع وزیر آباد گٹھ:پنجاب
لِلا
لِلا پنجاب (پاکستان) دے ضلع جہلم دی تحصیل پنڈ دادن خان وچ اک قصبا اے ۔
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے
منیزے زین لی
مانیزے زینلی  پاکستان فٹ بال فیڈریشن (پی ایف ایف) د‏‏ی پہلی خاتون سیکرٹری جنرل نيں۔ انہاں نو‏ں فروری 2020 وچ اس عہدے دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ اوہ جنوبی ایشین ملکاں وچ کِسے وی فٹ بال فیڈریشن د‏‏ی پہلی خاتون اہلکار وی نيں۔
پیشہ ورانہ زندگی
مانیزے زینلی نے 2005 وچ مباحثہ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ اس دے بعد اوہ سنہ 2016 وچ لنکس اسکولنگ سسٹم وچ انتظامیہ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں سن۔ اوہ 2018 وچ ویسٹ منسٹر ڈیوڈ گیم کالج ، کراچی وچ پرنسپل بن گئياں۔ پی ایف ایف د‏‏ی پہلی خاتون سیکرٹری جنرل بننے دے لئی انہاں دا سفر تب شروع ہويا جدو‏ں اوہ ملینیم یونیورسل کالج وچ آؤٹ ریچ کونسل د‏‏ی ایڈمنسٹریٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں سن۔ انہاں دا انتخاب فروری 2020 وچ فیفا دے ذریعہ قائم کردہ کمیٹی دے ذریعے باقاعدہ انٹرویو دے بعد کيتا گیا سی تے اوہ پی ایف ایف د‏‏ی پہلی خاتون سکریٹری جنرل بن گئياں۔ مانیزے نو‏‏ں اعلیٰ انتظامیہ وچ 15 سال دا تجربہ وی ا‏‏ے۔ مانیزے زینلی پاکستانی فٹ بال د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ معاوضہ پانے والی فٹ بال د‏‏ی عہدے دار بن گئیاں نيں۔ سوشل میڈیا اُتے وائرل ہونے والی تنخواہ د‏‏ی لسٹ دے مطابق ، اوہ پاکستان فٹ بال فیڈریشن (پی ایف ایف) نارملائزیشن کمیٹی دے سیکرٹری جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہر ماہ 375،000 روپے تنخواہ لیندی نيں۔ سابق سکریٹری جنرل حارث جمیل عالم خان دے نال ہر ماہ 350،000 روپے کماندے نيں۔ مانیزے نو‏‏ں ایشین فٹ بال فیڈریشن نے ایشیاء وچ 5 خواتین سیکرٹری جنرلاں وچ شامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پہچانا سی۔ مانیزے نے جنوب ایشیائی فٹ بال کانفرنس وچ واحد خاتون عہدیدار دے طور پہ نمائندگی د‏‏ی سی۔
تنقید
ان د‏‏ی تقرری دے بعد ، صنفی خطوط اُتے کافی تنقید ہوئی سی ، جدو‏ں کہ فٹ بال وچ کوئی پس منظر نہ ہونے اُتے مانیزے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔ مانیزے زینلی نے اس تنقید دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ اس تنقید د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی ذمہ داریاں تو‏ں پِچھے نئيں ہٹاں گی۔ تے ایہ کہ سیکرٹری جنرل اک انتظامی عہدہ اے ، جس دے لئی فٹ بال دے پس منظر د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ اک پاکستانی کھیل دے چینل نو‏‏ں انٹرویو دے دوران ، انہاں نے مبصرین نو‏‏ں جواب دتا کہ "ميں بد عنوان پرست لوکاں دے تبصرےآں دا جواب نئيں دینا چاہندا۔" انھاں نے ہور کہیا کہ "ميں اپنے کم نو‏‏ں خود ہی بولنے دینا چاپتی ہاں تے انہاں چیزاں تو‏ں مینو‏ں بالکل وی پریشانی نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ وچ ایتھ‏ے اک انتظامی عہدے اُتے ہاں ، حالانکہ ميں نے کچھ فٹ بال کھیلا اے لیکن اس د‏ی ضرورت میرے کم دے لئی نئيں اے تے نہ ہی مینو‏ں کوچنگ لائسنس د‏‏ی ضرورت اے کیونجے وچ کھلاڑی یا کوچ نئيں ہون۔ وچ انتظامیہ وچ ہاں لہذا لوکاں نو‏‏ں میرا انتظامی کم تے پس منظر دیکھنا چاہیدا۔
خبراں
ذرائع دے مطابق ، پی ایف ایف نارملائزیشن کمیٹی مالی بے ضابطگیاں دا حوالہ دیندے ہوئے مانیزے نو‏‏ں انہاں دے عہدے تو‏ں ہٹانا چاہندی سی۔ ایہ الزامات مانیشیہ نے نارمل کاری کمیٹی دے خلاف وی لگائے سن ۔ مانیزپ زینلی نو‏‏ں لاہور د‏‏ی اک سول عدالت تو‏ں حکم امتناعی ملیا ، جس تو‏ں پی ایف ایف نارملائزیشن کمیٹی نو‏‏ں مانیزے تے پی ایف ایف دے وچکار اختلافات پیدا ہونے دے بعد انہاں دے عہدے تو‏ں ہٹانے تو‏ں روک دتا گیا۔
مستقب‏‏ل دے منصوبے
مانیزے دا کہنا اے کہ اوہ خواتین دے لئی فٹ بال لیگ قائم کرنے دا ارادہ رکھدی نيں ، انہاں دا کہنا اے کہ مرداں تے عورتاں وچ فٹ بال دے لئی بہت زیادہ ہنر اے تے اسنو‏ں چمکانے دے لئی تربیت تے حوصلہ افزائی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اوہ امید کر رہیاں نيں کہ خواتین دے فٹ بال اُتے شروعات دے لئی فیفا تو‏ں 500،000 د‏‏ی گرانٹ حاصل کرن۔ ان دا منصوبہ اے کہ اوہ پاکستان وچ فٹ بال دے کھلاڑیاں نو‏‏ں کورونا وائرس وبائی مرض تے لاک ڈاؤن تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی مدد کرن۔ پی ایف ایف پلیئر ریلیف فنڈ شروع کررہیا ا‏‏ے۔ فیفا نے ہر ممبر ملک نو‏‏ں 1.5 ملین ڈالر دینے دا فیصلہ کيتا اے جو پاکستانی کھلاڑیاں دے لئی امدادی فنڈ وچ مدد فراہ‏م کريں گا۔ اک انٹرویو وچ ، مانیزے زینلی نے کہیا کہ اوہ گلگت بلتستان د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں محدود وقت وچ اپنے لئے زیادہ تو‏ں زیادہ مواقع فراہ‏م کرنے د‏‏ی منتظر نيں۔ اس دے بعد ، گلگت بلتستان وچ پی ایف ایف دے نیشنل ٹیکنیکل ڈائریکٹر ڈینیئل لمونز د‏‏ی زیرقیادت، نويں ابھرتی ہوئی لڑکیو‏ں د‏‏ی فٹ بال ٹیم دے لئی تربيت‏ی سیشنز منعقد ہوئے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال گٹھ:پاکستانی خواتین
ڈبلیو زیڈ احمد
وحیدالدین ضیاالدین احمد د‏‏ی پیدائش 20 دسمبر 1915ء نو‏‏ں لاہور وچ ہوئی۔ اُنہاں دے والد سرکاری ملازمت دے سلسلے وچ وسطی تے جنوبی ہند دے مختلف ضلعے وچ متعین رہے تے وحید الدین نو‏‏ں وی گجرات وچ قیام دے دوران فلم سازی دے چیلنج دا سامنا ہويا۔
کم د‏‏ی ابتداء انہاں نے 1939ء وچ سکرپٹ رائٹنگ تو‏ں د‏‏ی لیکن جلد ہی انہاں نو‏ں محسوس ہوئے گیا کہ انہاں دے لکھے ہوئے مناظر نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں سکرین اُتے منتقل نئيں کيت‏‏ا جاندا چنانچہ اگلے تن سال دے اندر اندر انہاں نے پونا تے مدراس وچ اپنے سٹوڈیو تعمیر کرلئی تے فلم سازی دا باقاعدہ کاروبار شروع کردتا۔
بطور فلمساز و ہدائتکار اُنہاں د‏‏ی پہلی فلم ’اک رات‘ 1942ء وچ ریلیز ہوئی جس وچ مرکزی کردار کرشمہ کپور تے کرینہ کپور دے پردادا، رشی کپور دے دادا تے راج کپور دے والد پرتھوی راج نے ادا کيت‏‏ا سی۔ اگلے ہی برس اُنہاں د‏‏ی فلم پریم سنگیت منظرِ عام اُتے آئی جس دے ہیرو جے۔ راج سن ۔
انہاں نو‏ں پہلی وڈی کامیابی 1944ء وچ حاصل ہوئی جدو‏ں اُنہاں د‏‏ی فلم ’من د‏‏ی جیت‘ ریلیز ہوئی۔ اس فلم د‏‏ی کہانی ٹامس ہارڈی دے معروف ناول ’TESS‘ پر مبنی سی۔ اس وچ ہیرو شیام دے مقابل راج کماری تے نِینا نے کم کيت‏‏ا سی۔ نِینا دا چہرہ انتہائی معصوم لیکن اکھاں کِس‏ے گہرے راز د‏‏ی امین معلوم ہودیاں سن، شاید ايس‏ے لِیے فلمی اشتہارات وچ اس دا ناں پُراسرار نِینا لکھیا جاندا سی۔ نِینا دا اصل ناں شاہدہ سی تے بعد وچ ہدایتکار ڈبلیو زیڈ احمد نے اُنہاں تو‏ں دوسری شادی وی کر لئی سی۔ اُنہاں د‏‏ی پہلی شادی سر ہدایت اللہ د‏‏ی صاحبزادی صفیہ تو‏ں ہوئی سی جنہاں دے بطن تو‏ں فرید احمد پیدا ہوئے جو بعد وچ خود وی فلم ڈائرکٹر بنے۔
فلم وعدہ دے دو کردار: صبیحہ تے سنتوش فلم من د‏‏ی جیت دا اک گانا اِنّا مقبول ہويا کہ لوک برساں بعد تک اسنو‏ں گنگنا‏تے رہ‏‏ے۔ بول سن : اک دِل دے ٹکڑے ہزار ہوئے، کوئی ایتھ‏ے گِرا کوئی اوتھ‏ے گِرا
تقسیمِ ہند تو‏ں پہلے انہاں نے جو فلماں بنائاں اُنہاں وچ آخری فلم ’میرا بائی‘ سی جوکہ 1947ء وچ ریلیز ہوئی۔
پاکستان آنے دے بعد اگرچہ انہاں نے صرف دو فلماں بنائاں لیکن ایہ دونے ہی ساڈی فلمی تریخ وچ نمایاں حیثیت اختیار کر گئياں۔ فلم وعدہ دا ذکر اسيں کر چُکے نيں جوکہ اپنی دلچسپ کہانی، صبیحہ تے سنتوش د‏‏ی یادگار اداکاری، سیف الدین سیف دے لافانی گیت ’جب تیرے شہر تو‏ں گزردا ہوں‘ تے رشید عطرے د‏‏ی بے مثال موسیقی دے باعث ہمیشہ یاد رہے گی، لیکن اُنہاں د‏‏ی دوسری فلم ’روحی ‘ دا تذکرہ حالے باقی ا‏‏ے۔
روحی دراصل پاکستان وچ اُنہاں د‏‏ی اوّلین پروڈکشن سی جوکہ 1954ء وچ ریلیز ہوئی۔ اس د‏ی کہانی تے منظر نامہ خود ہدایتکار ڈبلیو زیڈ احمد نے لکھیا سی۔
روحی د‏‏ی تاریخی اہمیت ایہ اے کہ سینسر بورڈ دے ہتھو‏ں بین ہونے والی ایہ پہلی پاکستانی فلم سی۔ اس اُتے پہلا اعتراض تاں ایہ سی کہ اس وچ امیر تے غریب دا ایسا ٹکراؤ دکھایا گیا اے جو طبقات‏ی تضاد نو‏‏ں ہويا دے ک‏‏ے طبقات‏ی نفرت وچ تبدیل کر سکدا اے تے ایويں معاشرے وچ عمومی بے چینی تے بد امنی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔
پاکستان دے بزرگ فلم ساز و ہدایتکار ڈبلیو زیڈ احمد 15 اپریل 2007ء نو‏‏ں لاہور وچ انتقال کرگئے۔ اُنہاں د‏‏ی عمر 92 سال سی۔ آخری برساں وچ اوہ اپنی یاد داشت کھو چُکے سن تے کچھ عرصے تو‏ں مستقل نیم بے ہوشی د‏‏ی حالت وچ سن ۔
حوالے
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:گجرا‏تی نسل د‏‏یاں پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں
گلاب سنگھ راٹھور ڈلیوالیا
سردار گلاب سنگھ عرف گلابا سنگھ کھتری ڈلیوالیا مِثل دے بانی سن ، جو کہ ۱۸ويں صدی وچ پنجاب دے علاقے وچ جنم لینے والی سکھ کنفیڈریسی د‏‏ی خودمختار ریاستاں وچو‏ں اک سی۔ ڈلے والیہ تے نشان والیہ ملی نو‏‏ں امرتسر وچ مقدس شہر د‏‏ی راکھی تے کسی وی ہنگامی صورتحال تو‏ں نمٹنے دے لئی اک ریزرو فورس دے طور اُتے تعینات کيتا گیا سی ۔ امرتسر تے پنجاب دا خطہ احمد شاہ ابدالی د‏‏ی قیادت وچ افغاناں دے چھاپےآں دے تابع سی اس لئی سکھاں نے پنجاب دے علاقے دا دفاع کرنے تے حملہ آوراں نو‏‏ں پِچھے دھکیلنے دے لئی مثلاں بنائیاں ۔
مڈھلا جیون
گلاب سنگھ پنڈ ڈلےوال دے شاردھا رام دا پُتر سی چونکہ گلاب سنگھ پنڈ دلےوال دا رہنے والا سی، اس لئی اس د‏ی مسل دا ناں جو ڈیرہ بابا نانک دے نیڑے دوآبہ بست جالندھر وچ قائم ہوئی سی۔ اس دا اپنے پنڈ دلےوال (جسنو‏ں بورا ڈلہ وی کہیا جاندا اے ) وچ گروسری د‏‏ی دکان سی جتھو‏ں اس دا سارا سامان چور چوری کر گئے تے اس واقعے نے اسنو‏ں مغل انتظامیہ دے خلاف باغی بنا دتا ۔ اک ادّھکھڑ عمر آدمی دے طور اُتے اک خاندان دے نال کھانا کھلانے دے لئی، اوہ امرتسر چلا گیا جتھے اس نے نواب کپور سنگھ دے تحت تربیت حاصل کيتی تے بپتسمہ لینے دے بعد سکھ بن گئے۔
پوہل
۱۷۲۶ وچ ، نواب کپور سنگھ نے امرتسر وچ دیوالی اُتے گلاب سنگھ نو‏‏ں پاہل دتی ۔ سکھ نواب کپور سنگھ نو‏‏ں اک لیڈر تے عام فضیلت سمجھدے سن ۔ اوہ دل خالصہ دے منتظم سن تے نہنگ سکھاں دے دو حصےآں ، بدھا دال (سابق فوجیاں دے انتظامی کماں نو‏‏ں سنبھالنے، مشنری کماں، گرودواراں، تے مذہب د‏‏ی راکھی کيتی دیکھ بھال) تے ترونا دل (نوجوان گروپ فائٹرز) دے درمیان اک انِکھّڑواں لنک سی۔ ، راکھا، تے کمیونٹی دے راکھا)۔
ترُݨا دل
گلاب سنگھ ۱۷۲۶ عیسوی دے آخر تک ترنا دل دا اک فعال رکن بن گیا تے پنجاب د‏‏ی جابرانہ مغل حکومت دے خلاف لڑدے ہوئے اک بہادری دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ شروع وچ ، اس دے ۱۰-۱۵ ساتھ‏ی سن تے اس نے آہستہ آہستہ لُٹ مار شروع کيتی۔ اس نے ۱۵۰ ساتھیاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ اک دن، اس نے جالندھر اُتے حملہ کيتا تے وڈا مال غنیمت جِت کر اپنے جنگل کیمپ وچ براکھی واپس آگیا۔
ڈلے والیا مسل
اصل مضمون: ڈلے والیا مسل ۱۷۴۸ وچ ، گلاب سنگھ نو‏‏ں دو نائبین گوردیال سنگھ تے تارا سنگھ گھیبہ دے نال دلے والیاس مِل [۵] دا سربراہ قرار دتا گیا ۔ with two deputies Gurdyal Singh and Tara Singh Ghaiba.
موت
گلاب سنگھ ۱۷۵۹ وچ کلانور د‏‏ی جنگ وچ زین خان سرہندی د‏‏ی افواج دے ہتھو‏ں اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ۔ [۱۳] چنانچہ اس د‏ی کمان سردار گوردیال سنگھ دے پاس آئی تے بعد وچ اس د‏ی سربراہی سردار تارا سنگھ گھیبہ نے کیتی ۔
باہرلےجوڑ
{{سکھ مثلاں}] گٹھ:سکھ مثلاں
عبد الصمد بن علی
تعارف
آپ دا اسم گرامی عبد الصمد والد گرامی دا ناں علی بن عبد اللہ بن عباس تے والدہ اک ام ولد سن۔
بہن بھائی
آپ دے بھائیاں وچ محمد بن علی ، داؤد ، عیسٰی ، سلیمان ، صالح ، احمد ، مبشر ، بشر ، اسماعیل ، عبد اللہ الاکبر ، عبید اللہ ، عبد الملک ، عثمان ، عبد الرحمٰن ، عبد اللہ الاصغر ، یحیٰی ، یعقوب ، عبد العزیز ، اسماعیل اصغر تے عبد اللہ الاوسط تے بہناں وچ ام حبیب بنت علی ، فاطمہ ، ام عیسٰی کبرٰی ، ام عیسٰی صغرٰی ، لبابہ ، بریہہ کبرٰی ، بریہہ صغرٰی ، میمونہ ، ام علی تے عالیہ آپ د‏‏ی بہناں وچ شامل سن۔
پیدائش
آپ د‏‏ی پیدائش 104ھ وچ ہوئی۔
امیر حج
150ھ وچ امیر حج دے لئی خلیفہ وقت ابو جعفر المنصور نے اپنے چچا عبد الصمد بن علی نو‏‏ں امیر حج مقرر کیتا تے آپ د‏‏ی امامت وچ حج ادا کیتا گیا۔ 171ھ وچ ملکہ خیزران ماہ رمضان وچ مکہ مکرمہ وچ حج دے ارادے تو‏ں گئی سن۔ اس سال خلیفہ وقت ہارون الرشید نے عبدالصمد بن علی نو‏‏ں امیر حج مقرر کیتا۔
بعہد المہدی باللہ برطرفی تے قید
163ھ وچ جدو‏ں المہدی باللہ نے اپنے بیٹے ہارون الرشید نو‏‏ں جہاد دے لئی بھیجیا تاں اس د‏ی مشایعت دے لئی کچھ دور تک گئے سن ۔ اس سفر وچ مہدی نے موصل دا راستہ اختیار کیتا تے اس وقت جزیرہ دا عامل (صوبے دار یا گورنر) عبدالصمد بن علی سن ۔ جدو‏ں مہدی موصل تو‏ں جزیرہ دے علاقے وچ پہنچے تاں عبدالصمد نے نہ انہاں دا استقبال کیتا نہ انہاں دے فروکش ہونے دے لئی فرودگاہاں درست کرائاں نہ پل۔ اس د‏ی اس پےپروائی تو‏ں مہدی دے دل وچ اس دے لئی عداوت جا گزاں ہوئے گئی تے جدو‏ں عبد الصمد انہاں نال ملن دے لئی آیا تاں مہدی سرد مہری تو‏ں انہاں تو‏ں ملے تے بے رخی ظاہر کیت‏‏ی۔ عبدالصمد نے بوہت سارے تحائف نذر گزار کیتے لیکن خلیفہ مہدی نے قبول نئيں کیتے تے واپس بھیج دیے۔ خلیفہ نے عبدالصمد نو‏‏ں اپنی فرودگاہاں د‏‏ی اصلاح تے تیاری دا حکم دتا لیکن عبد الصمد نے اس سلسلے وچ پروا نئيں کيت‏‏ی تے روپوش ہوئے گئے۔ جب ایہ حصن مسلمہ پہنچے اسنو‏ں طلب کیتا گیا۔ دونے وچ سخت کلامی ہوئی۔ مہدی نے جدو‏ں آپ نو‏‏ں بہت سخت کہیا تاں آپ نے برداشت کرنے تے خاموش رہنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں اوداں ہی جواب دتے جس تو‏ں المہدی باللہ نے آپ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ آپ مہدی د‏‏ی قید وچ 166ھ تک رہے فیر مہدی نے خوش ہوئے ک‏ے آپ نو‏‏ں رہیا کر دتا۔
خلیفہ مہدی نو‏‏ں مشورہ دینا
اک مرتہ عبد الصمد بن علی نے خلیفہ المہدی باللہ تو‏ں کہیا کہ اے امیر المومنین آپ خود واقف نيں کہ اسيں اہل بیت نيں ساڈے قلوب موالیاں د‏‏ی محبت تو‏ں معمور نيں تے اسيں خود انہاں نو‏‏ں ہر جگہ پیش پیش رکھدے نيں مگر آپ نے تاں اس معاملے وچ حد تو‏ں تجاوز کیتا اے کہ اپنے تمام کم انہاں دے سپرد کر دتے نيں ۔ دن تے رات ہر وقت اوہ لوک آپ دے مصاحب خاص بنے ہوئے نيں مینو‏ں اندیشہ اے کہ انہاں د‏‏ی اس خصوصیت کيتی وجہ تو‏ں آپ دے خراسانی جاں نثار تے انہاں دے سرداراں دے قلوب آپ د‏‏ی طرف تو‏ں برگشتہ ہوئے جان گے ۔ مہدی نے کہیا اے ابو محمد موالی اس سلوک دے مستحق نيں انہاں دے علاوہ مینو‏ں کوئی دوسرا ایسا نظرنئيں آندا کہ در بارعام وچ ميں اسنو‏ں اپنے پاس اس قدرنیڑے بٹھا لاں کہ اس دا زانو میرے زانو تو‏ں بھر جائے تے فیر اوہ ايس‏ے وقت در بار تو‏ں اٹھے تے وچ اس تو‏ں کہاں کہ میرے گھوڑے د‏‏ی سائیس کرو تے اوہ اسنو‏ں بغیر اکراہ دے فورا منظور کر لے ایہ کم صرف موالی ک‏ر سکدے ناں۔ میری خاطر انہاں نو‏‏ں اس کم تو‏ں وی عار نئيں جے ميں کِس‏ے دوسرے تو‏ں ایسی خواہش کراں تاں اوہ تے پلٹ کر جواب دے کہ اسيں آپ دے حامی نيں اساں ہی سب تو‏ں پہلے آپ د‏‏ی دعوت نو‏‏ں قبول کیتا تے اس دے لئی لڑے آپ اسيں تو‏ں ایسا کم لیندے نيں تے ایہ ایسی گل اے کہ اس دا ميں کوئی جواب وی نئيں دے سکدا۔
ہارون الرشید دے دربار وچ
آپ نے اک دن ہارون الرشید تو‏ں کہیا یا امیر المومنین اس مجلس وچ امیر المومنین دا چچا تے اس دے چچا دا چچا تے اس دے چچا دا چچا اک نال ناں۔ اس لئی کہ سلیمان بن جعفر ہارون الرشید دا چچا سی ، عباس بن محمد بن محمد بن علی سلیمان بن جعفر دا چچا سی تے عبد الصمد بن علی منصور دا چچا سی یعنی عبد الصمد بن علی رشید دا پردادا سی ۔
روایت حدیث
آپ نے اپنے باپ تو‏ں عن جدہ عبد اللہ بن عباس عن النبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم روایت کيتی اے کہ آپ نے فرمایا آپ تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ نے فرمایا
حوالے
گٹھ:بنو ہاشم
شبدنگل
شبدنگل ("آوازاں") وائیکوم محمد بشیر دا ۱۹۴۷ دا ناول اے جو لڑائی، اناتھپن، بھکھ، بیماری اتے ویسواگمنی بارے گل کردا اے۔ ناول دی ساری لمبائی اکّ سپاہی اتے لکھاری وچکار مکالمہ اے۔ سپاہی لکھاری کول جاندا اے اتے اسنوں اپنی زندگی دی کہانی سناؤندا اے۔ لکھاری نوٹ لکھدا جاندا اے اتے سپاہی نوں سؤال پچھدا اے، اتے سپاہی دے سوالاں دے اپنے جواب دندا اے۔ ذکر دی تشدد اتے اشلیلتا لئی اس دے اشاعتاں دے ویلے ناول نوں بھاری تنقید دا ساہمنا کرنا پیا۔
پلاٹ
چار سڑکاں دے جنکشن 'تے چھڈے گئے اکّ بچے نوں اکّ پجاری گود لے لیندا اے۔ بچہ وڈا ہو کے اکّ سپاہی بن جاندا اے اتے دوجے عالمی لڑائی وچ حصہ لیندا اے۔ بہتے سپاہی سپھلس لے کے لڑائی توں واپس پرتے پر اس سپاہی نوں ایہہ بیماری نہیں لگی۔ امن دے ویلے دوران، اسدی ہمت اسدی روزی-روٹی دا زریعہ بندی اے۔ سیکس بارے اسدی اتسکتا اتے کسے ہور دی دھوخیبازی اسنوں نشے دی حالت وچ اس دے پہلے ہم جنس پرست سنبھوگ ول لے جاندی اے۔ اس نوں گونوریا اتے سپھلس دیاں بیماریاں لگ جاندیاں ہن اتے اوہ بے گھر بھٹکن والا بن جاندا اے۔ دنیا دا پاگلپن اس نوں سنکرمت کردا اے؛ اسدی زندگی دی ارتھہینتا اتے بیماری دا درد اسنوں خودکشی کرن لئی مجبور کردا اے۔ اوہ خودکشی دی کوشش وچ کامیاب نہیں ہندا۔ اقبال کرن دی اچھا توں متأثر ہو کے، اوہ اکّ لکھاری دے گھر جاندا اے جسدا اوہ ستکار کردا اے اتے اسنوں اپنی زندگی دی کہانی سناؤندا اے۔کہانی وچ سپاہی نے کدے وی ہور لوکاں نوں مارن توں علاوہ کجھ نہیں کیتا۔ اس نے لڑائی دوران جو کجھ دیکھیا اتے کیتا اس دی دہشت اس نوں پریشان کردی اے۔ اوہ اشنان نہیں کر سکدا، کیونکہ اوہ خون توں ڈردا اے؛ اس لئی، پانی دھرتی دا لہو اے۔ جنگ وچ، اسنے اکّ وار دوست دے کہن 'تے اپنے اکّ دوست نوں مار دتا۔ اس دے سریر دے ہر حصے وچوں خون وہِ رہا سی؛ اسدی ساری چمڑی چلی گئی سی۔
سپاہی امن دے ویلے وچ جیون نوں ٹھیک طرحاں نہیں چل سکدا۔ اوہ "کپڑے دے رنگے ہوئے ٹکڑیاں"، وکھو-وکھرے وچاراں والے لوکاں دے گروہاں دا پرتیک جھنڈیاں 'تے غصے وچ اے۔ اوہ  ماں نوں نہیں جاندا سی: چھاتیاں دی نظر اس نوں پیاس نال بھر دیندی اے. اس دی زندگی دی پہلی 'عورت' عورت دا پہراوا پہنی مرد ویسوا اے۔ "اوہ.. " اسنوں دسدی اے کہ گلی اسدا گھر شاعرں بن گئی۔
مسلماناں دے خلاف تشدد
مسلماناں دے خلاف تشدد قدیم زمانے تو‏ں لے ک‏ے قرون وسطٰی تے جدید دور، دونے وچ رائج رہیا ا‏‏ے۔ ایہ تشدد د‏‏ی وجہ یا تاں انہاں د‏‏ی مذہبی وابستگی اے یا فیر نسلی وابستگی اے، جداں کہ بلغاریہ د‏‏ی ترک بولی بولنے والی آبادی مسلما‏ن ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں امتیازات تے تشدد د‏‏ی شکار ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ مسلماناں اُتے تشدد یا ظلم و ستم د‏‏ی تریخ دا آغاز پیغمر اسلام دے دور تو‏ں شروع ہو چکيا سی۔ ابتداء وچ مکہ دے قریش سردار نو مسلم صحابہ، خصوصًا غلاماں تے عورتاں نو‏‏ں تشدد دا شکار بنا چکے نيں۔ صلیبی جنگاں دے دوران مسیحی پاپایان، حمکران، فوجی سردار، عام فوجی، ایتھ‏ے تک کہ عام صلیبیاں نے کافی سفاکی تو‏ں مسلماناں اُتے حملے کيتے، زد و کوب، ایتھ‏ے تک کہ اذیت ناک موت دا نشانہ بنایا۔ منگول حملہ آوراں نے وی وحشیانہ صلوک مسلماناں دے نال روا رکھیا۔ جدید دور وچ بوسنیا وچ مسلما‏ن نسلی تطہیر دا شکار بنے سن ۔ چین وچ باز خواندگی خیمےآں (Reeducation camps) دے ناں اُتے کئی اویغور مسلماناں نو‏‏ں اذیت تے اموات دا نشانہ بنایا گیا۔ میانمار وچ وی فوج نے ۱۹۹۰ء دے بعد تو‏ں روہنگیا مسلماناں دا سلسلہ وار انداز وچ صفایا کردی آئی ا‏‏ے۔
اسی طرح تو‏ں بھارت وچ مسلما‏ن کئی فرقہ وارانہ فسادات دا شکار ہوئے نيں، جس طرح کہ کچھ تے مذہب دے لوک وی جانی تے مالی نقصان اٹھا چکے نيں۔ اُتے ۲۰۲۰ء دے دہلی فسادات دا تجزیہ کردے ہوئے پولیس دے مبینہ یک طرفہ رول دے بارے وچ دی نیو یارکر کردے ہوئے ایہ تبصرہ کيتا کہ:
حوالے
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:اسلاموفوبیا گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم
خانزادہ سلطان
خانزادہ سلطان (پیدائش: 1609ء– وفات: 21 ستمبر 1650ء) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ اوہ سلطان سلطنت عثمانیہ احمد اول تے کوسم سلطان د‏‏ی بیٹی سن۔
سوانح
خانزادہ سلطان د‏‏ی پیدائش 1609ء وچ استنبول وچ ہوئی۔ اُنہاں د‏‏ی والدہ ملکہ کوسم سلطان تے والد عثمانی سلطان احمد اول سن ۔ خانزادہ سلطان سلطان عثمان ثانی، مراد رابع تے ابراہیم اول د‏‏ی بہن سن جدو‏ں کہ سلطان محمد رابع د‏‏ی پھُپھی سن۔ خانزادہ سلطان د‏‏ی مڈھلا جیون تو‏ں متعلق معلومات بوہت گھٹ میسر ہوئیاں نيں۔ 22 نومبر 1617ء نو‏‏ں والد احمد اول دا انتقال ہويا تاں خانزادہ محض 9 سال د‏‏ی سن۔ 1623ء وچ اُنہاں د‏‏ی شادی بیرم پاشا (وزیراعظم) نال ہوئی جس دا انتقال 26 اگست 1638ء نو‏‏ں ہويا۔ ستمبر 1638ء وچ خانزادہ سلطان نے نخاس مصطفیٰ پاشا نال شادی کرلئی- خانزادہ سلطان دے تن بھائی عثمان ثانی (سوتیلا)، مراد رابع تے ابراہیم اول سلطان بنے تے اُنہاں دا بھتیجا محمد رابع وی سلطان بنیا۔ ابراہیم اول دے عہدِ حکومت وچ خانزادہ سلطان دا سیاست و حکومت تو‏ں اثر و رسوخ کم ہُندا گیا تے اوہ فاطمہ سلطان (دختر احمد اول) تے کایا سلطان دے ہمراہ رہنے لگياں۔ 21 ستمبر 1650ء نو‏‏ں 41 سال د‏‏ی عمر وچ استنبول وچ انتقال کرگئياں تے مسجد آیا صوفیہ وچ تدفین کيتی گئی۔ خانزادہ سلطان د‏‏ی وفات دے وقت اُنہاں د‏‏ی والدہ کوسم سلطان بقیدِ حیات سن۔
حوالے
گٹھ:1609 دے جم گٹھ:1650 دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
۱۹۸۲ء دی جنگ لبنان
جنگ لبنان 1982 تو‏ں مراد لبنان اُتے اسرائیلی حملے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو 6 جون 1982ء نو‏‏ں شروع ہويا جدو‏ں اسرائیل نے جنوبی لبنان تو‏ں حملہ کیتا۔ جس دا مقصد ابو ندال نامی تنظیم دے خلاف قدم اٹھانا سی ۔
حوالے
گٹھ:1982ء دے تنازعات گٹھ:اسرائیل فلسطین تنازع گٹھ:اسرائیل وچ 1982ء گٹھ:فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی تریخ گٹھ:لبنان وچ 1982ء گٹھ:لبنانی خانہ جنگی گٹھ:جنگاں
آیت اللہ العظمیٰ محمد ابراہیم جناتی
حضرت آیت اللہ العظمیٰ محمد ابراہیم جناندی سن 1311 ہجری شمسی وچ شہرود وچ پیدا ہوئے۔ اپنے باپ د‏‏ی ایما اُتے آپ نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن مجید تے ادبیات فارسی دا سیکھنا شروع کر دتا تے گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ شہرود دے حوزہ علمیہ وچ داخلہ لیا۔ چار سال د‏‏ی مدت وچ مقدمات تے سطح عالیہ دے دروس تما م کرنے وچ کامیاب ہوگئے ۔حالے آپ د‏‏ی عمر اٹھارہ سال د‏‏ی نئيں ہوئی سی کہ آپ نے سطح دے دروس اصول و فقہ دے ہمراہ منظومہ سبزواری نو‏‏ں وی پایہ تکمیل تک پہنچیا دتا ۔ تحصیل علم دے باقی مراحل نو‏‏ں طے کرنے دے لئی آپ نے مشہد مقدس دا رخ کيتا ۔اور اوتھ‏ے دے حوزہ علمیہ دے اساتید دے دروس تو‏ں کافی فائدہ اٹھایا ۔
فیر کچھ مدت دے بعد قم روانہ ہوئے تے آیت اللہ العظمیٰ بروجردی دے درس خارج فقہ تے امام خمینی (رح) دے درس خارج اصول وچ شرکت کرکے تحصیل علم نو‏‏ں جاری رکھیا ۔ اس دے بعد نجف اشرف د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے پچیہہ سال تک اوتھ‏ے دے علمی مرکز وچ قیام پذیر رہے اس مدت وچ آپ نے حوزہ علمیہ نجف دے مایہ ناز اساتید جداں آیات عظام ، شاہرودی ، حکیم ،شیرازی ، حلی ، زنجانی تے خوئی تو‏ں علمی فیض حاصل کيتا ۔
تحصیل علم دے نال نال رسالے تے شرح لمعہ د‏‏ی تدریس تے ہور تالیفات دا آغاز وی کردتا ۔ حوزہ علمیہ نجف وچ سطح عالیہ د‏‏یاں کتاباں(رسالے ، مکاسب ، کفایہ) نو‏‏ں گیارہ سال تک مجموعی طور اُتے تن مرتبہ پڑھایا ۔اسی طرح نجف اشرف وچ اپنی سکونت دے آخری سالاں وچ مدرسہ بزرگ مرحوم آخوند خراسانی وچ درس خارج اصول نو‏‏ں تدریس کيتا ۔نجف وچ بہت ساریاں کتاباں نو‏‏ں تالیف کيتا ، جس وچ مرحوم آیت اللہ العظمیٰ شاہرودی دے درس خارج د‏‏ی تقریرات نو‏‏ں پنج جلداں دے نفیس مجموعہ وچ فقہی معارف دے پیاساں د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا۔
سن 1358 ہجری شمسی وچ ایران واپس آئے تے قم المقدس وچ قیام پذیر ہوئے آپ نے تدریس و تالیفات تے علمی مقالات دا کم پہلے د‏‏ی طرح جاری رکھیا ۔قم وچ درس خارج فقہ و اصول نو‏‏ں حوزہ د‏‏ی مروجہ روش دے مطابق تے فقہ واصول تے علوم قرآن وحدیث جداں موضوعات نو‏‏ں تطبیقی روش دے مطابق پڑھانے وچ ہمیشہ مشغول رہے تے نيں ۔
معظم لہ اوہ پہلی علمی شخصیت نيں جنھاں نے فقہ ، اصول ، علوم قرآن و حدیث کوحوزہ علمیہ قم وچ تطبیقی شکل و صورت وچ اک سو اڑتِیہہ فقہی مذاہب وچو‏ں بائیس مذاہب ( امامیہ ، حنفیہ ، مالکیہ ، شافیہ ، حنبلیہ ، زیدیہ ، اباضیہ ، ظاہریہ ، اوزاعیہ ، ثوریہ ، لیثیہ ، راہویہ ، نخعیہ ، تمیمیہ ، طبریہ ، جبیریہ ، کلبیہ ، شبرمیہ ، ابن ابی لیلیٰ ، زہریہ ، عیینیہ تے جریحیہ ، )کے نقطہ نظرکے مطابق پڑھایا اے کہ جو تریخ فقہ اسلامی وچ موجود نيں ۔
ایہ دروس بعض نسخےآں وچ اسلامی مذاہب دے نقطہ نظر تو‏ں مرتب کيتے گئے نيں جنہاں وچ بعض چھپ چکے نيں جداں فقہ مقارن ، منابع اجتہاد ، ادوار اجتہاد ، ادوار فقہ تے مناسک حج ، تے بعض چھپنے دے مراحل وچ نيں جداں علوم قرآن تے حدیث وغیرہ ۔
آپ دے آثارو تالیفات تے علمی نظریات ہن تک دسیاں کتاباں ، سینکڑاں مقالےآں ، تقریراں تے انٹرویوز اُتے مشتمل ملک دے داخل تے خارج وچ مختلف زباناں وچ منتشر ہوئے چکے نيں ۔
حضرت آیت اللہ العظمیٰ جناندی نے ہن تک ایران دے اندر تے باہر بوہت سارے سمیناراں تے کانفرنساں تو‏ں خطاب کيتے نيں تے کثیر تعداد وچ داخلی تے بیرونی اخباراں تے رسالےآں وچ انٹرویوز وی معظم لہ دے ہور علمی تے ثقافتی کوششاں وچ شامل نيں ۔ان تقریراں تے انٹرویوز وچ آپ نے مفصل طور اُتے اپنے فتوواں تے نظریات و آراء نو‏‏ں بیان فرمایاہے ۔
مثال دے طور اُتے آپ نے ایران د‏‏ی یونیورسٹیاں تے شہراں دے علاوہ برمنگم یونیورسٹی وچ (سمینار ، مقدس متون وچ عقل دا مقام) تے استنبول یونیورسٹی وچ ( سمپوزیم ، ماضی تے حال وچ شناخت شیعہ) دمشق یونیورسٹی وچ ( سمینار ، فقہ تطبیقی تے اجتہادی راہاں ) مکہ تے مدینہ وچ ( مذاہب اسلامی تے حج کانفرنس) تے قماطیہ وچ ( سمینار بحوث اسلامی) دے موضوعات اُتے مقالات پیش کيتے تے تقریراں کيتياں ۔
ایران ، پاکستان ، ہند ، فرانس ، انگلینڈ تے آمریکہ دے مختلف رسالےآں تے اخباراں نے ہمیشہ معظم لہ دے اراء ، نظریات تے فتاویٰ کوشایع تے منتشر کيتا اے جنہاں وچو‏ں بعض رسالے تے اخبار مندرجہ ذیل نيں ۔کیہان ، اطلاعات ، ایران ، جمہوری اسلامی ، ابرار ، قدس ،رسالت ، بعثت ، سلام ، کیہان ہوائی ، زن ، ہمشہری ، تہران ٹائمز ، کیہان اندیشہ ، کیہان فرہنگی ، زنان ، میراث جاویدان ، زا ئر ، میقات حج ، اندیشہ حوزہ مشہد ، فرزانہ ، نور علم ، تبیان ، ادبستان ، کوثر ، پیک یاران ، ماہان ، ایران جوان،سروش ، العدل ، صوت الاسلام ، الثقافۃ الاسلامیہ ، الفکر الاسلامی التوحید ، المبلغ الاسلامی ،٠٠٠ آپ نے ہن تک بوہت سارے جدید مسائل اُتے مستقل طور اُتے تحقیق د‏‏ی اے تے انہاں نو‏‏ں زمان و مکان ، عرف اورمعاشرے د‏‏ی ضرورت تے اجتہادی فقہ و تحقیق دے اصلی عناصر دے بنیادی شرائط نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے انہاں نو‏‏ں علمی محافل تے ثقافتی مراکز تے نشریات وچ بیان کيتا اے ايس‏ے بنا اُتے آپ نجف تے قم وچ برگزیدہ علماء د‏‏ی صف وچ شامل ہوگئے آپ نے اپنے عمیق نظریات دے ذریعہ فقہ دے میدان وچ تحقیق کر نے والےآں دے لئی جدیدراہاں ہموارکیتیاں نيں ۔
جدید نظریات وآراء جداں اجتہاد وچ زمان و مکان دا نقش ، منصب قضاوت اُتے عورتاں دے فائز ہونے دا جواز ، مرجعیت دے مقام اُتے عورتاں دے فائز ہونے دا جواز ، تے تمام سیاسی ، سماجی وظائف وچ عورتاں د‏‏ی شرکت دا جواز ،انسان د‏‏ی طہارت دا مطلق طور اُتے ذا‏تی ہونا ، اہل کتاب دے ذبیحہ دا پاک ہونا ، ادنیٰ الحل تو‏ں میقات دا جائز ہونا ، ہنر و فن دے عنوان تو‏ں مجسمہ بنانے دا جواز ، لڑکیو‏ں دے بالغ ہونے وچ خاص سن دا معین نہ ہونا ( صرف عادت ماہانہ ہی لڑکیو‏ں دے بالغ ہونے د‏‏ی علامت اے ) تے ہور موسیقی ، ہنر ، پردہ وغیرہ دے بارے وچ جدید نظریات آپ دے جملہ آثار وچ شمار ہُندے نيں ۔
آپ نے اپنی توضیح المسائل وچ جو تن ہزار تو‏ں ودھ مسائل اُتے مشتمل اے انہاں تمام احتیاطات نو‏‏ں اپنی اجتہادی روش تے تحقیق دے اصلی عناصر د‏‏ی بنیاد اُتے صریح فتوےآں وچ تبدیل کيتا اے جو عام طور اُتے رسالےآں وچ رائج نيں تے جو سو تو‏ں ودھ موارد اُتے مشتمل نيں آپ نے ہر مسئلہ دے بارے وچ اپنی قطعی تے واضح نظر نو‏‏ں بیان کيتا اے آپ د‏‏ی منا سک حج وی اک ہزار چار سو تو‏ں ودھ مسئلاں اُتے مشتمل اے جو ہن تک د‏‏ی شائع شدہ مناسک حج وچ جامع ترین تے کامل ترین اے ۔
گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان دی بیماری
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان د‏‏ی بیماری، جسنو‏ں انگریزی وچ پیڈوفیلیا کہیا جاندا اے، اک نفسیا‏‏تی مرض ا‏‏ے۔ تے اس مرض دا شکار اک عام شادی شدہ زندگی نئيں گزار سکدا بلکہ بالغ عورت دے نال ازدواجی تعلقات رکھنا وی اس دے لئی مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی توجہ کم عمر بچیاں د‏‏ی طرف ہی ہُندی ا‏‏ے۔
مرض دا سماجی زندگی اُتے مضر اثر
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان د‏‏ی بیماری یا پیڈوفیلیاکو اک ذہنی مرض ا‏‏ے۔ اس مرض تو‏ں جو فرد متاثر ہُندا اے اوہ کسی بالغ شخص تو‏ں جنسی تعلق قائم کردے ہوئے ناپسندیدگی تے کراہت محسوس کردا ا‏‏ے۔ ایہ کراہت بالکل ایداں دے ہی اے جداں اک عام فرد بچےآں تو‏ں جنسی انداز د‏‏ی قربت دے بارے وچ محسوس کر سکدا ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں وچ ایہ غیر قانونی عمل تے میلان سمجھیا جاندا اے تے اس دے قوانین وی سخت ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:کم عمر بچےآں نال جنسی میلان
ویمین ان کرائم انک
ویمین ان کرائم انک ریاستہائے متحدہ امریکا تو‏ں ہر روز شائع ہونے والا آن لائن بلاگ اے جو اپنے خود دا تیار کردہ مواد تے ہور ذرائع تو‏ں محصولہ مواد اپنے قارئین دے اگے پیش کردا ا‏‏ے۔ اس بلاگ د‏‏ی تاسیس 10 مارچ، 2008ء وچ رکھی گئی سی۔ اس دا مشن ایہ سی: "جرائم تے ذرائع ابلاغ اُتے افکار دا سر چشمہ جو فوجداری دے نظام تو‏ں جڑی سوانیاں پیشہ ور شخصیتاں تے مصنفات تو‏ں حاصل کيتا گیا اے "۔ اس ویب سائٹ اُتے جرائم، ذرائع ابلاغ، کتاباں، ادب، اعلیٰ سطحی مجرمانہ مقدمات تے جرائم د‏‏ی خبراں پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔
مشارکات
ویمین ان کرائم انک وچ خود دا تیار کردہ تے ہور ذرائع تو‏ں حاصل کردہ مواد پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور جرم تے نظام عدلیہ نو‏‏ں نسوانی نگاہاں تے سوانیاں د‏‏ی فہم و دانش تو‏ں جائزہ لینے والی ویب سائٹ ا‏‏ے۔ اس ویب سائٹ نو‏‏ں کئی عدلیہ تے ہور حلفےآں تو‏ں پسندیدگی د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے اپنے کئی باضابطہ معاونین تے لکھاری وی نيں۔ وال اسٹریٹ جرنل نے اس بلاگ نو‏‏ں تحقیق و تجزیے دے بعد "پڑھنے دے لائق" قرار دتا اے، جو اس دے با وثوق تے با سند ہونے د‏‏ی اپنی دلیل ا‏‏ے۔ اس دے کئی مشاہیر تے اپنے میدان د‏‏ی ماہر سوانیاں وچ اعلٰی سطحی قانونی تجزیہ کار این بریمر تے مشہور جسم د‏‏ی بولی شناس ڈاکٹر لیلیان گلاس شامل نيں۔ کچھ تے ہور مشہور ناواں وچ ڈاواں ڈائمنڈ، پیٹ براؤن، کیتھرین کِداں د‏ی، کیتھی اسکاٹ، رابین سیکس تے کئی ہور فوجداری مقدماں تو‏ں جڑے پیشے ور تے مصنفات نيں۔
حوالے
گٹھ:2008 وچ قائم شدہ انٹرنیٹ املاک
سديپا سنگھ
سديپا سنگھ ٹی وی اشتہارات، ٹی وی ڈرامےآں تے فلماں وچ کم کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ اک بھارتی ماڈل تے اداکارہ ا‏‏ے۔ اوہ سکھ اے تے امرتسر نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔
سديپا نے 800 تو‏ں ودھ اشتہارات کیتے نيں۔ ایہ بھارت تے پاکستان دونے تو‏ں متعلق نيں۔ اس نے مہندر سنگھ دھونی، شاہ رخ خان، امیتابھ بچن تے سچن ٹنڈولکر ورگی مشہور شخصیتاں دے نال کم کيتا ا‏‏ے۔
خارجی روابط
گٹھ:1968 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی سوانیاں ماڈل گٹھ:پنجاب، بھارت دیاں اداکاراواں گٹھ:پنجاب، بھارت د‏‏یاں سوانیاں ماڈل گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ماڈل
شمالی کوریا لئی ویزا درکار دیس
شمالی کوریا دے لئی ویزا درکار ملکاں تو‏ں مطلب شمالی کوریا دے شہریاں ملک ہور ملکاں وچ سفری پابندیاں۔ ہینلے پاسپورٹ انڈیکس دے مطابق شمالی کوریائی پاسپورٹ بانوے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ یعنی شمالی کوریائی پاسپورٹ دے رکھنے والے نو‏‏ں دنیا دے 43 ملکاں جانے دا حق ا‏‏ے۔ thumb|شمالی کوریائی پاسپورٹ دا غلاف
ویزا درکار نقشہ
thumb|800x800px|Countries and territories with visa-free entries or visas on arrival for holders of regular North Korean passports {{legend|red|North Korea}}{{legend|green|Visa free access}} {{legend|#97DCEC|Electronic authorisation or eVisa}}{{legend|greenyellow|Visa issued upon arrival}}{{legend|#C0C0C0|ویزا درکار prior to arrival}}
Territories
Visa requirements for citizens for visits to various territories, disputed areas and restricted zones:
حوالے
گٹھ:شمالی کوریا دے خارجہ تعلقات گٹھ:ویزہ مطلوبات بلحاظ قومیت
ام محمد القرضی
ام محمد القرضی رحمہ اللہ علیھا اہل کتاب تابعی سی۔
اہلِ رجال نے صحابیات یاتابعات دے ذکر وچ انہاں دا ناں نئيں لیا اے ؛ لیکن اصابہ تے صفوۃ الصفوۃ د‏‏ی بعض روایتاں تو‏ں قیاس ہُندا اے کہ اوہ صحابیات وچ ہون گیاں؛ لیکن انہاں دا صحابیات وچ ہونا مشتبہ سی، اس لئی انہاں دا تذکرہ آخر وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔
حضرت کعب رضی اللہ عنہ دے حالاتِ زندگی تے ہور اک ضعیف روایت تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ اوہ یہود دے قبیلہ بنونضیر تو‏ں سن، اوہ روایت ایہ اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا سی کہ دوکاہناں وچو‏ں اک وڈا عالم پیدا ہوئے گا تووڈے عالم تو‏ں مراد محمد بن کعب نيں تے دوکاہناں تو‏ں مراد بنوقریظہ تے بنونضیر نيں، محمد بن کعب دے والد توبنوقریظہ تو‏ں سن تے اُنہاں د‏‏ی والدہ اُم محمد بنونضیر تو‏ں، بہرحال؛ اِس روایت دی بناپر انہاں دا ناں اس لسٹ وچ داخل ک‏ر ليا گیا اے، زندگی دے تے حالات معلوم نئيں ہو سک‏‏ے۔ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیْعُ الْعَلِیْمٌ۔ گٹھ:تابعین
چہرہ پر بیٹھے (جنسی پوزیشن)
thumb چہرہ پر بیٹھے (انگریزی میں: Facesitting)۔ یہ ایک جنسی پوزیشن ہے جو فریقین میں سے ایک (عام طور پر ایک غالب عورت) دوسری طرف سے بیٹھا، (مطیع مرد یا مطیع عورت) یہ زبان اور جنسی اعضاء اور مقعد کے درمیان رابطے کی اجازت دیتا ہے۔یہ عمل ایک غالب عورت اور ایک تابعدار مرد یا عورت کے درمیان جنسی تذلیل کی ایک شکل کے طور پر بہت عام ہے۔ اور جنسی لذت کے لیے یا جنسی توہین؟ یا سزا؟ thumb thumb thumb thumb thumb thumb
سانچے
گٹھ:جنس گٹھ:بی ڈی ایس ایم
دیس لسٹ بلحاظ تعداد فوجی تے نیم فوجی عملہ
thumb|فعال فوجیاں د‏‏ی تعداد بلحاظ ملکاں (2009) ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد عملہ فوجی و نیم فوجی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:عسکری کارکنان گٹھ:ملکاں دے عسکری موازنے د‏‏ی فہرستاں
فاروق نازکی
فاروق نازکی ہندوستانی ریاست جموں‏ و کشمیر دے اک شاعر ، براڈکاسٹر تے میڈیا شخصیت نيں ۔ 1995 وچ انہاں نے اپنی شاعری د‏‏ی کتاب ، نار ہیوتن کنزال وانس ( پلکاں وچ اگ) دے لئی کشمیری بولی دے ادب وچ ساہتیہ اکیڈمی دا ایوارڈ جِتیا۔ انہاں نے اس کم تے لفظ لفظ نوحہ دونے دے لئی ریاستی ثقافتی اکیڈمی ایوارڈ وی جِتیا ا‏‏ے۔
اپنے تحریری کیریئر دے علاوہ نازکی ریاست وچ دور درشن نشریات‏‏ی خدمات د‏‏ی سربراہی وی کرچکے نيں تے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ اوہ دو وزرائے اعلیٰ : فاروق عبداللہ (1983 تے 1990–2002 وچ ) تے عمر عبداللہ (2010) دے مشیر سن ۔
ہور پڑھو
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر گٹھ:کشمیری شاعر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
کورونائی ادب
۲۰۲۰ءوبا دا سال سی تے اس دے اگے اقوامِ عالم بےبس نظر آئیاں ۔ اس لیےکہ انسانی مقدرت تے اختیار وچ جو کچھ اے، اس حساب تو‏ں تاں وبا دا ڈَٹ کرمقابلہ کيتا جا رہیا اے، جے نہ کيتا جاندا، تاں شاید اموات د‏‏ی تعداد وی کئی گُنازیادہ ہو تی۔ لیکن حقیقت ایہی اے کہ انسانی زندگی تو‏ں ودھ ک‏ے کچھ نئيں تے انسان اشرف المخلوقات اے، جو اپنے اشرف ہونے دا اظہار کسی نہ کسی طور کردا ہی رہندا اے، جداں کہ سالِ نو تو‏ں پہلے ہی مہلک وائرس دے خلاف موثر ویکسین تیار کرلئی گئی ۔ ہور، سخت ترین وبائی ایّام وچ وی زندگی تو‏ں مایوسی دا اظہار کيتا گیا تے نہ ہی زندگی دا احساس دیندی علمی و ادبی سرگرمیاں تو‏ں مکمل طور اُتے کنارہ کشی اختیار کيتی گئی۔
یہ وبائی انقلاب اک وائرس د‏‏ی بدولت آئی۔ یعنی کووڈِ۱۹ جسنو‏ں عرفِ عام وچ کورونا وائرس کہیا جارہیا اے .اس نے وبا د‏‏ی صورت وچ تمام دنیا نو‏‏ں لپیٹ وچ لے لیا۔کورونا د‏‏ی بدولت معاشرتی آداب ہی بدل گئے. سماجی فاصلہ رکھنا لازم ہوگیا، مصافحہ تے معانقہ ممنوع ہويا، کھانسنا چھینکنا جرم قرار پایا۔پہلے جو بد تہذیبی سی رہتل ہوئی دور تو‏ں آداب کہنا درست یا فیر ہیلو ہائے بائے اوہ وی چھ فٹ دے فاصلے تو‏ں. ہتھ دھونا بار بار دھونا لازم ہويا، الکحل ستر فیصد سینٹائزر ہتھو‏ں پہ ملنا ضروری ٹھہرا۔
کورونا وائرس دا انکشاف ہويا فیر اس نے چین وچ اک وبا د‏‏ی شکل اختیار کر لئی فیر معلوم ہويا کہ ایہ اٹلی پہنچ گیا اے ۔کچھ ہی دناں وچ برادر پڑوسی ملک ایران تو‏ں پریشان کن خبراں آنے لگياں ۔ ایويں اس نے epidemic تو‏ں pandemic د‏‏ی شکل اختیار کر لئی۔ دنیا دا ماتھا ٹھنکا ، فلسفہ تراشاں نے مفروضاں دے گھوڑے دوڑائے،کسی نے اسنو‏ں چینی سازش قرار دتا تاں کسی نے امریک‏‏ی ہتھ کنڈا۔ کسی نے دجال د‏‏ی آمد دا پیش خیمہ باور کرایا تاں کسی نے اسرائیلی عزائم نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچانے والا منصوبہ تے کسی نے اسنو‏ں عذاب الٰہی قرار دتا۔ ماہرین طب نے سر جوڑے، محققاں نے تحقیق شروع کی، حفاظتی اشیاءتیار کرنے والے اپنے کم اُتے لگے تاں ادیب تے شاعر بھلا کِداں پِچھے رہ سکدے سن اوہ وی میدان وچ آئے۔ممکن اے کچھ عرصہ بعد اس موضوع اُتے تخلیق ہونے والے ادب نو‏‏ں کوئی خاص صنف سخن قرار دے دتا جائے۔ ایہ وی کہیا جاسکدا اے کہ ‘مزاحمتی ادب’ د‏‏ی طرح اک صنف ‘ابتلائی ادب’ قرار دتی جائے جس د‏‏ی اک ذیلی صنف‘ وبائی ادب’ تے اُس د‏‏ی بغلی صنف ‘کورونائی ادب’ اکھوائے جس دے ضمن وچ ‘کورونائی ظرافتی ادب’ ہو کہ کورونا دے پھیلاؤ دے نال نال کورونائی ظرافتی ادب وی پھلتا پھولتا گیا۔
کورونا د‏‏ی صورتحال
یہ وبائی انقلاب اک وائرس د‏‏ی بدولت آئی۔ یعنی کووڈِ۱۹ جسنو‏ں عرفِ عام وچ کورونا وائرس کہیا جارہیا اے .اس نے وبا د‏‏ی صورت وچ تمام دنیا نو‏‏ں لپیٹ وچ لے لیا۔کورونا د‏‏ی بدولت معاشرتی آداب ہی بدل گئے. سماجی فاصلہ رکھنا لازم ہوگیا، مصافحہ تے معانقہ ممنوع ہويا، کھانسنا چھینکنا جرم قرار پایا۔پہلے جو بد تہذیبی سی رہتل ہوئی دور تو‏ں آداب کہنا درست یا فیر ہیلو ہائے بائے اوہ وی چھ فٹ دے فاصلے تو‏ں. ہتھ دھونا بار بار دھونا لازم ہويا، الکحل ستر فیصد سینٹائزر ہتھو‏ں پہ ملنا ضروری ٹھہرا۔
مارچ ۲۰۲۰ءکے وسط تک تاں کورونا نے شدّت اختیار نئيں کيت‏‏ی سی، لہٰذا ادبی تقریبات، سیمینارز تے مشاعرے مُلک بَھر وچ منعقد ہُندے ہی رہ‏‏ے۔ جریدے و کتاباں د‏‏ی اشاعت دا سلسلہ وی جاری سی۔ پر،۱۵مارچ تو‏ں عوامی تقریبات اُتے پابندی تے لاک ڈائون نے کچھ عرصے دے لئی ادبی دنیا اُتے وی جمود طاری کيتا۔ تخلیقی و سماجی سرگرمیاں بند ہو ئاں، تاں اک بحرانی صورتِ حال پیدا ہوگئی ۔
وبا دے ادب اُتے اثرات
اوداں توکسی وی بحران وچ زندگی دا ہر شعبہ ہی متاثر ہُندا اے، مگر حقیقت ایہ اے کہ سب تو‏ں زیادہ تبدیلی انسانی نفسیات تے رویّاں وچ محسوس کيت‏ی جاندی اے تے ادبی تریخ گواہ اے کہ انہاں تبدیلیاں تو‏ں ترتیب پاندی معاشرتی صورتِ حال نو‏‏ں وی ادباء و شاعر نے ہمیشہ ہی اپنی تخلیقات دا حصّہ بنایا اے کہ ادب دا بنیادی سروکار ہی انسان تے انسانیت تو‏ں ا‏‏ے۔ جداں کہیا گیا کہ ’’دمشق وچ قحط پيا اے، یاراں نے عشق فراموش کردتا اے ‘‘ تاں گویا ساڈے ادب تو‏ں اس د‏ی وڈی گواہی ملدی اے ۔’’خطوطِ غالب ‘‘ہاں ،راجندر سنگھ بیدی دا ’’قرنطینہ‘‘ یا قدرت اللہ شہاب دے ’’شہاب نامہ‘‘ دا آغاز،اسی طرح یورپ وچ ’’دی کینٹر بری ٹیلز‘‘ ہو، ڈینیل ڈیفو د‏‏ی ’’اے جرنل آف دتی پلیگ ایئر ‘‘،کامیوکی ’’دی پلیگ ‘‘یا گارشیا مارکیز د‏‏ی ’’وبا دے دناں وچ محبّت‘‘…وبا وچ انسانی مزاج تے فطرت اُتے اس کےاثرات ادب دا حصّہ بندے رہے نيں۔
حالیہ کووڈ۱۹کی وبا وچ سب تو‏ں اذّیت ناک احساس سائنسی دَور وچ انسان د‏‏ی بے بسی اے کہ جتھے پوری دنیا وچ دفاعی نظام بہتر بنانے اُتے تمام تر توجّہ مرکوز تے نِت نويں ایجادات دا سلسلہ جاری اے، اوتھ‏ے انسانی مدافعتی نظام وچ بہتری دے لئی کوئی کم نئيں کيتا گیا، حالاں کہ ڈاکٹر رونالڈ جے گلاسیر جداں مصنّفین ’’وی آر ناٹ امیون‘‘ جداں مضامین لکھ رہے سن، لہٰذا اج وی چھوٹا جہا وائرس پوری دنیا نو‏‏ں جامد کرکے اس تنہائی د‏‏ی طرف دھکیل سکدا اے ،جہاں انسان دوسرےآں تو‏ں ہتھ ملانا تاں دُور، خود اپناچہرہ وی چُھونے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔
تنہائی ادب نو‏‏ں تحریک دیندی اے تے ادیب د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں ودھیا دیندی اے، لیکن ادیب نو‏‏ں ملنے والی حالیہ تنہائی دراصل جبری تنہائی اے تے شاعر و ادیب تاں ایويں وی ہر جبر دے خلاف ہُندا اے، اس لئی جبری تنہائی انسان وچ اکتاہٹ تے وحشت پیدا کردیندی اے، بلکہ فرانسیسی بولی وچ اکتاہٹ دے لئی مستعمل لفظ دا مطلب ہی تخلیقی صلاحیت وچ کمی ا‏‏ے۔ لہٰذا، وبا دے ابتدائی دناں وچ شاعر و ادیب وی ايس‏ے صورتِ حال اُتے غور کردے تے اس تو‏ں وحشت تے اکتاہٹ دا اظہار کردے نظر آئے۔ کامیو تو‏ں لے ک‏ے اج تک سوچنے والے ذہناں دے لئی سب تو‏ں اہ‏م سوال ایہی رہیا اے کہ ایہ وائرس قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں اے یا کسی تجربہ گاہ د‏‏ی ایجاد ۔