cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی
پنجابی بولیاں دے ہند یورپی پروار وچوں ہند-ایرانی پروار نال تعلق رکھدی ہے۔ ایہہ پنجابیاں دی ماں بولی اے تے سکھ مت دی مذہبی بولی وی اے ۔ ایہدے وچ گرو گرنتھ صاحب دی رچنا کیتی گئی اے ۔ ایہہ دنیا تے خاص کر لموچی ایشیا دے اُگھے بھنگڑا سنگیت دی بولی اے ۔ پاکستان وچ ایہ سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے ۔ لفظ "پنجابی" نوں پنجاب نال تعلق لئی ورتیا جاندا اے جویں کہ پنجابی بولن والیاں تے پنجاب دے رہن والیاں نوں وی پنجابی کیہا جاندا اے ۔
پنجابی(شاہ مکھی: پنجابی، گرمکھی: ਪੰਜਾਬੀ) اک ہند یورپی زبان اے جو باشندگانِ خطۂ پنجاب وچ رائج ا‏‏ے۔ پنجابی بولن والےآں وچ ہندو مت، سکھ مت، اسلام، تے مسیحیت دے پیروکار شام‏ل نيں۔ اول الذکر مذہب دے علاوہ باقی تِناں مذاہب وچ اس بولی نو‏‏ں خاص حیثیت حاصل رہی ا‏‏ے۔ پاکستان تے ہندوستان وچ کيتے گیے مردم شماریاں دے مطابق دنیا وچ پنجابی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد ۱۵ تو‏ں ۱۷ کروڑ تو‏ں ودھ اے ۔ اس بولی دے بوہت سارے لہجے نيں جنہاں وچو‏ں ماجھی لہجے نو‏‏ں ٹکسالی منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لہجہ پاکستان وچ لاہور، شیخوپورہ، گوجرانوالہ دے اطراف وچ جدو‏ں کہ ہندوستان وچ امرتسر تے گرداسپور دے ضلعے وچ مستعمل ا‏‏ے۔ ایس۔آئی۔ایل۔ نژادیہ دے ۱۹۹۹ء د‏‏ی شماریات دے مطابق پنجابی تے ہندی دُنیا وچ گیارويں سب تو‏ں ودھ بولی جانی والی بولی ا‏‏ے۔
جغرافیائی پھیلاؤ
"ایتھنولوگ" ۲۰۰۵ (بولیاں دے متعلق اک انسائکلوپیڈیا) مطابق پنجابی نوں ۸٫۸ کروڑ لوک بولدے ہن، جس نال پنجابی سمچی دنیا وچ سبھ توں ودھ بولی جان والی دسویں بولی اے۔ ۲۰۰۸ء وچّ پاکستان دی مردمشماری مطابق پاکستان وچ ۷٬۶۳٬۳۴٬۳۰۰ لوک پنجابی بولدے ہن تے 2001 وچّ بھارتی لوک گݨت دے مطابق بھارت وچ ۲٬۹۱٬۰۲٬۴۷۷ لوک پنجابی بولدے نیں ۔
نام پنجابی دا ارتقاء
پنجابی نوں بہت پہلاں دسویں صدی عیسوی دے مورخ المسعودی تے جغرافیا دان ابن حوقل نے ایہنوں ’’ملتانی ‘‘ آکھیا اے ۔ البیرونی نے ایہنوں ’’الہندیہ ‘‘ لکھیا اے تے لہوری وی آکھیا اے ۔ مسعود سعد سلمان (۱۶۰۶ء ) دے دیوان (لباب الباب )وچ ایس نوں ہندوی آکھیا اے ۔ ایس توں مگروں بوہت بعد بہت سارے پنجابی لکھاریاں نے ایہنوں ’’ہندوی ‘‘ لکھیا اے مثلاً عبدالکریم ’’نجات المومنین ‘‘ کاپ روپ ’’کام لتا وچ تے معزالدین ۱۶۷۸ ء ، شاہ مراد ۱۷۳۱ء، حمل فقیر ۱۸۱۴ ء، مولوی محمد سلیم ۱۸۴۰ ء، میاں محمد بخش ۱۸۶۲ء تے مولوی محمد اللہ جوایا جھاوریاں وغیرا تے دبستان مذہب وچ گرو نانک دی زبان نوں ’’زبان جٹان پنجاب ‘‘ آکھیا اے ۔ حامد نے ہیر رانجھا وچ ایس زبان لئی ’’زبان جٹاں‘‘ دا ناں ورتیا اے ۔ امیر خسرو نے ’’لہوری ‘‘ دا ناں دتا اے تے ابو لفضل نے آئین اکبری وچ ایہنوں ’’ملتانی‘‘ لکھیا اے ۔ ایس زبان لئی پنجابی دا لفظ سب توں پہلاں حافظ برخوردار رانجھا نے ورتیا اے ۔ (مفتاح الفقہ ) ایس توں بعد مولوی کمال الدین تے سندرداس آرام نے پنجابی لکھیا اے ۔ حضرت لقمان دا فرمایا اس وچ اوہ مسائل تُرت پنجابی آک سناویں جیکر ہووے مائل
جغرافیائی وسعت
پنجابی پاکستان وچ سب تو‏ں ودھ بولی جانے والی بولی ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی ۶۰ فی صدی آبادی د‏‏ی مادری زبان اے، جدو‏ں کہ ۸۰ فیصد پاکستانی ایہ بولی بولنا جاݨدے نيں۔ پاکستان وچ پنجابی بولنے والے لوکاں د‏‏ی تعداد کم و پیش ۱۲ کروڑ ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ہندوستان د‏‏ی آبادی دا محض ۳ فیصد ہی پنجابی جاݨدا ا‏‏ے۔ پ‏ر پنجابی ہندوستان د‏‏ی ریاست پنجاب د‏‏ی سرکاری بولی اے، جدو‏ں کہ پاکستان وچ پنجابی نو‏‏ں کسی قسم د‏‏ی سرکاری پشت پناہی حاصل نئيں۔ ہور برآں پنجابی نو‏‏ں ہندوستانی ریاستاں ہریانہ تے دہلی وچ دوم بولی د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
پنجابیامریکا، آسٹریلیا، برطانیہ تے کینیڈا وچ اقليتی بولی دے طور اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ پنجابی وچ بھنگڑا تے موسیقی د‏‏ی وساطت تو‏ں وی کافی عالمی مقبولیت پائی ا‏‏ے۔
تریخ
پنجابی بولی دا اختراع اپبھرمش پراکرت بولی تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ اس بولی وچ ادب دا آغاز بابا فرید الدین گنج شکر تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ بعد وچ سکھ مت دے بانی بابا گورو نانک دا ناں آندا ا‏‏ے۔ سکھاں دے پنجويں گورو ارجن دیو نے گورو گرنتھ صاحب د‏‏ی تالیف کيتی سی۔ ایہ کتاب گورمکھی لپی وچ لکھی گئی سی تے اس وچ پنجابی کہ علاوہ برج بھاشا تے کھڑی بولی دا وی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔
پندرھويں تو‏ں انیہويں صدیاں دے درمیان مسلما‏ن صوفی بزرگاں نے پنجابی بولی وچ بے مثال منظوم تحریراں رقم کیتیاں۔ سب تو‏ں مقبول بزرگاں وچ بابا بلہے شاہ شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری کافیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ قصہ خوانی وی پنجابی ادب د‏‏ی اک مقبول صنف ا‏‏ے۔ سب تو‏ں مشہور قصہ ہیر تے رانجھے د‏‏ی محبت دا قصہ اے جوکہ وارث شاہ دے قلم تو‏ں رقم ہو ک‏ے امر ہو چکيا ا‏‏ے۔ ہور صوفی شاعر وچ شاہ حسین، سلطان باہو، شاہ حسین تے خواجہ فرید شام‏ل نيں۔
پنجابی دے جدید ادیباں وچ موہن سنگھ، شو کمار بٹالوی، امردا پریتم، سرجیت پاتر (ہندوستان تو‏ں)، منیر نیازی، انور مسعود، تے منو بھائی (پاکستان تو‏ں) شام‏ل نيں۔ thumb|[[پنجابی حروف تہجی]]
پاکستان
پنجابی زیادہ تر پاکستان وچ بولی جاندی اے ۔ پاکستان دے % ۵۰ لوکاں دی ماں بولی پنجابی اے تے % ۷۰ لوک پنجابی بولی نوں پہلی، دوسری تے کچھ تیسری بولی وجوں بولدے نیں ۔ لہور، جو کہ پاکستان پنجاب دا راجگڑھ اے، وچ سبھ توں زیادہ لوک پنجابی بولدے نیں ۔ لہور دی % ۸۶ آبادی تے اسلام آباد دی % ۷۴ آبادی پنجابی نوں ماں بولی وجہوں بولدی اے ۔ کراچی وچ وی کافی زیادہ لوک پنجابی بولی بولدے نیں ۔
پنجابی پاکستان وچ سبھ توں زیادہ بولی جاݨ والی بولی اے ۔ایہہ ۶۰ فیصد پاکستانیاں دی ماں بولی جد کہ ۷۰ فیصد پاکستانی ایہنوں بولݨا جاݨدے نیں۔ پنجابی دیاں وکھو وکھ پڑبولیاں نیں ۔ پنجاب دے نال اے پورے ازاد کشمیر چ بولی تے سمجی جاندی اے۔ ایس توں وکھ بھارت دی صرف ۳ فیصد آبادی پنجابی بولدی اے پر پنجابی نوں چڑھدے پنجاب وچ سرکاری بولی تے دلی تے ہریاݨا وچ دوجی بولی دا درجا اے ۔
پنجابی ، انگریز دے آوݨ تے ہندستان تے مل مارن توں پہلاں دلی توں لے کے پشاور تک پھیلے ہوئے پنجاب وچ لہجے دے نکے نکے فرقاں نال بولی جاݨ والی بولی سی ۔ 1901 ء وچ انگریزاں نے اوس ویلے دے پنجاب دے اتلے لہندے پاسے نوں کٹ کے صوبہ سرحد بݨا دتا تے فیر ۱۹۴۷ء وچ رہندا پنجاب وی ۲ ٹوٹیاں: چڑھدے پنجاب تے لہندے پنجاب وچ ونڈیا گیا ۔ ۱۹۶۰ء وچ اس چڑھدے یا چڑھدے پنجاب دے وی ۳ ٹوٹے کرکے ہماچل پردیش ، ہریاݨا تے پنجاب وچ ونڈ دتا گیا۔ اینج پنجابی وی ونڈی گئی تے سیاسی فیدے لئی ایہنوں ہماچل پردیش وچ ہندی دا اک لہجا دسیا گیا جدوں کہ ہماچل پردیش وچ بولی جان والی بولی پنجابی دا کانگڑی لہجا اے ۔ اس ویلے پنجابی پاکستان دے صوبا پنجابوچ لہجے دے معمولی فرق نال تے صوبہ سرحد وچ کوہاٹ ، بنوں تے پشاور دے آل دوالے ( ہندکو دے ناں نال ) ڈیرا اسماعیل خان وچ (ڈیری دے ناں نال ) تے ایبٹ آباد ، ہری پور (ہزارا) وچ ( ہندکو دے ناں نال )) ، ازاد کشمیر دے تھاواں وچ ( پہاڑی تے گوجری دے ناں نال ) تے سندھ دے پنجاب نال لگدے علاقیاں وچ تے بھارت وچ پنجاپ ، ہماچل پردیش ، ہریاݨا دے کافی علاقیاں وچ دلی تے راجستھان دے پنجاب نال لگدے ضلعاں تے مقبوضہ جموں تے کشمیر وچ جموں دے ضلعاں وچ بولی جاندی اے ۔ ایس توں علاوا امریکا ، کینیڈا ، آسٹریلیا تے برطانیا وچ وی بولی جاندی اے ۔
ولکھنتا
پنجابی دی اک خاص گلّ جو اسنوں دوجیاں انڈو یورپی تے بھارتی بولیاں توں اڈ کردی اے، اوہ اے اس دا سراتمک ہونا۔ پنجابی وچّ پنج سر دھنیاں /گھ/، /جھ/، /ڈھ/، /دھ/، /بھ/ ہن۔ اس توں علاوہ /ہ/ دھنی وی شبد وچّ اپنے تھاں مطابق سر وچّ بدل جاندی اے۔ شبداں دی مڈھلی حالت وچّ /گھ،جھ،ڈھ،دھ،بھ/ دھنیاں نیویں سر دا اچارن کردیاں ہن۔ اس حالت وچّ /ک،چ،ٹ،ت،پ/ وچّ روپانترت ہو کے، نال دی نال سۉر تے نیویں سر نوں ظاہر کردیاں ہن۔ اداہرن دے طور تے جدوں /گھ/ دھنی شبد دے شرو وچّ آؤدیں اے تاں اس دی آواز /ک/ دھنی دے نیڑے ہندی اے اتے اس نال اک ڈگدی سر دی ورتوں کیتی جاندی اے جویں 'گھوڑا' شبد وچّ /ک/ دھنی نال اک ڈگدی سر اے جس نال ایہہ /گھ/ دھنی بندی اے۔ اس طرحاں اس شبد دی IPA وچّ بناوٹ ""/kòɽa/"" ہوویگی۔ جیکر اسیں اس وچوں اس دی ڈگدی سر نوں ہٹا دئیے تاں اس دا اچار ""کوڑا" ہو جاویگا اتے جیکر اسیں /ک/ دھنی دے بعد چڑھدی سر دی ورتوں کریئے تاں اس دا اچارن ""کوہڑا"" ہو جاویگا۔ اس نوں IPA وچّ ""/kóɽa/"" لکھیا جاویگا۔ ٹھیک اسے طرحاں باقی دیاں چار دھنیاں نال وی ہندا اے۔ شبد دی انتلی حالت وچّ /گھ،جھ،ڈھ،دھ،بھ/ ترپیب مطابق  /گ، ج، ڈ، ب، د/ وچّ تبدیل ہو کے نال لگدے اگلے سۉر اتے اچی سور سمیت اچاریاں جاندیاں ہن۔ جویں- /لابھ/۔
تریخ
پنجابی لموچی ایشیا دیاں ہور بولیاں وانگوں اک ہند آریا‌ئی بولیاں اے۔ گیارویں صدی وچ پوری بولی بن کے اگے آوندی اے۔ پنجابی بولی دا مڈ اپ بھرمش پراکرت توں ہویا اے ۔ اُنج ایس توں پَیھلاں ناتھ جوگیاں جِنھاں دا تعلق تھلرے طُبقے توں سی نالے اُنھاں اپنا سانجھ دا سنیھا پنجاب توں بنگال تک اپڑایا سی ۔ اوہناں نے سبھ توں پہلاں پنجابی وِچ کُچھ لِکھیا سی ۔ بابا فرید الدین گنج شکر(۱۱۷۳-۱۲۶۶) نوں پنجابی دا پہلا شاعر منیا جاندا اے تے مگروں بابا گرو نانک دا ناں آوندا اے ۔ سکھاں دے ۵ویں گرو ارجن دیو نے گرو گرنتھ صاحب لکھی ،ایہہ کتاب پنجابی دی گرمکھی لپی وچ لکھی گئی اے ۔ پندرہویں توں ۱۹ویں صدی دے وشکار مسلمان صوفی بزرگاں نے پنجابی وچ بعوت لکھتاں لکھیاں۔ اینہاں بزرگاں وچ بابا بلھے شاہ دی شاعری کافیاں تے اے ۔ وارث شاہ نے ہیر رانجھے دا منظوم قصہ لکھ کے اس قصے نوں امر کردتا تے ایہہ ہن ھیر رانجھا دے بجائے ہیر وارث شاہ دے ناں توں مشہور اے۔ دوجے بزرگاں چ شاہ حسین ، سلطان باہو ۔ میاں محمد بخش تے خواجہ غلام فرید ھیگے نیں ۔ جنوری ۱۸۵۶ وچ پنجاب وچ اردو تے انگریزی لاگو کیتیاں گیاں۔
سکیتھی لوک
thumb|230px| سکتھی لوکاں دا پہلی صدی ایساپورو وچّ پھیلاو ، جس وچّ اتلے بھارت  وی کجھ حد تکّ شامل سی - [[ پارتھیا | پارتھی لوک  ایہناں توں دکھن وچّ واقع سن]]
پنجابی
تریخ
پنجاب دی ونڈ دا سبھ توں بوہتا نقصان پنجابی بولی نوں ہویا تے ایس دی ترقی تے بہت بُرا اثر پیا ۔ اک پاسے ہندو پنجابی جیہڑے کہ صدیاں توں پنجابی بولدے آرہے سن ہن ہندی نوں اپنی ماں بولی اکھوان لگے ایسے طرح مسلمان اردو نوں اپنی ماں بولی تون ود چاہن لگے۔ ایس دے نتارے وچ پاکستان وچ پنجابی نوں سرکاری حیثیت نئیں دتی گئی تے بھارت وچ وی پنجابی نوں سرکاری حیثیت دین دی راہ وچ روڑے اٹکائے گئے ۔ پر ہن پنجابی چڑھدے پنجاب وچ سرکاری زبان اے ۔
سکیتھی لوک
سکیتھی جاں سیتھی(   پرانی یونانی : Σκύθαι ;  انگریزی : Scythian   )  یوریشیا  دے سٹیپی  علاقے دا اک پرانا  خانہ بدوش  قبیلےآںدے گٹھ دا نام سی ۔ ایہہ پرانی  ایرانی بولیاں  بولدے سن اتے ایہناں دا برصغیر (ہندستان) دے شمالی حصے اتے اک گہرا اٹر پیا ہے ۔ ایہناں دے  پرانے اتہاس دے بارے وچّ زیادہ نہیں پتہ لیکن  لوح یگ  وچّ ایہناں دی تہذیب بہت پنپی اتے اتہاسکاراں نوں کھدائی کرن اتے ایہناں دیاں بنائیاں گئیاں بہت ساریاں چیزاں ملیاں ہن ۔ ایہہ لوک  چڑھدے یورپ  توں التائی پربتاں تکّ پھیلے سن ۔ جدوں سکیتھی لوکاں دے پرسدھ آدمیاں نوں مرں مگروں  دفنایا جاندا سی تاں اوہناں دی قبران لئی وڈے ٹیلے بنائے جاندے سن جنہاں توں اج وی بہت ساریاں سونا  دیاں شیواں برآمد ہندیاں ہن ۔
پنجابی
تریخ
پنجابی لموچی ایشیا دیاں ہور بولیاں ونگوں اک ہند آریا بولی اے ۔ پنجابی نوں اوہناں سارے ملکاں وچّ وی گھٹّ-گنتی بولی دے طور اتے بولیا جاندا اے، جتھے وی پنجابی گئے نیں جداں انگلینڈ، امریکا، آسٹریلیا اتے خاص کر کے کینیڈا، جتھے کہ پنجابی کینیڈا دی ۲۰۱۱ دی مردمشماری دے مطابق تیجی عام بولی جان والی بولی اے۔ پنجابی سکھ مت دی مذہبی بولی وی اے، جس وچ گرو گرنتھ صاحب جی دی رچنا کیتی گئی اے۔ ایہہ بھنگڑا سنگیت دی بولی اے، جس نے دکھنی ایشیا اتے دنیا بھر وچّ چنگا نامنا کھٹیا اے۔
پنجابی ثقافت بھارت تے پاکستان وچّ ہوئی ۱۹۴۷ عیسوی دی ونڈ کر کے متاثر ہویا۔ پنجابی بولی تے ثقافت ونڈے ہوئے دیساں تے مذہبی تعلقاں نوں آپس وچ جوڑدا اے۔
سکیتھی لوک
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ: بھارت دی تریخ گٹھ:قبیلے
پنجابی
تریخ
نویں پنجابی ووکیبولری ہور بولیاں، جویں ہندی، فارسی تے انگریزی توں متاثر اے، ہور شمالی بھارتی بولیاں وانگ اس دا وی تور سنسکرت توں ہوئی اے۔ پنجابی دے کئی روپ ہن، جویں کہ لہندے پنجاب وچ لہندی تے چڑھدے تے اُبھے پاسے ہندکو، ماجھی، دھنی وغیرا ۔
جولائی 1951 وچّ بھارت وچ لوک گݨت دا کم زوراں شوراں نال چل رہیا سی ۔ اس ویلے پنجاب دا مہاشا پریس پنجابی ہندو دی ماں بولی بدلݨ لئی سارا ٹلّ لا رہیا سی ۔ ہندو سکھاں و پئی ونڈ دی لکیر نوں کالے رنگ نال بھرن لئی مہاشا پریس نے پوری کوشش کیتی تے کامیابی وی حاصل کیتی۔ ہر سکھ نے پنجابی نوں تے ہر ہندو نے ہندی نوں اپنی بولی لکھایا ۔
پنجابی بولی دیاں لپیاں
انگریزی وانگ ہی، پنجابی دنیا بھر وچ پھیل گئی اتے اس وانگ ہی اتھوں دے مقامی شبداں نال مل کے اپنی ترقی کیتی۔ حالانکہ بہت شبد ہندی-اردو اتے انگریزی توں آئے ہن، پر پنجابی وچ سپینی اتے ڈچ بولی توں وی شبد آئے ہن۔
پنجابی لفظ
تھلے ۱۰ سبھ توں بوہتے بولے جاݨ آلے پنجابی لفظ دتے گئے نیں ۔
پنجابی بولیاں
پنجابی دے بہت سارے لہجے نیں ۔ ماجھی نوں ٹکسالی منیا جاندا اے ۔ ایہہ لہجہ پاکستان وچ لہور، سیالکوٹ، قصور شیخوپورا ، گجرانوالہ تے ہندستان وچ امرتسر، گورداسپور تے ترن تارن دیاں ضلیعاں وچ بولیا جاندا اے ۔ ایس توں علاوہ ڈیروی ریاستی بلاسپوری چنبیالی کانگڑی جھنگوچی تھلوچی دھنی گھیبی چھاچھی جنڈالی چناوری پوٹھواری ہندکو ملتانی دوآبی پوادھی مالوی گوجری ڈوگری وغیرہ پنجابی لہجے نیں۔ پنجاب یونیورسٹی پٹیالہ نے پنجابی دیاں بولیاں دے اے ناں دسے نیں: ماجھی پوٹھواری ہندکو ملتانی دوآبی پوادھی مالوی گوجری ڈوگری۔تھلے ہر بولی نال اودا اک شعر دتا گیا اے۔
ماجھی
ماجھی نوں سٹینڈرڈ پنجابی سمجھیا جاندا اے۔ اے امرتسر ترن تارن گرداسپور لہور سیالکوٹ گجرانوالہ گجرات قصور چ بولی جاندی اے۔ انور مسعود دا اک شعر
پنجابی بولی دے اجزائے ترکیبی
ماہرین لسانیات نے دنیا د‏‏ی زباناں نو‏‏ں نو خانداناں وچ تقسیم کيتا اے انہاں وچ انڈو یورپین سب تو‏ں وڈا خاندان اے جس وچ یورپ تے ایشیا د‏‏ی مشہور زباناں مثلاً سنسکرت، لاطینی ،فارسی، انگریزی، جرمن وغیرہ شامل نيں۔ پنجابی خالص ہند آریائی شاخ نال تعلق رکھدی اے یا اس وچ دوسرے خانداناں دے اجزا وی ملدے نيں ۔جدو‏ں تک کسی ملک د‏‏ی تریخ پیش نظر نہ ہو، ایہ جائزہ لینا محال ا‏‏ے۔ رگ وید دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آریاواں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے سپت سندھوُ (پاکستان) وچ کچھ تے قوماں آباد سن ، جندے لئی ویداں وچ داس، اشورا، نشادا، پشاچہ تے راکھشش وغیرہ دے لفظاں استعمال کيتے گئے نيں۔ ایہ وی سانو‏ں دسیا گیا اے کہ اوہ عجیب بولی بولدے سن ۔ انہاں دے رسم و رواج آریاں تو‏ں قطعا مختلف سن ۔ اوہ قربانی نئيں دیندے سن تے نہ دیوتاواں د‏‏ی پرستش ہی کردے سن ۔ گذشتہ چالیس پنجاہ برس وچ ہڑپا، موہنجودارو، کوٹ ڈیجی وغیرہ وچ جو کھدائیاں ہوئیاں نيں انہاں تو‏ں وی اس نظریہ نو‏‏ں تقویت ملی اے کہ آریاواں د‏‏ی آمد تو‏ں پیشتر ایتھ‏ے کچھ تے قوماں آباد سن۔ اکثر اصحاب کاخیال اے کہ اس رہتل دے بانی دراوڑ یا انہاں دے پیشرو سن ۔ بہرحال ایہ محض قیاس آرائی ا‏‏ے۔ چار پنج ہزار سال قدیم رہتل دے متعلق بیک جنبش قلم فیصلہ نئيں کيتا جا سکدا۔ ڈاکڑ رادھا کمود مُکر جی اپنی کتاب ( Indus Civilization) وچ اس مسئلہ اُتے خیال آرائی کردے ہوئے لکھدے نيں کہ اس علاقہ تو‏ں دستیاب ہونے والی کھوپڑیاں دا مطالعہ بے حد ضروری ا‏‏ے۔ ہندوپاک برصغیر وچ موہنجودارو ( سندھ) سیالکوٹ (پنجاب) نل( بلوچستان) بیانہ(آگرہ)تِینولی (جنوبی ہندوستان) وغیرہ تھ‏‏انو‏اں تو‏ں تھوڑے جہے کھوپڑیاں ملی نيں۔ سیتارام کوہلی دے بیان دے مطابق موہنجودارو تو‏ں پندرہ کھوپڑیاں ملی نيں۔ جو چار مختلف قسماں ٍ ظاہر کردیاں نيں۔ پہلی قسم وچ ایسی کھوپڑیاں نيں جو عراق عرب د‏‏ی دریافت شدہ کھوپڑیاں تو‏ں مشابہت رکھدی نيں،۔
پوٹھواری
پوٹھواری بولی ضلع راولپنڈی دیاں دو تحصیلاں چ بولی جاندی اے۔ پوٹھواری دا اک شعر:
ملتانی
ملتانی تھلویں پنجاب دی بولی اے۔ ایہدا ہک شعر:
ہندکو
ہندکو ہزارہ ج بولی جان الی بولی اے۔ اسدا ہک شعر:
ڈیری
ڈیرہوالی یا ڈیری پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی ڈیرہ اسماعیل خان ڈیرہ غازی خان تے راجنپور دیاں ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔
پنجابی اخبار
پنجابی چ چھپن والا پہلا اخبار امرت پتریکا جہلم توں سی تے چھاپن والا بھولا ناتھ سی۔ پنجابی دربار لیلپور توں جوشوا فضل دین نے اخبار کڈیا۔پنجابی اخبار  پاکستان  تے بھارت  دوویں  دیساں  چ  شائع ہُندے نیں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پاکستانی بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں گٹھ:ہند آریائی بولیاں گٹھ:پنجابی زبان گٹھ:بھارت د‏‏یاں سرکاری زباناں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی گٹھ:پنجاب
ڈایالیکٹک
ڈایالیکٹک گل بات کرن دا اک ول اے جیہڑا لیندی فلاسفی تے ہندستانی سوچ چ پرانے ویلیاں توں ورتیا جاندا اے۔
ضلع اتراکانااڈا
ضلع اتراکانااڈا پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
جرمن نیو گینیا
جرمن نیو گینیا ، 1884ء توں 1914ء تک سابق جرمن زیر تحفظ علاقہ (پروٹیکٹوریٹ) سی ۔ جس چ پاپوا نیوگنی دا اتلا چڑھدا حصہ تے کئی نیڑلے جزیرے شامل سن ۔ جرمن نیو گینیا ہن سارے دا سارا پاپوا نیو گنی چ شامل اے ۔
جرمن نیو ‍گنی دا وڈا حصہ ، اتلے چڑھے نیو گنی چ قیصر ولیمز لینڈ تے مشتمل سی ۔ قیصر ولیمز لینڈ دے چڑھدے چ واقع جزیرےآں نوں بسمارک مجمع الجزائر آکھئیا جاندا سی تے سموآ دے سوا بحر الکاہل دے سارے جرمن جزیرے انتظامی طور تے جرمن نیو گنی دا حصہ سن ۔ جنہاں چ جرمن جزائر سلیمان ، کورلین ، پالاؤ ، ماریانا (گوآم دے سوا) ، جزائر مارشل تے ناؤرو شامل سن ۔ جرمن نیو گینیا دا کل رقبہ 249،500 مربع کلومیٹر سی ۔
تریخ
نیو گنی دا لہندا ادھ کجھ چر تک نیدرلینڈ دے انتظام چ رہئیا تے چڑھدے ادھ تے 1880ء دی دہائی تک کسے وی یورپی طاقت نے قبضہ نئیں کیتا سی ۔ 1883ء ج برطانوی کالونی کوئینز لینڈ (آسٹریلیا) نے ، برطانیہ دی مرضی دے خلاف نیو گنی دے دکھنی چڑھدے حصے تے مل مار لئیا ۔ اس نے نیو گنی دے باقی تیجے حصے چ جرمنی دی دلچسپی ودھا دتی ۔ 3 نومبر 1884ء چ ، نویں بنی ، نیو گنی کمپنی دے جھنڈے تھلے ، جرمنی نے ایس علاقے تے مل مار لئیا ۔
ڈاک ٹکٹاں
کالونی دی پہلی ڈاک ٹکٹ 1897ء چ جاری کیتی گئی ، جہڑی جرمنی دیاں اوس ویلے چلن آلیاں ڈاک ٹکٹاں تے جرمن نیو گنی دا لفظ لکھ کے جاری کیتی گئی سی ۔ 1901ء چ کالنی یاں اپنیاں ڈاک ٹکٹاں جاری کیتیاں گئیاں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن بادشاہتاں گٹھ:جرمن سلطنت گٹھ:جرمنی دی تریخ گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
ساکا
thumb|right|230px|پہلی صدی قبل مسیح وچّ [[سکتھی لوگ|سکتھیا اتے سرمتیا]] thumb|230px|[[وسطیایشیا دا جغرافیائی نقشہ ،لہند ے وچّ کا قفقاز توں لے کے چڑھدے وچّ منگولیا تک]] thumb|230px|سکتھیاں دے سونے دے گہنے، [[باختر دی تلیا تیپے اتے اتن ستھل توں ]] thumb| 230px|٣٠٠ ایساپرو وچّ مدھ ایشیا دے پزیرک شیتر توں شکّ ( سکتھی ) گھوڑ سوار سک جاں ساکا پرانے ویلے وسطی ایشیا وچّ رہن والی سکیتھی لوکاں (سیتھی لوک)دا اک قبیلہ جاں قبیلےآن دا گروہ سی ۔ اوہناں دی صحیح نسل دی پہچان کرنا مشکل رہا ہے کیونکہ پرانے  بھارتی ، ایرانی ، یونانی اتے چینی ماخذ اوہناں دا وکھ وکھ ویروا(ٹیکا ) دندے ہن ۔ پھر وی بوہتے اتہسکار منندے ہن کہ 'سبھی سکّ سکتھی سن ، لیکن سارے سکتھی سکّ نہیں سن ', یعنی 'سک(ساکا)' سکیتھی لوکاں دے اندر دے کجھ قبیلےآں  دا نام سی ۔  سکتھی لوکاں دے حصہ ہون دے ناطے سک اک پرانی   ایرانی بولیاں دی بولی بولدے سن اتے ایہناں دا ہور سکتھی -  سرمتی  لوکاں نال تعلق سی ۔ سکاں دا بھارت دے اتہاس اتے گہرا اثر رہا ہے کیونکہ ایہہ یوئیزی لوکاں  دے دباء توں ہندستان(برصغیر) وچّ وڑ آئے اتے انھاننے اتھے بہت سامراج بنائے ۔جدید بھارتی قومی کیلنڈر 'شک سنوت' کہاندا ہے ۔ بہت سارے اتہسکار اوہناں دے  دکھن ایشیائی بادشاہتاں نوں 'شکاستان' کہن لگے ہن ، اس وچ پنجاب , ہریانہ , راجستھان , گجرات , سندھ , خیبر پختونخواہ اتے افغانستان شامل سن ۔
وورن
ساکا پرانے آریا دے ویدک ویلے توں تعلقدار رہے ہن جو شاکل جزیرہ اتے وسن دے کارن شاکا اتھوا شکّ کہلائے ۔ بھارتی تے اوہناں اتہاس دے مطابق طاقتور راجا سارگون ( Sargon-I ) ولوں دیسوں کڈھے گئے سن اتے لمبے ویلے تکّ در بدر رہن دے کارن اپنا صحیح اتہاس محفوظ نہیں رکھ پائے ۔ ہنّاں نے سکاں نوں شاکل جزیرےعلاقے توں وی باہر کڈ دتا گیا سی ۔ جس دے پاروں سکاں دا کئی علاقےآں وچّ بکھراو ہویا ۔
وشیش— پرانوں وچّ اس قبیلے دی پیدائش سورج ونشی راجا نرشینت توں کہی گئی ہے ۔ راجا سارگون نے راجا نرشینت نوں راجیچیت تے دیس توں نرواست کیتی سی ۔ ورناشرم وغیرہ دے اصولاں دا پالن نہ کرن دے کارن تے براہمناں توں الگّ رہن دے کارن وے ملیچھ ہو گئے سن ۔ اوہناں دی نسل شکّ اکھوائی ۔
اج دے ودوناں دا کہنا ہے کہ وسطی ایشیا پہلے شکدویپ دے نام توں جانیا جادا سی ۔ یونانی اس دیس نوں 'سیریا' کہندے سن ۔ اسی وچکارلے ایشیا دے رہنیوالے شکّ کہے جاندے ہے ۔ اک ویلے ایہہ قبیلہ وڈا اتے سرکڈھواں ہو گئیا سی ۔ عیسیٰ توں دو سو سال پہلا اس نے متھرا اتے مہاراشٹر اتے اپنا راج کر لیا سی ۔ ایہہ لوک اپنے نوں دیوَ پتر کہندے سن ۔ انھاننے ١٩٠ سال تکّ بھارت اتے راج کیتا سی ۔ اوہناں وچّ کنشک اتے ہوشک وغیرہ وڈے وڈے اتے سرکڈھویں راجا ہوئے ہن ۔
ہندستاندے لہندے حصے کا پیسا اتے گندھارہ وچّ یوناں دے کارن رکّ نہ سکے اتے درہ بولان پار کر ہندستان وچّ داخل ہوئے ۔ ایتھے انھاننے پشکلاوتی(پشاور) اتے ٹیکشلا(ٹیکسلا) اتے قبضہ کر لیا اتے اتھوں یون ہٹ گئے ۔ 72 قبل مسیح  ۔ سکاں دا سرکڈھواں آگو موئس جو ہن لہندے  علاقےآں دا راجہ سی ۔ اسنے مہاراجادھراج مہاراج دی لقب دھارن کیتا جو اسدے سکےآں اتے لکھیا ہے ۔ اسی نے اپنے ماتحت ساتراپاں دی تعیناتی کیتی  جو تکششلا (ٹیکسلا)، متھرا ، مہاراشٹر اتے اجین وچّ راج کردے سی ۔ اپنے اخیر ویلے وچّ ایہہ جمہوری ہو گئے ۔ شکّ غیرملکی سمجھے جاندے سن بھانویں انھاننے شیو مت (ہندو مت)قبول کرلیا سی  سی ۔ مالو جنہاں نے وکرمادتیا دے نیتر  وچّ مالوا توں سکاں دا راج ختم  کر دتا اتے اس فتح دے نشان روپ وچّ وکرم سنوت دا  چلن کیتا جو اج وی ہندوآں دے مذہبی کماں وچّ ویوہرت ہے ۔ شکاں دے کئی بادشاہتبں دے شکاری وکرمادتیا گپتا سلطنت دے چندر گپت دوتیا نے ختم کرکے اکٹھا راج قایم کیتا ۔ ساکاں نوں وی دوجے غیرملکی قبیلےآں وانگ  بھارتی سماج نے ضم کر لیا ۔ شکاں دی شروعاتی فتحاں  دا نشان  شکّ سنوت اج تکّ  پرچلت ہے ۔
حوالے
< / small>
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ: بھارت دی تریخ
فریڈرک گرجا
فریڈرک گرجا ڈینمارک کوپن ہیگن وچ اک لوتھرن گرجا اے۔ ایہددی مانتا ایدے آرکیٹیکچر تے اے۔
دهستان خرجگیل
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
جانن پڑھت
جانن پڑھت فلاسفی دی اک ٹعنی اے جیدے چ جانکاری (Knowledge) بارے گل بات کیتی جاندی اے۔
غلام حسن شگن
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
سونے دا پیالہ
سونے دا پیالہ شرمائی ٹبر دا اک پھلوالا بوٹا اے۔ ایھدا پھل وڈا سنہری ہوندے اے پتے لشکنے۔ ایہ میکسیکو توں وشکارے امریکہ تک دا واسی اے۔
ضلع جیلنپینار
ضلع جیلنپینار ترکی دے صوبہ شانلی عرفا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
فاصل کمیت
کریٹیکل ماس critical mass)‎) تو‏ں مراد کسی قابل انشقاقfissile) ‎) مادے دی اوہ مقدار اے جس وچ تسلسل تو‏ں جوہری مرکزے (nucleus) ٹوٹنے دا عمل (‎ )chain reaction چلدا رہے ایتھ‏ے تک کہ اوہ مادہ تحلیلdisintigrate) ‎) ہو جائے۔ ایسا صرف ایٹم بم دے اندر ہُندا اے یا حادثا‏‏تی طور اُتے جوہری بجلی گھر دے اندر ہو سکدا ا‏‏ے۔
ایٹم بم نو‏‏ں وقت تو‏ں پہلے پھٹنے تو‏ں روکنے دے لئی اس وچ موجود یورینیم یا پلوٹونیم نو‏‏ں کدی وی اک ٹکڑے دی شکل وچ نئيں رکھیا جاندا بلکہ دو یا زیادہ حصےآں وچ تقسیم کر دے رکھیا جاندا اے اس طرح ہر ٹکڑا subcritical ‎ ہونے دی وجہ تو‏ں پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔ ایٹم بم پھاڑنے دے لئی explosive lens میکینزم تو‏ں انہاں ٹکڑاں نو‏‏ں آپس وچ انتہائ تیزی تو‏ں ملیا دے ویلڈ weld کر دتا جاندا اے جس تو‏ں مرکزے ٹوٹنے دا عمل چل پیندا اے تے بالآخر دھماکا ہو جاندا ا‏‏ے۔
بائاں|150px|thumb|99.96 فیصد خالص پلوٹونیئم دا چھلہ جس دا وزن 5.3 کلو گرام اے تے ایہ اک ایٹم بم بنانے دے لئی کافی ا‏‏ے۔ جے اسنو‏ں گول گیند دی شکل وچ بنایا جائے تو کریٹیکل ہونے دی وجہ تو‏ں ایہ خودبخود پھٹ جائے گا۔
بائاں|360px|thumb|چھوٹے کرہ وچو‏ں [[نیوٹرون باہر نکل کر ضائع ہو جاندے نيں۔ وڈے کرہ وچ نیوٹرون باہر نکل کر ضائع ہونے تو‏ں پہلے ہی زنجیری تعامل مکمل کر لیندے نيں۔ چھوٹے کرہ دے گرد نیوٹرون رفلیکٹر ہونے تو‏ں وی نیوٹرون باہر نکل کر ضائع نئيں ہُندے تے زنجیری تعامل ممکن ہُندا ا‏‏ے۔]]
جب یورینیم دا اک ایٹم ٹُٹا اے تو دو یا تن نیوٹرون خارج کردا اے مگر انہاں نیوٹروناں دی رفتار اِنّی زیادہ ہُندی اے کہ ایہ فوراً کسی دوسرے یورینیم دے ایٹم نو‏‏ں نئيں توڑ سکدے۔ اس دے لئی ذرا سست رفتار‎ ‎نیوٹرون (تھرمل نیوٹرون) زیادہ کار آمد ہُندے نيں۔ تیز رفتار نیوٹرون جدو‏ں یورینیم وچ سفر کردے نيں تو انہاں دی رفتار کم ہُندی چلی جاندی اے تے چند سنٹی میٹر دا فاصلہ طے کرنے دے بعد اوہ اس قابل ہو جاندے نيں کہ کسی دوسرے یورینیم دے ایٹم نو‏‏ں توڑ سکن۔ جے یورینیم دا ٹکڑا بہت چھوٹا ہو گا تو ایہ نیوٹرون کسی دوسرے ایٹم نو‏‏ں توڑنے تو‏ں پہلے ہی ٹکڑے دی سطح تو‏ں باہر نکل کر ضائع ہو جائں گے تے chain reaction جاری نئيں رہ سدے گا۔ لیکن جے یورینیم دا ٹکڑا وڈا ہو گا تو بیشتر نیوٹرون سطح تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی مناسب سست رفتار تک آ جان گے تے دوسرے ایٹماں نو‏‏ں توڑنے وچ استعمال ہو جان گے اس طرح ہور نیوٹرون خارج ہون گے تے ایہ عمل تیز تر ہُندا چلا جائے گا۔ جوہری بجلی گھر وچ اس عمل نو‏‏ں تیز تر نئيں ہونے دتا جاندا تے ودھ نیوٹرون کیڈمیئم دی سلاخاں وچ جذب کر لئی جاندے نيں تا کہ دھماکا نہ ہونے پائے۔ اس دے بر عکس ایٹم بم وچ ایسا کوئی کنٹرول نئيں ہُندا جس دی وجہ تو‏ں نیوٹرون دی تعداد تیزی تو‏ں ودھدی اے تے دھماکا ہو جاندا ا‏‏ے۔
جتھ‏ے وی یورینیم تے اس طرح دا مواد ذخیرہ کیتا جاندا اے اوتھ‏ے اس گل دا سختی تو‏ں خیال رکھیا جاندا اے کہ یورینیم دی مخصوص مقدار رکھنے دے بعد سیسہ (lead) دی موٹی چادر (sheet) ضرور رکھی جائے پھر اس اُتے ہور یورینیم رکھیا جائے۔ اس اصول نو‏‏ں نظر انداز کرنے دی وجہ تو‏ں کئی حادثے ہو چدے نيں جنہاں نو‏ں criticality accident کہندے نيں۔
ورتن
ورتن چنگا ورتن یا ورتن فلاسفی، فلاسفی دی اک ٹعنی اے جیدے وچ چنگیائی، برائی، ٹھیک، سچ چؤٹھ، نیاؤں بارے گل بات ہوندی اے۔ ورتن فلاسفی نوں کج فلسفی چنگیائی دی سائینس وی کیندے نیں۔
فاصل کمیت
ایٹم بم بنانے والے ملکاں اس گل نو‏‏ں ظاہر نئيں کردے کہ یورینیم تے پلوٹونیم دا کریٹیکل ماس کتنا ہُندا اے مگر سائنس داناں دا خیال اے کہ یورینیم 235 دی گول بال جس دا وزن 52 کلوگرام ہو کریٹیکل ہُندی ا‏‏ے۔ جے یورینیم دی بال دے گرد نیوٹرون رفلیکٹر (‎ (neutron reflector مثلا tungsten carbide ‎ موجود ہو تو محض 15 کلوگرام کریٹیکل ہو جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نیوٹرون رفلیکٹر کسی آئینہ دی طرح کم نئيں کردے بلکہ نیوٹرون جذب کر دے دوبارہ خارج کردے نيں۔ پلوٹونیم238 دا کریٹیکل ماس 10 کلوگرام ہُندا ا‏‏ے۔
ورتن
گٹھ:فلاسفی
فاصل کمیت
جس طرح نیوٹرون رفلیکٹر دے استعمال تو‏ں کریٹیکل ماس کم ہو جاندا اے اسی طرح کثافت بڑھانے تو‏ں وی کریٹیکل ماس کم ہو جاندا ا‏‏ے۔ مگر اک ٹھوس دھات‏‏ی گولے نو‏‏ں دبا کر چھوٹا کرنے دے لئی بے انتہا زیادہ دباؤ (پریشر) دی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ دباؤ ایٹم بم دے اندر تو پیدا کیتا جا سکدا اے مگر جوہری بجلی گھر وچ ممکن نئيں۔ ایٹم بم وچ اِنّا زیادہ دباؤ بارود دی طرح دے دھماکا خیز مواد تو‏ں کیتا جاندا اے جس دے پھٹنے تو‏ں یورینیم یا پلوٹونیم اُتے ہر سمت تو‏ں زبردست دباؤ پیندا اے تے محض چند مائکرو سیکنڈ دے لئی اوہدی جسامت (حجم) چھوٹی ہو جاندی اے اس طرح اوہدی کثافت ودھ جاندی اے جس دی وجہ تو‏ں sub-critical ماس supra-critical ماس وچ تبدیل ہو جاندا اے تے ایٹمی دھماکا ہو جاندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:تابکاری گٹھ:کمیت گٹھ:نیوکلیئر اسلحات گٹھ:نیوکلیئر طرزیات گٹھ:طرحبند نیوکلیئر اسلحہ گٹھ:فزکس
فیمینزم
فیمینزم دا جوڑ عورتاں تے کڑیاں دے سیاسی رہتلی تے معاشی برابر حقاں بارے تحریکاں تے سوچاں نال اے۔
قلعہ روزنبرگ
گٹھ:ڈنمارک گٹھ:ڈنمارک دے قلعے
ضلع یادگر
ضلع یادگر پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
آپنی مرضی
آپنی مرضی کسے اک بندے یا بندیاں دا کسے رکاوٹ توں بغیر کسی چنوتی نوں کرن نوں کیا جاندا اے۔
ضلع ہالفیٹی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
رات دی سسی
رات دی سسی پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ وشکارلے امریکہ تے لاگے دے جزیریاں دی واسی اے۔ ایہدا پھل رات نوں تے اکو واری کھڑدا اے۔
بارلے جوڑ
left|thumb|'ਸੇਲੇਨਿਸਰਿਅਸ ਗ੍ਰੈਂਡਫੋਰਸ' (ਐਕਸਲਰੇਟਿਡ ਵਿਡੀਓ) ਦੀ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣਾ
معلومات
گٹھ:فلاسفی گٹھ:معلومات
نائٹروس آکسائڈ
نائٹروس آکسائڈ جینوں ہسدی گیس (laughing gas) وی کیندے نیں اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا N2O اے۔ ایہ نائیٹروجن دی آکسائڈ ہوندی اے۔ کمرے دے گرمی نپ اتے ایہ اک بے رنگی، نا بلن آلی گیس ہوندی اے جیدی اک مٹھی جی بو تے سواد ہوندا اے۔ اینوں سرجری تے دنداں دے علاج وچ مریض نوں سن کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ اینوں سونگن نال بندے نوں زور دے ہاسے آندے نیں اس لئی اینوں ہسدی گیس وی کیندے نیں تے لوک اینوں شغل لئی وی سنگدے نیں۔ اینوں راکٹاں تے ریس گڈیاں وچ انجناں دے زور وداون لئی وی پایا جاندا اے۔ زرا جی گرمی اینوں آکسیجن دے مالیکیول دے برابر دا آکسیڈائزر بنا دیندی اے۔
ایہ آکسیجن دے ایٹماں نال رل کہ نائٹرک آکسائڈ بنا دیندی اے تے ایہ نائٹرک آکسائڈ اوزون دے نال کیمیائی کم کر کہ اوزون نوں توڑ دیندی اے۔ اس طرح ایہ گیس اوزون نوں سٹریٹوسفیئر وچ کٹ کردی ریندی اے۔ ایہ اک بوت خطرناک ہراکعر گیس تے ہوا نوں گندا کرن آلا کیمیکل اے۔ گرو دسدے نیں کہ اک صدی وچ نائٹروس آکسائڈ اپنے وزن دے حساب نال کاربن ڈائی آکسائڈ توں 265 - 310 گنا زيادہ ہوا نوں خراب کردی اے۔
اینوں علاج وچ سب توں خاص دوائیاں چوں اک سمجیا جاندا اے۔
گٹھ:کیمسٹری گٹھ:آکسائڈ
پنجاݪی
پنجاݪی لکڑی دااک ٹعھانچا اے جیہدے وچ دو بݪداں نوں جوڑیا جاندا اے۔ پنجاݪی ناݪ ہݪ نوں جوڑیا جاندا اے۔ پنجاݪی دو بݪداں نوں کٹھا رکھدی اے۔ پنجاݪی دیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں، عام پنجاݪی دی لمبائی ۵ فٹ ۳ انچ ہُندی اے۔
اجوکے ویلے وچ ادھونک مشینری آدی کارن اس دی ورتوں کافی حدّ تک گھٹ گئی اے۔
گڈے دے موہرلے سرے اپر اک لمی لائی لکڑ نوں جہڑی وچالے توں رسے نال گڈے دے تویت نال بنہی جاندی اے، جس دے دوویں سریاں نوں بلداں دی گردن اپر ٹکایا جاندا اے، جولا کہندے ہن۔ جولے ہیٹھ بلداں دی جڑی جوڑی ہی گڈے نوں کھچدی اے۔ جولے دے دوویں سرے پتلے ہندے ہن جیہناں نوں پتیاں لا کے مضبوطی دتی جاندی اے۔ ایہناں پتلے سریاں वे ہیٹھ اک کُ فٹ لمے موٹے سریئے لائے ہندے ہن۔ ایہناں سریاں نوں سول کہندے ہن۔ ایہناں سریاں اپر لہے دیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں مڑویاں پتیاں لگیاں ہندیاں ہن جیہناں نوں چڑیاں کہندے ہن۔ جول دے سریاں دا ہیٹھلے پاسے، سریاں توں ڈیڈھ کُ فٹ اندر کر کے کنڈے لگے ہندے ہن۔ ایہناں کنڈیاں وچ جوتاں دا اک سرا پایا ہندا اے۔
جولے دا وچالے دا حصہ موٹا ہندا اے۔ اس موٹے حصے وچ اک کُ فٹ لما چیر پا کے تھوڑا جیہا نیواں کیتا ہندا اے۔ اس چیر والے ہسّ `تے ہی رسا پا کے جولا بنیا جاندا اے۔ جولے دے وچالے بیٹھ کے ہی زمیندار؉  گڈے نوں چلاؤندا اے۔ پانیے اپر بیٹھن والی تھاں نوں پٹّ کہند ہن۔ ہن جد گڈے ہی نہیں رہے تاں جولے کتھوں رہنے ہن ؟
پنجیری
پنجیری وکھریاں وکھریاں چیزوں نو ملا کے بنائی جانے والی اک طاقتور خوراک اے۔ اے پنجاب دی خاص سوغات اے۔
بنانا
دالاں جنج چنا، ماش تے مونگ نو باریک پیس لیا جاندا اے فیر چار مغز یعنی چار پودیاں دے چھلے ہوۓ بیج پیس کے ملاۓ جاندے نے حسب منشا شکر یا چینی ملا کے دیسی کیو وچ پکایا جاندا اے۔
پنجیری کافی مدت تک ٹھیک حالت وچ رہندی اے۔ عام طور تے پیدائش توں بعد ماں نوں جلد صحت مند بنانے لئی پنجیری کھلائی جاندی اے۔
ضلع الاپوزھا
ضلع الاپوزھا پعارت دے صوبے کیرالہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کیرالہ دے ضلعے
سیانف
سیانف سوچ عقل نال رلدی گل نوں کیا جاندا اے۔
چک 307 ج ب
چک 307 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ترویانی
ترویانی (پولی:Trojany) پولینڈ دے اک پنڈ دا ناں اے۔
چک 307 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان حویق
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
تُک
تُک سوچن دی سائینس اے۔ ایہ فلاسفی دا اک انگ اے۔ تُک دی ادھارن ارسطو دی ایہ گل اے۔
تک سعاب تے کمپیوٹر دا وی اک بول اے جیدے چ گل بات کرن تے سچ ول اپڑن دی راہ بارے جانکاری لئی جاندی اے۔
ضلع حران
ضلع حران ترکی دے صوبہ شانلی عرفا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
یوترخت شہر
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
Utrecht
ضلع ارناکولم
ضلع ارناکولم پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
سلوک
سلوک اوہ اے جیہڑا اک جاندا تے بوٹا کردا اے یا اے کنج کردا اے۔ اے شعوری یا لاشعوری وی ہوسکدی اے۔ اے وراثت چ لبدی اے یا سکھی جاندی اے۔
اصلیت
اصلیت کسے شے دی اوہ حالت اے جیدے وج اوہ اصل چ ہوندی اے ناکہ جنج اودے بارے ج سوچیا گیا ہوۓ۔
گٹھ:فلاسفی
ضلع ہلووان
ضلع ہلووان ترکی دے صوبہ شانلی عرفا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
مڈپوجا
مڈپوجا کسے مت یا سوچ دے مڈویں انگاں تے سختی نال چلن نون آکھیا جاسکدا اے۔
مائتھالوجی
مائتھالوجی کسے رہتل دیاں پرانی کعانیاں نوں آکھیا جاسکدا اے۔
میٹیریلزم
میٹیریلزم اے سوچ اے جے ہر شے مادے (Matter) نال بنی اے۔
لوڈووسو اناڈی
لوڈووسو اناڈی اک اٹالین موسیقی گرو تے کمپوزر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جاپانی شخصیتاں
ضلع اڈوکی
ضلع اڈوکی پعارت دے صوبے کیرالہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کیرالہ دے ضلعے
چک 309 ج ب
چک 309 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
اک اللہ نوں مننا
اک اللہ نوں مننا (Monotheism) مزہبی سوچ اے جے اللہ تعالا صرف اک اے اودے نال ورگا کوئی ہور نیں۔
فرانک زاپا
فرانک زاپا اک امریکی موسیقی گرو، کمپوزر، گانا لکھاری تے فلم ڈائیریکٹر سی۔
دهستان تولم
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان صومعہ سرا دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان صومعہ سرا چ اے ۔
پولیتھیازم
پولیتھیازم اک توں چوکھے خداوان نوں منن یا اللہ دا شریک یا نال دا بنان والی سوچ نوں پولیتھیازم آکھیا جاندا اے۔
جنگلی سانوں بھل ناں جاناں
جنگلی سانوں بھل ناں جاناں والپتے ٹبر دی جنس سانوں بھل ناں جاناں دا اک بوٹا اے۔
ضلع کولام
ضلع کولام پعارت دے صوبے کیرالہ دا اک ضلع اے۔
ٹلبرگ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ضلع کولام
گٹھ:کیرالہ دے ضلعے
ضلع سیووارک
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
شیخ سعدی
ابو محمد مصلح الدین بن عبداللہ شیرازی (تخلص:سعدی ؛فارسی : ابومحمد مصلح الدین بن عبدالله شیرازی‎) فارسی دے پرمکھ شاعراں وچوں اک اے۔
مڈھلا جیون
پڑھائی ختم ہون اتے اوہ اسلامی دنیا دے کئی حصےآں دی لمی یاترا اتے گئے - عرب، شام، ترکی، مصر، مراکش، وسطی ایشیا اتے شاید ہندستانوی، جتھے اسنے سومناتھ دا پرسدھ مندر دیکھن دی چرچہ کیتی  اے۔ شام وچّ ھرم یدھ وچّ حصہ لین والے مسافراں نے اسنوں گرفتار کر لیا، جتھوں اسدے اک پرانے ساتھی نے سونے دے دس سکے (دینار) دے کے اوہناں نوں چھڈوایا۔ اس نے 100 دینار جہاز وچّ دیکے اپنی کڑی دا ویاہ وی سعدی نال کر دتا۔ ایہہ کڑی بڑی اکھڑ سبھاء دی سی۔ اوہ اپنے پیؤ وہوں  پیسہ دیکے چھڑائے جان دی چرچہ کر کے سعدی نوں کھجھایا کردی سی۔ انج ہی اک موقعے اتے سعدی نے اسدے وینگ دا جواب دندے ہوئے جواب دتا: ہاں، تیرے پیؤ نے دس دینار دیکے ضرور مینوں آزاد کرایا سی لیکن پھر سو دینار دے بدلے اسنے مینوں مڑ داستا دے بندھن وچّ بنھ دتا۔
کئی سالاں دی لمی یاترا دے بعد سعدی شیراز پرت آیا اتے اپنی پرسدھ کتاباں - بوستان اتے گلستان - دی رچنا شروع کیتی۔ ایہناں وچّ اسدے ساہسی جیون دےکئی دلچسپ واقعےآں دا اتے وکھ وکھ دیساں وچّ حاصل کیتے انوکھے اتے قیمتی تجربےآن دا ڈکر اے۔ اوہ سو توں ودھ سالاں تکّ زندہ رہے اتے سنّ‌ 1292 دے لگبھگّ اوہناں دا انتقال ہویا۔
مشہور لکھتاں
thumb|بوستان دا پہلا پنہ''۔
گلستان سعدی
گلستاں دی رچنا 1258 وچّ پوری ہوئی۔ ایہہ مکھ طور تے گد وچّ لکھی ہوئی  نصیحتی  رچنا  اے جس وچّ سندر پد اتے دلچسپ کتھاواں ملدیاں نیں۔ ایہہ اٹھ حصےآں وچّ ونڈی ہوئی ہے جنہاں وچّ وکھ وکھ وشے لئے گئے نیں؛ اداہرن لئی اک وچّ پریم اتے جوانی دی چرچہ کیتی  اے۔  گلستاں نوں پرکاشن دے بعد بوہت لوک پسندیدگی حاصل  ہوئی۔ ایہہ کئی بولیان وچّ ترجمہ ہو چکی  اے - لاطینی، فرانسیسی، انگریزی، ترک بولی، اردو، پنجابی وغیرہ۔ بعد وچّ انیک لکھاریاں نے اسدی نقل پیش کرن دی کوشش کیتی، پر اسدی ہم سری تکّ پہنچن وچّ اوہ نکام رہے۔ اجہیاں  رچناواں وچوں دو دے ناں نیں - بہارستاں اتے نگارستاں۔
thumb|left| [[شیراز چ شیخ سعدی دا مزار]]
بوستان سعدی
بوستاں (فارسی: بوستان‎) شیخ سعدی شیرازی دی مشہور لکھت (1257) ہو چکی سی۔ سعدی نے اسنوں اپنے شاہی رکھاک اتالیق نوں سمرپت کیتا سی۔ گلستاں دی طرحاں اس وچّ وی سکھیا اتے نصیحت دی پردھانتا ہے۔ اس وچّ اخلاقی مسئلے حکایتاں دے روپ وچّ نظم کیتے گئے نیں۔ ایہہ لکھت دس حصےآں وچّ ونڈی گئی اے اتے ہر اک وچّ  دلچسپ کتھاواں نین جنہاں وچّ کسے نہیں کسے ووہاری  گلّ جاں سکھیا اتے زور دتا گیا اے۔ اس دے وی وکھ وکھ زباناں وچّ انیک ترجمے ہو چکے نیں۔
سعدی دی سبھ مشہور کہاوت
سعدی اپنے کہاوتاں بن چکے کتھناں لئی بہت مشہور اے، بنی آدم، بڑے سوخم طریقے نال ابٹوں دی بھاونا دا پتہ لگدا اے اتے منکھی پرانیاں دے وچکار سبھ حدبندیاں نوں توڑن دا ہوکا دندا  اے: <blockquote style="text-align:right">
مطلب:
آدم دی اولاد اک دوجے دے انگ نیں، اس لئی کہ اوہناں سبھناں دی پیدائش اک ہی مول توں  اے۔ جیکر کسے اک انگ وچّ پیڑ ہندی  اے تاں دوجے انگاں نوں وی چین نہیں رہندا۔ جیکر تینوں دوسریاں دے کشٹ نال دکھ نہیں ہندا تاں توں اس لایق نہیں کہ تینوں آدمی کیہا جاوے۔
پر پنجاب دی ادبیات وچّ شاید اس توں وی مشہور سعدی دا ایہہ شعر؎ ہے جہنوں سکھ مذہب دے دسویں گورو گرو گوبند سنگھ نے ظفر نامہ وچّ شامل کیتا: <blockquote style="text-align:left">
ترجمہ:
کسے مسئلے نوں حلّ کرن واسطے ہر حیلہ بے کار ثابت ہو جان دی صورتَ وچّ تلوار نوں ہتھ پاؤنا جائز ہے۔ سعدی دی بوستان وچّ ایہہ شعر؎ اس شکل وچّ موجود ہے:
<blockquote style="text-align:left">
باہرلے جوڑ
گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:ایران گٹھ:ایرانی شخصیتاں
خان خیوا خانیت
خان آف خوارزم (خیوا خانیت) ، جو سوویت ہسٹوروگرافی وچ خیونسکی خان ( Xiva xoni / Хива хони / خیوه خانی ) کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے Xiva xoni / Хива хони / خیوه خانی Xiva د‏‏ی xoni / خیوا khoni / خیوه خانی) – خوارزم (خیوا خانان) د‏‏ی ریاست وچ 1511 تو‏ں 1920 تک اعلیٰ ترین عوامی عہدہ سی.
خیوا خانیت وچ خان دا لقب شیبانیاں - عربشاہی تے کنگراتاں دے ازبک خانداناں دے حکمراناں دے پاس سی ۔
عربشاہی خاندان
عربشاہی خاندان دا پہلا خان ایلبرس (1511–1518) ،تے آخری - ایلبرس خان دوم (1728-1540) سی۔
کنگرات خاندان
کنگرات خاندان دے حکمراناں ، محمد امین بے (1763–1790) تے اواز اناک (1790–1804) نے ملک اُتے حکمرانی کيتی۔
ضلع سوروچ
ضلع سوروچ ترکی دے صوبہ شانلی عرفا دا اک ضلع اے۔
خان خیوا خانیت
خان دے لقب نو‏‏ں اپنانے والے کنگرا خاندان دے پہلے حکمران ایلتوزار (1804–1806) ، آخری سید عبداللہ خان (1918–1920) سی۔
ضلع سوروچ
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
خان خیوا خانیت
ایہ وی دیکھو
= نوٹ =
= ادب =
ادب
گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ
المیر
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
دهستان هندخاله
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان صومعہ سرا دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان صومعہ سرا چ اے ۔
چک 305 ج ب
چک 305 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
لاہور لائینز
لاہور لائینز لاہور، پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم د‏‏ی تاسیس لاہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام 2004/05 وچ عمل وچ آئی۔ اس ٹیم دا گھر میدان لاہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ ا‏‏ے۔ مقامی سطح اُتے ایہ ٹیم ہائیر ٹی/20 کپ وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے اپنا پہلا اعزاز قذافی اسٹیڈیم لاہور وچ کھیلے گئے میچ وچ کراچی ڈولفنز نو‏‏ں 37 سکور تو‏ں ہرا کر حاصل کيتا۔
تریخ
لاہور لائینز لاہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب ٹوئنٹی/20 ٹیم اے، اس دے علاوہ سیالکوٹ سٹالینز دے بعد ملک د‏‏ی دوسری کامیاب ترین ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم نےپاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان محمد یوسف د‏‏ی کپتانی وچ فیصل بینک ٹوئنٹی/20 کپ 2010-11 وچ فتح حاصل کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 2011 فیصل بینک سپر 8 ٹی/20 کپ وچ رسائی حاصل کيتی۔ لاہور لائینز فیصل بینک ٹی/20 کپ 2013–14 د‏‏ی فاتح ٹیم اے تے چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 دے لئی کوالیفائی کرچک‏ی ا‏‏ے۔
چیمپئن لیگ ٹی/20 2014 سیزن
لاہور لائینز نے پہلی بار چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 دے لئی کوالیفائی کيتا تے اس چیمپئنز لیگ دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے پاکستان د‏‏ی تیسری ایسی ٹیم بن گئی جس نے اس ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کيتا۔
پاکستان کرکٹ بورڈ نے مقامی ٹورنامنٹ دا شیڈول چیمپئنز لیگ دے شیڈول دے نال ہی رکھ دتا سی اس لئی لاہور لائینز د‏‏ی ٹیم اس مقامی ٹورنامنٹ دے لئی دستیاب نہ سی کیونجے اس ٹیم نے چیمپئنز لیگ کھیلنے دے لئی جانا سی۔ اس ٹیم د‏‏ی جگہ مقامی ٹورنامنٹ دے لئی لاہور لائینز دے ناں تو‏ں ہی دوسری ٹیم تشکیل دتی گئی جو مقامی ٹورنامنٹ دے فائنل وچ پہنچ گئی تے اسنو‏ں پشاو‏ر پینتھرز دے ہتھو‏ں فائنل وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔
کپتانی ریکارڈ
لاہور لائینز دے ٹوئنٹی/20 کرکٹ کپتاناں د‏‏ی لسٹ:
کفیل
ایف آر کیبلز 2010-11 فیصل بینک ٹوئنٹی/20 کپ تے فیصل بینک سپر 8 ٹی/20 کپ 2011 دے لئی لاہور لائینز دے کفیل سن ۔ جدو‏ں کہ چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 2014 دے لئی اس ٹیم دے کفیل برائیٹو پینٹس سن ۔
ضلع کانور
ضلع کانور پعارت دے صوبے کیرالہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کیرالہ دے ضلعے
گروننگن شہر
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ضلع ویرانشہر
ضلع ویرانشہر ترکی دے صوبہ شانلی عرفا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
جین مت
جین مت ہندستان دا اک پرانا مت اے اے کسے دے وی خلاف تشدد ناں کرن دی صلاح دیندا اے۔
یوگا
یوگا پرانے ہندستان دیاں ذہنی تے پنڈے دیاں ورزشاں دا اک مخصوص طریقا اے ۔
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
بلی دیاں مچھاں
بلی دیاں مچھاں تلسی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدے پھل اینج دسدے نیں جیویں بلی دیاں مچھاں تے ایس توں ایہدا ایہ ناں پیا۔
ضلع اداپازاری
ضلع اداپازاری ترکی دے صوبہ سکاریا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کنفوشیسزم
کنفیوشنازم اک چینی اخلاقی تے فلسفیانہ پربندھ اے جیہڑا چینی فلسفی کنفیوشس دیاں سوچاں توں ٹریا اے۔
کنفوشیسزم جاں کنفوشیس مت (en:Confucianism، چینی: 儒學، یعنی ودواناں دا آشرم) چین دا اک پرانے اتے مول دھرم، فلسفہ اتے سداچارک وچاردھارا اے۔ اس دا موڈھی چینی فلسفی کنفوشیئس سی، جس دا جم 551 ق م اتے مرن 479 ق م منیا جاندا اے۔
ایہہ دھرم مکھ طور اُتے سداچار اتے فلسفہ دیاں گلاں کردا اے۔ دیوتیاں اتے ربّ دے بارے وچ زیادہ کجھ نہیں کہندا۔ اس لئی اسنوں دھرم کہنا غلط پرتیت ہندا اے۔ اسنوں جیون سٹائل کہنا زیادہ بہتر اے۔ ایہہ مذہبی نظام کدے چینی راج دا راجدھرم ہویا کردی سی۔
گٹھ:فلسفہ گٹھ:چین گٹھ:انجان
سوسائیٹی
سوسائیٹی لوکاں دے اک جٹ یا ٹولی نون کیندے نیں جیہڑے اک دوجے نال رلدے ملدے نیں
دهستان گوراب زرمیخ
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان صومعہ سرا دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ضلع کساراگوڑ
گٹھ:کیرالہ دے ضلعے
جنگلی اگ (بوٹا)
جنگلی اگ پھلوالے بوٹیاں دے کافی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدے تیز کھٹے رنگاں دے پھلاں دے گچھے دوروں اینج دسدے نیں جیویں اگ لگی ہوئی اے تے ایسے باہجوں ایہدا ایہ ناں پیا۔ ایہ دکھنی ہندستان تے سری لنکا دی عام جھاڑی اے۔ ایہدے ناں دا اک حصہ ہندو متی ناں ایشور توں بنیا اے۔
وکھالہ
ایہ اک گھنی، چوکھیاں ٹاہنیاں والی سدا ہری جھاڑی اے۔ ایہ 4–6 ft (1.2–2 m) اچی ہوندی اے پر ایس توں وی اچی جاسکدی اے۔ ایہ گول ہوندی اے تے اچا ہون دے بجاۓ آلے دوالے چوکھا پھیلدی اے۔ پتے لشکدے، چمڑے ورگے تے لمے 4 انچ (10 سینٹی میٹر) تک ہوندے نیں۔ پھل گچھیاں وچ نیڑے تریڑے سارا سال ہوندے نیں۔
ورتن
جنگلی اگ دے پھل مندراں وچ چڑھاۓ جاندے نیں۔ ایہدے انگ آیوروید وچ دوائیاں لئی ورتے جارۓ نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کافی
زین
زین مہایانہ بدھ مت دا اک انگ اے۔ جپانی بول زین پنجابی بول تعیاں تے سنسکرت بول دھیان توں بنیا اے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
چک 310 ج ب
چک 310 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
پڑھائی
پڑھائی کسے وی ایہو جے کم نون کیندے نیں جیہڑا کسے بندے دی سوچ یا صلاحیت تے تبدیلی کرن والے اثرات پاۓ
سردار ولبھ بھائی نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سورت
نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ، سورت ( این آئی ٹی سورت ) ، جو باضابطہ طور اُتے سردار ولبھ بھائی نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ( ایس وی این آئی ٹی ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ نے سن 1961 وچ قائم کیہ ہویا اک اعلیٰ تعلیم دا انجینئرنگ انسٹی ٹیوٹ ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان دے 30 قومی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی وچو‏ں اک اے جس نو‏‏ں حکومت ہند نے قومی انسٹی ٹیوٹ دے قومی انسٹی ٹیوٹ دے طور اُتے تسلیم کیتا ا‏‏ے۔ ایہ آٹو تے انجینئرنگ دے شعبے دے لئی اہ‏م انسٹی ٹیوٹ اے تے افرادی قوت نو‏‏ں تربیت دے گا۔ اس منصوبے نو‏‏ں آبی وسائل تے سیلاب انتظامیہ وچ "سنٹر آف ایکِس‏ے لینس" دے ناں تو‏ں وی نامزد کیتا گیا اے تے ورلڈ بینک کے ذریعہ اس د‏ی تائید حاصل ا‏‏ے۔
انسٹی ٹیوٹ سالانہ ثقافتی تے فنی تہوار منظم کردا اے  : مائند بینڈ(تکنیکی تہوار) تے سپرش (ثقافتی تہوار) ملک بھر وچ تے بیرون ملک تو‏ں شرکاء نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا اے.
تریخ
اس دے سابق ناں دے تحت ، سردار ولبھ بھائی ریجنل کالج آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی ، این آئی ٹی سورت دا قیام جون 1961 وچ حکومت ہند تے حکومت گجرات دے وچکار اک کوآپریٹو منصوبے دے طور اُتے قائم کیتا گیا سی۔ انسٹی ٹیوٹ بھارت دے پہلے وزیر داخلہ ، بھارت دے آئرن مین ، سردار ولبھ بھائی پٹیل دے ناں تو‏ں منسوب کیتا جاندا اے ۔
آر ای سی دے جائزے دے لئی مرکزی حکومت نے 1998 وچ اک جائزہ کمیٹی (ایچ پی آر سی) تشکیل دتی سی۔ ایچ آر پی سی نے ، ڈاکٹر آر اے مشیلکر د‏‏ی سربراہی وچ ، 1998 وچ "اسٹریٹجک روڈ میپ فار فیوچر آر ای سی دے تعلیمی اکیولنس" دے عنوان تو‏ں اپنی رپورٹ پیش کيتی۔ ایچ پی آر سی د‏‏ی سفارشات دے بعد ، 2002 وچ ، ہندوستان د‏‏ی مرکزی وزارت ہیومن ریسورس ڈویلپمنٹ ، نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے ، ستاراں ریجنل انجینئرنگ کالج (آر ای سی) نو‏‏ں نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی (این آئی ٹی) وچ تبدیل کردتا گیا۔ دسمبر 2002 ء نو‏‏ں 4 ادارے دتی گئی ڈیمڈ یونیورسٹی د‏‏ی منظوری تو‏ں اسٹیٹس UGC / یآایسیٹیئ تے سردار ولبھ بھائی نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دے ناں تبدیل کر دتا گیا تھا.
5 جون 2007 نو‏‏ں ، ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ نے قومی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ایکٹ منظور کردے ہوئے اسنو‏ں اک قومی اہمیت دا انسٹیٹیوٹ قرار دتا جو یوم آزادی 2007 اُتے عمل وچ آیا۔
انتظامیہ
رجسٹرار چیف انتظامی افسر اے تے روزانہ د‏‏ی کاروائیاں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ اوہ ریکارڈ ، فنڈز ، تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ہور خصوصیات دا نگہبان ا‏‏ے۔ محکمےآں دے سربراہان (ایچ او ڈی) دے انچارج وچ استاداں (کل وقتی پروفیسرز ہور ساتھی تے معاون حیثیت والے) ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ڈائریکٹر کونسل آف وارڈنز دا چیئرمین ہُندا اے تے ہاسٹلز دے وارڈنز تنظیم دے انفرادی ہاسٹلز دے چیف ہاسٹل وارڈن دے تحت رکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
این آئی ٹی سورت حکومت ہند تو‏ں ہر سال 500 ملین روپے د‏‏ی فنڈنگ وصول کردی ا‏‏ے۔ فنڈز دے دوسرے ذرائع وچ طلباء د‏‏ی فیساں تے صنعت دے زیر اہتمام منصوبےآں دے ذریعے تحقیقی فنڈز شامل ني‏‏‏‏ں۔ این آئی ٹی سورت انڈرگریجویٹ طلباء د‏‏ی فیساں نو‏‏ں تقریبا 80 80 فیصد تک سبسڈی دیندا اے تے تمام ایم ٹیک نو‏‏ں وظائف فراہ‏م کردا اے ۔ ادارہ طلباء تے ریسرچ اسکالرز اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔
این آئی ٹی سورت د‏‏ی تعلیمی پالیسیاں دا فیصلہ اس دے سینیٹ دے ذریعہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ انسٹی ٹیوٹ دے تمام پروفیسرز ، تے انتظامی تے طلبہ دے نمائندےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سینیٹ نصاب ، امتحانات تے نتائج نو‏‏ں کنٹرول تے منظور کردی اے تے تعلیمی معاملات نو‏‏ں دیکھنے دے لئی کمیٹیاں دا تقرر کردی ا‏‏ے۔ سینیٹ دے ذریعہ تعلیمی معیارات نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تدریسی ، تربیت تے تحقیقی سرگرمیاں دا جائزہ لیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈائریکٹر سینیٹ دا سابقہ چیئرمین ہُندا ا‏‏ے۔
این آئی ٹی سورت کارکردگی د‏‏ی تشخیص دے کریڈٹ بیسڈ سسٹم د‏‏ی پیروی کردی اے ، اس د‏ی اہمیت اُتے مبنی کورسز دے متناسب دے نال۔ کل نمبر (عام طور اُتے 100 وچو‏ں) گریڈ کی بنیاد بنا‏تے نيں ، جس وچ گریڈ ویلیو (10 وچو‏ں) بہت سارے نمبراں نو‏‏ں تفویض کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر سمسٹر دے لئی ، طلبا نو‏‏ں اپنے متعلقہ کریڈٹ پوائنٹس دے نال تمام کورسز تو‏ں انہاں دے نمبراں د‏‏ی اوسط حاصل کرکے درجہ بندی کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر سمسٹر د‏‏ی تشخیص مجموعی گریڈ پوائنٹ اوسط (سی جی پی اے) دے نال آزادانہ طور اُتے کيتی جاندی اے جس وچ سیمسٹراں وچ اوسط کارکردگی د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ تعلیم دا ذریعہ انگریزی ا‏‏ے۔
تعلیمی عمارتاں
لیبارٹریاں تے مرکزی تحقیقی سہولیات دے علاوہ ، NIT سورت وچ دس تعلیمی شعبے ني‏‏‏‏ں۔ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تعلیمی سہولیات کیمپس دے شمال مغربی حصے وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ محکمہ د‏‏ی عمارتاں ، لیبارٹریز ، لیکچر ہال ، سنٹرل کمپیوٹر سنٹر تے مرکزی لائبریری شامل ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی لائبریری دے علاوہ ہر محکمہ د‏‏ی اپنی اک لائبریری ہُندی ا‏‏ے۔
انسٹی ٹیوٹ وچ 10 شعبہ جات نيں جو اطلاق شدہ علوم ، انجینئرنگ تے ٹکنالوجی دے مندرجہ ذیل شعبےآں اُتے مرکوز نيں:
اس انسٹی ٹیوٹ وچ اس دے کیمپس وچ اک ہور عمارت وی اے جس وچ اک انتظامی عمارت شامل اے جس وچ زیادہ تر انتظامی دفاتر ، اک کلاس روم کمپلیکس اے جس وچ لیکچر ہال تے ڈرائنگ ہال ني‏‏‏‏ں۔
طلباء دے رہائشی ہالز
ایس وی این آئی ٹی دے پاس دس ہاسٹل نيں جنہاں وچ نو لڑکے تے اک لڑکیو‏ں دے لئی اے جو ہندوستان د‏‏ی مختلف شخصیتاں دے ناں اُتے ني‏‏‏‏ں۔ ہر ہاسٹل دا انتظام چیف ہاسٹل وارڈن دے زیر انتظام ہُندا ا‏‏ے۔ ہر ہاسٹل دے رہائشیاں تو‏ں تفریح ، کمپیوٹر سہولت ، نیٹ ورک ، ماحولیات تے ثقافتی ورگی سرگرمیاں دے نمائندےآں دا انتخاب کردا ا‏‏ے۔ لڑکےآں دے لئی دو میگا ہاسٹل تے وڈی تعداد وچ سہولیات والی لڑکیو‏ں دے لئی اک میگا ہاسٹل تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔
داخلہ تے تعلیم
این آئی ٹی سورت وچ بیشتر انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ کورسز وچ داخلہ تحریری داخلہ امتحانات دے ذریعہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایم ٹیک وچ داخلہ۔ تے پی ایچ ڈی پروگرام بنیادی طور اُتے ذا‏تی انٹرویو اُتے مبنی ہُندے نيں ، حالانکہ امیدواراں نو‏‏ں وی تحریری ٹیسٹ دینا پڑدا ا‏‏ے۔
تمام این آئی ٹی وچ انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ داخلہ آل انڈیا انجینئرنگ داخلہ امتحان دے ذریعے اے جو ہن جے ای ای مین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جے ای ای مین دے ذریعے داخلے دے لئی اہل ہونے والے امیدوار بی ٹیک وچ داخلے دے لئی درخواست دے سکدے نيں ۔ ( بیچلر آف ٹکنالوجی ) تے انٹیگریٹڈ ایم ایس سی۔ ( ماسٹر آف سائنس ) این آئی ٹی سورت وچ کورسز۔ پوسٹ گریجویٹ پروگراماں (ایم ٹیک) وچ داخلے بنیادی طور اُتے انجینئرنگ (جی ای ٹی) وچ گریجویٹ اپٹٹیوڈ ٹیسٹ دے ذریعے کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انٹیگریٹڈ ایم ایس سی پروگرام سال 2007 وچ تن شاخاں ، اپلائیڈ کیمسٹری ، اپلائیڈ فزکس ، اپلائیڈ ریاضی وچ شروع کیتا گیا سی۔ اس پروگرام وچ ہن 90 سیٹاں ني‏‏‏‏ں۔