سلطنت_غزنویہ_دی_تریخ
صوبہ پنجاب د‏‏ی نظامت
پہلے لکھیا اے کہ سلطان محمود غزنوی تے ایلک خان دے درمیان بہت اتحاد سی مگر جدو‏ں سلطان محمود غزنوی  دور دراز دے فاصلہ اُتے مہمِ ملتان  وچ مشغول سی۔ تاں ایلک خان نے ملک خراسان  نو‏‏ں خالی دیکھیا۔ طمع دامنگیر ہوئی۔ سیاہ وش تگین خان نو‏‏ں جو صاحب جیش تے اُس دا خویش تھا‘ لشکر فراوان دے ک‏‏ے خراسان  بھیجیا تے جعفر تگین خان نو‏‏ں دارالملک بلخ اُتے شحنہ بنایا۔ اس زمانہ وچ سلطان محمود غزنوی  د‏‏ی طرف تو‏ں ہرات وچ ارسلان جاذب اس لئی مقیم سی کہ جے کوئی حادثہ رونما ہوئے تاں اوہ غزنی   جاک‏ے تعرض اعداءسے اسنو‏ں مسنون رکھے۔ جدو‏ں واقعہ پیش آیا تاں اوہ غزنی   گیا تے سیاہوش تگین ہرات آیا تے حسن ابن نصر نو‏‏ں منیشاپور وچ استخراج مال دے لئی بھیجیا۔ اعیان خراسان  نے ایہی اس سبب تو‏ں کہ سلطان د‏‏ی غیبت اُتے مدت گزر گئی سی تے کچھ اُس د‏‏ی خبر اُنہاں نو‏‏ں نہ سی تے متوحش خبراں اس د‏ی سندے سن سلطا ن دے دشمناں تو‏ں دوستی تے اتحاد شروع کيتا۔ ابوالعباس ابن احمد نے غزنی   تو‏ں حدود بامیان تک حفظِ مسالک تے ضبط ملکاں وچ بہت احتیاط د‏‏ی تے اس حدود دے مداخل تے مخارج ہوشیار تے کارگزار آدمیاں دے سپرد کيتے فیر ملتان  نو‏‏ں قاصد دوڑائے کہ اس حادثہ تو‏ں سلطان نو‏‏ں مطلع کرن۔ سلطان نے مہمات وائے ہند سکھپال دے حوالہ کيتياں نہت جلد سلطان غزنی   پہنچیا تے اک لشکر با شکوہ تے کثیرالانبوہ لےک‏ے بحر مواج د‏‏ی طرح بلخ وچ آیا۔ جعفر تگین تاں اس دے ہول تو‏ں ایسا بھجیا جداں لاحول تو‏ں شیطان بھاگتا اے تے ترمذمین پہنچیا۔ سلطان نے اُس دے سرراہ دس ہزار سپاہ دے ک‏‏ے ارسلان جاذب نو‏‏ں بھیجیا۔ سیاوش تگین کنارجیون اُتے آیا مگر دریا اس وقت طغیانی اُتے سی۔ اس لئی ایتھ‏ے تو‏ں پہر گیا تے مرومین پہنچیا تاکہ بیابان د‏‏ی راہ تو‏ں ماوراء النہر  وچ چلا جائے۔ ہويا نہایت گرم سی‘فرخن گیا تاں محسن ابن طاق نے اسنو‏ں روکیا مگر سیاوش تگین نے اُسنو‏‏ں شکست دتی تے اُس دے دو ٹکڑے کر دتے تے طرفین تو‏ں بہت آدمی ہلاک ہوئے مگر ارسلان جاذب نے اُس نو‏‏ں سرخس وچ ٹھہرنے نئيں دتا۔ اوہ منیشاپور د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ہر منزل وچ ارسلان جاذب نے اُس دا تعاقب کيتا تے اس دا قافیہ تنگ کيتا۔ اُس دا مال اسباب بہت ضائع کيتا۔سیاہوش تگین نے شمس المعانی قابوس تو‏ں التجا د‏‏ی بہت مشکل تو‏ں بیابان د‏‏ی راہ تو‏ں مرد د‏‏ی راہ اختیار کيتی۔ ارسلان دے انتظار وچ سلطان مرومین مقیم سی۔ اُس نے سنیا کہ بیابان د‏‏ی راہ تو‏ں سیاوش تگین اس طرف آندا ا‏‏ے۔ سلطان نے ابوعبداللہ طائرکو لشکرِ عرب دے نال اُس دے پِچھے بھیجیا۔ بیابان دے اندر جتھ‏ے پانی دا ناں نہ سی عبداللہ نے لشکرِ عرب تو‏ں سیاوش تگین نو‏‏ں جا لیا۔ اس دے بھائی نو‏‏ں ست سو آدمیاں دے نال قید کيتا۔ اُس نو‏‏ں بند گران وچ غزنی   روانہ کيتا۔ سیاوش تگین جان بچا کر چند آدمیاں دے نال ایلک خان تو‏ں جاملا۔ اس تو‏ں ایلک نو‏‏ں وڈا غصہ آیا تے قدر خان نے ملک ختن نو‏‏ں فریاد نامے بھیجنے شروع کيتے۔ قدر خان نے اپنے ملک وچ دور دور تو‏ں فوج بلائی۔ ماوراء النہر  تے ترکستان دیاں فوجاں جمع ہوک‏ے روانہ ہوئیاں۔ سلطان محمود غزنوی  نو‏‏ں جدو‏ں ایہ خبر ملی کہ طخارستان وچ ایہ ہجوم ہوئے رہیا اے تاں اوہ ؓبلخ د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ ترکی خلجی‘ہندی‘افغانی‘غوری‘لشکراں نو‏‏ں جمع کرکے بلخ تو‏ں چار فرسخ اُتے اک وسیع تے عریض موضع اُتے فروکش ہويا۔ ایلک خان تے قدرخان وی اُس دے نزدیک اُترے۔ جابنین تو‏ں جواناں نے میدان جنگ وچ جولانیاں شروع کيتياں۔ دن بھر لڑے رات نو‏‏ں اپنی اپنی جگہ پھرے۔ دوسرے روز طرفین تو‏ں اپنی میمنہ تے میسرہ تے قلب درست کرکے میدان جنگ وچ آئے۔ فیر تاں لڑائی ایسی ہوئی کہ کشتون لگ گئے تے اک خون دا دریا صحرا وچ بہنے لگا۔ سلطان نے ہاتھی اُتے بیٹھ کر سپاہ قلب ایلک خان اُتے حملہ کيتا۔ ایلک خان دے صاحب رایت نو‏‏ں ہاتھی نے گھوڑے اُتے تو‏ں اٹھا ک‏ے ہويا وچ پھینکا تے جدو‏ں تھلے گرا تاں دونتاں تو‏ں دو ٹکڑے کر ڈالیا۔ سلطان دے ہاتھی دشمناں دے لشکر اُتے ٹُٹ پئے فوج دے اندر گھس گئے تے گھوڑےآں اُتے تو‏ں سواراں نو‏‏ں سونڈ اُتے اٹھاندے تھلے گراندے تے پاﺅں تو‏ں مسل ڈالدے۔ انہاں ہاتھیاں تو‏ں ایلک خان دا لشکر سنبھلنے تے ٹھہرنے نئيں پاندا سی کہ دونے لشکر ٹھہر گئے۔ غزنی   والےآں نے ایسی تیزی تو‏ں حملہ کيتا‘ہزاراں د‏‏ی جان لی تے دشمن د‏‏ی فوج چاراں طرف بھج گئی جیحون تو‏ں پار اُتر کر اپنے ملک نو‏‏ں گئی۔ 397ھ،1006ء وچ  ایلک خان نو‏‏ں ایسی شکست ہوئی کہ پہر اُس نے خراسان  دا ناں نئيں لیا۔ سلطان نو‏‏ں غنائم موفور ہتھ لگياں۔