cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنرل سبیگ سنگھ
اندرا گاندھی دی سکھاں نال نبڑݨ دی سکیم
اندرا گاندھی نے سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالا دے ابھار نال نجٹھن لئی نویں پینتڑیبازی گھڑ لئی سی۔ اسنے سنت جرنیل سنگھ نوں ختم کرن دی چلاک سکیم دے ورتارے نال ہندو بہو گنتی دا من سکھاں دی بلی دے کے جتن دا من بنا لیا سی۔ اسنے نویں ابھرے آگوُ نوں بدنام کرن لئی اشلیل پرچار دی اک لہر چلائی گئی جس بارے اس نوں وشواش سی کہ اوہ کدے وی اپنے نظریات نال سمجھوتہ نہیں کریگا۔ اگلی کہانی بارے ہر کوئی جاندا اے۔۔ سکھاں اگے اس دا جواب دین دا اکو اک رستہ مقابلہ کرن دا ہی بچیا سی۔ انت اتے سنت بھنڈرانوالیاں اتے اناں دے ساتھیاں نوں اکال تخت اتے پناہ لین لئی مجبور ہونا پیا۔ سکھاں دی اکو آس آگوآں دی ایکتا سی جو کدے وی نہ ہو سکی سی۔ اوہ سرکار دے ہریک حملے دا جواب دین دی حالت وچ نہیں سن بھاویں کہ اوہ بھارتی فوجاں اتے پولیس نوں کئی مہینیاں تک مقابلہ دین دے یوگ سن۔ ہن سنت جرنیل سنگھ نوں جنرل سبیگ دی لوڑ سی۔ جنرل صاحب کجھ مہینے پہلاں دل دے دورے کارن خراب ہوئی صحتَ عام لئی دیہرا دون والے اپنے گھر وچ رہِ راے سن پر سکھ پرچار لئی اتھے وی لگاتار میٹنگاں کردے رہندے سن۔ سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالیاں ولو بھیجیا گیا اک خاص ہرکارا مارچ 1984 دے ادھ وچ اناں'کول دیہرادون پہنچیاں اتے سنتاں ولوں جنرل صاحب نوں امرتسر وکھے اناں دی لوڑ پین دا سنیہا دتا۔ دیہرادون وچ صحت یابی توں بعد جنرل صاحب اتے اناں دی بیوی ولوں حجور صاحب جان دی سکیم بنائی سی کیونکہ سی۔بی۔آئی۔ دے کیس وچوں بری ہون لئی اناں دی بیوی نے حضور صاحب وکھے ارداس کرواؤن دی سکھ سکھی سی۔ پر جنرل صاحب نے اس پروگرام نوں اک دم منسوخ کر دتا۔ اناں بناں کسے دوجی سوچ دے (اتے بھاویں اوہ پوری طرحاں صحت یاب نہیں ہوئے سن) امرتسر جان دا فیصلہ کر لیا۔ ایہہ اناں ولوں دیہرا دون وچ بنائے اس گھر وچ بتائے آخری دن جو اناں سیوا-مکتی پچھوں پوجا-پاٹھ کردیاں ہویا شانت زندگی بتاؤن دی اچھا نال بنوایا سی۔
دربار صاحب دے راکھی پربندھ
امرتسر وکھے پہنچ کے اوہ سرکار ولوں دربار صاحب اتے حملے دے خلاف راکھی لئی پینتڑے بناؤن وچ رجھّ گئے۔ اناں نے راکھی دیاں پینتڑیباجیاں دی سرجنا اس طرحاں کیتی کہ دربار صاحب آؤن والے شردھالوآں توں لکیاں رہن اتے نال ہی ایہہ راکھی دی یوجنابندی بااثر وی ہووے۔ اس ویلے اوہ اپنے پورے رنگ وچ سن۔۔ اناں اندر ہمیشاں جنگ نوں پیار کرن دا ارادہ سی اتے جنگ دے میدان وچ جان دین دی اناں انتریو اچھا سی۔ گروآں دی پوتر حاضری وچ جان وارن دی اناں دی دلی تمنا سی۔ قوم دی سیوا کردیاں جان وارن دی ڈونگھی اچھا دی تکمیل لئی ہرمندر صاحب اتے اکال تخت صاحب توں ودھ کے ہور کہڑی تھاں ہو سکدی اے۔ اوہ اپنے ہوٹھاں اتے گرو گوبند سنگھ اگے 'دیہہ سوا ور موہِ' دی ارداس کردیاں ویلے دے خلاف بناں تھکیاں اپنے کم وچ لین راے۔ پہلاں وی، ہریک جنگ لڑن ویلے اناں ہمیشہ ایہہ ارداس کیتی سی۔ فوج وچ جرنیل ہندیا اوہ اپنے خلاف بارے ہمیشاں چیتن راے سن۔ ہن اناں دی مدد واسطے 200 توں وی گھٹ خالصے سن پر ایہہ عامَ نوجوان نہیں سن۔ ایہہ اپنے کاج نوں پوری طرحاں پرنائے ہوئے سن اتے سماں آؤن اپنے آخری ساہ تک لڑن دا مادہ رکھدے سن پر جنرل صاحب جاندے سن کہ انے چھوٹے گروپ نال اتے بہت تھوڑی مقدار وچ زریعاں نال اوہ اتی طاقتور بھارتی فوج اپر بھاری نہیں سن پے سکدے۔۔ پر دمدمی ٹکسال دے مکھی اس طرحاں دی صلاحَ نوں کویں منّ سکدے سن جد کہ ایہہ صلاحَ اپنے آپ وچ وہارک سی۔ اندرا اس بارے جانو سی اتے اس نے اپنا حساب کتاب لگا لیا ہویا سی۔ سماں آؤن اتے سنت (جرنیل سنگھ جی) بابا دیپ سنگھ جی دے پد-چناں اتے چلدیاں ہویا شہیدی دین دی چون کر چکے سن۔ اتھے دو پرمپراواں دا سمیل ہونا سی۔ اک پاسے مہان دمدمی ٹکسال دے مکھی سن اتے دوجے پاسے 250 سال پہلاں مسے رنگھڑ دا سر وڈھّ کے اپنے نیزے اتے ٹنگ کے لے جان والے بھائی مہتاب سنگھ دا وارث سی۔
فوج دے سکھ افسر تے دیس دا سکھ صدر
اس ویلے دوران اندرا گاندھی اپنی کھیڈ اس ولوں بنائے اصولاں مطابق کھیڈ رہی سی۔ ہندواں دیاں بھاوناواں نوں سکھاں اتے خاص کرکے ہرمندر صاحب اتے حملے دی صورتَ وچ بھڑکاؤن دی پوری تیاری کر لئی گئی سی۔ چکراتا وکھے کمانڈو حملے دی رہرسل کر راے سن۔ سکھ مان اتے کرڑی سٹّ مارن لئی جون 1984 وچ فوج بلا لئی گئی سی۔ فوج دے آگوآں نوں دھیان نال چنیا گیا۔ جنرل سندرجی بھاویں فوج دے مکھی سن پر لیفٹینینٹ جنرل ر۔س۔ دیال نوں کاروائی دے کمانڈر وجوں بھارت سرکار نے وڈے پدھر اتے مشہوری دتی۔ بھارتی میڈیئے نے وڈی پدھر اتے پرچار کیتا کہ فوجی سکھ افسراں ولوں دربار صاحب اتے کاروائی دی حمایت کیتی اے۔ میجر کلدیپ سنگھ براڑ جو کہ صرف ناں دا سکھ سی، شراب اتے سگرٹنوشی دا شقین سی، غیر-سکھ عورت نال ویاہیا ہویا سی، نوں دیال سمیت حملے دی کاروائی دے کمانڈراں وجوں نوازیا گیا۔ گیانی ذیل سنگھ جسنے فوجی کاروائی متعلق کاغذی کاروائی اتے دستخط کیتا بھارت دا صدر سی۔
میجر کلدیپ سنگھ براڑ
پنڈتانی کنی چلاک سی۔ اس نے ہریک چیز نوں پہلاں ہی نیت کیتا ہویا سی۔ اک اتے دو جون نوں میجر کلدیپ سنگھ براڑ نے خود عقیدت مند دے روپ وچ ہرمندر صاحب دے اندر جا کے سکھاں ولوں کیتے گئے راکھی-پربندھ دا جائزا لیا اتے اپنے اچ افسراں نوں دسیا کہ کاروائی پوری کرن لئی صرف چھ کو گھنٹیاں دا سماں لگیگا۔ تن جون نوں ساڈھے نوں وجے امرتسر اتے سارے پنجاب نوں سیل کر دتا گیا اتے ہرمندر صاحب دے اندر آؤن اتے باہر جاݨ اتے پابندی لگا دتی گئی۔ ساڈھے اٹھ وجے جنرل سبیگ سنگھ نے اپنے رشتے داراں، نوں اپنی ماں، بیوی اتے دوجے ساک-سبندھیاں نوں ہرمندر صاحب توں باہر جاݨ اتے پنڈ واپس جان لئی زور پایا۔ سارے ساک-متعلق گرو ارجن دیو جی دے شہیدی دہاڑے دے تعلق ارداس کرن لئی آئے سن جو کہ چار جون نوں سی۔ اناں ولوں ہرمندر صاحب توں گروسر وکھے گرو ہرگوبند صاحب جی دے ستھان تک جان والی سلانہ چونکی متعلق پربندھ کرنے سن۔ گرو گرنتھ صاحب] دی سواری سمیت چونکی کھیالا پنڈ وکھے رکدی سی جتھے جنرل صاحب دی ماں ولوں پنڈ دیاں سنگتاں دے تعاون نال چاہ-پانی دی سیوا دا پربندھ کرنا سی۔ ماں نے پنڈ دیاں سنگتاں دے تعاون نال اس وار وی پورے پربندھ کیتے سن پر ہزاراں سنگتاں جو اس سلانہ دہاڑے نوں مناؤن لئی دربار صاحب پہنچیاں ساڈھے نوں وجے توں پہلاں باہر نہ نکل سکیاں اتے دربار صاحب دے اندر ہی پھس گئیاں۔ ہزاراں سنگتاں طاقت دی بھکھی اندرا اتے اس دے چمچیاں ولوں کیتے گئے قتل عام وچ شہید ہو گئیاں۔ سکھاں نے قومی شہیداں دی پرمپراں نوں شہیداں دا اک ہور جتھا بھینٹ کیتا۔ سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے، بھائی امریک سنگھ اتے جنرل سبیگ سنگھ اتے ہور بہادر یودھیاں جو ہرمندر صاحب اتے سکھاں دے مان دی راکھی لئی لڑے سن وغیرہ ولوں اپنی زندگی دا آخری کانڈ ختم ہون دے نیڑے سی۔ ہزاراں عقیدت مند فوجی کاروائی وچ جاناں گوا چکے سن اتے جو بچے سن بھارتی سرکار دیاں جیلاں وچ سڑ راے سن۔ پر سکھ اتہاس وچ اک نواں کانڈ حالے ہور شروع ہون جا رہا سی۔ نیلا تارہ ساکے(آپریشن بیلوسٹار) توں بعد ہزاراں سکھ نوجواناں نے خالصتان اک دھرتی جس نوں سکھ اپنا مندے سن، لئی جدوجہد وچ شہیدیاں حاصل کیتیاں۔ اک اجیہا تھاں جتھے اوہ اپنی قسمت دے مالک بننا لوچدے سن اتے جس نوں اوہ اندرا گاندھی اتے راجیو گاندھی ورگے اصولاں دے کچے اتے طاقت دے بھکھے ہندو راجنیتکاں دے استحصال توں بچاؤنا چاہندے سن۔
سکھ ادوں تک آرام نال نہیں بیٹھنگے جدوں تک اوہ اپنا گھر حاصل نہیں کر لیندے جتھے اناں دیاں آؤن والیاں نسلاں آزادی نوں مان سکن اتے لوکتنتری سماج دی خوشی حاصل کر سکن۔ لکھاں سکھاں دی قربانی نوں اجائیں نہیں جان دتا جاویگا۔ واہگرو دی مہر صدقے سکھ ککنوس اپنی راکھ وچوں مڑ ابھر کے اچی اڈاری لاویگا۔ اوہ دن دور نہیں اے جدوں ساڈے شہیداں دا خون رنگ لیاویگا۔ 1944 وچ جدوں جنگ ختم ہوئی اوہ ملایا وچ سن اناں جنرل ریناں نوں دو لکھ روپئے دی راشی واپس موڑن لئی کیہا گیا کیونکہ کماؤں رجمینٹ دا ملٹری فارم پہلاں ہی گھاٹے وچ چل رہا سی ایہی کارن سی کہ انٹیکجوئل تتّ اکالی دل توں دور رہندے سن اناں دے ساتھی ہمیشہ اناں ولوں وکھائی جوش کارن چڑدی کلا وچ رہندے سن گرچرن سنگھ ٹوہڑا، سنت لوگونوال، جگدیو سنگھ تلونڈی اتے ہور کئی چھوٹے-وڈے آگوُ وچر راے سن پر لوکاں دیاں نظراں وچ سرکاری پرچار کارن اتے اندرا گاندھی اتے کانگرس دیاں چالاں کارن شکی سن ہریک بیتدے دن سرکار دی سکھاں نوں بدنام کرن دی بے شرمی بھری پالیسی تیز ہندی گئی اپنی قوم دے سیوا وچ ہ اپنی جان دی باجی لاؤن جا رہے سن اس کرکے اناں سکھ پنتھ دے کاج اتے جدوجہد نوں لگاتار جاری رکھن لئی سنت جرنیل سنگھ جی نوں اکال تخت چھڈّ کے کسے دوجے ملک وچ پناہ لین دی صلاحَ دتی ۔
اوپریشن بلو سٹار
اپنی برخاستگی دے بعد سنگھ آگوُ سنت جرنیل سنگھ بھنڈراوالے نال رل گئے۔ اس نے جون 1984 وچ ہرمندر صاحب (دربار صاحب) امرتسر وچ موجود آزادی پسنداں نوں متحد کیتا سی۔ اوہ اوپریشن بلو سٹار وچ ماریا گیا سی۔
تحصیل ماتھابھانگا
تحصیل ماتھابھانگا بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع کوچ بہار دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ ماتھابھانگا شہر اے ۔
جنرل سبیگ سنگھ
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں
تحصیل ماتھابھانگا
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع کوچ بہار چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
شتو مونٹسیگر
شتو مونٹسیگر فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے اریگ وچ اک شتو اے۔
معز لدین اللہ
ابو تمیم معد المعز لدین اللہ دولت فاطمیہ دا چوتھا خلیفہ تے اسمعیلیاں دا چودواں امام 341ھ تا 365ھ
اس دا ناں معد تے لقب معز لدین سی ۔ ایہ منصور دا بیٹا اس دے انتقال دے بعد 341ھ وچ تخت اُتے بیٹھیا ۔
بنو فاطمہ دا عروج
معز دے دور تو‏ں بنو فاطمیہ دے عروج دا دور شروع ہويا۔ پچھلے تن خلیفےآں دے دور وچ ملک د‏‏ی حدوداں صرف مغرب تک محدود سن۔ مگر اس نے اپنا دائرہ حکومت مصر و شام تک ودھایا بلکہ مغرب دے تمام شہر سوائے سبتہ دے اسدیاں حکومت وچ شامل ہو گئے ۔
استحکا‏م
اس نے ملک وچ استحکا‏م پیدا کرنے دے لئی مختلف قبیلےآں دے رئیساں داد و دہش تو‏ں اپنی طرف راغب ک‏ر ليا۔ غرض کہ اس دے زمانے دا کوئی والی نئيں رہیا جو اس دے حلقہ اثر وچ نئيں آیا ۔
اندلس اُتے حملہ
343ھ وچ معز دے حکم تو‏ں حسن بن علی والی صقیلہ نے اندلس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے المیرہ نو‏‏ں تباہ کر دتا تے بوہت سارے اندلسی گرفتار کرلئی گئے۔ اس دے انتقام وچ خلیفہ اندلس الناصر الدین نے غالب نو‏‏ں ستر جہازاں دے نال سواحل مغرب د‏‏ی طرف روانہ کیتے۔ غالب نے مرسی الخزر نو‏‏ں جلادتا تے سوسہ تے طبرقہ دے اطراف و کناف برباد کر دتے ۔
بغاوتاں
347ھ وچ اسنو‏ں اطلاع ملی دے مغرب اقصی دے لوک اس تو‏ں منحرف ہو گئے۔ تاہرت تے افکان دے سردار یعلی بن یفرنی نے خلیفہ اندلس د‏‏ی طرف تو‏ں دعوت شروع کردتی۔ اس دے مقابلے وچ معز نے اپنے کاتب جوہر صقیلی نو‏‏ں جعفر بن علی تے زیری بن مناد دے نال مغرب اقصی روانہ کیتا۔ کتامیاں نے یعلی نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے اس دے بیٹے یدو نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا، افکان برباد کر دتا تے تاہرت دا علاقہ زیری بن مناد دے سپرد کر دتا گیا۔ اس دے بعد جوہر نے فاسدیاں طرف توجہ دتی تے جوہر نے معتدد حملےآں دے بعد 347ھ وچ فاس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے جوہر نے سجلماسہ دا روخ کیتا۔ ایتھ‏ے دا والی خود مختار ہو ک‏ے امیر المومنین الشاکر باللہ دا لقب اختیار ک‏ر ليا سی تے اپنے ناں دے سک‏‏ے ڈھلوائے سن ۔ ایہ والی جوہر د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سندے ہی بھج گیا۔ جوہر نے اسدیاں جگہ اس دے چچیرے بھائی ابن معتز نو‏‏ں مقرر کیتا۔ غرض اس نے بنو امیہ دے تمام حامیاں نو‏‏ں مغرب اقصی تو‏ں کڈ ک‏ے بنو فاطمہ دے اعمال مقرر ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس کامیابی دے بعد افریقہ تو‏ں بحر محیط تک سوائے سبتہ دے کوئی شہر ایسا نہ رہیا جتھ‏ے معزز دا خطبہ پڑھایا نئيں جاندا ہوئے ۔
مصر وچ اک وڈے بربری قبیلے زناتہ جس دا سردار محمد بن حسین سی ۔ اس نے 358ھ بغاوت کيتی۔ معزز اس دے مقابلے اُتے خود نکلیا۔ محمد روپوش ہو گیا تے بعد وچ معافی چاہی۔ معزز مصر جانے دا ارادہ کر چکيا سی، لہذا اس منساسب نئيں سمجھیا کہ انہاں خزریاں نو‏‏ں چھڈ دتا جائے۔ اس لئی اس نے انہاں اُتے یوسف بلکین نو‏‏ں مقرر کیتا۔ یوسف نے موقع پاکر ابن خزر نو‏‏ں گرفتار کرنا چاہیا، مگر ابن خزر نے خودکشی کرلئی-
صقیلہ
صقیلہ وچ بعض ایداں دے ساحلی قلعے سن جتھ‏ے نصاریاں دے قبضہ وچ سن ۔ انہاں وچ طرمین نو‏‏ں والی صقیلہ احمد بن حسن نے 351ھ فتح وچ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد احمد نے رمطہ دا محاصر ک‏ر ليا۔ نصاریٰ نے اپنے بادشاہ تو‏ں مدد چاہی۔ اس نے بری تے بحری راستہ تو‏ں رمطہ فوجاں روانہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔354ھ وچ مسینی وچ مسلماناں تو‏ں مقابلہ ہويا تے نصاریٰ نو‏‏ں شکست ہوئی تے انہاں دے وڈے وڈے سردار مارے گئے۔ مسلماناں نے دفائی خندق غبور ک‏ر ک‏ے نصاریٰ دے کئی جنگی جہاز ڈبو دتے تے رمطہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد دوسرے تے شہراں اُتے حملہ کر دتا تے بہت سا مال غنیمت پرت لیا۔ آخر بازنطینیاں نو‏‏ں جزیے اُتے صلح کرنی پئی۔ 	لیکن کچھ عرصہ دے بعد صلح ختم ہو گئی تے 380ھ تا 401ھ دے درمیان کلبی امرا دوبارہ جنوبی اطالیہ وچ حملے کردے رہ‏‏ے۔
فتح مصر
335ھ وچ مصر دے حکمران اخشید محمد بن دا انتقال ہو گیا۔ اس دے بعد اک حبشی غلام کافور نے مصر اُتے وڈی دانائی تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے اس دا دور مصر دا زريں دور سی ۔ 367ھ وچ اس دا وی انتقال ہو گیا تاں مصر وچ امن و امان د‏‏ی حالت بگڑ گئی تے رہی سہی کسر قحط نے پوری کردتی۔ اس وقت مصر وچ اسمعیلی داعی پورے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایسی صورت وچ مصر وچ انہاں دے اثر و رسوخ وچ اضافہ ہويا تے مصر دے بوہت سارے عہدے داراں نے معزز نو‏‏ں مصر فتح کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ ایسی صورت حال مصر اُتے فاطمیاں دے لئی حالات ساز گار ہو گئے سن ۔ اس دے بعد فاطمیاں د‏‏ی مصر اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ہمت ہوئی ۔
مصر اُتے حملے دے لئی معزز نے بھر پور تیاری کيتی۔ اس نے برقہ دے عاملاں احکامات بھیجے کہ اوہ مصر دے راستہ وچ کناں کھدوائی تے سرائاں بنوائاں تاکہ اس وچ فوج قیام کر سک‏‏ے تے اسنو‏ں کسی قسم د‏‏ی تکلیف یا پریشانی نہ ہوئے۔ منصور نے قیروان نو‏‏ں حکم دتا کہ اک عظیم انشان لشکر تیار کرے، جس وچ کتامی تے غیر کتامی سپاہی شریک کیتے جان۔ معزز نے خود اس لشکر د‏‏ی تنظیم و ترتیب وچ خود وی حصہ لیا۔ معزز نے اس لشک‏ر ک‏ے نال قیمتی ساز و سامان وی بھیجیا۔ کہیا جاندا اے کہ سونے د‏‏ی چکیاں بنوائاں تے علانیہ اونٹھاں اُتے روانہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 357ھ وچ ایہ لشکر قیران تو‏ں مصر دا رخ کیتا تے سب تو‏ں پہلے اس نے سکندریہ دا رخ کیتا۔ ایہ شہر بغیر کسی نقصان دے جوہر دے قبضہ وچ آگیا۔ اس دے بعد جوہر فسطاط روانہ ہويا تے معمولی مزاحمت دے بعد ایہ شہر 357ھ وچ جوہر دے قبضہ وچ آگیا، بلکہ عمائدین شہر نے جوہر شاندار استقبال کیا، جوہر نے انہاں نو‏ں امان دے دتی ۔
قاہرہ د‏‏ی تعمیر
جوہر نے اپنے امام دے حکم دے مطابق فسطاط دے باہر اک نے اک نويں شہر د‏‏ی بنیاد پائی تے اس دا ناں قاہرہ معزیہ رکھیا۔ خطبہ وچ عباسی خلیفہ د‏‏ی جگہ فاطمی امام دا ناں داخل کیتا گیا۔ قاہرہ د‏‏ی بنیاد پائی تے معزز دے حکم دے مطابق دو قیصر قیصر کبیر تے قیصر صضیر تیار کیتے۔ دونے دے درمیان اک میدان مربع میدان چھڈیا گیا، جس وچ دس ہزار سپاہی پریڈ کرسکدے سن ۔ انہاں دو محلےآں وچ معتدد ایونات تے دیوان خانے بنوائے گئے۔ جاں جاں دولت فاطمیہ ترقی کردی گئی انہاں د‏‏ی عظمت و شان وی ودھدی گئی۔ اس شہر د‏‏ی ابتدا 359ھ وچ ہوئی تے اسدیاں تکمیل 361ھ وچ ہوئی۔ اس وچ لشکریاں د‏‏ی مختلف جماعتاں دے لئی مختلف محلے بنائے گئے۔ شہر وچ اک فصیل وی بنوائی تے اس وچ کئی دروازے لگائے گئے۔ جنہاں وچ مشہور باب زویلہ، باب النصر تے باب الفتوح نيں ۔
جامع الازہر د‏‏ی تعمیر
قیصر د‏‏ی تعمیر دے بعد جوہر نے اک جامع مسجد بنائی جس دا ناں یونیورسٹی ازہر رکھیا گیا۔ ایہ مسجد جامع ابن طولون دے بعد قاہرہ د‏‏ی قدیم ترین مسجد ا‏‏ے۔ اسدیاں وسعت وی تمام جامع تو‏ں زیادہ اے اس لئی اسنو‏ں جامع کبیر وی کہندے نيں۔ اس مسجد وچ جوہر نے اک ک‏‏تب خانہ تے مدسہ وی قائم کیتا ۔
دمشق د‏‏ی فتح
اخشیدی خاندان دے قبضہ وچ شام دے بوہت سارے شہر سن، جتھ‏ے اخشیدی خاندان دے افراد احکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مصر د‏‏ی فتح دے بعد جوہر نے اسدیاں طرف توجہ دتی تے انہاں د‏‏ی تسخیر دے لئی فوج بھیجی گئی، جس نے انہاں علاقےآں فتح کرنے دے بعددمشق نو‏‏ں 359ھ وچ فتح ک‏ر ليا۔ اس سال حب و حمص وچ وی بنو فاطمہ دا خطبہ پڑھا گیا۔
قرامطہ نال لڑائی
دمشق د‏‏ی فتح تو‏ں قرامطہ دے مفادات اُتے ضرب پئی سی، کیو‏ں کہ قرامطہ ہر سال اک کثیر رقم اہل دمشق تو‏ں وصول کردے سن ۔ حالانکہ قرامطہ تے فاطمیاں دے عقائد اک جداں سن ۔ مگر مفادات اُتے ضرب پرنے تو‏ں اوہ فاطمین تو‏ں لڑنے اُتے تیار ہو گئے۔ اس اُتے عباسی خلیفہ المطیع باللہ نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی تے شام دے مقبوضات فاطمین تو‏ں کھو لئی گئے۔ اس دے بعد انہاں نے مصر اُتے حملہ کیتا لیکن انہاں نو‏ں کامیابی نئيں ہوئی ۔
وفات تے سیرت
358ھ وچ معز نے مصر جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا تے چارسال بعد362ھ وچ مصر پہنچیا، کیو‏ں کہ اسنو‏ں مغرب دے انتظامات کرنے وچ دیر ہو گئی سی۔ راستہ وچ ممتاز عربی شاعر ابن ہانی اندلسی نو‏‏ں کسی قتل کر دتا جو معز دے نال سی ۔ مصر پہنچ ک‏ے اوہ زیادہ دیر زندہ نئيں رہیا تے 365ھ وچ اس دا 45 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہو گیا۔ اسدی موت د‏‏ی خبر اٹھ مہینے چھپائی گئی ۔
اس نے حسن سیرت تے انصاف وچ اپنے باپ د‏‏ی پیروی کيتی۔ ایہ اپنے آبائ اجداد د‏‏ی طرح اپنے عقائد عوام تو‏ں چھپاندا سی تے صرف خاص خاص لوکاں اُتے انہاں نو‏ں ظاہر کردا سی ۔ اس نے بعض گلاں ظاہر وی کيتیاں تاں اس حد تک کہ جنہاں تو‏ں رعیت ناخوش نہ ہوئے۔ ایہ اہل علم دا قدر دان تے کئی زباناں جاندا سی ۔ جنہاں وچ لغات، بربریہ، سودانیہ، صقلیہ تے رومیہ وچ اسنو‏ں دسرس حاصل سی۔ اس دے دربار وچ محدثین، شعرا تے مورخین جمع رہندے سن ۔ اسدیاں علم تو‏ں محبت نو‏‏ں شوق اس دے کت‏ب خانے تو‏ں ظاہر ہُندا سی، جس وچ نایاب کتاباں موجود سن ۔
ملاحظات
گٹھ:932 دے جم گٹھ:975 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی ائمہ گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفاء گٹھ:عرب بادشاہ گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی فاطمی شخصیتاں گٹھ:فاطمی خلفاء
پعاڑی زیبرا نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
اورتیناؤ
اورتیناؤ جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
رازق الخیری
مصنف مصورِ غم، علامہ راشد الخیری دے فرزند اکبر سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش ستمبر 1900کو دہلی وچ ہوئی ۔ انھاں نے 1919 وچ عربک اسکول تو‏ں میٹرک کیتا۔ انٹر 1921 وچ سینٹ اسٹیفن کالج دہلی تو‏ں انٹر کرنے دے بعد بی اے وچ داخل ہوئے۔ 1923 وچ علامہ راشد الخیری نے ماہنامہ ’’عصمت ‘‘ جسنو‏ں انھاں نے جون 1908 وچ اصلاح نسواں، حقوق نسواں تے تعلیم نسواں د‏‏ی غرض تو‏ں جاری کیتا سی، جو خصوصاً مسلم خواتین د‏‏ی مختلف گوشےآں وچ رہنمائی تے اس د‏ی بدولت نہ جانے کِنّی خواتین علم و ادب تو‏ں شناسا تے فکر و نظر تو‏ں آشنا ہوئیاں تے کِنّی ہی لکھنے والیاں تے لکھنے والےآں دا جنم ہويا، اس د‏ی ادارتی ذمے داری رازق الخیری دے سپرد کر دتی، جسنو‏ں انھاں نے 56 سال تک اس طرح نبھایا کہ اس د‏ی پابندی وقت وچ کدی فرق نئيں آیا۔ اس حوالے تو‏ں شان الحق حقی نے لکھیا ’’عصمت دے قارئین نو‏‏ں ایہ گل دسنیا تحصیل حاصل اے کہ اس د‏ی باقاعدگی وچ کدی فرق نئيں آیا۔ اکثر جریدے اشتہارات د‏‏ی خاطر دناں دے لئی اشاعت نو‏‏ں التوا وچ ڈال دیندے نيں، مولا‏نا نے کدی اک دن دے لئی پہلی تو‏ں دوسری تریخ نہ ہونے دی۔ وچ اس گل دا عینی شاہد ہاں کہ انھاں نے اشتہارات ایہ کہہ ک‏ے رد کر دتے کہ ایہ پرچہ اک دن دے لئی وی روکیا نئيں جا سکتا‘‘۔
اس دے علاوہ مولا‏نا 1959 وچ جدو‏ں تک کہ اردو بورڈ دا قیام عمل وچ آیا تاں اوہ مجلس اعلیٰ دے رکن مقرر ہوئے تے برساں اردو د‏‏ی خدمت دے جذبے تو‏ں سرشار ہوئے ک‏ے کم کردے رہے۔مولا‏نا رازق الخیری اک بلند پایہ ایڈیٹر ہونے دے نال نال اعلیٰ انتظامی صلاحیتاں دے مالک وی سن، انھاں نے 1918 وچ اک اشاعتی ادارہ قائم ک‏ر ک‏ے بامقصد ناشر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی زندگی گزاری۔ انہاں دے ادارے دے تحت جِنّی کتاباں شایع ہوئیاں اوہ زیادہ تر مسلم خواتین د‏‏ی تربیت، انہاں د‏‏ی اصلاح، انہاں دے معاشرتی مسائل تے انہاں وچ مثبت شعور پیدا کرنے دے لئی سن۔
لکھتاں
مولا‏نا اک صاحب طرز ادیب وی سن ۔ انہاں د‏‏ی تصنیف و تالیفات جنہاں وچ تے ماہنامہ ’’عصمت‘‘ دا خاص نمبر ’’سوانح عمری علامہ راشد الخیری‘‘ شامل نيں
وفات
وصال 24 دسمبر 1979 نو‏‏ں کراچی وچ ہويا گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:اردو لکھاری
چک 29 ڈی
چک 29 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
شتو بلکاسٹل
شتو بلکاسٹل فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے ایویرون وچ اک شتو اے۔
ضلع سولاپور
ضلع سولاپور پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
انیتا دیسائی
انیتا دیسائی (1937)
پرسدھ گلپ لکھارن انیتا دیسائی دا جنم 1937 وچّ اک وپاری سی.ڈی.این. مجومدار دے گھر مصوری وکھے ہویا۔ انیتا اجے ستّ سال دی ہی سی جدوں اس نے اک نکی کہانی لکھی۔
مڈھلی سکھیا
اس نے اپنی مڈھلی سکھیا دلی دے کئین میریز ہائر سیکنڈری سکول توں حاصل کیتی اتے 1957 وچّ میرانڈا ہاؤس توں انگریزی ساہت وچّ بی.اے. دی ڈگری پراپت کیتی۔
ویاہ
اگلے ہی سال انیتا دا ویاہ اک وپاری ایشون دیسائی نال ہو گیا۔ اوہناں دے چار بچے ہوئے۔ انیتا نے ویاہ توں پہلاں ہی چھوٹیاں کہانیاں لکھنیاں شروع کر دتیاں سن۔
پہلا ناول
1963 وچّ اس نے اپنا پہلا ناول دا پیکوک لکھیا جہڑا برطانیہ دے اک پرسدھ پرکاشک پیٹر اؤوین ولوں برٹین وچّ چھاپیا گیا۔ پیٹر اؤوین بریٹیش ساہت اتے یورپی براعظم دے ساہت دی چھپائی سنبندھی بہت پرسدھ سی۔
ہور نارل
1965 وچّ انیتا نے ووئسز آف دا سٹی لکھیا جس وچّ تنّ سکیاں بھیناں-عملاں، نائیروڈ، اتے منیشا دیاں جیون گتیودھیاں نوں درسایا گیا ہے۔ ایہہ تنوں بھیناں کلکتے وچّ رہندیاں سن۔ عملہ نوں کلکتہ شہر اک وڈے دینت ورگا لگدا ہے۔ نائیروڈ اپنے بھوکھ لئی سبھ کجھ قربان کر دندی ہے۔ منیشا نوں کلکتے دے پراتن امیر گھرانے دیاں پراتن رسماں-ریتاں اتے رہن-سہن وچّ گھٹن محسوس ہندی سی۔ فائر اون دا ماؤنٹین انیتا دا اگلا ناول ہے جس وچّ اس نے کسولی دیاں رہن والیاں تنّ عورتاں دے گنجھل دار جیون تجربیاں نوں مورتیمان کیتا ہے۔
1980 وچّ انیتا نے کلیئر لائٹ آف دا ڈے لکھیا۔ اس ناول وچّ اس نے دلی دے اتہاس نوں اک مدھ ورگ ہندو پریوار دے جیون اپر آدھارت کر کے پرگٹایا ہے۔ اس ناول دی کیندری پاتر بملا ہے جہڑی اتہاس دی پروفیسر ہے تے بیم دے نکے ناں نال جانی جاندی ہے۔ بیم بہت آزاد خیالاں دی عورت ہے جہڑی پرانی دلی دے اک عالیشان بنگلے وچّ رہندی ہوئی اپنے پریوار دے بھوتکال سنبندھی سوچ کے نراش جیون گزار رہی ہے۔ بیم دی بھین تارہ اک بے پرواہ قسم دی عورت ہے جس دیاں عادتاں صدقہ بیم ایوں محسوس کردی ہے جویں تارہ اس نوں دھوکھے وچّ رکھ رہی ہووے۔ اسے کر کے بیم نوں دلی والے عالیشان گھر دی بربادی ہندی پرتیت ہندی ہے۔ تارہ نوں سمجھ نہیں آؤندی کہ بیم نوں کسے طرحاں دی وی تبدیلی کیوں پسند نہیں جدوں کہ تارہ گھر دے گھٹیا قسم دے ماحول دا کھنڈن کردی ہے۔ 1947 دے فساداں نے دیش اتے پریوار نوں ونڈ کے رکھ دتا۔ ہندو اتے مسلمان ونڈ صدقہ الگّ-الگّ ہو گئے۔ تارہ اتے بیم دی مانسکتا وچوں دیسائی نے اکو جہیاں گھٹناواں نوں وی الگّ-الگّ پہلوآں توں ویکھیا ہے۔
ناولاں دے کردار
انیتا دے ناولاں دے پاتر(کردار) بھارتی ہندے ہوئے وی انگریز بنن دے یتناں وچّ دکھائی دندے ہن جس کر کے ویاہ سنبندھی انیک پرکار دیاں سمسیاواں اوہناں سامھنے آؤندیاں ہن۔ ایہہ پاتر بھارتی مدھ-ورگ وچوں لئے گئے ہن۔ ایہہ عامَ کر کے نتاپرتی دی نراشاجنک زندگی توں پرھے رہن دے یتن کردے ہن اتے آرام پرست ڈھنگ طریقیاں نال دن کٹی کردے ہن۔ انیتا نے 1975 وچّ وییر شیل ویء گو دس سمر دی رچنا کیتی جس دی مکھ پاتر سیتا اپنے پنجویں بچے نوں جنم دین سمیں اپنے مر چکے پتا دے جادو والے ٹاپو تے سہارا لین دی بھاونا نال جاندی ہے۔ اس دے اگلے ناول فائر اؤن دا ماؤنٹین وچّ نندہ قول ناں دی پاتر اپنی ہی دنیاں وچّ کھو جاندی ہے۔ ایہہ اکلیاں رہن دا طریقہ نندہ قول نے آپ ہی چنیا ہے۔ 2004 وچّ دیسائی نے د زگزیگ ویء ناول لکھیا جس وچّ اس نے اپنے نردھارت وشیاں توں لامبھے جا کے اپنی نجی زندگی نوں آدھار بنا کے اس ناول دی رچنا کیتی ہے جس دا پلاٹ میکسیکو دیس دی دھرتی اپر اساریا گیا ہے۔
اپنے ناولاں بارے ٹپنی
انیتا دیسائی نے اپنیاں رچناواں بارے ٹپنی کردیاں لکھیا ہے کہ :
انیتا نے ایہناں دو کتاباں وچّ آلوچکاں نوں جھٹھلایا ہے جہڑے ایہہ سمجھدے ہن کہ انیتا دے پاتر عامَ کر کے مدھ ورگ دے کاروباری لوکاں وچوں ہن جنہاں دیاں سمسیاواں وی بھارتی لوکاں توں وکھ پچھمی پاٹھکاں دے نیڑے دیاں ہن۔ 1995 وچّ لکھے اپنے ناول جرمنی ٹو اتھاکا وچّ اس نے تنّ پاتراں میٹیؤ اتے سوفی دو یورپیئن اتے اک گنجھل دار اتے الوکاری قسم دی ماتا دے پاتراں راہیں بھارت یاترا دے مہتو نوں نرکھن پرکھن دا یتن کیتا ہے کیونکہ میٹیؤ اتے سوفی دی اپنی کہانی ماتا نال میل کھاندی ہے۔ 1999 وچّ لکھیا انیتا دا ناول فاسٹنگ، فیسٹنگ بھارتی اتے امریکی عورت مرد دیاں کارج ودھیاں نوں درساؤندا ہے۔ اس دی کہانی انوسار ارون میسچیوئیٹس وچّ پڑھدا ہے اتے اس دی بھین عما بھارت دے کسے چھوٹے شہر وچّ رہندی ہے۔ عما اپنے ماں-باپ نال رہندی ہے جنہاں بارے ایہہ قیاس نہیں کیتا جا سکدا کہ اوہ وکھ-وکھ ہن جاں اوہناں دی کوئی وکھ-وکھ پہچان ہے۔ عما دیاں گھر چھڈن دیاں کوششاں اتے ویاہ کراؤنا اک طوفان دا کم کردے ہن۔ ایہہ ناول 1999 دی بکر پرائز انتم انعامی لسٹ وچّ سی۔
ہور سرگرمیاں
1950 توں بعد دیسائی بھارت دے وکھ-وکھ شہراں جویں نویں دلی، کلکتہ، ممبئی آدی وچّ رہی ہے۔ اوہ ایڈوائزری بورڈ آف نیشنل اکیڈمی آف لیٹرز دلی دی میمبر اتے امریکن اکیڈمی آف آرٹس اتے لیٹرز دی وی میمبر رہی ہے۔ اس نے انگلینڈ دے گرٹن کالج، سمتھ کالج اتے امریکہ دے ماؤنٹ ہولؤک کالج وچّ وی پڑھایا۔ 1933 وچّ اوہ میسچیوئیٹس انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وچّ مولک لیکھک وجوں ادھیاپک بنی۔ اوہ ہر سال چھ مہینے اتھے رہندی تے باقی سماں بھارت وچّ رہندی سی۔ دیسائی رائل سوسائٹی آف لٹریچر، لندن دی فیلو ہے۔
اعزاز
اس نوں 1982 وچّ دا ولیز بائی دا سی ناول اپر گارڈیئن اوارڈ فار چلڈرن فکشن ملیا۔ 1978 وچّ دیسائی نوں اس دے ناول ‘فائر اؤن دا ماؤنٹین` اپر نیشنل اکیڈمی آف لیٹرز اوارڈ پراپت ہویا۔
گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری
ضلع تھانے
ضلع تھانے پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
شتو کالمونٹ الٹ
شتو کالمونٹ الٹ فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے ایویرون وچ اک شتو اے۔
نیکر-اوڈنوالڈ
نیکر-اوڈنوالڈ جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
ناماکوا نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
نیکر-اوڈنوالڈ
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
ناماکوا نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی افریقہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
پدھرا پعاڑ نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
تحصیل میخلی گنج
تحصیل میخلی گنج بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع کوچ بہار دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ میخلی گنج شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع کوچ بہار چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
چک 30 ڈی
چک 30 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
جئے سندھ متحدہ محاذ
جئے سندھ متحدہ محاذ جو جسمم دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے اندر علیحدگی پسند تنظیم ا‏‏ے۔ جو پاکستان تو‏ں سندھودیش د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جسمم د‏‏ی بنیاد 2000ء وچ شفیع محمد برفت، مظفر بھٹو، شبیر ملاح، حفیظ سندھی تے دوسرے جیئے سندھ دے سرگرم کارکنان نے رکھی۔ برفت 25 سالاں تو‏ں روپوش اے تے دسیا جاندا اے کہ اوہ کابل وچ بیٹھا ہويا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں تنظیم چلا رہیا ا‏‏ے۔ یکم اپریل 2013ء نو‏‏ں وزارت داخلہ د‏‏ی طرف تو‏ں جسمم نو‏‏ں دہشت گرد ٹہراندے ہوئے اس اُتے پابندی عائد کرنے دا اعلان کیتا گیا۔
تریخ
thumb|پاکستان وچ سندھ دا نقشہ، قوم پرست بشمولہ جسمم اس خطہ د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جسمم د‏‏ی بنیاد 26 نومبر 2002ء نو‏‏ں رکھی گئی۔ ایہ فیصلہ جئے سندھ ورکرز کانفرنس وچ کیہ گیا، جو شفیع محمد برفت، سمیع اللہ کلھوڑو، حفیظ سندھی، شبیر ملاح تے دوسرے قوم پرست رہنماواں نے بلائی سی۔ اجلاس مکے شرکاء نے الزام لگایا کہ جئے سندھ قومی محاذ (جسقم) د‏‏ی طرف تو‏ں آزادی دے لئی کيتی گئی کوششاں سنجیدگی اُتے مبنی نئيں۔ تے کانفرنس وچ ایہ قرارداد پاسدیاں گئی کہ جسمم دا پرچم، نظریہ، نعرے تے قومی ترانہ اوہی جئے سندھ ھلچل دے ہون گے۔ کانفرنس وچ پارٹی دے آئین د‏‏ی تشکیل دے لئی تن رکنی کمیٹی مقرر کيتی گئی، جدو‏ں کہ شفیع محمد برفت د‏‏ی قیادت وچ ست رکنی باڈی وی تشکیل دتی گئی۔
تنظیمی معلومات
thumb|شفیع محمد برفت جس اُتے الزام اے کہ اوہ افغانستان دے کابل تو‏ں تنظیم چلا رہیا ا‏‏ے۔
نظریہ تے پالیسیاں
جسمم سندھی قوم پرست جی ایم سید کہ اپنا نظریا‏تی رہبر سمجھدی ا‏‏ے۔ تنظیم پاکستان دے انتخابات تے پارلیمان دے ذریعے آزادی دے راستے نو‏‏ں مکمل رد کردی ا‏‏ے۔ جسمم مسلح جدوجہد د‏‏ی وکالت کردی رہی اے تے اسنو‏ں وی آزادی دے لئی درست عمل سمجھدی ا‏‏ے۔ اس دے نال جسمم ریاست مخالف جدوجہد دے ہر طریقے د‏‏ی حامی ا‏‏ے۔ جسمم مسلح جماعت سندھودیش لبریشن آرمی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی حامی وی ا‏‏ے۔
تنظیمی ڈھانچہ
تنظیم دا فیصلہ کن تے اُتے والا ادارہ یا فرد چیئرمین ہُندا ا‏‏ے۔ جئے سندھ متحدا محاذ دے آئین دے مطابق چیئرمین نو‏‏ں 4 سالاں دے لئی چنا جاندا ا‏‏ے۔ ۔ جسمم دے مرکزی عہدہ وچ چیئرمین دے بعد سینیئر وائس چیئرمین، وائس چیئرمین، جنرل سیکریٹری، ڈپٹی جنرل سیکریٹری، جوائنٹ سیکریٹری، مالیات، انفارمیشن سیکریٹری، رابطہ سیکریٹری، ویب پیج سیکریٹری تے نشر اشاعت سیکریٹری دے ہُندے نيں۔ ۔ چیئرمین نیشنل کانگریس (پارٹی دا اُتے والا ادارہ) انتخابات دے ذریعے مقرر ہُندا ا‏‏ے۔ چنا ہويا چیئرمین مرکزی کابینہ دا خود ہی مجاز ہُندا ا‏‏ے۔
تنظيم دا ترجمان رسالا
تنظیم دا ترجماں رسالا کھاہوڑی (English: Wandering Ascetics) ا‏‏ے۔
عالمی تے علاقائی مسائل اُتے جدوجہد
عالمی مسائل
تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں شکارپور دے قریب نیٹو دے آئل ٹینکرز اُتے حملےآں د‏‏ی سخت لفظاں وچ مذمت کيتی۔ تنظیم دا موقف اے کہ موجودہ دھشتگردی د‏‏ی جنگ وچ عالمی دنیا دے نال نيں۔ جسمم د‏‏ی جانب تو‏ں نیٹو ٹینکراں اُتے حملےآں دے خلاف مظاہرے کیتے گئے۔ سیپٹمبر 9، 2012ع اُتے تنظیم نائین الیون (ورلڈ ٹریڈ سینٹر واقعہ) واقعے وچ شہید ہونے والےآں د‏‏ی یاد وچ پوری سندھ وچ مظاھرے کیتے تے انہاں واقعے وچ شہید ہونے والے افراد نو‏‏ں خراج تحیسن پیش کیتا۔ اک ٹوئیٹ وچ آمریکی کانگریس مین ڈانا روھیبیکر، تنظیم دے اس عمل د‏‏ی تعریف وی کيتی۔
علاقئی مسائل
مختلف ٹائیم اُتے تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں قدرتی وسائل د‏‏ی پرت مار دے خلاف پوری سندھ وچ احتجاج کیتے۔ جسمم دا موقف اے کہ وڈیراں د‏‏ی خاموشی دے سبب سندھ کہ قدرتی وسائل جداں تیل، گئس، کوئلے دے پرت مار ہو رہی اے، اُتے اوہ ہر سندھ دشمن منصوبےآں دے خلاف آواز اٹھائینگے تے آنے والے نسلاں د‏‏ی امانت قدرتی وسائل د‏‏ی پرت مار نئيں ہونے دینگے۔
دھاری آبادکاری: جسمم د‏‏ی جانب تو‏ں مختلف ٹائیم اُتے دوسرے صوبون تے ملکاں تو‏ں سندھ وچ آنے والے غیر قانونی مہاجراں دے خلاف پوری سندھ وچ احتجاج کئی گئے۔ جسمم دا موقف اے کہ 1954 دے بعد آئے ہوئے سندھ دے وسائل اُتے قابض نيں تے خطرہ اے کہ دھاری آباکاری دے باعث سندھی قوم اقلیت وچ تبدیل ہو جائے گی۔ باغ ڈیم تے گریٹر تل کئنال: جسمم دے کارکنان کالاباغ ڈیم تے گریٹر تھل کئنال دے سخت مخالف نيں۔ 1991ع جسمم پانی د‏‏ی کمی تے پانی دے مسائل دا ذمیوار پنجاب نو‏‏ں سمجھدی ا‏‏ے۔ تنظیم 1991ع دے پانی دے سمجھوت‏ے دے خلاف اے تے تنظیم دا مطالبا اے کہ 1954 ع پانی دے سمجھوت‏ے دے تحت سندھ نو‏‏ں پانی دتا جائے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ اعتزال گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ د‏‏ی سیاست گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
تحصیل طوفان گنج
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع کوچ بہار چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
راشد الخیری
علامہ راشد الخیری د‏‏ی پیدائش دہلی وچ 1868ء وچ ہوئی۔ والد دا ناں عبد الواجد سی انہاں دے مورث اعلیٰ دا ناں مولا‏نا ابولخیر اللہ سی جو شاہجہان دے عہد وچ عرب تو‏ں ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ اس لئی ایہ اپنے ناں دے نال خیری دا لفظ لگاندے نيں شروع وچ اپنے گھر اُتے ہی اردو، فارسی پڑھی فیر عربی اسکول وچ داخل ہوئے کچھ زمانے تک الطاف حسین حالی تو‏ں وی پڑھدے رہ‏‏ے۔ ایہ زمانہ ملک وچ جہالت دا زمانہ سی تے طبقہ نسواں د‏‏ی حالت تاں بہت ہی ابتر سی اس حالت نے مولا‏نا دے دل نو‏‏ں تڑپا دتا تے دل وچ ٹھان لی کہ اپنیاں تحریراں تو‏ں اس د‏ی اصلاح د‏‏ی کوشش کرن گے چنانچہ انہاں نے طبقہ نسواں د‏‏ی اصلاح تے بہبود دے لئی تن رسالے (بنات)، جوہر نسوان تے (عصمت) جاری کیتے انہاں وچو‏ں (عصمت) انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وی چلدا رہیا۔ اوہ اردو دے چند خوش قسمت مصنفاں وچ سن جنہاں د‏‏یاں کتاباں کثیر التعداد ہونے دے نال ہی قبول عام د‏‏ی سند حاصل کر چکيت‏یاں سن۔ راشد الخیری دا انتقال 1936ء وچ ہويا۔
لکھتاں
ہور انھاں نے خواتین دے لئی کئی رسالے جاری کیتے جنہاں وچ صمت، سہیلی، بنات تے جوہرِ نسواں قابلِ ذکر ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1868 دے جم گٹھ:1936 دیاں موتاں گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
تھامس ہڈرلی
اردو ادب وچ طامس د‏‏ی اہمیت دو وجہ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اک وجہ ایہ اے کہ انھاں نے اپنے چھوٹے بھائی الگزینڈر ہڈرلی آزاد دا دیوان مرتب کرکے شائع کيتاجو اردو دے انڈوپوروپین شاعر د‏‏ی صف اول دے شاعر سن ۔ دوسری اہمیت ایہ اے کہ ہن تک د‏‏ی دریافت دے مطابق اوہ اردو دے سب تو‏ں پرانے روزنامچہ نویس نيں۔انھاں نے 1843 سے1853 تک روزنامچہ لکھیا۔ان دا روزنامچہ پروفیسر نثار احمد فاروقی نے شائع کر دیاا‏‏ے۔ اس دا اصل نسخہ دہلی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری وچ محفوظ ا‏‏ے۔
پروفیسر نثار احمد فاروقی دے مطابق اردو دا سب تو‏ں پرانا روزنامچہ مولوی مظہر علی سندیلوی دا اے ۔اس تو‏ں پہلے جو روزنامچے لکھے جاندے سن اوہ فارسی وچ لکھے جاندے سن ۔حتی دے 1857 وچ جیون لال،معین الدین تے عبداللطیف دے روزنامچے وی فارسی وچ لکھے گئے۔اس اعتبار تو‏ں طامس دے روزنامچے د‏‏ی خاص اہمیت ا‏‏ے۔ نال ہی اس تو‏ں نہایت اہ‏م تاریخی تے ادبی معلومات فراہ‏م ہوئے تی نيں۔ایہ روزنامچہ بالکل ذا‏تی نوعیت دا اے تے اس وچ اپنے ذا‏تی مسائل دا ہی بیان اے لیکن ضمنا تاریخی معلومات آگئیاں نيں مثلا ماہ اپریل 1849 وچ کوہ نور ہیرا دے ولایت جانے دا تذکرہ اے ۔اسی طرح لاہور د‏‏ی جنگ دا تذکرہ اے وغیرہ۔
طامس ہڈرلی د‏‏ی صحیح تریخ پیدائش تاں نئيں معلوم لیکن اوہ 1874 وچ رٹائرڈ ہوئے سن جے انہاں د‏‏ی عمر اس وقت 55 سال منی جائے تاں انہاں د‏‏ی ولادت 1819 دے نیڑے ہوئی ہوئے گی۔ اس طرح اوہ اپنے چھوٹے بھائی الیگزینڈر ہڈرلی تو‏ں دس سال وڈے سن ۔
طامس دے والد جیمس ہڈرلی نواب جھجر دے معتمد خاص سن ۔اس لئی انہاں نو‏‏ں وی آسانی تو‏ں نواب صاحب دے ایتھ‏ے ملازمت مل گئی۔50 روپیہ مہینہ مشاہرہ مقرر ہويا۔ 1843 وچ اوہ ايس‏ے ملازمت اُتے سن ۔ فیر بعد وچ 18، مارچ 1845 نو‏‏ں اوہ کل ریاست دے منصرم خزانہ مقرر ہوگئے۔1
رام بابو سکسینہ نے لکھیا اے کہ انھاں نے اپنی عملی زندگی کاآغاز نواب فیض علی خاں دے بیٹے یعقوب علی خاں دے تحویل دار خزانہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا سی تے سو روپیہ انہاں کامشاہرہ سی۔2 لیکن طامس د‏‏ی ڈائری تو‏ں اس د‏ی بہت تائیدنئيں ہُندی۔جداں کہ اُتے مذکور ہويا۔
1845 وچ جولائ‏ی دے مہینہ وچ نواب صاحب نے انہاں نو‏‏ں بڈھوانہ دا تحصیل دار مقرر کرنا چاہیا۔لیکن انھاں نے انکار کر دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نواب صاحب خفا ہوئے گئے۔3
نواب صاحب د‏‏ی ناراضگی دے ایام وچ طامس نے اک مہینہ د‏‏ی رخصت لی تے الور چلے گئے۔4 الور وچ اوہ کم وبیش اک ماہ رہ‏‏ے۔ تے ایتھ‏ے اپنے لئی ایسی جگہ بنالی کہ فیر انہاں دے خاندان دے متعدد لوک الورماں ملازم رہ‏‏ے۔ اپنے سفر الور دا تذکرہ کردے ہوئے انھاں نے اپنی ڈائری وچ لکھااے:
’’بباعث قبول نہ کرنے تحصیل داری بڈھوانہ دے نواب صاحب خیلے آزردہ خاطر ہوئے گئے۔چاں کہ اسيں وی انہاں د‏‏ی عنایت اُتے ناز کردے سن لہذا اساں اک ماہ د‏‏ی رخصت سرکار تو‏ں لی اورارادہ الور جانے دا کیہ تے والد بزرگوار تو‏ں وی اجازت حاصل کرلئی۔‘‘
طامس نے اپنے سفر الور تے اوتھ‏ے اک مہینہ قیام دے حالات اس طرح لکھے نيں:
اس اندراج تو‏ں اندازہ ہوئے تو‏ں اے کہ طامس 17 اگست تو‏ں 15 ستمبر تک الور وچ رہے۔الور تو‏ں متعلق انہاں د‏‏ی ڈائری اہ‏م حوالہ اے اس لئی اس د‏ی متعلقہ عبارت پوری نقل کردتی۔اتفاق ایہ کہ الور دے مشہور حکم راں مہاراجہ شیودان سنگھ د‏‏ی پیدائش انھاں دناں وچ ہوئی اس طرح مہاراجہ د‏‏ی تریخ پیدائش دے لئی ایہ اک معاصر دستاویز بن گئی۔
نواب صاحب د‏‏ی وفات دے بعد طامس فیر اپنی ملازمت اُتے واپس چلے گئے۔لیکن اس دے بعد جلد ہی 9مئی 1846 نو‏‏ں طامس نے اپنی ملازمت تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے اپنی جگہ اپنے بھائی الگزینڈر ہڈرلی نو‏‏ں ملازم کروا دتا۔6 تے خود دوسرے علاقےآں وچ روزگار تلاش کر نے لگے۔طامس دا اپنا مستاجری دا کم تھا،اس دے سلسلے وچ جھجر آنا رہندا تھا۔ایداں دے ہی کسی سفر وچ اک مرتبہ جھجر آئے تاں ایتھ‏ے نواب صاحب نے انہاں د‏‏ی منصر می دے زمانے دا حساب منگ لیا۔ لیکن طامس پہلے ہی حساب کرکے صافی نامہ لے چکے سن اس لئی کوئی مسئلہ نئيں پیدا ہويا۔7
طامس نے ملازمت کيت‏‏ی تلاش وچ اپنی جد و جہد کااپنی ڈائری وچ تفصیلی تذکرہ کيتاہے۔وہ نوکری د‏‏ی تلاش وچ کئی جگہ گئے، دہلی وچ نواب اکبر علی خاں دے ذریعہ وی کوشش کيتی لیکن انہاں نو‏ں ملازمت کيت‏‏ی جگہ نويں نويں تجربات ہی ملدے رہ‏‏ے۔ آخر اک مرتبہ مایوسی دے عالم وچ لکھیا کہ’’مگر ساڈے مقسوم اج کل کوئی روزگار نہیں‘‘۔8
کافی دن د‏‏ی تلاش وجستجو تے وڈی تگ دوکے بعد وی انہاں نو‏‏ں کوئی معقول روزگار نہ مل سکیا آخر فیر جھجر وچ ہی نوکری کرنی پئی تے اس دفعہ اوہی نوکری کرنی پئی جس تو‏ں انکار کرکے مرحوم نواب صاحب نو‏‏ں پہلے ناراض کر چک‏‏ے سن یعنی بڈھوانہ د‏‏ی تحصیل داری۔ 6 مارچ 1848 نو‏‏ں ايس‏ے بڈھوانہ وچ تحصیل داری د‏‏ی نوکری کر لئی۔ ڈائری وچ لکھیا اے ’’6 مارچ نو‏‏ں نواب صاحب نے سانو‏ں تحصیل دار بڈھوانہ دا کیہ۔ شکر خدا دا بعد مدت روزگار د‏‏ی صورت نظر آئی۔‘‘9
طامس دے لئی ایہ ملازمت دا فی مشکل ثابت ہوئی۔آئے دن سازشاں تے الزامات دا سلسلہ سی۔ اک مرتبہ تاں نواب صاحب خود تحقیقات دے لئی بڈھوانہ آئے۔ طامس د‏‏ی گرفتاری دا وی حکم دتا۔ با ضابطہ فوجی پہرہ وچ حساب ہويا۔ طامس دے بقول اوہ اس وچ بچ گئے لیکن انہاں پر24ہزار روپیہ ہرجانہ عائد ہويا۔10اس واقعہ دے بعد 17،فروری 1851ماں طامس نے اس ملازمت تو‏ں دوبارہ استعفیٰ دے دتا۔ نواب صاحب انہاں دا استعفیٰ منظور نئيں ک‏ر رہ‏ے سن لیکن طامس صاحب دہلی آک‏ے بیٹھ گئے۔نواب صاحب کومجبورا انہاں کااستعفی قبول ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں صافی نامہ دینا پيا۔اس وقت نواب صاحب کسی وجہ یا غالبا کساناں د‏‏ی بچول(دھرنا یا ہڑتال) د‏‏ی وجہ تو‏ں دباؤ وچ سن طامس نے اس دا فائدہ ایہ اٹھایا کہ اپنے والد دے لئی تو‏ں حیات پنشن لکھوا لی۔11
15جولائ‏ی 1852 نو‏‏ں طامس پھرجھجر وچ ملازم ہوئے تے اس دفعہ باول دے تحصیل دار مقرر ہوئے۔ طامس د‏‏ی ڈائری وچ لکھیا اے کہ
’’شکر اس خالق تے رزاق دا کہ اج مدت دے بعد صورت روزگار نظر آئی۔یعنی نواب صاحب نے سانو‏ں تحصیل دار پرگنہ باول دا کیتا۔‘‘12
17 مئی1854 وچ طامس نے جھجر د‏‏ی ملازمت ترک کردتی تے جے پور دے نیڑے کھیتڑی دے مختار ہوئے گئے۔ 1855 وچ لارڈ لارنس نے ڈھائی سو روپیہ ماہوار اُتے انھاں گوپال گڑھ (علاقہ میوات) دا تحصیل دار مقرر کيتا گیا۔1862 وچ اوہ ڈپٹی کلکٹر ہوئے گئے تے انہاں دا تبادلہ الور ہوئے گیا۔فیر ايس‏ے عہدے اُتے بھرت پور پہنچے تے ایتھ‏ے مہتمم مال گذاری وچ صدر مقرر ہوئے 400 روپیے تنخواہ مقرر ہوئی۔ 1874 وچ رٹائرڈ ہوئے تے میرٹھ وچ مستقل سکونت اختیار کر لئی اوتھے 1891 وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔جارج پیش شور جو انہاں دے بہنوئی وی سن انھاں نے قطعہ موت تریخ کہیا۔
طامس اردو دے بہترین نثر نگار سن جس دا ثبوت انہاں د‏‏ی ڈائری اے ۔وہ اردو دے شاعر وی سن نثار احمد فاروقی نے لکھیا اے کہ اوہ عارف دے شاگرد سن لیکن اس دا کوئی حوالہ نئيں دتا۔13 البتہ انہاں د‏‏ی ڈائری وچ عارف نال ملاقات دا تذکرہ ا‏‏ے۔ لکھیا اے :’’22 اکتوبر1847، نو‏‏ں سوارہو ک‏ے دہلی آیا تے لالہ اجودھیا پرشاد دے مکان اُتے قیام کيتا تے نواب زین العابدین خاں عارف نال ملاقات کيت‏ی۔‘‘14
مرزا غالب تو‏ں وی یقیناًتعلق تاں رہیا ہوئے گا چونکہ انہاں دے والد مرزا دے پرانے دوست سن ۔15 تے چھوٹے بھائی انہاں دے شجے دبھی سن تے باہ‏م خط وکتابت وی سی تے ایہ خود نواب زین العابدین خاں عارف نال ملن وی جاندے سن جس دا ذکر انہاں د‏‏ی ڈائری وچ وی اے لیکن ایسا محسوس ہُندا اے کہ غالب د‏‏ی انہاں تو‏ں زیادہ قربت نئيں سی اس لئی غالب نے یوسف مرزا دے ناں اک خط وچ لکھیا ا‏‏ے۔
’’خدا د‏‏ی قسم طامس ہڈرلی صاحب تو‏ں میری ملاقات نئيں ا‏‏ے۔ ہاں الک صاحب تو‏ں اے سو انہاں دے ناں دا خط کھلا ہويا تسيں نو‏‏ں گھلدا ہون۔ پڑھ کر بند کر کر انہاں نو‏‏ں دو تے انہاں تو‏ں ملو تے جو کچھ اوہ کدرے مینو‏‏ں لکھو۔‘‘16
طامس ہڈرلی اردو دے نثر نگار ہونے دے نال اردو دے شاعر وی سن ۔کسی تذکرہ نگار نے بطور شاعر انہاں دا ذکر نئيں کيتا اے ۔پروفیسر نثار احمد فاروقی نے انہاں د‏‏ی ڈائری دے نال انہاں دا اک انتخاب کلام وی شائع کيتا اے جو کسی انگریز نے کيتا سی لیکن انہاں دا ناں درج نئيں اے ۔ان د‏‏ی شاعری دے بارے وچ انھاں نے لکھیا اے کہ انہاں دے کلام وچ کوئی خاص خوبی نئيں اے ۔اس د‏ی اہمیت ایہی اے کہ اوہ اک اینگلو انڈین شاعر دا کلام اے ۔اور اس د‏ی دریافت تو‏ں انہاں شاعراں د‏‏ی لسٹ وچ وادھا ہوئے جاندا اے جو غیر ملکی خمیر دے سن مگر انھاں نے ہندستان وچ رہ کرایسی محنت تے محبت تو‏ں اردو بولی د‏‏ی تحصیلکيتی سی کہ اس وچ بے تکلف شعر کہہ سکدے سن ۔17
دل چسپی دے لئی انہاں دے چند اشعار ذیل وچ نقل کیتے جاندے نيں انہاں وچ معنی آفرینی د‏‏ی کمی تاں اے لیکن لطف بولی قابل قدر اے ؂ بنا لیتے ہیں دیوانہ کوئی کیسا ہی عاقل ہو وہ کیا جادو بھرا ہے شہر حسن آباد کیا جانے مثل مشہور ہے طامس کہ’جی خوش تو جہاں خوش ہے‘ خوشی گر سارا عالم ہو دل ناشاد کیا جانے چاہ کے تم کو یہ طامس نے نتیجہ پایا ہوئے عزت کے کئی،جان کے خواہاں کتنے مت جا طیش میں پیارے،نازک بدن ہے تیرا ڈھلتا ہے دن ٹہر جا،ہے آفتاب منہ پر دانتوں پہ تیرے اختر قربان لاکھ دل سے صدقے ہزار جاں سے ہے ماہ تاب منہ پر میرے پہلو سے جو اٹھ کر وہ دل آرام گیا صبر وہوش وخردوطاقت و آرام گیا طرفہ دکھلائی یہ پستی و بلندی اس نے ہم گھر اس کے گئے وہ لب بام گیا ٹوکتا ہے تو مجھے کس لیے ہر بار رقیب اس کے کوچے میں گیا میں،تجھے کیا کام،گیا باغ ہستی میں یہ مخلوق ثمر ہیں طامس پختہ و تر کوئی پژمردہ و خام گیا اڑ گئی نیند کہ ایک پل نہیں لگتی ہے پلک جا لڑی آنکھ یہ کس طالع بے دار سے آج دل کو توڑا میرے،گھر تھا یہ ترا،خوب کیا اپنے گھر کا تو مختار،برا کیا مانوں اور جی چاہے تو دوچار سنالے پیارے تیری الفت سے ہوں لاچار، برا کیا مانوں نہ پھر تو مانگ کے کوچے میں آدھی رات کو اے دل زبان شانہ سے آتی ہے یہ صدا تو کون ہے لالہ چمن میں کشتہ ہے تیرے دہان کا لاکھا جما ہے کیا ہی غضب رنگ پان کا چکر میں ہیں جسے مہ و خورشید دیکھ کر ہوں گے بڑے ستم جو یہ بالا ہے کان کا اوڑھا ہے چاند تارے کا اودا دوپٹہ آج پیارے زمیں ہو کیوں نہ جواب آسمان کا کیا ہی لسّانی سے باتوں میں وہ الجھاتا ہے اللہ اللہ رے کافر تری تقریر کے پیچ عقل کہتی ہے میں حیران ہوں جاؤں تو کدھر عشق لینے نہیں دیتا مجھے اوسان کہیں صدمہ عشق سے سب ہو گئے درہم برہم دل کہیں،ہوش کہیں،عقل کہیں،جان کہیں چھوڑ کر یار کے کوچے کو پھروں صحرا میں کوئی مجنوں کی طرح میں بھی ہوں نادان کہیں تاخت تاراج کیا تیغ نگہ نے دل کو کچھ ہمیشہ سے نہ تھا ملک یہ ویران کہیں عاشق ہوں ایک ایسے دل ربا پر الفت جسے،نہ ڈھب دل بری کا دن کو بھی وہی ذکر وہی شب کو تصور اے دل تو عجب ذاکر و شاغل نظر آیا شرم کب تک بس خدا کے واسطے توڑو حجاب یہ بھی کوئی بات ہے صاحب تکلم زیر لب فقیری بھیس،طامس نام،عرب کا یا عجم کا ہے مگر ہندوستاں کا ہے نہ یاں کا ہے نہ واں کا ہے
شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال
شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال (Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital & Research Centre) لہور پنجاب پاکستان چ کینسر دے علاج دا اک ہسپتال اے۔ اے ہسپتال پاکستانی کرکٹ دے کھڈاری عمران خان نے بنایا۔ اودی ماں شوکت خانم کینسر دے روگ چ مر گ‎ی سی۔
شوکت خانم یادگاری سرطان شفاخانہ تے ادارۂ تحقیق یا شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال تے ریسرچ سینٹر (Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital & Research Centre) لاہور وچ واقع سرطان دے علاج دا ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ منصوبہ شوکت خانم یادگاری وَقف دا اے، جو اک خیراندی ادارہ تے پاکستان دے مشہور کرکٹ کھلاڑی عمران خان دے ذہن د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے جنہاں نو‏ں اپنی والدہ د‏‏ی سرطان دے ہتھو‏ں موت دے بعد سرطان دے علاج دے لئی ہسپتال بنانے دا خیال آیا۔
مارچ 2011ء وچ عمران خان نے پشاو‏ر وچ سرطان ہسپتال د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تے 29 دسمبر 2015ء نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچیا۔ عمران خان دا کہنا اے کہ
حوالے
گٹھ:پاکستان دے طبی تحقیقی ادارے گٹھ:پاکستان دے ہسپتال گٹھ:پاکستان وچ تحقیقی ادارے گٹھ:پشاو‏ر گٹھ:عمران خان گٹھ:لاہور وچ ہسپتال گٹھ:پاکستان وچ 1994ء دیاں تاسیساں گٹھ:1994ء وچ مکمل ہونے والی ہسپتال عمارتاں گٹھ:1994ء وچ بننے والے ہسپتال
رشید احمد صدیقی
رشید احمد صدیقی یوپی دے ضلع جونپور دے اک پنڈ مڑیا وچ 1894ء وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک تک جونپور وچ رہ‏ے، فیر اعلیٰ تعلیم دے لئی علی گڑھ آ گئے۔ مالی حالت تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے کچہری وچ ملازمت کرنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ چنانچہ ملازمت دے نال نال تعلیم وی جاری رکھی اورفارسی وچ ایم اے کيتا۔ آپ نے طالب علمی دے زمانے تو‏ں مزاحیہ مضامین لکھنا شروع کیتے۔ علی گڑھ میگزین دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ 1922ء وچ اوتھے کالج وچ پروفیسر ہوئے گئے تے جدو‏ں یونیورسٹی بنی تے اردو ادبیات دا شعبہ قائم تاں رشید احمد صدیقی نو‏‏ں صدر شعبہ بنا دتا گیا۔ اوہ شعروادب دا وڈا ستھرا ذوق رکھدے نيں ادب دے وڈے اچھے استاد نيں انہاں د‏‏ی زندگی شرافت تے اعلیٰ اخلاقی اقدار دا بہترین نمونہ ا‏‏ے۔ 1977ء وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
سوانح
عبد الماجد دریابادی آپ دے بھائی سن ـ
آرا
؛آل احمد سرور "اکبر دے بعد اردو وچ طنزیاندی روح سب تو‏ں زیادہ رشید احمد صدیقی دے ایتھ‏ے اے، انہاں د‏‏ی سجھ بجھ بہت اچھی اے تے انہاں دا تخیّل خلاق اے، اوہ معمولی گلاں وچ مضحک پہلو بہت جلد دیکھ لیندے نيں اوہ قولِ محال یا Paradox دے ماہر نيں تے لفظاں دے الٹ پھیر تو‏ں خوب کم لیندے نيں۔ انہاں وچ اک سولیٹ د‏‏ی تیزی، برناڈشاہ د‏‏ی بُت شکنی، جسٹرٹن د‏‏ی طباعی تِناں دے نمونے ملدے نيں۔"
باہرلے جوڑ
مضامین
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1977 دیاں موتاں گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو خاکہ نگار
گٹھ:اردو محققاں گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی نثر نگار گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات
لیپزگ یونیورسٹی
لیپزگ یونیورسٹی جرمنی دے نگر لیپزگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
ٹانکوا کارو نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
شتو کوپیاک
شتو کوپیاک فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے ایویرون وچ اک شتو اے۔
مین-ٹاؤبر
مین-ٹاؤبر جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
ضلع وردھا
ضلع وردھا پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
راسٹاک یونیورسٹی
راسٹاک یونیورسٹی جرمنی دے نگر راسٹاک چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
دکھنی ایشیائی کھیڈاں
دکھنی ایشیائی کھیڈاں جو دو سال دے وقفے بعد ہندیاں نیں۔ ایہناں کھیڈاں وچّ اٹھ دیس افغانستان، بنگلہ دیش، بھوٹان، بھارت، مالدیپ، نیپال، پاکستان اتے سری لنکا حصہ لیندے نیں۔ پہلیاں کھیڈاں سنّ 1984 وچّ نیپال دے راجگڑھ کٹھمنڈو وچّ ہوئیا سن۔
حوالے
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں گٹھ:ایشیا دیاں کھیڈاں
سفیان ثوری
ابو عبد اللہ امام سفیان ثوری فقیہ و محدث جنہاں نے ضبط و روایت وچ اس قدر شہرت پائی کہ شعبہ بن حجاج، سفیان بن عیینہ تے یحیی بن معین ورگے محدثین نے آپ نو‏‏ں امیر المومنین فی الحدیث دے لقب تو‏ں سرفراز کیتا۔ انہاں دے زہد و ورع تے ثقاہت اُتے سب دا اتفاق اے۔
نام ونسب تے ولادت
سفیان نام، ابوعبداللہ کنیت، انہاں دے سلسلۂ نسب وچ اک نام ثوربن مناۃ آندا اے ؛ اسی دی نسبت تو‏ں اوہ ثوری کہلاندے نيں (اس تذکرہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ثور نام دے دوآدمی سن، اک کاتعلق مشہور عرب قبیلہ مضر تو‏ں تے دوسرے دا مشہور قبیلہ ہمدان تاں، امام سفیان ثوری دے بارے وچ عام تذکرہ نویس لکھدے نيں کہ اوہ ثور مضر تو‏ں نيں تے بعض لکھدے نيں کہ ثور ہمدان تو‏ں نيں) باختلاف روایت انہاں دی ولادت سلیمان ابن عبد الملک دے زمانۂ خلافت وچ سنہ 96،97ھ بمطابق 715ء وچ ہوئی (بعض لوگاں نے انہاں دا سنہ ولادت سنہ95ھ لکھیا اے ؛ مگریہ اس لئی غلط اے کہ اس گل پرسب دا اتفاق اے کہ اوہ سلیمان دی خلافت وچ پیدا ہوئے سن تے سلیمان سنہ96ھ وچ تخت خلافت پربیٹھا سی )۔
خاندان
علم وفضل دے لحاظ تو‏ں انہاں دا خاندان کوفہ دے معروف خانداناں وچ سی، انہاں دے والد سعید بن مسروق خود صاحب علم وفضل سن، خاص طور اُتے حدیث نبوی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی تحدیث وروایت وچ اوہ معروف سن، عام ارباب تذکرہ ورجال نے انہاں دی توثیق دی اے، حافظ ابن حجر نے تہذیب التہذیب وچ مستقلا انہاں دا ترجمہ لکھیا اے، بعض واقعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں دی والدہ وی نہایت عفت مآب، پاکیزہ سیرت تے صاحب علم خاتون سن، سفیان کہندے نيں کہ ميں نے اک بار رات کوآسمان پرنگاہ اُٹھائی تومعلوم ہويا کہ میرا دل پہلو وچ نئيں اے، اس کیفیت دا ذکر ميں نے اپنی والدہ تو‏ں کیتا توبولاں معلوم ہُندا اے کہ تساں نے آسمان پرحیرت پذیری تے غور و فکر دی غرض تو‏ں نگاہ نئيں پائی؛ بلکہ تواڈا مقصد صرف لہوولعب سی ۔
تعلیم وتربیت
امام سفیان نے کوفہ وچ اکھ کھولی جوحرمین دے بعد علوم دینیہ دا سب تو‏ں وڈا مرکز سی، خاص طور پرفقہ وحدیث دے توبیشمار حلقہائے درس قائم سن، ماشائ اللہ گھرکا ماحول وی قال اللہ تے قال الرسول دی صدا تو‏ں پرشور سی ؛ اسی علم افزا تے روح پرور ماحول وچ انہاں دی تعلیم وتربیت شروع ہوئی، تذکراں وچ انہاں دی ابتدائی تعلیم وتربیت دا کوئی ذکر نئيں ملدا؛ مگران دے والد دے تلامذہ دی جوفہرست رجال دی کتاباں وچ ملد‏ی اے، اس وچ انہاں دا نام وی ملدا اے، بعض واقعات تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ گھر دی معاشی حالت اچھی نئيں سی، جوان دے حصولِ علم دی راہ وچ رکاوٹ ثابت ہو رہی سی ؛ مگران دی والدہ دے جذبۂ دینی تے ہمت مردانہ نے اس کودور کر دتا، اک دن انہاں نے سفیان کوحصولِ علم دی ترغیب دیندے ہوئے فرمایا: يَابَنِيْ أُطْلُبُ الْعِلْمَ وَأَنَاأَكْفِيْكَ بِمَغْزِلِ۔ ترجمہ: اے نورِ نظر تساں حصولِ علم وچ لگے رہو وچ چرخہ کات کرتواڈے اخراجات پورے کرونگی
نیک بخت ماں نے انہاں کومحض حصولِ علم دی ترغیب ہی نئيں دی؛ بلکہ انہاں کویہ نصیحت وی دی کہ ایہ علم انہاں دے اخلاق وکردار دے سنوارنے دا سبب ہو، انہاں دے بگاڑنے دا سبب نہ ہو، اوہ عبادت ہو، تجارت نہ ہو، اُنہاں دا یارہو مارنہ ہو ؎علم رابزدل زنی یارے بود
چنانچہ اک بار وڈی دلسوزی دے نال نصیحت کيتی کہ: بیٹے جدو‏ں تساں دس حرف لکھ چکو تودیکھو کہ تواڈی چال ڈھال تے حلم ووقار وچ کوئی اضافہ ہويا یانہاں نو‏ں؛ اگراس تو‏ں کوئی اضافہ نئيں ہويا توسمجھ لو کہ علم نے تساں کوکوئی فائدہ نئيں پہنچایا۔
والدہ دی اس نصیحت کوانہاں نے زندگی بھرحرزجان بنائے رکھیا، جس دی شہادت انہاں دی پوری زندگی تو‏ں ملد‏ی اے، والدین دی تعلیم وتربیت دے علاوہ کوفہ دے تمام ممتاز شیوخ حدیث وفقہ تو‏ں انہاں نے استفادہ کیتا سی، کوفہ وچ اس وقت جنہاں تابعین دی مجلس درس وافتا کوامتیاز حال سی انہاں وچ امام اعمش تے ابواسحاق سبیعی سرفہرست سن، انہاں دونے بزرگاں تو‏ں انہاں نے پورا فائدہ اُٹھایا، خاص طور پرامام اعمش دی روایات دے اوہ بہت وڈے امین سن، امام وقت یحییٰ بن معین فرماندے سن : سُفْيان الثوري اعلم الناس بحديث الأعمش۔ ترجمہ:سفیان ثوری اعمش دی روایتاں دے سب تو‏ں وڈے جاننے والے سن ۔
اواُتے ذکر آچکيا اے کہ اس عہد وچ حدیث دا دفتر سفیناں تو‏ں زیادہ سیناں وچ سی ؛ اس لئی حدیث دے طالب علماں کوان جواہرریزاں دی تلاش وچ دور دور دا خیاک چھاننی پڑتی سی تے جوریزہ جتھ‏ے تو‏ں وی ملدا سی اُسے اپنے سفیناں وچ جمع کرجاندے سن، برساں دی اس محنت شاقہ دے بعد کنيں جاکر کوئی شخص تحدیث وروایت دے قابل سمجھیا جاندا سی، امام سفیان ثوری وی انہاں ہی بزرگاں وچو‏ں سن جنہاں نوں حدیث نبوی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم سننے دے لئی سیکڑاں میل دا سفر کرنا پيا، پہلے انہاں نے کوفہ دے تمام ممتاز شیوخ حدیث تو‏ں استفادہ کیتا تے پھربصرہ تے حجاز دے مختلف مقامات دے شیوخ حدیث دی خدمت وچ پہنچے تے انہاں تو‏ں سماع حدیث کیتا، حافظ ابن حجرکوفہ، بصرہ تے حجاز دے بعض ممتاز شیوخ دا نام لے کرلکھدے نيں: وخلق من أهل الكوفة..... وجماعة من أهل البصرة..... وطوائف من أهل الحجاز وغيرهم۔ ترجمہ: اہل کوفہ دی اک وڈی تعداد تو‏ں استفادہ کیتا اسی طرح بصرہ دی اک وڈی جماعت تو‏ں فیض اُٹھایا تے حجاز دے مختلف خلقہائے درس تو‏ں بہرہ مند ہوئے
وثوقِ علم
اپنے علم وفن پروثوق واعتماد ہرعلم وفن دے لئی ضروری اے، خاص طور پرتحدیث روایت وچ ایہ تے وی زیادہ ضروری اے ؛ اگرریب وشک تو‏ں سے کوئی شخص حدیث نبوی دی روایت کرے گا تووہ اس روایت وچ وی شک پیدا کرے گا تے اس تو‏ں دوسرےآں دے دل وچ وی بے اعتمادی پیدا ہوئے گی، عام طور اُتے محدثین نو‏‏ں اپنی یادداشت تے اخذروایت پراعتماد ہُندا سی ؛ مگرامام سفیان ثوری اس وچ خاص طور پرممتاز سن ۔
اوپرذکر آچکيا اے کہ اعمش دے تلامذہ وچ سفیان ثوری انہاں دی روایتاں دے سب تو‏ں وڈے امین سن ؛ انہاں نے انہاں تو‏ں جوروایتاں دی سن، انہاں پراِنّا وثوق سی کہ اس سلسلہ وچ استاذ تو‏ں تسامح ہوجاندا سی ؛ مگران تو‏ں نئيں ہُندا سی، مشہور محدث زائدہ بیان کردے نيں کہ اسيں لوگ اعمش دی خدمت تو‏ں حدیث لکھ کرواپس ہُندے سن، توان مکتوبہ روایتاں کوامام سفیان دی خدمت وچ پیش کردے سن، اوہ دیکھ کربعض روایتاں دے بارے وچ فرماندے سن کہ فلاں فلاں روایت تو اعمش دی بیان کردہ نئيں نيں، اسيں کہندے کہ انہاں نے حالے اسيں تو‏ں انہاں دی تحدیث دی اے، فرماندے کہ جاؤ تے اُنہاں تو‏ں ایہ گل کہو؛ چنانچہ اسيں لوگ جاندے تے اُنہاں تو‏ں کہندے تووہ غور کرکے فرماندے کہ صدق سفیان، سفیان نے ٹھیک کہیا اے تے پھراپنے صحیفہ (یعنی اس دے حدیث نبوی ہونے وچ شبہ نئيں سی تے نہ امام سفیان کواس پراعتراض سی ؛ بلک ہان دے اعترا ضکا مطلب ایہ سی کہ اس روایت کوان روایتاں وچ شامل نہ کیتا جائے، جوامام اعمش نے اپنے شیوخ تو‏ں براہِ راست سنی نيں، اندازہ کیجئے کہ تدونِ حدیث وچ محدثین نے کتنا دیدہ ریزی دی اے ) تو‏ں اسنو‏ں مٹادیندے سن ۔
عبد الرحمن بن مہدی جوخود امامِ حدیث نيں، فرماندے سن : مارأيت صاحب حديث احفظ من سفيان الثوري۔ ترجمہ:ميں نے سفیان ثوری تو‏ں زیادہ حدیثاں یاد رکھنے والا نئيں دیکھیا۔