cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
سعود بن عبد العزیز نے کئی مرتبہ نجف اشرف اُتے حملہ دا پروگرام بناکر حملہ کيتا تے ہر حملہ وچ جو لوک اسنو‏ں شھر دے باہر مل جاندے سن انہاں نو‏‏ں قتل کردیندا سی لیکن شھر وچ داخل نئيں ہوسکا۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
لہٰذا ثابت ایہ ہويا کہ انبیاء کرام تے اولیاء اللہ قیامت دے دن گناہگاراں د‏‏ی شفاعت کرن گے، تے جو لوک وہابیاں د‏‏ی طرح شفاعت دے منکر ہون گے انہاں نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی شفاعت نصیب نئيں ہوئے گی، کیونجے ”فتح الباری“ وچ ایہ حدیث موجود اے کہ ”مَنْ كَذَّبَ بِالشَّفَاعَةِ فَلاٰ نَصِیْبَ لَهُ فِیْها “ (جو شخص شفاعت دا انکار کرے اسنو‏ں شفاعت نصیب نئيں ہوئے گی۔(۴۴۸)
رافضی کون لوک نيں؟
”خداوندا !تو نے اپنی کتاب وچ اپنے پیغمبر (ص)دے لئی فرمایااے: اے کاش جدو‏ں انہاں لوکاں نے اپنے نفس اُتے ظلم کيتا سی تاں آپ دے پاس آندے تے خود وی اپنے گناہاں تو‏ں استغفار کردے تے رسول وی انہاں دے حق وچ استغفار کردے، تاں ایہ خدا نو‏‏ں وڈا ہی توبہ قبول کرنے والا تے مھربان پاندے،
اور ایہ دعا آشکار تے واضح طور اُتے توسل دا اک نمونہ اے، تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ایہ دعا اپنے اصحاب نو‏‏ں تعلیم دی، تے اس دے پڑھنے دا حکم صادر فرمایا۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦۴. فتاویٰ الکبریٰ جلد اول ص ۳٦٦، سعود بن عبد العزیز نجد دے مشہور بادشاہ (متوفی۱۲۲۹) نے ہر علاوہ وچ امام جماعت مقرر کيتے سن، البتہ ایہ امام جماعت دوم سن یعنی جے کوئی کسی عذر د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلی جماعت وچ شریک نہ ہوسک‏‏ے تاں اس دوسرے امام د‏‏ی اقتداء کرے، یعنی ہر حال وچ نماز جماعت وچ شرکت کرے، (ابن بشر جلد اول ص ۱٦۹) ايس‏ے طرح آل سعودوچو‏ں ترکی نامی حاکم نے وی ہر مسجد وچ دو امام جماعت مقرر کيتے سن جنہاں وچو‏ں پہلا عام نماز جماعت دے لئی ہُندا سی تے دوسرا انہاں لوکاں دے لئی جو کم وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اول وقت نماز جماعت وچ شریک نہ ہوسکن، اس دا مطلب ایہ سی کہ کوئی انسان وی نماز نو‏‏ں فرادیٰ نہ پڑھے تے سب دے سب نماز با جماعت پڑھیاں۔
٦۵. البد رالطالع ج۲ ص ٦۔
٦٦. ابن الندیم ص ۲۸۰،ابن خلکان ج۳ ص۲۵۸۔
”جمعیة الاخوان“ تے ابن سعود دے اختلافات
”جمعیة الاخوان“ دے ایہ لوک عراق تے کویت دے علاقےآں وچ لُٹ مار کردے سن ایتھ‏ے تک کہ نجد  ی قافلاں نو‏‏ں وی پرت لیندے سن تے دوسرےآں نو‏‏ں کیونجے کافر سمجھدے سن لہٰذا جے انھاں نو‏‏ں ئی مل جاتاتھا تاں اسنو‏ں قتل کر دیندے سن ابن سعود نو‏‏ں ایہ دکھادی دے رہیا سی کہ اس د‏ی تِیہہ سالہ محنت ضائع ہوئے جائے گی چنانچہاس نے نجد  تے ”جمعیة الاخوان“ دے کافی لوکاں نو‏‏ں اپناہمنوا بنا لیا جنہاں دے نال کچھ علماء وی سن تے انھاں نے مل ک‏ے ابن بجاد تے دویش دا مقابلہ شروع کر دتا ۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٦۹. اساں پہلے ایہ گل عرض کيتی اے کہ سب تو‏ں پہلے محمد بن عبد الوہاب تے محمد بن سعود (جو کہ عبد العزیز دا باپ سی) وچ بہت زیادہ رابطہ پیدا ہويا، نہ کہ عبد العزیز تے محمد بن عبد الوہاب  وچ ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
حسین بن محمد بن عبد الوہاب تو‏ں عبد الرحمن باقی بچا اوہ وہابیاں د‏‏ی شروع د‏‏ی حکومت وچ اک مدت تک مکہ  دا قاضی رہیا ۔ اس نے تقریباً سو سال د‏‏ی عمر پائی ۔ شیخ د‏‏ی اکثر نسل ايس‏ے حسین دے ذریعہ باقی اے، جو اس وقت (یعنی زینی دحلان دے زمانہ وچ تقریباً سو سال پہلے) درعیہ شھر وچ مقیم نيں جنہاں نو‏ں اولاد شیخ کہیا جاندا ا‏‏ے۔(۴٦۲)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(اگر آپ نے روز قیامت اپنے فضل وکرم تو‏ں میراہتھ نہ تھاما تاں میرے پااں لڑکھڑاواں گے۔)
یہ سن اوہ چند چیزاں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وہابیاں دے دشمناں نے ا ن اُتے ایہ تہم ت لگائی کہ ایہ لوک پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں کراہت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں، ايس‏ے طرح دوسری نسبتاں وی داں مثلاً وہابی ایہ کہندے نيں کہ ساڈا عصا پیغمبر تو‏ں بھتر ا‏‏ے۔
عبد العزیز تے شریف مکہ
وہابی لوک شریف مسعود د‏‏ی موت تک (۱۱٦۵ھ) اعمال حج تو‏ں محروم رہ‏ے، تے جدو‏ں شریف مسعود د‏‏ی موت دے بعد اس دے بھائی مساعد بن سعید نے مکہ د‏‏ی حکومت حاصل کيتی تاں اک بار فیر وہابیاں نے حج د‏‏ی اجازت دے لئی کچھ افراد نو‏‏ں انہاں دے پاس بھیجالیکن اس نے وی حج د‏‏ی اجازت نئيں دی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۰۲. فتح المجید، شرح کتاب توحید محمد بن عبد الوہاب ص ۱۰٦۔
رافضی کون لوک نيں؟
اسلام وچ اس طرح دا انحراف سب تو‏ں پہلے عبد اللہ ابن سبا جو کہ حِیری یمانی یہودی سی، اس دے ذریعہ ایجاد ہويا ایہ شخص صدر اول وچ اسلام لیایا تھا.(۱۴۲)
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
شوکانی دا بیان اے: قاضی مالکی دے فتوے دے مطابق ابن تیمیہ کوزندان وچ بھیج دتا گیا،تو اس دے بعد دمشق  وچ ایہ اعلان کرادتا گیا کہ جو کوئی اس دے عقائد دا طرفدار پایا گیا اس د‏ی جان ومال حلال ا‏‏ے۔(۴٧)
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
اک دوسری چیز جو اس د‏ی ترقی دا باعث بنی اوہ ایہ اے کہ اس زمانہ وچ موجود نجد دے علماء وچ کوئی وی ایسا نہ سی جو شیخ محمد بن عبد الوہاب  دے برابر اثرانداز ہوئے۔(۲٦٧)
اک دوسری وجہ ایہ وی اے کہ اس زمانہ وچ اہل نجد کسی خاص حکومت دے زیر نظر نئيں سن انہاں د‏‏ی زندگی قبیلہ والی زندگی سی، تے ہر کم وچ ہر قبیلہ دے افراد اپنے قبیلہ دے امیر یا شیخ دے تابع ہُندے سن تے جے کسی قبیلہ دا رئیس تے امیر کسی نظریہ نو‏‏ں قبول کرلیندا سی تاں اس قبیلہ دے تابع افراد وی شیخ دے اتباع وچ انہاں نظریات نو‏‏ں قبول کرلیندے سن، ايس‏ے اصل دے مطابق، جدو‏ں کسی قبیلہ دا رئیس کسی وی طرح محمد بن عبد الوہاب  دے نال ہوجاندا سی تاں اس قبیلہ دے دوسرے افراد بغیر کسی چون وچرا دے محمد بن عبد الوہاب  د‏‏ی گفتگو تو‏ں متاثر ہوجاندے سن، تے شیخ د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں پوری عقیدت دے نال قبول کرلیندے سن تے جے دینی احکا‏م تو‏ں متعلق کوئی گل ہُندی سی تاں اسنو‏ں ٹھوس عقیدہ د‏‏ی طرح مان لیاکردے سن ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۲۹. مروج الذھب ج۳ ص ۲۴٦۔
رافضی کون لوک نيں؟
میں اپنے گناہاں د‏‏ی بخشش دے لئی تیرے نبی د‏‏ی خدمت عالیہ وچ حاضر ہويا ہون، تے تیرے تو‏ں اپنے گناہاں د‏‏ی مغفرت چاہندا ہاں تے امید اے کہ تاں مینو‏ں معاف کردے گا ،جس طرح لوک تیرے نبی د‏‏ی حیات وچ انہاں دے پاس آندے سن تے تاں انہاں نو‏‏ں معاف کردیندا سی، اے خدائے مھربان وچ تیرے نبی دے وسیلہ تو‏ں تیری بارگاہ وچ ملتمس ہُندا ہوں“۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۳۰. الاسلام والخلافہ ص۲۵٧، بہ نقل از ابن ایاس۔
٦۳۱. خلافت دا اصل منشاء تے انہاں دے شعار دے بارے وچ درج ذیل کتاباں وچ تفصیل تو‏ں بیان ہويا اے : ۱صبح الاعشیٰ ج ۳، ۲۔ مآثر الانافة ج۲ (یہ دونے کتاباں قلقشندی د‏‏ی نيں) ايس‏ے طرح مذکورہ چیزاں دے بارے وچ مخصوصاً ”بُردہ“ دے سلسلہ وچ کتاب احکا‏م السطانیہ، تالیف ماوردی، تے نھایہ ابن اثیر وچ تفصیل بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
سید احمد هندی
چند سال تعلیم حاصل کرنے دے بعد سید احمد نے لوکاں نو‏‏ں وعظ ونصیحت کيتی خاطر چند دینی سفر کيتے (جس وچ اپنے نظریات تے افکار د‏‏ی تبلیغ کی) سید احمد دے بعض نظریات عربی وہابیاں دے نظریات تو‏ں ملدے سن کیونجے ایہ وی انبیاء تے مرسلین د‏‏ی یاد وچ جلسہ ومجالس نو‏‏ں عبادتِ خداوندی دے خلاف مندے سن ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے بیٹے ابراہیم د‏‏ی قبر اُتے پانی چھڑکا تے اک نشانی بنائی۔(۳٦۸)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
” مِنْ سُعُوْدْ بِنِ عَبْدِ الْعَزِیْزِ اِلٰی كَافَّةِ اَهْلِ مَكَّةَ وَالْعُلَمَاءِ وَالاَغَاوٰاتِ وَقَاضِی السُّلْطَانِ
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
نومبر ۱۹٦۴ء وزیراں د‏‏ی کابینہ تے قبیلے دے روسا تے شیوخ د‏‏ی پیش کش تے علماء دے فتاویٰ دے مطابق سعودیہ دے بادشاہ دے عنوان تو‏ں اس د‏ی بیعت کيتی گئی۔(٧۰۲) ۵۲۰. المختار من تریخ الجبرتی، ص ٦٦٧، اساں مذکورہ تمام چیزاں دے بارے وچ وضاحت کردتی ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
شیخ سلیمان (برادر محمد بن عبد الوہاب ) د‏‏ی چند گلاں
مدینہ اُتے قبضہ
۱۲۲۰ھ وچ سعود نے مدینہ اُتے وی قبضہ کرلیا، تے روضہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قیمتی چیزاں کواپنے قبضے وچ لے لیا،اس نے عثمانی بادشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مکہ تے مدینہ وچ معین کيتے گئے قاضیاں نو‏‏ں وی شھر تو‏ں باہر کڈ دتا۔(۵۱۸)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
جداں کہ اساں پہلے عرض کيتاکہ محمد بن عبد الوہاب دے بھائی تے اس دے باپ اس د‏ی بہت زیادہ مخالفت تے اس تو‏ں مقابلہ کيتا کردے سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں شیخ سلیمان نو‏‏ں درعیہ تو‏ں مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنا پئی کیونجے جدو‏ں انہاں دے اختلافات زیادہ ودھے تاں شیخ سلیمان نو‏‏ں اپنی جان دا خطرہ پیداہوگیا تھا،چنانچہ اوتھ‏ے تو‏ں مدینہ منورہ چلے گئے، تے مدینہ جاک‏ے شیخ سلیمان نے ”الصواعق الالہٰیہ“ لکھی تے شیخ محمد بن عبد الوہاب  دے پاس بھیجی، شیخ سلیمان د‏‏ی بعض گلاں اساں گذشتہ مطالب وچ بیان کيتياں نيںایتھ‏ے پرموصوف د‏‏ی چند ہور گلاں ذکر کردے نيں:
۱۔ ہر مذہب دے علماء نے انہاں اقوال تے افعال نو‏‏ں بیان کيتا اے جنہاں دے ذریعہ اک مسلما‏ن مرتدّ ہوجاندا اے، لیکن کسی نے وی ایہ نئيں کہیا کہ جس نے غیر خدا دے لئی نذر د‏‏ی یا غیر خدا تو‏ں حاجت طلب کيت‏‏ی اوہ مرتد ہوجائے گا، ايس‏ے طرح کسی نے وی ایداں دے شخص دے مرتد ہونے دا حکم نئيں لگایا جس نے غیر خدا دے لئی قربانی د‏‏ی ہو، یا کسی د‏‏ی قبر نو‏‏ں مس کيتا یا قبر د‏‏ی مٹّی نو‏‏ں (بعنوان تبرک) اٹھایاہو، تے جس طرح تسيں کہندے ہوئے جے ایساہی اے تاں دلیل لاؤ تے بیان کرو، کیونجے علم نو‏‏ں چھپانا جائز نئيں اے، لیکن تسيں نے اپنے گمان د‏‏ی بناپر عمل کيتا اے تے مسلماناں دے اجماع تو‏ں خارج ہوگئے ہو، تے تسيں نے اپنے اس قول تو‏ں کہ جو شخص وی مذکورہ اعمال بجالائے اوہ کافر اے تے جے کوئی انہاں اعمال نو‏‏ں بجالانے والے نو‏‏ں کافر نہ جانے اوہ وی کافر اے، تاں اس طرح تاں تسيں نے تمام امت محمدی نو‏‏ں کافر قرار دیدتا، جدو‏ں کہ تمام خاص وعام جاندے نيں کہ ایہ اعمال (نذر، قربانی تے زیارت وغیرہ) ست سو سال تو‏ں تمام اسلامی ملکاں وچ رائج نيں چاہے اہل علم انہاں کمیں نو‏‏ں انجام نہ دیندے ہاں لیکن اس طرح دے اعمال بجالانے والےآں نو‏‏ں کافر نئيں کہندے، تے انہاں اُتے مرتد دے احکا‏م جاری نئيں کردے، بلکہ انہاں اُتے مسلماناں دے احکا‏م جاری کردے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
مثلاً مسعودی حضرت امام جعفر صادق ںکی وفات دا تذکرہ کردے ہوئے لکھدا اے کہ آپ بقیع وچ دفن نيں جتھے آپ دے پدر بزرگوار تے جد امجد وی دفن نيں تے آپ د‏‏ی قبر اُتے مرمر دا اک پتھر اے جس اُتے ایہ عبارت لکھی اے:
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
ابن سعود دا طریقہ کار ایہ سی کہ اوہ شدت پسندی اُتے کسی طرح روک لگانے دے بجائے اسنو‏ں ايس‏ے طرح چھڈ دیتاسی، تاکہ اوہ اپنی اصل منزل تک پہونچ جائے تے جداں ہی اس وچ سستی نظر آتی سی تاں اپنے دشمنوںکی سر کوبی دے لئی کسی فرصت نو‏‏ں ھاتھ تو‏ں نہ جانے دیندا سی۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۰۰. کتاب الرد علی الاخنائی ص ٧٧۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اساں وہابیاں دا ایہ عقیدہ سنیا کہ غیر خدا نو‏‏ں پکارنا شرک اے، اسيں ایہ کہندے نيں کہ پیغمبر اکرم تے ہور اولیاء کرام نو‏‏ں پکارنا جائز اے، ہن رہیا دلیل دا مسئلہ تاں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں استغاثہ کرنے د‏‏ی دلیل عبد الرحمن بن سعد د‏‏ی اوہ روایت اے کہ جدو‏ں عبد اللہ ابن عمر دا پیر”بے حِس“ہوگیا تاں انہاں تو‏ں کسی نے کہیا کہ جس نو‏‏ں تسيں سب تو‏ں زیادہ دوست رکھدے ہوئے اسنو‏ں پکارو! تاں انھاں نے حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں پکاریا، (اور انہاں دا پیر صحیح وسالم ہوگیا) تے اک روایت دے مطابق ابن عباس دا پیر بے حس ہويا، تے جدو‏ں انھاں نے پکاریا ”یامحمداہ“ (تو انہاں دا پیر صحیح وسالم ہوگیا) ہن رہیا ولی اللہ نو‏‏ں پکارنے دا مسئلہ تاں ولی اللہ نبی دے تابع نيں۔ (یعنی جس دلیل دے ذریعہ پیغمبر تے نبی تو‏ں استغاثہ کرنا صحیح اے ايس‏ے طرح اس دے ولی تو‏ں استغاثہ کرنا صحیح تے جائز اے )(۴۴۴)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۸۱. یعنی جھاد راہ خدا دا درجہ رکھدا ا‏‏ے۔
۵۸۴. تریخ المملکة العربیة السعودیہ جلد اول ص ۱۱۹ دا خلاصہ۔
سعود دے ہور کارنامے تے شریف غالب د‏‏ی واپسی
شریف غالب نے مکہ وچ سعود دے نہ ہونے تو‏ں فائدہ اٹھایا تے مکہ  واپس آگئے، تے اپنے بھائی عبد المعین د‏‏ی طرح بغیر کسی روک ٹوک دے شھر نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ ک‏ر ليا،(۵۱۵) لیکن وہابی راضی نہ سن کہ مکہ  معظمہ انہاں دے ھاتھاں تو‏ں چلا جائے، شریف غالب وی چاہندے سن کہ پہلے د‏‏ی طرح مکہ  وچ حکمرانی کرن ،اسی وجہ تو‏ں دونے وچ اک بار فیر جنگ دا بازار گرم ہوگیا، ذیقعدہ۱۲۲۰ھ تک ایہ جنگ چلدی رہی، فیر صلح ہوگئی، جس وچ طے پایا کہ وہابی لوک صرف حج دے لئی مکہ  معظمہ وچ داخل ہونگے تے فیر واپس چلے جایا کرن گے۔
رافضی کون لوک نيں؟
چنانچہ روایت وچ وارد ہويا اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنی والدہ گرامی تے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبراں د‏‏ی ریارت کيت‏ی تے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر اُتے اک نشانی بنائی تاکہ دوسری قبراں تو‏ں مل نہ جائے۔
اس دے بعد سخاوی کہندے نيں کہ َمرداں دے لئی قبور د‏‏ی زیارت دے مستحب ہونے اُتے دلیل اجماع اے جس نو‏‏ں عَبدرَی نے نقل کيتا اے تے نُوو ی شارح صحیح مسلم نے کہیا اے کہ ایہ قول تمام علمائے کرام دا ا‏‏ے۔
اسی طرح سعد بن ابی وقّاص وی قبرستان وچ پِچھے د‏‏ی طرف تو‏ں دا خل ہُندے تے تن بار سلام کردے سن ۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
دوسرا قول :یہ اے کہ ایہ چیزاں تاویل رکھدی نيں لیکن سانو‏ں چاہیدا کہ انہاں تاویلاں تو‏ں پرہیز کرن، تشبیہ یا تعطیل دا عقیدہ رکھے بغیر، کیونجے خداوندعالم نے فرمایا اے :( وَمَا یَعْلَمُ تَاوِیْلَهُ اِلاّٰ اللّٰهُ ) (۲۳۵) یعنی خدا دے علاوہ کوئی دوسرا تاویل نئيں جاندا۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
صاحب کتاب ”صدف“ (ص ۱۱۲) جو خود اس واقعہ دے چشم دید گواہ نيں وہابیاں دے لشکر د‏‏ی تعداد ۱۵۰۰۰ذکر کردے نيں جنہاں وچو‏ں ٧۰۰لوک قتل کردئے گئے۔
اہل عراق وہابیاں دے حملےآں تو‏ں تنگ آچکے سن، لہٰذا انھاں نے مجبور ہوک‏ے حکومت تو‏ں ایہ مطالبہ کيتا کہ اس طرح دے حملےآں د‏‏ی روک تھام دے لئی کوئی ٹھوس قدم اٹھائے، اس حالت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بوہت سارے وزیراں نے استعفاء دیدتا، اس دے بعد انگلینڈ د‏‏ی حکومت نے ”سر پرسی کاكْس“ نو‏‏ں بھیج کر عراق  تے ابن سعود د‏‏ی حکومت دے درمیان صلح کرادتی۔
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
نجف اشرف دے علماء نے مشہور ومعروف مجتہد حاج شیخ مہدی خالصی جنہاں دا حکومت عراق  وچ اچھاخاصا رسوخ تھاان نو‏‏ں ٹیلیگرام دے ذریعہ انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ عراق  دے تمام قبیلےآں دے سرداراں نو‏‏ں ۱۲شعبان (۱۲۴۰ھ)کو کربلائے معلی وچ جمع کرن۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
اس دے نجف اشرف اُتے جلدی جلدی حملہ کرنے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ اس نے نجف اشرف  دے نیڑے ”رحبہ“ نامی جگہ نو‏‏ں اپنی چھاونی بنالیا سی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اسی طرح خواجہ محمد حسن خان صاحب ہندی حنفی اپنی کتاب ”رسالہ الاصول الاربعة فی تردید الوہابیة“ وچ جو فارسی بولی وچ اے ہندوستان وچ وہابیت دے طرفدار لوکاں د‏‏یاں کتاباں تے رسالےآں تے دوسرے لوکاں د‏‏یاں کتاباں تو‏ں نقل کردے ہوئے کہندے نيں:
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
اس سلسلہ وچ رضا خان ہدایت صاحب ایويں رقمطراز نيں کہ۱۲۱٦ھ دے آخری حصے وچ (۱۸)ذی الحجہ عید غدیر صبح دے وقت سعود تے اس دے لشکر نے حضرت امام حسین ں دے روضہ مبارک اُتے حملہ کردتا تے بے خبری دے عالم وچ شھر اُتے قبضہ کرلیا، اس وقت شھر دے بوہت سارے افراد زیارت امام علی (ع) دے لئی نجف اشرف گئے ہوئے سن تے صرف کمزور تے بُڈھے زاہد و عابد حضرات موجود سن اوہ لوک روضہ امام حسین ں وچ نماز تے عبادت وچ مشغول سن وہابیاں نے تجّار تے حرم وچ ساکن افرادکے کئی لکھ تومان غارت کردلئے تے بہت زیادہ کفر تے الحاد دا مظاہرہ کيتا تے تقریباً چھ گھنٹےآں وچ ست ہزار علماء تے محققاں نو‏‏ں قتل کرڈالیا، تے عورتاں تے بچےآں تے بوڑھاں اُتے اوہ ظلم کيتا کہ انہاں دے خون تو‏ں سیلاب جاری سی، حق پرست تے متقی لوک جو حضرت امام حسین ں دے نال رہکر شھادت دے درجہ اُتے فائز ہونا چاہندے سن لیکن اس زمانہ وچ نئيں سن انھاں حضرت د‏‏ی بارگاہ وچ جام شھادت مل گیا تے شہدائے کربلا دے نال ملحق ہوگئے۔(۵۴۴)
محمد بن عبد الوہاب دا درعیہ دے لوکاں وچ موثر ہونا
جس وقت محمد بن عبد الوہاب درعیہ وچ آیا تے محمد ابن سعود تو‏ں مل گیا اس وقت درعیہ شھر دے لوک اِنّے غریب تے حاجت مند ہُندے سن کہ اپنے کہانے دے لئی ہر روز کم دے لئی جاندے سن تاکہ اپنے روازنہ دا خرچ پورا کرسکن تے اس دے بعد شیخ دے جلسہ وچ وعظ ونصیحت سننے دے لئی حاضر ہويا کردے سن ۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٧۰. مآثر سلطانیہ، ص ۸۲ تو‏ں ۸۵تک۔ کربلا و نجف پروہابیوںکے حملہ دے بارے وچ بیان کيتا جائے گاکہ پہلے کربلاپر حملہ کيتا تے انہاں دا سردار امیر سعود ابن عبد العزیز سی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲٧۲. رسالہ ہدیہ طیبہ ص ۸۲، ورسالہ عقیدة الفرقة الناجیہ ص ۱۹۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
حافظ وھبہ مذکورہ بحث نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے کہندے نيںکہ حقیقت ایہ اے کہ اہل نجد (وہابی حضرات) سب تو‏ں زیادہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نال محبت کردے نيں لیکن غلو نو‏‏ں برا سمجھدے نيں تے ہر طرح د‏‏ی بدعت تو‏ں مقابلہ کردے نيں، تے کہندے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نال محبت ایہ اے کہ انسان آپ د‏‏ی دسی ہوئی ہدایتاں تے راہنمائیاں اُتے عمل کرے، لیکن بدعتاں دا انجام دینا تے دینی امور کوترک کرنا یا ہويا وہوس دا پِچھا کرنا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تے دین اسلام د‏‏ی توھین اے نہ ایہ کہ اسنو‏ں پیغمبراکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال محبت دا ناں دتا جائے۔(۳۹۳)
رافضی کون لوک نيں؟
یہ شخص (عبد اللہ ابن سبا) خود اسرائیلی فکر رکھدا سی چنانچہ اس نے اسلام قبول کرنے دے بعد اس طرح دے کارنامے شروع کيتے،اور حضرت علی ںکے بارے وچ اس طرح غلو کيتا کہ پہلے تاں آپ نو‏‏ں پیغمبر کہیا تے اس دے بعد آپ نو‏‏ں خدا کہنے لگا۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
محمد ابو زھرہ نے محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ  وچ چند فرق بیان کيتے نيں تے اوہ فرق اس طرح نيں:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵۲. جزیرة العرب فی القرن العشرین، ص ۳۴۰، اسيں انشاء اللہ وہابیاں د‏‏ی تریخ دے ضمن وچ ایہ گل بیان کرن گے کہ تقریباً ڈیڑھ صدی پہلے چونکہ اوہ لوک مکہ تے مدینہ اُتے قابض سن ايس‏ے وقت انھاں نے بعض قبراں د‏‏ی کی عمارتاں مسمار کردتیاں
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۳۲. الذخائر والتحف ص ۱۹۰۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اب رہی گل کسی دے لئی گوسفند ذبح کرنا تاں اس سلسلہ وچ وی علامہ امین فرماندے نيں کہ کسی غیر خدا دے لئی اس نیت تو‏ں قربانی یا نحر کرنا کہ اس قربانی تو‏ں غیر خدا دا تقرب حاصل ہو(۳٦۹) تے قربانی کردے وقت خدا دے ناں دے بجائے غیر خدا دا ناں لیا جائے تے اس غیر خدا نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرح قرار دتا جائے، تاں ایہ کم کفر تے شرک اے، تے ایہ ايس‏ے قسم د‏‏ی قربانی اے جس نو‏‏ں وہابیاں نے گمان کيتا اے کہ دوسرے اسلامی فرقے ايس‏ے نو‏‏ں انجام دےتے نيں،جدو‏ں کہ اس دا ایہ گمان صحیح نئيں اے تے حقیقت تو‏ں دور اے، کیونجے اوہ قربانی جس نو‏‏ں مسلما‏ن قبور دے نزدیک انجام دیندے نيں اوہ خدا دے لئی ہُندی اے تے اس قربانی دا قصد اس دے علاوہ کچھ تے نئيں ہُندا کہ وچ اس ذبح نو‏‏ں خدا د‏‏ی خوشنودی دے لئی انجام دیندا ہاں تے اس دے گوشت نو‏‏ں فقراء تے خدا دے بندےآں اُتے تصدق کراں گا تے اس دا ثواب صاحب قبر دے لئی ہدیہ کراں گا، تے اس طریقہ اُتے د‏‏ی جانے والی قربانی صحیح تے بھتر اے تے یھی قربانی خدا د‏‏ی اطاعت شمار ہوئے گی، چاہے اس دا ثواب پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم یا ہور انبیاءعلیهم السلامیا اپنے میں باپ یا کسی دوسرے نو‏‏ں ہدیہ کرے، کیونجے قربانی تو‏ں کسی مسلما‏ن دا قصد بت پرستاں د‏‏ی طرح نئيں اے کہ اوہ لوک قربانی نو‏‏ں تقرب دا وسیلہ جاندے نيں۔
سید احمد هندی
سید احمد دے نال سفر وچ انہاں دے شاگرداں وچ سب تو‏ں نیڑے دو افراد منے جاندے سن انہاں وچو‏ں اک انہاں دے بھتیجے مولوی محمد اسماعیل صاحب جنھوںنے کتاب ”صراط المستقیم“ (اردو ) لکھی، چنانچہ ایہ کتاب سید احمد دے پیروکاراں دے نزدیک بہت اہ‏م کتاب اے، انہاں وچو‏ں دوسرے جناب مولوی عبد الحی نيں جو عبد العزیز دے داماد سن ۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
اکثر فروع وچ تاویل دا وجود پایا جاندا اے، لیکن اصول عقائد تے صفات خدا وچ تاویل دے سلسلہ وچ تن قول نيں:
حسینی خزانہ دے بارے وچ
کربلا ئے معلی اُتے وہابیاں دا حملہ، عثمانی مولفاں د‏‏ی نظر وچ
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧٧. رحلہ ابن جبیر ص ۱۵۳، ابن بطوطہ نے بقیع د‏‏ی قبراں دا ذکرکردے ہوئے عثمان د‏‏ی قبر دے گنبد د‏‏ی بزر گی د‏‏ی وی توصیف د‏‏ی اے، (جلد اول ص٧٦)
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
اَلسَّلاٰمُ عَلٰی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدیٰ اَمَّا بَعْد:
فَاَنْتُمْ جِیْرَانُ اللّٰهِ وَسُكَّانُ حَرَمِه، آمِنُوْنَ بِامْنِه، اِنَّمَا نَدْعُوكُمْ لِدِیْنِ اللّٰهِ وَرَسُوْلِهِ
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۰۰. فتح المجیدص ۹۵۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۴۹۳.دائرة المعارف اسلامی جلد اول ص ۱۹۱، عربی ترجمہ۔
۴۹۴. سب تو‏ں پہلا شخص جس نے درعیہ شھر اُتے حملہ کيتا تے محمد بن سعود دے دو بیٹےآں فیصل تے سعود نو‏‏ں قتل کرڈالیا ”دہام بن دواس سی، (رسالہ شیخ عبد الرحمن آل شیخ ص ۲۴، جلد ۲ ۔ ابن بشر)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۲٧. سورہ شوریٰ آیت ۱۱۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۴۹۵. جزیرة العرب فی القرن العشرین، ۲۴۴۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”لِكُلِّ نَبِیٍّ دَعْوَةٌ یَدْعُوْ بِها وَاُرِیْدُ اَنْ اَخْتَبِیَ دَعْوَتِی شَفَاعَةً لِاُمَّتِی فِیْ الآخِرَةِ “(۳۴۰)
بربَہاری دا واقعہ
اگرچہ انہاں نوحاں تے مرثیاں وچ حضرت امام حسین علیہ السلام د‏‏ی مصیبت دے علاوہ کچھ نئيں ہُندا سی تے اس وچ سلف د‏‏ی مخالفت وی نئيں ہُندی تھی،لیکن اس دے باوجودجب بربہاری نو‏‏ں اطلاع ہوئی تاں اس نے نوحہ خوان نو‏‏ں تلاش کرکے اس دے قتل دا حکم دیدتا۔
مدینہ اُتے قبضہ
صلاح الدین مختار صاحب د‏‏ی تحریر دے مطابق جس وقت مدینہ د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں نے ایہ دیکھ لیا کہ شریف غالب سعود تو‏ں بیعت کرنے دے خیال وچ اے تاں انھاں نے سعود نو‏‏ں پیشکش کیت‏‏ی کہ اہل مدینہ دین خدا ورسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے سعود د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں قبول کرلے، یعنی انہاں د‏‏ی بیعت نو‏‏ں قبول کرلے، انھاں نے ایہ پیش کش کرنے دے بعد مدینہ منورہ وچ موجود گنبداں تے مقبراں نو‏‏ں گرانا شروع کردتا۔(۵۱۹)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ مِبُیْدِ الاُمَمِ وَمُحْیِ الرَّمَمِ، هَذَاقَبْرُفَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللّٰهِ (ص) سَیِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِیْنَ، وَقَبْرُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ وَعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ وَقَبْرُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ وَجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهم السَّلاٰمُ “(۳٦۳)
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
لوک اس محمل نو‏‏ں مس کردے سن اس دا بوسہ لیندے سن ،محمل دے کارواناں د‏‏ی حرکت اس دے احترام تے ہور رسومات ہور مکہ دے گورنر د‏‏ی اوتھ‏ے تشریف آوری د‏‏ی تمام تفصیلات دے لئی مراة الحرمین نامی کتاب ملاحظہ فرماواں جو رفعت پاشا د‏‏ی تالیف اے ۔(٧۲۹)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۰۱. درحالیکہ اہل سنت دے نزدیک احادیث د‏‏ی صحیح ترین کتاب صحیح بخاری دے مولف نے خود فرمایا اے کہ ميں نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مطھر دے پاس بیٹھ کر تریخ لکھی ا‏‏ے۔ (ابو الفداء جلد ۲ص ٦۱)
۱۰۲. فاسی، شفاء الغرام(ج۲ ص ۳۹۱) وچ تحریر اے: آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبرکا فرش لال سنگریزاں تو‏ں سی۔ شوکانی کہندے نيں: علماء کہندے نيں کہ پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس وجہ تو‏ں کہ کدرے انہاں د‏‏ی یا کسی دوسرے د‏‏ی قبر نو‏‏ں مسجد کانہ قرار نہ داں لوکاں نو‏‏ں منع فرمایا اے کہ کدرے لوک آپ د‏‏ی تعظیم وچ مبالغہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کفر وچ مبتلا نہ ہوجاواں، تے کدرے ایہ تعظیم گذشتہ امتاں د‏‏ی طرح باعث گمراہی و ضلالت نہ ہوجائے۔ (نیل الاوطار ج۲ ص ۱۳۹)
عبد العزیز تے شریف مکہ
۱۱۸٦ھ وچ شریف سُرور بن شریف مساعد نے مکہ د‏‏ی حکومت اپنے چچا دے ھاتھاں تو‏ں کھو لی(۴۹۹) تے و ھابیاں کوجزیہ دینے د‏‏ی شرط پرحج د‏‏ی اجازت دیدی، لیکن انہاں لوکاں نے جزیہ دینے تو‏ں انکار کردتا،(۵۰۰) تے ایہ حق انہاں کو۱۲۰۲ھ تک حاصل رہالیکن ايس‏ے سال شریف غالب، شریف سرور دا جانشین بنا، تے اس نے مذکورہ حق نو‏‏ں انہاں تو‏ں سلب کرلیا، تے عبد العزیز تو‏ں آمادہ جنگ ہوگیا۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۔ ہر اوہ خاص وعام جو کہ احادیث تے روایات تو‏ں تھوڑی بہت آشنائی رکھدا اے اس دے لئی ایہ گل واضح اے کہ اوہ کم جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تسيں اسلامی ملکاں نو‏‏ں بلاد کفر تے انہاں دے رہنے والےآں نو‏‏ں کافر سمجھدے ہو،اگر ایہ اعمال ايس‏ے طرح نيں جس طرح تسيں کہندے ہو، تاں فیر ایہ بہت وڈی بت پرستی ہوئی،اور انہاں شھراں دے رہنے والے کافر ہوگئے، تے تواڈا عقیدہ اے جو شخص انہاں نو‏‏ں کافر نہ سمجھ‏‏ے اوہ وی کافر اے، (تو فیر اس طریقہ تو‏ں کوئی مسلما‏ن ہی نئيں بچا) جدو‏ں کہ ایہ گل معلوم اے کہ علماء تے امراء نے کسی نو‏‏ں وی کافر نئيں کہیا تے انہاں اُتے مرتد دے احکا‏م جاری نئيں کيتے۔
کربلا اُتے حملہ
جن شیعہ مولفاں نے کربلا دے قتل عام د‏‏ی تریخ(۱۸)ذی الحجہ (عید غدیر)۱۲۱٦ ھ ق۔ بیان کيتی اے انہاں وچو‏ں اک صاحب ”روضات الجنات“بھی نيں جنھاں نے مولیٰ عبد الصمد ہمدانی حائری دے حالات زندگی دے ضمن وچ فرمایااے: بروز چھار شنبہ(۱۸)ذی الحجہ (عید غدیر)۱۲۱٦ ھ ق۔ دا دن سی کہ وہابیاں نے مرحوم ہمدانی نو‏‏ں اپنی مکاریاں دے نال گھر تو‏ں کڈیا تے شھید کردتا۔(۵۲٦)
سعود دے ہور کارنامے تے شریف غالب د‏‏ی واپسی
شریف غالب وی وہابیاں نال جنگ کردے ہوئے تھک چکے سن اپنے اندر مقابلہ کرنے د‏‏ی طاقت نئيں پارہے سن، تے اپنی پہلی حکمرانی اُتے باقی وی رہنا چاہندے سن ،لہٰذا اس دے پاس ظاہری طور اُتے وہابی مذہب نو‏‏ں قبول کرنے دے علاوہ تے کوئی چارہ نئيں رہ گیا سی، تے ایہ کہ وہابی حضرات جو چاہن عمل کرےں، تے صلاح الدین مختار دے قول دے مطابق خدا تے اس دے رسول دے دین نو‏‏ں قبول کرنے وچ سعود د‏‏ی بیعت کرن۔(۵۱٦)
وہابیاں دے کربلا اُتے حملے کاذکر ایرانی کتاباں وچ
(مولف د‏‏ی اطلاع دے مطابق) ایرانی مولفاں وچ سب تو‏ں قدیمی کتاب جس وچ اس حادثہ دے بارے وچ تحریر اے اوہ میرزا ابو طالب اصفھانی د‏‏ی کتاب اے، موصوف وہابیاں دے کربلامیں قتل عام دے گیارہ ماہ دے بعد کربلا پہونچے نيں، تے جس وقت اوتھ‏ے پہونچے نيں صرف یھی واقعہ زبانزد خاص وعام سی چنانچہ موصوف اس سلسلہ وچ ایويں رقمطراز نيں:
رافضی کون لوک نيں؟
واقدی کہندے نيں کہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مُصْعَب بن عُمَیر جو کہ شہداء احد وچو‏ں نيں، دے کولو‏‏ں گذرے تاں ٹھھرگئے انہاں دے لئی دعا کيتی تے ایہ آیہ شریفہ پڑھی:
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
چنانچہ اوتھ‏ے دے لوکاں نے کچھ مال دیکراس تو‏ں صلح کرلئی ،اور چونکہ سعود عُمّان دا ارادہ رکھدا سی ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے ايس‏ے نو‏‏ں غنیمت جانا تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں عمان د‏‏ی طرف چلا گیا، ايس‏ے دوران شریف دوبارہ جدّہ تے مكّہ واپس چلاآیا، تھوڑے لوک جو اس د‏ی ولایت وچ سن انھاں نے اسنو‏ں قتل کردتا تے بھج نکلے، اس وقت سعود مسقط د‏‏ی طرف ودھیا، تے اوتھ‏ے دے بادشاہ نال جنگ کيت‏ی، چنانچہ اوتھ‏ے د‏‏ی عوام الناس نے وی اس دے مذہب نو‏‏ں قبول کرلیا تے اپنے بادشاہ تو‏ں بغاوت د‏‏ی تے اوتھ‏ے دے سلطان دا بھائی وی وہابی ہوگیا تے اسنو‏ں امام المسلمین دا لقب دتا گیا، تے جدو‏ں بادشاہ دے پاس اپنے قلعہ تے شھر دے اطراف دے علاوہ کچھ باقی نہ بچا، ایہ دیکھ ک‏ے سعود نے یقین کرلیا کہ ایہ بادشاہ ہن خود بخود تسلیم ہوجائے گا لہٰذا ہور کوئی حملہ نہ کيتا، ايس‏ے طرح بصرہ تے حلّہ دے لوکاں وچ وہابیاں دے خوف ووحشت د‏‏ی وجہ تو‏ں رات د‏‏ی نیند حرام ہوگئی ايس‏ے طرح کربلا تے نجف وچ راتاں نو‏‏ں لوک پھرہ دینے لگے، تے نجف دے روضہ د‏‏ی قیمتی چیزاں نو‏‏ں کاظمین وچ لے جاک‏ے محفوظ کر دتا گیا ۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
ابن بشر، نجدی مورخ نے نجف اشرف اُتے وہابیاں دے حملہ دے بارے وچ کہیا اے کہ۱۲۲۰ھ وچ سعود نے اپنے عظیم لشک‏ر ک‏ے نال مشہد معروف عراق  (مقصود نجف اشرف  اے ) دا رخ کيتا تے اوتھ‏ے پہونچ کر اپنے سپاہیاں نو‏‏ں شھر دے چاراں طرف پھیلا دتا، تے شھر د‏‏ی دیوار نو‏‏ں گرانے دا حکم دیدتا، جدو‏ں اس دے سپاہی شھر د‏‏ی دیوار دے نزدیک ہوئے ئے تاں انھاں نے دیکھیا کہ اک بہت وڈی خندق اے جس تو‏ں نکلنا مشکل اے، لیکن دونے طرف تو‏ں گولیاں تے تیراں د‏‏ی وجہ تو‏ں وہابی لشکر(ابن بشر دے قول دے مطابق مسلماناں دے لشکر) دے بوہت سارے لوک مارے گئے، ایہ دیکھ ک‏ے اوہ لوک شھر تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تے دوسرے علاقےآں وچ قتل وغارت کرنے دے لئی روانہ ہوگئے۔(۵٦۰)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
ابن برہان نے کہیا کہ یھی قول سلف صالح دا وی اے، چنانچہ شوکانی نے اپنا نظریہ ذکر کيتا تے سلف صالح دے راستہ نو‏‏ں اپنایا، یعنی تاویل دا وجود اے لیکن اسيں اس تو‏ں پرہیز کردے نيں۔(۲۳٧)
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
خلاصہ ایہ کہ نجف اشرف دے اُتے وہابیاں دے حملےآں دا سلسلہ جاری رہیا لیکن انھاں کوئی کامیابی نئيں مل پا تی تووہ مجبور ہوک‏ے پرت جاندے سن، اہل نجف وہابیوںکے شر تو‏ں رہائی دے لئی خدا د‏‏ی پناہ منگدے سن تے حضرت علی  ں تو‏ں متوسل ہُندے سن، جس د‏‏ی بنا اُتے انہاں د‏‏ی ہمیشہ مدد ہُندی رہی۔(۵٦۱)
اور جس وقت سعود رحبہ تو‏ں نجف اشرف اُتے حملہ کرنا چاہندا سی تاں نجف اشرف  دے افراد آگاہ ہوجاندے سن تے شھر دے دروازےآں نو‏‏ں بند کردیندے سن تے سعود شھر د‏‏ی چھار دیواری دے باہر چلدا سی تے جے کوئی اوتھ‏ے اسنو‏ں مل جاندا سی تاں اسنو‏ں قتل کردیندا سی تے اس دے سر نو‏‏ں دیوار دے اس طرف سُٹ دیندا سی۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن تیمیہ کاکہنااے: مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی طرف سفر کرنا حج دے مانند اے، ہر اوہ امت جنہاں دے ایتھ‏ے حج دا تصور پایا جاندا اے جداں عرب دے مشرکین لات وعزّیٰ ومنات تے دوسرے بتاں د‏‏ی طرف حج دے لئی جایا کردے سن، لہٰذا اس طرح دے روضاں د‏‏ی طرف سفر کرنا گویا حج کرنے د‏‏ی طرح اے جس طرح مشرکین اپنے خداواں دے پاس حج دے لئی جاندے سن ۔(۲۰۱)
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
”میرزا محمد تقی سفیر “رقمطراز نيں :”عبد العزیز نے جس وقت نجف اشرف دا رخ کيتا تے حضرت دے روضہ مبارک اُتے حملہ کرنا چاہیا تے نجف اشرف  دے گنبد نو‏‏ں گرانا چاہیا تے اوتھ‏ے اُتے زیارت کرنے والےآں نو‏‏ں جنھاں اوہ اپنے خیال وچ بت پرست جاندا سی انہاں سب نو‏‏ں قتل کرنا چاہیا تاں اس نے سعود د‏‏ی سرداری وچ اک لشکر تیار کيتا تے نجف د‏‏ی طرف روانہ کيتا اس لشکر نے نجف اشرف  دا محاصرہ کرلیا، قلعہ اُتے کئی حملے وی کيتے لیکن کوئی کامیابی حاصل نئيں ہوئی، مجبوراً اس نے واپسی دا ارادہ کيتا تے اوتھ‏ے تو‏ں کربلا ئے معلی دا رخ کيتا بارہ ہزار دے لشک‏ر ک‏ے نال طوفان د‏‏ی طرح کربلائے معلی اُتے حملہ کردتا اوہ دن عید غدیر دا دن سی۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٧۱. کربلا اُتے وہابیاں دے حملہ د‏‏ی شرح جس طرح دے میرزا ابو طالب نے لکھی اے بعد وچ بیان ہوئے گی.
محمد بن عبد الوہاب دا درعیہ دے لوکاں وچ موثر ہونا
ابن بشر نجدی ایويں رقمطراز اے کہ ميں نے شھر درعیہ نو‏‏ں اس تریخ دے بعدسعود دے زمانہ وچ دیکھیا اے اس زمانہ وچ لوکاں دے پاس بہت زیادہ مال ودولت سی تے انہاں دے اسلحے وی زروسیم تو‏ں مزین ہُندے سن تے بھتر ین سواری ہُندی سی، ہور بہترین کپڑ‏ے پہندے سن خلاصہ ایہ کہ انہاں دے پاس زندگی دے تمام وسائل تے سامان سن ۔
میں اک روز اوتھ‏ے دے بازار وچ سی ميں نے دیکھیا کہ اک طرف مرد نيں تے دوسری طرف عورتاں، اس بازار وچ سونا چاندی، اسلحہ، اونٹھ، گھوڑے، گوسفند، بہترین کپڑ‏ے، گوشت گندم تے دوسری کہانے پینے د‏‏ی چیزاں اِنّی زیادہ سن کہ بولی انہاں د‏‏ی توصیف بیان کرنے تو‏ں قاصر اے، تاحد نظر بازار سی، وچ خریداراں تے بیچنے والےآں د‏‏ی آواز د‏‏ی گونج شہد د‏‏ی مکھیاں د‏‏ی طرح سن رہیا سی، کوئی کہندا سی :ميں نے ویچیا، تاں کوئی کہندا تھا:ميں نے خریدا۔(۲۵۲)
بربہاری دے عقائد تے نظریات دا خلاصہ
بربہاری نے شرح کتاب السنة وچ کہیا: اس زمانہ وچ جو کچھ وی لوکاں تو‏ں سنو، اسنو‏ں قبول کرنے وچ جلدی نہ کرو، تے اس دے مطابق عمل نہ کرو، ایتھ‏ے تک کہ کسی دوسرے تو‏ں ایہ معلوم کرلوکہ اس سلسلہ وچ اصحاب پیغمبریا علماء اسلام نے نظریہ بیان کيتا اے یا نھاں؟ تے جے معلوم ہوگیا کہ انہاں گلاں اُتے اصحاب پیغمبر یا علماء کرام وچو‏ں کسی نے فرمایا اے تاں اس اُتے عمل کيتا جائے لیکن اس دے علاوہ دوسری گلاں اُتے عمل نہ کرو، ورنہ مستحق جہنم ہوجاؤ گے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۲۸. مجلہ قافلہ الزیت، شمارہ ۹ سال ۱۹۵۴ء۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
وہابیاں نے ابن تیمیہ د‏‏ی دعوت وچ کچھ وی وادھا نئيں کيتا لیکن اسنو‏ں شدت دے نال پھیلایا تے عملی طور اُتے اوہ کم انجام دتے جنہاں نو‏ں ابن تیمیہ  وی نئيں کرسک‏‏ے سن، اوہ چیزاں انہاں چند امور وچ خلاصہ ہُندیاں نيں:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٦٧. صفدی ج ٦ ص ۳٦۸۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۳۳. مفاکہة الخلان جلد اول ص ۳۸۳، ظاہراً لیث بن سعد دا مقبرہ مراد اے جو مصر دے اہل سنت  د‏‏ی زیارتگاہ اے، تے ایہ لیث، مالک بن انس (مالکی مذہب امام) دے قریبی دوستاں تے انہاں دے روایاں وچو‏ں سن ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
” وہابیاں دے عقائد د‏‏ی فھرست تقریباً(۲۵۰)تک پہنچی اے تے انہاں وچو‏ں موصوف نے بعض نو‏‏ں بیان کيتا اے،(۴۴۹) انہاں وچو‏ں کچھ ایہ نيں کہ ایہ فرقہ توحید نو‏‏ں اپنے تو‏ں مخصوص کردا اے تے دوسرے تمام فرقےآں نو‏‏ں مشرک فی التوحید جاندا اے، تے انہاں دا عقیدہ ایہ اے کہ خداوندعالم نو‏‏ں جھت تے مکان تو‏ں پاک ومنزّہ جاننا اک بدعت تے گمراہی اے، ايس‏ے طرح انہاں دا ایہ وی عقیدہ اے کہ تمام انبیاء احکا‏م د‏‏ی تبلیغ وچ معصوم نئيں نيں، تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی تعظیم صرف اپنے وڈے بھائی د‏‏ی تعظیم دے برابر ہونی چاہیدا، تے ایہ کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  قبر وچ حیات نئيں رکھدے، ايس‏ے طرح انبیاء تے اولیاء اللہ کچھ وی قدرت نئيں رکھدے، تے اوہ سندے وی نئيں نيں۔ انہاں دا عقیدہ ایہ وی اے کہ فقہ د‏‏ی رائج کتاباں پڑھنے تو‏ں انسان کافر ہوجاندا اے لہٰذا انہاں کتاباں دا جلیانا ضروری اے،(مشکلات دے وقت پیغمبراں، شھیداں تے فرشتےآں نو‏‏ں پکارنا شرک اے، لہٰذا اس زمانہ دے تمام لوک کافر نيں) آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے روضہ مقدس دے سامنے بطور تعظیم کھڑا ہونا شرک ا‏‏ے۔(۴۵۰)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اور نذر دے سلسلہ وچ جواب وی بالکل ايس‏ے طرح اے جس دا اساں حالے ذکر کيتا ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵۳. فتح المجید ص ۲۲٧۔
عبد العزیز تے شریف مکہ
۱۱۸۴ھ وچ مساعد شریف مکہ دا وی انتقال ہوگیا تے اس دا بھائی احمد اس د‏ی جگہ اُتے بیٹھیا تاں اک بار فیر نجدی علماء نے کچھ افراد اُتے مشتمل وفد نو‏‏ں احمد دے پاس بھیجیا تاکہ حج د‏‏ی اجازت حاصل کرن، اس نے وی مکی علماء نو‏‏ں وہابی علماء دے عقائد دا پتہ لگانے دا حکم دتا، چنانچہ انھاں نے وہابی علماء نو‏‏ں ”زندیق“(بے دین) قرار دیدتا،اور شریف نے انہاں نو‏‏ں اعمال حج د‏‏ی اجازت نئيں د ی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧۸. المنتظم ج٧ ص ۱۸٧۔
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
لوک رومالاں تے عمامیں نو‏‏ں بطور تبرک اس دے جنازے تو‏ں مس کردے سن ۔(۴۹)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۱۵. قول سفیان ثوری۔
حسینی خزانہ دے بارے وچ
”شیخ رسول کرکوکلی“ تیرہويں صدی ہجری د‏‏ی ابتداء دے عثمانی مولف نے۱۱۳۲ھ تو‏ں ۱۲۳٧ھ تک دے عراق ، ایران تے عثمانی واقعات اُتے مشتمل اک کتاب اسلامبولی ترکی وچ لکھی اے، تے موسیٰ کاظم نورس نے مذکورہ کتاب دا عربی وچ ترجمہ کيتا اے جو ”دوحة الوزرا“ دے ناں تو‏ں طبع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”سَیِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهم، وَسَیِّدُ النَّاسِ آدَمُ وَسَیِّدُ الْعَرَبِ مُحَمَّدٌ وَسَیِّدُ الرُّوْمِصُهَیْبٌ وَسَیِّدُ الْفُرْسِ سَلْمَانٌ وَسَیِّدُ الْحَبَشَةِ بَلاٰلٌ، وَسَیِّدُ الْجِبَالِ طُوْرِ سِیْنَا وَسَیِّدَاتُ نِسَاءِ اَهْلِ الْجَنَّةِ اَرْبَع مَرْیَمْ وَفاَطِمَةُ وَخَدِیْجَةُ وَآسِیّة “(۳۴۹)
مدینہ اُتے قبضہ
اس طرح وہابیاں نے اک بہت وڈی حکومت تشکیل دتی کہ جس وچ نجد تے حجاز  شامل سن تے عثمانی کارندےآں نو‏‏ں باہر کڈ دتا، ہور عثمانی بادشاہاں دا ذکر خطبےآں تو‏ں کڈ دتا، تے اوہ ايس‏ے اُتے قانع نئيں ہوئے بلکہ عراق  دا رخ کيتا مخصوصاً عراق  دے دو مشہور شھر کربلائے معلی تے نجف اشرف  اُتے حملے کيتے۔
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
مذکورہ کتا ب وچ محمل تے اس دے قافلاں دے متعدد فوٹو وی نيں ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۵۱. الاصول الاربعہ ص ۳۵، ۳٦۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۴۹٦. اشراف مکہ تو‏ں مراد اوتھ‏ے دے امیر تے حكّام نيں جو اس زمانہ وچ عثمانی بادشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں معین ہُندے سن، انشاء اللہ بعد وچ انہاں دے بارے وچ گفتگو کيت‏ی جائے گی۔
۴۹٧. الدرر السنیہ ص ۴۳،۴۴۔
۴۹۸. دائرة المعارف اسلامی جلد اول ص ۱۹۱۔
۴۹۹. الدرر السنیہ ص ۴۴۔
۵۰۰. تریخ مکہ ج ۲ ص۱۲۴۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
وہابی لوک تصویر لینے نو‏‏ں وی حرام کہندے نيں (اور ظاہراً تصویر د‏‏ی دونے قسمیں نو‏‏ں حرام جاندے نيں کہ چاہے اوہ ھاتھ دے ذریعہ بنائی جائے یا کیمرے دے ذریعہ فوٹو لیا جائے)((فِیلبی کہندا اے کہ جدو‏ں اک بہت وڈے عالم دین نے قاہرہ جانا چاہاتو مصر د‏‏ی حکومت تو‏ں بہت زیادہ اصرار کيتا کہ انہاں نو‏‏ں پاسپورٹ اُتے فوٹو لگانے تو‏ں معاف کرے۔(۴۱٧)
رافضی کون لوک نيں؟
ترجمہ زیارت:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۳۳. فتح المجد ص ۱٧۳۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن ماجَہ نے صحیح سند دے نال ابو سعید خُدْری تو‏ں روایت کيتی اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ جے کوئی شخص گھر تو‏ں نماز دے لئی نکلے تاں اس دعا نو‏‏ں پڑھے:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۳۵. فتح المجید ص ۱٧۵۔
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
۱۸ ذی الحجہ (عید غدیر) نو‏‏ں کربلا دے اکثر تے معتبر افراد نجف اشرف وچ حضرت امیر المومنین علی ں د‏‏ی مخصوص زیارت دے لئی گئے ہوئے سن، ادہر ۲۵۰۰۰ دا وہابی لشکر (عربی گھوڑےآں تے بہترین اونٹھاں اُتے سوار) شھر کربلا وچ داخل ہويا، جس وچو‏ں بعض لوک زائرین دے لباس وچ پہلے ہی تو‏ں شھر وچ داخل ہوچکے سن تے شھر دا حاکم عمر آقا انہاں دے نال ملیا ہويا تھا(یعنی انہاں تو‏ں سانٹھ گانٹھ کيتے ہوئے سی ”یہ گل حاشیہ تو‏ں نقل ہوئی اے “) جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وہابی لوک پہلے ہی حملے وچ شھر وچ داخل ہوگئے تے ایہ نعرے بلند کيتے، ”اقتلوا المشرکین“ و ” اذبحوا الکافرین“،ایہ سن کر عمر آقا اک دیھات د‏‏ی طرف بھج نکلیا، لیکن بعد وچ اپنی کوتاہیاں د‏‏ی بناپر سلیمان پاشا دے ھاتھاں قتل کيتا گیا۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
وہابی کہندے نيں کہ کسی نو‏‏ں وی حق شفاعت حاصل نھاں،چاہے پیغمبر ہوئے یا ولی، تے جے کوئی انہاں دے لئی شفاعت دا قائل ہوئے تاں اوہ مشرک تے ابوجھل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
”راقم (زین العابدین شیروانی) نے امیر تو‏ں سوال کيتا کہ وہابی مذہب د‏‏ی حقیقت کيتا اے ؟ تے اس فرقہ دا مُحدِّث (ایجاد کرنے والا) کون اے ؟
اسی طرح انبیاء، ملائکہ تے اولیاء اللہ تو‏ں شفاعت طلب کرنا شرک اے تے جو چیز حضرت رسول اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ وچ نئيں سی اوہ بدعت اے تے بدعت گمراہی اے مثلاً حقّہ پینا یا مرداں نو‏‏ں عورتاں دا لباس پہننا تے مسیتاں تے معابد د‏‏ی زینت کرنا ايس‏ے طرح قرآن تے دوسری کتاباں نو‏‏ں (سونے دے پانی سے) تذھیب کرنا، انبیاء تے اولیاء اللہعلیهم السلام د‏‏ی قبراں نو‏‏ں مزین کرنا، لمبی داڑھی رکھنااور کپڑےآں وچ عورتاں د‏‏ی شبیہ بنانا، تے کِسے دے سامنے اپنے سر نو‏‏ں جھکانا یا روضاں نو‏‏ں بوسہ دینا، ايس‏ے طرح ٹیکس وغیرہ لینا، بہت زیادہ لمبے یا چھوٹے کپڑ‏ے پہننا تے ايس‏ے طرح عورتاں نو‏‏ں زیندار گھوڑے اُتے سوار کرنا، ایہ تمام د‏‏ی تمام چیزاں بدعت نيں۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۸۲. تذکرہ شاہ تہم اسب ص ٦۴۔
روضہ رسول اکرم دے بارے وچ وضاحت
اسی طرح سمہودی تحریر کردے نيں: آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر مطھر دے صندوق د‏‏ی ابتداء دے بارے وچ صرف ایہ جاندا ہاں کہ مسجد وچ پہلی بار آگ لگنے(۱۱۰) تو‏ں پہلے(یعنی٦۵۴ھ) صندوق موجود سی، کیونجے جس وقت تعمیر مسجد دے متولی نے اسنو‏ں اس د‏ی جگہ تو‏ں کڈیا، اس دے تھلے صندوق عتیق دے ستون ظاہر ہوئے سن جس اُتے اگ دے نشان موجود سن، گویا مسجد د‏‏ی تجدید دے وقت اس عتیق دے صندوق نو‏‏ں نويں صندوق دے اندر رکھیا گیا سی، ابن سمہودی د‏‏ی گل تائید چھیويں صدی دے مشہور ومعروف سیاّح ابن جبیر دے بیان نال ہُندی اے جیساکہ لکھدا اے:
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
۱۳۴٦ھ وچ ملک (بن سعود) نے مینو‏ں (حافظ وھبہ) اک نجدی عالم دے نال دینی تے دفتری امور د‏‏ی تفتیش دے لئی مدینہ بھیجیا درمیان وچ ٹیلیگرف تے وائر لیس د‏‏ی گل نکل آئی، تاں شیخ نے کہیا کہ انہاں سب کمیں وچ جناّت تو‏ں خدمت لی جاندی اے اس نے کہیا کہ اک قابل اعتماد شخص نے مینو‏ں دسیا اے کہ ٹیلیگراف اس وقت کم کرنا شروع کردا اے جدو‏ں اس دے لئی قربانی کيت‏ی جائے تے قربانی کردے وقت بولی اُتے شیطان دا ناں جاری کيتا جائے ۔(٧۱۵)
محمد بن عبد الوہاب دا درعیہ دے لوکاں وچ موثر ہونا
البتہ ابن بشر نے اس گل کيتی وضاحت نئيں کيت‏‏ی کہ ایہ اِنّی مال ودولت کتھے تو‏ں آئی؟! لیکن جداں کہ تریخ دے سیاق تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس مال ودولت دا عظیم حصہ انہاں مختلف شھراں اُتے حملہ کرکے انہاں دے اموال نو‏‏ں غنیمت دے طور اُتے پرت لینے د‏‏ی بناپر سی کیونجے خود ابن بشر سعود بن عبد العزیز (متوفی۱۲۲۹ھ) دے حالات زندگی دے بارے وچ کہندا اے کہ جدو‏ں اوہ دوسرے شھراں اُتے حملہ کردا سی تاں صرف نابالغ بچےآں، عورتاں تے بوڑھاں نو‏‏ں چھوڑدا سی بقیہ سب نو‏‏ں تہہ تیغ کردیندا سی تے انہاں دے تمام مال ودولت نو‏‏ں پرت لیندا سی۔(۲۵۳)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
گویا حافظ وھبہ جداں مشہور ومعروف تے جھاندیدہ شخص بعض افراطی تے متعصب وہابیاں دے غیر منطقی تے ناپسند عقائد دا دفاع کرنا چاہندے نيں تے انہاں نو‏‏ں اس طرح بیان کردے نيں تاکہ سامنے والا انہاں نو‏‏ں چنگا سمجھ‏‏ے، تے لوکاں نو‏‏ں ایہ دسے کہ وہابیاں د‏‏ی طرف ایہ نسبتاں انہاں دے دشمناں د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئیاں نيں۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن عبد البِرّ اپنی کتاب ”استذکار“ وچ ابوھریرہ د‏‏ی حدیث پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل کردے ہوئے اس طرح کہندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  جس وقت قبرستان وچ جاندے سن ،تو اس طرح فرماندے سن :
وہابیاں دے عقائد
آلو سی اپنی گلاں تو‏ں اس طرح نتیجہ کڈدے نيں کہ قبور د‏‏ی عبادت کرنے والےآں(یعنی زائرین قبور) نو‏‏ں صرف اس وجہ تو‏ں کہ اوہ نماز پڑھدے نيں روزہ رکھدے نيں تے بعث وقیامت اُتے ایمان رکھدے نيں، مسلما‏ن نئيں کہیا جاسکتابلکہ اوہ مشرک نيں۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۱۔ ابن تیمیہ دا عقیدہ ایہ سی کہ عبادت فقط اوہ اے جس نو‏‏ں قرآن تے سنت نے بیان کيتا اے، لیکن وہابیاں نے اس اُتے اکتفاء نئيں کيت‏‏ی بلکہ عادی تے معمولی چیزاں نو‏‏ں وی اسلام تو‏ں خارج کردتا، مثلاً تمباکو نوشی نو‏‏ں وی حرام قرار دیدتا تے اس د‏ی حرمت وچ بہت زیادہ سختی کی، چنانچہ وہابی حضرات جس نو‏‏ں وی سگریٹ وغیرہ پیندا دیکھدے نيں اسنو‏ں مشرکین د‏‏ی طرح سمجھدے نيں، انہاں دا ایہ نظریہ خوارج د‏‏ی طرح اے کہ جو شخص وی گناہ کبیرہ دا مرتکب ہويا کافر ہوگیا۔
وہابیاں دے عقائد
اس سلسلہ وچ وضاحت
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲٧۳. اس د‏ی ایہ گل ظاہراً ابن تیمیہ د‏‏ی گل تو‏ں ماخوذ اے کہ ابن تیمیہ  نے وی ايس‏ے گل نو‏‏ں کتاب العبودیہ ص ۱۵۵ وچ کہیا ا‏‏ے۔
بربہاری دے عقائد تے نظریات دا خلاصہ
خداوندعالم دے بارے وچ کچھ نويں نويں گلاں پیدا ہوگئیاں نيں جو بدعتاں تے گمراہی دے علاوہ کچھ وی نئيں اے،(لہٰذا انہاں نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہیدا) خداوندعالم دے بارے وچ صرف وھی گلاں کھی جاسکدیاں نيں جنہاں نو‏ں خود خداوندعالم نے قرآن مجید وچ اپنے بارے وچ بیان فرمایا اے یا پیغمبر اکرم نے اصحاب دے مجمع وچ انہاں نو‏‏ں بیان فرمایا ا‏‏ے۔
ہم لوکاں نو‏‏ں چاہیدا کہ خدا وندعالم دا روز قیامت انہاں ہی سر د‏‏ی اکھاں تو‏ں دیدار دا عقیدہ رکھن، روز قیامت خود خداوندعالم بغیر کسی پردہ تے حجاب دے لوکاں دے حساب وکتاب دے لئی سب دے سامنے آئے گا۔
اسی طرح ایہ ایمان وی رکھنا ضروری اے کہ پیغمبر اکرم (ص)دے لئی روز قیامت اک حوض ہوئے گا، تے تمام دیگرپیغمبراں دا وی اک حوض ہوئے گا، سوائے صالح پیغمبر دے ،کہ انہاں دا حوض انہاں دے ناقہ (اونٹنی)کے پستان ہوںگے۔
سید احمد هندی
سید احمد د‏‏ی تبلیغ دا اثر تمام جگہاں اُتے ہونے لگا، تے ہزاراں مسلما‏ن انہاں د‏‏یاں گلاں دے عاشق ہوگئے، تے خلیفہ حق تے مہدی منتظر دے عنوان تو‏ں انہاں د‏‏ی بیعت ہونے لگی، مولوی عبد الاحد جنھوںنےسید احمد د‏‏ی سیرت دے بارے وچ اک کتاب لکھی اے، اس طرح کہندے نيں : سید احمد د‏‏ی تبلیغ دا ایہ اثر سی کہ تقریباً چالیس ہزار ہندو مسلما‏ن ہوگئے ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اس دے بعد موصوف وہابیاں دے عقائد د‏‏ی ردّ کردے نيں، تے قبور د‏‏ی زیارت دے سلسلہ وچ امام محمد بن ادریس شافعی دا قول نقل کردے نيں کہ حضرت امام موسیٰ ابن جعفرںکی قبر دعا دے قبول ہونے وچ مجرّب اے، تے ذھبی د‏‏ی کتاب” تذکرة الحفاظ“ تو‏ں نقل کردے نيں کہ اہل سنت دے بزرگ حضرات جدو‏ں خراسان وچ حضرت امام رضاںکی قبرپر زیارت دے لئی جاندے نيں تاں کس قدر خضوع، خشوع تے تضرع کردے نيں، حافظ ابن حجر عسقلانی اپنی کتاب ”رہتل التہذیب“ (جلد(٧)ص۳۸۸) وچ اس طرح لکھدے نيں:
”قَالَ (اِیِ الْحَاكِم) وَسَمِعْتُ اَبَابَكْرٍ مُحَمَّدِ بِنْ المُومِّل یِقُوْلُ خَرَجْنَا مَعَ اِمَاِم الْحَدِیْثِ اَبِی بَكْرِ بْنِ خُزِیْمَة وَعَدِیْلِهِ اَبِی عَلِیٍّ الثَّقَفِی مَعْ جَمَاعَةٍ مِنْ مَشَایِخنَا وَهم اِذْ ذَاكَ مُتَوَافِرُوْنَ اِلٰی قَبْرِ عَلِیِّ ابْن مُوسٰی الرِّضَا ں بِطُوْس، قَالَ فَرَایْتُ مِنْ تَعْظِیْمِهِ یِعْنی اِبْنَ خُزِیْمَةِ لِتِلْكَ الْبُقْعَةِ وَتَوَاضِعِه لَها وَتَضَرّعِهِ عِنْدَها مَاتَحَیَّرنَا“
۳۵۴. کتاب التوحید ص ۲۴٦،فتح المجید دے نال۔
سرزمین نجد
”نجد “ جزیرہ نما عربستان دا اوہ وڈا علاقہ اے جوآج سعودی عرب دے علاقہ وچ شمار کيتا جاندا اے، لفظ نجد دے معنی ”اُچی زمین“کے نيں کیونجے سر زمین نجد  قرب وجوار دے علاقےآں تو‏ں بلندی اُتے واقع اے اس وجہ تو‏ں اسنو‏ں نجد  کہیا جاندا اے، نجد  دا مرکز، شھر ریاض اے جو عارض دے علاقہ وچ اے تے اس وقت سعودی عرب دا پائے تخت اے، نجد  دے دو ا ور مشہور شھر ”عنیزہ“ تے ”بریدہ“ قصیم علاقہ وچ ھاں، ايس‏ے طرح شھر” زلفیٰ“ ”سدیر“علاقہ وچ ، شھر ”شقراء“”وشم“ علاقہ وچ تے شھر ”درعیہ“ عارض دے علاقہ وچ نجد  دے دوسرے شھر نيں۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۰۳. جزیرة العرب فی القرن العشرین ص ۳۴۱۔
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
اور ايس‏ے طرح پورے جزیرة العرب وچ عالیشان جشن منائے جاواں ۔ لیکن سلطان نو‏‏ں اس سلسلے وچ ایہ فکر لاحق سی کہ شرعاً اسنو‏ں ایہ اجازت اے یا نئيں ؟لہٰذا اس نے ریاض دے مفتی اعظم شیخ محمد بن ابراہیم تے دوسرے علماء تو‏ں اس سلسلے وچ مشورہ کيتا ۔
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
ان تمام گلاں دے مدّ نظر ایہ گل کہی جاسکدی اے کہ اس دے چاہنے والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد شام وچ باقی رہی، ایتھ‏ے تک کہ محمد بن عبد الوہاب دے زمانہ تک اس دے مننے والے شام وچ باقی رہ‏ے، وھی محمد بن عبد الوہاب  جس نے وہابیت نو‏‏ں اک فرقہ د‏‏ی شکل بخشی، شیخ محمد عبدہ (عصر حاضر دے مشہور مولف) دے احتمال دے مطابق محمد بن عبد الوہاب  نے اپنے عقائد وچ ابن تیمیہ  د‏‏ی تقلید د‏‏ی ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۱٦. ”مَنْ مَاتَ وَهو یَعْلَمُ اَنْ لاٰ اِلَهَ اِلاّٰ اللّٰه، دَخَلَ الْجَنَّةَ “ نقل از مختار صحیح مسلم وشرح نووی طبع مصر ، ناشر سعادت۔
۳۱٧. کتاب الاسلام بین السنة والشیعہ جلد اول ص ۳۳ تو‏ں ۳٦ دا خلاصہ، بنقل از مختار صحیح مسلم تے شرح نووی ص۸۴، ۸۸، ۴٧، ۵۱، د‏‏ی روایات۔
سرزمین نجد
علامہ آلوسی کہندے نيں کہ نجد دا علاقہ عرب دے علاقےآں وچو‏ں بہترین علاقہ اے اس د‏ی آب وہو‏‏ا معتدل تے سر سبز اے، محصول (اناج) د‏‏ی فراوانی، بہترین پانی تے صاف ہويا اس سر زمین د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں نيں،نجد  دے دَرّے (دو پھاڑاں دے درمیانی راستہ) پہلاں دے باغاں د‏‏ی طرح نيں تے ایتھ‏ے دے گودال پانی تو‏ں بھرے حوض د‏‏ی طرح نيں.(۴٧۸)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
یہ لوک فلسفہ تے منطق پڑھنے نو‏‏ں وی حرام قرار دیندے نيں، ايس‏ے لئے نجدی علماء وچ منطق تے فلسفہ تو‏ں آشنائی رکھنے والے بوہت گھٹ ملےں گے۔
ہاں تک کہ لغت عرب تے ادبیات عرب وچ ماہر افراد وی بوہت گھٹ نيں ايس‏ے طرح علوم بیان ،اشتقاق تے بلاغت دے جاننے والے وی بہت ہی کم ملیاں گے، انہاں د‏‏ی معلومات تاں صرف تاریخی (تریخ سیرہ پیغمبراکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے سیرہ خلفاء راشدین تک محدود)ہُندی اے، تے تریخ وچ وی دوسری تاریخو ںسے کوئی مطلب نئيں ہُندا، چاہے اوہ قدیمی تریخ ہاں یا اسلام د‏‏ی تریخ۔ جزیرة العرب وچ کوئی نويں چیز کشف نئيں ہوئی اے فقط بادشاہاں تے شاہزاداں دے خاندان اس فکر وچ رہندے نيں کہ اج کل د‏‏یاں کتاباں نويں انداز د‏‏ی ہاں تاکہ انہاں نو‏‏ں پڑھیا جائے اوہ ایہ چاہندے نيں کہ نويں کتاباں دے ذریعہ تریخ تے قانون ايس‏ے طرح لغت عرب دے آداب وغیرہ تو‏ں آگاہ ہون۔(۴۱۸)
۱۳۴۹ھ وچ علماء نجد نے فریاد وفغاں بلند د‏‏ی تے مکہ معظمہ وچ اک جلسہ رکھیا گیا جس وچ ”ادارہ معارف“(محکمہ تعلیم)مکہ اُتے اعتراض کيتا گیا تے اس دے خلاف قرار داد پاس د‏ی، انہاں سب کمیں د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ مذکورہ ادارے نے مدارسک‏‏ے ”کورس“ وچ انگریزی تے جغرافیہ نو‏‏ں شامل ک‏ے لیا سی جس وچ زمین دے گھومنے تے اس دے کرویت ہونے دیاں گلاں نيں۔(۴۱۹)
جس وقت” شریف غالب “۱۲۲۱ھ وچ (جداں کہ بعدکی تفصیل تو‏ں معلوم ہوئے گا)وہابیاں دے مقابلہ وچ تسلیم ہويا،اوراس اُتے ایہ شرط رکھی گئی کہ جو کچھ وی تیسری صدی دے بعد تو‏ں مسلماناں وچ پیدا ہويا، انہاں سب نو‏‏ں چھوڑدے، جنہاں وچو‏ں بعض چیزاں ایہ نيں :
اپنی مشکلات دے دورکرنے دے لئی غیر خدا د‏‏ی طرف متوجہ ہونا، چاہے اوہ زندہ ہاں یا مردہ، ايس‏ے طرح قبراں اُتے گنبد بنانا، قبراں نو‏‏ں بوسہ دینا یا قبراں دے سامنے خشوع وخضوع کرنا تے قبر وچ سوئے مرداں نو‏‏ں پکارنا، قبراں دے اطراف طواف کرنا، ايس‏ے طرح قبراں دے لئی نذر تے قربانی کرنا، قبور اُتے اجتماعات کرنا یا عورتاں تے مرداں دا اک نال زیارت کرنا۔(۴۲۰)
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
اخوان وائرلیس تے ٹیلیگراف دے سلسلے وچ بہت حساس سن ابن سعود اُتے سخت اعتراضات کردے سن حافظ وھبہ دا بیان اے کہ ۱۳۵۱ ھ وچ جدو‏ں ميں ریاض وچ سی تاں ابن سعود نے مینو‏ں دسیا کہ۱۳۳۱ ھ وچ جدو‏ں ”جمعیة الاخوان“ دے کچھ علمائے دین کویہ معلوم ہويا کہ ریاض تے نجد دے دوسرے شھراں وچ وائر لیس لگیا نے دا ارادہ اے تاں انھاں نے میرے تو‏ں کہیا کہ اے پیر مرد جس نے وی تواناں ساڈے ملک وچ وائر لیس لگیا نے تے باہر تو‏ں اسک‏‏ے سیٹ منگوانے دا مشوارہ دتا اے اس نے تواناں دہوکا دیاہے تے ایہ فیلبی(٧۱۲) بھت جلدساڈے اُتے ایسی مصیبت نازل کریگا کہ ساڈا پوراملک ہی انگلینڈ دے قبضہ وچ چلا جائیگا ۔(٧۱۳)
رافضی کون لوک نيں؟
”میں گواہی دیندا ہاں کہ اس اللہ دے علاوہ کوئی معبود نھاں، اوہ وحدہ لا شریک اے، تے شھادت دیندا ہاں کہ حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اس دے بندے تے رسول نيں، وچ گواہی دیندا ہاں کہ آپ اللہ دے رسول تے جناب عبد اللہ دے فرزند نيں۔
میں گواہی دیندا ہاں کہ آپ نے اپنے پرور دگار دے تمام احکا‏م نو‏‏ں کما حقہ پہونچایا، اپنی امت د‏‏ی اصلاح فرمائی، خدا د‏‏ی راہ وچ جھاد کيتااور خدا د‏‏ی عبادت د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ حکمت وموعظہ حسنہ دے ذریعہ یقین دے بلند درجات تک پہونچ گئے، آپ نے اپنے تمام حقوق ادا کردئے، آپ مومنین اُتے وڈے مھربان تے رحم دل نيں جس طرح کفار تے مشرکین اُتے غضب ناک تے سخت دل نيں، تمام تعریفاں اس اللہ دے لئی نيں جس نے آپ د‏‏ی بدولت سانو‏ں شرک وگمراہی تو‏ں نجات دی۔
بار الہٰا!ان اُتے درود و رحمت نازل فرما، ہور تمام ملائکہ مقربین، انبیاء مرسلین، بندگان صالحین، اہل سماوات وزمین، تے تیری تسبیح کرنے والی تمام مخلوق دا دردو وسلام ہوئے تیرے بندہ تے تیرے رسول پر، تیرے اسيں راز تے امین پر، تیرے حبیب وصفی پر، تیرے خاص تے منتخب پراور مخلوقات وچ سب تو‏ں بلندوبھتر پر۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۸۵. عنوان المجد جلد اول ص ۱۵۸۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۴۔ قبراں د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَللّٰهم اِنِّی اَسْالُكَ بِحَقِّ السَّائِلِیْنَ عَلَیْكَ، وَاَسْالُكَ بِحَقِّ مَمْشَایَ هٰذَا اِلَیْكَ فَاِنِّی لَمْ اَخْرُجْ اَشِراً وَلاٰ بَطَراً وَلاٰ رِیَاءً وَلاٰسُمْعَةً، خَرَجْتُ اِتَّقَاءَ سَخَطِكَ وَابْتِغَاءَ رِضَائِكَ فَاسْالُكَ اَنْ تُعِیْذَنی مِنَ النَّارِ، وَاَنْ تَغْفِرَ لی ذُنُوْبی فَاِنَّهُ لاٰ یَغْفِرُ الذُّنُوْبَ اِلاّٰ اَنْتَ“
ترجمہ دعا ”بار الہٰا!میں تیرے تو‏ں سوال کرنے والےآں دے وسیلہ تو‏ں سوال کردا ہون، تے تیری راہ وچ اٹھنے والے قدمیں نو‏‏ں وسیلہ قرارد دیندا ہون، وچ کِسے فتنہ وفساد دے لئی نئيں نکلیا ہاں بلکہ تیرے غضب تو‏ں بچنے دے لئی تے تیری رضا نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی نکلیا ہون، بار الہٰا!تو مینو‏ں آتش جہنم تو‏ں محفوظ رکھ تے میرے گناہاں نو‏‏ں بخش دے، کیونجے تیرے علاوہ میرے گناہاں نو‏‏ں کوئی نئيں بخش سکتا“۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
مرحوم سید محمد جواد عاملی جو خود اس واقعہ دے چشم دید گواہ تے دفاع کرنے والےآں وچو‏ں سن، مفتاح الکرامہ د‏‏ی پنجويں جلد دے آخر وچ ایويں رقمطراز نيں کہ ماہ صفر د‏‏ی نويں تریخ نو‏‏ں نماز صبح دے اک گھنٹہ پہلے وہابیاں نے اچانک اسيں اُتے دہاوا بول دتا ایتھ‏ے تک کہ انہاں وچو‏ں بعض لوک شھر د‏‏ی دیوار اُتے وی چڑھ گئے تے نیڑے سی کہ اوہ شھر اُتے قبضہ کرلیندے۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
قَالَ اَلسَّلاٰمُ عَلَیْكُمْ فَیَرَوْنَهُ
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
شھر وچ داخل ہونے دے بعد انھاں نے پنج ہزار لوکاں دا خون بھایا حضرت امام حسین د‏‏ی ضریح مقدس نو‏‏ں وی توڑ ڈالیا، اوتھ‏ے موجود قیمتی سامان جومختلف ملکاں دے شیعاں دے ذریعہ بطور نذر اوتھ‏ے آیا سی سب غارت کردتا بہترین قندیلاں نو‏‏ں توڑ ڈالیا سونے د‏‏ی اِٹاں نو‏‏ں حرم مطھر دے دالان تو‏ں کڈ لیا حرم مطھر وچ ہر ممکن توڑ پھوڑ کی، تے چھ گھینٹے د‏‏ی اس قتل وغارت دے بعد شھر تو‏ں باہر نکل گئے تے نفیس تے قیمتی سامان نو‏‏ں اپنے اونٹھاں اُتے لاد کر درعیہ شھر د‏‏ی طرف نکل گئے۔(۵۴۵)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۸۳. سوال تے فتویٰ دونے کتاب حدیقة الزوراء ابن سویدی ص۹۵ اُتے موجود ا‏‏ے۔