cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد اللہ بن سعود آل سعود
درعیہ دے دفاع دے لئی جنگ
یہ درعیہ د‏‏ی چوٹی اُتے اے تے اس وچ اہل درعیہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ اپنی رکاوٹاں تو‏ں دور چلے گئے جداں کہ ابن بشر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اہل ملک دے لوک ابراہیم پاشا دے پاس گئے تے انہاں نو‏ں ملک د‏‏یاں خرابیاں دے بارے وچ دسیا۔ اس وچ کمزوریاں۔ ابراہیم نے عمر بن  سعود الکبیر د‏‏ی بیریکیڈ اُتے حملہ کیا، فیصل بن   سعود الکبیر د‏‏ی سمہا وچ رکاوٹاں تے ہور۔ اک ہور دستاویز وچ ، اس وچ ابراہیم پاشا د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے والد محمد علی پاشا نو‏‏ں بھیجیا گیا اک خط شام‏ل اے، جس وچ اس نے درعیہ اُتے حملہ کرنے دے منصوبے دا خاکہ پیش کيتا اے، تے اس دا خلاصہ ایہ اے کہ اوہ پیادہ فوجیاں نو‏‏ں درعیہ تے اس دے باقی ماندہ برجاں اُتے رینگنے دے لئی مختص کرے گا۔ تے اس دے چاراں طرف فوجیاں تو‏ں گھیرنے تو‏ں، تے اس دے لئی وڈی تعداد وچ سپاہیاں د‏‏ی ضرورت ہُندی اے، جداں کہ ذکر کيتا گیا اے کہ "پیادہ فوج دا اک آدمی درعیہ د‏‏ی لمبائی تے چوڑائی وچ ڈھائی گھینٹے تو‏ں کم وقت وچ پیدل سفر مکمل نئيں کر سکتا”۔ اس نے اپنے خط وچ ایہ وی دسیا اے کہ اک دیوار اُتے   عبداللہ بن سعود الکبیر تے انہاں دے پیروکاراں دے نال وڈی لڑائیاں ہوئیاں جنہاں وچ انہاں دے دو بھائی فیصل بن   سعود الکبیر تے ترکی بن   سعود الکبیر مارے گئے۔ درعیہ دے محاصرے دا آغاز پیغام د‏‏ی تریخ تک، جو کہ ۹ رمضان ۱۲۳۳ ہجری ا‏‏ے۔
اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ درعیہ دے لوکاں نے مذکورہ بالا "سمہا" رکاوٹاں تو‏ں انخلاء دے بعد السلمانی وچ پڑاؤ ڈالیا تے انہاں دے تے ابراہیم پاشا دے سپاہیاں دے درمیان شدید لڑائی ہوئی جس وچ ابراہیم پاشا دے بوہت سارے سپاہی مارے گئے - جداں کہ ابن بشر نے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ تے لڑائی دوپہر تو‏ں رات دے کھانے دے بعد تک جاری رہی۔
درعیہ دے جنوبی جانب جتھے دونے فریقاں دے درمیان لڑائی چھڑ گئی، فیر دوپہر تو‏ں لے ک‏ے دوپہر تک اک ہور لڑائی جاری رہی، جدو‏ں ابراہیم پاشا دے سپاہیاں نے درعیہ دے لوکاں د‏‏ی رکاوٹاں اٹھا لاں، لیکن درعیہ دے لوک - ابن بشر کہندے نيں کہ انہاں نو‏ں اٹھائے رکھیا تے اس تو‏ں کڈ دتا۔
درعیہ دے شمالی جانب جتھے اک لڑائی ہوئی جدو‏ں ابراہیم پاشا دے سپاہیاں نے اس جگہ درعیہ دے لوکاں اُتے حملہ کيتا تے اوہ انہاں اُتے ثابت قدم رہے۔فیر ابراہیم پاشا نے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں درعیہ دے نیڑے واقع قصبے عرقہ د‏‏ی طرف بھیجیا جو درعیہ نو‏‏ں سپلائی کر رہیا سی۔ تاں اس نے اس اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کر دتا۔
ابن بشر نے ذکر کيتا اے کہ اوہ عام حملہ ۳ ذی القعدہ ۱۲۳۳ھ/ستمبر ۱۸۱۸ء نو‏‏ں شروع ہويا، یعنی درعیہ دے محاصرے دے چھ ماہ بعد جدو‏ں ابراہیم پاشا اپنی فوج نو‏‏ں اس دے چاراں طرف لے گیا۔ درعیہ، تمام جنوبی، شمالی، مشرقی تے مغربی، بھاری سامان د‏‏ی آمد تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے اس دے والد نے اسنو‏ں مصر تو‏ں گودام دے جلنے دے بعد بھیجیا، تے اس دے نال نال دیواراں، رکاوٹاں، د‏‏ی کمزوریاں دے بارے وچ جو اہ‏م معلومات دستیاب سن۔ درعیہ قصبے دے برج تے سپاہی، اس حملے د‏‏ی تیاری رات دے وقت شروع ہوئی، جدو‏ں ابراہیم پاشا نے اپنی توپاں درعیہ دے چاراں اطراف جمع کيتياں تے اپنے گھڑ سواراں تے سپاہیاں نو‏‏ں درعیہ دے جنوبی جانب جمع کیا، جدو‏ں کہ اس نے اپنی توپاں نو‏‏ں دوسرےآں دے مقابلے شمالی جانب زیادہ مرکوز کيتا۔ کبیر بن عبدالعزیز نے اس جگہ نو‏‏ں خالی پایا تاں اوہ اس وچ داخل ہوئے تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ دونے فریقاں وچ لڑائی تیز ہوگئی تے جلد ہی ابراہیم پاشا دے گھڑسوار دستے تے سپاہی مشاعرہ د‏‏ی طرف تو‏ں درعیہ دے لوکاں دے خلاف نکل آئے، تاں انہاں نے اہلِ درعیہ نو‏‏ں حیران کردتا تے الجھ پئے تے فیر شکست کھائی، چنانچہ اوہ اپنی جگہ چھڈ ک‏‏ے بکھر گئے۔ غزائبہ محل وچ اپنے پنج سو ساتھیاں دے نال، جتھے تک  عبداللہ بن سعود الکبیر دا تعلق اے، اوہ اس وقت اس دے دروازے اُتے سمحان وچ سن تے درعیہ دے لوکاں د‏‏ی اک جماعت اس دے لئی لڑ رہی سی۔ اوہ سمحان تو‏ں تریف وچ اپنے محل د‏‏ی طرف چلا گیا تے اس وچ قلعہ بندی کی، تاں ابراہیم پاشا دے سپاہیاں نے سمحان نو‏‏ں پھڑ لیا، انہاں نے گھر دے مالکان اُتے توپاں برسانا شروع کر دتیاں۔ چنانچہ دو پہاڑاں دے درمیان دے میدان دے لوک، جنہاں د‏‏ی سربراہی شیخ عبداللہ بن شیخ محمد بن عبدالوہاب التمیمی تے انہاں دے بیٹے شیخ سلیمان ک‏ر رہ‏ے سن، ابراہیم پاشا د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں کڈ باہر کرنے دے لئی بے چین سن، تے انہاں د‏‏ی گلیاں تے گلیاں وچ لڑائی جاری رہی۔ رات گئے تک گھراں وچ گھس گئے تے اوہ ابراہیم پاشا د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں اپنی جگہ تو‏ں ہٹانے وچ کامیاب ہو گئے بہت ساریاں ہلاکتاں دے بعد تے اوہ ابراہیم پاشا دے نال پورے ملک وچ صلح چاہندے سن لیکن انہاں نے میدان دے علاوہ انکار کر دتا۔ فیر دونے فریقاں وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی تے ابراہیم پاشا نے اپنی توپاں اس سڑک اُتے مرکوز کر دیؤ جتھے   عبداللہ بن سعود الکبیر ڈیرہ ڈالے ہوئے سن، چنانچہ محل دے اطراف تباہ ہو گئے، پرتشدد ہويا، فیر   عبداللہ دے پیروکاراں وچ کمی واقع ہوئی، جداں کہ حملے دے دوسرے دن تمام قلعے گر گئے، تے کوئی وی باقی نہ بچا - تے جداں کہ ابن بشر کہندے نيں -: "عبداللہ اس تو‏ں زیادہ وکھ ہو گیا سی، چنانچہ اس نے پاشا دے پاس بھیجیا تے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی، چنانچہ اس نے حکم دتا۔ اوہ اس دے پاس جانے دے لئی نکلیا، چنانچہ اوہ اس دے پاس گیا تے اس شرط اُتے صلح کر لئی کہ اوہ سلطان دے پاس سوار ہو جائے، تے اوہ اس دے نال بھلائی کرے یا اسنو‏ں ناراض کرے، تے اس اُتے صلح ہو گئی”۔
انہاں د‏‏ی صفات
ابن بشر نے انہاں دا بیان کردے ہوئے کہیا: "عبداللہ بن سعود اچھے اخلاق دے مالک سن، قانون د‏‏ی پاسداری کرنے والے، نیکی دا حکم دینے والے، برائی تو‏ں منع کرنے والے، بہت زیادہ خاموشی، بہت چنگا رویہ، بہت زیادہ عزت کرنے والے، فراخدلی تو‏ں دینے والے تے بہت اچھے سن ۔ علماء دا احترام کرنے والا”۔
حوالے
گٹھ:۱۸۱۹ دیاں موتاں
گٹھ:1818 دیاں موتاں گٹھ:آل سعود گٹھ:سال پیدائش غیر موجود گٹھ:سزائے موت یافتہ فرماں روا گٹھ:سزائے موت یافتہ سعودی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1818ء گٹھ:عثمانی سعودی جنگ کيت‏ی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:1819 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے مقتول حکمران گٹھ:۱۸۱۸ دیاں موتاں
ہوائی توانائی بلحاظ ملک
thumb|300px|ہوائی توانائی: دنیا بھر وچ تنصیب صلاحیت
2011 وچ عالمی ہوائی توانائی د‏‏ی تنصیبات 41.236 دا وڈا وادھا دیکھنے وچ آیا، جس تو‏ں کل تنصیب صلاحیت 238.351 میگاواٹ تک بڑح گئی اے جو 20،6 فیصد وادھا ا‏‏ے۔
نصب ہوائی توانائی صلاحیت (میگا واٹ) 1981–1990
'''نصب ہوائی توانائی صلاحیت (میگا واٹ)(سالانہ مجموعی):'''
ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2001–2010
'''ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر (ٹیرا واٹ گھنٹہ)(سالانہ کل):'''
ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1991–2000
'''ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر (ٹیرا واٹ گھنٹہ)(سالانہ کل):'''
حوالے
گٹھ:ہوائی توانائی بلحاظ ملک
سورج تال
سورج تال، جس نوں تسو کامتسی جاں سوریا تال وی کیہا جاندا اے، اکّ 800 m لمبی جھیل جو 4890 m دے بالکل ہیٹھاں اے بھارت دے ہماچل پردیش صوبے دے لاحول اتے سپتی ضلعے وچ اچا بارا-لاچا-لا پاس۔ ایہہ بھارت دی تیجی سبھ توں اچی جھیل اے، اتے دنیا دی ۲۱ویں سبھ توں اچی جھیل اے۔ سورج تال جھیل بھاگا ندی دے سروت دے بالکل ہیٹھاں اے جو ہماچل پردیش وچ چندربھاگا ندی بناؤن لئی ٹانڈی وکھے چندر ندی دے ہیٹھاں ول نوں ملدی اے۔ چندربھاگا ندی نوں چناب وجوں جانیا جاندا اے کیونکہ ایہہ جموں اتے کشمیر دے جموں کھیتر وچ داخل ہندی اے۔ چندربھاگا دی دوجی پرمکھ معاون ندی، چندرا بار-لاچا لا دے دکھن-مشرق توں اتپن اتے وگدی اے۔
سورج تال 65 km اے کیلونگ توں، لاحول سپتی ضلعے دے ضلع ہیڈکوارٹر۔ ایہہ قومی راجمارگ NH 21 ولوں پہنچیا جا سکدا اے، جسنوں لیہ-منالی ہائیوئے وی کیہا جاندا اے۔ سڑک سورج تال نوں چھڈدی اے جو صرف 3 km اے بارا-لاچا-لا پاس دا چھوٹا۔ نومبر توں اپریل دے سردیاں دے مہینیاں دوران ایہہ پہنچ توں باہر رہندا اے کیونکہ اس ویلے دوران پاس پوری طرحاں برفباری ہو جاندا اے۔
بھوتک ذکر
thumb|250x250px| بارا-لاچا لا ول سورج تال دا نظارہ thumb|250x250px| بھاگا گھاٹی دے ہیٹھاں سورج تال دا نظارہ
ٹورزم
left|thumb|250x250px| قومی راجمارگ کھبے پاسے جھیل دے نیڑے جاندا اے لاحول سپتی گھاٹی بھارتی اتے غیرملکی سیلانیاں لئی سڑکی یاتراواں، ٹریکنگ اتے موٹرسائیکلنگ لئی اکّ سانجھی منزل اے۔ منالی توں لیہ تک دا NH 21 رستہ سورج تال جھیل اتے بارا-لاچا-لا پاس نوں کور کردا اے۔
ٹریکنگ ٹور عام ہن۔ اکّ ٹریک روٹ زنگزنگبار – سورج تال – بارا-لچا-لاا اے۔ اس وچ بھاگا ندی دے نال 3 km لئی ٹریکنگ شامل اے، اتری کنارے لئی اکّ پل نوں پار کرنا، پھر 2.5 km دی اکّ ہور چڑھائی پل توں سورج تال تک اکّ کھڑی پیدل پگڈنڈی توں بعد۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت دیاں پوتر جھیلاں گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
بدووال دی لڑائی
فیروزشاہ دی لڑائی پچھوں اکّ مہینے تک عملی روپ وچ لڑائی نہ ہوئی کیوں کہ انگریز اپنی طاقت نوں مضبوط کرن لئی سماں چاہندے سن۔ 21 فروری، 1846 نوں سوامی-بھگت  سردار رنجودھ سنگھ مجیٹھیا دے لاڈوے دے سردار اجیت سنگھ نال مل کے اپنی فوج سمیت ستلج دریا نوں پار کیتا۔ ادھر سر ہینری سمتھ نے اپنی فوج سمیت لدھیانے دی رکھیا لئی کوچ کیتا۔ بدووال نامی  پنڈ وکھے دوہاں پکھاں وچالے لڑائی ہوئی۔ اس لڑائی وچ رنجودھ سنگھ دی جت ہوی اتے انگریزاں دا کافی سامان تے راشن سکھاں دے ہتھ لگے۔
الصحیفۃ العلویۃ و التحفۃ المرتضویۃ (کتاب)
مصحف علی یا مصحف امام علی قرآن دا سب تو‏ں پہلا نسخہ سی جو کتابی شکل وچ تدوین ہويا سی جسنو‏ں پیغمبر اکرم د‏‏ی رحلت دے بعد امام علی نے تیار کيتا سی۔ ایہ مصحف اس وقت موجود نئيں لیکن بعض احادیث تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ نسخہ خود امام علیؑ‌ نے اپنے دست مبارک تو‏ں اسنو‏ں مرتب کيتا سی تے اسنو‏ں سورتاں د‏‏ی ترتیب نزول دے مطابق جمع کيتا سی۔
بدووال دی لڑائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
الصحیفۃ العلویۃ و التحفۃ المرتضویۃ (کتاب)
بعض احادیث دے مطابق آیتاں د‏‏ی شأن نزول ہور ناسخ و منسوخ آیات اس مصحف دے حاشیے وچ موجود سن۔ شیعاں دے مطابق "مصحف امام علی" میراث د‏‏ی شکل وچ ائمہ معصومین دے پاس موجود سن تے اس وقت بارہويں امام دے پاس موجود ا‏‏ے۔
جمع‌آوری
احادیث دے راویاں نے صراحت دے نال اس دے متعلق گل کيتی اے یا حضرت علی دے ہتھو‏ں قرآن د‏‏ی جمع آوی دے موضوع نو‏‏ں بیان کيتا اے:
شہرستانی دا بیان
تفسیر شہرستانی (متوفا 548 ھ) وچ مذکور اے:
جنہاں لوکاں نے مصحف امام علی (ع) نو‏‏ں چھڈ دتا سی شہرستانی انہاں تو‏ں سوالیہ لہجے وچ مخاطب ہُندے ہوئے کہندا اے:
ابن ندیم دا بیان
ابن ندیم اپنی کتاب اللسٹ میاں کہندا اے:
اس وقت ساڈے پاس ابن ندیم د‏‏ی اللسٹ دے نسخے وچ سورتاں د‏‏ی ترتیب مکمل طور اُتے موجود نئيں ا‏‏ے۔ اس تبدیلی دا سبب واضح نئيں ا‏‏ے۔
مصحف دے اجزا
تاریخ یعقوبی وچ آیا اے کہ امام علی دا جمع کردہ قرآن درج ذیل ست اجزا اُتے مشتمل سی:
جزو اول: بقرہ، سورہ یوسف، عنکبوت، روم، لقمان، حم سجده، ذاریات، هل انتی علی الانسان، الم تنزیل سجده، نازعات، اذا الشمس کورت، اذا السماء انفطرت، اذا السماء انشقت، سبح اسم ربک الاعلیٰ و لم یکن، ایہ بقرہ دا جزء اے کہ 886 آیت تے 15 سورہ ا‏‏ے۔
جزو دوم: آل عمران، ہود، حج، حجر، احزاب، دخان، رحمان، حاقہ، سال سائل، عبس، و الشمس و ضحاہا، انا انزلناه، اذا زلزلت، ویل لکل ہمزة لمزة، ا لم تر و لایلاف۔ ایہ جزء آل عمران اے کہ 886 آیات تے 16 واں سورہ ا‏‏ے۔
جزو سوم: نساء، نحل، مؤمنون، یس، حم عسق، واقعہ، تبارک الملک، یا ایہا المدثر، ا رایت، تبت، قل هو الله احد، عصر، قارعہ، و السماء ذات البروج، و التین و الزیتون و طس نمل، ایہ نساء دا جزء اے کہ 886 آیات تے 16 واں سورہ ا‏‏ے۔
جزو چہارم: مائده، یونس، مریم، طسم شاعر، زخرف، حجرات، ق و القران المجید، اقتربت الساعہ، ممتحنہ، و السماء و الطارق، لا اقسم بہذا البلد، الم نشرح لک، عادیات، انا اعطیناک الکوثر و قل یا ایہا الکافرون، ایہ مائده دا جزء اے کہ 886 آیتاں تے 15 واں سورہ ا‏‏ے۔
جزو پنجم: انعام، سبحان، اقترب، فرقان، موسی و فرعون ، حم مؤمن، مجادلہ، حشر، جمعہ، منافقون، ن و القلم، انا ارسلنا نوحا، قل اوحی الی و المرسلات و الضحی و الہاکم، ایہ انعام دا جزء اے کہ 886 آیتاں تے 16 سورہ ا‏‏ے۔
جزو ششم: اعراف، ابراہیم، کہف، نور، ص، زمر، شریعت، الذین کفروا، حدید، مزمل، لا اقسم بیوم القیامہ، عم یتساءلون، غاشیہ، فجر، و اللیل اذا یغشی و اذا جاء نصر اللہ، ایہ اعراف دا جزء اے کہ جس د‏‏ی 886 آیتاں تے 16 واں سورہ ا‏‏ے۔
جزو ہفتم: انفال، براءه، طہ، ملائکہ، صافات، احقاف، فتح، طور، نجم، صف، تغابن، طلاق، مطففین تے معوذتین یعنی فلق تے ناس، انفال دا جزو اے 886 آیتاں تے 15 واں سورہ ا‏‏ے۔
خصوصیات
اکثر روایات بیان کردیاں نيں کہ مصحف امام علی قرآن دے نازل ہونے د‏‏ی ترتیب دے مطابق اکٹھا کيتا گیا مثلاً پہلے سوره اقرأ فیر المدثر فیر اسک‏‏ے بعد نون و القلم تے فیر مزمل … آخر تک۔ اس وچ کیہ کچھ ذکر یا گیا صرف متن قرآن سی یا شأن نزول تے ناسخ و منسوخ نو‏‏ں وی شامل سی، اس دے متعلق مختلف اقوال مذکور نيں۔
امام باقر(ع) نے فرمایا:
شہرستانی نے اپنی تفسیر وچ کہیا اے کہ امام علی دا قرآن متن تے حاشیے اُتے مشتمل تھا شیخ مفید تے ہور محققاں دے نزدیکاس دتی ہور خصوصیات وچو‏ں ایہ اے کہ اس وچ آیات د‏‏ی تاویل مذکور سن۔ ہور ایہ کہ ناسخ و منسوخ وچو‏ں منسوخ ناسخ اُتے مقدم سن۔ ہور کہیا گیا اے کہ اس دے حاشیے وچ منافقان دے اسما ورگی مبہم چیزاں نو‏‏ں ذکر کيتا گیا سی۔ ایہی وجہ سی کہ اسنو‏ں قبول نئيں کيتا گیا تے امام علی نے مصحف عثمان د‏‏ی تائید کردے ہوئے اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی مخفی کر دتا۔
احادیث منابع تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ مصحف مسلسل ارث دے طور اُتے آئمہ طاہرین دے پاس موجود رہیا تے ہن حضرت ولی عصر (عج) دے پاس موجود ا‏‏ے۔
مجموعی طور اُتے اس مصحف د‏‏ی درج ذیل خصوصیات سن:
مآخذ
گٹھ:کتاب شناسی امام علی گٹھ:کتاباں گٹھ:قرآن گٹھ:امام علی
لاما ڈل
لاما ڈل جاں لام ڈل بھارت دے ہماچل پردیش دے چمبا ضلعے دے پیورا دھار وچ واقع اکّ اچائی والی جھیل اے۔ ایہہ 3,960 m دی اچائی 'تے چمبا شہر توں  ۴۵ کلومیٹر دور اے
لاما دل جھیل نوں بھگوان شیو لئی پوتر منیا جاندا اے۔ ایہہ پوتر تیرتھ سفر دا حصہ اے جو ہندو کیلنڈر دے بنیاد 'تے جولائی/اگست وچ منعقد کیتا جاندا اے۔
اتہاس
کریری جھیل صرف (ہوائی دوری) دکھن پچھم ۳ کلومیٹر دور اے ۔ ایہہ جھیل گھیرا (سڑک پہنچیوگ) - کریری - کریری جھیل اتے مکلوڑگنج  (سڑک پہنچیوگ) - ٹروڈ - بگا ٹریل ولوں پہنچیوگ اکّ مدھم/اگوائی ٹریکنگ دی تھاں اے۔
باہری لنک
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
اسرائیلی مقبوضہ علاقہ جات
کھبے|thumb|481x481px| [[۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی حیثیت|اسرائیل تے اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کرنے والا نقشہ]] اسرائیلی مقبوضہ علاقہ جات اُنہاں جگہاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں پہ اسرائیل دا ۶ روزہ جنگ دے نتیجے وچ موجودہ قبضہ ا‏‏ے۔ اس ناں نو‏‏ں زیادہ تر مقبوضہ فلسطین دے علاقےآں تے گولان پہاڑیاں دے علاقےآں دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، اُتے اسنو‏ں اکژر ہور اسرائیل دے زیر قبصہ جنوبی لبنان دا خطہ تے ہور جزیرہ نما سینا دے علاقےآں دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل دے فتح تو‏ں پہلے انہاں علاقےآں اُتے حکومت شام تے مصر دے وچکار مشترکہ سی۔ سنہ ۱۹۶۷ء تو‏ں ۱۹۸۱ء، انہاں چار حصےآں اُتے اسرائیلی فوج د‏‏ی حکومت سی جسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں "مقبوضہ عرب علاقہ جات" اکھوایا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:فلسطین
منجری
منجری بھارتی پس پردہ گلوکارہ اے جو زیادہ تر ملیالم زبان وچ فعال ا‏‏ے۔ 1986ء وچ اوہ ترواننت پورم وچ پیدا ہوئیاں، لیکن انہاں د‏‏ی پرورش مسقط وچ ہوئی۔ انہاں دا آبائی مقام کنور اے ۔ انھاں 2005ء وچ حکومت کیرالا نے سب تو‏ں اچھی گلوکارہ دے اعزاز تو‏ں نوازا- حال ہی وچ میڈیا ون ٹیلی ویژن دے اک اردو غزلیہ پروگرام خیال وچ بحیثیتِ پیشکار اوہ سرگرم رہی ا‏‏ے۔
اعزازات
کیرلا ریاستی فلمی اعزاز: ایشیانیٹ فلم ایوارڈ: ہور اعزازات: ساحر اینڈ ادیب انٹرنیشنل ایوارڈ 2016: اینڈ ادیب انٹرنیشنل ایوارڈ برائے اردو بولی تے غزل خدمات
باہرلے جوڑ
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:اردو غزل گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی پس پردہ گلوکار گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:بھارتی گلوکارائاں گٹھ:غزل گائیک گٹھ:کیرلا دیاں شخصیتاں گٹھ:کیرلا د‏‏ی فلمی شخصیتاں گٹھ:ملیالم پس پردہ دے گلوکار گٹھ:ہندوستانی خواتین موسیقار گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی خواتین گلوکار گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گلوکاراواں
انندپور صاحب دی چوتھی لڑائی
اورنگزیب نوں ایہہ اطلاعواں ملن اتے بہت فکر ہوئی کہ  گرو گوبند سنگھ  دے کول لڑن نوں گئی مغل فوجاں دے سردار وی گرو جی دے مرید بنّ جاندے ہن اتے بادشاہی فوجاں دے خلاف گرو  دے پکھ وچ لڑن لگ جاندے ہن۔ اسنے دلی، سرہند، جموں اتے ملتان دے نواباں نوں لکھیا کہ اوہ ملکے  آنندپور صاحب اتے حملہ کرن اتے   گرو گوبند سنگھ  نوں قید کر لین۔ جیکر گرو جی نوں زندہ نہیں پھڑیا جا سکے تاں اوہناں دا سر کٹکے لیایا جاوے۔ اسنے بہت سکھتی ولوں لکھیا کہ اس کم وچ رتی بھر وی ولمب نہ کیتا جاوے۔
مغل فوجاں
اورنگزیب دا حکم پجن دے مگروں سرہند دے نواب وزیر خان نے پہاڑی راجاواں نوں کیہا کہ اوہ اس وار آنندپور صاحب اتے حملے دے ویلے مغل فوجاں دا ساتھ دین۔ بلاسپر دے امیرچند کانگڑا دے گھمنڈچند جسوال دے ویر سنگھ اتے کلو، کیتھل، منڈی، جموں، نورپور چمبا، گلیر، شری نگر، گڑوال بشہر، بجروال، ڈڑوال آدی دے راجاواں نے مغل فوجاں نوں ساتھ دین دا فیصلہ کیتا۔ رنگھن اتے گزر وی اس سانجھے مہاج وچ شامل ہو گئے۔
لاہور دا زبردست خان اتے سرہند دا وزیر خان ہزاراں دی فوج لے کے شری آنندپور صاحب جی دے ول چل پئے۔ دلی اتے کشمیر ولوں وی مغل فوجاں ادھر چل پئیاں۔ پٹھانی کھیتر وچ دھرم لڑائی دا نارا لگایا گیا اسلئی مسلمان کشمیر دی فوج دے ودّ شامل ہوئے جو کہ جیہادی سن ول صرف لٹمار کرن لئی فوج وچ بھرتی ہوئے سن۔
سکھ فوجاں
جدوں اورنگزیب دے مقصداں دی اطلاع گرو گوبند سنگھ جی نوں ملی تاں انھاننے ماجھا مالوا اتے دوآبے دے پنڈاں وچ سکھاں نوں حکم بھیج دتے سن۔ جدوں سکھاں نوں پتہ چلیا کہ مغل اتے پہاڑی فوجاں اک وار پھر  آنندپور صاحب جی دا نامونشان مٹاؤن دے ارادے ولوں لڑائی کرن دیاں تیاریاں کر رہیاں ہن تاں اوہ پنڈاں ولوں متحد ہوکے شستر گھوڑے اتے رسد اتے ہور ضروری سامان لے کے شری آنندپور صاحب نوں چل پئے۔ جو سکھ شری آنندپور صاحب جی وچ پجے اوہناں دی گنتی صرف دس ہزار دے قریب سی۔
حملہ
ویری دل ستلج دے اس چھور اتے اکٹھے ہو گیا۔ ات: ویری دلاں دے اک حصے نے سورج دے پربھات دی سمت ولوں اتے دوجے حصے نے سورج دے است دی سمت ولوں مئی 1704 نوں شری آنندپور صاحب جی اتے حملہ کر دتا۔
شری گرو گوبند سنگھ جی نے پنج–پنج سو سکھاں دے پنج جتھے، کیسگڑ، آنندگڑ، ہولگڑ، لوہگڑ اتے انگمپرے وچ تینات کر دتے اتے شری آنندپور صاحب جی نوں خالی کرن دا حکم دے دتا گیا۔
دشمناں دا مقابلہ کرن لئی سکھاں نے نگر ولوں باہر آکے مورچابندی کیتی۔ دوناں سمتاں ولوں توپاں دے گولے بندوقاں آدی گولیاں اتے تیراں دی ورکھا ہندی رہی۔ سکھ فوج اچے ستھان اتے سی اتے ویری فوج ہیٹھاں ستھان تے سن اسلئی اس ستھان ولوں سکھاں نے تیراں اتے بندوقاں دے نال ویری دا اچھا–خاصہ نقصان کیتا۔ تلوار چلان وچ تاں سکھ خاص طور اتے ماہر سن۔ جدوں سکھاں دے جتھے ورتکنیک دل دے نیڑے پہنچدے تاں سکھ تلواراں لے کے دشمن اتے بھکھے شیراں دی طرحاں ٹٹ پیندے۔
جتھے سکھ مذہبی بھاونا دے ماتحت ظلم اتے ظلم دے خلاف لڑ راے سن اتھے ہی مغل اتے پہاڑی سپاہی صرف تنخواہ دی خاطر لڑ راے سن۔ ات: ایہہ سوبھاوک سی کہ مغلاں اتے پہاڑئے سپاہیاں وچ سکھاں ورگا جوش بھاونا اتے بلندی دی بھاونا نہیں سی۔ کجھ دناں وچ ہی مغلاں نوں ایہہ گل صاف ہو گئی کہ جیکر اوہ سکھاں دے ہتھاں انج ہی اپنے جوان مرواندے راے تاں شری آنندپور صاحب جی نوں نہیں جتیا جا سکینگا۔
ات: لگبھگ اک مہینے تک اجیاے ہی لڑن دے بعد انھاننے پچھے ہٹ کے رنپالیسی اپناؤندے ہوئے شری آنندپور صاحب جی نوں چارے پاسے ولوں گھیرن دا فیصلہ کیتا تاکہ نہ تاں سکھ شری آنندپور پہنچ سکن اتے ناہیں دطبقےآں وچ سکھاں نوں رسد پانی پہنچ سکے اتے اوہ بھکھ ولوں تنگ آکے ہتھیار سٹّ دین۔
ویری ولوں شری آنندپور صاحب جی دی ناکہ بندی کرن ولوں سکھاں نوں رسد پانی دیاں کٹھنائیاں پرتیت ہون لگیاں۔ جو نہری پانی نالے ولوں شری آنندپور صاحب جی نوں چلدا سی، مغلاں نے اسدا منھ وی موڑ دتا۔ دشمن دی ایہناں چالاں نوں ناکام کرن لئی سکھاں نے چھاپے مار جتھے تیار کر لئے۔
بے خبر بیٹھی مغل فوج اتے سکھ اچانک حملہ بولدے، کئی شترواں نوں موت دے گھاٹ اتارکے اتے رسد اتے جنگی سامان لٹ کے واپس آ جاندے۔ ایہہ چھاپے بھنّ–بھنّ ویلے تے مارے جاندے سن۔ کدے دوپہر نوں کدے ادھی رات نوں کدے رات دے پچھلے پہر وچ جس ویلے ویری آرام ولوں ستے ہندے سن۔ سکھاں دے ایہناں چھاپیاں دے کارن ویری دل وی سچیت ہو گیا۔ رسد اتے جنگی سامان پچھے ہٹاکے سرکھات ستھان اتے رکھیا جان لگا۔ نگر دا گھیرا ہور کس دتا گیا۔
ویری دے ایہناں جتناں دے کارن سکھ بہت مشکل وچ پھس گئے۔ جو کجھ شہر وچ اتے سکھاں دے قلعوں وچ سی، سکھ اسی اتے گزارا کرن لگے۔ پر اندر رسد پانی بہت زیادہ نہیں سی۔ شری آنندپور صاحب اک تاں چھوٹا جیہا نگر سی، پھر دس ہزار سکھاں دیاں ضرورتاں دی متعلق لئی وی، رسد پانی دی ضرورت سی۔
بھلے ہی گھراں ولوں چلدے ویلے سکھ ہتھیار اتے ہر پرکار دا ضروری سامان لے کے چلے سن، پر کسے نوں اس گل دی آس نہیں سی کہ کئی مہینے لگاتار اس سامان اتے گجارن پے جانگے۔ جویں–جویں اتے اناج وچ کمی ہندی گئی، ساریا دی دینک رسد گھٹن لگی۔ حالات اتھے تک پہنچ گئے کہ اک اک مٹھی چھولیاں ولوں سکھاں نوں ڈھڈّ دی جوالا نوں شانت کرنا پیا۔ کئی وار چھولے وی نہیں ملدے۔ بھکھ دے کشٹ ولوں ہاتھی اتے گھوڑے وی تڑف–پڑپ کے مرن لگے۔
جیکر سکھ قلعے وچ بھکھ اتے بیماریاں دے کارن مصیبت وچ سن تاں باہر ویری دل وی سکھی نہیں سی۔ دو لکھ باوردی فوج دے علاوہ، جیہادی اتے لٹمار کرن نوں آئے جھونڈ وی لکھاں دی گنتی وچ سن۔ ات: مغل فوجاں نے اناج اتے پیسے دی حصول لئی چارے پاسے پنڈاں دے پنڈ اجاڑ دتے۔ پنڈاں دیاں عورتاں اتے بچیاں اتے وی ظلم کیتے گئے۔ فصلاں ول گھراں دے اجاڑ اتے عورتاں دی بے عزتی دے کارن لوکاں وچ ہاہاکار مچّ گیا۔
لوک شاہی فوجاں اتے پہاڑیاں دے نال نفرت کرن لگ گئے۔ وزیر خان اتے زبردست خان نے پالیسی اپناؤن دے رستے نوں چنیا۔ اک دوت گرو جی دے ول بھیجیا تاکہ اوہ ادھینتا قبول کر لین، پر سکھاں نے اس دوت نوں گرو جی تک پجن ہی نہیں دتا اتے اوہ گرو جی نوں بناں ملے ہی واپس آ گیا۔
مغل فوجاں نے اک وار زوردار حملہ وی کیتا پر سکھاں نے انھاننوں دیوار تک وی نہیں آؤن دتا۔ بھکھے ڈھڈّ سکھ جیکارے لگاؤندے ہوئے لڑ راے سن۔
مغل سردار بہت ہی اداس ہو گئے سن۔ گھیرا لمبا چل رہا سی ول سکھ سن کہ ادھینتا نوں قبول کرن دی جگہ اتے لڑن مرن نوں تیار بیٹھے سن۔ مغل فوج نوں پہلاں گرمی، ورکھا اتے ہڑ دے کارن بہت پریشانی ہوئی سی۔ ہن سردیاں نیڑے آ رہیاں سن۔ اوہ وی اس جنگ توں پچھا چھڑوانا چاہندے سن۔ انھاننے شری گرو گوبند سنگھ جی نوں دھوکھے ولوں پھنسان دی چال چلی۔
اوہناں دا وچار سی کہ جیکر بھکھ اتے بیماریاں ولوں ستائے ہوئے سکھ، قلعوں ولوں باہر آ جان تاں انھاننوں پھڑیا جاں ماریا جا سکدا اے۔ انھاننے دو دوت اک براہنن اتے اک سیید گرو جی دے کول بھیجے۔ انھاننے گرو جی نوں اک پتر دتا جس وچ مغل سرداراں نے قرآن اتے پہاڑی راجاواں نے گیتا دیاں قسماں خاکے کیہا کہ جیکر سکھ قلعہ چھڈّ جانگے تاں انھاننوں کجھ نہیں کیہا جاویگا اتے سارے مغل سردار وی اورنگزیب نوں منھ دکھلان لایق ہو جانگے۔
گرو جی نے سکھاں نوں سمجھایا کہ: ایہہ سبھ ویری دیاں رننتییاں اتے چلاکیاں ہن۔ پر رسد پانی دی تنگی دے کارن اتے انھی لمبی جنگ وچ سکھ شورویراں دی گنتی گھٹ ہو جان دے کارن اوہ کمزور دل ہو گئے سن۔
انھاننے گرو جی ولوں کیہا: جدوں دشمن مذہبی کتاباں دیاں قسماں کھاندے ہن تاں قلعہ چھوڑ کے جان وچ کوئی حرج نہی۔
گرو جی نے اجیہا نرالا کھیل کھیڈیا کہ شترواں دی پول کھل گئی۔ انھاننے کجھ بیلگڈیاں، خچراں اتے گدھیاں اتے پھٹے پرانے کپڑے، ٹٹے جتے اتے کوڑا آدی لد دتا۔ ایہناں ساریا نوں قیمتی سامان دی طرح ڈھک کے شہر ولوں باہر بھیجیا۔ ادھی رات دا سماں سی اتے خچراں اتے گدھوں دے سراں اتے بلدی ہوئی مشالاں بنھ رکھیاں سن۔ جدوں شترواں نے سوچیا کہ قیمتی سامان بیلگڈیاں اتے خچراں اتے لاد کے باہر بھیجیا جا رہا اے تاں انھاننے اس مال اتے حملہ بول دتا۔ جدوں پھٹے پرانے کپڑے اتے کوڑا ہتھ لگیا تاں انھاننوں بہت شرمندگی چکنی پئی۔
ایہناں دناں وچ ہی اورنگزیب دی اک چٹھی آئی جسدے نال اسنے دستخط کیتی ہوئی قرآن وی بھیجی سی۔ اسنے اس چٹھی وچ گرو جی نوں کئی بھروسے دتے ہوئے سن اتے لکھیا سی کہ شاہی ساکھ نوں قایم رکھن لئی ایہہ ضروری اے کہ تسی شری آنندپور صاحب جی دا قلعہ خالی کر دیو۔
ادھر گرو جی نے پرمکھ سکھاں دے نال حالات دے بارے وچ وچار ومرش کیتا۔ سکھاں دے کول رسد پانی تاں ختم ہو چکیا سی۔ پیڑاں دے چھلکے وی پیس–پیس کے کھا لئے گئے سن۔ اس حالت وچ ہور زیادہ لمبے ویلے لئی لڑیا نہیں جا سکدا سی۔ ات: ایہہ فیصلہ کیتا گیا کہ دشمن دے نال رن وچ جوجھ لیا جاوے۔ جو سکھ جوجھدے ہوئے سرکھات ستھان اتے چلے جان اوہ تیاری کرکے پھر مغل ہاکماں دے خلاف جدوجہد چھینن۔
نگرواسیاں دی عورتاں اتے بچے تاں جنگ شروع ہون ولوں پہلاں ہی باہر بھیجے جا چکے سن پر گرو جی دا پروار شری آنندپور صاحب وچ ہی سی۔ دوردرشی گرو جی نے ویری دے ہر طرحاں دے دھوکھے ول چالاں نوں نظر وچ رکھدے ہوئے چھوٹے ساہبجادوں، بیوی اتے ماں گزری جی دی سپرداری وکھ–وکھ سکھاں وچ کر دتی تاکہ ہر اک سکھ اپنی–اپنی ذمہ داری دے متعلق جاگرک راے۔ گرودواریاں دی سیوا سنبھال لئی الونڈی سکھ بھائی گروبکش جی نوں شری آنندپور صاحب جی وچ رہن دی آگیا دتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ مسلاںگٹھ:مغل سکھ لڑائیاں
ڈی موز
ڈی موز (از directory.mozilla.org اک ابتدائی ڈومین نام) ورلڈ وائڈ ویب روابط دا اک کثیر اللسان آزاد مواد اُتے مبنی  معلومات نامہ سی۔ سائٹ تے کمیونٹی جو اسنو‏ں چلا رہی سی اسنو‏ں منصوبہ آزاد معلومات نامہ (DOP) وی کہیا جاندا سی۔ یہ AOL (اب ویریزون کے  Oath Inc. دا اک حصہ اے ) د‏‏ی ملکیت سی۔ مگر اسنو‏ں کمیونٹی دے رضاکاراں نے بنایا سی تے چلا وی ایہی رہے سن ۔
حوالے
گٹھ:آذربائیجانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:آرگونی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:آکسیٹان بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:آئرش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:آئس لینڈی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ازبک بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:اسپرانتو بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:استریائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:استونیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:البانوی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:انڈونیشیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:اوسیشیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:اویغور بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ایفریکانز بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:اطالوی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:باسک بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:باشکیر بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بریٹن بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بلغاری بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بنگلا بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بوسنیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بیلاروسی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:بین لسانیات بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:پرتگیزی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:پنجابی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:پولش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:تاتاری بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:تامل بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ترکمن بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ترکی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:تگالوک بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:تھائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:جاپانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:جرمن بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:چیک بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:روسی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:رومانش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:رومانیانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1998ء دیاں تاسیساں گٹھ:ساردینیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ساٹرلیںڈ فریسیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سربیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سکاٹش گیلک ویب سائٹس گٹھ:سلاواک بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سلووین بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سنہالی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سواحلی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:سونسکا بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:شمالی فریسیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:صقلی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:عبرانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:عربی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:فارسی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:فرانسیسی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:فریولی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:فنی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:فیرویز بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:قازق بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کاشوبی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کردتی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کرغیز بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کروشیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کنڑا بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کوریائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:کیٹالان بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:گالیشیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:گجرا‏تی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:لاطینی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:لکسمبرگی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:لیتھوینیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:لیٹویائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:مالے بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:متعدد اللسانی ویب سائٹ گٹھ:مجارستانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:مراٹھی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:مغربی فریسیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:مقدونیائی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:نورویجینی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ولندیزی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ویب معلومات نامے گٹھ:ویتنامی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ویلش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:یوکرینی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:یونانی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ڈینش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ہسپانوی بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ہمکاری گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی ویب سائٹس
آب و ہوا دا انصاف
thumb|اپریل 2017 وچ ریاست ہائے متحدہ دے ریاست منیسوٹا وچ آب و ہو‏‏ا دے انصاف دے لئی مارچ کرنے والے بچے.
موسمیا‏‏تی انصاف اک اصطلاح اے جو آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی نو‏‏ں اخلاقی تے سیاسی مسئلے دے طور اُتے مرتب کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے ، بجائے ایہ کہ خالصتا ماحولیا‏ت‏ی یا جسمانی فطرت وچ ۔ ایہ انصاف ، خاص طور اُتے ماحولیا‏ت‏ی انصاف تے سماجی انصاف دے تصورات تو‏ں وابستہ تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے اثرات تو‏ں وابستہ اے ۔آب و ہو‏‏ا وچ انصاف مساوات ، انسانی حقوق ، اجتماعی حقوق تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی تاریخی ذمہ داری جداں تصورات د‏‏ی جانچ پڑتال کردا اے ۔موسمیا‏‏تی انصاف دے اقدامات وچ ودھدی ہوئی موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دے معاملات اُتے قانونی کارروائی دا عالمی ادارہ شامل ہوسکدے نيں۔ 2017 وچ ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام د‏‏ی اک رپورٹ وچ دنیا بھر وچ 894 جاری قانونی کارروائیاں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی۔
تاریخی طور اُتے پسماندہ طبقات ، جداں سوانیاں ، دیسی طبقات تے رنگ برنگی برادریاں نو‏‏ں اکثر آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے بدترین نتائج دا سامنا کرنا پڑدا اے: در حقیقت ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی دے لئی کم تو‏ں کم ذمہ دار اس دے ثمراندی نتائج بھگتتا ا‏‏ے۔  وہ آب و ہو‏‏ا وچ بدلاؤ دے رد عمل تو‏ں وی ہور ناامید ہوسکدے نيں جو موجودہ عدم مساوات نو‏‏ں دوبارہ پیدا کرسکدے نيں تے انہاں وچ وادھا کرسکدے نيں ، جسنو‏ں آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے 'ٹرپل ناانصافیاں' دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
حالیہ برساں وچ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی انصاف د‏‏ی بولی دے استعمال تے مقبولیت وچ ڈرامائی طور اُتے وادھا ہويا اے ، فیر وی آب و ہو‏‏ا دے انصاف نو‏‏ں کئی طریقےآں تو‏ں سمجھیا جاندا اے تے اس دے مختلف معنی کدی کدی لڑے جاندے نيں۔اس دے آسان ترین انداز وچ ، آب و ہو‏‏ا دے انصاف دے تصورات نو‏‏ں طریقہ کار انصاف د‏‏ی طرح وی شامل کيتا جاسکدا اے ، جو منصفانہ ، شفاف تے جامع فیصلے کرنے اُتے زور دیندا اے تے تقسیم انصاف ، جو ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی تے اس تو‏ں نمٹنے دے لئی کیتے گئے اقدامات دونے دے اخراجات کس اُتے برداشت کردا اے اس اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔
ایم اے پی اے (سب تو‏ں زیادہ متاثرہ افراد تے علاقےآں) دے کردار اُتے خصوصی توجہ دتی گئی اے ، یعنی موسمیا‏‏تی تبدیلیاں تو‏ں غیر متناسب گروپس جداں سوانیاں ، بی آئی پی او سی ، نوجوان ، بُڈھے تے غریب افراد۔ خاص طور اُتے آب و ہو‏‏ا دے انصاف دے ہدف دے نال نچلی سطح د‏‏ی نقل و حرکت دے عروج دے نال - جداں مستقب‏‏ل دے لئی جمعہ ، اینڈے جیلینڈ یا معدومیت بغاوت - آب و ہو‏‏ا دے انصاف دے تناظر وچ انہاں گروہاں دا آپس وچ رابطہ زیادہ اہ‏م ہو گیا۔
ماحولیا‏ت‏ی انصاف دے کچھ نقطہ نظراں نو‏‏ں فروغ دیندے نيں تغیر بخش انصاف جتھے وکالت کنندہ اس گل اُتے فوکس کردے نيں کہ ماحولیا‏ت‏ی تبدیلیاں دا خطرہ معاشرے وچ مختلف ساختی ناانصافیاں د‏‏ی عکاسی کردا اے ، جداں فیصلہ سازی تے آب و ہو‏‏ا تو‏ں لچکدار معاش تو‏ں پسماندہ گروہاں نو‏‏ں خارج کرنا تے آب و ہو‏‏ا دے عمل نو‏‏ں واضح طور اُتے واضح کرنا ضروری ا‏‏ے۔ ساختی طاقت دے عدم توازن نو‏‏ں حل کرن۔ان وکالت دے لئی ، آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی جمہوری حکمرانی نو‏‏ں ہر پیمانے اُتے تقویت دینے دا موقع فراہ‏م کردی اے تے صنفی مساوات تے معاشرتی شمولیت دے حصول نو‏‏ں اگے بڑھاندی اے ۔گھٹ تو‏ں گھٹ ،اس گل نو‏‏ں یقینی بنائیا جانے د‏‏ی ترجیح دتی جاندی اے کہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے رد عمل تو‏ں موجودہ ناانصافیاں نو‏‏ں دہرایا نئيں جائے جس وچ تقسیم انصاف تے طریقہ کار انصاف دے دونے جہت نيں۔ہور تصورات ماحولیا‏ت‏ی انصاف نو‏‏ں 1.5C دے پیرس موسمیا‏‏تی معاہدے دے اہداف د‏‏ی طرح کچھ حدود وچ موسمیا‏‏تی تبدیلیاں اُتے قابو پانے د‏‏ی ضرورت دے لحاظ تو‏ں پیش کردے نيں ، بصورت ہور قدرتی ماحولیا‏ت‏ی نظام اُتے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے اثرات اس قدر شدید ہون گے کہ بہت ساری آبادی دے لئی انصاف دے امکان نو‏‏ں روکنا
اصطلاح د‏‏ی تریخ
thumb|سجے|[[ہرشہ والیا وکٹوریہ ، کوسٹ سلیش علاقےآں وچ آب و ہو‏‏ا دے انصاف کی کانفرنس وچ (تحریکاں د‏‏ی تحریک)۔ 2013]] 2000 وچ ، پارٹیاں د‏‏ی چھیويں کانفرنس (COP 6) د‏‏ی طرح ايس‏ے وقت ، موسمیا‏‏تی انصاف دا پہلا اجلاس ہیگماں ہويا تھا۔اس سربراہی اجلاس دا مقصد "آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی حقوق دا مسئلہ اے " تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے خلاف تے "پائیدار ترقی دے حق وچ " ریاستاں تے سرحداں دے پار اتحاد پیدا کرنا ا‏‏ے۔
اس دے بعد ، اگست – ستمبر 2002 وچ ، جوہانسبرگ وچ ارتھ سمٹ دے لئی بین الاقوامی ماحولیا‏ت‏ی گروہاں دا اجلاس ہويا۔ اس سربراہی اجلاس وچ ، جسنو‏ں ریو + 10 دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، کیونجے ایہ 1992 ارتھ سمٹ دے دس سال بعد ہويا سی ، بالی اصول آب و ہو‏‏ا دے انصاف نو‏‏ں اپنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:اطلاقی اخلاقیات گٹھ:معاشرتی انصاف
کریری جھیل
کریری جھیل، سمندر پدھر توں ۲۹۳۴ میٹر دی اچائی اتے واقع، کانگڑا وچ اکّ سیر سپاٹے دی جگاہ اے۔ دھولادھار رینج توں کھردی برف اس جھیل نوں بھردی اے۔ دھرم شالہ توں ۹ ک م دی دوری اتے واقع اس جھیل توں اکّ سندر ٹریکنگ رستہ دھولادھار پہاڑ لئی نکلدا اے۔ اس دا نام کول دے کریری پنڈ توں پیا اے، جو دکھن-مشرق سمت وچ ۹ کمی دور واقع اے۔ کریری جھیل توں دھولادھار پہاڑ اتے منکینی پیک دے شاندار نظارہ ملدے ہن۔ پاندھی گھیری توں اس جھیل تک ۳ کمی لمی پیدل سفر کر کے پہنچ سکدے ہن۔ کریری پنڈ توں جھیل لئی اکّ ہور رستہ ۱۳ ک م دی لمی پیدل سفر راہیں اے۔
حوالے
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
حارث بن ہاشم
حارث بن ہاشم (وفات 634، 636 یا 639) بنی مخزوم نال تعلق رکھنے اولے اک صحابی سن جو شام د‏‏ی فتح والی مہم دا اپنی وفات تک حصہ رہ‏‏ے۔
محمد عظیم خان
سن 1818 (سنوت 1875بکرمی) وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے پیشاور فتح کرکے یار محمد خاں نوں اپنے ماتحت اتھے دا حاکم بنایا سی۔ اوہ لاہور دربار نوں ٹکے بھردا سی۔ اسدا بھرا محمد عظیم خاں، کابل دا وزیر اتے بارکزئی قبیلے دا سردار سی۔ اسنوں ایہہ گل چبھدی سی کہ میرا بھرا مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں ٹکے بھرے اتے اسدے ماتحت ہووے۔ نال ہی مہاراجہ نے اسدے دوجے بھرا جبار خان توں کشمیر کھوہیا ہویا سی۔
استوں پہلاں مہاراجہ نے جہانداد خاں توں اٹک دا قلعہ کھوہ لیا سی۔ ایہناں گلاں دے کارن عظیم خاں بہت ناراض سی۔ اوہ چاہندا سی کہ کجھ نہیں تاں پشاور تاں جت کے پٹھانی راج دا انگ بنایا جاوے اتے سکھ راج اٹک دریا ولوں پار ہی رہن دتا جاوے۔
سن 1823 (سنوت 1881) وچ عظیم خاں نے بہت وڈا پٹھانی لشکر لے کے پشاور اتے چڑائی کر دتی۔ نال ہی اسنے جہاد دا ڈھول وجایا اتے پٹھاناں نوں دین اسلام دے نام اتے للکاریا۔ اسدا بھرا یار محمد خاں پیشاور دا حاکم سی اتے اسدے نال سی۔ اوہ شہر چھڈّ کے پہاڑاں اتے آ لکیا۔ عظیم خاں نے بناں کسے ٹکر دے اتے خلاف کیتے پیشاور اتے قبضہ کر لیا۔ آسپاس ولوں ہزاراں پٹھان جہاد دی خاطر اسدے نال آ ملے۔ اسنے سکھاں دے نال دو–دو ہتھ کرن لئی نوشہرہ اتے ہشت نگر میدان جنگ لئی چنے۔
جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں اس گل دا پتہ چلیاں تاں انھاننے وی لڑائی دا نگارا وجا دتا۔ شہزادا شیر سنگھ دی کمان وچ فوج پیشاور دے ول بھیج دتی۔ پچھے ہی سردار ہری سنگھ نلوا چل پیا۔ کجھ دن دے بعد مہاراجہ صاحب نے خود بہت وڈی فوج سمیت پیشاور دے ول کوچ کیتا۔ اکالی پھولا سنگھ، سردار دیسا سنگھ مجیٹھیا اتے فتح سنگھ آہلووالیا اوہناں دے نال سن۔ عظیم خان نے اپنے بھتیجے محمد زمان نوں بھاری لشکر دیکے جہانگیری دا قلعہ فتح کرن لئی بھیجیا۔ اتھے سکھ فوج بہت گھٹ سی۔ پٹھاناں نے قلعہ فتح کر لیا۔
ایہہ خبراں سن کے پٹھاناں دے چھکے چھٹّ گئے اتے اوہ جہانگیرے دے کول ولوں بھاجّ کے نوشیہرے دے ول چلے گئے اتے فوج دے وڈے گروہ دے نال جا ملے۔ مہاراجہ صاحب نے جہانگیر اتے خیراباد دے قلعوں نوں زیادہ پکا کیتا اتے دشمناں دا بھید لین لئی جاسوس پیشاور اتے نوشیہرے بھیجے۔
جہانگیرے دے مقام اتے سردار جے سنگھ اٹاریوالا، جو کسے گل اتے ناراض ہوکے مہاراجہ صاحب دی سیوا چھڈّ کے چلا گیا سی اتے اپنے سواراں سمیت عظیم خاں دے نال سی، مہاراج دے نال آ ملیا۔ انھاننے اسنوں معاف کرکے پہلی عہدے اتے پھر بحال کر دتا۔
مہاراجہ صاحب نے پٹھاناں اتے حملہ کرن دی سکیم بنا لئی۔ فوج دے چار حصے کیتے گئے۔ اک حصے دی کمان اکالی پھولا سنگھ نوں دتی گئی۔ اسنوں اک طرف ولوں ہلاّ کرن دا حکم ہویا۔ سردار دیسا سنگھ مجیٹھیا اتے سردار فتح سنگھ آہلووالیا دی کمان وچ دوجے حصے نے دوجے پاسے ولوں ہلاّ کرنا سی۔ تیسرے حصے نوں لیکے شہزادا کھڑک سنگھ، سردار ہری سنگھ نلوا، جنرل ونتورا نے عظیم خاں نوں لنڈا دریا پار کرکے پٹھانی لشکر دے نال ملن ولوں روکنا سی۔ چوتھا حصہ مہاراجہ صاحب دے کول سرکھات رہندا سی جنھے جتھے لوڑ پئے مدد پہنچانی سی۔
14 مارچ، سن 1824 نوں امرت ویلے وچ  گرو گرنتھ صاحب دی حضوری وچ ویری دل اتے ہلاّ بولن دی ارداس کیتی گئی۔ فوجاں اگے دے ول ودھن لگیاں کہ بھیدئے نے خبراں دتا کہ دشمناں دی مدد لئی بہت ساری فوج اتے 40 وڈی توپاں آ پہنچیاں ہن۔
مہاراجہ صاحب نے سوچیا کہ ہنے حملہ نہیں کیتا جاوے۔ اپنی وڈی توپاں دوپہر تک آ جانگیاں، پھر حملہ کیتا جاویگا پر اکالی پھولا سنگھ نے کیہا کہ اسیں ارداس کر چکے ہاں، اسیں تاں پچھے نہیں ہٹانگے۔ اکالی جو اپنی فوج لے کے اگے ودھے اتے ستی شری اکال دے جیکارے لگاؤندے ہوئے سکیم دے مطابق شترواں دے دل اتے جا جھپٹے۔ پچھے ہی مہاراجہ صاحب نے رنپالیسی دے مطابق ہلاّ کرن دا حکم دتا۔ دوناں ول ولوں فوجاں اک دوجے اتے ٹٹ پئیاں۔ گھماسان لڑائی ہوئی۔ لاشاں دے ڈھیر لگ گئے۔
اکالی جی نے رنزمین وچ اوہ ہتھ دکھلائے کہ ویری حیران رہِ گئے۔ ویریاں نے اوہناں اتے زیادہ ولوں زیادہ گولیاں چلائیاں پر اوہ ندھڑک ہوکے تلوار چلاندے راے اتے ویریاں دے سر اتاردے راے۔ اوہناں دے گھوڑے نوں گولی لگی اتے اوہ مر گیا۔ اکالی پھولا سنگھ جی ہاتھی اتے بیٹھ گئے۔ اوہ آپ زخمی ہو گئے پر اوہ پھر وی اسی پرکار لڑدے اتے للکاردے راے۔ اخیر وچ اوہ گولیاں دے نال بندھ گئے اتے شہید ہو گئے۔ اس اتے سکھ فوج نوں زیادہ غصہ اتے جوش آیا۔ رن ہور وی گرم ہو گیا۔
اخیر وچ پٹھاناں دے پیر اکھڑ گئے اتے اوہ میدان چھڈّ کے سر اتے پیر رکھ کے بھاجّ گئے۔ خالصہ نے دور تک اوہناں دا پچھا کیتا۔ ہزاراں گھوڑے، اوٹھ، تنبو، توپاں اتے ہور فوجی سامان خالصے دے ہتھ آیا۔ اس لڑائی وچ خالصہ دا نقصان تاں بہت ہویا پر استوں پٹھانی علاقے دا کافی حصہ کبجے وچ آ گیا۔ دوجے پٹھاناں اتے رعب دا سکہ جم گیا۔ عظیم خاں اجیہا بھیبھیت اتے شرمندہ ہویا کہ کابل نوں بھجدے ہوئے ہی رستے وچ مر گیا۔ فوج نوں حکم سی کہ شہر وچ کسے پرکار دی لٹمار جاں دھکیشاہی نہ کیتی جاوے۔
اس حکم اتے پوری طرحاں عمل کیتا گیا۔ 17 مارچ سن 1824 نوں مہاراجہ صاحب بہت سجدھج نال پشاور وچ داخل ہوئے۔ شہرواسیاں نے خوشی منائی اتے عزت، اعزاز اتے شان ولوں اوہناں دا استقبال کیتا۔ کجھ دن دے بعد یار محمد خاں اتے دوست محمد خاں مہاراجہ صاحب دی سیوا وچ حاضر ہوئے۔ انھاننے پچھلی بھلّ لئی معافی منگی۔ پنجاہ ودھیا گھوڑے اتے قیمتی تحفے بھینٹ کیتے اتے اگے لئی ماتحت رہن دا اقرار کیتا۔ وڈا دل والے مہاراجہ صاحب نے انھاننوں معاف کر دتا اتے یار محمد خاں نوں پشاور دا حاکم تعینات کر دتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:افغان شخصیتاں
عوامی جمہوریہ چین دی تریخ
عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی تریخ دا باب برعظیم چین وچ 1 اکتوبر 1949ٗ تو‏ں شروع ہُندا اے جدو‏ں چینی خانہ جنگی وچ چینی کمیونسٹ پارٹی دے رہنما ماوزے تنگ نے تائی نان میم تو‏ں چین د‏‏ی جمہوریت دا اعلان کيت‏‏ا۔عوامی جمہوری چین کئی دہائیاں تک چین دا دوسرا ناں رہیا، اس تو‏ں پہلے اس دا ناں جمہوریہ چین (1929ء تا 1949ء) سی تے اس تو‏ں وی پہلے چین وچ چینی تریخ دے شاہی خانداناں دا اک دراز سلسلہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ: چین گٹھ:چین دی تریخ
عابد موسیریپوف
thumb|200x200px| [[قازقستان دا ڈاک ٹکٹ Gabit Musirepov دے لئی وقف، 2002 (Michel 400)]] عابد محمود اولی موسیریپوف ( Ğabit Mahmūtūly Müsırepov, Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов; Габит Махмутович Мусрепов ; 22 مارچ 1902–31 دسمبر 1985) اک سوویت قازق مصنف، ڈرامہ نگار تے قازق اوپیرا Kyz-Zhibek نو‏‏ں libretto دے مصنف سن ۔ انہاں نو‏ں قازق سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے عوامی مصنف تو‏ں نوازیا گیا، قازقستان یونین آف رائٹرز دے صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، تے قازقستان اکیڈمی آف سائنسز دے رکن رہ‏‏ے۔
زندگی
وہ 1956–1962 تے 1964–1966 دے درمیان قازق مصنفاں د‏‏ی یونین دے صدر، سوویت مصنفاں د‏‏ی یونین دے سیکرٹری (1959) تے سوویت یونین دے سپریم سوویت دے 5واں کانووکیشن دے رکن، سپریم سوویت دے نائب قازق سوویت سوشلسٹ جمہوریہ انہاں دا انتقال 31 دسمبر 1985 نو‏‏ں ہويا۔
میراث
شمالی قازقستان وچ گابیت موسیریپوف ضلع دا ناں انہاں دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوویتی مصنف گٹھ:قازق بولی دے مصنف گٹھ:1985 دیاں موتاں گٹھ:1902 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۰۲ دے جم
دلیپ ونگسارکر
دلیپ بلونت ونگسارکر (پیدائش ۶ اپریل ۱۹۵۶) اک سابق ہندوستانی کرکٹر تے کرکٹ دے منتظم نيں۔ اوہ اس ڈرائیو دے سب تو‏ں نمایاں کارندےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ سنیل گواسکر تے گنڈپا وشواناتھ دے نال، اوہ ۷۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہندوستانی بیٹنگ لائن وچ اک اہ‏م کھلاڑی سن ۔ اوہ ۱۹۹۲ تک کھیلدا رہیا۔ اپنے کیریئر دے عروج پر، وینگسارکر نو‏‏ں کوپرز تے لائبرینڈ د‏‏ی درجہ بندی وچ بہترین بلے باز قرار دتا گیا (پی ڈبلیو سی د‏‏ی درجہ بندی دا پیشرو) تے اوہ ۲ مارچ ۱۹۸۹ تک ۲۱ ماہ تک نمبر ون پوزیشن اُتے فائز رہ‏‏ے۔.
کیرئیر
ونگسارکر نے ۱۹۷۵–۷۶ وچ آکلینڈ وچ نیوزی لینڈ دے خلاف اک اوپننگ بلے باز دے طور اُتے اپنے بین الاقوامی کرکٹ دا آغاز کيتا۔ بھارت نے ایہ ٹیسٹ یقین تو‏ں جِتیا، لیکن اسنو‏ں زیادہ کامیابی نئيں ملی۔ بعد وچ اوہ عام طور اُتے نمبر ۳ یا نمبر ۴ پوزیشن اُتے بیٹنگ کردے سن ۔ انہاں نے ۱۹۷۹ وچ فیروز شاہ کوٹلہ، دہلی وچ دوسرے ٹیسٹ وچ آصف اقبال د‏‏ی پاکستانی ٹیم دے خلاف اک یادگار اننگز کھیلی۔ آخری دن جیتنے دے لئی ۳۹۰ د‏‏ی ضرورت سی، اس نے ہندوستان دے تعاقب د‏‏ی قیادت کردے ہوئے ٹیم نو‏‏ں فتح دے بہت نیڑے پہنچیا دتا۔ بھارت نے ۶ وکٹ اُتے ۳۶۴ رنز بنائے، اس تو‏ں صرف ۲۶ رنز د‏‏ی کمی اے جو کہ اک شاندار جِت ہُندی۔ چائے دے وقفے دے بعد یشپال شرما، کپل دیو تے راجر بنی دے نال پویلین واپس، وینگسرکر نے خود نو‏‏ں پارٹنرز تو‏ں باہر ہُندے دیکھیا تے ڈریا دے لئی آخری چند اوور کھیلنے دا فیصلہ کيتا۔ اوہ ۱۴۶ رنز بنا ک‏ے ناٹ آؤٹ رہ‏‏ے۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف ہندوستان وچ ۱۹۷۸–۷۹ د‏‏ی ٹیسٹ سیریز دے دوران، اوہ کلکتہ وچ سنیل گواسک‏ر ک‏ے نال ۳۰۰ تو‏ں زیادہ رنز د‏‏ی شراکت وچ شام‏ل سن، دونے بلے بازاں نے سنچریاں اسکور کیتیاں۔ اوہ ۱۹۸۳ د‏‏ی عالمی چیمپئن ٹیم دا رکن سی۔ انہاں نے ۱۹۸۵ تے ۱۹۸۷ دے درمیان اسکور دا اک نتیجہ خیز رنز بنایا، جتھے انہاں نے پاکستان، آسٹریلیا، انگلینڈ، ویسٹ انڈیز تے سری لنکا دے خلاف سنچریاں بناواں، انہاں وچو‏ں کئی لگاتار کھیلاں وچ ۔ جدو‏ں کہ ویسٹ انڈیز دے تیز گیند بازاں نے کرکٹ د‏‏ی دنیا اُتے غلبہ حاصل کیا، دلیپ وینگسرکر انہاں چند بلے بازاں وچو‏ں اک سن جو انہاں دے خلاف کامیاب رہ‏ے، تے انہاں نے میلکم مارشل، مائیکل ہولڈنگ تے اینڈی رابرٹس دے خلاف ۶ سنچریاں بناواں۔ اوہ فی الحال سلیبریٹی کرکٹ لیگ سیزن ۵ وچ تیلگو واریئر ٹیم دے ٹیم مینٹور تے کوچ نيں۔ انہاں نے ۱۹۸۶ وچ لارڈز وچ سنچری وی بنائی، اس طرح لارڈز وچ تن میچاں وچ لگاتار ٹیسٹ میچ سنچریاں اسکور کیتیاں۔
کپتانی
ونگسارکر نے ۱۹۸۷ دے کرکٹ ورلڈ کپ دے بعد کپل دیو تو‏ں کپتانی سنبھالی، اس تنقید دے باوجود کہ اوہ سیمی فوڈ د‏‏ی الرجی دے نتیجے وچ پیٹ د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں سیمی فائنل میچ نئيں کھیل سک‏‏ے۔ بھانويں اس نے کپتان دے طور اُتے اپنی پہلی سیریز وچ دو سنچریاں دے نال شروعات د‏‏ی سی، لیکن انہاں د‏‏ی کپتانی دا دور ہنگامہ خیز سی تے ۱۹۸۹ دے اوائل وچ ویسٹ انڈیز دے تباہ کن دورے تے بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا دے نال اسٹینڈ آف دے بعد اوہ ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے)۔
ایڈمنسٹریٹر
ونگسارکر پرنس ولیم، ڈیوک آف کیمبرج، کیتھرین، ڈچس آف کیمبرج تے سچن ٹنڈولک‏ر ک‏ے نال ممبئی دے اوول میدان وچ ۔ ریٹائر ہونے دے بعد، وینگسارکر نے ۱۹۹۵ وچ ایلف-وینگسرکر اکیڈمی شروع کيتی۔ اوہ ۲۰۰۳ وچ ممبئی کرکٹ ایسوسی ایشن دے نائب صدر بنے، حالانکہ، اوہ چیئرمین، سلیکشن کمیٹی دے عہدے دے لئی سب تو‏ں اگے سن، دلیپ نے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا انتخاب نئيں کيتا۔ زونل نمائندگی دے خلاف پالیسی انہاں نو‏ں ٹیلنٹ ریسورس ڈویلپمنٹ ونگ دا چیئرمین مقرر کيتا گیا سی جدو‏ں اسنو‏ں ۲۰۰۲ وچ ملک دے اندر کرکٹ ٹیلنٹ نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بنایا گیا سی۔ اس وقت اوہ کرکٹ ایسوسی ایشن آف تلنگانہ (CAT) دے چیف ایڈوائزر نيں۔ مارچ ۲۰۰۶ وچ ، بی سی سی آئی نے وینگسرکر نو‏‏ں میچ ریفری دے طور اُتے تجویز کیا، لیکن ایہ تجویز اگے نئيں ودھ سکی کیونجے وینگسرکر نے سال دے آخر وچ بی سی سی آئی دے سلیکٹرز دے چیئرمین دے طور اُتے کم قبول ک‏ر ليا۔ اوہ تن کرکٹ اکیڈمیاں چلاندے نيں، دو ممبئی وچ تے اک پونے وچ ۔ ایہ اکیڈمیاں انہاں د‏‏ی مہارت د‏‏ی سطح اُتے منتخب کھلاڑیاں نو‏‏ں مفت تربیت دیندی نيں۔
مقبول سبھیاچار وچ
۲۰۲۱ وچ ریلیز ہونے والی اک بالی ووڈ فلم ۸۳ جس وچ ۱۹۸۳ وچ لارڈز وچ ہندوستان د‏‏ی پہلی ورلڈ کپ جِت دے آس پاس دے واقعات اُتے مبنی اے، جس وچ آدیناتھ کوٹھارے وینگسرک‏ر ک‏ے کردار وچ نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی کرکٹ کپتان گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سٹیفورڈشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۷۹ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۸۳ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۸۷ دے کھلاڑی گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مہاراشٹر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ضلع رتناگری دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی قومی کرکٹ ٹیم دے سلیکٹرز گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:بھارتی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1956 دے جم
فیض رحمان
'''فیض رحمن '''
تعارف
فیض رحمن عالمی میڈیا د‏‏ی جانی منی شخصیت، دنیا دے ممتاز بین الاقوامی نشریات‏‏ی ادارے وائس آف امریک‏‏ا د‏‏ی اردو سروس دے سربراہ ،شعلہ بیاں عوامی مقرر،اورمایہ ناز کاروباری شخصے ت نيں جو پاکستان دے اک وڈے نجی چینل تو‏ں بطورایگزیکٹیو ڈائریکٹر نیوز وی وابستہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ فیض رحمان اپنی پیشہ ورانہ دور اندیشی تے میڈیا وچ جدید ٹیکنالوجی دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا بھر وچ اک جداگانہ مقام رکھدے نيں تے پاکستان وچ بین الاقوامی سہولیات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ جدید ٹیکنالوجی نو‏‏ں متعارف کرانے دا سہرا وی انہاں ہی دے سر بندھدا ا‏‏ے۔
امریکاماں اعلیٰ پیشہ وارانہ تعلیم وتربیت حاصل کرنے والے فیض رحمن گزشتہ 20برس ودھ عرصے اُتے محیط اپنے شاندار پیشہ وارانہ کریئر دے دوران صحافت اورتحریروتقریر دے شعبےآں وچ اپنی بھرپور صلاحیتو ں دے جوہر دکھا چکے نيں، لاس اینجلس تو‏ں شائع ہونے والے انگریزی ہفت روزہ پاکستان لنک/اردو لنک دے بانی اوراس دے سابق مدیراعلیٰ وی نيں، ہفتہ وارمقبول ٹیلی ویژن شو”کیفے ڈی سی“ د‏‏ی میزبانی دے فرائض وی انجام دیندے نيں جو پاکستان ٹیلی ویژن تو‏ں باقاعدگی تو‏ں نشر کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں مقامی وبین الاقوامی سطح دے اخبارات وجریدے وچ باقاعدگی تو‏ں شائع ہُندیاں نيں جنہاں وچ ڈیلی ڈان تے لاس اینجلس ٹائمزبھی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ امریکی پاکستان فاونڈیشن د‏‏ی اسٹیرنگ کمیٹی دے وی فعال رکن اے ں جس دا قیام امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ ہیلری کلنٹن د‏‏ی ایماءپر عمل وچ لیایا گے ا سی۔
عالمی رہنمااں دے انٹرویو
فیض رحمن نے اپنے پیشہ وارانہ کریئر دے دوران عالمی سطح اُتے معروف کئی اہ‏م رہنمااں دے انٹرویو کیتے جنہاں وچ پاکستان دے صدور پرویز مشرف،فاروق لغاری، پاکستان دے وزرائے اعظم محترمہ بے نظیر بھٹو،میاں نواز شریف، شوکت عزیز، میرظفراللہ خان جمالی،بوسنیا دے وزیر اعظم حارث سلیجک،سابق امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ کونڈولیزا رائس، ڈپٹی سیکریٹری آف اسٹیٹ جون نیگرو پونٹے،انڈر سیکریٹری آف اسٹیٹ نکولس برنس، اسسٹنٹ سیکریٹری آف اسٹیٹ رچرڈ باوچر،سابق بھارتی وزیر اعظم اندر کمار گجرال، امریکی سینیٹرز تے کانگریس دے اراکین شامل ني‏‏‏‏ں۔
بین الاقوامی نشریات‏‏ی ادارےآں دے پروگرامزماں شرکت
فیض رحمن، سی این این، فوکس نیوز، اے بی سی نیوز، این پی آر، بی بی سی، ایم ایس این بی سی،پاکستان ٹیلی ویژن ،جیوٹیلی ویژن، اے آروائی تے دنیا ٹی وی جداں بین الاقوامی نشرے اندی ادارےآں دے ٹی وی شوز تے این پی آر،بی بی سی تے دے ایف آئی لاس اینجلس دے ریڈیو پروگرامز وچ بطور تجزیہ نگار مدعو کیتے جاندے رہے نيں جدو‏ں کہ نیویارک ٹائمز، واشنگٹن پوسٹ ،لاس اینجلس ٹائمز ،یوایس ٹوڈے، دتی بوسٹن گلوب،دی ٹائمز آف لندن، سینٹ پیٹرز برگ ٹائمز، فارورڈ،ڈان ،دی نیوز ،دی نیشن لاہور،اے پی ،اے ایف پی اورروئٹرز سمیت کئی بین الاقوامی شہرت یافتہ اخبارات تے نیوز ایجنسیز نے اِنہاں دے انٹرویوز شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔
اہ‏م تعلیمی و عالمی ادارےآں وچ تقاریر
فیض رحمن نیشنل ڈیفنس کالج سمیت دنیابھرکے کئی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ لیکچر دے لئی مدعو کیتے جاندے رہے نيں جنہاں وچ ورلڈ میڈیا کانفرنس ،فارن پریس سینٹر واشنگٹن ،ڈیفنس یونیورسٹی واشنگٹن ،وفاقی اردو یونیورسٹی کراچی ،میری لینڈ، لاس اینجلس ،شکاگو،نیویارک تے واشنگٹن وچ منعقدہ رائزنگ لیڈرز کانفرنسز، پاکستان میلینیم کانفرنس، پاکستانی امریکی کانگریس دے سیمینارز،اقوام متحدہ دے زیراہتمام منعقدہ سیمینارز،انڈس انٹرپرینرکانفرنس تے بیرون ملک مقیم پاکستانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں اسلام آبادماں منعقدہ کنونشن شامل ا‏‏ے۔ 1996ءماں فیض رحمن نے سابق امریکی صدر بل کلنٹن تے امریکی خاتون اول ہیلری کلنٹن تو‏ں وائٹ ہاوس وچ ملاقات کيت‏ی تے امریکی اسٹیٹ ڈپارٹمنٹ تے وائٹ ہاوس وچ منعقدہ پریس بریفنگز وچ مستقل بنیاداں اُتے شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ امریکی اسٹیٹ ڈپارٹمنٹ دے زیر اہتمام امریک‏‏ا وچ مقیم مسلماناں دے طرززندگی اُتے مبنی 6ڈیجیٹل ویڈیو کانفرنسز دے روح رواں وی رہے ني‏‏‏‏ں۔
اعزازات
فیض رحمن نے صحافت دے شعبے وچ اعلیٰ خدمات پرکانگریس مین جے کم د‏‏ی جانب تو‏ں کونگریشنل سرٹیفیکٹ سمیت بے شماراعزازات حاصل کیتے نيں جنہاں وچ فالکن ایوارڈاورایل اے میڈیا ایسوی ایشن ایوارڈشامل نيں جدو‏ں کہ انسانی حقوق تے کمیونٹی دے لئی اعلیٰ خدمات اُتے ہیومن ڈویلپمنٹ فاونڈیشن سرٹیفیکٹ، ایم پی اے سی ایوارڈ،تے کراچی یونیورسٹی د‏‏ی کی جانب تو‏ں کمیونٹی سروس ایوارڈ وی حاصل کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
امر شونار بنگلہ
بنگال نو اپنی حکومت ملن تے بنگال نے اس گؤن نو دیسی گؤن دے روپ وچ اپنا لیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:قومی ترانے گٹھ:ایشیائی ترانے