cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ارنب گوسوامی
پیشہ ورانہ زندگی
این ڈی ٹی وی وچ آنے تو‏ں پہلے ارنب گوسوامی نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دے سفر دا آغاز دی ٹیلیگراف (کلکتہ) تو‏ں کیتا جتھ‏ے اوہ اک سال اخبار دے مدیر رہ‏‏ے۔ فیر 1995ء وچ انہاں نے این دتی ٹی وی وچ کم کرنا شروع کیتا جتھ‏ے اوہ خبرنامہ دے میزبان سن تے اوہ نیوز ٹو نائٹ نامی اک پروگرام د‏‏ی رپورٹنگ کردے سن ۔ جلد ہی ارنب این ڈی ٹی وی دا اہ‏م حصہ (1998ء) بن گئے۔ انہاں نے نیوز آور نامی پروگرام د‏‏ی میزبانی د‏‏ی (1998ء-2003ء)، نیوز آور اخباری تجزیہ اُتے مبنی نشریات اُتے مشتمل سب تو‏ں طویل چینل رہیا اے، اِنّا طویل اخباری تجزیہ کسی دوسرے چینل اُتے نئيں دکھایا جاندا سی ۔ این ڈی ٹی وی 24x7 دے سینئر ایڈیٹر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پورے چینل دے ذمہ دار سن ۔ اوہ اس چینل دے بلند پایہ اخباری تجزیہ پروگرام نیوز نائٹ دے میزبان وی رہ چکے نيں، جس د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏‏ں 2004ء وچ سب تو‏ں بہتر اخباری میزبان دا انعام وی ملیا سی ۔ انہاں نے تقریبا 10 سال کم کیا، فیر انہاں نے ٹائمز ناؤ نامی نیوز چینل شروع کیتا۔ جس وچ اوہ نیوز آور نامی پروگرام دے میزبان سن ۔ اس پروگرام وچ انتہائی معروف شخصیتاں آچکيتیاں نيں مثلاً پرویز مشرف، راہل بجاج وغیرہ۔ 11 جولائ‏ی 2006ء وچ ممبئی ٹرین بم دھماکے دے وقت 26 گھینٹے د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی جس وچ انہاں نے 200 تو‏ں ودھ رہنماواں دے انٹرویو لئی سن ۔ 65 گھینٹے تو‏ں زیادہ عرصہ تک انہاں نے 26/11 ممبئی دہشت گردانہ حملےآں د‏‏ی رپورٹنگ د‏‏ی سی۔ اسی دوران وچ انہاں نے اک ہور شو "فرینکلی اسپیکنگ ود ارنب" د‏‏ی میزبانی کی، جس وچ کچھ معروف شخصیتاں وی آئیاں، مثلاً بھارت دے وزیر اعظم نریندر مودی، بے نظیر بھٹو، سابق برطانوی وزیر اعظم گورڈن براؤن، افغانستان دے صدر حامد کرزئی، جلاوطن دلائی لاما، سونیا گاندھی تے راہل گاندھی وغیرہ۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں وی لکھایاں نيں، مثلاً کمپیٹیبل ٹیررزم، دتی لیگل چیلنج وغیرہ۔ 1 نومبر 2016ء نو‏‏ں ارنب نے ٹائمز ناؤ د‏‏ی ادارت تو‏ں استعفا دے دتا۔
اعزازات
ارنب گوسوامی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صحافتی خدمات اُتے بوہت سارے اعزاز ملے نيں :
باہرلے جوڑ
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:آسامی صحافی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن صحافی گٹھ:بھارتی مرد صحافی گٹھ:سینٹ انتونی کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:فضلاء ہندو کالج، دہلی یونیورسٹی گٹھ:گوہاٹی دیاں شخصیتاں
ویکٹر سپیس
ایداں دے عناصر دا مجموعہ جتھ‏ے جمع/تفریق دے عمل ممکن ہون تے عناصر نو‏‏ں چھوٹا وڈا کيتا جا سکدا ہو، سمتیہ مکان کہلاندا ا‏‏ے۔ ہن اسيں مکمل تعریف دیندے نيں۔ جے کسی مجموعہ V دے عناصر X، Y، Z، وغیرہ مندرجہ ذیل قواعد اُتے پورے اتراں، تاں ایداں دے مجموعہ نو‏‏ں سمتیہ مکان کدرے گے تے عناصر نو‏‏ں سمتیہ:
قواعد
اعداد a، b، وغیرہ دے لئی
انگریزی وچ سمتیہ نو‏‏ں vector تے سمتیہ مکان نو‏‏ں vector spaceکہندے نيں۔
مثال \mathbb{R}^2
فائل:Simtia vetor single.png اک مُسْتَوی (Plane)ماں کسی وی نکتہ نو‏‏ں دو پیمائشاں دے ذریعہ ڈھونڈا جا سکدا اے، اک ابتدا (origin) مقرر ک‏ر ک‏ے، افقی پیمائیش نو‏‏ں عموماً x لکھیا جاندا اے تے عمودی پیمائیش نو‏‏ں y۔ اس طرح اس نکتہ نو‏‏ں عموماً (x, y) لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دو اعداد (جو میدان \mathbb{R} وچ نيں) نو‏‏ں اک میٹرکس دے بطور یاں
لکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ یعنی پلین دے کسی وی نکتہ نو‏‏ں بطور سمتیہ یاں
کو قطبی صورت وچ مطلق قیمت
اور زاویہ
شکل 2 وچ نکتہ (x=a, y=b) نو‏‏ں سمتیہ U تو‏ں دکھایا اے، جتھ‏ے ابتدا (x=0, y=0) اُتے ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح شکل 2 دے نکات نو‏‏ں سمتیہ دے روپ وچ (بطور میٹرکس) ایويں لکھدے نيں:
اب سمتیہ U تو‏ں سمتیہ V د‏‏ی طرف ہٹاؤ سمتیہ R تو‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں میٹرکس ریاضی دے قواعد دے مطابق ایويں لکھیا جا سکدا اے
غور کرو کہ سمتیہ R د‏‏ی سمت نکتہ (x=a, y=b) تو‏ں نکتہ (x=c, y=d) سیدھی لکیر د‏‏ی طرف اے تے سمتیہ د‏‏ی لمبائی (مطلق قیمت) انہاں نکات دے درمیان وچ سیدھی لکیر وچ فاصلہ ا‏‏ے۔ اس لئی اس سمتیہ نو‏‏ں انہاں نکات دے درمیان وچ ہٹاؤ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وی دیکھو کہ سمتیہ R چونکہ دو نکتاں دے درمیاں اے، اس لئی جے ابتدا نو‏‏ں کسی تے نکتہ اُتے لے جایا جائے، تاں اس دا اس سمتیہ R اُتے کوئی اثر نئيں پئے گا۔ اس لئی اکثر کہیا جاندا اے کہ سمتیہ ایسی شے اے جو اک مطلق قیمت (magnitude) تے مکان وچ اک رُخ (direction) تو‏ں تعریف ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اسی طرح نکتہ (x=c, y=d) تو‏ں نکتہ (x=e, y=f) دے درمیان وچ ہٹاؤ سمتیہ G اے، جو سمتیہ V نو‏‏ں سمتیہ W وچو‏ں تفریق ک‏ر ک‏ے حاصل ہُندا ا‏‏ے۔
فرض کرو کہ اسيں نکتہ (x=a, y=b) تو‏ں نکتہ (x=c, y=d) ہٹتے نيں (سمتیہ R ) تے فیر نکتہ (x=e, y=f) د‏‏ی طرف ہٹ جاندے نيں (سمتیہ G )۔ ہن ساڈا کُل ہٹاؤ سمتیہ B اے جو سمتیہ R تے سمیتہ G د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔
غور کرو کہ سمتیہ B صرف اپنے شروع تے آخر دے نکات تو‏ں نکل آندا اے (سفر د‏‏ی ابتدا تے آخری منزل تے درمیانی منزل تو‏ں آزاد اے )۔
اب چونکہ سمتیہ اپنی مطلق قیمت تے رُخ تو‏ں تعریف ہوئے جاندا اے، اس لئی کسی سمتیہ نو‏‏ں اس دے متوازی گھسیٹا جا سکدا ا‏‏ے۔ شکل 3 وچ اساں سمتیہ R، B، W، نو‏‏ں گھسیٹ کر انہاں د‏‏ی دُم ابتدا اُتے رکھ د‏تی نيں۔
سمتیہ تفریق: جیومیٹری
اب جیومیٹری دے نقطہ نظر تو‏ں سمتیہ تفریق اُتے نظر ڈالدے نيں۔ سمتیہ B وچو‏ں R نو‏‏ں تفریق ک‏ر ک‏ے سمتیہ G ملدا اے، G=B-R۔ اس دا طریقہ ایويں ہويا کہ B تے R د‏‏ی دُماں ملیا دو تے R دے سر تو‏ں B دے سر تک سمتیہ فرق G ا‏‏ے۔
سمتیہ جمع: جیومیٹری
اسی طرح جیومیٹری دے نقطہ نگاہ تو‏ں سمتیہ جمع اُتے نظر ڈالدے نيں۔ سمتیہ R تے G نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے سمتیہ B ملدا اے، B=R+G۔ اس دا طریقہ ایويں ہويا کہ سمتیہ G د‏‏ی دُم سمتیہ R دے سر دے نال جوڑو تے فیر R د‏‏ی دُم تو‏ں G دے سر تک سمتیہ جمع B ا‏‏ے۔
مثال \mathbb{R}^n
بعینہ مکان وچ نکتاں نو‏‏ں بطور  میٹرکس لکھیا جا سکدا اے تے ایہ نکتے اک سمتیہ مکان بنا‏تے نيں۔ (یاد رہے کہ بعض اوقات نکات نو‏‏ں بجائے  میٹرکس دے اک  میٹرکس دے بطور وی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔) اک سمتیہ نو‏‏ں ایويں لکھیا جائے گا:
مثال دے طور اُتے تن رُخی مستطیل مکان وچ کِسے جسم دا مقام تن پیمائیشاں z، y ،x، تو‏ں دتا جا سکدا اے تے اس طرح اس جسم د‏‏ی سمتار وی تن اعداد تو‏ں دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح وقت k اُتے جسم دے مقام تے سمتار اُتے مبنی 6رُخی سمتیہ ایويں لکھیا جا سکدا اے:
مدیدی سمتیہ
ایداں دے سمتیہ دا مجموعہ، جنہاں دے خطی اجتماع تو‏ں مکان دا کوئی وی سمتیہ بن جاندا ہو، اس مکان دے لئی مدیدی سمتیہ (spanning vectors) دا مجموعہ کہلاندا ا‏‏ے۔ شکل 4 وچ دا مستوی دکھایا گیا ا‏‏ے۔ سرخ دھُرا اُتے واقعہ سمتیہ
(شکل 4 وچ سرخ نکتے) دے قدرتی بنیاد سمتیہ کہلاندے نيں، کیونجے  مکان دا کوئی وی نکتہ انہاں دو سمتیاں دے لکیری تولیف دے طور اُتے لکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مثلاً نکتہ(x,y) ایويں لکھ سکدے نيں:
غور کرو کہ سرخ دھُرا د‏‏ی بجائے اسيں سبز دھُرا وی استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ اس دے لئی شکل 4 وچ سبز نکتاں تو‏ں دو سمتیہ دکھائے گئے نيں، جو (سرخ دھُرا دے حوالے تو‏ں ) ایويں نيں:
اور
اب نکتہ (x,y) نو‏‏ں انہاں سبز سمتیہ دے لکیری تولیف دے طور اُتے ایويں لکھیا جا سکدا اے:
یعنی سرخ دھُرا دے نکتہ (x,y) نو‏‏ں سبز دھُرا وچ نکتہ (a,b) کہیا جائے گا۔ دوسرے لفظاں وچ جو نکتہ مدیدی سمتیہ e0, e1 دے حوالے تو‏ں (x=0.8, y=1.4) سی، اوہی نکتہ مدیدی سمتیہ v0, v1 دے حوالے تو‏ں (a=1.56, b=0.42) اکھوائے گا۔
اب e0, e1, v0, v1 وی اک مدیدی سمتیہ دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اس مجموعہ د‏‏ی مدد تو‏ں اسيں ايس‏ے (x=0.8, y=1.4) نکتہ نو‏‏ں لکھ ک‏ے دیکھدے نيں:
یا
غور کرو کہ اس میٹرکس دے ستون مدیدی سمتیہ نيں تے سانو‏ں ایہ یکلخت لکیری مساوات دا نظام
حل ک‏ر ک‏ے c0, c1, c2, c3 کڈنا نيں۔ ہن چونکہ مساوات صرف دو نيں جدو‏ں کہ متغیر چار، اس لئی اسيں کسی وی دو متغیر نو‏‏ں اپنی مرضی د‏‏ی قیمت دے ک‏ے باقی دو متغیر د‏‏ی قیمتاں مساوات تو‏ں کڈ سکدے نيں۔ دوسرے لفظاں وچ مساوات دے لامحدود حل نيں، جنہاں وچو‏ں چند ایہ نيں: اس تو‏ں پتہ چلا کہ مدیدی سمتیہe0, e1, v0, v1 دے حوالہ تو‏ں نکات دا اک واحد روپ نئيں۔ شکل 4 تو‏ں ظاہر اے کہ وچ کوئی وی دو سمتیہ جو آپس وچ متوازی نہ ہون، نکات دا واحد روپ نکالنے دے لئی کافی نيں۔  وچ دو تو‏ں زیادہ سمتیہ چننے تو‏ں اک ہی نکتہ دے بوہت سارے روپ ممکن ہوئے جاندے نيں۔ ایہ گل سانو‏ں اگلے موضوع بنیاد سمتیہ د‏‏ی طرف لے جاندی ا‏‏ے۔
بنیاد سمتیہ
تفصیلی مضمون: بنیاد سمتیہ
جداں کہ اُتے بیان ہويا کہ ایداں دے سمتیہ دا مجموعہ جنہاں دے لکیری تولیف (linear combination) تو‏ں سمتیہ مکان دا کوئی وی سمتیہ v ایويں لکھیا جا سک‏‏ے:
ایداں دے مجموعہ نو‏‏ں مدیدی سمتیہ کہندے نيں تے نو‏‏ں انہاں مدیدی سمتیے دے حوالے سے
کو سمتیہ v کی صورت (representation) کہندے نيں۔ اساں دیکھیا کہ ایسا ممکن ہوئے سکدا اے کہ کسی مدیدی سمتیہ مجموعہ دے حوالہ تو‏ں اک ہی سمتیہ د‏‏ی اک تو‏ں زیادہ صورتاں ممکن ہون۔
بنیاد سمتیہ (تعریف)
مدیدی سمتیہ دا ایسا مجموعہ جس دے حوالہ تو‏ں مکان دے کسی وی سمتیہ د‏‏ی صرف اک واحد صورت ممکن ہو، ایداں دے مجموعہ نو‏‏ں سمتیہ مکان دا بنیاد سمتیہ مجموعہ (basis vectors) کہندے نيں۔
مسلئہ اثباندی (بنیاد سمتیہ د‏‏ی لکیری آزادی)
بنیاد سمتیہ مجموعہ دے تمام سمتیہ آپس وچ باہمی لکیری آزاد ہُندے نيں۔ یعنی بنیاد سمتیہ مجموعہ وچو‏ں کسی سمتیہ نو‏‏ں باقی ماندہ بنیاد سمتیہ دے لکیری تولیف دے طور اُتے نئيں لکھیا جا سکدا۔ دوسرے لفظاں وچ جے بنیاد سمتیہ دا مجموعہ اے، تاں درج زیل مساوات دا کوئی حل ممکن نئيں
یعنی ایداں دے کوئی نئيں جو اس مساوات د‏‏ی تسکین کر سکن۔
\mathbb{R}^n وچ قدرتی بنیاد سمتیہ
وچ تھلے دتے قائم الزاویہ بنیاد سمتیہ دے مجموعہ نو‏‏ں دا قدرتی بنیاد سمتیہ (مجموعہ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مثال
شکل 4 وچ دے لئی ایہ جوڑے بنیاد سمتیہ دا کردار ادا ک‏ر سکدے نيں: یعنی کوئی وی دو ایداں دے سمتیہ جو آپس وچ متوازی نہ ہون، بنیاد سمتیہ دا کردار ادا ک‏ر سکدے نيں۔
بنیاد سمتیہ دے حوالے تو‏ں (منفرد) صورت
فرض کرو کہ سمتیہ مکان V دے بنیاد سمتیہ دا اک مجموعہ اے (ان بنیاد سمتیہ د‏‏ی تعداد n اے )۔ ہن V دے کسی وی سمتیہ v نو‏‏ں انہاں بنیاد سمتیہ دے لکیری تولیف دے طور اُتے ایويں لکھیا جا سکدا اے:
گویا اس بنیاد سمتیہ مجموعہ دے حوالے تو‏ں سمتیہ v د‏‏ی صورت نو‏‏ں دے اک رکن دے بطور ایويں لکھیا جا سکدا اے:
\mathbb{R}^n دے بنیاد سمتیہ دے حوالے تو‏ں صورت نکالنے دا طریقہ
وچ دتے گئے بنیاد سمتیہ دے مجموعہ دے حوالے تو‏ں کسی سمتیہ
کی صورت نکالنے دا طریقہ ایہ ا‏‏ے۔ بنیاد سمتیہ دے مجموعہ نو‏‏ں میٹرکس صورت وچ لکھو، یعنی ایسی میٹرکس جس دا ہر ستون اک بنیاد سمتیہ ہو:
جسنو‏ں زیادہ تفصیل وچ ایويں لکھیا جا سکدا اے (ہر ستون اک سمتیہ اے )
اب درج ذیل یکلخت لکیری مساوات دا نظام دا حل کڈھو
یہ حل
ان بنیاد سمتیہ دے حوالے تو‏ں سمتیہ X د‏‏ی صورت (representation) ہوئے گا۔
قائم الزاویہ بنیاد سمتیہ
ایداں دے بنیاد سمتیہ دا مجموعہ جس وچ شامل تمام سمتیہ آپس وچ قائم الزاویہ ہون، ایداں دے مجموعہ نو‏‏ں قائم الزاویہ (orthogonal) بنیاد سمتیہ دا مجموعہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی
دوسرے لفظاں وچ قائم الزاویہ بنیاد سمتیہ د‏‏ی میٹرکس
دے لئی ضروری اے کہ V^t V = I جتھ‏ے I شناخت میٹرکس ا‏‏ے۔
شکل 4 وچ ایہ جوڑے (جو آپس وچ نوے درجہ دے زاویہ اُتے نيں) قائم الزاویہ بنیاد سمتیہ دا جوڑا بنا‏تے نيں: یعنی وچ قدرتی بنیاد سمتیہ e0, e1 د‏‏ی میٹرکس
قائم الزاویہ (میٹرکس) ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح وچ بنیاد سمتیہ v0, v1 د‏‏ی میٹرکس
اُتے اساں "بنیاد سمتیہ دے حوالے تو‏ں صورت نکالنے دا طریقہ" دیکھیا۔ قائم الزاویہ بنیاد سمتیہ د‏‏ی صورت وچ c_0 د‏‏ی مساوات ایويں بندی اے:
دوسرے لفظاں وچ نکتہ (سمتیہ) X د‏‏ی سمتیہ v_0 اُتے پروجیکشن (projection) c_0 ا‏‏ے۔
سمتیہ ذیلی مکان
تفصیلی مضمون: لکیری ذیلی مکان
تعریف: ذیلی مجموعہ (subset): اک مجموعہ (set) دا ذیلی مجموعہ وچ اصل مجموعہ مٰٰاں موجود عنصر وچو‏ں کچھ عناصر ہون گے۔
سمتیہ مکان دے مجموعہ دا ایسا ذیلی مجموعہ جو خود وی اک سمتیہ مکان ہو، نو‏‏ں سمتیہ ذیلی مکان کہندے نيں۔ انگریزی وچ اسنو‏ں vector subspace کہندے نيں۔ کوئی وی ذیلی مجموعہ سمتیہ مکان دے قواعد 2 تو‏ں 5 پورے کريں گا۔ ایہ جاننے دے لئی ذیلی مجموعہ اک سمتیہ مکان اے یا نہٰاں، سانو‏ں صرف اسنو‏ں قواعد 1 دے لئی پرکھنا ہُندا ا‏‏ے۔
مثال: جے \ m \le n، تاں سمتیہ مکان د‏‏ی سمتیہ ذیلی مکان  ہوئے گی۔
فائل:simtia planes 3 2.png مثال: تصویر وچ معکب مکان د‏‏ی اک سمتیہ ذیلی مکان نیلے پلین تو‏ں دکھایا گئی ا‏‏ے۔  وچ سمتیہ تن اعداد (معکب د‏‏ی تن سمتاں X، Y، Z، د‏‏ی اطراف پیمائیش، ابتدا تو‏ں ) تو‏ں ایويں دتا جاندا اے،
، جدو‏ں کہ سمتیہ ذیلی مکان (نیلا پلین) اُتے سمتیہ ایويں اے
جو میٹرکس تفاعل دے ذریعہ ایويں لکھیا جا سکدا اے
غور کرو کہ اگرچہ نیلا پلین صرف دو رُخی اے مگر" قدرتی بنیاد سمتیہ" (e0,e1,e2) دے لحاظ تو‏ں فیر وی اس دا کوئی نکتہ لبھن دے لئی تن عدد چاہیے نيں۔ جے اسيں انہاں قدرتی بنیاد سمتیہ نو‏‏ں ایداں دے گھماواں کر دو بنیاد سمتیہ نیلے پلین دے متوازی ہوئے جاواں، تاں انہاں نويں بنیاد سمتیہ د‏‏ی رو تو‏ں نیلے پلین دا کوئی وی نکتہ لکھدے ہوئے تیسرا عدد صفر ہوئے گا۔ اس تناظر وچ لکیری استحالہ وچ مثال 1 وی دیکھو، جس د‏‏ی رو تو‏ں نیلے پلین دے کسی نکتہ نو‏‏ں لکھنے دے لئی دو عدد کافی ہوئے سکدے نيں۔ گویا نیلا پلین د‏‏ی سمتیہ ذیلی مکان اے جس دا بُعد (ڈائیمینشن) 2 ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:تجریدی الجبرا گٹھ:ریاضیا‏تی ساختاں گٹھ:سمتیہ گٹھ:خطی الجبرا گٹھ:نظریہ گروہ گٹھ:طبیعیاندی تصورات
انوپ ورک
رچناواں
1.تجربہ دے اتھرو (1971)
2.پوناں دا سرناواں (1981)
3.پپل دتا پتیا وے (1991)
4.دل اندر دریا (1993)
5.ماٹی ردن کریندی یار (1993)(گیت تے کویتاواں )
6.دکھ دسن دریا (1998)
پدویں
جنسک،"مجلس،'پٹیالہ سیکٹری تہذیبی منچ،مرکزی لکھاری سبھا (سیکھوں)''
اعزاز
1.مجلس،پنجابی یونیورسٹی،پٹیالہ ولوں 'روحاں تے روبرو' لئی اعزاز(1990)
3.پنجاب ساہت سبھا ،سنگرور ولوں اعزاز
انعام
بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب،پٹیالہ ولوں 'سرومنی پنجابی شاعر انعام(2001)
اڈیٹر
''مکتلا' (ساہتی رسالہ) ماسک ،پٹیالہ(1969–1971)
تصویراں
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شاعر
باک زیانگ
باک زیانگ شہر ویت نام دا اک شہر اے تے ویت نام دے صوبے باک زیانگ دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام گٹھ:ویت نام دے شہر گٹھ:ویت نام دے آباد تھاں گٹھ:ویتنام دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع نورڈ
نورڈ فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
کٹورا نہر
ایہہ نہر 1870-71 وچ دریا ستلج دے سجے کنڈھے توں گنڈا سنگھ والے دے لاگے کڈھی گئی سی، جس دا بیڈّ 55 فٹّ چوڑا اتے اس دی سمرتھّ 685 کیوسکس سی ۔ ایہہ نہر لگبھگ 34 کلومیٹر، اک پرانے نالے وچ وگدی سی اتے پھر اس دیاں چار شاکھاواں پکھوکی، اٹاری، چونیاں اتے نئیوال بن جاندیاں سن ۔ایہہ ساریاں حسین خان والا، کھڈیاں، دوبلی، گدڑپور، چونیاں، شامکوٹ، شیرگڑھ اتے لڈیاں وغیرہ پنڈاں نوں پانی دندیاں سن ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
چتر سنگھ پروانا
چتر سنگھ پروانا پنجاب دے شہر لائلپور وچ جنمیا تے مشہور کائیک تے گیت کار ہے۔اس گیت کار دی پہچان کتے والی کمپنی وچّ توے بھراؤن چلی آں گیت نال بنی سی۔اہنا دے قریب اک ہزار توں وی ودھ گیت لکھے نیں ۔
تصیل پنپائی
گٹھ:بلوچستان
چتر سنگھ پروانا
جیون
پروانہ دا جنم پاکستان دے شہر لائلپور وچّ ہویا سی۔دیس دی ونڈ توں بعد اوہناں دا پروار بھارت آ گیا۔اہنا نے اس دوران اوہناں نے چھپائی والے کارخانے وچّ اتے ڈیئری دا آدی دا کم وی شروع کیتا سی۔اوہ اس دوران گیت گاؤن اتے لکھن دا کم وی نالو-نالو ہی کردا رہا۔اوہ جسونت بھنورا نوں اپنا استاد مندا اے ۔ اسے طرحاں اوہناں دے لکھے گیتاں نوں سریندر کور دلی والی، جگموہن کور/کے. دیپ، کرمجیت دھوری، کلدیپ پارس، گردیال نما، سورن لتا، پریتم بالا، بلکار سدھو تے جگجیت زیروی وغیرا گائیکاں نے آپو اپنی آواز پردان کیتی اے ۔
رچناکاری
سری پروانا دی اپنی آواز وچ 35 توے تے اوہناں دے لکھے گیتاں دے ہورناں گائیکاں دیاں آوازاں والے 300 توں 400 دے قریب توے بازار وچ پرچلت ہوئے ۔
موجودہ حالت
ایہہ گائک/گیت کار اج-کلّ اکلتا دا جیون جیون لئی مجبور ہے۔ایہہ گائک اتے گیت کار نے اسدی دی زنانی کجھ سال پہلاں مر گئی سی اتے ہن بچیاں نے وی اس نوں چھڈ دتا اے ۔
حوالے
گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
ضلع بوزکرت
ضلع بوزکرت ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
صوبہ فو تھو
صوبہ فو تھو ویت نام دے 58 صوبےآں چوں اک اے ، اسدا راجگڑھ ویت تری شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام گٹھ:ویت نام دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا
تھیوفائلین
چیچک یا "ماتا" یا "سیتلا" اک بوہت عام وبائی مرض تھا۔ اس بیماری وچ چھوٹے وڈے دانے یا پھنسیاں تمام بدن تے کبھی بعض دوسرے مقام (مثلاً اکھ) اُتے نکلدی نیں، اس دے نال عموماً درد سر تے بخار تے درد کمر ہُندا اے، ایہ دانے ابتدا وچ سرخ تے پکنے اُتے سفیدی مایل ہوجاندے نیں تے انہاں وچ پیپ پڑ جاندی اے۔ 1970 دتی دہائی وچ عالمی ادارہ صحت نے عالمی پیمانے اُتے اس بیماری دے خلاف مدافعتی ٹیکے لگائے تے 1980ء وچ ایہ اعلان کر دتا کہ ہن ایہ بیماری دنیا توں ختم کیتی جا چکی اے۔ چیچک دا آخری مریض اکتوبر 1977ء وچ پایا گیا تھا۔ اندازہ اے کہ بیسویں صدی عیسوی وچ 30 توں 50 کروڑ لوگ اس بیماری توں ہلاک ہوئے۔
مسلم بن الحجاج
مسلم بن الحجاج حدیثاں دی کتاب صحیح مسلم دے لکھاری سن۔ علمائے اسلام دا اگرچہ ایہہ فیصلہ اے کہ قرآن مجید دے بعد امام بخاری دی کتاب صحیح بخاری دا مرتبہ اے تے فیر اسدے بعد صحیح مسلم دا ۔ اس نال امام مسلم دی عظمت دا اندازہ ہو جاندا اے ۔ پر کجھ علماء دا ایہہ وی خیال اے کہ صحیح مسلم دا درجہ جے صحیح بخاری توں اچا نئیں تے اسدے برابر ضرور اے ۔ کیونجے صحیح مسلم دیاں حدیثاں وی کافی تحقیق دے بعد جمع کیتیاں گئیاں نیں ، تے بعض اعتباراں نال امام مسلم دا درجہ امام بخاری نالوں ودھ اے ۔
جیون
امام مسلم دا پورا ناں ابوالحسن مسلم بن الحجاج بن مسلم القشیری بن دردین سی ۔ ابوالحسن اسدی کنیت سی تے عساکرالدین لقب سی ۔ قبیلہ بنوقشیر نال اسدا تعلق سی ، جہڑا عرب دا اک مشہور ٹبر سی ۔ ایران چ خراسان دا مشہور شہر نیشاپور اسدا وطن سی ۔ امام مسلم 203ھ یاں 206ھ چ پیدا ہوئے ، پر بوہتے علماء تے مورخاں دی تحقیق ایہہ وے کہ اوہ 206ھ چ جمے ۔ امام نووی شارح صحیح مسلم لکھدا اے کہ امام مسلم 206ھ چ پیدا ہوئیا ، 55 سال دی عمر پائی تے 24 رجب 261ھ نوں اتوار دے دن شام دے ویلے وفات پائی تے نیشا پور چ دفن ہوئے ۔
تعلیم تے تربیت
امام مسلم نے والدین دی نگرانی چ بہترین تربیت حاصل کیتی تےاس پاکیزہ تربیت دا ای ایہہ اثر سی کہ ابتدائے عمر توں آخری ساہ تک آپ نے پرہیزگاری تے دینداری دا جیون بسر کیتا ۔ کدے وی کسے نوں اپنی زبان توں برا نا آکھئيا ۔ ابتدائی تعلیم نیشاپور توں حاصل کیتی ۔
گٹھ:عرب گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:ایران گٹھ:محدث
کالج
کالج (انگریزی: College) (لاطینی: کالجیئم)، اوہ ادارا اے جتھے تعلیم دِتی جاندی اے۔ کالج دا درجہ سکول توں اُپر تے یونیورسٹی توں تھلے ہُندا اے۔ کالج دے پڑھیار نوں کالجیئیٹ آکھیا جاندا اے۔ کالج دیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں، جیہناں وچ عام تعلیمی کالج تے پیشاورانہ کالج شامل نیں۔ عمومن کالج دا الحاق کِسے یونیورسٹی یا بورڈ ناݪ ہُندا اے پَر کئی کالج خودمختار ہُندے نیں جیہناں کوݪ یونیورسٹیاں ونگوں ڈگری عطاء کرن دا چارٹر ہُندا اے۔
پیشا ورانہ کالج
پیشا ورانہ کالجاں وچ پیشا ورانہ تعلیم دتی جاندی اے۔ ایہناں دیاں وکھو وکھ قِسماں نیں۔
ڈِگری ایوارڈِنگ کالج
کئی کالج خود مختار ہُندے نیں، اوہناں دا کِسے یونیورسٹی یا بورڈ ناݪ الحاق نئیں ہُندا بلکہ اوہناں کالجاں نوں آپ ڈگریاں عطاء کرن دا اختیار ہُندا اے۔
انتخابی کالج
انتخابی اصطلاحات وچ وی کالج دا لفظ ورتیا جاندا اے۔ کِسے عہدے دار دا انتخاب کرن لئی مختلف حلقے بݨائے جاندے نیں اوہناں حلقیاں نوں وی کالج آکھیا جاندا اے۔ ایہ انتخابی کالج ہُندے نیں۔ جیس طرحاں امریکا وچ صدارتی الیکشن لئی انتخابی کالج بݨائے جاندے نیں۔
اشتقاقیات
لفظ "کالج" لاطینی فعل lego، legere، legi، lectum توں اے، "جمع کرنا، اکٹھا کرنا، چݨݨا" توں علاوہ preposition cum، "with" اس طرحاں ایہدا مطلب اے "اک ساتھ منتخب کردہ"۔ اس طرحاں "ساتھی" لفظی طور تے "اوہ افراد نیں جیہناں نوں اک ساتھ کَم کرن لئی منتخب کیتا گیا اے"۔ قدیم روم وچ اک کالجیئم اک "باڈی، گلڈ، کارپوریشن سی جو تعاون وچ متحد ہُندا سی؛ مجسٹریٹس، پریٹراں، ٹریبیونز، پادریاں، اوگرس؛ اک سیاسی کلب یا تجارتی حلقہ"۔ اس طرحاں اک کالج کارپوریشن یا کارپوریٹ باڈی دی اک شکل سی، اک مصنوعی قانونی شخص (جسم/کارپس) اپݨی قانونی شخصیت دے ناݪ، قانونی معاہدےآں وچ داخل ہوݨ، مقدمہ چلاؤݨ تے مقدمہ چلاؤݨ دی صلاحیت دے ناݪ۔ قرون وسطا دے انگلینڈ وچ پادریاں دے کالج سی، مثال دے طور تے چیپلاں وچ۔ جدید بچ جاݨ آݪےآں وچ انگلینڈ وچ رائل کالج آف سرجنز (اصل وچ لندݨ شہر دے اندر سرجنز دا گلڈ)، لندݨ وچ کالج آف آرمز (ہیرالڈک قانون نوں نافذ کرن آݪے ہیرالڈز دا اک ادارا)، اک الیکٹورل کالج (نمائندوں دے انتخاب لئی) وغیرہ شامل نیں۔ ، افراد دے سارے گروہاں نوں اک مخصوص کَم انجام دیݨ لئی "مشترکہ طور تے مُنتخب کیتا گیا" تے کِسے بادشاہ، بانی یا اتھارٹی وچ موجود دوسرے شخص دے ذِریعے مقرر کیتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:کالج گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:ادارے
دی ڈینائل آف ڈیتھ
دی ڈینائل آف ڈیتھ ارنسٹ بیکر دی 1973 وچّ لکھی اک کتاب ہے جو نفسیات اتے فلسفہ متعلق ہے۔ اس کتاب نوں 1974 وچّ لکھاری دی موت توں دو مہینے بعد عامَ غیر-گلپ لئی پلتزر انعام نال   اعزازیا گیا۔ ایہہ کتاب سورین کیرکیگارد، سگمنڈ فرائیڈ اتے اوٹو رینک دیاں رچناواں نوں بنیاد بناؤندی ہے۔
سار
اس کتاب وچّ بیکر مول روپ وچّ ایہہ وچار پیش کردا ہے کہ ساری انسانی رہتل اصل وچّ ساڈی موت دی جانکاری دے خلاف اک پرتیکاتمک سرکھیا ودھی ہے۔ بیکر کہندا ہے کہ منکھ دے جیون وچّ طبعی دنیا اتے  انسان ولوں سرجے ارتھاں دے سنکیتک سنسار وچّ دویت بھاوَ ہے۔ اس دویت دے دوجے حصے دی مدد لیکے سمچی منکھتا مرنشیلتا دی پریشانی توں پار ہون دے سمرتھّ ہے۔ پھر لوک کجھ اجیہا سرج لیندے ہن جاں اجیہی چیز دا حصہ بن جاندے ہن جس بارے اوہناں لگدا ہے کہ اوہ سدا رہیگی۔ اس طرحاں لوکاں نوں لگدا ہے کہ اوہ مہان بن گئے ہن اتے اوہ کدے نہیں مرنگے، چاہے اوہناں نوں انا پتہ ہندا ہے کہ اک دن اوہناں دا بھوتک شریر ضرور ختم ہو جاویگا۔ اس نال لوکاں نوں لگن لگّ جاندا ہے کہ اس سنسار دے وچّ اوہناں دے جیون دا کوئی ارتھ اتے مقصد ہے۔ اسنوں بیکر "امر ہون دا پروجیکٹ"(جاں کوسا سوئی) کہندا ہے۔
حوالے
گٹھ:پلتزر انعام جیتو کتاباں گٹھ:کتاباں
15ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:10ھ دی دہائی
کاروس فروگیلیگس
کاروس فروگیلیگس کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
16ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:10ھ دی دہائی
لکی شاہ صدر (ولی)
لکی شاہ صدر دا اصل ناں سید صدرالدین لکیاری سی۔ آپ دا شجرہ سید علی تو‏ں ملدا اے جنہاں نو‏ں چھٹو امرانی د‏‏ی شکایت اُتے عرب خلیفہ نے راجا دلوراء نو‏‏ں شکست دینے دے لئی سیہون بھیجیا سی تے فیر آپ نے لکی وچ رہائش اختیار کيتی سی۔
تعارف
تریخ تحفۃ الکرام دے مصنف علی شیر قانع ٹھٹوی دے مطابق سید علی نو‏‏ں راجا دلوراء نے اپنی بیٹی دتی جسنو‏ں مسلما‏ن بنانے دے بعد سید علی نے اپنے نکاح وچ لے لیا۔ سید علی نو‏‏ں چار بیٹے ہوئے۔ حضرت لکی شاہ صدر، سید علی دے پہلے نمبر بیٹے سید محمد دے فرزند ارجمند سن ۔
شجرہ نسب
علی شیر قانع ٹھٹوی دے بیان دے مطابق حضرت لکی شاہ صدر دا شجرہ حسب نسب اس طرح بندا ا‏‏ے۔ سید صدرالدین المعروف لکی شاہ صدر بن سید محمد بن سید علی بن سید عباس بن سید حسین بن سید ارشد بن سید زید بن سید جعفر بن سید عمران بن سید ہارون بن سید عبد اللہ بن اشرف بن قاسم بن عبد اللہ بن موسیٰ کاظم علیہ السلام۔
حالات زندگی
thumb|مزار دا بیرونی منظر لکی شاہ صدر پہلے آمری وچ رہندے سن ۔ بعد وچ اپنے والد محمد دے پاس لدی ميں سکونت اختیار کيتی۔ آپ ستويں صدی ہجری دے عظیم علما تے مشائخ وچو‏ں سن ۔ سندھی ادبی بورڈ جامشورو دے سماہی جریدے مہران دے جلد:2/1989 وچ لکی شاہ صدر دے لئی محقق ڈاکٹر عبد المجید سندھی نے درج کیا اے کہ “خواجہ معین الدین چشتی رحہ نے اپنی ملفوظات وچ ذکر کیا اے کہ سیوستان دے علاقے دے گائاں لدی ميں اک درویش شیخ صدرالدین محمد احمد نو‏‏ں اک جھوپئی وچ دیکھیا جو وڈا فیض والا تھا“۔ وضاحت وچ لکھدے نيں کہ ایہ حقیقت اے کہ ”چھیويں صدی ہجری دے آخر تے ستويں صدی ہجری د‏‏ی شوعات وچ لکی وچ حضرت صدرالدین رہندے سن ۔ شیخ لقب بزرگ یا اولیاء کرام دے لئی استعمال ہُندا اے “۔ کچھ مورخین نے لکی شاہ صدر دا صدرالدین محمد احمد دے ناں تو‏ں ذکر کیا ا‏‏ے۔۔ لکی شہر دا قدیم ناں لکی تیرتھ سی۔ حضرت سید صدرالدین د‏‏ی صوفیانہ اوصاف تے بزرگانہ شخصیت د‏‏ی وجہ تو‏ں لکی شاہ صدر (شہر) تو‏ں مشہور ہوئے گیا۔ لکی شاہ صدر نے وڈی عمر وچ وفات پائی۔ حضرت لکی شاہ صدر دا مزار لکی شاہ صدر (شہر) دے شمال-مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
کرامت
thumb|[[لکی شاہ صدر (شہر) دے نیڑے پہاڑاں وچ گرم پانی دے چشمے دا منظر]] لکی شاہ صدر (شہر) تو‏ں 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہاڑاں وچ گرم تے سرد پانی دے قدرتی چشمے وی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں چشماں دے نیڑے اک مسجد تے دو ہندو مندر وی ني‏‏‏‏ں۔ تے لکی شاہ صدر د‏‏ی زندہ کرامت ایہی اے کہ ایتھ‏ے دے گرم چشاں دے پانی وچ نہانے تو‏ں خارش یا کھجلی د‏‏ی بیماری ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے گرم چشمے گٹھ:پاکستان وچ تصوف گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی صوفیاء
ضلع بلدن
ضلع بلدن ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
پلتزر انعام
thumb پلتزر انعام اک امریکی انعام ہے جو ساہت، سنگیت اتے صحافت دے میداں وچّ ودھیا کم لئی دتا جاندا ہے۔
گٹھ:ساہتی انعام گٹھ:انعام
باتوم معاہدہ
سلطنت عثمانیہ تے تن ٹرانسکاکیشین ریاستاں: جمہوریہ آرمینیا ، آذربائیجان جمہوری جمہوریہ تے جمہوری جمہوریہ جارجیا دے وچکار معاہدہ بتوم اُتے 4 جون 1918 نو‏‏ں دستخط ہوئے۔ ایہ جمہوریہ آرمینیا تے آذربائیجان جمہوری جمہوریہ دا پہلا معاہدہ سی تے اس دے 14 آرٹیکل سن ۔
پس منظر
5 دسمبر 1917 نو‏‏ں ، روس تے عثمانیاں دے وچکار ایرزکن دے معاہد اُتے دستخط کیتے گئے ، جس وچ روس تے عثمانی سلطنت دے وچکار جنگ عظیم اول دے مشرق وسطی تھیٹر د‏‏ی قفقاز تے فارس مہم دا خاتمہ ہويا۔ 3 مارچ ، 1918 نو‏‏ں ، معاہدہ بریسٹ-لٹوسوک دے نال ، ایرزنکن دے معاہدے د‏‏ی پیروی کيتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلی جنگ عظیم تو‏ں روس دا نکل جانا سی ۔ 14 مارچ تے اپریل 1918 دے درمیان ، سلطنت عثمانیہ تے ٹرانسکاکیشین ڈائیٹ ( ٹرانسکاکیسیئن سیجم ) دے وفد دے وچکار ترابزون امن کانفرنس ہوئی۔ انور پاشا نے مذاکرات دے اختتام اُتے بریسٹ-لٹووسک وچ مشرقی اناطولیائی صوبےآں اُتے عثمانی حصول دے اعتراف دے عوض قفقاز وچ تمام عزائم نو‏‏ں ہتھیان سُٹن د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 5 اپریل نو‏‏ں ، ٹرانسکاکیشین وفد دے سربراہ اکی چخینکیلی نے بریسٹ لٹوزوک دے معاہدے نو‏‏ں ہور مذاکرات د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے قبول کیتا تے گورننگ باڈیاں نو‏‏ں پابند کیتا کہ اوہ اس عہدے نو‏‏ں قبول کرن۔ طفلیس وچ غالب موڈ بہت مختلف سی۔ آرمینیاں نے جمہوریہ اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ اپنے تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار جالٹ جنگ دا وجود تسلیم کرے۔ جنگاں فیر تو‏ں شروع ہوگئياں ، تے عثمانی فوج نے مشرق د‏‏ی نويں سرزمین نو‏‏ں عبور کرکے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں تک پہنچ گئی۔
معاہدہ
11 مئی نو‏‏ں ، باتومی وچ اک نويں امن کانفرنس دا آغاز ہويا۔ عثمانیاں نے اپنے مطالبات وچ طفلیس دے نال نال الیگزینڈروپول تے ایکمیڈازن نو‏‏ں وی شامل کیتا۔ اوہ ایہ وی چاہندے سن کہ کارس تے جولفا نو‏‏ں باکو تو‏ں جوڑنے دے لئی اک ریل روڈ تعمیر کيت‏ی جائے۔ نويں آرمینی ریاست ، جس دے ذریعے ٹرانسپورٹ راہداری چلائے گی ، نو‏‏ں مفت گزرنے دا حق دینا سی۔ جمہوریہ دے وفد دے ارمینی تے جارجیائی اراکین نے رکنا شروع کیتا۔ 21 مئی نو‏‏ں شروع ہوک‏ے ، عثمانی فوج اک بار فیر روسی آرمینیا دے انہاں علاقےآں وچ چلی گئی جو ستارہويں صدی تو‏ں سلطان دے ماتحت نئيں سن ۔ اس تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں سرداردارپت د‏‏ی لڑائی (مئی 21-22) ، کارا کلیس د‏‏ی لڑائی (1918) (مئی 24 تا 28) تے باش اباران د‏‏ی لڑائی (مئی 21-22) نو‏‏ں ہوئی۔
اس معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جدو‏ں کہ تیسری فوج یریوان سے 7 کلومیٹر تے ایکمیڈزین تو‏ں صرف 10 کلومیٹر دور پوزیشناں اُتے فائز سی۔ معاہدے د‏‏ی جانچ پڑتال تے مرکزی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں تصدیق کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس معاہدے دے پندرہ دن بعد ، آرمینیا تو‏ں آنے والے مندوبین نو‏‏ں قسطنطنیہ آنے دا کہیا گیا۔ ہتھیار ڈالے گئے علاقےآں وچ جنگ تو‏ں پہلے دے 1،250،000 باشندےآں د‏‏ی اکثریت آرمینیائی باشندےآں کيت‏ی سی ، صرف صوبہ یریوان دے سکیڈ سیکٹر وچ 400،000 تو‏ں زیادہ افراد سن ۔
دستخط
عثمانی طرف:
آرمینیائی طرف:
جارجیائی طرف:
حوالے
گٹھ:آرمینیا ترکی تعلقات گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے معاہدے گٹھ:سلطنت عثمانیہ
بلکار سدھو
بلکار سدھو بھارتی پنجاب دا پنجابی گائک اتے اداکار ہے۔
مڈھلی زندگی اتے کیریئر
بلکار سدھو دا جنم بھارتی پنجاب دے بٹھنڈہ ضلعے دے پنڈ پوہلا وچ، پیؤ روپ سنگھ سدھو اتے ماں چرنجیت کور دے گھر 10 اکتوبر 1973 نوں ہویا سی۔ دلجندر کور اوہدی پتنی ہے اتے اوہناں دیاں دو دھیاں اتے اک پتر ہے۔ اس نے گائن 'چ تنّ-وارن یونیورسٹی وچ سونے دا تمغہ حاصل کیتا ہے اتے اپنے چاچا، پرسدھ ڈھاڈی گائک گربخش سنگھ البیلا توں سنگیت سکھیا ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی سنگیت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:گلوکار
ضلع واز
واز فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
17ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:10ھ دی دہائی
ویت تری
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام دے شہر گٹھ:ویت نام دے آباد تھاں گٹھ:ویتنام دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ابھینا اہیر
ابھنا اک بھارتی ٹرانسجینڈر کارکن اے جو ٹرانسجینڈر لوکاں لئی نوکریاں دین متعلق تحریک چلاندی اے۔  ایہہ کجھ ادارےآں وچ کم کردی اے جویں، 'دا ہم سفر (ممبئی)، فیملی ہیلتھ انٹرنیشنل (FHI)، جونس ہوپکنس یونیورسٹی سینٹر فار کمیونیکیشن پروگرام (CCP)، ایچ آئی وی/ایڈز ایلائنس وغیرہ۔ ایہہ اک کلاکار وی اے جو 'ڈانسنگ کوین' دی بانی اے جو کہ ٹرانسجینڈر دا ڈانس گروپ اے۔  ۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک
18ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:10ھ دی دہائی
اپر ستلج برساتی نہراں
ستلج دریا وچوں حسینیوالا توں تھلے چار نہراں دریا دے سجے کنڈھے توں نکلدیاں سن، جنہاں نوں اپر ستلج برساتی نہراں کہندے ہن ۔
ایہہ سن : ایہہ نہراں دریا بیاس دے پرانے وہن دے اتر وچ اس کھیتر نوں پانی دندیاں سن جو اپر باری دوآب نہر نال سنچت علاقے دی حد توں تھلے سی
کٹورا نہر
ایہہ نہر 1870-71 وچ دریا ستلج دے سجے کنڈھے توں گنڈا سنگھ والے دے لاگے کڈھی گئی سی، جس دا بیڈّ 55 فٹّ چوڑا اتے اس دی سمرتھّ 685 کیوسکس سی ۔ ایہہ نہر لگبھگ 34 کلومیٹر، اک پرانے نالے وچ وگدی سی اتے پھر اس دیاں چار شاکھاواں پکھوکی، اٹاری، چونیاں اتے نئیوال بن جاندیاں سن ۔ایہہ ساریاں حسین خان والا، کھڈیاں، دوبلی، گدڑپور، چونیاں، شامکوٹ، شیرگڑھ اتے لڈیاں وغیرہ پنڈاں نوں پانی دندیاں سن ۔
ضلع چال، دینزیلی
ضلع چال ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
اپر ستلج برساتی نہراں
اپرسہاگ نہر
ایہہ نہر مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سمیں 1816 وچ پٹی گئی اتے اس دا ہیڈّ دریا ستلج دے سجے کنڈھے پنڈ لولا دے پاس سی اتے ٹیل پنڈ بونگاحیات پاس ۔ بیڈّ 60 فٹّ اتے ڈسچارج 1540 کیوسکس ایہہ نہر 1840 تکّ چلدی رہی اتے 1855 تکّ اس ولّ کسے دا دھیان نہ آیا جد اس نوں برطانوی راج نے اپنے ہتھاں وچ لے لیا | اس دیاں کلیرواناوالا، روپسرن، ہاجیچند اتے بھنگا دھالیوال ڈسٹریبیوٹریاں سن ۔
لوئر سہاگ نہر اتے پارا نہر
ایہہ نہراں مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے 1816 وچ سہاگ نالہ جہڑا ہڑ لیاؤندا سی، اس اپر ہیڈّ بنا کے پٹیاں گئیاں ۔ 1831 وچ اک ہور ہیڈّ بنا کے دیپالپور دے کھیتر نوں ڈھاہ دتا گیا ۔ برطانوی راج ویلے 1885-86 وچ اس نہر نوں نویں شکل دتی گئی اتے اس نوں دریا ستلج نال پنڈ لالو گدڑ (فاضلکا دے ساہمنے دریا دے دوجے پاسے) نیڑے میل کے، سرکاری ویسٹ لینڈ جو 142 مربع میل وچ سی، نوں پانی دتا گیا ۔ اس دیاں حویلی اتے موسیوال راج ڈسٹریبیوٹریاں سن ۔ اس دا بیڈّ 90 فٹّ اتے ڈسچارج 1420 کیوسکس ۔ نہر 53 کلومیٹر سہاگ نالے وچ وگدی سی تے پھر پارا نالہ وچ ۔ نہر دیاں دو شاکھاواں اک پارا نالے راہیں (پارا برانچ) اتے دوسری سہاگ نالے راہیں (سہاگ برانچ) سن ۔ ایہناں نہراں 'تے پیندی بھوئیں نال لگدے بہوابادی والے ضلعےآں دے کساناں نوں الاٹ کیتی گئی ۔ ٹھنڈھ دے موسم دوران ایہہ نہراں بند رہندیاں سن ۔ اس لئی آبادکاراں نوں اس موسم وچ سنچائی لئی کھوہ پٹن لئی کیہا گیا ۔ لوئر سہاگ نہر دی اک شاکھا پاکپٹن رجواہا اتے فریدپور سوآ سی ۔ ایہناں نہراں دے علاقے نوں سدا چلن والی دیپالپور نہر جہڑی ستلج ویلی پروجیکٹ ادھین بنی سی، اپر تبدیل کر دتا گیا | دیپالپور نہر حسینیوالا ہیڈّ ورکس توں دریا ستلج دے سجے کنڈھے توں کڈھی گئی سی، جہڑی پاکستان نال سندھو پانیاں دی سندھی(سندھ طاس معاہدہ) ادھین ہیڈّ توں بند کر دتی گئی سی.
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں برساتی نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
آدم یشاری
آدم یشاری کوسوو دے علاقے درینجا چ پریکاز چ جمیا ۔ اسنوں ظہیر پاجازیتی نال کوسوو لبریشن آرمی اسارن آلا وڈکا سمجھیا جاندا اے ۔ یشاری کوسوو لبریشن آرمی دا درینجا آپریشن زون دا کمانڈر سی ۔
اپنے بھائی حمزہ نال ، اسنے سرب فوجاں تے حملےآں تے فوجاں دے قتلاں چ حصہ لیا ۔ اک ویلے یوگوسلاو فوج نے ، کوسوو لبریشن آرمی دی عالمی حثیت مندے ہوئے ، اسنوں جنگی مجرم قرار دتا ، جس وجہ توں یوگوسلاو فوج نے 1998ء چ ملٹری ایکشن کیتا ۔ جولائی 1997ء چ یوگوسلاوی عدالت نے اسنوں دہشت گرد کاروائیاں دا مجرم قرار دتا جسدی بین القوامی انسانی حقاں دے گروہاں نے مذمت کیتی ۔ آدم یشاری مارچ 1998ء چ 50 دوجے لوکاں نال ماریا گیا ، جدوں یوگوسلاو فوج نے دونجی پریکاز چ اسدے ابائی کعر دی محاصرہ کیتا ۔
گٹھ:کوسووا گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:یورپی مسلمان گٹھ:البانیا گٹھ:البانوی شخصیتاں گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
تیلگو
تیلگو یاں تیلوگو ، ہندستان دی ریاست آندھراپردیش دی سرکاری بولی اے ، جہڑی دکھنی بھارت دیاں چار دراوڑی بولیاں چوں اک اے ۔ پر ایہہ گھبلے بھارت دی بولی دے ناں نال ماہرین لسانیات چ جانی پہچآنی جاندی اے ۔ اس بولی تے ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی بولی سنسکرت دا غلبہ ویکھئیا جا سکدا اے ۔ بھارت چ ہندی دے بعد سبتوں ودھ بولی جان آلی بولی تیلگو اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ہندستان
Telugu language
تحصیل کوئٹا
گٹھ:بلوچستان
ضلع چامیلی
ضلع چامیلی ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ثمر مبارک مند
پاکستان دے مشہور ایٹمی سائنسدان جو پاکستان جوہری توانائی کمیشن دے رکن رہے۔ 1998 وچ چاغی دے مقام اُتے پاکستان دے پہلے جوہری بم  دے دھماکیاں دی آزمائش کرنے والے عملہ دے سربراہ دی حیثیت توں عالمی شہرت حاصل ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی طبیعیات گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مہندسین گٹھ:پاکستانی طبیعیات دان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:پنجابی سائنسدان گٹھ:مسلم سائنس دان
کاروس رپیڈورس
کاروس رپیڈورس کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
تولی خان
تریخ
اپنے پیؤ دے حکم نال اسنے نیشاپور ، ہرات تے مرو دے علاقے فتح کیتے ۔ اسدی موت اپنے پیؤ دے جیوندیاں ای 1230ء چ ہوئی ۔
اولاد
تولی خان دی اولاد یوان مغل کہلا‏ندی سی ۔ تبت چ جا کے دلائی لامہ مشہور ہوئے ۔ تولی دے پتر قبلائی خان دا راجگھر "بائع" شہر سی ۔ تولی خان دا پتر منکو تخت تے بیٹھا تے اسنے اپنے بھائی ہلاکو خان نوں اک وڈی فوج دے کے ایران تے عراق دے علاقے فتح کرن لئی گھلئیا ۔ ہلاکو خان تے اسدی اولاد ایران تے عراق تے حکمران رہی تے بعد چ اینہاں نے اسلام قبول کر لئیا ۔ محمود خان غازان اینہاں چوں پہلا مسلمان حکمران سی ۔ چین ، منگولیا تے کوریا چ تولی خان دی اولاد نے بدھ مت اختیار کر لئیا ۔
جغرافیہ
تولی خان نوں اپنے پیؤ چنگیز خان ولوں کوریا ، تبت تے منگولیا دا علاقہ دتا گئیا ۔
تصیل سبی
گٹھ:بلوچستان گٹھ:ضلع سبی
19ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:10ھ دی دہائی
تصیل شاہرگ
گٹھ:بلوچستان
گدوڑا
گدوڑا اس مٹھیائی نوں کیہا جاندا اے جو پوتے دوہتے والے بزرگ دی موت توں بعد ونڈی جاندی اے۔ گدوڑا کھنڈ دی روٹی دی شکل دا بنیا ہندا اے۔ گدوڑا ونڈن نوں گدوڑا پھیرنا، بزرگ دا وڈا کرنا ، ہنگامہ کرنا وی کیہا جاندا اے۔ اس رسم نوں بڑھے دا ویاہ وی آکھیا جاندا اے کیونکہ کئی پروار پہلاں بھوگ توں بعد کویشر لاؤندے سن اتے رات نوں عورتاں گدا وی پاؤندیاں سن۔
گدوڑا بناؤن لئی پہلاں کھنڈ دی چاشنی بنائی جاندی اے۔ پھیر اس چاشنی نوں باٹیاں وچّ پا لیا جاندا اے۔ جدوں باٹیاں وچّ چاشنی جم جاندی اے تاں اس نوں باہر کڈھ کے ونڈ دتا جاندا اے۔ پہلاں ایہہ گدوڑا پٹڑی پھیر پنڈاں مطلب گوانڈھی پنڈاں دیاں پنچائتاں نوں وی بھیجیا جاندا سی پر اج کلّ گدوڑے دی جگہ ہور بھانت بھتیلیاں مٹھیائیاں نے لے لئی اے۔ کجھ پروار بھوگ توں واپس جان ویلے پتاسے وی ونڈ دندے ہن۔
حوالے
گٹھ:رسم رواج
چک 34 ج ب جنوبی
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تحصیل فیصل آباد صدر دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع فیصل آباد دے پنڈ گٹھ:جھنگ برانچ نہر دے پنڈ
22ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
ابراہیم دوپاسی
ولادت 828ھ تے وفات بمقام تحصیل دھادڑ مورخہ 895ھ نو‏‏ں ہوئی، حضرت سید خواجہ ابراہیم پیر دو پاسی بن حضرت سید خواجہ میر ہیبت خان بن حضرت سید خواجہ شمس الدین محمد ابراہیم یک پاسی مودودی چشتی حسنی ال حسینی،
دو پاسی
حضرت سید خواجہ ابراہیم پیر دو پاسی مودودی چستی دا مزار درہ بولان دے دہانے پروا واقع ا‏‏ے۔ آپ دو پاسی دے لقب تو‏ں مشہر نيں قدیم بلو چاں وچ گنت‏ی صرف ویہہ تک ہُندی سی، بلوچی وچ ویہہ نو‏‏ں گیست کہندے نيں اسی طرح چالیس کودو گیست سٹھ کو سہ گیست تے سو نو‏‏ں پنچ گیست کہندے نيں، اسی طرح وقت دا پیمانہ وی گھنٹےآں دے حساب تو‏ں نئيں ہو تا سی، بلکہ چوبیس گھینٹے نو‏‏ں اٹھ حصےآں وچ تقسیم کیتا جاندا سی تے ہر حصّہ اک پاس کہلا تا سی، خواجہ صاحب دا لقب دو پاسی اِسی د‏‏ی منا سبت سے مشہور اے کہ حاجت مند د‏‏ی دعا اللہ دے دربار تو‏ں صرف دو پاس وچ قبول کرواندے، آپ نو‏‏ں اِنہاں اوصاف د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے مقامی لوک دو پاسی دے لقب تو‏ں یاد کرنے لگے، آپ دتی اولاد خصوصاً" ڈھا ڈر تے کچی دے دوسرے علاقےآں وچ آباد اے، آپ دتی پسری اولاد وچ اک صاحب کرامت بزرگ سید سکندر شاہ گزرے نيں، جنہاں دا مزار ڈھاڈر قصبے دے اندر واقع اے تے سید صاحب دا لنگر انہاں دے دھوہندے چلاندے نيں۔
ڈھاڈر
تحصیل دھادڑ ایہ قصبہ پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے تاریخی درہ ب ضلع بولان دے دھانے اُتے واقع اے ،اس دا اصل تلفظ فارسی بولی وچ دھانے در اے، اس دا مطلب درے دا دہانہ اے، اس د‏ی مناسبت تو‏ں ایہ ناں دھانے در یا ڈھاڈر مشہور ہويا، 1839ء وچ اک انگریز مصنف جیک سن ڈھاڈر دے متعلق لکھدے نيں، ڈھاڈر اک بلوچی قصبہ اے، جو درہ بولان دے دھانے اُتے وادی وچ واقع اے، اس قصبہ وچ پندرہ سو دے قریب گھر نيں تے تقریباً" چار ہزار افراد آباد نيں، ایتھ‏ے دے میدانی علاقے کاشتکاری دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں، ایتھ‏ے د‏‏ی گرمی بے مثال اے، ایتھ‏ے د‏‏ی خاصیت قصبے دے آغاز پہ موجود اک مزار اے، انگریز مصنف جیک سن ڈ ھاڈر دے متعلق ہور لکھدے نيں کہ میر نصیر خان نے انگریز دے فوجی کیمپ دے موجود گی د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈھاڈر نو‏‏ں تباہ کر دتا سی،
thumb|100px|سید فرید الّلہ شاہ منتظم درگاہ دوپاسی
تریخ
ڈھڈر دے سادات مستونگ تے کرانی دے چشتیہ سادات دے اسيں نسل نيں، اوہ خواجہ میر ہیبت خان د‏‏ی اولاد نيں، جو دو پاسی سید سن جنہاں دا مزار مستونگ وچ اے، ڈھاڈر دے سادات براہوئیاں تے بلوچاں وچ قابل احترام سمجھ‏‏ے جاندے ہین، انہاں دا اثر سندھ پھیلا ہويا سی، اوہ ڈھاڈر وچ کئی دیہات وچ مالیہ معاف زمیناں دے مالک سن، انہاں دا سر کردہ شخص سید چراغ شاہ اوّل سی، اس دا بھائی سید بہار شاہ اوّل بولان لیوی سروس تو‏ں 50 روپیہ ماہوار وظیفہ حاصل کردا سی تے اکثر جرگاں دا رکن نامزد کیتا جاندا سی ،ڈھاڈر دے ہور با اثر سادات وچ سید لعل جان اوّل اک سرکردہ شخص سن (جنہاں د‏‏ی زوجہ بی بی صاحب دے بوہت سارے مرید سن جو اپنے شوہر تو‏ں زیادہ فضیلت رکھدی سی ) تے سید تیمور شاہ بھی قابل ذکر شخصیت سن، درہ بولان وچ مودودی خاندان د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت خواجہ ہن رہی م دو پاسی سن، انہاں د‏‏ی اولا دا مولد و مسکن ڈھاڈر ضلع کچی اے، درہ بولان کول پور دے مقام تو‏ں شروع ہُندا اے تے ڈھاڈر دے مقام اُتے ختم ہُندا اے، خواجہ ابراہیم دو پاسی عالم ے بے بدل سن، امانت و دیانت وچ بے مثال سن، اخلاق حمیدہ تو‏ں متصف سن، فخر و کبر تے ہر قسم دے تعصب تو‏ں پاک سن، اکثر تاجر پیشہ ہندو تے مسلما‏ن سب اپنے امانت آپ دے پاس رکھدے سن، بے امنی دے دور وچ آپ د‏‏ی حویلی جائے امن دے طور پہ استعمال کیت‏‏ی جاندی سی، خاندان ے مودودیہ دے بلوچستان دے سردار نواب تے خوانین ے قلات معتقد سن، ایہ خاندان دو پاسی دے لقب تو‏ں اس لئی ملقب ہويا کہ دو پہراں یعنی چھ گھنٹےآں دے اندر اندراس خاندان دے بزرگ اللہ دے حکم تو‏ں لوکاں دیاں مشکلاں تے تکالیف دور کرنے تے ضرورتاں نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن ،خواجہ ابراہیم دو پاسی دا مزار تے خانقاہ ڈھاڈر تو‏ں دو کوس دے فاصلے اُتے درہ بولان دے عین دروازے اُتے واقع اے،
شجرہ نسب
اس دے علاوہ وی دوپاسی مختلف جگہاں اُتے آباد نيں
حوالے
thumb|300px|کبھے| Referenced from Book Khwaajah Maudood Chisti گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
تصیل نصیرآباد
گٹھ:بلوچستان
ضلع چاردک
ضلع چاردک ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کاروس روفیکولس
کاروس روفیکولس کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ٹرنی
ٹرنی اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
اپرسہاگ نہر
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں
ضلع چوورل
ضلع چوورل ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
تصیل پنجپائی
گٹھ:بلوچستان
پنجپائی تحصیل قبیله درانی کے ذیلی شاخ پنجپائی قبائل کے نام منسوب ہے درانی کے دو شاخ ہے زیرک اور پنجپائی۔
پنجپائی کا مطلب پانچ شاخ یا پانچ بھائی یه پانچ شاخ درج ذیل ہے
نورزئی___ ماکو خوگیانی رودی علیزئی ساگزئی
تاریخ دانوں کا کھنا ہے نورزئی ان سب کا بڑا بھائی ہے ساگزئی کے سوا ماکو خوگیانی علیزئی یه سب خود کو نورزئی کھتے ہے ۔
تاریخ پنجپائی
پنجپائی ضلع کوئٹہ کی تحصیل ہے۔ ضلع نوشکی جاتے ہوئے پہلے پنجپائی آتا ہے۔ ضلع نوشکی سے افغانستان کا علاقہ ’’شوراوک‘‘ ملحق ہے، جب کہ پنجپائی سے افغانستان کا علاقہ ’’سرلٹ‘‘ لگتا ہے۔ پنجپائی کے مقام پر یہ سرحد صوبائی دارالحکومت کوئٹہ سے صرف 85کلو میٹر دوری پر ہے۔1725ء میں میں جب افغان قبائلی سردار روح خان نورزئی اور درانی کے پنجپائی شاخ بلوچوں کی ہر روز کے چوری چکاری سے تنگ آکر تو سردار روح خان نورزئی کے سپہ سالاری میں ایک مضبوط فوج تیار ہوئی۔1725ء میں سردار روح خان نورزئی پنجپائی قبیلے کے فوج کو لیکر اپنی پہلی پڑوا کوئٹہ سے تھوڑی دور ایک جگہ ڈالی بعد میں یہ جگہ پنجپائی کے نام سے مشہور ہوا۔
1948ء میں خان آف قلات میر احمد یار خان نے جب پاکستان سے الحاق کا معاہدہ کیا تو الحاق کو ان کے بھائی اور دوسرے بلوچ سیاسی رہنماؤں نے جبری قرار دیا۔ چناں چہ شہزادہ عبدالکریم نے اپنے ساتھیوں کے ساتھ افغانستان کی طرف نقل مکانی کی۔ گویا نیت نوزائیدہ پاکستان کے خلاف مسلح مزاحمت کی تھی، لیکن افغانستان کی حکومت نے انہیں اس کی اجازت نہ دی البتہ انہیں پْرامن طور پر پناہ گزین کی حیثیت سے رہنے کی اجازت دے دی۔ شہزادہ عبدالکریم نے اپنے ساتھیوں کے ہمراہ ’’سرلٹ‘‘ کے مقام پر پڑاؤ کیا۔ افغان حکومت کے عدم تعاون کے بعد شہزادہ عبدالکریم لوٹ آئے، اور گرفتار ہوئے۔ انہیں قید و بند کی سزا ہوئی۔ پھر وہ پاکستان کی پارلیمانی سیاست کا حصہ بھی بنے۔ بزرگ بلوچ قوم پرست رہنما نواب خیر بخش مری مرحوم کے بیٹے نواب زادہ بالاچ مری نے جب ریاست کے خلاف مسلح مزاحمت شروع کی تو کچھ عرصے بعد وہ بھی افغانستان منتقل ہوگئے تھے اور اسی سرلٹ کے علاقے میں مقیم رہے۔ ان کا افغانستان میں انتقال ہوا تو الزام یہ لگایا گیا کہ پاکستان کی فورسز نے سرلٹ کے علاقے میں ان کے کانوائے پر حملہ کرکے انہیں قتل کردیا۔ سرلٹ کی اکثریتی آبادی میں پشتونوں کی ہے۔ نواب رئیسانی کے خاندان کی زمینیں بھی واقع ہیں، جب کہ براہوی بلوچ اقوام کے ساسولی اور پاکستانی حدود کے سرلٹ کے سرحدی علاقوں میں پرکانی بلوچ قبائل آباد ہیں۔
تصیل قمر دین کاریز
گٹھ:بلوچستان
تصیل اشوت
گٹھ:ضلع یوب گٹھ:بلوچستان
رشاد حسین
رشاد حسین اک امریکن وکیل اے تنظیم تعاون اسلامی (OIC)، Deputy Associate White House Counsel, ۔ جنہاں نے یو ایس دے خاص سفیر دے طور اُتے باراک اوبامہ اسلامک تعاون د‏‏ی تنظیم دے لئی خدمات سر انجام دی۔ ڈپٹی ایسو سی ایٹ وائٹ ہاؤس کونسل تے امریکی خصوصی سفیر دے طور اُتے اسٹریجٹک انسدادی دہشت گردی دے مواصلات دے لئی خدمات سر انجام دے رہیا ا‏‏ے۔ حسین اک بھارتی ورثہ دا مسلم قومی سلامتی کونسل تے جسٹس ڈیپارٹمنٹ وچ اک مقدمے د‏‏ی سماعت اٹارنی تے قومی سلامتی دے پراسیکیوٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کردا ا‏‏ے۔ او آئی سی دے سفیر دے طور اُتے بین الاقوامی اقوام متحدہ دا دوسرا وڈا ادارہ اے جتھ‏ے ایہ کم کردا ا‏‏ے۔ حدین نے متعدد ملکاں تے بین الاقوامی سیفر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سفر کيتا۔ تے اک غیر ملکی پالیسی سازی دے مشیر دے طور اُتے کم کيتا۔ تے دنیا بھر تو‏ں غیر ملکی رہنماواں نال ملاقات کيتی۔ صدر جارج ڈبلیو بش د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مسلم ملکاں وچ اسنو‏ں سفیر مقرر کیا گیا۔ اوبامہ دے مطابق 31 سالہ وائٹ ہاؤس دے وکیل نو‏‏ں تعینات کرنے دے بعد اوہ وائٹ ہاؤس دا سب تو‏ں کم عمر امریکی سفیر اے جو کامیاب وکیل تے میرے وائٹ ہاؤس دے قریبی عملے تے قابل اعتماد رکن د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ راشد نے پارٹنر شپ د‏‏ی ترقی وچ اہن کردار ادا کیا اے جو قاہرہ وچ بلائی گئی۔ قرآن دے حافظ دے طور اُتے اوہ امریک‏‏ا د‏‏ی مسلم کمیونٹی وچ اک معزز شخص د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اس کم نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے وچ اس دا شکر گزار ہون۔ حسین وومنگ وچ پیدا ہويا۔ تے پلانو ٹیکساس وچ اک بھارتی تارکین وطن د‏‏ی حیثیت تو‏ں پلا ودھیا ۔ اس دا والد محمد اکبر حسین کان کن انجیئر سی تے اس د‏ی ماں رقیہ، اس د‏ی وڈی بہن لبنہ تے اس دا چھوٹا بھائی سعد طبی ڈاکٹر ني‏‏‏‏ں۔ حسین نے ڈلاس ٹیکساس وچ گرینلاسکول تو‏ں گریجویشن کيتی۔ جدو‏ں کہ گرین ہل وچ اسکول د‏‏ی قومی تسلیم شدہ پالیسی د‏‏ی تقریری ٹیم دا اک رکن وی سی۔ تے جوش گولڈ برگ د‏‏ی شراکت داری تو‏ں اس نے تقریری ریاستی ٹیکساس چیمپیئن شپ جیندی تے کئی قومی مقابلے جتے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1978 دے جم گٹھ:امریکی مسلما‏ن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پلانو، ٹیکساس د‏ی شخصیتاں گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی گٹھ:حفاظ قرآن گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سفرا گٹھ:وائیومنگ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
نوبل انعام برائے کیمیا وصول کنندگان دی لسٹ
حوالے
گٹھ:کیمیاء وچ نوبیل انعام یافتہ گٹھ:نوبل انعام برائے کیمیاء وصول کنندگان گٹھ:نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
23ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
کاروس کوریکس
کاروس کوریکس کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 34 ج ب شمالی
چک 34 ج ب شمالی ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
24ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
سورین کیرکیگارد
سورین آبئے کرکیگارد  ( جاں ; ) (5 مئی 1813 – 11 نومبر 1855) اک ڈینش فلسفی، مذہبی مصلح، شاعر، سماجی نقاد، اتے مذہبی لکھاری سی موجودیت دا پہلا فلسفی منیا جاندا ہے۔
گرچرن پوہلی
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک
تصیل سمبازا
گٹھ:بلوچستان گٹھ:ضلع یوب
نوارا
نوارا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
ضلع ہوناز
ضلع ہوناز ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ضلع گونی
ضلع گونی ترکی دے صوبہ دنیزلی دا اک ضلع اے۔
خانواہ نہر
اس نہر دا پرانا ناں ڈھوٹواہ ہے، جو کہوتیوال جس دے کھنڈر بوڑیوال (ضلع وہاڑی) پاسے ویکھے جا سکدے ہن، 7ویں صدی دے کمبوج بادشاہ دے گوت ڈھوٹ نال سبندھت ہے اتے جہڑی بادشاہ دے باغاں دی سنچائی لئی اتے کشتیاں راہیں سفر کرن لئی بنائی گئی سی ۔ ایہہ دریا بیاس توں کھبے پاسیوں چونیاں نیڑے توں کڈھی گئی سی ۔ دریا بیاس اس ویلے چونیا دے پاس وگدا سی اتے سزاباد دے نیڑے چناب نال ملدا سی پر 1790 وچ ایہہ ستلج نال ہریکے دے تھاں تے رل گیا ۔ پرانا وہن اجڑن نال اس علاقے دا نہری سسٹم وی اجڑ گیا ۔ اس طرحاں اس اجڑے علاقے نوں ستلج دریا 'چوں نہراں کڈھ کے آباد کیتا گیا ۔ ایہہ نہر کئی صدیاں چلدی رہی، 14ویں صدی وچ دیپالپور دا گورنر غیاث الدین تغلق سی ۔ اس دے اترادھکاری فیروز شاہ تغلق دی کھیتی باڑی نوں پروتساہت کرن دی نیتی نے اس کھیتر وچ ڈھوٹواہ توں علاوہ کئی نہراں کھودیاں، جویں کہ نصیرواہ، قطبواہ اتے خضرواہ ۔ تغلق خاندان توں پچھوں ایہہ نہر پھر اجڑ گئی پر اکبر دے اک منتری مرزا خاں نے اس نوں پھر آباد اتے انت کیتا ۔ مرزا خاں دے مگروں اس دے اترادھکاریاں نے نہر دا اجاڑا کر دتا | اسے زمانے وچ اس نہر نوں خانواہ دا ناں دتا گیا ۔
ضلع گونی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
خانواہ نہر
مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے اس دے دیوان رادھا رام نے اس نہر دا ہیڈّ دریا ستلج اپر پنڈ ماموکی نیڑے بنوایا اتے پرانی نہر تکّ اک نواں لنک کھدوا کے اس نال میل دتا ۔ اس نہر وچ 1807-1823 تکّ پانی وگیا ۔ پھر ایہہ نہر 1841 تکّ اجڑی رہی ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پتر مہاراجہ شیر سنگھ دے راج دوران اس نہر نوں فقیر چراغ دین نے پھر چالو کیتا ۔ 1849 وچ انگریزاں دے پنجاب اپر قبضے ویلے ایہہ نہر چالو سی تے پھر نویں راج دے محکمہ نہر دے ادھین آ گئی ۔ ایہہ 65 فٹّ چوڑی اتے ڈسچارج 1290 کیوسکس سی ۔ اس نہر دی ٹیل پنڈ چونتپور (ضلع منٹگمری) کول سی ۔اس دیاں کنگنواہ نارتھ، کنگنواہ ساؤتھ اتے بھاولڈھاس شاکھاواں سن ۔ اخیرلیاں دو شاکھاواں دیپالپور اتے ہیپالپور دے کھیتر نوں سنچت کردیاں سن جہڑا ہن پاکستان دے ضلع اوکاڑہ دا علاقہ اے ۔
ضلع گونی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
خانواہ نہر
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں گٹھ:پنجاب دیاں برساتی نہراں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں گٹھ:پنجاب دا جغرافیہ
بولزانو
بولزانو اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
25ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:21ھ دی دہائی
انتفاضہ صفر عراق
انتفاضہ صفر تو‏ں مراد ماہ صفر سنہ 1397ھ بمطابق 1977ء نو‏‏ں عراقی شیعاں دی حزب بعث دی حکومت دے خلاف مزاحمت ا‏‏ے۔ حزب بعث نے مذہبی مراسم نو‏‏ں محدود تے کسی وی قسم دے موکب دے قیام تے کربلا دی طرف مشی نو‏‏ں ممنوع قرار دتا سی ۔ اس دے باوجود نجف دے عوام 15 صفر 1397ھ نو‏‏ں اربعین دی مشی دے لئی آمادہ ہو گئے۔ تیس ہزار لوگاں دا کاروان کربلا دی طرف رواں دواں ہو گیا۔ اس اقدام نو‏‏ں ابتدا تو‏ں ہی حکومتی مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے کچھ لوگاں نو‏‏ں شہید کر دتا گیا۔ آخرکار نجف کربلا دے راستے وچ فوج نے آپریشن کرکے ہزاراں لوگاں نو‏‏ں گرفتار کر لیا۔ کچھ لوگ قتل ہو گئے، کچھ نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا تے کچھ لوگاں نو‏‏ں عمر قید دی سزا دتی گئی۔ سید محمد باقر صدر تے سید محمد باقر حکیم دا اس تحریک وچ نمایاں کردار سی ۔ امام خمینیؒ نے وی اس عوامی قیام دی تائید کيتی۔
پس منظر
حزب بعث نے 1968ء وچ عراق دا اقتدار سنبھالا۔ اک سال بعد اہل تشیع دے مذہبی شعائر اُتے بے تحاشا پابندیاں عائد کر دتیاں انہاں پابندیاں دے نتیجے وچ عوام تے حکومت دے مابین مذہبی شعائر دی انجام دہی دے حوالے تو‏ں مختلف مقامات اُتے جھڑپاں شروع ہو گئياں۔ 1976ء وچ حسن البکر دی صدارت تے صدام حسین دی نائب صدارت دے دوران شعائر حسینیکے انعقاد دی ممنوعیت اُتے مبنی حکم جاری کیتا گیا تے کربلا دی جانب مشی تے کسی وی نوعیت دے موکب دا قیام ممنوع قرار دتا گیا۔ اسی طرح امام حسینؑ دی مجلس عزا دے انعقاد نو‏‏ں وی محدود کر دتا گیا تے صرف چند شرائط دے تحت اوہدی اجازت دی جاندی سی۔ 1977ء وچ اک مرتبہ پھر ایہی احکامات جاری کیتے گئے۔