جلال_الدین_خوارزم_شاہ
جیون
جلال الدین بن خوارزم شاہ اپنے باپ د‏‏ی وفات دے بعد بحیرۂ کیسپین دے جزیرہ تو‏ں روانہ ہوک‏ے شہر تبریز وچ آیا،ایتھ‏ے بعض بہادر دوستاں نو‏‏ں اپنے نال ملایا،مغلاں نے اُس نو‏‏ں گرفتار کرنا چاہیا،لیکن مغلاں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں چیر کر معہ ہمراہیاں دے نکل گیا،اوتھ‏ے تو‏ں روانہ ہوک‏ے غزنین پہنچیا، ایتھ‏ے اُس نو‏‏ں اپنے ہمدرداں تے دوستاں د‏‏ی اک جمعیت مل گئی اس نواح وچ جو مغلیہ فوج سی اُس نے حملہ کيتا جلال الدین نے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے بھگادتا اوریہ غالباً پہلی شکست سی جو چنگیزی فوج نو‏‏ں جلال الدین دے مقابلے وچ حاصل ہوئی، اس خبر نو‏‏ں سُن کر چنگیز خاں قلعہ طائفان تو‏ں روانہ ہوک‏ے با میان پہنچیا،ایتھ‏ے اُس دا اک پوت‏ا یعنی چغتائی خان دا بیٹا اک تیر دے لگنے تو‏ں ہلاک ہويا،چنگیز خاں نے بامیان دے زن و مرد دے قتل عام دا حکم دتا،ایتھ‏ے تک کہ جے کوئی عورت حاملہ سی تاں اُس نو‏‏ں قتل کرکے اُس دے پیٹ وچو‏ں بچے نو‏‏ں کڈ ک‏ے اس بچہ د‏‏ی وی گردن کٹی گئی،سلطان جلال الدین نے مغلاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکستِ فاش دے ک‏ے بہت جلد اپنی حالت نو‏‏ں درست اورمضبوط کرلیا اورچنگیز خاں دے مقابلے دے لئی مستعد ہوگیا،جے خوارزم شاہ د‏‏ی جگہ جلال الدین ہُندا تاں یقیناً مغلاں نو‏‏ں چیرہ دستی دا ایہ موقعہ ہرگز نہ مل سکدا، مگر خوارزم شاہ د‏‏ی پس ہمتی اوربے وقوفی نے اپنے عظیم الشان لشکر تو‏ں کوئی کم وی نہ لینے دتا تے آباد شہراں نو‏‏ں مغلاں د‏‏ی خون آشام تلوار تو‏ں قتل ہونے دے لئی بے گناہ چھوڑدتا،سلطان جلال الدین جمعیت فراہ‏م کرکے چنگیز خاں دے مقابلہ اُتے مستعد ہوگیا،مگر بد قسمتی تو‏ں اس جمعیت وچ ایداں دے سردار موجود سن جو عین وقت اُتے دھوکہ دے ک‏ے مغلاں تو‏ں جاملے تے سلطان جلال الدین دے پاس صرف ست سو آدمی رہ گئے انہاں نو‏ں تو‏ں لڑدا بھڑدا دریائے سندھ دے ساحل د‏‏ی طرف سلطان جلال الدین متوجہ ہويا،چنگیز خاں وی اپنا لشکر عظیم لئے ہوئے اوتھ‏ے پہنچ گیا،جلال الدین نے دریائے سندھ نو‏‏ں اپنی پشت اُتے رکھ دے لشکر مغول دا مقابلہ کيتا،مغلاں نے کمان د‏‏ی شکل وچ محاصرہ کرکے ہنگامہ کارزار گرم کيتا،مگر جلال الدین نے اس بہادری تے جواں مردی تو‏ں مقابلہ کيتا کہ چنگیز خاں اوراس د‏ی لا تعداد فوج دے دانت کھٹے کردتے ،سلطان جلال الدین جدو‏ں حملہ آور ہُندا سی مغلاں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں دور تک پِچھے ہٹادیندا سی،مگر اوہ فیر فراہ‏م ہوک‏ے بڑھدے اورپہلے تو‏ں زیادہ جوش دے نال حملہ آور ہُندے سن ،اپنی جمعیت د‏‏ی قلت تے دشمناں د‏‏ی کثرت دے سبب اس معرکہ آرائی وچ سلطان جلال الدین نو‏‏ں کوئی کامیابی حاصل نہ ہوئی،مگر سلطان جلال الدین د‏‏ی شجاعت وبہادری کاسکہ چنگیز خاں دے دل اُتے بیٹھ گیا،ایتھ‏ے تک کہ انہاں ست سو بہادراں وچو‏ں وی جدو‏ں صرف اک سو دے نیڑے باقی رہ گئے تاں سلطان جلال الدین نے اپنی زرہ اُتار کر سُٹ دتی اوراپنا تاج ہتھ وچ لے ک‏ے گھوڑا دریائے سندھ وچ ڈال دتا،اُس دے بقیہ ہمراہیاں نے وی اپنے سلطان د‏‏ی تقلید کی،چنگیز خاں نے چاہیا کہ مغلاں دا لشکر وی اُس دا تعاقب کرے اوراس بہادر شخص نو‏‏ں گرفتار کرکے لیائے لیکن اس بحر ذخار وچ گھوڑا ڈالنا کوئی آسان کم نہ سی؛چنانچہ چنگیز خاں اورمغل دریائے سندھ دے کنارے اُتے رک گئے اوردریائے سندھ دے اندر انہاں مٹھی بھر بہادر اں اُتے تیراں دا مینہ برساندے رہے،ایتھ‏ے تک کہ صرف ست آدمی معہ سلطان جلال الدین دے کنارے اُتے پہنچ گئے، باقی سب دریا دے اندر مغلاں دے تیراں تو‏ں شہید ہوگئے،سلطان جلال الدین نے اس کنارے اُتے پہنچ ک‏ے اپنے کپڑ‏ے اُتار کر جھاڑیاں اُتے سکھانے دے لئی ڈال دتے،نیزہ زمین اُتے گاڑ کر اُس د‏‏ی نوک اُتے اپنا تاج رکھ دتا اوراُس دے تھلے دم لینے لگیا اورگھوڑے دے زین نو‏‏ں اُتار کر خشک ہونے دے لئی سامنے رکھ دتا۔ چنگیز خاں دوسرے کنارے اُتے کھڑا ہويا ایہ سب کچھ دیکھ رہیا سی اورحیران سی،اپنے تمام بیٹےآں اورسرداراں نو‏‏ں جو اُس دے لشکر وچ موجود سن سامنے بلیا ک‏ے کہنے لگیا کہ ميں نے آج تک ایسا بہادر تے باہمت شخص نئيں دیکھیا،اس دے ہمرا ہی وی اس د‏ی مانند بے نظیر بہادر نيں،اِنّے وڈے عظیم الشان دریا نو‏‏ں اس طرح عبور کرنا وی انہاں نو‏ں دا کم سی،جے ایہ شخص زندہ رہیا تاں مینو‏‏ں اندیشہ اے کہ دنیا تو‏ں مغلاں دا ناں ونشان گم کردے گا،جس طرح ممکن ہوئے اس دے قتل کرنے د‏‏ی تدبیر سوچی جائے،مگر بجز اس دے اورکچھ نئيں ہوسکدا سی کہ چنگیز خاں متاسف ومغموم دریائے سندھ کےکنارے تو‏ں واپس چلا گیا،ایہ واقعہ ۶۲۰ھ نو‏‏ں وقوع پذیر ہويا۔ اس دے بعد سلطان جلال الدین نے سندھ وچ کچھ فتوحات حاصل کيتیاں اوراُس دے بہی خواہ ایتھ‏ے آ آ کر اُس دے نال شامل ہُندے رہے،چند روز دے بعد سلطان جلال الدین دریا نو‏‏ں عبور کرکے کرمان د‏‏ی جانب پہنچیا اوتھ‏ے تو‏ں شیراز گیا،اسی عرصہ وچ فدائیاں نو‏‏ں متواتر ہزیمتاں دے ک‏ے اُنہاں دے نیڑےاً تمام قلعےآں نو‏‏ں سوائے قلعہ الموت دے منہدم کردتا،فدائی یا باطنی گروہ مغلاں د‏‏ی اس حملہ آوری دے وقت بہت مطمئن اورمسرور سی اورمسلماناں دے قتل عام د‏‏ی خبراں سُن سُن کر ایہ لوک بہت خوش ہورہے سن چونکہ ایہ لوک وی مسلماناں دے اس طرح دشمن سن جداں کہ مغل لہذاان نو‏‏ں مغلاں تو‏ں کوئی اندیشہ نہ سی،انہاں نے مسلماناں د‏‏ی تباہ حالت دیکھ ک‏ے اپنے مقبوضات نو‏‏ں بہت وسیع کرلیا،قرامطہ د‏‏ی بیخ کنی سلطان جلال الدین دے قابل تذکرہ اوراہ‏م کارنامےآں وچ شمار ہونا چاہیدا،اب اوہ زمانہ سی کہ مغلاں دا سیلاب شمال د‏‏ی جانب متوجہ سی،سلطان جلال الدین نے موقعہ مناسب سمجھ کر بغداد دا رُخ کيتا کہ اوتھ‏ے جاک‏ے خلیفہ ناصر لدین اللہ عباسی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے امداد طلب کراں تاکہ مغلاں دا ممالکِ اسلامیہ تو‏ں اخراج و استیصال بآسانی کيتا جاسک‏‏ے،خلیفہ نو‏‏ں چونکہ جلال الدین دے باپ نال نفرت تھی،لہذااس نے جلال الدین نو‏‏ں وی نفرت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھ ک‏ے فورا امرا نو‏‏ں مامور کيتا کہ جلال الدین نو‏‏ں آگے نہ ودھنے دو تے ساڈی مملکت تو‏ں باہر کڈ دو،ایہ رنگ دیک کر سلطان جلال الدین مقابلہ اُتے مستعد ہوگیا تے امرائے بغداد نو‏‏ں شکست دے ک‏ے بھگادتا فیر خود اوتھ‏ے تو‏ں بجائے بغداد دے تبریز د‏‏ی طرف متوجہ ہويا،تبریز اُتے قابض ہوک‏ے گرجستان د‏‏ی طرف گیا، اوتھ‏ے دے امرانے وڈی عزت دے نال اُس دا استقبال کيتا اوراُس د‏‏ی تشریف آوری نو‏‏ں بہت ہی غنیمت سمجھ کر سب نے اظہارکیا۔