cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویاچیسلاو مولوتوڡ
وزیر برائے امور خارجہ (1939–1949)
نومبر 1940 وچ ، اسٹالن نے مولتوف نو‏‏ں برلن روبنٹروپ تے ایڈولف ہٹلر نال ملن دے لئی بھیجیا ۔ جنوری 1941 وچ ، برطانوی سکریٹری خارجہ انتھونی ایڈن نے ترکی نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش وچ ترکی دا دورہ کیتا۔ اگرچہ ایڈن دے دورے دا مقصد سوویت مخالف دے بجائے جرمنی مخالف سی ، مولتوف نے دوسری صورت وچ فرض کیتا ، تے اٹلی دے سفیر آگسٹو روس تو‏ں گفتگو دے دوران ، مولوتوف نے دعویٰ کیتا کہ جلد ہی سوویت یونین دا اینگلو ترک اُتے حملے دا سامنا کرنا پئے گا۔ کریمیا برطانوی مورخ ڈی سی واٹ نے استدلال کیتا کہ ، مولوتوف دے روسو دے بیانات د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایہ ظاہر ہوئے گا کہ ، 1941 دے اوائل وچ ، اسٹالن تے مولوتوف جرمنی دے بجائے برطانیہ نو‏‏ں اصل خطرہ سمجھدے سن ۔ سجے|thumb|200x200px| [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|جرمن - سوویت عدم جارحیت معاہدے اُتے دستخط کرنے تو‏ں پہلے مولوتوف نے جواچم وان ربنٹروپ نال ملاقات کيت‏ی ]] جون 1941 تک اس وقت جدو‏ں ہٹلر نے فرانس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے برطانیہ نو‏‏ں غیرجانبدار کردتا ، مولوٹوو -ربنبروپ معاہدہ نے سوویت جرمن تعلقات پر حکومت کیت‏‏ی ۔ اس حملے دے بارے وچ سوویت عوام نو‏‏ں دسنے دا ذمہ دار مولتوف سی ، جدو‏ں اس نے اسٹالن د‏‏ی بجائے جنگ دا اعلان کیتا۔ 22 جون نو‏‏ں ریڈیو دے ذریعہ نشر ہونے والی انہاں د‏‏ی تقریر وچ سوویت یونین د‏‏ی خصوصیت جنگ دے وقت د‏‏ی تقریراں وچ ونسٹن چرچل دے برطانیہ دے بیان کردہ بیان کيتی طرح سی۔  مولوتوف د‏‏ی تقریر دے فورا بعد ہی ریاستی دفاع کمیٹی قائم کيتی گئی۔ اسٹالن نو‏‏ں چیئرمین تے مولتوف نو‏‏ں ڈپٹی چیئرمین منتخب کیتا گیا۔
جرمنی دے حملے دے بعد ، مولتوف نے برطانیہ تے بعد وچ ، ریاستہائے متحدہ تو‏ں جنگی اتحاد دے لئی فوری مذاکرات کیتے۔ اسکٹ لینڈ دے شہر گلاسگو دے لئے انہاں نے اک خفیہ پرواز د‏‏ی جتھ‏ے ایڈن نے انہاں دا استقبال کیتا۔ ایہ خطرنا‏‏ک پرواز ، اُچی اونچائی والے ٹیپوولیو ٹی بی 7 بمبار وچ ، جرمنی دے مقبوضہ ڈنمارک تے بحیرہ شمالی دے اُتے اڑ گئی۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ جرمنی دے خلاف دوسرا محاذ کھولنے دے امکان دے بارے وچ برطانوی حکومت تو‏ں گفتگو کرنے دے لئی لندن جانے والی ٹرین لے گئے۔
26 مئی کو 1942 دے اینگلو سوویت معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مولتوف واشنگٹن ڈی سی ، ریاستہائے متحدہ دے لئی روانہ ہوگئے۔ مولوتوف نے ریاستہائے متحدہ دے صدر ، فرینکلن ڈی روزویلٹ نال ملاقات کيت‏ی تے یو ایس ایس آر تے امریکا دے وچکار لینڈ لیز معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی۔ مبہم ہونے دے باوجود برطانوی تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت ، دونے نے جرمنی دے خلاف دوسرا محاذ کھولنے دا وعدہ کیتا سی۔ یو ایس ایس آر د‏‏ی واپسی اُتے اس دے طیارے اُتے جرمن جنگجوواں نے حملہ کیتا ، تے فیر بعد وچ سوویت جنگجوواں نے وی حملہ کیتا۔ thumb| 1943 وچ [[تہران کانفرنس وچ اسٹالن ، فرینکلن ڈی روزویلٹ ، تے ونسٹن چرچل ۔ مولوتوف تے انتھونی ایڈن پس منظر وچ کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ ]] جب بیریا نے اسٹالن نو‏‏ں مین ہیٹن پروجیکٹ تے اس د‏ی اہمیت دے بارے وچ دسیا تاں ، اسٹالن نے مولوٹوف نو‏‏ں سوویت ایٹم بم پروجیکٹ دا انچارج بننے د‏‏ی مجاز بنا دتا ۔ اُتے ، مولوتو د‏‏ی قیادت وچ بم ، تے ایہ منصوبہ خود ہی بہت آہستہ آہستہ تیار ہويا ، تے ایگور کرچاتوف دے مشورے اُتے مولوتوف نو‏‏ں 1944 وچ بیریا نے تبدیل کردتا۔ جدو‏ں امریکی صدر ہیری ایس ٹرومن نے اسٹالن نو‏‏ں دسیا کہ امریکیو‏ں نے ایسا بم بنایا اے جو پہلے کدی نئيں دیکھیا سی ، اسٹالن نے مولتوف تو‏ں گفتگو دا اظہار کیتا تے اسنو‏ں ترقی نو‏‏ں تیز کرنے دا کہیا۔ اسٹالن دے حکم اُتے ، سوویت حکومت نے اس منصوبے وچ کافی حد تک سرمایہ کاری وچ اضافہ کیتا۔  کلیمینٹ ووروشیلوف دے نال ملی بھگت تو‏ں ، مولوتوف نے 1944 وچ سوویت قومی ترانے دے میوزک تے گیت وچ حصہ لیا ۔ مولوتوف نے مصنفاں تو‏ں کہیا کہ اوہ امن دے بارے وچ اک یا دو لائن شامل کرن۔ نواں سوویت ترانہ بنانے وچ مولوتوس تے ووروشیلوف دا کردار ، تریخ دان سائمن سیباگ مانٹیفور دے لفظاں وچ سی ، جس نے اسٹالن دے لئی میوزک جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا سی۔
مولوتوف اسٹالن دے نال 1943 وچ تہران کانفرنس ، وچ یالٹا کانفرنس ، 1945 وچ ، تے  جرمنی د‏‏ی شکست دے بعد ، پوٹسڈم کانفرنس وچ گئے سن ۔  انہاں نے سان فرانسسکو کانفرنس وچ سوویت یونین د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، جس نے اقوام متحدہ د‏‏ی تشکیل کيتی۔  جنگ دے وقت دے اتحاد دے دوران وی ، مولتوف اک سخت مذاکرات کار تے سوویت مفادات دے عزم دا محافظ دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ مولوتوف نے 19 مارچ 1946 نو‏‏ں پہلا ڈپٹی چیئرمین دا عہدہ کھو دتا ، اس دے بعد ، عوامی کونسلاں د‏‏ی کونسل د‏‏ی وزرا د‏‏ی کونسل د‏‏ی اصلاح دے بعد۔ متبادل=|thumb|اسٹالن ، [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین ، آندرے گرومائکو ، جیمز ایف بائرنس تے مولوتوف 18 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں پوٹسڈم کانفرنس وچ ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] 1945 تو‏ں 1947 تک ، مولتوف نے دوسری جنگ عظیم وچ فاتح ریاستاں دے وزرائے خارجہ د‏‏ی چاراں کانفرنساں وچ حصہ لیا۔ عام طور اُتے ، اوہ مغربی طاقتاں دے نال تعاون نہ کرنے والے رویے تو‏ں ممتاز سن ۔ مولوتوف نے سوویت حکومت کیت‏‏ی ہدایت اُتے مارشل پلان نو‏‏ں سامراجی قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی تے دعوی کیتا کہ اوہ یورپ نو‏‏ں دو کیمپاں وچ ونڈ رہیا اے ، اک سرمایہ دار تے دوسرا کمیونسٹ۔ اس دے جواب وچ ، ہور مشرقی بلاک ملکاں دے نال ، سوویت یونین نے مولوتوف منصوبہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس منصوبے تو‏ں مشرقی یورپ تے سوویت یونین د‏‏یاں ریاستاں دے وچکار کئی باہمی تعلقات پیدا ہوئے۔ تے بعد وچ باہمی اقتصادی مدد کونسل (سی ایم ای اے) وچ تبدیل ہويا۔
جنگ دے بعد دے دور وچ ، مولوتوف دا اقتدار کم ہونا شروع ہويا۔ اس د‏ی اس غیر یقینی پوزیشن د‏‏ی اک واضح نشانی انہاں د‏‏ی یہودی بیوی پولینا زیمچوزینہ نو‏‏ں دسمبر 1948 وچ " غداری " دے الزام وچ گرفتاری نو‏‏ں روکنے وچ ناکامی سی ، جس اُتے اسٹالن نے طویل عرصے تو‏ں عدم اعتماد کیتا سی۔ مولوتوف نے کدی وی اپنی اہلیہ نال محبت کرنا بند نئيں کیتا ، تے کہیا جاندا اے کہ اس نے اپنی نوکرانیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ہر شام دو بجے دا کھانا بنائے تاکہ اسنو‏ں یاد دلائے کہ ، اس دے اپنے لفظاں وچ ، "اس نے میری وجہ تو‏ں تکلیف اٹھائی"۔
پولینا زیمچوزینا نے گولڈا میئر تو‏ں دوستی کيتی ، جو نومبر 1948 وچ ماسکو پہنچی جو یورو ایس ایس آر وچ پہلی اسرائیلی ایلچی سن۔ مولوتوف دے نیڑےی ساتھی دے مطابق ، ولادیمیر ایوانوویچ یروفیئیف ، گولڈا میئر نے پولینا تو‏ں نجی طور اُتے ملاقات کيت‏ی ، جو سینٹ پیٹرزبرگ وچ اس د‏ی اسکول د‏‏ی رہائشی سن ۔ اس دے فورا بعد ہی پولینا نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اس اُتے صہیونی تنظیماں تو‏ں تعلقات دا الزام لگیایا گیا۔ اوہ لبنیدا ميں اک سال دے لئی قید رہی ، جس دے بعد انہاں نو‏ں روسی شہر دے اک غیر واضح شہر وچ تن سال دے لئی جلاوطن کردتا گیا۔ مولوتوف تو‏ں اس دے نال کوئی رابطہ نئيں سی ، صرف اس چھوٹی سی خبر دے کہ اسنو‏ں بیریا تو‏ں مل گیا سی ، جس تو‏ں اوہ نفرت کردا سی۔ پولینا نو‏‏ں اسٹالن د‏‏ی موت دے فورا بعد رہیا کیتا گیا سی۔ ایروف دے مطابق ، مولوتوف نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "وہ نہ صرف خوبصورت تے ذہین نيں ، سوویت یونین د‏‏ی واحد خاتون وزیر نيں ، اوہ اک حقیقی سوویت شخص ، بالشویک وی ني‏‏‏‏ں۔" پر ، اسٹالن د‏‏ی بیٹی دے مطابق ، ہن مولوتوف اپنی اہلیہ دے بہت فرمانبردار ہوگئے۔ مولوتوف نے اپنی اہلیہ نو‏‏ں ايس‏ے طرح ہانسی دتی جس تو‏ں پہلے اس نے اسٹالن نو‏‏ں ہاں دتی سی۔
1949 وچ ، مولوتوف د‏‏ی جگہ آندرے ویشنسکی نے وزیر خارجہ دے عہدے اُتے فائز کردتا گیا ، اگرچہ اوہ پہلے ڈپٹی پریمیر تے پولیٹ بیورو وچ رکنیت دے عہدے اُتے برقرار رہ‏‏ے۔ سجے|thumb| [[پوٹسڈم کانفرنس : کلیمنٹ اٹلی ، ارنسٹ بیون ، مولوٹوف ، جوزف اسٹالن ، ولیم ڈینیئل لایہی ، جیمز ایف بائرنس ، ہیری ایس ٹرومین تے ہور۔ ]]
جنگ دے بعد کیریئر (1949–1962)
1952 وچ انیہويں پارٹی کانگریس وچ ، مولوتوف نو‏‏ں پولیٹ بورو ، پریسیڈیم دے متبادل دے لئی منتخب کیتا گیا سی ، لیکن اوہ بطور پریسیڈیم دے ناں تو‏ں مشہور نويں خفیہ تنظیم دے ممبراں وچ شامل نئيں سی۔ اس گل دا اشارہ کردے ہوئے کہ اوہ اسٹالن دے حق تو‏ں نکل گیا سی۔ انیہويں کانگریس وچ ، مولوتوف تے اناستاس میکویان دے بارے وچ کہیا گیا سی کہ اسٹالن نے سنگین غلطیاں کيتیاں ، جنہاں وچ ونسٹن چرچل دی جنگ دے وقت د‏‏ی تقریر د‏‏ی اشاعت وی شامل سی ، جس وچ سوویت یونین د‏‏ی جنگ دے وقت د‏‏ی کوششاں دے موافق سن ۔  مولوتوف تے میکوئیان دونے تیزی تو‏ں حمایت تو‏ں باہر ہوئے رہے سن ، اسٹالن نے بیریہ ، خروشیچ ، مالنکوف تے نیکولائی بلگینن نو‏‏ں دسیا کہ اوہ مولوتوف تے میکیویان نو‏‏ں ہن نیڑے نئيں دیکھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اپنی 73 واں سالگرہ دے موقع اُتے ، اسٹالن نے دونے تو‏ں ناگوار سلوک کیتا۔  1956 وچ 20 واں پارٹی کانگریس نو‏‏ں اپنے خطاب وچ ، خروشیف نے مندوبین نو‏‏ں دسیا کہ اسٹالن دا 19 واں کانگریس دے نتیجے وچ مولوتوف تے میکوائیان نو‏‏ں ختم کرنے دے منصوبے ني‏‏‏‏ں۔ thumb| مولوٹوف 1955 دے [[جنیوا سمٹ (1955)|جنیوا سمٹ وچ فرانسیسی وزیر خارجہ انٹونائن پنائے دے نال ]] اسٹالن د‏‏ی موت دے بعد ، قیادت وچ دوبارہ اتحاد نے مولوتوف دے مقام نو‏‏ں تقویت بخشی۔ سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری دے عہدے اُتے اسٹالن دے جانشین جارجی میلنکوف نے 5 مارچ 1953 نو‏‏ں مولوتوف نو‏‏ں وزیر برائے امور خارجہ دے عہدے اُتے فائز کیتا۔ حالانکہ مولوتوف نو‏‏ں فوری طور اُتے اسٹالین دا جانشین جانشین دے طور اُتے دیکھیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی موت ، اس نے کدی سوویت یونین دا قائد نئيں بننے د‏‏ی کوشش کيتی۔  اسٹالن د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی اک ترویکا قائم ہويا ، جس وچ مالینکوف ، بیریہ ، تے مولوٹوف شامل سن ، لیکن جدو‏ں مالینکوف تے مولوتوف نے بریا نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ مولوتوف نے خروش شیف دے حکم اُتے بیریہ نو‏‏ں ہٹانے تے بعد وچ پھانسی دینے د‏‏ی حمایت کيتی۔  پارٹی دے نويں سکریٹری ، خروشیف ، جلد ہی سوویت یونین دے نويں رہنما دے طور اُتے سامنے آئے۔ انہاں نے بتدریج گھریلو لبرلائزیشن تے خارجہ پالیسی وچ پگھلنے د‏‏ی صدارت د‏‏ی ، جداں کہ یوگوسلاویہ وچ جوسیپ بروز ٹیٹو د‏‏ی حکومت دے نال مفاہمت تو‏ں ظاہر ہويا ، جس نو‏‏ں اسٹالن نے کمیونسٹ تحریک تو‏ں بے دخل کردتا سی۔ مولوٹوف ، جو اک پرانا محافظ اسٹالنسٹ اے ، لگدا اے کہ اوہ نويں ماحول وچ تیزی تو‏ں اپنی جگہ تو‏ں باہر ہوچکيا اے ،  لیکن انہاں نے سن 1955 د‏‏ی جنیوا کانفرنس وچ سوویت یونین د‏‏ی نمائندگی کيتی۔
ریٹائرمنٹ وچ ، مولوتوف اسٹالن دے دور وچ اپنے کردار دے بارے وچ ناراض رہ‏‏ے۔ جنوری 1962 وچ انہاں نو‏ں دل دا دورہ پيا۔ چین تے سوویت تقسیم دے بعد ، ایہ اطلاع ملی اے کہ اوہ خروش شیف د‏‏ی پالیسیاں دے "مبینہ نظریہ " دے بارے وچ ماؤ زیڈونگ د‏‏ی تنقیداں تو‏ں اتفاق کردے ني‏‏‏‏ں۔ رائے میدویدیف دے مطابق ، اسٹالن د‏‏ی بیٹی سویتلیانا الیلوئیفا نے مولوتوف د‏‏ی اہلیہ نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے واپس بلايا : "آپ دے والد اک باصلاحیت فرد سن ۔ اج کل دے ارد گرد کوئی انقلابی جذبہ موجود نئيں اے ، ہر طرف صرف موقع پرستی " اور" چین ساڈی واحد امید ا‏‏ے۔ صرف انھاں نے انقلابی جذبے نو‏‏ں زندہ رکھیا اے "۔
میراث
مولوتوف ، اسٹالن د‏‏ی طرح ، وی دوسرےآں اُتے علمی طور اُتے بے اعتمادی رکھدے سن ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں ، بہت اہ‏م معلومات غائب ہوگئياں۔ جداں کہ مولوتوف نے اک بار کہیا سی ، "کسی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گل سننی چاہیدا ، لیکن انہاں د‏‏ی جانچ پڑتال ضروری ا‏‏ے۔ انٹیلیجنس آفیسر آپ نو‏‏ں اک انتہائی خطرنا‏‏ک مقام د‏‏ی طرف لے جاسکدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ، اوتھ‏ے تے ہر جگہ بہت سارے اشتعال انگیز ني‏‏‏‏ں۔" مولتوف نے شائع کردہ انٹرویوز د‏‏ی اک سیریز وچ ایہ دعویٰ جاری رکھیا کہ نازی سوویت معاہدے دے دوران اسٹالن تے ہٹلر دے وچکار کدی خفیہ علاقائی معاہدہ نئيں ہويا سی۔ اسٹالن د‏‏ی طرح ، انہاں نے کدی وی سرد جنگ نو‏‏ں بین الاقوامی ایونٹ دے طور اُتے تسلیم نئيں کیتا۔ انہاں نے سرد جنگ نو‏‏ں کم و بیش کموزم تے سرمایہ داری دے وچکار روگٹھ دے تنازعہ دے طور اُتے دیکھیا۔ اس نے سرمایہ دارانہ ملکاں نو‏‏ں دو گروہاں وچ تقسیم کیتا ، "ہوشیار تے خطرنا‏‏ک سامراجی " تے "احمق"۔  اپنی ریٹائرمنٹ تو‏ں پہلے ، مولتوف نے عوامی جمہوریہ چین (PRC) دے نال سوشلسٹ کنفیڈریشن دے قیام د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ مولوتوف دا خیال سی کہ سوشلسٹ ریاستاں اک وڈے ، سرپرینیشنل وجود دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔  ریٹائرمنٹ دے دوران ، مولوتوف نے نکیندا خروشیف نو‏‏ں "سجے بازو دے انحراف" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔
ونسٹن چرچل نے جنگ دے وقت د‏‏ی یاداں وچ مولوتوف دے نال بہت ساریاں ملاقاتاں د‏‏ی لسٹ دتی ا‏‏ے۔ چرچل نے "بقایا قابلیت تے ٹھنڈے خون د‏‏ی بے رحمی دے آدمی" دے طور اُتے انہاں دا اعتراف کردے ہوئے ایہ نتیجہ اخذ کیتا: "خارجہ امور دے انعقاد وچ ، مزارین ، ٹلیرینڈ ، میٹرنچ ، انہاں د‏‏ی کمپنی وچ انہاں دا استقبال کرن گے ، جے کوئی دوسری دنیا ہُندی جس وچ بولشییک اپنے آپ نو‏‏ں جانے دے لئی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ "
1989 دے آخر وچ ، سوویت یونین دے حتمی خاتمے تو‏ں دو سال پہلے ، سوویت یونین دے عوامی نمائندےآں د‏‏ی کانگریس تے میخائل گورباچوف د‏‏ی حکومت نے مولوتوف - رِبینٹرپ معاہدے د‏‏ی باضابطہ مذمت کيتی۔
جنوری 2010 وچ ، یوکرائن دی عدالت نے مولوٹوف تے ہور سوویت عہدیداراں اُتے 1932–33 وچ یوکرائن وچ انسان ساختہ قحط دا اہتمام کرنے دا الزام عائد کیتا۔ ايس‏ے عدالت نے فیر انہاں دے خلاف فوجداری کارروائی ختم کردتی ، کیونجے مقدمے د‏‏ی سماعت بعد وچ ہوئے گی ۔
میڈیا وچ تصویر کشی
مائیکل پیلن نو‏‏ں مولوٹوف د‏‏ی حیثیت تو‏ں 2017 دے طنزیہ دی ڈیتھ آف اسٹالن وچ ڈال دتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں روسی شخصیتاں گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:روسی کمیونسٹ گٹھ:روسی ملحدین گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:1890 دے جم گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں سوویتی شخصیتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بون کاؤنٹی،نیبراسکا
بون امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع چپرہار
ضلع چپرہار افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چپرہار شہر اے ۔
مگدھ سلطنت
مگدھ سلطنت پرانے  ہندستان دی اک بادشاہت سے جہڑی قدیم ہندستان دے سولاں مہا جنپداں وچوں اک سی۔ ایہہ گنگا دریا دے دکھن وچ  بہار دا علاقے وچ سی۔ اس دا پہلا راجگڑھ راجگر سی۔
حوالے
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخگٹھ:پرانی تریخگٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:برصغیر گٹھ:بھارت دی تریخ
جیمز میڈ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 29 گھگھ
چک 29 گھگھ  ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
چک 27 فورڈواہ
چک 27  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
پھکا کینگرو چوآ
پھکا کینگرو چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع حصارک
ضلع حصارک افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام حصارک شہر اے ۔
ٹلہ مینزفیلڈ
ٹلہ مینزفیلڈ امریکی صوبے ورمونٹ دی سب توں اچی تھاں اے۔
پیوتر کاپتسہ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
لیث بن سعد
شیخ الاسلام، الامام الحافظ، العالم ابو الحارث لیث بن سعد بن عبدالرحمٰن الفہمی القلقشندی (پیدائش: مئی 713ء — وفات: 16 دسمبر 791ء) محدث، مفسر، عالم تے فقیہ سن ۔ دوسری صدی ہجری وچ امام لیث بن سعد مصر سمیت علمائے اسلام دے استاد تسلیم کیتے جاندے سن ۔ علم حدیث تے فقہ وچ اپنے عہد دے یکتائے روزگار وچو‏ں سن ۔ اپنے عہد دے تقریباً سبھی علمائے حدیث نے اِنہاں دے سامنے زانوئے تلمذ اختیار کیتا۔ امام لیث بن سعد ممتاز تبع تابعین وچ شمار کیتے جاندے نيں کہ جنہاں د‏‏ی مجلسِ درس تو‏ں جلیل القدر علما تے محدثین نے اِکتسابِ فیض کیتا۔ علم و فضل، تفقہ فی الدین، فیاضی و سیر چشمی تے تواضع و مدارات اِنہاں د‏‏ی سوانح د‏‏یاں روشن کڑیاں نيں۔
خاندان
امام لیث دا آبائی وطن تاں اصفہان سی مگر اُنہاں دا خانوادہ کسی جنگ وچ قبیلہ قیس د‏‏ی اک شاخ فہم دا غلام ہو گیا سی ۔ غالباً اِسی وجہ تو‏ں آبائی وطن اصفہان چھڈ ک‏‏ے اُنہاں نو‏‏ں مصر جانا پيا۔ اُنہاں دے خاندان دے بزرگاں نے اُنہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے ہی اصفہان چھڈ دتا سی ۔ لیکن امام لیث دے دِل وچ اصفہان دے لئی محبت ہمیشہ باقی رہی، اوہ لوکاں تو‏ں کہیا کردے سن کہ: ’’اصفہان دے رہنے والےآں دے نال چنگا سلوک کیتا کرو۔‘‘
پیدائش تے ابتدائی حالات
ناں لیث، کنیت ابوالحرث سی۔ والد دا ناں سعد تے دادا دا ناں عبدالرحمٰن سی ۔ اِنہاں دے والد تے دادا دے ناواں تو‏ں پتا چلدا اے کہ ایہ غلام خاندان قدیم الاسلام سی تے مصر دے قریب اک بستی قلقشندہ وچ امام لیث دا خانوادہ آباد سی ۔ قلقشندہ وچ ہی امام لیث پیدا ہوئے۔ ایہ بستی مصر دے اُس سرسبز و شاداب مقام اُتے واقع سی جس نو‏‏ں اَب ریف مصر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امام ذہبی نے اِنہاں القابات تو‏ں یاد کیتا اے: الامام الحافظ، شیخ الاسلام، عالم الدیار المصریۃ۔
سنہ پیدائش
امام لیث بن سعد دے سنہ پیدائش وچ اختلاف پایا جاندا اے مگر صحیح ایہ اے کہ اُنہاں د‏‏ی پیدائش 94ھ وچ ہوئی۔ خود فرماندے سن کہ میرے خاندان دے بعض لوکاں دا بیان اے کہ وچ 92ھ وچ پیدا ہويا، لیکن صحیح ایہ اے کہ میری پیدائش 94ھ وچ ہوئی کیونکہ جس وقت خلیفہ عمر بن عبدالعزیز دا انتقال ہويا تاں وچ ست برس دا سی ۔ اِس اعتبار تو‏ں امام لیث 94ھ وچ پیدا ہوئے کیونکہ خلیفہ عمر بن عبدالعزیز دا انتقال رجب 101ھ وچ ہويا سی ۔ امام لیث بن سعد 94ھ مطابق 713ء وچ مصر د‏‏ی بستی قلقشندہ وچ پیدا ہوئے۔ امام ذہبی نے امام لیث دا قول نقل کیتا اے کہ: ”ماں شعبان 94ھ وچ پیدا ہويا۔“
تعلیم و تربیت
امام لیث د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تربیت دے متعلق تفصیلات نئيں ملدیاں مگر اُنہاں نو‏‏ں نحو و ادب تے شعر و سخن تو‏ں خاصا دلچسپی سی۔ اِس تو‏ں اندازہ کیتا جاسکدا اے کہ اُس وقت دے عام دستور دے مطابق اُنہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم اِنہاں علوم تو‏ں شروع ہوئی مگر بعد وچ اُنہاں اُتے فقہ و حدیث دا اِتنا غلبہ ہويا کہ اُنہاں د‏‏ی زندگی دے اصل عنوان ایہی علوم بن گئے تے دوسرے علوم فقہ و حدیث دے سامنے ماند پے گئے۔ سن شعور نو‏‏ں پہنچدے ہی اُنہاں نے فقہ و حدیث د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ اولاً مصر دے مشائخ فقہ و حدیث تو‏ں استفادہ کیندا تے فیر اسلامی ملکاں دے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں دا سفر اِکتیار کیتا تے تمام معروف و مشہور اُساتذہ تو‏ں مستفیض ہوئے۔ امام لیث دے اُساتذہ وچو‏ں پنجاہ کبار تابعین نيں۔
امام زہری
بعض تذکرہ نگاراں دے مطابق امام لیث نے امام زہری تو‏ں وی سماع حدیث کیتا۔ لیکن ایہ گل درست نئيں کیونکہ امام زہری تو‏ں بالمُشافہ ملاقات دا کوئی ثبوت نئيں مل سکیا تے نہ ہی اِس دا ذکر خود امام لیث نے کیتا ا‏‏ے۔ البتہ امام لیث نے چونکہ امام زہری دے فقہی و علمی ذخیرے تو‏ں استفادہ کیندا سی تے ایہ استفادہ بالواسطہ سی، بالمُشافہ نئيں سی ۔ علامہ ابن حجر عسقلانی نے لکھیا اے کہ: ’’امام لیث امام زہری د‏‏ی روایات کدی اک، کدی دو تے تن تے اِس تو‏ں ودھ واسطےآں تو‏ں روایت کردے نيں۔ خود امام لیث دا ایہ قول متعدد تذکراں وچ منقول اے: ’’ميں نے زہری د‏‏ی روایات د‏‏ی اک کثیر مقدار لکھ لی سی (یعنی دوسرے افراد دے واسطے سے)، فیر ميں نے اِرادہ کیتا کہ رصافہ جا ک‏ے اُنہاں تو‏ں بالمُشافہ روایت کراں مگر اِس خوف تو‏ں باز آیا کہ ممکن اے کہ میرا ایہ عمل اللہ د‏‏ی رضا دے لئی نہ ہو (مقصد ایہ اے کہ فیر اوہ بالواسطہ ہی روایت کردے رہے)۔‘‘ اِس قول تو‏ں ثابت ہويا کہ امام لیث نو‏‏ں امام زہری تو‏ں سماع حدیث حاصل نہ سی ۔
وفات
امام لیث نے 78 سال شمسی د‏‏ی عمر وچ بروز جمعہ 15 شعبان 175ھ مطابق 16 دسمبر 791ء نو‏‏ں فسطاط وچ انتقال کیتا۔ نمازِ جنازہ موسیٰ بن عیسیٰ الہاشمی نے پڑھائی۔نمازِ جمعہ دے بعد مصر دے ممتاز و قدیمی قبرستان قرافۃ الصغریٰ وچ سپردِ خاک کیتے گئے۔ جنازے وچ بے شمار مجمع سی، مگر پورا مجمع اِس طرح پیکرِ غم بنیا ہویا سی کہ گویا ہر شخص دے گھر د‏‏ی میت ہوئے۔ خالد بن عبدالسلام صدفی دا قول اے کہ وچ اپنے والد عبدالسلام دے نال جنازہ وچ شریک سی، ميں نے ایسا عظیم الشان جنازہ نئيں دیکھیا، پورا مجمع پیکرِ غم بنیا ہویا سی، ہر اک دوسرے تو‏ں اِظہارِ تعزیت کر رہیا سی، غم دا ایہ عالم دیکھ ک‏ے ميں نے اپنے والد تو‏ں کہیا کہ مجمع دا ہر شخص ایسا غمزدہ معلوم ہُندا اے کہ گویا ایہ جنازہ اُسی دے گھر دا ا‏‏ے۔ والد نے کہیا کہ بیٹا ایہ ایداں جامع فضل و کمال عالم سن کہ شاید تواڈی اکھاں فیر ایسا عالم نہ دیکھو۔
ائمہ کرام د‏‏ی آراء
امام لیث اپنی فطری تے غیر معمولی ذہانت د‏‏ی وجہ تو‏ں آغازِ شباب وچ ہی تابعین تے تبع تابعین دونے دے علوم دے جامع بن گئے تے ہر طرف اُنہاں دے علم و فضل دا چرچا پھیل گیا ۔ خود اُنہاں دے شیوخ تک اُنہاں دے علم و فضل و کمال دے معترف سن ۔ شرحبیل بن زید دا بیان اے کہ ميں نے ممتاز تے معمر ائمہ حدیث نو‏‏ں دیکھیا اے کہ اوہ امام لیث دے علم و فضل دا اعتراف کردے سن تے اُنہاں نو‏‏ں اگے بڑھاندے سن (یعنی روایت کردے سن )، حالانکہ حالے بالکل نوجوان سن ۔ یحییٰ بن سعید وی امام لیث دے شیوخ وچو‏ں نيں، کہندے نيں کہ: اُنہاں نے کسی گل اُتے امام لیث نو‏‏ں ٹوکا تے فیر کہیا: ’’تم امامِ وقت ہو، جس د‏‏ی طرف نظراں اُٹھتی نيں۔‘‘ محدث عبد اللہ بن وہب فرماندے سن کہ: ’’جے امام لیث تے امام مالک نہ ہُندے تاں وچ گمراہ ہوجاندا۔ ابو اسحاق شیرازی نے لکھیا اے کہ: ’’مصر وچ تابعین دا علم امام لیث اُتے ختم ہو گیا۔ امام ابن حبان دا قول اے کہ: ’’علم و فضل، تفقہ تے قوتِ حافظہ وچ اوہ اپنے زمانے دے ممتاز لوکاں وچو‏ں سن ۔‘‘ امام نووی نے لکھیا اے کہ: ’’اُنہاں د‏‏ی اِمامت و جلالتِ شان تے حدیث و فقہ وچ اُنہاں د‏‏ی بلندیٔ مرتبت اُتے سب دا اِتفاق ا‏‏ے۔ اوہ اپنے زمانے وچ مصر دے امام سن ۔‘‘ یعقوب بن داؤد مہدی دا وزیر سی، اُس دا بیان اے کہ جدو‏ں لیث بن سعد عراق آئے تاں مہدی نے کہیا: اِس شیخ د‏‏ی صحبت اِختیار کرو، اِس وقت اِنہاں تو‏ں وڈا کوئی عالم نئيں اے ۔‘‘ علامہ ابن حجر عسقلانی نے لکھیا اے کہ: ’’ ميں نے اِختلاف ائمہ اُتے نظر پائی تاں بجز اک مسئلہ دے لیث بن سعد نو‏‏ں کسی دوسرے مسئلہ وچ صحابہ و تابعین تو‏ں وکھ نئيں پایا۔‘‘ اوہ مسئلہ جس وچ اوہ منفرد سن، اوہ ایہ سی کہ اوہ مری ہوئی ٹڈی نو‏‏ں کھانا حلال نئيں سمجھدے سن، حالانکہ اُس د‏‏ی تحریم دا کوئی قائل نئيں۔
امام شافعی
امام شافعی نے اِنہاں دا زمانہ پایا سی مگر اِنہاں تو‏ں اِکتسابِ فیض نہ کرسک‏‏ے، جس دا اُنئيں زِندگی بھر افسوس رہیا۔ امام لیث بن سعد دے مجتہدات تے مسائل فقہ جے مدون کیتے گئے ہُندے تاں اُنہاں دا شمار ائمہ مجتہدین وچ ہُندا، اِسی بنا اُتے امام شافعی فرماندے سن کہ: ’’اُنہاں دے تلامذہ نے اُنہاں نو‏‏ں ضائع کر دتا۔‘‘ یعنی اُنہاں دے افادات نو‏‏ں اُنہاں نے مدون نئيں کیتا کہ اُنہاں د‏‏ی اِمامت و جلالت دا صحیح اندازہ بعد دے لوکاں نو‏‏ں ہوسکدا۔ امام شافعی فرماندے سن : ’’مینو‏ں امام لیث بن سعد تے ابن ابی ذویب دے علاوہ کسی تو‏ں نہ ملنے دا افسوس نئيں اے ۔‘‘
حوالے
گٹھ:713 دے جم گٹھ:791 دیاں موتاں گٹھ:مصری ائمہ کرام گٹھ:مجددین
پورن سنگھ
پروفیسر پورن سنگھ (1881–1931)، شاعر تے سائنسدان، کیمیا انجنیئر سن۔ اوہناں نوں روح دے شاعر وجوں مکمل مانتا حاصل اے۔
جیون
پرو پورن سنگھ 17 فروری 1881 نوں سلہڈ (ایبٹ آباد) وچ اک آہلووالیا پروار (پیؤ کرتار سنگھ، ماں پرما دیوی) وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے پیؤ سلہٹّ وچ آبکاری ڈیپارٹمنٹ وچ کم کردے سن۔ پورن سنگھ نے ہائی سکول 1897 وچ راولپنڈی توں پاس کیتا تے انٹر ڈی۔اے۔وی کالج لہور توں 1899 وچ کیتی۔ 28 ستمبر 1900 وچ ٹوکیؤ یونیورسٹی وچ داخلہ لین توں پہلاں اوہناں جرمن تے جاپانی بولی سکھی۔ بھارت وچ انگریزی حکومت خلاف موضوعاں اُتے بھاشن دینا انھاں دا شغل سی۔ کجھ دیر لئی اوہناں انگریزی پترکا دی تھنڈرنگ ڈان وی شائع کیتی جو مکھ طور اُتے انگریزی دبدبے والے راج دے خلاف آواز اٹھاؤندی سی۔ جاپان وچ اوہناں دی ملاقات مالک رام تیرتھ نال ہوئی جنہاں دے اثر ہیٹھ اوہناں کیس کٹوا لئے تے سنیاس دھارن کر لیا۔ بڑی مشکل نال اوہناں نوں اپنی بیمار بھین نوں ملان لئی ہندوستان گھر واپس آن تے راضی کیتا گیا۔ 4 مارچ 1904 نوں سری متی مایہ دیوی نال نھاں دا ویاہ کر دتا گیا۔
اناختلاف
پروفیسر پورن سنگھ نے پنجابی ادب نوں بہت کچھ نواں اتے ولکھن حاصل کیتا۔ اوہ تیکھن سنویدنا نال وروسایا سی جس وچ مغربی ساہتی فکر اؤریئنٹل صوفی مت اتے مذہبی جوش نال عجب طرحاں نال اکمکّ ملدا اے ۔ پورن سنگھ دے اندازے بیان دی ولکھنتا اسدے ہر مضمون اتے شاعری دے ہریک شبد، واک اتے پیرے وچوں جھلکارے ماردی اے ۔پنجابی،ہندی توں علاوہ اسنے اپنی کافی رچنا انگریزی وچ کیتی اے ۔ پنجابی وچ اسدے دو شعری مجموعہ ‘کھلھے-میدان’ اتے ‘کھلھے-گھنڈ’ ملدے ہن ۔ اس توں علاوہ اسدیاں کویتاواں دا اڈیٹنگ ڈاکٹر۔ مہیندر سنگھ رندھاوا ولوں ‘پورن سنگھ: جیون اتے کویتا’ ناں ہیٹھ وی کیتا گیا اے ۔ اس وچ ڈاکٹر۔ رندھاوا نے پورن سنگھ دی شاعری نوں ‘کھلھے رنگ اسمانی بھاگ-۔۔’، ‘بار دے رنگ’ اتے ‘بلدے دیوے’ سرلیکھ دے کے چھاپیا اے۔ سدی مضموناں دی کتاب ‘کھلھے لیکھ’ پورن سنگھ دی آزاد لیکھنی تے آزاد سٹائل دی پرتیک کہی جا سکدی اے۔
پنجابی کھلھی شاعری دا آغاز پرو۔ پورن سنگھ ولوں والٹ وٹمین دی شاعری دی کتاب گھاہ دیاں پتیاں توں متاثر ہو کے کیتا جاندا اے۔ 1923 وچ شائع ہوئی اوہناں دی کتاب 'کھلھے میدان' پنجابی کھلھی شاعری دی پہلی کتاب اے۔ 'پورن ناتھ جوگی' اوہناں ولوں لکھی پہلی پنجابی کھلھی شاعری اے۔
امریکی شاعر والٹ وٹمین دا اثر
پرو۔ پورن سنگھ اپنی کتاب والٹ وٹمین ایڈ سکھ انسپیریشن وچ لکھدا اے : والٹ وٹمین ووز اے سکھ بورن ان امیرکا۔ اوہ والٹ وٹمین دے نال نال ہور بدیشی شاعراں وچ وچ وی سکھ-سرتاں دیاں چمکاں دیکھدے نیں ۔ گوئٹے جرمنی دا گاؤدا، مٹھا اوہ شاعر گرو سرتِی دا فرانس دا تھورو پیدا رس گیتا ،اپنکھد کاوی دا ایمرسن تے وٹمین اسے کاوی رس تے مواے پئے ایہناں شاعراں وچ ہن سکھ-سرتاں دیاں چمکاں ،دور کدی کدی ویکھدیاں گورو-سرتِ دے لشکارے کرارے (گرو اوتار سرتِی)
والٹ وٹمین اتے گیٹے دے علاوہ اوہناں نوں متاثر کرن والے مغربی چنتکاں وچ تالستائے، کارلائل، ایمرسن، شیلے، رسکن اتے تھورو آدی دے ناں خاص طور تے لئے جا سکدے ہن
مالک رام تیرتھ دی مریدی
روحانیت اتے جیون سوچ وچار دی نظر توں اوہ مہاتما بدھ، سکھ گرو صاحبان اتے مالک رام تیرتھ دے درسائے جیون آدرشاں توں وکھ وکھ ویلے سیدھ لیندے رہے ۔
بھائی ویر سنگھ نال ملاپ
اوہناں دے من تے ڈونگھا اثر پایا۔ سیال کوٹ وچ 1912 وچ بھائی ویر سنگھ نال ہوئی ملاقات اوہناں دی تیزی نال گھم رہی روح نوں اک مرکز تے ٹھہران وچ اک آخری موڑ ثابت ہوئی۔ نتیجتاً اوہ مڑ سکھی گھر وچ آ گئے۔ اوہناں دیاں اسارو طاقتاں نوں ودھیرے اتشاہ تے اک مرکز نقطہ مل گیا سی۔
پورن سنگھ سائنس تے ساہت وچ سہج نال ہی اک میل پیدا کر لیندا سی۔ دوواں کھیتراں وچ اس دیاں پراپتیاں لامسال ہن۔ اوہ سائنسی تجربیاں تے کافی سماں لگانؤدے سن تے اوہناں ہی سماں اپنے مہماناں،سادھوآں تے اگانھ ودھو لوکاں نوں دیندا سی۔اوہ قدرت تے خوبصورتی دا متوالہ سی تے اس نے انگریزی تے پنجابی دوواں وچ سندر تے کومل شاعری رچی۔
ترجمے
مغربی ساہت دے مشہور گرنتھاں نوں اناختلاف کرن دا کم وی پورن سنگھ ولوں بخوبی کیتا گیا اے۔ تالستائے دے دنیا مشہور ناول ‘ریزارکشن’ نوں مویاں دی جاگ ، ایمرسن دی رچنا ایسے آف دی پوئٹ نوں ‘ابچلی جوت’ تے کارلائیل دی کتاب ‘ہیرو اینڈ ہیرو ورشپ ’ نوں ‘کلادھاری تے کلادھاری پوجا’ ناں ہیٹھ اناختلاف کرکے چھپوایا ۔ اوہناں دیاں بہت ساریاں انگریزی کہانیاں، کویتاواں، دارشنکتا اتے عامَ واقفیت نال متعلق لیکھ آدی فٹکل رچناواں دے روپ وچ موجود ہن ۔
ہندی
ہندی وچ وی پرو۔ پورن سنگھ دے کجھ مضمون وکھ وکھ ہندی پتر/پترکاواں وچ شائع ہندے راے ہن ۔ ایہناں مضموناں وچوں ‘مزدوری اور پریم’، ‘والٹ وٹمین’، ‘کنیادان’، ‘نینوں کی گنگا’، ‘پوترتا’، ‘سچی ویرتا’ اتے ‘آچرن کی سبھیتا’ خاص زکریوگ ہن ۔
موت
1930 وچ تپ دق توں بیمار ہوݨ کارن 31 مارچ 1931 نوں دیہرادون وچ اوہناں دا سورگواس ہو گیا ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لوک
قنب دی قانونی حیثیت بلحاظ ملک
قنب د‏‏ی قانونی عمومی یا تفریحی استعمال دے لئی مختلف ملکاں وچ مختلف ا‏‏ے۔
کالا کینگرو چوآ
کالا کینگرو چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ٹلہ روگرز
ٹلہ روگرز امریکی صوبے ورجینیا دی سب توں اچی تھاں اے۔
ارنو پینزیاس
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
بوکس بوٹ کاؤنٹی،نیبراسکا
بوکس بوٹ  امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
محمد اسحاق مدنی
مولا‏نا محمد اسحاق مدنی (1935ء – 2013ء) پاکستان دے اک معروف محقق عالم دین سن ۔
جیون
سنہ 1935ء وچ فیصل آباد دے اک چھوٹے تو‏ں زمین دار منشی دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک دے بعد گورنمنٹ کالج لائل پور تو‏ں ایف اے فرسٹ ڈویژن وچ کیہ۔ ریاضی دا اضافی مضمون پڑھیا۔ اس دے بعد دین د‏‏ی طرف مائل ہوئے تے دینی کتاباں نو‏‏ں سمجھنے دے لئی عربی، فارسی، اردو تے انگریزی اُتے عبور حاصل کیتا۔ اوہ والد دے نال کھیت‏‏ی باڑی وچ ہتھ وی بٹاندے سن جدو‏ں فارغ ہُندے تاں دینی کتاباں دا مطالعہ شروع کر دیندے سن ۔
مولا‏نا اسحاق اتحاد امت دے حامی تے داعی سن ۔ مختلف دینی مسائل اُتے اوہ اپنے اک منفرد پرجوش انداز تو‏ں کلام کردے سن ۔ مولا‏نا اسحاق پاکستان دے واحد محقق عالم دین سن جو اہل روایت ہونے دے نال نال شاندار دانش وی رکھدے سن تے شریعت دے مختلف مسائل اُتے کلام کردے وقت نہ صرف صحیح روایات اُتے استدلال قائم کردے سن بلکہ اس سلسلہ وچ عقلی دلائل تو‏ں حاضرین نو‏‏ں قائل کیتے بنا نتھے رہندے۔ مولا‏نا اسحاق جذبات دے نال نال دلائل وی قوی رکھدے سن، ایہی وجہ سی کہ انہاں نو‏ں شیعہ سنی سمیت تمام مکاتب فکر وچ نمایاں مقام حاصل سی تے لوک انہاں دے خطابات وڈے انہماک تو‏ں سندے سن ۔
مولا‏نا اسحاق 21 شوال 1434ھ بمطابق 28 اگست 2013ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔
تنقید
مولا‏نا اسحاق اپنی تقریر یا گفتگو وچ پورے حوالے تو‏ں گل کردے تے فیر اس اُتے ڈٹ جاندے، چنانچہ بعض علما آپ تو‏ں نالاں رہندے۔ تنقید وی کردے کہ مولا‏نا اسحاق نہ اہل حدیث پورے نيں تے نہ پورے شیعہ، دیوبندی وغیرہم۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:مسلمان
بیسانکاں
بیسانکاں فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
بویڈ کاؤنٹی،نیبراسکا
بویڈ امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
بخش مرکزی شهرستان تیران و کرون
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان تیران و کرون (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
ضلع در بابا
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ننگرہار
دیس لسٹ بلحاظ پائپ لائناں دی کل لمبائی
ایہ دیس لسٹ بلحاظ پائپ لائناں د‏‏ی کل لمبائی ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
چٹ کنا بوجا چوآ
چٹ کنا بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
براؤن کاؤنٹی،نیبراسکا
براؤن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
چک 28 فورڈواہ
چک 28  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ٹلہ رینئیر
ٹلہ رینئیر امریکی صوبے واشنگٹن دی سب توں اچی تھاں اے۔
پرپگناں
پرپگناں فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
چک 26 گھگھ
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گھگھ     لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے ۔
ضلع درہ نور
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ننگرہار
بخش مرکزی شهرستان خوانسار
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان خوانسار (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
بخش کرون
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے اک شہرستان (ضلع) دی   تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران دیاں تحصیلاں
ٹورکونگ
ٹورکونگ فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
اقوام متحدہ سلامتی کونسل ویٹو طاقت
thumb|400px|اقوام.متحدہ سلامتی کونسل وٹو پاور اقوام متحدہ سیکیورٹی کونسل دے پنج مستقل رکن ملکاں دے پاس موجود اک خصوصی اختیار اے جس دے ذریعے انہاں پنج ملکاں وچو‏ں کوئی بهی ایہ اختیار استعمال کرکے اقوام متحدہ دا کوئی بهی بل ، قانون یا کسی بهی قسم د‏‏ی قرارداد رد کرسکدا ا‏‏ے۔ انہاں ارکان وچ عوامی جمہوریہ چین، فرانس، مملکت متحدہ، روس تے ریاستہائے متحدہ امریکا ني‏‏‏‏ں۔ وٹو پاور کسی بهی قسم د‏‏ی قانون تو‏ں انہاں ملکاں نو‏‏ں اثتثنی دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس اختیار دے حامی تے ناقدین دونے اس دے فائدے تے نقصانات بیان کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ناقدین دا خیال اے کہ اس اختیار کيتی وجہ تو‏ں ایہ پنج ارکان کسی بهی قسم دے بل خواہ اوہ انسانی حقوق دا ہوئے یا مالی و انتظامی ہوئے اسنو‏ں آسانی تو‏ں رد کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر رکن اس اختیار دا استعمال ویہہاں مرتبہ کرچکيا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے انہاں ارکان ملکاں دے مفادات تے موقف کیخلاف کوئی قانون بندا اے اوتھ‏ے اس خصوصی اختیار دا استعمال کرکے اسنو‏ں مسترد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف اس دے حامی اسنو‏ں اک بہترین اختیار قرار دیندے ہوئے اسنو‏ں اک ڈهال مندے نيں.
حوالے
گٹھ:استعماریت گٹھ:اقوام متحدہ سلامتی کونسل گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی سیاست گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:صفحات مع گراف
محمد بن سلیمان الجزولی
ابو عبد اللہ محمد بن سلیمان الجزولی سملالی جو درود و سلام دے مشہور مجموعہ دلائل الخیرات دے مؤلف نیں ۔
نسب
دلائل الخیرات دے مصنف دا ناں ونسب ایہ اے:ابو عبد اﷲ محمد بن سلیمان الجزولی بن عبد الرحمان بن ابی بکر بن سلیمان بن یعلی ابن یخلف بن موسیٰ بن علی بن یوسف بن عیسیٰ بن بن عبد اﷲ بن جندر بن عبد الرحمن بن محمد بن احمد بن حسان بن اسماعیل بن جعفر بن عبد ا ﷲبن حسن بن حسین بن علی بن ابی طالب کرم اﷲ وجہہ۔
ناں
اصل ناں محمد والد دا ناں عبد الرحمن جدونکہ دادا دا ناں ابوبکر بن سلیمان سی۔
ولادت
ابو عبد اللہ سید محمد بن سلیمان جزولی سملالی (807ھ 1404ء) بمقام سوس اقصیٰ مراکش وچ پیدا ہوئے۔ تساں  حسنی سادات نیں   تے بربر قوم دے قبیلہ جزولہ دی شاخ سہلالہ توں تعلق سی۔ ابتدائی تعلیم دے بعد فاس چلے گئے تے مدرسہ الصفارین وچ داخل ہوئے ایہ کتاب وی انہاں نے فاس وچ ای لکھی انکا رہائشی حجرہ اج وی محفوظ اے
وفات
تساں  دی وفات870ھ بمطابق 1465ء مراکش وچ ہوئی
تصنیفات
تساں  دی لکھتاں دا اکثر حصہ تصوف وچ اے۔ تساں  دے شاگرد بیس ہزار توں زیادہ سن جنہاں نے تساں   توں حدیث دی نقل وروایت دی اے تے علم فقہ و تفسیر دی تحصیل دی اے۔ تساں   دے والد قبیلہ جزولہ سہلالہ دے امیر لوگاں وچ شمار کیتے جادے سن، جنہاں دی سکونت ضلع سوس اقصیٰ بربر واقع افریقہ وچ سی۔ شہر فاس (واقع مراکش) وچ تساں   نے علم تحصیل کیتا تے اک عرصہ تک اوتھے تفسیر و احادیث پڑھاندے  رہے۔ فیر فاس توں ساحل (ریف) ول چلے آئے تے ایتھے انہاں دی ملاقات شیخ محمد بن عبد اﷲ توں ہوئی جن توں انہاں نے علم باطن دے بوہت توں نکات حاصل کیتے، تد عبادت دے لئی خلوت خانہ وچ داخل ہوئے جہا ں اوہ چودہ برس تک مراقبہ تے ریاضت کر دے رہے۔ فیر خلوت توں ہدایت خلق دے لئی نکلے، بارہ ہزار چھ سو پینسٹھ آدمیاں نے تساں   دے ہتھ اُتے گناہاں توں توبہ دی تے نیک کاماں اُتے قائم رہنے دی بیعت دی، جو خالص عابد بنے تے ہر اک نے تساں   توں فیض عظیم و معرفت فخیم حاصل دی تے تساں   توں وڈی وڈی کرامات تے خوارقِ عجیبہ ظاہر ہوئے، کتاب اﷲ و سنت رسول اﷲ  دے وڈے پابند تے عامل سن تے کثرت دے نال اوراد و وظائف پڑھیا کر دے سن۔ آسفی دے حاکم نے زہر دلوا دتا تساں  دی وفات 16 ربیع الاول 870ھ 1465ء وچ بمقام آفرغال واقع ملک بربرنماز صبح دی پہلی رکعت دے دوسرے سجدے وچ ہوئی تے اسی روز ظہر دے وقت مسجد دے قریب مدفون ہوئے۔ تساں   دی قبر مبارک اُتے ہر وقت زائرین دا ازدحام رہتا اے جو کثرت توں اوتھے قرآن شریف تے دلائل الخیرات پڑھتے نیں  ۔ اولاد تساں   دی نہ سی ۔
ستر سال بعد وفات عظیم کرامت
سیدنا محمد بن سلیمان الجز ولی دے وصال دے 77 سال بعد سلطان مراکش ابو العباس سلطان احمد المعروف بہ الاعرج دے حکم توں جدوں تساں  دے جسد اطہر نوں   قبر مبارکہ توں نکالا گیا تو اتنا طویل عرصہ گزرنے دے باوجود درودسلام دی برکت توں اسی حالت وچ سی جداں وقت وصال تے مرور زمانہ دے قطعا کوئی آثار نمایاں نہ سن۔ حتی کہ تساں   دے سر تے داڑھی مبارکہ دے خط وی بالکل تروتازہ سن۔ حاکم وقت جاں اس دے کہنے اُتے کسے شخص نے جدوں تساں   دے چہرہ انور نوں   دبایا تو فورا اس مقام توں خون ہٹ گیا تے جدوں اس نے انگلی اٹھائی تو خون فیر اپنی جگہ واپس آیا جیسا کہ زندہ آدمی دے نال ہُندا اے۔ تساں   دے جسد مبارکہ نوں   مراکش دے قدیم حصہ وچ دفن کیتا گیا تے اس اُتے اک عمارت (روضہ) وی تعمیر کیتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1404 دے جم گٹھ:1465 دیاں موتاں گٹھ: مراکش دیاں شخصیتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:بربر مسلمان گٹھ:پندرہویں صدی دیاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:پندہویں صدی دیاں بربر شخصیتاں گٹھ:مراکش وچ اسلام گٹھ:مراکشی مصنفین
ایریزونا بوجا چوآ
ایریزونا بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع دہ بالا
ضلع دہ بالا افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دہ بالا شہر اے ۔
یان فُو
یان فُو  (ویڈ–Giles، IPA: [jɛ̌n.fû ] ; نمرتا نام: جی ڈاؤ، 幾道; 8 جنوری 1854 — 27 اکتوبر 1921)، اک چینی ودوان اتے مترجم ، 19 ویں صدی دے اخیر وچ ڈارون دی "قدرتی چون" سمیت مغربی وچاراں نوں چین وچ لیاؤن لئی مشہور سی۔
ضلع دہ بالا
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ننگرہار
یان فُو
زندگی
8 جنوری 1854 نوں، یان فُو دا جم چین وچ فجیان صوبے دے اجوکے پھوزو وچ چینی دوائیاں دے وپار کردے اک آدریوگ ودوان-کلینن پروار وچ ہویا۔ اپنے شروعاتی سالاں وچ یان فو دے پیؤ نے یان فو نوں اچّ سکھیا حاصل کرن اتے امپیریئل امتحان دی تیاری کرن لئی بہت حوصلہ اپھجائی کیتی۔ لیکن 1866 وچ اسدے پیؤ دی موت ایہناں یوجناواں وچ اچانک تبدیلی دا کارن بن گئی سی۔ اک سال بعد یان فو نے مغربی سکول پھوزو وچ پھوجین آرسینل اکادمی (福州 船 政 學堂) وچ داخلہ لیا، جتھے اس نے انگریزی، انکگنت، جمیٹری، الجبرا، تکونمتی، فزکس، کیمیا ، نجوم اتے نیویگیشن سمیت وکھ-وکھ موضوعاں دا مطالعہ کیتا۔ ایہہ یان فو دے جیون وچ اک اہم موڑ سی کیونکہ اوہ مغربی سائنس دے نال سدھا رابطہ کرن دے یوگ سی، اس طرحاں اس اتشاہ نوں پریرنا ملی جس نے اس نوں اپنے باقی دے کیریئر دوران مدد کیتی۔
1871 وچ اُچّ اعزاز دے نال گریجوئیٹ ہون توں بعد، یان فو نے اگلے پنج سال سمندر تے بتائے۔ اس نے پہلاں سکھلائی جہاز جیانیوی (建 威) تے کم کیتا اتے بعد وچ جنگی کروزر یانگوو (陽 武) تے سیوا کیتی۔ 1877–79 وچ اس نے انگلینڈ دے گرینوچ، رائل نیول کالج وچ پڑھائی کیتی۔ اتھے بتائے ایہناں سالاں دے دوران، اوہ چین دے پہلے سفیر گؤ سونگٹاؤ توں جانو ہو گیا اتے اوہناں دی عمر دے فرق اتے حثیت دے پاڑے دے باو جود اوہناں دی چنگی تکڑی مترتا ہو گئی۔ بینجامن سوارٹس نے اسدی جیونی وچ ذکر کیتا اے کہ "اوہ اکثر پورا دن اتے رات بھر چینی اتے مغربی وچاراں اتے سیاسی ادارےآں وچکار فرق اتے یکسانیت بارے چرچہ کردے رہندے سن۔"
اس دی چین واپسی نال اس نے اس نوں جلدی توں جلدی کامیابی حاصل نہیں کیتی جس دی اوہ آس کر رہا سی۔ بھاویں کہ اوہ امپیریئل سول سروس ایگزامینیشن پاس نہیں کر سکیا، مگر اوہ تیانجن وکھے پھوجئن آرسینل اکیڈمی اتے پھر بییانگ نیول افسر سکول (北洋 水師 學堂) وکھے اک ادھیاپن دی حالت حاصل کرن وچ کامیاب رہا سی۔ اس ویلے دوران، یان فو افیم دی عادت دا شکار ہو گیا سی۔ ایہہ نشہ ادوں چین وچ بڑا پرچلت ہویا سی۔
ایہہ پہلی چین جاپانی لڑائی (1894–95, کوریا دے کنٹرول لئی لڑی) وچ چین دی ہار توں بعد جا کے یان فو مشہور ہویا سی۔ اوہ اپنے ترجمےآں لئی مشہور ہو گیا، جنہاں وچ تھامس ہیکسلی دی عمل-ترقی اتے اخلاقیات، ایڈم سمتھ دی 'د ویلتھ آف نیشنز'، جون سٹوئرٹ مل دی 'آن لبرٹی' اتے ہربرٹ سپینسر دی 'سٹڈی آف سوشیالوجی' وی شامل سن۔ یان نے ڈارون اتے ہوراں دے وچاراں دی نقطہ چینی کیتی، اپنی ہی وضاحت پیش کیتی۔ "قدرتی چون" اتے "سبھ توں ودھ یوگ دا زندہ بچ جانا" وچاراں دا چینی پاٹھکاں نال واہ ہکسلی دے کم راہیں پیا سی۔ اس وچار نوں یان فو نے چینی وچ تیانز (天 擇) وجوں مشہور کیتا سی۔
ترجمہ دی تھیوری
left|thumb|200x200px|تیانجن وکھے یان فو دا بتّ
سپراؤس ناب
سپراؤس ناب امریکی صوبے ویسٹ ورجینیا دی سب توں اچی تھاں اے۔
گٹھ:امریکی صوبیاں دے اچے تھاں
زیتونی مگر بوجا چوآ
زیتونی مگر بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کعو
کعؤ یا جنگلی زیتون زیتون ٹبر دا اک رکھ اے تے پہاڑی پنجاب وچ عام ہوندا اے۔
چک 29 فورڈواہ
چک 29  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
مکان
مکان (House) انساناں دی اک رہائشی عمارت اے۔ ایہدی شکل اک ابتدائی جھونپڑی توں لے کے لکڑی، اِٹاں، کنکریٹ یا ہور مواد دے پیچیدا ٹعھانچے تک ہوسکدی اے، جیہدے پلمبنگ، الیکٹریکل، تے ہیٹنگ، وینٹیلیشن، تے ایئر کنڈیشنگ سسٹم شامل نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:تعمیرات گٹھ:فن تعمیر گٹھ:معماری گٹھ:گھر گٹھ:مکان
قدیم چینی مذہبی نظریات
چینیاں نے زمانہ قدیم ہی تو‏ں مخصوص مذہبی نظریات تے رواجاں نو‏‏ں اپنا رکھیا سی جنہاں نے بعد وچ تاؤمت تے کنفیوشس مت دے فلسفے د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ چنانچہ تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ قدیم چین دے متعدد مذہبی نظریات ملدے نيں جو حسب ذیل ني‏‏‏‏ں۔
کثیر خداواں تے ارواح د‏‏ی معرفت
چینی لوکاں دا ابتدائی ترین مذہب کثیر خداواں تے ارواح د‏‏ی معرفت اُتے مبنی سی۔ جو انہاں دے مطابق کائنات اُتے قادر ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر ہور مذہبی فرقےآں د‏‏ی طرح قدیم چینی وی کائنات د‏‏ی آگہی وچ کثرت پرست تے ارواح پرست سن ۔ انہاں نے آسمان تے زمین دے دیوت‏ا بنا رکھے سن جو انہاں د‏‏ی خصوصی توجہ تے قربانی حاصل کردے سن ۔ بہار تے خزاں وچ قدیم چینی بادشاه آسمان تے زمین دے دیوتاواں دے لئی وافر تے قیمتی قربانیاں نذر کردے سن ۔ انہاں رسومات وچو‏ں بیشتر زمین د‏‏ی زرخیزی تے فصلاں د‏‏ی کثرت دے لئی ہودیاں سن۔ کم درجہ دے اہلکار تے عام لوک وی انہاں ارواح نو‏‏ں قربانیاں پیش کیتا کردے سن ۔ چینیاں نے آسمانی تے زمینی دیوتاواں دے علاوہ بوہت سارے مقامی دیوت‏ا وی بنا رکھے سن ۔ عام طور اُتے چینی مہربان ارواح نو‏‏ں شین کہیا کردے جو زمین د‏‏ی روشن تے چمکدار جگہاں اُتے پائی جاندیاں تے انہاں نو‏ں سورج تے بہار تو‏ں متعلق سمجھیا جاندا۔ بری تے ضرر رساں ارواح نو‏‏ں کویی کہیا جاندا جو تاریک تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائی جاندیاں۔ عموماً لوک شین تو‏ں اچھے تعلقات قائم رکھنے تے کویی تو‏ں محفوظ رہنے کی غرض تو‏ں قربانیاں تے رسوم ادا کردے۔ عام طور اُتے چینی جانوراں تے اناج د‏‏ی قربانی دیندے سن لیکن بعض اوقات دیوتاواں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی انسانی قربانی دتی جاندی۔
ین تے یانگ
کائنات د‏‏ی حقیقی فطرت نو‏‏ں واضح کرنے والے اصول د‏‏ی تلاش وچ قدیم چینی فلسفیاں نے ین تے یانگ دے تصورات نو‏‏ں ترقی دتی۔ قدیم چینیاں دے مطابق کائنات نو‏‏ں اس دے موجودہ انداز وچ چلانے والی دو قوتاں ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ ین فطرت وچ اک منفی قوت ا‏‏ے۔ جو تاریکی ٹھنڈک، نسوانیت، نمی، زمین، چاند تے سایاں وچ پائی جاندی اے جدو‏ں کہ یانگ فطرت وچ پائی جانے والی ثبت قوت اے جو روشنی‘ نور، گرمائش، مردانگی، خشکی تے سورج وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ چینیاں دے نزدیک این او ر یانگ د‏‏ی قدر دے بارے وچ کوئی واضع رائے نہ سی۔ انہاں دے مطابق نہ ین یانگ تو‏ں بہتر اے نہ یانگ ین تو‏ں تے نہ یانگ نیکی تے ین شر اے یا ین نیکی تے یانگ شر۔ انہاں دے نزدیک ین تے یانگ دے درمیان باہمی ربط کائنات دا انداز عمل سی- جدو‏ں ایہ دونے قوتاں ہ‏م آہنگی دے نال کار فرما ہاں تاں زندگی ویسی ہی ہُندی اے ورگی اسنو‏ں ہونا چاہیے۔
اجداد پرستی
پوری تریخ وچ چینی لوکاں د‏‏ی اک خصومیت خاندان دے معمر افراد د‏‏ی تعلیم و تکریم رہی ا‏‏ے۔ تاؤمت دے بانی دا ناں لی پوہ یانگ سی مگر اس دے شاگرد اسنو‏ں لاؤ تزو کہندے سن جس دا مطلب بوڑھا استاد یا بوڑھا لڑکا ا‏‏ے۔ چینیاں وچ بُڈھے یا معمر د‏‏ی اصطلاح بے عزتی د‏‏ی علامت نئيں بلکہ ایہ احترام د‏‏ی قطعی اصطلاح ا‏‏ے۔ چینی صحیح معنےآں وچ سٹھ برس د‏‏ی عمر نو‏‏ں زندگی دا آغاز کہندے نيں جدو‏ں انسان تعظیم د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے بوڑھا باپ، ماں، دادا یا دادی ہی چینی خاندان وچ نمایاں حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بچےآں دا فرض اے کہ وڈھیاں نو‏‏ں سہارا داں، انہاں د‏‏ی اطاعت کرن تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد مناسب تدفین دا بندوبست کرن۔ والدین د‏‏ی وفات دے بعد وی بچے اُتے فرض اے کہ انہاں د‏‏ی قبر د‏‏ی حفاظت کرن انہاں نو‏ں تے انہاں دے اعمال نو‏‏ں یاد رکھن تے انہاں دے لئی قربانیاں کریں- چینی طرز زندگی دے اس عمل نو‏‏ں مغربی طلبہ اجداد پرستی دا ناں دیندے ہیں- درحقیقت انہاں رسومات وچ اک مذہبی پہلو ا‏‏ے۔ افراد اپنے والدین د‏‏ی زندگی وچ تے انہاں د‏‏ی موت دے بعد وی انہاں د‏‏ی عزت کردے ني‏‏‏‏ں۔ بُڈھے لوک زندگی دے دوران خاندان د‏‏ی دانشمندی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں تے اپنی وفات دے بعد اوہ عالم ارواح دے نال اپنے تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے خاندان د‏‏ی ہور مدد کرنے دے قابل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا یاد گیری تے قربانیاں دے نال فوت شده اجداد د‏‏ی مدد ضروری ا‏‏ے۔ اپنے اجداد نو‏‏ں بھلا دینے والے چینیاں د‏‏ی بے عزتی ہُندی اے تے اک دن اوہ وی بھٹکی ہوئی روحاں بن جان گے۔ تاریخی طور اُتے چینی گھراں وچ مقبره یا قربان گاہ ہُندی اے جس وچ خاندان د‏‏ی پچھلی نسل دے ناں تے بیشتر کارنامےآں دا ذکر ہوئے تا اے تے جتھ‏ے چاول تے شراب د‏‏ی چھوٹی بھینٹاں منی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
غیب دانی
چینی یقین رکھدے سن کہ کائنات د‏‏ی اکائی بعض ذرائع تو‏ں آئندہ ہونے والے واقعات د‏‏ی پیش گوئی کردی ا‏‏ے۔ بعض قدیم مذاہب پرندےآں د‏‏ی پرواز دے انداز یا قربان کیتے گئے جانور د‏‏ی انتڑیاں یا استخارے د‏‏ی مدد تو‏ں مستقب‏‏ل دا اندازہ لگاندے جدو‏ں کہ قدیم چینی لوک کچھوے دے خول دے نمونے یا غلے دے ڈنٹھل وچ مستقب‏‏ل تلاش کردے۔ کچھوے دے خول نو‏‏ں اس د‏ی لمبی عمر د‏‏ی وجہ تو‏ں کائنات دے ُسراں دے نال خصوصی طور اُتے ہ‏‏م آہنگ سمجھیا جاندا۔ خول نو‏‏ں وقفے وقفے تو‏ں گرم کیتا جاندا تے اس اُتے ظاہر ہونے والی دراڑاں تو‏ں مستقب‏‏ل دے بارے وچ پیش گوئی کيتی جاندی۔ قدیم چینیاں وچ غیب دانی غالباً آئی چنگ (تبدیلیاں د‏‏ی کتاب) دے ارتقا تو‏ں عروج نو‏‏ں پہنچی جسنو‏ں کنفیوشس نے تالیف کیتا تے جو ہن تک استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ سکےآں دے پھیکنے یا کِس‏ے پودے دے ڈنٹھلاں تو‏ں مخصوص نمونے اُبھر آندے۔ آئی چنگ وچ پیش کرده چونسٹھ نمونےآں نو‏‏ں سمجھ لینے تو‏ں کہانت با پیش گوئی کيتی جاندی۔
حوالے
گٹھ:چین دی تریخ
برٹ کاؤنٹی،نیبراسکا
برٹ امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع رودات
ضلع رودات افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام رودات شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ننگرہار
بخش مرکزی شهرستان اردستان
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اردستان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
ملہاؤز
ملہاؤز فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
منشور بحر اوقیانوس
منشور بحر اوقیانوس جنگ عظیم دوم دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر روزویلٹ تے برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل دا امن دے متعلق مشترکہ اعلان جو انہاں نے 14 اگست 1941ء نو‏‏ں بحر اوقیانوس وچ اک برطانوی جنگی بحری جہاز اُتے اک کانفرنس دے بعد جاری کیتا۔اس وچ اٹھ بنیادی اصول شامل سن ۔ عدم علاقائی توسیع، متعلقہ آبادیاں د‏‏ی مرضی دے بغیر علاقائی تبدیلیاں د‏‏ی ممانعت، تمام اقوام د‏‏ی حکومت خود اختیاری، عالمی تعاون، بھکھ تے خوف تو‏ں نجات، لازمی خام مال تک مساوی رسائی، کھلے سمندراں وچ جہاز رانی د‏‏ی آزادی، محوری طاقتاں دا مکمل غیر مسلح کیتا جانا تے جنگ دے بعد عام طور اُتے تخفیف اسلحہ۔ ایہ اصول بعد وچ اقوام متحدہ دے منشور وچ شامل ک‏ے لئی گئے۔
حوالے
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:مملکت متحدہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:اگست 1941ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:1941ء وچ اجلاست گٹھ:سیاسی منشورات گٹھ:1941ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:مملکت متحدہ ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:1941ء د‏‏ی دستاویزاں گٹھ:قانون وچ 1941ء
جدید پنجابی ساہت دی تریخ
جدید پنجابی ساہت دا پچھوکڑ
پنجابی ساہت دے شروعاتی دور توں لے کے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے تک مطلب 1850 دے آلے دوآلے دیاں سمچیاں پرپتیاں اک پرمپرا دے روپ وچ ساڈے ساہمنے آؤندیاں ہن۔ پنجابی ساہت دا شروع بھاوے اسیں ناتھ-جوگیاں توں گنیئے بھاوے بابا فرید دے شلوکاں توں، ارمبھ توں لے کے 1850 ای۔ تک دی ساہتی پرمپرا ایہہ دسدی اے کہ وکھ وکھ دور دیاں مذہبی، سماجی، اتے سیاسی حالات نے اس اپر پورا اثر چھڈیا۔ ساہتکار اک سماجی پرانی ہندا اے۔ اس لئی اسدا اعلیٰ-دوالا اسدے سوچ وچار اتے ساہت اپر پورا اثر چھڈدا اے۔ انگریزاں نے پنجاب دا دھرتی نوں قابو کرن لئی یتن کیتے۔ انگریز پربندھکاں دا اکو اک نشانہ پنجابیاں نوں جسمانی اتے دماغی دوہاں پدھراں اتے غلام بناؤنا سی۔ اس لئی اوہناں نے سانوں ساڈے دھرم توں دور کرن لئی کئی اپرالے کیتے۔ پنجاب وچ انگریز راج دی ستھاپتی توں لے کے اوہناں دے بھارت چھڈن مطلب 1947 ای۔ دیاں پرمکھ لہراں، تریخی واقعے، ساہتی پرورتیاں آدی دا مختصر ویروا اسیں دندے ہاں
جدید پنجابی شاعری
پنجابی شاعری دا جم ناتھاں جوگیاں دی روحانی رچناواں نال ہندا اے۔ گورکھ ناتھ، چرپٹ ناتھ آدی اس پرمپرا نال جڑے شاعر منے جاندے ہن۔ پنجابی شاعری دے آرنبھک دور بارے ودواناں دا دوجا متّ وی اے۔ جس مطابق پنجابی شاعری دا ارمبھ بابا فرید دے شلوکاں نال ہندا اے۔ اس پرمپرا وچ پنجاب توں باہرلے بھگتاں نامدیو، رویداس، کبیر آدی دیاں رچناواں وی شامل ہن۔ ایہہ پرمپرا 19وی سدی دے انت تک چلدی اے اتے گرمت کاودھارا اس ویلے دی شاعری دا مول دھورا رہندی اے۔
پہلے دور دے شاعر
بھائی ویر سنگھ، لالا دھنی رام چاترک، لالا کرپا شاگر، پرو۔ پورن سنگھ، دیوان سنگھ کالیپانی، ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ۔
دوجے دور دے شاعر
پرو۔ موہن سنگھ، سردار آوتار سنگھ آزاد، بابا بلونت، سردار پریتم سنگھ سفیر، امرتا پریتم
جدید پنجابی فکشن
فکشن پنجابی ساہت دا اجیہا روپ اے جس وچ ناول اتے کہانی تے نکی کہانی دی ودھا شامل ہن۔ دوہاں اتے کتھا-بیانی اتے زور ہندا اے۔ ویلے دے ترقی نال ایہناں دے مطلب اتے تکنیک آدی وچ تبدیلی آؤدی رہی اے۔ پنجابی ساہت وچ پہلاں ناول نے جم لیا۔ ناول کہانی انش پردھان رچنا ہندی اے۔ کہانی ہی اس دا مول آدھر ہندی اے۔
پہلے دور دے ناول کار
بھائی ویر سنگھ، موہن سنگھ وید
دوجے دور دے ناول کار
نانک سنگھ، سنت سنگھ سیکھوں، سوہن سنگھ سیتل، سریندر سنگھ نرولا، کرتار سنگھ دگل، امرتا پریتم، جسونت سنگھ کول، کرنل نرندرپال سنگھ۔
تیجے دور دے شاعر
ڈاکٹر۔ سرجیت سنگھ سیٹھی، پرو۔ نرنجن تسنیم، پرو۔ گردیال سنگھ
نکی کہانی
نکی کہانی جدید یگ دی حرمن پیاری ساہتی ونگی اے۔ اس وچ پلّ چھن دی پکڑ نوں پیش کرن دا یتن کیتا جاندا اے۔ اس توں مطلب ایہہ اے کہ جنی تیزی نال ساڈا جیون چل رہا اے اس دی پیشکاری کرن دی گنجائش کہانی وچ اے۔ اس وچ نکی گھٹنا تے چھیتی توں چھیتی حالت نوں پیش کرکے ڈوگاں اثر پایا جا سکدا اے۔
پہلے دور دے کہانی کار
س۔ نانک سنگھ، س۔ گربخش سنگھ پریتلڑی، گِ۔ گرمکھ سنگھ مسافر، ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ، پرو۔ موہن سنگھ۔ سری دیوندر ستیارتھی۔
ٹلہ ٹمز
ٹلہ ٹمز امریکی صوبے وسکونسن دی سب توں اچی تھاں اے۔
جدید پنجابی ساہت دی تریخ
دوجے دور دے کہانی کار
پرں۔ سنت سنگھ سیکھوں، پرں۔ سجان سنگھ، س۔ نورنگ سنگھ
تیجے دور دے کہانی کار
س۔ کرتار سنگھ دگل، امرتا پریتم، س۔ ہری سنگھ دلبر، سنتوکھ سنگھ دھیر، ڈاکٹر۔ دیوان سنگھ
جدید پنجابی اکانگی، ناٹک تے تھیٹر
ناٹک، اکانگی بارے ایہہ کیہا جاندا اے کہ ایہناں وچ اجیہی کہنی بیان کیتی جاندی اے جہڑی ناظرین ساہمنے واپردی اے۔ ہڑپا اتے موہنجودڑو دی خدائی نے ایہہ سدھ کر دتا اے کہ پنجاب وچ ناٹک اتے تھیٹر دی اک زوردار پرمپرا سی۔ ایہناں تھاواں تے ملے ناٹ-منڈپ آدی اس گل دی ساکھو بھردے سن کہ اتھے سنسکرت ناٹک کھیڈے جاندے راے ہن۔
پہلے دور دے ناٹک کار
پرو۔ اشور چندر نندہ، ڈاکٹر۔ روشن لال اہوجا، گربخش سنگھ پریتلڑی، سنت سنگھ سیکھوں، گردیال سنگھ پھلّ، ڈاکٹر۔ ہرچرن سنگھ، گردیال سنگھ کھوسلا۔
دوجے دور دے ناٹک کار
بلونت گارگی، کرتار سنگھ دوگل، ڈاکٹر۔ امریک سنگھ، پرتوش گارگی۔
پہلے دور دے وارتک کار
بھائی ویر سنگھ۔ میہن سنگھ وید۔
دوجے دور دے وارتک کار
پرو۔ پورن سنگھ، بھائی جودھ سنگھ، لال سنگھ کملا اکالی، ایس۔ ایس چرن سنگھ شہید۔
تیجے دور دے وارتک کار
پرں۔ تیجا سنگھ۔ پرو۔ صاحب سنگھ، گربخش سنگھ، ڈاکٹر۔ بلبیر سنگھ، ہرندر سنگھ روپ، کپور سنگھ، اشر سنگھ چترکار
جدید پنجابی تنقید
تنقید ساہت دا نکھیڑا کرن دی صنف اے۔ ایہہ ساہت دی کسے ونگی مطلب شاعری، ناٹک، ناول، وارتک وغیرہ دی وضاحت کرکے اسدا تجزیہ کردی اے۔ کئی وار تنقید ساہت بارے نرنا دے کے اس متعلق مول اصول اتے وی روشنی پاؤندی اے۔ ودوانا دی نظر وچ جدوں کسے ساہتی ٹکڑی نوں پڑھ کے اس متعلق اپنی رائے پرگٹائی جاوے تاں اس نوں تنقید کیہا جاندا اے۔
پہلے دور دے نقاد
باوا بدھ سنگھ، پرو۔ پورن سنگھ، پ تیجا سنگھ، ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ، ڈاکٹر۔سریندر سنگھ کوہلی۔
دوجے دور دے نقاد
پرں۔ سنت سنگھ سیکھوں، پرو۔ تیجونت سنگھ گل، ڈاکٹر۔ روندر روی، پرو۔ جوگندر سنگھ راہی، ڈاکٹر۔ ٹی۔آر ونود۔
تیجے دور دے نقاد
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ، ڈاکٹر۔ عطر سنگھ، ڈاکٹر۔ جسویر سنگھ آہلووالیا، جیت سنگھ سیتل، پرمندر سنگھ، کرپال سنگھ کسیل وغیرہ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس گٹھ:پنجابی ساہت
بٹلر کاؤنٹی،نیبراسکا
بٹلر امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔