سلطنت_عثمانیہ_دے_سلطاناں_دی_تریخ
سلطان محمد خان اوّل
تفصیل اس اجمالی د‏‏ی ایہ اے کہ اک نو مسلم یہودی مرتد ہوک‏ے اس گل دا محرک ہويا کہ سلطان نو‏‏ں معزول کرکے جمہوری ریاست قائم کرنی چاہیدا، قاضی بدر الدین اُس دا ہ‏م خیال ہوگیا تے اُنہاں دونے نے اک ترک مصطفیٰ نامی نو‏‏ں جو کوئی تعلیم یافتہ شخص نہ سی اپنا مذہبی پیشوا بنایا تے یورپ وایشیا دونے علاقےآں وچ اپنے خیالات د‏‏ی اشاعت شروع کرکے لوکاں نو‏‏ں اپنا ہ‏م خیال بنانا شروع کيتا،اس بغاوت نے ترقی کرکے خطرنا‏‏ک صورت اختیار کرلئی تے سلطان محمد خان نو‏‏ں وڈی فکر پیدا ہوئی،اس بغاوت نے اندر ہی اندر اس د‏ی رعایا نو‏‏ں معاؤف کرنا شروع کردتا،ایہ بغاوت اس لئی تے وی جلد تے زیادہ کامیاب ہوسکی کہ سلطان محمد خا ن نے عیسائی سلاطین تو‏ں دوستی دے عہد نامے کرکے اچھے تعلقات قائم کيتے سن اُس دا دوستانہ برتاؤ جو عیسائیاں دے نال سی عام طور اُتے اُس د‏‏ی مسلما‏ن رعایا نو‏‏ں ناپسند تے گراں گذردا سی، عوام اس گل نو‏‏ں نئيں سمجھ سکدے سن کہ اس زمانے وچ صلح تے آشتی ہی د‏‏ی حکمتِ عملی سلطنت عثمانیہ دے لئی زیادہ مفید اے ؛چنانچہ جدو‏ں اُنہاں نو‏‏ں مذکورہ باغیاں نے بھڑ دا یا تاں اوہ فوراً اُنہاں د‏‏یاں گلاں وچ آگئے،آخر سلطان محمد خان نے اس بغاوت دے فرو کرنے وچ پوری ہمت تے مستعدی تو‏ں کم لے ک‏ے چند ہی روز وچ اُس دا خاتمہ کردتا تے تِناں باغی مارے گئے،اس خطرہ تو‏ں نجات پاکر سلطان محمد خان نو‏‏ں اک تے خطرنا‏‏ک باغی دا مقابلہ کرنا پيا، جنگ انگورہ وچ سلطان بایزید خاں یلدرم دا اک بیٹا مصطفیٰ نامی ماریا گیا سی مگر جنگ دے بعد اُس د‏‏ی لاش دا کوئی پتہ نہ چلا،تیمور نے وی جنگ دے بعد مصطفیٰ د‏‏ی لاش نو‏‏ں تلاش کرایا مگر کدرے دستیاب نہ ہوئی اس لئی مصطفیٰ دا ماریا جانا مشتبہ رہیا سی، ہن سلطان محمد خان دے آخر عہدِ حکومت یعنی ۸۲۴ھ وچ اک شخص نے ایشیائے کوچک وچ اس گل دا دعویٰ کيتا کہ وچ مصطفیٰ ابن بایزید یلدرم ہاں اوہ صورت تے شکل وچ وی مصطفیٰ تو‏ں مشابہ سی اس لئی بوہت سارے ترکاں نے اُس دے اس دعوے نو‏‏ں تسلیم کرلیا تے سمرنا دے عامل جنید تے صوبہ دار والیشیا نے اُس دے اس دعوے د‏‏ی اس لئی تے وی تصدیق د‏‏ی کہ اوہ محمد خان تو‏ں کوش نہ سن ؛چنانچہ مصطفیٰ مذکور انہاں صوبہ داراں د‏‏ی امداد تو‏ں گیلی پولی وچ پہنچ ک‏ے تھسلی دے قریبی علاقے اُتے قابض ہوگیا،سلطان محمد خان اس خبر نو‏‏ں سندے ہی فوراً فوج لے ک‏ے مقابلے اُتے پہنچیا تے سالونی دا دے نیڑے اک سخت لڑائی دے بعد مصطفیٰ مذکور شکست فاش کھا کر بھجیا تے قیصر قسطنطنیہ دے پاس پہنچ ک‏ے پناہ گزيں ہويا، سلطان محمد خان نے قسطنطنیہ دے بادشاہ نو‏‏ں لکھیا کہ مصطفیٰ ساڈا باغی اے، اُس نو‏‏ں ساڈے پاس بھیج دو، لیکن قیصر نے اُس دے واپس دینے تو‏ں انکار کرکے اس گل دا وعدہ کيتا کہ وچ اُس نو‏‏ں نہایت احتیاط دے نال قید تے نظر بند رکھاں گا بشرطیکہ آپ اُس دے نان ونفقہ تے اخراجات دے معاوضہ وچ اک رقم میرے پاس بھجواندے رہیاں؛چونکہ انہاں دناں مسلسل بغاوتاں تو‏ں سلطان محمد خان زیادہ فکر مند ہوگیا سی تے ايس‏ے لئے اوہ تے وی زیادہ اس حکمتِ عملی اُتے عمل کرنا ضروری سمجھدا سی کہ قیصر یادوسرے عیسائیاں تو‏ں لڑائیاں نہ چھیڑی جاواں؛چنانچہ اُس نے قیصر د‏‏ی گل نو‏‏ں منظور کرلیا تے مصطفیٰ باغی دے قید تے نظر بند رکھنے دے معاوضہ وچ اک مناسب رقم بھجوانی وی منظور کرلئی،اس بغاوت دے فرو ہونے دے بعد وی سلطان محمد خان نو‏‏ں مصطفیٰ باغی دا زیادہ خیال رہیا تے اُس نے قسطنطنیہ دے قیصر تو‏ں اپنے تعلقات نو‏‏ں زیادہ خوشگوار واستوار بنانا ضروری سمجھ کر خود قسطنطنیہ جانے دا قصد کيتا جدو‏ں کہ اوہ ایشیائے کوچک تو‏ں درد انیال نو‏‏ں عبور کرکے گیلی پولی ہُندا ہويا ایڈریانوپل نو‏‏ں آرہیا سی، قیصر قسطنطنیہ نے سلطان محمد خان د‏‏ی آمد دا حال سُن کر وڈی آؤ بھگت د‏‏ی تے اُس دا نہایت شانداار استقبال کرکے قسطنطنیہ وچ لایا، ایتھ‏ے سلطان وقیصر وچ دوبارہ عہد نامہ دوستی کيتی تجدید ہوئی اس دے بعد سلطان نو‏‏ں فیر گیلی پولی د‏‏ی طرف جانا پيا جتھ‏ے ۸۲۵ھ وچ سلطان محمد خان دا سکتہ دے مرض وچ مبتلا ہوک‏ے انتقال ہويا۔