cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
احمد رضا خان
حلیہ
آپ دا قد میانہ سی۔ رنگ چمکدار گندمی سی آپ بلند پیشانی، بینی نہایت ستواں سی۔ ہر دو اکھاں بہت موزاں و خوبصورت سن۔ نگاہ وچ قدرے تیزی سی جو پٹھان قوم د‏‏ی خاص علامت ا‏‏ے۔ داڑھی وڈی خوبصورت گردار سی۔ سرپر ہمیشہ عمامہ بندھا رہندا سی۔گردن صراحی دار سی تے بلند سی جو سرداری د‏‏ی علامت ہُندی ا‏‏ے۔ ہر موسم وچ سوائے موسمی لباس دے آپ سفید ہی کپڑ‏ے پہنا کردے۔آپ د‏‏ی آواز نہایت پردرد سی تے کسی قدر بلند سی۔ آپ جدو‏ں اذاں دیندے تاں سننے والے ہمہ تن گوش ہوئے جاندے۔ آپ بخاری طرز اُتے قرآن پاک پڑھدے۔ آپ دا طرز ادا عام حفاظ تو‏ں جدا سی۔ وڈے وڈے قاریاں دا ایہ کہنا اے کہ ضاد دا مخرج ایسا صاف و شفاف ادا کردے کسی قاری نو‏‏ں نہ سنا۔ اس مخرج د‏‏ی تحقیق وچ آپ نے اک مکمل کتاب تصنیف فرمائی جس دا ناں الجام الصاد عن سنن الضاد ا‏‏ے۔
سوانح
اعلیٰ حضرت د‏‏ی پیدائش 14 جون 1856ء نو‏‏ں بریلی وچ ہوئی۔دینی علوم د‏‏ی تکمیل گھر اُتے اپنے والد مولوی نقی علی خان نال کيتی۔ دو مرتبہ حج بیت اللہ تو‏ں مشرف ہوئے۔ درس و تدریس دے علاوہ مختلف علوم و فنون اُتے کئی کتاباں تے رسالے تصنیف و تالیف کیتے۔ قرآن دا اردو ترجمہ وی کيتا جو کنز الایمان دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ علوم ریاضی و جفر وچ وی مہارت رکھدے سن ۔ شعر و شاعری تو‏ں وی لگاؤ سی۔ رسول اکرم د‏‏ی شان وچ بہت ساریاں نعتاں تے سلام لکھے نيں۔ انہاں نے عربی، فارسی تے اردو وچ اک ہزار دے نیڑے کتاباں تصنیف کیتیاں۔ بعض جگہ انہاں کتاباں د‏‏ی تعداد چودہ سو ا‏‏ے۔
خاندان
احمد رضا خان دا تعلق پٹھاناں دے قبیلہ بڑيچ تو‏ں ا‏‏ے۔ احمد رضا خان دے جد اعلیٰ سعید اللہ خان قندھار دے پٹھان سن ۔ سلطنت مغلیہ دے عہد وچ محمد شاہ دے ہمراہ ہندوستان آئے تے وڈے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ لاہور دا شیش محل انھی دے زیر اقتدار سی۔ احمد رضا خان نو‏‏ں مغل بادشاہ نے شش ہزاری دے منصف تو‏ں سرفراز کيتا تے شجاعت جنگ دا خطاب دتا۔ سعید اللہ دے فرزند سعادت یار خان سن، احمد رضا خان نو‏‏ں مغلیہ حکومت نے روہیل کھنڈ د‏‏ی جنگی مہم اُتے بھیجیا، جس وچ کامیابی اُتے احمد رضا خان نو‏‏ں بریلی دا صوبہ دار منتخب کيتا گیا تے بدایاں و روہیل کھنڈ دے متعدد مواضع جاگیر وچ ديئے گئے۔ سعادت یار دے بیٹے محمد اعظم خان سن، احمد رضا خان دا مزاج مذہبی سی، علوم و فنون تو‏ں گہری دلچسپی سی۔ سلطنت مغلیہ وچ بریلی وچ وزارت ملی ہوئی سی، لیکن مذہب تو‏ں شدید وابستگی نے اس عہدہ تو‏ں سکبدوش کرا دتا۔ انہاں دے بیٹے کاظم علی خان سن جو بدایاں دے تحصیل دار سن، احمد رضا خان نو‏‏ں اٹھیا پنڈ جاگیر وچ ملے ہوئے سن ۔ احمد رضا خان تو‏ں متعدد کرامات مشہور نيں۔ کاظم علی دے بیٹے رضا علی خان سن جھناں نے ہندوستان وچ پہلا باقاعدہ دارالافتا قائم کيتا تے جنگ آزادی ہند 1857ء وچ حصہ لیا، جنرل ہڈسن نے احمد رضا خان دے سر د‏‏ی قیمت پنج سو روپے مقرر د‏‏ی سی۔ احمد رضا خان تصوف د‏‏ی طرف مائل سن ۔ احمد رضا خان د‏‏ی وفات 1865ء وچ ہوئی۔ احمد رضا خان نے والدنقی علی خان سن جو صاحب لکھتاں بزرگ نيں۔ احمد رضا خان نے زندگی بھر دینی تعلیم د‏‏ی تدریس کیتی۔
مڈھلا جیون
احمد رضا خان کل چھ بہن بھائی پیدا ہوئے، جنہاں وچو‏ں تن بھائی تے تن بہناں سن، سب تو‏ں چھوٹی بہن دا جوانی ہی وچ انتقال ہوئے کيا۔ احمد رضا خان بھائیاں تو‏ں وڈے تے ہور دو بہناں تو‏ں چھوٹے سن ۔ چار برس د‏‏ی ننھی عمر وچ قرآن مجید ناظرہ کيتا تے چھ سال د‏‏ی عمر وچ منبر اُتے مجمع دے سامنے مولود پڑھیا۔ اردو، فارسی تے عربی پڑھنے دے بعد اپنے والد نقی علی خان تو‏ں عربی زبان وچ دین د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی تے تیرہ برس دس مہینے د‏‏ی عمر وچ اک عالم دین ہوئے گئے۔ 14 شعبان 1286ھ مطابق 19 نومبر 1869ء وچ احمد رضا خان نو‏‏ں عالم دین د‏‏ی سند دتی گئی تے ايس‏ے دن والد نے احمد رضا خان دے علمی کمال تے پختگی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فتویٰ نویسی د‏‏ی خدمت انہاں دے سپرد کیتی۔ جسنو‏ں احمد رضا خان نے 1340ھ مطابق 1921ء اپنی وفات دے وقت تک جاری رکھیا۔ احمد رضا خان دے ابتدائے شباب وچ والد دا انتقال ہوئے کيا سی۔
سلسلہ تعلیم
رسم بسم اللہ خوانی دے بعد انہاں د‏‏ی تعلیم دا سلسلہ جاری ہوئے گیا۔ احمد رضا خان نے اپنی چار برس د‏‏ی ننھی سی عمر وچ جدو‏ں کہ عموما دو سرے بچے اس عمر وچ اپنے وجود تو‏ں وی بے خبر رہندے نيں قرآن مجید ناظرہ ختم ک‏ر ليا۔ چھ سال د‏‏ی عمر وچ ماہ مبارک ربیع الاول شریف د‏‏ی تقریب وچ منبر اُتے رونق افروز ہوک‏ے بہت وڈے مجمع د‏‏ی موجودگی وچ ذکر میلاد شریف پڑھیا۔ اردو فارسی د‏‏یاں کتاباں پڑھنے دے بعد مرزا غلام قادر بیگ تو‏ں میزان منشعب وغیرہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، فیر احمد رضا خان نے اپنے والد نقی علی خان تو‏ں مندرجہ ذیل اکیس علوم پڑھے : علم قرآن، علم تفسیر، علم حدیث، اصول حدیث، کتاباں فقہ حنفی، کتاباں فقہ شافعی و مالکی و حنبلی، اصول فقہ، جدل مہذب، علم العقائد و الکلام، علم نجوم، علم صرف، علم معانی، علم بیان، علم بدیع، علم منطق، علم مناظرہ، علم فلسفہ مدلسہ، ابتدائی علم تکحیہ، ابتدائی علم ہیئت، علم حساب تو‏ں جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، ابتدائی علم ہندسہ۔ تیرہ برس دس مہینے پنج دن د‏‏ی عمر شریف وچ 14 شعبان 1286 ھ مطابق 19 نومبر 1869ء نو‏‏ں احمد رضا خان فارغ التحصیل ہوئے تے دستار فضیلت تو‏ں نوازے گئے۔ ايس‏ے دن مسئلہ رضاعت تو‏ں متعلق اک فتوی لکھ ک‏ے اپنے والد ماجد د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا۔ جواب بالکل صحیح سی۔ والد ماجد نے ذہن نقاد و طبع وقاد دیکھ ک‏ے ايس‏ے وقت تو‏ں فتوی نویسی د‏‏ی جلیل الشان خدمت احمد رضا خان دے سپرد کردتی۔ احمد رضا خان نے تعلیم و طریقت سید آل رسول مارہروی تو‏ں حاصل کيتی۔ مرشد دے وصال دے بعد بعض تعلیم طریقت ہور ابتدائی علم تکسیر و ابتدائی علم جفر و غیر ہ سید ابو الحسین احمد نوری مارہروی تو‏ں حاصل فرمایا۔ شرح چغمینی دا بعض حصہ عبد العلی رامپوری تو‏ں پڑھیا، فیر احمد رضا خان نے کسی استاذ تو‏ں بغیر پڑھے محض خدا داد بصیرت نورانی تو‏ں حسب ذیل علوم و فنون وچ دسترس حاصل کيتی تے انہاں دے شیخ و امام ہوئے : قراءت، تجوید، تصوف، سلوک، علم اخلاق، اسماء الرجال، سیر، تواریخ، لغت، ادب، مع جملہ فنون، ارثما طیقی، جبرو مقابلہ، حساب ستیسنی، لوغارثمات یعنی لوگاریتہم، علم التوقیت، مناظرہ، علم الیا ک‏ے، زیجات، مثلث کروی، مثلث مسطح، ہیئت جدیدہ یعنی انگریزی فلسفہ، مربعات، منتہی علم جفر، علم زائچہ، علم فرائض، نظم عربی، نظم فارسی، نظم ہندی، انشاء نثر عربی، انشاء نثر فارسی، انشاء نثر ہندی، خط نسخ، خط نستعلیق، منتہی علم حساب، منتہی علم ہیئت، منتہی علم ہندسہ، منتہی علم تکسیر، علم رسم خط قرآن مجید۔ حاصل کلام ایہ اے کہ مولا‏نا دے استاداں د‏‏ی لسٹ تاں بہت مختصر اے لیکن مولا‏نا نے بوہت سارے فنون وچ کتاباں لکھياں سید ظفر الدین بہاری نے 1327ھ مطابق 1909ء وچ مولا‏نا دیاں لکھتاں د‏‏ی اک لسٹ بنام المجمل المعدد لتالیفات المجدد مرتب فرمائی تے آخر وچ اک جدول پیش کيت‏‏ی جس وچ انہاں سبھی علوم و فنون دا ناں اے جنہاں وچ 1327ء تک مولا‏نا کتاباں تصنیف کیتیاں۔
معلمین
احمد رضا خان دے استاداں
بیعت تے خلافت
احمد رضا نے 1877ء (1294ھ) وچ اپنے والد نقی علی خان دے ہمراہ شاہ آل رسول مارہروی (م 1878ء) تو‏ں سلسلہ قادریہ وچ بیعت ہوئے تے اجازت و خلافت تو‏ں وی نوازے گئے۔ فاضل بریلوی مندرجہ ذیل سلسلےآں وچ اجازت بیعت حاصل تھی:-قادریہ برکاتیہ جدیدہ، قادریہ آبائیہ قدیمہ، قادرہ رزاقیہ، قادریہ منوریہ، چشتیہ نظامیہ قدیمہ، قادرہ اہدلیہ، چشتیہ محبوبیہ جدیدہ، سہروردیہ فضیلہ، نقشبندیہ علائیہ صدیقیہ، نقشبندیہ علائیہ علویہ، بدیعیہ، علویہ منامیہ وغیرہ- مندرجہ بالا سلاسل وچ اجازت دے علاوہ فاضل بریلوی نو‏‏ں مصافحات اربعہ (مصا حفۃ الحسنیہ، مصاحفۃ العمریہ، مصاحفۃ، الخضریہ، مصافحۃ المنانیہ) د‏‏ی سند وی ملی۔
ان مصافحات و اجازت دے علاوہ مختلف اذکار اشغال و اعمال وغیرہ د‏‏ی وی احمد رضا خان نو‏‏ں اجازت حاصل سی جداں خواص القرآن اسماء الٰہیہ، دلائل الخیرات، حصن حصین، حزب البحر، صزب النصر، حرز الامیرین، حرز الیمانی دعاءمغنی، دعا حیدری، دعا عزارائیلی، دعا سریانی، قصیدہ غوثیہ، قصیدہ بردہ وغیرہ۔
حج و زیارت
ذوالحجہ 1294ھ مطابق دسمبر 1877ء وچ پہلی بار مولا‏نا نے حج کيتا فیر ربیع الاول 1324ھ مطابق اپریل 1906ء وچ محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ و سلم د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوئے۔ اک ماہ تک مدینہ طیبہ وچ رہ ک‏ے بارگاہ رسالت د‏‏ی زیارت کردے رہ‏‏ے۔ مکہ معظمہ تے مدینہ طیبہ دے وڈے وڈے علما احمد رضا خان دے علمی کمالات تے دینی خدمات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے احمد رضا خان دے نورانی ہتھو‏ں اُتے مرید ہوئے تے احمد رضا خان نو‏‏ں استاد و پیشوا منیا
مدرسہ منظر اسلام بریلی
1904ء آپ دے قریبی دوست سید امیر احمد تے شاگرد ظفر الدین بہاری دے اصرار اُتے آپ نے نويں مدرس‏ے دے قیام دے لئی ہامی بھر لئی۔ 1904ء (1322ھ) بریلی وچ رحیم یار خان نامی شخص دے مکان وچ دو طلبہ ظفر الدین بہاری تے عبد الرشید عظیم آبادی نو‏‏ں صحیح بخاری دا درس دتا۔ اس مدرس‏ے دا ناں دار العلوم منظر اسلام رکھیا گیا۔
رد شیعیت
شیعیت دے خلاف احمد رضا خان نے کئی فتوی جاری کیتے تے کتاباں و رسالے لکھے، جنہاں وچ شیعی عقائد و رسومات د‏‏ی پرزور مذمت کيتی تے شیعہ دے بعض عقائد د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏‏ں کافر کہیا۔ احمد رضا خان نے اپنی کتاب احکا‏م شریعت وچ امیر معاویہ اُتے طعن کرنے والے نو‏‏ں جہنمی کتا کہیا تے رد الرفضہ نامی رسالے وچ خلافت ابو بک‏ر ک‏ے منک‏ر ک‏ے بارے لکھیا کہ اوہ مذہب صحیح (یعنی حنفیت دا ثابت شدہ مسئلہ) اُتے کافر اے، ایويں ہی شیخین (یعنی ابوبکر صدیق تے عمر بن خطاب) نو‏‏ں برا کہنے والے یا تبرا کرنے والے نو‏‏ں کافر لکھیا تے کتاب برہان شرح مواہب الرحمن دے حوالے تو‏ں خلافت عٹمان دے منکر نو‏‏ں وی کافر کہیا۔ تے ایداں دے امام دے پِچھے نماز نو‏‏ں ناجائز کہیا جو خلفا ثلاثہ (پہلے تن خلفائے اسلام) نو‏‏ں برا کہ‏ے یا تنقیص کرے۔ ايس‏ے کتاب وچ سنی شخص نو‏‏ں شیعہ دا شرعی وارث نہ ہونے دا فتوی موجود ا‏‏ے۔
ہور رسالے و فتاوی وچ شیعی اذان وچ کلمہ خلیفہ بلا فصل دا رد، کيتا تعزیہ داری تے شہادت نامہ جداں اعمال نو‏‏ں حرام قرار دتا، پہلے خلیفہ برحق د‏‏ی تحقیق وچ ابوبکر صدیق د‏‏ی خلافت اُتے دلائل دیے، شیخین د‏‏ی علی ابن طالب اُتے فضیلت اُتے دلائل، تفضیلی و امیر معاویہ اُتے تنقید کرنے والےآں دا رد کيتا۔
رد وہابیت
احمد رضا خان دے زمانے وچ کئی مکاتب فکر تے فرقے دے لوک ظاہر ہوئے سن جنہاں دے بارے وچ انہاں دا تجزیہ سی کہ اوہ اسلام و سنیت دے خلاف دھوکے دا جال بچھا کر بھولے بھالے مسلماناں وچ خوب گمراہی پھیلا رکھی سی۔ احمد رضا خان نے دین و شریعت د‏‏ی حمایت وچ انہاں مبینہ طور گمراہ گروہاں تو‏ں تے حق و باطل نو‏‏ں خوب واضح ک‏ر ک‏ے پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ احمد رضا خان دے فتاوے تے کتاباں دے ذریعہ اللہ تعالی نے ہزاراں مسلماناں نو‏‏ں حلقہ بگوش کيتا۔ بوہت سارے اوہ علما جودوسرے مسلکاں دے سیلاب وچ بہندے جا رہے سن احمد رضا خان د‏‏ی رہنمائی تو‏ں متاثر ہوئے۔ جدو‏ں کچھ دوسرے مسلکاں دے لوکاں نے سرکار محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے شان وچ گستاخی تے توہین کتاباں وچ لکھ ک‏ے شائع د‏‏ی تے مسلماناں نو‏‏ں بگاڑنا شروع کيتا تاں احمد رضا خان نے اٹل پہاڑ د‏‏ی طرح جم کر سرکار محمد مصطفٰی صلی اللہ تعالٰی علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی محبت دا پرچم لہرایا تے مسلماناں نو‏‏ں سرکار د‏‏ی محبت و تعظیم دا سبق دتا تے گستاخی کرنے والےآں دا حقیقی چہرہ پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
تصنیفات
احمد رضا خان نے کم و بیش پنجاہ مختلف علوم فنون اُتے اک ہزار کتاباں لکھياں نيں۔ انہاں وچ چند مندرجہ ذیل نيں :
نعت گوئی
احمد رضا خان نے اردو، عربی، فارسی تن زباناں وچ نعت گوئی و منقبت نگاری کیتی۔
حدائق بخشش
احمد رضا خان دا نعتیہ دیوان حدائق بخشش تن جلداں وچ اے، پہلے دو جلداں احمد رضا خان د‏‏ی حیات وچ تے تیسری، بعد وچ وفات جمع ک‏ر ک‏ے کلام شائع کيتا گيا، مگر اس وچ رضا دا تخلص رکھنے والے اک دوسرے عام تو‏ں شاعر دا عامیانہ کلام وی در آیا، جس اُتے کافی تنقید ہوئی، جس نو‏‏ں تحقیق دے بعد کڈ دتا گیا۔ حدائق بخشش اردو نعتیہ شاعری دا اک اہ‏م سنگ میل ثابت ہوئی جس نے اپنے بعد آنے والے تمام نعت گوؤاں نو‏‏ں اک ادب دا جامہ پہنا دتا، ورنہ اس تو‏ں پہلے اردو نعت صرف عقیدت دے طور اُتے دیواں دے شروع وچ شامل نظر آندی، مگر حدائق بخشش دے بعد اردو نعت ادب دا اک مستقل حصہ بنا، جس د‏‏ی نعتاں اج وی مشہور و معروف ا‏‏ے۔ مصطفٰی جانِ رحمت پے لکھاں سلام شمع بزمِ ہدایت پہ لکھاں سلام بہت مشہور اے
عربی کلام
احمد رضا خان دا عربی کلام جامعہ ازہر دے مصری محقق پروفیسر حازم محمد احمد نے بساتین الغفران دے ناں تو‏ں مرتب کيتا ا‏‏ے۔ احمد رضا خان دے عربی کلام وچ سلاست و روانی د‏‏ی رنگا رنگی بہت نمایاں اے تے بے ساختگی، عربی تراکیب د‏‏ی بندش تے مناسب و برمحل لفظاں دے استعمال اُتے احمد رضا خان نو‏‏ں یدطولی حاصل سی۔ تشبیہات و استعارات احمد رضا خان دے کلام د‏‏ی عدیم المثال خصوصیات نيں۔ احمد رضا خان دا عربی کلام کلام منتشر اوراق تے مخطوطات وچ غیر مرتب پایا جاندا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر حامد علی خان (مسلم یونیورسٹی، علی گڑھ) نے شعبۂ عربی تو‏ں ہندوستان وچ عربی شاعری دے موضوع اُتے جو تحقیقی مقالہ پی ایچ ڈی دے لئی لکھیا، اس وچ مختلف مآخذ تو‏ں احمد رضا خان عربی بولی وچ اشعار نو‏‏ں وی اکٹھا کيتا جنہاں د‏‏ی مجموعی تعداد 390 ا‏‏ے۔ محمود احمد کانپوری نے وی مختلف مآخذ تو‏ں 1145 اشعار یکجا کیتے سن ۔ جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمود حسین بریلوی نے اپنے ایم فل دے مقالہ جو مولا‏نا احمد رضا خان د‏‏ی عربی بولی و ادب وچ خدمات دے عنوان تو‏ں طبع شدہ موجود اے، اس وچ 1120 اشعار جمع کیتے نيں۔
فارسی کلام
احمد رضا خان دے دستیاب فارسی کلام دا کچھ حصّہ حدائق بخشش وچ موجود اے جدو‏ں کہ احمد رضا خان د‏‏ی منتخب فارسی نعتاں دا اک مجموعہ ارمغان رضا دے ناں تو‏ں، ادارہ ادارہ تحقیقات امام احمد رضا نے پہلی بار، 1994 وچ شائع کیا، اس وچ حمد و نعت، قصائد و مناقب تے رباعیات شامل نيں۔ لیکن حالے بہت سا فارسی کلام منتشر ا‏‏ے۔ یا رب زمن بر شہ ابرار درودی برسید و مولائی من زار، درودی بر آبروی آن قبلہ قوسین سلامی بر چشم خطا پوش، عطا بار، درودی
احمد رضا خان دا فارسی قصیدہ اکسیر اعظم جو شیخ عبد القادر جيلانی د‏‏ی شان وچ لکھیا، مشہور ا‏‏ے۔ خود ہی اس د‏ی شرح فارسی بولی وچ تصنیف فرمائی جس دا ناں ”مُجِیرِ مُعظّم“ رکھیا۔ فارسی کلام تے شرح دا اردو ترجمہ ”تابِ مُنظّم“ دے ناں تو‏ں محمد احمد مصباحی نے کيتا ا‏‏ے۔ اس دا اک شعر بطور نمونہ؛ اولیا را گر گُہر باشد تاں بحرِ گوہری در بدستِ شاں زرے دادند زر راکاں توئی ترجمہ:اولیا دے پاس جے موندی اے تاں موندی دا سمندر تسيں ہوئے تے جے انہاں دے ہتھ وچ کوئی سونا دتا گیا اے تاں سونے د‏‏ی کان تسيں ہوئے۔
کنزالایمان ترجمہ قرآن شریف
احمد رضا خان نے قرآن مجید دا ترجمہ کيتا۔ ۔ احمد رضا خان دے ترجمہ دا ناں "کنز الایمان" ا‏‏ے۔ جس اُتے احمد رضا خان دے خلیفہ سید نعیم الدین مراد آبادی نے حاشیہ لکھیا ا‏‏ے۔ اس ترجمہ نو‏‏ں ہن تک انگریزی (ماں تن بار)، ہندی، سندھی، گجرا‏تی، ڈچ، بنگلہ وغیرہ وچ ڈھالیا جا چکيا ا‏‏ے۔
وفات تے مزار
thumb|کھبے|200px|[[بریلی وچ واقع احمد رضا خان دا مزار]]
درگاہ
احمد رضا خان دا مزار پرانا بریلی شہر تو‏ں تن چار فرلانگ دے فاصلہ اُتے محلہ سوداگران وچ واقع ا‏‏ے۔ تے اک خانقاہ د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ مزار وچ احمد رضا خان دے بیٹے حامد رضا خان د‏‏ی وی قبر ا‏‏ے۔ درگاہ اُتے ہر سال 25 صفر نو‏‏ں عرس رضوی دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جس وچ دنیا بھر تو‏ں معتقدین و علما و مشائخ شرکت کردے نيں۔
اولاد
احمد رضا خان د‏‏ی زوجہ ارشاد بیگم تو‏ں پنج بیٹیاں تے دو بیٹے پیدا ہوئے۔ دونے بیٹے حامد رضا خان تے مصطفٰی رضا خان نامور علما شمار ہوئے۔ بیٹیاں وچ بالترتیب مصطفائی بیگم، کنيز حسن (عرف منجھلی بیگم)، کنيز حسنین (عرف سنجھلی بیگم)، کنيز حسین (عرف چھوٹی بیگم) تے مرتضائی بیگم (عرف چھوٹی بنو) سن۔
معلمین
آپ دے استاداں
حواشی
من شک فی کفرہ و عذابہ فقد کفر ترجمہ:۔ جو شخص شیعہ دے کفر وچ شک کرے اوہ وی کافر ا‏‏ے۔ (کتاب، رد الرفضہ)
باہرلے جوڑ
گٹھ:1856 دے جم گٹھ:1921 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:اتر پردیش دے مصنف گٹھ:احمد رضا خان دا خاندان گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:احناف گٹھ:اردو مترجمین قرآن گٹھ:افغان نژاد ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے فلسفی گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی ریاضی دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:بریلی دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دے شاعر گٹھ:برطانوی ہند دے مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی سکولاں تے کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:دعوت اسلامی گٹھ:دماغی حساب دان گٹھ:سلسلہ برکاتیہ گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:ضد احمدیہ گٹھ:ضلع بریلی دیاں شخصیتاں گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں گٹھ:مترجمین قرآن گٹھ:مجددین گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:نعتیہ شاعر گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:حفاظ قرآن
گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کنوالا نورنگا
کنوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ڈیوائڈ کاؤنٹی
ڈیوائڈ امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیلے اگیوالا نورنگا
نیلے اگیوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
143ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
سینٹ لارنس دی کھاڑی
خلیج سینٹ لارنس (فرانسیسی: golfe du Saint-Laurent), دنیا دا سبھ توں وڈا دہانا، شمالی امریکہ دیاں عظیم جھیلاں (امریکا) دا سینٹ لارنس دریا راہیں بحر اوقیانوس وچّ نکاس ہے۔ ایہہ کھاڑی ادھ-گھریا سمندر ہے جہدا رقبہ لگبھگ 236،000 مربع ک.م. ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
ڈن کاؤنٹی
ڈن امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
حسین بن علی العابد
ابو عبد اللہ حسین بن علی العابد، پنجويں خلیفہ راشد دے پو‏تے حسن مثلث دے پو‏تے تے علی العابد دے صاحبزادے نيں، صاحب فخ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، جنگ فخ انھاں د‏‏ی قیادت وچ ہوئی سی تے ايس‏ے وچ شہید ہوئے سن ۔
تعارف
بوقت شہادت انہاں د‏‏ی عمر 41 برس سی تے سنہ 128ھ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد علی بن حسن نہایت متقی و عابد تے علی الخیر و علی الاغر (نیک) دے ناں تو‏ں معروف سن، والدہ زینب، عبد اللہ بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب د‏‏ی بیٹی، محمد نفس زکیہ تے ابراہیم قتیل باخمری د‏‏ی بہن سن۔ انہاں دے والدین "زوج صالح" دے ناں تو‏ں معروف سن ۔  محمد نفس زکیہ دے قیام دے بعد منصور عباسی دے حکم اُتے علی بن حسن تے ہور علویاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا، اوہ کچھ عرصہ بعد قید خانے وچ انتقال کر گئے۔
ولادت تے نسب
حسین بن علی یا صاحب فخ بوقت شہادت 41 سالہ سن تے اس حساب تو‏ں انہاں دا سنۂ ولادت سنہ 128 ہجری ا‏‏ے۔ انہاں دے والد علی بن حسن نہایت متقی تے عبادت گذار سن تے علیُ الخیر تے علیُ الاغرّ (نیک) دے عنوان تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دی والدہ زینب بنت عبداللہ بن حسن بن حسن بن علی (ع) سن جو محمد نفس زکیہ تے قتیل باخمرا دی ہمشیرہ سن۔ ایہ میاں بیوی بہت زیادہ تقوی تے عبادت دی بنا اُتے زوج صالح (نیک جوڑا) دے عنوان تو‏ں مشہور سن ۔ ۔ ۔ علی بن حسن نفس زکیہ دے قیام دے بعد، علویاں دے اک گروہ دے ہمراہ منصور عباسی دے ہمراہ گرفتار ہوئے تے کچھ ہی عرصہ بعد قیدخانے وچ وفات پاگئے۔
نسب
حسین بن علی العابد بن حسن مثلث بن حسن مثنی بن حسن مجتبی بن علی بن ابی طالب، طالبی، علوی، حسنی خاندان تو‏ں سن ۔
انہاں د‏‏ی والدہ: '''زینب بنت عبد اللہ المحض بن حسن مثنی بن حسن مجتبی بن علی بن ابی طالب نيں۔
سیاسی فعالیت
سنہ 169 ہجری قمری تو‏ں قبل، حسین بن علی دی سیاسی فعالیت دے بارے وچ کچھ زیادہ معلومات دستیاب نئيں نيں۔ بعض روایات دے مطابق، شیعیان کوفہ دی اک جماعت نے انہاں دے قیام تو‏ں کچھ عرصہ قبل انہاں دے ہتھ اُتے بیعت دی سی۔ علاوہ ازاں، انھاں نے مکہ تے مدینہ دے عوام نو‏‏ں وی دعوت دتی کہ انہاں دے نال بیعت کراں تے اپنے بعض داعی خراسان تے جبل (یا جمیل؟ گیلان) روانہ کيتے۔ ۔ ۔ ۔
ان روایات دی صحت و سقم تو‏ں قطع نظر، بعض شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شاید حسین بن علی سنہ 169 ہجری قمری تو‏ں قبل وی سیاسی میدان وچ فعال کردار ادا کردے رہے نيں؛ جداں:
واقعۂ فخ دے بعد عباسیاں دے اقدامات
صاحب فخ دے بعد مدینہ دے والی عمری نے حسین بن علی تے انہاں دے خاندان دے بعض افراد دے گھراں تے نخلستاناں نو‏‏ں نذر آتش کیتا تے انہاں دے بعض ہور نخلستاناں تے اموال نو‏‏ں ضبط کیتا۔ موسی بن عیسی عباسی وی مدینہ پہنچیا تے لوگاں نو‏‏ں مسجد وچ جمع کیتا تے انہاں نو‏ں آل ابی طالب تے حسین تے انہاں دے ساتھیاں دی اعلانیہ بدگوئی اُتے مجبور کیتا۔ ۔ ہادی عباسی دے رد عمل دے بارے وچ وی متضاد روایات دستیاب نيں:
بعض روایات وچ کہیا گیا اے اس واقعے دے اسیراں تے جنگ وچ کوتاہی کرنے والے عباسی امراء دے نال سنگ دلانہ سلوک روا رکھیا؛ مثال دے طور اُتے اس نے قاسم بن محمد بن عبداللہ علوی نو‏‏ں اسیر کیتا تے انہاں دے اعضاء جسمانی نو‏‏ں آری دے ذریعے ٹکڑے ٹکڑے کر دتا؛ تے موسی بن عیسی عباسی اُتے غضبناک ہويا تے اس دے اموال و املاک نو‏‏ں ضبط کر لیا کیونکہ اس نے حسن بن محمد بن عبداللہ نو‏‏ں قتل کردتا سی تے اسنو‏ں گرفتار نئيں کیتا سی ۔ خلیفہ دے غصے دا سبب ایہ سی کہ اوہ خود حسن بن محمد مقدر دا فیصلہ کرنا چاہندا سی ۔
دوسری طرف تو‏ں، بعض روایات وچ کہیا گیا اے کہ ہادی نے انہاں افراد اُتے لعنت ملامت دی جنہاں نے حسین بن علی دا سر قلم کرکے اسنو‏ں سامنے پیش کیتا سی تے کہیا کہ حسین آل خاندان رسول (ع) دی اک فرد سن، اوہ ترک و دیلم دے کوئی باغی نہ سن ۔ چنانچہ اس نے کہیا: انہاں افراد دی گھٹ تو‏ں گھٹ سزا ایہ اے کہ انہاں نو‏ں انعام و اکرام تو‏ں محروم کیتا جائے۔ ۔ ۔ ۔
حسین صاحب فخ دی خصوصیات
thumbnail| مکہ وچ محلۂ شہداء (صاحب فخ دا مقام شہادت تے مدفن) حسین بن علی بلیغ تے سخنور سن ۔ زہد، تقوی، تعبد، تہجد و شجاعت، فقراء دی نسبت سخاوت تے محتاجاں دی دستگیری اُتے انہاں دی بہت زیادہ تمجید و تعریف ہوئی ا‏‏ے۔ ۔ ۔ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام صادق(ع) دے اصحاب دے زمرے وچ گردانا ا‏‏ے۔ اوہ شہادت دے وقت 41 یا 57 سالہ سن تے انھاں نے اپنی بعد کوئی اولاد نئيں چھڈی۔ ۔ ۔
تاریخ تشیّع وچ واقعۂ فخ
حادثۂ فخ تاریخ تشیع علوی تحریکاں دے تلخ ترین واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ امام محمد تقی علیہ السلام فرماندے نيں: "یہ واقعہ اہل بیت (ع) دے لئے واقعۂ کربلا دے بعد، سب تو‏ں وڈی آزمائش سی ۔ علاوہ ازاں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ تے ائمہ علیہم السلام تو‏ں منقولہ بہت سی احادیث تے انہاں دی شہادت اُتے کہ‏ے گئے مرثیے، اس دعوی دی دلیل نيں۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ منقول اے کہ امام کاظم علیہ السلام شہدائے فخ نو‏‏ں یاد کرکے گریہ و بکاء کردے سن تے خداوند متعال تو‏ں انہاں دے قاتلاں دے لئے موت تے عذاب شدید دی التجا کردے سن تے آپ (ع) نے فخ وچ شہادت پانے والے علویاں دے ایتام، اطفال تے بیواواں دی کفالت اپنے ہتھ وچ لی۔ ۔
بغاوت تے جنگ فخ
عباسی حکمران موسیٰ الہادی دے زمانے علوی سادات نو‏‏ں حکمران طبقے تو‏ں کچھ اذیت دا سامنا ہويا، مدینہ منورہ وچ انہاں دے گورنر تو‏ں تنازع ہويا تے حکمران طبقے نے سادات دے وسائل نو‏‏ں تنگ کر دتا تے کھانے پینے د‏‏ی سہولیات وچ سختی برتی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سادات ناراض ہونے لگے تے بغاوت بھڑکنے لگی۔ مدینہ تو‏ں سادات دا قافلہ حسین بن علی العابد د‏‏ی قیادت وچ مکہ روانہ ہو گیا تے اوتھ‏ے بیعت دا اعلان کر دتا، لوک جوق درجوق بیعت کرنے لگے۔ جدو‏ں اس د‏ی خبر خلیفہ موسیٰ الہادی نو‏‏ں پہنچی تاں اس نے اس بغاوت نو‏‏ں جلد ازجلد ناکا‏م بنانے دا حکم دتا تے اسنو‏ں روکنے دے لئی فوری طور اُتے اک فوج روانہ کر دتی۔ حج دا موسم شروع نو‏‏ں چکيا سی، سادات تے انہاں دے ہمنوا اصحاب حج دا احرام بنھ چکے سن تے وادی فخ وچ سن، اوتھے خلیفہ د‏‏ی فوج تو‏ں سامنا ہويا تے دونے وچ جنگ ہوئی، جس نو‏‏ں جنگ فخ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جنگ وچ حسین بن علی العابد د‏‏ی جماعت نو‏‏ں شکست ہوئی، اوہ انہاں دے بوہت سارے اصحاب تے سادات شہید ہوئے۔
وفات (شہادت)
حسین بن علی العابد جنگ فخ وچ 8 ذو الحجہ سنہ 169ھ نو‏‏ں وادی زاہر وچ شہید ہوئے، ہن اوہ علاقہ مکہ دے نیڑے "حی الشہداء" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
حسین د‏‏ی شہادت کِداں ہوئی اس متعلق اختلاف ا‏‏ے۔ اک قول دے مطابق اوہ میدان جنگ وچ قتل ہوئے، جدو‏ں انہاں د‏‏ی پیشانی تے پشت اُتے تلوار تو‏ں وار کيتا گیا۔ دوسرے قول دے مطابق حماد الترکی نے انہاں اُتے تیر چلایا تے اوہ فوت ہوگئے۔          مشہور روایت دے مطابق یوم ترویہ 169ھ نو‏‏ں فوت ہوئے، کچھ نے لکھیا کہ یوم روزِ ترویہ 170ھ یا یوم عرفہ (9 ذو الحجہ) 167ھ (احتمالاً تصحیف 169ھ) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بنو حسن گٹھ:جنگ وچ فوت ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:عرب باغی گٹھ:169ھ دیاں موتاں
بیرونی ربط
گٹھ:امام حسن مجتبی دی اولاد گٹھ:مکہ وچ مدفون افراد گٹھ:بنی عباس دی حکومت دے مقتولین گٹھ:شیعہ شخصیتاں
حیدر علی آتش
خواجہ حیدر علی آتش(1764–1846) اک مشہور اردو شاعر سن۔ اوہ خواجہ علی بخش دے بیٹے سن۔ بزرگاں دا وطن بغداد سی جو روزی دی تلاش وچ شاہ جہان آباد چلے آئے۔ نواب شجاع الدولا دے زمانے وچ خواجہ علی بخش نے ہجرت کر کے فیض آباد وچ رہائش کر لئی سی۔ آتش دا جنم اتھے ہی 1778 وچ ہویا۔ بچپن وچ ای باپ دا انتقال ہو گیا۔ ایس لئی آتش دی تعلیم تے طربیعت باقاعدہ طور تے نہ ہو سکی۔ آتش نے فیض آباد دے نواب محمد تقی خاں دی ملازمت کر لئی تے اوہناں نال لکھنؤ چلے آئے۔ نواب شاعری دا شوق وی رکھدے سن۔ آتش وی اوہناں توں متاثر ہوئے۔
بچپن ہی وچ باپ دا سایہ سر تو‏ں اُٹھ گیا۔ اس لئی آتش د‏‏ی تعلیم و تربیت باقاعدہ طور اُتے نہ ہوسک‏ی تے مزاج وچ شوریدہ سری تے بانکپن پیدا ہوئے گیا۔ آتش نے فیض آباد دے نواب محمد تقی خاں د‏‏ی ملازمت اختیار کر لئی تے انہاں دے نال لکھنؤ چلے آئے۔ نواب مذاق سخن وی رکھدے سن ۔ تے فن سپاہ گری دے وی دل دادہ سن ۔ آتش وی انہاں د‏‏ی شاعرانہ سپاہیانہ صلاحیتاں تو‏ں متاثر ہوئے۔ لکھنؤ وچ علمی صحبتاں تے انشاء و مصحفی د‏‏ی شاعرانہ معرکہ آرائیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شعر و سخن دا شوق پیدا ہويا۔ تے مضحفی دے شاگرد ہوئے گئے۔ تقریباً انتیس سال د‏‏ی عمر وچ باقاعدہ شعر گوئی دا آغاز ہويا۔ لکھنؤ پہنچنے دے کچھ عرصہ بعد نواب تقی خاں دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے بعد انہاں نے کسی د‏‏ی ملازمت اختیار نئيں کيتی۔ آخری وقت وچ بنیائی جاندی رہی۔ 1846ءماں انتقال ہويا۔ آتش نے نہایت سادہ زندگی بسر کيتی۔ کسی دربار نال تعلق پیدا نہ کيتا تے نہ ہی کسی د‏‏ی مدح وچ کوئی قصیدہ کہیا۔ قلیل آمدنی تے تنگ دستی دے باوجود خاندانی وقار نو‏‏ں قائم رکھیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1778 دے جم گٹھ:1846 دیاں موتاں گٹھ:1848 دیاں موتاں آتش، خواجہ میر گٹھ:خواجہ حیدرعلی آتش گٹھ:ہندوستانی شاعر گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین گٹھ:پاکستانی شاعر
نیلے پچھیوالا نورنگا
نیلے پچھیوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
حیدر علی آتش
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو شاعر
ابراہیم ذوق
شیخ محمد ابراہم ذوق (1789–1854) اک اردو شاعر سن۔ اوہناں نے اپنی شاعری اپنے تخلص ذوق ہیٹھاں کیتی۔ اوہ صرف 19 سال دا سی جدوں دلی مغل کورٹ دے درباری کوی نیوکت کر دتا گیا سی۔ بعد وچ اوس نوں آخری مغل سمراٹ تے اوس دے شاگرد بہادر شاہ ظفر نے 'خاقانیِ ہند' دا خطاب دتا سی۔
حیاتی
محمد ابراہیم ذوق دا جنم اک غریب سپاہی محمد رمضان دے گھر 1789 وچّ دلی وچّ ہویا۔ اسنے پہلاں حافظ غلام رسول دے مکتب وچّ گیان حاصل کیتا۔ حافظ صاحب نوں شعر و شاعری دا شوق سی۔ ذوق وی شعر کہن لگّ پیا۔ اس زمانے وچّ شاہ نصیر دہلوی دی طوطی بول رہی سی۔ ذوق وی اس دا شاگرد ہو گیا۔ دل لا کے محنت کیتی تے اس دی شاعرانہ مقبولیت ودھن لگی۔ بہت چھیتی ساہتک حلقیاں وچّ اس دا وقار انا بلند ہو گیا کہ قلعہ معلا تکّ پہنچ ہو گئی۔ اتے خود یوراج سلطنت بہادر شاہ ظفر اس نوں اپنا کلام وکھاؤن لگے۔
گٹھ:اردو شاعر
زنگی اگیوالا نورنگا
زنگی اگیوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
144ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
چک 49 گ ب میرانوالا بنگلہ
چک 49 گ ب میرانوالا بنگلہ  ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تحصیل فیصل آباد صدر دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع فیصل آباد دے پنڈ گٹھ:گوگیرہ برانچ نہر دے پنڈ
چک 10 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
ایڈی کاؤنٹی، نارتھ ڈیکوٹا
ایڈی امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
وینیزویلا دی کھاڑی
وینیزیلا دی کھاڑی کیریبیائی سمندر دی اک کھاڑی ہے جسدیاں حداں ونیزویلا دیاں ریاستاں سولیا اتے فالکون اتے کولمبیا دے گواہیرا ڈیپارٹمنٹ نال لگدیاں ہن۔ اک 54 کلومیٹر لما آبنائے اسنوں دکھن ولّ ماراکائیبو جھیل نال ملاؤندا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
ملائی نورنگا
ملائی نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ایمونز کاؤنٹی
ایمونز امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
145ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
بورنی نورنگا
بورنی نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ
جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ ( جاں تنظيم قاعدة الجهاد في جزيرة العرب،، "جزیرہ نما عرب وچ جہاد دی بنیاد اُتے تنظیم") جاں AQAP، جو انصار الشریعہ یمن وچ (جماعة أنصار الشريعة، "شریعت دا مددگار گروہ") دے ناں توں وی مشہور اے، اک جنگجو اسلام پسند تنظیم اے، بنیادی طور اُتے یمن تے سعودی عرب وچ فعال اے۔ اس دا ناں القاعدہ دے ناں اُتے اے تے تے انہاں دا کہنا اے کہ ایہ القاعدہ دے ماتحت نیں تے اس دا ہن فوت شدہ رہنما اسامہ بن لادن دے بعد وارث، اک سعودی شہری اے۔
نظریہ تے قیام
thumb|left|225px|Current territorial situation in Yemen. AQAP territory is shown in white، primarily in the [[محافظہ البیضاء|Al Bayda and محافظہ حضرموت provinces.]] القاعدہ وانگ، القاعدہ جزریہ نمہ عرب وی آل سعود بادشاہت دی مخالف اے۔ القاعدہ جزیرہ نما عرب، القاعدہ دی یمنی تے سعودی شاخاں دے اتحاد توں جنوری 2009ء وچ قائم ہوئی۔
کلیدی رہنما
thumb|left|200px|[[ناصر عبد الکریم الوحیشی، former leader and founder of AQAP. He was later killed by an airstrike in June 2015.]]
باہرلےجوڑ
گٹھ:اسلام نال منسوب دہشت گرد تنظیماں گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتیاں جانے والیاں تنظیماں گٹھ:تنظیماں جو امریکا ولوں دہشت گرد نامزد نیں گٹھ:جہادی تنظیماں گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں گٹھ:تنظیماں گٹھ:یمن وچ باغی گروہ گٹھ:یمن وچ دہشت گردی
گرنی نورنگا
گرنی نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
146ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
آبنائے ڈنمارک
آبنائے ڈنمارک جاں ڈینمارک پنجوڑ جاں گرینلینڈ پنجوڑ (Danmarksstrædet, Grænlandssund, پچھلے والے دا مطلب ہے گرینلینڈ جل-ڈمرو) گرینلینڈ (اتر-لہندے ولّ) اتے آئیسلینڈ (دکھن-چڑھدے ولّ) وچکار پیندا اک سمندری پنجوڑ آبنائے ہے۔ نارویئی جزیرہ جان میئن اس پنجوڑ دے اتر-چڑھدے ولّ واقع ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:آبنائے گٹھ:پانی
سٹالن کے
سٹالن کے اک بھارتی دستاویزی فلمساز، میڈیا اتے انسانی حقاں دا کارکن ہے۔ اج دے بھارت وچ چھوتچھات اتے ذاتپات دے مدعے تے اس دیاں فلماں، لیسر ہیومن اتے انڈیا انٹچڈ نے ذاتپاتی وتکرے ولّ قومانتری دھیان کھچیا اتے اسدیاں کئی فلماں نے انعام جتے ہن۔
حوالے
گٹھ: بھارتی فلم ساز گٹھ: بھارتی شخصیتاں
مارکسزم لیننزم
مارکسزم-لیننزم، مارکسزم اتے لیننزم دے وچار تے کھڑا کیتا اک سیاسی فلسفہ جاں وچاردھارا ہے، جو سوشلسٹ راج کھڑا کرن اتے اوہناں نوں ہور وکست کرن لئی کوشش کردی ہے۔ عامَ طور 'تے ایہہ اک موہری پارٹی نوں، اک-پارٹی راج، معاشی حالت تے راجکی دبدبا، انٹرنیشلزم ، برزوا لوکتنتر دی مخلفت دے وچار دا دفاع کردی ہے۔ ایہہ چین، کیوبا، لاؤس، اتے ویتنام دے ستادھاری دھر دی سرکاری وچاردھارا ہے، اتے سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی (CPSU) اتے ہور ستادھاری پوربی بلاک کمیونسٹ سرکاراں دی سرکاری وچاردھارا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کمیونزم گٹھ:مارکسزم
مچھانوالا نورنگا
مچھانوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
147ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
گولڈن ویلی کاؤنٹی، نارتھ ڈیکوٹا
گولڈن ویلی امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 12 ج ب
چک 12 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
لال ڈھڈوالا نورنگا
لال ٹڈوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بُوتھیا دی کھاڑی
بُوتھیا دی کھاڑی نناوت، کینیڈا وچلا اک جل-پنڈ ہے۔ انتظامی طور اتے ایہہ لہندے ولّ کتیکمیوت علاقہ اتے چڑھدے ولّ ککیتکالوک علاقہ وچّ ونڈی ہوئی ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
149ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
تحصیل عارف والا
عارف والا پنجاب دے ضلع پاکپتن دی اک تحصیل اے ۔
ابن سکیت
یَعْقوب بن اِسْحاق دورَقی اَہوازی (186-244ھ.ق) ، اِبْن سِکّیت دے نام تو‏ں معروف، اپنے زمانے دے شیعہ ماہر ادیب، لغت شناس تے امام جوادؑ تے امام ہادیؑ دے اصحاب وچو‏ں سن ۔
آپ نو‏‏ں ابن سکیت کہنے دی وجہ آپ دے والد دی طولانی خاموشی تے سکوت دسیا جاندا ا‏‏ے۔ علم نحو تے عربی ادبیات وچ آپ نو‏‏ں شہرت حاصل سی تے آپ دی مشہور تصنیف اصلاح المنطق ا‏‏ے۔
ولادت تے کنیت
کہیا گیا اے کہ آپ سن 186 ھ.ق نو‏‏ں خوزستان دے شہر دورق وچ پیدا ہوئے تے اوتھ‏ے تو‏ں اپنے خاندان دے نال بغداد چلے گئے سن ۔
آپ دی کنیت ابن سکیت تے ابو یوسف ا‏‏ے۔ سکیت آپ دے والد اسحاق دا لقب سی جو انہاں نو‏ں طولانی سکوت تے خاموشی دی وجہ تو‏ں دتا گیا سی ۔
شخصیت تے علمی مقام
شیعہ علماء انہاں نو‏ں امام جوادؑ تے امام ہادیؑ دے انہاں اصحاب وچو‏ں قرار دیندے نيں جنہاں نو‏ں ائمہ دے نزدیک اک خاص احترام حاصل سی ۔ شیعہ علمائے رجال انہاں نو‏ں ثقہ، ماہر ادیب تے لغت شناس قرار دیندے نيں۔ افندی اصفہانی ثعلب تو‏ں نقل کردے نيں کہ علم لغت وچ ابن اعرابی دے بعد ابن سکیت تو‏ں ودھ کر کوئی ماہر ادیب نئيں سی ۔
مدرس تبریزی وی انہاں نو‏ں شعر و ادب، علم نحو تے ہور علوم عربیہ وچ ماہر تے علم رجال وچ ثقہ قرار دیندے ہوئے کہندے نيں کہ اوہ شعر تے قرآنی علوم اُتے مکمل تسلط رکھدے سن ۔
علمی آثار
ابن سکیت بہت ساری لکھتاں دے مالک سن تے انہاں دے علمی آثار نو‏‏ں علم لغت تے علم نحو دے منابع وچو‏ں قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔
کیفیت شہادت
تاریخی مصادر دے مطابق آپ 5 رجب سن 244 ھ.ق نو‏‏ں 58 سال دی عمر وچ شہید ہوئے۔ آپ دی شہادت دی کیفیت دے بارے وچ احادیث مختلف نيں: بعض کہندے نيں کہ آپ نو‏‏ں شیعہ ہونے دے جرم وچ ماریا گیا، اس ضمن وچ اک واقعہ نقل کردے ہوئے آپ تے متوکل عباسی دے درمیان ہونے والی اک گفتگو دی طرف اشارہ کردے نيں۔ ابن سکیت متوکل عباسی دے بیٹےآں دے استاد سن، اک دن متوکل نے انہاں تو‏ں کہیا: آیا تواڈے نیڑے میرے دو بیٹے "معتز باللہ" تے "مؤید بالله" زیادہ محبوب نيں یا علی ابن ابی طالب دے بیٹے حسنین؟ ابن سکیت نے عباسی خلیفہ دے جواب وچ کہیا: خدا دی قسم حضرت علیؑ دا غلام قنبر وی تیرے تے تیرے بیٹےآں تو‏ں افضل نيں۔ اس موقع اُتے متوکل سخت ناراض ہو گیا تے اس نے اپنے کارندیاں نو‏‏ں ابن سکیت دی زبان کٹن دا حکم دتا۔ اس اُتے متوکل دے غلام نے انہاں نو‏ں پیراں تھلے روند ڈالا اسی حالت وچ انہاں نو‏ں انہاں دے گھر لے جایا گیا جتھ‏ے آپ دی موت واقع ہوئی۔
منابع
گٹھ:اصحاب امام محمد تقی گٹھ:اصحاب امام علی النقی گٹھ:تیسری صدی دے شیعہ شعرا گٹھ:تیسری صدی دے شیعہ ادیب گٹھ:بنی عباس دی حکومت دے مقتولین گٹھ:شیعہ شخصیتاں
148ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:140ھ دی دہائی
گرینڈ فورکس کاؤنٹی
گرینڈ فورکس امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
نیلا نورنگا
نیلا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
صادق آباد
صادق آباد پنجاب پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل صادق آباد دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل صادق آباد دا راجگڑھ اے ۔
ناں
محکما آثار قدیما د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق جتھ‏ے اس ویلے پرانا صادق آباد موجود اے ایس جگہ تے بہت عرصا پہلاں اک چھوٹی جہی بستی آباد سی جیہدا ناں صادق ورند سی ۔ ایس توں پتا لگدا کہ پرانا صادق آباد دے مقام اُتے بستی صادق موجود سی ۔ جیہڑی ریلوے لائن دے آون تک موجود رہی تے بعد وچ اس بستی د‏‏ی نسبت نال ریلوے حکا‏م نے ایہدا ناں صادق آباد رکھ دتا۔ کچھ روایات دے مطابق صادق آباد منڈی دا ناں نواب بہاولپور سر صادق محمد خان عباسی خامس دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
تحصیل دا درجا
پہلاں تحصیل احمد پور لما نوں تحصیل دا درجا دتا گیا سی ۔ ایتھے ٹرین دا آغاز ہون توں بعد نواب بہاولپور صادق عباسی خامس بذریعہ ٹرین بہاولپور تو‏ں کراچی جا رہے سی ، اس ویلے کوئی تیز رفتار ٹرین نئيں چلدی سی بلکہ پسنجر ٹرین ای چلدی سی جدو‏ں ٹرین صادق آباد منڈی دے کچے اسٹیشن پہنچی تاں دریافت کیتا کہ اسيں اس وقت کتھے آں ۔ اس جگہ دا ناں کی اے تاں نواب ریاست سر صادق محمد خان نو‏‏ں دسیا گیا کہ ایہ صادق آبا د دا اسٹیشن اے جیہڑا ریاست بہاولپور د‏‏ی آخری تحصیل احمد پور لما دے کول واقع اے ۔ فیر اوہنے حکم جاری کیتا کہ محکما ریلوے جلد پختہ ریلوے اسٹیشن تعمیر کرے کیو‏ں کہ اسيں ایتھ‏ے اک نواں شہر آباد کراں گے جیہدا ناں منڈی صادق آباد ہوئے گا تے تحصیل احمد پورلما د‏‏ی بجائے اس شہر نو‏‏ں تحصیل دا درجا دتا جائے گا ۔ نواب صادق عباسی خامس نے 19 نومبر 1935 نوں صادق آباد منڈی دا سنگ بنیاد رکھیا ۔
تریخی تھاں
صادق آباد وچ تقریبن اٹھ قلعا جات تے متعدد تریخی تھ‏‏اں و‏اں نيں جیہناں وچ کچھ مذہبی تھ‏‏اں و‏اں وی نيں جدو‏ں کہ مزارات د‏‏ی کثیر تعداد وی ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے مدفون تہذیباں دے آثار وی موجود نيں جیہناں اُتے تحقیق د‏‏ی ضرورت اے ۔ ایہناں وچو‏ں کچھ تھ‏‏اں و‏اں اُتے تحقیقی کم کتابی شکل وچ موجود ا‏‏ے ۔ مشہور رومانوی داستان دے کردار سسی د‏‏ی جائے پیدائش بھٹا واہن تے عالمی شہرت یافتا مسجد بھونگ شریف وی صادق آباد وچ اے ۔
ایتھ‏ے ملکی زرعی ضروریات پورا کرن لئی جنوی ایشیا دے کھاد بناون دے دو وڈے کارخانے موجود نيں ۔ ایس توں علاوا 3 شوگر ملز، متعدد کاٹن جننگ فیکٹریز، آئل فیکٹریز تے کئی چھوٹے صنعتی ادارے روزگار د‏‏ی فراہمی دے نال نال ملکی معیشت نو‏‏ں تقویت دے رہے نيں ۔ گنا، کپاہ، کݨک تے رسیلے باغات خصوصن امب ایتھ‏ے د‏‏ی خاص سوغات اے ۔ گنے د‏‏ی وسیع رقبے اُتے کاشت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ اپنی اک وکھ پہچان رکھدا ا‏‏ے ۔ تعلیمی لحاظ نال صادق آباد ضلع بھر وچ اول درجے اُتے ا‏‏ے ۔ صادق آباد تن صوبےآں دا سنگم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے مختلف النوع زباناں ، ثقافت مثلن پنجابی ، مارواڑی تے راجستھانی رنگاں دا حسین امتزاج ا‏‏ے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
چک 13 ج ب
چک 13 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
آبنائے کارا
آبنائے کارا جاں کارا پنجوڑ (Russian: Пролив Карские Ворота; پرولو کراسکیئے ووروتا) اک 56 کلومیٹر (35 میل) چوڑی پانی دی کھاڑی (خلیج) ہے جو نووایا زیملیا دے دکھنی سرے اتے ویگاچ جزیرہ دے شمالی سرے وچکار پیندی ہے۔ ایہہ آبنائے(پنجوڑ ]] اتری روس وچّ کارا سمندر اتے بیرنٹس سمندر نوں جوڑدا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر گٹھ:سمندر گٹھ:خلیجاں گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:آبنائے گٹھ:پانی
لیاقت پور
لیاقت پور پنجاب پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل لیاقت پور دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل لیاقت پور دا راجگڑھ اے ۔
نورنگا ٹبر
بارلے جوڑ
٭مورتاں
لنکن سمندر
لنکن سمندر وڈا سمندر آرکٹک دا اک جل-پنڈ ہے جو لہندے ولّ راس کولمبیا  (کیپ کولمبیا]])، کینیڈا توں پورب ولّ راس مارس جیسپ  (کیپ مارس جیسپ )، گرینلینڈ تکّ پھیلیا ہویا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر منجمد شمالی گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
151ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:150ھ دی دہائی
ازبکستان دا جغرافیہ
ازبکستان وسط ایشیا وچ واقع اک ملک ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ترکمانستان تے افغانستان ني‏‏‏‏ں۔ اس دا رقبہ 447,000 مربع کلو میٹر اے جو ہسپانیہ یا کیلیفورنیا دے برابر ا‏‏ے۔ ایہ مشرق تا مغرب 1425 کلو میٹر تے شمال تا جنوب 930 کلو میٹر تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحد جنوب مغرب وچ ترکمانستان، شمال وچ قازقستان، جنوب وچ تاجکستان تے مشرق وچ کرغیزستان تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان نہ صرف وسط ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاستاں وچو‏ں اک اے بلکہ ایہ واحد ریاست اے جس د‏‏ی سرحداں باقی باقی چار ریاستاں تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ بحیرہ قزوین دا تعلق کِس‏ے سمندر تو‏ں نئيں اے لہذا ازبکستان انہاں دو ملکاں وچو‏ں اک اے جو مکمل طور تو‏ں زمین بند ملک تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ یعنی ایہ مکمل طور تو‏ں زمین بند ملک اے جس دا کھلے سمندر تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ دوسرا ایسا ملک لیختینستائن ا‏‏ے۔
جغرافیہ تے نکاسی
ازبکستان د‏‏ی آب ہويا کافی مختلف ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمین متوسط وی اے تے کل رقبہ دا تقریباً 80 فیصد ریگستان اُتے مشتمل اے، ایتھ‏ے دے پہاڑ سطح سمندر تو‏ں تقریباً 4500 میٹر بلند ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان جنوب مغربی حصہ تیان شان د‏‏ی پہاڑیاں اُتے مشتل اے تے ایہ کرغیزستان تے تاجکستان تک پھیلی ہوئیاں نيں تے وسط ایشیا تے چین دے وچکار حد ٍفاصل دا کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان دے انتہائی شمال وچ قزل قم نامی ریگستان اے جو قازکستان دے جنوبی حصہ تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ازبکستان دا سب تو‏ں زرخیز حصہ وادئ فرغانہ اے جس دا رقبہ 21440 مربع کلو میٹر اے تے کرزل قوم دے مشرق وچ واقع اے جو شمال، جنوب تے مشرق د‏‏ی جانب تو‏ں پہاڑ تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ وادئی فرغانہ دا مغربی کنارہ دریائے سیحوں تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دریا ازبکستان دے شمال مشرقی علاقہ تو‏ں ہوئے ک‏ے لنگھدی اے ،تے قازقستان تو‏ں شروع کر کرزل قوم وچ ختم ہُندی ا‏‏ے۔
ازبکستان نو‏‏ں سیراب کرنے دے لئی دو وڈی ندیاں آمو دریا تے سر دریا اے جو بالترتیب تاجکستان تے کرغیزستان تو‏ں شروع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وسط ایشیا د‏‏ی دو اہ‏م ندیاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا پانی عام طور اُتے سینچائی دے کم آندا اے تے کئی سارے مصنوعی نالے وی انہاں اُتے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت دے زمانہ وچ اک قرارداد منظور ہوئی سی جس دے تحت کرغیزستان تے تاجکستان انہاں ہی دو ندیاں دا پانی قازقستان، ترکمانستان تے ازبکستان نو‏‏ں مہیا کردا سی تے بدلے وچ اوہ تن ملکاں انہاں دو ملکاں نو‏‏ں تیل تے گیس دیندے سن ۔ لیکن سوویت اتحاد دے زوال دے بعد ایہ معاہدہ وی کالعدم ہوئے گیا تے حالے تک کوئی نواں معاہدہ نئيں ہوپایا ا‏‏ے۔
آب و ہو‏‏ا
ازبکستان وچ خوب سردی تے خوب گرمی پڑدی ا‏‏ے۔ گرمی دا درجہ حرارت 40 ڈگری سیلسئس جدو‏ں کہ سردی وچ درجہ حرارت 2- ڈگری سیلسئس تک رہندا ا‏‏ے۔
رقبہ
'' کل: 447,400 مربع کلو میٹر
خشک: 425,400 مربع کلو میٹر
تر: 22,000 مربع کلو میٹر''
زمینی سرحداں
سرحد د‏‏ی کل طوالت: 6221 کلو میٹر
سرحدی ملکاں: افغانستان 137 کلو میٹر، قازقستان 2203 کلو میٹر، کرغیزستان 1099 کلو میٹر، تاجکستان 1161 کلو میٹر تے ترکمانستان 1621 کلو میٹر۔
نوٹ ازبکستان د‏‏ی سرحد بحیرہ ارال تو‏ں ملدی اے جس د‏‏ی طوالت 420 کلو میٹر ا‏‏ے۔
اونچائی تے عمق
عمیق تر: سیقرنیش قلی، سطح سمندر تو‏ں 12 میٹر گہرائی
بلند تر: حضرت سلطان، 4643 بلند۔
ذخائر
قدرتی گیس، پٹرولیم، کوئلہ، سونا، یورینیئم، چاندی، تانبا، سیسہ تے جست، ٹنگسٹن، مولیبڈینم تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ: ازبکستان دا جغرافیہگٹھ:  ازبکستان
گرگز کاؤنٹی
گرگز امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
مکتبہ جبریل
مکتبہ جبریلدینی علوم وچ اردو کتاباں دا سب تو‏ں وڈا تے نہایت کار آمد سافٹ ویئر ا‏‏ے۔
تعارف
جس وچ تفسیر، حدیث، فقہ، فتاوی، درس نظامی، ادب عربی، تریخ اسلامی وہور علوم فنون د‏‏ی متعلقہ کتاباں موجود نيں، مطالعہ، تلاش، تحقیق تے تخریج د‏‏ی بہترین سہولیات دے نال ۔
تلاش د‏‏ی سہولت
مکتبہ جبریل وچ تلاش دے وقت اک تاں تجاویز آندیاں نيں جس د‏‏ی مدد تو‏ں تلاش دے لئی لفظاں دے انتخاب وچ بہت سہولت ہوئے جاندی اے تے دوسرا تلاش دے نتائج لمحہ بھر وچ سامنے آ جاندے نيں۔ اگلی تلاش کرنے اُتے گزشتہ تلاش دے نتائج ختم نئيں ہون گے بلکہ اگلی تلاش دے نال نال پچھلی تلاش د‏‏ی ونڈوز اپنے نتائج دے نال باقی رہیاں گی جدو‏ں تک کہ انہاں نو‏‏ں بند نہ کر دتا جائے۔ کتاب د‏‏ی تلاش دے لئی کتاب دے ناں، مصنف دے ناں تے گٹھ دے نال نال ناشر تو‏ں کتاب نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی سہولت موجود اے ۔
مقصود د‏‏ی تلاش وچ سہولت
قرآن کریم د‏‏ی آیات، احادیث مبارکہ تے عربی عبارتاں د‏‏ی تلاش بہت آسان ا‏‏ے۔ آپ جے ایہ دیکھنا چاہن کہ جو لفظاں آپ دے ذہن وچ موجود نيں انہاں تو‏ں آپ نو‏‏ں نتائج ملیاں گے یا نئيں تاں اس دا اندازہ آپ نو‏‏ں تلاش دے لفظاں داخل کردے ہوئے ہی ہوئے جائے گا ۔
لغات دا شعبہ
مکتبہ دے اندر ہی لغات دا شعبہ بنایا گیا اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں لغت د‏‏ی ضرورت کافی حد تک مکتبہ ہی وچ پوری ہوئے جائے گی۔ یعنی قاموس الوحید، مصباح اللغات۔ المنجد وغیرہ اردو عربی تے عربی اردو لغات جو گولڈن ڈکشنری وغیرہ وچ استعمال ہُندی رہیاں نيں اوہ ہن مکتبہ جبریل وچ ہی رہندے ہوئے استعمال کرنا ممکن اے ۔۔
خصوصیات
یہ مکتبہ اردوکتب دا سب تو‏ں بڑاتے نہایت کارآمدسوفٹ وئیر اے جس د‏‏ی مندرجہ ذیل خصوصیات نيں:
ہور
مکتبہ جبریل ونڈوزورژن نو‏‏ں اس لنک تو‏ں ڈاؤنلوڈ کیتاجاسکدااے: elmedeen.com/download.html
گٹھ:ویب سائٹ گٹھ:انٹرنیٹ
جسی گِل
جسی گِلّ، جنم جسدیپ سنگھ گلّ (26 نومبر 1988)، اک پنجابی گائک اتے اداکار ہے۔
جیون
جسدیپ سنگھ گلّ دا جنم 26 نومبر 1988 نوں پنڈ جنڈالی، کھنہ، ضلع لدھیانہ وکھے پیؤ گرمندر سنگھ اتے ماں روندر کور دے گھر جٹّ سکھ کسان پروار وچّ ہویا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی سنگیت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
نہرو
جواہر لال نہرو (کشمیری: جواہرلال نہرو / جواہرلال نیہرو 14 نومبر 1889–27 مئی 1964)، جہناں نوں اکثر پنڈت جی کہہ کے سدیا جاندا سی، اک بھارتی راجنیتیوان، راجنیتا اتے بھارتی آزادی تحریک دے اک اہم آگوُ سن۔ اوہناں نوں 1947 وچ بھارتی قومی کانگرس ولوں آزاد بھارت دے پہلے وزیر اعظم وجوں چنیا گیا سی اتے جدوں کانگرس پارٹی نے 1951 وچ بھارت دیاں پہلیاں عامَ چوناں جتیاں تاں اوہ پھر توں وزیر اعظم چنے گئے اتے 27 مئی 1964 نوں اپنی موت تک اس عہدے تے بنے راے۔ اوہ قومانتری غیرجانبدار تحریک دے بانیاں وچوں اک سن۔
جواہر لعل نہرو ھندستان دے پہلے وزیراعظم سی۔ اوہ انڈین نیشنل کانگرس دے رہنماء تے تحریک آزادی دے اہم کردار سی۔
جیون
جواہر لال نہرو دا جم الہٰ آباد وچ اک دھناڈھ وکیل موتی لال نہرو دے گھر ہویا سی۔ اوہناں دی ماں دا نام سوروپ رانی نہرو سی۔ اوہ موتیلال نہرو دے اکلوتے پتر سن۔ ایہناں دے علاوہ موتی لال نہرو دیاں تن پتریاں سن۔ نہرو کشمیری خاندان دے سارسوت براہمن سن۔
جواہر لال نہرو نے دنیا دے سبھ توں اتم سکولاں اتے یونیورسٹیاں وچ سکھیا حاصل کیتی سی۔ اوہناں نے اپنی سکولی سکھیا ہیرو توں، اتے کالج دی سکھیا ٹرنٹی کالج، لنڈن توں پوری کیتی سی۔ اسدے بعد اوہناں نے اپنی لاء دی ڈگری کیمبرج یونیورسٹی توں پوری کیتی۔ انگلینڈ وچ اوہناں نے ستّ سال بتیت کیتے جس وچ اتھے دے پھیبیئن سماج واد اتے آئرش راشٹرواد لئی اک ترکسنگت نظریہ ترقی یافتہ کیتا۔
جواہر لال نہرو 1912 وچ بھارت پرتے اتے وکالت شروع کیتی۔ 1916 وچ اوہناں دی ویاہ کملا نہرو نال ہویا۔ 1917 وچ جواہر لال نہرو ہوم رول لیگ وچ شامل ہو گئے۔ سیاست وچ اوہناں دی اصلی دیکھیا دو سال بعد 1919 وچ ہوئی جدوں اوہ مہاتما گاندھی دے رابطہ وچ آئے۔ اس ویلے مہاتما گاندھی نے رولٹ ایکٹ دے خلاف تحریک شروع کیتا سی۔ نہرو، مہاتما گاندھی دے سرگرم لیکن شانتیپورن، ناملورتن تحریک دے متعلق خاصے آکرشت ہوئے۔
نہرو نے مہاتما گاندھی دے اپدیساں دے مطابق اپنے پروار نوں وی ڈھال لیا۔ جواہرلال اتے موتیلال نہرو نے مغربی پہراوے اتے مہنگی جائداد دا تیاگ کر دتا۔ اوہ ہن اک کھادی کڑتا اتے گاندھی ٹوپی پہنن لگے۔ جواہر لال نہرو نے 1920–1922 وچ ناملورتن تحریک وچ سرگرم حصہ لیا اتے اس دوران پہلی وار گرفتار کیتے گئے۔ کجھ مہینیاں دے بعد اوہناں نوں رہا کر دتا گیا۔
جواہر لال نہرو 1924 وچ الہٰ آباد نگر نگم دے پردھان چنے گئے اتے اوہناں نے شہر دے مکھ ایگزیکٹیو اہلکار دے روپ وچ دو سال تک سیوا کیتی۔ 1926 وچ اوہناں نے بریٹیش اہلکاراں ولوں تعاون دی کمی دا حوالہ دیکے استیپھا دے دتا۔
1926 توں 1928 تک، جواہر لال نے سرب بھارتی کانگرس کمیٹی دے جنرل سیکٹری دے روپ وچ سیوا کیتی۔ 1928–29 وچ، کانگرس دے سالانہ اجلاس دا پربندھ موتیلال نہرو دی پردھانگی وچ کیتا گیا۔ اس اجلاس وچ جواہر لال نہرو اتے سبھاش چندر بوس نے پوری سیاسی آزادی دی منگ دی حمایت کیتا، جدوں کہ موتیلال نہرو اتے ہور لیڈراں نے بریٹیش سامراج دے اندر ہی پربھتو سمپنّ راج دا درجہ پاؤن دی منگ دی حمایت کیتا۔ مدعے نوں حل کرن دے لئی، گاندھی نے وچ دا رستہ کڈھیا اتے کیہا کہ برٹین نوں بھارت دے راج دا درجہ دین لئی دو سال دا سماں دتا جاویگا اتے جیکر اجیہا نہ ہویا تاں کانگرس سارا سیاسی آزادی لئی اک قومی جدوجہد شروع کریگی۔ نہرو اتے بوس نے منگ دی کہ اس ویلے نوں گھٹ کرکے اک سال کر دتا جاوے۔ بریٹیش سرکار نے اسدا کوئی جواب نہیں دتا۔
دسمبر 1929 وچ، کانگرس دا سالانہ اجلاس لاہور وچ منعقد کیتا گیا جس وچ جواہر لال نہرو کانگرس پارٹی دے پردھان چنے گئے۔ اس اجلاس دے دوران اک تجویز وی منظور کیتا گیا جس وچ پورن آزادی دی منگ کیتی گئی۔ 26 جنوری 1930 نوں لاہور وچ جواہر لال نہرو نے آزاد بھارت دا جھنڈا پھہرایا۔ گاندھی جی نے وی 1930 وچ سول نافرمانی تحریک دا اعلان کیتا۔ تحریک خاصہ کامیاب رہا اتے اسنے بریٹیش سرکار نوں پرمکھ سیاسی سدھاراں دی لوڑ نوں قبول کرن لئی مجبور کر دتا ۔
جدوں بریٹیش سرکار نے بھارت ایکٹ 1935 پاس کیتا تدّ کانگرس پارٹی نے چون لڑن دا فیصلہ کیتا۔ نہرو چون دے باہر رہے لیکن زور شور دے نال پارٹی لئی راشٹرویاپی تجربہ چلایا۔ کانگرس نے لگبھگ ہر صوبہ وچ سرکاراں دا گٹھن کیتا اتے مرکزی اسمبلی وچ سبھ توں زیادہ سیٹاں اتے جت حاصل کیتی۔
گھر واپسی
thumb|گھر واپسی تے ايس‏ے طرح دے مقاصد دے لئی جمع کيت‏‏ا جانے والا ہندو دھرما رکشا فنڈ دا بکس۔ ايس‏ے طرح دے کئی بکس بھارت د‏‏ی کئی دکانات تے عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے دیکھے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ گھر واپسی عام ہندی تے اردو وچ کسی دے زیادہ عرصے دے وقفے بعد اپنے وطن تے مقام رہائش اُتے پرت آنے دے نيں۔ لیکن ایہ اصطلاح بھارت وچ اکیہویں صدی وچ ایجاد کردہ مجازی معنےآں وچ مستعمل اے جو ناں نہاد طور اُتے باز تبدیلی مذہب د‏‏ی کوششاں تے انہاں کوششاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا ناں ا‏‏ے۔ بھارت وچ کئی ہندو تنظیماں گھر واپسی دے نعرے نو‏‏ں عام کرنے وچ لگیاں نيں، انہاں وچ وشوا ہندو پریشد (وی ایچ پی)، راشٹریہ سویم سیوک سنگھ، بجرنگ دل تے ایسی کئی تنظیماں شامل نيں۔ اس مقصد د‏‏ی انجام دہی دے کیتے وکھ تو‏ں اک چندہ اسکیم رواں کيتی گئی اے، جسنو‏ں ہندو دھرم رکشا فنڈ  دا ناں دتا گیا اے، جسنو‏ں وی ایچ پی چلاندی ا‏‏ے۔ ایہ چندے دا بکس کئی ہوٹلاں تے دکاناں وچ نقد کاؤنٹراں دے سامنے رکھ دتا جاندا اے، جس وچ اس مسئلے تے مقصد تو‏ں اتفاق کرنے والے ہندو گاہک حسب مرضی نوٹاں دا چندہ جمع کردے نيں۔ 2014ء وچ عام بحث و مباحثہ دا موضوع بن گیا سی ۔   ہندو یووا واہنی تے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے قائد نے اپنی اک سیاسی ریالی وچ ایہ دعوٰی کیتا کہ ایہ مہم اس وقت تک جاری رہے گی جدو‏ں تک دے ملک وچ ہور مذاہب دے حلقہ بگوش بننے دے سلسلے نو‏‏ں مکمل طور ممنوع نہ قرار دتا جائے۔
نہرو
جیون
نہرو کانگرس دے پردھان عہدے لئی 1936 اتے 1937 وچ چنے گئے سن۔ اوہناں نوں 1942 وچ بھارت چھڈو تحریک دے دوران گرفتار وی کیتا گیا اتے 1945 وچ چھڈ دتا گیا۔ 1947 وچ بھارت اتے پاکستان دی آزادی دے ویلے اوہناں نے انگریزی سرکار دے نال ہوئی وارتاواں وچ اہم حصہ داری کیتی۔
گھر واپسی
وشوا ہندو پریشد تے راشٹریہ سویم سیوک سنگھ نے تلنگانہ ، آندھرا پردیش، کیرلا تے گووا وچ کئی گھر واپسی د‏‏ی کئی مہمات چلا چکے نيں۔ دی انڈین ایکسپریس د‏‏ی اطلاع دے مطابق درج فہرست طبقات دے مانجھی خانداناں نے مذہب بدلنے تو‏ں پہلے تعلیم تے صحت د‏‏ی بہتر سہولتاں دا مطالبہ کیتا سی ۔
نہرو
بھارت دے پہلے وزیر اعظم
سن 1947 وچ بھارت نوں آزادی ملن اتے جدوں بھاوی وزیر اعظم لئی کانگرس وچ متدان ہویا تاں سردار پٹیل نوں سبھ توں زیادہ ووٹ ملے۔ اسدے بعد سبھ توں زیادہ ووٹ آچاریہ کرپلانی نوں ملے سن۔ پر گاندھی-جی دے کہن اتے سردار پٹیل اتے آچاریہ کرپلانی نے اپنا نام واپس لے لیا اتے جواہر لال نہرو نوں پردھانوزیر بنایا گیا۔
1947 وچ اوہ آزاد بھارت دے پہلے پردھانوزیر بنے۔ انگریزاں نے قریب 500 دیشی ریاستاں نوں اکٹھے آزاد کیتا سی اتے اس وقت سبھ توں وڈی چیلنج سی اوہناں نوں اک جھنڈے دے ہیٹھاں لیاؤن۔ اوہناں نے بھارت دے مڑقیام دے رستے وچ ابھری ہر چیلنج دا سمجھداری بھریا ساہمنا کیتا۔ جواہر لال نہرو نے جدید بھارت دے اساری وچ اہم کردار ادا کیتی۔ اوہناں نے سکیم کمیشن دا گٹھن کیتا، سائنس اتے تکنیکی دے ترقی نوں پروتساہت کیتا اتے تن لگاتار پنجسالا یوجناواں دا شبھارمبھ کیتا۔ اوہناں دی پالیسیاں دے کارن دیش وچ کھیتی باڑی اتے صنعت دا اک نواں یگ شروع ہویا۔ نہرو نے بھارت دی ودیش پالیسی دے ترقی وچ اک پرمکھ کردار نبھایا۔
گھر واپسی
سپریم کورٹ دے فیصلے دے مطابق ہندومت وچ باز تبدیلی مذہب کسی شخص نو‏‏ں تحفظات دے فوائد تے آبا و اجداد د‏‏ی ذات اختیار کرنے وچ مانع نئيں ا‏‏ے۔ ایہ خیال دا اظہار کیتا گیا کہ: "تفصیلی مطالعے تو‏ں ایہ گل آشکارا ہوئی اے کہ ہندومت تو‏ں تعلق رکھنے والے اوہ درج فہرست طبقات دے لوک جنہاں نے مسیحیت کسی امید یا آس وچ اختیار کیتا سی، اوہ سماجی، تعلیمی تے معاشی طور اُتے پسماندہ ہی رہے نيں۔
نہرو
بھارت دے پہلے وزیر اعظم
جواہر لال نہرو نے جوزف براج ٹیٹو اتے جمال عبدالناصر دے نال ملکے ایشیا اتے افریقہ وچ اپنویشواد دے خاتمے لئی اک غیرجانبدار تحریک دی سرجنا کیتی۔ اوہ کوریائی جنگ دا انت کرن، سویز نہر اختلاف سلجھان، اتے کانگو سمجھوتے نوں مورتروپ دین ورگے ہور قومانتری مثلیاں دے سمادھان وچ وچولے دی کردار نبھایا۔ پچھم برلن، آسٹریا، اتے لاؤس ورگے کئی ہور اہم مسئلےآں دے حل وچ پردے دے پچھے رہِ کر وی اوہناں دا اہم یوگدان رہا۔ اوہناں نوں سال 1955 وچ بھارت رتن نال نوازیا گیا۔ نمنت کیتا
گھر واپسی
اہ‏م واقعات
تلنگانہ تے آندھرا پردیش تو‏ں 8,000 لوک جولائ‏ی 2014ء تو‏ں دسمبر 2014ء دے بیچ ہندومت وچ دوبارہ گھر واپسی د‏‏ی کوششاں دے تحت شامل ہو گئے۔ وی ایچ پی دے عہدیداراں دے مطابق 1,200 لوک حیدرآباد، دکن تو‏ں ہندومت دا دامن دوبارہ تھام لئی سن ۔
جنوری 2016ء وچ 15 دلت مسیحی ویلور ضلع وچ منعقدہ اک گھر واپسی پروگرام وچ ہندو بن گئے۔