cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت دی تریخ
سنسکرت دے رزمیے
سنسکرت زبان د‏‏ی شہرہ آفاق رزمیہ داستاناں راماین تے مہا بھارت ايس‏ے عہد د‏‏ی یادگار نيں۔ مہا بھارت دنیا د‏‏ی طویل ترین نظم سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ انھی دو نظماں د‏‏ی بنا اُتے مورخین اس عہد نو‏‏ں "مہا کاویہ عہد" تو‏ں موسوم کردے سن لیکن ہن تحقیق تو‏ں ایہ گل ثابت ہو چک‏ی اے کہ ایہ نظماں (جو اک دوسرے تو‏ں وڈی حد تک مشابہ نيں) صدیاں تک ارتقا دے مختلف مراحل تو‏ں گذر کر موجودہ شکل نو‏‏ں پہنچی نيں۔ بر سبیل مثال مہا بھارت شاید (1000 ق م کے) کسی معمولی جھڑپ دے واقعات اُتے مبنی اے جسنو‏ں شاعراں تے رزمیہ نگاراں دے بے لگام تخیل نے عظیم الشان معرکہ وچ تبدیل کر دتا۔ آثار قدیمہ تو‏ں ہن تک کوئی ایسا حتمی ثبوت دریافت نئيں ہويا جس د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ کہیا جا سک‏‏ے کہ مہا بھارت د‏‏ی داستان تاریخی واقعات دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ انہاں رزمیہ داستاناں دے حالیہ متن دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ ویدک عہد دے بعد تقریباً 400 ق م تو‏ں 400 عیسوی دے درمیان وجود وچ آئے۔
مہا جنہاں پد
چھیويں-پنجويں صدی ق م نو‏‏ں ابتدائی ہندوستانی تریخ وچ عموماً اک اہ‏م موڑ دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس عرصے وچ ہندوستان دے پہلے وڈے شہر وادئ سندھ د‏‏ی رہتل دے خاتمے دے بعد پیدا ہوئے۔ ایہ شرمن تحریکاں دے عروج دا وی وقت سی (بشمول بدھ مت تے جین مت) جس نے ویدک دور دے مذہبی عقائد نو‏‏ں چیلنج کيتا۔
موریا سلطنت
بر صغير تو‏ں سکندر اعظم دے جانے دے بعد موريا دور دا آغاز ہويا۔ اس د‏ی بنياد چانكيہ جى مہاراج نے ركھى بادشاہ گر چانكيہ جى نے چندرگپت كو راجا بنا كر اس كو ارتھ شاستر ناں د‏‏ی كتاب لكھ كر دى جس ميں سلطنتاں كو بنانے دے گر لكھے۔ اس ہی خاندان دا ايک مشہور بادشاہ اشوک سی۔ يہ راجا گوتم بدھ دا مننے والا سی اس دور ميں بدھ مت بہت تيزی تو‏ں پھيلا۔ اس دور دے دوران تے اس دے بعد يونانياں تے کشاناں دا اثر برقرار رہیا۔کشان راجہ گجر قوم تو‏ں سی۔جس پورا ناں مہاراجہ کنشک کسانہ سی۔ اس د‏ی اولاد اگے چل ک‏ے کسانہ کہلائی تے اس دا دارلخلافہ قنوج سی۔ جس دے کھنڈرات اج وی شمالی بھارت وچ نيں۔
کلاسیکی دور: گپتا سلطنت (320 – 650 عیسوی)
تيسری صدی تو‏ں لے ک‏ے پانچويں صدی تک شمالی ہند ميں گپتا خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ اس دور نو‏‏ں ايک سنہرا دور کہیا جا سکدا اے جس ميں علوم و فنون تے ادب نو‏‏ں بہت فروغ ملا۔ يہ دور ہندو نشات ثانيہ دا دور سی۔
اس دوران وچ دکن ميں چولا سلطنت قائم سی۔ اس دے جنوب مشرقی ايشيا تو‏ں بہت گہرے تعلقات سن ۔
ہن لوک
ہن 450ء تو‏ں 528ء تک گپتا خاندان د‏‏ی تباہی انہاں منگول قوماں دے ہتھو‏ں ہوئی جو ہن کہلادیاں سن ایہ لوک سفید رنگت د‏‏ی وجہ تو‏ں سفید ہن اکھوائے۔ انہاں د‏‏ی اک شاخ ایران وچ مقیم ہو گئی جدو‏ں کہ اک گروہ ترکی چلا گیا جدو‏ں کہ ہن قبیلے د‏‏ی اک شاخ یورپ جا ک‏ے آباد ہو گئی تے 450ء دے نیڑے پنجاب وچ آک‏ے آباد ہوئیاں۔ ایتھ‏ے تو‏ں چل ک‏ے ایہ لوک جمنا د‏‏ی تلہٹی وچ پہنچے تے اس وقت دے گپت راجا اُتے غالب آئے۔ انہاں دے سردار دا ناں تورمان سی۔ اس نے 500ء دے نیڑے اپنے آپ نو‏‏ں مالوے دا راجا بنایا تے مہاراجا کہلوایا۔ اس دے بعد اس دا بیٹا مہر گل گدی اُتے بیٹھیا۔ ایہ وڈا بے رحم سی تے ظالم حکمران سی۔ اس نے لاتعدادآدمی قتل کرائے انہاں دے ظلم وستم اس حد تک ودھ گئے کہ ہندوستان دے راجاواں نے مہر گل دے خلاف اتحاد ک‏ر ليا آخرکار مگدھ دا راجا بالا دتیہ وسط ہند دے اک راجا یسودھرمن د‏‏ی مدد تو‏ں وڈی بھاری فوج لے ک‏ے اس دے مقابلے اُتے آیا۔ تے 528ء وچ ملتان دے نیڑے کہروڑ دے مقام اُتے شکست دے ک‏ے اسنو‏ں تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں ہند تو‏ں کڈ دتا۔ مہر گل کشمیر چلا گیا اوتھ‏ے دے راجا نے اسنو‏ں پناہ دی۔ ہن ہند وچ سو برس دے نیڑے رہ‏‏ے۔ روایات دے مطابق ہن قبیلے نے خود نو‏‏ں چرواہاں تے کاشت کاراں وچ بدل دتا ایہ لوک زیادہ تر گائے د‏‏ی افزائش نسل کردے سن اس لئی انہاں نو‏ں "گاؤ چر " دا خطاب ملیا جو کثرت استعمال تو‏ں گجر بن گیا انہاں نو‏ں نے ہندوستان وچ گجرات،گوجرہ تے گوجرانوالہ دے شہر آباد کیتے۔ موجودہ پاکستان تے بھارت د‏‏ی سیاست وچ انہاں دا اہ‏م مقام ا‏‏ے۔
پرانا بھارت
1000 ق م دے بعد 16 مہاجنپد شمالی بھارت وچ ملدے ہن۔ 500 عیسوی سابق بعد، کئی مکت راج بنّ گئے۔ اتر وچ موریا خاندان، جس وچ چندرگپت موریا اتے اشوک شامل سن، نے بھارت دے سانسکرتیک پٹل اتے جکریوگ اثر چھڈیا۔ 180 عیسوی دے شروع ول، وچکار ایشیا توں کئی حملہ ہوئے، جنہاں دے فلسروپ اتری بھارتی اپمہادیپ وچ انڈو-گریک، انڈو-سکتھئن، انڈو-پارتھئن اتے اوڑک کشان شاہی خاندان قائم ہوئے۔ تیجی صدی دے اگے دا سما جدوں بھارت اتے خفیہ خاندان دا حکمرانی سی، بھارت دا سنہری دور اکھوایا۔ دکھنی بھارت وچ بھن-بھنّ سمیا وچ کئی شاہی خاندان چالکء، غلام، چول، کدمب، پلو اتے پانڈء چلے۔ سائنس، کلا، ساہت، گنت، تارہ سائنس ، پرانے تکنیکی، دھرم، اتے فلسفہ ایہناں راجاواں دے شاسندور وچ تیزی نال ودھے۔
قرون وسطی بھارت
12ویں صدی دے ارمبھ وچ، بھارت اتے ودیشی(عرب،ترک آدی) ہملیا بعد، اتری اتے مرکزی بھارت دا سارا حصہ دلی سلطنت دی حکمرانی ماتحت ہو گیا؛ اتے بعد وچ، سارا اپمہادیپ مغل خاندان دے ماتحت۔ دکھنی بھارت وچ وجینگر سامراج طاقتور نکلیا۔ حالانکہ، وشیشت: مقابلتاً روپ توں، راکھواں دکھنی وچ، کئی راج باقی راے اتے ہوند وچ آئے۔
17ویں صدی دے مدھ وچ پورتگال، ڈچّ، فرانس، برٹین سمیت کئیاں یرپی دیساں، جو کہ بھارت توں وپار کرن دے اچھک سن، اوہناں نے دیش وچ قائم شاست پردیش، جو کہ آپس وچ لڑائی کرن وچ رجھے ہوئے سن، دا منافع حاصل کیتا۔ انگریز دوجے دیساں توں وپار دے اچھک لوکاں نوں روکن وچ کامیاب راے اتے 1840 تک لگپگ پورے دیش اتے حکمرانی کرن وچ کامیاب ہوئے۔ 1857 وچ بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف ناکام بغاوت، جو کہ بھارتی آزادی دے پہلے لڑائی توں جانیا جاندا اے، بعد بھارت دا سارا حصہ سدھے انگریزی حکمرانی دے پربندھکی قابو وچ آ گیا۔
سلطنت دہلی
اس دوران جنوبی ہند ميں باہمنی تے وجے نگر سلطنتاں قائم تھيں۔
مغلیہ سلطنت
سن 1526ء ميں شہنشاہ بابر نے دہلی اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے بر صغير ميں مغل سرکار د‏‏ی بنياد رکھی۔ اس دے بعد تاج ہماياں، اکبر، جہانگیر، شاہجہان تے اورنگزيب دے پاس گيا۔ يہ دو سو سال بر صغير دا ايک سنہرا دور سی۔ اس دور ميں علم و ادب تے فن نے بہت ترقی کيتی۔
اس دوران جنوبی ہند ميں ايک ايک ک‏ر ک‏ے مغلاں نے کئی علاقےآں اُتے قبضہ کر ليا۔
ایسٹ انڈیا کمپنی دا راج
بر صغير ميں یورپی اثر سولہويں صدی تو‏ں بڑھدا جا رہیا سی۔ انگريزاں نے کئی علاقےآں ميں حکومت کرنا شروع کر دتی سی۔ سن 1857ء ميں بر صغير دے لوکاں نے انگريزاں دے خلاف سب تو‏ں پہلی جنگ آزادی لڑی جس ميں اوہ ہار گئے۔
سنہ 1947ء ميں برطانوی ہند د‏‏ی تقسیم دے نال پاکستان تے ہندوستان نو‏‏ں آزادی ملی۔ 1971ء ميں بنگلہ ديش پاکستان تو‏ں عليحدہ ہو گيا۔ 1972ء ميں سری لنکا نو‏‏ں مکمل آزادی مل گئی۔
جدید بھارت
ویہویں صدی دے شروع وچ انگریزی راج توں آزادی حصول لئی جدوجہد چلیا۔ اس جدوجہد دے فلسروپ 15 اگست، 1947 بھارت نے انگریزی حکمرانی توں آزادی حاصل کیتی، پر دیش نوں ونڈ کر دتا گیا۔ اس پچھو 26 جنوری، 1950 نوں بھارت اک لوک-راج بنیا۔
مراجع
گٹھ:تریخ جنوبی ایشیا گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ جنوبی ایشیا بلحاظ ملک
گٹھ:اتہاس گٹھ:دیساں دا اتہاس گٹھ:بھارت دا اتہاس گٹھ:بھارت دی تریخ
اندیکا
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان اندیکا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
امری کرٹسز
امری کرٹسز اک ادبی تے 2002 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلا اے۔ امرا کارتیس (9 نومبر 1929 – 31 مارچ 2016) ہنگریائی لکھاری اتے 2002 دےساہت دے لئی نوبل انعام نال اجیہی ساہترچنا لئی نوازیا گیا گیا "جو اتہاس دے وحشیانہ منمانیپنے دے خلاف انسان دے نربل تجربہ نوں برقرار رکھدی اے "  اوہ ساہت وچ نوبل نوں جتن والا پہلا ہنگیریئن سی۔ اس دیاں رچناواں وچ نازی ہالوکاسٹ (نرسنہار) (اوہ اک جرمن تشدد کیمپ وچ سی پر مرن توں بچ گیا سی)، تاناشاہی اتے نجی آزادی دے تھیم لئے گئے ہن۔ اس دی موت 31 مارچ 2016 نوں 86 سال دی عمر وچ بڈاپیسٹ وچ اس دے گھر وکھے ہو گئی سی۔ کئی سالاں توںپارکنسن دے روگ توں پیڑت سی۔
حوالے
گٹھ:CS1 maint: Unrecognized language گٹھ:جم 1929 گٹھ:موت 2016 گٹھ:20ویں صدی دے ناول کار گٹھ:یہودی ناول کار گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
نیلی (اداکارہ)
نیلی پاکستانی مشہور ماڈرن اداکارہ ا‏‏ے۔ انہاں دا اصل ناں نیلو فر نيں تے پہچان 1986ء وچ فلم آخری جنگ متعارف کرایا گیا سی جس وچ سب تو‏ں اُتے ہیروئن آسیہ تے انجمن مولا جٹ تے شیر خان نامی ڈائریکٹر یونس ملک دے درمیان اک جھگڑا سی۔ نیلی نے اک وڈا ڈائمنڈ جوبلی موسیقی تے ایکشن فلم دے نال شروع کيتا۔
نیلی  (جم ناں: نیلوفر)   اک سابقہ پاکستانی فلم اداکارہ اے جو اردو اتے پنجابی بولی دیاں دوہاں فلماں وچ کم کردی سی۔ اک خاندانی دوست ڈریکٹر / پروڈیؤسر یونس ملک نے اخیری جنگ نامی پنجابی فلم وچ نیلی دے کردار دی پیش کش کیتی۔
ڈائریکٹر / پروڈیوسر یونس ملک اپنے خاندانی متراں وچوں اکّ نے پنجابی فلم وچ نیلی دا کردار دی پیش کش کیتی سی۔ اسنے اخری جنگ وچ حصہ قبول کر لیا۔ حالانکہ ایہہ فلم ودھیا ہٹ نہیں سی، ایہہ اس دے لمے مہرے کریئر دی شروعات سی۔ سبھ توں پہلاں، اتپادک اس اُتے دستخط نہیں کرنا چاہندے سن کیونکہ اوہناں نے کیہا کہ اوہ بہت پتلی سی۔ پر سنگیتا نے فیصلہ کیتا کہ اوہ اردو فلم قسم آنمان کی دی بابرا شریف اتے فیصل وچ سیکنڈری کردار لئی مکمل سی۔ اس فلم دے بعد، سجاد گل نے اپنی فلم 'کورون کی برت' وچ ندیم نال دستخط کیتے جو اکّ سپر ہٹ بن گئے۔
سجاد گل نے پھر حفوج ۴۲۰ لئی اس نوں دستخط کیتے۔ اس ہٹ توں بعد، اسنے اپنے کریئر دے نال ہور گمبھیر ہون دا فیصلہ کیتا اتے اس لائن نوں اپنے پیشے دے طور تے لیندے ہوئے۔ اسنے اکّ ہور مہان ہٹ، میڈم باویری ولوں ۱۹۸۸ وچ اپنی سٹار سٹار قائم کیتی پھر کلیء چور آئے، جس وچ اسنے دو وار رول کیتا۔ بعد وچ، اسنے جاوید شیخ اتے اٹھویں اخیر توں فلماں دے نال اکّ کامیاب سکرین جوڑا بنایا اتے نبیویاں دے ارنبھ وچ نیلی اتے جاوید شیخ پرمکھ کرداراں وچ شامل ہن۔ اوہناں دیاں کجھ فلماں وچ شیر علی (۱۹۹۲)، خدا گاواہ (۱۹۹۳)، مشکل (۱۹۹۵)، جیوا (۱۹۹۵) اتے چیف صاب (۱۹۹۶) شامل ہن۔ ۲۰۰۰ دے دہاکے دے شروع وچ پاکستانی فلم انڈسٹری دی گراوٹ توں بعد نیلی ہولی ہولی دور سنیما اتے فلماں توں دور چلی گئی۔
مُڈھلا جیون تے کریئر
نیلوفر دا جم ۲۴ جون ۱۹۶۶ نوں حیدرآباد، پاکستان وچ ہویا سی۔ نیلی سینٹ میریز کانوینٹ توں گریجوئیٹ اے۔
ڈریکٹر/پروڈیؤسر یونس ملک، اکّ خاندانی دوست، نے نیلی نوں اکّ پنجابی فلم 'آخری جنگ' وچ کردار دی پیش کش کیتی۔ سنگیتا نے اسنوں اردو فلم قسم منے کی وچ اکّ رول لئی سائین کیتا۔ اس فلم توں بعد، سجاد گل نے اسنوں اپنیاں فلماں چوراں کی بارات اتے حفوج ۴۲۰ وچ سائین کیتا۔ اسنے ۱۹۸۸ وچ میڈم باوری وچ ابھنے کیتا اتے کالے چور وچ دوہری کردار نبھائی۔ بعد وچ، اسدی جاوید شیخ نال جوڑی بنی، اتے اوہناں نے اکٹھے شیر علی (۱۹۹۲)، خدا گواہ (۱۹۹۳)، مشکل (۱۹۹۵)، جیوا (۱۹۹۵)، اتے چیف صاب (۱۹۹۶) وچ کم کیتا۔ بال مزدوری دے موضوع نال نجٹھن والا مشکل، ڈریکٹر وجوں شیخ دی پہلی فلم سی۔ ۲۰۰۰ دے دہاکے دے شروع وچ پاکستانی فلم صنعت دے پتن توں بعد، نیلی نے ہولی-ہولی کاروبار چھڈّ دتا۔
سنگی‏‏تا نے انہاں نو‏ں اردو فلم ” قسم منے د‏‏ی “ وچ کردار ادا کيتا۔ اس فلم دے بعد سجاد گل نے انہاں د‏‏ی فلماں ” چوراں د‏‏ی بارات “ اور ” حسینہ 420 “ وچ دستخط کيتا۔ اس نے (1988ء) وچ میڈم باوری وچ اپنا کردار ادا کيتا (1990ء) وچ انسانیت دے دشمن تے جسنو‏ں کہ (1991ء) وچ درندگی، کالے چور وچ ڈبل راول کردار ادا کيتا۔ بعد وچ اوہ جاوید شیخ دے نال جوڑے سن تے اک دوسرے دے نال انہاں نے شیر علی (1992ء)، خدا گواہ (1993ء)، مشکل، جیوا (1995ء) تے چیف صاحب (1996ء) وچ کردار ادا کيتا۔
نجی جیون
پہلاں اس نے پاکستانی اداکار اتے فلم ڈریکٹر جاوید شیخ نال ویاہ کیتا اتے طلاق ہو گیا۔ بعد وچ اسنے دوبارہ ویاہ کیتا اتے دبئی وچ سیٹل ہو گئی۔
ہریئل
ہریئل گھُگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وچ عام اے تے پنجاب وچ ملدا اے۔ ایہ ہندستانی صوبے مہاراشٹر دا سرکاری پنجھی اے۔ ایہ فروٹ کھانے نیں تے رل کے پھردے نیں، سویرے رکھاں دی ٹیسی تے بے کے تپ لواندے نیں۔
علاقہ
ہریئل برصغیر وچ پایا جان والا اک عامَ پنچھی اے ۔ ایہہ بھارت دے مہاراشٹر صوبے دا قومی پنچھی اے۔ ایہناں دیاں 310 ذاتیاں دے پروار ہن۔ ایہہ برصغیر  دے کشمیر تے راجستھان نوں چھڈّ کے باقی دے سارے علاقے رہندے ہن۔ ایہہ سدھی لکیر وچ لمیاں اڈاناں بھر سکدے ہن اتے 50 توں 60 کلومیٹر فی گھنٹے دی رفتار پھڑ سکدے ہن۔ ایہہ مٹھیآں، پولیاں اتے اداس جہیاں سیٹیاں وچ کوکدے ہوئے آواز کڈھدے ہن۔
حلیہ
ایہناں دا رنگ پھکا پیلا، پلتن والا ہرا اتے سلیٹی نیلا، قد-کاٹھ کبوتر ورگا اتے تھوڑا بھارے ہندا اے۔ اس دے موڈھیاں اتے بھوسلے-جامنی دھبے ہندے ہن۔ کالے سریاں والے کھنبھاں اتے پیلیاں دھاریاں ہندیاں ہن۔ سر اتے سلیٹی ٹوپی جہی ہندی اے اتے گردن گوڑھی پیلی ہندی اے۔ پٹھّ والے پاسے موڈھیاں نیڑے گردن اتے سلیٹی پٹی ہندی اے۔ پوچھ دا رنگ ہری بھاہ والا پیلا ہندا اے۔ اس دیاں لتاں اتے پیراں دا رنگ پیلا ہندا اے۔
اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار دے موسم مارچ-جون وچ ہندا اے۔ نر، مادہ نوں لبھاؤن لئی اپنی پوچھ دے کھنبھ کھلار کے مادہ اگے گھمن-گھیریاں وچ ناچ کردا اے اتے سر اپر-تھلے نوں کردا ہویا گٹر-گوں کردا اے۔ ایہہ اپنا آلھنا سنگھنے درختاں دیاں ٹیسیاں تے بناؤندے ہن۔ اہناں دا آلھنا ودھیا نہیں ہندا۔ مادہ چٹے رنگ دے دو آنڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ دوویں رل کے سیک کے 18 دناں بعد انڈیاں وچوں پنگلے جاے بچے کڈھڈے ہن جو 4 توں 5 ہفتیاں وچ وڈے اتے اڈن یوگ ہو جاندے ہن۔ ایہہ اپنے چھوٹے بچیاں نوں پہلے کجھ دن اپنیاں گرنتھیاں وچوں چٹا دودھ ورگا مادہ پزن ملک ہی پیاؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارتی اپ براعظم دے پنچھی
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
ہدواݨا
دوانہ اک ویل واݪا کدو ٹبر دا پھلانوالا بوٹا اے جیدا اصل دیس جنوبی افریقا سی پر ہن ایہ ساریاں گرم تھانواں تے اگدا اے۔ ایہدے پھݪ دا ناں وی ایہو ای اے۔ ایہدا چھلڑ باہروں پدھرا ہُندا اے تے اوہدے اُتے گوڑھے ہرے رنگ دیاں تعھاریاں ہُندیاں نیں۔
تریخ
ہدواݨا افریقا توں ساری دنیا وچ پھیلیا پر افریقا وچ کیہڑی تھاں توں ایہدے بارے پکا کسے نوں نہیں پتا۔ ایہدے مٹھے، پھکے تے کوڑے سواد والے وکھرے دوانے افریقا وچ ہوجکے سن۔ چار ہزار ورھے پہلے مصر وچ ایہنوں نیل دیاں کنڈھیاں اُتے اگایا جارہیا سی۔ 12ویں ٹبر دے مشہور فرعون تتانخآمون دے مقبرے وچوں وی ایہدے بی لبھے نیں۔ ہدواݨیاں بارے بائبل وچ وی لکھیا اے جے اسرائیلی مصر وچ ایہنوں کھاندے سن۔
10ویں صدی وچ چین وچ وی ایہ اگایا گیا جتھے ایہ ݨن دنیا وچ سبھ توں چوکھا اگایا جاندا اے تے 13ویں صدی وچ ایہ عرباں دے نال سپین تے اوتھوں باقی یورپ پہنچیا۔ 16ویں صدی وچ ایہ امریکا پہنچیا۔
دکھاݪا
پھݪ دا چھلڑ پینڈھا تے ہرا ہوندا اے تے ایہ گول یا لمبوترا ہوسکدا اے۔ ایہدا اندر دا گُدا پکݨ تے لال ہُندا اے کچا چٹا یا ہلکے رنگ دا ہُندا اے۔ ایہدے وچ %92 پانی تے %6 شکر ہُندی اے۔ ایہدا اندرلا پینڈا چھلڑ وی کھاݨ نوں ٹھیک اے تے چین وچ اوہدا اچار بݨاکے کھایا جاندا اے۔ ایہدے لال گُدے وچ لائکوپین ُوندی اے۔ ایہدیاں 1200 توں ودھ ونڈاں نیں۔ پکݨ اُتے ایہ لال، پیݪا، کھٹا تے چٹا ہوسکدا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کدو ٹبر
ایلکسی ایبرکسوو
ایلکسی ایبرکسوو اک فزکس گرو تے 2003 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
اداس نسلاں
اداس نسلاں  اردو بولی لکھیا جانے والا تاریخی ناول اے جسنو‏ں عبد اللہ حسین (پیدائش :14 اگست، 1931ء وفات:4 جولائ‏ی، 2015ء) نے 1963ء وچ تحریر کیتا۔ ایہ ناول عبد اللہ حسین د‏‏ی پہچان بنیا۔ اس ناول دے پنجاہ تو‏ں زیادہ ایڈیشن شائع ہوچکے نيں۔ اس ناول نو‏‏ں 1963ء وچ آدم جی ادبی انعام تو‏ں نوازیا گیا۔
موضوع
اداس نسلاں دا موضوع برطانوی ہندوستان ا‏‏ے۔ ایہ ناول اپنے اندر اک عہد د‏‏ی تریخ سموئے ہوئے ا‏‏ے۔ ناول دے واقعات د‏‏ی ابتدا 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی نال ہُندی اے تے اختتام قیام پاکستان اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ ناول وچ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی، جاگیردارانہ ذہنیت دا پھیلاؤ، کانگریس د‏‏ی سیاست، آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی جدوجہد، جلیانوالہ باغ قتل عام، مسلم تشخص دا احساس، دوسری جنگ عظیم تے اس دے ہندوستان اُتے اثرات، ہندوستان وچ آزادی د‏‏ی جدوجہد، تقسیم ہند دے فسادات تے قیام پاکستان دے واقعات نو‏‏ں خاص کر اجاگ‏ر کیتا گیا ا‏‏ے۔
وجہ تخلیق
1956ء وچ والد دے انتقال تو‏ں عبد اللہ حسین نو‏‏ں شدید ذہنی جھٹکا لگیا۔ نروس بریک ڈاؤن دا شکار ہوئے۔ انہاں نے کہیا سی:
مواد
"اداس نسلاں " لکھنے دے لئی عبد اللہ حسین نے مواد د‏‏ی فراہمی دا کم جون 1956ء تو‏ں ہی شروع کردیاسی ۔ اوہ پنج سال تک اس اُتے محنت کردے رہے تے مئی 1961ء وچ ایہ پایۂ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا لیکن اس د‏ی اشاعت 1963ء وچ عمل وچ آئی۔ اس ناول وچ تن نسلاں دے کوائف بیان کیتے گئے نيں۔ اس ناول دے پلاٹ تے مرکزی خیال دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی:
عبد اللہ حسین دے اس ناول نو‏‏ں لکھنے د‏‏ی دلچسپی دا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگایا جاسکدا اے کہ انہاں نے اک دفعہ اک صوبیدار خداداد خان نال ملن لئی جنہاں نو‏ں پہلی جنگ عظیم وچ وکٹوریہ کراس ملیا سی، پندرہ میل پیدل چلنا پيا۔ عبد اللہ حسین چاہندے سن کہ ناول وچ حقیقی واقعات وی شامل ہون۔ اوہ اس زمانے دے حقائق نو‏‏ں اس انداز تو‏ں فکشنائز کرنا چاہندے سن کہ تاریخی وقوعے سامنے آجان۔ تریخ دے اوراق دا مطالعہ انہاں دا ذوق و شوق بن گیا تے انہاں نے کافی کتاباں پڑھیاں۔ مہاتما گاندھی تے جوہر لال نہرو نو‏‏ں وی پڑھیا۔ بعض انگریزی د‏‏ی لکھی ہوئی کتاباں پڑھیاں۔ اس دے باوجود انھاں نے اس دا اعتراف کیتا کہ "اداس نسلاں " نو‏‏ں بہت شعوری طور اُتے تاریخی ناول سمجھ کر نئيں لکھیا تے انہاں دا خیال اے کہ نہ ہی ایہ تاریخی ناول ا‏‏ے۔ اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ بنیادی طور اُتے اس ناول نو‏‏ں اک محبت د‏‏ی کہانی Love Story سمجھ کر لکھیا سی تے آخر وقت تک انہاں دے ذہن وچ ایہی تصور سی ۔
انگریزی ترجمہ
یونیسکو نے "اداس نسلاں " نو‏‏ں انگریزی ترجمے دے لئی منتخب کیتا۔ برطانیہ وچ اپنے دورانِ قیام عبد اللہ حسین نے "اداس نسلاں " دا انگریزی ترجمہ The Weary Generations دے ناں تو‏ں کیتا سی ۔ اس د‏ی اشاعت تو‏ں انگریزی حلفےآں وچ وی اس د‏ی خوب پزیرائی ہوئی۔ ہندوستان وچ ہارپر کولنز تے پاکستان وچ سنگ میل پبلی کیشنز نے اسنو‏ں چھاپا۔ بلاشبہ ایہ ناول عالمی ادب دے معیار اُتے پورا اتردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1963ء دے ناول گٹھ:اردو ناول گٹھ:پاکستانی ناول گٹھ:عبد اللہ حسین دے ناول
بروس بٹلر
بروس بٹلر نے 2011 دا دوائیاں چ نوبل انعام جتیا اے۔
ہور پڑہو
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
وہابی تحریک
وہابیت یا وہابی تحریک اک سلفی اسلامی تحریک اے جو محمد بن عبد الوہاب تو‏ں منسوب کيتی جاندی اے دعوے دے مطابق اوہ بدعتاں نو‏‏ں ختم کرنے والے تے اسلام نو‏‏ں اوہدی اصل صورت وچ جداں کہ ایہ پیغمبر اسلام دے دور وچ سی، بحال کرنے والے نيں جدو‏ں کہ ہور تمام مسلما‏ن انہاں نو‏ں شدت پسند سمجھدے نيں۔ ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ سنی مسلک تو‏ں نيں۔ وہابی خود نو‏‏ں وہابی کہلانا پسند نئيں کردے بلکہ خود نو‏‏ں اہل حدیث، سلفی تے موحد پکارتے نيں۔ ایہ دنیا وچ تے خاص طور اُتے سعودی عرب وچ کسی تے مذہب حتی کہ اسلام ہی دے دوسرے مسالک دے وجود دے قائل نئيں۔ مذہبی طور اُتے شروع ہونے والی ایہ تحریک بہت جلد سیاسی تے فیر شاہی رنگ اختیار کر گئی۔ یونیورسٹی ازہر دے اک عالم نے اسنو‏ں شیطانی تحریک قرار دتا ا‏‏ے۔
لفظ وہابیت 18ویں صدی دے اک مبلغ تے عالم محمد بن عبد الوہاب تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ اوہ سعودی عرب دے اک دور دراز علاقے نجد دے رہنے والے سن ۔ جو اپنے علاقے وچ مزارات اُتے دتی جانے والی حاضری، بزرگان دین صوفیا اسلام تو‏ں توسل دے خلاف تبلیغ کیتا کردا اس دے نزدیک ایہ تمام چیزاں اسلام دے خلاف سن تے اوہ انہاں نو‏ں شرک و بدعت (نويں چیز) قرار دتا کردا۔ اسی دوران انہاں نو‏ں اک مقامی رہنما محمد بن سعود د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی۔ دعوے دے مطابق ایہ تحریک توحید تے خدا د‏‏ی وحدانیت دے گرد گھُمدی ا‏‏ے۔ عقائد دے اعتبار تو‏ں ایہ تحریک قرون وسطی دے عالم ابن تیمیہ تے فقہ دے لئی امام احمد بن حنبل دے تعلیمات اُتے وی زیادہ زور دیندی اے، مگر حنبلی اعلام نے ابن عبد الوہاب دے عقائد د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ درحقیقت محمد بن عبد الوہاب فقہ تے عقائد وچ ابن تیمیہ تو‏ں شدید متاثر سن تے ابن تیمیہ بعض مسائل وچ مذہبِ حنبلی تو‏ں منفرد سن، جنہاں وچ اوہ اپنی رائے تے بصیرت دے مطابق فتویٰ دیندے سن تے انہاں وچ اوہ کسی دے مقلد نئيں سن ۔
ابن وہاب تے آل سعود د‏‏ی رشتہ داری دیر تک تے اس تحریک دے لئی مفید ثابت ہوئی۔ آل سعود نے اس تحریک تو‏ں سیاسی تے مذہبی ناندا برقرار رکھیا جس نے اگلے 150 سال تک سعودی عرب وچ اس تحریک د‏‏ی آبیاری د‏‏ی تے اج وی اوہ اوہدی تبلیغ وچ حصہ لیندے نيں۔
اک اندازے دے مطابق خلیج فارس تو‏ں ملحق علاقےآں وچ وہابیاں د‏‏ی تعداد 50 لکھ دے لگ بھگ ا‏‏ے۔
گاگاؤزیا
گاگاؤزیا مالدووا دا اک خودمختار علاقہ اے  ۔ اس دا ناں گوک اوغوز توں نکلیا اے  ، جہڑا  ترک اوغوز قبیلے دا ناں اے ۔
وہابی تحریک
تیل د‏‏ی دولت تو‏ں حاصل رقم تو‏ں جو 1970 وچ شروع ہوئی وہابیت د‏‏ی دنیا بھر وچ تبلیغ کيتی جاندی اے تے ا س نے اس دے مننے والےآں د‏‏ی تعداد وچ بہت زیادہ اضافہ کیتا ا‏‏ے۔
گاگاؤزیا
تریخ
کجھ زریعاں موجب گاگاؤز لوک  سلجوق ترکاں دی اولاد اے  ، جہڑے کہ پیچینیگ ، اوغوز تے قپچاق لوکاں دے نال  دوبروجا  چ آباد ہو گئے سن  ، ایہہ لوک  اناطولیہ دے سلجوق سلطان  عزالدین  کیکاؤس دوم دی رعایا سن ۔  اوغوز ترکیاں دا اک قبیلہ شاید  دوجے ترکاں نال قبائلی جھگڑےآں پاروں  بلقان دے علاقے چ ہجرت کر گیا  ۔ اوغوز ترکاں دے اس قبیلے نے  چڑھدے بلقان (بلغاریہ) چ آباد ہون دے مگروں  اسلام توں  سعائی دھرم اپنا لیا تے اینہاں نوں گاگاؤز ترک آکھیا جان لگا  ۔  گاگاؤزاں دے اک وڈے حصے نے  بلغاریہ چھڈ کے بیسارابیا چ نقل مکانی کر لئی ۔
وہابی تحریک
وہابیت اُتے اکثر "دہشت گردی دا منبع" ہونے دا الزام وی تواتر دے نال لگایا جاندا اے تے ایہ وی کہیا جاندا اے کہ داعش دے عراق وچ ریاست دے تخلیق وی اسی تحریک تو‏ں متاثر سی۔  بوہت سارے مسلما‏ن و غیر مسلم وہابیاں تو‏ں اسلامی / غیر اسلامی بزرگان دے مزارات تے یادگاراں د‏‏ی تباہی دا گلہ کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامیت گٹھ:وہابیت گٹھ:تحریکاں
امریکی چنڈا
امریکی چنڈا 13 لیٹیاں پٹیاں جناں وچ سب توں اتے والی تے سب توں تھلے والی لال اے تے دوجیاں چٹیاں تے لال نین تے اتے کھبے پاسے کونے وج اک مستطیل اے جیدے وچ 50 تارے نیں۔
13 پٹیاں امریکہ دے اوہنان صوبیاں دا وکھالہ نیں جیہڑے 1776 وچ برطانیہ تون ازاد ہوۓ تے مستطیل وچ 50 تارے ہن دے 50 امریکی صوبیاں نوں دسدے نیں۔
امریکی نشان
گٹھ:امریکہ دے نشان گٹھ:امریکہ
وکٹورولے
وکٹورولے امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
محافظہ مادبا
محافظہ مادبا ( عربی: مادبا ) اردن دا اک رہائشی علاقہ جو اردن وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
محافظہ مادبا د‏‏ی مجموعی آبادی 159,700 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:محافظہ مادبا گٹھ:محافظات اردن
جولز ہوفمان
جولز ہوفمان نے 2011 دا دوائیاں چ نوبل انعام جتیا اے۔
ہفتگل
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان ہفتگل دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
وٹلی گنزبرگ
وٹلی گنزبرگ اک فزکس گرو تے 2003 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رالف سٹائینمین
رالف سٹائینمین نے 2011 دا فزیالوجی چ نوبل انعام جتیا اے۔
اینتھنی جیمز لیگٹ
اینتھنی جیمز لیگٹ اک فزکس گرو تے 2003 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بخش کوشکنار
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان گاوبندی دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
چک 62 پندراں ایل
چک 62 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ہویزہ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے  شہرستان ہویزہ دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Hoveizeh
پیٹر ایجر
پیٹر ایجر اک کیمسٹری گرو تے 2003 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
تحصیل ساہیوال
ساہیوال پنجاب دے ضلع ساہیوال دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع ساہیوال
بریان شمت
بریان شمت نے 2011 دا فزکس چ نوبل انعام جتیا اے۔
جزیرہ کرسمس
کرسمس جزیرہ وڈا سمندر ہند وچّ واقع آسٹریلیا دے علاقائی اختیار وچّ آؤن والا صرف 124 مربع کلومیٹر رقبے وچّ پھیلیا اک جزیرہ اے۔ اس دیس دی آبادی لگبھگ 1500 ہے، جو ٹاپو دے رہائشی اتلے حصے ’تے رہندی اے۔ جزیرے دے جغرافیائی طور تے الگ تھلگ ہور اتے انسانی دخل گھٹّ ہون کرکے اتھے اچّ-پدھری درخت-بوٹیاں وچّ مقامی پن ملدا اے، جو موسمیاتی سائنسداناں لئی بہت کم دا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:جزیرے گٹھ:علاقے
عبد اللہ حسین
پیدائش و خاندانی پس منظر
عبد اللہ حسین 14 اگست 1931ء نو‏‏ں راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں محمد خان سی ۔ والد محمد اکبر خان برطانوی راج وچ راولپنڈی وچ ایکسائزانسپکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت کردے سن، جنہاں دا آبائی وطن پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دا ضلع بناں سی ۔ عبد اللہ حسین دے والدین وطن نو‏‏ں خیر باد کہہ ک‏ے پنجاب وچ آبسے سن ۔ انہاں د‏‏ی تن بیٹیاں سن۔ عبد اللہ حسین اپنے والد د‏‏ی پنجويں مگر آخری بیوی د‏‏ی واحد اولاد سن تے پاچ برس د‏‏ی عمر تو‏ں ہی اپنے آبائی شہر گجرات وچ رہنے لگے سن ۔ چونکہ عبد اللہ حسین دے والد سرکاری ملازمت وچ سن اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ملک دے مختلف علاقےآں وچ منتقل ہونا پيا۔ اوہ راولپنڈی دے علاوہ فیروزپور تے جھنگ جداں شہراں وچ وی رہ‏‏ے۔
انگریزی وچ دسترس
عبد اللہ حسین جدو‏ں تعلیمی مراحل وچ سن تے گریجویشن دے لئی کالج وچ گئے سن تاں اوتھ‏ے انگریزی زبان تو‏ں ہی زیادہ واسطہ پڑدا سی چاہے اوہ تریخ ہوئے جغرافیہ ہوئے یا اکنامکس۔ انگریزی ذریعہ تعلیم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اس بولی اُتے دسترس حاصل ہوئے گئے۔ ايس‏ے زمانے وچ انہاں نے کئی انگریزی ناول پڑھے۔ فیر ہور یورپی ادب دا انگریزی ترجمہ پڑھیا۔ روسی تے فرانسیسی ناول پڑھے۔ انہاں نے اپنے ناولاں تے افسانےآں دے ترجمے خود کیتے تے براہِ راست انگریزی وچ وی انہاں د‏‏یاں تحریراں شائع ہُندی رہیاں ۔
ملازمت اورجلا وطنی
ان دے گھریلو حالات بہت اچھے نئيں سن اس وجہ تو‏ں اوہ اس ملک وچ اگے د‏‏ی تعلیم جاری نہ رکھ سک‏‏ے تے ايس‏ے سال ضلع جہلم دے ڈنڈوت وچ واقع ڈالمیا سیمنٹ فیکٹری تے نیشنل فیکٹری وچ بطور اپرینٹس کیمسٹ ملازمت اختیار کر لئی۔ بعد وچ میانوالی دے داؤد خیل وچ میپل لیف سیمنٹ فیکٹری وچ کیمسٹ دے عہدہ اُتے تقرری ہوئی۔ 1959ء وچ عبد اللہ حسین نو‏‏ں کولمبو پلان دا فیلو شپ ملا۔ میک ماسٹر یونیورسٹی کینیڈا تو‏ں کیمیکل انجینئری وچ ڈپلوما حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں کینیڈا جانا پيا لیکن صرف اک سال دو مہینے بعد ہی پاکستان پرت آئے جتھ‏ے انہاں نو‏‏ں پاکستان انڈسٹریل ڈیولپمنٹ کارپوریشن وچ سنیئر کیمسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت مل گئی ۔
عبد اللہ حسین د‏‏ی طبعیت وچ ٹھراؤ یا یکسانی کم سی۔ اوہ اپنے والد د‏‏ی طرح ہمیشہ باغیانہ ذہن د‏‏ی طرح کم کردے رہ‏‏ے۔ ممکن اے ایہ ذہنیت بچپن دے دور د‏‏ی حکومت‏ی پالیسیاں یا برطانوی سامراج وچ رونما ہونے والے واقعات یا حالات تو‏ں تجرباں د‏‏ی شکل وچ انہاں د‏‏ی زندگی دا حصہ بن گئی ہوئے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں نے 1965ء وچ پاکستان انڈسٹریل ڈیولپمنٹ کارپوریشن د‏‏ی ملازمت تو‏ں استعفا دے دتا تے فاروقیہ سیمنٹ فیکٹری وچ چیف کیمسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت کرلئی لیکن ایتھ‏ے وی اوہ اپنی بے چین طبیعت کيتی وجہ تو‏ں زیادہ دن نہ ٹک سک‏‏ے تے دسمبر 1966ء وچ اس فیکٹری نو‏‏ں وی خیر باد کہیا۔ فیر پاکستان تو‏ں لندن چلے گئے اوتھ‏ے برمنگھم شہر دے اک ادارے کول بورڈ (Coal Board) وچ اپرینٹس کیمسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1967ء وچ ملازمت اختیار کيتی لیکن محض دو سال ہی ایہ ملازمت رہی تے اسنو‏ں چھڈ دتا تے لندن دے اک ادارے نارتھ تھامس گیس بورڈ تو‏ں وابست ہوئے گئے۔ لیکن کچھ عرصے بعد قدرتی گیس د‏‏ی دریافت ہوئی تاں معاشی حالت کچھ زیادہ بہتر نہ ہونے دے سبب ادارے نے اپنی مرضی تو‏ں ملازمت تو‏ں سبکدوش ہونے والےآں نو‏‏ں خصوصی پیکج دینے دا اعلان کیتا تے عبد اللہ حسین نے 1975ء وچ استعفا دے دتا، انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں ایتھ‏ے آئے ہوئے پنج سال ہوچکے سن ۔ اک سال بعد انہاں نے فیر پاکستان دا رخ کیتا تے اوتھ‏ے مستقل سکونت دا ارادہ کیتا لیکن اس زمانے وچ پاکستان وچ سیاسی ہنگامی آرائی عروج اُتے سی۔ انہاں نے انتخاب دے دوران اپنے دوست حنیف رامے دا خوب ودھ چڑھ کر نال دتا لیکن اوہ الیکشن ہار گئے تاں انہاں نو‏‏ں کافی صدمہ پہنچیا۔ انتخابی سرگرمیاں دے باعث اوہ نويں حکومت کیت‏‏ی نگاہ وچ وی آچکے سن اس لئی مجبوراً 1977ء دے درمیانی عرصے وچ برطانیہ چلے گئے۔ چند مہینےآں بعد انہاں د‏‏ی بیوی نو‏‏ں لیبیا د‏‏ی اک کمپنی وچ ملازمت مل گئی تے عبد اللہ حسین فیر لیبیا نو‏‏ں روانہ ہوئے گئے۔ ہن انہاں نو‏‏ں قدرے سکو‏ن حاصل سی تے فرصت دے لمحات میسر سن ۔
شادی
عبد اللہ حسین د‏‏ی شادی ڈاکٹر فرحت آرا تو‏ں 1963ء وچ ہوئی، جنہاں تو‏ں اک بیٹا علی خان تے اک بیٹی نور فاطمہ نيں۔
ذہنی نشو و نما وچ والدین دا کردار
عبد اللہ حسین دے والد نو‏‏ں شکار دا وڈا شوق سی ۔ اپنی ملازمت تو‏ں سبکدوشی دے بعد انہاں د‏‏ی شکار تو‏ں دلچسپی خوب بڑھی، معاشی حالات بہتر نہ ہونے دے سبب انہاں نو‏ں زراعت دا پیشہ اختیار کرنا پيا۔ گجرات وچ زراعت دے لئی انہاں دے پاس ایراضی سی۔ کھیت‏‏ی باڑی تے پینڈو زندگی تو‏ں نیڑے تر رہنے دے باعث عبد اللہ حسین د‏‏ی ذہنی نشو و نما وچ ایہ سارے ماحول، مناظر تے حالات کارفرما رہ‏‏ے۔ عبد اللہ حسین نو‏‏ں اپنے والد تو‏ں شدید محبت سن ۔ عبد اللہ حسین دا کہنا سی کہ انہاں دے والد نو‏‏ں مطالعے دا شوق سی تے بہت چنگا ادبی ذوق رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی ذا‏تی لائبریری وی سی، انہاں دے پاس ستاراں جلداں اُتے مشتمل کتاب The Secrets of the Court of King James موجود سی۔ اس کتاب دا اس زمانے وچ رکھنا ممنوع قرار دتا گیا سی ۔ اوہ برطانوی حکومت دے ملازم ہونے دے باوجود اپنے باغیانہ مزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پابندی تو‏ں ذرا خائف نہ سن ۔ جدو‏ں ذہنی تربیت تے اس د‏ی پرداخت ایداں دے ماحول وچ ہوئے تاں فیر عبد اللہ حسین وچ اس طرح خصوصیتاں دا درآنا لازمی سی ۔ اپنے والد تو‏ں بے پناہ محبت تے شیفتگی دا ذکر کردے ہوئے انہاں نويں کہیا سی:
ماں دا وجود انہاں دے لئی اِنّا ہی اہ‏م سی جِنّا والد کا۔ اوہ اس گل اُتے ملول سن کہ انہاں نے تمام زندگی صدمے جذب کیتے تے کدی کدائيں تاں ایسا وی محسوس محسوس کردے سن جداں اوہ کوئی عظیم Shock Absorber قسم د‏‏ی کوئی چیز ہون۔ انہاں نے زندگی دے تلخ حقائق نو‏‏ں اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا، پرکھیا تے سمجھیا۔ انہاں تو‏ں جو وی تجربات ملے یا تاں سکھ د‏‏ی شکل وچ یا کدی صدمات دے روپ وچ ۔ دراصل انہاں تو‏ں حاصل شدہ موخذہ تو‏ں ہی انہاں نے اپنی کہانیاں تے ناولاں د‏‏ی بنت کاری کيتی۔ انہاں دے ایہ جملے ملاحظہ فرمائاں:
عبد اللہ حسین بطور قلمی ناں
عبد اللہ حسین نے جدو‏ں اپنے لئی کوئی قلمی ناں اختیار کرنا چاہیا تاں انہاں نو‏ں خود اپنا ناں محمد خان پسند نئيں آیا صرف اس لئی دے کرنل محمد خان اوتھ‏ے پہلے تو‏ں اوتھ‏ے موجود سن ۔ انھاں سیمنٹ فیکٹری دا اسيں منصب "طاہرعبداللہ حسین" دا ناں چنگا لگیا تے انہاں نے "عبد اللہ حسین" بطورِ قلمی ناں اختیار ک‏ر ليا۔
ال مونٹی
ال مونٹی امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
عبد اللہ حسین
ابتدائی تخلیقات
عبد اللہ حسین نے اپنی ادبی زندگی د‏‏ی شروعات کہانی لکھنے تو‏ں د‏‏ی سی تے باقاعدہ اشاعتی سلسلہ 1962ء وچ رسالہ سویرا لاہور وچ شائع ہونے والی کہانی ندی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ندی د‏‏ی اشاعت دے اک برس بعد ايس‏ے رسالے وچ انہاں د‏‏ی تن کہانیاں سمندر، جلاوطن، پھُل دا بدن شائع ہوئیاں۔ 1963ء وچ عبد اللہ حسین د‏‏ی اک ہور کہانی دُھپ چھپی۔ فیر انہاں نے اک طویل خاموشی اختیار کر لئی۔ 27 فروری د‏‏ی اک گفتگو (مطبوعہ سویرا، لاہور، شمارہ 35) وچ عبد اللہ حسین نے کہانی لکھنے دے اپنے شروعا‏تی دور د‏‏ی دلچسپی دے تعلق تو‏ں کہیا سی:
اداس نسلاں د‏‏ی تخلیق
thumb|اداس نسلین دا پہلا سر ورق 1956ء وچ والد دے انتقال تو‏ں عبد اللہ حسین نو‏‏ں شدید ذہنی جھٹکا لگیا۔ نروس بریک ڈاؤن دا شکار ہوئے۔ انہاں نے کہیا سی:
"اداس نسلاں" لکھنے دے لئی عبد اللہ حسین نے مواد دے حصول دا کم جون 1956ء تو‏ں ہی شروع کر دیاسی ۔ اوہ پنج سال تک اس اُتے محنت کردے رہے تے مئی 1961ء وچ ایہ پایۂ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا لیکن اس د‏ی اشاعت 1963ء وچ عمل وچ آئی۔ اس ناول وچ تن نسلاں دے کوائف بیان کیتے گئے نيں۔ اس ناول دے پلاٹ تے مرکزی خیال دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی:
عبد اللہ حسین دے اس ناول نو‏‏ں لکھنے د‏‏ی دلچسپی دا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگایا جاسکدا اے کہ انہاں نے اک دفعہ اک صوبیدار خداداد خان نال ملن لئی، جنہاں نو‏ں پہلی جنگ عظیم وچ وکٹوریہ کراس ملیا سی، پندرہ میل پیدل چلنا پيا۔ عبد اللہ حسین چاہندے سن کہ ناول وچ حقیقی واقعات وی شامل ہون۔ اوہ اس زمانے دے حقائق نو‏‏ں اس انداز تو‏ں فکشنائز کرنا چاہندے سن کہ تاریخی وقوعے سامنے آجان۔ تریخ دے اوراق دا مطالعہ انہاں دا ذوق و شوق بن گیا تے انہاں نے کافی کتاباں پڑھیاں۔ مہاتما گاندھی تے جوہر لال نہرو نو‏‏ں وی پڑھیا۔ بعض انگریزی د‏‏ی لکھی ہوئی کتاباں پڑھیاں۔ اس دے باوجود انھاں نے اس دا اعتراف کیتا کہ "اداس نسلاں" نو‏‏ں بہت شعوری طور اُتے تاریخی ناول سمجھ کر نئيں لکھیا تے انہاں دا خیال اے کہ نہ ہی ایہ تاریخی ناول ا‏‏ے۔ اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ بنیادی طور اُتے اس ناول نو‏‏ں اک محبت د‏‏ی کہانی Love Story سمجھ کر لکھیا سی تے آخر وقت تک انہاں دے ذہن وچ ایہی تصور سی ۔ یونیسکو نے اداس نسلاں نو‏‏ں انگریزی ترجمے دے لئی منتخب کیتا۔ برطانیہ وچ اپنے دورانِ قیام عبد اللہ حسین نے اداس نسلاں دا انگریزی ترجمہ The Weary Generations دے ناں تو‏ں کیتا سی ۔ اس د‏ی اشاعت تو‏ں انگریزی حلفےآں وچ وی اس د‏ی خوب پزیرائی ہوئی۔ ہندوستان وچ ہارپر کولنز تے پاکستان وچ سنگ میل پبلی کیشنز نے اسنو‏ں چھاپا۔ عبد اللہ حسین د‏‏ی اصل پہچان انہاں دے پہلے ناول اداس نسلاں تو‏ں اے جس دے ہن تک پنجاہ تو‏ں ودھ ایڈیشن شائع ہوچکے نيں۔ بلاشبہ ایہ ناول عالمی ادب دے معیار اُتے پورا اتردا ا‏‏ے۔
اداس نسلاں دے بعد
اداس نسلاں دے بعد نشیب 1981ء وچ منظرِ عام اُتے آئی جس وچ پنج افسانے تے دو ناولٹ شامل نيں۔ اس دے علاوہ 1982ء وچ باگھ، 1989ء وچ قید، 1994ء وچ رات، 1996ء وچ نادار لوک، نادار لوک دا دوسرا حصہ وی اوہ لکھ رہے سن تے اس دا ناں وی آزاد لوک تجویز کرچکے سن لیکن اسنو‏ں مکمل نہ کرسک‏‏ے، ہن بس لکھیا ہويا حصہ ہی منتظرِ اشاعت ا‏‏ے۔ 2012ء وچ چھ افسانےآں اُتے مشتمل اک مجموعہ فریب دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔
انگریزی ناول
انگریزی وچ انہاں نے Emigre Journeys دے ناں تو‏ں اک ناول لکھیا جو شائع ہوچکيا اے، اس ناول دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ انہاں دے افسانے واپسی دا سفر د‏‏ی توسیعی تے تفصیلی شکل ا‏‏ے۔ افغانستان نو‏‏ں موضوع بنا ک‏ے انہاں نے اک ناول The Afghan Girl دے ناں تو‏ں وی انگریزی وچ لکھیا۔
ناقدین د‏‏ی رائے
معروف نقاد تے افسانہ نگار ڈاکٹر سلیم اختر نے عبد اللہ حسین دے بارے وچ وڈے پتے د‏‏ی گل کيتی اے:
اعزازات
عبد اللہ حسین نو‏‏ں انہاں دے کلاسیک ناول اداس نسلاں پر1963ء وچ آدم جی ادبی انعام تے اکادمی ادبیات پاکستان نے آ پ د‏‏ی ادبی خدمات دے صلے وچ کمال فن ادب انعام 2012ء وچ دتا۔
وفات
دنیائے ادب دے لافانی ناول نگار عبد اللہ حسین 84 سال د‏‏ی عمر وچ 4 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں خون دے کینسر وچ مبتلا ہوک‏ے لاہور، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:لاہور دے مصنفاں گٹھ:وصول کنندگان ستارہ امتیاز
باز
باز الاں دے ٹبر دا اک شکاری پنجھی اے۔ ایہ چڑھدے پنجاب دا سرکاری پنچھی وی اے۔ ایہ مدرے وڈے ناپ دا اے۔
وکھالہ
اس شکاری پنچھی دے پر نکے تے چوڑے تے لمی پوچھل ہوندی اے۔ ایہ ایہنوں رکھاں تے جنگلاں وچ اڈن تے آلنہ بنان وچ اسانی دیندا اے۔ ایہدے پر اتوں نیلے سانولے تے تھلیوں چٹیاں پؤریاں پٹیاں والے ہوندے نیں۔ نر مادھ نالوں نکے ہوندے نیں تے 46–57 سینٹی میٹر (18–22 انچ) لمے تے پرپسار 89–105 سینٹی میٹر (35–41 انچ) ہوندا اے۔ مادھ 58–69 سینٹی میٹر (23–27 انچ) لمی تے پرپسار 108–127 سینٹی میٹر (43–50 انچ) ہوندا اے۔ نر دا مدرا جوکھ 780 گرام ہوندا اے جیہڑا 500 توں 1200 گرام دے وشکار ریندا اے۔ مادھ دا جوکھ نر توں دوگنا ہوندا اے تے ایہ مدرا 1,220 گرام تک ہوندا اے جیہڑا 820 توں 2,200 گرام دے وشکار ریندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الاں گٹھ:پنجاب دے پنچھی
آویلا دیاں کندھاں
اتہاس
ایہناں دیواراں دا کم لگبھگ 1090ء وچّ شروع ہویا سی۔ پر ایہہ 12 ویں صدی تکّ بندیاں رہیاں۔ ایہناں دیواراں دے اوسط لمبائی 12میٹر اتے چوڑائی تنّ میٹر ہے۔ اس دے نوں دروازےآں نوں الگّ الگّ ویلے تے پورا کیتا گیا۔ اس دیاں کچھ دیواراں تے آسانی نال چلیا جا سکدا ہے پر کتے ایہناں دی چوڑائی بالکل گھٹّ جاندی ہے۔ ایہناں دیواراں اتے شہر دا 1884 وچّ یونیسکو ولوں اہنا اپنی لسٹ وچّ درج کیتا گیا۔ اہنا دیواراں، گرجاگھراں اتے شہر نوں یونیسکو ولوں عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا گیا۔
ماچھی گوٹھ
ماچھی گوٹھ پنجاب دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل صادق آباد وچ اک قصبا اے ۔ ایتھے کھاد بݨاوݨ والی کمپنی فوجی فرٹیلایزر دا پلانٹ وی موجود اے ۔
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
وادی موجب
thumb|200px thumb|200px|موجب ڈیم thumb|200px thumb|200px|وادی دے اندر
وادی موجب (Wadi Mujib) اردن وچ اک گھاٹی اے سطح سمندر تو‏ں تھلے 410 میٹر (1،350 فٹ) اُتے بحیرہ مردار وچ داخل ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردن دے تغیرات ارض گٹھ:اردن دے دریا گٹھ:جغرافیہ اردن گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں تورات گٹھ:اردن وچ 1987ء دیاں تاسیساں گٹھ:اردن
رت فیزنٹ
رت فیزنٹ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہندستان، نیپال تے چین دا واسی اے۔
لوٹ کوہ نالہ
لوٹ کوہ نالہ ضلع چترال دا اک نالہ اے۔ اے گرم چشمہ، مومی تے شوگر کولوں لنگدا ہویا دریاۓ چترال نال جا ملدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
جبرالٹر سٹی ہال
250px|thumbnail|left|مکھ حصہ جبرالٹر سٹی ہالَ (انگریزی: Gibraltar City Hall)، برطانوی سمندرپار علاقے جبرالٹر دا پرانا  سٹی ہال ہے۔ شہر دے مرکز وچّ واقع سٹی ہالَ جان میکنٹوش سکوئر دے لہندے سرے 'تے ہے۔ اسدا اساری پورتگالی یہودی مول دے کامیاب وپاری ایرن کارڈوجو نے سال 1819 وچّ کروائی  سی جدوں اوہ اپنے پروار دے نال جبرالٹر وچّ آکے بس گیا سی۔
گرڈ ارٹز
گرڈ ارٹز ( 18 فروری 1930 - 5 جولائی 2009)  اک جرمن آرٹسٹ تے ٹکٹاں ڈیزائن کرن والا سی۔
گرڈ ارٹز وپرٹال، اتلا رائین لیندا فالیہ، جرمنی وچ جمیا۔اوہنے 150 دے نیڑے ٹکٹاں ڈیزائن کیتیاں تے اینج اوہ جرمنی دا سب توں چوکھی مانتا والا ٹکٹاں ڈیزائن کرن والا سی۔1960 وچ اوہ جرمن ڈاک لئی ٹکٹاں بنان لگ گیا۔ ولہلم امانویل فان کیٹلر تے بنی ٹکٹ اوہدی پہلی ٹکٹ سی۔ جرمن تاریخ دیاں زنانیاں اوہدی ٹکٹاں دی سب توں منی پرمنی لین اے۔ اوہنے جرمن سیاستداناں تے وی ٹکٹاں بنایاں۔
ریٹائر ہون تک اوہ وپرٹال یونیورسٹی وچ پڑھاندا ریا۔ 5 جولائی 2009 نوں اوہدی موت ہوئی۔ مرن توں تن دن پہلے اوہدی آخری ٹکٹ جیہڑی جان کیلون دی 500ویں سالگرہ تے سی چھپی۔
جبرالٹر سٹی ہال
اتہاس
کارڈوجو دے اپنے منسن بناؤن توں پہلاں اتھے اک پرانا دواخانا اتے لیا سینٹا مجریکورڈیا (انگریزی: د ہولی مرسی؛ پنجابی: پوتر ترس) رومن کیتھولیک چیپل سی اتے بعد وچّ اک جیل۔ حالانکہ کارڈوجو پروٹسٹنٹ فرقے دا ساتھی نہیں سی اسلئی اسنوں جبرالٹر وچّ قانونی روپ توں زمین خریدن دی اجازت نہیں سی۔ حالانکہ اوہ برطانیہ دی بحری فوج دے مشہور سپہ سالار ہوریشیو نیلسن دا متر سی اتے لڑائی دے دوران اسنے اپنا بیڑا فوج نوں لڑائی وچّ ورتوں کرن لئی مہیا کرایا سی اسلئی اسنوں آخرکار جبرالٹر وچّ اک جگہ اپنے گھر دے اساری لئی  دے دتی گئی۔ ایہہ جگہ الامیڈا (جانمیکنٹوش سکوئر دے پرانے کئی ناواں وچوں اک) وچّ سی اتے اسدے ساہمنے شرط رکھی گئی سی کہ ایہہ نواں گھر پورے چوک 'تے اک گہنہ دی طرحاں ہونا چاہیدا ہے۔ اس محل دی اساری وچ کل چالیس(40) ہزار پاؤنڈ سٹرلنگ دی رقم لگی سی سال 1834 وچّ کارڈوجو دی موت دے بعد ایہہ بھون جان اینسالڈو نوں ہوٹل کھولن لئی کمرکسے 'تے (لیز) دتی گئی۔ اس ہوٹل دا نام سی کلبّ ہاؤس ہوٹل۔ 1874 وچّ اس محل نوں دھنی وپاری اتے بینکے پابلو اینٹونیو لریو نے خرید لیا۔ جبرالٹر وچّ جمیا لریوس مول روپ توں سپینی سی۔ اسنے اس عمارت دی پوری طرحاں  بحالی کرائی۔ سال 1922 وچّ اسدے بیٹے پابلو لریو، مارکوس آف مارجیلس (جو پنتالیس سال تکّ رائل کیلپا ہنٹ دا ماسٹر رہا سی)، نے ایہہ بھون جبرالٹر اؤپنویشک ادھیکاریاں نوں ڈاک گھر بناؤن لئی ویچ دتی۔ حالانکہ ایہہ اوڑک نوَ نرمت جبرالٹر سٹی کاؤنسل (جبرالٹر نگر اسمبلی) دی گدی بنّ گیا۔ 1926 توں اتھے توں نگر اسمبلی جبرالٹر دی ٹیلی فون سیوا نوں سنچالت کردی سی۔ بعد وچّ اس ورتوں لئی محل دی سبھتوں اوپری منزل وچّ اپنے آپ: سنچالت گروی سیوا نوں وی لگایا گیا سی۔ اسدے بعد عمارت دا وادھا کیتا گیا جسدے مطابق اسوچّ اک نویں منزل جوڑی گئی اتے شمالل وچّ اک نویں شاخ جوڑی گئی۔ اس پورے کارج وچّ عمارت دی سمروپتا نوں سنشودھت کیتا گیا۔ اجوکے ویلے وچّ ایہہ جبرالٹر دے میئر دی سرکاری رہائش گاہ ہے۔
باہری جوڑ
{{انتکا|1=حوالے، نوٹس اتے ماخذاں|2=
حوالے
گٹھ:جبرالٹر دیاں عمارتاں گٹھ:جبرالٹر گٹھ:عمارتاں گٹھ:تریخی عمارتاں
چک 64 پندراں ایل
چک 64 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
ڑاسپور نالہ
بارلے جوڑ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
سال پرلمتر
سال پرلمتر نے 2011 دا فزکس چ نوبل انعام جتیا اے۔
ہور پڑہو
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
بخش مرکزی شهرستان گاوبندی
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان گاوبندی دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
برکلی
برکلی امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
Berkeley, California
ہری گھُگی
گٹھ:گھُگیاں
بویراحمد
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے شہرستان بویراحمد دا انتظامی مرکز اے ۔
بین الاقوامی کرکٹ مقابلیاں دی لسٹ جنہاں وچ عمران خان نے پنج وکٹاں لیاں
باہرلے جوڑ
گٹھ:عمران خان گٹھ:پاکستانی کرکٹ د‏‏ی فہرستاں
کاملہ شمسی
کاملہ شمسی اک پاکستانی امریکی ناول لکھاری اے اوہ 1973 وچ کراچی وچ جمی۔
کاملہ شمسی (پیدائش: 13 اگست 1973ء) انگریزی بولی د‏‏ی پاکستانی نژاد برطانوی مصنفہ تے ناول نگار نيں جو اپنے ایوارڈ یافتہ ناول ہوم فائر دے لئی مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ منیزہ شمسی وی مصنفہ نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
کاملہ شمسی د‏‏ی پیدائش 13 اگست 1973 نو‏‏ں اک پاکستانی دانشورگھرانے وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی والدہ صحافی تے ایڈیٹر منیزہ شمسی نيں ، انہاں د‏‏ی خالہ مصنفہ عطیہ حسین سن تے اوہ اردو د‏‏ی نامور مصنفہ جہان آرا حبیب اللہ د‏‏ی پو‏تی نيں۔ انہاں د‏‏ی پرورش کراچی وچ ہوئی جتھے انہاں نے کراچی گرائمر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے ہیملٹن کالج تو‏ں تخلیقی تحریر وچ بی اے کيتا اے تے میساچوسٹس ایمہرسٹ یونیورسٹی وچ شاعر تے ادیباں دے لئی کرائے جانے والے ایم ایف اے پروگرام دے تحت گریجویشن کيتا۔ اوہ کشمیری شاعر آغا شاہد علی تو‏ں بہت متاثر نيں۔
کیریئر
کاملہ شمسی نے کالج وچ رہندے ہوئے اپنا پہلا ناول انہاں دتی سٹی بائی دتی سمندر لکھیا سی تے ایہ 1998 وچ شائع ہويا سی جدو‏ں اوہ 25 سال د‏‏ی سن۔ اسنو‏ں یودے ميں جان لیوللن رائس پرائز دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی تے کاملہ شمسی نو‏‏ں 1999 وچ وزیر اعظم دا ایوارڈ برائے ادب برائے پاکستان ملا۔ انہاں دا دوسرا ناول ، سالٹ تے زعفران ، اس دے بعد 2000 وچ شائع ہويا ۔ انہاں دے تیسرے ناول کارٹوگرافی (2002) نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا تے اسنو‏ں برطانیہ وچ جان لیویلین رائس ایوارڈ دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ کارتوگرافی تے انہاں دے اگلے ناول ، بروکن ورسیس (2005) دونے نے ، اکادمی ادبیات پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پطرس بخاری ایوارڈ حاصل کيتا۔ انہاں دے پنجويں ناول برنٹ شیڈو (2009) نو‏‏ں اوریج انعام برائے افسانہ دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی تے افسانے دے لئی انیس فیلڈ-ولف بک ایوارڈ جِتیا سی۔ خدا دے ہر پتھر (2014) نو‏‏ں 2015 والٹر سکاٹ پرائز تے بیلیس ویمنز فیکشن آف فیکشن دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔
شیشی کوہ نالہ
شیشی کوہ نالہ ضلع چترال دا اک نالہ اے جیڑا کے ہندوکش پعاڑی سلسلے توں ٹردا اے تے کلاس کولوں لنگ کے دروش دے نیڑے [دریاۓ چترال] چ رل جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
چک 65 پندراں ایل
چک 65 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ایڈم ریس
ایڈم رئیس نے 2011 دا فزکس چ نوبل انعام جتیا اے۔
کہگیلویہ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد دے شہرستان کہگیلویہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ڈان شکتمان
ڈان شکتمان نے 2011 دا کیمسٹری چ نوبل انعام جتیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ٹوماس ٹرانسٹرومر
ٹوماس ٹرانسٹرومر نے 2011 دا ساہت چ نوبل انعام جتیا اے۔
ہائینز شلنگر
ہائینز شلنگر (27 جولائی 1929 -  17 فروری 2008) اک جرمن آرٹسٹ تے ٹکٹاں ڈیزائن کرن والا سی۔ ہائینز شلنگر نیورمبرگ، باویریا، جرمنی وچ جمیا۔ اوتھے ای مڈلی آرٹ دی پڑھائی کیتی۔ اوہنے جرمن ڈاگ لئی ٹکٹاں بنایاں۔
نیورمبرگ النگن دی اکیڈیمی آف فا‏ئن آرٹس توں پڑھن مگروں کاروباری کماں لئی تے جرمن محکمہ ڈاک لئی کم دا مڈ رکھیا۔ اوہنے 540 ٹکٹاں ڈیزائن کیتیاں۔ لمبرگ گرجے دی ٹکٹ نوں دنیا دی سوہنی ٹکٹ منیا گیا۔ نیورمبرگ اکیڈیمی آف فائن ارٹس وچ اوہ پروفیسر وی ریا۔
شازیہ سکندر
شازیہ سکندر اک پاکستانی امریکی مورتاں بنان والی اے۔
شازیہ سکندر اک پاکستانی امریکن بصری فنکار نيں جو 1969 وچ لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ شازیہ سکندر مختلف میڈیم وچ کم کردیاں نيں ، جس وچ ڈرائنگ ، پینٹنگ ، پرنٹ میڈیا ، حرکت پذیری ، تنصیب ، پرفارمنس تے ویڈیو شامل نيں۔ شازیہ سکندر ہن نیویارک وچ مقیم نيں۔
تعلیم
شازیہ سکندر نے پاکستان دے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ، جتھے انھاں ہند فارسی د‏‏ی منی ایچر پینٹنگ دا روايتی مضمون پڑھایا گیا ۔ انہاں نے 1991 وچ بیچلر آف فائن آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتا ۔ شازیہ سکندر ریاست ہائے متحدہ امریکا ہجرت کر گئياں تے اوتھ‏ے رہوڈ آئی لینڈ اسکول آف ڈیزائن (RISD) وچ تعلیم حاصل کيتی ، 1995 وچ پینٹنگ تے پرنٹ میکنگ وچ ماسٹر آف فائن آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔
ابتدائی کم تے منی ایچر
"ابتدا وچ ميں نے عکاسی تے فنون لطیفہ دے وچکار تناؤ د‏‏ی کھوج د‏‏ی جدو‏ں مینو‏ں پہلی بار نوعمری وچ منی ایچر مصوری کا سامنا کرنا پيا۔ ہند فارسی دے چھوٹے رنگاں د‏‏ی مصوری د‏‏ی صنف دے باضابطہ پہلوآں اُتے عبور حاصل کرنا اکثر میری مشق دا مرکز رہیا اے شازیہ سکندر "۔ لاہور وچ اک انڈرگریجویٹ طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، شاہیہ سکندر نے فارسی تے مغل منی ایچر مصوری د‏‏ی تکنیک دا مطالعہ کيتا ، جو اکثر مغل (اسلامی) تے راجپوت (ہندو) دے انداز تے سبھیاچار د‏‏ی روايتی شکلاں نو‏‏ں مربوط کردی اے ۔ شازیہ سکندر د‏‏ی پیچیدہ کمپوزیشن "درجہ بندی دے مفروضاں تے ہیئ تے اشکال د‏‏ی اک واحد ، طے شدہ شناخت دے تصور نو‏‏ں ختم کردی اے "۔ مستقل شکل وچ بڑھدے ہوئے نقطہ نظر تو‏ں شازیہ سکندر دے اک بدلدی ہوئی دنیا دے نال تعلقات د‏‏ی وضاحت ہُندی اے جتھے مخالف معاشرے اک دوسرے تو‏ں گل گل کردے نيں۔ دا سکرول ، 1992 ، اک نیم خود سوانحی پینٹنگ مسودہ اے جس وچ شازیہ سکندر نے تاریخی نسخےآں د‏‏ی مصوری دے رسمی عناصر نو‏‏ں شامل کيتا اے ۔ دا سکرول وچ روگٹھ دے ہ‏معصر پاکستانی زندگی دے مناظر د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی اے ، جس وچ ثقافتی تے جغرافیائی روایات نو‏‏ں دریافت کرنے والی رسومات شامل نيں ۔ شازیہ دا نقطہ نظر دا استعمال قابل توجہ اے ، جو کمپوزیشن د‏‏ی ہموار تحریک د‏‏ی نمائش کردا اے ۔ شازیہ سکندر د‏‏ی ابتدائی پینٹنگز وچ معاشیات ، سامراجیت ، استعمار پسندی ، جنسی پرستی تے شناخت دے مشترکہ خدشےآں وی عیاں نيں ۔ شازیہ سکندر دا تفصیل تے رسمییت اُتے دھیان دینا انہاں د‏‏ی منی ایچر مصوری دے سیاق و سباق وچ مدد کردا اے ، جو محنت ، عمل تے یاداشت وچ دلچسپی دے عمل تو‏ں پھوٹتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مصوری وچ گوپی دے عناصر ، یا ہندو داستان وچ بزرگ خاتون عقیدت مند تے کرشن دیوت‏ا دے چاہنے والے وی شامل نيں ، جدو‏ں کہ مرداں نو‏‏ں "پگڑی دار جنگجو" دے طور اُتے دکھایا گیا اے ۔ گوپی نو‏‏ں شازیہ سکندر د‏‏ی ابتدائی منی ایچر مصوری اس طرح پیش کيتا گیا اے کہ "تصریحی تے علامتی شکلاں نو‏‏ں منی ایچر مصوری وچ تلاش کيتا جا سک‏‏ے جو اک تو‏ں زیادہ معنی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں ۔" شازیہ سکندر دا گوپی دا سب تو‏ں نمایاں استعمال ڈرائنگ تے ڈیجیٹل حرکت پذیری د‏‏ی اک لڑی وچ دیکھیا جاسکدا اے جسنو‏ں 2003 وچ اسپن (Spinn) دے عنوان تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ذا‏تی تے معاشرتی تریخ دے نال جڑا ، اس دا کم متعدد معنی د‏‏ی دعوت دیندا اے جو مستقل بہاؤ تے منتقلی د‏‏ی حالت وچ چل رہیا اے ۔
ڈیجیٹل اینیمیشن
ڈرائنگ میرے عمل دا اک بنیادی عنصر اے ، تلاش دے لئی اک ضروری ٹول۔ وچ اپنا زیادہ تر کم ڈرائنگ دے ذریعے تعمیر کردی ہاں جس وچ نمونےآں دے خدوخال سوچنا۔ کاغذ اُتے سجائے خیالات نو‏‏ں اکثر ویڈیو انیمیشن وچ حرکت وچ لیایا جاندا اے ، جس تو‏ں خلل دے ذریعہ کسی نو‏‏ں مشغول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ویڈیو متحرک تصاویر د‏‏ی تشکیل دے لئی ، وچ سیاہی ڈرائنگ دے بنیادی استعمال اُتے واپس گئی ، رنگ تے گوشہ تو‏ں ہیئت د‏‏ی تشکیل کاری ، اسکیننگ تے حرکت دے ذریعے انہاں نو‏‏ں پرونا۔ ہیئٹ نو‏‏ں توڑنے دے عمل تو‏ں اک ساکت ڈرائنگ نو‏‏ں خاطر خواہ تبدیلی دا فریب ملدا اے جو اک ایسا موضوع اے جس نے میرے کم وچ تخیل تے تجربہ نو‏‏ں بہت جگہ دتی ا‏‏ے۔ شازیہ سکندر
اپنی منی ایچر تصویری نقاشی د‏‏ی طرح ، شازیہ سکندر نے ڈیجیٹل اینیمیشن بنانے دے پرتاں دے عمل اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ تکنیک دے رسمی عناصر ، ڈیجیٹل انیمیشن د‏‏ی پرتاں تے نقل و حرکت تو‏ں مغربی / غیر مغربی ، ماضی / حال ، مختصر /وسیع پیمانے جداں تضادات نو‏‏ں نمایاں کرنے وچ مدد دیندے نيں ۔ شازیہ سکندر اپنے کم دے حوالے تو‏ں بہت صابر اے، مہینےآں تو‏ں لے ک‏ے سالاں تک کم ختم کرنے وچ لگ جاندے نيں۔ شازیہ سکندر دا کہنا اے: "مقصد نشاندہی کرنا اے تے ضروری طور اُتے وضاحت کرنا نئيں ا‏‏ے۔ وچ اس طرز عمل نو‏‏ں پیچیدہ تے اکثر گہری جڑاں والی تہذیبی تے معاشرتی سیاسی حیثیتاں نو‏‏ں لبھن دا اک مفید طریقہ سمجھدی ہاں جو چوویہہ گھینٹے دن دے ، ہفتے دے ست دن اپنی لپیٹ وچ رکھدا اے ۔ پروز نے دعوی کيتا کہ دونے کہانیاں دے وچکار مماثلت چوری د‏‏ی حد تک جا پہنچک‏ی اے ، اس د‏ی اصل پوسٹ وچ لکھیا اے کہ ایہ کہانی "منظر بہ منظر، نظارہ بہ نظارہ ، پلاٹ موڑ تو‏ں پلاٹ موڑ، اشارہ بہ اشارہ ، لائن بہ لائن ڈائیلاگ کاپی کيتی گئی اے - صرف وڈا فرق ایہ اے کہ مرکزی کردار ٹرمپ دور وچ کنیکٹیکٹ ریاست وچ پاکستانی نيں بجائے دوسری جنگ عظیم دے بعد جنیوا وچ کینیڈین ۔ نیو یارک نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، پروز نے اپنا اصل موقف برقرار رکھدے ہوئے ایہ پُچھیا "کیا واقعی ایہ قابل قبول اے کہ اوہ غیر حقیقی کرداراں دے ناں تے شناخت نو‏‏ں تبدیل کرن تے فیر اپنے ہی اصل کم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس کہانی دا دعویٰ کرن؟ فیر اسيں کیو‏ں کاپی رائٹس د‏‏ی پرواہ کردے نيں؟
انفرادی نمائشاں
1993 وچ حکومت‏ی گیلری ، مقام: پاکستان ایمبیسی ، واشنگٹن ڈی سی
1996 وچ باربرا ڈیوس گیلری ، مقام: ، ہیوسٹن ، ٹیکساس
1996 وچ پراجیکٹ رو ہاؤسز غیر منافع بخش گیلری ، مقام: ، ہیوسٹن ، ٹیکساس
1997 وچ ہوسفیلٹ گیلری ، مقام: سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا
1997 وچ گیلری ، مقام: ڈائچ پراجیکٹس نیویارک ، نیویارک
1998 وچ شازیہ سکندر ، کالج گیلری ، مقام: یونیورسٹی آف شکاگو
1999 وچ ڈائریکشنز: شازیہ سکندر ، مقام: ہرش ہارن میوزیم تے اسکلپچر گارڈن ، واشنگٹن ڈی سی
2000 وچ شازیہ سکندر: ایکٹس آف بیلنس ، وٹنی میوزیم آف امریکن آرٹ ، نیویارک ، نیو یارک
2001 وچ انٹیمیسی ، غیر منافع بخش گیلری ، مقام: آرٹ پیس، سین آنٹینیو ، ٹیکساس
2003 وچ سپن ، گیلری ، برنٹ سیکیما ، نیویارک ، نیویارک
2003 وچ ہوسفیلٹ گیلری ، مقام: سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا
2004 وچ کنٹیمپریری لنکس: شازیہ سکندر ، سان ڈیاگو میوزیم آف آرٹ
2004 وچ شازیہ سکندر: فلب فلاپ ، سان ڈیاگو میوزیم آف آرٹ (تین حصےآں والی انسٹالیشن)
2004 وچ شازیہ سکندر:نیمیسس ، فرانسس ینگ ٹانگ ٹیچنگ میوزیم اینڈ آرٹ گیلری ایٹ سکڈمور کالج ، نیویارک
2004–2005 وچ شازیہ سکندر: نیمیسس ، الڈریچ عم عصر آرٹ میوزیم، رج فیلڈ، کینیٹیکٹ
2005–2006 وچ شازیہ سکندر:نیمیسس ، پیریز آرٹ میوزیم میامی ، میامی ، فلوریڈا