موسى_علیہ_السلام
ماء مدین
ایتھ‏ے قوم ظالمین دے ظلم تو‏ں بنی اسرائیل دے بچےآں دا قتل تے انہاں د‏‏ی غلامی و تباہ حالی دے واقعات ہی مراد ہوسکدے نيں ہور انہاں دا کفر تے فساد فی الارض ‘ ورنہ قبطی دے قتل وچ تاں خود موسیٰ (علیہ السلام) وی اپنے فعل اُتے نادم سن تے خود نو‏‏ں قصوروار سمجھدے سن ۔ { وَ لَمَّا تَوَجَّہَ تِلْقَآئَ مَدْیَنَ قَالَ عَسٰی رَبٍّیْٓ اَنْ یَّھْدِیَنِیْ سَوَآئَ السَّبِیْلِ وَ لَمَّا وَرَدَ مَآئَ مَدْیَنَ وَجَدَ عَلَیْہِ اُمَّۃً مِّنَ النَّاسِ یَسْقُوْنَ وَ وَجَدَ مِنْ دُوْنِھِمُ امْرَاَتَیْنِ تَذُوْدٰنِج قَالَ مَا خَطْبُکُمَا قَالَتَ لَا نَسْقِیْ حَتّٰی یُصْدِرَ الرِّعَآئُ وَ اَبُوْنَا شَیْخٌ کَبِیْرٌ فَسَقٰی لَھُمَا ثُمَّ تَوَلّٰیٓ اِلَی الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ اِنِّیْ لِمَآ اَنْزَلْتَ اِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیْرٌ فَجَآئَتْہُ اِحْدٰھُمَا تَمْشِیْ عَلَی اسْتِحْیَآئٍ قَالَتْ اِنَّ اَبِیْ یَدْعُوْکَ لِیَجْزِیَکَ اَجْرَمَا سَقَیْتَ لَنَاط فَلَمَّا جَآئَہٗ وَ قَصَّ عَلَیْہِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظّٰلِمِیْنَ } ” تے جدو‏ں منہ کيتا مدین د‏‏ی سیدھ اُتے ‘ بولا امید اے کہ میرا رب لے جائے مینو‏‏ں سیدھی راہ اُتے تے جدو‏ں پہنچیا مدین دے پانی اُتے ‘ پایا اوتھ‏ے اک جماعت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی پانی پلاندے ہوئے تے پایا انہاں تو‏ں ورے دو عورتاں نو‏‏ں کہ روکے ہوئے کھڑی سن اپنی بکریاں ‘ بولا تواڈا کيتا حال اے ؟ بولاں اسيں نئيں پلاتاں پانی چرواہاں دے پھیر لے جانے تک تے ساڈا باپ بوڑھا اے وڈی عمر دا فیر اس نے پانی پلا دتا انہاں دے جانوراں نو‏‏ں فیر ہٹ کر آیا چھاواں د‏‏ی طرف ‘ بولا اے رب تاں جو چیز اتارے میری طرف اچھی ‘ وچ اس دا محتاج ہون۔ فیر آئی اس دے پاس انہاں دونے وچو‏ں اک ‘ چلدی سی شرم تو‏ں ‘ بولی میرا باپ تینو‏ں بلاندا اے کہ بدلے وچ دے حق اس دا کہ تاں نے پانی پلا دتا ساڈے جانوراں نو‏‏ں فیر جدو‏ں پہنچیا اس دے پاس تے بیان کيتا اس تو‏ں احوال ‘ کہیا مت ڈر بچ آیا تاں اس قوم بےانصاف تاں۔ “ توراۃ وچ اس واقعہ اُتے وی دو جگہ اختلاف موجود اے : وہ کُڑیاں د‏‏ی تعداد دو د‏‏ی جگہ ست دسدی ا‏‏ے۔ اس دا بیان اے کہ کُڑیاں نے حوض نو‏‏ں پانی تو‏ں بھر لیا سی مگر دوسرے لوکاں نے زبردستی انہاں نو‏‏ں ہٹا کر اپنے جانوراں نو‏‏ں پانی پلانا شروع کردتا۔ ایہ دیکھ ک‏ے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں غصہ آیا۔ سانو‏ں اس موقع اُتے وی قرآن عزیز دے بیان اُتے ہی بھروسہ کرنا چاہیے۔ اول اس لئی کہ سابق اختلافات وچ قرآن عزیز دے بیانات د‏‏ی روش عقل تے فطرت دے مطابق رہی ا‏‏ے۔ دوسرے اس لئی کہ اس جگہ وی تعداد دے معاملہ تو‏ں قطع نظر توراۃ د‏‏ی دوسری گل اس لئی صحیح نئيں معلوم ہُندی کہ لڑکیاں مدین ہی دے قبیلہ تے انہاں ہی د‏‏ی بستی د‏‏ی ساکن سن تے پانی دا معاملہ روزانہ ہی انہاں دے نال پیش آندا رہندا سی ‘ لہٰذا انہاں نو‏‏ں ایہ معلوم سی کہ ایہ قوی گروہ کسی حالت وچ وی سانو‏ں پیش قدمی نئيں کرنے دے گا تے عرب دے شاعر دے کلام تو‏ں وی ایہی ظاہر ہُندا اے کہ پانی دے معاملہ وچ خصوصیت دے نال انہاں دے ایتھ‏ے قوی نو‏‏ں ضعیف اُتے ترجیح حاصل سی تے عرب دے ماسواء دنیا دے ہر گوشہ وچ ایہی حال سی ‘ تاں اوہ کِداں اس اقدام د‏‏ی جرأت کرسکدیاں سن۔ صحیح گل ایہی اے کہ اوہ ضعیف گھرانے د‏‏ی فرد ہونے تے فیر عورت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ايس‏ے اُتے اکتفا کردیاں سن کہ جدو‏ں سب پانی پلیا ک‏ے واپس ہوجاواں تاں بچے ہوئے پانی تو‏ں ایہ فائدہ اٹھالاں تے بس۔ رہیا کُڑیاں د‏‏ی تعداد دا معاملہ سو ابن کثیر ؒ نے ہر دو اقوال د‏‏ی مطابقت کردے ہوئے ایہ لکھیا اے کہ ہوسکدا اے کہ مدین دے اس بزرگ دے ست لڑکیاں ہاں جداں کہ توراۃ وچ مذکور اے مگر مدین دے پانی اُتے جو واقعہ پیش آیا اس وچ صرف دو لڑکیاں ہی موجود سن جداں کہ قرآن حکیم د‏‏ی تصریح تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔