عیسی_ابن_مریم
حیات ونزول مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی حکمت
اور ایہ ظاہر اے کہ ملائے اعلیٰ تے عالم قدس مقام موت نئيں اے بلکہ مقام حیات اے اس لئی از بس ضروری اے کہ عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) وی موت دا ذائقہ چکھاں تے اس دے لئی کائنات ارضی اُتے اتراں تاکہ زمین د‏‏ی امانت زمین ہی دے سپرد ہو اس لئی ” حیات ورفع “ دے بعد ” نزول ارضی “ مقدر ہويا۔ علمائے حق نے حیات و نزول عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں متعلق جو ” اسرار و حکم “ بیان فرمائے نيں ایتھ‏ے انہاں دا احاطہ مقصود نئيں اے اس لئی مختصر چند حکمتاں دا ذکر کردتا گیا ورنہ محدث عصر علامہ سید محمد انور شاہ نور اللہ مرقدہ نے اس سلسلہ وچ اک طویل مقالہ ” عقیدۃ الاسلام “ وچ سپرد قلم فرمایا اے جو لائق مطالعہ اے حضرت استاذ نے نہایت لطیف مگر دقیق پیرایہ بیان وچ کائنات عالم نو‏‏ں ” انسان کبیر “ تے انسان نو‏‏ں ” عالم صغیر “ قرار دے ک‏ے انہاں ہر دو عالم د‏‏ی حیات و موت اُتے جو بحث فرمائی اے اس تو‏ں حضرت مسیح (علیہ السلام) دے رفع تے قرب قیامت وچ کائنات ارضی د‏‏ی جانب رجوع د‏‏ی حکمت بہت اچھی طرح واضح ہوجاندی اے لیکن ایہ کتاب چونکہ اس دقیق بحث کيتی متحمل نئيں اے اس لئی اپنی جگہ قابل مراجعت ا‏‏ے۔ آخر وچ ہن اپنی جانب تو‏ں چند جملے اس سلسلہ وچ وادھا کرکے اس مبحث نو‏‏ں ختم کرنا مناسب معلوم ہُندا اے : 3 قرآن عزیز وچ ” میثاق انبیاء “ تو‏ں متعلق ایہ ارشاد باری اے : { وَ اِذْ اَخَذَ اللّٰہُ مِیْثَاقَ النَّبِیّٖنَ لَمَآ اٰتَیْتُکُمْ مِّنْ کِتٰبٍ وَّ حِکْمَۃٍ ثُمَّ جَآئَکُمْ رَسُوْلٌ مُّصَدِّقٌ لِّمَا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِہٖ وَ لَتَنْصُرُنَّہٗ قَالَ ئَاَقْرَرْتُمْ وَ اَخَذْتُمْ عَلٰی ذٰلِکُمْ اِصْرِیْ قَالُوْٓا اَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْھَدُوْا وَ اَنَا مَعَکُمْ مِّنَ الشّٰھِدِیْنَ } ” تے اوہ وقت قابل ذکر اے جداں کہ اللہ نے نبیاں تو‏ں (یہ) عہد لیا کہ جدو‏ں تواڈے پاس (خدا د‏‏ی جانب تو‏ں) کتاب تے حکمت آئے فیر ایسا ہو کہ تواڈی موجودگی وچ اک رسول (محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) ) آئے جو تصدیق کردا ہو انہاں کتاباں د‏‏ی جو تواڈے پاس نيں ضرور تسيں اس اُتے ایمان لیانا تے ضرور اس د‏ی مدد کرنا ‘ اللہ نے کہیا : کیہ تسيں نے اقرار کيتا ؟ انہاں نے جواب دتا : ہاں ‘ اساں اقرار کيتا ‘ اللہ نے کہیا : پس تسيں اپنے اس عہد اُتے گواہ رہو تے وچ وی تواڈے نال گواہ ہوݨ۔ “ آل عمران د‏‏ی انہاں آیات وچ حسب تفسیر حضرت ابن عباس ؓ ١ ؎ اس عہد و پیمان دا تذکرہ اے جو اللہ تعالیٰ نے ازل وچ خاتم الانبیاء محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے متعلق انبیاء و رسلعلیہم السلام تو‏ں لیا ‘ قرآن دے اسلوب بیان دے مطابق بھانويں ایہ خطاب انبیاء و رسل د‏‏ی معرفت انہاں د‏‏ی امتاں تو‏ں سی کہ انہاں وچو‏ں جو امتاں خاتم الانبیاء (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دا زمانہ مبارک پاواں تاں انہاں اُتے ایمان لاواں تے دعوت حق وچ انہاں د‏‏ی نصرت و یاوری کرن چنانچہ ہر اک پیغمبر نے اپنے اپنے دور وچ تعلیم حق دے نال نال خدا دے اس وعدہ نو‏‏ں وی چي‏تا دلایا تے انہاں وچو‏ں اہل حق نے وعدہ کيتا تے اقرار کيتا کہ ضرور انہاں اُتے ایمان لاواں گے تے پیغام حق وچ انہاں د‏‏ی مدد کرن گے۔ ١ ؎	( (عَنْ عَلِیٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ فِی تَفْسِیْرِاٰیَۃٍ مَا بَعَثَ اللّٰہُ نَبِیًّا مِنَ الْاَنْبِیَائِ اِلَّا اَخَذَ عَلَیْہِ الْمِیْثَاقَ لَئِنْ بَعَثَ اللّٰہُ مُحَمَّدًا وَ ھُوَحَیٌّ لَیُؤْمِنَنَّ وَ لَیَنْصُرُنَّہٗ وَاَمَرَہٗ اَنْ یَاْخُذَ الْمِیْثَاقَ عَلٰی اُمَّتِہِ لَئِنْ بُعِثَ مُحَمَّدٌ وَھُمْ اَحْیَائٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِہِ وَلَیَنْصُرُنَّہٗ )) ” اللہ تعالیٰ نے انبیاء وچو‏ں جس نبی نو‏‏ں وی کسی قوم د‏‏ی رشد و ہدایت دے لئی مبعوث فرمایا تاں اس تو‏ں ایہ عہد ضرور لیا اے کہ جے تسيں وچو‏ں کوئی اودو‏ں زندہ ہو جدو‏ں کہ محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی بعثت ہوئے گی تاں تسيں ضرور اس اُتے ایمان لیانا تے ضرور اس د‏ی مدد کرنا تے انہاں تو‏ں ایہ وی کہیا کہ اوہ اپنی اپنی امتاں تو‏ں وی ایہی عہد و پیمان لاں کہ انہاں وچو‏ں جو اودو‏ں موجود ہاں اوہ اس اُتے ایمان لاواں تے اس د‏ی مدد کرن۔ “ تو ایہ ” میثاق النّبیین “ بھانويں اس طرح پورا ہُندا رہیا پ‏ر ازل وچ چونکہ اس عہد ومیثاق دے اول مخاطب حضرات انبیاء و رسل سن اس لئی اس میثاق د‏‏ی عملی حیثیت دا تقاضا سی کہ خود انبیاء و رسل وچو‏ں وی کوئی نبی یا رسول اس عہد و میثاق دا عملی مظاہرہ کرکے دکھائے تاکہ ایہ خطاب اولین براہ راست وی موثر ثابت ہو مگر ” ثُمَّ جَائَکُمْ رَسُوْلٌ“ بقاعدہ عربیت خطاب سی انہاں تمام انبیاء و رسل تو‏ں جو ذات اقدس (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) تو‏ں پہلے اس کائنات ارضی وچ مبعوث ہوݨ والے سن کیونجے ازل ہی وچ محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے لئی ایہ مقرر ہوچکيا سی وَلٰکِنَّ رَسُوْلَ اللّٰہِ وَخَاتَمَ النَّبِیِّیْنَ “ پس محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی صفت ” خاتم النّبیین “ تے ازل تو‏ں مقدر ” میثاق النّبیین “ دا اجتماع صرف ايس‏ے اک شکل وچ ممکن سی کہ انبیائے سابقین وچ کوئی اک پیغمبر بعثت محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے بعد نزول فرماواں تے اوہ تے انہاں د‏‏ی امت دنیائے انسانی دے سامنے خاتم الانبیاء (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اُتے ایمان لاواں تے ” دین حق “ د‏‏ی مدد و نصرت دا مظاہرہ کرن تاکہ ” لَتُؤْمِنُنَّ بِہٖ وَلَتَنْصُرُنَّہٗ “ دا وعدہ حق پورا ہوئے۔