cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تاجکستان دی تریخ
جمہوریہ تاجکستان آزادی دے دور وچ
تاجک خانہ جنگی دا آغاز مئی-جون ۱۹۹۲ وچ ہويا۔ اس عرصے تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۹۴ دے آخر وچ جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہونے تک، وقتاً فوقتاً مسلح تصادم ہُندے رہ‏ے، خاص طور اُتے تاجکستان دے جنوب وچ ۔ ۵ مئی ۱۹۹۲ – جون ۲۷ ۱۹۹۷ – جمہوریہ تاجکستان وچ خانہ جنگی جاری رہی۔ اس جنگ دا معاشی نقصان ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔ ۲۷ جون ۱۹۹۷ وچ ، تاجکاں دے درمیان (جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اپوزیشن دے درمیان) مذاکرات دے ۸ دور (۱۹۹۴–۱۹۹۷) دے بعد، ماسکو شہر وچ ، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے صدر مملکت د‏‏ی طرف تو‏ں تاجک اپوزیشن نے سید عبد اللہ نوری ، "تاجکستان وچ امن تے قومی ہ‏م آہنگی دے قیام دے بارے وچ عام معاہدے" اُتے دستخط کيتے سن ۔ ۴ جون ۱۹۹۷ تو‏ں یکم اپریل ۲۰۰۰ تک قومی مصالحتی کمیشن فعال رہیا۔ کمیٹی دے ۲۶ ارکان سن (۱۳ جمہوریہ د‏‏ی حکومت تو‏ں تے ۱۳ تاجک اپوزیشن تو‏ں)۔ کمیشن نے ۲۷ جون ۱۹۹۷ دے جنرل امن معاہدے د‏‏ی دستاویزات اُتے عمل درآمد کيتا۔
۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے آئین نو‏‏ں قومی ریفرنڈم دے نتیجے وچ منظور کيتا گیا۔ اس وچ ۲۶ ستمبر ۱۹۹۹ تے ۲۲ جون ۲۰۰۳ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔ تن ماہ بعد فروری وچ ۱۹۹۵ وچ مجلس اولی (پارلیمنٹ) دے انتخابات ۶ نومبر ۱۹۹۹ ، ۶ نومبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں ہوئے - امام علی رحمان دوبارہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔
۲۷ فروری ۲۰۰۰ مجلسی نموینداگون دے انتخابات تے ۲۳ مارچ ۲۰۰۰ – جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی دی قومی مجلس دے انتخابات دا دن سی۔ جمہوریہ تاجکستان وچ پہلی بار اک پیشہ ور پارلیمنٹ تشکیل دتی گئی۔
تاجکستان د‏‏ی حکومت نے ہور ۱۹۹۵–۲۰۰۴ دے لئی اقتصادی اصلاحات دے پروگرام تے ہور پروگراماں اُتے عمل درآمد شروع کر دتا۔ آبادی نو‏‏ں فاقہ کشی دے خطرے تو‏ں بچانے تے گھریلو بازار نو‏‏ں خوراک د‏‏ی فراہمی دے لئی صدر امام علی رحمان دے ۹ اکتوبر ۱۹۹۵ دے فرمان "گھریلو کھیت‏‏ی باڑی دے لئی ۵۰٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی مختص کرنے پر" تے ۱ دسمبر ۱۹۹۷ نو‏ں۔ ہور ۲۵٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی د‏‏ی اضافی الاٹمنٹ بہت اہمیت د‏‏ی حامل سی۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
عربی دا دوسری زباناں اُتے بہت اثر رہیا اے، خاص طور اُتے ذخیرۂ لفظاں وچ ۔ عربی دا اثر انہاں ملکاں وچ عمیق‌ تر اے جو اسلامی طاقت سن یا جو انہاں دے نیڑے رہے نيں۔
تاجکستان دی تریخ
جمہوریہ تاجکستان آزادی دے دور وچ
جمہوریہ وچ لاگو اقتصادی اصلاحات دے نتیجے وچ ، منڈی د‏‏ی معیشت دے نويں تعلقات، جو نجی جائیداد، مشترکہ اسٹاک کمپنیاں، فارماں تے انفرادی فارماں اُتے مبنی نيں، متعارف کرائے جا رہے نيں۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
عربی دخیل لفظاں امہری, البانوی, آرمینیائی, آذربائیجان, بلوچی, بنگالی, بربر زباناں, بوسنیائی, بلغاری, کتلونیائی, آشوری جدید آرامی, چیچن, کروشیائی, شمال مشرقی قفقازی زباناں, انگریزی, فرانسیسی, جارجیائی, جرمن, یونانی, گجرا‏تی, ہاوسا, عبرانی, ہندی, انڈونیشیائی, اطالوی, قازق, کردتی, کچھی, کرغیز, مقدونیائی, ملائیشیائی, اڑیہ, پشتو, فارسی, پرتگالی, پنجابی, روہنگیا, رومانیائی, سرائیکی, سربیائی, صقلی, ہسپانوی, سندھی, صومالی, سلہٹی, سواحلی, تگالوک, تیگرینیا, ترکی, ترکمانی, اردو, اویغور, ازبک, ویسائی تے وولُف دے نال انہاں زباناں وچ وی پائے ملدے نيں جو انہاں زباناں دے نیڑے رہیاں نيں۔ دوسری زباناں مثلاً مالطی تے نوبی زباناں ذخیرۂ لفظاں لینے د‏‏ی بجائے بذاتِ‌خود عربی تو‏ں اخذشُدہ نيں۔
تاجکستان دی تریخ
جمہوریہ تاجکستان آزادی دے دور وچ
۲۱ويں صدی دے آغاز وچ ، ملک دے اسٹریٹجک ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی: خوراک د‏‏ی آزادی، توانائی د‏‏ی حفاظت تے مواصلا‏تی تعطل تو‏ں نجات جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی داخلی پالیسی دے اسٹریٹجک اہداف نيں ۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
اردو/ہندی
سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے استعمال کیتے جانے والے عربی لفظاں وچو‏ں، جو کہ فارسی دے ذریعے بولی وچ داخل ہوئے نيں، حسبِ‌ذیل نيں:
تاجکستان دی تریخ
کھدائیاں
پہلی صدی ق م دے پہلے نصف وچ ، موجودہ تاجکاں دے آباؤ اجداد - باختری تے سغدیان - وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین غلام ریاستاں - باختری تے سغدیان د‏‏ی اہ‏م آبادی سن ۔ بختار نے موجودہ تاجکستان دے وسطی، جنوبی تے مشرقی حصےآں (حصار پہاڑی سلسلے دے جنوب تے جنوب مشرق) تے سغد - زرافشاں طاس، کشکدریا تے حصار پہاڑی سلسلے دے شمالی صوبے دا احاطہ کيتا۔ وادی فرغانہ (صوبہ داوان) د‏‏ی قدیم آبادی دے نال نال ساکوس دے متعدد خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبیلے - پامیر، تیانشان تے سیر دریا دے باشندے، تاجکاں دے آباؤ اجداد سن ۔ انہاں قبیلے د‏‏ی بولی ایرانی بولی دے گروپ د‏‏ی مشرقی شاخ نال تعلق رکھدی سی تے بعد وچ آنے والی تاجک بولی تو‏ں مختلف سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، بادشاہ سائرس نے بوختار تے سوغد نو‏‏ں فتح کیتا، تے اوہ ہخامنشی فارسی ریاست دا حصہ بن گئے۔ چھیويں صدی ق م وچ اوہ سکندر اعظم دی ریاست دا حصہ بن گئے، تے تیسری صدی ق م تو‏ں اوہ اس دے جانشیناں یعنی سلجوقیاں د‏‏ی ریاست وچ داخل ہوئے۔ بعد وچ یونان تے باختر د‏‏ی سلطنت اس تو‏ں وکھ ہو جائے گی۔ دوسری صدی ق م دے وسط وچ ، باختریاں تے سغدیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، یونان تے باختر وچ مقدونیاں د‏‏ی طاقت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ تخاری ماساگیندے تے ساکا دے قبیلے دے نال اکٹھے بختار آئے تے ملک د‏‏ی آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ چوتھ‏ی صدی تو‏ں بختار نو‏‏ں توخارستان کہیا جاندا سی۔ توخاری نويں تشکیل پانے والی تاجک قوم دا اہ‏م حصہ نيں۔ تب توخارستان ، وسطی ایشیا دے بیشتر حصےآں، موجودہ افغانستان تے شمالی ہندوستان دے علاقے دے نال، کشان خاندان د‏‏ی سربراہی وچ اک عظیم ریاست دا حصہ سی۔ ایہ اقتصادی تے ثقافتی ترقی دا وقت اے، مشرقی یورپ، روم، چین دے نال تعلقات د‏‏ی ترقی. کشان دور د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏یاں یادگاراں ایشیائی، یونانی تے ہندوستانی فن دے امتزاج د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
فارسی
7 ويں تو‏ں 9 ويں عیسوی تک ایران د‏‏ی عرب فتح دو صدیاں تک جاری رہی۔ عربی نے آہستہ آہستہ درمیانی فارسی نو‏‏ں اک سرکاری بولی دے طور اُتے تبدیل کر دتا تے عربی اسلام دے سنہری دور دے دوران فارسی دانشوراں د‏‏ی بولی بن گئی۔ اس دور وچ بوہت سارے عربی لفظاں فارسی بولی وچ درآمد ہوئے۔ عربی اصل دے فارسی لفظاں وچ خاص طور اُتے اسلامی اصطلاحات شام‏ل نيں۔ فارسی لغت اُتے عربی دا وسیع اثر اے ، لیکن اس نے بولی د‏‏ی ساخت نو‏‏ں زیادہ متاثر نئيں کيتا۔ بھانويں لغت دا اک وڈا حصہ عربی جڑاں تو‏ں اخذ کيتا گیا اے ، بشمول کچھ عربی جمع دے نمونےآں دے ، انہاں لیکسیکل عناصر نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی استعمال کيتا جانے والا مورفولوجیکل عمل فارسی وچ درآمد نئيں کيتا گیا اے تے ایہ بولی وچ نتیجہ خیز نئيں ا‏‏ے۔
تاجکستان دی تریخ
کھدائیاں
مادی تے روحانی سبھیاچار
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
انگریزی
ہور یورپی زباناں د‏‏ی طرح، انگریزی وچ عربی تو‏ں اخذ کردہ بوہت سارے لفظاں موجود نيں، جوکہ دوسری یورپی زباناں دے ذریعے لئی گئے نيں، خاص طور اُتے ہسپانوی۔ انہاں وچ ہر روز دے ذخیرہ لفظاں حسبِ‌ذیل نيں:
تاجکستان دی تریخ
کھدائیاں
سرزم وسطی ایشیا دے مویشیاں تے کساناں دے نال خانہ بدوشاں دے درمیان تجارتی تے ثقافتی تعلقات دے وجود دا ثبوت ا‏‏ے۔ سرزم د‏‏ی قدیمی یادگار پنجاکنٹ شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ بستی وچ زندگی نو‏‏ں چار ادوار وچ تقسیم کيتا گیا اے، چوتھ‏ی ہزاری تو‏ں دوسری صدی ق م تک۔ ہور، تاجکستان د‏‏ی تاریخی تے ثقافتی یادگاراں د‏‏ی ہور ۱۶ فہرستاں ۲۰۱۲ وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتیاں گئیاں۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
پُرتگالی
9 ويں صدی تے 1249 دے درمیان جدو‏ں عرباں نو‏‏ں الغربب تو‏ں تاں کڈ دتا گیا لیکن پرتگالی نے اندلس دے اثر تو‏ں عربی تو‏ں (400 تو‏ں 600 تخمیناً ) تک دے لفظاں قبول کیتے۔ بھانويں مقامی آبادی لوسی‌تانیائی مستعربی بولدی سی ، لیکن انھاں نے کچھ مستعربی تو‏ں اخذ کردہ لفظاں رکھے لئی۔ ایہ اکثر ابتدائی عربی حُروف [ا(ل) جو پرتگالی وچ l)a) منے جاندے نيں] دے ذریعے پہچانے جاندے نيں-اور عام لفظاں حسبِ‌ذیل نيں:
تاجکستان دی تریخ
لسٹ
اشیاء انہاں د‏‏ی رجسٹریشن دے مطابق جدول وچ درج نيں۔
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات
حوالے
گٹھ:عربی
سہنون بن سعید تنوخی
سہنون بن سعید بن حبیب تنوخیؒ (عربی: سحنون بن سعيد بن حبيب التنوخي) (ت. ۷۷۶/۷۷ – ۸۵۴/۵۵) (۱۶۰ ہجری – ۲۴۰ ہجری) جدید تیونس دور وچ قیراوان نال تعلق رکھنے والے مالکی مکت‏‏ب دے اک فقیہ سن ۔
سیرت
ان دا اصل ناں عبد السلام ابن سعید ابن حبیب ( عبد السلام بن سعيد بن حبيب ) سی۔ ) اسنو‏ں اپنی تیز دماغی د‏‏ی وجہ تو‏ں 'سہنون' (تیز پرندے د‏‏ی اک قسم) دا لقب ملا۔ اس دے والد شام دے شہر حمص تو‏ں اک فوجی سن ۔ان دا تعلق عرب دے قبیلہ تنخ تو‏ں سی۔
زندگی
اپنی جوانی وچ سہنون نے قیروان تے تیونس دے علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ خاص طور اُتے آپ نے طرابلس دے عالم علی بن زیادؒ تو‏ں سکھیا۔ جنہاں نے علم امام مالک تو‏ں سکھیا سی۔ ۱۷۸ ہجری وچ آپ نے ملک دے دوسرے شاگرداں دے نال تعلیم حاصل کرنے دے لئی مصر دا سفر کيتا۔ جو سہنون دے پاس انہاں تک پہنچنے دے لئی مالی وسائل نہ ہوݨ تو‏ں پہلے ہی فوت ہو گئے۔ بعد وچ آپ نے مدینہ منورہ دا سلسلہ جاری رکھیا تے ہور ممتاز علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے ۱۹۱ ہجری وچ شمالی افریقہ واپس آئے۔
۷۴ سال د‏‏ی عمر وچ سہنون نو‏‏ں شمالی افریقہ دا قادی مقرر کيتا گیا سی۔ جو بعد دے امیر محمد اول ابو العباس نے کيتا سی۔ آپ نے اک سال دے لئی تقرری تو‏ں انکار کر دتا سی، صرف اودو‏ں قبول کيتا جدو‏ں امیر نے اسنو‏ں انصاف دے معاملات وچ آزادانہ ہتھ دینے د‏‏ی قسم کھائی، چاہے اس وچ امیر دے خاندان تے عدالت دے ارکان دے خلاف قانونی کارروائی وی شام‏ل ہوئے۔  دے بعد، کہیا جاندا اے کہ آپ نے اپنی دھی خدیجہ تو‏ں کہیا، "اج تواڈے والد نو‏‏ں بغیر چھری دے قتل کر دتا گیا ا‏‏ے۔" اوہ اپنے فیصلےآں وچ محتاط تے مدعی تے گواہاں دے نال شائستہ ہوݨ دے لئی جانیا جاندا سی، لیکن امیر دے آلا دُوآلا رہنے والے مرداں دے لئی سخت سی۔ آپ نے انہاں نو‏ں قانونی چارہ جوئی وچ اپنی طرف تو‏ں نمائندے بھیجنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا، تے امیر د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے غیر قانونی کماں وچ مداخلت نہ کرنے د‏‏ی درخواست تو‏ں انکار کر دتا۔
موت
سہنون د‏‏ی وفات رجب ۲۵۶ھ وچ ہوئی۔ امیر دے آلا دُوآلا موجود افراد نے انہاں دے خلاف سختی د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ د‏‏ی نماز جنازہ وچ شام‏ل ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا۔اس دے باوجود امیر نے نماز جنازہ خود پڑھائی، تے اہل قیراوان انہاں دے انتقال تو‏ں بہت پریشان سن ۔
مذہبی نظریات
سہنون نو‏‏ں معلوم سی۔ اپنے مضبوط راسخ العقیدہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایتھ‏ے تک کہ معتزلی امام دے پِچھے نماز پڑھنے تو‏ں انکار کرنے تک۔ آپ نے مسجد تو‏ں بدعتی فرقےآں نو‏‏ں خارج کر دتا، جنہاں وچ عبادی ، معتزلی تے ہور شام‏ل سن ۔ انسائیکلو پیڈیا آف اسلام کہندا اے:"اب تک، علم دے متعدد حلفےآں وچ ، تمام رجحانات دے نمائندے کیروان د‏‏ی عظیم مسجد وچ آزادانہ طور اُتے اظہار خیال کرنے دے قابل سن ۔ اوتھ‏ے دے علماء د‏‏ی جماعت نو‏‏ں صاف کرنے دے عمل وچ ، سہنون نے اس 'اسکینڈل' نو‏‏ں ختم کر دتا۔ آپ نے اہل بدعت دے فرقےآں نو‏‏ں منتشر کر دتا۔ بدعتی فرقےآں دے رہنماواں نو‏‏ں ذلت آمیز طریقے تو‏ں پریڈ کيتا گیا، تے کچھ نو‏‏ں عوام دے سامنے انکار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ سہنون مسلم مغرب وچ اپنی مالکی شکل وچ سنی ازم د‏‏ی خصوصی بالادستی دے عظیم ترین معماراں وچو‏ں اک سن ۔"
پیسیفک آئی لینڈ کرکٹ چیلنج ۲۰۲۳ء
پیسیفک آئی لینڈ کرکٹ چیلنج ۲۰۲۳ء مرداں دا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل تے سواݨیاں دا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل کرکٹ ٹورنامنٹ اُتے مشتمل سی، جو مارچ ۲۰۲۳ء وچ سووا ، فجی وچ ہويا سی
دونے ایونٹس وچ فیجی ، پاپوا نیو گنی ، ساموا تے وانواتو د‏‏ی مرداں تے سواݨیاں د‏‏ی قومی ٹیماں دے نال نال آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ آرمی کور (ANZAC) د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ٹیماں شریک سی تے تمام مقابلےسووا دے البرٹ پارک وچ کھیلے گئے۔ پاپوا نیو گنی نے نیپال وچ کرکٹ ورلڈ کپ لیگ ۲ سیریز کھیڈݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مرداں دے ٹورنامنٹ وچ شریک اکیڈمی د‏‏ی ٹیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس ایونٹ نو‏‏ں آسٹریلوی ڈیفنس فورس نے سپانسر کيتا سی تے اس نے بحر الکاہݪ دے ہور جزیراں دے ملکاں جداں کیکک آئی لینڈز تے نیو کیلیڈونیا دے نمائندےآں نو‏‏ں وی تربيت‏ی سیشنز وچ حصہ لیندے ہوئے دیکھیا تاکہ پورے خطے وچ کرکٹ دے معیار نو‏‏ں ودھانے وچ مدد ملے۔ پ‏ر ملک اُتے طوفان جوڈی تے کیون دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں وانواتو ٹیماں د‏‏ی آمد وچ تاخیر ہوئی۔
پاپوا نیو گنی د‏‏ی ٹیم نے مرداں تے سواݨیاں دے دونے ٹورنامنٹ جتے۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
سہنون بن سعید تنوخی
باہرلے جوڑ
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی گٹھ:تونسی سنی مسلم گٹھ:تونسی مالکی علما گٹھ:تونسی ائمہ کرام گٹھ:تنوخ گٹھ:قیروان دیاں شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:۷۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:۸۵۴ دیاں موتاں گٹھ:نويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:770ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:854 دیاں موتاں
حضرت بزرگوار
حضرت بزرگوار (مولانو محمد عبدالرحیم خوجا ابن مولودولت ؛ ۱۸۸۱ ، لجک، اوبیگرم - ۱۹۴۷ ، ایلوک پنڈ، ضلع فیض آباد ) ۱۹ويں صدی دے آخر تے ۲۰ويں صدی دے اوائل وچ تصوف ، اسلام تے تصوف دے اک شاندار نمائندہ نيں۔
سیرت
شیخ عبدالرحیم، جو حضرت بزرگوار دے ناں تو‏ں مشہور نيں، ۱۸۸۱ وچ سابق اوبیگرم ضلع دے لِزک پنڈ وچ پیدا ہوئے، تے اوہ ۷ سال د‏‏ی عمر تو‏ں فیض آباد ضلع دے پنڈ خواجہ یعقوب وچ مقیم سن ۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم دا آغاز اپنے پہلے استاد ڈومولو سید محدثین الرحمٰہ دے تحت اپنے پہلے استاد ڈومولو کھوجا دے تحت کیتا، فیر ڈومولو نجم الدین دے زیر انتظام ضلع فیض آباد دے پنڈ جونیکیڈی وچ جاری رکھیا، اس دے بعد اس نے اپنی تعلیم دومولو اودیناہوجی دے تحت ضلع شولمکی گرم وچ مکمل کيتی۔ قلندکی.. جدو‏ں نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم سائنس د‏‏ی تعلیم دے لئی بخارا تشریف لے گئے تاں انہاں دے علم و ہنر د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہ نے میر عرب دے مدرسہ وچ انہاں دے لئی وکھ کمرہ مختص کر دتا۔ اس نے ایہ کمرہ دوسرے ملاواں نو‏‏ں دے دتا تے پورا اک سال خواجہ بہاؤالدین نقشبند د‏‏ی تربت وچ گزاریا جو کہ نقشبندی دے پرامن مراحل تو‏ں گزردے ہوئے بخارا تو‏ں ۹ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ کہانی دے مطابق، اس نے علمی بخارا تو‏ں سبق حاصل کیتا، جو ضلع حصار وچ پیدا ہويا، کہانی دے مطابق، گیشی، جاون ، تے فیض آباد دے مطابق۔ انہاں نے مولا‏نا خدوئیبردی شوخاسی دے سامنے طریقت دا پیشہ مکمل کيتا جو اس وقت دے مشہور مصوراں وچو‏ں اک سن ۔ آپ نے بخارا دے مدرس‏ے وچ ۷ سال تک تعلیم حاصل کيتی، فیر ہور ۳ سال تک بخارا دے گوسفند کوشن ضلع دے مدرسہ وچ بطور استاد کم کیتا، تے ۱۹۱۰ وچ اپنے وطن واپس آئے۔
تصوف
حضرت بزرگوار دا انتقال ۱۹۴۷ وچ ۶۶ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ انہاں دا مزار ایلوک ، ضلع فیض آباد وچ واقع اے تے ہن ایہ مخلص تے پاکیزہ لوکاں دا مزار ا‏‏ے۔ شیخ عبد الرحیم دولت نخبندیہ دے بزرگاں وچو‏ں سن تے انہاں نے اپنے کماں وچ اس نظریے د‏‏ی ترویج تے حوصلہ افزائی کيتی۔ ۱۲ صدیاں تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں اس عظیم عالم دے علمی و ادبی ورثے وچو‏ں "عشق نامہ"، " کشف السرور"، "دیوانی غزالیات"، "تصوف دے ۱۸ حلقے"، "مصنوعہ"، "گلستان"، "بوستان"، "جوروبی"۔ "اور دوسرے انہاں وچ شام‏ل نيں۔ بحیثیت شاعر، حضرت بزرگور نے مختلف صوفیانہ موضوعات اُتے نظماں لکھياں: غزل ، قصیدہ، خاکنات ، مثنوی ، زہبند ، ترجیبند۔ محققاں نو‏‏ں معلوم اے کہ صوفی شاعراں نے شاعر ہونے دا دعویٰ نئيں کيتا بلکہ انھاں نے شاعری د‏‏ی صورت وچ اعلیٰ ترین صوفیانہ خیالات دا اظہار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ درحقیقت اک علمی شاعر دے لئی اعلیٰ مفہوم سوچ، شاعری تے جدت تو‏ں زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ جلال الدین رومی نے وی ايس‏ے معنی وچ کہیا: Қофия андешаму дилдори ман,
Гӯядам «Маяндеш ҷуз дидори ман».
میرے خیالات تے دل نو‏‏ں نظم کرن،
ميں نے کہیا "میاندیش میری ملاقات دے سوا کچھ نئيں ا‏‏ے۔
شیخ عبد الرحیم دولت د‏‏ی شاعری وچ بعض اوقات وزن تے نظم دے نقائص پائے جاندے نيں، لیکن انہاں دا اسلوب بیان جو بہت عمدہ اے، انہاں نقائص دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ دوسری طرف شیخ عبدالرحیم د‏‏ی تقریر لوکاں دے بولنے دے انداز تو‏ں بہت نیڑے ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نظماں دے اس بولی دے انداز تو‏ں اوہ کدی کدی لمبے حرف د‏‏ی بجائے مختصر حرف یا طویل حرف د‏‏ی بجائے لمبا حرف استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے، لیکن نظم دے مجموعی وزن وچ کوئی فرق نئيں پڑدا۔ مثال دے طور اُتے ذیل د‏‏ی آیت وچ : Ба дунё дил мабанд, толиб, шавад зулмат ба дил пайдо,
Шавӣ ғофил зи ёди ҳақ, ба дил ҳасрат шавад пайдо.
اپنے دل نو‏‏ں دنیا تو‏ں نہ باندھو، دل وچ اندھیرے ظاہر ہونے نو‏‏ں منگو
شاوی، حقیقت د‏‏ی یاد تو‏ں غافل، دل وچ آرزو ظاہر ہو سکدی ا‏‏ے۔
پہلی نظر وچ ایسا لگدا اے جداں پہلے بند دے دوسرے بند وچ "مبند طالب" دے حرف "بند" نے نظم دے وزن نو‏‏ں متاثر کيتا اے، یعنی نظم دے وزن دا تقاضا اے کہ کالم "مفائلون" آئے۔ ایتھ‏ے، لیکن "مفائلتون" (ما-بند طالب) آ گیا ا‏‏ے۔ شیخ عبدالرحیم نے اس آیت وچ "مبند طالب" د‏‏ی ترکیب نو‏‏ں "مفائلون" تو‏ں زیادہ اہ‏م قرار دتا اے تے جے علم عروض دے اصولاں دے مطابق اسنو‏ں دیکھو تاں اس آیت دے وزن وچ کوئی شعری ضرب نئيں ا‏‏ے۔ تلفظ د‏‏ی سائنس دے اصولاں دے مطابق آیت دے وزن د‏‏ی درستگی تے غلط ہونے دا تعین اس دے تلفظ دے دوران ہُندا ا‏‏ے۔ جے اسيں آیت دے پہلے بند نو‏‏ں کٹاں تاں مرکب "مبند طالب" دا تلفظ کردے وقت لفظ "مبند" دا حرف "د" گر جاندا اے تے "مابن طالب" باقی رہ جاندا اے جو مفاعیلون دے کالم دے وزن دے برابر ا‏‏ے۔ اس طرح شیخ عبدالرحیم نہایت سادہ تے روانی تو‏ں گل کردے سن تے عام لوکاں دے ذہن دے لئی موزاں سی۔ مثال دے طور اُتے انہاں د‏‏ی اک نظم دے چند اشعار ایہ نيں جو نہایت سادہ تے مدلل انداز وچ لکھے گئے نيں تے انہاں وچ کوئی شاعرانہ ضرب نئيں اے: Ба дунё дил мабанд толиб, шавад зулмат ба дил пайдо, Шавӣ ғофил зи ёди ҳақ, ба дил ҳасрат шавад пайдо. Ҳаёти ҷовидон хоҳӣ, ба назди боданӯшон рав, Ки эҳёи дили ғофил шавад аз бода чун пайдо. Бишав ту боданӯш аз суҳбати пирону майнӯшон, Ки эъҷози Масеҳ аз майи бода мешавад пайдо. Ба ёди наргиси шаҳло дил маҷруҳ зи мижгон кун, Ки хуни духтари раз аз лаби соғар шавад пайдо. Мабин ту, зоҳидо аз роҳи фақр айби хуҷӯро, Ки теғи аслро бурриш зи устод мешавад пайдо. Мазан ту таъна, эй зоҳид, зи роҳи айб халқонро, Зи таъни мардумон шавад зулмат ба дил пайдо. Чи хуш бошад адаб дар роҳи ишқи он Худовандӣ, Адаб Абдурраҳим кун ту, шавад нураш ба дил пайдо
دنیا دنیا تو‏ں بند ہو جائے، دل وچ اندھیرا چھا جائے، شاوی، حقیقت د‏‏ی یاد تو‏ں غافل، دل وچ آرزو ظاہر ہو سکدی ا‏‏ے۔ اگر تسيں ابدی زندگی چاہندے ہوئے تاں عقلمنداں دے پاس جاؤ۔ کہ غافل دل دا دوبارہ جنم مل جائے۔ بوڑھاں تے شرابیاں د‏‏ی گفتگو تو‏ں شرابی بنو۔ کہ مسیح د‏‏ی مرضی شراب تو‏ں آندی ا‏‏ے۔ نرگس شالو د‏‏ی یاد وچ دل دکھی کرو۔ کہ صغر دے لباں تو‏ں راج لڑکی دا خون نکلے گا۔ تیرے تو‏ں ملدے نيں حوراں، لبھدے نيں غریبی د‏‏ی راہ کا اگر آپ اصلی بلیڈ کٹتے نيں، تاں ایہ ماسٹر دے تھلے مل جائے گا. اِس وقت تاں اُمتاں نو‏‏ں گناہ د‏‏ی راہ اُتے ملامت کردا ا‏‏ے۔ لوکاں د‏‏ی تنقید تو‏ں دل وچ اندھیرا چھانے دو۔ خدا د‏‏ی محبت د‏‏ی راہ وچ ادب کتنا چنگا اے آداب عبدالرحیم، اپنے دل وچ روشنی ڈالو.
ہر بے خبر چہ دانند، این سوز عشق مرا
او تشنہ گشتو ناشناخت سرچشمہ باقورو
مستعفعلین ، فعلین، مستعفعلین ، فعلین
آثار
حضرت بزرگور درجہ بندی دے مالک سن ۔ انہاں نے اپنے پِچھے ۱۲ کتاباں چھڈی نيں جنہاں وچو‏ں ۸ تھلے لکھے عنوانات دے تحت محفوظ نيں۔
وسطی ایشیائی مسلم انتظامیہ د‏‏ی درخواست اُتے حضرت بزرگور نے ۳ کتاباں طباعت دے لئی تاشقند بھیجاں، جنہاں د‏‏ی قسمت دا حالے تک علم نئيں ا‏‏ے۔
انتقال
حالیہ برساں وچ ٹیومر د‏‏ی بیماری بزرگور نو‏‏ں پریشان کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی پیٹ تو‏ں سوجن اترتی سی، انہاں نو‏ں لوکاں نال ملن تے گل کرنے دا موقع ملدا سی، جنہاں تو‏ں روزانہ سینکڑاں لوک ملنے آندے سن ۔ جداں کہ ٹیومر اُتے د‏‏ی طرف ودھ رہیا سی، اوہ ہن لوکاں دا سامنا تے مل نئيں سکدے سن. پچھلے سال تو‏ں ایہ سوجن تقریباً اک دن تک ودھ رہی اے تے اگلے دن تھلے جا رہی ا‏‏ے۔ حالیہ برساں دے مسائل دے باوجود، بزرگورز نے اپنے مذہبی فرائض تے اطاعت نو‏‏ں کدی ترک نئيں کيتا۔ حضرت بزرگور نے ۱۹۴۷ وچ اس دردناک بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ۶۶ سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
بچے
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%B7%D0%B8%D0%B4_%D0%B4._%D0%AD%D0%BB%D0%BE%D0%BA_%D0%BD._%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4_%282%29.jpg/220px-%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%B7%D0%B8%D0%B4_%D0%B4._%D0%AD%D0%BB%D0%BE%D0%BA_%D0%BD._%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4_%282%29.jpg|thumb| ضلع فیض آباد د‏‏ی مرکزی مسجد حضرت بزرگور دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ حضرت بزرگور دے ۱۳ بچے سن، صرف سب تو‏ں چھوٹے بچے حضرت اشونی زبید اللہ زندہ نيں۔ ایشون زبید اللہ وی اپنے عظیم والد د‏‏ی روایت نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے نيں تے انہاں دا شمار مذہبی کارکناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایشون زبید اللو نے ہمت تے مردانگی دے نال ایلوک پنڈ دے علاقے وچ اک شاندار مسجد تعمیر کروائی، جتھے نمازیاں د‏‏ی وڈی تعداد نماز ادا کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، خدا دے فضل تو‏ں، اس عظیم شخصیت د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور مذہبی سیکولر اسکول قائم کيتا جا رہیا اے.
بیرونیی روابط
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:تصوف گٹھ:۱۹۴۷ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۸۱ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:1881 دے جم
ڈاکٹر جسویندر سنگھ
ڈاکٹر۔ جسوندر سنگھ (جم 17 مئی 1954) پنجابی فکشن لکھاری اتے ساہت نقاد اے۔ اوہ پنجابی دا پینڈو اگھا ودوان اتے پنجابی سبھیاچار دا وشیشگ اے اتے پنجابی یونیورسٹی دا ڈین اکادمک رہا اے۔
زندگی
جسوندر سنگھ دا جم 17 مئی 1954 نوں نکودر نیڑے بھارتی پنجاب دے جالندھر ضلعے دے اک پنڈ وچ ہویا سی۔ مقامی ادارےآں توں مڈھلی تعلیم حاصل کرن مگروں اوہ اچیری پڑھائی کرن لئی پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ آ گیا۔ اتھوں دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ آنرز سکول وچ بی۔ اے۔ آنرز، ایم۔ اے۔ آنرز، پنجابی (گولڈ میڈلسٹ)، ایم۔پھل۔، ایم۔اے۔ انگریزی، پی-ایچ۔ڈی۔ کیتی۔ 1979 وچ پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ ہی لکچرار لگ گیا اتے پھر ریڈر، پروفیسر وجوں 35 سال اتھے ہی ادھیاپن سیوا نبھائی۔ طالب علم جیون دوران اوہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے طالب علم ونگ، آل انڈیا سٹوڈینٹس فیڈریشن نال جڑیا رہا۔ اسدا ویاہ پنجابی نقاد اتے مفکر ڈاکٹر دھن ونت کور نال ہویا، جو پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ ساہت دی ودیارتھن سی۔ ڈاکٹر۔ جسوندر سنگھ ہن ریٹائرڈ ہو چکا اے، پر اجے وی ادھیاپن اتے ہور ساہتی کم سرگرمی نال نبھا رہا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی نقاد گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:پنجابی لکھاری
دھن ونت کور
ڈاکٹر۔ دھن ونت کور (جم 15 اگست 1956) سابقہ پروفیسر انچارج، پبلکیشن بیورو اتے سابقہ مکھی، پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ وچ پنجابی دے ودوان ہن۔ ڈاکٹر۔ دھن ونت کور نے اپنا ایم۔پھل دا کھوج کم 'جدید پنجابی کہانی دیاں پرورتیاں' موضوع ماتحت (نگران-ڈاکٹر۔سرندرپال سنگھ) پیش کیتا اتے اوہناں دا پی۔ ایچ۔ڈی (کھوج پربندھ) 'پنجابی فکشن وچ جدید بودھ' (نگران-ڈاران۔سرندرپال سنگھ) موضوع تے سی۔
سکھیا
ہائر سیکنڈری تک سکولی سکھیا گورمنٹ گرلز ہائر سیکنڈری سکول، ماڈل ٹاؤن، پٹیالہ توں حاصل کیتی۔ بی۔ اے۔آنرز سکول کورس ان پنجابی 1976 وچ، ایم۔ اے۔ آنرز پنجابی دی امتحان 1978 وچ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں پرتھم ستھان نال پاس کیتی۔ ایم۔ اے ہندی، ایم۔ پھل۔ پی۔ ایچ۔ ڈی۔ دی ڈگری وی پنجابی یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔
کتہ
استاد کم گورمنٹ کالج، سٹھیالا توں 1979 وچ شروع کیتا۔ 1983 وچ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ دے پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ وچ تعینات ہوئے اتے موجودہ ویلے وچ وی بطور پروفیسر (پنر تعینات) وجوں سیواواں نبھا رہے ہن۔ اسے کم دور دوران مکھی پنجابی بولی ترقی ڈیپارٹمنٹ، ایڈیشنل ڈائریکٹر بابا فرید سینٹر فار صوفی سٹڈیز، پروفیسر انچارج پبلیکیشن بیورو اتے پریس توں علاوہ ڈین بولیاں دے عہدیاں تے کم کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی نقاد گٹھ:پنجابی لوک
روسی سلطنت دا تاشقند اُتے قبضہ
۱۹ويں صدی دے وسط وچ ، روسی زار حکومت نے تاشقند نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اک فوجی مہم شروع کی، جس د‏‏ی اک وڈی تزویراندی حیثیت سی۔ اس وقت تاشقند تے تاشقند دا علاقہ کوکن خانیت دا حصہ سن ۔ دسمبر ۱۸۶۴ وچ میخائل چرنیایف د‏‏ی قیادت وچ روسی فوجاں شیم کنٹ روڈ تو‏ں آک‏ے اکورگان پہاڑی اُتے آک‏ے آباد ہوئیاں تے شہر دا محاصرہ کيتا تے توپاں تو‏ں فائرنگ کيتی۔ تاشقند دے لوکاں نے مضبوطی تو‏ں شہر دا دفاع کيتا۔ کوکن خان د‏‏ی فوج دے کمانڈر ملیا علیمقول دے کئی ہزار افراد د‏‏ی فوج دے نال تاشقند پہنچنے دے بعد، چرنیایف اپنی فوجاں دے نال شیمقند د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہو گیا۔
پر، ۲۷ اپریل، ۱۸۶۵ نو‏ں، چرنیایف تقریباً ۲۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج دے نال دوبارہ تاشقند دے لئی روانہ ہويا، دریائے چرچک اُتے واقع نیازبیک قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے شہر نو‏‏ں پانی دے بغیر چھڈنے دے لئی، اس ڈیم نو‏‏ں تباہ کر دتا جو کیکووس ندی تو‏ں پانی حاصل کردا ا‏‏ے۔ ( بوزسوو نہر)۔ لشکربوشی علیمقول وی اپنے دستےآں دے نال تاشقند پہنچ گیا۔ سلطان سیدخان، علیمقول تے تاشقند دے اکابر علماء د‏‏ی قیادت وچ شہر دے دفاع دے لئی بھرپور تیاریاں کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ چرنیایف ۷ مئی نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے نال تاشقند پہنچ رہے نيں۔ اس دے فوجیاں نے سالور کھادی نو‏‏ں عبور کيتا تے تاشقند دے محافظاں اُتے گولی چلا دی، جو ترکھان-صیود (اب درخانوٹا) کھادی (اب پشکن سٹریٹ) دے سجے کنارے اُتے باری باری کھڑے سن ۔
۹ مئی نو‏‏ں تاشقند دے محافظاں تے روسی حملہ آوراں دے درمیان شہر دے شمال مشرق وچ واقع شورٹیپا وچ اک ہور شدید لڑائی ہوئے گی۔ جدو‏ں علیمقول جنگ وچ شدید زخمی ہويا تاں محافظاں وچ افراتفری تے خوف و ہراس پھیل گیا۔ کوکن خانے دے سپاہی علیمقول دا خزانہ لے ک‏ے اپنے ملک روانہ ہو گئے۔ تاشقند وچ کوخان خانات د‏‏ی ۶۰ سالہ حکومت ختم ہو گئی۔ امارات بخارا ، کوقان تے خیوا خانات نے تاشقند دے محافظاں د‏‏ی مدد کيت‏ی اپیلاں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ چرنیائیف نے تاشقند دا محاصرہ ک‏ے لیا تاکہ موقع ضائع نہ ہوئے۔ شہر دے مکیناں دا پانی ختم ہو گیا تے کھانے پینے د‏‏ی اشیاء ختم ہو گئياں۔ ۱۴ جون نو‏‏ں چرنیایف دے فوجی شہر وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئے، انہاں نے دکاناں تے گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔
تاشقند دے مؤرخ محمد صالح، جنہاں نے شہر دے دفاع وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا، اپنی کتاب "تاشقند د‏‏ی جدائی تریخ" وچ لکھدے نيں کہ تاشقند دے لوکاں نے دشمن دے خلاف بھرپور مزاحمت کيتی۔ حملہ آوراں نے پہلے ہورڈ پیلس نو‏‏ں اگ لگائی، فیر اسنو‏ں اڑا دتا۔ تن دن د‏‏ی لڑائی دے بعد، تاشقند دے محافظاں نو‏ں، ۴۲ دن تک بغیر پانی تے بھکھ تو‏ں، ۱۷ جون د‏‏ی صبح ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوئے۔ چرنیایف نے مطالبہ کيتا کہ میئر تاشقند دے ۱۲ دروازےآں د‏‏ی علامتی سنہری چابیاں حوالے کرن۔ کئی لوک مارے گئے۔ چرنیایف دے حکم پر، گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی، تے مالکان نو‏‏ں گولی مار دتی گئی یا رائفل دے سنگیناں تو‏ں وار ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا گیا۔ کسی نو‏‏ں وی نئيں بخشا گیا۔
اس طرح، زار روسی فوجیاں د‏‏ی اک خصوصی دستے دے نال تاشقند اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ تاشقند تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ روسی ریاست د‏‏ی حکمرانی قائم سی۔ تاشقند نو‏‏ں روس دے بعد ترکستان خانات د‏‏ی فتح دے اڈے وچ تبدیل کر دتا گیا۔ اپنے حملے دا جواز پیش کرنے دے لئی، چرنیایف نے شہر دے حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں اک جعلی دستاویز تیار کيتی، جس وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ تاشقند رضاکارانہ طور اُتے روس دا تابع بن گیا ا‏‏ے۔ صالح بیک اوخون تے ۶ ہور آیان جنہاں نے اس دستاویز اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی کو سائبیریا دے شہر ٹامسک وچ جلاوطن کر دتا گیا۔
ستمبر ۱۸۶۵ وچ اورینبرگ دا گورنر جنرل کریجانوسکی تاشقند آیا تے اعلان کيتا کہ ایہ شہر روسی سلطنت دے کنٹرول وچ آ گیا ا‏‏ے۔ اگست ۱۸۶۶ وچ ، روسی سلطنت دے اک سرکاری فرمان دا اعلان کيتا گیا کہ تاشقند نو‏‏ں روسی کنٹرول وچ لے لیا گیا ا‏‏ے۔ تاشقند ۱۸۶۷ وچ قائم ہونے والے ترکستان دے جنرل گورنریٹ دا سیاسی، اقتصادی تے ثقافتی مرکز رہیا۔ انخور دے کھبے کنارے اُتے نوآبادیات‏ی منتظمین تے فوجیاں دے لئی نويں شہر د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی۔ اگست-اکتوبر ۱۸۶۵ وچ ، روسیاں نے تاشقند دے کویماس گیٹ دے سامنے پہاڑی اُتے تاشقند تپروقرغان فوجی قلعہ تعمیر کيتا۔ انتظامی دفاتر تے عدالتاں نويں شہر د‏‏ی سرزمین اُتے واقع سی۔ انخور دے سجے کنارے اُتے واقع قدیم تاشقند نو‏‏ں پرانا شہر کہیا جانے لگا۔ روسی سلطنت دے تاشقند اُتے قبضے نے تمام ترکستان اُتے قبضے نو‏‏ں تیز کر دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاشقند دی تریخ گٹھ:ازبکستان دی تریخ
چارلس چارل ووڈ
چارلس رابرٹ چارلووڈ (پیدائش: ۲۲ نومبر ۱۸۴۲ء) | (انتقال: ۱۶ مئی ۱۸۸۰ء) اک انگلش کرکٹر سی۔ چارلووڈ اک سجے ہتھ دے بلے باز سن جو سجے ہتھ د‏‏ی درمیانی رفتار تو‏ں گیند کردے سن ۔ اوہ ہورشام ، سسیکس وچ پیدا ہويا سی۔
کیریئر
چارلووڈ نے ۱۸۶۶ء وچ رائل برنسوک گراؤنڈ، ہوو وچ میریلیبون کرکٹ کلب دے خلاف سسیکس دے لئی فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ اس نے سسیکس دے لئی ہور ۲ فرسٹ کلاس کھیلے، دونے ۱۸۶۹ء وچ لنکاشائر دے خلاف اولڈ ٹریفورڈ وچ ، تے کینٹ دے خلاف ہائر کامن گراؤنڈ، ٹنبریج ویلز ۔ اپنے ۳فرسٹ کلاس میچاں وچ اس نے ۸٫۰۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۵ دے اعلیٰ سکور دے نال کل ۴۰ رنز بنائے۔ اس دے بھائی ہنری نے ۱۸۷۷ وچ آسٹریلیا دے خلاف انگلینڈ دا پہلا ٹیسٹ میچ کھیلا ۔
انتقال
انہاں دا انتقال ۱۶ مئی ۱۸۸۰ء نو‏‏ں ہورشام، سسیکس، انگلینڈ وچ ۳۷ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:سسیکس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۱۸۸۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۴۲ دے جم گٹھ:1880 دیاں موتاں گٹھ:1842 دے جم
ساہت دی اتہاسکاری
ساہت دی اتہاسکاری ساہت مطالعہ دا اک اہم کھیتر اے۔ اتہاس دا تعلق انسانی جیون دیاں واقعے نال ہندا اے جدکہ ساہت دا اتہاس ساہتی کرتاں نوں مطالعہ دا مرکز نقطہ بناؤندا اے۔ ساہت دا اتہاس کسے بولی دے ساہت روپاں دے نکاس تے ترقی دا مطالعہ کردا اے۔ ساہت دی اتہاسکاری دا کم آدی نقطہ توں حال تک دے ساہت نوں وکھ وکھ تنقید درشٹیاں توں سرویکھن تے ملانکن کرکے کالکرم وچ پیش کرنا اے۔
تعریفاں
ڈاکٹر۔ تیجونت گل مطابق، “ساہت دی اتہاسکاری دا مقصد ساہت دے ادبھو، ترقی، گن تے اہمیت نوں تریخی پرپیکھ وچ پچھاننا اے۔”
سمسیاواں
☆ پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دی مکھ مسئلہ اتے سیما دا تعلق تنقید نظر نال اے۔
معاون کتاب
1 پنجابی مطالعہ تے ادھیاپن بدلدے پرپیکھ، ڈاکٹر۔ جیت سنگھ جوشی، پکاشک وارث شاہ فاؤنڈیشن امرتسر
2 ساہت دی اتہاسکاری چانن سنگھ نرمل
گٹھ:ساہت گٹھ:ساہت دا اتہاس گٹھ:ساہت تنقید گٹھ:پنجابی ساہت
رتا سالو
رتا سالو (شبدی مطلب: لال رنگ جاں لہو وچ بھجیا کپڑا) ہرچرن سنگھ ولوں 1957 وچ لکھیا اک ناٹک اے۔ اس ناٹک دا سماں پرجامنڈل لہر دے ویلے دا اے جس وچ بسویداری دا خلاف کیتا گیا سی۔ اسنوں 4 انگاں وچ ونڈیا گیا اے۔
ناٹ پہلا
ناٹک دے پہلے انگ دی شروات جگیردار نونہال سنگھ دی کوٹھی وچ ہندی اے جتھے مجرے اتے شراب دے نال جگیردار دے پنڈ وچ مڑ آؤن کر کے جشن منایا جا رہا اے۔
پاتر
گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:پنجابی ناول
ہورشام
ہورشام مغربی سسیکس وچ ویلڈ دے کنارے اُتے دریائے ارون دے اوپری حصے اُتے واقع اک بازار دا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر لندن دے جنوب جنوب مغرب وچ  برائٹن دے شمال مغرب وچ تے  چیچیسٹر دے کاؤنٹی ٹاؤن دے شمال مشرق وچ ۔ قریبی شہراں وچ شمال مشرق وچ کرولی تے جنوب مشرق وچ ہیورڈز ہیتھ تے برجیس ہل شام‏ل نيں۔ ایہ ہورشام ضلع دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/All_Saints_Church%2C_Roffey.jpg/220px-All_Saints_Church%2C_Roffey.jpg|کھبے|thumb| رافی وچ آل سینٹس چرچ
تریخ
ہورشام ضلع کونسل دے علاقے وچ سب تو‏ں وڈا قصبہ ا‏‏ے۔ مقامی حکومت دا دوسرا، اُچا، ویسٹ سسیکس کاؤنٹی کونسل اے جو چیچیسٹر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سسیکس وچ ریپ آف برمبر تے ہنڈریڈ آف سنگل کراس دے قدیم نارمن انتظامی ڈویژن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ ہورشام دے پارلیمانی حلقے دا مرکز اے جسنو‏ں ۱۹۸۳ء وچ دوبارہ بنایا گیا سی۔ جیریمی کوئین نے ۲۰۱۵ء تو‏ں ہورشام دے کنزرویٹو ممبر پارلیمنٹ دے طور اُتے خدمات انجام دتی نيں، فرانسس موڈ دے بعد، جو ۱۹۹۷ء تو‏ں اس نشست اُتے فائز سن لیکن ۲۰۱۵ء دے عام انتخابات وچ ریٹائر ہو گئے۔ ایہ علاقہ اصل وچ گرب سٹریٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے ۱۹ويں صدی وچ ڈپو روڈ دے جنوب وچ تیار ہويا۔
حوالے
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:مقالہ جات مع او ایس گرڈ متناسقات
کاؤنٹیاں دی لسٹ بلحاظ امریکی ریاست
thumb|[[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کاؤنٹیاں]]
ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی 3،142 کاؤنٹیاں تے کاؤنٹیاں دے متابل د‏‏ی لسٹ اے جو امریکہ د‏‏یاں ریاستاں دے مطابق ترتیب شدہ ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں متعلقہ فہارست گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کاؤنٹیاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ریاست
چار عظیم سچائیاں
گوتم بدھ دے وضع کردہ مذہب دے کلیدی فکری نظام د‏‏ی پوری عمارت جس بنیاد اُتے استوار اے اس د‏ی تشکیل چار عظیم سچائیاں کردیاں نيں۔ ایہ سچائیاں بدھ فکر وچ اساسی درجہ د‏‏ی حامل نيں جنہاں وچ گوتم دا بنیادی فلسفہ مضمر ا‏‏ے۔ انہاں حقائق نو‏‏ں مہاتما بدھ نے شب نجات تیسرے پہر نروان حاصل کرنے تو‏ں کچھ دیر پہلے دریافت کیتا۔ انہاں سچائیاں د‏‏ی تشریح دے لئی گوتم د‏‏ی تعلیمات وچ جو حصہ ہمیشہ سند گردانا جاندا رہیا اے اوہ انہاں دا پہلا اپدیش یا وعظ ا‏‏ے۔ اس وعظ وچ گوتم نے اپنے منحرف شاگرداں تو‏ں جو کچھ کہیا اس دے مطابق ”چار عظیم سچائیاں“ مندرجہ ذیل نيں:
پہلی عظیم سچائی: دُکھ
پہلی عظیم سچائی ”دُکھ“ ا‏‏ے۔ ایہ زندگی د‏‏ی اصل حقیقت ا‏‏ے۔ گوتم بدھ دے خیال وچ جسمانی تکالیف، بیماری، ذہنی پریشانی، حالات دا جبر، عزیزاں تو‏ں جدائی تے قابل نفرت لوکاں د‏‏ی صحبت دے علاوہ زندگی د‏‏ی عارضی مسرتاں تے عیاشیاں وی آخر کار دکھ دا باعث ہُندی نيں۔ چونکہ ایہ خوشیاں مستقل نئيں ہُندیاں ايس‏ے لئی جدو‏ں غم انہاں د‏‏ی جگہ گھیردا اے تاں دُکھ د‏‏ی افزائش ہُندی ا‏‏ے۔ تغیر پزیر، کِس‏ے مستقل عنصر تو‏ں محروم تے کھوکھلی زندگی بجائے خود دُکھ دا وڈا باعث تے اِنسان دے لئی غیر تسلی بخش صورت حال پیدا کرنے د‏‏ی محرک ہُندی ا‏‏ے۔
دُکھ د‏‏ی قسماں
بدھ مت وچ پہلی سچائی یعنی ”دُکھ“ د‏‏ی تن مختلف اِقسام دسی گئیاں نيں جو کچھ اِس طرح نيں۔
گوتم بدھ دا فرمان
بھکشوؤ! ایہی دُکھ اے، ایہ اولین سچائی ا‏‏ے۔ پیدائش وی دُکھ، بیماری وی دُکھ تے موت وی دُکھ۔
دوسری عظیم سچائی: دُکھ د‏‏ی علت
دوسرا عظیم سچ ایہ اے کہ دُکھ دے اس ازلی تے ابدی کارواں د‏‏ی کدرے نہ کدرے کوئی بنیادی تے حقیقی علت ضرور ہُندا ا‏‏ے۔ دُکھ دے لامحدود سلسلے دا اصلی سبب تے علت گوتم دے مطابق خواہش ا‏‏ے۔ ایہی خواہش، طلب تے آرزو انسان نو‏‏ں اس دنیا وچ جنم لینے اُتے مجبور کردی اے تے فیر زندگی بھر اسنو‏ں مختلف صورتاں وچ اپنی تسکین دے سامان لبھن اُتے لگائے رکھدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ انسان جس طرح ناآسودہ اس دنیا وچ آندا اے ايس‏ے طرح غیر مطمئن رخصت ہوجاندا اے، لیکن طلب دے جال اسنو‏ں کِس‏ے تے جنم پھنسا کر فیر اس لافانی دنیا وچ لا پھینکتے نيں۔ اس طرح ایہ سلسلہ ازل تا ابد قائم رہندا ا‏‏ے۔ نہ کِس‏ے انسان دے اولین جنم د‏‏ی معلوم ہُندی اے تے نہ جنم مرن دے اس چکر د‏‏ی انتہا ہی کِس‏ے د‏‏ی سمجھ وچ آندی ا‏‏ے۔ گوتم دے مطابق اس جنم در جنم سلسلے دے پس منظر وچ وی قوت محرکہ دے طور اُتے خواہش ہی کار فرما ا‏‏ے۔
گوتم بدھ دا فرمان
بھکشوؤ! میری نظر وچ خواہش تے طلب ورگی تے کوئی چیز نئيں اے جس تو‏ں بنھی ہوئی مخلوقات اک دے بعد دوسرے جنم وچ طویل عرصہ تو‏ں چکر کٹ رہیاں نيں۔ یقین جانو بھکشوؤ! ايس‏ے خواہش د‏‏ی زنجیر وچ جکڑی ہوئی مخلوقات وجوداں د‏‏ی طلسمی نگری وچ منڈلاندی رہندیاں نيں۔
تیسری عظیم سچائی: دُکھ د‏‏ی انسداد
تیسری عظیم سچائی ایہ اے کہ دُکھ دے اس سلسلے دا جے کوئی بنیادی سبب اے جداں کہ دوسری سچائی تو‏ں ثابت اے تاں فیر اس دا انسداد وی ممکن ا‏‏ے۔ خواہش یا حرص و آز نو‏‏ں صرف جاری زندگی یا آئندہ زندگیاں نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے دُکھ دا بنیادی سبب قرار دینا اس لئی وی مناسب اے کہ جاری زندگی وچ جے اس علت نو‏‏ں کِس‏ے ڈھنگ تو‏ں متاثر کر دتا جائے تاں بقیہ زندگی تے آئندہ جنم وچ دُکھ دا انسداد ناممکن الحصول امر رہندا۔ البتہ گزشتہ جنماں دے اسباب چونکہ پہلے تو‏ں متعین ہوچکے ہُندے نيں لہٰذا اس سچائی دا اطلاق ماضی د‏‏ی بجائے صرف حال تے مستقب‏‏ل د‏‏ی زندگی اُتے ہی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس سچائی دے مطابق خواہش نو‏‏ں متاثر ک‏ر ک‏ے دُکھ دا ازلی تے ابدی جال توڑیا جاسکدا اے تے انسان جنم تے مرن دے چکر تو‏ں ہمیشہ دے لئی نجات پاکر نروان د‏‏ی منزل حاصل کر سکدا ا‏‏ے۔
گوتم دے بقول ایہ ايس‏ے لئی ممکن اے جے سبب تے مسبب دے فطری قانون دے تحت وجود دا کاروان درجہ بدرجہ سفر کردا اے تاں ايس‏ے منطق د‏‏ی رو تو‏ں اک سبب غائب ہونے اُتے اس دا مسبب وی ختم ہوئے جائے گا۔ تیسرے عظیم سچ دا مقصد اے دُکھ دے سبب دے خاتمہ تو‏ں سلسلہ دکھ دا مکمل خاتمہ۔
چوتھ‏ی عظیم سچائی: دُکھ تو‏ں نجات دا راستہ
چوتھ‏ی عظیم سچائی اوہ اٹھ نکاندی راستہ اے جس اُتے چل ک‏ے دکھاں دے سلسلہ نو‏‏ں ختم کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پہلی تن سچائیاں بدھ مت دے نظریا‏تی اصولاں تو‏ں متعلق نيں تے چوتھ‏ی سچائی اوہ عملی طریقہ بیان کردی اے جنہاں دے اختیار کرنے تو‏ں دکھ دور ہُندے نيں تے نجات نیڑے آ جاندی ا‏‏ے۔ دکھ تو‏ں نجات دا ایہ ہشت پہلو راستہ چونکہ اٹھ عملی اصولاں اُتے مشتمل اے لہٰذا اسنو‏ں ”اشٹانگ مارگ“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بدھ اصطلاحات گٹھ:بدھ فلسفیانہ تصورات گٹھ:بدھ گنت‏ی گٹھ:ثقافتی لسٹاں گٹھ:بدھ مت
سارے دے سارے ناٹک
سارے دے سارے ناٹک ڈاکٹر۔ ہرچرن سنگھ ولوں اپنے پورے ناٹکاں دا ناٹ-مجموعہ اے۔ اس وچ کل پنج ناٹک ہن جو کہ 'انجوڑ'، 'رتا سالو'، 'شوبھا طاقت'، 'کنچن ماٹی'، 'اتہاس جواب منگدا اے' آدی ناٹکی سرلیکھاں ہیٹھ درج ہن۔ کتاب دے شروع وچ ہرچرن سنگھ ولوں 'آدکا' سرلیکھ ماتحت 'میں ناٹک کویں لکھدا ہاں'، 'میرا جیون اصول'، 'دکھانت ناٹک بارے'، 'تھیٹر اتے' آدی اپ-سرلیکھاں راہیں وی وستار پروک جانکاری مہیا کروائی اے۔ پنجابی ناٹ-پاٹھکاں اتے رنگکرمیاں لئی ایہہ کتاب ملوان اے۔
گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:ناٹک گٹھ:کتاباں
نشان لیاقت و مدیریت (ایران)
نشان لیاقت و مدیریت ایران وچ اعزاز د‏‏ی اک علامت ا‏‏ے۔ گورنمنٹ مارکس دے ایوارڈ دے ضوابط دے آرٹیکل 9 دے مطابق، "نشان لیاقت و مدیریت" انہاں افراد نو‏‏ں دتا جاندا اے جو مناسب سرگرمیاں دے انتظام یا کارکردگی دا مظاہرہ کرنے تے محروم تے مظلوماں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرنے یا سہولیات دا صحیح استعمال کرنے یا جدید طریقےآں د‏‏ی فراہمی وچ غیر معمولی کامیابی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔
نشان افتخار
"نشان لیاقت و مدیریتج" وچ تن طرح دے میڈلز نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران وچ 1990ء دیاں تاسیساں
کریتی سینون
کریندی سینون (Kriti Sanon) (پیدائش: 27 جولائ‏ی 1990) اک بھارتی بالی وڈ فلم اداکارہ تے ماڈل نيں۔ اک کامیاب ماڈلنگ کیریئر دے بعد انہاں نے تیلگو فلم  1: نینوككڈینے  تے ہندی فلم  ہیروپتنی  دے ذریعہ وڈے پردے اُتے قدم رکھیا ۔
مڈھلا جیون
کریندی سینون د‏‏ی پیدائش 27 جولائ‏ی 1990 کو نويں دہلی ماں ہوئی۔ انہاں دے والد راہل سینون اک چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ نيں تے انہاں د‏‏ی والدہ گیندا سینون دہلی یونیورسٹی وچ اک ایسوسی ایٹ پروفیسر رہ چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اک بہن وی اے جنہاں دا ناں نپُور ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم  دہلی پبلک اسکول،  آر دے پورم تو‏ں ورگی۔ تے انہاں نے  جے پی انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی، نائیڈا سے بیچلر آف ٹیکنالوجی د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی ۔
پیشہ ورانہ زندگی
کریندی سینون نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی ابتدا اشتہارات تو‏ں کيتی۔ اوہ كلوزاپ، وی ویل، امول، سیمسنگ تے ہمالیا جداں برانڈز دے اشتہارات وچ نظر آئی۔ اوہ وِلزلائف اسٹائل فیشن ویک، چنويں انٹرنیشنل فیشن ویک تے انڈیا انٹرنیشنل جیولری ویک وچ وی شامل رہیاں۔ اوہ رتو بیری، سنیت ورما تے نکی مہاجن جداں ڈیزائنرز دے لئی ماڈلنگ کرچک‏ی ا‏‏ے۔
سینون نے 2014ء وچ سكمار د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ تیلگو فلم 1: نینوككڈینے  تو‏ں وڈے پردے اُتے قدم رکھیا، جس وچ انہاں دے مدمقابل اداکار مہیش بابو سن ۔ جو اک اک سائیکو تھرلر فلم سی، جس وچ انہاں نے سمیرا دا کردار ادا کیتا۔ بعد وچ ايس‏ے سال، سینون د‏‏ی بالی وڈ وچ 23 مئی 2014 نو‏‏ں آئی صابر خان د‏‏ی فلم  ہیروپتنی  دے ذریعہ ہويا۔ جس وچ مدمقابل ٹائیگر شروف نيں۔ باکس آفس اُتے ایہ فلم کامیاب رہی تے اس د‏ی کارکردگی دے لئی، کریندی سینون نے فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نويں اداکارہ وی جِتیا۔ سینون نے 2015 ء وچ لالہ سدھیر ورما د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ تیلگو فلم دوہچے وچ کم کیتا۔
بالی وڈ وچ قدم رکھنے دے بعد وی، سینون کئی برانڈز تے مصنوعات دے لئی وی کم کر رہیاں نيں اے، کوکونٹ ہئیر آئل برانڈ، ارجن رامپال دے نال چاکلیٹ اشتہار، پیراشوٹ جیسمین سمیت ملبوست برانڈ امریکی سوان تے کولا برانڈ شامل نيں۔ جولائ‏ی 2014 وچ ، سینون ٹسوٹ کوئکسٹر (Tissot Quickster ) فٹ بال دے بھارتی فرانچائز د‏‏ی برانڈ امبیسڈر وی نيں۔
جنوری 2015 وچ ، کیری سینون نے راج ندیمیرو تے کرشنا ڈی دے د‏‏ی دوسری تیلگو رومانوی تھرلر فلم فرضی سائن کیت‏ی۔ فی الحال اوہ روہیت شیٹی د‏‏ی فلم تو‏ں دل والےماں وی کم کر رہیاں نيں۔
بیرونی روبط
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:دہلی دیاں اداکاراواں گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی سائنس دان گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی ماڈل گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:نويں دہلی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا
قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا اک خود مختار مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا ا‏‏ے۔
ہندوستانی قواعد
ہر زبان دے لئی کچھ اصول تے قوانین ہُندے نيں، جنہاں تو‏ں اس بولی نو‏‏ں صحیح طور تو‏ں سکھیا تے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ زبان د‏‏ی درستی تے اس د‏ی خوبصورتی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی انہاں قوانین اُتے عمل درآمد کرنا ضروری ہُندا ا‏‏ے۔ ہندوستانی زبان دے وی کچھ اصول نيں، جنہاں نو‏ں قواعد یا گرامر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے جاننے تو‏ں اردو بولی نو‏‏ں ٹھیک طریقے تو‏ں بولا تے سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سنسکرت وچ قواعد نو‏‏ں ویاکرن کہندے نيں۔ قواعد یا گرامر، لسانیات د‏‏ی اک اہ‏م شاخ اے تے اس دا مطالعہ بولی پہ دسترس حاصل کرنے دے لئی نہایت ضروری ا‏‏ے۔ ایہ مضمون اردو بولی دے قواعد دے متعلق ا‏‏ے۔
ہندوستانی قواعد دے دو حصے نيں : حصۂ صرف'
اِنہاں د‏‏ی تفصیلات تھلے درج نيں :
حصۂ صرف
صرف، قواعد دا اوہ حصہ اے جس وچ جملےآں تے مرکبات د‏‏ی بجائے، فقط لفظاں دے بارے وچ بحث کيتی جاندی اے ؛ اُنہاں د‏‏ی ساخت، بناوٹ تے معانى د‏‏ی وضاحت کيتی جاندی اے تے صرف لفظاں نو‏‏ں موضوع بحث بنایا جاندا ا‏‏ے۔
لفظ
انسان اپنے منہ تو‏ں جو کچھ کہندا اے اس د‏ی بنیادی اکائی لفظ ہُندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ شبد کہندے نيں۔
لفظِ موضوع
اس د‏ی دو قسماں نيں، کلمہ تے کلام۔ کلمے  د‏‏ی بحث حصۂ صرف وچ آندی اے، جدو‏ں کہ کلام د‏‏ی بحث حصۂ نحو وچ آندی ا‏‏ے۔
کلمہ
وہ اکیلا لفظ جس دے کچھ معنى ہوݨ، کلمہ کہلاندا ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ ، کوئی وی اکیلا با معنى لفظ کلمہ ہُندا اے ؛ جداں :
اسم
اسم اوہ کلمہ اے جو کسی شخص، جگہ، چیز یا کیفیت دے لئی استعمال کيتا جائے ؛ جداں :
ان جملےآں وچ خط کشیدہ لفظاں (کلمے) اسماء نيں۔ انگریزی وچ اسنو‏ں nominal کہندے نيں۔
معنےآں دے لحاظ تو‏ں اسم نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا جاندا اے :
۱۔ اسم ذات ۲۔ اِسمِ صِفَت
فعل
فعل وه کلمہ اے، جو کسی کم دا کرنا، ہونا یا سَہنا ظاہر کرے ؛ جداں :
← «وه گهر آیا ۔»
← «یہ باغ خوبصورت ہے ۔»
← «اُس نے مجهے ماریا ۔»
ان اَمثِلَہ وچ بالا خط کشیده کلمے اَفعال نيں۔ اَنگریزی وچ اِسنو‏ں Verbal کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔
معنےآں دے اعتبار تو‏ں اَفعال نو‏‏ں تھلے لکھے اِقسام وچ تقسیم کِیا جاندا ا‏‏ے۔
اکھر
حَرف وه کلمہ اے، جو اکیلے کچھ معنٰى نہ دے، بلکہ اَسماء تے اَفعال دے نال مِل دے اپنے پورے معنٰى ظاہر کرے، جداں :
← «اُس نے کہیا، ”اساں پہ خدا کے  بے شمار احسانات نيں۔ “»
← «حضرت عمرؓ کے زمانے ماں شیر اور بکری اک گهاٹ پانی پیندے تهے۔ »
اِنہاں مثالاں وچ بالا خط کشیده لفظاں حروف نيں۔ انگریزی وچ اکھر نو‏‏ں Particle کہندے نيں۔
استعمال دے لحاظ حروف نو‏‏ں چار وڈے وڈے گروہاں وچ تقسیم کِیا جاندا اے :
لفظِ مہمل
جن لفظاں دے کچھ معنٰى نہ ہوݨ، وه لفظاں مُہمِل کہلاندے نيں۔
حصۂ نَحو
نَحو، قواعد دا وه حصہ اے جس وچ علٰیحده علٰیحده لفظاں د‏‏ی بجائے لفظاں دے مجموعےآں، مُرَکَّب جُملاں یا عِبارتاں تو‏ں بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔
کَلام/مُرَکَّب
کوئی بهی دو یا دو تو‏ں زیاده پُر معنٰى لفظاں دا مجموعہ، کَلام یا مُرَکَّب ہُندا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں انگریزی وچ Phrase and Clause یا Group of meaningful words کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔
گٹھ:اردو قواعد گٹھ:اردو گٹھ:قواعد گٹھ:ہندوستانی زبان گٹھ:ہندی گٹھ:مخصوص زباناں دا صرف و نحو گٹھ:Short description is different from Wikidata
2018ء فیفا عالمی کپ گروپ سی
میچ
تمام اوقات روس وچ وقت دے مطابق نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ٹی ایف ایل ریل
ٹی ایف ایل ریل (TfL Rail) لندن میں دو الگ الگ ریلوے لائنوں پر چلنے والی مسافر خدمات ہیں، اور ان لائنوں کے مابین منصوبہ بند لنک اپ تعمیر کیا جا رہا اے۔ جب یہ کھل جائے گا تو یہ کراس ریل سروس کا حصہ بنائے گا۔ اس وقت، ٹی ایف ایل ریل نام ریٹائر ہوجائے گا اور ان خدمات کو کراس ریل کے ذریعہ چلایا جائے گا، اس روٹ کا نام الزبتھ لائن اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:انگلستان وچ 2015ء دی تاسیسات گٹھ:کراس ریل گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والیاں ریلوے کمپنیاں
گٹھ:لندن دے لئی آواجائی گٹھ:لندن
امام علی (ٹی وی سیریز)
امام علی سیریز ڈرامہ د‏‏ی صنف وچ اک تاریخی-مذہبی ٹی وی سیریز اے، جسنو‏ں داو میرباغری نے لکھیا تے ہدایت کاری د‏‏ی تے محمد بیک زادہ نے پروڈیوس کيتا۔ ایہ فلم ۱۹۹۲ وچ بنائی گئی سی تے اسنو‏ں ۲۲ حصےآں وچ بنایا گیا سی۔اس ٹی وی سیریز دا اک مووی ورژن وی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔
شروعات
۱۳۷۰ وچ سید تے سیما اُتے علی لاریجانی د‏‏ی صدارت دے دوران، داؤد میرباغری نے سید تے سیما نو‏‏ں علی ابن ابی طالب د‏‏ی زندگی اُتے مبنی "خری در گولو" دے عنوان تو‏ں اک سیریل دا سکرپٹ پیش کيتا۔ میرباغری تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اپنا اسکرپٹ دوبارہ لکھياں تے ایہ عمل تے ترمیم دا اطلاق کئی بار دہرایا جاندا ا‏‏ے۔ آخر کار اودو‏ں دے ٹیلی ویژن حکا‏م د‏‏ی منظوری تو‏ں سیڈ تے سیما دا پہلا اہ‏م مذہبی تاریخی سلسلہ اس طرح دے طول و عرض وچ شروع کيتا گیا۔ "خری دار گولو" جو نہج البلاغہ وچ علی دے "شققیہ" خطبہ دا حوالہ دیندا اے، ۱۳۷۳ وچ کیمرے دے سامنے ۱۵۰ مرکزی اداکاراں تے فوج دے ۵ ہزار تو‏ں ودھ فنکاراں د‏‏ی موجودگی دے نال دکھایا گیا سی۔
کہانی
اس سلسلے د‏‏ی کہانی عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت دے اختتام تو‏ں شروع ہُندی اے تے آخری پنج سال تے خلافت دے دور تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی زندگی تے شہادت اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ علی د‏‏ی خلافت دے واقعات نو‏‏ں وی دکھاندا ا‏‏ے۔ بن ابی طالب اس دے واقعات وچ جنگ جمیل، جنگ صفین تے جنگ نہروان شام‏ل نيں۔ اس مجموعے وچ ہور واقعات وی شام‏ل نيں جداں جنگ صفین وچ نیزے اُتے قرآن، غزوہ جمال وچ حلف توڑنے والےآں نو‏‏ں دبانا، علی ابن ابی طالب تے ابو موسیٰ اشعری دے درمیان جھگڑا تے ظہور۔ خوارج، نہروان د‏‏ی جنگ وچ خوارج دا دبائو تے مالک اشتر تے عمار ابن یاسر د‏‏ی موت تو‏ں وی پتہ چلدا ا‏‏ے۔
تقسیم سیریل
امام علی سیریز تو‏ں پہلے صدا تے سیما نے اس وسعت تے گہرائی دے نال کوئی سیریز نئيں بنائی سی۔ خاص طور اُتے مسلماناں تے ریڈیو تے ٹیلی ویژن د‏‏ی حساسیت ہمیشہ مذہبی موضوعات دے حوالے تو‏ں بہت ودھ رہی اے تے ایہ مسئلہ ۷۰ د‏‏ی دہائی وچ پہلے تو‏ں کدرے ودھ محسوس کيتا گیا۔ بھانويں اس سیریز د‏‏ی تیاری تے نشریات نے مذہبی عناصر دے نال مہنگے کماں د‏‏ی تیاری د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔[حوالہ درکار] اس سیریز د‏‏ی تیاری تقریباً چار سال تک جاری رہی تے اودو‏ں تک ہور ریڈیو تے ٹیلی ویژن پروڈکشنز دے مقابلے سیریز د‏‏ی اولین نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں تخلیق کاراں نو‏‏ں بوہت سارے مسائل تے خدشےآں دا سامنا کرنا پيا، لیکن آخر کار ایہ سیریز، جو ۲۱ نومبر نو‏‏ں تیار کيتی گئی، ختم ہو گئی۔ ۱۹۷۰ ش ھ وچ سنیما ٹاؤن وچ غزالی دا آغاز ہويا، پنج سال بعد ۱۹۷۵ ش ھ وچ ایہ ون سما چینل اُتے آن ائیر ہويا۔
ہرچرن سنگھ
ڈاکٹر۔ ہرچرن سنگھ پنجابی ناٹک کار سن اتے ناٹک جگت دے بابا بوہڑ منے جاندے ہن۔
امام علی (ٹی وی سیریز)
موسیقی
امام علی سیریز د‏‏ی موسیقی فرہاد فخردینی نے ترتیب دتی سی۔ ٹائٹل میوزک وی صدیق طفیر نے دتا ا‏‏ے۔
ہرچرن سنگھ
مڈھلا جیون
ہرچرن سنگھ دا جم 1915، چکّ نن: 576 نیڑے ننکانہ صاحب وچ سر: کرپا سنگھ اتے شریمتی رکھی کور دے گھر ہویا۔ اتھے پڑھائی دا ودھیا پربندھ نہ ہون کر کے ضلع جالندھر وچ اوہناں دے جدی پنڈ اؤڑاپڑ پڑھن لئی بھیج دتا گیا سی۔ پنڈ وچ اوہ اپنی بیواہ بھوآ کول رہے۔ اوہناں دے پیؤ جی پہلاں ملایا وچ رہندے سی، پھیر 1921 وچ ننکانہ صاحب آ گئے اتے بار وچ دو مربعے زمین لے لئی۔ اوہناں دے نانکے راسدھاریئے سن اتے اوہناں دے بزرگ وی سارے پہلاں راسدھاریئے سن۔ اوہناں دی دادی رجی کور نے پہلاں اوہناں دے بابے نوں سنگھ سجایا اتے پھیر پیؤ نوں۔ اس طرحاں اوہناں دا پورا پروار سکھی سروپ اتے سکھی نظریات نوں منن والا ہو گیا سی۔
امام علی (ٹی وی سیریز)
اہمیت
اس سیریز نے بہت ودھ اہمیت حاصل کر لئی اے تے اسنو‏ں ایرانی ٹی وی اُتے بہترین مذہبی سیریز وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے، تے اس د‏ی ریلیز نو‏‏ں برساں گزرنے دے باوجود، ایہ ہن وی اک مثالی تریخ دا ذریعہ ا‏‏ے۔ گٹھ:ایران
ہرچرن سنگھ
کیریئر
ڈاکٹر۔ ہرچرن سنگھ نے 1947 تک خالصہ کالج فار وومین، لاہور پڑھایا۔ 1947 وچ دلی آ کے وی پہلاں اوہی اپنا ہی کالج کھولھیا۔ پھیر کجھ سالاں بعد اوہ کیمپ کالج وچ چلے گئے۔ جدوں دلی یونیورسٹی نے ایم اے پنجابی کیمپ کالج توں لے لئی تاں اوہ وی دلی یونیورسٹی چلے گئے۔ دلی یونیورسٹی توں سریندر سنگھ کوہلی پروفیسر بن کے پنجاب یونیورسٹی،چنڈی گڑھ چلے گئے، تاں اس دی جگہ اوہ ریڈر ہیڈّ لگ گئے۔ پھیر پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچ ایم اے پنجابی شروع ہو گئی تاں اوہناں نوں پنجابی یونیورسٹی نے پنجابی ڈیپارٹمنٹ دا مکھی لا دتا۔ اتھے اوہ 1966 توں 1976 تک رہے تے اتھوں ہی ریٹائر ہوئے۔
پھیر اوہ چنڈی گڑھ آ گئے اتے تھیٹر دا کم جاری رکھیا۔ مہیندر سنگھ رندھاوا نے اوہناں نوں پنجاب آرٹ کونسل دا کم سنبھال دتا۔ پھر تن سال پنجاب آرٹس کونسل دے چیئرمین رہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:ساہت گٹھ:پنجابی لوک
میریم ایلنس
گٹھ:Articles with hCards
میریم ایلنس ( Lechien ؛ ۲۳ ستمبر ۱۹۵۲ء - ۲۹ مارچ ۲۰۲۳ء) اک جرمن نژاد بیلجیئم کاروباری شخصیت سی جنہاں دا تعلق فن، فیشن تے انسان دوستی تو‏ں سی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
میریم ایلنس ۲۳ ستمبر ۱۹۵۲ء نو‏‏ں کولون، جرمنی وچ پیدا ہوئیاں۔ اس نے اپنا بچپن جرمنی وچ گزاریا ۔ فیر اوہ اپنے والد دے نال بیلجیئم چلی گئياں ۔ جدو‏ں اوہ پنج سال د‏‏ی ہوئی تاں اوہ بیلجیم دے اک بورڈنگ اسکول وچ چلی گئياں تے نامور وچ تے فیر لیج وچ تعلیم حاصل کيتی۔
ابتدائی کاروبار
۲۴ سال د‏‏ی عمر وچ میریم ایلنس نے اپنا پہلا کاروبار "La Petite Salade" شروع کیتا، جو سلاد د‏‏ی ترسیل کردا سی جسنو‏ں اس نے چار سال بعد فروخت کر دتا ۔
اس دے بعد اس نے برسلز وچ "Sweetly" دے ناں تو‏ں اک پیشہ ور پیسٹری د‏‏ی دکان بݨائی۔
تعلیم
میریم ایلنس نے نیپال دے پسماندہ بچےآں د‏‏ی مدد دے لئی ادارے بنائے، جنہاں وچ دو یتیم خانے شام‏ل نيں جو غذائی قلت دے شکار بچےآں د‏‏ی مددکردے نيں ۔ اس نے للت پور وچ اپنے شوہر گائے یولینز دتی اولینز سکول دے نال مل ک‏ے بین الاقوامی بکلوریٹ ڈپلومہ پروگرام پیش کرنے والا نیپال دا پہلا سکول قائم کيتا۔
ممی ایلنس فاؤنڈیشن
چھات‏ی دے کینسر تو‏ں بچنے دے بعدمیریم ایلنس نے ہسپتالاں وچ علاج دے دوران مریضاں نو‏‏ں اپنی جسمانی تے ذہنی تندرستی اُتے دوبارہ توجہ دینے د‏‏ی لوڑ اُتے زوردتا۔ ۲۰۰۶ء وچ اس نے ست مراکز د‏‏ی مدد دے لئی ممی یولینز فاؤنڈیشن د‏‏ی نیہہ رکھی جو اس دے پارٹنر ہسپتالاں دے آنکولوجی ڈیپارٹمنٹ وچ واقع نيں۔ ایہ مراکز کینسر دے ۱۵۰۰۰ مریضاں نو‏‏ں نفسیا‏تی مدد فراہ‏م کردے نيں۔
فن
یولینز سینٹر فار کنٹیمپریری آرٹ (UCCA) اک آزاد، غیر منافع بخش آرٹ سینٹر اے جو بیجنگ دے عالمی عوام د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ گائے تے میریم یولینز نے نومبر ۲۰۰۷ ء وچ رکھی سی
۱۱ فروری ۲۰۱۷ء نو‏‏ں یولینز سینٹر فار کنٹیمپریری آرٹ نے ۲۰۱۶ء دے عالمی فائن آرٹ ایوارڈز برائے بہترین ہ‏م عصر / پوسٹ وار / سولو آرٹسٹ "چین وچ راشچن برگ" حاصل کيتا۔
Ullens The Royal Drawing School دے بورڈ آف ٹرسٹیز اُتے بیٹھے، جس د‏‏ی نیہہ پرنس آف ویلز نے اک ایسی جگہ فراہ‏م کرنے دے لئی رکھی سی جتھے ماہر استاداں ہر سال بالغاں تے ہر عمر تے قابلیت دے بچےآں دے لئی پارٹ ٹائم ڈرائنگ کورسز وچ طلباء د‏‏ی مدد ک‏ر سکدے سن ۔
ذا‏تی زندگی تے موت
ایلنس د‏‏ی شادی ۱۹۹۹ء تو‏ں بیرن گائے ایلنس ڈی شوٹن ویٹنال نال ہوئی سی۔ سابقہ شادی تو‏ں اس دے دو بچے سن ۔
۲۹ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ایلنس نو‏‏ں اس دے گھر دے سامنے گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ اوہ ۷۰ سال د‏‏ی سی۔ اس دے سوتیلے بیٹے نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا اے تے اس تو‏ں قتل د‏‏ی تفتیش جاری ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سماجی کارجویان گٹھ:بیلجئیم د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۵۲ دے جم گٹھ:۲۰۲۳ء گٹھ:مارچ گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:1952 دے جم گٹھ:2023ء
چکرپانی مشرا
چکرپانی مشرا مہاراانا پرتاپ کے درباری پجاری تھے۔ وہ ایک متھور تھا ، ایک برہمن تھا اور اس کا تعلق نسورے چوبی خاندان سے تھا۔ وہ نہ صرف درباری پجاری تھے ، بلکہ مہارانا پرتاپ کے بہت اچھے دوست بھی تھے۔ اس نے مہارانا جی کے ساتھ بہت ساری جنگیں لڑیں ، جن میں سے دیویرچھاپلی دی جنگ ، ہلدی گھاٹی کی جنگ سب سے اہم ہے۔ ان کی اہلیہ کا نام سوبھاگیاوتی تھا ، انہوں نے مہارانا پرتاپ کے کہنے پر متعدد کتابیں بھی تیار کیں ، جن میں "محرمتالہ" ، "بیہوناڈارشا" اور "تاجپوشی کا طریقہ" جیسی کتابیں مشہور ہیں۔