cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پسوں بَلی
پرانا یونان
left|thumb| اکّ بلد نوں اتھینا دی جگویدی ول لجایا جاندا اے، جسدی تصویر سجے پاسے اے۔ گلدان، اں. ۵۴۵ ایپو پرانے یونانی دھرم وچ پوجا وچ بھجن اتے دعا نال جگویدی تے گھریلو جانوراں دی قربانی بہتے معاملیاں وچ شامل ہندی سی۔ جگویدی کسے وی مندر دی عمارت توں باہر ہندی سی، اتے ممکن اے کہ اوہ کسے وی مندر نال جڑی ہووے۔ جانور، جو اپنی قسم دا مکمل ہووے، نوں ہاراں بگیرا نال شنگاریا جاندا اتے جلوس وچ جگویدی تے لجایا جاندا، اکّ کڑی جس نے سر تے ٹوکری چکی ہندی اوہ جلوس دی اگوائی کردی۔ ٹوکری وچ چاقو لکایا ہندا۔ وکھ-وکھ ریتاں دے بعد پشو نوں جگویدی اتے وڈھّ دتا جاندا اے، جدوں ایہہ سارے ڈگدا اے ساریاں موجود عورتاں نے "اچیاں چیرویناں سراں وچّ ورلاپ کرنا ہندا ہے"۔ پشو دا خون اکتر کر لیا جاندا اتے جگویدی اتے ڈولھ دتا جاندا اے۔ اس نوں موقعے تے ہی جھٹکا لیا جاندا اے اتے وکھ وکھ اندرونی انگاں، ہڈیاں اتے ہور نہ-کھان یوگ انگاں نوں دیوتے دے حصے وجوں ساڑ دتا جاندا اے، جدوں کہ ماس حصہ لین والیاں دے کھان لئی تیار کرن واسطے سانبھ لیا جاندا اے؛ پرمکھ ہستیاں موقعے تے اس دا سوادی چکھدیاں ہن۔ عام طور تے چمّ نوں ٹینراں نوں ویچن واسطے مندر رکھ لیندا سی۔ ایہہ کہ انسانی قربانی دا دیوتے نالوں زیادہ حصہ انسان ورتدے سن یونانیاں نوں گجھی نہیں سی اتے ایہہ یونانیکامیڈی وچ اکثر مزاحیہ دا موضوع ہندا اے۔
بَلی لئی ورتے جان والے جانور ترجیح دی ترتیب مطابق، بیل جاں بلد، گئو، بھیڈ (سبھ توں ودھ عام)، بکری، سور (سبھ توں سستے چوپائے سور دے بچیاں سمیت) اتے پولٹری (پر گھٹ ہی کدے ہور پنچھی جاں مچھیاں) ہن۔ گھوڑے اتے گدھیاں نوں جیومیٹری سٹائل (۹۰۰-۷۵۰ بی.سی.) وچ کجھ پھلداناں تے دیکھیا جاندا اے، پر ساہت وچ بہت گھٹ ذکر ملدا اے؛ اوہ یونان وچ مقابلتاً دیر نال شروع ہوئے سن، اتے ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ اس معاملے وچ یونانی ترجیحاں پچھے بہت دور تک جاندیاں ہن۔ یونانی لوکاں نوں ایہہ یعقین کرنا پسند سی کہ جانور قربان ہونا خوش قسمتی سمجھدے سی، اتے ایہہ دکھاؤن لئی وکھو-وکھرے ووہاراں دا مطلب کڈھدے سن۔ قربانی والے جانوراں دے کجھ حصیاں دی جانچ کرکے بھوکھبانی رومن جاں ایٹراسکن دھرم جاں پوربی دھرماں دے مقابلے بہت گھٹ اہم سی، مگر پرچلت سی، جگر دی کھاش طور تے جانچ کیتی جاندی سی، اتے اپولو پنتھ دے حصے دے روپ وچ. عام طور تے، گریک نے پنچھیاں دے ووہار دے معائنہ وچ ودھیرے یعقین کردے سن۔ چھوٹیاں اتے ودھیرے آسان بھیٹاواں لئی، پوتر اگّ اتے دھوپ دے دانے پا دتے جاندے سن، اتے شہراں دے باہرلے کسان پودیاں دی کٹائی دے اتپاد دے "پہلے پھلاں" وجوں بھیٹ کردے ہن۔ بھاویں کہ قربانی دے گرینڈ روپ جس نوں ہیکاٹومب (۱۰۰ بیل) کیہا جاندا اے عمل وچ درجن جاں اس دے نیڑے تیڑے گنتی ہندی سی، مگر وڈے میلیاں وچ بَلی دے پشوآں دی گنتی فوجیڑیاں وچ ہو سکدی سی تے تے ایہناں نوں کھان والیاں دی گنتی ہزاراں ہندی سی۔ ہائرن دی جگویدی اتے پرگمون جگویدی دے وڈا ہیلنیسٹک ڈھانچے اجیہے موقعیاں لئی بنائے گئے سن۔ thumb|پیستا پینل تے اکّ لیلے دی قربانی، کرنتھس، ۵۴۰-۵۳۰ ایپو کجھ پرانے یونانی ساہت وچ اجیہے پرتھاواں دی ہوند دا ثبوت خاص طور تے ہومر دے مہانکاواں وچ واضع اے۔ کویتاواں وچ مڈھ توں اخیر تک، اس پرتھا دی ورتوں میٹ ورتائے جان والے بھوجاں توں ملدی اے جو خطرے دے ویلے جاں کسے اہم کم توں پہلاں دیوتیاں دی کرپا حاصل کرن لئی کیتے جاندے سن۔ اداہرن وجوں، ہومر دے اوڈیسی وچ یومیئس اپنے بے پچھان مالک اوڈیسیئس لئی دعا دے نال اکّ سور دی بَلی دندا اے۔ حالانکہ، ہومر دے الیاڈ وچ، جو کجھ حدّ تک بہت ہی پہلاں دی یونانی رہتل نوں درساؤندا اے، راجیاں دی ہر دعوت بَلی دے نال شروع نہیں ہندی۔
ایہناں مشرق-ہومرک یگاں وچ دسیاں گئیاں ایہہ قربانی پرتھاواں، ۸ ویں صدی دیاں قربانی پرتھاواں دے روپاں ملدیاں جلدیاں ہن۔ اس توں علاوہ، ساری شاعری وچ، خاص داعوتاں دا انعقاد کیتا جاندا اے جدوں وی دیوتیاں نے لڑائی وچ کسے نشانی جاں کامیابی ولوں اپنی موجودگی درسائی ہندی۔ ٹروئے نوں کوچ کرن توں پہلاں، اس قسم دی پشو بَلی دتی جاندی اے۔ اوڈیسیئس زیوس نوں اکّ میڈھے دی وارتھ بَلی دندا اے۔ ہومر دے مہانکاواں وچ قربانیاں دے موقعے، باہری چیزاں دی بجائے سماج دے ممبر ہون دے ناطے دیوتیاں دے نظرئیے بارے کجھ روشنی پا سکدے ہن، جس نال سماجی تعلقاں دا پتہ چلدا اے۔ منکھاں اتے برہم وچلے رشتیاں نوں بناؤن وچ بَلی پرتھاواں نے وڈی کردار نبھایا۔
ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ عام طور تے اولمپک دیوتیاں توں شونک دیوتیاں نوں وکھ کرن والی گل ایہہ اے کہ ایہناں ہولوکاسٹ بَلی دتی جاندی اے، جتھے کہ بھیٹ نوں پوری طرحاں ساڑ دتا جاندا اے، ایہہ دیوتے مول مشرق-ہیلینک دھرم دے اوشیش ہو سکدے ہن اتے اولمپئن دیوتیاں وچوں بہت سارے پروٹو-گریکاں توں آئے سکدے ہن، جیہناں نے بالکن جزیرہ نما دے دکھنی حصے تے ایپو دے مگرلے تیجے سہنسرکل وچ حاوی رہے۔
ستھیئن
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2017)">حوالے دی لوڑ  ]
ہندومتّ
ہندو متّ وچ پشو بَلی دیاں پرتھاواں زیادہتر طاقت واد نال جڑیاں ہوئیاں ہن اتے لوک-ہندو دھرم دیاں دھاراواں دیاں مقامی آدواسی پرمپراواں وچ بہت مضبوط ہن۔ بھارت وچ پرانے ویلے توں جانوراں دیاں بلیاں پرچلت سن۔ ہندو گرنتھ، جس وچ گیتا وی شامل اے، اتے پران جانوراں دی بَلی نوں منع کردے ہن۔ thumb|درگا پوجا تہوار وچ اکّ پجاری کٹے نوں قربان کردے ہوئے۔ حالانکہ، مجھاں دی بَلی دا رواز ہم عصر بھارت وچ بہت ہِ گھٹ اے۔ پشو بَلی بھارت دے پوربی راجاں وچ نوراتری دوران کجھ درگا پوجا ریتاں دا حصہ اے۔ اس ریت وچ دیوی نوں بَلی اس یعقین مطابق بھیٹ کیتی جاندی اے کہ ایہہ مہساسر خلاف اس دے پرتشدد بدلے نوں اکساؤندی اے۔ کرسٹوپھر پھلر دے مطابق، مغربی بنگال، اڑیسہ اتے آسام دے پوربی بھارتی صوبیاں وچ ملدی طاقت واد دی روایت دے باہر، ہندواں وچ نوراتری دوران پشو بَلی دی پرتھا گھٹ ہی کتے ملدی اے۔ علاوہ، ایہناں صوبیاں وچ وی تہوار دا سماں ہندا اے جتھے وڈی پدھر تے جانوراں دیاں بلیاں دیکھن وچ آؤندیاں ہن۔ کجھ شکتا ہندو سماجاں وچ،مہساسر دی قتل اتے درگا دی جت پشو دی بَلی دی بجائے اکّ پرتیک بَلی دے نال کیتی جاندی اے۔
پشوآں دیاں بلیاں دی روایت نوں اتری بھارت وچ بنارس دے آلے دوآلے مندراں اتے گھراں وچ شاکاہاری بھیٹاواں نال بدلیا جا رہا اے۔
آسام اتے مغربی بنگال بھارت اتے نیپال وچ ہندو مندر ہن، جتھے بکریاں، مرغے اتے کئی وار مجھاں نوں بَلی چڑھایا جاندا اے۔ ایہہ بلیاں مکھ طور تے ہندو دھرم دے طاقت سکول نوں مندے مندراں وچ ہندیاں ہن جتھے کالی اتے درگا دے روپ وچ براہمن دی مدین نیچر دی پوجا کیتی جاندی اے۔ تاملناڈو وچ بہت سارے پینڈو مندر ہن جتھے اس قسم دی قربانی ہندی اے۔
بھارت دے کجھ پوتر جنگلاں وچ، خاص طور 'تے مغربی مہاراشٹر وچ اوہناں دیویاں نوں خوش کرن لئی پشو بَلی دتی جاندی اے جیہناں بارے ایہہ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ جنگلاں تے راج کردیاں ہن۔
بھارت وچ، جانور دی بَلی دی رسم مقامی دیوی جاں اس دے کجھ طاقتور اتے بھیانک روپاں دے اگے بہت سارے پنڈ وچ پرچلت اے۔ پوجا دے اس روپ وچ، جانور، عام طور تے بکریاں نوں وڈھیا جاندا اے اتے خون اکثر دیوتے نوں پیش کیتا جاندا اے، جد کہ اس وچوں کجھ مندر توں باہر دے کسے کیلے تے لگایا جاندا اے۔ مثال وجوں، کندھین بڈھی بھارت دے اڑیسہ دے بودھ ضلعے وچ کانتمال کھیتر دی دیوی اے۔ ہر ورھے، اسو (ستمبر-اکتوبر) دے مہینے وچ منعقد اس دی سالانہ سفر / جاترا (تہوار) دے موقعے دیوتے اگے بککے اتے مرغے ورگے جانوراں دی بَلی چڑھائی جاندی اے۔ کندھین بڈھی سفر دا مکھ آکرشن گھسری پوجا اے۔ گھسری دا مطلب اکّ سور دا بچہ اے، جس دی ہر تن سال بعد دیوی نوں بَلی دتی جاندی اے۔کندھین بڈھی نوں بھارت دے اڑیسہ دے کالاہانڈی ضلعے وچ موہنگیری جیپی دے تحت لٹھیر پنڈ وچ وی پوجیا جاندا اے۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="A complete citation is needed (January 2015)">پوری حوالے دی لوڑ  ] بالی ٹاپو دے واسی ہندو متّ دے دھارنی دے پشو بَلی دا اکّ روپ تابو راہ دے دھارمک وشواس وچّ اکّ دھارمک ککڑ-لڑائی وی شامل اے، جتھے اکّ مذہبی رسم وچ اکّ ککڑ دا استعمال کیتا جاندا اے جتھے اسنوں مذہبی اتے روحانی ککڑ-لڑائی وچ اکّ ہور ککڑ دے نال لڑن دی اجازت دتی جاندی اے۔ دشٹ آتماواں نوں شانت کرن لئی شدھیکرن دے طور تے لہو ڈولھنا ضروری اے، اتے مذہبی رسم وجوں لڑائیاں اکّ پرانے اتے گنجھل دار؉  رسم دی پالنا کردیاں ہن جو پوتر لونتار دے کھرڑیاں وچ دسی گئی اے۔
پوربی ایشیائی پرمپراواں
thumb|کیو دے ڈیوک جنگ دے گھوڑے دی قربانی، ۵ ویں صدی بی.سی.، چین بدھ-متّ اتے تاؤواد عام طور تے جانوراں دی قتل دی مناہی کردے ہن؛  کجھ جانوراں، جویں کہ مرغ، سور، بکریاں، مچھی جاں ہور پالتو جانوراں دیاں بھیٹاں تاؤواد دیاں کجھ قوماں اتے چینی لوک دھرم دے عقیدیاں وچ قبول کیتے جاندے ہن۔
کاؤسینگ، تائوان وچ تاؤ دے مندراں وچ جانوراں دیاں بلیاں تے پابندی اے۔
جاپان وچ، ایؤمینٹ اکّ روایتی رچھ بَلی سی جو اینو لوکاں وچ پرچلت سی۔
حوالے
گٹھ:رہتل
سکھ پھلواڑی
سکھ پھلواڑی پنجاب، بھارت دے لدھیانہ وچ سکھ مشنری کالج دا اک ماہانہ پنجابی اتے ہندی رسالہ اے۔ رسالے دا مقصد سکھ دھرم نوں مڑ سرجیت کرنا اتے سکھ گروآں دے سندیش دا پرچار کرنا اے۔ ایہہ سکھ دھرم دا سبھ توں وڈا مہیناوار رسالہ اے۔
اتہاس
سکھ پھلواڑی اگست 1980 وچ پنجابی وچ شروع کیتا گیا سی۔ رسالے دا ہندی اڈیشن بعد وچ لانچ کیتا گیا اے۔
امجد خان نیازی
ایڈمرل محمد امجد خان نیازی موجودہ سربراہ پاک بحریہ نيں۔ انہاں نے 7 اکتوبر 2020 نو‏‏ں چارج سنبھالیا۔
نیول کیریئر
امجد نیازی نو‏‏ں 1985 وچ پاکستان نیوی د‏‏ی آپریشنز برانچ وچ کمیشن دتا گیا سی تے کراچی وچ پاکستان نیول اکیڈمی وچ ابتدائی تربیت مکمل کرنے اُتے انہاں نے اعزاری تلوار وی جیندی سی۔
ان د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی تقرریاں وچ پاکستان فلیٹ کمانڈر ، پی این ایس بدر دے کمانڈنگ آفیسر تے پی این ایس طارق ، 18 ويں ڈسٹرائر اسکواڈرن کمانڈر ، کمانڈنٹ پی این ایس بہادر تے کمانڈر سنٹرل پنجاب ، لاہور شامل نيں۔
چیف آف نیول اسٹاف
7 اکتوبر 2020 نو‏‏ں ، صدر پاکستان عارف علوی نے خان نیازی نو‏‏ں چیف آف نیول اسٹاف آف پاکستان مقرر کيتا۔
پنجاب دے روايتی مذاہب
thumb|پنجاب دے علاقے دا نقشہ thumb|مزار دے بھگت بابا کالو جی پنچھت thumb|بابا بلھے شاہ دا مزار, کراچی, پاکستان thumb|گردوارے صاحب تے بابا بالا جی سمدھ باغ پنجاب دا روايتی مذہب تو‏ں مراد عمومن پنجاب دے غیر مسلماں (ہندوواں تے سکھاں) دے عقائد تے اعمال تو‏ں متعلق تہوار تے عبادات نيں جیہناں وچ اجداد د‏‏ی پوجا، خدا د‏‏ی عبادات تے دیسی تہوار شامل نيں۔ پنجاب دے قدیم آباد علاقےآں وچ بہت ساریاں خانقاہاں تے مزارات نيں جو مختلف عقائد تے مذاہب دے لوکاں وچ منقسم نيں۔ ایہ مزارات تے خانقاہاں بین الفرقا مکالمہ د‏‏ی مظہر نيں تے بزرگاں د‏‏ی تعظیم د‏‏ی روایت تو‏ں مختلف نيں۔
پنجابی لوک کونیات
پنجاب دے روايتی نظریات دے مطابق دنیا تن سلطنتاں وچ منقسم ا‏‏ے۔ دیو لوک خداؤں، بزرگاں تے اسلاف د‏‏ی سلطنت اے جو آسماناں وچ ا‏‏ے۔ اسلاف بزرگ یا خدا بن سکدے نيں۔
پنجاب وچ اجداد د‏‏ی پوجا
thumb|کی قبر [[مجدد الف ثانی|احمد سرہندی، روضہ شریف مرکز، سرہند]] thumb|استاد د‏‏ی قبر نکودر، پنجاب thumb|نکودر استاد دے مقبرے thumb|08IN2130 ہندو مزار اُتے منت دا پرچم تے سرخ پرچم
جیتھرا (مزار)—آبائی مزارات
جیتھرا اک ایسا مزار ہُندا اے جو کسی قبیلہ، اس د‏ی شاخ، خاندانی نام، کسی پنڈ دے مشترکہ بانی بزرگ یا کسی روحانی پیشوا د‏‏ی عزت تے تکریم تے یاد دے لئی اس د‏ی قبر اُتے تعمیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جیتھرا کسی خاندان دے نامور بزرگ یا پنڈ دے بانی دے ناں اُتے تعمیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے بوہت سارے پنڈ وچ بے ناں مزارات وی نيں۔ کچھ خانداناں وچ روحانی پیشوا ہی انہاں دے بانی نيں۔ اس طرح د‏‏ی صورت حال وچ بزرگ دونے کرداراں دا حامل ہُندا اے ؛ اوہ اس جیتھرا دا سردار وی ہُندا اے جس نو‏‏ں اس د‏ی اولاد احتراماً تعمیر کردی اے تے روحانی پیشوا وی جداں کہ بابا جوگی پیر جس د‏‏ی کئی لوک عبادت وی کردے نيں۔
پنجاب وچ خاندانی ناواں دا سلسلہ
پنجابی لوکاں دا اعتقاد اے کہ اک خاندانی ناں دے لوک کسی اک مشترک دادے دی اولاد ہُندے نيں۔ پنجابی وچ خاندانی ناں گوت کہلوندا ا‏‏ے۔
جب کسی شاخ دے لوک نواں پنڈ بساندے نيں تاں اپنے آبائی پنڈ دے جیتھرا د‏‏ی زیارت وی کردے رہندے نيں۔ جے ایہ ممکن نہ ہوئے تاں پرانے جیتھرا تو‏ں رابطے د‏‏ی علامت دے طور اُتے نويں پنڈ دے باہر وڈے داد دے ناں دا اک ہور مزار تعمیر ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔
حاضری
ہندو لوک عموماً شادی بیاہ، ہندو مہینے د‏‏ی پندرہويں تے کئی مرتبہ ہندی مہینہ دے پہلے اتوار نو‏‏ں جیتھرا اُتے حاضری دیندے نيں۔ وڈے بیٹے د‏‏ی اولاد تالاب اُتے جاندی اے تے شیولنگ (عضو تناسل) د‏‏ی شکل بنانے دے لئی زمین کھودتی اے، کچھ لوک اس اپنے داد دے مزار اُتے رکھدے نيں تے بعد وچ مزار اُتے پھُل، گھی تے دوسرے چڑھاوے چڑھاندے نيں اس لئی ایہ اک قسم د‏‏ی شیولنگ پوجا ا‏‏ے۔ کچھ دیہات وچ پھُل چڑھانے دا پختہ رواج ا‏‏ے۔
پوجا
thumb|انیہويں صدی دے بھارتی مزار 01 جیتھرا دا احترام کسی منظم مذہب تو‏ں متعلق نئيں بلکہ ایہ عموماً تمام قدیم پنجابی مذاہب دے لوکاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ منظم مذاہب وچ عبادات د‏‏ی طرح جیتھرا دے احترام نے کوئی خاص جگہ نئيں لی بلکہ اس دا مقصد صرف بزرگاں دے لئی احترام دا اظہار ا‏‏ے۔
بزرگاں دے مزارات د‏‏ی لسٹ
thumb|گرو باغ سنگھ کرتارپور پنجاب بھارت (وادباغ)
میلے
thumb|سوامی سارونند گری thumb|بھگت بابا کالو جی پنچت thumb|بھارتی دیوی ستالا اک گدھی اُتے سوار ویلکم V0050537 پنجاب وچ درج ذیل میلے منائے جاندے نيں۔
بابا کالو ناتھ میلا
ضلع بٹھنڈا وچ بوچھو منڈی دے نیڑے ناتھنا پنڈ وچ فروری تے مارچ دے مہینےآں دے دوران رومانہ خاندان دے افراد دے بزرگ بابا کالو ناتھ دے احترام وچ اک وڈے میلہ دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ میلہ چار دن تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ پہلا دن رومنیا افراد دے لئی مخصوص اے جدو‏ں کہ باقی تن دناں وچ تمام افراد میلہ وچ شرکت ک‏ر سکدے نيں۔
بابا کالا مہر میلا
میلا ہر سال اپریل دے مہینے دے دوران منعقد ہُندا اے جیہدے وچ سندھو قبیلے دے افراد ہور پنجاب تے راجستھان تو‏ں دوسرے قبیلے دے افراد وی شرکت کردے نيں۔
سندھو قبیلے د‏‏ی دیومالا داستان دے مطابق بابا کالا مہر اپنے ڈنگراں د‏‏ی دیکھ بھال کيتا کردے سن کہ اک مرتبہ اس دوران انہاں د‏‏ی بابا گروکھ ناتھ نال ملاقات ہوئی۔ بابا گورکھ ناتھ نے پیر بابا کالا مہر تو‏ں اوہناں د‏‏یاں مجھاں دا دُدھ لیݨ لئی درخواست کيتی۔ اس اُتے اک کرامت ظاہر ہوئی۔ اس وقت اوتھ‏ے موجود تمام ڈنگر نر سنڈھے سن، بابا جی نے اپݨے ڈنگراں نو‏‏ں اپنی چھڑی تو‏ں ضرباں لگاواں تے اوہناں تو‏ں دُدھ حاصل کيتا۔
بابا جوگی پیر میلا
بھوپال پنڈ ضلع مانسا وچ واقع ا‏‏ے۔
ایہ پنڈ بابا جوگی پیر دے میلے دے باعث معروف اے جو چہال جاٹ برادری دے روحانی پیشوا منے جاندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ مغل حکمرانی دے دور وچ بابا جوگی پیر نے مغلاں د‏‏ی افواج نال لڑائی ۔ جنگ دے دوران انہاں دا سر کٹ دتا گیا لیکن انہاں دا بے سر دا جسم لڑدا رہیا ایتھ‏ے تک کہ اس پنڈ وچ ڈگ ک‏ے مردہ ہوئے گیا۔ عوام جوگی پیر د‏‏ی قربانی تو‏ں بہت متاثر ہوئے، انہاں نے اوتھ‏ے اک مزار تعمیر د‏‏ی تے میلے دا انعقاد کيتا۔
اک ہور دیومالائی داستان وچ روایت اے کہ کچھ لوک مزار د‏‏ی حدود وچ واقع درختاں دے تھلے ٹھہرے۔ رات وچ انہاں نو‏ں شدید پیاس محسوس ہوئی مگر اوتھ‏ے پانی د‏‏ی دستیابی دا کوئی ایسا ذریعہ نئيں سی جس تو‏ں اوہ اپنی پیاس بجھا سکن۔ منیا جاندا اے کہ جوگی پیر د‏‏ی اک غیبی آواز سنائی دی: "تم لوک پیاس تو‏ں کیو‏ں مر رہے ہو؟ تالاب د‏‏ی اِٹ اٹھاؤ تے پانی حاصل کر لو۔" انہاں نے ایسا ہی کيتا تاں اِٹ دے تھلے پانی موجود پایا تے اس طرح اپنی پیاس بجھائی۔
سال وچ دو مرتبہ 28 بھاداں (اگست-ستمبر) تے 16 چیت (مارچ-اپریل) نو‏‏ں جوگی پیر دے مزار اُتے اک میلہ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ہندو تے سکھ دونے قوماں دے افراد شرکت کردے نيں جدو‏ں کہ چہال جاٹاں د‏‏ی اک وڈی تعداد اس وچ شمولیت کردی ا‏‏ے۔ لوک خصوصاً بچے د‏‏ی پیدائش یا شادی کيتی تقاریب دے انعقاد اُتے مزار د‏‏ی تعظیم کردے نيں۔ جوگی پیر د‏‏ی خوشنودی حاصل کرنے دے لئی لوک اوتھ‏ے د‏‏ی زمین د‏‏ی ڈوئییاں د‏‏ی مدد تو‏ں کھرچا وی جاندا ا‏‏ے۔
مزارات
thumb|مزار بابا بڈھا جی نکودر خطہ پنجاب وچ بزرگاں د‏‏ی تعظیم دے لئی خانقاہاں تے مزارات د‏‏ی تعمیر دا عام رواج ا‏‏ے۔ مزار شہید اک ایسی عمارت اے جو کسی بزرگ د‏‏ی یاد دے لئی تے اس دے احترام وچ تعمیر کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مسلماناں دے مزارات نو‏‏ں درگاہ تے ہندو دے مزارات نو‏‏ں سمدھ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سنجی
سنجی اک تہوار اے جو ہندو دیوی ماں لئی مخصوص ا‏‏ے ۔
گگا پیر
thumb|ویر گگا جی گگا پیر نو‏‏ں سپاں دے خلاف حفاظت دے نظریے تو‏ں تعظیم دتی جاندی ا‏‏ے ۔ چھپر میلے دے ناں تو‏ں اک سالانا تہوار اس سلسلے وچ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے ۔
کھیتری تے دیوی گرگا دے کھیت
بطور روایت نورتری دے پہلے دن پنجاب دے لوک دالاں، اناج تے دوسرے بیج گملاں وچ بو دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی نو دن تک آبپاشی کردے نيں جس دے بعد بیج اگ آندے نيں۔ اس رسم نو‏‏ں "کھیتری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خوشحالی تے افراط د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔ اس رسم وچ جو د‏‏ی گملاں وچ کاشتکاری بہت اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ دسويں دن، کونپلاں تن تو‏ں پنج انچ لمبی ہوئے جاندیاں نيں۔ دسہرا دے روز گرگا دیوی (پاروت‏‏‏ی دیوی) د‏‏ی پوجا تے خوشی دے حصول دے لئی کھیتریاں وچ اگی ہوئی پنیری نو‏‏ں سرخ کپڑ‏ے نال ڈھاک دتا جاندا ا‏‏ے۔ دوسہرا د‏‏ی عبادت تے دعاواں دے بعد ایہ پنیری یا کھیتری اکھیڑ کر پانی وچ ڈبو دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس رسم دا تعلق فصلاں د‏‏ی برداشت تو‏ں ا‏‏ے۔ جو د‏‏ی کاشت تے برداشت پہلے پھل د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
پنجاب دے کساناں دے مطابق روايتی طور تے فصل خریف دسہرے د‏‏ی رسم ادا کرن توں بعد کٹی جاندی اے جد کہ فصل ربیع تے کݨک د‏‏ی فصل دیوالی د‏‏ی رسم توں بعد بوئی جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی دوسہرا شکرانے دا تے دیوالی کٹائی دا تہوار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
سخی سرور
thumb|دربار لکھ دات‏ا (سخی سرور) ضلع جلندھر مغربی تے مشرقی پنجاب دے بہت سارے پِنڈاں وچ سلطان سخی سرور دے مزارات موجود نيں جو لکھ دات‏ا پیر دے ناں نال مشہور نيں ۔ سلطان سخی سرور دا اک مزار لہندے پنجاب دے ضلع ڈیرا غازی خاں دے قصبے سخی سرور وچ موجود ا‏‏ے ۔ ہر سال مارچ دے مہینے وچ سلطان سخی سرور لَکھ دات‏ا دے مزار اُتے اک عظیم الشان میلے دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ قصبے دا ناں وی سخی سرور اے جو ڈیرا غازی خاں تو‏ں 34 کلومیٹر دور ا‏‏ے ۔ 9 دن تک جاری رہݨ آلے اک میلے دا اہتمام ہر سال مشرقی پنجاب دے شہر موکند پور وچ وی کيتا جاندا ا‏‏ے ۔
ستالا ماندا
ستالا ماندا د‏‏ی عبادت بچےآں د‏‏ی بیماریاں تو‏ں حفاظت دے لئی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ لدھیاݨا وچ اک جراگ میلا دے ناں تو‏ں وڈا میلہ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
گورکھ ناتھ
سجے|thumb|ٹلا جوگیاں وچ ہندوواں دا مندر گورکھ ناتھ بارہويں تے تیرہويں صدی دے درمیانی عرصہ وچ ہوئے نيں۔ ناتھ یوگی دا تعلق شیوا پرستی تو‏ں ا‏‏ے۔ شیوا پرستی مکندرا ناتھ دے دو اہ‏م چیلاں وچو‏ں اک اے جدو‏ں کہ دوسرے دا ناں چورنگی ا‏‏ے۔ گورکھ ناتھ نے پورن بھگت دا کامیاب علاج کيتا سی۔
پورن بھگت
لوک سیال کوٹ وچ واقع پورن دے کویئاں د‏‏ی زیارت کردے نيں، خصوصاً عورتاں تے بچے جو کوئٹہ تے کراچی جداں دور دراز علاقےآں تو‏ں سفر ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آندے نيں۔
روزے
thumb|مسانی مزار ٹالہن جالندھر پنجابی روزے پنجاب دے قدیم مذاہب دا حصہ نيں۔
موسمی تہوار
پنجاب اک ایسی ریاست اے جس وچ کاشتکاری بہت ہُندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں پنجابی لوہاری، بسنت پنچھمی تے بساکھی دے موسمی تہوار احترام نال منو‏ندے نيں۔ وقت دے نال نال ایہ تہوار مذہبی تہواراں دے نال مخلوط ہو گئے نيں، مگر ایہناں دا اصل ثقافتی مقصد حالے تک موجود اے ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں گٹھ:پنجاب دی ثقافت گٹھ:پنجابی رہتل
انگریز سکھ تعلقات
اینگلو -سکھ تعلقات : برطانیہ دے اک وپاری ادارے ایسٹ انڈیا کمپنی دے بھارت وچ اک سیاسی طاقت بن جان توں شروع ہوئے منے جانے چاہیدے ہن ۔ پلاسی دی جنگ ( 23 جون 1757 ) وج جت نال ، بنگال ، سدھا برطانیہ دے ماتحت ہو گیا اتے بکسر دی لڑائی( 22 اکتوبر 1764 ) وچ ہوئی جت نال ، اودھ ، کمپنی راج دی حفاظت ماتحت آ گیا ۔ اگست 1765 تک مغل بادشاہ شاہ عالم ولوں کمپنی نوں دیوانی اختیار دین نال اوہ پوری طرحاں بنگال ، بہار اتے اڑیسہ دے حکمران بن گئے ۔ پلاسی دے جیتو اتے 1765–67 درمیان بنگال دے گورنر رابرٹ کلائیو ( 1725–74 ) نے بڑی دلچسپی نال احمد شاہ درانی دے بھارت اتے حملے اتے سکھاں ولوں 1766–67 وچ اسنوں بھجاؤنا بڑی خوشی اتے دلچسپی نال ویکھے ۔ بھارت دے دھر اندر پہنچن وچ احمد شاہ دی ناکامی تے اپنی خوشی دا اظہار کردے ہوئے اسنے 19 فروری 1967 نوں اودھ دے نواب وزیر نوں لکھیا۔.۔“ ایہہ جان کے بہت خوشی ہوئی اے کہ سکھاں نے شاہ نوں اگے ودھن توں روک دتا اے۔.۔ جنی دیر اوہ سکھاں نوں نہیں ہراؤندا جاں اوہناں نال سمجھوتہ نہیں کردا اوہ بھارت اندر داخل نہیں ہو سکدا ۔ ایہناں دوواں گلاں وچوں اک وی ممکن نہیں اے کیونکہ سکھاں نے اجیہے اثردار طریقے اپنا رکھے ہن اتے کیونکہ اوہ شاہ نوں چک ( گرو چکّ ، یعنی امرتسر ) دی تباہی کرن کرکے گھرنا کردے ہن ۔ نال ہی نال اس نے احمد شاہ دے وزیر اعظم شاہ ولی خان نوں اک ہور چٹھی لکھی جس وچ کلائیو نے شاہ دی سکھاں دے خلاف ہوئی جت تے ودھائیاں دتیاں ، جنہاں واسطے اوہ ‘ دھوکھے باز` اتے ‘ ظالم` ورگے وشیشن ورتدا اے ۔
سکھاں خلاف انگریز محاذ
جنوری 1764 وچ سکھاں دا سرہند اتے قبضہ ہو جان اپرنت سکھاں نے اودھ دے نواب دے علاقیاں دیاں حداں تے گنگا-جمنا ، دواب اتے روہیلکھنڈ تک اپنا اثر علاقہ ودھا لیا سی ۔ اک طاقتور سردار جھنڈا سنگھ بھنگی ( موت 1775 ) نے 19 اگست 1771 نوں جنرل رابرٹ بارکر ( 1729–89 ) نوں اک چٹھی لکھی جس وچ انگریزاں نال دوستاناں تعلقات رکھن دی گل کیتی گئی سی ۔ 1772 توں بنگال دے گورنر رہے اتے 1773 وچ گورنر-جنرل بنائے گئے وارن ہیسٹنگز ( 1732–1818 ) نوں لڑاکے سکھاں دی ودھدی ہوئی طاقت اتے بہت چنتا ہوئی ۔ اوہ اوہناں بارے سبھ کجھ جاننا چاہندا سی ۔ اس دی بینتی تے کمپنی دی فوجی سیوا وچ کم کردے مگر اس ویلے بادشاہ شاہ عالم دوجے دی نوکری کرن والے اک سوس انجینیئر میجر اینٹوئن لوئی ہینری پولیئر نے اسنوں 1776 وچ سکھاں دا پھلار سمیت ذکر پیش کیتا ۔ ایہہ پیپر کدے وی چھپیا نہیں اے مگر کمپنی دے اک سرکاری اہلکار جارج فارسٹر ( انتقال 1792 ) نے اس دا حوالہ دتا اے جہڑا خود وارن ہیسٹنگز دے حکم ماتحت اک ترک یاتری دے بھیس وچ چھپ کے پنجاب ، کشمیر اتے افغانستان گھمیا اتے اسنے  اے جرنی فرام بنگال ٹو انگلینڈ لکھی جہڑی 1798 وچ چھپی سی ۔ سکھ اتہاس بارے پولیئر ولوں دو لیکھ ایشیائیٹک اینوئل رجسٹر وچ 1800 اتے 1802 وچ چھپے سن ۔ اسے دوران سکھاں نے نڈر ہو کے دواب اتے روہیلکھنڈ وچ اپنے حملے شروع کر دتے ۔ روہیل کھنڈ دا علاقہ اودھ دے نواب نے بریٹیش دی مدد نال 1774 وچ جت لیا سی تے اس طرحاں برطانوی راج اقتدار وچ آ گیا ۔ دسمبر 1778 وچ سکھاں دے روہیلکھنڈ وچ داخلے نوں بریٹیش فوجاں نے روکیا جہڑے اپنے چنگے انتظام اتے سکھیا اتے توپخانے کرکے سکھاں نوں باہر کڈھن وچ کامیاب ہو گئے ۔ جنوری 1783 وچ سردار بگھیل سنگھ (موت 1802 ) کافی فوج لے کے گنگا دے مغربی کنڈھے تے انوپ شہر پہنچ گیا اتے روہیلکھنڈ وچ جان لئی دریا لنگھن دی ویونت بنا رہا سی تاں اودھ دے نواب دی فوج سامھنے کنارے تے آ پہنچی ۔ کجھ بریٹیش بٹالیئناں وی اس ویلے آ پہنچیاں ۔ سکھ واپس پرط آئے ۔ اوہناں سمت بدل لئی اتے دواب تک دے دکھنی ضلعیاں شکوہ آباد اتے فرخ آباد نوں فروری 1783 ویلے لُٹدے ہوئے واپس آؤندے ویلے آگرہ وی لٹّ لیا ۔ اگلے مہینے اوہناں نے دلی دے شمالی حصیاں اتے حملے کیتے ۔ مغل دربار وچ بریٹیش ایجنٹ میجر جیمز براؤن نوں وارن ہیسٹنگز نے سکھاں دے خلاف اک تنظیم قایم کرن لئی کیہا جس وچ بادشاہ شاہ عالم ، مراٹھے ، روہیلے اتے اودھ دا نواب ہووے اتے سکھاں بارے اسنوں ہور جانکاری اکتر کرن دے حکم کیتے ۔ براؤن دا اتحاد بناؤن دا یتن ناکام ہو گیا مگر اوہ بگھیل سنگھ دے وکیل لکھپت رائے سمیت کئی سرداراں نوں ملیا اتے اسنے گورنر-جنرل واسطے اطلاع لئی سارا ذکر ہسٹری آف دی اریجن اینڈ پروگریس آف دی سکھس سرلیکھ ہیٹھ اکٹھا کیتا ۔ ایہہ پچھوں جا کے انڈیا ٹریکٹ لڑیاں وچ 1788 وچ چھاپیا گیا سی ۔
انگریزاں نال دوستانہ تعلقات دیاں کوششاں
براؤن دے سنکیتاں دے اتر وچ مکھی سرداراں نے کمپنی راج نال دوستاناں تعلقات بناؤن لئی خواہش ظاہر کیتی مگر انگریز اوہناں دی طاقت توں بہت ڈرے ہوئے سن ۔ جنوری 1784 وچ 30،000 سکھ گھوڑ سوار اتے پیدل فوجی جمنا پار پہنچ گئے ۔ بریٹیش سرکار اس نال چیتن ہو گئی اتے اوہناں نے بریلی اتے فتح گڑھ وکھے اپنی رکھیا فوج(حفاظتی فوج) نوں مضبوط کر لیا ۔ جیمز براؤن نے سکھاں دے دھمکی بھرے وطیرے بارے وارن ہیسٹنگز نوں دسّ دتا مگر ایہہ وی کیہا کہ اس مہم دے لیڈر ، کرم سنگھ نے بریٹیش-دوستی دے ستکار وجوں دوسریاں سرداراں نوں انگریزاں دے معاون اودھ دے نواب دے علاقیاں وچ گنگا پار کرکے جان توں روک دتا اے ۔ وارن ہیسٹنگز نے دسمبر 1784 وچ دلی وکھے سکھاں دے اثر نوں روکن لئی اپنی سکیم تیار کیتی ۔ اس مطابق بادشاہ شاہ عالم دے باغی پتر جہاندار شاہ نوں شاہی دربار وچ سکھاں متعلق خلاف پیدا کرن والی تنظیم تیار کرن لئی اکساؤنا سی اتے بادشاہ نوں بریٹیش اتے اودھ دے نواب توں فوجی مدد حاصل ہونی سی ۔ ایہہ تجویز وی کجھ حد تک ناکامیاب ہو گئی کیونکہ مراٹھا مکھی مہادجی سندھیا اپنے جمنا پار علاقے وچوں بریٹیش سپاہیاں نوں دلی تک پہنچن لئی رستے دی اجازت نہیں دندا سی ۔ 30 مارچ 1785 نوں سندھیا دے جرنیلاں وچوں اک امباجی انگلے نے سکھاں نال امن اتے دوستی دا عارضی معاہدہ کر لئیا ۔ مگر اپریل 1785 نوں سکھاں دے ایلچی فرخ آباد اتے لکھنؤ وکھے بریٹیش کمانڈراں نوں ملے جس وچ اوہناں نے مراٹھیاں دے خلاف انگریزاں نال گٹھجوڑ کرن دی پیشکیش کیتی ۔ ایہناں وچوں کسے وی میل جول دی کوئی گل سرے نہ چڑھی ۔
وارن ہیسٹنگز نے 1 فروری 1785 نوں بھارت چھڈیا ۔ ایگزیکٹیو گورنر-جنرل جوہن میکفرسن نے 19 جون 1786 نوں جارج فارسٹر نوں جہڑا کہ پہلاں ہی سکھ علاقیاں وچ وچر چکا سی سکھاں نال تعلقات قایم کرن اتے اوہناں دیاں مستقبل دیاں سکیماں بارے جانکاری حاصل کرن لئی تعینات کیتا ۔ نویں گورنر-جنرل لارڈ کارنوالس ( ستمبر 1786 توں اکتوبر 1793 ) نے سکھاں نال احتیاط اتے پریرنا دی پالیسی نوں ترجیح دتی اتے لکھنؤ وکھے تعینات بریٹیش ریزیڈینٹ نوں ہدایت کیتی کہ لکھنؤ وکھے سکھ وکیل نوں خوش رکھے ۔ اسے ویلے اسنے اودھ دے نواب نوں انوپ شہر اتے دارانگر دے پتناں تے سخت چوکسی رکھن لئی وی کیہا اتے لوڑ ویلے مدد لئی بریٹیش فوج بھیجن دا بھروسہ وی دتا ۔
انگریزاں نال ٹکراء
دسمبر 1790 وچ 300 آدمیاں دے سکھ دستے نے علیگڑھ ضلعے وچ اک پنڈ جلولی وچ نیل دے اک انگریز وپاری لونگ کرافٹ اتے حملہ کر دتا مگر اوہناں دے آگوُ پنڈ والیاں ہتھوں مارے جان کارن اوہ پچھے ہٹ گئے ۔ چھیتی ہی پچھوں تھانیسر دے بھنگا سنگھ نے آگوُ بنن تے انوپ شہر اتے حملہ کر دتا جتھے اسنے راکھی اکتر کیتی اتے 3 جنوری 1791 نوں مقامی بریٹیش کمانڈر لیفٹینینٹ کرنل رابرٹ سٹوئرٹ نوں قابو کر لیا جس نوں اوہ تھانیسر لیایا اتے اسنوں چھڈن لئی 2،00،000 روپئے دی منگ رکھی ۔ کئی انگریزاں نے ایہہ پیسہ اکٹھا کرن دی پیش کش کیتی مگر لارڈ کارنوالس رضامند نہ ہویا ۔ آخر بیگم سمرو راہیں 60،000 روپئے دی رقم دتی گئی اتے کرنل نوں 24 اکتوبر 1791 نوں رہا کر دتا گیا ۔ 11 ستمبر 1803 نوں دلی دی جت نال کمپنی راج نے اس علاقے  وچ اپنی برتری قایم کر لئی ۔ اتنی دیر وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ سکھاں دا حکمران ہو ابھریا جس نے مسلاں دے مکھیاں نوں اپنے ماتحت کر لیا سی ۔ دواب اتے دلی دے شمالی علاقے وچ ہن سکھاں دے حملے ختم ہو گئے ۔ ستلج پار دیاں سکھ ریاستاں نے انگریزاں دی سرداری قبول کر لئی اتے انگریزاں دا ہن سکھ راجے رنجیت سنگھ نال سدھا رابطہ بنیا ۔
کروڑی مل کالج
thumb| کلا اتے منکھتا ڈیپارٹمنٹ دی عمارت کروڑی ملّ کالج دلی یونیورسٹی توں مانتا حاصل کالج اے۔ 1954 وچ قائم، ایہہ نویں دلی، بھارت وچ یونیورسٹی دے اتری کیمپس وچ واقع اے۔ ایہہ سائنس، منکھتا، سماجی سائنس اتے ونج وچ انڈرگریجئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ پروگرام پیش کردا اے۔ قومی ملانکن اتے مانتا کونسل نے اس نوں 2016 وچ 3.54 (اے ++) سیجیپیئے نال مانتا دتی، جو کہ سارے دلی یونیورسٹی کالجاں وچوں تیسرا سبھ توں اچا اے۔
اتہاس
کالج نرملا کالج وجوں شروع ہویا سی اتے ایہہ دلی روڈ اُتے واقع سی۔ ونڈ توں بعد سٹاف نال جڑیاں مشکلاں دا ساہمنا کردیاں کالج دے پربندھن دا کم سیٹھ کروڑی ملّ ولوں قائم ٹرسٹ نے سنبھال لیا سی۔ ایہہ 1 فروری 1954 نوں موجودہ کیمپس وچ تبدیل ہو گیا۔ اس کالج دا نیہہ پتھر بھارت دے پہلے صدر ڈاکٹر۔ راجندر پرساد نے 1955 دیاں گرمیاں وچ رکھیا سی۔ کیمپس دے بنیادی ڈھانچے نوں مشہور آرکیٹیکٹ جوڑی آنند آپتے اتے سی۔ایس۔ایچ۔ جھبوالا ولوں ڈزائین کیتا گیا سی۔
کالج دے پہلے پرنسپل سی۔ایچ۔ ہردواری لال (1954–57) سن۔ کروڑی ملّ کالج نے 1956–57 دے اکادمک سیشن توں اپنا پہلا پورن کم شروع کیتا۔ اس توں بعد ڈاکٹر: سروپ سنگھ (1957–65) رہا جہڑا بعد وچ دلی یونیورسٹی دے انگریزی ڈیپارٹمنٹ دا پروفیسر اتے مکھی بنیا اتے پھر وائس چانسلر، ڈییو، اس توں بعد اپ گورنر اتے پھر دلی اتے گجرات دے گورنر سن۔
کروڑی ملّ کالج، 2010 وچ دولت مشترکہ کھیڈاں دوران کھیڈاں دی سکھلائی لئی چنے گئے دلی یونیورسٹی دے کجھ ادارےآں وچوں اک سی، جس نال کھیڈاں اتے ہور سرگرمیاں دی سہولت لئی اک نویں عمارت اتے اک جمنیزیئم بنایا گیا سی۔
طالب علم سسائٹیاں
کالج وچ ڈرامہ، بحث، کئز، سنگیت، فائین آرٹس، فوٹوگرافی، فلکیات سائنس، روبوٹکس، ماحول، ڈانس اتے فلم دیاں سرگرمیاں ہن۔ اوہناں وچوں اک سنگیت سوسائٹی "میوسوک" اے اتے ڈانس سوسائٹی وچ "سنسنی" کوریؤگراپھی اتے اک مغربی ونگ شامل ہن۔ ہر سال 2 پیداواراں نوں اگے ودھاؤندیاں بعد وچ سال 2019 وچ یونیورسٹی دا ایسیئے کوٹا حاصل ہویا۔ طبعیاتی ڈیپارٹمنٹ دیاں اپنیاں کھگول-سائنس اتے روبوٹکس کلبّ ہن۔
ہوسٹل
کالج دا ہوسٹل کالج دے سپورٹس کمپلیکس دے بالکل نیڑے واقع اے۔ اس دے 89 کمریاں وچ لگبھگ 170 انڈرگریجئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ طالب علم ہن، جو بھارت اتے ودیش توں ہن۔ ہوسٹل دیاں سیٹاں وکھ وکھ کورساں لئی مقرر کیتیاں جاندیاں ہن اتے داخلہ میرٹ دی بنیاد اُتے کیتا جاندا اے۔
درجابندی
قومی ملانکن اتے مانتا کونسل نے اس نوں 3.54 (اے ++) دے سیجیپیئے ولوں سال 2016 وچ منظورشدہ کیتا، جو کہ سارے دلی یونیورسٹی کالجاں وچ تیسرا سبھ توں اچا اے۔ اینائیارئیپھ، انسانی سروت ترقی وزارت ولوں اس کالج نوں سال 2019 وچ بھارت دے کالجاں وچوں 18 واں اتے 2020 وچ 19 واں تھاں دتا گیا سی۔
زکریوگ سابقہ طالب علم
کروڑی ملّ کالج دے سابقہ طالب علم، جو زکریوگ میمبراں وچ شامل ہن:
الرحیق المختوم
الرحیق المختوم (مہر بند اَمرِت) سیرت دے موضوع اُتے اردو بولی وچ مولا‏نا صفی الرحمٰن مبارک پوری د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ انگریزی وچ ترجمہ اے (The Sealed Nectar). مصنف جناب مولا‏نا صفی الرحمن مبارکپوری د‏‏ی لکھی کتاب الرحیق المختوم نے وچ سیرت النبی صلی اللہ علیہ وسلم، رابطہء اسلامی مکہ د‏‏ی طرف تو‏ں منعقدہ مُقابلہ سیرت النبی صلی اللہ علیہ وسلم، وچ پہلا انعام حاصل کيتا۔ ایہ مُقابلہ 1979 وچ ہوݨ والی پہلی اسلامی کانفرنس دے موقع اُتے منعقد کرایا گیا سی اس مُقابلے وچ تقریبا” 10000 تو‏ں ودھ مضامین لکھے گے سن ۔ اس کتاب وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی زندگی دے وکھ وکھ مراحل دا وڈی خوبصورتی دے نال احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب وڈے پیمانے اُتے پبلشنگ تے پرنٹنگ دے لے، قرآن پرنٹنگ اینڈ پبلشنگ ریاض سعودی عربیہ دے حوالے کيتی گئی اس ادارے نے اس کتاب دا پہلا ایڈیشن 1980 وچ شائع کيتا۔ اس کتاب دا دنیا د‏‏ی ہر وڈی بولی وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ اُردو بولی وچ اس کتاب دا نظر ثانی شدہ ایڈیشن جو 600 صفحات تو‏ں کم اے مارکیٹ وچ دستیاب ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1976ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1979ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اردو سیرت نگاراں د‏‏یاں کتاباں سیرت گٹھ:اردو کتاباں سیرت گٹھ:انگریزی کتاباں گٹھ:پاکستانی سیرت نگاراں د‏‏ی کتاباں سیرت گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:سیرت نبوی گٹھ:عربی کتاباں سیرت گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:کتب سیرت گٹھ:اسلام گٹھ:کتب گٹھ:سرورق تو‏ں عاری کتاباں گٹھ:Short description is different from Wikidata
دولت رام کالج
دولت رام کالج ، دلی یونیورسٹی توں مانتا حاصل کالج اے۔ اتری کیمپس وچ واقع 1960 وچ ماہر تعلیم اتے پراپکاری سری دولت رام گپتا ولوں قائم کیتا گیا سی۔ کالج بیچلر دے نال نال ماسٹر پدھر اُتے وی سکھیا حاصل کردا اے۔ دولت رام کالج اک آل-ومن کالج اے، جسدا مقصد سماج نوں بھروسیمند، طاقتور اتے ذمہ وار عورت-طالب علم حاصل کرنا اے۔
درجابندی
ایہہ 2020 وچ قومی ادارہ جاتی درجابندی پھریمورک ولوں پورے بھارت وچ 26 ویں نمبر اُتے اے۔
حوالے
گٹھ:دلی یونیورسٹی گٹھ:دلی وچ یونیورسٹیاں اتے کالجگٹھ:بھارت وچ تعلیم
گاگر
thumb|300px|گاگر thumb|300px|گاگر thumb|300px|گاگر گاگر، دھات دا اک گھڑا اے، جیہڑا پاݨی اکٹھا کرن لئی ورتیا جاندا اے ، ایہنوں پنجابی لوکاں ولوں گیتاں تے ناچاں وچ سنگیت ساز دے طور تے وی ورتیا جاندا اے ۔ ایہ دوویں ہتھاں نال انگلیاں اُتے پہنن والیاں رنگاں نال وجایا جاندا اے ۔ ایہ اک ہور سنگیت ساز گھڑے نال میل کھاندا اے ، جیہڑا مٹی دا بݨیا ہُندا اے ۔ گاگر نوں روائتی طور تے پنجاب دے ماجھا کھیتر وچ دُدھ وکریتا ولوں ددھ دے کنٹینر لئی ورتیا جاندا اے ۔
حوالے
گٹھ:برتݨ گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:ظروف
اکبر دے نو رتن
اکبر دے دربار وچ نوں رتن
اکبر بھاویں اک چٹا ان پڑھ سی مگر اوہ اتہاس وچ سبھ توں سمجھدار حکمران ہویا اے۔ اسنے اپنی سوجھ بوجھ صدقہ ہی بھارت وچ مغل راج دی نیہہ پکی کیتی اتے لمبے ویلے تک ہندو مسلم ایکتا دی مثال قایم کرکے دکھائی ۔اوہ ہر اک سیانے اتے پڑھے لکھے لوکاں دی وی خوب قدر کردا سی ۔ اسنے اپنے دربار وچ بہت سارے یوگ لکھاریاں ،گیت کار پینٹر اتے کلاکاراں نوں پناہ دتی ہوئی سی ۔اکبر ولوں چنے ہوئے کجھ یوگ اہلکار اتے متراں وچوں کجھ اسنوں بہت ہی زیادہ پیارے سن جہناں نوں اسیں اسدے نوں رتن کہہ  کے بلاؤندے ہاں۔ ایہہ نوں رتن سن۔
ابو الفضل
اوہ اکبر دا پردھانوزیر سی ۔ اوہ اپنے ویلے دا اک مہان لکھاری ہویا اے ۔ اسدی مشہور رچنا اکبرنامہ اتے آئین اکبری ہن جو اکبر دے جیون اتے اس ویلے دے سماج بارے بھرپور ذکر کردیاں ہن۔ اکبر دے پتر سلیم (جہانگیر ) نوں شکّ سی کہ ابو الفضل دے کارن ہی اکبر سلیم دے خلاف ہویا سی ۔ اس لئی سلیم نے ابل فضل نوں اجین دے لاگے اک راجپوت سردار ویر سنگھ بندیلا دے ہتھوں مروا دتا ۔ جدوں اکبر نوں اس بارے پتہ لگیا تاں اسدیاں اکھاں وچ اتھرو بھر آئے اتے کیہا کہ ،” جیکر سلیم نوں راج پاٹھ ہی چاہیدا سی تاں اوہ مینوں مار دیندا پر ابوالفضل نوں چھڈّ دیندا ۔”
تانسین
تانسین نے گوالیئر وچ اپنی سنگیت تعلیم شروع کیتی اتے جلدی ہی اسدی مشہوری سارے پاسے پھیل گئی ۔ اوہ ریوا دے راجے کول اک گلوکار سی ۔مگر اکبر وی سنگیت کلا دا بڑا شوقین سی ۔اسنے ریوا دے راجے نوں تانسین نوں شاہی دربار وچ بھیجن لئی مجبور کیتا ۔کیہا جاندا اے کہ اسدی گائکی وچ جادو ورگا اثر سی۔ اپنے مشہور میگھ راگ راہیں اوہ بدل پوا سکدا سی ۔اجیہا کیہا جاندا اے کہ تانسین پہلاں اک ہندو سی پر بعد وچ اوہ مسلمان بن گیا سی ۔ اسدی موت توں بعد وچ اسنوں گوالیار دے اک مسلمان پیر محمد غیاث دی قبر دے لاگے دفنایا گیا ۔
فیضی
اوہ ابو الفضل دا وڈا بھرا سی ۔اوہ عربی فارسی اتے سنسکرت بولی دا ڈونگھا علم رکھن والا سی ۔ اسنے لگبھگ اک سو گرنتھاں دی رچنا کیتی سی ۔اسنے رامائن،مہابھارت اتے بھگوت گیتا ورگیاں سنسکرت دیاں کئی کتاباں دا فارسی وچ ترجمہ کیتا ۔اوہ ادار پرورتی والا صوفی متّ نوں منن والا سی ۔اکبر اپر اسدے وچاراں دا ڈونگھا اثر سی۔
راجا مان سنگھ
اوہ امبر دے راجا بھگوان داس دا دتک پتر سی ۔ اوہ اکبر دا اک مشہور سپہ سالار سی ۔اکبر نے اسدی مدد نال بہت سارے راجپوت علاقیاں اتے قبضہ کیتا ۔اسنے میواڑ دے راجا مہارانا پرتاپ دے خلاف ہلدی گھاٹی دی لڑائی لڑی سی اتے میواڑ اتے قبضہ کر لیا سی ۔ پر مہارانا پرتاپ نوں اوہ قابو نہیں کر سکیا سی ۔ راجا مان سنگھ دی مشہوری صرف اکبر دے ویلے تک ہی رہی ۔ کیونکہ جہانگیر اسنوں اپنا مخالف سمجھدا سی ۔اس لئی جہانگیر ویلے راجا مان سنگھ دا اثر بہت گھٹ گیا ۔
مرزا عزیز کوکا
اوہ ماہم انگا دا پتر سی اتے اکبر دا بچپن دا دوست سی ۔اکبر نے اسنوں خان اعظم دا خطاب دتا سی ۔ جدوں اکبر نے نواں دھرم دین الٰہی چلایا تاں اوہ اکبر توں بہت ناراض ہو گیا ۔پر بعد وچ آپ ہی اس مت نوں اپنا لیا ۔
عبدالرحیم خان خاناں
اوہ فارسی اتے ہندی بولی دا اک اچّ کوٹی دا شاعر سی ۔ اوہ اکبر دے استاد بیرم خاں دا پتر سی ۔اکبر نے اسنوں خان-خاناں دا خطاب دتا سی ۔ رحیم دے دوہے اج تک وی جن عام لوکاں وچ بڑے چاء نال پڑھے جاندے ہن۔
راجا بھگوان داس
اوہ امبر دے راجا بہاریمل دا دتک پتر سی اتے اکبر دا خاص یعقین پاتر سی ۔اسنے ہر مشکل گھڑی وچ اکبر دا ساتھ دتا سی اتے اک واری لڑائی وچ تا اکبر دی جان وی اسنے بچائی سی ۔اسنے اپنے تعلقات ہور گوڑھے کرن لئی اپنی لڑکی دا ویاہ شہزادہ سلیم نال کر دتا، اسے لڑکی نے بعد وچ شاہزادہ خرم نوں جم دتا سی جو شاہ جہان دے نام نال مشہور ہویا سی اتے جسنے تاج محل دا اساری کروایا سی۔
راجا بیربل
بیربل دا اصلی نام مہیش داس سی۔ اوہ کلپی دے بھٹّ ٹبر نال متعلق سی۔ اوہ اک اچّ کوٹی دا ودوان ،شاعر اتے سنگیتکار سی ۔مگر اسدی سبھ توں وڈی خاصیت ایہہ سی کہ اوہ کسے وی مشکل توں مشکل گل دا فٹافٹ جواب دین وچ ماہر سی۔ اسدے جواب وئنگپورن ہندے ہوئے وی اصلی جیون نال جڑے ہندے سن۔ اسدے قصے اج وی بچیاں اتے بزرگاں وچ خوب مشہور ہن۔ بیربل سورج دیوتا دا پجاری سی۔ اسدی موت پٹھاناں دے خلاف لڑدے ہوئے ہوئی سی۔ اسدی موت دا اکبر نوں بہت ہی دکھ ہویا سی۔
ہندستان وچ مسلم دور دے ٹیکس
ہندستان وچ مسلم حکمرانی دوران مشہور چار ٹیکس
بھاویں دلی سلطنت دوران مسلم حکمراناں نے شاہی خزانہ بھرن واسطے بھن-بھنّ ڈھنگ نال
لگان اکٹھے کیتے سن۔ پر ایہناں لگاناں وچوں ہیٹھ لکھے چار لگان بہت مشہور ہن جو کہ دلی
سلطنت توں بعد مغل راج دوران وی وصولے جاندے رہے سن –
خراج
ایہہ اوہ لگان سی جو غیر-مسلم جاگیرداراں اتے کساناں کولوں وصولیا جاندا سی۔
ایہہ کل پیداوار دا 1/10توں 1/2 تک حصہ ہندا سی۔
خمس
خمس لڑائی وچ لٹے ہوئے سامان دی ونڈ نوں آکھدے سن ۔لڑائی وچ لٹّ دوران جو سامان
دتا جاندا سی۔
جزیہ
،بھکھاری اتے بزرگاں توں ایہہ ٹیکس نہیں لیا جاندا سی۔ ( اکبر نے ایہہ ٹیکس بند کر دتا سی
پر اورنگزیب نے ایہہ ٹیکس دوبارہ لگا دتا سی ۔)
زکوٰۃ
ایہہ اک مذہبی ٹیکس سی جو صرف مسلماناں توں لیا جاندا سی۔ اسدا استعمال غریب
اتے بے سہارا مسلم لوکاں دی مدد واسطے کیتا جاندا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
آدیتی مہاودیالیہ
ادتی مہاودیالیا دلی یونیورسٹی توں مانتا حاصل خاتون کالج اے۔ ایہہ دلی اچنڈی روڈ، بوانا، نویں دلی، بھارت وچ واقع اے۔ اس دا قیام 1994 وچ اچّ سکھیا دی ادارہ وجوں کیتی گئی سی۔
باہری لنک
گٹھ:دلی یونیورسٹی گٹھ:دلی وچ یونیورسٹیاں اتے کالج گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ویوین میری ہارٹلے
ویوین لیہ (نومبر 1913 ء - 8 جولائ‏ی 1967 ؛ پیدائشی ناں ویوین میری ہارٹلی تے سنہ 1947 دے بعد لیڈی اولیویر کی حیثیت تو‏ں پہچانی گئی) اک برطانوی اسٹیج تے فلمی اداکارہ سن۔ انھاں نے دو مرتبہ بہترین اداکارہ دا اکیڈمی ایوارڈ جِتیا ۔ انہاں د‏‏ی نمایاں پرفارمنس فلم گون ود دا ونڈ (1939) وچ اسکارلیٹ اوہارا دا کردار ادا کيتا۔
اے سٹریٹ کار نیمڈ ڈیزائر وچ بلانچے ڈو بوائس دے کردار وچ نظر آئی۔ ایہی کردار(بلانچے ڈوبوائس) 1949 وچ لندن دے ویسٹ اینڈ اسٹیج وچ وی ادا کيتا۔ انھاں نے تواریچ (1963) دے براڈوے میوزیکل ورژن وچ کم کرنے اُتے ٹونی ایوارڈ وی جِتیا۔
زندگی تے کیریئر
ویوین لیہ د‏‏ی پیدائش 5 نومبر 1913 نو‏‏ں برٹش انڈیا وچ دارجلنگ ، بنگال ایوان صدر وچ سینٹ پال اسکول دے کیمپس وچ ہوئی سی۔ اس دے والد اسکاٹ لینڈ وچ 1882 وچ پیدا ہوئے سن ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ ، اک عقیدت مند رومن کیتھولک ، 1888 وچ دارجیلنگ وچ پیدا ہوئیاں تے آئرش تے آرمینیائی یا ہندوستانی نسب نال تعلق رکھدی سن ۔ گیرٹروڈ دے والدین ، جو ہندوستان وچ رہندے سن ، مائیکل جان یکجی (پیدائش 1840) ، اک اینگلو ہندوستانی شخص تے میری ٹریسا رابنسن (پیدائش 1856) ، 1857 د‏‏ی ہندوستانی بغاوت دے دوران ہلاک ہونے والے آئرش خاندان وچ پیدا ہوئیاں سن۔میری ٹریسا ربنسن اک یتیم خانے وچ پلی بڑھی، جتھے اس د‏ی ملاقات مائیکل نال ہوئی سی۔ انہاں نے 1872 وچ شادی کيتی تے انہاں دے پنج بچے پیدا ہوئے ، جنہاں وچو‏ں گریٹروڈ سب تو‏ں چھوٹا سی۔ ارنسٹ تے گیرٹروڈ ہارٹلے د‏‏ی شادی 1912 وچ کینسنٹن ، لندن وچ ہوئی سی۔
ویوین نے ہربرٹ لی ہولمین نال ملاقات کيت‏ی ، جو لیہ ہولمین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اوہ 1931 وچ اس تو‏ں 13 سال سینئر سن ۔ "تھیٹر دے لوکاں" تو‏ں بیزار ہونے ہونے دے باوجود ہربرٹ نے 20 دسمبر 1932 نو‏‏ں ویوین نال شادی کيتی ۔ شادی دے بعد ویوین نےاپنی تعلیم راڈا تو‏ں ختم کردتی ، اس د‏ی ہور مصروفیت تے اداکاری وچ دلچسپی ہولمین نال ملن دے بعد پہلے ہی ختم ہوگئی تھی ۔ 12 اکتوبر 1933 نو‏‏ں لندن وچ ، اس نے بعد وچ بیٹی سوزین ، نو‏‏ں جنم دتا جو بعد وچ مسز رابن فرنگٹن بنی۔
حوالے
گٹھ:ٹونی ایوارڈز فاتحین گٹھ:دارجلنگ دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:برطانوی رومن کیتھولک گٹھ:انگریز نژاد برطانوی شخصیتاں گٹھ:برطانوی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیڈمی ایوارڈز اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکارہ گٹھ:اینگلو انڈین شخصیتاں گٹھ:رائل اکیڈمی آف ڈرامیٹک آرٹ دے فضلا گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں برطانوی اداکاراواں گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:1913 دے جم
نسائیت دا خط زمانی
مندرجہ ذیل حقوق نسواں د‏‏ی تریخ دا خط زمانی اے ۔اس وچ حقوق نسواں دے نظریات تے فلسفے دے اندرونی واقعات اُتے مشتمل معلومات نيں۔اس وچ سوانیاں دے قانونی حقوق وچ تبدیلیاں دے بارے وچ مواد نئيں اے ۔اس دے لئی ایہ صفحات ملاحظہ کرن: سوانیاں دے قانونی حقوق دا خط زمانی (حق رائے دہی دے سوا)، سوانیاں دے حق رائے دہی دا خط زمانی تے سوانیاں دا حق رائے دہی۔
حوالے
گٹھ:معاشرتی خط زمانی گٹھ:نسائيت تے تریخ
ریاو روپیا
روپیہ 1963 تے 1964 دے درمیان ریو جزیرہ نما دی اک وکھ کرنسی سی۔ اس نے ملایا تے برطانوی بورنیو ڈالر د‏‏ی برابری د‏‏ی جگہ لے لی تے اس د‏ی جگہ انڈونیشین روپیہ نے 1 ریو روپیہ = 14.7 انڈونیشی روپیہ د‏‏ی شرح تو‏ں لے لی۔
شروتی سوڈھی
کیریئر
شروتی سوڈھی نے فلسفہ وچ پڑھائی دلی توں کیتی۔ شروتی نے دو ہندی چینلاں وچ میجوان دا کردار وی کیتی۔ شروتی نے پاتش فلم وچ کم کیتا جو کی جنوری 2015 جاری کیتی گئی۔        شرتی نے پنجابی فلماں وچ وی کم کیتا جنہاں وچ ہیپی گو لوکی   مسٹر اینڈ 420, ویشاکھی لسٹاتے دل ول پیار ویار
ریاو روپیا
تریخ
ریائو ، اگرچہ ڈچ تے انڈونیشیا دے علاقے دا اک حصہ اے ، لیکن معاشی طور اُتے ہمسایہ ملایا دے زیر اثر سی۔ اس خطے وچ اپنے مالی حصص د‏‏ی تصدیق دے لئی ، 15 اکتوبر 1963 نو‏‏ں ملایا تے برطانوی بورنیو ڈالر (گردش کرنسی) د‏‏ی جگہ انڈونیشیا تو‏ں جاری کرنسی ، ریائو روپیہ ، نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک فرمان منظور کيت‏‏ا گیا جس نے ڈالر د‏‏ی برابری د‏‏ی جگہ لے لئی۔ اگرچہ روپیہ ظاہری شکل وچ انڈونیشیا دے روپیہ تو‏ں ملدا جلدا اے ، لیکن اس د‏ی قیمت بہت زیادہ سی۔ یکم نومبر 1963 تو‏ں ملایا د‏‏ی کرنسی کڈی گئی۔ ریائو روپیہ انڈونیشی روپیہ دے نال غیر ملکی کرنسی دے طور اُتے بدلا جاسکدا سی۔
شروتی سوڈھی
حوالے
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
ریاو روپیا
تریخ
ریاو روپیہ مغربی آئرین روپیہ (جو مئی 1963 ء تو‏ں 1971 ء تک گردش کردے سن ) دے مقابلے وچ بوہت گھٹ زندگی گزار رہیا سی ، تے ، 1 جولائ‏ی 1964 ء تو‏ں نافذ ہونے والے صدارتی فرمان دے مطابق ، ریائو روپیہ ہن کوئی جائز کرنسی نئيں رہیا سی ، جس د‏‏ی جگہ انڈونیشی روپیہ د‏‏ی جگہ سی۔ شرح 1 ریائو روپیہ = 14.7 انڈونیشی روپیہ۔
بینک نوٹ
بینک انڈونیشیا دے نوٹاں نو‏‏ں انڈونیشیا دے پرنٹر پی این پرجیجتیکن کیباجوران نے "1960" د‏‏ی تریخ 5 ، 10 تے 100 روپیہ د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ پرنٹ 'ریائو' دے نال چھاپی سی ، ایہ سب صدر سکارنو د‏‏ی تصویر رکھدے سن لیکن رنگ تے ہور ڈیزائن اختلافات دے نال۔ انڈونیشیا (تے اس تو‏ں پہلے نیدرلینڈز انڈیز ) دے قانون دے تحت کم تر فرق دے نوٹ ، انڈونیشیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ استحقاق سن ، تے ریائو دے لئی "1968" د‏‏ی تریخ 1 تے 2 وچ روپیہ فرقے تو‏ں زیادہ پرنٹ "ریائو" لگیا۔
شناختی نوٹ ، لیکن زیادہ پرنٹ دے لئی ، مغربی آئرین روپیہ دے لئے 1964 وچ استعمال ہوئے سن ۔ ریاو وچ جاری پنج نوٹ ، 5 ، 10 ، تے 100 روپیہ نوٹ ، مائنس "ریائو" اوور پرنٹ ، ہور 1 تے 2½ روپیہ نوٹ ڈیزائن ، "1964" نو‏‏ں ، فیر 1965 وچ وی انڈونیشی روپیہ نوٹ دے طور اُتے استعمال ہوئے۔
سبز (1) تے نیلے (2½) مختلف قسم دے 1 تے 2 var نوٹ وی چھاپے گئے سن ، جس دا ارادہ شمالی بورنیو وچ جاری کرنا سی ، جسنو‏ں انڈونیشیا نے اس وقت خطے وچ بجلی دے خلا د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے علاقے وچ ممکنہ توسیع دے طور اُتے دیکھیا سی۔.
باہرلے جوڑ
گٹھ:1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی معیشت گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:کرنسی
شاہ عبد الکریم بلڑی وارو
شاہ عبد الکریم بلڑی وارو (پنجابی وچ بلڑی والا) (پیدائش: 20 شعبان 944ھ/20 جنوری 1538ء- وفات: 7 ذوالقعدہ 1032ھ/2 اکتوبر 1623ء ) پاکستان دے صوبہ سندھ دے متعلوی سادات، شاہ عبداللطیف بھٹائی دے جدِ امجد، معروف صوفی بزرگ تے اعلیٰ کلاسیکی شاعر سن ۔
شجرہ
آپ دا شجرہ یا حسب نسب اس طرح ا‏‏ے۔ شاہ عبد الکریم بن سید لعل محمد شاہ عرف اللہ شاہ بن سید عبد المومن شاہ عرف مینہہ شاہ بن سید ہاشم شاہ بن سید حاجی شاہ بہ سید جلال محمد عرف جرار شاہ بن سید شرف الدین شاہ بہ سید میر علی شاہ بن سید حیدر شاہ بن سید میر علی شاہ بن سید یوسف شاہ بن سید حسین شاہ بن سید ابراہیم شاہ بن سید علی الجواری شاہ بن سید حسن الکبری بن سید جعفر ثانی بن امام موسى کاظم بن امام جعفر صادق۔ آپ دا نسب سید قمر عباس اعرجی ہمدانی نے اپنی کتاب مدرک الطالب فی نسب آل ابی طالب وچ تحریر کيت‏‏ا اے
حالات زندگی
شاہ عبد الکریم بلڑی والے 20 شعبان 944ھ بمطابق 20 جنوری 1538ء نو‏‏ں سید لعل محمد شاہ عرف اللہ شاہ دے گہر وچ پیدا ہوئے۔ شاہ کریم چھوٹے سن تاں آپ دے والد بزرگوار نے وفات پائی۔ آپ وڈے بھائی سید جلال شاہ د‏‏ی کفالت وچ رہ‏‏ے۔ آپ بچپن تو‏ں صوفی بزرگاں تے عارفاں د‏‏ی قربت وچ رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں سماع دا وڈا شوق سی۔ بچپن وچ سماع د‏‏ی محفلاں وچ شریک ہُندے سن ۔ آپ نے مذہبی علوم تے صوفیانہ رموز دا مطالعہ کيت‏‏ا۔ بھائی د‏‏ی وفات دے بعدانہاں نے ماں د‏‏ی خدمت تے خاندان د‏‏ی نگہداشت کيتی۔ آپ نے شادی وی کيتی۔ اوہ صوفیانہ کلام میٹھی آواز وچ گاندے سن ۔ آپ نے سید یوسف بکھری، مخدوم آدم سمیجو تے مخدوم نوح د‏‏ی قربت وچو‏ں فیض حاصل کيت‏‏ا۔ مخدوم نوح دے کہنے اُتے آپ نے بلڑی پنڈ وچ رہائش اختیار کيتی۔ کہندے نيں دے بھلڑی عورت دا ناں سی جس د‏‏ی نسبت تو‏ں بھلڑی شہر اُتے ناں پيا تے خود شاہ کریم وی بھلڑی تو‏ں منسوب کیتے گئے۔ آپ نماز دے پئے متقی رہ‏‏ے۔ آپ نے سیر سفر وی کيت‏‏ا۔ پوری زندگی سادگی وچ گزاری۔ آپ دا زیادہ وقت عبادت تے ریاضت وچ گذردا سی۔ انہاں د‏‏ی روحانی زندگی تصوف د‏‏ی خوشبوء تو‏ں مالامال سی۔ آپ نے تصوف نو‏‏ں سندھ پھیلایا تے کئی لوک مستفیض ہوئے۔ آپ پئے ملنسار تے رحمدل سن ۔ آپ سندھی زبان دے اساسی (بنیادی) صوفی شاعر وچو‏ں سن جنہاں نے بیت د‏‏ی شاعری نو‏‏ں زندہ کيت‏‏ا تے فروغ دتا، آپ دے کلام وچ معرفت تے وحدانت دا عصر بہت زیادہ ا‏‏ے۔ آپ دے کلام دا مجموعہ شاہ کریم جو کلامسے مشہور ا‏‏ے۔
وفات
شاہ کریم نے7 ذوالقعدہ 1032ھ بمطابق 1622ء نو‏‏ں اتوار دے دن 88 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1536 دے جم گٹھ:1538 دے جم گٹھ:1622 دیاں موتاں گٹھ:1623 دیاں موتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:مغل سلطنت دے صوفیا
رخسانہ کوثر
رخسانہ کوثر کیسی (جم 1989) اچّ کلسی دی اک پہاڑی گجر عورت اے جو 2009 وچ جموں اتے کشمیر دے راجوری ضلعے وچ اوہناں دے گھر اتے اک لشکر طیبہ دے حملے لئی جانے جاندے سن۔ اسدا جم نور حسین اتے رشیدا بیگم دے گھر ہویا۔ دسویں کلاس وچ سکول چھڈن دے بعد، اسنوں لشکر طیبہ دے  لیڈر دے قتل لئی کرسی اتے اے کے-47 رائیفل دی ورتوں لئی بھارت نیشنل بہادری انعام نال نوازیا گیا گیا۔ اس دا اک چھوٹا بھرا، اعجاز، اے، جسنے ہور دہشت گرد دا پچھا کرن وچ اسدی مدد کیتی اتے بعد وچ پولیس نال رابطہ کیتا۔
سبھیاچار وچ مشہور
2010 وچ، بھارتی فلم ڈریکٹر گیتا کرشنا نے اپنی فلم کافی شاپ دا اعلان کیتا، جو کہ رخسانہ کوثر نوں سمرپت اے، جس نال اوہ ہن تکدیاں سبھ توں بہادر عورتاں وچوں اک اے جسنوں بھارت نے ویکھیا اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1989 گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
عید میلاد النبی
عید میلاد النبی یا جشن عید میلاد النبی یا صرف میلاد النبی اک اسلامی تہوار یا خوشی دا دن اے جو اکثر مسلما‏ن (سنی و شیعہ سوائے سلفیاں دے ) منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دن مسلما‏ن ہر سال اپنے نبی محمد  د‏‏ی ولادت د‏‏ی مناسبت تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ربیع الاول دے مہینا وچ آندا اے جو اسلامی تقویم دے لحاظ تو‏ں تیسرا مہینا ا‏‏ے۔ اوداں تاں میلاد النبی تے محافلِ نعت دا انعقاد پورا سال ہی جاری رہندیاں نيں، لیکن خاص ماہِ ربیع الاول وچ عید میلاد النبی دا تہوار پوری مذہبی عقیدت تے احترام تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ یکم ربیع الاول تو‏ں ہی مسیتاں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے میلاد النبی تے نعت خوانی ( مدحِ رسول ) د‏‏ی محافل شروع ہوئے جاندیاں نيں جنہاں علماءکرام آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ولادت با سعادت، آپ د‏‏ی ذات مبارکہ تے سیرت طیبہ دے مختلف پہلوآں اُتے روشنی ڈالدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح مختلف شاعر تے ثناء خوانِ رسول آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی شان اقدس وچ نعتیہ گلہائے عقیدت تے درود و سلام پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ 12 ربیع الاول نو‏‏ں کئی اسلامی ملکاں وچ سرکاری طور اُتے عام تعطیل ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انڈیا، امریکا، برطانیہ، کینیڈا، کوریا، جاپان تے ہور غیر اسلامی ملکاں وچ وی مسلما‏ن کثرت تو‏ں میلادالنبی تے نعت خوانی د‏‏ی محافل منعقد کردے ني‏‏‏‏ں۔
حضرت آمنہ رضی اللہ عنہا فرماندیاں نيں: "وَرَأَيْتُ ثَلَاثَ أَعْلَامٍ مَضْرُوبَاتٍ: عَلَمٌ فِي الْمَشْرِقِ, وَعَلَمٌ فِي الْمَغْرِبِ , وَعَلَمٌ عَلَى ظَهْرِ الْكَعْبَةِ" ميں نے دیکھیا کہ تن جھنڈے نصب کیتے گئے، اک مشرق وچ ، دوسرا مغرب وچ ، تیسرا کعبے د‏‏ی چھت اُتے تے حضور اکرم ﷺ د‏‏ی ولادت ہوئے گئی۔ (دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني : ج1، ص610 رقم 555)
سخت ضعیف: ایہ سخت ضعیف (یافیر موضوع)روایت اے، کیونجے؛ 1: اس دا راوی یحییٰ بن عبد اللہ البابلدی ضعیف ا‏‏ے۔ ٭ حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے اس ضعیف قرار دتا ا‏‏ے۔ (تقریب الرہتل: 7585) تے (رہتل الرہتل: ج11،ص240 رقم: 393) 2: یحییٰ بن عبد اللہ دا استاد ابو بکر بن ابی مریم سخت ضعیف راوی اے ۔ ٭ اسنو‏ں امام احمد ، ابوداود ، ابو حاتم ، ابو زرعۃ ، یحیی بن معین، دارقطنی ، النسائی رحمھم اللہ علیھم اجمعین تے اس دے علاوہ وی کئی ہور محدیثین نے ضعیف و مجروح قرار دتا ا‏‏ے۔ (تقریب الرہتل: 7974) تے ویکھو: (رہتل الرہتل: ج12،ص28 رقم: 139)
کچھ لوک ماہِ ربیع الاول دے آندے ہی اک حدیث نشر کرنا شروع کر دیندے نيں: "جو وی اس فضیلت والے ماہ د‏‏ی مبارک باد سب تو‏ں پہلےدے گا، اس اُتے جہنم د‏‏ی اگ حرام ہوئے جائے گی۔ "
موضوع (من گھڑت): ایہ جھوٹی تے من گھڑت روایت ا‏‏ے۔ اس روایت کيتی سند حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ نئيں ملی تے خود ساختہ تے من گھڑت ہونے د‏‏ی علامات اس حدیث اُتے بالکل واضح نيں، اس لئی اس د‏ی نبی صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی طرف نسبت کرنا جائز نئيں اے، کیونجے ایہ آپ دے بارے وچ جھوٹھ بنھن دے زمرے وچ آندا اے تے آپ صلی اللہ علیہ وسلم اُتے جھوٹھ باندھنا کبیرہ گناہاں وچو‏ں اے تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دا فرمان اے:"جس شخص نے میری طرف منسوب کوئی حدیث بیان کيتی تے اوہ خدشہ وی رکھدا سی ایہ جھوٹھ اے، تاں بیان کرنے والا وی دو جھوٹھیاں وچو‏ں اک اے ) مسلم نے اسنو‏ں اپنی صحیح مسلم دے مقدمہ وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔
امامنووی رحمہ اللہ اس حدیث د‏‏ی شرح وچ فرماندے نيں: "اس حدیث وچ نبی صلی اللہ علیہ وسلم اُتے جھوٹھ بولنے د‏‏ی سنگینی بیان کيتی گئی اے تے جس شخص نو‏‏ں اپنے ظنِ غالب دے مطابق کوئی حدیث جھوٹی لگی لیکن فیر وی اوہ اگے بیان کر دے تاں اوہ وی جھوٹھا ہوئے گا، جھوٹھا کیو‏ں نہ ہو؟! اوہ ایسی گل کہہ رہیا اے جو آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے نئيں فرمائی" انتہی (شرح صحيح مسلم : 1/65) اور اس حدیث وچ ذکر کيتا گیا اے کہ ماہِ ربیع الاول د‏‏ی جس شخص نے مبارکباد دتی تاں صرف ايس‏ے عمل تو‏ں اس اُتے جہنم د‏‏ی اگ حرام ہوئے جائے گی، ایہ گل حد تو‏ں تجاوز تے مبالغہ آرائی اُتے مشتمل اے، جو اس حدیث دے باطل تے خود ساختہ ہونے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
میلاد ِ نبی ﷺ اُتے خاص تارے دا طلوع حضرت حسان بن ثابت انصاری رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت اے : ماں ست برس دا سی اک دن پچھلی رات نو‏‏ں اوہ سخت آواز آئی کہ ایسی جلد پہنچک‏ی آواز ميں نے کدی نہ سنی سی کيتا دیکھدا ہاں کہ مدینے دے اک بلند ٹیلے اُتے اک یہودی ہتھ وچ اگ دا شعلہ لئی چیخ رہیا اے لوک اس د‏ی آواز اُتے جمع ہوئے اوہ بولا : ایہ احمد دے ستارے نے طلوع کيتا ، ایہ ستارہ کسی نبی ہی د‏‏ی پیدائش اُتے طلوع کردا اے تے ہن انبیا وچ سوائے احمد دے کوئی باقی نني‏‏‏‏ں۔ (دلائل النبوۃ لابی نعیم ، الفصل الخامس ، و الخصائص الکبری بحوالہ ابی نعیم باب اخبار الاخیار)
موضوع (من گھڑت) : حسان بن ثابت رضی اللہ عنہ د‏‏ی طرف منسوب ایہ روایت ابونعیم د‏‏ی کتاب دلائل النبوة ( ص: 75) اُتے موجو اے اس روایت کيتی سند وچ اک راوی " واقدی (محمد بن عمر بن واقد الأسلمی)‘‘ اے ، جو کذاب متروک (جھوٹھا) راوی ا‏‏ے۔ حافظ الہیثمی (مجمع الزوائد : 255/3) تے ابن الملقن (البدر المنیر : 324/5) فرماندے نيں : جمہور محدثین نے اسنو‏ں ضعیف کہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ امام شافعی نے (الجرح والتعديل لابن أبي حاتم: 8/ 20 وسندہ صحیح) ، امام إسحاق بن راہویہ نے (الجرح والتعديل لابن أبی حاتم: 8/ 20 وسندہ صحیح) ، امام نسائی نے (أسئلۃ للنسائی فی الرجال المطبوع فی رسالے فی علوم الحديث ص: 76) ، امام ذہبی نے (سير أعلام النبلاء للذهبی: 9/ 469) ، امام عقيلی نے (الضعفاء الكبير للعقيلی: 4/ 108 ، شیخ العقیلی لم اعرفہ وباقی الرجال ثقات ، ومن طریق العقلیلی اخرجہ الخطیب فی تاريخ : 14/ 52 و ابن عساکر فی تاريخ دمشق 54/ 452 و ذکرہ المزی فی تهذيب الكمال: 26/ 187) ، علامہ البانی نے (سلسلة الأحاديث الضعيفۃ والموضوعۃ : 4/ 13) وچ اس اُتے شدید جرح د‏‏ی ا‏‏ے۔ واقدی دے علاوہ اس سند وچ ’’ابن ابی سبرہ‘‘ نامی راوی اے ایہ وی کذاب تے حدیث گھڑنے والا ا‏‏ے۔ امام أحمد بن حنبل رحمہ الله نے کہیا:یہ جھوٹھ بولدا سی تے حدیث گھڑدا سی (العلل ومعرفۃ الرجال 1/ 510) امام ابن عدی رحمہ الله نے کہیا: ایہ انہاں لوکاں وچو‏ں سی جو حدیث گھڑدے سن ۔(الكامل فی الضعفاء: 7/ 297) اس دے علاوہ تے وی بہت سارے محدثین نے اس اُتے جرح د‏‏ی اے ویکھو عام کتاباں رجال۔ خلاصہ کلام ایہ روایت سند وچ دو کذاب دے ہونے سبب موضوع تے من گھڑت ا‏‏ے۔