cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
رافضی کون لوک نيں؟
خود ابن تیمیہ دے زمانہ وچ بعض لوک اس د‏ی طرفداری کيتاکردے سن، جنہاں وچو‏ں چند علماء (خصوصاً حنبلی علماء) اس دے اسيں عقیدہ سن تے ابن تیمیہ  د‏‏ی مدح وستائش کيتا کردے سن انہاں وچو‏ں بعض اس دے شاگرد وی سن جنھاں نے اس د‏ی زندگی تے اس د‏ی موت دے بعد اس دے عقائد نو‏‏ں نشر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اپنے استاد دے نظریات تے افکار نو‏‏ں اپنی کتاباں تے رسالےآں وچ لکھیا، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور ومعروف شمس الدین محمد ابن ابوبکر حنبلی، مشہور بہ ابن قیّم جوزی (متوفی٧۵۱ھ) تھا،کہ اس کتاب وچ ابن تیمیہ  دے عقائد دے نقل دے ضمن وچ مکرر انہاں د‏‏ی کتابوںکی طرف استناد کيتا گیا اے، انہاں ہی شاگرداں وچو‏ں اک دوسرے شمس الدین محمد معروف بہ عماد (متوفی٧۴۴ھ)بھی ا‏‏ے۔
غیر خدا د‏‏ی قسم دے بارے وچ وضاحت
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱۱۔ کتاب ”سعادة الدارین“ تالیف شیخ ابراہیم سمنودی۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
وَنَعِیْمِهم فِی لَذَّةٍ وَتَهٰانٍ
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
بھر حال ایہ گل مسلّم اے کہ محمد بن عبد الوہاب دے نظریات ابن تیمیہ  دے نظریات تو‏ں حاصل شدہ سن، چنانچہ وہابیاں دے وڈے وڈے علماء تے دوسرے علماء نے وی اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے، منجملہ سلطان عبد العزیز بن سعود، نے ذیقعدہ۱۳۳۲ھ وچ فرقہ ”اخوان“ نو‏‏ں اک خط لکھاہے جس وچ اس گل کيتی طرف اشارہ موجود اے کہ محمد بن عبد الوہاب  نے ايس‏ے چیز نو‏‏ں بیان کيتا اے جس نو‏‏ں ابن تیمیہ  تے اس دے شاگرد ابن قیم جوزی نے بیان کيتا سی۔(۲٦۲)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
مذکورہ عہد نامہ د‏‏ی تحریر اس طرح اے:
چنانچہ انہاں تمام گلاں دے بعد مفتی بزرگ د‏‏ی ریاست وچ ریاض تے ہور شھر و دیھات دے علماء نے ابن سعود دے ھاتھاں اُتے بیعت کيتی تے اس د‏ی اطاعت کرنے دے بارے وچ اقرار کيتا۔
۵ربیع الاول ۱۳٧۳ھ پنجشنبہ نو‏‏ں غروب دے وقت ابن سعود مسجد الحرام گیا تے نماز مغرب د‏‏ی نماز جماعت قائم کرنے نو‏‏ں اپنے ذمہ لیا، تے اس دے بعد خانہ کعبہ دا طواف بجالایا، تے دعا کيتی، ہور اک تقریر د‏‏ی جس وچ اپنی حکومت دے منصوبےآں نو‏‏ں چاہے اوہ اندرونی ہاں یا بیرونی سب لوکاں دے سامنے بیان کيتے۔(٦۹۹) ملک سعود نے اپنی سلطنت دے زمانہ وچ اپنے ملک د‏‏ی ترقی دے لئی بہت کوششاں کاں، بوہت سارے مدرس‏ے تے ھاسپیٹل، بہت ساریاں سڑکاں تے پل وغیرہ بنائے۔
ابن سعود دے اہ‏م کمیں وچو‏ں مسجد الحرام تے مسجد النبی وچ توسیع کرنا اے جس وچ انہاں دونے مسجدےآں دے قرب وجوار د‏‏ی زمیناں خرید کر مسجدےآں تو‏ں ملحق کردتی، تے دونے مسیتاں دے چاراں طرف وڈی وڈی سڑکاں بنواداں، اس طرح تو‏ں کہ ہن کوئی وی عمارت مسجد د‏‏ی دیوار تو‏ں ملی ہوئینھاں اے ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
شیخ عبد الرحمن آل شیخ (شیخ محمد بن عبد الوہاب دا پوت‏ا)کھدا اے کہ مشرک لوک جو ناں وی اپنے شرک دے اُتے رکھن ،وہ بھر حال شرک اے، مثلاً مُرداں دا پکارنے، یا انہاں دے لئی قربانی یا نذر کرنے نو‏‏ں محبت وتعظیم کانام داں ،یا اوہ نذر جو قبراں دے مجاراں تے خادمیں دے لئی کيتی جاندی اے ایہ کم وی ہندوستان دے بت خاناں د‏‏ی طرح اے، ايس‏ے طرح قبراں اُتے شمع جلانے د‏‏ی نذر یا چراغ دے تیل د‏‏ی نذر کرنا وی باطل اے مثلاً خلیل الرحمن ،ہور انبیاء تے اولیاء اللہ د‏‏ی قبراں پرشمع تے چراغ جلانے د‏‏ی نذر کرنے دے باطل ہونے وچ کوئی شک وشبہ نئيں اے، تے اس طرح د‏‏ی شمع جلیانا حرام اے چاہے کوئی انہاں د‏‏ی روشنائی تو‏ں فائدہ اٹھائے یا نہ اٹھائے.(۳۵۹)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
اک شخص نے اس تو‏ں سوال کيتا کہ جس دین د‏‏ی تسيں دعوت دیندے ہو، ایہ متصل اے یا منفصل؟اس وقت محمد بن عبد الوہاب نے جواب دتا کہ میرے استاد تے دوسرے تمام استاد اج تو‏ں چھ سو سال پہلے تو‏ں مشرک سن، اس وقت اس شخص نے جواب وچ کہیا تاں گویا تیرا ایہ دین منفصل (جدا) ہويا، نہ کہ متصل، تسيں نے ایہ دین کس تو‏ں حاصل کيتا؟(۴۵۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
قبور دے اُتے عمارت بنانا، اوتھ‏ے اُتے نذر تے قربانی کرنا وغیرہ دے بارے وچ وضاحت
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
زینی دحلان اپنی کتاب وچ اک دوسری جگہ لکھدے نيں کہ اس (محمد بن عبد الوہاب ) دے برے کمیں وچو‏ں اک ایہ سی کہ اس نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت نو‏‏ں ممنوع قرار دتا لیکن اس دے باوجود ”احساء“ دے لوک قبر رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت دے لئی گئے تے جدو‏ں شیخ محمد بن عبد الوہاب  نو‏‏ں اس گل کيتی خبر پہونچی تاں چونکہ انہاں لوکاں دا واپسی دا راستہ شھر ”درعییہ“ (جہاں اُتے محمد بن عبد الوہاب  رہندا سی) تو‏ں ہی سی اس نے حکم دتا کہ انہاں زائرین د‏‏ی داڑھی مونڈ دتی جائے (چنانچہ انہاں سب د‏‏ی داڑھی مونڈ دتی گئی) تے انہاں لوکاں کوان د‏‏ی سواری اُتے الٹا بٹھا کر درعیہ تو‏ں احساء تک پہنچایا گیا۔
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
تاج الدین سبکی نے ابن تیمیہ دے حالات زندگی نو‏‏ں لکھدے ہوئے ایداں دے نظریات بیان کيتے نيں جو لوکاں دے نظریہ دے خلاف سن ۴۵ شام دے حکمراناں نے اس تو‏ں مناظرہ وبحث کرنے دے بعد اسنو‏ں اک شافعی عالم دے نال قاہرہ بھیج دتا، اوتھ‏ے اُتے وی بحث وگفتگو تے مناظرات ہوئے، چنانچہ ابن تیمیہ  نے مختلف اسلامی مذاہب دے علماء تو‏ں تفصیلی گفتگو تے مناظرات کيتے، جس دے نتیجہ وچ ایہ طے پایا کہ ابن تیمیہ  نو‏‏ں الجبل نامی قلعہ(شام دے اک پھاڑی علاقہ) وچ اک کنويں وچ قید کردتا جائے، لیکن چھ مھینے بعد اسنو‏ں قید تو‏ں رہائی ملی، لیکن چونکہ اس دے مقابلہ وچ بادشاہ تے حاکم وقت سن، تے ایہ شخص وی اپنے عقائد دے بیان کرنے تو‏ں باز نئيں آندا سی، لہٰذا دوبارہ قید وچ ڈال دتا گیا، لیکن اک مدت دے بعد فیر آزاد ہويا تے درس وتدریس وچ مشغول ہوگیا، اس دے بعد قاہرہ تو‏ں دمشق  جاپہنچیا لیکن اوتھ‏ے پہونچنے دے بعد اس اُتے علماء د‏‏ی طرف تو‏ں کفر دا فتویٰ صادر ہوگیا تے فیر زندان بھیجدتا گیا۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٦۴ .عبد العزیز نو‏‏ں خان دا لقب دینے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ مولف کتاب تحفة العالم اس علاقہ دے تحت تاثیر واقع ہوگئے سن کیونجے خان دا لقب اس زمانہ وچ ہندوستان تے ایران وچ رائج سی جدو‏ں کہ نجد  وچ اس دا ناں ونشان وی نئيں سی۔
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
محمد ابن سعود کیہڑی؟
رافضی کون لوک نيں؟
”اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلٓهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُلاٰ شَرِیْكَ لَهْ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مَُحَمّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَاَشهَدُ اَنّكَ رَسُوْلُ اللّٰهِ وانَّكَ مُحَمّدُ بْنُ عَبْدِاللّٰهِ وَاَ شْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسَالاٰ تِ رَبِّكَ وَنَصَحْتَ لِامَّتِكَ وَجَاهَدْتَ فِی سَبِیْلِ اللّٰهِ وَعَبَدْتَ اللّٰهَ حَتّٰی اَتیٰكَ الْیَقِیْنُ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَادَّیْتَ الَّذِیْ عَلَیْكَ مِنَ الْحَقِّ وَاَنَّكَ قَدْ رَوفْتَ بِالْمُومِنِیْنَ وَغِظْتَ عَلٰی الْكٰافِرِیْنَفَبَلَّغَ اللّٰهُ بِكَ اَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُكّرَ مِیْنَ،اَ لْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِیْ اِسْتَنْقَذْ نَا بِكَ مِنَ الشِّرْ كِ وَالضَّلاٰ لَةِ
حادثہ کربلا دے بعد عبد العزیز دا قتل
ابن بشر صاحب عبد العزیز دے قتل دے واقعہ دے ذیل وچ کہندے نيں کہ عبد العزیز دا قاتل اک قول دے مطابق کربلا دا رہنے والا شیعہ مذہب سی، کیونجے سعود نے جدو‏ں کربلا اُتے حملہ کرکے اوتھ‏ے اُتے قتل وغارت کيتا تاں اوہ شخص اپنے شھر وچ ہوئے قتل وغارت دا بدلے لینے دے لئی اوتھ‏ے پہنچیا اوہ سعود نو‏‏ں قتل کرنا چاہندا سی لیکن جدو‏ں اوہ سعود نو‏‏ں قتل نہ کرسکا، تاں اس نے سوچیا کہ سعود نو‏‏ں قتل کرنا تاں مشکل اے لہٰذا اس دے باپ عبد العزیز ہی نو‏‏ں کیو‏ں نہ قتل کردتا جائے، اس دے بعد ابن بشر صاحب کہندے نيں کہ یھی قول حقیقت تو‏ں نزدیک ا‏‏ے۔(۵۵۲) دائرة المعارف اسلامی وچ وی اس طرح تحریر اے کہ عبد العزیز دا قاتل شیعہ  مذہب تے عماریہ دا رہنے والا سی۔(۵۵۳)
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
نويں ایجادات د‏‏ی مخالفت تے ٹیلیفون دے تاراں نوں کٹ دینا
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
عبد العزیز سلسلہ وہابیت دا پہلا خلیفہ تے اس دا بیٹا سعود (ابو طالب خان اصفھانی د‏‏ی نقل دے مطابق)
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
شیخ محمد بن عبد الوہاب نے اس دے بعد تو‏ں (اپنے عقیدہ دے مطابق) امر بالمعروف تے نھی عن المنکر پورے زور وشور تو‏ں کرنا شروع کردتا، تے لوکاں دے ناپسند اعمال اُتے شدت تو‏ں اعتراض کرنے لگا، شھر عیینہ دے لوکاں نے وی اس د‏ی پیروی کرنا شروع کردتی، اس نے حکم دتا کہ اوہ درخت جنہاں نو‏ں لوک احترام د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے نيں کٹ دتے جائےں چنانچہ ایداں دے سبھی درختاں نو‏‏ں کٹ دتا گیا تے ايس‏ے طرح زید بن الخطاب د‏‏ی قبر اُتے بنے گنبد تے عمارت نو‏‏ں گرا دتا گیا۔(۲۴٧)
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
۴۔ سرطان(۵٧۵) د‏‏ی ۱۳واں تاریخ۱۳۰۲ھ (مطابق۲۰ ذیقعدہ۱۳۴۱ھ) نو‏‏ں علمائے نجف تے کربلا د‏‏ی طرف تو‏ں تھران ٹیلیگرام بھیجے گئے کہ انگریزاں دے اصرار د‏‏ی وجہ تو‏ں نجف تے کربلا دے تقریباً تِیہہ علمائے کرام نو‏‏ں جلا وطن کردتا گیاہے تے انہاں نو‏‏ں ایران بھیجیا جارہیا اے، شاید انہاں علمائے کرام دے جلا وطن ہونے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں لوکاں نے انگریزاں دے خلاف انتخابات دے سلسلہ وچ فتوے صادر کيتے نيں، تے عراق  تے انگلینڈ د‏‏ی حکومت دے خلاف اقدامات کيتے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اور جداں کہ ایہ گل معلوم اے تے ايس‏ے گل نو‏‏ں آلوسی نے وی نقل کيتا اے کہ وہابی حضرات خود نو‏‏ں اصول وچ مذہب اہل سنت دے تابع تے فروع دین وچ مذہب احمد ابن حنبل دے تابع سمجھدے نيں، تے اہل سنت  دے دوسرے مذاہب تو‏ں تقلید نو‏‏ں منع نئيں کردے تے خود وی بعض مسائل وچ اہل سنت  دے دوسرے مذاہب (حنبلی مذہب دے علاوہ) د‏‏ی تقلید کرنے وچ کوئی حرج نئيں مندے، ايس‏ے طرح اجتھاد وچ ”تبعیض“ دے قائل نيں یعنی انسان بعض مسائل وچ اجتھاد کرے تے بعض مسائل وچ تقلید کرے۔(۴۱۴)
حافظ وھبہ کہندے نيں کہ نجدی علماء اپنی علمی حیات وچ گذشتہ علماء د‏‏ی تحریرں اُتے اعتماد کردے نيں، (یعنی اپنی طرف تو‏ں دخل وتصرف نئيں کردے) ايس‏ے بناپر علماء د‏‏یاں کتاباں تے رسالے،منجملہ محمد بن عبد الوہاب تے اس دے بیٹےآں د‏‏یاں کتاباں اسلوب و بیان دے اعتبار تو‏ں زیادہ علمی نئيں نيں تے مصدرو مآخذکی حیثیت والی کتاباں وی نایاب سن؟یہ لوک مطلق اجتھاد دا دعویٰ نئيں کردے بلکہ اپنے نو‏‏ں احمد ابن حنبل، ابن تیمیہ  تے اس دے شاگرد ابن قیّم دا مقلد سمجھدے نيں۔(۴۱۵)
وہابی حضرات دا اک عقیدہ ایہ وی اے کہ جے کسی چیز دے بارے وچ کوئی نص (قرآنی آیات یا احادیث) موجود ہوئے تاں فیر اوتھ‏ے تقلید جائز نئيں اے، چاہے اوہ تقلید احمد ابن حنبل د‏‏ی ہوئے یا ابوحنیفہ، شافعی یا امام مالک د‏‏ی ہولیکن جے کسی مقام اُتے کوئی نص موجود نہ ہوئے تاں احمد ابن حنبل د‏‏ی تقلید نو‏‏ں جائز جاندے نيں، یعنی احمد ابن حنبل دا نظریہ اک ایسی اصل ثابت اے کہ جدو‏ں کوئی دلیل نہ ہوئے تاں فیر انہاں د‏‏ی طرف رجوع کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اصل اہل سنت دے نزدیک مثل قیاس اے تے شیعاں دے نزدیک مثل عقل اے، اس صورت وچ وہابی اک ہی زمانہ وچ مجتہد وی ہُندے نيں تے مقلد بھی۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۰٦. سفر نامہ ناصرخسرو، ص ۲۴۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹٦. کتاب تطھیر الاعتقاد تالیف شیخ محمد بن عبد الوہاب ، ص ۳٦، تے اس دے نو رسالے، ص ۴۵، اُتے وی ایہ گل بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
شاہ فضل قادری د‏‏ی توضیحات دے نال تقریباً(۸۹)ستوناں (ھر صفحہ وچ دو ستون) وچ ذکر ہويا اے، ایہ گلاں جو اسيں ذکر کرن گے اوہ نجدیاں دے خط دے باب اول (باب الشرک) تے باب دوم (باب البدعة) تو‏ں متعلق نيں۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
میں اپنی امت دے گناہ گاراں د‏‏ی شفاعت کراں گا۔
۴۴۳. التوسل بالنبی ص ۲۴۹تا ۲۵۳۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
تم لوک خدا دے ہمسایہ تے پڑوسی ہوئے تے اس د‏ی امان، خانہ خدا وچ رہندے ہو، خدا د‏‏ی امان تو‏ں امان وچ ہو، اسيں تسيں نو‏‏ں دین خدا تے دین رسول اللہ د‏‏ی دعوت دیندے نيں۔
رافضی کون لوک نيں؟
زیارت قبر پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے لئی سفر کرنا یا آنحضرت تو‏ں استغاثہ کرنا تمام علمائے اسلام تے عوام الناس دے نزدیک ضروریات دین وچو‏ں اے، ایتھ‏ے تک کہ بعض مالکی علماء دے نزدیک جداں کہ ابن حجر تے سُبکی تو‏ں نقل ہويا اے کہ جو لوک پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت کرنے وچ مانع ہُندے سن انہاں نو‏‏ں کافر جاندے سن ۔
کربلا اُتے حملہ
فیر چند صفحہ بعد لکھدے نيں کہ امیر عبد العزیز بن محمد بن سعود اک عظیم لشکر نو‏‏ں اپنے بیٹے سعود د‏‏ی سرداری وچ عراق بھیجیا جس نے ذیقعدہ۱۲۱٦ھ وچ کربلا اُتے حملہ کيتا۔
صلاح الدین مختار صاحب، ابن بشر(۵۲۲) د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد کہندے نيں کہ امیر سعود نے اس شھر اُتے حملہ کيتا جس دا شیعاں د‏‏ی نظر وچ احترام کرنا ضروری ا‏‏ے۔(۵۲۳)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧۳. ابن خلکان کہندے نيںامام احمد ابن حنبل د‏‏ی قبر مشہور اے تے زائرین انہاں د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں۔ (جلد اول ص ۴۸)
رافضی کون لوک نيں؟
متاخرین وچ دو لوکاں نے سب تو‏ں زیادہ اس دے عقائد تے افکار نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی اے، جنہاں وچو‏ں پہلے محمد بن عبد الوہاب ، فرقہ وہابی دا بانی اے جس دے بارے وچ اسيں ايس‏ے کتاب دے آئندہ صفحات وچ گفتگو کرن گے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”یَا اَكْرَمَ الْخَلْقِ مَالِی مَنْ اَلُوذُبِهِ سِوَاكَ عِنْدَ حُلُوْلِ الْحَادِثِ الْعَمَمِ “
رافضی کون لوک نيں؟
مرحوم علامہ امین فرماندے نيں کہ صاحب رسالہ (ابن تیمیہ ) دا ایہ قول کہ غیر خدا د‏‏ی قسم کہانا ممنوع اے، ایہ اک بکواس دے سوا کچھ نئيں اے کیونجے اس نے اپنی گل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی صرف ابوحنیفہ، ابو یوسف، ابن عبد السلام تے قدوری دے اقوال نو‏‏ں نقل کيتے نيں، گویا تمام ملکاں تے ہر زمانہ دے تمام علماء صرف انھاں چار لوکاں وچ منحصر نيں، اس نے شافعی، مالک تے احمد ابن حنبل دے اقوال نو‏‏ں کیوںبیان نئيں کيتا تے اس نے عالم اسلام دے مشہور ومعروف بے شمار علماء جنہاں د‏‏ی تعداد خدا ہی جاندا اے دے فتوے نقل کیو‏ں نئيں کيتے۔
حق گل تاں ایہ اے کہ غیر خدا د‏‏ی قسم کہانا نہ مکروہ اے تے نہ حرام، بلکہ اک مستحب کم اے تے اس بارے وچ بہت ساریاں روایات وی موجود نيں، اس دے بعد مرحوم علامہ امین نے صحاح ستہ تو‏ں چند روایات نقل کيتی نيں۔(۱۹۸)
موصوف اس دے بعد فرماندے نيں کہ غیر خدا د‏‏ی قسم کہانا، رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے اصحاب وتابعین دے زمانہ تو‏ں اج تک تمام مسلماناں وچ رائج اے، خداوندعالم نے قرآن مجید وچ اپنی مخلوقات وچو‏ں بہت ساریاں چیزاں د‏‏ی قسم کہائی اے، خود پیغمبراکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے اصحاب رسول وتابعین وچ ایداں دے بوہت سارے مواقع موجود نيں جنہاں وچ انھاں نے اپنی جان یادوسری چیزاں د‏‏ی قسم کہائی اے، تے اس دے بعد مرحوم علامہ امین نے انہاں بوہت سارے واقعات نو‏‏ں باقاعدہ سند دے نال بیان کيتا اے جنہاں وچ مخلوق د‏‏ی قسم کہائی گئی ا‏‏ے۔(۱۹۹)
کربلا وچ وہابیاں دے حملہ دا ذکر
اور جس وقت وہابی لشکر شھر تو‏ں باہر نکل گیا اس وقت اطراف دے اعراب نے انہاں دے پلٹنے دا شور مچایا تے جدو‏ں شھر دے لوک دفاع دے لئی شھر تو‏ں باہر باغات د‏‏ی طرف پہونچے تاں خود اوہ اعراب گروہ گروہ کرکے شھر وچ داخل ہوئے تے وہابیوںسے بچا ہويا تمام سامان غارت کردتا، اس طرح شب وروز لُٹ مار ہُندی رہی، تے اس وقت جو شخص وی شھر وچ داخل ہُندا سی اوہ قتل ہوجاندا سی، تے جدو‏ں اساں وہابی مذہب دے اصول وفروع تے اس دے ایجاد کرنے والے دا حسب ونسب معلوم کيتا تاں کسی نے نئيں دسیا، کیونجے اس شھر دے رہنے والے افراد عثمانی بادشاہاں دے تحت تاثیر تے نسبتاً کم عقلی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے بارے وچ نئيں جاندے سن تے اس دے معلوم کرنے د‏‏ی ضرورت وی نئيں سمجھدے سن ۔(۵۴۳)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱۲۔ ”غوث العباد ببیان الرشاد“ تالیف شیخ مصطفیٰ حمامی مصر ی۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
” قبراں د‏‏ی زیارت کيتا کرو، کیونجے قبراں د‏‏ی زیارت تواناں آخرت د‏‏ی یاد دلاندی اے “۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱۳۔ ”النُّقول الشرعیہ فی الردّ علی الوہابیہ“تالیف شیخ حسن شطّی حنبلی دمشق ی ۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
اسی طرح حافظ وَھبہ کاکہنا اے کہ انہاں دونے (ابن تیمیہ تے محمد بن عبد الوہاب ) دے عقائد تے انہاں د‏‏ی خدا د‏‏ی طرف دعوت وچ بہت زیادہ شباہت موجود اے، تے مصلح نجدی یعنی محمد بن عبد الوہاب  دے لئی ابن تیمیہ  بہت وڈی سر مشق تھا،۲٦۳ انہاں دے علاوہ، دائرة المعارف دے مطابق شیخ محمد بن عبد الوہاب  تے دمشق  دے علماء دے درمیان تعلقات سن تے ایہ گل طبیعی اے کہ حنبلیاں تو‏ں تعلقات رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے انہاں د‏‏ی تالیفات خصوصاً ابن تیمیہ  تے اس دے شاگرد خاص ابن قیم جوزی تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔(۲٦۴)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
”اگر تسيں اپنی آواز زندہ تک پہونچانے د‏‏ی کوشش کردے تاں اوہ آواز سن لیندے، لیکن تسيں جنہاں نو‏ں پکار رہے ہو، اوہ زندہ نئيں نيں“
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۴٧. کشف الارتیاب ص ۳۴۴۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اور ايس‏ے طرح شہداء دمشق د‏‏ی قبور پرقدیمی تریخ لکھی ہوئی اے (ظاہراً اس دا مقصد تریخ دا پتھر اے ) جس وچ اس طرح لکھیا ہويا اے:
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵٧٧. تریخ المملکة العربیة السعودیہ، جلد اول ص ۸٦۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
مِنْهُ الْجِنَانُ قَصِیُّها وَالدَّان. ی
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
حضرت رسول اکرمنے ارشاد فرمایا: جو شخص میری قبر دے نزدیک مجھ اُتے صلوات بھیجے تاں وچ اسنو‏ں سندا ہاں تے جے کوئی دور تو‏ں وی مجھ اُتے صلوات بھیجے تاں میں اس د‏ی صلوات وی سندا آں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
حافظ وھبہ دا کہنا اے کہ قبراں دے بارے وچ چار چیزاں اُتے توجہ کرنا ضروری اے:
وہابیاں دے عقائد
اس سلسلہ وچ حافظ وھبہ کہندے نيں :وہابیاں دے علاوہ دوسرے فرقے معتقد نيں کہ جس شخص نے وی کلمہ ”لا الہ الا اللّٰہ محمد رسول اللّٰہ “کا اقرار کرلیا اس د‏ی جان ومال محفوظ تے محترم اے، لیکن ساڈا عقیدہ ایہ اے کہ عمل دے بغیراس اقرار دا کوئی فائدہ نئيں تے نہ اس دا کوئی اعتبار اے، لہٰذا جے کوئی شھادتین دا اقرار کرے لیکن مرداں نو‏‏ں پکارے یا انہاں تو‏ں استغاثہ کرے یا انہاں تو‏ں حاجت طلب کرے یا انہاں تو‏ں ایہ تقاضا کرے کہ انہاں تو‏ں مشکلات نو‏‏ں برطرف کرے توایسا شخص کافر تے مشرک اے تے اس د‏ی جان ومال حلال تے مباح ا‏‏ے۔(۳۰۳)
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٦٦. وہابیاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی تفصیل دے دوران، انہاں دے مقابل سلطان عثمانی دے اقدامات تے فتح علی شاہ د‏‏ی کوششاں دے بارے وچ بیان کيتا جائے گا۔
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
محمد بن عبد الوہاب دے حالات زندگی وچ مختصر طور اُتے بیان کيتا گیا کہ محمد بن سعود نے وہابیت نو‏‏ں پھیلانے وچ بہت کوشش کيتی، تے اس گل کيتی طرف وی اشارہ کيتاگیاکہ محمد بن عبد الوہاب  نے اسنو‏ں دوسرے علاقےآں اُتے غلبہ پانے دے سنھرے خواب دکھائے ۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۴۹. جزیرة العرب فی القرن العشرین خلاصہ ۳۲۵، اساں ”جمعیة الاخوان“ دے بارے وچ اکثر مطالب ايس‏ے کتاب تو‏ں اخذ کيتے نيں، ایہ کتاب ۱۳۴۵ ھ وچ تالیف ہوئے ئی اے اس دا مولف حافظ وھبہ سعودی عرب دا اک سیاسی تے با اطلاع انسان سی جو انہاں واقعات وچ اکثر جگہ خود موجود ہونے دے علاوہ انہاں دے اندر مداخلت وی کردا سی۔
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
ابن تیمیہ خود اپنی کتاب فتاوی الکبری جلد پنجم دے شروع وچ اس طرح لکھدا اے : ماہ رمضان المبارک٧۲٦ھ وچ قضّات تے حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں اک انجمن دے تحت دوافراد میرے پاس آئے تے میرے تو‏ں کہیا کہ آپ بحث دے لئےقضّات دے پاس چلياں۔
رافضی کون لوک نيں؟
اَللّٰهم فَاجْعَلْ صَلَوَاتكَ وَصَلَوَاتِ مَلاٰئِكَتِكَ الْمُقَرَّ بِیْنَ وَاَنْبِیَائِكَ الْمُرْسَلِیْنَ وَعِبَادِكَ الصَّا لِحِیْنَ وَاهلَ السَّمٰوٰتِ وَالارْضِیْنَ وَمَنْ سَبَّحَ لَكَ یَارَبَّ الْعَالَمِیْنَ مِنَ الاوَّلِیْنَ وَالآٰخِرِیْنَ عَلیّٰ مُحَمَّدٍعَبْدِكَ وَرَسُوْلِكَ وَنَبِیْكَ وَاَمِیْنِكَ وَنَجِیِّكَ وَحَبِیْبِكَ وَصَفِیِّكَ وَخَاصَّتِكَوَصَفْوَتِكَ وَخَیْرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ
وہابیاں دے کربلا اُتے دوسرے حملے
مرحوم علامہ سید محمد جواد عاملی صاحب نے وی مفتاح الکرامہ د‏‏ی ستويں جلد دے آخر وچ اس طرح بیان کيتا اے کہ ایہ کتاب رمضان المبارک۱۲۲۵ھ د‏‏ی نويں تریخ د‏‏ی آدہی رات وچ ختم ہوئی جدو‏ں کہ ساڈا دل بہت پریشان سی کیونجے ”عُنَیْزَہ“ دے عرباں نے جو وہابی خارجیاں دے عقائد تو‏ں متاثر سن، نجف اشرف دے اطراف تے قرب وجوار ہور حضرت امام حسین ں دے روضہ اُتے حملہ کيتا تے
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
اک احتمال ایہ وی اے کہ کئی دہائیاں تو‏ں ساڈے سماج وچ جو ایہ رواج اے کہ عاشورکے دن یزد، یا ایران دے دوسرے شھراں وچ نذر و نیاز دے طبق اک خاص اہتما م دے نال سجاک‏ے جگہ جگہ لیجاندے نيں تے آج وی اس دے اثرات بعض جگہاں اُتے دیکھنے وچ آتے نيں ایہ انہاں محملےآں تو‏ں بیحدشباہت رکھدے نيں تے بہت ممکن اے کہ ایہ رسم اُسی د‏‏ی دین ہوئے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اَنَا سَیِّدُ وُلْدِ آدَم یَومَ القِیَامَةِ“
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۰٧. احسن التقاسیم ص ۱۲۲۔
۲۰۸. ھلی جنگ عظیم تک شام دا علاقہ وچ شام لبنان تے فلسطین وی شامل سن، ایہ تِناں ملک پہلی جنگ عظیم دے بعد وکھ وکھ ہوئے نيں۔
۲۰۹. الجواب الباہر ص ۸۳۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹٧. بنقل از تطھیر الاعتقاد ص ۳۰، ۴۱۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
فرشتےآں، اولیاء اللہ تے (معصوم) بچوںدے لئی وی مندے نيں، لیکن شفاعت نو‏‏ں اس طرح طلب کيتا جائے کہ بندہ خدا تو‏ں درخواست کرے کہ پیغمبر نو‏‏ں اس دا شفیع قرار دے مثلا ًیوںکھے:
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
اور جدو‏ں علماء نماز تو‏ں فارغ ہوئے تاں دوسرے باب (یعنی باب البدعة) دے بارے وچ گفتگو شروع ہوئی کہ اچانک طائف دے ستمدیدہ تے مظلوم لوک مسجد الحرام وچ وارد ہوئے تے لوکاں نو‏‏ں اپنی روداد سنائی تے انہاں نو‏‏ں ایہ خبر وی دتی کہ نجدی مکہ وچ وی آئےں گے، تے ایتھ‏ے آک‏ے قتل وغارت کرن گے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۹٧. ھذٰہ ہی الوہابیة ص ۱۰۰۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
ان مطالب دے ذکر کرنے تو‏ں ابن تیمیہ دا مقصود آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مطھر دے پاس نماز پڑھنا تے دعا کرنا بت پرستی د‏‏ی مانند تے شرک دے حکم وچ سی، ابن تیمیہ  نے انہاں گلاں نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی چند احادیث دا سھار ا وی لیا ا‏‏ے۔
عبد العزیز تے شریف مکہ
اساں پہلے ایہ بیان کيتا کہ محمد بن عبد الوہاب نے کچھ افراد نو‏‏ں اپنے عقائد نو‏‏ں پیش کرنے تے حج د‏‏ی اجازت دے لئی شریف مسعود دے پاس بھیجیا، لیکن شریف مسعود نے انہاں د‏‏ی گرفتاری دا حکم صادر کردتا تے انہاں دے کفر دا حکم دیدتا، تے انھاں حج د‏‏ی اجازت وی نہ دی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۴۴. مدار ج السنیہ ص ۱۵۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
”اے پیغمبرآپ کہہ داں کہ اے اہل کتاب آو تے اک منصفانہ کلمہ اُتے اتفاق کرلاں کہ خدا دے علاوہ کسی د‏‏ی عبادت نہ کرن، کسی نو‏‏ں اس دا شریک نہ بناواں، آپس وچ اک دوسرے نو‏‏ں خدا دا درجہ نہ داں، تے جے اس دے بعد وی ایہ لوک منھ موڑاں تاں کہہ دیجئے کہ تسيں لوک وی گواہ رہنا کہ اسيں لوک حقیقی مسلما‏ن تے اطاعت گذار نيں“
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۱۹. جزیزةالعرب فی القرن العشرین ص ۱۴۵۔
محمد بن علی شوکانی صَنعانی
وہ جس وقت مختلف علوم نو‏‏ں حاصل کرنے وچ مشغول سی انھاں کتاباں نو‏‏ں دوسرے طلباء نو‏‏ں پڑھاندا وی سی، جس د‏‏ی بناپربھت جلد ہی فتوی دینا شروع کردتا، تے صنعاء تے دوسرے شھراں تو‏ں جو استفتاء ات ہُندے سن انہاں دے جوابات دیندا سی، اس وقت اس د‏ی عمر ویہہ سال سی۔ تے جدو‏ں تِیہہ سال د‏‏ی عمر ہوگئی تاں دوسرےآں د‏‏ی تقلید کرنا بالکل چھڈ دتی کیونجے اوہ مکمل طور اُتے مجتہد ہوگیا سی۔ چند سال تک شھر صنعاء دے قاضی شھر وی رہیا تے بوہت سارے کتاباں وی لکھی نيںجنہاں نو‏ں خود موصوف نے البد ر الطالع وچ ذکر کيتا اے، آخر کار اس نے اک قول دے مطابق۱۲۵۰ھ تے اک قول دے مطابق۱۲۵۵ھ وچ انتقال کيتا۔(۲۳۱)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۳۳. نیل الاوطار جلد اول ص ۳٧۰۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن مسعود تو‏ں منقول اک تے روایت وچ اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ارشاد فرمایا:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اساں انہاں د‏‏ی پرستش صرف اس لئی کردے نيں کہ ایہ سانو‏ں اللہ تو‏ں نیڑے کرداں گے“۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱۴۔ رسالہ ”توسل بالانبیاء والاولیاء“تالیف شیخ محمد حسنین مخلوف۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ برٹن دے میوزیم وچ ابن تیمیہ دے بعض رسالے، محمد بن عبد الوہاب  د‏‏یاں تحریراں موجود نيں جنہاں تو‏ں ایہ انداز ہ لگایا جاسکدا اے کہ اس نے ابن تیمیہ  د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں پڑھیا اے تے انہاں تو‏ں نسخہ برداری د‏‏ی ا‏‏ے۔(۲٦۵)
کربلا اُتے حملہ
شیخ عثمان بن بشر نجدی مورخ مذکور واقعہ د‏‏ی تفصیل اس طرح بیان کردے نيں کہ ذی قعدہ۱۲۱٦ھ وچ سعود بھاری لشک‏ر ک‏ے نال جس وچ بوہت سارے شھری تے خانہ بدوش (نجد ، جنوب، حجاز تے تھامہ وغیرہ کے) سن حضرت امام حسین د‏‏ی بارگاہ کربلا دا رخ کيتا تے شھر دے باہر پہونچ کر پڑاو ڈال دتا۔
شیعاں د‏‏ی طرف دتی گئی نسبتاں د‏‏ی وضاحت
اساں بار بار اس گل کيتی طرف توجہ دلائی اے کہ ابن تیمیہ چونکہ شیعاں تو‏ں بہت زیادہ دشمنی تے عناد رکھدا سی ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے انہاں باطل عقیدےآں د‏‏ی نسبت شیعاں د‏‏ی طرف دتی اے جدو‏ں کہ اوہ خود اچھی طرح جاندا سی کہ شیعہ  جو کچھ وی کہندے نيںیا جس چیزپر اعتقاد رکھدے نيں انہاں سب نو‏‏ں انھاں نے اپنے ائمہ علیهم السلام دے ذریعہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں حاصل کيتا اے ،ابن تیمیہ  تقریباً اکثر تھ‏‏اںو‏اں اُتے شیعاں نو‏‏ں رافضی کہندا اے تے جداں کہ معلوم اے کہ ایہ ناں شیعاں دے دشمن بدنام کرنے تے طعنہ دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔
رافضی کون لوک نيں؟
اک دوسری جگہ اُتے کہندے نيں کہ اوہ احادیث جو غیر خدا د‏‏ی قسم تو‏ں منع کردیاں نيں یاتو انہاں نو‏‏ں کراہت اُتے حمل کيتا جائے یا اوہ احادیث اس گل اُتے دلالت کردیاں نيں کہ غیر خدا د‏‏ی قسم منعقد نئيں ہُندی تے اس وچ نھی، نھی ارشادی اے، تے اس طرح د‏‏ی قسمیں مکروہ نيں حرام نھاں، جدو‏ں کہ وہابیاں دے امام احمد ابن حنبل نےپیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قسم دے جواز اُتے فتویٰ دتا ا‏‏ے۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
”جس وقت اگ نو‏‏ں پھونکتے نيںتووہ نور تے روشنی دیندی اے، لیکن تسيں تاں مٹی تے خاکستر وچ پھونک مار رہے ہو، (تو نور تے روشنی کِداں ملے گی؟!) “
قارئین کرام! ایہ سن شوکانی صاحب دے نظریات جنہاں نو‏ں آپ نے ملاحظہ فرمایا،لیکن افسوس کہ شوکانی صاحب نے ایہ وضاحت نئيں کيت‏‏ی کہ جو لوک خدا د‏‏ی جھوٹی قسم کہاندے نيں تے جس اُتے اوہ اعتقاد رکھدے نيں انہاں د‏‏ی جھوٹی قسم نئيں کہاندے، یا اوہ جو بتاں د‏‏ی طرح قبور د‏‏ی پوجا کردے نيں تے خدا د‏‏ی طرف توجہ کرنے دے بجائے قبور تو‏ں طلب حاجت کردے نيںاور انہاں نو‏‏ں نفع ونقصان پہونچانے وچ مستقل تصور کردے نيں، ایہ لوک کون نيں تے کتھے رہندے نيں؟۔
۵٧. فتح المجید ص ۱۵،۱٦۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۹ ”مَنْ زَارَنِیْ بَعْدَ مَوْتِی فَكَاَنَّمَا زَارَنِی وَاَنَا حَیٌّ وَمَنْ زَارَنِی كُنْتُ لَهُ شَهِیْداً اَوْ شَفِیْعاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ“
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
رَفَعُوْا اِلَیْهِ رُوسَهم فَرَاوْهُ نُوْ
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵٧۸. دائرة المعارف اسلامی جلد اول ص ۱۹۲۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
ایتھ‏ے اُتے دو گلاں د‏‏ی طرف توجہ کرنا ضروری اے:
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۵۰. مملکة العربیہ السعودیہ کما عرفتھا ص۸۸،نقل از ملک سعود۔
شیخ عبد العزیز محمد السلمان
مدرّس مدرسہ پیشواے دعوت وہابیت ریاض (مراد محمد بن عبد الوہاب دا مدرسہ اے جو ايس‏ے دے ناں تو‏ں اے ) تو‏ں ابن تیمیہ  دے رسالہ عقیدہ واسطیہ دے بارے وچ سوال ہويا توشیخ عبد العزیز محمد السلمان نے جواب دتا: اس گل اُتے ساڈا پورا یقین اے کہ روز قیامت اہل بہشت خدا نو‏‏ں واضح طور اُتے اپنی انھی اکھاں دے ذریعہ دیکھو گے، تے اس د‏ی زیارت کرن گے، خداوندعالم انہاں تو‏ں گفتگو کريں گا تے اہل بہشت وی اس تو‏ں گفتگو کرن گے، جس د‏‏ی طرف قرآن مجید وچ ایہ آیت اشارہ کردی اے:
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
عبد العزیز بن سعود وی مذکورہ ابراہیم دا پرورش کردہ سی جدو‏ں اوہ مسند خلافت اُتے بیٹھااور اسنو‏ں امیر المسلمین کہیا جانے لگیا ہور وھی صاحب لشکر تے صاحب حکم بن گیا، عبد العزیز لمبے قد تے بھاری جسم دا انسان سی،(٧۰)سال د‏‏ی عمر ہوچک‏ی سی لیکن کمزوری نئيں آئی سی، بلکہ چالیس سال تو‏ں اس دے خاندانہاں وچو‏ں کوئی نئيں مرا سی تے ایہ کہندے سن کہ جدو‏ں تک ایہ دین مستحکم نئيں ہوئے گا اسيں وچو‏ں کوئی نئيں مرے گا، تے اس گل اُتے لوکاں دا عقیدہ راسخ ہوگیا سی، اس دا اک بیٹا اے جو بہت بھادر تے عقلمند اے اس دا ناں سعود بن عبد العزیز اے جو وڈا جنگجو تے اس دا قائم مقام ا‏‏ے۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
مسجد النبی د‏‏ی توسیع شوال ۱۳٧۰ھ وچ شروع ہوئی تے ابن سعود دے زمانہ وچ مکمل ہوئی، چنانچہ اس توسیع تے مرمت دے بعد اس مسجد د‏‏ی وسعت ۱٦۳۲٧ میٹر ہوگئی ا‏‏ے۔(٧۰۰)
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
محمل اُتے پابندی
نجد دے عوام
ان لوکاں دا اخلاق قدیم عرباں د‏‏ی طرح اے یعنی اپنے وعدہ نو‏‏ں وفا کردے نيں تے غیرت تے حفظ ناموس دا بہت زیادہ خیال رکھدے نيں، شریف وی ہُندے نيں تے مہم اناں د‏‏ی حمایت کردے نيں سچائی تے شجاعت ہور حسن خلق وچ وی مشہور نيں۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا ایران دا سفر
زید د‏‏ی قبر جبلیہ وچ (عیینہ دے نزدیک) سی شیخ محمد بن عبد الوہاب نے عثمان تو‏ں کہیا کہ آو زید د‏‏ی قبر تے اس دے گنبد نو‏‏ں گراندے نيں تاں اس موقع اُتے عثمان نے کہیا آپ جو کچھ کرنا چاہن کرن، ویران کرداں، اس اُتے شیخ محمد بن عبد الوہاب  نے عثمان تو‏ں کہیا اسيں اس وقت اس د‏ی قبر نو‏‏ں منہدم کرسکدے نيں کہ جدو‏ں تسيں ساڈی مدد کرو۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹۸. نقل از منشور سلطان عبد العزیز، بتاریخ۱۳۲۳ھ، شیخ محمد بن عبد الوہاب کہندا اے کہ مسلما‏ن نو‏‏ں چاہیدا کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی شفاعت نو‏‏ں خدا تو‏ں طلب کرے، مثلاً اس طرح کھے:”اَللّٰهم لاٰ تَحْرِمْنِی شَفَاعَتَهُ، اَللّٰهم شَّفِعهُ لِی “۔ (کشف الشبھات ص ۴۴)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦٧۹. ابن طولون ج۲ ص ۵۰، اسيں انشاء اللہ بعد وچ اشارہ کرن گے ایہ سب فتویٰ بادشاہ دے حکم(بزور) تو‏ں صادر ہُندے سن، تے اس طرح دے فتوے صادر ہونا عثمانی بادشاہاں دے زمانہ وچ رائج سن ۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
چنانچہ اہل مکہ نے جدو‏ں ایہ خبر سنی تاں بہت پریشان ہونے لگے گویا کہ قیامت آنے والی اے، علماء مسجد الحرام دے منبر دے پاس جمع ہوگئے تے جناب ابوحامد منبر اُتے تشریف لے گئے تے نجدیاں دا خط تے اس دا جواب لوکاں نو‏‏ں پڑھ کر سنانے لگے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
ہور آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا:
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
اس وقت تمام علماء، قضات تے اہل مکہ تے دوسرے اسلامی ملکاں تو‏ں آئے حاجی مفتیاں نے نجدیاں دے کفر دا فتویٰ دتا تے نال نال ایہ وی کہیا کہ امیر مکہ  اُتے انہاں تو‏ں مقابلہ دے لئی جلدی کرنا واجب اے تے تمام مسلماناں اُتے وی انہاں د‏‏ی حمایت تے مدد کرنا واجب اے، تے انہاں دے مقابلہ وچ شرکت کرنا واجب اے تے جے کوئی شخص بغیر عذر خواہی دے جنگ تو‏ں منھ موڑے گا تاں اوہ شخص گناہکار اے ،اور انہاں لوکاں نال جنگ کرنے والا مجاہد اے تے ايس‏ے طرح انہاں دے ھاتھاں تو‏ں قتل ہوئے نے والا شخص شھید ہوئے گا۔
بربَہاری دا واقعہ
ابن اثیر اس سلسلہ وچ کہندا اے : بر بھاری حنبلیاں دا رئیس جو مخفی طور اُتے زندگی گذار رہیا تھا۳۲۹ ھ وچ (٧٦)سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہويا، تے اسنو‏ں ” نصر قشوری “ دے قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔(۱۸)
رافضی کون لوک نيں؟
اور ایہ گل کسی اُتے مخفی نئيں اے کہ امت محمدی دے تمام علماء (فقھاء، محدثین، متکلمین تے صوفی حضرات)، تمام مذاہب دے خاص وعام قول وفعل تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں توسل، استغاثہ، شفاعت تے طلب حاجت کرنے اُتے اتفاق رکھدے نيں، چاہے دنیاوی امور وچ ہاں یا اخروی امور وچ ، ايس‏ے طرح آپ د‏‏ی زیارت دے سفر نو‏‏ں چاہے نزدیک تو‏ں ہوئے یا دور ترین علاقہ تو‏ں اک مستحب کم سمجھنے اُتے اتفاق رکھدے نيں، تے اوہ وی اس طرح کہ انہاں د‏‏ی نظر وچ زیارت دا مسئلہ اک ایسی چیز اے جس د‏‏ی دین وچ ضرورت نو‏‏ں سبھی جاندے نيں تے کِسے اُتے وی ایہ گل مخفی نئيں اے، ایتھ‏ے تک کہ اس دے خلاف ہونے نو‏‏ں تصور تک وی نئيں کردے، تے انھاں نے انہاں سب چیزاں نو‏‏ں قدیم علماء تے بزرگاں تو‏ں حاصل کيتا اے تے اسنو‏ں افضل ترین عبادتاں وچو‏ں شمار کردے نيں، تے جے کچھ لوک اس مسئلہ وچ مخالفت کردے نيں تاں انہاں وچ سب تو‏ں پہلے ابن تیمیہ  تے اس دے چند شاگرد نيں ،جدو‏ں کہ انہاں وچ ہر اک دے مقابلہ وچ علماء د‏‏ی اک کثیر تعداد موجود اے جنھاں نے انہاں دے نظریہ نو‏‏ں باطل تے ردّ کيتا اے، تے صرف یھی کہنا کافی اے کہ حق اکثر علماء دے نال اے جس د‏‏ی پیروی کرنا واجب ا‏‏ے۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
تم لوکاں نو‏‏ں چاہیدا کہ خدا تے سعود امیر مسلمین د‏‏ی راہ اُتے چلو، تے تواڈا والی عبد المعین بن مساعد اے اس د‏ی گلاں نو‏‏ں سنو، تے جدو‏ں تک اوہ خدا د‏‏ی اطاعت کرے تسيں سب اس د‏ی اطاعت کرو والسلام۔)
شوکانی دا مذہب تے اس دا عقیدہ
شوکانی دے تفصیلی فتوے اس د‏ی مشہور ومعروف کتاب نیل الاوطار وچ بیان ہوئے نيں، انہاں وچو‏ں اک فتویٰ ایہ اے کہ تارک الصلوٰة ،چاہے ترک صلوٰة نو‏‏ں مباح جانے یا نہ جانے، کافر اے تے اسنو‏ں قتل کرنا واجب ا‏‏ے۔(۲۳۳)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳٧۴. وفیات الاعیان ج۵ ص ۴٦، ۴٧۔
رافضی کون لوک نيں؟
”كُنْتُ نَهَیْتُكُمْ عَنْ زِیَارَةِ القُبُوْرِ، فَزُوْرُوْها فَاِنَّها تُزَهِّدُ فِی الدُّنْیَا وَتُذَكِّرُ الٓاخِرَةَ “۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۲۱. تریخ نجد ص ۴۹۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
محمد بن عبد الوہاب اس بارے وچ ہور کہندے نيں کہ جو لوک اہل قبور تو‏ں شفاعت طلب کردے نيں انہاں دا شرک زمان جاہلیت دے بت پرستاں دے شرک تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔(۳۳٧)
(اے مخلوق خدا وچ سب تو‏ں کریم، وچ وڈی تے عظیم مشکلات دے وقت آپ د‏‏ی پناہ گاہ دے علاوہ کوئی پناگاہ نئيں رکھدا)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱۵۔ ”المقالات الوافیة فی الردّ علی الوہابیة“ تالیف حسن خزبک۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
دوسرا مطلب:یہ اے کہ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی نجد  وچ ترقی تے پیشرفت دتی کیہ وجہ سی، کیونجے اس دے عقائد وھی سن جو ابن تیمیہ  دے سن لیکن ابن تیمیہ  د‏‏ی شدید مخالفتاں ہوئیاں تے اسنو‏ں بہت ساریاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا ایتھ‏ے تک کہ زندان وچ وی جانا پيا، لیکن فیر وی اپنے عقائد نو‏‏ں پایہ تکمیل تک نئيں پہونچا سکیا خصوصاً بزرگاں د‏‏ی قبور کوویران تے مسمار کرنے دے مسئلہ وچ ۔(۲٦٦)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۱٦۔ ”الاقوال المرضیة فی الرد علی الوہابیہ“ تالیف شیخ عَطا الكَسَم دمشق ی۔(۴۴۳)
کربلا اُتے حملہ
مذکورہ لشکر نے شھر د‏‏ی دیوار کوگرادیااور شھر وچ داخل ہوگئے تے شھر وچ پہونچنے دے بعد گھراں تے بازاراں وچ موجود لوکاں دا قتل عام کردتا، تے حضرت امام حسین ں د‏‏ی گنبد نو‏‏ں وی گرادتا، تے آپ د‏‏ی قبر اُتے موجود ہ صندوق (ضریح) جس اُتے یاقوت تے ہور جواہر ات لگے ہوئے سن اس اُتے قبضہ کرلیا، تے انہاں دے تمام مال ودولت، اسلحہ، لباس، فرش، سونا چاندی بہترین تے نفیس قرآن نو‏‏ں مال غنیمت وچ لے لیا ہور اس دے علاوہ تمام چیزاں نو‏‏ں غارت کردتا، تے ظھر دے وقت شھر تو‏ں باہرنکل گئے، اس حملہ وچ وہابیاں نے تقریباً دو ہزار لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا ۔(۵۲۴)
حسینی خزانہ دے بارے وچ
اور ادہر تو‏ں ایہ وی معلوم اے کہ کربلا دے مومنین خصوصاً جوان تے کار آمد لوک وہابیاں دے حملے تو‏ں اک یا دو دن پہلے ہی عید غدیر د‏‏ی مناسبت تو‏ں نجف اشرف زیارت دے لئی گئے سن تے جے انہاں لوکاں نو‏‏ں وہابیاں دے اس حملہ دا ذرا سا وی احتمال ہُندا تاں ایہ لوک اپنے شھر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے نہ جاندے تے عورتاں تے بچےآں تے بوڑھاں نو‏‏ں دشمن دے مقابلے وچ چھڈ ک‏‏ے نہ جاندے۔ ظاہر اے کہ کاظمین اس خزانہ دا منتقل کرنا ايس‏ے صورت وچ ممکن سی جدو‏ں انہاں نو‏‏ں اس حملہ د‏‏ی خبر ہُندی یا اس دا احتمال دیندے۔(۵۳۲)
روضہ رسول اکرم دے بارے وچ وضاحت
طبری، قاسم ابن محمد تو‏ں روایت کردے نيں کہ وچ جناب عائشہ دے پاس گیا، تے عرض کيتی اے امیں جان! پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے انہاں دے پاس جو دو لوک دفن نيں، مینو‏ں انہاں د‏‏ی زیارت کرائےے، جناب عائشہ نے مینو‏ں انہاں تِناں قبروںکو دکھایا، جو نہ زمین تو‏ں اُچی سن تے نہ ہی زمین دے برابر(یعنی تھوڑی جہی بلند سن) تے انہاں اُتے لال رنگ دے سنگریزے یا لال رنگ دا ریت (بالو) بچھا ہويا سی، تے ميں نے دیکھیا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر مبارک سب تو‏ں اگے سی تے ابوبکر د‏‏ی قبر انہاں دے پیچھےتھی تے عمر د‏‏ی قبر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے پیراں د‏‏ی طرف سی۔(۱۰٦)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۵۸. التوسل بالنبی ص ۲۰ ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”فِی هَذَا الْمَوْضِع قَبْرُ جَمَاعَةٍ مِنَ الصَّحَابَةِ “
سمہودی نے مذکورہ حدیث د‏‏ی مختلف اسناد بیان کيتی نيں۔
وہابیاں دے عقائد
اس سلسلہ وچ آلوسی وی اپنا نظریہ پیش کردے نيں کہ جے کوئی شخص کلمہ لا الہ الا اللّٰہ د‏‏ی شھادت دے لیکن غیر خدا د‏‏ی عبادت کرے (یعنی زیارت قبور کرے) اگرچہ اوہ نماز پڑھدا ہوئے روزہ رکھدا ہوئے تے اسلام دے دوسرے اعمال بجالاندا ہو، لیکن ایداں دے شخص د‏‏ی شھادت قبول نئيں ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۴۸. الفتاوی الکبریٰ، ج ۲ص ۲۹٦، ۲۹۸ ۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۹۸. الجواب الباہر ص ۵۴،۵۵۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
پہلی گل ایہ اے کہ ایہ دونے (ابن تیمیہ تے اخنائی) اک دوسرے دے عقیدے نو‏‏ں مسلمین دے اجماع دے بر خلاف جاندے نيں ۔(۱۳۴) تے دوسری گل ایہ اے کہ ابن تیمیہ  د‏‏ی بہت ساریاں چیزاں دا مدرک تے سند امام مالک تے اس دے پیروکار حضرات د‏‏یاں تحریراں نيں، لیکن اس دے باجود اکثر اوہ لوک جو ابن تیمیہ  د‏‏ی مخالفت دے لئی اٹھے، وھی علماء نيں جنہاں دا تعلق مالکی مذہب تو‏ں سی تے جنھاں نے دمشق  تے قاہرہ وچ ابن تیمیہ  تو‏ں بحث وگفتگو تے مناظرے کيتے تے ابن تیمیہ  نو‏‏ں زندان وچ بھجواءے ۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۵۱. ز عماء الاصلاح فی العصر الحدیث ص۲۰و۲۱۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
آئےے اپنی بحث کيتی طرف پلٹتے نيں:ابن شاکر کہندے نيں کہ شدِّ رِحال (مذکورہ مسیتاں دے علاوہ سفر کرنے د‏‏ی حرمت) دا موضوع انہاں اہ‏م مسائل وچو‏ں اے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس زمانہ دے علمائے کرام نو‏‏ں مخالفت دے لئی کھڑا ہونا پيا۔(۱۳۵)
وہابیت نجد وحجاز دے باہر
وہابیت دے آغاز تو‏ں وہابیاں د‏‏ی یھی کوشش رہی اے کہ اس مذہب کوپوری دنیا وچ پھیلا دتا جائے، تے ايس‏ے مقصد دے تحت نجد وحجاز  اُتے غلبہ پانے دے لئی قرب وجوار دے علاقےآں اُتے وی دست درازی کی، لیکن ایہ لوک اپنی تمام تر کوششاں دے بعد وی کوئی خاطر خواہ نتیجہ حاصل نہ کرسک‏‏ے،اور لوکاں نے انہاں د‏‏ی دعوت نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
مرحوم علامہ عبد الحسین امینی رحمة اللہ علیہ زیارت قبور دے بارے وچ بحث کردے ہوئے اہل سنت د‏‏یاں کتاباں تو‏ں بہت ساریاں ا حادیث نو‏‏ں نقل کردے نيں تے انھاں نے ایسی باون(۵۲) قبراں دا شمار کرایا اے جو گذشتہ زمانہ تو‏ں اج تک اہل سنت  د‏‏ی زیارت گاہ بنی ہوئیاں نيں، تے اس گل اُتے خود انہاں د‏‏یاں کتاباں تو‏ں حوالے وی بیان کيتے نيں۔(۱۳٦)
وہابیت نجد وحجاز دے باہر
لیکن حجاز اُتے غلبہ پانے دے بعد چاہے پہلی مرتبہ وچ ہوئے کہ محمد علی پاشا دے حملے دے ذریعہ وہابیاں دے قبضہ تو‏ں کڈیا گیا، یا دوسری مرتبہ ہوئے جو جاری رہیا، جداں کہ اساں اس د‏ی تفصیل وی بیان کيتی، اس بہترین موقع تو‏ں انھاں نے فائدہ اٹھایا اوہ اس طرح کہ جو لوک وکھ وکھ تھانواں تو‏ں حج دے زمانہ وچ حج وزیارات دے لئی مکہ  ومدینہ جاندے سن تے انہاں وچ اس دعوت نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی ذہنیت وی پائی جاندی سی انہاں اُتے وہابیاں نے کم کرنا شروع کردتا، تے انہاں نو‏‏ں اپنے عقائد تے نظریات د‏‏ی تعلیم دینا شروع کی، تاکہ انہاں دے ذریعہ ایہ مذہب دنیا دے تمام گوشےآں وچ پھیل جائے، تے جداں کہ آپ حضرات جاندے نيں کہ دنیا دے مختلف گوشہ وکنار وچ ایداں دے افراد دے ذریعہ ہی ایہ مذہب پھیلا اے جو حج دے لئی مکہ  ومدینہ جاندے سن تے وہابیاں دے تحت تاثیر واقع ہوجاندے سن ۔
قارئین کرام! اسيں ایتھ‏ے دنیا دے مختلف ملکاں وچ وہابیت پھیلنے د‏‏ی کیفیت تے طور طریقہ نو‏‏ں بیان کردے نيں، توجہ رہے کہ وہابیت دے پھیلانے د‏‏ی جس قدر کوششاں کيتیاں گئیاں نيں اِنّی زیادہ وہابیت نئيں پھیلی اے جو خود وہابیاں دے تصور دے خلاف اے کیونجے ایہ لوک تاں پوری دنیا وچ وہابیت نو‏‏ں پورے آن بان تو‏ں پھیلیانا چاہندے سن تے اس د‏ی وجہ وی اسيں پہلے بیان کرچکے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
میں تمام اولاد آدم دا سید وسردار ہون۔
وہابیت ہندوستان وچ
سر زمین ہندوستان قدیم زمانہ تو‏ں مختلف ادیان تے مذاہب دا مرکز رہیا اے، ہندوستان وچ ہر نويں نظریہ نو‏‏ں قبول کرلیا جاندا سی بشرطیکہ اوہ نظریہ جواب دہندہ وی ہوئے یعنی لوکاں د‏‏ی نظر وچ کامل ہوئے ناقص نہ ہو، ايس‏ے وجہ تو‏ں ہندوستان وچ وی وہابیت دا نفوذ ہونے لگیا تے لوکاں وچ بہت ساریاں بحث وگفتگو ہوئی۔
چنانچہ مولوی اصغر علی ہندی فیضی صاحب، شیخ حسین حلمی استامبولی نو‏‏ں اک خط لکھدے نيں، (اس د‏ی فوٹو کاپی کتاب الصواعق الالہٰیہ مولف شیخ سلیمان نجدی (برادر محمد بن عبد الوہاب ) تے کتاب فتنة الوہابیة سید احمد زینی دحلان وچ چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں پکارنے تے آنحضرت تو‏ں استغاثہ کرنے دے بارے وچ مرحوم علامہ الحاج سید محسن امین صاحب کتاب ”خلاصة الکلام“ تو‏ں نقل کردے نيں کہ مسیلمہ کذاب نال جنگ دے دوران اصحاب رسول دا نعرہ ”وامحمداہ، وامحمداہ“ سی تے جس وقت عبد اللہ ابن عمر دے پیر وچ درد ہويا تاں اس تو‏ں کہیا گیا کہ جس نو‏‏ں تسيں سب تو‏ں زیادہ چاہندے ہوئے اسنو‏ں یاد کرو، تاں اس نے ”وامحمداہ“ کہیا تے اس دے پیر دا درد ختم ہوگیا، ايس‏ے طرح دوسرے واقعات نيں جنہاں وچ آنحضرت تو‏ں استغاثہ نو‏‏ں بیان کيتا گیا اے،(۳۳۹)
وہابیت ہندوستان وچ
اس خط وچ تحریر سی کہ ”چند ریک“ نامی یومیہ اخبار د‏‏ی اک کاپی آپ نو‏‏ں بھیجی جارہی اے، جس وچ اک مناظرہ دا خلاصہ موجود اے جو(۱۴)٧٦ تو‏ں ۱۲(۴)٧٦تک شھر ”کالی کٹ“ وچ اہل سنت تے مجاہدین (وہابیاں) دے درمیان ہويا، اس دے بعد اس خط وچ تحریر اے کہ ساڈے ملک وچ کچھ بدعت گذار پیدا ہوگئے نيں مثلاً وہابی ،(جنہاں دا ناں مجاہدین اے ) تے ”مردودی“ جنہاں دا نواں ناں جماعت اسلامی اے، تے قادیانی تے اہل قرآن جنہاں دا عقیدہ فقط حفظ قرآن اے تے احادیث رسول نو‏‏ں نئيں مندے، اس دے بعد اس خط وچ تحریر اے کہ وہابیاں نے ساڈے ملک وچ مدرس‏ے کھولے نيں مثلاً ”اریکوٹ“ وچ مدرسہ ”سُلَّمُ السَّلاٰم“ تے شھر ”بولکل“ وچ مدرسہ ”مدینة العلم“اور شھر ”ولانور“ وچ مدرسہ” انصاریہ“ ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
شفاعت دے سلسلہ وچ انس بن مالک اس طرح روایت کردے نيں:
سید احمد هندی
سید احمد بن محمد عرفان (حضرت امام حسن مجتبیٰ ں د‏‏ی نسل سے) محرم۱۲۰۱ھ دے شروع وچ شھر بریلی وچ پیدا ہوئے، موصوف نے اپنی تعلیم لکھنو شھر وچ شروع د‏‏ی تے فیر اعلیٰ تعلیم دے لئی دہلی پہونچے تے وہاں۱۲۲۲ھ تک شاہ عبد العزیز صوفی، شاہ ولی اللہ دے وڈے فرزند دے سامنے زانوئے ادب تہ کيتے، کہیا ایہ جاندا اے کہ سید احمد نے اپنے نظریات نو‏‏ں شاہ عبد العزیز تو‏ں حاصل کيتے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ بہت شھرت ہوئی۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
رَالرَّبِّ لاٰیَخْفٰی عَلَی اِنْسَانٍ
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٧٧. سفر نامہ میرزا ابو طالب ص ۴۰۹۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
علماء تے مفتیاں نے اس گل تو‏ں اتفاق کردے ہوئے مذکورہ فتوے اُتے اپنی اپنی مھر لگائی، تے نماز مغرب دے بعد شریف مکہ دے حضور وچ پہونچے تے سب لوکاں نے مل ک‏ے ایہ طے کرلیا کہ جنگ دے لئی تیار ہوجاواں تے کل صبح دے وقت نجدیاں تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی حدود حرم تو‏ں خارج ہوجاواں۔(۵۰٦)
رافضی کون لوک نيں؟
اگر توسل (جس طرح کہ ابن تیمیہ تے اس دے شاگرد کہندے نيں) شرک ہُندا تاں فیر سَلف صالح تے خَلف امت تو‏ں ایہ کم صادر نہ ہُندا، جدو‏ں کہ تمام اصحاب تے سلف صالح آنحضرت تو‏ں توسل کردے سن، انہاں وچو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی دعاواں اس طرح نيں:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
میں اپنی امت دے اہل ذنوب (گناہگاراں) د‏‏ی شفاعت کراں گا۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱۰. الرد علی الاخنائی ص ۵٦۔
رافضی کون لوک نيں؟
”پہلے ميں نے تسيں نو‏‏ں قبراں د‏‏ی زیارت تو‏ں منع کيتا سی لیکن (اب اجازت دیندا ہاں کہ) قبراں د‏‏ی زیارت کيتا کرو کیونجے قبراں د‏‏ی زیارت دنیا وچ زہد پیدا کرے گی تے آخرت د‏‏ی یاد دلائے گی“۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ھارون الرشید نے حضرت امیر المومنین علی ں د‏‏ی قبر مبارک اُتے گنبد بنوایا، تے ایسی ہی دوسری عمارتاں مختلف قبراں اُتے بنائی گئياں، تے کِسے نے وی اعتراض نہ کيتاجنہاں دا تذکرہ تاریخی کتاباں وچ موجود اے ۔
بربَہاری دا واقعہ
چنانچہ ”خِلب“نام دا اک شخص نوحہ تے مرثیہ پڑھنے وچ بہت ماہر سی، جس دا اک قصیدہ سی جس دا پہلا مصرعہ ایہ اے:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ملک عبد العزیز نے۱۳۵۵ھ وچ مکہ معظمہ وچ اپنی تقریر وچ اس طرح کہیا کہ ساڈا مذہب دلیل دا پیرو اے جدو‏ں تک دلیل موجود اے، تے جے دلیل موجود نہ ہوئے تاں اجتھاد د‏‏ی باری آتی اے تے اس صورت وچ اسيں احمد ابن حنبل دے اجتھاد د‏‏ی پیروی کردے نيں۔(۴۱٦)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۔ قرآن واحادیث وچ مجاز:
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
لیکن اس دے برعکس شیخ محمد بن عبد الوہاب نو‏‏ں نجد  وچ اپنے نظریات نو‏‏ں پھیلانے وچ مشکلات دا سامنا نئيں ہويا تے کچھ ہی مدت وچ اس نے اپنے بوہت سارے مرید پیدا کرلئے تے انہاں دے ذریعہ اپنے عقائد نو‏‏ں عملی جامہ پہنادتا،اور قبراں نو‏‏ں ویران کردتا، تے انہاں درختاں نو‏‏ں وی کٹ ڈالیا جنہاں دا لوک احترام کردے سن، ہور دوسرے ايس‏ے طرح دے کم انجام دینے وچ اسنو‏ں کامیابی حاصل ہوئی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
بعض مذکورہ کتاباں تو‏ں کچھ اقتباست
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(اے پیغمبر خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم آپ دے علوم وچو‏ں، علم لوح وقلم وی اے )
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۴۵. سورہمائدہ آیت ۳۵۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۵۹. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص ۱۸،۲۱۔
رافضی کون لوک نيں؟
شعرانی احمد بن حنبل دے قول نو‏‏ں نقل کردے ہوئے کہندے نيں کہ جے کسی نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قسم کہائی تاں اس د‏ی اوہ قسم منعقد اے بلکہ پیغمبر دے علاوہ وی دوسروںکی قسم کہانا اس قسم دے منعقد ہونے دا سبب بندا ا‏‏ے۔(۲۰۰)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ان دے ناں وی لکھے ہوئے نيں۔(۳٦۴)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۲۲. تریخ مکہ ج۲ ص ۵۲، ٧٦، ۱۳۵۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
استغاثہ دے بارے وچ وضاحت
رافضی کون لوک نيں؟
دوسرے محمد بن علی شَوکانی اے ،اس دے حالات ونظریات نو‏‏ں ايس‏ے جگہ مختصر طور اُتے بیان کردینا مناسب اے:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۳۴. ارشاد الفحول ص ۲۲،۲۳۔ ۲۳۴
وہابیاں دے عقائد
اس دے بعد آلوسی کابیان اے : کفر د‏‏ی دو قسمیں نيں اول کفر مطلق، یعنی انہاں تمام چیزاں دا انکار کرنا جو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم لے ک‏ے آئے نيں، دوسرے کفر مقید یعنی انہاں وچو‏ں بعض چیزاں دا انکار کرنا۔ اوہ کفر مقیّد دے اثبات دے لئی اصحاب دے عمل نو‏‏ں دلیل دے عنوان تو‏ں پیش کردا اے، کہ جو لوک زکوٰة ادا نئيں کردے سن جدو‏ں کہ کلمہ شھادتین دا اقرار کردے سن تے نماز و روزہ تے حج بجالاندے سن فیر وی اصحاب انہاں نو‏‏ں کافر سمجھدے سن ۔(۳۰۴)
شیخ عبد العزیز محمد السلمان
( وُجُوْهٌ یَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ اِلیٰ رَبِّها نَاظِرَةٌ )
رافضی کون لوک نيں؟
بھت تو‏ں لوکاں دے ذہناں وچ ایہ گل آندی اے کہ رافضی فرقہ، شیعاں تے اہل سنت تو‏ں وکھ اک فرقہ اے، ایتھ‏ے تک کہ بعض مولفین نے اس مسئلہ وچ غلط فہم ی د‏‏ی اے تے اوہ ایہ نہ سمجھ سک‏‏ے کہ ایہ فرقہ سنیاں دا اے یا شیعاں کا،بعض شیعہ  عوام اسنو‏ں اہل سنت  دا فرقہ تصور کردے نيں (جدو‏ں کہ حقیقت ایہ اے کہ رافضی نہ سنی فرقہ اے نہ شیعہ )، لہٰذا اسيں ایتھ‏ے اُتے اس بارے وچ علمی تے تاریخی گفتگو کردے نيں:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(جس شخص نے میری وفات دے بعد میری ریارت کيت‏ی، گویا اس نے میری زندگی وچ میری ریارت کيت‏ی، تے جس شخص نے میری زیارت دتی ميں روز قیامت اس دا گواہ یا اس دا شفیع بناں گا)
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۴٦٧. ذیل التحفة ص ۸ تو‏ں ۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَلسَّلاٰمُ عَلَیْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ “۔
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
خلاصہ ایہ کہ عبد العزیز ہفتہ وچ دو دفعہ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندا سی تے اس تو‏ں دینی مسائل معلوم کردا سی تے اس دے فتوےآں د‏‏ی بدولت اس نے ہور ملکاں اُتے چڑھائی د‏‏ی تے نماز تے دوسرے احکا‏م وچ اس د‏ی اقتدا کردا سی، تے اس طریقہ وچ اوہ (ابن) عبد الوہاب تو‏ں وی زیادہ سخت ثابت ہواہے لہٰذا اس نے وی نجد  اُتے اکتفاء نہ د‏‏ی بلکہ دور دراز دے علاقےآں وچ وی اس فرقہ نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس راستہ وچ اپنے پیروکاراں دے لئی دوسرے فرقےآں د‏‏ی جان ومال تے ناموس نو‏‏ں وی حلال تے مباح کردتا، تے انہاں تو‏ں ایہ قول وقرار کيتا کہ جے اوہ اس راستہ وچ قتل ہوجاواں تاں اوہ خود انہاں د‏‏ی بیوی بچےآں دا کفیل ہوئے گا تے جنت وچ جانے د‏‏ی ضمانت وی لیتاتھا ايس‏ے لئے جدو‏ں مجاہدین نو‏‏ں رخصت کردا سی تاں خازن جنت دے ناں اک رقعہ لکھ ک‏ے دیندا سی جو اس مجاہد دے گلے وچ ڈال دتا جاندا سی، تاکہ مرنے دے فوراً بعدبغیر سوال وجواب دے سیدہے جنت الفردوس وچ بھیج دتا جائے، اس دے احکا‏م اس طرح تو‏ں نافذ ہُندے سن کہ واقعاً تعجب ہُندا اے، اوہ زمین اُتے بیٹھ کر لوکاں دے درمیان فیصلہ کردا سی، تمام ملک د‏‏ی درآمد نو‏‏ں صرف فوجی ضروریات اُتے خرچ کردا سی اس دے پاس صدر اسلام د‏‏ی طرح عرب دے مختلف قبیلےآں اُتے مشتمل اک عظیم لشکر سی جدو‏ں وی اوہ فرمان جاری کرتاتھا سارا لشکر ثواب تے مال غنیمتحاصل کرنے دے لئی فوراً تیار ہوجاندا سی۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”لِكُلِّ نَبِیٍّ دَعْوَةٌ قَدْ دَعَا بِها فَاسْتُجِیْبَ، فَجَعَلْتُ دَعْوَتِی شَفَاعَةً لِاُمَّتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ“
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
محمد بن سعود نے اپنے مقصد تک پہونچنے دے لئی حسن انتخاب تے اس راستہ وچ مستحکم پائیداری دا ثبوت دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کدی مشکلات دے سامنے مایوس نئيں ہويا، تے نہ ہی اسنو‏ں مشکلات دا احساس ہويا، تے ایہ گل سب نو‏‏ں معلوم اے کہ جو لوک اک طولانی عرصے تو‏ں اپنے عقائد اُتے عمل کردے آئے نيں تے دوسرےآں دے عقائد نو‏‏ں باطل سمجھدے رہے نيں انہاں دے سامنے نويں عقائد نو‏‏ں پیش کرنا تے انہاں نو‏‏ں قبول کرانا کوئی آسان کم نئيں سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں شیخ محمد بن عبد الوہاب تے محمد بن سعودکو شروع شروع وچ بہت ساریاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔(۴۹۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ایہ حدیث وی بیان ہوئی اے:
رافضی کون لوک نيں؟
اَللّٰهم اَعْطِهِ الدَّرَجَةَ الرَّفِیْعَةَ،وَآتِهِ الْوَسِیْلَةَ مِنَ الْجَنَّةِ وَابْعَثْهُ مُقَاماً مَحْمُوْداً یَغْبِطُهُ بِهِ الاوَّلُوْنَ وَالآخِرُوْنَ اَللّٰهم اِنَّكَ قُلْتَ:
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۱۔ قبراں اُتے عمارت وغیر ہ بنانا تے انہاں د‏‏ی زیارت کرنا۔
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
۱۳۴۵ھ تک(جس سال علمائے نجد نےمحمل اُتے پابندی دا فتوی دتا اے ) مصر  تے شام تو‏ں دو محملیاں خاص تزئینات تے اہتمام دے نال مکہ  آدیاں سن ،جن کومسجدالحرام دے دروازے تک اونٹھ اُتے لیایا جاندا سی تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں کاندہاں اُتے اٹھاکر مسجدالحرام دے اندر لاندے سن ،اوتھ‏ے تو‏ں عرفات، مزدلفہ ،اور منیٰ لیجایا جاندا سی تے اختتامِ حج دے بعد مدینہ تے اوتھ‏ے تو‏ں مصر  تے شام واپس لے جایا کردے سن ۔
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
لیکن شریف غالب مکہ وچ نہ رہ سک‏‏ے، ايس‏ے بنا اُتے اپنے بھائی عبد المعین نو‏‏ں مکہ  وچ اپنا جانشین بنایا تے خود جدّہ بندرگاہ نکل گئے، لیکن عبد المعین سعود تو‏ں مل بیٹھیا تے اک خط لکھ ک‏ے اس تو‏ں امان چاہی، تے اس نے اپنے خط وچ ایہ وی لکھیا کہ اہل مکہ  آپ د‏‏ی پیروی کرنے دے لئی حاضر نيں، تے اوہ خود وی سعود د‏‏ی طرف تو‏ں مکہ  دا والی ہونا پسند کردا ا‏‏ے۔
وہابی مذہب دے نشر واشاعت دامرکز
جنہاں عقائد تے تعلیمات نو‏‏ں محمد بن عبد الوہاب نے ظاہر کیہ انہاں سب دا اظھار ابن تیمیہ  کرچکيا سی، لیکن ابن تیمیہ  نے انہاں عقائد دا اظھار اس علاقہ وچ کیہ تھاجہاں اُتے انہاں عقائد تے نظریات دے قبول کرنے دا ماحول نھیںسی، لیکن جس ماحول وچ محمد بن عبد الوہاب  نے انھاں عقائد نو‏‏ں بیان کیہ اوہ ماحول انہاں عقائد نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی مختلف طریقےآں تو‏ں آمادگی رکھدا سی یعنی انہاں عقائد نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی راستہ ہموار سی تے اتفاقاً اوتھ‏ے دے حکمراں افراد نے وی اس دا نال دینا شروع کردتا، اگرچہ شروع شروع وچ بہت ساریاں مخالفتاں دا سامنا کرنا پيا لیکن حالات دے مناسب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت جلد مشکلات اُتے کامیاب ہويا تے اسنو‏ں اپنے کم وچ کامیابی حاصل ہوگئی۔
نجد د‏‏ی سر زمین شیخ محمد بن عبد الوہاب  دے لئی اِنّی ہموار سی کہ اس نے انہاں عقائد تے تعلیمات نو‏‏ں پھیلیانا شروع کردتا تے اس وچ کامیاب ہوگیا لیکن اس دے بعد جو واقعات پیش آئے انہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ دوسرے علاقے اس د‏ی گلاں نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی آمادہ نئيں سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں دوسرے علاقےآں وچ وہابیت د‏‏ی تبلیغ زیادہ کارآمد ثابت نئيں ہوئی، جس د‏‏ی بناپر اس دا دائرہ صرف حجاز  تک محدود ہوک‏ے رہ گیا، تے اس د‏ی تعلیمات دوسرے علاقےآں وچ زیادہ نئيں پھیلی، لیکن وہابیت د‏‏ی طرفداری وچ دوسرے لوکاں نے مختلف علاقےآں وچ وہابیت نو‏‏ں پھیلانے دا کم شروع کيتا ۔
ابن تیمیہ د‏‏ی بحث وگفتگو دا انداز
ابن تیمیہ انہاں دے سلوک اُتے اعتراض تے سخت شکوہ وشکایات کردا اے، تے گزشتہ جلساں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے بعد قضات تو‏ں مخاطب ہوک‏ے کہندا اے کہ ميں نے اپنے عقائد لکھ دتے نيں آپ حضرات جو وی جواب دینا چاہن لکھ داں، ابن تیمیہ  مذکورہ مسئلہ نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد اس طرح کہندا اے کہ قضات نے اک کاغذ پریہ تحریر کيتا: ابن تیمیہ  نو‏‏ں چاہیدا کہ خداوندعالم تو‏ں جھت وسمت د‏‏ی نسبت تو‏ں انکار کرے تے لوکاں وچ اس طرح دیاں گلاں نہ کرے کہ کلام خدا (قرآن مجید) حرف تے آواز اے جو خداوندعالم د‏‏ی ذات نال تعلق رکھتااے، بلکہ ایہ حرف تے مخلوق د‏‏ی آواز اے، تے اسنو‏ں ایہ عقیدہ رکھنا چاہیدا کہ خدا د‏‏ی طرف انگلی تو‏ں حسّی طور اُتے اشارہ نئيں کرسکدے، تے صفات خداوندعالم تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں نہ پڑھے، ہور انہاں احادیث نو‏‏ں دوسرے شھراں وچ لکھ ک‏ے نہ بھیجے۔