cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گوالمنڈی
گوالمنڈی لہور دا مشعور تے گنجان علاقہ اے۔ ایس علاقے دی مشعوری دی وجہ ایتھے بنائی گئی کھانے پین دی گلی اے جنوں عام بولی چ فوڈ سٹریٹ آکھیا جاندا اے۔ ایس گلی وچ لہور دے خاص تے ایدے نال نال پورے پاکستان دے دیسی چٹخارے دار کھانے لبدے نیں۔ پاکستان تے پورے جگ توں لوکی لہور آن تے ایس تھاں تے ضرور جاندے نیں۔
اے لہور دی رہتل دا مرکز وی اے۔
تفصیل
فوڈ سٹریٹ دے نال نال پاکستان ٹیلی ویژن تے ریڈیو پاکستان دے دفتر وی ایتھے نیں۔ برصغیر دی دوجی وڈی میڈیکل یونیورسٹی کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی وی ایتھے اے۔ لہور دا وڈا سرکاری ہسپتال میو ہسپتال وی ایس علاقے چ اے۔
رہتل
گوالمنڈی لہور چ بسنت دے تہوار دا وڈا مرکز اے۔ بسنت دے تہوار اتے لوک پنڈاں دیاں پنڈاں ایتھے آندے نیں تے چنگی رونق ہندی اے۔ ایس کر کے اینوں لہور دا دل وی آکھیا جاندا اے۔
قبرص دے ضلعے
قبرص رومی سمندر چ ترکی دے ساحلاں لاگے اک جزیرہ اے ، جہڑا جغرافیائی طور اتے ایشیاء تے سیاسی طور اتے یورپ چ شامل اے ۔ ایہہ دیس ترکی تے یونان وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی یونانیاں تے ترکاں اتے مشتمل اے ، اس پاروں ہن قبرص ، یونانی قبرص تے ترک قبرص (ترک جمہوریہ شمالی قبرص) چ ونڈیا ہویا اے ۔
قبرص انتظامی طور تے 6 ضلعےآں ج ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں یونانی چ ایپارخیس تے ترک بولی چ کازا آکھیا جاندا اے ۔ ہر ضلعے دا ناں اسدے راجگھر دے ناں اتے اے ۔
والورہیمپٹن یونیورسٹی
والورہیمپٹن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر والورہیمپٹن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
دھنباد
‎ دھنباد  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے ۔
شہر دی کل لوک گنتی 1,161,561 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
صوبہ چائییاپھم
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ چائییاپھم تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ چائی یاپھم شہر اے ۔
بھارت وچ رامسر ٹکانےآں دی لسٹ
بھارت وچّ رامسر ٹکانیاں دی لسٹ(جلگاہاں نال متعلق ) وچّ اوہ جلگاہاں آؤندیاں ہن جو ''قومانتری اہمیت والیاں ہن اتے رامسر سمجھوتہ تحت شامل ہن۔ رامسر ٹکانیاں دی دنیا دی سمچی لسٹ لئی قومانتری اہمیت والے رامسر ٹکانیاں دی لسٹ ڈبلیو ڈبلیو ایف بھارت مطابق جلگاہاں بھارت  دے ماحولیاتی توازن دے وگاڑاں والیاں مداں وچّ سبھ توں ودھ خطرے وچّ ہن۔ ہریاول دا خاتمہ ،پانی دا کھاراپن ،پانی دی آلودگی، زمین دی زیادہ ورتوں ،گھسپیٹھیا نسلاں   دا وادھا اتے آواجائی لئی سڑکاں دی تعمیر  سبھ کارناں کرکے دیس دیاں جلگاہاں دی تباہی ہوئی ہے۔
رامسر ٹکانیاں دی لسٹ
(اپریل 2015 دے ویلے تکّ )
حوالے اتے لنک
گٹھ:بھارت وچّ رامسر ٹکانیاں دی لسٹ گٹھ:رامسر ٹکانے گٹھ:جلگاہاں گٹھ:جھیلاں گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
مکیریاں ہائیڈرل چینل
مکیریاں-ہائیڈرل چینل دے کھیتر وچ پہلاں شاہ نہر کینال سسٹم پیندا سی، جہڑا 1744 وچ کجھ لوکاں نے آپ اساریا سی، جو برسات دے دناں وچ پانی دندا سی، جس دا ہیڈّ ریے پنڈ دے  تھاں تے دریا بیاس اپر پیندا سی ۔ اتھوں اک نہر نکلدی سی، جس دیاں کئی ڈسٹریبیوٹریاں اگے جا کے بن جاندیاں سن ۔ ایہناں نہراں دا پانی یقینی نہیں سی صوف دریا وچ برساتی پانی آؤن 'تے ہی کارگر ہندیاں سن ۔
بھارت سرکار نے 1978 وچ شاہ نہر کینال سسٹم لئی 'ایکسٹینشن ایاڈ امپروومینٹ آف اریگیشن آن شاہ نہر کینال سسٹم' دا پراجیکٹ منظور کیتا جس دی قیمت 10.63 کروڑ روپئے آؤندی سی ۔ اس پراجیکٹ انومان وچ اس ویلے دے شاہ نہر سسٹم نوں سارا سال پانی دینا سی، جس تھلے 65743 ایکڑ کھیتر آؤندا سی ۔ اس توں علاوہ 8770 ایکڑ دی سنچائی دا وی پربندھ کرنا سی جو پرائیویٹ طور 'تے ذمیندار آپ-اپنے خرچے 'تے سنچائی کردے سن ۔ شاہ نہر سسٹم دے پرانے رجبواہیاں نوں وسا کے 14750 ایکڑ ہور بھوئیں نوں سنچت کرنا، اک نویں کنڈی نہر دا نرمان کرنا جو شاہ نہر دے کھبے کنڈھے توں نکلدی سی ۔ اس پراجیکٹ نوں پھر سودھیا، جس انوسار 154018 ایکڑ بھوئیں نوں پانی دینا سی ۔ اس پراجیکٹ انوسار مکیریاں ہائیڈرل کینال جہڑی دریا بیاس 'تے بنے شاہ پور بیراج توں نکلدی سی، تجویزی گئی اتے 36.94 کلومیٹر دا فیصلہ طے کرکے پھر دریا بیاس 'چ پینا سی ۔ رستے وچ سنچائی کرنی اتے بجلی پیدا کرنا سی ۔ ایہہ پکی نہر جسدی سمرتھا 11500 کیوسکس اے اتے ڈنوگھائی 21 فٹّ اتے تھلیوں چوڑائی 65.50 فٹّ، رستے وچ چار پاور ہاؤساں راہیں بجلی بناؤندی اے جو کرم وار نہر 'تے 6.349 کلومیٹر، 16.004 کلومیٹر، 18.870 کلومیٹر اتے 27.349 کلومیٹر دی لمبائی 'تے ستھت ہن ۔ رستے وچ اک چھوٹی نہر جس دا ناں کنڈی کینال سی، کڈھی گئی، جہڑی مکیریاں ہائیڈرل چینل دی برجی 5.575 کلومیٹر توں نکلدی اے اتے ہشیارپور دے کنڈی کھیتر نوں سنچت کردی اے ۔ مکیریاں ہائیڈل چینل راہیں اتے کنڈی نہر راہیں 0.384 ایم.اے.ایف. پانی ورتیا گیا، باقی پھر دریا بیاس وچ اس دی اک کریک راہیں جا ڈگیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
کالاہاؤن کاؤنٹی
کالاہاؤن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
وڈا ماکھیو اگمان
وڈا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ماکھیو اگمان
اورکنے
اورکنے سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
بنجمن ہیریسن
گٹھ:امریکی صدر
نکا ماکھیو اگمان
نکا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سیرت ابن اسحاق
سیرت ابن اسحاق دے نام تو‏ں معروف اس مشہور کتاب دا اصل نام سیرۃ رسول اللہ اے جو محمد ابن اسحاق، تابعی دی تصنیف اے تے اٹھويں صدی عیسوی (دوسری صدی ہجری) وچ تصنیف کيتی گئی۔ اسنو‏ں اولین سیرت و تاریخ دی کتاب منیا جاندا اے۔
کتاب دی اہمیت
اس کتاب دی جامعیت، تفصیل اورمعلومات دی فراوانی دی بنا اُتے اکثر اہل علم نے اسنو‏ں قدر و منزلت دی نظر تو‏ں دیکھیا۔ مصنف تو‏ں بعد دے سبھی مورخاں تے مصنفاں نے سیرت نبوی دے حولے تو‏ں اس کتاب اُتے پورا پورا اعتماد کیتا تے اسنو‏ں اپنا مآخذ بنایا۔ ابن جریر طبری، ابن خلدون تے ہور مورخین نے ابن اسحاق تو‏ں بکثرت روایت کيتی اے۔
سیرت ابن ہشام دی بنیاد تے اصل وی ایہی کتاب اے بلکہ سیرت ابن اسحاق، سیرت ابن ہشام دی ترقی یافتہ صورت اے۔
تراجم
سويں صدی ہجری وچ فارس دے حکمران ابو بکر سعد زنگی دی فرمائش اُتے اس کتاب دا فارسی ترجمہ وی ہويا جس دے قلمی نسخے دنیا دے بعض کتب خاناں وچ موجود نيں۔ چند برس پہلے مراکش وچ اس دے کچھ اجزاء قلمی صورت وچ ملے سن جنہاں نو‏ں ڈاکٹر محمد حمید اللہ، (پیرس) نے شائع کرایا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اولین کتب سیرت گٹھ:عرب سیرت نگاراں دی کتب سیرت گٹھ:عربی کتب سیرت گٹھ:کتاباں
کالاہان کاؤنٹی
کالاہان امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ بوئنگ کان
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ بوئنگ کانتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ بوئنگ کان شہر اے ۔
وارسسٹر یونیورسٹی
وارسسٹر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر وارسسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
نیشنل میوزیم آف کوریا
نیشنل میوزیم آف کوریا جنوبی کوریا دا سب توں وڈا تریخی تے آرٹ میوزیم اے تے اے اوہ تہزیبی ادارہ اے جیڑا کوریا نوں ریپریزنٹ کردا اے۔
یارک یونیورسٹی
یارک یونیورسٹی برطانیہ دے نگر یارک چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
موٹی چنج آلا ماکھیو اگمان
موٹی چنج آلا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دمکا
‎ دمکا  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 47,584 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
کیمرون کاؤنٹی، ٹیکساس
کیمرون امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
فیصل ٹاؤن
ماڈل ٹاؤن دے نیڑے لہور دا اک وڈا رہائشی علاقہ فیصل ٹاؤن واقع اے۔ ایس علاقے نوں چار وڈے بلاکاں چ وکھ کیتا گیا اے جیہڑے A, B, C, D اکھواندے نیں۔ ہر بلاک چ کٹو کٹ ہزار (1000) کعر ہندے نیں۔
اے لہور دا اک نوا تمیر کیتا گیا علاقہ اے تے ایدی ساری تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایدے نیڑے ای ٹاؤن شپ تے جوہر ٹاؤن دے علاقے ھیگے نیں۔
انتظام
فیصل ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر 128 چ ہیگا اے تے گلبرگ ٹاؤن دے انتظام تھلے آندا اے۔
بازار
ایس علاقے دی وڈی مارکیٹ مون مارکیٹ دے ناں توں مشعور اے۔ اے مارکیٹ بلاک C وچ ہیگی اے تے ایتھے ہر قسم دی خریداری کیتی جاندی اے۔
مسیت
ایس علاقے چ کئی مسیتاں نیں۔ اک مسیت جیدا ناں ابوبکر مسیت اے، بلاک A چ اے۔ B بلاک تے C بلاک چ دو دو مسیتاں نیں۔
تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشعور تلیمی ادارے نیں جناں چ اک یونیورسٹ وی اے۔ ایس علاقے چ کئی پارک نیں جتھے علاقے دے لوک سیر کرن آندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور دے ٹاؤن گٹھ:لہور
سلفائڈ
سلفائڈ اک انکاربن سلفر دا اینآئن اے، جیدا کیمیائی فارمولا S2- اے۔ ایدا اپنا نمک وچ رنگ نئیں ہوندا۔ ایہ سلفر دا سب توں سادہ آئن اے۔ ایہ اک بوت تیز اساس اے تے ایدے نمکاں دے بوت کلے ہوۓ کول وی انسانی کھل نوں ساڑدے نیں۔
گٹھ:کیمسٹری
ولکاک دا ماکھیو اگمان
ولکاک دا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کیمپ کاؤنٹی
کیمپ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
تھیوڈور روزویلٹ
تھیوڈور روزویلٹ (27 اکتوبر 1858- 6 جنوری 1919) امریکہ دا چھبیسواں صدر سی۔ اوہنوں 1906 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی صدر گٹھ:نوبل انعام جتن والے
رالف رسل
برطانیہ وچ بابائے اردو کہلانے والے اردو بولی دے استاد رالف رسل 21 مئی، 1918ء نو‏‏ں لندن، برطانیہ وچ پیدا ہوئے۔ رالف رسل سولہ سال د‏‏ی عمر وچ کمیونسٹ پارٹی دے رکن بن گئے سن ۔ انہاں نے 1940ء وچ جامعۂ کیمبرج وچ تعلیم مکمل د‏‏ی تے دوسری جنگ عظیم دے شروع ہونے اُتے فوج وچ بھرتی ہو گئے۔ اس دوران انہاں نے ساڈھے تن سال انڈیا وچ گزارے۔
ہندوستان آمد
انہاں نے انڈیا وچ فوج د‏‏ی نوکری دے دوران اردو سکھی۔ لیکن ایہ نوکری د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نے اردو اس لئی سکھی کہ اوہ انہاں لوگاں دے کم آ سکن جنہاں د‏‏ی خدمت کمیونزم دا مقصد سی ۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ فوج وچ رہندے ہوئے انہاں سپاہیاں وچ سیاسی شعور بیدار کرنا چاہندے سن جنہاں نو‏ں بھرتی ہی اسی لئی کیتا گیا کہ اوہ ’غیر سیاسی‘ سن ۔ کمیونسٹ پارٹی دے رسالے پڑھنا شروع کے دتے بلکہ چندہ وی دینے لگے۔ جنگ دے خاتمے دے بعد انہاں نے اردو تے سنسکرت وچ ڈگری حاصل کيتی۔
لہجہ
رالف رسل دے لہجہ وچ پٹھاناں دا لہجہ غالب سی ۔ انہاں نے اک بار رالف رسل جس د‏‏ی وجہ اوہ ایہ دسدے سن کہ’انڈین آرمی وچ میرے اردو دے منشی اک پٹھان سن ۔ انھاں تو‏ں ميں نے ایہ لہجہ اپنایا فیر فوج وچ میرے نال اک پٹھان محمد نواز سن جو برما دے محاذ اُتے اک ہی خیمہ وچ رہندے سن ۔ انہاں دے لہجہ نے مجھ اُتے ایسا اثر چھڈ کہ ہن تک نئيں گیا۔‘
نجی زندگی
1948ء وچ رسل د‏‏ی شادی ہوئی۔ مگر مزاجاں دے اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں 1989ء وچ انہاں دا طلاق ہو گئی سی۔
کمیونسٹ تحریک تو‏ں وابستگی
رسل 1936ء دے آس پاس کمیونسٹ ہو گئے سن ۔ اُتے اوہ کمیونسٹ تحریک دے قائدین نو‏‏ں جھوٹھے ظالماں یا انہاں دے حامیاں تو‏ں پاک نئيں مندے سن ۔
شاونزم د‏‏ی مخالفت
رسل ہر قسم د‏‏ی شاونزم دے مخالف سن، بھلے ہی اس دا تعلق کسی وی مذہب یا ملک تو‏ں ہوئے۔
اردو د‏‏ی خدمت
انہاں نے اپنی زندگی اردو بولی وچ تحقیق تے درس و تدریس وچ گزاری۔ انہاں نے انڈیا تے پاکستان وچ کافی وقت گزاریا سی ۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ ’تھری مغل پوئٹس‘ جو انہاں نے خورشید الاسلام دے نال مِل کے لکھی سی، ’غالب: لائف اینڈ لیٹرز‘ تے ’اے نیو کورس انہاں اردو اینڈ سپوکن ہندی‘ شامل نيں۔ اوہ انیس سو انچاس تو‏ں انیس سو اکیاسی تک جامعۂ لندن وچ اردو بولی د‏‏ی تعلیم دیندے رہ‏‏ے۔
موہن داس گاندھی
رسل د‏‏ی رائے وچ موہن داس گاندھی مزدوراں دے مفاد اُتے زمیندراراں تے سرمایہ داراں دے مفاد نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔ اُتے ہندو مسلم فسادات نو‏‏ں روکنے وچ گاندھی دے اقدامات دے اوہ مداح سن ۔
سر سید احمد خان
رسل د‏‏ی رائے وچ سر سید احمد خان د‏‏ی علمی تحریک صرف طبقہ اشرافیہ دے لئی مخصوص سی۔
محمد علی جناح
رسل محمد علی جناح د‏‏ی لسانی پالیسی تو‏ں اتفاق نئيں کردے سن کہ مشرقی پاکستان دے عوام اُتے اردو نافذ د‏‏ی جائے۔ اوہ اسنو‏ں بنگالی بولی دے نال ناانصافی سمجھدے سن ۔
کرشن چندر
رسل جدو‏ں وی بمبئی آندے کرشن چندر دے ایتھ‏ے ٹھہرتے۔ اوہ کرشن چندر نو‏‏ں عمدہ آدمی مگر کرشن د‏‏ی تن چوتھائی تخلیقات نو‏‏ں فضول مندے سن ۔ اُتے رسل اوہ اک چوتھائی نو‏‏ں بہت عمدہ مندے سن ۔
عزیز احمد
عزیز احمد اسکول آف ایفریکن اینڈ اورینٹل اسٹڈیز وچ پڑھاندے سن ۔ اوہ رسل دے نزدیکی سن ۔ بلکہ رسل نے انہاں د‏‏ی ناول ایسی بلندی ایسی پستی دا انگریزی ترجمہ دی شورز اینڈ دتی ویو دے طور اُتے کیتا سی ۔ اُتے عزیز احمد نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کردے ہوئے رسل نے ایہ خیال دا اظہارکہ اوہ نیک نامی تو‏ں زیادہ بدنامی دے حامل سن کیونکہ ہر کوئی بہ آسانی پہچان سکدا سی کہ انہاں دے افسانوی کردار کتھے تو‏ں آئے نيں۔
قرۃ العین حیدر
رسل رالف نے قرۃ العین حیدر د‏‏ی دولسانی قابلیت اُتے سوالیہ نشان لگایا۔ انہاں دے نزدیک قرۃ العین حیدر نے حسین شاہ دے ناول نشتر دا انگریزی وچ بامحاورہ ترجمہ کیتا سی جو ظاہرًا عمدہ ہو ک‏‏‏ے وی جا بہ جا موزونیت تو‏ں خالی سی ۔
اردو غزل
رسل رالف نے اپنے جوانی دے دناں وچ لوگاں دے اس خیال تو‏ں عدم اتفاق کیتا کہ غزل زوال پزیر ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق اوہ اک باقی رہنے والی توانا صنف ا‏‏ے۔
اقبال
رسل اقبال دے نظریہ خودی تو‏ں متفق سن مگر اوہ اقبال دے مسلماناں د‏‏ی تاریخ دے نظریے نو‏‏ں ناقابل فہم تے فرسودہ قرار دیندے سن ۔ اس دے علاوہ اوہ اقبال نو‏‏ں عظیم فارسی شاعر تسلیم نئيں کردے سن کیونکہ انہاں دے مطابق اہل ایران کسی غیر اہل بولی نو‏‏ں اہمیت نئيں دیندے۔ اس دے علاوہ رسل نے مثال پیش د‏‏ی کہ جاویدنامہ دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اقبال نادر شاہ دے مداح سن جس نے ہزا رہیا بے گناہ مسلماناں دا قتل کیتا تے ایہ شاعر د‏‏ی طاقت تو‏ں مرعوبیت دا اشارہ کردی ا‏‏ے۔
پاکستان دے حکمران طبقاں اُتے تنقید
رسل دے مطابق حالانکہ اردو نو‏‏ں پاکستان وچ قومی بولی دا درجہ دتا گیا، مگر اسنو‏ں نافذ کرنے وچ پاکستان دے حکمران طبقے مخلص نئيں نيں۔
آسان اردو د‏‏ی وکالت
رسل دے مطابق آسان اردو دا رائج ہونا ہی اہل بولی نو‏‏ں اپنی ثقافت تو‏ں جوڑکر رکھ سکدا اے تے اس دے لئی نويں اصطلاحات دے فارسی تے عربی متبادل تلاش کرنے د‏‏ی بجائے انگریزی الفاظ قبول کرنا چاہیے۔ اوہ بولی دے مزاج دے مبالغاں (مثلاً زیور طبع تو‏ں آراستہ ہو ک‏‏‏ے منظر عام اُتے آئی) د‏‏ی جگہ سادہ کلام (چھپی) دا استعمال چاہندے سن ۔
انتقال
14 ستمبر 2008ء نو‏‏ں رالف رسل دا انتقال ہو گیا۔ اوہ مثانے دے کینسر تو‏ں پریشان سن ۔
حوالے
گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادب د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات گٹھ:اردو محققین گٹھ:برطانوی ماہرین لسانیات گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:مستشرقین
یارک سینٹ جان یونیورسٹی
یارک سینٹ جان یونیورسٹی برطانیہ دے نگر یارک چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گرڈی
‎ گریڈیہ  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 114,447 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
کراچی کنگز
کراچی کنگز پاکستان سپر لیگ دی اک کرکٹ ٹیم اے جیڑی کراچی دی نمائندگی کردی اے۔ ا یہ ٹیم پاکستان کرکٹ بورڈ ونوں پاکستان سپر لیگ  دے قیام  دے نتیجے میں تشکیل پائی۔ ٹیم  داکپتان عماد وسیم  اے ۔ ایہ اے آر وائی میڈیا گروپ  دی ملکیت  اے.
ناں تے لوگو
اس ٹیم کا لوگو 1 مارچ 2015 کو دکھایا گیا۔ اس لوگو میں ایک شیر کی تصویر کے نیچے کراچی کنگز لکھا ہوا ہے۔
موجودہ کھلاڑی
بین الاقوامی کرکٹ کھیلن علے کھلاڑیاں دے ناواں نوں موٹا لکھیا گیا اے۔ مآخذ: کرک انفون
قابل ذکر: ''متبادل کھلاڑی بنیادی 16 کھلاڑیاں وچ شامل نہیں نیں۔ ;. ''
خلاصہ نتائج
پاکستان سپر لیگ میں کراچی کنگز کا پہلا مقابلہ لاہور قلندر سے 5 فروری 2016 کو ہوا جس میں کراچی کنگز نے لاہور قلندر کو 7وکٹوں سے شکست دی۔
اتہ پتہ
گٹھ:کراچی گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:کھیڈاں گٹھ:کرکٹ گٹھ:پاکستان چ کرکٹ گٹھ:پاکستان سپر لیگ
برکبیک یونیورسٹی آف لندن
برکبیک یونیورسٹی آف لندن برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
آکانکشا سنگھ
آکانکشا سنگھ (پیدائش 30 جولائ‏ی 1990) اک بھارتی فلمی ادکارہ، ٹیلی ویژن اداکارہ تے فزیوتھیراپسٹ نيں ۔ اوہ ٹیلی ویژن سیریز نہ بولے تم نہ میں نے کچھ کہا سیزن 1 تے 2 تے گل موہر گرینڈ وچ اپنی اداکاری دے لئی جانی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 10 تو‏ں زیادہ ڈرامےآں وچ کم کیتا۔ آکانکشاکی والدہ وی تھیٹر فنکار ني‏‏‏‏ں۔
2018 وچ ، اوہ فلم ملی راوا دے لئی سائماایوارڈ بہترین ڈبیوینٹ اداکارہ دے لئی نامزد ہوئیاں ۔
ٹی وی تے فلم کیریئر
راجستھان دے شہر جے پور وچ پیدا ہوئیاں آکانکشا نے ٹیلی ویژن وچ اپنے کیریئر دا آغاز نہ بولے تم نہ میں نے کچھ کہا دے ذریعے کیتا جس وچ انہاں نے میگھا ویاس / بھٹنجے ، جو اک بیوہ ، دو بچےآں دے نال رہندی اے ۔ دا کردار ادا کیتا ۔ بعد وچ اوہ ٹی وی سیریل گل موہر گرینڈ وچ نظر آئیاں جس وچ انہاں نے 21 سالہ لڑکی دا کردار ادا کیتا۔ ایہ شو ہوٹل انڈسٹری اُتے مبنی اک سیریز سی تے برطانیہ وچ ایہ شو نمبر 1 د‏‏ی پوزیشن وچ سی۔   آکانشا فلماں دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے بدری ناتھ د‏‏ی دلہنیا تو‏ں فلمی شروعات کی، آکانکشا نے بدری ناتھ د‏‏ی دلہنیا وچ عالیہ بھٹ د‏‏ی سنگاپور د‏‏ی دوست دا کردار ادا کیتا سی۔ اکانکشا سنگھ نے 2017 وچ پہلی تیلگو فلم مللی راوا تو‏ں ٹالی ووڈ وچ قدم رکھیا، اس دے بعد اوہ تیلگو فلم دیوداس وچ نظر آئیاں ۔ پہلوان انہاں د‏‏ی پہلی کنڑ فلم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 5 زباناں وچ ریلیز کیتا گیا۔
ذا‏تی زندگی
آکانکشا سنگھ 30 جولائ‏ی 1990ء نو‏‏ں راجستھان دے شہر جے پور وچ اک مارواڑی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ آکانشا پیشے دے اعتبار تو‏ں اک فزیو تھراپسٹ ڈاکٹر ني‏‏‏‏ں۔ آکانکشا سنگھ روايتی تے مغربی دونے لباس پسند کردیاں نيں تے موسیقی ، رقص تے اداکاری تو‏ں لطف اندوز ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنی چھ سالہ طویل ترین دوستی دے بعد اپنے دوست کنال سائاں نال شادی کيتی, کنال پیشے دے اعتبار تو‏ں مارکیٹنگ دے شعبہ تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 7 دسمبر 2014ء نو‏‏ں روائیندی مارواڑی رسم و رواج دے نال جے پور وچ شادی کيتی۔
حوالے
گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:1990 دے جم گٹھ:اتر پردیش دیاں عورتاں کھلاڑی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین باسکٹ بال کھلاڑی گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:جے پور دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
ازلے
ازلے، سکاٹلینڈ، برطانیہ دا اک جزیرہ اے۔
گومیا
‎ گومیا  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 48,141 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
گارڈن ٹاؤن
پنجاب یونیورسٹی ,ماڈل ٹاؤن، گلبرگ، فیصل ٹاؤن ایدے گوانڈی تھاں نیں۔
تعمیر دے لحاظ توں وکھ
ایس علاقے دے کل 12 بلاک نیں۔ جیہڑے تھلے دتے گئے نیں:
انتظام
گارڈن ٹاؤن یونین کونسل 126 چ ھیگا اے۔ ایدا ناظم فرید منیر اے۔
بازار
برکت مارکیٹ ایس علاقے دی مشعور مارکیٹ اے۔
تلیمی ادارے
ایس علاقے دے مشعور تلیمی ادارے نیں.
صوبہ کلاسن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ کلاسن تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ کلاسن شہر اے ۔
ٹھمنا ماکھیو اگمان
ٹھمنا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گردیال سنگھ پھلّ
گردیال سنگھ پھلّ اک پنجابی کہانی کار، ناول کار، ناٹک کار سی۔
جیون
گردیال سنگھ دا جم 1911 وچّ غریب ماپیاں دے گھر ہویا سی۔ 1927 وچّ دوابا ہائی سکول جالندھر توں اس نے میٹرک پاس کرن نال اپنا اکادمک کیریئر شروع کیتا۔ اس نے 1931 وچّ بی۔اے۔اتے پھر خالصہ کالج، امرتسر توں 1951 وچّ پنجابی وچ ماسٹر دی ڈگری کیتی۔
کہانی مجموعہ
ہن دسو (1955)، ایہہ کی؟ (1956)، بھاگاں دی ہٹی (1957)، لیراں (1959)، ویلے دے سوار (1960) میلے آئیا تنّ جنیاں (1962)، آؤٹ پٹ (1963)، جیؤدا گیت (1963)، دچھناں (1965)، چنن دی مہک (1972)، دو لاٹا (1977)
پورے ناٹک مجموعہ
پیؤ پیار (1938)، کالجیئیٹ (1949) جوتی (1949)، ساتھی (1949)، آدمی دی عقل (1951)، اجکل (1954)، بیک (1955)، کلا تے زندگی (1955)، دھرتی دی جائی (1956)، اڑک سچ رہی (1959)، کمبدے دھولک (1960) جھوٹھا بجا (1960) کلجگ رتھ اگنِ کا (1960)، دھرتی دی آوازاں (1961) نوا جم پرانی موت (1964)، لجیا (1964)، سبھ کچھ ہوت اپائِ (1967)، نہ،نام سمال توں (1969)، جن سچ پلے ہوئِ (1969) چنن ہو راے (1969)، نامے تتّ پچھانیا (1971)،اسیں دون سوائے ہوئے (1972)، تاتی واؤ نہ لگئی (1973)، چڑتا روپ سوایا (1975) اپنا مول پچھان (1977)، بندہ سنگھ بہادر (1982)، چوء اجے نہیں سکا (1982)، وارث ساہ (1987) باپو مالا نہ لاہی (1988)، ناٹک سدھات تے ناٹک کار (1960)
ناول مجموعہ
نرندرپال دی ناول کلا (1958)
ناٹک مجموعہ
سچ دی جےَ (1953)، پدمنی (1957) تھیٹر کلا (1966) کھووسلے دی ناٹک-کلاک (1968) پنجابی ناٹک - سروپ سدھات تے ترقی (1998)، پنجابی ناٹک دا اتہاس حصہ 4. (1971) ।
شاعری مجموعہ
چندہ تیری چاننی (1972, لگھو کویتاواں) انیا (1961, ودھاتا سنگھ تیر دیاں کویتاواں) دونو ہی حیران (1951, کویتاواں وے دیوان سنگھ)۔
امرت پوتھی
4 تو چھیوی چھاپ (1948)،Geometrical Drawing- ستویں چھاپ (1951)، Saral Physiology (1953)، Saral civics (1953)، سادھارن وعلم اٹھوی چھاپ (1954)।
حوالے
پرو پرتیم سنگھ لکھاری کوش پنجابی مطالعہ اتے ادھیاپن بدلدے پرپیکھ پرو جیت سنگھ جوشی گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
پاکستان فرنٹیئر کور
ہور دیکھو
گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان
صوبہ بوری رام
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ بوری رام تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ بوری رام شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
ووڈرو ولسن
ووڈرو ولسن ( 28 دسمبر 1856- 3 فروری 1924) امریکہ دا اٹھائیسواں صدر (1913-1917) سی۔ اوہنوں 1919 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
لندن یونیورسٹی
لندن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
انڈیکیٹر مالیفیلس
انڈیکیٹر مالیفیلس ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
شٹلینڈ پونی
شٹلینڈ پونی نکے کعوڑیاں دی اک ونڈ اے جیہڑی شٹلینڈ دے جزیریاں چ بنی۔ ایہ تکڑے تے رتاں دی سختی سہ جاندے نیں۔ جواک دی ای پسند نیں تے کم وی کردے نیں۔
گٹھ:سکاٹلینڈ گٹھ:شٹلینڈ
شٹلینڈ چوآ-کن
شٹلینڈ چوآ-کن سکاٹلینڈ دا اک پھل اے۔
برکلی کالج آف میوزک
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم گٹھ:یونیورسٹیاں
اختیار معرفۃ الرجال (کتاب)
إختیارُ مَعرفَۃ الرّجال شیعہ امامیہ دی علم رجال دے منابع وچو‏ں اک کتاب دا نام اے ۔ ایہ کتاب رجال کَشّی دے نام تو‏ں مشہور اے ہور اسنو‏ں معرفۃُ النّاقلین وی کہیا جاندا اے ۔ شیخ طوسی نے مذکورہ کتاب نو‏‏ں محمد بن عمر کشی (متوفی حدود ۳۴۰ق) دی رجالی کتاب تو‏ں منتخب کیتا اے تے اس وقت اصل کتاب موجود نئيں اے۔
مؤلف
ابو عمرو محمد بن عمر بن عبد العزیز کَشّی تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے بزرگ شیعہ علما وچو‏ں نيں۔ اوہ محمد بن مسعود عیاشی صاحب تفسیر عیاشی دے شاگرد سن. انہاں دی تاریخی وفات ۳۴۰ق لکھی گئی اے۔
کتاب
ابن شہر آشوب نے اس کتاب دا نام معرفۃ الناقلین عن الائمۃ الصادقین‌ نقل کیتا اے۔ شیخ طوسی اسکا نام معرفۃ الرجال‌ رکھدے نيں۔ تے آقا بزرگ تہرانی نے اسنو‏ں معرفۃ الناقلین ذکر کیتا اے
شیوۂ تحریر
مؤلف دی اس کتاب وچ ایہ روش رہی اے کہ راویاں تے اصحاب آئمہ تو‏ں متعلق اپنی رائے ذکر کيتے بغیر روایات ذکر کردے نيں ہور اس کتاب وچ صرف شیعہ روایاں دے نام مذکور نيں اہل سنت دے صرف انہاں راویاں دے نام ذکر کيتے نيں جو شیعاں دے لئی روایت نقل کردے سن ۔
مضامین کتاب
کتاب ۱۱۵۱ روایات اُتے مشتمل اے تے چھ اجزا وچ مرتب ہوئی اے ۔ کتاب دے آغاز وچ اخذ حدیث دی اہمیت دی بیان گر گیارہ(۱۱) روایتاں ذکر کيتیاں نيں پھر شیعہ رجال دے اسمائے پیامبر تو‏ں لے ک‏ے عصر امام ہادی(ع) تے امام عسکری(ع) تک ذکر کيتے تے تاریخی ترتیب دے مطابق انہاں تو‏ں مربوط کچھ روایات ذکر کيتیاں نيں۔ بعض علما شیخ طوسی دی طرف تو‏ں کتاب دی تہذیب و تلخیص وچ غلطیاں دے پائے جانے دا منشائ اصل کتاب یا دوسرے نسخاں وچ موجود اغلاط نو‏‏ں سمجھدے نيں ۔
خطی نسخے
کتاب معرفۃ الناقلین دا کوئی نسخہ اسيں تک نئيں پہنچیا اے یہانتک کہ چھیويں تے سويں ہجری صدی تک دی منقول اخبار وچ وی اسکا کوئی اثر یا تذکرہ نئيں پایا جاندا اے ۔پس اس بنا اُتے شیخ طوسی دی اختیار معرفۃ الرجال ہی دے مختلف خطی نسخے ہی کتاب کشی تک پہنچنے دا ذریعہ نيں ۔انہاں وچو‏ں اہ‏م ترین درج ذیل نيں:
طباعت
یہ کتاب ۱۳۴۸ وچ کنگره ہزاره شیخ طوسی دے موقع اُتے حسن مصطفوی دے توسط تو‏ں دانشگاه مشہد تو‏ں محمد واعظ زاده خراسانی دے مقدمے تے حسن مصطفوی دی تحقیق دے نال چھپی ۔
اسی طرح ۱۳۸۲ہ ق وچ محمد تقی فاضل میبدی تے ابوالفضل موسویان دی تحقیق دے نال سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرہنگ و ارشاد اسلامی نے اسنو‏ں چھاپا ۔
منابع
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دی شیعہ کتب رجال گٹھ:کتب رجال (عربی) گٹھ:کتاباں
ہزاری باغ
‎ ہزاری باغ  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 142,494 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
ماڈل ٹاؤن لہور
ماڈل ٹاؤن لہور پنجاب پاکستان دا مشہور تے مہنگا رہائشی علاقہ اے۔ ایس علاقے دی تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایس علاقے نوں دس بلاکاں چ وکھ کیتا گیا اے۔ ایدے نیڑے ای گلبرگ تے فیصل ٹاؤن دے علاقے ھیگے نیں۔
انتظام
ایس علاقے دا انتظام پہلے ماڈل ٹاؤن سوسائٹی دے کول سی تے کج وریاں توں ہون آلی تبدیلیاں دی وجہ توں اے مشترکہ انتظامی سوسائٹی بن چکی اے۔ ہن اے نیم سرکاری تے نیم خود مختار علاقہ اے۔
رقبہ
ایس علاقے دا رقبہ 1463 ایکڑ (9۔5 مربع کلومیٹر) تے ابادی اک لکھ لوکاں تے مشتمل اے۔ اے علاقہ اپنے منفرد تمیری ڈیزائن تے ابادی دی وجہ توں شہر دے پوش علاقےآں چ شمار کیتا جاندا اے۔
بازار
ہر بلاک دا اپنا بازار مارکیٹ تے پارک اے۔ تے ایتھے ہر قسم دی خریداری کیتی جاندی اے۔ ایتھے ماڈل ٹاؤن لنک روڈ دے ناں توں پڑی مشہور سڑک اے جتھے دیسی بدیسی شیواں دیاں دکاناں نیں۔
مشہور شخصیتاں
ماڈل ٹاؤن چ پاکستان دے مشہور لوکاں دی رہائش اے۔ کرکٹ دے ستارے آں چوں رمیز راجہ، وسیم اکرم، اعجازالحق تے ٹینس دے مشہور کھڈاری اعصام الحق شامل نیں۔ ایس علاقے چ کئی سیاسی پارٹیاں دے سربراہاں تے پاکستان فلم انڈسٹری دے مشہور اداکاراں تے گلوکاراں دی رہائش اے۔ پیپلز پارٹی دی سربراہ بینظیر بھٹو دی رہائش 'بلاول ہاؤس' وی ایس علاقے چ اے۔
تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشہور سرکاری تے غیر سرکاری تلیمی ادارے نیں جناں چ بیکن ہاؤس، لہور گرامر سکول، ہمدرد پبلک سکو شامل نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور دے ٹاؤن گٹھ:لہور
صوبہ کھون کائن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
صوبہ کھون کائن تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ کھون کائن شہر اے ۔
پاک بھارت جنگ 1971
پاک بھارت لڑائی 1971 بھارت تے پاکستان دیاں فوجاں دے وچکار 1971 نوں لڑی گئی۔ اے جنگ صرف 13 دن تکر لڑی گئی تے ہن تکر لڑی جان آلی لڑائیاں چوں سب توں کٹ عرصے دی لڑائی سی۔ 6 دسمبر 1971 نوں پاکستانی فوج دے سرینڈر کرن توں مگروں اے جنگ روک دتی گئی۔ ایس جنگ دے نتیجے وچ پاکستان دا مشرقی صوبہ بنگال (جس نوں مشرقی پاکستان وی آکھیا جاندا سی۔) وکھ ہو گیا تے بنگلہ دیش دے ناں توں اک نوا دیس بن گیا۔
تریخ
مشرقی بنگال جتھے عوامی لیگ دی اکثریت سی، دی عوام فوج دے خلاف اٹھ کھڑے ہوئے۔ ایس سارے حالات نوں قابو کرن لئی 25 مارچ 1971 نوں فوج نے ڈھاکہ اتے کنٹرول حاصل کر لیا تے شیخ مجیب الرحمن نوں مغربی پاکستان منتقل کر دتا۔
انڈیا دا کردار
مشرقی پاکستان دے حلات نوں ویکھدیاں ہوئیاں انڈیا نے اپنی سرحد بنگال دی عوام لئی کھول دتی۔ نال ای بنگال دی باغی عوام تے ایسٹ پاکستان رائفلز نوں اکٹھا کر کے انڈین آرمی دی مدد نال مکتی باہنی دے ناں توں اک گوریلا فوج بنائی گئی۔
جنگ دے حالات
نومبر تکر ہندستانی فوجاں نے مشرقی بنگال دی سرحد تکر چڑھائی کر لئی۔
23 نومبر نوں جنرل یحییٰ خان نے ایمرجنسی نافز کر دتی تے عوام نوں جنگ لئی تیار رہن دا حکم دتا۔
گٹھ:پاک بھارت لڑائیاں گٹھ:پاکستان دیاں جنگاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
جنگ
1971 ء کی ہندوستان-پاکستان کی جنگ بھارت اور پاکستان کے مابین ایک فوجی محاذ آرائی تھی جو مشرقی پاکستان میں 3 دسمبر 1971 سے 16 دسمبر 1971 تک پیش آئی تھی۔
پس منظر
پاکستان کے مشرقی اور مغربی ونگ کے درمیان جغرافیائی فاصلہ بہت وسیع تھا۔ مشرقی پاکستان 1،600 کلومیٹر (1000 میل) دور واقع ہے ، جس نے بنگالیوں اور دیگر پاکستانی ثقافتوں کو ضم کرنے کی کسی بھی کوشش کو بڑی حد تک رکاوٹ بنایا۔ 1969 میں ، صدر یحییٰ خان نے پہلے عام انتخابات کا اعلان کیا
حکومت پاکستان کے اقدامات کے باعث بنگالی علیحدگی پسندوں نے فائدہ اٹھاتے ہوئے پاکستان کے مشرقی حصے میں علیحدگی کی تحریک مکتی باہنی شروع کی جو بعد میں ایک تشّدد پسند گوریلہ فورس میں تبدیل ہو گئی۔ بھارت نے اس سنہری موقع کو ضائع نہیں ہونے دیا اور اپنی انسانی ہمدردی ظاہر کی اور پاکستان کی اندرونی خانہ جنگی کو اہتمام پزیر اور مکتی باہنی کی کھل کر سیاسی و فوجی حمایت شروع کی اور اِسی دوران بھارتی انٹیلیجنس نے مشرقی پاکستان کے دفاعی نظام کا بغور معائنہ کیا اِس وقت بھارتی فوج کو پاکستانی فوج کے مقابلے میں کئی آسانیاں دستیاب تھیں جن میں زیادہ تعداد، زیادہ اسحلہ، مشرقی پاکستان (بنگلہ دیش) کے مغربی پاکستان بُرے تعلقات (جو مشرقی پاکستان میں بھارت کی بلا وجہ مداخلت کے باعث تھے) شامل تھے۔ اِس کے علاوہ پاکستانی فوج کو مشرقی پاکستان (بنگلہ دیش) سے مغربی پاکستان(جو اب پاکستان ہے) تک جانے کے لیے بہت لمبا سفر طے کرنا پڑتا تھا اور پاکستان کے پاس ڈھاکہ کے قریب موجود صرف ایک ائیر فیلڈ موجود تھا جس کے ذریعے پاکستان کے 14 سیبر جہاز لڑے جبکہ بھارت کے پاس 5 ائیر فیلڈ موجود تھے جن کے ذریعے بھارت نے اپنے 11 لڑاکا طیارے جنگ میں اُتارے جن میں 4 ہنٹر ایک SU-7 اور 3 عدد Gnat اور 3 عدد MIG-21 طیارے شامل تھے۔ لیکن سب سے زیادہ نقصان مشرقی پاکستان سے بد دل ہو جانے کی وجہ سے ہوا۔ مشرقی پاکستان کی افواج بھارت کے ساتھ اتحاد کرنا چاہ رہے تھے اِس لیے انہوں نے ہتھیار ڈال دیے اِں کے ہتھتار ڈال دینے کی وجہ سے بھارت نے930،000 پاکستانی فوجیوں کو قیدی بنا لیا
نتیجہ یہ نکلا کہ جنگ کے اختتام پر نوّے ہزار پاکستانی فوجی ھتیار ڈال کر بھارتی قید میں جاچکے تھے اور  اِن کی زندگی کے لیے پاکستان کو امریکا نے اور چین نے جنگ بندی کے لیے کہا جب پاکستان نے جنگ بندی پر آمادگی ظاہر کی تو پاکستان کے فوجی آفسر سے ایک امریکی ساختہ دستاویز پر دستخط کروائے گئے جس کو بنیاد بنا کر بھارت نے یہ ظاہر کیا کہ پاکستان نے بھارت کے سامنے ہتھیار ڈال دیے اور دستخط کر کے اپنی ہار تسلیم کر لی۔ حالانکہ پاکستان کے جنگ بندی پر عمل کرنے کی وجہ سے پاکستانی علاقوں کو واپس کر دیا گیا تھا لیکن مشرقی پاکستان نے واپسی کی بجائے ایک نئے ملک کے طور پر آزاد ہونے کی ٹھان لی ۔  اور اس طرح مشرقی پاکستان دنیا کے نقشے پربنگلہ دیش کے نام سے ایک آزاد ملک کی حیثیت سے نمودار ہوچکا تھا۔ دنیا کی سب سے بڑی اسلامی مملکت دو حصوّں میں تقسیم ہوگٰی۔
ونڈ توں پچھوں پاکستان وچ بنیا نہری گرڈ
انڈس واٹر ٹریٹی مطابق جس اپر بھارت اتے پاکستان نے 1960 وچ دستخط کیتے سن، تنّ پوربی دریاواں، ستلج، بیاس اتے راوی دا پانی بھارت نے ورتنا سی اتے پچھمی دریاواں چناب، جیہلم اتے سندھ دریا دا پاکستان نے ۔ بدلویں پربندھ کرن لئی پاکستان نوں معاہدے دے آرٹیکل 2 پیرا 6 مطابق دس سال دا ویلہ دتا گیا. جو 1 اپریل، 1960 توں شروع ہو کے 31 مارچ، 1970 نوں ختم ہونا سی ۔ ایہناں پچھمی دریاواں دا برساتی پانی 140 ایم.اے.ایف. سی، جو کہ اک وڈی مقدار سی ۔ عالمی بینک نے تناں پچھمی دریاواں دے پانی وچوں لوڑیندا پانی پوربی دریاواں ستلج تے راوی جو معاہدے مگروں پانی توں سکھنے ہو جانے سن، ولّ موڑن لئی پاکستان نوں مالی مدد مہیا کروائی تاں جو ونڈ کارن جو کھیتر پاکستان وچ نہری پانی توں متاثر ہوئے سن، نوں پانی اسے طرحاں مل سکے، جس طرحاں 1947 توں پہلاں ملدا سی ۔ اس کارج لئی بھارت نے پاکستان نوں 62060000 سٹرلنگ پاؤنڈ دا اپنا حصہ وی دتا ۔ دریاواں نوں جوڑن دا کم جو پہلاں برطانوی راج ویلے سرکار نے ٹرپل کینال پراجیکٹ دی اساری ویلے اپنایا سی، بڑا انوٹھا سی اتے پاکستان نے اسے طرحاں ہی انڈس رور بیسن واٹر مینیجمینٹ ہیٹھ وڈا وستھار کیتا ۔ پنجاب دے دریاواں دے کمپلیکس اتے لنک کینال سسٹم نے پنجاب دی سماجی اتے معاشی حالت 'تے ڈنوگھا اثر چھڈیا اتے اس نوں ویہویں صدی دا انجینیئرنگ دا اک وڈا عجوبہ کیہا جا سکدا اے ۔ پاکستان نوں انڈس واٹر ٹریٹی اپرنت جو پانی ملیا اس نال نا صرف ونڈ کارن متاثر ہوئے علاقےآں نوں پانی ملیا بلکہ ہور کھیتر وی سنچت ہوئے ۔ پاکستان نے بڑی گتی نال کئی کم کیتے جنہاں وچوں کجھ کو دا ویروا اینج اے ۔
بی آر بی ڈی لنک نہر
دیپالپور نہر جو حسینیوالا ہیڈورکس فروزپور توں دریا ستلج چوں سجے پاسیوں نکلدی سی، دا ہیڈّ بھارت دی حد اندر سی، جدکہ نہر پوری دی پوری پاکستان وچ پیندی سی ۔ 1948 وچ بھارت نے پاکستان نوں پانی بند کر دتا ۔ 14 مئی، 1948 نوں ہوئی اک معاہدے مطابق پاکستان نوں وقت دتا گیا کہ اوہ اپنے بدلویں پربندھ کر لوے ۔ پاکستان نے دریا چناب وچوں مرالا دے نیڑیوں اک لنک نہر کڈھی جو راوی دریا نوں شاہدرا توں اپر پنڈ سدھنوالی کول ملدی سی ۔ راوی نوں پار کرکے اس نہر نوں پنڈ بیئیاں کول دی لجا کے دیپالپور نہر وچ سٹّ دتا گیا ۔ ایہہ کم 1958 وچ ختم ہویا ۔ اس لنک نہر بی.آر.بی.ڈی. بمبانوالا راوی بیدیاں دیپالپور نہر کیہا گیا ۔ اسے نہر نوں ہی اچھوگل نہر وی کیہا جاندا اے، جس دا 1965 دی پاک بھارت لڑائی وچ بہت ذکر ہندا سی ۔
مرالا راوی لنک نہر
ایہہ نہر چناب دریا توں مرالا دے لاگیوں بی آر بی ڈی لنک نہر دے نکلن دے  تھاں توں کجھ اپروں نکل کے راوی  چ آ ڈگدی اے تاں جو خالی پئی راوی نوں فیڈ کیتا جا سکے تے پانی اگوں نکلن والیاں نہراں دے کم آ سکے ۔
رسول قادرآباد لنک نہر
ایہہ لنک نہر جہلم دریا چوں رسول بیرج توں نکلدی اے، جس دی کپیسپٹی 18996 کیوسکس اے، دریا چناب نال قادرآباد دے  تھاں تے ملدی اے اتے پھر دریا نوں پار کرکے ایہہ اپنا پانی قادرآباد بلوکی لنک نہر نوں دندی اے ۔
قادرآباد بلوکی لنک نہر
رسول قادرآباد لنک نہر دا پانی لے کے ایہہ نہر بلوکی سلیمانکی لنک نہر نوں پانی دندی اے ۔
بلوکی سلیمانکی لنک نہر
قادرآباد بلوکی لنک نہر راہیں لیاندا پانی بلوکی سلیمانکی لنک وچ پا دتا گیا اے جو دریا ستلج نوں سلیمانکی ہیڈ ورکس پاس ملدی اے ۔ اس نہر دا پانی ایسٹرن صادقیہ، فورڈواہ اتے پاکپتن نہراں ورتدیاں ہن جو ستلج دریا وچوں برٹش حکومت ویلے کڈھیاں گئیاں سن ۔
تریموں سدھنائی لنک نہر
دریا چناب اتے جہلم دریا دی سانجھی دھارا توں جھنگ توں لے کے تریموں بیراج توں پانی لے کے حویلی نہر دے بروبرابر چلدی ہوئی ایہہ لنک نہر دریا راوی نوں پانی دندی اے ۔
سدھنائی بہاول میلسی لنک نہر
سدھنائی بیراج راوی توں شروع ہو کے، ایہہ نہر پاکپتن نہر اتے میلسی نہر نوں پانی دندی اے، جس نال پاکپتن اتے بہاول پور دے علاقے نوں پانی ملدا اے ۔ پاکپتن تے میلسی نہراں ستلج دریا تے برٹش حکومت ویلے ستلج ویلی پراجیکٹ تحت بنیاں سن ۔
تونسہ پنجند لنک نہر
ایہہ نہر تونسہ بیراج جو سندھ دریا اپر بنیا اے توں نکلدی اے، جس دی کپیسٹی 2000 کیوسکس اے ۔ ایہہ  پنجند دریا (ستلج، بیاس، راوی، چناب اتے جہلم دریا دی سانجھی دھارا) نال ملدی اے ۔ ایہہ پنجند وچ پانی دی مقدار نوں ودھاؤندی اے تاں جو تھلے پیندیاں نہراں نوں پانی مل سکے ۔تونسہ بیراج 1958 وچ بنایا گیا اتے ایہہ اک لکھ کلوواٹ بجلی وی پیدا کردا اے
مظفرگڑھ نہر اتے ڈیرہ غازی خاں نہر
ایہہ نہراں سندھ دریا توں کھبے اتے سجے پاسیوں تونسہ بیراج توں نکلدیاں ہن اتے ضلع مظفر گڑھ اتے ضلع ڈیرہ غازی خان  نوں پانی دندیاں ہن ۔
چشمہ جہلم لنک نہر
ایہہ نہر سندھ دریا اپر بنے چشمہ بیراج توں نکل کے جہلم دریا اپر بنے رسول بیراج توں تھلے دریا وچ ڈگدی اے، جس دی کپیسٹی 21700 کیوسکس اے ۔ اس نہر دا پانی دریا چناب اتے جہلم دی سانجھی دھارا  تے بنے تریموں ہیڈورکس توں نکلدیاں رنگ پور، حویلی نہراں اتے راوی دریا توں نکلدیاں سدھنائی نہر اتے میلسی نہر تے بہاول نہر جو ستلج  چوں نکلدیاں ہن، نوں تریموں سدھنائی میلسی بہاول لنک نہر راہیں پانی سپلائی کردی اے، جس نال ملتان اتے بہاول پور دے علاقے نوں آبپاشی لئی پانی ملدا اے ۔
تھل نہر
سنّ 1919 وچ پہلی وڈی لڑائی توں مگروں کجھ ہور پروجیکٹاں نال برطانوی سرکار نے تھل نہر دا پراجیکٹ وی تیار کیتا ۔ سندھ صوبے نے اس پراجیکٹ بارے کجھ اعتراز کیتے ۔ سندھ اس ویلے بمبئی پریزیڈینسی وچ پیندا سی ۔ سندھ وچ کجھ برساتی نہراں پیندیاں سن جنہاں 'تے اس نہر دے بنائے جان 'تے اثر ہونا سی ۔ بعد وچ اس پراجیکٹ دی اساری لئی کئی یتن ہوئے پر کسے نہ کسے طرحاں اس 'تے اعتراز اٹھدے رہے ۔
ایہہ نہر سندھ دریا تے بنے چشمہ بیراج جو 1960 دی انڈس واٹر ٹریٹی توں پچھوں بنایا گیا توں نکلدی اے اتے ایہہ سندھ دریا دے بروبرابر چلدی اے ۔ ضلع بھکر اتے ضلع لیہ دے آلے-دوآلے دے علاقے نوں پانی دندی اے ۔ اس دیاں بہت ساریاں ڈسٹریبیوٹریز اتے سوئے ہن، جو تونسہ پنجند لنک نہر تکّ چلے جاندے ہن ۔ اس نہر دے بنن نال جہلم اتے سندھ دریاواں وچکار پیندے تھل ریگستان دے لہندے علاقے نوں کافی لابھ ہویا اے اتے لوکاں دی معاشی اتے سماجی ترقی ہوئی اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
جوہر ٹاؤن
جوھر ٹاؤن لہور, پنجاب, پاکستان دا اک نوا تمیر کیتا گیا رہائشی علاقہ اے۔ اے علاقہ لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی (LDA) نے تعمیر کیتا اے۔ ایس علاقے دی تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایدا شمار لہور دے مہنگے علاقے آں چ کیتا جاندا اے۔ ایدی وجہ ایتھے تھاں دی قیمت بڑی مہنگی اے۔
ناں
ایس علاقے دا ناں تحریک پاکستان دے سرگرم رکن مولانا محمد علی جوہر دے ناں تے رکھیا گیا اے جیڑے 1927 چ مرے تے بیت المقدس چ دبے گئے۔
انتظام
جوھر ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر چ ہیگا اے.
تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشعور تلیمی ادارے آں دے کیمپس نیں۔ بیکن ہاؤس، بیت العلم، بلوم فیلڈ ہال، شوئیفات، سٹرلنگ فاؤنڈیشن تے سٹی سکول مشعور سکول نیں۔
کمرشل ایریا
مشعور دیسی تے بدیسی ہوٹل تے ریسٹورینٹ ، دفتر، بنک ایس علاقے چ ھیگے نیں۔
صحت عامہ
جناح ہسپتال تے عمران خان دا تمیر کیتا شوکت خانم کینسر ہسپتال ایس علاقے دے مشعور ہسپتال نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور دے ٹاؤن گٹھ:لہور
انڈیکیٹر زانتھونوٹس
انڈیکیٹر زانتھونوٹس ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
برکشائر کمیونیٹی کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
گردوارہ چو آ صاحب
thumb|گردوارہ چو آ صاحب تے نیڑے باؤلی
گردوارہ چو آ صاحب پاکستان وچ ضلع جیلم دے نیڑے قلعہ روہتاس دے کابلی دروازے دے باہر اِک تریخی تھاں اے۔ ایس دا تریخی ناں گرو نانک دے ایتھوں سومے نوں تورن توں لیا گیا اے۔ ایتھے ہر سال کتک دے مہینے وچ ایک بھرواں میلہ لگدا اے۔
تریخ
چو آ صاحب اِک تریخی تھاں اے جیہڑی قلعہ روہتاس دے کابلی دروازے توں باہر گھان ندی کنارے اے۔ گرو نانک جدوں ٹلہ جوگیاں توں چل کے ایتھے آئے تے اوس ویلے ایہہ تھاں سنسان سی تے ایتھے کوئی وسوں نئیں سی۔ گرو نانک نے اپنے سوٹے نال ایتھوں اِک سوما توریا۔ پانی دے سومے نوں ’’چو آ‘‘ آکھیا جاندا اے۔ ایس واسطے ایہدا ناں چو آ صاحب مشہور ہوگیا۔ بعد وِچوں شیر شاہ سوری نے ایتھے اپنا اِک وڈا قلعہ بنوایا جیہڑا قلعہ روہتاس دے ناں نال مشہور ہویا۔ قلعہ روہتاس دے بنن ویلے چو آ صاحب دِی تھاں قلعے دے باہر والے پاسے وچ آ گئی جہیڑی ہُن کابلی دروازے دے باہر اے۔ قلعے دے لوک ایس چوئے توں ہی پانی ورتن لئی لے جاندے سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے حکم نال 1834 وچ اجوکی عمارت بنوائی گئی جیہڑی بڑی سندر سی۔ ایس سے اِک پاسے گھان ندی تے دُوجے پاسے بنیا قلعہ تے باقی دو پاسے جنگل اے۔ ایتھے اپڑن لئی قلعہ روہتاس دے اندروں وِی اِک راہ اے۔  مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں 260 روپئے دی 27 گھماؤں زمین ایس گردوارے نوں دِتی گئی سی۔ ہر سال 15 کتک شدی نوں ایتھے میلہ لگدا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ گردوارے گٹھ:گرو نانک دیو گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مذہبی تھاواں گٹھ:گردوارے گٹھ:سکھ تھاں
جیوتی آمگے
جیوتی آمگے اک بھارتی اداکارہ اے جو کہ اپنے چھوٹے قد کرکے جانی جاندی اے۔ گنیز ورلڈ رکارڈز مطابق جیوتی دنیا دی سبھ توں چھوٹی زندہ عورت اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی عورتاں
فریڈیز کیفے
فریڈیز کیفے لہور ایم ایم عالم روڈ دا اک جانا پچھانیاریسٹورینٹ اے۔ ایتھے ون سونے کھانے ملدے نیں۔ لیکن زیادہ تر فاسٹ فوڈ ملدا اے۔ کھان دے شوقین لوک بڑی وڈی گنتی چ ایتھے آندے نیں۔ ایتھے لوکاں دے بیٹھن دا چنگا بندوبست کیتا گیا اے۔ ایتھوں دا کھاناہوراں توں کج مہنگا وی ہندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور
جھمری تلئیا
‎ جھمری تلئیا  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
گرین ٹاؤن
گرین ٹاؤن لہور,   پنجاب,   پاکستان دا اک  رہائشی علاقہ اے علاقہ لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی (LDA) نے تعمیر کیتا اے۔ ایس علاقہ دی تمیر خاص کر متوسط طبقے لئی کیتی گئی اے جیڑے کٹ آمدنی آلے نیں۔ ایس کر کے ایتھے تھاں دی قیمت وی مناسب اے۔
انتظام
فیصل ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر 128 چ ہیگا اے تے گلبرگ ٹاؤن دے انتظام تھلے آندا اے۔
ترقیاتی منصوبے
لہور حکومت دے منصوبے دے مطابق ایس علاقے نوں نئی تمیر کیتی جان آلی رنگ روڈ تے فیر موٹر وے دے نال رلایا جائے گا۔
تلیمی ادارے
ایس علاقےے دی واحد یونیورسٹی منہاج القران یونیورسٹ اے۔ ایس توں وکھ ایتھے کئی سکول تے کالج وی نیں۔
نینڈوز
نینڈوز اک ریسٹورینٹ دی زنجیر اے جیہڑی South Africa وچ 1987ء چ پرتگالی نظرہے نوں لے کے بنائی گئی۔ 26 دیساں تے پنج براعظماں چ ایدے اڈے ھیگے نیں۔ ایتھے عام طور تے مرغی دے وکھو وکھ کھانے ھندے نیں جیہڑے وکھو وکھ طریقے نال جیویں نمبو، بوٹیاں تے ٹھوس افریقی طریقے نال بنائے جاندے نیں۔
باسٹن کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
پیلے پیراں آلا ماکھیو اگمان
پیلے پیراں آلا ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔
علی ابن حسین
علی بن حسین (پیدائش: 4 جنوری 659ء — وفات: 20 اکتوبر 713ء) جو زین العابدین (عابداں د‏‏ی زینت) تے امام الساجدین (سجدہ کرنے والےآں دا امام) دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اپنے والد حسین ابن علی، تایا حسن ابن علی تے دادا علی بن ابی طالب دے بعد اثنا عشری وچ چوتھے امام تے اسماعیلی شیعیت وچ تیسرے امام منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ علی بن حسین سانحۂ کربلا وچ موجود سن، اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 23 یا 25 سال سی، لیکن بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں لڑائی وچ شریک نہ ہوئے سک‏‏ے۔ ایہ اس سانحے وچ بچ جانے والے واحد مرد سن ۔ انہاں نو‏‏ں دمشق وچ یزید دے سامنے لے جایا گیا، کچد دن بعد انہاں نو‏‏ں ہور خواتین دے نال واپس مدینہ جانے دتا گیا، جتھ‏ے انھاں نے چند اصحاب دے نال خاموشی تو‏ں زندگی بسر کيتی۔ انہاں د‏‏ی زندگی تے بیانات مکمل طور اُتے طہارت تے مذہبی تعلیمات دے لئی وقف سن، جو زیادہ تر دعاواں تے التجاواں د‏‏ی شکل وچ ہُندے۔ انہاں د‏‏ی مشہور مناجات صحیفہ سجادیہ دے ناں تو‏ں معروف اے ۔ اس حوالے سے پاکستان کے صوبہ پنجاب کے معروف ضلع ننکانہ صاحب کے تاریخی قصبہ منڈی واربرٹن میں امام زید شہید کی اولاد خاندان اہل بیت موجود ہیں، جن کے پاس امام زید کے پڑپوتے طالب الحق کے بیٹے علی شجری کے ہاتھ کا لکھا قلمی نسخہ شجرۃ جامع اہل بیت موجود ہے، جسے دیکھے لوگ دور دور سے تشریف لاتے ہیں، یہ خاندان بھارت کے ضلع بجنوری سے قیام پاکستان کے وقت منڈی واربرٹن رہائش پزیر ہوا، یہ خاندان خود کو بجنوری کہلاتا ہے، اور فرقہ زیدیہ سے منسلک ہے، اس وقت اس خاندان اہل بیت کے خانوادے شاہ فیصل بجنوری جو کہ معروف صحافی ہیں، حیات ہیں۔ علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (38-95ھ) جو امام سجاد تے زین العابدین دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اہلسنت دے چوتھے امام تے امام حسین دے فرزند ني‏‏‏‏ں۔ آپ 35 سال امامت دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ امام سجادؑ واقعہ کربلا وچ حاضر سن لیکن بیماری د‏‏ی وجہ نال جنگ وچ حصہ نئيں لیا۔ امام حسینؑ د‏‏ی شہادت دے بعد عمر بن سعد دے سپاہیاں نے آپ نو‏‏ں اسیران کربلا دے نال کوفہ تے شام لے گیا۔ کوفہ تے شام وچ آپ دے دتے گئے خطبات دے باعث لوک اہل بیت دے مقام و منزلت تو‏ں زیادہ آگاہ ہوئے۔
واقعہ حرہ، تحریک توابین تے قیام مختار آپ دے دور امامت وچ رو نما ہوئے۔ امام سجادؑ د‏‏ی دعاؤاں تے مناجات نو‏‏ں صحیفہ سجادیہ وچ جمع کيتا گیا ا‏‏ے۔ خدا تے خلق خدا د‏‏ی نسبت انسان د‏‏ی ذمہ داریاں تو‏ں متعلق کتاب، رسالۃ الحقوق وی آپ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
شاہ فیصل بجنوری اہل بیت زیدیہ سادات منڈی واربرٹن ضلع ننکانہ صاحب پاکستان
شیعہ احادیث دے مطابق امام سجادؑ نو‏‏ں ولید بن عبد الملک دے حکم تو‏ں مسموم ک‏ر ک‏ے شہید کيتا گیا۔ آپ امام حسن مجتبیؑ، امام محمد باقرؑ تے امام جعفر صادقؑ دے نال قبرستان بقیع وچ مدفون نيں۔اہلسنت وجماعت بریلوی مسلک دے مشہور عالم دین امام احمدرضا خان فاضل بریلوی رحمۃ اللہ علیہ نے اپنے منظوم دعائیہ شجرہ قادریہ برکاتیہ وچ حضرت سیدنا امام زین العابدین دا ذکر انہاں لفظاں وچ کیتا ا‏‏ے۔
سید سجاد کے صدقے میں ساجد رکھ مجھے
علم حق کے باقر علم ہدیٰ کے واسطے
بعض لوک ایہ تاثر دیندے نيں کہ شیعہ مذہب دے بارہ اماماں تو‏ں اہلسنت دا کوئی تعلق نئيں ایہ گل بالکل غلط اے حقیقت ایہ اے کہ مذکورہ بارہ اماماں دا تعلق اہلسنت تو‏ں سی تے اہلسنت مذکورہ اماماں دے عرس و ایام انتہائی عقیدت و محبت تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور انہاں بارہ اماماں د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل کرنے والےآں نو‏‏ں ہی اہلسنت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس حوالے سے پاکستان کے صوبہ پنجاب کے معروف ضلع ننکانہ صاحب کے تاریخی قصبہ منڈی واربرٹن میں امام زید شہید کی اولاد خاندان اہل بیت موجود ہیں، جن کے پاس امام زید کے پڑپوتے طالب الحق کے بیٹے علی شجری کے ہاتھ کا لکھا قلمی نسخہ شجرۃ جامع اہل بیت موجود ہے، جسے دیکھے لوگ دور دور سے تشریف لاتے ہیں، یہ خاندان بھارت کے ضلع بجنوری سے قیام پاکستان کے وقت منڈی واربرٹن رہائش پزیر ہوا، یہ خاندان خود کو بجنوری کہلاتا ہے، اور فرقہ زیدیہ سے منسلک ہے، اس وقت اس خاندان اہل بیت کے خانوادے شاہ فیصل بجنوری جو کہ معروف صحافی ہیں، حیات ہیں۔
اہل بیت دےآئمہ باصفا وچوں اک شخصیت جو زین العابدین تے سید سجاد توں معروف نیں ۔
ناں تے نسب
زین العابدین دے لقب نال معروف دی نسبت خاندان نبوت دی طرف اے، ایہ علی بن ابی طالب دے صاحبزادے سیدنا حسین دے پتر نیں ، علی بن حسین انہاں دا ناں اے ا، قرشی تے ہاشمی نیں ، ابوالحسن انہاں دی کنیت اے، ابو الحسن ، ابو محمد تے ابو عبدالله وی کہیا جاندا اے۔ سیدنا امام حسین اپنے والدِ ماجد حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم نال اظہارِ عقیدت  لئی اپنے بچےآں دے نام علی رکھدے سن ۔اسی مناسبت نال زین العابدین دا نام وی علی اے تے کنیت ابومحمد ،ابوالحسن ، ابوالقاسم تے ابوبکر اے،جدونکہ کثرتِ عبادت دے پاروں آپ دا لقب سجاد ،زین العابدین، سیدالعابدین تے امین اے ۔
ولادت با سعادت
علی ابن حسین دی ولادت علامہ ذہبی نے چ یعقوب بن سفیان فسوی توں نقل کیتا اے کہ علی بن حسین 33 ہجری چ پیدا ہوئے، لیکن چ علامہ موصوف نے ایہ لکھیا اے کہ (شاید) انہاں دی پیدائش38 ہجری چ ہوئی اے، علامہ ابوالحجاج جمال الدین یوسف مزّی نے وی یعقوب بن سفیان توں سن ولادت33 ہجری نقل کیتا اے تے ایہی راجح اے۔
والدہ دا نام
علی بن حسین دی والدہ دا نام سلامہ یا سلافہ اے، جو اس وقت دے شاہ فارس یزدجرد دی دھی سن ۔ عمر فاروق دے زمانہٴ خلافت چ ایران فتح ہویا تو ایہ لونڈی بنالی گئی سی ۔ ابن سعد نے اس دا نام ” غزالہ“ نقل کیتا اے ، بعض حضرات کہندے نیں کہ انہان دی والدہ خلیفہ یزید بن ولید بن عبدالملک دی پھوپھی سی۔  آپ دی والدہ دا نام شہر بانو سی جو ایران دے بادشاہ یزدگرد سوم دی بیٹی سی جو نوشیروان عادل دا پوتا سی۔
thumb|[[جنت البقیع دا تاریخی مقبرہ جتھ‏ے زین العابدین مدفون سن، سنہ 1925ء وچ مسمار دے دتا۔]]
علی اصغر دا نام
انہاں نوں علی اصغر کہیا جاندا اے، انہاں دے دوسرے بھائی جو انہاں نال عمر چ وڈے سن ، انہاں نوں علی اکبر کہیا جاندا سی ، جو معرکہٴ کربلا چ اپنے والد حضرت امام حسین رضی الله عنہ دے نال یزید لعین دی فوج دے ہتھوں شہید ہو گئے سن ۔ علی اصغر یعنی علی بن حسین المعروف زین العابدین رحمة الله علیہ وی اپنے والد گرامی حضرت حسین رضی الله عنہ دے نال معرکہٴ کربلا چ شریک سن،
نسب، لقب، کنیت
علی بن حسین بن علی بن ابی طالب، معروف بہ امام سجاد تے امام زین العابدین، شیعیان آل رسول(ص) دے چوتھے امام تے سید الشہداء امام حسین علیہ السلام دے فرزند ني‏‏‏‏ں۔
اختلافی مسائل وچو‏ں اک آپ د‏‏ی والدہ شہربانو دا ناں تے نسب ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی والدہ دے لئی متعدد ناں نقل ہوئے نيں تے شہر بانو، شہر بانویہ، شاہ زنان تے جہان شاہ انہاں ہی ناواں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
بعض محققاں یزدگر د‏‏ی بیٹی شہر بانو نو‏‏ں امام سجاد د‏‏ی والدہ تسلیم نئيں کردے نيں تے دلائل و قرائن د‏‏ی بنا اُتے ایسی روایات نو‏‏ں رد کردے ہوئے کہندے نيں کہ حضرت امام سجاد علیہ السلام د‏‏ی والدہ انہاں اوصاف د‏‏ی مالک نئيں سن۔
امام سجاد(ع) اپنے زمانے وچ تے کے ناں تو‏ں مشہور سن ۔
کنیت و لقب
امام علی بن الحسین(ع) د‏‏ی کنیات "ابو الحسن"، "ابو الحسین"، "ابو محمّد" تے "ابو عبد اللہ" ني‏‏‏‏ں۔
آپ دے القاب وچ زین العابدین، سید الساجدین، سجاد، ہاشمی، علوی، مدنی، قرشی تے علی اکبر شامل ني‏‏‏‏ں۔
زین العابدین : ابن عباس د‏ی رسول خدا تو‏ں منقول روایت دے مطابق قیامت دے دن منادی ندا دے گا: زین العابدین کتھے اے .....تو گویا وچ صفوف دے درمیان علی بن الحسین دے چلدا ہويا دیکھ رہیا ہاں ۔ ہور روایت دے مطابق اک شب آپ محراب عبادت وچ عبادت الہی وچ مصروف سن کہ شیطان اک سپ د‏‏ی شکل وچ ظاہر ہوئے ک‏ے آپکو عبادت الہی تو‏ں منحرف کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن آپ د‏‏ی خدا د‏‏ی جانب توجہ وچ کوئی فرق نئيں پيا تاں غیب تو‏ں منادی نے تن مرتبہ ندا دی: انت زین العابدین......۔
"ذوالثَّفنات" آپ دے ہور القاب وچو‏ں اے جو امام سجاد(ع) نو‏‏ں دتا گیا اے (کیونجے عبادت تے نماز و سجود د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے اعضائے سجدہ (مسیتاں) اُتے اونٹھ دے گھٹناں د‏‏ی طرح گھٹے پے گئے سن )۔
انگشتریاں دے نقش
امام سجاد علیہ السلام د‏‏ی انگشتریاں دے لئی تن نقش منقول نيں:
آپ(ع) امام حسین(ع) د‏‏ی اوہ انگشتری پہن لیا کردے سن جس اُتے (یعنی خداوند متعال اپنا امر و فرمان انجام تک پہنچیا دیندا اے ) دا نقش سی۔ آپ(ع) د‏‏ی دوسری انگشتریاں دے نقش ، اور۔ ۔
ولادت
مشہور قول دے مطابق امام سجاد(ع) سنہ 38 ہجری وچ پیدا ہوئے ہور33ہجری قمری 36 ہجری قمری اور37 ہجری قمری وی منقول نيں ۔
ولادت دا مہینہ جمادی الثانی وچ جمعہ یا جمعرات دا دن تے تریخ 15 ذکر کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ 9 شعبان تے 5 شعبان وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔
ناں ونسب
زین العابدین دے لقب تو‏ں معروف د‏‏ی نسبت خاندان نبوت د‏‏ی طرف اے، ایہ علی بن ابی طالب دے صاحبزادے سیدنا حسین دے بیٹے نيں، علی بن حسین انہاں دا ناں اے، قرشی تے ہاشمی نيں، ابوالحسن انہاں د‏‏ی کنیت اے، ابو الحسن، ابو محمد تے ابو عبد اللہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سیدنا امام حسین پنے والدِ ماجدعلی تو‏ں اظہارِ عقیدت دے لئی اپنے بچےآں دے ناں علی رکھدے سن ۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں زین العابدین دا ناں وی علی اے تے کنیت ابومحمد ،ابوالحسن، ابوالقاسم تے ابوبکر اے ،جدو‏ں کہ کثرتِ عبادت دے سبب آپ دا لقب سجاد ،زین العابدین، سیدالعابدین تے امین اے ۔
ولادت با سعادت
علی ابن حسین د‏‏ی ولادت علامہ ذہبی نے وچ یعقوب بن سفیان فسوی تو‏ں نقل کيتا اے کہ علی بن حسین 33 ہجری وچ پیدا ہوئے، لیکن وچ علامہ موصوف نے ایہ لکھیا اے کہ (شاید) انہاں د‏‏ی پیدائش38 ہجری وچ ہوئی اے، علامہ ابوالحجاج جمال الدین یوسف مزّی نے وی یعقوب بن سفیان تو‏ں سن ولادت33 ہجری نقل کيتا اے تے ایہی راجح ا‏‏ے۔
علی اوسط دا ناں
ان نو‏‏ں علی اوسط کہیا جاندا اے، انہاں دے دوسرے بھائی جوان تو‏ں عمر وچ وڈے سن، انہاں نو‏‏ں علی اکبر کہیا جاندا سی، جو معرکہٴ کربلا وچ اپنے والد حضرت امام حسین رضی اللہ عنہ دے نال اہل کوفہ دے ہتھو‏ں شہید ہوئے گئے سن ۔ علی اوسط یعنی علی بن حسین المعروف زین العابدین رحمة اللہ علیہ وی اپنے والد گرامی حضرت حسین رضی اللہ عنہ دے نال معرکہٴ کربلا وچ شریک سن ۔
کربلا چ بچ جان دی وجہ
اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 23 یا 25 برس سی، اس موقع اُتے ایہ بیمار تے صاحب فراش سن، جدو‏ں حضرت حسین رضی الله عنہ شہید کر دئیے گئے تاں شمر نے کہیا کہ اسنو‏ں وی قتل کر دو ، شمر دے ساتھیاں وچو‏ں کسی نے کہیا : سبحان الله! کیہ تسيں ایداں دے جوان نو‏‏ں قتل کرنا چاہندے ہوئے جو مریض اے تے اس نے ساڈے خلاف قتال وچ شرکت وی نئيں کيت‏‏ی؟ اِنّے وچ عمروبن سعد بن ابی وقاص آیا او ر کہیا کہ انہاں عورتاں تے اس مریض یعنی علی اصغر تو‏ں کوئی تعرض نہ کرے ، اس دے بعد انہاں کواوتھ‏ے تو‏ں دمشق لیایا گیا اورعزت دے نال انہاں نو‏‏ں مع اہل مدینہ منورہ واپس روانہ کر دتا گیا۔