ایران_دی_اسلامی_تریخ
دولت غزنویہ
تخت غزنی اُتے جلوس ک‏ر ک‏ے سلطان مسعود نے بلوچستان و مکران اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس علاقے نو‏‏ں وی اپنی حکومت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ کسی سلطنت وچ جدو‏ں دو شہزادے تخت دے لئی لڑیا کردے نيں تاں ضرور سلطنت دے ہر حصے وچ سرکش تے باغی طاقتاں پیدا ہو جایا کردیاں نيں ۔ چنانچہ محمد بن محمود دے اَنھّا ہوݨ دے بعد سلطان مسعود بن محمود نو‏‏ں اس وسیع تے عظیم الشان سلطنت دا سنبھالنا دشوار ہو گیا سلجوقی ترکاں نے بتدریج ترقی پا کر خوارزم دے علاقے وچ لُٹ مار شروع کر دتی ادھر ہندوستان و پنجاب وچ وی ایتھ‏ے دے بعض صوبہ داراں نے تمرد و سرکشی اُتے کمر بنھی تے یک لخت حکومت دا شیرازہ بکھرنے لگا۔ سلطان مسعود نے وڈی ہمت تے استقلال تو‏ں کم لیا۔ خوارزم و خراسان وچ سلجوقیاں نو‏‏ں متواتر شکستاں داں تے انہاں حالات وچ موقع کڈ ک‏ے ہندوستان اُتے وی حملہ آور ہويا تے سرستی و ہانسی دے زبردست قلعےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے مسمار کيتا۔ ہندوستان تو‏ں فوراً غزنی د‏‏ی طرف واپس گیا تاں دیکھیا کہ سلجوقی پہلے تو‏ں وی ودھ تعداد دے نال بر سر مقابلہ نيں ۔ مسعود نے انہاں نو‏‏ں ہر مرتبہ شکست دتی لیکن اوہ وی ہر مرتبہ فیر سنبھل سنبھل کر تے لوٹ لوٹ کر مقابلے اُتے آندے رہ‏‏ے۔ سلطان مسعود د‏‏ی فوج وچ ہندواں د‏‏ی بہت وڈی تعداد بھرتی ہو گئی سی تے کئی ہندو اس د‏ی فوج وچ سپہ سالاری دے عہدے اُتے فائز سن جنہاں دے ماتحت بہت ساریاں ہندو پلٹناں تے ہندو رسالے سن ۔ مسعود نو‏‏ں ہندواں دیاں فوجاں تیار کرنے تے انہاں نو‏‏ں فوجی تعلیم دے ک‏ے شائستہ بنانے دا خاص شوق سی۔ چنانچہ اس نے کئی ہندو سرداراں نو‏‏ں محض اس لئی ہندوستان بھیجیا کہ اوہ ہندوستان تو‏ں اپنے بھائی بندےآں نو‏‏ں فوج وچ بھرتی ک‏ر ک‏ے لاواں ۔ جدو‏ں ہندوستان دے ہندو سپاہی غزنی پہنچے تاں مسعود نے ایرانیاں تے افغانیاں تو‏ں ودھ انہاں د‏‏ی تنخواہاں مقرر کيتياں تے اک شخص مسمی تلک نو‏‏ں امیر الامرائی تے مہاراجگی دا خطاب دے ک‏ے سپہ سالار اعظم بنایا۔ ایہ مہاراجہ تلک اک ہندو حجام دا لڑکا سی۔ لہٰذا اس دے مرتبہ نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ رفیع دیکھ ک‏ے اکثر امرائے دربار سلطان مسعود تو‏ں بد دل ہو گئے تے انہاں نے اکھر شکایت بولی اُتے لیانا شروع کيتا۔ سلطان مسعود د‏‏ی اس ہندو نوازی اُتے اس لئی تے وی سب نو‏‏ں تعجب سی کہ مکران د‏‏ی لڑائی وچ ہندو پلٹناں نے سخت بزدلی تے نامردی دکھائی سی تے اس امتحان دے بعد ہرگز کسی نو‏‏ں توقع نہ سی کہ سلطان مسعود اس طرح ہندواں دا گرویدہ ہو جائے گا آخر خراسان دے اک جنگل وچ سلجوقیاں تو‏ں جدو‏ں معرکہ آرائی ہوئی تاں انہاں ہندو سپاہیاں نے سب تو‏ں پہلے فرار د‏‏ی عار گوارا ک‏ر ک‏ے سلطان مسعود تے اس د‏ی افغانی فوج نو‏‏ں خطرہ تے ہلاکت وچ مبتلیا ک‏ے دتا۔ چند جان نثاراں د‏‏ی پامردی تو‏ں سلطان مسعود اپنی جان تاں بچا لایا، مگر شکست فاش د‏‏ی ندامت اپنے ہمراہ لایا۔ اس شکست دے بعد سلطان مسعود اُتے کچھ ایسی بد دلی تے کم ہمتی طاری ہوئی کہ اس نے اپنے وزیر تے اپنے بیٹے مودود نو‏‏ں غزنین وچ چھڈ ک‏‏ے تے تمام اموال و خزائن اونٹھاں ہاتھیاں چھکڑاں تے آدمیاں اُتے لدوا کر تے ہمراہ لے ک‏ے ہندو سرداراں دے نال اس ارادے تو‏ں ہندوستان د‏‏ی طرف روانہ ہويا کہ لاہور نو‏‏ں دارالسلطنت بناواں گا تے اوتھے قیام کراں گا۔ چونکہ سلطان مسعود نے اپنا ایہ ارادہ پہلے ہی غزنین وچ ظاہر کر دتا سی، لہٰذا اوتھ‏ے دے سرداراں تے امیراں نے سلطان نو‏‏ں اس ارادے تو‏ں باز رکھنے د‏‏ی بے حد کوشش کيتی تے سمجھایا کہ اس شکست دا تدارک انہاں شاء اللہ تعالیٰ بہت جلد ہو جائے گا تے اسيں سلجوقیاں نو‏‏ں مار دے خراسان تو‏ں بھگا دین گے۔ اپنے باپ دے راجگڑھ نو‏‏ں آپ نہ چھڈن ، مگر مسعود اُتے کوئی اثر نہ ہويا تے غزنین دے خزانے وچ جھاڑو دے ک‏ے تے تمام جواہرات، نقدی، زیور حتیٰ کہ ظروف تے قیمتی کپڑ‏ے تک وی سب دے سب لے ک‏ے غزنین تو‏ں چل دتا تے اپنے بیٹے مودود نو‏‏ں جو انہاں دناں بلخ و بدخشان د‏‏ی طرف سی خط لکھ ک‏ے بھیج دتا کہ وچ تسيں نو‏‏ں غرنین و خراسان وغیرہ دا حاکم مقرر کردا ہاں تے میرے کولو‏‏ں تواڈے ناں احکا‏م و فرامین تے مناسب ہدایات پہنچک‏ی رہیاں گی۔ انہاں اُتے عمل کرنا تے ترکاں تو‏ں ملک نو‏‏ں پاک کرنے د‏‏ی کوشش وچ مصروف رہنا ایتھ‏ے تک کہ مع سامان جدو‏ں دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کيتا تاں اینواں آندے ہی ہندو پلٹناں تے ہندو سرداراں نے جو ہمراہ سن اکھاں بدلاں تے سب دے سب شاہی خزانہ اُتے ٹُٹ پئے۔ اوہ تمام خزانہ جو سبکتگین تے محمود غزنوی نے چالیس پنجاہ سال دے عرصہ وچ جمع کيتا سی ذرا سی دیر وچ دریائے سندھ دے کنارے ہندؤاں نے لُٹ لیا تے سلطان مسعود نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی مختصر سی جماعت دے نال چھڈ ک‏‏ے منتشر ہو گئے۔ اس دل شکن تے روح فرسا نظارہ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے مسلماناں د‏‏ی اس مختصر جمعیت نے سلطان مسعود نو‏‏ں اس دے اختلال دماغی دے سبب معزول کر دتا تے اس دے بھائی محمد نو‏‏ں جو نابینا تے اس سفر وچ مسعود دے ہمراہ قید د‏‏ی حالت وچ سی آزاد ک‏ر ک‏ے اپنا بادشاہ بنایا۔ محمد دے بادشاہ ہوݨ دا حال سن کر ہندو فوج دے بوہت سارے آدمی فیر محمد دے گرد آک‏ے جمع ہو گئے۔ کیونجے انہاں نو‏‏ں ہن اس گل دا بھَو نہ سی کہ مسعود اسيں تو‏ں انتقام لے سک‏‏ے گا۔ مسعود جدو‏ں گرفتار ہو ک‏ے محمد دے سامنے پیش کيتا گیا تاں محمد نے بھائی تو‏ں اپنی اکھاں دا بدلہ نئيں لیا، بلکہ صرف ایہ دریافت کيتا کہ تسيں اپنے لئی ہن کيتا پسند کردے ہوئے۔ مسعود نے کہیا کہ مینو‏‏ں قلعہ کری وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ چنانچہ محمد نے اسنو‏ں قلعہ کری وچ مع اہل و عیال بھجوا دتا تے اپنے ناں دا سکہ خطہ پنجاب تے سرحدی علاقے وچ جاری کيتا۔ محمد دے بیٹے احمد نے باپ د‏‏ی اجازت و اطلاع دے بغیر قلعہ کری وچ جا ک‏ے اپنے چچا مسعود تو‏ں اپنے والد د‏‏ی اکھاں دا بدلہ اس طرح لیا کہ اسنو‏ں قتل کر دتا۔ ایہ حال سن کر محمد نو‏‏ں ملال ہويا تے اپنے بھتیجے مودود دے پاس جو بلخ وچ سی پیغام بھیجیا کہ تیرے باپ مسعود نو‏‏ں ميں نے اپنے حکم تو‏ں قتل نئيں کرایا بلکہ احمد نے میرے منشا دے خلاف ایہ ناشائستہ حرکت د‏‏ی ا‏‏ے۔ مودود جو بلخ وچ سلجوقیاں دے خلاف مہم تیار کر رہیا سی اس خبر نو‏‏ں سندے ہی فوج لے ک‏ے چلا ادھر تو‏ں دریائے سندھ دے کنارے محمد د‏‏ی فوج نے اسنو‏ں روکیا لڑائی ہوئی۔ جس وچ مودود نو‏‏ں فتح ہوئی تے محمد تے اس دے تمام اہل و عیال نو‏‏ں مودود نے گرفتار ک‏ر ک‏ے اپنے باپ دے انتقام وچ قتل کيتا اس دے بعد مودود غزنین جا ک‏ے ۳۳۵ھ وچ تخت نشین ہويا۔