cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مٹ رومنی
مٹ رومنی اک امریکی بپاری تے سیاستدان اے جیہڑا 2003 توں 2007 تک امریکی صوبے میساچیوسٹس دا 70واں گورنر ریا تے ریپبلکن پارٹی ولوں 2012 وچ ہون والیاں چوناں نوں جت کے امریکی صدر بننا چاہندا اے۔
گٹھ:امریکی شخصیتاں
موڈینا
موڈینا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
پیلی چنجوالا نیلا سیانا کاں
پیلی چنجوالا نیلا سیانا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 9 ج ب
چک  9 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
دهستان مهروان
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان نکا دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نکا ، صوبہ مازندران چ اے ۔
2009
دسمبر
2009ء گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
خضر خان
خضر خاں دلی سلطنت دے سید خاندان دا بانی تے پہلا حکمران سی۔
سید خضر خان ابن ملک سلیمان 1414 توں 1421 – دلی سلطنت دا حکمران سی جسنے امیر تیمور دے حملے دے بعد دلی وچ سید خاندان دی بنیاد رکھی۔ اس دا باپ سید ملک سلیمان سی جو ملک مروان دولت دا ملازم سی۔ ملک مروان دولت، سلطان فیروز شاہ تغلق دے وکت وچ ملتان دا گورنر سی، اتے اس دی موت دے بعد چھیتی ہی اوہناں دے بیٹے ملک شیخ اتے اس ضلعے دی حکومت دی ذمہ داری آئی، جس دی موت دے بعد سید ملک سلیمان ملتان دا گورنر بنیا اتے اس دی موت دے بعد اس دے بیٹے سید خضر خان نے گدی سامبھی۔ سارنگ خان دی 1396 وچ سید خضر خان نال لڑائی ہوئی۔ ملک مردان بھٹی نے کجھ لوکاں اتے غلاماں دے نال سارنگ خان دے لشکر وچ شمولیت اختیار کیتی، اتے اوہناں دی مدد نال اوہ ضلع ملتان اتے قابض ہویا۔
سلطنت دلی دے حکومت کرن آلے تغلق ٹبر دے عہد چ ملتان دا حاکم ۔ امیر تیمور دے ہندستان تے حملے چ اس نال مل گئیا تے اس بنا تے لہور ، دیپالپور تے ملتان دا حاکم بنا دتا گئیا ۔ دلی دے سلطان محمود تغلق دے مرن مگروں دلی فتح کر کے سادات ٹبر دی نیونہہ رکھی تے اپنے پتر مبارک شاہ نون اپنا جانشین مقرر کیتا
1398 وچ امیر تیمور نے ہندوستان اتے حملہ کیتا۔ سارنگ خان نوں ہار دین دے بعد ملتان وچ قیام کیتا۔ بے شمار لوک دیپالپور، اجو جھونا (پاکپتن)، سرسا اتے ہور علاقیاں توں اپنی جان بچا کے دلی ول بھجے پھر اسنے جمنا پار کرکے اگے ودھیا، اتے ملک دا زیادہ توں زیادہ حصہ تباہ کیتا۔ امیر تیمور نے لونی دے شہر وچ قیام کیتا، اتے اتھے اسنے 50،000 قیدیاں نوں جنہاں نوں اسنے دریاواں سندھ اتے گنگا دے درمیان لیا سی، تلوار دے ساہمنے پیش کیتا ।
امیر تیمور نے دکھنی دلی وچ حوض خاص دے کول قیام کیتا۔ دلی دے سپہ سالار اقبال خان اپنی فوج دے نال قلعے ولوں ساہمنے آئے؛ مگر میدان وچ ہار ہوئی۔ اقبال خان اتے سلطان ناصرالدین محمود شاہ تغلق دونوں دلی وچ اپنے بیوی اتے بچیاں نوں چھڈکے بھجے۔ سلطان گجرات دی طرف اتے اقبال خان باراں دی طرف روانہ ہویا۔ امیر تیمور نے دلی اتے قبضے دے بعد اتھے دے باشندیاں نوں قتل کیتا اتے کجھ دن بعد، سید خضر خان، جو اس دوران میوات دے پہاڑاں وچ چلے گیا سی، امیر تیمور دے بلاؤن تے اس دے دربار وچ حاضر ہویا۔ ملتان اتے دیپالپور سید خضر خان دے حوالے کرکے امیر تیمور اپنے راجگڑھ سمرقند دی طرف روانہ ہو گیا۔
ریگیو ایمیلیا
ریگیو ایمیلیا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
ایکلپس (ناول)
ایکلپس سٹیفنی میئر دا لکھیا امریکی ناول ہے۔ ایہہ ٹوائیلائیٹ لڑی دا تیجا ناول ہے جو اک ایلیئن دی اک انسان کڑی نال محبت دی کہانی ہے۔ 2010 وچّ اس ناول دا فلم روپانترن وی کیتا گیا جو کہ دا ٹوائیلائیٹ ساگا: ایکلپس سی| اس فلم نوں وی بہت پسند کیتا گیا تے کمائی پکھوں وی ایہہ سفل رہی ۔
کہانی
اکلیپس شروع ہندا ہے امریکہ دے واشنگٹن شہر وچّ اچانک ودھ رہے کجھ عجیب حملیاں نال۔ ایہہ حملے نہ تاں ایلیئن ولوں ہو رہے ہن اتے نہ ہی نر-بھیڑیاں ولوں ۔ ایڈورڈ نوں احساس ہندا ہے کہ شہر کسے اجیہی تیجی خطرناک شے دی گرفت وچّ ہے جو انسانی خون دی بری طرحاں پیاسی ہے تے ہن اسنوں حاصل کرن لئی کسے وی حد تکّ جا سکدی ہے۔ اس واری صدیاں دے دشمن منے جاندے ایلیئن اتے نر-بھیڑیئے ملکے اس مصیبت دا ساہمنا کردے ہن۔ پتہ لگدا ہے کہ ایہناں حملیاں دی ذمہ وار وکٹوریا ہے جو اپنے مرحوم ساتھی جیمس دا بدلہ لے رہی ہے۔ایڈورڈ اسنوں اتے اس دے ساتھیاں نوں ختم کر دندا ہے۔ اسے دوران جیکوب بیلا ساہمنے ویاہ دا پرستاو رکھدا ہے پر بیلا اسنوں انکار کر دندی ہے۔ جیکوب نوں بعد وچّ ایہہ وی پتہ لگّ جاندا ہے کہ بیلا تے ایڈورڈ اک دوجے نوں پیار کردے ہن تے اوہ جلد ہی ویاہ کراؤن والے ہن۔ جیکوب انت وچّ کدھرے گم نام تھاں تے چلا جاندا ہے۔
ٹوائیلائیٹ لڑی
گٹھ:2007 دے ناول گٹھ:امریکی ناول گٹھ:رمانٹک ناول گٹھ:ٹوائیلائیٹ (ناول لڑی) گٹھ:انگریزی ناول
ضلع گرسو
ضلع گرسو ترکی دے صوبہ برسا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
این ٹی راما راؤ
ننداموری تارک راما راؤ (नन्दमूरि तारक रामाराव; Nandamuri Taraka Rama Rao)پیدائش 28 مئی 1923ء، اک بھارتی اداکار، فلم ساز، ڈائریکٹر، ایڈیٹر تے سیاست دان سی۔ این ٹی آر دے ناں تو‏ں مشہورتلگو فلم انڈسٹری دے سپر اسٹار، این ٹی آر جونئیر دے دادا، جو آندھراپردیش دے چیف منسٹر وی رہ‏‏ے۔ کئی فلماں وچ رام، کرشن، وشنو تے وشیو جداں مذہبی کردار ادا کیتے جنہاں وچ ميں مایا بازار، شری کرشنا ارجن یدھم، دان ویر سورا کرن، لو کش، سیتا راما کلیانم، شری وینکاٹیشور مہاتیم، دکش وگنم شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ہور مقبول فلماں وچ منادیسم، ڈرائیور راموڈو، جسٹس چوہدری، دیودو چیسینا منو شولو، پاتال بھیروی، مس امما، نماگولا،دیوت‏ا، راموڈو بھیموڈو، یوگیندھر، اننا دممولو انو بندھم، مگاڈو، ستیم شیوم شامل ني‏‏‏‏ں۔ ناگیشور راؤ تے این ٹی راما راؤ دا تلگو فلمی صنعت وچ اوہی مقام سی جو ہندی فلماں وچ دلیپ کمار تے راج کپور دا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1921 دے جم گٹھ:1923 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:آندھرا پردیش دے فلم ہدایت کار گٹھ:آندھرا پردیش دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان گٹھ:بھارتی اشتراکیت پسند گٹھ:تیلگو سنیما دے مرد اداکار گٹھ:تیلگو سیاست دان گٹھ:تیلگو فلم ہدایت کار گٹھ:ضلع کرشن دیاں شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:وی پی سنگھ انتظامیہ
کیکر
کیکر (سائنسی ناں Acacia nilotica, عربی گوند دا رکھ، ببول ، مصری کنڈا یا کنڈیالی ککر؛  نوں آسٹریلیا وچ تھارن مموسا، دکھنی افریقہ وچّ لیکیرئکپیول اتے بھارت وچّ ببول جاں ککر کہندے ہن) اک اکیسیا نسل دا رکھ اے۔ ایہہ براعظم افریقہ اتے برصغیر دا مول رکھ اے۔ اس دا گینرک ناں یونانی ακακία (اکیکیا) توں اے، جو پرانے یونانی  سائنسدان پیدانیئس ڈائیوسکوریدیس (40–90 ء) اس دی کتاب مٹیریا میڈیکا وچّ اس طبی پودے لئی ملدا اے۔ ایہہ ناں اس دے کنڈیاں لئی یونانی شبد، ακις (ایکس، کنڈا) توں رکھیا گیا اے۔ پرجاتی ناں نلوٹکا اس رکھ دی نیل دریا دے نال نال چلدی مشہور لڑی توں لنائیس نے رکھیا۔
ورتوں
thumbnail|ککر دا پودا
کیکر دیاں ہریاں پتلیاں ٹاہنیاں داتݨ دے کم آؤندیاں ہن۔ اس دی داتݨ دنداں نوں صاف تے تندرست رکھدی اے۔ ککر دی لکڑی دا کولا وی چنگا ہندا اے۔ ساڈے اتھے دو طرحاں دی ککر زیادہ تر پائی اتے اگائی جاندی اے۔ ککر دی لکڑ توں منجے دیاں باہیاں، سیروے، دروازے، الماریاں، تختپوش، صندوق، پیٹیاں، کھیتاں وچّ کم کرن لئی سہاگا حل، گڈے دا لاریا، ٹھوڈ، نابھ، گڈے دے پہیئے آدی بندے راے ہن۔ ککراں لگا کے پانی دے کٹاء نوں روکیا جا سکدا اے۔ جدوں ریگستان پھیلن لگدا اے تدّ ککراں دے جنگل لگا کے ریگستان دے اس حملے نوں روکیا جا سکدا اے۔ اس طرحاں ماحول نوں سدھارن وچّ ککر دی ودھیا ورتوں ہو سکدی اے۔ اس دی لکڑی بہت مضبوط ہندی اے جس نوں گھن نہیں لگدا۔ ایہہ موٹے پورے والا مضبوط، وڈا، گوڑھی چھاں والا رکھ اے۔ اس دے پتے بہت ہی بریک ہندے ہن جہناں نوں ککر دی لنگ وی آکھدے ہن۔ ایہہ لنگ بکریاں اتے اوٹھاں دی منبھاؤندی خوراک اے۔ ککراں دیاں ٹاہنیاں دے سریاں ’تے ہرے رنگ دیاں ڈوڈیاں لگدیاں ہن۔ ایہناں ڈوڈیاں توں پیلے سندر گول پھلّ کھڑدے ہن اتے اخیر تکیاں دے روپ وچّ پھلدے ہن۔ کچے تکیاں دا آچار بہت ہی سوادلا اتے صحتَ لئی گن کاری ہندا اے۔
پنجابی ثقافت وچ کیکر
کیکر دا پنجاب نال گوڑھا سمبندھ اے۔ کیکر دی لکڑ نے پنجابیاں دے رہݨ سہݨ، گھر بݨاؤݨ، کرساݨی سَند -سندیڑا بناؤݨ وچ وڈا یوگدان پایا۔ ملھے، کیکر ، بیریاں، ریرو، ون، جنڈ، کریر مالوے دیاں روہیاں دے رکھ نیں۔ کیکر دا پنجاب دے معاشی ڈھانچے نال بہت تعلق اے۔ پنجابی لوک بولیاں وچ کیکر دی پنجابی جیون وچ اہمیت جھلکدی اے:
حوالے
گٹھ:رکھ گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:درخت گٹھ:پودے گٹھ:طبی پودے گٹھ:پنجاب دے رکھ گٹھ:پنجاب دے جنگلی پھل
نکئی مثل
نکئی مثل (گرمکھی: ਨਕਈ ਮਿਸਲ ) خطۂ پنجاب وچ اٹھارہويں صدی وچ سکھاں د‏‏ی بارہ مثلاں وچو‏ں اک مثل (گروہ) سی اِس مثل دے مقبوضات ضلع قصور، شرقپور، کوٹ کمالیہ تے گوگیرہ تک پھیلے ہوئے سن ۔ اِس مثل دا مزکر چونیاں سی۔ اِس مثل دے لوک اوکاڑہ، دیپالپور، گوگیرہ، کھڈیاں، کھیم کرن، باہروال کلاں دے شہراں وچ آباد سن ۔
علاقے
نکئی مثل سکھ پنجابیاں دیاں 12 مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ چونیاں سی تے اے کھیم کرن بھروال تے کھڈیاں دیاں تھاواں چ سی۔ اے لہور دے لیندے پاسے ول سی۔ ایدے سردار دا ناں ہیرا سنگھ سی۔ نکہ بارڈر نوں کیندے نیں۔ اے لہور دے بارڈر یا نکے تے سی ایس لئی نکئی اخوائی۔
موڈھی
اس مثل دا بانی سردار ہری سنگھ لہور ضلعے دی چونیاں تحصیل دے پنڈ بہروال دا سندھو جٹ سی۔ کئیاں نے اس دا ناں ہیرا سنگھ وی لکھیا اے ۔ اس دا پنڈ لہور دے دکھن لہندے ولّ دو دریاواں راوی اتے ستلج دے درمیان پیندا سی اتے اس علاقے نوں 'ناکا کیہا جاندا سی۔ 'ناکا توں ایہناں دی الّ نکئی پے گئی۔
ہری سنگھ 1706 وچّ چودھری ہیم راج دے خاندان وچ پیدا ہویا۔ ہری سنگھ نے بچپن وچّ ہی ہتھیاراں دی مشق کرنی شروع کر دتی سی۔ اس نے 1731 وچّ کھنڈے باٹے دا امرت پان کیتا تے تیار-بر-تیار سنگھ سج گیا۔ جدوں سکھاں نے 1763 وچّ قصور اتے 1764 وچّ سرہند فتح کیتا تاں ہری سنگھ نے بے مثال بہادری دا مظاہرہ کردیاں بہروال، چونیاں، دپال پور، جمبڑ، جیٹھوپر، کنگنوال اتے کھڈیاں دے علاقیاں 'تے قبضہ کر لیا۔ اس نے اپنے پنڈ بہروال نوں ہی اپنا صدر-مقام بنایا۔ 1748 وچّ ہری سنگھ دی سیوا وچّ 200 گھوڑ-سوار سن۔ ہری سنگھ ہندواں دی پکار تے گٔوآں دی رکیا لئی پاک پتن دے گدی نشین نال لڑائی وچ گولی لگن نال مر گیا۔ اس مگروں اس دے بھتیجے ناہر سنگھ نوں مثل دا نگران تھاپیا۔ اوہ 9 مہینے بعد 1768 وچّ ہی کوٹ کمالیا دی لڑائی وچّ لڑدا ہویا ماریا گیا۔ ناہر سنگھ دا چھوٹا بھرا رن سنگھ مثل دا سردار بنیاں۔ اس دے میلے وچّ نکئی مثل دی طاقت اتے علاقہ کافی ودھے۔ سردار رن سنگھ دے میلے وچّ چونیاں، قصور، شرقپور، گوگیرہ وغیرہ دے علاقیاں توں 9 لکھ روپئے سالانہ دا مالیا آؤندا سی۔ رن سنگھ کول 2000 گھوڑ سوار، اوٹھاں 'تے سوار جمبورک تے توپاں سن۔ اس نے بہروال نوں اپنا صدر مقام بنایا۔ 1781 وچّ رن سنگھ دی موت ہو گئی۔ سردار رن سنگھ دا وڈا پتر بھگوان سنگھ مثل دا چیف بنیاں۔ اس دی بھین داتار کور (پتری سردار خزان سنگھ نکئی) مہاراجہ رنجیت سنگھ دی پٹرانی بنی ۔ داتار کور دی ککھوں ہی ولی عہد کھڑک سنگھ پیدا ہویا۔ مہارانی داتار کور نوں 'مائی نکائن' کر کے جانیاں جاندا سی۔ بھگوان سنگھ توں بعد اس دا چھوٹا بھرا گیان سنگھ مثل دا سردار بنیاں جس دی 1807 وچّ موت ہو گئی۔ گیان سنگھ دا پتر کاہن سنگھ سی جس نوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 15،000 روپئے سالانہ دی جاگیر دے دتی اتے اس دے سارے علاقے لہور دربار وچّ شامل کر لئے۔
تریخ
نکیئیاں دی مثل: سکھاں دیاں بارھاں مسلاں وچوں اک، جس دا مڈھ بہڑوال دے نواسی س۔ ہیرا سنگھ سندھو نے بنھیا۔ اس دا پنڈ لاہور دے دکھن ول راوی اتے ستلج دریاواں دے وچکار  پیندا سی اتے اس علاقے نوں نکا   کہندے سن۔ اس کرکے اس دی مسل دا ناں ‘نکیئیاں دی مثل’ پیا۔ ہیرا سنگھ سن 1706ء وچ چودھری ہیم راج دے گھر جنمیا اتے سن 1731ء وچ امرت چھک کے خالصہ بنیا۔ سن 1748ء وچ دل خالصہ دے قیام نال اس دے جتھے نوں مثل دا مقام حاصل ہوگیا اتے اس نوں ترنا دل وچ شامل کیتا گیا۔ جدوں دل خالصہ نے قصور (سن 1763ء) اتے سرہند (سن 1764ء) نوں فتح کیتا تاں ہیرا سنگھ نے بہڑوال، چونیاں، دیپالپور ، جیٹھوپر، کھڈیاں وغیرہ قصبیاں اتے قبضہ کرکے چونیاں وچ اپنی مثل دا صدر مقام قائم کیتا۔ سن 1767ء وچ پاکپتن دی مہم ویلے ایہہ ماریا گیا۔ اس توں بعد کجھ ویلے لئی ناہر سنگھ اتے اس توں بعد رن سنگھ سن 1768ء وچ مسلدار بنیا اتے اپنی مثل دا خوب وستار کیتا۔ اس نے بہڑوال نوں اپنا صدر مقام بنائی رکھیا۔
سن 1781ء وچ رن سنگھ دے مرن توں بعد اس دا پتر بھگوان سنگھ مسلدار بنیا۔ بھگوان سنگھ دی بھین داتار کور (مول ناں راج کور) دا ویاہ سن 1798ء وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ہویا، جس توں جانشین کھڑک سنگھ دا جم ہویا۔ بھگوان سنگھ توں بعد گیان سنگھ اتے گیان سنگھ توں بعد اس دا لڑکا کاہن سنگھ سن 1807ء وچ مثل دا سردار بنیا۔ مہاراجہ نے اس نوں 15 ہزار روپئے سالانہ دی جاگیر دے کے مثل دی ساری ریاست نوں اپنے ماتحت کر لیا۔
ہیرا سنگھ سندھو
ایہ مثل سندھو جاٹ سکھاں نے قائم کيتی تھی۔اِس مثل دا بانی سردار ہیرا سنگھ سندھو سی جس نے 1748ء وچ خطۂ پنجاب وچ مغلاں د‏‏ی حکومت کمزور پڑدے ہی اِس مثل نو‏‏ں تشکیل دتا۔ہیرا سنگھ سندھو ضلع لاہور د‏‏ی تحصیل چونیاں ( حال ضلع قصور) دے پرگنہ فریدآباد دا باشندہ سی۔اِس پرگنہ نو‏‏ں ملک نکہ کہندے سن جس تو‏ں اِس مثل دا ناں نکئی مشہور ہويا۔ پنجابی زبان وچ ’’ نَکَہ‘‘ دے معنی نيں: راستہ۔ ایہ علاقہ چونکہ دریائے ستلج تے دریائے راوی دے وچکار واقع سی، اِسی لئی اِسنو‏ں نکہ کہیا جاندا سی۔ اِس مثل د‏‏ی آبادی ضلع قصور، چونیاں تے باہروال کلاں دے شہراں وچ آباد سیہیرا سنگھ سندھو جو اِس مثل دا بانی سردار سی، نے 1731ء وچ پاہل لے ک‏ے سکھ مت مذہب اختیار ک‏ر ليا سی۔ اُس نے اولاً افغاناں تو‏ں پاکپتن دا قبضہ چھڑوانے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ درگاہ بابا فرید دے اک عقیدت مند سجان چشتی تو‏ں لڑائی دے درمیان وچ ہیرا سنگھ سندھو قتل ہو گیا۔
نار سنگھ سندھو
1776ء وچ ہیرا سنگھ سندھو دے قتل دے بعد اُس دا بھتیجا نار سنگھ سندھو (جس دا باپ نتھا سنگھ سندھو سی) اِس مثل دا سردار مقرر ہويا کیونجے ہیرا سنگھ سندھو دا پُتر اُس د‏‏ی وفات دے وقت نو عمر سی۔ 1778ء وچ کھرل قوم دے نال اک لڑائی وچ نار سنگھ سندھو کوٹ کمالیہ وچ قتل ہو گیا تاں اُس دا بھائی رن سنگھ سندھو اِس مثل دا سردار بنیا۔ رن سنگھ سندھو د‏‏ی سربراہی وچ اِس مثل دا دائرہ اقتدار کوٹ کمالیہ، شرقپور تے قصور وچ انتہا نو‏‏ں پہنچ گیا تے اُس نے کوٹ کمالیہ دا قلعہ کھرل قبیلے تو‏ں کھو کر مثل وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔1781ء وچ اُس نے سیدوالہ دے حاکم کمار سنگھ تو‏ں سیدوالہ کھو کر اُسنو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بے دخل کر دتا تے سیدوالہ نکئی مثل دا حصہ بن گیا۔1781ء وچ ہی اوہ کھرل قبیلے نال جنگ دے دوران وچ زنبورق دے حملے تو‏ں قتل ہويا۔
بھگوان سنگھ نکئی
رن سنگھ سندھو دے قتل دے بعد سردار بھگوان سنگھ مثل دا سردار بنا مگر اُس دے دور وچ حاکم سیدوالہ کمار سنگھ دے بھائی وزیر سنگھ نے سیدوالہ اُتے لشکر کشی کرکے اُسنو‏‏ں نکئی مثل دے قبضے تو‏ں چھڑوا لیا۔ بھگوان سنگھ نے اپنی بہن راج کور د‏‏ی نسبت رنجیت سنگھ تو‏ں کردتی جو سکرچکیہ مثل دے سردار مہاں سنگھ دا پُتر سی۔ 1785ء وچ جدو‏ں مہاں سنگھ کنہیا مثل دے سردار جے سنگھ کنہیا دے مدمقابل سی تاں اُس نے مدد دے لئی بھگوان سنگھ تے وزیر سنگھ نو‏‏ں اپنے نال جنگ وچ شریک ہوݨ د‏‏ی استدعا کيتی۔ بھگوان سنگھ تے وزیر سنگھ مہاں سنگھ دے نال اس جنگ وچ جے سنگھ کنہیا دے مد مقابل لڑے تے فتح پائی۔ جے سنگھ کنہیا تو‏ں دوسرے مقابلے دے دوران وچ بھگوان سنگھ قتل ہويا۔
گیان سنگھ نکئی
1789ء وچ ہیرا سنگھ سندھو دے بیٹے دَل سنگھ نے وزیر سنگھ نو‏‏ں اپنے بدلے د‏‏ی خاطر قتل کر دتا، کیونجے وزیر سنگھ نے دَل سنگھ نو‏‏ں بطور خادم دے اپنے پاس رکھیا ہويا سی۔ وزیر سنگھ دے قتل دے بعد 1789ء وچ گیان سنگھ نکئی اِس مثل دا سردار بنیا۔ 1798ء وچ گیان سنگھ نے اپنی دھی داتار کور د‏‏ی شادی رنجیت سنگھ تو‏ں کردتی۔ داتار کور تو‏ں 1802ء وچ کھڑک سنگھ پیدا ہويا تے رنجیت سنگھ داتار کور نو‏‏ں مہارانی نکائن وی کہیا کردا سی۔
کاہن سنگھ نکئی
1807ء وچ گیان سنگھ نکئی دے انتقال دے بعد اُس دا پُتر کاہن سنگھ نکئی سردار بنا مگر 1810ء وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اِس مثل اُتے اپنا تسلط قائم کرکے اِسنو‏ں سکھ سلطنت وچ شام‏ل کر دتا۔ بعد وچ نکئی سردار دربار لاہور وچ اپنا مقام و تشخص برقرار رکھنے وچ باقی رہ‏‏ے۔ رنجیت سنگھ نے کاہن سنگھ نکئی نو‏‏ں باہروال کلاں وچ پندرہ ہزار روپئے د‏‏ی مالیت د‏‏ی جاگیر تفویض کيتی۔سردار خازن سنگھ نو‏‏ں نانکوٹ وچ جاگیر تفویض کيتی گئی جو سردار رَن سنگھ نکئی دا پُتر سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مثلاں گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (پہلے از تقسیم) گٹھ:تریخ سکھ مت گٹھ:ضلع قصور گٹھ:ہندستان د‏‏ی نوابی ریاستاں گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سکھ گردوارہ ایکٹ
اتہاس
20 فروری، 1921 نوں، ننکانہ صاحب دے قتل عام توں بعد، برطانیہ سرکار ولوں گوردواریاں واسطے اک کمیٹی بناؤن سبندھی 14 مارچ، 1921 نوں میاں فضل حسین نے پنجاب کونسل وچ اک متا پیش کیتا، جس وچّ کیہا گیا کہ صوبے دے دھرم استھاناں دے پربندھ لئی سرکار نوں اک بل بناؤن دی اپیل کیتی تے گورنر جنرل نوں کیہا کہ اک آرڈینینس جاری کرے جس راہیں دھرم استھاناں دے پربندھ نوں ٹھیک کیتا جا سکے۔ کونسل وچ ہندو اتے مسلم میمبراں نے وی اس کمیشن دا میمبر بنائے جان دی منگ کیتی۔ سکھ میمبراں نے اس متے دے لفظاں دی ورودھتا کیتی تے ووٹ نہ پائی۔ پر غیر-سکھ ووٹاں نال متا پاس ہو گیا۔ اپریل، 1921 وچ فضلی حسین نے اک گرودوارہ بل پنجاب کونسل وچ پیش کیتا۔
گرودوارہ بلّ
اس بل مطابق جس گردوارے دے پجاری جاں جائداد سبندھی پڑتال کرن ‘تے سرکار دی تسلی ہوویگی، اس نوں گرودوارہ قرار دتا جاویگا جاں جھگڑے والی تھاں منیا جاویگا۔ اس سبندھ وچ جو بورڈ بنیگا جس دا خرچ گوردواریاں ‘چوں ہووےگا۔ سکھ میمبراں نے ولو ورودھتا کیتی جان تے اس ‘تے بل سلیکٹ کمیٹی نوں دے دتا گیا۔ کمیٹی میمبراں نوٹ لکھوایا کہ ‘سکھ گرودوارہ اوہ تھاں ہے جتھے سکھاں دا قبضہ ہے جاں گروآں دی تھاں ہے ناکِ اوہ جس نوں کہ سرکاری کمیشن منظور کرے۔ گرودوارہ بورڈ، سکھ میمبراں دی مرضی نال چنیا جاوے اتے خرچ گرودوارہ فنڈ ‘چوں نہ ہووے۔ 11 اپریل، 1921 نوں شرومنی کمیٹی نے اس بل نوں نہ-تسلی بخش قرار دے دتا۔ 16 اپریل نوں بل پھر پیش ہویا اتے 9 مئی، 1921 تک ملتوی ہو گیا۔ 23 اپریل، 1921 نوں سرکار ولوں سدی کانفرنس وچ لالا گنپت رائے تے راجا نرندر ناتھ مہنتاں دے نمائندیاں تے اوہناں دے وکیلاں وجوں شامل ہوئے۔ اس توں بناں کئی کونسلر، وزیر تے ہور مکھی وی حاضر سن۔ سکھ مکھیاں نے سبھّ نوں تنّ گلاں ‘تے سہمت کر لیا کہ:
دوجی میٹنگ
اس بلّ سبندھی 26 اپریل نوں دوبارہ میٹنگ ہوئی اتے اس وچ مہنتاں دے نمائندیاں نے 1920 والی مریادا جاری رکھن دی منگ کیتی کہ گرودوارہ بورڈ دے دو-تہائی میمبر سکھ تے باقی دوجے دھرماں ‘چوں ہون۔ پردھان وی سرکار ہی بناوے۔ مہنتاں نے کیہا کہ کوئی یورپین ہی پردھان ہووے۔ ایہناں کارناں کر کے ایہہ میٹنگ وی فیل ہو گئی۔ اس توں مگروں 7 نومبر، 1922 نوں فضلی حسین نے نواں گرودوارہ بل پنجاب کونسل وچ پیش کیتا۔ اس وچ پنج سکھ میمبر وی بل بناؤن والی کمیٹی وچ شامل سن جس ‘چوں چار نے ناواں دا اعلان ہندیاں ہی تے پنجویں، ہردت سنگھ بیدی، نے 5 نومبر، 1922 نوں استعفٰی دے دتا سی۔ اس طرحاں ایہہ بل اپنے جنم توں پہلاں ہی ختم ہو گیا۔
تیجی میٹنگ
گرودوارہ ایکٹ بناؤن دی 25 نومبر، 1924 نوں پنجاب کونسل دے سکھ میمبراں: جودھ سنگھ، نارائن سنگھ وکیل، تارہ سنگھ موگا، منگل سنگھ تے گربخش سنگھ انبالہ دی اک کمیٹی بنائی گئی جو امرتسر دے ڈپٹی کمیشنر اتے لاہور دے ڈپٹی کمیشنر نال مل کے گرودوارہ ایکٹ بناوے۔ ایہناں نوں مدد لئی دو قنوندان کنور دلیپ سنگھ بیرسٹر تے مسٹر بیزلے دتے گئے۔ اس گرودوارہ بل دے اہم نقطے ایہہ سن:
21 جنوری، 1925 نوں اس بل دے کھرڑے دے پرکاشت ہون ‘تے شرومنی کمیٹی نے 1 مارچ، 1925 نوں کمیٹی دی میٹنگ سدّ لئی پر سرکار نے ساری ڈاک روک لئی۔ اس کارن دوبارہ میٹنگ بلائی گئی اتے ایہہ بل 27 اپریل، 1925 دے جنرل ہاؤس وچ رکھیا گیا۔ اس دن شرو: گو: پر: کمیٹی نے وی ایہہ بل پاس کر دتا۔ پر شرومنی کمیٹی نے ہیٹھ لکھیاں ترمیماں پیش کیتیاں:
حوالے
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ اتہاس
چندرا بابو نائڈو
نارا چندرا بابو نائڈو : (پیدائش : 20 اپریل، 1950ء) ہندوستانی سیاست دان، آندھر پردیش دے سابق وزیراعلیٰ تے تیلگو دیشم پارٹی دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 20 اپریل 1950ءکو چتور ضلع وچ پیدا ہوئے۔ تعلیم دے دوران وچ ہی اوہ سیاست وچ کود پئے۔ سنہ 1978ء وچ اوہ چندراگیری اسمبلی حلقے تو‏ں کانگریس دے ٹکٹ اُتے انتخابات وچ کامیاب ہوئے تے وزیر بنائے گئے۔ سنہ 1983ء وچ انتخاب ہارنے دے بعد انہاں نے کانگریس پارٹی چھڈ دتی تے اپنے سسُر این ٹی راما راؤ د‏‏ی تیلگو دیشم پارٹی وچ شامل ہوئے گئے۔ سنہ 1995ء وچ اپنے سسُر د‏‏ی پارٹی دے منتخب امیدواراں نو‏‏ں علاحدہ کرنے وچ کامیاب رہے تے کافی توڑ جوڑ دے بعد وزیراعلیٰ بن گئے۔ سنہ 1999ء وچ اوہ بی جے پی اتحاد دے نال صوبائی انتخابات وچ اترے تے جیت حاصل ک‏ر ک‏ے وزیراعلیٰ د‏‏ی کرسی بچا لئی۔ لیکن 2004ء دے انتخابات وچ انہاں د‏‏ی پارٹی نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس وقت انہاں اُتے آئی ٹی دے چکر وچ پنڈ نو‏‏ں بھلانے دے الزام لگے۔ اوہ آئی ٹی تو‏ں شغف رکھنے والے رہنما دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
2014ء دے عام اسمبلی انتخابات وچ فیر تو‏ں تیلگو دیشم پارٹی انہاں د‏‏ی قیادت وچ بی جے پی جمگھٹ تو‏ں کامیاب ہوئی۔ حالانکہ بی جے پی د‏‏ی مدد یا جمگھٹ د‏‏ی ضرورت نئيں سی، فیر وی چندر بابو نائڈو دور اندیشی تو‏ں کم لے ک‏ے انتخابات جیتنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:1951 دے جم گٹھ:آندھرا پردیش گٹھ:آندھرا پردیش دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تیلگو سیاست دان گٹھ:رائل سیما دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی سیاستدان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لما ایشیا
{| class="sortable wikitable"
لما ایشیا یا جنوبی ایشیا (انگریزی: South Asia)، براعظم ایشیا دے لمے پاسے وچ واقع دیساں اُتے مُشتمل خِطے نوں کہیا جاندا اے ۔ لموچی ایشیائی دیس : پاکستان ، بھارت ، نیپال ، بھوٹان ، بنگلا دیش ، سری لنکا تے مالدیپ ۔ ایس توں علاوا اِنڈک ساگر وچ برطانوی مقبوضات وی لمے ایشیا وچ شمار کیتے جاندے نیں ۔ ایس توں علاوا ثقافتی وجوہات دی بناء اُتے تبت نوں وی لمے ایشیا وچ شمار کیتا جاندا اے ۔ لمے ایشیا نوں برصغیر پاک و ہند وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ خِطا لہندے ایشیا ، وچکارلے ایشیا ، چڑھدے ایشیا تے لموچی چڑھدے ایشیا دے وچکار واقع اے ۔ لمے ایشیا دے دیس علاقائی  تنظیم  سارک دے رکن وی نیں ۔
جغرافیائی اصطلاح
جغرافیائی طور تے برصغیر دی اصطلاح اس علاقے لئی ورتی جاندی اے جہڑا ہندی پرت تے قائم اے جیہدے اُبھے پاسے یوریشین پرت اے۔ سیاسی طور تے اس اصطلاح چ ہندی پرت دے باہرلے علاقے وی شامل کیتے جاندے نیں، پاکستان وچ دریائے انڈس دے لہندے پاسے وچ واقع علاقے تریخی وجہاں دی بنا تے کدی کدائیں وچکارلے ایشیا وچ شمار کیتے جاندے نیں ، جیہدی اک مثال صوبا بلوچستان اے جیہڑا ہندی پرت تے قائم نئیں بلکہ ایران پٹھار دے کنڈھےآں اُتے واقع اے۔
محمد بن ماجہ
ابو عبد اللہ محمد بن یزید ابن ماجہ الربعی القزوینی (وفات: 28 فروری 886ء) اک محدث نيں۔ انہاں دا شمار انہاں چھ محدثین وچ ہُندا اے جنہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ مستند تسلیم کیتا گیا جاندا ا‏‏ے۔ تے جنہاں د‏‏ی کتاباں صحاح ستہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں نو‏ں احادیث جمع کرنے دا شوق سی تے اس سلسلے وچ عراق، عرب، مصر تک سفر کیتا۔ انہاں د‏‏ی تصنیف دا ناں سنن ابن ماجہ ا‏‏ے۔ ابن خلکان نے لکھیا اے کہ انھاں نے تفسیر قرآن وی لکھی سی۔ لیکن اوہ ہن ناپید ا‏‏ے۔
لما ایشیا
تریخ تے اعداد و شمار
لما ایشیا دی تریخ ماضی وچ باہرلے حملا آوراں دی زد چ رہیا اے ایس لئی ایہدی ثقافت وی مختلف قوماں دے ملاپ نال بنی اے ۔ پر لوکں دی اکثریت ہندو مت تے اسلام نوں مَندی اے ۔ ایسے لئی لمے ایشیا دی رہتل تے دوناں مذہباں دی گوڑھی چھاپ اے ۔
محمد بن ماجہ
ناں نسب
ابوعبداللہ، ناں نامی: محمد بن یزید بن عبد اللہ ابن ماجہ القزوینی الربعی ا‏‏ے۔ عراق دے مشہور شہر قزوین وچ 209ھ مطابق 824/ وچ پیدائش ہوئی۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں قزوینی اکھوائے تے قبیلہٴ ربیعہ د‏‏ی طرف نسبت کردے ہوئے ربعی کہلاندے نيں۔ ”ماجہ“ دے بارے وچ سخت اختلاف ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں دادا دا ناں سمجھدے نيں جو صحیح نئيں ا‏‏ے۔ بعض دا قول اے کہ ایہ آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ دا ناں اے ؛ لیکن مولا‏نا عبد الرشید نعمانی فرماندے نيں: ”اس بحث نو‏‏ں طے کرنے دا حق سب تو‏ں زیادہ موٴرخین قزوین نو‏‏ں اے کہ ”أہل البیت أدریٰ بما فیہ“ تے انہاں حضرات دے بیانات حسبِ ذیل نيں: محدث رافعی، تریخ قزوین وچ امام ابن ماجہ دے تذکرہ وچ لکھدے نيں: انہاں دا ناں محمد بن یزید اے تے ماجہ یزید دا لقب اے جس اُتے تشدید نئيں اے تے حافظ ابن کثیر نے البدایہ والنہایہ وچ حافظ حنبلی دے حوالے تو‏ں جو قزوین دے مشہور موٴرخ نيں، نقل کیتا اے کہ ماجہ یزید دا عرف سی۔ سب تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ کہ اس بارے وچ خود امام ابن ماجہ دے مشہور ترین شاگرد حافظ ابوالحسن بن القطان دا بیان موجود اے جس وچ اوہ نہایت جزم دے نال تصریح کردے نيں کہ ماجہ آپ دے والد کالقب سی دادا دا نئيں، ظاہر اے کہ آپ دے والد ماجد ہی دا لقب سی تے ماجہ فارسی زبان دا لفظ اے، جو غالباً ”ماہ“ یا ”ماہجہ“ دا معرب اے، اس تو‏ں ظاہر اے کہ امام ابن ماجہ عجمی نژاد نيں عربی النسل نئيں؛ اس لئی ربعی جو آپ د‏‏ی نسبت اے ایہ نسلی نئيں؛ بلکہ نسبت ولاء اے ۔“
لما ایشیا
تریخ تے اعداد و شمار
لما ایشیا جگ دے گنجان آباد ترین علاقےآں وچ شمار ہُندا اے ۔ ایتھے تقریبن 1 ارب 60 کروڑ لوک رہندے نیں ۔ جیہڑا دنیا دی کل آبادی دا پنجواں حصا اے ۔ایتھے آبادی دی کثافت 305 بندے فی مربع کلومیٹر اے جیہڑی دنیا بھر دی اوسط کثافت توں 7 گُݨا ودھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیا گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان گٹھ:ایشیا گٹھ:پاکستان گٹھ:بھارت گٹھ:ایشیا دے علاقے گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:خطے گٹھ:جنوبی ایشیا
محمد بن ماجہ
شیوخ و استاداں
امام صاحب دے مشہورشیوخ تے استاداں دے ناں درج ذیل نيں:
امام صاحب دے زمانے وچ محدثین اطراف عالم وچ پھیلے ہوئے سن، اس لئی انھاں نے حصول حدیث د‏‏ی خاطر مختلف ملکاں دے مثلاً خراسان، عراق، حجاز، مصر، شام، بصرہ، کوفہ، مکہ، رے تے بغداد وغیرہ سفر کیتے۔ امام صاحب دے انہاں سفراں د‏‏ی ابتدا تقریباً بائیس سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
مجلس درس
امام ابن ماجہ د‏‏ی تدریسی خدمات د‏‏ی تفصیلات سانو‏ں کتاباں وچ نئيں ملدیاں، لیکن ظاہر اے کہ انہاں دے شاگرداں د‏‏ی موجودگی سانو‏ں اس گل دا پتا دیندی اے کہ انھاں نے اپنے دور وچ تدریسی خدمات سر انجام دتی نيں۔
تصنیف و تالیف
امام ابن ماجہ نے تن اہ‏م کتاباں لکھياں:
علما د‏‏ی شہادت
امام ابن ماجہ دے فضل و کمال، جلالت شان تے حفظ حدیث دا اعتراف ہر دور دے علما نے کیتا ا‏‏ے۔ حافظ ابو یعلیٰ خلیلی فرماندے نيں : اوہ اک بلند پایہ ،معتبر تے لائق حجت محدث سن ۔ انہاں د‏‏ی عظمت و ثقاہت اُتے سب دا اتفاق ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں فن حدیث تو‏ں پوری واقفیت سی تے اوہ اس دے جلیل القدر حافظ سن ۔ ابو القاسم رافعی بیان کردے نيں کہ آئمۂ مسلمین وچ ابن ماجہ وی اک وڈے معتبر امام نيں، انہاں د‏‏ی قبولیت اُتے سب دا اتفاق ا‏‏ے۔ علامہ ابن جوزی کہندے نيں کہ اوہ حدیث، تریخ تے تفسیر دے ممتاز ماہر سن ۔ علامہ ابن خلکان دے نزدیک اوہ حدیث دے امام سن تے اس دے متعلقات اُتے وڈا عبور رکھدے سن ۔ علامہ ذہبی دا بیان اے کہ ابن ماجہ عظیم الشان حافظ و ضابط، صادق القول تے وسیع العلم سن ۔ حافظ ابن حجر عسقلانی نے لکھیا اے کہ اوہ صاحب سنن، حافظ حدیث تے امام فن سن ۔
وفات
امام ابن ماجہ نے22 رمضان المبارک 273 ہجری نو‏‏ں 64 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ آپ د‏‏ی وفات اُتے بعض شاعر نے نہایت اُتے درد مرثیے کہ‏ے۔
مناقب
امام ابن ماجہ دے تفصیلی حالات زندگی اخفا وچ نيں۔ اس لئی اسيں کتاباں وچ انہاں دے اخلاق و اعمال دے حوالے تو‏ں زیادہ معلومات نئيں پاندے۔ حافظ ابن کثیر نے صرف اس قدر لکھیا اے کہ اوہ علم و فضل د‏‏ی طرح تدین و تقویٰ تے زہد و صلاح دے وی جامع سن ۔ احکا‏م شریعت د‏‏ی سختی تو‏ں پابندی کیتا کردے سن تے اصول وفروع وچ پورے طور اُتے متبع سنت سن ۔
حوالے
گٹھ:824 دے جم گٹھ:887 دیاں موتاں
گٹھ:محدثین گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مصنفاں گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں
محمد سعید احمد مجددی
thumb|کبھے|ابو البیان محمد سعید احمد مجددی
محمد سعید احمد مجددی شارح مکتوبات امام ربانی اک ہمہ صفت موصوف انسان سن ۔ جنہاں دا شمار عالم اسلام دے نابغۂ روزگار علمائے شریعت، عرفائے طریقت تے خطبائے ملت وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ولادت و نسب
ابو البیان محمد سعید احمد مجددی خطہ کشمیر جنت نظیر وچ مولانا لال دین دے گھر 1943ء بروز جمعۃ المبارک بوقت فجر پیدا ہوئے۔ تقسیم ہند دے بعد آپ دا خاندان ہجرت کرکے پاکستان آیا تاں ضلع جہلم د‏‏ی تحصیل سرائے عالمگير دے پنڈ اورنگ آباد وچ قیام کیتا۔ آپ دا سلسلہ نسب صحابی رسول حضرت دحیہ کلبی تو‏ں جا ملدا اے جو نہایت حسین و جمیل شخصیت دے مالک سن ۔ آپ دے والد اک عالم باعمل تے صوفی منش بزرگ سن، والدہ وی دردِ دل رکھنے والی نیک سیرت تے پاکباز خاتون سن۔ والدین د‏‏ی تربیت نے آداب فرزندی سکھائے۔ اس طرح خود شناسی و خدا شناسی تے خود آگہی و خدا آگاہی آپ نو‏‏ں ورثے وچ ملی۔
تعلیمی زندگی
اولین درس گاہ ماں د‏‏ی گود تو‏ں تعلیم و تربیت دے آغاز دے بعد اسکول د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ازاں بعد جہلم، لاہور تے گوجرانوالہ دے مختلف دینی مدارس وچ ممتاز تے جید علمائے کرام تو‏ں علوم دینیہ دا اکتساب کیتا۔ یونیورسٹی نظامیہ لاہور تو‏ں تنظیم المدارس دا امتحان دے ک‏ے الشہادۃ العالمیہ (ایم۔ اے عربی و اسلامیات) د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ محمد عبد الغفور ہزاروی تو‏ں دورۂ قرآن پڑھیا۔ سید احمد سعید کاظمی (ملتان) تو‏ں سند حدیث حاصل کيتی۔
روحانی نسبت
ابو البیان محمد سعید احمد مجددی نے درد و سوز تے تصوف د‏‏ی طرف میلان ورثے وچ پایا۔ حضرت داندا گنج بخش دے مزار اقدس اُتے زبدۃ الفقراء خواجہ صوفی محمد علی دے دست حق پرست اُتے بیعت کيتی۔ آپ دے پیر و مرشد مادر زاد ولی تے بلند پایہ صاحب حال صوفی سن، آپ نے اپنی توجہات د‏‏ی برکت اس جوہرِ قابل تے گوہرِ نایاب نو‏‏ں تمام منازل سلوک طے کروا دے نہ صرف خرقہ خلافت تو‏ں نوازیا بلکہ شہباز طریقت دا لقب وی عطا کیتا۔ آپ نو‏‏ں اپنے اس مرید د‏‏ی قابلیت، صلاحیت تے نسبت اُتے اس قدر ناز سی کہ آپ تو‏ں منسوب اے کہ آپ نے بعض احباب د‏‏ی موجودگی وچ فرمایا:
آپ د‏‏ی اعلیٰ روحانی و علمی استعداد نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اندرون و بیرون ملک جلیل القدر مشائخ عظام و علمائے اعلام نے ہور سلاسلِ طریقت دے فیوض و برکات تے خرقہ ہائے خلافت و اجازت تو‏ں نوازیا۔ انہاں شیوخ دے اسمائے گرامی مع آستانہ درج ذیل نيں:
عملی زندگی
زمانہ طالب علمی وچ ہی قدرت نے آپ نو‏‏ں تقریر تے تحریر کيتی اعلیٰ صلاحیتاں دے نال ذہن رسا تے ذوقِ بلند عطا فرمایا سی ۔ صاحبزادہ سید فیض الحسن شاہ (آلو مہار شریف) د‏‏ی پچیس سالہ صحبت و رفاقت تے تربیت و شفقت نے آپ دے دینی، روحانی، فکری تے ادبی رجحانات وچ اوہ نکھار پیدا کیتا کہ جس تو‏ں میدان خطابت وچ آپ نو‏‏ں عالمگیر شہرت تے پزیرائی حاصل ہوئی۔
خطابت
عشق رسول وچ ڈُبی ہوئی آواز، محبت بھریا لہجہ و انداز، تجنیسِ لفظاں، سخن دلنواز، مترادفات د‏‏ی دل نشینی، استعارات آفرینی، مطالب دا سیلاب، اشارات و کنایات، تلمیحات و محاورات دا وافر استعمال آپ د‏‏ی خطابت دے دلنشاں عناصر تے آپ دے عمیق مطالعہ دا بین ثبوت سن ۔
آپ د‏‏ی خطابت د‏‏ی جولانی، شعلہ بیانی تے سلاست و روانی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شیخ الاسلام خواجہ محمد قمر الدین سیالوی نے آپ نو‏‏ں ابو البیان دا لقب عطا فرمایا جو آپ دے ناں دا جزو بن گیا۔
تبلیغی و تحریکی سرگرمیاں
جمیعت علمائے پاکستان، جماعت اہل سنت تے ہور کئی مذہبی و سیاسی تنظیماں وچ نمایاں عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ تن سال تک آزاد کشمیر د‏‏ی سب تو‏ں موثر دینی و سیاسی تنظیم جمیعت علمائے جموں‏ و کشمیر د‏‏ی صدارت دے فرائض وی انجام دتے لیکن آپ جلد ہی عملی سیاست تو‏ں کنارہ کش ہو گئے۔
عالمی ادارہ تنظیم الاسلام دا قیام
فروری 1980ء وچ عالمی ادارہ تنظیم الاسلام د‏‏ی بنیاد رکھی جس دا مقصد نوجوان نسل د‏‏ی علمی و نظریا‏تی تربیت تے روحانی ذوق د‏‏ی آبیاری دے لئی عملی جدو جہد کرنا سی ۔
ماہنامہ دعوت تنظیم الاسلام دا اجرا
عالمی ادارہ تنظیم الاسلام دے زیر اہتمام کثیر الا شاعت دینی و اصلاحی مجلہ ماہنامہ دعوت تنظیم الاسلام دا اجرا کیتا جو اج وی مسلسل اشاعت پزیر ا‏‏ے۔
دینی مدارس دا قیام و سرپرستی
گوجرانوالہ د‏‏ی معروف دینی درسگاہ دارالعلوم نقشبندیہ امینیہ ماڈل ٹاؤن، گوجرانوالہ دے آپ ہی بانی و مہتمم سن ۔
گوجرانوالہ وچ جی ٹی روڈ اُتے بالمقابل ریگل چائنہ پنج ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اک ہور اہ‏م ترین دینی مرکز یونیورسٹی ریاض المدینہ د‏‏ی بنیاد 1982ء وچ آپ نے رکھی جو ہن المدینہ اسلامک یونیورسٹی دے ناں تو‏ں علوم اسلامیہ و عصریہ دا حسین سنگم ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ اندرون ملک تے بیرون ملک بیساں مسیتاں و مدارس دے انتظام و انصرام وچ آپ دا کردار بنیادی اہمیت دا حامل سی ۔
سنی جہاد کونسل دا قیام
غلبہ اسلام، آزادی کشمیر تے تکمیل پاکستان دے لئی آپ نے 2 مارچ 1992ء نو‏‏ں راولپنڈی وچ آل جموں‏ و کشمیر سنی جہاد کونسل د‏‏ی بنیاد رکھی جس دے پہلے کنوینئر آپ ہی سن تے تا دمِ آخر شدتِ علالت دے باوجود پاکستان تے کشمیر وچ اسلامی و روحانی معاشرے د‏‏ی تشکیل و تعمیر دے لئی عملی جہاد وچ مصروف رہ‏‏ے۔
دروس تصوف
طریقت دے نہایت باریک، لطیف تے دقیق مسائل و معارف اُتے شرح و بسط دے نال کلام کرنے تے عامتہ الناس دے قلب و نظر وچ صحیح اسلامی تصوف نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے د‏‏ی صلاحیت خصوصی طور اُتے قدرت نے آپ نو‏‏ں ودیعت فرمائی سی ایہی وجہ اے کہ آپ نے دین اسلام دے بنیادی نظریات تے کتاب و سنت د‏‏ی آفاقی تعلیمات تو‏ں عوام نو‏‏ں روشناس کرانے دے لئی تمام اسلامی موضوعات اُتے دروس ارشاد فرمائے۔
باہرلے جوڑ
بانی ادارہ علامہ ابو البیان پیر محمد سعید احمد مجددی دا اجمالی تذکرہ
حوالے
گٹھ:1947 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:مجددی علماء گٹھ:نقشبندی صوفیاء
صومالی خانہ جنگی
صومالی خاناجنگی صومالیہ وچّ چل رہی اک گھریلو لڑائی اے۔ ایہہ 1980 دے دہاکے وچّ سیاد بارے دی حکومت دے خلاف ٹاکرے وجوں شروع ہوئی۔ 1988–90 تکّ صومالی فوجاں نے شمالی مشرقی وچلے صومالی آزادی جمہوری فرنٹ، شمال مغرب وچلے صومالی قومی تحریک اتے دکھن وچلی متحد صومالی کانگرس سمیت کئی ہتھیاربند عاقی دستیاں نال لڑنا شروع کر دتا۔ ایہناں فرقہ-مشتمل ہتھیاربند مخالف دھڑاں نے ایکے صدقہ آخرکار 1991 وچّ لمے ویلے توں چلی آ رہی دیس دی فوجی سرکار دا تختہ پلٹ دتا۔
حوالے
گٹھ:صومالیہگٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
2008
دساں
9 ستمبر 2008 نوں زرداری صدر بن گۓ
پنجابی وکیپیڈیا 24 اکتوبر 2008 نوں ٹریا
ڈویژنل کمشنر
ڈویژنل کمشنر (Divisional commissioner) سرکاری نوکری دا اک افسری عہدا اے ۔ ڈویژنل کمشنر پاکستان وچ انتظامی اکائی ڈویژن یا ریجن دا انتظامی سرکاری افسر ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:سرکاری عہدے
رابرٹ لیفکوٹز
رابرٹ لیفکوٹز (جمیا: 15 اپریل 1943) کیمسٹری دا اک گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے بریان کوبلکا نال کیمسٹری دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
سری لنکی نیلا سیانا کاں
سری لنکی نیلا سیانا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ایڈورڈ سنوڈن
ایڈورڈ سنوڈن (Edward Joseph Snowden) امریکی ادارے قومی سلامتی کارندگی وچ ٹھیکے اُتے ملازم سی ۔ وجہ شہرت سیٹی پھونکا اے جدو‏ں اس نے امریکی خفیہ برقی نگہداری تے جاسوسی پروگرامنگ بناں پرزم نگہداری پروگرامنگ دا بھانڈا پھوڑ دتا۔
2003ء وچ امریکی فوج وچ بھرتی ہويا مگر دونے لتاں تڑوا بیٹھیا۔ فیر قومی سلامتی کارندگی وچ محافظ بھرتی ہويا۔
14 جون 2013ء نو‏‏ں وائرڈ نے پی جی پی دا استعمال کردے ہوئے اک صفریندی پیغام سنوڈن دے ناں شائع کیتا۔
پیغام
کرسمس 2013ء اُتے اسنوڈن نے برطانوی دورنما اُتے اپنے پیغام وچ کہیا کہ امریکی تے برطانوی جاسوسی اک عالمی خطرہ اے تے ایہ اورویلی دنیا دے نقشہ تو‏ں وی گھناونا ا‏‏ے۔ سنوڈن نے بیان وچ ایہ وی کہیا کہ اوہ جیت چکيا ا‏‏ے۔
اغوا د‏‏ی کوشش
بولیویا دے صدر Evo Morales سرکاری دورے دے بعد روس تو‏ں واپس اپنے ملک جا رہے سن ۔ انہاں دا ہوائی جہاز ویانا وچ زبردستی اتروا لیا گیا کیونکہ ایہ شک ہو گیا سی کہ اس طیارے وچ اسنوڈن وی سفر کر رہیا ا‏‏ے۔ اُتے جدو‏ں تلاشی لینے اُتے اسنوڈن نئيں ملیا تاں صدر نو‏‏ں اپنا سفر جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:الزبتھ سٹی، شمالی کیرولائنا دیاں شخصیتاں گٹھ:امریکی بدھ شخصیتاں گٹھ:امریکی پناہ گزین گٹھ:امریکی جلاوطن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاسکوئٹینک کاؤنٹی، شمالی کیرولائنا دیاں شخصیتاں گٹھ:روس وچ پناہ گزین گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں شخصیتاں گٹھ:شمالی کیرولائنا دے فعالیت پسند گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
ضلع گملک
ضلع گملک ترکی دے صوبہ برسا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ولادیمیر نابوکوف
thumb|ولادیمیر نابوکوف ولادیمیر ولادیمیرووچّ نابوکوف (Влади́мир Влади́мирович Набо́ков، ؛ 10 اپریل 1899 – 2 جولائی 1977) روسی-امریکی ناول کار سی۔ اس دے پہلے نوں ناول روسی وچّ سن۔ اس دے بعد اوہ انگریزی گد لیکھک وجوں سنسار پرسدھ ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی ناول نگار
چٹپرا سیانا کاں
چٹپرا سیانا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دهستان قره‌طغان
ایہ ایران دے صوبہ مازندران دے ضلعے شہرستان نکا دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان نکا ، صوبہ مازندران چ اے ۔
پیروگیا
پیروگیا اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
بریان کوبلکا
بریان کوبلکا ( 30 مئی 1955) کیمسٹری دا اک گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے رابرٹ لیفکوٹز نال کیمسٹری دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
ضلع بویوکورہان
ضلع بویوکورہان ترکی دے صوبہ برسا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
لیوورنو
لیوورنو اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی
چک 112 ج ب
چک 112 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
پنجاب دے ندی نالے
پنجاب دے علاقے وڈے دریاواں راوی ، بیاس ، ستلج ، چناب ، جہلم تے سندھ دریاواں تے ہور کئی نکے دریاواں دے علاوہ کئی ندی نالے وی وگدے نیں ، جنہاں چوں کجھ ایہہ نیں:
مارکنڈا ندی
ایہہ ندی بڑابن جہڑا کٹاسن درگا مندر توں تھلے والے پیندا ہے توں شروع ہندی ہے ۔ پہلاں ایہہ ناہن دے کھیتر وچ کجھ سنچائی کردا سی ۔ امب دی تھاں 'تے ایہہ انبالہ ضلعے وچ وڑدا اے ۔ پہلے 32 کلومیٹر دے میداناں وچ سفر توں پچھوں اس نال دو چھوٹے نالے سداندی اتے بیگنا مل جاندے ہن ۔ جی. ٹی. روڈ دے کراسنگ 'تے اس اپر 27 دراں دا 1400 فٹّ لما پل انگریزی راج ویلے بنیا سی، جس 'تے ساڈھے تنّ لکھ روپئے خرچ ہوئے سن ۔ اس پل دی اساری توں پہلاں کئی وار گڈیاں نوں دریا پار کرن لئی دو دناں دا انتظار کرنا پیندا سی، تاں کہ پانی گھٹّ جاوے ۔ شاہ آباد توں لہندے دکھن پاسے چ وہندا ہویا ایہہ ودھیا مٹی چھڈدا ہے، جس اپر بھرپور فصلاں ہندیاں ہن ۔ جھانسا توں کجھ اپر ایہہ دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا ہے ۔ بنھ بنائے جان مگروں لہندی دھارا اصلی ندی ہے ۔ ایہہ بنھ 19ویں صدی دے آخری دہاکے وچ بنایا گیا سی ۔ چڑھدا دھارا وچ اچانک ہی ہڑھاں دے دناں وچ بہت وڈی سنکھیا(مقدار) وچ پانی آ جاندا ہے تے کاسو توں باہر ہندا ہے ۔ ہڑھاں دے دناں وچ اس نوں پار کرنا کٹھن ہندا ہے ۔ کجھ کلومیٹر تھلے ارندی دے تھاں تے مارکنڈا سرسوتی دریا نال مل جاندا ہے ۔ ایہہ تھاں پہووے توں اتلے چڑھدے وچ ہے ۔ سرسوتی دے کنڈھے بہتے پانی نوں جھل نہیں سکدے اتے پہووے توں چڑھدے وچ اک بہت وڈی جھیل بن جاندی ہے، جس نوں بیبی پور جھیل کیہا جاندا ہے، جس دے پوربی پاسے بنھ بنا کے دتا گیا ہے تاں کہ ہڑھاں دی مار نال کھیتر برباد نہ ہووے ۔ 20ویں صدی دے چھویں دہاکے مارکنڈا دے دوویں پاسیں بنھ بنا دتے گئے سن ۔
چوتنگ نالہ
ایہہ ندی سرسوتی دے دکھن وچ شروع ہو کے، سرسوتی دے سمانتر(پیرلل) چلدی ہے ۔ بالچھپڑ دے نیڑے دوویں ندیاں اکٹھیاں ہندیاں ہن پر کجھ تھلے جا کے پھر اڈّ-اڈّ چلدیاں ہن ۔ چوتنگ یمنا دے سماننتر چل کے ہانسی تے حصار ولّ نوں مڑ جاندی ہے ۔ ایہہ سرمور دیاں پہاڑیاں 'چوں شروع ہندی ہے، لاڈوا، جیند، ہانسی، ہسار اتے بھدرا (بیکانیر کھیتر) دے پاس دی گزردی ہوئی ایہہ ماروتھل وچ الوپ ہو جاندی ہے ۔ اتر ویدک کال وچ اس نوں درسدوتی کیہا جاندا سی، کیونکہ ایہہ اپنے پانی نال چھوٹے پتھر لیاؤندی سی ۔ اس دا خشک وہن نوہر اتے سورتگڑھ پاس ویکھیا جا سکدا ہے، جتھے ایہہ گھگر دریا نال مل جاندی سی ۔
فیروز شاہ تغلق نے جد 1356  وچ جہڑی نہر یمنا وچوں کڈھی سی اتے جس نوں اجکل لہندی یمنا نہر کیہا جاندا ہے، اس ندی دے پرانے وہن نوں ہی ورتیا سی ۔ رامائن کال وچ اس نوں سرکنڈا کیہا گیا ہے ۔ امپیریئل گزٹیئر آف انڈیا، پنجاب، بھاگ-1 انوسار اکبر نے 1568  وچ اس نہر دی پھر کھدائی کیتی تے یمنا دے پانی نوں چوتنگ راہیں لجا کے ہانسی اتے حصار وچ ورتیا ۔
رگوید کال دے پرسدھ قبیلے 'بھارت' نے اسے ندی اتے سرسوتی دے کنڈھے کئی یگّ کیتے اتے قربانیاں دتیاں، اس لئی اسیں زور نال کہہ سکدے ہاں کہ ایہہ قبیلہ اس کھیتر وچ رہندا سی، جس نوں پچھوں کروکشیتر کیہا گیا ۔ لہندی یمنا نہر دی ہانسی برانچ نہر لئی اسے چوتنگ ندی دے پرانے وہن نوں ورتیا گیا ہے ۔
گھگر دریا
گھگر دریا یمنا اتے ستلج دریاواں دے وچکار پیندیاں نیویاں ہمالیائی ڈھلواناں جو ناہن دے علاقے وچ پیندیاں ہن، چوں نکلدا ہے ۔ کجھ میل چل کے ایہہ منیماجرا پاس پہاڑاں نوں چھڈّ میداناں وچ دی وگدا ہویا انبالہ توں 4.5 کلومیٹر لہندے ولّ وگدا ہویا پٹیالہ دے علاقے وچ وڑدا ہے ۔اتے دکھن-پچھمی رستہ دھارن کردا ہویا 112 کلومیٹر دا فاصلہ طے کردا، لہندے ولّ نوں موڑ کٹدا ہویا، راجستھان دے گنگانگر ضلعے وچ وڑدا اے ۔ 19 ویں صدی وچ منیماجرا دے نیڑے بناؤٹی کولھاں تے کٹاں راہیں کجھ خیتر دی سنچائی ہندی سی ۔ اتھے دریا دے بیڈ وچ وڈے-وڈے پتھر ہن اتے اس توں تھلے اک چوڑے خیتر وچ ریت کھلری ہوئی ہے ۔ اس دریا وچ اپرلے بھاگ وچ گرمیاں وچ لگبھگ اک فٹّ ڈنوگھا پانی وگدا ہے، جو برساتاں وچ چھ فٹّ ڈنوگھائی تکّ پہنچ جاندا ہے تے ہڑھاں ویلے اس نوں پار کرنا بڑا خطرناک ہے ۔ بھوتکال وچ انبالہ تے کالکا وچکار ریلوے پل دی اساری توں پہلاں بارشاں وچ ڈاک ہاتھیاں راہیں جاندی سی ۔ بنوڑ نہر سسٹم جو کہ برساتی قسم دا ہے، چھتبیڑ لاگے 19ویں صدی وچ ستھاپت کیتا گیا سی تاں کہ بنوڑ دے لاگلے کجھ خیتر نوں پانی دتا جا سکے ۔ ایہہ نہری سسٹم اجے وی چل رہا ہے ۔ اسے طرحاں دیویگڑھ لاگے کجھ برساتی نہراں گھگر وچوں کڈھیاں گئیاں سن، جنہاں نوں 'کھنڈ' کیہا جاندا سی ۔
پٹیالہ ضلعے دے شترانا نگر لاگے اس نال سرسوتی اتے مارکنڈا ندیاں دا سانجھا وحہ آ رلدا ہے | اتھے بڑا لمبا تے چوڑا نیواں کھیتر ویکھیا جا سکدا ہے، جتھے پرانے سمیاں وچ سرسوتی دریا وڈا روپ دھار لیندا سی ۔ سمانا دے دکھن وچ گھگر دریا (پرانی سرسوتی) پنڈ سپرہیڑی، اسمانپر، رتنہیڑی، ننہیڑا، ہرچندپورا، گردیالپورا آدی دے پاس دی لنگھدا ہے، جتھے 1947 توں پہلاں جیند ریاست دی تحصیل سنگرور وچ ایہہ پنڈ پیندے سن ۔ پنڈ سپرہیڑی اتے رتنہیڑی پاس برسات دے دناں وچ دریا دی چوڑائی 4.8 کلومیٹر بن جاندی ہے ۔
دریا ستلج 1245 وچ روپڑ توں دکھن ولّ نوں موڑ کٹدا سی اتے اس دا رستہ ورتمان گھگر دریا دا ہی سی ۔ 1593 دے نیڑے-تیڑے ستلج نے گھگر دریا دے راہ نوں چھڈّ دتا اتے اتر دشا ولّ مڑ گیا ۔ ستلج اک وار پھر گھگر نال آ ملیا اتے پھر 1796 وچ گھگر نوں چھڈّ کے ہریکے بیاس نال جا ملیا ۔
جاکھل دے نیڑے رنگوئی ناں دی اک نہر گھگر وچوں 19ویں صدی دے شروع وچ کڈھی گئی سی، جہڑی لگبھگ 12000 اےکڑ علاقے نوں سنجدی سی پر کئی وار ریماڈل کرن دے باو جود چنگی طرحاں نال نہ چل سکی اتے 1912 وچ اس نوں ڈسٹکٹ بورڈ نے اپنے ادھین کر لیا ۔ اٹو دے ستھان 'تے اک بنھ بنا کے گھگر وچوں دو نہراں اک اتر والے پاسے اتے اک دکھن والے پاسے کڈھیاں گئیاں ہن ۔
گھگر انوپگڑھ توں اگے ماروتھل وچ سما جاندا ہے ۔ اس دا رستہ بہاول پور وچ میرگڑھ تکّ ملدا ہے اگے نہیں ۔ پرانے سمیں وچ گھگر سرسوتی دے سنگم توں تھلے سرسوتی ہی جانیا جاندا سی اتے ایہہ گجرات وکھے رن کچھّ وچ جا ڈگدا سی، جو سمندر دا اک حصہ ہے ۔ اریئن دے ویلے ستلج وی رن کچھّ وچ آزادانا طور 'تے ڈگدا سی ۔ اریئن سکندر ویلے ہویا اک اتہاسکار ہے ۔ جے لگبھگ 2340 سال پہلاں دریا ستلج رن کچھّ وچ سمندر 'چ ڈگدا سی تاں گھگر دریا وی (سرسوتی) جہڑا ستلج دے کھبے پاسے ہے، اوش ہی رن کچھّ وچ ڈگدا سی ۔ سو، اس ویلے نہ ہی ستلج اتے نہ ہی گھگر سندھ بیسن وچ پیندے سن، جاں اس دا حصہ سن ۔
ٹانگری ندی تے کالی تے چٹی بیئیاں
ٹانگری ندی اک وڈی اتے تباہی کرن والی ندی ہے، جہڑی پنچکولے نیڑے موہنی پہاڑیاں 'چوں شروع ہندی ہے ۔ ایہہ انبالہ چھاؤنی کولوں لنگھدی ہے ۔ نارائنگڑھ کھیتر وچ کھیڑا غنی پنڈ دے لاگے پنڈاں دے بچاء لئی کئی ہڑ بچاؤ اپرالے کرنے پیندے ہن اتے پھر انبالہ چھاؤنی دے اتر وچ وی ۔ انبالہ توں کجھ کلومیٹر تھلے اس نال اک ہور املا ناں دی ندی آ ملدی ہے ۔ ٹانگری ندی پٹیالہ پیہووا سڑک نوں کراس کردی ہوئی بھاگل دے ستھان 'تے گھگر دریا نال مل جاندی ہے | 20ویں صدی دے 60ویاں وچ اک ماسٹر پلان ادھین اس ندی دے دوواں کناریاں 'تے ہڑ روکو بنھ لگائے گئے سن، جنہاں دے لگن نال بہت سارے کھیتر نوں ہڑھاں توں راحتَ ملی ہے ۔
چڑھدی جاں چٹی بیئیں
ایہہ قدرتی ندی نوانشہر دی نیایں توں شروع ہندی ہے اتے لگبھگ 179 کلومیٹر ول کھاندی ہوئی ایہہ ستلج وچ اس دے بیاس دریا نال سنگم توں کجھ اپر جا پیندی ہے ۔ شروع وچ لگبھگ 25 کلومیٹر وچ اس دے کناریاں 'تے بنھ لگے ہوئے ہن ۔ کجھ چوء جہڑے ہشیارپور ضلعے دیاں نیویاں شوالک پہاڑیاں 'چوں نکلدے ہن، اس وچ سجے پاسے آ پیندے ہن ۔ ایہناں چوآں وچوں پرمکھ ہن، رجنیدیوی چوء، سیلا چوء، مہلانوالی چوء، کینالائیزڈ گروپ دا نسرالا چوء اتے تاراگڑھ چوء جہڑے اپروں ریت لیا کے کھلار دندے ہن ۔ برساتاں دی رتّ وچ بییں وچ 40،000 توں 45،000 کیوسک پانی ہندا ہے ۔ کئی سینکڑے سال پہلاں ایہہ جالندھر دے قلعے محلے دے کولوں لنگھدی سی اتے ہن اس دا وہاؤ پورب ولّ کھسک گیا ہے اتے ایہہ چہیڑو پاس دلی-امرتسر ریلوے لائن اتے جی. ٹی. روڈ نوں کراس کردی ہے ۔ کجھ دہاکے پہلاں اس وچ ہڑ دا پانی اتے پھر آلے-دوآلے دی زمین 'چوں رسّ کے آیا ہویا صاف-ستھرا پانی وگدا سی جو نہاؤن اتے پین یوگ سی پر ہن اس وچ نوانشہر، پھگواڑا اتے جالندھر شہراں دا گندگی بھریا پانی پا دتا گیا ہے ۔ اس وچ ہی نوانشہر، پھگواڑا دیاں ملاں دا گندہ پانی، سیلا خورد دی مل اتے چہیڑو پاس اک فیکٹری دا پانی وی پیندا ہے ۔ اس سارے کجھ نال بییں دا پانی اتیئنت گندی بدبو ماردا ہے، جس نے آلے-دوآلے دے واتاورن نوں بہت دوشت کر دتا ہے ۔ بییں دے نال پیندے پنڈاں دا دھرتی دے تھلے والا پانی وی دوشت ہویا ہے، جس نال کجھ لوکاں نوں کینسر دی بیماری وی ہوئی ہے ۔ چہیڑو توں تھلے ایہہ بییں جالندھر-نکودر-موگار سڑک اتے نکودر-لوہیاں روڈ نوں کراس کردی ہے، جتھے وڈے پکے پل بنے ہوئے ہن ۔ نکودر-فروزپور ریلوے لائن توں تھلے پنڈ نوانپنڈ کھاجیوال توں لے کے دریا ستلج اتے بیاس دے سنگم تکّ اس دے دوواں پاسیاں 'تے محکمہ جل نکاس ولوں بنھ لگائے ہوئے ہن تاں کہ آس-پاس دا کھیتر ہڑ دے پانی توں سرکھات ہو سکے ۔ نکودر دے پاس اس دے کنارے مغل راج ویلے پنڈ دکھنی پاس اک سراں بنائی گئی سی، جو ہن وی موجود ہے اتے ویکھن یوگ ہے ۔
لہندی جاں کالی بیئیں
لہندی جاں کالی بییں ضلع ہشیارپور دی تحصیل مکیریاں دے پنڈ دھنوآ دے کول ٹیرکیانا چھمبھ توں شروع ہو کے 34 کلومیٹر ضلع ہشیارپور وچ دکھن-پچھمی دشا وچ سفر کردی ہے اتے پھر 126 کلومیٹر ضلع کپورتھلہ (سابقہ ریاست کپورتھلہ) وچوں لنگھ کے دریا بیاس وچ پنڈ آہلی پاس جا ڈگدی ہے ۔ ضلع ہشیارپور وچ ایہہ دریا بیاس دے سمانانتر چلدی ہے اتے دریا بیاس دا جھکاؤ نیواں کھیتر ہون کرکے بییں ولّ ہے اتے کئی وار بییں دا رستہ وی ملّ لیندا سی، جس توں جالندھر-پٹھان کوٹ ریلوے لائن نوں خطرہ پیدا ہو جاندا سی | اس نوں روکن لئی انگریزی راج ویلے 1888-89 وچ بییں اتے بیاس وچکار اک بنھ لگا دتا گیا سی، جس نوں 'بیئی بنھ' کیہا گیا ۔ بییں اپنے رستے وچ بہت ولھ کھاندی ہے ۔
ہشیارپور ضلعے دے کنڈی کھیتر وچ شوالک پہاڑیاں دی ڈھلوان دکھن-پچھم دشا وچ ہے، جس کارن برساتاں دے دناں وچ کئی چوء پہاڑاں توں پانی لے کے آؤندے سن جو بییں وچ پیندے سن اتے اوہناں وچوں کئی ریت کھلار کے راہ وچ ہی رہِ جاندے سن ۔ اس کارن ہزاراں اےکڑ اپجاؤ زمین خراب ہو جاندی سی ۔ پچھلی صدی دے 60ویاں 'چ اک ماسٹر پلان بنا کے ایہناں چوآں نوں آپس وچ میل کے اک وڈے چوء وچ سٹدے ہوئے کئی گروپ بنائے گئے تے اوہناں دا پانی بییں وچ پایا گیا ۔ ایہہ اکٹھے کیتے چوء ہن، گنگیا چوآ، دسوہا لنگرپور گروپ آف چوء، مہنگروال گروپ آف چوء اتے کنگرانوالا چوء آدی ۔
لہندی بییں اپنے سارے رستے وچ گنج کھاندی ہوئی جاندی ہے ۔ دلی-امرتسر جرنیلی سڑک نوں سبھانپور دی تھاں 'تے کٹدی ہے اتے پھر ایہہ کانجلی ویٹلینڈ جس نوں ریاست کپورتھلہ دے مہاراجیاں نے ڈویلپ کیتا سی، پہنچدی ہے ۔ کانجلی ویٹلینڈ پرسدھ سیر-سپاٹے والی تھاں ہے پر ہن سمیں دیاں پنجاب سرکاراں نے اس نوں وسار دتا ہے ۔ وشکارلے ایشیا توں کئی قسماں دے پنچھی وی اتھے اڈّ کے آؤندے ہن ۔ بییں دے پانی نال بنائی جھیل وچ جل بوٹی بہت ہو جاندی ہے، جس نوں سمیں-سمیں سر پانی 'چوں کڈھنا بڑا ضروری ہے ۔
پچھلے سالاں وچ بییں وچ بہت بھاری ہڑ آؤندے سن اتے سردیاں وچ دھرتی 'چوں رس کے صاف تے چٹا پانی بییں وچ پیندا سی ۔ پر ہن دھرتی دے پانی دا لیول نیواں ہو جان 'تے رساؤ والا پانی بییں 'چ نہیں وگدا ۔ ہن کپورتھلہ شہر دی میواسپل کمیٹی، ریل کوچ فیکٹری اتے کجھ ہور چھوٹے قصبیاں دا گندہ پانی اس وچ وگدا ہے ۔
بیئیں دے کنارے اتہاسک مہتتا دا اک شہر سلطان پور لودھی پیندا ہے، جہڑا بییں دے بیاس نال سنگم توں 20 کلومیٹر دی دوری 'تے ہے ۔ ایہہ بدھ کال دی پراچین تھاں 'تے وسیا ہے ۔ سکھ دھرم دے پہلے گورو سری گورو نانک دیوَ جی نے 13 سال توں کجھ اپر اتھے رہائش رکھی سی، جنہاں دی سمرتی 'چ کئی گردوارے بنے ہن | اوہناں وچوں دو گردوارے پہلا سنت گھاٹ جتھے بیٹھ کے گورو صاحب نے پروارک جیون نوں تیاگن دا فیصلہ لیا اتے دوسرا جتھے گورو صاحب نہاؤندے تے سیر کردے ہندے سن، بییں دے کنڈھے 'تے ستھت ہن ۔ بییں دی دھارمک پوترتا نوں دھیان وچ رکھدیاں واتاورن پریمی سنت بلبیر سنگھ سیچیوال نے کجھ سال پہلاں بییں نوں صاف کرن اتے اس دا سندریکرن دا کم آرنبھیا سی، جہڑا سلطان پور دے نیڑے لگبھگ ختم ہو گیا ہے ۔ بھارت دے سابقہ صدر عبدالکلام دو وار اتھے سیچیوال جی دے کیتے کم نوں ویکھن آ چکے ہن، اک وار صدر ہندیاں ۔ بییں اپر پراتن سمیں دے بنے دو ٹٹے پلّ ویکھے جا سکدے ہن، جنہاں وچوں اک جہانگیر بادشاہ نے بنوایا سی تے اک اورنگزیب نے ۔ مغل شہزادیاں دارا شکوہ اتے اورنگزیب کجھ سماں سلطان پور رہے سن اتے اتھوں دے رہن والے مولوی اکھنڈ عبدل لطیفَ توں تعلیم حاصل کیتی سی ۔ اتھے اک اچے ٹلے 'تے مغل راج ویلے بنی سراں دے کھنڈر ویکھے جا سکدے ہن اتے اس دا درشنی دروازہ اجے بالکل ٹھیک حالت وچ ہے ۔ سلطان پور لودھی مغل سلطنت ویلے دلی-لاہور شاہ راہ 'تے پرسدھ نگر سی ۔ اس ویلے دریا ستلج اتے بیاس اج دے تھاں ہریکے 'تے نہیں ملدے سن، جس کرکے اس کھیتر وچ ہڑ گھٹّ آؤندے سن ۔
سکی نالہ
امرتسر ضلعے وچ سکی نالے دی شکل اک تیر دی طرحاں تنگ ہو جاندی ہے اتے سردیاں وچ پانی گھٹّ جاں کئی وار نہیں ہندا پر اپر باری دوآب نہر جو مادھوپور ہیڈورکس توں راوی وچوں نکلدی ہے، دا پانی علیپور ایسکیپ راہیں اس وچ چھڈیا جاندا ہے ۔ جدوں بارشاں دے دناں وچ ہڑ آؤندا ہے تاں ایہہ نالہ بہت بربادی کردا ہے اتے اس کھیتر وچ اس نوں اضل نالہ کیہا جاندا ہے ۔ ایہہ سپّ وانگ ول کھاندا چلدا ہے اتے راوی وچ پنڈ رینا اتے ککر نیڑے جا ڈگدا ہے ۔
ایک نالہ
اس ندی نوں اپایا جاں اپاگا وی کیہا جاندا ہے ۔مہابھارت گرنتھ (8.44.10) اس نوں مدر دیش نال سبندھت ساکل (سیالکوٹ) کھیتر وچ دسدا ہے، جتھے جارتک (جٹّ) لوک جنہاں نوں واہک کیہا جاندا ہے، رہندے ہن ۔ پراچین ساہت وچ جنہاں جنپداں دا ورنن ہے، اوہناں وچوں مدر وی اک جنپد ہے جہڑا جہلم توں لے کے راوی تکّ پھیلیا ہویا سی اتے جسدا کیندر ساکیت سی جس نوں ہن سیالکوٹ ناں نال جانیا جاندا ہے، جو ایک ندی 'تے ستھت ہے اتے مہابھارت وچ اپاگا کیہا گیا ہے | اس جنپد وچ مدر لوک اتے جارتک لوک رہندے سن جہڑے ورتمان جٹّ لوکاں دے وڈیرے سن ۔ مدر بادشاہ کرو نسل دے بادشاہاں نال کوٹنیتک سبندھ رکھدے سن، جنہاں نوں ویاہک سبندھاں نال پکیاں کیتا جاندا سی | مدر دیش دی شہزادی مادری کرو حکمران پانڈو نال ویاہی ہوئی سی ۔ مدر دے شاسک سلی نے مہابھارت یدھ وچ دریودھن دا ساتھ دتا سی ۔
سیالکوٹ ایک دے سجے کنڈھے 'تے اک اچے تکونے پہاڑی دے سرے 'تے جو جموں توں دکھن والے پاسے توں شروع ہندا ہے، اپر ستھت ہے ۔ بادشاہ شاہ جہاں دے پتر دارا شکوہ نے ایک ندی 'چوں پکوالا دی تھاں توں شیخوپور تکّ اک نہر کڈھی سی، جس نوں کپتی کیہا جاندا ہے ۔
ایک نالہ سکندر اعظم ویلے وی موجود سی | ہندستان توں مڑدیاں سکندر نے اپنی سینا نوں کئی یونٹاں وچ ونڈ کے، جھنگ اتے شورکوٹ دے درمیان کسے تھاں حکم دتا سی کہ اوہناں پاس جو برتن ہن، اوہناں نوں دریا وچوں پانی نال بھر لیا جاوے | اس طرحاں پانی دی سپلائی نوں مضبوط بنا کے اُہ ساندل بار (ساندلبار) دے کھیتر وچ رہندے مالو لوکاں 'تے ٹٹّ پیا ۔
ایک نالے دا پرانا وہن سانگلے توں تھلے تکّ ویکھیا جا سکدا ہے اتے پھر 29 کلومیٹر جھنگ دے پورب وچ وی، پر ہور 19 کلومیٹر شورکوٹ دے پورب تکّ اس دا پرانا وگن دا راہ نہیں لبھدا | شاید پرانے ویلے وچ ایہہ چناب وچ جا ڈگدا سی ۔