cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سخی سلطان محمد عبدالعزیز
شہبازِ عارفاں سلطان الاولیاء حضرت سخی سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے والد ماجد حضرت سخی سلطان فتح محمد رحمۃ اللہ علیہ نے اپنی ظاہری زندگی بستی سمندری بمقام پرانا دربار حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ وچ بسر د‏‏ی تے ہن وی اوتھے اُتے اپنے چھوٹے فرزند حضرت سلطان محمد شریف رحمۃ اللہ علیہ وڈے بھائی حضرت سلطان نور محمد رحمہ اللہ علیہ تے بھتیجے حضرت سلطان محمد نواز رحمۃ اللہ علیہ تے خانوادے دے ہور حضرات دے نال ابدی زندگی بسر فرمارہے نيں - آپ دا سلسلہ نسب حضرت سلطان العارفین سخی سلطان باھُو تو‏ں ستويں پُشت وچ ملدا اے جو درج ذیل نيں؛
حضرت سلطان فتح محمد بن حضرت سلطان غلام رسول بن حضرت سلطان غلام میراں بن حضرت سلطان ولی محمد بن حضرت سلطان نور محمد بن حضرت سلطان محمد حسین بن حضرت سلطان ولی محمد بن سلطان الفقر حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیھم
مرشد اکمل سلطان الاولیاء حضرت سخی سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے والد ماجد دا اسم گرامی حضرت سخی سلطان فتح محمد صاحب اے - ایہ ناں اس خانوادے دے نسبی تے رُوحانی بزرگاں وچ اکثر آیا اے - سلطان الفقر سلطان العارفین حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے قبلہ دادا جان دا اسم گرامی وی حضرت فتح محمد اے - ايس‏ے طرح سیّد سلطان محمد بہادر علی شاہ صاحب جو حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے مرشد نيں اُنہاں دے والد ماجد دا ناں وی سیّد فتح محمد شاہ کاظمی المشہدی اے - حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے اٹھ فرزنداں وچ چھیويں نمبر جو بیٹے سن انہاں دا ناں وی سلطان فتح محمد اے انہاں د‏‏ی نرینہ اولا نہ سی-
حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے نورِ نظر لخت جگر سلطان الاولیاء شہباز طریقت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں شامل ک‏ے دے آپ د‏‏ی سیّدنا غوث اعظم تے سلطان الفقر سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے نقیب ، اُتے تاں ، مظہر ہونے دے رشتہ اس تحریک د‏‏ی نسبت تو‏ں مماثلت دا بیان باعث تمانیت اے -
ب:- بالکل ايس‏ے طرح اولاد د‏‏ی خواہش دل وچ رکھ دے سلطان الفقر حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے والد گرامی اپنی ظاہری عمر دے آخری حصہ وچ اپنی اسيں کفو ، تے لیہ کاملہ ہمہ وقت خدا یا د خاتون حضرت بی بی راستی نال نکاح مسنون فرماندے نيں تے آپ نو‏‏ں ازلی نصیبہ دا حامل سلطان الفقر ، سلطان العارفین حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے والدین ہونے دا شرف حاصل ہُندا اے -
علاوہ ازیںآپ یعنی حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ نہ صرف باطنی خزانۂ فقر دے حامل سن بلکہ آپ دا ظاہری جسمانی وجود وی انسانی طہارت دا اعلیٰ نمونہ سی آپ پیدائشی طور اُتے ختنہ شدہ تشریف لیائے تے آپ د‏‏ی ناف مبارک نو‏‏ں ظاہری انساناں د‏‏ی طرح کسی نو‏‏ں اس کم نو‏‏ں نہ کرنا پيا -
حضرت سخی سلطان فتح محمد اک خدا یاد ولی اللہ تے حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی قابل فخر اولاد نيں عرصہ دراز تک آپ دے گھر اولاد نرینہ نہ ہونے دے پیش نظر آپ دے مریداں وچ تشویش دا اظہار ہونے لگااور انہاں نے آپ دے ہاں اولادِ نرینہ د‏‏ی خداوندکریم تو‏ں حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے وسیلہ تو‏ں دعاواں مانگناں شروع کيتياں آپ دے اک مرید تے خادم جسنو‏ں اس عاجز نے وی بڑھاپے دے دور وچ دیکھیا ہويا اے آپ دے بعد اوہ بدستور حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر رہیا ۔اُس د‏‏ی ڈیوٹی مادہ اونٹھنیاں د‏‏ی رکھوالی او ر سفر دے دوران گھوڑےآں دا سامان اونٹھاں اُتے لاد کر قافلے دے پِچھے پِچھے چلدا سی گرمیاں وچ حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ نوشہرہ وادیٔ سون سکیسر موجودہ ضلع خوشاب تشریف لاندے تاں کڑی خیسور ضلع ڈیرہ اسمٰعیل خان (پہاڑپور )کا رہائشی بابا احمد ضرور نال ہُندا۔ اوہ دن نو‏‏ں اونٹنیاںچرانے گائاں تو‏ں باہر میرے خانوادے د‏‏ی ملکیت بیری تے پھُلا دے درختاں اُتے لاندے اسيں انہاں دے پاس آندے تاکہ اُنہاں تو‏ں گلاں کریںوہ بوہت گھٹ گو تے خاموش منش خدا یاد انسان سن اُنئيں دو مرتبہ زیارت دا شرف بخش کر حضور سلطان العارفین نے فرمایا میاں احمد آپ دا مرشد سلطان فتح محمد رحمۃ اللہ علیہ خاموش خاموش رہندا اے جے اسنو‏ں خواہش ہوئے تاں وچ اسنو‏ں اپنا گدی نشین بناداں دونے دفعہ جدو‏ں بابا احمد حضرت سلطان فتح محمد رحمۃ اللہ علیہ دے پاس تشریف لیائے تاں آپ نے فرمایا میرے دادا جان تو‏ں عرض کرو مینو‏ں دُنیاداری د‏‏ی گدی نشینی دا شوق نئيں آپ اپنی دولتِ فقر د‏‏ی نقیبی جے مینو‏ں مرحمت فرماداں تاں مینو‏ں اپنے نصیبے اُتے ناز ہوئے گا - حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے خانوادے وچ حضرت سلطان فتح محمد اوہ شخصیت نيں جنہاں نے اپنے جدّ امجد سلطان الفقر سلطان العارفین حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں سب تو‏ں پہلے تے باقی اولاد مبارک تو‏ں ہٹ کر دولتِ فقر دے حصول د‏‏ی درخواست کيتی جس نو‏‏ں شرفِ قبولیت ملیا استو‏ں علاوہ حضرت سلطان فتح محمد دے ہاں اولاد نرینہ دے اک عرصہ تک نہ ہونے تو‏ں آپ دے مریدمایوس سن آپ دے اک مرید نے شکایت دے لہجے وچ رات نو‏‏ں حضور سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے مزار اُتے حاضر ہوئے ک‏ے عرض کيتی کہ
’’کیو‏ں حضور ؟ ہن ساڈی اولاداں نو‏‏ں مرید ہونے دے لئی دوسرےآں دے دروازےآں اُتے دستک دینا پئے گا ؟ ‘‘-
حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عظمت شان دے لئی ایہ واقعہ آپ دے خانوادہ تو‏ں منسوب مریدین جنہاں دا تعلق ڈیرہ اسمٰعیل خان تو‏ں اے اوتھ‏ے بولی زدِ عام تے خاص اے کہ آپ دے دادا حضرت سلطان غلام رسول صاحب دے چھوٹے بھائی حضرت سلطان غلام نبی رحمۃ اللہ علیہ ڈیرہ اسماعیل خان دے علاقوںکڑی خیسور پہاڑ پور دا اکثرو بیشتر دورہ فرماندے سن اک دفعہ جدو‏ں اس علاقے دے دورہ دے دوران اک جگہ پڑائو کيتا تے نماز ادا کيتی تاں آپ نو‏‏ں روحانی کیفیات محسوس ہوئیاں معلوم کرنے اُتے آپ نو‏‏ں بتلایا گیا کہ ایتھ‏ے اُتے حضرت علی ص اورچند ہور صحابہ کرام تشریف لیائے سن جنہاں د‏‏ی تصدیق اوتھ‏ے اُتے صحابہ کرام د‏‏ی قبور دا وجود اے حضرت سلطان غلام نبی صاحب نے اس مبارک جگہ عوام الناس دے استفادہ دے لئی مسجد تعمیر کرنے دا پختہ ارادہ فرمایا تے مسجد د‏‏ی تعمیر دا کم شروع کر دتا مسجد دیاں بنیاداں ڈال کر آپ قریبی کسی مرید دے گھر شب نو‏‏ں آرام کرنے دے لئی تشریف لے گئے صبح کم کرنے والے کاریگراں تے مزدوراں دے نال جدو‏ں اوتھ‏ے اُتے پہنچے تاں ایہ دیکھ ک‏ے حیران رہ گئے کہ پہلے تو‏ں کيتا گیا تمام کم خراب کردتا گیا اے تے مسجد د‏‏ی دیواراں گرا دتی گئیاں نيں آپ دے دل وچ خدشےآں پیدا ہوئے لیکن آپ نے تعمیر دے کم نو‏‏ں از سرِ نو شروع کرنے دا حکم دتا - فیر دوسرے دن آک‏ے دیکھیا کہ دوبارہ تعمیرات دا کم منہدم تے دیواراں گری پئی نيں آپ اسنو‏ں سمجھ‏‏ے کہ شاید ایہ جنّات د‏‏ی کارستانی اے تے اوتھ‏ے دے جنات دے سردار نو‏‏ں حاضر فرماکر اس تو‏ں پُچھیا کہ تسيں ایسا کیو‏ں ک‏ر رہ‏ے ہوئے ؟ تے ساڈے کم وچ آپ دے جنات د‏‏ی مداخلت دا کیہ جواز اے ؟ اس نے دست بستہ عرض کيتی حضور ساڈی کيتا مجال کہ اسيں کارِ خیر وچ مداخلت یا شرارت کرن آپ اس عقدے نو‏‏ں اپنے مورث اعلیٰ د‏‏ی خدمت وچ پیش کرن اوہ اس سلسلہ وچ ضرور صائب فیصلہ دے ذریعہ آپ د‏‏ی راہنمائی فرماواں گے حضرت سلطان غلام نبی رحمۃ اللہ علیہ حضور سلطان باھو رحمۃ اللہ علیہ دے مزار مبارک د‏‏ی حاضری دے بعد اپنی شکایت پیش کردے نيں تے مسجد د‏‏ی دیواروںکے انہدام د‏‏ی شکایت کردے نيں خوا ب وچ حضرت سلطان باھُورحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی زیارت ہوئی آپ نے فرمایا آپ دے وڈے بھائی د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک صاحبزاد ہ خود ایتھ‏ے تشریف لیائے گا اس دے ہتھو‏ں اس مسجد د‏‏ی تعمیر ہوئے گی جنہاں د‏‏ی خصوصی نشانی انہاں نو‏ں بتلائی گئياں اس اُتے سلطان غلام نبی صاحب نے اک تعویذ لکھ ک‏ے کڑی خیسور پہاڑپور ضلع ڈیرہ اسمٰعیل خان دے اپنے خلیفہ دے حوالہ کيتا تے فرمایا کہ اس نشانی دا حامل صاحبزادہ دے حوالے جدو‏ں اوہ تشریف لیائے تاں ایہ تعویذ کرنا انہاں دے بزرگاں تو‏ں ہُندا ہوئے ایہ تعویذ لالہ احمد خان اٹھوک جسنو‏ں اس عاجز نے خود کئی مرتبہ دیکھیا ہويا اے تے انہاں تو‏ں کئی دفعہ ملاقات کيت‏ی ہوئی اے تک پہنچاانہاں نے مطلوبہ نشانیاں دے حامل حضرت سلطان محمدعبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے حوالہ اوہ تعویذ کیہ تسيں تے آپ دے فرزند حضرت سُلطان محمد صفدر علی رحمۃ اللہ علیہ نے اپنی نگرانی وچ اس جگہ مسجد تعمیر د‏‏ی جو اوتھ‏ے اج وی موجود اے -
حضرت سُلطان عبد العزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ظاہری بیعت دے بعد اپنے مرشد تو‏ں ایسی نسبت سی کہ عقل حیران رِہ جاندی اے کہ مرید تے مرشد تو‏ں طالب کون اے تے مطلوب کون ؟ حضرت سُلطان سید بہادر علی شاہ صاحب آپ تو‏ں بہت زیادہ شفقت فرماندے سن - حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ وی اپنے مربی تے مرشد دے عشق وچ دل تے جان تو‏ں مستغرق ہوگئے آپ اپنے مرشد دے بغیر اک لمحہ وی نئيں گزار سکدے سن جدو‏ں وی اپنے گھر بستی سمندری پرانا دربار حضرت سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ تشریف لاندے تاں اگلے دن فیر حسو والی ضلع جھنگ نو‏‏ں عازم سفر ہُندے ایہ سفر آپ دے گھوڑے د‏‏ی سواری دے بغیر فرماندے اک دفعہ جدو‏ں حسو والی تشریف لے گئے تاں پتہ چلا کہ پیر صاحب ٹینڈر والا گئے ہوئے نيں اوتھ‏ے دے خدمتگاراں نے آپ تو‏ں اسرار کيتا کہ آپ حسووالی وچ آرام فرماواں لیکن ۳۰ کلومیٹر دور ٹینڈر والا جانے دے لئی مصر سن رفع حاجت دا بہانہ فرماکر لُٹیا ادھر چھڈیا تے منزل د‏‏ی جانب چل دتے آپ دے پائاں جوتانیا تے قدرے تنگ سی سفر د‏‏ی صعوبت دے آثار دے طور اُتے آپ دے پائاں مبارک د‏‏ی تلیاں اُتے آبلے ابھر آئے پائاں اُتے پڑنے والے چھالاں دا آپ دے مرشد سیّد محمد بہادر علی شاہ سلطان نو‏‏ں کشف تو‏ں معلوم ہوگیا آپ نے مرہم تیار کر رکھیا آپ دے آرام دے لئی بستر لگوایا آپ د‏‏ی آمد دے بعد پائاں دے چھالے پیر صاحب نے خود کٹے تے آئندہ آپ نو‏‏ں گھوڑے اُتے سواری دے بغیر سفر تو‏ں منع فرمادتا تے حکم دتا کہ جدو‏ں وی میری ملاقات دے لئی تشریف لائو تاں گھوڑے اُتے سوار ہوئے ک‏ے آیا کرو بعد وچ پیر صاحب نے اپنا ڈیرہ حسو والی تو‏ں بستی فرید محمود کٹھیہ تحصیل شورکوٹ ضلع جھنگ تبدیل ک‏ر ليا تاں وی حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی اپنے مرشد د‏‏ی خدمت وچ اُسی تواتر تو‏ں حاضری رہی ۔ حضرت پیر بہادر علی شاہ صاحب چونکہ حضرت سُلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ دے فیض یافتگانہاں وچو‏ں سن اِس لئے مرشد خانہ ہونے دے ناطے آپ حضرت سُلطان عبد العزیز دا حد تو‏ں زیادہ احترام فرماندے تے کسی وی طرح د‏‏ی ذا‏تی خِدمت دا کم نہ کرنے دیندے - مگر حضرت سُلطان عبد العزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی اس دوسالہ عرصہ وچ ایہی کوشش رہی کہ پیرصاحب دے ڈیرے دے انفرادی کم اوہ خود سرانجام دتیاں ایتھ‏ے تک کہ آپ د‏‏ی گھوڑیاں دے چارہ دے طور اُتے استعمال ہونے والے بھوسہ نو‏‏ں آپ پیر صاحب تے آپ دے خُلفا تو‏ں نظر بچا کر رات نو‏‏ں اٹھیا کر خود صاف فرماندے تے چھان کر رکھ دیندے ایہ لوکاں وچ مشہور ہوگیا کہ پیر صاحب د‏‏ی گھوڑیاں دا بھوسہ جنات چھان تے صاف کرجاندے نيں پیر صاحب نے اس کم نو‏‏ں کرنے والے دا معلوم کرنے دے لئی اپنے معتمد د‏‏ی ڈیوٹی لگائی اس نے کم کردے ہوئے سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں دیکھیا آپ نے پیر صاحب نو‏‏ں نہ بتلانے دے لئی بہت کہیا لیکن اس نے گلے دن پیر صاحب نو‏‏ں حقیقت حال تو‏ں آگاہ کردتا جس اُتے پیر صاحب نے آپ نو‏‏ں اس کم دے کرنے تو‏ں منع فرمادتا - اپنے مرشد د‏‏ی محبت جدو‏ں آپ دے دل تے دماغ اُتے پوری طرح سوار ہوئی تاں آپ د‏‏ی بولی مبارک اُتے ایہ لفظاں القا ہوئے -
اج ملے سوہنا پیر میناں اکھاں ویکھن کارن بے قرار ہویاں
سوہنا پیر ویکھن تاں قرار پاون اے تاں ہردم وچ انتظار ہویاں
سلطان بہادر شاہ دتی صورت ویکھن کارن ہر وقت طرف دربار ہویاں
سلطان عزیز دا یار بہادر شاہ ہویا اکھاں اس جہان کناں بیزار ہویاں
آ پ دے مرشد د‏‏ی شفقت دا آپ دے لئی حال وی کچھ کم نہ سی حضرت پیر صاحب رحمۃ اللہ علیہ دے ظاہری انتقال دے بہت برس بعد اک دفعہ جدو‏ں حضرت سُلطان عبد العزیز جہلم دے سفر اُتے سن تاں قصبہ چکوہا تو‏ں قصبہ ڈھلاڑ جاندے ہوئے اک پہاڑی موڑ اُتے آپ دے خادم بابا احمد د‏‏ی ڈاچی (اونٹنی) جس اُتے گھوڑےآں دا سامان لاداہواتھا تے اوہ قافلے دے پِچھے پِچھے چل رہے سن دے سامان دے رسے ڈھیلے پڑ کر کھل گئے ہن سامان نو‏‏ں ترتیب دے نال اونٹنی اُتے رکھنا تے رساں نو‏‏ں کس کر باندھنا اکیلے بابا احمد دے لئی ممکن نہ سی بابا احمد حیرانگی دے عالم وچ کھڑے سوچ رہے سن کہ ہن کيتا کراں آپ نے دیکھیا کہ پیر سیّد محمد بہادر علی شاہ تشریف لیائے انہاں نے سامان نو‏‏ں اونٹنی اُتے جوڑ دے رکھنے تے رَساں نو‏‏ں کسنے د‏‏ی بابا احمد د‏‏ی پوری طرح مدد فرمائی تے فیر اُس جگہ تو‏ں اوجھل ہوگئے کافی دیر بعد جدو‏ں بابا احمد اونٹنی سمیت حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے قافلے والےآں تو‏ں ملے تاں حضرت صاحب نے پُچھیا کہ کیو‏ں بابا احمد خیر تاں سی آپ بہت دیر تو‏ں آک‏ے ساڈے پاس پہنچے نيں تاں بابا احمد نے جواب دتا کہ جدو‏ں آپ دا کم ہوئے تاں حضرت پیر صاحب توجہ فرماندے نيں وگرنہ تاں وچ حالے وی اوتھے جتھے رَسّے کھلے سن کھڑا ہُندا تے آپ نو‏‏ں وی میری انتظار کرنی پڑدی -
بیعت دے بعد حضور پیر سیّد سلطان محمد بہادر علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ تے سلطان الاولیاء حضرت صاحبزادہ سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ظاہری دنیا د‏‏ی وابستگی نہ صرف آپ د‏‏ی بلکہ آپ د‏‏ی اولاد د‏‏ی مثالی کہی جاسکدی اے آپ کئی کئی دن پیر صاحب دے دربار اُتے مقیم رہندے سفر اُتے روانگی تو‏ں پہلے یا واپسی دے وقت ضرور پیر صاحب دے دربار د‏‏ی حاضری آپ دا ساری بقایا زندگی دا معمول رہیا ايس‏ے طرح دینی تے دنیوی اُمور دے لئی راہنمائی تے اجازت پیر صاحب تو‏ں لی جاندی حضرت پیر سیّد سلطان محمد بہادر علی شاہ د‏‏ی شفقت تے محبت وی بالکل انوکھی اے آپ نہ صرف اپنے مرید تے خلیفۂ مجاز حضرت سلطان محمد عبدالعزیز تے آپ دے خانوادے د‏‏ی روحانی کشف تو‏ں راہنمائی فرماندے نيں بلکہ سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے محب تے مخلص مرید وی ایسی نوازشاں تو‏ں بہرہ ور ہُندے آرہے نيں - ايس‏ے سلسلہ وچ آپ دے مرید کڑی خیسور پہاڑ پور ضلع ڈیرہ اسمٰعیل خان دے نال پیش آنے والا واقعہ بطور مثال پیش کيتا جا سکدا اے جنہاں دے خانوادے د‏‏ی کسی طائفہ نال دشمنی سی تے انہاں نو‏ں اپنے دشمناں تو‏ں جانی نقصان دے خدشےآں سن اس لئی اوہ جدو‏ں کہ سلطان محمد عبدالعزیز قبلہ پیر سیّد محمد بہادر علی شاہ دے دربار اُتے حاضری دے لئی تشریف فرما سن تاں انہاں نے اوتھ‏ے سارا ماجرا آپ تو‏ں عرض کيتا - آپ نے اسنو‏ں تسلی دتی تے فرمایا کہ ہن تسيں اللہ تعالیٰ د‏‏ی نُصرت تے مدد تو‏ں میرے مرشد سیّد سلطان محمد بہادر علی شاہ د‏‏ی پناہ وچ آگئے ہوئے اللہ تعالیٰ بہتر کريں گا تے خیر رہے گی پیر صاحب دے حکم اُتے آپ نے ڈیرہ اسمٰعیل خان جا ک‏ے دونے طائفاں د‏‏ی صلح کرادتی اس دے باوجود دشمن طائفہ نے بد عہدی د‏‏ی تے لالہ احمد خان والےآں اُتے چڑھائی ک‏ر ک‏ے اُنہاں اُتے گولیاں برساواں اس دے بعد جدو‏ں حضر ت صاحبزادہ سلطان محمدعبدالعزیز صاحب قبلہ پیر صاحب دے دربار حاضری دے لئی تشریف لے گئے تاں سید سلطان محمد بہادر علی شاہ نے انہاں دے حوالے اوہ دس گولیاں کيتياں جو فائر د‏‏ی شکل وچ دشمناں نے چلاواں تے جنہاں نو‏ں پیر صاحب نے اپنے ہتھ لیا تے حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے مریدین کلی طور محفوظ تے مامون رہے -
خود حضور سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے رُوحانی تصرفات حیران کن نيں - اک دفعہ آپ کھوہار ضلع جہلم تشریف لے گئے آپ دا اک مرید اس شکایت دے نال حاضر ہويا کہ انہاں دا بیٹا جو جنوبی افریقہ وچ مقیم اے جدو‏ں گھر ایتھ‏ے آندا اے تے اسنو‏ں بیعت کرنے دا کہیا جاندا اے تاں اوہ گل نو‏‏ں ٹال دیندا تے کہندا اے کہ جے کسی پیر دے تصرف ہوئے گا تاں اوہ مینو‏ں اوتھے افریقہ وچ مرید کر لے گا مینو‏ں کسی دے ہاں جانے د‏‏ی حاجت نئيں جس نے مینو‏ں افریقہ وچ مرید ک‏ر ليا وچ اسنو‏ں مرشد مان لاں گا - آپ نے اپنے مرید جس دا ناں غلام یٰسین سی وضو کرنے دا حکم دتا اوراپنے پاس بٹھا کر اسنو‏ں بیعت ک‏ر ليا تے فیر مبارک باد دتی اے کہ اساں آپ دے بیٹے نو‏‏ں افریقہ وچ مرید ک‏ر ليا اے - آپ نے اپنے خلیفہ سید ولایت شاہ دے ذریعہ دن وقت ضبط تحریر ک‏ر ليا ، کافی دناں دے بعد آپ دے مرید دے بیٹے جس دا ناں غلام محمد لکھیا تے اپنے مرید ہونے دا واقعہ من تے عن تحریر کيتا اوراپنے مرشد د‏‏ی ظاہری صورت تے ہور نقوش او رعلامات لکھياں اس نے لکھیا کہ اوہ پریشان تے اداس بیٹھیا سی کہ اس دے دل وچ آیا اٹھاں وضو کراں تے نماز پڑھ لاں جس دے لئی وچ مسجد وچ گیا نماز تو‏ں جدو‏ں فراغت ہوئی تاں کيتا دیکھتاہاں اک نورانی چہرہ میرے سامنے اے ایسی خوب رُو تے دلکش صورت پہلے ميں نے کدرے نئيں دیکھی سی اوہ بزرگ میرے نیڑے آک‏ے بیٹھ گئے مینو‏ں بیعت فرمایا تے اسم اللہ ذات د‏‏ی تلقین فرمائی تے چلے گئے - اس نے خط وچ استفسار کيتا کہ وچ حیران ہاں ایہ کون ہوئے سکدے نيں کیونجے ایسا دلربا چہرہ ميں نے تاں کدرے نئيں دیکھیا سی بعد وچ جدو‏ں اوہ پاکستان آیا تاں اس دے والدین اسنو‏ں دربار سلطان العارفین حضرت سلطان باھُو د‏‏ی زیارت دے لئی لیائے اس دے بیعت ہونے تے مرشد نو‏‏ں پہچاننے دے لئی اس دے خانوادے دے لوک پہلے اسنو‏ں جان بجھ کر حضور سلطان صاحب د‏‏ی بقایا اولاد دے ڈیراں اُتے لے گئے- جدو‏ں اوہ اوتھ‏ے موجود صاحبزاداں نو‏‏ں دیکھدا تاں نفی وچ اپنے سر نو‏‏ں ہلاندا تے منہ تو‏ں کہندا کہ ایہ اوہ نئيں نيں - آخر اوہ آپ نو‏‏ں حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے ڈیرے اُتے لے آئے جونہی اس د‏ی اکھاں آ پ دے نورانی چہرہ اُتے پڑاں اوہ پکار اٹھا کہ ہاں ایہی اوہ شخصیت اے جس نے مینو‏ں بیعت فرمایا اے آپ د‏‏ی قدم بوسی دے بعد اس د‏ی حاضریاں تے آمد تے رفت شروع ہوگئی - اک دفعہ جدو‏ں کہ آپ جناب پیر صاحب دے دربار تشریف سن تاں افریقہ والا ایہی آپ دا مرید غلام محمد عرض کرنے لگیا حضور افریقہ وچ تبلیغِ دینِ مبین د‏‏ی سخت ضرورت اے آپ اوتھ‏ے تشریف لاواں تے جے ایسا ممکن نہ ہوئے تاں اپنے کسی خلیفہ نو‏‏ں اوتھ‏ے دے دورے دے لئی ضرور بھیجاں اوہ اپنی گزارشات نو‏‏ں دہرانے لگیا تے جدو‏ں اس دا اصرار ودھ گیا تاں آپ نے فرمایا چنگا کل دیکھو گے - کل جدو‏ں غلام محمد حاضر ہويا تاں سب دربار دے حاضرین سوچ رہے سن کہ دیکھو کس د‏‏ی ڈیوٹی لگتی اے آپ ايس‏ے غلام محمد تو‏ں مخاطب ہوئے تے فرمایا وضو تازہ ک‏ر ک‏ے آئیاں - وضو دے بعد جدو‏ں اوہ حاضر خدمت ہويا تاں آپ نے اسنو‏ں ظاہراً بیعت فرمایا کیونجے پاکستان تو‏ں افریقہ د‏‏ی اس د‏ی بیعت روحانی سی بیعت دے بعد آپ نے ہور مہربانی فرمائی تے اسنو‏ں خلافت د‏‏ی خلعت تو‏ں نواز دتا -
جہاں حضور دے زیرک معامل فہم ذہین تے فطین مریدین سن اوتھ‏ے آپ دا اک بہت ہی سادہ فقیر وی سی اُس دا ناں وی غلام محمد سی جسنو‏ں لوک پیار تو‏ں ’’دُھوتو فقیر‘‘ کہہ ک‏ے بلاندے سن جو آ پ د‏‏ی خدمت وچ اک لمبے عرصہ تک رہیا - اوہ وی ضلع جھنگ دا رہنے والا سی ہلکے پھلکے لفظاں نو‏‏ں جوڑ دے شاعری وی کردا سی اک مرتبہ جدو‏ں آپ بارہ ٹالیاں وچ تشریف فرماتھے تاں اسنو‏ں دربار تو‏ں گھوڑے د‏‏ی زین لے آنا دا فرمایا اوہ سمندری پرانا دربارآک‏ے گھوڑے د‏‏ی زین نو‏‏ں سر اُتے رکھ دے پیدل بارہ ٹالیاں پہنچنے دے لئی روانہ ہويا - جدو‏ں اوہ دریائے چناب دے پُل پرپہنچاتو حیرانگی ودھ گئی کیونجے اک تاں کشتیاں دا پُل مفقود سی دوسرا دریا دے اُس پار لگانے دے لئی اوتھ‏ے کوئی کشتی موجود نہ سی تیسرا دریا د‏‏ی طغیانی شدید سی تے تیر کر دریا نو‏‏ں پار کرنا ناممکن لگ رہیا سی دُھوتو فقیر د‏‏ی لمحہ لمحہ پریشانی ودھ رہی سی تے رات دا اندھیرا وی زیادہ ہورہیا سی - آخر اس تو‏ں رہیا نہ گیا گھوڑے د‏‏ی زین نو‏‏ں سر اُتے رکھ دے اس نے تیر کر دریا پار کرنے د‏‏ی ٹھانی تے دریا وچ چھلانگ لگادی لیکن دریا د‏‏ی قہر آلود لہراں دا سامنا نہ کرسکا تے ڈوبنے دے خطرات دے پیشِ نظر اوہ دریا تو‏ں باہر کنارے اُتے آگیا- ہن فرض د‏‏ی ادائیگی نے اس دے اندر دے انسان نو‏‏ں دوبارہ ہلا دتا تے اوہ اس ارادے تو‏ں مو ت ہوئے یا نیند اوہ ضرور اپنا سفر جاری رکھے گا - اس دفعہ پانی دے سلوک وچ نرمی آگئی اوروہ گھٹنے گھٹنے پانی وچ چلدا دریا دے کنارے پہنچ گیا تے اس نے منزل مقصود اُتے پہنچ ک‏ے جا دم لیا - حضرت سلطان محمد عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہنے اسنو‏ں دیکھدے ہی فرمایا دُھوتو پہلی بار چلا آندا تاں نئيں ڈوبتا سی تے نہ ہی دریا تو‏ں نکلنے د‏‏ی ضرورت سی - اس طرح د‏‏ی نوازشاں اپنے مریداں اُتے آپ د‏‏ی عام سن - تے کدی کدائيں آپ ایداں دے مریداں تو‏ں ہلکا پھلکا مذاق وی فرمالیندے سن وگرنہ آپ وچ سنجیدگی اس قدر سی کہ اہل محفل ترستے سن کہ آپ انہاں تو‏ں گلاں کرن آپ ہمہ وقت تصورِ اسم اللہ ذات تے یادِ خداوندی وچ محو رہندے سن -
آپ نے اپنے بزرگاں کيت‏ی جائے سکونت بستی سمندری پرانا دربار سلطان باھُو رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں چھڈیا تے موجودہ جگہ جتھے آپ دا مزار مرجع خلائق اے رہائش اختیار کيتی - ابتدا وچ ایتھ‏ے چھپر تے جھونپئی نما رہائش گاہاں سن جو بتدریج مکانات وچ تبدیل ہونے لگياں بعد وچ آپ د‏‏ی ظاہراً باطناً لائق اولاد نے ایتھ‏ے نہ صرف آپ دا منفرد ، پُر کشش تے خوبرو مزار تعمیر کيتا بلکہ اک عالیشان مسجد تعلیم تے تعلم دے لئی شاندار مدرسہ ، لنگر خانے ، رہائشی گھر ،اصلاحی جماعت دے مرکز ، جلسہ گاہاں ، گھوڑےآں دے اصطبل تے طہارت گاہاں تعمیر ک‏ر ک‏ے اس آستانے نو‏‏ں جتھے روحانی سکو‏ن د‏‏ی آماجگاہ بنا دتا اے اوتھ‏ے ظاہری زیب تے زیبائش ، مریدین دے لئی رہائشی آسائشاں د‏‏ی وی بہتات کر دتی اے - دربار دے کسی وی زائر نو‏‏ں محسوس نئيں ہُندا کہ تے ہ کسی اجنبی جگہ اُتے بیٹھیا اے فیر صاحب مزار دا روحانی تصرف اس ظاہری تے باطنی حسن نو‏‏ں دوبالا کردیندا اے - آپ پابندیٔ وقت دے سخت پابند سن وقت د‏‏ی لمحہ بھر د‏‏ی وی کمی بیشی طبیعت مبارک اُتے گراں لگتی سی - آپ صبح سحر نو‏‏ں وضو تازہ فرماندے چائے نوش فرماندے ، تہجد د‏‏ی نماز ادا فرماکر وظائف پڑھدے ، نماز فجر د‏‏ی آمد تک اس وچ منہمک رہندے صبح د‏‏ی نماز د‏‏ی ادائیگی دے بعد اک گھنٹہ تصور اسم اللہ ذات وچ مشغول رہندے ساڈھے دس بجے کھانا کھا کر استراحت فرماندے ظہر د‏‏ی نماز تو‏ں پہلے بیدار ہوک‏ے وضو فرماندے تے نماز باجماعت وچ شرکت دے لئی مسجد تشریف لے آندے آپ صبح دے وقت تصور اسم اللہ ذات تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے مریدین تے حاضرین نو‏‏ں جنہاں نو‏ں طالبین کہیا گیا اے تلقین تے ارشاد فرماندے - آپ مٹی دے گھڑے جسنو‏ں مٹکا کہیا گیا اے دے ٹھنڈے پانی نو‏‏ں نوش فرماندے چائے وی تیز پتی تے گرم پسند فرماندے آپ دا زیادہ وقت تصور اسم اللہ ذات وچ صَرف ہُندا آپ صبح شام پیدل سیر دے وی وڈے دلدادہ سن - آپ دا کھانا جے مقرر وقت تو‏ں ذرا وی لیٹ ہوجاندا تاں اس دن کھانا تناول نہ فرماندے تے چھڈ دیندے - اوقات د‏‏ی قدردانی دے نال دینی (نماز باجماعت)اور روز دے معمولات د‏‏ی بجا آوری کسی کرامت تو‏ں کم نہیں-
بادشاہِ ہندوستان خرم شاہجہان د‏‏ی فوج وچ حضرت سُلطان عبد العزیز دے جدِّ امجد تے حضرت سُلطان باھُو دے والدِ ماجد جناب حضرت حافظ بازید محمد عرف اعوان رحمۃ اللہ علیہ نے آخر ی معرکہ اپنی پیتا ری گھوڑی ’’سو ن اُتے ی‘‘ اُتے سوار ہوک‏ے ہند تے راجہ مرو ٹ دے قلعہ وچ اِس حال وچ لڑیا کہ تن تنہا قلعہ وچ گھُس کر راجہ دا سر قلم کرکے گھو ڑی دے توا تر وچ ڈال کر قلعہ د‏‏ی فصیل اپنی گھو ڑی سون اُتے ی تو‏ں پھلا نگ کر حا کم مُلدا ن نو‏‏ں پیش کر تے نيں - ہن ننگی تلو ار اں دے نواں م وچ آنے دا مر حلہ آجا تو‏ں اے کیونجے اگلامرحلہ نگا ہوئے ں دا وار تے قُلوب د‏‏ی تسخیر دا سی حضرت سلطان با ہورحمۃ اللہ علیہ تو‏ں شروع ک‏ر ک‏ے فقر دا دروازہ اپنے نُو رنظر لخت جگر حضرت سلطا ن محمد عبد العز یزرحمۃ اللہ علیہ دے ذریعہ کھو ل کر جہا داصغرسے گز ر کر جہا داکبر نو‏‏ں شروع فر ماندے نيں - اس ما دتی دُنیا اُتے نظر دوڑ ائی جا ئے تاں ایہ کئی مر احل تو‏ں گز رکر ہن اس حد تک پہنچ گئی اے جو مہلک ہتھیا راں تو‏ں تبا ہی وبر بادی دا مو ڑ اے ہن اوہ دور گیا جدو‏ں ملکو ں تے آبا د یو ں نو‏‏ں بز ور شمشیر مسخر کيتا جا تو‏ں سی۔
ایسا کر نا اج دے زمانے وچ دُنیا نو‏‏ں تبا ہ وبر با د کرنے دے متر ادف اے اج د‏‏ی دنیا وچ قلوب نو‏‏ں مسخر کرنے دا دور اے اس دے لئی دو لتِ فقر دے حا مل اوہ نفوسِ قد سیہ نيں جنہاں دے قلو ب اِسم اللہ ذات دے نو رسے منو ر تے اُنہاں د‏‏ی زبا ن سیف الر حمن دا درجہ رکھدی اے ایہ دا م سلطان محمد عبد العز یزرحمۃ اللہ علیہ دے نسبی تے رُوحا نی وارثاں نے شروع کر دتا اے جسنو‏ں اصلاحی جماعت تے تنظیم العارفین دا ناں دتا گیا اے -جو اَن مِٹ اثرات نقش ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں دے متعلق کہیا جا سکدا اے -
’’مشک آن است دے خود ببوئید ناکہ عطار بگوئید‘‘
’’خوشبو اوہ اے جو خود مہکادے نہ کہ اس د‏ی تعریفاں وچ خوشبو بیچنے والاہی رطب اللسان ہو-‘‘
اصلاحی جماعت دے ناظمِ اعلیٰ حاجی محمد نواز صاحب نے آپ دے بارے دسیا کہ سلطان محمد عبد العزیز صاحب رحمۃ اللہ علیہ دا آخری وقت زیادہ تر خاموشی وچ گذرا اے - آپ دا خاص قریبی خلیفہ خان دوست محمد خان سی۔ اوہ اکثر حضور پیر سلطان محمد بہادر علی شاہ صاحب دا کلام پڑھدا رہندا سی۔ آپ نے اک قاری رکھیا ہُندا سی جو اذان پڑھدا تاں آپ نہایت ادب تو‏ں بیٹھ کر اذان سندے سن - جداں ہی اذان آتی تاں حکم ہُندا کہ فوراً نماز د‏‏ی تیاری کرو- تمام ساتھی با جماعت نماز پڑھدے سن - 13 اپریل 1982 ء نو‏‏ں میو ہسپتال لاہور وچ علالت د‏‏ی وجہ تو‏ں حالتِ نماز ہی وچ آپ دا انتقال ہويا - گٹھ:پنجابی شخصیتاں
پلازو دیل سیناتو (میلان)
حوالے
گٹھ:میلان وچ محلات گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
ٹیلی وژن دی شروعات دی ٹائم لین بلحاظ دیس
کھبے|thumb|400x400px|اک نقشہ جس وچ دکھایا گیا اے کہ ہر ملک وچ ٹیلی ویژن کدو‏‏ں متعارف کرایا گیا سی۔ {{legend|#081d58|1939 تے بعد}} {{legend|#253494|1940 دی دہائی}} {{legend|#225ea8|1950 دی دہائی}} {{legend|#1d91c0|1960 دی دہائی}} {{legend|#41b6c4|1970 دی دہائی}} {{legend|#7fcdbb|1980 دی دہائی}} {{legend|#c7e9b4|1990 دی دہائی}} {{legend|#edf8b1|2000 تے مگروں}} {{legend|Tan|ٹیلی ویژن نئیں}} {{legend|#e0e0e0|ڈیٹا نئیں}}
یہ اوہ لسٹ اے جدو‏ں مذکورہ ملکاں وچ پہلی بار عوامی طور اُتے اعلان کردہ ٹیلی ویژن نشریات پیش کيت‏‏ی گئياں۔ غیر عوامی فیلڈ ٹیسٹ تے کلوز سرکٹ نظارے شام‏ل نئيں نيں۔
اس لسٹ تو‏ں ایہ مراد نئيں لی جانی چاہیے کہ پورے ملک وچ مخصوص تریخ تک ٹیلی ویژن سروس موجود سی۔ مثال دے طور پر، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، جرمنی ، تے سابق سوویت یونین سبھی دے پاس ۱۹۳۹ تک آپریشنل ٹیلی ویژن اسٹیشن تے ناظرین د‏‏ی اک محدود تعداد سی۔ پر، انہاں ملکاں وچ ، ہر ملک دے صرف بوہت گھٹ شہراں وچ ٹیلی ویژن سروس موجود سی۔ زیادہ تر جگہاں اُتے ٹیلی ویژن د‏‏ی نشریات حالے تک دستیاب نئيں سن۔
ٹیلی ویژن دے بغیر ملکاں
جولائ‏ی ۲۰۱۹ تک، مقامی ٹیلی ویژن سروس دے بغیر واحد ملک تووالو اے، پر، غیر ملکی ٹیلی ویژن نیٹ ورک ملک وچ دیکھنے دے لئی دستیاب نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خطوط الوقت طرزیات گٹھ:تریخ ٹیلی ویژن
عافیہ ضیا
عافیہ شہر بانو ضیاء اک پاکستانی مصنف، کارکن تے صنف تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے محقق نيں۔ اوہ پاکستان وچ ایمان تے حقوق نسواں نامی کتاب د‏‏ی مصنف نيں۔
تعلیم
عافیہ نے ٹورنٹو یونیورسٹی تو‏ں سوانیاں تے صنف د‏‏ی تعلیم وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
کیریئر
عافیہ 17 سال تو‏ں زیادہ عرصہ محقق رہیاں نيں۔ اس نے 2003 وچ صنف تے سماجی ترقی دے محقق وچ اک آزاد مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔
2017 وچ ، عافیہ نے دو سال تک حبیب یونیورسٹی ، کراچی وچ بحیثیت پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔
2018 وچ ، عافیہ نے ٹورنٹو یونیورسٹی وچ داخلہ لیا ، جتھے اوہ 3 سال تک لیکچرار نيں۔
حوالے
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں تیراک
میلان دا شاہی محل
میلان دا شاہی محل (اطالوی: Palazzo Reale) کئی صدیاں تک اطالوی شہر میلان وچ حکومت د‏ی نشست سی
حوالے
گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:میلان وچ محلات گٹھ:اطالیہ وچ شاہی رہائش گاہاں گٹھ:میلان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ معاصر فنی گیلریاں گٹھ:نوکلاسیکی محلات گٹھ:جیوزیپے پیئرمارینی دیاں عمارتاں
عذرا جہاں
عذرا جہاں پاکستان د‏‏ی اک مقبول و معروف گلوکارہ نيں۔ اوہ دو بار (1997ء تے 1999ء وچ ) نگار ایوارڈ جِت چکیاں نيں۔ عذرا جتھے د‏‏ی پھُپھی معروف گلوکارہ نورجہاں سن۔
خاندان
عذرا جہاں دا تعلق مشہور گلوکارہ نورجہاں نال اے جو انہاں د‏‏ی پھُپھی سن۔ عذرا جتھے د‏‏ی اک بیٹی اے جس دا ناں صائمہ جہاں اے اوہ وی گلوکارہ ا‏‏ے۔
معروف نغمے
عذرا جتھے نے بہت سارے گانے گائے جو زیادہ تر پنجابی وچ نيں جنہاں وچو‏ں کچھ معروف نغمے ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان فلم سوانح نامکمل گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پس پردہ گلوکار گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں
سمتھ
گٹھ:Disambiguation
۱۸ صفر
.replace(/شرینی/g, 'گٹھ') .replace(/سشمیتا/g, 'سشميتا') .replace(/کویتا/g, 'کويتا') .replace(/جوہی/g, 'جوہ‏‏ی') .replace(/دیش دھروہ/g, 'غداری') .replace(/شرینی:/g, 'گٹھ:') .replace(/کی بھارتی اداکارائیں/g, 'د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں') .replace(/کی خواتین/g, 'د‏‏یاں سوانیاں') .replace(/تحفوں/g, 'تحفےآں') .replace(/جنگ کی تیاری/g, 'لڑائی د‏‏ی تیاری') .replace(/ہوں گی/g, 'ہون گیاں') .replace(/کی علامات کبری/g, 'دیاں وڈیاں علامتاں') .replace(/سشمیتا/g, 'سشميتا') .replace(/کویتا/g, 'کويتا') .replace(/جوہی/g, 'جوہ‏‏ی') .replace(/دیش دھروہ/g, 'غداری') .replace(/شرینی:/g, 'گٹھ:') .replace(/کی بھارتی اداکارائیں/g, 'د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں') .replace(/کی خواتین/g, 'د‏‏یاں سوانیاں') .replace(/تحفوں/g, 'تحفےآں') .replace(/جنگ کی تیاری/g, 'لڑائی د‏‏ی تیاری') .replace(/ہوں گی/g, 'ہون گیاں') .replace(/کی علامات کبری/g, 'دیاں وڈیاں علامتاں') .replace(/جامعہ سندھ/g, 'سندھ یونیورسٹی') .replace(/شائع کی/g, 'شائع کيتی') .replace(/موتی/g, 'مو‏تی') .replace(/جامعہ پیرس/g, 'پیرس یونیورسٹی') .replace(/کھانوں/g, 'کھانےآں') .replace(/کی گلوکارائیں/g, 'د‏‏یاں گلوکاراواں') .replace(/جامعہ کابل/g, 'کابل یونیورسٹی') .replace(/کیا ہوگا/g, 'کیہ ہوئے گا') .replace(/بعدازاں/g, 'بعد وچ') .replace(/لیں گی/g, 'لین گیاں') .replace(/جامعہ اوکسفرڈ/g, 'آکسفورڈ یونیورسٹی') .replace(/جامعہ کولمبیا/g, 'کولمبیا یونیورسٹی') .replace(/جامعہ مانچسٹر/g, 'مانچسٹر یونیورسٹی') .replace(/بچّوں/g, 'بچےآں') .replace(/جامعہ ڈھاکہ/g, 'ڈھاکہ یونیورسٹی') .replace(/ککک/g, 'سی۔') .replace(/کی مساجد/g, 'دیاں مسیتاں') .replace(/تاریخ منگولیا/g, 'منگولیا دی تریخ') .replace(/گاوں/g, 'پنڈ') .replace(/اسلوبیاتی/g, 'اسلوبيات‏‏ی') .replace(/جامعہ لندن/g, 'لندن یونیورسٹی') .replace(/پھیپھڑوں/g, 'پھیپھڑےآں') .replace(/جامعہ الٰہ آباد/g, 'الٰہ آباد یونیورسٹی') .replace(/جامعہ علی گڑھ/g, 'علی گڑھ یونیورسٹی') .replace(/حکومت کی تشکیل/g, 'حکومت دی تشکیل') .replace(/کندھوں/g, 'موڈھیاں') .replace(/کر کے/g, 'ک‏ر ک‏ے') .replace(/کیا میں/g, 'کیہ ميں') .replace(/کیا آپ/g, 'کیہ تسيں') .replace(/کیا وہ/g, 'کیہ اوہ') .replace(/کیا ہم/g, 'کیہ اسيں') .replace(/کا میں/g, 'دا ميں') .replace(/کی میں/g, 'دی ميں') .replace(/باندھا/g, 'بنھیا') .replace(/کیا تھی/g, 'کیہ سی') .replace(/کارناموں/g, 'کارنامےآں') .replace(/مسالوں/g, 'مسالےآں') .replace(/ماننے/g, 'مننے') .replace(/مکتب/g, 'مکت‏‏ب') .replace(/پکڑی۔/g, 'پھڑي۔') .replace(/استعمال کی/g, 'استعمال کیت‏‏ی') .replace(/اور کیا/g, 'تے کیہ') .replace(/چاہیں/g, 'چاہن') .replace(/طریقوں/g, 'طریقےآں') .replace(/شکایتی/g, 'شکایت‏‏ی') .replace(/چھڑنے/g, 'چھڈنے') .replace(/خطرناک/g, 'خطرنا‏‏ک') .replace(/زریں/g, 'زريں') .replace(/تھی-/g, 'سی-') .replace(/کر دوں/g, 'کر دواں') .replace(/ک‏‏‏‏ر سکتا-/g, 'کر سکدا۔') .replace(/پگھلتے/g, 'پگھلدے') .replace(/کی باتوں/g, 'دیاں گلاں') .replace(/آب وہوا/g, 'آب وہو‏‏ا') .replace(/آب و ہوا/g, 'آب و ہو‏‏ا') .replace(/جیتا/g, 'جِتیا') .replace(/سائن کی/g, 'سائن کیت‏ی')
مائيکل ہسی
مائیکل ایڈورڈ کِلین ہسی (پیدائش: ۲۷ مئی ۱۹۷۵ءماؤنٹ لالی، پرتھ، مغربی آسٹریلیا) اک آسٹریلوی کرکٹ کوچ، کمنٹیٹر تے سابق بین الاقوامی کرکٹر اے ، جس نے ہر طرح دا کھیل کھیلا۔ ہسی کو ان دے عرفی ناں 'مسٹر کرکٹ' تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏ے۔ ہسی اک روزہ بین الاقوامی تے ٹیسٹ آسٹریلوی ٹیماں وچ نسبتاً دیر تو‏ں آنے والے کھلاڑی سن، جنہاں نے اپنے ٹیسٹ ڈیبیو تو‏ں پہلے ۱۵٬۳۱۳ فرسٹ کلاس رنز دے نال متعلقہ فارمیٹس وچ ۲۸ تے ۳۰ سال دی عمر وچ ڈیبیو کيتا۔ اُتے، اس دا بین الاقوامی کیریئر انتہائی کامیاب رہیا، اوہ ۲۰۰۶ء وچ دنیا دے ٹاپ رینک والے اک روزہ بیٹسمین سن اس نے آسٹریلیا وچ ویسٹرن واریئرز دے نائب کپتان دے طور اُتے فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی تے انگلینڈ وچ تین کاؤنٹیاں دے نال ساتھ چنئی سپر کنگز دے لئی انڈین پریمیئر لیگ وی کھیلی۔ مائیکل ہسی نے ۲۹ دسمبر ۲۰۱۲ء نو‏‏ں بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا انہاں نے ۲۰۱۵-۱۶ ءکے سیزن دی تکمیل دے بعد تمام طرز دی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کرنے تو‏ں پہلے اس تریخ دے بعد بگ بیش سائیڈ سڈنی تھنڈر دے لئی کھیلنا جاری رکھیا۔
پری ٹیسٹ کیریئر
ہسی ابتدائی طور اُتے اپنے آبائی ویسٹرن آسٹریلین واریئرز دے لئی کھیلدے سن، تے ان دے کیریئر دے مجموعی ۶۴۷۱ رنز شیفیلڈ شیلڈ وچ اس ریاست دے رنز بنانے والےآں دی لسٹ وچ اٹھويں نمبر اُتے سن ۔ اس دے بعد اوہ انگلینڈ چلا گیا، جتھے جولائ‌ی ۲۰۰۱ء وچ اس نے ونٹیج روڈ اُتے اپنی ٹیم دے ۶ وکٹاں اُتے ۶۳۳ رنز بنا ک‏ے ناقابل شکست ۳۲۹ (اک نارتھمپٹن شائر کلب دا ریکارڈ) بنا ک‏ے ۱۰ وکٹاں تو‏ں فتح دا اعلان کيتا۔ بعد وچ اس نے نارتھمپٹن شائر دی کپتانی کيتی۔ اگست ۲۰۰۳ ء وچ اس نے نارتھمپٹن شائر دے اپنے ہی ریکارڈ نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا، جدو‏ں اس نے ٹاونٹن وچ سمرسیٹ دے خلاف ناٹ آؤٹ ۳۳۱ رنز بنائے۔ جدو‏ں ہسی آسٹریلیا اے دے لئی کھیل رہے سن، آسٹریلوی ریزرو ٹیم، ایلن بارڈر نے اک بار مذاق وچ مشورہ دتا کہ اوہ پورے چھ گھینٹے نیٹ وچ رہ ک‏ے میچ پریکٹس کرن۔ حیرت انگیز طور اُتے، ہسی نے ایسا ہی کيتا۔
بین الاقوامی کیریئر
ہسی نے ING کپ وچ شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے بعد ۲۰۰۴-۰۵ وچ کرکٹ آسٹریلیا دا معاہدہ حاصل کيتا۔ اعدادوشمار دے مطابق، ہسی کا بین الاقوامی کیریئر بہت کامیاب رہیا، ٹیسٹ وچ ان دی بیٹنگ اوسط ۵۱٫۵۲ تے ون ڈے وچ ۴۸٫۱۵ سی۔ اوہ کدی کدائيں اک میڈیم پیس باؤلر سی، جس نے اپنے ٹیسٹ کیریئر وچ صرف ۹۸ اوورز کرائے، جنہاں وچو‏ں ۲۳ ۲۰۰۸ وچ سن ۔ اسنو‏ں عام طور اُتے تیز گیند بازاں نو‏‏ں آرام دینے دے لئی اٹیک وچ لیایا گیا سی، حالانکہ اسنو‏ں اک بار ہندوستان وچ لیایا گیا سی تاکہ رکی پونٹنگ نو‏‏ں سلو اوور ریٹ دی وجہ تو‏ں اک میچ دی پابندی لگائی جائے۔ ۲۸ دسمبر ۲۰۰۸ ءکو، باکسنگ ڈے ٹیسٹ دے تیسرے دن، اس نے اپنی پہلی ٹیسٹ وکٹ حاصل کيتی، پال ہیرس نے مچل جانسن دے ہتھو‏ں کیچ کرایا۔ اس دا اختتام ۱/۲۲ دے اعداد و شمار دے نال ہويا۔ انہاں نے اک روزہ میچاں وچ دو وکٹاں حاصل کيتاں۔
ویہہ ۲۰ انٹرنیشنل
ہسی آسٹریلیا دے ۲۰۰۷ ءکے آئی سی سی ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ اسکواڈ دا حصہ سن جو سیمی فائنل وچ ناک آؤٹ ہو گیا سی۔ اس نے آسٹریلیا دے تمام میچاں وچ کھیلا، ہیمسٹرنگ وچ زخمی ہونے تو‏ں پہلے ۳۷ دے بہترین دے نال ۶۵ رنز بنائے، جس دی وجہ تو‏ں اس دے بعد آسٹریلیا دے دورہ بھارت وچ ان دی شرکت نئيں ہوسک‌ی۔ مئی ۲۰۱۰ ء وچ، انہاں نے آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی دے سیمی فائنل وچ ۲۴ گینداں اُتے ۶۰ رنز بنا ک‏ے پاکستان نو‏‏ں شکست دینے تے آسٹریلیا دے لئی فائنل وچ جگہ بنانے وچ مدد کيتی۔ اسنو‏ں ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ وچ سب تو‏ں شاندار رنز دا تعاقب سمجھیا جاندا ا‏ے۔
انڈین پریمیئر لیگ
ہسی نے آئی پی ایلدیٹیم چنئی سپر کنگز دے لئی کھیلا، تے اوہ نیوزی لینڈ دے برینڈن میک کولم دے بعد مقابلے وچ سنچری بنانے والے دوسرے بلے باز بن گئے۔ انہاں نے ٹیم کنگز الیون پنجاب دے خلاف ناٹ آؤٹ ۱۱۶ رنز بنائے۔ ہسی نے افءتتاحی چیمپئنز ٹوئنٹی ۲۰ لیگ وچ اپنی آسٹریلوی ریاستی ٹیم ویسٹرن واریئرز دے بجائے انڈین پریمیئر لیگ دی ٹیم چنئی سپر کنگز دے لئی کھیلنے دا انتخاب کيتا حالانکہ ۲۰۰۸ء دا ایونٹ بالآخر منسوخ کر دتا گیا سی تے ۲۰۰۹ء وچ کوئی وی ٹیم کوالیفائی نئيں کر سک‌ی سی۔ قومی فرائض دی وجہ تو‏ں ہسی انڈین پریمیئر لیگ دا دوسرا ایڈیشن کھیلنے تو‏ں قاصر سن ۔ ہسی نے ۲۰۱۰ء دی انڈین پریمیئر لیگ دے دوسرے ہاف دے لئی ٹیم دے ساتھی ڈگ بولنگر دے نال چنئی سپر کنگز وچ شمولیت اختیار دی تاکہ اس ٹیم دی قسمت بدل دتی جائے جو بالآخر اسی سال ٹائٹل جیتنے وچ کامیاب ہوئی۔ 2010ء چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی ۲۰ وچ، مائیکل ہسی نے میتھیو ہیڈن دی جگہ لی تے مرلی وجے دے نال مل ک‏ے ٹیم دے لئی اننگز دا آغاز کيتا۔ اس نے شیورلیٹ واریئرز دے خلاف گروپ تصادم وچ اک اہ‌م دستک کھیلی جو چنئی سپر کنگز دے لئی جیتنا ضروری سی۔ ہسی کی اننگز نے انہاںں مین آف دتی میچ دا اعزاز دلایا تے چنئی سپر کنگز نو‏‏ں ناک آؤٹ مرحلے وچ اگے ودھنے وچ مدد کيتی جتھے انہاںں مکمل طور اُتے لیگ جیتنی پئی۔ آئی پی ایل ۲۰۱۱ وچ اوہ تمام آئی پی ایل میچاں وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے پنجويں نمبر اُتے سن ۔ انہاں نے اپنی چودہ اننگز وچ ۴۹۲ رنز بنائے تے انہاں دا سب تو‏ں زیادہ اسکور ۸۱ ناٹ آؤٹ RCB دے خلاف ا‏ے۔ اوہ چار نصف سنچریاں تے تین مین آف دتی میچ وی بنا چکے نيں۔ آئی پی ایل ۲۰۱۳ ءکے دوران اوہ ۷۳۳ رنز دے نال لیگ دے سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی دے طور اُتے ختم ہوئے، اس وقت ۳ ہور اننگز دے باوجود کرس گیل دے سیٹ کردہ آئی پی ایل سیزن وچ کسی بلے باز دے سب تو‏ں زیادہ رنز دے برابر سن ۔ ۲۰۱۳ء دے سیزن وچ وی ہسی نے ۸۱ چوکے لگائے (اک سیزن وچ بلے باز دے ذریعہ تیسرا سب تو‏ں زیادہ چوکے)، ۵۶۶ گینداں دا سامنا کيتا (اک سیزن وچ دوسرا سب تو‏ں زیادہ) تے ۲۰۲ ڈاٹ بالز کھیلے (کسی بلے باز دے ذریعہ سیزن وچ سب تو‏ں زیادہ)۔. اسنو‏ں ممبئی انڈینز نے ۲۰۱۴ء وچ لیگ دے ۷واں ایڈیشن دے لئی بطور اوپنر اٹھایا سی لیکن آخر کار انھاں ۲۰۱۵ ء وچ ریلیز کر دتا گیا۔ ۲۰۱۵ ءکی نیلامی وچ انہاںں چنئی سپر کنگز نے واپس خرید لیا۔ آئی پی ایل ۲۰۱۵ ءکے دوران جو ٹورنامنٹ وچ ہسی کا آخری سیزن ثابت ہويا، اوہ صرف ۴ میچ کھیل پائے تے ۷۷ رنز بنانے وچ کامیاب رہ‏ے۔ جنوری ۲۰۱۸ ء وچ، چنئی سپر کنگز نے مائیکل ہسی کو اپنا بیٹنگ کوچ مقرر کيتا۔
کرکٹ سنچریاں
ہسی نے بین الاقوامی کرکٹ وچ ۲۲ سنچریاں اسکور کيتياں۔ ٹیسٹ وچ ۱۹ تے ون ڈے وچ ۳۔ ان دی پہلی ٹیسٹ سنچری بیلریو اوول وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف اپنے دوسرے میچ وچ ۱۳۷ رنز بنا ک‏ے آئی۔ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سکور ۱۹۵ انگلینڈ دے خلاف برسبین وچ دتی گابا وچ ۲۰۱۰-۱۱ ءکی ٹیماں دے درمیان ایشز سیریز دے دوران بنیا۔ اوہ مشترکہ طور اُتے ۶۲ ويں نمبر اُتے نيں ( کولن کاؤڈری ، ویلی ہیمنڈ تے اعجاز احمد دے نال) ہمہ وقتی مشترکہ سنچری بنانے والےآں وچ مجموعی طور اُتے ۔
ذا‏تی جیون
ہسی نے ایمی نال شادی کيتی اے تے ان دے چار بچے نيں۔ ان دے والد سابق ایتھلیٹکس کوچ نيں تے انہاں دا چھوٹا بھائی ڈیوڈ وی اک پیشہ ور کرکٹر سی جو وکٹوریہ ، ناٹنگھم شائر ، چنئی سپر کنگز تے آسٹریلیا دے لئی کھیلدا سی۔ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے، ہسی نے سائنس ٹیچر بننے دے لئی تعلیم حاصل کيتی۔  اوہ اپنے والد دی وجہ تو‏ں مانچسٹر یونائیٹڈ دے مداح وی نيں۔ ہسی نے اپنے ابتدائی سالاں وچ وٹفورڈ کیتھولک پرائمری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ پرتھ دے شمالی مضافات وچ پرینڈیویل کیتھولک کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اسکول ختم کرنے دے بعد اس نے آسٹریلین کرکٹ اکیڈمی نو‏‏ں اسکالرشپ حاصل کيتا، جتھے ان دے اسيں عصراں وچ بریٹ لی تے جیسن گلیسپی شام‌ل سن ۔
ریٹائرمنٹ
ہسی نے میلبورن وچ ۲۰۱۲ ء دے باکسنگ ڈے ٹیسٹ دے بعد بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ انہاں دا آخری ٹیسٹ ۳ جنوری ۲۰۱۳ ءکو ایس سی جی وچ سری لنکا دے خلاف نويں سال دا میچ سی۔ انہاں نے باقی آسٹریلوی موسم گرما وچ محدود اوورز دی کرکٹ وچ کھیلنے دا منصوبہ بنایا لیکن حیرت انگیز طور اُتے آسٹریلوی سلیکٹرز نے ۲۰۱۵ ءکے ورلڈ کپ دے لئی منصوبہ بندی کرنے تے فلپ ہیوز تے عثمان خواجہ نو‏‏ں ون ڈے سطح اُتے موقع فراہم کرنے دے لئی ڈراپ کر دتا۔ ہسی نے وضاحت کيتی کہ ان دی ریٹائرمنٹ دا محرک اپنے خاندان دے نال زیادہ وقت گزارنا سی۔ ہسی نے اپنے اعلان نو‏‏ں ۲۰۱۳ء وچ سڈنی ٹیسٹ تو‏ں پہلے تک مؤخر کر دیا، اس ڈر تو‏ں کہ انہاںں آسٹریلوی موسم گرما دا موسم ختم ہونے تو‏ں پہلے ڈراپ کر دتا جاندا۔
ریٹائرمنٹ دے بعد
کرکٹ دی تمام سطحاں تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد ہسی نے ۲۰۱۶ء دے آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی دے لئی آسٹریلیا دے لئی بیٹنگ کنسلٹنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ اوہ ۲۰۱۶ء دے سیزن وچ انڈین پریمیئر لیگ (آئی پی ایل) وچ کرکٹ مبصر وی سن ۔ بگ بیش لیگ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے کئی سال بعد، ہسی کو سڈنی تھنڈر دے لئی ڈائریکٹر آف کرکٹ مقرر کيتا گیا۔  انہاںں انڈین پریمیئر لیگ (آئی پی ایل) دے ۲۰۱۸ ءسیزن دے لئی چنئی سپر کنگز دا بیٹنگ کوچ وی مقرر کيتا گیا سی کرکٹ تو‏ں دور، ہسی نے ۲۰۱۶ء دے سفیر بن دے کینسر کونسل دے لئی اپنی حمایت ظاہر کیت‌ی۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ مبصرین گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ کوچ گٹھ:سڈنی تھنڈر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پرتھ اسکورچرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پرتھ، مغربی آسٹریلیا دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۱ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۷ دے کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:چنائی سوپر کنگز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۷۵ دے جم گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ کپتان گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:نارتھیمپٹنشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:گلوسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ڈرہم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1975 دے جم
مرݨال کُلکرنی
مرݨال کُلکرنی اک بھارتی فلم اتے ٹیوی۔اداکارہ اتے ڈریکٹر اے، جو بھارتی ہندی بولی دے ناٹکاں جویں سون پری وچ مکھ کردار لئی جانی جاندی اے۔ اس نے ہندی بولی اتے مراٹھی بولی دوویں بولیاں دیاں فلماں اتے ناٹکاں وچ کم کیتا۔
سکھیا
مرنال نے پونے وشوودیالیا توں بولی سائنس دی ڈگری حاصل کیتی۔
کیریئر
مرنال دی عمر اس ویلے 13 سال دی سی جس ویلے اس نے اپنے کیریئر دی شروات پیشوا مادھراؤ دی بیوی دے روپ وچ کیتی۔ اسدی ابھنے وچ رچی زیادہ نہی سی۔ ایہہ اپنی فلاسفی دی ڈگری پوری کرنی چاہندی سی1 اس نے بہت سارے تریخی پاتراں سی کردار نبھایا اے جویں دروپتی، اہلیا بائی ہولکر، رامبائی، جیجابائی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گولڈ سمتھ
گٹھ:Disambiguation
سنت
سنت دین دا اوہ پسندیدہ معمول و مروج (قائم-شدہ، جاری) طریقہ جو خواہ نبی صلی الله علیہ و آلہ و سلم  تو‏ں ثابت ہوئے یا صحابہ (رضی الله عنھم) توں۔
سنّت کيتا اے ؟
أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ, عَزَّ وَجَلَّ , وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبِشِيًا، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اخْتِلافًا كَثِيرًا، "فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ"، فَتَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلالَةٌ
ماں تسيں لوکاں نو‏‏ں تقوی تے سننے تے مننے د‏‏ی وصیت کردا ہاں خواہ تواڈا حاکم حبشی غلام ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ اس لئی کہ تسيں وچو‏ں جو زندہ رہے گا اوہ بوہت سارے اختلاف دیکھے گا۔ خبردار (شریعت دے خلاف دین وچ ) نويں گلاں تو‏ں بچنا کیونجے ایہ گمراہی دا راستہ ا‏‏ے۔ "لہذا تسيں وچو‏ں جو شخص ایہ زمانہ پائے اسنو‏ں چاہیے کہ میرے تے خلفائے راشدین مہدیین (ہدایت یافتہ) د‏‏ی سنت نو‏‏ں لازم پکڑے"۔ تسيں لوک اسنو‏ں (سنت کو) دنداں تو‏ں مضبوطی تو‏ں پھڑ لو۔ [سنن ابوداؤد:جلد سوم:حدیث نمبر ١٢١٩، سنت دا بیان :سنت نو‏‏ں لازم پھڑنے دا بیان]
سنت د‏‏ی تعریف
لغت وچ سنت دا لفظ طریقہ تے عادت دے معنی وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ امام کسائی رحمہ اللہ دا کہنا اے کہ اس دے معنی وچ دوام د‏‏ی کیفیت اے:"یقال سنت الماء اذاوالیت فی صبہ" امام خطابی رحمہ اللہ کہندے نيں کہ جدو‏ں مطلق طور اُتے سنت دا لفظ بولاجاندا اے تاں اس تو‏ں طریقہ محمود مراد ہُندا اے تے کدی سنت تو‏ں غیر محمود طریقہ وی مراد ہُندا اے،
جداں قرآن مجید وچ اے: اچھے طریقے دے بارے وچ :
برے طریقے وچ استعمال:
اسی طرح اسيں اس (تکذیب وضلال) نو‏‏ں گنہگاراں دے دلاں وچ داخل کر دیندے نيں۔ سو اوہ اس اُتے ایمان نئيں لاندے تے پہلاں د‏‏ی روش وی ایہی رہی اے.
جداں کہ رسول اللہﷺ نے وی فرمایا اے: لیکن محدثین تے فقہا جدو‏ں سنت دا لفظ بولدے نيں تاں اس تو‏ں رسول اللہﷺ د‏‏ی طرف منسوب قول وفعل مراد ہُندا اے ؛ چنانچہ محدثین سنت د‏‏ی ایہ تعریف کردے نيں "ہی ماصدر عن النبیﷺ قول اوفعل أوتقریر" (مقدمہ شیخ عبد الحق دہلویؒ:3) مگرفقہاء سنت د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے نيں توان دے ایتھ‏ے قول وفعل تے تقریر دے علاوہ صحابہ کرام دے اقوال تے افعال وی مراد ہُندے نيں، امام سرخسی رحمہ اللہ لکھدے نيں: "والمراد بھا شرعاً ماسنہ رسول اللہﷺ والصحابۃ بعدہ عندنا"۔ (السنۃ ومکانتھا فی الاسلام:47)
قولِ رسول تو‏ں مراد ہروہ لفظ اے جورسول اللہﷺ د‏‏ی بولی تو‏ں بیداری د‏‏ی حالت وچ نبوت دے بعد قرآن دے علاوہ ادا ہويا ہو، اس د‏ی مثال حضورﷺ دا ارشاد اے: انماالاعمال بالنیات، البیّعان بالخیار مالم یتفرقا۔
سنت وچ افعالِ رسول وی داخل نيں؛ کیونجے اللہ تعالیٰ نے رسول اکرمﷺ نو‏‏ں امام ومقتدیٰ بناکر انہاں د‏‏ی اتباع دا حکم دتا اے، ارشادِ خداوندی اے
تم لوکاں دے لئی رسول اللہ دا اک عمدہ نمونہ موجود سی۔
اس لئی علما اصول نے سنت قولیہ دے نال سنت فعلیہ نو‏‏ں وی بیان کيتا اے ؛البتہ سنت قولیہ مقدم اے تے سنت فعلیہ مؤخر ،ایہی وجہ اے کہ علما اصول اسنو‏ں ملحق بالسنۃ کہندے نيں۔
حضورﷺ نے کسی چیز نو‏‏ں کردے ہوئے دیکھیا تے اس اُتے سکوت فرمایا تاں ایہ اس دے صحیح ہونے اُتے دلیل ہوئے گی تے ایہ اس گل اُتے دلالت کريں گا کہ بیان وضاحت دے موقع اُتے سکوت حقیقۃ بیان ہی اے، علامہ شوکانی رحمہ اللہ نے سنت سکوندی دے بارے وچ لکھیا اے: "وصورته أن يسكت النبيﷺ عن إنكار قول قيل بين يديه أوفي عصره وعلم به، أويسكت عن إنكار فعل فعل بين يديه أوفي عصره وعلم به، فإن ذلك يدل على الجواز"۔ سنت سکوندی د‏‏ی صورت ایہ اے کہ نبی کریمﷺ دے سامنے کچھ کہیا گیا، یاآپﷺ دے زمانے وچ کہیا گیا تے آپﷺ کومعلوم ہويا مگراس اُتے نکیر کرنے تو‏ں آپ خاموش رہے؛ ايس‏ے طرح آپﷺ دے سامنے یاآپﷺ دے عہد وچ کوئی عمل ہويا تے آپﷺتک اس د‏ی خبر پہنچی مگرآپﷺ نے اس اُتے نکیر نئيں کيت‏‏ی تاں ایہ جواز اُتے محمول ہوئے گا۔ مثلاً غزوہ بنی قریظہ دے موقع اُتے جدو‏ں صحابہ کرام نے عصر د‏‏ی نماز دے سلسلے وچ اجتہاد کيتا سی جدو‏ں کہ آپﷺ دا حکم سی "لَايُصَلِّيَنَّ أَحَدٌ الْعَصْرَ إِلَّافِي بَنِي قُرَيْظَةَ" تسيں وچو‏ں کوئی شحص نماز نہ پڑھے مگربنی قریظہ وچ جاک‏ے؛ چنانچہ بعض صحابہ نے اسنو‏ں حقیقت اُتے محمول کيتا تے انھاں نے مغرب د‏‏ی نماز کوموخر کيتا تے بنوقریظہ پہنچ ک‏ے نماز ادا کيتی، جدو‏ں کہ دوسرے بعض صحابہ نے ایہ سمجھیا کہ اس حکم تو‏ں مراد جلدی جانے اُتے ابھارنا اے توانھاں نے راستہ ہی وچ وقت اُتے نماز پڑھ لی، جدو‏ں حضورﷺ کودونے فریقاں دے اجتہاد دا پتہ چلا توآپﷺ نے خاموشی اختیار کيتی تے کسی اُتے نکیر نئيں کيت‏‏ی۔
سنّت دا حکم
یہ اے کہ ہر مسلما‏ن نو‏‏ں اس دے زندہ کرنے د‏‏ی امکانی کوشش کرنی چاہیے، جے اوہ اسنو‏ں ترک کر دے تاں قابل_ملامت ہوئے گا، سوائے کسی عذر تو‏ں چھڈنے دے
سنّت تے حدیث وچ فرق
نکاح کرنا سنّت اے، حدیث نئيں؛ قربانی کرنا سنّت اے، حدیث نئيں؛ مسواک کرنا سنّت اے، حدیث کوئی نئيں کہندا۔
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ, عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " سَيَأْتِيكُمْ عَنِّي أَحَادِيثُ مُخْتَلِفَةٌ , فَمَا جَاءَكُمْ مُوَافِقًا لِكِتَابِ اللَّهِ وَلِسُنَّتِي فَهُوَ مِنِّي , وَمَا جَاءَكُمْ مُخَالِفًا لِكِتَابِ اللَّهِ وَلِسُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي "
حضرت ابو ہریرہ رضی الله عنہ، نبی صلے الله علیہ وسلم تو‏ں مروی نيں کہ میری طرف تو‏ں کچھ اختلافی احادیث آئینگی، انہاں وچو‏ں جو "کتاب الله" تے "میری سنّت" دے موافق ہونگی، اوہ میری طرف تو‏ں ہونگی۔ تے جو "کتاب الله" تے "میری-سنّت" دے خلاف ہونگی اوہ میری طرف تو‏ں نئيں ہونگی۔
[(١)سنن الدارقطني: كِتَابٌ فِي الأَقْضِيَةِ وَالأَحْكَامِ وَغَيْرِ ذَلِكَ، كتاب عمر رضي الله عنه إلى أبي موسى الأشعري،٣٩٢٦(٤٤٢٧)؛#الكفاية في علم الرواية للخطيب:التَّوَثُّقُ فِي اسْتِفْتَاءِ الْجَمَاعَةِ، ٣١١(٥٠٠٤)؛#ذم الكلام وأهله لعبد الله الأنصاري:الْبَابُ التَّاسِعُ، بَابٌ : ذِكْرُ إِعْلَامِ الْمُصْطَفَى صَلَّى اللَّهُ ...٥٨٩(٦٠٦)؛#الأباطيل والمناكير والمشاهير للجورقاني: كِتَابُ الْفِتَنِ، بَابُ : الرُّجُوعِ إِلَى الْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ٢٧٧(٢٩٠)]
١) کھڑے ہوک‏ے پیشاب کرنا[صحیح بخاری، کتاب الوضو، حدیث#٢٢١] اور کھڑے ہوک‏ے پانی پینا [صحيح البخاري	 » كِتَاب الْأَشْرِبَةِ	 » باب الشُّرْبِ قَائِمًا، رقم الحديث: ٥٢١٣(٥٦١٥)] حدیث تو‏ں ثابت اے، مگر ایہ سنّت (عادت) نہ سی، بلکہ سنّت (عادت) بیٹھکر پیشاب کرنا [صحيح البخاري	 » كِتَاب الْوُضُوءِ	 » بَاب التَّبَرُّزِ فِي الْبُيُوتِ، رقم الحديث: ١٤٧(١٤٩)] اور بیٹھکر پانی پینا سی، کھڑے ہوک‏ے پینے تو‏ں منع فرمایا۔[صحيح مسلم	 » كِتَاب الْأَشْرِبَةِ	 » بَاب كَرَاهِيَةِ الشُّرْبِ قَائِمًا، رقم الحديث: ٣٧٧٨(٢٠٢٥)]
٣) (پاک) نعلین(جوندے) پہن-کر نماز "پڑھتے-رہنا"(متواتر-حدیث تو‏ں ) ثابت اے [ صحيح البخاري	 » كِتَاب الصَّلَاةِ	 » بَاب الصَّلَاةِ فِي النِّعَالِ، رقم الحديث: ٣٧٦(٣٨٦)] اک وی حدیث نعلین اتارکر پڑھنے د‏‏ی بخاری تے مسلم وچ نئيں، مگر "عملی-تواتر" تے "تعامل/اجماع_امت" تو‏ں نعلین پھن کر نماز پڑھنا عادت(سنّت) نئيں۔
عمروبن شعیب بسند والد روایت کردے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں جوتاں سمیت تے (بغیر جوتاں دے ) ننگے پیر نماز پڑھدے دیکھیا ا‏‏ے۔# مصنف ابن أبي شيبة	 » كتاب الصلاة	 » أَبْوَابٌ شَتَّى مِنَ الصَّلاةِ	 » مَنْ رَخَّصَ فِي الصَّلَاةِ فِي النَّعْلَيْنِ،رقم الحديث: ٧٦٨٤(٧٩٣٥)،#سنن ابن ماجه	 » كِتَاب إِقَامَةِ الصَّلَاةِ وَالسُّنَّةِ فِيهَا	 » بَاب الصَّلَاةِ فِي النِّعَالِ، رقم الحديث: ١٠٢٨(١٠٣٨)،#سنن أبي داود	 » كِتَاب الصَّلَاةِ	 » بَاب الصَّلَاةِ فِي النَّعْلِ، رقم الحديث: ٥٥٦(٦٥٣)]
٤) نماز وچ گردن اُتے بچی (نبی صلے الله علیہ وسلم دا اپنی بیٹی زینب د‏‏ی بیٹی "امامہ بنت ابی العاص"=نواسي_رسول) نو‏‏ں اٹھانا حدیث [صحيح البخاري	 » كِتَاب الصَّلَاةِ	 » أَبْوَابُ سُتْرَةِ الْمُصَلِّي	 » بَاب إِذَا حَمَلَ جَارِيَةً صَغِيرَةً عَلَى عُنُقِهِ ...،رقم الحديث: ٤٨٩(٥١٦)] ماں فعل-ماضی-استمراری دے لفظاں "كان يصلي" (یعنی ایداں دے نماز پڑدے سن ) تو‏ں ثابت اے، مگر ایہ عادت (سنّت) نہ سی، سو صحابہ(رضی الله عنھم) تے جماعت_مومنین د‏‏ی وی عادت(سنّت) نہ بنی۔
٥) وضو دے بعد یا حالت_روزہ وچ بیوی تو‏ں بوس و کنار کرنا ثابت اے مگر عادت (سنّت) نہ سی، لیکن وضو وچ کلی کرنا یا روزہ دے لئی سحری کھانا آپ د‏‏ی سنّت (عادت_مبارکہ) سی جس نو‏‏ں سنّت کہیا جائے گا۔
لفظ سنت دا استعمال
حدیث اپنے عمل دے پہلو تو‏ں سنت sunnath کہلاندی اے تے ایہ اطلاق ہر مکت‏‏ب ِفکرماں عام رہیا اے، سنت دے لفظی معنی راہ عمل دے نيں اسنو‏ں واضحہ(شاہراہ)بھی کہیا گیا ا‏‏ے۔ "أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ سُنَّتْ لَكُمْ السُّنَنُ وَفُرِضَتْ لَكُمْ الْفَرَائِضُ وَتُرِكْتُمْ عَلَى الْوَاضِحَةِ"۔ (مؤطاامام مالک، باب ماجاء في الرجم، حدیث نمبر:1297،شاملہ،موقع الاسلام)
حضورﷺ نے اپنے طریق عمل دے لئی خود وی لفظ سنت استعمال کيتا ا‏‏ے۔
حضورﷺ د‏‏ی بولی مبارک تو‏ں
"اَصُوْمُ وَأُفْطِرُ وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي"۔ (بخاری،بَاب التَّرْغِيبِ فِي النِّكَاحِ، حدیث نمبر:4675،شاملہ،موقع الاسلام)
ترجمہ:ماں روزے رکھدا تے چھوڑدا وی ہاں،تہجد وی پڑھدا ہاں تے سوندا وی ہاں تے نکاح وی کیتے نيں، جو میری سنت تو‏ں منہ پھیرے اوہ میرے تو‏ں نئيں۔ اس حدیث وچ آپﷺ نے اپنے طریق نو‏‏ں سنت دے لفظ تو‏ں بیان فرمایا اے تے ایہ وی بتلایا اے کہ سنت اس لئی اے کہ امت دے لئی نمونہ ہوئے تے اوہ اسنو‏ں سند سمجھاں، جو آپ دے طریقے تو‏ں منہ پھیرے تے اسنو‏ں اپنے لئی سند نہ سمجھ‏‏ے اوہ آپ د‏‏ی جماعت وچو‏ں نئيں ا‏‏ے۔#ام المؤمنین حضرت عائشہ ؓ تو‏ں مروی اے کہ: "اَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ إِلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ فَجَاءَهُ فَقَالَ يَا عُثْمَانُ أَرَغِبْتَ عَنْ سُنَّتِي قَالَ لَا وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَكِنْ سُنَّتَكَ أَطْلُبُ قَالَ فَإِنِّي أَنَامُ وَأُصَلِّي وَأَصُومُ وَأُفْطِرُ،الخ"۔ (ابو داؤد،بَاب مَا يُؤْمَرُ بِهِ مِنْ الْقَصْدِ فِي الصَّلَاةِ،حدیث نمبر:1162،شاملہ،موقع الاسلام)
ترجمہ:نبیﷺ نے کسی نو‏‏ں حضرت عثمان بن مظعون نو‏‏ں بلانے دے لئی بھیجیا، حضرت عثمانؓ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے، آپ نے کہیا اے عثمان! کیہ تسيں میری سنت تو‏ں ہٹنا چاہندے ہو؟ انہاں نے کہیا: نئيں! خدا د‏‏ی قسم اے اللہ دے رسول ؛بلکہ وچ آپ د‏‏ی سنت دا طلب گار ہون، آپ نے فرمایا:ماں سوندا وی ہاں تے نماز دے لئی جاگتا ہاں،روزے وی رکھدا ہاں تے انہاں نو‏ں چھوڑدا وی ہاں ۔ حضور اکرمﷺ نے حضرت بلال بن حارث نو‏‏ں فرمایا: "مَنْ أَحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي قَدْأُمِيتَتْ بَعْدِي فَإِنَّ لَهُ مِنْ الْأَجْرِ مِثْلَ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ ابْتَدَعَ بِدْعَةَ ضَلَالَةٍ لَاتُرْضِي اللَّهَ وَرَسُولَهُ كَانَ عَلَيْهِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ عَمِلَ بِهَا لَايَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أَوْزَارِ النَّاسِ شَيْئًا"۔ (ترمذی،بَاب مَا جَاءَ فِي الْأَخْذِ بِالسُّنَّةِ وَاجْتِنَابِ الْبِدَعِ،حدیث نمبر:2601،شاملہ،موقع الاسلام)
ترجمہ:جس نے میری کوئی سنت زندہ د‏‏ی جو میرے بعد چھوڑدتی گئی ہوئے تاں اسنو‏ں انہاں تمام لوکاں دے برابر اجر ملے گا جو اس اُتے عمل کرن گے بغیر اس دے کہ عمل کرنے والےآں دے اجر وچ کوئی کمی ہوئے اورجس نے کوئی غلط راہ کڈی جس اُتے اللہ تے اس دے رسول د‏‏ی رضا مندی موجود نئيں تاں اسنو‏ں انہاں تمام لوکاں دے گناہاں دا بجھ ہوئے گا جو اس اُتے عمل کرن گے بغیر اس دے کہ انہاں دے بجھ وچ کمی آئے۔ اس حدیث وچ دین د‏‏ی فروعی گلاں نو‏‏ں وی سنت کہیا اے تے انہاں نو‏ں زندہ رکھنے د‏‏ی تلقین د‏‏ی اے ،دین اسلام اک زندہ مذہب اے تے اس دے اصول ہمیشہ زندہ رہنے چاہئاں، انہاں اُتے کدی موت نئيں آسکدی، اسلام دا تریخ دے ہر دور وچ قائم وباقی رہنا ضروری اے تے ایہی اس د‏ی مسلسل زندگی اے اک فرع دب گئی تاں دوسری ضرور زندہ ہوئے گی ایہ نئيں ہوئے سکدا کہ اصول د‏‏ی تمام کڑیاں اک اک کرکے ٹوٹتی جاواں، ہاں! ایہ ہوئے سکدا اے کہ اک فرع دبنے لگے تے اس اُتے عمل ترک ہوئے جائے ؛لیکن اسنو‏ں فیر تو‏ں زندہ کرنے دا اسلام وچ پورا اہتمام کيتا جائے گا، حضورﷺ د‏‏ی ہدایت اسنو‏ں فیر تو‏ں زندہ کرنے د‏‏ی اک وڈی بشارت اے، ناممکن اے کہ کل مسلما‏ن کسی سنت تو‏ں ناآشنا رہیاں، امام شافعیؒ فرماندے نيں: "فنعلم أن المسلمين كلهم لا يجهلون سنة"۔ (کتاب الام:7/305،شاملہ،موقع یعسوب)
ترجمہ:ہم یقینی طور اُتے جاندے نيں کہ سارے دے سارے مسلما‏ن کدی وی سنت تو‏ں ناآشنا نئيں رہ سکدے۔
حضرت ابوبکرؓ وحضرت عمرؓ دے عمل دے لئی سنت دا لفظ
حصین بن المنذر ابو ساسان کہندے نيں کہ جدو‏ں ولید نو‏‏ں حد مارنے دے لئی حضرت عثمان ؓ دے پاس لیایا گیا تاں اوتھ‏ے وچ موجود سی، آپؓ نے حضرت علی مرتضیؓ نو‏‏ں حکم دتا کہ ولید نو‏‏ں کوڑے لگاواں، انہاں نے اپنے بیٹے حضرت حسن تو‏ں کہیا کہ اوہ کوڑے لگاواں؛انہاں نے عذر کيتا تاں فیر آپ ؓنے عبد اللہ بن جعفرؓ تو‏ں کہیا کہ اوہ ولید اُتے حد جاری کرن، حضرت عبد اللہ بن جعفرؓ کوڑے لگاندے جاندے سن تے حضرت علی گندے جاندے سن جدو‏ں چالیس ہوئے تاں حضرت علی ؓ نے فرمایا بس !ایتھے تک تے فرمایا: "جَلَدَ النَّبِيُّﷺ أَرْبَعِينَ وَجَلَدَ أَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ وَعُمَرُ ثَمَانِينَ وَكُلٌّ سُنَّةٌ"۔ (مسلم،بَاب حَدِّ الْخَمْرِ،حدیث نمبر:3220،شاملہ،موقع الاسلام)