cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بوآ:اسلام/مساجد/1
مسجد دے اندر صفہ دے ناں توں اک تھاں بنائی گئی جتھے نمازی اوس ویلے دے قبلہ بیت المقدس ول منہ کر کے نماز پڑھدے سن ۔ جدوں قبلے دی سمت کعبے ول بدلی گئی تے مسجد دی تمیر وی نوے سرے ناں کیتی گئی ۔ اے مسجد اوس ویلے اک سکول ، کچہری تے اجتماع دی تھاں وی سی۔ اپنی تمیر دے ست وریاں بعد تکر اے مسیت اپنی پہلی تھاں توں دوگنی ہو چکی سی تے پہلے توں بوہتے لوکی ایس چ سما سکدے سن ۔
وقت دے نال کئی واری مسجد دی تمیر تے مرمت کیتی گئی ایدے نال نال نمازیاں دی گنتی چ وادے دی وجہ توں ایدی تھاں چ وی وادھا کیتا گیا۔
آخری واری ایس مسجد دی تمیر تے وادھا سعودی حکمران فہد بن عبدالعزیز دے دور چ کرائی گئی۔ ایس تمیر چ مسجد وچ نمازیاں دی اسانی لئی ائر کنڈیشنر تے 27 حرکت کرن آلے مینار وی لگائے گئے ۔ ایدے نال ای مسجد دے رقبے وچ چوکھا وادھا کیتا گیا۔ مکمل مضمون
اما الیکٹا
'اما الیکٹا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
نکولائی گالاخوف
نکولائی گالاخوف اک روسی پینٹر اے۔ اوہ 1928 چ قازان ج جمیا۔ لینڈ سکیپ تے پینٹنگ بنانا اودی وڈیائی اے۔
مورت نگری
گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
عثمانی شجرہ نسب
حوالے
گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:مسلماناں دے شجرۂ نسب گٹھ:سلطنت عثمانیہ
چک 9 جی ڈی
چک 9 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
اما فیمینا
'اما فیمینا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ریوتی
ریوتی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 22,082 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو لکھاریاں دی لسٹ
ساہت اکادمی 1955 توں ہر سال بھارتی ساہت دی ترقی لئی پنجابی سمیت ہورناں بولیاں دے ساہتکاراں اتے اوہناں دیاں رچناواں نوں ساہت اکادمی انعام دندی آ رہی ہے۔  گیان پیٹھ انعام توں بعد ایہہ بھارت دا دوجا سبھ توں اہم انعام ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی ساہت
ضلع گاندھینگر
ضلع گاندھینگر پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
ڈیرہ اسماعیل خان ایئر پورٹ
(IATA: DSK – ICAO: OPDI)
ڈیرہ اسماعیل خان  ایئر پورٹ (ڈیرہ اسماعیل  خان  ہوائی اڈا) پاکستان خیبر پختونخواہ دے شہر ڈیرہ اسماعیل خان چ اے۔
اسٹن یونیورسٹی
اسٹن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر برمنگم چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ٹلا چرونی
ٹلہ چرونی پاکستان دے مارگلہ دے پربت دھارا چ سب توں اچی چوٹی اے۔ ایدی اچائی 1604 میٹر/ 5263 فٹ اے۔ ایہ مارگلہ ہلز نیشنل پارک  وچ  ضلع  اسلام آباد تے  ضلع ہریپور  دے بارڈر تے اے۔ ایہ ضلع اسلام آباد دی سب توں اچی تھاں اے۔ ایدی چوٹی تے اک فوجی چوکی موبائیل فون والا ٹاور تے بارڈر دسن والی بتی لگی ہوئی اے۔ ایس دے اچائی توں مری، اسلام آباد تے دور دے تھاں دیکھے جاسکدے نیں اگر موسم صاف ہووے۔
ٹلہ چرونی تے مارگلہ دا پربت دھارا 4 کروڑ ورے پرانا اے تے ایہ انڈین تے یوریشیائی پلیٹاں دے آپس وچ ٹکران نال ابریا اے۔ اے پہلے سمندر دی پدھر سی تے کس باجوں ایتھے سمندری جیون دے نشان ٹونڈے جاسکدے نیں۔ ایس پہاڑ دی پدھراں لائم پتھر،ریتلا پتھر تے پرت نال بنیا نیں تے سڑک دی پدھر توں ایہ پدھراں ویکھیاں جاسکدیاں نیں۔
ایس پہاڑ تے چیڑ دے رکھ اگے ہوۓ نیں۔
ناں
ٹلہ پنجابی چ پعاڑ یا چوٹی نوں کیندے نین تے چرونی ڈنگران دے چرن دی تھاں نوں۔ ٹلہ چرونی آلے دوالے دے ڈنگران دے جرن دی تھاں وی ایہ ایس ایدا ای نان اے۔
ہوکوسائی
ہوکوسائی (1760-1849) اک جپانی پینٹر سی۔ فیوجی پعاڑ دیاں مورتاں بنانا اودی وڈی تانگ سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
چک 10 جی ڈی
چک 2 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
کونمنگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے ایہہ صوبہ ینعان دا راجگڑھ اے ۔
آبادی
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
اما انفیوموسا
'اما انفیوموسا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ضلع جام نگر
ضلع جامنگر پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
ଜାମନଗର ଜିଲ୍ଲା
اما لونگسٹگما
'اما لونگسٹگما رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
یونیورسٹی آف آرٹس لندن
یونیورسٹی آف آرٹس لندن برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
باتھ یونیورسٹی
باتھ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر باتھ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
بوآ:اسلام/مساجد
ہور مسیتاں مسلماناں دی عبادت گاہ نوں مسجد (پنجابی:مسیت) کہندے نیں ۔ لفظ 'مسجد' دا لغوی مطلب ہے ' سجدہ کرن دی جگہ'۔ مسیت (عربی: مسجد)(انگریزی:Mosque‏) اسلام دے منن والیاں دی عبادت کرن دی تھاں نوں کیندے نیں۔ مسیت وچ مسلمان نماز پڑن لئی آندے نیں تے اوناں نون امام نماز پڑاندا اے۔ مسبت سنیعہ لین دین تے پڑن لکھن دی وی تھاں اے۔
پنجابی بول مسیت عربی دے بول مسجد توں بنیا اے۔ بولی دے قنون نال ج، ی وچ پلٹیا گیا اے۔ مسجد دی جڑ 'سجد' اے جیدا مطلب اے چکنا یا گوڈیاں بھار چکنا۔
مسیت نماز لئی چھتے ہوئے وڈے کوٹھے یا ہال، کھلے ویڑے تے وضو کرن والی جگہ تے بنی ہوندی اے۔ ۔ بوآ:اسلام/مساجد/1
<hr style="clear:both;"> بوآ:اسلام/مساجد/2
<hr style="clear:both;">
بوآ:قرآن
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#ccffff; border-style:solid; border-width:3px; border-color: #66cccc;"
گٹھ:بوہے گٹھ:بوآ اسلام گٹھ:بوآ قرآن گٹھ:بوآ
رودولی
رودولی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 36,776 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ضلع جونا گڑھ
ضلع جونا گڑھ بھارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے ۔
بوآ:اسلام/مساجد/2
مسجد الحرام جگ دی سب توں وڈی مسیت اے۔ اے مسیت سعودی عرب دے شہر مکہ ج 638 چ بنائی گئی۔ اے مسیت مسلماناں دی سب توں مقدس جگہ کعبہ دے آلے دوالے بنائی گئی اے۔ سارے جگ دے مسلمان کعبہ ول منہ کر کے نماز پڑھدے نیں۔
99 ایکڑاں تے پھیلی ہوئی اس مسیت دے وچ 40 لکھ حاجیاں تے نمازیاں لئی تھاں اے
اسلامی تریخ تے مسلماناں دے عقیدےے دے مطابق سب توں پہلے اے مسیت فرشتے آں نے اللہ دے حکم تے بنائی سی ایس لئی کہ جگ تے مسلماناں دی عبادت لئی اک مرکز بن جائے۔ فیر ویلے دے نال نال تے قدرتی آفتاں دی وجہ توں اے مسیت ٹعیندی رئی تے اوس ویلے دے مسلمان اینوں دوبارہ تعمیر کردے رئے۔
اسلامی عقیدے دے مطابق ایس مسجد دی تعمیر ابراہیم تے اوناں دے پتر اسماعیل نے رل کے کیتی سی۔ اوناں نے اللہ دے حکم تے کعبہ تے مسجد تمیر کیتی۔
ایس مسیت دے چڑھدے کونے ول اک کالے رنگ دا پتھر کند چ جوڑیا گیا اے جیڑا ایس مسیت وچ ابراہیم دے ویلے دی اکو ای یادگار اے۔
ایس مسیت دی خاص گل ایتھے زم زم دا کھو اے جیڑا صدیاں توں چالو اے تے کدی نئیں سکدا۔ پورے جگ دے مسلماناں لئی اے کھوہ تے ایدا پانی مقدس اے۔ حج کرن یا کسی ہور مقصد لئی مکہ آن آلے مسلمان اے پانی خاص کر اپنے بیلیاں یاراں لئی لے کے جاندے نیں۔
ایس مسیت نوں پیلی واری 692 نوں مرمت کیتا گیا۔ ایس مرمت وچ ایدیاں کنداں نوں اُچا کیتا گیا تے نال ایدی چھت اتے سجاوٹ کیتی گئی۔ اوس ویلے ایس مسیت دا رقبہ کٹ سی تے وچکار کعبہ سی۔
روات تریڑ
روات تریڑ (Rawat Faultline) پنجاب پاکستان چ اک تریڑ اے جیہڑی روات ضلع اسلام آباد توں ٹردی اے تے اتر لیندے ول جاندی ہوئی کعوٹہ ضلع راولپنڈی دے کولوں لنگ کے کشمیر تک جاندی اے۔
بوآ:اسلام/مساجد/2
700 وچ ایدی فیر تمیر کیتی گئی۔ لکڑ دی تھاں ماربل دا پتھر ورتیا گیا نال ایدے رقبے وچ وی وادھا کیتا گیا۔ اک مینار وی بنایا گیا۔ ویلے دے نال نال اسلام پھیلدا ریئا تے مسلماناں دی گنتی چ وادھا ہندا ریئا۔ حج لئی سارے جگ توں مسلمان آندے نیں تے کعبے دا پھیرا لاندے نیں۔ ایس وادو گنتی دی ضرورت نوں پورا کرن تے نمازیاں لئی تھاں نوں ودھان لئی مسیت دے رقبے چ وادھا کیتا گیا۔۔ مکمل مضمون
روات تریڑ
روات تریڑ روات توں کج دکھن ولوں ٹردی اے تے روات تے جی ٹی روڈ توں ہوندیاں ہویاں لنگ تے کعوٹہ نوں ٹپ کے کشمیر تک اپڑدی اے۔ کروڑاں ورے پہلے کریٹیشیس ویلے جدوں انڈین پلیٹ ، یوریشین پلیٹ نال ٹکرائی سی تے ایس ٹکر نال ہمالیہ تے لونے پربت دھارے بنے۔ ٹکرن دا ایہ کم ہلے وی ہوریا اے تے ایدے نتارے چ زمین چ تریڑاں پے گیاں نیں تے ایدے نال دیاں تھانواں تے زلزلے وی آندے نیں۔
چک 19 جی ڈی
چک 19 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
ردراپور، اترپردیش
ردراپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
چک 19 جی ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
روات تریڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:جیالوجی
ردراپور، اترپردیش
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ہندوستانی ڈراما اُتے مغربی ڈراما دے اثرات
مغربی ملکاں وچ ڈرامہ اوتھ‏ے د‏‏ی ادبی تے تہذیبی زندگی دا اک اہ‏م جز سمجھیا جاندا اے بلکہ یوروپ دے تمام ملکاں وچ اس فن نو‏‏ں ادبی و تہذیبی زندگی دا اک اہ‏م حصہ تسلیم کيتا جاندا اے ۔اس بنا اُتے قیاس کيتا جاندا اے کہ ہندوستان د‏‏ی دولت تے شہرت دا چرچہ سن کر سب تو‏ں پہلے پرتگالی قوم 9 جولائ‏ی 1497 وچ لزبن تو‏ں واسکوڈی گاما د‏‏ی قیادت وچ ہندوستان پہنچی۔ مئی 1497 وچ پرتگالی قوم کالی کٹ دے مغربی ساحل اُتے اتری،لیکن ایتھ‏ے دے راجہ نے انہاں د‏‏ی ڈٹ کر مزاحمت د‏‏ی تے دونے قوماں دے درمیان جنگ ہوئی۔ آخر کار واسکوڈی گاما نو‏‏ں اپنے 160 سیاحاں سمیت جنگ وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ 1499 وچ اوہ 55 ساتھیاں دے ہمراہ  لزبن  پرت گیا۔ دوسری مرتبہ واسکوڈی گاما نے فروری 1506 وچ ہندوستان اُتے یلغار د‏‏ی تے کالی کٹ دے راجہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان وچ اپنے قدم مضبوطی تو‏ں جما لئی تے ھیرے دھیرے پرتگالی قوم تجارت دے بہانے اپنے مقبوضات بنا نے وچ کامیاب ہوئے گئی تے انہاں د‏‏ی اک کثیر تعداد ایتھ‏ے رہنے لگی۔اس طرح اسيں کہہ سکدے نيں کہ ہندوستان وچ پرتگالی قوم د‏‏ی مستحکم حکومت 1542 وچ قائم ہوئی۔ انہاں لوکاں وچ جفا کشی دے نال نال تفریح د‏‏ی طلب وی سی۔ اس بنا اُتے خیال کيتا جاندا اے کہ وطن تو‏ں دور اک اجنبی ملک وچ اس قوم نے سختیاں تے احساس بے وطنی نو‏‏ں بھولنے دے لئی تفریح وچ پناہ ڈھونڈنی شروع کیتی۔چنانچہ انھاں نے تفریح گاہاں قائم کيت‏یاں،ڈرامے لکھے تے اسٹیج کرنے دا ہنر اپنایا جس تو‏ں لوک اپنا دل بہلا سکن تے اپنے ملک د‏‏ی تہذیبی تے ادبی زندگی د‏‏ی جھلکیاں وی دیکھ سکن۔ان ڈرامےآں د‏‏ی بولی کیہ سی، ایہ طے کرنا تاں مشکل اے لیکن قیاس کيتا جاندا اے کہ غالباً اپنی بولی وچ ہی پیش کیتے ہون گے یا ہندوستانی تے پرتگیز بولی دے امتزاج تو‏ں وی پیش کیتے ہون گے۔ایہی وجہ اے کہ پرتگالی بولی دے بہت سارے لفظاں اردو وچ ملدے نيں۔مثلاًبوتام، گودام تے تمباکو وغیرہ۔بعض محققاں نے ایہ وی کہیا اے کہ اوہ اپنے ڈرامے ہندوستانی بولی وچ پیش کردے سن ،بہر حال ایہ کہنا درست ہوئے گا کہ اردو ڈراما نے شعوری طور پرنہ سہی لیکن غیر شعوری طور اُتے پرتگالی ڈرامےآں دا وی اثر قبول کيتا ا‏‏ے۔
ہندوستان د‏‏ی بساط سیاست اُتے جدو‏ں انگریزاں نے دوسری یورپی قوماں نو‏‏ں پست کردتا تے انہاں دے قدم ایتھ‏ے مضبوطی تو‏ں جم گئے تاں انہاں د‏‏ی زندگی دے جز د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہندوستان وچ ڈرامے کیتے جانے لگے۔ایہ ڈرامے زیادہ تر چھاونیاں یا ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے ہُندے سن جتھ‏ے انگریزاں د‏‏ی وڈی تعداد مقیم ہُندی سی۔ انگریزو ں دے باقاعدہ سیٹر قائم کرنے دا قدیم ترین ثبوت ڈیگس د‏‏ی کتاب (Bombay and Western India) جلد اول، ص121 اے ۔جس دے نال تقریباً 1750 درج اے ۔جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ممبئی وچ 1750 وچ اک سیٹر موجود تھا۔لیکن ممبئی گزٹ وچ اوتھ‏ے دے سب تو‏ں پہلے سیٹر د‏‏ی تعمیر دا سال 1770 درج اے جو عوام تو‏ں چندہ لے ک‏ے قائم کيتا گیا سی۔ اس سیٹر وچ جسے’ممبئی سیٹر‘کہیا جاندا اے ڈرامےآں دے کھیلے جانے د‏‏ی تفصیل بقول ڈاکٹر نامی 1797 دے پہلے نئيں ملدی۔
22 مارچ 1800 تو‏ں ایہ سیٹر نیلام گھر د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال ہونے لگیا مگر 1806 تو‏ں اس سیٹر وچ فیر تماشے دکھائے جانے لگے۔ 1818 وچ اس سیٹر نو‏‏ں دوبارہ بنوایا گیااور پہلی جنوری 1819 تو‏ں اس وچ باقاعدہ ڈرامے کیتے جانے لگے۔ایہ سب ڈرامے انگریزی دے ہُندے سن جنہاں وچ شوقیہ ڈرامہ کرنے والے حصہ لیندے سن لیکن اخراجات دے مقابلے وچ آمدنی کم ہُندی سی۔چنانچہ مجبور ہوئے ک‏ے اس د‏ی مجلس منتظمہ نے 1835 وچ اس د‏ی عمارت نو‏‏ں نیلام کر دتا۔ 1845 وچ کچھ لوکاں د‏‏ی تحریک اُتے دوبارہ اک سیٹر قائم کرنے دا ارادہ کيتا گیا۔ چنانچہ جگن ناتھ شنکر سیٹھ د‏‏ی تحریک اُتے ایسٹ انڈیا کمپنی نے ممبئی سیٹر دے نیلام تو‏ں بچی ہوئی رقم نويں سیٹر ہال دے لئی دینا منظور کر لئی تے گرانٹ روڈ اُتے نواں سیٹر ہال تعمیر ہويا جس وچ 1846 تو‏ں باقاعدہ طور اُتے انگریزی ڈرامے دکھائے جانے لگے۔
اس سلسلے وچ ایہ گل وی قابلِ غور اے کہ بامبے سیٹر د‏‏ی ابتدا تو‏ں اس دے نیلام ہوئے ک‏ے کھدنے تک یعنی 1835 تک اس وچ ہندوستانیاں دے داخل ہونے د‏‏ی ممانعت سی۔اس لئی ممبئی سیٹر وچ جو ڈرامے ہوئے سن انہاں دا براہ راست اثر ہندوستانیاں د‏‏ی زندگی اُتے نئيں پڑ سکا۔ ’گرانٹ روڈ سیٹر‘ جدو‏ں تعمیر ہويا تاں اس دے لئی جگن ناتھ شنکر سیٹھ نے اپنی زمین معاوضے پردی۔اس دے علاوہ اس وچ دوسرے ہندوستانیاں نے وی چندے دتے سن ۔ چنانچہ مجلس منتظمہ وچ جگن ناتھ شنکر سیٹھ د‏‏ی آواز کافی اہمیت رکھدی سی۔ان د‏‏ی خواہش ایہ ہوئی کہ نويں بامبے سیٹر وچ مراٹھی ڈرامے وی اسٹیج لئی جاواں۔اس لئی 1853 وچ جگن ناتھ شنکر د‏‏ی قائم کردہ انجمن نے جس دا ناں ’ہندو ڈرامیٹک کور‘ سی کچھ ڈرامے پیش کیتے۔
مالی حیثیت تو‏ں انہاں ڈرامےآں وچ کافی نقصان ہويا۔ اس لئی جگن ناتھ شنکر نے سوچیا کہ اردو ڈرامے وی پیش کیتے جاواں تاکہ اس نقصان د‏‏ی کچھ تلافی ہوئے سک‏‏ے، اس لئی انھاں نے بھادو داجی لاڈ تو‏ں ’راجہ گوپی چند تے جلندھر‘نام دا ڈرامہ لکھوا کر 6 نومبر 1853 نو‏‏ں پیش کيتا تے اس طرح بقول ڈاکٹر عبدالعلیم نامی’بامبے سیٹر‘ دے اسٹیج اُتے اردو دا پہلاڈرامہ کھیلا گیا۔
انگریزی ڈرامےآں دا اثر
اس تو‏ں انکار نئيں کہ ہندوستان د‏‏ی تہذیبی، سماجی، سیاسی تے معاشرتی زندگی وچ یورپین قوماں دے تسلط دے بعد بوہت سارے انقلاب برپا ہوئے جنہاں تو‏ں ہندوستانیاں دے ذہن وچ انگریزی بولی و ادب دے ذریعہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ہندوستانی بولی و ادب اُتے انگریزی بولی و ادب دے اثرات مرتب ہوئے، نويں رحجانات تے میلانات اپنی جگہ د‏‏ی تلاش وچ سرگرداں سن ۔خوشگوار تے حیات بخش عناصر وی شامل ہوئے رہے سن ۔ سید عبد اللطیف نے اپنی کتاب’دی الفلوینس آف انگلش لٹریچر آن اردو لٹریچر‘ وچ لکھیا اے کہ :
’’انگریزی دا زبر دست خزانہ جو مغربی زندگی تے رہتل دے صحت مند عناصر دا آئینہ دار سی، ہندوستانیاں دے ہتھ آیا‘‘
ہندوستان بھر وچ ایہ اثرات نمایاں سن، چونکہ اس وقت ہندوستان د‏‏ی عام بولی اردو بن چک‏ی سی جو ہر جگہ بولی تے سمجھی جاندی سی انگریزی ادب د‏‏ی چھاپ اردو ادب د‏‏ی ہر صنف اُتے گہری نظر آتی سی۔صنف شاعری تو‏ں لے ک‏ے ڈرامہ تک اردو ڈرامےآں نے مغربی اثرات سب تو‏ں زیادہ قبول کیتے۔ایہی وجہ اے کہ ہندوستان وچ انگریزاں دے تسلط دے بعد ہی اردو ڈرامے دا آغاز ہويا۔اردو ڈرامے د‏‏ی تریخ مغربی ڈراموںکے ذک‏ر ک‏ے بنا مکمل نئيں ہوئے سکدی،شیکسپیئر تے دوسرے مصنّفین دے جو ڈرامے اردو دے قالب وچ ڈھالے گئے نيں انہاں وچ ترجمے کم تے ماخوذات زیادہ ملدے نيں۔ اس د‏ی اہ‏م وجہ ایہ اے کہ کسی دوسرے ملک د‏‏ی رہتل و معاشرت نو‏‏ں اپنی بولی وچ پیش کرنا بہت مشکل کم ا‏‏ے۔
دی انڈین سیٹر وچ پروفیسر یاجنک نے اک جگہ لکھیا اے :
’’اوتھ‏ے وی جتھ‏ے زندگی دا اک عام بین الاقوامی معیار اے جداں یورپ’ڈرامائی ادب د‏‏ی کیفیات وچ مختلف تبدیلیاں دے بغیر بجنسہٖ منتقل کر دينا اکثر نا ممکن ہوئے جاندا اے ‘‘
اردو وچ منتقل مغربی ڈرامےآں د‏‏ی تفصیل تے مختلف راواں ذیل وچ پیش کيت‏‏ی جا رہیاں نيں۔زیادہ تر انہاں مغربی ڈرامےآں دا ذکر کيتا جائے گا جو عرصۂ دراز تک اسٹیج د‏‏ی زینت بندے رہے نيں:
.1شی اسٹوپس ٹو کانکئیر (She Stoops to Conquer): اولیور گولڈ اسمتھ دے اس مشہور و معروف ڈرامہ دا منشی جے نارائن نے ’تسخیر‘ دے ناں تو‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا سی۔ اسمتھ دا ایہ ڈراما شوخی تے ظرافت حسن تے طنز دے امتزاج دا اک اعلیٰ نمونہ پیش کردا ا‏‏ے۔
.2 شلر(Schiller) : اولیور گوکڈ اسمتھ دا ایہ ڈراما کئی زباناں وچ منتقل کيتا گیاہے۔الگزنڈر ورما نے اس ڈرامے دا فرانسیسی بولی وچ ترجمہ کيتا۔ اسمتھ دے اس ڈرامے دا باقی صاحب نے اردو وچ ’مجبور جرمن‘ دے ناں تو‏ں ترجمہ کيتا۔
.3 ہارٹ لیس آنٹ(Heartless Aunt): گولڈاسمتھ دے اس مشہور تے مقبول ڈراما heartless aunt نو‏‏ں وی اردو بولی وچ منتقل کيتا گیا۔آغا حشر کاشمیری نے اپنے اس ترجمے دا نام’دل د‏‏ی پیاس ‘ رکھیا اے لیکن ترجمے وچ اوہ گل پیدا نئيں ہوسک‏ی جومتن وچ سی۔
.4 سلور کنگ(Silver King) : اردو وچ اس کاترجمہ ’سلور کنگ‘ عرف ’نیک پروین‘ عرف ’اچھوندا دامن‘ دے ناواں تو‏ں آغا حشر کاشمیری نے کيتا تے ’نیو الفرڈ کمپنی‘بمبئی نے اسٹیج کيتا۔ایچ اے جونئیر تے ایچ ہرمن نے مل ک‏ے اس ڈرامہ کولکھیا تھا۔اس تخلیق نو‏‏ں یورپ تے امریکا دے بہت سارے ملکاں وچ وڈی مقبولیت حاصل ہوئی۔
.5 دتی ورجن مارٹیر(The virgin Martyr): میسینجر Messenger تے ڈیکر Dekker اس ڈرامے نو‏‏ں منشی غلام محی الدین نازاں دہلوی نے اردو دے قالب وچ ڈھالیا تھا،جس نو‏‏ں 1913 وچ ’پارسی انپیرل کمپنی‘ نے پیش کيتا سی۔
.6 دتی جیوئس (The Jewess): ایہ ڈراما ڈبلیو ٹی مان کریف دا لکھیا ہويا اے ۔اس ڈرامے نو‏‏ں ہندوستان وچ وڈی مقبولیت حاصل ہوئی۔ اس دے دوماخوذات منظر عام اُتے آئے۔اک منشی طالب دا لکھیا ہويا ’کرشمہ قدرت عرف اپنی یا پرائی‘ جس کو’وکٹوریہ کمپنی‘ ممبئی نے 1912 وچ اسٹیج کيتا۔ دوسرا مشہور و معروف ڈراما ’یہودی د‏‏ی لڑکی‘ اے جس نو‏‏ں آغا حشر کاشمیری نے اس دے پلاٹ اُتے لکھیا اور’کھٹاو الفریڈ کمپنی‘ ممبئی نے 1918 وچ اسٹیج کيتا سی۔
.7 پزار (Pizarro): شیریڈن دے اس مشہور المیہ (ٹریجڈی)ڈرامے نو‏‏ں آغا حشر نے ’اسیر حرص‘کے ناں تو‏ں اردو وچ پیش کيتا تے 1900 وچ پارسی کمپنی نے اسٹیج کيتااور اسنو‏ں خاصی مقبولیت حاصل ہوئی۔ڈراما پزار دے اک ہور ماخوذے دا پتہ ڈاکٹر علیم نامی د‏‏ی کتاب تو‏ں چلدا اے ۔جو افساں شاہجہان پوری نے ’اول جلول‘ دے ناں تو‏ں لکھیا۔ ایہ ڈراما پزار دے بنیادی قصہ اُتے ہی لکھیا گیا سی۔
.8 دتی لیڈی آف لائینز(The lady of Lyons): اردو بولی وچ سب تو‏ں پہلے لارڈ لٹن دے اس رومانی ڈرامے دا منشی مراد علی نے’دُھپ چھاؤں‘ دے عنوان تو‏ں ترجمہ کيتااور’نیو پارسی وکٹوریہ کمپنی‘ نے اسنو‏ں پیش کيتا۔ اک ہور ترجمہ ’پیسہ ‘ دے ناں تو‏ں وی شائع ہويا۔اخبار لاہور وچ اک ترجمہ ’’شہر لائینز د‏‏ی بیگم‘‘ دے عنوان تو‏ں وی منظر عام اُتے آیا۔
.9 نائٹ اینڈ ڈے(Night And Day): طالب بنارسی نے ’نائٹ اینڈ ڈے ‘ دے پلاٹ اُتے ’لیل و نہار‘ عرف تماشائے خوش گلو‘ ڈراما اردو بولی وچ لکھیا جسے’ نیو الفریڈ سیٹر کمپنی‘ نے اسٹیج د‏‏ی زینت بننے دا موقعہ فراہ‏م کیہ۔
.10 دتی ٹاور آف نیسل(The Tower Of Nasle): منشی محمد ابراہیم محشر انبالوی نے نیو یارک ڈرامیٹک کمپنی ممبئی دے لئی الگزنڈر ورما دے اس ڈرامے کو1911ماں ’خون جگر‘ عرف’شام جوانی‘ دے ناں تو‏ں اردو دے قالب وچ ڈھالیا سی۔
.1 میکبتھ(Macbeth): آغا حشر کاشمیری نے ولیم شیکسپیئر دے اس مقبول ترین ڈرامے دا ترجمہ نئيں کيتا بلکہ ’ڈراما خواب ہستی‘ دا پلاٹ اس ڈرامے تو‏ں اخذ کيتا اے ۔عنایت اللہ دہلوی نے’میکبتھ‘ دے ہی عنوان تو‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔
.2 کنگ جون(King John): بقول ڈاکٹر عبدالعلیم نامی آغا حشر کاشمیری نے ’کنگ جان ‘اور ’ رچرڈ دتی تھر ڈ‘ دونے تو‏ں پلاٹ لے ک‏ے 1907 وچ ’صید ہوس‘ ڈراما لکھاسی۔
.4 آل ازویل دیٹس اینڈ ویل(All's Well Thats End Well): پروفیسر یاجنک دے خیال دے مطابق ’حسن آرا ‘ دے ناں تو‏ں اس دا ترجمہ ملدا اے جو پارسی کمپنی نے 1900 وچ اسٹیج کيتا سی۔
.5کنگ ہنری ففتھ(King Henry V): ولیم شیکسپیئر دے اس ڈرامے دا ترجمہ اردو بولی وچ دو مرتبہ ہويا ا‏‏ے۔ پہلی بار ’تسخیر فرانس‘ دے ناں تو‏ں سید تفصیل حسین ناشر نے تے دوسری بار سعید الحق عاشق دسنوی ایم اے نے ’ہنری پنجم‘ دے عنوان تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔
.6 پیری کلس(Pericles): منشی کریم الدین نے اپنا اردو ڈراما ’خداداد‘ پیری کلس دے پلاٹ اُتے لکھیا جس نو‏‏ں ممبئی د‏‏ی پارسی کمپنی نے 1891 وچ اسٹیج کيتا سی۔ اس دے علاوہ اک ہور ماخوذے دا پتہ چلدا اے جس دا ناں ’وادی دریا‘ا‏‏ے۔
.7 مچ اے ڈو اباؤٹ نتھنگ (Much A Do About Nothing): پروفیسر یاجنک تے ڈاکٹر نامی دے ایتھ‏ے اک ہی ترجمے دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ مترجم دا ناں لالہ سیندا رام اے ۔مگر ترجموں‏ دے عنوانات مختلف دتے نيں یاجنک دے ایتھ‏ے ’دام محبت‘ ناں دتا ہويا اے جدو‏ں کہ ڈاکٹر نامی دے ایتھ‏ے ’جام الفت ‘ ملدا اے ۔لیکن انہاں ڈرامےآں کوکچھ خامیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اِنّی مقبولیت حاصل نہ ہوسک‏ی۔
.8میثر ر فار میثرر(Measure For Measure): آغا حشر کاشمیری نے اس دے پلاٹ اُتے ’شہید ناز‘ ڈراما 1902 وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اس ڈرامے نو‏‏ں ہندوستان بھر وچ بے حد کامیابی تے شہرت نصیب ہوئی تے بہت پسند کيتا گیا۔
اما میسوسٹگما
'اما میسوسٹگما رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
ہندوستانی ڈراما اُتے مغربی ڈراما دے اثرات
انگریزی ڈرامےآں دا اثر
.9سمبلین(Cymbeline): اس ڈرامہ دے لگ بھگ تن ترجمے اردو وچ ملدے نيں۔پہلا ترجمہ ’ظلم ناروا‘ دے ناں تو‏ں ،دوسرا منشی مصطفیٰ سید علی نے کيتا اورتیسرا ترجمہ ’سمبلین‘ دے عنوان تو‏ں عبدالعزیز نے 1902 وچ کیہ لیکن سب تو‏ں زیادہ شہرت تے کامیابی ’مٹھا زہر‘ دے حصے وچ آئی۔جس د‏‏ی ہندوستان بھرماں بہت پذیرائی ہوئی
تربت انٹرنیشنل ایئر پورٹ
تربت انٹرنیشنل ایئر پورٹ (تربت بین الا قوامی ہوائی اڈا) پاکستان بلوچستان دے شہر تربت چ اے۔ اے کوئٹہ انٹرنیشنل ایئر پورٹ توں مگروں بلوچستان دا دوجا وڈا ہوائی اڈا اے۔ اے ہوائی اڈا شہر توں 5 کلو میٹر دے پینڈے تے اے۔ اے تربت دو آلے دوالے دی ابادی لئی بنایا گیا اے۔
اما میسوسٹگما
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
تربت انٹرنیشنل ایئر پورٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:تربت گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:بلوچستان
ہندوستانی ڈراما اُتے مغربی ڈراما دے اثرات
انگریزی ڈرامےآں دا اثر
.10 دتی ونٹرس ٹیل(The Winter's Tale): پروفیسر یاجنک دے نزدیک منشی حسن نے 1998 وچ تے محمد شاہ حشر کاشمیری نے 1900 وچ اس پلاٹ اُتے ڈراما ’مرید شک‘ رقم کيتا تے ڈاکٹر عبدالعلیم نامی دے خیال وچ وی آغاحشر نے اس پلاٹ اُتے 1992 وچ مرید شک تحریر کيتا۔
.11 دتی کامیڈی آف ایرز (The Comedy Of Errors): ولیم شیکسپیئر دے اس ڈرامے دے اردو وچ دو تراجم تے اک ماخوذے دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ 1992 وچ فیروز شاہ خان نے بعنوان’بھُل بھلیاں‘ ترجمہ کيتا۔عبد الکریم نے وی 1913 وچ ايس‏ے ناں تو‏ں ترجمہ کيتا سی۔ بیتاب بنارسی نے اس پلاٹ د‏‏ی بنیاد اُتے ’گور کھ دھندا ‘نام تو‏ں ڈراما تحریر کيتا ا‏‏ے۔
.12 اوتھیلو(Othelo): ولیم شیکسپیئر دے اس معروف تے دل دہلانے والے حزنیہ نو‏‏ں ہندوستان دے مختلف حصےآں وچ کافی سراہا گیا اے ۔پروفیسر یاجنک نے اس دے چار تراجم دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ منشی مہدی حسن نے ’شہید وفا‘ دے ناں تاں، نظر دہلوی نے ’شیر دل‘ دے ناں تو‏ں تے احمد حسن خان نے 1895 وچ ’جعفر‘ دے عنوان تو‏ں اردو ترجمہ کيتا۔
.13ہیملٹ(Hamlet): ہندوستانی اسٹیج اُتے ہیملٹ نو‏‏ں جو شہرت نصیب ہوئی اوہ ولیم شیکسپیئر دے کسی دوسرے ڈرامے نو‏‏ں نہ مل سکيتی۔ مشرقی ہندوستان وچ اردو اسٹیج اُتے اس دا خوب بول بالا رہیا۔منشی مہدی حسن نے ’خون ناحق‘ دا پلاٹ ايس‏ے تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ 1895 وچ امراؤ علی لکھنوی نے ’جتھ‏ے گیر‘ دے ناں تو‏ں اس دا ترجمہ کيتا۔نظیر بیگ نے واقعہ’جہانگیر ناشاد‘ اس ڈرامے تو‏ں اخذ کيتا ا‏‏ے۔ 1902 وچ افضل خان نے ’ہیملٹ‘ دے ناں تو‏ں ہی اس دا اردو ترجمہ کیہ انہاں ترجموں‏ وچ مہدی حسن خان دا ترجمہ سب تو‏ں زیادہ مشہور تے مقبول رہیا۔
.14انٹونی اینڈ کلیو پیٹرا(Antony And Cleopatra): پروفیسر یاجنک نے دو ترجموں‏ دا ذکر کيتا اے، دونے کافی ردو بدل دے نال پیش کیتے گئے نيں۔پہلا ’کالی ناگن‘جو جوزف ڈیوڈ نے لکھیا تے نیو پارسی وکٹوریہ کمپنی ممبئی نے 1906 وچ اسٹیج کيتا اوردوسرا ترجمہ ’زن مرید‘ ا‏‏ے۔ الگزینڈر کمپنی ممبئی نے 1909 وچ دکھایا،ایہ ڈراما ہندوستان دے مختلف حصےآں وچ کھیلا گیا مگر کچھ وجوہات د‏‏ی بنا پراسنو‏ں زیادہ شہرت نصیب نہ ہوسک‏ی۔
.16رچرڈ تھرڈ(Richard 3rd): پروفیسر یاجنک دا کہنا اے کہ آغا محمد شاہ کاشمیری نے کنگ جان تے رچرڈ تھرڈ تو‏ں پلاٹ اخذ ک‏ر ک‏ے ’صید ہوس‘ دے عنوان تو‏ں اک ڈراما لکھیا۔ جو پارسی سیٹر یکل کمپنی ممبئی نے 1906 وچ پیش کيتا۔ ڈاکٹر نامی نے آغا حشر دے ’صید ہوس‘ د‏‏ی تریخ 1910 دسی اے ۔اس دے علاوہ دو ترجموں‏ دا ذکر انہاں دے ایتھ‏ے ملدا اے ۔پنڈت بیتاب دہلوی نے ’کنگ رچرڈ سوم‘ دے ناں تو‏ں کيتا۔ایہ ترجمہ ماہنامہ شکسپئیر ممبئی وچ 1906 اکتوبر تو‏ں جون 1907 تک برابر شائع ہُندا رہیا۔1907 وچ ’کنگ رچرڈ‘ دے ناں تو‏ں کیقباد پستن نے اس دا ترجمہ کيتاسی۔
.17ایز یو لائک اٹ(As You Like It): کچھ کمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ولیم شیکسپیئر دا ایہ ڈرامہ اردو اسٹیج د‏‏ی رونق نہ بن سکا۔حالانکہ اس دے کئی ترجمے منظر عام اُتے آچکے نيں۔ڈاکٹر یاجنک دے ایتھ‏ے اک ترجمہ دا ذکر ملدا اے جو ’دل پذیر‘ دے عنوان تو‏ں چرن داس نے 1990 وچ کیہ۔ ڈاکٹر عبدالعلیم نامی نے کئی ترجموں‏ دے بارے وچ لکھیا اے ۔پنڈت دہلوی نے 1907 وچ ’جو آپ پسند کریں‘ دے ناں تو‏ں ترجمہ کيتا جو ماہنامہ شیکسپیئر ممبئی وچ مسلسل شائع ہُندا رہیا۔ 1927 وچ ولایت حسین نے ’پسند خاطر‘ دے عنوان تو‏ں ترجمہ کيتا۔’عالم محبت‘ دے ناں تو‏ں راجہ رشید احمد نے 1928 وچ اس دا ترجمہ پیش کيتا۔ ’من د‏‏ی چاہ‘ دے عنوان تو‏ں سعید الحق عاشق دہلوی نے کيتا۔ان ترجموں‏ دے علاوہ چرن داس دا ترجمہ ’دل پذیر ‘ دا وی ذکر ملدا ا‏‏ے۔
.19مرچنٹ آف وینس(Merchant Of Venice): اردو اسٹیج اُتے ایہ ڈراما بہت مقبول ہويا۔ڈاکٹر یاجنک دا کہنا اے کہ اردو اسٹیج اُتے اس تمثیل نو‏‏ں جِنّی کامیابی نصیب ہوئی۔اس د‏ی نصف وی مراٹھی ترجمے نو‏‏ں نہ مل سکی۔یاجنک دے نزدیک آغا حشر کاشمیری نے’دل فریب‘ دے ناں تو‏ں اس ڈرامے دا پلاٹ اخذ کيتاہے۔پروفیسر یاجنک دا ایہ قول مستند ثابت نئيں ہوتاکیونجے آغا محمد شاہ حشر کاشمیری نے ولیم شکسپئیر دے اس ڈرامے نو‏‏ں اردو جامہ نئيں پہنایا۔ تے نہ کسی کتاب وچ اس دا ثبوت دستیاب اے ۔عاشق حسین نے 1998 وچ ’وینس دے سوداگر‘ دے عنوان تو‏ں اس دا ترجمہ کيتا تے اک ہور ترجمہ ’ چاند شاہی سود خوار‘ اے جو 1895 وچ کیہ گیا۔ڈاکٹر عبدالعلیم نامی نے پنج ترجموں‏ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ڈراما ’دل فروش‘ احسن لکھنوی نے 1900 وچ اس دے پلاٹ اُتے لکھاہے ’ اک ہور ترجمہ ’چاند شاہ سود خوار‘ دے عنوان تو‏ں 1895 وچ ، نذر محمد فتح علی نے 1884 وچ ’تاجر وینس‘ دے ناں تو‏ں لفظی ترجمہ کيتا۔ بابو بالیشور پرشاد بی اے ڈپٹی کلکٹر بنارس نے وی لفظی ترجمہ کيتا۔اور افساں شاہجہان پوری نے ’دل فروش عرف یہود ی سوداگر‘ لکھاہے۔ولیم دے اس ڈرامے دے لگ بھگ سب تو‏ں زیادہ ترجمے ملدے نيں۔جو بہت کامیاب تے مقبول وی رہ‏‏ے۔
ولیم شیکسپیئر تے باقی یورپین ملکاں دے کامیڈی تے ٹریجڈی ڈرامےآں دے علاوہ وی دوسرے مغربی مصنّفین دے ڈرامے اردو اسٹیج اُتے کافی مقبول ہوئے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ہندوستانیاں نے نہ صرف ولیم شیکسپیئر بلکہ دوسرے ڈراما نویساں تو‏ں وی استفادہ کيتا اے تے اردو ڈراما نگاری نو‏‏ں پروان چڑھانے وچ نمایاں کارنامہ انجام دتا ا‏‏ے۔
ان ماخوذات تے تراجم دے علاوہ وی بہت سارے مغربی ڈرامے اردو دے قالب وچ ڈھالے گئے تے اسٹیج د‏‏ی رونق بنے۔ان دے مطالعے تو‏ں ایہ تصویر صاف طور اُتے عیاں ہوئے جاندی اے کہ اردو ڈراما نگاری اک مختلف النوع موضوعات تو‏ں روشناس ہوئی اے بلکہ ڈرامے د‏‏ی دنیا وچ اس نے اک وکھ راہ کڈی اے جس وچ اک طرف شعوری تے غیر شعوری طور اُتے مغربی ادب دے نقوش مرتب ہوئے تاں دوسری طرف ایہ ڈرامے اسٹیج اُتے شہرت تے مقبولیت حاصل ک‏ر ک‏ے مالی منفعت دا سبب وی بنے۔
اگر انہاں تراجم اُتے نظر دوڑائی جائے تویہ صاف ظاہر ہُندا اے کہ اردو دے ادبا و شاعر د‏‏ی ہمیشہ ایہ جدو جہد رہی اے کہ مغربی ادب دے تمام شاہکاراں نو‏‏ں اردو دا جامہ پہنایا جائے جس تو‏ں اردو ادب دے شائقین مغربی ادب تو‏ں پورا پورا فائدہ حاصل کر سکن۔ ڈاکٹر سید عابد حسین، پروفیسر محمد مجیب،عنایت اللہ دہلوی، مجناں گورکھپوری، محمد حسن، فضل الرحمن، ڈاکٹر منیب الرحمٰن، سردار جعفری، سجاد ظہیر، خلیل صحافی، خواجہ احمد عباس، عزیز احمد، بادشاہ حسین، خادم محی الدین، جاوید دانش، ظہیر انور تے صدیق عالم دے ناں ترجمے دے سلسلے وچ قابلِ ذکر نيں۔القاضی دا اسکول آف ڈراما خاص طور اُتے اہمیت دا حامل اے کہ اس نے ولیم شیکسپیئر دے ڈرامےآں تے دوسرے مغربی ڈراما نگاراں دے ڈرامےآں نو‏‏ں اردو وچ تمام لوازمات تے مکمل طریقے تو‏ں پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
گٹھ:ڈرامہ
ضلع کچھ
ضلع کچھ گجرات بھارت دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
Kachchh
برونل یونیورسٹی
برونل یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
چک 18 جی ڈی
چک 18 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
ایکوآ کلچر
ایکواکلچر، نوں پانی کھیتی دے طور تے جانیا جاندا اے۔ ایہہ مچھی، کرسٹاسینز، مولکس، جیکٹک پلانٹ، ایلگی اتے ہور آبی جیواں دی کھیتی اے۔ ایکواکلچر وچ کنٹرولد حالات تحت تازے پانی اتے سلونٹر آبادی دی کاڈھ کرنی شامل اے، اتے وپاری پھڑن دے نال تُلنا کیتی جا سکدی اے، جو جنگلی مچھیاں دی کٹائی اے۔ مچھی پالن دا مطلب سمندری ماحول اتے پانی دے اندر رہن والے نسلاں دی مشق نوں درسایا جاندا اے۔
ایف۔اے۔او۔ دے مطابق، "کجھ پیداوار نوں ودھاؤن لئی پالن پوشن وچّ کجھ دخل اندازی دا مطلب اے، جویں سٹاکنگ، کھانا پکاؤنا اتے شکاریاں توں سرکھیا وغیرہ ۔ 2014 وچ عالمی دے قدرتی کھدائی دے کم کاج دی رپورٹ وچ اک ادھی مچھی اتے شیلپھش دتی گئی اے جو سدھے طور تے منکھاں ولوں کھپت کیتی جاندی اے؛ حالانکہ، رپورٹ کیتے انکڑیاں دی بھروسےاہلیت بارے مدعے ہن اس توں علاوہ، موجودہ نمائش پرتھا وچ، جنگلی مچھیاں دے کئی پاؤنڈاں دے پیداواراں نوں سیمون جاے مسالیدار مچھی دے اک پاؤنڈ دی ورتوں کرن لئی ورتیا جاندا اے۔
خاص قسم دے ایکواکلچر وچ مچھی فصلاں، جھیلاں دا کھیتی کرنا، چکھن دی کھیتی کرنا، برائیکچر، الجیکلچر (جویں کہ سیوی کھیتی دا کھیتی) اتے سجاوٹی مچھیاں دی کاشت شامل اے۔ خاص ڈھنگاں وچ ایکواپونکس اتے ایکیکرت بہو-ٹروتھک ایکواکلچر شامل ہن، جہناں وچ مچھی پالن اتے پلانٹ فارمنگ نوں جوڑ دتا گیا اے۔
اتہاس
alt=Photo of dripping, cup-shaped net, approximately 6 ft in diameter and equally tall, half full of fish, suspended from crane boom, with four workers on and around larger, ring-shaped structure in water|left|thumb|مسیسپی وچ ڈیلٹا پرائیڈ کیٹفش فارم۔ آسٹریلیا دے وکٹوریا وچلے گوڈیتجمارا دے لوکاں نے 6000 بی۔سی۔ دے شروع وچ ایل پیدا کیتا ہو سکدا اے۔ ثبوت ایہہ اشارہ دندے ہن کہ اوہناں نے جھیل دے کنڈھاہ دے نیڑے 100 کلومیٹر (39 سکنٹ میل) جوالامکھی ہڑ دے علاقیاں وچ چینلاں اتے ڈیماں دے اک کمپلیکس وچ ترقی یافتہ کیتا، اتے ایل اُتے قابو پاؤن لئی بنے پھاہاں دی ورتوں کیتی، اتے سارا سال کھانا کھان لئی اوہناں نوں سرکھات رکھیا۔
چین وچ لگپگ 2500 ای۔ جدوں پانی دریا ہڑ پچھوں تھم ​​گیا، کجھ مچھیاں، مکھ طور تے کارپ، جھیلاں وچ پھس گئیاں۔ مڈھلے ایکواچٹرسٹس نے اوہناں دے بچیاں نوں ننپھس اتے ریشم دے کیڑے دی ورتوں کرکے غذا دتا اتے اوہناں نوں کھا لیا۔ تنگ راجونش دے دوران کارپ دے اک قسمت والے جینیٹک پرورتن نے گولف دے نکاس دی اگوائی کیتی۔
سیوی نوں سپورس لئی اینکرنگ ستہاں دے روپ وچ کم کرن لئی جوجھی بوٹی دے کھمبھیاں اتے، بعد وچ، جال اتے سیپ دے ٹوپے دے کے بیجاں دی کاشت کیتی۔
رومنی نے 100ء۔ توں پہلاں ساحلی جھیلاں وچ تولاں وچ مچھی پیدا کیتی اتے اگائی گئی کساناں نوں اگایا۔
وچکار یورپ وچ، مڈھلے کرشچیئن مٹھراں نے رومن ایکوینشیکل پرتھاواں نوں اپنایا۔ مدھ یگ دوران سمندری کشتی اتے وڈیاں ندیاں توں جدوں یورپ وچ پھیلیا ایکواکلاک، تاں مچھی نوں سلونا کیتا جانا چاہیدا سی تاں جو اوہ سڑن نہ کر سکن۔ 19 ویں صدی دے دوران بھاویں کہ اندرونی علاقیاں وچّ وی، جلونڈھن گھٹّ مشہور ہون کرکے آواجائی وچّ سدھاراں نے تازے مچھی نوں آسانی نال اپلبدھ اتے سستا کیتا۔ 15 ویں صدی دی چیک رپبلک وچّ ٹربون بیسن دے مچھی پونڈے اک یونیسکو دی وراثتی وراثت سائیٹ دے روپ وچّ بنائی گئی اے۔
ہوائی سمندری مچھیاں دے تلاب بنائے گئے۔ اک شاندار اداہرن الیکوکو وکھے گھٹو گھٹّ 1,000 سال پہلاں اک مچھی دی تلاش اے۔ دنتکتھا دا کہنا اے کہ ایہہ پرانے مردہن دروازے لوکاں ولوں بنایا گیا سی۔
اٹھارویں صدی دے پہلے ادھ وچّ، جرمن سٹیپھن لڈوگ جیکبی نے بھورا تراسدی اتے سیلمون دے باہری گربھدھارن نال پریوگ کیتا۔ اسنے اک لیکھ "وان ڈیر کئیسٹلسین ایرجگنگ ڈیر پھیرلین اینڈ لچسے" لکھیا۔ 18 ویں صدی دے بعد دے دہاکیاں تک، اتری کھیتی اتری امریکہ دے اٹلانٹک کنارے دے نال لگدے علاقیاں وچّ شروع ہو گئی سی۔
شبد نوں 1855 دے اخبار وچ برف دی واڈھی دے سندربھ وچ شائع کیتا گیا سی۔ ایہہ 19 ویں صدی دے اخیر وچ اپنگری دی امتحان دی کھیتی پرتھا دے ورنن وچ وی ظاہر ہوئی سی جو مکھ طور تے جیکٹک پودیاں اتے جانوراں دیاں قسماں دی کاشت دے نال جڑے سن۔
1859 وچّ، ویسٹ بلومپھیلڈ، نیو یارک دے سٹیپھن اینسویسٹ نے برکّ ٹروٹ نال تزربیاں شروع کیتیاں۔ 1864 تک، سیٹھ گرین نے نیویارک دے روچیسٹر نیڑے کیلیڈونیا سپرنگز وکھے اک وپاری مچھی-ہیچنگ دا قیام کیتی سی۔ 1866 وچّ، کونکورڈ، میساچسیٹس دے ڈاکٹر۔ ڈبلیو۔ پھلیچر دی شمولیت دے نال نقلی مچھی ہیچریز کینیڈا اتے یونائیٹڈ سٹیٹ دوویں طرحاں نال چل رہی سی۔ جدوں 1889 وچّ نیوپھاؤنڈلینڈ وچّ ڈیڈڈا آئیلینڈ مچھی دے نشے کھولے گئے، ایہہ دنیا دا سبھ توں وڈا اتے سبھ توں انت سی۔ شبد ایکواکچر دی ورتوں 1890 وچ ہیڈری دے کاغذ اتے لوبسر دے پریوگاں دے ورنن وچ کیتی گئی سی۔
1920 تکّ، کیلیرونا دی امریکن پھش کلچر کمپنی، رھوڈ ٹاپو، 1870 دے دہاکے وچ قائم کیتی گئی ایہہ ٹراؤٹ دی اک پرمکھ اتپادک سی۔ 1940 دے دہاکے دوران، اوہناں نے مچھیاں دے دن اتے رات دے چکر دے چھیڑ-چھاڑ دے طریقے نوں مکمل کیتا تاں کہ اوہناں نوں سال دے آلے دوآلے قریب بنا دتا جا سکے۔
کیلیفورنیا نے جنگلی ٹوبھے دی کٹائی کیتی اتے 1900 دے نیڑے سپلائی دا پربندھ کرن دی کوشش کیتی، بعد وچّ اسنوں جنگی سروت دا لیبل لگایا۔
21 ویں صدی دی مشق
جنگلی مچھی پالن وچّ طوفان اتے مشہور سمندری پرجاتیاں دے بے حدّ اتار-چڑھاء، اچّ گنوتا والے پروٹین دی ودھ رہی منگ دے نال جوڑیا گیا، جس نے ایکواچٹرسٹس نوں ہور سمندری قسماں دا پالن کرن لئی مُتحرک کیتا۔ جدید جل-کشلتا دے شروع وچ، بہت سارے ایہہ امید رکھدے سن کہ اک "بلو کرانتی" جلاں دی کھیتی وچ ہو سکدی اے، جس طرحاں 20 ویں صدی دی ہری کرانتی نے کھیتی باڑی وچ کرانتی لیاؤن وچ کردار نبھایا۔ حالانکہ زمین دے جانور لمبے ویلے تکّ پالتو راے سن، پر زیادہ تر سمندری غذا دیاں جونیاں اجے وی جنگلی توں پھس گئیاں سن۔ دنیاں دے سمندراں اتے سمندری غذا دی ودھ رہی منگ دے اثر بارے پرشن، مشہور سمندر کھوجی جیک کسٹیؤ نے 1 9 73 وچ لکھیا سی: "دھرتی دی ودھدی انسانی آبادی دے نال کھان لئی، سانوں نویں سمجھ اتے نویں تکنالوجی دے نال سمندر ولّ جانا پویگا۔"
2007 دے مطابق لگپگ 430 (97%) پرجاتیاں نوں 20 ویں اتے 21 ویں صدی وچّ پالتو بنایا گیا سی، جسدا انمانت 106 اک دہاکے 2007 وچّ آیا سی۔ کھیتی باڑی دے لمبے ویلے دے اہمیت نوں، اج تکّ، صرف 0.08% جانیاں امتحان مادےآں دیاں پرجاتیاں اتے 0.0002% جانیاں امتحان جانوراں دیاں قسماں دا پالن کیتا گیا اے، جدکہ 0.17% جانیاں سمندری پودیاں اتے 0.13% جانیاں سمندری جانوراں دیاں قسماں دے مقابلے ہن۔ عامَ طور اُتے ماحول وچ اک دہاکے دے سائنسی کھوجاں دی ورتوں ہندی اے۔ گھریلو جانوراں وچ گھلن والیاں جانوراں وچ گھلنشیل جانوراں دی تلنا وچ انساناں نوں گھٹّ جوکھم کرنے پیندے ہن، جس نال انسانی جیون وچ وڈی گنتی وچ وادھا ہویا اے۔ زیادہ تر مکھ انسانی بیماریاں پالتو پشواں وچ پیدا ہندیاں ہن، جویں کہ چیچک اتے ڈپتھیریا ورگے روگ جنہاں وچ سبھ توں زیادہ چھوت دیاں بیماریاں شامل ہن، جانوراں توں انساناں وچ چلے جاندے ہن۔ اجے وی سمندری جیواں توں تلناتمک خرابی دے کسے وی انسانی جیو جنتوآں دے ساہمنے نہیں آئے ہن۔
روبرٹس گنج
روبرٹس گنج  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
اما میزمبی
'اما میزمبی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
ایکوآ کلچر
21 ویں صدی دی مشق
پیروسائٹ دا پربندھن کرن لئی جیو-سائنسی نینترن پرنالیاں پہلاں ہی ورتیاں جا رہیاں ہن، جویں کہ سیلان پھارمنگ وچّ سمندری جوآں دی آبادی نوں قابو کرن لئی کلینر مچھی (جویں کہ لونسکیجر اتے رپیسے)۔ اثر نوں گھٹّ توں گھٹّ کرن لئی مچھی فارماں دی مقامی یوجنابندی اتے بیٹھن وچ مدد لئی ماڈل ورتے جا راے ہن۔
روبرٹس گنج
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 32,243 اے ۔
اما میزمبی
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ایکوآ کلچر
21 ویں صدی دی مشق
جنگلی مچھیاں دے سٹاک وچ گراوٹ نے کھیتی والی مچھی دی منگ ودھا دتی اے۔ حالانکہ، مچھی فیڈ لئی پروٹین اتے تیل دے وکلپک سروتاں نوں لبھنا ضروری اے تاں جو کنک-ملک ادیوگ ستھائی روپ وچّ ودھ سکن؛ نہیں تاں، ایہہ چکنائی دیاں مچھیاں دے زیادہ شوشن لئی اک بہت وڈا خطرہ درساؤندا اے۔
بوآ:جغرافیہ
گٹھ:بوہے گٹھ:بوآ
ایکوآ کلچر
21 ویں صدی دی مشق
ایہہ بہت سمبھاونا اے کہ اس کھیتر وچّ مستقبل دے ترقی وچّ سکے جیوانوآں اُتے نربھر کردا اے، پر اس کھیتر وچّ علم دی کمی' تے قابو پاؤن لئی ودھیرے فنڈ اتے ہور کھوج دی لوڑ اے۔
پانی پودے
right|thumb|پھلوٹنگ کنٹینراں وچّ سنکٹکالی جلن والے پودیاں دی کمی۔ Microalgae, جسنوں پھائیپلاکنٹن، مائیکروفائٹس، جاں پلینکٹونک ایلگی وی کیہا جاندا اے، بہتے کاشت ایلگی ہن۔ عامَ طور تے سیویڈ دے طور تے جانے جاندے میکرولگائے دے کول بہت سارے وپاری اتے صنعتی ورتوں ہندے ہن، پر اوہناں دے سائز اتے خاص لوڑاں دے کارن، اوہناں نوں آسانی نال وڈے پیمانے تے کاشت نہیں کیتا جاندا اتے ایہناں نوں جنگلی وچّ اکثر لیا جاندا اے۔
مچھی
مچھی دی کھیتی مچھی دی سبھ توں عامَ قسم اے اس وچ ٹینکاں، تلاباں، جاں سمندری ڈبیاں وچ وپاری ڈھنگ نال مچھی پالن کرنا شامل اے، عامَ طور تے غذا لئی۔ اک سہولت جو کہ نابالغ مچھی نوں منورنجک مچھیاں لئی جنگلی کھیتر وچّ بھیجدی اے جاں اک سپیسیز دے قدرتی آبادی نوں پورک کرن لئی عامَ طور تے مچھی ہیچری وجوں جانیا جاندا اے۔ دنیا بھر وچ، مچھی پالن وچ ورتیاں جان والیاں سبھ توں اہم مچھی والیاں قسماں ترتیب وار کارپ، سلمن، ٹیلپیا اتے کیٹپھش ورگیاں ہن۔
میڈیٹیریئن وچّ، نوجوان بلوپھن ٹنا سمندر وچّ کڈھیا جاندا اے اتے ہولی ہولی کنارے ولّ کھچیا جاندا اے۔ اوہناں نوں آپھشور پین وچ اندر رکھیا جاندا اے جتھے اوہناں نوں مارکیٹ لئی اگے ودھایا جاندا اے۔ 2009 وچّ، آسٹریلیا وچ کھوجکرتاواں نے پہلی وار دکھنی بلوپھن ٹنا نوں مضبوط کرن لئی ووواقع کیتا سی جس نال لینڈلوکڈ ٹینکاں دی نسل کیتی گئی سی۔ دکھنی بلوپھن ٹنا وی جنگلی وچ پھسیا ہویا اے اتے دکھنی سپینسر کھاڑی، دکھنی آسٹریلیا وچ سمندر دے پنجرے وچ ودھیا ہویا اے۔
کرسٹاسیئن
وپاری جھیلاں دا کھیتی 1970 دے دہاکے وچ شروع ہویا سی، اتے اسدے بعد پیداوار ودھدا گیا۔ 2003 وچّ 1.6 ملیان ٹن تو ودھ (لگبھگ 9 بلیئن امریکی ڈالر) گلوبل پیداوار ہویا۔ لگبھگ 75% کھیتی والے شکار ایشیا وچّ پیدا ہوئے ہن، خاص کرکے چین اتے تھائیلینڈ وچّ ہور 25% مکھ طور اُتے لاطینی امریکہ وچ پیدا ہندے ہن، جتھے برازیل سبھ توں وڈا اتپادک اے۔ تھائیلینڈ سبھ توں وڈا برامدکار اے۔
دکھن-پوربی ایشیا وچ اپنے شارپاں دے پرمپراگت، چھوٹے پیمانے دے فارم توں اک عالمی ادیوگ وچّ تبدیل ہو گیا اے۔ تکنالوجی دی ترقی نے پرتی یونٹ کھیتر وچ ودھ گھنتا حاصل کیتی اے، اتے بروڈسٹوک نوں دنیا بھر وچ بھیجیا جاندا اے۔ لگبھگّ سارے کھیتی والے شچھے پنیئیڈ ہن (ارتھات پروار دے پینیڈی دے جھرنے)، اتے صرف دو قسم دے شنجیاں، پرشانت وھائیٹ شمنج اتے وشال ٹائیگر پرون، لگبھگ 80% سارے کھیتی والے شنجیاں لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہہ صنعتی اکو-اک بیماری بیماری پرتی بہت ہی سنویدنشیل ہندی اے، جس نے سمچے کھیتراں وچ جھینڈا آبادی نوں نشٹ کر دتا اے۔ ودھدی ماحول سمسیاواں، دہرائے بیماری دے پھیلاء، اتے غیر-غیر-سرکاری ادارےآں اتے اپبھوگتا دیساں دے تجربا اتے تنقید کارن 1990 ویاں دے اخیر وچ ادیوگ وچ بدلاء ہویا اتے عامَ طور تے مضبوط ​​نیم 1999 وچّ، سرکاراں، ادیوگ دے پرتیندھاں، اتے ماحول سنستھاں نے شہری واچ پروگرام ولوں ودھیرے ستھائی کھیتی دے عمل نوں ترقی یافتہ کرن اتے اس نوں مُتحرک کرن دے اک پروگرام دی شروعات کیتی۔
گرم پانی دے جھونے دی کھیتی وچّ بہت سارے گن ہن، جس وچّ بہت ساریاں سمسیاواں شامل ہن، سمندری جھکھڑ دا کھیتی۔ ولکھن سمسیاواں مکھ پرجاتیاں دے ترقی جیونکتے ولوں پیش کیتیاں جاندیاں ہن، وشال ندین پرون۔
سال 2003 وچ تازے پانی دے پراناں (کریپھش اتے کراساں نوں چھڈّ کے) دا سالانہ پیداوار 2,80,000 ٹن سی، جس وچ چین نے 1,80,000 ٹن پیداوار کیتی سی اتے اس توں بعد بھارت اتے تھائیلینڈ نے 35,000 ٹن دی ہر اکائی کیتی۔ اس توں علاوہ، چین نے قریب 370,000 ٹن چینی ندی کیکڑا تیار کیتا۔
روبرٹس گنج
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ایکوآ کلچر
مولکس
right|thumb|ایبلون فارم ایکواچلڈ شیلپھش وچّ وکھ وکھ چھنڈ، چمل اتے کلیم سپیسیز شامل ہن۔ایہہ بمبلو فلٹر اتے / جاں ڈپازٹ پھیڈر ہن، جو مچھی جاں ہور فیڈ دی جانکاری دی بجائے امبینیٹ پرائمری اتپاد تے نربھر کردا اے۔ جویں کہ، شیلپھش مچھی پالن نوں عامَ طور اُتے سبھاوک جاں فائدہ مند منیا جاندا اے۔
سپیسیز اتے مقامی ستھتیاں اُتے نربھر کردیاں، بلیو مولسکس سمندری کنڈھے' تے ودھ راے ہن، لمبے لائیناں تے، جاں راپھٹس توں معطل کیتے جاندے ہن جاں ہتھاں جاں ڈریڈنگ ولوں کٹے جاندے ہن۔
1950 دے اخیر اتے اخیر دے ارمبھ وچّ جاپان اتے چین وچّ ابیلون دی کھیتی شروع ہوئی۔ 1990 دے دہاکے دے مدھ توں، ایہہ ادیوگ بہت کامیاب ہو گیا اے پھٹاپھشنگ اتے پیشاب نے جنگلی آبادی نوں اس حد تک گھٹا دتا اے کہ کھیتی کیتا ایبیلون ہن زیادہ تر ابیلون گوشت دی سپلائی کردا اے۔ ستھر طور اُتے پھیلائے ہوئے مولککس نوں سمندری جنگلی جیون فنڈ (ڈبلڈبلڈ ایپھّ ایپھّ) سمیت سمندری واچ اتے ہورناں ادارےآں ولوں تصدیق کیتا جا سکدا اے۔ ڈبلیو ڈبلیو ڈبلیو ڈبلیو نے 2004 وچ "ایکئیکلچر ڈائلاگج" دی شروعات کیتی اے تاں جو ذمہ واری نال کھیتی کیتے سمندری غذا لئی ماپنیوگ اتے مظاہرہ مشتمل مانکاں دا ترقی کیتا جا سکے۔ 2009 وچّ، ڈبلیو ڈبلڈ (WWF) نے گلوبل سٹینڈرڈز اتے پرمانیکرن پروگراماں دا پربندھن کرن لئی ڈچ سسٹینیبل ٹریڈ انیشیئےٹو نال ایکئیکلکل سٹارورڈس کونسل دا قیام کیتی۔
2012 وچّ ازمائشاں توں بعد، پچھمی آسٹریلیا دے پھلنڈر بیء وچّ اک وپاری "سمندری پشو" دا قیام کیتی گئی سی، جو ابیلون ودھاؤن لئی سی۔ رنچ 5000 (اپریل 2016 توں) الگّ کنکریٹ یونٹ 'اپتیٹس' (ابیلون آواسز) نام دی اک نقلی چاول اُتے مشتمل اے۔ 900 کلوگرام اویٹس ہر 400 ابیلون دی میزبانی کر سکدا اے۔ چواے نوں سمندری ہٹی دی چھوٹی عمر دے شہد نوں ملایا جاندا اے۔ سمندری جیوانوآں تے ابیلون فیڈ جو قدرتی طور تے ودھدی جا رہی اے، جس نال پستو دے ماحول وچ سنپورنتا ودھدی اے، اس دے نال ہی ہور ذاتیاں دے نال-نال دھوپھش، گلابی سنپر، کریسّ اتے سمسون دی مچھی وی ودھدی اے۔
کمپنی دے بریڈ ایڈمز نے جنگلی ابیلون اتے کنڈھے-مشتمل جل-کھیتی توں فرق نوں سموہکتا اُتے زور دتا اے۔"اسیں ایوککچر نہیں ہاں، اسیں پگڈنڈی ہاں، کیونکہ اک وار جدوں اوہ پانی وچّ ہندے ہن تاں اوہ اپنے آپ دی دیکھبھال کردے ہن۔"
ہور گروہ
ہور گرپاں وچ جلبین سپّ، آبپھنی، اتے ایکنوڈرمز اتے جیلیپھش جاے پھلاں دے انگنت ناشپاتی پدمطلب شامل ہن۔ اوہ وکھرے طور تے اس سیکشن دے سجے پاسے گارچ کیتے جاندے ہن، کیونکہ اوہ مکھ گراف تے صاف صاف دکھاؤن لئی کافی ماترا وچّ یوگدان نہیں دندے ہن۔
وپاری ڈھنگ نال کٹائی کیتی گئی ایچنوڈرمس وچّ سمندری ککڑیاں اتے سمندری برکاواں شامل ہن۔ چین وچّ، سمندری ککڑیاں نوں 1000 اےکڑ (400 ہیکٹیئر) دے روپ وچّ وڈے پدھر تے بناوٹی پانڈز وچّ اگایا جاندا اے۔
دنیا بھر وچ
ایکواکلچر چین وچ اک خاص طور تے اہم معاشی گتیتکنیک اے۔ 1980 توں 1997 وچکار، چینی برورو آف پھشریز نے رپورٹ وچّ کیہا کہ ایکواکلیج فصل دا سالانہ در 16.7% تے ودھیا اے، 1.9 ملیان ٹن توں 23 ملیان ٹن تکّ جمپ کر رہا اے۔ 2005 وچّ چین نے دنیا دے 70% پیداوار دا یوگدان پایا۔ ایکواکلاچر اس ویلے یو ایس وچ فوڈ پروڈکشن دے سبھ توں تیزی نال ودھ راے علاقیاں وچوں اک اے۔
امریکہ دے سارے 90% جھیلاں دی ورتوں کھیتی اتے آیات کیتی جاندی اے۔ حالَ ہی دے سالاں وچّ، سیلمون اکواکچر دکھنی چلی خاص کرکے چلی دے سبھ توں تیزی نال ودھ راے شہر وچّ پورٹو مونٹ وچّوچّ اک پرمکھ نریات بن گیا اے، ।
مئی 2014 وچّ رلیز کیتے اک وشو-ویاپی مچھی پالن اتے ایکواکپھلّ راج دی اک ستعینات راشٹر دی رپورٹ نے مچھی پالن اتے ایکواکلائیڈ مدد نوں ایشیا اتے افریقہ دے کجھ 60 ملیان لوکاں دی روزی-روٹی لئی رکھیا۔
قومی قانون، نیم، اتے پربندھن
نسل کشی دیاں پرتھاواں نوں نیم بدھ کرن والے قانون دیس دے بہت وکھرے ہندے ہن اتے اکثر ایہناں نال نیڑلے طور تے نینترت جاں آسانی نال کھوجن یوگ نہیں ہندے۔ ستعینات راج امریکہ وچ، زمین-مشتمل اتے نیڑلے سمندری کناریاں نوں سنگھی اتے راج پدھراں اُتے نینترت کیتا جاندا اے؛ پر، کوئی قومی قانون امریکہ دے خاص معاشی زون دے پانی وچ سمندری جہاز دی کھیتی نہیں کردا۔ جون 2011 وچّ، ونج ڈیپارٹمنٹ اتے قومی سمندری اتے وہادرا شاستری پرحکمرانی نے اس مدعے نوں حلّ کرن لئی قومی نسل کشی پالیسی جاری کیتی اتے "تندرست سمندری غذا دی ودھدی منگ نوں پورا کرن لئی، سمندری علاقیاں وچّ نوکریاں پیدا کرن اتے اہم پریا-پرنالی نوں مڑ بحال کرن لئی۔" 2011 وچّ، کاؤنپسلوون لوئس کیپیز نے نیشنل سسٹینیبل آپھشور ایکواکلچر ایکٹ 2011 نوں "امریکہ وچّ خاص معاشی زون وچّ ستھائی سمندری کھیتی باڑی لئی اک نینترک پرنالی اتے کھوج پروگرام قائم کرن لئی" پیش کیتا۔ حالانکہ، بلّ نوں قانون وچ لاگوُ نہیں کیتا گیا سی۔
اوور-رپورٹنگ
دنیاں بھر وچ چین سبھ توں زیادہ آبادی دا پیداوار کر رہا اے۔ پر، چین دے رٹرناں دی شدھتا دے نال کجھ اتہاسک مدعے ہن۔
چین نے اس داعوے نوں وواد کیتا۔ سرکاری زینہنا نیوز ایجنسی نے کھیتی باڑی منترالے دے مچھی بیورو دے ڈائریکٹر جنرل یانگ جیان دا حوالہ دے کے کیہا کہ چین دے انکڑے "اصل وچّ صحیح" سن۔ حالانکہ، ایف۔اے۔ایف۔او نے قبول کر لیا کہ چین دے انکڑاتمک رٹرن دی بھروسیاہلیت دے نال مدعیاں دے نال، اتے سمچے عالمی دے باقی کھیتراں توں علاوہ، سمندری کھیتی ترقی ڈیٹا سمیت چین دے علاج دے ویلے لئی۔
میریکلچر (مچھی پالن)
right|thumb|ہائی آئیلینڈ، ہانگ کانگ توں میریکلچر مچھی پالن سمندری پانی وچ (عامَ طور اُتے شیلٹرڈ تٹورتی پانی وچ) سمندری جیواں دی کاشت نوں درساؤندی اے۔ سمندری مچھی دی کھیتی مچھی پالن دی اک اداہرن اے، اتے ایہہ وی سمندری کرسٹسیناں (جویں کہ چڑیدا)، مولسیکس (جویں کہ ہائپر) اتے سیوڈ دی کھیتی اے۔
مچھی پالن وچ جیو جنتوآں جویں کہ سیمن لئی پھلوٹنگ نیٹڈ ایکولوس اتے سیئرز لئی ریک تےنوں نقلی گھیرے وچ لیاؤنا شامل ہو سکدا اے ۔ نتھی سلامن دے معاملے وچ، اوہ آپریٹراں ولوں تیراکی کیتے جاندے ہن؛ قدرتی طور تے اپلبدھ غذا تے ریک اتے فلٹر پھیلڈ ایبلون نوں اک نقلی چواے دی کھانسی ہوئی سیویڈ اُتے کھیتی کیتا گیا اے جو رپھ یونٹ' تے قدرتی طور تے ودھدا اے ۔
اکتریت ملٹی-ٹروپھک ایکواکلچر
اکتریت ملٹی-ٹروپھک ایکواکلچر (آئی۔ایمّ۔ٹی۔اے) اک مشق اے جس وچّ اک سپیسیئس دے اپ-پیداواراں (رہند-کھونہد) نوں اک دوجے لئی امپٹّ (کھاد، غذا) بناؤن لئی مڑ ورتیا جاندا اے۔ پھیڈّ ایکواچولڈ (مثال لئی، مچھی، شنجیاں) نوں ماحول دی ستھرتا (بائیومیٹیجنگ)، معاشی ستھرتا (اتپاد وبھنتا اتے جوکھم گھٹاؤن) اتے سماجی سویکرتی (بہتر) لئی سنتلت پرنالی بناؤن لئی انابک ایبسٹریکٹو اتے جیوک ایکسٹیکو (اداہرن وجوں، شیلپھش) جل-کھیتی نال ملا دتا جاندا اے۔ پربندھن دے عمل)۔
"ملٹی-ٹروپھک" دا مطلب اے اکو پرنالی وچ وکھو وکھرے ٹراپھک جاں پوشن پدھر توں پرجاتیاں نوں شامل کرنا۔ ایہہ سمندری پولیکمپٹّ دی عمر-پرانے پرمپرا وچوں اک سمبھاوی خاصیت اے، جو کہ اکو ہی توہلی پدھر توں وکھ وکھ مچھی دے قسماں دا سہِ-سنسکرتی ہو سکدا اے۔ اس ستھتی وچّ، ایہہ جیو اکو ہی جیوک اتے رسائنک پرکریاواں سانجھے کر سکدے ہن، کجھ سہبھاگی لابھاں نال، جو سمبھاوی طور تے ایکوسسٹم وچّ اہم شفٹاں ولّ لے سکدیاں ہن۔ کجھ روائتی بہبھج پرنالیاں، اصل وچ، وکھو وکھریاں قسماں دے بہت زیادہ وبھنتا نوں شامل کردیاں ہن، جویں اکو جاے ٹوبھے دے اندر مکمل سبھیاچاراں (گھٹّ تیبرتا، ​​گھٹّ پربندھن)۔ "ایکیکرت" شبد اک دوجے دے نیڑے-تیڑے وکھ-وکھ سپیسیزاں دی ودھیرے گنجھل دار قسماں نوں سنکیت کردا اے، پانی ولوں پوشٹک اتے توانائی ٹرانسفر نال جڑیا ہویا اے۔
آدرشک طور تے، اک IMTA پرنالی وچّ جیوک اتے رسائنک پرنالیاں نوں سنتلن رکھنا چاہیدا اے۔ ایہہ وکھو-وکھرے پرجاتی پرنالیاں نوں وکھ-وکھ پرجاتیاں حاصل کرن دے اچت چون اتے انوپات ولوں حاصل کیتا جاندا اے۔ سہِ-سنسکرت سپیسیز عامَ کرکے صرف بائیوپھلٹراں توں زیادہ ہندے ہن؛ اوہ وپاری ملّ دی کٹائی دیاں فصلاں ہن اک کم کرن والی آئی ایمٹیئے پرنالی نال سہِ-سنسکرت سپیسیز اتے آپسی متاثر ماحول صحتَ دے آپسی لابھاں دی بنیاد تے ودھ پیداوار ہو سکدا اے، بھاویں کہ انسان گت پرجاتی دا پیداوار تھوڑے ویلے دی اتکنیک لئی مونوکلپّ دے مقابلے گھٹّ اے۔
کئی وار شبد "اکتریت ایکواکلچر" شبد نوں پانی دے ٹرانسفر ولوں اکو-اکو دائکتا دا ورنن کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ حالانکہ سارے ارادیاں اتے ادیساں لئی، "آئی ایمّ ٹی اے" اتے "اینٹیکئکللائیڈ" شبد اوہناں دی ویاکھیا دی ڈگری وچ صرف وکھرے ہن ایکواپونکس، پھریکٹیٹیڈ ایکواکچر، اینٹیگریٹڈ ایگریکلچر ایکواکچر پرنالی، ایکیک پری-شہری-ایکواکچر پرنالیاں، اتے اینٹیگریٹڈ پھشریز-ایکواکچر پرنالی آئی ایمّ ٹی اے تجزیہ دے دوجے روپ ہن۔
نیٹنگ سامان
دنیا بھر وچّ Aquaculture fish enclosures وچّ نیٹنگ لئی ورتے جاندے وکھ وکھ سامان، جس وچّ نائیلون، پولسٹر، پولیپروپیلین، پولیتھیلین، پلاسٹک-لٹڈٹک ویلڈڈ وائر، ربڑ، پیٹینٹ ریسوپ پیداواراں (سپیکٹرا، تھورن-ڈیرن، ڈنینیما)، جیکونائیزڈ سٹیل اتے توہل شامل ہن۔ ایہناں ساریاں سمگریاں دی چون کئی طرحاں دے کارناں کرکے کیتی جاندی اے، جس وچ ڈزائین دی وہارکتا، سامان دی مضبوطی، خرچ اتے زہریلہ ورودھ شامل ہن۔
حالَ ہی وچّ، توہ الوہ ایلیویٹری وچّ اہم نیٹنگ سامان بن گئے ہن کیونکہ ایہہ اینٹیمائیکروبائل (مطلب، اوہ بیکٹیریا، وائرس، پھنجائی، ایلگی اتے ہور روگانوآں نوں تباہ کر دندے ہن) اتے اسلئی اوہ بائیوپھولنگ (ارتھات، انچااے سنچو، اڈجسشن، اتے سوخم organisms دی ترقی) ، پودے، ایلگی، ٹیوبواٹرس، بارنکلز، مولکس اتے ہور جیو)۔ مائیکروبئل ترقی وچّ روکتھام کرکے، توہلی مشرت جلمود کھنج پنجرہ قیمتی جال بدلاء توں بچاؤندا اے جو کہ ہور سامان نال ضروری ہن۔ توہلی میٹل جیٹاں دے جیوانوآں دے وادھے دے ٹاکرے وی کھیتی والی مچھی دے ودھن اتے ودھن لئی اک صاف اتے تندرست ماحول حاصل کردے ہن۔