cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مارتینا نیوراتیلووا
ٹینس دے میداناں وچ
نیوراتیلووا 1985ء تو‏ں 1987ء دے درمیان کھیلے جانے والے تمام 11 گرینڈ سلام مقابلاں دے فائنل تک پہنچیاں جنہاں وچو‏ں 6 وچ فتح نے آپ دے قدم چومے۔ اس عرصے وچ آپ نے ویمبلڈن وچ اپنی فتوحات نو‏‏ں ریکارڈ 6 مسلسل اعزازات تک پہنچایا۔
30 سالہ نیوراتیلووا دے لئی نواں خطرہ 17 سالہ جرمن کھلاڑی اسٹیفی گراف د‏‏ی صورت وچ ابھریا جو 1987ء وچ ٹینس دے عالمی منظرنامے اُتے ابھراں تے فرنچ اوپن دے فائنل وچ نیوراتیلووا نو‏‏ں شکست دتی۔
1988ء وچ گراف نے تمام چار گرینڈ سلام خطابات اپنے ناں کیتے۔ 1989ء وچ گراف تے نیوراتیلووا دا سامنا ویمبلڈن تے یو ایس اوپن دے حتمی مقابلاں وچ ہويا جنہاں وچ دونے مقابلے گراف نے جتے۔ دونے کھلاڑیاں دے درمیان عمر دا واضح فرق ہونے دے باوجود نیوراتیلووا نے اسٹیفی دے خلاف 18 وچو‏ں 9 سنگلز مقابلے جتے۔ گرینڈ سلام وچ دونے کھلاڑی 9 مرتبہ آمنے سامنے آئیاں جنہاں وچو‏ں 5 مرتبہ فتح نیوراتیلووا نے سمیٹی۔
سبکدوشی
thumb|1986ء وچ شایع ہونے والا [[پیراگوئے دا اک ڈاک ٹکٹ، مارتینا د‏‏ی تصویر دے نال]] نیوراتیلووا د‏‏ی آخری گرینڈ سلام فتح 1990ء سی جدو‏ں انہاں نے 33 سال د‏‏ی عمر وچ زینا گیریسن نو‏‏ں شکست دتی تے ریکارڈ نويں مرتبہ ویمبلڈن دا سنگلز اعزاز اپنے ناں کیتا۔ ایہ انہاں دا آخری گرینڈ سلام اعزاز سی البتہ اوہ بعد وچ دو وڈے مقابلاں دے فائنل تک پہنچاں۔ 1991ء وچ یو ایس اوپن دے فائنل وچ انہاں نو‏ں نويں عالمی نمبر اک مونیکا سیلس دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ 1994ء وچ 37 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ ویمبلڈن دے فائنل تک پہنچیاں تے کونچیٹا مارٹینز تو‏ں شکست کھا گئياں۔ اس دے فوراً بعد آپ نے سنگلز تو‏ں سبکدوشی (ریٹائرمنٹ) دا اعلبن ک‏ے دتا۔
واپسی
2000ء وچ آپ ڈبلز مقابلے کھیلنے دے لئی اک مرتبہ فیر میدان وچ اتراں، اس دوران چند سنگلز مقابلے وچ کھیلے۔ 8 سالاں دے بعد پہلے سنگلز مقابلے وچ آپ نے 2002ء وچ عالمی نمبر 22 تاتیانا پانوفا نو‏‏ں شکست دتی لیکن اگلے مقابلے وچ آپ ڈینیلا ہنچووا تو‏ں ہار گئياں۔ 2003ء وچ آپ نے بھارت دے لینڈر پیس دے نال مل بر آسٹریلین اوپن تے ویمبلڈن دے مکسڈ ڈبلز اعزازات جتے۔ اس طرح آپ طویل العمر ترین گرینڈ سلام فاتح بنیاں۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر 46 سال 8 ماہ سی۔ آسٹریلین اوپن وچ اس فتح نے آپ نو‏‏ں گرینڈ سلام اعزازات حاصل کرنے والی اک انوکھی کھلاڑی بنا دتا جس نے تمام چار گرینڈ سلام مقابلاں وچ ویمنز سنگلز، ویمنز ڈبلز تے مکسڈ ڈبلز تمام اعزازات جتے۔ ویمبلڈن د‏‏ی فتح نے آپ نو‏‏ں بلی جین کنگ دا 20 ویمبلڈن اعزازات (ویمنز سنگلز، ڈبلز تے مکسڈ ڈبلز تِناں وچ ) جیتنے دا ریکارڈ برابر کرنے دا موقع دتا۔ اس طرح آپ دے کل گرینڈ سلام اعزازات د‏‏ی تعداد 58 تک جا پہنچی۔ جو مارگریٹ کورٹ دے 62 دے بعد دوسری بہترین کارکردگی ا‏‏ے۔ 2004ء وچ 47 سال تے 8 ماہ د‏‏ی عمر وچ آپ نے ویمبلڈن وچ وائلڈ کارڈ انٹری دے ذریعے شرکت کيتی، جس اُتے آپ نو‏‏ں تنقید دا نشانہ وی بننا پيا۔ ویمبلڈن 2004ء وچ اک سنگلز فتح نے آپ نو‏‏ں پیشہ ور سنگلز مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ عمر وچ کوئی مقابلہ جیتنے والی کھلاڑی بنا دتا۔ اُتے دوسرے مرحلے دے مقابلے وچ آپ نو‏‏ں گزیلا ڈولکو دے ہتھو‏ں شکست ہو گئی۔
اک شاندار کیریئر
اپنے پورے کیریئر وچ مارتینا نے 167 اعلیٰ سطح دے سنگلز تے 177 ڈبلز اعزازات حاصل کیتے۔ آپ نے اپنا آخری اعزاز 21 اگست 2006ء نو‏‏ں مونٹریال، کینیڈا وچ راجرز کپ وچ ویمنز ڈبلز وچ حاصل کیا، جس وچ نادیہ پیترووا آپ د‏‏ی رفیق سن۔ آپ نے اپنے پورے عرصۂ حیات وچ 18 گرینڈ سلام سنگلز اعزازات جتے جنہاں وچو‏ں 9 مرتبہ ویمبلڈن، 4 مرتبہ یو ایس اوپن، 3 مرتبہ آسٹریلین اوپن تے دو مرتبہ فرنچ اوپن وچ فتوحات نے آپ دے قدم چومے۔ 67 گرینڈ سلام مقابلاں وچ آپ نے 49 مرتبہ شکست 306 مقابلے جتے۔
آپ نے کل اک ہزار 442 مقابلے جتے تے صرف 219 وچ شکست کھادی اس طرح آپ دا فتح دا تناسب 86.8 فیصد سی ۔ 1,442–219
آپ نے 2006ء وچ تمام قسماں دے مقابلاں تو‏ں سبکدوشی دا اعلان کیتا۔
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:امریکی آپ بي‏تی نگار گٹھ:امریشماریا‏‏تی ناول نگار گٹھ:امریشماریا‏‏تی ٹینس کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بی بی سی 100 خواتین گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مصنفین گٹھ:چیک خواتین ٹینس کھلاڑی گٹھ:چیک نژاد امریدیاں شخصیتاں گٹھ:چیکوسلواشماریا‏‏تی ٹینس کھلاڑی گٹھ:چیکوسلوواکیہ د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند گٹھ:سرطان دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں گٹھ:عالمی نمبر 1 ٹینس کھلاڑی گٹھ:فلوریڈا دے مصنفین گٹھ:ٹینس کھلاڑی
ضلع توراقرغان
ضلع توراقرغان ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ توراقرغان شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,93,330 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
ضلع بیت المقدس
بیت المقدس فلسطین دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:فلسطین دے ضلعے
کرسٹی کوبرا
کرسٹی کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بخش زبرخان
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان نیشاپور دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان زبرخان
سُلکشنا نائیک
سُلکشنا مدھکر نائیک (جنم 10 نومبر 1978 نوں ممبئی وچّ) اک بھارتی کرکٹ کھڈاری ہے۔ اسنے بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم لئی 31 ون ڈے، چھ ٹونٹی20 اتے دو ٹیسٹ کرکٹ میچ کھیڈے ہن۔
سلکھشنا نائیکہندوستانکی سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ سلکھشنا نیک ممبئی، ہندوستان وچ 10-11-1978 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے وکٹ کیپر گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور پر31 ٹیسٹ تے 46 ون ڈے میچ کھیلے۔
ون ڈے کیریئر
سلکھشنا نائیک نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ انگلینڈ دے خلاف سن 2002 وچ کھیلا۔ انھاں نے 15.51 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 574 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 79*کا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ وہ2 نصف سنچری کرنے وچ کامیاب رہیاں۔ انھاں نے کل – گینداں سُٹیاں تے –وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط–رہی جس وچ – پنج وکٹاں وی شامل نيں۔سلکھشنا نیک 28 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔
انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔
ٹی ٹونٹی کیریئر
سلکھشنا نیک نے پہلا بین الاقوامی T20 میچ انگلینڈ دے خلاف سن - وچ کھیلا۔ انھاں نے کل 384 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 59 دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سوانیاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:جم 1978 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ضلع بیت اللحم
بیت اللحم فلسطین دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:فلسطین دے ضلعے
ضلع چارتاک
ضلع چارتاک ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ چارتاک شہر اے ۔مقامی ازبک بولی چ ازبکستان دے ضلعےآں نوں تومان آکھیا جاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,43,900 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 360 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
دینار
تریخ
thumb|[[محمد صلی اللہ عليہ وآلہ وسلّم (571-632) دے دور دا ساسانی طلائی دینار، جس اُتے خسرو پرویزثانی (570-628) دا مہر اے۔]]
محمد صلی اللہ عليہ وآلہ وسلّم دے دور وچ ساسانی تے یونانی سکّے استعمال ہویا کر دے سن، جس دا وزن 4.44 گرام توں لے کر 4.5 گرام ہویا کردا سی۔ اہل عرب اس کاتبادلہ وزن دے حساب توں کیاکردے سن لیکن محمد صلی اللہ عليہ وآلہ وسلّم نے اک دینار دا وزن اک مثقال قرار دتا، جو 72 جو (barley) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتاہے۔ تے جدید معیار وزن دے مطابق اس دا وزن تقریباً 4.25 گرام ہوتاہے۔ حضرت عمر دے دور وچ انہاں سکّوں نوں   کاٹھا گیا تے اس دے وزن کوایک مثقال تک لایاگیا۔ محمد صلی اللہ عليہ وآلہ وسلّم نے اک معیار قائم کیتا کہ ست دینار دا وزن دس دراہم دے برابر ہو۔ لہذا اک درہم دا وزن تقریباً 2.975 گرام (تقریباً 3 گرام) ہوتاہے۔ عمر  دے دور وچ اس اُتے بسم اللہ لکھیا گیا۔ علی  تے عبد اللہ بن زبیر  تے امیر معاویہ  نے پہلی مرتبہ اپنے سکّے جاری کیتے۔ بعد وچ عبدالملک بن مروان نے مسلماناں وچ باقائدہ طورسے اپنے سکّے ڈھالنے شروع کیتے۔ جس کاوزن نہایت احتیاط دے نال 4.25 گرام رکھیا گیا۔
معیارِ وزن و خالصیت
دینارکا وزن اک مثقال ہُندا اے۔ جس دا وزن 72 جو(barley) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتاہے، جو 25۔4 گرام دے برابر ہوتاہے۔ حضرت عمر دے قائم کردہ معیارکے مطابق ست دینار دا وزن دس دراہم دے برابر ہو، تو اک درہم دا وزن تقریباً 2.975 گرام (تقریباً 3 گرام) ہُندا اے۔ تے اس دی خالصیت کم ازکم 22 قیراط (یعنی 7۔91 فیصد) ہونی چاہئیے۔
استعمال
دینارکے بوہت توں استعمالات نیں ۔ جن وچ چند اک مندرجھ ذیل نیں  ۔
فائدے
سونے دے دینار دے بوہت توں فوائدہاں، جن وچ چند اک مندرجہ ذیل نیں ۔ یعنی اس دور مین جدوں کوئی حکومت جاں بادشاہ ملکی خزانہ لوٹ لیتے نیں  تو فیر انہاں دے کول سرکاری ملازمین وغیرہ نوں   تنخواہ دینے دے پیسے(کاغذی کرنسی)کم پڑجاندی اے تو اوہ زیادہ کاغذی کرنسی چھاپ دیندے نیں   تاکہ ملازمین نوں   تنخواہاں دی جاسکے تو کاغذی کرنسی دی قدر وچ کمی ہوجاندی اے، لہٰذا اگر کسے مزدور نے پچھلے دس سالاں وچ اک لکھ روپے جمع کیتے نیں  ۔ تو حکومت دی کاغذی کرنسی دی زیادہ چھپوانی توں ہن اس دے اک لکھ روپے دی قدر پنجاہ، سٹھ ہزار روپے ہوگی۔ لہٰذا اس مزدور دی آدھی دولت حکومت نے ہڑپ کرلی تے اس بیچارے نوں   پتہ ای نئيں کہ اصل وچ کیتا ہویا اس دے نال۔۔ لہٰذا کاغذی کرنسی دے زیادہ چھپوائی دے ذریعے دنیا دی ہر حکومت اپنی عوام دی دولت نوں  لوٹنے دے لئی استعمال کردتی نیں  ۔ اسی لئی اگر کرنسی سونے دی ہو تو حکومت دے لئی ممکن نئيں کہ زیادہ کرنسی نوں   چھپوا سکے کیونجے ہن کرنسی کاغذ دی نئيں بلکہ سونے دی اے۔ لہٰذا سونے تے چاندی توں بنے کرنسی توں عوام دی دولت، حکومت تے بین الاقوام ادارہ برائے زر(بین الاقوامی مالیاتی فنڈ)دے دھوکاں توں محفوظ رہدیاں نیں۔ یعنی اس دور وچ کرنسی نوں  دشمن ملک دی معیشت نوں   تباہ کرنے دے لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ دشمن ملک تساں   دی کرنسی نوں   چھاپ کر تساں   دے ملک دے منڈی وچ لاتا اے، تو تساں   دے ملک وچ کرنسی زیادہ ہوجاندی اے، جس دی وجہ توں اس دی قدر وچ کمی ہوجاندی اے تے ملک دا پیسہ تباء ہوجاندا اے، جس دی وجہ توں معیشت خراب ہوجاندی اے۔ لیکن اس نظام وچ ایہ ممکن نئيں جتھے کرنسی سونے تے چاندی توں بنی ہو۔ چنانچہ دنیا دا سب توں پائیدار معاشی نظام اک ایسا نظام ہو سکدا اے جس وچ کرنسی دی قدر وچ کمی نہ ہو، یعنی کرنسی دی اصل قدر اس دے اندر ہو۔
حوالے
گٹھ:دینار گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:کرنسی
چک 259 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
ضلع الخلیل
الخلیل فلسطین دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:فلسطین دے ضلعے
وڈا لنگ
وڈا لنگ پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر سٹا دی اک جنس اے۔
سومی
سومی یوکرین دا اک شہر اے تے یوکرین دے سومی اوبلاست دا صدرمقام اے ۔ سومی شہر دی کل آبادی 2 لکھ 73 ہزار اے ۔
گٹھ:یوکرین دے شہر گٹھ:یوکرین دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 232 ای بی
چک 232 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
وینیتسیا
وینیتسیا یوکرین دا اک شہر اے تے یوکرین دے وینیتسیا اوبلاست دا صدرمقام اے ۔ شہر دی کل آبادی 3 لکھ 70 ہزار اے ۔
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سلطنت عثمانیہ دا خط زمانی
سلطنت عثمانیہ تیرہويں صدی عیسوی دے اختتام اُتے قائم ہونے والی دوسرے ہزار سال د‏‏ی طویل المیعاد سلطنت سی جو 1299ء تو‏ں 1924ء تک قائم رہی۔اِس دوران 37 عثمانی سلاطین تخت اُتے آئے ۔سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ نو‏‏ں کل 6 حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا اے:
حوالے
گٹھ: سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک خط زمانی گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ لسٹاں گٹھ:لسٹاں
سریہ حمزہ ابن عبد المطلب
سریہ حمزہ ابن عبد المطلب یا سریہ سیف البحر سب تو‏ں پہلا سریہ اے جو رمضان 1ھ بمطابق 623ء وچ ہويا جسنو‏ں حضور نے ہجرت دے ست مہینہ بعد حمزہ بن عبدالمطلب دی زیر قیادت رمضان وچ قریش دے تجسس دے لئی روانہ کیتا سی ۔ حضور نے سفید پرچم عنایت کیتا جسنو‏ں ابو مرثد کناز بن حصین نے تھام لیا۔ اس سریہ وچ شریک صحابہ کرام دی تعداد کل 30 سی تے سب مہاجر  سن ۔
واقعات
قریش مکہ دا تجارتی قافلہ شام تو‏ں واپس مکہ مکرمہ آ رہیا سی ۔ اس قافلہ وچ بشمول ابوجہل 300 آدمی سن ۔ سیف البحر دے ساحل اُتے مقام عیص (بحیرہ احمر دے درمیاں ینبع تے مروہ دے درمیان اک جگہ)پہونچدے ہی دونے لشکر آمنے سامنے صف آرا ہو گئے۔ لیکن قبیلہ جہینہ دے سردارمجدی بن عمرو جہنی دی سفارتی کوششاں تو‏ں (جو مسلماناں تے قریش دا حلیف سی ) ایہ جنگ ٹل گئی تے قریش مکہ دا قافلہ مکہ مکرمہ لوٹ گیا تے مسلما‏ن مدینہ منورہ واپس آ گئے۔
چک 220 ای بی
چک 220 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
چیف خالصہ دیوان
چیف خالصہ دیوان، پنجاب بھر وچّ وکھ وکھ سنگھ سبھاواں دے پرسار دی مرکزی تنظیم ہے۔ ایہہ 111 سال پہلاں 1902 وچّ بنی سکھ تنظیم ہے۔ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے برعکس، دیوان اک غیر سیاسی اتے مذہبی، سکھیا اتے سبھیاچاری مدعیاں نال ہی باوستہ ہے۔ 19 اگست، 1902 دے دن اک اکٹھ نے پنتھ دا اک سینٹرل جتھا بناؤن واسطے اک سب-کمیٹی قایم کیتی، جس نے اس دا منشور بناؤنا سی۔ 21 ستمبر، 1902 نوں اس دا منشور پاس کر کے، 30 اکتوبر، 1902 دے دن، چیف خالصہ دیوان قایم کر دتا گیا۔ پہلے دن اس نال 29 سنگھ سبھاواں جُڑیاں ۔ بھائی ارجن سنگھ باگڑیاں اس دے پردھان، سندر سنگھ مجیٹھا سیکٹری تے سوڈھی سجان سنگھ ایڈیشنل سیکٹری بنے۔ سکھاں دا ادارہ ہندیاں ہویا وی چیف خالصہ دیوان نے گوردواریاں نوں مہنتاں توں آزاد کراون دی اکالی لہر دی کدے سپورٹ نہیں کیتی ۔ ایہہ ادارہ ہولی-ہولی انگریز سرکار دی وفادار تے بھروسے یوگ سہیوگی بن گئی۔ گردوارے آزاد کراون دی اکالی لہر زور پھڑدی گئی تے کئی سنگھ سبھاواں نے چیف خالصہ دیوان نالوں اپنا ناطہ توڑ کے اکالی لہر وچّ شامل ہونا شروع کر دتا ۔ایہہ ادارہ پھر وی انگریز سرکار نال جڑیا رہیا تے اسدے مڈہبی تے ودیک سبھاواں وچّ دعاواں کیتیاں جاندیاں سن کہ انگریزی حکومت لمیں سمیں لئی ہندستان وچّ ٹکی رہے ۔ چیف خالصہ دیوان نے انگریز حکومت خلاف سکھاں دی ہر تحریک دی مخالفت کیتی اتھوں تکّ کہ دیس دی آزادی لئی پھانسیاں دے رسے چمن والے  دیس-بھگت غدر لہر دے آگوآں نوں سکھی وچوں خارج کرن دا گھناؤنا اعلان وی انگریز سرکار نوں خوش کرن لئی اسے ادارے نے کیتا ۔ چیف خالصہ دیوان دے مکھی سکھاں دی نفرت دے شکار ادوں ہوئے جدوں اوہناں جلیانوالے باغ دے قتل عام دے دوشی جنرل ڈائر نوں سکھاں دی شرومنی ادارے گولڈن ٹیمپل سدّ کے سروپے نال اعزازیا  تے اسنوں  پنجاب دا رکھوالا  اعلانیا ۔
اج اس ادارے ولوں ہیٹھ لکھے ادارے چلائے جاندے ہن۔
ایہہ تنظیم بھائی ویر سنگھ ولوں سرگرم اپرالیاں دے نال قایم کیتا گیا سی۔
مقامی کمیٹیاں اتے پردھان
دیوان دیاں بہت شاکھاواں ہن، ہر اک خدمختار ہے لیکن امرتسر وچّ دیوان دے مکھ دفتر نوں سدھے طور اتے ذمہ دار ہے۔
حوالے
my tryst with secularism-An Autobigraphy by Sohan Singh Josh,page 29}}
گٹھ:سکھی گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ
ضلع چست
ضلع چست ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ چست (شہر) شہر اے ۔مقامی ازبک بولی چ ازبکستان دے ضلعےآں نوں تومان آکھیا جاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 2,17,948 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 916 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
دریاۓ تیریک
دریاۓ تیریک روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
پرتاب گڑھ دی لڑائی
معرکہ پرتاپ گڑھ 10 نومبر سنہ 1659ء نو‏‏ں مہاراشٹر دے شہر ستارا دے نیڑے واقع پرتاپ گڑھ دے قلعہ دے پاس پیش آیا۔ اس معرکہ وچ اک طرف مرہٹہ چھترپتی شیواجی مہاراج سن تے دوسری جانب عادل شاہی سالار افضل خان۔ مرہٹاں نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں باوجود قلت فوج دے شکست دتی۔ مرہٹاں د‏‏ی کِس‏ے وڈی علاقائی طاقت اُتے ایہ پہلی کامیابی سی جس نے بالآخر مرہٹہ سلطنت دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔
پس منظر
شیواجی نے ماول دے کچھ حصےآں وچ اپنا مقام بنا لیا سی۔ عادل شاہی دربار انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے دا خواہش مند سی۔ افضل خان جو بیجاپور دے اک مشہور فوجی سالار سن تے کِس‏ے معردے ميں شیواجی دے بھائی نو‏‏ں قتل وی کر چک‏‏ے سن، د‏‏ی کمان وچ اک لشکر شیواجی د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ کیتا گیا۔ جنوری 1653ء نو‏‏ں افضل خان نے بیجاپور تو‏ں کوچ کیتا۔
معرکہ
افضل خان بیجاپور تو‏ں چلے تاں انہاں د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ شیواجی پہاڑی علاقےآں تو‏ں باہر کھلے میدان وچ آئیاں جتھ‏ے انہاں د‏‏ی تربیت یافتہ فوج انہاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی تیار سی۔ اس دوران وچ شیواجی پرتاپ گڑھ دے قلعہ وچ مقیم رہے جو اک بلند پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع تے گوریلا جنگ دے لئی انتہائی موزاں سی۔ چونکہ شیواجی دے پاس فوج کم سی اس لئی اوہ گوریلا جنگ لڑنا چاہندے سن ۔
بخش طرقبه
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان مشہد دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
پرتاب گڑھ دی لڑائی
معرکہ
افضل خان د‏‏ی حرکدیاں شیواجی نو‏‏ں کھلے میدان وچ نہ لاسکن چنانچہ افضل خان زچ ہوئے ک‏ے اپنے لشکر نو‏‏ں پرتاپ گڑھ لے آئے۔ جدو‏ں اوہ وئی، مہاراشٹر دے صوبیدار سن اس وقت انہاں نو‏ں اس خطے دے جغرافیے دا تجربہ ہوئے چکيا سی۔ ہور افضل خان نے اس خطے جاگیرداراں تو‏ں وی مدد چاہی تاکہ انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی طاقت وچ ہور اضافہ ہوئے لیکن عادل شاہ د‏‏ی برتری تسلیم کرنے والے ایہ جاگیردار اس وقت انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں منحرف ہوئے گئے۔ طاقت ور سردار کانہوجی جیدھے نے علی الاعلان شیواجی د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اس معردے ميں شیواجی دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔
بخش طرقبه
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
پرتاب گڑھ دی لڑائی
حوالے
گٹھ:1659ء دے تنازعات گٹھ:شیواجی گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:مہابلیشور گٹھ:ہندوستان وچ 1659ء گٹھ:جنگاں
بخش طرقبه
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش مرکزی شهرستان طرقبه
انس بن مالک
انس بن مالک صحابی تے محدث سن ۔
نام ونسب
انس نام،ابوحمزہ کنیت،خادم رسول اللہ لقب، قبیلہ نجار تو‏ں نيں،جو انصار مدینہ دا معزز ترین خاندان سی، نسب نامہ ایہ اے ،انس بن مالک بن نضربن ضمضم بن زید بن حرام بن جنب بن عامر بن غنم بن عدی بن نجار، والدہ ماجدہ دا نام ام سلیم سہلہ بنت لمحان انصاریہ اے جنہاں دا سلسلۂ نسب تن واسطےآں تو‏ں انس بن مالک دے آبائی سلسلہ وچ مل جاندا اے تے رشتہ وچ اوہ آنحضرت  دی خالہ ہُندیاں سن۔
پیدائش
انس ہجرت نبوی  تو‏ں دس سال پیشتر شہر یثرب وچ پیدا ہوئے 8،9 سال دی عمر سی کہ انہاں دی ماں نے اسلام قبول کر لیا، انہاں دے والد بیوی تو‏ں ناراض ہوکے شام چلے گئے تے اوتھے انتقال کیتا،ماں نے دوسرا نکاح ابو طلحہ انصاری نال کر لیا جنہاں دا شمار قبیلۂ خزرج دے امیر اشخاص وچ سی تے اپنے نال انس نو‏‏ں ابو طلحہ دے گھر لے گئياں، انس نے انہی دے گھر وچ پرورش پائی۔
خادم رسول
ہجرت دے کچھ عرصے بعد انہاں دی والدہ نے انہاں نو‏ں بطور خادم آنحضرت  دے سپرد کر دتا۔ اس وقت انہاں دی عمر دس برس دی سی۔ آنحضرت  دے زندگی بھر خادم رہ‏‏ے۔ انس نے آنحضرت  دی وفات تک اپنے فرض نو‏‏ں نہایت خوبی تو‏ں انجام دتا ،سفر تے حضرخلوت وجلوت دی انہاں دے لیے کوئی تخصیص نہ سی تے نزول حجاب تو‏ں پہلے اوہ  آنحضرت  دے گھر وچ آزادی دے نال آندے جاندے سن ۔ اوہ کم وبیش دس برس حامل نبوت  دی خدمت کردے رہے تے ہمیشہ اس شرف اُتے انہاں نو‏‏ں ناز رہیا،معمول سی کہ فجر دی نماز تو‏ں پیشتر دراقدس اُتے حاضر ہوجاندے تے دوپہر نو‏‏ں اپنے گھر واپس آندے ،دوسرے وقت پھر حاضر ہُندے تے عصر تک رہندے،نماز عصر پڑھ کے اپنے گھر دا رخ کردے سن ،محلہ وچ اک مسجد سی اوتھ‏ے لوگ انہاں دا انتظار کردے جدو‏ں ایہ پہنچدے اس وقت اوتھ‏ے نماز ہُندی سی۔
غزوات
غزوہ بدر وچ کم سن ہونے دے باوجود شریک سن اک شخص نے پُچھیا کہ آپ بدر وچ موجود سن، انس نے فرمایا وچ بدر تو‏ں کتھے غائب ہو سکدا سی ؟
غزوۂ احد وچ وی انس بہت کم عمر سن ،ذیقعدہ6ھ وچ حدیبیہ تے بیعت الرضوان پیش آئی، اس وقت انس جوان سن، ہن اوہ میدان جنگ وچ نبرد آزمائی دے قابل ہو گئے سن،7ھ وچ آنحضرت  نے عمرۃ القضا کیتا، اس وچ انس تمام جان نثاراں دی طرح  آنحضرت  دے ہمرکاب سن ،اسی سنہ وچ خیبر اُتے فوج کشی ہوئی اس غزوہ وچ انس،ابوطلحہ دے نال اونٹھ اُتے سوار سن تے آنحضرت  تو‏ں اس قدر قریب سن کہ انہاں دا قدم  آنحضرت  دے قدم تو‏ں مس کر رہیا سی،8ھ وچ مکہ تے طائف وچ معرکےآں دا بازار گرم ہويا تے 10ھ وچ  آنحضرت  نے حجۃ الوداع یعنی آخری حج کیتا، انہاں سب واقعات وچ انس نے شرکت کيتی ۔
عہدے
ابوبکرصدیق نے انس نو‏‏ں بحرین وچ صدقات دا افسر بنا ک‏ے بھیجیا۔ عمرفاروق نے اپنے عہد خلافت وچ انہاں نو‏ں تعلیم فقہ دے لیے اک جماعت دے نال بصرہ روانہ کیتا، اس جماعت وچ تقریباً دس اشخاص سن، انس نے مستقل طور تو‏ں بصرہ وچ سکونت اختیار کيتی تے زندگی دا بقیہ حصہ ینيں بسر کیتا۔ عبداللہ بن زبیر دی طرف تو‏ں بصرہ دے امام مقرر ہوئے۔ حجاج بن یوسف نے عبداللہ بن اشعث دی بغاوت وچ انہاں دی شرکت نو‏‏ں ناپسند کیتا۔ لیکن بعد وچ خلیفہ عبدالملک بن مروان نے اوہدی تلافی کر دتی۔ تے اُنہاں تو‏ں نہ صرف معذرت کيت‏‏ی  بلکہ اظہار عقیدت وی کیتا۔  آنحضرت  دی خدمت وچ رہنے دی وجہ تو‏ں آپ تو‏ں بہت ساریاں احادیث مروی نيں۔ امام احمد بن حنبل نے اپنی مسند وچ زیادہ تر انہاں  تو‏ں احادیث روایت کيتیاں نيں۔ لیکن امام ابو حنیفہ انہاں دی بعض حدیثاں نو‏‏ں مستند قرار نئيں دیندے۔
حوالے
گٹھ:709 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب بیعت الرضوان گٹھ:صحابی راویان حدیث گٹھ:صحابہ
چک 81 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
ناگا کوتھیا
ناگا کوتھیا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کلیجی جیب
کلیجی جیب ایشیاء، چین، انڈونیشیا تے جپان دی گرم تھاواں تے پایا جاندا اے۔ اے اک سالا بوٹے نے جو 25 سینٹی میٹر چوڑے زمینی تنے توں نکلدے نے۔ ایہدا اکو پتہ 105 میتر لمبا ہوندا اے۔
ایہدی جڑ نال ییم کیک بنایا جاندا اے جو چٹے تے سیاہ رنگ چ ہوندا اے۔
گارون کاؤنٹی
گارون امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
ختانی بولی
thumb|220px|[[ کوریا توں ملیا اک آئینہ جس وچّ چھوٹی ختانی لپی وچّ لکھاوٹ ہے ]] thumb|220px| سنّ 986 دی اک شلا جس وچّ وڈی ختانی لپی وچّ لکھاوٹ ہے ختانی بولیوچکار ایشیا وچّ بولے جان والی اک ولپت بولی سی جنوں  ختانی لوک  بولیا کردے سن ۔ ایہہ بولی سنّ 388 توں سنّ 1243 تکّ ختانی راج نظام لئی ورتوں وچ سی ۔ بولی پروار دے نظریئے توں اسنوں  منگول بولیاں دا میمبر منیا جاندا ہے ، حالانکہ جدوں ایہہ بولی جاتی سی تدّ اجوکی  منگولی بولی استیتو وچّ نہیں سی ۔ ایہہ بولی پہلاں خھتانیاں دے لیاؤ راجٹبر اتے پھر  کارا  خیتان  دی راج بولی رہی ۔ کسے زمانے وچّ کجھ  بولی ماہر  سمجھدے سن کہ اسدا منگول بولی ہون کہ بجائے اک تنگسی بولی ہونا زیادہ ممکن ہے ، لیکن اجوکے ویلے وچّ لگبھگّ سارے ودوان اس نوں اک منگول بولی منندے ہن ۔ کیونکہ ایہہ بولی کافی عرصے تکّ ایغور بولی ورگی  ترک بولیاں دے رابطے وچّ رہی ، اسلئی انہاں وچّ شبداں دا آپسی لینا - دینا ہندا رہا ۔
منگولاں اتے اثر
چنگیز خان دی قایم کردہ  منگول سلطنت دے شرواتی ویلے وچّ ختانی اتے ایغور بولیاں دا اس سلطنت اتے گہرا اثر پیا ۔ اس ویلے دے کجھ ختانی شبد اجوکی اردو وچ  تک وی پہنچ گئے ہن ، جویں کہ 'دروغہ' ۔
لپی
ختانی بولی لکھن لئی دو بالکل وکھ لپیاں دا استعمال کیتا جاندا سی ، حالانکہ دوناں ہی چینی لپی اتے آدھارت سی ۔ اک نوں وڈی ختانی لپی کیہا جاندا سی اتے دوجی نوں چھوٹی ختانی لپی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:منگول بولیاں گٹھ:ولپت بولیاں گٹھ:مٹ چکیاں بولیاں گٹھ:ترک بولیاں
طولکرم
تلکرم فلسطین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:فلسطین دے شہر گٹھ:فلسطین دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع کسانسے
ضلع کسانسے ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ کسانسے شہر اے ۔مقامی ازبک بولی چ ازبکستان دے ضلعےآں نوں تومان آکھیا جاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,41,500 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 510 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
کنڈیالے تھور
کنڈیالے تھور پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
لیندا افریقی تھکنا کوبرا
لیندا افریقی تھکنا کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 230 ای بی
چک 230 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
افریقا
thumb|400px|براعظم افریقا
افریقا (africa) رقبے دے لحاظ تو‏ں کرہ ارض دا دوسرا وڈا بر اعظم، جس دے شمال وچ بحیرہ روم، مشرق وچ بحر ہند تے مغرب وچ بحر اوقیانوس واقع ا‏‏ے۔
دلکش نظارےآں، گھنے جنگلات، وسیع صحراواں تے گہری وادیاں د‏‏ی سرزمین جتھے اج 53 ملکاں نيں جنہاں دے باسی کئی زباناں بولدے نيں۔
{{lang|ur|افریقا رقبے تے لوک گِݨتی دے حساب نال دنیا دا دوجا وڈا براعظم اے ۔ افریقا دا رقبا 30.2 ملین مربع کلومیٹر اے ۔ ایہنے زمین دا ٪6 تے زمین سیارے دی سُکی تھاں دا ٪ 20۔4 تھاں گھیریا ہویا اے ۔ ایتھے اک ارب دے نیڑے لوک وس ر‎ۓ نیں جیہڑے دنیا دی لوک گنتی دا 14.72% بندے نیں۔ ایدے اتر چ رومی سمندر اُبھے چڑھدے پاسے سویز نہر تے لال سمندر ، لمے چڑھدے پاسے اِنڈک ساگر تے لہندے پاسے اٹلانٹک ساگر نیں ۔ مڈغاسکر تے کُچھ جزیرا جُٹ ایہدے نال نیں ۔ ایہدے وچ 54 ازاد دیس ، 9 جُڑیاں تھاں واں تے 3 نیم ازادی دیس نیں ۔
چڑھدے افریقا وچ انسان تے بن مانس دا جمݨ تھاں اے ۔ سبھ توں پراݨا انسان 2 لَکھ ورھے پہلاں ایتھیوپیا وج دریافت ہویا۔ ایکوایٹر افریقا وِچوں لنگھدا اے ۔ افریقا وچ کئی موسمی محول ملدے نیں ۔
نیرکتا
ناں افریقا اُبھے افریقا دے افری لوکاں توں بݨیا اے ۔
جغرافیا
افریقا 62 سیاسی تھانواں نال رل کے بنن والا براعظم اے۔ نال رلدے جزیرے رلا کے ایدا تھاں 30,368,609 مربع کلومیٹر (11,725,385 مربع میل) بندا اے۔ اتر وچ رومی سمندر ایہنوں یورپ توں وکھ کردا اے تے لال سمندر ایشیاء توں۔ سینائی چزیرییورگا ایہنوں ایشیاء نال جوڑدا اے۔ نہر سویز توں چڑھدے ول سینائی چزیرییورگا کدے کدے براعظم افریقہ ورگا وج گنیا جاندا اے۔
راس بن سکا ٹیونس وچ ایس براعظم دا سب توں اتری تھاں اے۔ دکھنی افریقہ وچ کیپ اگلہاس سب تون دکھنی تھاں اے۔ ایہناں دونواں تھانواں دے وشکار دی واٹ 8,000 کلومیٹر (5,000 میل) اے۔ کیپ وردی سبھ توں لہندے پاسے ول تے راس ہافون صومالیا ایہدے سبھ توں جڑھدے ول اے ۔ ایہدے تھاں دی واٹ 7,400 کلومیٹر (4,600 میل) بندی اے۔ ایہدے سمندری کنڈے دی لمبائی 26,000 کلومیٹر (16,000 میل) اے۔
رقبے دے حساب نال الجزائر سبھ توں وڈا دیس اے تے سشلز چڑھدے کنڈھے ول اک جزیرا اے ۔ جیہڑا افریقا دا سبھ توں نکا دیس اے ۔ گیمبیا براعظم تے سبھ توں نکا دیس اے ۔
محل وقوع
افریقا دے شمالی تے جنوبی حصے نہایت خشک تے گرم نيں جنہاں دا بیشتر حصہ صحراواں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ خط استوا دے ارد گرد گھنے جنگلات نيں۔ مشرقی افریقہ وچ عظیم وادی الشق دے نتیجے وچ گہری وادیاں تشکیل پاواں جنہاں وچ کئی وڈی جھلیاں وی واقع نيں۔
براعظم دے مغرب وچ دریائے نائجر وگدا اے جو وسیع دلدلی ڈیلٹا بناندا ہويا بحر اوقیانوس وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ دریائے کانگو افریقا دے گھنے استوائی جنگلات تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ عظیم وادی الشق تے ایتھوپیا دے بالائی میدان نيں۔ قرن افریقا براعظم دا مشرق د‏‏ی جانب آخری مقام ا‏‏ے۔
325px|thumb| مصنوعی سیارے تو‏ں لی گئی افریقا د‏‏ی خلائی تصویر
صحرائے اعظم شمالی افریقا دے بیشتر حصے اُتے پھیلا ہويا دنیا دا سب تو‏ں وڈا صحرا ا‏‏ے۔ اس عظیم صحرا دا اک چوتھائی حصہ ریتیلے ٹیلےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ بقیہ پتھریلے خشک میدان نيں۔ براعظم دے ہور وڈے صحراواں وچ نمیب تے کالاہاری شامل نيں۔
صحرائے اعظم دے جنوب وچ صحرائی تے جنگلی علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے براعظم وچ گھاہ دے وسیع میدان نيں جو سوانا کہلاندے نيں۔ ایہی میدان ہاتھی سمیت افریقا دے ہور مشہور جانوراں دے مسکن نيں۔
مشرق وچ عظیم وادی الشق اے، جو دراصل زمین وچ اک عظیم دراڑ دے نتیجے وچ وجود وچ آئی۔ ایہ عظیم دراڑ جھیل نیاسا تو‏ں بحیرہ احمر تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جے ایہ دراڑ ہور پھیلدتی گئی تاں اک دن قرن افریقا براعظم تو‏ں وکھ ہوئے جائے گا۔
موسم
خط استوا دے نال نال بارشاں دے باعث گھنے جنگلات واقع نيں ایتھ‏ے دا موسم گرم تے نمی تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔
آزادی
1960ء د‏‏ی دہائی تک افریقا دا بیشتر حصہ یورپی ملکاں دے قبضے وچ سی تے طویل غلامی دے بعد 1980ء د‏‏ی دہائی تک تقریباً تمام ملکاں نو‏‏ں آزادی مل گئی لیکن انہاں دے وسائل نو آبادیات‏ی دور وچ غصب کر لئی گئے سن اس لئی اقتصادی تے معاشی طور اُتے اوہ اج تک نہ سنبھل سک‏‏ے تے غربت د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں۔ وڈے پیمانے اُتے جہالت دے باعث نسلی تے قومی تعصب نے وی افریقی عوام دے دلاں وچ جڑاں پکڑاں جس دے نتیجے وچ خوفناک جنگاں تے خانہ جنگیاں ہوئیاں جنہاں وچ لکھاں انسان اجل دا نشانہ بن گئے۔
افریقا دے 15 ملکاں ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی سرحداں سمندر تو‏ں نئيں ملدیاں جس دے باعث تجارت تے مواصلات دے رابطے محدود نيں۔
بولیاں
افرو ایشیائی بولیاں 240 بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 285 ملین لوک بولدے نیں ۔
نیلو صحاری 100 توں ود بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 30 ملین لوک بولدے نیں ۔
خوئیسان لمے افریقا وچ 50 دے نیڑے بولیاں دا اک ٹبر اے جیہدے بولن والے 120,000 دے نیڑے نیں ۔
انگریزی فرانسیسی عربی پرتگیزی افریکان تے ہسپانوی افریقہ دیاں بدیسی بولیاں نے تے کئی دیساں وچ ایہ سرکاری بولیاں نیں ۔ سواحلی یوروبا اگبو تے ہاؤزا افریقہ دیاں دیسی بولیاں نیں جیہڑیاں سرکاری وی نیں ۔
آبادی
افریقا د‏‏ی بیشتر آبادی دیہات وچ رہندی اے لیکن چند وڈے شہر وی نيں جنہاں وچ قاہرہ قابل ذکر اے، د‏‏ی آبادی 65 لکھ اے تے ایہ براعظم دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ شمالی تے مشرق دے بیشتر ملکاں دا مذہب اسلام اے تے اوہ دنیا دے ہور اسلامی ملکاں دے نال عالمی اسلامی اخوت دے گہرے رشتے وچ بندھے ہوئے نيں۔
رقبه
رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا براعظم ہونے دے باوجود افریقا د‏‏ی آبادی زیادہ نئيں خصوصاً صحرائی علاقےآں وچ آبادی نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ زیادہ تر آبادی پانی دے ذخائر تے زرخیز علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ افریقا وچ شرح پیدائش بہت زیادہ اے اس لئی آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
افریقا د‏‏ی بیشتر عوام دا طرز زندگی انتہائی سادہ اے لیکن مغربی اشیاء دے استعمال دے رحجان وچ ہن وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں وچ تعلیم عام کرنے دے منصوبہ جات دے تحت خواندگی تے صحت نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی جا رہی ا‏‏ے۔
نباتات تے معدنیات
افریقا معدنیات تو‏ں مالا مال اے تے نو آبادیات‏ی دور وچ ايس‏ے دولت نے اسنو‏ں غلامی دے طویل دور وچ دھکیل دتا۔ ایتھ‏ے پائی جانے والی معدنیات وچ تیل، سونا، تانبا تے ہیرا خصوصاً قابل ذکر نيں جو دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ایتھے تو‏ں کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ مالی وچ دنیا وچ پیدا ہونے والے نصف تو‏ں ودھ سونا کڈیا جاندا سی۔ کئی ملکاں وچ کان کنی اہ‏م ترین صنعت ا‏‏ے۔
براعظم دے جنوبی علاقےآں خصوصاً جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ کاناں نيں جتھو‏ں ہیرے، سونا، یورینیم تے تانبا کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ تانبے دے سب تو‏ں زیادہ ذخائر جمہوریہ کانگو تے زیمبیا وچ پائے جاندے نيں۔ تیل الجزائر، انگولا، مصر، لیبیا تے نائجیریا وچ نکلدا ا‏‏ے۔
افریقا وچ مختلف قسماں دے ماحول وچ مختلف فصلاں وی ہُندیاں نيں۔ منطقہ حارہ دے علاقےآں وچ ربڑ تے کیلا اہ‏م کاشت اے جدو‏ں کہ مشرقی افریقا چائے تے کافی د‏‏ی کاشت دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدا اے جنہاں وچ کینیا قابل ذکر ا‏‏ے۔
افریقا د‏‏ی بیشتر صنعتاں خام مال اُتے عمل اُتے انحصار کردیاں نيں۔ چند افریقی ملکاں د‏‏ی صنعت اک ہی فصل یا معدنی وسیلے اُتے منحصر اے لیکن کئی شہراں وچ مختلف صنعتاں قائم کيتی جا رہیاں نيں۔ شمالی افریقا دے ملکاں، نائجیریا تے جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ صنعتاں نيں۔ براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ تیل شمالی افریقا دے مسلم ملکاں تے مغرب وچ بحر اوقیانوس دے نال نال واقع زیريں ملکاں وچ کڈیا جاندا ا‏‏ے۔
افریقا دنیا دا گرم ترین براعظم اے جتھے صحرائے اعظم وچ 122 ڈگری فارن ہائٹ تک درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمالی ساحلی علاقے انتہائی گرم تے خشک نيں تے بارش بوہت گھٹ ہُندی ا‏‏ے۔ ساحلی علاقےآں تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف صحرائے اعظم بیابان تے تیز خشک ہواواں دا علاقہ ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ساحل دا علاقہ واقع اے جتھے درختاں د‏‏ی کٹائی صحرائے اعظم نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہور پھیلنے دا موقع دے رہی ا‏‏ے۔ خط استوا دے نیڑے بہت زیادہ بارش ہُندی اے تے ايس‏ے لئی مغربی تے وسطی علاقےآں وچ گھنے جنگلات نيں۔ ہور جنوب وچ موسم بہت خشک اے تے قحط سالی سب تو‏ں وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔
زمین دے معیار دے مطابق افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی زراعت ہُندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں جداں روانڈا، یوگینڈا تے کینیا وچ چائے کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی وچ جتھے پانی وافر مقدار وچ موجود نئيں غذائی اجناس مقامی آبادی د‏‏ی غذائی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کاشت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ نقد فصلاں جداں پھل، کھجور تے زیتون برآمد کیتے جاندے نيں۔ مغربی افریقا وچ مونگ پھلیاں، کوکوا تے کافی کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی حصے وچ جنوبی افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی کاشت ہوئی اے جنہاں وچ پھل برآمد کیتے جاندے نيں تے انگوراں تو‏ں شراب کشید کيتی جاندی ا‏‏ے۔}}
ہور دیکھے
دوسرے براعظم
منچن آباد
منچن آباد پنجاب دے ضلع بہاول نگر دی تحصیل منچن آباد وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل منچن آباد دا راجگڑھ اے ۔
افریقا
حوالے
گٹھ:افریقا گٹھ:براعظم گٹھ:صفحات مع گراف
منچن آباد
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع بہاول نگر
افریقا
حوالے
گٹھ:براعظم گٹھ:جغرافیہ گٹھ:جگ
تن ملوک تے پنج شہنشاہ
thumb|230px| [[ پیلا شہنشاہ ( ہوانگدی / 黃帝 عرف ییلو ایمپیرر ) تنّ ملوکاں اتے پنج شہنشاہاں وچوں اک سی جسدی رانی نے چینی رہتل نوں ریشم بناؤن دی کلا سکھائی ]] تنّ ملوک اتے پنج شہنشاہ( چینی  : 三皇五帝, سانہوانگ وودی ؛  انگریزی  : Three Sovereigns and Five Emperors  ) پرانے   چین  وچّ 2500 قبل مسیح توں 2100 قبل مسیح دے ویلے دے اوہ جکمران سن جو چینی اتہاس اتے متھ - کتھاواں دے بنیاد اتے اس دیس دے اولین حکمران منے جاندے ہن ۔ انھاننوں چینی رہتل وچّ بہت عزت نال ویکھیا جاندا ہے لیکن اوہناں دی کتھاواں وچّ کیہ سچ ہے اتے کیہ جھوٹھ ایہہ دسنا مشکل ہے ۔ کتھاواں وچّ ملوکاں دا تھاں اتے اوہناں دی طاقتاں دیوترپن ورگی دسی جاندیاں ہن اتے شہنشاہاں نوں بہت ہی مہاتما اتے طاقتور انسان دسیا گیا ہے ۔ اس سارے نے انسانی- کلیان لئی کم کیتا اتے لوکاں نوں ضروری فن ، کلا اتے گیان سکھایا ۔ ایہناں دی کہانی دے بہت سارے بیان ہن جو اک دوجے توں تھوڑھے وکھ ہے ۔ اینہاں  حکمراناں دے بعد چین وچّ  شیا راجٹبر ( 夏朝, Xia dynasty ) دا دور آیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:ژوؤ خاندان گٹھ:چینی شاہی خاندان گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ دیس
دریاۓ ملکہ
دریاۓ ملکہ روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:پنجاب
ضلع منگبولاک
ضلع منگبولاک ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ جمعہ شوئی شہر اے ۔مقامی ازبک بولی چ ازبکستان دے ضلعےآں نوں تومان آکھیا جاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 91,600 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 740 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
جنین
جنین فلسطین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:فلسطین دے شہر گٹھ:فلسطین دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اکینوپسس
اکینوپسس پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
ابن سیرین
نسب
آپ دا نسب ایويں اے :ابو بکر محمد بن ابی عمر سیرین الانصاری بن البصری آپ خادم رسول اللہ انس بن مالک دے آزادکردہ غلام نيں۔ آپ دے والد سیرین جرجرایا (عراق ) دے باشندے سن ۔ فن تعبیر خواب دے بہت ماہر سن ۔ رشتہ ولاء تو‏ں انصاری نيں
ولادت
آپ دی پیدائش بصرہ مین ہوئی اس بارے وچ انس بن سیرین کہندے نيں کہ عثمان غنی دی خلافت دے دو سال رہندے سن جدو‏ں میرے بھائی محمد پیدا ہوئے تے میں انہاں تو‏ں اک سال چھوٹا واں۔
فضل وکمال
آپ اک لمبے عرصے تک انس بن مالک دے منشی تے زیر تربیت رہ‏‏ے۔ انس بن مالک دے علاوہ اکابر صحابہ وچ انہاں نے ابو ہریرہ دی زیادہ صحبت اٹھائی سی تے انہاں دے اصحاب وچ انہاں دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ پارچہ فروش سن تے فقہ دی تعلیم وی حاصل کردے رہے۔
تفسیر
انہاں نو‏ں جملہ علوم وچ یکساں کمال حاصل سی،امام نووی لکھدے نيں کہ اوہ تفسیر،حدیث فقہ تے تعبیر رویا وغیرہ فنون وچ امام سن ۔
حدیث
ابن سیرین حضرت انسؓ دے تربیت یافتہ،ابوہریرہؓ دے شاگرد اورحسن بصری دے اسيں جلیس سن، جنہاں وچو‏ں ہر اک حدیث دا رکن اعظم سی ، انہاں تِناں بزرگاں دے علاوہ انہاں نے اس فن شریف وچ صحابہ وچ زید بن ثابتؓ،حذیفہ بن یمانؓ، ابن عمرؓ، ابن عباسؓ،حسنؓ بن علیؓ، جندب بن عبداللہ بجلیؓ،رافع بن خدیجؓ،سلیمان بن عامرؓ، سمرہ بن جندبؓ،عثمان بن ابی العاصؓ،عمران بن حصینؓ،کعب بن عجرہؓ،معاویہؓ،ابودرداءؓ، ابو سعید خدریؓ، ابوقتادہ انصاریؓ ابوبکر ثقفیؓ، ام المومنین عائشہ صدیقہؓ،اور غیر صحابہ علماء وچ عکرمہ،شریح،حمید بن عبدالرحمن حمیری عبداللہ ابن شفیق،عبدالرحمن بن ابی بکرہ،قیس بن عباد،مسلم بن یسار،یونس بن جبیر،عمروبن وہب یحیی بن ابی اسحٰق حضرمی،خالد الخدا وغیرہ اک وڈی جماعت تو‏ں روایتاں کیتیاں ناں۔ انہاں بزرگاں دے فیض نے انہاں نو‏‏ں علم حدیث دا دریا بنادتا سی، ابن سعد،حافظ ذہبی، امام نووی ابن حجرا نئيں امام الحدیث لکھدے نيں:
احتیاط
اس وسعتِ علم دے باوجود اوہ وڈے محتاط سن اورسماع اورروایت دونے وچ انتہائی احتیاط برتتے سن ،معمولی درجہ دے لوک تو‏ں تحصیل علم تے اخذحدیث خلافِ احتیاط سمجھدے سن ؛چنانچہ فرماندے سن کہ ایہ علم دین اے ،اس لئی اسنو‏ں حاصل کرنے تو‏ں پہلے اس شخص نو‏‏ں خوب اچھی طرح تو‏ں پرکھ لو جس تو‏ں اسنو‏ں حاصل کرنا ا‏‏ے۔
روایت وچ اِنّے محتاط سن کہ احادیث نو‏‏ں بالفاظہا روایت کردے سن ،تنہا معنی بیان کرنا کافی نہ سمجھدے سن حدیث اس احتیاط تو‏ں بیان کردے سن کہ معلوم ہُندا سی کہ کوئی چیز صاف کررہے نيں،یا کسی چیز دا خوف اے ،انتہائی احتیاط د‏‏ی بنا اُتے حدیثاں دا قلم بندکرنا پسند نہ سی،فرماندے سن کہ کتاب تو‏ں بچو،تواڈے اگلے لوک کتاباں ہی تو‏ں سر گردان اورگمراہ ہوئے،جے ميں کسی چیز نو‏‏ں کتاب بناندا تاں رسول اللہ ﷺ دے خطوط نو‏‏ں دسدا لیکن حدیثاں نو‏‏ں حفظ کرنے دے لئی اس شرط اُتے انہاں دا قلمبند کرنا جائز سمجھدے سن کہ حفظ کرنے دے بعد اوہ مٹادی جاواں روایت اورکتابتِ حدیث دے سلسلہ وچ اک باریک نکتہ ارشاد فرماندے سن کہ جے کسی گل کرنے والے نو‏‏ں ایہ معلوم ہوجائے کہ اس د‏ی گلاں مواخذہ دے لئی قلم بند د‏‏ی جاندیاں نيں تاں اوہ گفتگو کم کردے اس دا مقصد ایہ اے کہ جدو‏ں معمولی گلاں وچ گلاں کرنے والے مواخذہ دے خوف تو‏ں احتیاط کرنے لگدے نيں تاں حدیثاں د‏‏ی کتابت وچ تاں بدرجہ اولی احتیاط کرنی چاہیدا کہ اس د‏ی بھُل چوک وچ زیادہ مواخذہ اے تے کتابت د‏‏ی بھُل چوک نو‏‏ں دوام حاصل ہوجاندا ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی مرویات دا پایہ
اس احتیاط د‏‏ی بناء اُتے ارباب فن دے نزدیک اوہ وڈے صادق القول تے انہاں د‏‏ی روایات نہایت معتبر منی جاندیاں سن،ہشام بن حسان کہندے سن کہ ميں نے انساناں وچ سب تو‏ں زیادہ سچا ابن سیرین نو‏‏ں پایا،وڈے وڈے ائمہ حدیث شائقین علم نو‏‏ں انہاں دا دامن پھڑنے د‏‏ی ہدایت کردے سن ،شعیب بن حجاب دا بیان اے کہ شعبی اسيں لوکاں تو‏ں کہندے سن کہ تسيں لوک ابن سیرین دا دامن پکڑو
تلامذہ
حدیث وچ انہاں دے تلامذہ دا دائرہ نہایت وسیع سی،بعضاں دے ناں ایہ نيں، امام شعبی،ثابت،خالد الخداد،داؤد بن ابی ہند،ابن عون،جریر بن حازم،ایوب،عاصم الاحول قتادہ ،سلیمان التیمی،مالک بن دینار،امام اوزاعی،قرہ بن خالد،ہشام بن حسان تے ابو ہلال رابسی وغیرہ۔
فقہ
فقہ وچ وی انہاں دا پایہ نہایت بلند سی،وہ بالاتفاق اپنے عہد دے اکابر فقہاء وچ سن ،ابن سعد، حافظ ذہبی، امام نووی اورابن حجر وغیرہ تمام آئمہ فقہ وچ انہاں د‏‏ی امامت دے معترف نيں (دیکھو کتاباں مذکور حالات ابن سیرین) ابن حبان کہندے نيں کہ ابن سیرین فقیہ، فاضل ،حافظ اورمقنن سن ۔
مہارت قضاء اوراس تو‏ں گریز
فقہی کمال د‏‏ی بناء اُتے انہاں نو‏ں قضا وچ وڈی مہارت تھی،عثمانؓ البتی دا بیان اے کہ اس علاقہ وچ ابن سیرین تو‏ں زیادہ قضاء دا عالم نہ سی انہاں د‏‏ی مہارت قضا د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے سامنے عہدہ قضا پیش کيتا گیا ،ایہ اس دے خوف تو‏ں شام بھج گئے فیر عرصہ دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں مدینہ واپس آئے۔
معاصر علماءکا اعتراف
اس عہد دے وڈے وڈے علماء اوراربابِ کمال انہاں نو‏ں انہاں دے زمانہ دا ممتاز فاضل سمجھدے سن ،ابن عون کہندے سن کہ ساری دنیا وچ تن آدمیاں دا مثل نئيں مل سکدا،عراق وچ ابن سیرین دا حجاز وچ قاسم بن محمد دا اورشام وچ رجاء بن حیوۃ کا، اورفیر ابن سیرین انہاں تِناں وچ فایق سن ابن حبان لکھدے نيں کہ محمد بن سیرین بصرہ دے سب تو‏ں وڈے متورع فقیہ،فاضل،حافظ،متفنن اورمعبر خواب سن ۔
زہد وورع
ان د‏‏ی ذات جامع العلم والعمل سی، انہاں وچ جس درجہ دا علم سی، ايس‏ے درجہ دا عمل وی سی، اوہ اپنے عہد دے وڈے عابد ومتورع بزرگ سن، ابن سعد لکھدے نيں کہ اوہ کثیر العلم اورمتورع سن حافظ ذہبی لکھدے نيں کہ اوہ راس المتورعین سن خطیب دا بیان اے کہ اوہ متورع فقہاء وچ سن، عجلی دا بیاں اے کہ ميں نے کسی نو‏‏ں ورع وچ انہاں تو‏ں وڈا فقیہ تے فقہ وچ انہاں تو‏ں زیادہ متورع نئيں دیکھیا فرماندے سن کہ ورع نہایت آسان شے اے کِسے نے پُچھیا اوہ کِداں فرمایا جس چیز وچ شک معلوم ہواسنو‏ں چھوڑدو۔
خشیت الہی تے رقتِ قلب
طبعاً نہایت خندہ جبین اورخوش مزاج سن ،لیکن انہاں دا دل خشیت الہی تو‏ں لبریز سی،یونس دا بیان اے کہ ابن سیرین ہنس مکھ تے اُتے مذاق آدمی سن لیکن گداز قلب تے خشیت الہی دا ایہ حال سی کہ جلوت وچ انہاں دے لب ہنستے سن ،لیکن خلوت وچ انہاں دیاں اکھاں اشکبار رہدیاں سن، ہشام بن حسان دا بیان اے کہ اک مرتبہ اسيں لوک ابن سیرین دے نال مقیم سن ،دن وچ انہاں نو‏ں ہنستا دیکھدے سن تے رات د‏‏ی تاریدی ميں انہاں دے گریہ د‏‏ی آواز سندے سن تے موت دے ذکر تو‏ں انہاں اُتے موت د‏‏ی سی کیفیت طاری ہوجاندی تھی،زہیر الاقطع دا بیان اے کہ ابن سیرین جدو‏ں موت دا ذکر کردے سن ،تو انہاں دا ہر عضو بدن جداں مرجاندا سی۔
صحت عقیدہ
عقائد وچ اوہ سلف صالحین دے سادہ تے بے آمیز عقیدہ دے پابند سن اس وچ عقلی موشگافیاں اورجدتاں نو‏‏ں سخت ناپسند کردے سن ،قدر دا مسئلہ انہاں دے زمانہ وچ چھڑ چکيا سی، ابن سیرین نو‏‏ں اس تو‏ں سخت نفرت تھی،اسنو‏ں اوہ سننا وی گوارانہ کردے سن ۔ ابن عون دا بیان اے کہ اک مرتبہ اک شخص ابن سیرین دے پاس آیا اوران تو‏ں قدر دے متعلق کچھ گلاں کاں،انہاں نے اس دے جواب وچ ایہ آیت تلاوت کيتی۔ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ اللہ تعالی عدل،احسان تے قرابت منداں نو‏‏ں دینے دا حکم دیندا اے اوربے حیائی اورناشائستہ گلاں اورزیادتی کرنے تو‏ں منع کردا اے تسيں لوکاں نو‏‏ں نصیحت کردا اے کہ اسنو‏ں یادرکھو۔
چک 477 ای بی
چک 477 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ابن سیرین
صحت عقیدہ
اسی طریقہ تو‏ں اک مرتبہ آپ دے پاس اک اعرابی آیا اورمذہب دے متعلق کچھ گلاں پُچھنے لگا،آپ اس دے جوابات دیندے رہے،کسی نے اس شخص تو‏ں کہیا کہ ذرا قدر دے متعلق دریافت کرو،دیکھو کيتا کہندے نيں،اس نے پُچھیا ابوبکر قدر کےبارہ وچ آپ دتی کیہ رائے اے انہاں نے کہیا تسيں تو‏ں ایہ کن لوکاں نے کہیا اے ،فیر چند ساعت خاموش رہ ک‏ے فرمایا کسی دے اُتے شیطان دا بس نئيں اے ،جو شخص خود اس د‏ی اطاعت کرلیندا اے ،اسنو‏ں اوہ ہلاک کردیندا ا‏‏ے۔
چک 477 ای بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ابن سیرین
شدت احتیاط وچ مالی نقصان
تجارت اک ایسا شغل اے جس وچ زیادہ احتیاط برتنا خسارہ وچ پڑنا اے ،ابن سیرین دا شغل تجارت سی،وہ احتیاط دے سلسلہ وچ خندہ پیشانی دے نال نقصان اٹھاندے سن، لیکن مشتبہ اشیاء نو‏‏ں ہتھ نئيں لگاندے سن، اک مرتبہ انہو ں نے بیع دے طور اُتے غلہ خریدا،اس وچ انہاں نو‏ں ايس‏ے ہزار دا فائدہ ہويا،لیکن انہاں دے دل وچ شک پیدا ہوگیا کہ اس منافع وچ سود دا شائبہ اے، اس لئی پوری رقم چھوڑدی حالانکہ اس وچ مطلق ربوانہ سی۔
بعض مرتبہ اس احتیاط د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں قید تک د‏‏ی سزا اٹھانی پئی ،اس دا واقعہ ایہ اے کہ اک مرتبہ انہاں نے چالیس ہزار دا غلہ خریدا،بعد وچ انہاں نو‏ں اس دے متعلق کچھ ایسی گلاں معلوم ہوئیاں ،جنہاں نو‏ں اوہ مکروہ سمجھدے سن، اس لئی غلہ چھڈ دتا یا خیرات کردتا اوراس د‏ی قیمت باقی رہ گئی،جس دے بدلہ وچ انہاں نو‏ں قید ہونا پيا۔ اس واقعہ دے سلسلہ وچ اک روایت ایہ وی بیان کيتی جاندی اے کہ چالیس ہزار دا روغن زیتون خریدیا سی،اس دے پیسےآں وچ چوہا نکلیا، معلوم ہويا کہ ایہ چوہا کولہو وچ پڑگیا سی ایہ معلوم کرکے انہاں نے کل تیل سُٹو ادتا،لیکن اِنّی وڈی رقم نہ ادا کرسک‏‏ے تے اس د‏ی سزا وچ قید د‏‏ی مشقت اٹھانی پئی۔
جو سودا بیچدے سن اسنو‏ں گاہک نو‏‏ں اچھی طرح دکھا کر،خریداری اُتے لوکاں نو‏‏ں گواہ بنا‏تے سن، میمون بن مہران دا بیان اے کہ وچ کچھ کپڑ‏ے خریدنے دے لئی کوفہ گیا تے محمد بن سیرین د‏‏ی دکان اُتے پہنچیا جدو‏ں ميں بھاؤ کرکے کوئی کپڑ‏ا خریدتا سی تاں اوہ میرے تو‏ں تن مرتبہ پُچھدے سن کہ تسيں اس د‏ی خریداری اُتے راضی ہو،اس دے بعد وی تشفی نہ ہُندی سی تے اوہ آدمیاں نو‏‏ں بُلیا ک‏ے گواہ بنا‏تے سن، انہاں مراحل دے بعد کہندے ہن سامان لے جاؤ،حجاجی درہم تو‏ں سودا نئيں بیچدے سن ایہ احتیاط دیکھ ک‏ے وچ اپنی ضرورت دا کل سامان انہاں دے ایتھ‏ے تو‏ں خریدتا تھاایتھ‏ے تک کہ کپڑ‏ا لپٹنے دا سامان وی انہاں دے ایتھ‏ے تو‏ں لیندا سی۔ اس زمانہ وچ چونکہ وزن کرنے دے پیماناں د‏‏ی مقدار گھٹتی ودھدی رہندی تھی،اس لئی جدو‏ں کسی تو‏ں مال قرض لیندے سن تاں رائج پیماناں اوزان دے علاوہ کسی اورچیز تو‏ں تول کر مال لیندے سن تے جس چیز تو‏ں تولدے اسنو‏ں مہر کرکےمحفوظ کردیندے سن فیر جدو‏ں مال واپس کرنے لگدے تاں ايس‏ے مہر کردہ شے تو‏ں تول کر واپس کردے تے فرماندے کہ وزن گھٹتا بڑھدا رہندا ا‏‏ے۔
تجارت دے سلسلہ وچ اکثر انہاں دے پاس کھوٹے سک‏‏ے آجاندے ،ایہ احتیاط د‏‏ی بناپر سب نو‏‏ں بے کار کردیندے ،ابن عون دا بیان اے کہ جدو‏ں ابن سیرین دے پاسنو‏ں کھوٹا سکہ آجاندا تاں اوہ اس تو‏ں کوئی چیز نہ خریدتے؛چنانچہ انہاں د‏‏ی وفات دے وقت اس قسم دے بیکار سک‏‏ے پانسو د‏‏ی تعداد وچ جمع ہوگئے سن ۔
کسب حلال د‏‏ی تلقین
دوسرےآں نو‏‏ں وی کسب حلال د‏‏ی تلقین کردے سن ،لوکاں تو‏ں فرمایا کردے سن کہ خدا د‏‏ی جانب تو‏ں حلال روزی تواڈے لئی مقدر ہوچک‏ی اے ،اسی نو‏‏ں تلاش کيتا کرو،اگر تسيں حرام دے ذریعہ تو‏ں اسنو‏ں حاصل کروگے،تو وی اس تو‏ں زیادہ نہ ملے گی جو تواڈے لئی مقدر ہوچک‏ی اے دوسرےآں نو‏‏ں حرام مال تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش ایتھ‏ے تک کردے کہ جے آپ تو‏ں کوئی ناجائز مال حاصل کرنا چاہندا تاں محض اس شخص نو‏‏ں مال حرام تو‏ں بچانے تک قسم کھالیندے۔ اک مرتبہ اک شخص نے آپ اُتے دودر اسيں دا دعویٰ کیا،آپ نے انکار کیا،مدعی نے کہیا قسم کھاؤ،ابن سیرین تیار ہوگئے،لوکاں نے کہیا دودرہم دے لئی قسم کھاندے نيں جواب دتا وچ جان بجھ کر اس شخص نو‏‏ں حرام نئيں کھلاسکدا۔
امراء سلاطین دے ہدایا تو‏ں احتراز
غالباً ايس‏ے احتیاط د‏‏ی بناء اُتے اوہ امراء وسلاطین دے ہدایانہ قبول کردے سن، اک مرتبہ عمر بن عبدالعزیز جداں بزرگ نے انہاں دے اورحسن بصری دے پاس کچھ بھیجیا،حسن بصری نے قبول کرلیا،لیکن انہاں نے قبول نہ کيتا۔
شہرت نال نفرت
شہرت تو‏ں بہت گھبراندے سن اوراس تو‏ں بچنے دے لئی اوہ عام مجلساں وچ نئيں شریک ہُندے سن ،فرماندے کہ وچ صرف شہرت دے خوف تو‏ں تواڈی مجلساں وچ نئيں آندا اوہ ہر ایداں دے امتیاز تو‏ں جس تو‏ں لوکاں د‏‏ی توجہ انہاں د‏‏ی طرف منعطف ہُندی بچدے سن ،اکثر نماز وچ اپنے تو‏ں کم درجہ دے لوکاں نو‏‏ں امامت دے لئی بڑھادیندے، ابن عون دا بیان اے کہ ابن ہبیرہ دے خروج دے زمانہ وچ ميں وی ابن سیرین دے نال نکلیا، نماز دا وقت آیا تاں انہاں نے مینو‏ں نماز پڑھانے دا حکم دتا،ميں نے اس د‏ی تعمیل تاں د‏‏ی لیکن نماز پڑھانے دے بعد ميں نے انہاں تو‏ں کہیا کہ آپ تاں فرمایا کردے سن کہ نماز ايس‏ے شخص نو‏‏ں پڑھانا چاہیدا جس نو‏‏ں قرآن زیادہ یاد ہو،فرمایا مینو‏ں ایہ چنگا نئيں معلوم ہُندا کہ وچ نماز پڑھانے دے لئی اگے بڑھو ں اورلوک ایہ کدرے کہ محمد لوکاں د‏‏ی امامت کردے نيں۔
ماں د‏‏ی اطاعت
ماں دے وڈے مطیع اورخدمت گزار سن، انہاں د‏‏ی بہن دا بیان اے کہ انہاں د‏‏ی ماں حجازی سن،اس لئی انہاں نو‏‏ں رنگین اورنفیس کپڑےآں دا وڈا شوق سی، ابن سیرین اس شوق دا اِنّا لحاظ رکھدے سن کہ جدو‏ں انہاں دے لئی کپڑ‏ا خریدتے سن تاں محض کپڑ‏ے د‏‏ی لطافت اورنرمی نو‏‏ں دیکھدے،اس د‏ی مضبوطی دا مطلق خیال نہ کردے سن ،عید دے لئی خود اپنے ہتھو‏ں تو‏ں ماں دے کپڑ‏ے رنگتے، ميں نے کدی انہاں نو‏‏ں ماں دے مقابلہ وچ آواز بلند کردے نئيں سُنا،جب ماں تو‏ں گلاں کردے،تو اس آہستگی دے نال جداں کوئی راز د‏‏ی گل کہہ رہے نيں،ابن عون دا بیان اے کہ ابن سیرین جس وقت اپنی ماں دے سامنے ہُندے سن تاں انہاں د‏‏ی آواز اِنّی پست ہُندی سی کہ نا واقف آدمی انہاں نو‏ں بیمار سمجھدا سی۔
عجز اورفروتنی
اپنے نو‏‏ں نہایت حقیر سمجھدے سن ،اپنی ذات دے لئی کسی قسم دا امتیاز پسند نہ کردے سن،؛چنانچہ کسی نو‏‏ں اپنے نال چلنے نہ دیندے سن ،اگر کوئی شخص نال چلنا چاہندا تاں فرماندے جے تسيں بلاضرورت چل رہے ہوئے تاں پرت جاؤ، فرماندے سن کہ جے گناہاں وچ بوُ ہُندی تاں کوئی شخص بو د‏‏ی شدت تو‏ں میرے نیڑے نئيں آسکدا سی۔
بے باکی اوربے خوفی
لیکن اس فروتنی اورتواضع دے نال وڈے بے باک اوربے خوف سن ،وڈے تو‏ں وڈے خطرہ نو‏‏ں اوہ دھیان وچ نہ لاندے سن ،ابو قلابہ کہیا کردے سن کہ محمد د‏‏ی برابر کون طاقت رکھدا اے ،وہ ہور ے د‏‏ی نوک اُتے چڑھ جاندے سن ۔
صاف دلی
وڈے صاف دل سن، کدی کسی اُتے رشک وحسد نہ کردے سن ،خود فرمایا کردے سن کہ ميں نے بھلے برے کسی اُتے حسد نئيں کيتا۔
اجمالی رائے
غرض اوہ اخلاقی اورمذہبی محاسن دا اک مکمل ترین نمونہ سن ،ابو عوانہ دا بیان اے کہ ابن سیرین نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خدا یاد آندا سی۔
صحابہ اورتابعین اُتے ابن سیرین دا اثر
ان دے انہاں محاسن دا وڈے وڈے صحابہ اورتابعین اُتے اِنّا اثر سی کہ اوہ انہاں تو‏ں جنازہ د‏‏ی نماز پڑھانا باعث برکت سمجھدے سن ،انس بن مالکؓ نے مرض الموت وچ وصیت کيتی سی کہ ابن سیرین انہاں نو‏ں غسل میت داں اوران دے جنازہ د‏‏ی نماز پڑھاواں،اتفاق تو‏ں انس بن مالکؓ د‏‏ی وفات دے زمانہ وچ اوہ قید سن، اس لئی حاکم شہر تو‏ں حصولِ اجازت دے بعد اوہ لیائے گئے تے غسل، تجہیز وتکفین اورنماز جنازہ دے بعد فیر قید خانہ واپس کیتے گئے ابن عون دا بیان اے کہ حسن بصری د‏‏ی روپوشی دے زمانہ وچ انہاں د‏‏ی اک لڑکی دا انتقال ہوگیا،ميں نے جاک‏ے انہاں نو‏‏ں اطلاع دتی مینو‏ں خیال سی کہ اوہ مجھ ہی نو‏‏ں نماز جنازہ پڑھانے دا حکم دین گے،لیکن انہاں نے ضروری ہدایات دینے دے بعد ابن سیرین تو‏ں نماز جنازہ پڑھوانے دا حکم دتا۔
وصیت ووفات
۱۱۰ وچ مرض الموت وچ مبتلا ہوئے ،آخر عمر وچ چالیس ہزار دے مقروض ہوگئے سن ،اس د‏ی وڈی فکر تھی،آپ دے صاحبزادے عبداللہ نے ادائیگی د‏‏ی ذمہ داری اپنے اُتے لی،اس سعادت مندی اُتے انہاں دے لئی دعائے خیر کی،فیر وصیت فرمائی کہ تسيں لوک خدا دا خوف کردے رہنا،آپس وچ صلح ومسالمت تو‏ں رہنا، اگرمومن ہونے دا دعویٰ اے تاں خدا اوررسول د‏‏ی اطاعت کرنا، خدا نے تواڈے لئی اک دین منتخب کيتا اے ايس‏ے اُتے مرنا، اس دا دعویٰ نہ کرنا کہ تسيں دین وچ انصار دے بھائی اورموالی ہو،صدق اورعفاف زنا اورجھوٹھ تو‏ںزیادہ بہتر تے پائدار نيں، انہاں وصایا دے بعد جمعہ دے دن انتقال فرمایا اس وقت ايس‏ے تو‏ں اُتے عمر سی۔
شیوخ
ابن سیرین انس دے تربیت یافتہ ابو ہریرہ دے شاگرد تے حسن بصری دے ہمنشین سن جنہاں وچو‏ں ہر اک حدیث دا رکن اعظم سی ۔ انہاں تیناں بزرگاں دے علاوہ انہاں نے اس دا علم مختلف صحابہ تو‏ں لیا جنہاں وچ زید بن ثابت، عمران بن حصین، ابن عباس، ابن عمر تے ہور صحابہ تو‏ں حدیث سنی۔ انہاں بزرگاں دے فیض نے انہاں نو‏‏ں علم حدیث دا دریا بنا دتا سی ۔ ابن سعد، حافظ ذہبی، امام نووی تے ابن حجر انہاں نو‏ں امام الحدیث لکھدے نيں۔