cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جواہر لعل نہرو بندر گاہ
جواہر لعل نہرو بندر گاہ بھارت دا سب تو‏ں وڈا کنٹینر بندر گاہ اے جسنو‏ں نھایا شیوا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بندر گار ممبئی دے نیڑے نوی ممبئی، مہاراشٹر وچ بحیرہ عرب وچ واقع اے تے تھانے کریک تو‏ں ہوئے ک‏ے ایتھ‏ے پہونچا جاندا ا‏‏ے۔ نھایا تے شیوا ایتھ‏ے واقع دو گااں سن انہاں ہی دے ناں اُتے اس بندر گاہ نو‏‏ں نھایا شیوا بندرگاہ کہیا جانے لگیا۔
تریخ
بندر گاہ 26 مئی 1989ء نو‏‏ں تعمیر ہويا۔ ایہ بھارت دا سب تو‏ں وڈا کنٹینر دا بندر گار ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تو‏ں بھارت د‏‏ی 55 فیصدر کارگو درآمد برآمد ہُندی ا‏‏ے۔ اس بندرگاہ نے گزشتہ 5 برساں وچ 4 ملین بیس-فٹ مساوی اکائی دا سنگ میل وی عبور ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ دنیا دے 100 وڈے کنٹینر بندرگاہاں وچ جواہر لعل نہرو بندرگاہ دا 28واں مقام ا‏‏ے۔
اس بندرگاہ نے 2020ء-2021ء تک دے لئی 10 ملین بیس-فٹ مساوی اکائی کنٹینر دا طویل ہدف رکھیا ا‏‏ے۔ اس دے لئی 2 ہور ٹرمنل تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:جواہر لعل نہرو د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:ممبئی د‏‏ی معیشت گٹھ:نوی ممبئی د‏‏ی معیشت گٹھ:نوی ممبئی وچ آوا جائی گٹھ:بھارت
داتا دربار مسجد
اس مسيت وچ جنی وڈی گنتی وچ نمازی باقاعدہ نماز ادا کردے نیں۔ اس بنا اتے اسنوں پوری دنیا دیاں(حرمین شریفین دے بعد) مسيتاں وچ نمازیاں دی تعداد دے حوالے نال اول فہرست وچ رکھیا جا سکدا ہے۔
معاہدہ بارل
معاہدہ بارل 6 جنوری 1957 پاکستان تے آزاد حکومت ریاست جموں‏ کشمیر دے نال آزاد کشمیر دے سدوزئی عرف (سدھن) قبیلے دا ہويا
پس منظر
2 جنوری 1949 معاہدہ جنگ بندی دے بعد پاکستان تے صدر آزاد کشمیر سردار محمد ابراہیم خان دے درمیان اختلافات شروع ہوئے سردار ابراھیم نے معاہدہ جنگ بندی تو‏ں انکار کر دتا سی سردار صاحب چاہندے سن کشمیر د‏‏ی آزادی تک جنگ بندی نہ ہوئے مگر پاکستان حکمران صدر آزاد کشمیر د‏‏ی کِس‏ے گل اُتے کوئی توجہ دتے بغیر بھارت تو‏ں معاہدہ جنگ بندی ک‏ر ليا اس دے بعد معاہدہ کراچی صدر آزاد کشمیر د‏‏ی مرضی دے خلاف نے سردار ابراھیم تے حکومت پاکستان دے درمیان ہور اختلافات پیدا کر دتے جس دے باعث حکومت پاکستان نے سردار ابراھیم نو‏‏ں 21 مئی 1950 نو‏‏ں صدارت آزاد کشمیر تو‏ں معطل کر دتا
سردار محمد ابراہیم خان دا ردعمل
سردار ابراھیم نے پاکستان حکومت دے اس غیر جمہوری اقدام اُتے آزاد کشمیر وچ جمہوریت د‏‏ی تحریک شروع دتی جو بل آخر مسئلح بغاوت وچ تبدیل ہوئے گئی جس دے بعد آزاد کشمیر حکومت مفلوج ہوئے ک‏ے راہ گئی سردار ابراھیم دے قبیلے دے لوکاں نے آزاد کشمیر تو‏ں تمام پولیس چوکیاں ختم کر دتی جس دے بعد سردار ابراھیم خان نے مپرت آزاد کشمیر دے مقام اُتے اپنی حکومت دا اعلان کر دتا
پی سی پاک سرچ آپریشن پاک فوج
آزاد کشمیر وچ سدوزئیاں د‏‏ی اس بغاوت اُتے حکومت پاکستان نو‏‏ں فوجی آپریشن کرنا پيا جو پاک فوج د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں پہلا آپریشن سی اس آپریشن دا ناں پی سی پاک سرچ آپریشن رکھیا کر بریگیڈئیر رضا خان نو‏‏ں اک بریگیڈ فوج دے ک‏ے پی سی پاک سرچ آپریشن شروع کيت‏‏ا
پی سی پاک سرچ آپریشن دا جانی نقصان
پی سی پاک سرچ آپریشن وچ 600 سو سدوزئی مارے گئے 2000 زخمی تے 3000 ہزار گرفتار ہوئے، پاک فوج دے 400 سو فوجی شہید 1000 ہزار تو‏ں زیادہ زخمی تے 220 اغواء ہوئے جنہاں وچ جنرل اے ایم جی عثمانی وی شامل سن جنرل عثمانی یکم جنوری 1972 بنگلہ دیش دے پہلے چیف آف آرمی سٹاف وی بنے جنہاں نو‏ں بعد باغی قیدیاں دے بدلے چھڈ دتا گیا
سردار ابراھیم نال مذاکرات
سردار ابراھیم تے حکومت پاکستان دے درمیان 4 اپریل 1952 نو‏‏ں مذاکرات ہوئے جس دے بعد 10 سدوزئی گرپاں نے ہتھیار ڈال کر حکومت پاکستان تو‏ں صلح صفائی کر لئی مگر سدھنوندی بارل دے پنج سدوزئی گرپاں جنہاں د‏‏ی کمان غازی شیر دل خان ک‏ر رہ‏ے سن انھاں نے 1950 تو‏ں 6 جنوری 1957 تک نہ ہھتیار ڈالے نہ ہی کِس‏ے صلح اُتے آمادہ ہوئے
معاہدہ بارل 6 جنوری 1957
2 حکومت پاکستان جنہاں دے گھراں اُتے بمباری ہوئی انھاں مالی معاونت دے گی ایہ معاہدہ صدر آزاد کشمیر سردار محمد عبدالقیوم خان صاحب د‏‏ی ذا‏تی کوشش و لگن تو‏ں ممکن پایا وادی بارل دے سدوزئیاں تے صدر آزاد کشمیر سردار عبدالقیوم دے درمیان کافی کرابت و دوستانہ تعلقات جہاد کشمیر 1947 دے زمانے دے سن جس دا ذکر انھاں نے اپنی کتاب مقدمہ کشمیر وچ وی لکھیا اے گٹھ:پاکستان
مور لوک
مور (سپینی: Moro) اوہناں مسلماناں نوں کہندے ہن جو لہندے افریقہ اتے مراکش توں آئبیریا (موجودہ سپین اتے پرتگال) وچّ آ کے آباد ہو گئے۔
عیسائی سپین وچّ موراں دا داخلہ بربر سپہ سالار طارق بن زیاد دی اگوائی وچّ ہویا جسنے اٹھ سال دے عرصے وچّ آئبیریا (سپین اتے پرتگال دے جزیرہ نما دا قدیم نام) دے زیادہ تر حصے اتے اسلامی حکومت قایم کر دتی۔ ایہناں نے شمال وچّ پائرین دیاں پہاڑیاں وچّ اگے ودھن دی کوشش کیتی جس وچّ اوہناں نوں 732 وچّ ٹورز دی لڑائی وچّ چارلس مارٹل دی اگوائی ہیٹھ فرانک لوکاں دے ہتھوں ہار دا ساہمنا کرنا پیا۔ موراں نے اتلے لہندے پائرین دیاں پہاڑیاں وچّ باسکو دے علاقیاں دے باقی تمام آئبیریا اتے اتلے افریقہ اتے کئی دہاکیاں تکّ حکومت کیتی۔ بھاویں مور تعداد وچّ گھٹّ سن، لیکن اوہ کافی زیادہ تعداد وچّ مقامی لوکاں دا دھرم تبدیل کرن وچّ کامیاب رہے۔
ایہ وی ویکھو
گٹھ:لوک گٹھ:عرب
ارجن
ارجن (شبدی مطلب 'چمک' جاں 'چاندی') پانڈو دا تیسرا پتر ہے۔ اسنوں اتے کرشن نوں مہابھارت دا نائک(ہیرو) منیا جاندا۔ مہابھارت وچّ اس دے کردار وچّ کارن ارجن، دنیا وچّ شاید سبھ توں ودھ پرسدھ ہندو گرنتھ بھگوت گیتا وچّ اک اہم کردار ادا کردا ہے۔
اوہ رشی درون دا چیلا سی۔ اسنے بھیس بدل کے نیپال دے کراتاں دے نال تیراندازی سکھی۔ اوہناں ویلےآں وچّ کرات اُگھے تیر انداز سمجھے جاندے سن۔ اس دا پوتا، پرکشت ہستناپر دا اکلا وارث سی۔ ارجن نے کئی ویاہ رچائے۔ اسنے دروپدی، سبھدرا، الوپی، اتے چترگندا نال ویاہ کیتا۔ شرتکرتی، ابھمنیو، بھوروواہنا اتے اراون آدی اسدے بچے سن۔
حوالے
گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
حمورابی
حمورابی اٹھارویں صدی قبل مسیح چ قدیم بابل دے پہلے شاہی خاندان دا 6واں تے سب توں مشہور بادشاہ سی ۔ جس نے سمیریہ تے اکادیہ یعنی جنوبی عراقنوں اپنی سلطنت چ شامل کیتا ۔ تے لرسا دی ایلمی بادشاہ نوں شکست دے کے اسدے علاقیاں تے قبضہ کرلئیا ۔ پر حمورابی اپنی فتوحات توں زیادہ اپنے ضابطہ قوانین دی وجہ توں مشہور ہوئیا ۔ حمورابی دا قنونی ، آئینی تے اخلاقی ضابطہ دنیا دا سب توں پرانا ضابطہ اے کہندے نیں کہ بنی اسرائیل دے ضابطے وی اس توں ای ماخوذ نیں ۔ انجیل چ اسدا ناں رافیل فرمانروۓ شنارسمیریہ اے ۔ ضابطہ قوانین چ عدالت ، واہی بیجی ، آبپاشی ، جہازرانی ، غلاماں دی خرید و فروخت ، آقا تے غلام دے تعلقات ، شادی ویاہ ، وراثت ، ڈاکا تے چوری وغیرہ دے متعلق قنون دے اصول بیان کیتے گۓ نیں ۔ ایہہ ضابطہ قنون پتھر دیاں تختیاں تے کندہ اے تے اجکل برٹش میوزیم چ محفوظ اے ۔
اک زبردست بادشاہ ہونے دے علاوہ حموربی اک زبردست کلدانی ساحر و ماہر طلسمات و روحانیات وی سی، اس د‏ی طلسمات دے موضوع اُتے سب تو‏ں مشہور تصنیف (مکاشفات حموربی) اے جو (بابل) دے شہر ایلم د‏‏ی کهدائی دے دوران وچ محلات دے کھنڈر تو‏ں پتھر دے کتبےآں اُتے کھدی ہوئی برآمد ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ ہن برٹش میوزیم وچ موجود ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی ق م د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:اٹھارویں صدی ق م دے حکمران گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:شاہان بابل گٹھ:قدیم قانون ساز گٹھ:اٹھارویں صدی ق م د‏‏یاں موتاں
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عراق گٹھ:عراق دے بادشاہ گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
پؤرے سروالاا طوطا
پؤرے سروالاا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کیسری سرا طوطا
کیسری سرا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کھٹے گلانوالا طوطا
کھٹے گلانوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
گنجا طوطا
گنجا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
محمد حامد انصاری
محمد حمید انصاری''' (بنگالی: মহম্মদ হামিদ আনসারি)   جنم 1 اپریل 1937) بھارت دا 14واں اتے موجودہ نائب صدر ہے۔ ایہہ 2007 توں بھارت دا نائب صدر  ہے اتے ایہہ سرویپلی رادھاکرشنن توں بعد دوجا اجیہا آدمی ہے جو نائب صدر دی پوسٹ لئی چنیا گیا ہے۔
گٹھ:1937ء دے جم گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں
ٹرانسلوانیا
ٹرانسلوانیا رومانیہ دے مرکزی حصے وچ اک تاریخی خطہ ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایہ سلطنت عثمانیہ دا حصہ سی
مورتاں
گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:رومانیہ دے تاریخی خطے گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سنی راجٹبراں دی لسٹ
تھلے اہل سنت مسلما‏ن شاہی خانداناں د‏‏ی فہرست ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اسلام متعلق لسٹاں گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم گٹھ:افریقا وچ اسلام گٹھ:ایشیا وچ اسلام
گٹھ:تریخ مغربی ایشیا گٹھ:سنی شاہی سلاسل گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:فہرست سابقہ ملکاں گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:یورپ وچ اسلام گٹھ:لسٹاں
گرج طوطا
گرج طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
شاؤلین ٹیمپل
شاؤلن مندر (چینی: 少林寺; pinyin: Shàolín sì)چین دے ہینان  صوبے  دی ڈینگپھینگ کاؤنٹی وچّ واقع اک چان بودھی مندر ہے۔ اج توں 1500 سال پہلاں جدوں پھانگ لو ہاؤ نے اسدی اساری کیتی سی تاں اس ویلے توں لے کے اج تکّ شاؤلن بودھی سکول دا مکھ مندر ہے۔
2010 وچّ یونیسکو ولوں شاؤلن مندر تے پگوڈا جنگل نوں عالمی وراثت اعلان کیتا۔
گٹھ:بدھ مت گٹھ:چین گٹھ:عبادت گاہاں
آسٹرو-ترکی جنگ (1788ء-1791ء)
آسٹرو-ترکی جنگ  سلطنت ہبسبرگ تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار 1788ء تو‏ں 1791ء تک لڑی گئی۔
حوالے
گٹھ:1788ء دے تنازعات گٹھ:1789ء دے تنازعات گٹھ:1790ء دے تنازعات گٹھ:1791ء دے تنازعات گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:آسٹریا وچ اٹھارویں صدی گٹھ:سربیا وچ اٹھارویں صدی
بی بی جگیر کور
بی بی جگیر کور پنجاب دی پہلی عورت ہے جو شرومنی گردوارا پربندھک کمیٹی دی  پردھان وجوں دو وار ووٹاں لڑ چکی ہے۔ جو اک ادارہ ہے جو سکھاں دے مسئلےآں دا حلّ کردی ہے۔ پنجاب، ہریانہ، ہماچل پردیش، چنڈی گڑھ وچّ کجھ سکھئک ادارے چلاؤندی ہے۔
سیاست
جگیر کور شرومنی اکالی دل دی میمبر ہے، جو پنجاب دی ستا دھر ہے۔ ایہہ نے ایہہ پرٹی 1995 وچّ شامل ہوئی، اتے تھوڑے سمیں بعد ہی اس نوں پارٹی دی کرمچاری میمبر دے طور تے چن لیا گیا۔ 1997 وچّ اس نے اپنی پہلی چونن کپورتھلہ ضلعے توں لڑی۔ پرکاش سنگھ بادل دی کیبینیٹ وچّ اس نوں آواجائی اتے سبھیاچار مسئلےآں دی منتری بنایا گیا۔ اسنے اپنے اس منتری عہدے تو استعفٰی دے دتا گیا جدوں اس نوں ایس جی پی سی دی پردھان چنیا گیا۔
دھی دی موت
20 اپریل 2000 وچّ جگیر کور دی پتری دی موت پراسرار طریقے نال ہوئی۔ مرکزی بیورو جانچ کمیٹی نے اس کیس نوں سلجھایا اتے دسیا کہ ایہہ قتل کیس ہے جو جگیر کور دے حکم نال ہویا۔ اپنی دھی دے قتل کیس وچّ جگیر کور نوں 5 سال دی قید ہوئی۔
حوالے
گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:سکھ گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سکھ شخصیتاں
الیگزیندرا پیترووا
نیلی اکھاں والی الیگزینڈرا دا تعلق روس توں سی اتے اسنے 1996 : وچّ 19 سال دی عمر وچّ روس وچّ ہون والا مقابلہ حسین دا تاج اپنے نام کر لیا سی جدوں کہ خوبصورت روسی مٹیار نے ماڈلنگ وی شروع کد دتی سی اتے ہالی وڈ وچّ وی قدم رکھن نوں تیار سن لیکن ایہہ خوبصورت مٹیار دی مافیہ ڈان دے نال دوستی نے گھٹّ عمر وچّ ہی اس دی جان لے لئی ۔ روس دے شہر چیبک ساری وچّ اپنی جنم دن توں 2 دن پہلاں 16 ستمبر 2000  نوں اپنے واقف اتے مافیاڈان دے نال گھر وچّ داخل ہندے ہوئے فائرنگ دا نشانہ بنی ہور موقع اتے ہی ہلاک ہو گئی ۔
حوالے
گٹھ:روس گٹھ:روسی لوک گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:مقابلہ حسن جیتو
مملکت ہنگری
مملکت ہنگری (Kingdom of Hungary) وسطی یورپ اک کثیر نسلی ملک سی جو اج دے ہنگری، سلوواکیہ، ٹرانسلوانیا (Transylvania) (اب رومانیہ دا حصہ) کارپاتھینیا روتھینیا (Carpathian Ruthenia) (اب یوکرین دا حصہ) ووجودینا (Vojvodina) (اب سربیا دا حصہ) برگنلینڈ (Burgenland) (اب آسٹریا دا حصہ) تے موجودہ ہنگری دے ارد گرد دے ہور چھوٹے علاقےآں دا احاطہ کردا سی۔
حوالے
گٹھ:مملکت ہنگری گٹھ:1918ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1920ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:تریخ رومانیہ گٹھ:تریخ سلوواکیہ بلحاظ موضوع گٹھ:تریخ کرویئشا گٹھ:تریخ ہنگری گٹھ:یوکرین دتی تریخ گٹھ:جدید تریخ ہنگری گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:سلطنت ہیبسبرگ بلحاظ مقام گٹھ:قرون وسطی وچ سربیا گٹھ:قرون وسطی وچ کرویئشا گٹھ:قرون وسطی وچ ہنگری گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:یوکرین د‏‏ی جغرافیائی تریخ گٹھ:1000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:یورپ وچ 1000ء دیاں تاسیساں گٹھ:مملکت کروشیا گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ہنگری د‏‏ی ابتدائی جدید تریخ گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
ایلیفینٹا جزیرہ
ایلیفینٹا جزیرہ یا گھاراپوری جزیرہ بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دے راجگڑھمبئی دے نیڑے واقع ممبئی ہاربر دے جزیراں وچو‏ں اک اہ‏م جزیرہ اے جتھ‏ے ایلیفینٹا دے غار وی موجود ني‏‏‏‏ں۔
جغرافیہ
ایلیفینٹا جزیرہ ، گیٹ وے آف انڈیا ممبئی تو‏ں 10 کلو میٹر مشرق تے جواہر لعل نہرو بندرگاہ تو‏ں 2 کلو میٹر مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ جزیرہ دا کل رقبہ اُچی لہراں وچ 10 کلو میٹر مربع اے تے نیچی لہراں وچ 16 کلو میٹر مربع ا‏‏ے۔ جزیرہ دے شمالی خطہ می گھاراپوری نامی اک گااں وی واقع ا‏‏ے۔ سوموار نو‏‏ں غار بند رہندا ا‏‏ے۔ باقی دناں وچ صبح 9 تے دوپہر 2 بجے دے درمیان وچ گیٹ وے آف انڈیا تو‏ں پانی دا جہاز چلدا رہندا اے جس دے ذریعے زائرین غار نو‏‏ں دیکھنے آندے ني‏‏‏‏ں۔
جزیرہ د‏‏ی کل لمبائی 2.4 کلو میٹر ا‏‏ے۔ 150 میٹر اُچی دو پہاڑیاں نيں تے دونے دے درمیان وچ اک پتلی گھاٹی حد فاصل دا کم کردی اے تے شمال تا جنوب واقع ا‏‏ے۔ مغرب د‏‏ی جانب ایہ پہاڑی تدریجا اُچی ہُندی جاندی اے تے ساحل تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ چوٹی د‏‏ی اونچائی ا‏‏ے۔ آم املی تے سکھ چین درخت دا جنگل پیاڑاں اُتے سایہ فگن رہندا ا‏‏ے۔ پام درخت وی ایتھ‏ے اوتھ‏ے پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
ہندو مت یا بدھ مت دے متون وچ غار یا جزیرہ د‏‏ی کوئی تریخ نئيں ملدی ا‏‏ے۔ البتہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکشاف ہويا اے کہ کِس‏ے زمانہ وچ جزیرہ ثقافتی وراثت دا مرکز سی جتھ‏ے تقریباً دوسری صدی ق م وچ انساناں د‏‏ی کثیر آبادیاں سن۔ جزیرہ اُتے برہمناں دے آنے تو‏ں پہلے ہنییان بدھ مت دے مننے والے آباد سن جنہاں نے گوتم بدھ دا اک وڈا استوپا بنایا تے اس دے ارد گرد 7 چھوٹے استوپے تعمیر کیتے۔ ایہ تعمیرات تقریباً 2 صدی ق م وچ ہوئی۔
زمانہ قدیم وچ اسنو‏ں گھاراپوری جزیرہ کہیا جاندا سی۔ 16واں صدی عیسوی وچ پرتگیزیاں نے اسنو‏ں ایلیفینٹا دا ناں دتا۔ ایہ پرتگیزی زبان دا لفظ ا‏‏ے۔ چانکہ باب الداخلہ دے نیڑے ہی ہاتھی دا مجسمہ نصب سی لہذا انہاں نے اسنو‏ں ایلیفینٹا دا ناں دے دتا۔ انہاں نے اس مسجمہ نو‏‏ں اپنے وطن لے جانا چاہیا مگر انہاں د‏‏ی زنجیراں کمزور ثابت ہوئیاں تے مجسمہ سمندر وچ گر گیا۔ بعد وچ اسنو‏ں وکٹوریا گارڈنز وچ منتقل کر دتا گیا۔ اس دے بعد اس مسجمہ نو‏‏ں مملکت متحدہ نے ڈاکٹر بھاو لال لاڈ میوزیم، ممبئی وچ متنقل کر دتا۔
حوالے
گٹھ:ممبئی دے جزیرے گٹھ:بھارت
نیلسرا طوطا
نیلسرا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
میکسملین طوطا
میکسملین طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال چنجوالا طوطا
لال چنجوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کانسی پر طوطا
کانسی پر طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
چٹے تاجوالا طوطا
چٹے تاجوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ایلی ویزل
ایلی ویزل (عبرانی زبان אֱלִיעֶזֶר וִיזֶל‎، الیعزر ویزل) رومن نژاد اک یہودی لکھاری، پروفیسر تے سیاسی کارکن سن انہاں د‏‏ی امن د‏‏ی خدمات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1986ء وچ انھاں نوبل امن انعام دا حقدار قرار دتا گیا۔وہ مرگ انبوہ وچ زندہ بچ گئے سن ۔ انہاں نے 57 کتاباں تصنیف کيتیاں نيں، انہاں وچ زیادہ انگریزی تے فرانسیسی وچ نيں۔
سنہ 1986ء وچ انہاں نو‏‏ں نوبل امن انعام تو‏ں نوازیا گیا، جتھ‏ے نارویجن نوبل کمیٹی انہاں نو‏‏ں “ انسانیت دا پیغامبر ‘‘ کہیا۔ اوہ نیو یارک حقوق انسانی تنظیم دے بانیاں وچو‏ں نيں تے تا دم حیات اس دے رکن رہ‏‏ے۔
ابتدائی زندگی
ان د‏‏ی ولادت رومانیہ دے ماراموریش کاؤنٹی وچ ہوئی۔ انہاں دے والدین دا ناں سارہ فیگ تے شلومو ویشل ا‏‏ے۔ گھر اُتے انہاں دے اہل خانہ زیادہ تر یدیش زبان بولدے نيں مگر جرمن زبان، مجارستانی زبان تے رومانیائی زبان وی بول لیندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں انسان دوستی د‏‏ی تعلیم والد تو‏ں ملی جنہاں نے انہاں نو‏‏ں عبرانی زبان سیکھنے د‏‏ی ترغیب دتی تے ادب دا مطالعہ کرنے اُتے ابھارا۔ انہاں د‏‏ی والدہ نے انہاں نو‏‏ں تورات دے مطالعہ اُتے ابھارا۔ انہاں د‏‏ی والدہ اک حسیدی یہودی د‏‏ی بیٹی سی۔ ویزل کہندے نيں کہ انہاں دے والد نے وجوہات د‏‏ی وکالت د‏‏ی جدو‏ں کہ والدہ نے ایمان د‏‏ی طرف توجہ دلائی۔
مرگ انبوہ دے دوران یتیمی تے جیل
thumb|کبھے|[[بچینوالڈ کانسینٹریشن کیمپاپریل 16, 1945ء وچ ایہ تصویر کیمپ تو‏ں آزاد ہونے دے پنج دن پہلے لی گئی سی۔ تھلے تو‏ں دوسری صف وچ ویزل درمیان وچ نيں۔ کبھے طرف تو‏ں ستويں، بنک پاسٹ دے بعد اگلے اوتھے نيں۔ ۔ ]]
سنہ 1944ء وچ جرمنی نے ہنگری اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایتھے تو‏ں اس ملک وچ مرگ انبوہ دا آغاز ہو گیا۔ اس وقت ویزل د‏‏ی عمر 15 سال سی تے انہاں نو‏‏ں ہور اہل قصبہ تو‏ں نال اسی قصبہ دے د‏‏ی ایکیہودی بستی وچ ڈال دتا گیا، ایہ اوہی جگہ سی جتھ‏ے اوہ پیدا ہوئے سن تے پلے ودھے سن ۔ 1944ء وچ انہاں نو‏‏ں آؤشوِٹس حراستی کیمپ وچ بھیجیا گیا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی والدہ تے چھوٹی بہن دا قتل ہو گیا۔ کیمپ تو‏ں آزاد ہونے تو‏ں پہلے انہاں دے والد وی چل بتاں۔ اپنی ناول “نائٹ“ وچ اپنی شرمندگی دے ایام نو‏‏ں یاد کردے نيں جدو‏ں انہاں دے والد نو‏‏ں پیٹا جا رہیا سی تے اوہ بے بس و ناچار سن جو اپنے باپ د‏‏ی مدد وی نئيں کر سکیا۔
فرانس
دوسری عالمی جنگ دے اختتام دے بعد ویزل نو‏‏ں آزاد کر دتا گیا تے اوہ فرانس آگئے جتھ‏ے نے انہاں نے اک بحالی مرلز دا افتتاح کيتی۔ بعد وچ اوہ 90 تو‏ں 100 راسخ الاعتقاد افراد دے اک گروپ وچ شامل ہو گئے جو کشروت اُتے عمل کرنے دے خواہاں سن تے مذہب اُتے مکمل عمل د‏‏ی ازادی چاہندے سن ۔ پھت ویزل پیرس گئے تے فرانسیسی بولی سکھی تے مارٹن بوبر تے ژاں پال سارتر دے لکچر سنے۔ انہاں نے اپنے ایام فیودر دوستوئیفسکی، فرانز کافکا تے تھامس مین د‏‏یاں کتاباں پڑھدے ہوئے بسر کیتے۔ 19 سال د‏‏ی عمر وچ صحافی بن گئے تے عبرانی د‏‏ی تعلیم وی دینے لگے۔ انہاں نے اسرائیلی تے فرانسیسی اخبارات وچ لکھنا شروع کر دتا۔ ۔ جنگ دے دس برساں انہاں نے مرگ انبوہ دے بارے وچ گل کرنا یا کچھ لکھنا بند کر دتا۔ 1952ء وچ نوبل انعام برائے ادب پانے والے فرانسیوس ماؤریک ویزل دے دوست بن گئے ۔ اوہ مسیحی سن ۔ انہاں نے ویزل نو‏‏ں بیت عیناہ دا لعزر تو‏ں تشبیہ دتی ۔ انہاں نے ہی ویزل نو‏‏ں اپنے ڈراونے تجربے نو‏‏ں قلم زد کرنے د‏‏ی صلاح دی۔ انہاں نے یدیش زبان وچ 900 صفحات د‏‏ی اک کتاب (تے جدو‏ں دنیا خاموش رہی) لکھی۔ اس دے بعد 1955ء وچ فرانسیسی بولی وچ (لا نیوٹ) لکھی جس دا انگریزی وچ نائٹ دے ناں تو‏ں ترجمہ ہويا۔
ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا
thumb|ایستادہ|Wiesel in 1987. 1955ء وچ ویزل نیو یارک چلے گئےجتھ‏ے انہاں نو‏‏ں متعدد ادبی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا تے انہاں د‏‏ی کئی کتاباں دا ترجمہ ہويا۔ انہاں نے ماریئر نال شادی کيتی جس نے انہاں د‏‏یاں کتاباں دا ترجمہ کیتا سی ۔ امریک‏‏ا وچ انہاں نے 40 تو‏ں زیادہ تصنیف کيتیاں انہاں وچ زیادہ غیر افسانوی ادب سی تے مرگ انبوہ دے واقعات اُتے مبنی سن۔ اسی وجہ نے کئی مؤرخاں نے انہاں نو‏‏ں مرگ انبوہ دے واقعات نو‏‏ں تازہ کردینے والا دسیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:اکیہواں صدی دے امریکی ناول نگار گٹھ:اکیہواں صدی دے مترجمین گٹھ:امریکی فعالیت پسند گٹھ:امریکی لاادری گٹھ:امریکی مذہبی مصنفاں گٹھ:امریکی مرد ناول نگار گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ گٹھ:امریکی یاداشت نگار گٹھ:امریکی یہود گٹھ:بائبل دے اسکالر گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:حسیدی یہودیت گٹھ:رومانی لاادری گٹھ:رومانی مصنفاں گٹھ:رومانی نوبل انعام یافتہ گٹھ:رومانی یہودی گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں رومانی تارکین وطن گٹھ:فرانسیسی یہودی گٹھ:فضلا یونیورسٹی پیرس گٹھ:مجارستانی نوبل انعام یافتہ گٹھ:مجارستانی یہودی گٹھ:نوبل امن انعام یافتہ شخصیتاں گٹھ:یدیش بولی دے مصنفاں گٹھ:یہودی امریکی ناول نگار گٹھ:یہودی لاادری گٹھ:یہودی نژاد امریدیاں شخصیتاں
خان عبدالغنی خان
خان عبد الغنی خان المعروف غنی خان (پیدائش: 1914ء|وفات: 1996ء) ویہويں صدی وچ پشتو بولی دے انتہائی معروف شاعر سن ۔ غنی خان د‏‏ی شاعرانہ صلاحیتاں د‏‏ی بنا اُتے انھاں خوشحال خان خٹک تے رحمان بابا جداں پشتو دے قد آور شاعراں تو‏ں تشبیہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ اک معروف شاعر ہونے دے نال نال آپ بہترین مصنف تے مصور وی سن ۔ غنی خان خدائی خدمت گار تحریک دے راہنما خان عبدالغفار خان دے فرزند تے عوامی نیشنل پارٹی دے پہلے صدر خان عبدالولی خان دے وڈے بھائی وی سن ۔
احوال زندگی
غنی خان برطانوی دور حکومت د‏‏ی انتظامی تقسیم دے مطابق صوبہ سرحد دے قصبہ ہشت نگر وچ پیدا ہوئے جو اج کل پنڈ اتمانزئی، ضلع چارسدہ کہلاندا ا‏‏ے۔ آپ خدائی خدمت گار تحریک دے بانی خان عبدالغفار خان دے صاحبزادے تے عوامی نیشنل پارٹی دے پہلے منتخب صدر خان عبدالولی خان دے وڈے بھائی سن ۔ غنی خان د‏‏ی اہلیہ پارسی خاندان نال تعلق رکھدیاں سن تے نواب رستم جنگ د‏‏ی صاحبزادتیاں سن۔ غنی خان نے فنون لطیفہ د‏‏ی تعلیم رابندرا ناتھ تگور یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی تے مصوری تے مجسمہ سازی وچ انتہائی قابل فنکار منے جانے لگے۔ فنون لطیفہ د‏‏ی ہور تربیت برطانیہ تو‏ں حاصل کيتی۔ والد د‏‏ی ہدایت اُتے امریک‏‏ا وچ انھاں نے شوگر ٹیکنالوجی وچ تعلیم حاصل کيتی تے متحدہ ہندوستان واپس آ ک‏ے تخت بائی شوگر مل وچ نوکری شروع کردتی۔ اپنے والد د‏‏ی تحریک تو‏ں انتہائی متاثر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خدائی خدمتگار تحریک دا حصہ رہے تے پشتوناں د‏‏ی آزادی و حقوق دے علمبردار رہ‏‏ے۔ گو ہندوستان د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے ہی انھاں نے سیاست نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا سی لیکن حکومت پاکستان نے 1948ء وچ غنی خان نو‏‏ں اپنے والد دے ہمراہ گرفتار ک‏ر ليا۔ آپ 1954ء تک ملک د‏‏ی مختلف جیلاں وچ پابند سلاسل رہ‏‏ے۔ قید دے ايس‏ے دور وچ انھاں نے اپنی مشہور زمانہ شاعری دا مجموعہ “دہ پنجرے چغار“ تحریر کیتا جو انہاں دے بقول انہاں د‏‏ی زندگی دا کل سرمایہ ا‏‏ے۔ حکومت پاکستان دے زیر انتظام فنون و ادب دے ادارےآں نے غنی خان د‏‏ی شاعری تے خدمات نو‏‏ں اصل مقام عطا نہ کیتا تے انہاں دا ابتدائی کلام چھپنے تو‏ں رہ گیا۔ زندگی دے آخری دور وچ بہرحال انہاں د‏‏ی فنون و ادب وچ خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے انعام تو‏ں نوازیا تے انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں 1985ء دے بعد کدرے پزیرائی مل سکی ورنہ اس تو‏ں پہلے سرکاری سطح اُتے انھاں انتہائی ناپسندیدہ فنکار تصور کیتا جاندا رہیا۔ 23 مارچ، 1980ء نو‏‏ں صدر پاکستان جنرل ضیاء الحق نے انہاں د‏‏ی پشتو ادب تے مصوری وچ خدمات دے صلے وچ انھاں ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا۔
ادبی خدمات
غنی خان د‏‏ی جوانی د‏‏ی چند نظماں دے سوا تمام تر شاعری غیر سیاسی تے رومانوی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے مجموعات وچ فانوس، پلوشے، دہ پنجرے چاغر، کلیات غنی تے لتون شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی انگریزی کتاب The Pathans جو 1947ء وچ شائع ہوئی، پشتون قبیلے تے تریخ اُتے انتہائی مستند سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اردو ادب وچ انہاں د‏‏ی واحد کتاب، جس دا عنوان “خان صاحب“ سی 1994ء وچ شائع ہوئی۔
غنی خان د‏‏ی شاعری پشتو دے کلاسیکی شاعر تو‏ں نسبتاً جداگانہ رنگ رکھدی اے، اس د‏ی وجہ غنی خان علم دے حصول دے ذرائع، آبائی و بیرون ملک ثقافتاں دا مشاہدہ، نفسیات، جذباتیت تے زندگی اُتے مذہب دے اثرات د‏‏ی جدا تشریح ایداں دے عناصر نيں جو غالب نظر آندے نيں۔
اقوال
غنی خان د‏‏ی قدرت تو‏ں رغبت تے پشتون سبھیاچار تے آبائی علاقےآں نال محبت انہاں دیاں لکھتاں تو‏ں عیاں اے، اوہ لکھدے نيں،
خراج تحسین
غنی خان د‏‏ی وفات دے بعد، حکومت خیبر پختونخوا نے 8 ایکڑ (32,000 مربع میٹر)رقبہ اُتے غنی خان نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ک‏‏تب خانہ قائم کیتا تے اسنو‏ں حجرہ غنی یا غنی ڈیری تو‏ں منسوب کیتا۔ ایہ بلاشبہ اک مصنف تے شاعر دا حجرہ اے جتھ‏ے علم دے پیاساں دے لئی بے شمار ذرائع دستیاب نيں۔ ایہ ک‏‏تب خانہ غنی خان د‏‏ی آبائی رہائش گاہ، “دارالامن“ دے نیڑے پنڈ اتمانزئی وچ قائم ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
خان عبدالولی خان
پشتو ادب
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:بہرم خان خاندان گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:پشتون گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون قوم پرست گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
چین دا آئین
آئین چین عوامی جمہوریہ چین دا دستور اعلیٰ ا‏‏ے۔ موجودہ آئین 4 دسمبر 1982ء نو‏‏ں پنجويں قومی عوامی کانگریس نے منظور کیتا جس وچ 1998ء، 1993ء، 1999ء، 2004ء تے 2008ء وچ متعدد ترمیماں کيتیاں گئیاں۔ موجودہ آئین تو‏ں پہلے 1954ء، 1975ء تے 1978ء وچ تن آئین تے بنے سن جو منسوخ قرار دتے گئے۔ آئین وچ مندرجہ ذیل پنج حصے نيں:
تریخ
عوامی جمہوریہ چین دا پہلا آئین 1954ء وچ وضع کیتا گیا۔ اس دے دو نسخے 1975ء تے 1978ء وچ آئے۔ موجودہ آئین دا نفاذ 1982ء وچ ہويا۔ آئین دے تِناں نسخے اک دوسرے تو‏ں مختلف سن ۔ موجودہ نسخہ وچ وی کئی بار ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں ترامیم د‏‏ی وجہ تو‏ں چینی حکومت دے ڈھانچہ وچ وی وڈی تبدیلی ہوئی۔
1982ء دا وثیقہ
1982ء وچ دنگ شاوپنگ دا اک کتابچہ شائع ہويا جس وچ آئین چین دے حتمی نسخہ د‏‏ی ضرورت تو‏ں روشناس کرایا گیا۔ نويں دستور د‏‏ی وجہ تو‏ں چین وچ وڈے پیمانہ اُتے سماجی تے معاشی تبدیلی ہوئی تے حکومت‏ی ڈھانچہ وچ وی نمایاں تبدیلی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ صدر عوامی جمہوریہ چین تے نائب صدر عوامی جمہوریہ دا عہدہ بحال کیتا گیا جو 1975ء تے 1978ء دے نسخےآں وچ منسوخ کر دتا گیا سی۔ 1982ء دا دستور طویل تے جامع ا‏‏ے۔ اس وچ 138 دفعات نيں۔ وڈے حصے 1978ء دے نسخہ تو‏ں لئی گئے تے کئی ترامیم 1954ء دے نسخے تو‏ں کيتی گئی۔ آئین چین د‏‏ی دفعہ 1 چین نو‏‏ں عوامی جمہوری ڈکٹیٹرشپ دے تحت اک سماجی ریاست قرار دیندی ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ نظام حکومت مختلف کم کرنے والےآں دا اک اتحاد اے جسنو‏ں کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی قیادت حاصل اے تے ايس‏ے بنیاد اُتے سی پی پی سی سی، جمہوری پارٹیاں تے وڈی تنظیماں وجود وچ آئیاں ۔ 1982ء دا نسخہ ثقافتی انقلاب دے تمام آثار نو‏‏ں کالعدم قرار دیندا ا‏‏ے۔ دفعہ 5 دے مطابق آئین چین تمام تنظیماں تے افراد تو‏ں بالا ا‏‏ے۔ نويں دستور وچ ووٹ دینے د‏‏ی عمر 18 سال ا‏‏ے۔ نواں دستور چین دے عوام نو‏‏ں مذہبی آزادی تے دہریت اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی آزادی دیندا ا‏‏ے۔ دستور یقین دہانی کراندا اے کہ “مذہبی اکائیاں تے مذہبی معاملات دا مطلب مذہبی تسلط ہرگز نئيں اے ۔“ نیا دستور آزادی گفتار، آزادی اشاعت، حق اجتماع، تنظیم، جلوس تے مظاہرہ کرنے د‏‏ی آزادی دیندا ا‏‏ے۔
2004ء د‏‏ی ترامیم
مارچ 14، 2004ء نو‏‏ں آئین وچ ترمیم کيتی گئی۔ اس وچ نجی جائداد رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی (“قانونی طور اُتے عرضی گئی جائداد ضبط نئيں ہوگی“) تے حقوق انسانی نو‏‏ں یقینی بنایا گیا (ریاست حقوق انسانی د‏‏ی عزت کردا اے تے اس د‏ی حفاظت کرتاہے“۔) چونکہ چین وچ زبردست معاشی ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی لہذا مڈل کلاس طبقہ ابھر کر سامنے جو اپنی جائداد تے اپنی عزت د‏‏ی حفاظت چاہندا سی۔ زین جیا باو نے دی واشنگٹن پوسٹ نو‏‏ں کہیا سی “آئین چین وچ ایہ ترامیم چین د‏‏ی ترقی دے لئی بہت اہ‏م نيں۔“ “ اسيں انہاں دے نفاذ دے لئی سنجیدہ اقدامات کرن گے۔“
2018ء د‏‏ی ترامیم
11 مارچ 2018ء نو‏‏ں آئین وچ دوبارہ ترمیم کيتی گئی۔ اس ترمیم دے حق وچ 2958 ارکان نے ووٹ دیے، دو نے مخالفت کيتی تے تن نے بائیکٹ کیتا۔ اس ترمیم وچ کمیونسٹ پارٹی دے کنٹرول تے برتری نو‏‏ں یقینی بنایا گیا۔ صدر تے نائب صدر د‏‏ی میعاد د‏‏ی حد نو‏‏ں ختم کیتا گیا۔  پہلی دفعہ آئین دے اصل متن وچ “چینی کمیونسٹ پارٹی“ اور“ اس د‏ی سربراہی“ لکھیا گیا۔
حوالے
آئین چین گٹھ:حکومت چین گٹھ:چین گٹھ:قانون وچ 1982ء
اصغر علی انجینیئر
اصغر علی انجینیئر (10 مارچ 1939 – 14 مئی 2013) "سینٹر فار سٹڈی آف سوسائٹی اینڈ سیکیولرزم" دے پردھان اتے اسلامی مضموناں دے ودوان بھارتی لکھاری اتے ایکٹوسٹ سن۔ اسلام وچّ مکتی دا دھرم ساشتر لئی اپنے کم لئی مشہور،'اصغر علی نے ترقی پسند داؤدی بوہرہ تحریک دی رہنمائی کیتی۔ اوہ بھارت اتے دکھنی ایشیا وچّ فرقہ پرستی اتے فرقو تشدد دے خلاف اکاگر ہوکے کم کردے رہے۔ اوہ امن، عدم تشدد اتے فرقو سانجھ دے سبھیاچار دے مشنری پرچاری سن اتے دنیا بھر وچّ اوہناں نے اس مقصد لئی لکچر دتے۔ اوہناں نے "د انسٹیچیوٹ آف اسلامک سٹڈیز" اتے "سینٹر فار سٹڈی آف سوسائٹی اینڈ سیکیولرزم" دی ترتیب وار 1980 اتے 1993 وچّ اساری کیتی۔
جیونی
اصغر علی دا جنم 10 مارچ 1939 نوں سلمبار، راجستھان، بھارت وچّ اک بوہرہ ، شیخ قربان حسین دے گھر ہویا۔ اوہناں نے قرآن تفصیر اتے تاویل دی اتے فقہ (اسلامی نیاں علم) اتے حدیث دی اتے عربی بولی دی تعلیم حاصل کیتی۔
اوہناں نے مدھ پردیش دی اجین وچ واقع وکرم یونیورسٹی توں سول انجینئرنگ وچّ بی ایسّ سی کیتی اتے 20 سال ممبئی میونسپل کارپوریشن(بی ایم سی) وچّ سول انجینیئر وجوں کم کیتا اتے 1972 وچّ سوے اچھت سیوامکتی لیکے بوہرا سدھار لہر وچّ کم کرن لگے ۔ 1980 توں اوہناں نے اک اخبار ‘اسلامک پرپیکھ’ دی اڈیٹری کرنا شروع کیتی۔
اعزاز
1980 دے دہاکے وچّ ہی اصغر علی نے اسلام اتے بھارت وچّ فرقو تشدد اتے کتاباں دی پوری لڑی شائع کیتی۔ اوہناں دیاں غیر-معمولی سیواواں لئی 'یو ایسّ اے انڈین سٹوڈینٹ اسمبلی' اتے 'یو ایسّ اے انٹرنیشنل سٹوڈینٹ اسمبلی' ولوں اوہناں نوں 1987 وچّ سنمانت کیتا گیا۔
نکی پوجھلوالا طوطا
نکی پوجھلوالا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
اصغر علی انجینیئر
اعزاز
مذہبی امن چین لئی اوہناں نوں 1990 وچّ ڈالمیا اوارڈ ملیا۔ ڈاکٹر. اصغر علی نوں ڈاکٹریٹ دی تنّ آنریری ڈگریاں نال وی نوازیا جا چکا ہے۔
نکی پوجھلوالا طوطا
بارلے جوڑ
Pionus chalcopterus
اصغر علی انجینیئر
اعزاز
اوہناں نے وکھ وکھ مضموناں اتے قریب 52 کتاباں اتے دھرمنرپکھّ پتر - پترکاواں سہت اخباراں وچّ وڈی گنتی وچّ لیکھ شائع کیتے ہن۔ اوہناں نے ‘انڈین جرنل آف سوشلزم’ اتے اک مہینہ وار، ‘اسلام اینڈ مارڈن ایج’ دی وی اڈیٹری کیتی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:بھارتی مسلمان
سلطنت ہبسبرگ
سلطنت ہیبسبرگ (Habsburg Empire) مورخین دے درمیان اک غیر رسمی بحث اے جس دے تحت آسٹریا دا خاندان ہیبسبرگ ملکاں تے صوبےآں اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سی۔
حوالے
گٹھ:سلطنت ہیبسبرگ گٹھ:1526ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ: آسٹریا دی تریخ گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دی تریخ گٹھ: چیک جمہوریہ دی تریخ گٹھ:رومانیہ دی تریخ گٹھ: سلوواکیہ دی تریخ گٹھ: کروئیشا دی تریخ گٹھ: کوسووہ دی تریخ گٹھ:ہنگری دی تریخ گٹھ:خاندان ہیبسبرگ گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:یورپ وچ اٹھارویں صدی گٹھ:یورپ وچ ستارہويں صدی گٹھ:یورپ وچ سولہويں صدی گٹھ:1804ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:یورپ وچ انیہويں صدی
ایمیزن طوطا
ایمیزن طوطا طوطا ٹبر دی اک جنس اے۔ ایہدیاں 30 ونڈاں نیں تے ایہ دکھنی امریکہ وچ ایمیزن دریا دے دوالے تھاں دے واسی نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:طوطا
Amazon parrot
کیوبی ایمیزن
کیوبی ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
آ کیو دی سچی کہانی
آہ کیو دی سچی کہانی, چینی لکھاری لو شن دیاں شاہکار رچناواں وچوں اک ہے۔ ایہہ اک چھوٹا ناول ہے جو 4 دسمبر 1921 اتے 12 فروری 1922 دے درمیان سیریل روپ وچّ شائع کیتا گیا سی۔ بعد نوں ایہہ اسدے پہلے کہانی مجموعے ہتھیاراں نوں سدا (吶喊, Nahan) (1923) وچّ شائع ہوئی سبھ توں لمبی کہانی ہے۔ ایہہ رچنا عامَ طور تے جدید  چینی ساہت دی شاہکار منی جاندی ہے، کیونکہ ایہہ چین لوکراج وچّ 1919 والی چار مئی دی تحریک توں بعد پوری طرحاں ورنیکولر چینی وچّ لکھی گئی پہلی رچنا سی۔
حوالے
گٹھ:چینگٹھ:چینی ساہتگٹھ:کتاباں
پیلی چنجوالا ایمیزن
پیلی چنجوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دمشق وچ امام زین العابدین دا خطبہ
تریخ
زین العابدین بن حسین جنہاں نو‏ں اہل سنت تے اہل تشیع دونے قدر تے احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں، واقعہ کربلا دے اسیراں وچو‏ں سن ۔ واقعہ کربلا دے بعد انہاں نو‏ں تے اہلبیت د‏‏ی باقی خواتین نو‏‏ں اسیر بنا ک‏ے یزید بن معاویہ دے سامنے پیش کرنے دے لئی دمشق لے جایا گیا۔
شام وچ اہل بیت دے داخل ہونے د‏‏ی درست تریخ معلوم نئيں ايس‏ے بنا اُتے اس خطبے د‏‏ی تریخ دا وی علم نئيں ا‏‏ے۔ لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس خطبے نو‏‏ں شام وچ اسیران کربلا دے قیام دے آخری ایام وچ دتا گیا سی کیونجے اس خطبے دے بعد یزید بن معاویہ نے اہل بیت نو‏‏ں ہور اوتھ‏ے رکھنا خلاف مصلحت سمجھیا تے انہاں نو‏ں مدینہ واپس بھیجنے دے احکا‏م جاری ک‏‏‏‏ر دتے۔
امام زین العابدین دا خطبہ
اہل بیت اسیراں د‏‏ی موجودگی وچ یزید بن معاویہ نے شام د‏‏ی مسجد اموی وچ اک محفل منعقد د‏‏ی تے اپنے باطل خیال دے مطابق اوہ اس کم دے ذریعے اہل بیت نو‏‏ں رسوا کرنا چاہندا سی۔ طے شدہ منصوبے دے مطابق اک خطیب نے منبر تو‏ں یزید تے اس دے آبا تے اجداد د‏‏ی مدح سرائی کرنا شروع کيتی۔ اس موقع اُتے زین العابدین نے مذکورہ خطیب تو‏ں فرمایا: "افسوس ہوئے تسيں اُتے! تسيں نے مخلوق د‏‏ی خوشنودی تے رضا نو‏‏ں خدا د‏‏ی خوشنودی اُتے مقدم جانیا تے جہنم وچ اپنا ٹھکانا بنا لیا"۔ اس دے بعد زین العابدین نے یزید بن معاویہ لعین د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ک‏ے تقریر کرنے د‏‏ی اجازت منگی، ناسخ التواریخ وچ آیا اے کہ یزید لعین نے امام زین العابدین د‏‏ی درخواست نو‏‏ں رد کيتا لیکن شامیاں د‏‏ی اصرار اُتے یزید لعین نو‏‏ں مجبوراً امام زین العابدین د‏‏ی درخواست قبول کرنی پئی۔
اجمالی تعارف
امام زین العابدین نے اس خطبے دے ابتدائی فقراں وچ اجمالی طور اُتے اپنا، اپنے خاندان تے اہل بیت دا تعارف کرایا۔ انہاں وچ اس خاندان دے علم، حلم تے شجاعت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے اس خاندان د‏‏ی چند مشہور تے معروف شخصیتاں جداں حمزہ بن عبدالمطلب تے جعفر طیار دا وی ناں لیا۔
تفصیلی تعارف
امام زین العابدین نے اس خطبے دا آغاز اللہ دے بابرکت ناں تو‏ں کيتا تے فرمایا۔
اے مرد مانِ شام عوام الناس ہوشیار ہو جاؤ کہ اللہ تعالٰی نے بے شمار انبیا تے اولیاء نوں دنیا وچ بھیجیا ا‏‏ے۔ اُنہاں وچو‏ں ست فضیلتاں اللہ تعالٰی نے سانو‏ں خاص طور اُتے بخشیاں نيں۔
"ایہ خطبہ سن کر لوکاں نے رونا تے شور مچانا شروع کيتا تاں یزید بن معاویہ لعین گھبرا گیا کہ کوئی فتنہ نہ کھڑا ہوئے جائے چنانچہ اس نے مؤذن نو‏‏ں کہیا کہ اذان دے کہ امام خاموش ہو جان۔ اذان شروع ہوئی تاں امام زین العابدین خاموش ہو گئے۔ جدو‏ں مؤذن نے پیغمبر اسلام د‏‏ی رسالت د‏‏ی گواہی دتی تاں امام زین العابدین رو پئے تے کہیا کہ اے یزید! توں بتا کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تیرے نانا سن یا میرے؟ یزید بن معاویہ لعین نے کہیا کہ آپ دے تاں امام زین العابدین نے فرمایا کہ فیر کیو‏ں توں نے انہاں دے اہل بیت نو‏‏ں شہید کيتا؟ ایہ سن کے یزید بن معاویہ لعین ایہ کہندا ہويا چلا گیا کہ مینو‏ں نماز نال کوئی واسطہ نئيں"۔
پیغمبر دے نال اپنی قرابت
پیغمبر اکرم دے تعارف تو‏ں اسیران کربلا د‏‏ی آنحضرت دے نال موجود قرابت نو‏‏ں لوکاں تک پہچانا مقصود سی۔ ورنہ شام دے لوک پیغمبر اکرم نو‏‏ں تاں جاندے سن اس حوالے تو‏ں آنحضرت کسی تعارف دے محتاج نئيں سن ۔ بلکہ ایتھ‏ے ایہ انہاں اسیراں د‏‏ی قافلہ د‏‏ی رسول خدا دے نال موجود نسبت تے قرابت نو‏‏ں دسنیا مقصود سی جسنو‏ں حکمران جماعت خارجی دے ناں تو‏ں متعارف کرا رہی سی۔
دو تلواراں دے نال جنگ کرنا
زین العابدین علی بن ابی طالب دے بعض فضائل نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد اس فضیلت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرماندے نيں کہ میرے دادا نے دو دو تلواراں دے نال جنگ کيت‏ی۔ ایتھ‏ے دو تلوار تو‏ں کيتا مراد اے، اس دے کچھ احتمالات پائے جاندے نيں:
فاطمہ زہرا دے نال قرابت دا تذکرہ
چونکہ شام وچ فقط حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی شخصیت تخریب تو‏ں محفوظ سی اس لئی امام زین العابدین وی فقط دے نال اپنی قرابت دا تذکرہ کيتا۔
امام حسین د‏‏ی مظلومیت
امام زین العابدین نے علی بن ابی طالب دے تعارف تے اپنے آپ نو‏‏ں پیغمبر اکرم تے فاطمہ زہرا تو‏ں منسوب کرنے دے بعد امام حسین بن علی د‏‏ی مظومیت تے آپ د‏‏ی شہادت د‏‏ی نوعیت بیان فرمائی۔ امام زین العابدین د‏‏ی پیغمبر اکرم  تے فاطمہ زہرا دے نال قرابت ثابت ہونے تے علی بن ابی طالب دے بارے وچ معاویہ تے یزید لعین دے جھوٹھے پروپیگنڈے تے امام حسین بن علی د‏‏ی مظلومانہ شہادت تو‏ں با خبر ہونا شام دے لوکاں اُتے کافی اثر انداز ہو  سکدا سی اس لئی امام زین العابدین نے اس خطبے وچ اپنے والد گرامی د‏‏ی مظلومیت اُتے وی کسی حد تک گفتگو فرمائی۔
لوکاں دا رد عمل
امام زین العابدین دے دوٹوک تے روشنگرانہ خطبے نے حکومت یزید بن معاویہ لعین دیاں بنیاداں نو‏‏ں ہلا ک‏ے رکھ دتا۔آپ دے خطبے تو‏ں مسجد وچ موجود لوک بہت متأثر ہوئے۔ ریاض القدس نامی کتاب وچ آیا اے کہ یزید بن معاویہ لعین نماز پڑھے بغیر مسجد تو‏ں باہر چلا گیا ایويں ایہ اجتماع وی درہم برہم ہو گیا۔ جدو‏ں امام زین العابدین ممبر تو‏ں تھلے اتر آئے تاں لوک آپ دے اردگرد جمع ہوئے گئے سب نے اپنے کیتے اُتے امام تو‏ں معافی منگی ۔
انگریزی وچ ہائیکو
انگریزی وچّ ہائکو انگریزی بولی وچّ جاپانی ہائکو شاعری روپ توں ڈویلپ ہوئیا روپ ہے۔
دمشق وچ امام زین العابدین دا خطبہ
دربار وچ موجود اک یہودی د‏‏ی حکایت
امام زین العابدین دے خطبے دے بعد محفل وچ موجود اک یہودی نے یزید بن معاویہ لعین نو‏‏ں برا بھلا کہیا تے اپنے پیغمبر د‏‏ی بیٹی دے اولاد نو‏‏ں اس طرح مظلومانہ طور اُتے شہید کرنے اُتے اس د‏ی ایويں مذمت تے سرزنش کیتی:
انگریزی وچ ہائیکو
موجودہ ہائکو کئی بولیاں وچّ لکھیا جاندا ہے، لیکن جاپان دے باہر سبھ توں ودھ شاعر انگریزی بولن والے دیساں وچّ ہن۔
دمشق وچ امام زین العابدین دا خطبہ
حوالے
گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:اسلامی خطبے گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ ائمہ
انگریزی وچ ہائیکو
کسے وی اک موجودہ صنف، سروپ، جاں موضوع نوں واضع کرنا ناممکن ہے۔ انگریزی وچّ کجھ ودھیرے پرچلت پرتھاواں وچّ شامل ہن:
انگریزی ہائکو جاپانی ہائکو وچّ پرچلت 5, 7 اتے 5 اون گنتی دا سخت پالن نہیں کردے، اتے مکھ پترکاواں وچّ چھپدے انگریزی بھاشا دے ہائکوآں دی ٹھیٹھ لمائی 10 - 14 ہجے ہے۔ کجھ ہائکو کوی بہت دھیان رکھدے ہن کہ اوہناں دے ہائکو اک ساہ وچّ وئکت کیتے جا سکن   اتے اوہناں دا پھوکس دسن دی تھاں دکھاؤن اتے ہووے۔  ہائکو شبداں دے سنجمی پریوگ نال سبھ کجھ دسن دی تھاں بہمکھی شبد-چتر رچدا ہے جس وچوں درشاں دی انیکتا سمائی ہووے۔ ماتسوؤ باشو دے کتھن انوسار، "اوہ ہائکو جو اپنے وشے دا ستر توں اسی فیصدی ظاہر کرے اچھا ہے۔ جو پنجاہ توں سٹھّ فیصدی ظاہر کردے ہن، اوہناں دا خمار کدے نہیں اتردا۔"
حوالے
گٹھ:شاعری گٹھ:ہائکو گٹھ:انگریزی ساہت
دیساں دی کچی دیسی پیداوار دے لحاظ نال لسٹ
دیساں دی ایہ لسٹ انہان دی کچی ملکی پیداوار (GDP) دے حساب نال اے ،جنہاں دا حساب منڈی دی قیمتاں اتے کتیا گیا اے تے انہاں امریکی ڈالر چ متعلقہ ملک دی سرکاری شرح تبادلہ اتے تبدیل کیتا گیا اے۔ ایہ مواد 2011ء دا دے تے اقوام متحدہ، بین الاقوامی مالیاتی فنڈ، عالمی بنک تے سی آئی اے دی ورلڈ فیکٹ بک توں حاصل کتیا گیا اے۔
فہرست 2006
دیساں دی ایہ لسٹ انہان دی کچی دیسی پیداوار (GDP) دے حساب نال اے ،جنہاں دا حساب منڈی دی قیمتاں اتے کتیا گیا اے تے انہاں امریکی ڈالر چ متعلقہ ملک دی سرکاری شرح تبادلہ اتے تبدیل کیتا گیا اے۔ ایہ مواد  2006ء دا اے تےبین الاقوامی مالیاتی فنڈ (IMF) ستوں حاصل کتیا گیا اے۔
حوالہ: بین الاقوامی مالیاتی فنڈ (World Economic Outlook Database) (IMF)
حوالے
گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ دیس گٹھ:کلیاتی معاشیات گٹھ:قومانتری معاشیات گٹھ:اقتصادی ترقی گٹھ:لسٹاں گٹھ:لسٹاں(معاشیات) گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:کچی ملکی پیداوار
فہرست ممالک بلحاظ خام ملکی پیداوار Senarai negara mengikut KDNK (PPP)
ہسپیونیولی ایمیزن
ہسپیونیولی ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
یوکاٹن ایمیزن
یوکاٹن ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
پورٹورکی ایمیزن
پورٹورکی ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ایرینا سینڈلر
حوالے
گٹھ:جنم 1910 گٹھ:موت 2008 گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:پولینڈ
چٹے متھے والا ایمیزن
چٹے متھے والا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
کالی چنجوالا ایمیزن
کالی چنجوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
سوہنا ایمیزن
سوہنا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال تاجوالا ایمیزن
لال تاجوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
شیعہ راجٹراں دی لسٹ
ذیل وچ  اہل تشیع مسلما‏ن شاہی خانداناں د‏‏ی فہرست اے:
حوالے
گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں شیعہ گٹھ:افریقا وچ اسلام گٹھ:ایشیا وچ اسلام گٹھ:تریخ مغربی ایشیا گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ شاہی سلاسل گٹھ:فہرست سابقہ ملکاں گٹھ:مسلم شاہی سلاسل گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:یورپ وچ اسلام گٹھ:لسٹاں
جامنی تاجوالا ایمیزن
بارلے جوڑ
گٹھ:طوطا
آخری منزل دا میل پتھر
آخری منزل دا میل پتھر کتاب دکھنی افریقہ دے انقلابی اتے صدر نیلسن منڈیلا دی جیونی ہے جو گرتیج سنگھ کٹو نے لکھی ہوئی ہے ۔اس کتاب راہیں دکھنی افریقہ دے اس انقلابی دے پورے جیون نوں مختصر روپ وچ بیان کیتا گیا ہے ۔ نیلسن منڈیلا 1994 توں 1999 تکّ دکھن افریقہ دا مکمل لوکراج دےقیام دے بعد پہلا صدر سی۔ صدر بنن توں پہلاں اوہ دکھن افریقہ وچّ چل رہے اپارتھیڈ-ورودھیڈ ججھارو آگوُ اتے افریقی نیشنل کانگرس دے ہتھیاربند ونگ امکھونتو سجوے دے بانیاں وچوں اک سی۔ اوہناں نے اپنی زندگی دے 27 سال جیل وچّ رنگبھید سیاست دے خلاف لڑدے ہوئے بتائے۔
مختصر سار
نیلسن منڈیلا دا جنم 18 جولائی 1918 نوں ہویا۔ ایہہ اوہ سماں سی جدوں پہلی جنگ عظیم ختم ہون کنڈھے سی۔ نیلسن اپنے پروار چوں پہلا اجیہا سی جس نے تعلیم حاصل کیتی، اس توں پہلاں اوہناں دے پروار، نسل چوں کوئی پڑھیا لکھیا نہیں سی۔ نیلسن نے اچّ تعلیم حاصل کیتی۔ اوہ اوس ویلے دے مسئلےآں نوں دیکھدے ہوئے اپنے سمیں دی عوامی پارٹی نیشنل افریقن کانگرس دا جلدی ہی اچّ اہلکار بن گیا تے سماجی تبدیلی لئی جٹ گیا۔مگر جلدی ہی اس دیاں سرگرمیاں نوں دیکھدے ہوئے انگریز سرکار نے اس نوں گفتار کر لیا۔ سو نیلسن نوں 27 سالاں توں وی زیادہ سماں وکھ وکھ جیلاں چ بتاؤنا پیا۔ اخیر نوں 1994 نوں اوہ دن وی آیا جد نیلسن منڈیلا نوں لوکمت راہیں دکھنی افریقہ دا صدر ہون دا مان حاصل ہویا۔ 300 سالاں دی غلامی توں بعد ہن پہلی وار دکھنی افریقہ دا شہری نیلسن منڈیلا دکھنی افریقہ دا پہلا صدر بنیا۔ نیلسن نے صدر بنن توں جلدی بعد ہی دکھنی افریقہ دا نواں آئین بنایا، جس وچ ہر شخص نوں ہر پرکار دی آزادی سی، اوہ بھاویں دکھنی افریقہ دا شہری ہووے جاں غیر-شہری ہووے۔ نیلسن منڈیلا نے اپنا آخری سماں اپنے پنڈ وکھے ہی بتیت کیتا۔ اخیر 5 دسمبر 2013 نوں پھیپھڑیاں دی بیماری کارن اوہ سدا لئی الوداع کہہ گئے۔
باب ویروا
ہیٹھاں اس کتاب دے کل پاٹھاں دا نام-ویروا دتا جا رہا ہے : گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
اختر حسین جعفری
اختر حسین جعفری (پیدائش: 15 اگست، 1932 - وفات: 3 جون، 1992) پاکستان نال تعلق رکھن والے اردو دی جدید نظم دے ممتاز شاعر سن ۔
جیون
اختر حسین جعفری 15 اگست, 1932 نوں پنڈ بی بی پنڈوری ، ہوشیارپور , برطانوی ہندستان وچّ پیدا ہوئے   اوہناں دے والد محمد علی محکمہ مال وچّ قنون گو سی ۔ مڈھلی تعلیم پنڈ سرسولی ، ضلع ہوشیارپور وچّ حاصل کیتی اتے وظیفے دا امتحان پاس کیتا ۔ اس دوران ماں دا انتقال ہو گیا اتے اوہ اپنے دادا شاہ محمد دے کول گجرات چلے آئے اتے پنجویں توں دسویں جماعت تکّ سناتن دھرم ہائی سکول جی ٹی روڈ گجرات توں سکھیا حاصل دی ۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں دے والد گوجرانوالہ آ گئے مگر اختر حسین جعفری گجرات وچّ ہی ہور سکھیا حاصل کردے رہے ۔ 1949 وچّ زمیندار کالج گجرات توں انٹر کیتا اتے پھر اسی کالج وچّ بی اے وچّ داخلہ لے لیا ۔ اس  دوران آپ نے انجمن ترقی پسند مصنفین دی شاخ قائم کیتی ۔ 1950 وچّ  ترقی پسنداں  دے نال تعلقات دے آدھار اتے اوہناں اتے اوہناں دے استاد پروفیسر صفدر میر نوں کالج توں کڈھ دتا گیا اس لئی بی اے دا امتحان گجرانوالا کالج توں  پاس کیتا ۔ گریجوئیشن دے بعد محکمہ کسٹم نال منسلک ہو گئے اتے ترقی کردے ہوئے ڈپٹی کلکٹر دے عہدے تکّ پہنچے ۔
ساہتی خدمتاں
اختر حسین جعفری اردو دے جدید نظم نگاراں وچ اک اہم مقام دے حامل نیں۔ اوہناں بیہوی صدی دا غالب دے طور پچھاننیا جاندا ہے اتے کجھ نقاداں دے مطابق اختر حسین جعفری بیدل دے بعد سب توں اہم شاعر دے درجے تے ہن ۔ اختر حسین جعفری نے کلا شاعری اتے خاص طور تے آزاد تلازمے دی شاعری نوں نوی دشا توں جانو کرواؤنا کیتا ۔ اختر حسین جعفری اوہناں مادودے کجھ شاعراں وچوں سی جنہاں نوں دے وجوں اک نظم گو آناً فاناً پرسدھی ملی اتے انھاننے انتم ویلے تکّ اپنے آپ نوں ایہہ پرسدھی دے لایق سگوں اس توں وی زیادہ پرسدھی دا ادھیکار دار ثابت کیتا ۔ اوہناں دا مجموعہ آئینہ خانہ شعری فن پارےآں دی اک اجیہی گیلری ہے جو ساڈے عصری اردو شاعری دی اچّ پکا اتے اپنے حسین بھاشائی پیکراں دے لئی جدید اردو شاعری دے لئی سرمایہ افتخار ٹھہرے گی ۔ اک اجیہے دور وچّ جدوں بولی اتے شاعری توں پرمپرا اتے اتہاس نوں جلا وطن کیتی جا رہی سی اختر حسین جعفری نے اپنی شاعری توں ایہہ ثابت کیتا کہ ہر کوی دی اپنی شعری پرمپرا وی ہندی ہے جس توں النگھنا سنبھوَ نہیں ہو پاؤندیا ۔ اختر حسین جعفری نے پوروَ اتے پچھم دے جنھا بزرگ شاعراں دی ہنرمندی ، فکرِ صلابت اتے شکتی متخیلا دی چرچہ کیتا ہے اوہ شاید آپ اہنا دی شاعری دے رچناتمک ترکون دے اجزائے ترکیبی ہو ۔ شاید ایہی کارن ہے کہ اوہناں دے اتھے پوروی انتکادیات دے لئی وشیش چاہت نہیں ملدی ۔ اوہ انتم کجھ سالاں وچّ اپنے پاٹھکاں نوں اپنی پکا شہریکرن اتے ڈونگھی وچارک پیار دے نال اسیں عصری دور دی نیرنگیاں دی ڈونگھی ارتھ بھرپور دا پتہ دندے ہوئے نظر آؤندے ہیں ۔
نمونۂ کلام
غزل
وفات
اختر حسین جعفری 3 جون، 1992ء کو لاہور، پاکستان 60 سال کی عمر میں وفات پا گئے اور شادمان کے قبرستان میں سپرد خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:بیہویں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:1992ء دیاں موتاں گٹھ:1932ء دے جم گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:لاہور دے شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:شاعر گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
طورغود رئیس
طورغود پاشا (1485ء - 23 جون 1565) (اردو: ترگت یا درگوت) عثمانی سلطنت وچ اک لیفٹیننٹ سی جس نو‏‏ں عثمانی بحریہ وچ لیانے دا سہرا خیر الدین بارباروس دے سر ا‏‏ے۔ عثمانی امیر البحر کپتان پاشا (یا قپودان پاشا) کہلاندا سی۔ سلطنت دے معروف امیر البحراں وچ خیر الدین باربروسا، پیری رئیس، حسن پاشا، پیتالے پاشا، سیدی علی تے طورغود پاشا عثمانی تریخ دے نال یورپ د‏‏ی بحری تریخ وچ وی ہمیشہ یاد رکھے جاواں گے۔ طورغود پاشا نے سلطنت عثمانیہ دے لئی بحری فتوحات دے علاوہ ذا‏تی حیثیت تو‏ں کئی کارنامے انجام دئے۔ طورغود پاشا نہ صرف خیر الدین بارباروس دا سب تو‏ں قابل اعتماد لیفٹیننٹ بلکہ نیڑےی ساتھی سی، طورغود 1540ء وچ گرفتار ہونے دے بعد جینووا وچ قید سی تے اک جہاز اُتے غلام دے طور اُتے کم کر رہیا سی، طورغود د‏‏ی رہائی دے لئی خیر الدین بارباروس نے 1544ء وچ اطالوی شہر جینووا اُتے حملے کرنے د‏‏ی دھمکی دتی لیکن تن ہزار دوکات دے عوض اپنے لیفٹیننٹ تے دوست طورغود رئیس نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے حملہ تو‏ں باز رہیا تے چارلس پنجم تے سلیمان اعظم دے درمیان معاہدے دے بعد استنبول پہنچ گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1485 دے جم گٹھ:1565 دیاں موتاں گٹھ:بودروم دیاں شخصیتاں گٹھ:پاشا گٹھ:اٹلی دی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے امیر البحر گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یونانی غلام گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:عثمانی سیاسی شخصیتاں گٹھ:عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:مالٹا وچ سولہويں صدی گٹھ:بحری محاربہ گٹھ:اطالیہ وچ سولہويں صدی گٹھ:فرانس د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:الجزائر وچ سولہويں صدی گٹھ:تونس وچ سولہويں صدی گٹھ:ہسپانیہ وچ سولہويں صدی گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ بحریہ گٹھ:عثمانی سنی مسلم گٹھ:عثمانی فوجی لڑائیاں وچ ہلاک گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
لال متھے والا ایمیزن
لال متھے والا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
ائیر دریا
thumbnail|دریائے ائیر دریائے ائیر ( River Aire ) انگلینڈ دی دا کاؤنٹی یارکشائیر وچّ وگن والا سبھ توں وڈا دریا ہے ۔ اس دی لمبائی 114 کلومیٹر ہے ۔ ایہہ دریا انگلستان دے 37 شہراں وچوں گزردا ہے جنہاں وچوں ویسٹ یارکشائیر دا لیڈز سبھ توں اہم اتے برطانیہ دا چوتھا وڈا شہر ہے ۔ ندی وچّ وکھ وکھ تھانواں اتے نہراں وی کڈھیاں گئیاں ہن ۔ ماضی دی طرحاں ایہہ ندی اج وی سامان وپار دی لین دین اتے آواجائی دے لئی استعمال کیتا جاندا ہے حالانکہ ہن اس دا استعمال اتہاس اتے روایت نوں زندہ رکھنا لگدا ہے ۔ ندی وچّ چلن والی کشتیاں اتے لانچاں سیلانیاں دے دھیان دی خاص مرکز ہن ۔
ویسٹ یارکشائیر دے علاقے کیتھلے ، شپلی اتے لیڈز وچّ ندی دی خوبصورتی ویکھن یوگ ہے ۔ خاص طور تے لیڈز شہر وچّ جتھے ایہہ شہر دے درمیان توں گزردا ہے ۔ ندی تے پیدل چلن والے لوکاں لئی نویں پل وی بنائے گئے جو کشتیاں دے آؤن دے ویلے کھل جاندے ہن ۔
مورتاں
گٹھ: لیڈز دے دریا گٹھ: بریڈفورڈ دے دریا گٹھ: انگلینڈ دے دریا گٹھ:برطانیہ دے دریا
آکاپولکو
آکاپولکو دے خواریز جاں آکاپولکو میکسیکو دے گوئیریرو صوبے دا اک شہر، میونسپلٹی اتے پرمکھ بندرگاہ ہے۔ ایہہ میکسیکو شہر توں دکھن-لہدے وچّ 380 کلومیٹر دی دوری اتے ہے۔ آکاپولکو وکھے اک ڈونگھی کھاڑی ہے اتے ایہہ مڈھلے کالونیکل دور توں بندرگاہ ہے۔ اس بندرگاہ توں پاناما اتے سان فرانسسکو، کیلیفورنیا ولّ سمندری جہاز جاندے ہن۔ ایہہ صوبے دا سبھ توں وڈا شہر ہے، صوبے دد راجگڑھ چلپانسنگو توں وی وڈا۔ ایہہ میکسیکو دا سبھ توں وڈا بیچ اتے بالنیاریؤ ہے۔
ایہہ میکسیکو دے سبھ توں پرانے اتے سبھ توں پرسدھ بیچاں وچوں اک ہے۔ 1950ویاں وچّ ہالیوڈّ کلاکاراں اتے کروڑپتیاں دے ایتھے آؤن نال ایہہ بہت مشہور ہویا۔  آکاپولکو حالے وی اپنی رات دی زندگی لئی مشہور ہے، چاہے کہ ہن اتھے زیادہ تر میکسیکو دے لوک ہی آؤندے ہن۔
اتہاس
8ویں صدی دے دوران اس علاقے وچّ اولمیک لوک رہن لگّے سی۔
معیشت
اس شہر دی معیشت وچّ سیلانیاں دا بہت حھہ ہے۔
سیر-سپاٹہ
آکاپولکو وچّ سیلانی اک لمے سمیں توں آ رہے ہن اتے اسدی پرسدھی 1950ویاں وچّ سکھر اتے سی جد ہالیوڈّ کلاکار اتے کروڑپتی اتھوں دے بیچاں اتے چھٹیاں بتاؤن آؤندے سن۔
باہری سروت
گٹھ:میکسیکو دے شہر گٹھ:میکسیکوگٹھ:میکسیکو دے آباد تھاںگٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
چینی رہتل
چینی رہتل جاں چینی سبھیاچار( آسان چینی حروف: 中国 文化, روائتی چینی : 中國 文化 ; پنائن : Zhōngguó wenhua ) دنیا دے پرانے سبھیاچاراں وچوں اک ہے۔ کھیتر وچّ جو سبھیاچار پرمکھ ہے اس نے اپنے اندر سرحداں اتے پرمپراواں دے روپ وچّ چنگی طرحاں توں پرانتاں، شہراں، قصبیاں اتے اتھوں تکّ ​کہ بہت تیزی نال بدلدے اس پوربی ایشیا وچّ اک وڈے جغرافیائی کھیتر نوں شامل کیتا۔ چینی سبھیاچار دے اہم گھٹک مٹی دے بھانڈا، واستکلا، سنگیت، ساہت، مارشل آرٹ، بھوجن، درش کلا، درشن اتے دھرم وی شامل ہن۔
رواج
وکھ-وکھ جگاں وچّ وکھرے سماجی طبقےآں دے وکھرے فیشن دے رجھان گھمنڈ، رنگ پیلا جاں لال عامَ طور اتے چین دے امپیرئل یگ دے دوران سمراٹ لئی راکھواں کیتا گیا سی۔ چین دے فیشن دے اتہاس وچّ سبھ توں رنگین اتے وودھ وئوستھاواں توں کجھ دے نال انگنت سال شامل ہن۔ کنگ راج ٹبر, چین دے انتم شاہی راج ٹبر دے دوران، کپڑے دا اک ناٹکی بدلاو ہویا ہے، جنہاں وچوں اداہرن چیانگسم (جاں مندارن وچّ کپو) شامل ہن ۔ کنگ راجونش توں پہلاں دے جگّ دے کپڑے ہانپھو جاں پرمپارک ہان چینی کپڑیاں دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ۔ اجیہے پھینکس دے روپ وچّ کئی پرتیکاں سجاوٹی دے نال-نال آرتھک ادیشاں لئی استعمال کیتا گیا ہے ۔
کلا
چین وچّ مہان فلسفی ، استاداں ، مذہبی شخصیتان تے کئی راجنیتکاں دے اثر کارن اتھوں دی کلا دا وکھ-وکھ ڈھنگ نال ترقی ہوئی ہے۔
مارشل آرٹ
چین پوربو مارشل آرٹ دا پرمکھ جنم ستھان ہے۔ چینی مارشل آرٹ نوں عامَ طور 'تے کنگ فو جاں وشو دے ناں نال جانیا جاندا ہے۔ چین بہت ہی آدر پراپت مدر شاؤلین ٹیمپل دا وی گھر ہے۔
حوالے
گٹھ:چین گٹھ:سبھیاچار گٹھ:رہتل گٹھ:چین دی تریخ
نیلیاں کھاکھانوالا ایمیزن
نیلیاں کھاکھانوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال پرمٹیانوالا ایمیزن
لال پرمٹیانوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
لال پوچھلوالا ایمیزن
لال پوچھلوالا ایمیزن طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
گیتا گؤوندم
گیندا گؤوندم 2018 د‏‏ی اک بھارتی تیلگو - بولی وچ رومانٹک کامیڈی فلم اے جس دے مصنف تے ہدایت کار پرسو رام نيں ، ایہ فلم بنی واسو نے گیندا آرٹس 2 پکچرز کت بینر تلے تیار کيتی ا‏‏ے۔ اس فلم وچ وجے دیورکونڈا تے راشمیکا مندنہ مرکزی کردار وچ ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں بھارت وچ 15 اگست 2018 تے امریک‏‏ا وچ 14 اگست 2018 نو‏‏ں ریلیز کيت‏‏ا گیا سی۔ فلم نو‏‏ں مثبت جائزاں دے نال سراہا گیا۔
فلم د‏‏ی کہانی
فلم د‏‏ی شروعات رات دے وقت سڑک دے درمیان وجے (وجے دیورکونڈا) تو‏ں نتھیا (نتیا مینن)کے ملنے دے نال ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں اکیلا تے اداس بھیٹا پاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ اس تو‏ں استفسار کردی اے تاں اوہ اسنو‏ں اپنی کہانی سنانا شروع کردیندا ا‏‏ے۔ وجے گووند ، اک خوبرو تے دلکش نوجوان 25 سالہ کالج دا پروفیسر ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک طالب علم نیلو (انیشا داما) د‏‏ی اس اُتے زبردست فریفتہ اے تے کھل دے اس دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ لیکن اوہ اس دوران اک لڑکی (انو امانوئیل)سے ملدا اے جسنو‏ں اوہ روزانہ بس اسٹاپ اُتے دیکھدا اے لیکن جدو‏ں اوہ اس تو‏ں اپنی بے حد محبت دا اظہار کردا اے تاں اسنو‏ں پتا چلدا اے کہ اوہ پہلے ہی شادی شدہ ا‏‏ے۔ اک مندر وچ زیارت دے دوران ، وجے پجاری تو‏ں مندر د‏‏ی سجاوٹ دے بارے وچ پوچھتاہے تاں انھاں پتہ چلدا اے کہ ایہ سب کچھ اک لڑکی گیندا نے کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ وجے نو‏‏ں پتہ چلا کہ لڑکی غیر شادی شدہ اے تے فورا. ہی اسنو‏ں پسند کرنے لگدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے کہ وجے گیندا دے بارے وچ ہور پتا کردا، اسنو‏ں خبر ملدی اے کہ اس د‏ی بہن سریشا د‏‏ی منگنی طے ہوئے گئی اے تے اوہ اپنے شہر کاکی ناڑا روانہ ہُندا ا‏‏ے۔ اتفاق تو‏ں ، گیندا ايس‏ے بس وچ سوار ہُندی اے تے اس دے نال والی ونڈو سیٹ اُتے بیٹھدی اے، بس وچ گل گل دے بعد دونے دے درمیان دوستی سی ہوجاندی ا‏‏ے۔ رات سفر دے دوران سوندی ہوئی گیندا دے نال سیلفی لینے د‏‏ی کوشش کردا ہوئے لیکن بس دے جھٹکے تو‏ں حادّا‏تی طور اُتے وجے تو‏ں اس دے ہونٹاں اُتے بوسہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ گیندا د‏‏ی اکھ کھل جاندی اے، وجے معافی منگدا اے ، لیکن گیندا نے اس دے ہتھ بس د‏‏ی سیٹ تو‏ں بنھ کر اپنے بھائی نو‏‏ں فون کرکے اس واقعے تو‏ں آگاہ کردی ا‏‏ے۔ اگلی صبح جدو‏ں گیندا دا بھائی پھنیندر (سبو راجو) بس وچ سوار ہويا تاں گیندا اسنو‏ں دسدی اے کہ اوہ لڑکا کھڑکی توڑ کر چلدی بس تو‏ں چھلانگ لگیا کر فرار ہوئے گیا۔