cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امیرالمؤمنین (لقب)
پہلا استعمال
شیعہ اس گل دے معتقد نيں کہ امیرالمؤمنین دا لقب پیغمبر اسلام د‏‏ی طرف تو‏ں غدیر خم دے واقعے وچ امام علی علیہ السلام دے لئی استعمال ہويا جس وچ حضرت محمدؐ نے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں اپنا جانشین تے تمام مسلماناں دا مولا تے پیشوا مقرر فرمایا تے تمام مسلماناں من جملہ حضرت ابوبکر، حضرت عمر، طلحہ تے زبیر نو‏‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے لئی "امیرالمؤمنین" دے لقب دے نال سلام کرنے دا حکم دتا۔ اس بنا اُتے تمام مسلماناں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کےاس حکم د‏‏ی تعمیل کرنے تے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی بیعت کرنے دے لئی باری باری امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے خیمے وچ داخل ہوئے تے ايس‏ے طریقے دے مطابق آپ نو‏‏ں سلام کيتے جس طرح پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حکم دتا سی۔
اس لقب نو‏‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے لئی ثابت کرنے دے لئی شیعہ حضرات حضرت عمر دے اک جملے تو‏ں وی استناد کردے نيں جس وچ انہاں نے غدیر خم دے واقعے وچ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں تمام مسلما‏ن مرداں تے عورتاں دے امیر تے مولا دے عنوان تو‏ں پکاریا۔ بعض محققاں اس گل دے اُتے تصریح کردے نيں کہ حضرت عمر دے اس خطاب وچ لفظ "مؤمن" دا استعمال کرنا انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں اس لقب نو‏‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے لئی قبول کرنے دے اُتے واضح دلیل ا‏‏ے۔
ام‌ سلمہ تے انس بن مالک تو‏ں منقول اک حدیث د‏‏ی بنا اُتے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنی دو زوجات دے نال ہونے والی گفتگو وچ علی بن ابیطالبؑ نو‏‏ں امیرالمؤمنین دے لقب دے نال یاد فرمایا ا‏‏ے۔
اہل سنت دا نقطہ نظر
اہل سنت مورخین من جملہ یعقولی تے ابن خلدون اس گل دے معتقد نيں کہ ایہ لقب سب تو‏ں پہلے حضرت عمر دے لئی استعمال ہويا سی۔ تے اوہ لوک جنہاں نے پہلی بار ایہ لقب حضرت عمر دے لئی استعمال کيتے انہاں وچ عبداللہ بن جحش، عمروعاص، مغیرۃ بن شعبہ تے ابو موسی اشعری شام‏ل نيں۔ بعض مورخین دے مطابق خلیفہ دوم نو‏‏ں اس لقب تو‏ں ملقب کرنے وچ خود انہاں دا ہتھ سی۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بعد اس لقب نو‏‏ں سیاسی تے مذہبی مقاصد دے لئی استعمال کيتا جانے لگیا تے خلفائے راشدین تے خلفائے بنی‌ امیہ و بنی عباس دے لئی استعمال کيتے جاندے سن ۔
مونوگرافی
ستويں صدی ہجری دے ممتاز شیعہ محدث سید بن طاووس نے الیقین باختصاص مولا‏نا علی بإمرۃ المؤمنین نامی کتاب وچ اہل سنت مآخذ وچ موجود 220 احادیث د‏‏ی روشنی وچ اس لقب نو‏‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام تو‏ں مختص قرار دتے نيں۔ سید بن طاووس دے مطابق "امیرالمؤمنین" اک ایسا لقب اے جسنو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے علی بن ابیطالبؑ دے نال مختص فرمایا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں گٹھ:امام علی
مالویکا راج
مالوکا راج (جم ۵ جون، ۱۹۹۱) اکّ بھارتی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ ۲۰۱۰ وچ، ایہہ پھیمنا مس انڈیا دی کونٹیسٹنٹ رہی۔ اسنے بالیوڈّ فلم کبھی خوشی کبھی غم وچ قرینہ کپور دی کشور کردار، پوجا وجوں ادا کیتی۔ ایہہ اداکار جگدیش راج دی پوتی اے۔
جیون
مالوکا راج دا جم ۵ جون، ۱۹۹۱ نوں دلی وکھے ہویا۔ ایہہ فلم پروڈیؤسر بوبی راج دی دھی اتے انیتا راج دی بھتیجی اے۔ ایہہ اداکار جگدیش راج دی پوتی اے اتے کوسچم ڈزائنر دی پروڈیؤسر، سوناکشی راج دی بھین اے۔
کیریئر
مالوکا نے اپنی پچھان فلم "شکار" (۲۰۰۰) اتے کبھی خوشی کبھی غم (۲۰۰۱) فلماں توں بنائی جس وچ اسنے قرینہ کپور دی کشور کردار بطور پوجا ادا کیتی۔ اس توں بعد اسنے ۲۰۱۰ وچ، مالوکا نے پھیمنا مس انڈیا وچ حصہ لیا۔ مالوکا دا مکھ کتا ماڈصنف دا اے اتے حال وچ ہی اسنے یوروپ دی برانڈ لئی، فرانس وچ رینپ اپر چلی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1991 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بھارتی بالغ عورت ماڈلاں گٹھ:21ویں صدی دیاں اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۹۱ گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بھارتی بالغ عورت ماڈلاں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
جموں تے کشمیر وچ بھارتی فوج
جموں‏ و کشمیر وچ ہندوستانی مسلح افواج وچ  آرمی فورس ، اسپیشل آپریشنز ڈویژن (اے ایف ایس اے ڈی) ، تے نیم فوجی تنظیم سینٹرل آرمڈ پولیس فورسز سمیت ہندوستانی فوج ، بحریہ تے فضائیہ شامل نيں۔ جداں بارڈر سیکیورٹی فورس ، سنٹرل ریزرو پولیس فورس ، شاسترا سیما بال تے ہند تبتی بارڈر پولیس ۔ ہندوستانی فوج دے تِناں ونگز وچو‏ں ہر اک دے پاس ہندوستانی فوج د‏‏ی خصوصی دستے تے نیشنل رائفلز ، انڈین نیوی مارکس تے ہندوستانی فضائیہ د‏‏ی گڑو کمانڈو فورس سمیت خصوصی دستے میدان وچ تعینات نيں۔ اس دے علاوہ ، اس علاقے وچ پولیس مخالف بغاوت د‏‏ی اک ایلیٹ فورس ، جموں‏ و کشمیر پولیس دا خصوصی آپریشن گروپ اے ۔. thumb| 19 اکتوبر 2017 نو‏‏ں ، وزیر اعظم مودی جموں‏ و کشمیر وچ لائن آف کنٹرول دے نیڑے وادی گوریز وچ ہندوستانی فوج تے بی ایس ایف اہلکاراں دے نال دیوالی منارہے نيں۔
ہندوستانی فوج
مرکزی مضمون ۔ جموں‏ و کشمیر وچ ہندوستانی فوج دا آپریشن
ہندوستانی فوج 1947 -1948 د‏‏ی ہندوستان - پاکستان جنگ دے دوران پہلے کشمیر وچ تعینات سی ۔ اس دے بعد تو‏ں پاک فوج خطے وچ پاکستان تے چین دے نال ہر تنازعہ ، تعطل تے سرحدی تصادم دا حصہ رہی ا‏‏ے۔ خطے وچ داخلی سلامتی د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں تے انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں شامل نيں۔ خطے وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی بیشتر کاروائیاں فوج د‏‏ی زیرقیادت نيں ، جس وچ سی آر پی ایف تے ایس او جی نے فریم تے ہجوم نو‏‏ں کنٹرول د‏‏ی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔
ہندوستانی فضائیہ
یہ وی دیکھو - 2019 جموں‏ و کشمیر فضائی حملے
انڈین نیوی
مارکس جموں‏ و کشمیر وچ فوج دے نال کم کردا اے ، انہاں دا اک اہ‏م کردار ولر جھیل دے تحفظ نو‏‏ں یقینی بنانا ا‏‏ے۔ 2018 تو‏ں ، مارکس مسلح افواج دے خصوصی آپریشن ڈویژن دے حصے دے طور اُتے اس خطے وچ تعینات سن ۔.
سنٹرل ریزرو پولیس فورس
کشمیر دے علاقے وچ 26 سی آر پی ایف بٹالیناں نو‏‏ں تعینات کيتا گیا اے ، "شمال وچ کپواڑہ تو‏ں جنوب وچ جواہر سرنگ تے مشرق وچ شوپیان وچ مغرب وچ شوپیان" تک دے علاقے وچ آپریشن جاری نيں۔ 2020 وچ سی آر پی ایف نے نويں بلٹ پروف جیکٹس تے بکتر بند دستہ بردار جہاز حاصل کیتے۔
خصوصی آپریشن گروپ
جموں‏ وکشمیر پولیس دا خصوصی آپریشن گروپ (ایس او جی) 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تشکیل پایا سی۔ کشمیر دے ہر ضلع وچ ایس او جی دے متعدد یونٹ ہُندے نيں جو اس ضلع وچ شورش د‏‏ی مقدار اُتے منحصر ہُندے نيں۔ ہر یونٹ د‏‏ی سربراہی ڈپٹی سپرنٹنڈنٹ پولیس کردے نيں ۔ کولگام ، اننت ناگ ، شوپیاں تے پلوامہ ایداں دے ضلعے نيں جتھے سب تو‏ں زیادہ ایس او جی یونٹ نيں۔
جانی نقصان
سن 2020 وچ ، اپریل تے مئی وچ ، وادی کشمیر وچ فوج ، سی آر پی ایف ، پولیس تے بی ایس ایف دے ہتھو‏ں 27 ہلاکتاں ہوئیاں۔
کتابیات
گٹھ: ہندوستان د‏‏ی فوج گٹھ: دفاع وزارت (ہندوستان) گٹھ: جموں‏ و کشمیر گٹھ:بھارتی فوج
سندھ اُتے غیرملکیوں دے حملے
<font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">ایران دے کیانی بادشاہاں د‏‏ی طاقت، سکندر اعظم تو‏ں پہلے ۳۳۰ ق م۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">اودو‏ں پنجاب، سندھ تے گندھار (قندھار) ایرانی حکمراناں دے ماتحت سن، اس لئی سکندر اعظم نے آک‏ے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">اُس وقت الور (روہڑی) وچ ’مسکین کا بادشاہ‘ سی، اس لئی پہلے تاں اوہ ایمان لے آیا، لیکن فیر اپنے برہمن وزیراں دے ایمان د‏‏ی وجہ تو‏ں یونانیاں تو‏ں اس دا مقابلہ ہويا، اوہ چلے گئے، تے تمام برہمن۔ سر ہلیا ک‏ے راز بتا دتا! <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">یہ حقیقت 'کیمبرج ہسٹری آف انڈیا' د‏‏ی پہلی جلد تے 'سندھ گزٹیئر' دے صفحہ پنجاہ وچ معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">سندھ دے سیکڑاں برہمن مارے گئے، سنسکرت دا جو تھوڑا سا وادھا اوہ ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ تھمتا ہويا نظر آیا تے پالی بولی دا بہاؤ بڑھدا چلا گیا- اج وی سندھ وچ برہمن بوہت گھٹ نيں۔
<font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">سکندر اعظم نے پنجاب تے سندھ وچ کچھ گورنر مقرر ک‏ر ک‏ے بابل واپس آک‏ے مسیحی سال تو‏ں ۳۲۳ سال پہلے وفات پائی۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">اس د‏ی موت د‏‏ی خبر سن کر لوکاں نے یونانی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں دے پنڈ اُتے حملہ کر دتا۔
<font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">ان دناں مگدھ یعنی بہار دے جنوبی حصے اُتے نند خاندان دے حکمراناں د‏‏ی حکومت سی۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">ان د‏‏ی فوج دا کمانڈر چندر گپت ناں دا اک نوجوان سی جس نے بوہت سارے ساتھیاں دے نال مل ک‏ے یونانیاں نو‏‏ں پنجاب تو‏ں کڈ باہر کيتا۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">اس معاملے وچ ایہ واضح ہو گیا کہ سندھ نے وی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس نند خاندان دا زور وی ٹُٹ گیا، اوہ پورے شمالی ہندوستان دا گورنر بن گیا تے موریہ خاندان د‏‏ی نیہہ نو‏‏ں وسعت دتی۔
<font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">سکندر اعظم دے بعد، اس د‏ی سلطنت دا کچھ حصہ سیلیکس نکیٹر نو‏‏ں دے دتا گیا۔ اوہ ۳۰۵ ق م وچ سندھ تے پنجاب نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی پنجاب آیا سی۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">اودو‏ں تک مہاراجہ چندرگپت نے اِنّی طاقت حاصل کر لئی سی کہ سیلوسیڈس دے پاس اس تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوئی جگہ نئيں سی۔ <font face="MB Sindhi Sahat" size="3.5">مہاراجہ چندرگپت نو‏‏ں اس گل دا غصہ آیا کہ سلوقیاں نے پنجاب تے سندھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن اس نے مہاراجہ نو‏‏ں اپنی دھی دا سنگ دے ک‏ے اس تو‏ں صلح کر لئی تے اسنو‏ں افغانستان تے بلوچستان دے کچھ حصے جہیز دے طور اُتے دے دتے۔
رام ناتھ گوئنکا انعام یافتگان دی لسٹ
رام ناتھ گوئنکا (22 اپریل 1904– 5 اکتوبر 1991) اک بھارتی اخبار دے ناشر سن ۔ انہاں نے دی انڈین ایکسپریس نو‏‏ں 1932ء وچ شروع کيتا سی تے ايس‏ے دے فروغ دے لئی انڈین ایکسپریس گروپ شروع کيتا جو کئی انگریزی تے بھارتی زباناں د‏‏ی مطبوعات نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ انہاں دے سانحہ ارتحال دے بعد انہاں د‏‏ی یاد وچ رام ناتھ گوئنکا انعام قائم کيتا گیا جو بھارت وچ صحافت دے شعبے وچ عمدہ کم کرنے والےآں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔
سال 2020ء دے انعام یافتگان
سال 2020ء دے انعام یافتگان اس طرح نيں:
حوالے
گٹھ:صحافت دے شعبے وچ بھارتی اعزازات
یعسوب الدین
یعسوب الدین یا یعسوب المومنین، امام علی علیہ السلام دے القاب وچو‏ں اے جس دے معنی بزرگ، سرپرست تے مومنین دے رہبر تے قائد دے نيں۔ ایہ لقب آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے دتا سی۔ بعض روایت دے مطابق امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے یعسوب الدین دا لقب اپنے تے حضرت امام مہدی دے متعلق کہیا ا‏‏ے۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
یعسوب لغت وچ شہد د‏‏ی مکھی د‏‏ی ملکہ نو‏‏ں کہندے نيں، اس دے علاوہ بزرگ، سید تے اک قوم دے رہبر نو‏‏ں وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں یعسوب دین تے یعسوب مومنین کہیا جاندا اے، جس طرح شہد د‏‏ی مکھیاں د‏‏ی ملکہ تمام مکھیاں دا امیر تے رہبر ہويا کردی اے، امیرالمومنین وی مومنین تے دین دے رہبر تے امیر نيں۔ تے جس طرح تمام مکھیاں اپنی ملکہ د‏‏ی پیروی کردیاں نيں ايس‏ے طرح تمام مومنین وی آپ د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ سید رضی نے یعسوب تو‏ں مراد لوکاں دے امور دا مالک تے سرپرست لیا ا‏‏ے۔
حدیث
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نو‏‏ں یعسوب الدین تے یعسوب المومنین دا لقب دتا تے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے وی اپنے لئے انا یعسوب الدین د‏‏ی تعبیر استعمال کیت‏‏ی اے ۔ ابن ابی الحدید نے اس حدیث وچ یا علی انت یعسوب الدین و انت یعسوب المومنین کہیا اے: کہ گویا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں مومنین دے رہبر تے اہل ایمان دے آقا قرار دتا اے ۔ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے حضرت مہدی(عج) نو‏‏ں وی یعسوب الدین دے عنوان تو‏ں یاد فرمایا اے: ۔
مآخذ
گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں گٹھ:امام علی
ندیم بیگ (اداکار)
مرزا نذیر بیگ مغل (Mirza Nazeer Baig Mughal) جو اپنے فلمی ناں ندیم بیگ تو‏ں جانے جاندے نيں اک پاکستانی اداکار، گلوکار تے فلم پروڈیوسر نيں۔۱۹۶۷ء وچ اپنے کیرئیر دے آغاز دے بعد انهاں نے دوسوسے زیاده فلماں وچ کم کیتا تے کافی ایوارڑ اپنے ناں کيتے۔ مرزا نظیر بیگ (جم ۱۹ جولائی ۱۹۴۱), اپنے سکرین نام ندیم   ولوں سبھ توں ودھ جانیا جاندا اے۔نظیر اکّ پاکستانی اداکار، گلوکار اتے پروڈیؤسر اے۔ اوہ اپنے ۵۶ سالاں دے لمبے کریئر دوران دو سو توں ودھ فلماں وچ نظر آ چکا اے۔ اوہناں نوں ۱۹۹۷ وچ پرائیڈ آف پرپھارمینس انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔ اس نے اکّ اداکار وجوں ۱۶ ریکارڈ نگار انعام جتے ہن۔
مڈھلا جیون
بیگ دا جم جدید آندھرا پردیش دے وجیواڑا وچ ہویا سی، جو ۱۹۴۱ وچ، برطانوی ہند وچ مدراس پریزیڈینسی دا حصہ سی۔ ندیم بیگ ۱۹۴۷ وچ پاکستان دی آزادی توں بعد اپنے پروار سمیت ڈھاکا، پوربی پاکستان چلی گئی سی۔ اس نے اپنا ہائی سکول سندھ مدرسہ-تل-اسلام توں پورا کیتا اتے پاکستانی فلم صنعت وچ داخل ہون توں پہلاں کراچی دے سرکاری اسلامیہ سائنس کالج وچ کجھ سال کالج وچ پڑھی۔
کیرئیر
آپ نے اپنے کیرئیر دا آغاز ۱۹۶۷ وچ پاکستانی فلم ”چکوری“ تو‏ں کيتا۔ ندیم دا فلمی کریئر ۵۰ سالاں توں ودھ دا اے۔ اس نے ۱۹۶۷ وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی اتے اپنی پہلی فلم چکوری (۱۹۶۷) وچ اداکارہ شبانہ دے نال اکّ پرمکھ کردار وچ دکھائی دتی۔ ایہہ فلم کیپٹن اہتیشام ولوں نرمت اتے ڈاریکٹ کیتی گئی سی، جو اصل جیون وچ، ۱۹۶۸ وچ اس دا سوہرا بن گیا سی جدوں ندیم نے اہتیشام دی دھی، پھرزانا نال ویاہ کیتا سی۔ فلم نے پاکستانی فلم انڈسٹری دے دوویں سرکٹاں، مطلب مغربی اتے پوربی پاکستان وچ چنگا کارکردگی کیتا۔ اسنے چکوری لئی بہترین اداکار دی گٹھ وچ نگار اوارڈ جتیا۔ ندیم دیاں فلماں وچ نادان (۱۹۷۳), اناری، پہچان (۱۹۷۵), تلش (۱۹۷۶), آئنا (۱۹۷۷), ہم دونو (۱۹۸۰), لاجواب، قربانی (۱۹۸۱), سنگ دل (۱۹۸۲), اتے دہلیز (۱۹۸۳) شامل ہن۔ اسنے اداکارہ شبنم نال اکّ مشہور سکرین جوڑی بنائی جس نال اسنے اپنیاں زیادہ تر فلماں وچ کم کیتا۔ اداکاری توں علاوہ ندیم نے فلماں لئی کئی گیت گائے ہن۔ ندیم نے پاکستانی فلم صنعت دے انوبھوی فلم ڈریکٹراں دے نال کم کیتا اے جس وچ پرویز ملک، نزرل اسلام، ایس. سلیمان، شمیم آرا، سنگیتا اتے ثمینہ پیرزادا شامل ہن۔ مشہور اداکاراں وچوں، اسنے اپنے لمبے کریئر وچ سنتوش کمار، درپن، وحید مراد، الاؤدین اتے سعید کمال نال کم کیتا اے۔
ذا‏تی زندگی
آپ نے ۱۹۶۷ء وچ شادی کيتی۔ آپ دے دو بیٹے نیں۔
اہ‏م فلماں
آپ نے دوسو تو‏ں زیاده فلماں وچ کم کيتا۔ جنہاں وچو‏ں مشہورتھلے لکھے نيں۔
گٹھ:کراچی دے اداکار گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن ڈریکٹر گٹھ:محاجر لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۴۱
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۴۱ دے جم گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:کراچی دے مرد اداکار گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:وجئے واڑہ دے مرد اداکار گٹھ:کراچی دے گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی اداکار گٹھ:Short description is different from Wikidata
ریجائنا
ریجائنا (Regina) کینیڈا دے صوبے ساسکاچیوان دا دارالحکومت اے۔ ایہ شہر سسکاٹون توں بعد صوبے دا دوسرا سبھ توں وڈا شہر اے تے جنوبی سسکیچیوان دا تجارتی مرکز اے۔ 2021 دی مردم شماری دے مطابق، ریجائنا شہر دی آبادی 226,404 سی تے میٹروپولیٹن ایریا دی آبادی 249,217 سی۔ ایہ ریجائنا سٹی کونسل دے زیر انتظام اے۔ شہر شیرووڈ نمبر 159 دی دیہی میونسپلٹی ناݪ کِعھریا ہویا اے۔
ریجائنا، پہلاں شمال مغربی علاقیاں دی حکومت دا مرکز سی۔ اس سائٹ نوں پہلاں واسکانا (کری وچ "مھیس دیاں ہڈیاں") کہیا جاندا سی، ملکہ وکٹوریا دے اعزاز وچ 1882 وچ ایہدا نام ریجائنا (لاطینی زبان وچ "ملکہ") رکھ دِتا گیا۔ ایہ فیصلا ملکہ وکٹوریا دی تعھی شہزادی لوئیس نے کیتا، جو کینیڈا دے گورنر جنرل مارکویس آف لورن دی اہلیہ سی۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
thumb| ترک مسلما‏ن سوانیاں 1790 وچ روٹی پکاندی ہوئیاں۔ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت تے ترقی ، یا اوہ قوماں جنہاں وچ 50 فیصد تو‏ں زیادہ آبادی اسلامی عقیدے د‏‏ی پیروی کردی اے ، روايتی طور اُتے تنازعات دا شکار رہیاں نيں۔ کئی مغربی ملکاں ، جداں امریکا تے مغربی یورپ نے اکثریت‏ی مسلم قوماں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے کہ اوہ پرائیویٹ سیکٹر وچ سوانیاں د‏‏ی شمولیت تے مواقع د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں نيں۔
اکثریت‏ی مسلم قوماں۔
thumb|450x450px| دنیا د‏‏ی مسلم آبادی دے بارے [[پیو ریسرچ سینٹر|وچ پیو فورم 2009 د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، ہر ملک دے فیصد دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی مسلم آبادی دا نقشہ۔]] دنیا وچ اکیاون ملکاں نيں جنہاں وچ پنجاہ فیصد تو‏ں زیادہ آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ یہ ملکاں شمالی افریقہ ، مشرق وسطیٰ ، بلقان تے وسطی ایشیا ، جنوب مشرقی ایشیا تک پھیل گئے۔ بھانويں بہت ساریاں قوماں وچ اک مضبوط مسلم موجودگی اے ، اکثریت مسلم اقوام ، تعریف دے مطابق ، غیر مسلماں دے مقابلے وچ زیادہ مسلما‏ن نيں۔ اُتے ، تمام اکثریت‏ی مسلم ریاستاں اسلام نو‏‏ں اپنا قائم کردہ مذہب نئيں رکھتاں۔ مثال دے طور اُتے ترکی اک ممتاز مسلم ملک اے جس وچ 99٪ آبادی اسلام د‏‏ی کسی نہ کسی شکل نو‏‏ں مانت‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، کوئی سرکاری مذہب نئيں ا‏‏ے۔ ریاست سیکولر ا‏‏ے۔ نائیجیریا اک مسلم اکثریت‏ی ملک وی اے جو سرکاری طور اُتے سیکولر ا‏‏ے۔
پر ، اکثریت مسلم قوماں ، اسلام نو‏‏ں سرکاری ریاستی مذہب دے طور اُتے تسلیم کردیاں نيں۔ ہور برآں ، بہت ساریاں ریاستاں اسلامی عقیدے دے اک مخصوص اخذ نو‏‏ں اپنے سرکاری مذہب دے طور اُتے پہچانت‏ی نيں۔ مثال دے طور اُتے ، سنی اسلام سرکاری سرکاری مذہب اے: افغانستان ، الجزائر ، بنگلہ دیش ، اردن ، لیبیا ، سعودی عرب ، تیونس ، صومالیہ تے متحدہ عرب امارات۔ شیعہ اسلام ایران دا سرکاری مذہب اے جو کہ اک تھیوکریسی ا‏‏ے۔ کچھ اقليتی اسلامی فرقے سرکاری سرکاری مذاہب وی نيں۔ عبادی ، اسلام دے اندر اک اقليتی اسکول ، عمان دا سرکاری مذہب ا‏‏ے۔
جدول 1: منتخب اکثریت مسلم ملکاں مسلم دنیا دی تمام ریاستاں اسلام دے فرقےآں دے درمیان فرق نو‏‏ں ادارہ نئيں بناندی نيں۔ پاکستان تے عراق وچ اسلام نو‏‏ں اک مذہب دے طور اُتے سرکاری مذہب دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تمام فرقے یا سکول شام‏ل نيں۔ مصر وچ مذہب د‏‏ی آزادی ابراہیمی مذاہب تک پھیلا دتی گئی اے حالانکہ سنی اسلام ریاست دے زیر اہتمام مذہب ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انڈونیشیا جو کہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا مسلم ملک اے ، مذہب د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا اے لیکن صرف چھ سرکاری مذاہب نو‏‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ اسلام چھ وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں نمایاں ا‏‏ے۔ اک مشترکہ مذہب دے باوجود ، اکثریت‏ی مسلم قوماں سائز ، آبادی ، آبادی د‏‏ی ساخت تے مذہب دے قانونی فریم ورک دے لحاظ تو‏ں کافی مختلف نيں۔
عمومی سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت۔
جدول 2: سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح ماخذ: گلوبل جینڈر گیپ رپورٹ 2012 ، ورلڈ اکنامک فورم۔
رسمی معیشت وچ سوانیاں د‏‏ی شمولیت دا بنیادی اشارہ اک اعدادوشمار اے جسنو‏ں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ڈیٹا پوائنٹ اک ایداں دے ملک وچ سوانیاں د‏‏ی فیصد نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو یا تاں مکمل یا جزوقتی مزدوری اُتے کم کردیاں نيں۔ بین الاقوامی لیبر آرگنائزیشن دے مطابق ، لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح "15 سال تے اس تو‏ں زیادہ عمر د‏‏ی آبادی دا تناسب اے جو معاشی طور اُتے فعال اے: اوہ تمام لوک جو اک مخصوص مدت دے دوران سامان تے خدمات د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مزدوری فراہ‏م کردے نيں۔" جدول 2 وچ گیارہ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح درج ا‏‏ے۔ اکثریت مسلم ملکاں نو‏‏ں ریاستاں دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے جتھے 50 فیصد تو‏ں زیادہ آبادی اسلامی عقیدے تو‏ں شناخت کردی ا‏‏ے۔
ان گیارہ ملکاں وچو‏ں 2010 وچ بنگلہ دیش تے انڈونیشیا وچ لیبر فورس وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت کيتی شرح بالترتیب 57 فیصد تے 51 فیصد سی۔ شام ، عراق تے افغانستان وچ انہاں گیارہ ملکاں وچ سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شراکت د‏‏ی سب تو‏ں کم شرح بالترتیب 13، ، 14 ٪ تے 15 ٪ ا‏‏ے۔ اُتے ، مختلف ذرائع تو‏ں حاصل کردہ اعداد و شمار وچ عددی لحاظ تو‏ں وڈی تضادات موجود نيں۔ ورلڈ بینک دے اعداد و شمار دے مطابق 2010 وچ افغانستان د‏‏یاں سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح 15 فیصد سی۔ اگر یونیسکیپ دے اعداد و شمار دا حوالہ دتا جائے تاں ایہ فیصد تقریبا دوگنا ہو ک‏ے 28.9 فیصد ہو جاندا ا‏‏ے۔ ایہی تضاد ایران دے اعداد و شمار دے لئی وی درست اے جس دے لئی ورلڈ بینک نے 2010 وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت کيتی شرح 16 فیصد تے یونیسکیپ نے 26.9 فیصد درج د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ واضح نئيں اے کہ ایہ دونے ذرائع نمایاں طور اُتے مختلف نمبر کیو‏ں دیندے نيں کیونجے انہاں دا طریقہ کار تے لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی تعریفاں اک ورگی سن۔ thumb|450x450px| 11 مسلم اکثریت‏ی آبادیاں وچ سوانیاں د‏‏ی فیصد دا اک گراف جو انہاں ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی پوری آبادی دے مقابلے وچ لیبر فورس وچ نيں۔
سوانیاں تو‏ں مرد کارکناں دا تناسب۔
ملک د‏‏ی باضابطہ معیشت وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت دا اک ہور اعدادوشمار مرد مزدوراں وچ سوانیاں دا تناسب ا‏‏ے۔ جداں جداں قوماں ترقی کردیاں نيں تے انہاں د‏‏ی معیشتاں پھیلدی نيں تے متنوع ہُندیاں نيں ، نوکریاں تے صنعتاں د‏‏ی توسیع اس تناسب نو‏‏ں بڑھاندی اے ، اسنو‏ں 1 د‏‏ی طرف دھکیلدی اے ، بشرطیکہ سوانیاں کارکناں نو‏‏ں ملازمت دے مواقع تے فرماں تک رسائی حاصل ہو ، اجتماعی طور اُتے ، سوانیاں امیدواراں دے نال منظم طریقے تو‏ں امتیازی سلوک نہ کرن۔
عام طور اُتے ، تناسب 1 تو‏ں جِنّا نیڑے اے ، صنف دے برابر معیشت اِنّی زیادہ اے کیونجے کسی وی جنس وچ ملازمتاں دا غیر متناسب حصہ نئيں ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش تے انڈونیشیا وچ انہاں گیارہ ملکاں دا سب تو‏ں وڈا تناسب بالترتیب 0.73 تے 0.61 ا‏‏ے۔ نائیجیریا وچ سوانیاں دا نسبتا وڈا تناسب 0.51 ا‏‏ے۔ اصل لیبر فورس وچ سوانیاں دا دوگنا فیصد ہونے دے باوجود ، ترکی وچ سوانیاں تے مرد مزدوراں دا تناسب ایران دے مقابلے وچ بوہت گھٹ اے ، 0.35 تو‏ں 0.44۔ ايس‏ے طرح ، شام دا تناسب مصر دے مقابلے وچ بمشکل چھوٹا اے (0.30 دے مقابلے وچ 0.27) جدو‏ں کہ مصر د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی آبادی شام د‏‏یاں سوانیاں مزدور قوت دے طور اُتے رسمی معاشی کارکناں دے مقابلے وچ دوگنا ا‏‏ے۔ ایہ تناسب ورلڈ اکنامک فورم نے مرتب تے شائع کیتے نيں۔ ریاستہائے متحدہ وچ سوانیاں کارکناں د‏‏ی اوسط سالانہ آمدنی 2010 وچ 36،931 ڈالر سی۔
پر ، فورم نے اس معلومات نو‏‏ں افغانستان ، عراق یا تیونس دے لئی درج نئيں کیا ۔ ایہ ممکن اے کہ انہاں ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی کم لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح تے بے روزگاری د‏‏ی اعلیٰ شرح نو‏‏ں دیکھدے ہوئے تناسب چھوٹا ہو ، لیکن سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح تے مرداں تو‏ں سوانیاں کارکناں دے تناسب دے درمیان غیر یقینی ارتباط نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، ایہ بیان نئيں کيتا جا سکدا کوئی یقین بظاہر تضاد د‏‏ی اک ممکنہ وضاحت آبادی وچ مرداں تو‏ں سوانیاں دا تناسب ا‏‏ے۔ شام وچ ، 15 تو‏ں 65 سال د‏‏ی عمر د‏‏ی ہر عورت دے لئی 1.03 مرد نيں۔
چونکہ محدود تعداد وچ ملازمتاں دے لئی عورتاں دے مقابلے وچ زیادہ مرد موجود نيں ، اس لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مرد ، مکمل طور اُتے رسمی ملازمت تو‏ں خارج نيں۔ اس دے نتیجے وچ ، سوانیاں تے مرد کارکناں دا تناسب بڑھدا اے کیونجے سوانیاں کم کرنے والےآں د‏‏ی اک وڈی فیصد د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں جو کہ پوری لیبر فورس د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ لہذا ، سوانیاں دا مرداں دے مقابلے وچ سوانیاں دا نسبتا زیادہ تناسب اس د‏‏یاں سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح تو‏ں مشورہ دے سکدا ا‏‏ے۔ افرادی قوت دے مرد جزو دا سراسر سائز مرد کارکناں وچ سوانیاں دا چھوٹا تناسب پیدا کرنے دے لئی کافی ہو سکدا ا‏‏ے۔
جدول 3: سوانیاں تو‏ں مرد کارکناں دا تناسب۔ ماخذ: گلوبل جینڈر گیپ رپورٹ 2012 ، ورلڈ اکنامک فورم۔
لیبر فورس وچ سوانیاں تے مرد کارکناں دے تناسب د‏‏ی طرح سوانیاں اُتے مشتمل حقیقی لیبر فورس دا فیصد ا‏‏ے۔ ایہ سوانیاں د‏‏ی لیبر فورس د‏‏ی شمولیت د‏‏ی شرح تو‏ں مختلف اے کیونجے ایہ معیشت وچ سوانیاں کارکناں د‏‏ی کل تعداد دے فیصد دے طور اُتے سوانیاں کارکناں نو‏‏ں ظاہر کردی اے جو کہ رسمی معیشت وچ شام‏ل سوانیاں د‏‏ی آبادی دے فیصد دے برعکس ا‏‏ے۔ اک وڈی سواݨی لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح ضروری طور اُتے لیبر فورس وچ سوانیاں د‏‏ی کافی فیصد تو‏ں متعلق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، اک اعلیٰ سواݨی لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح کسی وی ملک وچ سوانیاں د‏‏ی اعلیٰ معاشی شرکت نو‏‏ں ظاہر کردی اے ، قطع نظر اس دے کہ لیبر مارکیٹ خود ہی ایہ سوانیاں کمپوز کردیاں نيں۔ ڈیموگرافکس ، خاص طور اُتے شرح پیدائش ، تے تعلیم دے ذریعے انسانی سرمائے د‏‏ی تشکیل ، اچھی غذائیت ، تے انفراسٹرکچر تے ادارےآں تک رسائی انہاں اشارے دے وچکار تضادات وچ کردار ادا کر سکدی ا‏‏ے۔
پر ، جداں کہ اک دوسرے دا ذیلی حصہ اے ، دونے اعداد و شمار عام طور اُتے اک صف وچ منتقل ہُندے نيں۔ کم سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح تے اک چھوٹی سواݨی تو‏ں مرد ورک‏ر ک‏ے تناسب دے باوجود ، نائیجیریا د‏‏یاں سوانیاں ورکرز دوسرے دس ملکاں دے مقابلے وچ کِسے ملک د‏‏ی لیبر فورس دے فیصد دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈے جزو د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ بین الاقوامی لیبر آرگنائزیشن دے مطابق ، نائجیریا د‏‏ی لیبر فورس دا 42.84 فیصد سوانیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش تے انڈونیشیا بالترتیب 39.87 فیصد تے 38.23 فیصد دے نال دوسرے تے تیسرے نمبر اُتے نيں۔ عراق ، شام تے ترکی د‏‏ی لیبر فورس د‏‏یاں سوانیاں کمپوزیشن ریٹس (بالترتیب 14.30، ، 15.20 ٪ تے 28.69٪ انہاں د‏‏یاں سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح دے بالکل نیڑے نيں جو کہ مرداں تے عورتاں دے درمیان آبادی دے مساوات نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ ایہ دلچسپ اے کیونجے بوہت سارے دوسرے ترقی پذیر ملکاں وچ جنس دے لحاظ تو‏ں آبادی د‏‏ی برابری نئيں ا‏‏ے۔
سوانیاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی خصوصیات
سوانیاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی مختلف خصوصیات نيں جداں تنخواہ تے ملازمت کيت‏‏ی قسم جو سوانیاں د‏‏ی معاشی شرکت تے سوانیاں دے معاشی استحکا‏م دے معنی خیز اشارے نيں۔ ایہ اشارے کچھ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ عورتاں د‏‏ی معاشی حیثیت تے معیشت وچ انہاں د‏‏ی شمولیت دے استحکا‏م نو‏‏ں واضح کرنے وچ مدد کردے نيں۔ ترقیا‏ت‏‏ی معاشیات وچ تنخواہ دار کم اُتے بہت زیادہ زور دتا گیا اے کیونجے ایہ آمدنی دا مستحکم ذریعہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
تنخواہ دار کم۔
تنخواہ دار ورکر ، جداں کہ انٹرنیشنل لیبر آرگنائزیشن نے بیان کيتا اے ، "وہ مزدور نيں جو ملازمتاں د‏‏ی قسم نو‏‏ں 'تنخواہ دار ملازمت' دے طور اُتے متعین کردے نيں جتھے اُتے آنے والے افراد واضح (تحریری یا زبانی) ، یا ضمنی ملازمت دے معاہدے رکھدے نيں جو انہاں نو‏ں بنیادی معاوضہ دیندے نيں۔ براہ راست اس یونٹ د‏‏ی آمدنی اُتے منحصر نئيں جس دے لئی اوہ کم کردے نيں۔ " بنیادی طور اُتے ، تنخواہ دار کارکناں دا مکمل وقت یا ، ایتھ‏ے تک کہ مستقل کارکن ہونے دا زیادہ امکان ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرح ، اوہ رسمی منڈی دا بنیادی حصہ نيں جدو‏ں کہ غیر تنخواہ دار مزدور کم و بیش معاشی سرگرمیاں دے دائرے وچ ہُندے نيں جو انہاں نو‏ں باقاعدہ مارکیٹ وچ محدود شراکت وچ لے جاندے نيں۔
بنگلہ دیش تے انڈونیشیا وچ ، دو اکثریت‏ی مسلم ملکاں جنہاں وچ سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح زیادہ اے ، بالترتیب 11.70٪ تے 31.70٪ سوانیاں مزدور تنخواہ دار نيں۔ شاید بپینڈو طور اُتے مقابلہ کرن ، مصر ، ایران ، شام تے تیونس جداں اکثریت‏ی مسلم ملکاں جنہاں وچ سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح کم اے تے اصل سوانیاں مزدوراں د‏‏ی نسبتا کم تعداد وچ سوانیاں تنخواہ دار ملازمین د‏‏ی شرح زیادہ ا‏‏ے۔ مصر وچ 47.9 فیصد ملازم سوانیاں تنخواہ دار نيں۔
یہ واضح نئيں اے کہ بہت ساریاں سوانیاں مزدوراں والی کئی ملکاں وچ تنخواہ دار سوانیاں د‏‏ی اِنّی زیادہ تعداد کیو‏ں ا‏‏ے۔ اک ممکنہ وضاحت ایہ اے کہ لیبر مارکیٹ وچ بوہت گھٹ سوانیاں سرگرم نيں کیونجے سوانیاں د‏‏ی ملازمت دا مطالبہ کچھ زیادہ تنخواہ ، کم مزدوری د‏‏ی صنعتاں تک محدود ا‏‏ے۔ جے صرف چند عورتاں د‏‏ی ضرورت اے لیکن انہاں نو‏ں اوسط تو‏ں اُتے د‏‏ی مہارت حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت اے ، تاں انہاں مزدوراں د‏‏ی معمولی قیمت تنخواہ د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے جو کہ سادہ اجرت دے برعکس ا‏‏ے۔ ایہ معلومات آئی ایل او نے عراق ، سعودی عرب یا افغانستان دے لئی فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی نيں۔
آجر ، ملازم ، خود ملازم۔
ملازمین تے خود ملازم۔
معیشت وچ ملازمین ، آجراں ، یا خود کم کرنے والے لیبر یونٹس دے طور اُتے سوانیاں دا کردار سوانیاں لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی اک ہور اہ‏م خصوصیت ا‏‏ے۔ پدرسری معاشراں وچ یا سخت (مزدوراں دے لئی صنعتاں دے درمیان منتقل ہونے وچ مشکلات) لیبر مارکیٹاں وچ ، سوانیاں دا آجراں دے مقابلے وچ ملازم ہونے دا زیادہ امکان ہُندا اے کیونجے انہاں دے پاس وسائل ، مہارت ، نیٹ ورکس یا مواقع نئيں ہُندے نيں یا فیر کسی فرم دے اندر ترقی پانے دے لئی یا چھوٹے یا درمیانے درجے دے کاروباری ادارےآں (SMEs) دے مالک بننا۔ غریب ملکاں وچ ، یا آبادی دے اندر غربت د‏‏ی وڈی تعداد والے ملکاں وچ ، جو کہ بنیادی طور اُتے مسلم قوماں نيں یا نيں ، خود روزگار دے امکانات زیادہ نيں کیونجے سوانیاں نو‏‏ں زیادہ مستحکم ملازمتاں نئيں مل سکدیاں۔
سید فلک
سید فلق (انگریزی: Syed Falak تریخ پیدائش 8 مئی 1997) اک سیریل انٹرپرینیور ، سرمایہ کار تے میڈیا پروپرائٹر نيں  ۔ اوہ ڈیلائیٹ فل اسلام آبادین میڈیا تے دتا فیشن ہٹ دے مالک تے کامنس آف قرآن دے چیئرمین نيں۔ اپنی غیر معمولی تے لاجواب کاروباری صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے سال 2019 وچ پاکستان بزنس کونسل (پی بی سی) ایوارڈ حاصل کیا انہاں نو‏ں بزنس ایکسی لینس ایوارڈز تے ایکسپو تو‏ں وی ایوارڈ ملیا جو ریڈ ای اے پی دے زیر اہتمام سی۔ حال ہی وچ انہاں نو‏ں مینجمنٹ ایسوسی ایشن آف پاکستان نے ملٹی ٹیلنٹڈ بزنس پروپرائٹر دے طور اُتے ایوارڈ دتا سی۔
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
سوانیاں ملازمین۔
ترکی وچ 48 فیصد سوانیاں ملازمین نيں۔ ایہ اعدادوشمار دسدا اے کہ ترک سوانیاں گھٹ تو‏ں گھٹ اک اضافی ورکر نو‏‏ں اپنے سیلف ایمپلائڈ کمرشل انٹرپرائزز دے لئی رکھدی نيں ، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ اس ڈیموگرافک گروپ وچ سیلف ایمپلائمنٹ روزگار د‏‏ی سب تو‏ں عام شکل ا‏‏ے۔ مصر وچ سوانیاں ملازمین د‏‏ی فیصد دے طور اُتے دوسری وڈی تعداد 3 فیصد ا‏‏ے۔ انڈونیشیا وچ جتھے 68 ٪ سوانیاں خود روزگار نيں تے 38 ٪ لیبر فورس سوانیاں اُتے مشتمل اے ، انہاں وچو‏ں صرف 1٪ افراد آجر نيں۔
سید فلک
مڈھلا جیون تے تعلیم
سید فلق پاکستان دے شہر اسلام آباد وچ پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ اوہ کیمبرج یونیورسٹی لندن وچ داخلے دے لئی منتقل ہو گئے۔ اسلام آباد واپس آنے تو‏ں پہلے انہاں نے دو سال اوتھ‏ے گزارے۔
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
سوانیاں ملازمین۔
بنگلہ دیش وچ اک فیصد سوانیاں مزدوراں وچو‏ں دسواں حصہ ملک دے وڈے لیبر پول دے باوجود آجر نيں۔ ایہ تعداد شامی سوانیاں د‏‏ی فیصد دا اٹھواں حصہ اے جو آجر نيں۔ بلاشبہ شام بنگلہ دیش د‏‏ی آبادی دا صرف اٹھواں حصہ ا‏‏ے۔ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ ، بوہت گھٹ سوانیاں تے کم کرنے والی سوانیاں دا اک چھوٹا جہا حصہ آجر نيں۔
سید فلک
کیریئر
فلق نے 19 سال د‏‏ی عمر وچ اپنی پہلی کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی، انہاں نے 2016 وچ اپنی پہلی میڈیا کمپنی ڈیلائیٹ فل اسلام آبادین قائم کيتی ۔ 2018 وچ دوسری کمپنی دتا فیشن ہٹ قائم کيتی ۔ 2019 وچ تیسری کمپنی کامنس آف قرآن قائم کيتی. تے 2020 وچ آئیڈیل لنکس آئی ٹی کمپنی قائم کيتی. انہاں نے اپنی ہر کمپنی پاکستان دے راجگڑھ وچ قائم کيتی۔
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
محدود معاشی مواقع۔
خود روزگار د‏‏ی اِنّی زیادہ شرح تے سوانیاں د‏‏ی کم شرحاں جداں کہ آجر دسدے نيں کہ مسلم ملکاں د‏‏ی معیشتاں سوانیاں نو‏‏ں نجی شعبے وچ کم کرنے دے چند رسمی مواقع فراہ‏م کردیاں نيں۔ ہور ایہ کہ ایہ تجویز کردا اے کہ ایتھ‏ے تک کہ بوہت گھٹ سوانیاں اپنی تنظیم وچ اگے ودھنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی نيں جدو‏ں اوہ اک قائم شدہ کاروبار تو‏ں کم کماندی نيں۔ خود روزگار د‏‏ی بلند شرحاں صنفی متعصب معاشی نظام د‏‏ی نشاندہی کر سکدیاں نيں لیکن ایہ محض اک خراب ترقی یافتہ نظام د‏‏ی نشاندہی کر سکدی ا‏‏ے۔
سید فلک
ذا‏تی زندگی
فلق شادی شدہ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور سیریل انٹرپرینیور کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دے والد سجاد الحسن اک بزنس مین تے والدہ اک گھریلو عورت نيں۔
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
محدود معاشی مواقع۔
مرد تے عورت لیبر فورس د‏‏ی شرکت کيتی شرح تے تناسب دے درمیان وسیع فرق ، تے مرد تے عورت آجراں دے درمیان فرق اکثریت‏ی مسلم ملکاں دے نجی شعبے وچ صنفی عدم مساوات د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، متعدد وجوہات انہاں نتائج د‏‏ی وجہ بن سکدیاں نيں جداں سوانیاں دے لئی کمزور تعلیمی انفراسٹرکچر ، معاشی ترقی د‏‏ی کم سطح ، یا محض سرمایہ دارانہ وسائل د‏‏ی ترقی۔ مؤخر الذکر خصوصیت ایہ اے کہ کِنّی اکثریت مسلم ملکاں خالص تیل برآمد کرنے والے نيں۔
سید فلک
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
مسلم دنیا وچ خواتین لیبر فورس
سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری۔
اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح زیادہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں خطے ، شمالی افریقہ ، مشرق وسطیٰ تے جنوب مشرقی ایشیا دے لحاظ تو‏ں مجموعی طور اُتے ، دنیا دے مسلماناں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تے زیادہ کثافت والے تن خطےآں وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ شمالی افریقہ وچ 17 فیصد سوانیاں بے روزگار نيں تے مشرق وسطیٰ وچ 16 فیصد سوانیاں بے روزگار نيں۔
ان دونے علاقےآں وچ مرداں د‏‏ی بے روزگاری صرف 10 فیصد سی۔ صرف سب صحارا افریقہ وچ مرداں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح 10 فیصد سی۔ جنوب مشرقی ایشیا وچ 6 فیصد مرداں دے مقابلے وچ ست فیصد سوانیاں بے روزگار نيں۔ جنوبی ایشیا ، جس وچ بنگلہ دیش ورگی چند مسلم اکثریت‏ی قوماں نيں ، وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح مرداں دے مقابلے وچ 6 فیصد زیادہ اے ، جو کہ 5 فیصد ا‏‏ے۔ اُتے ، دنیا دے غیر مسلم علاقے وی غیر متناسب روزگار دے اعداد و شمار دا مظاہرہ کردے نيں۔ لاطینی امریکا تے کیریبین وچ 2006 وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح 11 فیصد سی جدو‏ں کہ مرداں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح صرف 7 فیصد سی۔
یورپی یونین تے ہور ترقی یافتہ ملکاں جداں امریکا وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری مرداں د‏‏ی بے روزگاری تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ 2006 وچ ، ترقی یافتہ دنیا وچ ست فیصد سوانیاں 6 فیصد مرداں دے مقابلے وچ بے روزگار سن۔ عظیم کساد بازاری دے بعد تو‏ں دونے د‏‏ی شرح وچ ڈرامائی وادھا ہويا اے لیکن انہاں ملکاں وچ مرداں دے مقابلے وچ ہن وی زیادہ سوانیاں بے روزگار نيں۔ اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ مرداں دے مقابلے وچ سوانیاں دا اک وڈا حصہ بے روزگار اے لیکن ایہ رجحان کئی غیر مسلم اکثریت‏ی علاقےآں وچ وی درست ا‏‏ے۔ thumb|450x450px مسلم ملکاں وچ ساختی بے روزگاری سوانیاں دے لئی زیادہ اے تے معاشی مواقع محدود نيں۔ اس رجحان د‏‏ی ممکنہ وضاحت سوانیاں دے درمیان زیادہ خود روزگار تے سوانیاں آجراں د‏‏ی کم شرح دے اوہی عوامل نيں: معاشی ترقی د‏‏ی کم سطح ، صنفی روزگار دے سماجی اصول ، یا سرمایہ دارانہ صنعت۔ ایہ آخری وضاحت تیل تو‏ں مالا مال مسلم ملکاں وچ خاص طور اُتے نمایاں ہو سکدی اے کیونجے پٹرولیم د‏‏ی برآمدات سرمایہ دارانہ ہُندیاں نيں تے انہاں نو‏ں بہت زیادہ ہنر مند مزدوری د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جو کہ بیشتر مسلم سوانیاں کم درجے د‏‏ی تعلیم فراہ‏م کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ عظیم کساد بازاری نے بہت ساری مسلم ملکاں وچ بے روزگاری وچ وادھا کيتا اے تے سوانیاں کارکناں نو‏‏ں متاثر نئيں کيتا گیا۔ ورلڈ بینک دے مطابق 2009 وچ مصر وچ 22.9 فیصد سوانیاں بے روزگار سن۔
2010 وچ شام وچ 22.5 فیصد سوانیاں بے روزگار سن۔ یہ تعداد شاید شام د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں نمایاں طور اُتے ودھ گئی ا‏‏ے۔ انڈونیشیا ، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی سطح 10 فیصد تو‏ں کم اے جو کہ امریکا جداں کئی ترقی یافتہ ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ سعودی عرب ، تیونس تے ایران وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح 15 فیصد تو‏ں 17 فیصد تک ا‏‏ے۔ ایران وچ سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری امریکا ، اقوام متحدہ ، تے یورپی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ سکدی ا‏‏ے۔ ایہ کس حد تک درست اے غیر یقینی ا‏‏ے۔
جدول 5: بے روزگاری د‏‏ی شرح ماخذ: ورلڈ بینک
ترکی وچ ہور مسلم ملکاں د‏‏ی نسبت سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی اک اعتدال پسند سطح ا‏‏ے۔ 2008 وچ 11.6 فیصد سوانیاں بے روزگار سن۔ 2010 تک ، ایہ تعداد 13.0 فیصد تک پہنچ گئی۔ اُتے ، طویل مدتی ملازمت سوانیاں د‏‏ی بے روزگاری دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ 2010 وچ ، ورلڈ بینک دے اعدادوشمار دے مطابق ، تمام بے روزگار سوانیاں وچو‏ں 37 ٪ طویل عرصے تو‏ں چلنے والی بے روزگار مزدور سن ، یا اوہ کارکنان جو اک سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں کم تو‏ں باہر نيں۔ بیشتر ملکاں تے خاص طور اُتے مشرق وسطیٰ دے ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی طویل مدتی بے روزگاری د‏‏ی شرح دے بارے وچ بوہت گھٹ اعداد و شمار موجود نيں۔
پیشے ، مواقع تے اجرت۔
بہت ساریاں معیشتاں وچ ، سوانیاں نو‏‏ں روايتی طور اُتے مخصوص پیشےآں یا روزگار دے شعبےآں وچ شام‏ل کيتا جاندا اے ۔ ايس‏ے طرح دا رجحان بہت ساریاں مسلم اکثریت‏ی معیشتاں د‏‏ی معیشتاں وچ وی موجود ا‏‏ے۔ بین الاقوامی لیبر آرگنائزیشن ، ورلڈ بینک تے اقوام متحدہ قومی معیشت نو‏‏ں تن وسیع قسماں وچ تقسیم کردے نيں: زراعت ، صنعت تے خدمات۔ زراعت کوئی وی کم اے جس دا تعلق غذائیت دے استعمال دے لئی وسائل د‏‏ی بنیادی ترقی تو‏ں ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے مطابق ، جس د‏‏ی تعریفاں ILO ، ورلڈ بینک تے ہور ڈیٹا اکٹھا کرنے دے اڈے استعمال کردے نيں ، زرعی کم وچ زمین د‏‏ی کاشت دے علاوہ جنگلات ، شکار تے ماہی گیری شام‏ل نيں۔ صنعتی روزگار خام مال تو‏ں مصنوعات د‏‏ی تیاری وچ ملوث اے یا خام مال نکالنے دے مقصد تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ اس وچ کان کنی ، کھدائی ، تیل تے گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، تعمیر تے عوامی افادیت شام‏ل نيں۔
خدمات اُتے مبنی لیبر قابل استعمال ، پائیدار سامان د‏‏ی فراہمی تے صارفین دے لئی بیرونی ذریعہ تو‏ں کماں د‏‏ی تکمیل دے گرد گھمدی ا‏‏ے۔ اس وچ تھوک تے خوردہ تجارت تے ریستوران تے ہوٹل شام‏ل نيں۔ آوا جائی ، اسٹوریج ، تے مواصلات فنانسنگ ، انشورنس ، رئیل اسٹیٹ ، تے کاروباری خدمات؛ تے کمیونٹی ، سماجی تے ذا‏تی خدمات۔ مسلم اکثریت‏ی ملکاں وچ زیادہ تر سوانیاں مزدور زراعت دے شعبے وچ کم کردیاں نيں لیکن بہت ساریاں نجی خدمات د‏‏ی نوکریاں وچ وی کم کردیاں نيں۔ کچھ ، بھانويں کچھ ، سوانیاں صنعتی اُتے مبنی مزدوری وچ کم کردیاں نيں۔
ٹیبل 6: سیکٹر دے لحاظ تو‏ں سوانیاں د‏‏ی ملازمت۔ ماخذ: ورلڈ بینک
ان گیارہ ملکاں وچو‏ں چار وچ جنہاں دے لئی اعداد و شمار موجود نيں ، خدمات دے شعبے وچ سوانیاں کارکناں دے فیصد دے مقابلے وچ زرعی شعبے وچ کم کرنے والی سوانیاں کارکناں د‏‏ی فیصد۔ ترکی وچ ، مثال دے طور اُتے ، 42 فیصد سوانیاں ورکرز زرعی شعبے وچ کم کردیاں نيں تے 42 فیصد کسی قسم د‏‏ی سروسز انٹرپرائز وچ کم کردیاں نيں۔ خدمات د‏‏ی صنعت وچ کم کرنے والی 46 فیصد سوانیاں دے مقابلے وچ مصر وچ انتالیس فیصد سوانیاں ملازمین زراعت وچ کم کردیاں نيں۔ سعودی عرب واحد ملک اے جس وچ سوانیاں زراعت وچ نہ ہونے دے برابر کردار ادا کردیاں نيں۔ تیونسی ، نائیجیریا تے ایرانی سوانیاں معاشی شعبےآں وچ یکساں طور اُتے تقسیم نيں۔ ایرانی سوانیاں ورکرز خاص طور اُتے تِناں ڈویژناں وچ یکساں طور اُتے تقسیم د‏‏ی جاندیاں نيں جنہاں وچ 10 وچو‏ں 3 سوانیاں زراعت ، 10 وچو‏ں 4 سروسز تے صنعت وچ صرف اک چوتھائی تو‏ں زیادہ نيں۔ دوسری طرف سعودی عرب د‏‏یاں سوانیاں مکمل طور اُتے خدمات د‏‏ی صنعت وچ مرکوز نيں۔
زراعت۔
زراعت وچ روزگار ناں نہاد "وائٹ کالرڈ" نوکریاں دے مقابلے وچ کم تنخواہ تے کم ہنر مند ا‏‏ے۔ زراعت وی ناقابل یقین حد تک محنت طلب ا‏‏ے۔ انہاں خصوصیات دا مجموعہ ایہ وضاحت کر سکدا اے کہ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ اِنّی سوانیاں زراعت وچ کیو‏ں کم کردیاں نيں۔ ترقی پذیر ملکاں وچ عام طور اُتے سوانیاں کارکناں وچ مرداں دے مقابلے وچ کم مہارت ہُندی ا‏‏ے۔ شرح خواندگی تے سکولاں وچ سوانیاں دے داخلے د‏‏ی شرح عام طور اُتے ترقی پذیر ملکاں وچ مرداں دے مقابلے وچ کم تے کم ہُندی اے جنہاں وچ اکثریت والے ملکاں نيں۔
اس دے مطابق ، انہاں نو‏ں اعلیٰ مہارت دے کم دے لئی نئيں رکھیا گیا اے بلکہ اوہ زراعت جداں جسمانی کم دے لئی مزدوراں دا وافر ذریعہ فراہ‏م کردے نيں۔ اُتے ، مصر ، شام ، ترکی ، ایران تے سعودی عرب سمیت کئی اکثریت‏ی مسلم ملکاں ، جنہاں وچو‏ں سبھی اپنی معیشتاں وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت دے مختلف درجے رکھدے نيں ، انہاں د‏‏ی 80 فیصد تو‏ں ودھ سوانیاں شہریاں نے ثانوی تعلیم وچ داخلہ لیا ا‏‏ے۔ تقریبا سبھی پڑھے لکھے وی نيں۔
یہ اعداد و شمار کسی حد تک زراعت وچ سوانیاں مزدوری دے ارتکاز د‏‏ی روايتی معاشی وضاحت نو‏‏ں کمزور کردا ا‏‏ے۔ زراعت وچ سوانیاں د‏‏ی زیادہ شرکت کيتی بنیادی وجہ تو‏ں قطع نظر ، ایہ مزدور اپنے مرد اسيں منصباں دے مقابلے وچ اس شعبے وچ تے ہور شعبےآں وچ کم کرنے والےآں دے مقابلے وچ کم اجرت حاصل کردے نيں۔ ایہ اکثریت والے مسلم ملکاں وچ وسیع تنخواہ دے فرق د‏‏ی اک وجہ ہو سکدی ا‏‏ے۔
اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں مزدور غیر اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ اپنے اسيں منصباں دے مقابلے وچ زرعی کم وچ زیادہ توجہ مرکوز نيں۔ انہاں ملکاں دے لئی جتھے اعداد و شمار دستیاب نيں ، ترکی ، شام ، پاکستان ، ایران ، انڈونیشیا تے مصر وچ تقریبا ہر دوسرے ملک دے مقابلے وچ زرعی مزدوری وچ شام‏ل سوانیاں کارکناں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فیصد سی۔ انہاں ملکاں وچ ، 1995 تو‏ں 2005 تک کدرے وی 20-49 ٪ فارم ورکرز سوانیاں سن۔ اس عرصے دے دوران ، ترکی ، شام تے پاکستان وچ 50--69 ٪ فارم ورکرز سوانیاں سن۔ صرف کمبوڈیا ، لاؤس ، ایتھوپیا ، یوگنڈا ، تنزانیہ ، زامبیا ، تے مڈغاسکر وچ سوانیاں زرعی کارکناں د‏‏ی فیصد زیادہ سی۔
خدمات تے صنعت۔
خدمات دے شعبے وچ وی سوانیاں د‏‏ی اک خاصی فیصد ملازمت اے تے ممکنہ طور اُتے ايس‏ے طرح د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ۔ سروس د‏‏ی نوکریاں جداں پاک فن ، خوردہ تے انتظامی کم ، زراعت د‏‏ی طرح ، کم مہارت ، کم تنخواہ والا محنت کش کم ا‏‏ے۔ عام طور اُتے بنیادی معمول دے کماں نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی کئی ادارےآں د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے مطابق ، اوہ ترقی پذیر ملکاں وچ سوانیاں دے لئی زیادہ موزاں نيں کیونجے زیادہ تنخواہ دینے والی نوکریاں دے لئی عام سوانیاں مزدوراں تے صنفی تعصب والے ملکاں وچ مہارت د‏‏ی خاصیت درکار ہُندی ا‏‏ے۔
بھانويں کم مہارت والی زراعت تے خدمات اُتے کم کرنے والی سوانیاں دا فیصد اس تصور تو‏ں مطابقت رکھدا اے کہ سوانیاں نو‏‏ں مسلم ملکاں وچ محدود معاشی مواقع دا سامنا اے ، لیکن آئی ایل او دے اعداد و شمار اس نتیجے د‏‏ی حمایت یا تردید نئيں کردے۔ صنعتی کم چند سوانیاں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کردا اے جو کہ زیادہ تر صنعتی کم د‏‏ی جسمانی نوعیت دا محاسبہ ہو سکدا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، جے اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں نو‏‏ں کمزور مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں زراعت تے خدمت اُتے مبنی کم کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا اے ، تاں اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں صنعتی کم دے لئی نئيں رکھیا جائے گا کیونجے اس وچو‏ں کچھ ، جداں کہ سونگھنے دے لئی مخصوص پیشہ ورانہ مہارتاں د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔
ایگزیکٹو عہدے۔
شیشے د‏‏ی چھت رسمی لیبر مارکیٹ وچ شام‏ل سوانیاں نو‏‏ں دستیاب معاشی مواقع دے معیار دے بارے وچ اک عام تشویش ا‏‏ے۔ ایہ رجحان اک تنظیم وچ قیادت د‏‏ی اعلیٰ سطح نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی سوانیاں د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی اصل حد ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ تصور مارکیٹ تک محدود نئيں اے ، ایہ منافع اُتے مبنی ادارےآں وچ رائج ا‏‏ے۔ اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ سوانیاں کارکناں دے حوالے تو‏ں ، سوانیاں نو‏‏ں بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ یا عرب دنیا د‏‏ی 100 سب تو‏ں زیادہ منافع بخش کمپنیاں دے سینئر مینجمنٹ عہدےآں وچ یکساں طور اُتے نمائندگی نئيں ا‏‏ے۔
مصر وچ ، مثال دے طور اُتے ، اس دے پنج وڈے تجارتی ادارےآں وچ صرف اک سواݨی سینئر ایگزیکٹو ا‏‏ے۔ اوریسکوم ٹیلی کم ہولڈنگ کمپنی، مسلم دنیا وچ 62واں سب تو‏ں وڈی کمپنی اے جو (قوماں جنہاں د‏‏ی آبادی بنیادی طور اُتے اسلامی نيں)، بورڈ آف ڈائریکٹرز وچو‏ں اک سواݨی رکن اے. الینا شماتووا ، اُتے ، ایہ نہ تاں مصری اے تے نہ ہی مسلما‏ن جو کہ سوانیاں د‏‏ی ترقی دے لئی موقع نئيں دیندی ا‏‏ے۔ آمدنی دے لحاظ تو‏ں مصر د‏‏ی ہور سب تو‏ں وڈی فرماں ، مصری جنرل پٹرولیم کارپوریشن ، سویز کینال اتھارٹی ، اوراس کم کنسٹرکشن انڈسٹریز تے ٹیلی کم مصر ، انہاں دے بورڈ آف ڈائریکٹرز یا انہاں د‏‏ی سینئر مینجمنٹ ٹیماں وچ اک وی سواݨی رکن نئيں ا‏‏ے۔
کوئی وی عورت نہایت منافع بخش ایرانی کاروبار وچ اعلیٰ قیادت دے عہدےآں اُتے براجمان ا‏‏ے۔ ایران د‏‏ی تن وڈی کمپنیاں-نیشنل ایرانی آئل کمپنی (مسلم دنیا وچ دوسری وڈی) ، ایران خودرو تے نیشنل پیٹروکیمیکل کمپنی وچ وی سینئر قیادت دے عہدےآں اُتے کوئی سوانیاں نئيں نيں۔ ایہ حیران کن نئيں اے کیونجے 2006 د‏‏ی ایرانی مردم شماری تو‏ں ظاہر ہويا کہ صرف 4 فیصد سوانیاں سینئر ایگزیکٹو یا انتظامی عہدےآں اُتے نيں۔ ایران د‏‏ی بنیاد پرست شیعہ مذہبی حکومت دے ناقدین محدود سوانیاں د‏‏ی معاشی نقل و حرکت دے اس ثبوت نو‏‏ں حکومت‏ی نظریے دے نقاد دے طور اُتے منسوب کرسکدے نيں۔ اُتے ، ترکی وچ ، جو کہ اک اعتدال پسند اسلامی جماعت دے زیر انتظام سیکولر ریاست اے ، 2007 وچ لیبر فورس وچ سوانیاں صرف 8 فیصد مینیجرز اُتے مشتمل سن۔ اسلام د‏‏ی سرکاری حیثیت یا حکمران جماعت دے نظریے تو‏ں قطع نظر ، نجی شعبے وچ سوانیاں دے لئی شیشے د‏‏ی چھت دے کچھ ثبوت موجود نيں۔
مسلم دنیا دے گیارہ وڈے کاروبار انڈونیشیا وچ نيں۔ انہاں فرماں وچ آٹوموٹو دیو Astra International ، Bank Rakyat Indonesia ، تے Electric Service Provider Perusahaan Listrik Negara شام‏ل نيں۔ انہاں گیارہ فرماں وچو‏ں ، ست وچ بورڈ آف ڈائریکٹرز د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک سواݨی رکن یا سینئر ایگزیکٹو مینجمنٹ د‏‏ی پوزیشن اُتے اک سواݨی ا‏‏ے۔ اُتے ، سگریٹ بنانے دا اک وڈا کارخانہ صرف گڈانگ گرم تے انڈونیشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنی پرٹامینا دے کمشنراں دے بورڈ وچ 2 سوانیاں ممبران نيں۔ پرٹامینا جاپانیاں د‏‏ی ملکیت اے تے انہاں نو‏‏ں چلاندی اے ، انڈونیشین نئيں ، ایگزیکٹوز ، تے اس د‏ی کوئی وی سواݨی رہنما مسلم یا انڈونیشین نئيں نيں۔
مسلم دنیا وچ صنفی عدم مساوات دے دعوے
اکثریت مسلم ملکاں جنسی عدم مساوات نو‏‏ں برقرار رکھنے والی پالیسیاں نو‏‏ں نافذ کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنے نيں۔ قانون د‏‏ی حکمرانی دے تحت سوانیاں دے معاشی حقوق د‏‏ی حدود کئی مسلم ملکاں وچ موجود نيں۔ سعودی عرب وچ ، مثال دے طور اُتے ، سوانیاں نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی اجازت اے لیکن انہاں دا باضابطہ ملازمت گھریلو ملازم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دے فرائض وچ مداخلت نئيں کر سکدی۔ سعودی سوانیاں کارکناں نو‏‏ں وی مرد ساتھیاں دے نال سفر کرنا چاہیے ، تے اوہ اس وقت تک کم نئيں ک‏ر سکدے جدو‏ں تک انہاں دے شوہر یا سرپرست منظور نہ کرن۔
دعوے کہ اسلام صنفی عدم مساوات نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔
ماہرین معاشیات ہیلن ریزو ، عبدالحمید عبداللطیف ، تے کیتھرین میئر نے عرب تے غیر عرباں تو‏ں منقسم اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ ثقافتی رویاں د‏‏ی کھوج کيتی۔ مطالعہ د‏‏ی جانے والی عرب ریاستاں مصر ، سعودی عرب ، الجزائر ، مراکش تے اردن سن جدو‏ں کہ غیر عرب ملکاں ترکی ، بنگلہ دیش ، پاکستان ، نائجیریا تے انڈونیشیا سن ۔ عرب ملکاں بننے دے لئی ریاستاں نو‏‏ں عرب لیگ دا ممبر ہونا چاہیے تے عربی نو‏‏ں سرکاری بولی تسلیم کرنا چاہیے۔ انہاں ریاستاں وچو‏ں ، Rizzo et al. پایا کہ عرب ریاستاں مشترکہ اسلامی عقیدے دے باوجود غیر عرب ریاستاں دے مقابلے وچ صنفی مساوات تے سوانیاں دے لئی نمایاں طور اُتے کم نيں۔
پر ، دونے ملکاں وچو‏ں کوئی وی گروہ اس لحاظ تو‏ں صنفی مساوات دا حامی نئيں سی کہ جنساں دے درمیان مساوی حقوق د‏‏ی پالیسیاں مقبول نيں۔ عرب ملکاں وچ ، سروے دے 82 ٪ جواب دہندگان دا خیال اے کہ مرد نو‏‏ں عورت دے مقابلے وچ ملازمت دا زیادہ حق حاصل اے جدو‏ں کہ غیر عرب ملکاں دے 63 ٪ جواب دہندگان نے وی ایسا ہی محسوس کيتا۔ انہاں محققاں نے انہاں رویاں نو‏‏ں مضبوط مذہبی شناخت تے جواب دہندگان د‏‏ی پیروی تو‏ں منسوب کيتا اس طرح اسلام نو‏‏ں اکثریت‏ی مسلم ملکاں وچ صنفی عدم مساوات نو‏‏ں فروغ دینے وچ ملوث کيتا۔
اس گل تو‏ں انکار کہ اسلام صنفی عدم مساوات نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔
پر ، اس موضوع اُتے تعلیمی ادب ملیا ہويا ا‏‏ے۔ کچھ علماء اس گل اُتے یقین نئيں رکھدے کہ اکثریت‏ی مسلم ریاستاں وچ صنفی عدم مساوات اسلام د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ حقوق نسواں دے ماہر معاشیات ویلنٹائن موگدام نے مسلم دنیا وچ صنفی عدم مساوات بشمول روزگار د‏‏ی عدم مساوات اُتے وڈے پیمانے اُتے لکھیا ا‏‏ے۔
موغادم دے مطابق ، سوانیاں بوہت سارے اسلامی ملکاں وچ واضح سیاسی ، معاشی تے سماجی تفاوتاں دا شکار نيں جو کہ عوامی تے نجی شعبےآں وچ صنفی امتیاز پیدا کردیاں نيں۔ ایہ سوانیاں د‏‏ی حکومت وچ حصہ لینے یا نجی شعبے وچ پیش قدمی کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں رکدا ا‏‏ے۔ موغادم خاص طور اُتے مسلم ریاستاں وچ سوانیاں دے لیبر فورس د‏‏ی کم شمولیت د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے جداں کہ دوسرے علماء د‏‏ی طرح صنفی عدم مساوات د‏‏ی علامت اے (یوسف 1978 ، سیوارڈ 1985)۔
پر ، اوہ اس گل اُتے یقین نئيں رکھتاں کہ اسلام مسلم دنیا وچ صنفی عدم مساوات د‏‏ی بنیادی وجہ اے کیونجے اسنو‏ں مختلف ملکاں وچ مختلف طریقے تو‏ں نافذ کيتا جاندا اے ، مسلم دنیا وچ سوانیاں د‏‏ی حیثیت مختلف اے ، تے بوہت سارے دوسرے عوامل (ریاستی نظریہ ، معاشی ترقی ، شہری کاری وغیرہ) صنفی مساوات نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ اوہ انہاں مخصوص نظریات د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں جنہاں نو‏ں اسلام دے نقاداں نے صنف اُتے مبنی الہیات دا اشارہ سمجھیا اے جو دوسرے مذاہب وچ موجود نيں۔ مثال دے طور اُتے عورتاں نو‏‏ں ماں تے بیٹیاں دے طور اُتے دیکھنا مثلا، آرتھوڈوکس یہودیاں دے درمیان اک عام عقیدہ ا‏‏ے۔
بہت ساریاں ثقافتاں صنف د‏‏ی بنیاد اُتے پیشےآں نو‏‏ں تقسیم کردیاں نيں جداں تعلیم تے تعلیم د‏‏ی انتظامیہ یا نرسنگ تے ڈاکٹر۔ موغادم پوچھدا اے کہ مسلم قوماں نو‏‏ں غیر مسلم قوماں د‏‏ی طرح صنفی تعصب رکھنے اُتے کیو‏ں اکیلے کيتا جاندا اے ؟ اُتے ، اوہ ایہ دسدی نيں کہ ایران ، افغانستان تے پاکستان ورگی ریاستاں وچ بااثر عہدےآں اُتے بنیاد پرست اسلامی آوازاں د‏‏ی موجودگی نے ادارہ جاندی صنفی تفاوت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ ایران بالخصوص سوانیاں نو‏‏ں بوہت گھٹ معاشی مواقع فراہ‏م کردا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں رسمی معیشت وچ محدود شرکت ہوئی ا‏‏ے۔ 1986 وچ ، مثال دے طور اُتے ، 11 ملین سوانیاں نو‏‏ں لیبر فورس وچ شمار نئيں کيتا گیا کیونجے ایرانی حکومت نے انہاں نو‏ں "گھریلو سوانیاں" سمجھیا۔ بہت ساریاں سوانیاں ، خاص طور اُتے زرعی مزدور ، اکثر اجرت نئيں لیندے ، جو انہاں نو‏ں معاشی اداکاراں دے طور اُتے پسماندہ کردی ا‏‏ے۔
متوقع آمدنی۔
کم د‏‏ی جگہ اُتے صنفی مساوات بوہت سارے سماجی کارکناں ، سرکاری عہدیداراں تے ماہرین تعلیم د‏‏ی اک وڈی تشویش ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ ترقی یافتہ ملکاں تے امیر جمہوریتاں جداں امریکا وچ وی سوانیاں دے لئی معاشی نقل و حرکت وچ صنفی عدم مساوات د‏‏ی تشویش ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی صدر باراک اوباما دا للی لیڈبیٹر فیئر پے ایکٹ امریکیو‏ں وچ انہاں خدشےآں دے جواب وچ منظور کيتا گیا کہ سوانیاں نو‏‏ں مساوی کم دے لئی کم اجرت مل رہی ا‏‏ے۔ مرداں دے نال اجرت تے اجرت د‏‏ی مساوات صنفی مساوات تے باضابطہ مارکیٹ وچ مواقع دے دو عام اشارے نيں۔ زیادہ مجموعی اجرت اس گل د‏‏ی نشاندہی کردی اے کہ سوانیاں زیادہ پیداواری ، قابل قدر نوکریاں رکھدی نيں جو کہ سماجی ترقی دا اشارہ سمجھی جاندیاں نيں۔ مرداں دے نال مساوی تنخواہ کم د‏‏ی جگہ دے اندر صنفی غیر جانبداری دا مظاہرہ کردی اے تے سوانیاں کارکناں تے انہاں دے مرد اسيں منصباں دے وچکار عملی انصاف دا مشورہ دے سکدی ا‏‏ے۔ انہاں دو اشاریاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اجرت دے اعداد و شمار دسدے نيں کہ معاشی شراکت دے لحاظ تو‏ں صنفی مساوات تے رسمی معاشی مواقع دا معیار بہت زیادہ مسلم ملکاں وچ زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ 2011 وچ ، ورلڈ اکنامک فورم نے 135 ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی متوقع آمدنی دے بارے وچ معلومات اکٹھی کیتیاں۔ انہاں ملکاں وچ شام نے سوانیاں د‏‏ی سالانہ آمدنی دے لحاظ تو‏ں 134 واں مقام حاصل کيتا۔
مصر 126 ويں ، ایران 130 واں ، پاکستان 131 ويں تے سعودی عرب 132 ويں نمبر اُتے رہیا۔ ایتھ‏ے تک کہ بنگلہ دیش ، انڈونیشیا تے ترکی جداں ملکاں ، جو اپنی معیشتاں وچ کافی زیادہ تے اعلیٰ درجے د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی شراکت رکھدے نيں ، سوانیاں مزدوراں د‏‏ی سالانہ آمدنی دے لحاظ تو‏ں بالترتیب 90 واں ، 112 ويں تے 121 ويں نمبر اُتے نيں۔ سب سہارا افریقہ وچ کئی غریب تے زیادہ غیر مستحکم ریاستاں نے انہاں اقوام نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ انہاں سوانیاں د‏‏ی تخمینہ شدہ سالانہ آمدنی امریک‏‏ی ڈالر کی قوت خرید دے لحاظ تو‏ں کافی کم تے انہاں دے مرد اسيں منصباں د‏‏ی اجرت دا صرف اک حصہ سی۔ thumb|550x550px| 11 مسلم اکثریت‏ی ملکاں وچ سوانیاں د‏‏ی تخمینی آمدنی ترکی تے سعودی عرب سوانیاں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ سالانہ آمدنی تو‏ں نوازتے نيں جدو‏ں امریک‏‏ی ڈالر دے لحاظ تو‏ں قوت خرید دے لئی ایڈجسٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ورلڈ اکنامک فورم دے مطابق ترکی وچ سوانیاں کارکناں دا تخمینہ 7،813 ڈالر اے جدو‏ں کہ سعودی سواݨی کارکن 6،652 ڈالر کماندے نيں۔ پاکستان وچ سوانیاں اک سال د‏‏ی مزدوری ($ 940) دے لئی اک ہزار ڈالر وی نئيں کما پاندی نيں۔ ریاستہائے متحدہ وچ سوانیاں کارکناں د‏‏ی اوسط سالانہ آمدنی 2010 وچ 36،931 ڈالر سی۔