اسلامی_خلافتاں_دی_تریخ
خلافت علوی اُتے اک نظر
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد ۴۰ ھ تک یعنی ویہہ سال برابر صحابہ کرامؓ نو‏‏ں ددنیا وچ فتوحات حاصل ہُندی رہیاں تے ہر سال ؛بلکہ ہر مہینے کوئی نہ کوئی ملک یا صوبہ مفتوح ہوک‏ے اسلامی سلطنت وچ شامل ہُندا رہیا، اس بست سالہ فتوحات نے برّا عظم ایشیا وافریقہ دے قریباًتمام متمدن ملکاں نو‏‏ں اسلامی حکومت دے دائرہ وچ داخل کردتا سی تے اسلامی سیادت تمام دنیا وچ مسلم ہوچک‏ی سی ۳۰ ھ تو‏ں ۴۰ ھ تک فتوحات دا سلسلہ قریباً رکا رہیا تے اس دس سال د‏‏ی مدت وچ مسلماناں دے اندر آپس دے جھگڑے تے اندرونی نزاعات برپا رہے،چشم ظاہر وچ اوہ دہ سالہ مدت نو‏‏ں سراسر زیان ونقصان ہی محسوس کردی اے، لیکن فہم وفراست تے غور وتامل دے لئی اس وچ بہت ساریاں بھلائیاں تے خوبیاں پوشیدہ نيں، اوہ بست سالہ فتوحات جس طاقت دے ذریعہ حاصل ہوئیاں اوہ طاقت نتیجہ سی اس روحانیت تے اس تعلیم دا جو قرآن مجید تے اسلام دے ذریعہ صحابہ کرامؓ نو‏‏ں حاصل ہوئی سی تے یہ اوہ اندرونی خرخشے جس نے پیدا کيتے سن اُس طاقت دا جو مادیت تے اس دنیا دے باشندے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر انسان وچ پیدا ہوسکدی اے، انہاں دہ سالہ رُکاوٹاں تے اندرونی جھگڑےآں نے عالم اسلام دے لئی ايس‏ے طرح قوت تے سامانِ نمونہ بہم پہنچایا جس طرح موسمِ خزاں وچ درخت اپنے نشو ونما دے مادے جمع کرلیندا تے موسم بہار دے آنے اُتے پھل پھُل تے پتے پیدا کردا اے جے انہاں ابتدائی ایام وچ مسلما‏ن آپس د‏‏ی لڑائیاں تے تباہیاں دے نظارے نہ دیکھ لیندے تے اُنہاں د‏‏ی تریخ دے ابتدائی صفحات وچ دہ سال درد انگیز صفحہ موجود نہ ہُندا تاں اگے چل ک‏ے قرونِ اولیٰ دے بعد جدو‏ں کدی اوہ ایسی زبردست ٹھوکر کھاندے تاں ایداں دے حواس باختہ ہُندے تے اس طرح گردے کہ فیر کدی سنبھل ہی نہ سکدے،ٹھوکرن کھانا، آپس وچ اختلاف دا پیدا ہونا، بھائی دا بھائی تو‏ں لڑنا،خانہ جنگی دے شعلاں دا گھراں دے اندر بلند ہونا،ہابیل وقابیل دے زمانہ د‏‏ی انسانی سنت اے تے بنی نوعِ انسان جدو‏ں تک اس ربیع مسکو‏ن وچ آباد اے ایہ چیز وی اس دنیا وچ برابر موجود رہیاں گی،حق تے باطل د‏‏ی جنگ جس طرح دنیا وچ جاری رہی اے ايس‏ے طرح روحانیت دے کمزور تے مادیت دے نمایاں ہوجانے اُتے حامیانِ حق دے اندر تھوڑے تھوڑے وقفاں دے بعد کھٹ پٹ ہُندی رہی اے، حضرت موسیٰ علیہ السلام وی جدو‏ں کہ حضرت ہارون علیہ السلام د‏‏ی داڑھی تے سر دے بال پھڑ کر کھچ سکدے ،یوسف علیہ السلام نو‏‏ں اُنہاں دے بھائی کنويں وچ گراسکدے تے چند درہماں دے عوض فروخت کرسکدے تے حوار یین مسیح ؑ وچو‏ں بعض بروایت انا جیل مروّجہ خود حضرت مسیح علیہ السلام دے خلاف گواہی دے سکدے نيں تاں ارباب حق اندرونی مخالفتاں تے صحابہ کرامؓ دے مشاجرات اُتے حیران ہونے تے تعجب کرنے دا کوئی موقع نئيں اے، آپس د‏‏ی مخالفتاں تے لڑائی جھگڑےآں تو‏ں نوعِ انسان کدی بکلی محفوظ نئيں ہوسکدی پس ایہ فطری تقاضا جے صحابہ کرامؓ دے زمانے وچ ظہور پذیر نہ ہُندا تاں بعد وچ آنے والیاں نسلاں دے لئی اندرونی نزاعات د‏‏ی مصیبت تو‏ں گذر کر فیر ترقی د‏‏ی شاہراہ اُتے گامزن ہونے،گرِ کر فیر سنبھلنے، رُک کرفیر چلنے دا موقع نئيں رہندا تے اسلام اج اپنی اصلی حالت وچ تلاش کرنے تو‏ں وی کسی نو‏‏ں نہ مل سکدا، دوسرے لفظاں وچ اس مضمون نو‏‏ں ایويں وی ادا کيتا جاسکدا اے کہ حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ تے حضرت امیر معاویہؓ تے حضرت طلحہؓ وزبیرؓ د‏‏ی مخالفتاں اسلامی حکومت کیت‏‏ی آئندہ زندگی دے لئی اُس ٹیکہ د‏‏ی مثال سن جو چیچک تو‏ں محفوظ رہنے دے لئی بچےآں دے لگایا جاندا اے یا طاعون تو‏ں بچنے دے لئی لوکاں دے جس وچ ٹیکہ دے ذریعہ طاعونی مادہ داخل کيتا جاندا اے ؛چنانچہ ایہ ٹیکہ وی بہت مفید ثابت ہوئے تے اس د‏ی ناگوار یاد اج تک مسلماناں دے لئی درِ عبرت بن دے ہر تباہی تے بربادی دے بعد انہاں نو‏‏ں فیر مستعد تے چوکس بناندی رہندی اے ،بنو امیہ تے بنو عباسؓ د‏‏ی مخالفت بنو عباس دے عہد خلافت وچ سادات دا خروج سلجو قیاں تے ویلمیاں د‏‏ی رقابت ،غزنویاں تے غوریاں د‏‏ی لڑائیاں فاطمیین وموحدین د‏‏ی کشمکش ،عثمانیاں تے صفویاں د‏‏ی زور آزمائیاں،افغاناں تے مغلاں د‏‏ی معرکہ آرائی غرض ہزار ہا خانہ جنگیاں نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک مسلماناں د‏‏ی تباہی تے بربادی دا کافی سامان رکھدی تے ہر موقع اُتے غیراں د‏‏ی طرف تو‏ں ایہی حکم لگایا جاندا کہ ہن مسلما‏ن سنبھلنے تے اُبھرنے دے قابل نئيں رہے لیکن دنیا نے ہمیشہ دیکھیا کہ اوہ سنبھلے تے اُبھرے ،انہاں نے مایوسی کوکا فراں دا حصہ سمجھیا تے اپنے آپ نو‏‏ں ہمیشہ اُمیداں تو‏ں اُتے استقامت واستقلال تو‏ں لبریز رکھیا،اسلام د‏‏ی عزت نو‏‏ں اپنی عزت اُتے تے اسلام د‏‏ی بقا نو‏‏ں اپنی بقا اُتے ترجیح دتی،ہلاکونے بغداد نو‏‏ں برباد کيتا تاں مسلماناں نے فوراً ہلاکو د‏‏ی اولاد دے قلوب نو‏‏ں اسلام تو‏ں آباد کردتا، عالمِ عیسائیت نے متحد ومتفق ہوک‏ے بیت المقدس مسلماناں تو‏ں کھو لیا، مگر صلاح الدین ایوبی نے تمام یورپی طاقتاں نو‏‏ں نیچا دکھا کر اُس مقدس شہر نو‏‏ں واپس لے لیا،انگورہ دے میدان نے بایزید یلدرم د‏‏ی تمام اولوالعزمیاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنادتا ،غرض خلافتِ راشدہ دے آخری دس سال وچ جو جوکچھ ظہور وچ آیا اُس نے مسلماناں نو‏‏ں آئندہ دے لئی زیادہ باہمت، زیادہ صعوبت کش،زیادہ سخت جان،زیادہ مستقل مزاج، زیادہ اولوالعزم بنادتا،بہر حال حضرتامام علی کرم اللہ وجہہکرم اللہ وجہہ دے زمانے د‏‏ی لڑائیاں نو‏‏ں جے اسلام تے عالم اسلام دے لئی نقصان رساں کہندے ہوئے تاں گھٹ تو‏ں گھٹ اُنہاں دے فائدے نو‏‏ں وی گو اوہ نقصان دے مقابلہ وچ کم ہی کیو‏ں نہ ہاں،بالکل فراموش نہ کردو۔