cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تبت
تھاں اتے جغرافیہ
تبت 32 ڈگری 30 منٹ شمالی عرض بلد اتے 86 ڈگری صفر منٹ طول بلد دے وچکار ایشیا دیاں اچیاں پہاڑی لڑیاں، کنلن اتے ہمالیا دے وچکار پھیلیا ہویا اے۔ اسدی اچائی 16،000 فٹّ تکّ اے۔ اسدا رقبہ 47،000 مربع میل اتے 1953 دے اندازے مطابق آبادی 1،273،969 اے۔ تبت دا پٹھار چڑھدے وچّ شیکانگ (Sikang)، لہندے وچّ مشمیر، دکھن وچّ ہمالیا پہاڑی لڑی اتے اتلے وچّ کنلن پہاڑ نال گھریا ہویا اے۔ ایہہ پٹھار چڑھدے ایشیا دے وڈے دریاواں ہانگہوں، میکانگ وغیرہ دا ادگم تھاں اے جو چڑھدے علاقے چوں نکلدے نیں۔ چڑھدے علاقے وچّ کجھ ورکھا ہندی اےاتے 1200 فٹّ دی اچائی تکّ جنگل پائے جاندے نیں۔ اتھے کجھ گھاٹیاں 5،000 فٹّ اچیاں نیں، جتھے کسان کھیتی باڑی کردے نیں۔ جلوایو دی خشکی اتلے ولّ ودھدی جاندی اے اتے جنگلاں دی تھاں گھاہ دے میدان زیادہ پائے جاندے نیں۔ آبادی دا سنگھناپن ہولی-ہولی گھٹّ ہندا جاندا اے۔ کھیتی باڑی دی جگہ پسوں پالن ودھدا جاندا اے۔ سائدان گھاٹی پسوں پالن لئی جانی جاندی اے۔ باہرلے تبت دا وڈا دریا تساڈپا (برہمپتر) اے، جو مانسرور جھیل چوں نکل کے چڑھدے ولّ وہندا اےاتے پھر دکھن ولّ مڑ کے بھارت اتے بنگلہ دیش وچّ ہندا ہوئیا بنگال دی کھاڑی وچّ جا ڈگدا اے۔ اسدی گھاٹی دے اتلے وچّ کھارے پانی دیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں کئی جھیلاں نیں جنہاں وچّ ٹینگاری نعر مکھ اے۔ تساڈپا دی گھاٹی وچّ اتھے دے مکھ نگر لہاسا، گساڈسے اتے شگاتسے وغیرہ واقع نیں۔ باہرلے تبت دا سارا حصہ خشک جلوایو دے کارن پسوں چارن دے لایق اےاتے ایہی اتھوں دے واسیاں دا مکھ پیشہ ہو گیا اے۔ سخت ٹھنڈ سہن کرن والے پسواں وچّ یاک مکھ اے جو دودھ دین دے نال بھار ڈھوݨ دا وی کم کردا اے۔ اس توں بناں گجھی گلّ، بکریاں وی پالیاں جاندیاں نیں۔ اس وڈے تھاں وچّ لون دے علاوہ سونا اتے ریڈیو ایکٹو دھاتاں وڈی مقدار وچّ نیں۔ اوبڑ کھابڑ پٹھار وچّ ریل راستہ بناؤنا اک مشکل کم اے سو پہاڑی رستے اتے کجھ سڑکاں ای آواجائی دے وڈے زریعے نیں۔ ایہہ سڑکاں تساڈپاں ندی دی گھاٹی وچّ واقع نگراں نوں آپس وچّ ملاؤندیاں نیں۔ بیجینگ-لہاسا شاہراہ اتے لہاسا-کٹھمنڈو شاہراہ دی اساری دا کم پورا ہون دی حالت وچّ اے۔ ایہناں دے پورے ہو جاݨ نال اسدا سدھا رابطہ گوانڈھی دیساں نال ہو جاویگا۔ چین اتے بھارت ای تبت دے نال وپار وچّ رت دیس پہلاں سن۔ اتھوں دے واسی لوݨ، چمڑے اتے انّ وغیرہ دے بدلے وچّ چین توں چاہ اتے بھارت توں کپڑے اتے کھان-پین دیاں شیواں حاصل کردے سن۔ تبت اتے شنجیانگ نوں ملاؤن والی سڑک، جو لداخ توں ہو کے جاندی اے، دی اساری ہو چکی اے۔ لہاسا-پیکنگ ہوائی سروس شروع ہو گئی اے۔ اتھے دے واسیاں وچّ زیادہ تر منگول نسل دے نیں۔ اتھے دی آبادی بہت ورلی اے۔
thumb| تبت وسط ایشیا دا اک علاقہ اے جو ہن چین وچ شامل ا‏‏ے۔ ایہ تبتی افراد دا آبائی وطن ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں 4 ہزار 900 فٹ د‏‏ی اوسط بلندی اُتے واقع ہونے دے باعث اسنو‏ں "دنیا د‏‏ی چھت" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تبت 1912ء تو‏ں 1951ءتک اک وکھ ملک دا حیثیت رکھدا سی،1951ء وچ چین نے اس اُتے حق دعوٰی کيتا تے اس اُتے قبضہ کرکے اپنے ملک وچ شامل ک‏ے لیا۔ اس خطے دا راجگڑھ لہاسا اے ۔تبت ایشیا دا اوہ علاقہ اے جسنو‏ں ’’دنیا د‏‏ی چھت‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ برف تو‏ں ڈھکے پہاڑاں تے دنیا دے بلند ترین سطح مرتفع اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ماؤنٹ ایورسٹ جنوبی تبت تو‏ں بلندی د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ دنیا دے بلند ترین قصبات وچو‏ں کچھ تبت وچ نيں۔ تبت دنیا دا بلند ترین خطہ اے جو سطح سمندر تو‏ں اوسطاً 16 ہزار فٹ اُچا ا‏‏ے۔ تبت اس وقت چین دا اک خود مختار قرار دتا جانے والا علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ سارا علاقہ بلند پہاڑاں تے اک سرد تے برفیلے سطح مرتفع اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے نال کوہ ہمالیہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ایشیا دے وڈے دریا نکلدے نيں جو چین تے پاک تے ہند د‏‏ی طرف آندے نيں۔ انہاں وچ برہم پترا شامل اے جو بنگلہ دیش تو‏ں ہوئے ک‏ے خلیج بنگال وچ گردا ا‏‏ے۔ دریائے سندھ، میکانگ، سالوین تے یانگ ژی دریا وی تبت د‏‏ی طرف تو‏ں آندے نيں۔ تبت دے علاقے وچ وسیع سبزے دے میدان تے جنگلات وی پھیلے نيں۔ اس علاقے وچ بارش کم ہُندی اے، ايس‏ے لئی کھیت‏‏ی باڑی صرف دریاواں دے کنارےآں دے نیڑے ہُندی اے، جتھے پھل، جَو تے سبزیاں کاشت کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ایتھ‏ے تقریباً پنج ہزار مختلف قسم دے پودے تے درخت اگتے نيں۔ یاک ایتھ‏ے دا پالتو جانور ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہرن، ٹائیگر، ریچھ، بندر، پانڈا تے گھوڑے وی پائے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے سیکڑاں جھلیاں تے ندیاں قدرت دے حسن نو‏‏ں دوبالا کردیاں نيں۔ تبت وچ اکثریت تبتی لوکاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ روايتی طور اُتے تبتی لوکاں دا علاقہ رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ایتھ‏ے ہور قوماں دے علاوہ ہن چینی وی آباد نيں۔ ستويں صدی عیسوی دے دوران تبت اک طاقت ور بادشاہت د‏‏ی شکل وچ سی۔ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں بدھ مت نو‏‏ں ایتھ‏ے فروغ حاصل ہويا تے لہاسہ شہر د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ستارہويں صدی وچ دلائی لامہ تبت دا حکمران بن گیا۔ اٹھارويں صدی دے شروع وچ ایہ چین دے کنٹرول وچ چلا گیا۔ ایہ علاقہ کئی دفعہ چین دے قبضہ وچ آیا تے کئی بار آزاد ہويا۔ منگول وی اس اُتے قابض رہ‏‏ے۔ اٹھارويں صدی وچ پہلی بار ہندوستان د‏‏ی برطانوی حکومت نے تبت دے نال تعلقات پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر ستارہويں صدی دے اواخر وچ گورکھیا جنگ دے باعث انگریز اس وچ کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ ویہويں صدی دے اوائل وچ برطانیہ نے تبت اُتے چین دا کنٹرول قبول ک‏ر ليا۔ 1912ء وچ تبت نے چین د‏‏ی مانچو حکومت تو‏ں آزادی حاصل کر لئی۔ اس دے بعد شملہ کانفرنس وچ تبت دا اک حصہ چین نو‏‏ں دے دتا گیا تے باقی آزاد رہیا لیکن چین نے اسنو‏ں قبول نہ کيتا۔ مئی 1951ء دے معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں اسنو‏ں داخلی طور اُتے آزاد کر دتا گیا۔مارچ 1959ء وچ تبت وچ ہونے والی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا گیا اوراس وقت دا دلائی لامہ بھج کر ہندوستان وچ پناہ گزین ہويا۔ اس دے بعد چین تے بھارت د‏‏ی جنگ ہوئی جس وچ بھارت نو‏‏ں بدترین شکست ہوئی۔ چین دا حصہ بننے تو‏ں پہلے تبت اُتے بدھ راہباں د‏‏ی اک مضبوط حکمرانی قائم سی۔
تریخ
ایشیا دی اچّ پہاڑی لڑیاں، کنلن اتے ہمالہ دے وچکار واقع 16000 فٹّ دی اچائی اتے وس رہے اس راج دا تریح چ ناں لگبھگّ 7ویں صدی توں ملدا اے۔ 8ویں صدی توں ای اتھے بدھ مت دا پرچار شروع ہویا۔ 1013 عیسوی وچّ نیپال توں دھرمپال اتے ہور بودھی مبلغ تبت آئے۔ 1042 عیسوی وچّ دیپنکر شریگیان اتیشا تبت پہنچے اتے بدھ دھرم دا پرچار کیتا۔ شاکئونشیاں دا راج ویلہ 1207 عیسوی وچّ شروع ہویا۔ منگولاں دا انت 1720 عیسوی وچّ چین دے مانچو سلطنت راہیں ہویا۔ نویں سامراجی انگریزاں نے، جو دکھن-چڑھدے ایشیا وچّ اپنا راج قایم کرن وچّ سفلتا حاصل کردے جا رہے سن، اتھے وی اپنی حکومت قایم کرنی چاہی، اتے 1788- 1792 عیسوی دے گرکھیاں دی لڑائی دے کارن اوہناں دے پیر اتھے نہیں جم سکے۔ نتیجے وجوں 19ویں صدی تکّ تبت نے اپنی آزاد حثیت قایم رکھی حالانکہ اس وچّ لداخ اتے کشمیر دے راجے نے اتے سکم اتے انگریزاں نے قبضہ جما لیا۔ انگریزاں نے اپنیاں وپاری چوکیاں دے قیام لئی کئی ناکام جتن کیتے۔ اتہاس مطابق تبت نے دکھن وچّ نیپال نال وی کئی وار لڑائی کرنی پئی اتے نیپال نے اسنوں ہرایا۔ نیپال اتے تبت دے سمجھوتے دے مطابق تبت نوں ہر سال نیپال نوں 5000 نیپالی روپئے ہرجانہ بھرنا پیا۔ استوں آجت ہو کے نیپال نال لڑائی کرن لئی چین توں مدد منگی۔ چین دی مدد نال اسنے نیپال ولوں چھٹکارا تاں پا لیا پر اسدے بعد 1906-07 وچّ تبت اتے چین نے قبضہ کر لیا اتے یاٹنگ گیاڈسے اتے گرٹوک وچّ اپنیاں چوکیاں قایم کیتیاں۔ 1912 وچّ چین ولوں مانچو راج انت ہوݨ دے نال تبت نے اپنے نوں پھر توں آزاد دیس اعلان کر دتا۔ سنّ 1913-14 وچّ چین، برطانوی ہند اتے تبت دے نمائندےآں دی بیٹھک شملہ وچّ ہوئی جس وچّ اس وڈے پٹھاری راج نوں وی حصےآں وچّ ونڈ دتا گیا۔
سنّ 1933 وچّ 13 اوہ دلائی لاما دی موت دے بعد توں باہرلا تبت وی ہولی-ہولی چینی گھیرے وچّ آؤݨ لگا۔ چینی بھوئیں اتے جوان ہندے 14 سالہ دلائی لاما نے 1940 وچّ راج سمبھال لیا۔ 1950 وچّ جدوں کیمونسٹ طاقت وچّ آئے تاں پنچھین لاما دی چون وچّ دوناں دیساں وچّ طاقت وکھاوے دی نوبت تکّ آ گئی اتے چین نوں حملہ کرن دا بہانہ مل گیا۔ 1951 دی صلاح مطابق ایہہ کیمونسٹ چین دی حکومت وچّ اک آزاد راج اعلان دتا گیا۔ اس ویلے توں بھوئیں سدھار قنون اتے دلائی لاما دے حقاں وچّ دخل اندازی اتے کٹوتی ہوݨ دے کارن بے چینی دی اگّ سلگن لگی جو ترتیبوار 1956 اتے 1959 ای وچّ زوراں نال بھڑک اٹھی۔ پر طاقت دی ورتوں نال چین نے اسنوں دبا دتا۔ کسے طرحاں بچ کے دلائی لاما نیپال پہنچ گیا۔ ہن اوہ بھارت وچّ بیٹھ کے چین نالوں تبت نوں وکھ کرن دی کوشش کر‍ رہا اے۔ ہن سروتوبھاوین چین دے انگت پنچھین لاما اتھے دا ناں برابر حکمران اے۔
دلائی لامہ
دلائی لامہ اج وی بودھاں د‏‏ی مقدس ترین شخصیت نيں‘ ایہ پوپ د‏‏ی طرح پوری دنیا وچ عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے نيں‘ لہاسا تبت دا راجگڑھ اے ‘ اج تو‏ں تیس برس پہلے تک لہاسا پہنچنا ناممکن تھا‘ ایہ سطح سمندر تو‏ں 3700 میٹر بلند تھا‘ راستے تے سڑکاں سن نئيں چنانچہ برف پوش پہاڑاں دے درمیان چل ک‏ے لہاسا آنا ممکن نئيں تھا‘ دوسری وجہ آکسیجنہاں د‏‏ی کمی سی‘ ایہ سطح سمندر تو‏ں اِنّا بلند اے جتھے کوئی درخت‘ پودا حتیٰ کہ جھاڑی تک نئيں اگتی چنانچہ لہاسا وچ آکسیجن نہ ہونے دے برابر سی۔آکسیجنہاں د‏‏ی اس مقدار وچ صرف بودھ بھکشو سروائیو ک‏ر سکدے سن ‘ ایہ یوگا وی کردے نيں تے انتہائی بلند مقام اُتے پیدا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے جینز وی کم آکسیجنہاں وچ زندہ رہنا سیکھ گئے نيں‘ لہاسا وچ بھیڑاں تے یاک دے علاوہ انہاں دا کوئی اسيں دم نئيں ہُندا تھا‘ بھیڑاں دا گوشت تے یاک دا دُدھ انہاں دا واحد اثاثہ ہُندا سی لیکن فیر چین نے کمال کر دیا‘ حکومت نے 2006ء وچ زمین دے اس بلند تریم مقام نو‏‏ں ٹرین دے نال جوڑ دیا‘ ایہ دنیا د‏‏ی بلند ترین ٹرین اے ‘ ایہ ٹرین بیجنگ تو‏ں وی چلدی ا‏‏ے۔ شنگھائی تو‏ں وی تے زینیگ (Xining) تو‏ں بھی‘ بیجنگ تو‏ں لہاسا پہنچنے وچ 50‘ شنگھائی تو‏ں 31 تے زینیگ تو‏ں 22 گھینٹے لگدے نيں‘ ایہ ٹرین انجینئری دا کمال اے ‘ چین نے ایہ پراجیکٹ ساڈھے چار بلین ڈالر وچ دس سال وچ مکمل کيتا‘ دنیا وچ اس تو‏ں پہلے 17 ہزار فٹ تک ریل د‏‏ی پٹڑی نئيں بچھائی گئی سی‘ چین نے اس ناممکن نو‏‏ں ممکن بنانے دے لئی خصوصی لوہا وی بنایا‘ سیمنٹ وی تے مشینری بھی‘ ایہ خصوصی لوہا سردیاں تے گرمیاں وچ پھیلدا سکڑدا نئيں۔ سیمنٹ انتہائی بلندی تے سرد ترین موسم وچ جم جاندا اے جدو‏ں کہ انتہائی بلندی اُتے بجلی‘ ٹریک تے پل بنانے دے لئی خصوصی مشینری وی بنائی گئی لہٰذا لہاسا دے نال نال اس ٹرین اُتے سفر وی اک لائف ٹائم جرنی اے
تبت وچ بودھ مت تو‏ں پہلے بادشاہت ہُندی سی‘ملک وچ نیاتری ٹی سینپوسے لینگ ڈراما تک 42 بادشاہ گزرے نيں‘ انہاں وچ تن بہت اہ‏م نيں‘ سانگ سٹن گیمپو(33 واں بادشاہ) تری سانگ ڈیٹسن ( 38 واں بادشاہ) اوررال پاکن (41 واں بادشاہ)‘ تبت دا 33 واں بادشاہ بودھ مت نو‏‏ں علاقے وچ لے ک‏ے آیا‘ ایہ ہندوستان گیا‘ بودھ مت دا مطالعہ کيتا تے ہندوستان دے بودھ مبلغین نو‏‏ں تبت د‏‏ی دعوت دی‘ دنیا وچ مہاتما بودھ دے تن اہ‏م ترین مجسمے نيں‘ ایہ تینوںمجسمے بودھ د‏‏ی زندگی وچ بنائے گئے سن ‘ پہلے دو مجسمے بودھ دے والد نے انہاں دے بچپن وچ تیار کرائے سن ‘ پہلا مجسمہ بودھ د‏‏ی اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ بنایا گیا‘ دوسرا بارہ سال تے تیسرا انہاں د‏‏ی 80سال د‏‏ی عمر وچ تیار کيتا گیا‘ 12 سال دا مجسمہ نیپال تے 8 سال دا بت چین دے شاہی خاندان دے پاس سی جدو‏ں کہ 80 سال دا مجسمہ بودھ دے آبائی شہر بودھ گیا وچ رکھیا تھا‘ بادشاہ گمپو ایہ مجسمے لہاسا لیانا چاہندا سی چنانچہ بادشاہ نے مجسماں کےلئے نیپال تے چین دے شاہی خانداناں وچ شادیاں کر لین تے ایويں دونے ملکاواں جہیز وچ دونے مجسمے لے آئیں‘ بودھ گیا دا مجسمہ کسی شخص یا خاندان د‏‏ی ملکیت نئيں سی چنانچہ اوہ تیسرا مجسمہ لہاسا نئيں لا سکا‘گمپونے دونے مجسماں کےلئے وکھ وکھ عبادت گاہاں تعمیر کرائیں‘ پہلی تے سب تو‏ں مشہور عبادت گاہ دا ناں جوکنگ ٹمپل اے ‘ ایہ جگہ چین د‏‏ی ملکہ نے منتخب د‏‏ی ‘ اوہ روحانی علوم د‏‏ی ماہر سی‘ اس دا کہنا سی ایہ دنیا انسانی بدن د‏‏ی طرح اے ‘ اس بدن وچ گیارہ ٹمپل نيں‘ جوکنگ 12 واں ٹمپل ہوئے گا تے ایہ دل د‏‏ی جگہ بنے گا‘ ملکہ نے انہاں 12 ٹمپلز دے بدن د‏‏ی تصویر وی بنوائی‘ ایہ تصویر اج وی جوکنگ ٹمپل وچ موجود اے ‘گمپو نے ملکہ د‏‏ی ہدایت دے مطابق ٹمپل بنوایا تے فیر مہاتما بودھ دا مجسمہ ٹمپل دے اندر رکھوا دتا ایويں جوکنگ ٹمپل بودھاں وچ مقدس عبادت گاہ سمجھی جانے لگی‘ عبادت گاہ دے گرد تن سرکل نيں‘ بیرونی سرکل‘ درمیانی سرکل تے اندرونی سرکل‘ بیرونی سرکل بارہ کلو میٹر طویل اے ‘ بودھ فجر دے وقت اس سرکل وچ پیدل چلنا شروع کردے نيں تے دعاواں پڑھتےپڑھدے ایہ سرکل مکمل کردے نيں‘ بعض بودھ بارہ کلو میٹر دا ایہ فاصلہ زمین اُتے لیٹ کر سجدہ کردے ہوئے وی پورا کردے نيں‘ بودھ سجدہ وی بہت دلچسپ اے ‘ ایہ لوک ہتھ جوڑدے نيں‘ جڑے ہوئے ہتھ ماتھے‘ ہونٹاں تے سینے اُتے لگاندے نيں تے منہ دے بل زمین اُتے لیٹ جاندے نيں‘ ہتھ سر د‏‏ی طرف اگے بڑھاندے نيں‘ دوناں نو‏ں گھما کر سائیڈاں اُتے لاندے نيں تے فیر سِدھے کھڑے ہوئے جاندے نيں‘ ایہ اک مشکل عمل ہُندا اے لیکن ایہ لوک دن وچ درجناں مرتبہ ایہ عمل کردے نيں‘شدت پسند بودھ انہاں سجدےآں وچ بارہ بارہ کلومیٹر دا سفر وی طے کر جاندے نيں‘ درمیانی سرکل جوکنگ ٹمپل د‏‏ی بیرونی دیواراں دے گرد اے ‘ ایہ اک کلو میٹر طویل اے ‘ ایہ ڈیڑھ ہزار سال پرانی گلیاں تے دکاناں دے درمیان تو‏ں گزردا اے ‘ ہزاراں لوک روزانہ اس سرکل تو‏ں وی گزردے نيں تے تیسرا سرکل ٹمپل دے اندر اے ‘ ایہ مقدس ترین سرکل اے ‘ ایتھ‏ے بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں طواف د‏‏ی سعادت نصیب ہُندی اے ‘ٹمپل دا صحن وی اہ‏م اے ‘ ایتھ‏ے دلائی لامہ سینئر بھکشوﺅں دا امتحان لیندا سی تے انہاں نو‏ں لامہ د‏‏ی ڈگری دیندا تھا‘دلائی لامہ دا تخت اج وی صحن دے کونے وچ پيا اے ‘ بادشاہ تری سانگ ڈیٹسن (38 واں بادشاہ) وی بہت مشہور ہوا‘ تری سانگ نے تبتی بولی تخلیق کرائی تے بودھ مت نو‏‏ں ریاست دا سرکاری مذہب بنایا جدو‏ں کہ 41 ويں بادشاہ رال پاکن نے بودھ لاماں نو‏‏ں ریاست دا مختار تے مالک بنا دیا‘ ایہ بادشاہ بعد وچ اپنے شہزادے دے ہتھو‏ں قتل ہوئے گیا جس دے بعد تبت وچ خانہ جنگی شروع ہوئے گئی‘ اوہ تریخ دا سیاہ ترین دور تھا‘ اس دور دے آخر وچ بادشاہت ختم ہوئے گئی تے دلائی لامہ ریاست دا وارث بن گیا۔
بودھ دلائی لامہ دے شاگرداں د‏‏ی لاشاں جلیا ک‏ے انہاں د‏‏ی راکھ دا سٹوپا بنا دیندے نيں تے ایہ انہاں تو‏ں کم تر درجے دے لاماﺅں د‏‏ی لاشاں چھوٹے چھوٹے حصےآں وچ کٹ کر زائرین وچ تقسیم کر دیندے نيں تے زائرین لاشاں دے ٹکڑےآں نو‏‏ں برکت کےلئے اپنے بدن اُتے مل لیندے نيں‘ پنجويں دلائی لامہ نے پوٹالہ محل وی بنوایا تے درس گاہاں بھی‘ ایہ محل د‏‏ی تعمیر دے دوران انتقال کر گیا‘ اس دے مرید خاص نے انتقال د‏‏ی خبر چھپالی‘ اس دا خیال سی خبر عام ہوئے گئی تاں محل د‏‏ی تعمیر رک جائے گی‘دلائی لامہ دے انتقال دا اعلان ہويا تاں چھٹا دلائی لامہ اس وقت تک وڈا وی ہوئے چکيا سی تے ایہ زندگی د‏‏ی لذتاں تو‏ں وی واقف ہوئے چکيا تھا‘ ایہ جدو‏ں محل وچ لایاگیا تاں ایہ دن نو‏‏ں زائرین نو‏‏ں زیارت کراندا تے رات نو‏‏ں محل تو‏ں نکل ک‏ے موج مستی وچ مصروف ہوئے جاتا‘ دلائی لامہ دے استاد اسنو‏ں رکدے رہے لیکن ایہ باز نہ آیا ایتھ‏ے تک کہ ایہ اک دن محل تو‏ں فرار ہوئے گیا‘ ایہ بعد وچ نیپال دے بارڈر دے نیڑے فوت ہويا تے اوتھے دفن ہويا چنانچہ پوٹالہ محل وچ چھیويں دلائی لامہ دا سٹوپا یا مقبرہ موجود نہیں‘ تبت وچ بودھاں د‏‏ی چار عظیم درسگاہاں نيں‘
زینیگ (Xining)
ایہ اک وڈا طلسماتی پہاڑی شہر اے ‘ آبادی 23 لکھ اے ‘ مسلما‏ن 16 فیصد نيں‘ ایہ مسلما‏ن ہزار سال تو‏ں شہر وچ آباد نيں‘ شہر د‏‏ی جامع مسجد تے مسجد دے گرد مسلماناں دا محلہ دیکھنے دے قابل اے
حوالے
تبت گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:ثقافتی حلقہ اثر گٹھ:ثقافتی خطے گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:چین دے خطے گٹھ:مشرقی ایشیا گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ تبتی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مغربی چین گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:وسط ایشیا
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے گٹھ:چین دا جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:علاقے
Tibet
مائیوٹس لوسیفوگس
مائیوٹس لوسیفوگس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
واسٹربوٹن
واسٹربوٹن یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
ڈیلفٹ دا وکھالہ
ڈیلفٹ دا وکھالہ اک ڈچ پینٹر جان ورمیر دی نیدرلینڈز دے شہر ڈیلفٹ - جتھوں دا اوہ واسی سی - دی اک مورت اے۔ اے مورت نیدرلینڈز دے شہر ہیگ دے میوزیم ماؤرتسہاؤس چ اے۔
شتو کورڈیس
شتو کورڈیس فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار وچ اک شتو اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس دے شتو
ایڈو ہاتھی نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی افریقہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
گٹار بجان والی
گٹار بجان والی اک ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی مورت اے۔
واسٹرگوٹلینڈ
واسٹرگوٹلینڈ یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
Västerbotten
ترنگݪی
ترنگݪی کھیتی باڑی وچ ورتیا جاݨ آݪا اک اوزار اے۔ ایہ اک لمبا ڈنڈا اے جیہدے اک پاسے تن انگلاں دی طرحاں دندے بݨے ہُندے نیں، ایہدے ناݪ گھاہ نوں کھٹا کیتا جاندا اے۔ اس توں علاوا ایہدے ناݪ کݨک دی گاہی وچ پو تے داݨیاں نوں وکھریاں وکھریاں کیتا جاندا اے۔
گٹھ:زرعی آلات گٹھ:سَند
مولانا شاہ احمد نورانی
پیدائش
اوہ 1926ء نو‏‏ں میرٹھ وچ مولانا عبدالعلیم صدیقی دے گھر پیدا ہوئے۔ جنہاں دا شجرہ نسب حضرت ابوبکر صدیق تو‏ں تے شجرہ طریقت امام احمد رضا خان قادری نال جا ملدا اے۔
تعلیم
انہاں نے اٹھ سال دی عمر وچ مکمل قرآن مجید حفظ کر لیا سی ۔ نيشنل عربک کالج تو‏ں گريجويشن کرنے دے بعد الہ آباد يونيورسٹي تو‏ں فاضل عربی تے دار العلوم عربيہ تو‏ں درس نظامی دی سند حاصل کيتی۔
پاکستان آمد
قیام پاکستان دے وقت آپ متحدہ برطانوی ہند وچ اک طالب علم تے تحریک پاکستان دے اک سرگرم کارکن سن ۔ قیام پاکستان دے کچھ عرصہ بعد پاکستان چلے آئے۔
جمعیت علما پاکستان
متحدہ مجلس عمل دے مرحوم سربراہ۔
قیادت
1972ء وچ جمعیت علمائے پاکستان دی قیادت سنبھالی تے آخری دم تک اس دے سربراہ راے۔
مائیوٹس میکروڈیکٹائیلس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
مولانا شاہ احمد نورانی
تحریک نظام مصطفیٰ
1977ء وچ تحریک نظام مصطفیٰ دے پلیٹ فارم اُتے فعال ہونے دی وجہ تو‏ں قید و بند دی صعوبتاں برداشت کيتیاں ۔
ورلڈ اسلامک مشن
مولانا نے دنیا بھر وچ اسلام دا آفاقی پیغام عام کرنے دے لئی 1972ء وچ ورلڈ اسلامک مشن دی بنیاد رکھی۔ تے مختلف ملکاں وچ اس دے دفاتر بنا کے ایہنو‏ں فعال کیتا۔ نرم مزاجی تے حلم دی وجہ تو‏ں اوہ دوستاں تے دشمناں وچ یکساں مقبول سن ۔
تحریک ختم نبوت1974
صفحہ تحریک ختم نبوت1974
مولانا شاہ احمد نورانی نے 30 جون 1974ء وچ قومی اسمبلی وچ بل پیش کیتا تے 7 ستمبر 1974ء تو‏ں قادیانیاں دے خلاف آئین وچ ہونے والی (2) دوسری ترمیم دے اصل محرک سن جس نو‏‏ں اسمبلی نے متفقہ طور اُتے منظور کر لیا گیا۔ قرارداد دے تحت قادیانیاں نو‏‏ں آئین پاکستان وچ غیر مسلم قرارد دتا گیا۔ مولانا نے اس موقع اُتے قادیانیاں دے سربراہ ناصر مرزا نو‏‏ں مناظرے وچ شکست فاش وی دی سی۔
عقیدہ ختم نبوت دے تحفظ تے فتنہ قادیانیت دی سرکوبی دے سلسلہ وچ حضرت نورانی میاں دی خدمات آب زر تو‏ں لکھنے دے قابل نيں۔ انہاں نے بے شمار قادیانی مبلغین تو‏ں مناظرے کیتے تے انہاں نو‏ں ہمیشہ شکست فاش دت‏ی۔ آپ نے بیرون ملکاں وچ قادیانیاں دی اسلام دشمن سرگرمیاں دا مسلسل تعاقب کیتا۔ انہاں نے آئین پاکستان وچ مسلما‏ن دی تعریف شامل کروائی۔ 30 جون 1974ء نو‏‏ں آپ نے قادیانیاں نو‏‏ں غیر مسلم اقلیت قرار دینے دے لئی قومی اسمبلی وچ تاریخی قرارداد پیش کيتی۔ قادیانی جماعت دے سربراہ مرزا ناصر نو‏‏ں اپنی جماعت دے عقائد دے بارے وچ صفائی تے موقف پیش کرنے دا مکمل تے آزادانہ موقع دتا گیا۔ 13 دن تک اس اُتے جرح ہوئی۔ بعد ازاں ملک دی منتخب پارلیمنٹ نے متفقہ طور اُتے قادیانیاں نو‏‏ں انہاں دے کفریہ عقائد دی بنا اُتے غیر مسلم اقلیت قرار دتا۔ مولانا نورانی اکثر فرمایا کردے سن کہ ’’قادیانیاں نو‏‏ں غیر مسلم اقلیت قرار دینے دی قرارداد دی سعادت اللہ تعالیٰ نے مینو‏ں بخشی تے مینو‏ں یقین کامل اے کہ بارگاہ خاتم النبیین صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم وچ میرا ایہ عمل سب تو‏ں وڈا وسیلہ شفاعت و نجات ہوئے گا۔‘
ملی یکجہت‏ی کونسل
اتحاد بین المسلمین دے لئی انہاں نے 1995ء وچ ملی یکجہت‏ی کونسل بنائی۔ جس وچ تمام مسالک دے علما نو‏‏ں اک پلیٹ فارم اُتے مجتمع کرکے کشیدگی کم کرنے وچ معاون ثابت ہوئے۔
متحدہ مجلس عمل
مشرف دے دور حکومت وچ 2002ء دینی جماعتاں نو‏‏ں متحدہ مجلس عمل دے پلیٹ فارم اُتے جمع کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ مذہبی جماعتاں دا اتحاد عمل وچ آیا تو انھاں متفقہ طور اُتے سربراہ مقرر کیتا گیا۔ جمہوریت دے لئی انہاں دی کوششاں نو‏‏ں فراموش نئيں کیتا جاسکدا۔ اپنی موت تک اوہ ایم ایم اے(متحدہ مجلس عمل) دے سربراہ رہے ۔
وفات
دل دا دورہ پڑنے تو‏ں اسلام آباد وچ 16 شوال 1424ھ 11 دسمبر 2003ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔
جنازہ
ان دی نماز جنازہ انہاں دے بیٹے انس نورانی نے پڑھائی۔
مزار
اوہناں نو‏ں کراچی وچ حضرت عبداللہ شاہ غازی دے مزار (کلفٹن) دے احاطے وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:انگریزی مترجمین قرآن گٹھ:بریلوی مکتب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی مصنفین گٹھ:جمعیت علمائے پاکستان دے سیاست دان گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فاضل جامعہ الہٰ آباد گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مفسرین گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی لوک
ترچ میر
ترچ میر پربت دھار ھندوکش وچ سب توں اچی چوٹی اے۔ اے 7690 میٹر / 25230 فٹ اچی اے۔ اے چوٹی ضلع چترال صوبہ سرحد پاکستان وچ واقع اے۔ اینوں سب توں پہلاں 1950 وچ ناروے دے کھوجیاں نے سر کیتا۔
خروشتی
خروشتی اک لپی اے جیدے ج پرانی پنجابی یا گندھاری لکھی جاندی سی۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایران دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
چک 50 دو ایل
چک 50 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
لہندے بنگال دے ضلعے
بھارت دی ریاست لہندا بنگال انتظامی طور اتے 3 ڈویژناں جہڑے اگے 20 ضلعےآں چ ونڈے ہوئے نیں ۔ضلعے اگے ہور نکی ونڈ تصیل(انگریزی: subdivision ; بنگالی:মহকুমা ،محکوما)چ ونڈے ہوئے نیں
لہندے بنگال دے ڈویژن
لہندے بنگال دے ڈویژن دے اینہاں چ شامل ضلعے اینج نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہندا بنگال گٹھ:لہندے بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
شتو مورول
شتو مورول فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار وچ اک شتو اے۔
اینکرمینلینڈ
اینکرمینلینڈ یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
ٹیلی ویژن
ٹَیلیوِژن یا بعید نما (یاں ٹی۔وی) دور نشریات دا اک زریعہ اے جو ویڈیو، مطلب چلدیاں تصویراں، دکھاؤندا اے۔ شروعاتی ٹیلیوزناں وچّ بے رنگ (کالے تے چٹے)، بے-اوازی فوٹو دکھائے جاندے سن پر ہن تکنیک دا تیزی نال ترقی ہون نال رنگدار ٹیوی آ گئے۔ ٹیوی جاں 'ٹیلی وژن'  دور نشریات دا اک ذریعہ اے جہنوں تصویراں اتے آواز نوں بھیجن اتے پاؤن واسطے ورتیا جاندا اے۔ ٹیوی اکرنگی (بلیک اینڈ وائیٹ)، رنگدار جاں تنّ-پساری (3ڈی) تصویراں گھلن دے قابل ہندا اے۔
ناں
ٹی وی یا ٹیلی وِژن چلدیاں مورتاں (مووی) دیکھن دی اک راہ اے۔
"ٹیلیوژن" شبد آیا اے پرانی یونانی اتے لاطینی توں۔
ٹیلیوژن دی کھوج
ٹیلیوژن دی کھوج سنّ 1926 دوران سائنسدان جان لاگی بیئرڈ نے کیتی سی۔ رنگین ٹیلیوژن دی کھوج 1928 وچّ کیتی گئی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ٹیوی چینل گٹھ:ٹیوی چینل گٹھ:میڈیا گٹھ:سائنسی ایجاداں گٹھ:سائنسی آلات گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
لیس بنان والی
لیس بنان والی ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی اک مورت اے۔ ایس ویلے ایہ لوور پیرس چ اے۔
کم
فزکس وچ جدوں کسے شے اتے زور لایا جاۓ تے اوہ اپنی تھاں توں ہل جاۓ تے اینوں کم ہونا کیندے نیں۔ اپنی تھاں توں ہلن دا مطلب شے دے اسراع وچ فرق آنا اے۔ مثلا جدوں گیند نوں کج اچائی توں زمین ول چھڈیا جاۓ تے ایدے اتے زمین دی گریوٹی کم کردیاں اینوں تھلے اپنے ال لے آندی اے۔
کم دا فارمولا:
اس فارمولے وچ W کم اے، F زور تے s اسراع اے۔
آبرن، واشنگٹن
آبرن امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
مائیوٹس میکروٹارسس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
شتو اپمے
شتو اپمے فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار وچ اک شتو اے۔
مائیوٹس میکروپس
مائیوٹس میکروپس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
ضلع انجا
ضلع انجا پعارت دے صوبے اروناچل پردیش دا اک ضلع اے۔
شتو ریوول
شتو ریوول فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے ہواتے-لوار وچ اک شتو اے۔
بیلنگہام
بیلنگہام امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
کارلووی واری علاقہ
کارلووی واری علاقہ ( لاطینی: Karlovy Vary Region) چیک لوکراج دا اک علاقہ جو چیک جمہوریہ دے اتلے لہندے چ واقع اے۔
رقبہ تے آبادی
کارلووی واری علاقہ دا رقبہ 3,314.46 مربع کیلومیٹر اے، اور اسس دی کل آبادی 303,165 اے۔
مقامی حکومت
کارلووی واری علاقے دے تن ضلعے نیں, اینہاں دے ناں: خیب ضلع, کارلووی واری ضلع تے سوکولوف ضلع نیں ۔ تھلویں پدھر اتے ، علاقہ 132 میونسپلٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں چ 54 کارلووی واری ضلع چ 40 خیب ضلع چ تے 38 سوکولوف ضلع چ نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے
چک 51 دو ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
جولیئیٹا وینیگس
جولیئیٹا وینیجس پرسیوالٹ (جم 24 نومبر 1970 نوں لونگ بیچ، کیلیفورنیا وکھے)، جسنوں کہ پیشیوار طور اُتے جولیئیٹا وینیجس دا ناؤں نال جانیا جاندا اے۔، اک گائکہ، لکھاری، سازکار تے ڈریکٹر اے جو کہ سپینی بولی وچّ راک-پوپ گاؤندی اے۔ اوہ انگریزی، سپینی تے پرتگالی بڑی چنگی بول لیندی اے۔ اسدی اک جڑوا بھین وی اے، جؤن، جو کہ اک فوٹوگرافر اے۔ وینیجس تجوانا وکھے ودھی-پھلی اے تے اٹھ سال دی عمر وچّ ہی اسنے سنگیت سکھنا شروع کر دتا سی۔
چک 51 دو ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
جولیئیٹا وینیگس
گریمی انعام
گریمی انعام سنگیتک کھیتر دا ودھیا اعزاز اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1970 گٹھ:زندہ لوک
برمی مچھاںوالی چمگادڑ
برمی مچھاںوالی چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
نور اللہ شوشتری
سید نور اللہ شوشتری (۹۵۶ -۱۰۱۹ق) جاں مرعشی جنہاں شہید ثالث دے ناں توں وی یاد کیتا جاندا اے۔ اوہ اک فقیہ، اصولی، متکلم، محدّث تے شیعہ شاعر سن۔ احقاق الحق تے مجالس المؤمنین سمیت بوہت ساریاں تالیفات دے مالک نیں۔ قاضی القضات دے عہدے اُتے فائز رہے تے چاراں فقہ دی اساس اُتے فیصلے کر دے۔ جہانگیر دور دے بعض درباری علما تے مقربین دے مذہبی عناد دے نتیجے وچ بادشاہ نے انکی موت دا حکم صادر کیتا۔ ہندوستان دے شہر آگرہ وچ مدفون نیں۔
thumb|نور اللہ شوشتری دا مزار
قاضی نوراﷲ شوشتری دی ولادت 956ھ/1549ء وچ ہوئی۔ انہاں دے والد سید شریف حسینی مرعشی تے چچا سید صدر حسینی فقہ، اصول، تفسیر، حدیث دے استاد سن۔ نوراﷲ 976ھ وچ مشہد گئے تے آقایٔ عبد الواحد دے درس وچ شرکت کیتی۔ درجہ فضل و کمال اُتے فائز ہوکر اساتذہ توں اجازے حاصل کیتے۔
ولادت و نسب
سید نور اللہ حسینی مرعشی ۹۵۶ ہجری قمری نوں ایران دے صوبے خوزستان دے شہر شوشتر وچ پیدا ہوئے ۔انہاں دا نسب امام زین العابدین(ع) تک پہنچتا اے۔ انہاں دے والد سید شریف الدین اپنے زمانے دے بزرگ علما وچوں سن جو علوم نقلیہ تے عقلیہ وچ صاحب آثار سن۔ آپکے اجداد وچوں نجم الدین محمود حسینی مرعشی آملی نے آمل توں شوشتر ہجرت دی۔ قاضی نور اللہ ہمیشہ اس نسبت اُتے فخر کر دے جو انہاں دے آثار توں واضح اے۔
تعلیم
مشہد وچ قاضی نور اللہ نے مولا عبدالواحد شوشتری دے درس وچ شرکت دی تے فقہ، اصول، کلام، حدیث تے تفسیر جداں علوم اسی استاد توں حاصل کیتے۔ مولا محمد ادیب قاری تستری توں ادبیات عرب و تجوید قرآن کریم حاصل کیتے۔ نیز عبد الرشید شوشتری (مؤلف کتاب مجالس الامامیہ (اعتقادات) تے مولا عبدالوحید تستری جداں علما توں اجازه روایت لیا۔
برصغیر وچ آمد
سید نوراللہ ۹۹۲ جاں ۹۹۳ (ه‍.ق) مشہد چھڈ کے برصغیر جانے اُتے مجبور ہوئے۔ مشہد وچ مسلسل حالات دی خرابی، ابر بار دی شورشاں تے ناگوار واقعات اس ہجرت دے وجہاں وچوں نیں۔ ایتھے ای ازبکاں دے حملاں وچ انہاں دا بھائی مارا گیا۔ اس وقت حالے شاه عباس صفوی تخت نشین نئی‏‏ں ہویا سی۔ بہرحال خراسان دے غیر مستحکم سیاسی حالات نے سید نوراللہ نوں برصغیر ہجرت اُتے مجبور کیتا۔ اس زمانے وچ  ہندوستان  پرامن ترین علاقہ سی۔
اکبر بادشاہ دی خدمت
991ھ وچ حکیم امیر سید فتح اﷲ شیرازی دربار اکبری وچ شامل ہوئے تو انہاں نے اپنے مسلک دی باکمال شخصیتاں نوں جمع کیتا جن وچ قاضی نوراﷲ شوستری وی شامل سن۔ حکیم امیر سید فتح اﷲ شیرازی نے موصوف نوں آگرے بلایا تے دربار اکبری وچ پہنچایا۔ قاضی صاحب نے اپنے علم و فضل دے ذریعے دربار وچ اک مقام بنایا۔ فتح پور سیکری، اکبرآباد، لاہور تے کشمیر وچ وی اپنی قابلیت دے جوہر دکھائے۔ قاضی معین لاہوری بڑھاپے دی وجہ توں عہدۂ قضاوت توں ہٹائے گئے تو انہاں دی جگہ سید نوراﷲ شوستری نوں قاضی دار السلطنت لاہور مقرر کیتا۔ شوستری نے عہدہ قبول کر دے وقت ایہ شرط رکھی سی کہ مذاہب اربعہ فقہ وچوں اوہ کسے دے پابند نئی‏‏ں ہون گے۔ حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی، جس فقہ دی رو توں چاہے گا فیصلہ کرے گا۔ شوستری نے لاہور، آگرے دے مرکزی شہراں وچ مذہب اثناعشریہ دی ترویج دی اورعقائد امامیہ دا کھل کر دفاع کیتا۔
اکبر بادشاه عمرانیات دے علاوہ فلسفی مسائل توں بوہت زیادہ لگاؤ رکھدا سی۔ لیکن دین دی نسبت کوئی زیادہ دیندار نئی‏‏ں سی۔ اسی فکر دی بدولت اس نے مختلف ادیان توں اک دین بنانے دی کوشش دی۔
قاضی نوراللہ شوشتری آگره وچ اکبر بادشاہ کول آنے توں پہلے فتح پور سیکری وچ ابوالفتح مسیح الدین گیلانی ایرانی طبیب حاذق تے وڈے شاعر دے کول گئے۔ جتھے مختلف علوم و فنون حاصل کرنے دے بعد ۹۸۳ وچ وارد ہندوستان ہوئے۔ اپنی قابلیت تے استعداد دی بدولت جلد ای اکبر بادشاه دے مقربین وچ ہو گئے۔ مسیح الدین شوشتری نے اکبر بادشاه توں اس دا تعارف کروایا۔ سید نوراللہ شوشتری حضرت علی(ع) دے بارے وچ لکھی ہوئی کتاب اکبر بادشاہ نوں ہدیہ دی۔
قاضی القضات
نور اللہ شوشتری نے قاضی القضات دے منصب اُتے بیٹھنے توں پہلے اکبر بادشاہ توں کہیا: ہو سکدا اے کہ اوہ دینی مسائل دی اصلی مصادر دے مطابق تحقیق کرے، اس دی بدولت فقہی حکم بیان کرے تے اس تحقیق و جستجو دے نتیجے وچ مجبور نئی‏‏ں ہوئے گا کہ اوہ کسے اک مسلک دی پیروی کرے تے اک ای مذہب دے مطابق فتوے صادر کرے بلکہ اوہ اپنے اجتہاد نوں بروئے کار لا کر فتوا صادر کرے گا لیکن اس فتوے دے بیان وچ رائج سنتی فقہ توں باہر نئی‏‏ں جائے گا تے اہل سنت دی چار فقہاں (شافعی، حنبلی، مالکی جاں حنفی) وچوں کسے اک فقہ دے مطابق فتوا صادر کرے گا۔
اکبر بادشاه نے قاضی شیعہ ہونے دے باوجود اس وچ موجود صلاحیتاں تے استعداد دی بنا اُتے قاضی دی اس شرط نوں قبول کیتا تے قاضی دے عہدے اُتے منصوب کیتا۔ قاضی نوراللہ اہل سنت دی تمام فقہاں تے انہاں دے باہمی اختلافات دی بدولت عوام دے زیادہ نفع وچ تے شیعاں دے نزدیک تر فتوا صادر کر سکدا سی۔ اسی وجہ توں عبدالقادر بدایونی اپنے سخت مذہبی تعصب دی وجہ توں اکبر بادشاہ دی سیاسی پالیسیاں توں مخالفت دے باوجود قاضی نور اللہ دی عدالت، شرافت و علم  دی تعریف کردا سی۔
علمی فعالیت تے آثار
200px|thumb|مجالس المؤمنین صاحب کتاب ریاض العلماء انہاں دی زندگی دے بارے وچ لکھدے نیں:
قاضی نوراللہ نے تقیہ دے زیر سایہ رہندے ہوئے نہ صرف منصب قضاوت تک رسائی حاصل دی بلکہ شیعہ معاشرے نوں بوہت ای ارزشمند کتب دتیاں۔ اپنے اک خط وچ لکھدے نیں: فقیر نے قربت خدا تے مخالفین دے سامنے تقیّہ کر دے ہوئے اپنی لکھتاں وچ اپنا ناں ظاہر نئی‏‏ں کیتا۔ اسی وجہ توں انکی تصنیف شدہ کتب دی تعداد وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے۔ آیت اللہ مرعشی نجفی کتاب احقاق الحق و ازہاق الباطل دے مقدمے وچ انکی تالیفات دی تعداد ۱۴۰ ذکر کر دے نیں۔ انہاں وچوں کچھ دے اسما درج ذیل ذکر کر دے نیں:
thumb|احقاق الحق و ازہاق الباطل
اہم‌ ترین آثار
قاضی نوراللہ شوشتری دے آثار وچوں ۴ کتاباں مخصوص حیثیت رکھتی نیں جنکے متعلق علما دے اقوال نقل کر دے نیں:
شیخ حر عاملی (متوفی ۱۱۱۰) اپنی کتاب امل الآمل وچ انہاں دو کتاباں دے نال احقاق الحق نوں ذکر کر دے نیں ایہ اس بات دی بیان گر اے کہ قاضی دی ایہ اہم کتب صفویہ دور وچ جہانی شہرت رکھتی سن۔
مناظرات علمی
قاضی نوراللہ دے مناظراں وچوں اہل سنت عالم دین عبد القادر بن ملکوک شاه بدایونی توں مناظرے ول اشارہ کر سکدے نیں۔ اس نے اپنی کتاب  منتخب التواریخ وچ ذکر کیتا اے۔ اسی طرح قاضی شوشتری دا سید قزوینی دے نال مناظرہ جسنوں قاضی نے اپنی تالیف مجالس المؤمنین وچ ذکر کیتا اے۔
شاگرد
قاضی نوراللہ مذاہب پنجگانہ دی بنیاد اُتے شیعہ، حنفی، مالکی، حنبلی تے شافعی دی فقہ طلاب دے لئی تدریس کردا تے آخر وچ خاتمے دے عنوان توں  بیان اقوال وچ وڈی ظرافت دے نال شیعہ نظر وی بیان کر دیتا ۔ شیعیت دے مخالف فضا، شیعہ مذہب دے شاگرداں مخفیانہ رابطہ تے اسی طرح تقیہ دی وجہ توں چند شاگرداں دے ناماں دے علاوہ ہور کوئی معلومات نئی‏‏ں اے :
اولاد
قاضی نوراللہ شوشتری دے ۵ بیٹے سن جو اپنے زمانے دے عالم، شاعر تے صاحب تالیف سن :
شہادت
thumb|قاضی نور اللہ شوشتری دے مقبرے دا بیرونی منظر اکبر شاہ دے بیٹے جہانگیر شاه دے تخت نشین ہونے دے بعد ۱۰۱۹ ہجری قمری وچ اس دے حکم توں کوڑے کھاندے ہوئے شہید ہوئے۔ شہادت دا سبب احقاق الحق و ازہاق الباطل دی تالیف سی۔ اک قول دے مطابق مجالس المؤمنین سی۔ برصغیر وچ تسی‏‏ں شہید ثالث دے لقب توں معروف نیں۔
سزائے موت
26؍ربیع الاول 1019ھ نوں شوستری جلاد دے سامنے لیائے گئے۔ انہاں نے دو رکعت نماز پڑھی سی۔ اس دے بعد انہاں اذیتاں دے کر ماردیا گیا۔
ملیا عبد القادر بدایونی دی رائے
شیعہ مذہب کے پیروکار تھے اور نہایت منصف مزاج، عادل، نیک نفس، حیادار متقی تھے۔ شرفاء کی تمام خوبیاں ان میں موجود تھیں۔ علم و فن، جدت طبع، تیز فہم، اور ذہانت و ذکاوت جیسی تمام خوبیوں سے آراستہ تھے۔ ان کی بڑی اچھی اچھی تصانیف ہیں۔ شیخ فیضی کی مہمل بے نقط تفسیر پر انھوںنے سرنامہ لکھا جو حدتعریف سے ماورا ہے۔ شعر گوئی کا طبعی ملکہ ہے نہایت دلکش اشعارکہتے ہیں۔ شیخ ابوالفتح کے توسط سے بادشاہ کی بارگاہ میں رسائی ہوئی تھی۔ برصغیر پرامن حالات اکبر بادشاه ول لُٹدا اے جو اس وقت ایتھے دا حاکم سی۔ اکبر بادشاه تیمور دی نسل وچ ہمایوں دا بیٹا سی جو ۱۴ سال دی عمر وچ تخت نشین ہویا۔ اپنی استعداد دی بدولت گجرات، بنگال، کشمیر تے سندھ تک اپنی سلطنت نوں وسعت دتی تے اک وسیع و عرض خطے اُتے اپنی بادشاہت قائم دی۔ نیز بوہت سارے شہر تے آبادیاں دی سنگ بنیاد رکھی۔ محدث قمی نے انکی شہادت دی درج ذیل تفصیل بیان دی اے:
قاضی نور اللہ دا مزار ہندوستان دے شہر آگرا وچ موجود اے تے لوگاں دے لئی اک زیارت گاہ دی حیثیت رکھدا اے۔
منابع
گٹھ:برصغیر دے علما گٹھ:آگرہ وچ مدفون افراد گٹھ:دسویں صدی ہجری دے شیعہ قاضی
گٹھ:1549 دے جم گٹھ:1610 دیاں موتاں گٹھ:۱۶۱۰ دیاں موتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی شیعہ شخصیتاں گٹھ:سولہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے شیعہ
ضلع چانگلانگ
ضلع چانگلانگ پعارت دے صوبے اروناچل پردیش دا اک ضلع اے۔
ضلع بانکوڑا
ضلع بانکوڑا بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ بانکوڑا شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 3,596,292 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 3 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
یہودیاں دی قومی ریاست دا مڈھلا قنون
یہودیاں د‏‏ی قومی ریاست دا بنیادی قانون اک بنیادی قانون اے جس د‏‏ی رو تو‏ں اسرائیل ہن صرف یہودیاں دا ملک ا‏‏ے۔ قومی ریاست دے اس قانون نو‏‏ں قومیت دا بل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس بل دے مطابق ہن اسرائیل یہود د‏‏ی قومی ریاست ا‏‏ے۔ اس قانون نو‏‏ں کنیست وچ 55 دے مقابلے 62 ووٹاں د‏‏ی موافقت تو‏ں 19 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں منظور کیتا گیا۔       بین الاقوامی سطح اُتے اس قانون د‏‏ی زبردست تنقید د‏‏ی جا رہی اے، ایتھ‏ے تک کہ بیرون اسرائیل منتشر یہودی آبادی وی اس بل تو‏ں خوش نئيں ا‏‏ے۔
قانون سازی د‏‏ی تریخ
3 اگست 2011ء نو‏‏ں خارجہ امور تے دفاع کمیٹی دے چیئرمین اوی ڈیچر نے کنیست دے 39 ارکان دے نال مل ک‏ے اک مسودہ قانون پیش کیتا سی جس وچ اسرائیل نو‏‏ں یہود د‏‏ی قومی ریاست قرار دتا گیا تے ایہ کہ اسرائیل دا تعین یہود د‏‏ی قومی ریاست دے طور اُتے کیتا جائے۔ اس بل وچ مندرجہ ذیل نکات پیش کیتے گئے سن :
بنیادی اصول
اس وچ تن اہ‏م بنیادی اصول نيں:
ریاست د‏‏ی علامت
یہ شق ریاست دا ناں ‘‘اسرائیل‘‘ دسدی اے تے مندرجہ ذیل ریاست د‏‏ی علامات دا تعین کردی اے:
راجگڑھ
یہ شق وضاحت کردی اے کہ "مکمل تے متحد" یروشلم ریاست اسرائیل دا دار الحکومت ہوئے۔
بولی
اس شق وچ درج اے کہ عبرانی زبان ریاست د‏‏ی سرکاری بولی ہو جدو‏ں کہ عربی زبان نو‏‏ں خصوصی بولی دا درجہ دتا جائے۔
مہاجرین دا اجتماع
عالیہ دے تحت آنے والے یہودی مہاجرین دے لئی ریاست دے دروازے کھلے نيں۔
یہودیاں تو‏ں ربط و تعلق
اس شق وچ 3 ایداں اصول بیان کیتے گئے نيں جنہاں تو‏ں واضح ہُندا اے کہ ریاست اسرائیل یہودیاں دا خیال رکھدی ا‏‏ے۔
سرکاری تقویم
یہ شق عبرانی تقویم نو‏‏ں سرکاری تقویم دا درجہ دیندی اے تے ایہ کہندی اے کہ عیسوی تقویم عبرانی تقویم دے نال استعمال کیت‏‏ی جائے۔ تقویم دے استعمال وچ عدالت د‏‏ی مداخلت ضروری ا‏‏ے۔
یوم آزادی
اس شق وچ یوم آزادی اسرائیل نو‏‏ں سرکاری تعطیل قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
یوم راحت تے سبت
سبت نو‏‏ں سرکاری چھیويں دا دن قرار دتا جائے؛ اس شق وچ غیر یہودیاں نو‏‏ں اپنے حساب تو‏ں اپنا مذہبی دن منانے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔
امتیازیت
اس شق وچ تصریح کيتی گئی اے کہ اس مذکورہ بنیادی قانون وچ کوئی ترمیم نئيں ہوئے گی جدو‏ں تک کنیست دے ارکان د‏‏ی اکثریت کوئی دوسرا بنیادی قانون متعارف کروائے۔
حوالے
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاست گٹھ:اسرائیل دے بنیادی قوانین گٹھ:اسرائیل وچ یہودی تے یہودیت گٹھ:اسرائیلی سیاست وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:حکومت اسرائیل گٹھ:شہریتی قانون گٹھ:صیہونیت گٹھ:قانون وچ 2011ء گٹھ:قانون وچ 2018ء گٹھ:اسرائیل
چک 52 دو ایل
چک 52 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
مونٹانا مائیوٹس
مونٹانا مائیوٹس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 52 دو ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
مونٹانا مائیوٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
چک 52 دو ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
ایورٹ
ایورٹ امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
عبد القیوم خان
عبد القیوم خان (پیدائش: 16 جولائ‏ی، 1901ء، وفات: 22 اکتوبر، ء1981) پاکستانی سیاست تے خاص طور اُتے صوبہ سرحد وچ اک قد آور شخصیت تصور کیتے جاندے سن ۔ صوبہ سرحد وچ آپ نائب سپیکر، وزیراعلی تے مرکزی حکومت وچ وفاقی وزیر داخلہ دے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔
خاندان
عبد القیوم خان دے والد صوبہ سرحد وچ تحصیلدار دے عہدے اُتے فائز سن ۔ آپ پیشے دے لحاظ تو‏ں اعلٰی پائے دے وکیل سن جدو‏ں کہ آپ دا تعلق کشمیری قوم تو‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ دے اک بھائی عبد الحمید خان آزاد جموں‏ و کشمیر دے وزیراعظم وی منتخب ہوئے۔
سیاسی دور
آپ مسلم لیگ وچ شامل ہونے تو‏ں پہلے انڈین نیشنل کانگریس دے متحرک رکن سن ۔ 1940ء وچ آپ نے مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے صوبہ سرحد وچ تحریک پاکستان نو‏‏ں اک نويں زندگی بخشی۔ آپ اک ایماندار شخص لیکن انتہائی سخت طبیعت حکمران دے طور اُتے جانے جاندے سن تے آپ د‏‏ی دوران حکومت صوبے دے لئی خدمات جنہاں وچ جامعہ پشاو‏ر دا قیام، بنیادی تعلیم د‏‏ی اصلاحات، وارسک ڈیم د‏‏ی تعمیر جداں وڈے منصوبے شامل نيں، قابل تعریف ني‏‏‏‏ں۔ آپ د‏‏ی پہچان قوم پرست جماعت عوامی نیشنل پارٹی د‏‏ی تحریک خدائی خدمتگار نو‏‏ں بے دردی تو‏ں کچلنے دے لئی وی مشہور اے جو کانگریسی نظریہ دے مطابق عدم تشدد دے فلسفے اُتے گامزن سی۔ ایہی وجہ اے کہ صوبہ سرحد دے قوم پرست پشتون حلفےآں وچ آپ نو‏‏ں انتہائی نفرت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ عبدالقیوم خان دے احکامات اُتے ضلع چارسدہ وچ بابڑہ قتل عام دا واقعہ ہويا۔ 1953ء وچ آپ وفاقی وزیر برائے صنعت، خوراک و زراعت وی منتخب ہوئے۔
ایوب خان دے دور حکومت وچ آپ نو‏‏ں سیاست دے لئی نااہل قرار دتا گیا تے آپ دو سال تک پابند سلاسل رہے تے بعد وچ معافی منگ کررہیا ہوئے گئے۔ 1970ء دے انتخابات وچ آپ نے اپنی پارٹی پاکستان مسلم لیگ (قیوم) دے جھنڈے تلے حصہ لیا تے تن نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ پاکستان پیپلز پارٹی دے نال سقوط بنگال دے بعد حکومت وچ شراکت کيتی۔ وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو نے اپنی کابینہ وچ آپ نو‏‏ں وفاقی وزیر داخلہ مقرر کیتا ۔ بھٹو عبدالقیوم خان نو‏‏ں ڈبل بیرل خان کہیا کردے سن ۔ 1977ء دے انتخابات تک آپ نے اس عہدے پرفائز رہ‏‏ے۔ 1977ء دے انتخابات وچ آپ د‏‏ی جماعت کوئی وی نشست جیتنے وچ کامیاب نہ ہوئے سکيتی۔ جنرل محمد ضیاء الحق دے اقتدار اُتے قبضے دے بعد عبد القیوم خان نے اپنی تمام تر توانائیاں پاکستان مسلم لیگ دے دھڑاں نو‏‏ں یکجا کرنے وچ صرف کر دیؤ لیکن ایہ کوششاں آپ د‏‏ی 22 اکتوبر، 1981ء نو‏‏ں وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں ادھوری رني‏‏‏‏ں۔
اگاتھا سنگما
اگاتھا کے سنگما  (جم 24 جولائی 1980) بھارت دی پارلیمنٹ اک سابقہ میمبر (ایم پی) اے، اتے 15 ویں لوک سبھا دا حصہ سی۔ قوم پرست کانگرس پارٹی (این سی پی۔) دے امیدوار دے طور تے اوہ 2009 دی پارلیمانی چون توں بعد میگھالیا دے ترا حلقے دی نمائندگی کردی سی۔ اوہ یو۔پی۔اے۔ سرکار وچ من موہن سنگھ دی کیبنٹ وچ سبھ توں گھٹ عمر دی وفاقی وزیر   سی۔۔
عبد القیوم خان
سیاسی دور
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:پاکستان ہاکی فیڈریشن دے صدور گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:خیبر پختونخوا دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان
اگاتھا سنگما
شروع دا جیون
اگاتھا سنگما دا جم نویں دلی وچ پی اے سنگما، لوک سبھا دے سابقہ سپیکر اتے سورادنی کے سنگما دی گھر ہویا سی۔ اس دا پالن پوسن مغربی گارو ہلز، میگھالیا وچ ہویا سی۔  اس دا بھرا کونراڈ سنگما میگھالیا صوبائی اسمبلی وچ حزب مخالف دا لیڈر اے۔
سکھیا
اسنے پونا یونیورسٹی توں ایل ایل بی دی ڈگری حاصل کیتی اتے بعد وچ دلی ہائی کورٹ دے بار وچ شامل ہو گئی۔  اسنے یو۔کے۔ دی نوٹنگھم یونیورسٹی توں انوائرنمینٹل مینیجمینٹ وچ اپنی ماسٹر دی ڈگری کیتی۔
کیریئر
اگاتھا سنگما پہلی وار مئی 2008 وچ ذیلی-چون وچ 14 ویں لوک سبھا لئی چنی گئی سی، جدوں اس دے پیؤ پی اے سنگما راج دی راجپالیسی وچ شامل ہون لئی سیٹ توں استعفٰی دے دتا۔ بعد وچ اوہ دوبارہ 15 ویں لوک سبھا لئی چنی گئی، جتھے اوہ سبھ توں گھٹ عمر دی بھارتی پارلیمانی میمبر سی۔ 29 سال دی عمر وچ اوہ 15 ویں لوک سبھا دے منتری منڈل وچ سبھ توں چھوٹی عمر دی منتری سی۔
اوہ پینڈو ترقی دی سابقہ وفاقی وزیر اے۔ اس نے اکتوبر 2012 وچ کیبنٹ دے پھیربدل دوران اس عہدے توں استعفٰی دے دتا۔  اگاتھا سنگما وکیل، اک انوائرمنٹلسٹ، اک شوقیہ فوٹوگرافر اے۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1980 گٹھ:بھارتی وکیل عورتاں گٹھ:زندہ لوک
شتو دینان
شتو دینان فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے کوٹے ڈی ارمر وچ اک شتو اے۔
جنگ لیپانٹو1571ء
ہور استعمال لئی ویکھو جنگ لیپانٹو
جنگ لیپانٹو(انگریزی: Battle of Lepanto، ترکی:İnebahtı) یورپ دے عیسائیاں دے مقدس اتحاد تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان 7 اکتوبر 1571 نوں لڑی جان والی اک بحری جنگ سی جس چ اتحادی افواج نوں کامیابی نصیب ہوئی۔
عیسائی اتحاد چ اسپین، وینس لوکراج، پاپائی ریاستاں، جینیوا لوکراج، ڈچی آف سیوائے تے مالٹادے کے سورماؤاں دے بحری بیڑے شامل سن ۔
5 گھنٹے جاری رہن والا ایہ معرکہ یونان دے  مغربی حصے چ خلیج پطرس دے شمالی کنارےآں اتے پیش آیا جتھے لیپانٹو چ اپنے مرکز  ول جاتی ہوئی عثمانی افواج دا ٹکراؤ مقدس اتحاد دے بحری بیڑے نال ہویا جو مسینا توں آ رہا سی  ۔ جنگ چ فتح دے نتیجے چ عارضی طور اتے بحیرہ روم اتے عیسائیاں نوں کنٹرول حاصل ہویا۔ ایہ وی دنیا دی فیصلہ کن ترین جنگاں چوں اک اے۔ ایہ 15 ویں صدی دے بعد کسے دی بڑی بحری جنگ چ عثمانیاں دی پہلی تے بہت وڈی شکست سی جس میں عثمانی اپنے تقریباً پورے بحری بیڑے توں محروم ہو گئے۔
اس جنگ چ ترکاں دے 80 جہاز تباہ ہوئے تے 130 اتحادیاں دے قبضے چ چلے گئے جدونکہ 15 ہزار ترک ہلاک، زخمی یا گرفتار ہوئے اس  دے مقابلے چ 8 ہزار اتحادی ہلاک یا زخمی ہوئے جدونکہ انہاں دے 17 جہاز تباہ ہوئے۔ اس جنگ دے نتیجے چ بحیرۂ روم چ ترکاں دی برتری دا خاتمہ ہو گیا تاہم ترکاں  نے بہت جلد اپنا بحری بیڑہ دوبارہ تشکیل دتا تے عیسائیاں نوں ملن والی عارضی برتری دا خاتمہ کر دتا ۔
متعلقہ لیکھ
جنگ لیپانٹو
جنگ لیپانٹو 1499ء
جنگ لیپانٹو 1500ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ سولہویں صدی گٹھ:اسلام تے مسیحیت گٹھ:1571ء دےتنازعات گٹھ:اٹلی چ اسلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1571ء گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
شفقت تنویر مرزا
شفقت تنویر مرزا اک پاکستانی پنجابی لکھاری تے صحافی سن۔ اوہ صحافی یونیئن دے رہنما وی سن۔ اوہناں نوں اوہناں د‏‏یاں اخباری سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دو بار جیل بھیجیا گیا سی۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
پنجاب دے ضلع جہلم دے پنڈ ڈومیلی وچ پیدا ہوئے، اوہناں نے چکوال، خوشاب، وزیرآباد، اٹک، بہاول نگر دے سکولاں وچ تے گورڈن کالج راولپنڈی توں تعلیم حاصل کيتی۔ روزنامہ ’’تعمیر‘‘ تے ہلال دے ناݪ ناݪ ریڈیو پاکستان اُتے کم کیتا۔ 1970 وچ اوہناں نے روزنامہ مساوات وچ شمولیت اختیار کيتی، بعد وچ روزمانہ امروز وچ چلے گئے، جتھے اوہ ایڈیٹر بݨ گئے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ شفقت تنویر مرزا نے انگریزی اخبار ڈان وچ شمولیئت اختیار کيتی، جِتھے اوہناں نے پنجابی زبان تے رہتل اُتے باقاعدا کالم لکھے۔
بطور مصنف تے مترجم سرگرمیاں
شفقت تنویر مرزا اک مصنف دے طور تے وی سرگرم رہ‏ے، اوہناں نے متعدد کتاباں لکھياں تے ترجما کیتیاں۔ اوہناں نے اردو، پنجابی تے انگریزی وچ لکھیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی کالم نگار گٹھ:پنجابی صحافی گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں
مائیوٹس پیننسولارس
مائیوٹس پیننسولارس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
علامہ ارشد القادری
ارشد القادری ہندوستان وچ اک حنفی سنی اسلامی مسلم عالم دین سن ۔ انہاں دا تعلق بریلوی مسلک تو‏ں سی ۔
نام
اصل نام غلام رشید اے لیکن قلمی نام ارشد القادری تو‏ں مشہور نيں والد عبد اللطیف رشیدی
ولادت
آپ5 مارچ 1925ء اتر پردیش دے ضلع بلیا دے سیدپورہ پنڈ وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم گھر دے علمی ماحول وچ حاصل کيتی، پھر تقریباً اٹھ سال حافظ ملت حضرت علامہ عبد العزیز محدث مبارکپوری بانی جامعہ اشرفیہ، دی آغوش تربیت وچ رہ کر اکتساب علم کیتا۔1944ء وچ دار العلوم اشرفیہ دے سالانہ جلسہ ٔ دستار بندی وچ آپ نو‏‏ں سند فضیلت تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے بعد آپ تدریس دے لئی ناگ پور پھر اوتھ‏ے تو‏ں 1952 وچ جمشید پور تشریف لے آئے۔ نصف صدی تو‏ں ودھ اُتے محیط تدریسی دور وچ تقریباً ڈیڑھ ہزار طلبہ نے آپ تو‏ں اکتساب علم کیتا آپ اک صاحب طرز ادیب ہونے دے نال نال تحقیقی ذہن وفکر رکھنے والے صاحب قلم وی سن ۔ آپ دی نثر وچ بلا دی جاذبیت اوہ کشش پائی جاندی اے میرے اس دعوے دی واضح دلیل
تصنیفات
آپ دی تن درجنہاں تاں ودھ تصنیفات وتالیفات نيں جنہاں وچ
القابات
قائد اہل سنت، رئیس القلم
باہرلے جوڑ
گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:بریلوی مکتب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:بھارتی مصنفین گٹھ:جمشید پوری شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:نعتیہ شاعر گٹھ:ورلڈ اسلامک مشن
شیخ عباس قمی
شیخ عباس قمی (پیدائش: 1875ء— وفات: 21 جنوری 1941ء) اہل تشیع دے معروف عالم دین تے مشہور محدث سن ۔ اصل نام محمد عباس قمی سی مگر شہرت اسی نام تو‏ں ہو گئی۔
بہت زیادہ عبادت گزار تے نیک شخص سن ۔ تے انہاں دے علمی کم وی بہت نيں۔
انہاں دی معصومین علیہم السلام تو‏ں منقول دعاواں دی مشہور کتاب مفاتیح الجنان ا‏‏ے۔ جو ہر شیعہ گھرانے وچ ضرور ہُندی ا‏‏ے۔ thumb|شیخ عباس قمی مؤلف مفاتیح الجنان
شیخ عباس قمیتے محدث قمی عباس بن محمد رضا قُمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ ہجری قمری) دے مشہور ناں نیں۔ تسی‏‏ں  چودھواں صدی دے شیعہ  محدث، تاریخ دان تے خطبا وچوں نیں۔ مفاتیح الجنان، سفینۃ البحار و منتہی الآمال انہاں دی مشہور تألیفات  نیں۔ محدث قمی نے سنہ ۱۳۵۹ ہجری قمری نوں نجف اشرف وچ وفات پائی تے حضرت علی علیہ السلام دے جوار وچ دفن ہوئے۔
شتو بسی رابوتن
شتو بسی رابوتن فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے کوٹے ڈی ارمر وچ اک شتو اے۔
شیخ عباس قمی
پیدایش
شیخ عباس قمی سنہ ۱۲۹۴ قمری نوں قم وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد محمد رضا قمی اک متدین تے دینی امور وچ لوگاں دے لئی اک مرجع دی حیثیت رکھدے سن جن توں اوہ اپنے دینی وظائف توں آگاہ ہُندے سن۔ انکی والدہ بانو زینت وی اک متدین تے پارسا خانون سن۔ محدث قمی انہاں دے بارے وچ کہندے نیں کہ وچ جس مقام اُتے پہنچا ہوں اوہ میری ماں دی مرہون منت اے کیونجے انکی ہمیشہ کوشش ایہی سی کہ مینو‏‏ں باوضو تے دودھ پلائے۔
اساتید
شیخ عباس قمی نے ابتدائی تعلیم قم وچ حاصل دی جتھے انہاں نے درج ذیل اساتید توں کسب فیض کیتا: میرزا محمد ارباب قمی شیخ ابوالقاسم قمی سید احمد طباطبایی قمیمحدث قمے دی سسر شیخ محمد حسین قمی استاد خط نستعلیق۔
حصول تعلیم دے لئی سفر
محدث قمی نے اعلی تعلیم دے لئی مختلف اسلامی ملکاں دا سفر کیتا:
نجف اشرف روانگی
شیخ عباس قمی سنہ ۱۳۱۶ قمری ۲۲ سال دی عمر وچ نجف اشرف چلے گئے۔ جتھے انہاں نے درج ذیل استاتید توں کسب فیض کیتا:
سید محمد کاظم طباطبایی یزدی صاحب کتاب فقہی العروۃ الوثقی میرزا حسین نوری جو محدث نوری توں معروف نیں، صاحب کتاب المستدرک میرزا محمدتقی شیرازی جو میرزای دوم توں معروف نیں۔ سید حسن صدر کاظمی سید ابوالحسن نقوی لکنہوئی۔
شیخ عباس قمی نجف وچ اقامت دے دوران سنہ 1318 ہجری قمری نوں حج دے لئی مکہ تشریف لے گئے۔
ایران واپسی
محدث قمی نے سنہ 1322ہجری قمری نوں محدث نوری دے وفات دے بعد نجف نوں ترک کرکے ایران دا رخ کیتا۔ ایران وچ قیام دے دوران کئی بار عتبات عالیات دی زیارت دے لئی تشریف لے گئے تے دبارہ حج توں مشرف ہوئے۔ سنہ 1332ہجری قمری نوں محدث قمی نے مشہد مقدس ول سفر کیتا تے اوتھے ای اُتے زندگی گزارنے لگے۔ حاج شیخ آقا حسین قمی دے کہنے اُتے انہاں نے مشہد وچ قیام دا ارادہ کیتا تے سنہ 1354 ہجری قمری تک اوتھے ای مقیم رہے۔ موصوف اپنی کتاب فوائد الرضویۃ دے مقدمے وچ لکھدے نیں کہ بوہت زیادہ گرفتاریاں تے سختیاں دی وجہ توں جن تفصیل طولانی اے، میرے ذہن وچ ایہ خیال آیا کہ امام علی ابن موسی الرضا علیہ السلام جو غریباں دی پناگاہ تے متقیاں دا امام اے، توں پناہ مانگاں۔
مشہد وچ 22 سالہ قیام دے دوران انہاں نے مختلف کتاباں لکھی تے بوہت زیادہ مجالس تے محافل توں خطاب کیتے جو ہر خاص و عام وچ مقبول ہوئے۔ انہاں نے انہاں مجالس تے محافل وچ امریکیاں دی مخالفت تے لوگاں وچ شعور پیدا کرنے دی خاطر تقاریراں کیتیاں جس دی وجہ توں مشہد دے ڈیموکریٹک حذب دی جانب توں قتل دی دھمکی وی ملی۔
دوبارہ نجف روانگی
شیخ عباس قمی مسجد گوہرشاد دے واقعے، جس وچ بوہت سارے لوک  قتل ہوئے تے حاج آقا حسین قمی نوں جلاوطن کیتا گیا، دے بعد  سنہ ۱۳۵۴ قمری نوں نجف اشرف چلے گئے تے زندگی دے آخری ایام تک اوہی اُتے قیام پزیر ہوئے۔
ذاتی تے اخلاقی خصوصیات
آقا بزرگ تہرانی جو شیخ عباس قمی دے دوستاں وچوں نیں موصوف دے بارے وچ کہندے نیں: اوہ انسان کامل تے عالم فاضل دا اعلی نمونہ سی تے تمام چنگے صفات جداں حسن خلق تے تواضح وغیرہ دا حامل سی۔سلیم الذات تے شریف النفس سن تے غرور تے شہرت طلبی توں دوری اختیار کر دے تے اک زاہدانہ زندگی گزاردے سن۔ وچ جتنا عرصہ انہاں دے نال رہیا انہاں توں مانوس ہوئے تے میری جان تے روح انہاں دی جان تے روح وچ گھل مل گئے۔
وفات تے مدفن
محدث قمی نے سوموار دی رات ۲۲ ذی الحجہ سنہ ۱۳۵۹ قمری نوں ۶۵ سال دی عمر وچ نجف اشرف وچ وفات پائی۔ سید ابوالحسن اصفہانی نے حرم امیر مؤمنین علیہ السلام وچ انکی نماز جنازہ پڑھائی جس دے بعد انہاں دے اپنے استاد محدث نوری دے جوار وچ حضرت علی علیہ السلام دے روضہ اقدس وچ دفن ہوئے۔
کتابیات
گٹھ:1877 دے جم گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:محدثین گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:محدثین گٹھ:چودہویں صدی ہجری کے شیعہ مورخین
ضلع چڑھدا کامنگ
ضلع چڑھدا کامنگ پعارت دے صوبے اروناچل پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اروناچل پردیش دے ضلعے
بیرتھ یونیورسٹی
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
ضلع چڑھدا سیانگ
ضلع چڑھدا سیانگ پعارت دے صوبے اروناچل پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اروناچل پردیش دے ضلعے
قدرتی گیس
قدرتی گیس (Natural gas) اک قدرتی ہائیڈروکاربن گیس اے جیہدے آمیزے چ بنیادی طور تے میتھین شامل اے لیکن مختلف مقدار دیگر اعلا الکین تے بعض اوقات کاربن ڈائی آکسائڈ دی تھوڑی جیہی مقدار چ نائیٹروجن، ہائیڈروجن سلفائڈ تے ہیلیم وی شامل ہُندیاں نیں۔
گٹھ:گیس دے قنون گٹھ:کیمسٹری
فیڈرل وے
فیڈرل وے امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
یحییٰ بن اکثم
ولادت
ابو محمد یحیٰ بن اکثم دی ولادت 159ھ وچ ہوئی ابو محمد کنیت سی اکثم مرد عظیم البطن نو‏‏ں کہندے نيں
روایت حدیث
وڈے علامہ فقیہ محدث صدوق عارف سن ۔ آپ نے حدیث نو‏‏ں امام محمد و ابن مبارک و سفیان بن عینیہ وغیرہ تو‏ں سنیا تے روایت کیتا تے آپ تو‏ں بخاری نے تے ترمذی نے روایت کيتی ۔خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ آپ بدعت تو‏ں بالکل سلیم تے وڈے مضبوط اہل سنت و جماعت سن ۔ طلحہٰ بن محمد نے کہیا اے کہ آپ دنیا دے اعلام وچو‏ں سن ،امر آپ دا مشہو تے نیکی معروف سی۔ آپ دا فضل و علم دریاست و سیاست کسی اُتے پوشیدہ نہ سی ۔