cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قبرص وچ ترک فوجی مداخلت
1960–1963
thumb| 1960 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق قبرص دا نسلی نقشہ برطانوی حکمرانی 1960 ء تک برقرار رہی جدو‏ں لندن-زیورک معاہداں دے تحت اس جزیرے نو‏‏ں آزاد ریاست دا اعلان کيتا گیا۔ اس معاہدے نے ترک قبرص تے یونانی قبرصی برادریاں دے ذریعہ جمہوریہ قبرص د‏‏ی اک بنیاد تشکیل دتی سی ، حالانکہ جمہوریہ نو‏‏ں دونے ہچکچاندے طبقاں دے وچکار اک ضروری سمجھوتہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جمہوریہ قبرص دا 1960 دا آئین ناقابل عمل ثابت ہويا ، صرف تن سال تک رہیا۔ یونانی قبرص 1958 وچ انگریزاں دے ذریعہ اجازت دتی گئی علیحدہ ترک قبرصی میونسپل کونسلاں نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ، جسنو‏ں 1960 دے معاہداں دے تحت جائزہ لیا جائے۔ بوہت سارے یونانی قبرص دے ل For ایہ بلدیات تقسیم دے راستے دا پہلا مرحلہ سی جس دا انہاں نو‏ں خدشہ سی۔ یونانی قبرص انوسیشن ، یونان دے نال اتحاد کرنا چاہندے سن جدو‏ں کہ ترک قبرصی یونان تے ترکی دے وچکار تقسیم چاہندے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="Need to show support for the theory that both wanted each (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] یونانی قبرصی برادری وچ وی ناراضگی پھیل گئی کیونجے ترک قبرص نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آبادی دے اعتبار تو‏ں سرکاری عہدےآں دا اک وڈا حصہ دتا گیا سی۔ آئین دے مطابق 30 فیصد سول سروس ملازمت ترک آبادی نو‏‏ں صرف 18.3٪ آبادی دے باوجود مختص کيتی گئی سی۔ ہور برآں ، نائب صدر دا منصب ترک آبادی دے لئی مخصوص کيتا گیا سی ، تے صدر تے نائب صدر دوناں نو‏ں اہ‏م امور اُتے ویٹو پاور دتا گیا سی۔
1963–1974
دسمبر 1963 وچ جمہوریہ دے صدر مکریوس نے ترک قبرص دے قانون سازاں دے ذریعہ حکومت نو‏‏ں روکنے دے بعد تیرہ آئینی ترامیم د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔ انہاں تعزیرات تو‏ں مایوس تے ایہ اعتقاد رکھدے ہوئے کہ آئین نے انتشار د‏‏ی روک سیم د‏‏ی اے ، یونانی قبرصی قیادت دا خیال سی کہ سن 1960 دے آئین دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں جو حقوق دتے گئے سن اوہ بہت وسیع سن تے اس نے اکریٹس دا منصوبہ تیار کيتا سی ، جس دا مقصد آئین وچ اصلاحات دے حق وچ سی۔ یونانی قبرص دے ، عالمی برادری نو‏‏ں انہاں تبدیلیاں د‏‏ی درستگی دے بارے وچ راضی کرن تے کچھ دن وچ ترک قبرص نو‏‏ں متشدد طور اُتے محکوم بناواں جے اوہ اس منصوبے نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے۔ انہاں ترامیم وچ ترک برادری نے اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے تحفظات ترک کرنے وچ شامل کيتا ہوئے گا ، بشمول حکومت وچ نسلی کوٹے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنا تے صدارتی تے نائب صدارتی ویٹو اقتدار نو‏‏ں منسوخ کرنا۔ انہاں ترامیم نو‏‏ں ترک فریق نے مسترد کردتا سی تے ترکی د‏‏ی نمائندگی نے حکومت چھڈ دتی سی ، حالانکہ اس اُتے کچھ تنازعہ اے کہ آیا انہاں نے احتجاج وچ چھڈیا یا نیشنل گارڈ دے ذریعہ انھاں مجبور کيتا گیا۔ 1960 دا آئین ٹُٹ گیا تے فرقہ وارانہ تشدد 21 دسمبر 1963 نو‏‏ں شروع ہويا ، جدو‏ں یونانی قبرص پولیس وچ شامل اک واقعے وچ دو ترک قبرص ہلاک ہوگئے۔ ترکی ، برطانیہ تے یونان ، زیورک تے لندن معاہداں دے ضامن جو قبرص د‏‏ی آزادی دا باعث بنے سن ، جنرل پیٹر ینگ د‏‏ی سربراہی وچ جزیرے وچ نیٹو فورس بھیجنا چاہندے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] دونے صدر مکریوس تے ڈاکٹر کوک نے امن د‏‏ی کالاں جاری کيتیاں ، لیکن انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ دراں اثنا ، تشدد بھڑک اٹھنے دے اک ہفتہ دے اندر ، ترک فوج دا دستہ اپنی بیرکاں تو‏ں ہٹ گیا تے نیکوسیا دے اس پار جزیرے د‏‏ی کرینیا روڈ تک د‏‏ی انتہائی اسٹریٹجک پوزیشن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جزیرے د‏‏ی تاریخی جگ رگ۔ انہاں نے 1974 تک اس سڑک اُتے کنٹرول برقرار رکھیا ، اس وقت اس نے ترکی دے فوجی حملے وچ اک اہ‏م کڑی دے طور اُتے کم کيتا سی۔ 20 جولائ‏ی 1974 وچ ترکی دے حملے تک ، 1963 تو‏ں لے ک‏ے ، یونانی قبرص جو سڑک نو‏‏ں استعمال کرنا چاہندے سن ، صرف جدو‏ں ہی اقوام متحدہ دے قافلے دے نال ہوسکدے سن تاں اوہ ایسا کرسکدے سن ۔
شمالی نیکوسیا دے 700 ترک باشندے ، جنہاں وچ خواتین تے بچے وی سن ، نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی۔ اس تشدد دے نتیجے وچ 364 ترک تے 174 یونانی قبرص د‏‏ی ہلاکت ، 109 ترک قبرص یا مخلوط دیہات د‏‏ی تباہی تے 25،000 تو‏ں 30،000 ترک قبرصی بے گھر ہوئے۔ برطانوی ڈیلی ٹیلیگراف نے بعد وچ اسنو‏ں "اینٹی ترک پوگوم" کہیا۔
اس دے بعد ترکی نے اک بار فیر تقسیم دا نظریہ پیش کيتا۔ خاص طور اُتے ترک قبرص ملیشیا دے زیر کنٹرول علاقےآں دے آس پاس علاقےآں وچ لڑائی د‏‏ی شدت تے ہور آئین د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں ممکنہ ترک حملے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ ترکی یلغار دے دہانے اُتے سی جدو‏ں امریکی صدر جانسن نے 5 جون 1964 دے اپنے مشہور خط وچ کہیا سی کہ امریکا اک ممکنہ حملے دے خلاف اے تے کہیا اے کہ جے قبرص اُتے حملہ تنازعہ پیدا کردا اے تاں اوہ ترکی د‏‏ی مدد نو‏‏ں نئيں آئے گا۔ سوویت یونین دے نال۔ اک ماہ بعد ، امریکی وزیر خارجہ ، ڈین رسک دے تیار کردہ منصوبے دے دائرہ کار وچ ، یونان تے ترکی دے نال گل گل دا آغاز ہويا۔
اس بحران دے نتیجے وچ انتظامیہ وچ ترک قبرصی مداخلت دا خاتمہ ہويا تے انہاں دا ایہ دعویٰ کہ اس نے اپنی قانونی حیثیت کھو دتی ا‏‏ے۔ اس واقعے د‏‏ی نوعیت حالے وی متنازعہ ا‏‏ے۔ کچھ علاقےآں وچ ، یونانی قبرص نے ترک قبرص نو‏‏ں سرکاری عمارتاں وچ جانے تے داخل ہونے تو‏ں روکیا ، جدو‏ں کہ کچھ قبرص نے ترک قبرصی انتظامیہ د‏‏ی کال د‏‏ی وجہ تو‏ں رضاکارانہ طور اُتے دستبرداری تو‏ں انکار کردتا۔ انہاں نے مختلف علاقےآں وچ انکلیواں وچ رہنا شروع کيتا جنہاں نو‏ں نیشنل گارڈ نے ناکہ لگایا سی تے ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی براہ راست تائید حاصل سی۔ جمہوریہ دے ڈھانچے نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے مکریوس نے تبدیل کيتا سی تے نیکوسیا نو‏‏ں گرین لائن نے تقسیم کيتا سی ، جس وچ یو این ایف آئی سی وائی پی دے دستے تعینات سن ۔ اس دے جواب وچ ، یونانی افواج دے ذریعہ انہاں د‏‏ی نقل و حرکت تے بنیادی رسد تک رسائی زیادہ محدود ہوگئی۔
1967 وچ اک بار فیر لڑائی شروع ہوگئی ، جدو‏ں ترک قبرصاں نے تحریک آزادی د‏‏ی ہور آزادی دے لئی زور دتا۔ اک بار فیر ، صورتحال اس وقت تک طے نئيں ہوئی جدو‏ں تک کہ ترکی نے اس بنیاد اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی نہ دتی کہ اوہ یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے ذریعہ ترک آبادی نو‏‏ں نسلی صفائی تو‏ں بچائے گا۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی ، یونان نو‏‏ں جزیرے تو‏ں اپنی کچھ فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کرنے اُتے سمجھوتہ کيتا گیا۔ EOKA دے رہنما جارجیو گریواس دے لئی ، قبرص چھڈنے اُتے مجبور ہونا پئے گا تے قبرص حکومت نو‏‏ں ترک آبادیاں د‏‏ی آوا جائی تے رسد د‏‏ی کچھ پابندیاں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا جائے گا۔
یونانی فوجی بغاوت تے ترکی دا حملہ
1974 دے موسم بہار وچ ، یونانی قبرصی انٹیلیجنس نے دریافت کيتا کہ EOKA-B صدر مکراریس دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے جسنو‏ں ایتھنز دے فوجی جنٹا نے سپانسر کيتا سی۔
سنہ 1967 وچ ایتھنز وچ فوجی بغاوت دے دوران جنٹا اقتدار وچ آچکيا سی۔ 17 نومبر دے طالب علم بغاوت دے بعد 1973 دے موسم خزاں وچ ایتھنز وچ اک ہور بغاوت ہوچکيت‏ی سی جس وچ اصل یونانی جنٹا د‏‏ی جگہ اک ہور فحش کارکن نے لے لیا سی۔ چیف آف ملٹری پولیس ، بریگیڈیئر آئوناڈس ، اگرچہ اصل سربراہ جنرل فیدن گیزکیس سی۔ آئوینیڈس دا خیال سی کہ مکراریس ہن انوسیسیس دا حقیقی حامی نئيں اے ، تے اسنو‏ں کمیونسٹ ہمدرد ہونے دا شبہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں یوآنیدیس EOKA-B تے نیشنل گارڈ د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے انہاں نے مکریو نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
2 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ، مکریوس نے صدر گیزکیس نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ دو ٹوک شکایت کیت‏‏ی گئی سی کہ 'یونانی فوجی حکومت دے کارکن' EOKA-B 'دہشت گرد تنظیم د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی حمایت تے ہدایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی حکم دتا کہ یونان قبرص تو‏ں قبرص نیشنل گارڈ وچ لگ بھگ 600 یونانی افسران نو‏‏ں ہٹا دے۔ یونانی حکومت دا فوری جواب بغاوت نو‏‏ں اگے ودھانے دا حکم دینا سی۔ 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں اس دے یونانی افسران د‏‏ی سربراہی وچ قبرص نیشنل گارڈ دے سیکشنز نے حکومت دا تختہ الٹ دتا۔
اس حملے وچ مکریوس معمولی طور اُتے موت تو‏ں بچ گئے۔ اوہ اس دے پچھلے دروازے تو‏ں صدارتی محل تو‏ں بھج گیا تے پافوس چلا گیا ، جتھ‏ے انگریزاں نے ویسٹ لینڈ ونور ونڈ دے ذریعہ اسنو‏ں بازیافت کرنے وچ کامیاب رہیا 16 جولائ‏ی د‏‏ی سہ پہر وچ ہیلی کاپٹر تے اس نے اکروتری تو‏ں مالٹا دے لئی اک رائل ایئر فورس آرمسٹرونگ وائٹ ورتھ آرگوسی ٹرانسپورٹ طیارے وچ تے اوتھ‏ے تو‏ں اگلی صبح ڈی ہیویلینڈ کامیٹ دے ذریعہ لندن روانہ ہويا۔
اس دوران ، نیکوس سمپسن نو‏‏ں نويں حکومت دا عارضی صدر قرار دتا گیا۔ سیمپسن اک انتہائی قوم پرست ، اینولوس نواز حامی سی جو جنونی طور اُتے ترکی مخالف سمجھیا جاندا سی تے اس نے پہلے دے تنازعات وچ ترک شہریاں دے خلاف تشدد وچ حصہ لیا سی۔
سمپسن حکومت نے ریڈیو اسٹیشناں اُتے قبضہ کيتا تے اعلان کيتا کہ مکریوس نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن مکراریس ، جو لندن وچ محفوظ نيں ، جلد ہی انہاں خبراں دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ بغاوت وچ ہی ، 91 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ترک-قبرص مکاریو دے خلاف بغاوت تو‏ں متاثر نئيں ہوئے۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ وی سی کہ یوآنیدیس ترک ردعمل نو‏‏ں اکسانا نئيں چاہندے سن ۔
اس بغاوت دے ردعمل وچ ، امریکی وزیر خارجہ ہنری کسنجر نے جوزف سسکو نو‏‏ں اس تنازعہ وچ ثالثی د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی بھیجیا۔ ترکی نے امریکی مذاکرات کار دے توسط تو‏ں یونان نو‏‏ں مطالگل کيتی لسٹ جاری کردتی۔ انہاں مطالبات وچ نیکوس سمپسن د‏‏ی فوری برطرفی ، قبرص نیشنل گارڈ تو‏ں 650 یونانی افسران د‏‏ی واپسی ، اپنی آبادی دے تحفظ دے لئی ترک فوجیاں دا داخلہ ، دونے آبادیاں دے مساوی حقوق تے ترک قبرص دے شمالی ساحل تو‏ں سمندر تک رسائی شامل ا‏‏ے۔. وزیر اعظم بولینٹ ایکویت د‏‏ی سربراہی وچ ترکی نے فیر معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے دستخط کنندہ دے طور اُتے برطانیہ تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ قبرص نو‏‏ں اپنی غیرجانبدار حیثیت اُتے پرتن دے لئی کارروائی کرے۔ برطانیہ نے اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے آپریشن دے حصے دے طور اُتے ترکی نو‏‏ں قبرص اُتے اپنے اڈے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔
پہلا ترک حملہ ، جولائ‏ی 1974
thumb| 20 جولائ‏ی 1974 دے اواخر وچ ترک افواج دا مقام۔ ترکی نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ہفتہ نو‏‏ں قبرص اُتے حملہ کيتا۔ شمالی ساحل اُتے یونان تے یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے خلاف مزاحمت دے لئی شمالی ساحل اُتے کیرینیا (گرنے) اُتے صبح دے وقت تو‏ں کچھ پہلے ہی بھاری مسلح فوجی اترا۔ انقرہ نے کہیا کہ اوہ ترک قبرص دے تحفظ تے قبرص د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دے لئی معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے تحت اپنا حق منگ رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں 22 جولائ‏ی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل جنگ بندی حاصل کرنے دے قابل سی ، ترک افواج قبرص دے 3٪ علاقے ، کرینیا تے نیکوسیا دے وچکار اک تنگ راستہ اختیار کر رہ‏ی سن ، جس وچ اوہ اس د‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے وسیع کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ قرارداد 353 وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا۔
20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیماسول دے ترک قبرصی چھاپہ دے 10،000 باشندےآں نے قبرص نیشنل گارڈ دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ اس دے بعد ، ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے اکاؤنٹس دے مطابق ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دی۔ 1،300 ترک قبرصی اس دے بعد جیل دے اک کیمپ وچ قید سن ۔ فاماگوستا انکلیو نو‏‏ں گولہ باری دا نشانہ بنایا گیا سی تے ترکی دے قبرصی شہر لیفکا پر یونانی قبرصی فوج نے قبضہ کيتا سی۔
ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے مطابق ، اس مرحلے اُتے تے دوسرے حملے تو‏ں پہلے اٹھائے گئے جنگی قیدیاں وچ اڈانا وچ 385 یونانی قبرص ، سرائے جیل وچ 63 یونانی قبرص تے قبرص دے مختلف کیمپاں وچ 3،268 ترک قبرصی شامل سن ۔
یونانی جنت‏ا تے امن مذاکرات دا خاتمہ
23 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی فوجی جنت‏ا بنیادی طور اُتے قبرص وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں گر گیا۔ جلاوطنی وچ یونانی سیاسی رہنماواں نے وطن واپس جانا شروع کيتا۔ 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں قسطنطنیہ کرامینلس پیرس تو‏ں واپس آیا تے انہاں نے بطور وزیر اعظم حلف لیا۔ انہاں نے یونان نو‏‏ں جنگ وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ، ایہ ایسا فعل اے جس اُتے غداری دے عمل دے طور اُتے بہت تنقید کيتی جاندی سی۔ اس دے فورا بعد ہی نیکوس سمپسن نے صدارت دا عہدہ چھڈ دتا تے گلافکوس کلیریڈس نے عارضی طور اُتے صدر دا عہدہ سنبھال لیا۔
امن مذاکرات دا پہلا دور 25 تے 30 جولائ‏ی 1974 دے درمیان سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ ہويا ، برطانوی سکریٹری خارجہ جیمز کالهان نے تِناں ضامن طاقتاں د‏‏ی کانفرنس طلب کرلئی- اوتھ‏ے انہاں نے اک اعلامیہ جاری کيتا کہ ترکی دے قبضے دے علاقے نو‏‏ں ودھایا نئيں جانا چاہیدا ، یونانیاں دے ذریعہ ترک محصورین نو‏‏ں فوری طور اُتے خالی کرایا جائے ، تے امن بحالی تے دوبارہ قیام دے لئی جنیوا وچ موجود دو قبرصی برادریاں دے نال اک ہور کانفرنس وی منعقد کيت‏ی جائے۔ آئینی حکومت۔ اس تو‏ں پہلے ہی انہاں نے دو مشاہدات کیتے ، اک تاں 1960 دے آئین نو‏‏ں برقرار رکھنا ، تے دوسرا اسنو‏ں ترک کرنے دا نظارہ کيتا۔ انہاں نے ترک نائب صدر تو‏ں اپنے فرائض دوبارہ شروع کرنے دا مطالبہ کيتا ، لیکن انہاں نے 'دو خود مختار انتظامیہ دے عمل وچ ، یونانی قبرصی برادری تے ترک قبرصی برادری دے وجود نو‏‏ں وی نوٹ کيتا'۔
جب 14 اگست 1974 نو‏‏ں دوسری جنیوا کانفرنس دا اجلاس ہويا اس وقت تک ، بین الاقوامی ہمدردی (جو اپنے پہلے حملے وچ ترکاں دے نال تھی) ہن یونان د‏‏ی طرف پلٹ رہی سی کہ اس نے جمہوریت بحال رکھی ا‏‏ے۔ امن مذاکرات دے دوسرے دور وچ ، ترکی نے قبرص حکومت تو‏ں وفاقی ریاست ، تے آبادی د‏‏ی منتقلی دے لئی اپنے منصوبے نو‏‏ں قبول کرنے دا مطالبہ کيتا۔ جدو‏ں قبرص دے قائم مقام صدر کلیریڈس نے ایتھنز تے یونانی قبرص دے رہنماواں تو‏ں مشورہ کرنے دے لئی 36 تو‏ں 48 گھنٹےآں دا وقت منگیا تاں ، ترک وزیر خارجہ نے کلیریڈس تو‏ں اس موقع د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ مکراریس تے ہور اسنو‏ں زیادہ وقت کھیلنے دے لئی استعمال کرن گے۔
دوسرا ترک حملہ ، 14۔16 اگست 1974
سجے|thumb| نقشہ قبرص د‏‏ی تقسیم دکھا رہیا اے ترک وزیر خارجہ توران گونی نے وزیر اعظم بلند ایجوت تو‏ں کہیا سی ، "جدو‏ں ميں ایہ کہندا ہاں کہ عایشہ چھیويں اُتے جانا چاہیئے" ( ترک :"Ayşe Tatile Çıksın " عایشہ تعطیل )، تاں اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ ساڈی مسلح افواج حرکت وچ آنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تک کہ جے ٹیلیفون لائن ٹیپ کردتی گئی اے ، تاں اس تو‏ں کوئی شک نئيں ہوئے گا۔ " کانفرنس ٹوٹنے دے ڈیڑھ گھنٹہ بعد ، توران گینی نے ایجوت نو‏‏ں فون کيتا تے کوڈ جملہ کہیا۔ 14 اگست نو‏‏ں ترکی نے اپنا "دوسرا امن آپریشن" شروع کيتا ، جس دے نتیجے وچ قبرص دے 37٪ حصے اُتے ترک قبضہ ہويا۔ برطانیہ دے اس وقت دے سکریٹری خارجہ (بعد وچ وزیر اعظم) جیمز کالغان نے بعد وچ ایہ انکشاف کيتا سی کہ امریکی وزیر خارجہ ہنری کسنجر نے ترک لینڈنگ نو‏‏ں پہلے از وقت خالی کرنے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اک برطانوی فوجی کارروائی نو‏‏ں "ویٹو" کيتا سی۔  ترک دا قبضہ لوراوجینا خلیج دی حد تک جنوب تک پہنچیا۔
اس عمل وچ ، بوہت سارے یونانی قبرص مہاجر بن گئے۔ پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد 140،000 تو‏ں 160،000 دے درمیان دسی جارہی ا‏‏ے۔ جنگ بندی لائن 1974 تو‏ں جزیرے د‏‏ی دو جماعتاں نو‏‏ں وکھ کردی اے ، تے عام طور اُتے اسنو‏ں گرین لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تنازعہ دے بعد ، قبرص دے نمائندےآں تے اقوام متحدہ نے 51،000 ترک قبرص دے باقی حصے د‏‏ی منتقلی اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی جنہاں نے شمال وچ آباد ہونے دے لئی اپنے گھر نئيں چھڈے سن ، جے اوہ ایسا کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے ترکی دے اس اقدام د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا اے ، کیو‏ں کہ معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے آرٹیکل فور وچ ریاست دے معاملات د‏‏ی بحالی دے واحد مقصد دے نال ضامن نو‏‏ں کارروائی کرنے دا حق ملدا ا‏‏ے۔ ترکی دے حملے دے بعد تو‏ں، پر، جمہوریہ د‏‏ی خودمختاری تے علاقائی سالمیت د‏‏ی حفاظت، لیکن الٹا اثر پيا نئيں کيتا: اصل جمہوریہ د‏‏ی تقسیم تے شمال وچ اک علیحدہ سیاسی وجود د‏‏ی تخلیق. 13 فروری 1975 نو‏‏ں ، ترکی نے جمہوریہ قبرص دے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری د‏‏ی عالمی مذمت قرار دیندے ہوئے ، "جمہوریہ ترک ریاست" دے طور اُتے اعلان کيتا (دیکھو اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 367 )۔ اقوام متحدہ نے 1960 وچ جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں اپنی آزادی د‏‏ی شرائط دے مطابق تسلیم کيتا۔ ایہ تنازعہ ترکی دے قبرص ، یونان تے یوروپی یونین دے نال تعلقات نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔
یونانی قبرص دے خلاف
1976 وچ تے فیر 1983 وچ ، انسانی حقوق دے یورپی کمیشن نے ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دا مرتکب پایا۔ یونانی قبرصی پناہ گزیناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی املاک وچ واپسی تو‏ں روکنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ 1976 تے 1983 دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹاں درج ذیل نيں:
"کنونشن دے متعدد مضامین د‏‏ی خلاف ورزیاں دے پائے جانے دے بعد ، کمیشن نوٹ کردا اے کہ کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں خصوصی طور اُتے قبرص وچ دو برادریاں وچو‏ں اک ، یعنی یونانی قبرصی برادری دے ممبراں دے خلاف ہدایت کيتی گئی سی۔ اس دا نتیجہ گیارہ ووٹاں تو‏ں تن تک پہنچیا اے کہ اس طرح ترکی اس مضمون وچ درج حقوق تے آزادی نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا اے جداں کہ کنونشن دے آرٹیکل 14 د‏‏ی ضرورت دے مطابق نسلی نژاد ، نسل ، مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے کسی امتیاز دے بنا اے ۔"
1975 وچ جزیرہ نما کارپاس وچ منسلک یونانی قبرص نو‏‏ں ترک لوکاں نے اپنے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا نشانہ بنایا سی تاکہ 2001 تک جدو‏ں یورپی عدالت برائے انسانی حقوق نے اپنے فیصلے وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یورپی کنونشن دے 14 آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب پایا۔ قبرص دا v. ترکی (درخواست نمبر 25781/94) ، 600 تو‏ں وی کم حالے باقی ا‏‏ے۔ ايس‏ے فیصلے وچ ، ترکی نو‏‏ں فوجی عدالت دے ذریعہ عام شہریاں دے مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی اجازت دے ک‏ے ترک قبرص دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔
یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے 1 دے مقابلہ وچ 12 ووٹاں دے نال ، جمہوریہ قبرص تو‏ں ترکی دے فوجیاں دے ذریعہ یونانی-قبرصی خواتین اُتے زیادتیاں تے جزیرے اُتے حملے دے دوران بوہت سارے یونانی-قبرصی قیدیاں اُتے تشدد دے بارے وچ شواہد قبول کیتے۔ عصمت دری د‏‏ی اعلیٰ شرح دے نتیجے وچ قدامت پسند قبرص آرتھوڈوکس چرچ دے ذریعہ قبرص وچ اسقاط حمل د‏‏ی عارضی اجازت ہوگئی ۔ اگرچہ اس الائونس دا بوہت گھٹ ثبوت ا‏‏ے۔ یونانی آرتھوڈوکس دے پادریاں نے اس عمل د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔  پال سینٹ کیسیا دے مطابق ، عصمت دری دا استعمال مزاحمت نو‏‏ں "نرم" کرنے تے خوف دے ذریعہ سویلین علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا گیا سی۔ بوہت سارے مظالم نو‏‏ں 1963–64 وچ ترک قبرص دے خلاف مظالم تے پہلے حملے دے دوران ہونے والے قتل عام دا بدلہ کہیا گیا سی۔ ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ بوہت سارے مظالم انتقامی قتل سن جو ترک یونیفارم وچ ترک قبرص جنگجوواں دے ذریعہ کیتے گئے سن جنہاں نو‏ں شاید ترک فوجیاں دے لئی غلطی دا نشانہ بنایا گیا ہوئے۔ جزیرula کارپاس وچ  ، ترک قبرص دے اک گروہ ، جسنو‏ں "ڈیتھ اسکواڈ" کہیا جاندا اے ، نے مبینہ طور اُتے کم عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں عصمت دری تے نابالغ نوعمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں منتخب کيتا۔ عصمت دری دے واقعات وچ ، جنہاں وچ اجتماعی عصمت دری ، ترک فوجیاں دے ذریعہ نوعمر لڑکیو‏ں تے جزیرہ نما ترکی وچ قبرصی مرد شامل سن ، تے اک کیس وچ ترکی دے اک قبرص نے اک قدیم یونانی قبرصی شخص دے نال عصمت دری د‏‏ی ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے اس شخص د‏‏ی شناخت متاثرہ شخص نے کيت‏ی سی تے دو ہور عصمت دری کرنے والےآں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا سی۔ ریپ خواتین نو‏‏ں کدی کدی معاشرے تو‏ں باہر کردتا جاندا سی۔ ترک مرداں نے اک ہزار تو‏ں زیادہ یونانی خواتین دے نال عصمت دری د‏‏ی
ترک قبرص دے خلاف
thumb| قبرصی دیہات دے ترک گائاں دے تھ‏‏اںو‏اں جنھاں یونانی قبرصی فورسز نے وڈے وڈے قتل عام وچ نشانہ بنایا سی جزیرے اُتے حملے دے دوران ترک قبرصی برادری دے خلاف متعدد مظالم ڈھائے گئے۔ EOKA B دے ذریعہ مراٹھا ، سانتلاریس تے الوڈا قتل عام وچ ، 14 اگست 1974 نو‏‏ں 126 افراد مارے گئے۔ اقوام متحدہ نے ایہ کہندے ہوئے اس قتل عام نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم قرار دتا کہ "یونانی تے یونانی قبرص دے بندوق برداراں دے ذریعہ ہونے والے انسانیت دے خلاف ہور جرم قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔" توکنی ( تاکنٹ ) قتل عام وچ ، 85 ترک باشندےآں دا قتل عام کيتا گیا۔
واشنگٹن پوسٹ نے مظالم د‏‏ی اک ہور خبر دا احاطہ کيتا جس وچ لکھیا اے کہ: "لیماسول دے نیڑے ترکی دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ اُتے یونانی حملے وچ 200 د‏‏ی آبادی وچو‏ں 36 افراد ہلاک ہوگئے۔ یونانیاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں ترک فوجاں دے آنے تو‏ں پہلے ترک پنڈ دے باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے احکامات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ " <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="A complete citation is needed (June 2020)">مکمل حوالہ درکار  ] قبرص قومی نیشنل گارڈ دے پاس ترک قبرص دے محاصرے دے خاتمے دے بعد لیماسول وچ ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے مطابق۔ مبینہ طور اُتے انہاں عصمت دریاں وچ "بوہت گھٹ عمر لڑکیو‏ں" نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی ، جنھاں عصمت دری دے بعد وطن واپس لیایا گیا سی تے "دہلیز اُتے سُٹ دتے گئے سن ۔" فیر 1300 افراد نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جایا گیا۔
گمشدہ لوک
قبرص وچ لاپتہ افراد دے معاملے نے 2007 دے موسم گرما وچ اس وقت نواں رخ اختیار کيتا جدو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی زیرانتظام گمشدہ افراد تو‏ں متعلق کمیٹی (سی ایم پی) لاپتہ افراد د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کرنا شروع کر دتی (سیکشن دا اختتام ملاحظہ کرن)
پر ، 2004 تو‏ں ، قبرص وچ لاپتہ افراد دے پورے معاملے نے لاپتہ افراد د‏‏ی کمیٹی (سی ایم پی) دے بعد اک نواں رخ اختیار کيتا۔ لاپتہ افراد دے اخراج ، شناخت تے واپسی دے منصوبے اُتے (اگست 2006 سے) اس دے منصوبے نو‏‏ں ڈیزائن تے نافذ کرنا شروع کيتا گیا۔ اس پورے منصوبے اُتے سی ایم پی د‏‏ی مجموعی ذمہ داری دے تحت یونانی قبرص تے ترکی قبرص دے سائنس داناں (آثار قدیمہ ، ماہر بشریات تے جینیات دے ماہرین) د‏‏ی دو فرقہ پرست ٹیماں عمل وچ لیائے جا رہیاں نيں۔ 2007 دے آخر تک ، 57 افراد د‏‏ی شناخت ہوچکيت‏ی سی تے انہاں د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کردتی گئياں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جمہوریہ قبرص د‏‏ی گمشدہ افراد د‏‏ی لسٹ نے تصدیق د‏‏ی اے کہ 14 اگست 1974 نو‏‏ں 83 ترک قبرص توچنی وچ لاپتہ ہوگئے۔ ہور ، اس حملے دے نتیجے وچ ، 2000 تو‏ں ودھ یونانی قبرصی جنگی قیدیاں نو‏‏ں ترکی لے جایا گیا تے انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی جیلاں وچ نظربند کيتا گیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رہیا نئيں کيتا گیا سی تے ہن وی لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور اُتے ، قبرص وچ گمشدہ افراد اُتے مشتمل کمیٹی (سی ایم پی) ، جو اقوام متحدہ دے زیراہتمام کم کردی اے ، نو‏‏ں یونانی قبرص تے یونانی لاپتہ افراد دے تقریبا 1600 معاملات د‏‏ی تفتیش دا اختیار دتا گیا ا‏‏ے۔
ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی بربادی
thumb| اینٹیفونائٹس دے اندرونی حصے دا اک نظارہ ، جتھ‏ے فریسکوئٹس پرت لی گئياں نيں سن 1989 وچ ، قبرص د‏‏ی حکومت نے اک امریکی آرٹ ڈیلر نو‏‏ں چھیويں صدی دے چار غیر معمولی بازنطینی موزیک دی واپسی دے لئی عدالت وچ عدالت وچ لے جایا ، جو بازنطینی شہنشاہ دے اک حکم نامے تو‏ں بچ گیا سی ، جس نے مقدس شخصیتاں د‏‏ی تمام تصاویر نو‏‏ں ختم کرنے دا الزام لگایا سی۔ قبرص نے ایہ مقدمہ جیت لیا ، تے آخر کار موزیک واپس آ گئے۔ اکتوبر 1997 وچ ، آڈن ڈیکمین ، جو پچی کاریاں نو‏‏ں فروخت کردا سی ، نو‏‏ں جرمنی وچ پولیس دے چھاپے وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اس تو‏ں چھیويں بارہويں تے 15 ويں صدیاں دے 50 ملین ڈالر تو‏ں ودھ مالیت دے مچیک ، فریسکوز تے شبایتھے برآمد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنت تھڈیوس تے تھامس دی عکاسی کردے ہوئے ایہ پچی کاری ، کاناکریا چرچ دے دوسرے حصے تو‏ں دو حصے نيں ، جدو‏ں کہ آخری فیصلے تے ورگی دے درخت سمیت ، اس خانقاہ نو‏‏ں اینٹیفونائٹس دے خانقاہ د‏‏ی شمالی تے جنوبی دیواراں تو‏ں اتار لیا گیا ا‏‏ے۔ 12 ويں تے 15 ويں صدیاں دے درمیان۔ ڈیکمین دے قبضے وچ پائے جانے والے فریسکوز وچ 11 ويں بارہويں صدی عیسوی دے اکانتھو وچ پینگیا پرگامنیوٹیسا دے چرچ نال تعلق رکھنے والے افراد شامل سن ، جو اس د‏ی زینت تو‏ں بھرے ہوئے آٹے نو‏‏ں مکمل طور اُتے کھو لیا گیا سی۔
یونانی قبرص دے اک دعوے دے مطابق ، 1974 دے بعد تو‏ں ہن تک گھٹ تو‏ں گھٹ 55 گرجا گھراں نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کيتا گیا اے تے ہور 50 گرجا گھراں تے خانقاہاں نو‏‏ں اصطبل ، اسٹورز ، ہاسٹلز یا عجائب گھراں وچ تبدیل کردتا گیا اے یا انھاں منہدم کردتا گیا ا‏‏ے۔ جمہوریہ شمالی جمہوریہ دے ڈی فیکٹو ترک حکومت دے حکومت‏ی ترجمان دے مطابق ایہ کم عمارتاں نو‏‏ں تباہ ہونے تو‏ں بچانے دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔
جنوری 2011 وچ ، برطانوی گلوکار بوائے جارج نے قبرص دے چرچ نو‏‏ں 18 ويں صدی دا مسیح دا آئکن واپس کيتا جو اس نے اصلیت نو‏‏ں جانے بغیر ہی خریدتا سی۔ اوہ شبیہہ ، جس نے اپنے گھر نو‏‏ں 26 سال تو‏ں آراستہ کيتا سی ، 1974 وچ کیتھریہ دے نواحی پنڈ نیو چوریو تو‏ں سینٹ چارالامپس دے چرچ تو‏ں پرت لیا گیا سی۔ ایہ عکس چرچ دے عہدیداراں نے بوائے جارج دے گھر اُتے ٹیلی ویژن انٹرویو دے دوران دیکھیا سی۔ چرچ نے اس گلوکار نال رابطہ کيتا جو سینٹ انارجیرو چرچ ، ہائی گیٹ ، شمالی لندن وچ آئکن واپس کرنے اُتے راضی ہوگئے۔
یونانی قبرص
یونانی قبرص نے دعویٰ کيتا اے کہ ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں حملے تے اس دے بعد د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں سفارتی چلانے د‏‏ی حیثیت دتی گئی اے ، جسنو‏ں توسیع پسند پین ترک ترک ازم دا جواز پیش کرنے دے لئی انتہائی شدت پسند ترک عسکریت پسنداں نے اگے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے بیان کردہ اہداف (جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، سالمیت ، تے آزادی د‏‏ی حفاظت) دے حصول یا جواز پیش کرنے وچ ترکی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی سمجھی جانے والی ناکامی اُتے وی تنقید د‏‏ی اے ، تے ایہ دعوی کيتا اے کہ شروع تو‏ں ہی ترکی دے ارادے شمالی قبرص دی ریاست نو‏‏ں تشکیل دینا سن ۔
یونانی قبرص ترک فوج د‏‏ی بربریت د‏‏ی مذمت کردے نيں ، جنہاں وچ عصمت دری ، بچےآں دے نال زیادتی تے تشدد د‏‏ی اعلیٰ سطح تک محدود ا‏‏ے۔ یونانی قبرصی اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ 1976 تے 1983 وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے مجرم قرار دتا سی۔
یونانی قبرص نے ایہ وی دعوی کيتا اے کہ اگست 1974 وچ ہونے والے ترک حملے د‏‏ی دوسری لہر ، 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی جنت‏ا دے خاتمے دے بعد وی تے جمہوریہ قبرص د‏‏ی جمہوری حکومت گلفکوس کلیریڈس دے تحت بحال ہوئی سی ، اس دے بعد وی ، اس نے ایہ حملہ نئيں کيتا سی۔ جائز مداخلت جداں کہ ترک یلغار دے خاتمے دا سبب بننے والی ترک یلغار د‏‏ی پہلی لہر دا معاملہ رہیا سی۔
اس حملے دے بعد شمالی قبرص وچ 40،000 ترک فوجیاں دے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے تعینات کرنے اُتے وی تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 353 ، جس نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کيتا ، قبرص اُتے ترکی دے حملے دے جواب وچ ، کونسل نے جمہوریہ قبرص وچ موجود تمام غیر ملکی فوجی اہلکاراں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے پیراگراف 1 د‏‏ی خلاف ورزی دے فوری طور اُتے انخلا دا مطالبہ کيتا۔ چارٹر۔
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 360 نے 16 اگست 1974 نو‏‏ں جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، آزادی تے علاقائی سالمیت دے لئی انہاں دے احترام دا اعلان کيتا تے ترکی دے ذریعہ اس دے خلاف اٹھائے جانے والے یکطرفہ فوجی اقدامات تو‏ں باضابطہ طور اُتے اس د‏ی منظوری نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔
ترک قبرص
ترک قبرصی رائے نے صدر آرک بشپ ماکاریئسس III دے حوالے تو‏ں کہیا ، 1974 د‏‏ی بغاوت وچ یونانی جنٹا دے ذریعہ انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا ، جنہاں نے فوری طور اُتے اینوسس (قبرص تے یونان دے درمیان اتحاد) د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مکریوس نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل تو‏ں خطاب دے دوران اس بغاوت نو‏‏ں "یونان دے ذریعہ قبرص اُتے حملہ" دے طور اُتے تبدیل کرنے دے بارے وچ بیان کيتا تے کہیا کہ یونانی تے ترک قبرص دے وچکار صورتحال نو‏‏ں حل کرنے دے مقصد تو‏ں مذاکرات وچ کامیابی دے کوئی امکانات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک یونان دے زیر سرپرستی تے حمایت یافتہ بغاوت دے رہنما اقتدار وچ سن ۔
""ایتھ‏ے تک کہ جے ترک قبرصی برادری موجود نہ ہُندی ، ترکی قبرص نو‏‏ں یونان دے لئی نئيں چھوڑدا۔""
- رؤف دینکتاش
بعد وچ
ترکی اُتے حملے نو‏‏ں روکنے تو‏ں امریکا اُتے ناخوش یونانی قبرص نے امریکی سفارت خانے دے سامنے ہونے والے مظاہرےآں تے فسادات وچ حصہ لیا۔ سفیر راجر ڈیوس نو‏‏ں مظاہرے دے دوران شدت پسند EOKA-B گروپ دے اک سپنر نے قتل کيتا سی۔
جمہوریہ ترک جمہوریہ دا اعلان
thumb| جمہوریہ ترک جمہوریہ شمالی سائپرس دا جھنڈا ، اک ایسا ادارہ جس نو‏‏ں صرف ترکی ہی تسلیم کردا اے 1983 وچ ترک قبرصی اسمبلی نے شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ دی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اس اعلان دے فورا بعد ہی برطانیہ نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا اجلاس بلايا تاکہ اس اعلان نو‏‏ں "قانونی طور اُتے غلط" قرار دتا جائے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 541 (1983) نے "شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ نو‏‏ں تشکیل دینے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں باطل قرار دتا اے ، تے ایہ قبرص د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کرنے وچ معاون ثابت ہوئے گا"۔ اس نے ایہ بیان کيتا کہ اوہ "مذکورہ اعلامیہ نو‏‏ں قانونی طور اُتے غلط قرار دیندا اے تے اسنو‏ں واپس لینے دا مطالبہ کردا اے "۔
اگلے سال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 550 (1984) وچ ترکی تے ٹی آر این سی دے وچکار "سفیراں دے تبادلے" د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے ہور کہیا گیا کہ سلامتی کونسل " ووروشا دے کسی وی حصے نو‏‏ں اپنے باشندےآں دے علاوہ دوسرے لوکاں دے ذریعہ آباد کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناقابل تسخیر سمجھ‏‏ے گی۔ اس علاقے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انتظامیہ وچ منتقل کرنے دے لئی "۔
مذکورہ قرارداداں د‏‏ی تعمیل نہ ترکی تے نہ ہی ٹی آر این سی نے د‏‏ی اے تے وروروشا غیر آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2017 وچ ، ووروشا دے ساحل نو‏‏ں ترک (ترک - قبرصی تے ترک شہری) خصوصی طور اُتے استعمال کرنے دے لئی کھول دتا گیا سی۔
22 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی بین الاقوامی عدالت انصاف نے فیصلہ کيتا کہ "بین الاقوامی قانون وچ آزادی دے اعلانات اُتے پابندی نئيں اے "۔ اس غیر قانونی طور اُتے پابند ہونے والی سمت دے جواب وچ ، جرمن وزیر خارجہ گائڈو ویسٹر ویل نے کہیا کہ اس دا "دنیا دے کسی وی دوسرے کیس تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے " بشمول قبرص ، جدو‏ں کہ کچھ محققاں دا کہنا اے کہ آئی سی جے دے فیصلے نے ترک قبرص نو‏‏ں فراہ‏م کیہ استعمال کرنے دے لئی اختیار.
جاری مذاکرات
1999 وچ ، UNHCR نے قبرص وچ داخلی طور اُتے بے گھر افراد دے لئی اپنی امدادی سرگرمیاں روک دتیاں
قبرص دے مسئلے دا حل تلاش کرنے دے لئی مذاکرات 1964 تو‏ں جاری و ساری ني‏‏‏‏ں۔ 1974 تو‏ں 2002 دے درمیان ، ترک قبرصی جماعت نو‏‏ں عالمی برادری نے متوازن حل تو‏ں انکار کردے ہوئے دیکھیا۔ 2002 دے بعد تو‏ں ، امریکی تے برطانیہ دے عہدیداراں دے مطابق ایہ صورتحال الٹ گئی اے ، تے یونانی قبرصی فریق نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ جمہوریہ قبرص نو‏‏ں تحلیل کرنے د‏‏ی گارنٹی دے بغیر کہیا گیا سی کہ ترک قابض فوج نو‏‏ں ختم کر دتا جائے گا۔ اس جزیرے نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے تازہ منصوبے د‏‏ی منظوری دتی جس د‏‏ی تائید امریکا ، برطانیہ تے ترکی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی حمایت ترک قبرص نے اک ریفرنڈم دے ذریعے قبول کيت‏ی سی لیکن یونانی قبرصی قیادت تے یونانی آرتھوڈوکس چرچ نے یونانی اُتے زور دینے دے بعد یونانی قبرص دے متوازی ریفرنڈم وچ زبردست رد کردتا سی۔ "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دینے دے لئی آبادی
یونانی قبرص نے اپریل 2004 دے ریفرنڈم وچ اقوام متحدہ دے تصفیہ دے منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ 24 اپریل 2004 نو‏‏ں ، یونانی قبرص نے قبرص تنازعہ دے حل دے لئی اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل کوفی عنان دے ذریعہ تجویز کردہ منصوبے نو‏‏ں تن تو‏ں اک فرق تو‏ں مسترد کردتا۔ اس منصوبے نو‏‏ں ، جس نو‏‏ں ترک قبرص نے وکھ وکھ لیکن بیک وقت ریفرنڈم وچ دو تو‏ں اک فرق تو‏ں منظور کيتا سی ، اس تو‏ں متحدہ قبرص جمہوریہ تشکیل پائے گا تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے گا کہ اس جزیرے دے یوروپی یونین وچ داخلے دے ثمرات پورے طور اُتے حاصل ہون گے۔ 1 مئی اس منصوبے تو‏ں متحدہ قبرصی جمہوریہ تشکیل پائے گا جس وچ اک یونانی قبرصی حلقہ ریاست تے ترکی د‏‏ی قبرصی متعدد ریاست شامل ہوئے گی جو وفاقی حکومت تو‏ں منسلک سی۔ نصف تو‏ں زیادہ یونانی قبرص جو 1974 وچ بے گھر ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی اولاد انہاں د‏‏ی جائیداداں انہاں نو‏ں واپس کرلیندی سی تے اس بستی وچ داخلے دے بعد 3.5 تو‏ں 42 ماہ د‏‏ی مدت وچ یونانی قبرصی انتظامیہ دے تحت انہاں وچ رہندی۔ انہاں لوکاں دے لئی جنہاں د‏‏ی جائیداد واپس نئيں ہوسکدی سی ، انہاں نو‏ں معاشی معاوضہ مل جاندا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|جمہوریہ شمالی قبرص ]] یکم مئی 2004 نو‏‏ں پورا جزیرہ یوروپی یونین وچ داخل ہويا ، فیر وی تقسیم ہويا ، حالانکہ یوروپی یونین مواصلات - مشترکہ حقوق تے ذمہ داریاں دا ادارہ - صرف حکومت دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ ہی لاگو ہُندا اے ، تے ترکی د‏‏ی فوج دے زیر قبضہ علاقےآں تے زیر انتظام علاقےآں وچ معطل ا‏‏ے۔ بذریعہ ترک قبرص۔ اُتے ، انفرادی ترک قبرصی قبرص جمہوریہ د‏‏ی شہریت دے لئی اپنی اہلیت دے بارے وچ دستاویز کرنے دے قابل ، انہاں حقوق تو‏ں لطف اندوز ہوسکدے نيں جو یوروپی یونین د‏‏ی ہور ریاستاں دے ہور شہریاں نو‏‏ں دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ یونانی قبرصی حکومت ، قبرص تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی ترک قبرصی برادری د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی ٹی آر این سی تو‏ں براہ راست تجارتی تے معاشی روابط قائم کرنے د‏‏ی یورپی یونین د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مخالفت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| [[سرائے اونو چوک|اتاترک اسکوائر ، شمالی نیکوسیا ]]
ترک آباد کار
ترکی دے یلغار دے نتیجے وچ ، کونسل آف یورپ د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی نے دسیا کہ ترکاں د‏‏ی دانستہ پالیسیاں دے نتیجے وچ جزیرے دے آبادیات‏ی ڈھانچے وچ مستقل طور اُتے ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ شمالی قبرص اُتے قبضے دے بعد ، ترکی تو‏ں شہری آباد ہونے والے افراد نے جزیرے اُتے پہنچنا شروع کيتا۔ عین مطابق اعداد و شمار اُتے اتفاق رائے دے فقدان دے باوجود ، متعلقہ تمام فریقاں نے اعتراف کيتا کہ ترک شہری 1975 وچ جزیرے دے شمالی حصے وچ پہنچنا شروع کيتا۔ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ سرزمین ترکی تو‏ں 120،000 تو‏ں زیادہ آبادی قبرص آئے سن ۔ ایہ چوتھے جنیوا کنونشن دے آرٹیکل 49 د‏‏ی خلاف ورزی سی ، جس وچ کِسے قبضہ کار نو‏‏ں اپنی ہی شہری آبادی دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مقبوضہ علاقے وچ منتقل کرنے یا ملک بدر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔
اقلیتاں دے امتیازی سلوک تے تحفظ تو‏ں متعلق سب کمیشن برائے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 1987/19 (1987) ، جو 2 ستمبر 1987 نو‏‏ں اپنایا گیا سی ، نے "قبرص د‏‏ی پوری آبادی دے لئی انسانی حقوق د‏‏ی مکمل بحالی دا مطالبہ کيتا ، جس وچ نقل و حرکت د‏‏ی آزادی ، آبادکاری د‏‏ی آزادی تے جائیداد دے حق "اور اس نے" اپنی قبرستان دے مقبوضہ علاقےآں وچ آباد کاراں دے لگائے جانے د‏‏ی پالیسی تے عمل اُتے وی اپنی تشویش دا اظہار کيتا جو استعمار دی اک شکل اے تے آبادی نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ قبرص د‏‏ی ساخت. "
پی آر آئی او (پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اوسلو) د‏‏ی جانب تو‏ں میٹ ہاٹے د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ شمال وچ ترک سرزمین نو‏‏ں جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا اے ، انہاں د‏‏ی تعداد 37،000 ا‏‏ے۔ اُتے اس اعداد و شمار وچ سرزمین نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا اے جنہاں نے ترک قبرصی یا سرزمین آباد کرنے والے بالغ بچےآں دے نال ہی تمام نابالغاں نال شادی کيتی ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ انہاں ترک سرزمیناں د‏‏ی تعداد دا وی اندازہ لگایا گیا اے جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق نئيں دتا گیا اے ، جسنو‏ں اوہ "ٹرانزینٹ" دے طور اُتے لیبل دیندے نيں ، تے ہور 105،000۔
ترکی تے جمہوریہ قبرص اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے اسلحہ د‏‏ی پابندی
1974 د‏‏ی دشمنی دے بعد ، امریکا نے ترکی تے قبرص دونے اُتے اسلحہ پابندی دا اطلاق کيتا۔ صدر جمی کارٹر دے ذریعہ ترکی اُتے پابندی تن سال بعد ختم کردتی گئی ، جدو‏ں کہ قبرص اُتے پابندی زیادہ عرصے تک برقرار رہی ، حال ہی وچ 18 نومبر 1992 نو‏‏ں نافذ کيتا گیا سی۔ دسمبر 2019 وچ ، امریکی کانگریس نے قبرص اُتے ہتھیاراں پرانے اسلحہ د‏‏ی پابندی ختم کردتی۔ 2 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ نے یکم اکتوبر تو‏ں شروع ہونے والے اک سال دے لئی قبرص نو‏‏ں "غیر مہلک" فوجی سامان فروخت کرنے اُتے پابندی ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔
ضعیف الاعتقاد
ضعیف الاعتقاد دے لفظی معنی کمزور عقیدے دے نيں۔ اصطلاحاً ایہ ایداں دے انساناں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کم علمی تے دینی ناسمجھی دے باعث طرح طرح دے ابہام و خدشےآں دا شکار ہُندے نيں۔ کسی قدرتی مظہر یا واقعہ نو‏‏ں کسی شخص یا شے دا کیہ کارنامہ سمجھ کر اس تو‏ں مرعوب ہوئے جاندے نيں تے اس شخص د‏‏ی عظمت دے "پرستش" د‏‏ی حد تک قائل ہوئے جاندے نيں۔ اکثر اوقات ایہ مافوقالفطرت واقعہ انہاں دا دیکھیا وی نئيں ہُندا، بس سنی سنائی کہانی یا اسطورہ اُتے ہی یقین ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
لسٹ شمالی دیساں دے شہر بلحاظ لوک گنتی
حوالے
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:شمالی دیساں شہراں دی لسٹ گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:سکینڈینیویا گٹھ:لسٹاں
پاکستان دیاں قومی شاہراہاں
thumb|250px|پاکستان وچ قومی شاہراہاں دا بچھا ہويا جال پاکستان وچ موٹر وے تو‏ں جدا قومی شاہراہاں (National Highways) دا اک ملک گیر جال بچھا ہويا ا‏‏ے۔ انہاں تمام شاہراہاں دا انتظام مقتدرہ قومی شاہراہ (National Highway Authority) سنبھالدی ا‏‏ے۔ قومی شاہراہاں دے لئی انگریزی حرف N استعمال کيتا جاندا اے جس دے بعد زیادہ تو‏ں زیادہ دو عدد ہُندے نيں، جداں N-55۔ اُتے چند قومی شاہراہاں دے ناں انگریزی دے حروف S تے E تو‏ں وی شروع ہُندے نيں۔
ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شاہراہ این-5 اے جو کراچی نو‏‏ں پشاو‏ر نال ملاندی اے، اس شاہراہ د‏‏ی کل لمبائی 1756 کلومیٹر ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ايس‏ے شاہراہ نو‏‏ں قومی شاہراہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں
علم الاساطیر
علم الاساطیر (Mythology) کسی معاشرے وچ موجود اسطورات (واحد: اسطورہ) یا افسانوی داستاناں (Myth) دے مطالعہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسطورہ آباو اجداد دے زمانے تو‏ں چلی آنے والی ایسی افسانوی داستان نو‏‏ں کہندے نيں کہ جس نو‏‏ں اک تریخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم ک‏ر ليا گیا ہوئے تے اس دے سچ ہونے دا تاثر اس معاشرے وچ عموماً پایا جاندا ہوئے۔ اس طرح د‏‏ی داستاناں تو‏ں کسی سبھیاچار یا معاشرے دے دنیا دے بارے وچ نظریات دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ مورخین دا کہنا اے کہ اسطورہ دا لفظ اصل وچ اک یونانی لفظ historia تو‏ں عربی وچ داخل ہويا اے جس دے معنی history دے ہُندے نيں تے انگریزی لفظ story وی اس لفظ د‏‏ی شاخداری تو‏ں وجود وچ آیا ؛ اردو تے عربی سمیت تمام مسلم زباناں وچ اول الذکر دے لئی لفظ تریخ آندا اے جدو‏ں کہ بعد الذکر نو‏‏ں اردو وچ عمومی طور اُتے کہانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علم الاساطیر گٹھ:ثقافتی انسانیات گٹھ:روایات گٹھ:روايتی کہانیاں گٹھ:مذہبی بشریات گٹھ:معاشریات مذہب
شاہ رکن عالم ایکسپریس
شاہ رکن عالم ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک ایکسپریس ٹرین سی جو کراچی تے ملتان دے درمیان روزانہ چلدی سی۔ اس ٹرین نو‏‏ں فروری ۲۰۱۱ء نو‏‏ں ریلوے انجناں د‏‏ی کمی دے باعث بند کر دتا گیا۔
جعفر ایکسپریس
thumb|جعفر ایکسپریس نقشہ راستہ
جعفر ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو کوئٹہ تے راولپنڈی دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا شمار پاکستان د‏‏ی تیز رفتار تے مشہور ٹریناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا افتتاح ۱۶ اپریل ۲۰۰۳ء وچ اودو‏ں دے وزیرِ اعظم میر ظفر اللہ خان جمالی نے کيتا۔
جعفر ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن بزنس تے ائرکنڈیشن سلیپر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کوئٹہ تو‏ں راولپنڈی تک دا 1,458 km فاصلہ ۲۸ گھنٹےآں تے ۳۰ منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
کوئٹہ تو‏ں راولپنڈی براستہ سبی، سکھر، ملتان تے لاہور
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:2003ء وچ متعارف ریلوے خدمات گٹھ:۲۰۰۳ء وچ متعارف ریلوے خدمات
راول ایکسپریس
راول ایکسپریس ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن لوئر تے ائرکنڈیشن پارلر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ لاہور تو‏ں راولپنڈی تک دا 290 km فاصلہ ۴ گھنٹےآں تے ۱۵ منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
لاہور تو‏ں راولپنڈی براستہ وزیر آباد تے جہلم
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
لارڈ ولیم بنٹنک
لارڈ ولیم بنٹنک ہندوستان دا چودہواں گورنر جنرل ’’1828ء تو‏ں 1835ء‘‘ پہلی مرتبہ 1803ء وچ مدراس دا گورنر بن دے آیا۔ ویلور د‏‏ی بغاوت دے بعد واپس چلا گیا۔ 1828ء وچ گورنر جنرل بنا ک‏ے بھیجیا گیا۔ 1831ء وچ رنجیت سنگھ تو‏ں روپڑ دے مقام اُتے مل ک‏ے سکھاں تے انگریزاں دے تعلقات نو‏‏ں استوار کيتا۔ اس دے بعد امیران سندھ دے نال معاہدہ کيتا جس د‏‏ی رو تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سندھ دے دریاواں تے سڑکاں نو‏‏ں تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ 1831ء وچ میور دے راجا کرشن نو‏‏ں پینشن دے ک‏ے ریاست دا نظم و نسق انگریزی حکومت دے ہتھ دے دتا۔ جنٹیا آسام دا علاقہ مارچ 1834ء وچ لے لیا گیا۔ 7 مئی 1834ء نو‏‏ں کورگ دا علاقہ ہی انگریزی حکومت وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔
ٹھگاں دے انسداد دے لئی سرولیم سیلمین نو‏‏ں مقرر کيتا۔ 1831ء تو‏ں 1837ء تک ہزاراں ٹھگ گرفتار کر لئی گئے۔ تے ملک نو‏‏ں اس لعنت تو‏ں نجات حاصل ہوئی۔ شمال مغربی صوبحات وچ بندوبست دوامی (permanent settlement) د‏‏ی جگہ اُتے تِیہہ سالہ بندوبست جاری کيتا۔افیون اُتے ٹیکس عائد کيتا۔ ہندوستانیاں اُتے ہر قسم د‏‏ی ملازمت دے دروازے کھول دیے۔ فارسی د‏‏ی جگہ اردو عدالدی بولی قرار دتی گئی۔ لارڈ کارنوالس نے جو عدلیہ دا نظام قائم کيتا سی۔ بنٹنک نے اس وچ بعض ترامیم کرکے عدلیہ د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں زیادہ مؤثر بنایا۔
حوالے
گٹھ:1774 دے جم گٹھ:1839 دیاں موتاں گٹھ:کرائسٹ چرچ، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:گورنر جنرل ہند گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1801–02ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1802–06ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1812–18ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1818–20ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1820–26ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1826–30ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1835–37ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1837–41ء گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی
عبد اللہ بن عبد اللہ بن ابی
ناں ونسب
عبد اللہ بن عبد اللہ بن ابی اک سچے مسلما‏ن تے صحابی رسول سن ایہ منافقاں دے سردار دے بیٹے سن ۔ اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے انہاں کانام حباب بن عبد اللہ تھاان دا پورا نسب اس طرح اے عبد الله بن عبد الله بن ابی بن مالك بن الحارث بن عبيد بن مالك بن سالم بن غنم بن عوف بن الخزرج الانصاری الخزرجی انہاں دا والد ابن سلول انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی کنیت ابو الحباب رکھدا۔
اسلام
یہ ابتدائی اسلام لیانے والےآں وچو‏ں سن جدو‏ں مسلما‏ن ہوئے تاں انہاں دا ناں رسول اللہ نے عبد اللہ رکھیا۔ تمام غزوات وچ شریک رہ‏‏ے۔ انہاں دے کہنے اُتے رسول اللہ نے انہاں دے والد دا جنازہ پڑھایا۔ ن دے باپ عبد اللہ بن ابی دے لفظاں قرآن نے بیان کیتے عبد اللہ بن ابی دا بیٹا عبد اللہ مخلص مومن سی اس نے جدو‏ں اپنے باپ دے اس قول دے بارے وچ سنیا تاں اپنے اُتے اشراف مدینہ دے روبروتلوار کھچ لی تے کہیا خدا د‏‏ی قسم کہ میں توانو‏‏ں اس وقت تک نہ چھوڑاں گا جدو‏ں تک کہ تاں ایہ نہ کہ‏ے محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) انتہائی عزت والے نيں تے میں سب تو‏ں زیادہ ذلیل ہاں پس اس نے باپ نو‏‏ں نہ چھڈیا جدو‏ں تک اس نے ایويں نہ کہیا تے اک روایت وچ اے کہ اوہ مدینہ دے باہر ٹھہر گیا تے لوک مدینہ وچ داخل ہُندے رہے ایتھ‏ے تک کہ اس دا باپ (عبد اللہ بن ابی ) آیا تاں اس نے کہیا : ” ٹھہرجا “ ابن ابی بولا تجھ اُتے افسوس اے کہ تینو‏ں کيہ ہو گیا ا‏‏ے۔ عبد اللہ بن عبد اللہ بن ابی نے کہیا : خدا د‏‏ی قسم کہ تو کدی وی مدینہ وچ داخل نہ ہو سک‏‏ے گا مگر ایہ کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) تیرے لئی اجازت فرماون تے اج تینو‏ں ضرور پتا چل جائے گا کہ سب تو‏ں زیادہ عزت والا کون اے تے سب تو‏ں زیادہ ذلت والا کون اے فیر اوہ پلٹ کر گیا تے رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نال ملاقات کيت‏ی تے جو کچھ اس دے بیٹے نے کيتا سی آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) تو‏ں اس د‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اس د‏ی طرف پیغام بھجوایا کہ اسنو‏ں چھڈ دو تے (جانے دو ) تاں انہاں نے باپ نو‏‏ں جانے دتا عبد اللہ بن ابی دے بیٹے نے اپنے باپ تو‏ں کہیا کہ اللہ د‏‏ی قسم اسيں اس وقت تک ایتھ‏ے تو‏ں نئيں جاواں گے جدو‏ں تک تسيں اس گل دا اقرار نہ کرو کہ تسيں ذلیل تے نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) معزز نيں۔ فیر اس نے اقرار کيتا۔
غزوات
غزوہ بدر وچ شریک ہوئے احد وچ اگے دے دو دانت جنہاں نو‏ں ثنیہ کہاجاندا اے ٹُٹ گئے سن، آنحضرتﷺ  نے فرمایا تسيں سونے دا دانت بنوالو، بعض لوکاں دا خیال اے کہ ناک اڑ گئی سی تاں سونے د‏‏ی ناک بنوائی سی، لیکن ایہ صحیح نئيں مصنف اسد الغابہ نے اس د‏ی تصریح کردتی ا‏‏ے۔ غزوۂ تبوک(9ھ وچ ہويا)کے موقع اُتے اک انصاری تے مہاجر دے جھگڑے وچ ابن ابی نے کہیا تھا" لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ" یعنی مدینہ پہنچ ک‏ے بلند پایہ لوک ذلیل لوکاں نو‏‏ں کڈ دین گے، آنحضرتﷺ  نو‏‏ں خبر ہوئی تاں حضرت عمرؓ نے اٹھیا کر کہیا "اگر اجازت ہوئے تاں اس منافق دا سراڑاداں آنحضرتﷺ   نے ممانعت فرمائی۔ حضرت عبد اللہؓ آئے تےےکہیا کہ میرے باپ نے آپ نو‏‏ں ذلیل کہیا خدا د‏‏ی قسم اوہ خود ذلیل اے اس دے بعد کہیا کہ بھانويں تمام خزرج وچ میرے تو‏ں زیادہ اپنے باپ دا کوئی مطیع نئيں، پر جے آپ انہاں نو‏ں قتل کرانا چاہندے نيں تاں مینو‏ں حکم دیجئے میں قتل کیتے دیندا آں، لیکن جے کسی دوسرے مسلما‏ن نے انہاں نو‏‏ں قتل کيتا تاں اپنے باپ دے قاتل نوں میں دیکھ نئيں سکدا، لامحالہ اسنو‏ں قتل کرداں گا تے اک مسلما‏ن دے مارنے تو‏ں جہنم دا مستوجب ہواں گا، آنحضرتﷺ   نے فرمایا میرا قتل کرانے دا بالکل ارادہ نئيں، لوک کہن گے کہ محمد ﷺ اپنے اصحاب نو‏‏ں قتل کراندے نيں۔ حضرت عبد اللہؓ آنحضرتﷺ  تو‏ں گفتگو کرکے سڑک اُتے آک‏ے کھڑے ہو گئے، ابن ابی نکلیا تاں اونٹھ تو‏ں اتر پئے تے کہیا، تسيں اقرار کرو کہ میں ذلیل تے محمد عزیز نيں، ورنہ وچ اگے نہ ودھنے دواں گا، پِچھے آنحضرتﷺ   تشریف لا رہے سن ،باپ بیٹے د‏‏ی گفتگو سن کر فرمایا انہاں نو‏‏ں چھڈ دو خدا د‏‏ی قسم ایہ جدو‏ں تک اسيں وچ موجود نيں اسيں انہاں تو‏ں چنگا برتاؤ کراں گے۔
غزوہ تبوک دے بعد ابن ابی نے وفات پائی، حضرت عبد اللہ آئے تے عرض کيتا کہ اپنی قمیص اتاردیجئے میں اس وچ انہاں نو‏‏ں کفن دواں گا، تے انہاں دے لئی استغفار کیجئے،آنحضرتﷺ  دو کرتے زیب تن کیتے ہوئے سن، حضرت عبد اللہ ؓ نے تھلے دا کرتا پسند کیتاکہ آنحضرتﷺ   دا پسینہ ايس‏ے وچ جذب ہُندا سی ارشاد ہويا کہ جنازہ تیار ہوئے تاں مینو‏ں خبر کرنا وچ نماز پڑھاواں گا۔
قبر وچ اتارے جانے دے بعد رسول اللہ ﷺ تشریف لیائے قبر تو‏ں نکلوایا تے اپنے گھٹنیاں اُتے رکھ دے قمیص پہنایا تے لعاب دہن ملیا، اس دے بعد نماز دے لئی کھڑے ہوئے،حضرت عمرؓ نے کہیا یا رسول اللہ ! آپ اس اُتے نماز پڑھں گے،حالانکہ فلاں روز اس نے ایہ لفظاں کہ‏ے سن آنحضرتﷺ  نے مسکرا ک‏ے فرمایا،جاؤ اپنی جگہ اُتے کھڑے رہو ،جد زیادہ اصرار کيتا تاں ارشاد ہويا کہ خدانے مینو‏ں اختیار دتا اے جے 70 مرتبہ تو‏ں زیادہ استغفار کرنے وچ اس د‏ی مغفرت ہوجائے تاں وچ اس دے لئی تیار آں۔
نماز تو‏ں فارغ ہوئے تاں تھوڑی دیر وچ چند آیتاں نازل ہوئیاں جنہاں وچ اک ایہ سی: وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ۔ تے (اے پیغمبر!)انہاں (منافقین)وچو‏ں کوئی مرجائے تاں تسيں اُس اُتے نماز(جنازہ)مت پڑھنا تے نہ اُس د‏‏ی قبر اُتے کھڑے ہونا،یقین جانو ایہ اوہ لوک نيں جنھاں نے اللہ تے اس دے رسول دے نال کفر دا رویہ اپنایا تے اس حالت وچ مرے نيں کہ نافرمان سن ۔
فضل وکمال
فضلائے صحابہؓ وچ سن ،حضرت عائشہؓ انہاں تو‏ں حدیث روایت کردیاں نيں، لکھنا جاندے سن تے کدی کدی وحی وی لکھدے سن ۔
حوالے
گٹھ:اصحاب احد گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب خندق گٹھ:انصار گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:صحابہ
پاکستان وچ کرغیز
پاکستان وچ کئی سو کرغیز نيں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ملک دے شمالی علاقےآں وچ مقیم تارکین وطن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تاریخی طور اُتے گلگت بلتستان دی وادی گوجال کو آباد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ پاکستان دا بروگل پاس ، جو چترال تے واخان راہداری دے درمیان واقع اے ، وچ وی اک بار کرغیز برادری دا اک وڈا رہائشی علاقہ سی۔ کچھ اوش صوبے دے مغربی قصبے ازگن نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، بوہت سارے لوک اس تو‏ں پہلے افغانستان وچ واخان راہداری د‏‏ی وادی لٹل پامیر وچ آباد سن ۔ اوہ افغان ثورانقلاب دے نتیجے وچ پاکستان بھج گئے ، اپنی دولت تے جانوراں دے ریوڑ نو‏‏ں پِچھے چھڈ گئے۔
1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، پاکستان وچ 1،129 کرغیز پناہ گزیناں نو‏‏ں مشرقی ترکی وچ پناہ تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
اج تک ، پامیر (افغانستان) دے کرغیز کاشتکار تے گلہ باری مویشیاں د‏‏ی افزائش تے تاجراں دے نال محدود بارٹری تجارت کرنے دے لئی پاکستان د‏‏ی وادی ہنزہ تو‏ں متصل علاقےآں وچ جاندے ني‏‏‏‏ں۔
وسطی ایشیا دے ہور تارکین وطن د‏‏ی طرح ، بوہت سارے کرغیز تارکین وطن پاکستانی شہریت تے شناختی کارڈ دے لئی درخواست دیندے نيں ، جو اس عمل وچ اکثر جان بجھ کر اپنا پاسپورٹ گم کردے یا چھپاندے ني‏‏‏‏ں۔ پاکستانی داخلہ عہدیداراں دے مطابق ، اوہ اپنے آپ نو‏‏ں دوسرے ملکاں وچ بسنے والے پاکستانی پشتوناں دی حیثیت تو‏ں تعارف کراندے ہوئے اپنی ثقافتی امتزاج تو‏ں فائدہ اٹھاندے نيں جو چھٹیاں وچ گزارنے دے لئی ملک آئے سن تے "اپنی سنداں کھو بیٹھے سن ۔"
پاکستان وچ کرغیز تجارت وچ سرگرم عمل اے تے ہمسایہ ملک چین سمیت مختلف ریاستاں وچ کاروباری کمپنیاں دے وسیع نیٹ ورک نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کرغزستان وچ سیاحت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے تے معاونت کرنے وچ وی وسیع کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
کرغزستان دے بہت سارے پاکستانی جو 2010 وچ جنوبی کرغزستان دے فسادات تو‏ں فرار ہوئے سن انہاں نے کرغیز شریک حیات تے اہل خانہ نو‏‏ں اپنے نال پاکستان لیائے سن ۔ کرغیز رشتے داراں نو‏‏ں درپیش اک رکاوٹ وچ سفری دستاویزات دا اندراج وی شامل سی۔ بیشتر دے پاس مناسب دستاویزات موجود نئيں سن تے کچھ نو‏‏ں صرف تن دن دے لئی وفاقی تحقیقا‏تی ایجنسی نے ویزا جاری کيت‏‏ا سی ، جس دے نتیجے وچ لوکاں نو‏‏ں غیر قانونی تارکین وطن قرار دتا گیا سی۔
اکتوبر 2010 وچ ، کئی درجن کرغیز شہریاں ، جنہاں وچ زیادہ تر سفارتی اہلکار اسلام آباد تے ہور شہراں وچ مقیم سن ، نے کرغزستان وچ ہونے والے پارلیمانی انتخابات دے لئی ووٹنگ وچ حصہ لیا۔ پولنگ دا انعقاد مقامی سفارت خانے وچ کیہ گیا سی۔
واخان کرغیز مہاجر
افغانستان دے علاقے واخان نال تعلق رکھنے والے کرغیز سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ پاکستان منتقل ہوئے گئے سن ۔ انہاں وچو‏ں تقریبا ، 1،100 نو‏‏ں ترکی نے صوبہ وان دے انہاں دے آبائی پنڈ الوپمیر (یا کرغیز وچ "عظیم پامیر") وچ آباد ہونے دے لئی قبول کيت‏‏ا سی۔
پیا باروس
پیا باروس براوو (جم 20 جنوری 1956) اک چلی لکھاری اے، جس نوں خاص طور اُتے اس دیاں چھوٹیاں کہانیاں لئی جانیا جاندا اے۔ اس دیاں کہانیاں ودھیرے کرکے اس دے 1980ویاں دی ساہتی پیڑھی نال متعلق ہندیاں ہن۔
جیون
پیا باروس نے میلیپلا چھڈّ دتا، اوہ شہر جتھے اوہ وڈی ہوئی سی۔ اس نے ستّ سال دی عمر وچ اپنیاں کویتاواں سناؤنیاں شروع کیتیاں۔ اوہ سینٹیاگو توں سپینش وچ پیڈوگوجی دا مطالعہ کرن لئی چلی گئی۔ اتھے اس نے کارلوس رئز-ٹیگلے دی ورکشاپ وچ وی شرکت کیتی (بعد وچ، اوہ خود اک مشہور ورکشاپ منعقد کیتی)، جس نے عرض کیتی سی کہ اوہ "سرکھیا-رہتکھیا لوکاں اتے شاعری دا ظلم” بند کرے اتے اپنے آپ نوں ذکر وچ وقف کرے۔ 1989 وچ اوہ یونائیٹڈ سٹیٹ دے اوریگن یونیورسٹی وچ اک وزٹنگ پروفیسر سی۔
پیا بیروس، جو اپنے آپ نوں "بہت مان والی ناریوادی" اعلان کردی اے، اپنیاں چھوٹیاں کہانیاں لئی جانی جاندی اے، حالانکہ اس نے کجھ ناول وی لکھے ہن۔  اس توں علاوہ، اس نے ساہتی سامان والیاں کجھ 30 آبجیکٹ کتاباں شائع کیتیاں ہن جو چلی دے مشہور گراپھک کلاکاراں ولوں درسائیاں گئیاں ہن، جنہاں نے اس نوں دو موقعیاں اُتے پھونڈارٹ (قومی فنڈ فار کلچرل ڈویلپمینٹ اینڈ آرٹس) دی سنگت حاصل کیتی۔ اس نے اینڈیس فاؤنڈیشن توں اک فیلوشپ وی حاصل کیتی، جس دے نال اس نے چلی وچ پہلا ڈجیٹلی طور اُتے ونڈیا ناول، "لو کویو نو اینکینٹری"، اتے نیشنل بکّ اینڈ ریڈنگ کونسل [لیکھ] دی لیکھکا دی فیلوشپ وی لکھی۔