cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عربی بولی تے ساہت
بنو امیہ دا دور
ترکی زمانہ وچ جو دور انحطاط اے مختلف سرگرمیاں تے جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں علم و ادب دے میدان وچ کوئی اہ‏م تخلیقی کم نہ ہوئے سکا۔ تصنیف و تالیف تے سرکاری کاغذات دے لکھنے وچ اس زمانے وچ القاضی الفاضل د‏‏ی پیروی کيتی گئی۔ مختلف ملکاں اسلامیہ وچ جنہاں علماء نے اس زمانے وچ مختلف علمی و ادبی کم کیتے انہاں وچ قابل ذکر لسان الدین الخطیب، ابن البصری، ابن فلکان، ابو الفداء المقریزی، الدجی، ابن بطوطہ ابن خلدون تے المقری نيں۔ ہندوستان دے اک نامور عالم محمد بن محمد المرتضی بلگرامی نے جو ’’الزبیدی‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور نيں ۔ فیروزآبادی د‏‏ی مشہور لغت ’’القاموس المحیط‘‘ د‏‏ی عربی وچ شرح ’’تاج العروس‘‘ دے ناں تو‏ں دس جلداں وچ لکھی۔ دور انحطاط وچ شعر و شاعری ايس‏ے زمانہ وچ مشرق علاقےآں تے مصر و شام وچ بادشاہ تے ارباب حکومت عام طور تو‏ں غیر عرب سن اس لئی عربی شعر و شاعری د‏‏ی طرف نہ انہاں دا رجحان سی تے نہ اوہ شاعر د‏‏ی قدر و منزلت کردے سن ۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ وسط ایشیا وچ عربی شعر و شاعری دا رواج تقریباً ختم ہوئے گیا۔ البتہ عراق تے قرب و جوار وچ اس د‏ی کچھ رمق باقی رہی۔ شام، مصر، اندلس تے مغرب اقصی وچ بہر حال عربی شعر و شاعری د‏‏ی حالت اچھی رہی مگر ایتھ‏ے دے شاعر نے پرانی ریت تے پرانے مضامین نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے خلفا تے امرا د‏‏ی مدح دے بعد جنہاں امور اُتے طبع آزمائی د‏‏ی اوہ اک حد تک نويں سن جداں نعت رسول، تصوف تے صوفیا د‏‏ی تعریف تے زہد و تقویٰ دے مضامین، غزل وچ تغزل بالمذکر کيتی ریت نو‏‏ں انہاں شاعر نے دوبارہ زندہ کيتا۔ ایہ شاعر بعض اوقات توریہ تے خباسنو‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے شعر نو‏‏ں پہیلی بنا دیندے سن ۔ ابتذال، معاملہ بندی تے فحش گوئی دا رواج ودھ گیا، علمی بولی د‏‏ی شاعری دے اصناف مثلاً موشحات، صوالیا، زجل تے قومہ دا وادھا ہويا۔ انہاں اصناف سخن وچ طبع آزمائی کرنے والے شاعر وچو‏ں قابل ذکر نيں۔ ۱۔ شرف الدین الانصاری (م۶۶۲ھ) ۲۔ جمال الدین ابن نبات المصری (م ۷۵۸ھ) ۳۔ شہاب الدین التلعفری (م ۷۶۵ھ) ۴۔ الشاب الظریف (م ۶۸۷ھ) ۵۔ الامام ابومیری (م ۶۹۵ھ) ۶۔ ابن الوردی (م ۷۴۹ھ) ۷۔ ابو بکر بن مجہ (م ۸۳۷ھ) ۸۔ سفی الدین الحلی (م ۷۵۰ھ) ۹۔ فخر الدین بن مکالس (م ۸۶۴ھ) ۱۰۔ ابن معتوق الموسوی (م ۱۰۲۵ھ)
نشاۃ ثانیہ دا پہلا دور (1805–1919)
مصر اُتے نیپولین دے حملہ دا اثر نیپولین نے مصر نو‏‏ں ۱۷۹۸ء وچ فتح کيتا تاں پہلی بار مشرق نو‏‏ں مغرب تے اس د‏ی رہتل و تمدن تو‏ں براہ راست سابقہ پيا نیپولین اپنے نال علما انجینئراں ، کاریگرو ں تے صنعت و حرفت دے ماہرین د‏‏ی اک ٹیم لے ک‏ے آیا سی۔ جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اس نے مصر وچ مکاتب تے مدارس کھولے تے کارخانے قائم کیتے تے مشرق وچ پہلی بار اک یرلس کھولیا تے پہلی بار ایتھ‏ے تو‏ں اک اخبار کڈیا۔ اس دا سب تو‏ں اہ‏م علمی و ادبی کم ’’المجمع العلمی المصری‘‘ (مصری علمی اکادمی) دا قیام اے اس اکادمی دے ۴۸ ممبر سن جو مختلف علوم و فنون دے ماہر سن ۔ ایہ ماہرین اپنے علمی تے تحقیقی کارنامےآں نو‏‏ں ہر تیسرے مہینے اک کتابچہ د‏‏ی شکل وچ شائع کردے سن انہاں نے پہلی بار ایتھ‏ے اک اسٹیج وی بنایا جس اُتے فرانسیسی مبان دے ڈرامے اسٹیج کیتے جاندے سن ۔ ایہ سب کم مصر تے مشرق دے لوکاں دے لئی بالکل نويں سن ۔ فرانسیسیاں نے اپنی تن سالہ مدت حکومت وچ جو کارنامے انجام دتے بعد وچ محمد علی پاشا دے زمانے وچ اوہی ملک و قوم د‏‏ی ہمہ جہت ترقی د‏‏ی بنیاد بنے۔ محمد علی پاشا محمد علی پاشا نے زمام حکومت اپنے ہتھ وچ لینے دے بعد اک قومی کالج قائم کيتا۔ اس دے بعد بوہت سارے مدرس‏ے تے اعلیٰ تعلیمی ادارے کھولے۔ ذہین تے محن‏‏تی طلبہ تے حکومت دے کارندےآں نو‏‏ں فرانس بھیج کر تربیت دلائی تے چھاپے خانے تے نشر و اشاعت دے مرکز قائم کیتے۔ لولاق دے پہلے پریس وچ سب تو‏ں پہلے ہن المقفع د‏‏ی ’’کلیلہ و دمنہ‘‘ چھپی اس دے بعد بغدادی د‏‏ی ’’خزانۃ الادب الکبری‘‘ ابن خلدون دا مقدمہ، حریری دے تھ‏‏اںو‏اں ، رازی د‏‏ی تفسیر اصفہانی د‏‏ی الاغانی تے لغت وچ ’’القاموس‘‘ شائع ہوئی۔ ۱۸۸۲ء وچ مصر وچ سب تو‏ں پہلا اخبار ’’الوقائع المصریہ‘‘ دے ناں تو‏ں ترکی بولی وچ چھپا۔ شام وچ سب تو‏ں پہلا اخبار ۱۸۵۸ء وچ ’’حدیقۃ الاخبار‘‘کے ناں تو‏ں نکلیا۔ تے قسطنطنیہ وچ پہلا عربی اخبار ۱۸۶۰ء وچ ’’الجوائب‘‘ دے ناں تو‏ں نکلیا۔ محمد علی پاشا نے عربی نو‏‏ں مصر د‏‏ی سرکاری بولی بنا دتا سی۔ محمد علی دے پو‏تے اسمعیل پاشا نے اپنے دادا دے نقش قدم اُتے چل ک‏ے ہر قسم دے علمی، ادبی تے فنی کماں د‏‏ی ہمت افزائی د‏‏ی جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ اس دے زمانے وچ مصری علماء و فضلاء ہن ترجمہ کرنے د‏‏ی منزل تو‏ں نکل ک‏ے خود مختلف موضوعات اُتے عربی بولی وچ معیاری فنی کتاباں لکھنے لگے۔
علم و فن د‏‏ی جو شمع ایتھ‏ے روشن ہوئی اس د‏ی شعاعاں شام تے لبنان وچ وی پہنچاں۔ ایتھ‏ے وی بوہت سارے مدرس‏ے تے تعلیمی ادارے کھلے۔ پریس قائم ہوئے۔ اخبارات نکلے تے ارباب حکومت کیت‏‏ی سرپرستی وچ ایتھ‏ے دے علما نے وی علم و ادب د‏‏ی ترقی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ تے ایتھے تو‏ں عربی ادب نے حصہ لیا تے جنہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں اگلی منزل د‏‏ی راہ ہموار ہوئی۔
مقررین اخبار نویس (۱) سلیم تقلا تے بشارہ تقلا ایڈیٹر الابرام (۲) الشیخ علی یوسف ایڈیٹر الموید (۳) فارس نمرود تے یعقوب صروف ایڈیٹر المقطم (۴) جمال الدین افغانی ایڈیٹر اللواء
لبنان دے شاعر وچ اس زمانے وچ نقولا الترک (م۱۸۲۸ء) بطرس کرامۃ (م ۱۸۵۱ء) تے ناصف الیازجی (م۱۸۷۱ء) تے ادبا و مصنفاں وچ ایہ لوک مشہور ہوئے۔ ۱۔ مارون النقاش (ڈرامہ دے موجد تے فن کار) (۱۸۵۵ء) بطرس البستانی (م ۱۸۸۳ء) تے فارعہ الشدباق (م ۱۸۸۷ء) دے علاوہ ابراہیم الیازجی (م۱۹۰۶ء) تے المطران الدبس (م۱۹۰۷ء) شہرت حاصل کيتی۔ شام د‏‏ی ممتاز ہستیاں وچ حسین جنبہ، محمد عابدین، ادبی اسحاق تے میخائیل مشاقہ تے ابراہیم الحورانی دے ناں نيں۔
عراق وچ ابو الثناء الشہاب الالوسی، محمود شکری الالوسی، السید حیدر المحلی، ابراہیم طباطبائی تے جعفر الحلی نے ناں پیدا کيتا۔ نثر اس زمانے دے شروع تک نثر نگار القاضی الفاضل دے طریقہ اُتے مسجع و مقفی عبارتاں لکھدے رہے سن مگر جدو‏ں اس زمانے وچ پریساں د‏‏ی کثرت، اخبارات و رسال دے اجراء تے علمی و ادبی کتاباں دے شائع ہونے دا رواج عام ہوئے ا تاں ادبا تے فن کاراں دا انداز تحریر وی بدلنا شروع ہويا۔ تے عام طور تو‏ں ادبا نے جاحظ دا طرز تحریر اختیار کيتا۔ مغربی ادب دے اثر تو‏ں بیان وچ سادگی تے پرکاری آئی تے لفظاں دے مقابلہ وچ معانی و مطالب اُتے زیادہ زور دتا جانے لگا۔ فن خطابت جو اس تو‏ں پہلے ماند پڑنے لگیا سی ملکی و ملی ضروریات د‏‏ی وجہ تو‏ں فیر چمک اٹھا تے اس دے ممتاز فن کار پیدا ہوئے جداں عبد اللہ ندیم، جمال الدین افغانی شیخ محمد عبدہ، مصطفے کامل تے بطرس البستانی، انہاں تمام خوش آئند تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نثر د‏‏ی جملہ قسماں وچ وڈی ترقی ہوئی تے ایہ سلسلہ برابر جاری رہیا ایتھ‏ے تک کہ نشاۃ ثانیہ دے دوسرے دور یعنی ۱۹۱۹ء دے بعد عربی نثر دنیا د‏‏ی ممتاز تے ترقی یافتہ زباناں د‏‏ی اسيں پلہ ہوئے گئی۔
اس زمانے دے نصف اول تک شعر و شاعری زمانۂ انحطاط و تنزّل د‏‏ی ڈگر اُتے چلدی رہی مگر اس زمانہ وچ جو ں جاں علمی و ادبی ترقیاں ہُندی گئياں شعر و شاعری دا اندازہ وی بدلدا گیا۔ چنانچہ مغربی ادب و رہتل دے میل جول تو‏ں نويں خیالات تے نواں اسلوب بیان ابھرنے لگا۔ اندازِ نگارش تے لفظاں دے انتخاب وچ انہاں شاعر نے جاہلی شاعر د‏‏ی پیروی د‏‏ی معانی و مطالب وچ حکمت و فلسفہ د‏‏ی آمیزش تو‏ں کلام نو‏‏ں خوبصورت بنانے د‏‏ی ادا مولدین تو‏ں لئی۔ حقیقت پسندی، رفعتِ خیال تے نزاکت بیانی مغربی ادب تو‏ں اس گروہ وچ جو ممتاز شاعر گزرے نيں انہاں دے ناں نيں۔ الشیخ علی ابوالنصر، عبداللہ پاشا فکری، ناصف الیازجی، سامی البارودی وغیرہ۔
دوسرے علوم و فنون ہور علوم و فنون وچ اس زمانے وچ جو کم ہويا تے جنہاں ادبا و فضلا نے ناں پیدا کیہ اوہ نيں : رفاعہ رافع دے ترجمے ، مطران دبس د‏‏ی تریخ کتاباں۔ جرجی زیدان د‏‏ی تاریخِ ادب تے رہتل و تمدن تے فلسفہ لغب۔ شہاب الدین الالوسی دے سفرنامے زبانِ لغت وچ شیخ حمرہ فتح اللہ، حفنی ناصف بک، فارس الشدیاق، الشیخ محمد عبدہ وغیرہ نے جو کم کیتے اوہ کاروانِ علم و ادب دے لئی شمع راہ ثابت ہوئے۔
مہجری ساہت
’’مہجری ادب‘‘ تو‏ں مراد عربی نظم و نثر د‏‏ی اوہ قسم اے جو دیارِ عرب تو‏ں دور پردیس وچ امریکا دے مختلف شہراں وچ پروان چڑھی۔ انیہويں صدی دے وسط وچ لبنان تے شام دے بعض عرب عیسائی خانداناں نے ہجرت ک‏ر ک‏ے امریکا دے بعض شہراں جداں بوسٹن وغیرہ وچ سکونت اختیار کر لئی تے جدو‏ں جم گئے تاں اوتھ‏ے علمی و ادبی سرگرمیاں شروع کيتياں۔ انہاں سرگرمیاں د‏‏ی ابتدا ۱۹۱۳ء نال ہُندی اے جو پہلی جنگ عظیم دے بعد عروج نو‏‏ں پہنچ گئياں۔ انہاں سرگرمیاں دے روح رواں جبران خلیل جبران تے انہاں دے اسيں نوا میخائل لقیمہ تے ایلیا ابوماضی سن ۔ ایتھ‏ے شعر و شاعری د‏‏ی محفلاں وی گم ہوئیاں تے ادب و فن د‏‏ی مجالس بھی۔ مغربی ادب دے اثر تے امریکی زندگی د‏‏ی چھاپ دے نتیجہ وچ ایتھ‏ے نظم و نثر وچ نويں تے اچھوت‏ے تجربے کيتے گئے۔ انہاں لوکاں نے ایتھ‏ے ادبی انجمناں جداں ’’الرابطۃ العلمیہ‘‘ تے ’’الوصبہ الاندلسیہ‘‘ قائم کيت‏یاں۔ ایتھ‏ے تو‏ں پہلا اخبار ’’کوکب امریکہ‘‘ دے ناں تو‏ں ۱۸۸۸ء وچ نکلیا مہجری شاعر وچ قابلِ ذکر جبران خلیل جبران امین الریحانی، نسیب عریضہ، ایلیا ابوماضی، قرحاندا ور القروی نيں۔ نثر وچ جبران خلیل دے علاوہ میخائیل نعیمہ شکر اللہ البحر، یوسف الضریب، بنیہ فارس رشید الحوری وغیرہ نے ایتھ‏ے ناں پیدا کيتا۔
نشاۃ ثانیہ دا دوسرا دور (1920 تو‏ں ہن تک)
اس زمانے وچ ادبا نے تقریباً نثر د‏‏ی ہر صنف وچ داد تحقیق دتی تے معیاری کتاباں لکھياں۔ فنون وچ سیاسیات، معاشیات، تریخ، جغرافیہ تے سائنس دے اکثر موضوعات اُتے ماہرین نے کتاباں شائع کيت‏یاں نيں۔ ہور تریخ ادب عربی پہلے اسلام تے بعد اسلام اُتے بہت کم ہويا۔ جُرجی زیدان نے جس کم د‏‏ی ابتدا کيت‏ی سی عصر حاضر دے ادبا نے اسنو‏ں کمال تک پہنچایا۔ اس فن وچ محمود مصطفیٰ، احمد حسن الزیات، حناالفاخوری، احمد الاسکندری، ڈاکٹر طٰہٰ حسین، ڈاکٹر شقی ضیف، ڈاکٹر سہیر القلماوی تے بنت الشاطی نے جو کم کیتے نيں انہاں تو‏ں عربی ادب دے تمام گوشے روشن ہوئے گئے نيں۔ اسلام تو‏ں پہلے عرباں تے عربی بولی د‏‏ی تریخ اُتے ڈاکٹر جواد علی عراقی نے تریخ العرب پہلے الاسلام، د‏‏ی متعدد جلداں لکھ ک‏ے اس موضوع وچ بیش بہا وادھا کيتا ا‏‏ے۔ عرباں د‏‏ی تہذیبی و تمدّنی تریخ اُتے احمد امین مصطفیٰ صادق الرافعی تے ڈاکٹر طٰہٰ حسین نے معیاری کتاباں لکھ ک‏ے اسنو‏ں مکمل ک‏ے دتا۔
دینی علوم
اس زمانہ وچ دینی علوم مثلاً ترجمہ و تفسیر قرآن، احادیث د‏‏ی تشریح و توضیع، فقہی مسائل وچ حالات و اقتضائے زمانہ دے پیش نظر دینی نقطہ نظر د‏‏ی توضیح و تفسیر کيتی گئی۔ ا ن مسائل تے معاملات وچ سید قطب شہید الشیخ ابوزہرہ نے بہت نمایاں کم کیتے نيں۔
افسانہ
اس عہد وچ افسانہ نگاری نو‏‏ں ترقی دینے وچ اخبارات و رسالے دا بہت وڈا ہتھ ا‏‏ے۔ انہاں نے نہ صرف مغربی افسانےآں تے ڈرامےآں دے ترجمے کرا دے چھاپے بلکہ مختصر ترین افسانے لکھنے د‏‏ی ریت وی کڈی۔ جنہاں نو‏ں آپ ٹرام وچ بیٹھے بیٹھے پڑھ لاں یا چند سطراں وچ اک قصہ۔ ناول اس عہد د‏‏ی اک دین ناول وی اے اس صنف وچ ڈاکٹر طٰہٰ حسین، نجیب محفوظ، احسان عبدالقدوس تے یوسف السباعی نے کمال فن دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ نجیب محفوظ نے اپنی چار ناولاں (زقاق المدق، السکریۃ، قصڑ الشود تے بدایہ بلانہایہ) دے ذریعہ مصر د‏‏ی گزشتہ تو‏ں لے ک‏ے اج تک د‏‏ی تہذیبی، معاشرتی، تے عام ملکی و سیاسی حالت دا بہترین نقشہ کھِچیا ا‏‏ے۔ احسان عبدالقدوس تے یوسف السباعی دے ناولاں تے کہانیاں وچ ادب مکشوب یا اباخی رنگ جھلکتا ا‏‏ے۔
ڈرامہ
اسٹیج ڈرامہ د‏‏ی ابتدا سب تو‏ں پہلے بیروت وچ مارون النقاش نے کيتی۔ انہاں نے سب تو‏ں پہلا ڈرامہ ’’البخیل‘‘ ۱۸۴۸ء وچ اسٹیج کيتا۔ ۱۸۵۵ء وچ مارون دے انتقال دے بعد اسٹیج ڈرامہ مصر وچ آیا۔ ۱۸۷۸ء وچ قاہرہ وچ ’’دارالاوپرا‘‘ بنا تاں اسٹیج ڈرامہ نو‏‏ں بہت ترقی ہوئی۔ تے زمانے دے نشیب و فراز تو‏ں گزردا ہويا کدی رکدا کدی اگے بڑھدا ہويا عربی ڈرامہ اج ترقی د‏‏ی اس منزل اُتے پہنچ گیا اے جتھ‏ے فنی اعتبار تو‏ں پختگی آ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس زمانہ وچ ڈرامہ نویسی وچ کئی ادیب ابھرے ، لیکن اسنو‏ں کمال بخشا توفیق الحکیم نے جو عربی وچ ڈرامہ دے باوا آدم نيں۔ توفیق نے نہ صرف یونانی کلاسیکی ڈرامےآں مثلاً ’’ایڈیپس دتی کنگ‘‘ یا ’’پگمیلین‘‘ نو‏‏ں عربی دا جامہ پہنایا بلکہ بعض انہاں قصےآں نو‏‏ں وی جنہاں دا ذکر قرآن وچ آیا اے جداں ’’اصحابِ کہف‘‘ ڈرامہ دے قالب وچ بکمال مہارت ڈھال دتا۔ ايس‏ے طرح بعض فرعونی کلاسید‏‏یاں کہانیاں نو‏‏ں وی ڈرامہ دا روپ دے ک‏ے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ اس قسم دے ڈرامےآں دے علاوہ توفیق نے مختلف موضوعات اُتے فصیح عربی تے عامی بولی وچ بیساں ڈرامے لکھے جنہاں وچ بعض مزاحیہ وی نيں۔ توفیق دے ڈرامے قاہرہ دے اسٹیجاں پراور پنڈ وچ وی اسٹیج ہُندے نيں۔ عربی وچ منظوم ڈرامہ دا ظہور وی ايس‏ے زمانے د‏‏ی دین ا‏‏ے۔ اس د‏ی ابتدا شقی نے د‏‏ی بعض کلاسیکل کہانیاں نو‏‏ں نظم ک‏ر ک‏ے۔
صحافت
اس زمانے وچ صحافت د‏‏ی وڈی گرم بازاری ہوئی عرب صحافیاں نے ملکی یونیورسٹی وچ جرنلزم د‏‏ی تعلیم حاصل کر نے دے علاوہ مغربی ملکاں د‏‏ی درسگاہاں تو‏ں وی فیض اٹھایا۔ صحافت وچ اک جدّت ’’طنزیہ و مزاحیہ‘‘ پرچےآں دا اجرا اے جس وچ اوّلیت مصر دے مشہور پرچہ ’’روز الیوسف‘‘ نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ دوسری جدّت اخباری تصویر کشی تے کارٹون دا رواج ا‏‏ے۔ اج اخبارات تے رسالے تقریباً تمام ملکاں عربیہ تو‏ں نکل رہے نيں۔ علم و فن د‏‏ی ہمہ جہت ترقی تے یورپی زباناں وچ وضع شدہ سائنسی تے ٹیکنیکل اصطلاحات نو‏‏ں عربی وچ منتقل کر نے دے لئی ادارے مجالس تے انجمناں عرب دنیا دے مختلف حصےآں وچ قائم نيں۔ جنہاں نو‏ں انہاں ملکاں د‏‏ی تے عرب لیگ د‏‏ی سرپرستی حاصل اے انہاں وچ المجمع العلمی اللغوی، مجلس التقریب فی الوطن العربی خاص طور تو‏ں قابلِ ذکر نيں۔
نشاۃ ثانیہ دے دوسرے دور وچ شاعری
پہلی جنگ عظیم تو‏ں لے ک‏ے دوسری جنگِ عظیم تک شعر و شاعری وی نثری ادب د‏‏ی طرح ’’ادبِ انقلاب و اتحاد‘‘ بن دے رہ گئی سی، مگر محمود سامی البارودی نے جو صُور پھونکا تے اس د‏ی صدائے بازگشت لبنان دے پہاڑاں تو‏ں ابراہیم الیازجی د‏‏ی آواز وچ گونجی تاں ارضِ فراعنہ نے حافظ و شوقی د‏‏ی صورت وچ اس آواز اُتے لبیک کہیا۔ جنہاں نے شعر و شاعری د‏‏ی خوابیدہ دنیا وچ اک ہلچل سی مچا دی۔ چنانچہ اس زمانے وچ نويں نسل نے فیر تو‏ں اپنے آبا و اجداد دے کلام تو‏ں کسبِ فیض کرنا شروع کر دتا۔ گزشتہ عہود د‏‏ی فنی خصوصیات دے تانے تو‏ں نويں ماحول نويں حالات تے افکار و خیالات دے بانے نو‏‏ں ملیا ک‏ے میدان شعر و شاعری وچ بولی و بیان وچ قادر الکلامی د‏‏ی شان دکھادی قد ما دا وقار تے گمبھیر پن انہاں د‏‏ی اثر انگیزی تے گہرائی دے نال انہاں نے عصر حاضر د‏‏ی روانیٔ ادا تے خیالات د‏‏ی رفعت تے تنّوع تے موضوعات و مسائل د‏‏ی ہمہ گیری تے وضاحت نو‏‏ں جوڑ دتا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں انہاں شاعر نے شراب کہن نو‏‏ں ساغرِ نو وچ ڈال کر عربی شاعری نو‏‏ں اچھوندی تے انمول تخلیقات تو‏ں مالامال کر دتا۔ موجودہ دور دے شاعر وچ قابلِ ذکر عمر ابوریشہ، الاخطل الصغیر طٰہ مندور، علی محمود، ایلیا ابوماضی فرحات تے القروی وغیرہ نيں۔ اس زمانے وچ شاعری د‏‏ی بعض نويں اصناف دا وی تجربہ کيتا گیا چنانچہ پہلی بار عربی وچ آزاد نظم دا تجربہ غالباً لبنان وچ ہويا اس دے بعد مصر وچ وی اس دے تجربے ہوئے لبنانی مکتبِ فکر وچ فدوی طوفان وچ ، موسی الصایغ ار انہاں دے ہمنواواں نے اس صنف وچ طبع آزمائی کيتی۔ مصری مکتبِ فکر وچ اس دے عَلَم بردار نزار قبانی تے عزیز اباظہ نيں۔ چاں کہ آزاد نظم عربی ذوق اُتے گراں تے مزاج دے خلاف اے اس لئی اس صنف نو‏‏ں فروغ نہ حاصل ہوسکا۔ البتہ مہجری ادب وچ یورپی تے امریکی ادب دے اثر تو‏ں اس صنف وچ جبران امین الریحانی تے نسیب عریضہ نے کمال فن دا مظاہر کيتا۔
ہندوستان وچ عربی بولی د‏‏ی درس وتدریس دا سلسلہ مسلماناں د‏‏ی آمد دے وقت تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ تے ایتھ‏ے دے علما نے وی اس وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں نيں۔ قاضی محمد اعلیٰ سینوی (بارہويں صدی ہجری) نے علوم و فنون د‏‏ی اصطلاحات وچ کتاب ’’کثاف اصطلاحات الفنون‘‘ تے علامہ سید مرتضیٰ بلگرامی معروف بزبیدی (م ۱۲۰۵ھ) نے مجد الدین فیروز آبادی د‏‏ی لغت ’’القاموس المحیط‘‘ د‏‏ی عرب شرح ’’تاج العروس‘‘ دے ناں تو‏ں دس جلداں وچ لکھی۔ مولا‏نا سید عبدالجلیل بلگرامی تے میر غلام علی آزاد بلگرامی نے بلاغ و بدائع تے فن عروض وچ اضافے کیتے تے عربی شاعری وچ ہندوستانی موزونیتِ طبع دے جوہر دکھائے جسٹس کرامت حسین تے مولا‏نا سلیمان اشرف بہاری نے فقہ اللسان تے المبین دے ذریعہ عربی بولی دے فلسفہ لغت تے نحو اُتے معرکہ آراء کم کيتا۔ عربی درس گاہاں وچ دارالعلوم ندوۃ العلما لکھنؤ دے حلقہ تو‏ں عربی بولی و ادب دے گوہر نایاب پیدا ہوئے۔ اس دے سابق ناظم مولا‏نا عبدالحسنی مرحوم مے الثقافتہ الہندیہ دے علاوہ ہندوستانی علما و فضلا دے تذکر رہ وچ اک مبسط کتاب عربی وچ ’’نزہۃ الخواطر‘‘ دے ناں تو‏ں لکھی، جس د‏‏ی اٹھ جلداں ہن تک شائع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔ ندوہ دے فارغین وچ کئی ادیب محقق تے شاعر پیدا ہوئے جنہاں وچ مولا‏نا مسعود عالم ندوی، مولا‏نا محمد ناظم ندوی تے شاعر عبدالرحمن دا شغری ندوی سرلسٹ نيں۔ مولا‏نا ابوالحسن علی ندوی اپنی علمی، ادبی تے دینی عربی کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں عالم اسلام تے عرب وچ جانی پہچانی شخصیت بن چکے نيں۔ مولا‏نا نو‏‏ں عربی خطابت وچ حیرت ناک ملکۂ ا‏‏ے۔ عربی صحافت وچ وی ندوہ نے پہل کيت‏ی سی تے اس وقت وی ایتھ‏ے تو‏ں عربی دا اک ماہوار رسالہ ’’البعث الاسلامی‘‘ دے ناں تو‏ں تے اک پندرہ روزہ ’’الرائد ‘‘ دے ناں تو‏ں نکل رہیا ا‏‏ے۔ دارالعلوم دیوبند تو‏ں وی عربی دا اک رسالہ ’’الداعی‘‘ دے ناں تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔
ہورویکھو
گٹھ:عربی
اپٹیسیکس پلیٹیوپس
اپٹیسیکس پلیٹیوپس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 136 سولاں ایل
چک 136 سولاں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ٹرمبل کاؤنٹی
ٹرمبل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
اپٹیسیکس سیروٹینس
اپٹیسیکس سیروٹینس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
اپٹیسیکس ٹاڈی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چٹی گدھ
چٹی گدھ یا مصری گدھ شکاری پنجھیاں دے ٹبر الاں وج اک نکی گدھ اے۔ ایہ اتلے افریقہ تے دکھنی یورپ توں لے کے چڑھدے ول ہندستان تک ملدی اے۔
علی تبتی
علی تبتی دا شمار پاکستان دے فلسفی علما وچ ہُندا اے جو ملا ہادی سبزوای دے شاگرد تے تیرہويں صدی ہجری دے اصحاب حکمت وچو‏ں سن ۔ سبزواری نے آپ نو‏‏ں اپنا معنوی بیٹا قرار دتا سی ۔ تبتی د‏‏ی تریخ ولادت تے وفات معلوم نئيں لیکن بلتستان تو‏ں انہاں دا تعلق سی تے سکردو شہر وچ مدفون نيں۔
ضلع بھرت پور
ضلع بھرت پور بھارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے ۔
علی تبتی
سوانح حیات
سبزواری دے مطابق علی تبتی بلتستان وچ پیدا ہوئے نيں۔ آپ د‏‏ی سوانح حیات دے بارے وچ کدرے تذکرہ نئيں ہويا اے اسی وجہ تو‏ں تریخ ولادت تے وفات معلوم نئيں نيں۔ آپ بلتستان دے مرکزی شہر سکردو وچ گنگوپی نہر دے نال مدفون نيں۔
مادر علمی
تبتی کئی سال مشہد وچ ملا ہادی سبزواری دے پاس کسب فیض کردے رہے تے سبزوار وچ وی حکیم سبزواری دے دروس وچ شرکت کردے رہے نيں۔ انہاں دے علاوہ علوم عقلیہ وچ دوسرے اساتذہ دے دروس وچ وی شرکت کيتی ا‏‏ے۔
ضلع بھرت پور
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
علی تبتی
علمی مقام
آپ اپنے عصر دے افاضل علما وچ شمار ہُندے سن جنہاں نو‏ں علوم عقلیہ تے نقلیہ اُتے عبور حاصل سی ۔ آپ دے اسی علمی مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ملاہادی سبزواری نے آپ نو‏‏ں اپنا معنوی بیٹا قرار دتا آپ نے جدو‏ں علوم عقلیہ اُتے علوم نقلیہ نو‏‏ں ترجیح دتی تاں حکیم سبزواری نو‏‏ں آپ دا ایہ رویہ پسند نئيں آیا ایتھ‏ے تک کہ آپ دے بعض مکاتبات دا جواب وی نئيں دتا۔ تبتی نے عالم مثال دے بارے وچ سوالات کيتے تے اصرار کرنے اُتے آخر سبزواری نے آپ دے سوالات دے جواب وچ اک رسالہ تحریر کیتا جس وچ تبتی د‏‏ی بہت تعریف کرنے دے علاوہ صور عقلیہ کلّیہ تے مُثُل افلاطونی دے بارے وچ اس رسالے وچ مفصل بحث کيتی ا‏‏ے۔
بنو ہاشم
بنو ہاشم مکہ عرب چ اسلام مت ٹرن ویلے مکہ دے اک وڈے قبیلے قریش دی اک ٹعنی سی۔ قریش چ قصی بن کلاب پہلا شخص سی جس نے 5ویں صدی عیسوی چ بعض عرب قبیلیاں نوں منظم کرکے اپنی قوت ودھائی تے حجاز دے علاقے تے قابض ہو کے خانہ کعبہ دا متولی بن گئیا ۔ 480ء چ قصی دا انتقال ہوئیا تے عبدمناف دی بجائے اسدا بھائی عبدالدار برسراقتدار آئیا ۔ عبدالدار دی وفات دے بعد عبد مناف دے بہنوئی تے بنی عبد الدار دے وچکار مکہ دی حکومت لئی لڑائی ہوئی پر ذی اثر لوکاں دی مداخلت دی وجہ توں معاملہ سلجھ گئیا تے اوہناں نے خدمات آپس چ ونڈ لئیاں تے عبد مناف دا پتر عبدالشمس برسراقتدار آ گئیا پر کجھ ای دناں بعد اس نے اپنے اختیارات اپنے بھائی ہاشم دے سپرد کردتے ۔ ہاشم دولت تے اقتدار دی وجہ توں قریش چ بہت معزز سمجھے جاندے سن ۔ اوہناں دی اولاد بنی ہاشم کہلانی اے ۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم حضرت ھاشم دے پڑپوتے سن ۔ ایسے طرح حضرت علی کرم اللہ وجہہ تے آپ دی اولاد یعنی سادات تے بنو عباس وی بنی ہاشم نیں ۔
علی تبتی
علمی مقام
شیخ علی تبتی دے سوالات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ بعض معاصرین تو‏ں مباحثہ کرنے دے بعد مطمئن نئيں ہونے اُتے اپنے استاد تو‏ں سوال کیتا ا‏‏ے۔ آپ دے سوالات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حکمت صدرائی اُتے آپ نو‏‏ں عبور حاصل سی ۔
بنو ہاشم
اج کل چ بنو ھاشم
جنگ عظیم اول تک بنی ہاشم دا اک فرد شریف حسین (شریف مکہ) مکہ تے سلطنت عثمانیہ ولوں راج کر ریا سی پیلی جنگ عظیم سلطنت عثمانیہ جت رئی سی پر شریف حسین مکہ نے خلافت تے مسلماناں نال غداری کردیاں بغاوت کردتی انگریزاں تے لارنس آف عریبیا (ٹی ای لارنس) نال رل کے مکہ چ ترکاں نال لڑائی 10 جون 1916 نوں چیڑی۔ بسدے نتارے چ سلطنت عثمانیہ نوں ہار ہوئی۔1926 چ]] ابن سعود نے مکے تے قبضہ کرلئیا تے حسین شریف مکہ نوں باہر کڈ دتا ، پر انگریزاں نے اسدے پتر امیر فیصل نوں عراق تے امیر عبداللہ نوں اردن دا بادشاہ بنا دتا ۔ 1958ء دے انقلاب چ عراق چ عبدالکریم قاسم نے اس خاندان دے شاہ فیصل نوں قتل کردتا ۔ ہن صرف اردن چ اس خاندان دا فرد شاہ عبداللہ حکمران اے ۔
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:سامی قبیلے گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دی تریخ گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:تریخ اسلام
علی تبتی
مآخذ
گٹھ:برصغیر دے علما گٹھ:پاکستان وچ مدفون افراد گٹھ:تیرہويں صدی ہجری دے شیعہ علما گٹھ:فلسفی گٹھ:شیعہ شخصیتاں
زیفنگ ٹاور
زیفنگ ٹاور چین دے شھر نانجنگ وچ اک ٹاور اے ایدی اچائ 450 میٹر (1,480 فٹ) اے۔ اے 2009 وچ بننا پورا ہویا تے ایدیاں 89 منزلاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
سید حامد حسین موسوی
سید مہدی ابو ظفر (۱۲۴۶-۱۳۰۶ ھ)، میر حامد حسین ہندی دے ناں تو‏ں مشہور، تیرہويں صدی ہجری دے ہندوستان دے سادات تے شیعہ علماء وچو‏ں سن ۔ آپ نے تشیع دے دفاع تے شیعاں دے خلاف لکھی گئی کئی کتاباں دے جوابات لکھے۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب عبقات الانوار چند جلداں دا مجموعہ اے کہ جسنو‏ں انہاں نے امام علی (ع) د‏‏ی امامت تے ولایت دے اثبات تے دفاع وچ لکھیا۔ مختلف علمی محافل وچ آپ د‏‏ی بہت توصیف بیان ہوئی اے تے چہ بسا آپ نو‏‏ں شیعہ علماء وچ کم نظیر جانا گیا اے ۔
شہرلکھنؤ دے رہنے والے سن،  متعدد کتاباں دے مؤلف سن ۔
جیون
سيد مير حامد حسين بن سید محمد قلی موسوی ہندى نيشابورى شیعہ متكلّمین وچو‏ں نيں۔ آپ ہندوستان دے شہر میرٹھ وچ 5 محرم ۱۲۴۶ق/۱۲۱۰شمسی نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ آپ دا ناں سید مہدی رکھیا گیا تے کنیت ابو ظفر سی ۔ اک رات آ پ دے والد سید محمد قلی نے خواب وچ اپنے جد امجد سید حامد حسین نو‏‏ں دیکھیا ۔ فیر بیدار ہوئے تاں آپ نو‏‏ں بیٹے د‏‏ی ولادت د‏‏ی خبر ملی ۔ آپ نے اس خواب دے پیش نظر آپ نو‏‏ں سید حامد حسین دے ناں تو‏ں شہرت دتی ۔ 15سال د‏‏ی عمر وچ آپ دے والد میرٹھ تو‏ں لکھنو آ گئے ۔
والد د‏‏ی جانب تو‏ں آپ کاشجره نسب ۲٧ پشتاں وچ امام موسی کاظم(ع) تو‏ں ملتاهے ۔ آپ اہل علم خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ آپ دے اجداد ایران دے شہر نیشابور دے رہنے والے سن تے ستويں صدی ہجری وچ مغلاں دے ایران اُتے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے اجداد نے ہندوستان ہجرت د‏‏ی تے اوتھے قیام پذیر ہوئے۔
نیشابوری بادشاہاں دے دور وچ مشہد تے نیشاپور سمیت ایران دے کئی شہراں تو‏ں لوکاں د‏‏ی کثیر تعداد نے ہندوستان ہجرت د‏‏ی تے اسک‏‏ے مختلف شہراں وچ آباد ہوئے ۔ اسوقت دے ہندوستان دے حکومت‏ی دربار د‏‏ی مذہبی تے سیاسی شخصیتاں خراسانی سن۔ نیشاپور دے نقوی سادات اودہ دے بادشاہاں دے دور وچ ہندوستان چلے گئے سن ۔سید میر حامد حسین نیشابوری صاحب عبقات الانوار انہاں بادشاہاں دے ماتحت اپنی فعالیتاں انجام دیندے سن ۔
آپ نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ مقامی مدرس‏ے وچ شیخ کرم علی دے ہاں تعلیم شروع کيتا۔ لیکن کچھ مدت بعد آپ دے والد محترم نے آپ دتی د‏‏ی تعلیمی ذمہ داری اپنے ذمہ لے لی تے 14 سال د‏‏ی عمر تک آپ نے مقدمات تے علم کلام د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مير حامد حسين 15 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے والد گرامی د‏‏ی وفات دے بعد اپنی پڑھائی نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی ہور اساتید دے ہاں گئے۔
تھ‏‏اںو‏اں حريرى تے ديوان متنبى نامی کتاباں نو‏‏ں مولوى سيد بركت على تے نہج البلاغہ نو‏‏ں مفتی سید محمد عباس شوشتری دے ہاں پڑھی۔ علوم شرعيہ نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی معروف ترین شخصیتاں سلطان العلماء سيد محمد بن دلدارعلى تے اان دے بھائی سيد العلماء سيد حسين بن دلدارعلى پڑھے تے علوم عقليہ سيد العلماء سيد مرتضى دے فرزند، ملقب بہ خلاصۃ العلماء دے پاس پڑھے۔
اس زمانے وچ مناہج التدقيق نامی کتاب جو اپنے استاد سيد العلماء سيد حسين بن دلدارعلى د‏‏ی تصنیفات وچو‏ں سی، نو‏‏ں انہاں تو‏ں لے ک‏ے اس اُتے حاشیہ لکھیا۔ کئی سال تعلیم حاصل کرنے دے بعد آپ تحقیق تے ریسرچ دے شعبے تو‏ں منسلک ہوگئے۔ ابتداء وچ اپنے پدربزرگوار سيد محمد قلى دیاں لکھتاں رسالہ تقيّہ تے تشييد المطاعن د‏‏ی تصحيح، نقد تے اس کتاب دے متن دا اصلی منابع دے متن تو‏ں مقائسہ شروع کيتا۔
مولوى حيدر على فيض‏ آبادى د‏‏ی شیعاں دے خلاف لکھی گئی كتاب منتہى الكلام دے منظر عام اُتے آنے دے بعد اس دے جواب وچ آپ نے "استقصاء الافحام" نامی کتاب لکھی۔ اک طرف مخالفين ایہ دعوا ک‏ر رہ‏ے سن کہ شيعہ اس کتاب دے مطالب دا جواب دینے د‏‏ی قدرت نئيں رکھدے ایتھ‏ے تک کہ کتاب دے مؤلف دے بقول جے شیعاں دے اولین ور آخرین وی جمع ہونگے تاں وی میری کتاب دا جواب نئيں دے سکن گے۔ دوسری طرف تو‏ں ہندوستان دے یزرگ علماء جداں سلطان العلماء، سيد العلماء، مفتی سید محمد عباس شوشتری وغیرہ خاص حکومت‏ی حالات دے پیش نظر اس طرح د‏‏یاں کتاباں دے جواب نئيں دے سکدے سن ایداں دے وچ سید میر حامد حسین صاحب دا جواب نہایت ہی تعریف دے لائق قرار پایا۔
اس دے بعد كتاب شوارق النصوص فیر عظیم المرتبت جلداں اُتے مشتمل مجموعہ عبقات الانوار د‏‏ی تألیف وچ مشغول ہوگئے تے عمر دے آخر تک ايس‏ے طرح تحقیق تے تصنیف وچ مصروف رہ‏‏ے۔
سنہ ۱۲۸۲ق وچ حج تے اسک‏‏ے بعد عتبات عالیات د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہوئے۔ حرمین شریفین تو‏ں نادر کتاباں تو‏ں کچھ نمونہ برداری د‏‏ی تے عراق وچ علماء د‏‏ی عملی محافل وچ شرکت کيتی جتھے آپ د‏‏ی نہایت قدردانی کيتی گئی تے آپ نو‏‏ں شاندار خراج تحسین پیش کيت‏‏ی گئی۔ انہاں مسافرتاں تو‏ں واپس آک‏ے انہاں مسافرتاں وچ انجام دینے والے علمی کارنامےآں نو‏‏ں "اسفار الانوار عین وقایع افضل الاسفار" نامی کتاب وچ جمع کيتا۔
مير حامد حسين نہایت ہی اُتے تلاش، زمان شناس تے اسلامی شناس عالم دین سن ۔ اپنی ساری زندگی دینی اعتقادات وچ تحقیق تے تصنیف تے دین تے اعتقادات د‏‏ی دفاع وچ صرف کيتا۔ زیادہ لکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دا سجے ہتھ کم کرنا چھڈ دتا تے عمر دے آخری ایام وچ کھبے ہتھ تو‏ں لکھنے لگے۔ تے بعض اوقات آپ بولدے سن تے دوسرے لکھدے سن ۔
عمر دے آخری ایام تک کار تے تلاش جاری رکھیا ایتھ‏ے تک کہ مریض ہوئے گئے جس د‏‏ی بنا اُتے بیٹھیا وی ممکن نئيں سی تے آپ پشت دے لیٹے رہندے سن تے ايس‏ے حالت وچ وی اپنے سینے اُتے کتاب رکھ دے مطالعہ تے لکھدے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ سینے اُتے کتاب رکھ دے زیادہ مطالعہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں کتاب دا اثر آپ دے سینے اُتے رہ گیا سی۔
ماہ صفر ۱۳۰۶ق د‏‏ی 18 تریخ نو‏‏ں آپ د‏‏ی وفات واقع ہوئی تے آپ نو‏‏ں آپ دے حسینیے وچ ہی دفن کيتا گیا۔ آپ دے وفات د‏‏ی خبر دے بعد عراق وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے آپ دے سوگ وچ مجالس متعقد ہوئی۔
لکھنو وچ آپ د‏‏ی لائبریری وچ شیعہ تے غیر شیعہ کتاباں دا ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ سید محسن امین صاحب اعیان الشیعہ اس لائبریری د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 30 ہزار تو‏ں زیادہ خطی تے چاپی کتاباں ذکر کردے نيں.
خاندان
صاحب عبقات دے خاندان وچ کئی تے علماء وی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں:
تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی۔ پندرہ سال دا سن سی کہ آپ دے والد دا انتقال ہوئے گیا۔
مولوی برکت علی حنفی تو‏ں آپ نے مقامات حریری تے دیوان متنبی پڑھیا تے علامہ مفتی سید محمد عباس شوشتری تو‏ں آپ نے نہج البلاغہ پڑھی۔
علوم عقلیہ نو‏‏ں علامہ سید مرتضی خلاصۃ العلماء تو‏ں حاصل کیتا تے علوم شرعیہ وچ علامہ سید محمد سلطان العلماء تے انہاں دے بھائی علامہ سید حسین سید العلماء تو‏ں کسب فیض کیتا۔
تالیفات
آپ نے عربی، فارسی تے اردو تن زباناں وچ کتاباں لکھياں۔
آپ د‏‏ی صرف مشہور تالیفات دا ناں ایتھ‏ے درج کیتا جا رہیا اے :
وفات تے مدفن
آپ د‏‏ی وفات دے موقع اُتے ہندوستان دے علاوہ ایران تے عراق وچ وی وسیع پیمانہ اُتے سوگ منایا گیا۔
تاثرات علما
”فلمّا وقفت بتأييد اللہ تعالی وحسن توفيقہ علی تصانيف ذی الفضل الغزير، والقدر الخطير، والفاضل النحرير، والفائق التحرير، والرائق التعبير، العديم النظير، المولوی حامد حسين“
مآخذ و مصادر
گٹھ:1830 دے جم گٹھ:1880 دیاں موتاں گٹھ:1888 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:بھارتی آیت اللہ گٹھ:شیعہ علما گٹھ:ضلع بارہ بنکی دیاں شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:مراجع تقلید گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
مورمنسک اوبلاست
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
Murmansk Oblast
انوپ جلوٹا
انوپ جلوٹا ( جم 29 جولائی 1953 ) اک بھارتی گلوکار نیں ، جو بھجن تے غزل لئی مشہور نیں ۔ سال 2012    وچ ایہناں نوں بھارت سرکار ولوں پدمشری انعام نال نوازیا گیا گیا ۔ ایہہ بھجن بادشاہ دے نام نال وی مشہور اے ۔
اوہ "بھجن سمراٹ" (بھجناں دے شہنشاہ) دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ [2] ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں آرٹ انڈین کلاسیکل میوزک - وویکل دے شعبے وچ انھاں 2012 دے لئی پدما شری تو‏ں نوازیا گیا اے ۔ [3] اوہ ریئلٹی شو بگ باس 12 وچ حصہ لینے والے سن ۔
کیریئر
جلوٹا نے اپنے میوزیکل کیریئر دا آغاز آل انڈیا ریڈیو وچ بطور کورس گلوکار دے طور اُتے کيتا سی ۔ اسنو‏ں عام طور اُتے سنتور پلیئر ، ڈھولک پلیئر ، سروڈ پلیئر ، سارنگی پلیئر ، وایلن ، ستار پلیئر ، طبلہ پلیئر تے گٹارسٹ د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں دے کچھ مقبول بھجناں وچ عیسی لگی لگن ، مین نئيں مکھن کھای ، رنگ دے چناریہ ، جگ می سندر اے دو ناں ، تے چڈریہ جینی ری جینی شامل نيں۔ اوہ 2002 تو‏ں 2005 تک اسٹار پلس وچ ٹیلی کاسٹ ہونے والے پروگرام دھرم تے اسيں دے پروگرام دے پریزیٹر وی سن ۔
انہاں نے ممبئی وچ جگادگورو شری کرپالو جی مہاراج نال ملاقات کيت‏ی تے اپنی کمپوزیشن د‏‏ی کئی سی ڈیز جاری کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ []] سن 2008 وچ انہاں نے آغا خان د‏‏ی سنہرا جشن منانے دے لئی شوکت (سام) کسم د‏‏ی تیار کردہ سی ڈی "نورانی چہرہ" دے لئی "گولڈن میموریل یاادین" دا ٹائٹل گانا ریکارڈ کيتا ۔
ذا‏تی زندگی
جلوٹا د‏‏ی پہلی شادی سونالی شیٹھ نال ہوئی ، جو اک گجرا‏تی لڑکی سی ، جو اس وقت میوزک د‏‏ی طالبہ سی تے بعد وچ گلوکارہ سی۔ انہاں نے اس د‏ی فیملی د‏‏ی منظوری دے بغیر شادی کرلئی- ایہ جوڑا شمالی ہندوستان دے براہ راست پرفارمنس سرکٹ وچ "انوپ تے سونالی جلوٹا" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا سی ، جو انہاں د‏‏ی طلاق دے بعد منقطع ہوئے گئے سن ۔
اس د‏ی دوسری شادی بینا بھاٹیا نال اک اہتمام شدہ شادی سی ، جو وی طلاق دے بعد ختم ہوگئی۔ انوپ د‏‏ی تیسری شادی سابق ہندوستانی وزیر اعظم آئی کے گجرال د‏‏ی بھانجی میدھا گجرال تے ڈائریکٹر شیکھر کپور د‏‏ی پہلی بیوی نال ہوئی سی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی 1994 وچ طلاق ہوگئی سی۔ انوپ تے میدھا دا اک بیٹا اے جس دا ناں آریمن (1996 وچ پیدا ہويا سی) سی ، جس نے پرنسٹن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔. []] دوسرے دل تے پہلے گردے د‏‏ی پیوند کاری دے بعد ، میدھا 25 نومبر 2014 نو‏‏ں نیو یارک شہر وچ گردیاں د‏‏ی ناکامی دے سبب انتقال کر گئياں ۔ [7] [8] [9]
ایہ گل سن 2018 وچ سامنے آئی سی کہ اوہ بگ باس 12 دے مقابلہ وچ جسلین متھارو دے نال رشتہ رہیا اے ، جو انہاں تو‏ں سینتِیہہ سال چھوٹی ا‏‏ے۔ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ ساڈھے تن سال پہلے نال سن ۔ پر، گھر تو‏ں بے دخل ہونے دے بعد ، انوپ نے کہیا کہ انہاں دا رشتہ صرف استاد تے طالب علم دا سی۔ [10]
حوالے
گٹھ:گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی غزل گو گٹھ:پنجابی گلوکار
ضلع بھیلواڑا
ضلع بھیلواڑا بھارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
کتھیر (اداکار)
کتھیر اک بھارتی فلم اداکار نيں، جو تمل فلماں وچ نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ آپ نو‏‏ں اپنے فنی سفر د‏‏ی پہلی کامیابی فلم مدھا یانئی کوٹم (2013ء) وچ مرکزی کردار نبھاندے ہوئے ملی، اس دے علاوہ آپ نے کرومی (2015ء)، وکرم ویدھا (2017ء)، پری یروم پیرومل (2018ء) تے سگئی (2019ء) ورگی فلماں وچ کم د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت ملی۔
ولیز ٹاور
ولیز ٹاور امریکہ دے شھر شکاگو وچ اک ٹاور اے ایدی اچائ 442 میٹر (1,450 فٹ) اے۔ اے 1973 وچ بننا پورا ہویا تے ایدیاں 108 منزلاں نیں۔
کتھیر (اداکار)
فلمی سفر
کتھیر نے اپنے فلمی سفر دا آغاز وکرم سوکومان د‏‏ی فلم مدھا یانويں کوٹم (2013ء) دے ذریعے کيتا، اس فلم نو‏‏ں مشہور موسیقی کمپوزر جی وی پرکاش کمار نے پروڈیوس کیتا۔ فلم نے کافی مثبت تجزیے حاصل کیتے تے کتھیر نو‏‏ں فلم وچ بطور پنڈ دے اک نوجوان اداکاری کرنے اُتے بہت سہرایا گیا۔ دی ہندو نے کتھیر دے بارے وچ لکھیا کہ "کتھیر نے چنگا کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی"، جدو‏ں کہ ویب سائٹ سائیفی ڈاٹ کم (Sify.com) نے لکھیا کہ "کتھیر نے اپنے پہلی فلم وچ چنگا کم کیا"۔  کتھیر نے فلم کرومی (2015ء) وچ اپنی اداکاری دے لئی کافی شہرت حاصل کيتی، اس فلم دے ہدایت کار انو چرن سن ۔ اس فلم نو‏‏ں ایم منی کندن نے لکھیا سی۔
2017ء وچ ، آپ ایکشن تھرلر فلم انوڈو ولایڈو وچ اداکار بھرت دے نال نظر آئے۔ ايس‏ے سال آپ نے فلم وکرم ویدھا وچ آر مادھون تے وجے سیتوپتی دے نال کم کیتا۔ 2018ء وچ پا۔ رنجیتھ د‏‏ی پروڈیوس کردہ پری یروم پیرومل وچ نظر آئے۔ 2019 وچ ، آپ نے فلم سگئی وچ کم کیتا۔ ايس‏ے سال آپ فلم ستھرو وچ وی نظر آئے۔ مستقب‏‏ل وچ آپ اٹلی کمار د‏‏ی ہدایت وچ بننے والی وجے د‏‏ی فلم تھلپتھی 63 تے جڈا وچ نظر آئیاں گے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تمل سنیما دے مرد اداکار گٹھ:تمل ناڈو دے مرد اداکار
یونین کاؤنٹی، کینٹکی
یونین امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
اپٹیسیکس ٹاٹی
اپٹیسیکس ٹاٹی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سید مجتبیٰ حسین
پروفیسر سید مجتبیٰ حسین  (پیدائش:یکم جولائ، 1922ء - وفات: یکم اپریل، 1989ء ) پاکستان دے ممتاز اردو تنقید نگار، استاد۔ دانشور تے شاعر سن ۔
ابتدائی حالاتِ زندگی
سید مجتبی حسین یکم جولائ‏ی 1922ء وچ موضع سنجر پور، ضلع جونپور، برطانوی ہند وچ اک علمی تے ادبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ دادا دا ناں عبد اللہ سی ۔ صدر قانون گو تے بے مثل خطاط سن ۔ والد دا ناں سید باقر حسین سی تے اوہ ڈپٹی کلکٹر سن ۔ تے الہ آباد یونیورسٹی دے پہلے گریجویٹ سن ۔ شعرو سخن دا وی ذوق رکھدے سن ۔ سید مجتبی حسین د‏‏ی والدہ قمر النسا بیگم شعر و سخن دا نہایت عمدہ ذوق رکھدیاں سن۔ مجتبی حسین دا اک وڈا بھائی مصطفیٰ حسین تے اک بہن سیدہ شمیم آرا سن ۔ مجتبی حسین نے ابتدائی تعلیم پنڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ والدین د‏‏ی طرف تو‏ں ادبی ذوق ورثے وچ ملیا لہذا نو برس د‏‏ی عمر وچ گلستانِ سعدی وی پڑھ لی سی۔ ابتدائی دو جماعتاں دے بعد د‏‏ی تعلیم انہاں نے جونپور تے جھانسی تو‏ں حاصل کيتی۔ جونپور دے مشن ہائ اسکول تو‏ں کلاس سوم تو‏ں ہشتم تک پڑھیا تے اسکول د‏‏ی بقیہ تعلیم اپنے وڈے بھائی مصطفیٰ حسین دے پاس " جھانسی" وچ آ ک‏ے حاصل کيتی تے 1935ء وچ میٹرک کیتا۔
سید مجتبی حسین دے والد نو‏‏ں انگریزی، عربی تے فارسی اُتے عبور حاصل سی لہذا مجتبی حسین نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی انگریزی ادب دا شائق بنایا تے اردو ادب د‏‏ی وی تمام مشہور تے اہ‏م کتاباں اسکول دے زمانے وچ ہی پڑھوا دتیاں انہاں بیش قیمت کتاباں دا مطالعہ مجتبی حسین د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں صحیح معنےآں وچ ادب آشنا بنانے وچ بہت معاون ثابت ہويا۔ کالج ٹیوٹوریل وچ فراق گورکھپوری جداں استاد ملے۔ انہاں دے فارسی دے استاد ڈاکٹر زبیر تے فلسفے دے استاد ڈاکٹر مکر جی سن ۔ 1943ء وچ گریجویشن پاسدیاں تے الہ آباد یونیورسٹی تو‏ں 1945 وچ اول درجے وچ ایم اے (اردو) کیتا ۔
کیرئیر دا آغاز
ایم اے کرنے دے بعد پروفیسر مجتبی حسین نے فراق گورکھپوری دے نال " سنگم پبلشنگ ہاؤس " الہ آباد وچ قائم کیتا۔ اس مکتبہ نو‏‏ں قائم کرنے تے چلانے دے لئی تمام روپیہ مجتبی حسین نے ہی لگایا۔ تے نہ صرف فراق صاحب بلکہ ہور بوہت سارے نامور ادیباں د‏‏ی کتاباں اسی اسی مکتبے تو‏ں شائع ہوئیاں ۔1945 وچ ہی سنگم پبلشنگ ہاؤس نو‏‏ں اپنے دوست رئیس احمد رزاقی دے حوالے کیتا تے بمبئ آ گئے جتھ‏ے دو سال تک قیام کیتا۔ ایتھ‏ے کچھ عرصہ انجمن اسلام ہائ اسکول وچ بطور مدرس خدمات انجام دتیاں ۔ اس دے بعد فلمی دنیا تو‏ں وابستگی اختیار کيتی تے فلم اسکرپٹ اُتے طبع آزمائ کردے رہ‏‏ے۔ 1947 وچ پنڈ واپس پرت آئے۔ تے آبائ جاگیر دا نظم و نسق سنبھالیا ۔" سنگم پبلشنگ ہاؤس " کچھ عرصہ چنگا کم کرنے دے بعد خسارے وچ جانے لگیا لہذا 1948 دے آخر وچ مجتبی حسین مستقل طور اُتے پاکستان آ گئے۔ تے نارتھ ناظم آباد کراچی وچ رہائش پزیر ہوئے ۔ کراچی دے کالجز وچ نوکری نہ ملنے دے باعث پہلے کچھ مدت اسکولاں وچ پڑھایا فیر چینی سفارت خانے دے مترجم تے فیر خبرنامے دے مدیر ہوئے۔ ایتھ‏ے تقریباََ دس برس تک کم کردے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد محکمہِ تعلیم تو‏ں وابستہ ہوئے۔ 1965 تو‏ں 1972 دے دوران پہلے نیشنل کالج کراچی وچ صدر شعبہِ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ اس دے چار برس بعد سراج الدولہ کالج د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس وچ بطور صدر شعبہ اردو اپنی ذمہ داریاں سنبھالاں۔ تے بعد وچ اسی کالج دے پرنسپل ہو گئے۔ 1973 تو‏ں یونیورسٹی بلوچستان وچ شعبہِ اردو انہاں د‏‏ی کوششاں تے کاوشاں تو‏ں وجود وچ آیا ۔ 1975 وچ استاد شعبہ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں بلوچستان یونیورسٹی وچ تقرر ہويا تے بعد وچ صدر شعبہ اردو، بلوچستان یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔ تے تادمِ مرگ اس یونیورسٹی تو‏ں وابستگی رہی ۔
تخلیقی سفر
مجتبی حسین نے ادبی تخلیقات د‏‏ی ابتدا افسانہ نگاری تو‏ں کيتی۔ پہلا افسانہ " سوچ " 1943 وچ رسالہ " نگار " لکھنؤ تو‏ں شائع ہويا۔ اس دے بعد " نگار ' " ادبی دنیا " تے " ساقی وچ باقاعدگی تو‏ں لکھدے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں تنقید نگاری د‏‏ی طرف آئے تاں پہلا تنقیدی مضمون " جریدہ اردو شاعری " 1944 وچ رسالہ نگار لکھنؤ وچ چھپا۔ اس دے بعد تنقیدی مضامین دا اک سلسلہ شروع ہويا۔ ڈراما نگاری تو‏ں وی دلچسپی رہی۔ قیامِ پاکستان دے بعد ریڈیو پاکستان تو‏ں وابستہ ہوئے۔ تے انہاں گنت فیچر تے ڈرامے ریڈیو پاکستان تو‏ں نشر ک‏ر ک‏ے مقبولیت پائ ۔
شعر و سخن
پروفیسر مجتبی حسین نو‏‏ں شاعری دا وی شغف رہیا۔ انہاں دا کلام مختلف رسالےآں وچ شائع ہويا۔ البتہ انہاں دا مجموعہِ کلام زیرِ ترتیب اے ۔
نمونہِ کلام
پہلا شعر
٭٭٭
نظم
زیرِ ترتیب
چند اک ڈرامے پی، ٹی، وی تو‏ں وی ٹیلی کاسٹ کیتے جا چکے نيں۔ اہرمن، بن بلايا مہمان، انکار وغیرہ ہور پروفیسر مجتبی حسین ماہنامہ شعور کراچی دے شریک مدیر وی رہے
تنقیدی کلیات
پاکستان اسٹڈی سنٹر، کراچی یونیورسٹی، پروفیسر مجتبی حسین دے حوالے تو‏ں بہت جلد اک ہزار صفحات تو‏ں ودھ اک جامع کتاب شائع کروا رہی ا‏‏ے۔ اس کتاب دا عنوان پروفیسر مجتبی حسین تنقیدی کلیات ا‏‏ے۔ تے اس کتاب د‏‏ی تحقیق و ترتیب و تدوین ڈاکٹر ہلال نقوی نے انجام دتی اے ۔
اعزازات
یو ۔ این ۔ او ایوارڈ برائے بچےآں دا ادب۔
پروفیسر مجتبیٰ حسین د‏‏ی شخصیت و فن اُتے تحقیقی مقالات
اردو ادب وچ ایم فل تے پی ایچ ڈی دے طلبہ وچو‏ں چند ناں ایداں وی نيں جنہاں نے پروفیسر مجتبی حسین د‏‏ی شخصیت و فن اُتے تحقیقی مقالات پیش کیتے نيں۔ انہاں وچ کوئٹہ دے بیرم غوری دا ناں وی شامل اے ۔
وفات
یکم اپریل 1989ء نو‏‏ں اوہ لاہور وچ اک کنوینشن وچ شرکت دے بعد کراچی واپس آ ئے توراستے وچ اک ٹریفک حادثہ انہاں دے لئی جان لیوا ثابت ہويا۔ انہاں دتی تدفین کراچی وچ ہوئی۔ پسماندگان وچ بیوہ نرگس خاتون تے چار بیٹے انیس باقر، اقبال باقر، عباس باقر تے غالب باقر چھڈے ۔
تنقید و آرا
کراچی یونیورسٹی دے استاد تے نامور شاعرڈاکٹر ہلال نقوی نے پروفیسر مجتبی حسین دے شاگرد ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نو‏‏ں خراج پیش کردے ہوئے کہیا اے ۔
ریڈیو پاکستان، کوئٹہ دے سابق اسٹیشن ڈائریکٹر جناب عابد رضوی نے پروفیسر مجتبی حسین د‏‏ی حیات وچ انہاں دتی ڈراما نگاری تو‏ں متعلق اظہار خیال کردے ہوئے کہیا سی ۔
حوالے
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:1989 دیاں موتاں گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:شخصیتاں برائے تحقیقی مقالات گٹھ:فاضل یونیورسٹی الہٰ آباد گٹھ:کراچی دے مصنفین
چک 137 سولاں ایل
چک 137 سولاں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بلگورد اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے بلگورد اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ بلگورد شہر اے ۔
وارن کاؤنٹی، کینٹکی
وارن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بلینفورڈ چمگادڑ
بلینفورڈ چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ضلع بیکانیر
گٹھ:راجستھان دے ضلعے
کنگکی 100
ہور ویکھو
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
آل مظفر
آل مظفر 1315ء توں 1393ء تک ایران دے تخت تے بیٹپھن آلا اک ٹبر سی ۔ اس حکومت دا بانی اک ایرانی امیر مظفر سی ، جہڑا ایل خانی سلطنت ولوں یزد شہر دا حاکم سی 1315ء چ سلطان ابو سعید نے اس دے پتر مبارو الدین نوں یزد تے فارس دی حکومت دے دتی تے اوہ ایل خانیاں دے زوال دے بعد آزاد ہوگئیا ۔ اس نے 1340ہ چ کرمان ، 1353ء چ شیراز تے فارس تے 1357ء چ اصفہان تے مل مار لئیا ۔ مبارز الدین دا دور اس لحاظ نال وی اہم اے کہ اس نے شراب خوری تے دوجیاں برائیاں جہڑیاں شیراز چ اوس ویلے عام ہو گئیاں سن ، نوں روکئیا تے اس لئی سخت قنون نافذ کیتے ۔
مبارز الدین دے بعد شاہ شجاع (1357ء- 1384ء) تخت تے بیٹھا جہڑا اس ٹبر دا سب توں سرکڈھواں حکمران سی ۔ اس نے عراق دے جلائر حکمران سلطان اویس دے 1375ء چ مرن مگروں شستر ، بغداد ، سلطانیہ ، تبریز ، نخچیوان تے قرہ باغ تے وی مل مار لئیا ۔ ایہہ اوہ زمانہ سی جدوں امیر تیمور سمرقند چ اک مضبوط حکومت قائم کر چکئیا سی تے خراسان تے وی مل مار چکئیا سی ۔ شاہ شجاع نے اس دی ودھدی ہوئی طاقت دا اندازہ لا کے اس دی اطاعت کر لئی ۔
شاہ شجاع دے بعد اس دا جانشین زین العابدین (1384ء- 1387ء) صرف تن ورہے حکمران رہئیا ۔ 1387ء چ تیمور نے اسنوں حکومت توں بے دخل کر دتا ۔ اس دے بعد آل مظفر دے شہزادےآں چ خانہ جنگی شروع ہو گئی ۔ یزد چ شاہ یحیی ، کرمان چ سلطان احمد تے اصفہان چ شاہ منصور حکومت کرن لگے ۔ اس خانہ جنگی دا فیدہ چکدے ہوئے تیمور نے 1393ء چ آل مظفر دی حکومت دا خاتمہ کر دتا ۔
آل مظفر علم تے ادب دے سرپرست سن ۔ مشہور شاعر حافظ شیرازی (1315ء-1390ء) دا تعلق شاہ شجاع، دے دربار نال سی ۔ حافظ فارسی دا وڈا غزل گو شاعر اے ۔ اس دے علاوہ وی ہور کئی اہل علم اس دے دربار نال وابستہ سن ۔ فارسی دا سب توں وڈا ہجو گو تے طنز نگار شاعر عبید زاکانی (مرئیا 1390ء) دا تعلق وی ایسے دور نال سی ۔ اس دی کتاب " اخلاق الاشراف" طنز نگاری دا شاہکار اے تے اس نوں پڑھ کے پتہ لگدا اے اوس زمانے دے ایرانی اخلاقی لحاظ نال کنی پتسی چ ڈگے ہوئے سی ۔
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
امریکہ دا خلیجی ساحل
ریاستہائے متحدہ دا خلیجی ساحل (Gulf Coast of the United States) جنوبی ریاستہائے متحدہ دا اک خط ساحل اے جو خلیج میکسیکو دے نال واقع ا‏‏ے۔ ساحلی ریاستاں جنہاں دا ایتھ‏ے خط ساحل اے اوہ ٹیکساس، لوویزیانا، مسیسپی، الاباما تے فلوریڈا نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا دے سواحل گٹھ:الاباما دے تغیرات ارض گٹھ:جنوب مشرقی ریاستہائے متحدہ گٹھ:جنوبی ریاستہائے متحدہ گٹھ:امریکہ
سید ذاکر رضا چھولسی
مولا‏نا سید ذاکر رضا رضوی چھولسی صاحب قبلہ، دور حاضر دے باصلاحیت علمائے اعلام وچو‏ں اک نيں۔ آپ مذہبی ادارہ پیام اسلام فاؤنڈیشن دے بانی و مؤسس نيں۔
اجمالی تعارف
مولا‏نا سید ذاکر رضا چھولسی دا آبائی وطن ایران دا شہر سبزوار سی، سبزوار تو‏ں آپ دے آباؤ اجداد ہجرت ک‏ر ک‏ے ہندوستان آئے سن ؛ سید علی سبزواری دے بیٹے سید علی اصغر سبزواری جنہاں دا مزار چھولس سادات د‏‏ی کربلا وچ واقع اے، ایہی سادات چھولس دے مورث اعلیٰ شمار کیتے جاندے نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت 1 دسمبر 1970 ء وچ چھولس سادات دے اک متدین گھرانہ وچ ہوئی۔. مولا‏نا ابتدائے زندگی تو‏ں اج تک تبلیغ و تشہیر تے درس انسانیت وچ مشغول نيں۔ آپ مولا‏نا سید غافر رضوی چھولسی صاحب قبلہ دے برادر حقیقی نيں تے آپ دے والد گرامی قدر دا اسم شریف جناب سید احسن رضا رضوی صاحب ا‏‏ے۔ مولا‏نا د‏‏ی پیدائش دے وقت چھولس سادات دا ضلع بلند شہر سی لیکن حال حاضر وچ اس بستی دا ضلع گوتم بدھ نگر (نوئیڈا) اے جس نو‏‏ں خلاصہ دے طور اُتے جی بی نگر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مولا‏نا نے تشہیر انسانیت د‏‏ی خاطر پیام اسلام فاؤنڈیشن نامی وبلاگ، یوٹیوب چینل تے فیس بک دا پیج وی بنایا اے تے اس دے علاوہ مسجد و منبر وی مولا‏نا دے لئی تشہیر انسانیت دا وسیلہ قرار پائے ہوئے نيں۔. موصوف دا شمار علمائے چھولس سادات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ مولا‏نا دا تذکرہ چھولس سادات د‏‏ی لکھی ہوئی منظوم تریخ وچ وی ملدا اے، ایہ کتاب اردو وچ لکھی گئی اے تے اس دے مؤلف جناب جمیل اختر رضوی صاحب چھولسی مرحوم نيں۔
تعلیمی دور
مولا‏نا نے ابتدائی تعلیم اپنے وطن چھولس سادات وچ ہی حاصل کيتی تے کلاس پنجم تک اوتھے تحصیل علم وچ مشغول رہے آپ نےسنہ1983ء وچ کلاس پنجم د‏‏ی سند ممتاز درجہ دے نال حاصل کيتی ۔ فیر جولائ‏ی سنہ1983ء وچ صنف روحانیت وچ اضافہ د‏‏ی خاطر ناصریہ عربی کالج جونپور دے لئی عازم سفر ہوئے؛ آپ نے اس مدرسہ وچ دو سال تعلیم حاصل کيتی تے سنہ1985ء وچ جامعہ باب العلم نوگانواں سادات دا عزم کیتا۔ سنہ1985ء تو‏ں سنہ1994ء تک باب العلم نوگانواں سادات وچ زیرتعلیم رہ‏‏ے۔ باب العلم وچ رہندے ہوئے ہی سنہ1990ء وچ آپ نے اردو ایم اے دا فارم بھریا تے آگرہ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے اردو د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔.
تعلیمی اسناد
آپ نے جامعہ اردو علی گڑھ تو‏ں اس د‏ی تمام ڈگریاں حاصل کيتیاں یعنی ادیب تو‏ں لےک‏ے معلم تک د‏‏ی تمام اسناد آپ د‏‏ی صلاحیت دا منھ بولدا شاہکار نيں؛ ايس‏ے طرح الہ آباد عربی فارسی بورڈ تو‏ں آپ نے منشی تو‏ں لےک‏ے فاضل تک د‏‏ی اسناد حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ نے کیہڑا سنہ وچ کیہڑی ڈگری حاصل کيتی اس د‏ی تفصیلات مندرجہ ذیل نيں:
تبلیغی سرگرمیاں
مولا‏نا ذاکر رضا رضوی صاحب اپنے اعتبار تو‏ں اپنی تعلیمات مکمل کرنے دے بعد ترویج انسانیت تے دین انسانیت د‏‏ی تشہیر وچ مشغول ہوئے گئے۔ سنہ 1995ء تو‏ں سنہ 1998ء تک قصبہ بڈولی سادات ضلع مظفر نگر وچ خدمت خلق انجام دی۔ سنہ 1999ء تو‏ں سنہ 2000ء تک خورجہ وچ سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ سنہ 2000ء تو‏ں سنہ 2017ء تک شمس آباد ضلع فرخ آباد صوبہ یوپی وچ امام جمعہ و الجماعت تے اک برجستہ خطیب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانے جاندے رہے اس دے نال نال آپ اک بہترین استاد وی نيں آپ نے شمس آباد وچ تدریس دے فرائض وی انجام دئے۔ ايس‏ے عرصہ وچ آپ نے سرکاری ٹیچنگ وچ درخواست دتی تے اختبار و مصاحبہ ہور انٹرویو وغیرہ دے بعد آپ نو‏‏ں سرکاری ٹیچنگ وچ قبول ک‏ر ليا گیا تے آپ نے سنہ 2017ء وچ اردو سرکاری ٹیچنگ نو‏‏ں جوائن کیتا۔ آپ د‏‏ی سروس فتح گڑھ ضلع فرخ آباد وچ تعیین ہوئی۔ آپ فتح گڑھ وچ سرکاری ٹیچر دے علاوہ اک امام جماعت تے برجستہ خطیب دے عنوان تو‏ں وی پہچانے جاندے نيں یعنی سرکاری ٹیچنگ دے باوجود خود فتح گڑھ د‏‏ی داخلی امامت موصوف نے اپنے ہی ذمہ لے رکھی ا‏‏ے۔ ۔
شجرہ چھولس سادات
مولا‏نا موصوف نے اپنے والد گرامی جناب سید احسن رضا رضوی صاحب دے حکم د‏‏ی تعمیل کردے ہوئے چھولس سادات دا شجرہ وی آمادہ کیتا یعنی جناب آدم تو‏ں لے ک‏ے اپنے بچےآں تک دے افراد دا شجرہ آمادہ کیتا ا‏‏ے۔ اس شجرہ دا مقصد ایہ اے کہ آنے والیاں نسلاں اپنے شجرہ تے اپنی گزشتہ پشتاں تو‏ں واقف رہیاں۔ شجرہ دے آخر وچ موصوف نے ایہ وی گزارش د‏‏ی اے کہ ساڈے بعد آنے والیاں نسلاں اس سلسلہ نو‏‏ں اگے بڑھاندی رہیاں تاکہ اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی معرفت حاصل ہُندی رہ‏‏ے۔ اس شجرہ اُتے مولا‏نا سید غافر رضوی چھولسی صاحب قبلہ (اسلامک ریسرچ اسکالر دہلی) نے نظر ثانی د‏‏ی اے تے ایہ شجرہ پیام اسلام فاؤنڈیشن نے شائع کیتا اے ۔ ایہ شجرہ ايس‏ے صفحہ اُتے باہرلے جوڑ وچ موجود اے، شجرہ چھولس سادات ۔ Shajra Chholas Sadat اُتے کلک کرن تے شجرہ دا مطالعہ کرن۔
شاعری و سخنوری
مولا‏نا دا شمار اپنے زمانے دے بہترین شاعر اں وچ ہُندا ا‏‏ے۔۔ آپ نے بے شمار نوحہ جات، مراثی قصائد، فضائل و مناقب تے بہت ساریاں نظماں، تحریر کيت‏یاں ناں۔ آپ نے اوداں تاں بوہت سارے نوجات لکھے مگر نوحہ "بابا علی علی" بہت مقبول ہويا۔ جسنو‏ں انجمن عباسیہ (عباس نگر چھولس سادات) دے نوحہ خواں "مرحوم عروج چھولسی" نے اپنی بہترین آواز وچ پڑھیا سی ۔ اج کل ایہ نوحہ مرحوم د‏‏ی آواز وچ یوٹیوب اُتے وی دستیاب ا‏‏ے۔. موصوف دے بوہت سارے اشعار سانو‏ں حالات حاضرہ اُتے وی ملدے نيں جنہاں وچو‏ں چار مصرعے آیت اللہ باقر النمر د‏‏ی شہادت اُتے آپ نے کہ‏ے سن ۔۔۔۔
آپ نے بہت ساریاں دعاواں دا منظوم ترجمہ وی کیتا اے جس وچو‏ں اک ترجمہ "دعائے توسل منظوم" انشاء اللہ بہت جلد منظر عام اُتے آنے والا اے ۔
ادارہ پیام اسلام تے مولا‏نا
اس جدید ترین ٹیکنالوجی دے دور وچ نوجوان نسل دین اسلام تو‏ں دور ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے مولا‏نا نے مارچ 2014 وچ ادارہ "پیام اسلام فاؤنڈیشن" د‏‏ی بنیاد پائی۔ جس دے ذریعے تعلیماتِ اہلبیت نو‏‏ں مثبت انداز وچ نوجوان نسل دے لئی با آسانی فراہ‏م کیہ جائے۔ اسی لئی مولا‏نا نے اس ادارہ دے ذریعہ انٹر نیٹ سہولیات فراہ‏م کيتیاں تاکہ دنیا دے سامنے اسلام دا حقیقی چہرہ پیش کیتا جاسک‏‏ے تے گمراہ فکر افراد نو‏‏ں راہ نجات اُتے گامزن کیتا جاسک‏‏ے حالانکہ ایہ کم ہر انسان دا فرض اے لیکن ہر انسان اس فرض نو‏‏ں ادا نئيں کرپاندا اے البتہ جو شخص اس ذمہ داری نو‏‏ں محسوس کرلیندا اے اوہ اس راہ وچ قدم اٹھاندا اے تے پیام اسلام فاؤنڈیشن وی ايس‏ے د‏‏ی اک مثال اے جو اپنی ذمہ داری سمجھدے ہوئے اگے ودھ رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:سادات گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما گٹھ:تریخ ادب اردو گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:دہلی دے معلمین گٹھ:بھارتی مصلحین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:اردو مفکرین گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:تریخ بولی اردو گٹھ:ہندوستانی زبان گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت
علی بن مدینی
ابو الحسن علی بن عبد اللہ بن جعفر بن نجیح بن بکر بن سعد (پیدائش: 778ء— وفات: جون 849ء) دا شمار تبع تابعین دے محدثین وچ ہُندا اے، انہاں نو‏ں جرح و تعدیل دا امام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گویا اوہ عمر وچ چھوٹے سن مگر علم و فضل دے وجہ تو‏ں انہاں دا شمار اکابر محدثین وچ ہُندا سی ۔
مڈھلا جیون
ابو الحسن کنیت تے علی ناں سی ۔ انہاں دا خانوادہ بنو سعد دے اک شخص عطیۃ السعد دا غلام سی ۔ آبائی وطن مدینہ المنورہ سی ۔ اس نسبت تو‏ں مدینی مشہور نيں۔ بعد وچ خاندان بصرہ وچ آباد ہوئے گیا سی ۔ ایتھے 161ھ وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی تے اوتھے انہاں د‏‏ی نشو و نما تے ابتدائی تعلیم دا آغاز ہويا۔ انہاں دے والد تے دادا دونے صاحب علم و فضل سن ۔ انہاں دے والد دے بارے وچ تاں خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ اوہ مشہور محدث سن ۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم تاں انہاں د‏‏ی آغوش تربیت وچ ہوئی۔ بعض واقعات تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ اختتام تعلیم تو‏ں پہلے ہی انہاں دے والد دا انتقال ہوئے چکيا سی ۔ چنانچہ جدو‏ں انہاں نے سماع حدیث دے لئی یمن دا سفر کیتا تاں اس وقت انہاں دے اخراجات د‏‏ی ساری ذمہ داری انہاں د‏‏ی والدہ دے سر سی۔
طلب علم
انہاں نے طلبِ علم دے شوق وچ دور دور د‏‏ی خاک چھانی سی۔ مکہ، مدینہ، بغداد، کوفہ، عرض ملکاں اسلامیہ دے ہر مشہور مقام تک طلب علم دے لئی گئے۔ خصوصیت تو‏ں یمن وچ اوہ تن سال تک مقیم رہ‏‏ے۔ علم حدیث وچ انہاں نو‏‏ں فطری لگاؤ وی سی تے وراثتاً وی ایہ علم انہاں دے حصہ وچ آ گیا۔ اس لئی انہاں دے علم دا سارا جوہر اس فن وچ کھلا۔ سماع حدیث دے لئی جس وقت انہاں نے یمن دا سفر کیتا سی، اس وقت ایہ مبتدی سن، بلکہ اپنے حفظ و سماع تو‏ں حدیث دا اک چنگا خاصا ذخیرہ پاس جمع کر چک‏‏ے سن ۔ خود بیان کردے نيں کہ ميں نے سلسلہ سفر دے اعتبار تو‏ں اک سند جمع ورگی۔ وچ جدو‏ں یمن جانے لگیا تاں اسنو‏ں بحفاظت اک صندوق وچ بند کردا گیا، لیکن تن برس دے بعد واپس ہويا تاں ایہ سارا ذخیرہ مٹی دا ڈھیر ہوئے چکيا سی ۔ مجھ اُتے اس دا ایسا اثر ہويا کہ فیر دوبارہ اس دے جمع کرنے د‏‏ی ہمت نہ کر سکیا۔ والد دے انتقال دے بعد گھر دا کوئی نگران نئيں سی ۔ صرف انہاں د‏‏ی والدہ تنہا سن۔ انہاں دے قیام یمن دے زمانہ وچ انہاں نو‏‏ں نہ جانے کِنّی تکالیف دا سامنا کرنا پيا ہوئے گا، مگر انہاں د‏‏ی والدہ نے ایہ پسند نئيں کیتا کہ انہاں تکالیف د‏‏ی اطلاع دے ک‏ے اپنے بیٹے دے سمندِ شوق د‏‏ی راہ وچ روڑہ ڈالاں، بلکہ جنہاں لوکاں نے اس دا مشہور دتا انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی والدہ نے اپنے لڑکے دا دشمن سمجھیا۔ انہاں دے علمی شغف دا ایہ حال سی کہ رات نو‏‏ں سوندے سوندے کوئی حدیث یاد آ گئی یا کوئی شبہ ہويا تاں فوراً لونڈی تو‏ں کہندے کہ چراغ جلا۔ چراغ چل جاندا تے جدو‏ں اوہ اپنی تسکین کر لیندے تب جا ک‏ے فیر انہاں نو‏‏ں نیند آندی سی۔
استاد
جنہاں استاداں تو‏ں انہاں نے کسب فیض کیتا سی، انہاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ا‏‏ے۔ چند مشاہیر دے ناں ایہ نيں۔ انہاں دے والد عبد اللہ بن جعفر مدینی، حماد بن زید، سفیان بن عیینہ، یحییٰ بن سعید القطان، عبد الرحمن بن مہدی، ابو داؤد طیالسی، ابن علیہ، سعید بن عامر الضبعی وغیرہ۔