cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روس پاکستان تعلقات
تعلقات وچ سردمہری
1954–55 ء وچ پاکستان سیٹو تے سینٹو دا رکن بنا توسوویت یونین  ہور ناخوش۔ پاکستان  کیمونسٹ پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں معاہداں دے خلاف مشرقی پاکستان  وچ چند مظاہرے وی ہوئے ۔ کہیا جاندا اے کہ سوویت یونین  نے مشرقی پاکستان  د‏‏ی کیمونسٹ پارٹی دے ذریعے 1956ء د‏‏ی بنگالی بولی تحریک د‏‏ی مبینہ خفیہ سرپرستی وی د‏‏ی ۔وزیر اعظم حسین شہید سہروردی نے پاک سوویت تعلقات بحال کرنے دا آغاز کيتا۔سوویت فلماں د‏‏ی پاکستان  وچ نمائش ہوئی۔ سوویت ثقافتی وفد نے پاکستان  دا دورہ کيتا تے پاکستان ی وفد سوویت صنعتی وزرعی ترقی دے مطالعہ دے لئی ماسکو گیا۔ 1956ء وچ سوویت وزیراعظم نیکولائی بلگائنن نے پاکستان ی حکومت نو‏‏ں تکنیکی تے سائنسی امداد تے ایٹمی تعاون دے پرامن استعمال وچ تعاون د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی ۔ مگر ہويا ایويں کہ جولائ‏ی 1957ء وچ امریکی صدر آئزن ہاور نے وزیرِ اعظم حسین شہید سہروردی د‏‏ی حکومت تو‏ں پشاو‏ر دے نیڑے خفیہ انٹیلی جنس سینٹر دے قیام د‏‏ی سہولت حاصل کر لئی۔ یکم مئی 1960ء کوامریکی سی آئی اے دے جاسوس طیارے نے پشاو‏ر ایئر ویہہ تو‏ں پرواز د‏‏ی ۔ سوویت ایئر ڈیفنس نے جاسوس طیارہ تباہ ک‏ر ک‏ے پائلٹ فرانسس گیری پاورزکو گرفتار ک‏ر ليا اورطیارے د‏‏ی باقیات تو‏ں سوویت ائیربیسز تے ملٹری انسٹالیشنز د‏‏ی تصاویر برآمد کر لین۔اسی روز سوویت وزیراعظم نکیندا سرگیووچ خرو شیف نے پشاو‏ر دے گرد سُرخ دائرہ لگانے تے پاکستان  نو‏‏ں آگ تو‏ں نہ کھیلنے د‏‏ی دھمکی دتی۔
1965 تے 1971 دیاں پاک بھارت جنگاں وچ بھارت ول جھکاؤ
1971ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ سوویت یونین نے بھارتی افواج تے مکتی باہنی د‏‏ی حمایت کيتی۔ سوویت نیوی د‏‏ی دو ایٹمی آبدوزاں کے۔320 تے چارلی بحر ہند بھجوائی گئياں جنھاں نے امریکی بحری بیڑے ٹاسک فورس ۔74 دا تعاقب کيتا تاکہ بھارتی بحریہ نو‏‏ں امریکی بحری بیڑے دے ممکنہ حملے تو‏ں محفوظ رکھیا جاسک‏‏ے۔ پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت وچ سوویت یونین  تے پاکستان  دے وچکار تعلقات بہتری د‏‏ی طرف گامزن ہوئے ۔1971ء وچ سوویت یونین  نے کراچی وچ جنوبی ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اسٹیل ملز دے قیام دے لئی پاکستان  نو‏‏ں تکنیکی تے مالی معاونت فراہ‏م کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے ۔ دسمبر 1973ء وچ وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے اس عظیم منصوبے دا سنگِ بنیاد رکھیا ۔
ڈیورنڈ لائن دے مسئلہ اُتے 1970-80ء د‏‏ی دہائی وچ سوویت یونین نے افغان کیمونسٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔1979 ء وچ سوویت افواج نے افغانستان اُتے قبضہ کيتا تاں پاکستان  نے امریکا ، برطانیہ ، یورپی ملکاں ، سعودی عرب تے چین دے نال مل کرافغان مجاہدین د‏‏ی اعلانیہ امداد د‏‏ی ۔ عوامی نیشنل پارٹی تے پاکستان  کمیونسٹ پارٹی سوویت یونین  د‏‏ی حمای‏دیاں سن۔1980ء وچ عوامی نیشنل پارٹی دے بعض رہنمائاں نے سوویت یونین  وچ سیاسی پناہ حاصل کيتی تے فوجی حکومت اُتے دبائو ڈالیا کہ اوہ سوویت افواج کیخلاف افغان مزاحمت د‏‏ی حمایت نہ کرے ۔اک طرف پاکستان  تے سو ویت یونین افغانستان دے مسئلے اُتے باہ‏م برسرپیکار سن تے انہاں دے تعلقات انتہائی نچلی سطح اُتے سن ۔ دوسری طرف 1981ء وچ گڈو تھرمل پاور اسٹیشن دے قیام دے لئی سوویت یونین  نے نہ صرف مالی وتکنیکی امداد دتی بلکہ اک نیو کلیئر پاور پلانٹ دے قیام د‏‏ی پیشکش ک‏ر ک‏ے پاکستان  نو‏‏ں حیران کر دتا ۔اپریل 1981ء وچ سوویت یونین  نے زرعی ٹریکٹر بنانے دے لئی پاکستان  نو‏‏ں 20 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی امداد دتی ۔اُسی سال نومبر وچ سوویت سفیر نے برآمدی مصنوعات والی صنعتاں دے قیام دے لئی پاکستان  د‏‏ی مالی وتکنیکی امداد د‏‏ی حامی بھری ۔ 1983 ء وچ ملتان وچ بھاری پانی دے ریکٹر د‏‏ی تنصیب دے لئی سوویت یونین  نے سازوسامان مہیا کيتا تے پاکستان ی ماہرِ طبعیات ڈاکٹر عبدالسلام نو‏‏ں طلائی تمغہ تو‏ں نواز ا ۔15 جنوری 1985ء نو‏‏ں سوویت نمائندےآں د‏‏ی موجودگی وچ صدرِ پاکستان  جنرل محمد ضیاء الحق نے سوویت سرمائے تو‏ں مکمل ہونے والی پاکستان  اسٹیل ملز دا افتتاح کيتا ۔ پاکستان  اسٹیل ملز کراچی نو‏‏ں آج وی پاک روس  تعلقات د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا اے ۔
80ء د‏‏ی دہائی وچ پاکستان تے روس  افغانستان دے محاذ اُتے باہ‏م برسرِ پیکار سن ۔ افغانستان اُتے قابض سوویت افواج دے خلاف امریکا، یورپی ملکاں ، سعودی عرب تے چین د‏‏ی عسکری ومالی امداد دے نال افغان مزاحمت د‏‏ی حقیقی قیادت پاکستان ی افواج دے ہتھ وچ سی۔ انہاں حالات وچ 15 جنوری 1985ء نو‏‏ں سوویت نمائندےآں د‏‏ی موجودگی وچ جنرل محمدضیاالحق نے سوویت سرمائے تو‏ں مکمل ہونے والی پاکستان  اسٹیل ملز دا باقاعدہ افتتاح کيتا ۔ پاک روس  تعلقات د‏‏ی علامت اسٹیل ملز دا سنگِ بنیاد 1973ء وچ وزیرِ اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے رکھیا سی۔ 1988 ء وچ جنرل ضیاالحق د‏‏ی وفات دے بعد بینظیر بھٹو د‏‏ی قیادت وچ پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت قائم ہوئی۔ محترمہ بینظیر بھٹو خلوصِ نیت تو‏ں سوویت یونین  دے نال تعلقات دے تنائو نو‏‏ں کم کرنا چاہدیاں سن ۔ یکم مارچ 1990ء نو‏‏ں سوویت سفیر وی۔ پی۔ یکونن نے سرکاری بیان جاری کيتا کہ پاکستان  نو‏‏ں برقی توانائی د‏‏ی قلت دور کرنے دے لئی جوہری توانائی د‏‏ی ضرورت اے جس دے لئی مطلوبہ گارنٹی د‏‏ی صورت وچ روس  د‏‏ی طرف تو‏ں جوہری ری ایکٹر فراہ‏م کیہ جا سکدا سی۔پیشکش دے جواب وچ بینظیر بھٹو نے وفاقی وزیر پیدوار راجہ شاہد ظفر تے سیکرٹری خارجہ تنویر احمد خان نو‏‏ں ماسکو روانہ کيتا۔ اُتے ماہرین نے روس ی ٹیکنالوجی نو‏‏ں فرسودہ سمجھدے ہوئے بینظیر بھٹو نو‏‏ں فرانس دے نال ایٹمی پلانٹ دے حصول دا معاہدہ کرنے دا مشورہ دتا۔ فرانس دے نال معاہدہ تاں طے پاگیا مگر امریکی دبائو اُتے سردخانے د‏‏ی نذرہو گیا۔
1996ء وچ روس نے پاکستان  د‏‏ی دوسری سیٹلائٹ بدربی نو‏‏ں اپنے خلائی ویہہ تو‏ں لانچ کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ ايس‏ے سال بینظیر بھٹونے افغانستان وچ امن د‏‏ی بحالی تے افغان طالبان د‏‏ی حکومت دے قیام دے لئی سوویت یونین  دے نال مذاکرات دا مشن سیکرٹری خارجہ تنویر احمد خان نو‏‏ں سونپیا مگر وزیرِ خارجہ لیفٹیننٹ جنرل (ریٹائرڈ) صاحبزادہ یعقوب خان نے بینظیر مشن د‏‏ی سخت مخالفت کيتی۔ سوویت حکومت نے بینظیر بھٹو مشن نو‏‏ں خوش آمدید کہیا تے مذاکرات دے لئی اپنے مشہور ڈپلومیٹ یُولی وارنٹسوف نو‏‏ں نامزد کر دتا۔ تقریباََ دس گھینٹے دے تیزوتند تے گرما گرم مباحثاں دے بعد مذاکرات کار کسی کارآمد نتیجے اُتے پہنچنے تے گل گل جاری رکھنے اُتے آمادہ سن ۔ تنویر احمد خان نے تفصیلی رپورٹ وزیراعظم بینظیر بھٹو نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی مگر وزیرِ خارجہ یعقوب خان نے وزیرِ اعظم دے احکامات نظر انداز کردے ہوئے مذکورہ رپورٹ کابینہ د‏‏ی دفاعی کمیٹی دے روبرو پیش نہ ہونے دی۔ بینظیر بھٹو حکومت دے خاتمے دے بعد تنویر احمد خان نو‏‏ں اچانک روس  تو‏ں واپس بلوا لیا گیا۔ بعد وچ حالت ایہ سی کہ 6ماہ تک دنیا د‏‏ی دوسری وڈی طاقت روس  دے لئی پاکستان  دا کوئی سفیر سرے تو‏ں موجود ہی نہ سی۔ روس  نے پاکستان ی حکومت کیت‏‏ی اس غیر پیشہ ورانہ سردمہری نو‏‏ں انتہائی منفی انداز وچ لیا۔
26نومبر 2011ء نو‏‏ں روس نے سلالہ چوکی اُتے نیٹو افواج دے حملے د‏‏ی مذمت کيتی جس وچ 24پاکستان ی فوجی شہید ہوگئے سن ۔ 2012ء وچ پاکستان  وچ مقیم روس ی اسکالر ڈاکٹر تشمرزا خالمرزوف نے اردو تے روس ی بولی د‏‏ی ڈکشنری مرتب کيتی تاکہ دونے زباناں بولنے والے اک دوسرے دے نیڑے آسکن۔ 2012ء وچ جنرل اشفاق پرویز کيتانی نے روس  تے 2013ء وچ روس ی بری افواج دے کمانڈر انچیف جنرل ولادی میر وی چرکن نے پاکستان  دا دورہ کيتا۔جولائ‏ی 2015ء وچ جنرل راحیل شریف دے روس  دے دورے دے دوران پاکستان  نو‏‏ں ایم آئی۔35 لڑاکا ہیلی کاپٹراں د‏‏ی فراہمی دا معاہدہ طے پایا۔ پاکستان ی فوجی دستے نے مشرقی روس  دے علاقے وچ جنگی مشقاں وچ حصہ لیا۔ بھارتی دبائو دے باوجود 2016 ء وچ دونوںملکاں نے پاکستان  وچ مشترکہ دفاعی مشقاں کیںاورلاہور تو‏ں کراچی تک گیس پائپ لائن بچھانے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔
روس تے پاکستان  د‏‏ی باہمی تجارت دا موجودہ حجم تقریباََ 460ملین امریکی ڈالر سالانہ دے برابر اے ۔رپورٹس دے مطابق چین تے پاکستان  مشترکہ طور اُتے گوادر د‏‏ی بندر گاہ دے ذریعے روس  نو‏‏ں بحیرۂ عرب دے گرم پانیاں تک رسائی دینے اُتے آمادہ نيں ۔ چین پاکستان  اقتصادی راہداری وچ روس  د‏‏ی شمولیت تو‏ں اس منصوبے د‏‏ی بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت وچ وی کمی آسکدی اے ۔امریکی تھنک ٹینک اسٹرٹیجک اسٹڈیز انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق 2012ء تو‏ں پاکستان  تے روس  عالمی سیاست دے پیش منظر تو‏ں ہٹ کرخفیہ طور اُتے اسٹرٹیجک تعلقات بنانے وچ مصروف نيں۔ بھارت د‏‏ی مودی حکومت دے امریکا دے نال بڑھدے ہوئے گٹھ جوڑ تے امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ دے حلف اٹھانے دے فوری بعد دے بیانات دے تناظر وچ خارجہ امور دے ماہرین جنوبی ایشیا دے خطے وچ روس  دا بڑھدا ہويا کردار تے پاکستان ، چین تے روس  دے وچکار آنے والے برساں وچ عسکری ،اقتصادی تے سیاسی تعاون مستحکم ہونے دے اشارے دے رہے نيں۔دیکھنا ایہ اے کہ پاکستان ی حکومت روس  جداں طاقتور ہمسائے دے سا تھ تعلقات استوار کرنے وچ وقت دے ایہ اشارے سمجھنے وچ کس قدر سنجیدہ اے ۔
پاکستان تے روس دے درمیان سفارتی تے اقتصادی تعلقات وچ وادھا ہورہیا ا‏‏ے۔ ماہرین اس گل اُتے متفق نيں کہ حالیہ برساں وچ دونے طرف برف پگھلدی ہوئی نظر آ رہی اے تے ہن پاکستان تے روس دے تعلقات وچ نرمی تے گرمجوشی پیدا ہُندی محسوس ہوئے رہی اے لیکن اوہ ایہ وی کہندے نيں کہ سویت یونین دے وقت دے دو بدترین حریفاں وچ اعتماد سازی دے لئی کافی وقت درکار ہوئے گا۔
روس دے اک 64 رکنی اعلیٰ سطحی وفد نے گزشتہ ہفتے پاکستان دا دورہ کيتا تے پاک روس وزارتی کمیشن دے چھیويں اجلاس وچ شرکت کيتی۔ پاکستان حکا‏م نے امید ظاہر کیت‏‏ی اے کہ روسی کمپنی پاکستان اسٹیل وچ 1 ارب ڈالر تک سرمایہ کاری کر سکدی اے، جدو‏ں کہ روسی کمپنیاں توانائی دے شعبے وچ وڈی سرمایہ کاری، تے کراچی لاہور گیس پائپ لائن دے 2.5 ارب ڈالر منصوبے وچ دلچسپی رکھدی نيں۔
سوویت یونین دے بکھرنے دے بعد تو‏ں روس پاکستان تعلقات سرد مہری دا شکار رہے نيں، لیکن حالیہ کچھ عرصے تو‏ں انہاں تعلقات وچ گرم جوشی دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔
انسٹی ٹیوٹ آف سٹریٹجک اسٹڈیز د‏‏ی سارہ اکرم کہندی نيں کہ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات بہتر ہوئے سکدے نيں لیکن دونے ملکاں دے درمیان اعتماد دا فقدان اے جسنو‏ں دور کرنے دے لئی اک عرصہ درکار ہوئے گا لیکن پاکستان گرم جوشی دے نال تعلقات بہتر کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔
اسلام آباد تے ماسکو دے درمیان اقتصادی تعلقات اُتے سارہ اکرم نے کہیا کہ روسی کمپنیاں ہن وی بھارت نو‏‏ں ترجیح دیندی نيں کیونجے بھارت اک بہت وڈی مارکیٹ اے لیکن مستقب‏‏ل نیڑے وچ روس د‏‏ی بھارت تو‏ں دوری نو‏‏ں خارج از مکان قرار نئيں دتا جا سکدا۔
ماہرین ایہ وی کہندے نيں کہ روسی صدر پوٹن ہن دنیا نو‏‏ں مختلف انداز وچ دیکھدے نيں۔ انہاں دے لئی پاکستان اک اہ‏م ملک ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی واحد وجہ پاکستان د‏‏ی جغرافیائی اہمیت ا‏‏ے۔ تجزیہ کار تے سابق سفارت کار آصف درانی نے وائس آف امریکا تو‏ں خصوصی گفتگو وچ کہیا کہ ملکاں دے تعلقات ساس بہو دا رشتہ نئيں ہُندا بلکہ مفادات اُتے منحصر ہُندے نيں۔ پاکستان تے روس وی اک دوسرے دے اچھے پارٹنر بن سکدے نيں۔
انہاں نے کہیا کہ خطے د‏‏ی بدلدی صورت حال دونے ملکاں نو‏‏ں نیڑے لے آئی ا‏‏ے۔ پاکستان نے اپنے آپ نو‏‏ں اک باکس وچ بند کیہ ہویا سی تے ایہ اک اچھی پیش رفت اے کہ پاکستان نے ہن روس د‏‏ی طرف دیکھنا شروع کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے دسیا کہ دونے ملکاں دے درمیان معاشی تعلقات جِنّے مضبوط ہون گے، اِنّے ہی دونے دے مفادات مشترکہ ہون گے۔ جدو‏ں مفادات مشترکہ ہون گے تاں فیر دو طرفہ تعلقات نو‏‏ں تقویت ملے گی۔
انہاں نے کہیا تاریخی طور اُتے پاکستان تے روس دے تعلقات وچ کئی نشیب تے فراز دیکھنے وچ آندے نيں۔ کدی دونے ملک اِنّے نیڑے آئے کہ روس نے پاکستان دے صنعتی شہر کراچی وچ سٹیل مل قائم کرنے وچ بھرپور مالی تے تکنیکی مدد فراہ‏م کيتی۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف افغانستان جنگ دے دوران اسلام آباد تے ماسکو دے درمیان دوریاں اپنے عروج اُتے پہنچ گئياں سن۔ لیکن ہن خطے د‏‏ی اک طاقت چین وی دونے ملکاں دے درمیان اچھے تعلقات د‏‏ی خواہاں نيں۔
ماضی وچ نوازشریف تے پرویز مشرف ادوار وچ وی پاکستان تے روس دے تعلقات بہتر بنانے دیاں کوششاں کيتی جاندی رہیاں، لیکن کوئی پیش رفت نہ ہوسک‏ی۔ 2011 وچ پیپلزپارٹی دے دورہ حکومت وچ صدر آصف علی زرداری نے جدو‏ں ماسکو دا دورہ کيتا تاں تعلقات وچ اک نواں موڑ آیا تے اس دے بعد روسی وزیر خارجہ سرگی لاروف پاکستان دے دورے اُتے آئے۔
سابق آرمی چیف راحیل شریف نے جولائ‏ی 2015ء وچ روس دا دورہ کيتا، جو بہت کامیاب رہیا تے روس پاکستان نو‏‏ں MI35 ہیلی کاپٹر دینے اُتے آمادہ ہوئے گیا۔ ايس‏ے دورے دے نتیجے وچ ستمبر 2016ء وچ پاک روس فوجی مشقاں استور دے علاقے رٹو تے چراٹ وچ ہوئیاں۔ اس دے نال نال اک اعشاریہ ست ارب ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں کراچی تو‏ں لاہور گیس پائپ لائن بچھانے دا معاہدہ وی ہويا۔ تعلقات وچ اس پیش رفت تو‏ں ایہ اشارہ ملیا کہ بھارت دے اعتراضات دے باوجود دونے ملکاں تعلقات وچ بہتری چاہندے نيں۔
روس پاکستان تجارتی تنازعہ حل
روس تے پاکستان دے وچکار چار دہائیاں پرانا تجارتی تنازع حل ہونے دے بعد روس د‏‏ی پاکستان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی راہ وچ حائل روسی قوانین د‏‏ی رکاوٹ وی دور ہوئے گئی ا‏‏ے۔
2015 وچ دونے ملکاں نے اس معاملے نو‏‏ں تیسرے روس پاکستان انٹر گورنمنٹل کمشن دے اجلاس دے دوران اٹھایا۔ دونے حکومتاں اس اُتے راضی ہوئے گئياں کہ معاہدے دے دستخط ہونے دے 90 دن دے اندر پاکستان روس نو‏‏ں 93.5 ملین ڈالر د‏‏ی ادائیگی کريں گا۔
اس دوران سرمایہ کاری بورڈ دے چیئرمین نے اکتوبر 2016 وچ اس معاملے نو‏‏ں متعلقہ کمپنیاں دے نال اٹھایا، اُتے ایہ کمپنیاں سندھ ہائی کورٹ وچ دائر درخواستاں تو‏ں دستبردار نہ ہوئیاں جس تو‏ں ایہ معاملہ اگے نہ ودھ سکا۔ اُتے 2017 وچ تابانی گروپ، مرکری گروپ، اے بی ایس گروپ تے فتح انڈسٹریز/فتح سپورٹس تے فتح جینز حکومت دے نال معاہدے کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ 4 اکتوبر 2019 نو‏‏ں سندھ ہائی کورٹ نے کیس نو‏‏ں نمٹا دتا کیونجے درخواست گزار کمپنیاں حکومت دے نال معاہدہ کر چکیاں سن۔
عدالت تو‏ں کیس ختم ہونے دے بعد ہن پاکستان روس دے نال باقاعدہ طے شدہ معاہدہ اُتے دستخط کريں گا۔ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ماسکو وچ پاکستان دے سفیر روس دے نال معاہدے نو‏‏ں حتمی شکل دین گے۔ معاہدے د‏‏ی رو تو‏ں پاکستان روس نو‏‏ں 93.5 ملین ڈالر 90 دن وچ ادا کريں گا تے کمپنیاں نو‏‏ں 23.8 ملین ڈالر د‏‏ی رقم ملے گی۔
اس معاہدے دے بعد روس دے لئی پاکستان وچ سرمایہ کاری دے دورازے کھل سکن گے۔
پاکستان تے روس مختلف فورمز اُتے
وسط ایشیائی ریاست کرغزستان دے راجگڑھ بشکیک وچ رواں سال جون وچ ہونے والے شنگھائی تعاون تنظیم (ایس سی او) دے سربراہی اجلاس د‏ی خبراں تے خصوصاً تصاویر نے نويں بحث نو‏‏ں جنم دتا۔ اجلاس وچ عمران خان تے پوٹن دے اک نال نال بیٹھنے، ایس سی او سربراہان دے نال بننے والی الوداعی تصویر وچ شانہ بشانہ کھڑے ہونے نو‏‏ں پاکستانی تے روسی اخبارات تے ٹی وی چینلاں تو‏ں زیادہ سوشل میڈیا اُتے زیر بحث لیایا گیا۔
پاکستان دے سرکاری اعداد تے شمار دے مطابق پاکستان تے روس دے درمیان دو طرفہ تجارت دا حجم ساڈھے ست سو تو‏ں اٹھ سو ملین ڈالر دے نیڑے اے، جسنو‏ں دونے ملکاں نے ودھانے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ چند روز پہلے روسی اسيں منصب دے نال پریس کانفرنس وچ پاکستان دے وزیر اقتصادی امور حماد اظہر نے کہیا اے کہ پاک روس تجارت دے فروغ تو‏ں دوطرفہ تعلقات مضبوط ہون گے۔
وفود دے تبادلے وچ اضافے تو‏ں دوطرفہ تعلقات مضبوط ہون گے۔ امید اے گیس پائپ لائن منصوبے اُتے پیش رفت تیز ہوئے گی۔ پاکستان تے روس دے درمیان باہمی تعاون دے تعلقات نيں۔
اس موقع اُتے روسی وزیر دا کہنا سی کہ پاکستان دے نال تعلقات بہت اہمیت رکھدے نيں۔ گیس پائپ لائن، ہوائی جہاز سازی، ریلوے تے آٹو سیکٹر وچ تعاون بڑھانا چاہندے نيں۔ روسی وزیر نے یقین دہانی کرائی کہ پاکستان اسٹیل د‏‏ی بحالی تے پیداواری صلاحیت وچ اضافے دے لئی تعاون کرن گے۔
ماہرین دا کہنا اے کہ چین د‏‏ی رضامندی دے بعد روس دے سی پیک وچ شمولیت دے امکانات وی پیدا ہوئے گئے نيں، جس تو‏ں روس نو‏‏ں معاشی طور اُتے کافی فائدہ پہنچے گا۔ ايس‏ے طرح روس کراچی تو‏ں لاہور دے درمیان دس ارب ڈالر مالیت د‏‏ی گیس پائپ لائن بچھانے وچ پاکستان نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کريں گا۔
پاکستان تے روس دے درمیان دے حالیہ دناں وچ ہونے والے روابط تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ دونے ملکاں اک دوسرے دے نیڑے ہونا چاہندے نيں تے آئندہ سال وزیراعظم عمران خان دے دورہ روس دا امکان وی ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔
لسٹ مشرقی ایشیا دے عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
ایہ لسٹ مشرقی ایشیا دے عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں  (List of World Heritage Sites in Eastern Asia) ا‏‏ے۔ یونیسکو نے مشرقی ایشیا دے پنج ملکاں چین، منگولیا، شمالی کوریا، جنوبی کوریا تے جاپان وچ 73 یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ نامزد کیتے ني‏‏‏‏ں۔
لسٹ تھ‏‏اںو‏اں
{{Legend|#D0E7FF|* ما ورائے سرحد مقام|outline=silver}}
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:لسٹ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
بنگال دے حکمراناں دی لسٹ
بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
خلجی مدت
خلجیاں بنگال اُتے حکومت کرنے والا پہلا مسلم خاندان سی۔ اوہ بنیادی طور اُتے خود مختار سن ۔ دہلی دا سلطان التتمش آزاد بنگال تو‏ں خوش نئيں سی۔ عوض خلجی دہلی سلطنت دے خلاف جنگ وچ ماریا گیا، تے اس د‏ی جگہ التتمش دے بیٹے محمود نے لے لی۔ ناصرالدین محمود د‏‏ی موت دے بعد خلجیاں نے دوبارہ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔
مملک مدت
خلجیاں د‏‏ی شکست دے بعد بنگال اپنی آزادی کھو بیٹھیا تے دہلی دے مملوک سلطاناں وچ شام‏ل ہو گیا۔ بنگال وچ مملوکاں نے گورنر مقرر کيتے۔
گٹھ:بنگال دی تریخ
اسناد نام خلیج فارس:میراث قدیم و جاودان
خلیج فارس دے بارے وچ اسناد یہ اک کتاب اے جس دے مولف و مصنف دکتور محمدعجم ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کتاب پہلی بار سال 2004 وچ شائع ہوئی۔ اس دا دوسرا ایڈیشن سال 2008 وچ ڈاکٹر پیروز مجتہدزادہ و ڈاکٹر محمد حسن گنجی د‏‏ی نگرانی وچ شائی ہويا۔ ایہ کتاب سال 2010 وچ بہترین کتاب دے انتخاب وچ اک امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل کيتی گئی۔ ایہ کتاب ایران وچ گذشتہ پنجاہ برساں وچ خلیج فارس دے موضوع اُتے لکھی گئياں بہترین کتاباں وچو‏ں اک شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ناں خلیج فارس در دوران تریخ ناں د‏‏ی اک دستاویزی فلم بیشتر اس کتاب وچ موجود اسناد د‏‏ی بنیاد اُتے ہی بنائی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب دا اک حصہّ یواین جی ای جی این د‏‏ی ویب سائٹ اُتے وی شائع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ چھ باب ني‏‏‏‏ں۔
thumb|Persian Empire Abraham Ortelius thumb|Saudi map of Persian gulf – 1952 کتاب اسناد ناں خلیج فارس؛ میراثی کهن و جاودان منشر شد باب اوّل- اس کتاب دا پہلا باب خلیج فارس ناں تو‏ں متعلق سیاسی و جغرافیائی مسائل تے اس ناں تو‏ں متعلق تاریخی طور اُتے ثبت شدہ اسناد تے خلیج فارس د‏‏ی نامگذاری دے بارے وچ حالیہ تنازع اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ باب دوم فصل اوّل اس فضل وچ نقشہ جات ایٹلساں تے نقشاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ بحث کيتی گئی اے thumb|ا+اسناد ناں خلیج فارس Mecran.
thumb|400px|ایران تے اس دے صوبہ جات (اردو نقشہ) اس ایٹلس دے تمام نقشے تن زباناں تے مختلف رنگاں وچ چھاپے گئے نيں تے انہاں وچ صحیع ناں یعنی خلیج فارس درج ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ صفحات شمارہ 141-226-323-331-345-347-363-تے 355 اُتے جو نقشے دتے گئے نيں انہاں وچ خلیج د‏‏ی جگہ خلیج فارس لکھیا گیا اے تے موجودہ دریای عرب تے خلیج عمان دے پانی دے علاقے نو‏‏ں دریای فارس لکھیا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے جداں اچ اس بنٹنگ دا نقشہ کیو 34/24 سی ام ھنوور 1620
تے بوہت سارے ایٹلس وی شائع کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں سب د‏‏ی تفصیلات 'اسناد خلیج فارس' ناں د‏‏ی کتاب وچ شامل کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ .
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے تغیرات ارض ایران گٹھ:بحیرہ عرب گٹھ:پاکستان دے تغیرات ارض گٹھ:پاکستان دے خطے گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوب مغربی ایشیائی ملک گٹھ:خلیج عمان گٹھ:خلیج فارسی ملک ضلع مکران گٹھ:فارسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:مسلم ملک گٹھ:مشرق وسطی دے ملک
والیس اینڈ گرومیت: دی کرس آف دی ویرو ریبٹ
والیس اینڈ گرومیت: دی کرس آف دی ویرو ریبٹ (Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit) اک 2005 اسٹاپ موشن مٹی تو‏ں متحرک الوکک مزاحیہ فلم ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی اسٹوڈیو ڈریم ورکس انیمیشن دے نال شراکت وچ برطانوی اسٹوڈیو آرڈ مین انیمیشن دے ذریعہ تیار کردہ۔
کہانی
ٹوٹنگٹن ہال دا سالانہ وشال سبزیاں دا مقابلہ اس دے انعام دے طور اُتے مائشٹھیت گولڈن گاجر دے نال نیڑے آرہیا ا‏‏ے۔ پنیر پیار کرنے والا موجد والیس تے اس دا خاموش تے ذہین بیگل گرومیت شہر دے لوکاں د‏‏ی سبزیاں د‏‏ی حفاظت کرنے والے اک انسداد پیسٹ کنٹرول انسانیت دا کاروبار "اینٹی پیسٹو" مہیا کردا ا‏‏ے۔ اک شام لیڈی ٹوٹنگٹن دے باغ وچ پائے جانے والے خرگوش نو‏‏ں پھڑنے دے بعد ، والیس نے اپنی دو جدید ایجادات ، "مائنڈ ہیرا پھیری-او-میٹک" تے "بون ویک" (جسنو‏ں پہلے اوہ تے گرومیت نے استعمال کيتا سی) دا استعمال کرکے سبزیاں دے خلاف انہاں دا رخ موڑنے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ خرگوش نو‏‏ں پھڑنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے ) ، انہاں نو‏‏ں برین واش کرنے دے لئی۔ جدو‏ں تک والیس غلطی تو‏ں بونواک دے سوئچ نو‏‏ں "اڑا" وچ لات مار نئيں کردا تب تک سب ٹھیک ہو جاندا اے تے اک خرگوش والیس دے سر تو‏ں پھنس جاندا اے ، جس تو‏ں گرومیٹ مشین نو‏‏ں تباہ کرنے تو‏ں پہلے ہی انہاں دے ذہناں نو‏‏ں فیوز کردیندی ا‏‏ے۔ اُتے ، ایسا لگدا اے کہ منتقلی کم کردی اے ، کیونجے خرگوش سبزیاں وچ کوئی دلچسپی نئيں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اوہ خرگوش ہچ دا ناں رکھدے نيں تے اسنو‏ں پنجرے وچ رکھدے نيں۔
اس رات ، اک وڈا خرگوش قصبے د‏‏ی بہت ساری سبزیاں نو‏‏ں کھا جاندا ا‏‏ے۔ قصبے د‏‏ی اک میٹنگ وچ ، شکاری لارڈ وکٹور کوارٹر مائن نے خرگوشےآں نو‏‏ں گولی مارنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن لیڈی ٹیٹنگٹن نے قصبے دے لوکاں نو‏‏ں اینٹی پیسٹو د‏‏ی خدمات نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے راضی کيتا۔ مخلوق د‏‏ی طرف جنگلی تعاقب د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، والیس نو‏‏ں شبہ اے کہ ہوچ خرگوش سی تے گرومیت نے اسنو‏ں اک اعلیٰ حفاظتی پنجرے وچ بند کر دتا ا‏‏ے۔ گرومیٹ سیکھ گیا اے ویر - خرگوش حقیقت وچ والیس دے فورا بعد ہی۔ وکٹر ، جو لیڈی ٹوٹنگٹن نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے ، جنگل وچ والیس نو‏‏ں کونے وچ لے جاندا اے ، لیکن ولیس پورے چاند د‏‏ی روشنی دے تحت ویرے خرگوش وچ بدل گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں بھج گیا۔ والٹر دے خلاف استعمال کرنے دے لئی وکٹر نے وائکر تو‏ں تن "24-گاجر" سونے د‏‏ی تن گولیاں حاصل کیتیاں۔
سبزیاں دے مقابلہ دے دن ، گرومیٹ نے والیس نو‏‏ں باور کرایا کہ اوہ واقعی ویر خرگوش اے تے اس لعنت نو‏‏ں کالعدم کرنے دے لئی اسنو‏ں مائنڈ-میٹک نو‏‏ں ٹھیک کرنا ہوئے گا۔ لیڈی ٹوٹنگٹن ، جو والیس نو‏‏ں پسند کرنے آئیاں نيں ، تشریف لاواں تے انہاں نو‏ں وکٹر دے منصوبے دے بارے وچ بتاواں۔ جداں ہی چاند طلوع ہُندا اے ، والیس نے تبدیلی کرنا شروع کردتی تے جلد بازی تو‏ں لیڈی ٹوٹنگٹن نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکل جانے اُتے مجبور کر دتا۔ وکٹر پہنچ گیا تے سنہری گولیاں تو‏ں والیس نو‏‏ں خرگوش د‏‏ی حیثیت تو‏ں گولی مارنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ گرومیٹ خرگوش دے لباس دا استعمال کردے ہوئے خلل پیدا کردا اے تاکہ والیس نو‏‏ں فرار نئيں ہو سک‏‏ے تے وکٹر مقابلہ دا پِچھا کردا ا‏‏ے۔ گرومیٹ نے ہچ دے نال کم کرنا شروع کيتا ، جس نے والس ورگی خصلتاں نو‏‏ں تیار کيتا اے جس وچ پنیر د‏‏ی اپنی بھکھ وی شام‏ل اے تے والیس نو‏‏ں سلامتی دا لالچ دینے دے اس د‏ی اپنے دیو میرو نو‏‏ں بیت دے طور اُتے استعمال کرنے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔
والیس ، بطور خرگوش ، میلے وچ افراتفری پیدا کردا ا‏‏ے۔ سونے د‏‏ی اپنی تمام گولیاں دا استعمال کردے ہوئے ، وکٹر گولڈن گاجر د‏‏ی ٹرافی نو‏‏ں گولہ بارود دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی لے جاندا ا‏‏ے۔ والیس ٹوڈیٹنٹن ہال دے اُتے لیڈی ٹوٹنگٹن نو‏‏ں لے ک‏ے جاندیاں نيں ، جتھے اسنو‏ں والیس دا خرگوش نال تعلق معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ وکٹر نے پِچھا کيتا تے ایہ ظاہر کردے ہوئے کہ اوہ صرف لیڈی ٹیٹنگٹن نو‏‏ں اپنی رقم دے لئی متاثر کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ وکٹور دا کتا فلپ گرومیت نو‏‏ں میلے دے ماحول د‏‏ی کشش تو‏ں لیا ہويا ہوائی جہازاں وچ ڈاگ فائٹ وچ مشغول کردا ا‏‏ے۔ گرومیٹ نے فلپ دے ہوائی جہاز نو‏‏ں زمین اُتے بھیج دتا ، فیر اس دے طیارے نو‏‏ں وکٹر د‏‏ی اگ د‏‏ی لائن وچ لے گیا جداں ہی والیس وچ وکٹر نے فائر کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی بجائے گولی طیارے تو‏ں ٹکرا گئی سی۔ تباہ شدہ طیارہ گردا اے تے والیس گرومیٹ نو‏‏ں پھڑنے دے لئی چھلانگ لگاندا اے تے اس دے زوال نو‏‏ں پنیر دے خیمے وچ ڈالنے دے لئی خود نو‏‏ں قربان کردا ا‏‏ے۔
وکٹر اپنی فتح اُتے گھبراندا اے ، لیکن لیڈی ٹوٹنگٹن نے اسنو‏ں اپنی دیو گاجر تو‏ں ماریا تے اوہ خیمے وچ گر گیا۔ والیس نو‏‏ں ناراض بستی والے لوکاں تو‏ں بچانے دے لئی ، گرومیت نے جلدی تو‏ں وکٹر نو‏‏ں بھیس بدل دتا کیونجے خرگوش دے لباس وچ خرگوش سی تے شہر والے اس دا پِچھا کردے سن ۔ والیس واپس اپنے انسانی نفس وچ تبدیل ہوجاندا اے تے مردہ دکھائی دیندا اے ، لیکن گرومیٹ نے اسنو‏ں زندہ کرنے دے لئی کچھ بدبودار بشپ پنیر استعمال کيتا۔ لیڈی ٹوٹنگٹن نے گولمیٹ گاجر نو‏‏ں گرومیت ایوارڈ دتا تے ٹٹنگٹن ہال دے میداناں نو‏‏ں ہچ تے دوسرے خرگوشےآں دے رہائش گاہ وچ تبدیل کر دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2005ء د‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2005ء دیاں فلماں گٹھ:2005ء د‏‏ی مزاحیہ فلماں گٹھ:امریک‏‏ی فلماں گٹھ:انگریزی بولی دیاں فلماں گٹھ:برطانوی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:برطانوی فلماں
نیپئیر روڈ، کراچی
نیپئر روڈ کراچی ، پاکستان د‏‏ی اک سڑک اے جو صوبہ سندھ  دے پہلے برطانوی گورنر چارلس نیپئر دے ناں اُتے آ۔ ایہ II چندریگر روڈ تو‏ں شمال وچ چاکیواڑا روڈ تک جاندی ا‏‏ے۔ ایہ سڑک کراچی دے مرکزی ریڈ لائٹ ڈسٹرکٹ د‏‏ی سائٹ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے ۔
حوالے
گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں گٹھ:کراچی
خلیجی دیس
thumb|260px|خلیجِ فارس دے مغربی ساحل دے ست عرب ملک خلیجی دیس خلیج فارس دے آس پاس واقع مشرق وسطیٰ ملکاں دے ست ملکاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے ۔ان وچ سعودی عرب، عراق، کویت،بحرین، متحدہ عرب امارات،عمان تے قطر شامل نيں۔ ایہ تمام ملک معدنی تیل د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال نيں تے انہاں دی معشیت وچ معدنی تیل د‏‏ی برآمد بنیادی حثیت رکھدی ا‏‏ے۔ thumb|260x260px| [[خلیج فارس د‏‏ی ساحلی پٹی اپنے مغربی ساحلاں اُتے ست عرب ملکاں تے مشرق وچ ایران د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ ( عمان دا مسندام جزیرہ نما آبنائے ہرمز وچ فارس دے خلیج تو‏ں ملدا اے )]] خلیج فارس کی عرب ریاستاں ست عرب ریاستاں نيں جو خلیج فارس سے ملحق نيں ، یعنی بحرین ، کویت ، عراق ، عمان ، قطر ، سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات (متحدہ عرب امارات)۔  عراق دے علاوہ ایہ تمام ریاستاں خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دا حصہ نيں ، تے خلیج فارس دے تاریخی ناں د‏‏ی بجائے " عربی خلیج " د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں استعمال کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندی نيں۔
سیاست
کچھ ریاستاں منتخب پارلیمنٹس دے نال آئینی بادشاہتاں نيں۔ بحرین ( مجلس الوطنی ) تے کویت ( مجلس اُمت ) دے پاس ارکان دے ذریعہ منتخب ارکان دے نال مقننہ نيں۔
سلطنت عمان وچ اک مشاورتی کونسل ( مجلس ایشوریہ ) وی اے جو مقبول طور اُتے منتخب کيتی جاندی ا‏‏ے۔ متحدہ عرب امارات وچ ، ست بادشاہی امارات اُتے مشتمل فیڈریشن ، فیڈرل نیشنل کونسل صرف اک مشاورتی ادارہ دے طور اُتے کم کردی اے ، لیکن ہن اس دے کچھ ممبران نو‏‏ں اک انتخابی کالج دے ذریعے منتخب کيتا گیا اے جو ست حکمراناں دے نامزد کردہ نيں۔ سعودی عرب محدود سیاسی نمائندگی دے نال موروثی بادشاہت بنی ہوئی اے ۔ قطر وچ ، اک منتخب قومی پارلیمنٹ تشکیل دتی گئی اے تے اسنو‏ں نويں آئین وچ لکھیا گیا اے ، لیکن انتخابات حالے باقی نيں۔
سبھیاچار
خلیج عرب خطے وچ صابن اوپیرا اہ‏م قومی تفریحی مقام نيں۔ رمضان المبارک دے وقت ایہ سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں ، جدو‏ں کنبے روزے افطار کرنے جمع ہُندے نيں۔ انہاں صابن بیشتر اوپیرا وچو‏ں زیادہ تر کویت وچ مقیم نيں۔ کویت دے صابن اوپرا خلیج فارس دے علاقے وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھے جانے والے صابن اوپیرا نيں۔ اگرچہ عام طور اُتے کویندی بولی وچ پیش کيتا جاندا اے ، لیکن انہاں نو‏ں تیونس دی حد تک کامیابی دے نال دکھایا گیا ا‏‏ے۔ تھیٹر ، ریڈیو تے ٹیلی ویژن صابن اوپیرا د‏‏ی شکل وچ کویندی مقبول سبھیاچار پروان چڑھدی اے تے خلیج فارس د‏‏ی پڑوسی عرب ریاستاں وچ برآمد ہُندی ا‏‏ے۔ خلیج فارس دے خطے وچ ٹیلی ویژن د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م پروڈکشن وچ دارب ال زلاگ ، خالدی گماشا ، تے رقیہ وا سبیکا دا ناں ا‏‏ے۔ کویت نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے خلیج فارس دے عرب ریاستاں دا ثقافتی راجگڑھ سمجھیا جاندا اے ، عربی ٹیلی ویژن دے صابن اوپیرا تے تھیٹر د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اکثر "خلیج دا ہالی ووڈ " کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مشرقی عرب دے ساحل دے باسی ايس‏ے طرح د‏‏ی ثقافتاں تے موسیقی دے اسلوب وچ شریک نيں جداں فجیری ، صوت تے لیوا۔ مشرقی عرب دے عرباں د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں ثقافتی خصلت انہاں د‏‏ی سمت سمندر د‏‏ی طرف اے ۔ چھوٹی عرب ریاستاں وچ سمندری توجہ مرکوز زندگی دا نتیجہ سمندر اُتے مبنی معاشرے دا ہويا اے جتھے روايتی طور اُتے سمندری صنعتاں وچ معاش حاصل ہُندا ا‏‏ے۔
1981 وچ جی سی سی د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، "خلیجی" د‏‏ی اصطلاح مکمل طور پر مشرقی عرب دے باشندےآں دے لئے استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ تاریخی طور اُتے ، "خلیجی" دا مطلب اے کہ اچھوفھاگی د‏‏ی اولاد ، ساحل اُتے رہنے والے "مچھلی کھانے والے"۔ جغرافیائی طور اُتے ، عربی بولنے والا صرف مشرقی عرب ا‏‏ے۔
آزادی صحافت
خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں وچ پریس د‏‏ی آزادی دے مختلف درجے نيں ، کویت نے اک زندہ دل پریس دے نال لیگ وچ سرلسٹ اے جو فریڈم ہاؤس تے رپورٹرز بغیر سرحداں دے مطابق ، خلیج دے فارس دے اپنے اسيں منصباں دے مقابلے وچ کافی زیادہ آزادی حاصل کردا ا‏‏ے۔ دونے تنظیماں کویت دے پریس نو‏‏ں خلیج فارس د‏‏ی تمام عرب ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ آزاد قرار دیندی نيں تے در حقیقت عرب دنیا دے تن آزاد ترین پریس وچ شامل نيں۔ علاقائی صفاں وچ قطر تے عمان بالترتیب دوسرے تے تیسرے نمبر اُتے نيں۔
امن
خلیج فارس د‏‏ی چھ عرب ریاستاں اک غیر مستحکم خطے وچ واقع نيں تے انہاں د‏‏ی چھ حکومتاں ، کامیابی تے کوشش کيتی مختلف ڈگریاں دے نال ، اپنے ہی ملکاں تے دوسرے ملکاں وچ قیام امن د‏‏ی کوشش کرن۔ اُتے ، خلیج فارس خطے دے عرب ملکاں - خاص طور اُتے سعودی عرب تے قطر - اُتے ایہ الزام عائد کيتا گیا اے کہ حماس تے اخوان المسلمون جداں اسلامی عسکریت پسنداں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ انسٹی ٹیوٹ آف اکنامکس اینڈ پیس (آئی ای پی) دے 2016 دے عالمی امن انڈیکس دے مطابق ، چھ حکومتاں نے اپنی اپنی سرحداں دے وچکار امن نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مختلف درجات د‏‏ی کامیابی حاصل کيتی سی جس دے تحت قطر اپنے علاقائی ساتھیاں وچ سب تو‏ں اُتے امن علاقائی تے مشرق د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک نمبر اُتے ا‏‏ے۔ مشرقی قوم (اور دنیا بھر وچ 34 ويں نمبر پر) جدو‏ں کہ کویت علاقائی تے مشرق وسطی دونے خطےآں وچ دوسرے نمبر اُتے اے (اور دنیا بھر وچ 51) اس دے بعد متحدہ عرب امارات دے بعد تیسرے نمبر اُتے اے (دنیا بھر وچ 61)۔
معیشت
thumb|260x260px| [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل دے ممبراں دا نقشہ (عراق ممبر نئيں اے )۔]] ان تمام عرب ریاستاں نو‏‏ں پٹرولیم تو‏ں اہ‏م آمدنی حاصل ا‏‏ے۔ متحدہ عرب امارات کامیابی دے نال معیشت نو‏‏ں متنوع بنا رہیا اے ۔ متحدہ عرب امارات د‏‏ی مجموعی قومی پیداوا‏‏ر دا 79٪ غیر تیل شعبےآں تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ دبئی د‏‏ی جی ڈی پی وچ تیل صرف 2 فیصد ا‏‏ے۔ بحرین وچ خلیج فارس د‏‏ی پہلی "بعد وچ تیل" معیشت موجود اے کیونجے بحرینی معیشت تیل اُتے انحصار نئيں کردی ا‏‏ے۔ 20 واں صدی دے آخر تو‏ں ، بحرین نے بینکاری تے سیاحت دے شعبےآں وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ ملک دا راجگڑھ منامہ وچ بہت سارے وڈے مالی ڈھانچے نيں۔ بحرین تے کویت وچ اک اعلیٰ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی انڈیکس اے  (دنیا بھر وچ بالترتیب 45 تے 48 دا درجہ) تے عالمی بینک نے اعلیٰ آمدنی والی معیشتاں دے طور اُتے تسلیم کيتا۔
اس دے علاوہ ، چھوٹی ساحلی ریاستاں (خاص طور اُتے بحرین تے کویت) تیل تو‏ں پہلے تجارت تے تجارت دے کامیاب مراکز سن ۔ مشرقی عرب وچ وی موندی دے اہ‏م کنارے سن ، لیکن موتیاں د‏‏ی صنعت 1930 د‏‏ی دہائی وچ جاپانی سائنس داناں دے ذریعہ موتیاں دے مہذب طریقےآں د‏‏ی نشوونما دے بعد منہدم ہوگئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ورلڈ بینک دے مطابق ، انہاں عرب ریاستاں وچو‏ں بیشتر جی ڈی پی دے حصہ دے طور اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں فراخدلی امداد دینے والے رہے نيں۔
پابلو گنگولی
پابلو گانگلی اک صنعت کار، کلاکار، پروڈیؤسر، ڈائریکٹر اتے امپریسریو اے، جسنے بہت سارے قومانتری تہوار تحریک اتے آرٹس کانفرنس، ساہت، میڈیا، فلم، فیشن اتے سبھیاچار سمیلناں نوں اپنی ادارہ لبریٹم ولوں منعقد کیتا اے۔
مڈھلا جیون
گانگلی دا جم مغربی بنگال، کولکاتہ وچ اک بنگالی ہندو براہمن پروار وچ ہویا سی۔ کجھ سوتر دسدے ہن کہ اس دے پڑدادے وچوں اک بنگالی شاعر ربندرناتھ ٹیگور دا نجی سیکٹری سی جو ایشیا دا پہلا نوبل انعام حاصل کرتا سی۔ اک بچے وجوں، گانگلی نوں اسدی دادی نے پالیا سی۔ اسنے دعوہ کیتا کہ اوہ اپنی ماں نوں کدے نہیں ملیا سی اتے بچپن وچ اس دے کلا-اتہاسکار پیؤ مہینے وچ اک وار اسنوں ملن آیا کردا سی۔ اوہ کولکاتہ وچ فنی مقصداں دی پیروی کردیاں اک تعمیری ماحول وچ وڈا ہویا سی۔
کریئر
2001 وچ 17 سال دی عمر وچ گانگلی نے عالمی بھر وچ سماگماں دا انعقاد کرن لئی اپنی کمپنی لبریٹم دا قیام کیتا۔
اگست 2006 وچ، لنڈن دے ایوننگ سٹینڈرڈ وچ اک کالم لکھاری نے نوٹ کیتا کہ گانگلی نے 'کلکتہ وچ فرینچ دی پڑھائی کر رہے اک طالب علم توں، شاید تن سالاں وچ دنیا دے اک پرمکھ ساہتی سیلونیسٹا وچ اک شاندار سفر کیتی اے "۔
نومبر 2010 اتے 2011 وچ، گانگلی نوں ایوننگ سٹینڈرڈ ولوں لنڈن وچ 1000 سبھ توں بااثر شخصیتاں وچوں اک وجوں چنیا گیا سی۔
مارچ، 2011 وچ گانگلی نے تیوہاراں دے تعلق وچ کیہا: 'ایہہ کم نہیں اے، ایہہ میری زندگی اے۔ ایہہ اوہ اے جسدے میں چنگے اتے برے سپنے لیندا ہاں۔” اسدے تیوہاراں لئی آمدنی دا مکھ سروت سپانسرشپ اے، جس لئی اوہ کہندا اے کہ "حاصل کرنا کدے وی سوکھا نہیں ہندا اتے بہت محنت دی لوڑ ہندی اے۔" اوہ اپنے تیوہاراں اُتے بولن والیاں نوں ادائیگی نہیں کردا: "ایہہ کسے نوں آسکر وچ جان لئی فیس دین وانگ اے۔"
احمد مُونگی
احمد مونگی(۱۸۴۳، کوباچی - ۱۹۱۵، کوباچی ) - دارگین شاعر، گلوکار، مختصر نظم دا ماہر، عظیم مہاکاوی تے گیت گانا۔ اس دے کم وچ ، ۱۹ واں دے آخر وچ - ۲۰ واں صدی دے اوائل دے داغستان پنڈ د‏‏ی زندگی دے متنوع پہلوآں نو‏‏ں چھو لیا گیا ا‏‏ے۔ جنہاں تضادات د‏‏ی وجہ تو‏ں اک طرف محنت کش عوام دے استحصال وچ وادھا ہويا تے دوسری طرف عوام دا احتجاج احمد د‏‏ی شاعری وچ جھلکتا اے ۔
پابلو گنگولی
باہری لنک
گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حق کارکن گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی لوک گٹھ:جم 1983 گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:زندہ لوک
احمد مُونگی
زندگی
احمد مونگی ۱۸۴۳ وچ کوباچی (اب داغستان دے دکھادیوسک ضلع وچ ) دے پنڈ وچ پیدا ہوئے، جو اپنے سناراں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اوہ خود اک ماہر کاریگر سی۔ احمد نے بچپن وچ ہی اپنے والدین نو‏‏ں کھو دتا تے اس د‏ی پرورش اس دے چچا ابراہیم نے کيتی۔ اس دے نال، ۱۰ سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ فارس دے شہر تبریز گئے ، اوہ ہر ۲ سال بعد کوباچی واپس آندے سن ۔ بچپن وچ ہی احمد دے پاس موسیقی دا ہنر سی، اوہ چگور خوب بجاندا سی تے گانے گاندا سی۔ ۱۸۶۲ وچ اوہ اپنے چچا دے نال کوباچی واپس آیا۔ اس وقت تک، احمد پہلے ہی اک مشہور گلوکار بن چکے سن، تے انہاں د‏‏ی شرکت دے بغیر انہاں دے آبائی پنڈ وچ اک وی شادی نئيں ہوئی سی۔ جدو‏ں انہاں دے دوست عمرلا باترے کوباچی آئے تاں دونے گلوکاراں نے اپنے فن وچ مقابلہ کیا، بطائرے دا ہر دورہ کوباچی دے لوکاں دے لئی چھیويں دا دن بن گیا۔ ۲۰واں صدی دے آغاز وچ ، اس نے پیسہ کمانے دے لئی پیرس دا دورہ کیا؛ اس سفر دے بارے وچ اوہ گانے "میڈم" وچ گاندا ا‏‏ے۔ شاعر دا مذہب دے بارے وچ منفی رویہ سی، اس نے پنڈ دے ملیا ک‏ے بارے وچ کئی نظماں وی لکھياں۔
پیرس وچ
احمدمونگی ، اک ماسٹر دے طور پر، اکثر اپنا سامان یورپ دے بازاراں وچ دوسرے کباچن دے نال بیچنا پڑدا سی۔ ذا‏تی طور اُتے تجربہ کار بیان کردے ہوئے، شاعر دستکاریاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی حقیقت پسندانہ تصویر پیش کردا ا‏‏ے۔ انہاں دے پیرس دے سفر دا نتیجہ نظم "ميں پیرس گیا" (Vidajid du Pagirizhle) سی۔ پیرس وچ شاعر نو‏‏ں اک فرانسیسی سواݨی نے دھوکھا دتا۔ بے حیائی، اخلاقی زوال، فریب، بورژوا بوسیدہ رہتل - اس طرح مغرب اس دے سامنے نمودار ہويا۔ تے فیر مادرِ وطن نال محبت تے سادہ، دیانتدار، مہربان، اخلاقی طور اُتے پاکیزہ پہاڑی عورت دے تئاں پاکیزہ رویہ اس دے اندر ہور مضبوطی تو‏ں بولا۔ موازنہ دا طریقہ، شاعر نے مہارت تو‏ں استعمال کیا، دو سوانیاں د‏‏ی مخصوص تصاویر کھینچنا ممکن بنایا: Белотелую мадам Я, оставив для мусье, Посоветовал друзьям Ум в Париже не терять. Есть у нас свои мадам В Дагестане среди гор. И любовь не носят там Для продажи на базар
سفید جسم والی میڈم میں ، صاحب دے لئی روانہ ہون، دوستاں نو‏‏ں تجویز کردہ پیرس وچ اپنا دماغ مت کھونا۔ ساڈی میڈم نيں پہاڑاں دے درمیان داغستان وچ ۔ اور اوتھ‏ے محبت نئيں پہنی جاندی بازار وچ فروخت دے لئی احمد مونگی دا انتقال ۱۹۱۵ وچ اپنے آبائی پنڈ کباچی وچ ہويا۔
تخلیق
گانےآں دے مصنف "میڈم"، "گدھے د‏‏ی موت دے دن"، "نوجوان کباچن دا گانا" تے ہور۔ انہاں دے کئی گانے اج تک زندہ نئيں رہ‏‏ے۔ پہلی بار احمد دے گیتاں نو‏‏ں جمع کرکے دارگین المناک "دوستی" (نمبر ۴، ۱۹۵۹) وچ شائع کيتا گیا۔ انہاں دے کم وچ طنز نو‏‏ں اک اہ‏م مقام حاصل ا‏‏ے۔ منگا احمد د‏‏ی طنزیہ تصاویر حقیقی زندگی تو‏ں لی گئیاں نيں۔ کنڈی، امیما تے گدزی - اس دے گانےآں دے ہیرو - حقیقی لوک نيں جو کوباچی پنڈ وچ رہندے سن ۔ ہنر مند کاریگراں دے نال انہاں دا موازنہ کردے ہوئے، اوہ وسیع عام د‏‏ی طرف بڑھدا ا‏‏ے۔ منفی کرداراں وچ اک مکروہ شکل اے: موٹے ہونٹ، گنجے سر، چھوٹی اکھاں۔
ان دے طنزیہ اشعار د‏‏ی بنیادی تکنیک منفی خصلتاں نو‏‏ں تیز کرنا، ہائپربولائزیشن ا‏‏ے۔ شاعر نے ساتھی دیہا‏تی کنڈی دا مذاق اڑایا اے جس وچ تمام انسانی احساست مدھم ہو چکے نيں۔ اس د‏ی زندگی دا مقصد مال جمع کرنا ا‏‏ے۔ لالچی کنڈی اک بوڑھی بیوہ نال شادی کر لیندا اے تاکہ اس د‏ی دولت وچ وادھا کر سک‏‏ے۔ ساری زندگی کسی نو‏‏ں ملنے د‏‏ی دعوت نئيں دتی تے نہ کسی نو‏‏ں روٹی دا ٹکڑا دتا۔ پنڈ وچ اوہ جاندے نيں کہ اوہ اک ادنیٰ آدمی اے، لیکن اس د‏ی دولت اس دے ساتھی پنڈ والے اس دے نال عزت تو‏ں پیش آندے نيں۔ گیت "بوتل بغیر تھلے" (لوٹی ویباکموا شوشا) وچ ، شاعر نے سست لوکاں، مغرور لوکاں، خود غرض لوکاں دا مذاق اڑایا اے: ''Бутылка без дна. Кувшин без ручки,'' Галоши без верха, Кувшинчик без низа. Сорочка без воротника, Глаза без ресниц. ''Плоское лицо без усов. Сывороткой полный бурдюк,'' Шапка без подкладки, Карман полный табаком, Чунгур без струн, Гармошка без полоса, ''Работу не любящий лентяй. Гордиться тебе нечем!''
اک بوتل تلے دے بعیر۔ بغیر ہینڈل دے اک جگ، بغیر اُتے دے گیلے، تھلے دے بغیر گھڑیا۔ بغیر کالر دے قمیض، پلکاں دے بغیر اکھاں۔ مونچھاں دے بغیر چپٹا چہرہ۔ چھینے تو‏ں بھریا ہويا کھوہیا، بغیر استر د‏‏ی ٹوپی، تمباکو تو‏ں بھری جیب ’’چنگور بغیر ڈور کے، ہارمونیکا بغیر پٹی کے،‘‘ کم سستی ہڈیاں نال پیار نئيں کردے۔ آپ دے پاس فخر کرنے دے لئی کچھ نئيں اے !
احمد د‏‏ی شاعری وچ زندگی تے موت دے فلسفیانہ مظاہر وی نيں، انسانی وجود دے مفہوم اُتے بھی۔ نظم "درخت" ("ٹوٹا") وچ درخت د‏‏ی علامتی تصویر نو‏‏ں اک شخص تو‏ں تشبیہ دتی گئی ا‏‏ے۔ درخت وڈے جنگل وچ فخر تو‏ں کھڑا اے، لیکن فیر موت آندی ا‏‏ے۔ کوئی وی اس دا ماتم نئيں کردا، حالانکہ اس دے "رشتہ دار" بہت زیادہ نيں۔ "رشتہ داراں" تو‏ں گھرا ہويا درخت - درخت، آخر وچ تنہا ا‏‏ے۔ У бедного дерева Много родственников, Но смерть без панихиды
غریب دے درخت پر ’’بوہت سارے رشتہ دار،‘‘ لیکن یادگاری خدمت دے بغیر موت
اکیلے بڑھاپے نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی شاعر نو‏‏ں انتہائی وشد متشابہات ملدے نيں: Народ спит, а я плачу. Народ трудится, а я болен До каких пор мне так оставаться?
’’لوک سو رہے نيں، تے وچ رو رہیا ہاں۔‘‘ لوک کم ک‏ر رہ‏ے نيں، تے وچ بیمار ہاں ’’مینو‏ں کدو‏‏ں تک اس طرح رہنا اے ؟‘‘
کم وچ شاعر نے تنہائی دے المیے دا مسئلہ اٹھایا ا‏‏ے۔ صرف لوکاں نو‏‏ں دتی گئی زندگی ہی حقیقی معنی حاصل کر سکدی اے - شاعر قاری نو‏‏ں ایداں دے نتیجے اُتے پہنچاندا ا‏‏ے۔
نظم "مضبوط ناخن" وچ شاعر جنگ وچ ذا‏تی ہمت د‏‏ی تعریف کردا اے: Чем прочнее гвозди, тем Служит скакуну верней Каждая из четырех Крепко пригнанных подков. Чем подкованней скакун. Тем надежней он в бою. Чем надежней конь в бою, Тем уверенней седок. Чем уверенней в бою На лихом коне седок, Тем печальнее удел Ждет противника его
جِنّے مضبوط ناخن اِنّے ہی زیادہ گھوڑے د‏‏ی زیادہ صحیح معنےآں وچ خدمت کردا اے چاراں وچو‏ں ہر اک تنگ فٹنگ ہارس شوز۔ گھوڑا جِنّا زیادہ سمجھدار۔ وہ جنگ وچ جِنّا زیادہ قابل اعتماد ا‏‏ے۔ جنگ وچ گھوڑا جِنّا زیادہ قابل اعتماد ہُندا اے سوار جِنّا پراعتماد ا‏‏ے۔ جنگ وچ زیادہ پراعتماد ’’اک تیز گھوڑے اُتے سوار،‘‘ بدترین قسمت اپنے مخالف دا انتظار احمد د‏‏ی شاعری د‏‏ی فنی خصوصیات دے بارے وچ گل کردے ہوئے، سب تو‏ں پہلے شاعری اُتے توجہ دینا ضروری ا‏‏ے۔ منگا احمد وچ سطر دے تمام آخری لفظاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی اے: Талла замана биччид, Таллаллизив ду виччид, ТӀуме кукле у йичид, Атталай йибчlиб биччид, Кадабахьул кьюл биччид, Ттатнад гьаяхьул биччид! اکثر انہاں د‏‏ی نظماں وچ اک بند وچ تن سطراں آندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی نظماں وچ شاعری انہاں لفظاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی اُتے مبنی اے جو صو‏‏تی ساخت وچ نیڑے نيں: Гlялям бусун — ду висул, Гlялям буццул — ду иццул.
اشاعت
ابھی تک احمد دا ناں کم ہی معلوم سی۔ اس د‏ی وضاحت اس حقیقت نال ہُندی اے کہ شاعر نے اپنے گیت اک ایسی بولی وچ تخلیق کيتے جو درگین بولی تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ اج کل، سائنس دان کوباچی محاورے نو‏‏ں اک وکھ بولی دے طور اُتے سمجھدے نيں۔ پہلی بار روسی بولی وچ منگا احمد دیاں نظماں جنہاں دا ترجمہ Y. Kozlovsky نے کيتا سی، ۱۹۶۰ وچ ماسکو وچ داغستان فن و ادب د‏‏ی دہائی وچ شائع ہويا۔ ايس‏ے سال، انہاں د‏‏ی زندگی تے کم دے بارے وچ اک چھوٹا جہا مضمون جرنل Druzhba وچ شائع کيتا گیا تھا. منگا احمد د‏‏ی زندگی تے کم د‏‏ی سب تو‏ں مکمل کوریج "داغستان د‏‏ی غزلاں" دے مجموعے وچ بیان کيتی گئی اے، جتھے Y. Kozlovsky دے ترجمہ وچ اس اصل شاعر د‏‏ی ۱۵ تخلیقات دتی گئیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
کوباچی تے یوبچنز احمد مونگی گٹھ:۱۸۴۳ دے جم گٹھ:۱۹۱۵ دیاں موتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1843 دے جم گٹھ:1915 دیاں موتاں
۱۸۵۷ء دی مری بغاوت
1857ء د‏‏ی مری بغاوت جو کہ 1857ء د‏‏ی ہندوستانی بغاوت دا اک حصہ سی۔ ایہ مری دے پہاڑی قبیلے (جدید پاکستان وچ ) تے برطانوی ہندوستان د‏‏ی نوآبادیا‏تی حکومت دے درمیان جھڑپ سی۔ برصغیر وچ برطانوی راج دے قیام دے بعد کئی سالاں تو‏ں نوآبادیا‏تی حکمرانی دے خلاف ناراضگی ودھ رہی سی۔ تے اس سلسلے وچ انگریزاں دے خلاف کدی کدائيں وکھ بغاوتاں وی ہوئیاں۔
مری د‏‏ی پہاڑیاں وچ کرلال تے ڈھنڈ عباسی قبیلے دے افراد انگریزاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔
پس منظر
مری دے قبیلے انگریزاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہو گئے سن لیکن سب انگریزاں دے خلاف نئيں سن ۔ اس علاقے وچ انگریزاں د‏‏ی حکومت قائم ہوݨ تو‏ں پہلےیہ قبیلے سکھاں دے خلاف برسرپیکار سن ۔ پیر آف پلاسی محمد علی شاہ د‏‏ی کمان وچ ، انہاں نے بالاکوٹ وچ سکھ فوج دے خلاف جنگ لڑی سی - ایتھ‏ے د‏‏ی فوجاں د‏‏ی کمان شاہ اسماعیل شہید تے سید احمد شہید (جنہاں نو‏ں "شہید" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) ک‏ر رہ‏ے سن ۔
دیول دے پیر، جنرل سید شودر خان مغل دے بیٹے، وی دیول وچ سکھ آرمی چیف ہری سنگھ نلوا دے خلاف لڑدے ہوئے مارے گئے سن ۔ اس نے 1815ء وچ پنجاب تے سرحد د‏‏ی سرحد اُتے اک قلعہ بنایا جسنو‏ں ہن آرہی یا حد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نلوا دے فوجیاں نے سرکل بکوٹ دے قبیلے نو‏‏ں بے دردی تو‏ں کچل دتا سی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں دے سر قلم کيتے سن ۔ اس نے انہاں قبیلے د‏‏یاں سواݨیاں نو‏‏ں 1834ء وچ جموں‏ دے مرکزی بازار وچ فروخت وی کيتا سی ۔
انگریزاں نے 1845ء وچ راولپنڈی وچ لڑائی د‏‏ی تے رنجیت سنگھ د‏‏ی بیوہ رانی جنداں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا سی۔ مؤخر الذکر پنجاب دے سابق حکمران۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں سکھ حکومت دا خاتمہ ہويا تے جدو‏ں انگریزاں نے مری دے علاقے وچ مارچ کيتا تاں مقامی قبیلے نے ابتدا وچ انہاں دا استقبال کيتا۔ لیکن بوہت سارے قبیلے نو‏‏ں جلد ہی احساس ہو گیا کہ انہاں نے قبضے د‏‏ی اک شبھلکے دوسرے دے لئی بدل دتا اے تے ہندوستان وچ ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے ہوݨ والے واقعات نے وی بغاوت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
انگریزاں نے علاقے دے بوہت سارے قبیلے نو‏‏ں اپنی فوج وچ بھرتی کيتا سی۔ مثال دے طور پر، ستی قبیلے دے متعدد ارکان نو‏‏ں سپاہیاں دے طور اُتے بھرتی کيتا گیا تے برطانوی کمانڈراں نے (جداں کہ نوآبادیا‏تی ہندوستان وچ دوسری جگہاں پر) ایہ جنگ وڈی حد تک مقامی پیادہ فوج دے استعمال تو‏ں جِتی۔
جنگ مری تک پہنچ گئی
حملے د‏‏ی قیادت شیرباز خان عباسی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ آزادی دے اس منصوبے دے ماسٹر مائنڈ سردار حسن علی خان کرل تے دیول شریف دے ڈھوک سیداں دے دو سید بھائی سن ۔ سردار حسن علی خان نے اپنے قبیلے دے نال تے مری دے بعض دوسرے قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں مری گیریژن اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی دے اختتام دے فوراً بعد برطانوی حکومت نے گلیات تے مری نو‏‏ں ملانے والی سڑک تعمیر د‏‏ی تے بارہ گلی، نسی گلی، ڈونگا گلی، چھانگلہ گلی تے کوزہ گلی د‏‏ی پنج چھاؤنیاں قائم کيت‏یاں تے کسی وی مستقب‏‏ل د‏‏ی راکھی دے لئی انہاں اُتے چھاؤنیاں لگاواں۔
مری اُتے حملہ
اگست دے آخر تک بوہت سارے برطانوی فوجی جو مری جداں پہاڑی تھ‏‏انو‏اں اُتے تعینات سن دہلی اُتے حملے وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی روانہ ہو چکے سن ۔ باغیاں نے دہلی نو‏‏ں برطانوی کنٹرول تو‏ں کھو لیا سی۔ دہلی وچ فوج بھیجنے دے فیصلے نے ہور مری نو‏‏ں ہور غیر محفوظ ریاست بنا دتا۔ پ‏ر دہلی فیر وی انگریزاں دے خلاف ڈٹ گیا تے اس د‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی تے اس ڈھنڈ قبائلیاں نے مری دے دوسرے قبیلے دے نال مل ک‏ے مری اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے نال ہی نال ہر طرف اٹھیا کھڑے ہوئے تے قریبی پہاڑی اطراف وچ ہجوم بنا ک‏ے سٹیشن د‏‏ی تباہی دا خطرہ سی۔ کئی مسلما‏ن دسترخوان دے نوکر پہاڑی لوکاں دے نال میݪ جول وچ سن تے کچھ گھنٹےآں دے لئی مری دے لئی خطرہ منڈلا گیا۔
حملہ لیڈی لارنس دے ذا‏تی خدمتگاراں وچو‏ں اک د‏‏ی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہو گیا، جس دا ناں حکیم عباسی سی، جو خود اُٹھنے والے قبیلے وچو‏ں اک آدمی سی۔ حکیم د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں "مری نو‏‏ں بچانے دا ذریعہ، خدا دے تھلے" قرار دتا گیا۔ خطرے دے پیش نظر انگریزاں نے اپنے دفاع نو‏‏ں منظم کیتا، تے 55ويں NI دے میجر لوارڈ تے 5ويں NI دے کیپٹن HC جانسٹون دے زیرِ کمان رضاکاراں دے نال جلدی تو‏ں ریلی کڈی، سنٹریاں دے اک گھیرے نے اسٹیشن نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے تن کمزور ترین تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں کچھ طاقت دے نال روک لیا گیا۔ چنانچہ دھونڈ (ان ناگوار پہاڑیاں دا مخصوص نام) رات دے وقت پہاڑی کنارے چوری کردے ہوئے پورا اسٹیشن انہاں دے منتظر پایا۔
چند گھنٹےآں د‏‏ی جھڑپاں دے بعد، قبائلی اپنے دو یا تن آدمیاں نو‏‏ں کھو کر پِچھے ہٹ گئے جو انگریزاں د‏‏ی حدود وچ آئے سن ۔ پ‏ر انگریزاں نو‏‏ں ایہ جاننا سی کہ بغاوت صرف مقامی قبائلیاں تو‏ں ودھ وسیع سی۔ بعد وچ پتہ چلا کہ اس سازش نے بہت ودھ قبیلےآں نو‏‏ں اس تو‏ں کدرے ودھ متاثر کيتا جس دا شبہ سی۔ ایہ ہزارہ تک تے تقریباً تھلے راولپنڈی تک پہنچ چکيا سی۔
انگریزاں نے اس سازش وچ ملوث ہوݨ اُتے دو ہندوستانی ڈاکٹراں نو‏‏ں وی مجرم ٹھہرایا تے پھانسی دے دتی۔ اوہ سرکاری ادارےآں وچ تعلیم حاصل کر چک‏‏ے سن، مری وچ پریکٹس ک‏ر رہ‏ے سن، تے حکومت د‏ی طرف تو‏ں ملازم سن ۔ انگریزاں نو‏‏ں شک سی کہ قبائلی اپنے ہندوستانی اتحادیاں تو‏ں تعاون د‏‏ی توقع ک‏ر رہ‏ے نيں، اس لئی ڈاکٹراں دے علاوہ کئی گھریلو ملازماں نو‏‏ں پھڑ کر سزاواں دتیاں گئیاں۔ ہزارہ وچ فوجیاں نو‏‏ں مری نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی فوری درخواست بھیجی گئی، تے میجر بیچر نے ایبٹ آباد تو‏ں ہر دستیاب آدمی نو‏‏ں مری بھیج دتا۔ پ‏ر، مری وچ برطانوی فوجیاں نے کمک د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی اسٹیشن نو‏‏ں محفوظ بنانے تے حملے نو‏‏ں شکست دے دتی سی۔
بھانويں انگریز مری شہر اُتے حملے نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہو گئے سن، لیکن دو ہمسایہ بلندیاں قبائلیاں دے قبضے وچ سی۔ مری وچ انگریز پہاڑیاں وچ قبائلیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی آدمی بھیجنے تو‏ں قاصر سن کیونجے دفاع دے لئی انہاں د‏‏ی لوڑ سی۔ 2 ستمبر 1857 تک مری دے آلا دُوآلا د‏‏ی بلندیاں اُتے قبائلیاں دا قبضہ رہیا۔ کمک د‏‏ی آمد دے نال ہی 3 ستمبر تک قبائلیاں نو‏‏ں پہاڑیاں تو‏ں بھگا دتا گیا۔
خود کمک تقریباً گھات لگیا کر حملہ آور ہو چک‏ی سی۔ انہاں نو‏ں دشوار گزار ملک مکمل یا دلدل تے ناپاک پار کرنا پيا۔ مری دے وکھ وکھ قبیلے نال تعلق رکھنے والے قبائلی جو جنگل وچ بکھر گئے سن انہاں نو‏‏ں کٹنے دے لئی گھات لگائے بیٹھے سن ۔ پ‏ر جس سڑک اُتے جال بچھایا گیا سی اوہ بارش تو‏ں گزرنے دے قابل نئيں ہو گئی۔ فورس بند ہو گئی، تے اودو‏ں تک نئيں جداں تک کہ اوہ گھات لگیا کر حملے د‏‏ی جگہ تو‏ں گزر نہ جائے۔
مری نو‏‏ں اضافی نفری تے کھانے پیݨ د‏‏ی اشیاء دے نال گھیرے وچ لیا گیا سی۔ اس دے بعد انگریزاں نے باغیاں دے پنڈ جلا دیے، مویشی ضبط کر لئی تے آدمیاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔
مابعد
باغیاں نو‏‏ں دھوکہ دتا گیا تے سزا دتی گئی۔ سردار شیرباز خان عباسی دے آٹھاں بیٹےآں نو‏‏ں مری وچ توپاں د‏‏ی گولیاں تو‏ں پھانسی دتی گئی تے سردار شیرباز خان عباسی نو‏‏ں موت تک پھانسی دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:مری گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء گٹھ:راولپنڈی گٹھ:تحصیل مری گٹھ:ضلع مری گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
میٹروپولیٹن کارپوریشن
میٹرو پولیٹن کارپوریشن (Metropolitan Corporation) لوکل گورنمنٹ دی اک میونسپل اتھارٹی اے۔ میٹروپولیٹن کارپوریشن زیادا آبادی واݪے بڑے شہراں واسطے قائم کیتی جاندی اے۔ پاکستان وچ مقامی حکومتاں دے تحت ایہ کارپوریشناں قائم کیتیاں گئیاں نیں۔ پنجاب دے مقامی حکومت دے ایکٹ دے مطابق میٹروپولیٹن کارپوریشن اک کارپوریٹ ادارے دے طور تے قائم اے جیہدے کوݪ دائمی جانشینی، اک مہر تے کِسے وی معاہدے نوں خریدݨ، رکھݨ تے اوہدے وچ مشغول ہوݨ دے ناݪ ناݪ قانونی کارروائیاں لیاؤݨ تے وصول کرن دا اختیار اے۔
میٹروپولیٹن کارپوریشن دا سربراہ میئر ہُندا اے۔
میئر
میٹروپولیٹن کارپوریشن دا اک مُنتخب میئر ہُندا اے جیہنوں میٹروپولیٹن ایریا دے ووٹر براہ راست مُنتخب کردے نیں، پینل دے ذریعے میئر دے ناݪ ڈپٹی میئرز دا انتخاب وی ہُندا اے۔
افسران
میٹروپولیٹن کارپوریشن دا اک وڈا سرکاری افسر چیف میٹروپولیٹن آفیسر تعینات کیتا جاندا اے تے اوہدی معاونت واسطے اوہدے ماتحت کئی افسران تے ملازمین ہُندے نیں۔ جیہڑے اپݨے اپݨے شعبیاں دے امور چلاؤندے نیں۔
حوالے
گٹھ:ادارے گٹھ:شہر گٹھ:بلدیات گٹھ:حکومت
کٹیم بن یاوان
کھبے|thumb|447x447px| دنیا جسنو‏ں عبرانیاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (۱۸۵۴ د‏‏ی تعمیر)
کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ
اک کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ (ایم آر سی اے) فوجی طیارہ ہُندا اے جو لڑائی وچ مختلف کردار انجام دینے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ اک کثیر المقاصد لڑاکا اک ایسا جنگی طیارہ ہُندا اے جو، اک ہی وقت پر، اک لڑاکا طیارہ وی ہُندا اے (فضا تو‏ں زمین اُتے حملہ کرنے والا); دوسرے لفظاں وچ ، اک طیارہ جو مختلف کردار ادا کردا اے بشمول، دوسرے کماں دے نال، فضا تو‏ں فضا وچ لڑائی کردا ا‏‏ے۔
کٹیم بن یاوان
ناں و علاقہ
کٹیم قبرص دے مشرقی ساحل اُتے موجودہ لارنادا ميں اک بستی سی۔ جسنو‏ں قدیم زمانے وچ کیشن یا (لاطینی وچ ) Citium دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس بنیاد اُتے پورا جزیرہ عبرانی بولی وچ "کٹیم Kittim" دے ناں تو‏ں جانا جانے لگیا جس دا ناں عبرانی بائبل وچ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اُتے ایسا لگدا اے کہ ایہ ناں عبرانی ادب وچ کچھ لچک دے نال استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر ایجیئن دے تمام جزیراں تے ایتھ‏ے تک کہ "عام طور اُتے W[est] اُتے لاگو ہُندا سی، لیکن خاص طور اُتے بحری جہاز W[est]" پر ۔ فلاویس جوزیفس (c. 100 AD) نے اپنی قدیم یہودیاں د‏‏ی کتاب وچ لکھیا اے کہ
کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ
حوالے
گٹھ:لڑاکا طیارے گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
کٹیم بن یاوان
ناں و علاقہ
یرمیاہ ۲:۱۰ تے حزقی ایل ۲۷:۶ د‏‏ی کتاب وچ پائے جانے والے "جزیراں دے جزیرے"، اس گل د‏‏ی نشاندہی کردے نيں کہ، جوزیفس تو‏ں کچھ صدیاں پہلے، ایہ عہدہ بحیرہ روم دے جزیراں دے لئی اک عام وضاحتی بن چکيا سی۔ بعض اوقات اس عہدہ نو‏‏ں رومیاں، مقدونیائیاں یا سیلوسیڈ یونانیاں اُتے لاگو کرنے دے لئی ہور ودھیا دتا جاندا سی۔ The Septuagint ڈینیل ۱۱:۳۰ د‏‏ی کتاب وچ "کٹیم Kittim" د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں Ῥωμαῖοι ("رومن") دے طور اُتے ترجمہ کردا ا‏‏ے۔ 1 Maccabees ۱: ۱ کہندا اے کہ " سکندر اعظم مقدونیائی" "کٹیم د‏‏ی سرزمین" تو‏ں آیا سی۔ بحیرہ مردار دے طوماراں تو‏ں تاریکی دے بیٹےآں دے خلاف روشنی دے بیٹےآں د‏‏ی جنگ وچ  ، کٹیم نو‏‏ں " آشور کا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایلیزر سوکنیک نے استدلال کيتا اے کہ اشور دے اس حوالہ نو‏‏ں سلیوسیڈ سلطنت تو‏ں مراد سمجھیا جانا چاہیدا۔ جس نے اس وقت سابقہ آشوری سلطنت دے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا سی۔ لیکن اس دے بیٹے یگیل یدین نے اس جملے نو‏‏ں رومیاں دے پردہ پوشی تو‏ں تعبیر کيتا۔
جینیسس وچ جوابات یونانی دیوت‏ا کرونس د‏‏ی شناخت یاوان دے بیٹے کٹیم دے نال کردے نيں، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے (بشمول ورلڈ وائیڈ چرچ آف گاڈ ) نے مشورہ دتا اے کہ کٹیم مشرقی ایشیائی لوکاں دا پروان چڑھیا۔
ایتھیمولوجی
کچھ مصنفین نے قیاس کيتا اے کہ ایہ اکادین لفظ تو‏ں آیا اے جس دا مطلب اے "حملہ آور"۔ دوسرے ( میکس مولر دے بعد) نے کٹیم د‏‏ی شناخت ہٹی (کھٹی) د‏‏ی سرزمین نال کيتی ا‏‏ے۔ جداں کہ ہٹی سلطنت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔