cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
سکوندی ادب
اس دور دے سکھاں دے باقی ماندہ آثار جو سین کیانگ(چین دے ترکستان) توں جو ویہوی‍‏‏ں صدی دے آغاز وچ دریافت ہوئے نیں اوہ اس زبان دے دو پہلواں نوں اجاگر کر دے نیں۔شمال غربی حصہ(جو قدیم ترین اے تمشقی دے ناں توں مشہور اے)تے مشرقی (ختن دے طور اُتے جاناجاندا اے) تے اس دے تمام آثار بدمت توں مربوط نیں تے سنسکرت وچ ترجمہ ہوئے نیں تے ایہ قریباً دینی ادب اے۔
بلخی ادب
بلخی زبان بلخ (اج دا شمال افغانستان )دے رہنے والے لوگاں دی قدیم واحد زبان اے جس دے لکھنے دا طرز تحریر یونانی حروف تہجی اُتے اے۔اس زبان دے آثار جو دوسری صدی توں نواں صدی عیسوی توں متعلق نیں ایہ آثار وی کتباں،سکاں تے مہراں  تے پتھراں اُتے کنندہ صورت وچ نیں جو بلخی زبان دے آثار نیںَ
بیڈ ونڈسہایم
بیڈ ونڈسہایم باویریا جرمنی دا اک شہر اے۔ ایتھے 11,951 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
مانوی ادب
مانوی زبان دے آثار قدیم تراں ادبی آثار شمار ہُندے نیں جو ایرانی زباناں وچوں مشرقی فارسی، پارٹی ،سغدی تے بلخی وچ کتباں دے علاوہ نیں۔ایہ آثار جو مانوی خط وچ نیں تے تدمری خط وچ لکھے گئے نیں تے انکا تعلق تیسری توں نواں صدی توں اے ایہ بکھرے ہوئے ٹکڑاں تے خراب صورت وچ ویہوی‍‏‏ں سدی دے اوائل وچ خانقاہاں دے کھنڈر توں ملے نیں جو چین دے ترکمانستان توں ملے نیں جنکا مواد سامی یونانی اے  تے دینی بناداں اُتے مبنی نیں ۔( ماہرین مانویت‌،تعلیمات دو بُن‌، ص‌ ٢١٧ـ٢٣٦).
بیڈ ونڈسہایم
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
اسلام دے بعد دا ایرانی ادب
سن 429 وچ سلجوق دے ترکاں نے  ایران اُتے یلغار دی غرض توں ترکستان چڑھائی دی تے آہستہ آہستہ انہاں نے ملک اُتے قبضہ کر لیا۔چنانچہ اوہ مشرق دی سمت توں آندے سن تے انہاں دے دفتری ملازمین وی اسی علاقے دے سن۔لہذا انہاں دے لئی دری فارسی نوں اپنے بادشاہی دربارکیلئے منتخب کرنا ناگزیر سی۔جنہاں نے اس زبان نوں ایران دے دور دراز علاقاں تک وسعت دی ۔جس دے نتیجہ وچ گیارہواں صدی دے اوائل وچ دری زبان نوں پورے ملک وچ ادبی مقام حاصل ہو گیا۔نیز اس زبان نے دوسرے ایسے علاقاں وچ وی، جتھے ہن تک پہلوی زبان رائج سی، اپنے پنجے گاڑ لئی۔اس دور توں دری ایران دی ادبی زبان قرار پائی۔جدونکہ پہلوی زبان ایران وچ بولی جانے والی کئی دوسری بولیاں وانگایک بولی قرا پائی تے اس دی قدرقیمت کم ہو گئی۔  پہلوی دور دی آخری باقیات جو محض کتباں اوردہاندی سکاں دی صورت وچ ایران دے شمالی علاقہ طبرستان وچ موجود اے تے ایہ گیارہواں صدی دے وسط دے آثار نیں۔نیز پہلوی ادب دے ابتدائی نمونے جو ابتدائی ہجری صدی  توں متعلق نیں تے مذہبی نوعیت دے کاماں دی اک وڈی کتاب دی صورت وچ نیں تے اسنوں ایران دے زرتشتیاں نے اپنی دینی تے مذہبی بنیاداں نوں محفوظ رکھنے دی غرض توں لکھیا تا  تے جدو‏‏ں انہاں نے برصغیریعنی ہندوستان ول ہجرت دی تو اوتھے نال لے گئے۔جس دے متون نوں یورپی دانشوراں نے پچھلے صدی تے موجودہ صدی وچ چھاپ تے نشر کیتا اے۔
اس دور دی کچھ خاص کتب دے بارے وچ ایہ دعویٰ وی کیتا جارہا اے کہ ایہ کتب اسلام توں پہلے ساسانی دور دی نیں۔ اگرچہ انہاں کتب دے اسلامی  دور وچ تالیف ہونے دے دعوے دے اثبات دے لئی کئی دلائل وی موجود نیں ۔ جو کچھ وی  پہلوی ادبی آثار دے حوالے توں ہن تک دریافت ہویا اے اوہ انہاں کتب تے رسائل تک محدود اے۔
بہر صورت ایہ مسئلہ اس بات دی غمازی کردا اے کہ پہلوی ادب ساسانی دور دے اختتام تک رائج رہیا۔حالنکہ دری زبان انہاں چار سو سالاں وچ جو سلجوقی دور توں پہلے سن انہاں وچ ملک دی بطور ادبی زبان رائج سی۔جدونکہ ایران دے موجودہ شمالی،جنوبی تے مغربی علاقاں وچ پہلوی زبان رائج سی۔اس زبان دی صرف اک خاص شعری صورت جو "پہلویات" دے ناں توں جانی جاندی ہےہماں ملی اے  ۔تے بابا طاہر عریان ہمدانی  دے دو بیتی اشعار اس دی واضح ترین مثال نیں۔
نویں فارسی ادب دا آغاز
اج دے ایران دی زبان اوہی دری زبان دی ارتقائی شکل و صورت اے جو فارسی زبان دے طور اُتے جانی جاندی اے۔تے ایران دے لوگاں دے نزدیک  فارسی دا لفظ ہراس زبان اُتے اطلاق رکھتا اے جو اس ملک وچ رائج رہی اے۔
ماضی وچ اوہ دوزباناں جو ہماری مطمح نظر نیں تے دوناں اک ای وقت وچ اس ملک وچ رائج رہی نیں اوہ "دری فارسی" تے "پہلوی فارسی"دے طور اُتے مشہورتھاں ۔تے اج دی فارسی زبان یعنی دری زبان نے وی اسی طرح اسلامی دور وچ ایران دے مشرقی حصہ وچ پرورش پائی اے۔اس زبان دے اہم مراکز وچوں"ماوراءالنهر"( Transoxiania)،خراسان یعنی سمرقند،بخارا،بلخ،مرو،ہرات،توس تے نیشاپور سن ،ایتھے تک کہ انکی وسعت سیستان تک سی۔
نیزاس زبان دے مشہور ترین شاعر دا سلجوقی‌ دور تک انہاں شہراں توں پروان چڑھنا اسی بات دی دلیل اے۔
چنانچہ دری زبان آہستہ آہستہ خراسان تے "ماوراءالنهر"( Transoxiania) توں ایران دے دوسرے علاقاں وچ پھیل گئی۔تے اوہ وی اس طرح کہ غزنوی دور وچ گرگان،دامغان تے ری تک  رائج رہی تے سلجوقی دور وچ آذربائیجان توں لیکر اصفہان تے ہمدان تک دی سیر کیتی۔ایتھے تک کہ سعدی تے حافظ دے دور وچ وی رائج زبان دے مقام اُتے نہ پہنچ سکی تے ایہی وجہ اے کہ ایہ دو مشہور شاعر اس زبان اُتے تسلط رکھنے دی بنیاد اُتے اپنے شاعرانہ افکار دا اظہار کرنے وچ لذت محسوس کر دے سن تے اسی پہلوی فارسی دے لہجہ وچ  جو شیرازی دی زبان دے حوالے توں شہرت رکھتی اے اشعار کہندے سن۔
حوالے
گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت
بیڈ وورسشوفن
بیڈ وورسشوفن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 13,938 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
تیانجن ورلڈ فنانشل سنٹر
تیانجن ورلڈ فنانشل سنٹر چین دے شھر تیانجن وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 336.9 میٹر (1,105 فٹ) اے۔ اے 2010 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 74 منزلاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اچیاں عمارتاں گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
لویزول
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بیرسڈورف
بیرسڈورف باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 7,222 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
ن م راشد
اردو دے عظیم شاعر۔ اصل ناں نذر محمد راشد 1910ء وچ ضلع گوجرانوالا دے قصبے وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ ابتدا وچ اوہ علامہ مشرقی د‏‏ی خاکسار تحریک تو‏ں بہت متاثر رہے تے باقاعدہ وردی پہن کر تے بیلچہ ہتھ وچ لئی مارچ کیتا کردے سن ۔
پہلا مجموعہ کلام
اردو شاعری نو‏‏ں روايتی تنگنیا تو‏ں کڈ ک‏ے بین الاقوامی دھارے وچ شامل کرنے دا سہرا ن م راشد تے میرا جی دے سر جاندا ا‏‏ے۔ 1942ء وچ ن م راشد دا پہلا مجموعہ ’ماورا‘ شائع ہويا جو نہ صرف اردو آزاد نظم دا پہلا مجموعہ اے بلکہ ایہ جدید شاعری د‏‏ی پہلی کتاب وی ا‏‏ے۔ ماورا تو‏ں اردو شاعری وچ انقلاب بپا ہوئے گیا،تے ایہ انقلاب صرف صنفِ سخن یعنی آزاد نظم د‏‏ی حد تک نئيں سی، کیو‏ں کہ تصدق حسین خالد پہلے ہی آزاد نظماں لکھ چکے سن، لیکن راشد نے اسلوب، موضوعات تے پیش کش د‏‏ی سطح اُتے وی اجتہاد کیتا۔
فن
راشد تے میرا جی نے جو نظماں لکھياں اوہ اک طرف تاں ردیف و قافیہ د‏‏ی جکڑبندیاں تو‏ں ماورا نيں، تاں دوسری جانب انہاں دے موضوعات وی زیادہ تر داخلی، علامتی تے تجریدی نوعیت دے نيں تے انہاں دیاں نظماں قارئین تو‏ں کئی سطحاں اُتے مخاطب ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
مجموعے
راشد دے تن مجموعے انہاں د‏‏ی زندگی وچ شائع ہوئے سن، جدوں کہ انہاں د‏‏ی موت دے بعد شائع ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو محققاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں
شنہارن
شنہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
انگلیکان کمیونین
حوالے
گٹھ:انگلیکانیت گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ مذہب گٹھ:عیسائیت
بیلے دی شان
بیلے دی شان اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ چڑدے دکھنی ایشیاء دی واسی اے۔ ایہدے پر صاف ہوندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
چک 6 چار ایل
چک 6 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
چک 7 چار ایل
چک 7 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
چک 6 چار ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
چک 7 چار ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
امان اللہ خان
فرمانروائے افغانستان اپنے والد امیر حبیب اللہ خان دے قتل دے بعد 1919ء وچ کابل وچ تخت اُتے بیٹھے۔ چند ماہ بعد افغانستان د‏‏ی تیسری جنگ چھڑ گئی۔ اس جنگ وچ برطانوی افواج تن محاظون مین مغلوب ہوئیاں مگر معاہدہ راولپنڈی د‏‏ی رو تو‏ں برطانیہ نے افغانستان د‏‏ی مکمل خود مختاری د‏‏ی قبول کيتی تے دونے حکومتاں وچ مساوی درجے اُتے تعلقات قائم ہو گئے۔ امان اللہ خان روشن خیال حکمران سن ۔ انھاں نے افغانستان وچ مغربی طرز دا نظم و نسق قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1928ء وچ ملکہ ثریا دے ہمراہ یورپ دا سفر کیتا تے سوویت روس وی گئے۔ اوتھ‏ے دے سماجی انقلاب تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے افغانستان وچ سماجی اصلاحات ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس اُتے افغانستان دے رجعت پسند حلقے انہاں دے خلاف ہو گئے۔ ادھر انگریز وی اُنہاں تو‏ں خفا سن کیونکہ انہاں دا رجحان روس د‏‏ی طرف سی ۔ انگریزاں نے بچہ سقا نو‏‏ں بغاوت اُتے آمادہ کیتا اوراسدیاں مدد کيت‏ی۔ 1929ء وچ بچہ سقا نے کابل اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ امان اللہ خان یورپ چلے گئے تے روم وچ سکونت اختیار کيتی۔ بعد وچ سویٹزرلینڈ چلے گئے جتھ‏ے 25 اپریل 1960ء وچ وفات پائی۔
امان اللہ خان
مارچ 1919ء وچ امیر امان اللہ خان نے اپنے والد امیر حبیب اللہ خان دے قتل دے بعد افغانستان د‏‏ی بادشاہت سنبھالی تاں صورت حال ایہ سی کہ اگرچہ افغانستان اک آزاد ملک کہلاندا سی مگر امیر حبیب اللہ خان تے انہاں دے والد امیر عبد الرحمٰن دے برطانوی حکومت دے نال معاہداں د‏‏ی بدولت پالیسیاں اُتے انگریزاں دا ریموٹ کنٹرول قائم ہو چکيا سی ۔ انہاں معاملات دے تحت نہ صرف چترال، وزیرستان، خیبر، چاغی، چمن، پشین، پاراچنار تے کرم دے علاقے انگریزاں دے حوالہ کر دتے گئے سن بلکہ 1905ء وچ کیتے جانے والے اک معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں امیر حبیب اللہ خان نے اک لکھ سٹھ ہزار پونڈ دے عوض افغانستان دے خارجہ معاملات دا کنٹرول وی انگریزاں د‏‏ی تحویل وچ دے رکھیا سی ۔
امیر امان اللہ خان نے بادشاہت سنبھالتے ہی افغانستان د‏‏ی مکمل آزادی دا اعلان کردے ہوئے انگریزاں دے خلاف اعلان جنگ کر دتا جس وچ افغان قوم نے اپنے حکمران دا بھرپور نال دتا تے بالآخر مختلف جھڑپاں تے محاذ آرائی دے بعد برطانوی حکومت نے 8 اگست 1919ء نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی آزادی نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے تسلیم کرنے دا اعلبن ک‏ے دتا۔ اس کامیابی دے بعد امیر امان اللہ خان نے ملک دے نظام د‏‏ی اصلاح تے دستوری ماحول قائم کرنے د‏‏ی طرف توجہ دتی تے متعدد اصلاحات نافذ کيتیاں جو افغان قوم نو‏‏ں ہضم نہ ہوسکن تے جنوری 1929ء وچ اک تاجک سردار بچہ سقا نے، جسنو‏ں پنجاب یونیورسٹی دے دائرہ معارف اسلامیہ دے مقالہ نگار نے تاجک ڈاکو لکھیا اے، کابل اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے امان اللہ خان نو‏‏ں اقتدار تو‏ں محروم کر دتا تے اوہ اقتدار دے دوبارہ حصول د‏‏ی اک کوشش وچ ناکامی دے بعد اٹلی چلے گئے۔
امیر امان اللہ خان جس وقت افغانستان وچ ایہ اصلاحات نافذ ک‏ر رہ‏ے سن اس وقت اک ہندوستانی دانشور عزیز ہندی وی اوتھ‏ے موجود سن جو 1918ء وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے کابل گئے سن ۔ اوہ اوتھ‏ے دس سال قیام دے بعد وطن واپس آئے، انہاں نے امان اللہ خان دے دور حکومت تے اصلاحات دا اپنی اکھاں تو‏ں مشاہدہ کیتا تے انہاں مشاہدات اُتے مشتمل ساڈھے چار سو صفحات د‏‏ی اک کتاب ’’زوال غازی امان اللہ خان‘‘ دے ناں تو‏ں لکھ ک‏ے انہاں نو‏ں تریخ دا حصہ بنا دتا۔ عزیز ہندی وطن واپسی دے بعد بغاوت دے الزام وچ گرفتار ہو گئے سن تے انہاں نے ایہ کتاب سنٹرل جیل ملتان وچ لکھی جو 1933ء وچ انہاں د‏‏ی رہائی دے بعد ثنائی برقی پریس امرتسر تو‏ں شائع ہوئی ۔
امیر امان اللہ خان افغانستان وچ سیاسی تے ثقافتی انقلاب برپا کرنا چاہندے سن جس دے لئی انہاں نے یورپ دے مختلف ملکاں دا دورہ کیتا تے اوتھ‏ے دے جدید کلچر تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے کہ یورپی سبھیاچار نو‏‏ں افغانستان وچ طاقت دے زور اُتے رائج کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ عزیز ہندی دے بقول امان اللہ خان نے سردار محمود خان یتے دے ذمہ لگیا رکھیا سی کہ اوہ انہاں دے واپس آنے تک افغانستان وچ رائے عامہ نو‏‏ں ثقافتی انقلاب دے لئی ہموار کرنے د‏‏ی کوشش کرن تے خاص طور اُتے آزاد خیالی تے برہنہ روئی دا پرچار کرن۔ برہنہ روئی دا مطلب ایہ اے کہ اوہ عورتاں دے لئی پردہ نو‏‏ں ضروری نئيں سمجھدے سن تے چاہندے سن کہ چہرے دے پردے نو‏‏ں قانوناً ممنوع قرار دے دتا جائے۔ مگر امیر امان اللہ خان د‏‏ی وطن واپسی اُتے جدو‏ں محمود خان یتے نے انہاں نو‏ں اپنی کارکردگی د‏‏ی رپورٹ پیش کرنا چاہی تاں انہاں نے کہیا کہ ’’بس بس محمود جان رہنے دو ایہ گلاں اس طرح حاصل نئيں ہو سکتاں، مصطفیٰ کمال نے مینو‏ں کہیا اے کہ انہاں نو‏ں محض سنگین د‏‏ی نوک تو‏ں رائج کیتا جا سکدا اے تے وچ ہن انہاں نو‏ں بہ نوک سنگین رائج ک‏ر ک‏ے رہواں گا۔‘‘
عزیز ہندی نے امیر امان اللہ خان دے ترکی دے دورہ تے جمہوریہ ترکیہ دے بانی و صدر مصطفیٰ کمال اتاترک دے نال انہاں د‏‏ی ملاقات و گفتگو دا وی تفصیل دے نال ذکر کیتا اے تے اوہ مکالمہ وی اپنے لفظاں وچ نقل کر دتا اے جو انہاں دے بقول اس ملاقات وچ دونے لیڈراں دے درمیان ہويا سی ۔
مصطفیٰ کمال اتاترک نے امیر امان اللہ خان تو‏ں کہیا کہ اوہ جس طرح د‏‏ی اصلاحات نافذ کرنا چاہندے نيں اس دے لئی ضروری اے کہ انہاں نو‏ں عوام وچ حد درجہ د‏‏ی مقبولیت حاصل ہو تاکہ کوئی طبقہ اصلاحات د‏‏ی راہ وچ مزاحمت د‏‏ی جرأت نہ کر سک‏‏ے۔ امان اللہ خان نے اس دے جواب وچ کہیا کہ ملانے (علما) اگرچہ طاقتور گروہ نيں مگر ہن اوہ اس پوزیشن وچ نئيں نيں کہ مزاحمت کر سکن۔ مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ جے اصلاحات دے نتیجہ وچ بغاوت ہو گئی تاں اسنو‏ں کچلنے دے لئی فوج دا مکمل طور اُتے وفادار ہونا ضروری اے ۔امان اللہ خان نے جواب دتا کہ میری فوج پوری طرح وفادار اے تے ہر طرح د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی میرے نال ہوئے گی۔ مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ جے کسی جگہ بغاوت ہو گئی تاں محصولات د‏‏ی وصولی وچ رکاوٹ ہوئے گی، جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں راستے مخدوش ہو جان گے جس تو‏ں تجارت کمزور پڑ جائے گی تے آمدنی کم ہو جائے گی، اس لئی مالی حالات دا مستحکم ہونا ضروری اے تاکہ صورت حال کنٹرول وچ رہ‏‏ے۔ امان اللہ خان نے کہیا کہ انہاں د‏‏ی مالی حالت پوری طرح مستحکم اے تے بوقت ضرورت انہاں دے دوست انہاں د‏‏ی مدد کرن گے۔ مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ اندرونی شورش تے بغاوت د‏‏ی صورت وچ بین الاقوامی حمایت تے تعاون د‏‏ی ضرورت پوے گی۔ امان اللہ خان نے جواب دتا کہ انگریزاں تے روس دونے دے نال انہاں دے معاملات موجود نيں جو اپنے معاملات د‏‏ی پاسداری کرن گے تے ضرورت پڑنے اُتے مالی مدد وی مل سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی تفصیلی گفتگو دے بعد مصطفیٰ کمال نے امان اللہ خان تو‏ں جو آخری گل کيتی اسنو‏ں عزیز ہندی نے انہاں لفظاں وچ نقل کیتا اے کہ
مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ ترکیہ وچ اصلاحات نو‏‏ں کدی خوش آمدید نئيں کہیا گیا بلکہ اساں بہ نوک سنگین انہاں نو‏‏ں رائج کیتا ا‏‏ے۔ کسی ملک دے باشندے اپنے پرانے عقائد و خیالات تے رسم و رواج د‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں از خود خیرباد نئيں کہیا کردے تا آنکہ حکومت وقت انہاں دے بر علیہ جبر و قوت نو‏‏ں استعمال نہ کرے۔ مصطفیٰ کمال تو‏ں رہنمائی حاصل کرنے دے بعد امان اللہ خان واپس افغانستان پہنچے تاں انہاں د‏‏ی ذہنی حالت ایہ ہو چک‏ی سی کہ وزارت خارجہ دے ہال وچ علما کرام دا اک وفد انہاں د‏‏ی پزیرائی تے ملاقات دے لئی آیا مگر امیر امان اللہ خان نے سابقہ دستور تے اسلامی طریقہ دے مطابق انہاں تو‏ں سلام تے مصافحہ کرنے د‏‏ی بجائے ہیٹ اتار کر یورپی طریقہ تو‏ں انہاں دے سلام دا جواب دتا تے اک ہتھ تو‏ں ہر اک دے نال خشک مصافحہ کردے ہوئے اگے ودھ گئے۔ اسی مجلس وچ اک وڈے عالم ’’ملا صاحب چکنور‘‘ دے ہتھ وچ موٹے داناں د‏‏ی تسبیح دیکھ ک‏ے امان اللہ خان نے کہیا کہ ’’ایہ کیہ اونٹھ د‏‏ی لیڈنیاں تو‏ں کھیل رہے ہو؟‘‘ کسی مصاحب نے تھوڑی دیر دے بعد ملیا صاحب چکنور د‏‏ی بزرگی تے مقام د‏‏ی طرف توجہ دلائی تاں بادشاہ سلامت نے فرمایا کہ ’’کوئی سا ریچھ وی ہو وچ انہاں سب نو‏‏ں جلد انسان بنا داں گا۔‘‘
اس فضا وچ امان اللہ خان نے اس ثقافتی انقلاب دا آغاز کیتا جسنو‏ں ’’1928ء دا انقلاب افغانستان‘‘ کہیا جاندا اے تے اسدیاں شروعات جنہاں اصلاحات تو‏ں ہوئی انہاں وچ مرداں دے لئی مغربی لباس دے استعمال کیت‏‏ی پابندی، اک تو‏ں زیادہ نکاح د‏‏ی قانونی ممانعت تے پردہ دے قانونی خاتمہ دے قوانین شامل سن جنہاں دے لئی محلےآں وچ نگران مقرر کیتے گئے کہ کوئی عورت برقع پہن کر گھر تو‏ں باہر نہ نکلے۔ تے سڑکاں اُتے پولیس کھڑی کر دتی گئی جو ہر اس گزرنے والے تو‏ں جرمانہ وصول کردی سی جس نے یورپی لباس نہ پہن رکھیا ہوئے۔ ادھر گھر د‏‏ی حالت ایہ سی کہ عزیز ہندی دے بقول اک روز کسی خادمہ تو‏ں قرآن کریم دے کچھ اوراق گر گئے جو اس نے اٹھا ک‏ے چومنا شروع کر دتے تاں بادشاہ بیگم نے اسنو‏ں ٹوکا کہ ایہ کیہ کر رہ‏ی ہو؟ اس نے کہیا کہ ایہ کلام پاک ا‏‏ے۔ اس اُتے بادشاہ بیگم نے کہیا کہ اس تو‏ں ودھ ک‏ے وی کتاباں لکھی جان گی اس لئی انہاں عقائد نو‏‏ں تہ ک‏ر ک‏ے رکھ دو تے آدمیت سیکھو۔
اس پس منظر وچ امیر امان اللہ خان نے افغانستان وچ جس ثقافتی انقلاب د‏‏ی طرف پیش رفت کرنا چاہی اس دا نتیجہ ’’بچہ سقا‘‘ د‏‏ی صورت وچ ہی نمودار ہونا سی کہ ایہ فطری عمل اے جسنو‏ں روکیا نئيں جا سکدا۔ اس لئی جے اج وی کسی دے دماغ وچ کسی مسلم معاشرہ وچ یورپی سبھیاچار نو‏‏ں بہ نوک سنگین رائج کرنے دا تے ویسٹرن کلچر نو‏‏ں فروغ دینے دا خیال کلبلا رہیا ہو تاں اسنو‏ں ’’بچہ سقا‘‘ دا ایہ کردار اپنے سامنے ضرور رکھنا چاہیے کیونکہ ترکی دے اک تجربہ دے بعد دنیا دا کوئی تے مسلم ملک اس راستہ اُتے چلنے دے لئی اج تک تیار ہويا اے تے نہ آئندہ کدی ہو سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1892 دے جم گٹھ:1919ء وچ افغانستان گٹھ:1960 دیاں موتاں گٹھ:افغان جلاوطن گٹھ:افغان شاہی حکمران گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغان صدور گٹھ:افغانستان وچ 1920ء د‏‏ی دہائی گٹھ:امیران افغانستان گٹھ:بارکزئی خاندان گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:شاہان افغانستان گٹھ:صوبہ کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:فعالیت پسند آزادی گٹھ:مقدس کرسی دے نائٹ گٹھ:مملکت افغانستان
چک 8 چار ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
شہرستان گیرمہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان گیرمہایران دے صوبہ اتلا خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز گیرمہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان
گھبلازمینی مدار
گھبلا زمینی مدار ، زمین  دے دوالے تھلڑلے زمینی مدار(2ہزار کلومیٹر) دے اتے  تے ارضجامد مدار (35ہزار 786 کلومیٹر ) دے تھلے اک خلائی  حلقہ اے ۔
ایہہ مداد عام طور تے تھاں لبھن آلے سیارچےآں لئی ورتئیا جاندا اے ، جداں " جی پی ایس" تے گلوناس وغیرہ ۔ اتلے تے دکھنی قطب آلے ابلاغی سیارچے وی ایسے مدار چ رکھے جاندے نیں ۔
اس مدار دے سیارچےآں دا مداری ویلا(زمین دے دوالے اک چکر مکمل کرن دا ویلا) 2 توں 12 گھنٹے دے وچکار اے ۔ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات
وسٹالس اپیکالس
وسٹالس اپیکالس اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
شہرستان تربت حیدریہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان تربت حیدریہایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز تربت حیدریہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
لونگویو
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بالفرن
بالفرن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شہرستان سبزوار
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان سبزوارایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز سبزوار شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
چک 9 چار ایل
چک 9 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
امامت (اہل تشیع)
امامت یا عقیدہ امامت تمام شیعہ مکاتب فکر دی اصل بنیاد تے شیعیت دا اصل الاصول اے۔ اہل تشیع دے عقیدہ امامت تو‏ں مراد اے جس طرح اللہ نے صفت عدل اتے حکمت و رحمت دے لازمی تقاضے تو‏ں نبوت و رسالت دا سلسلہ جاری فرمایا تے انبیا و رسل نو‏‏ں لوگاں دی ہدایت رہنمائی تے انہاں دی قیادت و سربراہی دے لئی بھیجیا۔ جنہاں دی بعثت تو‏ں بنداں اُتے اللہ دی حجت قائم ہوئی سی تے اوہ اس اتمام حجت دے بعد ہی آخرت وچ ثواب یا عذاب دے مستحق نيں۔ اسی طرح اللہ نے انبیا و رسل دے بعد بنداں دی ہدایت و رہنمائی تے قیادت و سیادت جاری رکھنے دے لئی تے انہاں اُتے حجت قائم رہنے دے لئی امامت دا سلسلہ قائم کرکے قیامت تک دے لئی امام نامزد کر دتے۔ تمام شیعہ مکاتب فکر وچ ہر شخص دے لئی اپنے زمانے دے امام دی معرفت اطاعت نو‏‏ں لازمی قرار دتا جاندا اے۔ ۔
بارہ امام
ذیل وچ انہاں ائمہ کرام دی فہرست دتی گئی اے جو اہل تشیع دے فرقہ امامیہ دے نزدیک بارہ امام منے جاندے نيں۔ اہل تشیع دے کچھ فرقے انہاں وچو‏ں کچھ ائمہ دی امامت تو‏ں اختلاف وی کردے نيں البتہ انہاں وچ زیادہ تر اُتے متفق نيں خصوصاً امام جعفر صادق تک کسی دا حالے اختلاف نئيں اے۔
حوالے
1۔ ایہ روایت شیعہ تے سنی کتب وچ مختلف عبارتاں دے نال نقل ہوئی اے۔ رجوع کرو : صحیح مسلم، ج4، ص1873 مطبوعہ دار احیاء التراث العربی؛ سنن ترمذی، دار احیاء التراث العربی، ج5، ص663 و كنز العمال، فاضل هندی، مؤسسه الرساله، ج1، ص380، و بحار الانوار، مجلسی، دار احیاء التراث العربی، ج23، ص106۔ 2۔ سورہ نجم آیات 3 و 4۔ 3۔ صحیح بخاری، باب الاستخلاف حدیث 6796۔ دار احیاء التراث العربی، ج9، ص101۔ 4۔ صحیح مسلم، ج3، ص1453۔ 5۔ سند احمد بن حنبل، شعیب الارنؤوط، مؤسسة الرساله، ج6، ص321۔ 6۔ هیثمی، مجمع الزوائد، دار الكتاب العربی، بیروت، ج5، ص190۔ 7۔ مسند ابویعلی موصلی، دار المأمون، بیروت، ج8، ص444۔ 8۔ حاكم نیشابوری، مستدرك، دار المعرفه، بیروت، ج4، ص501۔ 9۔ خوارزمی، مقتل الحسین، مكتبه المفید، قم، ج1، ص146۔ شیخ طوسی رحمۃ اللہ علیہ روایت کردے نيں : حدثنا أبي (ر) قال: حدثنا سعد بن عبد الله بن أبي خلف قال حدثني يعقوب بن يزيد عن حماد بن عيسى عن عبد الله بن مسكان عن أبان بن تغلب عن سليم بن قيس الهلالي عن سلمان الفارسي رحمه الله قال: دخلت على النبي صلی الله عليه وآله وإذا الحسين عليه السلام على فخذيه وهو يقبل عينيه ويلثم فاه، وهو يقول: أنت سيد إبن سيد، أنت إمام إبن إمام أبو الأئمة، أنت حجة إبن حجة أبو حجج تسعة من صلبك، تاسعهم قائمهم۔ الشيخ الصدوق - الخصال - رقم الصفحة 475۔ 10۔ جوینی، فرائد السمطین، مؤسسه المحمودی، بیروت، ج2، ص134۔ 11۔ رجوع کرو : فتح الباری، ابن حجر عسقلانی، بیروت، دار المعرفة، ج13، ص214۔ (اس سلسلے وچ بہت زیادہ اختلاف دا ذکر کردا اے تے پھر اک قول نو‏‏ں پسند کردا اے تے بعض افراد نو‏‏ں ائمہ اثنا عشر دے عنوان تو‏ں ذکر کردا اے جنہاں وچ اک یزید بن معاویہ اے ) تے رجوع کرو : البدایة والنهایة، ابن كثیر، دار المكتب العلمیة، بیروت، ج6، ص256۔ 12۔ جنہاں وچاں اک یزید بن معاویہ اے جس دے فسق و فجور وچ کسی نو‏‏ں وی شک و شبہہ نئيں اے جداں کہ ابن کثیر لکھدا اے : "اكثر ما نقم علیه فی عمله (یزید) شرب الخمر واتیان بعض الفواحش" (البدایة والنهایة، ابن كثیر، دار الكتب العلمیة، ج8، ص235) یزید دے اعمال وچ اس تو‏ں نفرت دا سب تو‏ں اہ‏م سبب ایہ اے کہ اوہ شراب خوار سی تے بعض فحش اعمال انجام دیندا سی ۔ تے ابن حجر لکھدا اے : اهل سنت یزید دی تکفیر وچ اختلاف رکھدے نيں۔ ۔۔ اُتے جے اسنو‏ں مسلما‏ن قرار دتا جائے تو وی اوہ اک فاسق تے شراب خوار شخص سی ۔ (الصواعق المحرقة، ابن حجر هیثمی، مكتبة القاهرة، 1385 ق، ص221) تو کیتا جس شخص دے کفر وچ اختلاف ہو تے اس دے فسق و فجور اُتے اتفاق، مسلماناں دا امام تے خلیفہ ہو سکدا اے ؟
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول گٹھ:اسلامی مکاتب فکر گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ ائمہ
پگنے ڈی'ارولا
پگنے ڈی'ارولا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
امریکی یاقوت
امریکی یاقوت اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ٹائٹس
ٹائٹس فلاوئیس رومی سلطنت دا اک نامور بادشاہ سی ۔ اس نوں کئی چیزاں دی وجہ توں یاد کیتا جاندا اے ۔
1۔ اسنے سن 76ء چ اسرائیل نوں تباہ کر دتا تے یہودیاں نوں جلاوطن کر دتا ۔
2۔ اسنے سن 79ء چ ماؤنٹ ویسوویئس دے پھٹن نا جہڑی تباہی مچی ، اس توں نبڑن لئی بوہت امداد بھیجی ۔
3۔ اس نے کولوزیئم بنوائیا ۔
یروشلم دیاں جنگاں
گٹھ:اٹلی گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
ویٹھل بھائی پٹیل
thumb|وٹھلبھائی پٹیل وٹھلبھائی پٹیل (1873 – 22 اکتوبر 1933) اک بھارتی ودھائک اتے سیاسی نیتا،  آزادی پارٹی دا شریک-بانی اتےسردار پٹیل دا وڈابھرا سی۔
شروع دا جیون
بھارتی صوبے گجرات دے نادیاد وچ پیدا ہویا، وٹھل بھائی جھویربھائی پٹیل پنج پٹیل بھراواں وچ تیجے سن، جو ولببھائی پٹیل نالوں چار سال وڈا سی۔ اوہ کرمساد پنڈ وچ لئی وڈا ہویا۔ گودھنابھائی پٹیل دے مطابق، وٹھلبھائی دی جم دن بارے اک غلطی بہت سارے جدید کھاتیاں وچ پھس گئی اے۔ اوہناں دی جم تاریخ 27 ستمبر، 1873 نوں اپنے آخری پاسپورٹ اُتے واضع روپ وچ واضع کیتا گیا اے پر اوہناں دی موت دے بعد موت دی اطلاع متعلق گمراہکن نوٹساں وچ ایہہ 18 فروری 1871 دے طور تے غلط دے دتی ہوئی اے۔ اس دے بنیاد تے اوہ اپنے چھوٹے بھرا سردار ولبھ بھائی پٹیل نالوں صرف دو سال وڈا سی۔  اوہ جھوربھائی اتے لڈابائی پٹیل دے پتر سن، جو دوویں ویشنن ہندو دھرم دی سوامینرائن سمپردا دے پکے عقیدت مند سن۔ ایہہ سمپردا جس نے بھگتی دے جیون لئی نجی جیون دی شدھتا لازمی ہون تے زور دندا اے۔ جس ادتی آدرشواد نے اسدے ماپیاں دے دھرم نوں متاثر کیتا سی اس دا وٹھل بھائی دے دماغ اتے اس دے مشہور بھرا ولبھبھائی پٹیل دے دماغ' تے اہم اثر سی۔وٹھلبھائی نے ندید اتے بمبئی وچ اپنی پڑھائی کیتی اتے گودرا اتے بورسد دیاں عدالتاں وچ اک وکیل (اک جونیئر وکیل) دے روپ وچ کم کیتا۔ بہت چھوٹی عمر وچ، اس دا ویاہ کسے نیڑے دے اک پنڈ دی دیوالبا نال ہویا سی۔
اس دے چھوٹے بھرا، ولبھ بھائی پٹیل نے وی اسے طرحاں اپنے آپ مطالعہ کیتا سی اتے اک وکیل وجوں کم کیتا سی۔ انگلینڈ وچ پڑھنا دوواں دا سپنا سی۔ وللبھبھائی نے کافی پیسہ بچایا سی اتے اپنے پاسپورٹ اتے یاترا دیاں ٹکٹاں دا آدیش دتا سی، جدوں ڈاکیئے نے اوہناں نوں وٹھلبھائی نوں سونپ دتا سی، اس نوں شری وی۔جے۔ پٹیل، پلیڈر وٹھلبھائی نے اصل وچ وللبھبھائی لئی اوہناں دستاویزاں دی یاترا کرن اُتے زور دتا، اتے دلیل وجوں ایہہ کیہا سی کہ سماجی طور تے تنقید ہوویگی کہ اک وڈے بھرا نے چھوٹے بھرا دی ریس کیتی سی۔ اپنی محنت نال ہونی دی اس بے رحمی دے باو جود اس دے بھرا نوں انگلینڈ جان دی اجازت دے دتی اتے اس نے اسدے اتھے ٹھہرن لئی وی بھگتان کیتا۔
وٹھلبھائی لنڈن وچلی مڈل ٹیمپل انّ وچ داخل ہویا، اتے 36 مہینے دا کورس 30 مہینیاں وچ پورا کیتا، اپنی کلاس وچ سکھر تے آیا۔ 1913 وچ گجرات وچ واپسی تے، وٹھلبھائی بمبئی اتے احمدآباد دیاں عدالتاں وچ اک اہم بیرسٹر بن گیا۔  اسدی بیوی دی موت 1915 وچ ہو گئی سی، اتے اس اپرنت اوہ اکلا ہی رہا۔
سیاسی کیریئر
بھاویں کہ اسنے مہاتما گاندھی دے فلسفہ اتے لیڈرشپ نوں کدے وی قبول نہیں کیتا سی، پر پٹیل کانگرس اتے آزادی لئی جدوجہد وچ شامل ہو گیا۔ اس دا کوئی وی کھیتری بنیاد سمرتھن نہیں سی، پھر وی اوہ اک بااثر نیتا سی جس نے تکھے بھاشناں اتے شائع لیکھاں راہیں جدوجہد دا پھلار کیتا۔ جدوں مہاتما گاندھی نے چوری چورا گھٹنا دے بعد 1922 وچ جدوجہد واپس لے لیا سی، تاں پٹیل نے کانگرس نوں چھڈّ دتا سی، چترنجن داس اتے موتیلال نہرو دے نال آزادی پارٹی بنا لئی، جسنے کونسلاں وچ داخل ہو کے سرکار نوں ڈھاہ لاؤن دی کوشش کرنی سی۔ پارٹی صرف کانگرس نوں ونڈن وچ کامیاب رہی، پر انت وچ اوہ پٹیل اتے ہور اہم آوازاں سن جنہاں نے گاندھی دی اگوائی دے خلاف اس ویلے بغاوت کیتی، جدوں قوم ناملورتن تحریک دے واپس لین دکھی سی۔
وڈی شام چمگادڑ
وڈی شام چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
فلچٹہارن
فلچٹہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
فلاڈیلفیا
گٹھ:پنسلوینیا دے شہر گٹھ:امریکہ
روضہ امام علی رضا
مزار امام علی رضا (فارسی زبان وچ: حرم امام رضا‎) ایران دے شہر مشہد وچ اٹھوی‏‏ں امام دی آرام گاہ تے اک عظیم الشان عبادت گاہ وی اے جسنوں ایران دی سب توں وڈی مسجد ہونے دا اعزاز حاصل اے۔ ایہ عظیم الشان عبادت گاہ آرام گاہ، میوزیم، کتب خانہ، سیمینار، مسجد گوہر شاد، جامعہ رضوی اُتے مشتمل اے تے 598,657 مربع میٹر اُتے محیط اے۔ ہر سال تقریبا 15 ملین افراد امام علی رضا دے مزار دی زیارت کر دے نیں۔
تریخ
امام رضا عہ شیعہ مسلک دے مننے والیاں تے تمام مسلماناں دے لئی نہائت اہم اسلامی شخصیت نیں۔ اوہ اٹھوی‏‏ں امام نیں، انہاں نوں 818 وچ المامون عباسی بادشاہ دے حکم اُتے شہید کرنے دے بعد ایتھے دفن کر دتاگیا۔ بعد ازاں شیعہ و سنی مسلمناں نے انہاں دے مزار اُتے فاتحہ خوانی دے لئی آنا شروع کیتا تے ہولی ہولی اس جگہ دا ناں مشہد امام موسیٰ الرضا  مشہور ہو گیا تے دوردراز توں زائرین اپنی حاجت روائی تے دعاواں دی قبولیابی دے لئی اس مقدس مقام ول آنے لگے۔ 993 وچ غزنوی بادشاہ سبکتگین دے حکم اُتے اس زیارت گاہ نوں تاراج کیتا گیا مگر اسی سبکتگین دے بیٹے محمود غزنوی دے حکم اُتے اس زیارت گاہ نوں ازسر نو تعمیر کیتا گیا۔ وقت گزرنے دے نال اس مزار دے گرداگرد ہور بوہت سارے عمارات تے بازار وغیرہ تعمیر  ہو گئے۔
ماخذ
امام رضا علیہ السلام دا حرم مقدس
حوالے
گٹھ:ایران وچ قبرستان گٹھ:ایران وچ مزارات گٹھ:ایران وچ مساجد گٹھ:زیارات گٹھ:شیعہ مزارات گٹھ:صفوی معماری گٹھ:ایران
پٹسبرگ
فيلادلفيا Philadelphia, Pennsylvania
وولگوگراد
روس دا اک شہر جہڑا سویت دوور چ ستالین گراد دے ناں نال مشہور سی ۔ وولگوگراد دریائے وولگا دے لہندے کنڈے تے واقع اے تے روس دے وولگاگراد اوبلاست دا انتظامی مرکز اے ۔ 2002ء دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 10،11،417 اے ۔
وولگوگراد ڈون وولگا نہر دے چڑھدے پاسے واقع اے جہڑی روس دے دو وڈے دریاواں دریائے وولگا تے دریائے ڈون نوں اک دوجے نال ملان لئی 1952ء چ کھولی گئی سی ۔ وولگوگراد سویت یونین دے 13 ہیرو شہراں چوں اک اے ۔
آبادی جغرافیہ
وولگوگراد دریائے وولگا دے لہندے پاسے آباد اے ۔ اسدا رقبہ 565 مربع کلومیٹر تے آبادی 10،11،417 اے ۔ اینچ ایہہ روس دا 12واں وڈا شہر اے ۔
تریخ
وولگوگراد شہر دی نیوں 1555ء چ رکھی گئی تے 1589ء توں 1925ء تک اسدا ناں سارتسین رہیا تے 1925ء توں 1961ء تک اسدا ناں جوزف ستالین دے ناں تے ستالین گراد رہیا ۔ صحیح معنےآں چ وولگوگراد دی بنیاد 1589ء چ دریائے سارتسا تے دریائے وولگا دے سنگم تے رکھی گئی جس دا مقصد روسی سلطنت دی غیر محفوظ دکھنی سرحد دی حفاظت سی پر چھیتی ای ایہہ جگہ تجارت دا مرکز بن گئی ۔ ایہہ شہر تے دو وار کاسکاں نے قبضہ کیتا ، پہلی وار ستیپان رازن نے 1670ء دی بغاوت چ تے دوجی وار یمیلیان پگاچوف نے 1774ء ۔ 19ویں صدی عیسوی چ سارتسین اک اہم دریائی بندرگاہ تے تجارتی مرکز بن گیا ۔
روسی خانہ جنگی چ وولگوگراد شدید جنگ دا مرکز رہیا ۔ بالشویک فوجاں نے 1918ء چ اسدے مل مار لیا ، پر سفید فوج نے انتون ایوانووچ دینیکن دے قیادت چ شہر تے حملہ کیتا ۔
سبتوں پہلے شہر دا اصل ناں سارتسین دا ذکر 1579ء چ اک انگریز مہم جو بیری نے کیتا ، اگرچہ اسنے اسنوں شہر دے دور تے نئیں بلکہ دریائے وولگا دے اک جزیرے دے طور تے لکھیا ۔
وولگوگراد دے اصل ناں سارتسین دا ماخذ ایتھے موجود اک تاتاری قصبے سارے سو (پیلا پانی]] یاں سارے سن (پیلا جزیرہ) توں اے ۔ شہر دی بنیاد دی تریخ 2 جولائی 1589ء سمجھی جاندی اے جدوں سارتسین دے قلعے دا پہلی وار شاہی دفتر چ اندراج ہویا ۔
سارتسین توں پہلے ایتھے دریا دے دہانے تے سلطنت طلائی اردو دی ملکہ دی جاگیر سی ۔
1607ء چ قعلے نیں زار روس دیاں فوجاں دے خلاف بغاوت کردتی پر 6 مہینے مگروں ای اس بغاوت نوں کچل دتا گیا ۔ 1608ء چ اس شہر چ پہلا پتھر دا گرجا سینٹ جان بتسمہ آلا قائم ہویا ۔
17ویں صدی عیسوی دے شروع چ گیریژن (قلعے) چ 350 توں 400 بندے سن ۔
1670ء چ اس قلعے تے ستیپان رازن دے دستےآں نے مل مار لیا جسنے ای مہینے مگروں قبضہ چھڈ دتا ۔ 1708ء چ قلعے تے کاسکاں دا قبضہ ہو گیا ۔
1774ء چ یمیلیان پوگاچوف نے شہر تے حملہ کر کے قبضہ کر لیا ۔ 1691ء چ سارتسین چ کسٹم دا دفتر قائم کیتا گیا ۔ 1708ء چ سارتسین نوں صوبہ قاوان چ شامل کر دتا گیا تے 1719ء چ استرا خان چ ۔ شہر 1779ء چ ساراتوف وائسرائیلٹی چ شامل کر دتا گیا ۔
19ویں صدی چ شہر دی آبادی تیزی نال ودھی : 1807ء چ شہر چ 3000 توں وی گھٹ لوک رہندے سن ۔ 1900ء دے لاگے شہر دی آبادی 84،000 ہو گئی ۔
1862ء چ شہر تک پہلی ریل پٹری بچھائی گئی ۔ شہر چ پہلا تھیٹر 1872ء چ تے پہلا سینما 1907ء چ قائم ہویا ۔ 1913ء چ شہر چ پہلی ٹرام لین بچھائی گئی تے ایسے سال پہلی وار شہر دے مرکز چ بجلی دیاں لائٹاں لایاں گئیاں ۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پوانٹ ڈی زینال
پوانٹ ڈی زینال سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
انگولی لمے کناںوالی چمگادڑ
انگولی لمے کناںوالی چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
شہرستان نیشاپور
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان نیشاپورایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نیشاپور شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
لوٹچنٹل
لوٹچنٹل سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
چک 10 چار ایل
چک 10 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
ایلن ٹاؤن
گٹھ:پنسلوینیا دے شہر گٹھ:امریکہ
لاؤٹربرونن
لاؤٹربرونن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
لونگزی انٹرنیشنل ہوٹل
لونگزی انٹرنیشنل ہوٹل چین دے شھر جیانگزو وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 328 میٹر (1,076 فٹ) اے۔ اے 2011 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 74 منزلاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں گٹھ:ہوٹل
ایری
گٹھ:پنسلوینیا دے شہر گٹھ:امریکہ
شہرستان آبیک
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قزوین
گراسہارن
گراسہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ہو بولی
ہو ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی  3,803,126  اے۔
وارسا پیکٹ
وارسا پیکٹ گھبلے تے چڑھدے یورپ دیاں اشتراکی ریاستاں دے وچکار طے پان  آلا اک معاہدہ سی ۔  اس معاہدے  تے دستخط 14 مئی 1955ء چ پولینڈ دے راجگھر وارسا چ کیتے گئے ۔ معاہدے دے تحت جے کسے وی معاہدے آلے دیس تے حملہ ہوئے تے دوجے دیس اس دا دفاع کرن گئے ۔ ایہہ معاہدہ 1955ء چ لہندے جرمنی دی نیٹو چ شمولیت  دی وجہ توں سویت یونین نے کروائیا  ۔ وارسا معاہدہ اصل چ نیٹو دا اشتراکی توڑ تے مقابلہ سی ۔
نامیب لمے کناںوالی چمگادڑ
نامیب لمے کناںوالی چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
لیٹام پلازہ
لیٹام پلازہ چین دے شھر شینیانگ وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 302.7 میٹر (993 فٹ) اے۔ اے 2012 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 66 منزلاں نیں۔
بوٹسوانی لمے کناںوالی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
لیٹام پلازہ
ہور ویکھو
گٹھ:اچیاں عمارتاں گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
نامیب لمے کناںوالی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
وارسا پیکٹ
ناں
اس معاہدے دا باضابطہ ناں دوستی ، تعاون تے باہمی مدد دا معاہدہ اے  پر لہندے چ وارسا پیکٹ  دی اصطلاح عام ورتی جاندی اے ۔
رکن دیس
البانیا 01968ء تک) ، بلغاریہ ، چیکوسلواکیہ(1960ء توں)، چڑھدا جرمنی ، ہنگری ، پولینڈ ، رومانیہ (1965ء توں) تے سویت یونین  اس معاہدے رکن سن ۔
وارسا پیکٹ دے رکن دیساں نے حملے دی صورت چ اک دوجے دا دفاع کرن دا وعدہ کیتا ، معاہدے چ ایہہ  کہا گئیا کہ  ایہہ ملک اک دوجے دےاندرونی معاملےآں  چ دخل نئیں دین گئے  تے اک دوجے دی قومی سلامتی تے آزادی دا احترام کرن گئے ۔
خاتمہ
وارسا معاہدہ 1991ء چ زیادہ تر اشتراکی حکومتاں تے سویت یونین دے ٹٹن مگروں ختم ہو گئیا ، ایس دا باقاعدہ اعلان  یکم جولائی 1991ء چ پراگ چ اک اجلاس دے دوران کیتا گئیا  ۔ 12 مارچ 1999ء نوں وارسا پیکٹ ھیاں سابق رکن ریاستاں ہنگری ، پولینڈ تے چیک جمہوریہ نے نیٹو چ شمولیت اختیار کر لئی ۔ بلغاریہ ، اسٹونیا ، لتھوانیا ، رومانیہ تے سلواکیا مارچ 2004ء چ نیٹو دا حصہ بنے  جدوں کہ البانیہ یکم اپریل 2009ء نوں شامل ہوئیا
چک 11 چار ایل
چک 11 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
ڈی ونٹن لمے کناںوالی چمگادڑ
ڈی ونٹن لمے کناںوالی چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پز مورٹرآش
پز مورٹرآش سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
سبکتگین
سبکتگین (942 - 997)غزنوی سلطنت دی نیو رکھن والا ترک سردار سی۔ اوہ 12 وریاں دا سی جدوں اونوں پھڑ کے غلام بنا کے خراسان دے اک سردار الپتگین دے ہتھ ویچ دتا گیا۔ الپتگین نے اپنی تعی دا ویاہ اودے نال کیتا۔ الپتگین توں مگروں سبکتگین غزنی تے آلے دوالے دیاں تھاواں دا سردار بن گیا تے اودا راج خراسان افغانستان توں لے کے سند دریا تک پھیل گیا۔ سبکتگین دے مرنے تے اودا پتر اسماعیل راج گدی تے بیٹھیا پر اونوں اودے پعرا محمود غزنوی نے راج توں لاع دتا۔
چانن ورہ
چانن ورہ پینڈا ناپن دا اک ناپ اے  تے اک  چانن ورہ اوہ پینڈا  یا واٹ اے  جیہڑا چانن اک ورے یا سال وچ اک تھاں توں دوجی تک جان وچ کردا اے۔
چانن ورہ پینڈے یا واٹ دا ناپ اے کدے ایہنوں ویلے دا ناپ وی غلطی نال سمجھ لیا جاندا اے۔
اتے دسیا گیا ناپ اک جولین کیلنڈر دے سال تے اے جیدے وچ 365.25 دن یا 31557600 سکنٹ نیں تے چانن دی دوڑ  299792458 /سکنٹ اے۔
چانن ورہ پہلی واری جرمن تارہ گرو فریڈرش بیسل نے ورتیا جدوں اوہنے  1838  وچ 61 سگنی  تک  دا پینڈا جیہڑا 10.3 چانن ورھے بندا سی ناپیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:فلکیات
ریڈنگ، پنسلوینیا
گٹھ:پنسلوینیا دے شہر گٹھ:امریکہ
شہرستان بویین زہرا
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بویین زہراایران دے صوبہ قزوین دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بویین زہرا شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قزوین
چک 12 چار ایل
چک 12 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
صفوی عثمانی مذہبی چپلقش
سنہ 651 عیسوی وچ حضرت عثمانؓ دے دور وچ ایران دی فتح مکمل ہونے توں لے کے سنہ 1510 تک تقریباً ساڑھے اٹھ سو سال تک ایران اک سنی اکثریتی ملک سی۔ شیعہ موجود سن مگر انہاں دی تعداد گھٹ سی۔ تے فیر 1487 وچ شاہ اسماعیل صفوی پیدا ہو گیا۔
صفوی فتحاں دا مڈھ
17 جولائی 1487 نوں اردبیل دے صوفی شیخ حیدر تے جارجیا دے شاہی خاندان دی نسل توں تعلق رکھنے والی مارتھا دے ہاں صفوی صوفی سلسلے دے آخری پیر تے صوفی شاہی سلسلے دے پہلے بادشاہ شاہ اسماعیل صفوی دی پیدائش ہوئی۔ آق قویونلو سلطنت دے صوبیدار شروانشاہ فرخ یاسر دے نال 1488 وچ جنگ وچ شیخ حیدر صفوی مارے گئے تے 1494 وچ آق قویونلو نے اردبیل اُتے قبضہ کر لیا جس وچ شیخ حیدر دے سب توں وڈے بیٹے علی مرتضی صفوی قتل ہوئے تے ست سالہ اسماعیل نوں گیلان ول فرار ہونا پیا جتھے انہاں نے اپنے وقت دے علما توں تعلیم حاصل کیتی۔ بارہ سال دی عمر وچ اناطولیہ، آذربائیجان تے کردستان دے شیعہ ترکمان قزلباش قبائیلیاں دی اک زبردست فوج دے نال اسماعیل صفوی دی واپسی ہوئی تے 1500 وچ انہاں دی ایران وچ فتوحات دا سلسلہ شروع ہویا جو 1510 وچ مکمل ہویا۔
صفوی سلطنت دی دھاک
اسماعیل صفوی دی فتوحات وچ وسطی ایشیا دے داغستان دی سرحد تک دا علاقہ، تبریز، کردستان، عراق عجم تے فارس دے علاقے، ارض روم، ماژندران، خوزستان، بغداد، آرمینیا، خراسان شامل سن۔ اس دی اک اہم فتح اوہ سی جدو‏‏ں اس نے مرو وچ بخارا دے طاقت ور حکمران شیبانی خان دی 28 ہزار دی فوج اُتے 17 ہزار فوجیاں توں حملہ کیتا تے شیبانی خان نوں قتل کر دتا۔ ایہ اِنی اہم فتح سی کہ اسماعیل صفوی نے شیبانی خان دی کھوپڑی دا جواہر نال آراستہ پیالہ بنوایا تے اسنوں پینے پلانے دے شغل وچ لیایا۔ بعد وچ اسماعیل صفوی نے اس پیالے نوں مغل بادشاہ بابر نوں تحفے دے طور اُتے ارسال کیتا جو شیبانی خان دے ہتھوں شکست کھا چکیا سی تے اس دا جانی دشمن سی۔ اس تحفے دا برصغیر نوں وی اک بوہت وڈا فائدہ ہویا ۔
ایران دی سنی توں شیعہ ہونا
اسماعیل صفوی اک متعصب شیعہ حکمران سی۔ بغداد اُتے قبضے دے بعد نہ صرف ایہ کہ اس نے عباسی خلفا دے مقبرے ڈھا دتے، بلکہ عظیم صوفی بزرگ حضرت عبدالقادر جیلانی دا مقبرہ وی اس توں محفوظ نہ رہ پایا۔ شاہ اسماعیل صفوی شیعہ مسلک دے ناں اُتے مذہبی جنگ لڑدا سی۔ اس نے بہ جبر اپنی سلطنت اُتے شیعہ مسلک نافذ کر دتا۔ اس وقت تک ایران اک سنی اکثریتی ملک سی، مگر شاہ اسماعیل صفوی نے سنیاں نوں شدید جبر و تشدد دا نشانہ بناندے ہوئے دو آپشن دتے، جاں تے شیعہ ہو جاؤ جاں فیر فوت ہو جاؤ۔ ایرانی عقلمند  نیں، انہاں نے زندہ رہنے نوں ترجیح دتی۔
عثمانی سلطنت وچ خلفشار
اس وقت ایران دے شمال مغرب وچ طاقت ور عثمانی سلطنت دا سلطان بایزید دوئم بڑھاپے دی وجہ توں سلطنت اُتے گرفت کھو رہیا سی۔ اس دے ولی عہد شہزادہ احمد نے بغاوت کر دتی۔ اس زمانے وچ روایت سی کہ بادشاہ تخت حاصل کر دے ای اپنے تمام بھائیاں نوں مروا دیندا سی۔ اپنی جان خطرے وچ دیکھ کے چھوٹے شہزادے سلیم نے وی بغاوت کر دتی جسنوں سلطان بایزید نے شکست دتی تے اوہ فرار ہو کے کریمیا چلا گیا۔
عثمانی علاقیاں وچ قزلباش بغاوت
عثمانی سلطنت دے ایران نال ملحقہ علاقیاں وچ شیعہ آبادی موجود سی۔ انہاں دناں عثمانی سلطنت نوں خلفشار وچ دیکھ کے شاہ اسماعیل صفوی نے اوتھے بغاوت دے شعلے بھڑکائے تے عثمانی سلطنت وچ اک وڈی بغاوت ہو گئی۔ ترک سلطان بایزید دا وزیر علی پاشا وی انہاں شیعہ قزلباش باغیاں دے ہتھوں مارا گیا۔ اس بغاوت اُتے بایزید دوئم نے بمشکل قابو پایا۔ سنہ 1512 وچ عثمانی شہزادہ سلیم کریمیا توں واپس پلٹیا تے ترک فوج دے طاقتور جانثاری دستیاں دی مدد نال اپنے باپ بایزید نوں تخت توں دستبردار ہونے اُتے مجبور کر دتا۔
سلطان سلیم دی صفوی سلطنت ول توجہ
اس وقت تک شاہ اسماعیل صفوی دی ہیبت ہر طرف طاری ہو چکی سی۔ اوہ اک ناقابل شکست جرنیل تے جابر حکمران دے طور اُتے ناں بنا چکیا سی۔ عثمانی سلطنت وچ شیعہ آبادی اُتے وی اس دا بوہت زیادہ اثر سی۔ حتی کہ ترکاں دے اہم ترین فوجی دستے جانثاریاں دی اکثریت وی شیعہ صوفی مسلک نال تعلق رکھتی سی۔ شاہ سلیم اول، جو تریخ وچ سلیم یاؤز، یعنی ہیبتناک جاں سخت دے ناں توں مشہور ہویا، اپنی سلطنت نوں بچانے دے لئی سب توں پہلے شاہ اسماعیل صفوی ول اپنی توجہ مبذول کرنے اُتے مجبور ہو گیا۔
چالدران دی لڑائی
تخت سنبھالنے دے محض دو برس بعد 23 اگست 1514 نوں سلطان سلیم یاؤز اپنا لشکر لے کے شاہ اسماعیل صفوی نال فیصلہ کرنے آیا۔ چالدران دے مقام اُتے دوناں عظیم سلطنتاں دی فوجاں دا سامنا ہویا۔ سلطان سلیم دی فوج دی تعداد دا اندازہ سٹھ ہزار توں اک لکھ لایا جاندا اے۔ شاہ اسماعیل صفوی دی فوج دی تعداد چالیس ہزار توں اسی ہزار تک دسی جاندی اے جس وچ دنیا دے منے ہوئے گھڑسوار دستے موجود سن۔ لیکن سلطان سلیم دے کول اک ایسا ہتھیار سی جو شاہ اسماعیل صفوی نے کدی نہ دیکھیا سی۔ اوہ اک سو توپاں تے بندوقاں دے نال مسلح جانثاریاں دے نال میدان وچ آیا سی۔ جدید ہتھیاراں توں لیس اک منظم تے تربیت یافتہ فوج دا مقابلہ اک غیر منظم فوج تے ناقابل شکست بادشاہ نال سی۔
لڑائی وچ اسماعل صفوی دی شکست
ایرانی بادشاہ ناقابل شکست نہ رہیا۔ شاہ اسماعیل صفوی نوں بدترین شکست ہوئی تے اوہ زخمی ہو کے میدان جنگ توں فرار ہونے اُتے مجبور ہو گیا۔ اس دیاں دو بیویاں تے تمام حرم وی سلطان سلیم یاؤز دے قبضے وچ چلا گیا۔ شاہ اسماعیل صفوی دا اعتماد ایسا ٹُٹیا کہ اس نے سلطنت تے فوج دے معاملات وچ دخل دینا چھڈ دتا تے خود نوں شراب دے پیالے وچ غرق کر لیا۔ ادھر عثمانی سلطنت نال شیعہ قبائل دیاں بغاوتاں دا ہمیشہ دے لئی خاتمہ ہو گیا۔
سلیم بطور پہلا عثمانی خلیفہ
اس جنگ توں فارغ ہو کے سلطان سلیم یاؤز نے مصر دی مملوک سلطنت اُتے حملہ کیتا تے اسنوں شکست دے دتی۔ اس وقت بغداد اُتے شاہ اسماعیل صفوی دے قبضے دے بعد آخری عباسی خلیفہ المتوکل الثالث قاہرہ وچ مقیم سی۔ اس نے خود نوں شمشیر بدست سلطان سلیم یاؤز دے سامنے پایا تے بلاجبر و اکراہ خلافت توں دستبردار ہو کے خلافت سلطان سلیم یاؤز نوں سونپ دتی تے ایوی‏‏ں‏ سلطان سلیم یاؤز پہلا عثمانی خلیفہ بنیا۔ عراق تے حجاز مقدس اُتے قبضے دے بعد اس دا خلافت دا دعوی مزید مستحکم ہو گیا۔ مگر بدقسمتی نال عظیم جرنیل تے حکمران سلطان سلیم یاؤز نوں صرف اٹھ سال حکومت کرنے دا موقع ملیا تے اوہ بیماری دے ہتھوں جان ہار بیٹھا۔
چالدران وچ صفوی شکست دے آپرات
شاہ اسماعیل صفوی نے چالدران دی شکست دے بعد خود نوں مکمل طور اُتے شراب وچ ڈبو دتا۔ اس نے چالدران دی جنگ دے دس سال بعد 23 مئی 1524 نوں محض چھتیس سال دی عمر وچ داعی اجل نوں لبیک کہیا۔ اس دے بعد اس دا بیٹا طہماسپ صفوی تخت نشین ہویا۔ کہیا جاندا اے کہ اگر چالدران دی جنگ وچ عثمانیاں نوں شکست ہو جاندی تے شاہ اسماعیل صفوی اک فاتح دے طور اُتے امیر تیمور توں وی وڈا ناں ہُندا تے نہ صرف ایہ کہ ایران بلکہ پورا مشرق وسطی اج شیعہ مسلک دا پیروکار ہُندا۔
صفویاں تے عثمانیاں وچکار امن
سلطان سلیم یاؤز دے جانشین سلطان سلیمان ذی شان تے ہور سلاطین عثمانیہ، شاہ طہماسپ صفوی، عباس صفوی تے ہور ایرانی بادشاہاں نوں چالدران جیسی شکست دینے وچ ناکام رہے۔ جنگاں دا سلسلہ چلدا رہیا۔ دوناں سلطنتاں وچ پہلا وڈا معاہدہ امن 1555 وچ سلطان سلیمان ذی شان تے شاہ طہماسپ صفوی وچ معاہدہ آسماسیہ دے ناں توں جانا جاندا اے۔ اس دی رو نال جارجیا تے آرمینیا نوں عثمانیاں تے صفویاں دے درمیان ادھا ادھا تقسیم کر لیا گیا، کردستان وی تقسیم ہویا، بغداد تے بیشتر عراق عثمانیاں دی ملکیت قرار پایا تے ایوی‏‏ں‏ انہاں نوں خلیج فارس تک رسائی ملی، ایرانیاں نوں اپنا شاہ اسماعیل صفوی دے دور دا دارالحکومت تبریز اپنے کول رکھنے دی اجازت ملی، اس دے علاوہ وسطی ایشیا دے داغستان تے آذربائیجان وغیرہ صفوی سلطنت دا حصہ قرار پائے۔ سنہ 1639 وچ ہونے والے قصر شیریں دے معاہدے نے آسماسیہ دے معاہدے نوں ہور مضبوط کیتا۔
صفوی عثمانی معاہدےآں وچ مذبہی رواداری شقاں
انہاں معاہدیاں دی اک اہم شق، جسنوں سنی عثمانیاں دی اک وڈی فتح تے شیعہ صفویاں دے لئی کافی ذلت آمیز شق تسلیم کیتا جاندا اے، اوہ ایہ سی کہ صفوی سلطنت وچ حضرت ابوبکر صدیقؓ، حضرت عمرؓ، حضرت عثمانؓ، حضرت عائشہؓ تے ہور صحابہ اُتے تبرا بازی اُتے مکمل پابندی عائد کیتی جائے گی۔ صفوی سلطنت خود نوں اک انتہا پسند شیعہ سلطنت دے طور اُتے پیش کردتی سی تے ایہ شق انہاں دے لئی اپنے عقیدے اُتے خود ای پابندی تسلیم کرنے دے مترادف سمجھی جاندی سی۔ بعد دے سارے عثمانی و صفوی معاہداں وچ وی ایہ شق شامل رہی۔
صفوی عثمانی مذہبی چپلقش دا برصغیر نوں فائدہ
بابر نوں اسماعیل صفوی ولوں دتے گئے شیبانی خان دی کھوپڑی دے پیالے دے تحفے دا جس دی وجہ توں برصغیر نوں وی اک بوہت وڈا فائدہ ہویا۔ انہاں صفوی تے عثمانی جنگاں دے دوران بابر اک ابھردی ہوئی قوت بن رہیا سی۔ وسطی ایشیا دے محاذ اُتے خود کسے پریشانی توں بچنے تے دشمن نوں پریشانی وچ مبتلا کرنے دی خاطر دوناں سلطنتاں بابر اُتے توجہ دے رہیاں سن۔
بابر نوں توپ خانے دے عثمانی ماہر استاد علی قلی خان تے بندوقاں دے ماہر مصطفی رومی دی صورت وچ عثمانیاں توں اک اہم جنگی ہتھیار دا تحفہ ملیا، جس دے بل اُتے اس نے ابراہیم لودھی نوں شکست دتی تے برصغیر وچ مغل حکومت قائم کیتی۔ انہاں دے علاوہ عثمانیاں نے عظیم عثمانی آرکیٹیکٹ معمار سنان دے شاگرداں نوں وی بھیجیا جنہاں دی ٹیکنالوجی تے ڈیزائن مغل عمارتاں، خاص طور اُتے تاج محل وچ دکھائی دیندے نیں۔
گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
شہرستان تاکستان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان تاکستانایران دے صوبہ قزوین دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز تاکستان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قزوین گٹھ:ستان
منیر حسین (گلوکار)
منیر حسین د‏‏ی تعارف پلے بیک گلوکار دے طور اُتے 1957ء وچ فلم ست لکھ تو‏ں اک میگا ہٹ گانے تو‏ں ہويا سی۔ اس دور وچ مہدی حسن نے بطور ایکسٹرا گلوکار منیر حسین دے نال کورس گیتاں وچ شرکت وی ورگی۔ منیر حسین نے اپنے 38 سالہ فلمی کیرئیر وچ منیر حسین نے اپنے چار عشراں اُتے مشتمل طویل فلمی کیرئیر وچ 163 فلماں دے لئی 217 گیت گائے جنہاں وچ ’’ست لاکھ‘‘، ’’عشق لیلی‘‘، ’’نوراں‘‘، ’’ہیر‘‘، ’’مکھڑا‘‘ ، ’’نیازمانہ‘‘، ’’بودی شاہ‘‘، ’’عالم آراء‘‘، ’’بچہ جمورا‘‘، ’’ناجی‘‘، ’’جھومر‘‘، ’’ساتھی‘‘ ، ’’شمع‘‘ ، ’’سوہنی کمہارن‘‘ ، ’’سچے موتی‘‘ ، ’’گلفام‘‘ ، ’’گلبدن‘‘، ’’ سلمی ‘‘ ، ’’آنچل‘‘ ، ’’ شہید‘‘ ، ’’اولاد‘‘، ’’ دامن‘‘ ، ’’چوڑیاں‘‘ ، ’’آشیانہ‘‘ فلماں شامل انہاں فلماں وچ گائے گئے انہاں دے بعض گیت ناقابل فراموش تے سدا بہار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پاکستان دے پہلے گلوکار سن جنھاں بیک وقت اردو تے پنجابی فلماں وچ کامیابی ملی سی۔
فلم ’’نوراں‘‘ نغمات دے لحاظ تو‏ں اک بہت وڈی تے یادگار فلم سی جس وچ اداکارہ تے گلوکار ملکہ ترنم نورجتھ‏ے سن۔ منیر حسین نو‏‏ں اس فلم وچ پنج گیت گانے نو‏‏ں ملے سن جو انہاں دے فلمی کیرئیر دا واحد موقع سی۔ انہاں وچ چار دوگانے سن جو سبھی ملکہ ترنم نورجتھ‏ے دے نال سن ۔ منیر حسین نے اپنے پہلے ہی سال یعنی 1957ء د‏‏ی تن فلماں وچ کل ست گیت گائے سن جنہاں وچ اک پنجابی فلم دے پنج تے دو اردو فلماں وچ دوگیت سن ۔ ’’دلا ٹھہر جا یار دا نظارہ لین دے ‘‘ منیر حسین دے فلمی کیرئیر دا سب تو‏ں مقبول ترین فلمی گیت سی جو انہاں د‏‏ی پہچان بن گیا سی۔ اسنو‏ں زبیدہ خانم نے وی گایا سی لیکن منیر حسین دا گیت مقبولیت د‏‏ی سبھی حداں پھلانگ گیا سی۔ ایہ سریلا گیت وی ماماں بھانجے رشید عطرے تے منیر حسین د‏‏ی مشترکہ پیشکش سی جسنو‏ں وارث لدھیانوی نے لکھیا سی۔ 1976ء وچ منیر حسین دے حصے وچ پنج فلماں وچ پنج ہی گیت آئے سن تے انہاں وچ کوئی اک وی سولو گیت نئيں سی۔
سب تو‏ں وڈی زیادتی ایہ سی کہ فلم ’’ثریا بھوپالی‘‘ وچ اک قوالی سی جو مہدی حسن، ناہید اختر تے ساتھیاں د‏‏ی آوازاں وچ سی لیکن اس دا انترا تے ہور تاناں لگانے دے لئی موسیقار اے حمید نو‏‏ں منیر حسین د‏‏ی خدمات حاصل کرنا پئی سن کیونجے اُچی تان لگانا مہدی حسن دے بس د‏‏ی گل نئيں سی تے نہ ہی اوہ غزل دے سوا ہور اصناف د‏‏ی گائیکی دے لئی موزاں گائیک سن لیکن اس وقت اوہ مقبولیت دے سوا نیزے اُتے سن تے ہر فلمساز د‏‏ی خواہش ہُندی سی کہ اردو فلماں وچ مہدی حسن د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں کیش کروایا جائے ۔ ایداں دے وچ موسیقاراں نو‏‏ں بوہت سارے پاپڑ بیلنا پڑدے سن ۔ منیر حسین، سلیم رضا تے مہدی حسن د‏‏ی طرح کلاسیکل موسیقی اُتے عبور رکھدے سن لیکن انہاں دونے تو‏ں زیادہ ورسٹائل فلمی گلوکار سن ۔ منیر حسین نے اپنے چار عشراں اُتے مشتمل طویل فلمی کیرئیر وچ 163 فلماں دے لئی 217 گیت گائے سن جنہاں وچو‏ں 122 اردو گیت 91 فلماں تو‏ں سن جدو‏ں کہ 95 پنجابی گیت 72 فلماں وچ سن ۔ منیر حسین دے سولو گیتاں د‏‏ی تعداد 70 اے جدو‏ں کہ انہاں دے دوگاناں د‏‏ی تعداد 161 اے جو 74 فیصد بندی ا‏‏ے۔ غیر ریلیز شدہ فلماں تے غیر فلمی گیتاں د‏‏ی تعداد انہاں دے علاوہ ا‏‏ے۔ ایہ ورسٹائل گلوکار 27 ستمبر 1995ء نو‏‏ں انتقال کرگیا۔
نیٹو
اتلے اوقیانوسی معاہدے دی تنظیم (نیٹو) ، جسنوں اتلا اوقیانوسی اتحاد ، اوقیانوسی اتحاد یاں لہندا اتحاد وی آکھئیا جاندا اے ، اک بین القوامی تنظیم اے جہڑی 4 اپریل 1949ء نوں امریکہ دے راجگھر واشنگٹن ڈی سی چ اک معاہدے دے راہیں وجود چ آئی ۔اس دا صدر دفتر بیلجیم دے راجگھر برسلز چ واقع اے ۔
اس دے بانی رکن ملکاں چ امریکہ ، بیلجئم ، نیدرلینڈ ، لکسمبرگ ، فرانس ، برطانیہ ، کینیڈا ، پرتگال ، اٹلی ، ناروے ، ڈنمارک تے آئس لینڈ شامل نیں ۔ تن ورہے مگروں 18 فروری 1952ء چ یونان تے ترکی وی نیٹو چ شامل ہو گئے ۔
1954ء چ سویت یونین نے تجویز دتی کہ اوہ یورپ چ امن دے قیام لئی نیٹو چ شمولیت چاہندا اے پر نیٹو دے رکن دیساں نے اسدی مخالفت کیتی ۔
سرد جنگ دے خاتمے دے مگروں 1999ء چ تن کیمونسٹ ملکاں ھنگری ، چیک لوک راج تے پولینڈ نے نیٹو چ شمولیت اختیار کیتی ۔ 29 مارچ 2004ء چ اتلے تے چڑھدے یورپ دے ست ہور دیساں اسٹونیا ، لیتھوانیا ، لیٹویا ، سلوینیا ، سلواکیہ ، بلغاریہ تے رومانیہ نیٹو چ شامل ہوئے تے اپریل 2009ء چ البانیا وی نیٹو چ شامل ہوئیا ۔
اس دے علاوہ نیٹو دی رکنیت دے خواہشمند دیساں چ مقدونیہ ، جارجیا ( گرجستان) تے کروشیا شامل نیں ۔