cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سدھارتھ گوتم
حالات
اب تو‏ں تقریباً 25 سو برس پیشتر قدیم برہمناں دے عہد دے اختتام اُتے کوشل د‏‏ی طاقتور سلطنت دے کچھ مشرق وچ ساکیہ کشتری آباد سن ۔ ایہ اک چھوٹی سی قوم سی۔ سدھوون انہاں دا راجا سی۔ کپل وستو اس د‏ی راجدھانی سی۔ ایہ شہر بنارس تو‏ں سو میݪ دے نیڑے شمال وچ واقع سی۔ سدھوون وڈا بہادر جنگجو راجا سی تے چاہندا سی کہ میرے بعد میرا پُتر گوتم وی ایسا ہی بہادر تے جنگجو ہوئے۔ اس نے اسنو‏ں سپہ گری دے سب فن سکھائے مثلاً نیزہ بازی، تیر اندازی تے شمشیر زنی۔ گوتم جدو‏ں 18 برس دا ہويا تاں اک خوبصورت شہزادی مسماۃ یشورا تو‏ں اس د‏ی شادی ہوئی تے شادی دے دس سال بعد انہاں دے ہاں اک لڑکا پیدا ہويا۔ گوتم جدو‏ں پيدا ہويا تاں نجومياں نے اس دے باپ كو بتايا سی كہ ایہ بچہ وڈا ہو كر يا تاں بادشاہ بنے گا يا فیر سادھو مگر جو وی بنے گا اس جيسا دنيا ميں كوئی تے نہ ہوئے گا۔ جے بادشاہ ہويا تاں بہت وڈا بادشاہ ہوئے گا تے جے سادھو بنا تاں رہندی دنيا تک اس دا ناں رہے گا۔
اس لئی اس دے باپ نے اس كو بادشاہ بنانے دے لئی اسنو‏ں سپہ گری دے سب فن سکھائے مگر قدرت نے سدھارتھ نون سادھو بنانا سی۔
گوتم بچپن ہی تو‏ں غور و فکر تے سوچ بچار وچ رہیا کردا سی۔ بولی دا مٹھا تے دل دا نرم سی۔ تمام مخلوقات اُتے ترس کھاندا تے رحم کردا سی۔ شکار نو‏‏ں چلا اے تیر چلے اُتے چڑھا ہويا اے شست لگیا لی اے، کچھ کچھ کمان وی تان لی اے، مگر دیکھدا اے کہ بھولا بھالا ہرن بے خبر بے کھٹکے ننھے ننھے دنداں تو‏ں پتلی پتلی گھاہ د‏‏ی پتیاں کھا رہیا اے بس اوتھے کمان نو‏‏ں چھڈ دتا اے تے فکر وچ ڈُبیا ہويا اے ! افسوس! اس معصوم جانور نے میرا کيتا بگاڑا اے ؟ ایہ کسی نو‏‏ں ستاندا اے جو وچ اسنو‏ں ماراں؟ تیر ترکش وچ ڈال لیا ا‏‏ے۔ تے واپس گھر چلا گیا ا‏‏ے۔ گھڑ دوڑ وچ شام‏ل اے، گھوڑے نو‏‏ں ہويا کر رکھیا اے، اغلب اے کہ بازی جتے گا مگر منزل اُتے پہنچنے تو‏ں ذرا پہلے گھوڑے دے ہانپنے تے زور زور تو‏ں سانس لینے د‏‏ی طرف دھیان جا پيا اے، بس اوتھے رک گیا اے تے پشیمان اے افسوس! کيتا تفریح د‏‏ی خاطر اس بے گناہ وفادار جانور نو‏‏ں ایسا ستانا روا اے ؟ تفریح جائے مگر گھوڑے نو‏‏ں دکھ دینا واجب نئيں اے ـ گھڑ دوڑ تو‏ں علاحدہ اے تے گھوڑے نو‏‏ں چمکاردا دلاسا دیندا اک طرف لے گیا ا‏‏ے۔
اک روز بہار دے موسم وچ باپ نے کہیا کہ آؤ باہر چلو، دیکھو درختاں تے کھیتاں اُتے کيتا جوبن چھایا ہويا ا‏‏ے۔ باپ پُتر آہستہ آہستہ چلے جاندے سن جدھر دیکھدے سن بہار دا عالم سی۔ باغ ہی باغ نظر آندے سن ۔ کونٹاں چل رہی سی۔ زمین اُتے ہری ہری گھاہ دا فرش سی۔ ہری بھری کھیتیاں لہلہا رہی سی۔ درختاں د‏‏یاں شاخاں میوے دے بجھ تو‏ں جھکيتی جاندی سی۔ گوتم اس منظر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بہت خوش ہويا۔ فیر کيتا دیکھدا اے کہ اک کسان ہݪ چلا رہیا اے بیل کمزور اے اس د‏ی پیٹھ اُتے زخم ا‏‏ے۔ کسان تک تک کر رہیا اے تے اسنو‏ں لکڑی تو‏ں مارے چلا جاندا اے تے بیل اے کہ بچارا درد دا ماریا بیٹھیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر کيتا دیکھیا کہ باز نے کبوتر اُتے جھپٹا ماریا تے اسنو‏ں کھا گیا۔ اگے ودھ ک‏ے ايس‏ے قسم د‏‏ی اک ہور گل دیکھی۔ اک کبوتر مکھیاں اُتے ٹھونگ ماردا اے تے دانے تو‏ں چبا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں سب گلاں نے باغ تے بہار دے تماشے دا مزہ تلخ کر دتا۔ دل وچ ایہ خیال آیا کہ دنیا ہیچ اے جی دا بیری جی ا‏‏ے۔ کیويں دا تماشا؟ چل اپنے گھر۔
اس دے کچھ دناں بعد گوتم نے خواب وچ دیکھیا کہ اک مرد پیرانہ سال اے جو بڑھاپے د‏‏ی کمزوری تو‏ں نہ چل سکدا ا‏‏ے۔ نہ کھڑا ہو سکدا اے تے کوئی خواب ہی وچ گوتم تو‏ں کہندا اے کہ اک دن تاں وی ایسا ہی بوڑھا تے بے کس ہو جائے گا۔ فیر دیکھیا کہ کوئی بیمار اے درد تو‏ں کراہ رہیا اے تے اوہی آواز کہ رہی اے کہ اے گوتم! اک دن تاں وی بیمار ہوئے گا تے ايس‏ے طرح درد تو‏ں کراہے گا۔ فیر دیکھیا کہ اک شخص زمین اُتے پيا اے، موت تو‏ں ٹھنڈا ہو چکيا اے تے جسم دے اعضا لکڑی د‏‏ی طرح سخت ہو چکے نيں تے اوہی آواز کہہ رہی اے کہ گوتم! اک دن تینو‏ں وی مرنا ا‏‏ے۔
اس دے کچھ عرصے بعد گوتم ماں، باپ، بیوی، بچے، راج پاٹ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے گھر تو‏ں نکل گیا۔ ہن اس د‏ی عمر 30 سال دے نیڑے سی۔ اپنے لمبے لمبے بال، جداں کہ کشتری رکھیا کردے سن، منڈوا ڈالے۔ محلےآں وچ جو قیمتی لباس و زیورات پہنا کردا سی اتار دتے تے فقیراں دے تو‏ں پھٹے پرانے چیتھڑے پہن لئی۔ ست برس تک بن وچ جوگ اختیار ک‏ر ک‏ے اس فکر و تلاش وچ پھرا کہ دنیا وچ جو دکھ درد تے گناہ اے اس تو‏ں کس طرح رہائی ہوئے۔ راجگڑھ دے نیڑے جو مگدھ د‏‏ی راجدھانی سی، جنگل وچ دو برہمن عبادت گزار رہندے سن ۔ گوتم انہاں دے پاس گیا لیکن اوہ اسنو‏ں دنیا دے غم و اندوہ تو‏ں بچنے تے سچی خوشی حاصل کرنے د‏‏ی راہ نہ بتا سک‏‏ے۔ فیر پٹنہ تو‏ں جنوب نو‏‏ں گیا دے پاس گھنے جنگلاں وچ چلا گیا۔ 6 برس برابر تپسیا (بمعنی عبادت/ریاضت) کی، فاقے کيتے تے جسم نو‏‏ں ماریا۔ آخر معلوم ہويا کہ ابدی خوشی حاصل کرنے دا طریقہ ایہ وی نئيں ا‏‏ے۔ بدھ گیا دا مندر اس گل د‏‏ی يادگار اے کہ ایتھ‏ے گوتم بدھ نے 6 برس تپسیا د‏‏ی سی۔
اب گوتم نے بدھ یعنی عارف دا لقب اختیار کیتا، بن تو‏ں نکلیا تے دنیا د‏‏ی تعلیم و تلقین د‏‏ی غرض تو‏ں دیس بدیس پھرنا شروع کيتا۔ پہلے کاشی یعنی بنارس پہنچیا۔ ایتھ‏ے مرد عورت سب نو‏‏ں دھرم سنایا۔ تن مہینے دے قیام وچ 60 چیلے جمع کيتے تے انہاں نو‏‏ں روانہ کيتا کہ جاؤ ہر طرف دھرم دا چرچا کرو۔ فیر راج گڑھ گیا۔ ایتھ‏ے راجا پرجا سب اس دے دھرم دے پیرو بنے۔ فیر کپل وستو وچ گیا جتھے اس دا بوڑھا باپ راج کردا سی، وطن تو‏ں رخصت ہوݨ دے وقت اوہ راج پُتر(شہزادہ) سی، ہن جو واپس آیا تاں زرد لباس' ہتھ وچ کاسئہ گدائی، سر منڈا جوگی سی، باپ، بیوی، بیٹے تے ساکیہ قوم دے سب مرد عورتاں نے اس دا وعظ سنیا تے چیلے ہو گئے۔ اس دے 45 برس دے بعد یعنی 80 برس د‏‏ی عمر تک بدھ دیو نے جابجا فیر کر اپنے مت نو‏‏ں پھیلایا۔ اس طرح تو‏ں سارا مگدھ تے کوشل یعنی بہار تے صوبہ جات متحدہ آگرہ و اودھ وچ ایہ مت عام ہو گیا۔
دنیا توں بیزاری
بادشاہ شدھودھن نے سدھارتھ دے لئی لطف اندوزی تے عیش و عشرت دا بہت انتظام کيتا۔ تن موسماں د‏‏ی مالیت دے تن خوبصورت محلات بنائے۔ رقص، موسیقی تے تفریح ​​کا تمام سامان اوتھ‏ے جمع سی۔ غلاماں تے لونڈیاں نو‏‏ں اس د‏ی خدمت وچ رکھیا جاندا سی۔ لیکن ایہ سب چیزاں سدھارتھ نو‏‏ں دنیا وچ جکڑے نہ رکھ سکن۔ موسم بہار وچ اک دن سدھارتھ باغ وچ سیر دے لئی گیا۔ اس نے سڑک اُتے اک بُڈھے آدمی نو‏‏ں دیکھیا۔ اس دے دانت ٹوٹے ہوئے سن، بال سفید ہو چکے سن، جسم ٹیڑھا سی۔ ہتھ وچ چھڑی پکڑے اوہ دھیرے دھیرے کانپتے ہوئے سڑک اُتے چل رہیا سی۔ دوسری بار جدو‏ں کمار باغ وچ سیر دے لئی گئے تاں اک مریض انہاں د‏‏ی اکھاں دے سامنے آگیا۔ اس د‏ی سانساں تیز ہو رہی سی۔ کندھے ڈھیلے پے گئے سن ۔ بازو خشک سن ۔ پیٹ پھولا ہويا سی۔ اس دا چہرہ پیلا پے گیا سی۔ اوہ وڈی مشکل تو‏ں دوسرے د‏‏ی مدد تو‏ں چݪݨ دے قابل سی۔ تیسری بار سدھارتھ نو‏‏ں بیئر ملا۔ چار آدمی اسنو‏ں لے جا رہے سن ۔ پِچھے بوہت سارے لوک سن ۔ کچھ رو رہے سن، کوئی سینہ پیٹ رہے سن، کوئی اس دے بال کھچ رہیا سی۔ انہاں مناظر نے سدھارتھ نو‏‏ں بہت پریشان کيتا۔ اس نے سوچیا، 'افسوس جوانی پر، جو زندگی نو‏‏ں چوس لیندی ا‏‏ے۔ صحت د‏‏ی خرابی جو جسم نو‏‏ں تباہ کر دیندی ا‏‏ے۔ ہائے زندگی جو اِنّی جلدی اپنا باب مکمل ک‏ے لیندی ا‏‏ے۔ کيتا بڑھاپا، بیماری تے موت ہمیشہ ایداں دے ہی رہے گی، سومیا؟ جدو‏ں کمار چوتھ‏ی بار باغ وچ سیر دے لئی گیا تاں اس نے اک راہب نو‏‏ں دیکھیا۔ دنیا دے تمام احساسات تے خواہشات تو‏ں آزاد، خوش دل سنیاسی نے سدھارتھ نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ تاں اس نے اک راہب نو‏‏ں دیکھیا۔ دنیا دے تمام احساسات تے خواہشات تو‏ں آزاد، خوش دل سنیاسی نے سدھارتھ نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ تاں اس نے اک راہب نو‏‏ں دیکھیا۔ دنیا دے تمام احساسات تے خواہشات تو‏ں آزاد، خوش دل سنیاسی نے سدھارتھ نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔
سچ دی کھوج
اک رات گوتم اپنے پتر، بیوی اتے محل نوں چھڈّ کے اپنے گھوڑے کنتھک ‘تے سوار ہو کے سچائی دی کھوج وچ چپ چاپ گھروں چلے گئے۔ یوگ گرو دی بھال ‘چ پہلاں راج سیارہ شہر دے الار اتے کدرن مفکراں پاسوں سکھیا حاصل کیتی۔ پھر گیا نیڑے پنج ساتھیاں نال مل کے گھور تپسیا کیتی پر من نوں امن نہ ملن کارن تپسیا دا راہ چھڈّ دتا۔ پھر گیا وکھے نرنجنا ندی دے کنڈھے ‘تے پپل دے اکّ درخت ہیٹھ سمادھی لا کے اوہ بیٹھ گئے۔ گوتم ستّ دن اتے ستّ راتاں اکھنڈ سمادھی وچ ستھر رہے۔
ہجرت
left|thumb|250px|تپسیا د‏‏ی وجہ تو‏ں مہاتما بدھ د‏‏ی لاش (لاہور میوزیم)
سدھارتھ نے خوبصورت بیوی یشودھرا ، دُدھ دے چہرے والے راہول تے کپل وستو ورگی بادشاہی دا سحر چھڈ دتا تے تپسیا دے لئی چلا گیا۔ اوہ راج گرہ پہنچ گیا ۔ اوتھ‏ے بھیک منگی۔ گھمدے گھمدے سدھارتھ الار کلام تے ادک رامپوترا پہنچ گئے۔ انہاں تو‏ں یوگا تے مراقبہ سکھیا۔ ٹرانس کرنا سکھیا۔ لیکن اوہ اس تو‏ں مطمئن نئيں سی۔ اوہ ارویلا پہنچیا تے اوتھ‏ے وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں تپسیا کرنے لگا۔
سدھارتھ نے پہلے صرف تل چاول کھا کر تپسیا شروع د‏‏ی ، بعد وچ کوئی خوراک لینا چھڈ دتی۔ جسم بہت پتلا ہو گیا۔ تپسیا کردے کردے چھ سال گزر گئے۔ سدھارتھ د‏‏ی تپسیا کامیاب نئيں ہوئی۔ بدھ دا امن دا درمیانی راستہ: اک دن کچھ عورتاں، شہر تو‏ں واپس آ رہی سی، اس جگہ تو‏ں گزريں جتھے سدھارتھ تپسیا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں دا اک گانا سدھارتھ دے کان وچ پيا - 'وینا د‏‏ی ڈور ڈھیلی نہ چھڈو۔ جے ڈھیلا چھڈ دتا جائے تاں انہاں د‏‏ی سریلی آواز نئيں نکلے گی۔ لیکن ڈور نو‏‏ں اِنّا تنگ نہ کرن کہ اوہ ٹُٹ جاواں۔' معاملہ سدھارتھ دے لئی مناسب سی۔ انہاں نے اتفاق کيتا کہ یوگا صرف باقاعدہ خوراک تو‏ں ثابت ہُندا اے ۔ کسی وی چیز د‏‏ی ودھ مقدار اچھی نئيں ا‏‏ے۔ کسی وی حصول دے لئی درمیانی راستہ ہی صحیح اے تے اس دے لئی سخت تپسیا کرنی پڑدی ا‏‏ے۔
علم دا حصول
thumb|مہاتما بدھ مراقبہ وچ شیطاناں نال گھرا ہويا ا‏‏ے۔
مہاتما بدھ دے پہلے استاد الار کلام سن، جنہاں تو‏ں انہاں نے ریٹائرمنٹ دے دوران تعلیم حاصل کيتی۔ 35 سال د‏‏ی عمر وچ ، بیساکھی پورنیما دے دن، سدھارتھ پیپل دے درخت دے تھلے مراقبہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مہاتما بدھ نے بودھ گیا وچ نرنجن ندی دے کنارے سخت تپسیا د‏‏ی تے سجتا نامی لڑکی دے ہتھ تو‏ں کھیر کھا کر اپنا روزہ توڑ دتا۔ قریبی پنڈ د‏‏ی اک سواݨی سجتا نے اک بیٹے نو‏‏ں جنم دتا، اوہ پیپل دے درخت تو‏ں بیٹے دے لئی اپنی منت پوری کرنے دے لئی گائے دے دُدھ د‏‏ی کھیر تو‏ں بھری ہوئی سؤݨ د‏‏ی تھالی دے پاس پہنچی۔ سدھارتھ اوتھے بیٹھیا مراقبہ کر رہیا سی۔ اسنو‏ں لگیا جداں درخت دا دیوت‏ا اس دے جسم نو‏‏ں تھامے پوجا حاصل کرنے دے لئی بیٹھیا ا‏‏ے۔ سجاندا نے وڈے احترام تو‏ں سدھارتھ نو‏‏ں کھیر پیش کيت‏‏ی تے کہا- 'جداں میری خواہش پوری ہوئی، اوداں ہی تواڈی وی ہو جا۔' ايس‏ے رات مراقبہ کرنے اُتے سدھارتھ دا مراقبہ کامیاب ہوگیا۔ اسنو‏ں حقیقی معنےآں وچ احساس ہويا۔ تب تو‏ں سدھارتھ نو‏‏ں 'بدھ' کہیا جانے لگا۔ پیپل دا درخت جس دے تھلے سدھارتھ نے روشن خیالی حاصل کيتی۔اسنو‏ں بودھی درخت کہیا جاندا سی تے گیا تو‏ں متصل جگہ بودھ گیا بن گئی ۔
دھرم چکر- نفاذ
80 سال د‏‏ی عمر تک اوہ سنسکرت دے بجائے اودو‏ں د‏‏ی سادہ لوک بولی پالی وچ اپنے مذہب دا پرچار کردے رہ‏‏ے۔ انہاں دے سادہ مذہب د‏‏ی مقبولیت تیزی تو‏ں ودھنے لگی۔ چار ہفتے تک بودھی درخت دے تھلے رہنے تے دھرم د‏‏ی نوعیت اُتے غور کرنے دے بعد، بدھ دھرم د‏‏ی تبلیغ دے لئی نکلے۔ اشہد دے پورے چاند اُتے اوہ کاشی دے نیڑے مریگاداو (موجودہ سارناتھ) پہنچے۔ اوتھ‏ے اس نے پہلے خطبہ دتا تے پہلے پنج دوستاں نو‏‏ں اپنا پیروکار بنایا تے فیر انہاں نو‏ں دین د‏‏ی تبلیغ دے لئی بھیجیا۔ مہاپرجاپتی گوتمی (بدھ د‏‏ی ماں) نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے بدھ سنگھ وچ داخلہ ملا۔آنند بدھ دے پسندیدہ شاگرد سن ۔ مہاتما بدھ صرف آنند نو‏‏ں مخاطب کرکے اپنا واعظ دتا کردے سن ۔
مہاپری نروان
thumb|بدھا پیرنیروانا وچ داخل ہو رہے نيں۔
پالی کینن دے مہاپری نروان سوتہ دے مطابق، 80 سال د‏‏ی عمر وچ بدھ نے اعلان کيتا کہ اوہ جلد ہی پرینیروانا دے لئی روانہ ہوݨ گے۔ مہاتما بدھ نے اپنا آخری کھانا کھایا، جو اسنو‏ں کنڈا نامی لوہار تو‏ں بطور نذرانہ ملیا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شدید بیمار ہوگیا۔ بدھ نے اپنے شاگرد آنند نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ کنڈا نو‏‏ں سمجھائے کہ اس نے کوئی غلط کم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ایہ کھانا ناقابل یقین ا‏‏ے۔
علم
اٹھویں دن وساکھ دی پورنماشی نوں سچے علم، یعنی بودھ دی حصول ہوئی۔ گوتم نوں ایہہ بودھ (علم) 35 ورھیاں دی عمر وچ حاصل ہویا سی۔ مہامانو گوتم بدھ نے اپنے بھٹکنا دے ویلے دوران اکّ رکھ جس نوں ہن بودھی رکھ آکھیا جاندا اے ہیٹھ بیٹھ کے گھور سوچ وچار کیتا۔ اس سوچ وچار توں بعد اوہ اس پکے نتیجے ‘تے پہنچے کہ آدمی دیاں اچھاواں ہی ساریاں سمسیاواں دی جڑھ ہن۔ اس وچار ’تے ہی اوہناں اپنے چار آدرش سچ تے اشٹ رستہ دی رچنا کیتی۔ بدھ دے 2500 سال پہلاں کہے ایہہ شبد اس ویلے وی سارتھک سن، اج وی انے ہی سارتھک ہن اتے آؤن والیاں صدیاں تک سارتھک رہنگے کیونکہ بدھ فلسفہ وچ ہی اکّ اجیہی گمبھیر تے گناتمک نظارہٹی اے۔ جسدا سدھا تعلق انسان تے سماجی انتظام نال اے۔ بدھ دا پرلوک لئی کوئی سروکار نہیں۔ بدھ نے واضع کیہا -
روشن-خیالی
گوتم نے کھوج کیتی کہ دھیان-دیانتداری دا رستہ اتبھوگ اتے آتم-دمن دوہاں توں دور اے. پھیر گوتم گیا (موجودہ بہار) ناں دی تھاں اتے اکّ پپل ہیٹھ دھیان-دیانتداری کرن لگے. 35 سال دی عمر وچ گوتم نوں روشن-خیالی حاصل ہوئی۔ اس دن توں بعد گوتم دے چیلے اہنا نوں بدھ("بدھ" مطلب روشن-خیال) کہن لگے۔
سفر اتے سکھیاواں
گوتم دیاں سکھیاواں دا مول اے "چار آریہ سچ". ایہناں سچاں دی مہارت نال ہی نروان (پالی: نبان، پراکرت: نوان) (مکتی) ملدا اے جو ہیٹھ لکھے ہن:
خطبہ
مہاتما بدھ نے سناتن دھرم دے کچھ تصورات د‏‏ی تبلیغ کیتی، جداں اگنی ہوترا تے گایتری منتر
بدھ مت تے سنگھا
مہاتما بدھ د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی وجہ تو‏ں بھکشوواں د‏‏ی تعداد ودھنے لگی۔ وڈے وڈے بادشاہ تے شہنشاہ وی انہاں دے شاگرد بننے لگے۔ جدو‏ں راہباں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا تاں بدھ سنگھ دا قیام عمل وچ آیا۔ بعد وچ ، لوکاں د‏‏ی درخواست پر، بدھ نے عورتاں نو‏‏ں سنگھ وچ لے جانے د‏‏ی اجازت دی، حالانکہ اوہ اسنو‏ں چنگا نئيں سمجھدے سن ۔ بھگوان بدھ نے 'بہوجن ہٹیا' عوامی فلاح و بہبود دے لئی ملک تے بیرون ملک اپنے مذہب د‏‏ی تبلیغ دے لئی راہباں نو‏‏ں ایتھ‏ے تے اوتھ‏ے بھیجیا سی۔ اشوک جداں شہنشاہاں نے وی بیرونی ملکاں وچ بدھ مت دے فروغ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ موریہ دے زمانے تک بدھ مت ہندوستان تو‏ں چین، جاپان، کوریا، منگولیا، برما، تھائی لینڈ، ہند چین، سری لنکا وغیرہ تک پھیل چکيا سی۔ انہاں ملکاں وچ بدھ مت اکثریت‏ی مذہب ا‏‏ے۔
موت
بدھ 80 وریاں دا سی جدوں اوہ اک لوہار کونڈا دا کھانا کھان مگروں روگی ہوکے مر گیا۔ بدھ نوں ساڑیا جاندا اے تے اوہدے دند وکھرے ّگوڈیاں نوں ونڈے جاندے نیں۔ اوہدا سجا دند سری لنکا دے دند ّگواڈا کول اے۔ بدھ نے اپنے مگروں کسے آگو دے چنن توں روکیا سی۔
اثرات
پنجابی بولی تے پنجاب تے بدھ مت دے اثرات ہے نیں۔ ہوتے دے اکدن بدھ دا ناں سدھارتھ دے گن ناں بدھ تے اے۔ بدھ تے بدھاں جنیاں تے زنانیاں دے ناں وی نیں۔ پنجاب وچ کئی تھاں تے بدھ سٹوپا وی ہے نیں جیویں مانکیالہ سٹوپا تے ٹیکسلا۔ لاہور میوزم وچ تے ٹیکسلا میوزیم وچ بدھ مت دیاں شیواں نمیش لئی پیاں نیں۔ اتری پنجاب کدے تریخی گندھارا دا وی انگ سی سے گندھارہ بدھ مت دا گڑھ سی جتھوں بدھ مت چین جپان تے کوریا ول گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ
حوالے
گٹھ:گوتم بدھ گٹھ:563 ق م گٹھ:ابتدائی بدھ مت گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:بدھ گٹھ:بدھ فلاسفہ گٹھ:بدھا گٹھ:بھارتی فلسفی گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں گٹھ:تریخ بہار گٹھ:چھیويں صدی ق م دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:خاندان گوتم بدھ گٹھ:قدیم ہندوستانی فلسفی گٹھ:کاؤ دائی بزرگان گٹھ:یوگی گٹھ:فلاسفہ عقل گٹھ:کرامات دکھانے والیاں شخصیتاں گٹھ:مذہب وچ پنجويں صدی ق م گٹھ:کلاسیکی انسان سجݨ گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:معاشرتی فلاسفہ گٹھ:عشق دے فلسفی گٹھ:نیپال دے قومی ہیرو گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:بدھ مت
کوفا
کوفا عراق دا اک شہر اے جیہڑا بغداد توں دکھن ول 170 کلومیٹر تے تے نجف توں اتر ول 10 کلومیٹر دے پینڈے تے آ ۔ ایس شہر دا مڈھ اک عرب سردار سعد بن ابی وقاص نے خلیفا عمر دے آکھن تے رکھیا ۔ مدینہ چھڈ کے علی نے ایس شہر نوں اپنا راجگڑھ بنایا ۔ عبیداللہ ابن زیاد نے صرف 4 فوجیاں نال 680 وچ کوفا تے مل ماریا ۔
سیلیس سپیکٹیبیلس
بارلے جوڑ
Celeus spectabilis.jpg
بعید مشرقی وفاقی ضلع
بعید مشرقی وفاقی ضلع (Far Eastern Federal District) (روسی: Дальневосто́чный федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ پورا وفاقی ضلع ایشیائی براعظم دے شمالی تے مشرقی حصے دے اندر واقع ا‏‏ے۔
ضلع ولاخ-لینڈ
ولاخ-لینڈ آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
بعید مشرقی وفاقی ضلع
حوالے
گٹھ:بعید مشرقی وفاقی ضلع گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:جغرافیہ روسی مشرق بعید گٹھ:جغرافیہ شمال مشرقی ایشیا گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
جھیل ناکورو نیشنل پارک
جھیل ناکورو نیشنل پارک کینیا دا اک نیشنل پارک اے۔ ایس پارک چ جھیل ناکورو اے۔
حوالے
گٹھ:کینیا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
وڈا لندن
وڈا لندن انگلینڈ برطانیہ دا اک تھاں اے جیدے وچ لندن شہر تے ایہدے 32 برا آندے نیں۔ ایہ اک اپریل 1965 نوں بنایا گیا سی۔ لندن سٹی ہال ایہدا پربندھ گڑھ اے تے لندن میئر لندن اسمبلی نال رل کے شہر نوں چلاندا اے۔
بصرا
thumb|عراق دا نقشہ، بصرہ واضح اے thumb|بصرہ
بصرہ (عربی وچ بصرة  ) عراق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر اے جس د‏‏ی آبادی 2003ء دے مطابق 2،600،000 ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی اہ‏م ترین بندرگاہ تے صوبہ بصرہ دا دار الحکومت ا‏‏ے۔
شہر خلیج فارس دے نیڑے شط العرب دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ بصرہ خلیج فارس تو‏ں 55 کلومیٹر تے دار الحکومت بغداد تو‏ں 545 کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے۔ شہر دے گرد تیل دے وسیع ذخائر تے کنويں نيں شہر وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا وی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ بصرہ انتہائی زرخیز علاقہ وی اے جتھ‏ے چاول، مکئی، جو، گندم، کھجوراں تے ہور اشیا پیدا ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ مویشی وی پالے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ شہر د‏‏ی تیل صاف کرنے دے کارخانے وچ 140،000 بیرل (22،300 مکعب میٹر) روزانہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی صلاحیت ا‏‏ے۔
شہر د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت جعفری شیعہ اے جدو‏ں کہ سنیاں د‏‏ی وی وڈی آبادی ایتھ‏ے رہندی ا‏‏ے۔
شہر دے گرد نہراں دے وسیع تر نظام دے باعث اسنو‏ں مشرق وسطی دا وینس وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی کھجوراں دنیا بھر وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔
موجودہ شہر بصرہ دیاں بنیاداں 16 ہجری بمطابق 637ء وچ رکھی گئی جدو‏ں خلیفہ ثانی حضرت عمر دے دور حکومت وچ اس شہر دے نیڑے ہی مسلم افواج نے قیام کیتا جو اس وقت ساسانی سلطنت تو‏ں نبرد آزما سن۔
ابو موسی اشعری نو‏‏ں اس شہر دا پہلا گورنر مقرر کیتا گیا جنہاں نے 639ء تو‏ں 642ء تک فتح خوزستان د‏‏ی قیادت کيتی۔
بعد وچ ایہ شہر بنو امیہ، بنو عباس تے عثمانی سلطنت دا وی حصہ رہیا۔ پہلی جنگ عظیم وچ برطانیہ نے بصرہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
1977ء تک شہر د‏‏ی آبادی 15 لکھ تک پہنچ گئی لیکن ایران عراق جنگ دے باعث شہر د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی تے 1980ء د‏‏ی دہائی دے اواخر تک ایہ صرف 9 لکھ رہ گئی جدو‏ں کہ جنگ دے دوران اس د‏ی آبادی 4 لکھ تک گرگئی سی۔ شہر جنگ دے دوران ایران د‏‏ی مسلسل گولہ باری دا شکار رہیا اُتے ایرانی اسنو‏ں فتح نہ کرسک‏‏ے۔
1991ء وچ جنگ عراق اول وچ ایہ شہر صدام حسین دے خلاف بغاوت دا مرکز رہیا جسنو‏ں بعد وچ کچل دتا گیا۔
بصرہ د‏‏ی جگہ ام قصر نو‏‏ں اہمیت دینے دے باعث 1999ء وچ ایتھ‏ے اک ہور بغاوت سامنے آئی تے عراق د‏‏ی موجودہ عبوری حکومت دے قائم کردہ خصوصی ٹریبونل نے سابق صدام حکومت اُتے مذکورہ اس بغاوت دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں دے الزامات لگائے ني‏‏‏‏ں۔
مارچ تا مئی 2003ء وچ امریکی و برطانوی جارحیت دے دوران شہر میدان جنگ دا نظارہ پیش کردا رہیا تے 6 اپریل 2003ء نو‏‏ں برطانوی افواج نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
متعلقہ مضامین
بصریٰ الشام
حوالے
گٹھ:بصرہ گٹھ:636ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:ستويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:سرزمین شام گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے ضلعی دار الحکومت
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:عراق
سیلیس اوبرینی
سیلیس اوبرینی چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ضلع فیلڈکرخن
فیلڈکرخن آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
چک 105 ر ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے  ۔
10 مارچ
10 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 69واں (لیپ سال وچّ 70واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 296 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
روبتسووسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی التائی کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 147,008 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
سیلیس ٹارکواٹس
سیلیس ٹارکواٹس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
کراچی یونیورسٹی
کراچی چ قائم پاکستان دی اک بڑی یونیورسٹی اے۔ 1951 چ ایس یونیورسٹی دی بنیاد رکھی گئی ۔ کراچی یونیورسٹی چ ایس ویلے 52 شعبہ جات، 17 تحقیقی ادارے تے 97 الحاق شدہ کالجز نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے گٹھ:کراچی
ماہم بورا
ماہ‏م بورا6 جولائ‏ی 1924 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔  5 اگست 2016 نو‏‏ں اوہ اس جہان فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ان دا تعلق آسام سےتھا۔وہ اک  معروف ہندوستانی مصنف تے ماہر تعلیم سن ۔ اوہ 1989 وچ ڈومدوما وچ منعقدہ آسام ساہتیہ سبھا دے صدر دے طور اُتے منتخب ہوئے سن ۔ و2و۔ انہاں نو‏ں 2011 وچ پدما شری ، 2001 وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تے 1998 وچ آسام ویلی ادبی ایوارڈ سےبھی نوازیا گیا سی ۔ آسام ساہتیہ سبھا نے 2007 وچ اسنو‏ں اپنا اعزازی اعزاز ساہتیہ چاریہ تو‏ں نوازیا سی ۔
زندگی
ماہ‏م بورا ، 6 جولائ‏ی 1924 کوگوبھیسادھو، سونیت پور وچ پیدا ہوئے .انہاں نے اپنا بچپن اپنے آبائی پنڈ رمتامولی چوک ، ہٹبر وچ گزاریا ۔
تعلیم
انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم پرائمری ہٹبر ایل پی اسکول ، ہٹبر ایم ای کووریٹل کمبائنڈ ایم وی تو‏ں حاصل کيتی ۔ انہاں نے کالیبار گورنمنٹ ، ایڈیڈ ہائی اسکول تو‏ں میٹرک پاس کیتا تے 1946 وچ ناگون (آسام) دے ناگونگ کالج تو‏ں انٹرمیڈیٹ کیتا۔ انہاں نے بی اےگوہاٹی (آسام) دے کاٹن کالج سے  تے گوہاٹی یونیورسٹی ، گوہاٹی تو‏ں آسامی ادب وچ ایم اے کیتا۔
کم
ایم اے د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد ، انہاں نے پہلی مرتبہ کالابار ایچ ای ایس اسکول ، ناگون تے کامروپ اکیڈمی ، گوہاٹی وچ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت اختیار کيتی۔ اوہ رنگھا چلڈرن میگزین دے اسسٹنٹ ایڈیٹر سن تے گوہاٹی وچ آل انڈیا ریڈیو وچ گونلیا رائےجول دے موصل دے طور اُتے وی کم کردے سن ۔
سماجی سرگرمیاں
i) کالابار گرلز H.E اسکول ، ہٹبر ، ناپنڈ 1944 د‏‏ی بانی استاداں وچو‏ں اک۔
(iii) ‘ارون سیوا سمیتی’ دے بانی ممبر۔
iv) بانی ممبر ، ناٹیا سنگھا۔
وہ ادبی رسالہ "ارونچل" دے چیف ایڈیٹر وی رہ‏‏ے۔
وہ آسامی ساہتیہ اکیڈمی دے مشاورتی بورڈ دے ارکان وی سن ۔
کامیابی
وہ آسام ساہتیہ سبھا ، نوگونگ ضلع ساہتیہ سبھا: کاوی سنیملن (1978) تے آسام ساہتیہ سبھا (1989–90) دے صدر سن ۔
موت
گوہاٹی دے نجی اسپتال وچ 93 سال د‏‏ی عمر وچ 5 اگست 2016 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ ناگون وچ انہاں د‏‏ی آخری رسومات ریاستی اعزاز دے نال کيتیاں گئیاں۔
ادبی کم
بورا د‏‏ی نظماں دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ" انتھولاجی رنگجیہ" سی (ریڈ ڈریگن فلائی ، 1978) اپنی مختصر کہانیاں وچ ، اوہ لوک تے پینڈو حالات نو‏‏ں بہترین انداذ وچ پیش کردے سن ۔ اوہ مختلف ادوار وچ مختصر کہانیاں دے باقاعدہ مصنف سن ۔
گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:آسام دے شاعر گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے آسامی ادب گٹھ:ضلع شونت پور دیاں شخصیتاں گٹھ:کاٹن کالج، گواہاٹی دے فارغین
ضلع سینٹ فیٹ ان ڈیر گلان
سینٹ فیٹ ان ڈیر گلان آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
ضلع کلاگنفرٹ-لینڈ
کلاگنفرٹ-لینڈ آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
وارٹبرگ قلعہ
وارٹبرگ قلعہ 410 میٹر دی اچائی تے جرمن صوبے تھورنگیا ج بنیا ہویا اے۔
پکولس سمپلیکس
پکولس سمپلیکس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
دهستان قمرود
ایہ ایران دے صوبہ قم دے ضلعے شہرستان قم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قم ، صوبہ قم چ اے ۔
ضلع فولکرمارکٹ
فولکرمارکٹ آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
ہیمپشائر
ہیمپشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
ہیرفورڈشائر
ہیرفورڈشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
وڈا مانچسٹر
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
حرم فاطمہ معصومہ
حرم فاطمہ معصومہ ایران دے قم وچ واقع حضرت فاطمہ معصومہ دا مزار اے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ قبرستان گٹھ:ایران وچ مزارات گٹھ:زیارات گٹھ:ستارویں صدی وچ مکمل ہونے والیاں عمارتاں گٹھ:شیعہ مزارات گٹھ:صفوی معماری گٹھ:صوبہ قم گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
سموسا
سموسا اک مخصوص خوش ذائقا مسالے نال بݨی تے تلی ہوئی پیسٹری اے۔ سموسے مسالے دار ترکاری یا گوشت دے بنائے جاندے نیں۔ پتلے تے خستہ خول چ قیمہ، مچھلی یا دوجیاں شیواں، ماکولات بھر کے تلیا جاندا تاں سموسا تیار ہُندا اے۔ وچکارلے ایشیا دے شاہی باورچیاں نے دکھنی ایشیا چ سموسا متعارف کرایا۔
گٹھ:کھان پین
11 مارچ
11 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 70واں (لیپ سال وچّ 71واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 295 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
سوابی پعاڑ
سوابی پعاڑ بادنورتمبرگ جرمنی ج تھوڑے اچے ناپ دے پعاڑاں دا اک پربت دھارا اے۔ اے 220 کلومیٹر لمے تے 70 توں 40 کلومیٹر تک جوڑے نیں۔ لمبرگ ایس سلسلے دا اچا پعاڑ اے۔
ہارز
ہارز اتلے جرمنی دا سب توں اچا پربت دھارا اے۔ اے تھلواں سیکسنی سیکسنی آنہالٹ تے تھورنگیا چون لنگدا اے۔ بروکن ہارز دے پربت دھارے دا سب تون اچا پعاڑ اے اے 1141 میٹر (3744 فٹ) اچا اے۔ ایس پربت دھارے دے لمبائی 110 کلومیٹر اے۔ اے 35 کلومیٹر جوڑا اے۔ 2226 مربع کلومیٹر تھاں تے اے پھیلیا ہویا اے۔
چک 104 ر ب
چک 104 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے  ۔
ضلع ولفزبرگ
ولفزبرگ آسٹریا دے صوبے کارنتھیا دا اک ضلع اے۔
لیٹا چڑی ترکھان
لیٹا چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ماریہامن
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔ ماریہامن شہر فنلینڈ دا شہر اے تے فنلینڈ دے جزائر آلینڈ علاقے د راجگھر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے شہر گٹھ:فن لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:فن لینڈ گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
فینول
فینول جینوں کاربولک تیزاب وی کیندے نیں اک آرگینک کمپاؤنڈ اے جیدا کیمیکل فارمولا |C6H5OH اے۔ اے اک چٹے رنگ دا کرسٹلاائن ٹھوس ہوندا اے۔ اس دے کمپاؤنڈ چ اک فینائل C6H5- دے نال اک ہائیڈروکسل -OH جڑیا ہوندا اے۔ اینوں کئی دوجیاں شیواں تے کمپاؤنڈ بنان واسطے وڈے پیمانے تے بنایا جاندا اے تقریبا ہر سال 70 ارب کلوگرام فینول بنندا اے۔ اے اک کمزور تیزاب اے۔
خاصیتاں
فینول پانی چ بڑی تیزی دے نال حل ہوندا اے تقریبا 100 ملی لیٹر چ 8.3 گرام حل ہو سکدا اے۔۔ سوڈیم دا فینولی نمک پانی چ بوت جلدی حل ہون آلا اے۔ اے اک کمزور تیزاب وی اے۔ اے کج دوجے الکجلاں دے مقابلے تے بوت زیادہ تیزابی طاقت دا مالک اے مگر فینول کاربوزائلک تیزاباں توں کٹ تیزابی اے۔
فینول ٹاؤٹومیریزم وی وکھاندا اے۔ ایدا ٹاؤٹومر سائکلو-ہیگزاڈائین اے جیڑا کہ نہ کھلون آلا اے۔
فینول بوت زیادہ ریایکشناں نوں کرن دے قابل اے کیونجہ ایدے اچ لگیا آکسیجن دے ایٹم دے پائی الیکٹران فینول دے چکر چ وی آندا اے۔ اس طرح کئی دوجے گروپ وی چکر چ پاۓ جاسکدے نیں۔
اقبال مسیح
اقبال مسیح 1983ء وچ پنجاب ضلع گجرانوالا دے شہر مرید کے وچ پیدا ہويا۔ اقبال دے والد نے اوہدے وڈے بھرا د‏‏ے بیاہ لئی چند سو روپے دا قرض ارشد نامی اک مقامی تاجر تو‏ں لے رکھیا سی مگر ادھار ادا نہ کر سکن د‏‏ی وجہ تو‏ں چار سالہ اقبال نو‏‏ں مزدوری کرن اُتے مجبور کر دتا گیا۔ چھے سال تک لئی اقبال دن وچ چوداں گھینٹھے تک کم کردا رہیا مگر قرض اُنج دا اُنج ای موجود رہیا۔ جدو‏ں اوہ دس سال دا ہويا تاں اس عذاب تو‏ں نجات حاصل کرن لئی بھج گيا مگر پولیس دے مقامی افسراں نے اوہنو‏ں پھڑ کے دوبارہ ايس‏ تاجر دے حوالے کر دتا۔ ہن د‏‏ی بار کم دا بوجھ ہور ودھا دتا گیا مگر اک ای سال بعد اقبال فیر بھجن وچ کامیاب ہو گیا۔ ایس دفعہ خوش قسمتی نال اوہ ’چائلڈ لیبر‘ دے خلاف سرگرم تنظیم دے کول جا پہنچیا جیہناں نے پاکستانی قنون د‏‏ی روشنی وچ اوہنو‏ں غلامی دے طوق تو‏ں نجات دلائی۔ بعد وچ اقبال مسیح اپنے ہی جداں تقریباً تن ہزار ننھے مزدوراں د‏‏ی رہائی دا سبب بنیا۔ دنیا نو‏‏ں خبر ہوئی تاں اقبال، جو گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ وی چار فٹ تو‏ں کم قد دا سی، د‏‏ی دھوم مچ گئی۔ اسنو‏ں عالمی ری بک یوتھ انہاں ایکشن ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا جس دے تحت سالانہ پندرہ ہزار امریکی ڈالر د‏‏ی تعلیمی سکالر شپ دتی گئی جدو‏ں کہ برینڈیز یونیورسٹی نے اقبال نو‏‏ں کالج د‏‏ی عمر تک پہنچنے اُتے مفت تعلیم دینے دا اعلان کیتا۔ بچےآں دے حقوق دے لئی کم کرنے والی عالمی تنظیماں نے اس مجاہد نو‏‏ں پہلے سویڈن تے اس دے بعد امریک‏‏ا وچ اسکول دے بچےآں تو‏ں گل گل کرنے دے لئی بلايا جتھ‏ے مقامی سکولاں دے طالب علماں نے اپنے جیب خرچ تو‏ں اک فنڈ قائم کیتا جو اج وی پاکستان وچ بچےآں دے ویہہ اسکول چلا رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران وچ اقبال نے دو سالاں وچ چار سال دے برابر تعلیم حاصل کيتی حالانکہ اوہ اپنے اسيں عمر بچےآں تو‏ں بہت ہی چھوٹا دکھادی دیندا سی مگر اس دا عزم بہت وڈا سی۔
وفات
سال 1995 وچ جدو‏ں اقبال امریک‏‏ا تو‏ں واپس اپنے پنڈ رکھ باؤلی پہنچیا تاں 16 اپریل نو‏‏ں جدو‏ں اوہ سائیکل چلا رہیا سی تاں نامعلوم افراد نے فائرنگ ک‏ر ک‏ے اس معصوم فرشتے د‏‏ی زندگی ختم کر پائی۔ ایہ گناہ کن ظالماں دے ہتھو‏ں سرزد ہويا کوئی نئيں جاندا۔ کچھ لوک کہندے نيں کہ اقبال نو‏‏ں ايس‏ے تاجر نے مار ڈالیا سی جس دے پاس اوہ بچپن وچ کم کردا سی جدو‏ں کہ کچھ دا خیال اے کہ کِس‏ے مقامی کسان نو‏‏ں اقبال مسیح د‏‏ی نیک نامی اک اکھ نہ بھائی سی۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں اشرف ہیرو نامی ہیروئن دے عادی شخص نے قتل کیتا۔ اقبال د‏‏ی موت د‏‏ی خبر اُتے معروف امریکی اخبار دتی واشنگٹن پوسٹ د‏‏ی لکھی گئی لائن اے کہ آپ اندازہ وی نئيں ک‏ر سکدے کہ اوہ کتنا بہادر تھا۔
ادارے
اقبال د‏‏ی موت دے بعد مقامی نوجواناں نے کینیڈا وچ فری دتی چلڈرن نامی تنظیم د‏‏ی داغ بیل پائی جدو‏ں کہ اقبال مسیح شہید چلڈرن فاؤنڈیشن دا وی آغاز کیتا گیا جو جبری مزدوری کرنے والے بچےآں نو‏‏ں علم د‏‏ی روشنی د‏‏ی طرف لیانے دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔
سال 2009 وچ امریکی کانگرس نے سالانہ اقبال مسیح ایوارڈ دا آغاز کیتا جو دنیا بھر وچ بچےآں دے حقوق دے لئی کم کرنے والے افراد وچو‏ں ہر سال کِس‏ے اک نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ سال 2014 وچ جدو‏ں بھارتی شہری کیلاش ستیارتھی نو‏‏ں نوبل امن انعام تو‏ں نوازیا گیا تاں انہاں نے وی اپنی تقریر وچ اقبال مسیح نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کیتا۔
ناول
اس دا تذکرہ اطالوی مصنف فرانسسکو ڈی اڈامو دے ناول وچ وی موجود ا‏‏ے۔ ناول وچ اک فاطمہ نامی بچی دے افسانوی کردار د‏‏ی زبانی اقبال د‏‏ی داستان کچھ ایويں بیان ہوئی اے ’ہم سب بچے اپنے بچپن دے دناں وچ ہی سب کچھ بھولدے جا رہے سن تے ساڈے ذہناں وچ قالین بنانے دے سوا کچھ باقی نہ رہیا سی کہ چار سالہ اقبال ساڈی زندگی وچ شامل ہويا تے فیر سب کچھ بدل گیا‘۔ این لیوری نے ايس‏ے ناول دا انگریزی زبان وچ ترجمہ کر رکھیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
نکھون پھانوم
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
سائبیریائی وفاقی ضلع
سائبیریائی وفاقی ضلع (Siberian Federal District) (روسی: Сиби́рский федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
نکھون پھانوم
نکھون پھانوم تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ نکھون پھانوم دا راجگڑھ اے ۔
سائبیریائی وفاقی ضلع
حوالے
گٹھ:سائبیریائی وفاقی ضلع گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے گٹھ:سائبیریا
نکھون پھانوم
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ہرٹفورڈشائر
ہرٹفورڈشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
نکا سویٹزرلینڈ
نکا سویٹزرلینڈ (جرمن:Fränkische Schweiz) جرمن صوبے باویریا دا اک اچا تھاں اے ایدے سوہنے روپ نوں ویخ کے اینوں نکا سویٹزر لینڈ آکھیا گیا۔ اے 600 میٹر تک اچا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ
دهستان قنوات
ایہ ایران دے صوبہ قم دے ضلعے شہرستان قم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قم ، صوبہ قم چ اے ۔
کوؤوولا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا  سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔ کوؤوولا شہر فنلینڈ دا شہر اے تے فنلینڈ دے کیمینلاکسو علاقے د راجگھر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
باویریائی جنگل
باویریائی جنگل جرمن صوبے باویریا چ اک پعاڑی جنگل نین جیڑے چیک دے ولگن تک تے اودے اندر تک پھیلے ہوۓ نیں۔ اینون یورپ دا سب توں پرانا جنگل منیا گیا اے۔
پکولس لیوکولامس
پکولس لیوکولامس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
12 مارچ
12 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 71واں (لیپ سال وچّ 72واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 294 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
فوگلزبرگ
فوگلزبرگ جرمنی دا اک ستا ہویا اک والا پعاڑ اے۔ اے ہیسے صوبے چ اے تے ایدی سب تون اچی چوٹی 773 میٹر اے۔
ضلع آئزنشٹڈ امگیبنگ
آئزنشٹڈ امگیبنگ آسٹریا دے صوبے برگنلینڈ دا اک ضلع اے۔
پکولس فلاویگولا
پکولس فلاویگولا چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
نونگبوآلامپھو
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
نونگبوآلامپھو تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ نونگبوآ لامپھو دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پروٹھا
پروٹھا دکھنی ایشیا چ اک قسم دی روٹی اے جیہڑی عام طور تے ناشتے چ کھادی جاندی اے۔ پروٹھے نال چاء، آنڈا، شہد، شکر، سالݨ، اچار، لسی، مکھݨ تے ملائی وی استعمال کیتی جاندی اے۔
گٹھ:کھان پین گٹھ:پنجابی کھاݨے
ضلع نیزیڈل ایم زی
نیزیڈل ایم زی آسٹریا دے صوبے برگنلینڈ دا اک ضلع اے۔
نونگ کھائی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
نونگ کھائی تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ نونگ کھائی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چین وچ تعلیم
چین وچ تعلیم (中华人民共和国教育) عوامی جمہوریہ چین وچ عوامی تعلیم دا نظام اے جو عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی وزارت تعلیم دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ تمام شہریاں نو‏‏ں نو سالہ تعلیم حاصل کرنا لازمی اے جسنو‏ں "نو سالہ لازمی تعلیم" دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کے اخراجات حکومت برداشت کردی اے ۔لازمی تعلیم وچ چھ سال د‏‏ی ابتدائی تعلیم شامل اے جو کہ چھ یا ست سال د‏‏ی عمر تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد تن سال د‏‏ی ابتدائی ثانوی تعلیم (جونیئر مڈل اسکول) جو کہ 12 تو‏ں 15 سال د‏‏ی عمر وچ ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ صوبےآں وچ پنج سال د‏‏ی ابتدائی تعلیم ہوسکدی اے لیکن اوتھ‏ے چار سال د‏‏ی ابتدائی ثانوی تعلیم (جونیئر مڈل اسکول) دے لئی مختص ہُندے نيں۔ جونیئر مڈل اسکول دے بعد سینئر مڈل اسکول (اعلیٰ ثانوی تعلیم) دے تن سال ہُندے نيں، جس دے بعد ثانوی تعلیم مکمل ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
وزارت تعلیم د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ابتدائی اسکول وچ حاضری د‏‏ی شرح 99 فیصد اے جدو‏ں کہ جونیئر مڈل اسکول تے سینئر مڈل اسکول وچ حاضری د‏‏ی شرح 80 فی صد رہی ا‏‏ے۔ 1985ء وچ حکومت نے ٹیکس تو‏ں ادا کيتی گئی اعلیٰ تعلیم نو‏‏ں ختم کر دتا تے یونیورسٹی وچ داخلہ لینے والے درخواست دہندگان نو‏‏ں تعلیمی صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے وظیفہ حاصل کرنے دے لئی مقابلہ کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 1980ء د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ حکومت نے اعلیٰ تعلیمی نجی ادارےآں دے قیام د‏‏ی اجازت دی۔ 1995ء تو‏ں 2005ء تک انڈر گریجویٹ ڈاکٹریٹ ڈگری حاصل کرنے والےآں دے تعداد وچ پنج گنیا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔
2003ء وچ چین د‏‏ی مرکزی تے مقامی حکومتاں 1،552 اعلیٰ تعلیم ادارےآں (کالجاں تے یونیورسٹیاں)، 725،000 استاداں تے پروفیسرز تے 11 ملین طالب علماں د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے نيں۔ چین وچ 100 تو‏ں ودھ قومی کلیدی یونیورسٹیاں نيں جس وچ پکینگ یونیورسٹی تے سینگہويا یونیورسٹی نيں جنہاں دا شمار چین د‏‏ی بہترین یونیورسٹیاں وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ 1999ء دے بعد تو‏ں ہر سال تعلیم اُتے چینی اخراجات وچ 20 فیصد اضافہ ہوئے رہیا اے، جو کہ ہن 100 بلین ڈالر تک جا پہنچیا ا‏‏ے۔ 2006ء وچ چینی یونیورسٹیاں تو‏ں تقریباً 1.5 ملین سائنس تے انجینئرنگ دے طالب علماں نے گریجویشن کيتی۔ چین نے 2008ء وچ 184،080 تحقیقا‏تی مقالے شائع کیتے نيں۔
ہور ویکھو
گاؤکاؤ
ماخذ
گٹھ:چین وچ تعلیم
دریاواں دیاں لسٹاں
thumb|[[دریائے راوی]]
یہ دریاواں د‏‏ی اک جامع لسٹ اے، جو بنیادی طور اُتے بلحاظ براعظم تے ملک منظم ا‏‏ے۔
یورپ دے دریا
thumb|[[دریائے ڈینیوب]] thumb|[[سیر دریا]]
افریقہ دے دریا
thumb|[[دریائے نیل]]
کینٹ، انگلینڈ
کینٹ انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
دریاواں دیاں لسٹاں
جنوبی ایشیا
thumb|[[دریائے سندھ]]
کینٹ، انگلینڈ
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
دریاواں دیاں لسٹاں
ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے دریا بلحاظ ریاست
thumb|[[دریائے مسیسپی]]
جنوبی امریک‏‏ا دے دریا
thumb|[[دریائے ایمیزون]]
انٹارکٹیکا دے دریا
لسٹ انٹارکٹیکا دے دریا
حوالے
گٹھ:جغرافیائی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دریا گٹھ:دریاواں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں د‏‏ی لسٹ
سکینڈینیویا
براعظم یورپ دے علاقے شمالی یورپ دے دیساں فنلینڈ ، سویڈن ، ناروے تے ڈنمارک نوں مجموعی طور تے اسکینڈے نیویا کہیا جاندا اے ۔ ایہ علاقا بشمول شمالی اٹلانٹک ساگر دا جزیرا آئس لینڈ مِلدیاں جُلدیاں زباناں تے ثقافتاں دا حامل اے ۔ اسکینڈے نیویا دا شمالی تے مغربی حِصا بہت زیادہ کٹیا پھٹا تے پہاڑی اے ۔ جنوب وچ زمین ہموار اے تے گلیشیئراں دی بدولت انتہائی زرخیز اے ۔ فن لینڈ، ناروے تے سویڈن دا بوہتا حِصا گھنے جنگلات اُتے مشتمل اے ۔
زراعت
جنوبی ڈنمارک تے سویڈن زرعی اعتبار نال علاقے وچ سبھ توں زیادہ پیداواری علاقے نیں جیہناں دی اہم پیداوار کݨک ، آلو تے جوں نیں ۔
ماحولیاتی مسائل
شمالی یورپ دا ایہ علاقا براعظم یورپ دے دیگر علاقےآں دی نِسبت صنعتی آلودگی نال زیادہ متاثر ہو رہیا اے ۔ آلودہ ہواواں شمال دا رخ کردیاں نیں تے بارش نال مِل کے "تیزابی بارش" دا سبب بَݨدیاں نیں جیہڑیاں جنگلات تے جھیلاں نوں آلودہ تے نباتات تے حیوانات نوں نقصان دیندیاں نیں ۔
گٹھ:سکینڈینیویا گٹھ:علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیا
پنجابی ساہت سبھا
پنجابی ساہت سبھا )، پٹیالہ 1949 وچّ ہوند وچّ آئی سی۔ پٹیالہ شہر نوں ساہتک سرگرمیاں دا مکھ بناؤن وچّ اس دا وڈا ہتھ رہا اے ۔ پنجابی بولی، ساہت اتے تہذیب(سبھیاچار) نوں ودھ توں ودھ ترقی دین دے مکھ نظریئے نال پٹیالے کے کجھ ساہتکاراں اتے ساہت پریمیاں دے کوششاں پاروں پنجابی ساہت سبھا دے ناں ہیٹھ 1951-52 وچّ جسونت سنگھ ونتا جی دی دوکان اتے باراندری باغ وکھے ساہتی سرگرمیاں ہون لگیاں، جس وچّ پنجابی لیکھکاں تو علاوہ ہندی اتے اردو دے ساہتکار وی شمولیت کردے سن۔ 1959ء وچّ کجھ پنجابی ساہتکاراں نے پنجابی ساہت سبھا اتے پٹیالہ دے ناں ہیٹھ تنظیم دا آغاز کیتا۔ اس تنظیم دا مکھ مقصد پنجابی بولی ، ساہت اتے سبھیاچار(تہذیب) دا ودھ توں ودھ ترقی دین لئی پنجابی وچّ ساہت دا مستقبل بنن آلے، نویں پنگر رہے لیکھکاں نوں ساہت دی ہر ودھا بارے مدد تے سیدھ دینی تے پرانے تے منے ہوئے لیکھکاں دا مان-سنمان کرنا وغیرہ سی۔ 1949 توں لے کے دسمبر 2006 تکّ پچھلے لگبھگ 57 سالاں توˆ سبھا اپنے متھے مقصداں تے چل رہی اے تے کامیاب وی رہی اے ۔ سبھا دے پنجابی ساہت نوں ترقی دین حصہ پون پاروں پنجاب سرکار ولوں 1979 وچّ سبھا نوں رجسٹرڈ کرکے سرکاری مانتا دتی گئی۔ پنجابی دے کئی سرکڈھّ لیکھکاں دی چھتر چھاں ہیٹھ ایہہ سبھا ودھی پھلی اتے اپنے مقصداں وچّ کامیاب ہندی رہی۔ 1959 وچّ سبھا دے پہلے پردھان (صدر) ڈاکٹر. گرچرن سنگھ اتے جنرل سیکٹری جگدیش ارمانی سن۔ رنجیت کنور (لنڈن) سیکٹری، درشن سنگھ آوارہ اتے پروفیسر شیر سنگھ گپتا نائب صدر بنے۔ گرچرن رامپوری، کرشن اشانت، نوتیج بھارتی، کنور چوہان (نابھہ) وغیرہ وی ممبراں وچّ شامل سن۔ ہولی ہولی اس سبھا دیاں مڈھلیاں تھانواں  وچّ ڈاکٹر. اتر سنگھ، ڈاکٹر. سرجیت سنگھ سیٹھی، ڈاکٹر. جسبیر سنگھ آہلووالیا، پرو. گلونت سنگھ، ڈاکٹر. کلبیر سنگھ کنگ، ڈاکٹر. ٹی.آر. ونود، ڈاکٹر. دھرمپال سنگلا، ڈاکٹر. ترلوک سنگھ آنند، کشن مدہوش، صوبہ سنگھ، ڈاکٹر. گربچن سنگھ راہی، ڈاکٹر. گوبند سنگھ لامبا، پرو. س. سوز، رمیش چوˆدوی، شمشیر سنگھ سروج آدی لیکھک تے ودوان شامل ہون لگے۔ اس دے پلیٹھے پردھان ڈاکٹر. گرچرن سنگھ توں لے کے ہن تکّ ڈاکٹر. اتر سنگھ، ڈاکٹر. جسبیر سنگھ آہلووالیا، سنت سنگھ سیکھوں، سری گورمیل سنگھ دردی، ڈاکٹر. سرجیت سنگھ سیٹھی، سر. صوبہ سنگھ، سری او.پی. آنند، پروفیسر کلونت سنگھ گریوال، ڈاکٹر. گربرن سنگھ راہی، ہرچرن سگھ کیمبلپوری اتے جگدیش ارمانی وغیرہ سمیں سمیں سبھا دے صدر رہے اتے سبھا دی اگوائی کردے رہے۔ سبھا دے موجودہ صدر موہن سنگھ پریم جولائی 1999 توˆ سبھا دیاںسرگرمیاں اسارو ڈھنگ نال چلاؤندے آ رہے ہن۔ ایہناں دی اگوائی ہیٹھ سبھا اپنے ساہت کم تندیہی نال نبھا رہی اے۔ سبھا ہن تکّ پنجاب دے لگبھگ نامور لکھیکاں دا سمان اتے 150 توں اپر کتاباں چھاپ چکی اے۔ پٹیالے وکھے پنجابی یونیورسٹی قائم کراؤن، 1967 دا پنجابی بولی ایکٹ پاس کرواؤن، بولی دیپارٹمنٹ پنجاب دا ڈائریکٹر آئی.اے.ایس.افسر دی جگھاں ڈیپارٹمنت دے کسے سینئر اہلکار نوں نامزد کرن وغیرہ وکھ-وکھ کم سبھا ولوˆ متے پاس کر اتے کروا کے وفد راہیں مل کے، پریس راہی زور پوا کے کروائے جاندے رہے تے اپنے مقصداں وچّ کامیاب وی ہندی رہی اے ۔ سبھا ولوˆ ہر دو سال بعد  چون کروائی جاندی اے تے ساہتی سرگرمیاں نوں تن-من تے دھن نال چلاؤن آلے ساہتکاراں نوں سبھا دی چون وچّ حصہ پاؤن لئی کھلھا سدا دتا جاندا اے۔ جولائی 1999 وچّ جگدیش ارمانی جو سبھا دے اس ویلے صدر سن، دے اچانک اکال چلانے کرجان  پاروں موہن سنگھ پریم ہوراں نوں پردھان چنیا گیا۔ قابل ذکر اے کہ جگدیش ارمانی جو سبھا دے پلیٹھے جنرل سیکری وی سن، اپنی زندگی ساہت سبھا دی ترقی وچّ تندیہی نال حصہ پایا تے انتلے ویلے تکّ سبھا نال جڑے رہے۔
اج وی پنجابی ساہت سبھا ، پٹیالہ ، پنجابی ساہت دی ترقی لئی ودھ چڑھ کے حصہ لے رئی اے ۔
لموچی چڑھدا ایشیا
لموچی چڑھدا ایشیا ایشیا دا اک علاقا اے جیہدے وچ چین دے لمے ، بھارت دے چڑھدے ، نیو گنی دے لہندے تے آسٹریلیا دے اُبھے ول دے دیس شامل نیں ۔ ایہدے وچ دو جغرافیائی علاقے شامل نیں : مکھدیپی لموچی چڑھدا ایشیا ، جیہنوں ہند چینی وی کہیا جاندا اے تے جیہدے وچ کمبوڈیا ، لاؤس ، میانمار ، تھائی لینڈ ، ویتنام تے پرائدیپی ملیشیا شامل نیں تے سمندری لموچی چڑھدا ایشیا ، جیہدے وچ برونائی ، ملایشیا ، چڑھدا تیمور، انڈونیشیا ، فلپائن ، جزیرہ کرسمس تے سنگاپور شامل نیں۔
آزاد دیس
{| class="sortable wikitable"
ماتحت علاقے
!علاقا !Area (km2) !Population !Density (/km2) !راجگڑھ
جغرافیا
لموچی چڑھدا ایشیا :
سمندری لموچی چڑھدا ایشیا :
حوالے
گٹھ:علاقے گٹھ:ایشیا گٹھ:ایشیا دے علاقے
پکولس کرائسوکلوروس
پکولس کرائسوکلوروس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
کارل فریڈرک گاؤس
کارل فریڈرک گاؤس اک جرمن ریاضی دان تے سائنسدان سی جو 30 اپریل 1777ء نو‏‏ں پیدا ہويا۔ اس نے ریاضی تے سائنس د‏‏ی کئی شاخاںنظریۂ عدد (number theory)، احصاء (statistics)، ریاضیا‏تی تحلیل (mathematical analysis)، مساحیات (geodesy)، ارضی فزکس (geophysics)، برقی سکونیات (electrostatics)، فلکیات (astronomy)، بصریات (optics) تے بہت ساریاں شاخاں وچ قابل ذکر کم کیتا۔ اوہ ریاضی دا شہزاہ تے سب تو‏ں عظیم ریاضی دان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ریاضی د‏‏ی تریخ وچ ریاضی تے سائنس د‏‏ی مختلف شاخاں وچ سب تو‏ں زیادہ اثرانداز ہونے والےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اوہ ریاضی نو‏‏ں سائنس د‏‏ی ملکہ دا لقب دتا سی ".۔ اس دا 23 فروری 1855ء نو‏‏ں انتقال ہو گیا۔
thumb|کارل فریڈرک گاؤس د‏‏ی کتاب [[تحقیق حساب (Disquisitiones Arithmeticae) دا سرورق]] thumb|کارل فریڈرک گاؤس د‏‏ی قبر
ابتدائی زندگی (1777–1798)
گاؤس اک غریب گھرانے وچ پیدا ہويا۔ درحقیقت اس د‏ی ماں پڑھی لکھی نئيں سی بلکہ اس نے تاں گاؤس د‏‏ی تریخ پیدائیش وی کدرے نئيں لکھی سی۔ اسنو‏ں صرف ایہ یاد سی کہ اوہ بدھ والے دن عید العصود (feast of the ascension) تو‏ں اٹھ دن پہلے پیدا ہويا سی جو ایسٹر دے 40 دن بعد ہُندا ا‏‏ے۔ گاؤس نے بعد وچ خود اپنی تریخ پیدائیش دا مسئلہ ایسٹر د‏‏ی تریخ معلوم کرنے دا طریقہ دریافت کردے ہوئے حل کیتا اس د‏ی مدد تو‏ں اوہ ماضی تے مستقب‏‏ل دونے د‏‏ی ایسٹر د‏‏ی تریخ معلوم کر سکدا سی ۔
وہ اک غیر معمولی ذہانت والا بچہ سی ۔ اس د‏ی صلاحیتاں کم عمری وچ ہی سامنے آنے لگ گئی سن تے اس نے اپنے لڑکپن ہی وچ ریاضی د‏‏ی زبردست دریافتاں د‏‏ی سن۔ اس نے اپنی شاہکار درسی کتاب تحقیق حساب (Disquisitiones Arithmeticae) صرف 21 برس د‏‏ی عمر وچ 1798ء وچ ہی لکھ لی سی مگر اسنو‏ں اس نے 1801ء تک شائع نئيں کیتا سی ۔ اس کتاب وچ اس نے لیونہارڈ اویلر، پیر ڈی فرما، جوزف لوئی لاگرانج تے ایڈری ماری لژاندر دے نتائج تے کچھ اپنے اہ‏م تنائج جمع کیتے سن ۔ ایہ کتاب نظریۂ عدد د‏‏ی اک بنیادی کتاب سی تے اس کتاب نے اسنو‏ں اوہ شکل دتی جس شکل وچ اسيں اسنو‏ں اج دیکھدے نيں۔
1796ء گاؤس تے نظریۂ عدد (number theory) دے لئی بہت ہی کارآمد رہیا۔ اس نے 30 مارچ نو‏‏ں ستاراں ضلعے بنانے دا طریقہ دریافت کیتا ۔ اسی سال اس نے مطابقت (modular arithmetic) وچ وی کافی کم کیتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نظریۂ عدد (number theory) دا کم کافی آسان ہو گیا۔ 8 اپریل نو‏‏ں اس نے چکوری متکافیت (quadratic reciprocity) دا قانون ثابت کیتا۔ 31 مئی نو‏‏ں اس نے قضیہ مفرد عدد (prime number theorem) دے بارے وچ گمان کیتا جس نے اولی اعداد (prime numbers) کِداں صحیح اعداد (integers) وچ تقسیم ہُندے نيں۔ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں اس نے دریافت کیتا کہ ہر مثبت صحیح عدد زیادہ تو‏ں زیادہ 3 مثلثی اعداد دا مجموعہ ہُندا اے تے اس نے اپنی ڈائری وچ اوہ مشہور جملہ لکھیا num = ∆ + ∆ + ∆۔ 1 اکتوبر نو‏‏ں اس نے کثیر رقمی (polynomials) دے حل دتے جنہاں دے عددی سر (coefficients) متناہی میدان (finite fields) وچ سن، 150 سال بعد ایہ حل ویل گمان (weil conjectures) دا سبب بنیا۔
درمیانی عمر (1799–1830)
1799ء وچ گاؤس نے علمائی (PhD) مکمل کیتا۔ اس نے الجبرا دے بنیادی قضیے (fundamental theorem of algebra) نو‏‏ں ثابت کیتا جو ایہ کہندا اے کہ کسی وی اک متغیر (single variable) کثیر رقمی (polynomials) جس دا عددی سر (coefficients) مختلط عدد (complex number) ہو اس دا کم اس کم اک جزر (root) مختلط عدد (complex number) ہُندا ا‏‏ے۔ اک فرانسیسی ریاضی دان ژان لرونڈ ڈالمبر (Jean le Rond d'Alembert) اس تو‏ں پہلے اس مسئلے دا غلط حل دے چکيا سی گاؤس نے اپنے مقالے وچ اس اُتے تنقید د‏‏ی سی۔ ستم ظریفی ایہ اے کہ خود گاؤس دا حل اج دے معیار دے حساب تو‏ں قابل قبول نئيں ا‏‏ے۔ اُتے اس نے بعد وچ اس مسئلے دے تے وی حل پیش کیتے، آخری حل اس نے 1849ء وچ پیش کیتا جو د‏‏ی اج دے معیار اُتے پورا اترتا ا‏‏ے۔
اس نے نظریۂ عدد (number theory) تو‏ں متعلق بہت ساریاں اہ‏م دریافتاں اپنی درسی کتاب تحقیق حساب (Disquisitiones Arithmeticae) وچ لکھياں۔ اسی وچ اس نے مطابقت دے لئی ≡ د‏‏ی علامت استعمال کیت‏‏ی تے چکوری متکافیت (quadratic reciprocity) دے پہلے دو حل پیش کیتے۔ اس نے ثنائی تے ثلاثی چکوری ہئیت (quadratic forms) دا وی نظریہ پیش کیتا تے ایہ ثابت کیتا کہ منظم ستاراں ضلعے (regular heptadecagon) نو‏‏ں صرف پرکار تے خط د‏‏ی مدد تو‏ں بنایا جا سکدا ا‏‏ے۔
گاؤس جو اس وقت صرف 23 سال دا سی اس نے اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا سوچیا تے تن مہینے دے انتھک کم دے بعد دسمبر 1801ء وچ سیرس دے پہلے مشاہدے دے صرف اک سال بعد، اس نے سیرس دے مقام د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی جو بعد وچ آدھے ڈگری تک صیح ثابت ہوئی۔
گاؤس نے اپنے طریقے وچ خلا (space) تکونی قطعات (conic section) معلوم کیتے تے سورج نو‏‏ں اک مرکز نما (focus) اُتے رکھیا تے تن خطےآں دے ساتح تقطع (intersection) معلوم کیتے جو زمین دے مشاہدے تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ زماں چونکہ اک بیضہ (ellipse) د‏‏ی شکل وچ سورج دے گرد گھُمدی اے تاں تن خطوط تن مختلف اوقات دے منحنی (curve) دے تھ‏‏اںو‏اں کپلر دے دوسرے قانون د‏‏ی مدد تو‏ں اخذ کیتے جا سکدے نيں۔ اس تو‏ں اک 8 درجہ دے مساوات بندی اے جس دا صرف یک حل زمین دا مدار معلوم ا‏‏ے۔ اُس نے اس مساوات دے 6 حل مخلتف طبعی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں مسترد کیتے۔ ایتھ‏ے اس نے جامع تخمینی طریقہ (approximation method) استعمال کیتا جو اُس نے اسی مقصد دے لئی بنایا سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1777 دے جم گٹھ:1855 دیاں موتاں گٹھ:بصریاتی فزکس دان گٹھ:جرمن ریاضی دان گٹھ:جرمن سائنسدان گٹھ:جرمن لوتھری شخصیتاں گٹھ:جرمن ماہرین فلکیات گٹھ:جرمن فزکس دان گٹھ:دماغی حساب دان گٹھ:عدد نظریہ ساز گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
ضلع میٹرزبرگ
میٹرزبرگ آسٹریا دے صوبے برگنلینڈ دا اک ضلع اے۔
دیساں دے راجگڑھ تے وڈے شہراں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:راجگڑھاں دی لسٹ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:شہراں دیاں دیساں دے لحاظ نال لسٹاں
چک 52 ر ب
چک 52 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان جعفرآباد
ایہ ایران دے صوبہ قم دے ضلعے شہرستان قم دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
13 مارچ
13 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 72واں (لیپ سال وچّ 73واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 293 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
پکولس ارولنٹوس
پکولس ارولنٹوس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
لنکاشائر
لنکاشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
ساکشی تنور
سَاکْشی تَنْوَر اک بھارتی فلمی تے ٹی وی اداکارہ نيں۔
مڈھلا جیون
ساکشی تنور ۱۲ جنوری ۱۹۷۳ نو‏‏ں راجستھان  وچ سنگھ تنور دے گھر پیدا ہوئیاں۔ان کے  سی بی آئی دے اک ریٹائرڈ افسر سن ۔جنہاں دا تعلق  اک متوسط ​​طبقے تو‏ں سی۔  نويں دہلی دے لیڈی شری رام کالج تو‏ں گریجویشن کرنے تو‏ں پہلے انھاں نے بوہت سارے کینڈریہ اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد فائیو اسٹار ہوٹل وچ سیلز ٹرینی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی سی ۔وہ کالج وچ ڈرامائی سوسائٹی د‏‏ی سکریٹری تے صدر سی ۔
کیریئر
۱۹۹۸ وچ البیلا سور میلہ تو‏ں ٹیلی ویژن د‏‏ی شروعات کرنے بعد ،انھاں نےاسٹار پلس دے شہرہ آفاق ڈرامے کہانی گھر گھر دتی ميں پاروت‏‏‏ی اگروال دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔   ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۴ دے درمیان انھاں نے رام کپور دے نال وڈے اچھے لگدے نيں وچ   پریا کپور دا کردار ادا کيتا دسمبر ۲۰۱۲ وچ   انہاں نے  کون بنےگا کروپتی وچ دوسری بار شرکت کيتی۔
۲۰۱۶ د‏‏ی فلم دنگل وچ انھاں نے سابق پہلوان مہاویر سنگھ فوگٹ د‏‏ی اہلیہ دایا کور دا کردار ادا کيتا تھا  جو اپنی بیٹیاں نو‏‏ں معاشرتی مشکلات دے خلاف عالمی سطح اُتے پہلوان بننے د‏‏ی تربیت دیندا ا‏‏ے۔
= ذا‏تی زندگی = ۲۰۱۸ وچ ساکشی نے نو ماہ د‏‏ی بچی دیتیہ تنور نو‏‏ں گود لیا ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار گٹھ:بھارتی فلمی جگت زمرہ:بالی وڈ
ستلج دے کنڈھے
ستلج دے کنڈھے 1964 دی اک پنجابی رمانٹک  فلم ہے جسدے ڈریکٹر ایمّ ایمّ بلو مہرا ہن۔ اس وچّ مکھ کردار بلراج ساہنی اتے نشی نے نبھائے ہن۔ اس دا سنگیت اگھے سنگیتکار ہنسراج بحل نے تیار کیتا اتے پدم پرکاش مہیشوری اس دے پروڈیوسر ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں
ضلع اوبرپلنڈورف
اوبرپلنڈورف آسٹریا دے صوبے برگنلینڈ دا اک ضلع اے۔
کولیپٹس اوراٹس
کولیپٹس اوراٹس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بی-1 لینسر
بی-1 لینسر اک امریکی چار انجناں آلا سپرسانک بوت دور مار کرن آلا وڈا بمبار جعاز اے۔ اینوں 1960 دہائی چ بنانا شروع کیتا گیا سی کہ ایہ بی-52 دی تھاں لے لۓ گا۔ مگر اینوں امریکی ہوائی فوج نیں بی-52 دے نال نال رکھیا تہ اینوں کم اچائی توں بوت تیز رفتار تہ بمباری کرن لئی پعرتی کیتا۔ 1986 چ ایہ امریکی سٹریٹیجک کمانڈ تھلے اک ایٹمی بمبار دے طور تہ آگیا۔ 1990 دی دہائی چ اینوں ایٹمی بمباری توں ہٹا کہ عام بمب سٹن لئی عراق، کوسوو تے افغانستان پیجیا گیا۔ بی-1 امریکی ہوائی فوج چ کم از کم 2030 تک ورتیا جاۓ گا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
لیسسٹرشائر
لیسسٹرشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
پطرس لوممبا
پاتریس ایمیری لوممبا (2 جولائی، 1925 – 17 جنوری، 1961؛ فرانسیسیوچ: Patrice amery Lumumba) آزاد کانگو لوکراج دا پہلا وزیراعظم سی۔ اس نے کانگو نوں بیلجیئم توں آزاد کرواؤن وچ اک اہم رول ادا کیتا سی۔ کانگو نے غلامی دیاں زنجیراں توڑ کے جون 1960 وچ خود نوں اک آزاد ملک اعلان کر دتا سی۔ وزیراعظم بنن دے صرف 12 ہفتےآں بعد ہی کجھ غداراں نے یورپی دیس (بیلجیئم) نال سازش کر کے لوممبا دی سرکار دا تختا پلٹ دتا۔ لوممبا نوں قیدی بنا لیا گیا اتے اس نوں قتل کر دتا گیا۔