cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عرب تے مسلم ملکاں توں یہودی ہجرت
اس واقعے د‏‏ی وجوہات کئی گنیانيں ، بشمول ظلم و ستم ، عداوت ، سیاسی عدم استحکا‏م ، غربت تے ملک بدرجہ اتم ، جداں صیہونی خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا بہتر معاشی حیثیت تے یورپ وچ اک محفوظ مکان تلاش کرنا یا امریکا۔ اس اسرائیلی تنازعہ د‏‏ی تاریخی داستان دے نال اس د‏ی تجویز کردہ مطابقت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے خروج د‏‏ی تریخ د‏‏ی سیاست کيتی گئی ا‏‏ے۔
پس منظر
ستويں صدی د‏‏ی مسلم فتوحات دے وقت ، قدیم یہودی برادری قدیم دور تو‏ں مشرق وسطی تے شمالی افریقہ دے بہت سارے حصےآں وچ موجود سی۔ اسلامی حکمرانی دے تحت یہودیاں نو‏‏ں بعض دوسرے پہلے اسلامی مذہبی گروہاں دے نال ، ذمی دا درجہ دتا گیا سی۔ ایويں ، انہاں گروہاں نو‏‏ں " اہل کتاب " دے طور اُتے کچھ حقوق دتے گئے سن ۔
بیگم کلثوم سیف اللہ خان
بیگم کلثوم سیف اللہ خان (7 دسمبر 1924–26 جنوری 2015) اک پاکستانی کاروباری ، سیاستدان ، صنعتکار تے اک سماجی کارکن سن۔ انہاں دا تعلق صوبہ خیبر پختونخوا ، پاکستان تو‏ں سی۔ 1964 تو‏ں 1990 تک سیف گروپ آف کمپہور د‏‏ی چیئرپرسن رہی۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ بیگم کلثوم پاکستان وچ پارلیمنٹیرین تے وفاقی وزیر رہیاں۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
کلثوم 1924 وچ کوہاٹ کےقریب کرک وچ اک پشتون گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اوہ اس علاقے دے دو نامور پاکستانی سیاستداناں محمد اسلم خان خٹک تے یوسف خٹک دی بہن سن۔ کلثوم نے غزنی لکی مروت د‏‏ی اک معروف کاروباری شخصیت خان سیف اللہ خان تو‏ں شادی کيتی سی ۔ خان دا تعلق مروت قبیلے تو‏ں سی۔ خان تو‏ں انہاں دے پنج بیٹے سن : انور سیف اللہ خان ، سلیم سیف اللہ خان ، ہمایو‏ں سیف اللہ خان ، جاوید سیف اللہ خان تے مشہور ماہر امراض قلب اقبال سیف اللہ خان۔ انہاں نے اپنے مرحوم شوہر دے کاروبار نو‏‏ں اس حد تک ترقی دتی کہ 2017 وچ ایہ ٹیکسٹائل ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، تیل تے گیس د‏‏ی کھوج تے ٹیلی مواصلات د‏‏ی صنعتاں دے شعبےآں وچ پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م کاروباری صنعت بن گئی ۔
عرب تے مسلم ملکاں توں یہودی ہجرت
پس منظر
قرون وسطی دے یورپ وچ ظلم و ستم د‏‏ی لہراں دے دوران ، بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں مسلم سرزمین وچ پناہ ملی ، اگرچہ دوسرے اوقات تے تھ‏‏اںو‏اں وچ یہودی مسلم سرزمین وچ ظلم و ستم تو‏ں بھج گئے تے عیسائی زمیناں وچ پناہ پائے۔ جزیرہ نما آئبیریا تو‏ں بے دخل یہودیاں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے مختلف حصےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی تھی ، جتھ‏ے اوہ اکثر انہاں دے مسلم حکمراناں دے لئی ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والے تاجراں د‏‏ی اک خوشحال ماڈل اقلیت تشکیل دیندے سن ۔
فرانسیسی نوآبادیات
19 ويں صدی وچ ، فرانسیسی نوآبادیات‏ی شمالی افریقہ وچ یہودیاں د‏‏ی فرانسسائزیشن ، الائنس اسرائیلی یونیورسل تنظیماں تے 1870 دے الجزائری شہریت دے فرمان ورگی فرانسیسی پالیسیاں دے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے نتیجے وچ ایہ برادری مقامی مسلماناں تو‏ں وکھ ہوگئی۔
بیگم کلثوم سیف اللہ خان
مڈھلا جیون تے کیریئر
ان نو‏‏ں محمد ضیاء الحق دے دور حکومت وچ جیل وچ بند وی کيتا گیا۔
عرب تے مسلم ملکاں توں یہودی ہجرت
فرانسیسی نوآبادیات
1830 وچ فرانسیسیاں نے الجیریا د‏‏ی فتح دا آغاز کيتا ۔ اگلی صدی دا الجزائر دے یہودیاں د‏‏ی حیثیت اُتے گہرا اثر پيا۔ 1870 دے "ڈریکٹ کرمیئکس" دے بعد ، اوہ نوآبادیات‏ی طاقت دے فرانسیسی شہریاں نو‏‏ں محفوظ اقلیت دھمی حیثیت تو‏ں بلند کردتا گیا۔ اس حکم نامے تو‏ں پائڈ-نائر دے تحت یہودیاں دے خلاف مظاہرے (جداں 1897 وچ اورن وچ یہودی فسادات ) د‏‏ی لہر شروع ہوئی ، جس وچ مسلم کمیونٹی نے حصہ نئيں لیا ، یوروپی مظاہرین د‏‏ی مایوسی دا باعث۔ اگرچہ مسلم لیڈڈ یہودی مخالف فسادات دے معاملات وی موجود سن ، جداں قسطنطین وچ 1934 وچ جدو‏ں 34 یہودی مارے گئے سن ۔
پڑوسی حسینی تیونس نے 1860 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یورپی اثر و رسوخ وچ آنا شروع کيتا تے 1881 وچ فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ بن گیا۔ احمد بے دے 1832 وچ شمولیت دے بعد ، تے اس دے جانشین محمد بے دے ذریعہ جاری رہیا ،  تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں تیونس دے معاشرے وچ ترقی دتی گئی بہتر آزادی تے سلامتی دے نال ، جس د‏‏ی فرانسیسی محافظت دے دوران تصدیق تے حفاظت کيتی گئی سی۔  تیونسی یہودیاں دے اک تہائی دے نیڑے نے پروٹیکٹویرٹ فرانسیسی شہریت حاصل کيتی۔
مراکش ، جو 19 ويں صدی دے دوران آزاد رہیا سی ، 1912 وچ فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ ملک بن گیا۔ اُتے ، نوآبادی د‏‏ی نصف صدی تو‏ں وی کم عرصے دے دوران ، مراکش وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار توازن مشتعل ہوگیا ، تے یہودی برادری نو‏‏ں نوآبادیاتیاں دے وچکار اک بار فیر پوزیشن حاصل ہوگئی تے مسلم اکثریت۔ 1906 تو‏ں 1912 دے درمیان مراکش وچ فرانسیسی دخول نے مراکش دے مسلماناں وچ نمایاں ناراضگی پیدا کردتی ، جس دے نتیجے وچ ملک گیر احتجاج تے فوجی بدامنی پھیل گئی۔ اس عرصے دے دوران متعدد یوروپی تے فرانس مخالف مظاہرےآں وچ یہودی مظاہرےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ، جداں کاسابلانہاں دا ، اوجدا تے فاس وچ 1907-08 وچ تے بعد وچ 1912 دے فاس فسادات وچ ۔
نوآبادیات‏ی لیبیا د‏‏ی صورتحال وی کچھ ایسی ہی سی۔ دوسرے شمالی افریقی ملکاں دے فرانسیسیاں د‏‏ی طرح ، لیبیا وچ اطالوی اثر و رسوخ دا یہودی برادری نے خیرمقدم کيتا تے غیر یہودی لیبیا تو‏ں علیحدگی وچ اضافہ کيتا۔
الائنس اسرائیلی یونیورسل ، جو 1860 وچ فرانس وچ قائم ہويا سی ، نے 1863 وچ ہی الجیریا ، مراکش تے تیونس وچ اسکول قائم کیتے۔
دوسری جنگ عظیم
دوسری جنگ عظیم دے دوران ، مراکش ، الجیریا ، تیونس تے لیبیا نازی یا وِچی فرانسیسی قبضے وچ آئے تے انہاں دے یہودی مختلف ظلم و ستم دا نشانہ بنے۔ لیبیا وچ ، محور طاقتاں نے مزدور کیمپ قائم کیتے جتھ‏ے بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں زبردستی جلاوطن کردتا گیا۔ دوسرے علاقےآں وچ نازی پروپیگنڈے نے عرب آبادیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا کہ اوہ انہاں نو‏ں برطانوی یا فرانسیسی حکمرانی دے خلاف اکساواں۔ قومی سوشلسٹ پروپیگنڈہ نے عرب دنیا وچ نسلی عداوت د‏‏ی منتقلی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے اس دا ایہ امکان اے کہ بے چین یہودی برادری بے چین ا‏‏ے۔ 1942 وچ کاسابلاندا ميں آپریشن مشعل دے تناظر وچ یہودیاں دے خلاف فساد ہويا ، جتھ‏ے اک مقامی ہجوم نے یہودی میلہ اُتے حملہ کیا ۔ ( میلہ یہودی یہودی بستی دے لئے مراکشی ناں ا‏‏ے۔ ) اُتے ، عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم دے ڈاکٹر ہیم سعدون دے مطابق ، "دوسری جنگ عظیم دے دوران شمالی افریقہ وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار نسبتا اچھے تعلقات تنازعات دے ذریعہ انہاں دے ہ‏م مذہب پرستاں دے نال سلوک یورپ دے بالکل برعکس ني‏‏‏‏ں۔
1943 تو‏ں لے ک‏ے سن 1960 د‏‏ی دہائی تک وسط تک ، امریکی یہودی جوائنٹ ڈسٹری بیوشن کمیٹی شمالی افریقہ د‏‏ی یہودی برادری وچ تبدیلی تے جدید کاری د‏‏ی اک اہ‏م غیر ملکی تنظیم سی۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دے دوران امدادی کم کرنے دے دوران ابتدائی طور اُتے اس خطے وچ شامل ہوگیا سی۔
مراکش
کھبے|thumb| موروکو وچ یہودی ویڈنگ بذریعہ یوگن ڈیلاکروکس ، [[لووغ|لوور ، پیرس ]] تیونس تے الجیریا د‏‏ی طرح ، مراکشی یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی وی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
مراکش وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچی حکومت نے یہودیاں دے خلاف امتیازی قوانین منظور کیتے۔ مثال دے طور اُتے ، یہودی ہن کسی طرح د‏‏ی ساکھ حاصل نئيں کرسکدے سن ، یہودیاں دے پاس جو یورپی محلےآں وچ مکانات یا کاروبار سن انہاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا سی ، تے کوٹہ لگایا گیا سی کہ یہودیاں نو‏‏ں قانون تے طب جداں پیشہ اُتے چلنے د‏‏ی اجازت دو فیصد تو‏ں زیادہ نئيں سی۔ فیصد. شاہ محمد پنجم نے انہاں قوانین دے لئی اپنی ذا‏تی طور اُتے عدم اطمینان دا اظہار کردے ہوئے مراکشی یہودی رہنماواں نو‏‏ں یقین دلایا کہ اوہ "ان دے افراد یا جائیداد اُتے کدی ہتھ نئيں ڈالاں گے"۔ اگرچہ اس دے حالے تک کوئی ٹھوس ثبوت نئيں اے کہ مراکش دے یہودیاں دے دفاع دے لئی واقعتا اس نے کوئی اقدام کيتا اے ، لیکن ایہ دلیل پیش کيتی گئی اے کہ اس نے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پردے دے پِچھے کم کيتا ہوئے گا۔
جون 1948 وچ ، اسرائیل دے قیام دے فورا. بعد تے پہلی عرب اسرائیلی جنگ دے درمیان ، اوجدا تے جرادہ وچ یہودی مخالف پرتشدد فسادات شروع ہوگئے ، جس دے نتیجے وچ 44 یہودی ہلاک ہوئے۔ 1948–49 وچ ، قتل عام دے بعد ، 18،000 مراکشی یہودی اسرائیل دے لئی روانہ ہوگئے۔ اُتے ، بعد وچ ، مراکش تو‏ں یہودیاں دا اخراج اک سال وچ کچھ ہزار ہوئے گیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ صہیونی تنظیماں نے مراکش دے یہودیاں نو‏‏ں یہودی ریاست دے لئی قیمتی مددگار دے طور اُتے دیکھدے ہوئے ، خاص طور اُتے ملک دے انتہائی غریب جنوب وچ ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
"ميں نے انہاں (بربر) دیہاتاں وچ جِنّا زیادہ دورہ کيتا تے انہاں دے یہودی باشندےآں تو‏ں واقف ہويا ، اِنّا ہی مینو‏ں ایہ وی یقین ہوگیا کہ یہودی اسرائیل دے جذب مرکزاں وچ آباد کاری دے لئی بہترین تے مناسب ترین انسانی عنصر ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مثبت پہلو سن جو ميں نے انہاں وچ پایا: اول تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ کہ اوہ سب (اپنے زرعی) کماں نو‏‏ں جاندے نيں ، تے اسرائیل وچ زرعی کماں وچ انہاں د‏‏ی منتقلی وچ جسمانی تے ذہنی مشکلات نئيں آئیاں گی۔ اوہ کچھ (مادی ضروریات) تو‏ں مطمئن نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی ابتدائی معاشی پریشانیاں دا مقابلہ کرسکن گے۔"
- یہودہ گرائنکر ، اٹلس دے یہودیاں د‏‏ی ہجرت اسرائیل ۔
thumb| [[فاس|فاس دے یہودی ، تقریبا. 1900 ]] یہودیاں دے خلاف تشدد دے واقعات 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہے ، اگرچہ فرانسیسی عہدے داراں نے بعد وچ دسیا کہ مراکشی یہودیاں نے آزادی د‏‏ی جدوجہد دے دوران "وسیع تر یورپی آبادی دے مقابلے وچ نسبتا کم پریشانیاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ اگست سن 1953 وچ اوجدا شہر وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے اس دے نتیجے وچ اک 11 سالہ بچی سمیت 4 یہودی ہلاک ہوگئے۔ ايس‏ے مہینے وچ فرانسیسی سیکیورٹی فورسز نے اک ہجوم نو‏‏ں یہودی میلہ رباط وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا۔ سن 1954 وچ ، پیٹیجین نامی قصبے (جو اج سیڈی کیسیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ اک قوم پرست واقعہ یہودی مخالف فساد وچ بدل گیا تے اس دے نتیجے وچ مراکش دے 6 یہودی سوداگ‏‏ر ہلاک ہوگئے۔ اُتے ، مراکش وچ فرانسیسی رہائشی جنرل فرانسس لاکوسٹ دے مطابق ، "پیٹجیجن متاثرین د‏‏ی نسل اتفاقی سی ، دہشت گردی نے یہودیاں نو‏‏ں کدی کدائيں ہی نشانہ بنایا ، تے انہاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ اندیشے غیر یقینی سن ۔"  1955 وچ ، اک ہجوم مزاگان وچ یہودی محلہ (الجدیدہ کے طور اُتے اج جانیا جاندا اے وچ توڑ دتا ) تے شہر دے یورپی چوتھائی نو‏‏ں بھاگنے اُتے اس دے 1700 یہودی رہائشیاں د‏‏ی وجہ سے. فسادات دے دوران تقریبا 200 یہودیاں دے مکانات نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا سی جدو‏ں انہاں دے واپس نئيں آسک‏‏ے سن ۔ 1954 وچ ، موساد نے مراکش وچ اک خفیہ اڈہ قائم کيتا سی ، جس نے اک سال دے اندر ایجنٹاں تے سفیراں نو‏‏ں بھیجیا تاکہ صورت حال دا اندازہ لگایا جا سک‏‏ے تے مسلسل ہجرت دا اہتمام کيتا جاسک‏‏ے۔ ایہ کاروائیاں پنج شاخاں اُتے مشتمل سن: خود دفاع ، معلومات تے ذہانت ، غیر قانونی امیگریشن ، رابطہ قائم کرنا ، تے تعلقات عامہ۔ موساد دے سربراہ اسیر ہریل نے 1959 تے 1960 وچ ملک دا دورہ کيتا ، آپریشناں نو‏‏ں از سر نو منظم کيتا ، تے "مسجریٹ" ("فریم ورک") دے ناں تو‏ں اک خفیہ ملیشیا تشکیل دتا۔
اسرائیل نو‏‏ں ہجرت 1954 وچ 8،171 افراد تو‏ں ودھ کر 1955 وچ 24،994 ہوگئی ، 1956 وچ اس وچ ہور اضافہ ہويا۔ 1955 تو‏ں 1956 وچ آزادی دے وچکار 60،000 یہودی ہجرت کر گئے۔ 7 اپریل 1956 نو‏‏ں مراکش نے آزادی حاصل کيتی ۔ یہودیاں نے متعدد سیاسی عہدےآں اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچ تن پارلیمانی نشستاں تے وزیر برائے ڈاک تے ٹیلی گراف د‏‏ی کابینہ دا عہدہ شامل ا‏‏ے۔ اُتے ، اوہ وزیر ، لیون بینزاقین ، پہلی کابینہ وچ ردوبدل تو‏ں زندہ نئيں بچا سی ، تے کسی وی یہودی نو‏‏ں دوبارہ کابینہ دے عہدے اُتے مقرر نئيں کيتا گیا سی۔ اگرچہ حکومت کیت‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے یہودی برادری دے نال تعلقات خوشگوار سن ، لیکن انہاں رویاں نو‏‏ں سرکاری سطح دے نچلے درجے دے لوکاں نے نئيں سمجھیا ، جو روايتی حقارت تو‏ں لے ک‏ے سراسر دشمنی تک دے رویاں دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ مراکش د‏‏ی عرب دنیا دے نال ودھدی ہوئی پہچان ، تے یہودی تعلیمی ادارےآں اُتے تہذیبی طور اُتے عربی بنانے تے اس دے مطابق رہنے دے لئی دباؤ نے مراکش دے یہودیاں دے خوف وچ ہور اضافہ کيتا۔ 1956 تے 1961 دے درمیان ، قانون دے ذریعہ اسرائیل ہجرت اُتے پابندی عائد سی۔ خفیہ ہجرت دا سلسلہ جاری رہیا ، تے ہور 18،000 یہودی مراکش تو‏ں چلے گئے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 10 جنوری 1961 نو‏‏ں ایگوز ، موساد دا لیز اُتے لیا جہاز یہودیاں نو‏‏ں خفیہ طور اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر ک‏ے لے جانے والا ، مراکش دے شمالی ساحل تو‏ں ڈُب گیا۔ ٹیڈ سلک دے مطابق ، مراکش وچ مسجریٹ کمانڈر ، الیکس گیٹمون نے ، سانحہ د‏‏ی پشت اُتے اک بحران نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، موساد دے ڈائریکٹر ایسسر ہیرل دے اس منظرنامے دے مطابق کہ "شاہی حکومت دے وچکار اک پچر نو‏‏ں مجبور ہونا پيا۔ تے مراکش د‏‏ی یہودی برادری تے حسن مخالف قوم پرستاں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح فائدہ اٹھانا پيا جے ہجرت دے معاملے اُتے کوئی سمجھوتہ ہُندا تاں "۔  غیرقانونی طور اُتے ہجرت دا مطالبہ کرنے والے اک پرچے نو‏‏ں ، سمجھیا جاندا اے کہ اک زیرزمین صہیونی تنظیم نے موساد دے ذریعہ پرنٹ کيتا سی تے پورے مراکش وچ تقسیم کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت "چھت تو‏ں ٹکرا گئی تھی"۔  انہاں واقعات نے شاہ محمد پنجم نو‏‏ں یہودی ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے اگلے تِناں سالاں وچ ، 70،000 تو‏ں زیادہ مراکشی یہودی اس ملک تو‏ں چلے گئے ، بنیادی طور اُتے آپریشن یاچین دے نتیجے وچ ۔
آپریشن یاچین نو‏‏ں نیویارک وچ مقیم عبرانی امیگرنٹ ایڈ سوسائٹی (HIAS) نے محاذ آرائی د‏‏ی ، جنہاں نے تقریبا 50 ملین$ لاگت د‏‏ی مالی امداد کيتی۔  HIAS نے مراکش وچ زیر زمین اسرائیلی ایجنٹاں دے لئی اک امریکی کور فراہ‏م کیہ ، جس دے فرائض وچ ہجرت دا اہتمام کرنا ، یہودی مراکشی برادریاں نو‏‏ں اپنے دفاع دے لئی مسلح کرنا تے مراکش د‏‏ی حکومت دے نال مذاکرات شامل سن ۔  6 مراکشی وزیر داخلہ کرنل اوفکیر تے موساد دے سربراہ میر امت نے مراکشی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی اسرائیلی تربیت تے عرب امور تو‏ں متعلق خفیہ معلومات دے لئی کچھ خفیہ فوجی امداد تے یہودی ہجرت نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے اتفاق کيتا۔
1967 تک ، صرف 50،000 یہودی باقی رہ‏‏ے۔
1967 د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے نتیجے وچ مراکش سمیت دنیا بھر وچ یہودی تناؤ وچ اضافہ ہويا ، تے یہودیاں د‏‏ی ملک تو‏ں ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، مراکش د‏‏ی یہودی آبادی 25،000 ہوگئی۔ اُتے ، زیادہ تر تارکین وطن اسرائیل دے بجائے فرانس ، بیلجیم ، اسپین تے کینیڈا گئے سن ۔
ایسٹر بینباسا دے مطابق ، شمالی افریقی ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے بارے وچ مستقب‏‏ل دے بارے وچ غیر یقینی صورتحال دا اظہار کيتا گیا سی۔ 1948 وچ ، مراکش وچ 250،000 تو‏ں زیادہ 265،000 یہودی آباد سن ۔ 2001 تک اک اندازے دے مطابق 5،230 باقی رہ‏‏ے۔
الجیریا
سجے|thumb| اورن ، الجیریا د‏‏ی عظیم عبادت گاہ ، یہودیاں دے جانے دے بعد ضبط ہوگئی تے اک مسجد وچ تبدیل ہوگئی تیونس تے مراکش د‏‏ی طرح ، الجزائر دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا براہ راست اثاثےآں د‏‏ی ضبطی یا اس طرح دے کسی وی حکومت‏ی ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔
الجیریا تو‏ں یہودی ہجرت فرانس دے نوآبادیات‏ی کنٹرول دے وسیع پیمانے اُتے خاتمے تے اس تو‏ں متعلق معاشرتی ، معاشی تے ثقافتی تبدیلیاں دا اک حصہ سی۔
اسرائیلی حکومت مراکش تے تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے وچ کامیاب رہی سی ، لیکن الجیریا وچ اس د‏ی کم تعداد سی۔ ویزا تے معاشی سبسڈی د‏‏ی پیش کش دے باوجود ، 1954-55ء وچ صرف 580 یہودی الجیریا تو‏ں اسرائیل منتقل ہوئے۔
الجزائر د‏‏ی جنگ 1954–1962 دے دوران ہجرت د‏‏ی انتہا ہوگئی ، اس دوران ہزاراں مسلما‏ن ، عیسائی تے یہودی ملک چھڈ گئے ، خاص طور اُتے پیڈ-نائر برادری۔ 1956 وچ ، موساد دے ایجنٹاں نے قسطنطنیہ دے یہودیاں نو‏‏ں منظم کرنے تے انھاں اسلحہ دینے دے لئی زیر زمین کم کيتا ، جو اس ملک د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی اُتے مشتمل سی۔  اوران وچ ، یہودی انسداد شورش تحریک نو‏‏ں ارگن دے سابق ممبراں نے تربیت یافتہ سمجھیا سی۔
یکم جون 1960 نو‏‏ں ہونے والی الجیریا د‏‏ی آخری مردم شماری دے مطابق ، الجیریا وچ 1،050،000 غیر مسلم شہری آباد سن (مجموعی آبادی دا 10 فیصد جس وچ 130،000 شامل نيں)۔ الجزائر دے یہودی ) سن 1962 وچ الجیریا دے آزاد ہونے دے بعد ، تقریبا 800،000 پیڈس نائرس (یہودیاں سمیت) نو‏‏ں سرزمین فرانس منتقل کردتا گیا جدو‏ں کہ نیڑے 200،000 افراد نے الجیریا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا۔ مؤخر الذکر وچو‏ں ، 1965 وچ ہن وی نیڑے 100،000 تے 1960 دے آخر تک 50،000 دے نیڑے سن ۔
چونکہ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ الجزائر دے انقلاب وچ شدت آنا شروع ہوگئی ، الجزائر دے زیادہ تر 140،000 یہودی چھڈنے لگے۔ ایہ برادری بنیادی طور اُتے الجیئرز تے بلیڈا ، کانسٹیٹائن تے اوران وچ رہندی سی۔
الجیریا دے تقریبا تمام یہودیاں نے 1962 وچ آزادی اُتے دستبرداری اختیار کرلئی ، خاص طور اُتے جدو‏ں "الجزائر د‏‏ی قومیت دے ضابطہ 1963 وچ غیر مسلماں نو‏‏ں شہریت حاصل کرنے تو‏ں خارج کردتا گیا سی" ، صرف انہاں الجزائریاں نو‏‏ں ہی شہریت دینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جنہاں دے مسلما‏ن باپ تے دادا سن ۔ الجیریا دے 140،000 یہودی ، جنہاں د‏‏ی 1870 تو‏ں فرانسیسی شہریت سی (مختصر طور اُتے وِچی فرانس نے 1940 وچ منسوخ کيتا سی) زیادہ تر فرانس دے لئی روانہ ہوئے ، حالانکہ کچھ اسرائیل گئے سن ۔
1994 دے بعد الجزائر دا عبادت گاہ چھڈ دتا گیا۔
شمالی افریقہ تو‏ں فرانس وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے نتیجے وچ فرانسیسی یہودی برادری د‏‏ی بحالی ہوئی جو ہن دنیا وچ تیسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔
تیونس
کھبے|thumb| تیونس دے یہودی ، سی. 1900۔ [[یہودی انسائیکلوپیڈیا|یہودی انسائیکلوپیڈیا سے ]] جداں کہ مراکش تے الجیریا وچ ، تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی نسبتا کارروائی کيت‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔
1948 وچ ، تقریبا 105،000 یہودی تیونس وچ مقیم سن ۔ اج تقریبا 1500 باقی نيں ، زیادہ تر جیجر ، تیونس تے زرزیز وچ ۔ 1956 وچ تیونس د‏‏ی فرانس تو‏ں آزادی دے بعد یہودی آبادی نو‏‏ں اسرائیل تے فرانس وچ ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1967 وچ حملےآں دے بعد ، اسرائیل تے فرانس دونے وچ یہودی ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1982 ، 1985 ، وچ وی حملے ہوئے تے حال ہی وچ 2002 وچ جدو‏ں ججرے وچ ہونے والے اک بم دھمادے ميں 21 افراد ہلاک ہوگئے (جنہاں وچ زیادہ تر جرمن سیاح سن ) مقامی عبادت خانے دے نیڑے ، اک دہشت گرد حملہ جس دا دعوی القاعدہ نے کيتا سی ۔
لیبیا
موریس رومانی دے مطابق ، لیبیا دے اک تارکین وطن جو پہلے ڈبلیو او جے اے سی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن ، لیبیا د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہجرت کرنے اُتے متاثر کرنے والے سب تو‏ں اہ‏م عوامل "اٹلی دے قبضے دے آخری سالاں تو‏ں بچنے والے داغ تے اس دے داخلے وچ شامل سن " 1943 وچ برطانوی فوج دے نال یہودی فلسطینی فوجی وی سن ۔
صیہونی سفیران ، ناں نہاد "شلیچیم" ، نے 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی "برادری نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اسنو‏ں فلسطین منتقل کرنے" دے ارادے تو‏ں لیبیا پہنچنا شروع کيتا سی۔ 1943 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ نے لیبیا د‏‏ی یہودی برادری د‏‏ی ہجرت دے لئی انفراسٹرکچر تیار کرنے دے لئی مسیحیاں نو‏‏ں بھیجنا شروع کيتا۔
سن 1942 وچ ، شمالی افریقہ وچ اتحادیاں تو‏ں لڑنے والے جرمن فوجیاں نے یہودی کوار بن غازی اُتے قبضہ کيتا ، دکاناں پرت لاں تے صحرا وچ دو ہزار تو‏ں زیادہ یہودیاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔ مزدور کیمپاں وچ کم کرنے دے لئی بھیجیا گیا ، یہودیاں دے اس گروہ دا پنجواں حصہ ہلاک ہوگیا۔ اس وقت ، زیادہ تر یہودی طرابلس تے بن غازی دے شہراں وچ رہ رہے سن تے بائڈا تے مسرت وچ کم تعداد وچ سن ۔ دسمبر 1942 وچ ال اغیلا د‏‏ی لڑائی وچ اتحادیاں د‏‏ی فتح دے بعد ، جرمن تے اطالوی فوجیاں نو‏‏ں لیبیا تو‏ں کڈ دتا گیا۔ برطانوی نصب فلسطین رجمنٹ وچ سائرینیکا ، بعد وچ د‏‏ی بنیاد بن گیا اے جس وچ یہودی بریگیڈ ، بعد وی وچ تعینات کيتا گیا سی جس وچ طرابلس. صیہونی حامی فوجیاں نے مقامی یہودی آبادی وچ صہیونیت دے پھیلاؤ د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی
اتحادی افواج دے ذریعہ شمالی افریقہ د‏‏ی آزادی دے بعد ، بدعنوانی دے واقعات ہن وی وڈے پیمانے اُتے موجود سن ۔ دوسری جنگ عظیم دوئم دے آغاز تے اسرائیل دے قیام دے وچکار سب تو‏ں شدید نسلی تشدد نومبر 1945 وچ طرابلس وچ شروع ہويا۔ کئی دناں دے عرصے وچ 130 تو‏ں زیادہ یہودی (جنہاں وچ 36 بچے وی شامل سن ) ہلاک ، سیکڑاں زخمی ، 4000 بے گھر تے 2،400 غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں کم ہوگئے۔ طرابلس وچ پنج عبادت خانہ تے چار صوبائی شہراں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا ، تے صرف طرابلس وچ ہی اک ہزار تو‏ں زیادہ یہودی رہائش گاہاں تے تجارتی عمارتاں پرت گئياں۔ گل شیفلر لکھدے نيں کہ "لیبیا وچ پوگرم جِنّا خوفناک سی ، مشرقی یورپ وچ مقامی لوکاں دے ذریعہ یہودیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل دے مقابلے وچ ایہ ہن وی نسبتا وکھ تھلگ واقعہ سی۔" ايس‏ے سال قاہرہ وچ یہودی مخالف پرتشدد تشدد وی ہويا ، جس دے نتیجے وچ 10 یہودی ہلاک ہوئے۔
1948 وچ ، تقریبا 38،000 یہودی لیبیا وچ مقیم سن ۔ جون 1948 وچ جدو‏ں یہودی ہلاک ہوئے تے 280 یہودی گھر تباہ ہوگئے تاں ایہ پوگروم جاری رہیا۔ نومبر 1948 وچ ، طرابلس وچ ہونے والے واقعات دے چند ماہ بعد ، طرابلس وچ امریکی قونصل ، اورے ٹافٹ جونیئر نے اطلاع دتی کہ: "یہ یقین کرنے د‏‏ی وجہ اے کہ یہودی برادری یہودی دے نتیجے وچ ہور جارحانہ ہوگئی اے فلسطین وچ فتوحات ۔ایہ یقین کرنے د‏‏ی وی اک وجہ اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی برادری نو‏‏ں ریاست اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایات تے رہنمائی مل رہی ا‏‏ے۔ رویہ وچ تبدیلی ہدایات دا نتیجہ اے یا ترقی پسند جارحیت دا تعین کرنا مشکل اے ایتھ‏ے تک کہ جارحیت دے باوجود یا شاید اس د‏ی وجہ تو‏ں ، یہودی تے عرب دونے رہنماواں نے مینو‏ں مطلع کيتا کہ کئی سالاں تو‏ں نسلی تعلقات ہن بہتر نيں تے دونے جماعتاں دے قائدین دے وچکار کسی وی اعلیٰ سطحی اجلاس وچ افہام و تفہیم ، رواداری تے تعاون موجود ا‏‏ے۔ "
اسرائیلی ہجرت 1949 وچ طرابلس وچ اسرائیل دے دفتر دے لئی یہودی ایجنسی دے قیام دے بعد شروع ہوئی۔ ہاروی ای گولڈ برگ دے مطابق ، "لیبیا دے متعدد یہودی" دا خیال اے کہ فسادات دے پِچھے یہودی ایجنسی دا ہتھ سی ، اس وجہ تو‏ں کہ فسادات نے انھاں اپنا مقصد حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 1948 وچ ریاست اسرائیل دے قیام تے دسمبر 1951 وچ لیبیا د‏‏ی آزادی دے درمیان 30،000 تو‏ں زیادہ لیبیا یہودی اسرائیل ہجرت کرگئے۔
31 دسمبر 1958 نو‏‏ں اک فرمان ایگزیکٹو کونسل آف ٹرپولیٹنیا دے صدر دے ذریعہ جاری کيتا گیا ، جس وچ یہودی کمیونٹی کونسل نو‏‏ں تحلیل کرنے تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نامزد کردہ اک مسلم کمشنر د‏‏ی تقرری دا حکم دتا گیا سی۔ 1961 وچ جاری کردہ اک قانون دے تحت لیبیا وچ جائیداد دے قبضے تے منتقلی دے لئی لیبیا د‏‏ی شہریت د‏‏ی ضرورت سی ، اس شرط نو‏‏ں 6 لیبیائی یہودی افراد دے علاوہ سب دے لئی مسترد کردتا گیا سی۔ یہودیاں اُتے ووٹ ڈالنے ، سرکاری دفاتر تک پہنچنے تے فوج یا پولیس وچ خدمات انجام دینے اُتے پابندی عائد سی۔
1967 وچ ، چھ روزہ جنگ دے دوران ، 7000 د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں فیر فسادات دا نشانہ بنایا گیا ، جس وچ 18 افراد مارے گئے سن ، تے بوہت سارے زخمی۔ یہودی وکالت تنظیم AJC دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ڈیوڈ ہیرس دے مطابق ، مغربی حامی لیبیا د‏‏ی بادشاہ شاہ ادریس اول دی حکومت نو‏‏ں "امن وامان د‏‏ی مکمل خرابی دا سامنا کرنا پيا … یہودیاں تو‏ں عارضی طور اُتے ملک چھڈنے کی" درخواست کيتی ، ہر اک اک سوٹ کیس تے $ 50 دے برابر لے گا۔ ہوائی جہاز دے ذریعے تے کئی جہازاں د‏‏ی امداد دے ذریعے ، اٹلی د‏‏ی بحریہ دے ذریعہ 6،000 تو‏ں زیادہ لیبیائی یہودیاں نو‏‏ں اٹلی منتقل کيتا گیا ، جتھ‏ے اسرائیل دے لئی یہودی ایجنسی نے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ یہودیاں نو‏‏ں انخلا کيتا گیا ، اس دے بعد 1،300 اسرائیل ہجرت کرگئے ، 2،200 اٹلی وچ رہے ، تے باقی بوہت سارے لوک امریکا چلے گئے۔ لیبیا وچ کچھ اسکور باقی رہ‏‏ے۔ لیبیا دے کچھ یہودی جنھاں عارضی طور اُتے انخلیا ک‏ے دتا گیا سی ، کھوئی ہوئی املاک د‏‏ی بازیابی د‏‏ی کوشش وچ 1967 ء تے 1969 ء دے درمیان لیبیا واپس آئے۔
1970 وچ لیبیا د‏‏ی حکومت نے نويں قوانین جاری کیتے جس وچ لیبیا دے یہودیاں دے تمام اثاثے ضبط کرلئے گئے ، انہاں دے مستقل 15 سالہ مراعات جاری کيتیاں گئیاں۔ اُتے ، جدو‏ں بانڈ پختہ ہوئے تاں کوئی معاوضہ نئيں دتا گیا۔ لیبیا دے رہنما معمر قذافی نے اس بنیاد اُتے ایہ جواز پیش کيتا کہ "اسرائیل دے نال یہودیاں د‏‏ی صف بندی ، عرب ملکاں دے دشمن ، نے انہاں دے معاوضے دے حق نو‏‏ں ضائع کردتا ا‏‏ے۔"
اگرچہ 1999 وچ طرابلس وچ مرکزی عبادت خانہ د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی سی ، لیکن ایہ خدمات دے لئی دوبارہ نئيں کھولی ا‏‏ے۔ لیبیا وچ آخری یہودی ، اسماریلڈا میگناگی ، فروری 2002 وچ فوت ہويا۔ اسرائیل وچ لیبیا دے تقریبا 40،000 یہودی آباد نيں ، جو منفرد روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
1930 د‏‏ی دہائی تے 1940 د‏‏ی دہائی دا آغاز
جون 1930 وچ عراق اُتے برطانوی مینڈیٹ دا خاتمہ ہويا ، تے اکتوبر 1932 وچ ایہ ملک آزاد ہويا۔ عشقیہ خودمختاری دے مطالبے اُتے عراقی حکومت دا ردعمل (اسورین قدیم اسوریاں تے میسوپوٹیمیاں دی دیسی مشرقی ارمی بولنے والے سامی نسل دے باشندے سن ، تے مشرق دے اسوریئن چرچ ، کلیڈین کیتھولک چرچ تے سیریاک آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں وابستہ سن ) عراقی فوج دے ذریعہ اگست 1933 وچ ایشور دے دیہاتیاں دے اک خونی قتل عام وچ ۔ ایہ واقعہ یہودی برادری دے لئی پہلی علامت سی کہ عراقی بادشاہت دے تحت اقلیتاں دے حقوق بے معنی سن ۔ شاہ فیصل ، جو اپنی لبرل پالیسیاں دے لئی جانیا جاندا اے ، ستمبر 1933 وچ انتقال کرگئے ، تے انہاں دے بعد انہاں دا قومپرست برطانوی مخالف بیٹا غازی کامیاب ہويا۔ غازی نے شام تے فلسطینی جلاوطنی د‏‏ی سربراہی وچ عرب قوم پرست تنظیماں نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا۔ فلسطین وچ 1936–39 عرب بغاوت دے نال ، اوہ یروشلم دے مفتی اعظم جداں باغیاں دے نال شامل ہوگئے۔ جلاوطنیاں نے پان عرب نظریے د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے صیہونی مخالف پروپیگنڈے نو‏‏ں فروغ دتا۔
عراقی قوم پرستاں دے تحت ، نازی پروپیگنڈے نے ملک وچ دراندازی شروع کردتی ، کیونجے نازی جرمنی عرب دنیا وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی بے چین سی۔ ڈاکٹر فرٹز گروببہ ، جو 1932 ء تو‏ں عراق وچ مقیم سن ، نے یہودیاں دے خلاف نفرت انگیز پروپیگنڈے د‏‏ی بھر پور تے منظم طریقے تو‏ں نشاندہی کرنا شروع کردتی۔ دوسری چیزاں دے علاوہ ، مین کمپف دا عربی ترجمہ شائع ہويا تے ریڈیو برلن نے عربی بولی وچ نشریات دا آغاز کردتا۔ 1934 تو‏ں یہودی مخالف پالیسیاں نافذ کيتیاں گئیاں ، تے 1936 وچ فلسطین وچ بڑھدے ہوئے بحران تو‏ں یہودیاں دا اعتماد ہور ہل گیا۔ سن 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان دس یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے اٹھ موقعاں اُتے یہودی تھ‏‏اںو‏اں اُتے بم پھینکے گئے۔ thumb| فرہود ، 1941 دے متاثرین د‏‏ی اجتماعی قبر۔ 1941 وچ ، اینگلو-عراقی جنگ وچ برطانوی فتح دے فورا بعد راشد علی گیلانی د‏‏ی محور حامی حکومب دے خاتمے تو‏ں بغداد وچ فرہود دے ناں تو‏ں ہنگامے پھوٹ پئے۔ جدو‏ں کہ شہر حالت عدم استحکا‏م وچ سی جس تو‏ں 180 یہودی ہلاک تے 240 زخمی ہوئے۔ 586 یہودی ملکیت والے کاروبار پرت لئے گئے تے 99 یہودی مکانات تباہ ہوگئے۔
کچھ کھاتاں وچ فرہاد نے عراق دے یہودیاں دے لئی اہ‏م مقام حاصل کيتا۔  اُتے ، دوسرے مورخین ، 1948–51 دے درمیان عراقی یہودی برادری دے لئی اک اہ‏م لمحہ دیکھ رہے نيں ، کیونجے 1940 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ یہودی برادری باقی ملک دے نال نال ترقی کردی رہی ،   تے بہت سارے یہودی جنہاں نے فرہاد دے بعد عراق چھڈ دتا سی ، اس دے فورا. بعد ہی اوہ ملک پرت گئے تے مستقل طور اُتے ہجرت وچ 1950–51 تک خاصی تیزی نئيں آئی۔
1941 وچ فرہود دے فورا. بعد ، موساد لیلیہ بیٹ نے اسرائیل وچ ہجرت دا اہتمام کرنے دے لئی ، ابتدائی طور اُتے لوکاں نو‏‏ں عبرانی بولی د‏‏ی تعلیم دینے تے صیہونیت دے موضوع اُتے لیکچر دینے دے ذریعے ، اپنے سفیر بھیجے۔ 1942 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ دے سربراہ ، شاول اویگور ، اسرائیل وچ امیگریشن دے سلسلے وچ عراقی یہودیاں د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے دے لئی خفیہ عراق وچ داخل ہوئے۔ 1942–43 دے دوران ، اویگور نے ہور موساد مشینری دا بندوبست کرنے دے لئی ہور چار دورے کیتے ، جنہاں وچ تل ابیب نو‏‏ں معلومات بھیجنے دے لئی اک ریڈیو ٹرانسمیٹر وی شامل سی ، جو 8 سال تک استعمال وچ رہیا۔  1942 دے آخر وچ ، اک مندوبین نے عراقی برادری نو‏‏ں صیہونیت وچ تبدیل کرنے دے انہاں دے کم دے سائز د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھیا کہ "سانو‏ں تسلیم کرنا ہوئے گا کہ [ہجرت نو‏‏ں منظم تے حوصلہ افزائی] وچ اس دا کوئی فائدہ نئيں ا‏‏ے۔ . . . اسيں اج کئی سالاں د‏‏ی نظراندازی دا پھل کھا رہے نيں ، تے جو کچھ اسيں نئيں کردے سن اوہ ہن پراپیگنڈہ تے اک دن دا جوش و جذبہ پیدا کرنے دے ذریعے درست نئيں کيتا جاسکدا۔ "  ایہ 1947 تک قانونی تے غیر قانونی روانگی د‏‏ی گل نئيں سی عراق تو‏ں اسرائیل جانے لگے۔  سن 1919–48 دے درمیان 8,000 یہودی عراق چھڈ ک‏‏ے چلے گئے ، تے 1948 دے وسط تو‏ں وسط 1950 دے درمیان 2،000 رہ گئے۔
1948 عرب – اسرائیلی جنگ
1948 وچ عراق وچ تقریبا ڈیڑھ لکھ یہودی آباد سن ۔ ایہ برادری بغداد تے بصرہ وچ مرکوز سی۔
1948 وچ ، ملک نو‏‏ں مارشل لاء دے تحت رکھیا گیا ، تے صیہونزم د‏‏ی سزاواں وچ اضافہ کيتا گیا۔ عدالتاں دا مارشل دولت مند یہودیاں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ، یہودیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں سرکاری ملازمت تو‏ں برخاست کردتا گیا سی ، یونیورسٹی دے عہدےآں اُتے کوٹہ لگیا دتا گیا سی ، یہودی کاروبار دا بائیکاٹ کيتا گیا سی (ای بلیک ، صفحہ۔  347) تے شفیق اڈس (جو ملک وچ صیہونی مخالف یہودی کاروباری افراد وچو‏ں اک اہ‏م ترین اے ) نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے اس نے معاشرے نو‏‏ں چونکا دینے والے مبینہ طور اُتے اسرائیل نو‏‏ں سامان فروخت کرنے دے الزام وچ سرعام پھانسی اُتے چڑھا دتا سی (ٹریپ ، 123) یہودی برادری دا عمومی جذبہ ایہ سی کہ جے کوئی شفیق اڈیس جداں باہ‏م مربوط تے طاقت ور آدمی ریاست دے ذریعہ ختم کرسکدا اے تاں ، دوسرے یہودیاں نو‏‏ں ہن ہور تحفظ نئيں مل سک‏‏ے گا۔
ہور برآں ، عرب لیگ دی زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے وی اس بنیاد اُتے اپنے یہودیاں د‏‏ی کسی وی طرح د‏‏ی ہجرت تو‏ں منع کيتا اے کہ اوہ اسرائیل جاسکدے نيں تے اس ریاست نو‏‏ں مضبوط کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دے نال ہی ، یہودیاں اُتے بڑھدے ہوئے حکومت‏ی جبر نے اسرائیل مخالف جذبات نو‏‏ں ہويا دتے تے عوام دشمن دشمنی دے اظہار دے نال خوف تے غیر یقینی دا ماحول پیدا کيتا۔
عرب لیگ د‏‏ی زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے شروع وچ 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد اپنے یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں اس بنیاد اُتے روک دتا سی کہ انہاں نو‏ں اسرائیل جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں اس ریاست نو‏‏ں تقویت ملے گی۔ اُتے ، 1949 تک یہودی اک مہینہ وچ 1،000 د‏‏ی شرح تو‏ں عراق تو‏ں فرار ہوئے رہے سن ۔ اس وقت ، انگریزاں دا خیال سی کہ صہیونی زیرزمین عراق وچ معاشی طور اُتے امریکی فنڈ اکٹھا کرنے تے "عرب مہاجرین دے نال یہودیاں دے رویاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پائے جانے والے خراب تاثر نو‏‏ں دور کرنے" دے لئی عراق وچ احتجاج کررہے ني‏‏‏‏ں۔
عراقی حکومت نے 1948–49 وچ پناہ گزین بننے والے 7،00،000 فلسطینیاں وچو‏ں صرف 5،000 لیا تے امریکی تے برطانوی دباؤ نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ جنوری 1949 وچ ، برطانوی حامی وزیر اعظم نوری السید نے برطانوی عہدیداراں تو‏ں عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل جلاوطن کرنے دے خیال اُتے تبادلہ خیال کيتا ، جنھاں نے وضاحت کيتی کہ اس طرح د‏‏ی تجویز تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا تے عرب ملکاں نو‏‏ں اس دا منفی اثر پئے گا۔    میر گلیٹزین اسٹائن دے مطابق ، اس طرح د‏‏ی تجاویز دا مقصد "فلسطینی عرب مہاجرین یا عراق وچ یہودی اقلیت دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی نئيں سی ، بلکہ ٹارپیڈو نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے دے منصوبے بنانا سی۔ عراق وچ فلسطینی عرب مہاجرین "۔  جولائ‏ی 1949 وچ برطانوی حکومت نے نوری السید نو‏‏ں آبادی دے تبادلے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جس وچ عراق عراق وچ اک لکھ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں آباد کرنے اُتے راضی ہوئے گا۔ نوری نے کہیا کہ جے منصفانہ انتظام اُتے اتفاق کيتا جاسکدا اے تاں ، "عراقی حکومت عراقی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین جانے دے لئی اک رضاکارانہ اقدام د‏‏ی اجازت دے گی۔"  عراقی تے برطانوی تجویز نو‏‏ں اکتوبر 1949 وچ پریس وچ رپورٹ کيتا گیا۔ 14 اکتوبر 1949 نو‏‏ں نوری السید نے معاشی مشن دے سروے تو‏ں آبادی دے تصور دے تبادلے وچ اضافہ کيتا۔ میلبورن وچ 2002 وچ یہودی اسٹڈیز کانفرنس وچ ، فلپ مینڈس نے یہودیاں دے اخراج تو‏ں متعلق الیڈس خالیاں دے اثر دا خلاصہ کيتا: "اس دے علاوہ ، عراقی وزیر اعظم نوری اسید نے عارضی طور اُتے کینوس د‏‏ی شکل دتی تے فیر عراقی یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے امکان نو‏‏ں لبھ لیا ، تے فلسطینی عرباں د‏‏ی مساوی تعداد وچ انہاں دا تبادلہ۔ "
اک الٹ: اسرائیل وچ یہودی امیگریشن د‏‏ی اجازت
کھبے|thumb| عراقی یہودی لودر ہوائی اڈ ((اسرائیل) تو‏ں ماابرہ ٹرانزٹ کیمپ جاندے ہوئے ، 1951 thumb| عراقی یہودی 1951 نو‏‏ں بے گھر ہوئے۔ مارچ 1950 وچ عراق نے اسرائیل وچ یہودی ہجرت اُتے پابندی عائد کردتی تے اک سال د‏‏ی مدت دا ایہ قانون منظور کيتا کہ یہودیاں نو‏‏ں عراقی شہریت ترک کرنے د‏‏ی شرط اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ عباس شبلاک دے مطابق ، بہت سارے علماء نے بیان کيتا اے کہ ایہ توفیق السویدی د‏‏ی حکومت اُتے برطانوی ، امریکی تے اسرائیلی سیاسی دباؤ دا نتیجہ سی ، کچھ مطالعات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ خفیہ مذاکرات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایان بلیک دے مطابق ، عراقی حکومت نو‏‏ں "معاشی تحفظات" تو‏ں تحریک ملی سی ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ سی کہ یہودیاں نو‏‏ں چھڈنے والے تقریبا تمام جائیداداں سرکاری خزانے وچ پرت دتیاں گئیاں " تے ایہ وی کہ" یہودیاں نو‏‏ں دیکھیا جاندا سی اک مزاحم تے ممکنہ طور اُتے پریشان کن اقلیت جس تو‏ں ملک نو‏‏ں سب تو‏ں بہتر طور اُتے چھٹکارا مل گیا۔ " زیادہ تو‏ں زیادہ عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دے لئی اسرائیل نے " آپریشن عذرا تے نہیمیہ " دے ناں تو‏ں اک آپریشن چلایا ۔
صہیونی تحریک نے پہلے تاں رجسٹراں د‏‏ی مقدار نو‏‏ں باقاعدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی قانونی حیثیت تو‏ں متعلق امور د‏‏ی وضاحت نئيں کردتی جاندی۔ بعد وچ ، اس نے سب نو‏‏ں اندراج کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس قانون دے نافذ ہونے دے دو ہفتےآں دے بعد ، عراقی وزیر داخلہ نے یہودیاں دے اندراج کیو‏ں نئيں کررہے نيں اس بارے وچ سی آئی ڈی تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔ اس تحریک دے اندراج د‏‏ی اجازت دے کچھ گھنٹےآں بعد ، بغداد وچ اک کیفے اُتے بم حملے وچ چار یہودی زخمی ہوگئے۔
مارچ 1950 دے ڈینچرلائزیشن ایکٹ دے فورا بعد ہی ، ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں نمایاں چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ ابتدائی طور اُتے ، مقامی صہیونی کارکناں نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں عراقی حکا‏م دے نال ہجرت دے لئی اندراج کرنے تو‏ں منع کيتا ، کیونجے اسرائیلی حکومت حالے وی جذب د‏‏ی منصوبہ بندی اُتے تبادلہ خیال کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، 8 اپریل نو‏‏ں ، بغداد وچ یہودی کیفے وچ اک بم پھٹا تے اس دن دے بعد صہیونی قیادت دا اجلاس اسرائیلی حکومت دا انتظار کیتے بغیر رجسٹریشن د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق ہويا۔ اک اعلان د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی رجسٹریشن ریاست اسرائیل دے ناں اُتے پورے عراق وچ کيتی گئی۔ اُتے ، ايس‏ے وقت تارکین وطن پولینڈ تے رومانیہ تو‏ں وی اسرائیل وچ داخل ہورہے سن ، جنہاں ملکاں وچ وزیر اعظم ڈیوڈ بین گوریئن نے اندازہ کيتا سی کہ اوتھ‏ے کمیونسٹ حکا‏م جلد ہی "اپنے دروازے بند کردین گے" ، تے اسرائیل نے عراقی آوا جائی وچ تاخیر کيتی۔ یہودی اس دے نتیجے وچ ، ستمبر 1950 تک ، جدو‏ں 70،000 یہودیاں نے ملک چھڈنے دے لئی اپنا اندراج کيتا سی ، بوہت سارے لوکاں نے اپنی جائیداد بیچ پائی تے ملازمت تو‏ں ہتھ دھونا ، صرف 10،000 ہی ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ایسٹر میِر گِلٹزین اسٹائن دے مطابق ، "ہزاراں غریب یہودی ، جنہاں نو‏ں پردیی شہراں تو‏ں چھڈ دتا گیا سی یا کڈ دتا گیا سی ، تے جو بغداد گئے سن کہ اوہ ہجرت دے مواقع دے انتظار وچ رہے سن ، خاص طور اُتے خراب حالت وچ سن ۔ انہاں نو‏ں سرکاری عمارتاں وچ رکھیا گیا سی تے یہودی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ صورتحال ناقابل برداشت سی۔ " عراقی حکومت نوری السید (جس نے وسط ستمبر 1950 وچ توفیق السویدی د‏‏ی جگہ لی تھی) دے لئی تاخیر اک اہ‏م مسئلہ بن گیا ، کیونجے یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد نے سیاسی ، معاشی تے گھریلو سلامتی دے لئی مسائل پیدا کیتے۔  عراقی حکومت نو‏‏ں "خاص طور اُتے گستاخی" کرنا ایہ حقیقت سی کہ اس مسئلے دا ماخذ اسرائیلی حکومت سی۔
ان پیشرفتاں دے نتیجے وچ ، السعید پرعزم سی کہ جِنّی جلدی ہوسک‏‏ے یہودیاں نو‏‏ں اپنے ملک تو‏ں بے دخل کردے۔ 21 اگست 1950 نو‏‏ں السائید نے دھمکی دتی سی کہ جے یہودیاں دا اپنا یومیہ کوٹہ 500 یہودیاں دا یومیہ کوٹہ پورا نئيں کردا اے تاں ، یہودیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں منتقل کرنے والی کمپنی دا لائسنس منسوخ کرداں ، تے ستمبر 1950 وچ ، اس نے یہودی برادری دے نمائندے نو‏‏ں طلب کيتا تے بغداد د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں جلدی کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ورنہ ، اوہ یہودیاں نو‏‏ں خود ہی سرحداں اُتے لے جاندا۔ 12 اکتوبر 1950 نو‏‏ں ، نوری السید نے ٹرانسپورٹ کمپنی دے اک اعلیٰ عہدیدار نو‏‏ں طلب کيتا تے ايس‏ے طرح د‏‏ی دھمکیاں داں ، تے یہودیاں نو‏‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے والے فلسطینی عرباں د‏‏ی تعداد دے ذریعہ ملک بدر کرنے دا جواز پیش کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="Is this the same as the August reference above?possible sourced- Gat 2013 p. 115 (May 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اس قانون د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں دو ماہ پہلے ، تقریبا 85،000 یہودیاں دے اندراج دے بعد ، بغداد د‏‏ی یہودی برادری دے خلاف بمباری مہم شروع ہوئی۔ عراقی حکومت نے بم دھماکےآں دے ارتکاب دے سلسلے وچ متعدد صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں مجرم قرار دے ک‏ے پھانسی دے دتی ، لیکن ذمہ دار کون سی اس مسئلے اُتے ہن وی علمی تنازعہ کھڑا ا‏‏ے۔ باقی یہودیاں وچو‏ں کچھ ہزار دے علاوہ باقی سب نے ہجرت دے لئی اندراج کيتا۔ مجموعی طور اُتے ، تقریبا 120،000 یہودی عراق تو‏ں چلے گئے۔
گیٹ دے مطابق ، اس گل دا زیادہ امکان اے کہ وڈی تعداد وچ یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی کوشش کرنے وچ نوری دا اک مقصد اسرائیل دے معاشی مسائل نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی خواہش سی (اس نے عرب دنیا نو‏‏ں اس طرح دا اعلان کيتا سی) ، اگرچہ نوری بخوبی واقف سی کہ انہاں تارکین وطن د‏‏ی جذب پالیسی ہی سی جس اُتے اسرائیل نے اپنے مستقب‏‏ل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ عراقی وزیر دفاع نے امریکی سفیر نو‏‏ں دسیا کہ انہاں دے پاس قابل اعتماد ثبوت نيں کہ ہجرت کرنے والے یہودی ریاست نو‏‏ں نقصان پہنچانے والی سرگرمیاں وچ ملوث سن تے اوہ کمیونسٹ ایجنٹاں تو‏ں رابطے وچ سن ۔
اپریل 1950 تو‏ں جون 1951 دے درمیان ، بغداد وچ یہودی اہداف اُتے پنج بار حملہ ہويا۔ اس دے بعد عراقی حکا‏م نے 3 یہودیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا تے ایہ دعویٰ کيتا کہ اوہ صیہونی کارکن نيں ، تے دو - شالوم صلاح شالوم تے یوسف ابراہیم بصری نو‏‏ں سزائے موت سنائی ا‏‏ے۔ تیسرا شخص یہودہ تاجر نو‏‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ مئی تے جون 1951 وچ ، اسلحے دے ذخیرے دریافت ہوئے کہ مبینہ طور اُتے 1941 دے فرہود دے بعد یشیؤ دے ذریعہ زیر زمین صہیونیاں نال تعلق رکھدے سن ۔ اس بارے وچ کافی بحث چل رہی اے کہ آیا ایہ بم موساد نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی نصب کيتا سی یا جے یہودیاں نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ مدد دے لئی انہاں نو‏ں مسلم انتہا پسنداں نے نصب کيتا سی۔ اسرائیل وچ ایہ مقدمات تے پوچھ گچھ دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔
ہجرت قانون مارچ 195 19511 وچ ختم ہونے والا سی ، اس قانون دے نفاذ دے اک سال بعد۔ 10 مارچ 1951 نو‏‏ں ، 64،000 عراقی یہودی ہجرت دے منتظر سن ، حکومت نے یہودیاں دے اثاثےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک نواں قانون نافذ کيتا ، جنہاں نے اپنی شہریت ترک کردتی سی ، تے ہجرت د‏‏ی مدت وچ توسیع کردتی سی۔
عراق چھڈنے والے یہودیاں دا زیادہ تر حصہ عراقی حکومت کیت‏‏ی خصوصی اجازت تو‏ں آپریشن عذرا تے نحمیاہ نامی اسرائیلی ہوائی جہاز دے ذریعے ہويا۔
1951 دے بعد
سن 1969 وچ ، جو یہودی باقی رہے سن انہاں وچو‏ں 50 دے نیڑے افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ 11 کوعام شو د‏‏ی آزمائشاں دے بعد سرعام پھانسی دتی گئی تے اک لکھ عراقیاں نے کارنیول نما ماحول وچ لاشاں دے پِچھے مارچ کيتا۔
2003 تک ، اس ترقی پذیر ہونے والی اس کمیونٹی وچ صرف 100 دے نیڑے رہ گئے سن ۔
پس منظر
مصری وزیر اعظم محمود النکراشی پاشا نے برطانوی سفیر تو‏ں کہیا: "تمام یہودی صیہونی [اور] ممکنہ سن … بہرحال تمام صیہونی کمیونسٹ سن ۔" 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی وچ مصری وفد دے سربراہ ، محمد حسین ہیکل پاشا نے کہیا ، "یہودی ریاست دے قیام تو‏ں مسلم ملکاں وچ اک لکھ یہودیاں د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ جاواں گی۔" 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، ڈاکٹر ہیکل پاشا نے کہیا: "جے اقوام متحدہ نے یہودی ریاست دے قیام دے لئی فلسطین دے کسی حصے نو‏‏ں کم کرنے دا فیصلہ کيتا تاں ،۔ . . ضروری اے کہ یہودی دا خون عرب دنیا وچ کدرے تے بہایا جائے … اک ملین یہودیاں نو‏‏ں کسی تے سنگین خطرہ وچ ڈالنے دے لئی۔ محمود بی فوزی (مصر) نے کہیا: "مسلط تقسیم دے نتیجے وچ فلسطین وچ تے باقی عرب دنیا وچ خونریزی ہوئے گی۔"
غیر ملکی متاماسیرون ("مصری") برادری دا خروج ، جس وچ یہودیاں د‏‏ی اک خاصی تعداد شامل سی ، پہلی جنگ عظیم دے بعد شروع ہوئی ، تے 1960 دے آخر تک پوری موتماسیرون نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا گیا۔ اینڈریو گورمین دے مطابق ، ایہ بنیادی طور اُتے "مسخ کرنے دے عمل تے مصری قوم پرستی دے عروج" دا نتیجہ سی۔
سوئز بحران
اکتوبر 1956 وچ ، جدو‏ں سوئز بحران شروع ہويا ، تاں یہودی برادری سمیت موطاماسیرون د‏‏ی پوزیشن اُتے نمایاں اثر پيا۔
حکومت دے ذریعہ اک ہزار یہودی گرفتار تے 500 یہودی کاروبار ضبط کرلئے گئے۔ قاہرہ تے سکندریہ د‏‏ی مسیتاں وچ یہودیاں نو‏‏ں "صیہونی تے ریاست دے دشمن" قرار دینے دا بیان پڑھ کر سنایا گیا۔ یہودی بینک اکاؤنٹ ضبط ہوگئے تے بوہت سارے یہودی اپنی ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ وکلاء ، انجینئرز ، ڈاکٹراں تے استاداں نو‏‏ں اپنے پیشےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا گیا۔ انہاں نو‏ں صرف اک سوٹ کیس تے تھوڑی جہی رقم لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے مصری حکومت نو‏‏ں اپنی جائیداد نو‏‏ں "عطیہ" کرنے اُتے اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ غیر ملکی مبصرین نے دسیا کہ یہودی کنباں دے ممبراں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی ، بظاہر اس گل کيتی یقین دہانی کرانے دے لئی کہ اوتھ‏ے تو‏ں جانے اُتے مجبور افراد مصری حکومت دے خلاف کوئی گل نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں نو‏‏ں مصر وچ یہود مخالف جذبات دے ذریعہ بے دخل کردتا گیا یا انہاں نو‏ں چھڈ دتا گیا۔ تقریبا 25،000 یہودی ، یہودی برادری دا نصف حصہ ، خاص طور اُتے یورپ ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، جنوبی امریکا تے اسرائیل دے لئی چھڈ دتا گیا ، انہاں اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد کہ اوہ رضاکارانہ طور اُتے جارہے نيں ، تے انہاں دے اثاثےآں د‏‏ی ضبطی اُتے رضامند ہوگئے۔ حملے دے انتقام وچ برطانوی تے فرانسیسی شہریاں دے خلاف وی ایداں دے ہی اقدامات کیتے گئے سن ۔ سن 1957 تک مصر د‏‏ی یہودی آبادی 15،000 اُتے آ گئی سی۔
بعد وچ
1960 وچ ، قاہرہ وچ امریکی سفارت خانے نے مصری یہودیاں دے بارے وچ لکھیا کہ: "بیشتر یہودیاں وچ ہجرت کرنے د‏‏ی سخت خواہش ضرور موجود اے ، لیکن اس احساس دے ذریعہ اس گل دا احساس پیدا ہُندا اے کہ انہاں دے پاس محدود موقع اے ، یا مستقب‏‏ل دے خوف تو‏ں ، بجائے ایہ کہ" حکومت دے ہتھو‏ں کسی وی براہ راست یا موجودہ ٹھوس بد سلوکيتی۔ "
1967 وچ یہودیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے یہودی گھر ضبط کرلئے گئے۔ چھ روزہ جنگ دے بعد ، کئی درجن بزرگ یہودیاں دے استثناء دے بغیر ، اس برادری دا عملی طور اُتے وجود ختم ہوئے گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
یمن
یمنی خروج دا آغاز مشرقی یورپ تو‏ں زیادہ مشہور پہلا عالیہ تو‏ں ست ماہ پہلے ، 1881 وچ ہويا سی۔ ایہ خروج یروشلم دے متسرائفیٹ وچ یوروپی یہودی سرمایہ کاری دے نتیجے وچ ہويا ، جس نے مقامی مسلماناں د‏‏ی مزدوری دے نال نال یہودیاں د‏‏ی مزدوری دے لئی روزگار دے مواقع پیدا کیتے جس دے نتیجے وچ ہجرت دے لئی معاشی مراعات دتیاں گئیاں۔  اس د‏ی مدد تو‏ں یمن ولایت اُتے عثمانی کنٹرول دے دوبارہ قیام نو‏‏ں سلطنت دے اندر نقل و حرکت د‏‏ی آزادی د‏‏ی سہولت دتی گئی ، تے نہر سوئز کھولنے تو‏ں ، جس نے سفر کرنے وچ لاگت نو‏‏ں کافی حد تک کم کردتا۔ 1881 تو‏ں 1948 دے درمیان ، 15،430 یہودی قانونی طور اُتے فلسطین گئے سن ۔
1942 وچ ، ون ملین پلان د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، ڈیوڈ بین گوریئن نے ماہرین تے یہودی رہنماواں دے اک اجلاس وچ ایسی امکانی پالیسی دے سلسلے وچ اپنے ارادےآں نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہیا کہ "یہ صہیونزم دے ہتھو‏ں ساڈی وڈی ناکامی دا نشان اے جو ساڈے پاس ا‏‏ے۔ حالے تک یمن دے جلاوطنی نو‏‏ں ختم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ "
جے کوئی عدن نو‏‏ں وی شامل کرے تاں 1948 وچ یمن وچ تقریبا 63،000 یہودی موجود سن ۔ اج ، نیڑے 200 باقی ني‏‏‏‏ں۔ سن 1947 وچ ، جنوبی یمن د‏‏ی اک برطانوی کالونی عدن وچ فسادیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 یہودیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا سی ۔ 1948 وچ نويں زیدی امام احمد بن یحییٰ نے غیر متوقع طور اُتے اپنے یہودی رعایا نو‏‏ں یمن چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی تے دسیاں ہزاراں افراد عدن وچ داخل ہوگئے۔ اسرائیلی حکومت دے آپریشن جادو قالین نے 1949 تے 1950 وچ تقریبا 44،000 یہودیاں نو‏‏ں یمن تو‏ں اسرائیل منتقل کيتا۔ یمن وچ خانہ جنگی شروع ہوئی تاں ہجرت 1962 تک جاری رہی۔ اک چھوٹی سی جماعت 1976 تک باقی رہی ، حالانکہ اوہ زیادہ تر یمن تو‏ں ہی ہجرت کرچک‏ی ا‏‏ے۔ مارچ 2016 وچ ، یمن وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی دا اندازہ لگ بھگ 50 سی۔
پس منظر
اب ایہ علاقہ لبنان تے شام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے ایہ دنیا د‏‏ی قدیم یہودی برادری وچو‏ں اک دا گھر سی ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ 300 ق م وچ سی۔
لبنان
thumb| [[بیروت|بیروت ، لبنان وچ میگھن ابراہیم عبادت گاہ ]] نومبر 1945 وچ ، طرابلس وچ یہودی مخالف فسادات وچ چودہ یہودی مارے گئے۔ دوسرے عرب ملکاں دے برعکس ، 1948 د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران لبنانی یہودی برادری نو‏‏ں شدید خطرہ دا سامنا نئيں کرنا پيا سی تے انہاں نو‏ں سرکاری حکا‏م دے ذریعہ معقول حد تک تحفظ دتا گیا سی۔ لبنان وی واحد عرب ملک سی جس نے 1948 دے بعد اپنی یہودی آبادی وچ اضافہ دیکھیا جس د‏‏ی بنیادی وجہ شام تے عراق تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد سی۔
1948 وچ لبنان وچ لگ بھگ 24،000 یہودی سن ۔ لبنان وچ یہودیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمیونٹیز وچ سن بیروت ، تے ماؤنٹ لبنان ، دیر القمر ، باروک ، بیکہامون ، تے ہسبیا دے نیڑے دیہات سن ۔ اگرچہ فرانسیسی مینڈیٹ وچ یہودیاں دے حالات وچ عمومی بہتری دیکھنے وچ آئی ، لیکن وچی حکومت نے انہاں اُتے پابندیاں لگاواں۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد یہودی برادری نے فعال طور اُتے لبنانی آزادی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے صیہونیت دے نال مخلوط رویاں دا مظاہرہ کيتا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] پر ، 1948 دے بعد یہودیاں دے نال منفی رویاں وچ اضافہ ہويا ، تے ، 1967 تک ، زیادہ تر لبنانی یہودی اسرائیل ، ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا تے فرانس چلے گئے۔ 1971 وچ ، لبنانی یہودی برادری دے 69 سالہ سکریٹری جنرل ، البرٹ الیا نو‏‏ں بیروت وچ شامی ایجنٹاں نے اغوا کيتا سی تے دمشق وچ تشدد دے تحت قید کيتا گیا سی ، اس دے نال ہی اوہ شام تو‏ں یہودی وی سن جنہاں نے ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین ، شہزادہ صدرالدین آغا خان ، مرحوم دے صدر حفیظ الاسد د‏‏ی طرف تو‏ں ذا‏تی اپیل ایلیا د‏‏ی رہائی نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
بقیہ یہودی برادری خاص طور اُتے لبنان وچ خانہ جنگی دا شکار ہوگئی ، تے 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ایہ برادری منہدم ہوگئی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ حزب اللہ نے لبنانی یہودیاں دے متعدد تاجراں نو‏‏ں اغوا کيتا سی تے 2004 دے انتخابات وچ بلدیات‏ی انتخابات وچ صرف اک یہودی نے ووٹ دتا سی۔ لبنان وچ ہن صرف 20 تو‏ں 40 دے درمیان یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔
شام
thumb| 1947 حلب پوگرم دے بعد حلب د‏‏ی وسطی عبادت گاہ دے کھنڈرات سجے|thumb| یہودی شادی [[حلب ، شام ( سلطنت عثمانیہ )، 1914. ]] 1947 وچ ، حلب وچ فسادیاں نے شہر دے یہودی کوارٹر جلایا تے 75 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اس دے نتیجے وچ ، حلب د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی نے شہر چھڈنے دا انتخاب کيتا ، ابتدائی طور اُتے ہمسایہ لبنان دا رخ کيتا۔
1948 وچ ، شام وچ تقریبا 30،000 یہودی سن ۔ سن 1949 وچ ، عرب اسرائیلی جنگ وچ شکست دے بعد ، سی آئی اے دے حمایت یافتہ مارچ 1949 وچ شامی بغاوت نے حسینی الزیم نو‏‏ں شام دا صدر مقرر کيتا۔ ضعیم نے شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے 5 ہزار اسرائیل روانہ ہوگئے۔
اس دے بعد د‏‏ی شامی حکومتاں نے یہودی برادری اُتے ہجرت نو‏‏ں روکنے سمیت سخت پابندیاں لگاواں۔ 1948 وچ ، حکومت نے یہودی املاک د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی تے 1953 وچ یہودی دے تمام بینک اکاؤنٹس منجمد کردتے گئے۔ اگلے چند سالاں وچ ، بوہت سارے یہودی فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے ، تے حامیاں ، خاص طور اُتے جوڈی فیلڈ کار ، یہودیاں نو‏‏ں شام تو‏ں باہر اسمگل کرنے تے انہاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی توجہ دلانے وچ ، انہاں دے حالات تو‏ں آگاہی پیدا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اگرچہ شامی حکومت نے شامی یہودیاں نو‏‏ں اپنے اثاثے برآمد کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن دمشق وچ امریکی قونصل خانہ نے سن 1950 وچ نوٹ کيتا کہ "شامی یہودیاں د‏‏ی اکثریت اپنی جائیداداں تصرف کرنے تے لبنان ، اٹلی تے اسرائیل ہجرت کرنے وچ کامیاب ہوگئی اے "۔  نومبر 1954 وچ ، شامی حکومت نے یہودی ہجرت اُتے عارضی طور اُتے پابندی ختم کردتی۔
مارچ 1964 وچ ، شامی حکومت نے اک فرمان جاری کيتا جس تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں انہاں دے آبائی علاقےآں د‏‏ی حدود تو‏ں تن میل تو‏ں زیادہ سفر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ 1967 دے دوران دمشق تے حلب وچ فسادات شروع ہوگئے۔ یہودیاں نو‏‏ں روزانہ صرف چند گھنٹےآں دے لئی اپنے گھر چھڈنے د‏‏ی اجازت سی۔ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں اپنے کاروباری منصوبے نو‏‏ں اگے بڑھانا ناممکن محسوس ہويا کیونجے وڈی جماعت انہاں د‏‏ی مصنوعات دا بائیکاٹ کررہی ا‏‏ے۔ سنہ 1970 وچ ، اسرائیل نے شامی یہودیاں نو‏‏ں انخلا کرنے دے لئی اک خفیہ فوجی تے انٹلیجنس آپریشن آپریشن بلینکیٹ دا آغاز کيتا ، جس نے چند درجن نوجوان یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دا انتظام کيتا۔ یہودیاں د‏‏ی ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا ، جدو‏ں یہودیاں نے اکثر سمگلراں د‏‏ی مدد تو‏ں لبنان یا ترکی وچ سرحداں دے پار گھسنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اسرائیلی ایجنٹاں یا مقامی یہودی برادری نال رابطہ کيتا۔ شام وچ فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران چار یہودی خواتین د‏‏ی ہلاکت دے بعد 1972 وچ ، دمشق وچ اک ہزار شامی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرے کیتے گئے۔ اس احتجاج نے شامی حکا‏م نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا ، جنہاں نے یہودی برادری د‏‏ی نیڑے تو‏ں نگرانی د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی ٹیلیفون اُتے گل گل کردے ہوئے انہاں د‏‏ی میل تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتی۔
وارث کلو
تعلیم
وارث کلو نے پنجاب یونیورسٹی لا کالج توں 1976 وچ بیچلر آف آرٹس دتی ڈِگری تے بیچلر آف لا دی ڈِگری حاصل کیتی ۔ اوہناں نے 1982 وچ سی ایس ایس (سینٹرل سپیریئر سرڡس) دا امتحان پاس کیتا ۔
عرب تے مسلم ملکاں توں یہودی ہجرت
شام
1991 وچ میڈرڈ کانفرنس دے بعد ، امریکا نے یہودیاں اُتے اپنی پابندیاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی شامی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا ، تے 1992 وچ فسح دے موقع اُتے ، حکومت شام نے یہودیاں نو‏‏ں اس شرط اُتے ایگزٹ ویزا دینا شروع کيتا سی کہ اوہ اسرائیل ہجرت نہ کرن۔ اس وقت ، ملک وچ کئی ہزار یہودی سن ۔ اکثریت نے ریاستہائے متحدہ چلی گئی - زیادہ تر جنوبی بروکلین ، نیو یارک وچ شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی جماعت وچ شامل ہونے دے لئی۔ اگرچہ کچھ فرانس تے ترکی گئے سن ، تے جو لوک اسرائیل جانا چاہندے سن انہاں نو‏ں دو سال دے خفیہ آپریشن وچ اوتھ‏ے لیایا گیا سی۔
2004 وچ ، شامی حکومت نے اپنے تارکین وطن دے نال بہتر تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے ايس‏ے سال دے موسم بہار وچ شامی نژاد درجن بھر یہودیاں دا وفد شام گیا۔ ربیع ابرام حمرہ دے مطابق ، دسمبر 2014 تک ، شام وچ صرف 17 یہودی باقی ني‏‏‏‏ں۔ نو مرد تے اٹھ خواتین ، جنہاں د‏‏ی عمر 60 سال تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔