cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنوب ایران تحریک
صلح نامہ
2- شاہی روڈ د‏‏ی حفاظت اپنے علاقے وچ کرنا ، تاکہ جے تجارتی املاک ضائع ہوجائے تاں ، اوہ اس د‏ی تلافی کرن گے۔
3- ٹیلی گراف لائن د‏‏ی مرمت دے بعد اسنو‏ں برقرار رکھنا۔
اغوا کاراں دا آخری تبادلہ (20 اگست ، 1916) ہويا۔ خالو حسین کمر میمند دے نال جہاز تو‏ں اتر کر خور خان وچ نکلے تے انہاں دا استقبال سِدھے سادھ رہنماواں ، مقامی علما تے لوکاں نے کيتا تے گھر واپس آئے۔ تے شوال 1334 وچ ، متفقہ معاملات اُتے امن معاہدہ کيتا گیا۔
تب انگریزاں نے جنوبی جنگجوواں نو‏‏ں دبانے دا سوچیا۔ مرکزی حکومت نے انگریزاں دے تعاون تو‏ں 1916 وچ برطانوی جنرل پرسی سائکس د‏‏ی سربراہی وچ جنوبی مزاحمت نو‏‏ں دبانے دے لئی جنوب نو‏‏ں غیر مسلح کرنے دے بہانے دے تحت جنوبی ایران د‏‏ی پولیس تشکیل دی۔ سائکس جنوبی ایران آئے تے 11،000 ہندوستانی ، ایرانی تے برطانوی افسراں د‏‏ی فوج دے نال جنگجوواں نو‏‏ں دبانے تے جنوب دے عوام د‏‏ی مزاحمت دا کم سونپیا گیا سی۔ اس نے اپنا صدر دفتر شیراز وچ قائم کيتا تے ، عبدالحسین فرمانفرما تے ہور بااثر برطانوی ہمدرداں د‏‏ی مدد تو‏ں جنوبی تحریک نو‏‏ں دبانے وچ رکھیا۔
سن 1336 وچ ، شیراز روڈ نو‏‏ں دوبارہ کھولنے تے اس خطے وچ ریلوے د‏‏ی تعمیر دے دوران ، حسین خان و زایر خضر تے محمد بورزجانی نے ، ریلوے د‏‏ی تعمیر دے برطانوی ارادےآں تو‏ں آگاہ کردے ہوئے ، ایران د‏‏ی آزادی نو‏‏ں خطرے وچ دیکھیا تے خط لکھیا۔ برطانوی قونصل خانہ اس تو‏ں جواب دینے دے لئی کہندا ا‏‏ے۔ چاہے ریلوے د‏‏ی تعمیر ایرانی حکومت دے نال معاہدے دے مطابق ہوئی سی یا نئيں ، تے کیو‏ں کہ انگریز نے جواب نئيں دتا ، مجاہدین انہاں تو‏ں لڑنے دے لئی چوگڑک وچ آباد ہوگئے ، لیکن کچھ دے نال غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے ساتھیاں وچو‏ں ، اوہ پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہوگئے۔ چاغدک اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، انگریزاں نے وی چہکوٹہ اُتے قبضہ کرلیا تے چہکوٹہ وچ پناہ لینے والے حسین خان نو‏‏ں وی پسپا ہونے اُتے مجبور کردتا۔وہ بلاک دے علاقے وچ واقع فاریاب کیسل وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہويا۔ مختصر کنواں اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، انگریزاں نے اس دے افسر شیخ حسین دے بھائی ، شیخ عبد اللہ چاہ کوٹاہی دے حوالے کردتی۔
انگریزاں نے کئی مہینےآں تک شیخ حسین دا پِچھا کيتا تے طیارےآں تو‏ں انہاں دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ اس وقت ، کچھ بندوق برداراں دے علاوہ ، کوئی وی اس دے نال نئيں سی۔ آخر کار ، شیخ حسین خان ، اس تمام لڑائی تے پرواز تو‏ں تنگ ہو ک‏ے ، شعبان 1338 وچ ، اپنے کچھ ساتھیاں دے نال ، اک ٹیلیگرام بھیجنے تے مرکز تو‏ں ہوم ورک حاصل کرنے دے لئی ، چہ کوٹہ دے نیڑے اک باغ وچ گئے ، جتھے برطانوی رائفل مین تے جنوبی پولیس نے اسنو‏ں تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ شیخ حسین خان کچھ عرصے بعد مزاحمت تو‏ں محروم ہوگئے۔ جھڑپ وچ حسین دے تمام ساتھی ، جنہاں وچ اس دا بیٹا شیخ خضل وی شام‏ل سن ، ہلاک ہوگئے۔
یہ پالیسی پہلے پہلوی عہد (حکومت دا آغاز: 1304 ہجری (1343 ھ / 1925 ء) دے دوران جاری رہی۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی فوج نے حملہ کيتا۔ جنوبی تحریک د‏‏ی بہت ساری جماعتاں اس وسیلہ تو‏ں ہلاک یا بے دخل ہوگئياں۔ خلوصosین جو انہاں دے نال شام‏ل سی ، ايس‏ے بہانے تو‏ں گرفتار کيتا گیا تے شیراز جلاوطن کردتا گیا۔
جنوبی تحریک سالشمار
جنوبی تحریک دے واقعات دا تقویم:
باہرلے جوڑ
گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:پہلی جنگ عظیم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
یورال بغاوت
thumb|400x400px| بغاوت یورال بغاوت (۱۸۶۹) یورال خطے وچ اک قومی آزادی د‏‏ی تحریک ا‏‏ے۔ ایہ بغاوت ۱۸۶۸ وچ  روسی حکومت دے اختیار کردہ " عارضی ضوابط" دے خلاف سی۔ ۱۸۶۷–۱۸۶۸ وچ روسی حکومت کیت‏‏ی اصلاحات ، ٹیکساں وچ وادھا تے استحصال وچ ہور شدت نے قازق عوام وچ وڈے پیمانے اُتے عدم اطمینان پیدا کيتا۔ ۱۹ويں صدی دے ۶۰ د‏‏ی دہائی وچ ، ہر دھوئيں اُتے ٹیکس د‏‏ی رقم ۱۰-۱۲ سوم تک پہنچ گئی تے ہر خاندان تو‏ں وکھ وکھ وصول کيتی گئی۔ قسم د‏‏ی ادائیگی اک باقاعدہ فیس بن گئی ا‏‏ے۔ مفت وچ ریاستی محصول نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی (نوریزیم دے جنگل تو‏ں لکڑیاں دریائے سریدریا کے کنارے شہراں تک لے جانا وغیرہ )، لٹل ہنڈ دے قازقاں نے اونٹھاں دے ڈرائیوراں دے نال ۴۰۰۰ اونٹھ دیے، کھانا، رہائش، گرم کپڑ‏ے فراہ‏م کيتے ، وغیرہ فراہمی دا پابند سی۔ مقامی گورنراں نو‏‏ں عوام دے خرچے اُتے ٹرانسپورٹ تے فنڈز فراہ‏م کيتے گئے۔ افسردہ قازق غریباں نے کرائے اُتے کم کرنے دے لئی گروپاں وچ قازق-روسی لائناں تے شہراں وچ جانا شروع کيتا۔ کرایہ داراں دے لئی کاشتکاری وچ مشغول ہونا منع سی۔ ۱۸۶۸ دے ’’ریگولیشن‘‘ دے مطابق زمین نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی ملکیت قرار دتا گیا۔ قازقاں نو‏‏ں ۱ صوم ۵۰ ٹائنا د‏‏ی بجائے ۳ سوم ۵۰ ٹائنا ادا کرنا پڑدا سی، تے انہاں دے استعمال کردہ زمین دے لئی مختلف اضافی فیساں ادا کرنا پڑدی سی۔ ۱۸۶۹ دے آغاز وچ ، تنظیمی کمیشن ملک وچ چلے گئے. کمیشن نے مردم شماری کرانا، ٹیکس جمع کرنا، مقامی گورنراں دے انتخابات کروانا تے بولیاں بنانا شروع کر دتیاں۔ اس نے عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں تیز کيتا تے براہ راست بغاوت دے پھوٹ پڑنے دا اشارہ کيتا۔ مارچ ۱۸۶۹ وچ ، تبین، کیٹے ، تاز ، شیرکیش ، ایسنٹیمیر قبیلےآں دے مسلح باغیاں نے گوریو شہر وچ تنظیمی کمیشن اُتے حملہ کیتا، ۱۰ گاڑیاں تے ۹۰۰ سوم مالیت دا قیمتی سامان قبضے وچ لے لیا، کمیشن دے ارکان فرار ہوگئے۔
سجے|thumb| وون اسٹیمپل لاتعلقی دا نشان تقریباً ۶۰۰ باغی قازقاں نے ایلک ندی دے کنارے ۲۰۰ سپاہیاں د‏‏ی حفاظت اُتے مامور فوڈ دستے اُتے حملہ کيتا۔ مارچ ۱۸۶۹ وچ آرگنائزنگ کمیشن دے خلاف بغاوت نے پورے یورال علاقے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ بغاوت گرمیاں وچ مضبوط ہُندتی گئی۔ باغی 'تھے T. Yesenzhanov, I. Otergazin, O. Nakanov, O. Baigozhin, U. Sutemgenov, B. Zhezdybaev, Zh. Namazov, وغیرہ۔ منظم خانکول، ازنبے، تائپک، اولنگٹی، کوریلی کے علاقے بغاوت دا مرکز بن گئے۔ باغیاں نے قازق-روسی دیہاتاں تے تجارتی قافلاں اُتے ۴۱ بار حملہ کيتا۔ ۵۳۰۰ فوجی تے ۲۰ توپاں بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی مختص کيتیاں گئیاں۔ S. Turkebaev تے B. عثمان د‏‏ی قیادت ماں تقریباً ۲۰ ہزار باغیاں نے وان اسٹیمپل دے ۳۶۰ سپاہیاں نو‏‏ں ۲ توپاں دے نال کلمیکووو قلعے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹا دتا۔ ہن باغیاں دے اک گروپ نے گریگوریف دے ۱۵۰ سپاہیاں تے رکین دے ۳۰۰ سپاہیاں نو‏‏ں پسپا کر دتا۔ یورال علاقے دے فوجی گورنر N.N. اس نے Verevkin دے حوالے ک‏ے دتا۔ اوہ ۱۷۰۰ سپاہیاں تے ۱ رائفل کمپنی دے نال کازی بیک ہائٹس اُتے آیا۔ چند باغی اس قوت دا مقابلہ نہ کر سک‏‏ے۔ شاہی فوج نے باغیاں نو‏‏ں انہاں دے پنڈ سمیت بے دردی تو‏ں سزا دی۔ ینگ ہنڈریڈ وچو‏ں اک تہائی قازق وسطی ایشیائی خانات وچ چلے گئے۔ باقیاں نے ہر دھوئيں دے لئی ۱ صوم دا جرمانہ ادا کيتا۔ "نويں اصول"' زبردستی متعارف کرائے گئے، ہر گھر تے مویشیاں دا حساب لیا گیا، ۱۴۴٬۰۰۰ سوم چندہ جمع کيتا گیا، تے ۵۱۱ لوکاں نو‏‏ں فوجی عدالت وچ پیش کيتا گیا۔ بغاوت دے سب تو‏ں مستقل تے مستقل رہنما ایس۔ ترک بائیف نو‏‏ں جیل وچ تشدد ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ بھانويں بغاوت نو‏‏ں شکست ہوئی، لیکن ایہ نوآبادیات د‏‏ی پالیسی دے خلاف قازق عوام د‏‏ی تحریک دا اک منفرد مظہر سی۔
ذرائع
گٹھ:تریخ
پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ
گٹھ:Articles with short description گٹھ:Short description matches Wikidata
پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ برطانوی ہندوستانی فوج د‏‏ی اک کیولری بریگیڈ سی جو ۱۹۰۶ وچ کچنر ریفارمز دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی۔ ایہ پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستان وچ رہیا لیکن ۱۹۱۹ وچ تیسری اینگلو افغان جنگ وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔
یہ ستمبر ۱۹۳۹ وچ شمال مغربی سرحد اُتے سی، تے نومبر ۱۹۴۰ وچ رسالپور ٹریننگ بریگیڈ (بعد وچ ۱۵۵ واں انڈین انفنٹری بریگیڈ ) وچ تبدیل ہويا۔
خدائے نامہ
خدائے نامہ ( درمیانی فارسی : 𐭧𐭥𐭲𐭠𐭩 𐭭𐭠𐭬𐭪 ؛ نویں فارسی : خدای‌نامه ؛ "خداواں د‏‏ی کتاب")، وسطی فارسی تریخ دا متن سی جو ساسانیائی دور دا سی ، جسنو‏ں ہن تھیوڈور نیلڈیک نے ساسانی سلطنت د‏‏ی فارسی زبان د‏‏ی تمام تاریخی تاریخاں دا مشترکہ اجداد سمجھیا سی ، اک خیال ا‏‏ے۔ نامنظور کيتا گیا اے  سمجھیا جاندا سی کہ اس دا عربی زبان وچ ترجمہ ابن المقفع نے کيتا سی۔ (سن 757) ، جنھاں ساسانی سلطنت دے دستاویزات تک رسائی حاصل سی۔
پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ
تشکیل
لارڈ کچنر دے کمانڈر انچیف، انڈیا (۱۹۰۲-۰۹) دے دور وچ کيتی گئی کچنر ریفارمز نے تن سابق پریذیڈنسی فوجاں ، پنجاب فرنٹیئر فورس ، حیدر آباد کنٹیجینٹ تے ہور مقامی فورسز نو‏‏ں اک ہندوستانی فوج وچ یکجا ک‏ے دتا۔. کچنر نے ہندوستانی فوج دے اہ‏م کم د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ اوہ غیر ملکی جارحیت (خاص طور اُتے روس د‏‏ی افغانستان وچ توسیع) دے خلاف شمال مغربی سرحد دے دفاع دے طور اُتے داخلی سلامتی نو‏‏ں اک ثانوی کردار اُتے چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ فوج نو‏‏ں ڈویژناں تے بریگیڈز وچ منظم کيتا گیا سی جو فیلڈ فارمیشن دے طور اُتے کم کرن گے لیکن اس وچ اندرونی سیکورٹی دستے وی شام‏ل سن ۔
خدائے نامہ
نولڈیکے دے نظریہ دے مطابق ، کتاب خود پہلے خسرو اول انوشیروان (ر. 531-579) دے دور وچ تحریر کيتی گئی سی ، تے آخری ساسانی بادشاہ یزدگرد III (r. 632–651) دے دور وچ دوبارہ پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ خدائے نامہ بنیادی ماخذ اے فارسی رزمیہ شاہکار شاہ نامے ( "بادشاہاں د‏‏ی کتاب") دا جسنو‏ں فردوسی نے لکھیا۔ خدائے نامہ دا ترجمہ نويں فارسی وچ ہويا تے 957 وچ ابو منصور مماری د‏‏ی نگرانی وچ سامانی محققاں دے ذریعہ، ہور وسائل دا استعمال کردے ہوئے ترجمے دے کم وچ توسیع کيتی گئی ، لیکن ہن اس کم دا صرف تعارفی حصہ ہی باقی رہ گیا ا‏‏ے۔
پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ
تشکیل
یہ بریگیڈ یکم جنوری ۱۹۰۶ نو‏‏ں مردان بریگیڈ دے ناں تو‏ں قائم ہوئی تے جون ۱۹۰۷ وچ اس دا ناں نوشہرہ کیولری بریگیڈ رکھ دتا گیا۔ ۱۹۱۰ وچ ، اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے اس بار پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ رکھیا گیا۔ ستمبر ۱۹۲۰ تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۲۷ تک دے عرصے دے علاوہ جدو‏ں اسنو‏ں صرف 1st انڈین کیولری بریگیڈ دے طور اُتے شمار کيتا جاندا سی، اس نے اس شناخت نو‏‏ں برقرار رکھیا جدو‏ں تک کہ نومبر ۱۹۴۰ وچ ٹُٹ نہ جائے
خدائے نامہ
ذرائع
گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:خسرو اول گٹھ:فارسی لفظ تے جملے گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:ایرانی کتاباں گٹھ:ساسانی سلطنت گٹھ:گمشدہ کتاباں گٹھ:درمیانے دور د‏‏ی فارسی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ
پہلی جنگ عظیم
پہلی جنگ عظیم شروع ہونے پر، بریگیڈ دا ہیڈ کوارٹر رسالپور چھاؤنی وچ سی تے اس نے تھلے لکھے یونٹاں د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی سی:
اگست ۱۹۱۴ وچ ہندوستانی فوج وچ چھ کیولری بریگیڈاں وچو‏ں پہلی (رسالپور) کیولری بریگیڈ واحد سی جسنو‏ں مغربی محاذ اُتے نئيں بھیجیا گیا سی۔ ایہ پوری جنگ دے دوران ہندوستان وچ رہیا، سرحد د‏‏ی حفاظت کردا رہیا (مردان وچ پوسٹ د‏‏ی خاص ذمہ داری دے نال)۔ وڈی تعداد وچ یونٹس پوری جنگ وچ بریگیڈ دے اندر تے باہر گھمدے رہ‏‏ے۔
تیسری اینگلو افغان جنگ
جولائ‏ی ۱۹۱۸ وچ تیار کيتے گئے متحرک منصوبےآں دے تحت، IV کور، 1st (پشاو‏ر) ڈویژن زیر کمان دے نال، پہلی تے ۱۰واں ہندوستانی کیولری بریگیڈز دے نال شام‏ل ہون گیاں:
اگست ۱۹۱۸ وچ ، ۲۱واں (ہندوستان د‏‏ی مہارانی) لانسرز نے ۴واں (میرٹھ) کیولری بریگیڈ وچ پہلی (کنگز) ڈریگن گارڈز دے نال جگہاں دا سودا کيتا تے مؤخر الذکر نے مئی ۱۹۱۹ وچ بریگیڈ دے نال متحرک کيتا ڈکا وچ ۱۶ مئی نو‏ں، 1st (کنگز) ڈریگن گارڈز نے اک برطانوی گھوڑےآں اُتے سوار کیولری رجمنٹ دے ذریعے آخری ریکارڈ شدہ چارج کيتا۔
دوسری جنگ عظیم
یہ بریگیڈ ستمبر ۱۹۳۹ وچ ضلع پشاو‏ر د‏‏ی کمان وچ شمال مغربی سرحد اُتے سی۔ دوسری جنگ عظیم دے آغاز اُتے اس نے تھلے لکھے یونٹاں د‏‏ی کمانڈ کی:
تھلے لکھے یونٹس منسلک سن :
۱۹۴۰ دے اوائل وچ بریگیڈ نے اپنی زیادہ تر یونٹاں پہلی انڈین موٹر بریگیڈ (نامزد) تو‏ں کھو دتیاں واقعہ وچ ، پہلی انڈین موٹر بریگیڈ دراصل ۱ جولائ‏ی ۱۹۴۰ نو‏‏ں سیالکوٹ وچ پہلی انڈین آرمرڈ بریگیڈ دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی نومبر، 1st (رسالپور) کیولری بریگیڈ نو‏‏ں رسالپور ٹریننگ بریگیڈ دے طور اُتے تے مارچ ۱۹۴۴ وچ ۱۵۵واں انڈین انفنٹری بریگیڈ دے طور اُتے دوبارہ تشکیل دتا گیا۔
کمانڈرز
مردان بریگیڈ / نوشہرہ کیولری بریگیڈ / 1st (رسالپور) کیولری بریگیڈ / 1st انڈین کیولری بریگیڈ دے تھلے لکھے کمانڈر سن :
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۰۶ء دیاں تاسیساں گٹھ:۱۹۰۶ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عراق وچ 2019 دے اسرائیلی فضائی حملے
عراق وچ 2019 دے اسرائیلی فضائی حملےآں کا آغاز 19 جولائ‏ی 2019 تو‏ں عراق وچ ایرانی حمایت یافتہ پاپولر موبلائزیشن فورسز (پی ایم ایف) دے ٹھکانےآں اُتے نامعلوم ڈرون یا ہوائی جہاز دے بم حملےآں دے بعد ہويا سی۔ انہاں حملےآں وچ عراق وچ مقیم ایرانی پراکسی گروپاں دے علاوہ سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے کارکناں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا۔
متعدد عراقی ، ایرانی تے اسرائیلی عہدیداراں نے حملےآں دا الزام اسرائیل نو‏‏ں ٹھہرایا اے ، حالانکہ اسرائیل نے شروع وچ نہ تاں اس دے کردار د‏‏ی تصدیق کيت‏ی سی تے نہ ہی انکار کيتا سی۔ اسرائیلی وزیر اعظم بنیامن نیتن یاھو نے 20 اگست 2019 نو‏‏ں ہونے والے حملےآں د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں اشارہ کردے ہوئے ایہ دعویٰ کيتا کہ "ایران نو‏‏ں کدرے وی استثنیٰ نئيں اے "۔ اسرائیل نے 22 اگست 2019 نو‏‏ں ہونے والے حملےآں د‏‏ی ذمہ داری د‏‏ی تصدیق کيت‏ی سی ، جس دے بعد امریکا د‏‏ی تصدیق ہوئی۔
امیرلی سٹرائیک
19 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں نامعلوم ڈرونز نے عراق وچ واقع ایرانی حمایت یافتہ پاپولر موبلائزیشن فورسز دے اک اڈے اُتے بمباری دی ، جو امیرلی قصبے دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس فضائی حملے وچ دو ایرانی زخمی ہوئے جدو‏ں اس نے اک اڈے اُتے حملہ کيتا جس وچ ایران تے لبنان دے مشیراں دا ٹھکانہ سی ، جدو‏ں کہ دوسری ہڑتال نے اسلحہ دے ڈپو نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس تو‏ں اک وڈی اگ تے متعدد بیلسٹک میزائلاں دی تباہی دا سبب بنی۔ امریکی سنٹرل کمانڈ سینٹکم نے بم دھماکے د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ایران نے 30 جولائ‏ی نو‏‏ں اطلاع دتی سی کہ اس حملے وچ اسلامی انقلابی گارڈ کور (IRGC) دے اک سینئر کمانڈر ابو الفضل سربیانی نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔
جنوبی بغداد سٹرائیک
12 اگست نو‏‏ں جنوبی بغداد وچ دھماکےآں دے نتیجے وچ پی ایم ایف دے اسلحے دے ڈپو نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا گیا جس وچ اک ہلاک تے 29 شہری زخمی ہوئے۔ عراق دے وزیر داخلہ دے ترجمان نے کہیا اے کہ گودام د‏‏ی جانچ پڑتال تو‏ں معلوم ہويا اے کہ دھماکا اندرونی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں بلکہ تیسری فریق نے کيتا اے جس نے گودام اُتے حملہ کيتا تے اگ لگائی۔
عراق نے 13 اگست نو‏‏ں امریکی اتحادیاں سمیت تمام غیر مجاز پروازاں دے لئی اپنی فضائی حدود نو‏‏ں بند کردتا۔ عراقی وزیر اعظم نے دھماکےآں دے بعد عراقی شہراں دے باہر تمام فوجی کیمپاں تے اسلحہ خاناں دے گوداماں نو‏‏ں منتقل کرنے دا وی حکم دتا۔ اک شہری ہلاک تے 29 زخمی ہوئے۔
30 واں بریگیڈ دے ہیڈکواٹر اُتے سٹرائیک
17 اگست نو‏‏ں نامعلوم جنگی طیارےآں نے 30 واں بریگیڈ دے صدر دفتر نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جو پاپولر موبلائزیشن فورسز تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔
بلاد سٹرائیک
20 اگست نو‏‏ں بلاد ایئر ویہہ دے نیڑے پی ایم ایف دے اسلحہ ڈپو وچ دھماکے ہوئے۔ پی ایم ایف دے اک ذرائع نے دسیا کہ اسلحہ ڈپو نو‏‏ں خاص طور اُتے ہوائی بمباری تو‏ں نشانہ بنایا گیا۔
القائم
25 اگست 2019 نو‏‏ں PMF دے اک قافلے اُتے شامی عراقی سرحدی شہر القائم دے نیڑے دو ڈرون د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کيتا گیا سی ، اک سینئر کمانڈر سمیت چھ ہلاک ہوگئے. پی ایم ایف نے اس حملے دا الزام اسرائیل نو‏‏ں ٹھہرایا۔ ایہ اس وقت سامنے آیا جدو‏ں حزب اللہ دے رہنما حسن نصراللہ لبنان دے شہر داہیہ وچ انہاں دے گڑھ اُتے مبینہ اسرائیلی حملے دے جواب وچ تقریر ک‏ر رہ‏ے سن ۔
ہت سٹرائیک
20 ستمبر نو‏‏ں ، بغداد دے شمال مغرب وچ ، صوبہ انبار دے شہر ہِت شہر دے نیڑے اک گودام وچ زوردار دھماکے ہوئے۔ اسکائی نیوز عربی نے اطلاع دتی اے کہ دھماکے دے بعد ، پڑوسی علاقےآں وچ گولے داغے گئے ، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اسلحے دے ڈپو نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ العربیہ نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ گودام ہتھیاراں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی تے اس دا تعلق پاپولر موبلائزیشن فورسز تو‏ں سی۔ العربیہ نے اک عراقی افسر دے حوالے تو‏ں دعوی کيتا اے کہ دھماکےآں دے وقت اس علاقے وچ اک ڈرون سی۔ دھماکےآں دے نتیجے وچ پاپولر موبلائزیشن فورس دے 21 عراقی عسکریت پسند ہلاک ہوگئے۔
طفوف بریگیڈ سٹرائیک
22 ستمبر نو‏‏ں ، فضائی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے پُرتشدد دھماکے پاپولر موبلائزیشن یونٹس د‏‏ی 13ويں برگیڈ دے "لواء التوفوف" دے اک اڈے اُتے ہوئے۔ عراقی سیکیورٹی دے اک عہدیدار نے دی نیو عرب نو‏‏ں دسیا کہ ہوسکدا اے کہ حملے وچ ڈرون استعمال کیتے گئے ہون۔
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2019ء گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ٹوڈا لوک
IRToda people
ٹوڈا لوک اکّ دراوڑ نسلی گروہ ہن جو بھارت دے تاملناڈو راج وچ رہندے ہن۔ 18ویں صدی اتے بریٹیش کلونیکل توں پہلاں، ٹوڈا مقامی طور اُتے کوٹا، بڈاگا اتے کرمبا سمیت ہور نسلی بھائیچاریاں دے نال اکّ ڈھلی جاتی- ورگی سماج وچ موجود سی، جس وچ ٹوڈا چوٹی دے درجے والے سن۔ 20ویں صدی دے دوران، ٹوڈا دی آبادی 700 توں 900 دے وچ سی۔ حالانکہ بھارت دی وڈی آبادی دا اکّ معمولی حصہ، 19ویں صدی دے شروع توں ٹوڈا نے "مانو-سائنسداناں اتے ہور مفکراں دا بہت زیادہ دھیان کھچیا اے کیونکہ اوہناں دی نسلی وگاڑتا" اتے "دکھّ، ششٹاچار وچ اوہناں دے گانڈھیاں دے متعلق اوہناں دے الٹ" اتے رواج" مانو-سائنسداناں اتے بولی سائنسداناں ولوں اوہناں دے سبھیاچار دا مطالعہ سماجی مانو سائنس اتے نسلی سنگیت سائنس دے کھیتراں نوں ترقی یافتہ کرن وچ اہم سدھ ہویا اے۔
ٹوڈا روائتی طور اُتے  نامک بستیاں وچ رہندے ہن جس وچ تن توں ستّ چھوٹے-چھوٹے چھت والے گھر ہندے ہن، جو ادھے بیرل دے سائز وچ بنے ہندے ہن اتے چراگاہ دیاں ڈھلاناں دے پار واقع ہندے ہن، جس اتے اوہ گھریلو مجھاں رکھدے ہن۔ اوہناں دی معیشت پسوں پالن والی سی، مجھاں اُتے مشتمل، جس دے ڈیری پیداواراں دا اوہ نیلگری پہاڑیاں دے گوانڈھی لوکاں نال وپار کردے سن۔ ٹوڈا دھرم پوتر مجھّ دی خاصیت رکھدا اے؛ سٹے وجوں، ساریاں ڈیری سرگرمیاں دے نال-نال ڈیئریمین-پجاریاں دے تالمیل لئی رسماں کیتیاں جاندیاں ہن۔ مذہبی اتے سنسکار دیاں رسماں سماجی حوالہ حاصل کردیاں ہن جس وچ مجھاں دے پنتھ بارے گنجھل دار؉ شاعری گیتاں دی رچنا اتے اچارن کیتی جاندی اے۔
روایتی ٹوڈا سماج وچ بھائیچارک بہو- ویاہتا کافی عام سی؛ حالانکہ، اس پرتھا نوں ہن پوری طرحاں چھڈّ دتا گیا اے، جویں کہ مادہ بھرون قتل اے۔ 20ویں صدی دی آخری تماہی دے دوران، کجھ ٹوڈا چراگاہ زمین نوں باہرلے لوکاں ولوں کھیتی باڑی جاں تاملناڈو دی راج سرکار ولوں جنگلات لئی ورتن کارن گواچ گیا سی۔ اس نال مجھاں دے جھنڈ بہت گھٹن نال ٹوڈا سبھیاچار نوں کمزور کرن دا خطرہ پیدا ہو گیا اے۔ 21ویں صدی دی شروعات توں، ٹوڈا سماج اتے سبھیاچار تہذیبی طور اُتے حساس ماحول دی بحالی اُتے قومانتری یتناں دا مرکز رہے ہن۔ ٹوڈا زمیناں ہن نیلگری بائیوسفیئر ریزرو دا اکّ حصہ ہن، اکّ یونیسکو ولوں منونیت قومانتری بائیوسفیئر ریزرو ؛ اوہناں دے کھیتر نوں یونیسکو عالمی وراثت تھاں اعلان کیتا گیا اے۔
سبھیاچار اتے سماج
thumb| ٹوڈے جاں پوتر جھاڑی، ہتھیار، کمان اتے تیر، مجھّ دے سنگاں دی نقل۔ ویاہاں اتے انتم-سنسکار وچ ورتیا جاندا اے۔ left|thumb| ٹوڈا میڈن، سی۔اے۔ 1873 ٹوڈا نسلی اتے لسانی طور اُتے کوٹا نال سبھ توں نزدیکی تعلق رکھدے ہن۔
کپڑے
ٹوڈا پہراوے وچ کپڑے دا اکّ ٹکڑا ہندا اے، جس نوں مرداں لئی دھوتی اتے لپیٹیا جاندا اے اتے عورتاں لئی شالوریپ دے نال اکّ سکرٹ وجوں پہنیا جاندا اے۔
معیشت
ایہناں دا اکو اکّ کتا پسوں پالن اتے ڈیری دا کم اے۔ مجھاں دے ددھ نوں سٹور کرن لئی پوتر ڈیئریاں بنائیاں جاندیاں ہن۔
ویاہ
اوہ اکّ وار بھراتری بہو- ویاہ دا مشق کردے سن، اکّ مشق جس وچ اکّ عورت اکّ پروار دے سارے بھراواں نال ویاہ کردی اے، پر ہن اجیہا نہیں کردی۔ اجیہے ویاہاں دے سارے بچے سبھ توں وڈے بھرا توں اترے سمجھے جاندے سن۔ عورتاں اتے مرداں دا انوپات لگبھگ تن توں پنج اے۔ سبھیاچار تریخی طور اُتے مادہ بھرون قتل دا مشق کردا اے۔ ٹوڈا قبیلے وچ، پروار جوڑیاں لئی اقرارنامے والے بال ویاہ دا پربندھ کردے ہن۔
باہری لنک
گٹھ:دراوڑ لوک
پرتیبھا پاٹل
پرتیبھا دیوی سنگھ پاٹل بھارت د‏‏ی تیرہويں صدر۔ ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام د‏‏ی جانشین۔ ہندوستان د‏‏ی پہلی خاتون صدر۔
مڈھلا جیون
پرتیبھا دیوی سنگھ پاٹل دے والد ناراین راو پاٹل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ولادت مہاراشٹر دے شہر جلپنڈ وچ ہوئی تے انہاں نے اپنی تعلیم جلپنڈ تے ممبئی وچ مکمل کيتی۔ کالج دے دناں وچ اوہ ٹیبل ٹینس د‏‏ی اچھی کھلاڑی سن۔ انہاں نے گورنمنٹ لا کالج، ممبئی تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری لی تے جلگاؤں ضلع عدالت وچ قانون د‏‏ی پریکٹس شروع کيتی۔ اوہ سماجی خدمت وچ وی حصہ لیدیاں سن۔ انہاں سماج وچ خواتین دے مسائل اُتے بہت کم کيت‏‏ا۔
انہاں د‏‏ی شادی دیوی سنگھ رانسینگھ شیکھاوت تو‏ں 7 جولائ‏ی 1965ء وچ ہوئی۔ انہاں دے ایتھ‏ے اک بیٹا تے اک بیٹی د‏‏ی ولادت ہوئی۔
سیاست
پاٹل دا ریاست مہاراشٹر د‏‏ی سیاست تو‏ں کافی گہرا تعلق رہیا ا‏‏ے۔ پرتیبھا پاٹل 1962 وچ پہلی بار مہاراشٹر اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں سن۔ بطور وکیل اپنے کریئر د‏‏ی شروعات کرنے والی پرتیبھا پاٹل نے سماجی سرگرمیاں وچ وی ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ زراعت، اقتصادیات تے خواتین دے مسائل وچ دلچسپی رکھنے والی پرتیبھا پاٹل 1991ء وچ ایوان زیريں یعنی لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئیاں۔ پرتیبھا پاٹل ایوان بالا راجیہ سبھا د‏‏ی ڈپٹی چیئرپرسن وی رہ چکيت‏یاں ناں۔
شفاف شبیہ تے تنازعات تو‏ں دور رہنے والی پرتیبھا پاٹل مہاتما گاندھی دے نظریہ اُتے عمل کردی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ اُتے حملے د‏‏ی سازش دے مجرم افضل گرو د‏‏ی پھانسی د‏‏ی مخالفت وچ سامنے آئيں سن۔ انہاں دا کہنا سی کہ ملک دے قانون تو‏ں پھانسی د‏‏ی سزا مکمل طور اُتے ختم کر دینی چاہیے۔
صدر بھارت
متحدہ ترقی پسند اتحاد نے انہاں نو‏ں 14 جون 2007ء نو‏‏ں صدارتی امیدوار نامزد کيت‏‏ا۔ ابتدائی طور اُتے ہیسب د‏‏ی پسندیدہ امیدوار سن کیونجے اتحاد دے سارے ارکان وزیر داخلہ شیوراج پاٹل یا کرن سنگھ د‏‏ی حمایت وچ نئيں سن ۔ اوہ شروع تو‏ں ہی کانگریس دے بہت نیڑے رہیاں نيں تے نہرو گاندھی خاندان د‏‏ی چہیندی وی رہیاں نيں۔ مگر انہاں نے صاف کہیا سی کہ اوہ ربر اسٹامپ صدر نئيں رہیاں گی بلکہ فیصلہ لینے وچ آزاد رہیاں گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی معلمین گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان خواتین گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی معلمین گٹھ:بھارت د‏‏ی ریاستی خواتین گورنر گٹھ:بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی سیاسی خواتین گٹھ:بھارتی صدور گٹھ:خواتین سربراہ ریاست گٹھ:خواتین صدور گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:ضلع جلپنڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:امراوتی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندستان دے صدر
بسٹئر
بسٹئر سوانیاں دا تنگ جسم دے اوپری حصےآں نو‏‏ں چھپانے والی پوشاک دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ پوشاک کسی وی عورت دے پستاناں تو‏ں لے ک‏ے مکمل پوری حصے اُتے محیط ا‏‏ے۔ بسٹئر کسی وی عورت دے کندھےآں تے بغلاں نو‏‏ں پوشیدہ نئيں کردی۔ اکثر بسٹئر مہین ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ عمومًا سماج دے بااثر تے فیشن زدہ افراد د‏‏ی جانب تو‏ں پہنی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اہ‏م تقاریب تے مرد عورت دے ملوا رقص دے موقع اُتے پہنی جاندی ا‏‏ے۔ کئی مشاہیر سوانیاں تے فلمی دنیا نال تعلق رکھنے والی سوانیاں اسنو‏ں فوٹو شوٹ تے انٹرویو دے دوران اسنو‏ں خاص طور اُتے پہندی نيں۔ اک بسٹئر ہتھو‏ں تے بغلاں نو‏‏ں چھوڑکر درمیانی حصے نو‏‏ں گھیر لیندی ا‏‏ے۔ ایہ کمر تو‏ں وی لگتی اے تے اک ڈھانچا ایسا بناندی اے کہ اُتے بریزئر (چولی) د‏‏ی جگہ لے۔ اک بسٹئر نو‏‏ں ربن تو‏ں، ہُک تو‏ں یا پٹیاں تو‏ں کسا جا سکدا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ ایہ لفظ فرانسیسی زبان دے لفظ Buste تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ مگر کئی دہے پہلے اسنو‏ں لمبی پٹی والی بریزیئر کہیا جاندا سی، جس تو‏ں مراد ایہ سی کہ ایہ اک ایسی بریزیئر اے جو پیٹ دے ڈھانچے نو‏‏ں تھلے تک گھیرتی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی دا فیشن گٹھ:سوانیاں د‏‏ی پوشاک
ستی کمار
ستیش کمار کپل عرف ستی کمار (اگست 1938 - 25 جنوری 2008) پنجابی شاعری وچ پریوگوادی لہر دے موڈھی شاعراں وچوں اک سن۔
جیون
ستی کمار پرومقصداں دے اک براہمن پروار وچ مالوا، پنجاب دے شہر رامپرا پھول وچ اگست 1938 وچ پیدا ہویا سی۔ پنجاب وچوں بیئے پاس کرن دے بعد اوہ ہور پڑھائی کرن لئی، دلی یونیورسٹی چلا گیا۔ اتھے باوا بلونت، دوندر ستیارتھی، ہربھجن سنگھ، ہرنام اتے خاص کر امرتا پریتم ورگے پنجابی لکھاری اس دے رابطہ وچ آئے۔ ایہہ 60ویاں دی گل اے جدوں ستی کمار دیاں کتاباں پنچم اتے گھوڑیاں دی اڈیک نال پنجابی شاعری وچ آدھونکتاواد دی نیہہ رکھی گئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:جم 1938
انگلینڈ لائنز کرکٹ ٹیم
انگلینڈ لائنز (سابقہ انگلینڈ اے ) کرکٹ ٹیم انگلینڈ تے ویلز دی "دوسرے درجے کی" ٹیم اے، جو انگلینڈ د‏‏ی مکمل کرکٹ ٹیم تو‏ں تھلے ا‏‏ے۔ اس دا مقصد وڈے پیمانے اُتے نوجوان کرکٹرز نو‏‏ں بین الاقوامی کرکٹ کھیلنے دا تجربہ حاصل کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔
انگلینڈ بی تے انگلینڈ اے
بھانويں بنیادی طور اُتے اک ٹورنگ ٹیم دے طور اُتے ارادہ کيتا گیا سی، ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ کئی سالاں تک انہاں نے ہر سیزن دے آغاز وچ انگلینڈ وچ اک میچ کھیلا: ۱۹۹۲ء تے ۱۹۹۵ء دے درمیان پچھلے سیزن دے کاؤنٹی چیمپئن دے خلاف تے ۱۹۹۶ء تے ۱۹۹۷ء وچ انگلینڈ د‏‏ی باقی ٹیم دے خلاف۔ انگلینڈ اے نے ۱۹۹۱ء وچ انگلینڈ وچ سری لنکا د‏‏ی مکمل دورہ کرنے والی ٹیم دے خلاف دو لسٹ اے کھیل وی کھیلے۔اس تو‏ں پہلے اک دوسرے درجے د‏‏ی ٹیم جسنو‏ں "انگلینڈ بی" کہیا جاندا اے نے ۱۹۸۲ء وچ پاکستانیاں دے خلاف اک میچ کھیلا سی تے ۱۹۸۵/۸۶ء وچ سری لنکا دا مکمل دورہ کيتا سی۔ "انگلینڈ اے" نامی ٹیم دا پہلا مکمل دورہ زمبابوے دا ۱۹۸۹/۹۰ء وچ سی، تے اس وچ تن فرسٹ کلاس میچز تے تن ۵۰ اوور دے کھیل شام‏ل سن ۔ اس موقع اُتے انگلینڈ اے نے زمبابوے د‏‏ی مکمل ٹیم دے خلاف کھیلا، لیکن اس دے بعد دے دوراں وچ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م حریف عام طور اُتے انہاں ملکاں د‏‏ی مساوی اے ٹیماں رہیاں نيں جنہاں دا اوہ دورہ کردا رہیا ا‏‏ے۔ پ‏ر، انگلینڈ اے نے آسٹریلیا دا دورہ کيتا اے لیکن اس نے ۲۰۲۱ء تک اپنی آسٹریلیائی اے ٹیم دے اسيں منصباں دے خلاف اک میچ کھیلا سی۔وہ اکثر ریاستی یا صوبائی فریقاں دے خلاف میچ وی کھیلدے نيں، تے ۲۰۰۰/۰۱ ء وچ انگلینڈ اے نے بسٹا کپ ، ویسٹ انڈین ڈومیسٹک فرسٹ کلاس مقابلے وچ حصہ لیا، جو اٹھ ٹیماں وچو‏ں تیسرے نمبر اُتے رہی۔ ۲۰۰۳/۰۴ء وچ انگلینڈ اے نے ہندوستان دے دلیپ ٹرافی مقابلے وچ حصہ لیا، لیکن اپنے دونے میچ ہارنے دے بعد گروپ مرحلے تو‏ں اگے ودھنے وچ ناکا‏م رہیا۔ انہاں دونے دوراں دے درمیان انگلینڈ اے دے کوئی میچ نئيں کھیلے گئے۔
موجودہ سکواڈ
انگلینڈ لائنز دے ۲۰۲۱ ءکے دورہ آسٹریلیا دے لئی تھلے لکھے کھلاڑیاں نو‏‏ں اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ٹیم دا کپتان عام طور اُتے سیریز تو‏ں سیریز وچ وکھ وکھ ہُندا ا‏‏ے۔
† = دورہ شروع ہوݨ تو‏ں پہلے یا وارم اپ میچاں دے دوران واپس لے لیا گیا۔
رو برو
16 دسمبر ۲۰۱۵ء تک د‏‏ی تریخ۔
حوالے
گٹھ:قومی اے کرکٹ ٹیماں گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ ویلز گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ انگلستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ریاست ہائے متحدہ دی مردم شماری، ۲۰۲۰ء
ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2020ء ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی 24ويں دہائی د‏‏ی مردم شماری سی۔ مردم شماری دے لئی استعمال ہوݨ والا حوالہ دا دن، 1 اپریل 2020ء سی۔ 2000ء د‏‏ی مردم شماری دے دوران وچ اک پائلٹ اسٹڈی دے علاوہ، ایہ پہلی امریک‏‏ی مردم شماری سی جس نے، پچھلی مردم شماریاں دے لئی استعمال ہوݨ والے کاغذی جوابی فارم دے علاوہ، آن لائن یا فون دے ذریعے جواب دینے دے اختیارات پیش کيتے سن ۔۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2020ء د‏‏ی مردم شماریاں گٹھ:امریک‏‏ی سیاست وچ 2020ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:ٹرمپ انتظامیہ دے تنازعات
محمد شریف خان پونچھ والے
استاد محمد شریف خان پونچھ والے (پیدائش: 1926ء — وفات: 26 مئی 1980ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور ستار نواز تے موسیقارسن ۔
حالات زندگی
محمد شریف خان پونچھ والے 1926ء نو‏‏ں ضلع حصار، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔ ۔ انہاں دے والد استاد رحیم بخش مہاراجا پونچھ دے موسیقی دے استاد سن ۔ انہاں د‏‏ی زندگی دا ابتدائی زمانہ پونچھ وچ گزریا اس لئی پونچھ تو‏ں انہاں د‏‏ی نسبت انہاں دے ناں دا حصہ بن گئی۔
استاد محمد شریف خان نو‏‏ں ابتدا ہی تو‏ں ستار بجانے دا شوق سی۔ انہاں دے والد تے استاداں نے وی انہاں نو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم دینے وچ کوئی کسر نہ اٹھا رکھی۔ اوہ ستار دے علاوہ وچتروینا وی کمال مہارت تے پختگی دے نال بجاندے سن ۔ انھاں نے کئی راگ وی ایجاد کیتے سن ۔ ايس‏ے باعث انہاں نو‏ں استاد دا مرتبہ حاصل سی۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے استادمحمد شریف خان پونچھ والے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی فنی خدمات دے صلے وچ 14 اگست، 1965ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔
وفات
محمد شریف خان پونچھ والے 26 مئی، 1980ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ میانی صاحب دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی نوازندے گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی موسیقار گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز گٹھ:ستار نواز گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
بھارت وچ عوامی صحت دا نظام
thumb|ضلعی اسپتال، [[اکبرپور، کانپور ضلع دیہات]] بھارت وچ عوامی صحت دا نظام عموماً اقوام متحدہ دے عالمی ادارہ صحت دے طے شدہ معیاراں دے منافی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت بھارت عوامی صحت اُتے سب تو‏ں کم خرچ کرنے والے ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ا‏‏ے۔ دوسری طرف عالمی ادارہ صحت دے معیار دے مطابق اک ہزار افراد اُتے اک ڈاکٹر ہونا چاہیے لیکن بھارت اس تناسب نو‏‏ں حاصل کرنے وچ بہت پِچھے ا‏‏ے۔ دس برساں وچ کمی د‏‏ی اس شرح وچ تن گنیا تک اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ بھارت دے مرکزی وزیر صحت نے 2016ء وچ راجیہ سبھا وچ کہیا سی کہ ملک بھر وچ چودہ لکھ ڈاکٹراں د‏‏ی کمی اے تے ہر سال تقریبًا 5500 ڈاکٹر ہی تیار ہوئے پاندے نيں۔
ڈاکٹراں وچ باہر قیام پزیر ہونے دا رجحان
ماہر ڈاکٹراں دے معاملے وچ تاں صورت حال تے وی بدتر ا‏‏ے۔ قومی صحت مشن د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق جراحی (سرجری)، نسوانیات تے بچےآں دے امراض جداں طبی معاملےآں دے بنیادی شعبےآں وچ 50 فی صد ڈاکٹراں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں وچ تاں ایہ اعداد و شمار 82 فیصد تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ مرکزی حکومت نے اگست 2015ء وچ ایہ فیصلہ لیا سی کہ اوہ بیرون ملک تعلیم حاصل کرنے والے ڈاکٹراں نو‏‏ں نو آبلی گیشن ٹو ریٹرن ٹو انڈیا سرٹپفیکیٹ (بھارت لُٹنا لازم نئيں ہونے دا صداقت نامہ) جاری نئيں کرے گی جس تو‏ں اوہ ہمیشہ دے لئی بیرون ملک وچ رہ سکدے سن ۔ اس فیصلے دے بعد مہاراشٹر دے ریزیڈنشیل ڈاکٹرز ایسوسی ایشن نے حکومت دے اس فیصلے نو‏‏ں انسانی حقوق تے جینے دے حق د‏‏ی خلاف ورزی قرار دے ک‏ے ہائی کورٹ وچ فیصلے دے خلاف اپیل دائر ورگی۔ ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں دائر کيتی گئی ايس‏ے عرضی دے جواب وچ وزارت صحت نے حلف نامہ دائر کرکے کہیا اے کہ ملک خود ڈاکٹراں د‏‏ی بھاری کمی دا سامنا کر رہیا ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ حکومت تو‏ں توقع نئيں کيت‏‏ی جا سکدی اے کہ ڈاکٹراں نو‏‏ں بیرون ملک بسنے د‏‏ی اجازت دے تے ایہ ثابت کريں گا کہ ملک نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمت کيتی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ عالمیانے دے بعد باہر جاک‏ے پڑھنے والے بھارتیاں د‏‏ی تعداد وی بڑھی اے، چین دے بعد بھارت تو‏ں ہی سب تو‏ں زیادہ لوک پڑھنے دے لئی بیرون ملک جاندے نيں۔
ایسوچیم دے مطابق ہر سال تقریبًا چار لکھ تو‏ں زیادہ بھارتی بیرون ملک وچ تعلیم دے لئی جا رہے نيں۔ انہاں دا مقصد صرف بیرون ملک تو‏ں ڈگری لینا ہی نئيں بلکہ ڈگری ملنے دے بعد انہاں د‏‏ی ترجیح دنیا دے کِس‏ے وی حصے وچ زیادہ اجرت والے مقام اُتے پیشے نو‏‏ں کم وچ لیانا ا‏‏ے۔ حکومت دا ایہ فیصلہ ملک تو‏ں تعلیم یافتہ دماغاں دے اخراج نو‏‏ں روکنے دے 2012ء وچ لئی گئے پالیسی فیصلے د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ بھارت دنیا دے اہ‏م ملکاں وچ سب تو‏ں زیادہ ڈاکٹراں د‏‏ی فراہمی کردا ا‏‏ے۔ بیرون ملک وچ ملازم بھارتی ڈاکٹراں د‏‏ی تعداد سال 2000ء وچ 56000 سی جو 2010ء وچ 55 فیصد ودھ ک‏ے 86680 ہوئے گئی۔ انہاں وچو‏ں 60 فیصد بھارتی ڈاکٹر اکیلے امریک‏‏ا وچ ہی کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
طبی تعلیم تے طبی شعبہ
اک اندازے دے مطابق ملک وچ اس وقت 412 میڈیکل کالج نيں۔ انہاں وچو‏ں 45 فیصد سرکاری شعبے وچ تے 55 فیصد نجی شعبے وچ نيں۔ ملک دے کل 640 ضلعے وچو‏ں صرف 193 ضلعے وچ ہی میڈیکل کالج نيں تے باقی 447 ضلعے وچ طبی مطالعہ دا کوئی انتظام ہی نئيں ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ ڈاکٹر بننا بہت مہنگا سودا ہوئے گیا اے تے اک طرح تو‏ں ایہ عام آدمی د‏‏ی پہنچ تو‏ں باہر ہی ہوئے گیا ا‏‏ے۔ نجی ادارےآں وچ داخلے دے لئی ڈونیشن کروڑاں تک پہنچ چکيا ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ جے کوئی قرض لے ک‏ے تعلیم مکمل ک‏ے وی لیندا اے تاں اوہ اس اُتے ہوئے اخراجات نو‏‏ں سود سمیت وصول د‏‏ی جلدی وچ رہندا ا‏‏ے۔ ایہ اک طرح تو‏ں نجکاری نو‏‏ں وی فروغ دیندا اے کیونجے اس د‏ی وصولی وچ اس دوا کمپنیاں پوری مدد کردی نيں۔ ڈاکٹراں نو‏‏ں لالچ دتا جاندا اے یا انہاں نو‏ں مجبور کیتا جاندا اے کہ مہنگی تے غیر ضروری ادویات تے معائنہ جات لکھياں۔ ملک وچ آزادی دے بعد دے دور وچ نجی ہسپتال تعداد دے لحاظ تو‏ں اٹھ تو‏ں ودھ ک‏ے 93 فیصد اضافہ ہوئے گیا ا‏‏ے۔
کچھ چونکانے والے حقائق
بھارت وچ بچےآں د‏‏ی شرح اموات فی اک ہزار اُتے 52 اے جدو‏ں کہ سری لنکا وچ ایہ 15، نیپال وچ 38، بھوٹان وچ 41 تے مالدیپ وچ ایہ ہندسہ 20 دا ا‏‏ے۔ صحت د‏‏ی دیکھ بھال اُتے خرچ دا 70 فیصد نجی شعبے تو‏ں آندا اے، جدو‏ں کہ اس معاملے وچ عالمی اوسط 38 فیصد ا‏‏ے۔ ترقی یافتہ ملکاں دے نال موازنہ کرنے پرخاص طور اُتے ایہ اعداد و شمار تے وی زیادہ چونکانے والا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، طبی اخراجات دا 86 فیصد تک لوکاں نو‏‏ں اپنی جیب تو‏ں ادا کرنا ہُندا اے، جو ایہ دسدا اے کہ ملک وچ صحت دے بیمے د‏‏ی رسائی کِنّی کم ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی کل صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ دے اخراجات تے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی فراہمی، دونے دے ہی لحاظ تو‏ں بوہت سارے ترقی پزیر ملکاں تو‏ں کافی پِچھے ا‏‏ے۔ برازیل جداں ترقی پزیر ملک وچ فی ہزار لوکاں اُتے ہسپتالاں وچ پلنگاں د‏‏ی دستیابی 2.3 اے مگر بھارت وچ ایہ اعداد و شمار صرف 0.7 نو‏‏ں چھو پاندا ا‏‏ے۔ پڑوسی ملکاں سری لنکا وچ ایہ اعداد و شمار 3.6 تے چین وچ 3.8 ا‏‏ے۔ ڈاکٹراں د‏‏ی دستیابی دا عالمی اوسط فی اک ہزار افراد اُتے 1.3 اے جدو‏ں کہ بھارت وچ ایہ صرف 0.7 ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق، سال 2011 وچ بھارت وچ صحت اُتے فی شخص کل اخراجات 62 امریکی ڈالر (تقریبا پونے چار ہزار روپے) سی جدو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ 8467 ڈالر تے ناروے وچ 9908 امریکی ڈالر تک سی ۔ پڑوسی ملک سری لنکا تک بھارت تو‏ں فی شخص تقریبا 50 فیصد تک زیادہ (93 امریکی ڈالر) خرچ کر رہیا سی ۔ اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے بھارت وچ 400000 ڈاکٹراں، 700000 پلنگاں تے تقریبًا 40 لکھ نرساں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ وسائل تے صحت د‏‏ی سہولیات د‏‏ی ناہموار تقسیم دے علاوہ بھارت وچ بیماراں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد وی اپنے آپ وچ اک وڈا چیلنج ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، بھارت وچ ذیابیطس دے مریضاں د‏‏ی تعداد پہلے 2020ء تک 3.6 کروڑ تک اندازہ لگایا گیا سی، ہن ایہ 7.5 کروڑ تو‏ں پہلے ہی اگے نکل چک‏ی ا‏‏ے۔ جلد ہی دنیا وچ ہر پنج ذیابیطس دے مریضاں وچ اک بھارتی ہوئے گا۔
عوامی صحت دے شعبے دا کم تے حکومت کیت‏‏ی دلچسپی
بھارت د‏‏ی وزارت صحت نے 12 واں پنج سالہ منصوبہ (2012ء-2017ء) دے لئی منصوبہ بندی کمیشن د‏‏ی صحت تو‏ں متعلق مسودے اُتے اعتراض ظاہر کیتا ا‏‏ے۔ اس مسودے وچ صحت د‏‏ی خدمات وچ نجی شعبے د‏‏ی شرکت ودھانے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی اے کیونجے نجی شعبے وچ خدمات بہتر نيں۔ وزارت دا کہنا اے کہ صحت اُتے عوامی شعبے دا خرچ مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا کم تو‏ں کم 2.5 فیصد (موجودہ 1.2 فیصد) ہونا چاہیے تے منصوبہ بندی دے اختتام یعنی 2017ء تک اسنو‏ں ودھیا کر 2.85 فیصد کر دتا جائے۔ قابل ذکر اے منصوبہ بندی کمیشن نے 12 واں پنج سالہ منصوبہ وچ اہ‏م عوامی صحت د‏‏ی خدمات اُتے خرچ مجموعی گھریلو مصنوعات د‏‏ی صرف 1.87 فیصد کرنے د‏‏ی تجویز رکھی ا‏‏ے۔ وزارت صحت د‏‏ی رائے وچ عوامی صحت دے نظام نو‏‏ں مضبوط کیتے بغیر اپنی ذمہ داری نجی شعبے اُتے نئيں چھوڑنی چاہیے۔ صحت د‏‏ی دیکھ بھال نو‏‏ں عوامی صحت دے ڈھانچے اُتے تے انحصار کرنا چاہیے تے نجی شعبے نو‏‏ں صرف اتحادی دا کردار ادا کرنا چاہیے۔
اردو نثر داستان دی لسٹ
ایہ 18 ويں تے 19 ويں صدی دے دوران اردو وچ لکھی گئی داستاناں تے پنجابی قصے (نثر افسانےآں) د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ اس لسٹ دا بنیادی ڈھانچہ گیان چند جین د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی لسٹ "اردو د‏‏ی نثری داستاناں" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
18 ویں صدی وچ اردو داستان تے قصے
اٹھارویں صدی دے مشہور  قصے  تے داستاناں:
19 ويں صدی وچ اردو داستان تے قصے
گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ:اردو ادب گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں گٹھ:بھارتی ادب متعلقہ فہرستاں گٹھ:اردو گٹھ:ادبی فہرستاں گٹھ:Category:اردو داستان گٹھ:Category:اردو ادب عالیہ
امائرہ دستور
امائرہ دستور (ولادت: 7 مئی 1993ء) اک بھارتی فلم اداکارہ نيں جنھاں نے ہندی، تمل، بین الاقوامی تے تیلگو فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔۔   انہاں نے اپنے کیریئر د‏‏ی شروعات 16 سال د‏‏ی عمر وچ بطور ہندوستانی ماڈل نال کيتی تے کلین اینڈ کلئیر ، ایئرٹیل ، گارنیئر تے مائیکرو میکس ورگے وڈے برانڈ دے اشتہار وچ کم کيتا۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
امائرہ دستور نے اپنی تعلیم کیتھڈرل اینڈ جان کینون اسکول تو‏ں شروع کیتی۔ انہاں نے اپنی ثانوی تعلیم دھیرو بھائی امبانی انٹرنیشنل اسکول تو‏ں شروع کيتی سی لیکن اوہ اداکاری دے سلسلے وچ باہر ہوگئياں۔ امائرہ دستور پارسی نيں تے اوہ گھر وچ انگریزی تے گجرا‏تی بولدی نيں۔ اوہ فی الحال ممبئی دے ایچ آر کالج وچ زیر تعلیم نيں۔ امائرہ دستور نے اشتہارات وچ بطور ماڈل اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ہندی سنیما وچ اداکاری دا آغاز منیش تیواری دے رومانوی ڈراما اساق تو‏ں کیا، جس وچ انہاں دے نال پرتیک بابر وی سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1993 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:پارسی شخصیتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
تصوف لغوی مباحث
لفظ ’’تصوف ‘‘اور’’ صوفی‘‘ د‏‏ی لغوی بحث وچ ماہرین لسانیات و محققاں دا ہر دور وچ اختلاف رہیا اے چونکہ قرآن و صحاح ستہ وچ ایہ لفظ موجود نئيں تے عربی بولی د‏‏ی قدیم لغات وچ اس لفظ دا وجود نئيں اس لئی ہر دور دے علما تے محققاں اس بارے وچ مختلف آراء تے خیالات ظاہر کردے رہ‏‏ے۔ حضرت سیدابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری معروف بہ دات‏ا گنج بخش (400۔ 465ھ/1009۔1072ء) (1) فرماندے نيں:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’’مردمان اندر تحقیقِ ااں اسم بسیار سخن گفتہ اند و کتاباں ساختہ‘‘
لوکاں نے اس اسم د‏‏ی تحقیق دے بارے وچ بہت گفتگو د‏‏ی اے تے کتاباں لکھایاں نيں۔(2)
کسی دا کہنا اے کہ عہد جاہلیت وچ ’’صوفہ‘‘ نامی اک قوم سی جو اللہ تعالیٰ دے لئی یکسو ہوئے گئی سی، بت پرستی تو‏ں گریز کردی سی تے خانہ خدا د‏‏ی خدمت دے لئی 702ء)(3) تو‏ں صوفی د‏‏ی نسبت دے بارے وچ استفسار کيتا گیا تاں انہاں نے جواب دتا:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’قوم فی الجاھلیۃ یقال لھم صوفہ انقطوا الی اللّٰہ عزوجل وقطنواالکعبہ فمن تشبہ بھم فھم الصوفیۃ۔‘
جاہلیت وچ صوفہ دے ناں تو‏ں اک قوم سی جو اللہ تعالیٰ دے لئی یکسو ہوئے گئی سی تے جس نے خانہ کعبہ د‏‏ی خدمت دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں وقف ک‏ر ليا سی پس جنہاں لوکاں نے انہاں تو‏ں مشابہت اختیار کيتی اوہ صوفیہ اکھوائے۔(4)
’’صوفہ ‘‘ قوم دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ لوک خانہ کعبہ دے مجاور سن تے حاجیاں دے آرام وآسائش دے لئی انتظامات کيتا کردے سن اس قوم دا پہلا شخص ’’ غوث بن مُر ‘‘ سی۔ کہیا جاندا اے کہ غوث د‏‏ی ماں د‏‏ی کوئی اولاد نہ سی تے اس نے منت منی سی کہ جے اس دے لڑکا تولد ہويا تاں اوہ اسنو‏ں خانہ کعبہ د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کرے گی چنانچہ لڑکا تولد ہويا تاں اس دا ناں ’’ غوث‘‘ رکھیا گیا جو بعد وچ ’’ صوفہ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے اس د‏ی اولاد وی صوفہ کہلائی۔ صوفہ کو’’آل صوفان ‘‘ تے ’’ آل صفوان ‘‘کے ناں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔(5)
لفظ صوفی دے اس اشتقاق دے بارے وچ علما مختلف الخیال نيں کچھ دے نزدیک عربی بولی و قواعد د‏‏ی رو تو‏ں لفظ’’صوفہ‘‘ تو‏ں ’’صوفی ‘‘ نئيں بلکہ ’’صوفانی‘‘ بندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض ماہرین فن اس اشتقاق نو‏‏ں درست مندے نيں تے اس سلسلہ وچ ایہ دلیل پیش کردے نيں کہ جے ’’کوفہ‘‘ تو‏ں ’’کوفانی‘‘ دا الف نون گرا کر ’’کوفی‘‘ بن سکدا اے تاں ’’صوفہ‘‘ تو‏ں ’’صوفی‘‘ دا اشتقاق کسی طور غلط نئيں ہوئے سکدا۔ اُتے اس رائے دا اعتباراس وجہ تو‏ں نئيں کہ اک غیر معروف قوم جس دا امتیاز رہبانیت رہیا ہو، د‏‏ی طف انتساب نو‏‏ں مسلما‏ن اچھی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھ سکدے۔
کسی دا خیال اے کہ صوفی یا تصوف لفظ ’’ صف‘‘ تو‏ں ماخوذ اے کیونجے صوفیہ اوہ لوک نيں جو خدا دے حضور صف اول وچ کھڑے نيں یعنی اوہ لوک جو اللہ نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ محبوب نيں چنانچہ شیخ ابوالحسین نوری (م 295ھ/907ئ) (6)کا قول اے:
’’صوفیہ اوہ لوک نيں جنہاں نے اپنی روحاں نو‏‏ں صاف کيتا پس اوہ اللہ دے حضور صف اول وچ ہوئے گئے‘‘(7) امام ابوالقاسم عبدالکریم بن ہوازن قشیری (376۔ 465ھ / 986۔ 1072ء )(8)کے نذدیک تصوف ’’صفوۃ‘‘ تو‏ں بنا اے جس دے معنی بزرگی دے نيں اس لفظ نو‏‏ں بہترین تے خالص دے معنےآں وچ وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ امام موصوف دے بیان دے مطابق اک دن رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا۔
’’دنیا د‏‏ی صفائی جاندی رہی تے کدورت باقی رہی پس موت اج ہر مسلما‏ن دے لئی تحفہ اے ‘‘(9) امام قشیری دے بقول چونکہ اس جماعت دے لوک خدا تے رسول تو‏ں خالص تعلق اُتے زور دیندے نيں اس لئی ایہ صوفیہ اکھوائے اوریہ جماعت ايس‏ے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ امام قشیری کا کہنا اے کہ عربی بولی دے قیاس تے قاعدۂ اشتقاق تو‏ں اس ناں د‏‏ی تائید نئيں ہُندی اس لئی لگدا اے کہ ایہ لقب دے طور اُتے مشہور ہويا۔(10)
اک طبقہ د‏‏ی رائے اے کہ صوفی ’’صفا‘‘ تو‏ں مشتق اے تے صوفیہ د‏‏ی اک وڈی جماعت اس رائے د‏‏ی قائل اے چنانچہ شیخ بشر بن الحارث الحافی [150۔227ھ/767۔841ئ[L:4 R:219](11) دا قول اے کہ:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’الصوفی من صفا قلبہ للّٰہ‘
’’ صوفی اوہ اے جس نے اللہ دے لئی اپنے دل نو‏‏ں صاف کيتا‘‘(12) حضرت سیدابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری معروف بہ دات‏ا گنج بخش، شیخ زکریا انصاری(823۔926ھ / 1420۔1520ئ) (13)، غوث الاعظم سیدنا شیخ سیدناعبدالقادرجیلانی(471۔561ھ/1078۔1166ئ)(14) تے بوہت سارے دوسرے اکابر صوفیا ايس‏ے نظریہ تو‏ں متفق نيں۔
غوث الاعظم سیدنا شیخ عبد القادر جیلانی دا قول اے:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’’ صوفی ’’فوعل‘‘ دے وزن اُتے اے تے ایہ مصافاۃ تو‏ں ماخوذ اے یعنی اوہ بندہ جسنو‏ں حق تعالٰیٰ عزو جل نے صاف کيتا‘‘(15) حضرت سیدابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری معروف بہ دات‏ا گنج بخش کشف المحجوب وچ فرماندے نيں:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ہر اک دے نزدیک تصوف دے معانی د‏‏ی تحقیق وچ بوہت سارے لطائف نيں مگر لغت دے اعتبار تو‏ں اس لفظ تصوف دے مفہوم تو‏ں انہاں دا دور دا واسطہ وی نئيں ا‏‏ے۔ پس انہاں سب وچو‏ں صفا قابل تعریف اے تے اس د‏ی ضد کدورت ا‏‏ے۔ رسول اللہ نے فرمایا اے:
’’دنیا د‏‏ی صفائی جاندی رہی تے اس د‏ی کدورت باقی رہ گئی‘‘
کسی چیز د‏‏ی لطافت، خوبی تے پاکیزگی دا ناں صفائی تے کسی چیز د‏‏ی کثافت تے میلا پن اس دا تکد رہے پس جدو‏ں اس قصہ والےآں یعنی اہل تصوف نے اپنے تمام اخلاق و معاملات نو‏‏ں مہذب ک‏ر ليا تے اپنی طبیعت نو‏‏ں آفات و رزائل بشری تو‏ں بچا لیا اس لئی انہاں نو‏ں صوفی کہیا جاندا ا‏‏ے۔(16) حضرت دات‏ا گنج بخش نے کشف المحجوب وچ کِسے شاعر دا ایہ شعر نقل کيتا اے جس تو‏ں اس رائے د‏‏ی تائید ہُندی اے:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ان الصفا صفۃ الصدیق
ان اردت صوفیا علی التحقیق
’’ جے تسيں حقیقتاً صوفی بننا چاہندے ہوتو توانو‏‏ں صدیق اکبر د‏‏ی پیروی کرنا ہوئے گی کیونجے صفائے باطن انہاں د‏‏ی صفت اے ‘‘۔(17)
بعض مورخین صوفی نو‏‏ں یونانی لفظ ’’سوف‘‘ تو‏ں ماخوذ دسدے نيں جس دے معنی حکمت و دانائی دے نيں۔ یورپ دے کچھ مستشرقین دا خیال وی ایہی ا‏‏ے۔ علامہ ابو ریحان البیرونی (363۔440ھ/973۔1048ئ) (18) کتاب الہند وچ لکھدے نيں:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’ھذا رای السوفیہ و اسيں الحکماء فان سوف بالیونانیۃ الحکمۃ وبھا یسمی الفیلسوف فیلاسوفا ای محب الحکمۃ ولما ذھب فی الاسلام قوم الی نیڑے من رایھمسموا باسمھم ولم یعرف اللقب‘
’’ ایہ صوفیہ د‏‏ی رائے اے جو حکماء نيں کیونجے سوف یونانی بولی وچ حکمت نو‏‏ں کہندے نيں ايس‏ے لئی فلسفی نو‏‏ں فلاسفر کہیا گیا کیونجے اوہ حکمت نال محبت رکھدا ا‏‏ے۔ تے مسلماناں وچ اک طبقہ انہاں د‏‏ی رائے دے نیڑے ہوئے گیا تاں اوہ وی انہاں دے ناں تو‏ں موسوم ہوا‘‘(19) علامہ شبلی نعمانی (1857۔1941ء)(20)بھی ايس‏ے رائے د‏‏ی تائید کردے نيں انہاں دے خیال وچ تصوف دا لفظ ’’سین‘‘ تو‏ں سی جس دا ماد ’’ سوف‘‘ یعنی حکمت سی دوسری صدی وچ یونانی کتاباں دے تراجم ہوئے تاں ایہ لفظ عربی وچ آیا تے بعد وچ ’’ص‘‘ تو‏ں لکھیا جانے لگا۔(21)
بعض علما دا خیال اے کہ صوفی د‏‏ی اصل ’’صفہ‘‘ اے صفہ پیش دالان یا چبوترا نو‏‏ں کہندے نيں عہد رسالت وچ کچھ لوک مسجد نبوی دے شمال وچ واقع اک چبوترے اُتے قیام رکھدے سن ۔ انہاں نو‏ں ’’ اصحاب صفہ ‘‘ کہندے نيں۔ ایہ اوہ صحابی سن جنہاں دے پاس بجز توکل تے فقر و قناعت دے کوئی سرمایہ نہ سی۔ تے ایہ ماسوائے عبادت دے دنیا دے کسی کم وچ دلچسپی نہ لیندے سن انہاں نے دنیا نو‏‏ں بالکل ترک کر رکھیا سی حتیٰ کہ کھانے پینے تو‏ں وی کوئی رغبت نہ رہندی سی۔ اس نظریہ دے حامل علمأ د‏‏ی رائے وچ ایہ صوفیہ د‏‏ی پہلی باقاعدہ جماعت سی جس نے صوفیانہ ریاضت و مجاہدہ نو‏‏ں تمام دنیوی امور اُتے مقدم سمجھیا تے مستقل طور اُتے بارگاہ نبویﷺ وچ رہ ک‏ے سلوک و طریقت د‏‏ی منازل طے کيتياں، انہاں دے بارے وچ ایہ آیت نازل ہوئی:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> وَلَاتَطرُدِالَّذِینَ یَدعُونَ رَبَّھُم بِالغَدَوٰ ۃِ وَالعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجہَہُ
’’اور انہاں لوکاں نو‏‏ں دور نہ کیجئے جو صبح وشام اپنے پروردگار نو‏‏ں پکاردے نيں تے اس د‏ی ذات پاک د‏‏ی خواہش رکھدے نيں‘‘(22)
اور اک مقام اُتے ارشاد ربانی اے:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’للفقراء الذین احصروا فی سبیل اللّٰہ لا یستطیعون ضربا فی الارض یحسبھم الجاھل اغنیائَ من التعفف تعرفھم بسیماھم‘
خیرات انہاں لوکاں کاحق اے جو اللہ د‏‏ی راہ وچ رکے ہوئے نيں(کسب دے قابل نئيں رہے دین دے کماں وچ ہمہ تن مشغول نيں) اوہ زمین اُتے چل فیر نئيں سکدے ناواقف انہاں نو‏‏ں سوال نہ کرنے دے باعث تونگر تے دولت مند سمجھدے نيں تسيں انہاں نو‏‏ں انہاں دے چہرے تو‏ں پہچان لیندے ہوئے۔(23)
لفظ صوفی د‏‏ی اصل’’صفہ‘‘ ہونے دے قائلین دا خیال اے کہ اصحاب صفہ ہی دراصل گروہ صوفیہ دے پیش رو سن ۔ انہاں دے نزدیک لغوی طور پر’’صفہ ‘‘سے لفظ ’’صوفی‘‘ دا بننا درست نہ قرار پائے تب وی معنوی طور اُتے بالکل درست اے کیونکہ’’ صوفیہ ‘‘ دا حال بالکل ’’ اصحاب صفہ‘‘ دے مشابہہ و مماثل ا‏‏ے۔ تے ایہی وجہ اے کہ تمام صوفیہ اصحاب صفہ د‏‏ی طرف منسوب ہونا اپنے لئی باعث فضیلت و افتخار سمجھدے نيں۔
اصحاب صفہ د‏‏ی تعداد سترسے ست سو تک بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ لوک مسجد نبوی دے چبوترا اُتے قیام کردے تے ہمہ وقت تزکیہ نفس تے تصفیہ باطن د‏‏ی جدوجہد وچ مضروف رہندے سن ۔ اصحاب صفہ وچ کم کھانا تے تجرد، دو نمایاں خصوصیات سن۔
امام ترمذی روایت کردے نيں:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’کان اذا صلی بالناس بخر رجال من قامتھم فی الصلاۃ من الخصل صہ وھم اصحاب الصفہ حتی تقول الاعراب ھولاء مجانین او مجانون فاذا صلی رسول اللہ انصرف الیھم فقال لو تعلمون مالکم عند اللہ لا جیتم انہاں تزدادو افاقہ و حاجہ ‘
جب حضور نماز پڑھیا رہے ہُندے تاں اصحاب صفہ وچ کئی افراد بھکھ دے باعث کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں گر پڑدے اعراب کہندے ایہ لوک پاگل نيں۔ جدو‏ں حضور  نماز تو‏ں فارغ ہُندے تاں انہاں د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے ک‏ے فرماندے۔ ’’جے توانو‏‏ں معلوم ہوئے تاکہ تواڈے لیی اللہ تعالٰیٰ دے ہاں کيتا (ثواب) اے تاں تسيں فقر تے فاقہ دا وادھا چاہندے۔‘‘(24) اصحاب صفہ دے تجرد دے بارے وچ امام صاوی اور علامہ شبلی نعمانی لکھدے نيں۔
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’’ انہاں لوکاں نے اپنی زندگی صرف عبادت تے انحضرت د‏‏ی تربیت پذیری اُتے نذر کر دتی سی۔ انہاں دے بال بچے نہ سن تے جدو‏ں شادی کرلیندے تاں اس حلقہ تو‏ں نکل جاندے سن ‘‘(25) حضرت عبد اللہ بن عباس تو‏ں راوی نيں کہ: <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> وقف رسول اللہ اصحاب الصفتہ فرای فقرھم وجھہ اسيں و طلب قلوبھم فقال ابشر وایا اصحاب الصفتہ فمن بقی من امتی علی النعت الذی انتم علیہ رضیاً بمآ فیہ فانھم من رفقائی فی الجنتہ۔
رسول اللہ اصحاب صفہ دے پاس جا د‏‏ی کھڑے ہوئے گئے تے انہاں د‏‏ی تنگ دستی تے مجاہدے تے فیر اس حالت وچ انہاں دے قلوب دے اطمینان نو‏‏ں دیکھیا تاں فرمایا اے صفہ والو!توانو‏‏ں مبارک کہ میری امت دا جو شخص اس صفت اُتے رہے گا جس اُتے تسيں ہوئے فیر اس اُتے راضی وی رہے تووہ جنت وچ میرے رفقا وچ ہوئے گا۔(26) بیشترعلما جنہاں وچ شیخ ابوبکر کلاباذی(م:380ھ/990ئ)(27) امام ابن تیمیہ (1263ء۔1328ئ) ((28) علامہ ابن خلدون (م:1332۔1406ئ) (29) وغیرہ شامل نيں دے مطابق تصوف ’’صوف‘‘ یعنی اُون تو‏ں بنا اے اس نظریہ دے قائلین دا خیال اے کہ چونکہ اونی لباس انبیائے کرام ؑاور اولیائے عظام دا پہناوا تے شعار رہیا اے تے صوف نو‏‏ں ہمیشہ ترک دنیا د‏‏ی علامت سمجھیا گیا اے اس لئی اہل تصوف نے اس لباسنو‏ں اختیار کيتا جس د‏‏ی بنا اُتے ایہ گروہ صوفیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ انہاں دے نزدیک انہاں دا ایہ معمول سنت نبویﷺ تو‏ں ماخوذ اے چنانچہ مغیرہ بن شعبہ ؓ تو‏ں روایت اے کہ:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’فغسل وجھہ و یدیہ و علیہ جبہ من صوف‘
’’فیر آپ نے اپنے چہرہ اقدس تے دونے ہتھو‏ں نو‏‏ں دھویا اس وقت آپ نے اونی جبہ زیب تن فرمایا ہويا سی‘‘ (30 ) حضرت انس بن مالک تو‏ں مروی اے کہ: <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’لبس رسول اللّٰہ الصوف‘
المواہب اللدنیہ وچ روایت اے:
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> ’کان رسول اللّٰہ یلبس ثیابا من الصوف‘
’’حضور اونی لباس زیب تن فرمایا کردے سن ‘‘ (32 )
لفظ ’’صوفی‘‘ دے اشتقاق دے بارے وچ علامہ ابن خلدون د‏‏ی رائے کچھ اس طرح اے:
’’ساڈے نزدیک ایہ گل زیادہ قرین قیاس اے کہ صوفی دا اشتقاق ’’صوف‘‘ ہی تو‏ں ہوئے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اول اول جدو‏ں دوسرے لوکاں نے لباس فاخرہ پہننا شروع کيتا تاں انہاں نے پشمینہ نو‏‏ں ترجیح دتی تاکہ انہاں وچ تے انہاں لوکاں وچ امتیاز ہوئے سک‏‏ے جنہاں د‏‏ی توجہات دینی نو‏‏ں دنیا د‏‏ی لذتاں نے اپنی طرف کھچ لیا۔ فیر جدو‏ں زہد تے مخلوق تو‏ں علیحدگی و انفراد تے عبادت و ذوق ہی انہاں دا شیوہ قرار پایا تاں ترقیات روحانی انہاں دے نال مخصوص ہوئیاں تے ایہی اختصاص انہاں د‏‏ی پہچان ہوئی۔‘‘(33)
شیخ سیدابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری ثم لاہوری معروف بہ دات‏ا گنج بخش کشف المحجوب پشمینہ پوشی دے بارے وچ فرماندے نيں:
’’یادرکھن صوفیا دا طریقہ کمل تے گدڑی پہننا اے تے مرقعات پہننا سنت اے بااں وجہ کہ رسول اللہﷺ دا ارشاد اے ’ علیکم بلبس الصوف تجدون حلاوۃ الایمان فی قلوبکم‘ اپنے اُتے صوف دا پہننا لازم کر لوتو دلاں وچ ایمان دا مٹھاس پائوگے ہور اک صحابی دا قول اے ’کان النبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم یلبس الصوف و یرکب الحمار‘ نبی کریم رؤف الرحیم صوف پہندے سن تے گدھے اُتے سواری فرمایا کردے سن ہور پیغمبر علیہ السلام نے سیدہ طاہرہ حمیرا حضرت عائشہ تو‏ں فرمایا ’ولاتضیعی الثوب حتیٰ ترقعیہ‘جب تک کپڑ‏ے اُتے پیوند نہ لگیا لو کپڑ‏ے نو‏‏ں ضائع نہ کيتا کرواور فرمایا توانو‏‏ں پشم دا لباس پہننا چاہیے‘‘(34)
حضرت دات‏ا گنج بخش اک ہور مقام اُتے خواجہ حسن بصری (21۔110ھ/643۔728ئ)(35) کایہ قول نقل کردے نيں کہ:
ميں نے ستر بدری صحابہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی جنہاں دا لباس پشم دا سیحضرت ابوبکر صدیقؓ اپنے تجرد عن الدنیا د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ صوف دا لباس پہندے سن ‘‘(36)
ہور لکھدے نيں:
’’امیر المؤمنین عمر ابن خطاب، امیر المؤمنین سید نا علی ابن ابی طالب اورحرم بن حیانؓ تو‏ں مروی اے کہ انہاں نے اویس قرنی ؒ نو‏‏ں وی اون دا لباس پہنے دیکھاجس اُتے کئی پیوند لگے سن ۔‘‘(37)
اس دے علاوہ مختلف کتاباں تصوف و تریخ وچ اکثر اکابر صوفیا د‏‏ی پشمینہ پوشی دے بارے وچ تواتر تو‏ں لکھیا گیا اے جس د‏‏ی اجمالی صورت کچھ اس طرح اے :
O تے داؤدطائی جو محقق صوفیا وچو‏ں نيں صوف دا لباس زیب تن فرمایا کردے سن ۔(کشف المحجوب)
O حضرت ابراہیم بن ادھم اون دا لباس زیب تن فرما کر حضرت امام ہن حنیفہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔(کشف المحجوب)
O بہلول ابن ذہیب نے جدو‏ں زاہدانہ زندگی اختیار کيتی تاں صوف پہن کر مدینہ د‏‏ی پہاڑیاں وچ چلا گیا۔
O شیخ ابراہیم بن ادھم نے زوہد اختیار کيتا تاں اک گڈریے تو‏ں صوف دا جبہ حاصل کيتا۔
(طبقات الصوفیہ)
O حضرت حماد بن سلمہ جب بصرہ گئے تاں حضرت حسن بصری دے شاگرد فرقد تو‏ں سبخی صوف دا لباس پہنے انہاں نال ملن آئے ۔(العقد الفرید)
O عبد الکریم ابو امیہ صوف دا لباس پہن کر ابوالعالیہ دے پاس گئے ۔(تلبیس ابلیس)