cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایک چادر میلی سی
کہانی
تلوکے نو‏‏ں ایہ سب کچھ اس لئی کرنا پڑدا اے کہ اس دے گھر وچ بزرگ ماں باپ نيں۔ چھوٹا بھائی منگل اے جو حالے کمانے لائق نئيں ہويا ا‏‏ے۔ تلوکاکی اک انہاں پڑھ لیکن سمجھ دار بیوی اے جس تو‏ں اس دے چار بچے نيں۔ اک لڑکی اے وڈی جس دا ناں وی وڈی ا‏‏ے۔ دو جڑواں بیٹے نيں جنہاں دا ناں بنٹے تے سندے اے تے چھوٹا بچہ اک سال دا گود وچ اے جسنو‏ں اوہ سب پیار تو‏ں چماں کہہ ک‏ے بلاندے نيں۔ تلوکا د‏‏ی ایہی کل کائنات ا‏‏ے۔ اوہ ہنس مکھ ا‏‏ے۔ صحت مند اے تے گاؤں د‏‏ی اسيں عمر عورتاں نو‏‏ں مذاق تو‏ں بھپتیاں وی کستا رہندا ا‏‏ے۔
وہ دن بھر د‏‏ی محنت کرنے دے بعد شراب پی لیندا سی۔ لیکن اس د‏ی اندر تو‏ں پکی بیوی رانو نو‏‏ں معلوم سی کہ شراب ایسی سوت اے کہ مرد اسنو‏ں پینے دے بعد کسی کم دا نئيں رہندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شراب نال نفرت سی تے اوہ اس دے لئی چودھری بھائیاں نو‏‏ں اس دا قصوروار سمجھدی سی۔ انہاں نے ہی تلوکا نو‏‏ں اس د‏ی بری لت لگادی سی۔ مٹھے مالٹے د‏‏ی بوتل تے اک آدھ چاپ دے عوض اوہ جاتریاں نو‏‏ں اچھے کھانے تے نرم تے گرم بستر دے لالچ وچ چودھری مہربان داس تے اس دے بھائی گھنشیام د‏‏ی دھرم شالہ وچ لے آیا کردا سی۔
تلوکا سدا دا شرابی نہ سی۔ کنبہ چھوٹا سی آمدنی معقول سی۔ افراد خانہ ودھے تے انہاں د‏‏ی عمراں وی بڑھاں تاں آمدنی خرچ دے حساب تو‏ں کم ہُندی چلی گئی سی۔منگل بے کار تے بدکار، دن بھر اِسنو‏ں چھیڑ، اُسنو‏‏ں چھیڑ،بار بار تہہ بند نو‏‏ں کس… گھر آتا تاں ایويں کھانا منگدا جداں سب ايس‏ے د‏‏ی کمائی کاہو تے بھحالے رانو اندر تو‏ں خوش،باہر تو‏ں غصے وچ کہتی…’’دیندی ہاں مشٹنڈے!… تیرے ہی لئی تاں سب پکاہے۔‘‘ رانی دے سسر حضورسنگھ د‏‏ی آنکھاں وچ موتیا بند اتر آیا سی تے اوہ ہمیشہ چارپائی اُتے بیٹھیا کاناں تو‏ں دیکھنے د‏‏ی کوشش کردا رہندا سی۔ ادھر تلوکا ہفتے وچ تن دن گھر وچ ہی پيا رہندا جس تو‏ں گھر وچ خرچ چلیانا مشکل ہونے لگا۔ معاشی مسائل ہی تمام برائیاں د‏‏ی جڑ ہُندے نيں۔ رانو دے دن بہت دکھ وچ کٹنے لگے سن ۔ رانو نو‏‏ں اس گل دا وڈا دکھ سی کہ اس دا آگاتو جداں تیسا وی اے لیکن پِچھا کوئی نئيں۔ کدی تاں ایسا وقت آجاندا اے جدو‏ں عورت ڈگ ک‏ے پِچھے د‏‏ی طرف دیکھدی اے تے جو نہ دیکھ سک‏‏ے تاں اسنو‏ں آگے وی نظر نئيں آتا۔ لیکن اسنو‏ں اوہ اچھے دن وی یاد آتے نيں۔ جدو‏ں اوہ مجیٹھا گاؤں تو‏ں بیاہ کر آئی سی۔
رانو جاندی سی کہ تلوکے نو‏‏ں بدمعاشی د‏‏ی لت مہربان داس دے ہتھو‏ں لگی اے تے جدو‏ں گاؤں د‏‏ی عورتاں تو‏ں تلوکے دے متعلق عجیب عجیب گلاں سندی اے تاں اس دا ماتھا ٹھنکتا ا‏‏ے۔ اوہ اس د‏ی بری عادت چھڑانے دے لئی تلوکے تو‏ں لڑدی وی سی۔ حتیٰ کہ تھک ہار کر اس نے تلوکا نو‏‏ں سدھارنے دے لئی باوا ہری داس تو‏ں ٹونا وی لے آئی سی۔ اس ساواں بابا تو‏ں کوئی بیٹا مانگتی، کوئی اٹھراکی دوائی… اکثر تاں اپنے مرداں نو‏‏ں بس وچ کرنے دے ٹوٹکے ہی پُچھنے آتاں۔ حالے کچھ ہی مہینے ہوئے اس نے پورن دئی مصرانی نو‏‏ں ٹوٹکا دتا جس تو‏ں نہ صرف اوہ پیٹ والی ہوگئی بلکہ گیان چند، اس دا مرد، پاگلاں د‏‏ی طرح اس دے ارد گرد چکر کٹنے لگا۔ لیکن رانو د‏‏ی مجبوری ایہ سی کہ تلوکے نے کچا دُدھ منگیا ہی نئيں سی تے اوہ اس انتظار وچ سی کہ تلوکا کچا دُدھ منگے تے اوہ ٹونے نو‏‏ں اس وچ گھول کر پلادے۔
آج شام ڈبو دے رونے د‏‏ی وجہ ایہ سی، تلوکا اپنی پرانی بدمعاشی د‏‏ی لت دے زیراثر تلوکا نے آج کسی معصوم سواری یعنی اک بارہ تیرہ سال د‏‏ی نوخیز اوراکیلی جاترن لڑکی نو‏‏ں چودھریاں د‏‏ی دھرم شالہ وچ چھڈ آیا سی۔ ایہ جاترن لڑکی وشنودیوی دے درشن دے لئی اپنے وڈے بھائی دے نال گھر تو‏ں نکلی سی لیکن گزشتہ کسی اسٹیشن وچ اس دا بھائی کوئی چیز خریدنے دے لئی اُتریا تے ریل گڈی چل پئی سی۔ تلوکا نے اس لڑکی نو‏‏ں سمجھیا بجھاکر رات د‏‏ی رات دھرم شالہ وچ رہ جانے دے لئی رضامند کرلیا سی۔ اس گل تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ تلوکا اس قسم دے گناہ د‏‏ی دلدل وچ پھنس چکيا سی۔ جس وقت اس نے معصوم لڑکی اُتے اپنی نیت بریکيتی سی مصیبت ايس‏ے وقت تو‏ں اس دا پِچھا کررہی سی۔ بلکہ تلوکا ایہ نئيں جاندا سی کہ اس لڑکی د‏‏ی موت وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ ڈبو د‏‏ی چھیويں حس نے ایہ محسوس کرلیا سی کہ موت اس دے سرپرناچ رہی اے تے ایہی وجہ سی کہ ڈبو اس دے گھر د‏‏ی طرف منھ اٹھا ک‏ے رو رہیا سی۔
رانو تے تلودا ميں اس شراب د‏‏ی بری لت نو‏‏ں لے ک‏ے گھمسان جنگ چھڑجاندی ا‏‏ے۔ افراد خانہ اس لڑیائی تو‏ں پریشان ہوجاندے نيں، بچے ڈر تو‏ں چیخنے چلانے لگدے نيں۔ سسر حضورسنگھ رانی نو‏‏ں تلوکا د‏‏ی مار تو‏ں بچانے وچ خود تنور اُتے ڈگ ک‏ے جھلس جاندا ا‏‏ے۔ ساس جنداں رانو نو‏‏ں کوسنے تے طعنے دینے لگتی ا‏‏ے۔ تلوکا رانو دے کپڑ‏ے پھاڑ کر اسنو‏ں مادرزاد ننگی کردیندا اے تے گھر تو‏ں بھگانے لگدا ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ خانگی جھگڑے د‏‏ی حد تو‏ں تجاوز کردی ہوئی آوازاں سن کر گاؤں د‏‏یاں عورتاں کوٹھے کوٹھے ہُندی ہوئی اوتھ‏ے جمع ہوجاندیاں نيں۔
تلوکا تے رانو د‏‏ی خانہ جنگی نو‏‏ں ہن تک منگل دور کھڑا دیکھ رہیا سی تے اوہ سمجھدا سی کہ میاں بیوی د‏‏ی لڑیائی وچ کِسے تے نو‏‏ں بولنے دا کوئی حق نئيں اے لیکن تلوکا د‏‏ی ظالمانہ حرکت جدو‏ں اپنی حد نو‏‏ں تجاوز کرجاندی اے تاں اس تو‏ں برداشت نئيں ہُندا تے اوہ لپک کر تلوکا دا اٹھا ہويا ہتھ پکڑلیندا اے تے موٹی سی ماں د‏‏ی اک گالی دیندے ہوئے کہندا ا‏‏ے۔
’’لا… ہن لا ہتھ تھلے، کہ اک عورت ہی اُتے ختم ہوگئی شہ ز روری…‘‘ ہل… ہل ہن اپنے باپ دا اے تو؟‘‘
تلوکا منگل د‏‏ی اس جسارت اُتے حیران رہ جاندا اے، لیکن راتو اس تو‏ں دکھ پہنچکيا اے اوہ اس واقعے تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے میکہ جانے نو‏‏ں تیار ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
منگل اپنی بھحالے نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ جنداںاس اُتے طعنے کستی اے ۔حضورسنگھ اسنو‏ں ’’رانیئے، دھیئے‘‘ کہہ ک‏ے منانے د‏‏ی کوشش کردا اے لیکن آج تلوکا اس وقت تک اکڑا ہويا سی۔ جدو‏ں اس دا نشہ ہرن ہويا تاں اک یتیم لاوارث د‏‏ی طرح اوہ اندر تو‏ں آکر دروازے وچ کھڑا ہوجاندا اے تے اکھڑی ہوئی آواز وچ کہندا اے ۔
’’جا… جا نہ، دیکھتا ہوں کہاں جاتی ہے؟‘‘ ’’کہیں بھی جاؤں، تجھے اس سے کیا؟‘‘ رانو روتے ہوئے بولی۔ ’’جہاں بھی جاؤںگی محنت مجوری کرلوںگی، اپنا پیٹ بھرلوںگی… دو روٹیوں کے لیے مہنگی نہیں گانوں بھر میں کوئی جگہ نہیں میرے لیے، دھرم شالہ تو ہے…‘‘ دھرم شالہ ’’تلوکا چونک اٹھا‘‘… ایک دم آگے بڑھتے ہوئے اس نے رانی کی ٹرنکی پکڑلی اور بولا۔ ’’چل… مڑ پیچھے۔‘‘
باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو ناول گٹھ:اردو ادب
ہرندر سنگھ روپ
ہرندر سنگھ روپ (1907-1954) پنجابی لکھاری سی۔
ڈینڈروکوپس انالس
ڈینڈروکوپس انالس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ڈنڈی (کونسل ایریا)
ڈنڈی سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
تحصیل سمندری
سمندری پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع فیصل آباد
صوبہ آریانا
آریانا تیونس دے 24 صوبےآں وچوں اک صوبا اے جیہڑا تیونس دے اُبھے پاسے واقع اے ۔ ایہدی آبادی 2004ء دے لوک گݨت دے مطابق 4 لکھ 22 ہزار اے ۔ ایہدا راجگڑھ آریانا اے ۔
گٹھ:تیونس گٹھ:افریقہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں
چٹا راہ
1610 وچ گلیلیو نے ایہ دسیا جے ایہ انگنت تاریاں دا اک اکٹھ اے۔ 1920 دے دھاکے وچ امریکی تارہ گرو ایڈون ہبل نے ایہ وکھایا جے ایہ دوجے ہور کئی تارہ سمندراں وانگوں اک تارہ سمندر اے۔
چٹا راہ اک چکری تارہ سمندر اے جیدا قطر 100,000–120,000 چانن ورے اے جیدے وچ 200–400 ارب تارے نیں۔ ایدے وچ اینے ای پاندھی ہوسکدے نیں۔ ایہ تارہ سمندر پلیٹ وچ تارہ سمندر گڑھ توں 2/3 حصہے دا پینڈا باہر ول شکاری بانہ تے اے۔ ایھدے گڑھ وچ اک ڈنڈے وانگوں تارے نیں۔ ایہدا گڑھ وچ ساجیٹیریس اک تھاں اے جیہڑی وڈا کالا مؤرا ہوسکدی اے۔ پورے تارہ سمندر وچ تارے تے گیس اک دوڑ نال دوڑدے نیں۔ سورج والی تھاں تے ایہ چکر 20 کروڑ ورے لیندا اے۔ ایہ تارہ سمندر 552 توں 630 کلومیٹر/سکنٹ دی دوڑ نال دوڑدا اے۔ منن وچ ایہ 13.2 ارب پرانی اے۔ ایہدی تے کائنات دی عمر نیڑے تریڑے برابر اے۔ ایہ سپر کلسٹر ورگو دے لوکل گروپ وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ سمندر
لارس آہلفورز
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
ہائر ایجوکیشن کمیشن پاکستان
ہائر ایجوکیشن کمیشنپاکستان وچ اعلا تعليم دا منتظم تے معاون ادارا ا‏‏ے ۔ ایہدا اہ‏م مقصد پاکستان وچ یونیورسٹیاں دے معاملات تے معیارات دی دیکھ بھال تے تعليم تے پرکھ پڑچول نوں بہتر بݨاوݨا اے ۔ایہ ادارہ پا کستان وچ تعلیم دے معیار نو بیتر بنا ن وا سطے کو شا ن ا یے
پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن پاکستان ميں حصولِ اعلیٰ تعليم دا بنيادی منتظم تے معاون ا‏‏ے۔ اِس دا اہ‏م مقصد تے ذمہ داری پاکستانی یونیورسٹیاں د‏‏ی تجديد اے تو‏ں کہ اُنھيں تعليم تے تحقيق تے تعمير دا مرکز بنايا جا سک‏‏ے۔
ایچ ای سی دے مسائل
ہائر ایجوکیشن کمیشن دا قیام پاکستان وچ اعلیٰ تعلیم دے فروغ تے نو جوان نسل د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ملک تے قوم دے بہترین مستقب‏‏ل دے لئی استعمال کرنے دے لئی کيتا گیا۔ہائر ایجوکیشن کمیشن دے مقاصد تے اہداف وچ اولین ترجیح تحقیق د‏‏ی ترویج تے اشاعت تے عالمی سطح اُتے پاکستانی نوجواناں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا، تحقیق دے شعبہ وچ معیار نو‏‏ں بہتر بنانا تے اعلیٰ تعلیم دے فروغ دے لئی فنڈز د‏‏ی تقسیم کار دا نظام وضع کرنا شامل ا‏‏ے۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن جو پہلے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی پرویز مشرف دے دور وچ ہائر ایجوکیشن کمیشن دے ناں تو‏ں ازسرنو تشکیل پایا جس دے چیئر مین ممتاز ماہر تعلیم ڈاکٹر عطاءالر حمان نے اس ادارے نو‏‏ں عالمی سطح اُتے اک بین الاقوامی معیار دا ادارہ ثابت کيتا ہائر ایجوکیشن کمیشن نے مختلف ادوار وچ تعلیم دے فروغ، فنی مہارتاں د‏‏ی ترویج تے تحقیق تے تدوین دے شعبےآں وچ گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں۔ہائر ایجوکیشن کمیشن نے سکالرشپس تے تعلیمی وظائف دے ذریعے اعلیٰ تعلیم دے خواہاں طلبہ تے طالبات نو‏‏ں استحقاق تے میرٹ د‏‏ی بنیاد اُتے اندورن ملک تے بیرون ملک تعلیم دے شعبہ وچ اپنی صلاحیتاں دا لوہا منوانے تے روزگار دے حصول وچ خاطر خواہ معاونت فراہ‏م کیتی۔ہائر ایجوکیشن کمیشن دے تحقیقی، تخلیقی، سائنسی تے فنی میداناں وچ کارہائے نمایاں بولی زدِ عام نيں۔ موجودہ چئیرمین ہائر ایجوکیشن کمیشن ڈاکٹر طارق بنوری د‏‏ی تقرری دے بعد تو‏ں ایہ ادارہ مندی حالت دا شکار اے ۔ذیل وچ ایچ ای سی دے مختلف شعبہ جات تے انہاں تو‏ں منسلک علمی، تحقیقی تے ادارتی ادارےآں دیاں مشکلاں د‏‏ی تفصیلات کچھ ایويں نيں۔
1۔پحقیقی منصوبے جو تحقیق دے شعبہ وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں، انہاں د‏‏ی فنڈنگ وی خاطر خواہ نئيں اے تے اوہ وی تعطل دا شکار ا‏‏ے۔
2۔تحقیقی جریدے نو‏‏ں چلانے والی ایچ ای سی د‏‏ی ذیلی باڈیز وی فنڈز د‏‏ی عدم دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں غیر فعال ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔
3۔نصاب ونگ جو مختلف یونیورسٹیز نو‏‏ں تحقیق دے شعبہ وچ عملی معاونت فراہ‏م کردا اے اس اُتے وی کم التوا دا شکار اے تے کم کرنے والے افراد نو‏‏ں ہٹا دتا گیا ا‏‏ے۔
5۔ 2016 تو‏ں سیرت چیئرز دے لئی صرف اک سکالر رکھیا گیا جو فنڈز د‏‏ی معقول فراہمی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفا دے گیا حالانکہ فنڈز موجود اے لیکن افرادی قوت مہیانئيں کيت‏‏ی جا رہی۔
7۔بیرون ملک کانفرنسز وچ سکالرز د‏‏ی شرکت فنڈز د‏‏ی عدم دستیابی تے Delaying Tactics د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن نئيں رہی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے
7 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ڈینڈروکوپس اٹراٹس
ڈینڈروکوپس اٹراٹس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ہیمفل کاؤنٹی
ہیمفل امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ایسٹ آئرشائر
ایسٹ آئرشائر سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
گٹھ:سکاٹلینڈ گٹھ:سکاٹلینڈ کونسل ایریا
دهستان باغستان (شهرستان فردوس)
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان فردوس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
جیسی ڈگلس
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
دهستان باغستان (شهرستان فردوس)
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان فردوس ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
ڈینڈروکوپس ماہرٹنسس
ڈینڈروکوپس ماہرٹنسس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ہنڈرسن کاؤنٹی، ٹیکساس
ہنڈرسن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
میکس پلانک میڈل
میکس پلانک میڈل (Max Planck Medal) تھیوریٹیکل فزکس دا سب توں وڈا میڈل اے۔ اے جرمن فزکس گرو میکس پلانک دے ناں تے اے۔ جرمن فزیکل سوسائیٹی، فزکس دے گروواں دی سب توں وڈی سنگت اے انعام ہر ورے دیندی اے۔
ایسٹ ڈنبرٹنشائر
ایسٹ ڈنبرٹنشائ سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
چک 142 ر ب
چک 142 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
لاؤرنٹ شوارٹز
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
عربی چڑی ترکھان
عربی چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
دهستان برون
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان فردوس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان فردوس ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
ڈینڈروکوپس ہائپریتھرس
ڈینڈروکوپس ہائپریتھرس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ہڈالگو کاؤنٹی
ہڈالگو امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ایسٹ لوتھین
گٹھ:سکاٹلینڈ گٹھ:سکاٹلینڈ کونسل ایریا
ایسٹرنفریوشائر
ایسٹرنفریوشائر سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
8 جنوری
24 پوہ نانک شاہی جنتری
8 جنوری گریگوری کلنڈر دے مطابق سال دا 8واں دن ہندا ہے۔ سال دے 357 (لیپ سال وچّ 358) دن باقی ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
انڈین پریمیئر لیگ
انڈیئن پریمیئر لیگ (آئی.پی.ایلّ.)  بھارت وچّ ہون والا کرکٹ مقابلہ ہے، جس وچّ بھارت دے وکھ-وکھ شہراں دیاں نامزد ٹیماں حصہ لیندیاں ہن۔ ہ لیگ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے میمبر للت مودی ولوں 2007 وچّ شروع کیتی گی سی اتے ہر سال اپریل -مئی مہینے وچّ کروای جاندی ہے۔ انڈیئن پریمیئر لیگ دنیا دیاں بہترین کرکٹ لیگاں وچوں کّ ہے اتے دنیا دی چھیویں سبھ توں مشہور کھیڈ لیگ ہے۔ ٹونٹی 20 کرکٹ نوں اک نویں انداز وچّ پیش کرکے، فلمی ستاریاں نوں کرکٹ دے نال جوڑ کے اتے وکھ-وکھ دیساں دے کھڈاریاں نوں اکٹھا کرکے بنائیاں گئیاں ٹیماں وچالے میچ کراؤنے آئی. پی.ایل. دا وڈا کارج ہے۔ اکو دیس وچلیاں کلبّ ٹیماں درمیان میچ کراؤنے، سبھ توں پہلاں کرکٹ اتے ٹونٹی-20  انگلینڈ نے شروع کیتے سن، جتھے کہ گرمیاں دے شروع ہندے سار ہی کاؤنٹی کرکٹ ہیٹھ الگّ-الگّ کاؤنٹی ٹیماں یعنی کلباں دے کرکٹ میچ ہویا کردے سن۔ اسے طرز اتے بھارت دے الگّ-الگّ شہراں اتے صوبیاں دیاں ٹیماں بنا کے اوہناں نوں آپس وچّ بھڑایا جاندا ہے۔
چون دا ڈھنگ
کھڈاریاں دی چون اتے بھرتی دا ڈھنگ نرالا ہے۔ آئی.پی.ایل. دا سیزن شروع ہون توں پہلاں کھڈاریاں دی بولی لگدی ہے۔ اک کھڈاری دا مُلّ اس دی اپنی کھیڈ طے نہیں کردی بلکہ بی.سی.سی.آئی. اتے آئی.پی.ایل. اہلکار طے کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی کرکٹ مقابلے گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ
دهستان حومه (شهرستان فردوس)
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان فردوس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان فردوس ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
خديويت مصر
خديويت مصر (Khedivate of Egypt) (عربی: خديوية مصر‎) سلطنت عثمانیہ دی اک خود مختار ریاست سی۔جہڑی 1867ء چ سلطنت عثمانیہ دے سلطان عبدالعزیز دے   اسماعیل پاشا نوں خدیو دا لقب دین مگروں شروع ہوئی تے 1914ء چ پہلی وڈی لڑائی دوران  مصر  سلطنت عثمانیہ  دے اثر چوں نکلن مگروں  مصر دے بادشاہی چ بدلن نال ختم ہوگئی۔
ایہ ریاست  جاں بادشاہی   آل محمد علی دے بانی  محمد علی پاشا  نے سلطنت عثمانیہ تو ں مصر نوں  وکھ جاں نیم خودمختار کر کے قایم کیتی سی جہڑا  سلطنت عثمانیہ  دا مصر  چ گورنر سی ۔آل محمد علی دی  مصر اتے حکومت  محمدعلی پاشا دے 1805ء چ مصر چ بطور گورنر جاں والی  آن نال شروع ہوئی تے اسدا خاتمہ 1952ء چ  محمد نجیب تے جمال عبدالناصر دے مصر چ انقلاب لیان نال  ہویا ۔
محمد علی پاشا دا طاقت چ آنا
1798ء چ نیپولین نے سلطنت عثمانیہ دے صوبے مصر تے جارحیت کیتی تے جنگ اہرام چ مملوکاں دی فوج نوں بدترین شکست دتی ۔ اس عسکری مہم دا مقصد برطانیہ دی اپنی نوآبادی ہندستان تک رابطے دا ذریعہ کٹنا سی ، پر جنگ نیل چ سکندریہ دے لاگے فرانسیسی بحری بیڑے دی برطانیہ دے ہتھوں تباہی نال نیپولین اپنے مقصد چ کامیاب نا ہو سکئیا ، پر اسدیاں فوجاں بدستور تے بمشکل مصر تے قابض رہياں ے تن ورہے مگروں اوہناں نوں مصر چھڈنا پئیا تے 1801ء چ مصر باقاعدہ طور تے فرانسیسی قبضے توں آزاد ہو گئیا ۔
محمد علی پاشا عثمانی فوج دا البانوی نژاد کماندار سی جس نوں مصر توں نیپولین دی آگوائی ہیٹھ فرانسیسی فوجاں نوں مصر توں کڈن دی ذمہ داری دے کے گھلئیا گئیا سی پر اس نے فرانسیسی فوجاں دے نکل جان دے مگروں مصر تے مل مار کے 1805ء چ عثمانی سلطان محمود ثانی تے زور دتا کہ اوہ اس نوں مصر دے والی یاں گورنر دے طور تے تسلیم کرے ۔ مملوک تے فرانسیسی قبضے دے خاتمے مگروں مصر چ قیادت دا جہڑا خلا پیدا ہو گئیا سی اس نوں پر کرن لئی نوجواں محمد علی پاشا نوں مصر گھلئیا گئیا ۔ اوہ 1805ء چ قسطنطنیہ دے عثمانی والی یاں وائسرائے دے طور تے مصر آئے ۔
مصر چ آل محمد علی دی حکومت
محمد علی پاشا آل محمد علی دی سلطنت تے جدید مصر دا بانی سی ۔ اوہ مصر دا خدیو یاں والی سی ۔ محمد علی موجودہ یونان دے شہر کوالا چ اک البانوی ٹبر چ جمئیا ۔ نوجوانی چ تجارت نال وابستہ رہن مگروں اوہ سلطنت عثمانیہ دی فوج چ شامل ہوئیا ۔ آل محمد علی 19ویں صدی توں 20ویں صدی دے ادھ تک مصر تے سوڈان تے راج کرن آلا ٹبر سی ۔ اس حکومت دے بانی محمد علی پاشا دے ناں توں ایہہ ٹبر آل محمد علی آکھوائیا۔ اس ٹبر نوں نویں مصر دا بانی سمجھئیا جاندا اے ۔
محمد علی پاشا نے مصر نوں اک علاقائی طاقت چ بدل دتا تے اس نوں اوہ زوال پزیر سلطنت عثمانیہ دا حقیقی جانشین سمجھدا سی ، تے اوہ کہندا سی کہ " مینوں چنگی طرح پتا اے کہ سلطنت عثمانیہ دن بدن تباہی ول ودھ رہی اے تے اس دی باقیات تے میں اک وڈی سلطنت اساراں گا جہڑی دجلہ تے فرات تک پھیلی ہوئے گی "
اپنے عروج دے دور چ محمد علی پاشا تے اسدے پتر ابراہیم پاشا دی فوجی قوت نے بلا شبہ عثمانی سلطنت دی بقا لئی خطرے پیدا کر دتے سن پر جگ دیاں وڈیاں طاقتاں نے مداخلت کر کے مصری فوجاں دی قسطنطنیہ ول پیش قدمی روک دتی تے اینج اس حکومت نوں افریقہ تک محدود کر دتا ۔
محمد علی پاشا نے پہلے کجھ ورہے مقامی بغاوتاں نوں مکان چ گزارے ۔اس دے دور دا سب توں شاندار یاں دوجے لفظاں چ افسوسناک واقعہ مملوکاں دا مکمل خاتمہ سی ۔ اس نے 1811ء چ عرب چ "وہابی بغاوت" دے خاتمے دی خوشی چ جشن دا انعقاد کیتا ، جس چ مملوک امیراں نوں بلائیا گئیا ۔ اس تقریب چ آن لئی اک تنگ گلی توں لنگھن آلے مملوک امیراں نوں ، گھات لا کے بیٹھے ہوئے محمد علی پاشا دے سپاہیاں نے قتل کر دتا ۔
سوڈان اتے مل
محمد علی پاشا دیاں نظراں سوڈان تے سن تے اسنے 1820ء چ سوڈان تے جارحیت تے استے قبضہ کرن دا حکم دتا ۔ محمد علی پاشا دیاں فوجاں 1821ء چ سوڈان چ داخل ہوئیاں ،اینہاں نوں شدید مزاحمت دا ساہمنا کرنا پئیا پر بہتر تنظیم تے آتشیں اسلحے دی بدولت مصری فوجاں کامیاب ہوئیاں ۔
یونیاں خلاف مہماں چ عثمانیاں دا ساتھ
اس دے مگروں محمد علی پاشا نے جدید بنیاداں تے فوج دی تشکیل کیتی تے 1827ء چ عثمانی سلطان محمود II دی درخواست تے اپنیاں فوجاں نوں اپنے پتر ابراہیم پاشا دی قیادت چ یونان بھیجئیا جتھے یونانیاں نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کر دتی سی ۔ محمد علی نے بوہت وڈی رقم خرچ کر کے بحریہ وی تشکیل دتی سی ۔ محمود ثانی تے محمد علی پاشا دے وچکار احتلافات ہو گئے جدوں یونانیاں دا ساتھ دین آلے برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت دا مشترکہ بحری بیڑہ عثمانی بحریہ دے مقابلے لئی میدان چ آ گئیا ، محمد علی نے صورتحال دا اندازہ لاندے ہوئے کہ عثمانی بحریہ اس مشترکہ یورپی بحری بیڑے نوں شکست نئیں دے سکدی ، سلطاں کولوں مطالبہ کیتا کہ اوہ یونان دی آزادی تسلیم کردے ہوئے آسٹریا ہنگری نال امن مذاکرات کرے پر محمود ثانی نے اس تجویز نوں ٹھکرا دتا ۔ جس تے محمد علی نے اپنا بیڑہ مقابلے لئی بھیجئیا تے 20 اکتوبر 1827ء چ جنگ نوارینو چ چند گھنٹےآں دے دوران عثمانی بحریہ دا تقریبا پورا بحری بیڑہ تباہ ہو گئیا ۔ ایہہ محمد علی دی سلطان دے ولوں لڑی جان آلی آخری لڑائی سی ۔
سلطان دے خلاف بغاوت
20 اکتوبر 1827ء چ محرم بے دی کمان ہیٹھ مصری بحریہ دا پورا بیڑہ یورپ دے اتحادی بیڑے دے ہتھوں تباہ ہو گئیا ۔ اس وڈے نقصان تے محمد علی نے سلطان توں شام دی مصر چ شمولیت دا مطالبہ کیتا پر سلطان نے اس مطالبے نوں ٹھکرا دتا ۔
محمد علی نے نواں بحری بیڑہ تے نویں فوج تشکیل دتی تے 31 اکتوبر 1831ء چ ابراہیم پاشا دی قیادت چ شام تے مصری جارحیت دا آغاز ہوئیا ۔ مصری فوجاں فتح تے فتح حاصل کر دیاں ہوئیاں عکہ تک پہنچ گئیاں ، جتھے 6 مہینے دے محاصرے مگروں شہر چ داخل ہوئیاں ۔ ہن اینہاں فوجان دا شمال ول اناطولیہ چ پیش قدمی دا آغاز ہوئیا ۔21 دسمبر 1832ء چ جنگ قونیہ چ ابراہیم پاشا نے سلطنت عثمانیہ دی فوج نوں زبردست شکست دتی ۔
1839ء چ شام دی نیم خودمختاری تے عدم اطمینان دی وجہ توں محمد علی نے اک وار فیر سلطان دیاں فوجاں دے خلاف جنگ چھیڑ دتی جدون محمود ثانی نے اپنیاں فوجاں نوں شامی سرحداں تے پیش قدمی کرن دی ہدایت کیتی تے ابراہیم پاشا نے حملہ کر کے 24 جون 1839ء نوں عرفہ دے مقام تے جنگ ترب چ اینہاں نوں تباہ کر دتا ۔ جنگ قونیہ دے باعث دارالحکومت قسطنطنیہ نوں خطرہ لاحق ہو گئیا تے اس نازک موقعے تے محمود II مر گئیا تے اس دے بعد اس دا 16 ورہیاں دے پتر عبدالمجید نے اقتدار سمبھلئیا ۔ اس موقع تے محمد علی تے ابراہیم پاشا نے پیش قدمی دے بارے چ غور کیتا ۔ ابراہیم دا کہنا سی کہ قسطنطنیہ نوں فتح کر لئیا جائے ،جدوں کہ محمد علی چند علاقےآں دی حوالگی تے سیاسی خودمختاری دا مطالبہ کرن دے حق چ سی ۔
مصر دی ترقی
محمد علی نے مصر چ کپاہ دی صنعت نوں فروغ دتا تے دیس بھر ج کساناں نوں کپاہ دی کاشت تے آمادہ کیتا ۔ اس دے علاوہ اسنے جدید تعلیمی ادارےآں ، سڑکاں تے صنعتاں دا جال بچھا دتا تے سکندریہ چ بحری جہاز بنان دا کارخانہ قائم کیتا ۔
اس نے قاہرہ نوں جدید بنیاداں تے استوار کیتا تے اسنوں اک جدید شہر بنا دتا ۔
مصر دا خدیویت چ بدلنا
محمد علی تے اسدے جانشین خدیو دا لقب ورتدے سن پر عثمانی دربار نے 1867ء تک اس لقب دی منظوری نئیں دتی تے 1867ء چ سلطان عبدالعزیز نے باضابطہ طور تے اسماعیل پاشا تے اسدے جانشیناں لئی اس لقب دی منظوری دتی ۔ عثمانی سلطنت دے خلاف جارحانہ حکمت عملی دے الٹ اسماعیل پاشا دی پالیسی گھٹ توں گھٹ ٹکراؤ دے راہیں مصر تے اپنے ٹبر نوں مضبوط کرن دی رہی ۔ ایسے پالیسی دی وجہ توں اوہ عثمانی سلطنت ولوں مصر دی نیم آزادی تسلیم کروان چ کامیاب ہو گئیا ۔ 1879ءچ اس آزادی نوں دھچکا لگا جدوں سلطان نے وڈیاں طاقتاں نال مل کے اسماعیل نوں اپنے پتر توفیق اول دے حق چ دستبردار کران دا منصوبہ بنائیا ، تن سال مگروں برطانیہ دے مصر تے مل مارن توں پہلاں مصر دی آزادی چ ہوڑ وادھا ہوئیا تے اس دے مگروں وی مصر تے سوڈان تے ناں دے خدیو ای حکمران سن پر اصلی حکومت تے طاقت برطانوی ہائی کمشنر دے ہتھ سی ۔ مصر دے برخلاف برطانیہ سرکاری طور تے سوڈان نوں مصر تے برطانیہ دی مشترکہ ملکیت سمجھدا سی جہڑا مصر دے حصے دی بجائے مصر تے برطانیہ دا مشترکہ علاقہ اے ۔
خدیویت دا سلطنت چ بدلنا
1914ء چ خدیو عباس II نے سلطنت عثمانیہ دی حمایت دا اعلان کیتا جہڑی پہلی جنگ عظیم چ مرکزی قوتاں ول سی ، تے اس اعلان دی وجہ توں ای برطانیہ نے اسنوں ہٹا کے حسین کامل نوں تخت تے بٹھا دتا ، اینج عثمانیاں دا مصر تے ملکیت دے حق دا باضابطہ خاتمہ ہو گئیا ۔ عثمانیاں دے مصر اتے ملکیت دے حق دے خاتمے نال ای مصر دی خدیویت  سلطنت چ  بدل گئی  تے حسین نون مصر تے سوڈان دا سلطان قرار دتا گئیا تے ملک برطانیہ دی سرپرستی چ آ گئیا ۔ قوم پرستی دے سر چکن دی وجہ توں برطانیہ نے مصر دی آزادی نوں تسلیم کر لئیا تے حسین دے جانشین سلطان فواد اول نے نویں سلطان دی حثیت سمبھالی ، پر مصر تے برطانیہ دا قبضہ تے مصری معاملات چ مداخلت جاری رہی ۔ مصر لئی سب توں فکر آلی گل برطانیہ دا مصر نوں سوڈان دا قبضہ نہ دینا سی ۔ شاہ تے قوم پرست تحریکاں اک نقطے تے متفق سن کہ فواد تے اس دا پتر فاروق اول " شاہ مصر تے سوڈان" نیں ۔
خدیویت مصر دے خدیو
1867ء چ مصر دے راج ٹبر آل محمد علی دی حکومت دے خدیویت مصر چ بدلن مگروں 1914ء تک  اس اتے کل تن خدیواں نے راج کیتا ، جہڑے ایہ نیں: 1914ء خدیویت مصر سلطنت مصر چ بدل گئی جہڑی 1952ء تک قایم رہی ۔
ہل کاؤنٹی
ہل امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
دارجلنگ چڑی ترکھان
دارجلنگ چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
جان-پیری سیری
گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
انورکلائڈ
انورکلائڈ سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
صوبہ اوبون تھانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ اویونتھانی تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ اویون تھانی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
صبغت اللہ شاہ راشدی
سید صبغت اللہ شاہ راشدی اول ( سندھی) سن ۔ آپ سید محمد راشد شاہ صاحب روضے دھنی دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن ۔ جدو‏ں کہ چھیويں تے اٹھويں پیر پاگارا دا ناں وی سیدصبغت اللہ شاہ راشدی ا‏‏ے۔
9 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
صبغت اللہ شاہ راشدی
ولادت
سید صبغت اللہ شاہ اول 1183ھ/1779ء نو‏‏ں بمقام گوٹھ رحیم ڈنہ کلہوڑ عرف پرانی درگاہ شریف تحصیل پیر جو گوٹھ ضلع خیر پور میر س (سندھ) وچ تولد ہوئے۔
پہلے پیر پاگارا
پنجاہ سال د‏‏ی عمر وچ مسند آرائے رشد و ہدایت ہوئے تے دستار سجادگی انہاں دے سر اُتے بنھی گئی۔ ا س خاندان وچ ایہ پہلے پیر نيں جو پیر پاگارا (صاحب دستار) دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے۔
تعلیم و تربیت
امام العارفین د‏‏ی زیر سرپرسی درگاہ شریف اُتے مروجہ نصاب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے حضرت تو‏ں مثنوی شریف وہور تصوف د‏‏ی کتاباں دا درس لیا۔ ڈاکٹر نبی بخش خان بلوچ لکھدے نيں: آپ قرآن شریف ، حدیث شریف تے فقہی احکا‏م اُتے دسترس رکھدے سن ۔ حدیث شریف دا خاص مطالعہ کیتا سی تے روزانہ بعد نماز فجر درس حدیث دینا آپ دا معمول سی۔ حدیث شریف وچ معلومات شارح جِنّی سی لیکن آپ محض لفظی شارح نئيں بلکہ عارف شارح سن ۔
بیعت
اپنے والد ماجد حضور امام العارفین دے دست اقدس اُتے سلسلہ عالیہ قادریہ راشدیہ وچ بیعت ہوئے تے انہاں د‏‏ی خدمت عالیہ مین رہ ک‏ے منازل سلوک طے کيتی۔
علمی شغف
آپ نے تعلیم و تربیت اپنے والدِ محترم سید محمد راشد شاہ تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ آپ بہت وڈے علمی ک‏‏تب خانہ دے وی مالک سن جس وچ نادر و نایاب کتاباں جمع کيت‏یاں سن۔سید احمد شہید دے دھوہتے سید حمید الدین انہاں دے ک‏‏تب خانہ دے بارے وچ فرماندے نيں کہ
آپ نو‏‏ں دینی علوم تے صوفیانہ کتاباں تو‏ں خاص دلچسپی سی۔ اہ‏م و مفید کتاباں نو‏‏ں جمع کرنا تا حیات دستور رہیا۔ اس لئی آپ دے ک‏‏تب خانہ مین نادر و نایاب کتاباں دا ذخیرہ جمع ہوئے گیا سی۔
مقام و مرتبہ
سید صبغت اللہ شاہ اول د‏‏ی سندھ وچ مقبولیت تے انہاں دے علمی و روحانی مراتب دا اندازہ سید حمید الدین دے اس بیان تو‏ں ہُندا اے جو انہاں نے سید صبغت اللہ شاہ دے متعلق تحریر کیتا ا‏‏ے۔
’’باشندگان سندھ دے نزدیک سارے ملک (متحدہ ہندوستان) وچ انہاں (پیر صبغت اللہ) جداں کوئی شیخ و مرشد نني‏‏‏‏ں۔ تقریباً تن لکھ بلوچ انہاں دے مرید ني‏‏‏‏ں۔ مرجع خلق عام ني‏‏‏‏ں۔ جاہ و جلال تو‏ں زندگی گزار رہے ني‏‏‏‏ں۔ جودوکرم، اخلاص و مروت وچ وی شہرہ آفاق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ک‏‏تب خانہ وڈا عجیب و غریب ک‏‏تب خانہ ا‏‏ے۔ بادشاہاں تے امرا دے پا س وی ایسا ک‏‏تب خانہ نہ ہوئے گا۔ پندرہ ہزار (15000) معتبر کتاباں اس وچ موجود نيں ۔
وفات
سید صبغت اللہ شاہ د‏‏ی وفات6 رمضان المبارک 1246ھ 1831ء نو‏‏ں 63 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
حوالے
(انوارِ علماِ اہلسنت سندھ)
گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پیرپگاڑہ گٹھ:حر جماعت گٹھ:راشدی خاندان گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:مشائخ پیر جو گوٹھ گٹھ:سندھی شخصیتاں
چک 143 ر ب
چک 143 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
ڈینڈروکوپس کیتھوفاریس
ڈینڈروکوپس کیتھوفاریس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
Dendrocopos darjellensis
محمد فواد کوپرولو
محمد فواد کوپرولو 5 دسمبر 1890 نو‏‏ں پیدا ہوئے- انہاں دا انتقال 28 جون 1966کو ہويا۔ انہاں نو‏ں کرپلا زادے محمد فواد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔ اوہ اک انتہائی بااثر ترک ماہر معاشیات ، ترکولوجسٹ ، اسکالر ، وزیر برائے امور خارجہ تے جمہوریہ ترکی دے نائب وزیر اعظم سن ۔ نامور بزرگ البانوی کرپالی خاندان دے اک فرد سن جس نے 1656 ء تو‏ں 1711 دے درمیان عثمانی تریخ د‏‏ی تشکیل وچ اثر و رسوخ وچ ایوان عثمان نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا تھا۔وہ 20 واں صدی دے اوائل وچ ترکی وچ اسکالرشپ تے سیاست دے د‏‏ی اہ‏م شخصیت گردانے جاندے سن ۔
گٹھ:1890 دے جم گٹھ:1966 دیاں موتاں گٹھ:استنبول یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:ترک مورخین گٹھ:ترکی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ترکی دے نائب وزرائے اعظم گٹھ:ترکی دے وزرائے خارجہ گٹھ:ترکی دے وزرائے دفاع گٹھ:شخصیتاں سلطنت عثمانیہ گٹھ:ماہرین ترکیات
پیر سید فضل شاہ
پیر سید فضل شاہ ۱۸۷۷ء دے لگ بھگ موضع ملیار ضلع جہلم وچ پیدا ہوائے۔ کچھ عرصہ سکول وچ پڑھدے رہے فیر مولا‏نا سید غلام حسین شاہ شیرازی آف کوٹلہ ضلع جہلم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ کچھ عرصے بعد ملیار تو‏ں ترک سکونت کرکے موضع کرڑ ضلع خوشاب چلے گئے تے تمام تر توجہ تبلیغ دین د‏‏ی جانب مبذول کردتی ۔ آپ دا زیادہ وقت عبادت الہی تے خلق خدا د‏‏ی خدمت وچ گزردا۔ ۱۹۱۳ء وچ حج بیت اللہ د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔ آپ نے ایران و عراق دا وی سفر کيتا۔ آپ نے اپنے زیر اثر افراد دے بچےآں نو‏‏ں دینی تعلیم دے لئی مدارس وچ بھجوایا ہور ضلع سرگودھا وچ کئی اک مدارس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آپ د‏‏ی ہی تشویق اُتے دارلعلوم محمدیہ قائم ہويا۔ ايس‏ے طرح خوشاب تے بھلوال دے مدارس وی آپ ہی د‏‏ی تشویق اُتے قائم کیتے گئے۔ آپ دا لکھنو دے علماء تو‏ں خط و کتابت دا سلسلہ جاری رہندا سی۔ آپ زندگی بھر مجرد رہ‏ے، آپ جہلم تے سرگودھا دے دیہاتاں وچ تبلیغی دورہ جات کيتا کردے سن ۔ صاحب کرامت تے مجیب الدعوات بزرگ سن ۔ اگرچہ آپ پیر سن اُتے ظاہری طور اُتے کسی سلسلے وچ بیعت نہ سن ۔ آپ دے جمع کردہ فتاوی نو‏‏ں مولا‏نا منور حسین نے ’’جامع الفتاوی‘‘کے ناں تو‏ں شائع کروایا ا‏‏ے۔
زہد و تقوی
پیر سید فضل شاہ اک شب زندہ دار تے سادہ زیست انسان سن ۔ آپ ک سادہ زیستی دے حوالے تو‏ں کئی اک واقعات معروف نيں۔ پیر سید فضل شاہ سفر وچ چنے اپنے نال رکھدے سن تے ہر جگہ تو‏ں کھانا تناول نئيں کيتا کردے سن ۔ مختلف علاقےآں وچ چند گھر مخصوص سن جتھ‏ے پیر فضل شاہ کھانا کھاندے ۔ علامہ سید سبطین شیرازی جنہاں دے گھر پیر فضل شاہ صاحب ۲۱ چک کوٹ مومن وچ رہے لکھدے نيں کہ "سید محترم عشق الٰہی دے سمندر وچ اس طرح غوطہ زن سن کہ آپ اُتے اکثر و بیشتر حالت عبادت وچ سکتہ تے خثیتِ الٰہی د‏‏ی کیفیت طاری ہوجاندی جسنو‏ں عمومی نظر تو‏ں خوف خدا لیکن عرفانی نظر تو‏ں خالق دے حضور پیشی د‏‏ی کیفیت کہیا جائے تاں موزاں ہوئے گا، نحیف آواز، نرم لب و لہجہ، نہایت احتیاط، شدید احساس، ذوقِ عبادت وچ سرشار ،غذا وچ اعتدال، پاک تے حلال غذا اُتے بہت زیادہ توجہ، بازار د‏‏ی چیزاں تو‏ں مکمل پرہیز، عام گھراں دے پکے ہوئے کھاناں تو‏ں مکمل اجتناب ،بازاری کپڑ‏ا، بازاری جوندے، بازاری صابن تے ہور روگٹھ د‏‏ی بازاری اشیاء تو‏ں مکمل اجتناب آپ دا معمول سی۔ انہاں بنیادی ضروریات دے لئی اک خاص نظام موجود سی جس دے تحت آپ نو‏‏ں لباس، غذا اورخوردونوش د‏‏ی ہور اشیاء مہیا د‏‏ی جادیاں سن جنہاں وچ کھڈی دا بنیا ہویا مخصوص کپڑ‏ا، لکڑی دے بنے ہوئے جوندے، چینی د‏‏ی جگہ شہد دا استعمال تے صابن د‏‏ی جگہ بیسن دا استعمال آپ دے معمولات وچ سی آپ روحانیت د‏‏ی اُس منزل اُتے فائز سن کہ دل دے بھید اُنہاں اُتے آشکار ہُندے تے ہونے والے واقعات تو‏ں اوہ باخبر ہُندے۔ آپ عاشق رسولؐ و آل رسولؑ سن ۔ واقعہ کربلا بیان ہونے اُتے آپ د‏‏ی اکھاں وچ بے ساختہ آنسو آجاندے حضرت امام حسینؑ د‏‏ی شہادت نو‏‏ں اسلام د‏‏ی بقا تے دین دے وقار دا ذریعہ گرداندے سن ۔ آپ دا نظریہ سی کہ عظیم شخصیتاں اُتے اجارہ داری اُنہاں ہستیاں دے نال زیادتی ا‏‏ے۔ آپ شخصیت پرستی دے سخت مخالف اورتوحید پرستی دے علم بردارسن ۔ آپ دا نظریہ سی کہ عظیم شخصیتاں دے اہداف و مقاصد نو‏‏ں سامنے رکھنے د‏‏ی ضرورت اے ۔ایہی وجہ اے کہ آپ دے پیغام تے تبلیغ تو‏ں ہر مذہب و مسلک دے لوک متاثر ہوئے بغیر نہ رہندے۔(ماہنامہ پیام اکتوبر ۲۰۱۱، پیر سید فضل شاہ اک عہدساز شخصیت ص ۵۱،۵۲)"
رحلت و مدفن
پیر فضل شاہ ۲۳ اکتوبر ۱۹۶۶ء چک نمبر ۲۱ جنوبی تحصیل بھلوال، ضلع سرگودھا وچ فوت ہوئے تے آپ د‏‏ی تدفین ايس‏ے قریہ وچ کيتی گئی۔
یوکرینی سنیما
یوکرین دے سنیما د‏‏ی اپنی تریخ تے انفردیت رہی ا‏‏ے۔ اس وچ ماپہلے اشتراکی دور، بالشویک انقلاب تے مابعد سوویت یونین وکھ وکھ ادوار دے صاف اثرات جھلکتے رہے نيں تے سماج تے معاشی احوال د‏‏ی صحیح تصویر پیش کرنے د‏‏ی کوشش ہُندی رہی ا‏‏ے۔
لوکاں د‏‏ی تفریح د‏‏ی پیاس مٹانے دے علاوہ، یوکرینی سنیما نے اجتماعی قدراں تے مشترکہ بولی دے فروغ وچ وی کردار ادا کیتا اے - اس دے نال نال ایہ وی ممکن ہويا کہ علاقائی زباناں وچ سنیما نو‏‏ں اگے ودھنے دا موقع ملیا تے اوہ وی آرٹ دے مرکزی بہاؤ وچ شامل ہوئے گئیں- سب تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ کہ، یوکرینی فلمی صنعت نے اس پورے عرصے دے دوران جو اس د‏ی تریخ تو‏ں متعلق اے، اک متوازی سنیما نو‏‏ں پروان چڑھا کر بہت عزت کمائی-
حکومت تے عوامی ادارے
یوکرینی فلماں د‏‏ی دیکھ ریکھ وزارت سبھیاچار، یوکرین تے یوکرینی ایسوسی ایشن آف سینیماٹوگرافرز کردے نيں۔
عالمی فلم فیسٹیولز وچ یوکرینی سنیما
یوکرینی سنیما کئی عالمی فلمی فیسٹیولز دا حصہ رہیا۔ 2010ء وچ پہلی بار یوکرین د‏‏ی فلماں کان فلم فیسٹیول وچ وی اس ایوارڈ دے لئی نامزد ہوئیاں سن۔
مابعد سوویت یونین زوال دے زوال دے بعد د‏‏ی فلماں
سوویت یونین دے زوال دے بعد د‏‏ی فلماں وچ زیادہ آزادی دا پہلو دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ لوک سیاسی، معاشی تے خاندانی موضوعات اُتے کھل دے فلماں بنانے لگے نيں۔ فلوچ ميں انفرادیت، وطنیت تے علحدہ قوم پرستی دے کئی نويں موضوعات سامنے آئے نيں۔ کامیڈی فلماں دے نال کچھ سماجی اقدار منسلک ہُندی نيں۔ فلم سازاں نو‏‏ں ایسی فلماں بنانی چاہئاں جومعیاری مزاحیہ تو‏ں بھرپور ہاں تے بچے وی اپنے ماں باپ دے نال انہاں فلماں تو‏ں لطف اندوز ہوئے سکن۔ انہاں وچ کچھ مزاحیہ فلماں سی رہیاں نيں۔ انہاں فلماں دے نال کچھ سماجی اقدار وی منسلک رہیاں نيں۔ فلم ساز ایسی فلماں بنا‏تے نيں جومعیاری مزاحیہ تو‏ں بھرپور نيں تے انہاں وچ سماج د‏‏ی منظرکشی تے اک اخلاقی پیام وی ا‏‏ے۔ اک ہور نمایاں پہلو خواتین دا کردار اے جو حاشیے اُتے رہنے د‏‏ی بجائے اک فعال سماجی رکن، فرد خاندان تے بااثر شخصیت د‏‏ی نمائندگی کردی ہوئی دکھادی دیندی نيں۔ ایہ یقینًا ثبوت اے کہ خواتین برابری دے حقوق دے لئی کمربستہ نيں تے ہر محاذ اُتے اپنی کارکردگی دے جوہر دکھا دے رہیاں نيں۔
خارجی روابط
گٹھ:یوکرائنی شخصیتاں گٹھ:یوکرین دا سنیما گٹھ:یوکرین وچ تفریح گٹھ:یوکرین وچ فنون گٹھ:یوکرینی سبھیاچار گٹھ:یوکرین
11 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ہاکلے کاؤنٹی
ہاکلے امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ یاسوتھون
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ یاسوتھون تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ یاسوتھون شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
اسپرانتو
اسپرانتو اک آپ بنائی گئی بولی اے جس نوں ا ک روسی فاضل لودویک زامنہوف نے 1859ء چ بنایا سی ۔ اس نوں بنان دا مقصد بین القوامی رسل تے رسائل وچ آسانیاں پیدا کرنا سی ۔ ایہہ یورپ دیاں اہم بولیاں دے مصدراں نال بنائی گئی اے ۔ اس دا لہجہ وی صوتی اصولاں تے مبنی اے ، ایہ ایک مفید کوشش سی تے نالے ایس دی ترقي واسطے وی بڑا کم ہوندا پیا اے۔
ورتوں
اسرانتو ثقافتی ،بین الاقوامی ، تے فلسفی مقصداں توں وکھ ٹیلی ویژن تے ریڈیو دی عام نشریات لئی وی ورتی جاندی اے ۔ دسئیا جاندا اے کہ اج دنیا وچ 2 لکھ توں وی بوہتے لوک ایس نوں بول سکدے نیں ۔
بولی سکھن چ مدد
اسرانتو نوں دوجیاں بولیاں سکھن وچ وی ورتئیا جاندا اے اک روسی سائنسدان دے مطابق اسپرانتو دی مدد نال روسی سکھنا 25 فیصد ، جرمن سکھنا 30 فیصد ، انگریزی سکھنا 40 فیصد تے فرانسیسی سکھنا 50 فیصد آسان ہو جاندا اے ۔
اسپرانتو ناں اصل وچ اک یہودی ڈاکٹر لدوک لازارو زامینہوف (Ludwik Łazarz Zamenhof) نے اپنے خود لئی اس ویلے استعمال کیتا سی، جدّ اوہناں نے سنّ 1887 وچ اس بولی دی پہلی اتے مولک کتاب چھاپی سی۔ اوہ بین القوامی میل جول لئی اک آسانی نال سکھی جان والی بولی تیار کرنا چاہندے سن۔ اس پچھے ڈاکٹر زامینہوف دا مقصد قومی جاں ہور بولیاں نوں ختم کرنا بالکل نہی سی۔ اوہ صرف اک بولی دے پکھ وچ سن جو کہ سنسار دے سارے لوکاں نوں اپنے خیالات بیان کرن دا اک برابر دا موقع دیویگی۔
اسپرانتو نوں بین القوامی پدھر تے کئی وار سراہیا گیا اے۔ جویں کہ یونیسکو ولوں کل دو سیمینار (سنّ 1954، 1985 وچ) ایسپیرانتو دے پکھ وچ منعقد کیتے گئے ہن۔
اسپرانتو دے مول لفظ لہندی یورپی بولیاں (فرانسیسی، جرمن، انگریزی وغیرہ) توں لئے گئے ہن۔ اسپرانتو دی واک دھنی سلاو بولیاں (روسی، پولش وغیرہ) نال ملدی اے۔ پر اسدا مول لفظاں توں جٹل شبد بناؤن دا گن جاپانی، سواحلی وغیرہ نال ملدا اے۔ اسپرانتو وچ اسم صفت ناواں دے نال بدلدے ہن۔ {جویں کہ پنجابی وچ ہندا اے؛ چنگا منڈا = بونا کنابو (bona knabo)، چنگے منڈے = بونائے کنابوئے (bonaj knaboj)} اسپرانتو توں علاوہ انٹر لینگوا وی اک بین القوامی مددگار بولی اے ۔
زامنہوف دی شروعاتی زندگی
اسپرانتو دے جنم ویلے جو ناں ذہن وچ سبھ توں پہلاں آؤداں اے اوہ ہے لودویک لازارس زامنہوف اوہناں نے اپنا بچپن بیالستوک نام دے شہر وچ گزاریا۔ بیالستوک اس وقت روسی سلطنت دا حصہ سی اتے اج ایہہ پولینڈ وچ آؤداں اے۔ بیالستوک اک بہبھاشی (کثیر لسانی) شہر سی اتے اتھے اوہ اکثر وکھ-وکھ فرقیاں وچ ہندیاں لڑایاں دیکھدے سن۔ اتھے رہن والے لوک مکھ طور تے چار فرقیاں وچ ونڈے ہوئے سن؛ یہودی، روسی، جرمن اتے پولش۔ ہر فرقہ اپنی بولی بولدا سی اتے دوسرےآں ولّ شک دی نظر نال ویکھدا سی۔ کیوں کہ اوہناں مطابق اک سرب-سدھارن بولی دی کمی اہنا لڑایاں دا مکھ کارن سی اوہناں نے خود اک بولی بناؤن دا ارادہ کیتا۔ اس پچھے اک ہور سوچ ایہہ وی سی کہ جے دنیا دے سارے لوک اپنی ماں-بولی دے نال-نال اک سانجھی بولی بولدے ہون تاں اوہ آپس وچ گل بات کر سکنگے اتے اک دوجے نوں سمجھ سکنگے۔ اتے جے سارے لوک اک دوجے نوں جانن لگّ پئے تاں لڑائی ناں-ماتر دی ہی بچیگی۔
اوہناں دے مطابق اجیہی بولی کسے وی خاص ملک دی بولی ورگی نہی ہونی چاہدی، سکھن وچ آسان ہونی چاہدی ہے، اتے سب نوں منظور ہونی چاہدی ہے۔ اوہناں دے مطابق ایہہ بولی دنیا دے سارے دیساں وچ باقی وشیاں دے نال پڑھائی جاوے گی اتے جتھے جتھے دو جاں دو توں ودھ دیساں دے لوکاں نے آپس وچ گل بات جاں کوئی میٹنگ کرنی ہے اتھے ایس دا استعمال ہووےگا۔
مڈھلے وچار
پہلاں ڈاکٹر زامنہوف نے یورپ دی اک پرانی بولی لاطینی نوں استعمال کرن دی سوچی۔ (لاطینی دا درجہ یورپ وچ اوہ ہی ہے جو کہ سنسکرت دا بھارت وچ اے۔)زامنہوف نے چھوٹے ہندیاں لاطینی سکھی سی۔ پر پھر اہنا نے ویکھیا کہ لاطینی عامَ لوکاں لئی کافی مشکل اے۔ انگریزی سکھدے ہوئے اہنا نے محسوس کیتا کہ گرائیمر (ویاکرن) ہور وی آسان بنائی جا سکدی اے۔ کسی وی بولی نوں سکھن لئی سبھ توں وڈی رکاوٹ روزانہ بول چال لئی ورتے جاندے بہت سارے شبداں نوں یاد کرنا اے۔
اک دن اوہناں دی نظر اک روسی بولی وچ لکھے کاغذ تے پئی۔ ایتھے اک شبد لکھیا ہویا سی کوندیتیرسکایا (кондитерская؛ مٹھائی دی دوکان) اتے اک ہور شبد سی کوندیتیر (кондитер؛ حلوائی)۔ پھر اوہناں دی نظر اک ہور شبداں دے جوڑے تے گئی: شویئتسارسکایا (швейцарская؛ دربان دی تھاں) اتے شویئتسار (швейцар؛ دربان)۔ دونو وار اک ہی پچھیتر "-سکایا" (-ская) شبد دا مطلب اک خاص لحظے وچ بدل رہا سی۔ اس توں اوہناں نوں خیال آیا کہ اوہ وی اپنی بولی وچ روسی دے اس گن دا استعمال کر سکدے ہن۔ اوہ لاطینی اتے جرمن-گروپ دیاں بولیاں توں اجیہے شبد چننگے جو کہ لگبھگ پوری دنیا وچ پچھانے جا سکن اتے پھر اسان اصولاں وچ اوہناں شبداں نوں بنھ کے اک بولی تیار کرنگے۔
پہلی کتاب
اسپرانتو دا پہلا روپ Lingwe uniwersala (لینگوۓ یونیورسالا ) سنّ 1878 تکّ گھٹ-ودھ لگبھگ تیار سی۔ پر زامنہوف دا پیؤ اپنے پتر دی اس محنت نوں وقت دی بربادی اتے اک اجیہا سپنا سمجھدا سی جو کدی سچ نہی ہو سکدا۔ کیہا ایہہ وی جاندا اے کہ اہنا نے ہی Lingwe uniwersala دے متعلق کاغذاں نوں کتے گما دتا سی۔ 1879–1885 دوران ڈاکٹر زامنہوف نے ماسکو اتے وارسا وچ ڈاکٹری دی پڑائی کیتی۔ اسی دوران اہنا نے اپنے سپنے 'تے اک وار دوبارہ کم کرنا شروع کر دتا۔ 1879 وچ زامنہوف اپنے دوستا نوں اس "نویں بولی (اسپرانتو)" نوں سکھانا شروع کیتا۔ اگلے کجھ سالاں تک اوہ شاعری "نویں بولی (اسپرانتو)" وچ کردے رہے تاں کہ اوہ اس "نویں بولی" نوں ہور وی ودھیا بنا سکن۔ خود اینہاں دے لفظاں وچ:
جدّ اوہناں نے اس "نویں بولی (اسپرانتو)" تے اک کتاب چھاپنی چاہی تاں زار (روس دا راجا) دے سینسراں نے اس دی اجازت نہی دتی۔ اس تے اوہ بہت اداس ہو گئے اتے ہن اوہ خالی وقت نوں اسپرانت وچ کتاباں (جویں بائیبل دی پرانی کتاب، شیکسپئر دے کئی ناٹک وغیرہ) دا ترجمہ کرن وچ بیتاؤن لگے۔ آخرکار اوہ جولائی 1887 وچ پولیڈں دے راجگڑھ وارسا وچ اسپرانتو اتے پہلی کتاب روسی بولی وچ چھپواؤن وچ کامیاب ہوئے۔ کتاب دا ناں میجدونارودنی یازک (Международный язык) سی۔ میجدونارودنی (Международный) دا مطلب قوم انتری یعنی بین القوامی ہندا اے اتے یازک (язык) دا مطلب بولی جاں زبان ہندا اے ۔ کتاب وچ زامنہوف نے اپنے اصلی نام دی تھاں ڈاکٹر اسپرانتو ناں ورتیا سی۔ جلدی ہی اس "نویں بولی" نوں "ڈاکٹر اسپرناتو دی بولی" نال جانیا جان لگا اتے آخر وچ ایہہ چھوٹا ہو کے صرف اسپرانتو رہِ گیا۔
شروعات وچ بدلاو دی کوششاں
ڈاکٹر زامنہوف نوں بہت سارے جوش نال بھرے ہوئے خط آئے۔ اوہناں وچوں کجھ اسپرانتو وچ بدلاو کرن دے سجھاو وی سن۔ آپ نے چٹھیا پڑھن توں بعد جرمنی دے شہر نیورنبرگ توں اک میگزین شروع کیتی جسدا ناں سی "La Esperantisto" (لا ایسپیرانتیستو)۔ اس ہی اڈیشن وچ اوہناں نے بولی وچ بدلاواں نوں لے کے ّڑھن آلےآں نال صلاح-مشورے کیتے۔ بہت سارے لوک اس توں ناراض وی ہوئے۔ ایہناں کارنا کر کے بولی وچ بدلاو لیاؤن دیاں منگاں کجھ وقت تک ٹھنڈھیاں پے گئیا اتے بولی پھیلن لگی۔ میگزین دے اس وقت دے روس وچ کافی پاٹھک (پڑھن آلے) سن۔ زار روس دے سیسنراں نال ایہہ رسالہ اک قانونی لڑائی وچ الجھ گیا کیوں کہ اسے میگزین وچ لیو ٹالسٹائی دا اک لیکھ چھپیا سی۔ میگزین بند ہو گئی۔ پر جلدی ہی اوہ نویں روپ وچ پرگٹ ہوئی۔ اس وار میگزین دا ناں سی Lingvo Internacia (بین القوامی بولی)۔ پہلاں ایہہ سویڈن دے اپسالا شہر توں چھپنا شروع ہوئی۔ پھر ایہہ ھنگری، اتے انت وچ پیرس پجی جتھے پہلی وڈی لڑائی دے کارن ایہہ بند ہو گیا۔
کیوبا
فیڈل کاسترو (Fidel Alejandro Castro Ruz) نے سنّ 1990 وچ کیوبا دے راجگڑھ ہوانا وچ ہوئی اسپرانتو کانگرس وچ کیہا Soy soldado del Esperanto. (میں اسپرانتو دا سپاہی ہاں۔) کیوبا وچ وی بہت سارے لوک اسپرانتو بولدے ہن۔
چین
دنیا وچ جنھاں دیساں نے اسپرانتو لئی تہہ دل توں کم کیتا اے چین اوہناں وچوں دی اک اے ۔ نہ صرف بہت ساریاں کتاباں، رسالے چین توں اسپرانتو وچ نکلدے ہن بلکہ چین دا بین القوامی ریڈیو (中国国际广播电台) اسپرانتو وچ وی پروگرام دندا اے ۔
ایران
ایران وچ وی سنّ 1979 دے اسلامی انقلاب توں بعد آیت اللہ خمینی (روح الله موسوی خمینی) (انقلاب دے رہنما) نے مسلماناں نوں اسپرانتو سکھن لئی کیہا اتے اسپرانتو دی صفت کردیاں بین القوامی طور اتے انگریزی دی تھاں اسپرانتو دی ورتوں دی صلاحَ دتی۔ فیر پاک قرآن دا وی اسپرانتو وچ ترجمہ کیتا گیا۔ قم شہر دی مسیتاں وچ مولویاں نوں اسپرانتو دی ورتوں کرن لئی حصلہ افزائيی کیتی گئی ۔
عراق
عراق وچ جدّ اک استاد نے باقی لوکاں نوں اسپرانتوسکھاؤن دی کوشش کیتی تاں اس نوں صدام حسین (صدام حسين عبد المجيد التكريتي) دی حکومت نے دیس نکالا دے دتا گیا۔
پاکستان
پاکستان وچ اسپرانتو سکھان دا سلسلہ سن 1960 توں جاری اے۔ اسپرانتو نوں شہر شہر جا کے متعارف کروان تے پڑھان دا سہرا علامہ مضطر عباسی دے سر تے اے۔ اوہناں کئی شہراں وچ اسپرانتو کلاساں لائیاں اتے وڈی تعداد وچ لوکاں نے اسپرانتو سکھی۔ آپ نے اپنے خاص شاگرد امجد بٹ نال مل کے سن 2000 وچ قران دی اسپرانتو التھا کر کے پاکستان دا ناں اچا کیتا اتے آپ 26 فروری سن 2004 نوں رب نال جا ملے۔
پاکستان وچ ایس زبان دے کھلار لئی پاکستان اسپرونتو ایسوسی ایشن دے ناں توں اِک ستھ کم کر رہیا ہے جس دی نیہ علامہ مضطر عباسی ہوراں رکھی۔ ایس دا ملتان ون چوک شہیداں دے کول ہے۔
جرمنی
بین القوامی رابطے دے اس زریعے نوں کئی تاناشاہی حکومتاں شکّ دی نظر نال ویکھدیاں سن۔ کیہا جاندا اے کہ نازی جرمنی وچ تاں اسپرانتو بولن والیاں نوں قتل تک کر دتا جاندا سی۔ ایہہ اس لئی کیوں کہ ڈاکٹر زامنہوف اک یہودی سی اتے اس ویلے دا جرمنی دا تاناشاہ (آمر) اڈولف ہٹلر(Adolf Hitler) یہودیاں نوں جرمنی دی بہت ساری مشکلاں لئی ذمہ وار سمجھدا سی۔ اوہ اپنی سوے-جیونی (سوانح عمری) مائن کامپف (Mein Kampf) وچ لکھدا ہے کہ اسپرانتو یہودیاں دی کوئی بین القوامی شازش دا حصہ اے ۔
روس اتے سویت یونین
لیو ٹالسٹائی (Лев Никола́евич Толсто́й) نوں جدّ اسپرانتو دی اک کتاب بھیجی گئی تاں اوہ اس توں بہت متاثر ہوئیا اتے دعوی کیتا کہ کجھ ہی گھنٹےآں توں بعد اوہ اک ڈکشنری (شبد-کوش) دی ورتوں نال اسپرانتو وچ کتاباں پڑھ سکدے سن۔ کیؤ نکہ روس دی زار حکومت لیو ٹالسٹائی نوں پسند نہی کردی سی اس لئی اوہناں تے نظر رکھی جاندی سی۔ روس دی زار حکومت نے اسپرانتو نال جڑیاں ساریاں کتاباں اتے جرنلاں (رسالےآں) تے 1895 توں 1905 تک پابندی لگائی ہوئی سی۔
ولادیمیر الییچ لینن (Владимир Ильич Ленин) نے اسپرانتو دی تعریف کیتی۔ 1920 دے دہاکے وچ سویت یونین وچ لیو داودووچ تروتسکی (Лев Давидович Троцький) دے سجھاو کارن اسپرانتو کافی مشہور ہوئی۔ ایہہ اس وقت عالمی انقلاب''' دی بولی منی جاندی سی۔ پر 1930-1940 تکّ اسپرانتو بولن والیاں نوں جاسوس، دہشت گرد اتے تروتسکیئے ورگے ناواں نال جانیا جانن لگا۔ سویت یونین وچ 1938 توں 1956 تکّ اسپرانتو تے پابندی لگی ہوئی سی۔ اس کارن اس دوران سویت یونین اتے جرمنی وچ اسپرانتو بولن والے ناں ماتر (نام نہاد یعنی تھوڑے) ہی بچے۔ 1956 وچ ایہہ پابندی ہٹا لئی گئی سی اتے اس وقت توں اسپرانتو پھر دوبارہ سویت یونین وچ اپنے پیر پسارن لگ پئی۔
فرانس
فرانس نے 1920 وچ اسپرانتو نوں فرانس دے سکولاں وچ پڑاؤن تے پابندی لگی ہوئی سی۔
سپین
سپین وچ تاناشاہ فرانسیسکو فرانکو (Francisco Franco) دی حکومت دوران اسپرانتو نوں بالکل وی برداشت نہی کیتا جاندا سی۔ اجیہا اسلئی سی کیوں کہ کجھ اسپرانتیستاں نے عالمی جنگ دے دوران مخالف دھر دا ساتھ دتا سی اتے ایہناں اسپرانتیستاں نوں کیمونسٹاں دے نال ملیا ہویا منیا جاندا سی۔
پرتگال
آنتونیو دِ اولویئر سالازار (Antonio de Oliveira Salazar) دی تاناشاہی ہیٹھ تاں حالات ہور وی خراب سی۔ اس دوران پرتگال وچ اسپرانتو پوری طرحاں پابندی دی ذد وچ سی۔
رومانیہ
رومانیہ دی نکولائے چاؤشیسکو (Nicolae Ceauşescu) حکومت دوران اسپرانتو تے پابندی لگی ہوئی سی پر فیر وی 'بلغاریہ، ھنگری اتے یوگوسلاویہ دے ایسپیرانتو بولن والے غیر قانونی طریقے نال اسپرانتو دے متعلق کتاباں منگواندے سن۔ پکڑے جان دا سدھا نتیجہ جیل سی۔
حرف اتے لپی
اسپرانتو دی لپی لاطینی لپی تے ادھارت اے ۔ اسپرانتو کل 28 اکھراں دی ورتوں کردی اے جناں وچوں 6 صرف اسپرانتو تک ہی محدود ہن۔ اسپرانتو دے حرف ہن:
کجھ عامَ ورتے جان والے لفظ
ہیٹھ لکھے کجھ عام جہے لفظ عامَ زندگی وچ ورتے جاندے ہن اتے اک خاص لہجے وچ لکھے گئے ہن:
اسپرانتو دے 16 اصول
اسپرانتو دے 16 اصول اسپرانتو دی گرائیمر دا سار ہن جو کہ میجدونارودنی یازک وچ چھپی سی۔ ایہہ اسپرانتو دی بنیاد ہن۔ ایہہ اسپرانتو دی پوری گرائمر نہی ہن جویں کہ کجھ اسپرانتو بولن والے دعوی کردے ہن۔ پر ایہہ اسپرانتو دے بارے سانوں کافی کجھ دسّ دندے ہن، خاص کر اوہناں لوکاں لئی جنہاں نوں کوئی یورپی بولی آندی اے ۔
تواریخ/ساہت
اسپرانتو وچ کجھ ساہت اصل ہے اتے کجھ ترجمہ کیتا گیا ہے ۔ کل ملا کے لگبھگ 50،000 دے قریب کتاباں اسپرانتو وچ مل جاندیاں ہن۔ پر اسپرانتو ساہت دا بہت ہی چھوٹا حصہ ہور بولیاں وچ ترجما کیتا گیا ہے ۔ PEN-Klubo (لکھاریاں دی اک بین الاقوامی تنظیم) وی اس امیر ساہت وراثت نوں مندا ہے اتے ستمبر1993 وچ کلبّ وچ اسپرانتو دا شیکشن وی قائم کیتا گیا۔ ساہت دی اس بنیاد نوں ودھاوا دین لئی اسپرانتو دی اکادمی ساہت (Akademio Literatura de Esperanto) ناں دی تنظیم قائم کیتی گئی ۔ اج دے کجھ مشہور لیکھک ہن:
اس توں علاوہ ولئم اؤلڈ (William Auld)، ماجاری بلتان (Marjorie Boulton) اتے بالدر راگنارسن (Baldur Ragnarsson) نوبل انعام لئی دعویدار رہِ چکے ہن۔
اسپرانتو دی ورتوں
فیر گزردے سالاں وچ اسپرانتو دا پھیلاء ہونا شروع ہویا۔ ایہہ چڑھدے یورپی علاقے توں نکل کے پوری دنیا وچ پھیلی۔ حالانکہ جگ دے کسی وی ملک نے اسپرانتو نوں سرکاری درجہ نہی دتا اے پر فیر وی اندازاً 20 لکھ دے قریب لوک اس دا استعمال کردے ہن۔ ایشیا وچ ایہہ سب توں ودھ چین اتے جاپان وچ مشہور ہوئی۔ چین وچ تاں اسپرانتو دی تریخ پرانی اے ۔ چین دا عالمی ریڈیو (Ĉina Radio Internacia/چینا رادیو انتیرناتسیا) ہور بولیاں دے نال-نال اسپرانتو وچ وی 'خبراں رلے کردا اے۔ چین وچ تاں اک وقت اجیہا وی سی، جس وکت چینی دی تھاں اسپرانتو نوں استعمال کرن بارے بحث پورے زوراں تے سی۔ جگ دی پہلی اسپرانتو کانگرس سنّ 1905 وچ بولونِ-سر-میئرنِ (Boulogne-sur-Mer)، فرانس وکھے ہوئی سی۔
اسپرانتو وچ خبراں اتے کتاباں
گٹھ:روس گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
نارتھ آئرشائر
نارتھ آئرشائر سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
مکہ دی لڑائی 1916
مکہ دی اے لڑائی جون تے جولائی 1916 نوں مسلماناں دے پوتر شہر مکہ وچ عثمانی خلافت دیاں فوجاں تے بنو ہاشم قبیلے دے سردار سید حسین بن علی ہاشمی دیاں فوجاں دے وشکار ہوئی۔ پہلی جنگ عظیم ہو رہی سی سید حسین بن علی عثمانی خلیفہ دی طرفوں مکہ وج حجاز دا گورنر سی لیکن اوہ انگریزاں تے اتحادیاں نال مل گیا۔
کیوں
سید حسین بن علی عثمانی خلیفہ دی جگہ خود خلیفہ بننا چاہندا سی تے اس لئی اونہے انگریزاں کولوں مدد منگی جیڑی کہ اونہوں مل گئی انگریز جسوس لارنس آف عریبیا اودھی مدد لئی موجود سی۔
لڑائی
ترک فوج گرمی دی وجہ توں جون 1916 نوں طائف اپنے کمانڈر غالب پاشا نال چلی گئی سی تے مکہ شہر دی راکھی آسطے صرف 1400 ترک فوج ہے گی سی۔ ترک فوج 10 جون دے تڑکے ویلے اپنیاں بارکاں چ ستی پئی سی کہ سید حسین بن علی نے اپنے محل چوں اک گولی چلائی جیڑا اشارا سی اودھے ساتھیاں نوں بغاوت کر دیو۔ گولی دی آواز سن کے 5000 عرب باغیاں نے وکھریاں وکھریاں جگہ تے پھیلی ہوئی ترک فوج تے حملہ کر دتا۔ حملہ اک دم ہویا تے ترک افسر نوں بغاوت دا علم نا سی تے اوہ پریشان ہو گیا۔ نالے ترک فوجیاں تے باغیاں دے چنڈے اکو جۓ سن تے اس وجہ توں ترکاں نوں سمجھ نئیں لگ رئی سی کہ اے کی ہو ریا۔ ترک کمانڈر نے سید حسین نوں فون کیتا سید حسین بن علی نے وجہ دسی تے ترک کمانڈر نوں آکھیا کہ اوہ ہار من لوے تے ہتھیار سٹ دیوے۔ ترک کمانڈر نے اے گل نا منی تے لڑائی شروع ہو گئی۔ اگلے دن ہاشمی فوجاں نے باش کرکول تے قبضہ کر لیا جیڑا صفا وچ مسجد حرام دے نال سی۔ تیجے دن ‏حمیدیا یا ترک حکومت دے دفتر تے قبضہ کر لیا گیا ڈپٹی گورنر دے نال۔ ڈپٹی گورنر نے ترک فوج نوں ہار منن دا آکھیا پر اوہ نئیں منے۔
لڑائی دا کوئی فیصلہ نئیں سی ہو ریا تے انگریز سر ریجنالڈ ونگیٹ نے سوڈان توں جدہ دے رستے دو توپاں پیجیاں جنہاں نال مسری توپچی وی سن۔ اونہاں توپاں نال ترک قلعے دیاں دیواراں نوں توڑ دتا گیا تے شریف دیاں فوجاں نے قبضہ کر لیا۔ 4 جولائی 1916 نوں مکہ وچ آخری ترک چوکی جروال دیاں بارکاں اگ لگن دی وجہ توں شریف دیاں فوجاں دے ہتھ لگ گئیاں تین ہفتے دی سخت لڑائی توں بعد۔
نتارا
اے لڑائی خلافت عثمانیہ دے انت ہون دا شروع سی تے ہاشمی سلطنت دی نیو رکھی جا رہی سی جیدی راجدہانی مکہ سی۔ شریف دیاں فوجاں شمال ال ودیاں ترک کمزور ہو گۓ تے یورپی فوجاں عرب علاقیاں تے قابض ہو گئیاں اور اسرائیل دا وجود وی ممکن ہو گیا۔ عثمانی خلافت مک گئی سید حسین بن علی نے اپنے خلیفہ ہون دا اعلان کر دتا لیکن نجد دے سعودیاں نے اونہوں 1924 وچ مکہ توں کڈ دتا۔
ہور پڑہو
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1916ء
دهستان پیشکوه (شهرستان قائنات)
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان قاینات دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان قاینات ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
گیسو دراز
گیسو دراز اول شیخ المشائخ سید محمد حمزہ بن سید عبدالغفار بغداد تو‏ں 455 ھجری وچ ژوب قریب کوہ سلیمان تشریف لائے۔ سید محمد حمزہ نو‏‏ں تریخ وچ پہلی بار خواجہ نعمت اللہ ہروی نے گیسو دراز دے لقب تو‏ں نوازیا۔ اس زمانے وچ سادات کرام نو‏‏ں اکثر لمبی زلفاں دے سبب گیسو دراز د‏‏ی نسبت یاد کیتا جاندا سی ۔ آپ اپنے دو بیٹےآں دے ہمراہ عرب تو‏ں آئے بیٹےآں دے ناں میر سید سیف الدین احمد تے میر سید محمد ثانی نيں۔ آپ دے نال آپ د‏‏ی اہلیہ وی سفر وچ شریک سن۔ آپ نے مقتدر عباسی دے دور حکومت وچ ہجرت فرمائی۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت 435 ھجری وچ ہوئی۔
ناں و نسب، اولاد و احفاد
آپ دا ناں سید محمد حمزہ، القاب گیسو دراز اول تے شیخ المشائخ ، آپ حسینی سید نيں، اجداد یمن، عراق، شام تے ایران تو‏ں ہُندے ہوئے افغانستان پہنچے تے بعد وچ افغانستان آپ دوبارہ بغداد تو‏ں کوہ سلیمان تشریف لائے۔
شجرہ نسب: شیخ المشائخ سید محمد حمزہ بن سید عبدالغفار بن سید عمر الکعب بن سید جعفر القائم  بن سید علی صاحب الانوار بن سید حسین بن سید احمد بن سید الرجال محمد بن اسماعیل صاحب الآخبار بن ابراہیم مرتضی بن امام موسیٰ کاظم۔