cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسٹریلیا
جغرافیہ
گریٹ بیرئر ریفک جسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مونگے د‏‏ی چٹان ہونے دا درجہ ملیا ہويا اے، آسٹریلیا دے شمال مشرقی ساحل دے بالکل نال اے تے 2000 کلومیٹر اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ماؤنٹ اگسٹس نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی چٹان منیا جاندا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ ماؤنٹ کوسکیوسزکو نو‏‏ں سب تو‏ں بلند پہاڑ ہونے دا درجہ ملیا ہويا اے جو 2228 میٹر بلند ا‏‏ے۔ اگرچہ مین لینڈ تو‏ں ہٹ کر سب تو‏ں بلند پہاڑ ماوسن پیک اے جو 2745 میٹر بلند ا‏‏ے۔
اب تک آسٹریلیا دا وڈا حصہ بنجر تے صحرا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آسٹریلیا نو‏‏ں چپٹا ترین براعظم کہندے نيں۔ اس د‏ی مٹی سب تو‏ں پرانی تے سب تو‏ں کم ذرخیز ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ خشک ترین براعظم اے جتھ‏ے انسان رہندے نيں۔ صرف جنوب مشرق تے جنوب مغرب د‏‏ی طرف دے حصے معتدل درجہ حرارت رکھدے نيں۔ آبادی د‏‏ی اکثریت جنوب مشرقی ساحل اُتے رہندی ا‏‏ے۔ ملک دے شمالی علاقے استوائی موسم رکھدے نيں تے ایتھ‏ے رین فارسٹ، عام جنگلات، گھاہ دے میدان، مینگروو دلدلاں تے صحرا نيں۔ موسم اُتے سمندری روواں دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح شمالی آسٹریلیا وچ موسمی استوائی ہويا دا کم دباؤ سائیکلون پیدا کردا ا‏‏ے۔
نباتات و حیوانات
اگرچہ زیادہ تر آسٹریلیا نیم بنجر یا صحرائی اے، اس وچ بہت ساریاں قسماں دے ماحول پائے جاندے نيں۔ انہاں وچ الپائن تو‏ں لے ک‏ے استوائی رین فارسٹ شامل نيں۔ اس لئی اسنو‏ں میگا ڈائورسٹی ملک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اپنی طویل عمر تے زرخیزی وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے براعظم دا موسم کافی مختلف اے تے جغرافیائی اعتبار تو‏ں بقیہ دنیا تو‏ں بہت عرصہ کٹے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی حیاتيا‏تی زندگی بہت مختلف تے بہت متنوع نوعیت د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام پھولدار پودےآں دا 85 فیصد، ممالیہ دا 84 فیصد، پرندےآں دا 45 فیصد، ساحل سمندر د‏‏ی مچھلیاں دا 89 فیصد حصہ عام نوعیت دا اے تے ہر جگہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں قدرتی ماحولاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں انسانی مداخلت تے باہر تو‏ں لیائی گئی مختلف نسلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مٹ جانے دا اندیشہ لاحق ا‏‏ے۔ وفاقی ماحول دے بچاؤ تے بائیو ڈائورسٹی دے تحفظ دے ایکٹ نو‏‏ں 1999ء وچ منظور کيتا گیا جو معدومیت دے خطرے تو‏ں دوچار انواع دے بچاؤ دا کم کردا ا‏‏ے۔
محول
آسٹریلیا وچ تھل یا روہی ورگ یا کج روہی ورگے تھاں سب توں چوکھے نیں، پر ایتھے الپائنی ویہڑے تے بارشی جنگل وی ہے نیں۔ اسٹریلیا اک پرانا براعظم اے تے لمے چر توں ریندی دنیا توں وکھ اے ایس باجوں ایتھے دے بوٹے جانور نویکلے نیں۔ ایتھے دے 85٪ پلھاں والے بوٹے، 84٪ میملز، 45ۖ٪ پنچھی تے 89٪ مچھیاں صرف ایتھے ای لبدے نیں۔ آسٹریلیا کول ریپٹائلز دیاں 755 ونڈاں نین۔ اینیاں کسے ہور دیس وچ نئیں۔
آسٹریلیا دے جنگلاں وچ سفیدے تے ککر دے رکھ عام لبدے نیں۔ سفیدے دیاں ایتھے 700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ پلے ٹیپس، اکڈنا، کینگرو، کوالا، کوکابرا، ایمو، وومباٹ آسٹریلیا دے جانور تے پنچھی جنہاں توں ای جانیا جاندا اے۔ ڈنگو اک جنگلی کتا اے آسٹریلیا دا تے اک وڈا رپھڑ۔
لوک
دو صدیاں تک آسٹریلیا آکے وسن والے برطانوی جزیریاں توں آۓ۔ ایس توں ہن دے جوکھے سارے آسیاں دے پرکھ برطانوی یا آئرش نیں۔ 2011 دی گنتی وچ اپنے پرکھاں نال جوڑ جوڑدیاں ہویاں انگریز (36.1 ٪), آسی (35.4 ٪), آئرش (10.4 ٪), سکاٹ (8.9 ٪), اطالوی (4.6 ٪), جرمن (4.5 ٪), چینی (4.3 ٪), ہندستانی (2.0 ٪), یونانی (1.9 ٪), تے ڈچ (1.7 ٪) سن۔
پہلی وڈی لڑائی مگروں آسٹریلیا دی لوک گنتی چوگنی ہوجکی اے۔ پر ایس دیس وچ ہجے وی لوک سب توں گھٹ کنے نیں۔ پہلی وڈی لڑائی توں 2000 تک ایتھے 59 لکھ لوک باہروں وس چکے نیں تے اینج ہر ست وچوں دو لوی آسٹریلیا توں باہر جمے سن۔ آسٹریلیا وچ لوکاں نوں اک کوٹے نال آن دتا جاندا اے تے کسے کم دے گنی نوں ای جای آیاں نوں کیا جاندا اے۔ 2050 تک ایتھے 42 ملین لوک وس رۓ ہون گے۔
2012 وچ آسٹریلیا دی لوک گنتی 22,730,096 سی۔548,370 ایتھے دے پرانے وسنیک نیں۔
سڈنی، میلبورن، برسبین، پرتھ تے ایڈیلیڈ آسٹریلیا دے وڈے شہر نیں۔
بولی
انگریزی آسٹریلیا دی سرکار دی تے لوکاں دی بولی اے۔
مذہب
آسٹریلیا دے قنون باجوں ایتھوں دی سرکار کسے مت نوں سرکاری نئیں بنا سکدی۔ 2011 دی گنتی وچ 61.1٪ نے اپنے آپ نوں سائی آکھیا جنہاں وچوں 25.3٪ کیتولک نیں۔
کھیڈاں
15 وریاں توں اپر دے 24٪ آسی کسے ناں کسے کھیڈ وچ حصہ لیندے نیں۔ کرکٹ، ہاکی، فٹبال، رگبی، والی بال وچ آسٹریلیا دی ٹیماں دنیا وچ منیاں ہویاں نیں۔ 2000 توں تیرنا، سیکل چلان تے کشتی چلان وچ اسی ٹیماں دنیا دیاں 5 ٹاپ دیاں ٹیماں وچ آندیاں نیں۔ تیرن وچ اولمپک کھیڈاں وچ آسٹریلیا نے ایس کھڈ دی تریخ ٹکے یا تمغے لین وچ وچ دوجے نمبر تے اے۔ آسٹریلیا نے ہر اولمپک کھیڈ تے کامن ویلتھ کھیڈ وچ حصہ لیا اے۔ آسٹرلیا نے 1956 دیاں اولمپک کھیڈاں میلبورن تے 2000 دیاں اولمپک کھیڈاں سڈنی وج کرائیاں تے 4 واری کامن ویلتھ کھیڈاں وی آسٹریلیا کرا چکیا اے۔ ٹینس، کرکٹ تے گڈیاں دیاں دوڑاں تے ہور کھیڈاں دے ملاکھڑے وی ایتھے ہوجکے نیں۔
آبادی
دو کروڑ دس لکھ آسٹریلوی 19واں تے 20واں صدی دے آبادکاراں د‏‏ی اولاد نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت برطانیہ تے آئرلینڈ تو‏ں آئی سی۔ پہلی جنگ عظیم دے خاتمے تو‏ں ہن تک آسٹریلیا د‏‏ی آبادی چار گنیاودھ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک وجہ پرکشش پروگرام برائے تارکین وطن وی شامل ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں لے ک‏ے 2000 ء تک تقریباً 69 لکھ افراد بطور نويں تارکین وطن دے طور اُتے آئے۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ آسٹریلوی آبادی دے ہر ست وچو‏ں دو افراد آسٹریلیا تو‏ں باہر پیدا ہوئے نيں۔ زیادہ تر تارکین وطن ہنرمند نيں لیکن کچھ تعداد پناہ گزین مہاجرین د‏‏ی وی ا‏‏ے۔
آسٹریلیا دے قدیمی باشندےآں د‏‏ی تعداد ہن 410003 اے جو 1976ء وچ 115953 د‏‏ی تعداد تو‏ں بہت زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں د‏‏ی جیل جانے د‏‏ی تے بے روزگاری د‏‏ی شرح بہت زیادہ تے تعلیم د‏‏ی کمی تے اوسط عمر ہور آسٹریلیاں تو‏ں ستاراں سال کم ہونا وی شامل ا‏‏ے۔ ہور ترقی یافتہ ملکاں د‏‏ی طرح آسٹریلیا وچ وی آبادی وچ بُڈھے لوکاں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد کم لوکاں دا کم اُتے جانا تے زیادہ لوکاں دا ریٹائر ہونا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وڈی تعداد وچ آسٹریلوی ملک تو‏ں باہر نيں۔
سرکاری بولی انگریزی اے تے اس دا لہجہ مخصوص آسٹریلوی ہُندا ا‏‏ے۔ 2001ء دے سروے وچ ایہ سامنے آیا کہ 80 فیصد گھراں وچ انگریزی بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد چینی، اٹالین تے یونانی بولی جاندیاں نيں۔ نويں تارکین وطن د‏‏ی اکثریت عموماً دو زباناں بولدی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ آسٹریلیا وچ 200 تو‏ں 300 تک قدیم زباناں سن جدو‏ں یورپی ایتھ‏ے آئے۔ ہن انہاں وچو‏ں کل 70 باقی بچی نيں تے انہاں وچو‏ں 20 ہن مٹ جانے دے خطرے تو‏ں دوچار نيں۔
سرکاری طور اُتے آسٹریلیا دا کوئی مذہب نئيں ا‏‏ے۔ 2006ء دے سروے تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کل آبادی دا 60 فیصد حصہ مسیحی ا‏‏ے۔ 19 فیصد لادین نيں۔ 12 فیصد د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جانا والا جواب غیر اخلاقی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں لکھیا جا رہیا۔
6 تو‏ں 15 سال تک دے بچےآں دے لئی سکول جانا لازمی اے، کچھ حصےآں وچ ایہ عمر 16 تے کچھ وچ 17 سال وی ا‏‏ے۔ اس وقت آسٹریلیا د‏‏ی شرح خواندگی 99 فیصد ا‏‏ے۔ حکومت‏ی سرمائے تو‏ں تعمیر ہونے والی یونیورسٹیاں د‏‏ی تعداد 38 اے تے اس دے علاوہ بہت ساری پرائیوٹ یونیورسٹیاں وی موجود نيں۔ اکثر یونیورسٹیاں حکومت‏ی امداد تو‏ں چلدی نيں۔ ایتھ‏ے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ووکیشنل ٹریننگ دے سکول وی قائم نيں جو TAFE ادارے کہلاندے نيں۔ ایتھ‏ے نويں ہنرمند تیار کیتے جاندے نيں۔ اندازہً آسٹریلیا د‏‏ی 25 تو‏ں 64 سال تک د‏‏ی 58 فیصد آبادی دے پاس ووکیشنل یا اس طرح د‏‏ی دوسری تعلیم موجود ا‏‏ے۔
سبھیاچار
1788ء تو‏ں لے ک‏ے 20واں صدی تک اینگلو سیلٹک انداز د‏‏ی سبھیاچار آسڑیلیا وچ موجود رہی۔ گزشتہ پنجاہ سالاں وچ آسٹریلوی سبھیاچار اُتے امریکی سبھیاچار تے انگریزی زبان نہ بولنے والے ملکاں دے تارکین وطن لوکاں تے آسٹریلیا دے ایشیائی ہمسائیاں دا گہرا اثر پيا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا دے اپنے ادب، سینما، اوپرا، موسیقی، پینٹنگ، سیٹر، ڈانس وغیرہ نے بین الاقوامی طور اُتے اپنی شناخت بنائی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ بصری فنون د‏‏ی پرانی تریخ موجود اے جو غاراں وچ تے درختاں د‏‏ی چھال اُتے قدیم لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی تصاویر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
آسٹریلوی ادب اُتے وی مناظر دا گہرا اثر ہويا ا‏‏ے۔ بینجو پیٹرسن تے ہنری لاسن جداں لکھاریاں نے آسٹریلوی جھاڑیاں تو‏ں اثر قبول کيتا ا‏‏ے۔ 1973ء وچ پیٹرک وائٹ نو‏‏ں ادب دا نوبل انعام دتا گیا۔ آسٹریلوی انگریزی د‏‏ی اصل برطانوی انگریزی تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔
آسٹریلیا وچ دو نشری ادارے، تن کاروباری ٹیلی ویژن نیٹ ورک، کئی پے ٹی وی تے بہت سارے عوامی، غیر منافعتی ٹیلی ویژن تے ریڈیو سٹیشن موجود نيں۔ آسٹریلوی فلم انڈسٹری نے بہت زیادہ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ہر وڈے شہر دا اپنا اخبار اے تے دو قومی اخبارات وی نيں۔ پریس فریڈم دے حوالے تو‏ں آسٹریلیا نو‏‏ں 2006ء وچ 35واں نمبر دتا گیا سی جو نیوزی لینڈ تو‏ں پِچھے تے امریکا تو‏ں اگے سی۔
کھیل دا آسٹریلوی سبھیاچار اُتے بہت گہرا اثر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ موسم وی ایسا اے جو بیرونی کھیلاں وغیرہ دے لئی بہت مناسب ا‏‏ے۔ بین الاقوامی سطح اُتے آسٹریلیا وچ بوہت سارے کھیلاں دے مقابلے منعقد کیتے جاندے نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ، ہاکی، نیٹ بال، رگبی لیگ، رگبی یونین، سائیکلنگ، کشتی رانی تے تیرادی ميں بہت عمدہ ٹیماں نيں۔ قومی سطح اُتے آسٹریلوی فٹ بال، گھڑ دوڑ، فٹ بال تے موٹر ریسنگ اہ‏م نيں۔ موجودہ دور وچ ہونے والے ہر سمر اولمپک تے ہر دولت مشترکہ د‏‏ی کھیلاں وچ آسٹریلیا نے شرکت کيتی ا‏‏ے۔ 1956ء دے اولمپک میلبورن، آسٹریلیا وچ منعقد ہوئے سن ۔ 2000ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک آسٹریلیا پہلے پنج سب تو‏ں زیادہ تمغا لینے والے ملکاں وچ شامل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آسٹریلین اوپن جو چار گرینڈ سلیم ٹینس مقابلاں وچو‏ں اک اے، وی ہُندا ا‏‏ے۔ کھیلاں دے لئی تے مشہور کھلاڑیاں دے لئی حکومت‏ی تے اداراندی مدد عام سی گل ا‏‏ے۔ ٹی وی اُتے فٹ بال تے اولمپک نو‏‏ں دیکھنا وی کافی مقبول ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
{{Navboxes جغرافیائی متناسق نظام {{Coord|35|18|S|149|8|E|display=inline}} (کینبرا)
{{Commonwealth Realms}} {{Monarchies}} {{دولت مشترکہ}} {{اوقیانوسیہ دے ملک تے خطے}} {{قطب جنوبی دے گردا گرد ملک تے سمندر پار علاقے}} {{گٹھ کومنز|Australia}} {{بحر ہند دے کنارے واقع ممالک}}
آسٹریلیا گٹھ:1901ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں گٹھ:آسٹریلیشیا وچ ملک گٹھ:آئینی بادشاہتاں گٹھ:آئینی جمہوریتاں گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:اوقیانوسی ملک گٹھ:بحر الکاہل دے کنارے واقع ملک گٹھ:بحر ہند دے ملک گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:جزیرہ ملک گٹھ:جی 20 اقوام گٹھ:جی 20 ملک گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملک گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:وفاقی ملک
{{Commons|Australia|آسٹریلیا|position=left}} {{اسٹریلیا دے شہر}} {{اسٹریلیا دے صوبے}} {{اوشیانا دے دیس}}
گٹھ:آسٹریلیا گٹھ:اوشیانا دے دیس
ریاست برہان پور
تاشوہر دریا کنارے وسی ہوئی پرانے ریاست برھان پور نوں ایہہ مان حاصل اے کہ اس دی دھرتی اپر گورو نانک دیوَ جی اتے گورو گوبند سنگھ جی نے چرن پائے ہن ۔ مدھ پردیس دی پرانے ریاست برھان پور اصل وچ مہاراشٹر اتے گجرات دی ہد اپر واقع اے ۔ اس نوں برہان ناں دے اک فقیر نے وسایا سی ۔ ایہہ شہر سنتاں، فقیراں دے نگر وجوں وی مشہور اے اتے اس نوں جین نگری وی کہندے ہن ۔ اس توں علاوہ اس نوں بردھنپر وی کہندے ہن ۔
ریاست برھان پور وچ دو گرودوارہ صاحب ہن ۔ اک گرودوارہ صاحب قلعے دے کول اے ۔ کیہا جاندا اے کہ اتاولی ندی دے کنارے نجاؤدین دے مقبرے نیڑے گورو نانک دیوَ جی نے سنتاں-فقیراں نال دھرم چرچہ کیتی سی ۔ گورو صاحبان دی یاد وچ بنے گرودوارہ صاحب نوں بڑی سنگت کہندے ہن ۔ اتھے سنہری دستکھتاں والی بیڑ اتے گورو صاحب دے شستراں دے فلسفہ ہر دن ہی کروائے جاندے ہن ۔ دسویں پاتشاہ گورو گوبند سنگھ جی نے اتھے جیون جوت رام نال ملاقات کیتی سی ۔ گورو نانک دیوَ جی دی یاد وچ گرودوارہ راجگھاٹ بنیا ہویا اے ۔ گرودوارہ صاحب دی کمیٹی ولوں کالج، سکول، لائبریری، ہسپتال، وشرام گھر چلا ئے جاندے ہن ۔ اتھے شویتامبر مندر دی کاٹھ کلا ویکھن یوگ اے ۔ اتھے ہی 12ویں صدی دا دگامبر مندر اے ۔ اتھے دلی دروازہ، جامہ مسجد، جین مندر، فاروقی مقبرہ، اکبری سراء، شاہدرا، شاہ مہمان نواز خاں دا کالے پٹھان دا مقبرہ اتے ہور بہت سارے مقبرے ہن ۔ چھٹیاں دوران اکثر ہی اتھے سیلانی آؤندے ہن تے مذہبی ستھاناں دے وی فلسفہ کردے ہن ۔
گٹھ:ریاستاں
عباس الدین احمد
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ضلع باسکل
ضلع باسکل ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
پنڈوری سیداں
پنڈوری سیداں یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
چک 344 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
نامور
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
چک 344 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع کییتی
کییتی اٹلی دا اک ضلع اے۔
شفیع محمد
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
دهستان گشت
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان فومن دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن چ اے ۔
فڈل کاسٹرو
فیڈل کاسٹرو (13 اگست1926 - 25 نومبر2016) کیوبا دا اک سیاستدان تے انقلابی آگو سی جیہڑا 1959 توں 1976 تک کیوبا دا وزیراعظم رہیا تے 1976 توں 2006 تک کیوبا دا صدر رہیا فیر کیوبا دی صدارت دا عہدہ اپنے نِکے بھرا راؤل کاسٹرو نوں سونپ دتا ۔ فیڈل کاسٹرو سیاست وچ اک مارکسسٹ-لیننسٹ سی تے کیوبا دا نیشنلسٹ سی تے اوہ 1961 توں 2011 تک کیوبا دی کمیونسٹ پارٹی دا پہلا سیکریٹری وی رہیا۔ اوہدی حکومت وچ کیوبا اک پارٹی آلا سوشلسٹ دیس بن گیا ۔
گٹھ:کیوبا
شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز نیرادہازا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ
پنڈوری ہتھیال
پنڈوری ہتھیال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
ضلع کاراکوچان
ضلع کاراکوچان ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
بایسون
بایسون ازبکستان دا اک آباد مقام جو سرخان دریا صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
بایسون د‏‏ی مجموعی آبادی 26,934 افراد اُتے مشتمل اے تے 1,217 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ازبک سبھیاچار گٹھ:ازبکستان
ٹلہ ٹائیٹانو
ٹلہ ٹائیٹانو یورپ دے دیس سان مرینو دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ ایدی اچائی 739 میٹر یا 2425 فٹ اے۔
گائیتا
گائیتا یورپ دے دیس سان مرینو دیاں سب توں اچیاں تن چوٹیاں چوں اک اے۔
بونڈ انرجی
علم کیمیا وچ بونڈ انرجی (یعنی بندھن دی توانائ) تو‏ں مراد حرارت دی اوہ مقدار ہُندی اے جو کسی سالمے ( molecules) دی مخصوص تعداد نو‏‏ں جدا جدا ایٹماں وچ تبدیل کر دے۔ ایہ مخصوص تعداد 6.022 مالیکیول اے جسنو‏ں اک Mole کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جب دو یا زیادہ ایٹم آپس وچ مل کر متحد ہُندے نيں تو انہاں دے بیرونی ترین الیکٹراناں دے اتحاد تو‏ں اک کیمیائ بونڈ (chemical bond) وجود وچ آندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی کوئی کیمیائ بونڈ بندا اے تو توانائ یا حرارت خارج ہُندی اے تے نواں مرکب (یا کمپاونڈ) بندا ا‏‏ے۔ جے ایہ خارج شدہ حرارت دوبارہ مل جائے تو ایہ کیمیائ بونڈ حرارت جذب کر دے ٹُٹ جاندا اے تے ایٹم پھر تو‏ں جدا جدا ہو جاندے نيں۔ کیمیائ بونڈ جِنّا مضبوط ہو گا بونڈ انرجی وی اِنّی ہی زیادہ ہوئے گی تے بننے والے مولیکیول وچ ایٹماں دا درمیانی فاصلہ وی اِنّا ہی کم ہوئے گا۔
thumb|350px|بائاں طرف دو عناصر A تے B دے درمیانی کالی لکیر کیمیائ بونڈ نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ بونڈ انرجی دے برابر حرارت جذب کر دے ایہ بونڈ ٹُٹ جاندا اے تے A تے B الگ الگ ہو جاندے نيں جسنو‏ں دائاں طرف دکھایا گیا ا‏‏ے۔ لال تیر دے نشان ایہ واضح کردے نيں کہ بونڈ ٹوٹنے اُتے دونے ایٹماں نو‏‏ں اپنا اپنا الیکٹرون واپس مل جاندا ا‏‏ے۔ A تے B اُتے نقطے انہاں الیکٹراناں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں جنہاں تو‏ں ایہ بونڈ بنا سی ۔
thumb|400px|بائاں طرف [[ہائیڈروجن دا اک ایٹم دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ایسے دو ایٹماں دے درمیان سنگل نو‏‏ں وہلینٹ بونڈ بننے تو‏ں ہائیڈروجن دا اک مالیکیول H2 بن جاندا اے جس وچ دونے ایٹماں دے الیکٹران شرکت کردے نيں۔]]
بونڈ انرجی Bond-dissociation energy دا اوسط ہُندی ا‏‏ے۔
کیمیائ بونڈ دی اقسام
ایٹم دے بیرونی ترین الیکٹران آپس وچ مل کر تن طرح دے بونڈ بناندے نيں یعنی ‎آئیونک بونڈ، کوویلنٹ بونڈ تے کوآرڈینیٹ کویلنٹ بونڈ اس طرح مولیکیول وجود وچ آندے نيں۔ مولیکیول وی اک دوسرے دے لئی کشش رکھدے نيں جس تو‏ں تن طرح دے ہور بونڈ بن سکدے نيں جو ,Non polar interactions, Polar interactions تے Hydrogen bonds کہلاندے نيں۔
کیمیایئ بونڈ وچ کوویلنٹ بونڈ دی اقسام سنگل کوویلنٹ بونڈ ڈبل کوویلنٹ بونڈ ٹرپل کوویلنٹ بونڈ‎
گٹھ:توانائی گٹھ:جوہر گٹھ:حرحرکیات گٹھ:کیمیاء گٹھ:کیمیائی ترابط گٹھ:فزکس
وشپریم کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
وشپریم کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  وشپریم شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
Veszprém
دهستان گوراب پس
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان فومن دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن چ اے ۔
ضلع کیبان
ضلع کیبان ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ارونگ لینگمر
ارونگ لینگمر (31 جنوری 1881- 16 اگست 1957) اک امریکی فزکس تے کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے الیکٹراناں دی ایٹماں تےمالیکیولاں چ ترتیب بارے دسیا۔ اوہنے بجلی دا بلب ایجاد کیتا تے ایٹمی ہائیڈروجن ویلڈنگ دا ول دسیا۔ اونہوں 1932 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
بہاء الدین آرکیٹیکچرل کمپلیکس
thumb| بہاؤالدین نقشبندی مقبرہ بہاؤالدین آرکیٹیکچرل کمپلیکس بخارا ، ازبکستان وچ اک کمپلیکس ا‏‏ے۔ شیخ بہاءالدین نقشبندی سلسلے دے بانی سن ، تے بخارا دے گورنراں دے روحانی سرپرست سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ اوہ 1389 وچ فوت ہوئے۔ ایہی وجہ اے کہ اس د‏ی نگروپولیس ، جو بعد وچ اس دے مقبرے اُتے کھڑی کيتی گئی سی ، ازبکستان وچ ہمیشہ ہی سب تو‏ں زیادہ معزز سی تے اس د‏ی شہرت دوسرے اسلامی ملکاں وچ وی پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس بستی د‏‏ی قدیم ناں قصر عارفون دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
آرکیٹیکچرل کمپلیکس متعدد غیر بیک وقت تعمیرات اُتے مشتمل اے:
1۔ سب تو‏ں قدیم شیخ بہا الدین نقشبند دا دہما (قبرستان) اے ، جو سنگ مرمر دے ٹکڑےآں تو‏ں پکا ہويا اے تے اس وچ سنگ مرمر د‏‏ی جالی د‏‏ی کھلی چھڑی ا‏‏ے۔ شیخ بہاالدین دا مقبرہ چوٹی دے پلیٹ فارم اُتے واقع اے جس وچ سنگ مرمر دے قبرستان تے اسٹیل ني‏‏‏‏ں۔ اک چھوٹا خاز (بیسن) شمال وچ اے ، تے سنگ مرمر دے نال وی پیوست ا‏‏ے۔
2 اس کمپلیکس دا مقام ساہو خانہ اے ، جو روٹونڈا د‏‏ی قسم دے چوکور پیویلین د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسی تعمیر اے جس وچ چار محراباں نيں ، جو میناراں دے سائز دے برجاں دے ذریعہ کونے کونے اُتے چپکی ہوئیاں نيں ، جو چھوٹے چھوٹے گنبداں تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
4 مظفرخان د‏‏ی مسجد وی اس کمپلیکس دا اک جزو اے ، جس وچ دیواراں ٹوٹی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ چاراں کالماں اُتے لکڑی دے کالم تے ایوان د‏‏ی مدد تو‏ں اک فلیٹ بیم د‏‏ی چھت جس وچ پنج مختلف پینٹڈ پلیفونڈس ني‏‏‏‏ں۔
5 مسجد دے شمالی حصے تو‏ں ، چھوٹے مینار نو‏‏ں بنیا ہویا اِٹاں تو‏ں بنیا ہویا اٹھ محراباں تو‏ں لالٹین لگیا ہويا سی۔
6۔ اس کمپلیکس وچ اک چھوٹا مدرسہ وی ا‏‏ے۔
7۔ عبد لزیز خان خانقاہ صحن دے شمال مغربی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ کھنکاؤ د‏‏ی ترکیب کلاسیکی طریقہ وچ ، مربع منصوبہ استعمال کردے ہوئے تعمیر کيتی گئی سی۔ اس کمپلیکس وچ داخل ہونے والے دروازے دو دروازےآں تو‏ں سن ، جس دا ناں ٹوکی میونکا سی ، اک چھوٹی سی محراب خانہ تعمیر د‏‏ی شکل وچ ، تے خوجا دلیور گیٹ سی۔ مرکزی خانقاہ اگواڑا دے سامنے وچ واقع اے گورستان دہمان شاہان (گورنراں دے اک قبرستان) کی. ایہ 6 مستطیل صوفے د‏‏ی نمائندگی کردا اے جس د‏‏ی اونچائی 2،5 میٹر اے ، ماربل دے بلاکس تو‏ں دیوار والی دیواراں دے نال۔ اس دے علاوہ ، اوتھ‏ے 2 کنويں تے 2 حوض ني‏‏‏‏ں۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ 18/01/08 نو‏‏ں یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:آثار قدیمہ ازبکستان گٹھ:ازبکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:ازبکستان
فارسی - عربی لپی
فارسی-عربی لپی یا فارسی لپی ( الفبائی فارسی )، عربی لپی توں نِکݪی اک لپی اے جیہدی ورتوں فارسی توں علاوہ پنجابی (شاہ مکھی)، اردو، سندھی، کردی، لوری، عثمانی ترک بولی، بلوچی، ایغور، کشمیری بولی، تاتاری بولی، آذری بولی سمیت کئی ہور بولیاں نوں لکھݨ لئی کیتی جاندی اے۔ فارسی وچّ کچھ آوازاں نیں جو عربی بولی وچّ موجود نئیں، اس لئی اوہناں دا اظہار کرن لئی عربی لپی وچّ کچھ نویں اکھراں نوں شامل کرنا پیا۔ فارسی لپی اوہ لپی اے جو اسلام دے آؤݨ توں بعد فارسی نوں لکھݨ لئی ورتی گئی۔ بعد وچّ ایہ ہور زباناں لئی ورتی گئی، صدیاں توں ہُݨ تک پنجابی زبان ایہدے وچّ لکھی جاندی اے مگر کچھ اکھراں دا پنجابی الف ب وچّ وادھا کر دتا گیا اے جیہڑے فارسی وچّ نئیں (مثال دے طور تے ٹ ، ڑ ، ڈ ، ٹھ)۔ اس لئی پنجابی الف ب نوں فارسی-عربی نئیں کیہا جاندا۔
فارسی لپی وچّ سبھ عربی اکھر نیں مگر فارسی بولی نوں ٹھیک ٹھیک لکھݨ لئی کچھ اکھراں دا وادھا کیتا گیا اے (مثال دے طور تے پ، گ، چ، ژ) فارسی-عربی لپی نوں اکثر نستعلیق طریقے ناݪ لِکھیا جاندا اے۔
فارسی دیاں آوازاں
عربی بولی وچّ پ ، چ ، گ تے ژ دیاں آوازاں نئیں مِݪدیاں جو فارسی وچّ موجود نیں۔ ایہناں وچّ ژ دے اچارن اُتے دھیان دیو کیونکہ ایہ ج تے ز توں وکھ اے (ایہ ٹیلی ویژن یا اژدہا دی آواز آݪی ژ آ)، ایہناں لئی نقطے لاکے چار نویں اکھر جوڈے گئے- ( پ ) ،  (چ) ،  ( گ ) تے  ( ژ ) ۔
پنجابی - اردو دیاں آوازاں
فارسی آوازاں توں علاوہ پنجابی تے اُردو وچّ وی کچھ وکھ آوازاں سی جیہناں نوں ظاہر کرن دی ضرورت سی- ٹ ، ڈ ، ڑ ، ٹھ ۔ ایہناں لئی ( ٹ ) ،  ( ڈ ) ،  ( ڑ ) تے  ( ٹھ ) نویں اکھر بݨائے  گئے۔
تولنا کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
تولنا کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  شیکشارد شہر اے ۔
نیکولس مرے بٹلر
نکولس مرے بٹلر (1862ء تو‏ں 1947ء) اک امریکی ماہر تعلیم سی۔ 1882ء وچ کولمبیا کالج تو‏ں فلسفہ وچ بی۔ اے کيتا۔ دو سال بعد پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری لئی۔ برلن تے پیرس وچ مرید تعلیم حاصل کيتی۔ پنج سال بعد کولمبیا یونیورسٹی وچ فلسفے دا پروفیسر مقرر ہويا۔ 1902ء وچ ايس‏ے یونیورسٹی دا صدر منتخب ہويا۔
44 سالہ عہد صدارت وچ کولمبیا یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا د‏‏ی وڈی وڈی یونیورسٹاں ے مقابلے وچ لاکھڑا کيتا۔ تعلیم دے نال نال بین الاقوامی امن تو‏ں وی گہری دلچسپی لئی۔ اس صلے وچ 1931ء وچ امن دا نوبل پرائز حاصل کيتا۔ صدر میکنلی تو‏ں لے ک‏ے صدر ٹرومین تک امریکا دے نوصدراں نے اس تو‏ں خط کتابت د‏‏ی اس نے ایہ تمام مکاتیب ستاراں جلداں وچ مرتب کرکے کولمبیا یونیورسٹی لائبریری نو‏‏ں پیش کیتے۔ اُسنو‏‏ں ملکی و غیر ملکی یونیورسٹیاں د‏‏ی طرف تو‏ں 37 اعزازی ڈگریاں دتیاں گئیاں۔ علمی انجمناں دا اعزازی رکن سی۔ 1934ء تک اس دے تن ہزار تو‏ں زیادہ خطبے، روداداں تے تحقیقی مضامین شائع ہوئے چکے سن ۔
نیکولس مرے بٹلر ( 2 اپریل 1862- 7 اگست 1947) اک امریکی فلسفی، سیاسی گرو تے تلیم گرو سی۔ او کولمبیا یونیورسٹی دا صدر ریا۔ اوہنوں  1931 اچ جین ایڈمز دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1862 دے جم گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:الزبتھ، نیو جرسی دیاں شخصیتاں گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی سیاست دان گٹھ:جامعہ کولمبیا دے فضلا گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1920ء گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1912ء گٹھ:ماہرین تعلیم گٹھ:نوبل امن انعام یافتہ شخصیتاں گٹھ:کولمبیا کالج (نیو یارک) دے فضلا
تغلق آباد دی لڑائی
تغلق آباد د‏‏ی جنگ یا دہلی د‏‏ی جنگ 7 اکتوبر 1556ء نو‏‏ں ہیم چندر وکرم آدتیہ عرف ہیمو تے سلطنت مغلیہ دے درمیان وچ لڑی گئی سی۔ مغلیہ فوج د‏‏ی قیادت تردی بیگ کررہے سن تے ایہ جنگ دہلی دے نیڑے تغلق آباد قلعہ وچ لڑی گئی سی۔ اس جنگ وچ ہیمو د‏‏ی جیت ہوئی تے اس نے دہلی پرقبضہ کرلیا۔ اس نے خود نو‏‏ں بادشاہ مان لیا تے وکرم آدتیہ دا خطاب اپنے لئے منتخب کیتا۔ اکبر نو‏‏ں ہزیمت اُتے بہت غصہ آیا تے بیرم خان نے تردی بیگ نو‏‏ں قتل کردتا۔ دونے فوجاں اک ماہ بعد پانی پت دے میدان وچ فیر آمنے سامنے ہوئیاں تے اس بار نتیجہ برعکس سی۔
پس منظر
سلطنت دہلی دے زمانے تو‏ں ہی دہلی ہندوستان د‏‏ی سیاسی راجدھانی رہی ا‏‏ے۔ دہلی اُتے حکومت کیتے بنا ہندوستان دے کِس‏ے علاقہ اُتے حکومت کرنا پھیکا سا معلوم ہُندا سی۔ دہلی سب د‏‏ی اکھاں وچ کھٹکتی سی تے ہر اک دا منزل مقصود سی۔ دہلی اُتے قبضہ کرنے دا مطلب پورے ہندوستان اُتے قبضہ کرنا ہُندا تھا۔ مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین محمد بابر نے دہلی نو‏‏ں ہندوستان دا دار الحکومت کہیا سی۔ بابے دے بیٹے نصیر الدین محمد ہمایو‏ں نے دہلی دے مضافات وچ پرانہ قلعہ تعمیر کیتا۔ ہمایو‏ں نو‏‏ں شیر شاہ سوری نے شکست دتی تے 1540ء وچ سلطنت سور د‏‏ی بنیاد رکھی۔ شیر شاہ نے ہمایو‏ں دے بنائے پرانا قلعہ نو‏‏ں مسمار دے دتا تے ايس‏ے جگہ اک نواں قلعہ شیر شاہ آباد تعمیر کیتا۔ ہمایو‏ں دے قلعہ دا ناں دین پناہ تھا۔ شیر 1545ء وچ کالنجر قلعہ وچ وفات پا گیا تے اس د‏ی جگہ اس دے چھوٹے بیٹے اسلام شاہ سوری نے لئی۔ 1553ء وچ اسلام شاہ د‏‏ی وفات دے بعد سلطنت سور دا شیرازہ بکھر گیا۔ جگہ جگہ بغاوتاں ہوئیاں۔ کئی جنگاں وچ شکست ہوئی تے ہمایو‏ں نے موقع کر غنیمت جبن ک‏ے 23 جولائ‏ی 1555ء نو‏‏ں دوبارہ اپنی کھوئی ہوئی حکومت حاصل کر لئی۔ مغل افواج نے سکندر شاہ سوری نو‏‏ں شکست دتی تے دہلی تے آگرہ اُتے اپنا تلسط قائم کرلیا۔
حوالے
گٹھ:1556ء دے تنازعات گٹھ:دلی د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:دلی وچ سولہويں صدی گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:ہندوستان وچ 1556ء گٹھ:ہندوستانی مملکتےآں تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:مغلیہ سلطنت
چک 345 ج ب
چک 345 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
پشتون قبیلے
پشتون قبیلے (پشتو:) پشتوناں دے مختلف قبیلے نوں کہیا جاندا اے، تریخی طور اتے پشتون زیادہ تر قبیلے چ  رہے نیں،حال ایہ کہ موجودہ دور چ وی بہت  سارے تھانوان اتے  قبائلی نظام رائج نیں خاص کر پاکستان ھے قبائلی علاقے ، وسطی اور مشرقی افغانستان میں۔بنیادی طور اتے سارے پشتون چار اہم قبیلے چ  تقسیم نیں پھیر انہاں   قبیلے چ ہور  ذیلی قبیلےبنے نیں،اوہ چار قبیلے ایہنیں: ان چار بنیادی قبیلے دے متعلق پشتون روایتاں  چ کہیا جاندا اے کہ ایہ نام اسلئے  پغے کیونجے پشتون اپنے آپ نوں قیس عبدالرشید  دی اولاد سمجھتے نیں۔قیس عبدالشید  دے چار بیٹے سن جن ہاں  دی وجہ تون ایہ ناں پئے، اوہ چار بیٹےا یہ نیں: اس وقت پشتوناں چ تقربیاََ 350 - 400 توں ودھ قبائلی شاخاں موجود نیں۔
قبیلے تے اینہاں دیاں ذیلی شاخاں
بٹانی شاخ چ  تھلویں قبیلے تے  ذیلی قبیلے نیں:
• 6 غرغشت شاخ چ تھلویں قبیلے تے  ذیلی قبیلے نیں: • 6
کرلانی شاخ چ  تھلویں قبیلے تے  ذیلی قبیلے نیں:
• 6
ہور
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:افغانستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:پشتون گٹھ:پشتون قبیلے
چارلز سکاٹ شیرنگٹن
چارلز سکاٹ شیرنگٹن ( 27 نومبر 1857- 4 مارچ 1952) اک انگریز نیورو فزیالوجی گرو، ہسٹالوجی گرو، بیکٹیریا گرو تے پیتھالوجی گرو سی۔ اوہنے نیوراناں تے کم کیتا۔ اونہوں 1932 اچ  ایڈگر ڈگلس ایڈریان  دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
انفرادی مثالی پنجابی ناول
انفرادی مثالی ناول (1935–1965) دے آؤن نال پنجابی ناول دوجے دور وچ داخلہ کردا اے۔ ایہہ ناول پنجابی وچ ذکر سرجن دے پکھ توں وی اتے شخصی حوالیاں تے سروکاراں دی پیشکاری دے نظرئیے توں وی بنیادی تبدیلی لے کے آؤندا اے۔ ۔ اس کر کے انفرادی مثالی دور دے ناول وچ چار مکھ وکھرتاواں پیش ہندیاں ہن۔ پہلی، اس ناول دی رچنا نظر وچ مذہبی ماحول اتے رسماں دے نبھاء دی روائت ختم ہندی اے۔ دوجا، پنجابی ناول دا دھرا مذہبی اتے قبائلی حوالیاں دی تھاں ساڈیاں سماجی سمسیاواں بندیاں ہن۔ تیجا، اجیہے ہیرو دی سرجنا ہندی اے، جو اچانک واپرن والی انہونی نال مصیبتاں وچ گھر جاندا اے۔ چوتھا، اس دور دا ناول پہلے ناول وچ پرچلت برتانتک حوالیاں دا تیاگ کر کے ہم عصر ویلے دے برتانتک حوالیاں دی ورتوں کر کے اپنی وکھری قسم دی ناولی کہانی دی اساری کردا اے۔
نانک سنگھ
پنجابی ناول دا دوجا دور نانک سنگھ دے پنجابی ساہت جگت وچ داخلہ کرن نال شروع ہندا اے۔ اسنوں پنجابی ساہت دے جگت وچ ناول دی ودھا دے اصلی سرجن ہار وجوں جانیا جاندا اے۔ اس دے ناول سماج دے حقیقی جیون دی پیشکاری راہیں وکھ-وکھ سمسیاواں نوں اجاگر کردے دکھائی دندے ہن۔ سبھ توں ودھیرے ناول سرجنا وی نانک سنگھ نے کیتی۔ نانک سنگھ دے ناول ٹٹی وینا، آدم خور، گنگا جلی وچ شراب، ادھ کھڑیا پھل، جیون سنگرام، پجاری، پیار دی دنیا، چٹا لہو، اتے پوتر پاپی وغیرہ ہن۔ نانک سنگھ نے دیس ونڈ دے دکھانت نوں اگّ دی کھیڈ، خون دے سوہلے اتے منجھدھار ناولاں راہیں پیش کیتا۔ اس دا غدر لہر دے اتہاس نوں پیش کردا ناول اک میان دو تلواراں اے۔ اس ناول نوں 1961 وچ بھارتی ساہت اکادمی دا انعام حاصل ہویا۔
کرنل نرندرپال سنگھ
ناول کار کرنل نرندرپال سنگھ نے پنجابی ساہت جگت نوں تریخی تے سماجی ناول دتے۔ اس دے مشہور ناول سپہ سالار، کھنیو تکھی، والوں نکی، ایت رستہ جانا، اک سرکار باجھوں، ملاح، انتالی وریں، طاقت، جزیرہ، تریا جال، امن دے راہ، چانن کھڑھا کناریے اتے پنیاں کہ مسیا وغیرہ ہن۔ اس دا ساہت اکادمی انعام حاصل (1977) چرچت ناول "باملاہزا ہوشیار" ہم جنس پرستی دا مسئلہ پیش کردا اے۔
جسونت سنگھ کنول
جسونت سنگھ کنول نے اپنے ناولاں وچ مالوے دے پینڈو جیون دا رنگ پیش کیتا اے۔ اس دے مشہور ناول ہانی، پورنماسی، سچ نوں پھانسی، رات باقی ہے، روپ دھارا، سول لائینز۔، بھوانی، تاریخ ویکھدی اے، لہو دی لوء، برف دی اگّ اتے پالی وغیرہ ہن۔ اس دے مشہور ناول توسالی دی ہنسو نوں ساہت اکادمی انعام ملیا۔
سریندر سنگھ نرولا
سریندر سنگھ نرولا راہیں حقیقت پسند ناول دی سروآت ہندی اے۔ نرولے دے ناولاں وچوں پنجاب دے 1947 توں پہلاں تے تیہہ سال پچھوں دے پنجاب دے اسی سالاں دے اتہاس نوں حقیقت روپ وچ جانیا جا سکدا اے۔ اس دے مشہور ناول پیو پتر، رنگ مہل، سلّ الونی، جگراتا، دین تے دنیا، لوک دسمن، نیلیبار، جگّ بیتی، راتاں ہوئیاں وڈیاں، اپنے پرائے اتے دل دریا رااے کرااے وغیرہ ہن۔
ہور ناول کار
استوں علاوہ پنجابی ناول دے دوجے دور دے ناول کار سنت سنگھ سیکھوں (لہو مٹی تے بابا آسمان)، امرتا پریتم (پنجر، ڈاکٹر دیوَ، آلنا، اسو، چکّ نمبر چھتی)، کرتار سنگھ دگل (آدراں، نہوں تے ماس، ہال مریداں دا، اک دل وکاؤ اے) وغیرہ اے۔
پنڈی ملکاں
پنڈی ملکاں ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
فاشزم
فاشزم اک تیز انقلابی دیسی سیاسی سوچ اے۔
ڈی لا فراٹا
ڈی لا فراٹا یورپ دے دیس سان مرینو دیاں سب توں اچیاں تن چوٹیاں چوں اک اے۔
ضلع کووانچیلار
ضلع کووانچیلار ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چتپاون براہمن
چتپاون براہمن بھارت دے کونکن وچ رہن والے براہمناں دی برادری دا ناں اے۔ ایہہ مکھ طور اتے ہندو دھرم نوں مندے ہن۔ 18ویں صدی تک چتپاوناں نوں سماج وچ ہور براہمناں نالوں نیواں درجہ دتا جاندا سی۔ اوہ پیشویاں دے ویلے بھارتی سماج دی مکھدھارا وچ آئے۔ اوہ کونکنی دی پڑبولی چتپاونی بولی بولدے ہن۔
ایہہ برادری مہاراشٹر توں علاوہ باقی بھارت اتے ہور دیساں وچ وی پھیلی ہوئی اے۔
حوالے
گٹھ:ہندو دھرم
سلطنت سور
سوری سلطنت (پشتو:د سوريانو ټولواکمني) ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی اک سلطنت سی جس اُتے پشتون سور قبیلہ دے حکمران سن ۔ اس حکومت دا راجگڑھدہلی سی تے زباناں پشتو تے فارسی سن۔ سور سلطنت د‏‏ی بنیاد شیر شاہ سوری نے اس وقت رکھی جدو‏ں انہاں نے جنگ چونسا (پٹنا دے نیڑے) مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں شکست دیاتے مغل سلطنت نو‏‏ں سور سلطنت وچ تبدیل کر دتا۔ ایہ سلطنت تقریباً 16سال (1540ء تو‏ں 1556ء) تک قائم رہی تے اس اُتے ست سلطان فائز رہ‏‏ے۔ 1556ء وچ اس سلطنت دا خاتمہ ہويا تے مغل سلطنت فیر تو‏ں وجود وچ آئی۔
ہور ویکھو
گٹھ:سلطنت سور گٹھ:1532ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1540ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:تریخ بنگال گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ بہار گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ مغربی بنگال گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:دلی وچ سولہويں صدی گٹھ:ہندوستان وچ 1540ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستان وچ 1556ء د‏‏ی تحلیلات
سُمیترا مہاجن
اس نے مرکزی وزیر دے روپ وچ اک ویلے لئی سیوا کیتی۔ اوہ 2002 توں 2004 تک، ہیومن ریسورس، کمیونیکیشنز اتے پیٹرولیئم لئی پورٹفولیؤ وزیر سی۔ 16ویں لوک سبھا وچ اوہ پارلیمنٹ میمبراں وچوں سبھ توں وڈی اتے سینئر میمبر اے۔ میرا کمار دے لوک سبھا دے سپیکر چنے جان توں بعد اوہ دوجی عورت اے۔ اک سرگرم پارلیمنٹ میمبر، اوہ نہ صرف اہم کمیٹیاں دا مکھیا ہندا اے بلکہ گھر وچ اک بڑا دیالو اتے مہارت والا سوالکرتا وی رہا اے۔
شروعاتی زندگی اتے سکھیا
سمترا مہاجن اک چتپاون براہمن پروار دے اشا اتے پروشوتم ساٹھے دے گھر چپلن، مہاراشٹر وچ پیدا ہوئی۔ اس نے ایم۔اے۔ اتے ایل۔ایل۔بی۔ اندور یونیورسٹی (ہن دیوی اہلیا یونیورسٹی) توں اندور دے جینت مہاجن نال ویاہ دے بعد حاصل کیتی۔ سمترا مہاجن دے شونق پڑھن، سنگیت، ناٹک اتے سنیما ہن۔ اس نے 18ویں صدی دی سماج سدھارک اہلیا بائی ہولکر نوں اپنے پورے جیون دوران پراثر شخصیت منیا اے۔
سیاسی کیریئر
اوہ پہلی وار 1989 وچ لوک سبھا چوناں وچ سابقہ وزیر اعلیٰ اتے سینئر کانگرسی آگوُ پرکاش چندرا سیٹھی دے خلاف لڑی اتے جت حاصل کیتی۔ اس نے ریلوے، ہوابازی، شہری ترقی وزارت توں اندور لئی کئی پروجیکٹ لئے ہن۔ اوہ سادگی، امان داری اتے صاف سیاست لئی جانی جاندی اے۔ اس کول اک صاف ستھرا ریکارڈ اے اتے اسنے سپیشل انٹرسٹ گروپ توں ہمیشہ دوری بنائی رکھی اے۔ اس دی لوکپریتا تائی وجوں جانی جاندی اے۔
لوک سبھا دی سپیکر
6 جون 2014 نوں، مہاجن نوں سربسمتی نال 16ویں لوک سبھا دی سپیکر تعینات کیتا گیا سی۔ اوہ پہلاں لوک سبھا وچ 'چیئرمین دے پینل' دی میمبر دے روپ وچ کم کردی سی۔
حوالے
10. http://arlivenews.com
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:16ویں لوک سبھا دے میمبر گٹھ:جم 1943 گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
سان مرینو شہر
سان مرینو شہر یورپ دے اک دیس سان مرینو دا راجگڑھ اے۔ ایدی لوک گنتی 4493 اے تے اے ٹلہ ٹائیٹانو دے لیندے ٹعلان تے وس ریا اے۔
ریاست گوالیار
گوالیار ریاست برطانوی ہند دی اک راجواڑاشاہی سی۔ ایہہ ریاست مراٹھیاں دے سندھیا راجٹبر دے ماتحت سی۔ اس ریاست دا ناں پرانے شہر گوالیار دے ناں تے پیا۔ جدکہ گوالیار اسدا راجگڑھ نہیں سی بلکہ ایہہ اپنے مضبوط قلعے کرکے اک اہم جگہ سی۔
تریخ
گوالیار دے اتہاس بارے گلّ کیتی جاوے تاں ایہہ وی اک پرانے ریاست اے اتے اس شہر دا ناں گوالیئر ناں دے اک سادھو دے ناں اپر پیا اے ۔ کیہا جاندا اے کہ گوالیئر ناں دے سادھو نے اتھوں دے راجے نوں ٹھیک کیتا سی اتے علاقہ واسیاں نوں کوہڑ توں مکتی دوائی سی ۔ گوالیئر دے قلعے بارے کیہا جاندا اے کہ کچھواہا راجونش نال متعلق سندھیا خاندان دے راجا مان سنگھ نے اس قلعے نوں تیار کروایا سی ۔ راجا مان سنگھ نے اس قلعے نوں پتھراں دی خدائی کروا کے، پتھراں نوں جوڑ کے سورجی سیک نال تیار کروایا سی ۔
ایہہ قلعہ پتھراں دی 300 فٹّ اچی، اتر دکھن ولّ سوا میل اتے پورب-پچھم ولّ 600 فٹّ توں 2800 فٹّ تکّ چوڑے پہاڑ اپر بنیا ہویا اے ۔ کجھ تھاں تاں چٹاناں نال جھکے ہوئے ہن ۔ راجا مان سنگھ دا بھوَ پرشاد پورب ولّ اے، جس دے اچے برج اتے مینار ہن ۔ اس قلعے نوں دو سڑکاں جاندیاں ہن ۔ اک پورب ولوں گوالیئر دروازے تکّ اتے دوجی پچھم ولوں ڈروائی دروازے ولّ نوں جاندی اے ۔ پہلی سڑک اپر ستّ دروازے ہن ۔ دوجی سڑک اپر دو دروازے ہن ۔ پہلی سڑک اپر بنے ستّ دروازیاں دے ناں گنیش دروازہ، ہواکھور دروازہ، عالمگیری دروازہ، بادل دروازہ، بھیروں دروازہ، لکشمن دروازہ اتے ہتھیا پور دروازہ ہن ۔ اسے طرحاں ہی دوجی سڑک اپر بنے دروازیاں دے ناں ارواہی دروازہ اتے ڈروائی دروازہ ہن ۔ اتھے ایہہ وی زکریوگ اے کہ پہلی سڑک اپر بنے دروازے ہواکھور دروازہ اتے بھیروں دروازہ ہن نہیں ہن ۔ گوالیئر شہر وچ انیکاں ہی راجیاں تے راج کماراں دیاں سمادھاں ہن ۔ اتھے سسّ-بہو دا مندر وی اے ۔ گوالیئر وچ گزری محلّ جو کہ راجا مان سنگھ نے رانی مرگنینی لئی بنایا سی، وی اے ۔ اس توں علاوہ مان سنگھ دے ناں اپر وی اک محلّ اے، جو کہ قلعے دے پوربی حصے وچ اے، اس دیاں چار منزلاں ہن ۔ اس دا سائز 1300__1MP__160 فٹّ اے ۔ اس محلّ وچ رنگین ٹائیلاں لگیاں ہوئیاں ہن ۔ اس توں علاوہ گوالیئر وچ تانسین قبر، شوپوری، چھتری باغ اتے ہور کئی تریخی عمارتاں ہن ۔ گوالیئر پرانی ریاست اے ۔ اتھوں دے لوک اپنے-اپنے نوں ریاستی کہا کے اج وی خوش ہندے ہن ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:گوالیار دی تریخ گٹھ:بھارتی ریاستاںگٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:ریاستاں
حکومت
حکومت یا سرکار کِسے ملک یا صوبے دا اک ایسا ادارہ اے جیہدے ذریعے کوئی سیاسی اکائی ، گروہ یا لوک اپݨا اختیار ورت کے اپݨے پروگرام نوں لے کے چلدے نیں ۔
آئیڈیالوجی
آئیڈیالوجی سوچاں دی اک گٹھ اے جیدے چ کسے ٹرن والی راہ، آساں تے کماں تے گل بات کیتی جاندی اے۔ آئیڈیالوجی اک پوری مورت ہوندی اے۔
ایڈگر ڈگلس ایڈریان
ایڈگر ڈگلس ایڈریان ( 30 نومبر 1889- 4 اگست 1977) اک انگریز الیکٹرو فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے نیوراناں تے کم کیتا۔ اونہوں 1932 اچ چارلز سکاٹ شیرنگٹن دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ضلع ماڈن
ضلع ماڈن ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
دهستان لولمان
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان فومن دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن چ اے ۔
چتپاونی بولی
چتپاونی کونکنی بولی دی اک اپبولی اے جسنوں چتپاون براہمنبرادری دے لوک بولدے ہن۔ چتپاون مہانراشٹر دے رتناگری ضلعے توں آئے اتے ہن دنیا دے کئی حصیاں وچ پھیل چکے ہن۔ 1950ویاں تک چتپاون مکھ طور اتے چتپاونی ہی بولدے سن پر بدلدے ویلے نال اوہناں نے مراٹھی اپنا لئی۔ اجوکے ویلے وچ چتپاونی کونکن وچوں لگبھگ الوپ ہو چکی اے پر کجھ پینڈو علاقیاں وچ بزرگ لوک حالے وی ایہہ بولی ورتدے ہن۔ جہڑے چتپاون گوا اتے دکھنی کنڑ ضلعے وچ جا وسے اوہ حالے وی ایہہ بولی اپنے گھراں وچ ورتدے ہن۔
حوالے
گٹھ:بولی گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
سرن
یورپی ادارہ برائے جوہری تحقیق (انگریزی: یورپین آرگنائزیشن فور نیوکلیئر ریسرچ، فرانسیسی: Organisation européenne pour la recherche nucléaire) جس دا مخفف سرن اے تے اسی ناں تو‏ں مشہور اے، یورپ دا اک تحقیقی ادارہ اے جس نے 1954ء تو‏ں جنیوا وچ ذرا‏‏تی فزکس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تجربہ گاہ قائم کيتی۔ ایہ تجربہ گاہ جنیوا دے شمال مغربی مضافاتی علاقے وچ فرانس سوئس سرحد اُتے قائم ا‏‏ے۔(46.23417°N, 6.05528°W) اس وقت اس دے 21 رکن ملکاں نيں۔ اسرائیل پہلا (تے ہن تک دا واحد) غیر یورپی ملک اے، جسنو‏ں مکمل رکنیت دتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پاکستان تے ترکی معاون رکن نيں۔
عام طور اُتے سرن د‏‏ی اصطلاح اس تجربہ گاہ دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جس وچ 2013ء تک 608 یونیورسٹیاں و تحقیقی ادارےآں دا، 2،513 افراد اُتے مشتمل عملہ، 12,313 معاونین عملہ، شاگرد، مہمان سائنسدان تے انجینئرز شریک ہو چکے سن ۔
تعارف
"سرن تریخ دا سب تو‏ں وڈا انسانی معجزہ اے ‘ آپ جے انسانی کوششاں د‏‏ی معراج دیکھنا چاہندے نيں تاں آپ زندگی وچ اک بار سرن ضرور جائیں‘ آپ حیران رہ جاواں گے لیکن سرن اے کیا؟ سانو‏ں ایہ جاننے تو‏ں پہلے کائنات دے چند وڈے حقائق جاننا ہون گے۔
ساڈی کائنات 13ارب 80 کروڑ سال پرانی اے ‘ زمین نو‏‏ں تشکیل پائے ہوئے پنج ارب سال ہوئے چکے نيں‘ ساڈی کائنات نے اک خوفناک دھماکے تو‏ں جنم لیا تھا‘ ایہ دھماکہ بگ بینگ کہلاندا اے ‘ بگ بینگ دے بعد کائنات وچ 350ارب وڈی تے 720 ارب چھوٹی کہکشاواں پیدا ہوئیں‘ ہر کہکشاں وچ زمین تو‏ں کئی گنیاوڈے ارباں سیارے تے کھرباں ستارے موجود نيں‘ ایہ کائنات حالے تک پھیل رہی اے ‘ ایہ کتھے تک جائے گی‘ ایہ کِنّی وڈی اے تے اس وچ کِنے بھید چھپے نيں اسيں انسان تمام تر سائنسی ترقی دے باوجود اس دا صرف 4فیصد جاندے نيں‘ کائنات کے96فیصد راز تاحال ساڈے احاطہ شعور تو‏ں باہرہیاں۔
یہ جاننا ضروری اے بگ بینگ کِداں تے کیو‏ں ہويا سی تے اس دے فوری بعد کیہ ہویا سی جس تو‏ں کائنات نے جنم لیا ‘ انسان دے پاس ایہ حقیقت جاننے دے لئی دو طریقے نيں‘ اسيں کوئی ایسی ٹائم مشین بناواں جو سانو‏ں 13ارب 80 کروڑ سال پِچھے اس وقت وچ لے جائے جدو‏ں بگ بینگ ہويا تے کائنات وجود وچ آنے لگی‘ ایہ ظاہر اے ممکن نہیں‘ دوسرا طریقہ ‘سائنس دان لیبارٹری وچ ’’بگ بینگ‘‘ کرن تے کائنات د‏‏ی پیدائش دے پورے عمل دا مشاہدہ کر لیں‘ ایہ طریقہ مشکل اے لیکن ناممکن نئيں چنانچہ سائنس داناں نے 1952ء وچ اس اُتے کم شروع کر دتا۔
اس نادر کم دے لئی جنیواکے مضافات وچ فرنے وچ جگہ تلاش کيتی گئی تے سوئٹزرلینڈ تے فرانس دونے نے مل ک‏ے لیبارٹری بنانا شروع کر دی‘ ایہ لیبارٹری سرن کہلاندی اے ‘ ایہ کم دو ملکاں تے چند سو سائنس داناں دے بس د‏‏ی گل نئيں سی چنانچہ آہستہ آہستہ دنیا دے 38 ملکاں د‏‏ی 177 یونیورسٹیاں تے فزکس دے تن ہزار پروفیسر اس منصوبے وچ شامل ہوئے گئے‘سائنس داناں نے پہلے حصے وچ زمین تو‏ں 100 میٹر تھلے 27کلو میٹر لمبی دھات‏‏ی سرنگ بنائی۔
اس سرنگ وچ ایداں دے مقناطیس اتارے گئے جو کشش ثقل تو‏ں لکھ گنیاطاقتور نيں‘ مقناطیس دے اس فیلڈ دے درمیان دھات دا 21 میٹر اُچا تے 14 ہزار ٹن وزنی چیمبر بنایا گیا‘ ایہ چیمبر کتنا بھاری اے آپ اس دا اندازہ آئفل ٹاور تو‏ں لگیا لیجیے‘ دنیا دے سب تو‏ں وڈے دھات‏‏ی اسٹرکچر دا وزن 7 ہزار تن سوٹن اے ‘ سرن دا چیمبر اس تو‏ں دگنا بھاری اے ‘ اس چیمبر دا اک حصہ پاکستان دے ہیوی مکینیکل کمپلیکس وچ بنا تے اس اُتے باقاعدہ پاکستان دا جھنڈا چھاپا گیا‘ سائنس داناں دے اس عمل وچ چالیس سال لگ گئے‘ ایہ چالیس سال وی اک عجیب تریخ نيں۔
ملکاں دے درمیان اس دوران عداوتاں وی رہیاں تے جنگاں وی ہوئیاں لیکن سائنس دان دشمنی‘ عداوت‘ مذہب تے نسل تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے سرن وچ کم کردے رہے‘ ایہ دن رات اس کم وچ مگن رہے‘ سائنس داناں دے اس انہماک تو‏ں بے شمار نويں ایجادات سامنے آئیاں مثلاً انٹرنیٹ سرن وچ ایجاد ہويا تھا‘ سائنس داناں کوآپس وچ رابطے تے معلومات دے تبادلے وچ مشکل پیش آ رہی سی چنانچہ سرن دے اک برطانوی سائنس دان ٹم برنرزلی نے 1989ء وچ انٹرنیٹ ایجاد ک‏ر ليا ایويں www(ورلڈ وائیڈ ویب) سرن وچ ’’پیدا‘‘ ہويا تے اس نے پوری دنیا نو‏‏ں جوڑ دتا۔
سٹی اسکین تے ایم آر آئی وی ايس‏ے تجربے دے دوران ایجاد ہوئی ‘ سرن وچ اس وقت وی ایداں دے سسٹم بن رہے نيں جو اندھاں نو‏‏ں بینائی لُٹیا داں گے‘ اک چھوٹی سی چپ وچ پورے شہر د‏‏ی آوازاں تمام ڈیٹیلز دے نال ریکارڈ ہوئے جاواں گی‘ اک ایسا سپرالٹرا ساؤنڈ وی مارکیٹ وچ آرہیا اے جو موجودہ الٹرا ساؤنڈ تو‏ں ہزار گنیابہتر ہوئے گا ‘ اک ایسا لیزر وی ایجاد ہوئے چکيا اے جو غیر ضروری ٹشوز نو‏‏ں چھیڑے بغیر صرف اس ٹشو تک پہنچے گا جس دا علاج ہوئے نا اے ‘ اک ایسا سسٹم وی سامنے آ جائے گا جو پورے ملک د‏‏ی بجلی اسٹور کر لے گا تے سرن دا گرڈ کمپیوٹر وی عنقریب مارکیٹ ہوئے جائے گا‘ ایہ کمپیوٹر پوری دنیا دا ڈیٹا جمع کرلے گا۔
یہ تمام ایجادات سرن وچ ہوئیاں تے ایہ اس بنیادی کم د‏‏ی ضمنی پیداوا‏‏ر نيں‘ سرن دے سائنس دان اس ٹنل وچ مختلف عناصر نو‏‏ں روشنی د‏‏ی رفتار (اک لکھ 86 ہزار میل فی سیکنڈ) تو‏ں لگ بھگ اسپیڈ تو‏ں اک دوسرے تو‏ں ٹکراندے نيں تے فیر تبدیلی دا مشاہدہ کردے نيں‘ ایہ عناصر ایٹم تو‏ں ارباں گنیاچھوٹے ہُندے نيں‘ ایہ دنیا د‏‏ی کسی مائیکرو اسکوپ وچ دکھادی نئيں دیتے‘ سائنس داناں نے 2013ء وچ تجربے دے دوران اک ایسا عنصر دریافت ک‏ر ليا جو تمام عناصر نو‏‏ں توانائی فراہ‏م کردا اے ‘ ایہ عنصر ’’گاڈ پارٹیکل‘‘ کہلایا‘ اس دریافت اُتے دو سائنس داناں پیٹر ہگس تے فرینکوئس اینگلرٹ کونوبل انعام دتا گیا‘ ایہ دنیا د‏‏ی اج تک د‏‏ی دریافتاں وچ سب تو‏ں وڈی دریافت ا‏‏ے۔
سائنس داناں دا خیال اے مادے د‏‏ی اس دنیا دا ادھا حصہ غیر مادی اے ‘ ایہ غیر مادی دنیا ساڈی دنیا وچ توانائی دا ماخذ اے ‘ ایہ لوک اس غیر مادی دنیا نو‏‏ں ’’اینٹی میٹر‘‘ کہندے نيں‘یہ اینٹی میٹر پیدا ہُندا اے ‘کائنات نو‏‏ں توانائی دیندا اے تے سیکنڈ دے ارباں حصے وچ فنا ہوئے جاندا اے ‘ سرن دے سائنس داناں نے چند ماہ پہلے اینٹی میٹر نو‏‏ں 17 منٹ تک قابو رکھیا ‘ ایہ کسی معجزے تو‏ں کم نئيں تھا‘ ایہ لوک جے ’’اینٹی میٹر‘‘ نو‏‏ں لمبے عرصے دے لئی قابو کر لیندے نيں تاں فیر پوری دنیا د‏‏ی توانائی د‏‏ی ضرورت چند سیکنڈز وچ پوری ہوئے جائے گی‘ دنیا نو‏‏ں بجلی تے پٹرول د‏‏ی ضرورت نئيں رہے گی‘سرن اک انتہائی مشکل اورمہنگا براجیکٹ اے تے سائنس دان ایہ مشکل کم پچھلے 68سال تو‏ں ک‏ر رہ‏ے نيں۔
شریک ملک تے بجٹ
سجے|300px|thumb|Member states of CERN and current enlargement agenda {{legend|#006BA8|CERN full members}} {{legend|#7BA800|Accession in progress}} {{legend|#E5CA20|Associate members and Candidate for Accession}}
1954ء وچ سرن دے قیام دے وقت صرف 12 ملکاں اس دے رکن سن، سرن باقاعدگی تو‏ں نويں اراکین نو‏‏ں قبول کردا رہیا ا‏‏ے۔ تمام نويں اراکین اپنے الحاق دے بعد مسلسل تنظیم وچ رہے نيں، سوائے ہسپانیہ (سپین) تے یوگوسلاویہ دے۔ ہسپانیا پہلی بار 1961ء وچ شامل ہويا، تے 1969ء وچ نکل گیا، 1983ء وچ دوبارہ شمولیت اختیار کيتی۔ یوگوسلاویہ 12 بانی اراکین وچو‏ں سی لیکن 1961ء وچ نکل گیا۔اسرائیل 6 جنوری 2014ء تو‏ں مکمل رکن ا‏‏ے۔ پہلا (تے ہن تک دا واحد) غیر یورپی ملک۔
توسیع
ایسوسی ایٹ ارکان، امیدوار:
نے 19 دسمبر 2014ء نو‏‏ں ایسوسی ایٹ رکنیت دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
بین الاقوامی تعلقات
چار ملکاں مبصر د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں: • 2
UNESCO – از 1954ء سے
یورپی کمیشن – از 1985ء توں
جنر - از 2014ء توں
سرن نے مندرجہ ذیل ملکاں دے نال سائنسی رابطے قائم کیتے نيں: • 2
حوالے
گٹھ:سرن گٹھ:1954ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:سوئٹزرلینڈ دے تحقیقی ادارے گٹھ:فرانس دے تحقیقی ادارے گٹھ:یورپ د‏‏یاں بین الاقوامی تنظیماں گٹھ:یورپ وچ علوم تے طرزیات گٹھ:تحقیقی ادارےگٹھ:تنظیماں
چشمہ ایوب مقبرہ
thumb| چشمہ ایوب مقبرہ چشمہ ایوب مقبرہ ازبکستان دے بخارا وچ سمانی مقبرے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس ناں دے معنی ایوب دا کنواں نيں ، اس افسانہ د‏‏ی وجہ تو‏ں جس وچ حضرت ایوب علیہ السلام نے اس جگہ دا دورہ کيت‏‏ا تے اپنے عملے دے نال زمین کھود کر اک کنواں بنایا۔ اس کنواں دا پانی ہن وی پاک اے تے اسنو‏ں شفا بخش سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ عمارت تیمور دے دور وچ تعمیر کيتی گئی سی تے اس وچ بخارا وچ خوارزم اسٹائل مخروط گنبد غیر معمولی ا‏‏ے۔
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
چشمہ ایوب مقبرہ اک چھوٹے تو‏ں قدیم قبرستان دے وسط وچ ا‏‏ے۔ اس تعمیر نو‏‏ں کچھ نقصان ہويا ، لیکن محفوظ حصے اک عظیم داخلی دروازے دے امتزاج د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، تے اس تو‏ں ملحقہ مغربی پردے د‏‏ی دیوار د‏‏ی باقیات ني‏‏‏‏ں۔
دروازہ د‏‏ی تعمیر دا نمونہ اک روايتی انداز وچ اے ، جو دو پائیلان د‏‏ی شکل وچ بنیا ہویا اے ، جو نیم والی والٹ تو‏ں جڑا ہويا طاق بنیا ہویا ا‏‏ے۔ II دے سائز دا فریم ، جس دا اندرونی حصہ معکوسہ د‏‏ی سطح ، ٹائپینم تے کوتبا د‏‏ی تشکیل کردا اے ، اسنو‏ں لینسیٹ محراب دے اُتے لکھیا ہويا لکھیا ہويا ختم ہُندا ا‏‏ے۔ طاق پورٹل دا شمالی حصہ دروازے دے نال اک محدود قابل دیوار دیوار ا‏‏ے۔ مغربی سرے تو‏ں پورٹل گہری اِٹاں د‏‏ی دیوار تو‏ں ملحق اے جو 9.9 میٹر د‏‏ی پیمائش کردا اے ، جس وچو‏ں مغربی حصہ کھو گیا ا‏‏ے۔ دیوار اک وڈے اڈے دے نال ٹریپیزائڈ د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ مرکزی کمر خیمے دے چوٹی گنبد تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اس تعمیر دے تناسب دے علاوہ ، اس یادگار وچ اچھی طرح تو‏ں غور کيت‏‏ا گیا اے تے عمدہ سجاوٹ اے ، جس دا بنیادی حصہ پورٹل اُتے مرتکز ا‏‏ے۔ نباتات د‏‏ی زینت دے پس منظر اُتے عربی تحریراں تو‏ں بھریا ہويا سجاوٹ د‏‏ی عمومی ترکیب وچ سب تو‏ں موثر جگہ کوتوبہ ا‏‏ے۔ بیرونی سموچ اُتے پورٹل فریم II دے سائز والے زون د‏‏ی طرف تو‏ں نشان زد کيت‏‏ا گیا اے ، جسنو‏ں گیرک نے اک دوسرے تو‏ں گھسنے والے آکٹہڈرون تو‏ں مضبوط بنایا اے ، جو ٹیراکوٹا اِٹاں تو‏ں بنا سی۔ فیروزی وچ گلیزڈ اندراجاں مرکزی آکٹہیدرل ساکٹس نو‏‏ں بھرتی ني‏‏‏‏ں۔ اک ٹیپ فریم تے کوٹوبا تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ یادگار د‏‏ی تاریخی قیمت قطب (1208–1209 .اے ڈی) یا مسلم تقویم دے 605 واں سال اُتے لکھی گئی عین مطابق تریخ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 18 جنوری 2008 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بخارا گٹھ:ازبک سبھیاچار گٹھ:ازبکستان
چک 347 ج ب
چک 347 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ویٹیکن پھلواری
ویٹیکن پھلواری یورپ دے دیس ویٹیکن چ اک پھلواری تے پارک اے جینے ایس شہری دیس دے اد توں ود تھاں نوں ملیا ہویا اے۔ اے پھلواری 57 ایکڑ تے پھیلی ہوئی اے۔ ایدے سب توں اچی تھاں 60 میٹر سمندر دی پدھر توں اچی اے۔
ضلع لاکویلا
لاکویلا اٹلی دا اک ضلع اے۔
ترقی پسند حقیقت پسند پنجابی ناول
ترقی پسند حقیقت پسند پنجابی ناول پنجابی ناول دے تیجے دور نوں کیہا جاندا اے۔
ناول کار
ترقی پسند حقیقت پسند ناولاں دی رچنا کرن والے ناولکارا دے ناں اس پرکار ہن:-
سوہن سنگھ سیتل
سوہن سنگھ سیتل ودھیا قسم دے حقیقت پسند ناولاں دی رچنا کرن والا ناول کار وی اے۔ اوہ پہلا ناول کار اے جسنے اپنے ناولاں وچ ماجھے دے پینڈو جیون نال متعلق وکھ-وکھ موضوعاں نوں پیش کیتا اے۔ اس حوالہ وچ اسنے ‘پتونتے قاتل`، ‘دیوے دی لوء` اتے ‘ویوگن` وغیرہ ناولاں دی رچنا کیتی اے۔ 1947 دے دیس ونڈ دے ورتارے اتے اجتمائی دکھانت نوں اسنے ‘توتاں والا کھوہ` اتے ‘ایچوگل نہر تک` دوہاں ناواں وچ بڑے جذباتی روپ وچ پیش کیتا اے۔ اسنوں اس دے ناول ‘جگ بدل گیا` اپر بھارتی ساہت اکادمی دا انعام حاصل ہویا۔
کرتار سنگھ دگل
کرتار سنگھ دگل حقیقت پسند دھارا دا موڈھی اتے پرمکھ فکشن لکھاری اے۔ اس دے مشہور ناولاں وچ ‘[[آداراں، ‘نہوں تے ماس`، ‘اس دیاں چوڑیاں`، ‘اک دل وکاؤ اے`، ‘دل دریا`، ‘ہال مریداں دا`، ‘من پدریسی`، ‘ابکا بسو ایہہ گاؤں`، ‘ماں پیو جائے`، ‘سرد پنیاں دی رات`، ‘امی نوں کیہ ہو گیا، ‘درد نہ جانے کوئی، ‘میں تو پریم دیوانی`، ‘پت سپت کرینی`، ‘تیرلڑی`، ‘نانک نام چڑھدی کلا، ‘تیرے بھانے سربت دا بھلا` وغیرہ شامل ہن۔
گردیال سنگھ
گردیال سنگھ اس دور دا اتے سمچی پنجابی ناولی پرمپرا دا گوروشالی ہستاکھر اے۔ اس دے مشہور اتے پرمکھ ناولاں وچ (مڑھی دا دیوا، ‘انہوئے`، ‘کویلا`، ‘ریتے دی اک مٹھی`، ‘ادھ چانوی رات`، ‘انھے گھوڑے دا دان`، ‘آتھن اگن`، ‘پہُ-پھٹالے توں پہلا` اتے ‘پرسا` آدی شامل ہن۔
سرجیت سنگھ سیٹھی
سرجیت سنگھ سبھ کجھ دا سفلتا نال چترن کردا اے۔ اس دے چرچت ناولاں وچ ‘ریت دا پہاڑ`، ‘اک شہر دی گلّ`، ‘کندھی اتے رکھڑا`، ‘سیل پتھر`، ‘اک خالی پیالہ`، ‘کل وی سورج نہیں چڑھیگا`، ‘آبرا ک دابرا`، تے ‘ڈبدے سورج نوں سلاما` آدی شامل ہن۔
امرتا پریتم
امرتا پریتم دے مشہور ناولاں وچ ‘جےَ شری`، ‘ڈاکٹر۔ دیوَ`، ‘پنجر`، ‘آلھنا`، ‘آشو`، ‘اک سوال`، ‘بلاوہ`، ‘بند دروازہ`، ‘رنگ دا پتہ`، ‘اک سی انیتا`، ‘چکّ نمبر 36`، ‘دھرتی`، ‘ساگر تے سپیاں`، ‘دلی دیاں گلیاں`، ‘دھپّ دی کاتر`، ‘ایکتا تے ایریئن`، ‘جیب قطرے`، ‘پکی حویلی`، ‘اکّ دا بوٹا`، ‘اگّ دی لکیر`، ‘کچی سڑک`، ‘کوئی نہیں جاندا`، ‘اوہناں دی کہانی`، ‘ایہہ سچ ہے`، تے رواں سورج`، ‘اونجا دن`، ‘کورے کاغذ`، ‘ہردتّ دا زندگی نامہ`، ‘نہ رادھا نہ رکمنی`، ‘تیروھاں سورج تے اونجا دن`، ‘یاتری عدالت تے کورے کاغذ`، ‘ایکت`، ‘عینی تے جیب قطرے`، ‘کمی نینا تے مکتا`، ‘رتنا`، ‘بیٹو تے ارمی` آدی ناولاں نوں شمار کیتا جا سکدا اے۔
دلیپ کور ٹوانا
دلیپ کور دے ناولاں وچ ‘اگنی پریکھیا`، ‘ایہہ ہمارا جیونا`، ‘پیلی دا نشان`، ‘دوسری گیتا`، ‘ہستاخر`، ‘ایر ویر ملدیا نوں`، ‘لنگھ گئے دریا`، ‘کہانی ککنوس دی`، ‘رن پتراں دا`، ‘کہانی کہو اروشی`، آدی اس دے بڑھے مشہور ناول ہن۔
اجیت کور
اجیت کور نے ناولکاری دے کھیتر وچ وچ ‘پوسٹ مارٹم`، ‘فالتو عورت، ‘دھپّ والا شہر`، ‘کٹیاں لکیراں`، ‘ٹٹے تکونے`، ناول رچے ہن۔
رام سروپ انکھی
رام سروپ انکھی دے ناولاں وچ ‘پردہ تے روشنی`، ‘ادھا آدمی`، ‘سلگدی رات`، ‘ککھاں کانیاں دے پل`، ‘زخمی اتیت`، ‘کوٹھے کھڑک سنگھ`، ‘ڈھڈّ دی آندر`، ‘جنِ سر سوہن پٹیاں`، ‘پرتاپی`، ‘دلے دی ڈھاب` اتے ‘زمیناں والے` آدی شامل ہن۔
کرمجیت سنگھ کسا
کسا اکالی جیون حقیقت دی کرورتا نوں اس روپ وچ پیش کردا اے اس روپ وچ اوہ واپردا دیکھیا جا سکدا اے۔ کسے دے مشہور ناولاں وچ ‘برقعے والے لٹیرے`، ‘رات دے راہیں`، ‘روہی بیابان`، ‘اگّ دا گیت`، ‘زخمی دریا`، ‘ادور پرکھی` آدی ہن۔
سنتوکھ سنگھ دھیر
دھیر دے ناولاں وچ ‘شرابی`، ‘یادگار`، ‘مینوں اک سپنا آیا`، ‘ہندوستان ہمارا` اتے ‘نواں جنم` شامل ہن۔ تیجے دور دا پنجابی ناول اپنے شخصی کلیور وچ ومبھن سماجی سندربھاں نوں لیندا اے اتے پنجاب دے سنکٹ نوں ومبھن درشٹیکوناں توں دیکھن دا یتن کردا ہویا نوَ-سامراجی، منڈیکاری سسٹم دی آمد نوں بڑی پڑچولوی نظر نال دیکھدا اے۔