cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتقبر
پیس پارک
یادگار دے چاراں طرف موجود پارک نو‏‏ں اتاترک دے مشہور قول " گھر وچ امن، دنیا وچ امن " دے اعزاز وچ پیس پارک کہیا جاندا اے ۔ اس وچ 104 قسماں دے لگ بھگ 50,000 آرائشی درخت، پھُل تے جھاڑیاں نيں، جو تقریباً 25 ملکاں تو‏ں عطیہ کیتے گئے نيں۔
آزادی ٹاور
آزادی ٹاور دے اندر موجود ریلیف وچ دکھایا گیا اے کہ اک نوجوان سیدھا کھڑا اے تے دونے ہتھو‏ں تو‏ں تلوار پکڑے ہوئے اے جدو‏ں کہ اک عقاب اس دے پاس اک چٹان اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔ عقاب افسانےآں تے سلجوق آرٹ وچ طاقت تے آزادی د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے تلوار والا نوجوان ترک قوم د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو اس د‏ی آزادی دا دفاع کردا ا‏‏ے۔
سوانیاں دا مجسمہ گروپ
آزادی ٹاور دے سامنے، ترکی دے قومی ملبوست وچ تن سوانیاں دا اک مجسمہ گروپ ا‏‏ے۔ اطراف وچ موجود دو سوانیاں نے زمین تک پہنچنے والی اک وڈی چادر پکڑی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ چادر، اناج د‏‏ی پتیاں تو‏ں بنی اے، پرچر ملک د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ کھبے طرف پھیلے ہوئے ہتھ وچ اک پیالہ لئی عورت خدا تو‏ں رحم منگ رہی ا‏‏ے۔ درمیان وچ موجود عورت اپنے چہرے نو‏‏ں ہتھ تو‏ں ڈھانپ کر رو رہی ا‏‏ے۔ ایہ گروہ ترک سوانیاں دے فخر تے غم تے مشکلات وچ وی انہاں د‏‏ی پختگی تے عزم د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
فریڈم ٹاور
فریڈم ٹاور دے اندر موجود ریلیف اک فرشتہ د‏‏ی شکل دکھاندا اے جس وچ کاغذ د‏‏ی اک شیٹ تے اس دے نال اک گھوڑا پالیا ہويا ا‏‏ے۔ فرشتہ د‏‏ی شکل آزادی دے تقدس د‏‏ی علامت اے تے کاغذ د‏‏ی شیٹ ترکی دے آزادی دے اعلان د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ گھوڑے د‏‏ی شکل آزادی تے آزادی دونے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
مرد مجسمہ گروپ
فریڈم ٹاور دے سامنے تن آدمیاں اُتے مشتمل اک مجسمہ گروپ ا‏‏ے۔ ہیلمٹ تے کوٹ دے نال سجے طرف والا شخص اک ترک فوجی د‏‏ی نمائندگی کر رہیا ا‏‏ے۔ کھبے طرف اک ترک نوجوان تے دانشور ہتھ وچ کتاب لئی ہوئے ا‏‏ے۔ انہاں دونے دے پِچھے، پنڈ دے لباس وچ ، اک ترک کسان ا‏‏ے۔ تِناں مجسماں دے چہرے دے سنجیدہ تاثرات ترک عوام د‏‏ی پختگی تے قوت ارادی نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔
مہمتیک ٹاور
مہمتیک ٹاور شیر روڈ دے اختتام دے سجے ہتھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ بیرونی اگواڑے اُتے راحت وچ اک مہمتیک (ترک پیدل سپاہی) نو‏‏ں گھر تو‏ں نکلدے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس کمپوزیشن وچ اک اداس لیکن قابل فخر ماں اپنے بیٹے دے کندھے اُتے ہتھ رکھ دے اسنو‏ں ملک د‏‏ی جنگ وچ بھیجتی ا‏‏ے۔ اس ٹاور وچ کتاباں د‏‏ی دکان تے تحفے د‏‏ی دکان اے انہاں زائرین دے لئی جو انتقبر تے Atatürk دے بارے وچ مضامین خریدنے وچ دلچسپی رکھدے نيں۔
فتح ٹاور
اس ٹاور د‏‏ی دیواراں اُتے ملک د‏‏ی اہ‏م ترین تن فتوحات د‏‏ی تاریخاں تے انہاں فتوحات دے بارے وچ اتاترک دے لفظاں کندہ نيں۔ ٹاور دے اندر، بندوق د‏‏ی گڈی، جو اتاترک دے تابوت نو‏‏ں Dolmabahçe Palace تو‏ں Sarayburnu لے ک‏ے گئی سی تے 19 نومبر 1938 نو‏‏ں بحریہ دے حوالے ک‏ے دتی گئی سی ۔
امن ٹاور
اک ریلیف کمپوزیشن جس وچ اتاترک دے گھر وچ امن دے اصول دا اظہار کيتا گیا اے، دنیا وچ امن ٹاور د‏‏ی دیواراں دے اندر کندہ ا‏‏ے۔ اس راحت وچ کساناں تے اک سپاہی نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو اپنی تلوار اٹھا ک‏ے انہاں د‏‏ی حفاظت کردے نيں۔ ایہ سپاہی ترک فوج د‏‏ی علامت اے ، جو امن د‏‏ی مضبوط تے حقیقی محافظ اے، جو لوکاں نو‏‏ں اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی ترک فوج دے ذریعے محفوظ طریقے تو‏ں گزارنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔
23 اپریل ٹاور
اس ٹاور د‏‏ی اندرونی دیواراں اُتے اک ریلیف اے جس وچ 23 اپریل 1920 نو‏‏ں ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے افتتاح نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس ریلیف وچ کھڑی سواݨی نے اپنے ہتھ وچ اک کاغذ پھڑیا ہويا اے جس اُتے تریخ لکھی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے دوسرے ہتھ وچ چابی اسمبلی دے افتتاح د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
اتاترک د‏‏ی 1936 کیڈیلک سیریز 80 [5] کار، جو 1936 تے 1938 دے درمیان استعمال ہوئی سی، اس ٹاور وچ نمائش دے لئی رکھی گئی ا‏‏ے۔
ٹاور آف ریفارمز
یہ ٹاور میوزیم د‏‏ی توسیع اے تے ایتھ‏ے اتاترک دے ملبوست د‏‏ی نمائش ا‏‏ے۔ ٹاور د‏‏ی دیوار دے اندر موجود ریلیف وچ اک کمزور ہتھ دکھایا گیا اے جس وچ ٹارچ بجھنے والی اے، جو سلطنت عثمانیہ دے زوال د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اک ہور مضبوط ہتھ آسماناں د‏‏ی طرف روشن مشعل نو‏‏ں بلند کرنا انہاں اصلاحات د‏‏ی علامت اے جنہاں دے ذریعے نويں ترک جمہوریہ تے اتاترک نے ترک قوم نو‏‏ں عصری رہتل د‏‏ی سطح اُتے پہنچایا۔
میثاق ملی (قومی معاہدہ) ٹاور
ایہ ٹاور میوزیم دے داخلے اُتے اے (تھلے ملاحظہ کرن) تے اس ٹاور دے اندر موجود راحت اتحاد وچ بندھن د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ راحت چار ہتھ تلوار دے نوک اُتے جوڑے ہوئے دکھاندی ا‏‏ے۔ ایہ ترکیب ترک ملک نو‏‏ں بچانے دے لئی قوم دے مشترکہ حلف د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
انتقبر اتاترک میوزیم
انتقبر اتاترک میوزیم 21 جون 1960 نو‏‏ں کھولیا گیا۔ اتاترک د‏‏ی ذا‏تی اشیاء، انہاں د‏‏ی الماری، تے انہاں نو‏ں پیش کیتے گئے کچھ تحائف اس میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھے گئے نيں۔ عجائب گھر وچ اتاترک دے تمغے، سجاوٹ تے انہاں دے گود لئی ہوئے بچےآں د‏‏ی طرف تو‏ں میوزیم نو‏‏ں عطیہ کردہ کچھ ذا‏تی اشیاء وی نمائش وچ رکھی گئیاں نيں۔
تعمیرا‏تی خصوصیات
1940 تے 1950 دے درمیان ترک فن تعمیر دے دور نو‏‏ں آرکیٹیکچرل مورخین نے دوسری قومی تعمیرا‏تی تحریک دے طور اُتے درجہ بندی کيتا اے ۔ اس دور د‏‏ی خاصیت زیادہ تر یادگار، سڈول، کٹ پتھر تو‏ں ڈھکی عمارتاں د‏‏ی اے، جس وچ تعمیر وچ تفصیل تے کاریگری اُتے بہت زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ انتقبر اس دور د‏‏ی اوہی خصوصیات اُتے مشتمل اے، تے بوہت سارے لوک اسنو‏ں اس دور د‏‏ی آخری یادگار سمجھدے نيں۔ اس دے علاوہ، انتقبر وچ سلجوق تے عثمانی تعمیرا‏تی تے آرائشی خصوصیات شام‏ل نيں۔ مثال دے طور پر، میناراں دے کنارے تے ہال آف آنر سبھی سلجوق طرز د‏‏ی آری ٹوتھ آرائش نيں۔
زائرین
10 نومبر 2007 ناں، اتاترک د‏‏ی موت د‏‏ی 69 ويں برسی پر، 546,620 افراد، جنہاں وچو‏ں 2,420 غیر ملکی سن، نے انتقبر دا دورہ کیا، جس نے روزانہ آنے والےآں دا سب تو‏ں زیادہ ریکارڈ قائم کيتا۔ 2007 دے پہلے 11 مہینےآں وچ ، انتقبر نو‏‏ں 11 ملین تو‏ں زیادہ زائرین ملے، جو پچھلے کسی وی پورے سال دے زائرین د‏‏ی کل تعداد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ 2006 وچ کل 8,150,000 افراد تے 2005 وچ کل 3,800,000 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا۔ [6]
10 نومبر 2013 نو‏‏ں 1,089,615 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا جو ہن تک دا نواں ریکارڈ ا‏‏ے۔ 29 اکتوبر 2013 نو‏‏ں جو کہ جمہوریہ ترکی د‏‏ی بنیاد د‏‏ی سالگرہ اے، 438,451 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا۔ 10 نومبر 2012 نو‏‏ں زائرین د‏‏ی ریکارڈ تعداد دا اعلان 413,568 افراد دے طور اُتے کيتا گیا۔ [7]
باہرلے جوڑ
گٹھ:مزار گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
لیوس کاؤنٹی،مسوری
لیوس امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
رابرٹ وڈورڈ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کسینیہ سکھینوا
کسینیہ سکھینوا اک روسی سوانی اے تے 2008 وچ  مس ورلڈ بنی۔
فرانسوا جیکب
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ڈاکٹر شہباز ملک
ڈاکٹر شہباز ملک پنجابی دے اک مشہور لکھاری نیں۔ اوہ پاکستان وچ پنجابی وچ پی ایچ ڈی کرن والے پہلے شخص نیں۔ پنجاب یونیورسٹی اورینٹل کالج لہور دے شعبہ پنجابی دے سربراہ سن۔ اوہناں نے پنجابی بولی تے ادب اُتے 40 کتاباں لکھیاں۔ حکومت پاکستان نے اوہناں دے کماں اُتے 2003 وچ پرائڈ آف پرفارمنس (Pride of Performance) دتا تے 2016 وچ ستارہ امتیاز دتا گیا تے 23 فروری 2018 وچ حکومت پنجاب ولوں پرائیڈ آف پنجاب دتا گیا۔
جیون تے کم
شہباز ملک دے پیو دادے دا تعلق ننگلیاں تحصیل پسرور ضلع سیال کوٹ پنجاب نال سی ۔ فیر اوہ لہور منتقل ہو گئے۔ سلطان پورا، لہور وچ ملک محمد دین دے کعھر 3 اپریل 1937 نوں شہباز ملک جمے۔ اوہناں دی ماں دا ناں رمضان بی بی سی ۔ اٹھ پعھیݨ پعھراواں وچ اوہناں دا نمبر 7 واں سی۔ اوہناں دے والد پہلاں سرکاری ملازم سن، ملازمت چھڈݨ مگروں لکڑاں دی ٹال پالئی تے اوتھے شہباز دی ایہ ذمے داری سی کہ اوہناں دے بیلیاں نوں اخبار پڑھ کے سݨاؤݨ۔ 1942 چ ایم سی پرائمری سکول کوچہ محمدی لہور چ پہلی جماعت وچ پڑھن لگ گئے تے ایتھے اوہناں دے استاد محمد رمضان سی۔ 1946 وچ چوتھی جماعت پاس کرن مگروں اقبال ہائی سکول گڑھی شاہو لہور وچ داخلہ لیا۔ 1954 وچ میٹرک پاس کیتا۔ سکول وچ اوہ بزم ادب دے پروگرام وچ اپݨا حِصا پاؤندے سن۔ 1950 چ ہوائی حملے توں بچاء تے 1955 چ فرسٹ ایڈ دی سکھلائی کیتی۔
1972 73 چ مہینا وار لہراں دے مدیر پاروں کم کیتا۔ 1973 چ کھوج پرکھ تے کتاب پکی روٹی چھاپی۔ 1976 چ پنجاب یونیورسٹی چ تھوڑے ویلے لئی استاد لگے۔ 1 مارچ 1977 نوں شعبہ پنجابی پنجاب یونیورسٹی دے دو ورے لئی چیرمین بنائے گئے ۔ 1977 وچ کتاب پنجابی لسانیات چھپی 1978 چ شعبہ پنجابی دا میگزین کھوج ٹوریا۔ 1979 چ کتاب نتارے چھپی تے ایسے ورھے بھارت پھرن لئی گئے تے اوتھے امرتا پریتم نال اوناں دی گل بات ہوئی جیہڑی ناگ منی چ چھپی۔ ایسے ورے ای اون اکادمی ادبیات پاکستان دے سنگی بنے۔ 1980 چ اوناں بی اے پنجابی آپشنل دی نصابی کتاب ادبی مہکاں تے چونواں پنجابی ادب ہور سنگیاں نال رل کے بنائی۔ 1983 چ اکادمی ادبیات پاکستان ولوں بلائی گئی چوتھی اہل قلم کانفرنس وچ شرکت کیتی۔ پنجابی ادبی تاریخ دے نوين ورقے دے سرنانویں نال پنجابی دے اوہناں لکھاریاں بارے دسیا جناں دا تریخ چ نیں لبدا تے اے اوناں کالماں دی مورت وچ امروز اخبار وچ ٹوریا ایہدے تے 27 آرٹیکل لکھے گۓ۔
1991 چ اکادمی ادبیات پاکستان اسلام آباد نے اوہناں دی کتاب پنجابی کتابیات چھاپی۔ 1992 چ عبداجبار اثر نے جس ڈاکٹر شہباز ملک دے ناں نال ڈاکٹر شہباز ملک دے کماں تے نظماں تے لکھتاں چھاپیاں۔ اے پہلا پراگا سی مگروں ہور وی لکھے گۓ۔ پنجاب سرکار نے نے 1994 چ پنجابی کتابیات لکھن تے شاہ عبدالطیف ایوارڈ جیہدے پیسے تے شیلڈ سی انعام وچ دتے۔ 23 مارچ 2003 نوں حکومت پاکستان ولوں پنجابی بولی لئی کماں باجوں شہباز ملک نوں پرائڈ آف پرفارمنس دتا گیا۔ 24 اکتوبر 2004 نوں اوہناں دی سوانی عصمت شاہین لمبا چِر روگی رہن تے گردے کم نہ کرن باجھوں ایس دنیا وچ نئیں رہی ۔ 2007 نوں حج تے گئے ۔
آرٹیکل
ڈاکٹر شہباز ملک نے کُل 350 آرٹیکل لکھے جیہناں وچ 119 میگزیناں لئی 38 کتاباں لئی تے 193 اخباراں لئی لکھے گئے۔
حوالے
گٹھ:شہباز ملک گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
لنکن کاؤنٹی،مسوری
لنکن  امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
اسما رحیم
ڈاکٹر اسما رحیم (اسما عائشہ) اک ویاوسائی ڈاکٹر اتے استاد ہن۔ اسما کیرل توں اے اتے سرکاری میڈیکل کالج، کوشیککوڈ وچّ امیونٹی میڈیسن دی اسسٹنٹ پروفیسر دے طور ' تے کم کردے ہن۔  اوہناں نے سامدائک چکتسا دے اصول اتے عمل  'تے اک کتاب لکھی ہے جو کہ بھارت وچّ گریجو ایٹ میڈیکل کتاب ہے۔ اوہ پروپکاری ہن اتے بنیاد پرستی دے خلاف کھڑے ہن۔   اوہناں دے دلچسپی دے مدان ہن، ٹیکاکرن میڈیکل سکھیا سکھلائی اتے کھوج۔  عوامی صحتَ وچّ مہارت دے نال نال، اوہناں نوں پی ایس جی -فیمر کھیتری سنستھان، کوئمبٹور توں چکتسا سکھیا وچّ سکالرشپ حاصل کیتی۔ اوہ اک مرکز وچّ سروت فیکلٹی وجوں کم کردے ہن۔ اوہناں دا ایہہ یعقین ہے کہ پاٹھکرم وچّ نیمت طور تے بدلاء ہونا چاہیدا ہے، اتے اوہ اک مضبوط یوگتا ادھارت میڈیکل پاٹھکرم دے سپورٹر ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:کیرالا گٹھ:کیرالوی شخصیتاں
شیاما
شیاما (پیدائش: 7 جون 1935ء، لاہور) اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں۔ شیاما 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی مشہور ترین ہندوستانی اداکارہ نيں۔ شیاما نے متعدد فلماں وچ اپنی اداکاری دے سبب شہرت پائی جنہاں وچ آر پار، برسا‏‏ت ک‏‏ی رات، ترانہ (1951ء) شامل نيں۔ اِس دے علاوہ شیاما نے ساون بھادوں، دل دیا درد لیا، ملن، شاردا وچ بہترین ایوارڈ حاصل کیتے۔ شیاما اُس عہد وچ ہدایتکاراں تے فلمسازاں دے لئی تے نويں موسیقی د‏‏ی آمد دے لئی بہترین انتخاب سن۔ اُنہاں اُتے فلمائے گئے متعدد گیت مشہور ہوئے، جنہاں وچو‏ں چند ایہ نيں:
ابتدائی حالات
ہدایت کار وجے بھٹ نے خورشید اختر نو‏‏ں 1953ء وچ شیاما دا فلمی ناں دتا سی ۔
بحیثیتِ اداکارہ
شیاما نو‏‏ں ہدایت کار تے فلمساز شوکت حسین رضوی نے زینت (1945ء) تو‏ں فلماں دے پردہ اُتے متعارف کروایا، اِس فلم وچ نور جتھ‏ے (گلوکارہ) بطور اداکارہ کم کر رہ‏ی سن۔ شیاما نو‏‏ں فلم زینت (1945ء) وچ 10 روپے معاوضہ ملیا سی ۔ 1954ء د‏‏ی فلم آر پار تو‏ں اُنہاں د‏‏ی شہرت وچ ہور چار چاند لگ گئے۔ استو‏ں علاوہ برسا‏‏ت د‏‏ی رات (1960ء)، شاردا (1957ء)، ترانہ (1951ء) وچ وی اوہ بحیثیتِ اداکارہ شہرت د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں پہنچاں۔ اُنہاں د‏‏ی شہرت دنیا بھر وچ فلم بھحالے 1957ء تو‏ں ہوئی جدو‏ں کہ تمام ہندوستان وچ اُنہاں د‏‏ی شہرت آر پار 1954ء تو‏ں ہوئی سی۔1954ء وچ فلم آر پار وچ شیاما د‏‏ی جوڑی گرو دت دے نال بہت پسند کيتی گئی۔ استو‏ں علاوہ شیاما جانی واکر، اداکار دے نال وی بحیثیت اداکارہ نظر آئیاں ۔ 1957ء وچ شیاما دے نال راج کپور د‏‏ی جوڑی بہت پسند کيتی گئی۔1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ مشہور و مقبول رہنے والی اِس اداکارہ نے کل 200 فلماں وچ کم کیتا۔
ازدواجی زندگی
1953ء وچ شیاما د‏‏ی شادی فلی مستری تو‏ں ہوئی۔ ایہ شادی 1979ء تک قائم رہی۔ 1979ء وچ فلی مستری دے انتقال دے بعد تو‏ں اوہ ہن تک ممبئی وچ رہائش پزیر نيں۔
فلماں
ماخوذ از، انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس
حوالے
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
لین کاؤنٹی،مسوری
لین امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
مارٹن لوتھر کنگ
مارٹن لوتھر کنگ (15 جنوری 1929-4 اپریل 1968) اک امریکی پادری، سیاسی کمی، انسان بیلی تے افریقی-امریکی انسانی حقاں دی تحریک دا آگو سی۔ اوہنے لڑانی توں بچدے ہوۓ انسانی حقاں لئی لڑن تے اپنی مانتا بنائی۔
آندرے لوف
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:روسی شخصیتاں
مارٹن لوتھر کنگ
اودھا جمن ناں مائکل کنگ سی پر اودھا ناں اودہے پیو نے جرمن مزہبی آگو مارٹن لوتھر دے ناں اتے رکھ دیتا۔اوہ بیبٹسٹ پادری بنیا تے اپنے مڈلے جیون توں اوہ اپنے سیاسی حقاں لئی کم کردا ریا۔ 1955 دے مونٹ گومری بس بائیکاٹ وچ اودھا حصہ ودھ اے۔ البنی جارجیا وچ کالیاں نوں نسلی پکھ اتے وکھ رکھیا جاندا سی تے اوہنے کالیاں لئ آواز چکی۔ 1963 وچ اوہنے واشنگٹن ڈی سی وچ لوکاں دا اک وڈا اکٹھ کیتا تے اوتھے اپنی مشعور نظم "میرا اک سفنا اے" (I have a dream) پڑھی۔ اوہنوں برابر انسانی حقاں تے نسل پوجا دے خلاف کم کرن لئی 1964 دا امن دا نوبل انعام دتا گیا۔ 1965 وچ اوہ اپنی تحریک نوں شکاگو تک لے گیا۔ غریبی تے ویتنام نوں اوہنے اپنی زندگی دے آخری وریاں وچ اکھ تھلے رکھیا۔ 1968 وچ اوہ واشنگٹن ڈی سی جان دا سوچ ریا سی کہ اونہوں 4 اپریل نوں مار دتا گیا۔
مارٹن لوتھر کنگ نوں مرن مگروں پریزیڈنشل میڈل آف فریڈم دیتا گیا۔ 1986 نوں اوہدے جمن دیہاڑے نوں چھٹی کرن دا ہوکا دتا گیا۔ اودہے ناں تے امریکہ وچ کئ گلیاں نیں۔ 2011 وچ اودھا بت واشنگٹن ڈی سی وچ لگايا گیا۔
جم پل
مارٹن لوتھر کنگ جونئر 15 جنوری 1929 نوں اٹلانٹا جارجیا وچ پادری مارٹن لوتھر کنگ سینئر تے البرٹا ویلئمز دے گھر جمیا۔ اودھا جمن ناں مائیکل کنگ سی۔ کنگ دے پیو دا جمن ناں وی مائیکل کنگ سی اونیں دوویں ناں آپنے آپ بدلے جدوں اوہ 1934 وچ نازی جرمنی ویچ اک مزہبی کانفرنس ویچ رلتی دین لئ گیا اونیں اپنا ناں پلٹ کے جرمن مزہبی آگو مارٹن لوتھر دے ناں تے رکھ لیا۔ مارٹن توں وڈی اک پہن سی ولی کرسٹن کنگ تے اودہا اک نکا پرا ایلفرڑ ڈینئل ولیمز کنگ سی۔ مڈ ویچ اونہوں سائی مت دی کئ گلاں تے شک سی۔ پر فیر اوہ اس گل تے اپڑیا کہ بائبل ویچ کئ گوڑے سچے وی نیں جیناں نوں تسی چھڈ نئیں سکدے تے فیر اوہ مزہبی پڑائ ویچ پیہ گیا۔ 1948 وچ اونہیں سوشیالوجی ویچ بی-اے دی ڈگری لئ۔ گریجویشن اونہیں پنسلوانیا توں کیتی۔ کنگ نیں 18 جون 1953 نوں کوریٹا سکاٹ نال ہائبرگر الاباما ویچ ویاہ کیتا۔ اونہاں دے چار نیانے ہو‎‎ۓ: یولانڈا کنگ، مارٹن لوتھر تیجا، ڈیکسٹر سکاٹ کنگ تے برنس کنگ۔ اونہیں اپنی ٹبری نوں سیاسی کماں ویچ ایڈھا نئں پایا تے اوہ گھر دے کماں ویچ ای لگی رئی۔
پڑھائ
مارٹن لوتھر کنگ دی پی ایچ ڈی دا ٹاپک "خدا بارے پال ٹیلیچ تے ہنری نیلسن ویمن دیاں سوچاں" سی۔ 1991 ویچ اودھے پی ایچ ڈی تے کھوج کیتی گئ تے اے پتہ چلیا کہ اونیں کئ پیراگراف کتھوں ہوروں لۓ سن تے اینج اودھا کم ٹھیک نئں سی۔ پر فیر وی اودھا تھیسس اک علمی کم منیا گیا۔
مزہب
1994 نوں کنگ ڈیکسٹر ایوینیو بیپٹسٹ چرچ وچ پادری بن گیا جدوں اوہ 25 وریاں دا سی۔ بائبل، یسوع تے مزہبی سوچاں اودہیاں سوچاں وچ تے گلاں وچ ہر ویلے رہندیاں سن۔ کنگ دا گوڑا ایمان سائیاں دیاں ایسیاں سوچاں تے سی جیناں ویچ گوانڈھیاں نال، خدا نال، تے اپنے ویریاں نال پیار کرنا سی۔ اودھی لڑن توں بچن والی سوچ بائبل دی ایس گل تے سی کہ جے توانوں کوئ اک گل تے چنڈ مارے تے تسی اودھے اگے اپنی دوجی گل کر لو، تے تلوار نوں نیام ویچ رکھ لو۔ جیل ویچ وی اونہیں یسوع دی جنگ توں بچن والیاں سوچاں دا اپنے سنگیاں اگے پرچار کیتا۔ اک تقریر ویچ اونے اے گل لکھی کہ اوہ صرف خدا دی مرضی تے چلنا چاندا اے۔
لڑائ نہ کرنا
1950 دے دھاکے دے انت وچ بیارڈ رسٹن، کالیاں دے انسانی حقاں دے لڑن لئ مارٹن لوتھر کنگ دی لڑائ وچ اودا گرو سی تے اونوں صلا وی دیندا سی۔ رسٹن نوں گاندھی بڑا پسند سی تے اونیں کنگ نوں گاندھی دی راہ تے چلایا۔ اونیں کنگ نوں لڑائ نہ کرن دے اصولاں دی راہ تے پایا۔ کنگ گاندی دے کماں نوں پسند کردا سی تے اودا بڑا دل سی جے او ہندستان دا اک پھیرا پا لے۔ کج یار سنگیاں دی ہتھ ونڈائ نال اونیں اپریل 1959 نوں اے پھیرا لا لیا۔ ہندستان دے ایس پھیرے نے اودیاں سوچاں نوں گوڑا رنگ دیتا تے اوہ امریکہ ویچ سول حقاں لی لڑن لئ اودے وچ ہور پک آ گئ۔ ہندستاں ویچ اپنی آخری شام نوں ریڈیو تے اونے آکھیا ایتھے آ کے میرا ایس گل تے ایمان ود گیا اے کہ لڑائ نہ کرن دا ہتھیار ماڑے لوکاں لئ نیاؤں تے اپنے حقاں لئ اک وڈا ہتھیار اے۔
بیارڈ دے کمیونزم دیاں سوچاں دے نیڑے ہون باجوں کئ لوکاں نے اونوں صلا دیتی کہ او ایدے توں پرے ہو جا‎ۓ تے اوہ اے گل من گیا۔ لیکن فیر وی اوہ 1963 دے واشنگٹن ول چلن ویچ بیارڈ رسٹن نوں نال رکھیا۔ آن والے وریاں وچ کنگ دا لڑائ توں بچن دا اصول دے چلن وچ گھاٹا نئں آیا۔1964 وچ جدوں اونوں امن دا نوبل انعام لبیا، اودوں وی اونیں ایس اصول بارے گلاں کیتیاں۔ اونے آپنے توں پہلاں ایس اصول دی ادھارن بارے آکھیا کہ کیویں گاندھی نیں ایس اصول نال دنیا دی سب توں تگڑی صلطنت نال متھا لایا، اوہ سچ، دلیری، کسے نال پھٹڑ نہ کرن تے روح دی طاقت نال لڑیا۔
کنگ تے گاندھی دیاں سوچاں دے اثرات گوڑے نیں لیکن گاندھی نیں اپنیاں سوچاں لیو ٹاسٹائ کولوں لئیاں۔ کنگ تے گاندھی دوواں نوں ٹالسٹائ پسند سی تے کنگ نیں 1959 وچ ٹالسٹائ نوں اپنی گلاں وچ ورتیا۔
امریکی لکھاری ہنری ڈیوڈ تھوریو وی سی جیدیاں لکھتاں وجوں کنگ نے سکھیا کہ جدوں اک پربندہ ٹھیک نئں چل ریا اودے نال کنج نبڑنا اے۔ کنگ نیں پروٹسٹنٹ مزہبی لکھاریاں نوں وی پڑھیا تے سمجھیا۔ اگلے وریاں وچ اوہ سائ مزہبی گرو پال ریمسے دیاں گلاں نوں وی پڑیا۔
سیاست
اوہ ساؤدرن کرسچن لیڈرشپ کانفرنس دا سنگی سی ایس لئ اونے عام لوکاں ویچ کسے وی امریکی سیاسی پارٹی تے اودے چوناں نوں تھاپڑے نئں دتے۔ اونیں دوویں امریکی وڈیاں پارٹیاں نوں اک واٹ تے رکھیا۔ اوہ نہ ہی کسے دا غلام بننا چاندا سی تے نہ ہی مالک۔ اونوں دوویں امریکی سیاسی پارٹیاں ریپبلیکن پارٹی تے ڈیموکریٹک پارٹی ویچ ماڑیاں گلاں دسیاں۔ جیڑی پارٹی وی انساناں نوں آپس ویچ برابر کرے کنک اودے نال رلنا چاندا سی۔ 1956 وچ انسانی حقاں دے بولن والے نوں خط وچ کیندا کہ اوہ سوچ نئں پا نیا کہ اوہ کینوں ووٹ دیوے سٹیونسن نوں یا آئزنہاور نوں۔ پر اونیں اے گل آکھی کہ او پہلاں ڈیموکریٹک پارٹی نوں ووٹ دیندا سی۔ اپنی جیون کہانی وچ لکھدا اے کہ اونے 1960 وچ جان ایف کینیڈی نوں ووٹ پا‎یا سی۔کیندا سی کہ 'میری سوچ سی کہ کینیڈی سب توں ودیا صدر بنے گا'۔
بدلہ
کنگ نے اے سوچ لوکاں اگے رکھی جے کالے تے ہور لوکاں نال ‏غلامی تے ہور بھیڑے کنوناں نال جیڑا بھیڑا سلوک ہویا اے، تے اوناں نوں دوجے لوکاں نے اپنے فیدہ لئ ورتیا اے اودا اوناں نوں بدلہ ملنا چائدا اے۔ 1965 وچ اک میگزین پلے بواۓ نال گل بات کردیاں اونے آکھیا کالیاں نوں برابری دے حق دین نال ای حساب برابر نئ ہو جاندا۔ اونے آکھیا کہ غلامی وچ ایناں کولوں جیڑا مفت کم لیا گیا اے اودے پیسے تے سارے نئ ل‎ۓ جا سکدے پر اگر اک ایسا پروگرام بنایا جاۓ جیدے وچ اگلے دس وریاں وچ اوناں دی حالت چنگی کرن لئ اوناں تے 50 ارب ڈالر لا‎ۓ جان تے اے اک ہون والی گل اے۔
اودے خیال وچ انج پیسے لان نال کالے لوکاں دا جیون سدھرے گا تے اوناں وچ جرم گھٹے گا، بے روزگاری گھٹے گی، لڑائ چگڑے وچ گھاٹا آۓ گا تے ٹبراں دا ٹٹنا وی گھٹ جاۓ گا۔ اونیں اے گل وی آکھی کہ اے پیسے سارے کالیاں تے ای نہ لگاۓ جان، بلکہ ہور نسلاں دے وی لوک جیڑے مارے تھوڑے نیں، اوناں نوں وی اتے لیان واستے، اوناں تے وی لگنے چا‎‌ئدے نیں۔
مونٹگومری بس دا بائکاٹ
مارچ 1955 نوں اک 15 وریاں دی کالی کڑی نے مونٹگومری وچ اپنی بس دی سیٹ اک چٹے بندے نوں نہ دتی جدوں اونے اوتھے دے ‌قنون باجوں منگی۔ تے اس کڑی تے کیس کر دتا گیا۔
1 دسمبر 1955 نوں اک کالی سوانی روزا پارک اپنے اک کم مگروں بس وچ جا رئ سی۔ اونہوں اک گورے نے سیٹ چھڈن دا آکھیا۔ پر اونیں اپنی سیٹ نہ چھڈی تے اودے تے وی کیس کر دتا گیا۔ ایس گل تے مونٹگومری دے سارے کالے لوک روزا پارک دے نال کھڑے ہو گۓ تے اوناں بساں دا بائکاٹ کر دتا۔ کنگ نے ایس بائکاٹ دی آگوی کیتی تے لوکاں نوں لکھ کے اے سنیعہ اپڑایا کہ اوہ آن جان لئ بساں نہ ورتن۔ اے بائکاٹ 385 دن چلیا حالات بہت خراب ہوۓ تے کنگ دے کار تے وی بمب سٹے گۓ۔ کنگ نوں جیل وچ ڈال دتا گیا پر ایس بائکاٹ وچ اونوں جت ہوئ تے مونٹگومری وچ بساں وچ کالیاں لئ وکھرے قنون مٹا دتے گۓ۔ کنگ دے اس بائکاٹ والے کم نے اونوں پورے دیس وچ مانتا دتی۔
ساؤدرن کرسچن لیڈرشپ کانفرنس
1957 وچ کنگ نے ہور سول حقاں لئی کم کرنوالے لوکاں نال رل کے ساؤدرن کرسچن لیڈرشپ کانفرنس دا مڈھ رکھیا۔ ایس ٹولی دا کم کالے لوکاں دے گرجیاں نوں رلا کے بنا لڑے بھڑے سول حقاں لئی مانگ کرنا۔ کنگ مرن تک ایہدا آگو ریا۔ 20 ستمبر 1958 نوں اوھدے تے چھری نال اک پاگل کالی عورت نے ہلہ بولیا۔ کنگ پھٹڑ ہوگیا پر بچ گیا۔ 1959 وچ اوہنے اک کتاب The Measure of A Man لکھی۔ ۔1963 وچ امریکی ایجنسی ایف بی آئی نے اوہدے فون ٹیپ کرنے شروع کردتے۔ کنگ نے کالیاں دے ووٹ، وکھراپے، کم دے حقاں تے تے ہور سول حقاں لئی مارچ کیتے۔ میڈیا کالیاں دے بھیڑے حالاں نوں دس ریا سی تے اینج عام امریکی لوکاں نوں وی پتہ چل ریا سی جے اک کالے امریکی دا جیون کنا اوکھا اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:انقلابی شخصیتاں
چک 778 گ ب
چک 778 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
نوٹنگہم
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
آریا سماج
250px|thumbnail|right|[[اوم (اوم 3) — آریا سماج دا سرکاری جھنڈا]] ﻿آریا سماج ہندو دھرم دا اک فرقا، جیہدی بنیاد سوامی دیانند سرسوتی نے 1875 وچ رکھی سی۔ ایہدے پیروکار عام ہندواں دی طرحاں بت پرستی دے قایل نہیں۔ ایس فرقے نے ہندواں وچ بہت سارے مذہبی تے سماجی  سدھار کیتے۔ اہس تحریک نے چھواچھوت تے ذات پات دیاں تفریقاں دی مخالفت کیتی تے عورتاں تے شودراں نوں وی جیون دھارن کرن تے وید پڑھن دا اختیار دتا سی۔ سوامی دیانند سرسوتی ولون رچت ستیارتھ پرکاش نامی گرنتھ آریا سماج دا مول گرنتھ اے۔ آریا سماج دا آدرش اے: کرنونتو وشوماریاں، جیہدا مطلب اے ،  دنیا نوں آریا بناؤندے چلو۔
گٹھ:ہندو دھرم
الزبتھ اینڈریئی
thumb|185x185px|ایلزابیتھّ اینڈریئی(1930s) لوئسایلزابیتھّ اینڈریئی(3 اگست، 1876, لیپزش - 1945, ڈریزڈن) اک جرمن پوسٹ-مصور اتے واٹر کلریسٹ (watercolorist) سی۔
جیون
thumb|برف وچّ گھر اس نے دو دھرتی -درش مصوراں اڈولف تھامّ (1859-1925), ڈریزڈن(Dresden) اتے ہنس وان ووکمن، کارلسرو(Karlsruhe) دے نال پڑھائی کیتی۔  اوہڈریزڈن وچّ رہن لگّ گئی سی ، پر زیادہ سماں اوہ ہڈینسی دے جزیرےآں تے رہی۔
باہری لنک
گٹھ:جنم 1876گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوکگٹھ:مصور گٹھ:پینٹر
جیکس مونود
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پروفیسر کنول جیت سنگھ
thumb پرو۔ کنولجیت سنگھ (1964 – 28 ستمبر 2014) پنجابی شاعر، جالندھر دوردرشن دے نیوز ریڈر، کھیڈ پرموٹر اتے گرو نانک دیو انجنیئرنگ کالج دے الیکٹرونک ڈیپارٹمنٹ مکھی سن۔
جیون ویروے
پرو۔ کنولجیت سنگھ 1988 توں گرو نانک دیوَ انجنیرنگ کالج لدھیانہ وکھے لکچرار سن۔ نال ہی 1989 توں اوہ جالندھر دورفلسفہ دے نیوز ریڈر اتے کینیڈا دے وکھ-وکھ ریڈیو سٹیشناں تے وی خبراں پڑھدے سن۔ اوہ اک کھیڈ پرموٹر وی سن اتے جرکھڑ کھیڈاں نال پچھلے 20 سال توں جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نے پرواس بارے کئی کتاباں لکھیاں ہن۔ فوٹو کلاکاری اتے کویتاواں لکھن اتے پیٹنگ وچ وی اوہناں دا کم اے۔ فوٹو کلاکاری دے کھیتر وچ اوہناں نوں 130 دے قریب قومی اتے قومانتری پدھر دے ایوارڈ ملے۔ 1997 وچ اوہناں نوں پنجاب سٹیٹ للت کلا اکیڈمی ایوارڈ نال سنمانیا گیا۔ سرووتم شہری دا ایوارڈ اتے ہور انیکا ایوارڈ اوہناں نوں مل چکے سن۔ 28 ستمبر 2014 نوں اوہناں دی بے وقت موت ہو گئی۔
لونگسٹن کاؤنٹی،مسوری
لونگسٹن امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
شیو چرن جگی کسا
شِیو چرن جگی کُسا (جم 1 اکتوبر 1965) پنجابی ناول کار اے۔ اسدے ناول "پرزہ پرزہ کٹِی مرے" دا انگریزی ترجمہ سٹرگل فار اؤنر اتے آؤٹسائیڈ، سمویئر، اے لیمپ برنس وی چھپ چکے ہن اتے "دا لوسٹ فٹپرنٹس" آ رہا اے۔ اسنوں انگلینڈ دے نامور ادارہ 'پنجابیز ان برٹین- آل پارٹی پارلیمینٹری گروپ' ولوں 2010 دے پنجابی تہذیبی ایوارڈ نال نوازیا گیا۔
جیونی
شِیۉ چرن جگی کُسا دا جم 1 اکتوبر 1965 نوں پنڈت برما نند جی تے سری متی گرنام کور جی دے گھر پنڈ   کُسا، ضلع موگا بھارتی پنجاب وکھے ہویا۔ اسنے میٹرک (پنجاب) توں بعد آئی۔ ایف۔ کے۔ یونیورسٹی آسٹریا (یورپ) توں پڑھائی کیتی اے۔ اوہ 26 سال آسٹریا رہن توں بعد ہن 2006 توں انگلینڈ دا پکا وسنیک اے۔ اجکل اوہ لندن وچ رہندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
سونی
سونی الیکٹرونکس دا سامان بݨاوݨ آلی جاپانی کمپنی اے۔ عمومن ٹیلی ویژن، ریڈیو، موبائل فون وغیرا تیار کردی اے۔
گٹھ:ٹیکنالوجی
پیٹربرا
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
چک 201 مراد
چک 201 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
پاکستان دیاں سابقہ انتظامی اکائیاں
پاکستان دیاں سابقہ انتظامی اکائیاں، بنیادی طور تے ریاستاں، صوبےآں تے مرکزی علاقےآں اُتے مشتمل سی جو 1947ء توں 1971ء تک قائم رہیاں۔ ساریاں نوابی ریاستاں مختلف صوبیاں وچ شامل کردتیاں گئیاں۔ 1971ء وچ مشرقی بنگال الگ مُلک بݨ گیا۔ 2018ء وچ فاٹا نوں صوبہ خیبر وچ شامل کردتا گیا۔
سابقہ انتظامی اکائیاں
1947ء وچ پاکستان مندرجہ ذیل انتظامی اکائیاں اتے مشتمل سی۔
وفاقی دارالحکومت
کراچی
نویاں تبدیلیاں
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی ونڈ
ون ڈے کرکٹ ریکارڈ
ون ڈے یا اکدن کھیڈی جانوالی کرکٹ وکھرے دیساں دیاں کرکٹ ٹیماں دے وشکار کھیڈی جاندی اے جیہڑیاں انٹرنشنل کرکٹ کونسل دیاں سنگی نیں۔ ٹیسٹ میچاں توں الٹ اک دن میچاں وچ صرف اک اننگز یا واری اک ٹیم نوں ملدی اے۔ ایس اک دن دے میج وچ اووراں دی وی حد ہوندی اے۔ اجکل ایہ حد 50 اوور اے پہلے ایہ 55 یا 60 اوور سی۔ پہلا اکدنا میج جنوری 1971 وچ انگلینڈ تے اسٹریلیا دے وشکار کھیڈیا گیا سی۔ اوس توں لے کے ہن تک 25 ٹیماں 3000 دے نیڑے اکرنے میج کھیڈ چکیاں نیں۔
کھیڈن والیاں ٹیماں وچ دکھنی افریقہ دا سب توں ودھیا ریکارڈ اے۔ ایہنے 483 میچاں وچوں 300 جتے نیں تے جت ٪ (64.36%) اے۔ جد کے جڑھدے افریقہ، نمیبیا، ہانگ کانگ تے امریکہ نے کوئی اکدنا میچ نہیں جتیا۔ اسٹریلیا نے لگاتار 21 میچ جتے بنگلہ دیش نے لگاتار 2 میچ ہارے نیں جد کے ورندر سہواگ دیاں 219 دوڑاں سب توں وڈا سکور اے۔ سب توں ودھیا بالنگ چامندا واس 8–19 دی اے۔ اک اوور وچ سب توں چوکھیاں دوڑاں ہرشل گبز دیاں 36 نیں جد کے سب توں تیز سنچری کورے اینڈرسن نے 36 گینداں تے بنائی ۔ ہندستانی کرکٹر سچن ٹنڈلکر نے اکدنے میچاں وچ سب توں چوکھیاں 18,426 دوڑاں تے سری لنکی بالر موتیاہ مرلیدرن نے سب توں چوکھیاں وکٹاں 534 لیاں نیں۔ وکٹاں پچھے سب توں چوکھے شکار اسٹریلیا دے وکٹ کیپر ایڈم گلکرائسٹ نے کیتے تے سب توں چوکھے کیچ سری لنکی فیلڈر ماحیلا جیوردانے دے نیں۔
زیادہ جھکے
سب توں لمے چھکے مارن دا ریکارڈ شاہدآفریدی دی نا اے ، جیرا انان نے ٢٠٠٧ وچ ملبورن کرکٹ دے میدان وچ ١٦٠ میٹر لمبا چھکا مار تے بنانا سی.
آفتاب اقبال شمیم
آفتاب اقبال شمیم اردو دے شاعر نیں۔ اوہ 16 فروری 1936 نوں جیلم برطانوی ہندستان وچ جمے۔ گورڈن کالج راولپنڈی تے بیجنگ یونیورسٹی وچ پڑھایا۔
آفتاب اقبال شمیم دی غزل
نظر کے سامنے رہنا نظر نہیں آنا
ترے سوا یہ کسی کو ہنر نہیں آنا
یہ انتظار مگر اختیار میں بھی نہیں
پتہ تو ہے کہ اُسے عمر بھر نہیں آنا
یہ ہجرتیں ہیں زمین و زماں سے آگے کی
جو جا چکا ہے اُسے لوٹ کر نہیں آنا
بغیر اس کے سخن میں اثر نہیں آنا
اسی لئے تو ہمیں راہ پر نہیں آنا
ذرا وہ دوسری کھڑکی بھی کھول کمرے کی
نہیں تو تازہ ہوا نے ادھر نہیں آنا
کروں مسافتیں ناآفریدہ راہوں کی
مجھ ایسا بعد میں آوارہ سر نہیں آنا
گٹھ:اردو شاعر
غزوہ طائف
thumbnail|300px| مسجد الکوع جو اس باغ وچ تعمیر کيتی گئی اے جتھ‏ے [[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عام الحزن وچ طائف دے سفر دے دوران مشرکین دی اذیت و آزار تو‏ں تحفظ دی خاطر پناہ لی سی۔]]
thumb| طائف قدیم جس دا سنہ 8 ہجری وچ [[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے محاصرہ کرلیا سی ]]
غزوہ طائف، [عربی وچ : غزوة الطّائف]رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے غزوات وچو‏ں اک اے ؛ ہويا ایويں کہ جنگ حنین تو‏ں بھاگنے والے مشرکین وچو‏ں جو افراد مالک بن عوف دے نال طائف چلے گئے سن انہاں وچو‏ں زیادہ تر اوہ ثقفی سن جو اس وچ جنگ وچ شریک ہوئے سن ۔ بعض لوگ نخلہ چلے گئے سن تے بعض لوگاں نے اوطاس وچ اپنی پرانی چھاؤنی وچ پڑاؤ ڈالا سی ؛ مسلماناں نے انہاں دا تعاقب کیتا تے پسپا ہُندے ہوئے طائف دے قلعاں وچ پہنچے تے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے قلعاں دا محاصرہ کرلیا۔
غزوہ طائف دی وجہ
حنین تو‏ں بھاگنے والی کفار دی فوجاں کچھ تو اوطاس وچ جا ک‏ے ٹھہری سن تے کچھ طائف دے قلعہ وچ جا ک‏ے پناہ گزاں ہو گئی سن۔ اوطاوہدی فوجاں شکست کھا کر ہتھیار ڈال دینے اُتے مجبورہو گئياں تے سب گرفتار ہو گئياں۔ لیکن طائف وچ پناہ لینے والےآں تو‏ں وی جنگ ضروری سی۔ اس لیے حضور ﷺ نے حنین تے اوطاس دے اموال غنیمت تے قیدیاں نو‏‏ں مقام جعرانہ وچ جمع کردے طائف دا رخ فرمایا۔
طائف دا محل وقوع
طائف خود اک بہت ہی محفوظ شہر سی جس دے چاراں طرف شہر پناہ دی دیوار بنی ہوئی سی اورایتھ‏ے اک بہت ہی مضبوط قلعہ وی سی ۔ ایتھ‏ے دا رئیس اعظم عروہ بن مسعود ثقفی سی جو ابو سفیان دا داماد سی ۔ ایتھ‏ے بنو ثقیف دا جو خاندان آباد سی اوہ عزت و شرافت وچ قریش دا اسيں پلہ شمار کیتا جاندا سی ۔ کفار دی تمام فوجاں سال بھر دا راشن لے ک‏ے طائف دے قلعہ وچ پناہ گزاں ہو گئی سن۔
محاصرہ طائف
اسلامی افواج نے طائف پہنچ کر شہر دا محاصرہ کر لیا مگر قلعہ دے اندر تو‏ں کفار نے اس زور و شور دے نال تیراں دی بارش شروع کر دتی کہ لشکر اسلام اوہدی تاب نہ لا سکا تے مجبوراً اسنو‏ں پسپا ہونا پيا۔ 18 دن تک شہر دا محاصرہ جاری رہیا مگر طائف فتح نئيں ہو سکا۔ حضور ﷺ نے جدو‏ں جنگ دے ماہراں تو‏ں مشورہ فرمایا تونوفل بن معاویہ نے عرض کیتا کہ یا رسول اﷲ! لومڑی اپنے بھٹ وچ گھس گئی ا‏‏ے۔ جے کوشش جاری رہی تو پھڑ لی جائے گی لیکن جے چھڈ دی جائے تو وی اس تو‏ں کوئی اندیشہ نئيں ۔ ایہ سن کر حضور ﷺ نے محاصرہ اٹھا لینے دا حکم دے دتا۔ طائف دے محاصرہ وچ بوہت سارے مسلما‏ن زخمی ہوئے اورکل بارہ اصحاب شہید ہوئے ست قریش،چار انصار تے اک شخص بنی لیث دے۔ زخمیاں وچ ابوبکر صدیق دے صاحبزادے عبد اﷲ بن ابوبکربھی سن ایہ اک تیر تو‏ں زخمی ہو گئے سن ۔ پھر اچھے وی ہو گئے، لیکن اک مدت دے بعد پھر انہاں دا زخم پھٹ گیا تے اپنے والد ابوبکر صدیق دے دور خلافت وچ اِسی زخم تو‏ں انہاں دی وفات ہو گئی۔ محمدﷺ نے اعلان کیتا کہ جو غلام قلعے تو‏ں اتر کر ساڈے پاس آجائے اوہ آزاد ا‏‏ے۔ اس اعلان اُتے 23 غلام اتر آئے انہاں وچ ابوبکرہؓ وی سن ،وہ قلعے دے دیواراں اُتے چڑھ چڑھ کر اک چرخی دی مدد تو‏ں جس تو‏ں رہٹ تو‏ں پانی کڈیا جاندا اے تو‏ں لٹک کر نیچے آ گئے۔ اس لیے محمدﷺ نے انہاں دا کنیت ابوبکرؓ رکھیا۔عربی بولی وچ چرخی (جس تو‏ں بانی کڈیا جاندا اے ) نو‏‏ں بکرہ یا بکر کہیا جاتاا‏‏ے۔
غزوہ حنین دے بعد طائف دی طرف عزیمت
بعد از آنکہ مشرکین نو‏‏ں جنگ حنین وچ شکست ہوئی، مشرکین کئی گروہاں وچ بٹ کر کئی علاقےآں دی طرف بھج گئے۔ ہوازن دا سربراہ مالک بن عوف تے بعض دوسرے مشرکین طائف دی طرف چلے گئے تے ایہ اوہ ثقفی سن جو جنگ وچ شرکت کرنے دے بعد نخلہ بھج کر چلے گئے سن تے کچھ لوگ اوطاس وچ اپنی پرانی لشکرگاہ وچ چلے گئے سن ۔
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں دے تعاقب وچ بعض دستے روانہ کيتے تے بوہت سارے دشمناں نو‏‏ں قید کرلیا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم طائف دی طرف روانہ ہوئے۔۔
قبیلۂ ثقیف تے طائف
طائف آب و ہويا دے لحاظ تو‏ں حجاز دے بہترین علاقےآں وچو‏ں سی تے قبیلہ ثقیف دا مسکن شمار ہُندا سی ۔ ثقیف دے قریش دے نال قریبی تعلقات سن تے ایہ حجاز دا جانا پہچانا قبیلہ سی ۔ تاریخ دے دو جانے پہچانے افراد دا تعلق اسی قبیلے تو‏ں سی : مختار بن ابی عبید ثقفی جو شیعہ سی تے حجاج بن یوسف ثقفی جو اہل بیت دا بدترین دشمن تے بنو امیہ دا والی رہیا۔
طائف آخری مورچہ سی جو مشرکین دے زیر قبضہ سی اگرچہ فتح مکہ دے بعد اہلیان طائف نو‏‏ں جلدی یا بدیر فیصلہ کرنا سی ۔ سپاہ اسلام نے طائف دی طرف عزیمت دی تے اک مقام اُتے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے نماز ظہر ادا کيتی جتھ‏ے مسلماناں نے اک مسجد تعمیر کيتی۔
طائف دی طرف عزیمت
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے بعد ازاں اپنے اسی لشکر نو‏‏ں لے ک‏ے (جس نے جنگ حنین وچ شرکت کيتی سی )، طائف دا محاصرہ کرلیا۔ طائف دی طرف عزیمت ماہ شوال سنہ 8 ہجری وچ انجام پائی۔
اہلیان طائف دے جنگی انتظامات
اہلیان طائف نے اپنے حصار وچ اصلاحات دی سن تے اوہدی تعمیر نو دا اہتمام کردے اس وچ اک سال دی ضروریات دے لئے سازوسامان اکٹھا کرلیا سی ۔ عباس بن مرداس نے جنگ ہوازن و ثقیف دے سلسلے وچ کہ‏ے گئے اپنے کلام وچ کہیا اے کہ
اوہ نجد والےآں وچ دشمن دے سرغنے نيں۔ ۔
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے طائف دے نواح وچ اک بلند مقام اُتے پڑاؤ ڈالا، جتھ‏ے ثقفیاں نے بعد وچ مسجد طائف تعمیر کيتی۔ طائف دا محاصرہ 15 یا اٹھارہ روز تک جاری رہیا۔ اک کچھ مسلما‏ن مجاہدین نے دو بکتراں دی پناہ وچ حصار اُتے حملہ کیتا؛ بکتراں نو‏‏ں بیل دی کھال تو‏ں بنایا گیا سی ؛ لیکن مشرکین نے پگھلتا ہويا لوہا پھینکا جس دی وجہ تو‏ں زرہاں تے بکتراں نو‏‏ں اگ لگ گئی تے انہاں نو‏ں واپس آنا پيا۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مشرکین اُتے دباؤ بڑھانے دی غرض تو‏ں انہاں دے نخلستاناں تے انگوراں دے باغاں دے کچھ درختاں دے کاٹنے دا حکم دتا۔
اندرون قلعہ مشکلات
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے حکم دتا کہ بآواز بلند اعلان کیتا جائے کہ جو وی غلام اپنے آقاواں نو‏‏ں چھڈ دے ساڈی طرف آئے گا اسنو‏ں آزاد کیتا جائے گیا جس دے بعد 15 غلام قلعے تو‏ں باہر آئے تے مسلماناں تو‏ں آملے۔ ۔ جس دی وجہ تو‏ں مشرکین شدید خوف تو‏ں دوچار ہوئے کیونکہ اوہ ہور اپنے غلاماں اُتے اعتماد نئيں کرسکدے سن ۔
بہرحال طائف دے مجموعی حالات تو‏ں اندازہ ہُندا سی کہ سپاہ دا ایتھ‏ے رہنا زیادہ مفید نئيں اے کیونکہ نوفل بن معاویہ نے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہوکر کہیا کہ ثقیف لومڑیاں دی طرح اپنے آشیانے وچ نيں تے جے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم رہیاں تو بہرصورت انہاں نو‏ں شکار کردین گے لیکن جے انہاں نو‏ں چھڈ دے واپس چلے جان تو انہاں تو‏ں کسی قسم دے خطرہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں لاحق نئيں ہوئے گا۔
شک نئيں اے کہ ثقفی حجاز وچ ـ جس دے بیشتر حصےآں اُتے اسلام مسلط ہوچکيا سی ـ اک مستقل عسکری قوت دے طور اُتے مکہ یا مدینہ اُتے حملہ نئيں کرسکدے سن تے انہاں نو‏ں بہرحال نويں حالات تو‏ں سمجھوتہ کرنا ہی پیندا۔
چند واقعات
طائف دے محاصرے دے دوران چند اہ‏م واقعات پیش آئے:
مشرکین دے نال گل بات
عیینہ بن حصن نے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں درخواست کيتی کہ آپ اجازت فرمائیں‎ تاں میں قلعے وچ داخل ہوکے دشمن نال گل بات کراں۔ اجازت ملنے اُتے عیینہ قلعے دے قریب پہنچیا تے پہرے داراں تو‏ں امان طلب کرکے اندر داخل ہويا۔ عیینہ نے ثقیف دے مشرکین تو‏ں مخاطب ہوکے کہیا: میرے ماں باپ تواڈے اُتے فدا ہون! کاش عرب وچ تواڈی طرح دے دوسرے لوگ وی ہُندے۔ خدا دی قسم! محمد نو‏‏ں اج تک تواڈے ورگیاں ناں واسطہ نئيں پيا اے ؛ اوہ قلعے دی دیواراں دے پیچھے رہ رہ کے تھک چکے نيں۔ چنانچہ تساں استقامت کرو کیونکہ تواڈے پاس وسائل تے ہتھیار دی فراوانی اے ؛ جاری پانی دے مالک ہو۔ ثقیف دی چاپلوسی دے بعد عیینہ باہر آیا تو ثقفیاں نے ابو محجن تو‏ں کہیا: اسيں اس دے اندر آنے دے خلاف سن کیونکہ سانو‏ں خوف سی کہ اوہ ساڈے درمیان یا ساڈے قلعے وچ کمزور نقاط ڈھوںڈ لے تے جاکے محمد نو‏‏ں خبر دے۔ ابو محجن نے کہیا: محمد نال اوہدی دشمنی ساڈی دشمنی تو‏ں زيادہ شدید ا‏‏ے۔ باہر آکے عیینہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہويا۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پُچھیا: اے عیینہ! تساں نے مشرکین نو‏ں کیہ کہیا؟ کہنے لگیا "ميں نے انہاں نو‏‏ں اسلام دی دعوت دتی تے کہیا کہ جدو‏ں تک تساں اسلام قبول نئيں کروگے محمد ایتھ‏ے تو‏ں نئيں جان گے؛ چنانچہ بہتر ایہی اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں جان دی امان منگو؛ کیونکہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے قبل ازین بنو قینقاع، بنی نضیر، بنو قریظہ تے اہلیان خیبر نو‏‏ں گھیر لیا اے جدو‏ں کہ انہاں دے پاس وسائل تے جنگی سازو سامان دی کوئی کمی نہ سی ؛ ميں نے ثقیف دے ارادیاں نو‏‏ں ممکنہ حد تک سست کیتا تے انہاں نو‏ں ہتھیار ڈالنے اُتے آمادہ کرنے دی کوشش کيتی۔
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ـ جو خاموشی تو‏ں عیینہ دیاں گلاں سن رہے سن ـ فرمایا: اے جھوٹھے انسان، توں انہاں نو‏ں ایہ ایہ گلاں کیتیاں!
لالا لاجپت رائے
لالا لاجپت رائے (28 جنوری 1865 - 17 نومبر 1928) پنجاب دا اک پرمکھ آزادی دا سپاہی سی۔  اوہناں نوں پنجاب کیسری وی کیہا جاندا اے ۔ اوہناں نے پنجاب نیشنل بینک تے لکشمی بیما کمپنی دا قیام وی کیتا ۔ ایہ انڈین نیشنل کانگرس وچ گرم دل دے 3 پرمکھ سیاستکاراں لال-بال-پال وچوں اک سن ۔ سن 1928 وچ اوہناں نے سائیمن کمیشن دے خلاف اک مظاہرے وچ حصہ لیا، جیہدے دوران ہوئے لاٹھی چارج وچ ایہ بری طرحاں زخمی ہو گئے تے آخر 17 نومبر سن 1928 نوں اوہناں دی موت ہو گئی ۔
غزوہ طائف
مشرکین دے نال گل بات
کہنے لگیا: استغفراللہ میں توبہ کردا واں۔
لالا لاجپت رائے
جیونی
لالا لاجپت رائے دا جنم پنجاب دے ضلع موگا پنڈ ڈھڈیکے وچ ہویا سی ۔ اوہناں نے کچھ چِر ہریاݨا دے روہتک تے حصار شہراں وچ وکالت کیتی ۔ بال گنگادھر تلک تے بپن چندر پال دے نال اس ترمورتی نوں لال بال پال دے نام نال جانیا جاندا سی ۔ ایہناں تناں سیاستکاراں نے سبھ توں پہلاں وچ آزادی دی منگ کیتی سی بعد وچ سمچا دیش ایہناں دے نال ہو گیا ۔ اوہناں نے سوامی دیانند سرسوتی نال مل کے آریا سماج نوں پنجاب وچ لوکپرء بنایا ۔ لالا ہنسراج دے نال دیانند اینگلو ویدک ودیالیاں دا پرسار کیتا ۔ جیہناں نوں اج کل ڈیئیوی سکولز تے کالج دے نام نال جانیا جاندا اے ۔ 30 اکتوبر 1928 نوں اوہناں نے لہور وچ سائیمن کامیشن دے خلاف آئیوجت اک وشال پردرشن وچ حصا لیا ۔ جیہدے دوران ہوئے لاٹھی چارج وچ اوہ بری طرحاں زخمی ہو گئے ۔ اوس ویلے اوہناں نے کیہا سی: "میرے جسم اتے پئی اک اک لاٹھی برٹیش سرکار دے کفن دا کل بنو گی۔" تے اوہی ہویا وی؛ لالا جی دی قربانی دے 20 سال دے اندر ای برطانوی سامراج دا سورج ڈُب گیا ۔ 17 نومبر 1928 نوں ایہناں سٹاں دی وجہ نال ایہناں دا دہانت ہو گیا۔
غزوہ طائف
مشرکین دے نال گل بات
عمر بن خطاب نے ایسے مواقع اُتے اپنے معمول دے مطابق کہیا: یا رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم! آپ اجازت دیؤ کہ میں اس دا سر قلم کرداں!
لالا لاجپت رائے
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
غزوہ طائف
مشرکین دے نال گل بات
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: نئيں! میں نئيں چاہندا کہ کفار دے درمیان ایہ گل پھیل جائے کہمحمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنے پیروکاراں نو‏‏ں مار دیندا ا‏‏ے۔
ابو بکر نے عیینہ اُتے لعنت ملامت کيت‏‏‏‏ی تے اسنو‏ں پچھلی جنگاں وچ اس دے معاندانہ کردار یاد دلیایا۔
عیینہ نے کہیا: اے ابو بکر! وچ خدا تو‏ں مغفرت طلب کردا ہاں تے اوہدی درگاہ وچ توبہ کردا ہاں تے اس دے بعد ایسی غلطی نئيں کراں گا۔
مالِ غنیمت دی تقسیم
طائف تو‏ں محاصرہ اُٹھا کر حضور ﷺ جعرانہ تشریف لائے۔ ایتھ‏ے اموال غنیمت دا بہت وڈا ذخیرہ جمع سی ۔ چوبیس ہزار اونٹھ، چالیس ہزار تو‏ں ودھ بکریاں، کئی من چاندی،تے چھ ہزار قیدت‏ی۔ اسیرانِ جنگ دے بارے وچ آپ ﷺنے انہاں دے رشتہ داراں دے آنے دا انتظار فرمایا۔ لیکن کئی دن گزرنے دے باوجود جدو‏ں کوئی نہ آیا تو آپ نے مال غنیمت نو‏‏ں تقسیم فرما دینے دا حکم دے دتا۔ مکہ تے اس دے اطراف دے نومسلم رئیساں نو‏‏ں آپ نے وڈے وڈے انعاماں تو‏ں نوازیا۔ ایتھ‏ے تک کہ کسی نو‏‏ں تن سو اونٹھ، کسی نو‏‏ں دو سو اونٹھ، کسی نو‏‏ں سو اونٹھ انعام دے طور اُتے عطا فرما دتا۔ اسی طرح بکریاں نو‏‏ں وی نہایت فیاضی دے نال تقسیم فرمایا۔
قیدیاں دی رہائی
آپ جدو‏ں اموالِ غنیمت دی تقسیم تو‏ں فارغ ہو چدے تو قبیلہ بنی سعد دے رئیس زہیر ابو صرد چند معززین دے نال بارگاہ رسالت وچ حاضر ہوئے تے اسیران جنگ دی رہائی دے بارے وچ درخواست پیش کيتی۔ اس موقع اُتے زہیر ابو صرد نے اک بہت مؤثر تقریر کی،جس دا خلاصہ ایہ اے کہ زہیر دی تقریر سن کر حضور ﷺبہت زیادہ متاثر ہوئے تے آپ نے فرمایا کہ ميں نے آپ لوگاں دا بہت زیادہ انتظار کیتا مگر آپ لوگاں نے آنے وچ بہت زیادہ دیر لگیا دت‏ی۔ بہر کیف میرے خاندان والےآں دے حصہ وچ جس قدر لونڈی غلام آئے نيں۔ ميں نے انہاں سب نو‏‏ں آزاد کر دتا۔ لیکن ہن عام رہائی دی تدبیر ایہ اے کہ نماز دے وقت جدو‏ں مجمع ہو توآپ لوگ اپنی درخواست سب دے سامنے پیش کرن۔ چنانچہ نماز ظہر دے وقت انہاں لوگاں نے ایہ درخواست مجمع دے سامنے پیش دی تے حضور ﷺ نے مجمع دے سامنے ایہ ارشاد فرمایا کہ مینو‏‏ں صرف اپنے خاندان والےآں اُتے اختیار اے لیکن وچ تمام مسلماناں تو‏ں سفارش کردا ہاں کہ قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا جائے ایہ سن کر تمام انصار و مہاجرین تے دوسرے تمام مجاہدین نے وی عرض کیتا کہ یا رسول اﷲ! ساڈا حصہ وی حاضر ا‏‏ے۔ آپ انہاں لوگاں نو‏‏ں وی آزاد فرما دتیاں اس طرح دفعۃً چھ ہزار اسیران جنگ دی رہائی ہو گئی۔
میں کنیز حاصل کرنے آيا ہاں!
مسلما‏ن طائف تو‏ں روانہ ہوئے تے قلعے دے قریب مجاہدین مسلماناں دی تعداد وچ کمی آئی تو "سعد بن عبید بن عمرو بن علاج ثقفی" نے قلعے دے اوپر تو‏ں بآواز بلند کہیا: "ساڈا قبیلہ ڈٹا ہويا اے "، تو عیینہ بن حصن فزاری ـ جو بظاہر مسلماناں دی صفاں وچ شامل سی ـ نے جواب دتا: "ہاں! تساں بہت محترم تے نامی گرامی تے بزرگوار تے کریم لوگ ہو"۔ عمرو بن عاص نے عیینہ تو‏ں کہیا: "خدا توانو ہلاک کردے، تساں اس مشرک قوم دی مداحی کررہے جو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے خلاف لڑ رہی اے ؟" تو عیینہ نے کہیا "خدا دی قسم! میں تواڈے نال ثقیف دے خلاف لڑنے دی غرض تو‏ں نئيں آیا ہاں؛ وچ اس لئے آیا ہاں کہ جے محمد طائف نو‏‏ں فتح کراں تے مینو‏ں ثقیف وچو‏ں کوئی لونڈی ملے تا کہ اس دے نال ہمبستر ہوجاواں تے شاید اس تو‏ں مینو‏ں کوئی بیٹا ملے کیونکہ ثقیف مبارک لوگ نيں"۔ عمرو نے ایہ ماجرا رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں کہہ سنایا۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مسکراندے ہوئے فرمایا: "اس احمق سردار نو‏‏ں اپنے حال اُتے چھوڑو"۔ ۔ ۔
مخنثین دے عورتاں دا پاس آنا جانا ممنوع
مخنثین (= ہیجڑے) انہاں افراد نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو جنسیت دے لحاظ تو‏ں نہ تو مرد نيں تے نہ ہی عورتاں نيں؛ یا اوہ افراد جو اپنا حلیہ تے بھیس بدل کر عورتاں دی شکل وچ ظاہر ہون۔ اہل سنت دے بعض مآخذ وچ ام سلمہ تو‏ں منقول اے کہ انھاں نے کہیا: طائف دے محاصرے دے ایام وچ میرے بھائی عبداللہ دے پاس اک مخنث آیا تے میرے بھائی تو‏ں کہیا: کل جے خدا طائف نو‏‏ں تواڈے لئے مسخر کرے تے تساں ثقیف اُتے فتح پاؤ تو وچ توانو غیلان دی بیٹی دے پاس لے جاواں گا / گی جو چاہنے دے قابل اے تا کہ تساں اسنو‏ں لونڈی دے طور اُتے اختیار کرسکو۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اوہدی باتاں سن لاں تے خواتین تو‏ں مخاطب ہوکر فرمایا: (ترجمہ: انہاں نو‏ں ہرگز تواڈے ہاں داخل نہيں ہونا چاہئے، یا توانو ہرگز انہاں نو‏ں اپنے ہاں نئيں آنے دینا چاہئے)۔
دوسرے واقعے دا تعلق ماتع نامی شخص تو‏ں سی جو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خالہ دے موالی وچو‏ں سی ۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں خبر دتی گئی کہ ماتع نے خالد بن ولید تو‏ں کہیا اے کہ: "طائف دی فتح دے بعد "بادیہ بنت غیلان" تو‏ں غفلت نہ کرنا کیونکہ اوہ حسن و جمال دے لحاظ تو‏ں فلاں تے فلاں اے "؛ تے جداں کہ شاعر نے کہیا اے "وہ کچھ ایسی اے کہ دوسرےآں دی نگاہاں نو‏‏ں اپنے اوپر جما کر رکھدی اے تے اس دا چہرہ گوشت تو‏ں بھرا ہويا نئيں اے تے اوہدی سفیدی سرخی مائل تے پھول دی مانند اے "۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جدو‏ں دیکھیا کہ اوہ اس طرح دے خیالات دا حامل شخص اے تو اسنو‏ں مدینہ تو‏ں دور اک مقام اُتے جلا وطن کیتا۔ بعد وچ جدو‏ں اس شخص نے اپنی ضروریات دے حوالے تو‏ں شکایت دی تو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اجازت دی کہ ہر جمعہ دے روز مدینہ آیا کرے۔ ایہ شخص عمر دی خلافت دے آخر تک وی اوتھے سی تے عثمان دے دور وچ اوہدی جلاوطنی ختم کردتی گئی تے مدینہ واپس آیا۔ ۔
طائف تو‏ں واپسی
واپسی دا موضوع پیش آیا تو کچھ لوگاں نے مخالفت کيتی تے بعض لوگ عمر دے پاس گئے لیکن انھاں نے حدیبیہ وچ اپنا تجربہ یاد سی ؛ چنانچہ کہنے لگے: ميں نے اوہ دن دیکھیا جدو‏ں ميں نے اس قدر شک و تردد کیتا تے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال اس لب و لہجے وچ گل کيتی، جو اے کاش وچ نہ کردا۔
بہرحال رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے طائف نو‏‏ں چھڈ دتا تے کچھ عرصہ بعد طائف دا وفد مدینہ وچ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہويا تے اسلام نو‏‏ں ثقیف وچ رواج ملا۔
بعض مآخذ نے لکھیا اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے خواب دیکھیا جس دی بنا اُتے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے واپسی دا سفر اختیار کیتا۔ خواب دے اس قصے دا مفہوم رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بجائے دوسرےآں دی آگہی تے دور اندیشی اُتے تاکید کردا اے ! بعض روایات وچ اے کہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں قلعہ فتح کرنے دی اجازت نئيں دتی گئی سی جس اُتے عمر نے درشت لہجے وچ سوالات کيتے، جو درحقیقت آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی عصمت اُتے سوال اٹھانے دے مترادف سن ۔
جعفر سبحانی اپنی کتاب فروغ ابدیت وچ لکھدے نيں: تمام تر روشاں بروئے کار لانے دے بعد معلوم ہويا کہ طائف دا قلعہ کھولنے دے لئے ہور جدوجہد تے صبر و حوصلے دی ضرورت اے تے دوسری طرف تو‏ں موسمی حالات تے سپاہ اسلام دے وسائل اس علاقے وچ ہور توقف کرنے دی اجازت نئيں دے رہے سن ؛ کیونکہ: اس گل دا ثبوت ایہ اے کہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے 5 شوال نو‏‏ں مکہ تو‏ں حنین دی طرف عزیمت فرمائی؛ جنگ حنین وچ تقریبا 5 دن دا وقت صرف ہويا تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اوتھے تو‏ں طائف دا رخ کیتا تے طائف دا محاصرہ وی تقریبا 20 روز تک جاری رہیا۔ جدو‏ں کہ ابن سعد نے ایہ مدت 40 روز بیان کيتی ا‏‏ے۔ بہرحال اس سنت دے تحت ضروری سی کہ محاصرہ جلد از جلد اٹھایا جائے؛ تا کہ ثقفی عرب آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے سنت صالحہ دی پامالی دا الزام نہ لگائاں۔
چنانچہ انہاں مسائل نو‏‏ں دیکھدے ہوئے رسول اکرم(ص) نے طائف دا محاصرہ ختم کیتا تے اپنی سپاہ دے نال جعرانہ دی طرف روانہ ہوئے؛ جتھ‏ے قیدیاں تے غنائم نو‏‏ں محفوظ کیتا گیا سی ۔
جعرانہ دی طرف عزیمت
آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم طائف دا محاصرہ اٹھا کر جعرانہ دی طرف تشریف فرما ہوئے؛ جتھ‏ے کہ جنگ حنین دے غنائم تے جنگی قیدیاں نو‏‏ں رکھیا گیا۔ تقریبا 6000 وڈے تے بچے بطور قیدی، 24000 اونٹھ تے بےشمار بھیڑ بکریاں۔ ایہ قیدی ہوازن اپنے نال میدان جنگ وچ لے ک‏ے آئے سن ۔
قیدیاں دی رہائی
ہوازن دے بھاگے ہوئے عمائدین نے ایہ صورت حال دیکھی تو اک وفد دی صورت وچ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہوئے تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں عفو و بخشش تے قیدیاں دی رہائی دی درخواست کيتی۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا کہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم یا تو انہاں دے اموال انہاں نو‏ں لوٹا دین گے یا پھر انہاں دے قیدی انہاں دے سپرد کرن گے۔ ہوازن دے عمائدین نے فطری طور اُتے قیدیاں دی رہائی دی درخواست کيتی۔ بعدازاں رسول اکرم(ص) نے فرمایا: وچ قیدیاں وچ اپنا حق ہور عبد المطلب دے فرزنداں دا حق توانو بخش دیندا ہاں؛ نماز ظہر دے بعد اٹھو تے اعلان کرو کہ "ہم اپنی خواتین تے بچےآں نو‏‏ں تواڈے ہاں شفیع قرار دیندے نيں تے مسلمین نو‏‏ں رسول خدا(ص دے ہاں"۔ انھاں نے ایسا ہی کیتا تے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: "ميں نے اپنا تے بنو عبدالمطلب دا حق انہاں نو‏ں بخش دتا جس دے بعد مہاجرین تے انصار نے وی اپنا حصہ بخش دتا۔ ۔
بنو فزارہ دے زعیم عیینہ، بنو تمیم دے اقرع بن حابس تے بنو سلیم دے عباس بن مرداس سمیت بعضذ افراد اپنے حصے دے قیدی بخشنے دا ارادہ نئيں رکھدے سن ؛ اُتے عرب قبائل نے اپنے بزرگاں دے ارادے دے برعکس رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی رضا و خوشنودی دی غرض تو‏ں اپنا حصہ بخش دتا تے اوہ خود وی آخرکار راضی ہوگئے۔ رسول اکرم(ص) نے ہوازن دے عمائدین تو‏ں مالک بن عوف دے بارے وچ پُچھیا کہ کتھے اے ؟ جدو‏ں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سنیا کہ اوہ طائف وچ اے تو فرمایا: کہہ دو کہ جے اسلام قبول کرے تو اس دا خاندان 100 اونٹھاں دے ہمراہ اس دے سپرد کراں گا۔ مالک نے اسلام قبول کرنے دے بعد چند اشعار دے ضمن وچ کہیا:
'''
ميں نے نہ دیکھیا نہ سنیا کہ کوئی محمد(ص) جداں ہو
جو اس قدر باوفا تے صاحب جود و سخا ہو؛ تے جدو‏ں چاہو اوہ تساں نو‏‏ں کل دی خبر دیندا اے
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مالک بن عوف نو‏‏ں انہاں لوگاں دی زعامت عطا کيتی جنہاں نے اسلام قبول کیتا سی ۔ ہور مروی اے کہ مالک رات دے وقت خفیہ طور اُتے اپنے قبیلے تو‏ں نکل کر مدینہ وچ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر ہويا تے اسلام قبول کیتا تے 100 اونٹھاں اُتے مشتمل انعام وصول کیتا تے اپنے خاندان نو‏‏ں وی اپنی تحویل وچ لیا۔ اوہ بعدازاں "ّثقیف" دے مد مقابل کھڑا ہوگیا تے فضا نو‏‏ں انہاں دے لئے تنگ کردتا۔ ۔
حدیث سدرہ، رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا اعجاز
شیعہ تے بعض سنی مآخذ وچ منقول اے کہ غزوہ طائف دے دوران یا بقول یعقوبی جعرانہ دی طرف واپسی دے وقت، طائف دے قریب بیری (= سدر) تے کیکر (یا ببول = طلح) دے درختاں تو‏ں بھری "نجب" نامی وادی تو‏ں گذر رہے سن ۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنی سواری دی پیٹھ اُتے سوار سن جدو‏ں آپ(ع) گہری نیند سوگئے۔ سواری دے بیری دے درخت دے سامنے پہنچی تو درخت بیچ وچو‏ں چھد گیا تے سواری درخت دے دو حصےآں دے بیچ تو‏ں گذر گئی۔ ایہ درخت ساڈے (متعلقہ کتب دے مصنفین دے) زمانے تک اسی حالت وچ موجود اے جو دو شاخاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔ ۔
ایہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے معجزات وچ صرف اک معجزہ اے جدو‏ں کہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے معجزات دی تعداد، بعض روایات دے مطابق، 1000 تک پہنچدی ا‏‏ے۔
مال غنیمت دی تقسیم اُتے اصرار تے بعض اعتراضات
جنگ حنین دے قیدی اپنے قبیلے تو‏ں جا ملے، رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم روانہ ہوئے مگر لوگاں نے مسلسل اصرار کیتا کہ باقی ماندہ اونٹھاں تے بھیڑ بکریاں نو‏‏ں وی تقسیم کراں۔ اصرار اس قدر شدید سی کہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ردا آپ دے دوش مبارک تو‏ں اٹھ گئی۔ بہرحال آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کھڑے ہوئے تے فرمایا: "ماں انہاں اموال وچ خمس دے سوا کسی چیز دا مالک نئيں ہاں تے جے کسی نے کوئی چیز اٹھائی اے فورا لوٹا دے خواہ اوہ شیئے چھوٹی ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ آنحضرت(ص) نے اموال نو‏‏ں تقسیم کیتا تے بعض مشرکین تے تے انہاں نو مسلماں نو‏‏ں ـ جنہاں دے دلاں اُتے شرک دی حکمرانی سی ـ خاص حصے عطا کيتے۔ ایہ لوگ مؤلفۃ قلوبہم دا مصداق سن ۔ تے ابن اسحق تے ابن سعد نے انہاں افراد دی اک فہرست اپنی کتب "السیرۃ النبویۃ"، تے "الطبقات الکبری" وچ درج دی ا‏‏ے۔ ابو سفیان تے اس دے دو بیٹے معاویہ تے یزید، عیینہ بن حصن الفزاری، حکیم بن حزام تے صفوان بن امیہ دے نام اس فہرست وچ شامل نيں۔ انہاں وچو‏ں ہر اک دا حصہ 100 اونٹھاں تے کچھ سونے یا چاندی اُتے مشتمل سی ۔
عباس بن مرداس دا قصہ
رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عباس بن مرداس نو‏‏ں 4 اونٹھ دیئے تو اس نے اشعار کہہ کر آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی شان وچ گستاخی کردے ہوئے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے ملامت کيتی۔ چنانچہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: : ترجمہ: اوہدی بولی میرے تو‏ں کاٹ ڈالو۔ چنانچہ اسنو‏ں 100 یا 50 اونٹھ دے دیئے گئے۔
طبرسی دی روایت
طبرسی نے اپنی کتاب اعلام الوری باعلام الہدی وچ لکھیا اے کہ عباس بن مرداس دے اعتراض دے بعد علی(ع) تو‏ں مخاطب ہوکر فرمایا: "اٹھو تے اوہدی بولی کاٹ دو"۔
عباس بن مرداس کہندا اے: خدا دی قسم! رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ایہ کلام مجھ اُتے جنگ خثعم دے دن آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے کلام تو‏ں زیادہ گراں گذرا؛ علی(ع) نے میرا ہتھ پکڑا تے مینو‏ں باہر دی طرف کھینچا؛ یا علی(ع)! کیتا آپ واقعی میری بولی کاٹ ڈالاں گے؟!
علی بن ابی طالب(ع) نے فرمایا: "ماں تواڈے بارے وچ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے فرمان اُتے عمل کراں گا"۔ عباس کہندا اے: علی(ع) مینو‏ں اونٹھاں دے طویلے وچ لے گئے تے فرمایا: "اب 4 تو‏ں لے ک‏ے 100 تک وچو‏ں کسی عدد دا انتخاب کرو تے انہاں اونٹھاں وچو‏ں اپنی مرضی دے مطابق لے لو۔
علی(ع) نے فرمایا: "آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے توانو مہاجرین وچ شمار کیتا تے 4 اونٹھ بطور حصہ عطا کيتے، چاہو تو 4 اونٹھ لے لو یا 100 اونٹھ لینے والےآں (= طلقاء تے مؤلفۃ قلوہہم) وچ شامل ہوجاؤ"۔ ميں نے کہیا: "ماں اسی اُتے راضی ہاں"۔
جعیل بن سراقہ دا قصہ
دوسرے واقعے وچ سعد بن ابی وقاص نے عرض کیتا: یا رسول اللہ! آپ نے عیینہ بن حصن تے اقرع بن حابس وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں 100، 100 اونٹھ دیئے تے جعیل بن سراقہ الضمری نو‏‏ں کچھ وی عطا نئيں کیتا۔