cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صوبہ ٹراٹ
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ ٹراٹتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ ٹراٹ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
قلعہ قصر خرانہ
قلعہ قصر خرانہ اردن وچ بنو امیہ ویلے دا اک قلعہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:اردن دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
ضلع کوئیتن داغ
ضلع کوئیتن داغ ترکمانستان دے صوبہ لب آب دے 18 ضلعےآں(جنہاں چ 3 شہری ضلعے نیں) چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ کوئیتن داغ شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ لب آب دے ضلعے
واروکشائر
واروکشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
سلادن باربٹ
سلادن باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
ضلع فويٹزبرگ
فويٹزبرگ آسٹریا دے صوبے سٹیریا دا اک ضلع اے۔
خربات المنیہ
خربات المنیہ بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے اسرائیل چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:اسرائیل دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
26 مارچ
26 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 85واں (لیپ سال وچّ 86واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 280 دن باقی ہن۔
ٹائن اینڈ ویر
ٹائن اینڈ ویر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
ترکمانستان
ترکمانستان وشکارلے ایشیاء دا اک دیس اے۔ترکمانستان دے اتر لیندے ول قازقستان، اتر چڑدے ول ازبکستان، چڑدے دکھن ول افغانستان، ایران دکھن تے دکھن لیندے ول اے تے لیندے ول کیسپیئن سمندر اے۔۔ترکمانستان دا تھاں :491,210 مربع کلومیٹر (188,456 مربع میل)اے۔ترکمانستان دی لوک گنتی 5,171,943 اے۔ترکمانستان دا راجگڑھ عشق آباد اے۔ترکمانستان دی بولی ترکمن بولی اے۔
گٹھ:دیس گٹھ:ایشیا دے دیس
قصر عمرہ
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
سانولے گلے والا باربٹ
سانولے گلے والا باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
ڈیٹاونڈ
ڈیٹاونڈ تے آکاش ٹیبلیٹّ(سکشم)
آکاش (سکشم) دنیا دا سبھ توں سستا ٹیبلیٹّ اے۔ سی ای او سُنیت سنگھ تُلی دا جنون سی کہ اس نے بھارت سرکار دے ڈLجLٹل ڈوائیڈ گھٹّ کرن والے پروجیکٹ وچّ حصہ پانی اے، جس لئی اس نے سبھ توں گھٹّ بولی ( 35 ڈالر ) لگا کے ڈیٹاونڈ کمپنی لئی 100000 ٹیبلیٹّ سپلائی کرن دا ٹینڈر حاصل کیتا۔ڈیٹاونڈ کمپنی اپنے ٹچّ سکرین آپ بناندی اے ۔ بھارت وچّ ڈیٹاونڈ دیاں دو پیداوار اکائیاں ہن ۔ امرتسر پنجاب وچّ ٹچّ سکرین پیداوار دی اتے حیدرآباد دکن وچّ اسمبلی اکائی۔
حوالے
گٹھ:کمپیوٹر کمپنیاں
ضلع ساکار
ضلع ساکار  ترکمانستان دے صوبہ لب آب دے 18 ضلعےآں(جنہاں چ 3 شہری ضلعے نیں) چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ساکار شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ لب آب دے ضلعے
سربیائی کرائینا لوکراج
جمہوریہ سربیائی کراجینا 1990ء دی دہائی دے دوران کروشیا وچ سربیا دی حمایت نال قائم اک سرب اکثریتی خودمختار جمہوریہ سی ۔ ایہہ جمہوریہ 1991ء چ قائم ہوئی پر اس دی آزادی بین القوامی طور تے منی نئیں گئی ۔ اس دا وڈے حصے تے 1995ء چ کروشیا دیاں فوجاں نے قبضہ کر لئیا تے اس دا مشرقی سلوینیا وچ اک نکا جہا حصہ اقوام متحدہ دے زیر انتظام رہیا ، جہڑا 1998ء وچ پرامن طور تے دوبارہ کروشیا وچ شامل ہو گئیا ۔
27 مارچ
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
سربیائی کرائینا لوکراج
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی سلطنتاں
ضلع صیاد
ضلع صیاد  ترکمانستان دے صوبہ لب آب دے 18 ضلعےآں(جنہاں چ 3 شہری ضلعے نیں) چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ صیاد (شہر) شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ لب آب دے ضلعے
آفتاب شیرپاؤ
یہ صفحہ  دے متعلق اے، آفتاب احمد ناں د‏‏ی ہور شخصیتاں دے لئی آفتاب احمد (ضد ابہام) ملاحظہ فرمائاں۔
آفتاب شیرپاؤ خیبر پختونخوا دے سابق وزیر اعلیٰ۔ سابق وفاقی وزیر داخلہ۔ پیپلز پارٹی شیر پاؤ گروپ دے سربراہ۔ شیریاؤ ضلع چارسدہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد حاجی غلام حیدر خان مسلم لیگ دے بانیاں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے تحریک پاکستان وچ سرگرمی تو‏ں حصہ لیا۔ انہاں دے والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے دونے فرزند حیات محمد خان ور آفتاب احمد خان نے وڈی سرگرمی تو‏ں سیاست وچ حصہ لینا شروع کیتا۔ ابتدا وچ حیات شیر پاؤ کونسل مسلم لیگ وچ سن تے انہاں نے 1964ء وچ صدارتی انتخابات وچ ایوب خان دے خلاف محترمہ فاطمہ جناح دے حق وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ 1967ء وچ پیپلز پارٹی دا قیام عمل وچ آی تاں اوہ اس وچ شامل ہوئے گئے۔ انہاں نو‏ں خیبر پختونخوا پیپلز پارٹی دا صدر مقرر کیتا گیا۔ 1970ء دے عام انتخابات وچ اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ صوبہ خیبر پختونخوا دے گورنر مقرر ہوئے، فیر وفاقی وزیر۔ 8 فروری 1975ء نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا دے سنئیر وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پشاو‏ر یونیورسٹی دے اک اجلاس وچ شرکت دے دوران بم دھمادے ميں جاں بحق ہوئے۔
عملی سیاست
حیات شیرپاؤ دے قتل دے وقت انہاں دے چھوٹے بھائی آفتاب شیرپاؤ سرکاری ملازمت وچ سن ۔ بھٹو صاحب د‏‏ی خواہش اُتے انہاں نے ملازمت ترک کرکے عملی سیاست وچ حصہ لینا شروع کیتا۔ انہاں نو‏ں خیبر پختونخوا پیپلز پارٹی دا نائب صدر مقرر کیتا گیا۔ 1977ء دے عام انتخابات وچ آفتاب شیر پاؤ نے قومی تے صوبائی دونے نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ قومی اسمبلی د‏‏ی سیٹ دے لئی انہاں دے مقابلے وچ بلخ شیر مزاری سن لیکن آفتاب شیر پاؤ نے انہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ نويں حکومت بنی تاں انہاں نو‏ں صنعتاں تے بلدیات د‏‏ی وزارت سونپی گئی۔ چند ماہ تک بطور صوبائی وزیر وی کم کیتا۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں پیپلز پارٹی صوبہ خیبر پختونخوا کاصدر بنا دتا گیا۔
وزیراعلیٰ
1988ء دے عام انتخابات وچ آفتاب شیرپاؤ نے پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے الیکشن لڑے تے دونے وچ کامیاب ہوئے۔ 1993 دے عام انتخابات وچ صوبائی اسمبلی دے رکن بنے اورصوبہ خیبر پختونخوا دے وزیر اعلیٰ منتخب ہوئے تے نومبر 1997ء تک بے نظیر بھٹو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی معزولی تک اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دے بعد نواز شریف دور وچ نیب د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں اُتے بدعنوانی دے کئی مقدمات قائم کیتے گئے۔ پرویز مشرف دے دور وچ اوہ ملک تو‏ں انہاں مقدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں باہر رہ‏‏ے۔ 2002ء وچ اک خفیہ ڈیل دے تحت واپس آئے تے پیپلز پارٹی تو‏ں علاحدہ ہوئے ک‏ے پیپلز پارٹی شیرپاؤ گروپ دے ناں تو‏ں اک نويں جماعت بنائی۔ جس نے صوبہ خیبر پختونخوا وچ کئی قومی تے صوبائی نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس دے بعد مسلم لیگ ق د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت تے اس دوران وچ داخلہ دے وزیر رہ‏‏ے۔ کئی خودکش حملےآں وچ بال بال بچے۔ 2008ء وچ ہونے والے انتخابات وچ وی کامیابی حاصل کيتی تے قومی اسمبلی دے ارکان بنے۔
بدنامی
جنوری 2009ء وچ مائع گیس دے بخشش کاروبار وچ مال بنانے والےآں د‏‏ی لسٹ جاری ہوئی جس وچ آپ دا ناں وی شامل سی۔
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1977ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1988ء تا 1990ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تا 1999ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تا 2007ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تا 2013ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء گٹھ:پاکستانی جلاوطن گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:حکومت شوکت عزیز گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:خیبر پختونخوا دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:شیرپاؤ خاندان گٹھ:عہدیداران پاک فوج گٹھ:قومی وطن پارٹی دے سیاست دان گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان
ضلع وائز
وائز آسٹریا دے صوبے سٹیریا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سٹیریا دے ضلعے
نکی ہیلی
نکی ہیلی جنوری 1972 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں ۔ اوہ امریکی سیاست دان اے ۔ اقوام متحدہ وچ امریک‏‏ا د‏‏ی موجودہ نمائندہ نيں۔ان دا تعلق ریپبلکن جماعت تو‏ں اے، انہاں دے پاس  جنوبی کیرولینا د‏‏ی 116 واں گورنر ہونے دا اعزاز وی رہیا اے ۔ہیلی نو‏‏ں جنوبی کیرولینا د‏‏ی پہلی خاتون گورنر تے بوبی جندل دے بعد دوسری بھارتی امریکی گورنر ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
چٹے کناں والا باربٹ
چٹے کناں والا باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
نکی ہیلی
مڈھلا جیون
ہیلی  کی پیدائش نمردا رندھاوا بھارتی امریکی گھرانے وچ جنوبی کیرولینا وچ ہوئی ۔ان دے گھر والے انہاں نو‏ں پیار تو‏ں ہمیشہ "نکی" بلايا کردے. انہاں دے والد اجیت سنگھ تے والدہ راجکور رندھاوا امرتسر ڈسٹرکٹ پنجاب تو‏ں امریک‏‏ا منتقل ہوئے ۔ انہاں دے والد دا تعلق پنجاب ایگریکلچر یونیورسٹی دے شعبہ تدریس تو‏ں وی رہیا ۔جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ نے اپنی وکالت د‏‏ی ڈگری دہلی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی ۔
ہیلی دے والدین پہلے کینیڈا منتقل ہوئے جدو‏ں انہاں دے والد نو‏‏ں  یونیورسٹی آف بریٹش د‏‏ی جانب تو‏ں اسکالرشپ ملی بعد وچ 1969 وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری مکمل کرنے دے بعد اوہ کینیڈا تو‏ں جنوبی کیرولینا منتقل ہوئے گئے جتھ‏ے  وہ ہسٹوریکل بلیک ورچوز کالج دے شعبہ تدریس تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔
اقوام متحدہ وچ بحیثیت امریکی نمائندہ
23 نومبر  2016 نو‏‏ں امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے نکی ہیلی نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ امریکی نمائندہ بنانے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی تے ویہہ جنوری 2017 نو‏‏ں  ان دا ناں سینیٹ وچ پیش کیتا گیا ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اس تو‏ں پہلے ٹرمپ نے انھاں سیکریٹری آف سٹیٹ دا عہدہ دینے د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا سی جسنو‏ں ہیلی نے منع کر دتا سی ۔
20 جنوری 2017 نو‏‏ں سینٹ وچ ہیلی نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ امریکی نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں منتخب کیتا گیا ۔ 96 ووٹ انہاں دے حق وچ سن جدو‏ں کہ صرف چار ووٹ انہاں د‏‏ی مخالفت وچ پئے۔
ذا‏تی زندگی
ستمبر 1996 وچ ، ہیلی نے سکھ تے میتھوڈسٹ (Methodist) مذہب د‏‏ی تقریبات دے نال مائیکل نال شادی کيتی ۔ ہیلی ہن مسیحی دے طور اُتے خود نو‏‏ں شناخت کردیاں نيں، لیکن سکھ تے میتھوڈسٹ د‏‏ی عبادات وچ وی شامل ہُندی نيں۔. انہاں نے بھارت دے دورے دے وقت 2014 وچ اپنے شوہر دے نال ہرمندر صاحب د‏‏ی ریارت کيت‏ی۔ اک  انٹرویو دے دوران، جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیاکہ آیا انہاں دے والدین دے عیسائی بننے د‏‏ی امید اے یا نئيں، ہیلی نے جواب دتا، "مینو‏ں امید اے کہ میرے والدین ویسا کرن گے جو انہاں دے لئی بہتر ہوئے گا ۔"
ان دا شوہر جنوبی کیرولینا آرمی نیشنل گارڈ وچ اک افسر اے تے جنوری 2013 وچ افغانستان وچ اک سال د‏‏ی طویل تعینا‏‏تی اُتے بھیجیا گیا تھا.اس جوڑے دے دو بچے نيں۔ بیٹی رینا جو 8 جون، 1998 نو‏‏ں پیدا ہوئی۔تے بیٹا نالین  جو 6 ستمبر، 2001 نو‏‏ں پیدا ہويا۔
مئی 2015 وچ ، ہیلی نو‏‏ں جنوبی کیرولینا یونیورسٹی تو‏ں عوامی خدمت وچ اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل ہوئی۔ مئی 2018 وچ ، انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی اپنی یونیورسٹی، کلیمسن یونیورسٹی تو‏ں انسانیت دے علم وچ دوسری اعزازی ڈاکٹریٹ ڈگری حاصل ہوئی ۔
آٹو بائیو گرافی
2012 وچ سینیٹل دے نال مل دے ہیلی نے اک بائیوگرافی شائع کی
"کانٹ از ناٹ این آپشن، میری امریکی کہانی" (Can't Is Not an Option: My American Story)
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی سیاست دان گٹھ:امریکی سیاست دان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:کیرولینا کانگریس ممبر گٹھ:گورنر جنوبی کیرولائنا
صوبہ چمپھون
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ چمپھونتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ چمپھون شہر اے ۔
قصر مشتا
قصر مشتا بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے اردن چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
28 مارچ
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
دہستان علی آباد عمران
ایہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے شہرستان عنبرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عنبرآباد ، صوبہ کرمان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:علی آباد عمران
ویسٹمڈلینڈز
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
لیندا سسکس
لیندا سسکس انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع سینٹ یوہان ام پونگاؤ
سینٹ یوہان ام پونگاؤ آسٹریا دے صوبے سالزبرگ دا اک ضلع اے۔
چک 59 ر ب
چک 59 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
اوریخوو زوئیوو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ماسکو اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 120,620 اے ۔ ایہہ ماسکو اوبلاست دے ضلع اوریخوو زوئیوو دا انتظامی مرکز وی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
جوئنسو
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔ جوئنسو شہر فنلینڈ دا شہر اے تے فنلینڈ دے اتلا کریلیا علاقے د راجگھر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے شہر گٹھ:فن لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:فن لینڈ گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ایس ایس امول
ایس۔ ایس۔ امول اگھے بہوپکھی پنجابی ساہتکار سن۔اوہ اعزاز یوگ پنجابی لکھاری، استاد تے ساہتی اڈیٹر سن۔اوہناں 1908 وچّ جنم لیا تے 1992 وچّ 84 سال جی کے اس دنیا توں وداع ہوئے۔اوہناں دیاں رچت کوئی کتاباں پنجاب ڈیجیٹل لائیبریری راہیں سمبھالیاں گئیاں ہن۔ thumb|Photo of famous Punjabi literary person
چھوٹی عمر وچّ ہی اوہ یتیم ہو گیا سی۔ سینٹرل خالصہ یتیم خانہ امرتسر توں دسویں تکّ تعلیم حاصل کر کے وڈا ہویا۔مسّ اجے پھٹی نہیں سی ۔ اس نے اک مذہبی مباحثے وچّ حصہ لیا۔ اک انگریز پادری نے متاثر ہو کے اچیری تعلیم انگلینڈ وچّ حاصل کرن لئی مدد دی پیش کش کیتی۔سرمکھ سنگھ(ایس ایس ) امول نوں کجھ عیسائی متّ بارے چنگا لکھن والی شرط والی مدد قبول نہیں سی۔
اوہ اپنی متاثرکن دلچسپی کارن ہی ساہتی دنیا وچّ تے تعلیم دے میدان  وچّ ماہر ہو نبڑیا۔
رچناواں
ناول ناٹک کہانی مجموعہ مضمون جیونی ساہت سفرنامے سمپادت
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
دربند
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی داغستان دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 119,961 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
اکبر علی شاہ
خواجہ اکبر علی شاہ دا شمار ضلع جہلم دے بلند پایہ اولیاء کرام وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ عارف کامل سن ۔
ولادت
خواجہ اکبر علی شاہ المعروف چنبی والی سرکار د‏‏ی ولادت 1820ء وچ موضع رنمل ضلع گجرات وچ ہوئی۔ آپ دے والد ماجد دا ناں غلام حیدر شاہ سی۔ آپ دا سلسلہ نسب حاجی محمد نوشہ گنج بخش تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی ولادت دے بعد آپ نو‏‏ں آپ دے چچا غلام حسین شاہ نے اپنے بھائی تو‏ں ایہ کہہ ک‏ے منگ لیا کہ ایہ بچہ میرا ا‏‏ے۔
تعلیم
اکبر علی شاہ د‏‏ی تمام تعلیم و تربیت آپ دے تایا حاجی غلام حسین شاہ د‏‏ی نگرانی وچ پایہ تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔ آپ نے علوم ظاہری د‏‏ی تمام تعلیم تے کتاباں نہایت دل جمعی تے محنت شاقہ تو‏ں پڑھیاں۔ آپ نے تحصیل علم وچ کمال دسترس حاصل ک‏ر ک‏ے اپنے زمانے دے بہت وڈے عالم و فاضل اکھوائے تے شہرت پائی۔ آپ دے زمانے وچ آپ د‏‏ی نظیر دا عالم ملنا مشکل سی۔
بیعت و خلافت
اکبر علی شاہ جوانی دے عالم وچ ہی اپنے آبائی پنڈ موضع رنمل شریف ضلع گجرات تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اپنے تایا حاجی غلام حسین شاہ دے ہاں موضع سنگھوئی ضلع جہلم وچ تشریف لے آئے سن ۔ آپ تایا حاجی غلام حسین شاہ دے دست حق پرست اُتے بیعت تو‏ں مشرف ہوئے۔ بیعت ہونے دے بعد آپ د‏‏ی عبادت و ریاضت تے محنت شاقہ تے کثرت نوافل، ذکر و اذکار د‏‏ی کثرت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے آپ دے پیر و مرشد حاجی غلام حسین شاہ نے آپ نو‏‏ں خرقہ خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا۔
سیرت و کردار
خواجہ اکبر علی شاہ انتہائی خوبصورت، وجیہ، دراز قد تے ملنسار و اخلاق محمدی دا مکمل نمونہ سن ۔ آپ اپنے زمانے دے عارف کامل، صاحب تقوی تے عبادت و ریاضت وچ یکتا روزگار سن ۔ آپ نے تمام زندگی خدا پاک دے احکامات د‏‏ی پیروی تے سنت رسول اُتے عمل پیرا رہ‏‏ے۔ آپ اپنے وقت دے عظیم روحانی پیشوا سن ۔ خطہ پوٹھوہار نو‏‏ں آپ نے نہ صرف اپنا مسکن بنایا بلکہ ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں خدا پاک دے در تک رسائی وی دلا ئی۔ جو وی آپ دے پاس اک مرتبہ آ جاندا اوہ آپ د‏‏ی صورت تے سیرت و کردار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آپ ہی دا ہوئے ک‏ے رہ جاندا۔ آپ نے ہزاراں بے راہاں نو‏‏ں راہ ہدایت دکھادی تے انہاں دے سیناں نو‏‏ں نور ایمان تو‏ں منور کیتا۔ آپ سیف بولی سن جو فرما دیندے سن اوہ خدا پاک دے فضل وکرم تو‏ں پورا ہوئے ک‏‏‏ے رہندا۔
وصال
خواجہ اکبر علی شاہ ہمیشہ دو زانو نشست فرماندے سن ۔ اس لئی آپ دے پیر وچ گٹے پے گئے سن ۔ گٹے عمر دے آخری حصے وچ زخم د‏‏ی صورت اختیار کر گئے سن ۔ آپ نو‏‏ں اس تکلیف د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر بخار رہندا سی تادم آخر نماز پنجگانہ کھڑے ہوئے ک‏ے ہی ادا فرماندے رہنا آپ دا معمول سی۔ اکبر علی شاہ دا وصال 3 مئی 1888ء نو‏‏ں بعد نماز فجر طلوع آفتاب تو‏ں پہلے ہويا۔ آپ دے صاحبزادے سید سلطان علی شاہ نے 1907 وچ آپ دا مزار سنگھوئی قصبہ تو‏ں باہر بنوایا تے آپ دے جسد نو‏‏ں روضہ وچ منتقل کیتا گیا۔ اس وقت دیکھنے والےآں نے دیکھیا تے بیان کردے نيں کہ آپ دا جسم بالکل تر و تازہ سی۔ ریش وچ غسل دے قطرے موجود سن ۔ آپ دے جسم اطہر تو‏ں خوشبو آ رہی سی۔ آپ دا مزار موضع سنگھوئی تحصیل وضلع جہلم وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔ آپ دا سالانہ عرس 16 تے 17 ہاڑ نو‏‏ں ہر سال نہایت عقیدت واحترام تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
اولاد
خواجہ اکبر علی شاہ دا اک صاحبزادے دا ذکر کتاباں وچ ملدا ا‏‏ے۔
لہندا یارکشائر
لہندا یارکشائر انگلینڈ، برطانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
وائٹ باربٹ
وائٹ باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
صوبہ نراتھیواٹ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ نراتھیواٹ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ نراتھیواٹ شہر اے ۔
صوبہ نراتھیواٹ تھائی لینڈ دے ملائشیا نال لگدے مسلمان صوبےآں چوں اک مسلم اکثریتی صوبہ اے ۔ پہلے ویلےآں چ اس علاقے چ مسلم سلطنت پٹانی بادشاہت قائم سی بعد چ اس علاقے اتے تھائی لینڈ نے مل مار لیا ، اج وی اس علاقے دے مسلم اکثریتی صوبے اپنی آزادی لئی کوششاں کر رہے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
ضلع براؤناو ایم ان
براؤناو ایم ان آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
قصر ہلابت
قصر ہلابت بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے اردن چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
دہستان علی آباد سازمان
ایہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے شہرستان عنبرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عنبرآباد ، صوبہ کرمان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:علی آباد سازمان
ضلع سیدی
ضلع سیدی  ترکمانستان دے صوبہ لب آب دے 18 ضلعےآں(جنہاں چ 3 شہری ضلعے نیں) چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ سیدی (شہر) شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ لب آب دے ضلعے
ترکستان
ترکستان دے معنی ترکاں دی سرزمین اے ،جہڑا وسطی ایشیا دا اک خطہ اے ،جس چ اج وی ترکاں دی اکثریت اے ۔ ترک تے فارسی کہانیاں چ اسدا ذکر تے حوالہ ملدا اے تے ایہہ توران دا حصہ اے ۔
ترکستان اوغوز ترک ، قازق ، کرغیز ، ازبک ، ترکمان ، خزار ، قراقل پاک (ازبکستان دے صوبے قراقل پاکستان دے باشندے) تے ایغور قوماں دا وطن اے ،ایہو ای قوماں وقت دے نال نال اگے ودھ دیاں رہئیاں تے اج ترکستان توں باہر ترکی ، آذربائیجان تے تاتارستان ، باشکیرستان وی اینہاں ای ترکاں دیاں ریاستاں نیں ۔
ترکستان نوں مغربی ترکستان تے مشرقی ترکستان چ تقسیم کیتا گئیا اے ، مغربی ترکستان اوہ مسلم اکثریتی علااقہ اے جس تے پہلے روسی سلطنت تے فیر سویت یونین نے قبضہ کر لئیا سی ، جدوں کہ مشرقی ترکستان تے 18ویں صدی دے وسط چ چین دی چنگ سلطنت نے قبضہ کرلئیا تے اسنوں سنکیانگ یعنی نواں صوبہ یا سرحدی صوبہ دا ناں دتا ۔ ترکستان اک شاندار تریخ دا حامل اے ، جہڑی 3 ہزار سال قبل مسیح توں شروع ہندی اے ۔ یورپ تے ایشیاء دے درمیان تجارت دا اہم رستہ شاہراہ ریشم وی ایتھوں ای گزردی سی ۔
ترکستان 8ویں صدی عیسوی چ مسلماناں نے فتح کیتا تے اودوں توں ای ایہہ مسلم سلطنتاں چ شامل رہیا تے ایتھے وی کئي شاندار مسلم سلطنتاں قائم ہوئیاں ، جنہاں چ سلطنت خوارزم (خوارزم شاہی سلطنت ، دولت سامانیہ تے تیموری سلطنت زیادہ مشہور نیں ۔ 1860ء دے نیڑے مغربی ترکستان دے کجھ حصیاں تے روس نے قبضہ کرلئیا تے مکمل مغربی ترکستان تے قبضہ 1920ء دے قریب بخارا دی امارت (خانان بخارا تے سویت قبضہ ہون تے ہوئیا ۔
انقلاب روس دے بعد ترکستان نوں ترکستان اشتراکی جمہوریہ چ تبدیل کردتا گئیا تے بعد چ مسلماناں دی مزاحمت ختم کرن لئی اسنوں قازق ، ازبک ، کرغیز ، تاجک تے ترکمان اشتراکی جمہوری ریاستاں چ ونڈ دتا گئیا ۔ ترکمان مسلمان جہڑے ماہر گھڑ سوار تے جنگجو سن تے گھوڑے رکھنا تے پالنا اینہاں دی ثقافت سی ۔ اینہاں ترکواناں نے ایسے گھڑ سوار چھاپہ مار دستے ترتیب دتے جہڑے روسی فوجاں تے اچانک حملہ کردے تے گھوڑیاں تے روپوش ہوجاندے تے روسیاں نوں بہت نقصان پہچاندے ۔ روسی حکومت اینہاں توں اینی کو خوف ذدہ ہوگئی کہ اسنے ترکماناں لئی گھوڑا رکھنا جرم قرار دتا تے گھوڑا رکھن تے پابندی لادتی ایہہ پابندی سویت یونین دے خاتمے توں کجھ چر پہلے ای ختم کیتی سی ۔ اج وی ترکمانستان دے قومی نشان چ گھوڑا نمایاں اے ۔
سویت یونین دے خاتمے دے بعد مغربی ترکستان دیاں ریاستاں نے آزادی حاصل کرلئی تے ازبکستان ، قزاقستان ، کرغیزستان ، تاجکستان تے ترکمانستان دے نانواں نال آزاد ملک بن گئے ۔
مشرقی ترکستان جس نوں چینی ترکستان وی آکھیا جاندا اے ، چینی اسنوں سنکیانگ آکھے نیں ،ایہہ ایغور ترکاں دی سرزمین اے تے چین دے ایغور علیحدگی پسند اسنوں ایغورستان آکھدے نیں ۔ اییہہ ہلے وی چين دے قبضے ہیٹھ اے تے عوامی جمہوریہ چین نے اسنوں سنکیانگ ایغور خودمختار علاقہ قرار دتا ہوئیا اے ۔
گٹھ:جغرافیا گٹھ:ایشیا گٹھ:ترکستان
کاجآنی
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔ کاجآنی شہر فنلینڈ دا شہر اے تے فنلینڈ دے کائنو علاقے د راجگھر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ہرا باربٹ
ہرا باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
30 مارچ
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
ولٹشائر
ولٹشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع ایفرڈنگ
ایفرڈنگ آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
پاپوائی لوری کیٹ طوطا
پاپوائی لوری کیٹ طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دے صوبےآں صوبہ پاپوا تے صوبہ لہندا پاپوا دا واسی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنچھی
سٹار وارز
thumbnail Star Wars -
ضلع مغدنلی
ضلع مغدنلی ترکمانستان دے صوبہ لب آب دے 18 ضلعےآں(جنہاں چ 3 شہری ضلعے نیں) چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ مغدنلی شہر اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ لب آب دے ضلعے
چک 58 ر ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ٹھمکنیاںوالا مستری باربٹ
ٹھمکنیاںوالا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
کامیشن
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی وولگوگراد اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 119,924 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
قصر ہشام
قصر ہشامبنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے اردن چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
صوبہ پٹانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ پٹانیتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پٹانی شہر اے ۔
صوبہ پٹانی تھائی لینڈ دے ملائشیا نال لگدے مسلمان صوبےآں چوں اک مسلم اکثریتی صوبہ اے ۔ پہلے ویلےآں چ اس علاقے چ مسلم سلطنت پٹانی بادشاہت قائم سی بعد چ اس علاقے اتے تھائی لینڈ نے مل مار لیا ، اج وی اس علاقے دے مسلم اکثریتی صوبے اپنی آزادی لئی کوششاں کر رہے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
چڑی ترکھان
چڑی ترکھان اک پنچھی اے جیدیاں 200 دے نیڑے ونڈاں نیں ایدے پر کالے چٹے لال بھورے ھرے پیلے ھو سکدے نیں۔ ایدی چنج بڑی پینڈی ھوندی اے جیدے نال اے رکھاں چ موریاں کڈ کے خوراک لبدا اے۔ ایس پنچھی ٹبر دے سنگی ساری دنیا وچ ہوندے نیں سواۓ اسٹریلیا، نیوزیلینڈ، مڈغاسکر تے دور دے جزیریاں دے۔ لامت ونڈاں جنگلاں یا رکھاںوالیاں تھانواں تے ریندیاں نیں۔ پکمنس آریفرنز سب توں نکا چڑی ترکھان اے
چڑی ترکھان لکڑ ٹک آرڈر وچ اے تے ایہدے نال ہور رلدے ٹبر ترکھان پکھی، ماکھیو اگمان، ٹوکان، جاکامار نیں۔
وکھالہ
خڑی ترکھان نکے توں لے کے وڈے ناپ (7.5 توں 60 سینٹی میٹر) دے پنچھی نیں۔ ایہناں دیاں مدھریاں توں لمیاں تے سدیاں چنجاں نیں۔ نکیاں لتاں ہونیاں نیں تے پنجے وچ 4 انکلاں ہوندیاں نیں کج ونڈاں وچ 3 ہوندیاں نیں۔ لامت دی لمی پوچھل تے تکڑے پر ہوندے نیں۔ ایہناں دی لمی جیب ہوندی اے جیدا انت اینج دا بنیا ہوندا اے جیدے نال موری وجوں کیڑے پھڑے جاسکن۔
پسار
اتلے تھانواں، اسٹریلیا تے انٹارکٹکا نوں چھڈ کے ایہ ہر پاسے ہوندے نیں۔ ایہ جنگلاں، رکھاں تے گھآ دے ویہڑیاں وچ ریندے نیں۔
کھان پین
چڑی ترکھان جیندے یا مرے رکھاں دی چھل وج موری کرکے کیڑے یا اوہناں دی سنڈیاں کڈ کے کھاندے نیں۔
ترکھان پکھی پنجابی وج ایہدا اک ہور ناں وی ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑی ترکھان
وورسسٹرشائر
وورسسٹرشائر انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
لیندا مستری باربٹ
لیندا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
ضلع فریشٹڈ
فریشٹڈ آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتلے آسٹریا دے ضلعے
31 مارچ
31 مارچ گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 90واں (لیپ سال وچّ 91واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 275 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
دہستان شوگت آباد
ایہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے شہرستان عنبرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عنبرآباد ، صوبہ کرمان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:شوگت آباد
ضلع گمنڈن
گمنڈن آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
قلعہ انجار
قلعہ انجار بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے لبنان چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
المحاسن (کتاب)
المحاسن، محاسن برقی دے نام تو‏ں مشہور، شیعہ کتب روایی وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے مولف شیعہ عالم ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد بَرقی (متوفی 274 ھ) نيں۔ انہاں نے اس کتاب وچ فقہ و اخلاق جداں مختلف موضوعات دی روایات دے مجموعے نو‏‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔
مؤلف
ابو جعفر احمد بن محمّد بن خالد بن عبد الرّحمان بن علی برقی تیسری صدی ہجری دے بزرگ شیعہ علما، محدثین، امام محمد تقی و امام علی نقی (ع) دے اصحاب وچو‏ں نيں۔ اگرچہ انہاں دو اماماں تو‏ں منقول کوئی ایسی روایت نئيں ملد‏ی جسنو‏ں برقی نے انہاں اماماں تو‏ں بلا واسطہ نقل کیتا ہوئے۔ اوہدی تاریخ ولادت مذکور نئيں اے لیکن ابن ابی عمیر (متوفی ۲۱۷ ھ) و بزنطی (متوفی ۲۲۱ ھ) تو‏ں بلا واسطہ روایات نقل کرنے، ابن فضّال (متوفی ۲۲۴ ھ) تے حسن بن محبوب (متوفی ۲۲۳ ھ) تو‏ں بہت زیادہ بلا واسطہ روایات نقل کرنے تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ انہاں دا سن ولادت ۲۰۰ ھ دے آس پاس ہوئے گا۔ اس کتاب دے علاوہ چند حدیثی، جغرافیائی تے ہور آثار دی انہاں دی طرف نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔
اعتبار
یہ کتاب قدیم شیعہ حدیثی مجموعے وچ شمار ہُندی اے تے علمائے شیعہ دے نزدیک بہت زیادہ قابل اعتبار اے یہان تک کہ بعض اس کتاب نو‏‏ں کتب اربعہ دا اسيں پلہ سمجھدے نيں۔ اوہدی اہمیت دا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگایا جا سکدا اے کہ کلینی نے اپنی کتاب کافی وچ اس کتاب تو‏ں بہت سی احادیث نقل کيتیاں نيں۔
فہرست ابواب
اس وقت اس حدیثی مجموعے دا جو حصہ اسيں تک پہنچیا اے اوہ ۱۱ کتاباں اُتے مشتمل اے تے انہاں وچ احادیث دی تعداد ۲۶۰۴ اے جو درج ذیل تفصیل دے مطابق اے:
نشر و اشاعت
دار الکتب الاسلامیہ قم نے ۱۳۷۱ ھ وچ دو جلداں تے ۶۴۴ صفحات اُتے مشتمل وزیری سائز وچ منتشر کیتا تے دوبارہ مجمع جہانی اہل بیت نے تحقیق دے نال دو جلداں وچ چھپوایا۔
منابع
گٹھ:عربی کتب گٹھ:ابوجعفر برقی دے آثار گٹھ:تیسری صدی ہجری دی شیعہ کتب حدیث گٹھ:کتاباں
نیوینومیسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ستاوروپول کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 118,351 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
مچھااںوالا مستری باربٹ
مچھااںوالا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
صوبہ پھنگ نگا
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
اوؤلو
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔ اوؤلو شہر فنلینڈ دا شہر اے تے فنلینڈ دے اتلا اوسٹروبوتھنیا علاقے د راجگھر اے ۔
صوبہ پھنگ نگا
صوبہ پھنگ نگاتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھنگ نگا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
اوؤلو
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے شہر گٹھ:فن لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
18 مارچ
حوالے
گٹھ:مارچ گٹھ:سال دے دن
ضلع گرایسکرچن
گرایسکرچن آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
ہرا مستری باربٹ
ہرا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
قلعہ الہیر الشرقی
قلعہ الہیر الشرقی بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے شام چ اے۔
گٹھ:بنو امیہ دے قلعے گٹھ:بنو امیہ
سید محمد عمیم الا حسان بر کتی
سید محمد عمیم الا حسان بر کتی (বাংলা: মুফতী সাইয়্যেদ মুহাম্মদ আমীমুল ইহসান বারকাতী ) (English :Mufti Amimul Ehasan) آپ اپنی ذات وچ مفتی، محدث، فقیہ تے بیشمار دینی کتاباں دے مصنف دے حیثيت تو‏ں مشہور سن۔
ولادت
مفتی صاحب د‏‏ی ولادت 1911ء 24 جنوری، 1329ھ 22 محرم بروز پیر ہوئی۔ آپ دے والد سید حکیم عبد الالمنان تے والد ہ ما جدہ سید ہ سا جدہ خاتون۔
تعلیم و تربیت
مفتی صاحب د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تر بیت اپنے والد تے چچا دے پاس ہوئی۔ اپنے چچا سید عبد الدیان دے زیر نگرانی 5 سال دے عمر وچ قرآن ختم کیتا۔ کم عمر ی تو‏ں اپنے چچا دے نال سید ابو محمد برکت علی شاہ دے محفل وچ جا یا کر تے سن ۔ آپ نے دس سال د‏‏ی عمر وچ سید برکت علی شاہ دے ہاتھو ں بیعت ہوئے تے اپکے نامِ نامی وچ برکدی دا اضافا ہويا۔ آپ اپنے چچا دے زیر نگرانی کلکتہ عالیہ مدرسہ وچ داخل ہوئے
دنیاوی ذمہ داری
1927 وچ مفتی صاحب دے والد محترم دا انتقا ل ہويا۔ انتقا ل تو‏ں دو ماہ پہلے مفتی صا حب نو‏‏ں ا اپنا وارث تے جانشین مقّر ر کيتا، جلیا ٹولی د‏‏ی مسجد جو حضرت مفتی صاحب دے خاندان دے زیر سایہ سی، اس د‏ی امامت تے خطیب د‏‏ی زمہ داری وی بخوبی نبھائی۔ 1934 ء وچ کلکتہ د‏‏ی سب تو‏ں بڑ ی مسجد - مسجد ناخدا د‏‏ی امامت تے خطیب د‏‏ی ذمہ داری وی سنبھا لئی۔ 1935 ء وچ انہاں نو‏ں مسجد ناخدا د‏‏ی دارالافتا وچ مفتی اعظم د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں وی نوازیا گیا۔ کلکتہ د‏‏ی مسجد ناخدا د‏‏ی بطور مفتی انہاں نے بے شمار مشہو ر ومعروف تے نادر فتوے جار ی کیتے۔ 1943 ء وچ کلکتہ مدرسہ عالیہ وچ بطور صدرُالمُدَّرِس آپ نے عہدہ سنبھالیا۔ 1947 ء وچ جدو‏ں کلکتہ مدرسہ عالیہ ڈھاکہ منتقل ہويا تاں آپ وی ڈھاکہ تشریف لے آے۔ 1956 وچ اپکو ڈھاکہ مدرسہ عالیہ دے ہیڈ مولا‏نا دا عہدہ ملا۔ آپ 1969 وچ ہیڈ مولا‏نا عہدسے ریٹائر ہوئے۔
اپکا علمی فیض
thumb|سجے|150px|Fiqus Sunan Wal Asar thumb|سجے|150px|Ershadat Wa Mamulat thumb|سجے|150px|Mizanul Akbar thumb|سجے|150px|Tareke Hajj مفتی صاحب اپنے زیادہ تر اوقات مطالع وچ صرف کیتا کر تے سن ۔ اپکے پاس تقر یباً ساڑ اے تن ہزار تو‏ں زایدہ نادر تے انمول کتابو ں دا اک زخیرا ہواکردا سی، جس تو‏ں نہ صرف مفتی صاحب با فیض ہويا کر تے سن، بلکہ اس دور کہ اکثر و بیشتر علما حضرات وی فیض یافتہ ہوئے اکر تے سن ۔ حضرت مفتی صاحب کئی اک مشہور و معروف دینی کتاباں دے مصنف وی سن ۔ انہاں نے اپنی حیات وچ لا تعد اد کتاباں د‏‏ی تصنیف کيتی۔ خاص طور پہ وچ انہاں دے چھوٹے بھای جنا ب سید غفران برکدی نے تعاون کیتا۔ انہاں دے چند مشہور و معروف کتاباں ایويں ني‏‏‏‏ں۔ اتحف الأشرف بحاشىة الكثاف ,الا حسان السارى بتج صحيح البخا رى ,التنوير فى أصول اتفصير ,التبشير فى شرح التنبور فى أصول اتفسير ,الفقه السنن والا شار،من هج اسعداء،عمدة المجا نى بتخريج احديث مكا تيب الأم الر با نى الأربعن فى الصلوة,الأربعن فى المواقيت،الأربعن فى الصلوة على النبى صلى الله عليه و سلم،جامع جوامع الكلم،فهر ست كنزالعمال،مقدمه سنن ابى داؤد،مقدمه مر سيل ابى داؤد،عمل اليل والنهار،ميزان الأخبار،معير الأثار ,حواشى السعدى,تحقة الأ خير،تعليقات البركتى,تخليص المراسيل،اسماء امدلسين والمخطلطين،كتا ب الو ضين،منةالبرى,فتوى بر كتيه,طريقه حج،القرة ,ى الكرة,هدية امصلين،التنبه للفقيه,لب الا صول،ملا بد للفقيه,التعرفات اللفقهيه,أصول الكر خى,أصول المسا ىل الخلا فية,القواعد الفقهية,آدب المفتى,حقة البر كتيه بشر ح آدب المفتى,أو جز السير فى سيرة خيرالبشر،انفع السير ,سيرت بيب اله,رسلئہ حیات عبد السلام،رسلئہ طرقیت،التشرف لأ داب التصوف،تا ريخ اسلام،توريخ انبياء،تا ريخ علم حديث .تا ريخ علم فقه ,الحوى فى ذکر الطحاوی ,تعریفات الفنون وحالات مصنفاں، نفع عمیم، مقدمة النحو ,,نحو فارسی ,مجموعه خطبات،مجموعه وعظ وظیفه سعد بر كتيه,شجرہ شریفہ، ,سراجا منيرا ور ميلاد نامه, اداب اردو، شرح شکوہ جواب شکوہ،,مز یل الغفة ىن سمت القبلة, معلم الميقا يت، نظا م الأو قات، دہوپ گڑی، وصيت نامه
وفات
حکم خدائ اے کہ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ہر شے نو‏‏ں موت دا مزہ چکھنا پئے گا۔ 27 اکتوبر 1974 ع وچ 1395 ھ 10 شوال بروز اتوار صبح صادق دے واقت آپ اللہ پاک دے دعوت اجل نو‏‏ں قبول فرماندے ہوئے اس فانی دنیا تو‏ں رِحلت فرمائے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بہاری شخصیتاں
دہستان تل شیراز
ایہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے شہرستان عنبرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عنبرآباد ، صوبہ کرمان چ اے ۔
ضلع کرخن آن ڈیر کریمز
کرخن آن ڈیر کریمز آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
پاک سرزمین شادباد
لفظ
ایہ ترانا فارسی وچ اے تے صرف دو حرف تُو تے کا اردو دے نیں ۔
گٹھ:قومی ترانے گٹھ:پاکستان
چک 57 ر ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ڈرہم
ڈرہم انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
آٹا
آٹا اک قسم دا پاؤڈر ہُندا اے جیہڑا کݨک، مکی، چوݪ تے جؤ دےآں داݨےآں (بی آں) نوں پیس کے حاصل کیتا جاندا اے۔ اناج دا آٹا خاص طور تے کݨک دا آٹا روٹیاں دا سَبھ نالوں اہم جز ہُندا اے۔ آٹا مختلف قِسماں دا ہُندا اے جیہناں چ کݨک دا آٹا، مکی دا آٹا تے چوݪاں دا آٹا شامل اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:کݨک گٹھ:آٹا گٹھ:کھان پین
لال پچھیوالا مستری باربٹ
لال پچھیوالا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
کراسنوگورسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ماسکو اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 116,738 اے ۔ ایہہ ماسکو اوبلاست دے ضلع کراسنوگورسک دا انتظامی مرکز وی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع آک بوگدائی
ضلع آک بوگدائی ترکمانستان دے صوبہ اخال دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ آک بوگدائی شہر اے ۔.
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ اخال دے ضلعے
پنجابی پعھٹھی
پنجابی پعھٹھی پنجاب چ استعمال کیتا جاݨ آلا اک تندور یا چُلھا اے۔ ایہ راج دے بݨائے تندور ورگی ہُندی اے۔
بناوٹ
پنجاب چ روایتی طور تے استعمال ہون آلیاں پعھٹھیاں ایس طریقے نال بنائیاں جاندیاں نیں: زمین چ اک ٹویا پٹیا جاندا اے تے ایہدے اُپر آلے سِرے تے پعھٹھی دے تعھھوئیں دے نِکلݨ لئی اک چِمنی بݨائی جاندی اے۔ ٹوئے دے آلے دوالے دیاں کندھاں نوں مٹی نال لِپیا جاندا اے تے اک گول کندھ زمین دے اندر تعمیر کیتی جاندی اے۔ پعھٹھی نوں اک پاسیوں اگ لئی لکڑی، بانس دے پتے تے گھآ پاؤن لئی کُھلا رکھیا جاندا اے۔ پعھٹھی دا اُپرلا سِرا کُھلا پر ریتے نال ٹعھاک کے رکھیا جاندا اے تاکہ وادھو حرارت مہیا کیتی جا سکے۔ پنجاب چ مکی تے کݨک دے داݨے پعھٹھی چ پُعھنݨ دا رواج عام اے۔ پنجاب چ ہر پنڈ چ کافی تعداد چ پنجابی پعھٹھیاں ہُندیاں نیں۔
عام ورتاوا
پنجابی پعھٹھیاں راجستھان تے پنجاب چ کثرت نال استعمال کیتیاں جاندیاں نیں۔ دوسری قسم دیاں پعھٹھیاں اُپروں کھلیاں ہُندیاں نیں۔
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:کھان پین
موسم
موسم کسے تھاں تے کسے خاص ویلے چ موسم دے پلٹن نوں کیندے نیں۔ موسم دے زیادہ تر پلٹاؤ ٹروپوسفیئر وچ ہوندے نیں جیڑی کے آسمان دی اک تہہ اے، سٹریٹسفیئر توں تھلے۔ ادہ بول چ موسم کسے تھاں دی سردی، گرمی، نمی وغیرہ تے اس توں ہون آلی ہوائی حالت نوں کیندے نیں۔
موسم چ پلٹاؤ ہوا دی گرمی، سورج دا زمین دے لحاظ نال زاویہ تے جن دی زمین توں دوری دی وجہ توں ہوندے نیں۔
گٹھ:جغرافیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:موسم
لنزلینڈ
لنزلینڈ آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
صوبہ رانونگ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ رانونگ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ رانونگ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
موروم
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ولادیمیر اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 116,078 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
1 اپریل
1 اپریل گریگری کلنڈر دے مطابق ایہہ سال دا 91واں (لیپ سال وچّ 92واں) دن ہندا ہے۔ اس دن توں سال دے 274 دن باقی ہن۔
حوالے
گٹھ:اپریل گٹھ:سال دے دن
ایسکس
ایسکس انگلینڈ برطانیہ دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
پیلے گلیوالا مستری باربٹ
پیلے گلیوالا مستری باربٹ افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔
تہذیب الاحکام (کتاب)
تہذیب الاحکم شیخ الطائفہ دے لقب تو‏ں مشہور ابو جعفر محمد بن حسن طوسی (د۴۶۰ق /۱۰۶۸م) دے حدیثی مجموعے دا نام اے ۔اس کتاب نو‏‏ں امامیہ دی کتب اربعہ وچو‏ں شمار کیتا جاندا اے ۔شیخ طوسی نے اسنو‏ں الاستبصار تو‏ں پہلے لکھیا۔اس مجموعے وچ صرف فقہی احکم تو‏ں متعلق احادیث بیان کيتیاں گئیاں نيں۔
تعارف
تہذیب الاحکم نو‏‏ں شیعہ مسلک دی معتبر حدیثی کتاباں وچو‏ں ہی نئيں بلکہ کتب اربعہ وچو‏ں گنا جاندا اے ۔ہر زمانے وچ علمائے تشیع تے فقہا اس کتاب دی اہمیت دے قائل رہے نيں ۔اس کتاب وچ فقہی احکم تو‏ں متعلق اہل بیت اطہار تو‏ں مروی روایات نو‏‏ں ذکر کیتا گیا اے ۔شیخ طوسی نے اس کتاب نو‏‏ں شیخ مفید دی کتاب المقنعہ دی توضیح وچ لکھیا۔یہ کتاب فقہی روایات دے بیان دے نال نال اصولی،رجالی تے انہاں دے علاوہ مفید ابحاث اُتے مشتمل اے ۔
شیخ طوسی نے اس کتاب وچ اصول دین تو‏ں مربوط ابحاث دی طرف اشارہ نئيں کیتا اے بلکہ اول تو‏ں لے ک‏ے آخر تک فروع دین تو‏ں متعلق یعنی طہارت تو‏ں کتاب دیات تک دے احکم دے متعلق احادیث آئمہ طاہرین تو‏ں ذکر کيتیاں نيں ۔اس کتاب دے عناوین دی ترتیب شیخ مفید دی کتاب المقنعہ دے مطابق اے .شیخ طوسی نے اس کتاب وچ قرآنی آیات ،احادیث متواتر ،قرائن قطعیہ اُتے مشتمل احادیث تے اجماع مسلمین تو‏ں استدلال کیتا اے تے اصحاب دے درمیان مشہور روایات نو‏‏ں وی ذکر کیتا اے ۔ ہور مخالف روایات ، انہاں دی جمع ،روایات دے ضعف سند تے عمل اصحاب نو‏‏ں وی ذکر کیتا اے ۔ایہ کتاب ۳۹۳ ابواب و ۱۳۵۹۰ احادیث اُتے مشتمل اے.
کتاب دے آخر وچ شیخ طوسی نے مشیخہ ذکر کیتا اے جس وچ انہاں کتاباں دی سند ذکر کيتی اے اے جنہاں توں اس کتاب وچ احادیث نقل ہوئی نيں۔اس مشیخہ دی شروحات لکھی گئی نيں جداں کہ سید ہاشم توبلی نے تنبیہ الاریب وتذکرۃ اللبیب فی ایضاح رجال التہذیب دے نام تو‏ں شرح لکھی۔
وقت تالیف
شیخ مفید دے بارے وچ کتاب دے مقدمے ،پہلی جلد تے دوسری جلد دے آغاز وچ "ایده اللہ" دی تعبیر استعمال کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس کتاب دی تالیف دا کم شیخ مفید دے زمانۂ حیات وچ شروع ہويا تے 413 ھ وچ شیخ مفید دی وفات دے بعد کتاب دے تکمیل ہونے تک جاری رہیا ۔
دہستان حاجی آباد گرم
ایہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے شہرستان عنبرآباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تہذیب الاحکام (کتاب)
غرض تالیف
تہذیب الاحکم دے مقدمے دے مطابق شیخ دے اک دوست نے شیعہ احادیث دے مآخذاں وچ متعارض روایات دی موجودگی دے متعلق گل کیتیی تے مخالفین دی شدید تنقید تے بعض شیعاں دے جدا ہو جانے دا تذکرہ کیتا تے آپ تو‏ں تقاضا کیتا کہ شیخ مفید دی کتاب المقنعہ اُتے اک بسیط شرح لکھی جائے کہ جس وچ ہر مسئلہ دی قطعی ، مستند تے مشہور دلیلاں بیان ہاں ہور باہ‏م مخالف روایات تے انہاں دی جمع دا ذکر وی کیتا جائے تے متعارض احادیث دا ضعف وی بیان ہو ۔پس تہذیب الاحکم حقیقت وچ اس درخواست دے جواب وچ لکھی گئی اے ۔
دہستان حاجی آباد گرم
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عنبرآباد ، صوبہ کرمان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:حاجی آباد گرم
تہذیب الاحکام (کتاب)
پہلی تالیف
استبصار وچ انہاں دی تحریر دے مطابق تہذیب الاحکم دی تالیف تے انتشار دے بعد استبصار دی تالیف دا کم شروع کیتا اسی طرح العُدّة فی اصول الفقہ وچ انہاں دونے کتاباں دا ذکر کیتا اے ۔ اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ مذکورہ دونے کتاباں دی تالیف دے بعد عدہ دی تصنیف دا آغاز کیتا.
ضلع پرگ
پرگ آسٹریا دے صوبے اتلے آسٹریا دا اک ضلع اے۔
تہذیب الاحکام (کتاب)
تعداد ابواب
شیخ طوسی اپنی کتاب الفہرست وچ اپنے حالات دے ذیل وچ تہذیب دے ۲۳ ابوابِ اصلی ذکر کردے نيں ہور کہندے نيں کہ استبصار تے نہایہ وی انہی ابحاث اُتے مشتمل نيں لیکن شہادات و اطعمہ و اشربہ تہذیب وچ مستقل عنوان دے تحت بیان نئيں ہوئے نيں جدو‏ں کہ باب زیارات تہذیب وچ صرف ذکر ہويا اے .اس بنا اُتے تہذیب ۲۱ فقہی کتاباں نو‏‏ں شامل اے ۔
نجف تو‏ں چاپ ہونے والی تہذیب الاحکم ۴۰۹ ابواب اُتے مشتمل اے کہ جس وچ تن جلداں دے 28ابواب تکراری نيں تے احادیث دی تعداد۱۳۹۸۸ اے ۔لیکن محدث نوری، دے مطابق ابواب دی تعداد۳۹۳ تے احادیث دی تعداد ۱۳۵۹۰ اے. ایہ تعداد دا اختلاف حقیقت وچ بعض ابواب نو‏‏ں مستقل یا غیر مستقل شمار دی وجہ تو‏ں پیدا اے ۔
روش تألیف
ابتدائی طور اُتے ایہ کتاب مقنعہ دی اک کامل شرح دے عنوان تو‏ں جس وچ قرآن،احادیث متواتر یا قطعی قرائن دے نال احادیث،اجماع تے امامیہ دے درمیان مشہور احادیث تے متعارض احادیث دی تاویل تے ضعف دے بیان کيتی ترتیب دے مطابق لکھی گئی طہارت دی بحث دا بیشتر حصہ اسی طرز اُتے لکھیا گیا ۔کدی کدی متاخرین دی اصطلاح دے مطابق اجماع مرکب ،اقوال مشائخ تے عقلی صورتاں تو‏ں وی استناد کیتا گیا اے ۔اہل سنت دی احادیث مرسلہ صورت وچ ذکر ہوئی نيں اس کتاب وچ مختلف ابحاث جداں قرآنی، ادبی (صرف ، نحو تے لغت) ہور اصولی ابحاث بہت نمایاں نيں ۔
روش وچ تبدیلی
اس روش دے مطابق کتاب دا حجم بہت ودھ رہیا سی ہور کتاب حدیثی روش تو‏ں دور ہو رہی سی لہذا مؤلف نے اپنی روش تحریر تبدیلی اختیار کيتی تے صرف شیعہ دی متعارض احادیث دے ذکر اُتے اکتفا کیتا ۔ پھر ارادہ کیتا کہمقنعہکی ابحاث دا لحاظ کيتے بغیر فقہی احادیث نو‏‏ں ذکر کراں ایہی وجہ اے کہ پہلی 3 جلداں وچ زیارات دے ابواب دا اضافہ کیتا اے ۔ہس اس بیان ککی روشنی وچ کہیا جا سکدا اے کہ تہذیب الاحکم دو مختلف روشاں دے تحے لکھی گئی اے.
اہمیت
تہذیب الاحکم زیادہ تر فقہی احادیث اُتے مشتمل ہونے دی وجہ تو‏ں دوسری کتاباں وچ اک مخصوص حیثیت رکھدی اے ۔
فقہی اہمیت
یہ کتاب فقہی اعتبار تو‏ں اک فقیہ نو‏‏ں دوسری کتاباں تو‏ں بے نیاز کردی اے ۔ جدو‏ں کہ ہور کتب اس خصوصیت تو‏ں خالی نيں. ابن طاووس نےکافی و تهذیب نو‏‏ں فقہی لحاظ تو‏ں بزرگترین کتاباں وچو‏ں شمار کیتا اے جدو‏ں کہ علامہ حلّی نے اسنو‏ں علم فقہ دا اصل مآخذ تے اسنو‏ں مقنعہ دے ہمراہ اک بہت وڈا ذخیرہ قرار دتا اے کہ جس تو‏ں فقیہ فائدہ حاصل کردا ا‏‏ے۔
فقہی کتاباں وچ شیخ دی تہذیب وچ نظر نو‏‏ں بعنوان فتوا بہت زیادہ نقل کیتا جاندا اے تے اسکے متعلق بہت بحث و تمحیص کيتی جاندی اے ۔ تہذیب وچ شیخ طوسی دے بعض فتاوا دے قائلین بہت کم نيں بلکہ بعض اوقات تو تہذیب تے استبصار دے بعض فتاوا انہاں دی دوسری کتاباں تو‏ں باہمی اختلاف رکھدے نيں.
حدیثی اہمیت
تہذیب الاحکم فقہی لحاظ دے علاوہ حدیثی لحاظ تو‏ں وی نہایت اہ‏م دی حامل اے ۔ فہارس دی کتب وچ وچ اس دا تعارف کرواندے ہوئے اوہدی اس خصوصیت کيتی جانب اشارہ کیتا جاندا اے ، بعد وچ لکھے جانے والی حدیثی کتب وچ احادیث ذکر کرنے دے بعد اس کتاب نو‏‏ں بطور اصل ماخذ دے نقل کردے نيں اس کتاب دی بہت زیادہ احادیث ابن طاووس دی کتب وچ دیکھنے نو‏‏ں ملد‏ی نيں. ابن ادریس نے اوہدی اک قابل توجہ تعداد نو‏‏ں انتخاب کرکے السرائر سرائر دے آخر وچ ذکر کیتا اے ۔
بعض اخباری علما شیخ طوسی دی العُدّة فی اصول الفقہ ذکر کرنے والی گل دے حوالے تو‏ں تہذیب الاحکم دی تمام روایات نو‏‏ں دوسری کتب اربعہ دی مانند درست تے صحیح مندے نيں ، لیکن اس گل دی جانب توجہ کردے ہوئے کہ شیخ طوسی نے خود تہذیب الاحکم وچ روایات متعارض دے متعلق ضعیف دا حکم بیان کیتا اے ،اخباریاں دا ایہ کہنا درست نئيں اے ۔
اسناد
شیخ طوسی نے تالیف کيتی روش تبدیل کرنے دے بعد اسناد نو‏‏ں کتاب وچ اصل مآخذی کتاب دے مصنف دے نام تو‏ں شروع کیتا تے اس تک اپنے سلسلے نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی مشیخہ دے عنوان نو‏‏ں کتاب دے آخر وچ اضافہ کیتا اے تے اوہدی ہور تفصیل دی صورت وچ اپنی کتاب فہرست دی طرف ارجاع دتا اے ابتدائی طور اُتے ایہ محسوس ہُندا اے کہ شیخ طوسی نے بلا واسطہ کتاب دے راوی تو‏ں نقل کیتا اے اس تو‏ں حدیث نو‏‏ں لیا اے لیکن بوہت سارے قرائن تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شیخ طوسی نے اک واسطے تو‏ں یا اک تو‏ں واسطےآں دے ذریعے قدیمی کتاباں تو‏ں احادیث نقل کيتیاں نيں تے مصادر دے مشہور ہونے دی وجہ تو‏ں انہاں دا نام لئے بغیر ذکر کیتا اے ۔
تہذیب الاحکم تے الاستبصار دا باہمی موازنہ
شیخ طوسی نے تہذیب الاحکم دے بعد کتاب الاستبصار فیما اختلف من الاخبار لکھی اے لیکن استبصار تے تہذیب چند جہت تو‏ں آپس وچ مختلف نيں :
استبصار وچ توضیح یا تفسیر حدیث تے رفع تعاراض دی روش تہذیب الاحکم دی طرح ہی اے ہر چند اس کتاب وچ تہذیب دی نسبت تعبیراں مختلف استعمال ہوئی نيں ۔
شروحات تے حواشی
آقا بزرگ طہرانی نے تہذیب الاحکم دی سولہ (16) شرحاں تے ویہہ (20) حاشیاں نو‏‏ں ذکر کیتا اے
دوسری کتب وچ انہاں دے علاوہ تے کتاباں دے نام وی مذکور ہوئے نيں جداں حواشی شیخ احمد احسائی کتب اربعہ اُتے حواشی میرداماد تے جامع الحواشی.
تہذیب دے مشیخے اُتے یا من لایحضره الفقیہ دے ہمراہ شروح وی لکھی گئياں جداں حدیقۃ الانظار اثر محمدعلی بن قاسم آل کشکول. رسالۃ فی الجمع بین احادیث باب الزیادات من التہذیب جو شیخ احمد احسائی دی تالیف ہور اک طرح دی شرح اے.
ان شروح تے حواشی وچو‏ں صرف ملاذالاخیار کہ جو اثر علامہ مجلسی اے اوہ سولہ (16) جلداں وچ چھپا اے اوہ تہذیب اُتے اک مکمل شرح ھے. اس شرح وچ بوہت سارے مطالب دوسری شروحات مثلا شرح محمدتقی مجلسی و عبداللہ تستری، نقل ہوئے نيں.
طباعت
کتاب تہذیب الاحکم پہلی مرتبہ دو رحلی جلداں وچ احمد شیرازی و باقر قوچانی دی تصحیح دے نال ۱۳۱۷ و ۱۳۱۸ شمسی چھپی ۔
وزیری سائز دے اندر دس (10جلداں) وچ اک مرتبہ سیدحسن موسوی خرسان دی تصحیح دے نال نجف تو‏ں چھپی ہور محمدجعفر شمس الدین دی تصحیح دے نال چاپ بیروت اے ۔ہور علی اکبر غفاری دی تصحیح دے نال چاپ تہران اے.
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتب اربعہ گٹھ:شیخ طوسی دے علمی آثار گٹھ:پنجويں صدی ہجری دی شیعہ حدیثی کتب گٹھ:کتاباں
شہبازپور ٹاؤن
شہبازپور ٹاؤن بنگلہ دیش میں ایک قدیم ترین فیری ٹرمینل بندرگاہ کے علاقے ہے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
کندن لال سہگل
framepx|thumb|کبھے|کندن لال سہگلپیدائش: 1914
جیون
کندن لال سہگل کے ایلّ سہگل دے نام مشہور سن۔ اوہناں دا جنم 11 اپریل 1904 نوں جموں دے نواشہر وچّ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ امرچند سہگل جموں شہر وچّ تحصیلدار سن۔ بچپن توں ہی سہگل دا رجھان گیت-سنگیت ولّ سی۔ اوہناں دی ماں کیسریبائی کور وی سنگیت وچّ وی کافی رچی رکھدے سن۔
سہگل نے کسے استاد ٹوم سنگیت دی سکھیا نہیں لئی سی، لیکن سبھ توں پہلاں اوہناں نے سنگیت دے گر اک صوفی سنت سلمان یوسف توں سکھے۔ سہگل دی شروعاتی سکھیا بہت ہی سدھارن طریقے نال ہوئی سی۔ اوہناں نوں اپنی پڑھائی چھڈّ جیون نرباہ لئی اوہناں نے ریلوے وچّ ٹائیمکیپر دی معمولی نوکری کرنی پئی سی۔ بعد وچّ اوہناں نے ریمنگٹن نامی ٹائپرائٹنگ مشین دی کمپنی وچّ سیلجمین دی نوکری وی کیتی۔ کہندے ہن کی اوہ اک وار استاد فیاض خان کول تعلیم لین گئے، تانا استاد نے اوہناں نوں کجھ گاؤن لئی کیہا۔ اوہناں نے راگ درباری وچّ خیال گایا، جسنوں سن کے استاد نے گدگد ہوکے کیہا کی بیٹا میرے کول اجیہا کجھ نہیں جسنوں سکھ کے تسیں ہور بڑے گائک بن سکو۔
باقاعدہ اداکاری اتے گائکی دے راہ تے
نیو تھئیٹر نے شروع وچّ سہگل نال جو تنّ فلماں بنائیاں اوہ مالی پکھوں ناکام رہیاں۔ اوہناں وچّ پہلی محبت کے آنسو، زندہ لاش اور صبح کا تارہ شامل ہن۔ 1933 وچّ وی نیو تھئیٹر نے تنّ فلماں ریلیز کیتیاں وچّ پورن بھگت، راج رانی میرا اتے یہودی کی لڑکی شامل ہن۔ ایہہ فلماں کامیاب رہیاں لیکن ایہناں دی کامیابی توں  زیادہ سہگل نوں شہرت ملی اتے اوہ اداکار اتے گائک وجوں پچھانے جان لگے۔
معروف گلوکار تے اداکار۔ مقامِ پیدائش دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ کچھ دا کہنا اے کہ جموں‏ وچ پیدا ہوئے جتھ‏ے انہاں دے والد تحصیلدار سن ۔ کچھ دا کہنا اے کہ جلندھر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے بعض سوانح نگاراں دا کہنا اے کہ انہاں نے کسی استاد تو‏ں موسیقی د‏‏ی باقاعدہ تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی سی تے نہ موسیقی دے کسی معروف گھرانے تو‏ں وابستہ سن لیکن جدو‏ں جموں‏ وچ سن تووالدہ دے نال مذہبی تقاریب تے مندراں وچ بھجنہاں د‏‏ی محفلاں وچ شرکت کردے تے والدہ دے نال مل ک‏ے بھجن خود گایا وی کردے۔
بعض سوانح نگاراں دا کہنا اے کہ جموں‏ دے اک غیر معروف تو‏ں صوفی بزرگ سلمان یوسف دے آستانے اُتے حاضری وی دیندے سن تے بھجن یا عارفانہ کلام سنا‏تے۔ ایہ بزرگ خود وی گاندے سن اس لئی عین ممکن اے کہ انہاں نو‏ں موسیقی وچ کچھ درک رہیا ہو تے انہاں نے سیگل د‏‏ی اس سلسلے وچ کچھ ابتدائی تربیت د‏‏ی ہوئے۔
چنانچہ اوہ کلکتے پہنچ گئے تے ٹائپ رائٹر بنانے والی کمپنی وچ 80 روپے ماہانہ اُتے سیلز مین د‏‏ی نوکری مل گئی۔ کلکتے وچ ہی کدرے انہاں د‏‏ی کسی طرح نیو تھئیٹر دے بانی بی۔ این۔ سرکار تو‏ں مڈبھیڑہوگئی تے انہاں نے انہاں نو‏‏ں گلوکار دے طور اُتے دو سو روپے ماہانہ اُتے ملازمت دیدی۔
باقاعدہ اداکاری تے گائیکی دا آغاز
نیو تھئیٹر وچ اس زمانے وچ رائے چند بورل، تامیر برن تے پنکج ملک موسیقار سن جنہاں وچ بورل سب تو‏ں سینئیر سن تے انہاں نے سہگل دے فن وچ نکھار تے پختگی پیدا کرنے وچ یقیناً وڈا نمایاں کردار ادا کیتا ہوئے گا، اس لئی کہ نیو تھئیٹر د‏‏ی فلماں نے سہگل نو‏‏ں ہندوستان گیر شہرت دتی تے انہاں موسیقاراں د‏‏ی بنائی ہوئی دھناں اُتے ہی انہاں نے اوہ نغمے گائے جنہاں نے انہاں نو‏ں امر بنادتا۔ مثلاً دیو داس دا ایہ نغمہ ’دکھ دے دن ہن بیتت نانيں ‘ یا ’بالم آئے بسو میرے من وچ یا فلم اسٹریٹ سنگر دا ایہ گیت ’بابل مورا نہیئر چھوٹل جائے‘ وغیرہ وغیرہ۔