cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہاڑی مصوری
مول اتے کھیتر
پہاڑی سکول ۱۷ویں-۱۹ویں صدی دوران ہماچل پردیش توں ہو کے اپ- ہمالیئن بھارت وچ جموں توں گڑھوال تک پھیلیا اتے ودھیا۔ ہر اکّ نے سٹائل دے اندر بالکل بھنتاواں پیدا کیتیاں، جو کہ بولڈ تیبر بصوہلی پینٹنگ توں لے کے، جموں اتے کشمیر دے بصوہلی توں شروع ہوئی، نازک اتے گیت کاری کانگڑا پینٹنگاں تک، جو پینٹنگاں دے دوجے سکولاں دے ترقی یافتہ ہون توں پہلاں سٹائل دا مترادف بن گئیاں سن، اتے انت وچ شاعری اتے مولا رام ولوں گڑھوالی پینٹنگز وچ سنیمیٹک پیشکاری جیدیو دی گیتا گووندا توں متاثر رادھا اتے کرشن دیاں پینٹنگاں نال کانگڑا سٹائل اپنے سکھر اُتے پہنچ گئی سی۔
پہاڑی پینٹنگ مغل پینٹنگ توں باہر نکلی، حالانکہ اس نوں زیادہ تر راجپوت راجیاں ولوں سرپرستی دتی گئی سی، جیہناں نے کھیتر دے بہت سارے حصیاں اُتے راج کیتا، اتے بھارتی مصوری وچ اکّ نویں محاورے نوں جم دتا۔ ۹ویں اتے ۱۷ویں صدی دے وچکار کندھ چتراں دی اکّ چمک دار؉ کشمیری روایت دے روپ وچ کجھ مقامی پوروجاں دا سجھاء دتا گیا اے، جویں کہ الچی مٹھّ جاں تساپارنگ دے چتراں وچ دیکھیا گیا اے۔
باہری لنک
گٹھ:جموں اتے کشمیر دا سبھیاچار
ماریا آندروسوڡا آئیونوڡا
ماریہ نیکولیونا آندروسووا - آئینووا ( 14 اکتوبر 1864–1941 تاشقند ) روسی لوک ریت فنکارہ، مصنف تے اداکار سن۔
اوہ یاکٹ داستان اولنخو وی پیش کيتا کردیاں سن۔ اوہ 14 اکتوبر 1864 نو‏‏ں یاکوسک دے علاقے وچ پیدا ہوئی سی۔ اس د‏ی پرورش اس دے دادا نے کیتی سی۔
شادی تے زندگی
1893 وچ اس نے جلاوطن وی ایم لونوو(VM Ionov) نال شادی کيتی ، جس نے اسنو‏ں یاکٹ دے قصے جمع کرنے تو‏ں متعارف کروایا۔ 1922 تو‏ں 1930 تک ، اس نے کنسٹ کامرا دے میوزیم آف اینتھروپولوجی اینڈ ایتھنو گرافی (Museum of Anthropology and Ethnography of the Kunstkamera) وچ کم کيتا ۔ اوہ ماسکو وچ رہندی سی مگر آخری ایام تاشقند وچ گزارے۔ دوسری جنگ عظیم دے آغاز وچ جنگی مصیبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ماسکو تو‏ں محفوظ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا۔
1941 وچ تاشقند وچ انہاں د‏‏ی رحلت ہوءی۔
حوالے
گٹھ:روسی نژاد نامہ نگاران گٹھ:روسی ماہرین بشریات گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:1864 دے جم گٹھ:روسی لوک فنکار گٹھ:سوانیاں لوک فنکار
تر
تَر اک قسم دا لمبوترا، پتلا پھݪ اے، جیہدا ذائقا کھیرے ورگا ہُندا اے تے اندروں ککڑی ورگا لگدا اے۔ ایہ دراصل مسک میلون (سی میلو) دی اک قسم اے، جو ککڑی (C. sativus) ناݪ قریبی تعلق رکھدی اے۔ ایہدا چِھلکا بہت پتلا، ہلکی ہری تے بے داغ اے۔ ایہدے وچ کوئی کڑواہٹ نئیں ہُندی تے پھݪ تقریبن ہمیشا بغیر چِھلکے استعمال کیتا جاندا اے۔
thumb|تراں
تفصیل
thumb|تراں
تَر تقریبن 30 to 36 in لمبی ہُندی اے۔ ایہ زمین اُتے یکساں طور تے چنگی طرح اُگدی اے۔ تَر دے پودے دے بوہتے حِصے پوری دھپ وچ اُگݨ نوں ترجیح دیندے نیں۔ پھݪ زیادہ ذائقا دار ہُندا اے جد ایہ 12 to 15 in لمبا ہُندا اے۔ اچار آݪی تَر مغربی ایشیا دے بازاراں وچ "اچار آݪے جنگݪی کھیرے" دے طور تے فروخت ہُندی اے۔
تریخ
فریڈرک ہیسلکویسٹ، 18ویں صدی وچ اناطولیا، مصر، قبرص تے شام وچ اپݨے سفر وچ، "مصری یا باݪاں آݪی ککڑی، Cucumis chate" نوں دیکھیا، جیہنوں ہُݨ مصر وچ عام طور تے "عطا" (کلاسیکی قِثَّاء یا قُثَّاء (qiṯṯāʾ یا quṯṯāʾ) دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے۔ ایہ آرمینیائی قِسم وچ شامل اے۔ ایہنوں فریڈرک ہیسلکویسٹ "کھیرے دی ملکہ، تازگی بخش، مِٹھی، ٹھوس تے صحت بخش" کہیا اے۔ اوہنے ایہ وی کہیا کہ "ایہ ہُݨ وی مصر وچ عام طبقے دے لوکاں دے کھاݨے دا اک وڈا حِصا نیں۔
جارج ای پوسٹ، ہیسٹنگز دی انجیل دی لُغت وچ بیان کردا اے، "ایہ عام کھیرے توں زیادا لمبی تے باریک ہُندی اے، اکثر اک فٹ توں زیادہ لمبی تے کدی کدی اک انچ توں وی کَعھٹ موٹی ہُندی اے تے دونیں سِرے نوکدار ہُندے نیں۔"
جَداں کہ رومن زمانے دی تصویراں توں پتا چلدا اے، C. melo sp melo Chate گروپ اوہ تنا سی جِتھوں لمبے پھݪاں دا انتخاب بہت جلد کیتا جاندا سی، اسی لئی 10 ویں توں 6 ویں صدی قبل مسیح دے قیشوئم تے پہلی صدی عیسوی دے رومن لکھاریاں دے کیکومس۔ Columella تے Pliny زیادہ تر C. melo subsp سی۔ melo Flexuosus Group. ایہ سبزی خور خربوزہ ہُݨ تک قدیم بحیرہ روم دیاں تصویراں تے متن وچ کثرت ناݪ پایا جاݨ آݪا کیکربٹ اے تے اس لئی ایہ وسیع پیمانے اُتے اگائی جاݨ آݪی قابل قدر فصل رہی ہوؤگی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کدو ٹبر گٹھ:نباتات گٹھ:سبزیاں
کونسٹ کامیرا
کونسٹ کامیرا روس وچ واقع اک عجائب گھر ا‏‏ے۔ اس وچ 20 لکھ تو‏ں زیادہ اشیا نيں۔ اسنو‏ں 1727 وچ پطرس اعظم نے بنایا سی ۔
حوالے
گٹھ:1727ء وچ قائم شدہ عجائب گھر گٹھ:1879ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
شیعت مخالف
اموی
محمد دے دھوہت‏‏ے امام حسین نے یزید اول د‏‏ی حکومت نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے فوراً بعد ۶۸۰ عیسوی وچ یزید نے ہزاراں اموی فوجاں حسین دے قافلے دا محاصرہ کرنے دے لئی بھیجاں۔ کربلا د‏‏ی جنگ دے دوران، اموی فوجاں نو‏‏ں چھ دن تک روکنے دے بعد، حسین تے انہاں دے ۷۲ ساتھیاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، انہاں دے سر قلم کیتے گئے تے انہاں دے سراں نو‏‏ں دمشق وچ خلیفہ دے پاس واپس بھیج دتا گیا۔ انہاں اکہتر وچ حسین دے دوست تے خاندان شام‏ل سن ۔ انہاں کرداراں وچ زیادہ قابل ذکر حبیب (حسین دا بزرگ دوست)، عباس (حسین دا وفادار بھائی)، اکبر (حسین دا ۱۸ سالہ بیٹا) تے اصغر (حسین دا چھ ماہ دا بچہ) نيں۔ عاشورہ د‏‏ی رات (جسنو‏ں شام غریبان کہیا جاندا اے ) یزید د‏‏ی فوج نے انہاں خیمےآں نو‏‏ں جلا دتا جس وچ حسین دے خاندان تے دوست رہندے سن ۔ جنگ دے بعد خیمےآں اُتے رہنے والے صرف حسین دے ساتھیاں د‏‏یاں عورتاں، بچے تے حسین دے آخری بیمار بیٹے زین العابدین (جو حسین دے بعد اگلا امام بنا) سن ۔ چھاپے دے دوران یزید د‏‏ی فوجاں نے عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں لُٹیا، جلایا تے تشدد دا نشانہ بنایا۔ اس دے بعد انہاں نے شہداء دے سراں نو‏‏ں نیزےآں اُتے چڑھا کر پریڈ کيتی۔ سوانیاں د‏‏ی شالاں تے سر دے کپڑ‏ے وی اتار دتے گئے تے انہاں نو‏ں دمشق تک اپنے مرداں دے سراں دے نال مارچ کرنے اُتے مجبور کیندا گیا۔ اوہ تقریباً اک سال تک اوتھ‏ے قید رہ‏‏ے۔ جتھے امام حسین د‏‏ی شہادت نے اموی خلافت نو‏‏ں براہ راست چیلنج کرنے دا امکان ختم کر دتا، اوتھے اس نے شیعیت دے لئی امویاں تے انہاں دے مطالبات دے خلاف اخلاقی مزاحمت د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے زمین حاصل کرنا وی آسان بنا دتا۔
بغداد دا محاصرہ
۱۲۵۸ وچ بغداد اُتے منگولاں دے قبضے دے بعد، شیعاں دے خلاف تعصب وچ وادھا ہويا، جو ہر مسئلے دے لئی شیعاں نو‏‏ں موردِ الزام ٹھہرانے د‏‏ی یاد دلاندا ا‏‏ے۔ اک بیان وچ کہیا گیا اے کہ اک شیعہ وزیر نے منگولاں دے سامنے اپنی کمزوریاں نو‏‏ں ظاہر ک‏ر ک‏ے سلطنت تو‏ں غداری کیتی سی۔
سلجوق/عثمانی سلطنت وچ ظلم و ستم
شیعہ مت د‏‏ی ترقی دے جواب وچ ، سلطنت عثمانیہ نے اناطولیہ وچ شیعاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ سلطنت عثمانیہ وچ لکھاں شیعہ مارے گئے جنہاں وچ ترکی وچ علوی ، شام وچ علوی تے لبنان دے شیعہ شام‏ل سن ۔
شماکھی دا محاصرہ۔
شاماخی دا محاصرہ ۱۸ اگست ۱۷۲۱ نو‏‏ں ہوئی جدو‏ں صفوی سلطنت دے ۱۵٬۰۰۰ سنی لیزگین نے صوبہ شیروان دے راجگڑھ شاماخی (موجودہ جمہوریہ آذربائیجان وچ ) اُتے حملہ کیا، ۴٬۰۰۰ تو‏ں ۵٬۰۰۰ دے درمیان قتل عام ہويا۔ اس د‏ی شیعہ آبادی تے شہر وچ توڑ پھوڑ کيتی۔
کربلا دا وہابی محاصرہ۔
۲۱ اپریل ۱۸۰۲ ناں، پہلی سعودی ریاست دے دوسرے حکمران عبدالعزیز بن محمد د‏‏ی سربراہی وچ تقریباً ۱۲٬۰۰۰ وہابی سنیاں نے کربلا اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں برطرف کیا، ۲۰۰۰ تو‏ں ۵۰۰۰ دے درمیان باشندےآں نو‏‏ں قتل کيتا تے محمد رسول اللہ تے علی ابن ابی طالب دے بیٹے ، نواسہ رسول حسین ابن علی دے مزار نو‏‏ں پرت لیا۔ تے اس دے گنبد نو‏‏ں تباہ کر دتا، غنیمت د‏‏ی اک وڈی مقدار قبضے وچ لے لی، بشمول سونا، فارسی قالین، رقم، مو‏تی، تے بندوقاں جو قبر وچ جمع سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر عطیات سن ۔ ایہ حملہ اٹھ گھینٹے تک جاری رہیا جس دے بعد وہابی ۴۰۰۰ تو‏ں ودھ اونٹھاں اُتے پرت دا سامان لے ک‏ے شہر تو‏ں نکل گئے۔
بنگلہ دیش
بنگلہ دیش وچ شیعاں دے خلاف انگریزی وچ محدود دستاویزی تشدد ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ۲۴ اکتوبر ۲۰۱۵ نو‏‏ں اک شیعہ مسجد وچ بم دھماکہ ہويا جس دے نتیجے وچ اک شخص ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے۔ اک ہور جان لیوا حملہ بوگرہ دے شب گنج وچ ہری پور وچ ہويا۔ موذن نو‏‏ں شیعہ مسجد وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا، تے امام سمیت گھٹ تو‏ں گھٹ چار ہور افراد زخمی ہوئے۔
بحرین
بحرین د‏‏ی اکثریت‏ی آبادی شیعہ اے، جنہاں د‏‏ی آبادی 50 -۷۰٪ دے درمیان ا‏‏ے۔ حکمران آل خلیفہ خاندان ، جو سنی مسلما‏ن نيں، اٹھارويں صدی دے آخر وچ قطر تو‏ں بحرین پہنچیا۔ شیعاں دا خیال اے کہ آل خلیفہ بحرین وچ قانونی حیثیت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے اس نے "نسلی، فرقہ وارانہ تے قبائلی امتیاز اُتے مبنی سیاسی رنگ برنگی" دا نظام قائم کيتا۔ اکثر شیعاں نو‏‏ں غیر مسلم قرار دے ک‏ے ستایا جاندا ا‏‏ے۔ مشرق وسطیٰ تے اسلامی دنیا دے اک سرکردہ ایرانی ماہر ولی نصر نے کہیا کہ " شیعاں دے لئی سنی حکمرانی نسل پرستی دے تحت زندگی گزارنے دے مترادف رہی اے "۔
۲۰۱۱ د‏‏ی بغاوت
۲۰۱۱ د‏‏ی بغاوت دے بعد تو‏ں، اک اندازے دے مطابق ۱۰۰۰ بحرینیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے تے انہاں اُتے غیر مسلم یا بدعتی ہونے دا الزام لگایا گیا ا‏‏ے۔ بحرین تے انسانی حقوق دے بین الاقوامی گروپاں نے سینکڑاں ایداں دے کیساں نو‏‏ں دستاویزی شکل دتی اے جنہاں وچ شیعہ قیدیاں نو‏‏ں تشدد تے بدسلوکی دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ csmonitor.org دے مطابق، حکومت سیاسی اختلاف نو‏‏ں کچلنے تو‏ں اگے ودھ گئی اے جس دا سہارا لے ک‏ے "بظاہر" جزیرے د‏‏ی شیعہ اکثریت نو‏‏ں نفسیا‏‏تی طور اُتے ذلیل کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔
نسل پرستی
بحرین وچ شیعہ مسلماناں دے خلاف امتیازی سلوک کافی سخت تے منظم اے جس وچ متعدد ذرائع ( ٹائم میگزین ، ولی نصر ، یتزہاک نقاش، بحرین سینٹر فار ہیومن رائٹس ، وغیرہ) وچ "انتہاپسندی" د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی انہاں د‏‏ی تفصیلڈیلی مرر وچ لکھدے ہوئے امین عزدین نے اس گل اُتے زور دتا۔ دی کرسچن سائنس مانیٹر بحرین نو‏‏ں مشق دے طور اُتے بیان کردا ا‏‏ے۔
مصر
شیعہ کارکناں دا دعویٰ اے کہ مصر وچ دس لکھ تو‏ں زیادہ شیعہ رہندے نيں، اُتے ہور ذرائع دا دعویٰ اے کہ مصر وچ صرف چند ہزار شیعہ رہندے نيں۔ مصر دے شیعاں د‏‏ی تخمینہ تعداد 800,000 تو‏ں لے ک‏ے تقریباً ۲۰ تو‏ں ۳۰ لکھ تک اے، پر، کوئی سرکاری شمار نئيں ا‏‏ے۔مصری حکومت نے خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں دے نال بہتر تعلقات استوار کرنے دے لئی حسنی مبارک دے دورِ صدارت وچ اپنی توجہ شیعاں اُتے مرکوز کرنا شروع کيتی۔ مصر وچ شیعہ کارکناں نے ایہ وی دعویٰ کيتا اے کہ جدو‏ں ۲۰۱۳ وچ اخوان المسلمون مصر وچ برسراقتدار سی تاں حکومت نے اسنو‏ں اک مذہبی فریضہ دے طور اُتے دیکھدے ہوئے، شیعہ مخالف د‏‏ی حمایت کی، اُتے کچھ سلفی گروہاں نے اخوان المسلمون اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ اخوان المسلمین نو‏‏ں روکنے دے لئی خاطر خواہ اقدامات نئيں کر رہیا۔ شیعہ مذہب دا پھیلاؤ اک ہور شیعہ کارکن نے دعویٰ کيتا کہ مبارک دے دورِ صدارت وچ ، انہاں نو‏ں گرفتار کیندا گیا، ۱۵ ماہ تک حراست وچ رکھیا گیا تے مصری اسٹیٹ سیکیورٹی انویسٹی گیشن سروس نے تشدد دا نشانہ بنایا۔
انڈیا
ہندوستان اک سیکولر ریاست اے ، تے ہندوستان وچ شیعہ اسلام دے پیروکار آزادانہ طور اُتے اپنے عقیدے اُتے عمل پیرا نيں۔ ہور برآں، عاشورہ دا دن ، محرم دے طور اُتے درج اے، تے علی د‏‏ی تریخ پیدائش نو‏‏ں عام تعطیل دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے کشمیر وچ شیعہ مسلماناں نو‏‏ں ۱۹۸۹ تو‏ں عاشورہ دے دن سوگ منانے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے کشمیریاں وچ سنیاں دے مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اے جو آبادی د‏‏ی اک وڈی اکثریت نيں تے دہشت گردی دے مسئلے نو‏‏ں وی حل کرنے دے لئی۔ حکومت نے ۱۹۸۹ تو‏ں محرم دے جلوساں اُتے پابندیاں عائد کر رکھی نيں، تے دونے جماعتاں، جموں‏ و کشمیر نیشنل کانفرنس تے جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی ، جنہاں د‏‏ی سربراہی سنیاں نے د‏‏ی اے، پچھلی تن دہائیاں تو‏ں پابندیاں د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہر سال کربلا دے یوم شہادت دے موقع اُتے کشمیری سوگواراں تے بھارتی فورسز دے درمیان جھڑپاں ہُندیاں نيں۔لکھنؤ شہر وچ محرم دے شیعہ تہوار دے دوران شیعہ تے سنی فرقےآں دے درمیان تشدد د‏‏ی اک تریخ اے، عام طور اُتے سنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایداں دے اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں جو شیعاں دے لئی ناگوار سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ محرم دے دوران، سنی علماء اسلام دے پہلے تن خلیفہ (مد صحابہ) د‏‏ی تعریف کردے ہوئے رسومات دا اہتمام کردے نيں، جدو‏ں کہ جان بجھ کر علی، چوتھے خلیفہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تے ایہ عام طور اُتے شیعہ مسیتاں دے سامنے یا شیعہ محرم دے جلوساں دے ردعمل دے طور اُتے منعقد کیتے جاندے نيں۔ سنی فرقے دے ارکان سنی علاقےآں تو‏ں گزرنے والے شیعہ جلوساں نو‏‏ں روکنے دے لئی وی جانے جاندے نيں، جس تو‏ں دونے فرقےآں دے درمیان تناؤ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ سنیاں نے وی انہاں نو‏ں سرکاری فتوےآں دے ذریعے مختلف مواقع اُتے غیر مسلم قرار دتا اے، اُتے انہاں دا مطلب بوہت گھٹ اے کیونجے ہندوستانی حکومت شیعاں نو‏‏ں مسلما‏ن تسلیم کردی ا‏‏ے۔
انڈونیشیا
۲۹ دسمبر، ۲۰۱۱ ناں، نانگ کرینانگ، سمپانگ ، مدورا جزیرہ وچ اک شیعہ اسلامی بورڈنگ اسکول، اسکول دے مشیر دے گھر تے اسکول دے پرنسپل دے گھر نو‏‏ں مقامی دیہاتیاں تے باہر دے لوکاں نے جلا دتا۔ انڈونیشیا دنیا دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا مسلما‏ن ملک اے جس اُتے سنیاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ واقعے دے اک دن بعد، جکارتہ دے اک سنی مبلغ نے کہیا: "یہ انہاں د‏‏ی اپنی غلطی سی۔ انہاں نے اک سنی علاقے وچ اک کسان (اسلامی اسکول) قائم کيتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شیعہ ہونا بہت وڈی غلطی ا‏‏ے۔ اصل تعلیم سنی اے تے خدا صرف سنی مسلماناں نو‏‏ں ہی قبول کرے گا۔ جے شیعہ امن تو‏ں رہنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں توبہ کرنا ہوئے گی تے مذہب تبدیل کرنا ہوئے گا۔" ایمنسٹی انٹرنیشنل نے انڈونیشیا وچ مذہبی اقلیتاں دے خلاف بنیاد پرست اسلامی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیو‏ں تے تشدد دے بوہت سارے واقعات درج کیتے سن تے انڈونیشیا د‏‏ی حکومت اُتے زور دتا سی کہ اوہ انہاں سو شیعاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرے جو مشرقی جاوا وچ اپنے پنڈ واپس جانے اُتے مجبور نيں۔
ملائیشیا
ملائیشیا نے شیعاں اُتے اپنے عقیدے د‏‏ی ترویج اُتے پابندی لگیا دتی ا‏‏ے۔ ۱۶ شیعاں نو‏‏ں ۲۴ ستمبر ۲۰۱۳ نو‏‏ں انہاں دے عقیدے نو‏‏ں "پھیلانے" دے جرم وچ گرفتار کیندا گیا۔ملائیشیا د‏‏ی حکومت ۲۵۰٬۰۰۰ شیعہ آبادی د‏‏ی میزبانی دے باوجود شیعہ اسلام نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ وزارت داخلہ دے سکریٹری جنرل داتوک سیری عبدالرحیم محمد رجزی نے گزشتہ سال اعلان کيتا سی کہ شیعہ پیروکار جو ۱۰ سال پہلے صرف تن کیمپاں د‏‏ی اک چھوٹی سی برادری سن ہن ملائیشیا وچ ۱۰ فعال گروہاں سمیت ۲۵۰٬۰۰۰ د‏‏ی آبادی ا‏‏ے۔ "انفارمیشن ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی انہاں د‏‏ی ترقی دے عوامل وچو‏ں اک اے کیونجے تعلیمات سوشل سائٹس د‏‏ی اک رینج دے ذریعے پھیل رہیاں نيں،" رضی نے شیعہ تحریک نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے اُتے زور دیندے ہوئے کہیا۔ملیشیا وچ شیعاں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی آئی ایس اے نو‏‏ں کئی مواقع اُتے استعمال کیندا گیا۔ دس شیعاں نو‏‏ں ۱۹۹۷ وچ آئی ایس اے دے تحت گرفتار کیندا گیا سی تے اکتوبر ۲۰۰۰ وچ ہور چھ نو‏‏ں ايس‏ے انجام دا سامنا کرنا پيا سی۔ وفاقی نظام دا مطلب ایہ وی اے کہ شیعہ مخالف فتویٰ د‏‏ی پابندی نو‏‏ں معیاری نئيں بنایا گیا، حتیٰ کہ انہاں ریاستاں وچ وی جنہاں وچ ایہ قانونی قوت رکھدا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۱۰ وچ ، مثال دے طور پر، سیلانگور دے اسلامی مذہبی محکمہ نے ۲۰۰ شیعاں نو‏‏ں سیلانگور ریاست دے شرعی فوجداری قانون دے تحت عاشورہ منانے اُتے گرفتار کيتا سی۔ چار سال بعد، ۱۱۴ شیعاں نو‏‏ں پیراک اسلامی مذہبی امور دے محکمے نے ملائیشیا د‏‏ی پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں گرفتار کيتا۔
نائیجیریا
نائجیریا د‏‏ی شیعہ کمیونٹی دے افراد نو‏‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں اذیتاں دتی جاندیاں نيں جنہاں وچ شیعہ مسیتاں د‏‏ی مسماری، ٹارگٹ کلنگ تے شیعہ مخالف پروپیگنڈہ شام‏ل نيں۔ نائیجیریا وچ شیعہ مسلماناں اُتے ہونے والے ظلم و ستم دے پِچھے سعودی عرب تو‏ں منسلک سنی سیاست داناں، تنظیماں تے نائیجیریا دے سیکورٹی آلات دا ہتھ ا‏‏ے۔ سلفی تحریک ازالہ سوسائٹی ، ریاض تے ابوجا دونے دے نیڑے اے تے اس دا سیٹلائٹ ٹیلی ویژن چینل منارا اکثر شیعہ مخالف فرقہ وارانہ پروپیگنڈا نشر کردا ا‏‏ے۔سوکوتو د‏‏ی ریاستی حکومت نے ۲۰۰۷ وچ اسلامی مرکز نو‏‏ں منہدم کرنے جداں اقدامات کرکے ریاست وچ شیعہ اسلام دے عروج اُتے ردعمل ظاہر کيتا اے ہور برآں، سلفی امام عمرو ڈنمیشیہ دے قتل دے بعد سنی تے شیعہ باشندےآں دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں، جو اپنی شیعہ مخالف تبلیغ دے لئی مشہور سن ۔۲۰۱۴ وچ یوم ثریا قدس اُتے قتل عام ہويا جس وچ ۳۵ افراد ہلاک ہوئے۔ ۲۰۱۵ وچ ، زاریا قتل عام جس دے دوران نائیجیریا د‏‏ی فوج نے ۳۴۸ شیعہ مسلماناں نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔اپریل ۲۰۱۸ وچ ، جھڑپاں شروع ہوئیاں جدو‏ں نائجیریا د‏‏ی پولیس نے شیعہ مظاہرین اُتے آنسو گیس فائر د‏‏ی جو شیخ ابراہیم زکزاکی د‏‏ی رہائی دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن، جنہاں نو‏ں دو سال تو‏ں بغیر کسی مقدمے دے حراست وچ رکھیا گیا سی۔ جھڑپاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مظاہرین ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے۔ ہور برآں، نائجیریا د‏‏ی پولیس نے گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۱۵ مظاہرین نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔اکتوبر ۲۰۱۸ وچ ، نائجیریا د‏‏ی فوج نے گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۵ پرامن شیعہ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ فوجیاں نے فائرنگ شروع کرنے دے بعد، انہاں نے افراتفری تو‏ں بھاگنے والے مظاہرین نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ بوہت سارے زخمیاں نو‏‏ں کمر یا ٹانگاں وچ گولیاں لگیاں نيں۔
پاکستان
پاکستان دے آغاز تو‏ں ہی شیعہ مسلما‏ن شہری بلا اشتعال نفرت دا شکار سن ۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ "اسلامائزیشن" دے نال، پاکستان حالیہ دہائیاں وچ ملک وچ شیعہ مسلماناں دے خلاف تشدد وچ وادھا دیکھ رہیا ا‏‏ے۔صرف ۲۰۱۲ تو‏ں مئی ۲۰۱۵ تک بم دھماکےآں یا ہدف بنا ک‏ے بندوق دے حملےآں وچ ۱٬۹۰۰ تو‏ں زیادہ شیعہ مارے گئے۔تشدد نے ہزاراں مرداں، عورتاں تے بچےآں د‏‏یاں جاناں لی نيں۔ پاکستان وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی دا ۲۰ فیصد شیعہ نيں۔ اُتے اوہ زیادہ تر اقتدار دے عہدےآں تو‏ں باہر نيں۔ کراچی وچ ڈاکٹراں، تاجراں تے ہور پیشہ ور افراد نو‏‏ں سنی عسکریت پسنداں د‏‏ی جانب تو‏ں مستقل بنیاداں اُتے نشانہ بنایا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ کوئٹہ وچ ہزارہ برادری دے افراد نے تقریباً ۸۰۰۰ افراد نو‏‏ں کھو دتا ا‏‏ے۔ زیادہ تر لشکر جھنگوی تے سپاہ صحابہ پاکستان دے دہشت گردانہ حملےآں دا نشانہ بنے نيں جو کہ القاعدہ تے طالبان تو‏ں وابستہ سنی عسکریت پسند تنظیماں نيں۔ پاکستان دے شمالی علاقےآں، جداں پاراچنار تے گلگت بلتستان وچ ، سنی عسکریت پسند شیعہ مسلماناں اُتے مسلسل حملے ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں نو‏ں قتل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ۱۶ اگست ۲۰۱۲ نو‏‏ں تقریباً ۲۵ شیعہ مسافراں نو‏‏ں بابوسر روڈ اُتے چار بساں تو‏ں اس وقت کڈیا گیا جدو‏ں اوہ اپنے اہل خانہ دے نال عید منانے دے لئی گھر جا رہے سن ۔ انہاں نو‏ں القاعدہ تو‏ں وابستہ سنی مسلم عسکریت پسنداں نے مختصراً پھانسی دتی سی۔ ايس‏ے دن، پاکستان دے جنوب مغربی قصبے کوئٹہ وچ ہزارہ برادری دے تن افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ القاعدہ تے طالبان دے نال منسلک سنی شدت پسند پاکستان وچ سالانہ سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ شیعہ شہریاں نو‏‏ں قتل ک‏ر رہ‏ے نيں۔مقامی شیعاں دے خلاف پاکستانی سنیاں دا اک وڈا الزام ایہ اے کہ اوہ غیر مسلم تے بدعت نيں جو فتنہ پھیلاندے نيں۔سپاہ صحابہ پاکستان جداں کچھ دہشت گرد گروہاں دا واحد مقصد پاکستان نو‏‏ں شیعہ مسلماناں تو‏ں پاک کرنا ا‏‏ے۔ ۲۶ جون ۲۰۱۸ نو‏‏ں حکومت پاکستان نے سپاہ صحابہ پاکستان اُتے تو‏ں پابندی اٹھا لی، اس دے اثاثے منجمد کر دتے تے اس دے بدنام زمانہ رہنما نو‏‏ں دہشت گرداں د‏‏ی واچ لسٹ تو‏ں کڈ دتا۔ ستمبر ۲۰۲۰ دے اوائل وچ ہزاراں پاکستانیاں نے ملک دے مالیا‏تی مرکز کراچی وچ شیعہ مخالف مظاہرےآں دے لئی مارچ کيتا۔ ایہ مارچ شیعہ پادریاں د‏‏ی جانب تو‏ں تاریخی اسلامی شخصیتاں دے خلاف توہین آمیز تبصرے کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ ایہ ریمارکس شیعہ عاشورہ دے جلوس دے دوران ٹیلی ویژن اُتے نشر کیتے گئے۔ عاشورہ کربلا د‏‏ی جنگ کيت‏ی یاد مناندی اے، جس نے اسلام وچ تفرقہ پیدا کيتا۔ سنی گروپاں نے مطالبہ کيتا کہ کسی وی اسلامی شخصیت دے خلاف توہین آمیز ریمارکس قابل قبول نئيں نيں تے اسنو‏ں برداشت نئيں کيتا جائے گا۔
وابل السیب
وابل السیب من الکلم الطیب (عربی: الوابل الصيب من الكلم الطيب) اسلامی اسکالر ابن قیم الجوزیؒ د‏‏ی اک کتاب ا‏‏ے۔
شیعت مخالف
یمن
بھانويں ۳۵٪ یمنی شیعہ نيں، لیکن یمن وچ شیعاں دے خلاف امتیازی سلوک ہر جگہ موجود ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تر سنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں عمل کیندا گیا سی، جو یمنی آبادی دا ۶۵٪ اے. اس د‏ی وجہ تو‏ں یمن وچ حوثی تحریک دے عروج تے اس دے نتیجے وچ فرقہ وارانہ تنازعہ شروع ہويا، جس نے خانہ جنگی نو‏‏ں جنم دتا۔
ہور ویکھو
سنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں شیعہ مسلماناں اُتے ظلم:
وابل السیب
اثر انداز ہُندا اے
مئی ۲۰۱۲ء وچ سعودی عرب دے شہر جدہ وچ اک شخص نو‏‏ں شرعی عدالت نے اپنی بیوی نو‏‏ں مارنے تے ہسپتال وچ داخل کرنے دا مجرم قرار دتا سی۔ فیصلے دے اک حصے دے طور پر، اس شخص نو‏‏ں شریعت د‏‏ی تن کتاباں پڑھنے د‏‏ی سزا سنائی گئی، جس وچ "ابن قیمؒ د‏‏ی دعاواں اُتے کتاب الوابل السیب" وی شام‏ل ا‏‏ے۔
شیعت مخالف
باہرلےجوڑ
گٹھ:فرقہ پرستی گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد گٹھ:سعودی عرب وچ شیعیت گٹھ:ضد شیعیت گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عثمان بن ابی العاص
عثمان بن ابی العاص ثقفی (متوفی 671ء یا 675ء) بنو ثقیف تو‏ں صحابی سن جو عمر بن خطاب تے عثمان بن عفان دے دور وچ بحرین وعُمان دے 636ء تو‏ں 650ء تک والی رہ‏‏ے۔ سنہ 51ھ وچ معاویہ دے عہد وچ بصرہ وچ وفات ہوئی.
حوالے
گٹھ:صحابی
ہمالیئن کاݪا رچھ
ہمالیئن کاݪا رچھ (Himalayan black bear)، جیہدا سائنسی ناں ارسس تبیتانس لینگر (Ursus thibetanus laniger) اے، ایشیائی کالا رچھ دی اک ذیلی قِسم اے۔ ایہ پاکستان، بھارت، بھوٹان، نیپال تے تبت دے ہمالیا دے علاقے وچ مِݪدے نیں۔
حوالے
گٹھ:رچھ
سکھ کلا اتے سبھیاچار
سکھ دنیا دے پنجویں سبھ توں وڈے متحد دھرم سکھ دھرم دے منن والے ہن، لگبھگ ۲۵ ملیان انویائیاں دے نال۔ سکھ اتہاس لگبھگ ۵۰۰ سال دا اے اتے اس ویلے وچ سکھاں نے کلا اتے سبھیاچار دے ولکھن پرگٹاوے ترقی یافتہ کیتے ہن جو اوہناں دے یعقین توں متاثر ہن اتے دھرم دے انویائیاں دے تھاں دی بنیاد تے کئی ہور سبھیاچاراں دیاں پرمپراواں دا سنشلیشن کردے ہن۔ سکھ دھرم ہی اکّ اجیہا دھرم اے جو پنجاب توں باہرلے سارے دھرماں دے نال پنجاب کھیتر وچ پیدا ہویا اے (پنجابی ہندو دھرم دے سنبھاوت اپواد دے نال کیونکہ سبھ توں پرانے ہندو گرنتھ - رگوید - دی رچنا پنجاب کھیتر وچ ہوئی سی۔ جین دھرم ورگے کجھ ہور دھرم وی پنجاب وچ پیدا ہون دا دعوہ کر سکدے ہن کیونکہ جین پرتیکواد سندھو گھاٹی دی رہتل دیاں کلاکرتیاں وچ پایا گیا اے)۔ سکھ اتہاس دے سارے سکھ گرو، بہت سارے سنت اتے بہت سارے شہید پنجاب اتے پنجابی لوکاں (نال ہی برصغیر دے ہور حصیاں) توں سن۔ پنجابی سبھیاچار اتے سکھ دھرم نوں غلطی نال آپس وچ اٹٹ سمجھیا جاندا اے۔ "سکھ" صحیح ڈھنگ نال سکھ دھرم دے پیروکاراں نوں اکّ دھرم وجوں درساؤندا اے، سختی نال کسے نسلی گروہ نوں نہیں۔ حالانکہ، کیونکہ سکھ دھرم نے گھٹ ہی مذہب تبدیل دی منگ کیتی اے، بہتے سکھ مضبوط نسلی-مذہبی تعلقاں نوں سانجھا کردے ہن کیونکہ ایہہ اکّ سانجھا قدامت پسند اے کہ سارے سکھ اکو جاتی نوں سانجھا کردے ہن۔ بہت سارے دیش، جویں کہ یوکے، اسلئی اپنی مردمشماری وچ سکھ نوں اکّ منونیت نسل وجوں مانتا دیندے ہن۔ امریکی غیر-لابھکاری تنظیم یونائیٹڈ سکھس نے امریکہ دی مردمشماری وچ سکھاں نوں وی شامل کرن لئی لڑائی لڑی اے، ایہہ دلیل دتی اے کہ سکھ "اکّ 'نسلی گھٹگنتی' وجوں اپنی پچھان رکھدے ہن" اتے یعقین کردے ہن کہ "اوہ صرف اکّ دھرم توں ودھ ہن"۔
سکھاں دیاں تہذیبی سجذبات
thumb| سچے رنگ دی فوٹو - 'سکھاں دے گولڈن ٹیمپل' اُتے تبتیاں دا گروہ'، ۱۵ جنوری ۱۹۱۴ اکّ عام بھلیکھا اے کہ سارے سکھ پنجاب کھیتر نال متعلق ہن۔ پنجاب دے دھرم دے جم تھاں نوں خود "بھارت دا پگھلن والا گھڑا" کیہا جاندا اے، اتے اتری بھارت دے کئی ہور حصیاں وچ حملہ آور سبھیاچاراں، جویں کہ مغل اتے فارسی، دے بھاری اثر کارن، جو کہ دریاواں دے سنگم نوں درساؤندے ہن، جتھوں ایہہ کھیتر آؤندا اے۔ اسدا نام ( فارسی توں "پنج" پنج دا مطلب اے "پنج" اتے "-āb" آب دا مطلب اے پانی اس طرحاں پنج پانیاں دی دھرتی)۔ اس طرحاں، سکھ سبھیاچار کافی حدّ تک وکھ-وکھ سبھیاچاراں دے گروہاں ولوں اکجٹّ ہو کے، اس طرحاں اکّ نویکلا روپ بندا اے۔
سکھ دھرم نے آرکیٹیکچر دا اکّ ولکھن روپ بنایا اے جسنوں بھٹی نے " گرو نانک دے تخلیقی رہسواد توں متاثر" وجوں درسایا اے جویں کہ سکھ آرکیٹیکچر "وہارک ادھیاتمکتا اُتے بیسڈ مکمل مترجمہ دا اکّ موک ہربنگر اے"۔ سکھ آرکیٹیکچر دا مکھ تھاں گردوارہ اے جو مغل، آریئن اتے فارسی پرجذبات نال بھرپور بھارتی سبھیاچاراں دے "پگھلن والے گھڑے" دا روپ اے۔ سکھ سامراج دا راج اکّ ولکھن سکھ پرگٹاوے دی سرجنا وچ سبھ توں وڈا اتپریرک سی، جس وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے قلعیاں، محلاں، بنگیاں (رہائشی تھاںاں)، کالجاں آدی دی اساری دی سرپرستی کیتی سی، جو کہ کیہا جا سکدا اے۔ سکھ سٹائیل دا ۔ سکھ سٹائیل دا "تاج وچ گہنہ" ہرمندر صاحب اے۔
سکھ رہتل اتے پچھان فوجی روپاں توں بہت متاثر اے، جس وچ کھنڈا سبھ توں واضع اے؛ اس لئی ایہہ کوئی حیرانی دی گل نہیں اے کہ سکھ کلاکرتیاں دی بہو گنتی، گروآں دے اوشیشاں توں آزاد، اکّ فوجی تھیم اے۔ ہولا محلہ اتے وساکھی دے سکھ تیوہاراں وچ ایہہ نمونہ پھر واضع ہندا اے جس وچ ترتیب وار مارچ اتے مشق دا مشق ہندا اے۔
سکھاں دی کلا، سبھیاچار، پچھان اتے سماج نوں وکھ-وکھ سکھاں دے وکھ-وکھ علاقیاں اتے ذاتیاں نال 'اگرہِ سکھ'، 'دکھنی سکھ' اتے 'آسامی سکھ' ورگیاں کیٹیگریاں وچ ملا دتا گیا اے؛ حالانکہ اتھے اکّ خاص تہذیبی ورتارا ساہمنے آیا اے جس نوں 'سیاسی سکھ' کیہا جا سکدا اے۔ پرمکھ ڈائسپورا سکھاں جویں کہ امرجیت کور نندھرا، اتے امرت اتے ربندر کور سنگھ ( د سنگھ ٹونس )، کلا انشک طور اُتے اوہناں دی سکھ ادھیاتمکتا اتے اثر ولوں جانوُ اے۔
سکھ قوماں دا سبھیاچار
Dusenbery (2014) کہندا اے کہ پنجابی سکھ سکھ آبادی دا بہو گنتی بندے ہن۔ اوہ نوٹ کردا اے کہ "کجھ سندھی اتے ہور دکھنی ایشیائی لوک نانک پنتھی ('نانک دے رستہ دے پیروکار') جاں سہجدھاری ('ہولی اپناؤن والے') سکھ وجوں حاشیے اُتے جڑے ہوئے ہن" پر مکھ طور اُتے، "سکھ پنتھ وڈے پدھر اُتے پنجابی ہی رہا اے۔ معاملہ" حالانکہ، سکھ بھائی چارا وکھ وکھ اے اتے اس وچ اوہ لوک شامل ہن جو پشتو بولی، سندھی بولی، تیلگو بولی اتے ہور بہت کجھ بولدے ہن۔ سکھ دھرم نوں منن والے بہت سارے بھائیچاریاں دا ویروا ہیٹھاں دتا گیا اے۔
اپھگانی سکھ
افغانستان دے سکھاں دا اکّ ولکھن سبھیاچار اے جس وچ افغانستان دے سبھیاچار دے عنصر ہن۔ تتلا (۲۰۱۴) دسدا اے کہ افغانستان وچ ۳٬۰۰۰ سکھ سن اس دی کتاب د سکھ ڈائسپورا جو ۲۰۱۴ وچ شائع ہوئی سی
امریکی سکھ
یوگی بھجن نوں سنیکت راج امریکہ دے غیر-ایشیئن بھائیچارے وچ سکھ دھرم متعلق جاگروکتا پیدا کرن دا سہرا جاندا اے۔ اس بھائیچارے نوں گورے سکھ بھائیچارے وجوں جانیا جاندا اے جو سکھ دھرم دا مشق کردا اے اتے اکّ وکھرے سبھیاچار نوں قائم رکھدا اے۔
آسامی سکھ
آسام وچ ۲۰۰ سالاں توں سکھ دھرم دی موجودگی موجود اے۔ بھائی چارا اپنی شروعات مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے توں کردا اے جو اپنی فوج نوں آسام لے گیا اتے مقامی لوکاں اتے دھرم دا کجھ اثر پایا۔ ۲۰۰۱ دی مردمشماری دے مطابق، آسام وچ ۲۲٬۵۱۹ سکھ سن، جیہناں وچوں ۴٬۰۰۰ آسامی سکھ ہن۔
اگرہری سکھ
اگرہری سکھ اکّ سکھ بھائی چارا اے جو پوربی بھارت وچ مغربی بنگال، بہار اتے جھارکھنڈ راجاں سمیت پایا جاندا اے۔ اگرہاری سکھ، جیہناں نوں بہاری سکھ وی کیہا جاندا اے، بہار اتے جھارکھنڈ وچ صدیاں توں موجود ہن۔
بہاری سکھ مقامی بہاری بھائیچارے نال اپنا سبھیاچار سانجھا کردے ہن۔ مرد عام طور اُتے مقامی دھوتی پہندے ہن اتے عورتاں ساڑی پہندیاں ہن۔ اوہ تہذیبی تہوار جویں کہ چھٹھ تہوار وی مناؤندے ہن۔
دکھنی سکھ
thumb| مہاراشٹر توں [[جنمساکھی اتے ساکھی روایت|جنمساکھی دی ۱۹ویں صدی دے چترت کھرڑے توں گرو نانک دیوَ جی دے ویاہ نوں درساؤندی پینٹنگ]] دکھنی سکھ بھارت دے دکھن پٹھار توں ہن جو مہاراشٹر، تیلگانا اتے آندھرا پردیش راجاں وچ واقع ہن۔ عورتاں دا روائتی پہراوا ساڑھی اے۔ دکھنی سکھاں دیاں مول بولیاں وچ مراٹھی اتے تیلگو شامل ہن۔
کشمیری سکھ
نسلی کشمیری سکھ کشمیری بولی بولدے ہن اتے کشمیری سبھیاچار نوں دیکھدے ہن۔ اوہ ۱۸۱۹ وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج وچ کشمیر وچ وسن والے سکھ سپاہیاں دے اثر نوں اپنی مذہبی وراثت دا پتہ لگاؤندے ہن۔ حالانکہ، فوجی پکے طور اُتے کشمیر وچ وس گئے سن۔
پنجابی سکھ
پنجابی سکھ پنجابی سبھیاچار دی پالنا کردے ہن۔ اوہناں دے روائتی پہراوے وچ پنجابی سلوار سوٹ، پنجابی تنبا اتے کڑتا، پنجابی جتی اتے پٹیالہ سلوار شامل ہن۔
نانک شاہی کیلنڈر دی ورتوں کردیاں سکھ تیوہاراں توں علاوہ، پنجابی سکھ پنجابی کیلنڈر دی ورتوں کرکے روائتی پنجابی تہوار مناؤندے ہن۔
سندھی سکھ
سکھ تہوار مناؤن توں علاوہ، سندھی سکھ تہذیبی تہوار مناؤندے ہن جویں کہ چیتی چند، سندھی نواں سال۔ سندھی سکھ سندھی بولی بولدے ہن۔
دکھنی بھارتی سکھ
thumb| [[دکھنی بھارت دے اکّ سکھ جوڑے دی تنجور سٹائل دی پینٹنگ، لگبھگ ۱۸۰۵]] کرناٹک، آندھرا پردیش اتے مہاراشٹر وچ سکھ بھائیچارے ہن جو صدیاں پہلاں سکھ دھرم وچ پرورتت ہوئے سن۔
سکھاں وچ بنجارہ اتے ستنامی شامل ہن۔ سکلیگراں لئی دھرم نوں دکھنی بھارت وچ ملاؤن دی عمل ۱۰ویں سکھ گرو گوبند سنگھ دے ویلے شروع ہوئی، جو دکھن وچ آئے اتے ۱۷۰۸ وچ ناندیڑ (مہاراشٹر) وکھے اکال چلانا کر گئے۔
ایہہ سبھ سکلیگراں ولوں دسویں گرو دے ماہر ہتھیار بناؤن والے ڈیرے دے پیروکاراں وجوں دکھنی بھارت وچ گنا لے کے آیا سی۔ سکلیگر فارسی شبداں 'صیقل' اتے 'گر' دا مپناہ اے جسدا مطلب اے دھات دا پالش کرن والا۔ سکلیگراں دا روائتی کتا رسوئی دے سند بناؤنا اے۔
حوالے اتے نوٹس
گٹھ:کلا تحریک
میڈونینا (مجسمہ)
میڈونینا (اطالوی: Madonnina) اطالیہ دا اک مجسمہ جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
چمچا
چمچا (Spoon) اک برتݨ اے جیہدے وچ چمچے نوں ہتھ ناݪ پھڑݨ واسطے اک ڈنڈی تے آخر وچ اک چھوٹی جئی، بیضوی یا گوݪ شکل دی کٹوری (جیہنوں سِرا وی کہیا جاندا اے) ہُندی اے۔ چمچے دھات، پلاسٹک یا لکڑی دے بݨائے جاندے نیں۔ ایہ بنیادی طور تے کھاݨے نوں تھاݪی یا کولی وچوں مونھ وچ لجاݨ لئی استعمال ہُندے نیں۔ چمچےآں دا استعمال، کھاݨے دی تیاری، اجزاء دی پیمائش تے مِکس کرن لئی وی کیتا جاندا اے۔ موجودا دور دے چمچے دھات، لکڑی، چینی مٹی یا پلاسٹک دے بݨائے جاندے نیں۔ چمچیاں دیاں بہت ساریاں قِسماں نیں۔
ہور دکھو
گٹھ:برتݨ گٹھ:کھاݨ پیݨ گٹھ:ظروف
ایلویئر ڈی سیرنی
ایلویئر-لوئیس-لونارڈڈی ڈی پریساک ، کامسیسی ڈی سیرنی ، جسنو‏ں ایلویئر ڈی سیرنی (1818–1899) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک فرانسیسی مصنفہ تے لوک مزاح نگار سن۔
وہ کئی سال دینن دے نیڑے ہی رہائش پذیر رہی تے مقامی اخبارات وچ بریٹن لوک داستاناں دے بارے وچ لکھدی رہی ۔
کیریئر
ان د‏‏ی کتاب کونتس ایٹ لیجنڈس ڈی بریکگنے( Contes et légendes de Breakagne ) تقریباََ بیالیس سال لکھی جاندی رہی تے 1899 وچ پہلی بار شائع ہوئی سی ، اس دے بعد وی ایہ کئی بار فیر شائع ہوئی۔ پچھلی صدی وچ 1995 وچ وی دوبارہ اس د‏ی ا شاعت ہوئی ۔ اس دا 1861 دا کم (Saint-Suliac et ses traditions : contes et légendes d'Ille-et-Vilaine) دوبارہ 1987 وچ شائع کيتا گیا ۔
کہیا جاندا اے کہ بریٹن دے لوک داستان گزار پال سبیلائوٹ نے انھاں "لا ڈوین ڈو لوک فروری" کہیا سی۔
حوالے
گٹھ:فرانسیسی اشرافیہ گٹھ:1899 دیاں موتاں گٹھ:1818 دے جم گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
ایسئی ویلالر
ووکیبولری
شبد اسئی ویلارل تامل دے شبد اسئی توں آیا اے جسدا مطلب اے "سنگیت" اتے ویلالر دا عامَ مطلب "کاشتکار" ہندا اے، اس طرحاں اس "سنگیت دے کاشتکار" وجوں ترجمہ کیتا جاندا اے۔- ایہہ شبد 1947 وچ سدھار اتے ناچ ورتکنیک لہر دے نتیجے وجوں دیولونڈی نظام دے قانونی طور اُتے ختم ہون توں بعد پیش کیتا گیا سی۔-- شبد "دیولونڈی" تمل شبد تیورتیئل دا اک سنسکرت روپ اے (بہووعدہ روپ وچ تیوراتیئر) جس دے مطلب "دیوتا" اتے اٹیال مطلب "عورت بھگت" توں بنیا اے۔
اتہاس
اسئی ویللار کمیونٹی اصل وچ خانہ بالزام سی۔ باردک پرمپراواں نوں سنگم ساہت اتے مڈھلے پلو اتے پانڈیا دور وجوں درسایا جاندا اے۔ ایہہ قدرت وچ مکھ طور تے ریتی-رواجوادی اتے بچاء پکھ دے سن۔ سنگیت اتے نرت دا فنی پکھ چولا اتے وجینگر دے ویلے دوران مضبوط ہویا، جتھے ایہناں تتاں نوں درباراں اتے مندراں وچ دیکھیا جاندا سی۔- مڈھلے چولا شلالیکھاں وچ تیورتیئر دا ذکر ملدا اے کہ اوہ بھیٹاں اتے مندراں دے رسم ادا کرن والے سن اتے ایہہ اک شبد سی جسدا اعزاز اتے اچّ مطلب سی۔ لکھتی ثبوت ایہہ درساؤندے ہن کہ تیورتیئر آزاد پیشہ ور عورتاں سن جو سمپتی دا آنند ماندیاں سن (مندراں نوں وڈی زمین دان کردیاں سن) اتے جنہاں دا سماج وچ اک ستکار یوگ ستھان سی۔ راجاراجا پہلے دا 11 ویں صدی دا شلالیکھ کہندا اے کہ تیورتیئر نوں برہدیشور مندر دی سیوا کرن لئی بلایا گیا سی اتے مندر دے کول زمین دتی گئی سی۔ تنجاور اتے تنجاور مراٹھا راجیاں دے نائکاں دی سرپرستی ہیٹھ، آندھرا پردیش اتے مہاراشٹر دے تیلگو سنگیتکار تنجاور کھیتر وچ چلے گئے۔ تنجاور دے میلکرکار اس لئی دو وکھرے بھاشائی سموہاں- تامل اتے تیلگو میلکارکراں وچ ونڈے ہوئے ہن۔-
حوالے
گٹھ:قوم قببیلےگٹھ:بھارت
دلچند
thumb| مہاراجہ ابھے سنگھ لئی اکّ شام دا کارکردگی [[جودھ پور، سی۔ 1725 مہرانگڑھ میوزیم ٹرسٹ]] دلچند اکّ راجپوت چترکار سی جسنے 18ویں صدی دی پہلی تماہی وچ راجستھان دے جودھ پور عدالت وچ کم کیتا سی۔ اسنے کشنگڑھ جان توں پہلاں اپنے سرپرست، مہاراجہ ابھے سنگھ دے کئی پورٹریٹ اتے درباری نظارہ پینٹ کیتے۔ دلچند دے پیؤ کشنگڑھ دے مشہور چترکار بھوانیداس سن، جو پہلاں مغل دربار وچ وی کم کر چکے سن۔ گٹھ:بھارتی لوک
جنوبی ازبک زبان
ازبک زبان د‏‏ی جنوبی بولی جسنو‏ں جنوبی ازبک بولی وی کہیا جاندا اے، ازبک بولی د‏‏ی افغانی بولی ازبک بولی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بولیاں وچو‏ں اک اے، جو ترک زباناں دے کارلوک گروپ نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ عربی گرافکس دے نال ازبک تحریر اُتے مبنی، ایہ امارتِ اسلامی افغانستان دے کچھ شمالی ولایتاں (صوبےآں) وچ سرکاری زباناں وچو‏ں اک اے، نال ہی درحقیقت دری تے پشتو دے بعد ملک د‏‏ی تیسری سرکاری بولی وی ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے افغانستان دے نال نال پڑوسی پاکستان تے ایران وچ وی منقسم ا‏‏ے۔
ازبک بولی د‏‏ی افغان بولی ازبک بولی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ایرانی بولی ا‏‏ے۔ ازبک بولی خود وی آذربائیجانی تے ترکمان دے نال سب تو‏ں زیادہ پرانی ایرانی ترک زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ازبک بولی دے افغان لہجے د‏‏ی ایرانی ہونے د‏‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی وضاحت اس حقیقت نال ہُندی اے کہ تقریباً تمام ازبک بولنے والے افغانستان وچ فارسی بولنے والے لوکاں دے پڑوس وچ رہندے نيں، خاص طور اُتے افغان تاجک، تے اس بناء اُتے ایہ بولی فارسی تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ کئی صدیاں تو‏ں اس بولی نو‏‏ں افغانستان وچ سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے دری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے اک وکھ بولی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ جنوبی ازبک بولنے والےآں د‏‏ی دو لسانیات وی اک اہ‏م کردار ادا کردی اے، کیونجے انہاں وچو‏ں تقریباً سبھی فارسی (دری) وچ روانی رکھدے نيں۔ جنوبی ازبک بولی نے وڈی حد تک چغتائی بولی د‏‏ی روایات تے لفظاں نو‏‏ں برقرار رکھیا اے، جسنو‏ں پرانی ازبک بولی یا محض ترکی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
خود دا ناں
وسطی ایشیا دے پنج ملکاں وچ ازبک بولنے والے اپنی بولی نو‏‏ں ازبک تلی / ازبکچا (ازبک اوزبیک تلی - Ўzbek tili / Oʻzbekcha - Ўbekcha) کہندے نيں، لیکن افغانستان وچ رہنے والے ازبک اپنی بولی نو‏‏ں فارسی وچ کہندے نيں - ازبک تلی (ازبک تلی) )۔
مقررین د‏‏ی تقسیم تے کثرت
جنوبی ازبک بولی بنیادی طور اُتے افغانستان وچ ، شمالی تے شمال مغربی ولایتاں (صوبےآں) وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دے متعدد شمالی صوبےآں وچ اک سرکاری بولی اے، تے اسنو‏ں امارتِ اسلامی افغانستان د‏‏ی سرکاری زباناں وچ (دری تے پشتو دے بعد) تیسری شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شمالی تے مغربی پاکستان وچ وی عام ا‏‏ے۔ ایہ جزوی طور اُتے ایران وچ وی تقسیم کيتا جاندا اے، بنیادی طور اُتے ملک دے شمال مشرقی تے مشرقی حصےآں وچ (خراسان رضوی دے صوبے، جنوبی خراسان، شمالی خراسان، سیستان تے بلوچستان، مشہد تے تہران دے شہر تے انہاں دے ماحول)، جتھے افغان ازبک افغان تاجک، ترکمان، ہزارہ تے پشتون دے نال بہتر زندگی د‏‏ی تلاش وچ اگے بڑھاں۔
ہور، ازبک بولی دے افغانی بولی بولنے والےآں نو‏‏ں پوری دنیا وچ ، تارکین وطن تے مہاجرین دے طور پر، امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا، یورپ، مشرق وسطیٰ وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جنوبی ازبک یا افغان ازبک تقریباً تِیہہ لکھ لوک بولدے نيں، کئی لکھ ہور لوکاں دے لئی ایہ دوسری یا تیسری بولی اے (بنیادی طور اُتے ترکمان، تاجک، ہزارہ تے پشتون)۔ کچھ دا خیال اے کہ انہاں اعداد و شمار نو‏‏ں کئی گنیاکم سمجھیا جاندا اے، تے افغانستان وچ ازبک بولنے والےآں د‏‏ی تعداد ۵ تو‏ں ۸ ملین تک ا‏‏ے۔ دو لسانیات نوجواناں د‏‏ی ازبک بولی بولنے والےآں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ اپنی مادری بولی دے علاوہ، جنوبی ازبک دے تقریباً تمام بولنے والے فارسی (دری) وچ روانی رکھدے نيں، تے اکثر ایداں دے نيں جو پشتو تے ترکمان دے علاوہ بولدے نيں۔
بولیاں تے بولیاں
جنوبی ازبک بولی نو‏‏ں زیادہ تر ماہرین لسانیات ازبک بولی د‏‏ی بولیاں وچو‏ں اک مندے نيں، لیکن اس دے باوجود، جنوبی ازبک بولی د‏‏ی کئی بولیاں تے ذیلی بولیاں نيں۔ جنہاں وچ سب تو‏ں وڈی بولی مزار شریف، ہرات د‏‏ی بولی، قندوز، بلخ، تخار، جوزجان، شبرغان، فاریاب، میمنی، ساری پل، بدخیز، سمنگان د‏‏ی بولیاں نيں، ازبک بولی د‏‏ی کابلی بولی وکھ وکھ کھڑی ا‏‏ے۔
تحریر
جنوبی ازبک بولی نو‏‏ں لکھنے دے لئی عربی-فارسی رسم الخط استعمال کيتا جاندا اے، جس وچ ازبک بولی دے تلفظ دے اصولاں دے مطابق اصلاح کيتی گئی سی۔ ایہ ازبک بولی د‏‏ی عربی فارسی رسم الخط تو‏ں ۱۹۲۸ء تک تقریباً مماثلت رکھدی اے، سوویت وسطی ایشیا وچ ازبک بولی د‏‏ی لاطینیائزیشن تے اس دے بعد سیریلائزیشن تو‏ں پہلے۔
ازبک عربی فارسی رسم الخط دا موجودہ ورژن:
حالیہ برساں وچ ، افغان ازبک دانشوراں دے کچھ نمائندےآں نے اپنی بولی نو‏‏ں لاطینی بنانے د‏‏ی وکالت د‏‏ی اے، تے لاطینی رسم الخط وچ ادبی ازبک بولی دے نال اتحاد دے لئی (دیکھو مضمون ازبک تحریر)، جو پڑوسی ازبکستان وچ سرکاری تے سرکاری بولی ا‏‏ے۔
استعمال
افغانستان وچ ازبک بولی وچ عربی-فارسی رسم الخط دے نال اخبارات تے کتاباں د‏‏ی اک قلیل تعداد شائع ہُندی اے، جنہاں د‏‏ی تعداد حالیہ برساں وچ ودھ رہی اے، جدو‏ں کہ پچھلی صدی تے ۱۰-۲۰ سال پہلے انہاں دا شمار اک اُتے کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ہتھ افغانستان وچ وی، ۲۰۰۴ تو‏ں ازبک بولی دا نجی ٹی وی چینل عینا ٹی وی نشر کر رہیا اے، جو افغانستان وچ ازبک باشندےآں وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔ افغانستان دے شمالی شہراں تے ایتھ‏ے تک کہ راجگڑھ کابل د‏‏ی سڑکاں اُتے ازبک بولی وچ پلے کارڈز تے سائن بورڈز غیر معمولی نئيں نيں۔
اس دا اپنا آئی اےس وو ۶۳۹-۳ کوڈ اے - ازس۔ افغانستان د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں تے ادارےآں وچ ازبک بولی و ادب دے شعبے تے شعبے نيں۔ خاص طور پر، کابل یونیورسٹی دے شعبہ ترک مطالعہ وچ ازبک بولی دا اک شعبہ اے، افغانستان دے شمالی شہراں، جداں مزار شریف، بلخ، جوزجان، ہرات، قندوز د‏‏ی کئی یونیورسٹیاں وچ ۔ حالیہ برساں وچ ، پڑوسی ازبکستان افغانستان وچ ازبک بولی د‏‏ی حمایت کر رہیا اے، خاص طور پر، افغان ازبکاں نو‏‏ں مطالعہ دے لئی قبول ک‏ر ک‏ے۔
بی بی سی ورلڈ سروس د‏‏ی ازبک بولی (یعنی جنوبی ازبک) د‏‏ی افغان بولی وچ اک وکھ سروس ا‏‏ے۔ اس سروس د‏‏ی عربی-فارسی ازبک رسم الخط وچ اپنی سائٹ اے، جتھے خبراں بنیادی طور اُتے افغانستان تو‏ں متعلق شائع ہُندیاں نيں، ویڈیو مواد جاری کردیاں نيں، بشمول خبراں د‏‏ی ویڈیوز۔ اس سروس دے صحافیاں دا اہ‏م حصہ بنیادی طور اُتے افغانستان تو‏ں ازبک بولنے والے صحافیاں اُتے مشتمل اے، افغانستان تے پاکستان وچ اس دے اپنے نامہ نگار نيں۔ ازبک بولی دے افغانی لہجے دے علاوہ، بی بی سی ورلڈ سروس نے ازبک تے بقیہ وسطی ایشیا وچ ازبک بولنے والےآں دے لئی ادبی ازبک وچ اک علیحدہ سروس فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ ادبی ازبک بولی وچ سروس د‏‏ی ویب سائٹ ازبک لاطینی تے سیریلک دے نال نال ویڈیو مواد وی دستیاب ا‏‏ے۔ اس سروس دے صحافیاں وچ بالترتیب ازبکستان تے وسطی ایشیا دے ہور ملکاں تو‏ں ازبک بولنے والے لوک کم کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:بولیاں
اسلامی یکجہتی کھیلاں
اسلامی یکجہت‏ی گیمز ( ألعاب التضامن الإسلامي ) اک ملٹی نیشنل ، ملٹی اسپورٹ ایونٹ اے ۔ کھیلاں وچ اسلامی تعاون تنظیم دے بہترین کھلاڑی شامل نيں جو مختلف کھیلاں وچ حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی طور اُتے سولیڈیرٹی گیمز اسلامی بھائی چارے نو‏‏ں مضبوط بنانے تے اسلام د‏‏ی اقدار نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی شروع گئے سن ، بنیادی طور اُتے نوجواناں دے لئی۔ اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی فیڈریشن (آئی ایس ایس ایف) تے اسلامی کانفرنس دی تنظیم (او آئی سی) اوہ تنظیم اے جو اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی سمت تے کنٹرول د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ آئی ایس ایس ایف اسلامی یکجہت‏ی نو‏‏ں بہتر بنانے ، کھیلاں وچ اسلامی شناخت نو‏‏ں فروغ دینے تے مسلماناں دے نال امتیازی سلوک نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔
تریخ
یکجہت‏ی کھیلاں دا اصل خیال شہزادہ فیصل بن فہد بن عبد العزیز دا 1981 وچ تیسرے اسلامی سربراہ اجلاس دے دوران آیا ا‏‏ے۔ پہلا یکجہت‏ی کھیل 2005 وچ سعودی عرب وچ ہويا سی تے اس وقت تنظیم اسلامی کانفرنس دے 57 ممبران ني‏‏‏‏ں۔ 2005 وچ ، ایہ کھیل صرف مردانہ سن جنہاں وچ تئیس مختلف کھیلاں وچ حصہ لینے والے پچپن ملکاں دے 7000 ایتھلیٹ سن ۔ خواتین نو‏‏ں ہن کھیلاں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت اے لیکن مرداں دے مقابلے وچ مختلف دناں وچ مقابلہ کرنا۔ ممبر ملکاں وچ غیر مسلم شہریاں نو‏‏ں وی کھیلاں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اولمپک کھیلاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کِس‏ے کھیلاں دے مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ کھلاڑی شریک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
دوسرا ایونٹ ، جو اصل وچ اکتوبر 2009 وچ ایران وچ ہونا تھا ، تے بعد وچ اپریل 2010 دے لئی اس د‏ی تجویز کيتی گئی سی ، ایران تے عرب دنیا دے درمیان کھیلاں دے لئی لوگو وچ خلیج فارس دی اصطلاح دے استعمال اُتے تنازعہ پیدا ہونے دے بعد منسوخ کردتا گیا سی۔ عرب دنیا وچ ملکاں فرضی اصطلاح "خلیج عرب" دا حوالہ دیندے نيں دے لئی استعمال کردے خلیج فارس. اس ناں اُتے تنازعہ عرب ریاستاں تے ایران دے وچکار بد نظمی دا اک بار بار منبع رہیا ا‏‏ے۔ تازہ ترین ایڈیشن باناں وچ 12-22 مئی 2017 نو‏‏ں ہويا۔
بہت سارے مسلم ملکاں وچ سیاسی تقسیم د‏‏ی سطح ، معاشی ترقی وچ پائی جانے والی خامیاں تے اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی مالی لاگت دے نال ، کھیلاں د‏‏ی لمبی عمر اک وڈا چیلنج ہوئے گا۔
کھیل
اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں وچ 27 کھیل پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
میڈل د‏‏ی گنت‏ی
2017 تک
باہرلے جوڑ
گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
راجپوت مصوری
thumb|220x220px| کلاکار نہال چند ولوں ۱۸ویں صدی دی راجپوت پینٹنگ۔ thumb| گودھلی، [[میواڑ، سی۔اے۔ ۱۸۱۳]] راجپوت پینٹنگ، جس نوں راجستھان پینٹنگ وی کیہا جاندا اے، مکھ طور اُتے ۱۷ویں صدی دوران اتری بھارت وچ راجپوتانا دے شاہی درباراں وچ ترقی یافتہ اتے ودھیا۔ مغل مختصر چتر دی روایت وچ سکھلائی حاصل کلاکار شاہی مغل دربار توں کھنڈے گئے سن اتے پینٹنگ دیاں مقامی پرمپراواں، خاص طور اُتے ہندو مذہبی مہانکاوِ، مہابھارت اتے رامائن نوں درساؤن والیاں سٹائلاں نوں وی ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔
موضوع وکھو-وکھرے سن، پر ستادھاری پروار دے پورٹریٹ، اکثر شکار جاں اوہناں دیاں روزانہ دیاں سرگرمیاں وچ رجھے ہوئے، عام طور اُتے مشہور سن، جویں کہ مہانکاوِ جاں ہندو اساطیر دے برتانتک نظارہ سن، اتے نال ہی انجان لوکاں دے کجھ سٹائل دے نظارہ سن۔
رنگ کجھ کھنجاں، پودیاں دے سروتاں، اتے شنکھ شیلاں توں کڈھے گئے سن، اتے قیمتی پتھراں دی پروسیسنگ ولوں وی لئے گئے سن۔ سونا اتے چاندی دی ورتوں کیتی جاندی سی۔ لوڑیندے رنگاں دی تیاری اکّ لمبی عمل سی، جس وچ کئی وار دو ہفتے لگ جاندے ہن۔ روائتی طور اُتے، ودھیا برش عام سن۔
سامان
جدوں کہ راجپوت چتراں وچ تھیم دی بہتات موجود اے، راجپوت رچناواں وچ پایا جان والا اکّ سانجھا نمونہ سپیس دی ادیشپورن ہیراپھیری اے۔ خاص طور اُتے، پھلر سپیس نوں شامل کرن دا مطلب سیماواں دی کمی اتے اکھراں اتے لینڈسکیپاں دی اٹٹتا اُتے زور دینا اے۔ اس طرحاں، بھوتک پاتراں دی وئکتیگتتا نوں لگبھگ ردّ کر دتا گیا اے، جس نال درسایا گیا پچھوکڑ اتے انسانی چتراں دوواں نوں برابر جذباتی ہون دی اجازت دتی گئی اے۔
پوری طرحاں فنی نظریہ توں باہر، راجپوت پینٹنگاں نوں اکثر سیاسی طور اُتے الزام دتا جاندا سی اتے اس ویلے دیاں سماجی قدراں-قیمتاں اُتے ٹپنی کیتی جاندی سی۔ میواڑ دے حکمران چاہندے سن کہ ایہہ پینٹنگ اوہناں دیاں اچھاواں نوں درساؤن اتے اوہناں دی وراثت نوں قائم کرن۔ اس لئی، مصوری اکثر اکّ حکمران دی وراثت جاں بہتر سماج وچ کیتے گئے اوہناں دے بدلاء دے اشارہ سن۔
ایہہ دوویں کارک راجپوت چتراں نوں مغل رچناواں توں واضع طور اُتے وکھرا کردے ہن۔ جدوں کہ اکّ کالکرمک نظریہ توں، ایہہ دوویں سبھیاچار اکّ دوجے نال ٹکراؤندے ہن، راجپوت مصوری نے صرف مغل فیشن اتے تہذیبی میاراں نوں اپنایا۔ مشہور مغل کلاکاراں (جویں کہ گووردھن، ہاشم، آدی) ولوں ورتے گئے چتر وچ سٹیک برابریواں ورگے عنصر راجپوت رچنا وچ نہیں ملدے۔ اسے طرحاں، راجپوت تکنیکاں مکھ طور اُتے مغل چتراں وچ نہیں ویکھیاں جاندیاں ہن۔ جویں کہ کلا اتہاسکار ملو بیچ کہندا اے، "اٹھارویں صدی دے شروع وچ، ۔ ۔ ۔ راجپوت پینٹنگ روایتی مغل رویئے توں ارادے وچ پچھاننیوگ طور اُتے وکھری اے"
سکول
thumb| کرشن اتے رادھا، دلی دے شاہی دربار وچ سکھلائی حاصل کشنگڑھ سکول دے ماسٹر نہال چند دا کم ہو سکدا اے۔ ۱۶ویں صدی دے اخیر وچ، راجپوت کلا سکولاں نے فارسی، مغل، چینی اتے یورپیئن ورگے دیسی اتے غیرملکی پرجذبات نوں جوڑ کے، ولکھن سٹائلاں دا ترقی کرنا شروع کیتا۔ راجستھانی پینٹنگ وچ چار پرمکھ سکول ہن جیہناں دے اندر کئی فنی سٹائلاں اتے اپ سٹائلاں ہن جو وکھ-وکھ ریاستاں وچ لبھیاں جا سکدیاں ہن جیہناں نے ایہناں کلاکاراں دی سرپرستی کیتی سی۔ چار پرمکھ سکول ہن:
ایہہ وی ویکھو
thumb| مکھ مرکز
باہری لنک
گٹھ:مصوری
پیترو آدامی
پیترو آدامی اطالوی مصور سی جو فطرت د‏‏ی مصوری کيتا کردا سی۔ غالباً اوہ ۱۷۳۰ء وچ روم وچ بقیدِ حیات سی۔
حوالے
گٹھ:۱۷۳۰ء گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:اطالوی مؤجدین گٹھ:اطالیہ گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں اطالوی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ سائنس گٹھ:ریاضی تے سبھیاچار گٹھ:فن گٹھ:مصوری گٹھ:اٹھارويں صدی دے اطالوی مصور گٹھ:اطالوی مرد مصور
فتنۂ ارتداد دیاں جنگاں
محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے آخری ایام وچ نجد وچ مسیلمہ تے یمن وچ اسود عنسی تو‏ں نبوت دا دعوی کر دتا سی۔ اس دے بعد تے کئی لوکاں نے نبوت دا دعوی کيت‏‏ا تے انہاں دے بوہت سارے پیروکار وی اکٹھے ہوئے گئے۔ بعض لوکاں نے زکوۃ دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ ابوبکر صدیق د‏‏ی زیر قیادت مسلماناں نے انہاں تمام مرتدین نال جنگ کيت‏ی تے اک سال د‏‏ی جنگ دے بعد انہاں سب اُتے قابو پایا۔ انہاں جنگاں نو‏‏ں فتنۂ ارتدار د‏‏ی جنگاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:630ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:632ء گٹھ:632ء وچ تنازعات گٹھ:633ء گٹھ:633ء وچ تنازعات گٹھ:اسلام وچ ارتداد گٹھ:ایشیا وچ 632ء گٹھ:ایشیا وچ 633ء گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی جنگاں گٹھ:مسلم خانہ جنگیاں گٹھ:ارتداد د‏‏یاں جنگاں گٹھ:جنگاں
ہلدوانی دی تریخ
thumb|300x300px| کوماؤں گیٹ وے ، ہلدوانی اتراکھنڈ دے نینی تال ضلع وچ واقع ہلدوانی شہر ریاست دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں "کوماؤں دا داخلہ دروازہ" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
قدیم تریخ
بھابھار دا علاقہ ، جتھے ہلدوانی واقع اے ، قدیم زمانے وچ اک ناقابل جنگل جنگل سمجھیا جاندا سی۔ دلدل زمین ، شدید گرمی ، مہینےآں بارش ، جنگلی جانوراں ، مختلف بیماریاں تے آوا جائی دے ذرائع دے سبب لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد کدی ایتھ‏ے آباد نئيں ہوئی۔ ایہی وجہ اے کہ اس علاقے وچ تاریخی انسانی بستیاں نئيں نيں۔
مغل مورخین نے دسیا اے کہ سولہويں صدی وچ ، اک مقامی حکمران ، گیان چند ، جو چاند خاندان نال تعلق رکھدا سی ، دہلی سلطنت وچ داخل ہويا تے اس نے اس وقت دے سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں بطور تغیر تک دا تحفہ حاصل کيتا۔ بعد وچ مغلاں نے پہاڑاں اُتے چڑھنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ خطے د‏‏ی سخت پہاڑی سرزمین د‏‏ی وجہ تو‏ں کامیاب نئيں ہوسک‏‏ے۔ کیرتی چند (1488–1503) د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے ، ایہ علاقہ مقامی سرداراں دے ماتحت وی سی۔
16 ويں صدی دے اوائل وچ ، بخسا قبیلہ اس علاقے وچ آباد ہوگیا۔ ہلڈو ( کدامب ) دے جنگلات د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس علاقے نو‏‏ں بعد وچ ہلڈو وانی کہیا جانے لگا۔ جنوب وچ تیراہی خطہ وی اس وقت گھنے جنگلات اُتے مشتمل سی ، تے مغل بادشاہ اکثر ایتھ‏ے شکار کرنے آندے سن ۔
اسٹیبلشمنٹ تے 19 ويں صدی
thumb|300x300px| 1862/1863 وچ کلاڈھنگی وچ لوہ ایسک 1814 وچ گورکھاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، گارڈنر نو‏‏ں کومون دا کمشنر مقرر کيتا گیا۔ بعد وچ جارج ولیم ٹریل نے کمشنر دا عہدہ سنبھالیا تے 1834 وچ ہلڈو وانی نو‏‏ں ہلدوانی نامزد کيتا۔ ایہ گل سانو‏ں انگریز نوشتہ جات تو‏ں معلوم اے کہ ایہ مقام انہاں لوکاں دے لئی منڈی دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی جو موسم سرما وچ بھابھر جاندے سن ۔ قدیم شہر موٹا ہلڈو وچ واقع سی ، تے اس وقت صرف گھاہ مکانات سن ۔ اِٹاں دے مکانات د‏‏ی تعمیر 1850 دے بعد ہی شروع ہوئی۔ شہر دا پہلا انگریزی سیکنڈری اسکول 1831 وچ قائم کيتا گیا سی۔
سن 1856 وچ ، سر ہنری رامسے نے کمان دے کمشنر دا عہدہ سنبھالیا۔ سنہ 1857 د‏‏ی پہلی ہندوستانی آزادی جدوجہد دے دوران ، روہیل کھنڈ دے باغیاں نے تھوڑے وقت دے لئی اس علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد ، سر ہنری رامسے دے ذریعہ مارشل لاء نافذ کيتا گیا تے 1858 تک ایہ علاقہ باغیاں تو‏ں آزاد ہوئے گیا۔ روہیلاں اُتے ، جنہاں اُتے ہلدوانی اُتے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی ، نو‏‏ں برطانویاں نے نینیٹل دے پھانسی گدھے اُتے لٹکا دتا سی۔ اس دے بعد ، 1882 وچ ، رامسے نے نینیٹل تے کاٹھگوڈم نو‏‏ں سڑک دے ذریعے جوڑا ۔ ریلوے دے درمیان رکھی گئی بریلی تے کٹھگودام 1873–74 وچ. پہلی ٹرین 24 اپریل 1884 نو‏‏ں لکھنؤ تو‏ں ہلدوانی پہنچی تے بعد وچ ریلوے لائن نو‏‏ں کٹھگوڈم تک ودھایا گیا۔
1891 تک ، علیحدہ نینی تال ضلع د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، ہلدوانی کمون ضلع دا اک حصہ سی جو ہن الموڑا ضلع دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 175 وچ ٹاؤن ایکٹ دے نافذ ہونے دے بعد ، 1 فروری 1897 نو‏‏ں ہلدوانی نو‏‏ں بلدیہ دا اعلان کردتا گیا۔ تحصیل آفس 179 وچ ایتھ‏ے کھلا سی ، جدو‏ں اسنو‏ں بھابھر دا تحصیل ہیڈ کوارٹر بنایا گیا سی۔ بھابھر ضلع نینیٹل دے چار حصےآں وچو‏ں اک سی ، تے کل 9 شہراں تے 511 دیہاتاں دے نال ، 1901 وچ اس د‏ی مجموعی آبادی 93،45 سی تے ایہ 3،313 مربع کلومیٹر دے رقبے وچ پھیلا ہويا سی۔
20 ویں تے 21 ويں صدی
thumb|356x356px| ہالدوانی بطور متحدہ صوبے ، 1907–1909 سن 1901 وچ ، ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 6،624 سی تے ریاستہائے متحدہ دے صوبہ آگرہ تے اودھ دے نینیٹل ضلع دے بھابھار خطے دا صدر مقام ہلدوانی ہی وچ واقع سی۔ علاوہ بھابھر خطے دے ہیڈکوارٹر تو‏ں، ایہ وی دے موسم سرما دے راجگڑھ سی کماؤں ڈویژن تے نینی تال ضلع. آریہ سماج بھون 1901 وچ تے سناتن دھرمبھا سبھا 1902 وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ 1904 وچ ، ہلدوانی د‏‏ی میونسپلٹی منسوخ کردتی گئی تے اسنو‏ں "نوٹیفائیڈ ایریا" دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا۔ 1907 وچ ہلدوانی نو‏‏ں قصبہ دا علاقہ قرار دتا گیا۔ شہر وچ پہلا اسپتال 1912 وچ کھولیا گیا۔
جب ہندوستان 1947 وچ برطانوی حکمرانی تو‏ں آزاد ہويا ، ہلدوانی اک درمیانے درجے دا شہر سی جس د‏‏ی آبادی تقریبا 25،000 سی۔ اس شہر نو‏‏ں 1950 وچ بجلی دتی گئی سی۔ ناگا رجمنٹ د‏‏ی دوسری بٹالین ، جسنو‏ں ہیڈ ہنٹر وی کہیا جاندا اے ، 11 فروری 1985 نو‏‏ں ہلدوانی وچ ہی قائم کيتا گیا سی۔ ہلدوانی نے وی اتراکھنڈ د‏‏ی تحریک وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔
ابو سہل نوبختی
ابو سہل نوبختی اسماعیل بن علی بن اسحاق بن نوبخت (237۔311 ھ) بغداد دے معروف شیعہ امامی متکلم سن جو خاندان نوبختیان نال تعلق رکھدے سن ۔ اوہ غیبت صغری دے زمانے وچ امامیہ مذہب دے بلند مرتبہ رہنما سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ اوہ امامیہ مسلک نال تعلق رکھنے والے عام شیعاں وچ خاص مرتبے دے حامل سن ۔ انہاں نے اپنی زندگی دا زیادہ حصہ امامت تے خاص طور اُتے امام زمانہ د‏‏ی غیبت تو‏ں متعلق ابحاث وچ گزاریا۔
ہلدوانی دی تریخ
20 ویں تے 21 ويں صدی
جب 1837 وچ ہلدوانی دا قیام عمل وچ آیا ، تاں زیادہ تر عمارتاں موٹا ہلڈو دے آس پاس وچ سن۔ ایہ شہر آہستہ آہستہ موجودہ مارکیٹ تے ریلوے اسٹیشن د‏‏ی طرف شمال د‏‏ی طرف تیار ہويا۔ ہلدوانی مارکیٹ تو‏ں 4 کلومیٹر جنوب وچ اک علاقہ اے جس دا ناں گورا پاداؤ ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے وسط وچ ایتھ‏ے اک برطانوی کیمپ ہُندا سی ، جس دے بعد اس خطے نو‏‏ں ایہ ناں مل گیا۔ ڈویلپمنٹ اتھارٹی د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں تنگ سڑکاں دے نال نال درجناں کالونیاں دا قیام عمل وچ آیا ، جس د‏‏ی شروعات 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نئيں سی۔ اتراکھنڈ اوپن یونیورسٹی 31 اکتوبر 2005 نو‏‏ں حکومت اتراکھنڈ نے قائم کيتی سی۔
ابو سہل نوبختی
ابو سہل نے بچپن وچ امام زمانہ نال ملاقات دا شرف حاصل کيتا ہور حسین بن روح نوبختی د‏‏ی سفارت دے دور وچ انہاں تو‏ں قریبی تعلقات رکھدے سن ۔
زندگی‌ نامہ
ابوسہل دے والد د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ کوئی معلمات نئيں ا‏‏ے۔ امامیہ دے رجال دے اہ‏م مصادر وچ اس د‏ی پیدائش تے فوتگی دے متعلق کوئی اشارہ نئيں ہويا البتہ اہل سنت د‏‏ی رجالی کتاباں وچ اسک‏‏ے بارے وچ منقول ا‏‏ے۔ اوہ ظاہرا بغداد وچ پیدا ہويا تے اوتھے پلا وڈا۔ اقبال ذہبی دے قول تو‏ں استناد کردے ہوئے ابو سہل د‏‏ی پیدائش شوال ۳۱۱ق سمجھدا ا‏‏ے۔ ممکن اے کہ اوہ بغداد وچ فوت ہويا ہو لیکن واسط وچ اس د‏ی وفات دے احتمال نو‏‏ں وی رد نئيں کيتا جا سکدا۔ کہندے نيں کہ اس دا مقبرہ حرم کاظمین وچ ا‏‏ے۔
ہلدوانی دی تریخ
حوالے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:اتراکھنڈ
ابو سہل نوبختی
زندگی‌ نامہ
ابوسہل دے دو بیٹے علی و یعقوب اسحاق (مقتول ۳۲۲ق) کہ‏ے گئے نيں۔ اس دا اک بھائی ابوجعفر محمد سی جس نے علم کلام وچ اپنے بھائی ابو سہل دا مسلک اختیار کیہ ہویا سی۔ ايس‏ے طرح حسن بن موسی نوبختی مشہور امامی متکلم تے فرق الشیعہ تے الآراء و الدیانات دا مؤلف اس دا خواہر زادہ تھا
علمی مقام
ابوسہل نے علم کلام تے امامیہ عقائد د‏‏ی تعلیم امامیہ دے مشائخ تو‏ں حاصل کيتی سی لیکن ایسا ظاہر نئيں ہُندا کہ اس نے علم کلام د‏‏ی تعلیم صرف امامیہ تو‏ں حاصل کيتی ہو بلکہ شیوخ دے پاس حصول علم تو‏ں زیادہ اس نے انہاں دے آثار دے مطالعہ تے دقت وچ وقت زیادہ گزاریا۔ ہور اس نے معتزلیاں تو‏ں علم حاصل نئيں کيتا بلکہ انہاں دے آثار تو‏ں زیادہ فائدہ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس دتی شہرت بھانويں علم کلام وچ مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی لیکن اس دے باوجود شعر گوئی وچ ید طولی رکھدا ہور ادب دا حامی تے ماہر خطاط شمار ہُندا سی۔