cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران وچ 1963 دے مظاہرے
خمینی د‏‏ی رہائی
سجے|thumb| تب وزیر اعظم اسداللہ عالم خمینی د‏‏ی گرفتاری دے حامی سن ۔ حکومت وچ سخت گیر (وزیر اعظم اسداللہ عالم ، ساواک سربراہ نعمت اللہ نصیری) خمینی دے اختیار کيتا عملدرآمد، فسادات دا ذمہ دار وچو‏ں اک اے، تے دے طور اُتے (کم متشدد) ہڑتالاں تے احتجاج بازاراں وچ تے دوسری جگہاں اُتے جاری رکھیا. فاطمی پاکراون۔ – ساوک دے سربراہ حسن پاکراون د‏‏ی بیوی – اپنی یادداشتاں وچ کہندا اے کہ اس دے شوہر نے 1963 وچ خمینی د‏‏ی جان بچائی۔ پاکراون نے محسوس کيتا کہ اس د‏ی پھانسی ایران دے عام لوکاں نو‏‏ں ناراض کرے گی۔ اس نے شاہ دے سامنے اپنی دلیل پیش کيت‏‏ی۔ اک بار جدو‏ں اس نے شاہ نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے راضی ک‏ر ليا تاں اس نے ایران دے سینئر مذہبی رہنماواں وچو‏ں اک آیت اللہ محمد کاظم شریعتمداری نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں تو‏ں مدد منگی۔ شریعتمداری نے تجویز دتی کہ خمینی نو‏‏ں مرجہ قرار دتا جائے۔ چنانچہ دوسرے مرجاں نے اک مذہبی حکم دتا جسنو‏ں پکراون تے سید جلال تہرانی شاہ دے پاس لے گئے۔ پاکروان د‏‏ی خمینی د‏‏ی جان بچانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اپنا خرچ کرنا پيا۔ انقلاب دے بعد جدو‏ں اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، پاکروان دا خمینی تو‏ں قریبی تعلق رکھنے والا ذا‏تی رابطہ اس تو‏ں معافی مانگنے گیا تے خمینی نو‏‏ں یاد دلایا کہ پاکراون نے اس د‏ی جان بچائی اے ، جس دا خمینی نے جواب دتا "اسنو‏ں نئيں ہونا چاہیے"۔
قصر جیل وچ انیس دن گزرنے دے بعد ، خمینی نو‏‏ں پہلے عشرت آباد فوجی اڈے تے فیر تہران دے داودیہ سیکشن دے اک گھر وچ منتقل کيتا گیا جتھے اسنو‏ں نگرانی وچ رکھیا گیا۔ انہاں نو‏ں 7 اپریل 1964 نو‏‏ں رہیا کيتا گیا تے قم واپس آئے۔
انقلاب دے بعد۔
15 خرداد د‏‏ی تریخ پورے اسلامی جمہوریہ ایران وچ وڈے پیمانے اُتے قابل ذکر ا‏‏ے۔ ہور جگہاں دے درمیان ، چوراہے نو‏‏ں 15 خورداد کراس روڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، خرداد میٹرو اسٹیشن دا 15 ويں اسٹیشن دا ناں اس دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اتفاق تو‏ں ، خمینی د 1989 وچ 15 خرداد دے واقعہ چھبیہہ سال بعد فوت ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:روح اللہ خمینی گٹھ:ایران وچ احتجاجات گٹھ:محمد رضا شاہ پہلوی گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب گٹھ:1963ء دے تنازعات گٹھ:1963ء دے احتجاجات گٹھ:1963ء وچ ایران
سکھ عجائب-گھر، بلونگی
سکھ عجائب-گھر اجیتگڑھ، پنجاب نیڑے بلونگی پنڈ وکھے واقع اے۔ اس عجائب-گھر وچ سکھ سورمیاں اتے سکھ آزادی گھلاٹیاں دے بتاں دی نمائش لائی جاندی اے۔
اسدا افتتاح پنجاب دے جیل، سیر-سپاٹہ اتے سبھیاچار وزیر ہیرا سنگھ گابڑیا نے کیتا سی۔
تصویراں
بلونگی توں پہلاں ایہہ عجائب-گھر لانڈراں-اجیتگڑھ سڑک اتے لکھنور بیریئر نیڑے واقع سی۔ ایہہ تصویراں اتھے ہی لئیاں گئیاں سن۔
حوالے
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
ایگرو ایکولوجی
کھیتی باڑی وچ ماحول عوامل دا مطالعہ (اے-گرا-ē-ˈکی-لو-جے) کھیتی باڑی پیداوار پرنالیاں تے لاگوُ ماحول پرکریاواں دا مطالعہ بارے علم اے۔ ماحول دے نظریات نوں سہنشیل بناؤنا ایگروکوسسٹمز وچ پربندھن دے نویں انگاں دا سجھاء دے سکدا اے۔ ایہہ شبد اکثر غلط ڈھنگ نال ورتیا جاندا اے، کیونکہ اس شبد دی ورتوں سائنس، لہر جاں کھیتی ووہار وجوں کیتی جا سکدی اے۔[1] کھیتی سائنسدان وکھ-وکھ کھیتی-ایشاعر پرنالیاں دا مطالعہ کردے ہن۔ کھیتیئیکو سائنس دا کھیتر کھیتی دے کسے اک خاص انگ نال جڑیا نہیں اے، بھاویں ایہہ جیوک، پنرجم، ایکیکرت، جاں روائتی، گہن جاں مکمل ہووے، حالانکہ کجھ لوک اس نام دی ورتوں خاص طور اُتے وکلپک کھیتی لئی کردے ہن۔
تشریح
ایگروکولوجی نوں اوئیسیڈی ولوں متاثر کیتا گیا اے "کھیتی باڑی فصلاں اتے ماحول دے تعلقات دا مطالعہ۔ “[2] ڈالگارڈ ایٹ ال۔ اس نوں کھیتی باڑی پرنالیاں"l دے اندر پودے، جانوراں، انساناں اتے ماحول وچکار آپسی آپسی تالمیل دا مطالعہ کرن وجوں کھیتی سائنس وجوں درساؤندا اے۔ پھرانسس ایٹ ال۔ نے تشریح نوں وی اسے طریقے نال استعمال کیتا، پر سوچ دتی کہ اس نوں ودھ رہے غذا تک ہی محدود رکھیا جانا چاہیدا اے۔ ایگروکولوجی اک سربپکھی پہنچ اے جو کھیتی باڑی اتے مقامی بھائیچاریاں نوں قدرت دیاں پرکریاواں اتے روزی-روٹی دے عامَ لابھ لئی تالمیل کرن دی کوشش کردی اے۔
ایگروکولوجی سبھاوک طور تے بہو-انشاسنی اے، جس وچ کھیتی سائنس، (ایکولوجی)ماحول علم، ماحول سائنس، سماجیات، معاشیات، اتہاس اتے ہور شامل ہن۔
ایگروکولوجی ، کھیتی-باڑی نظام دے وکھ وکھ تتاں جویں مٹی دیاں خاصیتاں اتے پودے-کیٹے دے آپسی پرجذبات نوں سمجھن لئی وکھ-وکھ وگیاناں دی ورتوں کردی اے، نال ہی پینڈو بھائیچاریاں اُتے کھیتی باڑی طریقیاں دے اثر، نویں پیداوار دے طریقے ترقی یافتہ کرن دیاں معاشی رکاوٹاں، جاں کھیتی دے طریقیاں نوں مقرر کرن لئی تہذیبی کارکاں نوں سمجھن لئی سماجی وگیاناں دی ورتوں کردی اے۔
[حوالہ لوڑیندا] مطالعہ کیتے ایگروکوسسٹم دیاں سسٹم خاصیتاں وچ ایہہ شامل ہو سکدے ہن:
اتپادکتا، ستھائیپنا، استحکام اتے اکسارتا۔ []] ایگروکولوجی کسے اک پیمانے تک محدود نہیں اے؛ ایہہ اک انفرادی زین توں لے کے اک سمچی آبادی تک، جاں اک دتے کھیت وچ اک کھیتر توں لے کے گلوبل پرنالیاں تک پسریا ہو سکدا اے۔
قسماں
بٹل 2003 دے اک کانفرنس پیپر وچ کھیتی ایکولوجی دیاں چار قسماں دی پچھان کردا اے۔ مکھ قسماں جس نوں اوہ ایکوسسٹم ایگروکولوجی کہندا اے جسدا اوہ دعوہ کردا اے کہ ہاورڈ ٹی اوڈم دے ایکوسسٹم ماحول توں حاصل اے اتے پینڈو سماجیات، اتے کھیتی سائنس ایگروکولوجی اُتے گھٹ دھیان مرتکز کردا اے جسنوں اوہ علم اتے وہاراں نوں کھیتی باڑی ول ودھیرے ٹکا۔ ترقی یافتہ کرن ول رجھان وجوں پچھاندا اے۔ تیجی لمبے ویلے توں چل رہی قسم جس نوں بٹیل ‘ ایکولوجی دی سیاسی آرتھکتا’ ( ecological political economy) کہندا اے، جس نوں اوہ ایگروکولوجی دی سیاست اتے معیشت دی الوچنا کرنا اتے سخت گیر دی سیاست نال تلنا وجوں متاثر کردے ہن۔ سبھ توں چھوٹی اتے نویں قسم ، بٹل مطابق ‘ایگرو-آبادی ایکولوجی ’ ( agro-population ecology ) جو کہ اوہ کہندا اے پہلے نال بہت ملدا جلدا اے، مکھ طور تے آبادی ماحول دے ودھیرے جدید نظریات جویں کہ مختصر ذاتیاں دی آبادی دی رفتار شیلتا، اتے اوہناں دی بنیاد تے۔ موسم اتے بائیو-کیمیا نال تعلقات، اتے جینیٹکس دے کردار توں لیا گیا ماحول سائنس اے۔
لوک ایگروکولوجی شبد اک سائنس، تحریک جاں مشق لئی ورتدے ہن۔
اتہاس
ایگروکولوجی دا اتہاس اس گل اُتے انحصار کردا اے کہ کی تسیں اس نوں وچاردھارا جاں دستور دے انگ وجوں درسا رہے ہو، کیونکہ عالمی بھر دیاں بہت ساریاں دیسی سنسکرتیاں تریخی طور' تے ورتے جاندے اتے حال دستوراں دی ورتوں نوں ہن اسیں ایگروکولوجی دے علم دی ورتوں کردے ہوئے دیکھدے ہاں۔ اداہرناں وچ ماؤری، نہوآٹل اتے ہور بہت سارے دیسی لوک شامل ہن۔ [16] عامَ طور تے جانیاں جاندا اے کہ میکسیکو دے لوک جو کہ امریکہ دے ٹینوچٹٹلن پوروَ-کلونیکل وچ وسدے سن، چنمپاس نامک اک عمل دی ورتوں کردے سن جو کہ اجکل دے بہت کرکے چرنجیوی کھیتی باڑی وچ کمپوسٹ کھاد دی ورتوں نال بہت کرکے میل کھاندا اے۔ [१]] کھیتی ایکولوجی روایتاں دی ورتوں جویں غذائیت فصلی چکراں اتے فصلی بدلاؤ سینکڑے سالاں توں اتے کئی وکھ وکھ سبھیاچاراں وچ ہندی اے۔ [18] آدواسی لوک اس ویلے ایکولوجیکل کھیتی روایتاں دی ورتوں کرن والے لوکاں، اتے ودھیرے کھیتی نوں ایگروکولیجکل دے نظریہ وچ لجان دی لہر وچ شامل والے لوکاں دا اک وڈا حصہ ہن۔
چرچہ
اوہناں اکادمک کھوج کھیتراں وچ جو کھیتی باڑی جاں ماحول نال متعلق موضوعاں جویں کہ کھیتی سائنس، پشو سائنس، ماحول سائنس، اتے ہوراں تے مرتکز کردے ہن، اس بارے بہت چرچہ ہو رہی اے کہ کھیتی باڑی دے کس ماڈل جاں کھیتی سائنس دی پالیسی راہیں مدد کیتی جانی چاہیدی اے۔ وکھ-وکھ دیساں دے کھیتی باڑی ڈیپارٹمنٹ ایگروکولوجی نوں وکھ-وکھ ڈگری دی حمایت کردے ہن نال نال اقوام متحدہ وی شاید اسدا سبھ توں وڈا حامی اے۔
حوالے
گٹھ:واہی بیجی
سکھ چولا
سکھ چولا ( چولا (Gurmukhi) ' روب ' ) سکھاں ولوں پہنیا جان والا روائتی پہراوا اے۔ ایہہ اکّ مارشل پہراوا اے جو سکھ جنگجو نوں تحریک دی آزادی دندا اے۔ سکھ چولا وی یونیسیکس پہراوا اے، اتے اس دے سارے پاسے جاں چھاتی اُتے بھاری کڈھائی نال سجایا جا سکدا اے۔
اتھے سمبھالے ہوئے چولا دے خاص اتے کلاکرتیاں ہن جو سکھ گروآں ولوں پہنیاں گئیاں سن۔ اکّ خاص کھلکا -قسم دا چول جس نوں گرو نانک دیوَ جی دا منیا جاندا اے، نے کافی دھیان اتے ادھئین کیتا اے۔ گرو ہرگوبند جی دا ۵۲ ساتھی قیدیاں نال گوالیئر دے قلعے توں رہائی دی کہانی نال جڑیا ہویا اکّ سرکھیت چولا پنجاب، بھارت دے امرتسر ضلعے دے پنڈ گھڈانی کلاں وکھے سرکھیت منیا جاندا اے۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
مرآۃ العقول (کتاب)
مِرآۃُ العُقُول فی شرح اخبار آل الرسول، عربی بولی وچ لکھی گئی کتاب الکافی د‏‏ی شرح اے جس دے مصنف علامہ مجلسی نيں۔ مختصر جملےآں وچ احادیث دے سند د‏‏ی چھان بین، اس دے مشکل لفظاں د‏‏ی تشریح تے مفاہیم د‏‏ی وسعت اس کتاب د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں نيں۔
مصنف دے بارے وچ
محمد باقر مجلسی (1037-1110ھ) جو علامہ مجلسی دے ناں تو‏ں معروف نيں محمد تقی مجلسی دے صاحب زادے تے سلسلہ صفویہ دے شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ علامہ مجلسسی نے علامہ حسن علی شوشتری، میر محمد مؤمن استر آبادی، شیخ حر عاملی، ملا محسن فیض کاشانی، ملا صالح مازندرانی جداں استاداں تو‏ں کسب فیض کيتا۔ بعد وچ آپ اصفہان دے شیخ الاسلام دے منصب اُتے فائز ہوئے تے 20 سال د‏‏ی عمر وچ فتوا دینے لگے۔ بحار الانوار آپ د‏‏ی مشہور ترین تالیفات وچو‏ں اے اس دے علاوہ آپ حیاۃ القلوب، عین الحیاۃ و مرآۃ العقول تے ہور آثار دے مالک نيں۔ علامہ مجلسی سنہ 1110ھ نو‏‏ں اصفہان وچ وفات پائے تے اپنے والد دے جوار وچ سپرد خاک ہوئے۔
طرزِ تدوین
مرآۃ العقول ثقہ الاسلام کلینی د‏‏ی کتاب الکافی د‏‏ی عربی شرح ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے اس کتاب نو‏‏ں احادیث د‏‏ی تقسیم بندی دے چار اصول (صحیح، ضعیف، موثق، حسن) دے تحت تحریر کيتا ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے اس کتاب دے مقدمے وچ ذکر کيتا اے کہ: اس طرح دے معتبر منبع وچ کِسے حدیث دا پایا جانا اس اُتے عمل کرنا جائز ہونے دا عندیہ دیندا اے، لیکن تعارض دے وقت روایات نو‏‏ں اک دوسرے اُتے ترجیح دینے دے لئی اسيں ناچار انہاں د‏‏ی سند د‏‏ی طرف رجوع کردے نيں، کیونجے کسی کتاب دے تمام احادیث دا معتبر‌ ہونا اس گل دے منافی نئيں اے کہ انہاں وچو‏ں بعض دوسرےآں د‏‏ی نسبت زیادہ قوی ہون۔
کتاب مرآۃ العقول ابتداء وچ علامہ مجلسی د‏‏ی طرف تو‏ں اصول کافی اُتے لگائے گئے حاشیئے تے یادداشت سی، جسنو‏ں بعد وچ آپ دے شاگرد محمد صادق د‏‏ی اصرار اُتے مرتب تے منظم کرکے کتابی شکل دتی گئی ا‏‏ے۔
بعض فہرست‌ نگاراں دے مطابق اس کتاب د‏‏ی تصنیف دا آغاز 1076ھ وچ تے اختتام 1102ھ یا 1106ھ قرار دیندے نيں۔ علامہ مجلسی اپنے اک شاگرد فاضل مشہدی دے ناں اجازہ روایت صادر کردے وقت 1085ھ وچ اس کتاب نو‏‏ں اپنی تصنیفات وچو‏ں اک قرار دیندے نيں۔ ايس‏ے طرح ک‏‏تب خانہ ملی ملک دے لسٹ نگاراں دے مطابق اس لائبریری وچ موجود اس کتاب دے نسخہ خود علامہ دے قلم تو‏ں خط نستعلیق وچ موجود اے جس اُتے 1059ھ د‏‏ی تریخ لکھی گئی ا‏‏ے۔
خصوصیات
کتاب مرآۃ العقول د‏‏ی خصوصیات درج ذیل نيں:
خطی نسخے
کتاب مرآۃ العقول دے تن خطی نسخے نيں:
طباعتاں
یہ کتاب تن مختلف طباعتاں دے نال دستیاب اے:
مآخذ
گٹھ:علامہ مجلسی دے علمی آثار گٹھ:گیارہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:اصول کافی د‏‏ییں شرحاں گٹھ:سلسلہ صفویہ وچ لکھی گئی کتاباں گٹھ:کتاباں
ارہر
ارہر (انگریزی: Pigeon pea) پراݨی دنیا وچ رہݨ آݪے پھݪی ٹبر (Fabaceae) دی اک بارہماسی پھݪی اے۔ ارہر نوں دنیا پَعھر وچ استوائی تے نیم استوائی علاقےآں وچ بڑے پیمانے اُتے کاشت کیتا جاندا اے، جیہنوں عام طور تے جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا، افریقا، جنوبی امریکا تے کریبین وچ کھایا جاندا اے۔ ارہر پروٹین دا اک اہم منبع اے۔
مول
thumb|220x220px|ارہر اکّ بہمنتوکھی ہندا ہے جو اکّ چھوٹے جہے درخت وچّ ودھ سکدا ہے۔ thumb|220x220px|کجنس کجن - MHNT ارہر دی کاشت گھٹو-گھٹّ 3,500 سالاں تکّ چلدی اے۔ مول دے کیندر دی سمبھاونا پیندی ہے بھارت، جتھے کِ سبھ توں نزدیکی جنگلی رشتیدار (کجنس گیزانوپھولیا) کھنڈی پودیاں دے جنگلاں وچّ ہندے ہن۔ تکریبن 3400 سال پہلاں (14 ویں سدی بی.سی.) نال ارہر دی پراتتو پراچین (کرناٹک (سنگانکلو) اتے اسدے سرہدی الاکیاں (مہاراشٹر وچّ تلجپر گڑھی اتے اڑیسا دے گوپالپر) وچّ نیولتھک ستھاناں اتے بھارت دے دکھن بھارتی علاقےآں جویں کیرلا، جتھے اس نوں ٹامارا پیئرو کہا جاندا ہے بھارت توں ایہ مشرقی افریقا تے مغربی افریقا گئے۔ اوتھے، ایہ پہلی وار یورپیئن لوکاں دوارا آئی سی، اس لئی اسنوں کانگو پیٹا دا نام پراپت ہویا۔ غلاماں دی وپار دے زریئے، شائد 17 ویں سدی وچّ ایہ امریکی مہاندیپ وچّ آیا۔
کاشت
اجّ، ارہر نوں قدیم تے نویں دنیا دے سارے کھنڈی اتے سیمیٹروپک کھیتراں وچّ سمجھیا جاندا ہے۔ ارہر اکّ بہمنتل قِسم دے ہو سکدے ہن، جس وچّ فسل تنّ توں پنج سالاں تکّ رہِ سکدی ہے (ہالانکِ بیج پیداوار پہلے دو سالاں توں کاپھی گھٹّ رہندی ہے) یا بیج اتپادن لئی سالانا وبھنتا ودھیرے جوگ اے۔
سیمریڈ ٹروپکس وچّ ورکھا نال ورتی ہوئی کھیتی دے کھیت وچّ ارہر اکّ مہتوپورن کمتلی فسل ہے۔ بھارتی اپ-مہاندیپ، پوربی افریقا اتے مدھّ امریکا، اس آدیش وچّ دنیا دے تنّ مکھّ کبوتر مٹر-اتپادک کھیتر ہن۔ ارہر 25 توں ودھّ کھنڈی اتے اپ-اپچارک دیساں وچّ بیجیا جاندا ہے، جاں تاں کسے اکماتر فسل دے روپ وچّ جاں اناج جویں کِ جونی (جونیبولولر)، موتی باجرے (پینسیٹم گولکمّ)، جاں مکی (زیا میس)، جاں ہور پھلیداراں نال ملایا جاندا ہے، جویں کِ مونگ پھلی (اچاریا ہائیپوگائے)۔ Rhizobia دے نال سمیوسائس دے یوگ ہون دا اکّ پھلّ ہون وجوں، ارہر سمیئٹکس نائیٹروجن نردھارن دوارا مٹی نوں ملاؤندا ہے۔
فصلاں دی پیداوار سروت-گریب کساناں دوارا سیمت زمین 'تے کیتی جاندی ہے، جو آم تور تے روائتی میڈیئم اتے لمبے سمیں (5-11 مہینیاں) لینٹرریس نوں ودھاؤندے ہن۔ تھوڑھے سمیں لئی ارہر (3-4 مہینے) بہُ-فسلاں لئی ڈھکویاں ہن. روائتی تور 'تے، کھاداں، پھالتوگن، سنچائی اتے کیٹناشکاں دی گھٹّ ورتوں والی امپٹّ دی ورتوں گھٹّ ہندی ہے، اس لئی موجودا اپج گھٹّ ہندے ہن (اؤست = 700 کِ.گرا. / ہے. فسل دے پربندھن لئی ہن زیادا دھیان دتا جا رہا ہے کیونکِ اہ لاہے وند بھاء تے بہت منگ ہے۔
ارہر بہت سوکے پرتیرودھک ہن، اس لئی 650 ملیمیٹر توں وی گھٹّ بارش والے الاکیاں وچّ ودھیا جا سکدا ہے۔ کینیا دے سوکے-پربھاوی الاکیاں وچّ تنّ سالاں وچّ تنّ سالاں وچّ تنّ سالاں وچّ تنّ وار پھسن توں بائد مکی دی کاشت، اکّ انترراشٹری پوپ رسرچ انسٹیچیوٹ پھار سیمی-آرڈیڈ ٹروپکس (آئی سی آر آئی ایپھّ) دی اگوائی وچّ اکّ سوکا رودھک، پوشٹک بدل وجوں کبوتر مٹر نوں اتشاہت کرنا سی۔ فسل سپھل پراجیکٹاں نے بیجاں دے وپارککرن نوں اتشاہت کیتا، جس نال ستھانک بیج اتپادن اتے ایگرو-ڈیلر نیٹورک دے وترن اتے مارکیٹنگ لئی وکاس نوں اتشاہت کیتا گیا۔ نرمانکرتاواں نوں ہولسیلراں نال جوڑن سمیت اس کمّ نے نیروبی اتے مومباسا وچّ ستھانک اتپادک کیمتاں وچّ 20-25% وادھا کرن وچّ مدد کیتی۔ ارہر دی وپارک مہمّ ہن کساناں نوں موبائیل فوناں توں اتپادک زمین اتے پشوآں دی دولت دی جائداد خریدن دے سمرتھّ بنا رہی ہے اتے غریبی توں باہر جان لئی اوہناں دے رستے کھولھ رہے ہن۔
دنیا وچّ ارہر دا اتپادن انومانت 4.98 ملیئن ٹن 2 ہے۔ بھارت وچّ اس وچوں تکریبن 77% ودھے ہن. افریقا وبھنتا دا ثانوی مرکز اے اتے موجودا سمیں اس وچّ تقریبن 21% وشو اتپادن 1.05 ملیئن ٹن ہے۔ افریکا، ملاوی، تنجانیا، کینیا، موزامبک اتے یوگانڈا وچّ پرمکھّ اتپادک ہن۔ اہ دن پچھمی افریکا وچّ خاس تور تے نائیجیریا وچّ ورتے جان والے جانوراں دی فیڈ دا سبھ توں زروری انگ ہے، جتھے اہ وی ودھیا ہے۔ پتے، پودے، بیج اتے بیج پرکریا دیاں رہند-کھونہد ساریاں کسماں دے پشوآں نوں بھوجن دین لئی ورتے جاندے ہن۔
ورتوں
left|thumb|260x260px| ارہر دی فصل (سکائے ہوئے مٹر، آٹا، یا ہرے سبزی مٹر) اتے اکّ فورج / کور فصل ہن۔ اناج دے نال ملا کے، ارہر چنگی سنتلت منکھی سالݨ بناؤندے ہن. سکے ہوئے مٹر تھوڑھے سمیں وچّ پھلاں دی تراں بندے ہن، پھر پکائے جاندے ہن، ہرے یا سکے مٹر توں وکھرا سواد۔ صفائی کرن نال سکایا پیاز مٹر دی پاچکتا وی گھٹ جاندی اے، جو پکائے ہوئے سکے مٹراں وچّ گھٹّ رہندی اے۔
ارہر نوں تامل وچّ ٹگری بیل نال جانیا جاندا ہے، ملیالم وچّ ٹووار پریپ، اردو وچّ تور دال، تیلگو وچّ کانشی پپو اتے تامل وچّ تورم پروپپ سبھ توں پرسدھّ دالاں وچوں اکّ ہے، جو کِ زیاداتر شاکاہاری وچّ پروٹین دا مہتوپورن سروت ہے۔ خوراک جنھاں کھیتراں وچّ اہ ودھدا ہے اتھے، تازا نوجوان پودے کھانے وچّ سبزی دے روپ وچّ کھادھے جاندے ہن جویں کِ سامبر ایتھیؤپیا وچّ، نا سرف پھوڑے، بلکِ جوان کمتاں اتے پتے پکائے گئے اتے کھائے گئے ہن۔
پوشٹک تتّ
ہیٹھاں دتی سارنی ارہر دی کاڈھی بیج دے اندر انیک ایسڈ دے پوشک پدارتھ پدارتھ دی سمپورنتا درساؤندی اے۔
حوالے
گٹھ:سبزیاں گٹھ:دالاں
عہدِ وفا
عہدِ وفا اِک پاکستانی اردو زبان دا ڈرامہ اے.
بروس ایڈگر
بروس ایڈریان ایڈگر (پیدائش: ۲۳ نومبر ۱۹۵۶ء) اک سابق کرکٹر نيں جنہاں نے ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی دونے فارمیٹ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ پیشے دے لحاظ تو‏ں اک چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ، ایڈگر نے بین الاقوامی کرکٹ وچ نیوزی لینڈ دے کامیاب ترین دوراں وچو‏ں اک دے دوران کھبے ہتھ دے اوپننگ بلے باز تے کدی کدائيں وکٹ کیپر دے طور اُتے کھیلا۔ اس نے اپنے دور دے تیز ترین گیند بازاں (جس وچ عمران خان ، مائیکل ہولڈنگ ، باب ولیس تے ڈینس للی جداں عظیم کھلاڑی شام‏ل سن ) دے خلاف اپنی ہمت دے لئی پوری کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ عزت حاصل کيتی۔ ۱۹۸۱ء وچ ایڈگر اک ون ڈے اننگز وچ ۹۹ رنز اُتے ناقابل شکست رہنے والے پہلے کرکٹر بن گئے
مڈھلا جیون تے کیریئر
ایڈگر نیوزی لینڈ دے شہر ویلنگٹن وچ پیدا ہوئے تے پرورش پائی۔ انہاں دے والد آرتھر نے چند فرسٹ کلاس میچاں وچ ویلنگٹن د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔ اس د‏ی تعلیم رونگوٹائی کالج وچ ہوئی جتھے اس نے اپنی شاندار بلے بازی دے لئی توجہ مبذول کروائی لیکن بعد وچ ویلنگٹن تے بعد وچ نیوزی لینڈ دونے دے لئی اوپننگ کردے وقت ٹیم د‏‏ی خاطر اپنی حملہ آور جبلتاں نو‏‏ں روک لاں گے۔ اس نے کھبے ہتھ دے ساسیجان رائٹ دے نال اک کامیاب اوپننگ شراکت قائم کيتی۔ ۱ فروری ۱۹۸۱ء نو‏‏ں ایم سی جی وچ نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا دے درمیان تیسرے ورلڈ سیریز کپ دے فائنل دے دوران پیش آنے والے بدنام زمانہ انڈر آرم باؤلنگ دے واقعے دے دوران ایڈگر نان اسٹرائیک‏ر ک‏ے اختتام اُتے سن ۔ انہاں دے شاندار ساسیبرائن میک کیچنی نو‏‏ں آخری گیند تو‏ں میچ برابر کرنے دے لئی چھکا درکار سی۔ آسٹریلوی باؤلر ٹریور چیپل نے ٹیم دے کپتان تے وڈے بھائی گریگ چیپل دے حکم اُتے گیند نو‏‏ں انڈر آرم اُتے پھینکا تے میک کینی نو‏‏ں چھکا لگانے تو‏ں روکنے دے لئی اسنو‏ں زمین اُتے گھمایا تے آسٹریلیا نو‏‏ں میچ جتوایا۔ میک کینی نے غصے وچ اپنا بیٹ پھینکا تے ایڈگر ٹریور چیپل د‏‏ی طرف V-سائن دا نشانہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس واقعے د‏‏ی بدقسمتی ایہ سی کہ اس وقت ایڈگر ۱۰۲ رنز بنا ک‏ے ناٹ آؤٹ سن جو انہاں د‏‏ی واحد اک روزہ بین الاقوامی سنچری تے سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ اسنو‏ں اکثر "اب تک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ نظر انداز د‏‏ی جانے والی صدی " سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اگلے سیزن وچ ایڈگر دے لئی کچھ بہتر ہويا کہ اس دا سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سکور ۱۶۱، ایڈن پارک آکلینڈ وچ گریگ چیپل دے آسٹریلیا دے خلاف سی۔ نیوزی لینڈ نے ایہ ٹیسٹ میچ، آسٹریلیا دے خلاف صرف دوسرا، پنج وکٹاں تو‏ں جِتیا تے تن ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز وچ ۱-۰ د‏‏ی برتری حاصل کيتی، ایڈگر نو‏‏ں مین آف دتی میچ قرار دتا گیا۔ لنکاسٹر پارک کرائسٹ چرچ وچ آسٹریلیا نے آخری ٹیسٹ اٹھ وکٹاں تو‏ں جیتنے دے بعد سیریز ۱-۱ تو‏ں ڈریا ہو گئی۔ ایڈگر ۵۵٫۶۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۲۷۸ رنز دے نال کیوی بلے بازاں وچ سرلسٹ رہ‏‏ے۔
کھیلنے دے بعد د‏‏ی زندگی
۱۹۸۱ء وچ بروس ایڈگر ہائیڈ ٹیم دے لئی پیشہ ور سی جس نے سنٹرل لنکاشائر لیگ چیمپئن شپ جتی۔ ایڈگر اس دے بعد تو‏ں سڈنی وچ گورڈن گریڈ کرکٹ کلب تو‏ں منسلک ہو گئے نيں۔ انہاں نے ۲۰۱۰-۱۱ء دے سیزن وچ اے ڈبلیو گرینشیلڈ ٹیم د‏‏ی کوچنگ د‏‏ی تے کلب نو‏‏ں چلانے وچ اک لازمی کردار ادا کرنا جاری رکھیا۔ اگست ۲۰۱۳ء وچ ایڈگر نیوزی لینڈ کرکٹ دے نال جنرل منیجر نیشنل سلیکشن دا پارٹ ٹائم عہدہ لینے دے لئی اپنے وطن واپس آئے۔ انہاں دا بنیادی کردار سلیکشن پینل نو‏‏ں مربوط کرنا ہوئے گا جو ہیڈ کوچ مائیک ہیسن نو‏‏ں رپورٹ کرے گا۔ ایڈگر نے مئی ۲۰۱۵ء وچ اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی بھانويں کم تے تنخواہ وچ کمی ہور بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں تعاون د‏‏ی کمی اہ‏م وجوہات سی، ایڈگر نے ۲۰۱۵ء دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ مہمان نوازی تو‏ں کم تجربات دا وی ذکر کیاجس وچ آسٹریلیائی کھلاڑیاں د‏‏ی بیویاں تے گرل فرینڈز دے نال بیٹھنا وی شام‏ل سی۔ فائنل، اک ایسی صورتحال جسنو‏ں اس نے "عجیب و غریب" قرار دتا۔ اگلے مہینے ایڈگر نو‏‏ں جیمی سڈنز د‏‏ی جگہ تن سال دے معاہدے اُتے ویلنگٹن دا ہیڈ کوچ مقرر کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:وکٹ کیپر گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کوچ گٹھ:ویلنگٹن دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۸۳ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۷۹ دے کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:نیوزی لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1956 دے جم
رومانیا
رومانیا دکھنی چڑھدے یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیا انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے اک میونسپلٹی بخارسٹ چ ونڈیا ہویا اے ۔ ھنگری، سربیا، یوکرین، مولڈوا تے بلغاریہ ایدے آلے دوالے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:رومانیہ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ
قرابا
قرابا (Carboy)، جیہنوں ڈیمیجوہن یا لیڈی جین وی کہیا جاندا اے، اک سخت کنٹینر اے جیہدی پعھرائی دی مخصوص صلاحیئت 4 توں 60 لٹر (1 توں 16 امریکی گیلݨ)۔ ہُندی اے۔ بنیادی طور تے مائعات، اکثر پاݨی یا کیمیکلز دی نقل و حمل لئی ورتیا جاندا اے۔ اس توں علاوا اندرون خانہ مشروبات تے اباݪ لئی وی استعمال ہُندے نیں۔
تریخ تے اشتقاقیات
لفظ قرابا عربی نے وی قربا دے طور تے مستعار لیا، جیہدا مطلب ہے "بڑا جگ" اے۔ ہسپانوی زبان دی اصطلاح garrafa اے۔
Demijohn اصل وچ شیشے دے کِسے وی برتݨ نوں کہیا جاندا اے جیہدا جسم وڈا تے گردݨ چھوٹی ہووے۔ غالبن ایس لفظ دی فرانسیسی وچ "Lady Jane"، دے اک مقبول نام دے طور تے پہلی بار فرانس وچ ۱۷ویں صدی وچ تصدیق ہوئی۔ اطالوی وچ ایہنوں damigiana کہیا جاندا اے، غالبن فرانسیسی توں ماخوذ۔ کچھ ہسپانوی بولݨ آݪے ممالک جِداں کہ ارجنٹائن وچ، ایہنوںڈاماجوانا وی کہیا جاندا اے۔ اک متبادل ایٹمولوجی ایہنوں ایرانی شہر دامغان دے نام توں اخذ کردی اے۔
سائز
قرابے ۴ توں ۲۵ لٹر (۱ توں ۷ امریکی گیلݨ) دے درمیان مختلف حجم وچ آؤندے نیں۔ اصطلاح قرابے توں مراد عام طور تے ۵ امریکی گیلݨ (۱۹ لٹر) قرابا لیا جاندا اے۔ اک ۱ امپیریئل گیلݨ ( لٹر۴٫۵) قرابے نوں بعض دفعا جگ وی کہیا جاندا اے۔ ۱۵ امریکی گیلݨ (۵۷ لٹر) قرابے نوں عام طور تے ڈیمیجوہن کہیا جاندا اے۔ برطانیا وچ "ڈیمیجوہن" توں مراد ۱-امپیریئل گیلݨ (۴٫۵ لٹر) شیشے دا پیݨ آݪا برتݨ اے۔
کشید کاری
کشید کاری وچ قرابا یا ڈیمیجوہن کنچ یا پلاسٹک دا اک برتݨ اے جو مشروبات نوں خمیر کرن وچ استعمال ہُندا اے جِداں کہ شراب، میڈ، سائیڈر، پیری تے بیئر۔ عام طور تے ایہدے وچ ربڑ، سٹاپر پلگ تے اک  اباݪ دا تالا لایا جاندا اے تاکہ اباݪ دے عمل دے دوران بیکٹیریا تے آکسیجن نوں داخل ہوݨ توں روکیا جا سکے۔
گھریلو کشید کاری وچ اک بنیادی قرابے نوں اباݪ واسطے استعمال کیتا جاندا اے۔ اک وار جَد بنیادی اباݪ مکمل ہو جاندا اے، بیئر نوں یا تاں کنڈیشنگ لوئی واجے قرابے وچ مُنتقل کیتا جاندا اے یا ایہنوں کنڈیشنگ لئی براہ راست بوتلاں وچ منتقل کیتا جا سکدا اے۔ منتقلی دے اس عمل نوں عام طور تے ریکنگ کہیا جاندا اے۔
لیبارٹری
جدید لیبارٹریاں وچ قرابے عام طور تے پلاسٹک دے بݨے ہُندے نیں، حالانکہ روایتی طور تے فیرک شیشے یا دوجے بِکھرݨ آݪے مزاحم شیشیاں دے بݨے ہُندے سی جو تیزابی سنکنرن یا ہالائیڈ پراݨے پلاسٹک فارمولیشناں وچ عام داغدار ہُندے نیں۔ اوہ بڑی مقدار وچ مائعات نوں ذخیرا کرن لئی استعمال ہُندے نیں، جِداں کہ محلل یا تلخیص شُدا پاݨی۔ ایہناں اِستعمالات وچ ڈسپنسنگ لئی اک نل شامل کیتا جا سکدا اے۔ قرابے نوں کو فاضل محلل نوں جمع کرن تے ذخیرا کرن لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔ پلاسٹک قرابے وچ فاضل محلل نوں جمع کرنا، شیشے دے دوبارا استعمال کرن توں بہتر اے کیونکہ جے محلول نوں غلط لیبل آݪے قرابے وچ رکھیا جاندا اے تاں ٹُٹݨ دے امکانات کَعھٹ ہُندے نیں۔ پولی پروپیلین قرابے وی عام طور تے لیبارٹریاں وچ صاف پاݨی دی مُنتقلی لئی استعمال ہُندے نیں۔ اوہ عام طور تے سَبھ توں اُپر پعھرے ہُندے نیں تے ڈسپینسنگ لئی تھللے حِصے وچ اک سپگوٹ (ٹوٹی) ہُندی اے۔
حوالے
گٹھ:برتݨ
پرشورام
پرشورام  بھگوان وشنوں دے چھویں اوتار منیا جاندا اے۔ ایہہ برہما دے ونشج اتے شو دے بھگت ہن۔ ایہہ تریتا یگ وچ رہے اتے ہندو اساطیر دے ستّ چرنجیویاں (امر) وچوں اکّ ہن۔ ایہناں نے پرتھوی نوں اکی وار کھتریاں توں خالی کیتا۔ ایہہ ماہامبھارت وچ کرن اتے درون دے گرو سن۔ رامائن وچ ایہناں نے راجا جنک نوں اکّ شو دھنش بھیٹ کتا۔ ایہہ دھنش نوں سیتا دے سنئور دوران توڑ کے رام نے سیتا نال ویاہ کیتا۔
گٹھ:رامائن دے پاتر گٹھ:وشنوں اوتار
مارک سپٹز
مارک سپٹز دنیا کا نامور تیراک تھا
یہ تاریخ کا پہلا تیراک تھا جس نے اولمپکس میں 9 بار فتح حاصل کی. یہ اکٹھے سات گولڈ میڈل حاصل کرنے والا پہلا تیراک بھی تھا. مارک سپٹز نے 1972ء میں میونخ اولمپکس میں سات گولڈ میڈل لیے اور پوری دنیا کو حیران کر دیا۔ وہ یہ ریکارڈ قائم کرنے کے بعد سٹیج پر بیٹھا اور ہنس کر رپورٹرز کے سوالوں کے جواب دینے لگا۔ ایک رپورٹر نے اچانک اس سے کہا....
”مارک ...... ٹوڈے از لکی فار یو“
یہ فقرہ سیدھا اس کے دل پر لگا۔
وہ تڑپ کر مڑا اوررپورٹر کو سٹیج پر آنے کی دعوت دے دی۔ رپورٹرڈرتے ڈرتے سٹیج پر آ گیا۔ مارک سپٹز نے اسے اپنے ساتھ بٹھایا اور بڑے پیار سے بولا؛
”میں 1968ء میں میکسیکو کے اولمپکس میں شریک تھا‘ میں نے بڑی کوشش کی لیکن میں آدھ منٹ یعنی تیس سیکنڈ سے ہار گیا۔ میں نے اس وقت فیصلہ کیا میں اگلا اولمپکس بھی جیتوں گا اور سب سے زیادہ گولڈ میڈل بھی حاصل کروں گا“
رپورٹر خاموش رہا۔
مارک سپٹز چند سیکنڈ رک کر بولا....
”میں چار سال میں دس ہزار گھنٹے پانی میں رہا‘ میں نے ان چار برسوں میں ایک بھی چھٹی نہیں کی، میں کرسمس کے دن بھی سوئمنگ پول میں ہوتا تھا اور اپنا برتھ ڈے بھی تیر کر مناتا تھا۔ ان چار برسوں میں میرے والدین کا انتقال ہوا، میرے بھائی کا ایکسیڈنٹ ہوا، میری گرل فرینڈز مجھے چھوڑ گئیں، میرا اکاﺅنٹ خالی ہو گیا۔ میرے کریڈٹ کارڈز بند ہو گئے، میری گاڑی، میرا گھر بک گیا لیکن میں نے ایک بھی دن چھٹی نہیں کی"۔
تم اگر ان دس ہزار گھنٹوں کو چار پر تقسیم کرو تو یہ اڑھائی ہزار گھنٹے سالانہ اور آٹھ گھنٹے روزانہ بنتے ہیں. میں اتنا عرصہ پانی میں رہنے کی وجہ سے ایسڈ ری فلکس ڈزیز کا شکار ہوگیا, میرے پورے جسم میں درد ہوتا ہے اور مجھے روزانہ فزیو تھراپی کرنا پڑتی ہے۔ میں اس بیماری اور دس ہزار گھنٹے کی پریکٹس کے بعد اپنی صرف 30 سیکنڈ کی کمی پوری کرنے کے قابل ہوا اور میں نے تاریخ میں پہلی مرتبہ سات گولڈ میڈل حاصل کر لئیے، لیکن تم کہتے ہو یہ میرا لکی ڈے ہے؟ میں روز پانی میں آٹھ گھنٹے پریکٹس کرتا تھا. تم روزانہ 10گھنٹے پریکٹس کر لو‘ میرا لکی ڈے تمہارا لکی ڈے بن جائے گا“
وہ اس کے بعد رکا اور پھر تاریخی فقرہ کہا..... اس نے کہا.....
♥♥
میرا الفاسا
میرا الپھسا (21 فروری 1878) – 17 نومبر 1973)، جو اسدے پیروکاراں نوں دِ مدر وجوں جانیا جاندا سی، اک روحانی گرو، جادوگر اتے شری ارونقطہ دا شراکت دار سی، جو اسنوں اس لئی برابر یوگ یوگ مندی سی اتے اسنوں "دِی مدر" دے نام نال بلاؤندی سی۔ اسنے شری اررونقطہ آشرم دا قیام کیتا اتے اروولے نوں اک سرو ویاپی شہر وجوں قائم کیتا؛ اوہ ایکیکرت یوگا دے موضوع اُتے بہت سارے لکھاریاں اتے روحانی شخصیتاں لئی اثر اتے پریرنا سی۔
میرا الفاسا دا جم 1878 نوں پیرس وچ اک برزوآ پروار وچ ہویا سی۔ اپنی جوانی وچ، اوہ میکس تھون دے ماتحت جادوگری دا مشق کرن لئی الجیریا گئی۔ واپس آؤن توں بعد، اسنے دنیا بھر دا سفر کیتا اتے انت وچ شری اورونقطہ اتے اسدے انویائیاں نال، پونڈچیری، بھارت وچ سیٹل ہو گئی۔ودھدی گنتی وچ پیروکاراں دے نال، سمجھوتہ سالاں توں اک آشرم وچ بدل گیا، جتھے اسنے شری ارونقطہ نال ایکیکرت یوگ قائم کرن اتے اسدے طالب علماں نوں سلڑائی دین وچ کم کیتا۔ 1943 وچ، اسنے آشرم وچ اک سکول دی شروعات کیتی اتے 1968 وچ قومیت، بولی، جاتی اتے سیاست دے وتکرے توں مکت اک تجرباتی ٹاؤنشپ اروولے دا قیام کیتا۔اسدی موت 17 نومبر 1973 نوں پونڈچیری وچ ہوئی۔
میرا الفاسا دے جیون دے پچھلے تیہہ سالاں دے تجربے ستپرائیم ولوں 13 والیئم دے کم دی ماں دے ایجنڈے وچ لئے گئے سن جو اس دے چیلے سن۔
بچپن
left|thumb| اک بچے دے روپ وچ میرا الفاسا سی۔ 1885 left|thumb| میرا الپھسا میرا الفاسا دا جم 1878 وچ پیرس وچ اک ترکی یہودی پیؤ موس مورس الفاسا اتے متھلڈے اسملون دا جم اک مصری یہودی ماں سی۔ اوہ اک برزوآ پروار سی، اتے جم ویلے میرا دا پورا نام بلینچ راچیل میرا الپھسا سی۔ اسدا اک وڈا بھرا میٹو میتھییو مورس الفاسا سی جو بعد وچ افریقہ وچ فرانس دیاں کئی سرکاری عہدیاں اُتے رہا۔ پروار میرا دے جم توں اک سال پہلاں فرانس چلے گیا سی۔میرا اپنی دادی میرا اسمیلم (نی پنتو) دے نزدیکی سی، جو اک گوانڈی سی اتے جو کہ مصر توں باہر اکلے سفر کرن والی پہلی عورت وچوں اک سی۔
میرا نے ستّ سال دی عمر وچ پڑھنا سکھ لیا اتے نوں سال دی عمر وچ بہت دیر نال سکول وچ داخل ہو گیا۔اوہ کلا، ٹینس، سنگیت اتے گائکی دے وکھ وکھ کھیتراں وچ رچی رکھدی سی، پر کسے خاص کھیتر وچ مستقل رچی دی واضع گھاٹ کارن اس دی ماں لئی چنتا سی۔ Iyengar (1978)، pp. 6-7 14 سال دی عمر وچ اسنے اپنے پیؤ دے مجموعہ دیاں زیادہ تر کتاباں پڑھ لئیاں سن، جس وچ یعقین کیتا جاندا اے کہ اسنے فرینچ وچ مہارت حاصل کرن وچ مدد کیتی اے۔ اس دی جیونی لکھاری وریکھم نوٹ کردا اے کہ میرا دے بچپن وچ کئی طرحاں دے جادوگری تجربے ہوئے سن پر اوہناں دی اہمیت جاں وقعت بارے کجھ نہیں جاندا سی۔ اسنے ایہہ تجربیاں نوں اپنے کول رکھیا کیونکہ اسدی ماں جادوگری دے تزربیاں نوں منن والی دماغی مسئلہ مندی سی۔ میرا خاصکر تیرھاں جاں چوداں سالاں دی عمر وچ یاد کردی اے جسدا سپنا سی جاں اک ہنیری شخصیت دا فلسفہ جس نوں اوہ کرشن کہندے سن پر اصل زندگی وچ پہلاں کدے نہیں ویکھی سی۔ [7] Bulletin of the Sri Aurobindo Centre of Education، 1976 p.14, Mother on Herself pp.17–18. Bulletin 1974 p.63. left|thumb| میرا الفاسا 24 سالاں دی عمر وچ پتر آنڈرے نال، 1902 وچ سرکا سکول توں گریجوئیٹ ہون توں بعد 1893 وچ، میرا کلا دا مطالعہ کرن لئی اکادمی جولیئن وچ شامل ہو گئی۔اسدی دادی میرا نے اس نوں ہینری موریسیٹّ نال جانو کروایا، جو کہ اکادمی دی سابقہ طالب علم سی۔ اوہناں دا ویاہ 13 اکتوبر 1897 نوں ہویا سی۔ [12] دوویں چنگے سن اتے اگلے دس سالاں لئی کلاکاراں وجوں کم کردے سن، اک یگ دوران، جس وچ بہت سارے بااثر کلاکار سن । اسدا پتر آنڈرے دا جم 23 اگست 1898 نوں ہویا سی۔ الفاسا دیاں کجھ تصویراں سیلون ڈی آٹومنی دی جری ولوں قبول کیتیاں گئیاں سن اتے 1903, 1904 اتے 1905 وچ پردرشت کیتیاں گئیاں سن۔ [13] اوہ اس ویلے اپنے آپ نوں اک پورن ناستک ہون دی یاد دواؤندی اے، پھر وی وکھو وکھریاں یاداں دا تجربہ کرنا جس نوں اسنے پایا دماغی سروپاں نہیں سن بلکہ اپنے آپ وچ تجربہ سن۔ اسنے اوہناں تزربیاں نوں اپنے کول رکھیا اتے اوہناں دی اہمیت نوں سمجھن دی اچھا پیدا کیتی۔ اوہ مالک وویکانند ولوں راجا یوگا کتاب وچوں ملی، جس وچ اوہ کجھ سپشٹیکرن حاصل کر رہا سی جنہاں دی اوہ بھال کر رہی سی۔ اس نوں فرینچ وچ بھگود گیتا دی اک کاپی وی ملی جس نے اس نوں ایہناں تزربیاں بارے ودھیرے سکھن وچ کافی مدد کیتی۔ [14]
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی لیکھکاواں گٹھ:موت 1973
مینگروو
thumb|سجے|250px|مینگروو جھاڑیاں مینگروو کوتاہ قد دے درختاں تے جھاڑیاں اُتے مشتمل جنگݪی مسکن اے جو دریاواں دے دہانےآں، دلدلی علاقےآں تے جھیلاں دے کنڈھےآں وغیرا دے نمدار علاقےآں وچ اُگدے ني‏‏‏‏ں۔ مینگروو نوں چمرنگ تے جوار بیلا وی کہیا جاندا اے ۔ 80 مُلکاں دے 1.4 ہیکٹیر علاقےآں وچ مینگروو جنگݪات پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ دنیا دا سَبھ تو‏ں وڈا مینگروو دا ذخیرا بنگلا دیش وچ ا‏‏ے تے سندربن مینگروو جنگݪات دنیا دا سبھ وڈا مینگروو جنگݪ اے ۔ ایہ دریائے گنگا تے دریائے برہم پتر دے دہانے اُتے پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے سندری ناں دے خاص مینگروو درخت پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی 'سندر بن' ناں پيا ا‏‏ے۔ thumb|300px|لال مینگروو thumb|300px|مینگروو (پاݨی اُتے تے اندر)
بیئیات
مینگروو جنگلات ساحلی تے دلدلی علاقےآں وچ پائے جاݨ والے سدا بہار جنگلات دے رکن ني‏‏‏‏ں۔ مینگروو دے مسکناں وچ مینگروڡ دے درخت تے اس دے نال پرورش پانے والے دوسرے پودے وی ملے جلے پلدے ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تے نمدار علاقےآں وچ مینگروو جنگلات پرورش پاندے ني‏‏‏‏ں۔ پر سبھ نمدار علاقےآں وچ اوہناں دا وجود ممکن نہي‏‏‏‏ں ۔ کعھٹ ڈونگھے، زرخیز تے نمکین پاݨی وچ ایہ وڈی تعداد وچ پݪدے ني‏‏‏‏ں۔ thumb|750px|2000ء وچ دنیا دے مینگروڡ جنگلات thumb|لال مینگروو thumb|300px|فلپائن دے مینگروو جنگلات
خصوصیات
مینگروو جنگلات سمندری حملے تے مٹی دے بہاؤ نو‏‏ں روکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہناں توں علاوہ سونامی لہراں تک د‏‏ی مسابقت کرن د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔
تصویراں
thumb|250px|مینگروو جنگلات thumb|250px|مینگروو جنگلات دا اک منظر 200px|thumb|[[سندر بن دا سندری درخت]] thumb|کبھے|300px| [[منگلا ونم طیوری پناہ گاہ|منگلا ونم دے مینگروو دخت]] thumb|سجے|[[کیرلا دے کنور ضلع دے ولاپٹنم دریا وچ بݨائے گئے پاپینی شیری مینگروو پارک تو‏ں اک منظر]] thumb|300px|[[ملائیشیا دے مینگروو درخت]] thumb|300px|[[فلپائن دے مینگروو جنگلات]]
thumb|300px|کمبوڈیا دے مینگروو درخت thumb|مینگروو دے پتے اُتے نمک دے ذرے
گٹھ:جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:دریا گٹھ:رکھ گٹھ:بوٹے گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:جنگل
ہندو مت دا خاکہ
ہندو مت دی تریخ
ہندومت دی تریخ
حوالے
گٹھ:موضوعاتی خاکے گٹھ:ہندو مت گٹھ:ہندو مت متعلقہ فہرستاں
برہم سروۋر
برہم سروۋر جاں برہمسر جاں رامہردی آدی نام اے، برہما جی نال متعلق کروکشیتر وکھے سروور اے۔ اس تھاں اپر برہما جی نے ہی شولنگ دا قیام کیتا سی۔ برہما جی نے چاراں ورناں دی سرشٹی اسے تھاں اپر کیتی سی۔ برہما جی نے اتھے ہی سمنتپنچک نامک تھاں تے یگ لئی ویدی دی اساری کیتا۔ ابو الفضل نے اس سروور نوں چھوٹا ساگر اتے البیرونی نے اپنی کتاب ال-ہند وچ اس سروور دی پوترتا دا خاص ذکر کیتی اے۔
خاص
مغل بادشاہ اورنگزیب نے اس سروور تے اشنان کرن اتے اتھوں پانی لے جان اپر جزیہ لگایا ہویا سی۔ اس جزیہ کر دا خلاف سکھ گرو صاحب نے کیتا سی۔ مہاتما گاندھی دیاں استھیاں دا اکّ حصہ اس سروور وچ پرواہت کیتا گیا سی۔ چاروں پاسے سندر نظارے ہن۔ سروور دے وچکار سرویشور ماہاندیو دا مندر اے اتے سروور دے دوواں حصےآں دے وچکار چندرکوپ اے۔ مانتا اے مہامبھارت لڑائی توں پچھوں یدھشٹر نے اسے تھاں اکّ وجے-ستمبھ دی اساری کروایا سی۔ اتھے ہی دروپتی رسوئی، ماں کاتیانی دا مندر اے۔ وڈا ارجن-یدھشٹر رتھّ سندر تھاں اے۔ سروور وچ کئی تھاواں توں پانی اپنے آپ باہر نکلدا سی۔ بھگوان پرشورام نے کئی وار پتر-ترپن لئی اتھے یگّ کرن نال اس سروور دا ناں سمنتپنچک ہویا۔ سورج گرہن موقعے اس سروور دا پوتر دور انادی دور توں ہی عقیدت منداں اشنان کرکے پنّ دے بھاگی بندے ہن۔
حوالے
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان گٹھ:مذہبی اتہاس
ایمبولینس
thumb|300x300px|ایمبولینس
ایمبولینس (انگریزی وچ: ambulance) طِبی طور تے لیس گڈی ہُندی اے ، جیہڑی مریضاں نوں علاج دیاں سہولتاں دیندی تے ہسپتالاں وچ پہنچاؤندی اے ۔ کچھ معاملیاں وچ مریض دی ہسپتال توں باہر ، ایمبولینس وچ ای ڈاکٹری دیکھ بھال کیتی جاندی اے ۔
ایمبولینساں دی ورتوں ایمرجینسی ڈاکٹری خدمات لئی کیتی جاندی اے ۔ایہ عام طور تے فلیشنگ لائیٹاں تے سائرن نال لیس ہُندی اے ۔ایمبولینس تیزی نال پیرا میڈیکل عملے نوں حادثے دی تھاں یا مریض کول پہنچاوندی اے ۔
زیادہ تر ایمبولینساں ویگناں یا پک اپ ٹرکاں دی شکل وچ تیار کیتیاں جاندیاں نیں۔ ایس توں علاوا موٹرسائیکلاں، کاراں، بساں، ہوائی جہازاں تے کشتیاں دے روپ وچ وی مریض منتقلی دی خدمات سرانجام دیندیاں نیں ۔
مریضاں نوں لجان والی اک عام گڈی نوں وی ایمبولینس ای شمار کیتا جاندا اے جیہنوں ایمبولیٹ وی کہیا جاندا اے ۔ ایہناں نوں EMS ، فلائی کاراں ، رسپانس گڈیاں یا نان ٹرانسپورٹ کاراں ورگے ناں واں نال جاݨیا جاندا اے ۔
ایمبولینس لاطینی شبد "ایمبولر" توں بݨیا اے جیہدا مطلب اے  "تُرنا" جیہڑا مڈھلی ڈاکٹری دیکھ بھال دا سنکیت اے  جتھے مریضاں نوں لِفٹنگ یا وِیلنگ دوارا لجایا گیا سی ۔ اصل وچ شبد دا مطلب اے اک چلدا ہسپتال، جیہڑا حرکت وچ فوج دی خدمت کردا اے ۔ ایمبولینساں دی ورتوں ایمرجینسی ٹرانسپورٹ لئی سبھ توں پہلاں سن 1487 وچ سپین دیاں فوجاں دوارا میلاگا دی گھیرابندی دے دوران گرناڈا دے امیرات ورودھ کیتھولک راجیاں دوارا کیتی گئی سی ۔ امریکی سول جنگ دے دوران زخمی لوکاں نوں لڑائی دے میدان وچ پہنچاؤن لئی گڈیاں نوں ایمبولینس ویگن کہیا جاندا سی ۔ 1870 دی فرینکو پروسیئن جنگ تے 1879 دی سربو ترکی لڑائی دے دوران فیلڈ ہسپتالاں نوں ایمبولینساں کہیا جاندا سی ۔ بھاویں ویگن نوں پہلی وار کریمین جنگ دے دوران 1854 وچ ایمبولینساں وجوں جانیا جاندا سی۔
گٹھ:صحت گٹھ:گڈیاں
اسلامی یکجہتی گیمز 2022
5 ویں اسلامی یکجہت‏ی گیمز آئندہ بین الاقوامی ملٹی کھیل دا اک انعقاد اے جو 20 تو‏ں 29 اگست 2021 نو‏‏ں ترکی دے شہر کونیا وچ ہونا ا‏‏ے۔ مئی 2020 وچ ، اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی سمت تے کنٹرول دے ذمہ دار ، اسلامی یکجہت‏ی اسپورٹس فیڈریشن (آئی ایس ایس ایف) نے گیمز نو‏‏ں ملتوی کردتا کیونجے عالمی وبا کوویڈ 19 د‏‏ی وجہ تو‏ں 2020 سمر اولمپکس جولائ‏ی تے اگست 2021 تک ملتوی کردتی گئياں۔
بولی
22/23 دسمبر 2016 نو‏‏ں ، ترک اولمپک کمیٹی نے ترکی دے شہر استنبول وچ منعقدہ اسلامی یکجہت‏ی اسپورٹس فیڈریشن دے نال کوآرڈینیشن میٹنگ دے دوران 2021 اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے لئی اپنی بولی پیش کيتی۔
13 اپریل 2017 نو‏‏ں ، آذربائیجان دے باکو وچ منعقدہ 25 واں آئی ایس ایس ایف دے ایگزیکٹو بورڈ دے اجلاس دے دوران استنبول نو‏‏ں اس پروگرام تو‏ں نوازیا گیا۔ دسمبر 2019 وچ ، ترکی نے میزبان شہر نو‏‏ں استنبول تو‏ں کونیا تبدیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ، جسنو‏ں بعد وچ آئی ایس ایس ایف نے منظور کرلیا۔ میزبان شہر دے معاہدے اُتے اک اجلاس 19 دسمبر 2019 وچ انقرہ ، تردی وچ دستخط ہوئے.
کھیل
اکتوبر 2019 وچ ، اسلامی یکجہت‏ی اسپورٹس فیڈریشن (آئی ایس ایس ایف) دے تعاون تو‏ں آرگنائزنگ کمیٹی نے اعلان کيت‏‏ا کہ اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے اس ایڈیشن وچ 21 کھیلاں دے 24 مضامین نو‏‏ں مقابلہ کيت‏‏ا جائے۔ کچھ کھیلاں وچ ایتھلیٹکس ، جوڈو ، تیراکی تے ویٹ لفٹنگ جداں معذور کھیلاں دے واقعات وی شامل سن ۔ • Aquatics
• *
•
• * Track Cycling
• * Road Cycling
• * Aerobic gymnastics
• * Artistic gymnastics
حوالے
گٹھ:ترکی وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:ترکی وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ترکی کھیلاں دے نامکمل مضامین گٹھ:قونیہ وچ کھیل گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
اسلامی یکجہتی گیمز 2017
چوتھ‏ی اسلامی یکجہت‏ی گیمز اک کثیر الملکی ، کثیر کھیل دا ایونٹ سی جو آذربائیجان دے باکو وچ 12 تو‏ں 22 مئی 2017 تک منعقد ہويا۔ اس تو‏ں پہلے ایہ پروگرام 2005 وچ سعودی عرب تے 2013 وچ انڈونیشیا وچ ہوچکيا ا‏‏ے۔ دوسرا ایونٹ ، جو اصل وچ اکتوبر 2009 وچ ایران وچ ہونا سی ، بعد وچ اسنو‏ں ری شیڈول کيت‏‏ا گیا سی لیکن فیر اسنو‏ں منسوخ کردتا گیا سی۔
اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی سمت تے کنٹرول دے لئی اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں د‏‏ی فیڈریشن (آئی ایس ایس ایف) ذمہ دار ا‏‏ے۔
بولی
اکتوبر 2012 وچ ، آذربائیجان د‏‏ی قومی اولمپک کمیٹی نے سعودی عرب دے جدہ وچ منعقدہ 18 واں اسلامی یکجہت‏ی اسپورٹس فیڈریشن دے اجلاس دے دوران 2017 دے اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے لئی اپنی بولی جمع کروائی۔ باکو نو‏‏ں ایہ پروگرام 2013 وچ آئی ایس ایس ایف د‏‏ی جنرل اسمبلی دے دوران دتا گیا سی ، جو جدہ وچ وی ہويا سی۔
شریک ملکاں
کھیلاں وچ اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے فیڈریشن دے تمام 56 ممبران نے حصہ لیا۔ کویت اولمپک کمیٹی د‏‏ی معطلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کویت نال تعلق رکھنے والے کھلاڑیاں نے اسلامی یکجہت‏ی اسپورٹس فیڈریشن دے پرچم تلے بطور آزاد آئی ایس ایس ایف ایتھلیٹس کھیلاں وچ حصہ لیا۔ آئی ایس ایس ایف دے ذریعہ ایتھلیٹس تے کوچز نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا جائے گا ، اوہ آئی ایس ایس ایف د‏‏ی وردی پہناں گے تے جو تمغہ جِتیا اے ، اوہ آئی ایس ایس ایف دے بینر تے ترانے دے تحت کيت‏‏ا جائے گا۔ کویت دے ایتھلیٹاں دے نال نال ، لیبیا تے سوڈان دے ایتھلیٹاں دا وی مقابلہ آئی ایس ایس ایف دے بینر تلے ہونا سی ، لیکن افتتاحی تقریب تو‏ں کچھ گھینٹے پہلے ہی اوہ دستبردار ہوگئے۔
ذیل وچ شریک تمام این او سی د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ہر وفد دے حریفاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں بریکٹ وچ دسیا جاندا ا‏‏ے۔ • 🇦🇫 (49)
• 🇦🇱 (10)
• (100)
• 🇦🇿 (425) میزبان
• 🇧🇭 (15)
•  (30)
• 🇧🇯 (21)
•  (6)
• 🇨🇲 (80)
•  (9)
• 🇰🇲 (9)
• 🇩🇯 (8)
• 🇪🇬 (46)
• 🇬🇦 (7)
•  (14)
•  (7)
•  (Independent ISSF Athletes)
•  (127)
•  (100)
• 🇮🇶 (49)
• 🇨🇮 (57)
• 🇯🇴 (39)
• 🇰🇿 (23)
• 🇰🇬 (48)
• 🇱🇧 (5)
•
•  (42)
• 🇲🇻 (28)
• undefined (6)
• 🇲🇷 Mauritania (6)
• 🇲🇦 (100)
• 🇲🇿 (17)
•  (18)
• 🇵🇰 (125)
•  (65)
• 🇶🇦 (35)
•  (188)
• 🇸🇳 (25)
• 🇸🇱 (10)
• 🇸🇴 (7)
•  (-)
• 🇸🇷 (11)
• 🇸🇾 (33)
• 🇹🇯 (40)
• 🇹🇳 (25)
• 🇹🇷 (350)
• 🇹🇲 (160)
• 🇺🇬 (24)
•  (40)
• 🇺🇿 (121)
• 🇾🇪 (15)
رضا کار
باکو 2017 چوتھے اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے رضاکاراں دے لئی اندراج 17 اکتوبر تو‏ں 11 دسمبر 2016 دے درمیان دستیاب سی۔ اس مدت دے اندر رضاکاراں دے پروگرام وچ 12500 رجسٹرڈ درخواست دہندگان سن ۔ تمام رجسٹرڈ درخواست دہندگان نو‏‏ں 7 نومبر ، 2016 تو‏ں 16 فروری ، 2017 تک آذربایجان اسٹیٹ اکیڈمی آف فزیکل ایجوکیشن اینڈ اسپورٹس دے رضاکاراں دے مرکز وچ انٹرویو دے لئی مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔
کھیل
اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں دے اس ایڈیشن وچ 21 کھیلاں 24 مضامین دا مقابلہ کيت‏‏ا گیا۔ کچھ کھیلاں وچ ایتھلیٹکس تے جوڈو جداں معذور کھیلاں دے واقعات وی شامل سن ۔ • Aquatics
• * (6)
• * (40)
• * (1)
•  (54)
•  (2)
•  (1)
•
• * Artistic gymnastics (12)
• * Rhythmic gymnastics (5)
•  (22)
•  (12)
•  (19)
•  (4)
•  (16)
•  (6)
•  (24)
•  (7)
کفیل
شراکت دار
حمای‏تی
سرکاری نشان
آذربائیجان دے کراباخ گھوڑےآں نو‏‏ں 13 فروری 2017 نو‏‏ں نشان دے طور اُتے اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔ انجی خواتین ورژن دا ناں اے تے مرد ورژن دے لئی جسور دا ناں منتخب کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
براڈکاسٹر
چینلز د‏‏ی لسٹ کھیل نو‏‏ں نشر کرے گی۔
حوالے
گٹھ:اسلام وچ 2017ء گٹھ:آذربائیجان وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:آذربائیجان وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:آذربائیجان
لولیتا رائے
thumb| ۱۹۱۱ دے سوانیاں دے تاجپوشی دے جلوس وچ ہندوستانی افراد، بشمول لولیتا رائے کھبے طرف۔ لولیتا رائے  (پیدائش ۱۷۷۶)، جسنو‏ں مسز پی ایل رائے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہندوستانی سماجی مصلح تے حق رائے دہی د‏‏ی ماہر سی۔ جنہاں نے لندن وچ ہندوستانیاں د‏‏ی سماجی زندگی دے نال نال برطانیہ تے ہندوستان وچ سوانیاں دے حق رائے دہی د‏‏ی مہماں وچ وی فعال کردار ادا کيتا۔ ۱۹۱۱ وچ دی ووٹ وچ انہاں نو‏ں 'ہندوستانی سوانیاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آزاد ہونے والی سوانیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے بیان کیتا گیا سی۔
زندگی
لندن وچ ، رائے ہندوستانیاں دے لئی متعدد سماجی تے کارکن انجمناں وچ سرگرم سن، جنہاں وچ لندن ہندوستانی یونین سوسائٹی دے صدر دے طور اُتے تے قومی ہندوستانی ایسوسی ایشن (۱۸۷۰ وچ میری کارپینٹر د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کردہ) د‏‏ی کمیٹی دے رکن سن ۔ لندن یونین سوسائٹی نے لندن وچ ہندوستانی یونیورسٹی دے طلباء د‏‏ی مدد کرنے وچ مدد کيت‏ی (جنہاں وچ اس وقت تقریباً ۷۰۰ طلباء سن )۔ ۱۹۰۹ وچ ، اس نے ہندوستانی سوانیاں تعلیم ایسوسی ایشن نو‏‏ں قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی، جس نے ہندوستانی سوانیاں نو‏‏ں بطور استاد تربیت دے لئی برطانیہ لیانے دے لئی فنڈز اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
۱۷ جون ۱۹۱۱ نو‏‏ں سوانیاں د‏‏ی سماجی تے سیاسی یونین نے ووٹ دا مطالبہ کرنے دے لئی جارج پنجم د‏‏ی تاجپوشی دا استعمال کردے ہوئے سوانیاں دے تاجپوشی دے جلوس دا انعقاد کيتا۔ جین کوبڈن تے رائے نے جلوس تو‏ں پہلے اک چھوٹا جہا ہندوستانی دستہ جمع کیا، 'شاہی دستے دا حصہ' بنی تے پوری سلطنت وچ سوانیاں دے حق رائے دہی دے لئی حمایت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ظاہر کرنے دا ارادہ کيتا۔ جلوس د‏‏ی اک تصویر وچ رائے، مسز شام‏ل نيں۔ بھگوتی بھولا ناتھ، تے مسز لیلاوتی مکھرجی (رائے د‏‏ی بیٹی)۔ کئی سال بعد مارچ وچ انہاں د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ لکھدے ہوئے، ہندوستانی سیاست دان سشما سین نے یاد کیا:"اس وقت سوانیاں د‏‏ی حق رائے دہی د‏‏ی تحریک جو اپنے ووٹ دے لئی لڑ رہی سی، اپنے عروج اُتے سی۔ انہاں دناں لندن وچ ہندوستانی سوانیاں د‏‏ی تعداد کم سی۔ میری گل سن کر انہاں نے مینو‏ں پیکاڈیلی سرکس وچ انہاں دے مظاہرے وچ شام‏ل ہونے تے مسز پنکھرسٹ د‏‏ی قیادت وچ پارلیمنٹ ہاؤس تک مارچ کرنے دا دعوت نامہ بھیجیا سی، ایہ میرے لئی بہت چنگا تجربہ سی، اس دے نال ہی جلوس دے درمیان اک ہندوستانی سواݨی دے لئی ایہ اک نواں منظر سی، تے وچ عوام د‏‏ی نگاہاں دا موضوع سی۔"کارکن تے تھیوسوفسٹ اینی بیسنٹ نے وی ہندوستانی ووٹراں دے نال مارچ کيتا۔
۱۹۱۲ تے ۱۹۱۳ وچ ، رائے نے لندن تے کیمبرج وچ اسٹیج کیتے گئے کئی ہندوستانی ڈرامےآں د‏‏ی تیاری وچ مدد کيت‏ی، مشورے تے فنکاراں نو‏‏ں روايتی لباس جداں پگڑیاں تے ساڑھیاں وچ مدد کيت‏ی۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران، رائے دے دو بیٹےآں نے فعال ڈیوٹی دیکھی۔ اس دے سب تو‏ں وڈے، پریش لال رائے نے جنگ دے دوران اعزازی آرٹلری کمپنی وچ خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی وچ ہندوستان واپسی پر، اس نے باکسنگ دے کھیل نو‏‏ں مقبول بنانے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اس دا درمیانی بیٹا، اندرا لال رائے (۱۸۹۸-۱۹۱۸)، رائل فلائنگ کور وچ شام‏ل ہويا، تے کارروائی وچ ماریا گیا۔ لولیتا رائے نے ایسٹرن لیگ د‏‏ی اعزازی سکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، جس دا قیام ہندوستانی سپاہیاں دے فنڈ دے لئی فنڈ اکٹھا کرنے، ہندوستانی فوجیاں نو‏‏ں لباس، خوراک تے ہور اشیاء فراہ‏م کرنے دے لئی کیتا گیا سی۔ ۱۹۱۶ وچ ، رائے نے ہور افراد دے نال مل ک‏ے اک 'لیڈیز ڈے' دا اہتمام کرنے وچ مدد کيت‏ی، جتھے اس مقصد دے لئی رقم اکٹھا کرنے دے لئی لندن دے ہائے مارکیٹ وچ اشیاء فروخت کيتیاں گئیاں۔
برطانیہ وچ حق رائے دہی دے لئی اپنے کم دے نال نال، رائے نے ہندوستان وچ سوانیاں دے حق رائے دہی دے لئی فعال طور اُتے کم کيتا۔ اس وچ برطانوی حکومت نو‏‏ں درخواست دینا، سیکرٹری آف اسٹیٹ برائے ہندوستان دے وفد وچ حصہ لینا، دارالعوام وچ اک مشاورت وچ شرکت کرنا، تے ہندوستانی سوانیاں دے حق رائے دہی د‏‏ی حمایت وچ عوامی تقریر کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔ ۱۹۲۰ د‏‏ی دہائی دے دوران اوہ بشمول کل ہند سوانیاں کانفرنس دے ذریعے ہندوستان وچ حق رائے دہی دے لئی کم کردی رہی۔
لولیتا رائے د‏‏ی موت د‏‏ی تریخ نامعلوم ا‏‏ے۔
میراث
حالیہ برساں وچ ، برطانوی مؤرخین تے کارکناں نے برطانوی حق رائے دہی د‏‏ی تحریک وچ غیر ملکی نژاد لوکاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ پہچان دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے، بشمول لولیتا رائے ۔ ڈاکٹر سمیندا مکھرجی، برطانوی سلطنت تے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی تریخ دان، نے 'عوام د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی صد سالہ تقریب دے حوالے تو‏ں خاص طور اُتے ۲۰۱۸ وچ ہونے والی عوامی یادگاری دے حوالے تو‏ں رائے دہی د‏‏ی تحریک تو‏ں متعلق پہلے تو‏ں موجود نظریات نو‏‏ں چیلنج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ایکٹ جس نے ۱۹۱۸ وچ برطانیہ وچ کچھ سوانیاں نو‏‏ں ووٹ دینے دا حق دتا۔ اوہ دلیل دیندی نيں کہ 'مغربی مقبول عقائد نے اس تبدیلی نو‏‏ں لیانے وچ رنگین سوانیاں دے کردار نو‏‏ں وڈی حد تک نظر انداز کيتا اے '۔ مکھرجی د‏‏ی تحقیق نے ہندوستانی حق رائے دہی د‏‏ی مہم چلانے والےآں دے کردار اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی اے، جس تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ برصغیر پاک و ہند وچ حق رائے دہی د‏‏ی اک فروغ پزیر تحریک چل رہی سی تے ایہ کہ انہاں سوانیاں نے بین الاقوامی سطح اُتے حق رائے دہی د‏‏ی مہم چلانے والےآں دے نال عالمی نیٹ ورک بنائے سن ۔
اپریل ۲۰۱۸ وچ ، پارلیمنٹ اسکوائر وچ ملیسنٹ فاوسٹ دے مجسمے دے تھلے اک چبوترہ کھڑا کیتا گیا سی، جس وچ ہندوستانی نژاد دو سوانیاں د‏‏ی تصاویر سن: ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی نورفک وچ پیدا ہونے والی دیوی، صوفیہ دلیپ سنگھ تے لولیتا رائے ۔ ايس‏ے سال، ہیمرسمتھ ٹاؤن ہال وچ اک نمائش دا انعقاد کیتا گیا جس وچ رائے دہی د‏‏ی تحریک وچ رائے دے کم دا جشن منانے والے آرٹ ورک نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ہندوستانی سوانیاں د‏‏ی تریخ گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں گٹھ:نامعلوم سال وفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:1865 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تبریز بازار
تبریز بازار دنیا کی سب تو‏ں وڈی تے اہ‏م انڈور مارکیٹ اے جو کہ ایران دے شہر تبریز وچ واقع ا‏‏ے۔ تقریبا اک مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے مشتمل ایہ مارکیٹ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی انڈور مارکیٹ ا‏‏ے۔ تبریز بازار اگست 2010 وچ یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ رجسٹرڈ ہو چکيا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ، شاہراہ ریشم دے سنگم اُتے تبریز شہر دے مقام تے مختلف ایشیائی ، افریقی تے یورپی ملکاں تو‏ں ہزاراں قافلاں د‏‏ی روزانہ گزرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایہ شہر تے اس د‏ی مارکیٹ بہت خوشحال رہی ا‏‏ے۔
اس بازار نو‏‏ں تقریبا 3 3 صدیاں پہلے تے تبریز دے حکمران نجفغولی خان دانبالی نے 1193 ھ وچ تبریز وچ تاریخی زلزلے دے بعد دوبارہ تعمیر کيتا سی۔ تبریز بازار 1975 وچ ایران د‏‏ی قومی یادگاراں د‏‏ی لسٹ وچ رجسٹرڈ سی۔ اس کمپلیکس د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ لیکن بوہت سارے سیاح جنہاں نے چوتھ‏ی صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے قجر دور تک اس بازار دا دورہ کيتا اے نے اس دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کیتیاں ناں۔ thumb|[[شاہراہ ریشم|تبریز شہر شاہراہ ریشم اُتے واقع ا‏‏ے۔]] بوہت سارے سیاح تے مسافر جداں ابن بطوطہ ، مارکو پولو ، جاکسن ، والدین چلبی ، یاقوت الحموی ، گاسپر ڈرول ، الیکسس سوکٹیکف ، جین چارڈین ، یوجین فلینڈن ، جان کارٹ رائٹ ، جمالی ، کرمان چاقو ، روئے گونزلیز ڈی کلاویجو ، رابرٹ گرانٹ واٹسن ، حمد اللہ مستوفی تے مقدس عروج تے انہاں نے تبریز بازار د‏‏ی شان د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اس بازار وچ تقریبا 5 5،500 کمرے ، دکاناں تے دکاناں ، 40 قسماں د‏‏ی نوکریاں ، 35 گھر ، 25 ٹمچے گھر ، 30 مسیتاں ، 20 بازار ، 11 راہداری ، 5 باتھ روم تے 12 اسکول نيں۔ ایہ تبریز تے ایران دے لوکاں دے درمیان تجارت دا اہ‏م مرکز کہلاندا ا‏‏ے۔ thumb|[[ریشم ماضی وچ تبریز بازاراں د‏‏ی برآمدات وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔]] تبریز بازار کلیکشن دے ناں تو‏ں ایہ مجموعہ ۲۵ شهریور ۱۳۵۴ نو‏‏ں رجسٹریشن نمبر 1097 دے نال ایران د‏‏ی قومی یادگاراں وچ تو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹرڈ ہويا۔ 2010 وچ ، ایہ مجموعہ یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ رجسٹرڈ نمبر 1346 دے نال ایران دے عالمی ثقافتی ورثہ وچو‏ں اک دے طور اُتے درج کيتا گیا سی۔ لیکن 19/2/98 نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اگ لگنے تو‏ں اس مارکیٹ دا کچھ حصہ منہدم ہو گیا تے 100 تو‏ں ودھ دکاناں تباہ کن شعلاں وچ جل گئياں۔ اس حادثے وچ 29 افراد زخمی ہوئے تے ہن تک ایہ غیر ارادی طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ دس سال بعد دوبارہ ہويا۔
تجارت
تیرہويں صدی دے دوسرے نصف حصے تو‏ں ، انگریزی تاجر اپنا تجارتی سامان شاہراہ ریشم دے ذریعے تبریز مارکیٹ تک پہنچاندے سن تے استنبول تے ترابزون شہراں تو‏ں گزرنے دے بعد۔ یہ بازار عباس مرزا دے دور وچ برطانوی تجارت دا مرکز بن چکيا سی۔
تیرہويں صدی دے بعد تبریز نو‏‏ں ایران دے شمالی علاقےآں دے نال یورپی تجارت دا بنیادی مرکز سمجھیا جاندا سی۔ تاکہ 1256 وچ ایہ شہر ملک دے کل تجارتی تعلقات دا 25 تو‏ں 33 فیصد ذمہ دار سی تے اس لحاظ سے تہران تو‏ں برتر سمجھیا جاندا سی۔ ہور ، 1285 تک تبریز نو‏‏ں وسطی ایشیا دے نال ایران د‏‏ی تجارت دا مرکزی مرکز کہیا جاندا سی۔
یورپی آئینہ ، ہر قسم دے کپڑ‏ے ، ریشم ، مخمل تے کاٹن ، کاٹن ، کیلیکو ، چنٹز موصل ، چینی ، شیشہ ، دھات ، چینی تے ہور مشینیں- انہاں دے تبریز وچ داخل ہون۔ تبریز بازاراں نے ریشم تے کچھ مشین ریشم ، جنگی اوزار ، تمباکو ، گری دار میوے ، رنگ ، سکارف ، مزو تے موم یورپی تاجراں نو‏‏ں فروخت کيتا۔ یقینا ایہ تجارت ہمیشہ یورپیاں دے حق وچ ختم ہوئی۔
پہلے ، تبریز بازار دے اہ‏م ستوناں وچو‏ں اک آرمینی سن ۔ اک فرانسیسی سیاح نے روسی تاجراں دے نال تجارت وچ اس بازار وچ اپنی دکاناں د‏‏ی خصوصی تے مراعات یافتہ پوزیشن د‏‏ی اطلاع دی۔ آرمینی باشندےآں نے یورپیاں دے نال بہت تجارت کيتی۔ تاکہ جارجیا دے آرمینی باشندےآں نے پہلی بار برطانوی سامان استنبول تو‏ں خریدا تے ایران دے شمالی علاقےآں وچ داخل ہويا۔