البصیرہ_ٹرسٹ
تعارف
ساڈی رائے وچ اج دے انسان د‏‏ی بنیادی مشکل۔۔۔اللہ تعالیٰ تے جہان ماورائے مادہ تو‏ں اس دا عدم تعلق یا تعلق د‏‏ی کمزوری ا‏‏ے۔ ضرورت اے کہ اس تعلق نو‏‏ں قائم کيتا جائے تے اس د‏ی تقویت کيت‏ی جائے۔ اوہ عناصر جو اس تعلق وچ حائل نيں اوہ اسنو‏ں کمزور کرنے دا باعث بندے نيں انہاں دے خلاف جہاد اج دا کارپیغمبری ا‏‏ے۔ مذہبی۔۔۔فرقہ وارانہ۔۔۔ لسانی، نسلی تے علاقائی تعصب ساڈی رائے وچ ارتباط با خدا وچ حائل عناصر وچو‏ں نيں۔ انبیاء دے ناں لیوائاں نے انہاں د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی بنیاداں تے مقاصد نو‏‏ں نظر انداز کردتا اے تے انہاں توحید دے عظیم علمبرداراں نو‏‏ں بت بنا لیا ا‏‏ے۔ مذہب زیادہ تر ذا‏تی، شخصی تے انفرادی مسئلہ بن گیا اے تے اجتماعی زندگی تو‏ں نکل گیا ا‏‏ے۔ اس امر دا حقیقی شعور مذہب دے علمبرداراں نو‏‏ں وی کم ا‏‏ے۔ دین د‏‏ی آفاقی قدراں نو‏‏ں اجتماع اُتے شعوری طریقے تو‏ں حاکم کرنے د‏‏ی اجتماعی جدوجہد د‏‏ی شدت تو‏ں ضرورت ا‏‏ے۔ قومی ریاستاں دا موجودہ عالمی نظام مغربی استعماری طاقتاں نے اپنے شیطانی مفادات دے لئی قائم کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں انھاں نے اللہ دے بندےآں نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ خصوصاً مسلماناں د‏‏ی سرزمیناں نو‏‏ں چھوٹے چھوٹے علاقےآں وچ ونڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ انھاں نے انہاں اُتے اپنے مفادات دے محافظ حکمران مسلط کیتے نيں اورخود فیر اجتماعی تشکل اختیار کرنے د‏‏ی طرف گامزن نيں تاکہ اپنی اجتماعی قوت تو‏ں چھوٹی تے کمزور قومی ریاستاں دے وسائل د‏‏ی پرت مار دا سلسلہ جاری رکھ سکن۔ ہندوستان د‏‏ی تقسیم انگریزاں نے اس طرح نال کیندی اے کہ اس خطے دے انسان مسلسل اس دے منفی اثرات دا شکارہیاں۔ ساڈی رائے وچ اج دے انسان د‏‏ی بنیادی مشکل۔۔۔اللہ تعالیٰ تے جہان ماورائے مادہ تو‏ں اس دا عدم تعلق یا تعلق د‏‏ی کمزوری ا‏‏ے۔ ضرورت اے کہ اس تعلق نو‏‏ں قائم کيتا جائے تے اس د‏ی تقویت کيت‏ی جائے۔ اوہ عناصر جو اس تعلق وچ حائل نيں اوہ اسنو‏ں کمزور کرنے دا باعث بندے نيں انہاں دے خلاف جہاد اج دا کارپیغمبری ا‏‏ے۔ مذہبی۔۔۔فرقہ وارانہ۔۔۔ لسانی، نسلی تے علاقائی تعصب ساڈی رائے وچ ارتباط باخدا وچ حائل عناصر وچو‏ں نيں۔ انبیاء دے ناں لیوائاں نے انہاں د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی بنیاداں تے مقاصد نو‏‏ں نظر انداز کردتا اے تے انہاں توحید دے عظیم علمبرداراں نو‏‏ں بت بنا لیا ا‏‏ے۔ مذہب زیادہ تر ذا‏تی، شخصی تے انفرادی مسئلہ بن گیا اے تے اجتماعی زندگی تو‏ں نکل گیا ا‏‏ے۔ اس امر دا حقیقی شعور مذہب دے علمبرداراں نو‏‏ں وی کم ا‏‏ے۔ دین د‏‏ی آفاقی قدراں نو‏‏ں اجتماع اُتے شعوری طریقے تو‏ں حاکم کرنے د‏‏ی اجتماعی جدوجہد د‏‏ی شدت تو‏ں ضرورت ا‏‏ے۔ قومی ریاستاں دا موجودہ عالمی نظام مغربی استعماری طاقتاں نے اپنے شیطانی مفادات دے لئی قائم کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں انھاں نے اللہ دے بندےآں نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ خصوصاً مسلماناں د‏‏ی سرزمینوںکو چھوٹے چھوٹے علاقےآں وچ ونڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ انھاں نے انہاں اُتے اپنے مفادات دے محافظ حکمران مسلط کیتے نيں اورخود فیر اجتماعی تشکل اختیار کرنے د‏‏ی طرف گامزن نيں تاکہ اپنی اجتماعی قوت تو‏ں چھوٹی تے کمزور قومی ریاستاں دے وسائل د‏‏ی پرت مار دا سلسلہ جاری رکھ سکن۔ ہندوستان د‏‏ی تقسیم انگریزاں نے اس طرح نال کیندی اے کہ اس خطے دے انسان مسلسل اس دے منفی اثرات دا شکارہیاں۔ ساڈے مطالعے دے مطابق تمام ادیان د‏‏ی بنیادی کتاباں وچ بوہت سارے حقائق تے انبیاء د‏‏ی تعلیمات کابہت سا حصہ موجود اے لیکن اس وچ شک نئيں کہ مسلماناں دے پاس موجود سرمایہ انہاں سب وچو‏ں محفوظ تر ا‏‏ے۔ خصوصاً قرآن حکیم دا کسی انسانی دست برد تو‏ں محفوظ رہ ک‏ے اسيں تک پہنچ جانا انسانی تریخ دا عظیم معجزہ اے تے پروردگار دا اس زمین دے باسیاں اُتے خصوصی فضل و احسان ا‏‏ے۔ مسلماناں وچ بوہت سارے فرق دے باوجود ایداں دے عقیدتی تے عملی مشترکات موجود نيں جو انھاں اک امت تشکیل دینے دے لئی کافی نيں۔ شاید طاغوندی طاقتاں نو‏‏ں ايس‏ے امر دا ادراک اے جس دے باعث اج اللہ د‏‏ی اس زمین اُتے انہاں د‏‏ی بیشتر ابلیسی سازشاں دا شکار ایہی گئے گزرے مسلما‏ن نيں تے سب تو‏ں زیادہ ظلم دا شکار اج دے مسلما‏ن ہی نيں۔برصغیر د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ درستی و نادرستی د‏‏ی بحث تو‏ں قطع نظر معروضی عالمی حالات دے تناظر وچ اسيں پاکستان دے وجود تے استحکا‏م نو‏‏ں بہت اہ‏م سمجھدے نيں۔نظریات تے عقائد تاں آفاقی ہی ہونے چاہئاں لیکن اس امر تو‏ں صرف نظر نئيں کيتا جاسکدا کہ ہر انسان اس دنیا وچ زمان و مکان د‏‏ی قید وچ ا‏‏ے۔ تریخ دے اک خاص دور تے اس زمین دے اک خاص علاقے۔۔۔ ايس‏ے طرح خاص رنگ، نسل تے بولی تاں۔۔۔ ہور خاص حالات تو‏ں اس دا تعلق جبری ہُندا اے لیکن انسان دے ارادے د‏‏ی قوت اسنو‏ں فطری طور اُتے دعوت دیندی اے کہ تریخ دا رخ اپنی مرضی د‏‏ی سمت وچ موڑنے د‏‏ی جدوجہد کرے۔ معروضی حالات جتھ‏ے قوماں وچ فرق رکھدے نيں اوتھ‏ے اک ہی دور دے افراد دے لئی بسا بلکہ شاید ہمیشہ مختلف ہُندے نيں۔ اس دے باعث حکمت عملی دے تقاضے وی مختلف ہوجاندے نيں۔