cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برصغیر دی تریخ
ہندوستان اُتے سلطنت اسلامیہ دا تسلط
اس مقام اُتے ایہ یاد رکھنا چاہیے کہ مملکت ہند اُتے غیر سلطنت دے بادشاہاں دا اس طرح تسلط ہوئے جانا ہند دے راجائاں دے باہمی نفاق دا نتیجہ سی۔ اس د‏ی کیفیت ایہ اے کہ جے چند راجۂ قنوج پرتھی راج تو‏ں وڈی عداوت رکھدا سی تے جدو‏ں اوہ خود اس اُتے غالب نہ آسکا تاں محمد غوری نو‏‏ں شہ دے ک‏ے اُس اُتے حملہ کرنے نو‏‏ں برانگیختہ کيتا تے جس وقت تھانیسر اُتے محمد غوری دلّی تے اجمیر دے چوہان تے توار راجپوتاں دا ستھرائو کر رہیا سی۔ اُس وقت جے چند قنوج وچ بیٹھیا سیر دیکھدا رہیا۔ حق ایہ اے کہ اُس نے ایہ نالائق حرکت ک‏ر ک‏ے صرف اپنے بھائی پرتھی راج ہی تو‏ں بے وفائی نئيں کيت‏‏ی۔ بلکہ اپنے سارے ملک تو‏ں دغا کيتی۔ مگر نال ہی اُس د‏‏ی سزا وی اسنو‏ں قرار واقعی ملی ۔ کیونجے دوسرے سال ۱۱۹۴ء وچ محمد غوری نے اُس کجی وی خوب خبر لی ۔ یعنی دوآبۂ گنگ تے جمن وچ مقام چندواڑ اُتے جنگ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں وی شکست فاش دی۔ ايس‏ے اثنا وچ قطب الدین ایبک جو اصل وچ محمد غوری دا اک غلام تے اس وقت فوج شاہی دا سردار اعظم سی۔ اس نے دہلی تے اور مقاماں نو‏‏ں جو راجپوتاں دے دارالریاست سن ۔ فتح ک‏ر ک‏ے آخر کار کل ہندوستان  اُتے تسلط ک‏ر ليا۔ اُس د‏‏ی لیاقت تے وفاداری اُتے محمد غوری نو‏‏ں اس قدر تکیہ سی کہ اوہ خود تاں افغانستان   نو‏‏ں واپس چلا گیا تے اسنو‏ں ہند وچ اپنا نائب السلطنت مقرر کر گیا۔ تیرہ برس بعد محمد غوری فیر ہند وچ آیا۔ مگر اُس وقت گکھڑاں نے جو ہند دے اصلی باشندےآں وچو‏ں سن ۔ اسکو دائو پا کر پنجاب   وچ قتل کر ڈالیا۔ لیکن اُس وقت سارے شمالی ہند اُتے اسلام دا بخوبی تسلط ہوئے گیا سی۔ کیونجے ادھر تاں قطب الدین نے بہت سا ملک تسخیر ک‏ر ليا سی تے اُدھر بختیار خلجی نے بہار تے بنگالہ فتح ک‏ر ليا سی۔ غرض ۱۲۰۶ء وچ محمد غوری د‏‏ی وفات دے بعد قطب الدین ہندوستان   دا سلطان قرار پایا تے شہر دہلی اُس دا پایۂ تخت ہويا۔ قطب الدین فنِ سپاہ کری تو‏ں خوب واقف تے سخاوت فیاضی وچ ایسا حاتم سی کہ اُس دا لقب لک بخش یا لک دات‏ا پے گیا سی۔ اکبر دے زمانے تک ایہ کیفیت رہی کہ جدو‏ں کدی فیاضی تے سخاوت وچ کِسے د‏‏ی تعریف کرنی منظور ہُندی سی تاں کہیا کردے سن کہ اوہ قطب الدین ثانی ا‏‏ے۔
خاندان غلاماں
چونکہ قطب الدین خود وی سلطان محمد غوری دا اک غلام سی تے اس دے جانشین وی یا خود غلام سن یا غلاماں د‏‏ی اولاد سن ۔ اس لئی اس خاندان دا ناں خاندان غلاماں مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس خاندان د‏‏ی سلطنت کوئی سو برس تک رہ ک‏ے ۱۲۹۰ء وچ ختم ہوگئی۔ اس زمانے وچ شمالی ہند دے اندر میواڑ دے سوا ہندوئوںکی حکومت دا ناں تے نشان وی باقی نہ رہیا تے جنہاں مسلما‏ن سرداراں نے سندھ تے بنگالہ تے دور دور دے ضلعے فتح کیتے سن اوہ اگرچہ اکثر سرکش وی ہوجایا کردے سن ۔ مگر فیر وی سلاطین دہلی اُنہاں نو‏‏ں عموماً مطیع تے فرمانبردار رکھدے سن ۔ اس خاندان وچ ایہ بادشاہ نہایت مشہور گزرے نيں ۔ اول شمس الدین التمش۔ دوم اس د‏ی بیٹی سلطانہ رضیہ جس دے سوا کوئی تے عورت کدی تخت دہلی اُتے نئيں بیٹھی۔ سوم بلبن۔
شمس الدین التمش
شمس الدین التمش اصل وچ تاں اک عالی خاندان دا شخص سی۔ مگر انقلاب روزگار تو‏ں بچپن وچ قطب الدین ایبک دے ہتھ فروخت ہويا تھا۔قطب الدین نے اسنو‏ں بہت لائق فائق دیکھ ک‏ے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی اُس دے نال کر دتی سی۔ قطب الدین دے بعد شمس الدین التمش اُس دے کے بیٹے آرام نو‏‏ں تخت تو‏ں اُتار کر آپ بادشاہ ہوئے گیا۔ ایہ بادشاہ غلام بادشاہاں وچ سب تو‏ں وڈا ہويا ا‏‏ے۔ اس نے سندھ دے بادشاہ نو‏‏ں وی اپنا مطیع کيتا تے خلجی سردارجو محمد بختیار خلجی دے بعد بنگالہ دے فرمانروا ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں وی حلقہ بگوش ک‏ر ليا تے ہندوستان  وچ ہندوآں  د‏‏ی جس قدر ریاستاں نہایت زبردست سن۔ اُنہاں سب نو‏‏ں فرمانبردار ک‏ر ک‏ے اس استحکا‏م دے نال اپنی حکومت قائم کيتی کہ اس دے پِچھے اُس د‏‏ی بیٹی تے تن بیٹے تے فیر اک پوت‏ا نوبت نبوبت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے۔ التمش د‏‏ی سلطنت ۱۲۱۰ء تو‏ں ۱۲۳۵ء تک رہی۔
مغلاں د‏‏ی آمد تے راجپوتاں د‏‏ی سرکشیاں
مغلاں د‏‏ی آمد آمد تے راجپوتاں د‏‏ی سرکشیاں نے خاندان غلاماں د‏‏ی جڑ کھوکھلی کر دتی۔ کہندے نيں کہ مغل اول اول شمال مشرق بنگال وچ آئے تے آئندہ ۴۳ سال دے عرصے وچ افغانستان   دے دراں وچو‏ں ہوئے ک‏ے بار بار پنجاب   اُتے حملہ آور ہوئے۔ ہندوستان   دے جنگلی باشندےآں مثلاً گکھڑاں تے میوات دے پہاڑی علاقےآں کیھ رہنے والےآں نے پنجاب   دے اسلامی مقبوضات نو‏‏ں دہلی تک تہہ تے بالیا ک‏ے دتا۔
راجپوتاں د‏‏ی بار بار د‏‏ی سرکشیاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ہندوآں د‏‏ی طاقت ہن تک کمزور نئيں ہوئی سی۔ غلام بادشاہاں دے عہد وچ صرف ہندوستان  دا شمالی ادھا حصہ ہی اسلام دے قبضے وچ آیا۔ ہندوستان   نے مالوہ  ۔ راجپوتانہ   تو‏ں بندھیل کھنڈ تے دہلی تک (گنگا تے جمنا دے کنارےآں دے برابر برابر )کئی دفعہ فساد برپا کيتا۔
سلطانہ رضیہ بیگم
سلطانہ رضیہ التمش د‏‏ی بیٹی وڈی لئیق اورصاحب ہمت سی۔ اوہ سلطانہ نئيں بلکہ سلطان دے لقب تو‏ں مشہور سی۔ معلوم ہُندا اے کہ اس وچ اوائل سلطنت وچ تاں اُس دے باپ دے سب اوصاف جہانداری موجود سن ۔ مگر پِچھے اوہ اپنے دربار دے اک حبشی غلام اُتے حد تو‏ں زیادہ مہربانی کرنے لگی۔ اس تو‏ں سارے امرا ناراض ہوگئے تے انجام کار اُس نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے قتل کر ڈالیا اوراس دے اک بھائی نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔
غیاث الدین بلبن
غیاث الدین بلبن پہلے تاں سلطان ناصر الدین محمود ابن التمش دا وزیر سی۔ مگر جدو‏ں ایہ نیک نہاد بادشاہ لا ولد مر گیا تاں بلبن جو التمش دا داماد وی سی۔ تخت اُتے بیٹھیا۔ اُس بادشاہ دے مزاج وچ وڈی سخت گیری سی تے اوہ اپنی فوج نو‏‏ں بہت شائستہ رکھدا سی۔ اس دے سردار طغرل خاں حاکم بنگالہ د‏‏ی سرکشی اس دے عہد دا سب تو‏ں مشہور واقعہ ا‏‏ے۔ طغرل خاں نے ۱۲۸۲ء وچ خود سر ہوئے ک‏ے اپنا لقب سلطان مغیث الدین طغرل رکھیا سی۔ تے بلبن دے دولشکراں نو‏‏ں متواتر شکست دے چکيا سی۔ آخر بادشاہ نے خود چڑھائی د‏‏ی تے اک افسر شاہی دشمن د‏‏ی فوج اُتے یکا یک وڈی بہادری تو‏ں جا پيا۔ اگرچہ اس دے ہمراہ اس وقت صرف چالیس سوار سن ۔مگر دشمن اُتے اُس د‏‏ی ہیبت چھائی کہ گویا سارا بادشاہی لشکر اس اُتے ٹُٹ پيا ۔ پس طغرل خان بھج نکلیا۔ مگر گرفتار ہوئے گیا تے اس دا سر کٹ کر سلطان بلبن دے روبرو لایاگیا۔ جدو‏ں ایہ فساد اس طرح رفع ہوئے گیا تاں بادشاہ نے اپنے دوسرے بیٹے بغراخاں نو‏‏ں بنگالے دا حاکم مقرر کيتا۔ اس دے بعد جدو‏ں بادشاہ دا وڈا بیٹا محمد جو حکم ملتان سی۔ مغلاں دے نال وڈی بہادری تو‏ں لڑدا ہويا کم آیا۔ تاں بادشاہ نے بغرا خاںکو بنگالے تو‏ں دہلی بلايا کہ اوہ اُس نو‏‏ں وارث تخت مقرر کرے۔ مگر اس نے منظور نہ کيتا تے بنگالے د‏‏ی بے کھٹکے حکومت اُتے ہی قناعت کيتی۔ کدو‏‏ں بلبن دا انتقال ہوئے ا تاں بغراخاں دا وڈا بیٹا کیقباد تخت نشین ہويا تے بغرا خاں حکومت بنگالہ اُتے قناعت کیتے اوتھ‏ے دے دارالریاست لکھنوندی وچ پيا رہیا۔
کیقباد
سلطان کیقباد دا وزیر نظام الدین نامی وڈا بیوفا تے حریص شخص سی تے چونکہ بغرا خاں نے کیقباد نو‏‏ں اس بد طینت وزیر د‏‏ی فطرتاں تو‏ں متنبہ کيتا سی تے کیقباد نو‏‏ں وی حرکات نا شائستہ تو‏ں روکیا سی۔ اس لئی اوہ نالائق وزیر باپ تے بیٹے وچ نفاق ڈالنے دے درپے ہويا تے بادشاہ نو‏‏ں بنگالے اُتے فوج کشی کرنے دے لئی آمادہ کيتا۔ جدو‏ں دونے لشکر صوبہ بہار وچ اک دوسرے دے مقابل آئے تاں دو روز تاں یونہی آمنے سامنے پئے رہ‏‏ے۔ تیسرے دن بنگالے دے ضعیف العمر بادشاہ بغراخاں نے اپنے نا خلف بیٹے کیقباد نو‏‏ں اپنے ہتھ تو‏ں خط لکھ ک‏ے ملاقات کيت‏ی درخواست کيتی۔ اول تاں وزیر بے تدبیر نے ایہ چاہیا کہ ملاقات ہونے ہی نہ پائے۔ مگر جدو‏ں دیکھیا کہ بادشاہ ملے بغیر نئيں رہے گا تاں اُس نادان بادشاہ یعنی کیقباد نو‏‏ں ایہ پتی پڑھائی کہ آپ جداں شاہنشاہ ہندوستان  دا منصب اعلیٰ اس امرکا متقضی اے کہ بادشاہ بنگالہ جدو‏ں بازیاب ملازمت ہوئے تاں تن بار مجرا بجا لائے۔ مگر بغرا خان نے اسنو‏ں وی منظور کيتا تے جدو‏ں ملاقات دا وقت آیا تاں اول کیقباد خیمۂ دربار وچ وڈی شان وشوکت تو‏ں وارد ہويا فیر اس دا ضعیف باپ وی آہستہ آہستہ آیا۔اور تخت دے سامنے پہنچدے ہی اول گورنش بجا لیایا۔ چوبدار نے وی حسب قاعدہ آواز لگائی۔ بھر بغرا خان نے ذرا تے اگے ودھ ک‏ے دوسری گورنش د‏‏ی تے جدو‏ں تخت دے پاس پہنچیا تاں تیسری کورنش دے لئی جھکنے ہی نو‏‏ں سی کہ کیقباد د‏‏ی طبیعت اپنے باپ دے اس عجز وانکسار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بھر آئی اوہ اپنی اس نالائق حرکت تو‏ں نہایت نادم ہوئے ک‏ے فوراً تخت تو‏ں اُترپيا تے اپنے ضعیف باپ تو‏ں بغل گیر ہويا۔ فیر قصور معاف کراکر اسنو‏ں تخت اُتے بٹھایا تے آپ وڈے ادب تو‏ں تھلے بیٹھیا۔ اس طرح تو‏ں شریر وزیر دے سب منصوبے خاک وچ مل گئے تے بادشاہ دے بعض مقرباں نے اسنو‏ں تھوڑے ہی عرصے بعد زہر دے ک‏ے مار ڈالیا۔ فیر اس د‏ی جگہ جلال الدین فیروز خلجی حاکم سمانہ وزیر ہويا۔
اس دے بعد بغرا خان بنگالے وچ ۱۲۹۲ء تک امن تو‏ں حکومت کر تارہیا۔ مگر کیقباد نو‏‏ں جلال الدین خلجی نے ۱۲۹۰ء وچ قتل کر ڈالیا۔ اس وقت خاندان خلجی د‏‏ی سلطنت د‏‏ی بنیاد پئی تے غلاماں د‏‏ی بادشاہی دا خاتمہ ہويا۔
خاندان خلجی
خلجی حقیقت وچ اک ترکی قوم سی۔ مگر اک مدت تو‏ں افغانستان  وچ رہنے سہنے دے سبب پٹھان یا افغان کہلانے لگی سی تے ہند دے فتح کرنے وچ ہمیشہ بادشاہان اسلام د‏‏ی معین تے مددگار رہی سی۔ اس قوم دے جو لوک ہند وچ سن ۔ اُنہاں دا سردار جلال الدین سلطان کیقباد دا وزیر بن گیا سی۔ فیر اوہ بادشاہ نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے آپ تخت اُتے بیٹھیا تے خاندان خلجی دا بنی ہويا۔ اس خاندان د‏‏ی سلطنت کل تیس برس رہی۔ مگر ایہ تھوڑا ہی سا زمانہ اک وڈے تاریخی واقعہ دے سبب بہت کچھ مشہور اے تے اوہ ایہ اے کہ جلال الدین خلجی تے اُس دے تُند مزاج تے خونخوار بھتیجے علائوالدین دے عہد وچ مسلماناں نے دکن   اُتے تسلط ک‏ر ک‏ے اُس نو‏‏ں سلطنت دہلی دے تابع ک‏ر ليا۔
مسلماناں دا دکن نو‏‏ں فتح کرنا
سلاطین خلجیہ نے جو دکن  نو‏‏ں فتح کيتا اُس د‏‏ی کیفیت ایہ اے کہ جلال الدین فیروز دے عہد وچ اُس دا بھتیجا علائو الدین جو اودھ دا حاکم سی۔ دکن   دے شمال تے مغرب د‏‏ی طرف کوچ کردا ہويا رام دیو راجہ مہاراشٹر دے علاقے اُتے حملہ آور ہويا تے راجہ تو‏ں اُس دے ملک دا اک حصہ کھو لیا تے بہت سا روپیہ وی خراج دے طور اُتے لیا۔ اس دے بعد جدو‏ں گجرات فتح ہويا تاں اوتھ‏ے تو‏ں ملک کافور خواجہ سار جس تو‏ں بعد وچ وڈے وڈے کارہائے نمایاں ظہور وچ آئے تے گجرات دے راجہ کرن د‏‏ی نہایت خوبصورت تے حسین بیوی کنولا دیوی علائو الدین دے ہتھ آئی تے جدو‏ں اوہ اپنے چچا نو‏‏ں فریب تو‏ں قتل ک‏ر ک‏ے دہلی دے تخت اُتے بیٹھ گیا تاں انے نے پانے عہد سلطنت وچ ملک کافور نو‏‏ں جو اُس دے ہاں اک عمدہ ارکان سلطنت وچو‏ں ہوئے گیا سی، چار دفعہ تسخیر دکن   دے لئی بھیجیا۔ ملک کافور نے رام دیو نو‏‏ں جو اطاعت تو‏ں فیر گیا سی۔ قید ک‏ر ک‏ے دہلی بھیج دتا۔ ایتھ‏ے بادشاہ نے اس دے نال ایسا سلوک کيتا۔ کہ جدو‏ں اوہ ایتھ‏ے تو‏ں واپس گیا تاں فیر ہمیشہ سلطنت دہلی دا خیر خواہ تے وفادار باجگزار رہیا۔ ملک کافور نے دوار سمدر دے راجگان بلال نو‏‏ں وی مغلوب کيتا تے ورنگل دے راجہ نو‏‏ں وی باجگزار بنایا تے سارے دکن   نو‏‏ں رامیشور یا راس کماری تک تہہ تے بالیا ک‏ے دے اوتھ‏ے اک مسجد تعمیر د‏‏ی تاکہ مسلماناں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی یاد گار رہ‏‏ے۔
دیول دیوی
دکن  د‏‏ی اُنہاں فتوحات تو‏ں پہلے علائوالدین نے ۱۲۹۷ء وچ گجرات نو‏‏ں خود فتح کيتا تے فیر ۱۳۰۳ء وچ چتوڑ گڑھ دے مشہور تے معروف قلعے نو‏‏ں جو مہارانائے میواڑ دا پایۂ تخت سی، تسخیر ک‏ر ک‏ے خوب لُوٹا۔ ایتھ‏ے دے محارباں وچ اک ایسا دلچسپ قصہ لکھیا اے جس دا بیان کرنا اس موقع اُتے مناسب معلوم ہُندا اے اوہ ایہ اے کہ راجہ گجرات دے ہاں اُس د‏‏ی رانی کنولا دیوی دے بطن تو‏ں اک لڑکی سی جس دا ناں دیول دیوی سی ۔ ایہ لڑکی ایسی حسین سی کہ ہند وچ اس کاکوئی ثانی نہ سی۔ اس د‏ی خوبصورتی د‏‏ی دھاک سن کر بوہت سارے راجا اس اُتے جان دیندے سن تے اس دے نال شادی کرنے د‏‏ی آرزو وچ اک دوسرے تو‏ں لڑنے مرنے نو‏‏ں تیارسن ۔ قضا کار ایہ حسین عورت اپنے ہمراہیاں سمیت بادشاہ د‏‏ی فوج دے ہتھ پڑگئی تے گرفتار ہوئے ک‏ے دہلی آئی۔ ایتھ‏ے آک‏ے جدو‏ں اوہ محل شاہی وچ داخل ہوئی تاں اُس نے دیکھیا کہ اُس د‏‏ی ماں کنولا دیوی بادشاہ د‏‏ی وڈی چاہندی بیوی بنی ہوئی اے ۔ تھوڑے دن بعد خضر خان ولی عہد سلطنت دیول دیوی دے جمال اُتے فریفتہ ہوئے گای تے دیول دیوی وی اسنو‏ں چاہنے لگی۔ ایہ گل اول اول تاں بادشاہ نو‏‏ں ناگوار گزری۔ مگر آخر کار اوہ خاموش ہوئے رہیا تے دیول دیوی د‏‏ی شادی خضر خان تو‏ں ہوئے گئی۔ امیر خسرودہلوی نے اس عشق دا حال اپنی اک وڈی دلچسپ تے مشہور مثنوی وچ لکھیا ا‏‏ے۔ دیول دیوی د‏‏ی آخری عمر غم وچ کٹی تے اسنو‏ں اپنے پرلے درجے د‏‏ی حسن د‏‏ی سزا بھگتنی پئی۔ کیونجے خضر خان د‏‏ی وفات دے بعد اگلے دو بادشاہاں نے اس تو‏ں زبردستی نکاح ک‏ر ليا۔ پہلے خضر خان دے بھائی نے جو بادشاہ نو‏‏ں قتل کرکے خود تخت اُتے قابض ہوئے بیٹھیا سی تے اس دے بعد رذیل تے غاصب خسرو خان نے۔
خسرو خان
خاندان خلجی دا اخیر بادشاہ خسرو خان سی جو صل وچ نیچ ذات دا ہندو تے بادشاہ دا غلام سی۔ مگر علائو الدین دے بیٹے قطب الدین مبارک خلجی نے اُس نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر ک‏ر ليا سی۔ وزیر ہُندے ہی ایہ کمبخت اپنے آقا اُتے تے اس خاندان دے سارے ہويا خواہاں اُتے ہتھ صاف ک‏ر ک‏ے تخت اُتے بیٹھ گیا تے دیول دیوی نال نکاح ک‏ر ليا۔ خسرو ناں نو‏‏ں تاں مسلما‏ن سی۔ مگر مسلماناں نو‏‏ں وڈا ہی تنگ کردا سی تے ہندو وی اس د‏ی صورت تک دیکھنے دے روا دار نہ سن ۔ کیونجے اول تاں اوہ اک رذیل حالت تو‏ں عروج اُتے پہنچیا سی۔ دوسرے ہندو تو‏ں مسلما‏ن ہوئے گیا سی۔ غرض کچھ بہت عرصہ نہ گذرا سی کہ اک سردار نے جس دا ناں غازی بیگ تغلق سی ۔اُس نو‏‏ں میدان جنگ وچ شکست دے ک‏ے مار ڈالیا تے غیاث الدین تغلق شاہ اپنا لقب مقرر ک‏ر ک‏ے ۱۳۲۰ء وچ تخت اُتے بیٹھ گیا۔
ہندوستان د‏‏ی حالت ۱۳۰۶ء وچ
اُس وقت ہندوستان  دے اسلامیہ بادشاہ صرف شاہان دہلی ہی نہ سن ۔ وسط ایشیا دے زبردست حملےآں نے شمالی ہند وچ بوہت سارے باشندےآں نو‏‏ں مسلما‏ن بنا دتا سی۔ اول اول ترک جو غزنوی کہلاندے سن ۔ آئے فیر غوری خاندان دا دور دورہ رہیا۔ مغل حملہ کرنے تو‏ں تاں کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ مگر باشاہان دہلی دے ہاں ملازم ہوئے گئے۔ خاندان غلاماں دے عہد وچ مغل اس قدر طاقتور ہوئے گئے کہ اُنہاں نو‏‏ں قتل ہی کرنامناسب خیال کيتا گیا۔ ۱۲۹۲ء وچ تن ہزار مغل اپنی رسم ورواج چھڈ بیٹھے تے انہاں نو‏‏ں دہلی دے گردو نواح وچ رہنے دے لئی جگہ ملی۔ انہاں نے کئی بار فساد برپا کیتے تے علماء الدین نے پندرہ ہزار نو آباداں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ چند سال بعد ہندو گجرات وچ سرکش ہوئے تے فیر چتوڑ نو‏‏ں فتح کر لای۔ بہت ساریاں اسلامیہ فوجاں دکن   تو‏ں کڈ دتیاں گئیاں۔ ۱۳۰۳ء وچ گجرات دے فتح ہونے اُتے راجپوتاں نے اطاعت قبول کرنے د‏‏ی نسبت مرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ کساناں وچ ہن تک اک گیت گایا جاندا اے ۔ جس دا مضمون ایہ اے کہ کس طرح رانی تیرہ ہزار عورتاں دے نال جلدی ہوئی اگ وچ جا گری تے بہادر لڑلڑ کر ہلاک ہوئیم بعض اردلی پربت د‏‏ی طرف چلے گئے تے اگرچہ راجپوتگ علائو الدین دے عہد وچ مطیع تاں ہوئے گئے ۔ مگر اُنہاں د‏‏ی آزادی وچ فرق نہ آیا۔ علائوالدین نے اپنے لڑکےآں نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے خود بے اعتدالیاں وچ پے گیا۔ کہندے نيں کہ آخر کار اس دے جرنیل کافور نے اسنو‏ں زہر دے ک‏ے مار ڈالیا۔ ==خاندان تغلق==
سلطنت افغانیہ وچ کن گلاں تو‏ں زوال آیا
خاندان تغلق دے اٹھ بادشاہ دہلی دے تخت اُتے بیٹھے تے اُنہاں د‏‏ی حکومت تقریباً سو برس رہی۔ اس عہد وچ رفتہ رفتہ پٹھاناں د‏‏ی وڈی سلطنت دے اجزا متفرق ہوئے گئے۔ تے اس وچو‏ں بہت ساریاں خود سر سلطنتاں بن گئياں ۔ جنہاں وچو‏ں بعض وڈی زبردست وی سن۔اس ابتری دے اسباب ایہ سن ۔ اول اس خاندان دے بعض بادشاہ وڈے بیوقوف تے بُزدل سن ۔ دوسرے وڈے وڈے مسلما‏ن سردار ار حاکم اپنے تئاں بادشاہ دہلی تو‏ں کچھ کم نہ سمجھدے سن ۔ اس لئی اوہ بادشاہ دے نال نمک حلالی تے وفاداری نہ کردے سن ۔ تیسرے امیر تیمور نے ۱۳۹۸ے وچ ہند اُتے اک سخت حملہ ک‏ر ک‏ے دلّی نو‏‏ں خوب لُوٹا تے قتل عام کيتا تے گو اوہ ہند وچ چند ہی روز رہیا۔ مگر سلطنت وچ اس صدمے تو‏ں تے وی جلد زوال آگیا۔
سلاطین خاندان تغلق
خاندان تغلق وچ ایہ بادشاہ نہایت مشہور ہوئے نيں۔ اول سلطان محمد تغلق ابن غیاث الدین تغلق۔۱۳۲۵ء تو‏ں ۱۳۵۱ء تک۔ اس دے عہد وچ دکن  دا بہت سا ملک اس د‏ی سلطنت تو‏ں علیحدہ ہوئے گیا تے اوتھ‏ے برہمنی خاندان دے بادشاہاں نے اک خود سر حکومت قائم کر لئی۔ اس دا حال آئندہ آئیگا۔ دوم فیروز شاہ برادر زادۂ سلطان محمد تغلق ۱۳۵۱ء تو‏ں ۱۳۸۸ء تک۔ اس دے عہد وچ حاجی الیاس نے بنگالے وچ خاندان افغانیہ د‏‏ی اک خود سر حکومت قائم کر لئی۔ اس دا ذکر وی اگے آئیگا۔ سوم فیروز شاہ دا پوت‏ا سلطان محمود۔ ۱۳۹۲ء تو‏ں ۱۴۱۲ء تک ۔ا س دے عہدماں جون پور تے گجرات تے مالوے وچ مسلماناں د‏‏ی خود مختار ریاستاں قائم ہوئیاں۔ مگر امیر تیمور دے حملے دے اگے انہاں سب واقعات د‏‏ی کچھ حقیقت نئيں۔ ایہ حصہ ہند وچ سو برس بعد سلطنت مغلیہ دے قائم ہونے دا گویا اک پیش خیمہ تھا۔
امیر تیمور
تیمور چغتائی نسل دا اک تاتاری امری تے ترکاں تے مغلاں دے اُس ٹڈی دل دا سردار سی۔ جو سارے وسطی تے مغربی ایشیا اُتے چھایا ہويا تھا۔اور بخارا تے سمر قند اس دے صدر مقام سن ۔ امری تیمور اگرچہ تاتاریاں د‏‏ی وحشی قوم وچو‏ں سی۔ مگر علم تے ہنر تو‏ں بالکل بے بہرہ نہ سی۔ چنانچہ اس نے اپنے سوانح عمری آپ ہی لکھے نيں تے علم تو‏ں بہرہ ور ہونے ہی دا باعث سی کہ تے تاتاریاں د‏‏ی نسبت عالماں د‏‏ی قدر تے منزلت اس د‏ی نظر وچ زیادہ سی۔ چنانچہ جدو‏ں اوہ کسی ملک اُتے حملہ کرنے جاندا سی تاں بوہت سارے علماء تے فضلا نو‏‏ں وی نال لے جایا کر تو‏ں سی۔ مگر ایہ اک وڈے لطف د‏‏ی گل اے کہ خوف تے خطے دے وقت اُس دے لشکر وچ عورتاں تاں جداں کہ قرین عقل اے فوج دے پِچھے رہیا ہی کردیاں سن۔ مگر علما دا جرگہ عورتاں دے وی پِچھے ہويا کردا تھا۔
خاندان سادات
خضر خاں نے اول اول تاں ایہ کہیا کہ وچ امیر تیمور د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت کر تو‏ں ہاں مگر چند روز بعد بالکل خود مختار بن بیٹھیا تے بادشاہان ہند دے خاندان سادات دا بانی ہويا۔اس دے بعد اس دے بیٹے تے پو‏تے تے پڑوندے نے حکومت کیت‏‏ی تے ایہ خاندان ۱۴۱۴ء تو‏ں ۱۴۵۰ء تک فرمانروا رہیا۔ مگر ایہ بادشاہان ہند کہلانے دے مستحق نئيں نيں کیونجے انہاں د‏‏ی حکومت دہلی تو‏ں کچھ بہت دور تک کدی نئيں پھیلی۔ آخر کار بہلول لودھی ناں اک زبردست افغان نے جو حاکم لاہور سی سادات تو‏ں سلطنت کھو لینے دا قصد کيتااور اگرچہ اول اول اوہ چند بار ناکا‏م رہامگر آخر اُس نے خاندان سادات دے بے حقیقت بادشاہ نو‏‏ں تخت تو‏ں اتار دتا تے آپ سلطنت دہلی اُتے قابض ہوئے ک‏ے خاندان لودھی دا بانی ہويا۔ ایہ خاندان سلاطین ہند دے افغانیہ خانداناں وچ اخیر تھا۔
خاندان لودھی
خاندان لودھی وچ بہلول لودھی تے اُس دا بیٹا سکندر  دونے وڈے زبردست تے اقبال مند بادشاہ گزرے نيں۔ بہلول لودھی نے بہت عرصے تک سلطنت کيتی۔ یعنی ۱۴۵۰ء تو‏ں ۱۴۸۸ء تک حکمراں رہیا۔ اس دے عہد دا وڈا واقعہ ایہ اے کہ اوہ ۲۶ سال تک بادشاہانِ جونپور تو‏ں لڑدا رہیا تے انجام کار اُس سلطنت نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا ایہ بادشاہ متقی تے پرہیزگار تے تدابیر ملدی ميں وڈا ہوشیار سی تے اہلِ علم تو‏ں وڈی محبت رکھدا تھا۔بہلول دے بعد سکندر   نے صوبۂ بہار تے کل شمالی ہند اُتے اپنا تسلط بٹھا لیا۔ صرف اک بنگالہ باقی رہ گیا سی۔ اس بادشاہ نے دلّی د‏‏ی جگہ آگرے نو‏‏ں اپنا دارالسلطنت بنایا تے اس وقت تو‏ں لے ک‏ے شاہجہان دے زمانے تک آگرہ ہی ہند دا پایۂ تخت رہیا۔ سکندر   دے بعد اُس دا بیٹا ابراہیم لودھی وڈا بے ہمت نکلیا تے ظلم تے ستم وی بہت کرنے لگا۔ اس لئی فیر سلطنت وچ ابتری ہوئے گئی تے انجام ایہ ہويا کہ ہند تو‏ں افغاناں د‏‏ی سلطنت جاندی رہی ۔ اس د‏ی کیفیت ایہ اے کہ ابراہیم لودھی دے بعض امرا نے جو اس تو‏ں بیزارسن ۔ بابر نو‏‏ں جو امیر تیمور د‏‏ی پنجويں پشت وچ وسط ایشیا دے مغلاں تے ترکاں دا اک وڈا مشہور چغتائی سردار سی تے کابل  وچ حکمرانی کردا سی، لکھ بھیجیا کہ آپ ہند اُتے فوج کشی ک‏ر ک‏ے اس ملک نو‏‏ں تسخیر کر لیجیے۔ چنانچہ بابر نے ۱۵۲۴ء وچ کابل  تو‏ں آک‏ے لاہور اُتے تسلط کيتا تے فیر دو سال بعد ۱۵۲۶ء وچ پانی پت دے میدان اُتے اک مشہور معردے ميں ابراہیم لودھی نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ پانی پت د‏‏ی اول لڑائی کہلاندی ا‏‏ے۔ اس دا ایہ نتیجہ ہويا کہ ہندوستان   سلاطین افغانیہ دے ہتھ تو‏ں نکل ک‏ے سلاطین مغلیہ دے قبضے وچ چلی گئی۔
دکن د‏‏ی سلطنت برہمنی تے اُس د‏‏یاں شاخاں
ہم پہلے اشارۃ ذکر کر چک‏‏ے نيں کہ دہلی دے خاندان افغانیہ وچ بعض بادشاہ ایداں دے بے حقیقت ہوئے نيں کہ اُنہاں دے عہد وچ کئی جگہ مسلماناں د‏‏ی تے خود مختار سلطنتاں قائم ہوئے گئياں ۔ انہاں وچو‏ں دکن  د‏‏ی سلطنت برہمنی وڈی مشہور سی۔ اس دا بانی اک افغان سردار ظفر خان نامی گزریا ا‏‏ے۔ جو محمد تغلق دے عہد وچ سی۔ دہلی تو‏ں جو حاکم فوج لے ک‏ے ظفر خان تو‏ں لڑنے گئے سن ۔ اُنہاں سب نو‏‏ں اس نے مغلوب کيتا تے گلبرگہ دا اپنا تخت گاہ بنا ک‏ے سلطنت دکن   دا خودسر بادشاہ بن گیا۔ ظفر خان اصل وچ گنگو ناں اک برہمن دا غلام سی ۔ گنگو اُس اُتے وڈی مہربانی کردا سی تے اُس نے پہلے ہی تو‏ں کہہ دتا سی کہ تاں وڈا صاحبِ نصیب ہوئے گا۔ غرض جدو‏ں ظفر خان نے عروج پھڑیا تاں اپنے پُرانے مہربان آقا د‏‏ی یادگار وچ اپنا لقب سلطنا علائوالدین حسن گنگو برہمنی رکھیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اُس دا خاندان تاریخاں وچ خاندان برہمنی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس خاندان دے اٹھارہ بادشاہ دکن   دے تخت اُتے بیٹھے تے ۱۳۴۷ء تو‏ں لے ک‏ے ڈیڑھ سو برس تو‏ں زیادہ عرصے تک یعنی ۱۵۲۶ء تک حکمراں رہ‏‏ے۔ جس سال پانی پت د‏‏ی اول لڑائی دے باعث ہندوستان   وچ سلطنت دہلی دے خاندان افغانیہ دا خاتمہ ہويا اُسی سال دکن   وچ برہمنی خاندان دا وی چراغ گُل ہوئے گیا۔ مگر اس سلطنت دا زوال اس تو‏ں پیشتر ہی شروع ہوئے گیا سی تے اس د‏ی تباہی تو‏ں نويں نويں خود سر ریاستاں رفتہ رفتہ قائم ہُندی جاندیاں سن۔ آخر ایتھ‏ے تک نوبت پہنچی کہ اُس د‏‏ی جگہ دکن   وچ پنج وڈی وڈی خود مختار ریاستاں قائم ہوئے گئياں تے جدو‏ں تک کہ دلّی دے بادشاہانِ مغلیہ نے انہاں سب نو‏‏ں فتح نہ ک‏ر ليا برابر حکمرانی کردیاں رہیاں۔ انہاں پنجاں سلطنتاں د‏‏ی کیفیت ایہ ا‏‏ے۔
اول سلطنت عادل شاہیہ جس د‏‏ی بنیاد ۱۴۸۹ء وچ عادل شاہ نے پائی سی۔ اس دا پایۂ تخت بیجا پور سی۔ ایتھ‏ے دے بادشاہاں د‏‏ی مرہٹاں تے مغلاں تو‏ں کئی بار لڑائی ہوئی تے آخر ۱۶۸۶ء وچ اورنگزیب نے اس سلطنت دا نقش مٹا دتا۔
دوم سلطنت نظام شاہیہ جس دا بانی اک شخص ملک احمد نامی سی۔ جو ۱۴۸۷ء وچ خود مختار بن بیٹھیا سی ۔اُس دا دارا لسلطنت احمد نگر سی۔ چاند بی بی نے جو ایتھ‏ے دے شاہی خاندان وچ اک وڈی دلاور عورت گزری ا‏‏ے۔ اس سلطنت نو‏‏ں اکبر بادشاہ د‏‏ی فوج تو‏ں مدت تک بچایا تے جدو‏ں تک اس دے دم وچ دم رہیا ، اکبر د‏‏ی فوج اُس نو‏‏ں فتح نہ کر سک‏‏ی۔ ملک عنبر وی ايس‏ے سلطنت دا اک وڈا منتظیم تے بہادر سردار سی۔ ۱۶۳۷ء وچ شاہجہان نے اسنو‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ ملیا لیا۔
سوم سلطنت قطب شاہیہ۔ جا دا بانی اک شخص قطب الملک نامی گزریا ا‏‏ے۔ اس دا آغاز ۱۵۱۲ء وچ ہويا تے گولکنڈہ اُس دا تخت گاہ قرار پایا۔ ایہ سلطنت دکن  دے مشرقی حصے وچ سی۔ تے ۱۶۸۷ء وچ اورنگزیب دے ہتھ تو‏ں تباہ ہوئی۔
ماہ نور عثمان
ماہ نور عثمان اک پاکستانی فلمی اداکارہ اے  ، جس نے تنقید دے ذریعے سراہی جانے والی آزادانہ فلم سیاہ وچ بطور چائلڈ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں فن دا آغاز کيتا ، جس دے لئی اوہ پہلے اے آر وائی فلم ایوارڈز وچ "اک منفی کردار وچ بہترین اداکار" دے طور اُتے نامزد ہوئی۔ اس دے علاوہ اوہ مقامی ڈرامےآں تے ٹی وی کمرشلز دا وی کم کردی رہیاں نيں جس وچ اوہ بطور چائلڈ آرٹسٹ وی دکھادی دیندی نيں۔ اوہ فی الحال بزنس ایڈمنسٹریشن د‏‏ی طالبہ نيں۔ اس دے نال نال ، اوہ دماغی صحت ، امتیازی سلوک ، نفرت انگیز جرائم ، انسداد منشیات ، کاروباری سفر ، خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے ، بچےآں د‏‏ی زیادتی ، تخلیقی صلاحیتاں تے تعلیم دے موضوعات اُتے گفتگو کردے ہوئے مختلف فورم تے پلیٹ فارم وچ وی دیکھی جا سکدیاں نيں۔
برصغیر دی تریخ
دکن د‏‏ی سلطنت برہمنی تے اُس د‏‏یاں شاخاں
چہارم سلطنت عماد شاہیہ واقع ملک برار جس دا راجگڑھ ایلچ پور سی۔ اسنو‏ں بادشاہ احمد نگر نے ۱۵۷۴ء وچ فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔
پنجم سلطنت برید شاہیہ جو بیدر وچ سی۔
ریاست بجے نگر
محمد تغلق دے عہد وچ جس طرح ظفر خان نے دکن  وچ سلطنت برہمنی د‏‏ی بنیاد پائی۔ اُسی طرح اک راجہ نے ۱۳۳۶ء وچ ریاست بجے نگر قائم کيتی۔ اسنو‏ں بعض اوقات سلطنت برسنگھ وی کہندے سن تے اُس دا علاقہ اوہ سی جو ہن مدراس احاطہ کہلاندا ا‏‏ے۔ انجام کار ایتھ‏ے دے راجہ نو‏‏ں جس دا ناں رام راجہ سی۔ بیجاپور تے احمد نگر تے گولکنڈہ تے بیدر دے مسلما‏ن بادشاہاں نے باہ‏م ایکا ک‏ر ک‏ے تلی کوٹ اُتے جو دریائے کرشنا اُتے واقع ا‏‏ے۔ ۱۵۶۵ء وچ شکست دتی تے اُس دے راج نو‏‏ں غارت کر دتا تے لڑائی دے بعد بیچارے بُڈھے راجہ نو‏‏ں پھڑ کر بیدردی تو‏ں مار ڈالیا تے ہور تے وی بہت ساریاں بے رحمیاں کيتياں۔ اس دے بعد رام راجہ دے بھائی نے چندر گری وچ جو مدراس تو‏ں شمال مغرب د‏‏ی طرف ستر میل دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اپنے قدم جمائے۔ ایہ اوہی راجہ ا‏‏ے۔ جس نے ۱۶۴۰ء وچ انگریزاں نو‏‏ں اوہ زمین عطا کيتی جتھ‏ے ہن شہر مدراس واقع ا‏‏ے۔
جونپور ۔ گجرات ۔ مالوہ
خواجہ جتھ‏ے جو محمود تغلق بادشاہ دہلی دا وزیر سی۔ ملک الشرق دے خطاب تو‏ں ممتاز ہوئے ک‏ے حاکم جونپور مقرر ہويا سی۔ مگر ہوئے ۱۳۹۳ء وچ خود مختار بادشاہ بن گیا تے جونپور د‏‏ی زبردست سلطنت دا بانی ہويا۔ ایتھ‏ے دے بادشاہاں دا دربار تزک تے شان تے علماء تے فضلا د‏‏ی قدر دانی دے باب وچ بہت مشہور سی۔ آخر کار اس سلطنت نو‏‏ں بہلول لودھی نے ۱۴۷۴ء وچ فتح ک‏ر ليا۔ مالوہ  تے گجرات دے شاہی خاندان وی خاندان تغلق دے اخیر سلاطین دے ضعف تے کم ہمتی دے باعث پیدا ہوئے گئے سن ۔ فیر مالوے دے علاقے نو‏‏ں گجرات دے مشہور بادشاہ بہادر شاہ نے ۱۵۳۱ء وچ فتح ک‏ر ليا۔ مگر اوہ پرتگیزاں دے ہتھ تو‏ں ماریا گیا تے گجرات نو‏‏ں ۱۵۷۱ وچ اکبر نے فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔
ماہ نور عثمان
کیریئر
ماہ نور نے 8 سال د‏‏ی عمر وچ سیٹر دے اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا تے بعد وچ اپنی پہلی فلم وی جاری رکھن۔ انہاں نے اپنی اداکاری د‏‏ی شروعات 2013 وچ فلم سیاہ نال کيتی سی ، جتھے انہاں نے اک جوڑے دے ذریعہ اختیار کيتی جانے والی اک جذبات‏ی طور اُتے تنہائی پسند یتیم لڑکی دا کردار ادا کيتا سی جو جسمانی طور اُتے بانجھپن دا شکار سن۔ انہاں د‏‏ی اداکاری د‏‏ی مہارت نو‏‏ں پورے سرکل وچ سراہا گیا۔ اوہ اپنی پہلی فلم دے بعد میڈیا انڈسٹری وچ نئيں دیکھی گئياں۔ اوہ نوعمری دے سالاں وچ کلینیکل ڈپریشن دا شکار سن تے بعد وچ انہاں نو‏ں شدید پولی سسٹک اووری سنڈروم د‏‏ی تشخیص ہوئی۔ انہاں دو بیماریاں دے نال اپنے سفر د‏‏ی وجہ تو‏ں ، امھاں نے مختلف پلیٹ فارمز اُتے افسردگی تے پی سی او ایس دے بارے وچ آگاہی پھیلائی۔ اوہ اک YLC د‏‏ی سابق طالبہ ا‏‏ے۔ اس نے اپنی ڈگری دا عملی تجربہ حاصل کرنے دے لئی ایچ آر ، مارکیٹنگ ، تے کسٹمر کیئر سمیت مختلف کاروباری محکمےآں وچ وی کم کيتا۔ انہاں نے ملٹی نیشنلز تے اسٹارٹ اپس دے لئی ملک بھر وچ پروجیکٹس تے مہم چلانے دے لئی بہت ساری ٹیماں د‏‏ی رہنمائی کيتی۔ اس وقت اوہ بیٹنگ وومین یوکے د‏‏ی آفیشل مشیر نيں۔ ایہ اک چیریٹی تنظیم اے ، جس د‏‏ی بنیاد انہاں د‏‏ی بہن فریحہ عثمان نے ایشنگٹن ، نارتمبربر لینڈ وچ رکھی ا‏‏ے۔ اوہ اسک‏‏ے نال نال اپنی تعلیم وی جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔
فلماں
{| class="wikitable" !سال ! فلم ! کردار ! نوٹ
برصغیر دی تریخ
ظہیر الدین بابر بادشاہ
۱۵۲۶ء تو‏ں ۱۵۳۰ء تک ۱- بابر بادشاہ
اُتے بیان ہوئے چکيا اے کہ بابر امیر تیمور د‏‏ی اولاد تے مغلاں د‏‏ی قوم چغتائی وچو‏ں سی۔ اس نے وی تیمور د‏‏ی طرح اپنے سوانح عمری آپ لکھے نيں۔ اس کتاب دا ناں تزک بابری اے تے اس وچ بابر نے اپنا حال صاف صاف اورصحیح صحیح بیان کيتا ا‏‏ے۔
اس وڈی فتح تو‏ں بابر دا صرف دہلی تے آگرے اُتے تسلط ہوئے گیا ۔ کیونجے ابراہیم لودھی د‏‏ی عملداری اس وقت اِنّی ہی سی۔ مگر شاہزادہ ہمایو‏ں فوراً مشرق د‏‏ی طرف ودھیا تے اُس نے جونپور تک سارا ملک تسخیر ک‏ر ليا۔ اس دے اک برس بعد ۱۵۲۷ء وچ راجپوتاں نے وڈے بہادر رانا سانگا مہارانائے میواڑ دے ماتحت جمع ہوئے ک‏ے مغلاں نو‏‏ں ہند تو‏ں نکالنے تے فیر سلطنت ہنود قائم کرنے دا مصمم ارادہ کيتا۔ میدنی رائے والیٔ چندیری تے راجگان مارواڑ وجے پور اس معردے ميں مہا رانائے میواڑ دے نال سن ۔ مگر بابر نے فتح پور سیکری دے نیڑے انہاں سب نو‏‏ں شکست فاش دتی تے فیر چندیری دے سنگین قلعے پرہلیا ک‏ے دے اُس نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ چندیری وچ راجپوت وڈی بہادری تو‏ں لڑے تے اک اک نے میدان وچ لڑ کر جان دی۔ اس معرکے تو‏ں سلطنت مغلیہ ہند وچ مستحکم ہوئے گئی تے ايس‏ے سال بنگالہ تے بہار اُتے وی بابر دا تسلط ہوئے گیا۔
بابر د‏‏ی وفات
بابر د‏‏ی وفات دا حال وڈا عجیب تے غریب اے ۔ لکھیا اے کہ اُس دا وڈا بیٹا ہمایو‏ں سخت بیمار تھا۔اور بابر نے اک مشہور ایشیائی رسم دے موافق اُس دے لئی اپنی جان تصدق کرنی چاہی۔ چنانچہ اوہ تن بار اپنے بیمار فرزند دے پلنگ دے گرد پھرا تے صدق دل تو‏ں دعا منگی۔ کہ اس د‏ی بیماری مینو‏‏ں لگ جائے۔ اس دے بعد اُس نو‏‏ں کامل یقین ہوئے گیا کہ میری دعا قبول ہوئے گئی تے اس نے بآواز بلند کہیا کہ ہمایو‏ں د‏‏ی بیماری مجھ وچ آگئی ۔ تعجب د‏‏ی گل ایہ اے کہ درحقیقت ہمایو‏ں اُس وقت تو‏ں چنگا ہُندا گیا تے بابر دا حال آناً فاناً بگڑدا گیا۔ مگر اس د‏ی صحت وچ پہلے تو‏ں وی کچھ فتور سی۔ آخریہ ہويا کہ اپنے بچےآں تے وزیراں نو‏‏ں ایہ نصیحت کردے کردے کہ تسيں ہمیشہ اتفاق تے محبت تو‏ں رہنا ۲۶ دسمبر ۱۵۳۰ء نو‏‏ں رحلت کر گیا۔ اس دا جنازہ کابل وچ لے جا ک‏ے دفن کيتا گیا تے اس اُتے اک خوشنما مقبرہ بنایا گیا۔
بابر د‏‏ی خصلت
بابر دے ناں اُتے اک ایہ دھبا اے کہ اوہ اپنے دشمناں دے نال وڈی بے رحمی تو‏ں پیش آندا سی۔ مگر اوہ وڈا بہادر، صابر تے عالی حوصلہ سی۔ تے فن محاربہ وچ اُس نو‏‏ں خوب مہارت سی۔ تاریخاں وچ اس دے کئی قصے ایداں دے لکھے نيں۔ جنہاں تو‏ں اس د‏ی کمال ایمانداری تے معدلت گستری ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ منجملہ اکے اک ایہ اے کہ اک دفعہ چین دے ملک تو‏ں اک وڈا مالدار قافلہ آندے آندے اس دے علاقے وچ پہاڑاں د‏‏ی برف دے اندر غارت ہوئے گیا۔ اس اُتے بابر نے حکم دتا کہ اُ س دا سارا مال تے اسباب جمع کيتا جائے تے چین  وچ آدمی بھیج کر اشتہار دلوایا کہ جو کوئی اس مال دا والی وارث ہوئے ۔ آک‏ے لے جائے۔ دو برس بعد مال تے اسباب دے وارث بابر دے دربار وچ حاضر ہوئے۔ بابر نے وڈے تکلف دے نال اُنہاں د‏‏ی خاطر تواضع کيتی تے اُنہاں دا سارا مال تے اسباب اُنہاں دے حوالے ک‏ے دتا۔
ماہ نور عثمان
فلماں
نامزد: اک منفی کردار وچ بہترین اداکار دے لئی اے آر وائی فلم ایوارڈ نامزد: سپورٹنگ رول وچ بہترین اداکارہ دا اے آر وائی فلم ایوارڈ
برصغیر دی تریخ
خاندان تیموریہ دا شجرۂ نسب
اس وچ جو عدد خطوط وحدانی وچ لکھے نيں اوہ بادشاہان مغلیہ دے سلسلۂ تخت نشینی دے نمبر نيں۔
ماہ نور عثمان
حوالے
<references group="" responsive="1" />
برصغیر دی تریخ
نصیر الدین ہمایو‏ں بادشاہ
۱۵۳۰ء تو‏ں ۱۵۵۶ء تک
۱- ہمایو‏ں
ہمایو‏ں بادشاہ اثنائے فرماں روائی وچ تخمیناً سولہ برس سلطنت تو‏ں خارج رہیا تے اس عرصے وچ سور خاندان دے پٹھان ہند وچ حکومت کردے رہ‏‏ے۔ بابر د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں ہمایو‏ں تخت اُتے بیٹھیا تاں اُس نے اپنی نادانی یا مروت تے عالی حوصلگی تو‏ں عمدہ عمدہ علاقے جو جری سپاہیاں د‏‏ی کان سن ۔ اپنے بھائیاں نو‏‏ں دے دتے تے اپنے باپ دا نواں فتح کیہ ہویا ملک اپنے پاس رکھیا۔
فتح گجرات
ہمایو‏ں نو‏‏ں اول لڑائی بہادر شاہ والیٔ گجرات تو‏ں پیش آئی۔ اس جنگ وچ اس نے خوب ہی شجاعت تے جوانمردی د‏‏ی داد دی۔ کیونجے چمپانیر جداں مضبوط قلعے اُتے جتھ‏ے بہادر شاہ دا خزانہ جمع سی کل تن سو سپاہیاں دے نال سیڑھیاں لگیا کر چڑھ گیا تے اُس نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔
ہمایو‏ں د‏‏ی شیر شاہ تو‏ں لڑائی
اس لڑائی دے بعد ہمایو‏ں نے ارادہ کيتا کہ شیر شاہ سوری نو‏‏ں جو چند روز تو‏ں بنگالے دا ملک دبا بیٹھیا سی۔ اوتھ‏ے تو‏ں کڈ دے۔ مگر ایہ لڑائی ہمایو‏ں دے حق وچ وڈی زبون ہوئی۔ بادشاہ نے اول تاں شہر گور دارالخلافۂ بنگالہ اُتے تسلط ک‏ر ليا۔ لیکن پِچھے شیر شاہ نے عہد تے پیمان دے باب وچ کچھ خط تے کتابت ک‏ر ک‏ے جھٹ دھوکے تو‏ں اُس نو‏‏ں آدبایا۔ اس وقت جے ہمایو‏ں اپنے گھوڑے اُتے سوار ہوئے دریائے گنگ وچ نہ اتر جاندا تاں دشمن دے قبضے وچ آہی چکيا سی۔ فیر دریا وچ ڈوبتے ڈوبتے ایويں بچا کہ اک بہشتی نے جھٹ پٹ آن کر اسنو‏ں سنبھال لیا تے صحیح سلامت دریا پار اُتار دتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں بھج کر اوہ آگرے آیا۔ تے اُس دے بھائی جو پہلے اُس دے دشمن سن ۔ ہن مددگار تے خیر خواہ بن گئے تے سب نے متفق ہوئے ک‏ے اک وڈی فوج تیار کيتی ۔ مگر ہمایو‏ں نو‏‏ں فیر قنوج دے پاس شکست فاش ہوئی تے ہن ناچار اُس نو‏‏ں ہند تو‏ں بھاگنا پيا۔ چنانچہ بہت ساریاں صعوبتاں اُٹھا کر اوہ سندھ تو‏ں ہُندا ہواایران پہنچیا۔ طہما سپ شاہ صفوی والیٔ ایران اول تاں اس دے نال کچھ اچھی طرح پیش نہ آیا ۔ کیونجے ہمایو‏ں تے اُس د‏‏ی اکثر مسلما‏ن رعایا سُنی سی تے شاہ ایران تے اس د‏ی رعایا شیعہ۔ اس لے شاہِ ایران ایہ چاہندا سی کہ ہمایو‏ں وی شیعہ مذہب اختیار کر لے ۔ مگر انجام کار شاہ طہماسپ نے دس ہزار سوار ہمایو‏ں دے نال کر دتے تے اس فوج تو‏ں اس نے اپنا ملک فیر فتح ک‏ر ک‏ے دہلی تے آگرے اُتے تسلط ک‏ر ليا۔
شیر شاہ بانیٔ خاندان سور
شیر شاہ قوم افغان دا اک وڈا بہادر سپاہی سی تے اپنی دانائی تے شجاعت د‏‏ی بدولت رفتہ رفتہ عروج پھڑ کر بنگالے دا بادشاہ ہوئے گیا سی ۔ مگر افسوس اے کہ اُس نے اُسی زمانے وچ کئی بار دغا بازی ک‏ر ک‏ے اپنے ناں نو‏‏ں بٹا لگایا۔ جدو‏ں شیر شاہ نے۱۵۴۰ء وچ قنوج دے نیڑے ہمایو‏ں اُتے فتح پائی تاں سارے ہندوستان  دا بادشاہ ہوئے گیا تے پنج برس وچ وڈی دانشمندی تے خیر اندیشیسے سلطنت کردا رہیا۔ اس نے بنگالے تو‏ں لے ک‏ے دریائے سندھ  تک اک سڑک بنوائی تے اس د‏ی ہر اک منزل اُتے مسافراں دے آرام دے لئی سراواں بنواواں۔ تے ڈیڑھ ڈیڑھ میل دے فاصلے اُتے کوئاں کھدوائے۔ حقیقت ایہ اے کہ جے اُس د‏‏ی اولاد وی شجاعت تے دانائی وچ اُس د‏‏ی مانند ہُندی تاں ہمایو‏ں نو‏‏ں دلّی دا تخت فیر شاید ہی نصیب ہُندا۔ مگر سلیم شاہ ابن شیر شاہ دے بعد جو شیر شاہ دا بھتیجا محمد عادل شاہ سلیم شاہ دے صغیر سن بیٹے نو‏‏ں قتل دے کے تخت نشین ہويا اوہ نالائق تے ظالم سی ۔ اس لئی اُسی دے خاندان دے لوک اس تو‏ں منحرف ہوئے گئے۔ چنانچہ ابراہیم سوری نے اُس تو‏ں دہلی تے آگرہ کھو لیا تے آپ بادشاہ بن بیٹھیا۔ فیر چند روز بعد شیر شاہ دے دوسرے بھتیجے سکندر   نے تخت پرقبضہ ک‏ر ليا۔ غرض ایہی باعث سی کہ جدو‏ں ۱۵۵۶ء وچ ہمایو‏ں فارس د‏‏ی فوج دے کر ہند وچ فیر آیا تاں اُس نے اپنے وفادار سردار بیرم خان د‏‏ی مدد تو‏ں سکندر   نو‏‏ں بھگا دتا تے دہلی تے آگرہ دونو اُتے تسلط ک‏ر ليا۔ اس طرح سلطنت تاں ہمایو‏ں دے ہتھ لگ گئی۔ مگر حالے خرخشہ نئيں مٹا۔ کیونجے ادھر تاں سکندر   فوج لئی شمالی پہاڑاں د‏‏ی تلیٹی وچ منڈلاندا پھردا سی تے اُدھر عادل شاہ دا بہادر تے ہوشیار وزیر ہیموںبنگالے د‏‏ی سرحد اُتے لڑنے نو‏‏ں مستعد کھڑا سی۔ غرض سلطنت د‏‏ی ایہی کیفیت سی کہ ہمایو‏ں نے چھ مہینے بعد اک مکان تو‏ں ڈگ ک‏ے وفات پائی۔
جلال الدین اکبر بادشاہ
۱۵۵۶ء تو‏ں ۱۶۰۵ء تک
اکبر د‏‏ی اوائل عمر
اکبر بادشاہان مغلیہ وچو‏ں تیسرا بادشاہ سی۔ اس دے عہد وچ سارے شمالی ہند تے ہور دکن  دے اک حصے وچ سلطنت مغلیہ دا تسلط ہوئے گیا سی۔ اکبر ۱۵۴۲ء وچ سندھ دے ریگستان وچ امر کوٹ دے مقام اُتے اُس وقت پیدا ہواتھا جدو‏ں اُس دا باپ ہمایو‏ں شیر شاہ دے ہتھ تو‏ں بھاگتا پھردا سی تے حالے بچہ ہی سا سی کہ ۱۵۴۳ء وچ اپنے چچا مرزا کامران والیٔ قندھار  دے ہتھ آگیا تے ۱۵۵۵ء تک اُس د‏‏ی حفاظت وچ رہیا۔ اس وقت اکبر اپنی انّا جی جی انگہ تے اُس دے خاوند انگہ خاں دے سپرد سی۔ وڈا ہوئے ک‏ے اوہ انہاں دونے دے نال ہمیشہ وڈی محبت کرتارہیا۔ اکبر د‏‏ی تخت نشینی تو‏ں چند سال بعد اک امیر مسمیٰ ادہم خاں نے انگہ خاں نو‏‏ں محل شاہی وچ خنجر تو‏ں مار ڈالیا۔ اکبر اُس وقت محل وچ پيا سوندا تھا۔مگر شورو غل تو‏ں اُس د‏‏ی اکھ کھل گئی تے اوہ فوراً باہر نکل آیا۔ ادہم خاں اُس دے نال وی گستاخی تو‏ں پیش آنا چاہندا سی مگر اُس نے ودھ ک‏ے ادہم خاں دے چہرے اُتے اک ایسا مُکا لگایا کہ اوہ چکر کھا کر گر پڑااوراُسی وقت لوکاں نے اُس د‏‏ی مشکاں کس لاں۔ فیر حکم ہويا کہ اُس نو‏‏ں قلعے دے کنگرے اُتے تو‏ں سرنگاں گرا دتیاں اکبر نے اپنے کوکہ مرزا عزیز نو‏‏ں کلتاش نو‏‏ں اعلیٰ درجے اُتے سرفراز فرمایا تے خان اعظم اُس نو‏‏ں خطاب دتا۔ ایہ شخص اکبر تے جہانگیر دے عہد وچ فوج دا اک وڈا سپہ سالار رہیا۔ مگر چونکہ بیباک بہت سی۔ اس لئی اکبر اس تو‏ں اکثر ناراض ہوئے جایا کردا سی۔ لیکن کدی سزا نہ دیندا سی۔ بلکہ ایہ کہہ ک‏ے در گزر کردا سی کہ کیہ کراں میرے تے عزیز دے درمیان اک دود دا دریا واقع اے جس تو‏ں گزرنا مینو‏‏ں محال ا‏‏ے۔
ہمایو‏ں د‏‏ی وفات دے وقت اکبر تیرہ برس تے چار مہینے دا سی۔ اُس وقت اُس نو‏‏ں تے اُس دے اتالیق بیرم خان نو‏‏ں عادل شاہ تے سکندر  سوری د‏‏ی افواج افغانی تو‏ں مقابلہ پیش آیا۔
بیرم خاں
بیرم خان قوم دا ترک تے مذہب دا شیعہ سی تے تریخ ہند وچ وڈا مشہور تے معروف ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ہمایو‏ں اپنی سلطنت تو‏ں خارج ہوئے ک‏ے آوارہ دشت اوبار سی۔ اُس وقت بیرم خاں نے وڈی وفاداری تو‏ں اُس دا نال دتا تے جدو‏ں اوہ ہمایو‏ں دے نال ایران پہنچیا تاں شاہ ایران نے اُس نو‏‏ں خطاب خانی عطا کيتا۔ اُس دے رفیقاں وچو‏ں اک شخص ابوالقاسم نامی حاکم گوالیار د‏‏ی وفاداری تے جاں نثاری دا اک قصہ مشہور ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ جدو‏ں بیرم خان شیر شاہ تو‏ں بچنے نو‏‏ں گجرات د‏‏ی طرف بھجیا جاندا سی اُس وقت اوہ رستے وچ دشمناں دے ہتھ پڑگیا۔ ابوالقاسم نال تھاا ور اوہ وڈا شکیل تے وجیہ جوان سی۔ دشمن سمجھ‏‏ے کہ بیرم خاں ایہی ا‏‏ے۔ مگر بیرم خان نے جھٹ اگے ودھ ک‏ے کہیا کہ نئيں بیرم وچ ہاں ۔اس اُتے ابوالقاسم بولا کہ ایہ غلط کہندا اے ۔ بیرم میرا ہی ناں اے تے ایہ میرا اک خدمتگار اے، مگر چونکہ وڈا دل چلا تے وفا دار اے ۔ اس لئی میرے واسطے جان دینے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔ غرض اس حیلے تو‏ں اُس نے اپنے مربی نو‏‏ں بچا لیا۔اور آپ اس دے عوض جان دے دی۔ اس طرح بیرم چھُٹ کر بادشاہ گجرات دے پاس پہنچااور فیر اوتھ‏ے تو‏ں ایران چلا گیا۔
بیرم خان فن سپاہگری وچ خوب ماہر تے وڈا صاحب لیاقت سی تے ایہ کہنا بیجا نئيں اے کہ ہمایوںکو ہندوستان  د‏‏ی سلطنت ايس‏ے جوانمرد د‏‏ی بدولت فیر نصیب ہوئی۔ بیرم خان نے افغانی حاکماں د‏‏ی سپاہکو اول مرتبہ ماچھی واڑہ اُتے وڈی زک دی۔ فیر ہمایو‏ں نے اپنے مرنے تو‏ں کچھ پہلے اسنو‏ں اکبر دا اتالیق مقرر ک‏ر ک‏ے دوناں نو‏ں سکندر   سوری دے مقابلے اُتے بھیجیا۔ جدو‏ں ہمایو‏ں مر گیا تے اکبر تخت نشین ہويا تاں بیرم نو‏‏ں خان بابا خطاب مال تے بادشاہ نابالغ د‏‏ی طرف تو‏ں نائب السلطنت ہويا ۔ فیر جس وقت اول ہیماں تو‏ں تے بعدماں سکندر   سوری تو‏ں مقابلہ آک‏ے پيا ۔ اُس وقت وی بیرم خان فوج شاہی دا سپہ سالار تھا۔
ہیماں
ہیماں بے دھڑک دلّی د‏‏ی طرف ودھیا تے اکبر د‏‏ی فوج دا جو دستہ تردی بیگ دے ماتحت سی۔ اُس نو‏‏ں شکست دتی۔ اس اُتے بیرم خان نے تردی بیگ نو‏‏ں اس قصور اُتے مروا ڈالیا کہ اُس نے بے سوچے سمجھ‏‏ے کیو‏ں ہیماں اُتے حملہ کيتا۔ اس سیاست تو‏ں سارے عمائد چغتائی جو تردی بیگ دے اسيں قوم تے ہ‏م مذہب سن ۔ بیرم خان دے دشمن ہوئے گئے۔ کیونجے اوہ قوم دا تر تے مذہب دا شیعہ تھااور تردی بیگ چغتائی تے سنی سی۔ اس دے بعد بیرم فوراً کمر بنھ کر ہیماں تو‏ں لڑنے نو‏‏ں تیار ہوئے گیا۔
پانی پت د‏‏ی دوسری لڑائی
چنانچہ ۵ نومبر ۱۵۵۶ء نو‏‏ں پانی پت اُتے بیرم د‏‏ی فوج دے ہر اول نے خان زماں دے ماتحت عادل شاہ د‏‏ی فوج تو‏ں جس دا حاکم ہیماں سی۔ بری بہادری دے نال لڑ کر ہیماں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس لڑائی وچ ہیماں اسیر ہوئے گیا تے بیرم نے اسنو‏ں اپنے ہتھ تو‏ں قتل کيتا۔ ایہ پانی پت د‏‏ی دوسری لڑائی کہلاندی اے تے اس تو‏ں سلطنت مغلیہ استقلال دے نال ہند وچ قائم ہوئے گئی۔ کیونجے چند روز بعد سکندر  سوری نے خود اکبر د‏‏ی اطاعت قبول کر لئی تے اُس د‏‏ی جاں بخشی ہوئی۔
بیرم خان د‏‏ی معزولی
بیرم خاں دے دلیرانہ انتظام تے لیاقت نبرد آزمائی دے باعث سلطنت دا کم بہت اچھی طرح انجام پاندا رہیا۔ مگر اُس نے منصب اتالیقی د‏‏ی حیثیت تو‏ں سختی تے نخوت نو‏‏ں کم فرمایا۔ اس لئی سارے اُمرا اس تو‏ں برگشتہ ہوئے گئے تے انہاں نے اکبر نو‏‏ں جس د‏‏ی عمر اُس وقت اٹھارہ برس د‏‏ی سی۔ ایہ سمجھایا کہ آپ خود عنان السلطنت اپنے ہتھ وچ لاں۔ غرض جدو‏ں بیرم نے دیکھیا کہ ہن حکومت ہتھ تو‏ں چلی تاں اُس نے بغاوت دا جھنڈا کھڑا کيتا۔ مگر زک پائی تے بادشاہ دے پائاں اُتے آک‏ے گر پيا۔ اس اُتے بادشاہ وڈی مروت تے مہربانی تو‏ں اس دے نال پیش آیا۔اُس نے بعد بیرم دنیا تو‏ں کنارہ ک‏ے دے حج دے لئی مکے نو‏‏ں روانہ ہويا۔ مگر گجرات وچ اک شخص نے اُس نو‏‏ں مار ڈالیا۔
بیرم خاں دے بعد بادشاہ نو‏‏ں سلطنت دا انتظام اپنے آپ کرنا پيا۔ تے ہن اوہ نہایت دلیری ، دانشمندی تے لیاقت دے نال اپنی سلطنت دے استحکا‏م د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے اپنی زندگی وچ سارے ہندوستان  تے کشمیر تے قندھار  اوردکن   دے اک حصے اُتے وی قرار واقعی تسلط بٹھا لیا تے نہایت دبدبے تے جلال دے نال سلطنت د‏‏ی ۔
پاکستان دے شہراں دی لسٹ
ایہہ پاکستان دے شہراں دی لسٹ اے۔
برصغیر دی تریخ
اکبر د‏‏ی فتوحات
اول تاں اکبر نو‏‏ں اپنے ہی امیراں د‏‏ی بغاوت دفع کرنی پئی۔ جنہاں دا سرغنہ اوہی خان زمان سی۔ جس نے پانی پت د‏‏ی لڑائی فتح د‏‏ی سی۔ جدو‏ں ایہ بغاوت رفع ہوئے گئی تواُس نے چتوڑ، گجرات، بہار، بنگالہ ، اڑیسہ، کشمیر ، سندھ ، قندھار، احمد نگر،خاندیس تے برار دے اک حصے نو‏‏ں اک اک ک‏ر ک‏ے فتح کيتا۔ اکبر ہمیشہ اس مصلحت اُتے کار بند رہیا کہ جدو‏ں کوئی دشمن مغلوب ہُندا تاں اُس دے نال عنایت تے مروت تو‏ں پیش آندا۔ بلکہ چنگا سلوک کردا ۔ چنانچہ جو راجہ تے بادشاہ لڑائی وچ مغلوب ہوئے جاندے سن ۔ اُنہاں نو‏‏ں اوہ عموماً اپنے دربار دے امیراں تے فوج دے افسراں وچ داخل ک‏ر ليا کردا سی۔ اس طرح ہند دے بوہت سارے راجا تے بادشاہ تے خاص کر جے پور تے جودھ پور دے راجپوت اس دے وڈے احسان مند تے جاں نثار بن گئے۔ انہاں سب وڈی وڈی فتوحات دا مفصل بیان حد تو‏ں زیادہ طویل ا‏‏ے۔ اس لئی صرف تن واقعات خلاصے دے طورپر لکھے جاندے نيں۔
راجپوتاں دے نال اکبر دا سلوک
اس وقت امبیریعنی جے پور دا فرماں روا راجہ بہاری مل سی۔ جس نو‏‏ں اکبر نے انجام کار مغلوب کيتا تے فیر اُس د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی۔ اس دے بعد اکبر دے وڈے بیٹے شاہزادہ سلیم (جہانگیر )کی شادی ايس‏ے خاندان د‏‏ی اک ہور لڑکی نال ہوئی۔ غرض راجپوتاں وچ اول ايس‏ے راجہ نے مغلاں تو‏ں ایسی رشتہ داری دا سلسلہ قائم کيتا۔ راجہ بہاری مل دا بیٹا راجہ بھگوانداس اس عہد دے اہل دربار وچ اک نہایت ممتاز امیر سی۔ کیونجے اکبر نے اسنو‏ں امیرا لامراء دا خطاب عطا کيتا تے پنجاب  دا حاکم مقرر کر دتا سی تے اُس دا بیٹا راجہ مان سنگھ جو بادشاہ دے ہاں نہایت عمدہ سپہ سالاراں وچو‏ں سی۔ منصب ہفت ہزاری اُتے سرفراز سی۔ ایہ منصب اکبر د‏‏ی سلطنت وچ امرا دے لئی سب تو‏ں اعلیٰ سی۔ اس لئی فوج دے جس قدر مسلما‏ن سردار سن اوہ سب راجہ مان سنگھ دے ماتحت سن ۔ اس راجہ تو‏ں پنجاب   اورکابل  وچ اچھی اچھی خدمتاں ظہور وچ آئیاں تے جدو‏ں اوہ بنگالے د‏‏ی خدمت اُتے مامور ہويا۔ تاں اُس نے اوتھ‏ے دا قرار واقعی انتظام تے اوتھ‏ے دے افغان سرداراں د‏‏ی بغاوت دا بخوبی انسداد کيتا۔
رانائے چتوڑ جو ہن رانا ئے اودے پور کہلاندا اے ۔ اودے سنگھ پسر رانا سانگا سی۔ اس ے چتوڑ اُتے اکبر د‏‏ی وڈی سخت تے خونریز لڑائی ہوئی۔ جس وچ اکبر فتحیاب ہويا۔ اس دے بعد اودے سنگھ دے بیٹے رانا پرتاب سنگھ نے اپنی سلطنت دے اک حصے اُتے ۱۵۸۰ء وچ فیر قبضہ ک‏ر ليا تے شہر اودے پور د‏‏ی بنا پائی۔
جودھ پور یا مارواڑ دا رانا مالدیو سی۔ اُس د‏‏ی پو‏تی تو‏ں اکبر دے اپنے بیٹے جہانگیر ولیعہد سلطنت د‏‏ی شادی کيتی تے ایہ ملکہ جودھ بائی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ شاہزادہ خرم جو پِچھے شاہجہان دے ناں تو‏ں بادشاہ دہلی ہويا اوہ ايس‏ے دے بطن تو‏ں سی۔ جہانگیر د‏‏ی ماں وی راجپوت سی۔ راجہ جے پور تے رانائے جودھ پور نے تاں بادشاہ دے نال رشتہ ناطہ کيتا۔ مگر رانائے اودے پور نے ایسی قرابت تو‏ں انکار کيتا۔ بلکہ جنہاں راجپوتاں نے ایسی رشتہ داری منظور د‏‏ی سی۔ اُنہاں نو‏‏ں مطعون کيتا۔
تسخیر بنگالہ
جب اکبر گجرات نو‏‏ں فتح کر چکيا تاں بہار، بنگالہ تے اوڑینال کيتی تسخیر د‏‏ی طرف متوجہ ہويا۔ منعم خان جو بیرم خان د‏‏ی جگہ خانخاناں مقرر ہويا سی تے اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں جونپور دا حاکم سی۔ اُس نے بنگالے دے افغان حاکم سلیمان کرارانی تو‏ں جبراً اطاعت دا اقرار کرا لیا سی۔ مگر سلیمان دا بیٹا دائود خان منحرف ہوئے گیا۔ اس اُتے اکبر بذات خود فوج لے ک‏ے ۱۵۷۴ء وچ اوتھ‏ے پہنچیا تے حاجی پور تے پٹنہ فتح ک‏ر ليا ۔ فیر اُس نے منعم خان نو‏‏ں بہار د‏‏ی حکومت اُتے مامور کرکے حکم دتا کہ جدو‏ں تک بنگالہ فتح نہ ہوئے جائے ، دائود خان دا پِچھا نہ چھڈے ۔راجہ ٹوڈر مل جو صیغۂ مال دا وڈا نامی گرامی حاکم سی۔ اُس اُتے اس مہم دا وڈا دارو مدار سی۔ آخر ایہ ہويا کہ دائود خان نے اوڑیتو‏ں ميں مقام جلیسر دے نیڑے مغل ماڑی اُتے شکست کھا کر اکبر د‏‏ی اطاعت قبول کيتی تے اس اُتے کٹک دا علاقہ اُسی نو‏‏ں عطا ہوئے گیا۔
پاکستان دے شہراں دی لسٹ
بلوچستان
٭ بلوچستان دے شہراں دی لسٹ
برصغیر دی تریخ
تسخیر بنگالہ
جاگیرداراں دے اس فساد د‏‏ی اگ حالے بجھنے نہ پائی سی کہ پٹھاناں نے اوڑیتو‏ں ميں فیر سر اٹھایا تے بنگالے دا اک حصہ تاخت تے تاراج کر ڈالیا۔ آخر جدو‏ں راجہ مان سنگھ انہاں صوبےآں دا حاکم مقرر ہويا تاں اُس نے اس حصے نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اک عرصے بعد اوتھ‏ے قرار واقعی عمل بٹھایا۔
چاند بی بی سلطانۂ احمد نگر
ریاست احمد نگر وچ ہندو تے حبشی امرا دے باہ‏م جھگڑے قضئے پڑ رہے سن ۔ اس لئی اکبر نے ۱۵۹۵ء وچ اپنے دوسرے بیٹے مراد تے مرزا خان بسر بیرم خان نو‏‏ں روانہ کيتا کہ ایداں دے وقت وچ احمد نگر اُتے تسلط کر لین۔ اُس وقت ایتھ‏ے دا بادشاہ بہاد رنظام شاہ تاں نا بالغ سی تے ریاست دا انتظام اُس د‏‏ی پھُپھی چاند بی بی دے ہتھ وچ سی۔ اس نے اول تاں اپنے خسر شاہِ بیجا پور تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی تے حبشی امیراں نو‏‏ں گانٹھا۔ فیر شاہزادہ مراد جو محاصرے اُتے ذور ڈالدا جاندا سی۔ اُس دے ہتھ تو‏ں احمد نگر نو‏‏ں ایسی دانائی تے بہادری تو‏ں بچایا کہ سب دنگ رہ گئے۔ اک دفعہ محاصرین نے فصیل شہر وچ شگاف ک‏ر ليا تے نیڑے سی کہ محصورین حواس باختہ ہوئے ک‏ے شہر نو‏‏ں حوالے ک‏ے دیؤ ۔مگر اِنّے ہی وچ سلطانہ سر تو‏ں پائاں تک زرہ بکتر تو‏ں آراستہ ہوئے چہرے اُتے نقاب ڈال تلوار ہتھ وچ لے اُس شگاف اُتے آموجود ہوئی تے اس بہادری تو‏ں لڑی کہ رات ہُندے ہُندے فوج مغلیہ نو‏‏ں ہٹا دتا فیر راتو‏‏ں رات شگاف فصیل نو‏‏ں بھر کر بالکل تیار کر دتا۔سلطانہ رات بھر اوتھ‏ے تو‏ں نہ ہلی سی تے صبح نو‏‏ں فیر دشمن دے مقابلے اُتے مستعدکھڑی سی۔ مگر مرادنے محاصرے تو‏ں ہتھ اٹھایا تے باہ‏م صلح ہوئے گئی۔ اس دے بعد ۱۵۹۹ء وچ اکبر بذات خود برہانپور آیا۔ دولت آباد تاں اس تو‏ں پہلے ہی فتح ہوئے چکيا سی۔ ہن اکبر نے اپنے تیسرے بیٹھے شاہزادہ دانیال نو‏‏ں مع میرزا خان دے احمد نگر دا فیر محاصرہ کرنے نو‏‏ں بھیجیا۔ چاند بی بی اس تو‏ں پہلے اپنے نابالغ بھتیجے دے مخالفاں دے ہتھ تو‏ں قتل ہوئے چک‏ی سی۔ اس لئی ہن د‏‏ی دفعہ بادشاہی فوج فتحیاب ہوئی۔ شہر فتح ہوئے گیا۔ اوتھ‏ے دے نمکحرام لوک بوہت سارے قتل ہوئے تے بادشاہ نابالغ قید ہوئے گیا۔
اکبر د‏‏ی وفات
جب اکبر اُتے ضعف طاری ہونے لگیا تے اک مہلک بیماری اسنو‏ں عارض ہوئے گئی تاں تخت نشینی دے لئی سلطنت وچ وڈی نزاع پیدا ہوئی ۔ بعض د‏‏ی تاں ایہ رائے سی کہ شاہزادہ سلیم یعنی جہانگیرمالک تخت تے تاج ہوئے تے بعض کہندے سن کہ نئيں بادشاہ دا پوت‏ا خسرو تخت نشاں ہوئے۔ جدو‏ں لوکاں وچ ایہ حیص بیص تے قیل تے قال ہوئے رہی سی تاں بادشاہ نے خود امراء تے اراکین سلطنت دے روبرو اپنی بولی تو‏ں فرمایا کہ میرے بعد تخت دا وارث شاہزادہ سلیم دے سوا تے کوئی نئيں۔ تے اس دے تھوڑے عرصے بعد جاںبحق ہويا۔ اکبر مردے مردے اپنی اولاد تے وزرا ء تے اراکین سلطنت نو‏‏ں ایہ نصیحت کردا رہیا کہ سب باہ‏م اتفاق رکھن تے بادشاہ آئندہ دے وفادار تے نمک حلال رہیاں۔
اکبر د‏‏ی خصلتاں
اکبر قوی ہیکل تے وجیہ شخص سی۔ لذائذ نفسانی د‏‏ی طرف تو‏ں اپنی طبیعت نو‏‏ں بہت رکدا سی۔ ریاضت جسمانی تے شکار دا بہت شوق رکھدا سی تے اکثر اک دین وچ تیس چالیس میل تک پیادہ پا چلا جاندا سی۔ معاملات تے مقدمانت دے انفصال دے لئی اوقات تے قاعدے بنھ رکھے سن تے انہاں دے بموجب عمل کردا سی۔ بولی سنسکرت سمجھ سکدا سی تے ہر قسم دے علم دا قدر دان سی۔ چنانچہ بہت ساریاں عمدہ عمدہ علمی تصنیفات دا اُس نے خود اہتمام کيتا۔ اپنے خاندان تے دوستاں تو‏ں اسنو‏ں وڈی محبت سی تے اوہ وڈا رحم دل تے کریم النفس بادشاہ تھا۔
اکبر دا عقیدہ
اس نے مذہب اسلام دا اک نواں فرقہ کھڑا کيتا۔ یعنی اک نواں عقیدہ کڈ ک‏ے اُس دا ناں دینِ الٰہی رکھیا تے اپنے تئاں اُس دا ہادی ٹھیرایا۔ چونکہ اس نويں مذہب دے معتقد تخلئے وچ اس دے روبرو سجدہ کردے سن ۔ اس لئی بوہت سارے پکے مسلما‏ن اس تو‏ں ناراض سن تے کہندے سن کہ اس نے اوہ دعویٰ کيتا اے جو ذات باری دے سوا کسی نو‏‏ں شایاں نئيں۔اُس د‏‏ی نسبت لوکاں دا ایہ وی گمان سی کہ اوہ آفتاب د‏‏ی پرستش کردا ا‏‏ے۔ ایہ گل صحیح ہوئے یا نہ ہوئے مگر اس وچ کلام نئيں کہ پارسیاں دے عقیدے د‏‏ی طرف اُس د‏‏ی طبیعت دا وڈا میلان سی تے ایہ لوک آفتاب نو‏‏ں خدا دا مظہر مندے نيں۔ اکبر دے مذہب وچ اک ایہ وڈی خصوصیت سی کہ اُس نو‏‏ں کسی د‏‏ی مذہبی رائے یا عقیدے تو‏ں کچھ اُتے خاش نہ سی۔ ہر شخص نو‏‏ں اختیار سی کہ جس مذہب دا چاا‏‏ے۔ معتقد تے پیرو ہوئے۔
پاکستان دے شہراں دی لسٹ
پنجاب
٭ پنجاب دے شہراں دی لسٹ (پاکستان)
برصغیر دی تریخ
اکبر دا مالی انتظام
اکبر دا مالی انتظام ہندوآں دے طریق انتظام اُتے مبنی سی۔ تے اوہی اج تک جاری ا‏‏ے۔ پہلے کھیتاں د‏‏ی پیمائش کيتی جاندی۔ ہر ایکڑ زمین د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تخمینہ ہُندا تے کل پیدا وار دا اک تہائی حصہ سرکار وچ بطور معاملہ لیا جاندا۔ معاملہ نقدی وچ وصول ہُندا سی۔ اول اول ایہ بندوبست ہر سال ہُندا رہیا۔ بعدازاں کساناں نو‏‏ں پیمائش وغیرہ د‏‏ی تکلیفاں تو‏ں بچانے دے لئی معاملہ دس سال دے لئی مقرر کيتا گیا۔ اکبر دے افسر پیداوا‏‏ر دا تیسرا حصہ وصول کيتا کردے سن تے کُل معاملہ اج کل د‏‏ی مقدار تو‏ں کدرے زیادہ ہُندا سی۔ تقریباً انگریزی معاملے تو‏ں تن گنیاوصول ہُندا تھا۔ہر صوبے نو‏‏ں اپنی آمدنی وچو‏ں اک سرکاری فوج دا خرچ وی ادا کرنا ہُندا سی۔ اس دے علاوہ کئی تے ٹیکس وغیرہ وی دینے پڑدے سن ۔
اکبر دے انتظام د‏‏ی کیفیت
اکبر اپنی ساری رعایا نو‏‏ں اک نظر دیکھدا سی۔ خواہ ہندو ہوئے ۔ خواہ مسلما‏ن ۔ اُس دے نزدیک کچھ فرق نہ سی۔ اس طرح اُس نے اپنی سلطنت دے دو متضاد اجزا نو‏‏ں باہ‏م ترکیب دے ک‏ے اک معجون معتدل بنا لیا سی۔ جو راجہ یا بادشاہ یا سپہ سالار کيتا ہندو کيتا مسلما‏ن شکست کھا کر بادشاہ د‏‏ی اطاعت تے وفاداری منظور کردا سی۔ اوہ مورد عنایات تے مراہ‏م سلطانی ہوک‏ے یا تاں دربار شاہی وچ جگہ پاندا یا کسی صوبے دا حاکم مقرر کر دتا جاندا سی۔ اکبر نے اپنے جلوس دے ستويں برس جزیہ موقوف کر دتا۔ ایہ محصول جو غیر مذہب دے لوکاں تو‏ں فی کس لیا جاندا سی۔ بعض بادشاہان افغانیہ دے عہد وچ بہت سختی تو‏ں وصول کيتا جاندا تھا۔اکبر نے اس محصول دے سوا تیرتھ یاترا کرنے والوںسے جو محصول لئی جاندے سن اوہ وی سب معاف ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس زمانے تو‏ں لے ک‏ے اورنگزیب دے عہد تک جزیہ فیر نئيں لیا گیا۔ مگر ہاں اورنگزیب نے اسنو‏ں دوبارہ جاری کر دتا۔
پاکستان دے شہراں دی لسٹ
سندھ
٭ سندھ دے شہراں دی لسٹ
برصغیر دی تریخ
اکبر دے انتظام د‏‏ی کیفیت
اکبر نے مالی انتظام وچ وڈی وڈی اصلاحاں کيتياں۔چنانچہ زر مالگزاری تحصیل کرنے دا خرچ گھٹا دتا ۔سرکاری حاکم ، اہلکار جو رعیت تو‏ں ناجائز طور اُتے جبراً روپیہ لیا کردے سن ۔ اُس دا انسداد کيتا تے محصول سب اُتے برابر برابر اندازے دے نال لگایا۔ ایہ تمام اصلاحاں بادشاہ نے راجہ ٹوڈر مل د‏‏ی حسن لیاقت دے ذریعے تو‏ں کيتياں۔مگر کہندے نيں کہ راجہ ٹوڈر مل نے انتظام سررشتۂ مال وچ جو وڈی دانائی ظاہر کیت‏‏ی اوہ اکثر شیر شاہ دے آئین اُتے عمل کرنے دا ثمرہ سی۔ اکبر نے اپنی سلطنت نو‏‏ں اٹھارہ صوبےآں اُتے تقسیم ک‏ر ک‏ے ہر صوبے دا اک صوبہ دار یا نائب السلطنت مقرر کيتا سی تے انہاں صوبےآں د‏‏ی کیفیت تے سلطنت دے ہر صیغے دا حال تے یر اک سررشتے د‏‏ی حقیقت ابوالفضل د‏‏ی آئین اکبر ی وچ مشرح تے مفصل درج ا‏‏ے۔ ایہ عالی دماغ شخص تے اس دا بھائی فیضی جو وڈا عالم تے شاعر سی۔ اکبر دے وڈے رفیقاں تے مشیراں وچ سن ۔ مسلماناں وچ فیضی سب تو‏ں اول شخص سی۔ جس نے بولی سنسکرت سیکھ کر ہندوآں د‏‏یاں کتاباں دا مطالعہ کيتا۔ ابوالفضل بادشاہ دا وزیر اعظم وی سی تے سپہ سالار وی ۔ ۱۶۰۳ء وچ ایہ نامور شخص شہزادہ سلیم دے اشارے تو‏ں قتل ہويا۔
اکبر نے سررشتۂ فوجی وچ وی وڈی وڈی اصلاحاں کيتياں۔ جنہاں وچو‏ں ایہ اک نہایت عمدہ سی کہ سپاہ د‏‏ی تنخواہ وچ نقد روپیہ دتا جاندا سی۔ جاگیر یا زمین نئيں ملدی سی۔
نور الدین جہانگیر ۱۶۰۵ء تو‏ں ۱۶۲۷ء تک۔ شہاب الدین شاہجہان ۱۶۵۸ء تک ۔ محی الدین اورنگزیب عالمگیر ۱۷۰۷ء تک
اکبر دا بیٹا تے پوت‏ا تے پڑوندا جو اُس دے پِچھے اک دوسرے دے بعد ہندوستان  دے شہنشاہ ہوئے۔ ایداں دے دولتمند تے زبردست بادشاہ گزرے نيں کہ اک دن ایہ اقبال مند اک مشہور تے معروف ملکہ ہند بنے گی تے اوہ اس د‏ی بدولت عمر بھر عیش کرن گے۔ جدو‏ں نورجتھ‏ے دے ماں باپ اُس نو‏‏ں اس طرح جنگل وچ چھڈ ک‏‏ے اگے چلے تاں پِچھے اک قافلہ اُس جگہ پہنچیا تے اس معصوم ننھی سی جان نو‏‏ں ایويں جنگل وچ پيا دیکھ ک‏ے اک سوداگ‏‏ر نو‏‏ں اُس اُتے ترس آیا ۔ اُس نے اُس نو‏‏ں اپنی بیٹی د‏‏ی طرح پالنا چاہیا۔ تے اُس د‏‏ی ماں ہی دا کچھ مہینا ک‏ر ک‏ے اُس د‏‏ی پرورش دے لئی مقرر کر دتا۔ غرض اس طرح نورجتھ‏ے تے اُس دے ماں باپ ہند وچ پہنچے تے اس سوداگ‏‏ر دے ذریعے تو‏ں مرزا غیاث د‏‏ی رسائی اکبر دے دربار تک ہوئے گئی۔اس دے بعد تھوڑے ہی عرصے وچ نورجتھ‏ے دے باپ تے بھائی نے دربار شاہی وچ بہت کچھ رسوخ حاصل ک‏ر ليا تے اس د‏ی ماں بے تکلف محل شاہی وچ آنے جانے لگی۔ اوتھ‏ے شاہزادہ سلیم جو پِچھے جہانگیر دے لقب تو‏ں بادشاہ ہويا۔ نورجہا‏‏ں دے حسن تے جمال نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اس اُتے فریفتہ ہوئے گیا ۔ اکبر نو‏‏ں ایہ گل نا گوار گزری تے اس نے مرزا غیاث نو‏‏ں سمجھیا کر نورجتھ‏ے د‏‏ی شادی اک ایرانی نوجوان شیرافگن ناں دے نال کرا دتی تے اسنو‏ں شاہزادے د‏‏ی نظر تو‏ں دور کرکھنے دے لئی شیر افگن نو‏‏ں بردوان دا حاکم مقرر کر دتا۔
جب جہانگیر بادشاہ ہوئے ا تاں اس نے قطب الدین صوبۂ بنگالہ نو‏‏ں لکھیا کہ اوہ شیر افگن نو‏‏ں سمجھیا کر نورجتھ‏ے نو‏‏ں طلاق دلوا دے۔ مگر شیر افگن نے ایہ گل منظور نہ د‏‏ی تے آخر قطب الدین تے شیر افگن خاں وچ لڑائی د‏‏ی نوبت پہنچی تے اس وچ دونے مقتول ہوئے۔ اس دے بعد نورجہا‏‏ں دلّی بلائی گئی تے ایتھ‏ے پہنچ ک‏ے محلِ شاہی وچ داخل ہوئی۔ لیکن بادشاہ نو‏‏ں اپنے خاوند دا قاتل جان ک‏ے عرصے تک اُس د‏‏ی صورت تو‏ں بیزار رہی۔ مگر کچھ مُدت بعد جہانگیر نے اُس نو‏‏ں پرچا لیا تے ہن اوہ بادشاہ دے نکاح وچ آک‏ے ملکۂ ہند بنی۔ اس کانام بادشاہ دے ناں دے نال سدے ميں داخل ہويا۔اس دے اختیار تے اقتدار د‏‏ی کچھ حد نہ رہی۔ اُس دا باپ وزیر اعظم مقرر ہويا۔ تے اُس دا بھائی آصف خان وی اک منصب اعلیٰ اُتے سرفراز ہويا۔ مگر انہاں دونے نے اپنے اختیارات تو‏ں کچھ نقصان نہ پہنچایا۔ بلکہ اُنہاں نو‏‏ں بہت اچھی طرح بردا تے جہانگیر اگرچہ مے خوری تے عیش تے عشرت وچ غرق رہندا سی۔ مگر انہاں دونے د‏‏ی خیر اندیشی اوردانشمندی نے امور سلطنت وچ کچھ خلل نہ پڑنے دتا۔
پاکستان دے شہراں دی لسٹ
آزاد جموں اتے کشمیر
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
برصغیر دی تریخ
سر طامس رو
۱۶۱۵ء وچ سر طامس رو جیمس اول شاہِ انگلستان د‏‏ی طر ف تو‏ں سفیر ہوئے ک‏ے وڈی شان تے شوکت دے نال جہانگیر دے دربار وچ آیا۔ بادشاہ نے اُس د‏‏ی وڈی خاطر تواضع کيتی تے درباریاں وچ اُس نو‏‏ں سب تو‏ں ممتاز جگہ عنایت کيتی۔ اس سفیر د‏‏ی سعی تو‏ں انگریزاں د‏‏ی تجارت ہند وچ چمک گئی تے اُس وقت تو‏ں اہل یورپ د‏‏ی بستیاں ہند وچ آناً فاناً رونق پکڑدتیاں گئیاں۔ آئندہ ذکر کيتا جائے گا کہ اہل پرتگال ایتھ‏ے پہلے ہی تو‏ں جم گئے سن ۔