cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روس اُتے فرانسیسی حملہ
نییمین نو‏‏ں عبور کرنا
thumb| Grande Armée نییمین نو‏‏ں عبور کرنا یہ حملہ 24 جون 1812 نو‏‏ں شروع ہويا۔ نپولین نے آپریشن شروع کرنے تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی سینٹ پیٹرزبرگ نو‏‏ں امن د‏‏ی حتمی پیش کش بھیج دتی سی۔ اسنو‏ں کدی جواب نئيں ملیا ، لہذا اس نے روسی پولینڈ جانے دا حکم دے دتا۔ ابتدائی طور اُتے اس نے تھوڑی مزاحمت دا سامنا کيت‏‏ا تے تیزی تو‏ں دشمن دے علاقے وچ چلا گیا۔ فورسز دے فرانسیسی اتحاد 449.000 مرداں تے 1،146 توپ دا سامنا 153.000روسیاں، 938 توپ، تے 15،000 کازاکاں کو یکجا ک‏ے روسی فوجاں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت کيتی جا رہی سی. فرانسیسی افواج دے وڈے پیمانے اُتے مرکز دا کوناس تے کراسنگ اُتے توجہ مرکوز سی ، جس نو‏‏ں صرف پار کرنے دے اس مقام اُتے فرانسیسی گارڈ ، I ، II تے III کور نے تقریبا 120،000 بنائے سن ۔ اصل تجاوزات الیکسیٹن دے علاقے وچ د‏‏ی گئياں جتھ‏ے تن پونٹون پل تعمیر کیتے گئے سن ۔ سائٹس دا انتخاب نپولین نے ذا‏تی طور اُتے کيت‏‏ا سی۔  نپولین دے پاس خیمہ اٹھا ہويا سی تے انہاں نے دریائے نمان نو‏‏ں عبور کردے ہوئے فوجیاں نو‏‏ں دیکھیا تے اس دا جائزہ لیا۔  لتھوانیا دے اس علاقے وچ سڑکاں شاید ہی اس قابل ہوسکن ، حقیقت وچ گھنے جنگل دے علاقےآں وچ گندگی د‏‏ی چھوٹی پٹی ا‏‏ے۔  سپلائی لائناں صرف کارپس تے جبری شکلاں دے زبردستی مارچ نو‏‏ں برقرار نئيں رکھ سکی تے ہمیشہ بدترین نجکاری دا سامنا کرنا پيا۔
ویلنیس اُتے مارچ
25 جون نو‏‏ں نیپولین دے گروپ نے پل دے سر تو‏ں گذردے ہوئے کہیا کہ نی دے کمانڈ دے نال الیکسیٹین دے موجودہ راستے اُتے پہنچ گیا ۔ مرات دے ریزرو کیولری نے نپولین گارڈ تے ڈاؤ آؤٹ د‏‏ی پہلی کارپس دے پِچھے وینگرڈ فراہ‏م کیہ۔ یوجین د‏‏ی کمان نیومین نو‏‏ں ہور شمال وچ پائلئے وچ عبور کرے گی ، تے ايس‏ے دن میک ڈونلڈ عبور کرگئے ۔ جیروم د‏‏ی کمانڈ 28 واں تک گرڈنو وچ اپنی عبور مکمل نئيں کرے گی۔ نپولین بھاری بارش دا سامنا کرنا پيا تب گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں کالماں وچ انفنٹری نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے ولینیئس د‏‏ی طرف ودھیا۔ مرکزی گروپ نو‏‏ں عبور کردا سی دو دن وچ ۔  نی د‏‏ی III کارپس سوڈریو دے راستے تو‏ں مارچ کردے ہوئے اوڈینوٹ نری ، اوڈین آؤٹ تے میکڈونلڈ دے احکامات دے وچکار جنرل وٹجین اسٹائن د‏‏ی کمانڈ نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش وچ دریائے نیرس دے دوسری طرف مارچ کردی سی ، لیکن میکڈونلڈ د‏‏ی کمانڈ پہنچنے وچ دیر سی مقصد بہت دور تے موقع ختم ہوگیا۔ جیرووم نو‏‏ں گرگڈنو تے رینیئر دے ستويں کور د‏‏ی طرف مارچ کرکے بیگری تو‏ں نمٹنے دا کم سونپیا گیا سی ، تے حمایت وچ بیاوسٹوک بھیجیا گیا سی۔
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
4 جمادی الثانی 289 ہجری نو‏‏ں القاسم بن سیماء نو‏‏ں جزیرے د‏‏ی سرحداں اُتے گرمائی جہاد دے لئی مقرر کر دتا گیا تے اُسنو‏‏ں بتیس لکھ دِینار دا اِختیار دتا گیا۔ ماہِ ذوالحجہ 289 ہجری مطابق نومبر 902ء نو‏‏ں الفضل بن عبد الملک الہاشمی نے لوکاں نو‏‏ں حج کروایا۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
حقیقت وچ مرکوز وچ روسی صدر دفاتر سی ویلنیس 24 جون نو‏‏ں تے کوریئرز بارکلے ڈی ٹونے کرنے نیمن دریا د‏‏ی کراسنگ دے بارے وچ پہنچ گئے خبراں. رات گزرنے تو‏ں پہلے ہی بگریشن تے پلوٹو نو‏‏ں حملہ کرنے دے احکامات بھیجے گئے سن ۔ سکندر نے 26 جون نو‏‏ں ویلنیس چھڈ دتا تے بارکلے نے مجموعی طور اُتے کمان سنبھال لیا۔ اگرچہ بارکلے جنگ کرنا چاہندا سی اس نے اس د‏ی مایوسی د‏‏ی صورتحال دا اندازہ کيت‏‏ا تے ولیونس دے رسالے جلانے دا حکم دتا تے اس دے پل نو‏‏ں منہدم کردتا۔ وٹجین اسٹائن نے اپنی کمان میکڈونلڈ تے اوڈینوٹ دے آپریشناں تو‏ں اگے نکلدے ہوئے پرکیل د‏‏ی طرف منتقل کردتی جس تو‏ں وڈٹینسٹائن دے عقبی محافظ اوڈین آؤٹ دے اگے عناصر دے نال تصادم ہوئے۔ روسی باواں بازو نال تعلق رکھنے والے ڈیکٹوف نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کمان نو‏‏ں فیلن III کیولری کور د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ مل گیا۔ بگریشن نو‏‏ں ولائیکا دا حکم دتا گیا سی جس نے اسنو‏ں بارکلے د‏‏ی طرف ودھایا اگرچہ اس آرڈر دا ارادہ اج وی اک معمہ د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ thumb| روسی مہم دا متحرک نقشہ thumb| جنرل رایوسکی ، سالتانوکا د‏‏ی لڑائی وچ روسی امپیریل گارڈ د‏‏ی اک دستہ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں 28 جون نو‏‏ں نیپولین صرف ہلکے پھلکے چلدے ہوئے ولینیئس وچ داخل ہويا۔ لتھوانیا وچ گھاہ ڈالنا سخت ثابت ہويا کیونجے ایہ زمین زیادہ تر بنجر تے جنگلاندی سی۔ چارے د‏‏ی فراہمی پولینڈ د‏‏ی نسبت کم سی تے دو دن جبری مارچ نے رسد د‏‏ی خراب صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا۔ اس مسئلے دا مرکز میگزیناں د‏‏ی فراہمی دے لئی بڑھدے ہوئے فاصلے سن تے ایہ حقیقت ایہ سی کہ کوئی وی سپلائی ویگن جبری مارچ والے پیدل فوج دے کالم نو‏‏ں برقرار نئيں رکھ سکدی ا‏‏ے۔  خود ہی موسم اک مسئلہ بن گیا جتھ‏ے مورخ رچرڈ دے ریہن دے مطابق:
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
9 ذوالحجہ 289 ہجری مطابق 13 نومبر 902ء نو‏‏ں لوکاں نے گرمی دے لباس وچ عصر د‏‏ی نماز پڑھی۔ مگر عصر دے وقت ہی شمالی آندھی آئی جس تو‏ں اِس قدر سردی ودھ گئی کہ لوکاں نو‏‏ں سردی د‏‏ی شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں اگ د‏‏ی تے اگ تو‏ں تاپنے د‏‏ی تے روئی دار کپڑےآں تے جباں دے پہننے د‏‏ی حاجت ہوئی، سردی ودھدی گئی ایتھ‏ے تک کہ پانی جم گیا۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
لیفٹیننٹ مرٹنز نیور تھری کور دے نال خدمات انجام دینے والے اک ورسٹمبرگر his نے اپنی ڈائری وچ رپورٹ کيت‏‏ا اے کہ زبردستی گرمی دے بعد بارش ہوئی جس تو‏ں اوہ مردہ گھوڑےآں دے نال رہ گیا تے پیچش تے انفلوئنزا دے نال دلدل ورگی حالت وچ ڈیرے ڈالے حالانکہ فیلڈ اسپتال وچ سیکڑاں افراد د‏‏ی تعداد وچ ا‏‏ے۔ مقصد دے لئی قائم کيت‏‏ا جائے گا. انہاں نے 6 جون نو‏‏ں گرج چمک دے نال بارشاں د‏‏ی اطلاع دہندگان دے اوقات ، تاریخاں تے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اطلاع دی۔ ولیٹمبرگ دے ولی عہد شہزادے نے دسیا کہ بیونو‏ں ميں 21 افراد ہلاک ہوئے۔ بویرین کور 13 جون تک 345 بیماراں د‏‏ی اطلاع دے رہی سی۔ thumb| نپولین تے پرنس Poniatowski دے جلانے شہر دے سامنے [[سمولنسک|Smolensk ]] ہسپانوی تے پرتگالی فارمیشناں وچ صحرا بہت بلند سی۔ ایہ صحرا آبادی نو‏‏ں خوفزدہ کرنے دے لئی اگے ودھے ، تے جو کچھ وی ہتھ وچ ڈالے پرت لیا۔ اوہ علاقے جنہاں وچ Grande Armée گزر گئے تباہی ہوئی۔ پولینڈ دے اک افسر نے دسیا کہ اس دے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں آباد کردتا گیا ا‏‏ے۔
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
291 ہجری مطابق 904ء وچ روم دا نواحی علاقہ انطالیہ فتح ہويا تے بیش بہا مال غنیمت ہتھ آیا۔ 293 ہجری مطابق 906ء وچ دجلہ وچ پانی 21 ہتھ اُتے چڑھ آیا، اِس قدر طغیانی آئی کہ بغداد دا اکثر حصہ تباہ ہو گیا، ایسی طغیانی اِس تو‏ں پہلے بغداد وچ کدی نئيں آئی سی۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
فرانسیسی لائٹ کیولری حیرت زدہ سی کہ خود نو‏‏ں روسی اسيں منصباں نے اِنّا بڑھاوا دتا سی کہ نپولین نے حکم دتا سی کہ انفنٹری نو‏‏ں فرانسیسی لائٹ کیولری یونٹاں تک فراہ‏م کیہ جائے۔ اس تو‏ں فرانسیسی بحالی تے انٹلیجنس کارروائیاں دونے متاثر ہوئے۔ 30،000 گھڑسوار دستی دے باوجود ، بارکلے د‏‏ی افواج نال رابطہ برقرار نئيں رکھیا گیا سی تے اس د‏ی مخالفت نو‏‏ں معلوم کرنے دے لئی نپولین نو‏‏ں اندازہ لگیا کر کالم سُٹ دیندے سن ۔
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
اواخر ماہِ جمادی الاول 291 ہجری مطابق اپریل 904ء نو‏‏ں جبی دے علاقہ وچ سیلاب عظیم آیا۔ ایہ سیلاب علاقہ جبی وچ کسی وادی دے دامن کوہ تو‏ں ہُندا ہويا الجبل وچ داخل ہو گیا تے اِس تو‏ں تقریباً تیس فرسخ علاقہ غرق آب ہويا جس وچ مخلوق کثیر غرق ہوئی۔ مکانات تے دیہات ویران ہوئے۔ ڈُب جانے والےآں وچو‏ں بارہ سو افراد کڈ لئی گئے مگر جو غرق ہوئے اوہ اِس تعداد تو‏ں کدرے زیادہ سن ۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
بارگلی د‏‏ی افواج تو‏ں ویلیونس تک گڈی چلیا ک‏ے بگریشن د‏‏ی افواج نو‏‏ں تقسیم کرنا سی اس آپریشن دا مقصد فرانسیسی فوج نو‏‏ں کچھ ہی دناں وچ تمام وجوہ تو‏ں 25،000 نقصان اٹھانا پيا۔ مضبوط جانچ پڑتال د‏‏ی کاروائیاں ولنیاس تو‏ں نمینیس ، مائکولیسیس ، اشمیانی تے مولتائی د‏‏ی طرف ودھ گئياں۔. thumb| [[سمولنسک|اسموگنسک وچ ایگلز د‏‏ی یادگار ، جو اسملنسک د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صد سالہ یادگار اے ]] یوجین 30 جون نو‏‏ں پرین دے نال عبور کيت‏‏ا گیا سی جدو‏ں کہ جیرووم VII دے کور نو‏‏ں بیالستوک منتقل کيت‏‏ا گیا سی ، گرڈنو وچ باقی سب کچھ عبور کرنے دے نال۔ مرات یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ڈاکٹرانوف دے III روسی کیولری کور دے عناصر د‏‏ی مدد تو‏ں نمجنیا د‏‏ی طرف ودھیا ، جوجناسےف جاندے ہوئے۔ نپولین نے فرض کيت‏‏ا کہ ایہ بگریشن د‏‏ی دوسری آرمی اے تے 24 گھینٹے بعد نئيں دسیا گیا اس تو‏ں پہلے ہی اوتھ‏ے تو‏ں بھج نکلیا۔ اس دے بعد نپولین نے اشیمیانی تے منسک اُتے پھیلے ہوئے اک آپریشن وچ دوسری فوج نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی بگریش نو‏‏ں پھڑنے دے لئی ڈوؤٹ ، جیروم تے یوجین نو‏‏ں اپنے داواں طرف ہتھوڑا تے اینول وچ استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس آپریشن تو‏ں پہلے میکڈونلڈ تے اوڈینوٹ دے نال اس دے باواں طرف نتائج برآمد کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی۔ ڈاکٹروروف دے نال رہنے وچ دیر تو‏ں جانے اُتے 11 جنگی فوجیاں تے 12 بندوقاں د‏‏ی اک بیٹری بگریش وچ شامل ہونے دے لئی ، 11 جنگی فوجیاں تے 12 بندوقاں د‏‏ی بیٹری لے ک‏ے ، ڈوزنف جوزنسیوف تو‏ں سویر د‏‏ی طرف منتقل ہوگئے سن ۔
متنازعہ احکامات تے معلومات د‏‏ی عدم دستیابی نے بگریشن نو‏‏ں ڈاؤ آؤٹ وچ مارچ کرنے دے نیڑے بنھ دتا سی۔ اُتے ، جیروم ايس‏ے کیچڑ د‏‏ی پٹڑیاں ، رسد د‏‏ی دشواریاں تے موسم دے بارے وچ وقت اُتے نئيں پہنچ سکيت‏‏ا ، جس نے باقی گرینڈ آرمی نو‏‏ں بری طرح متاثر کيت‏‏ا سی ، چار دن وچ 9000 آدمی کھوئے سن ۔ جیروم تے جنرل وانڈمے دے وچکار کمانڈ تنازعات صورتحال نو‏‏ں مدد نئيں دین گے۔ بگریشن نے ڈاکٹروف دے نال شمولیت اختیار کيتی تے ستويں تک نووی سویرزین وچ 45،000 مرد سن ۔ ڈاؤوٹ نے 10،000 افراد نو‏‏ں کھو دتا سی جو منسک د‏‏ی طرف مارچ ک‏ر رہ‏ے سن تے جیروم دے نال جانے دے بغیر بگری اُتے حملہ نئيں کرن گے۔ پلوٹو دے ذریعہ دو فرانسیسی کیولری د‏‏ی شکستاں تو‏ں فرانسیسیاں نو‏‏ں اندھیرے وچ رکھیا گیا سی تے باگریشن نو‏‏ں دوسرے د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بڑھاوا دینے تو‏ں بہتر طور اُتے آگاہ نئيں کيت‏‏ا گیا سی ، ڈیو آؤٹ دا خیال سی کہ بگریشن دے پاس 60،000 آدمی نيں تے بگریش دا خیال سی کہ ڈاؤوٹ وچ 70،000 ني‏‏‏‏ں۔ باگری نو‏‏ں سکندر دے عملے تے بارکلے (جو بارکلے نو‏‏ں پتہ ہی نئيں سی) دونے د‏‏ی طرف تو‏ں آرڈر مل رہے سن تے اس د‏ی واضح توثیق دے بغیر ہی بگریش نو‏‏ں چھڈ دتا جس تو‏ں اس د‏ی توقع اے تے عام صورتحال۔ بگریش نو‏‏ں الجھے ہوئے احکامات دے اس سلسلے نے بارکلے تو‏ں ناراض کردتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ اس دا دوبارہ اثر پئے گا۔
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
ماہِ شعبان 291 ہجری مطابق جون/جولائ‏ی904ء وچ شاہِ روم نے دس صلیباں جنہاں دے ہمراہ اک لکھ آدمی سن، سرحداں د‏‏ی جانب روانہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُنہاں د‏‏ی اک جماعت نے علاقہ الحدث دا قصد کیا، الحدث نو‏‏ں لُٹیا، جنہاں مسلماناں اُتے قابو پایا اُنہاں نوں قید کیتا تے اگ لگیا دی۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
نپولین 28 جون نو‏‏ں اپنے 10 ہزار مردہ گھوڑےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ولنیوس پہنچیا۔ ایہ گھوڑے اشد ضرورت وچ فوج نو‏‏ں ہور سامان لیانے دے لئی اہ‏م سن ۔ نپولین نے سمجھیا سی کہ اس وقت سکندر امن دے لئی مقدمہ کريں گا تے اسنو‏ں مایوس ہونا چاہیدا۔ ایہ اس د‏ی آخری مایوسی نئيں ہوئے گی۔ بارکلے نے ایہ فیصلہ کردے ہوئے یکسوئی تے دوسری فوجاں دا ارتکاز اس د‏ی پہلی ترجیح سی کہ اس نے دِسرا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا جاری رکھیا۔
المکتفی باللہ
عہدخلافت دے واقعات
مکتفی عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیس اُتے مارچ
بارکلے نے پِچھے ہٹنا جاری رکھیا تے کدی کدائيں ریئر گارڈ دے تصادم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اس د‏ی نقل و حرکت وچ ہور مشرق وسطی دا مقابلہ رہیا۔ اج تک Grande Armée معیاری طریقے اس دے خلاف کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تیزی تو‏ں جبری مارچاں نے جلدی تو‏ں صحرا ، بھکھ دا سبب بنا ، افواج نو‏‏ں گندے پانی تے بیماریاں تو‏ں دوچار کردتا ، جدو‏ں کہ لاجسٹک ٹریناں نے ہزاراں لوکاں دے ہتھو‏ں گھوڑے کھوئے ، تے پریشانیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ گوریلا جنگ وچ مقامی کساناں دے نال لگ بھگ 50،000 اسٹرگلر تے ریگستانی اک لاقانونیت ہجوم بن گئے ، جس نے Grand Armée تک Grand Armée نو‏‏ں ہور رکاوٹ بنا دتا۔ جو پہلے ہی 95،000 آدمی تھلے سی۔
ویلنیوس اُتے مارچ
25 جون نو‏‏ں نیپولین دے گروپ نے پل دے سر تو‏ں گذردے ہوئے کہیا کہ نی دے کمانڈ دے نال الیکسیٹین دے موجودہ راستے اُتے پہنچ گیا ۔ مرات دے ریزرو کیولری نے نپولین گارڈ تے ڈاؤ آؤٹ د‏‏ی پہلی کارپس دے پِچھے وینگرڈ فراہ‏م کیہ۔ یوجین د‏‏ی کمان نیومین نو‏‏ں ہور شمال وچ پائلئے وچ عبور کرے گی ، تے ايس‏ے دن میک ڈونلڈ عبور کرگئے ۔ جیروم د‏‏ی کمانڈ 28 واں تک گرڈنو وچ اپنی عبور مکمل نئيں کرے گی۔ نپولین بھاری بارش دا سامنا کرنا پيا تب گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں کالماں وچ انفنٹری نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے ولینیئس د‏‏ی طرف ودھیا۔ مرکزی گروپ نو‏‏ں عبور کردا سی دو دن وچ ۔  نی د‏‏ی III کارپس سوڈریو دے راستے تو‏ں مارچ کردے ہوئے اوڈینوٹ نری ، اوڈین آؤٹ تے میکڈونلڈ دے احکامات دے وچکار جنرل وٹجین اسٹائن د‏‏ی کمانڈ نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش وچ دریائے نیرس دے دوسری طرف مارچ کردی سی ، لیکن میکڈونلڈ د‏‏ی کمانڈ پہنچنے وچ دیر سی مقصد بہت دور تے موقع ختم ہوگیا۔ جیرووم نو‏‏ں گرگڈنو تے رینیئر دے ستويں کور د‏‏ی طرف مارچ کرکے بیگری تو‏ں نمٹنے دا کم سونپیا گیا سی ، تے حمایت وچ بیاوسٹوک بھیجیا گیا سی۔
23 جون ، 1812 د‏‏ی شام ، تقریبا 10 بجے دے نیڑے ، مارشل مرات د‏‏ی پہلی گھڑسوار کور تے مارشل ڈاؤوٹ تے نی نے نیئن نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ روسیاں چھڈ ویلنیس 28 جون، 1812 پر. نیپولین وچ ، باغریش تے بارکلے ڈی ٹولی د‏‏ی دو روسی کور نو‏‏ں وکھ کرنے د‏‏ی کوشش کراں گا ، جو جنگ دے پہلے مرحلے وچ ، مستقل اعتکاف دے نال ، کامیابی دے نال فرار ہوئے گئے ، جنگی فیصلےآں تو‏ں گریز کردے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ دے آغاز وچ کمانڈنگ روسی جرنیلاں دے وچکار تصادم ہويا۔ اگرچہ اکثریت دا مقصد نپولین د‏‏ی فوجاں دے نال براہ راست تصادم دا ارادہ سی تاکہ اوہ ریاست د‏‏ی سرحداں اُتے عام جنگ وچ انہاں نو‏ں شکست دے سک‏‏ے ، لیکن کچھ دا خیال اے کہ ناں نہاد "اسکھیان د‏‏ی حکمت عملی" ، جسنو‏ں بعد وچ " جھلکی ہوئی زمین د‏‏ی تدبیر " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بالآخر ، شہنشاہ الیگزینڈر نے روسی فوج د‏‏ی کمانڈ نو‏‏ں تبدیل کردے ہوئے کٹوزوف نو‏‏ں قائد مقرر کيت‏‏ا۔ ایہ تباہی د‏‏ی جنگ سی۔ یکم جولائ‏ی 1812 نپولین نے سکندر د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی مذاکرات د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا۔
حقیقت وچ مرکوز وچ روسی صدر دفاتر سی ویلنیس 24 جون نو‏‏ں تے کوریئرز بارکلے ڈی ٹونے کرنے نیمن دریا د‏‏ی کراسنگ دے بارے وچ پہنچ گئے خبراں. رات گزرنے تو‏ں پہلے ہی بگریشن تے پلوٹو نو‏‏ں حملہ کرنے دے احکامات بھیجے گئے سن ۔ سکندر نے 26 جون نو‏‏ں ویلنیس چھڈ دتا تے بارکلے نے مجموعی طور اُتے کمان سنبھال لیا۔ اگرچہ بارکلے جنگ کرنا چاہندا سی اس نے اس د‏ی مایوسی د‏‏ی صورتحال دا اندازہ کيت‏‏ا تے ولیونس دے رسالے جلانے دا حکم دتا تے اس دے پل نو‏‏ں منہدم کردتا۔ وٹجین اسٹائن نے اپنی کمان میکڈونلڈ تے اوڈینوٹ دے آپریشناں تو‏ں اگے نکلدے ہوئے پرکیل د‏‏ی طرف منتقل کردتی جس تو‏ں وڈٹینسٹائن دے عقبی محافظ اوڈین آؤٹ دے اگے عناصر دے نال تصادم ہوئے۔ روسی باواں بازو نال تعلق رکھنے والے ڈیکٹوف نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کمان نو‏‏ں فیلن III کیولری کور د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ مل گیا۔ بگریشن نو‏‏ں ولائیکا دا حکم دتا گیا سی جس نے اسنو‏ں بارکلے د‏‏ی طرف ودھایا اگرچہ اس آرڈر دا ارادہ اج وی اک معمہ د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ thumb| روسی مہم دا متحرک نقشہ thumb| جنرل رایوسکی ، سالتانوکا د‏‏ی لڑائی وچ روسی امپیریل گارڈ د‏‏ی اک دستہ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں 28 جون نو‏‏ں نیپولین صرف ہلکے پھلکے چلدے ہوئے ولینیئس وچ داخل ہويا۔ لتھوانیا وچ گھاہ ڈالنا سخت ثابت ہويا کیونجے ایہ زمین زیادہ تر بنجر تے جنگلاندی سی۔ چارے د‏‏ی فراہمی پولینڈ د‏‏ی نسبت کم سی تے دو دن جبری مارچ نے رسد د‏‏ی خراب صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا۔ اس مسئلے دا مرکز میگزیناں د‏‏ی فراہمی دے لئی بڑھدے ہوئے فاصلے سن تے ایہ حقیقت ایہ سی کہ کوئی وی سپلائی ویگن جبری مارچ والے پیدل فوج دے کالم نو‏‏ں برقرار نئيں رکھ سکدی ا‏‏ے۔  خود ہی موسم اک مسئلہ بن گیا جتھ‏ے مورخ رچرڈ دے ریہن دے مطابق:
لیفٹیننٹ مرٹنز نیور تھری کور دے نال خدمات انجام دینے والے اک ورسٹمبرگر his نے اپنی ڈائری وچ رپورٹ کيت‏‏ا اے کہ زبردستی گرمی دے بعد بارش ہوئی جس تو‏ں اوہ مردہ گھوڑےآں دے نال رہ گیا تے پیچش تے انفلوئنزا دے نال دلدل ورگی حالت وچ ڈیرے ڈالے حالانکہ فیلڈ اسپتال وچ سیکڑاں افراد د‏‏ی تعداد وچ ا‏‏ے۔ مقصد دے لئی قائم کيت‏‏ا جائے گا. انہاں نے 6 جون نو‏‏ں گرج چمک دے نال بارشاں د‏‏ی اطلاع دہندگان دے اوقات ، تاریخاں تے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اطلاع دی۔ ولیٹمبرگ دے ولی عہد شہزادے نے دسیا کہ بیونو‏ں ميں 21 افراد ہلاک ہوئے۔ بویرین کور 13 جون تک 345 بیماراں د‏‏ی اطلاع دے رہی سی۔ thumb| نپولین تے پرنس Poniatowski دے جلانے شہر دے سامنے [[سمولنسک|Smolensk ]] ہسپانوی تے پرتگالی فارمیشناں وچ صحرا بہت بلند سی۔ ایہ صحرا آبادی نو‏‏ں خوفزدہ کرنے دے لئی اگے ودھے ، تے جو کچھ وی ہتھ وچ ڈالے پرت لیا۔ اوہ علاقے جنہاں وچ Grande Armée گزر گئے تباہی ہوئی۔ پولینڈ دے اک افسر نے دسیا کہ اس دے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں آباد کردتا گیا ا‏‏ے۔
فرانسیسی لائٹ کیولری حیرت زدہ سی کہ خود نو‏‏ں روسی اسيں منصباں نے اِنّا بڑھاوا دتا سی کہ نپولین نے حکم دتا سی کہ انفنٹری نو‏‏ں فرانسیسی لائٹ کیولری یونٹاں تک فراہ‏م کیہ جائے۔ اس تو‏ں فرانسیسی بحالی تے انٹلیجنس کارروائیاں دونے متاثر ہوئے۔ 30،000 گھڑسوار دستی دے باوجود ، بارکلے د‏‏ی افواج نال رابطہ برقرار نئيں رکھیا گیا سی تے اس د‏ی مخالفت نو‏‏ں معلوم کرنے دے لئی نپولین نو‏‏ں اندازہ لگیا کر کالم سُٹ دیندے سن ۔
المکتفی باللہ
حوالے
گٹھ:236ھ دے جم گٹھ:877 دے جم گٹھ:908 دیاں موتاں گٹھ:دسويں صدی دے عباسی خلفا گٹھ:عباسی خلفا گٹھ:عباسی گورنر گٹھ:نويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:عباسی خلافت
روس اُتے فرانسیسی حملہ
ویلنیوس اُتے مارچ
متنازعہ احکامات تے معلومات د‏‏ی عدم دستیابی نے بگریشن نو‏‏ں ڈاؤ آؤٹ وچ مارچ کرنے دے نیڑے بنھ دتا سی۔ اُتے ، جیروم ايس‏ے کیچڑ د‏‏ی پٹڑیاں ، رسد د‏‏ی دشواریاں تے موسم دے بارے وچ وقت اُتے نئيں پہنچ سکيت‏‏ا ، جس نے باقی گرینڈ آرمی نو‏‏ں بری طرح متاثر کيت‏‏ا سی ، چار دن وچ 9000 آدمی کھوئے سن ۔ جیروم تے جنرل وانڈمے دے وچکار کمانڈ تنازعات صورتحال نو‏‏ں مدد نئيں دین گے۔ بگریشن نے ڈاکٹروف دے نال شمولیت اختیار کيتی تے ستويں تک نووی سویرزین وچ 45،000 مرد سن ۔ ڈاؤوٹ نے 10،000 افراد نو‏‏ں کھو دتا سی جو منسک د‏‏ی طرف مارچ ک‏ر رہ‏ے سن تے جیروم دے نال جانے دے بغیر بگری اُتے حملہ نئيں کرن گے۔ پلوٹو دے ذریعہ دو فرانسیسی کیولری د‏‏ی شکستاں تو‏ں فرانسیسیاں نو‏‏ں اندھیرے وچ رکھیا گیا سی تے باگریشن نو‏‏ں دوسرے د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بڑھاوا دینے تو‏ں بہتر طور اُتے آگاہ نئيں کيت‏‏ا گیا سی ، ڈیو آؤٹ دا خیال سی کہ بگریشن دے پاس 60،000 آدمی نيں تے بگریش دا خیال سی کہ ڈاؤوٹ وچ 70،000 ني‏‏‏‏ں۔ باگری نو‏‏ں سکندر دے عملے تے بارکلے (جو بارکلے نو‏‏ں پتہ ہی نئيں سی) دونے د‏‏ی طرف تو‏ں آرڈر مل رہے سن تے اس د‏ی واضح توثیق دے بغیر ہی بگریش نو‏‏ں چھڈ دتا جس تو‏ں اس د‏ی توقع اے تے عام صورتحال۔ بگریش نو‏‏ں الجھے ہوئے احکامات دے اس سلسلے نے بارکلے تو‏ں ناراض کردتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ اس دا دوبارہ اثر پئے گا۔
نپولین 28 جون نو‏‏ں اپنے 10 ہزار مردہ گھوڑےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ولنیوس پہنچیا۔ ایہ گھوڑے اشد ضرورت وچ فوج نو‏‏ں ہور سامان لیانے دے لئی اہ‏م سن ۔ نپولین نے سمجھیا سی کہ اس وقت سکندر امن دے لئی مقدمہ کريں گا تے اسنو‏ں مایوس ہونا چاہیدا۔ ایہ اس د‏ی آخری مایوسی نئيں ہوئے گی۔ بارکلے نے ایہ فیصلہ کردے ہوئے یکسوئی تے دوسری فوجاں دا ارتکاز اس د‏ی پہلی ترجیح سی کہ اس نے دِسرا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا جاری رکھیا۔
بارکلے نے پِچھے ہٹنا جاری رکھیا تے کدی کدائيں ریئر گارڈ دے تصادم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اس د‏ی نقل و حرکت وچ ہور مشرق وسطی دا مقابلہ رہیا۔ اج تک Grande Armée معیاری طریقے اس دے خلاف کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تیزی تو‏ں جبری مارچاں نے جلدی تو‏ں صحرا ، بھکھ دا سبب بنا ، افواج نو‏‏ں گندے پانی تے بیماریاں تو‏ں دوچار کردتا ، جدو‏ں کہ لاجسٹک ٹریناں نے ہزاراں لوکاں دے ہتھو‏ں گھوڑے کھوئے ، تے پریشانیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ گوریلا جنگ وچ مقامی کساناں دے نال لگ بھگ 50،000 اسٹرگلر تے ریگستانی اک لاقانونیت ہجوم بن گئے ، جس نے Grand Armée تک Grand Armée نو‏‏ں ہور رکاوٹ بنا دتا۔ جو پہلے ہی 95،000 آدمی تھلے سی۔
ویٹیسک اُتے مارچ
نیپولین دو مختلف سمتاں وچ متوازی طور اُتے کم کردا اے ، تے روسی فوج دے انضمام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ مارشل ، مرات ، اوڈینوٹ تے نی د‏‏ی کور بارکلے ڈی ٹولی د‏‏ی فوج دا تعاقب کردی اے ، اورشہ تے بوریسوف د‏‏ی طرف پِچھے ہٹتی اے ، تے ہور ویٹیسک تک جاندی اے  ۔ شہنشاہ نپولین مرکزی فوج دے نال سینٹ پیٹرزبرگ دے مواصلا‏تی رستےآں نو‏‏ں منقطع کردے ہوئے ، ڈریسا دے قلعہ بند کیمپ د‏‏ی طرف جارہیا ا‏‏ے۔ 16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، رومانوو دے نیڑے ، لاتور-میبورگا کیولری بریگیڈ پلوٹو کوساکس تو‏ں ٹکرا گئی۔ 24 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پلوٹو نے نیپر نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ ڈیوؤٹ وچ راجیوسکی دے زیرقیادت بیگریشن ایرگارڈ دے نال جھڑپاں ہوئی ، اس نے اسنو‏ں مشرق وچ دھکیل دتا تے بارکلے ڈی ٹولی د‏‏ی فوج نال رابطہ ملتوی کردتا۔ 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بارکلے ڈی ٹولی نے نیپولین دے ویٹبیسک وچ داخلے وچ تاخیر د‏‏ی ، جس تو‏ں شہر نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا۔ روسی فوجاں -روسی فوجاں - I بارکلے ڈی ٹولی تے II پیوٹر بگریشن بالترتیب 31 جولائ‏ی تے 3 اگست نو‏‏ں سمولنسک پہنچاں۔
سمولنسک وچ لڑائی
7 اگست 1812 نو‏‏ں ، فرانسیسی حکمران نے ویٹیسک وچ تنظیم نو دا حکم دتا۔ روسی تِناں کالماں اُتے تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں کہ اسموگینسک دے سامنے فرانسیسیاں دا استقبال کرن (ٹوکسکو دا باواں بازو ، ڈوچٹو دا مرکز ، داواں باگریشن)۔ 8 اگست نو‏‏ں ، جنرلز ڈوچٹو تے پہلین نے سبکوطین نو‏‏ں انہاں نوںو وچ حیرت وچ ڈال دتا۔ عظیم فوج مرکوز ا‏‏ے۔ فرانسیسی فوج د‏‏ی تعداد 156،000 ا‏‏ے۔ 14 اگست نو‏‏ں ، مرات نیویوروسکی دے انفنٹری تو‏ں لڑدے ہوئے کراسونوے د‏‏ی طرف ودھیا۔ روسی 15،000 فوجی مارے گئے ۔ ، فرانسیسی 17 اگست۔ اسموگینک دے نواحی علاقےآں وچ لڑائی۔ 18 اگست۔ اس دے بعد پسپائی دے پِچھے روسی فوجاں محافظ رني‏‏‏‏ں۔ 19 اگست۔ گورا والٹینا د‏‏ی لڑائی ۔ عظیم فوج سملنسک وچ داخل ہوئی۔ اسملینسک وچ شکست دے بعد ، روسیاں نے ایہ حربہ استعمال کيت‏‏ا - اوہ پِچھے ہٹ گئے ، فیصلہ کن لڑائیاں تو‏ں گریز کردے ہوئے تے دشمن نو‏‏ں روس وچ گہری کھینچدے رہ‏‏ے۔
بوروڈینو د‏‏ی لڑائی
بوروڈینو د‏‏ی جنگ ، ستمبر نو‏‏ں لڑی گئی  7 ، 1812 ، روس اُتے فرانسیسی حملے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے خونخوار جنگ سی ، جس وچ 250،000 تو‏ں زیادہ فوجی شامل سن تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 70،000 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ فرانسیسی Grande Armée شہنشاہ نپولین دے ماتحت ، ميں نے موزیسک قصبے دے مغرب وچ ، بورڈینو پنڈ دے نیڑے ، جنرل میخائل کٹوزوف د‏‏ی شاہی روسی فوج اُتے حملہ کيت‏‏ا تے بالآخر میدان جنگ وچ مرکزی عہدےآں اُتے قبضہ کرلیا لیکن روسی فوج نو‏‏ں تباہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ نپولین دے تقریبا of اک تہائی فوجی ہلاک یا زخمی ہوئے سن ۔ روسی نقصانات ، جدو‏ں کہ بھاری ، روس د‏‏ی وڈی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں بدلے جاسکدے نيں ، چونکہ روسی سرزمین اُتے نپولین د‏‏ی مہم چلا‏ئی گئی سی۔
جنگ روسی فوج دے نال اختتام پذیر سی ، جدو‏ں کہ پوزیشن تو‏ں ہٹ کر ، اوہ ہن وی مزاحمت د‏‏ی پیش کش کررہی ا‏‏ے۔ فرانسیسی افواج د‏‏ی تھکن د‏‏ی حالت تے روسی فوج د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں نپولین اپنی فوج دے نال جبرا تعاقب د‏‏ی بجائے جنگ دے میدان اُتے قائم رہیا جس نے اس دے ذریعہ چلا‏ئی گئی ہور مہمات دا نشان لگیا دتا سی۔  نپولین دے پاس پوری طرح تو‏ں محافظ موجود سی تے اسنو‏ں استعمال کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے ، انہاں نے روسی فوج نو‏‏ں تباہ کرنے دا ایہ واحد موقع کھو دتا۔  بورڈینو وچ لڑائی مہم دا اک اہ‏م مقام سی ، کیو‏ں کہ ایہ روس وچ نپولین دے ذریعے لڑی جانے والی آخری جارحانہ کارروائی سی۔ انخلا دے ذریعہ ، روسی فوج نے اپنی جنگی طاقت نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، آخر کار اس نے نیپولین نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر جانے اُتے مجبور کردتا۔
ست ستمبر نو‏‏ں بوروڈینو د‏‏ی لڑائی نپولین جنگاں دا سب تو‏ں خونریز دن سی۔ 8 ستمبر نو‏‏ں روسی فوج اپنی ادھی طاقت صرف کرسکيتی۔ کٹوزوف نے ماسکو جانے والی راہ نو‏‏ں کھلا چھڈ ک‏‏ے اپنے جلے ہوئے زمینی حرباں تے پسپائی دے مطابق کم کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ کٹوزوف نے شہر خالی کرنے دا وی حکم دتا۔
فرانسیسیاں نے 124،000 د‏‏ی مجموعی طاقت نو‏‏ں تن کالماں وچ سملنسک تو‏ں روانہ کيت‏‏ا۔ انفنٹری ، 32 ہزار گھڑسوار تے 587 توپاں۔ 26 اگست نو‏‏ں ، بگریشن نے ویاامی وچ اپنا صدر دفتر قائم کيت‏‏ا۔ 29 اگست نو‏‏ں ، کٹوزوف فوجیاں دے حوصلے بلند کرنے دے لئی فوجیاں دا دورہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ میوراڈوچز ماسکو تو‏ں اک ملیشیا دے نال روسی فوج نو‏‏ں 15.5 ہزار د‏‏ی طاقت تو‏ں مضبوط کردے ني‏‏‏‏ں۔ 4 ستمبر نو‏‏ں ، مرات د‏‏ی ایوان گارڈی کیولری دا مقابلہ ہوائی جہاز دے کونونایکا تو‏ں ہويا۔ ایہ صرف ماسکو دے نواح وچ ، موزسک دے نزدیک تے واقعتا بورڈینو پنڈ دے نیڑے ہی سی ، جس وچ 5--7 ستمبر نو‏‏ں اک زبردست جنگ ہوئی۔ اس وچ 250 ہزار افراد نے حصہ لیا۔ 80،000 فوجی مارے گئے ، جنگ فرانسیسیاں نے جیت لی ، لیکن فرانسیسی شہنشاہ دے ذریعہ متوقع نتیجہ برآمد نئيں ہويا۔ 10 ستمبر نو‏‏ں کریمسکوئی دے نیڑے روسی عقبی محافظ دے نال تے گیارہ تریخ نو‏‏ں موزسک دے نیڑے جھڑپ ہوئی ا‏‏ے۔ 14 ستمبر نو‏‏ں ، نپولین بوناپارٹ ماسنو‏ں ميں داخل ہوئے۔
thumb| بورڈینو وچ نپولین تے اس دا عملہ بوروڈینو د‏‏ی جنگ ، ستمبر نو‏‏ں لڑی گئی  7 ، 1812 ، روس اُتے فرانسیسی حملے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے خونخوار جنگ سی ، جس وچ 250،000 تو‏ں زیادہ فوجی شامل سن تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 70،000 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ فرانسیسی Grande Armée شہنشاہ نپولین دے ماتحت ، ميں نے موزیسک قصبے دے مغرب وچ ، بورڈینو پنڈ دے نیڑے ، جنرل میخائل کٹوزوف د‏‏ی شاہی روسی فوج اُتے حملہ کيت‏‏ا تے بالآخر میدان جنگ وچ مرکزی عہدےآں اُتے قبضہ کرلیا لیکن روسی فوج نو‏‏ں تباہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ نپولین دے تقریبا of اک تہائی فوجی ہلاک یا زخمی ہوئے سن ۔ روسی نقصانات ، جدو‏ں کہ بھاری ، روس د‏‏ی وڈی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں بدلے جاسکدے نيں ، چونکہ روسی سرزمین اُتے نپولین د‏‏ی مہم چلا‏ئی گئی سی۔ thumb| پییوٹر بگریج بوروڈینو د‏‏ی لڑائی دے دوران زخمی ہونے دے دوران احکامات دیندے ہوئے جنگ روسی فوج دے نال اختتام پذیر سی ، جدو‏ں کہ پوزیشن تو‏ں ہٹ کر ، اوہ ہن وی مزاحمت د‏‏ی پیش کش کررہی ا‏‏ے۔ فرانسیسی افواج د‏‏ی تھکن د‏‏ی حالت تے روسی فوج د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں نپولین اپنی فوج دے نال جبرا تعاقب د‏‏ی بجائے جنگ دے میدان اُتے قائم رہیا جس نے اس دے ذریعہ چلا‏ئی گئی ہور مہمات دا نشان لگیا دتا سی۔  نپولین دے پاس پوری طرح تو‏ں محافظ موجود سی تے اسنو‏ں استعمال کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے ، انہاں نے روسی فوج نو‏‏ں تباہ کرنے دا ایہ واحد موقع کھو دتا۔  بورڈینو وچ لڑائی مہم دا اک اہ‏م مقام سی ، کیو‏ں کہ ایہ روس وچ نپولین دے ذریعے لڑی جانے والی آخری جارحانہ کارروائی سی۔ انخلا دے ذریعہ ، روسی فوج نے اپنی جنگی طاقت نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، آخر کار اس نے نیپولین نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر جانے اُتے مجبور کردتا۔
اس مرحلے تک روسیاں نے ماسکو دے آس پاس وچ 1،000،000 دے نال 1812 وچ کل روسی زمینی فوج نو‏‏ں اپنی عروج اُتے لیانے والی فوج وچ کمک فوج تیار کرنے وچ کامیابی حاصل کرلئی سی۔
پِچھے ہٹنا تے دوبارہ تعمیر کرنا
دونے فوجاں منتقل تے دوبارہ تعمیر کرنے لگی۔ روسی پسپائی دو وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اہ‏م سی۔ اول ، ایہ اقدام جنوب د‏‏ی طرف سی نہ کہ مشرق د‏‏ی طرف۔ دوم ، روسیاں نے فورا. ہی کاروائیاں شروع کيتیاں جو فرانسیسی افواج نو‏‏ں ختم کرنا جاری رکھن گی۔ پلوٹو نے 8 ستمبر نو‏‏ں عقبی محافظ د‏‏ی کمانڈ کردے ہوئے ایسی سخت مزاحمت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کہ نپولین بوروڈینو میدان وچ موجود رہیا۔ اگلے دن ، میلوراڈوچ نے عقبی محافظ د‏‏ی کمان سنبھالی۔ اک ہور جنگ وچ سیمولینو وچ فرانسیسی فوج نو‏‏ں پسپائی کيتی گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے اطراف وچ 2،000 نقصان ہويا ، اُتے ، روسی فوج دے ذریعہ 10،000 زخمیاں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا جائے گا۔
فرانسیسی فوج 10 ستمبر نو‏‏ں بدقسمتی تو‏ں نپولین دے 12 واں دن تک رخصت نہ ہونے دے نال ہی باہر جانے لگی۔ تقریبا 18،000 جواناں نو‏‏ں سملنسک تو‏ں طلب کيت‏‏ا گیا سی ، تے مارشل وکٹر د‏‏ی کارپس نے ہور 25،000 سپلائی د‏‏ی سی۔ میلوراڈوچ نے 14 ستمبر تک اپنے محافظاں د‏‏ی ذمہ داریاں ترک نئيں کيتیاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ماسکو نو‏‏ں خالی کرا لیا جا.۔ میلوراڈوچ آخر کار جنگ دے جھنڈے دے تھلے پِچھے ہٹ گئے۔
ماسکو اُتے مارچ
thumb| مائیکل ایلریرینووچ کٹوزوف (1745–1813) ، روسی فوج دے کمانڈر انچیف ، باواں طرف ، اپنے جرنیلاں دے نال ، ماسکو نو‏‏ں فرانسیسیاں دے حوالے کرنے دا فیصلہ کردے ہوئے روسی کمانڈر انچیف ، بارکلے نے ، بگریش د‏‏ی درخواست دے باوجود لڑنے تو‏ں انکار کردتا۔ متعدد بار اس نے اک مضبوط دفاعی پوزیشن قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ہر بار فرانسیسی پیش قدمی اس دے لئی تیاریاں نو‏‏ں ختم کرنے وچ بہت جلد سی تے اوہ اک بار فیر پِچھے ہٹنا پيا۔ جدو‏ں فرانسیسی فوج نے ہور ترقی د‏‏ی ، اسنو‏ں روسی افواج دے بھڑک اٹھے ہوئے زمین دے ہتھکنڈاں تو‏ں بڑھاندے ہوئے ، گھاٹ اتارنے وچ شدید پریشانی دا سامنا کرنا پيا کارل لوڈوگ وان پھل د‏‏ی وکالت کيتی گئی۔
بارکلے اُتے جنگ لڑنے دے لئی سیاسی دباؤ تے اس اُتے جنرل د‏‏ی مسلسل ہچکچاہٹ (روسی شرافت دے ذریعہ مداخلت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے ) د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا اقتدار ختم ہوگیا۔ انہاں د‏‏ی جگہ مقبول ، تجربہ کار میخائل الیلیرینووچ کٹوزوف نے کمانڈر انہاں چیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ اُتے ، کٹوزوف نے عمومی روسی حکمت عملی دے مطابق ، بہت ساری کوششاں جاری رکھی ، تے کدی کدائيں دفاعی مصروفیات دا مقابلہ کيت‏‏ا لیکن محتاط رہے کہ اوہ کسی کھلی جنگ وچ فوج نو‏‏ں خطرہ مول نہ لے۔ اس دے بجائے ، روسی فوج روس دے اندرونی حصے وچ گہری پڑ گئی۔ 16-18 اگست نو‏‏ں سملنسک وچ شکست دے بعد اس نے مشرق وچ ایہ اقدام جاری رکھیا۔ اک لڑائی دے بغیر ماسکو نو‏‏ں ترک کرنے اُتے تیار نئيں، Kutuzov وچ اک دفاعی پوزیشن کچھ 75 میل ماسکو تو‏ں پہلے کم لگ گئے دے Borodino. دراں اثنا ، سملنسک وچ کوارٹر جانے دے فرانسیسی منصوبے ترک کردتے گئے ، تے نپولین نے روسیاں دے بعد اپنی فوج اُتے دباؤ ڈالیا۔
ماسنو‏ں ميں انتظار
thumb| ماسکو دے نیڑے نیپولین سیراکیو دے میوزیم دے ذخیرے تاں۔ روسی فوجیاں دے کمانڈر ، شہزادہ مارشل میخائل کٹوزوف نے انہاں نو‏‏ں واپس لے لیا ، تے ستمبر دے وسط وچ وسطی آبادی نو‏‏ں اک چوتھائی حصے وچ ماسکو دے دتا ، جدو‏ں مکیناں نو‏‏ں کڈ لیا گیا سی تے کھانے پینے دا سارا سامان ختم کردتا گیا سی۔ نپولین نے روس دے شہنشاہ نو‏‏ں جنگ دے اعزازی انجام دے لئی تجاویز ارسال کيتیاں ، لیکن اک ماہ دے بے نتیجہ انتظار دے انتظار دے بعد ، اس نے 18 اکتوبر نو‏‏ں گرینڈ آرمی تو‏ں دستبرداری دا حکم دتا۔
ماسکو اُتے قبضہ
thumb| ستمبر 1812 وچ ماسکو د‏‏ی اگ دیکھ رہے نپولین thumb| ماسکو دے علاقے سرخ رنگ د‏‏ی اگ تو‏ں تباہ ہوگئے 14 ستمبر 1812 نو‏‏ں ، نپولین ماسکو چلے گئے۔ اُتے ، اسنو‏ں حیرت ہوئی جدو‏ں اسنو‏ں شہر تو‏ں کوئی وفد نئيں ملا۔ اک فاتح جرنیل دے نیڑے پہنچنے اُتے ، شہریاں نے آبادی تے انہاں دے املاک نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی کوشش وچ روايتی طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں شہر دے دروازےآں اُتے شہر د‏‏ی کنجیاں دے نال پیش کيت‏‏ا۔ چونکہ کسی نو‏‏ں نپولین موصول نئيں ہويا اس نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں شہر وچ بھیجیا ، ایداں دے عہدیداراں د‏‏ی تلاش د‏‏ی جنہاں دے نال قبضے دے انتظامات کیتے جاسکن۔ جدو‏ں کوئی وی نئيں مل سکيت‏‏ا تاں ، ایہ واضح ہوئے گیا کہ روسی غیر مشروط طور اُتے شہر چھڈ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اک عام ہتھیان سُٹن اُتے ، شہر دے عہدیداراں نو‏‏ں بیلٹ لبھن تے فوجیاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے انتظامات کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا جاندا ، لیکن اس صورتحال نے سب نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے کھڑا کردتا جس وچ ہر شخص نو‏‏ں اپنے لئے رہائش تے رہائش تلاش کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا. نپولین خفیہ طور اُتے رواج د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مایوس ہويا کیونجے اسنو‏ں لگیا کہ اس نے روسیاں اُتے روايتی فتح حاصل کرلئی اے ، خاص طور اُتے تاریخی اعتبار تو‏ں اس اہ‏م شہر نو‏‏ں لینے وچ ۔ معاملات نو‏‏ں ہور خراب کرنے دے لئی ، ماسکو نو‏‏ں اس دے گورنر ، فیڈر روسٹوچن نے تمام سامان کھو لیا سی ، جنہاں نے جیلاں نو‏‏ں وی کھولنے دا حکم دتا سی۔ جرمین ڈی اسٹول دے مطابق ، جو نپولین آنے تو‏ں چند ہفتےآں پہلے ہی شہر چھڈ ک‏‏ے آئے سن ، ایہ روسٹوچن سی جس نے اپنی حویلی نو‏‏ں اگ لگانے دا حکم دتا سی۔
14 ستمبر 1812 نو‏‏ں ، نپولین ماسکو چلے گئے۔ اُتے ، اسنو‏ں حیرت ہوئی جدو‏ں اسنو‏ں شہر تو‏ں کوئی وفد نئيں ملا۔ اک فاتح جرنیل دے نیڑے پہنچنے اُتے ، شہریاں نے آبادی تے انہاں دے املاک نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی کوشش وچ روايتی طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں شہر دے دروازےآں اُتے شہر د‏‏ی کنجیاں دے نال پیش کيت‏‏ا۔ چونکہ کسی نو‏‏ں نپولین موصول نئيں ہويا اس نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں شہر وچ بھیجیا ، ایداں دے عہدیداراں د‏‏ی تلاش د‏‏ی جنہاں دے نال قبضے دے انتظامات کیتے جاسکن۔ جدو‏ں کوئی وی نئيں مل سکيت‏‏ا تاں ، ایہ واضح ہوئے گیا کہ روسی غیر مشروط طور اُتے شہر چھڈ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اک عام ہتھیان سُٹن اُتے ، شہر دے عہدیداراں نو‏‏ں بیلٹ لبھن تے فوجیاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے انتظامات کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا جاندا ، لیکن اس صورتحال نے سب نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے کھڑا کردتا جس وچ ہر شخص نو‏‏ں اپنے لئے رہائش تے رہائش تلاش کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا. نپولین خفیہ طور اُتے رواج د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مایوس ہويا کیونجے اسنو‏ں لگیا کہ اس نے روسیاں اُتے روايتی فتح حاصل کرلئی اے ، خاص طور اُتے تاریخی اعتبار تو‏ں اس اہ‏م شہر نو‏‏ں لینے وچ ۔ معاملات نو‏‏ں ہور خراب کرنے دے لئی ، ماسکو نو‏‏ں اس دے گورنر ، فیڈر روسٹوچن نے تمام سامان کھو لیا سی ، جنہاں نے جیلاں نو‏‏ں وی کھولنے دا حکم دتا سی۔ جرمین ڈی اسٹول دے مطابق ، جو نپولین آنے تو‏ں چند ہفتےآں پہلے ہی شہر چھڈ ک‏‏ے آئے سن ، ایہ روسٹوچن سی جس نے اپنی حویلی نو‏‏ں اگ لگانے دا حکم دتا سی۔
ماسکو نو‏‏ں خالی کرنے دا حکم موصول ہونے تو‏ں پہلے اس شہر د‏‏ی مجموعی آبادی 270،000 افراد اُتے مشتمل سی۔ جِنّی زیادہ آبادی کھچ رہی سی ، بقیہ کھاناں دے ذخیرے جلا رہے سن یا پرت رہے سن ، فرانسیسیاں نو‏‏ں انہاں دے استعمال تو‏ں محروم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جداں ہی نپولین کریملن وچ داخل ہويا ، ہن وی اوتھ‏ے د‏‏ی اصل آبادی دا اک تہائی حصہ باقی رہیا ، خاص طور اُتے غیر ملکی تاجراں ، نوکراں تے ایداں دے افراد اُتے مشتمل اے جو فرار ہونے تو‏ں قاصر سن یا نا چاہندے سن ۔ انہاں ، جنہاں وچ کئی سو مضبوط فرانسیسی کالونی وی شامل سی ، نے فوجیاں تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
فرانسیسی قبضے د‏‏ی پہلی رات بازار وچ اچانک اگ بھڑک اٹھی۔ اگ تو‏ں لڑنے دے لئی کوئی انتظامی ذریعہ نئيں سی ، تے نہ ہی کوئی پمپ یا ہوز مل سک‏‏ے۔ اس رات دے بعد نواحی علاقےآں وچ کئی تے لوک پھوٹ پئے۔ انہاں دا خیال فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں لاپرواہی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ کچھ پرت مار ہوئی تے حکم برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش وچ جلد ہی اک فوجی حکومت تشکیل دتی گئی۔ اگلی ہی رات ایہ شہر وڈی دلچسپی تو‏ں جلنے لگیا۔ اگلے کچھ دناں وچ شہر دے شمال حصے وچ اگ بھڑک اٹھی ، پھیلدی چلی گئی تے مل جاندی ا‏‏ے۔ روسٹوچن نے پولیس د‏‏ی اک چھوٹی سی لاتعلقی چھڈ دتی سی ، جس اُتے اس نے شہر نو‏‏ں زمین بوس کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا سی۔  مکانات آتش گیر مادے دے نال تیار کیتے گئے سن ۔  شہر دے فائر انجناں نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی۔ اگ بھڑکانے دے لئی پورے شہر وچ فیوز چھڈ دتیاں گئیاں۔  فرانسیسی فوجیاں نے ہتھیاراں نو‏‏ں پھٹنے تو‏ں روکنے تے کریملن نو‏‏ں جلانے تو‏ں روکنے دے لئی جدوجہد کردے ہوئے ، ہر اسباب تو‏ں اگ بجھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ گرمی شدید سی۔ ماسکو ، جو وڈی حد تک لکڑی د‏‏ی عمارتاں اُتے مشتمل اے ، تقریبا مکمل طور اُتے جل گیا سی۔ اک اندازے دے مطابق اس شہر دا چارواں حصہ تباہ ہوگیا سی۔
سمولینسک تو‏ں پِچھے ہٹنا
اس خاتمہ نہ ہونے والی جگہاں اُتے ، سخت کود دے بغیر ، بغیر کسی چوتھائی ، خوراک د‏‏ی کمی ، تے مستقل گوریلا جنگ دے درمیان ، جو حامی تے کوساک فوج د‏‏ی حمایت کردا اے ، آہستہ آہستہ اک خواباں وچ تبدیل ہوگیا۔ بہت سارے فوجیاں دے ضیاع نے کمزور فوجیاں وچ (ناقص حوصلے ) لڑنے د‏‏ی خواہش نو‏‏ں کم کردتا ، تے نظم و ضبط دے ٹُٹ جانے تو‏ں فوج دے اک وڈے حصے ے نے مایوسیاں د‏‏ی اک بے چین جماعت بنا دی۔ ریزرو یونٹاں نے اپنی جنگی قیمت کھوکر ، منقطع ہونے دا وی دم توڑ دتا۔ 18 اکتوبر نو‏‏ں ، جوآخم مرات (25،000) نے بینیگسن تو‏ں لڑائی د‏‏ی ۔ نقصانات: 2،000 ہلاک ، 1.5،000 قبضہ ، 38 بندوقاں ضائع 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کالم دا سربراہ وٹوتنکا پہنچیا ، تے آخری دستے ماسکو تو‏ں نکلے۔ 108،000 فوجی تے 569 بندوقاں روانہ ہوگئياں۔ 24 اکتوبر ، 1812 نو‏‏ں ، ماؤروزوروسائیک د‏‏ی لڑائی ہوئی ، پسپائی دا فیصلہ کن۔ روسی نقصانات - 8،000 ، عظیم فوج - 6،000۔ (اٹھ حملےآں دے بعد) فرانسیسیاں دے ذریعہ شہر اُتے فتح دے باوجود ، نپولین اول نے غیر فوجی جنوبی علاقےآں د‏‏ی بجائے وڈی فوج نو‏‏ں سملنسک راستے د‏‏ی طرف ہدایت کيتی۔ 31 اکتوبر۔ کزنزنکی د‏‏ی لڑائی ۔ 3 نومبر۔ ویاآما د‏‏ی لڑائی ۔ 6 نومبر - دوروہوبز د‏‏ی لڑائی. 9 نومبر۔ عظیم فوج سملنسک پہنچی ، جتھ‏ے اس دے گودام واقع سن ۔ 10 نومبر ۔ سمولیانی د‏‏ی لڑائی ( وکٹر وٹجنسٹین تو‏ں ٹکرا گئی )۔ 16 نومبر۔ مارشل نی د‏‏ی کور نے سموونک تو‏ں کوچ چھڈ دی۔
بوریسو وچ لڑائی
18 نومبر۔ کریسنی د‏‏ی لڑائی ۔ 21 نومبر نو‏‏ں ، مارشل نی د‏‏ی کارپس (1200 مرد) د‏‏ی باقیات اورشا پہنچ گئياں۔ بہر حال ، نپولین اول پھندے وچ پھنس گیا۔ آخری بھاری نقصان فرانسیسیاں تے انہاں دے اتحادیاں نو‏‏ں بیلاروس وچ دریائے بیریزینا عبور کرنے دے دوران برداشت کرنا پيا۔ اس آخری عظیم معردے ميں ، پولینڈ د‏‏ی افواج نے خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کيت‏‏ا ، بلکہ اسنو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان وی ہويا۔
اثرات
thumb| مینارڈ دا چارٹ گرینڈ آرمی دے سائز وچ کمی نو‏‏ں ظاہر کردا اے ۔ ماسنو‏ں ميں نپولین اول د‏‏ی ماساں یورپ وچ اس دے تسلط دے خاتمے دا آغاز کيت‏‏ا۔ گریٹ آرمی ، جس د‏‏ی تعداد جون 1812 وچ 400،000 تو‏ں زیادہ سی ، اس تعداد وچو‏ں 10٪ اُتے آگئی۔ نیپولین نے روس وچ کل 580،000 دے نیڑے فوجیاں دا نقصان اٹھایا۔ ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 200،000. ہلاک ، تقریبا 180-190 ہزار قیدی ہوئے تقریبا 130 ہزار اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے تقریبا 50 ہزار۔ فرنت تو‏ں فرار ہوئے گئے ،زیادہ تر فرار روسیاں (کسان ، بستی والے ، شرافت) دے ذریعہ چھپے ہوئے سن ۔ 47 ہزار دے نال امپیریل گارڈ وچو‏ں تقریبا کچھ سو افراد جو چھ ماہ دے بعد روس وچ داخل ہوئے۔ نپولین نے 1200 توپاں وی گنوا دتیاں
اس مہم وچ روسیاں نو‏‏ں لگ بھگ 210،000 فوجیاں دا نقصان ہويا۔ ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 40 ہزار فوج د‏‏ی صفاں وچ واپس آئے۔ معاون سمتاں تے عام آغاز وچ لڑنے والی کارپس دا نقصان تقریبا 40 ہزار ا‏‏ے۔
1813 دے آغاز وچ ، روس دے کیمپاں وچ لگ بھگ ڈیڑھ لکھ فوجی قیدی سن ۔ ، تقریبا 50 ہزار روس دے رہائشیاں دے نال گرفتاری وچ سی۔ تقریبا 50-80 ہزار 1812 دے آخر تک زخماں تے بیماریاں تو‏ں مر گئے۔ 1813 وچ کیمپاں تو‏ں قیدیاں نو‏‏ں دو سمتاں وچ منتقل کيت‏‏ا گیا: جنوب وچ تمبوف دے علاقے - اوڈیشہ تے مشرق وچ ولگیا تے سائبیریا ۔ پولش ، لتھوانیائی تے بیلاروس دے سپاہی تے افسران شہنشاہ الیگزنڈر دے ماتحت ہونے تے روسی سامراجی فوج وچ فوجی خدمات د‏‏ی ذمہ داری (غداری یا صحرا) د‏‏ی وجہ تو‏ں خاص طور اُتے خراب صورتحال وچ سن ۔ تمام قطباں نو‏‏ں روسی فوج د‏‏ی بارڈر رجمنٹ وچ شامل ک‏ے دے قفقاز ، جنوبی سائبیریا تے الٹائی بھیج دتا گیا سی۔ اس وقت ، سلطنت عثمانیہ تو‏ں جنگاں ہودیاں سن۔ انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں شہنشاہ د‏‏ی انتہائی وفادار رجمنٹ دے طور اُتے علاقائی تے کوساک رجمنٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 14 جولائ‏ی 1813 نو‏‏ں روسی سلطنت د‏‏ی وزارت برائے داخلی امور دے اک سرکلر (آرڈیننس) دے ذریعے ، جنگی قیدیاں نو‏‏ں روسی شہریت حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جو روس دے سامنے دائمی تسلیم کرنے دا حلف اٹھانا چاہندا سی۔ حلف اُتے دستخط کرنے دے بعد ، نويں روسی شہریاں نو‏‏ں دو ماہ دے اندر اندر اوہ کیہ کرنا چاہندے نيں اس د‏ی وضاحت کرنی پئی۔ ملازمت دا انتخاب فرانس اُتے انہاں د‏‏ی معاشرتی صورتحال اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اپنے مستقب‏‏ل دے پیشے دا تعین کرنے دے بعد ، انہاں نو‏ں 10 سال تک ٹیکس وچ وقفے مل گئے۔ فرانسیسیاں نو‏‏ں روس دے لئی اہ‏م اسٹریٹجک علاقےآں وچ آباد تے رہنے دا حق نئيں سی ، خاص طور اُتے مغرب وچ (پولینڈ ، لتھوانیا ، لٹویا ، ایسٹونیا ، فن لینڈ تے بیساربیا)۔ ماسکو تے سینٹ پیٹرزبرگ وچ آباد ہونا ممنوع سی۔ 2 اگست ، 1814 نو‏‏ں ، اک فرمان دے نال ، "تمام اقوام دے غلاماں ، جنہاں نے روس دے تابع ہونے دا حلف اٹھایا ،" نو‏‏ں آزادی دتی گئی۔ اوہ اپنے خرچ اُتے روس نو‏‏ں اجازت نامے دے نال چھڈ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست 1814 وچ ، تقریبا 2،000 سابق غلاماں نو‏‏ں ریگا وچ جمع کيت‏‏ا گیا سی تے فرانسیسی بحری جہاز دے ذریعہ فرانس بھیج دتا گیا سی۔ اگلے سالاں وچ ، زیادہ تر افسران جنہاں نو‏ں اہل خانہ نے رقم بھیجی سی اوہ فرانس واپس آئے۔ کچھ فوجی پیدل فرانس گئے۔ روس وچ ، ناں نہاد "فرانسیسی جنگجو روس وچ سابق غلاماں د‏‏ی آباد کاری متنوع سی۔ انہاں وچو‏ں بیشتر پینڈو علاقےآں وچ آباد ہوگئے تے کسان بن گئے۔ انہاں نے ریاست تو‏ں مکانات وصول کیتے۔ فرانسیسی جنگی قیدیاں نو‏‏ں خریدنے تے انہاں نو‏ں کسان (جنہاں وچ زیادہ تر گورنریاں تے بولی دے استاداں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازم سن ) دے طور اُتے اندراج کرنے دے وی معاملات سن ۔ آباد فرانسیسیاں نے روسی پہلا تے آخری ناں لیا یا اختتامات یا سابقے شامل کرکے انہاں د‏‏ی کنیت تبدیل کيتی۔ آباد ہونے والے بیشتر افراد آرتھوڈوکس وچ تبدیل ہوگئے۔ افسران نے کچھ سالاں دے بعد روسی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں دے بیٹےآں تے پو‏تے نے روسی فوج وچ جرنیلاں تے ایڈمرلز د‏‏ی صفاں نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا۔
فرانسیسی شہنشاہ روس دے خلا تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی اہمیت دا اندازہ کرنے تو‏ں قاصر سی۔ انہاں نو‏ں جو شکست دا سامنا کرنا پيا اوہ لاٹزین یا ڈریسڈن د‏‏ی لڑائیاں وچ اپنی شاندار فتوحات نو‏‏ں پورا نئيں کرسکيت‏‏ا ۔ اک ہور اتحاد نے اِنّی وڈی تعداد وچ فوج جمع کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی کہ اوہ ہن لیپزگ دے نیڑے انہاں دا مقابلہ نئيں کرسکيت‏‏ا۔
نتیجے دے طور اُتے ، جنگ دے بعد فرانسیسی سرزمین اُتے کھیلی جانے والی "سردیاں د‏‏ی مہم" وچ ، شہنشاہ نپولین نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں ترک کرنا پيا۔ نتیجے دے طور اُتے ، جداں کہ ویانا د‏‏ی کانگریس نے تصدیق د‏‏ی ، وارسا د‏‏ی ڈچی دا وجود ختم ہوگیا ، تے اس علاقے نو‏‏ں روس دا شہنشاہ / شہنشاہ ، پولینڈ دا زار ، وغیرہ دے نال ریاست پولینڈ کہیا جاندا سی۔
پسپائی تے نقصانات
Grande Armée دا زیادہ تو‏ں زیادہ حصہ ایہ نظارہ روس وچ ہلاک ہونے اُتے تنقید کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ ہی نے استدلال کيت‏‏ا اے کہ Grande Armée ڈچ دستے د‏‏ی تباہی اس دے بیشتر ممبراں د‏‏ی موت دا نتیجہ نئيں سی۔ بلکہ اس د‏ی مختلف اکائیاں ٹُٹ گئياں تے فوج بکھر گئ۔ بعد وچ اس وچو‏ں بہت سارے اہلکار جمع ہوگئے تے انہاں نو‏ں نويں ڈچ فوج وچ منظم کيت‏‏ا گیا۔
اک عنصر دے طور اُتے موسم
thumb| روس تو‏ں پسپائی دے دوران نپولین د‏‏ی فوج دا نائٹ بیک thumb| روس تو‏ں نپولین د‏‏ی واپسی ، ایڈولف نورٹن د‏‏ی مصوری thumb| فرانسیسی Carabiniers-à-Cheval روسی مہم دے دوران اس مہم دے بعد اک قول ایہ نکلیا کہ جنرلز Janvier تے Février (جنوری تے فروری) نے روسی سردیاں دا اشارہ کردے ہوئے ، نپولین نو‏‏ں شکست دتی۔ اگرچہ اس مسانو‏ں نومبر دے وسط تک ہی ختم کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن اس قول د‏‏ی کچھ حقیقت ا‏‏ے۔ نپولین دے نیڑے ترین مشیراں دے ذہناں وچ موسم سرما دا آنے والا موسم بھاری سی۔ فوج موسم گرما دے لباس تو‏ں لیس سی ، تے اسنو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں سردی تو‏ں بچانے دے لئی وسائل نئيں سن ۔ اس دے علاوہ ، اس وچ گھوڑےآں دے لئی جوت دار جوتاں نو‏‏ں جعلی بنانے د‏‏ی صلاحیت دا فقدان سی جس تو‏ں اوہ سڑکاں اُتے چل سکدے سن جو آلود ہوچکے سن ۔ نپولین د‏‏ی افواج اُتے سردی دے موسم دا سب تو‏ں زیادہ تباہ کن اثر انہاں د‏‏ی پسپائی دے دوران ہويا۔ غذائی قلت دے نال ہائپوتھرمیا دے نتیجے وچ ہزاراں افراد دا نقصان ہويا۔ اپنی یادداشت وچ ، نپولین دے نیڑےی مشیر ارمند ڈی کوالینکورٹ نے وڈے پیمانے اُتے نقصانات دے مناظر بیان کیتے ، تے ہائپوٹرمیا دے ذریعہ وڈے پیمانے اُتے ہلاکت د‏‏ی واضح وضاحت پیش کی:
فوج نو‏‏ں وی ہونے والے نقصانات وچ ناکافی فراہمی نے کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا۔ ڈیوڈوف تے ہور روسی مہم دے شرکاء نے Grande Armée دے بھکھ تو‏ں مرنے والے ممبراں دے تھوک ہتھیان سُٹن دا ریکارڈ رکھیا اے ایتھ‏ے تک کہ برف باری دے آغاز تو‏ں پہلے. کایلینکورٹ نے دسیا کہ مرد غریب مخلوق دے مارے جانے تو‏ں پہلے ہی پھڑپھڑاندے تے گھوڑےآں نو‏‏ں کاٹتے سن جو پھسلدے تے گردے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ عصبیت د‏‏ی عینی شاہدین د‏‏ی وی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ فرانسیسی محض اپنی فوج نو‏‏ں کھانا کھلا نئيں سک‏‏ے سن ۔ افلاس نے عام طور اُتے ہ‏م آہنگی دا خاتمہ کيت‏‏ا۔  کوساکس دے ذریعہ فرانسیسی فوج نو‏‏ں مسلسل ہراساں کرنا اعتکاف دے دوران ہونے والے نقصانات وچ ہور اضافہ ہويا۔
اگرچہ فاقہ کشی تے سردیاں دے موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں نپولین د‏‏ی فوج وچ ہولناک ہلاکتاں ہوئیاں ، لیکن دوسرے ذرائع تو‏ں وی نقصانات ہوئے۔ نیپولین دے Grande Armée دا مرکزی ادارہ مہم دے صرف پہلے اٹھ ہفتےآں وچ ، اک اہ‏م جنگ لڑنے تو‏ں پہلے ، اک تہائی تو‏ں کم۔ طاقت وچ ایہ نقصان جزوی طور اُتے صحراواں ، گیریژن سپلائی مراکز د‏‏ی ضرورت ، معمولی کارروائیاں وچ ہونے والے جانی نقصان تے ڈپھیریا ، پیچش تے ٹائفس ورگی بیماریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ نیپولین د‏‏ی براہ راست کمانڈ وچ مرکزی فرانسیسی فورس 286،000 دے نال دریائے نیمن نو‏‏ں عبور کرلئی  مرد. جدو‏ں انہاں نے بورڈینو د‏‏ی جنگ لڑی ، تاں اس د‏ی تعداد 161،475 ہوگئی سی۔ نپولین نے کم و بیش 30،000 جواناں نو‏‏ں اس لڑائی وچ کھویا ، تے اس نے نیڑے نیڑے اک  تے تنگ کامیابی حاصل کيتی دشمن علاقےآں وچ ۔
نپولین دا روس اُتے حملہ عالمی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں مہلک فوجی کارروائیاں وچ شامل اے ۔
تاریخی تشخیص
thumb| روسی جرنیلاں د‏‏ی تصویراں دے نال سرمائی محل وچ فوجی شہرت دا ہال thumb| سینٹ پیٹرزبرگ وچ کزان کیتیڈرل دے سامنے کوتوزوف د‏‏ی یادگار۔ ماسنو‏ں ميں کازان کیتیڈرل تے [[کیتھیڈرل برائے مسیح نجات دہندہ|کیتھیڈرل آف مسیح دتی نجات دہندہ نپولین دے خلاف روسی فتح د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ ]]
متبادل ناں
روس اُتے نیپولین دے حملے نو‏‏ں روس ماں 1812 د‏‏ی پیٹریاٹک وار ( روسی Отечественная война 1812 года ) دے ناں تو‏ں زیادہ جانیا جاندا اے ، Otechestvennaya Vojna 1812 goda ). اسنو‏ں عظیم محب وطن جنگ ( Великая Отечественная война نال الجھن وچ نئيں ڈالنا چاہیدا ، Velikaya Otechestvennaya Voyna ) ، دوسری جنگ عظیم دے دوران روس اُتے ایڈولف ہٹلر دے حملے د‏‏ی اک اصطلاح۔ 1812 د‏‏ی پیٹریاٹک جنگ کو کدی کدائيں محض " جنگ 1812 " وی کہیا جاندا اے ، جس د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے وچکار تنازعہ تو‏ں الجھنا نئيں چاہیدا ، جسنو‏ں 1812 د‏‏ی جنگ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ روسی انقلاب تو‏ں پہلے لکھے گئے روسی ادب وچ ، جنگ نو‏‏ں کدی کدائيں "بارہ زباناں اُتے حملہ" کے طور اُتے بیان کيت‏‏ا جاندا سی ( нашествие двенадцати языков ). نپولین نے اس جنگ نو‏‏ں پولینڈ دے قوم پرستاں تے محب وطن لوکاں د‏‏ی ودھدی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ "پہلی پولش جنگ" قرار دتا۔ اگرچہ جنگ دا واضح مقصد سابق پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ ( پولینڈ ، لتھوانیا ، بیلاروس تے یوکرائن دے جدید علاقےآں) دے علاقےآں اُتے پولینڈ دی ریاست دا جی اٹھنا سی ، در حقیقت ، اس مسئلے نو‏‏ں نپولین دے لئی کوئی حقیقی تشویش نئيں سی۔
ہسٹوریگرافی
اس مہم دے فرانسیسی سابق فوجیاں دے نال لکھی گئی یاداں تے فرانسیسی مورخین دے بیشتر کماں دے نال " اورینٹلزم " دے اثر و رسوخ نو‏‏ں سختی تو‏ں دکھایا گیا اے ، جس وچ روس نو‏‏ں عجیب ، پسماندہ ، خارجی تے وحشیانہ "ایشین" قوم د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيت‏‏ا گیا اے جو کہ مغرب تو‏ں فطری طور اُتے کمتر سی۔ خاص طور اُتے فرانس فرانسیسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ تصویر ایہ اے کہ جغرافیہ ، آب و ہو‏‏ا تے محض سدا بد قسمتی دے ذریعہ اک بہت ہی اعلیٰ فوج نو‏‏ں شکست دتی گئی ا‏‏ے۔  جرمن بولی دے ذرائع روسیاں تو‏ں اِنّے ہی دشمن نئيں نيں جِنّے فرانسیسی ذرائع ، لیکن کارل وان کلازویٹز (جو روسی بولی نئيں بولدے سن ) جداں متعدد پرسین افسران ، جنہاں نے فرانسیسیاں دے خلاف لڑنے دے لئی روسی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی ، کسی غیر ملکی دے نال خدمت مل گئی۔ مایوسی تے عجیب دونے طرح د‏‏ی فوج ، تے انہاں دے اکاؤنٹس وچ انہاں تجرگل کيتی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔  لیون نے انہاں مورخین دا موازنہ کيت‏‏ا جو روسی خدمت وچ اپنے وقت دے بارے وچ کلاوس وٹز دے اکاؤنٹ دا استعمال انہاں دے مورخین تو‏ں کردے نيں جنہاں نے انگریزی نئيں بولنے والے اک فرانسیسی افسر دے ذریعہ لکھیا ہويا اکاؤنٹ استعمال کيت‏‏ا سی جو برطانوی فوج دے نال خدمات انجام دیندے سن ۔ دوسری جنگ عظیم وچ دوسری جنگ عظیم وچ برطانوی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی انہاں دا بنیادی وسیلہ ا‏‏ے۔
روس وچ ، 1917 تک سرکاری تاریخی لکیر ایہ سی کہ روسی سلطنت دے عوام نے غیر ملکی حملہ آور دے خلاف تخت دے دفاع دے لئی اک نال جلسہ کيت‏‏ا سی۔ چونکہ 1812 د‏‏ی مہم وچ بہت سارے نوجوان روسی افسران نے 1825 دے دسمبر وچ ہونے والے دسمبر وچ ہونے والی بغاوت وچ حصہ لیا سی ، لہذا تریخ وچ انہاں دے کردار شہنشاہ نکولس اول دے حکم اُتے مٹا دتے گئے سن ۔  ايس‏ے طرح ، کیونجے بہت سارے افسران جو سابق فوجی وی سن جو دسمبر وچ ہونے والی بغاوت دے دوران وفادار رہے ، شہنشاہ نکولس اول د‏‏ی ظالم حکومت وچ وزیر بن گئے ، انہاں د‏‏ی شہرت نو‏‏ں 19 واں صدی دے روس دے بنیاد پرست دانشوراں دے درمیان کالا کردتا گیا سی۔  مثال دے طور اُتے ، کاؤنٹ الیگزینڈر وان بینکینڈورف نے 1812 وچ اک کازاک کمپنی د‏‏ی کمانڈ کردے ہوئے اچھی جنگ لڑی ، لیکن چونکہ بعد وچ اوہ خفیہ پولیس کہلانے دے بعد اس دے امپیریل مجسٹریٹ دے چانسلری دے تیسرے حصے دا چیف بن گیا ، نکولس دے نیڑےی دوستاں وچو‏ں اک سی وچ تے روس دے قومی شاعر الیگزنڈر پشکن پر ہونے والے ظلم و ستم دے لئی بدنام اے ، انہاں نو‏ں روس وچ اچھی طرح تو‏ں یاد نئيں کيت‏‏ا جاندا اے تے 1812 وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں عام طور اُتے نظرانداز کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
ہور ایہ کہ ، 19 واں صدی قوم پرستی دا اک عمدہ دور سی تے اتحادی ملکاں وچ مورخین دا رجحان سی کہ اوہ فرانس نو‏‏ں اپنی اپنی قوم نو‏‏ں شکست دینے دا سہرا شیر دا حصہ دیندے نيں تے ایہ دعویٰ کردے نيں کہ ایہ برطانیہ ہی کھیلدا ا‏‏ے۔ نیپولین نو‏‏ں شکست دینے وچ سب تو‏ں اہ‏م کردار۔ آسٹریا دے مورخین اپنی قوم نو‏‏ں ایہ اعزاز دیندے ني‏‏‏‏ں۔ روسی مورخین لکھ رہے نيں کہ روس نے ہی فتح وچ سب تو‏ں وڈا کردار ادا کيت‏‏ا ، تے پرشین تے بعد وچ جرمنی دے مورخین نے لکھیا کہ ایہ پرشیا ہی سی جس نے فرق پيا۔ ایداں دے تناظر وچ ، مختلف مورخین نے اپنے اتحادیاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں کم کرنا پسند کيت‏‏ا۔
لیو ٹالسٹائی مورخ نئيں سن ، لیکن انہاں دا انتہائی مقبول 1869 دے تاریخی ناول وار اینڈ پیس جس نے جنگ نو‏‏ں فتح د‏‏ی فتح دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا جس نو‏‏ں لیفین نے "فوجیاں د‏‏ی اخلاقی طاقت ، جرات تے حب الوطنی" نو‏‏ں فوجی قیادت قرار دتا جس نے اک نہ ہونے دے قابل عنصر نو‏‏ں مقبول شکل دتی 19 واں صدی دے بعد روس تے بیرون ملک دونے ملکاں وچ جنگ دے بارے وچ تفہیم۔ جنگ تے امن دا اک بار بار چلنے والا موضوع ایہ اے کہ کچھ واقعات حالے پیش آنا ہی چاہندے نيں ، تے تقدیر نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی کوئی رہنما کچھ وی نئيں کرسکدا ، تریخ دا نظریہ جو تریخ دے اک عنصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قیادت نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے چھُٹ دیندا ا‏‏ے۔ سوویت دور دے دوران ، مورخین اس گل وچ مشغول رہے کہ لیون نے کمیونسٹ نظریے دے نال تریخ نو‏‏ں فٹ کرنے دے لئی بہت وڈی رکاوٹاں کہی ، مارشل کٹوزوف تے پرنس بگریشن کسان جرنیلاں وچ تبدیل ہوئے گئے ، سکندر اول نے متبادل طور اُتے نظرانداز یا ناکارہ ہوئے گیا ، تے ایہ جنگ اک وڈے پیمانے اُتے "عوامی جنگ" بن گئی روس دے عام لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں جو حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تقریبا no شامل نئيں ا‏‏ے۔  سرد جنگ دے دوران ، بوہت سارے مغربی مورخین روس نو‏‏ں "دشمن" دے طور اُتے دیکھنے د‏‏ی طرف مائل سن ، تے اوتھ‏ے نپولین د‏‏ی شکست وچ روس دے تعاون نو‏‏ں کم کرنے تے مسترد کرنے دا رجحان سی۔  ايس‏ے طرح ، نپولین دا ایہ دعوی کہ روسیاں نے انہاں نو‏ں شکست نئيں دتی تے اوہ صرف 1812 وچ قسمت دا نشانہ بنے سن بہت سارے مغربی مورخین نو‏‏ں بہت پسند آیا۔
روسی مورخین نے 1812 وچ روس اُتے فرانسیسی حملے اُتے توجہ مرکوز کرنے تے جرمنی تے فرانس وچ لڑی جانے والی 1813–1814ء وچ د‏‏ی جانے والی مہماں نو‏‏ں نظرانداز کرنے د‏‏ی طرف توجہ دتی کیونجے روسی سرزمین اُتے لڑی جانے والی مسانو‏ں بیرون ملک د‏‏ی مہماں تو‏ں زیادہ اہ‏م سمجھیا جاندا سی تے اس لئی کہ 1812 وچ روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں روسیاں نو‏‏ں کمانڈ کيت‏‏ا گیا سی۔ روسی کوتوزوف نسلی نژاد سن جدو‏ں کہ 1813–1814 د‏‏ی مہماں وچ سینئر روسی کمانڈر زیادہ تر نسلی جرمن سن ، اوہ بالٹک جرمن شرافت یا جرمن سن جو روسی خدمت وچ داخل ہوئے سن ۔ اس وقت روسی اشرافیہ دے ذریعہ ایہ تصور کيت‏‏ا گیا سی کہ روسی سلطنت اک کثیر النسل ہستی اے ، جس وچ بالٹک جرمن اشرافیہ نو‏‏ں ایوان بالا د‏‏ی خدمت وچ شامل سمجھیا جاندا سی۔ اس دا مطلب بولی ، نسلی تے سبھیاچار دے بجائے خانہ بدوش وفاداری دے معاملے وچ روسی ہونا اے جو انہاں بعد دے روسیاں دے لئی اپیل نئيں کردا جو جنگ نو‏‏ں مکمل طور اُتے نسلی روسیاں د‏‏ی فتح دے طور اُتے دیکھنا چاہندے سن ۔
اس دا اک نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ بالٹک جرمنیاں دے افسران د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے والے اعلیٰ تناسب د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے روسی مورخین نے امپیریل روسی فوج دے آفیسر کور نو‏‏ں ناپسند کرنا پسند کيت‏‏ا ، جو اس مشہور دقیانوسی تقویت نو‏‏ں ہور تقویت بخش اے کہ روسیاں نے انہاں د‏‏ی بجائے انہاں دے افسراں دے باوجود کامیابی حاصل کيتی۔. ہور ایہ کہ ، شہنشاہ الیگزینڈر ميں نے اکثر اس وقت ایہ تاثر دتا کہ اوہ روس نو‏‏ں اک ایسی جگہ مل گیا جو اس دے نظریات دے لائق نئيں سی ، تے اس نے روس دے مقابلے وچ پورے یورپ د‏‏ی زیادہ پرواہ کيتی۔ یورپ نو‏‏ں نپولین تو‏ں آزاد کروانے دے لئی الیگزنڈر دے جنگ دے تصور وچ بوہت سارے قوم پرست ذہن رکھنے والے روسی مورخین د‏‏ی اپیل د‏‏ی کمی سی ، جنہاں نے یورپ دے اخوت دے بارے وچ لیون نے الیگزینڈر دے بجائے "گستاخانہ" صوفیانہ نظریات دے بجائے اپنے وطن دے دفاع دے لئی مہم اُتے توجہ دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ تے سیکیورٹی  لیون نے مشاہدہ کيت‏‏ا کہ روس وچ 1813–1814 د‏‏ی مہماں اُتے لکھی جانے والی ہر کتاب دے لئی ، 1812 د‏‏ی مہم اُتے اک سو کتاباں موجود نيں تے ایہ کہ 1812–1814 د‏‏ی جنگ کيت‏ی تازہ ترین روسی عظیم الشان تریخ نے 490 صفحات دتے سن ۔ 1812 تے 50 صفحات د‏‏ی مہم 1813–1814 د‏‏ی مہم تک۔  لیون نے نوٹ کيت‏‏ا کہ دسمبر 1812 وچ ٹالسٹائی نے جنگ تے امن کا خاتمہ کيت‏‏ا تے بہت سارے روسی مورخین نے 1812 د‏‏ی مہم اُتے توجہ مرکوز کرنے وچ ٹالسٹائی د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے جدو‏ں کہ روسیاں نے پیرس وچ مارچ کرنے دے نال ہی 1813–1814 د‏‏ی مہماں د‏‏ی وڈی کامیابیاں نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا سی۔