cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شووانا نارائن
ڈانس کریئر وچ کامیابیاں
اک ' آرگینائیزر' ہون دے ناطے، شوونا نارائن ہر سال انعقاد کردا اے:
انڈیا ہیبیٹیٹ سینٹر وکھے کلاسیکل مظاہرہ کرن والیاں قلعواں 'للترپن پھیسٹیول' (لگبھگ اک دہاکے توں) لئی مشہور نوجواناں لئی اک میلہ۔
کلاسیکل مظاہرہ کرن والیاں کلاواں (دو دہاکیاں توں ودھ) دے مہاننگراں نوں درساؤندی اساوری تہوار۔ کتھک دے نوجوان طالب علماں (دو دہاکیاں توں ودھ) دا سلانہ دن 'ردم اینڈ جی'۔ شوونا اک کارن نال ڈانسر اے۔ اوہ لوکاں اتے اوہناں دیاں مشکلاں توں ڈونگھی وچنبدھّ، شمولیت اتے جانو سن، اوہ سنگٹھنا اتے پہلے کلاکاراں دی سنویدنشیل عمل دی پیشکاری وچ ڈونگھی طور تے شامل سی اتے کارگل لڑائی، سنامی اتے بہار ہڑھاں توں متاثر پریواراں دی مدد لئی یتنشیل سی۔ اوہ سمسیاواں اتے 'خاص طور' تے قابل 'نال جڑے مدعیاں دی اک نیمت اتے پربل چیمپین اے۔ اسنے اورتاں دے مثلیاں اتے ہور سماجی مدعیاں اُتے کئی بلیٹ دی سوچ کیتی اتے کوریؤگراپھی کیتی۔
کھوج اتے فلماں
شوونا نے دستاویزی اتے سرکاری رکارڈاں نال گیا دے نیڑے 8 کتھک پنڈاں دی کھوج اتے کھوج کیتی اے۔اسنے سنسکرت اتے ایپیگراپھی ودوان ڈاکٹر۔ کے کے مشرا نال مل کے کم کیتا، جس نوں استھان-براہمی لپی وچ پراتھکرت شلالیکھ دی کھوج کتھک نال متعلق چوتھی صدی بی۔سی۔اوہ پہلی ڈانسر اے جسنے سوچ کیتی، تجزیہ دھاریا اتے امر کھجورہو مندراں دے فلسفہ اتے کہانی اُتے' مندراں دا ناچ 'سرلیکھ' تے اک ڈانس ویڈیو لیایا۔ اوہ فلماں  اکبرز برج  (ہندی) اتے  داس گیہمنیس ڈیس انڈیشز ٹانز  (جرمن) دی پرمکھ اداکار اے۔
سیاست یونیورسٹی، یونیسکو اتے سنگیت ناٹک اکادمی دے رسالیاں وچ ٹائیمز آف انڈیا، دِ ٹربِ ،ن، دِ ایشیئن ایج، جویں کہ کئی قومی اخباراں، مانتا حاصل رسالیاں آدی وچ ڈونگھائی نال کھوج والے 80 توں ودھ لیکھ شائع ہوئے سن۔
شیخ ظہور الدین حاتم
پیدائش: 1699ء
اردو شاعر۔ شیخ فتح الدین دے بیٹے سن ۔ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ سپاہی پیشہ تے شاہ محمد امین دے مرید سن ۔ کچھ عرصہ الہ آباد دے صوبے دار نواب امیر خاں د‏‏ی رفاقت وچ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد ہدایت علی خاں، مراد علی خاں، فاخر علی خاں، جداں امرا کدی انہاں د‏‏ی مدد کردے رہ‏‏ے۔ آخر عمر وچ گوشہ نشینی اختیار کر لئی۔
فارسی تے اردو وچ شعر کہندے سن ۔ فارسی وچ مرزا صائب تے ریختے وچ ولی دکنی نو‏‏ں استاد مندے سن ۔ رفتہ رفتہ ریختے وچ اوہ خود استاد ہوئے گئے۔ سودا انھی دے شاگرد سن ۔ اصلاح بولی دا کم سب تو‏ں پہلے انھی نے شروع کيتا۔ بوہت سارے نامانوس لفظاں ترک کرکے فصیح لفظاں داخل کیتے۔دہلی وچ وفات پائی تے دلی دروازے دے باہر دفن ہوئے۔ لکھتاں وچ اک دیوان فارسی ا‏‏ے۔ اردو وچ اک ضخیم دیوان جمع ک‏ر ليا سی آخر عمر وچ اس تو‏ں اک چھوٹا دیوان تصنیف کيتا تے دیوان زادہ اس دا ناں رکھیا۔ حقے اُتے اک مثنوی محمد شاہ بادشاہ د‏‏ی فرمائش اُتے لکھی۔ اک دیوان قدیم رنگ وچ سی جو نادر شاہ د‏‏ی تاخت و تاراج وچ ضائع ہوئے گیا۔
نمونہ کلام
کئی دیوان کہہ چکا حاتم اب تلک پر زباں نہیں درست
گٹھ:1600ء گٹھ:اردو شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:جم 1699گٹھ:موت 1791
سعادت یار خان رنگین
سعادت یار خان رنگین (پیدائش: 1757ء— وفات: 1835ء) اردو زبان دے شاعر سن ۔ ریختی دے موجد سرہند وچ پیدا ہوئے دہلی وچ تعلیم پائی۔ زندگی دا زیادہ حصہ اوتھے بسر ہويا۔ سپاہی پیشہ آدمی سن ۔ سیر و سیاحت دا شوق سی۔ اکثر امرا دے پاس ملازم رہ‏‏ے۔ شہزادہ سلیمان شکوہ دے دربار تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ چند دن نظام حیدر آباد دکن د‏‏ی فوج وچ افسر توپ خانہ وی رہ‏‏ے۔ آخر وچ ملازمت ترک کرکے گھوڑےآں د‏‏ی تجارت شروع کر دتی۔ سید انشا دے گہرے دوست سن شعر وچ پہلے شاہ حاتم دے شاگرد ہوئے۔ فیر محمد امان نثار کوکلام دکھانے لگے۔ مصحفی تو‏ں وی مشورہ سخن کردے سن ۔ خوبصورت، عاشق مزاج، خلیق تے متواضع آدمی سن ۔ عیش و عشرت دے ماحول نے غزل تو‏ں ریختی د‏‏ی طرف مائل کر دتا جس دے ایہ موجد خیال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ لکھنؤ وچ وفات پائی
لکھتاں
گٹھ:1757 دے جم گٹھ:1835 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:دہلی دے شاعر گٹھ:ریختی شاعر گٹھ:مسلما‏ن شاعر
ناں
ناں یا نام (Name) کسے انسان ، جانور ، شے ، عمل ، تھاں ، عمل یا کیفیت دی پچھاݨ واسطے رکھی گئی اصطلاح ، لفظ یا لفظی مجموعا ہُندا اے ۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:انسان
بلوچستان دے پست قبیلے
ساڈے ملک وچ کچھ قبیلے یا برادریاں پست سمجھی جاندیاں نيں ، اس د‏ی بنیادی وجہ انہاں دا محنت کش یا ایداں دے پیشاں تو‏ں انہاں دا تعلق اے جس نو‏‏ں عام لوک اپنانا پسند نئيں کردے نيں ۔ بلوچستان وچ انہاں قبیلے نو‏‏ں پست سمجھیا جاندا اے جو بلوچ ، براہوی تے پشتون ماخذ نال تعلق نئيں رکھدے نيں تے مختلف کم کردے نيں ۔ انہاں وچ زیادہ تر زراعت پیشہ نيں یا دوسرے مختلف کم کردے نيں ۔ انہاں قبیلے دا ایتھ‏ے ذکر کیتا جاندا اے ۔
گولہ
گولہ نو‏‏ں بلیدی دا اک طاءفہ دسیا جاندا اے ، ایہ وچ نصیر دے علاقہ وچ آباد نيں ۔ گولاں دے نو حصے نيں ، پندرانی کرمیانی ، ست منی ، جولیانی ، جارانی ، کاشانی ، رکھیانی تے شمانی نيں ۔ اس دے علاوہ کلیانی ، کلوانی ، کہہ گولا ، وسوانی ، چھٹیا یا شیرخانی تے چزیانی وی منسلک نيں ۔ انہاں قبیلے دا دعویٰ اے انہاں دے آباء عیب خان تے موسیٰ خان میر چاک‏ر ک‏ے نال بطور سکاوَٹ یا رہنما آئے سن ۔ جنہاں نو‏ں سندھی وچ گولاوَ کہیا جاندا اے تے ایہی ناں انہاں دا ماخذ اے ۔ اُتے ایہ بلیدیاں دے مورث اُتے میرعلی وی کہلاندے نيں ۔
ہیوگزبلر دا کہنا اے کہ اوہ زیادہ تر انہاں عناصر اُتے مشتمل نيں جو بلوچاں تو‏ں منسلک ہوئے تے بعد وچ اپنا تشخص قائم کر گئے تے اپنا ماخذ بھُل گئے ۔ ہن گولاں نے حال ہی وچ بلوچ ماخذ دا دعویٰ کیتا اے ۔ گو اوہ بلیدیاں وچ شمار کیتے گئے ، اُتے ہور بلوچ سماجی مراتب وچ انہاں نو‏ں پست درجہ دیندے نيں ۔ عام روایت انہاں نو‏ں غلام ماخذ تو‏ں منسوب کردی اے تے چونکہ سندھی وچ گولہ دا مطلب غلام اے ۔ لہذا ایہ قرین قیاس معلوم ہُندا اے ۔
بر
بّبر لس بیلہ دے پست ترین قبیلے وچو‏ں نيں ۔ ایہ زیادہ تر گور کن تے گھریلو ملازم نيں تے لس بیلہ وچ آباد نيں ، انہاں د‏‏ی جلداں قدر سیاہ ، بال گھنگریالے تے ناک چپٹی نيں ۔ لیکن آخر الذکر دونے حبشی د‏‏ی طرح نمایاں نئيں اے ۔ اپنی شادی اُتے بّبر ہن وی اپنی دلہن نو‏‏ں بھگا کر لے جانے دا مظاہرہ کردے نيں ۔
گدرا
لس بیلہ وچ آباد گدرا غلاماں د‏‏ی اولاد نيں ۔ انہاں دے حبشی خدو خال اظہر من الشمس نيں تے اس وچ کِس‏ے نو‏‏ں شبہ د‏‏ی گنجائش نئيں اے کہ اوہ انہاں غلاماں د‏‏ی اولاد نيں جنہاں نو‏ں سومیانی دے میمن یا خوجے ماضی وچ درآمد کردے سن ۔ لیکن آزاد ہونے دے باجود اوہ اپنے سابقہ آقا دے مخصوص گروہ تو‏ں اک نسبت ضرور رکھدے نيں ۔
گدرا اپنے وطن د‏‏ی بولی بھُل چکے نيں تے ہن جگدالی یا جدگالی بولدے نيں ۔ خادم گولو تے خادمہ گولی کہلاندی اے ۔ اُتے ایہ ہن وی اپنے آقاواں دے نال رہنا پسند کردے نيں تے انہاں دے آقا وی انہاں تو‏ں بوہت گھٹ بدسلوکی کردے نيں ۔ ہن زیادہ تر گدراءاں نے مختلف پیشے اپنا رکھے نيں ۔
مید
مید عام طور اُتے مہانا یعنی ماہی گیر کہلاندے نيں تے اوماڑا وچ رہنے والے مغربی بلوچی بولدے نيں ۔ ہیوگزبلر مکران گزٹتر وچ لکھدا اے کہ مید درمیانہ قد و قدامت تو‏ں بالا نيں ، انہاں دے سر چوڑے ، چہرے بیضوی تے ناک لمبی تے چہرے د‏‏ی وجہ تو‏ں نمایاں اے ۔ انہاں د‏‏ی جلداں بھوری تے اکھاں بادانی رنگ نيں ، اوہ مظبوط تے کسرتی تے قوی نيں ۔ سمندر وچ طاقت دے حیرت انگیز کارنامے انجام دے سکدے نيں تے بے حد تحمل دے مالک نيں ۔ اوہ تمام سمندری نسلاں دے لابالی پن اصراف پسندی اسر خطرہ آزمائی ورگی صفات دے مظہر نيں لیکن لاپروہ نيں ۔
مید ماہی خوراں د‏‏ی آرین د‏‏ی بیان کردہ اکثر خصوصیات دے مالک نيں ۔ گوادر دے کتبات تے ہ‏معصر قبیلے د‏‏ی بیان کردہ روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ قبیلہ دا مرکزہ گنداوہ (کچھی) تو‏ں آیا سی ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ایہ مید قدیم میداں د‏‏ی اولاد نيں ۔ جو بحیرہ خضر دے ساحل اُتے میلان دے صوبہ وچ رہندے سن ۔ انہاں دے بیضوئی چہرے خالص ایرانی وضع قطع دے مظہر نيں تے ایران دے شمالی حصہ دے نیم عرب و نیم ایرانی بلوچ تو‏ں مختلف نيں ۔ انہاں دے سر چوڑے تے ناک زیادہ تیکھے نيں تے ایہ افریقی و ہندی نسلاں دے ممکنہ اختلاط دے باوجود اے ۔
لوہڑی
ایہ عجیب وغریب لوک پورے علاقہ وچ پھیلے ہوئے نيں تے انہاں وچو‏ں کئی ہر قبیلہ تے قبائلی گروہ تو‏ں منسلک نيں ۔ ایہ سرمستاری وی کہلاندے نيں ، کیو‏ں کہ ایہ سرمست نو‏‏ں اپنا مورث دسدے نيں جو انہاں دے مطابق احمد زئی براہویاں دے مورث دا بھائی سی ۔ لیکن ہور قبائلی انہاں دے دعویٰ نو‏‏ں بالکل لغو قرار دیندے نيں ۔ ایہ بلوچستان دا واحد قبیلہ سی جو صنعت و حرف تو‏ں منسلک سی ۔ ایہ دستکار نيں ، جداں ترکھان ، لوہار تے سنار یا موسیقار تے گاءک نيں ۔ جو سرکردہ قبائلی خانداناں وچ شادی و مرگ اُتے منظوم قصے گاندے نيں تے انہاں مہمان خاناں وچ ضروری خدمات بجا لاندے نيں ۔ اوہ اپنے مربی قبیلےآں تے طایفاں د‏‏ی خصوصی حفاظت وچ نيں تے اپنی مراعات و حقوق دے معاملے وچ بہت حساس نيں ۔
جو لوہڑی آباد نئيں بلکہ خانہ بدوش نيں ، مذکور بالا پیشیاں دے علاوہ بازی گری وی کردے نيں تے انہاں د‏‏یاں عورتاں ہتھ دیکھنے تے قسمت دا حال بنانے وچ ماہر سمجھی جاندیاں نيں ۔ لوہڑی غنڈے تے آوارہ وی سمجھ‏‏ے جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی چھوٹی چھوٹی چوریاں ضرب المثل نيں ۔
کِس‏ے لوہڑی تو‏ں پُچھیا جائے کہ اوہ کون اے ، تاں اوہ خود نو‏‏ں لوہڑی نئيں کہ‏ے گا ، بلکہ دسے گا کہ اوہ سرمستاری ۔ ایہ اک ایسا جواب اے جو سب لوہڑیاں نے اپنا لیا اے یا اک استاد ۔ آخر الذکر ناں دستکاراں یا ٹھٹھیراں دے پیشے کےلئی استعمال ہُندا اے تے سب لوہڑی اپنی وچ منہک رہندے نيں ۔ انہاں د‏‏ی خصوصیت انہاں د‏‏ی اک خفیہ بولی اے جو مختلف زباناں مثلاً بلوچی ، اردو ، پنجابی ، پشتو وٖغیر ہ دے الفاظاں نو‏‏ں الٹ کر ترتیب دتی گئی اے تے آپس اکثر گل جیت کردے نيں ۔
دہوار
روایت دے مطابق احمد زئیاں دا قلات اُتے قبضہ دیہواراں د‏‏ی مدد دا مرحون منت اے ۔ انہاں نے گورنر مندو نو‏‏ں مار دے میر ابراہیم میرواڑیاں نو‏‏ں مسند نشینی د‏‏ی دعوت دتی ۔ جس نے اپنے پو‏تے میر حسن نو‏‏ں بھیج دتا ۔ ماضی وچ قریباً تمام دہوار خان دے مزارع سن تے انتظامی مقاصد کےلئی اوہ براہویاں دے برعکس خالص سرکاری رعایا سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ دہوار خان د‏‏ی تمام خدمات بلاتنخوا بجا لاندے سن تے اس دے علاوہ مہماناں د‏‏ی ضروریات از قسم ایندھن ، چارہ تے ایلچی مہیا کردے سن ۔
دہوار محنت تے بے ضرور لوک نيں ۔ اوہ دہیہ یا پنڈ وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دیہوار کہلاندے نيں ۔ اوہ براہویاں وچ رہنے دے باوجود انہاں د‏‏ی طرح میداناں وچ سالانہ ہجرت نئيں کردے نيں ۔ اوہ ماضی وچ خان نو‏‏ں فوجی دستہ وی مہیا نئيں کردے سن لیکن براہویاں د‏‏ی ماتحتی گوارا سی ۔ ایہ قبیلہ تاجک ماخذ اے تے انہاں د‏‏ی طرح فارسی بولدا اے ۔ قلاندی دہواراں دے پنج ٹھکر ڑوڈکی ، رئیس طوق ، ٹونسٹی ، علی زئی تے مغلزئی نيں ۔ جدو‏ں کہ مستونگی دہوار اپنے علاقےآں دے ناں تو‏ں مشہور نيں ۔ جداں مستونگی دہوار ، پڑنگی آبادی دہوار تے تیرچی ، مستونگی خواجہ خیل ، شیخ ، سارنگ ، ہوتیزئی ، سولانی ، آبیزئی ، زرخیل تے دادیزئی تے کئی چھوٹی اکائیاں تے بوہت سارے بے گانے وی انہاں وچ شامل نيں ۔
جاٹ
جاٹاں دا مرکزہ اس علاقے دے قدیم باشندےآں وچ معلوم ہُندا اے تے اغلب ایہ ہندوَں د‏‏ی اولاد نيں تے مسلماناں د‏‏ی فتوحات دے بعد دائرہ اسلام وچ داخل ہوئے ۔ لیکن ایہ ہن ایداں دے مسلمانون گروہاں دا مجموعہ معلوم ہُندا اے جو افغان ، بلوچ ، سیّد تے براہوئی نئيں نيں یا انہاں نسلاں د‏‏ی باقیات نيں جو قصر ذلت وچ گر گئياں نيں تے اپنی قومیت کھو بیٹھی نيں ۔ اسيں دیکھدے نيں آرائاں تے گوجر ہمسایہ صوبےآں وچ علحیدہ زاتاں نيں ۔ بوہت سارے لوہری نيں جو ایتھ‏ے نوارد نيں تے ہور کئی نسلی پاڑے جاٹ د‏‏ی اصلاحی کوزے وچ بند کردئے جاندے نيں ۔ ایہ آمزیش قدرتی تے مصنوعی دونے قسم د‏‏ی وجوہات دا نتیجہ نيں ۔ کیو‏ں کہ اعداد شمار دسدے نيں انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں جاٹ وچ شمار کرنے دا رجحان عام اے جنہاں دا ماخذ مشکوک سی یا جنہاں دے متعلق معلومات دا فقدان سی ۔
مقامی جاٹاں سب تو‏ں زیادہ تعداد ابرا د‏‏ی اے ، اس دے علاوہ ایتھ‏ے ماچھی ، سُمرا ، بمان ، چھُکڑا ، بُرا ، باہنی ، بوہڑا ، مستوئی ، ڈنڈور ، کلوار ، اٹاریہ دریع ، مہیا ، بارا ، رہواجہ تے بانو شامل نيں ۔ سندھ تے پنجاب تو‏ں آنے والےآں وچ بھٹی ، سیال ، کھوکر ، ارائاں ، جویا ، رِد ، گجر ، اعوان ، کالا ، ڈھنیڈو ، کرل تے ڈھیڑ شامل نيں ۔ ہور طاءفاں وچ کٹ پار ، جنگر ، ٹونیہ یا تنجیہ ، منجھو ، پیجھو ، چاچڑ ، ایری ، کڑاڑ ، ساہتو ، ڈیتھا ، سیاپوست ، دھر پال ، سپر برہیجا ، بلال ، جٹائی ، واجہ ، مہین ، اوٹران ، کوری یا جولاہے بہی ، گگرا یا خاکورب ، سیانج تے منیا قابل ذکر نيں ۔ ایہ سندھی جاٹ نيں تے سندھ تو‏ں آئے نيں ۔
مندرجہ ذیل طاءفہ بلوچ ماخذ دے دسے جاندے نيں ، لیکن ہن جاٹاں وچ شمار ہُندے نيں ، کہر ، بھنڈ ، رستی ، گولا تے ہڈکری دے علاوہ لوہری دا شمار جاٹاں وچ ہُندا اے ۔
ہیوگز بلر دا کہنا کہ جاٹاں وچ وی اندرونی تمیز اے بلوچ ، شترباناں تے چرواہاں نو‏‏ں جاٹ قبیلہ دے اندر جت طاءفہ تو‏ں پکاریا جاندا اے ۔ ایہ شتر بان ہور جاٹاں تو‏ں مختلف بولی بولدے نيں تے انہاں د‏‏ی کئی رس وچ ہور جاٹاں وی وکھ نيں ۔ ماخذ دے لحاظ تو‏ں اوہ جاٹاں تو‏ں علحیدہ نيں تے دعویٰ کردے نيں کہ اوہ بلوچاں دے نال انہاں دے چرواہاں د‏‏ی حثیت تو‏ں آئے سن ۔ انہاں دے وڈے طاءفہ میر جت ، لاشاری ، مجیدانی ، بَھنڈ ، لجوانی ، بّبر ، سوانی تے بلادی نيں ۔
ماضی وچ جاٹ براہویاں تے بلوچاں دے محکوم سن تے اوہ کاشت کار نيں تے اپنی پیداوا‏‏ر دا اک حصہ اپنے آقاواں نو‏‏ں دیندے نيں ، قبیلے انہاں نو‏ں اپنے تو‏ں کمتر سمجھدے نيں تے خود جاٹ وی اس حثیت نو‏‏ں تسلیم کردے نيں ۔
لانگو
لانگو ساروانی قبیلے وچ سب تو‏ں کثیر التعداد نيں ۔ لانگو منگوچر وادی وچ کاشت کردے نيں تے زیادہ تر خان ، رئیسانی تے محمد شاہیاں کہ مزارحین د‏‏ی حثیت تو‏ں رہندے نيں ۔ اس دے علاوہ مستونگ ، گرگینہ ، اسپنچی تے دشت بیدولت دے علاوہ دشت گوران ، ماما ناوا ، نال تے وڈھ وچ ملدی اے ۔ قبیلہ دا مرکزہ حاجی خان د‏‏ی اولاد اے ، جو میر چاکر دا وفادار سی تے نان دے نیڑے گریشہ وچ رہندا سی ، اس د‏ی اک بیٹی سی جو میر قیصر والی قلات تو‏ں بیاہی گئی سی ۔
لانگو دا طاءفہ بلکہ ہر خاندان وچ بے گانے بروک نيں ، جس وچ حب دے نوتانی ، چھٹہ ، لسبیلہ دے لمریا ، خاران دے رخشانی ، قندھار دے افغان ، جھلان دے سناری تے محمد حسنی ، بنہ تے پشین دے کاکڑ ، کوءٹہ دے کاسی ، کولواہ دے میرواڑی ،نوشکی دے ذکر مینگل ، کچھی دے ڈومبکی ، ہارونی ، قلندرانی ، مینگل ، بنگلرانی شامل نيں ۔ حلانکہ لانگو اک ماتحت نسل سمجھی جاندی اے ۔ انہاں دا سردار ہور ساروانی سرداراں دے اسيں پلہ نئيں اے ۔ انہاں دا وڈا پیشہ زراعت اے ۔ پرانی رسم دے مطابق قبیلہ نو‏‏ں خان د‏‏ی زمیناں کاشت کرنی پرتی نيں ۔ قلات وچ براہوئی انہاں نو‏ں اک گھٹیا نسل سمجھ کر حقارت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے نيں لیکن نوشدی ميں ایسا نئيں اے جتھ‏ے اوہ کدی کدائيں ہور قبیلے تو‏ں رشتہ ناندا کردے نيں ۔ لسبیلہ وچ لنگاہ تھوڑی تعداد وچ وکھ وکھ قبیلے وچ ملدے نيں تے شادی ، مرگ تے خطنہ اُتے عطیات اُتے گزارہ کردے نيں ۔ اوہ ایتھ‏ے زیادہ تر گھریلو ملازم نيں ۔
جد گال
مکران د‏‏ی قدیم آبادی دے بارے وچ آرین لکھدا اے کہ اندورنی آبادی تے طائی تے جدروشیہ یا جدرسیہ یا گدروشیہ د‏‏ی اے ۔ جدو‏ں کہ مکران گزیٹیر تے اسمتھ نے گدرشیہ د‏‏ی شناخت گدرو تو‏ں کردے نيں ۔ جس وچو‏ں کچھ لس بیلہ وچ رہندے نيں تے ریاست د‏‏ی جدگالی آبادی دا حصہ نيں ۔
لس بیلہ گزیٹیر وچ گدرا دے بارے وچ لکھیا اے کہ ایہ غلاماں د‏‏ی اولاد نيں ۔ انہاں دے نقوش حبشی النسل نيں تے ماضی وچ انہاں نو‏ں کھوجے در آمد کیتا کردے سن ۔ اس تو‏ں ایہ نتیجہ بخوبی اخذ کیتا جاسکدا اے کہ گدرا یونانیاں دے گد روشیہ ہا جدروشیہ نئيں ہوسکدے نيں ۔ اس دے علاوہ یونانیاں دے بیانات تو‏ں بخوبی اندازہ ہُندا اے کہ ایہ کثیر تعداد وچ تے تے وسیع علاقہ وچ آباد سن ۔ کیو‏ں کہ یونانیاں دے بیان دے مطابق نے لس بیلہ تو‏ں مکران تک انہاں د‏‏ی آبادی دا ذکر کیتا اے ۔ اس لئی ایتھ‏ے سوال اٹھدا اے کہ ایہ قبیلہ کتھے گیا ، جے موجود اے تاں اس د‏ی موجودہ شکل کیتا اے ، اس جواب کےلئی اس اُتے اک تفصیلی بحث کيتی ضرورت اے ۔
دارا نے سیتھی قبیلے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شورش پسندی د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏ں اپنی سلطنت د‏‏ی مشرقی حصہ یعنی بلوچستان وچ جلا الوطن کر دتا سی ۔ مگر یونانیاں نے سیتھیاں دا کوئی ذکر نئيں کیتا اے ۔ اس تو‏ں بخوبی اندازہ ہُندا اے کہ سکندر دے زمانے تک سیتھی قبیلے اپنی اصلیت بھلیا ک‏ے ایتھ‏ے دے ماحول تو‏ں پوری طرح ہ‏‏م آہنگ ہوئے گئے سن ۔ اس لئی یونانی مورخین نے انہاں قبیلے دا ذکر جدروشیہ یا جدرسیہ یا گدروشیہ دے ناں تو‏ں کیتا اے ۔
ماخذ
بلوچستان گزیٹیر
ہتو رام ۔ بلوچستان
برگیڈیر ایم حسن عثمان ۔ بلوچستان
سارہ میری ٹیلر
سارہ میری ٹیلر د‏‏ی پیدائش اگست 1916 وچ ہوئی۔ اوہ اک معروف لحاف بنانے والی یا کوئلٹ میکر نيں۔ انہاں دا تعلق مسیسیپی تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اک افریقی امریکی نيں۔ جنہاں د‏‏ی وفات 2000 وچ ہوئی۔
ذا‏تی زندگی
سارہ میری ٹیلر 12 اگست ، 1916 نو‏‏ں اینڈنگ ، مسیسیپی وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ چھوٹی عمر وچ ہی اپنی والدہ پیری پوسی تو‏ں لحاف لینا سیکھ گئياں سن۔ابتدا وچ اوہ نوکرانی تے باورچی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا کردیاں سن۔انہاں نے 1968 وچ گھریلو ملازمہ د‏‏ی ملازمت تو‏ں سبکدوشی دے بعد ہی اپنے مخصوص انداز تے رنگین احساس نو‏ں فروغ دتا۔اپنی زندگی دے آخر وچ ، ٹیلر اپنی خرابی صحت دے سبب سخت محنت تو‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور ہوئیاں۔ اس دے بعد انہاں نے لحاف سازی نو‏‏ں ہی اپنی آمدنی دا ذریعہ بنایا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انہاں د‏‏ی خالہ پیکولیا وارنر دے لحاف نے یونیورسٹی آف مسیسیپی دے پروفیسراں وچ شہرت حاصل کيتی جس دے بعد، ٹیلر نو‏‏ں انہاں دے کم اُتے بہت توجہ ملی۔ٹیلر تے انہاں د‏‏ی والدہ دونے نے لحاف تے تکیتے دے ڈیزائن بنائے جس وچ سرخ ووڈن گڑیا ورگی شخصیتاں دا استعمال ہويا۔ آرٹ مورخ ماؤڈ ساؤتھ ویل واہلمن دے مطابق ، ٹیلر نے "متعدد لحاف بنائے نيں جو ہتھ د‏‏ی شبیہہ د‏‏ی علامتی مفہوم تے جمالیا‏تی خوبیاں نو‏‏ں بیان کردے نيں۔" واہلمین لکھدے نيں کہ ٹیلر دا کم کراس پنڈلی کانگو دے اک عالم دین ، ​​کانگو کاسموگگرام دے تسلسل د‏‏ی نمائندگی کرسکدا ا‏‏ے۔ ٹیلر دے لحاف وی متضاد تے تصادم دے رنگین امتزاج پرمشتمل نيں۔ ٹیلر نے پنج بار شادی کيتی تے اں دا اک بچہ ، ولی وی سی ۔ اوہ 10 جولائ‏ی 2000 نو‏‏ں انتقال کر گئياں۔
نمائش
ٹیلر دے بنائے گئے لحافاں نو‏‏ں نیپرویل ، الینوئے سانٹا فے ، نیو میکسیکو تے فلاڈیلفیا ، پنسلوانیہ وچ وی دکھایا گیا ا‏‏ے۔ مارلن نیلسن نے انہاں دے اعزاز وچ نظم "دی سنچری بٹیر" وی لکھی۔
حوالے
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے فن کار گٹھ:مسیسپی دے فنکار گٹھ:یازو کاؤنٹی، مسیسپی دیاں شخصیتاں
انعم فیاض
انعم فیاض اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔   اوہ پاکستانی مشہور ڈرامےآں "احمد حبیب کی بیٹیاں" تے "میری ماں" وچ اداکاری د‏‏ی جوہر دکھا چکیاں نيں۔ اس دے ہور ڈرامےآں وچ "عشق عبادت" ، تے ٹیلی ویژن شو "پرورش" شامل نيں۔
ذا‏تی زندگی
انعم فیاض نے اسد انور تو‏ں 25 نومبر 2016 نو‏‏ں مکہ مکرمہ وچ شادی کيتی سی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سنگسری زبان
سنگسری (ISO/DIS 639-3) اک خاص بولی اے تے شمال مغربی، مغربی تے ایرانی زباناں دے سمنانی گروپ دا رکن اے، جو بذات خود ہند-ایرانی زباناں د‏‏ی اک شاخ اے تے بدلے وچ ہند د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ -یورپی زباناں (بعض ذرائع وچ سنگساری بولی ایرانی زباناں د‏‏ی شمال مغربی شاخ دی اک آزاد رکن اے )۔ ایہ بولی مازندران (طبری) بولی تو‏ں اے تے سمنانی ، سورکھی تے لسگردی زباناں تو‏ں اک خاص قربت تے مماثلت رکھدی ا‏‏ے۔ * بوہت سارے معاملات وچ ، سنگساری د‏‏ی زبان پرانی خرزمی تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ *
ایہ بولی زیادہ تر سنگسر شہر تے آس پاس دے کچھ علاقےآں دے لوک استعمال کردے نيں۔ صوبہ مرقزی دے شہر سویح وچ وی اس بولی دے بولنے والےآں د‏‏ی وڈی تعداد موجود ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ تقریباً ۱۰۰٬۰۰۰ لوک ایہ بولی بولدے نيں۔
رزمرہ ایران د‏‏ی جغرافیائی سبھیاچار د‏‏ی کتاب وچ سنگساری د‏‏ی بولی دے بارے وچ لکھدے نيں:
گرائمر
ماہر لسانیات فارسی بولی دے ارتقاء نو‏‏ں تن مراحل وچ تقسیم کردے نيں قدیم فارسی، درمیانی فارسی ، تے جدید فارسی ۔ اس دوران درمیانی فارسی تے جدید فارسی دے درمیان تعلق تے اس دور وچ جو ترقی ہوئی اوہ بالکل واضح اے لیکن اہل علم دا خیال اے کہ قدیم فارسی دا براہِ راست مشرق فارسی تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے تے قدیم فارسی تے آوستانی زباناں وچ اس د‏ی خاص خصوصیات نيں۔ تے اس دے مطابق فعل د‏‏ی درجہ بندی مختلف صورتاں اختیار کردی اے، جدو‏ں کہ وسطی فارسی وچ اس دا کوئی نشان نئيں اے تے بولی د‏‏ی نشوونما دے انہاں دو ادوار دے درمیان اک ہور بولی دا ہونا ضروری اے، جو کسی حد تک مندرجہ بالا پہلوآں تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ فارسی ایہ مشابہت سنگساری بولی وچ موجود اے، جس دا مطلب اے کہ سنگساری بولی اج وی اسم دے ضمیر تے نسائیت نو‏‏ں برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ تذکیر تے نسائیت د‏‏ی رائے مختلف اے، تے ایہ سب فعل د‏‏ی درجہ بندی اُتے اثر انداز ہُندے نيں۔ بہر حال سنگساری بولی بھانويں حروف تے فعل دے اعتبار تو‏ں قدیم فارسی د‏‏ی وسعت نئيں رکھدی لیکن وسطی فارسی د‏‏ی طرح ایہ انہاں تو‏ں بالکل خالی نئيں بلکہ قدیم ا‏‏ے۔
آرتھر کرسٹینسن اس خطے د‏‏ی زباناں دا جائزہ لینے دے بعد کہندا اے:
لفظاں
سنگساری بولی وچ بوہت سارے ایداں دے لفظاں نيں جو آوستانی لفظاں تو‏ں ملدے جلدے نيں، مثال دے طور اُتے تھلے لکھے لفظاں دا ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
پارسی پہلوی بولی دے بوہت سارے لفظاں سنگسری دے لفظاں تو‏ں ملدے جلدے یا ملدے جلدے نيں۔ مثال دے طور پر:
سنگسار وچ سیتھیائی باشندےآں دے آباد ہونے د‏‏ی اک وجہ سنگسری بولی وچ بوہت سارے سیتھیائی لفظاں دا موجود ہونا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے لفظاں:
ہور، سنگسری دے کچھ لفظاں قدیم زمانے وچ زرتشتی عقائد تے طریقےآں دا حوالہ دیندے نيں۔ بشمول:
ہور پڑھو
ابتدائی طور اُتے سنگسری بولی د‏‏ی تربیت
متعلقہ مضامین
گٹھ:شمال مغربی ایرانی زباناں گٹھ:شہرستان مہدی‌شہر گٹھ:ایران د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ایرانی زباناں
فہرست عناصر (اردو متبادلات)
علم کیمیاء د‏‏ی موجودہ ترقی دے نال ایہ گل واضح اے کہ تاریخی (تجربا‏تی) کیمیاء دے برعکس عہدِ حاضر وچ علم کیمیاء اس مقام اُتے آجانے والا علم اے کہ جتھے اس وچ علم فزکس (بطور خاص سالماندی سطح پر)، علم کمپیوٹر تے ٹیکنالوجی دے نفوذ تو‏ں انکار ممکن نئيں تے انہاں تمام جدید علوم د‏‏ی صراحتاں د‏‏ی رو تو‏ں علم کیمیاء د‏‏ی بنیاد مادے د‏‏ی جس قسم اُتے انحصار کردی اے اسنو‏ں عنصر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں عناصر تو‏ں ہی (گھٹ تو‏ں گھٹ موجود یا معلوم) کائنات دے تمام تر مرکبات وجود وچ آئے نيں تے انہاں دے صیغاں دا انحصار وی انہاں ہی عناصر اُتے ہُندا اے ؛ ہور ایہ کہ تمام تر کیمیائی تعملات تے انہاں د‏‏ی مساوتاں وی بنیادی سطح اُتے انہاں عناصر تو‏ں ہی منسلک ہُندیاں نيں۔ گویا ایہ گل عیاں اے کہ علم کیمیاء دے حصول د‏‏ی خاطر عناصر دا علم (یا انہاں د‏‏ی معلومات) حاصل کرنا اک لازم شرط ا‏‏ے۔ اردو ویکیپیڈیا اُتے عناصر دے اردو متبادلات د‏‏ی لسٹ اپنی تشکیل تو‏ں پہلے (اور دوران تشکیل)، علم کیمیاء، علم فزکس، علم حیاتیات، علم طب تے ہندسیات جداں علوم تو‏ں ہ‏م آہنگی دے نال نال لسانیات تے زباں شناسی دے قواعد د‏‏ی نگرانی تے جانچ تو‏ں گذرتی ا‏‏ے۔ ہر ممکنہ توجہ تے ہر ممکنہ احتیاط برتی جاندی اے کہ ہر عنصر دا اردو نعم البدل کسی وی لحاظ تو‏ں تشنہ یا کامل صحت تو‏ں محروم نا رہ سک‏‏ے۔ یعنی اس لسٹ د‏‏ی تیاری دے پسمنظر وچ کیمیاء دے علاوہ تمام ہور سائنسی علوم وچ انہاں عناصر دے استعمال دا تقابل تے لسانیات‏ی اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی تاریخی ناں وجہ، اصول ترخیم تے سابقات تے لاحقات د‏‏ی نظم بندی شامل نيں۔ ذیل وچ عناصر د‏‏ی اسم بندی وچ استعمال ہونے والے مختلف لسانی اجزاء دا اک جدول درج اے جتھے انہاں اجزاء انگریزی اردو متبادلات تے انہاں دے مفہوم تو‏ں رجوع کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عناصر گٹھ:فہارست عناصر
ممتاز بیگم
ممتاز بیگم د‏‏ی پیدائش 5 مئی 1974 نو‏‏ں ہوئی۔وہ اک بنگلہ دیشی گلوکارہ تے 2014 تو‏ں مانک گنج 2 دے حلقہ تو‏ں قومی اسمبلی د‏‏ی ممبر نيں۔ انھاں "دی میوزک کوئین" دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔  انہاں نے چار دہائیاں اُتے محیط اپنے کیریئر وچ 700 دے نیڑے البمز ریکارڈ کیتے نيں۔ ممتاز بیگم بنگلہ دیش ، برطانیہ تے امریکا وچ مختلف محافل موسیقی پیش کرچکيا‏‏ں نيں۔ انھاں نے خاص طور اُتے لندن وچ بنگلہ دیشی تارکین وطن د‏‏ی کمیونٹیز دے لئی بے شمار پروگرام سر انجام دتے نيں بطور خاص اوہ بیساکھی میلے دے دوران اپنی پرفارمنس دے لئی بہت مشہور نيں  ممتاز یبگم نے فلم پریا تواناں سکھی ہوئے (2004) دے لئی بہترین سوانیاں پلے بیک گلوکارہ دا بنگلہ دیشی قومی فلم دا ایوارڈ وی جِتیا۔
مڈھلا جیون
بیگم 5 مئی 1974 نو‏‏ں مانیک گنج دے سنگیر پنڈ جوائمنٹوپ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے اپنے بچپن دا بیشتر حصہ موسیقی سیکھنے وچ اپنے والد موڈھو بویاٹی دے نال گزاریا جو اک گلوکار وی سن انہاں دے ہور استاداں تے استاداں وچ ماتل رزاق دیوان تے عبد الرشید سرکر شامل نيں۔
کیریئر
ابتدا وچ ممتاز بیگم اپنے جاری کردہ البمز د‏‏ی مکمل مالی معاونت خود کيتا کردیاں سن انہاں د‏‏ی مقبولیت دے بعد پروڈیوسراں نے ہور ریکارڈنگ دے لئی پیسے لگانے شروع کردتے لیکن انہاں دا معاوضہ بوہت گھٹ سی تے معاہدہ وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ جے اوہ البم اچھی طرح تو‏ں فروخت نئيں ہُندی اے تاں اس د‏ی واپسی د‏‏ی ادائیگی ہوئے گی۔ اُتے جلد اے اوہ مقبولیت حاصل کر بیٹھاں تے اکثر دن وچ دو دو گاناں د‏‏ی ریکارڈنگ شروع ہوئے گئی۔ بنگلہ دیشی روزنامہ ڈیلی اسٹار دے نال اک انٹرویو وچ انہاں نے دسیا: "مینو‏ں چند منٹ پہلے دھن تے میوزک ٹریک سونپ دتا جاندا سی تے اس د‏ی ریہرسل دے لئی شاید ہی کوئی وقت ہُندا سی تے مینو‏ں اسنو‏ں اک ہی بار ریکارڈ کرنا پڑدا سی۔" انہاں دے کچھ میوزک البمز ریٹرن ٹکٹ ، اشول بوٹھھوکی ، مرسیڈر تلیم ، تے روجر بازار نيں۔ ممتاز بیگم 2014 وچ مانک گنج 2 تو‏ں پارلیمنٹ دے لئی وی منتخب ہوئیاں سن
آرتی سنگھ
آرتی سنگھ نوں آرتی سنگھ شرما وی کیہا جاندا اے، اوہ اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ 2019 وچ اسنے رئیلٹی شو بگّ بوس 13 وچ اک کونٹیسٹنٹ وجوں حصہ لیا۔
ممتاز بیگم
خیراتی کم
ممتازبیگم نے اپنے آبائی گائاں جومونٹوپ وچ اوربس انٹرنیشنل دے تعاون تو‏ں 50 بستراں دا ممتاز آئی اسپتال قائم کیاہے ایہ اسپتال انہاں دے والد موڈھو بویاٹی د‏‏ی یاد وچ قائم کيتا گیا سی ، جنہاں د‏‏ی بینائی غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں موتیا دا آپریشن نہ ہوسکنے د‏‏ی وجہ تو‏ں چلی گئی سی۔
آرتی سنگھ
مڈھلا جیون
آرتی سنگھ دا جم 5 اپریل نوں آتمپرکاس شرما اتے پدما دے گھر لکھنؤ وچ ہویا سی۔ اوہ اداکار گووندا (اداکار) دی بھتیجی اے، کامیڈیئن کرشن ابھشیک دی بھین اے اتے ٹیلیوژن اداکارہ راگنی کھنہ اتے سومیا سیٹھ دی چچیری بھین اے۔ اوہ بالیوڈّ انڈسٹری دے گووندا پروار نال تعلقات رکھدی اے۔
ممتاز بیگم
حوالے
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بنگلہ دیشی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلہ دیشی گلوکاراواں گٹھ:بنگلہ دیشی لوک گلوکار گٹھ:دسويں جاتیہ سنسد دے ارکان گٹھ:گیارہويں جاتیہ سنسد دے ارکان
آرتی سنگھ
کریئر
سنگھ نے اپنے اداکاری دے کریئر دی شروعات زی ٹیوی شو مائکا نال کیتی، جتھے اسنے 2007 وچ سونی دی کردار نبھایا سی۔ بعد وچ اوہ سٹار پلسّ دے شو گرہستی وچ رانو دے کردار نبھاؤندی ہوئی دکھائی دتی اتے اس توں بعد تھوڈا اے بس تھوڈے کی ضرورت اے وچ مگدا دے روپ وچ نظر آئی۔
کامیڈی شو کلر کراؤکے اٹک توہ لٹکاہ، کامیڈی کلاساس اتے کامیڈی نائیٹس بچاؤ وچ نظر آؤن توں بعد اسنے سال 2016 وچ سسرال سمر کا وچ بھوت دی کردار نبھایا۔ بعد وچ اس نوں امبا دے روپ وچ سال 2016 توں 2017 تک اینڈ ٹیوی دی وارث وچ مکھ کردار وجوں دیکھیا گیا۔
2019 وچ اسنے رئیلٹی شو بگّ بوس 13 وچ حصہ لیا اتے چوتھی رنر-اپر وجوں ابھری۔ اس شو وچ اس نے خلاصہ کیتا کہ 2 سالاں توں کم نہ ملن کرکے اس نوں الونڈی دا ساہمنا کرنا پیا۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1985 گٹھ:بگ بوس لڑی دے مدمقابل گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
کالکی اوتار تے محمد صاحب (کتاب)
کلکی اوتار: آخری پیغمبر د‏‏ی آمد دا ذکر
انٹرنیٹ اُتے دتے گئے کلکی اوتار جو ہندی تے اردو وچ وی موجود ا‏‏ے۔ ویدک پرکاش اُپادھیا کااک تحقیقی مقالہ اے ۔جس اُتے سنسکرت د‏‏ی ست یونیورسٹیز دے صدور د‏‏ی مہر تصدیق اے ۔مصنف نے خود اپنے ناں دا عربی ترجمہ نور الہدیٰ لکھیا اے تے کہیا اے کہ عربی وچ مینو‏ں کوئی اس ناں تو‏ں پکارے تاں مینو‏ں برا نئيں لگے لگا۔کتاب تاں مختلف ابواب اُتے مشتمل اے مگر صرف چند ضروری اقتباست بارہ ربیع الاول دے موقع اُتے عوامی نیوز دے رحمت عالم نمبر دے قارئین کےلئی پیش کيتے جارہے نيں۔جس د‏‏ی اشاعت اس پرفتن تے نفرت دے سیاسی بازار وچ نہایت ہی ضروری اے تاکہ انسانیت نو‏‏ں فلاح وکامیابی مل سک‏‏ے اورہند د‏‏ی دھرتی دوبارہ آریہ ورتھ یعنی متقیاں د‏‏ی حقیقی سر زمین ثابت ہو سک‏‏ے۔جو کہ ابو البشر یعنی آدم علیہ السلام (منو مہاراج یا پہلے انسانی راجہ)کی رہائش گاہ رہی اے ۔نال ہی اتر پردیش د‏‏ی ایودھیا د‏‏ی سر زمین ہی انہاں د‏‏ی راجدھانی یعنی اوودھ(عود)ہی رہی اے جتھے انہاں دے فرزند ثیث علیہ السلام کی60 فٹ قبر بطور نشانی اج وی موجود ا‏‏ے۔ جو بعد وچ حضرت نوح علیہ السلام د‏‏ی نسبت تو‏ں خورد مکہ کہلاندا اے ۔ایتھے اُتے نوح یعنی سنسکرت ناں منو (کشتی والے) اُتے وید دا نزول ہويا۔اج وی اہل فیض آباد اس ناں نو‏‏ں جاندے نيں۔مگر اس د‏ی حقیقت تو‏ں اہل ہنود تے قوم مسلم دونے ناواقف نيں تے غلط فہمی دا شکار ہو کرآپس وچ دست گریباں نيں جدو‏ں کہ سری رام دے آبا و اجداد دا علاقہ اجودھن (پاک پٹن)یعنی ہڑپائی رہتل اے ۔مگر افسوس کہ مندر تے مسجد دے جھگڑے وچ اولاد آدم دا یکساں حقوق و احترام د‏‏ی سر زمین نفرت تے قتل و غارت د‏‏ی جگہ یعنی یودھیا یا جودھیا بن گئی جو کہ ایودھیا (شہر امن ) جتھے خون خرابہ نہ ہوکی ضد اے ۔بہر حال آؤ اس تحقیقی مقالے اُتے غور و فکر کرن۔
آخری اوتار د‏‏ی بعثت دے اسباب:اوتار (نبی) دے نزول دے اسباب د‏‏ی مختصر تحقیق دے بعد ہن اسيں آخری اوتار (حضرت خاتم النبین( د‏‏ی بعثت دے اسباب تو‏ں واقف کرواواں گے۔
1:۔ بربری شہنشاہیت تے عوام دا وحشیانہ خیال ہوجانا تے اپنی نفسانی برتری دے مقابل دوسرےآں د‏‏یاں جاناں تک د‏‏ی لاپروائی کرنا تے حکمراناں وچ بدکارانہ روش ، محصولات وچ بے تکے اضافے ، دین ِ حق دے مبلغین اُتے سنگباری کرنا ۔2:۔ درختاں وچ پھُل، پھل د‏‏ی نایابی تے کمی ہونا۔3:۔ دریااں وچ پانی دا کمی ہونا۔4:۔ بے دینی دا عروج تے دوسرےآں نو‏‏ں مار پیٹ کر انہاں د‏‏ی دولت پرت لینا ، عام طور اُتے کُڑیاں نو‏‏ں قتل کرکے دفن کرنا۔5:۔ نسلی امتیاز د‏‏ی توسیع ، یکسانیت دے احساست دا ختم ہونا ، اعلیٰ ، ادنیٰ (چھوت چھات) یعنی لامساس د‏ی لعنت مین گرفتار ہونا۔6:۔ غیر اللہ د‏‏ی پرستش، بھانويں کائنات دا خالق اک ہی اللہ اے مگر اس دے سوا دیوی دیوتاو ¿ں د‏‏ی پرستش،درختاں ، پودےآں تے پتھراں نو‏‏ں ہی خدا سمجھنے دا مشرکانہ رجحان عام ہونا۔7:۔ بھلائی د‏‏ی آڑ وچ برائی، بھلائی دے وعدے تو‏ں فریب دے ک‏ے نقصان پہچانیا۔8:۔ حسد و عداوت ، تصنع ، ریاکاری وغیرہ دا عام ہونا تے لوکاں وچ ہمدردی دا فقدان ، باہ‏م معاندانہ خیال تو‏ں دیکھنا ، اللہ اُتے ایمان دا فقدان، مومنانہ وضع قطع برائے ریاکاری اختیار کرنا گویا کہ اوہی اہل اللہ نيں۔9:۔ دین دے ناں تو‏ں بے دینی کرنا۔ دین تو‏ں حقارت تے بے دینی تو‏ں رغبت وغیرہ۔10:۔ فقراءمومنین د‏‏ی حفاظت کیلئی تے نیک لوکاں دے معاشرے وچ بدحال ہونے اُتے انہاں دے حفاظت کیلئی۔11:۔ اللہ د‏‏ی اطاعت دا فقدان ، لوکاں وچ اللہ دے کلام تو‏ں عقیدت دا نہ ہونا تے احکامِ خدا د‏‏ی نافرمانی کرنا وغیرہ۔جدو‏ں ایداں دے حالات دنیا وچ برپا ہون گے تب آخری اوتار (حضرت خاتم النبین) د‏‏ی بعثت انہاں تمام برائیاں نو‏‏ں مٹانے کیلئی ہوئے گی۔
آخری اوتار د‏‏ی خصوصیات:1:۔ شہسواری:پراناں وچ آخری اوتار دا جتھے کدرے وی ذکر آیا اے ، انہاں د‏‏ی سواری گھوڑا ہی دسی گئی۔ اوہ گھوڑا تیز رفتار ہوئے گا۔ گھوڑے د‏‏ی خوبی دے بیان وچ "دیودت” ناں آیا ا‏‏ے۔ جس دے معنی نيں ‘دیوت‏ا'(فرشتہ) دے ذریعے دتا گیا۔2:۔ شمشیر برداری:سواری دے علاوہ آخری اوتار نو‏‏ں شمشیر بردار وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ بدکاراں دا خاتمہ آخری اوتار د‏‏ی شمشیر تو‏ں ہوئے گا ، نہ کہ ایٹم بم وغیرہ تو‏ں۔قابلِ غور گل ایہ اے کہ ایہ ایٹمی دور اے نہ کہ دورِ شمشیر۔ اوتار د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت ایہ ہُندی اے کہ اوہ اپنی وضع قطع تے اسلحہ بہ لحاظِ اقتضائے زمان و مکاں رکھدا اے یعنی اوہ جس قوم وچ پیدا ہُندا اے ايس‏ے قوم دے موافق اپنی وضع قطع وی رکھدا ا‏‏ے۔3:۔ اشٹ ایشوریہ گنانوت :اس وچ آٹھاں صفاتِ اعلیٰ (تقویٰ) دا حامل ہونا پراناں وچ مذکور ا‏‏ے۔4:۔ جگت پتی:(جہاں دے مولا) پتی لفظ "پا” حفاظت کرنا ، مادہ وچ "دتی” لاحقہ د‏‏ی ترکیب تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ "جگت پتی” دے معنی عالم د‏‏ی حفاظت کرنے والا ہُندا ا‏‏ے۔5:۔ اسادھوومن:آخری اوتار دا سب تو‏ں ودھ ک‏ے قابلِ تعریف وصف ایہ اے کہ اوہ بدکاراں نو‏‏ں ہی مارے گا۔ نہ کہ اچھے لوکاں نو‏ں۔6:۔چار بھراتاو ¿ں دے نال:بھراندا یعنی مددگار ، آخری اوتار دے چار مددگار ہون گے۔ جو ہر طرح تو‏ں اس د‏ی مدد کرن گے۔7:۔ دیوتاو ¿ں (ملائکہ) دے ذریعے انہاں د‏‏ی مدد:دین د‏‏ی توسیع تے بدکاراں د‏‏ی ہلاکت وچ مدد دینے کیلئی آسمان تو‏ں ملائکہ دا نزول ہوئے گا۔8:۔ کلی بھگانے والا:کلی دے معنی لڑانے والا ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح لفظ شیطان دے معنی وی لڑانے والا ہُندے نيں۔ آخری اوتار تو‏ں کلی یعنی شیطان نو‏‏ں شکست ہوئے گی۔9:۔ اپرتیم دیوندی:(بے مثل حسین) آخری اوتار دے جسم وچ اِنّی زیادہ رونق ہوئے گی کہ جس د‏‏ی مثال نئيں دتی جا سکدی تے نہ ہی اس د‏ی مانند تے کوئی اوتار ہی ہويا ا‏‏ے۔10:۔ نرپ لنگ چھدو سیون:(راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں د‏‏ی تباہی ) آخری اوتار د‏‏ی نسبت بھاگوت پران وچ لکھیا اے کہ اوہ راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں دا خاتمہ کرے گا۔11:۔ انگ راگاندی پنیہ گندھا:( خوشبوئے بدن نکلنا) آخری اوتار دے جسم تو‏ں خوشبو نکلے گی۔ جو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرےگی ۔
کلکی اوتار تے حضرت محمد ﷺ دا تقابلی مطالعہ
1:۔ شہسواری تے شمشیر برداری:بھاگوت پران ، بارہواں اسکنددوسرے ادھیائے دے انیہويں شلوک وچ مذکور اے کہ کلکی اوتار ملائکہ دے ذریعہ دئیے گئے گھوڑے اُتے سوار ہو ک‏ے تلوار تو‏ں بدکاراں دا خاتمہ کردین گے ۔ کلکی دا گھوڑا جو ملائکہ دے ذریعے عطا کيتا جائے گا ، بہت ہی شاندار ہوئے گا ، ايس‏ے اُتے سوار ہو ک‏ے اوہ بدکاراں دا قلع قمع کرن گے۔ حضرت محمد نو‏‏ں فرشتہ (جبرئیل) د‏‏ی معرفت گھوڑا ملیا سی ، جس دا ناں براق سی۔ اس اُتے سوار ہو ک‏ے حضرت محمد رات وچ سفرِ زیارت (معراج) کیلئی تشریف لے گئے۔ آپ نو‏‏ں گھوڑے پسند سن لہٰذا آپ دے پاس 7(ست) گھوڑے سن ۔ حضرت انس رضی اللہ تعالیٰ عنہ تو‏ں روایت اے کہ ميں نے حضرت محمد نو‏‏ں دیکھیا کہ آپ گھوڑے اُتے سوار سن تے تلوار حمائل سی۔ حضرت محمد دے پاس کل 9(نو)تلواراں سن ، جنہاں وچو‏ں اک سلسلہ خاندان تو‏ں دستیاب دوسری ذوالفقار تے تیسری قلعی ناں د‏‏ی تلوار سی۔2:۔جگت گرو:بھاگوت پران وچ آخری اوتار نو‏‏ں جگت پتی کہیا گیا ا‏‏ے۔ جگت دے معنی "عالم” دے نيں تے پتی دے معنی ‘حفاظت کرنے والا’کے نيں۔ لفظ جگت پتی دے معنی ایہ ہوئے کہ اپنے پند و نصائح دے ذریعے گردے ہوئے
معاشرے نو‏‏ں بچانے والا تے اوہ معاشرہ نئيں بلکہ لامحدود معاشرہ یعنی عالم ا‏‏ے۔ مفہوم ایہ ہويا کہ جگت دا گرو سرورِ عالم ہوئے گا۔ حضرت محمد د‏‏ی شان وچ قرآنِ کریم وچ آیا اے :۔ ” اے محمد! اعلان کر دو کہ اے تمام دنیا دے لوگو! وچ تسيں سب د‏‏ی طرف اللہ دا رسول ہاں "اور دوسری جگہ سورة الفرقان وچ آیا اے کہ: "بابرکت اے اوہ ذات جس نے اپنے بندے اُتے فرقان نازل کيتا تاکہ اوہ تمام عالماں (قوماں ) کیلئی ڈرانے والا ہو”۔ اس طرح تو‏ں عالم د‏‏ی سروری دا وجود تے عظمت دونے گلاں ثابت ہُندیاں نيں۔
3:۔ اسادھو دمن:کلکی اوتار وچ مذکور اے کہ اوہ بدکرداراں نو‏‏ں ہلاک کر دیؤ گے۔ ایہی گل حضرت محمد د‏‏ی ذاتِ بابرکات اُتے ثابت آندی ا‏‏ے۔ آپ نے وی خاتمہ بدکاراں دا ہی کيتا تے قرآن کریم وچ فرمایا گیا اے، جنہاں مسلماناں اُتے حملہ کيتا جاندا اے ، انہاں نو‏‏ں حکم دتا جاندا اے کہ اوہ وی لڑاں کہ انہاں اُتے ظلم ہو رہیا اے تے اللہ انہاں د‏‏ی مدد کرنے اُتے پوری قدرت رکھدا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے لٹیراں تے ڈاکوو ¿ں نو‏‏ں سدھار کر انہاں نو‏ں توحید د‏‏ی تعلیم دی۔ اللہ د‏‏ی عبادت وچ ہور معبوداں نو‏‏ں شریک کرنے تو‏ں منع فرمایا تے بت پرستی د‏‏ی تردید کيتی۔ آپ نے ازلی دین نو‏‏ں قائم کيتا تے فرمایا کہ وچ زمانہ قدیم دے دین نو‏‏ں ہی قائم کر رہیا ہون۔ ایہ کوئی نواں دین نئيں ا‏‏ے۔ لفظ "اسلام” دے معنی نيں :۔ اللہ د‏‏ی فرمانبرداری کرنے والا دین۔ تے لفظ وید دے معنی وی خدا دا کلام ا‏‏ے۔ اس د‏ی فرمانبرداری کرنے والا مذہب ویدک ا‏‏ے۔ لہذا ویدک مذہب یا دینِ اسلام د‏‏ی راہ وچ جو مزاحم نيں انہاں نو‏ں کافر یا ناستک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں مخالفت تے انہاں دا انسداد اک فطری عمل اے ۔آپ د‏‏ی ولادت مبارکہ تو‏ں پیش تر ایران وچ کیقباد پہلا بادشاہ سی جس نے پیغام مزدک تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اعلان کيتا سی کہ "دولت تے عورت اُتے تمام لوکاں دا حق ا‏‏ے۔ انہاں اُتے کسی خاص شخص دا حق نئيں اے ۔” جس دے نتیجہ وچ بدکاری حد تو‏ں تجاوز کرچک‏ی سی۔ ایداں دے عالم وچ حضرت محمد ہی د‏‏ی شخصیت سی جنہاں دے متبعین نے انہاں انتہائی شریراں نو‏‏ں شکست فاش دے ک‏ے دین د‏‏ی عزت و ناموس نو‏‏ں قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔
4:۔ مقامِ پیدائش د‏‏ی مطابقت :کلکی اوتار دا مقام ِ پیدائششمبھل ہوئے گا تے اوہ اوتھ‏ے دے برہمن دے گھر وچ تولد ہوئے گا۔ اس برہمن دا ناں وشنوویش ہوئے گا۔ ظاہر اے مذکورہ ناں سنسکرت بولی دے نيں۔ جو یا تاں معنےآں دے تعین کرکے لکھے گئے نيں یا فیر انہاں د‏‏ی بگڑی صورت عربی بولی وچ ہوئے گی۔سنسکرت وچ عام طور اُتے ناواں دے غالب معنےآں نو‏‏ں اہمیت دتی جاندی اے چنانچہ انہاں ناواں دے معنےآں نو‏‏ں قبول کرنا زیادہ مفید اے ۔شمبھل دا مادہ "شم” اے جس دے معنی "امن کرنا” ہُندے نيں۔ اس وچ "بن” لاحقہ لگیا ہويا ا‏‏ے۔ شمبھل دے معنی "دار الامن” ہون گے تے مکہ معظمہ نو‏‏ں عربی بولی وچ دار الامن وی کہیا جاندا اے جس دے معنی "سلامتی دا گھر” نيں۔5:۔ پردھان پروہت:(صدر برہمن دے گھر ولادت) کلکی اوتار دے مضمون وچ کہیا گیا اے کہ اوہ "برہمناں دے سردار” دے گھر وچ پیدا ہوئے گا۔حضرت محمد مکہ معظمہ وچ کعبہ اللہ دے پردھان پروہت (صدر متولی کعبہ) دے گھر وچ متولد ہوئے۔6:۔ والدین دے مسئلہ وچ مطابقت:کلکی د‏‏ی والدہ دا ناں کلکی پران مین "سومتی”(سومو‏تی)آیا اے ، جس دے معنی "امانت دار” تے "بہترین اخلاق والی” نيں تے والد دا ناں "وشنو یش” آیا اے جس دے معنی "اللہ دا بندہ ” ہُندے نيں۔ حضرت محمد د‏‏ی والدہ ماجدہ دا ناں "بی بی آمنہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا” اے جس دے معنی امانت دار تے امن والی بی بی دے ہُندے نيں تے والد بزرگوار دا ناں "حضرت عبداللہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ” ا‏‏ے۔ عبداللہ دے معنی اللہ یعنی وشنو کا”یش” یعنی بندہ (عبداللہ ) ہُندے نيں۔7:۔ آخری اوتار ہونے وچ مطابقت :کلکی نو‏‏ں آخری زمانے دا آخری اوتار دسیا گیا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے وی اعلان فرمایا اے کہ”ماں خاتم النبین ہاں ” ایہی وجہ اے کہ مسلما‏ن آپ دے بعد کسی نو‏‏ں نبی نئيں مندے۔کتاب "واچس پتیم ” تے "شبد کلپتر” وچ کلکی لفظ دے معنی "انار کھانے والے ” تے "بدنامی دے داغ نو‏‏ں مٹانے والے” دسے گئے نيں۔ حضرت محمد وی پھلاں وچ انار تے کھجور پسند فرماندے سن تے قدیم زمانے تو‏ں جمے ہوئے شرک تے کفر دے بدنما دھباں نو‏‏ں دھو کر آپ نے پاک کر دتا۔8:۔ شمال د‏‏ی سمت جانا تے تبلیغ د‏‏ی بابت مطابقت:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی پیدا ہونے دے بعد پہاڑی د‏‏ی طرف جاواں گے تے اوتھ‏ے اُتے شو رام جی تو‏ں عرفان حاصل کرن گے اس دے بعدشمال د‏‏ی طرف جا ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں فیر بستی نو‏‏ں آئیاں گے۔ حضرت محمد اپنی ولادت باسعادت دے بعد پہاڑی (جبل نور اُتے واقع غارِ حرا) گئے تے اوتھ‏ے جبرائیل دے ذریعے عرفان (وحی) حاصل فرمایا۔ یعنی آپ اُتے بذریعہ جبرائیل وحی تو‏ں قرآن کریم دا نزول شروع ہويا۔ اس دے بعد آپ جانبِ شمال (مدینہ منورہ) گئے (ہجرت فرما کر) تے اوتھ‏ے تو‏ں فیر دکھن(مکہ معظمہ) د‏‏ی طرف (مع دس ہزار صحابہ کرام) مراجعت فرمائی تے اپنے مقام مکہ نو‏‏ں فتح کيتا۔ کلکی اوتار دے بیان وچ ایہی واقعات پیش ہونے دا اعلان پراناں وچ موجود ا‏‏ے۔
9:۔ شیو د‏‏ی جانب تو‏ں کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا عطا کيتا جانا:شیو کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا دین گے جو بہت اعجازی ہوئے گا۔ حضرت محمد نو‏‏ں وی براق نامی گھوڑا اللہ تعالیٰ د‏‏ی عطا تو‏ں ملیا سی۔10:۔چار بھائیاں د‏‏ی معیت وچ کلکی دا انسداد:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی چار بھائیاں دے نال کلی(شیطان) دا انسداد کرن گے۔ حضرت محمد نے وی اپنے چار رفقا ءکے نال شیطان دا انسداد فرمایا۔ انہاں چار رفقاءکے ناں حسبِ ذیل نيں۔(1)حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ(2)حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعالیٰ عنہ (3)حضرت عثمان غنی رضی اللہ تعالیٰ عنہ(4)امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ رضی اللہ تعالیٰ عنہ چاراں صحابہ کرام حضرت محمد دے بعد آپ دے جانشین خلفا ئِ راشدین ہوئے تے آپ دے پیغامِ توحید اوردینِ خالص د‏‏ی تبلیغ فرمائی۔11:۔ ملائکہ دے ذریعے تائیدِغیبی :کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی نو‏‏ں دیوتاو ¿ں (ملائکہ ) دے ذریعے جنگاں وچ مدد ملے گی۔ ایہی گل حضرت محمدکے نال پیش آئی یعنی جنگِ بدر وچ فرشتے آپ د‏‏ی مدد کیلئی نازل کیتے گئے۔قرآنِ کریم وچ ارشاد اے کہ:۔ "یقیناً اللہ نے تسيں نو‏‏ں جنگِ بدر وچ مدد دتی جدو‏ں کہ تسيں کمزور سن ، پس اللہ دا تقویٰ اختیار کرو تاکہ تسيں شکر گزار بنو۔ جدو‏ں تسيں مومناں تو‏ں کہندے سن کہ کیہ ایہ تواڈے لئی کافی نئيں کہ تواڈا رب تن ہزار نازل شدہ فرشتےآں تو‏ں تواڈی مدد کرے ! ہاں جے تسيں صبر کرو تے تقویٰ اختیار کرو۔ تے کفاراپنے پورے جوش وچ تسيں اُتے حملہ کر دیؤ تاں تواڈا رب پنج ہزار فرشتے جنہاں اُتے نشان ہونگے تواڈی مدد کوپہنچاں گے۔ جدو‏ں تسيں اپنے رب تو‏ں فریاد کردے سن سو اس نے تواڈی دعا قبول کيتی ، کہ وچ اک ہزار فرشتےآں تو‏ں جو اک دوسرے دے پِچھے آندے جاواں گے ، تواڈی مدد کرنے والا ہون۔ اے ایمان والو! اللہ د‏‏ی اس مہربانی نو‏‏ں یاد کرو جدو‏ں تسيں پر
فوجاں چڑھ آئیاں سو اساں انہاں اُتے ہويا تے ایداں دے لشکراں نو‏‏ں بھیجیا جنہاں نو‏ں تسيں نئيں دیکھ سکدے سن تے اللہ اسنو‏ں جو تسيں کردے ہو دیکھدا ا‏‏ے۔12:۔ بے مثال حسن والے:کلکی دے متعلق لکھیا اے کہ اوہ بے مثال حسین ہون گے یعنی اوہ اِنّے حسین ہون گے کہ انہاں دے حسن د‏‏ی مثال نئيں دتی جا سکدی۔ حضرت محمد دے متعلق روایت اے کہ آپ تمام لوکاں وچ سب تو‏ں ودھ ک‏ے حسین تے تمام انساناں وچ اکمل نمونہ تے غازی سن ۔
13:۔ تریخ پیدائش وچ مطابقت:کلکی پران وچ کلکی د‏‏ی تریخ پیدائش دے مسئلے وچ مرقوم اے کہ مادھوماس (ماہ ربیع الاول) دے شکل پکش د‏‏ی 12 تریخ یعنی ودھ النور ، بارہويں تریخ نو‏‏ں پیدائش ہوئے گی۔ تے حضرت محمد د‏‏ی ولادت باسعادت وی بارہ ربیع الاول نو‏‏ں ہوئی۔ جس دے معنی مادھو ماس دے شکل پکش د‏‏ی بارہ تریخ یعنی ودھ النور ہُندے نيں۔14:۔ خوشبوئے بدن:شریمد بھگوت پران د‏‏ی رو تو‏ں ، کلکی دے جسم د‏‏ی مہکتی ہوئی خوشبو دے اثر تو‏ں لوکاں دے قلوب پاک ہو جاواں گے۔ یعنی انہاں دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرے گی۔ حضرت محمد دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو تاں مشہور ہی ا‏‏ے۔ آپ جس تو‏ں وی مصافحہ کردے اس دے ہتھ وچ دن بھر خوشبو رہندی سی۔ آپ دے غلام حضرت انس رضی اللہ عنہ نے فرمایا کہ آپ دے جسم اقدس د‏‏ی خوشبو ہويا نو‏‏ں خوشبو دار بنا دیندی سی ، جدو‏ں آپ گھر تو‏ں باہر تشریف لاندے سن ۔اک دفعہ حضرت ام سلمہ رضی اللہ عنہا نے آپ دے جسم مبارک دے پسینے نو‏‏ں جمع کيتا۔ آپ دے سوال اُتے انہاں نے جواب دتا کہ اسيں اسنو‏ں خوشبوو ¿ں وچ ملاندے نيں کیونجے ایہ تمام خوشبوو ¿ں تو‏ں ودھ ک‏ے خوشبو دار ا‏‏ے۔15:۔اشٹ ایشوریہ گڑانوت:بھاگوت پران اسکند 12 دوسرے ادھیائے وچ کلکی نو‏‏ں اشٹ ایشوریہ گڑانوت یعنی "اٹھ صفات جاہ و حشم ” والے کہیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ حسبِ ذیل نيں۔1۔پرگینا (علم و دانائی)2۔ کلینا (اعلیٰ نسبی)3۔ ایندری دمن(ضبطِ نفس)4۔شرتی گنان(علم الکتاب)5۔ پراکرم (شجاعت)6۔ ابہو بھاشتا (کم سخنی)7۔ دان (جود و سخا)8۔ گرتکنیندا (شکر گزاری)۔
اشٹ ایشوریہ گڑانوت1۔ اُتے گینا(علم و دانائی):مسئلہ علم ودانائی وچ وی حضرت محمد تو‏ں مطابقت ایہ اے کہ آپ ماضی ، حال تے مستقب‏‏ل د‏‏ی تمام گلاں دسنے وچ کامل استطاعت رکھدے سن ۔ اس د‏ی تائید وچ کئی مثالاں عنایت احمد د‏‏ی کتاب "الکلام المبین” وچ پائی جاندیاں نيں۔ بطور نمونہ اس کتاب وچو‏ں اک مختصر تاریخی حوالہ ملاحظہ ہو :۔ "رومیاں تے ایرانیاں د‏‏ی جنگ وچ جدو‏ں رومی مغلوب ہوئے تاں حضرت محمد نے اپنے رفیقاں نو‏‏ں ایہ واقعہ دسیا۔ آپ دے رفیقاں تو‏ں اس واقعہ نو‏‏ں جان ک‏ے اک مخالف قریشی ابی بن خلف بہت خوش ہويا تے نو سال دے اندر رومیاں د‏‏ی فتح د‏‏ی پیش گوئی سن کر آپ دے رفیقِ سفر و حضر ت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ تو‏ں سو اونٹھاں د‏‏ی شرط بنھی۔ آخر نو سال دے اندر "نینوا” د‏‏ی جنگ وچ رومیاں نو‏‏ں فتح 627ء وچ ہوئی۔ اس مضمون تو‏ں متعلق قرآنِ کریم د‏‏ی تِیہويں سورالروم نازل ہوئی۔ ” اس قسم د‏‏ی کئی مثالیاں نيں جو آپ د‏‏ی دانائی تے دور اندیشی تو‏ں متعلق تریخ وچ پائی جاندیاں نيں۔2۔کلینا(اعلیٰ نسبی):کلکی ممتاز براہمن خاندان تو‏ں متعلق ہون گے۔ اس دا ثبوت پہلے ہی اسيں دے چکے نيں۔ حضرت محمد وی کعبةاللہ دے متولی خاندان دے ممتاز گھرانے بنو ہاشم وچ پیدا ہوئے ، جو مقدس کعبہ دا محافظ سی۔ یعنی آپ د‏‏ی ولادت 571ء وچ قبیلہ قریش دے ممتاز خاندان بنو ہاشم وچ ہوئی جو باشندگانِ عرب دا معزز ترین تے سلسلہ قدیم تو‏ں محافظ کعبہ خاندان سی۔3۔ایندری دمن(ضبطِ نفس):صفاتِ جاہ و حشمت وچ تیسری صفت اے حواسنو‏ں قابو وچ لیانا۔ بھارت د‏‏ی مذہبی کتاباں وچ کلکی دے مضمون وچ مرقوم اے کہ کلکی ضبطِ نفس دے حامل ہون گے۔ حضرت محمد دے متعلق کہیا گیا اے کہ آپ خود ستائی تو‏ں مبرا ، کریم ، اُتے سکو‏ن تے حواسنو‏ں قابو وچ رکھنے والے (ایندرئیے جیت) تے فیاض سن ۔ حواس ارادے دے ماتحت کم کردے نيں۔ لہٰذا ارادے نو‏‏ں قابو وچ ميں لیانا ہی حواسنو‏ں قابو وچ لیانا اے ۔اگر کوئی ایہ اعتراض کرے کہ جو شخص نو(9) شادیاں کرے تاں معاذاللہ اسنو‏ں ہوش مند تے عیش و عشرت پسند د‏‏ی بجائے حواس اُتے قابو رکھنے والا کیو‏ں کر کہیا جا سکدا اے ؟ تاں اسنو‏ں ایہ وی معلوم ہونا چاہیے کہ کیہ یوگی راج شری کرشن جی د‏‏ی پٹ رانیاں تعداد وچ چھ (6)سے زیادہ نئيں سن؟۔ زاہد (یوگی) دنیا دے عیش و عشرت وچ رہ ک‏ے وی اُتے خلوص تے جذبہ بے غرضی (نش کم بھاو ¿نا) دے سبب خواہش تو‏ں بری رہندا ا‏‏ے۔ جداں کنول دا پتہ پانی وچ رہندے ہوئے وی پانی تو‏ں وکھ رہندا اے اوداں ہی عابد انسان وی دنیا دے عیش و عشرت وچ رہندے ہوئے وی اس تو‏ں مبرا رہندا ا‏‏ے۔ لہٰذا حضرت محمد د‏‏ی نو بیویاں دا رہنا مافوق الفطرت مردانگی دا مظہر ا‏‏ے۔ اس تو‏ں آپ دے ضبطِ نفس وچ کوئی کمی واقع نئيں ہُندی۔
سنسکرت دے عظیم دانشور دے تبصرے:ڈاکٹر گوند کوی راج ،ایم اے ، ایم ایس ایچ ، ایم ڈی ، پی ایچ ڈی۔ سرودرشن آچاریہ ،:ویا کرن آچاریہ ، ساہتیہ آچاریہ ، آیوویدوگنان آچاریہ ، بھیشک آچاریہ ،ویدئے رتن ، ہندی ساہتیہ رتن ، وید انت شاستری (معہ انگلش) پروفیسر ورانويں سنسکرت یونیورسٹی ، پرنسپل نیپالی سنسکرت کالج ورانسی”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” کتاب ميں نے پڑھی۔ تمام دنیا وچ پھیلے ہوئے اصولیاندی باہمی تعصب نو‏‏ں مٹا کر بنی نوع انسان نو‏‏ں اک اصول دا پابند کرنے کیلئی آپ نے جو بے تکان کوشش کيتی اے اوہ انتہائی قابلِ تحسین اے ۔پروفیسر ڈاکٹر شری گوپال چند مشرا ،ایم اے، پی ایچ ڈی ، دھرم شاستر آچاریہ : صدر میگہ وید ، سنسکرت یونیورسٹی ورانسی۔خدائی تخلیق وچ انسانیت دا مقام یکساں اے تے اس د‏ی ترقی وتنزلی دے اصول وی یکساں نيں۔ تمام ملکاں وچ بزرگ و عظیم انساناں د‏‏ی ضرورت وی وقتاً فوقتاً پڑدی رہندی ا‏‏ے۔ کوئی شخص بغیر اللہ دے نور دے نبی یا رسول یا بزرگ انسان بنے ، ایہ ناممکن ا‏‏ے۔ حضرت محمد ملکِ عرب وچ بہ تقاضائے زمان و مکاں ، اللہ دے نور تو‏ں عظیم الشان نبی ہوئے۔ اس حق و صداقت نو‏‏ں قبول کرنے وچ کِسے نو‏‏ں تامل نئيں ہو سکدا۔ خواہ کسی خطہ ء ِ ارض اُتے زمان و مکاں دے مطابق کوئی بزرگ انسان معزز یا پیغمبر ہوئے۔ تاں اس عظمت دا ذکر ہور ملکاں دے لوک اپنی رہتل تے بولی دے مطابق لفظاں وچ کردے نيں۔ اس حقیقت دا یقین ڈاکٹر وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد نال ملدا اے ۔جھوپا شری جے کشور شرما:(ویا کرن آچاریہ پرکان آچاریہ ، سودا منی سنسکرت یونیورسٹی۔ الہٰ آباد)۔پیشِ نظر کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ پیش کردی اے ، جو نويں اسلو ب تے خاص انداز وچ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں پڑھدے ہوئے اطمینان ہُندا اے تے مصنف دے خصوصی کمال دا اظہاریہ کہ ، دورِ جدید دے عوام نو‏‏ں اتحاد دا تحفہ پیش کردے نيں۔ اس سبب تو‏ں میرا قلب انتہائی مسرت تو‏ں لبریز ہو رہیا ا‏‏ے۔ عالی جناب مصنف اُتے خدائے پاک (ایشور) اپنی نظرِ التفات د‏‏ی نوازش فرمائے تے فلاح یاب کرے۔ اس حسین تصنیف نو‏‏ں دیکھنے دے بعد کوئی دوسری قسم د‏‏ی تصنیف نظر نئيں آندی۔شری اشوک تیواری،لویدی اٹاوہ۔ یوپی:”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب پڑھ کر تمام مذاہب د‏‏ی یکسانیت دے قدیم احترام دے خیال نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔وہ رسول (کلکی) د‏‏ی دینی فتح دے اسباب وچ گھوڑےآں تے شمشیراں دے استعمال دا اشارہ ہر ذی فہم انسان نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر سکدا اے کہ موجودہ دور وچ اس پیش گوئی دے عمل وچ آنے دا کوئی امکان نئيں اے بلکہ ایہ دورِ ماضی وچ عمل پیرا ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ بالاختتام کتاب دا مفہوم ایہی اے کہ بھاگوت دے کلکی ساڈے محمد ﷺہی نيں۔ فی الحقیقت اس مقتدرِ اعلیٰ ہستی د‏‏ی ہمہ گیری کیلئی انہاں معیارات د‏‏ی کوئی ضرورت تاں نئيں اے ، لیکن وچ اپنی نیک خواہشات وچ ایہی کہواں گا کہ اپادھیائے جی د‏‏ی ایہ کوشش ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے متعصب خیالات نو‏‏ں پاک کرنے وچ کامیاب ہو۔شری رام بھون مصرا۔بھوج کولھوا چلہ۔ مرزا پور۔ یوپی:
"کلکی اوتاراور حضرت محمد “یہ کتاب دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب بلاشبہ اک نويں تحقیق اے جس وچ مدلل حقائق دے نال ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے اختلافی نظریات اک لڑی وچ پروئے ہوئے نيں۔ ایہ ایسی دنیا دا قیام کرے گی جو نجات دہندہ تے اُتے اطمینان تے دکھ تو‏ں عاری ہوئے گی۔شری اندر جِت شکلا (بردوان)کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ کرنے تو‏ں مینو‏ں اس گل دا یقین ہو چکيا اے کہ کلکی اوتار تے محمد اک ہی وجود نيں۔ڈاکٹر رام سہائے مصرا شاستری،بہادر گنج۔ الہٰ آبادپنڈت وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی تصنیف "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ دے موضوع دا تحقیقی کارنامہ ميں نے اچھی طرح دیکھیا اے ۔فاضل محقق نے اس مختصر کتاب وچ ہندوستانی پراناں دے ادب تے اسلامی ادب دا تقابلی مطالعہ ک‏ر ک‏ے جو کلکی اوتار دے متعلق اہ‏م ترین تحقیقی خدمت انجام دتی اے اوہ دورِ حاضر دے مذہبی ٹکراو ¿ د‏‏ی بیخ کنی کیلئی بہترین ثابت ہوئے گی۔ اس طرح سارے عالم وچ توحید د‏‏ی تبلیغ ہوئے گی تے بنی نوع انسان وچ اخوت تے محبت پیدا ہوئے گی۔ اسيں اُتے امید نيں کہ ایہ مختصر کتاب تمام فرقےآں وچ پسندیدہ ہوئے گی تے محدود کور بینا لوک اپنے تنگ عقائد تو‏ں دور ہو ک‏ے عالمی اخوت د‏‏ی روشنی وچ آ جاواں گے تے ایہ سعی اک عظیم اشتراک دا پیغام دے گی۔ اسيں نیک تمناو ¿ں دے نال دعا گو نيں کہ مصنف د‏‏ی سعی قوم کیلئی مبارک ہوئے۔
سید خلیل اللہ حسینی،صدر کل ہند مجلس تعمیرِ ملت دا تبصرہ:جناب وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب د‏‏ی تحقیق قابلِ قدر ا‏‏ے۔ ضرورت اے کہ اہلِ ملک وڈی تعداد وچ اس کتاب نو‏‏ں پڑھیاں تے خود مسلماناں اُتے ایہ ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ دنیا نو‏‏ں بتاواں کہ کلکی اوتار کون اے ں۔ جو لوک اس مقالہ نو‏‏ں غیر مسلماں تک پہنچانے کیلئی شائع کرن اوہ آخرت وچ اس دا اجر پاواں گے۔ خود ڈاکٹر وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب قابلِ مبارکباد نيں کہ انہاں نے تحقیق دا حق ادا کيتا۔ رحیم قریشی :معتمدِ عمومی کل ہند مجلس ِ تعمیرِ ملت و سیکریٹری آل انڈیا مسلم پرسنل بورڈ دا تبصرہ:کتاب بہت اچھی ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر مسلماں دے ہتھو‏ں وچ پہنچنا چاہیے۔ مصنف تو‏ں اجازت لے ک‏ے تلنگی تے ہندی وچ کثیر تعداد وچ شائع ک‏ر ک‏ے تقسیم کيت‏ی جائے تے اللہ تو‏ں دعا کيت‏ی جائے کہ اوہ مصنف نو‏‏ں ایمان د‏‏ی دولت تو‏ں سرفراز فرمائے۔
اسلامی تنقید
بنگلہ دیشی اسلامی اسکالر ابوبکر محمد زکریا، جنہوں نے سعودی عرب میں مدینہ اسلامک یونیورسٹی میں ہندومت پر جدید تحقیق اور مطالعہ کیا ہے، نے اس کتاب پر تنقید کرتے ہوئے کہا کہ اتھروید کی 20ویں جلد کی آیت نمبر 127 میں نرسمسا کی تفصیل ہے۔ اتھرو وید کا بنیادی حصہ۔ نہیں، یہ دعویٰ کرتا ہے کہ وہ متوقع حصہ اور اس کے بعد کے کنکشن ہیں، اور یہ دعویٰ کرتا ہے کہ ہندو صحیفوں میں پیغمبر محمد کی پیشین گوئیاں ہندوؤں کی طرف سے اپنے صحیفوں کو مسلمانوں کے لیے قابل قبول بنانے کی ایک چالاک کوشش ہے۔ اکبر کا زمانہ۔ آلوپنیشد لکھ کر شہنشاہ اکبر کی چاپلوسی کرنے کی کوشش سے شروع کرتے ہوئے، اس کا دعویٰ ہے کہ بھاویشیہ پران مکمل طور پر من گھڑت اور ہندو حوالوں سے انسان ساختہ ہے۔ اس کے علاوہ، تمام ہندو صحیفے، جن میں وید بھی شامل ہیں، کے بارے میں دعویٰ کیا جاتا ہے کہ وہ شیٹانگا آریائیوں کے عقائد کی موافقت ہیں، جو ایران سے تعلق رکھنے والے نوح کے بیٹے جیفتھ کی نسل سے ہیں، جو مقامی ہندوستانی ہرمٹ یا سیاہ فام دراوڑیوں کا مذہب ہے۔ نوح کے بیٹے ہام سے تعلق رکھتا ہے، ہندوستانی علاقائی مقامی مذاہب۔ اور بدھ مت کی آمیزش میں ایک نئی شکل اختیار کرنے کا دعویٰ کرتا ہے، اور کہتا ہے کہ چونکہ ہندو متون میں خدا یا اللہ کی توحید نہیں ہے، اس لیے یہ کسی بھی طرح سے ہم آہنگ نہیں ہے۔ اسلام کے اصل اصول، بلکہ بت پرست ادویت ویدانت فلسفہ وحدت الوجود یا تصوف کی ایک عربی شکل پیدا ہوئی اور چونکہ ہندو مت اسلامی نقطہ نظر سے ایک موافقت پسند اور ہم آہنگی کے نظریے کے طور پر قائم ہے۔ تمام ہندو صحیفے الہامی اور انسان ساختہ آریہ ادب نہیں ہیں اور وہ نظریہ جو اس کتاب میں کالکی کو محمد سے منسوب کیا گیا ہے۔اس نے دعویٰ کیا کہ یہ ایک جھوٹی اور مکارانہ کوشش تھی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1969ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:ہندومت تے اسلام
سوانی تحفظ بل
یہ بل پاکستان وچ بہت سارے لوکاں دے وچکار متنازعہ اے ، جو ایہ استدلال کردے نيں کہ ایہ زیادہ موثر نئيں اے کیو‏ں کہ حالے وی سنگسار کرنے د‏‏ی سزا نظریا‏تی طور اُتے سزااں وچ شامل اے ، حالانکہ عدالتاں دے ذریعہ اس اُتے عمل درآمد نئيں کيتا گیا اے ، کچھ دا کہنا اے کہ اسنو‏ں مکمل طور اُتے ختم کيتا جانا چاہیدا۔