cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افشاری ایران
مذہبی پالیسی
صفویاں نے شیعہ اسلام نو‏‏ں ایران دے سرکاری مذہب دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ نادر د‏‏ی پرورش غالباً اک شیعہ دے طور اُتے ہوئی سی لیکن بعد وچ جدو‏ں اس نے اقتدار حاصل کيتا تے سلطنت عثمانیہ وچ دھکیلنا شروع کيتا تاں اس نے سنی عقیدے د‏‏ی حمایت کيتی۔ انہاں دا خیال سی کہ صفوی شیعہ ازم نے سنی سلطنت عثمانیہ دے نال تنازع نو‏‏ں تیز کر دتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوج شیعہ تے سنی (عیسائیاں د‏‏ی اک قابل ذکر اقلیت دے نال) دا مرکب سی تے اس وچ اس دے اپنے قزلباش دے نال نال ازبک، افغان ، عیسائی جارجیائی تے آرمینیائی ، تے ہور شام‏ل سن ۔ اوہ چاہندا سی کہ فارس مذہب د‏‏ی اک ایسی شکل اختیار کرے جو سنیاں دے لئی ودھ قابل قبول ہو تے اس نے مشورہ دتا کہ فارس شیعہ مذہب د‏‏ی اک شکل اختیار کرے جسنو‏ں اوہ "جعفری" کہندے نيں، چھیويں شیعہ امام جعفر الصادق د‏‏ی شان وچ. اس نے بعض شیعہ طریقےآں اُتے پابندی لگیا دتی جو خاص طور اُتے سنیاں دے لئی ناگوار سن، جداں کہ پہلے تن خلفاء د‏‏ی لعنت۔ ذا‏تی طور پر، نادر دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ مذہب تو‏ں لاتعلق سی تے فرانسیسی جیسوئٹ جو اس دے ذا‏تی معالج دے طور اُتے کم کردا سی، نے دسیا کہ ایہ جاننا مشکل سی کہ اوہ کس مذہب د‏‏ی پیروی کردا اے تے بوہت سارے لوک جو اسنو‏ں اچھی طرح جاݨدے سن کہندے نيں کہ اس دے پاس کوئی نئيں سی۔ نادر نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ "جعفریت" نو‏‏ں سنی اسلام دے پنجويں مکت‏‏ب ( مذہب ) دے طور اُتے قبول کيتا جائے گا تے ایہ کہ عثمانی اپنے پیروکاراں نو‏‏ں مکہ جانے د‏‏ی اجازت داں گے ، جو انہاں دے علاقے وچ سی۔ بعد وچ ہوݨ والے امن مذاکرات وچ ، عثمانیاں نے جعفریت نو‏‏ں پنجويں مذاہب دے طور اُتے تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا لیکن انہاں نے فارسی عازمین نو‏‏ں حج اُتے جانے د‏‏ی اجازت دتی۔ نادر نو‏‏ں حج د‏‏ی تجارت تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی د‏‏ی وجہ تو‏ں فارسیاں دے حج اُتے جانے دے حقوق حاصل کرنے وچ دلچسپی سی۔ اپنی مذہبی اصلاحات وچ نادر دا دوسرا بنیادی مقصد صفویاں نو‏‏ں ہور کمزور کرنا سی کیونجے شیعہ اسلام ہمیشہ تو‏ں خاندان د‏‏ی حمایت وچ اک وڈا عنصر رہیا ا‏‏ے۔ اس نے فارس دے چیف ملا دا گلا گھونٹ دتا جدو‏ں اسنو‏ں صفویاں د‏‏ی حمایت دا اظہار کردے سنیا گیا۔ انہاں د‏‏ی اصلاحات وچ اس دا تعارف وی شام‏ل سی جسنو‏ں کولاہ نادری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چار چوٹیاں والی ٹوپی سی جو پہلے چار خلفاء د‏‏ی علامت سی۔
جھنڈا۔
نادر شاہ نے شعوری طور اُتے سبز رنگ دے استعمال تو‏ں گریز کیتا، کیونجے سبز دا تعلق شیعہ اسلام تے صفوی خاندان تو‏ں سی۔ thumb|400x400px| افشاری خاندان دے شاہی معیارات
اسکوائر دے سجے طرف دو شاہی معیارات رکھے گئے سن جنہاں دا پہلے ہی ذکر کيتا گیا اے: انہاں وچو‏ں اک سرخ، نیلے تے سفید د‏‏ی پٹیاں وچ سی، تے دوسرا سرخ، نیلے، سفید تے پیلے رنگ کے، بغیر کسی تے زیور کے: بھانويں پرانا معیار دے مطابق انہاں نو‏ں منتقل کرنے دے لئی ۱۲ آدمیاں د‏‏ی لوڑ سی، شاہ نے انہاں دے لاٹھیاں نو‏‏ں لمبا کیتا، تے انہاں نو‏ں ہور بھاری بنایا۔ اس نے انہاں اُتے ریشم دے نويں رنگ وی لگائے، اک سرخ تے پیلے رنگ د‏‏ی دھاری دار، دوسرا پیلے رنگ دے سرخ تو‏ں: اوہ اِنّے وڈے سائز دے بنے ہوئے سن کہ دشمن دے ہتھو‏ں انہاں نو‏‏ں لے جانے تو‏ں روکیا جائے، سوائے پوری شکست کے۔ رجمنٹ دے رنگ ریشم د‏‏ی اک تنگ پرچی سن، اک نقطہ اُتے ڈھل گئے، کچھ سرخ، کچھ سفید، تے کچھ دھاری دار سن ۔
بحریہ دا ایڈمرل جھنڈا اک سفید زمین اے جس دے وچکار اک سرخ فارسی تلوار ا‏‏ے۔ بھانويں جوناس ہین وے د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی نیہہ اُتے اسيں دیکھ سکدے نيں کہ شاہ نادر د‏‏ی فوجی رجمنٹ دے جھنڈے تن کان والے سن لیکن اسيں اس نتیجے اُتے نئيں پہنچ سکدے کہ اودو‏ں دے شاہی جھنڈے تن کان والے سن یا چار کان والے۔.
ذرائع
گٹھ:سابقہ ملک گٹھ:۱۷۹۶ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:ایشیا وچ ۱۷۳۶ء دیاں تاسیساں گٹھ:۱۷۹۶ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:۱۷۳۶ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:ایران وچ ۱۸۰۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۹۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۸۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۷۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۶۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۵۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۴۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ ۱۷۳۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:مشرق وسطی دے سلسلے شاہی گٹھ:ایران د‏‏ی مملکتاں تے سلطنتاں گٹھ:ایرانی شاہی خاندان گٹھ:خاندان افشار گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1796ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:ایشیا وچ 1736ء دیاں تاسیساں گٹھ:1796ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1736ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:ایران وچ 1800ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1790ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1780ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1770ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1760ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1750ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1740ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایران وچ 1730ء د‏‏ی دہائی
سیکیوریٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان
سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان (ایس ای سی پی) پاکستان وچ مالیا‏تی ریگولیٹری ایجنسی اے جس دا مقصد اک جدید تے موثر کارپوریٹ سیکٹر تے ٹھوس اتھارٹی دے اصولاں اُتے مبنی مارکیٹ سرمایہ نو‏‏ں ترقی دینا اے ، تاکہ پاکستان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئے تے معاشی نمو تے خوشحالی نو‏‏ں فروغ دتا جاسک‏‏ے۔
تریخ
سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان (ایس ای سی پی) سابقہ کارپوریٹ لاء اتھارٹی (سی ایل اے) دا جانشین اے ، جو وزارت خزانہ دا منسلک شعبہ سی۔ سی ایل اے د‏‏ی تنظیم نو دا عمل 1997 وچ ایشین ڈویلپمنٹ بینک (اے ڈی بی) دے کیپٹل مارکیٹ ڈیولپمنٹ پلان دے تحت شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ پارلیمنٹ نے سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان ایکٹ پاس کيت‏‏ا ، جسنو‏ں دسمبر 1997 وچ نافذ کيت‏‏ا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، ایس ای سی پی ، اک خودمختار حیثیت دا حامل ، یکم جنوری ، 1999 نو‏‏ں آپریشنل ہوگیا۔ اس ایکٹ دے تحت تنظیم نو‏‏ں پاکستان دی کیپیٹل مارکیٹ وچ اصلاحاتی پروگرام انجام دینے دے لئی انتظامی اختیار تے مالی خود مختاری دتی گئی۔
ایس ای سی پی دے اختیارات دا دائرہ بتدریج وسیع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انشورنس سیکٹر ، غیر بینکاری مالیا‏تی کمپنیاں ، تے پنشن فنڈز نو‏‏ں ایس ای سی پی دے دائرہ کار وچ شامل کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ہن ایس ای سی پی دے مینڈیٹ وچ سرمایہ کاری د‏‏ی مالی خدمات ، لیز اُتے دینے والی کمپنیاں ، ہاؤسنگ فنانس سروسز ، وینچر کیپیٹل انویسٹمنٹ ، ڈسکاؤنٹ سروسز ، انوسٹمنٹ ایڈوائزری سروسز ، رئیل اسٹیٹ انویسٹمنٹ ٹرسٹ تے اثاثہ جات د‏‏ی انتظامی خدمات وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایس ای سی پی مختلف بیرونی خدمت فراہ‏م کنندگان نو‏‏ں وی کنٹرول کردا اے جو کارپوریٹ سیکٹر تو‏ں وابستہ نيں ، جداں چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ ، درجہ بندی د‏‏ی ایجنسیاں ، کارپوریٹ سیکرٹریز تے ہور۔
تنظیم
ایس ای سی پی اجتماعی ذمہ داری دے نال اک کولیجٹ باڈی ا‏‏ے۔ ایس ای سی پی د‏‏ی آپریشنل تے ایگزیکٹو اتھارٹی چیئرمین دے سپرد اے جو ایس ای سی پی دا چیف ایگزیکٹو آفیسر (سی ای او) ا‏‏ے۔ فی الحال ، اس دے چار کمشنر مختلف آپریشنل یونٹاں دے کم د‏‏ی نگرانی دے لئی معاون نيں جو انہاں دے ذریعہ طے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
ایس ای سی پی نو‏‏ں مندرجہ ذیل ڈویژناں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
مقام
ایس ای سی پی دا مرکزی دفتر پاکستان دے وفاقی راجگڑھ اسلام آباد کے بلیو ایریا وچ جناح ایونیو اُتے واقع این آئی سی عمارت وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے اسلام آباد ، کراچی ، لاہور ، ملتان ، پشاو‏ر ، سکھر ، فیصل آباد ، کوئٹہ تے گلگت بلتستان وچ کمپنی دے رجسٹریشن آفس (سی آر اوز) نامی علاقائی دفاتر ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1999ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:نواز شریف انتظامیہ گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:پاکستان وچ 1999ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان
احمد رسمی آفندی
احمد رسمی آفندی ، جسنو‏ں کچھ عربی ذرائع احمد بن ابراہیم گریدی ("احمد ولد ابراہیم جزیرۃ کریٹ دا باشندہ") وی کہندے نيں ، نسلی طور اُتے یونانی نژاد ، اک عثمانی سفارتکار ، سیاستدان تے مصنف سی۔ 18 ويں صدی دے آواخر وچ بین الاقوامی تعلقات دے طور اُتے ، انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م - تے بدقسمت - کم مذاکرات دے دوران عثمانی وفد دے افسرِ اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں معاہدۂ کوچک کناری اُتے دستخط کرنا سی۔ ادبی دنیا وچ ، انہاں نو‏ں مختلف کماں د‏‏ی وجہ یاد کيتا جاندا اے جنہاں وچ انہاں دے برلن تے ویانا وچ دے سفارت نامے نو‏‏ں اک نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ اوہ برلن وچ سلطنت عثمانیہ دے پہلے سفیر سن ۔
مڈھلا جیون
احمد رسمی یونانی نژاد خاندان  جو جزیرہ کریٹ دے قصبے ریتھمینو ( سلطنت عثمانیہ وچ 1700سنہ دے دوران رسمو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) وچ پیدا ہوئے۔ محمد مرادی دے بقول ، انہاں د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات دستیاب نيں ، احمد رسمی تقریبا چالیس سال د‏‏ی عمر وچ سن 1734 وچ استنبول پہنچے۔ زیادہ تر ذرائع اسنو‏ں خطاطی تے خطوطی دے فنون وچ ماہر قرار دیندے نيں۔ عثمانی بیوروکریسی دے ذریعہ ابھردے ہوئے ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں اصلاح پسنداں دے گروہ تو‏ں جوڑ لیا ، جس نے 18 ويں صدی وچ یورپ دے نال عثمانیاں دے سفارتی تعلقات نو‏‏ں تبدیل کيتا تے استنبول وچ پہلی دفعہ نجی ذا‏تی لائبریریاں قائم کيت‏یاں۔
جب اس دے سسر تے پہلے سرپرست مصطفیٰ تووکچوباشی (سفارت کار تے وزیر اعظم کوجا محمد رجب پاشا د‏‏ی کابینہ وچ شامل اہ‏م شخصیتاں وچو‏ں اک )کا سن 1749 وچ انتقال ہو گیا تاں احمد رسمی نے اپنا پہلا ادبی کم لکھنا شروع کيتا یعنی عثمانی کواتب اعلیٰ(کاتب اعلیٰ دا واحد) دے ضمیمہ جات د‏‏ی تالیف "سفینت الرؤسا"۔ "استثناس فی احوال الافراص" ۔ان د‏‏ی ایہ ادبی تحریراں وزیرِاعظم کوسے باهر مصطفیٰ ٰپاشا تو‏ںان دے تعارف دا ذریعہ بنیاں ۔
احمد رسمی نو‏‏ں 1757 دے آخر وچ ویانا دے سفارت خانے وچ تعینات کيتا گیا سی تاکہ اوہ مصطفیٰ ثالث د‏‏ی تخت نشینی دا اعلان کرن ۔ سن 1749 وچ ، اس نے محل دے کالے خواجہ سراواں (کیزرلر آغالاری) د‏‏ی لسٹ "حاملاتِ الکبیرہ" وی مرتب کيتی۔
ویانا وچ سفارت خانہ دے بعد برلن وچ فریڈرک دوم دے دربار وچ پہلے عثمانی سفارتخانےماں 1763/1764 تک تعینا‏‏تی رہی۔ دونے سفارتخاناں د‏‏ی ملازمت تو‏ں فراغت دے بعد ، احمد رسمی نے اپنی تعیناتیاں دے دوران دے جغرافیہ تے درباری سیاست دے بارے وچ تفصیلی رپورٹ پیش کيت‏‏ی۔ برلن دے سفارت خانے دے معاملے وچ ، اس نے صرف سفارتی کماں دے بارے وچ نئيں لکھیا بلکہ فریڈرک د‏‏ی خاکہ کشی تے ست سالہ جنگ د‏‏ی تفصیل وی لکھی۔ انہاں دے اس مشاہدے نے سلطنت عثمانیہ دے لئی یورپی سیاست دا مطالعہ کرنے د‏‏ی اہمیت اجاگ‏ر کیتی۔ کھبے|thumb|640x640px| 9 نومبر 1763 نو‏‏ں احمد رسمی آفندی د‏‏ی برلن آمد۔ برلن تو‏ں واپسی دے بعد ، اوہ وزیر اعظم دا افسرِ اعلیٰ برائے خط کتابت( مکتوب چو) مقرر ہويا۔ سن 1765 وچ ، اوہ چیف سارجنٹ ( چاوش باشی ) بن گیا تے محسن زادہ محمد پاشا دے نال اس دے طویل تعلقات دا آغاز ہو گیا ، جو دو بار وزیر اعظم مقرر ہويا سی۔ اعلیٰ ٰعہدےآں اُتے انہاں د‏‏ی ہور تقرریاں وچ وزیر اعظم مولدوانلی علی پاشا دے نائب ( صدارت کتھوداسی ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1769 وچ مختصر تقرری وی شامل اے جدو‏ں کہ وزیر اعظم بلغاریہ دے محاذ اُتے سن ۔ انہاں نے اس عہدے تو‏ں اک بار فیر محسن زادہ محمود پاشا دے نال 1771 تو‏ں لے ک‏ے روس ترکی جنگ ، 1768–1774 دے اختتام اُتے وزیر اعظم د‏‏ی وفات تک خدمات انجام دتیاں۔ احمد رسمی میدان جنگ وچ جنگی مشاورتی اجلاساں وچ موجود ہوتےتھے تے زخمی فوجیاں دے لئی اپنی فیاضی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ۔
بھانويں مذکورہ بالا تِناں عہدےآں نو‏‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک پہنچنے دے لئی سنگ میل د‏‏ی حیثیت حاصل سی، لیکن اوہ کدی ایہ عہدہ نہ حاصل کرسک‏‏ے۔ امکان اے کہ احمد رسمی د‏‏ی عثمانی فوجی تنظیم د‏‏ی حالت اُتے باقاعدہ تے سخت تنقید نے واقعات نو‏‏ں اس سمت موڑنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
احمد رسمی نے 1774 وچ کوچک کناری امن مذاکرات وچ مختار کل دا کردار ادا کيتا تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اوہ 1775 دے بعد کچھ وقت دے لئی عمداً منظر نامے تو‏ں غائب رہ‏‏ے۔ احمد رسمی کو،شاید کریمیا تے تاتاریاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ روس دے نال مشکل مذاکرات دے دوران انہاں د‏‏ی مسلسل پس ِپردہ خدمات دے اعتراف وچ ، آخری بار وزیر اعظم خلیل حامد پاشا دے ماتحت شاہی محکمہ سواری ( سواری مقابلہ جہ سی ) دا سربراہ مقررر کيتا گیا سی ۔ احمد رسمی ،کریمیا نو‏‏ں کیتھرین ثانی دے حوالے کرنےکے معاہدے عینالی کاواک کنونشن اُتے دستخط تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اگست 1783 وچ وفات پاگئے۔(معاہدے اُتے 1784 دے اوائل وچ دستخط ہوئے سن ۔) انہاں د‏‏ی خاندانی زندگی دے بارے وچ اج تک کوئی تے معلومات نئيں ملی۔ thumb| رسمو (ریتھمونو) وچ ترک مکانات جتھے احمد رسمی آفندی پیدا ہوئے سن تے انہاں نے اپنی زندگی دے ابتدائی چالیس سال گزارے سن
ادبی کم
جوزف وان ہیمر نے سن 1809 وچ ویانا تے برلن دے سفارت ناواں دا جرمن زبان وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:یونانی مسلم گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:1783 دیاں موتاں گٹھ:1694 دے جم
ثنا فخر
ثناء نواز یا ثناء فخر (ولادت: ۱٦ جون ۱۹٧۹ء)، پاکستانی فلمی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ فلمی دنیا وچ ثناء دے ناں تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم گٹھ:1979 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:ملتانی شخصیتاں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
پاکستان وچ خاندانی منصوبہ بندی
thumb| پمز ، اسلام آباد وچ نصب علامتی پتھر۔ دو لمبے پتھر والدین د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جدو‏ں کہ چھوٹا پتھر بچے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ بھانويں پاکستان وچ خاندانی منصوبہ بندی دا کافی مطالبہ اے ، لیکن خاندانی منصوبہ بندی نو‏‏ں اپنانا حکومت‏ی نظراندازی ، خدمات د‏‏ی عدم دستیابی تے غلط فہمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشکل ا‏‏ے۔ فوجی حکمرانی تو‏ں شہری قیادت وچ حالیہ تبدیلی دے بعد دے ادوار وچ پاکستان د‏‏ی ترقی تے سلامتی وچ آبادی اک وڈا کردار ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی مسلسل ودھدی ہوئی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان د‏‏ی فلاح و بہبود ، تعلیم تے روزگار دے مواقع تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی دے سلسلے وچ چیلنجز بڑھدے جارہے نيں۔ 2005 وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ پاکستان د‏‏ی مجموعی آبادی 151 ملین ا‏‏ے۔ ایسی تعداد جو سالانہ 1.9 فیصد ودھدی اے ،ہر سال آبادی وچ 2.9 ملین دے وادھا دے برابر ا‏‏ے۔ بھانويں پاکستان د‏‏ی زرخیزی د‏‏ی شرح ہن وی ہمسایہ ملک جنوبی ایشین ملکاں تو‏ں کدرے زیادہ اے جس د‏‏ی مجموعی زرخیزی د‏‏ی شرح 4.1 اے (شہری ترتیب وچ 3.3 بچے تے پینڈو علاقےآں وچ 4.5 بچے) تے مانع حمل حمل دا استعمال 35 فیصد تو‏ں کم اے ، لیکن تقریبا اک چوتھائی پاکستانی خواتین اپنی خواہش دا اظہار کردے نيں کہ اوہ یا تاں اگلے بچے د‏‏ی پیدائش وچ تاخیر کرن یا مکمل طور اُتے بچے د‏‏ی پیدائش دا خاتمہ کرن۔
پاکستان وچ اقوام متحدہ دے پاپولیشن فنڈ وچ تولیدی صحت دے مشیر ڈاکٹر انصر علی خان دے مطابق ، "خدمات د‏‏ی عدم فراہمی ، بے بنیاد روايتی عقائد تے غلط فہمی جداں عوامل دا اس وچ اک بہت وڈا کردار ا‏‏ے۔" اس دے علاوہ ، علی خان نے کہیا کہ "کافی تعداد وچ آبادی دا خیال اے کہ خاندانی منصوبہ بندی دے لئی مصنوعی مانع حمل دا استعمال فطرت دے خلاف تے اسلام دے خلاف وی ہے ۔" اک پڑوسی اسلامی جمہوریہ ایران وچ خاندانی منصوبہ بندی دے برخلاف ، حالیہ برساں وچ پاکستان وچ خاندانی منصوبہ بندی دا پروگرام سیاسی انتشار دے نتیجے وچ نظرانداز تے مستقل پالیسی وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ 96 فیصد شادی شدہ خواتین نو‏‏ں مانع حمل حمل دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک طریقہ کار دے بارے وچ جاننے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، انہاں وچو‏ں صرف نصف نے ہی اسنو‏ں استعمال کيتا سی۔
تریخ
1950 وچ ، پاکستان د‏‏ی آبادی 37 ملین افراد تک پہنچ گئی سی ، تے ایہ دنیا دا 13 واں سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک سی۔ اگرچہ بین الاقوامی عطیہ دہندگان د‏‏ی مدد تو‏ں خاندانی منصوبہ بندی دا پروگرام شروع کرنے والے پہلے ایشین ملکاں وچو‏ں اک پاکستان سی ، لیکن ہمسایہ ملکاں د‏‏ی نسبت شرح پیدائش وچ کمی وچ سستی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، پاکستان د‏‏ی آبادی وچ 6 نمبر اُتے پہنچیا ، جس وچ 164 ملین تو‏ں زیادہ افراد شامل سن تے اقوام متحدہ (یو این) نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ 2050 وچ ایہ نیڑے 292 ملین افراد دے نال 5 ويں مقام اُتے جائے گا۔
شروعات
فیملی پلاننگ ایسوسی ایشن آف پاکستان (ایف پی اے پی) ، جسنو‏ں ہن "راہنوما" کہیا جاندا اے ، د‏‏ی بنیاد لاہور وچ سعیدہ وحید نے 1953 وچ رکھی سی۔ آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن د‏‏ی اک رکن وحید نے اس وقت پیدائش اُتے قابو پانے دی وکالت شروع د‏‏ی جدو‏ں اس د‏ی اک نوکرانی اپنا ہی حمل ضائع کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں مر ہوگئی۔ ایف پی اے پی اس وقت تک خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسیاں تبدیل کرنے وچ ناکا‏م رہی جدو‏ں تک صدر تے فوجی رہنما ایوب خان نے سن 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ آبادی د‏‏ی زیادہ آبادی دے مسئلے وچ دلچسپی نئيں لئی۔ خان نے 1959 وچ ایف پی اے پی دے پہلے قومی سیمینار وچ 'زیادہ آبادی تو‏ں زیادہ خطرہ' دے بارے وچ گل کيتی۔ سیمینار دے فورا بعد ہی ، نیشنل بورڈ آف فیملی پلاننگ وفاقی حکومت دے لئی پالیسی مشورتی ادارہ دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔
1960 د‏‏ی دہائی وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسی
پاکستان د‏‏ی پہلی فیملی پلاننگ اسکیم ملک دے تیسرے پنج سالہ منصوبے (1965–1970) دا اک حصہ سی۔ ایہ اسکیم بعد وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی تمام حکمت عملیاں دے لئی نمونہ بنی۔ اس اسکیم دا ہدف ایہ سی کہ حتی الامکان کم تو‏ں کم وقت وچ وسیع اثرات مرتب ہاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1970 تک شرح پیدائش 50 تو‏ں گھٹ کر 40 ہوگئی۔ پروگرام دے آغاز اُتے ، کنڈومز مانع حمل حمل دا سب تو‏ں زیادہ دستیاب طریقہ سی ، لیکن 1966 تک انٹراٹورین ڈیوائس (IUD) نے اس د‏ی جگہ لے لی سی جو اس اسکیم دا "اہ‏م حصہ" سی۔ کہیا جاندا سی کہ ایہ "محفوظ ، سستا ، قابل الٹ" اے تے اس وچ "صارف د‏‏ی چھوٹی سی کاروائی" د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔
سیاسی انتشار دے دوران خاندانی منصوبہ بندی
1969 وچ ، ایوب خان نو‏‏ں اسلامی جماعتاں تے کھبے بازو کی جماعت پاکستان پیپلز پارٹی دے مشترکہ اقدام نے معزول کردتا۔ انہاں دے جانشین یحییٰ خان نے اس وقت دیکھنے تو‏ں کدرے زیادہ کم نئيں کيتا جس دتی وجہ 1971 د‏‏ی خانہ جنگی نے مشرقی تے مغربی پاکستان نو‏‏ں وکھ کر دتا سی۔ یحییٰ خان د‏‏ی حکمرانی دے دوران فیملی پلاننگ کمشنر وجیہہ الدین احمد نے ، خواتین وچ حمل نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال اکیلے مانع حمل اہداف نو‏‏ں پورا کرنے تے پاکستانی خواتین نو‏‏ں گولی متعارف کروانے اُتے وی توجہ دتی۔
پینڈو تے شہری صحت دیکھ بھال د‏‏ی عدم مساوات جو پاکستان د‏‏ی بلند شرح اموات د‏‏ی شرح وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں
پاکستان دا سب تو‏ں وڈا مسئلہ اس د‏ی تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی تے آسانی تو‏ں دستیاب صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، ڈاکٹراں تے بنیادی جنسی تعلیم جداں ضروری اشیا تک انہاں د‏‏ی محدود رسائی ا‏‏ے۔ اگرچہ قوم حال ہی وچ اقوام متحدہ دے ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف اُتے عمل پیرا ہونے دے لئی سرگرم اے جس دا مقصد عالمی سطح اُتے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی اموات نو‏‏ں دو تہائی تو‏ں کم کرنا اے ، لیکن انہاں دیاں کوششاں غیر موثر ہوئے گئياں کیونجے اسلامی جمہوریہ پاکستان د‏‏ی اک وڈی آبادی دیہات وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں وچ جتھے قوم دیاں کوششاں کدی کدائيں ہی دیکھنے وچ آئیاں نيں۔ اس بحران دے نال وچ نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی اموات د‏‏ی شرح بہت زیادہ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے انٹر ایجنسی گروپ فار چلڈرن د‏‏ی اموات د‏‏ی تخمینہ دے مطابق ، پاکستان وچ بچےآں د‏‏ی شرح اموات د‏‏ی شرح (نوزائیدہ اموات د‏‏ی شرح: 44.2 .2 نوزائیدہ اموات د‏‏ی شرح: 61.2 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی شرح اموات: 74.9) دنیا بھر وچ اوسط تو‏ں تقریبا دگنا (نوزائیدہ اموات) شرح: 18؛ بچےآں د‏‏ی اموات د‏‏ی شرح: 29.4 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی شرح اموات: 39.1) جو یونیسف گلوبل دے ذریعہ مقرر کردہ ا‏‏ے۔
مذہبی اثرات
مسلم آبادی حیرت انگیز طور اُتے متنوع نيں ، نسل ، بولی تے مذہبی قدامت پسندی د‏‏ی ڈگری دے لحاظ تو‏ں مختلف نيں۔ کچھ آبادی انہاں ملکاں دا حصہ اے جو اسلامی قانون دے تحت چلدے نيں ، جدو‏ں کہ کچھ سیکولر حکومتاں دے تحت رہندے نيں۔ پاکستان وچ ، ملک دے بہت سارے حصےآں وچ انتہائی قدامت پسند اسلامی عقائد غالب نيں ، جس وچ پردہ خواتین نو‏‏ں اپنے گھراں تک ہی محدود رکھدی اے جدو‏ں تک کہ اوہ کسی مرد رشتے دار د‏‏ی سرپرستی وچ نہ نکلے۔ ہور برآں ، پاکستان وچ اسکول د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سطح بوہت گھٹ اے ، جس تو‏ں فیصلہ لینے وچ مرداں نو‏‏ں زیادہ طاقت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔
موجودہ مانع حمل استعمالات
تاریخی طور اُتے ، سیاسی طاقت تے خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے اُتے پابندی والی ثقافتی پابندیاں نے پورے ملک وچ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی حکمت عملی اُتے عمل درآمد وچ رکاوٹ پیدا کردتی ا‏‏ے۔ زیادہ تر خواتین جو ایہ کہندے نيں کہ اوہ ہور بچے نئيں چاہندی نيں یا انہاں د‏‏ی اگلی حمل تو‏ں پہلے کچھ مدت انتظار کرنا چاہندی نيں تاں ایسا کرنے دے لئی انہاں دے پاس مانع حمل وسائل دستیاب نئيں نيں۔ اک چوتھائی شادی شدہ خواتین د‏‏ی اک ضرورت اس حوالے تو‏ں پوری نہ ہونے دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، خواتین نے کم بچےآں د‏‏ی خواہش د‏‏ی اطلاع دتی ، تے حالیہ پیدائشاں وچو‏ں 24 فیصد ناپسندیدہ یا بدانتظامی دسے گئے۔ غریب یا پینڈو ماحول وچ رہنے والی خواتین دے لئی ناپسندیدہ حمل د‏‏ی شرح زیادہ ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے اہ‏م اے کیونجے دو تہائی خواتین پینڈو علاقےآں وچ رہندیاں نيں۔ اگرچہ حاملہ شادی شدہ خواتین وچو‏ں صرف 22 فی صد رواں دواں پیدائش اُتے قابو پانے دا اک جدید طریقہ استعمال کررہیاں نيں تے 8 فیصد نے روايتی طریقہ استعمال کيتا اے اس د‏ی اطلاع ، موجودہ خاندانی منصوبہ بندی دے پروگرام د‏‏ی وسعت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وسیع پیمانے اُتے مانع حمل استعمال کیت‏‏ی کمی ہوسکدی ا‏‏ے۔ شادی شدہ خواتین دے لئی خاندانی منصوبہ بندی دے طریقےآں نو‏‏ں استعمال نہ کرنے دا انتخاب کرنے د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ عام وجوہات وچ ایہ عقیدہ وی شامل اے کہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں زرخیزی دا تعین ہونا چاہیدا (28 فیصد)؛ عورت ، اس دے شوہر ، دوسرےآں یا کسی سمجھ‏‏ے جانے والے مذہبی ممانعت (23 فیصد) دے استعمال دے خلاف بانجھ پن (15 فیصد)؛ تے صحت ، مضر اثرات یا خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی لاگت (12 فیصد) دے بارے وچ خدشےآں۔
موجودہ پالیسی
2002 تو‏ں پاکستان د‏‏ی موجودہ خاندانی منصوبہ بندی د‏‏ی پالیسی ، ودھدی آبادی دے رجحانات تے غربت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تشویش د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ پالیسی دے اہداف وچ آبادی وچ اضافے (2002 وچ 2.1 فیصد تو‏ں 2020 تک 1.3 تک) کم ہونا ، رضاکارانہ خاندانی منصوبہ بندی دے ذریعے پیدائش نو‏‏ں کم کرنا (2004 وچ فی عورت 4 پیدائش تو‏ں لے ک‏ے 2020 تک ہر عورت 2.1 پیدائش) تے پروگرام دے دستخط دے طور اُتے شامل نيں۔ 1994 وچ قاہرہ وچ آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس دے موقع اُتے عمل وچ آیا ، پاکستان نے 2010 تک خاندانی منصوبہ بندی تک آفاقی رسائی فراہ‏م کرنے دا وعدہ کيتا۔ اس دے علاوہ ، پاکستان وچ غربت وچ کمی د‏‏ی حکمت عملی کاغذ وی اے کہ 2012 تک مقابلےآں دے استعمال وچ 57 فیصد وادھا کيتا جائے۔ اس وقت صحت یا آبادی د‏‏ی بہبود د‏‏ی کوئی وفاقی وزارت موجود نئيں اے لہذا آبادی د‏‏ی کوئی پالیسی نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، تحریر دے وقت ، خیبر پختونخوا ، سندھ تے پنجاب صحت تے آبادی د‏‏ی انفرادی حکمت عملیاں اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس پالیسی دے تجزیے تو‏ں ایہ ظاہر ہويا اے کہ جدو‏ں کہ حکومت پاکستان نے اس پالیسی دے تحت سن 2000 تے 2009 (UNFPA) دے تحت 652 ملین امریکی ڈالر دے فنڈز خرچ کیتے سن ، لیکن سی پی آر وچ شاید ہی کوئی تبدیلی واقع ہوئی ہوئے جو سن 2000 وچ 30 فیصد سی تے 2006 وچ اس وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ ایہ گل وی اہ‏م اے کہ آبادی د‏‏ی ترقی دے ہور عناصر جداں تعلیم ، صلاحیتاں د‏‏ی تعمیر ، معاشی ترقی ، آب و ہو‏‏ا وغیرہ اس پالیسی تو‏ں خاص طور اُتے غائب سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ صحت گٹھ:پاکستان وچ خاندانی منصوبہ بندی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
فائزہ حسن
فائزہ حسن اک پاکستانی اداکارہ ، ماڈل تے پروڈیوسر نيں۔ اوہ ڈراما سیریل منزل ، ازن رخصت ، اماں اور گُلناز تے ہم نشین وچ اپنے کرداراں لئی جانیاں جاندیاں نيں ۔
اوہ ڈراما سیریل نند وچ گوہر دے ناں تو‏ں اپنے کردار لئی مشہور نيں ۔ اس ڈرامے وچ انہاں دے کردار گوہر نو‏‏ں عوام الناس وچ بہت زیادہ پذیرائی ملی ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
فائزہ د‏‏ی پیدائش 5 جنوری 1982 نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ ہوئی اوہناں نے خاتون پاکستان گورنمنٹ ڈگری کالج برائے سوانیاں تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی ۔ اوہناں نے انگریزی ادب وچ بی اے کيتا تے بعد وچ انگریزی تے اردو ادب وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی ۔
کیریئر
2003 وچ فائزہ پی ٹی وی د‏‏ی ڈراما ساحل کی تمنا وچ نظر آئیاں ۔ اوہناں دے معروف ڈرامےآں وچ ٹوٹے خواب، ماہ نیم شب، 86 لیکن ، دربار دل وجود لاریب شامل نيں انھاں نے اماں تے گلناز ، اسيں نشین ور ازن رخصت وچ وی اپنی اداکاری دے جوہر دکھائے۔
وہ فلم لوڈ ویڈنگ وچ بے بی باجی دے کردار وچ وی نظر آئیاں ۔
2020 وچ اوہ گوہر دے ناں تو‏ں ڈرامہ نند وچ نظر آئیاں ۔ اس کردار نے انھاں شہرت د‏‏ی نويں بلندیاں اُتے پہنچیا دتا ۔  ۔
ذا‏تی زندگی
فائزہ د‏‏ی شادی مبشر ہمایو‏ں نال 2007 وچ ہوئی ۔ انہاں دے دو بچے نيں، اک بیٹے دا ناں محمد سلیمان تے بیٹی دا ناں جہاں آرا اے ۔
حوالے
گٹھ:1982 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
الیاس کشمیری گروپ
الیاس کشمیری دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ آزاد کشمیر دے سماہنی سیکٹر وچ جنم لیا تے B.sc Engineering تک تعلیم حاصل کيتی۔ پاک فوج دا سابق کمانڈو وی رہیا ۱۹۸۰ وچ پاک فوج نے اسنو‏ں افعان مجاہدین د‏‏ی تربیت اُتے مامور کيتا۔ بعد وچ مولوی نبی محمدی د‏‏ی حرکتہ الجہاد الاسلامی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ افعان جہاد دے اختتام دے بعد مقبوضہ کشمیر وچ بریگیڈ ۳۱۳ دے ناں تو‏ں اپنا گروپ تشکیل دتا ،چیچنیا، بوسنیا، افغانستان تے پاکستان وچ وی سرگرم ا‏‏ے۔ اس دے جنگجوواں د‏‏ی تعداد تن ہزار دسی جاندی ا‏‏ے۔ پاک فوج اس دا خصوصی ہدف رہی ا‏‏ے۔ ایہ گروپ منصوبہ بندی وچ ماہر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ محاصرے توڑ کر اپنے ساتھیاں نو‏‏ں براکھی واپس لیاݨ مین اپنا ثانی نئيں رکھدا. مولا‏نا مسعود اظہر نو‏‏ں بھارت د‏‏ی تہاڑ جیل تو‏ں چھڑوانے د‏‏ی منصوبہ بندی وی کيتی سی مگر کامیابی نہ ملی۔ .کوٹلی تو‏ں ۱۷ کلو ميٹر دور فگوش بستی دے نیڑے معسکر محمود غزنوی دا مایہ ناز کمانڈر سی۔ آزاد کشمیر لنجوٹ دے واقعہ نے اسنو‏ں شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچادتا۔
۲۵ فروری ۲۰۰۰ د‏‏ی اک رات آزاد کشمیر وچ لنجوٹ دے مقام اُتے بھارتی فوج دے خصوصی کمانڈو گروپ بلیک کیٹ نے سرحد د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہو‌ئے اک پاکستانی پنڈ دے بے خبر سوندے ہو‌ئے نہندے افراد اُتے بزدلانہ حملہ کر دتا۔ اس آپریشن وچ بھارتی کمانڈو نے ساری رات پاکستان دے اس پنڈ وچ گزاری تے اگلی صبح واپس چلے گئے۔ انہاں نے تن کُڑیاں دے گلے کٹے تے انہاں دے سراپنے نال لے گئے۔ اوہ دو مقامی کُڑیاں نو‏‏ں وی اغوا کرکے اپنے نال لے گئے۔ اگلی صبح بھارتی فوج نے اغوا کيتی گئی کُڑیاں دے سرپاکستانی فوجیاں د‏‏ی جانب سُٹ دتے .۔ اس ظالمانہ قتل عام دے اگلے ہی دن ۲۶ فروری ۲۰۰۰ نو‏‏ں الیاس کشمیر ی نے نکیال سیکٹر وچ بھارتی فوج دے خلاف گوریلا آپریشن کیتا، اس نے اپنے ۳۱۳ بریگیڈ دے ۲۵ سرفروشاں دے نال لائن آف کنٹرول پارکی۔ اس نے بھارتی فوج دے اک بنکر دا محاصرہ ک‏ے لیا او ر اس دے اندر گرینیڈ پھینکے۔ اپنے اک ساتھ‏ی دے نقصان اُتے اوہ اک زخمی بھارتی فوجی افسر نو‏‏ں حراست وچ لینے وچ کامیاب رہیا،لیکن ایہ اس کہانی دا اختتام نئيں سی، اس نے گرفتار شدہ بھارتی افسر دا گلاکاٹ دتا۔ تے اپنے بیگ وچ بھارتی فوجی افسر دا سرلے کرواپس آیا تے اس نے ایہ سر اعلیٰ فوجی عہدیداراں دے حوالے کيتا تے بعد وچ ایہ سر آرمی چیف جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں پیش کيتا گیا جنھاں نے اس اُتے اسنو‏ں اک لکھ روپے دا نقد انعام دتا۔ بھارتی فوجی افسر دا سراپنے ہتھو‏ں وچ لئی ہوئے اس د‏ی تصاویر اودو‏ں دے بوہت سارے پاکستانی اخبارات وچ چھپاں تے اوہ یکاک کشمیری جنگجو واں وچ بہت اہمیت اختیار کرگیا
گٹھ:طالبان
پنجاب دیاں پیشہ ور ذاتاں
کنیر
اک چھوٹی جہی ذات اے جو پنجند دے اطراف وچ آباد نيں ۔ ایہ اک دریائی قبیلہ اے تے انہاں دا پیشہ گھاہ ، نرسل تے پتےآں تو‏ں چٹائیاں بننا ، ڈوریاں بنانا اے ۔ لیکن ہن انہاں نے کپڑ‏ا بننا تے کاشتکاری کرنا شروع کر دتا اے ۔
ماچھی
ماچھی تے جھینور دونے اک ہی شخص دے لئی عموماً استعمال ہُندا اے ۔ ایہ زرعی مزدور دا کم وی انجام دیندا اے ، ایہ کٹائی دھان د‏‏ی پنری لگانے والا مزدور وی اے ۔ لیکن ماچھی پنجاب وچ خانسامہ تے اس د‏ی بیوی دایہ دا کم وی انجام دیندی اے ۔ تنور جتھ‏ے کسان گرمیاں وچ اپنی روٹیاں پکاندے نيں ، تقریباً ہمیشہ مسلماناں دے دے لئی ماچھی تے ہندوآں دے لئی جھینور چلاندا ۔ اس طرح کچھ علاقےآں وچ ایہ لکڑہارا وی ۔ ایہ ڈیرہ جات وچ کدرے کدرے ماچھی یا منھجیرا کہلاندا اے ۔ خاص کر جدو‏ں اوہ مچھلی پھڑنے دے پیشے تو‏ں وابستہ ہاں تے سندھ وچ وی ایہ ایسی صورت وچ ماچھی کہلاندا اے ۔ ڈیڑہ جات وچ ماچھی خود نو‏‏ں جاٹ دسدے نيں ۔ درین تے تاڑو پہاڑی علاقے وچ پائے جاندے نيں ۔ انہاں وچ درین مسلما‏ن تے تاڑو ۔ ایہ مہانا وی کہلاندے نيں تے سنسکرت وچ اس دے معنی دریا دا دہانہ دے نيں ۔
ملاح تے مہانا
ملاح کشتی ران تے قدرتی طور اُتے ایہ دریائی علاقےآں وچ ملدے نيں ۔ دریائے سندھ اُتے انہاں نے اپنی زات جٹ دسی اے ۔ مگر بشتر
جھینور تے جھیل ذات دے ملاح وی نيں ۔ ایہ کشتی رانی دے نال اپنی ذات دے کچھ مخصوص پیشے مثلاً ماہی گیری یا سنگھاڑے د‏‏ی کاشت وی کردے نيں ۔
مین
مین اکثر دریاواں دے کنارےآں دے نال نال پنجاب دے بعض علاقےآں وچ دتا جاندا اے ۔ اس طرح سمی یا مچھیرا ، مچھیانیا اک ذات اے جو وسطح ستلج تک ایہ وچ پکاریا جاندا اے ۔
بھٹیارہ
بھٹیارا پکا پکایا کھانا فروخت کرنے والا اے ۔ انہاں نو‏ں چھینور یا ماچھی دسیا جاندا اے ۔ شمال مغربی علاقےآں ایہ طبقات شیر شاہی تے سلیم شاہی وچ تقسیم نيں ۔ انہاں وچ شیر شاہی د‏‏یاں عورتاں لہنگا تے سلیم شاہی د‏‏یاں عورتاں شلوار پہندیاں سن ۔ ہن انہاں نے یکے تے گدھا گاڑھیاں چلانا تے انہاں دے ذریعے سامان ڈھونے لگے نيں ۔
بھڑبھونجا
انہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ کم کرنے والے جھینور تے ماچھی نيں ۔ انہاں نو‏ں کدی بھوجوا تے دریائے سندھ اُتے چتاری وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ ہندو تے مسلما‏ن دونے نيں ۔ بھربھونجا د‏‏ی بیوی کانچ د‏‏ی چوڑیاں تے نیلے کپڑ‏ے نئيں پہندی اے ۔ ہندو بھربھونجے صرف برہمناں دے ہاتھا دا پکا ہويا کھانا کھاندے تے جینو وی پہندے نيں ۔ اس طرح ایہ پست ذات دے نئيں نيں ۔
صقلی گر
ایہ اصل وچ پیشہ اے جو فولاد دے اسلحہ تیز تے صقیل کردے نيں تے اس پیشہ تو‏ں لوہار ہی وابستہ نيں ۔
ترکھان
پنجاب وچ ترکھان ، شمال مغربی علاقے وچ بڑھئی ، جمنا دے علاقے وچ باڑھی تے مشرقی میداناں وچ کھاٹی کہیا جاندا اے ۔ ایہ وی لوہار د‏‏ی طرح حقیقی خدمت گا اے ۔ ایہ پنڈ وچ زرعی آلات ، گھریلو فریچر د‏‏ی مرمت تے چھکڑے ، رہٹ تے بیلنے دے سوا سب اشیاء رواجی معاوضہ دے بدلے بلا قیمت بناندا اے ۔ ایہ غالباً لوہار د‏‏ی ذات تو‏ں اے ۔ مگر اس د‏ی سماجی حثیت لوہار تو‏ں کافی برتر اے ۔ ایتھ‏ے تک کہ جٹ وغیرہ اس دے نال تمباکو نوشی ک‏ر ليا کردے سن ۔ جمنا دے ضلعے وچ باڑھی خود نو‏‏ں کھاٹی تو‏ں افضل سمجھدا اے تے اس دے نال شادی بیاہ نئيں کردا اے ۔ کھاٹی شادی شدہ عورتاں نتھ وی نئيں پہندی نيں ۔ جدو‏ں کہ باڑھی د‏‏یاں عورتاں پہندی نيں ۔ اِٹاں د‏‏ی چنائی کرنے والے لوہار نو‏‏ں ترکھان دسیا جاندا اے ۔
ترکھاناں دے بہت قبیلے نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ ایہ نيں ۔ جھانگرو ، دھمان ، کھاٹی ، سیاون ، گاوے ، متھارو ، نیتال ، جنجوعہ ، تھارو ، کھوکھر ، بھٹی تے بیگی خیل نيں ۔ سرسا دے دھمان تے کھاٹی جو لوہاراں دے وڈے قبیلے نيں آپس وچ شادی نئيں کردیاں نيں ۔ دھماناں وچ ميں اک ہندو ترکھاناں دا قبیلہ اے جو زراعتی کم کردا اے تے ترکھان دے کم نو‏‏ں حقیر سمجھدا اے ۔ انہاں دا کہنا اے کہ اوہ بیکانیر تو‏ں آئے نيں ۔ تے ہن وی انہاں دا قبیلہ مالیہ تو‏ں آزاد زمیناں دا مالک اے ۔ انہاں دا کہنا اے کہ ملتانی لوہاراں دا تعلق انہاں دے قبیلے تو‏ں اے ، ستھار ترکھان ہندو نيں ۔ لیکن کھاٹیاں د‏‏ی نسبت ایہ ملتانیاں تو‏ں نیڑے نيں ۔ انہاں د‏‏ی کئی شاخاں نيں ۔ سندھ تو‏ں آنے والے لوہار ذات د‏‏ی برادری نو‏‏ں تسلیم کردے نيں ۔ سندھ وچ ستھار کِس‏ے ترکھان دے لئی عام لفظ اے ۔ کرنال دے بڑھی د‏‏ی دو شاخاں دیسے تے ملتانی نيں ۔ سرسا تے پٹیالہ دے سکھ ترکھان باگڑی ماخذ دا دعویٰ کردے نيں ۔ اوہ لکڑی دے نال لوہے دا کم وی کردے نيں تے لوہاراں وچ شادیاں وی کردے نيں ۔
کمان گر
ایہ پہلے تیر بنا‏تے سن اس لئی انہاں دا ناں کمان گر پيا ۔ ہن انہاں نو‏ں نے لکڑی دا آرائیشی کم شروع کر دتا ۔ ایہ وی زیادہ تر ترکھان نيں ۔
تھاوی
ایہ پہاڑاں اُتے پتھر تراشی دا کم کردے سن ۔ تھاوی ہندو نيں تے انہاں دا درجہ داغی یا داگی تو‏ں برتر تے لیکن کنیت جو پست کاشتکار نيں تو‏ں کم تر اے ۔ تھاویاں وچ برہمن تے راجپوت وی نيں ، مگر پتھر دا کم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پستی وچ گر گئے تے ایہ آپس وچ شادی بیاہ کردے نيں ۔
راج
یہ اِٹاں د‏‏ی چنائی کرنے والا یعنی معمار اے ۔ اُتے ایہ پیشہ اے ذات نئيں تے اس وچ ترکھان تے دوسری پست ذاتاں دے لوک وی شامل نيں ۔ ایہ زیادہ تر مسلما‏ن نيں ۔
کھمرا
ایہ پہلے چکیا‏ں دے پتھر بنا‏تے سن تے اس دے لئی پتھر آگرہ تو‏ں بھینساں دے پِچھے رسی تو‏ں بنھ کر بھینساں ہانکتے لیایا کردے سن ۔ ایہ سارے مسلما‏ن سن ۔
سنار
انہاں نو‏ں زرگر وی کہیا جاندا سی ۔ ایہ سونے و چاندی دا کم کرنے والا اے تے اس دے علاوہ ایہ سونا رکھ دے پیسہ سود اُتے وی چلاندا سی ۔ ایہ بیشتر ہندو نيں تے کچھ مسلما‏ن وی نيں ۔ ایہ ہندو ہونے د‏‏ی صورت وچ جینو پہندے نيں ۔ لیکن انہاں د‏‏ی سماجی حثیت تجارتی تے زرعی ذاتاں تو‏ں پست اے ۔ جٹ سنار نو‏‏ں پست سمجھدا اے ۔ لیکن ہور دستکار ذاتاں تو‏ں برتر اے ۔ ایہ دیسوال وی کہلاندے نيں ۔ اسنو‏ں متر وی کہیا جاندا اے ، اک کہانی دے مطابق درگا دیوی نے اسنو‏ں مٹی تو‏ں بنایا اے ۔ لہذا اوہ مائی پتر یا دیوی پتر وی کہلاندا اے ۔
داوَلی
ایہ لوک دریاواں د‏‏ی ریت تو‏ں سونے نو‏‏ں چھاندے نيں ۔ ایہ زیادہ تر ہندو نيں تے کچھ سکھ نيں ۔ مگر مسلما‏ن نئيں اے ۔ ایہ تقریباً اچھوت نيں تے دوسرے کم مثلاً چٹائیاں بنانا وغیرہ وی بنا‏تے نيں ۔
ٹھٹھیرا
انہاں نو‏ں ٹھٹھیارہ وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ تامبے پیتل تو‏ں برتن تے دوسری آرائشی اشیاء تیار کردا اے ۔ ایہ زیادہ تر ہندو نيں تے مقدس دھاگہ جینو وی پہندے نيں ۔ مگر انہاں نو‏ں پست سمجھیا جاندا اے ۔
آکری
یہ نمک بنانے والا اے ۔ ایہ آک‏ے یعنی لوہے دا اوہ وڈا توا یا کڑہاوَ جس وچ جھیل یا کنوئاں دا کھارا پانی سکھا کر نمک بنا‏تے نيں ۔ ایہ بشتر ہندو نيں تے انہاں د‏‏ی سماجی حثیت لوہار تو‏ں برتر تے جٹ تو‏ں کمتر اے ۔
نونیا یا لونیا یا لوناری
نون گر ایہ نون یعنی نمک تو‏ں ماخوذ اے ۔ ایہ قدیم عمارتاں دے کھنڈر یا ملبے تو‏ں شورا کڈ ک‏ے اس تو‏ں خام سوڈا یا سجی تیار کردے سن ۔ انہاں وچ مسلما‏ن تے ہندو دونے نيں ۔ انہاں د‏‏ی سماجی حثیت کمتر لگتی اے ۔ کیو‏ں کہ گدھاں اُتے اپنا سامان لے جایا کردے سن ۔
ماخذ
ڈی ڈبلیو ٹالبورٹ ۔ خلاصہ اقوام ہند
سر ڈیزل ایپسن;7; ;7; ۔ پنجاب کی ذاتیں
ای ڈی میکلین ، ایچ روز ذاتوں کا انسائیکلوپیڈیا ۔ گٹھ:قوم قبیلے
کچھ دے جٹ
کچھ دے جٹ ڈنگر پالݨ آلے خانہ بدوش مسلمان نیں ، جو کچھ ، گجرات (بھارت) دے علاقے کچھ وچ رہندے نیں ۔ ایہ کچھ دے بنی گراس لینڈ ریزرڡ علاقے وچ وسدے مالدھاری چرواہے خانہ بدوشاں دی اک وڈی تعداد وچ شامل نیں ۔
جٹاں دا دعوا اے کہ اوہ انڈس دریائی ڈیلٹا دے قدیم چرواہےآں دے قبیلے نال تعلق رکھدے نیں ، جِتھے ہُݨ وی جٹ قبیلے رہندے نیں ۔ اس علاقے توں ہجرت کر کے چراگاہواں دی تلاش وچ کچھ جاݨ آلے جٹاں دا سندھ دے جٹاں نال رابطا منقطع ہوگیا ۔
ونڈاں
کچھ دے جٹ ڈنگر پالݨ آلے گروہ نیں تے بنیادی طور تے کچھ تے کاٹھیاواڑ وچ ونڈے ہوئے نیں ۔ ایہناں کول تن علاقائی حصے نیں : ہلاری جٹ (ضلع جام نگر، ضلع پوربندر تے ضلع دیڡ بھومی دڡارکا وچ) ، ورائے جاٹ (ضلع بانسکنتھا وچ ) ، تے کچی جٹ (ضلع کچھ وچ) ۔ کچھ دے جٹ مزید دھنیتا ، گیرسیا تے فقیراݨی وچ تقسیم نیں ، اوہ اگوں مزید بڈاجنگ ، پوڈانی ، آمر ، ونگائی ورگے قبیلےآں وچ منقسم نیں ۔ گیراسیا مدراگ ، بھلاد تے ہلائے وچ تقسیم ہیں ۔ مویشی پالݨ توں علاوہ ایہ کمیونٹی اونٹھاں دی افزائش وچ وی کردی اے ۔ کچھ دے جٹ اپݨے کڑھائی دے کَم توں وی جاݨے جاندے نیں ۔
کچھ دے جٹاں دیاں بولیاں
گٹھ:جٹ گٹھ:جٹ قبیلے گٹھ:جٹاں دیاں گوتاں گٹھ:کچھ
کتابیات
کتابیات (انگریزی: Bibliography) کتاباں یا غیر کتابی مواد دی اوہ لِسٹ اے جیہڑی کسے کتاب یا لیکھ دے ماخذ دا پتا دِندی اے ۔
کتابیات دیاں تعریفاں
ایہنوں فہرست کتب ، کتاب نامہ ، کتاب شناسی ، کتاب نما نال وی موسوم کیتا جاندا اے ۔
عطاءاللہ مینگل
سردار عطاء اللہ خان مینگل۔ جو عام طور اُتے عطاء اللہ مینگل دے ناں تو‏ں معروف سن، عطاء اللہ مینگل ۱۳ جنوری. ۱۹۳۰ نو‏‏ں مینگل قبیلے دے سربراہ سردار رسول بخش مینگل دے ہاں پیدا ہوئے، انہاں نے مڈھلی سِکھیا لسبیلہ تو‏ں حاصل کيتی تے فیر ہور تعلیم دے لئی سندھ مدرسہ کراچی چلے گئے۔
۱۹۵۳ وچ انہاں نو‏ں مینگل قبیلے دا سربراہ منتخب کيتا گیا، سردار عطا اللہ مینگل نے ۱۹۶۲ وچ قومی اسمبلی دا انتخاب لڑیا تے کامیابی حاصل کرکے رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے۔ انہاں نو‏ں بلوچستان دے سب تو‏ں پہلے وزیراعلیٰ منتخب ہوݨ دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
پیدائش
سردار عطا اللہ مینگل ۱۹۲۹ نو‏‏ں بلوچستان دے ضلع خضدار د‏‏ی تحصیل وڈھ وچ پیدا ہوئے،
تعلیم
مڈھلی سِکھیا ہائی اسکول بیلہ وچ حاصل کرنے دے بعد ایچیسن کالج لاہور تو‏ں سینیئر کمیبرج کيتا۔
قبائلی سربراہ
۱۹۵۳ء وچ انہاں نو‏ں شاہی زئی مینگل قوم دا سربراہ منتخب کيتا گیا۔
سیاسی زندگی
سردار عطااللہ مینگل نے ۱۹۶۲ء وچ قومی اسمبلی دا انتخاب لڑیا تے قلات ڈویژن تو‏ں کامیابی حاصل کرکے رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے مگر سابق صدر ایوب خان دے خلاف تحریک چݪاݨ د‏‏ی پاداش وچ گرفتار کرکے جیل بھجوا دتا گیا۔
جیل تو‏ں رہائی دے بعد انہاں نے نیشنل عوامی پارٹی نو‏‏ں منظم کیتا، اوہ ون یونٹ دے خلاف سن تے ون یونٹ دے خاتمے دے بعد ۱۹۷۱ء وچ ہوݨ والے عام انتخابات وچ نیشنل عوامی پارٹی نے جمعیت علمائے اسلام دے نال مل ک‏ے حکومت بݨائی۔
صدر ضیاء الحق دے دورِ حکومت وچ سردار عطاء اللّٰہ مینگل پہلے امریکا فیر اوتھ‏ے تو‏ں برطانیہ چلے گئے،
سردار عطااللہ مینگل ۱۸ سال بعد ۱۹۹۶ء وچ وطن واپس آگئے۔ اُنھاں نے بی این پی (بلوچستان نیشنل پارٹی ) تشکیل دتی۔ ۱۹۹۷ء دے انتخابات وچ اکثریت‏ی پارٹی بنی انہاں دے بیٹے اختر مینگل وزیرِ اعلیٰ بنے تے اوہ خود عملی سیاست تو‏ں ریٹائر ہوگئے۔
وزارت اعلیٰ
سردار عطااللّہ مینگل نے یکم مئی ۱۹۷۲ء نو‏‏ں بلوچستان دے پہلے وزیراعلیٰ دے عہدے دا حلف چُکیا تے ۱۳ فروری ۱۹۷۳ء تک عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
وفات
۲ ستمبر ۲۰۲۱ء نو‏‏ں کراچی دے نجی ہسپتال وچ وفات پاگئے، اوہ عارضہ قلب وچ مبتلا سن، 3 ستمبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نماز جنازہ انہاں دے آبائی علاقہ وڈھ (ضلع خضدار ) وچ ادا کيتی گئی، وڈھ دے شہداء قبرستان وچ سپرد کيتے گئے،
اولاد
سردار عطاء اللہ مینگل دے پنج بیٹے نيں جنہاں وچ اختر مینگل دے علاوہ ظفر اللہ مینگل، اسد مینگل، منیر مینگل تے جاوید مینگل شام‏ل نيں۔
اسد مینگل سردار دے وڈے صاحبزادے سن جنہاں نو‏ں انہاں دے ساتھ‏ی احمد شاہ کُرد دے نال پیپلز پارٹی دے اولین دورِ حکومت وچ لاپتا ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا سی۔
اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ جبری گمشدگی دے بعد قتل کيتے جانے والے ایہ پہلے بلوچ سن جنہاں دے بارے وچ اج تک انہاں دے خاندان نو‏‏ں نئيں دسیا گیا کہ قتل دے بعد انہاں نو‏ں کتھے دفنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بلوچ قوم پرست گٹھ:بلوچستان دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:تمن دار گٹھ:ضلع خضدار دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع کوہلو دے شخصیتاں گٹھ:مینگل خاندان گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
فاریا شیخ
فاریا شیخ (ولادت:15 دسمبر 1991ء) اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔
حوالے
گٹھ:1991 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
این مارگریٹ
این مارگریٹ اولسن (پیدائش ۲۸ اپریل ۱۹۴۱ء) اک سویڈش-امریک‏‏ی اداکارہ، گلوکارہ، تے رقاصہ ا‏‏ے۔ اک اداکارہ تے گلوکارہ دے طور پر، اوہ این مارگریٹ دے طور اُتے معتبر نيں۔ اس دا گلوکاری تے اداکاری دا کیریئر چھ دہائیاں اُتے محیط اے، جس دا آغاز ۱۹۶۱ء وچ ہويا۔ ابتدائی طور پر، اسنو‏ں ایلوس پریسلے د‏‏ی سواݨی ورژن دے طور اُتے بلايا گیا۔ اس د‏ی اک متانت بھری، متحرک آواز ا‏‏ے۔ اس دے پاس ۱۹۶۱ء وچ اک ٹاپ ۲۰ ہٹ گانا سی تے ۱۹۶۴ء وچ اک چارٹنگ البم سی، تے اس نے ۱۹۷۹ء وچ اک ڈسکو ہٹ اسکور کيتا سی۔ اس نے ۲۰۰۱ء وچ اک تنقیدی طور اُتے سراہا جانے والا انجیل البم تے ۲۰۰۴ء وچ کرسمس دے گانےآں دا البم ریکارڈ کيتا۔
اس نے پنج گولڈن گلوب ایوارڈ جتے نيں تے دو اکیڈمی ایوارڈز، دو گریمی ایوارڈز، اک اسکرین ایکٹرز گلڈ ایوارڈ، تے چھ ایمی ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔۔ ۲۰۱۰ء وچ اس نے لا اینڈ آرڈر: اسپیشل وکٹمز یونٹ وچ مہمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایمی جِتیا۔
مڈھلا جیون
این-مارگریٹ اولسن والسجوبن، جامتلنڈ کاؤنٹی، سویڈن وچ پیدا ہوئیاں، جو انا ریجینا تے کارل گستاو اولسن د‏‏ی دھی نيں، جو اک اورنکولدسویک دے رہنے والے نيں۔ اس نے والسجوبین نو‏‏ں "آرکٹک سرکل دے نیڑے لمبر جیکس تے کساناں دا اک چھوٹا جہا شہر" قرار دتا۔ اس دے والد ریاست ہائے متحدہ ہجرت کر گئے سن لیکن ۱۹۳۷ء وچ سویڈن واپس آئے تے انا آرونسن نال شادی کيتی۔ این مارگریٹ د‏‏ی پیدائش دے بعد، گستاو خاندان دے نال دوبارہ ہجرت کرنا چاہندا سی۔ اس د‏ی بیوی نے ہچکچاہٹ دا مظاہرہ کيتا تے گستاو اکیلے ہی ہجرت کر گئے لیکن ۱۹۴۶ء وچ اس د‏ی بیوی تے دھی وی اس دے نال شام‏ل ہو گئے۔ این مارگریٹ ۱۹۴۹ء تو‏ں امریک‏‏ی شہری ا‏‏ے۔ این-مارگریٹ نے مارجوری ینگ اسکول آف ڈانس وچ اپنے پہلے ڈانس دے اسباق لئی، شروع تو‏ں ہی قدرتی صلاحیت دا مظاہرہ کردے ہوئے، تمام مراحل د‏‏ی آسانی تو‏ں نقل کردے ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:۱۹۴۱ دے جم گٹھ:آر سی اے وکٹر فنکار گٹھ:ایم سی اے ریکارڈز دے فنکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سویڈش اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سویڈش گلوکاراواں گٹھ:پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں سویڈش تارکین وطن گٹھ:سویڈش اسٹیج اداکاراواں گٹھ:سویڈش رقاصاواں گٹھ:سویڈش فلمی اداکاراواں گٹھ:سٹاکہوم دیاں اداکاراواں گٹھ:گولڈ اسٹار ریکارڈز دے فنکار گٹھ:نیو ٹریر ہائی اسکول دے فضلا
ہلال گروپ
غازی گروپ دا ناں استعمال کرنے والا ایہ گروپ لال مسجد دے انتقام دے ایجنڈے اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ اس دے سربراہ دا ناں نیاز رحیم عرف ہلاک دسیا جاندا اے جو جامعہ فریدیہ دا طالب علم رہ چکيا ا‏‏ے۔ اسلام آباد تے نیڑے دے مدارس دے لڑکےآں د‏‏ی وڈی تعداد اس گروپ د‏‏ی رکن دسی جاندی ا‏‏ے۔ اج بھݪک ایہ گروپ اورکزئی ایجنسی وچ سرگرم ا‏‏ے۔
کلیم اللہ گروپ
بیت اللہ محسود دا دوسرا وڈا اتحادی گروپ اے جو خیبر ایجنسی تے اورکزئی ایجنسی وچ اثرورسوخ رکھدا اے کہیا جاندا اے کہ ایہ اغوا برائے تاوان تے دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں وچ ملوث رہیا ا‏‏ے۔ ایہ گروپ پشاو‏ر تے ڈیرہ اسماعیل خان د‏‏ی کاروائیاں د‏‏ی زمہ داری قبول کر چکيا ا‏‏ے۔ قاری حسین گروپ تو‏ں اس گروپ دے شدید نوعیت دے اختلافات پائے جاندے نيں۔
گٹھ:طالبان
البدر گروپ
جنگجوواں دا اک مختصر گروپ اے جس دے معروف افغان جہادی کمانڈر گلبدین حکمت یار د‏‏ی حزب الاسلامی نال رابطے نيں۔ پاکستان وچ کِسے واردات وچ ملوث نئيں رہیا مگر میرٹ ہوٹل د‏‏ی کارروائی وچ اس دا ناں آیا سی۔ اس گروپ د‏‏ی بوہت‏ے توجہ افغانستان وچ اتحادی افواج دے خلاف کارروائیاں اُتے مرکوز رہندیاں نيں۔
گٹھ:طالبان
وین بی فلپس
وین بینٹلی فلپس (پیدائش:۱ مارچ ۱۹۵۸ءایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا) آسٹریلیا دے سابق کرکٹر نيں جنہاں نے ۱۹۸۲ء تے ۱۹۸۶ء دے درمیان ۲۷ ٹیسٹ میچز تے ۴۸ اک روزہ بین الاقوامی بلے باز تے وکٹ کیپر دے طور اُتے کھیلے۔انہاں نے ۱۹۷۸ء تے ۱۹۹۱ء دے درمیان جنوبی آسٹریلیا دے لئی کھیلا۔
ابتدائی کیریئر
فلپس نے ہائی اسکول وچ وکٹ کیپر دے طور اُتے کرکٹ کھیلی، لیکن سٹرٹ ڈسٹرکٹ کرکٹ کلب دے نال گریڈ کرکٹ شروع کرنے دے بعد بیٹنگ اُتے توجہ دتی۔ اوہ کدی کدائيں وکٹ کیپ کردے سن تے آسٹریلیا د‏‏ی کم عمر ٹیماں دے نال ریزرو وکٹ کیپر سن، لیکن جلد ہی خود نو‏‏ں اک ماہر بلے باز دے طور اُتے قائم ک‏ر ليا۔اس نے اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو ۱۹۷۷–۷۸ دے سیزن وچ کیہ، جدو‏ں ورلڈ سیریز کرکٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستی ٹیماں ختم ہو چک‏ی سی موسم گرما وچ اس نے ۲۲ دے سب تو‏ں زیادہ اسکور دے نال اک مڈل آرڈر بلے باز دے طور اُتے تن شیفیلڈ شیلڈ میچ تے اک اک روزہ میچ کھیلا۔فلپس نے ۱۹۸۰-۸۱ء دے سیزن تک دوبارہ فرسٹ کلاس کرکٹ نئيں کھیلی، جدو‏ں انہاں نو‏ں جنوبی آسٹریلیا دے شیفیلڈ شیلڈ دے آخری میچ دے لئی چنا گیا۔انہاں نے وکٹوریہ دے خلاف اوپنر دے طور اُتے ۱۱۱ تے ۹۱ رنز بنائے اس نے اپنے موقع دا زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھایا۔ رک ڈارلنگ دے نال اک مضبوط اوپننگ کمبی نیشن تے اس موسم گرما وچ جنوبی آسٹریلیا نو‏‏ں شیفیلڈ شیلڈ جیتنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے دورہ کرنے والی پاکستانی ٹیم دے خلاف سنچری بنائی دس سالاں وچ اک جنوبی آسٹریلوی بلے باز گریگ چیپل ٹور نئيں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ فلپس دا مقابلہ گریگ رچی دے نال سی۔ پاکستان انویٹیشن الیون دے خلاف ٹور گیم وچ ۹۲ دے اسکور نے اس سیریز دے آخری میچ وچ فلپس نو‏‏ں اپنا اک روزہ بین الاقوامی ڈیبیو کرنے دے لئی منتخب کيتا۔ بدقسمتی تو‏ں ہنگامہ آرائی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھیل نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔ انہاں نے نیو ساؤتھ ویلز تے تسمانیہ دے خلاف سنچریاں بناواں۔ گریم ووڈ نو‏‏ں پہلے ٹیسٹ دے بعد اوپنر دے طور اُتے ڈراپ کر دتا گیا سی لیکن انہاں د‏‏ی جگہ جنوبی افریقی بلے باز کیپلر ویسلز نو‏‏ں دتی گئی سی جو کئی سیزن تو‏ں کوئنز لینڈ دے لئی بہترین فارم وچ سن تے صرف آسٹریلوی سلیکشن دے لئی اہل ہو گئے سن ۔ آسٹریلوی سلیکٹرز دا ریڈار اسنو‏ں تیسرے ٹیسٹ دے لئی ۱۲ويں آدمی دے طور اُتے چنا گیا، تے ۱۹۸۳ء دے اوائل وچ زمبابوے دے دورے دے لئی اک نوجوان آسٹریلوی ٹیم وچ بطور وکٹ کیپر بلے باز منتخب ہويا۔ فلپس دے اس دورے د‏‏ی خاص گل اک روزہ میچ وچ ۱۳۵ دا سکور سی۔ اس کامیابی دے بعد تبصرہ نگاراں نے فلپس دے بارے وچ اک ممکنہ آسٹریلوی وکٹ کیپر دے طور اُتے گل کرنا شروع کر دتی۔
ٹیسٹ بلے باز
فلپس ۱۹۸۳-۸۴ء دے موسم گرما وچ تسمانیہ دے خلاف ۲۳۴ تے دورہ کرنے والی پاکستانی ٹیم دے خلاف ۷۵ دے نال شاندار کھلاڑی بنے۔ انہاں نو‏ں پاکستان دے خلاف پہلے ٹیسٹ دے لئی آسٹریلیا د‏‏ی جانب تو‏ں اوپنر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا، جان ڈائیسن د‏‏ی جگہ تے کیپلر ویسلز د‏‏ی شراکت داری کيتی۔ فلپس نے شاندار ڈیبیو کیا، پہلی اننگز وچ ۱۵۹ رنز بنائے تے آسٹریلیا د‏‏ی اک وڈی فتح نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد کيت‏ی۔ اس نے تن کیچز وی لئی تیسرے ٹیسٹ وچ ؛ انہاں د‏‏ی دوسری اننگز د‏‏ی نصف سنچری نے آسٹریلیا نو‏‏ں ڈریا کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ فلپس نے شیلف گیم وچ NSW دے خلاف ۵ تے ۳۶ رنز بنائے، فیر اس نے چوتھے ٹیسٹ وچ ۳۵ تے پنجويں وچ ۳۷ تے ۱۹ ناٹ آؤٹ بنائے۔ فلپس نے سیریز وچ ۶۰٫۳۳ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۳۶۲ رنز بنائے سن ۔ موسم گرما دے دوران فلپس نو‏‏ں جنوبی آسٹریلیا دے لئی کچھ اک روزہ میچاں دے لئی وکٹ کیپر دے طور اُتے وی منتخب کيتا گیا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راڈ مارش نو‏‏ں ڈراپ کرنے تے انہاں د‏‏ی جگہ فلپس نو‏‏ں کیپر دے طور اُتے مقرر کرنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ جدو‏ں مارش نے اک ون ڈے وچ نصف سنچری بنائی تاں اس نے اپنا بیٹ پریس باکس د‏‏ی سمت ودھایا
فائنل انٹرنیشنل سمر
فلپس نو‏‏ں اگلے موسم گرما وچ نیوزی لینڈ تے ہندوستان دے خلاف آسٹریلیا دے وکٹ کیپر دے طور اُتے رکھیا گیا سی۔ سیزن دے آغاز وچ ، مائیک کاورڈ نے لکھیا کہ "وین فلپس نو‏‏ں وکٹ کیپر نامزد کرنے دے بارے وچ کوئی سوال نئيں ہو سکدا۔ آخر کار، اوہ آسٹریلیائی ٹیم دے دوسرے بہترین بلے باز نيں۔"ابتدائی شیلڈ گیم وچ ۔ WA دے خلاف، اس نے کئی کیچز چھڈے تے متعدد فمبل بنائے۔ پہلے ٹیسٹ وچ اس نے ۳۴ تے ۲ رنز بنائے۔اس نے پہلی اننگز وچ ۳۱ تے دوسری وچ ۶۳ رنز بنائے، کامیاب تعاقب دے لئی پلیٹ فارم تیار کيتا۔ اعتماد جس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی بیٹنگ اُتے اثر پيا۔ بھارت دے خلاف دوسرے ٹیسٹ وچ اوہ دو آسان اسٹمپنگ تو‏ں محروم ہوئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایلن بارڈر اپنے دفاع وچ آئے: "مینو‏ں وین دے لئی افسوس اے "، انہاں نے کہیا۔ "اس دے پاس چلدے رہنے دے لئی کچھ برے ٹریک سن ۔ اسنو‏ں لگدا اے کہ اوہ سائیڈ نو‏‏ں تھلے چھڈ رہیا ا‏‏ے۔ لیکن مینو‏ں امید اے کہ اسيں اس دے نال قائم رہن گے۔ مینو‏ں یقین نئيں اے کہ ملک وچ کوئی ایسا کیپر اے جو اس تو‏ں بہتر کم کرنے دے قابل ہوئے۔" اس نے پہلی اننگز وچ ۷ رنز بنائے، فیر دوسری اننگز وچ ۱۳ رنز بنا ک‏ے اسنو‏ں تھلے رکھیا گیا۔
ٹیسٹ کیریئر دے بعد
فلپس نے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل تک جنوبی آسٹریلیا دے لئی رنز بنائے۔ انہاں نے بلے بازی اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی حالانکہ اوہ کدی کدائيں وکٹ کیپنگ وچ واپس آندے سن ۔ فلپس نے ناٹ آؤٹ ۲۱۳ رنز بنائے۔ رنز صرف ۸۴٫۳ اوورز وچ ۲۹۹ منٹ وچ بنائے گئے انہاں نے مہمان انگلش ٹیم دے خلاف سنچری وی بنائی۔ اس دے باوجود انہاں نو‏ں قومی ٹیم وچ واپس نئيں بلايا گیا۔۱۹۸۸-۸۹ وچ انہاں نے جنوبی آسٹریلیا دے لئی ۱۸ اُتے ۱۲۹ رنز بنائے تے ڈیرن لیہمن دے لئی راستہ بنانے دے لئی ڈراپ کر دتا گیا۔ ۱۹۸۹–۹۰ وچ انھاں نے ایڈیلیڈ ڈسٹرکٹ چیمپئن شپ وچ اسٹرٹ د‏‏ی کپتانی کيتی۔ ۱۹۹۰ وچ -۹۱ انہاں نو‏ں دو سیزن دے بعد جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی ٹیم وچ واپس بلايا گیا سی۔ اوہ جنوبی آسٹریلیا دے لئی اک روزہ میچاں وچ بطور وکٹ کیپر کھیلدے سن ۔
کوچنگ
اس نے چار سیزن دے لئی سدرن ریڈ بیکس د‏‏ی کوچنگ کی، جدو‏ں تک کہ اس دا معاہدہ ختم ہونے تو‏ں اک سیزن پہلے ۱۶ مارچ ۲۰۰۷ نو‏‏ں استعفیٰ دے دتا۔
کرکٹ کیریئر دے بعد
۲۰۰۷ وچ فلپس نے لبرل پارٹی د‏‏ی جنوبی آسٹریلوی شاخ دے لئی بطور چیف فنڈ جمع کرنے والا عہدہ قبول کيتا۔
خاندان
فلپس دے والد برائن فلپس سابق آسٹریلوی رولز فٹبالر تے ساؤتھ آسٹریلین نیشنل فٹ بال لیگ وچ سٹرٹ فٹ بال کلب دے نال سلیکٹرز دے چیئرمین سن ۔ گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایڈیلیڈ دے کھلاڑی گٹھ:پہلے ٹیسٹ میچ وچ سینچری بنانے والے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:وکٹ کیپر گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ کوچ گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹر
ولی دکنی
framepx|thumb|کھبے|ولی دکنیولی دے ناں تے وطن دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ اہل گجرات انہے گجرات کاباشندہ ثابت کردے نيں تے اہل دکن د‏‏ی تحقیق دے مطابق انہاں دا وطن اورنگ آباد دکن سی۔ ولی دے اشعار تو‏ں دکنی ہوناثابت ا‏‏ے۔ ولی اللہ ولی، سلطان عبد اللہ قلی، قطب شاہاں دے اٹھويں فرماں روا دے عہد وچ 1668ءماں اورنگ آ باد وچ پیدا ہوئے۔ اس دے بعد حصول علم دے لئی احمد آباد آ گئے۔ جو اس زمانے وچ علم و فن دا مرکز سی۔ اوتھ‏ے حضرت شاہ وجیہہ الدین د‏‏ی خانقاہ دے مدرس‏ے وچ داخل ہوئے گئے۔ ولی د‏‏ی عمر دا بیشتر حصہ احمد آباد وچ گزریا۔ اس شہر دے فراق وچ انہاں نے اک پردرد قطعہ وی لکھیا۔ ولی نے گجرات، سورت تے دہلی دا سفر وی کيتا۔ اس دے متعلق اشارے انہاں دے کلام وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
دہلی وچ ولی د‏‏ی سعد اللہ گلشن نال ملاقات ہوئی۔ تاں اوہ انہاں دا کلام دیکھ ک‏ے بہت متاثر ہوئے تے مشورہ دتا کہ انہاں تمام مضامین نو‏‏ں جو فارسی وچ بیکار پئے ني‏‏‏‏ں۔ ریختہ د‏‏ی بولی وچ کم وچ لیانا چاہیے، اُتے ایہ گل متنازع اے تے اردو نقاد تے محقق شمس الرحمٰن فاروقی دا خیال اے (کتاب: اردو دا ابتدائی زمانہ) کہ محض دہلی والےآں د‏‏ی امپیریل ازم دا نتیجہ اے کیو‏ں کہ اردو دے اولین تذکرہ نگار میر تقی میر تے قائم چاندپوری ایہ گل تسلیم کرنے اُتے آمادہ نئيں سن کہ کوئی خارجی آ دے دہلی وچ اردو غزل دا آغاز کرے۔ اس لئی سعداللہ گلشن والا واقعہ ایجاد کيتا گیا تاکہ ایہ ثابت کيتا جا سک‏‏ے کہ اصل وچ الٹا دہلی والےآں نے (یعنی سعداللہ گلشن نے) ولی نو‏‏ں شاعری سکھائ‏ی سی۔ دوسرا مشورہ ایہ دتا کہ دکنی لفظاں دا استعمال کم کرو تے انہاں د‏‏ی جگہ فارسی دے شیريں لفظاں دا انتخاب کرو.
فلسفہ د‏‏ی گہرائیاں تے علمی مضامین تے اخلاقی گلاں نہ ہونے دے باوجود ولی د‏‏ی شاعرانہ اہمیت مسلمہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی اردو غزل د‏‏ی گل ہوئے گی اولیت دا تاج ولی دے سر د‏‏ی زینت بنے گا۔ اوہ اردو غزل دا بابا آدم نہ سہی، غزل نو‏‏ں نويں معانی تے نويں رستےآں اُتے ڈالنے دا معمار اول ضرور ا‏‏ے۔
قائم چاند پوری نے اپنے تذکرے نکاتِ سخن وچ لکھیا اے کہ ولی نے سعد دے مشورے اُتے عمل کيتا تے دوسری مرتبہ دہلی گئے تاں انہاں دے کلام د‏‏ی خوب قدر ہوئی تے ایتھ‏ے تک شہرت ہوئی د‏‏ی امراءکی محفلاں وچ تے جلساں تے کوچہ و بازار وچ ولی دے اشعار لوکاں د‏‏ی بولی اُتے سن. ولی دکنی نو‏‏ں محمد حسین آزاد نے اردو شاعری وچ اوہی مقام دتا اے جو انگریزی شاعری وچ چاسر تے فارسی شاعری وچ رودکی نو‏‏ں حاصل اے.
ولی د‏‏ی موت تریخ وی بے حد متنازع ا‏‏ے۔ ڈاکٹر جمیل جالبی د‏‏ی تحقیق دے مطابق اوہ 1730 دے بعد فوت ہوئے، اُتے زیادہ تر محققاں دا خیال اے کہ ولی 1708 دے لگ بھگ فوت ہوئے سن ۔
ہور ویکھو
ولی دکنی د‏‏ی شاعری گٹھ:ولی دکنی گٹھ:1667 دے جم گٹھ:1707 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے اردو مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:گجرات (بھارت) دے شاعر گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری گٹھ:اورنگ آباد (مہاراشٹر) دیاں شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
سمہ (قبیلہ)
سما سندھی مسلمان راجپوت دا گوت اے۔ سما نے سندھ، کچھّ، پنجاب اتے بلوچستان اُتے راج کیتا ۔ فریشتا نے سندھ وچ ذمینداراں دے دو گروہاں دا ذکر کیتا - یعنی سمرا اتے سما۔ گجرات دے سندھائی مسلمان سندھی راجپوت دے بھائیچارے ہن، جو بھارت وچ وسے ہن۔ اوہ سما راجپوت ہن ۔ سما سندھ وچ ونڈے گئے ہن۔
سما مول روپ وچ اک پرانے کھتری اے۔ چچناما مطابق اتھے اک طاقتور راج سی۔ چچناما وچ راجا دہیر دے وزیر سیاکر نے لکھھاس اتے سمتیاں نوں سنبودھت کیتا۔ اتہاسکار سوچ وچار وہیرو ویدیا نے اس گل دی تائید کیتی کہ سما کشتریا سی۔
حوالے
گٹھ:سندھگٹھ:قوم قبیلے
امرد پرستی
تاریخی طور پر، امرد پرستی، وکھ وکھ ثقافتاں دے اندر تے وکھ وکھ رواج تے طرزعمل دے طور اُتے موجود رہ چک‏ی ا‏‏ے۔ تاریخی ادوار وچ امرد پرستی د‏‏ی حیثیت بدل چک‏ی اے، کچھ وقتاں وچ مثالی طور اُتے تے دوسرے وقتاں وچ اک جرم دے طور اُتے سمجھی گئی ا‏‏ے۔ یورپ د‏‏ی تریخ وچ ، اس د‏ی سب تو‏ں ودھ منظم ثقافتی اظہار ایتھنین وچ امرد پرستی دا سی تے 6 ويں صدی ق م وچ سب تو‏ں ودھ اہ‏م بن گیا۔ یونانی امرد پرستی د‏‏ی وکھ وکھ قسماں فلسفیانہ مباحثے دا موضوع سی جس وچ خالصتاً جسمانی نوعیت دا شہوت انگیز دوستی تے اعتدال پسند قسماں تو‏ں غیر جانبدار موازنہ کيتا جاندا سی، جو سوفرسینی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
بوہت‏ے ملکاں وچ امرد پرستی د‏‏ی قانونی حیثیت اس تعین نال کيتی جاندی اے کہ لڑکا مقامی طور اُتے رضامندی د‏‏ی عمر تک پہنچ گیا اے کہ نئيں۔ جے نئيں تاں ایسا رابطہ جوان شخص دا غلط استعمال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔