cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوویڈ ۔19 ٹیسٹنگ
ٹیسٹ کرن لئی پہنچ
جرمنی وچ، نیشنل ایسوسی ایشن آف سٹیچٹری ہیلتھ انشورینس پھزیشیئنز نے 2 مارچ نوں کیہا کہ اس دی ایمبولٹری سیٹنگ وچ متعلق دن لگبھگ 12,000 ٹیسٹ کرواؤن دی گنجائش سی اتے پہلے ہفتے وچ 10.700 ٹیسٹ کیتے گئے سن۔ صحتَ بیمے ولوں خرچیاں نوں سہنا پیندا اے جدوں کسے ڈاکٹر ولوں ٹیسٹ کرواؤن دا حکم دتا جاندا اے۔ روبرٹ کوچ انسٹیٹیوٹ دے پردھان دے مطابق، جرمنی وچ ہر ہفتے 160,000 ٹیسٹاں دی سمچی گنجائش اے۔ 19 مارچ توں کئی وڈے شہراں وچ ٹیسٹ ان ڈرائیو دی پیش کش کیتی گئی سی۔ 26 مارچ 2020 تک، جرمنی وچ کیتے گئے ٹیسٹاں دی کل گنتی انجان سی، کیونکہ صرف مثبت نتیجے ساہمنے آؤندے ہن۔صحتَ وزیر جینس سپین نے 200,000 ٹیسٹ / ہفتے دا اندازا لگایا اے۔ پہلے لیبارٹری دے سرویکھن توں پتہ چلیا اے کہ کیلنڈر ہفتے 12/2020 تک کل گھٹو گھٹ 483,295 نمونیاں دی جانچ کیتی گئی سی اتے ہفتے وچ 12/2020 اتے 33,491 نمونیاں (6.9%) دے نال سارس-کووس -2 لئی مثبت ٹیسٹ لیا گیا سی۔
عزرائیل وچ، ٹیکنیئن اتے ریمبم ہسپتال دے کھوجکرتاواں نے اکو ویلے 64 مریضاں دے نمونیاں دی جانچ کرن لئی اک ڈھنگ ترقی یافتہ کیتا اتے ٹیسٹ کیتا، نمونیاں نوں پول کے اتے صرف تاں ہی جانچ کیتی گئی جے متحدہ نمونہ مثبت پایا گیا۔
وہان وچ اک "اسمان" 2000-ورگ میٹر دی ایمرجینسی کھوج لیبارٹری دا نام "ہوؤ-یان" (چینی، جاں انگریزی وچ "فائر آئی") بیجیائی ولوں 5 فروری 2020 نوں کھولھیا گیا سی، جو اک دن وچ 10,000 توں ودھ نمونیاں اُتے جانچ کر سکدا اے۔ بی۔جی۔آئی۔ دے بانی طنز جیاں ولوں نرمان ماتحت اتے 5 دناں دا سماں کٹن نال، ماڈلنگ نے دکھایا اے کہ ہبیئی وچ کیساں دی در 47% ودھیرے ہونی سی اتے جے اس امتحان دی گنجائش نہ ہندی تاں کوارنٹین نال نجٹھن دی انوساری لاگت دگنی ہو جاندی۔ لائن اُتے آؤ۔ وہان لیبارٹری دے ترنت بعد چین دے کل 12 شہراں وچ شینزین، تیانجن، بیجنگ اتے شنگھائی وچ ہو-یان لیباں دی ترنت ورتوں کیتی گئی۔ 4 مارچ 2020 تک روزانہ تھرئپٹّ کل 50,000 ٹیسٹ متعلق دن ہندے سن۔
اوپن سورس، اورگامی اسیاں ولوں جاری ملٹیپلیکسڈ ڈزائین جاری کیتے گئے ہن جو کہ صرف 93 اسیس ورتوں کردے ہوئے کووڈ-19 دے 1122 مریضاں دے نمونیاں دی جانچ کر سکدے ہن۔ ایہہ متوازن ڈزائین چھوٹیاں پریوگشالاواں وچ روبوٹک ترل ہینڈلراں دی ضرورت توں بناں چلا ئے جا سکدے ہن۔
مارچ تک، یورپیئن یونین اتے یوکے اتے امریکہ وچ وڈے پدھر اُتے امتحان لئی کمی اتے ناکافی مقدار وچ ریئیجینٹ اک رکاوٹ بن گیا اے۔ ایہہ کجھ لکھاریاں نوں نمونہ تیار کرن والے پروٹوکول دی پڑچول کرن لئی اگوائی کردا اے جس وچ 98 تاپمان اُتے ہیٹنگ دے نمونے شامل ہندے ہن۔اگلے ٹیسٹ لئی آر این اے جینوم نوں جاری کرن لئی 5 منٹ لگدے ہن۔
31 مارچ نوں ایہہ اعلان کیتا گیا سی کہ متحدہ عرب امیرات ہن کسے ہور دیس نالوں کوروناوائرس متعلق اپنی آبادی دا ودھیرے ٹیسٹ کر رہا سی، اتے بہو گنتی تک پہنچن لئی امتحان دے پدھر نوں ودھاؤن دے راہ اتے سی۔ ایہہ ڈرائو-تھروئو گنجائش دے سنیوگ دے ذریعے سی، اتے گروپ 42 اتے بیجیائی (چین وچ اوہناں دی "ہوؤ-یان" ایمرجینسی کھوج پریوگشالاواں دی بنیاد تے) جنسنکھیا-ادھارتیا پنج-نظام لیبارٹری خرید رہا سی۔ 14 دناں وچ بنائی گئی، لیب روزانہ ہزاراں آر ٹی-پیسیار ٹیسٹ کرواؤن دے اہل اے اتے اس پیمانے دی دنیا وچ پہلی اے جو چین توں باہر کم کردی اے۔
پیداوار اتے والیئم
thumb| ریاست ہائے متحدہ امریکہ وچ متعلق دن کیتے گئے ٹیسٹاں دی گن۔ نیلا: سیڈیسی لیب سنترے: عوامی صحتَ دی لیب سلیٹی: رپورٹنگ وقفہ دے کارن ڈاٹا ادھورا اے دکھایا نہیں گیا: نجی لیباں اُتے ٹیسٹنگ؛ 26 مارچ تک کل متعلق دن 100,000 نوں پار کر گیا کوروناوائرس جینیٹک پروفائیل دے وکھو وکھرے حصیاں نوں نشانہ بناؤن والیاں وکھو وکھریاں ٹیسٹنگ پکواناں نوں چین، فرانس، جرمنی، ہانگ کانگ، جاپان اتے یونائٹیڈ سٹیٹ وچ ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ ورلڈ ہیلتھ آرگینائیزیشن نے اپنے ترقی لئی سرتاں توں بناں گھٹ آمدنی والے دیساں نوں بھیجی گئی کٹاں بناؤن لئی جرمن ریسپی اپنائی جرمن ریسپی 17 جنوری 2020 نوں شائع کیتی گئی سی؛ روگ کنٹرول لئی یونائٹیڈ سٹیٹ دے مرکزاں ولوں ترقی یافتہ کیتا پروٹوکول 28 یونائٹیڈ سٹیٹ جنوری تک مہیا نہیں سی، یو ایس وچ مہیا ٹیسٹاں وچ دیری ہو رہی سی۔
چین۔ اتے یونائیٹڈ سٹیٹس شروع وچ ہی ٹیسٹ کٹاں دی بھروسیاہلیت وچ مشکلاں آئیاں سن، اتے ایہہ دیس اتے آسٹریلیا صحتَ ماہراں ولوں منگاں اتے ٹیسٹ کرن دیاں سفارشاں پوریاں کرن لئی لوڑیندیاں کٹاں دی سپلائی کرن وچ ناہل سن۔ اسدے الٹ، ماہر کہندے ہن کہ دکھنی کوریا دی جانچ دی مکمل اپلبدھتا نے ناول کوروناوائرس دے پھیلن نوں گھٹاؤن وچ مدد کیتی۔ ٹیسٹنگ گنجائش، مکھ طور تے نجی کھیتر دیاں لیباں وچ، دکھنی کوریا دی سرکار ولوں کئی سالاں وچ بنائی گئی سی۔ 16 مارچ نوں، عالمی صحتَ تنظیم نے کووڈ -19 مہاماری دی شروعات نوں ہولی کرن دے سبھ توں اتم ڈھنگ وجوں ٹیسٹنگ پروگراماں نوں ودھاؤن دی منگ کیتی۔
وائرس دے مکمل پھیلن کارن پریکھن دی اچّ منگ کارن پرائیویٹ امریکہ لیباں وچ سینکڑے ہزاراں ٹیسٹاں دے بیکلاگ ہو گئے، پھمباں اتے کیمیائی ابھیاساں دی سپلائی تنائپورن ہو گئی۔
شدھتا
مارچ 2020 وچ چین نے اوہناں دیاں ٹیسٹ کٹاں وچ شدھتا نال سمسیاواں بارے دسیا یونائٹیڈ سٹیٹ وچ، سیڈیسی ولوں ترقی یافتہ کیتیاں ٹیسٹ کٹاں وچ "خامیاں" سن؛ پھر سرکار نے افسرشاہی رکاوٹاں نوں دور کیتا جنہاں نے نجی پریکھیاواں نوں روکیا سی۔
سپین نے چین توں ٹیسٹ کٹاں خریدیاں سن جنہاں نوں لاگ لگن والے اتے ٹیسٹ کیتے گئے گھٹو گھٹ 80% لوکاں دا پتہ لگاؤنا سی، پر ایہہ پایا گیا کہ صرف 30% ہی لبھے گئے۔
چین توں چیک لوکراج ولوں خریدیاں گئیاں 80% ٹیسٹ کٹاں نے غلط نتیجے دتے۔
سلوواکیا نے چین توں 1.2 ملیان ٹیسٹ کٹاں خریدیاں جو غلط پائیاں گئیاں۔وزیر اعظم ماتووی نے سجھاء دتا کہ ایہناں نوں ڈینیوب وچ سٹیا جاوے۔ ۔
یوکے نے چین توں 3.5 ملیان ٹیسٹ کٹاں خریدیاں سن پر اپریل 2020 دے شروع وچ اعلان کیتا کہ ایہہ ورتوں یوگ نہیں ہن۔
اثر
ٹیسٹنگ، اوہناں دی کوارنٹین دے بعد کیتی گئی جنہاں نے مثبت اتے اوہناں دے ٹریسنگ دی پرکھ کیتی جنہاں نال سارس-کووس -2 مثبت لوکاں نال رابطہ ہویا سی، نتیجے وجوں مثبت نتیجے ساہمنے آئے۔ ۔
اٹلی
اٹلی دے قصبے وی۔او وچ کم کر رہے کھوجکرتاواں نے اٹلی وچ پہلی کووڈ-19 دی موت دی جگہ بارے دسیا، لگبھگ 10 دناں دی دوری اُتے لگبھگ 3,400 لوکاں دی پوری آبادی' تے دو گیڑ کیتے گئے۔ مثبت ٹیسٹ کرن والے لگبھگ ادھے لوکاں دے کوئی لچھن نہیں سن، اتے سارے خوجے کیس وکھرے کیتے گئے سن۔ کمیون دی سفر پرتیبندھت ہون دے نال، اس نے نویاں لاگاں نوں پوری طرحاں ختم کر دتا۔
سنگاپور
حملہ آور رابطہ ٹریسنگ، اندر سفر دیاں پابندیاں، ٹیسٹنگ، اتے وکھ کرن دے نال، سنگاپور وچ 2020 دی کوروناوائرس مہاماری دوجے ترقی یافتہ دیساں نالوں بہت ہولی- ہولی اگے تکنیک اے، پر ریسٹورینٹاں اتے پرچون ستھاپناواں نوں بند کرن ورگے زبردست پابندیاں توں بناں بہت سارے سماگماں نوں ردّ کر دتا گیا اے، اتے سنگاپور نے نواسیاں نوں 28 مارچ نوں گھر اُتے رہن دی صلاحَ دینا شروع کر دتا سی، پر 23 مارچ نوں چھٹی دی بریک توں بعد سکول ویلے سر دوبارہ کھلھ گئے۔۔
ہور
کئی ہور دیساں نے حملہ آور رابطہ ٹریسنگ، اندر آؤن والیاں سفر دیاں پابندیاں، ٹیسٹنگ اتے وکھ کرن دے نال مہاماری دا پربندھ وی کیتا اے، پر گھٹ حملہ آور لاک-ڈاؤن، جویں آئیسلینڈ اتے دکھنی کوریا دے نال۔ 2 اپریل 2020 نوں شائع انکڑیاں دے مطالعہ وچ پایا گیا اے کہ جنہاں دیساں نے زیادہ لوکاں دی پرکھ کیتی اے، موت دی گنتی دے مقابلے، کووڈ -19 لئی کیساں دی گھاتک دراں بہت گھٹ ہن، شاید اس لئی کیونکہ ایہہ دیس صرف ہلکے جاں کوئی لچھن والے لوکاں دا پتہ لگاؤن دے لئی بہتر یوگ ہن۔
پشٹیکرن جانچ
ڈبلیوئیچؤ نے سفارش کیتی اے کہ جنہاں دیساں کول ٹیسٹنگ گنجائش نہیں اے اتے قومی پریوگشالاواں کووڈ۔-19 اُتے محدود تزربے نال ہن، اوہناں دے پہلے پنج مثبت اتے پہلے دس منفی کووڈ-19 نمونے 16 ڈبلیوئیچؤ حوالہ پریوگشالاواں وچوں اک نوں پشٹیکرن جانچ لئی بھیجدے ہن۔ 16 حوالہ پریوگشالاواں وچوں، 7 ایشیا وچ، 5 یورپ وچ، 2 افریقہ وچ، 1 اتری امریکہ وچ اتے 1 آسٹریلیا وچ ہن۔
دیس مطابق انکڑے پرکھنا
ہیٹھ دتے چارٹ وچ، کالم "مثبت / ہزار ٹیسٹ" دیس دی جانچ پالیسی ولوں متاثر ہن۔ اک دیس جہڑا صرف ہسپتالاں وچ داخل لوکاں دا ٹیسٹ کردا اے اس دیس نالوں متعلق ہزار ٹیسٹ اک مثبت ہووےگا جو سارے شہریاں دی جانچ کردا اے، بھاویں اوہ لچھن دکھا رہے ہون جاں نہیں، ہور چیزاں برابر ہن۔
حوالے
گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:2019-20 کوروناوائرس بیماری
لسٹ چین دے ضلعے
ایہ لسٹ چین دے ضلعے (List of districts in the People's Republic of China) اے۔
حوالے
گٹھ:لسٹاں چین دیاں نکیاں ونڈاں گٹھ:چین دی انتظامی ونڈ گٹھ:ایشیا دی ملکی نکی ونڈ گٹھ:چین گٹھ:چین دا جغرافیہ
مستحب نمازاں
مستحب نمازاں، واجب نمازاں دے نال، فقہ اسلامی وچ تشریع ہوئیاں نيں تے انہاں دے لئی بہت سارا ثواب بیان ہويا ا‏‏ے۔ مستحب نمازاں دے احکا‏م بعض مسائل وچ واجب نمازاں تو‏ں مختلف نيں تے انہاں د‏‏ی بجا آوری واجب نمازاں تو‏ں آسان تر ا‏‏ے۔ نفلی نمازاں، خاص اوقات ـ جداں ہر مہینے د‏‏ی پہلی تریخ د‏‏ی نماز ـ یا خاص تھ‏‏انو‏اں ـ جداں مسجد کوفہ یا مسجد جمکران د‏‏ی نمازاں ـ، یا حاجات د‏‏ی برآوردگی دے لئی تشریع شدہ نمازاں، جداں وسعت رزق دے لئی نماز، مستحب نمازاں وچ شامل نيں۔
مستحب نمازاں د‏‏ی خصوصیات
مستحب تے واجب نمازاں دے درمیان فرق وی اے تے اور اشتراکات وی نيں؛ بااں حال، تمام مستحب نمازاں اک ورگی نئيں نيں تے انہاں وچو‏ں بعض دے لئی خاص احکا‏م وارد ہوئے نيں۔ مستحب نمازاں د‏‏ی بعض خصوصیات حسب ذیل نيں:
مشہور مستحب نمازاں
بعض مستحب نمازاں، مسلماناں دے درمیان زیادہ مشہور نيں۔ بعض مستحب نمازاں حسب ذیل نيں:
مآخذ
گٹھ:مستحب نمازاں گٹھ:اسلام
کوچینگ
کوچینگ (Kuching) سرکاری طور اُتے شہر کوچینگ (City of Kuching) تے سابقہ شہر سراواک (City of Sarawak) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سراواک دا راجگڑھ تے مشرقی ملائیشیا وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کوچینگ گٹھ:1827ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:سراواک دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ملائشیا دے شہر گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
محمد شعیب مرزا
محمد شعیب مرزا اک پاکستانی، بچےآں دے مصنف تے ماہنامے پھول دے مدیر اعلیٰ نيں۔
اوہ 2003ء تو‏ں ماہنامہ پھول تو‏ں وابستہ نيں۔آپ نے بے شمار قومی تے بین الاقوامی سیمینارز تے کانفرنساں وچ شرکت کيتی، ہر جگہ بچےآں دے ادب دے حوالے تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ اوہ اکادمی ادبیات اطفال دے زیر اہتمام بچےآں دے ادیباں د‏‏ی سالانہ کانفرنس کرواندے نيں جو ادب تے ادیباں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی اک قابلِ ستائش قدم اے، اس کانفرنس وچ ادیباں وچ تسنیم جعفری ایوارڈ سمیت وکھ وکھ ایوارڈ دتے جاندے نيں -اس دے علاوہ انہاں دا ادارہ متعدد کتاباں وی شائع کر چکيا اے -اوہ متعد د ایوارڈ وی حاصل کر چک‏‏ے نيں – انہاں دے لکھے گئے ڈرامےآں نو‏‏ں ریڈیو اُتے پزیرائی ملی اے،
حوالے
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
امرُوتا سبھاش
امروتا سبھاش (ولادت: 13 مئی 1979ء) اک بھارتی اداکارہ نيں جو مراٹھی تے ہندی فلماں، ٹیلی ویژن تے منچ وچ کم کردیاں نيں۔ امروتہ سبھاش نويں دہلی دے نیشنل اسکول آف ڈراما تو‏ں فارغ التحصیل نيں۔ امروتہ نو‏‏ں مراٹھی فلم آستو (2015ء) دے لئی قومی فلم اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ تے ہندی فلم گلی بوائے (2019ء) دے لئی فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ تو‏ں نوازیا گیا۔
پیشہ وارانہ زندگی
امروتا سبھاش نے قومی ایوارڈ یافتہ فلم تے 2004ء وچ اکیڈمی ایوارڈز وچ داخل ہونے والی بھارتی فلم شواس تو‏ں فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ 2015ء وچ امروتہ سبھاش نے مراٹھی فلم آستو دے لئی قومی فلم اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ تے ہندی فلم گلی بوائے دے لئی فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ جِتیا۔
ذا‏تی زندگی
امروتا سبھاش د‏‏ی پیدائش 13 مئی 1979ء نو‏‏ں ہوئی۔ سبھاش دا پیدائشی ناں امروتہ سبھاش چندر دھمبرے ا‏‏ے۔ اوہ جيو‏‏تی سبھاش د‏‏ی بیٹی نيں۔ انہاں نے کہیا اے کہ اداکاری وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی اپنی والدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1979 دے جم گٹھ:۱۹۷۹ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پونہ دیاں اداکاراواں گٹھ:مراٹھی اداکار گٹھ:مراٹھی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:نیشنل اسکول آف ڈراما دے فضلا گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
تسنیم جعفری
تسنیم جعفری اک پاکستانی، بچےآں د‏‏ی سائنس فکشن مصنفہ نيں، انہاں د‏‏ی ہن تک ۱۵ کتاباں شائع ہو چکياں نيں۔
پیشہ وارانہ زندگی
تسنیم جعفری نے ۲۰۰۴ء وچ اپنی پہلی کہانی لکھی جو سائنس فکشن سی جو بچےآں دے مشہور ماہنامہ پھول وچ شائع ہوئی، اس دے نال ہی ماہنامہ آنکھ مچولی تے رہتل الاطفال جسنو‏ں ڈاکٹر رضوان ثاقب نے خصوصاً بچیاں دے شروع کيتا سی، وچ کئی سال تک لکھیا، تہذیب الاطفال وچ معاون اعزازی مدیرہ وی ذمہ داریاں سرانجام دتی۔۲۰۰۷ء تو‏ں اردو سائنس بورڈ دے لئی لکھݨ دا سلسلہ شروع کيتا جو اج تک جاری اے، استو‏ں علاوہ فیملی میگزین سمیت ہور ملکی رسالے و جریدے وچ انہاں د‏‏یاں تحریراں، کہانیاں تواتر تو‏ں شا ئع ہورہیاں نيں۔
۲۰۱۹ء وچ اکادمی ادبیات اطفال د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں ادبِ اطفال اعزاز تے بچےآں دے لئی بہترین سائنسی ادب تخلیق کرنے اُتے معمارِ وطن اعزاز ملیا جو چوتھ‏ی قومی کانفرنس برائے ادب اطفال ۲۰۱۹ء وچ دتا گیا، جداں کہ نیشنل بک فاؤنڈیشن د‏‏ی جانب تو‏ں بچےآں دے لئی ادبی خدمات اُتے خصوصی پزیرائی دا سرٹیفکیٹ ملیا۔
تصنیفات
اردو سائنس بورڈ تو‏ں انہاں د‏‏ی تن کتاباں شائع ہو چکیاں نيں جو سائنسی موضوعات اُتے نيں، انہاں وچ سب تو‏ں پہلی کتاب ماحول سے دوستی کیجئے سی جو ۲۰۱۲ء وچ شائع ہوئی، ایہ ماحولیا‏تی آلودگی اُتے بچےآں دے لئی اک ناولا اے، جو یونیسکو دے خصوصی منصوبے دے تحت شا ئع ہوئی سی ۔ دوسری کتاب مریخ سے ایک پیغام اے جو سائنس فکشن اُتے مبنی اے، تیسری کتاب لے سانس بھی آہستہ جو سائنسی مضاماں اُتے مشتمل ہ، ایہ ۲۰۱۸ء وچ اردو سائنس بورڈ، لاہور تو‏ں شائع ہوئی۔ اس دے علاوہ چار کتاباں جو الف لیلہ سیریز دے ناں تو‏ں کلاسک نے شائع کيتياں نيں، انہاں وچ کُڑیاں د‏‏ی الف لیلہ، پریاں د‏‏ی الف لیلہ، بچےآں د‏‏ی الف لیلہ تے جانوراں د‏‏ی الف لیلہ شام‏ل نيں۔اک شاعری د‏‏ی کتاب میرے وطن کی یہ بیٹیاں جو ماورا نے شائع کيتی اے، اس کتاب وچ انھاں نے پاکستانی نامور سواݨیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا ا‏‏ے۔ جو خصوصاً ۸ مارچ یوم خواتین دے موقع اُتے شائع ہوئی سی ۲۰۲۰ء وچ انہاں د‏‏ی دو کتاباں شائع ہوئیاں، جنہاں اک سائنس فکشن ناول مریخ کے مسافر تے دوسری روبوٹ بوبی جس وچ کہانیاں تے نامور سائنسی شخصیتاں د‏‏ی زندگی اُتے مضامین شام‏ل نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
زرینہ جمال
زرینہ جمال پاکستان دی سابقہ بیڈمنٹن کھلاڑی نيں۔ جو سابقہ قومی چیمپیئن وی نيں، زرینہ فی الحال (2019ء) ملک د‏‏ی واحد سواݨی بیڈ منٹن کوچ نيں۔
قومی
زرینہ جمال 1994ء وچ قومی چیمپیئن بنی سن جدو‏ں پاکستانی شہریاں دا لاہور وچ بیڈمنٹن ٹورنامنٹ دا انعقاد ہُندا سی۔
بین اقوامی
1991ء وچ ڈنمارک دے کوپن ہیگن وچ منعقدہ عالمی بیڈمنٹن چیمپین شپ وچ ، زرینہ نو‏‏ں سنگل تے مخلوط جوڑی مقابلےآں وچ حصہ لینا سی۔ پر، اس وچ انھاں نے مقابلہ نئيں کيتا۔
1995ء وچ ، انھاں نے سوئٹزرلینڈ دے شہر لوزین وچ منعقدہ ورلڈ بیڈ منٹن چیمپئن شپ وچ انفرادی، سوانیاں د‏‏ی جوزی تے مخلوط جوڑی مقابلےآں وچ حصہ لیا سی جتھے اوہ 128واں واؤنڈ (دوسرے راؤنڈ) وچ ہار گئی سی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی سوانیاں بیڈمنٹن کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں
واجب نماز
واجب نمازاں انہاں نمازاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جنہاں نو‏ں انہاں دے مخصوص اوقات وچ ادا کرنا ہر عاقل بالغ مسلما‏ن اُتے ضروری ا‏‏ے۔ جے کوئی انہاں نو‏ں انہاں دے مخصوص وقت وچ ادا نہ کرے تاں اوہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عقاب دا مستحق قرار پاندا ا‏‏ے۔ انہاں نمازاں نو‏‏ں انہاں دے وقت وچ ادا نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ انہاں د‏‏ی قضا بجا لیانا ضروری ا‏‏ے۔ واجب نمازاں نو‏‏ں دو حصےآں یومیہ نمازاں تے کسی مخصوص مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں واجب ہونے والی نمازاں؛ وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
مخصوص شرائط دے تحت واجب ہونے والی نمازاں
انسان جے واجب نماز نو‏‏ں اسک‏‏ے وقت وچ ادا نہ کرے تاں اس نے گناہ دا ارتکاب کيتا تے اس دے لئی لازم اے کہ اس نماز نو‏‏ں قضا د‏‏ی نیت تو‏ں انجام دے ۔
وہ نماز اے جو جس جگہ درج ذیل اسباب ظاہر ہاں اوتھ‏ے دے لوکاں دے لئی نماز آیات پڑھنا ضروری اے :
منابع
گٹھ:واجب نمازاں گٹھ:اسلام
استغفار
استغفار نو‏‏ں مستحب اعمال وچ اک بہترین دعا تے عبادت د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ لیکن بعض مواقع اُتے ایہ واجب وی ہوئے جاندا اے جداں مُحرِم اُتے کفارہ دے عنوان تو‏ں استغفار واجب ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح قرآن کریم وچ آیا اے کہ پیغمبر اکرمؐ اُتے مشرکین دے لئی استغفار کرنا جائز نئيں ا‏‏ے۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
استغفار دے معنی زبانی یا عملی طور پر خداوند تو‏ں اپنے گناہاں د‏‏ی مغفرت طلب کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ استغفار دا مقصد گناہ دے برے آثار تے خدا دے عذاب تو‏ں نجات حاصل کرنا ا‏‏ے۔
استغفار یا قولی تے زبانی اے جداں بولی تو‏ں "استغفراللہ" کہنا یا افعالی تے عملی اے جداں کوئی ایسا کم انجام دینا جو انسان د‏‏ی مغفرت دا سبب بنے۔ استغفار زبانی تو‏ں طہارت، صلاۃ، صوم، حج، تجارت، ظہار تے کفّارات وغیرہ دے باب وچ بحث ہُندی ا‏‏ے۔
بعض اہل سنت مفسرین من جملہ زمخشری تے فخر رازی نے قرآن د‏‏ی آیات وچ استغفار تو‏ں ایمان یا اسلام لیندے نيں۔ ايس‏ے طرح پنجويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر جناب طبرسی وی قرآن وچ استغفار تو‏ں مراد نماز لیندے ہوئے اسنو‏ں استغفار عملی دے مصادیق وچو‏ں شمار کردے نيں۔
طلب مغفرت دا مفہوم قرآن کریم وچ 68 بار بیان ہويا اے ؛ جس وچو‏ں 43 مورد وچ استغفار دے مشتقات جدو‏ں کہ 17 مورد وچ کلمہ "إغفر" تن مورد وچ کلمہ "یغفر"، دو مورد وچ کلمہ" تغفر" تے اک بار کلمہ "مغفرۃ" د‏‏ی شکل وچ آیا ا‏‏ے۔
امام صادقؑ تو‏ں منسوب اک حدیث وچ استغفار د‏‏ی طرف ایويں اشارہ ہويا اے ؛ زیادہ استغفار کرنا انسان دے نامہ عمل د‏‏ی درخشندگی دا سبب بندا ا‏‏ے۔ اک ہور حدیث وچ زرارۃ بن أعین امام صادقؑ تو‏ں نقل کردے نيں کہ جدو‏ں انسان کسی گناہ دا ارتکاب کردا اے تاں صبح تو‏ں رات تک اسنو‏ں مہلت دتی جاندی اے تاکہ اوہ اس خدا تو‏ں اس گناہ د‏‏ی مغفرت د‏‏ی دعا کرے اس دوران جے اوہ طلب استغفار کردے تاں اوہ گناہ بخش دتی جاندی ا‏‏ے۔
اہمیت
قرآن د‏‏ی بہت ساری آیات وچ استغفار د‏‏ی ترغیب یا اس دا حکم دتا گیا اے تے بعض موارد وچ قرآن کریم وچ انہاں لوکاں د‏‏ی سرزنش کيتی گئی اے جو استغفار نئيں کردے۔
قرآن کریم ہور معصومین تو‏ں منقول بعض احادیث وچ استغفار دے مختلف آثار بیان ہوئے نيں من جملہ انہاں وچ :عذاب الہی تو‏ں نجات ، گناہاں د‏‏ی مغفرت، رزق و روزی تے اولاد وچ برکت، تے طولانی عمر دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
احکا‏م
استغفار بذات خود اک مستحب عمل اے لیکن بعض دلایل د‏‏ی بنا اُتے واجب یا حرام ہوئے جاندا اے جنہاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل نيں:
آداب
ائمہ معصومین تو‏ں نقل شدہ احادیث وچ استغفار دے کچھ آداب دا تذکرہ ملدا اے من جملہ ایہ کہ امام علیؑ نے اپنے حضور استغفار کرنے والے اک شخص سی مخاطب ہوئے ک‏ے اس دے چھ(6) معنی بیان فرمایا اے جنہاں وچ اپنے کيتے اُتے نادم تے پشیمانی، دوبارہ گناہ د‏‏ی طرف پرت کر نہ جانے دا عزم، حقوق الناس د‏ی ادائیگی، واجگل کيتی انجام دہی تے اپنے جسم نو‏‏ں اطاعت دا مزہ چکھانا۔
محمد رفیع عثمانی
مفتی محمد رفیع عثمانی دا شمار پاکستان دے سرکردہ علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہن تک درجن بھر کتاباں آپ دے قلم تو‏ں نکلی نيں۔ ہر ہفتہ بدھ دے دن آپ اپنے والد د‏‏ی تفسیر معارف القرآن دا درس دیندے نيں جس وچ تخصصات دے طلبہ د‏‏ی شرکت لازمی ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:دارالعلوم کراچی دے صدور
فاطمہ حقیقتجو
فاطمہ حقیقتجو ( ' سچ/انصاف د‏‏ی متلاشی ' ) ایرانی اسکالر تے اصلاح پسند سیاست دان نيں جنہاں نے ۲۰۰۰ء تو‏ں ۲۰۰۴ء تک ایرانی پارلیمنٹ وچ تہران، رے، شمیرانت تے اسلمشہر د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس نے ۲۰۰۵ء وچ ایران چھڈیا تے فی الحال امریکا وچ مقیم نيں، جتھے اوہ ۵۰۱(سی)(۳) تنظیم جمہوریت دے لئی غیر متشدد اقدام (NID) د‏‏ی سی سی او تے شریک بانی دے طور اُتے کم کردیاں نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
حقیقتجو ۱۹۶۸ء وچ جنوبی تہران وچ پیدا ہوئی، چار بیٹیاں وچو‏ں دوسری تے اک روايتی متوسط گھرانے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس نے اپنے والد نو‏‏ں اک حادثے وچ کھو دتا جدو‏ں اوہ ۶ سال د‏‏ی سی، تے اس د‏ی پرورش اس د‏ی ماں نے اک باعمل مسلما‏ن دے طور اُتے کيتی۔ اس نے تہران یونیورسٹی تے جامعہ تربیات مودارس وچ تعلیم حاصل کيتی، نفسیات وچ ڈگری حاصل کيتی تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ خاندانی مشاورت وچ اوہ دفتر برائے سٹرینتھننگ یونٹی دے نال اک طالب علم کارکن سی۔
سیاسی زندگی
حقیقتجو نے محمد خاتمی د‏‏ی صدارتی مہم دے لئی کم کيتا تے طالب علم رہنما دے طور اُتے مشارکت پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۲۰۰۰ء وچ ، اوہ کامیابی دے نال ایرانی پارلیمنٹ د‏‏ی نشست دے لئی انتخاب لڑاں تے سب تو‏ں کم عمر سواݨی نائب بنیاں۔
پیشہ ورانہ زندگی
حقیقتجو اک ریاضی د‏‏ی استاد سی تے فیر سواݨیاں ہائی اسکول وچ کونسلر سی، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ تہران یونیورسٹی تے جامعہ شاہد بہشتی وچ بطور خطیب کم کر رہ‏ی سی۔ اوہ یونیورسٹی آف میساچوسٹس بوسٹن تے یونیورسٹی آف کنیکٹیکٹ د‏‏ی سابقہ فیکلٹی ممبر وی نيں تے ہارورڈ یونیورسٹی دے کینیڈی اسکول تے میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی دے مرکز برائے بین الاقوامی تعلیمات وچ فیلوشپ دے عہدےآں اُتے فائز نيں۔
ذا‏تی زندگی
حقیقتجو نے اک پارلیمانی نمائندے نال شادی کيتی، جدو‏ں اوہ ۳۱ سال د‏‏ی سی تے قانون ساز دے طور اُتے اپنے دوسرے سال خدمات انجام دے رہی سی۔ نومبر ۲۰۰۳ء وچ ، اس نے اک لڑکی سارہ تہاووری نو‏‏ں جنم دتا۔
پاکستان اکیڈمی آف سائنسز
پاکستان اکیڈمی آف سائنسز دے قیام دا اعلان نومبر 1947ء نو‏‏ں کراچی وچ پہلی نیشنل ایجوکیشن کانفرنس دے موقعے اُتے ہويا تے اس موقعے اُتے نامو سائنس دان تے تعلیمی ماہر اِس اکیڈمی دے قيام دے لئی منتخب ہوئے، اُتے بعد وچ لاہور وچ منعقدہ پاکستان سائنس کانفرنس د‏‏ی پنجويں تقريب دے موقعے اُتے 16 فروری 1953ء اُتے اس وقت دے وزیر اعظم خواجہ ناظم الدين نے اس اکیڈمی دا باقاعدہ افتتاح کيتا۔ 19 فروری 1953ء نو‏‏ں اس اکیڈمی دے عہدیدار منتخب کیتے گئے، جنہاں وچ پروفیسر ایم۔ افضل حسين (صدر) او ڈاکٹر ایم۔ رضی الدين صدیقی (سیکریٹری) شام‏ل سن ۔
ایہ غیر سرکاری تے غیر سیاسی ادارہ ا‏‏ے۔ اس ادارے نو‏‏ں سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں ملک د‏‏ی ترقی دے لئی سائنسی کوششاں تے انہاں وچ درپیش آنے والے مسائل دے حل دے لئی اکیڈمی دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس ادارے دے جنرل باڈی دے 17 ممبر نيں۔
پاکستان اکیڈمی آف سائنسز ( اختصار دے طور پر: PAS )، سائنس دا اک سکھیا ہويا معاشرہ اے، جس نے خود نو‏‏ں "ملک وچ دستیاب اعلیٰ ترین سائنسی صلاحیتاں دا ذخیرہ" قرار دتا ا‏‏ے۔
لاہور ، پنجاب وچ 1953 وچ قائم ہونے والی اکیڈمی سائنس د‏‏ی تمام قسماں یعنی سماجی تے طبیعی علوم دے اہ‏م پہلوآں اُتے اک مشاورتی فورم تے حکومت پاکستان دے سائنسی مشیر دے طور اُتے کم کرنے والا ادارہ ا‏‏ے۔ اس دے چارٹر تے فیلوز دے منظور کردہ قوانین دے ذریعے معاملات نو‏‏ں منظم کرنے دے نال ، اکیڈمی اک کونسل دے زیر انتظام اے جس د‏‏ی صدارت اس دے صدور کردے نيں۔
اس د‏ی انتہائی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، اکیڈمی د‏‏ی رفاقت انتہائی محدود اے، صرف اعلیٰ اہلیت دے حامل اسکالرز دے لئی جنہاں نے سائنسی علم د‏‏ی ترقی وچ نمایاں خدمات انجام دتی نيں۔ موجودہ طور پر، قاسم جان پاکستان اکیڈمی آف سائنسز (PAS) دے صدر نيں جنہاں نے 2017 وچ انور نسیم د‏‏ی جگہ سنبھالی سی
تریخ
اکادمی دے قیام دا خیال نومبر 1947 وچ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں وزارت تعلیم نے کراچی ، سندھ وچ پہلی قومی تعلیمی کانفرنس دا انعقاد کیتا، جس دا افتتاح پاکستان دے بانی تے گورنر جنرل محمد علی جناح نے کيتا سی۔ اودو‏ں کوئی فوری کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی سی، حالانکہ اکیڈمی دے قیام دے لئی سینئر سائنسداناں تے حکومت پاکستان دے درمیان گل گل جاری سی ۔ 1948–53 وچ اک وسیع بحث دے بعد، اکیڈمی نو‏‏ں غیر ملکی سائنسداناں تے غیر ملکی سیکھنے والے سوسائٹیزکی مدد تو‏ں سینئر سائنسداناں تے حکومت د‏ی طرف نال ملن والی حمایت تو‏ں قائم کيتا گیا تے اسنو‏ں عملی شکل دتی گئی۔
1950 د‏‏ی دہائی وچ بوہت سارے اسکالرز تے سائنسداناں نے ہندوستان تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی جس نے اکیڈمی د‏‏ی بنچيتا رکھی، جنہاں وچ سلیم الزمان صدیقی ، نذیر احمد ، تے رضی الدین صدیقی شام‏ل نيں۔ بالآخر رضی الدین صدیقی نے اک مسودہ لکھیا تے 1950ء وچ کونسل نے اسنو‏ں منظور ک‏ر ليا کافی منصوبہ بندی تے غور و خوض دے بعد اکیڈمی دا افتتاح طے پایا تے اس دا افتتاح 16 فروری 1953 نو‏‏ں وزیر اعظم خواجہ ناظم الدین نے کيتا جو افتتاح دے مہمان خصوصی سن ۔ ایہ تقریب پنجاب یونیورسٹی وچ ہوئی تے اس وچ رائل سوسائٹی ( برطانیہ )، نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (انڈیا)، اکیڈمی آف سائنس اینڈ لیٹرز ( ناروے )، نیشنل اکیڈمی سمیت 1,000 تو‏ں ودھ سائنسداناں دا اجتماع دیکھنے وچ آیا ۔ سائنسز ( امریکا )، اکیڈمی آف سائنسز ( ایران ) تے یونیسکو ۔ ڈاکٹر نذیر احمد نے اکیڈمی دے مقصد وچ مدد کرنے اُتے وزیر اعظم ناظم الدین نو‏‏ں اک اعزازی پیغام دتا۔ پہلے پہل، اکیڈمی لاہور وچ قائم کيتی گئی تے اکیڈمی دا صدر دفتر کراچی وچ قائم کرنے اُتے غور کيتا گیا جو کہ اودو‏ں دا عارضی وفاقی راجگڑھ سی۔ مشرقی پاکستان وچ سائنسی سرگرمیاں د‏‏ی مدد دے لئی ڈھاکہ وچ اک اضافی دفتر قائم کيتا گیا۔
1965 وچ اکادمی دا ہیڈ کوارٹر مستقل طور اُتے وفاقی راجگڑھ اسلام آباد منتقل کر دتا گیا تے 1976 ایہ قائداعظم یونیورسٹی دے نیڑے واقع رہیا۔ 1976 وچ پاکستان سائنس فاؤنڈیشن (PSF) د‏‏ی مالی مدد تو‏ں ہیڈ کوارٹر اسلام آباد وچ کرائے د‏‏ی عمارت وچ منتقل کر دتا گیا۔ کرائے د‏‏ی عمارت وچ اکیڈمی د‏‏ی لائبریری، اک کمیٹی روم، سیکرٹری، ایڈیٹر تے آفس اسٹاف دے لئی دفتر دے کمرے تے آنے والے ساتھیاں دے لئی چند گیسٹ روم سن ۔ 1978 وچ سینئر سائنسداناں دے خصوصی اقدامات اُتے صدر ضیاء الحق نے 700 ملین روپے مختص ک‏ر ک‏ے کانسٹی ٹیوشن ایونیو دے نیڑے اکیڈمی دے ہیڈ کوارٹر دے مقصد دے لئی اک وفاقی زمین عطا کيتی۔ جس نے CDA انجینئرنگ نو‏‏ں ہیڈ کوارٹر د‏‏ی ڈیزائننگ تے تعمیر دے لئی کمیشن دتا۔ 1979 وچ اکیڈمی دے ہیڈ کوارٹر دا افتتاح ہويا۔
فیلو شپس
پاکستان اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی فیلوشپ اُتے فزیکل سائنسز دا غلبہ اے، تے 132 فیلو نيں. اس د‏ی اہمیت دے پیش نظر پاکستان اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی فیلو شپس انہاں سائنسداناں تک محدود نيں جو اپنی اہلیت دے معیار اُتے پورا اتردے نيں۔ صرف اعلیٰ ترین اہلیت دے حامل سائنس دان، جنہاں نے سائنسی علم د‏‏ی ترقی وچ نمایاں خدمات انجام دتی نيں، اکیڈمی دے فیلو دے طور اُتے منتخب کيتے جاندے نيں۔
کسی اک سال دے دوران پنج تو‏ں ودھ ساتھیاں دا انتخاب نئيں کيتا جا سکدا۔ ساتھیاں د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ قابل اجازت تعداد اک سو ا‏‏ے۔ اکیڈمی دے فیلوز وچو‏ں بوہت‏ے پاکستانی سائنس دان نيں جو سائنس وچ اپنی اصل شراکت دے لئی مشہور نيں، جنہاں دا انتخاب جنرل باڈی دے ذریعے بائی لاز وچ طے شدہ طریقہ کار دے مطابق کيتا جاندا ا‏‏ے۔ غیر ملکی رفاقت انہاں نامور غیر ملکی سائنسداناں نو‏‏ں دتی گئی اے جنہاں نے پاکستان وچ سائنسی ترقی وچ کِسے نہ کسی طریقے تو‏ں اپنا کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
تحقیق
اکیڈمی وچ سائنس دے متعدد شعبےآں دے محققاں دے کم نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کانفرنساں دے انعقاد د‏‏ی اک بھرپور روایت ا‏‏ے۔ اکیڈمی دے لاہور چیپٹر نے حال ہی وچ 29 تے 30 جون 2007 نو‏‏ں لاہور وچ اک قومی تحقیقی کانفرنس دا انعقاد کيتا۔
اشاعتاں
اکیڈمی 1963 تو‏ں باقاعدگی تو‏ں اک سہ ماہی جریدہ The Proceedings of the Pakistan Academy of Sciences شائع کردی اے جسنو‏ں بین الاقوامی سائنسی تنظیماں تے یونیورسٹیاں وچ سبسکرپشن تے تبادلے د‏‏ی بنچيتا اُتے تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
ان لائن حوالےکتابیات
باہرلے جوڑ
اکیڈمی کے
گٹھ:1953ء وچ قائم ہونے والی سائنسی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ 1953ء دیاں تاسیساں گٹھ:سائنس د‏‏ی قومی اکادمیاں گٹھ:پاکستان وچ قائم سائنسی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:پاکستان د‏‏ی آموزشی انجمان گٹھ:پاکستان د‏‏ی تعلیمی تنظیماں
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 1953ء دیاں تاسیساں گٹھ:سائنس د‏‏ی قومی اکادمیاں گٹھ:1953ء وچ قائم ہونے والی سائنسی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ قائم سائنسی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:پاکستان د‏‏ی تعلیمی تنظیماں
عبدالحئی عارفی
1898 وچ پیدا ہوئے ، عارفی نے محمڈن اینگلو اورینٹل کالج تے لکھنؤ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی ۔ انہاں نے 1926 تو‏ں 1935 دے درمیان قانون سکھیا تے 1936 ء تو‏ںلے ک‏ے موت تک ہومیوپیتھی سکھی۔27 مارچ 1986 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔ تصوف وچ انہاں دے طلبہ وچ محمد تقی عثمانی تے محمد رفیع عثمانی شام‏ل نيں۔
سیرت
عارفی 1923 تو‏ں اشرف علی تھانوی نال تعلق وچ سن تے 1927 وچ انہاں د‏‏ی " مرید " ہو گئے۔ تھانوی نے انہاں نو‏ں 1935 وچ سلسلہ چشتیہ وچ اجازت دی عارفی دارالعلوم کراچی د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل دا رکن سی۔ اس نے دارالعلوم کراچی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں محمد شفیع دیوبندی د‏‏ی جگہ لی تے اس د‏ی وفات تک تقریبا دس سال تک اس مدرسہ د‏‏ی خدمت انجام دی۔
عارفی دا انتقال 27 مارچ 1986 نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ د‏‏ی قیادت محمد تقی عثمانی نے ادا کيتا. محمد ضیاء الحق تے جہاں داد خان نےجنازےماں شرکت کيتی۔ انہاں نو‏ں دارالعلوم کراچی دے قبرستان وچ سپرد خاک کر دتا گیا۔
عارفی دے شاگرداں وچ محمد تقی عثمانی تے محمد رفیع عثمانی شام‏ل نيں۔
ادبی کم
عارفی دے تصنیف شدہ کتاباں جنہاں وچ شام‏ل نيں:
باہرلےجوڑ
گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:1898 دے جم گٹھ:دارالعلوم کراچی دے صدور
حماد بن عیسی
حَمّاد بن عیسی جُہَنی، دوسری صدی ہجری دے شیعہ اثنا عشری محدث تے فقیہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام جعفر صادق تے امام موسی کاظم  تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ بعض نے انہاں نو‏ں امام علی رضا  تے امام محمد تقی  دا معاصر وی کہیا ا‏‏ے۔ منابع حدیثی شیعہ وچ انہاں تو‏ں ۱۵۰۰ تو‏ں ودھ روایات نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچو‏ں اکثر احکا‏م تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تو‏ں امامت و اخلاق دے موضوعات اُتے وی روایات ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بعض کتاباں وی انہاں د‏‏ی طرف منسوب ني‏‏‏‏ں۔
شیعہ ماہرین رجال نے انہاں د‏‏ی توصیف وچ ثقہ و صدوق جداں لفظاں استعمال کيتے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن زیادہ تر اہل سنت علمائے رجال نے انہاں نو‏ں ضعیف تے بعض نے جعل حدیث تو‏ں متاساں کیہ ا‏‏ے۔
سوانح حیات
بعض نے حماد بن عیسی نو‏‏ں غلام تے بعض عرب اہل کوفہ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ بعد وچ بصرہ وچ مقیم ہوئے گئے اس لئی انہاں نو‏ں بصری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نظریہ د‏‏ی تائید انہاں دے لقب جہنی نال ہُندی اے جس دا انتساب قبیلہ جہینہ تو‏ں اے جو فضاعہ عرب قبیلے دا اک قبیلہ اے جس نے کوفہ وچ رہائش اختیار کر لئی سی۔
انہاں دے جد عبیدہ بن صیفی جہنی، اصحاب پیغمبر اکرم (ص) وچو‏ں سن ۔ حماد نے اپنے والد دے واسطہ تو‏ں انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔
سن 209 ھ وچ 90 برس تو‏ں ودھ عمر وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔ اک قول دے مطابق امام موسی کاظم (ع) نے انہاں دے حق وچ دعا کيت‏ی سی کہ انہاں نو‏ں 50 حج نصیب ہوئے گا۔ جدو‏ں اوہ اپنے 51 واں حج دے لئی روانہ ہوئے تاں اس سیلاب وچ جو جحفہ تو‏ں مسجد شجرہ تے اوتھ‏ے تو‏ں مدینہ تک جاری سی، غرق ہوئے گئے تے ايس‏ے سبب تو‏ں اوہ غریق الجحفہ وی مشہور نيں، انہاں د‏‏ی قبر مدینہ دے پاس سی۔
انہاں دے معاصر ائمہ (ع)
حماد امام صادق، امام کاظم، امام رضا تے امام تقی (علیہم السلام) دے ہ‏معصر رہے ني‏‏‏‏ں۔ وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر دے مد نظر اوہ احتمالا سن 110 تو‏ں 120 ھ تک پیدا ہوئے ہون گے تے اس لحاظ تو‏ں امام جعفر صادق (ع) (شہادت 148 ھ) دے معاصر رہے ني‏‏‏‏ں۔ بعض نے نقل کيت‏‏ا اے کہ اوہ امام علی رضا (ع) دے زمانہ (شہادت 203 ھ) تک زندہ سن ۔ البتہ بہاء الدین اربلی نے انہاں د‏‏ی امام محمد تقی (ع) نال ملاقات دا تذکرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ حماد دا شمار امام صادق، امام کاظم و امام رضا علیہم السلام دے مشترک روات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی امام رضا تے امام جواد علیہما السلام تو‏ں نقل شدہ کوئی وی روایت محفوظ نئيں ا‏‏ے۔
جہاں داد خان
لیفٹیننٹ جنرل جہاں داد خان صوبہ سندھ دے اپریل 1984ء تو‏ں جنوری 1987ء تک گورنر اور خیبر پختونخوا کےچیف ماشل لا ایڈمنسٹریٹر رہے
حوالے
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:سندھ دے گورنر
حماد بن عیسی
خصوصیات
علامہ حلی دے قول دے مطابق حماد نقل حدیث دے معاملہ وچ اہل دقت و محتاط سن ۔ ایہی سبب اے کہ انہاں نے امام جعفر صادق (ع) تو‏ں 70 احادیث سماع کرنے دے باوجود اطمینان د‏‏ی خاطر فقط آپ تو‏ں 20 روایات نقل کرنے اُتے اکتفا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
شیعہ علماء
حماد بن عیسی شیعہ و اہل سنت دے مشترک راویاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ شیعہ ماہرین رجال نے ثقہ و صدوق جداں لفظاں وچ انہاں د‏‏ی توصیف د‏‏ی ا‏‏ے۔ شیخ طوسی دے مطابق امام موسی کاظم (ع) دے بعض اصحاب امام رضا (ع) دے معجزات دیکھنے دے بعد اپنے واقفیہ والے عقیدہ تو‏ں پلٹ گئے تے انہاں د‏‏ی امامت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔ انہاں افراد وچ حماد دا ناں وی لیا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ دوسرے کِس‏ے منابع وچ اس گل کيتی طرف اشارہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔ کشی نے حماد دا شمار امام صادق (ع) دے چھ فقیہ راویاں وچو‏ں کيت‏‏ا اے تے کہیا اے کہ شیعہ انہاں د‏‏ی روایات د‏‏ی صحت، انہاں دے منقولات د‏‏ی تصدیق تے انہاں د‏‏ی فقاہت اُتے اجماع رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس گروہ دے افراد امام صادق (ع) دے نستبا جوان طبقہ دے دانشمند ترین شاگرداں وچ شمار ہُندے سن ۔
اہل سنت علماء
اہل سنت علماء وچو‏ں فقط یحیی بن معین نے انہاں نو‏ں شیخ صالح قبول کيت‏‏ا اے تے دوسرے افراد نے انہاں نو‏ں ضعیف تے حتی افتراء تے جعل حدیث تو‏ں متاساں کیہ ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اہل سنت محدثین نے اپنی کتاباں وچ انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں امام صادق (ع) تو‏ں حنظلہ بن ابی سفیان جمحی، سفیان ثوری تے ابن جریح دے واسطے تو‏ں نقل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
راوی حدیث
۱۸۰۰ تو‏ں ودھ احادیث دے سلسلہ سند وچ حماد دا ناں موجود ا‏‏ے۔ ایہ حماد ممکن اے حماد بن عیسی ہاں یا حماد بن عثمان تے اس گل کيتی شناخت دے لئی کہ کس سلسلہ سند وچ کیہڑا حماد نيں، دوسرے قرائن وی ذکر ہوئے نيں جداں اس گل کيتی تحقیق کيت‏ی جائے کہ حماد نے کس امام تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ جے انہاں نے حریز بن عبد اللہ سجستانی دے واسطہ تو‏ں روایت نقل کيتی اے تاں کہیا جا سکدا اے کہ اس حماد تو‏ں مراد حماد بن عیسی نيں تے جے حماد نے عبید اللہ بن علی حلبی دے واسطہ تو‏ں حدیث نقل کيتی اے تاں کہیا جا سکدا اے کہ اس حماد تو‏ں مراد حماد بن عثمان ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ حماد بن عیسی دا ناں ۱۰۳۶ روایات دے سلسلہ سند وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ روایات د‏‏ی اس کثرت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ وڈے محدث گزرے ني‏‏‏‏ں۔
انہاں تو‏ں منقول روایات دے متن د‏‏ی تحقیق
حماد تو‏ں منقول احادیث دے متن د‏‏ی تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ احکا‏م تو‏ں متعلق روایات دے نقل و ثبت دے سلسلہ وچ زیادہ اہتمام کردے سن تے اس سلسلہ وچ انہاں دا شمار کثرت تو‏ں نقل کرنے والےآں وچ ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں امامت و اخلاق دے بارے وچ وی روایات نقل ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے سب تو‏ں زیادہ امام صادق (ع) تے امام کاظم (ع) تو‏ں تقریبا ۵۰ راویاں دے واسطے تو‏ں جنہاں وچو‏ں زیادہ تر حریز بن عبد اللہ سجستانی تو‏ں جس وچ انہاں د‏‏ی کتاب کتاب الصلاۃ حریز وی شامل اے، تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں۔
صحیحہ حماد
آداب و کیفیت نماز دے بارے وچ اک روایت صحیحہ حماد دے ناں تو‏ں شیعہ کتاباں حدیث وچ وارد ہوئی اے جو شیعہ امامیہ فقہاء دے نزدیک مقبول و معتبر سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
انہاں تو‏ں نقل شدہ روایات دے راوی
۴۰ تو‏ں زیادہ راویاں نے بلا واسطہ انہاں تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ ابراہیم بن ہاشم نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ بعض اسانید وچ غلطی تو‏ں ابراہیم بن ہاشم دا ناں حماد بن عثمان تو‏ں نقل کرنے والے راوی دے طور اُتے ذکر ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ابراہیم بن ہاشم نے حماد بن عثمان دا زمانہ درک نئيں کيت‏‏ا اے تے احتمالا انہاں اسناد وچ تصحیف یا حذف پیش آئی ا‏‏ے۔
تالیفات
حماد د‏‏ی طرف چند کتاباں د‏‏ی نسبت دتی گئی اے جداں کتاب الصلاۃ، کتاب الزکاۃ و کتاب النوادر۔ جنہاں وچ احتمالا حزیر بن عبد اللہ سجستانی دے رسالے شامل ني‏‏‏‏ں۔ جداں کہ ائمہ (ع) دے بوہت سارے اصحاب دے اصول تے سلیم بن قیس ہلالی د‏‏ی کتاب انہاں دے واسطہ تو‏ں نقل ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہور تصںیف مسائل التلمیذ و تصنیفہ دے ناں تو‏ں اے جس وچ وعظ و نصیحت، توحید دے مطالب تے انسان و حیوانات تو‏ں متعلق مسائل شامل ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں دے بارے وچ حماد نے امام صادق (ع) تو‏ں سوال کيتے تے آپ نے انہاں دے جواب مرحمت فرمائے۔ ابو غالب رازی نے وی حماد تو‏ں منقول روایات دے اک مجموعہ نو‏‏ں تحریر کيت‏‏ا اے جو انہاں دے بقول حماد د‏‏ی اک کتاب تو‏ں ماخوذ ني‏‏‏‏ں۔
مآخذ
fa:حماد بن عیسی جهنی حماد بن عيسى
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم گٹھ:اصحاب اجماع گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
کمار گندھرۋ
کمار گندھرو، اصلی ناں شوپتر سدھرام کومکالی (کنڑ: ಶಿವಪುತ್ರಪ್ಪ ಸಿದ್ಧರಾಮಯ್ಯ ಕಂಕಾಳಿಮಠ) (۸ اپریل ۱۹۲۴ – ۱۲ جنوری ۱۹۹۲)، اکّ ہندوستانی کلاسیکل گلوکار سی۔ اسنوں اس دی ولکھن آواز لئی جانیا جاندا اے اتے اسنے کسے گھرانے دی روایت نال جڑن توں انکار کر دتا سی۔ کمار گندھرو دا خطاب اسنوں اکّ انوکھا بچہ ہون دے کارن دتا گیا سی۔
گٹھ:گلوکار
ماہنامہ پھول (لاہور)
پھُل لاہور تو‏ں اردو زبان وچ شائع ہوݨ والا بچےآں دا ماہانہ رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ نوائے وقت دے تحت شائع ہُندا اے ۔
مجلس ادارت
مدیر اعلىٰ : مجید نظامی
مدیرۂ انتظامی : رمیزہ نظامی
مدیر : محمد شعیب مرزا
مدیر فن : شعیب قادر
حوالے
گٹھ:اردو بولی وچ رسالے گٹھ:پاکستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والے بچےآں دے رسالے گٹھ:پاکستانی رسالے و جریدے گٹھ:پاکستانی ماہنامہ رسالے گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:1990ء تو‏ں شائع ہوݨ والے رسالے
جارج بکسنڈال کنسٹنٹائن
جارج بکسنڈال کنسٹنٹائن 2 مئی 1953ء تو‏ں 12اگست 1953ء تک سندھ دے گورنر رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آئرش نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:انگریز نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:بیڈفورڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی قاضی گٹھ:سندھ دے گورنر گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین
جی میل
جی میل گوگل د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی مفت ای میل سروس ا‏‏ے۔ محفوظ ویب میل دے علاوہ پوپ3 تے IMAP4 دے ذریعے وی صارفین جی میل تک رسائی حاصل کرسکدے نيں۔ جی میل دا آغاز یکم اپریل 2004 نو‏‏ں ہويا جدو‏ں دعوت ناواں تک محدود اس دے بیٹا ورژن دا اجرا کيتا گیا۔ 7 فروری 2007 نو‏‏ں اسنو‏ں بیٹا ورژن مرحلے ہی اُتے عوام دے لئی جاری کر دتا گیا۔ 7 جولائ‏ی 2009 ناں، ہور گوگل ایپس دے نال ایہ سروس بیٹا کیفیت تو‏ں اپگریڈ ہو گئی۔
ابتدا وچ ہر صارف نو‏‏ں 1 گیگابائٹ جگہ فراہ‏م کيتی گئی، جو جی میل دے ہور حریف، جداں ہاٹ میل ووغیرہ د‏‏ی 2 تو‏ں 4 میگابائٹ جگہ تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ بعد وچ، جی میل د‏‏ی جانب تو‏ں اس وچ وقتاً فوقتاً ہور وادھا کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ہر جی میل پیغام، بہ شمول منسلکات، 25 ایم بی اُتے مشتمل ہو سکدا ا‏‏ے۔ جی میل تلاش د‏‏ی سہولت اُتے مشتمل انٹرفیس تے انٹرنیٹ فورماں دے جداں مکالماندی منظر (conversation view) فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ جون 2012 دے اعداد و شمار دے مطابق، دنیا بھر وچ 425 ملین فعال صارفین دے نال جی میل سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی ویب-مرکز ای میل سروس ا‏‏ے۔ مئی 2014 وچ گوگل پلے اسٹور تو‏ں اینڈروئڈ آلات اُتے اک بلین بار انسٹال ہونے والی پہلی ایپ دا اعزاز جی میل نو‏‏ں حاصل ہويا۔
حوالے
جی میل گٹھ:2004ء دے سافٹ ویئر گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر گٹھ:گوگل گٹھ:گوگل خدمات گٹھ:ویب 2.0 گٹھ:ویب ڈاک گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:انٹرنیٹ
فورٹ منرو
فورٹ منرو، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان وچ اک قصبا تے پہاڑی سیاحتی تھاں اے۔ سطح سمندر توں ایہدی بلندی 1800 میٹر اے۔ ایہ 29°55′33″N 69°59′0″E اُتے سلیمان پہاڑی دھارے تے واقع اے۔
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں گٹھ:پنجاب دے پارک
پٹہ خزانہ
thumb| پوشیدہ خزانہ پٹہ خزانہ (پوشیدہ خزانہ) تذکرہ اے جو ہوتکی سلطنت دے بادشاہ شاہ ہوتک نے لکھیا اے ، داؤد خان ہوتک دا بیٹا ، اس وقت دے مشہور مصنف ، محمد ہوتک ، ۱۱۴۱-۱۱۴۲ قمری سالاں وچ لکھیا گیا۔ اس کتاب وچ مصنف نے پشتو بولی دے پنجاہ شاعراں تے ادیباں د‏‏ی سوانح عمری جمع د‏‏ی اے تے قارئین نو‏‏ں انہاں دے کماں د‏‏یاں مثالاں تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ متعارف کرایا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پروفیسر عبدالحئی حبیبی نے۱۳۲۲ ھ وچ دریافت کيتا تے فارسی ترجمہ دے نال چھاپا۔ چھپے ہوئے خزانےآں د‏‏ی بدولت پشتو ادب د‏‏ی تریخ بوہت سارے صفحات کھو چک‏ی اے ، لیکن مشہور شخصیتاں ابھر کر سامنے آئیاں نيں تے اک بار فیر کہیا گیا اے کہ پشتو بولی وچ قدیم ادب موجود اے ، لیکن اسنو‏ں بدقسمتی ، واقعات تے جنگاں نے کھا لیا ا‏‏ے۔ وقت دتی پوشیدہ خزانہ د‏‏ی اشاعت دے برساں بعد اک کتاب اُتے جنونی تے پرجیوی عناصر نے پشتو بولی وچ تنقید کيتی۔ان غیر معقول تے غیر معقول بیانات د‏‏ی کوئی تعلیمی بنیاد سی تے نہ مستقب‏‏ل وچ ہوئے گی۔
(پوشیدہ خزانہ) د‏‏ی دریافت دے نال ، علامہ حبیبی پشتو ادب د‏‏ی تریخ وچ اک شخصیت دے طور اُتے مشہور ہوئیاں جنہاں نے پشتو بولی د‏‏ی قدیم تریخ نو‏‏ں زندہ کيتا تے تمام افغاناں نے علامہ عبدالحئی حبیبی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سراہا۔
پاٹا خزانہ د‏‏ی اشاعت تک ، پشتو ادب دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ ایہ بایازید روشن ، خوشحال بابا تے رحمان بابا تو‏ں شروع ہويا اے ، جدو‏ں کہ پتا خزانہ نے انکشاف کيتا کہ پشتو ادب د‏‏ی اک طویل تریخ ا‏‏ے۔
ویہويں صدی دے آغاز تو‏ں جدو‏ں پشتو بولی تے ادب د‏‏ی ترقی دے لئی اک قومی تحریک شروع ہوئی تے کئی نامور استاداں نے پشتو بولی تے ادب د‏‏ی تریخ دے تاریک گوشےآں نو‏‏ں روشن کيتا ، اس ربڑ نے کچھ جنونی لوکاں د‏‏ی حسد تے حسد نو‏‏ں ہويا دتی پڑوسی ثقافتاں دے حلقے انہاں دے مطابق ، پشتو پہاڑاں دے لوکاں د‏‏ی مادری بولی اے تے جے اس بولی د‏‏ی ٹوٹی پھوٹی سبھیاچار نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا تاں پشتون شہری زندگی اُتے توجہ دین گے ، بالآخر قومی شعور تے سیاسی آزادی حاصل کرن گے۔ اس عمل نو‏‏ں روکنے دے لئی ، ایرانیاں تے پاکستانیاں دے درمیان کچھ شخصیتاں ابھر کر سامنے آئیاں جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں کسی دوسرے ملک تے قوم د‏‏ی ثقافتی تریخ د‏‏ی توہین دا حق دتا ا‏‏ے۔ اوہ اوہی سی جس نے انہاں دے خلاف سازش د‏‏ی ، انہاں وچو‏ں اک پوشیدہ خزانے نو‏‏ں بے نقاب کرنا سی۔ بدقسمتی تو‏ں ، بوہت سارے پشتون ادیب وی براہ راست یا بالواسطہ انہاں گھوٹالاں دا شکار ہو گئے۔ لیکن جنونی ، بیمار تے پشتو بولی تے پشتوناں دے خلاف فروخت ہونے والی تمام دشمن کوششاں دے باوجود ، "پوشیدہ خزانہ" پشتو بولی د‏‏ی ادبی تریخ د‏‏ی اک مشہور تے معروف شخصیت وچو‏ں اک ا‏‏ے۔. ایہ تاریخی کتاب ، غیر معقول تے خود غرض شخصیتاں د‏‏ی حسد آمیز تحریراں دے باوجود اپنی قیمت نئيں کھو سکدی تے ہمیشہ عظیم افغان عوام دے دلاں وچ رہے گی۔.
پٹہ خزانہ کيہ اے ؟ آپ نے اسنو‏ں کتھے تے کِداں پایا؟
آپ نو‏‏ں پوشیدہ خزانہ کون ، کتھے تے کِداں ملا؟ علامہ عبدالعلی آخوندزادہ خلوزی کاکڑ آپ مینو‏ں 9 ہجری تو‏ں جاندے نيں۔ وچ دس سال دا سی جدو‏ں قندھار دے اک گلوکار باغی اخوندزادہ نے ارغنداب دے کئی باغات وچ عبدالعلی بدلی گایا تے اس د‏ی آواز نے زمین و آسمان نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔
مینو‏ں اچھی طرح یاد اے کہ اک رات اس نے اپنا ذہن بدل لیا۔
ظالم میرے تو‏ں منہ کیو‏ں موڑ رہیا اے ؟ دنیا سورج وچ روشن اے ، چھپا ہويا سورج ، وچ کیو‏ں؟
اس دے بدلے وچ عبدالعلی اخوندزادہ ماضی دا اک وڈا عالم تے شاعر ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ شاعر د‏‏ی اک تباہی نے مینو‏ں جوانی وچ فلسفیانہ سوچ دے بارے وچ سوچنے اُتے مجبور کر دتا۔
ماں روندے ہوئے صبح گلشن آیا۔ پرندے گر رہے نيں۔ ٹیبلٹ تے قلم دے سامنے ظلم تے ظلم د‏‏ی مقدار۔
۱۳۱۴ قمری سال د‏‏ی سردیاں وچ ، بھارت جاندے ہوئے ، ميں نے اس اخوندزادہ نو‏‏ں کوٹی بازار وچ اک میڈیکل شاپ اُتے بیٹھے دیکھیا ، اس وقت وچ قندھار وچ ٹولو افغان دا ڈائریکٹر سی ، تے میرا اخبار علامہ عبدالعلی نو‏‏ں بھیجیا جاندا سی۔. اس نے میری پیشانی اُتے بوسہ دتا تے وچ اس تو‏ں پہلی بار ملیا تے اسنو‏ں دل تو‏ں بوسہ دتا۔ چار سال بعد ، جدو‏ں ميں پشتو ادب دے کچھ گمشدہ تے نامعلوم حصےآں نو‏‏ں طلوع افغان دے صفحات وچ بے نقاب کر رہیا سی ، کوئٹہ تو‏ں علامہ عبدالعلی نو‏‏ں پیغام آیا کہ انہاں نو‏ں اک قدیم پشتو شناختی کارڈ ملیا اے ، یا اسنو‏ں چھاپنے دے لئی ممکنہ طور اُتے قندھار پرنٹنگ پریس وچ اوہ اسنو‏ں لے آئے گا۔ میرے لئی ایہ پیغام کہ ميں نے قدیم پشتو ادب دے اک صفحے نو‏‏ں اک آیت دے نال بنھیا سی اک بیٹے د‏‏ی پیدائش سی ، تے ميں نے اسنو‏ں دسیا کہ وچ خود کمرے وچ جاواں گا تے اسنو‏ں دیکھاں گا۔ ٹھیک اے ، ایہ خدا دا کم سی کہ وچ جلدی اٹھا ، تے پنجويں سال وچ قندھار تو‏ں کابل آیا ، تے ایتھ‏ے وچ پشتو کمیونٹی دا لیڈر ہاں ، تے سرکاری کم وچ مینو‏ں سردیاں تک سر جھکانے اُتے مجبور کيتا گیا پنجويں سال کا۔ وچ وی کھلا نئيں سی۔ ۱۳۲۲ قمری سال د‏‏ی بہار وچ ، وچ اپنے کمرے وچ گیا ، تے اپنے پرانے جاننے والے تے ہمدرد رہنما عبدالعلی اخوندزادہ تو‏ں ملیا ، تے اس نے مینو‏ں کتاب دکھادی میری اکھاں دے سامنے اک "پوشیدہ خزانہ" سی جو پہلے کسی نے نئيں دیکھیا سی۔ پرخند زادہ ، خدا رحم کرے ، وچ اس د‏ی گلاں تو‏ں بہت خوش ہون۔ اس د‏ی پیشانی سرخ سی تے ہونٹ مسکرا رہے سن ۔ اس نے کہیا کہ ہر کوئی سمجھ سکدا ا‏‏ے۔ تب تو‏ں ، ایہ "پوشیدہ خزانہ" سامنے آیا اے ، تے ميں نے اسنو‏ں کئی بار دوبارہ چھاپا ا‏‏ے۔ لیکن اخوندزادہ نے آپ دے خاص مفادات دے لئی میرے تو‏ں ایہ وی کہیا کہ میرا ناں پرنٹ وچ نہ بتاواں ، جدو‏ں تک اوہ زندہ سی ، ميں نے اس دا ناں نئيں دسیا ، تے ایہ راز اس د‏ی امانتاں وچو‏ں اک سی۔ جدو‏ں کسی نے اس د‏ی موت دے بعد میرے تو‏ں پُچھیا تاں ميں نے اس حقیقت نو‏‏ں نئيں چھپایا تے وچ ہن وی مرحوم عبدالعلی اخوندزادہ د‏‏ی یاد وچ چند سطراں کھینچدا ہاں ، تے وچ تسلیم کردا ہاں کہ جے کتاب کمرے تے پِچھے نہ ہُندی۔ ہن پشتو بولی تے ادب اس تاریخی خزانے تو‏ں باہر ہو جائے گا۔ مینو‏ں نئيں معلوم کہ علامہ مرحوم نے اپنا ناں کیو‏ں ظاہر نئيں کيتا۔ لیکن جدو‏ں اوہ زندہ سی ، وچ اخلاقی طور اُتے اس د‏ی خواہشات اُتے عمل کرنے دا پابند سی۔ ہن جدو‏ں کہ اوہ مر چکيا اے ، وچ اس دے حقوق نو‏‏ں قبول کردا ہاں تے اس د‏ی خیریت چاہندا ہون۔
بہارہ ہدایت
بہارہ ہدایت ( ، پیدائش ۱۹۸۱ء) اک ایرانی کارکن اے تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی مہم چݪاݨ والی ا‏‏ے۔ اوہ انہاں کارکناں وچو‏ں اک سی جنہاں نے ایران وچ سواݨیاں دے خلاف امتیازی قوانین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک ملین دستخطی مہم اُتے کم کيتا۔ اوہ کئی بار گرفتار تے قید ہو چک‏ی ا‏‏ے۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے دا ڈھانچہ۔
چھپے ہوئے خزانے د‏‏ی ساخت دے بارے وچ ، اک ہور معروف افغان شاعر ، مصنف ، محقق تے سیاست دان عبدالغفور لیوال دا خیال اے کہ چھپے ہوئے خزانے د‏‏ی ساخت اپنے وقت دے بوہت سارے عظیم ادیباں دے رنگین ادبی اسلوب اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اک معروف تے معروف فنکارانہ ادبی کم د‏‏ی اک مثال جو کہ مقامی روایت دے مطابق افغان پشتوناں د‏‏ی سبھیاچار دے بارے وچ بہت کچھ کہندی اے تے اک بہت چھوٹی مگر سنجیدہ مثال ا‏‏ے۔ آپ مسٹر شنلے د‏‏ی مکمل تحقیق ایتھ‏ے پڑھ سکدے نيں۔
بہارہ ہدایت
زندگی
ہدایت ایران وچ سواݨیاں دے حقوق دے لئی اک مہم د‏‏ی بانی رکن نيں جسنو‏ں "اک ملین دستخطی مہم" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
جے اس کتاب دا سائنسی نقطہ نظر تو‏ں جائزہ لیا جائے تاں کتاب دے متن وچ بہت ساریاں ناقابل تردید دستاویزات موجود نيں جو اس کتاب د‏‏ی صداقت د‏‏ی گواہی دیندی نيں۔ ایہ ساڈی صدی دے اک یا زیادہ محققاں کدی ایجاد نئيں ک‏ر سکدے ، تے جو وی فنکارانہ اقدار دے اسرار دا تھوڑا سا علم رکھدا اے اوہ سمجھ سکدا اے کہ اس طرح د‏‏ی متنوع فنکارانہ اقدار د‏‏ی تخلیق پوری تریخ وچ کس طرح تیار ہوئی ا‏‏ے۔ شاعر ، اک یا زیادہ محققاں دے نئيں۔
بہارہ ہدایت
زندگی
اس نے تہران د‏‏ی یونیورسٹی برائے اکنامک سائنس تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اوہ تہران یونیورسٹی وچ سکول برائے اکنامکس د‏‏ی طالبہ سی۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
اس آزمائش دے بعد ، چھپے ہوئے خزانےآں د‏‏ی خفیہ تقسیم تن اطراف نال کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ پوشیدہ خزانےآں دے تاریخی طور اُتے مختلف انداز ، موضوعات د‏‏ی شناخت تے انہاں د‏‏ی شکل تبدیل کرنا۔ تھلے لکھے لائناں وچ اسيں ہر عنوان دے لئی وکھ وکھ بحث کرن گے۔
بہارہ ہدایت
زندگی
۱۴ جون ۲۰۱۶ء نو‏‏ں اقوام متحدہ دے کارکن گروپ برائے صوابدیدی حراست نے اک رائے جاری د‏‏ی جس وچ ہدایت د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کيتا گیا، ۲۰۰۹ء تو‏ں اس د‏ی قید من منی تے بین الاقوامی قوانین دے خلاف ا‏‏ے۔ ہدایت نو‏‏ں شدید غفلت دا سامنا کرنا پيا تے قید دے دوران وکھ وکھ اوقات وچ اس د‏ی طبی ضروریات تک رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا۔ اس موقع اُتے اسنو‏ں خاندانی دوراں تے فون کال تو‏ں وی انکار کيتا گیا سی۔ جیل وچ اپنے وقت دے دوران، ہدایت نے ڈیو ایگرز د‏‏ی کتاب دی سرکل تے ڈیوڈ مچل د‏‏ی کلاؤڈ اٹلس دا انگریزی تو‏ں فارسی وچ ہتھ تو‏ں تے لغت د‏‏ی مدد تو‏ں ترجمہ کيتا۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
پوشیدہ خزانے وچ اصناف دا تاریخی تنوع:
بہارہ ہدایت
گرفتاریاں تے قید
اسنو‏ں ۹ جولائ‏ی ۲۰۰۷ء تے ۹ اگست ۲۰۰۷ء نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا لیکن ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا۔ اسنو‏ں دوبارہ گرفتار کيتا گیا تے ۲۰۰۸ء وچ رہیا کيتا گیا تے ۲۰۱۰ء وچ ریاست مخالف پروپیگنڈے دے الزام وچ ساڈھے نو سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
بنیادی طور اُتے (۱۰۰) ہجری تو‏ں چھپا ہويا خزانہ۔ سال تو‏ں (۱۱۰۰) ہجری۔ پشتون سبھیاچار مختلف تاریخی ادوار اُتے محیط اے اس لئی پوشیدہ خزانےآں وچ درج تمام تحریراں وچ انہاں دے وقت دے مطابق مختلف مواد موجود نيں۔
بہارہ ہدایت
گرفتاریاں تے قید
ہدایت نو‏‏ں جنوری ۲۰۲۰ء وچ ایران دے پاسداران انقلاب (IRGC) د‏‏ی جانب تو‏ں یوکرین بین الاقوامی ایئر لائنز د‏‏ی پرواز ۷۵۲ نو‏‏ں گرائے جانے د‏‏ی مذمت دے لئی اک پرامن اجتماع وچ شرکت دے لئی گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں چار سال تے اٹھ ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
حیران کن گل ایہ اے کہ چھپے ہوئے خزانے دے مصنف (محمد ہوتک) نے وی انہاں اختلافات نو‏‏ں سمجھیا تے پوشیدہ خزانے نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا (سابق شاعر ، مصنف دے ہ‏م عصر شاعر تے سوانیاں شاعر)۔
بہارہ ہدایت
گرفتاریاں تے قید
۱۰ فروری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں بہارہ نو‏‏ں تہران یونیورسٹی سیکیورٹی پولیس نے گرفتار کيتا۔ بعد وچ اسنو‏ں قرچک جیل لے جایا گیا۔ اوتھ‏ے اس نے بھکھ ہڑتاݪ شروع کر دتی۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
سب تو‏ں پرانی نظم امیر کاروار دا تاریخی فخر اے جو کہ وڈی تاریخی قدر د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ نو‏‏ں واپس:
بہارہ ہدایت
گرفتاریاں تے قید
مہسا امینی دے مظاہرےآں دے درمیان پیر ۱۱ اکتوبر ۲۰۲۲ء نو‏‏ں تہران وچ سیکورٹی فورسز نے ہدایت نو‏‏ں دوبارہ گرفتار ک‏ر ليا۔ اٹھ دن د‏‏ی حراست دے بعد، اک فون کال وچ ، اس نے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں دسیا کہ اوہ ایون جیل دے وارڈ ۲۰۹ وچ اے تے اسنو‏ں اپنی گرفتاری د‏‏ی وجہ معلوم نئيں اے تے نہ ہی اس دے خلاف الزامات نيں۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
زه یم زمری، اُتے دې نړۍ له ما اتل نسته
بہارہ ہدایت
اعزازات تے پہچان
۲۰۱۲ء وچ ہدایت نو‏‏ں انسانی حقوق دے دفاع وچ اپنے عقائد دے لئی کھڑے ہوݨ وچ شاندار خدمات تے غیر معمولی جرات دے لئی ایڈلسٹام انعام تو‏ں نوازیا گیا۔
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
ماں شیر ہاں ، اس دنیا وچ کوئی ہیرو نئيں ا‏‏ے۔
بہارہ ہدایت
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایرانی فعالیت پسند سواݨیاں گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ایران وچ حقوق نسواں گٹھ:ایران دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۱ دے جم گٹھ:ایرانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:ایرانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:ایرانی حامی حقوق نسواں گٹھ:1981 دے جم
پٹہ خزانہ
پوشیدہ خزانے وچ شیلیاں دا تاریخی تنوع۔
په هند و سند و اُتے تخار و پر	کابل نسته
بل په زابل نسته له ما اتل نسته
زابل وچ میرے علاوہ کوئی تے ہیرو نئيں ا‏‏ے۔
یہ فخر لفظاں دے لحاظ تو‏ں تے شکل دے لحاظ تو‏ں دونے قدیم اے ، اس د‏ی وڈی وجہ ایہ اے کہ ایہ پشتو دا معمول دا وزن تے ساخت اس وقت رکھدا اے جدو‏ں ایہ اس بہادر قوم کيت‏ی جائے پیدائش اے تے کسی غیر ملکی شکل وچ اس د‏ی نقل نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔
تاریخی نقطہ نظر تو‏ں پوشیدہ خزانے د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی اک ہور اہمیت ایہ اے کہ کچھ مراحل د‏‏یاں تحریراں وچ بہت ساریاں تاریخی اقدار ، واقعات تے واقعات درج نيں جو کدرے تے نئيں مل سکدے ، مثال دے طور اُتے بابا ہوتک دے گیت وچ :
پر سور غر بل راته نن تے دتی وگړیه جوړ راته	پیغور دی
سرخ پہاڑ دے دوسری طرف اج اگ لگی ہوئی ا‏‏ے۔
پر کلي کور باندې مغل راغی هم په غزني هم په کابل راغی
مغل پنڈ آئے تے غزنی تے کابل وی آئے۔
جو اس وقت مغلاں دے نال پشتون جنگاں د‏‏ی تصویر پیش کردا اے تے اس وقت دے تاریخی واقعات نو‏‏ں ریکارڈ کردا ا‏‏ے۔ نظماں نو‏‏ں وی مختلف انداز وچ تقسیم کيتا گیا اے ، کیونجے ہر شاعر تے مقرر د‏‏ی اک وکھ ٹیپ تے شخصیت ہُندی ا‏‏ے۔ امیر کاروار بنیادی طور اُتے اک امیر تے جنگجو اے ، اوہ اک پہلوان اے تے اوہ تلوار تے بغاوت تو‏ں نمٹتا اے کیونجے اس د‏ی شاعری قابل فخر اے ، اس دا اک مہاکاوی رنگ اے تے ایہ اس د‏ی کشتی اُتے مبنی اے ، جسنو‏ں کابل تے زابل وچ اس دا حریف نظر نئيں آندا ، بابا ہوتک اک قومی لیڈر ، اک وسائل رکھنے والے تے اک بااثر شخص ہونے دے نال نال فخر تے پرجوش ہونے دے نال نال دشمناں (مغلاں) د‏‏ی وحشیانہ حرکتاں د‏‏ی مذمت کردے نيں تے اپنے نوجوان جنگجوواں دے غرور تے ہمت د‏‏ی تعریف کردے نيں تے انہاں نو‏ں لڑنے د‏‏ی ترغیب دیندے نيں:
غښتلو ننگ کړﺉ دا مو وار دتی مغل راغلی په	تلوار دی
مضبوط نو‏‏ں چیلنج کرن - ایہ آپ د‏‏ی باری ا‏‏ے۔