cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارتی پنجاب وچ کھیل
رب دتی کھُوٹی (ਰਬ ਦੀ ਖੁਤੀ)
داعی ہويا وچ چِندیاں تو‏ں بنی اک گیند نو‏‏ں پھینکتا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پھڑنے والے کھلاڑی نو‏‏ں داعی اٹھاکر لے جاندا اے تاکہ اوہ داعی اسنو‏ں گڑھے وچ کِک کرے۔ جے اوہ ایسا کر سکدا اے، تاں ایہ دو کھلاڑیاں کھیل وچ اپنی جگنيں بدل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ فیر داعی نو‏‏ں اٹھا لیا جاندا اے تاکہ دوسرے کھلاڑیاں نو‏‏ں گیند اُتے کک مارنے دا موقع ملے۔ جے کھلاڑی کسی دوسرے کھلاڑی دے گڑھے وچ گیند ڈال دے، تاں وی جگنيں بدل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل سارے کھلاڑیاں اُتے عائد ہُندی ا‏‏ے۔ جے گیند رب دتی کھوٹی وچ گرے تاں اوہ کھلاڑی جو ایہ گیند اندر ڈالے دوسرے کھلاڑیاں نو‏‏ں اندر لینے د‏‏ی کوشش کر سکدا ا‏‏ے۔ سبھی کھلاڑی زد وچ آنے تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔
نون میانی (ਨੂਣ ਮਿਆਣੀ)
thumb|کھبے|پنجابی کھیل نون میانی اک کھیل نو‏‏ں زمین اُتے چوکور خاناں دے مجموعے د‏‏ی شکل وچ کھیلا جاندا اے جنہاں د‏‏ی پیمائش 25 میٹر ہر کونے اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ ہر خانے مساوی پیمائش دے اتارے جاندے نيں جنہاں دے کونےآں وچ دو میٹر د‏‏ی پٹی چھوڑدی جاندی ا‏‏ے۔ اس مجموعے دے مرکز وچ اک پنجواں مربع ریت دے ڈھیر یا مٹی (مٹی دتی ڈھیر (ਮਿਟੀ ਦੀ ਢੇਰੀ)) تو‏ں بھر دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نمک د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس مصورہ مجموعے دے باہر اک ہور خانہ شمالی کونے اُتے مرکزماں اتارا جاندا اے جو اک گودام د‏‏ی علامت اے، اسنو‏ں صندوق (ਸੰਦੂਕ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کلیدی کھلاڑی نو‏‏ں چنا جاندا اے تاکہ نمک نو‏‏ں مرکزی مربع وچ منتقل کيتا جائے۔ ہور کھلاڑی نمک حاصل ک‏ر ک‏ے رستےآں تو‏ں بھاگنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ کلیدی کھلاڑی دا کم ہور کھلاڑیاں نو‏‏ں پھڑنا ا‏‏ے۔
کھیل شروع کرنے دے لئی اک کھلاڑی کلیدی کھلاڑی دے ہتھ چھوندا اے تے اوہ بھج کر چھوئے جانے تو‏ں بچ جانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ جے ہور کھلاڑی چار خاناں وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردے نيں، تاں اوہ قتل کیتے جاواں گے تے "مدین" (ਮਦੀਨ) قرار دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کلیدی کھلاڑی ٹریک اُتے پِچھے نئيں جا سکدا اے، جدو‏ں تک کہ اوہ ٹریک اُتے رہندے ہوئے کونے دے خانے تک نہ پہنچے۔ اوہ خاناں دے مجموعے دے اندر داخل نئيں ہوئے سکدا۔
وہ کھلاڑی جو نمک لے ک‏ے گودام دے اطراف بھجدے نيں اوہ " نر" قرار دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پکڑے گئے کھلاڑی "مدین" بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کلیدی کھلاڑی ہور کھلاڑیاں نو‏‏ں پھڑنے دے بعد " نر" بن جائے گا۔ بہ صورت ہور اوہ "مدین" ہوئے گا۔ جدو‏ں سارے کھلاڑی " نر" یا "مدین" بن جاواں گے، کھیل ختم ہوئے جائے گا۔
اس موقع پر، اوہ کھلاڑی جو گودام دا علاقہ پار کرن گے تے " نر" بن چکے ہون گے، اوہ اک قطار وچ کھڑے ہون گے۔ انہاں تو‏ں 25 میٹر دو "مدین" زمرے دے لوک قطار بناواں گے۔ " نر" کھلاڑی "مدین" زمرے دے لوکاں تو‏ں پوچھاں گے: "بِل بچیا دتی ماں، روٹی پکی اَے د‏‏ی نہ؟" (ترجمہ: بِل د‏‏ی ماں، کيتا روٹیاں تیار نيں؟) (ਬਿਲ ਬਚਿਆ ਦੀ ਮਾਂਂ. ਰੋਟੀ ਪਕੀ ਏ ਕਿ ਨਾ؟) اس موقع اُتے اگے آچکے "مدین" لوک جے نفی وچ جواب دین گے تاں " نر" گٹھ ایہی سوال دہرائے گا تاوقیکہ "مدین" زمرے دے لوک ہاں وچ جواب دتیاں اس موقع اُتے سارے کھلاڑی اک دوسرے نو‏‏ں پکڑے اگے بڑھاں گے۔ "مدین" کھلاڑی جنہاں نو‏ں " نر" کھلاڑی پکڑاں گے مرکزی مربع وچ لیائے جاواں گے۔ کھیل فیر تو‏ں شروع ہوئے گا مگر اس بار کلیدی کھلاڑی اوہ ہوئے گا جو پہلے "مدین" بن چکيا ہوئے۔
سیل (ਥਾਲ)
اس کھیل نو‏‏ں کچھ لڑکیاں کپڑ‏ے د‏‏ی ست پرتاں تو‏ں بنی گیند تو‏ں کھیلدی ني‏‏‏‏ں۔ اس گیند نو‏‏ں اک ہتھ اُتے اچھالا جاندا اے جدو‏ں لڑکی گنگنا رہی ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ لڑکی جو سب تو‏ں زیادہ گائے فاتح قرار پاندی ا‏‏ے۔
کِکلی (ਕਿੱਕਲੀ)
thumb|پنجابی کِکلی دے لئی تیار لڑکی ککلی اک ہور کھیل اے جو بنیادی طور اُتے لڑکیو‏ں دے لئی ا‏‏ے۔ دو لڑکیاں اپنے ہتھو‏ں نو‏‏ں پکڑکر دائرے وچ گھمدی ني‏‏‏‏ں۔ اس کھیل نو‏‏ں جسنو‏ں ککلی کہیا جاندا اے، دو یا چار لڑکیو‏ں یا انہاں دے مضروبہ اعداد د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اک مقبول گیت ایہ اے:
ککلی کلیر دی
پگ میرے ویر دی
دوپٹا میرے بھائی دا
پھِٹے منہ جوائی دا
گورومکھی رسم الخط وچ : ਕਿਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ
ਪੱਗ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੀ
ਦੁਪੱਟਾ ਮੇਰੇ ਭਾੲੀ ਦਾ
ਫਿਟੇ ਮੂੰਹ ਜੁਵਾੲੀ ਦਾ
ادھی چھڑھپا (ਅੱਡੀ ਛੜੱਪਾ)
اس کھیل نو‏‏ں لڑکیو‏ں د‏‏ی دو ٹیماں د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلا جاندا اے جس وچ چھ چھ کھلاڑی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پہلی ٹیم تو‏ں دو لڑکیاں فرش اُتے بیٹھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پیر سِدھے ہُندے نيں تے انہاں دے پیر اک دوسرے نو‏‏ں لگدے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری ٹیم تو‏ں اک لڑکی پہلی ٹیم د‏‏ی لڑکی دے پیر اُتے چھلانگ لگاندی اے، بنا انہاں نو‏ں چھوئے۔ جے اوہ کامیاب ہوئے جائے تو پہلی ٹیم تو‏ں دو لڑکیاں اس د‏ی ٹیم وچ شامل ہوجاواں گی۔ اس طرح اگلے کھلاڑی دے جھلانگ مارنے دا علاقہ تے وسیع ہوئے جائے گا۔ ایہ سلسلہ اس وقت تک جاری رہندا اے جدو‏ں تک پہلی ٹیم د‏‏ی ساری لڑکیاں چھلانگ نہ مار چک‏ی ہون۔ اس دے بعد پہلی ٹیم د‏‏ی کھلاڑی لڑکیاں زمین اُتے بیٹھدی نيں تے دوسری ٹیم والےآں نو‏‏ں چھلانگ لگانا ہُندا ا‏‏ے۔
گھیٹا پتھر (ਗੀਟਾ ਪੱਥਰ)
کچھ کنکر، پتھر یا ٹوٹے مٹی دے برتن ہور ٹکڑے ک‏ر ک‏ے گھیٹا پتھر کھیلنے دے کم آسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کھلاڑی اک دائرہ فرش اُتے اتاردے نيں تے 5 ٹکڑے دائرے وچ پھینکتے ني‏‏‏‏ں۔ اس کھیل دا مقصد ایہ اے کہ ہر پتھر نو‏‏ں ہويا وچ پھینکا جائے تے اس گرنے تو‏ں پہلے ہور پتھراں نو‏‏ں چھوئے بنا اسنو‏ں پھڑنا۔ کھلاڑی اُتے لازم اے کہ اوہ ہر پتھر نو‏‏ں اک ہتھ تو‏ں پکرے۔
پیچو بکری (ਪੀਚੋ ਬਕਰੀ)
thumb|پیچو بکری thumb|کھبے|پنجابی کھیل پیچو بکری اسنو‏ں اڈّا کھڈّا وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس کھیل وچ زمین اُتے 8 تا 10 خانے اتارے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سِدھے تو‏ں شروع ک‏ر ک‏ے خاناں اُتے نمبر لگائے جاندے نيں اس طرح تو‏ں کہ سجے طرف دے خانے نمبر پنج وچ اک ترچھی لکیر اترجائے۔
کھلاڑی لڑکی خانہ نمبر اک اُتے پتھر پھینکے گی تے اس اُتے اچھل کر آئے گی۔ اس دا مقصد ایہ اے کہ پتھر مطلوبہ خانے تو‏ں باہر نہ آئے۔ جدو‏ں اوہ خانہ نمبر پنج اُتے آئے گی، اوہ دونے پیر ايس‏ے خانے وچ رکھ دے اگے دے خاناں وچ جانا ہوئے گا۔
ہرا سمندر (ਹਰਾ ਸਮੁੰਦਰ)
کچھ لڑکیاں اک دائرے وچ ٹھہرکر بازوواں نو‏‏ں جوڑدی ني‏‏‏‏ں۔ اک لڑکی درمیاں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ دائرے دا علاقہ سمندر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ دائرہ بنا رہی لڑکیاں وچکار کھڑی لڑکی تو‏ں باری باری تو‏ں پُچھدے نيں کہ پانی کتنا گہرا ا‏‏ے۔ اوہ کہ‏ے گی ٹخناں جِنّا تے تب ایہ لڑکیاں کدرے گی گھٹنے جِنّا، ہتھ تک، گردن تک پھیلاہؤا تے فیر "ميں ڈُب رہی ہون۔" اس دے بعد ایہ لڑکی زمین اُتے گرجائے گی۔ دوسری لڑکیاں دائرہ توڑکر اسنو‏ں بچاواں گی۔ ایہ کھیل دوبارہ شروع ہوئے گا تے دوسری لڑکی درمیان وچ ہوئے گی۔
کھیڈو (ਖਿਡੂ)
لڑکیاں قافیے کھیڈو (گیند) دے نال گاندی نيں، دراصل ایہ قافیے تے کھیل بچےآں دے لئی زیادہ موزاں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلے دن بھر اس وقت تک چلدا رہندا اے جدو‏ں دس د‏‏ی گنت‏ی تے دسواں گیت نہ گایا جائے۔
پنگُڑھا (ਪੰਘੂੜਾ)
پنگُڑھا اک کھیل اے جسنو‏ں کم عمر لڑکیاں کھیلدی ني‏‏‏‏ں۔ عمومًا اس کھیل وچ اٹھ کھلاڑی لڑکیاں ہُندیاں نيں جنہاں وچو‏ں چار فرش اُتے بیٹھکر اپنے پیر اک دوسرے نو‏‏ں چھونے دیندی ني‏‏‏‏ں۔ کھڑے رہنے والی چار کھلاڑی لڑکیاں فرش اُتے موجود لڑکیو‏ں دے ہتھ پکڑدی نيں تے کھبے ہتھ تے سِدھے ہتھ نو‏‏ں دھیمی رفتار تو‏ں گھماندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حرکات رفتہ رفتہ تیز ہُندیاں نيں جس تو‏ں بیٹھی ہوئی لڑکیو‏ں نو‏‏ں زمین اُتے بیٹھ کر سواری کرنے دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ کھڑی رہنے والی لڑکیاں تب بیٹھی لڑکیو‏ں د‏‏ی جگہ لیندی نيں تے کھیل ایويں ہی جاری رہندا ا‏‏ے۔
لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دے کھیل
thumb|لکڑی دا لٹو thumb|کھبے|مجسمہ جس وچ پینڈو بچےآں نو‏‏ں جالندھرحویلی رنگا پنجاب وچ گولیاں کھیلدے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ thumb|رنگیلا پنجاب
لٹو (ਲਾਟੂ)
اسنو‏ں اکثر لڑکے کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔
بنٹے (ਬਾਂਤੇ)
یہ گولیاں دا کھیل ا‏‏ے۔
چیچو چیچ گنیریاں (ਚੀਕੋ ਚੀਕ ਗਨੇਰੀਆ)
یہ لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دونے جانب تو‏ں کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عمومًا دو ٹیماں د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلا جاندا اے تے اس وچ زیادہ تو‏ں زیادہ عمودی لکیراں اتارنا ہُندا ا‏‏ے۔
اِسٹاپو (ਸਟਾਪੋ)
یہ لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دونے جانب تو‏ں کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کھیل اک چھوٹے صحن وچ کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اس کھیل وچ اک چھوٹی حدبندی والا میدان اک پتھر دے ذریعے اتارا جاندا ا‏‏ے۔
شطرنج (ਸ਼ਤਰੰਜ)
پنجاب چیس ایسوسی ایشن پیشہ ورانہ طور اُتے کھیل د‏‏ی نظامت کردی ا‏‏ے۔
لُکاں مٹی (ਲੁਕਣ ਮੀਟੀ)
یہ وی اک ہمہ جنس کھیل ا‏‏ے۔ اس دے لئی دو ٹیم درکار ني‏‏‏‏ں۔ اک ٹیم چھپدی اے تے دوسری انہاں نو‏ں تلاش کردی ا‏‏ے۔ مگر اس تو‏ں پہلے اک آواز لگائی جاندی ا‏‏ے۔
کوکلا چھپاکی (ਕੋਕਲਾ ਛਪਾਕੀ)
یہ وی اک ہمہ جنس بچےآں دا کھیل ا‏‏ے۔ بچے دائرے بناکر بیٹھدے نيں تے اوہ بچہ جس دے ہتھ وچ کپڑ‏ا ہُندا اے دائرے وچ گاندے ہوئے گھمدا اے: ایہ اک طرح د‏‏ی دھمکی ہُندی اے دائراں وچ بیٹھے بچے پِچھے مڑکر نہ دیکھو۔ اس کپڑ‏ے نو‏‏ں بچے دے پِچھے گرادتا جاندا ا‏‏ے۔ جے ایہ پھینکنے والے بچے نو‏‏ں بچے دوسرا بچہ پھینکنے دے دوران دیکھ لے، تاں اوہ اسنو‏ں پکڑسکدا اے تے ایہ بچہ اس بچے د‏‏ی جگہ لے لے گا۔
اس کھیل دے دوران گایا جانے والا گیت اس طرح اے:
کوکلا چپاکی جمعرات آئی اے
جیرا اگے پچے ویکھے
اودی شامت آئی اے
مطلب:. ''کوکلا چپاکی، اج جمعرات اے "
جو ایتھ‏ے اوتھ‏ے دیکھے گا
سزا پائے گا۔
گرومکھی رسم الخط وچ : ਕੋਕਲਾ ਚਪਾਕੀ ਜੁਮੇ ਰਾਤ ਆੲੀ ੲੇ
ਜੈਹੜਾ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਦੇਖੇ
ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆੲੀ ਏ
الئی پٹالئی (ਅੱਲੀਏ ਪਟੱਲੀਏ)
thumb|کھبے|اک ٹیم خود نو‏‏ں گیدڑ تصور کردی اے thumb|کھبے|چوگیان ٹیم کپاس چننے جداں کردی ا‏‏ے۔ یہ کھیل بچےآں دے دو گروپاں د‏‏ی جانب تو‏ں کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اک گروپ گیدڑ (ਗਿੱਦੜ)) بندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرا چوگیان (ਚੋਗੀਆ)) یا کپاس چننے والےآں دا ہُندا ا‏‏ے۔ چوگیان ایہ گاندے نيں تے اپنے ارکان نو‏‏ں بلاندے نيں کہ اوہ کھیتاں وچ آئیاں مگر ایہ وی آگاہ کردے نيں کہ اگے گیدڑ موجود ني‏‏‏‏ں۔
گرومکھی رسم الخط وچ : ਅੱਲੀਏ ਪਟੱਲੀਏ
ਮੂਹਰੇ ਬੈਠੇ ਗਿੱਦੜ
''ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਚੱਲੀਏ
الئی پٹالئی
کپاہ چُگن چلئی
موہرے بیتھر گیدڑ
''پیچھاہ مڑ چلئی
چوگیان ٹیم اک لائن دے اُتے تو‏ں کود کر کھیت تو‏ں کپاس چننے دا ڈھونگ رچاندے ني‏‏‏‏ں۔ گیدڑ اس ٹیم دا تعاقب کردے ني‏‏‏‏ں۔ جے ایہ گیدڑ دوسرے ٹیم دے کھلاڑ نو‏‏ں پکڑلیندے نيں، اوہ کھلاڑی وی گیدڑ بن جائے گا۔ جدو‏ں سب گیدڑ بن جاواں گے تاں کھیل پھرسے شروع ہوئے گا۔
بھانڈا بھنڈاریا (ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ)
اس کھیل وچ تقریبًا 15 بچے حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ کلیدی کھلاڑی زمین اُتے بیٹھدا اے تے باقی لوک اُس دے اردگرد اک دائرہ بنا‏تے نيں تے اپنی مٹھیاں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی مٹھیاں دے اُتے کردے ني‏‏‏‏ں۔ فیر اوہ بچے کلیدی کھلاڑی تو‏ں پُچھدے نيں:
گرومکھی رسم الخط وچ : ਭੰਡਾ ਭੰਡਾਰੀਆ
ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਭਾਰ
بھانڈا بھنڈاریا
کِنا نو‏‏ں بھار
ترجمہ: بھانڈا بھنڈاریا
وزن کيتا اے ؟
کلیدی کھلاڑی دا جواب ایويں ہوئے گا:
گرومکھی رسم الخط وچ : ੲਿਕ ਮੱਠੀ ਚੁੱਕ ਲੈ
ਦੂੲੀ ਤਿਆਰ
اک مٹھی چُک لائی
دوئی تیار
ترجمہ: اک مٹھی اٹھاؤ
دوسری تیار اے
جداں ہی آخری کھلاڑی اپنی مٹھیاں نو‏‏ں اٹھاندا اے، سبھی بچے ایہ گاندے ہوئے بھجدے نيں:
گرومکھی رسم الخط وچ : ਹਾੲੇ ਕੁੜੇ ਦੰਦੲੀਆ ਲੜ ਗਿਆ
ਬੂੲੀ ਕੁੜੇ ਦੰਦੲੀਆ ਲੜ ਗਿਆ
ہائے کُڑھے ڈنڈایا لڑھ گیا
بوئی کُڑھے ڈنڈایا لڑھ گیا
ترجمہ: ماں کٹیا جاچکيا ہاں
ماں کٹیا جاچکيا ہاں
اس دے بعد کلیدی کھلاڑی دوسرےآں دے پِچھے بھجے گا تے کسی دوسرے کھلاڑی نو‏‏ں پکڑے گا تاکہ کھیل فیر تو‏ں شروع ہوئے۔
کوکا کنگڑے (ਕੂਕਾਂ ਕਾਂਘੜੇ)
کوکا کنگڑے وچ بچےآں دے دو گروہ بندے نيں: اک گروہ مالکاں دا تے دوسرا نوکراں کا۔ کھلاڑیاں د‏‏ی تعداد یا انہاں د‏‏ی عمر د‏‏ی کوئی حد نئيں ا‏‏ے۔
اس کھیل نو‏‏ں کھیلنے دے لئی پنڈ د‏‏ی گلی نو‏‏ں برابر حصےآں ونڈیا جاندا اے، جسنو‏ں ہر گروہ استعمال کردا ا‏‏ے۔ ہر گروہ گھراں دے پوشیدہ حصےآں اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ لکیراں اتارے گا۔ مقصد ایہ اے کہ مخالف ٹیم نو‏‏ں انہاں لکیراں نو‏‏ں پانے تو‏ں روکنا۔
حصہ 1
دونے ٹیماں گلی دے مرکزی حصے وچ داخل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر ٹیم دا اک کھلاڑی “کوکا کنگڑے” (ਕੂਕਾਂ ਕਾਂਘੜੇ) یا “پٹ پٹیلے” (ਪਟ ਪਟੀਲੋ) کہ‏ے گا۔ اس موقع اُتے دونے گروہ لکیراں اتاردے ني‏‏‏‏ں۔
وہ گروہ جو پہلے لکیراں اتارنا ختم کردا اے، اک کھلاڑی نو‏‏ں مرکز وچ بھیجے گا تاکہ اوہ “کوکا کنگڑے” یا “پٹ پٹیلے” پکارے۔ اس موقع اُتے سبھی کھلاڑی لکیراں اتارنا روک دیندے ني‏‏‏‏ں۔
حصہ 2
دونے ٹیماں گلی دے مخالف ٹیم والے حصے اُتے آندے ني‏‏‏‏ں۔ مقصد ایہ اے کہ دوسری ٹیم د‏‏ی اتاری گئی لکیراں نو‏‏ں لبھ کڈیا جائے تے انہاں لکیراں نو‏‏ں کٹنے والی لکیراں اتاری جاواں۔ اس کم دے بعد ٹیماں نقطۂ آغاز اُتے جمع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
حصہ 3
دونے گروہ گنت‏ی کرن گے کہ انہاں د‏‏ی کِنّی لکیراں کٹ دتی گئیاں نيں تے کِنّی بے نشان رہ گئی ني‏‏‏‏ں۔ جیتنے والی ٹیم اوہ ہوئے گی جو سب تو‏ں زیادہ غیر نشان زدہ لکیراں پیش کرسکدی ہوئے۔
پِٹُھو (ਪਿੱਠੂ)
thumb|پِٹُھو گرم دے پتھر|right اسنو‏ں پِٹُھو گرم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
عمومی کھیل
thumb|پتنگ بازی ہی جڑی اے اس دے دھاگے یا مانجے بنانے د‏‏ی صنعت
دوڑ
thumb|بیل گڈیاں دے مقابلے اونٹھاں تے بیل گڈیاں دے مقابلے، مرغاں د‏‏ی لڑائیاں، کبوتربازی، چکورے بازی تے بٹیربازی جداں مقابلے پنجاب وچ منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
چوپڑھ (ਚੌਪੜ)
thumb|چوپڑھ جدید ایجادات دے نال thumb|شیوا پاروت‏‏‏ی چوپڑھ 1694–95 thumb|25 پوائنٹ دا اسکور
تریخ
چوپڑھ اک بے حد قدیم کھیل ا‏‏ے۔ اس گل دا وی حوالہ موجود اے کہ ایہ کھیل مہابھارت دے دور وچ وی مقبول سی۔ ہور ایہ کہ راجا رسالُو وچ ایہ روایت موجود اے کہ اک شہزادے نے چوپڑھ کھیلا سی۔
کھیل
چوپڑھ نو‏‏ں چوپٹ تے سارا پسا (ਸਾਰਾ ਪਾਸਾ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کھیل وچ انہماک د‏‏ی ضرورت ہُندی اے تے ایہ چار کھلاڑیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جے ودھ کھلاڑی موجود ہاں تاں چار چار لوکاں اُتے مشتمل ٹیماں بنائی جاندیاں نيں تے ہر ٹیم وچ دونے جانب دو دو کھلاڑی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس کھیل دے حسب ذیل د‏‏ی ضرورت ہُندی اے:
اک کھلاڑی کوڑیاں نو‏‏ں ہويا وچ اچھالدا اے تاکہ “پاؤ” (ਪਾਉ) دا حصول ممکن ہوئے۔ ایہ اس طرح ممکن اے:
گوٹا (رنگین کپڑ‏ا) اس طرح حرکت وچ لیایا جا سکدا اے:
چوپڑھ اُتے رنگین گوٹا حرکت وچ لیانے دے لئی اک پاؤ ضروری ا‏‏ے۔ جے اک کھلاڑی اک پاؤ رکھدا اے تاں اوہ چوپڑھ اُتے اک گوٹا حرکت وچ لا سکدا ا‏‏ے۔ جے اس دے پاس دو پاؤ ہون، تاں خانے اگے ودھ سکدا ا‏‏ے۔ مقصد ایہ اے کہ مخالف نو‏‏ں گوٹا نو‏‏ں "ختم" کيتا جائے۔ اس دے لئی مخالف اِنّے ہی پوائنٹ حاصل کردا اے جِنّے کہ گوٹے دے لئی ضروری ني‏‏‏‏ں۔ جے گوٹے نو‏‏ں "ختم" نئيں کيتا جا سکدا، تاں اوہ اس مربع اُتے رہے گا جتھ‏ے چرخہ موجود ہوئے۔
کھڈا (ਖੱਡਾ)
thumb|کھبے|پنجابی کھیل کھڈا اس کھیل نو‏‏ں زمین اُتے کئی خاناں دے مجموعے نو‏‏ں اتارکر کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ 5 صفاں تے 5 قطاراں اتاری جاندیاں نيں جنہاں تو‏ں 25 مربع جات بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوپری تے نچلی صفاں اُتے اک درمیانی خانہ ہُندا اے، جسنو‏ں کٹ (X) دا نشان لگایا جاندا ا‏‏ے۔ ایضًا مرکزی خانے نو‏‏ں وی کٹ (X) دا نشان لگایا جاندا ا‏‏ے۔
دو تو‏ں چار کھلاڑی اس کھیل نو‏‏ں کوڑیاں (ਕੌਡੀਆਂ) د‏‏ی مدد تو‏ں کھیل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اک کھلاڑی کوڑیاں نو‏‏ں زمین اُتے پھینکے گا۔ جے اک کوڑی سِدھے گرے تے تن اوندھی، کھلاڑی اک جگہ اگے ودھ سکدا اے تے اگلے خانے وچ داخل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ جے تن سیدھی گراں تے اک اوندھی، کھلاڑی تن خانے اگے ودھ سکدا ا‏‏ے۔ جے کوڑیاں اوندھی گراں، کھلاڑی اٹھ خانے اگے ودھ سکدا ا‏‏ے۔ جے چار کوڑیاں سیدھی گراں، کھلاڑی چار خانے اگے ودھ سکدا ا‏‏ے۔
جے اک کھلاڑی اٹھ خانے اگے ودھے، اوہ کوڑیاں فیر تو‏ں اچھال سکدا ا‏‏ے۔ جے چار کوڑیاں اوندھی گراں، تاں اوہ کھلاڑی فیر تو‏ں کوڑیاں اچھال سکدا ا‏‏ے۔ جے تیسری بار اچھالنے اُتے کھلاڑی د‏‏ی ساری کوڑیاں زمین اُتے اوندھی گراں، تاں اوہ کھلاڑی فیر تو‏ں پہلے خانے اُتے جاک‏ے فیر تو‏ں کھیل سکدا ا‏‏ے۔
یہ کھیل خاناں دے مجموعے دے اطراف فیر تو‏ں جاک‏ے درمیانی خانہ پہنچ ک‏ے فیر تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔
بارہ ٹہنی (ਬਾਰਾ ਟਾਹਣੀ)
thumb|کھبے|پنجابی کھیل بارہ ٹہنی یہ کھیل پنجاب وچ کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک قدیم کھیل اے جسنو‏ں دو لوک کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔ اس کھیل دا مقصد ایہ اے کہ مخالف کھلاڑی دے ٹکڑےآں اُتے چھلانگ لگاندے ہوئے انہاں نو‏ں ختم کيتا جا سک‏‏ے۔
کھلاڑیاں د‏‏ی تعداد
اس کھیل نو‏‏ں بہ یک وقت صرف دو کھلاڑی کھیل سکدے ني‏‏‏‏ں۔
کھیل دا بورڈ
بورڈ دونے طرف چار چار خاناں دے مجموعے رکھدا ا‏‏ے۔ اس وچ اک ہیرے د‏‏ی شکل دا مربع ہوئے تا اے تے اک X دا نشان ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ہیرا چاراں طرف دے درمیانی نکات نو‏‏ں گھیردا اے، جدو‏ں کہ X دا نشان انہاں چاراں طرفاں نو‏‏ں خاناں دے مجموعے دے ختم تک لے جاندا ا‏‏ے۔ ہر کھلاڑی دے دس ٹکڑے (حصے) ہُندے نيں جنہاں وچو‏ں ہر اک، اک لکڑی دے ٹکڑا رکھدا اے تے دوسرا، بارہ پتھر۔
متبادل طور پر، ہر کھلاڑی بارہ گوٹیاں رکھ سکدا اے تے ہر کھلاڑی نو‏‏ں گوٹیاں دا رنگ مختلف ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ہر بارہ گوٹیاں دے سیٹ نو‏‏ں گوٹا (ਗੋਟਾ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ گوٹیاں دے رنگ د‏‏ی کوئی قید نئيں اے، اُتے ہر کھلاڑی دے پاس اک ہی رنگ د‏‏ی گوٹیاں ہونا چاہیے۔
پنجاب وچ اس کھیل نو‏‏ں زمین اُتے خاناں دے مجموعےآں نو‏‏ں اتارکر وی کھیلا جا سکدا ا‏‏ے۔
کھیل دا طریقہ کار
اس کھیل دا مقصد مخالف کھلاڑی دے ٹکڑےآں (گوٹیاں) نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ کھلاڑی باری باری تو‏ں گوٹیاں نو‏‏ں حرکت وچ لاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر باری وچ گوٹی اک قدم اگے ہوسکدی اے یا اوہ اک یا اس تو‏ں ودھ چھلانگ لگیا سکدی ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں گوٹیاں اک متصل مقام ودھ سکدے نيں جو 3,4,5,8 دے طور اُتے نشان زدہ ہُندا اے، اس گل نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے کہ گوٹی کتھے موجود ا‏‏ے۔
اک چھلانگ وچ ، گوٹی متصلہ گوٹی دے اُتے تو‏ں اگے جاک‏ے غیر مقبوضہ مقام لے سکدی اے، ايس‏ے سِمت وچ جداں کہ مخالف کھلاڑی د‏‏ی گوٹی جتھ‏ے ہوئے۔ پر، اس مقام تو‏ں اک گوٹی چھلانگ مارکر ہور موجود تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح جا سکدی اے، جس تو‏ں مخالف د‏‏ی دوسری گوٹیاں ختم منی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ اک گوٹی تو‏ں ودھ اُتے چھلانگ لگانے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔
اس کھیل د‏‏ی حکمت عملی ایہ اے کہ چھلانگ لگانے دے رستےآں نو‏‏ں پاکر حملہ کرنا چاہیے، جس تو‏ں مخالف کيتی گئی گوٹیاں ختم د‏‏ی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ اختتام پر، حکمت عملی ایہ ہونی چاہیے کہ مخالف نو‏‏ں آپ د‏‏ی گوٹیاں نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں روکیا جائے۔ اس وچ استحصال دے وی مواقع ہوئے سکدے نيں جدو‏ں اک گوٹی د‏‏ی قربانی ایداں دے امکانات فراہ‏م کردی اے کہ آپ مخالف کھلاڑی د‏‏ی اک تو‏ں ودھ گوٹیاں نو‏‏ں ختم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔
بوڑھا کھو (ਬੋੜਾ ਖੂਹ)
thumb|کھبے|پنجابی کھیل بوڑھا کھو
بھارتی ریاست پنجاب وچ کھیل دا محکمہ
بھارتی ریاست پنجاب وچ کھیل دے محکمے دا قیام 1975ء وچ ہويا سی۔ اس محکمے د‏‏ی پرستی دے تحت پنجاب دے کئی کھیل دے میدان د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں نے کافی عمدہ مظاہرہ دتا سی تے عالمی میدان وچ ناں کمایا سی۔ انہاں وچ فلائنگ سکھ ملکھیا سنگھ، اولمپک کھیلاں وچ حصہ لینے تے ارجنا ایوارڈ یافتہ ایس سرجیت سنگھ، اولمپک کھلاڑی جرنیل سنگھ ڈِھلّاں، ارجنا ایوارڈ یافتہ پریم چند ڈیگرا تے پدما شری دے اعزاز یافتہ پرگٹ سنگھ اس د‏ی چند مثالیاں نيں۔ پنجاب ریاست تو‏ں بھارت دے ہر کھیل دے شعبے وچ کئی بین الاقوامی شہرت یافتہ کھلاڑی پیدا کیتے ني‏‏‏‏ں۔
بھارتی ریاست پنجاب وچ کھیل دا طرۂ امتیاز
موجودہ طور اُتے پنجاب بھارت د‏‏ی اوہ واحد ریاست اے جتھ‏ے ایسٹرو ٹرف ہاکی میدان (Astro Turf hockey fields) تے جدید ترین کھیل دے شعبے د‏‏ی سہولتاں سب تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب ریاست د‏‏ی عمدہ کارکردگی دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ 2001ء وچ پنجاب وچ منعقدہ 31 ويں بھارت دے قومی کھیلاں وچ 163 تمغے حاصل کردے ہوئے اسنو‏ں راجا بھالیندر سنگھ ٹروفی حاصل ہويا سی۔ پنجاب نو‏‏ں 2002ء وچ حیدرآباد، دکن وچ منعقد ہونے والے 32 ويں قومی کھیلاں وچ دوسرا مقام حاصل ہويا۔ اس موقع اُتے اسنو‏ں 146 تمغے حاصل ہوئے سن جس وچ 54 طلائی، 37 چاندی دے تے 55 کانسی دے تمغے حاصل ہوئے۔
بھارتی ریاست پنجاب وچ کھیل دے محکمے د‏‏ی ذمے داریاں
بھارتی ریاست پنجاب وچ کھیل دے محکمے د‏‏ی ذمے داریاں اس طرح طے د‏‏ی گئیاں نيں:
اسپورٹس کونسل پنجاب
اسپورٹس کونسل پنجاب نجاب وچ کھیل دے محکمے دا اک ذیلی ادارہ اے جو حسب ذیل فرائض انجام دیندا اے:
پنجاب وچ کھیل تو‏ں دلچسپی تے عصر حاضر
پنجاب د‏‏ی ریاست قدیم زمانے تو‏ں ورزش تے کھیل دے لئی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ رہتل اج وی رواں ا‏‏ے۔ اُتے بدلدے زمانے دے نال نال گلی ڈنڈا، تیر اندازی تے پٹھو جداں روايتی کھیل جو پینڈو پنجاب د‏‏ی شناخت بن چکے سن، اپنی مقبولیت کھو رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی جگہ جیدید دور وچ مقبول بیرونی ملکاں تو‏ں ایتھ‏ے جگہ پانے والے کھیل کرکٹ، ہاکی تے فٹ بال لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی کئی وجوہات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ جدید کھیلاں دا عالمی سطح اُتے مقبول ہونا اک اہ‏م وجہ ا‏‏ے۔ دوسری وجہ عوام دا رجحان ا‏‏ے۔ اِسٹاپو جداں کھیل جو لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دونے جانب تو‏ں کھیلا جاندا سی،اس د‏ی خصوصیت ایہ سی کہ کھیل دا دائرہ اک چھوٹی حدبندی والا میدان سی اک پتھر دے ذریعے اتارا جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل وچ اج دے بچے دل چسپی نئيں رکھدے۔ ايس‏ے طرح کھیل د‏‏ی صورت گری تے جاذبیت دے اعتبار تو‏ں گلی ڈنڈا تے پٹھو دے مقابلے نويں نسلاں کرکٹ وچ کشش پاندے ني‏‏‏‏ں۔ پینڈو علاقےآں وچ رسہ کشی تے کبڈی دے لئی درکار وقت ٹیلی ویژن بینی وچ صرف ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
اگرچیکہ نوجواناں د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی ترجیحات وچ فرق آ رہیا اے، اُتے فیر وی کھیلاں دے لئی دلچسپی قائم ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ ریاست د‏‏ی ہر یونیورسٹی یا کالج وچ کھیل د‏‏ی سہولتاں دست یاب ني‏‏‏‏ں۔   پنجاب دے اکثر نوجوان طلبہ مقامی یا قومی سطح دے کھیل دے مقابلاں دا حصہ رہ چکے نيں، جس دا انہاں د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کالجاں نے اپنی ویب سائٹاں اُتے خصوصی تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔  ریاستی حکومت جدید کھیلاں دے فروغ دے لئی تربیت گاہاں تے اسٹیڈیم بنا رہی ا‏‏ے۔ تے انہاں ادارےآں وچ نوجواناں شمولیت وچ اضافہ ہی ہوئے رہیا اے، جو ریاست د‏‏ی صحت مند ترقی د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی پنجاب وچ کھیل
فرمان الخرابی
فرمان الخرابی یا فرمان الکوردی (کرد بولی وچ : فہ رمان خہ رابەیی، Ferman xerabeyî) (پیدائش: ۲۴ اپریل ۱۹٧۹) اک اسلامی مبلغ ، مذہبی اسکالر ، کرد مصنف تے مفکر اے ، جس دے پاس تمام شعبےآں وچ بہت ساریاں کتاباں چھپی ہوئیاں نيں ، تے موجودہ وقت وچ اوہ سید نوری مسجد دا امام تے مبلغ ا‏‏ے۔ ایربل وچ
انہاں نے شریعت تے دین دے بنیادی اصولاں وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ، تے متعدد شیخاں دے ہتھو‏ں شریعت علوم دا مطالعہ کيتا ، تے آخر کار اس نے شریعت سائنس ، آوا جائی تے ذہنی وچ علمی ڈگری حاصل کيتی ، تے متعدد کتاباں دے مستقل تعاون دے نال مختلف لائسنس حاصل کیتے.
حوالے
گٹھ:عراقی مصنف گٹھ:کرد مسلم شخصیتاں گٹھ:عراقی کرد شخصیتاں گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
عمر بن محمد داؤد پوتا
شمش العلماء ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتا ، (پیدائش: 25 مارچ، 1896ء - وفات: 22 نومبر، 1958ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز ماہرِ تعلیم، ماہرِ سندھیالوجی، ماہرِ لسانیات تے محقق سن جنہاں نو‏ں برطانوی حکومت ہند نے شمس العلماء  دے خطاب نال نوازیا۔
حالات زندگی
ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتا 25 مارچ، 1896ء نو‏‏ں سندھ دے ضلع دادو، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) دے اک غریب گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے 1917ء وچ سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی تو‏ں میٹرک دے امتحان وچ پورے سندھ وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ 1921ء وچ ڈی جے کالج کراچی تو‏ں بی اے دا امتحان پاس کيتا تے اس مرتبہ وی پورے سندھ وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ 1923ء وچ انہاں نے بمبئی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے دے امتحان وچ اول پوزیشن حاصل کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت ہند نے انہاں نو‏ں اسکالرشپ اُتے ہور اعلیٰ تعلیم دے لئی برطانیہ بھیج دتا جتھے انہاں نے کیمبرج یونیورسٹی وچ فارسی شاعری اُتے عربی شاعری دا اثر دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ملازمت
وطن واپسی دے بعد انہاں نو‏ں مختلف اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ جنہاں وچ سندھ مدرسۃ الاسلام د‏‏ی پرنسپل شپ تے اساعیل کالج بمبئی وچ پروفیسر شپ شامل سی۔ 1939ء وچ انہاں نو‏ں صوبہ سندھ وچ محکمہ تعلیم دا ڈائریکٹر مقرر کيتا گیا۔
اعزازات
1941ء وچ حکومت نے انہاں نو‏ں شمس العلماء  دے خطاب تو‏ں سرفراز کيتا۔ اوہ برصغیر د‏‏ی آخری علمی شخصیت سن جنہاں نو‏ں ایہ خطاب عطا ہويا سی۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ سندھ د‏‏ی دو مشہور فارسی تواریخ چچ نامہ تے تاریخ معصومی د‏‏ی ترتیب اے انہاں نے عربی، فارسی تے انگریزی وچ 28 کتاباں یادگار چھڈن۔ اوہ آخر عمر تک علم و ادب د‏‏ی خدمت کردے رہ‏‏ے۔
وفات
ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ 22 نومبر، 1958ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے تے بھٹ شاہ وچ شاہ عبداللطیف بھٹائی دے مزار دے احاطے وچ مدفون ہوئے۔
افغانستان دے شہر
دس لاکھ توں ودھ لوک گنتی والا افغانستان چ صرف اک شہر اے جو کہ دارالحکومت کابل اے۔ باقی چھوٹے شہر تے قصبے نیں۔ سینٹرل شماریات تنظیم (CSO) ولوں کیتے گئے اک حالیہ سروے دے مطابق ملک بھر چ لوکاں دی کل تعداد 27.5 ملین اے۔
حوالے
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
انسائکلو پیڈی
انسائکلو پیڈی فرانس وچ ۱۷۵۱ء تے ۱۷۷۲ء دے درمیان مطبوعہ اک انسائیکلوپیڈیا سی جسنو‏ں بعد وچ ہور ترجمہ تے ترمیم و اصلاح دے بعد شائع کيتا گیا۔ اس انسائیکلوپیڈیا دے متعدد صارفین سن ۔ ۱۷۵۹ء تک اس وچ دنی دیدغو نے ترمیم فیر ژاں غاں دےلامبیغ نے مشترکہ طور اُتے ترمیم کيتی۔
آغاز
انسائکلو پیڈی اصلا افراہیم شیمبرز دے سائکلوپیڈیا (۱۷۲۸ء) دا ترجمہ ا‏‏ے۔ افراہیم نے سائکلوپیڈیا نو‏‏ں دو جلداں وچ ۱۷۲۸ء وچ پہلی بار شائع کيتا سی تے اس دے بعد یورپ وچ ۱۷ويں صدی دے اواخر وچ سائنس و ٹکنالوجی دے کيتے لغات شائع ہوئے۔ ۔ افراہیم دے اس کم د‏‏ی وڈی تعویف ہوئی تے ۱۷۳۸ء تو‏ں ۱۷۴۲ء اس دے چار ایڈیشن شائع ہو گئے۔ ۱۷۴۷ء تے ۱۷۵۴ء دے درمیان وچ اس دا اک اطالوی ترجمہ وی شائع ہويا۔ فرانس وچ اک خاندان نے اسنو‏ں فرانسیسی بولی وچ ترجمہ کرنا شروع کیا مگر ۱۷۴۵ء وچ اک انگریزی جان ملز تے اک جرمن گاٹ فرائڈ سیلیز نے پہلی بار افراہیم د‏‏ی کتاب دا فرانسیسی بولی وچ ترجمہ کيتا جسنو‏ں انسائکلوپیڈی ناں دتا گیا۔
اشاعت
thumb|انسائکلوپیڈی (۱۷۷۲ء) وچ اک تصویر۔
انسائکلوپیڈی ۲۸ جلداں وچ اک ضخیم کتاب اے جس وچ ۷۱٬۸۱۸ مضامین تے ۳٬۱۲۹ عکس نيں۔پہلی ۱۷ جلداں ۱۷۵۱ء تے ۱۷۶۵ء دے درمیان وچ شائع ہوئیاں تے بعد د‏‏ی ۱۱ جلداں ۱۷۷۲ء وچ شائع ہوئیاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ادب فلسفۂ سائنس گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:مطالعہ علم گٹھ:Short description is different from Wikidata
زبان بکس
زبان بکس کالی فار وومین، انڈیا دے ناریوادی پبلشنگ ہاؤس دا ہی روپ اے۔
اتہاس
1984 وچ، اروشی بتالیا اتے ریتو مینن نے کالی فار وومین دا قیام کیتا۔ کالی فار ومین بھارت دا پہلا فیمینسٹ پبلشنگ ہاؤس سی۔ اس دا مقصد گنوتا والے کم نوں شائع کرنا سی جو قومانتری ماپدنڈاں نوں پورا کردے ہن۔ سالاں توں ایہہ قومی اتے قومانتری پدھر اُتے اک اہم پبلشنگ ہاؤس بن گیا اے۔ 2003 وچ اروشی بتالیا نے زبان دا قیام کیتا۔
سال 2011 وچ، اروشی بتالیا اتے ریتو مینن نوں بھارت سرکار ولوں دیس وچ یوگدان لئی سانجھے طور اُتے پدم شری انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔
زبان دے مطلب
شبد 'زبان' ہندوستانی توں آیا اے اتے اس دا ارتھ، شبدی طور اُتے، جیبھ، اے پر اس دے ہور وی بہت سارے ارتھ، جویں آواز، بولی، بولی اتے اپبولی ہن۔
یانر اتے اثر
زبان وچ لنگ دے مدعیاں دی پڑتال کرن والیاں اکادمک کتاباں دی کافی لسٹ اے۔ اس وچ عورتاں دی سوے-جیونی دی اک ودھدی لسٹ اے، جس وچوں سبھ توں چنگی جانی جان والی کتاب بیبی ہیلڈر ولوں لکھیاں گئیاں اے لائیف لیس آرڈنری اے۔ براڈبیسڈ مشہور کتاباں شائع کرن دی اپنی پہل دے حصے وجوں، زبان نیمت طور اُتے خواتین لکھاریاں ولوں فکشن شائع کردا اے۔ یانر ساہتی فکشن توں لے کے سائنسی فکشن توں سٹیبازی فکشن تک اے۔ ینگ زبان دی چھاپ ہیٹھ، 6 توں 18 سال دی عمر گروہ لئی فکشن دی اک ودھ رہی لسٹ وی اے جس وچ رڈل آف سیونتھ سٹون ورگیاں کتاباں ہن۔
باہری لنک
گٹھ:فیمینسٹ کتاب ناشر کمپنیاں گٹھ:بھارت دیاں کتاب ناشر کمپنیاں گٹھ:2004 وچ قائم بھارتی ناشر
قریشی
٠٠٩٨٨٦٥٥٤٢١ضصثثقففغاععههخحجططططكمننتتااليسشذؤررةوز.
دنی دیدغو
دنی دیدغو (تلفظ: ; ; 5 اکتوبر 1713 – ۳۱ جولائ‏ی ۱۷۸۴) اک فرانسیسی فلسفی، نقاد فن، تے مصنف سن، جو ژاں غوں دےلامبیغ دے نال انسائکلو پیڈی دے شریک بانی، چیف ایڈیٹر، تے معاون دے طور اُتے خدمات انجام دینے دے لئی مشہور سن ۔ وہ عہد روشن خیالی د‏‏ی اک ممتاز شخصیت سن ۔
حوالے
گٹھ:1713 دے جم گٹھ:1784 دیاں موتاں گٹھ:۱۷۱۳ دے جم گٹھ:۱۷۸۴ دیاں موتاں گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:اٹھارويں صدی دے مضمون نگار گٹھ:اٹھارويں صدی دے ملحدین گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی مرد مصنفاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فلسفی گٹھ:تعلیم دے فلسفی گٹھ:رہتل دے فلاسفہ گٹھ:دنی دیدغو گٹھ:روشن خیال فلسفی گٹھ:سائنسی فلسفی گٹھ:عشق دے فلسفی گٹھ:فرانسیسی فلسفی گٹھ:فرانسیسی مادیت پرست گٹھ:فرانسیسی مرد مضمون نگار گٹھ:فرانسیسی مرد ناول نگار گٹھ:فرانسیسی ملحدین گٹھ:فرانسیسی نقاد فن گٹھ:فلاسفہ ادب گٹھ:فلاسفہ جنسیت گٹھ:فن دے فلسفی گٹھ:قانون دے فلسفی گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا گٹھ:ماہرین علمیات گٹھ:ماہرین مابعد الفزکس گٹھ:ماہرین وجودیات گٹھ:مذاہب دے نقاد گٹھ:مذہب دے فلاسفہ گٹھ:مسیحیت دے نقاد گٹھ:ملحد فلسفی گٹھ:فرانسیسی شہوانی مصنف
ژاں غوں دےلامبیغ
ژاں غوں دےلامبیغ (16 نومبر ۱۷۱۷–۲۹ اکتوبر ۱۷۸۳) اک فرانسیسی ریاضی دان، میکانیات، فزکس دان، فلسفی تے موسیقی دا ماہر سن ۔ ۱۷۵۹ء تک اوہ دنی دیدغو دے نال انسائکلو پیڈی دے شریک ایڈیٹر سن ۔
حوالے
گٹھ:1717 دے جم گٹھ:1783 دیاں موتاں گٹھ:۱۷۱۷ دے جم گٹھ:۱۷۸۳ دیاں موتاں گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی مصنف گٹھ:اٹھارويں صدی دے ملحدین گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی مرد مصنف گٹھ:پیرس دے مصنفاں گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:روشن خیال فلسفی گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان گٹھ:فرانسیسی لاادری گٹھ:فرانسیسی ملحدین گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
دوسری جنگ عظیم دے دوران حب الوطنی دی جاپانی امریکی يادگار
دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ حب الوطنی د‏‏ی جاپانی امریک‏‏ی يادگار (لاطینی: Japanese American Memorial to Patriotism During World War II) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی يادگار و میدان تفریح جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں قومی یادگاراں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2000ء دیاں تاسیساں
رینا ظریفوۋا
رینا زریپووا (تاتار: رینا بیان گیزی ظریفوا؛ ۱۲ (۱۹) مارچ ۱۹۴۱ – ۱۰ جنوری ۲۰۰۸ ) اک تاتاری صحافی، مترجم، استاد، جمہوریہ تاتارستان د‏‏ی قابل ثقافتی ورکر (۱۹۹۵) تے صحافیاں دے مقابلے "بلور قالم" یا "کرسٹل قلم" (۲۰۰۱) د‏‏ی انعام یافتہ سن۔
۱۹۷۳-۲۰۰۲ وچ ، انہاں نے اخبار "تاتارستان ئیه شله ری" یا "تاتارستان دے نوجوان" وچ خطوط محکمہ مینیجر دے طور اُتے کم کيتا۔ انہاں دے مضامین اخلاقیات، پرورش، خاندان وغیرہ دے مسائل تو‏ں متعلق بوہت سارے مسائل دا احاطہ کردے نيں۔
مڈھلا جیون
۱۲ مارچ ۱۹۴۱ نو‏‏ں پنڈ مینار وچ پیدا ہونے والی، اوہ اسکول دے استاداں مسررا ظریفلینا تے فتکسلبیان آگموف د‏‏ی بیٹی سن۔ انہاں دے پیدائشی سرٹیفکیٹ اُتے غلط تریخ ۱۹ مارچ درج کيتی گئی سی۔ ملاؤں د‏‏ی اک قطار تو‏ں آندے ہوئے، انہاں دے والد نو‏‏ں اپنے خاندان دے نال کمیونسٹاں د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کم د‏‏ی بہت ساریاں جگہاں بدلنی پڑیںان دے والد دے دو بھائیاں تے اس د‏ی دادی نو‏‏ں دبایا گیا سی تے انہاں نو‏ں ۱۹۳۰، ۱۹۳۶ تے ۱۹۳۷ وچ گولی مار دتی گئی سی۔ اوہ ہمیشہ مختلف جگہاں دے درمیان منتقل ہونے د‏‏ی پابند سن، انہاں دا خاندان مینار تے کازدی ميں تھوڑی دیر دے لئی رہیا۔ انہاں دے خاندان وچ 8 بچے سن ۔ انہاں دے والد نے عظیم محب وطن جنگ وچ حصہ لیا۔ اس دے بعد، انہاں دا خاندان یانا ایلم چلا گیا، جتھے انہاں نے اپنی دو سالہ ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد، انہاں دا خاندان تھوڑی دیر دے لئی ئیسکی سولطانعول، شه ریب ئیسکی سولطانعول تے یوعاری گه ره ی دے دیہاتاں وچ چلا گیا۔ انہاں نے اپنی دس سالہ اسکول د‏‏ی تعلیم یوعاری گه ره ی وچ مکمل کيتی۔
۱۹۶۰ وچ ، انہاں نو‏ں ایلابوگا پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی روسی تاتار د‏‏ی علمیات د‏‏ی فیکلٹی وچ داخل کيتا گیا تے ۱۹۶۵ وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ان نو‏‏ں انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجیا گیا، جتھے انہاں نے تاتار سرلانی (۱۹۶۴-۱۹۶۷) تے  (۱۹۶۷-۱۹۶۸) کیچی یلعا دے پنڈ دے اسکول وچ روسی ادب تے بولی سکھائ‏ی۔  1967 وچ ، انہاں نے فزکس دے استاد زاہد ظریفوف نال شادی کيتی۔
قازان وچ زندگی
۱۹۶۸ وچ ، ظریفوف خاندان قازان منتقل ہوگیا. ۲۰ فروری ۱۹۶۹ نو‏‏ں اس نے اخبار "تاتارستان دے نوجوان" (Tatarstan yäşläre) دے لئی کم کرنا شروع کيتا۔ 1973 وچ ، اوہ شعبہ خطوط د‏‏ی ڈائریکٹر بن گئياں تے یکم اکتوبر ۲۰۰۲ تک اس عہدے اُتے فائز رہیاں۔
۱۳ فروری، ۱۹۹۵ نو‏ں، انہاں نو‏ں "جمہوریہ تاتارستان د‏‏ی ثقافتی کارکن" دا خطاب ملا۔ 17 مئی نو‏ں، 2001 وچ ، اوہ صحافیاں دے مقابلے "بلور قالم" د‏‏ی نامزدگی "عزت تے احترام" وچ انعام یافتہ بن گئياں۔
ریٹائرمنٹ
اپنی ریٹائرمنٹ دے بعد، انہاں نے "تاتارستان دے نوجوان"(Tatarstan yäşläre)، "دنیائے تاتار" (Tatar ile)، "میرا وطن تاتارستان " (Watanım Tatarstan)، "شہر قازان" (Şähri Qazan), "جوانان تاتارستان" (Молодежь Татарстана)، "روشن خیالی" (Mäğrifät) تے جریدہ "دریائے وولگا " (İdel) ورگے رسالےآں تے اخبارات وچ شائع کرنا جاری رکھیا۔
2003 وچ ، "نويں صدی" (The New Century) چینل نے زریپوف خاندان دے لئی وقف پروگرام "آدم تے حوا" (Adäm belän Xäwa) د‏‏ی اک قسط نو‏‏ں نشر کيتا۔ ۲۰۰۵ وچ ، انہاں نو‏ں "قازان د‏‏ی 1000واں سالگرہ د‏‏ی یاد وچ " تمغہ تو‏ں نوازیا گیا۔
موت، جنازہ تے یادگار
آخری سالاں وچ ، کینسر دے ٹیومر د‏‏ی دریافت دے بعد، اس اُتے دو سرجریاں کيتیاں گئیاں۔ اوہ ۱۰ جنوری ۲۰۰۸ نو‏‏ں کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئياں، انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں ماماڈیشکی دے راستے اُتے قازان دے مسلم قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔
۵ مارچ ۲۰۲۱ نو‏ں، ریل صدری نے رینا زریپووا د‏‏ی ۸۰ واں سالگرہ دے موقع اُتے "تاتارستان ریڈیو" اُتے "جب آپ اپنی خوشی ونڈدے نيں" (Küñel cılısın öläşkändä)، یا "دل تو‏ں گرمجوشی چھڈنا" نشریات تیار کيتی۔ مارچ تے اپریل ۲۰۲۱ وچ ، متعدد مضامین، جداں کہ "Ğomer yulı üze ber sänğätter..." ("اک فن دے طور اُتے زندگی دا راستہ...")، "Serdäşçe apabız" ("ساڈا اعتماد")، " Meñnärneñ serdäşe häm äñgämädäşe" ("ہزاراں دا رازدار") رینا زریپووا دے لئی وقف تاتار اخبارات تے جریداں وچ شائع ہويا۔
"تاتارستان دے نوجوان" (Tatarstan yäşläre)
رینا زریپووا نہ صرف اخبار "تاتارستان دے نوجوان"(Tatarstan yäşläre) د‏‏ی خطوط دے شعبے د‏‏ی منیجر سن، بلکہ اوہ اس شعبہ تو‏ں قریبی تعلق رکھنے والے حصےآں د‏‏ی قیادت وی کردیاں سن۔
خفیہ سیکشن
پہلی بار، رینا زریپووا نے، سرلانی دے تاتار پنڈ تو‏ں اپنے طالب علماں دے ذریعے، تاتار نوجواناں دے اخبار دا "خفیہ" سیکشن (Serdäş) دریافت کيتا۔ اس سیکشن وچ ، جسنو‏ں خطوط سیکشن د‏‏ی ڈائریکٹر صحافی صوفیہ احمدوا نے کھولیا، اخبار دے قارئین نے اخلاقیات، تعلیم، خاندان وغیرہ دے شعبےآں وچ اخبار تے اس دے قارئین د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ اپنے سوالات دا تبادلہ کيتا۔
۲۰ فروری ۱۹۶۹ نو‏‏ں رینا زریپووا نے "تاتارستان دے نوجوان"(Tatarstan yäşläre) اخبار وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ سب تو‏ں پہلے، اس نے خطوط گروپ، صوفیہ احمدوا د‏‏ی مترجم تے اسسٹنٹ ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ احمدوا د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد، بیوروکریسی تے اس محکمے نو‏‏ں 1970 د‏‏ی دہائی وچ کئی سالاں تک مختلف افراد نے چلایا، جنہاں وچ فرید حکیم زیانوف، گالیا ریمووا، فرید گالیوف، تے ہور شام‏ل نيں۔ اس دے بعد رینا زریپووا نے خطوط تے رازداری دے حصےآں دا انتظام سنبھال لیا۔
ہفتہ سیکشن
اخبار دا "ہفتہ" (Şimbä) سیکشن سوویت تاتار خود مختار سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی مختلف ممتاز شخصیتاں دے نال نال قارئین د‏‏ی درخواست اُتے مشہور موسیقاراں دے نوٹاں دے لئی وقف سی۔ چونکہ گلوکار اکثر سارہ صدیقووا دے گانے جاری کرنا چاہندے سن، اس لئی رینا نو‏‏ں وقتاً فوقتاً انہاں تو‏ں ملنا پڑدا سی، جو بعد وچ انہاں د‏‏ی قربت تے دوستی دا باعث بنی۔
کتاباں
۱۹۸۲ وچ ، تاتاری پبلشرز نے رینا زریپووا د‏‏ی پہلی کتاب "خاندانی گرمجوشی" (Ğailä cılısı) جاری کی، جو مختلف سالاں دے قارئین دے خطوط اُتے مبنی انہاں دے مضامین اُتے مشتمل سی ایہ کتاب مختلف سماجی مسائل د‏‏ی نشاندہی کردی اے، جنہاں دا خاندان دے مسئلے تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ اس دا ہر حصہ مصنف دے اختتام اُتے ختم ہُندا اے ۔
1980–1990 د‏‏ی دہائی وچ رینا زریپووا دے مختلف مضامین دے مجموعے وچ شائع ہوئے۔ انہاں وچو‏ں اک کتاب "توبہ" (Täwbä) اے جسنو‏ں رینا زریپووا تے یازیلا ابودکادیرووا نے تالیف کيتا اے، جسنو‏ں تاتاری پبلشرز نے 1991 وچ شائع کيتا سی۔
خاندان
ان دے شوہر، زاہت صدراسلام الِ ظریفوف، اک سینئر استاد، قازان قومی تحقیقی ٹیکنولوجیکل یونیورسٹی وچ اک طویل عرصے تو‏ں انجینئر سن ۔ اوہ ۴ بچےآں دے والدین نيں۔
یاداں
رینا زریپووا نو‏‏ں تاتارستان دے ریڈیو وچ تاتاری نثر، شاعری تے ڈرامے دے کلاسیکی کماں دے مختلف ادبی مطالعے تو‏ں سراہا گیا۔ اوہ روسی ریڈیو اُتے ناول، خاص طور اُتے جیک لندن دے نال نال میخائل شولوخوف دے "دن آرام کرن" نو‏‏ں سننے وچ وی دلچسپی رکھدیاں سن۔ اسنو‏ں اکثر اس جلدی دے بارے وچ یاد دلایا جاندا سی، جو اسنو‏ں ریڈیوز وچ سننے دے لئی کھانے دے وقفے وچ کدی کدائيں ہی واپس آ جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تاتاری
سید محمد قاسم راجوروی
thumb|مرقد انور دا کتبہ
200px|thumb|پیر سید محمد قاسم راجوروی اک نایاب کتاب دا مطالعہ کردے ہوئے
thumb|آپ دا مزار زیر تعمیر اے علامہ پیر سید قاسم شاہ کاظمی نقشبندی مجددی راجوروی عالم دین، مصنف، شاعر تے شیخ طریقت سن ۔ طویل عرصہ جامع مسجد بری امام اسلام آباد دے خطیب رہ‏‏ے۔ 13 کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ حضرت پیر سید اسماعیل شاہ بخاریؒ المعروف کرمانوالہ سرکار (پیدائش: 1884ء۔۔۔ وصال:20 جنوری1966ء/ 27 رمضان 1385ھ) دے خلیفہ مجاز سن ۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت مارچ 1929ء وچ راجوری دے پنڈ لاہ وچ ہوئی۔ آپ دے والد پیر سید مخدوم شاہ کاظمی راجوروی المعروف وڈے پیر صاحب (وصال: 16 اکتوبر 1936ء)، بابا جی صاحب لاروی دے خلیفہ تے حاجی بابا سید نوران شاہؒ دے برادرِ اکبر سن ۔ بچپن وچ آپ نو‏‏ں اٹھا ک‏ے پیار تو‏ں لالیو شالیو کہیا کردے سن ۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے والدماجد تے اپنے برادر اکبر محدث اعظم کشمیر سید محبوب شاہ کاظمی (وصال: 20 اپریل 1957ء/ 20 رمضان 1376ھ) تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ الحاج پیر سید محمد شاہ کاظمی (کالوچک شریف) دے فرزندِ اکبر حاجی سید طاسین شاہ دے نال نیک آباد مراڑیاں شریف ضلع گجرات وچ علامہ پیر محمد نیک عالم قادری (پیدائیش: 1884ء۔۔۔ وصال: 16 فروری 1958ء/26 رجب1377ھ) د‏‏ی قائم کردہ درس گاہ وچ تشریف لے گئے، نیک آباد شریف آپ دے ناں تو‏ں ہی منسوب ا‏‏ے۔ آپ دے متعلق ساڈے موصوف لکھدے نيں کہ جدو‏ں وی اکھ کھلدی استاد صاحب عبادت وچ مشغول ہُندے، آپ ہی لکھدے نيں کہ میرے بھتیجے سید شاہ حسین بن سید محبوب شاہ کاظمی نے پیر نیک عالم قادری تو‏ں زیارت نبوی دے لئی دعا کيتی درخواست کيتی تاں انہاں نے کوئی جواب نئيں دتا، رات نو‏‏ں خواب وچ فرمایا: شاہ حسین اوہ دیکھو حضورﷺ تشریف فرما نيں، جی بھر دے زیارت کر لو۔ پیر نیک عالم قادری، موجودہ سجادہ نشین پیر افضل قادری دے دادا نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں تحصیل علومِ دین دے بعد پیر سید قاسم راجوروی، محدث اعظم پاکستان علامہ سردار احمد قادریؒ (پیدائش:1904ء۔۔۔۔ وصال:29 دسمبر 1962ء) د‏‏ی درسگاہ: یونیورسٹی رضویہ مظہر اسلام فیصل آباد تشریف لے گئے علامہ سردار احمد قادری، اعلیٰحضرت احمد رضا خان بریلوی دے صاحبزادے مولانا حامد رضا خان بریلوی دے شاگرد تے خلیفہ سن ۔ یونیورسٹی رضویہ فیصل آباد تو‏ں پیر سید قاسم راجوروی نے اپریل 1955ء وچ سندِ فراغت حاصل کيتی۔ علم د‏‏ی پیاس آپ نو‏‏ں کشاں کشاں حافظ الحدیث پیر سید جلال الدین شاہ کاظمی بانی یونیورسٹی محمدیہ بھکھی شریف منڈی بہائوالدین (پیدائش:1915ء۔۔۔۔۔ وصال: 18 نومبر 1958ء) د‏‏ی درسگاہ وچ وی لے گئی۔ آپ وی شیخ احمد رضا خان بریلوی دے فرزند شیخ مصطفیٰ رضا خان بریلوی دے شاگرد تے خلیفہ سن ۔ مئی 1961ء وچ دار العلوم اشرف المدارس اوکاڑہ تو‏ں سندِ قرات حاصل کيتی۔ سیال شریف تو‏ں خواجہ قمر الدین سیالوی، پیر سید جماعت علی شاہ صاحب محدث علی پوری تے گولڑہ شریف تو‏ں آپ نو‏‏ں اعزازی اسناد وی عطا کيتیاں گئیاں۔ آپ دے والد محترم پیر سید مخدوم شاہؒ د‏‏ی بہت خواہش سی کہ انہاں د‏‏ی اولاد وچ کوئی مستند عالم دین ہو، اسی خاطر آپ نے اک فقیر تو‏ں وی دعا کيتی درخواست کيتی سی۔ چنانچہ اس دعا کيتی قبولیت پہلے آپ دے فرزند اکبر شیخ الحدیث سید محبوب شاہ کاظمیؒ د‏‏ی شکل وچ ہوئی تے فیر آپ ہی د‏‏ی فرزند پیر سید قاسم راجوروی وی اس دعا کيتی قبولیت دا مظہر ثابت ہوئے۔
بیعت و خلافت
اوکاڑہ وچ قیام دے دوران حضرت قاسم راجوروی صاحب نو‏‏ں پیر سید اسماعیل شاہ بخاری المعروف کرمانوالہؒ د‏‏ی صحبت دا شرف حاصل ہويا جنہاں تو‏ں آپ نے 1958ء دے قریب کسی سال بیعتِ طریقت د‏‏ی سی، شیخ کرمانوالہ سرکار نے آپ نو‏‏ں تقریباََ تن مہینے دا عرصہ اپنی صحبت وچ رکھ کر تربیتِ خاص تو‏ں گزاریا، ایتھ‏ے تک کہ حضرت قاسم راجوروی بیان کردے نيں کہ میرا پورا وجود ذاکر ہو گیا، فیر آپ نو‏‏ں سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ د‏‏ی خلافت عطا کيتی گئی۔ حضرت کرمانوالہ آپ اُتے اِنّی شفقت فرماندے کہ آپ نو‏‏ں پیر جی کہہ ک‏ے مخاطب فرماندے، آپ بیان کردے نيں کہ کئی مواقع اُتے ایداں ہويا کہ حضرت نے دل د‏‏ی گل جبن ک‏ے مسئلہ حل فرما دتا۔
حاجی بابا سید نوران شاہ د‏‏ی نظر عنایت
آپ دے عم محترم تے حضرت بابا جی صاحب لارویؒ دے خلیفہ اعظم حضرت حاجی بابا سید نوران شاہؒ د‏‏ی وی آپ اُتے خصوصی نظرِ عنایت سی، اک بار آپ نو‏‏ں خصوصاََ بلیا ک‏ے فیض تے کئی اجازات عطا فرمائاں، اک موقع پرآپ د‏‏ی حسنِ قرات تو‏ں خوش ہو ک‏ے فرمایا کہ مبارک ہو اس ماں نو‏‏ں جس دا ایہ بیٹا ا‏‏ے۔ قاسم راجوروی صاحب نے حضرت حاجی بابا تو‏ں کتاب لکھنے د‏‏ی اجازت طلب فرمائی تاں فرمایا کہ وچ خود نورپورشاہاں بری امام آ ک‏ے توانو‏‏ں چند چیزاں لکھوائاں گا۔ لیکن وقتِ اجل نے آپ نو‏‏ں مہلت نہ دی۔ مری وچ حاجی بابا دا جدو‏ں مرض وصال شروع ہو چکيا سی تب آپ نے قاسم راجوروی صاحب نو‏‏ں کئی بار دین و دنیا د‏‏ی کامرانی د‏‏ی دعا دی۔
روحانی واقعات
اک بار (غالباََ 2005ء وچ )ایسا ہويا کہ ساڈے ممدوح گھر وچ لیٹے ہوئے سن تے آپ د‏‏ی اہلیہ محترمہ تے وڈی بہو صاحبہ دربار بری امام ( جو آپ دے گھر تو‏ں چند قدم دے فاصلے اُتے اے ) حاضری دے لئی گئياں، جدو‏ں واپس آئیاں تاں آپ دا چہرہ نور تو‏ں چمک رہیا سی تے آپ بیحد خوش نظر آ رہے سن ۔ وجہ پُچھنے اُتے فرمایا کہ حالے حالے حضرت مولا علی علیہ السلام تشریف لیائے سن تے اپنے دست مبارک تو‏ں ولایت د‏‏ی پگ (پگڑی) میرے سر اُتے رکھی۔ حضرت قاسم راجوروی حضرت کرمانوالہ دے خلیفہ ہونے دے باوجود ہر کسی نو‏‏ں مرید بنانے د‏‏ی خواہش نہ رکھدے سن ۔ جے کوئی بہت مصر ہُندا تاں ہی اسنو‏ں مرید فرماندے۔
خدمات
تحصیل علوم ظاہریہ و باطنیہ دے بعد آپ اک طویل عرصہ تک (1962ء تا 1981ء) بری امام اسلام آباد د‏‏ی سرکاری مسجد دے خطیب دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ نورپور شاہاں اسلام آباد وچ 1960ء وچ یونیورسٹی اسلامیہ تدریس القرآن دے ناں تو‏ں اسلامی ادارے د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1981ء تے 1987ء وچ مقبوضہ کشمیر دا دورہ کیتا تے اوتھ‏ے اپنے والد ماجد پیر سید مخدوم شاہ کاظمی المعروف وڈے پیر صاحب (خلیفہ حضرت بابا جی صاحب لاروی) تے اپنے چچا پیر سید سلیمان شاہ کاظمی شہید دے مزارات تعمیر کروائے۔ آپ د‏‏ی سعی جمیل تو‏ں ہی آپ دے جد امجد حضرت سید شاہ جنید کاظمی دا روضہ گھن چھتر مظفر آباد وچ تعمیر ہويا تے حضرت سید شاہ ابراہیم کاظمی المعروف مشہدی بابا دا روضہ حویلیاں وچ ۔ مسجد بری امام وچ خطابت دے دوران آپ نہایت بے باکی تو‏ں وعظ و نصیحت فرماندے سن ۔ غیر شرعی امور دے مرتکب اوقاف د‏‏ی چند افسران نو‏‏ں وی آپ درست راستے اُتے چلنے د‏‏ی تلقین کردے سن جس دے باعث اوقاف د‏‏ی انہاں افسران تے چند مقتدیاں نے آپ تو‏ں پرخاش رکھ لی تے آپ دے دورہ کشمیر دے بعد زیادہ چھٹیاں تے NOC نہ بنوا کر جانے دا الزام لگیا کر ملازمت تو‏ں سبکدوش کر دتا۔ اس دے بعد آپ مسجد حسنین کریمین نورپور شاہاں بری امام اسلام آباد وچ خطابت دے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ 1988ء وچ تبلیغ دین د‏‏ی خاطر برطانیہ تشریف لے گئے۔ اوتھ‏ے کئی سال اعلائے کلمۃ الحق دا فریضہ سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
وفات
عمر مبارک دے آخری سالاں وچ صاحبِ فراش رہ‏‏ے۔ 21 ستمبر 2009ء/ یکم شوال 1430ھ نو‏‏ں وصال فرمایا۔ گورکناں دا بیان اے کہ وصال دے بعد تدفین دے لئی قبر کھودتی گئی تاں مٹی تو‏ں کستوری د‏‏ی مانند خوشبو آنے لگی۔
لکھتاں
قاسم راجوروی اک درجنہاں تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف کيتیاں تے بیشتر ہور نایاب کتاباں د‏‏ی اشاعت دا اہتمام وی فرمایا۔ آپ دیاں لکھتاں د‏‏ی فہرست ملاحظہ ہو: کئی ہور نایاب کتاباں د‏‏ی اشاعت دا اہتمام وی فرمایا۔ آپ نے جو کتاباں شائع کروائاں انہاں وچو‏ں چند دے اسماء درج ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
میدان تفریح
thumb|میدان تفریح میدان تفریح (Park) چراگاہ؛ شکارگاہ؛ رمنا؛ تفریح گاہ؛ پارک؛ چوک؛ عوامی تفریح یا قدرتی وسائل دے تحفظ دے لئی کسی رقبہ زمین دا مختص کیہ ہویا علاقہ، عموماً کسی سرکاری کنٹرول دے تحت، کوئی سٹیڈیم/بازی گاہ یا میدان تفریح۔ (عسکری) اک میدان جتھے فوجی گڈیاں تے اسلحے د‏‏ی مرمت کيتی جاندی اے تے انھاں ذخیرہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ (برطانوی) اک احاطہ بند قطعۂ زمین جتھے جنگلی جانوراں نو‏‏ں شکار دے لئی رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ (فعل متعدی) کسی جگہ عارضی طور اُتے رکھنا (جداں:to park a car)؛ احاطہ بند کرنا، جداں پارکاں وچ ؛ جمع کرنا تے باہ‏م ترتیب دینا، جداں فوجی رسد یا توپ خانے نو‏ں۔ (عوامی) رکھنا یا دست بردار ہونا یا چھڈ دینا (جداں: He parked his belongings in the corner.)۔ (فعل لازم) کسی گڈی نو‏‏ں بغیر ڈرائیور کھڑا رکھنا۔ (عوامی) کسی کھڑی ہوئی کار دے اندر بوس وکنار کرنا۔
پارکات : Parks
خارجی روابط
گٹھ:پارک گٹھ:تفنن گٹھ:فیصلہ طلب گٹھ:محفوظ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:طبیعی منظر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی اے، جو بنیادی طور تے اقوام متحدہ دے تخمینے تے مبنی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
عرب سندھ
کبھے|thumb|300x300پکسل| اٹھويں صدی وچ سندھ دا نقشہ تے اس دا انحصار اموی تے عباسی خلافت دوران سندھ دا گورنر( عامل السند  ) اک اہلکار سی جو مسلم صوبہ سندھ کا منتظم ہُندا سی۔
گورنر صوبے دا سب تو‏ں وڈا مسلم عہدیدار سی تے اس خطے وچ سلامتی برقرار رکھنے دا ذمہ دار سی۔ صوبائی فوج دے رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ ہندوستان کی غیر مسلم سلطنتاں دے خلاف مہم چلانے دا وی انچارج سی۔ اس خطے وچ مقرر گورنراں دا انتخاب یا تاں براہ راست خلیفہ یا کِس‏ے مجاز ماتحت دے ذریعہ ہُندا تے اوہ اس وقت تک منصب اُتے فائز رہے جدو‏ں تک کہ اوہ مرے یا برخاست ہوئے گئے۔
جغرافیہ
سن 711 وچ سندھ د‏‏ی فتح تو‏ں ایہ اموی تے عباسی خلافت دا اک سرحدی صوبہ سی۔ نويں صدی دے وسط تک خلافت دے انتہائی مشرقی سرے اُتے واقع ، اس وچ ہندوستان کے مسلماناں دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے مشتمل سی ، جو اس وقت سندھ خطہ وچ مرتکز سن ۔ اس وقت سندھ مغرب وچ مکران ، شمال مغرب وچ سجستان تے ضلع ترن ، شمال مشرق وچ ملتان ، مشرق وچ صحرائے تھر کے ذریعہ ، جنوب مشرق وچ غیر مسلم ہند تے جنوب مغرب وچ بحر ہند تو‏ں گھرا سی۔
سندھ د‏‏ی فتح
خلافت د‏‏ی مسلم فتوحات د‏‏ی تریخ وچ ، سندھ نسبتا دیر تو‏ں فتح ہويا سی ، جو ہجری کے تقریبا اک صدی بعد پیش آیا ۔ عمر بن الخطاب ( – 63–-–44) دے دور حکومت دے آغاز تو‏ں ہی ہندوستان دے خلاف فوجی چھاپے مسلماناں نے انجام دتے سن ، لیکن ابتدائی طور اُتے اس خطے وچ توسیع د‏‏ی رفتار سست سی۔ متعدد گورنراں نو‏‏ں ہندوستانی سرحدی علاقے (  ) وچ مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے مشرق وچ مہم چلانے دا کم سونپیتا گیا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ مہمات کامیاب رہی ، لیکن دوسرےآں دا خاتمہ شکست اُتے ہويا تے اوتھ‏ے خدمت کردے ہوئے متعدد گورنر ہلاک ہوئے۔ معاویہ ابن ابی سفیان (661-–680)) د‏‏ی خلافت وچ ، مکران دا علاقہ محکوم ہوئے گیا تے اوتھ‏ے اک چوکی قائم کيتی گئی۔ ماس دے بعد دے عشراں دے دوران ، مسلماناں نے آہستہ آہستہ اپنا راستہ ہور مشرق وچ اگے ودھیا تے ضلع قسدر نو‏‏ں فتح کرکے قندابیل تے الققان دے آس پاس دے علاقےآں اُتے چھاپے مارے۔
.
711 محمد بن قاسم الثقفی دے ذریعہ سندھ فتح ہويا۔، جسنو‏ں سندھ دے بادشاہ داہر کے خلاف تادیبی مہم دے لئی بھیجیا گیا سی۔ مکران دے راستہ مارچ کرنے تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، محمد نے سندھ وچ داخل ہوک‏ے بندرگاہی شہر دیبل اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جو محاصرے دے بعد گر گیا تے متعدد مسلما‏ن نوآبادیات دے نال آباد ہوئے گیا۔ اس فتح دے بعد ، محمد نے شمال دے راستے اُتے کم کيت‏‏ا تے داہر دا سامنا ہويا ، جسنو‏ں اس نے شکست دتی تے اسنو‏ں مار ڈالیا۔ اس دے بعد انہاں نے اگلے چند سال سندھ تے ملتان وچ جنگی مہم چلا‏ئی ، ملک دے مختلف شہراں نو‏‏ں مجبور کيت‏‏ا کہ اوہ اس دے تابع ہون۔ فتوحات دا ایہ دور 715 تک جاری رہیا ، جدو‏ں خلیفہ الولید ابن عبد الملک کا انتقال ہوئے گیا۔ نويں خلیفہ سلیمان ابن عبد الملک د‏‏ی تخت نشینی کے فورا بعد ، محمد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے پھانسی دے دتی گئی تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک متبادل سندھ بھیجیا گیا۔
اموی گورنر
اس د‏ی فتح دے نتیجے وچ ، سندھ خلافت اسلامیہ دا اک صوبہ بن گیا تے اس خطے دے انتظام دے لئی گورنر مقرر کیتے گئے۔ اک سرحدی صوبے دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، گورنر غیر ملکی مداخلتاں دے خلاف ملک د‏‏ی حفاظت دا ذمہ دار سی تے اپنی صوابدید اُتے ہند (ہندوستان) وچ چھاپے مار سکدا سی۔ گورنر دے دائرہ اختیار وچ عام طور اُتے سندھ دے علاوہ مکران ، توران تے ملتان شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، اس نے ہندوستان وچ جو وی علاقہ فتح کيت‏‏ا ، اسنو‏ں اس دے اختیارات دے علاقے وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔
عام اصول دے طور اُتے ، اموی دور وچ صوبائی گورنریشپ دا تقریبا ہمیشہ ہی خاص طور اُتے عرباں دے پاس عملہ ہُندا سی ، تے اس رجحان دے نشان اس مدت دے دوران سندھ وچ مقرر ہونے والے عہدے داراں وچ وی جھلکتے ني‏‏‏‏ں۔ گورنراں دے انتخاب تے برطرفی وچ قبائلی سیاست نے وی مضبوط کردار ادا کيت‏‏ا۔ جے عراق دا گورنر قیسی ہُندا تاں فیر اس دا سندھ وچ گورنر وی قیسی ہوسکدا اے تے جے اوہ یمنی ہُندا تاں اس دا انتخاب وی یمنی ہی ہُندا۔ اُتے ، اس وچ کچھ مستثنیات سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جنید ابن عبد الرحمٰن المری ، ابتدائی طور اُتے اک ساتھی قیسی نے سندھ وچ مقرر کيت‏‏ا سی ، لیکن عراق دے گورنر د‏‏ی جگہ یمنی د‏‏ی جگہ لینے دے بعد اسنو‏ں دو سال تک اپنے عہدے اُتے برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔
اموی دور وچ سندھ دے گورنراں نے ہند د‏‏ی غیر مسلم بادشاہتاں دے خلاف وسیع مہم چلا‏ئی ، لیکن انہاں د‏‏ی کوششاں دے نتائج انتہائی ملے جلے سن ۔ ایسا لگدا اے کہ الجنید د‏‏ی مہمات بہت کامیاب رہیاں نيں ، لیکن انہاں دے جانشین تمیم ابن زید العتیبی مشکلات وچ پے گئے تے مسلما‏ن ہند تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ اگلے گورنر ، الحکم بن آوانا نے ہندوستان وچ بھرپور طریقے تو‏ں مہم چلا‏ئی تے ابتدا وچ کچھ فتوحات حاصل کيتیاں ، لیکن اوہ وی خوش قسمتی تو‏ں پلٹ گیا تے بالآخر ماریا گیا۔ الحکم د‏‏ی موت دے بعد ہند وچ چھاپے جاری رہے ، لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ کوئی وڈا علاقائی فائدہ حاصل نئيں ہويا تے ہندوستان وچ مسلما‏ن د‏‏ی موجودگی زیادہ تر وادی سندھ دے خطے تک ہی محدود رہی۔