cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی بجھارتاں
کہانی بجھارتاں
راجے دی مٹھی وچ ٹڈا سی، اسنے ٹڈا چھڈّ دتا کہ جوتشی نے بجھّ لیا تے اسنوں انعام دتا۔
سئپن دا ٹوٹا
لوک پرمانا وچوں اک ونگی سیاپن دے ٹوٹے دی اے۔ سیاپن دا ٹوٹا سرو پروانیا ہندا اے۔ سیاپن دے ٹوٹے دناں دی اہمیت بارے، جاتاں بارے، ورتاریاں بارے، کم دھندے دے ڈھنگاں بارے کئی ونگیاں وچ ملدے ہن۔ پنجابی وچ ایہناں ٹوٹیاں دی کوئی گھاٹ نہیں اے۔
جاتاں بارے
رجیا جٹّ مچاوے کل
رجی مہں نہ کھاوے کھلّ
رجیا برہمن پیندا گل
رجیا کھتری جاوے ٹل
عورتاں بارے
کنڈر رنّ دی بھیڑی چال،چلھے اتے رووس بال
آٹا گنھدیاں کھرکے وال،نکّ پونجھدی موڈھے نالے۔
پٹھی رنھ دے پٹھے چالے،آپ وی رڑے تے جھگا وی گالے۔
کھیتی بارے
پر ہتھ ونج سنیہی کھیتی،بن دیکھے ور دیوے بیٹی
اناج پرانا دبے کھیتی، کدے نہ ہندے بتی توں تیتی
سٹہ
اپروکت وچاراں دے بنیاد تے کیہا جا سکدا اے کہ بجھارتاں ہر سبھیاچار وچ موجود ہن۔ بجھارتاں، پرکررتی، بنسپتی، رشتے-ناتے، انسانی سریر، لوک کھیڈاں آدی نال متعلق ہندیاں ہن۔
حوالے اتے ٹپنیاں
1. ڈاکٹر۔ گروندر سنگھ، پنجابی بجھارتاں: اڈیٹنگ تے ملانکن، لوک گیت پرکاشن، چنڈی گڑھ، 2005, پنہ-11-12.
2. اوہی، پنہ-16.
3. ڈاکٹر۔ جگیر سنگھ نور، پنجابی جن-جیون لوک-رنگ، پنجابی ساہت اتے تہذیبی سدن، پھگواڑا، 2006, پنہ-147.
4' ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند، پنجاب دا لوک ورثہ، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996, پنہ-205. 5. اوہی، پنہ-206.
6. اوہی، پنہ-207.
7. ڈاکٹر۔ جگیر سنگھ نور، پنجابی جن-جیون لوک رنگ، پنجابی ساہت اتے تہذیبی سدن، پھگواڑا، 2006, پنہ-148.
8. اوہی، پنہ-149.
9. اوہی، پنہ-151.
10. اوہی، پنہ-152.
11. اوہی، پنہ-153.
12. بھپندر سنگھ خیرا، لوکدھارا بولی اتے سبھیاچار، پیپسو بکّ ڈپو، بکس مارکٹ پٹیالہ، 2013, پنہ-53 ।
13. بکرم سنگھ گھمن، پنجابی بجھارتاں، وارث شاہ فاؤنڈیشن امرتسر، 2006, پنہ 40, 54 ।
اخروٹ دی گری
اخروٹ دی گری اخروٹ دے بی دی کھادی جانوالی گری اے۔ ایہدے وچ پروٹین تے چربیلے انگ ہوندے نیں جیہڑے انسان دی صحت نوں فیدا دیندے نیں۔ ایہ گول تے پینڈے جھلڑ والے ہوندے نیں۔ اک فروٹ وچ اک ای گری ہوندی اے۔ چھلڑ ہرا تے اندر دا پینڈا چھلڑ پؤرا سیتا ہوندا اے۔ باہرا نرم چھلڑ تے اندرلا پینڈا چھلڑ نہیں کھادے جاندے۔ گری دوانگاں وـ ونڈی ہوندی اے پر وشکاروں جڑی ہوندی اے۔
2010 وچ 2.55 ملین میٹرک ٹن گری ہوئی جیدے وچ چین دا حصہ 1.06 ملین ٹن سی ۔
صیہون نیشنل پارک
صیہون نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
ماٹسی وڈی کنی چمگادڑ
ماٹسی وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
مینسٹی کاؤنٹی
مینسٹی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
کھوڑ
کھوڑ پھلوالے بوٹیاں دا اک  ٹبر اے۔  ایہدے وچ رکھ نیں تے چاڑیاں وی نیں۔ ایہ امریکہ تے یوریشیاء دے واسی نیں۔ کھوڑ پنجابی وج ایس رکھ نوں کیندے نیں۔
نکا میکاع
نکا میکاع طوطا ٹبر دا اک نکا میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ 30–35 سینٹی میٹر (12–14 انچ) دا ہون باہجوں ایہنوں سب توں نکا میکاع منیا گیا اے۔
شہرستان جاسک
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان جاسک ایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز جاسک شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک
گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک امریکی صوبے وائیومنگ چ اک پارک اے۔
ٹینی وڈی کنی چمگادڑ
ٹینی وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
مارکؤٹ کاؤنٹی
مارکؤٹ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
چک 93 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
لارنس کالج گھوڑا گلی
لارنس کالج گھوڑا گلی پنجاب پاکستان دا اک پرانا کالج اے ۔ ایہ 1860 وچ انگریزاں نے برطانوی راج دے ویلے گورا فوج دے بچےاں لئی بنایا سی ۔ ایہ کالج 1950 دی اچائی تے مری دے نیڑے اک تھاں گھوڑا گلی وچ بنا یا گیا۔ایہدا ناں انگریز فوج دے اک افسر میجر جنرل سر ہنری مونٹگمری لارنس دے ناں تے رکھیا گیا ۔
باہرلے چوڑ
گٹھ:پنجاب دے کالج
سید ابراہیم دانشمند
سید ابراہیم دانشمند ( সৈয়দ ইব্রাহীম দানিশমন্দ ) سولہويں صدی دے اک زمیندار تے اسلامی اسکالر سن جو صوفی قادریہ سلسلے نال تعلق رکھدے سن ۔ اپنی زندگی دے دوران ہی انہاں دا بہت احترام کیتا جاندا سی، دانشمند نو‏‏ں متعدد اسلامی تے سیکولر مضامین دا ماہر سمجھیا جاندا سی ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اوہ قادریہ سلسے دے پہلے افراد وچ شامل نيں جو بنگال وچ متحرک سن تے اوتھے انہاں نے تبلیغ کيتی۔
مڈھلا جیون
متبادل دے طور پر، مورخ اچیوت چرن چودھری دے مطابق اوہ صوفی جنرل سید ناصرالدین دا اک پو‏تے سن تے جو 13واں صدی تو‏ں بنگال وچ موجود سی ۔
زندگی
اک مشہور مصنف، سید ابراہیم کواسلام دے بوہت سارے شعبےآں وچ علم سکھایا گیا سی، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی خصوصی توجہ اسلامی عرفان یا تصوف اُتے مرکوز سی۔ انہاں دے علم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں دانشمند (عقلمند) دا خطاب دتا گیا تے اہ ہن ايس‏ے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ دانشمند د‏‏ی رہنمائی دے تحت ہندو راجپوت کے رئیس کالیداس گزدانی نے اسلام قبول کیتا۔ گزدانی نے اپنا ناں سلیمان خان رکھیا تے بعد وچ انہاں دے ہاں مشہور عیسیٰ خان پیدا ہوئے، جو مغل سلطنت کے خلاف بغاوت وچ بارو-بھویان د‏‏ی قیادت کردے تھے ۔
سید ابراہیم فارسی تے عربی زباناں دے وی مشہور عالم سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس وقت دے دہلی دے شہنشاہ نے انہاں نو‏ں ملک العلماء ( علما کا شہزادہ) دا لقب عطا کيتا، اس دے علاوہ انہاں نو‏ں قطب الاشکین دے لقب تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ دانشمند نو‏‏ں سلطان بنگال د‏‏ی طرف تو‏ں سنارپنڈ وچ ٹیکس فری زمین دتی گئی تاں اوہ اپنے پرانےمقام سلہٹ تو‏ں ایتھ‏ے نقل مکانی کر گئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے اک خانقاہ یا صوفی ملاقات خانہ قائم کیتا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اسلام دے نال نال قادریہ صوفی سلسلے د‏‏ی وی تبلیغ کيتی۔ ایہ سلسلہ انہاں د‏‏ی اولاد دے نال نال روحانی جانشیناں نے وی جاری رکھیا۔
انہاں نو‏ں سونارپنڈ وچ 15 واں صدی د‏‏ی فتح شاہ مسجد دے اک مقبرہ کمپلیکس دفن کیتا گیا، جس وچ اوہ کنبہ دے کئی افراد تے ہور اسلامی شخصیتاں دے نال مدفون نيں۔ ایہ اک مقدس مقام سمجھیا جاندا اے تے عام طور اُتے عقیدت مند زیارت دے لئی وی آندے نيں۔
کنبہ
بہت سارے ذرائع دسدے نيں کہ سید ابراہیم د‏‏ی شادی سلطان بنگال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی تو‏ں ہوئی سی ، جس دا ناں روشان اختر بانو سی ۔ اُتے اس سلطان د‏‏ی صحیح شناخت دے بارے وچ کچھ اختلاف رائے موجود ا‏‏ے۔ آراء وچ آخری الیاس شاہی حکمران جلال الدین فتح شاہ ہور علاؤالدین حسین شاہ یا اس دے بیٹے غیاث الدین محمود شاہ ، دونے حسین شاہی خاندان شامل نيں۔ اس شادی تو‏ں سید ابراہیم دے چار بیٹے سن : موسیٰ ، عیسیٰ ، یوسف تے اسحاق۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی (یا پو‏تی) وی سی جس دا ناں فاطمہ بی بی سی ، جو بعد وچ عیسیٰ خان د‏‏ی اہلیہ تے انہاں دے بیٹے موسیٰ خان د‏‏ی امکانی ماں بنیاں۔
کرنل نرندرپال سنگھ
کرنل نرندرپال سنگھ (جم 1922/23 - ) پنجابی دا ناول کار، لکھاری اتے پترکار اے۔ اسنے 1976 وچّ با ملاحظہ ہوشیار دے لئی ساہت اکادمی انعام حاصل کیتا سی۔ اسنے ہن تکّ 60 توں ودھ کتاباں لکھیاں نیں۔
جیونی
نرندرپال سنگھ دا جم پنجاب برطانوی ہند (ہن پاکستان)، ضلع لائلپور (ہن فیصل آباد) وچّ 1922/23 نوں کاما بنگلا وکھے ہویا سی۔ اوہ رکھیا سیواواں وچّ 1942 چ کمیشن افسر بھرتی ہویا سی اتے دوجی وڈی جنگ دوران اسنے لہندے ایشیا وچّ سیوا کیتی سی۔ اوہ 1972 وچّ برگیڈیئر دے طور تے سیوا مکت ہویا۔ اس نے 1962-66 دے دوران بھارت دے صدر دے ملٹری سیکٹری دے طور تے سیوا کیتی۔ نرندرپال سنگھ بھائی ویر سنگھ دے بعد سکھ اتہاس دا ناولی چترن کرن لئی مشہور اے۔
منصور
منصور (عربی: أبو عامر محمد بن عبد الله بن أبي عامر الحاجب المنصور‎) سپین چ دسویں صدی چ بنو امیہ دا وزیراعظم تے جرنیل سی۔ اوہ 938 چ جمیا تے 1002 چ مریا۔ اودے ناں تے سپین دا اک پہاڑ المنظور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:اندلسی مسلمان
کوئیبان ماسٹف چمگادڑ
کوئیبان ماسٹف چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ میکسیکو توں برازیل دی واسی اے۔
چک 436 گ ب شمالی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
میزا وردے نیشنل پارک
میزا وردے نیشنل پارک امریکہ دا اک پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
میسن کاؤنٹی
البنی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
بوٹا فرام ٹوبھا ٹیک سنگھ
بوٹا فرام ٹوبھا ٹیک سنگھ (Boota from Toba Tek Singh) 1999 دا اک پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما سیریئل ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن لہور نے نشر کيتا تے ایہدیاں کل 22 قِسطاں سی۔ ایہنو‏ں خلیل الرحمان قمر نے لکھیا تے ہدایت کاری دلاور ملک نے کیتی۔ ایہ ڈراما اس وقت 1999 وچ کافی مقبول ہویا۔
پلاٹ
کہاݨی اک کردار بوٹا (فیصل قریشی) دے گرد کُعھمدی اے جو ٹوبھا ٹیک سنگھ توں تعلق رکھدا اے تے اک زمیندار دا کلا پُتر ا‏‏ے۔ بوٹا شرارتی مزاج دا اے تے سکول وچ چنگی کارکردگی دا مظاہرا کرن وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ بوٹا راتو رات بدل جاندا اے جدو‏ں اوہنو‏ں مہرو (فرح شاہ) ناݪ پیار ہو جاندا اے جیہد‏‏ی گڈی اوہدے پنڈ دے نیڑے اودو‏ں خراب ہو جاندی اے جدو‏ں اوہ تے اوہد‏ی دادی (خورشید شاہد) لہور جا رہی سی۔ بوٹا چھیتی ای گھر تو‏ں بھج کے لہور چلا جاندا ا‏‏ے۔
مہرو اک اشتہاری ایجنسی چلاؤندی اے تے اوہدا معاون فانی (کاشف محمود)، بوٹے نو‏‏ں زہرہ خاتون (دیبا) دے بورڈنگ ہاؤس لے جاندا اے جِتھے اوہ رہندا ا‏‏ے۔ میرو (بابر علی) اوتھ‏ے دا اک ساتھی رہائشی اے جو اک کِھلرے ہوئے گھر نال تعلق رکھدا اے تے اس وجہ تو‏ں اک ٹُٹی پھُٹی شخصیئت دا مالک ا‏‏ے۔ اوہ کُڑیاں ناݪ چعھوٹھے وعدے کردا اے تے فیر اوہناں د‏دیاں توصویراں تے خطوط حاصل کرن مگروں اوہناں نو‏ں بلیک میل کردا ا‏‏ے۔
مہرو اوہدے ناݪ پیار کردی اے تے اس تو‏ں استدلال کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ میرو نو‏‏ں وی مہرو نال پیار ہو جاندا اے پَر اوہ اوہنو‏ں منݨ تو‏ں ڈرا اے کیونکہ اوہ ایہجی پوزیشن وچ نئيں رہنا چاؤہندا جِتھے کوئی دوسرا اوہدا استحصال کر سک‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:پاکستانی ڈراما سیریل گٹھ:پاکستانی ڈرامے
ایشیائی جنگلی سیب
ایشیائی جنگلی سیب سیب دی اک جنگلی ونڈاے۔ ایہ وشکارلے ایشیاء وچ ہوندا اے تے پہلی واری اک جرمن بوٹا گرو کارل فریڈرک فان لیڈباور نے 1833 وج ایہدے بارے لکھیا۔
ایہ 5 توں 12 میٹر (16 توں 39 فٹ) تک اچا ہوندا اے تے عام اگاۓ جانوالے سیب وانگوں ای ہوندا اے۔ پت چھڑ وچ ایہدے پتے لال ہوجاندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گلاب دا ٹبر
مارٹینک میکاع
مارٹینک میکاع میکاع دی اک مکی ہوئی ونڈ اے جیہڑی کریبین دے جزیرے مارٹینیک دی واسی سی۔
گٹھ:میکاع
عام وڈی کنی چمگادڑ
عام وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
وائیجرز نیشنل پارک
وائیجرز نیشنل پارک امریکہ دا اک پارک اے۔
چٹے ٹڈوالی وڈی کنی چمگادڑ
چٹے ٹڈوالی وڈی کنی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
بھگت کبیر تے بھگتی لہر
بھگت کبیر دا ویلا پندرہویں صدی دا اے تے ایس دا سانگا اوس ویلے دی چلدی بھگتی لہر نال وی جوڑیا جاندا اے۔ بھگتی دا مطلب اے لگن، صدق، پریم ۔کسے نال لَو لگ جانا یاں devotion۔ بھگتی لہر اٹھویں صدی وچ لمے (دکھنی) ہندوستان وچ چھوہی تے پندرہویں صدی تیک ایہہ اُبھے (شمالی )ہندوستان اپڑ گئی۔
ایس توں پہلے ساریاں لہراں اُبھے ہندوستان وچ اُٹھیاں سن جویں ایتھے ای پہلیاں وڈیاں کتاباں لکھیاں گئیاں جویں چارے وید مڑ ایتھے ای بدھ مت، جین مت تے دوجیاں فکری تے فلسفیانہ لہراں چلیاں پر مڑ اٹھویں صدی وچ اُبھے ہندوستان توں ایہہ آگوائی کھس گئی تے ایہہ آگوائی لمے ہندوستان ول تر گئی۔ لمے ہندوستان وچ ای مڑ ہندو مت دیاں سدھار لہراں جمیاں' ودھدیاں تے پُنگریاں۔ ایتھوں ای مڑ وشنومت' شیومتاں دے رشیاں نے بھگتی دے مٹھ جوڑے تے ایتھے ای شنکر اچاریہ ' رامانج تے ہور مہان فیلسوف جمے تے مڑ رامانج دے اک شاگرد رامانند راہیں ایہہ لہر اُبھے ہندوستان اپڑی۔
بھگتی لہر دے لمے ہندوستان وچ جمن دے وسیبی تے سیاسی کارن نیں۔ اُبھے ہندوستان وچ ہرش دی سرکار مکن نال سیاسی ایکتا مک گئی تے نکیاں نکیاں ریاستاں بن گئیاں جو ہر ویلے آپس وچ لڑدیاں رہندیاں سن۔ بدھ مت تے جین مت مک گیا تے ایہہ لہراں شیو تے وشنو مت نے آپس وچ رلا لئیاں تے ہندومت نوں نویں شکل دے دتی۔ ایس دے اُلٹ لمے ہندوستان وچ ہندو مت اک سپھل مذہب سی۔ ایہہ بدھ مت تے جین مت نال لڑدا رہیا تے اخیر جت گیا۔ کجھ ریاستاں لماں خشحالی دا ویلا ہنڈاھیا تے نالے ایتھے ای مسلماناں دا ایتھائیں وسدے واسیاں نال پہلا میل ہویا جو وپار کرن لئی سمندر راہیں ایتھے آئے مڑ اوہناں پورے ہندوستان تے مَل مار لیا۔
بھگتی دا وچار اُکا نواں نہیں۔ ہندوستان وچ ہمیش بھگت رہے نیں تے ایتھے سدا توں دیوے' دیوتیاں تے اوتاراں دی پوجا ہوندی رہی اے۔ ویداں دے ویلے توں لے مڑ اُپنشداں ' بھگوت گیتا وچ سانوں بھگتی دا وچار لبھدا اے۔ ایہہ وچار بھاویں وشنو مت سن یاں کرشن دے رنگ وچ کسے نہ کسے شکل وچ موجود رہے۔ مڑ ایہو وچار پُراناں وچ ' تے بدھ مت تے جین مت وچ وی سن۔ پر ایہناں ساریاں بھگتاں تے اصلوں بھگتی لہر دا ایہہ فرق سی پئی بھگتی آلیاں ایہہ ساری لہر لوک رنگ وچ توری تے ایہہ بھگت گاون تے عام شاعری وچ لکھے گے تے لوکاں دیاں بولیاں وچ رچے گے تے ایہناں گاؤناں دے لکھن آلے بوہتے شاعر ہیٹھلے میل وچوں سن سگوں اوس میل وچوں جس نوں شودر آکھیا جاندا سی۔ ایہہ شاعر تے بھگت پنڈو پنڈ تے شہرو شہر پھردے سن تے لوکاں نوں گا کے آپنا کلام سناؤندے سن۔
آکھیا جاندا اے پئی ایہہ لہر پہلے تامل ناڈو توں چھوہی تے مڑ ایہہ دکن وچ آئی تے مڑ ایہہ اُبھے ہندوستان اپڑی تے اخیر چڑھدے ول۔
بھاویں اسیں سارے بھگتاں تے شاعراں نوں اک لڑی وچ پرو دینے آں پر ایہناں بھگتاں دی آپس وچ ونڈ وی سی تے اسیں ایہناں دیاں دو وڈیاں ڈھانیاں بنا سکنے آں۔ جتھے کتھے وی بھگتی لہر چڑھی ایس وچ فرق سی ویلے دا ' تھاں دا تے اوس بھگتی پوجا دا جو ایس دا ٹیچا سی۔ کجھ بھگت رب دی اک خاص شکل دی بھگت سن تے کجھ اصلوں اوس دے بے شکل ہوون نوں ای مندے سن۔ کجھ وشنو دے پجاری سن کجھ شو دے تے کجھ دیوی ماتا دے۔ کجھ دا اُلار اندر دی چپ ول سی تے کجھ بڑے جلالی تے جذبیاں نال بھرے سن۔
ایہناں فرقاں دے ہوندیاں ایہناں وچ سانجھ وی سی۔ جویں نام ساریاں وچ سانجھا سی تے ایہہ رب دی اک شکل سی۔ نام نرا رب دا ٹھپہ نہیں سی سگوں رب دا اک جیوندا جاگدا انگ سی۔ نام نام چپنا تے آپنے من پسند رب دی شان تے اوہدے سوہپن دے گاون گاونا بھگتی دیاں شکلاں سن۔ مندر وچ جا کے ریت موجب رسماں کرن نوں بوہتی تھاں نہیں دتی جاندی سی تے سدھے رب نال کلام کرن نوں بوہتا آدر دتا جاندا سی۔ مندراں دے ریتی پروہتاں تے برہمناں نالوں گرواں دی سکھلائی تے سنگت نوں بوہتا وڈھایا جاندا سی۔ بھگتی لہر آلیاں دا سبھا ساری جاتی نال کُھلا سی تے بھاویں اوہ مرد ہوون یاں سوانی۔ کئی چوکھا اثر رکھن آلیاں سوانیاں وی بھگت سن تے شودر جات وچوں سن۔
اصلوں بھگتی لہر اک نابر لہر سی تے ایہہ پرچلت راج کار ویہار دی ویری سی۔ ایہہ کوئی لہر نہیں سی تے پرانی لگی آوندی نابری وچوں نکلی سی۔ برہمن واد دے خلاف ماڑیاں میلاں دا ہمیش یدھ رہیا سی تے ایہہ اوس دا ای اک رنگ سی۔ نہ بھگت نویں سن نہ باہمن تے اوہناں دی پڑچول نویں سی۔ پر ایس لہر پچھے اُچیچے پکھوں اُبھے ہندوستان وچ اک نواں معاشی اُبھار وی سی جس پاروں ایس نے زور وی پھڑیا تے بھگت کبیر دی شاعری پچھے ایہی زور سی۔ صدیاں توں پنڈاں وچ کمی تے سیپی رہندے آئے سن تے اوہناں نال آدی واسی وی سن۔ ایہناں کمیاں سیپیاں نال اُچ میل دی واہ ورتن غلط سی اتے اوہناں نوں چھوت تے ملیچھ سمجھیا جاندا سی۔ شودر نال واہ ورتن ایس لئی سی پئی اوہ کم کردے سن تے اوہناں نال واہ ورتن رکھے بناں کم نہیں چلدا سی۔
بارہویں تیرہویں صدی وچ شہراں وچ تجارت ودھی تے پیداوار وچ وی وادھا ہویا تاں ایہناں ماڑے لوکاں نوں شہراں وچ کم ملنا چھوہیا تے ایہہ لوک شہر آون لگے۔ اُپج (پیداوار) ودھن نال وادھو اُپج وی ودھی تے ایہناں کمیاں تے سیپیاں وچوں ای دست کار تے ہنرمند ڈھانیاں ہوند وچ آئیاں جیہناں دے چس ساڈے شاہ حسین نے وی گائے نیں تے کبیر دی ساری شاعری ہے ای ایہناں بارے۔ ایہناں دست کاراں دے ہوند وچ آون نال جیہناں نوں راج ویہار دی لوڑ نے جمیا سی پرانی نابر ڈھانیاں وچ جان پے گئی تے ایہہ عمل سمجھو دسویں، بارہویں تے تیرہویں صدی توں چلدا پیا سی پر پندرہویں تے سولہویں صدی تیک آؤندیاں ایس نواں زور پھڑیا جس دے کئی کارن سن۔ جیہناں وچوں باہر توں دھاڑویاں دے حملے، اسلامی سلطنت دا پورے ہندوستان وچ کھلرجانا، سڑکاں دا بہتر ہونا، پرانے نابر وچار وچ کیفیتی ودھان دا ہونا، جنس دا ودھ جانا، گوانڈھیاں تے یورپی کمپنیاں دے آون نال وسیب وچ نویاں بدلیاں دے آون نال نابری دیاں پرانیاں شکلاں نے نواں تاں ہونا سی۔ شہراں وچ کسبیاں تے سیپیاں دیاں نویاں ڈھانیاں تے نسبتاََ آزاد برادری وجود وچ آئی۔ سیاست دی نویں سمجھ پیدا ہوئی۔ ایہہ ویلا اے بھگت کبیر دا تے اوہدے مگروں بابا نانک دا ، میرا بھائی تے شاہ حسین دا تے اوہناں دے نال نال گرو صاحبان بھائی امر داس ، تے بھائی گروداس دا وی ایہو ویلا اے۔
بھگتی لہر دے سارے جی اُدھمی شاعر سن۔سوال پیدا ہوندا اے شاعری ای کیوں؟سارے شاعری راہیں گل کردے سن تے گل کرن دا مڈُھلا وسیلہ شاعری ای سی۔ ایس گل نوں سمجھنا بہت ضروری اے پئی شاعری اوس ویلے اُنج نہیں سی جویں اسیں اج سمجھنے آں۔ہن تاں شاعری بوہتی کلاتے اکھراں دی ون وسنوتا دا ناں بن کے رہ گئی اے تے شاعری دا مقام بہت گھٹ گیا اے پر اوس ویلے اِنج نہیں سی۔ شاعری گل کرن دا مڈُھلا بُلار سی تے ایس دا بہت اُچا درجہ سی پیری تے پیغمری سی شاعری اوس ویلے۔ شاعر دی گل نوں خُدائی رتبہ ملیا ہوئیا سی۔ جے اسیں ایہہ آکھیئے پئی ایہہ پیغمری گُن ہیٹھے میل دے بھگتاں نے اُچ میلاں کولوں کوہ لیا تے ایس راہیں لوکاں دی گل کیتی ۔نہ سگوں گل کیتی ہور تاں ہور لوکاں نوں اوہناں دی صدیاں توں کھُسی شکتی تے بندیائی دی جون پرتاون دا چارا وی کیتا۔
پورے ہندوستان وچ ایس ویلے بڑی زوردار شاعری ہوئی اے تے ایس دا وچار بڑا اگانہہ ودھو سی۔ نہ صرف ایس لہر دے بُلار شاعر سن سگوں ایس دے اُدھمی تے کامے وی شاعر سن جویں نانک تے باقی گرو صاحبان۔ ایہہ اوہ ویلا اے جد وچار دھارا اُتے عمل ہو رہیا سی تے وچار پڑ بنی کھلوتا سی۔ بندے دے برابری دی ، سانجھ دی ، اکٹھیاں رہن دی، اکٹھے کھان دی تے ذات دا پاڑ مکاون دی گل دُھمی ہوئی سی۔
ایتھے اسلام دے آؤن دی گل کرنی وی کُتھاں نہ ہوسی۔ ایتھے اسلام اک دھنگانا دھرم سی تے زرواوراں دے سر اُتے آئیا سی۔ ایہہ ایتھوں دے بندیاں نوں ساہواں کرن تے اوہناں نوں بندیائی دین نہیں آئیا سی۔ ایہہ جیتو دھاڑویاں دا دھرم سی تے ایس دا مُڈھ ای وتکرے تے وتھ ، پاڑ اُتے سی۔ نہیں تاں ایہہ راج نہیں سانبھ سکدا س۔ ایس دا ظاہری رُوپ وی فرق تے وتکرا سی۔
نالے اسلام بوہتا اوہناں علاقیاں وچ وجیا جہیڑے ہندو مت دا گڑھ نہیں سن۔ ایہہ اوہناں علاقیاں وچ بوہتا ودھیا جتھے ہندو تگڑے نہیں سن۔ ایہہ دہلی تے یو پی وچ سدا گھٹ لوکاں دا دھرم سی تے نرا اوہناں تھاواں اُتے وڑیا جہیڑے کجھ باہر سن یاں جتھے پہلاں کدی بُدھاں تے جین مت دا اثر سی جیویں پنجاب یاں سندھ یاں یوپی تے بنگال دے علاقے جیہڑے کجھ ہٹویں سن۔ ایہناں علاقیاں وچ پچھلی نابری دی رہند وی سی جہیڑی مُڑ بھگتی لہر نال جا جڑی تے مڑُ ایہناں وچوں ای شاعر تے درویش جمے۔
ایس دی سبھ توں وڈی مثال بابا نانک اے جس وچ نویں مسلمان صوفی مت دا وی حصہ سی تے مُڑ ایس وچ پرانے بُدھ مت دی نابری وی سی۔
چک 92 ڈی بی
چک 92 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
مکوسٹا کاؤنٹی
مکوسٹا امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
دلی سلطنت دی تریخ
قطب الدین ایبک جس محمد غوری نوں مار کے 1206 راج گدی سانبھی مسلماناں دا پہلا آزاد حاکم سی تے مڑ اوسے نے دہلی دی سلطانی (دلی سلطنت) قائم کیتی سی۔ پر ایہہ التمش سی جس نے اک آزاد ریاست دا کم پورا کیتا۔ جد افغانستان توں آئے ترک خلجیاں نے تیرہویں صدی دے اخیر وچ غلاماں دی راج گدی نوں لانبھے کیتا تے اوس ویلے مسلمان حاکماں دے مقامی آبادی وچ رلن تے سمان دا کم چھوہ پیا ہویا سی۔ خلجی راج ویلے مسلماناں دا راج مرکزی تے لمے (جنوبی) ہندوستان تیک اپڑ پیا سی تے راج آپنا ہتھ دُراڈے صوبیاں تیک پائی بیٹھا سی تے دہلی مسلمان راج دا اک وڈا رہتل مرکز بندا پیا سی۔
سنگیت تے سلیکھ وچ باہروں آئیاں تے ایتھاویاں دے کئی جوڑ بن دے پئے سن۔ اشراف وچوں ایس دی سبھ توں وڈی ونگی امیر خسرو (1254-1324) اے۔
دہلی دی سلطانی (دلی سلطنت) 1398وچ محمد تغلق ویلے ٹٹ گئی تے ایس نال ای تیمور دے ہندوستان اُتے دھاڑویاں دا دُکھانت وی واپریا۔ دہلی دی سلطانی مُکن مگروں بے سُکونی تے آپودھاپی دا ویلا آئیا تے جس پہلاں تاں سیدّاں دا راج لنگھایا تے مُڑ لودھیاں دا راج آ ڈُھکیا۔ دہلی سلطنت دے پھیتی پھیتی ہون دے نالوں نال مسلماناں دیاں آزاد ریاستاں وی جم پیاں جیہڑیاں خاص کر اودھ ، بہار تے بنگال وچ سن تے کجھ دکن وچ وی۔
چڑھدے تے لمے دیاں چودھویں تے پندرہویں صدی دیاں مسلمان ریاستاں نے اسلام نوں چوکھا کھلاریا تے نویں مسلمانی تے دھرت واسیاں دی سانجھی رہتل دی دس پین لگی۔ چڑھدے دیاں ریاستاں وچ جیہناں وچ جون پور، اودھ تے یوپی وی آندے سن دہلی دی راج توں 1393-1470 تیک شرقی سلطنت ہیٹھ آزاد رہیاں تے پھیر حسین شاہ نوں بہلول لودھی نے بھاج دتی۔
جون پور دی ریاست وچ لہندے ول کنوج سی تے اُبھے ول ایودھیا تے چڑھدے ول کاشی(بنارس) جیہڑا دریا گومتی اُتے اُسریا کھلا سی۔ تیمور دی بھاج مگروں جون پور مسلماناں دا وڈا رہتلی مرکز بنیا تے ایس نوں ہندوستان دا شیراز وی آکھیا جاندا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:دلی سلطنت
صوبہ ہمدان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ ہمدان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ ہمدان شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ ہمدان
گردیال سنگھ
گردیال سنگھ (10 جنوری 1933-16 اگست 2016) اک اگھے پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے لکھاری سن ۔ اوہناں دا جم اوہناں دے نانکے پنڈ بھینی فتاح (برنالہ ضلع) وکھے پیؤ جگت سنگھ اتے ماں نہال کور دے پروار وچّ ہویا۔ اوہناں دا دادکا پنڈ جیتو اے اتے بچپن توں ہن تکّ اوتھے ہی رہندے ہن۔گھریلو کارناں کرکے بچپن وچّ سکول چھڈّ کے اٹھ سال ترکھانا کم کیتا۔ دسویں پاس کرکے پرائیویٹ سکول وچّ ماسٹری کیتی پھر اچیری تعلیم لے کے سرکاری نوکری حاصل کیتی اتے پندراں ورھیاں بعد پٹیالہ یونیورسٹی وچّ ریڈر بنے اتے 1995 وچّ پروفیسری توں ریٹائرڈ ہوئے۔اوہناں دے دو ناولاں مڑھی دا دیوا اتے انھے گھوڑے دا دان دیاں کہانیاں اُتے فلماں وی بن چکیاں ہن۔مڑھی دا دیوا اُتے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔ اوہناں دیاں رچناواں ہن; کہانی مجموعہ: سگی پھلّ، چن دا بوٹا، اوپرا گھر، کتا اُتے آدمی، مستی بوتا، رکھے مسے بندے، بیگانہ پنڈ، پکا ٹکانا، کریر دی ڈھنگری، میری پرتندھ رچنا; ناول: مڑھی دا دیوا، انہوئے، ریتے دی اک مٹھی، کویلا، ادھ چاننی رات، آتھن اگن، انھے گھوڑے دا دان، پہُ پھٹالے توں پہلاں، پرسا، آہن; ناٹک:فریدہ راتیں وڈیاں، ودائگی توں پچھوں، نکی موٹی گلّ; گد: پنجاب دے میلے اُتے تہوار، دکھیا داس کبیر اے، نیان متیاں (آتم کتھا-1)، دوجی دیہی (آتم کتھا-2)، ستجگ دے آؤن تکّ، ڈگمگ چھاڈ رے من بؤرا; بچیاں لئی:بقلم خود، ٹکّ کھوہ لئے کاواں، لکھتم بابا خیمہ، گپیاں دا پیو، مہامبھارت، دھرت سہاوی، تنّ قدم دھرتی، کھٹے مٹھے لوک، جیون داسی گنگا، کالو کوتکی ۔ اوہناں نوں پدم سری، گیانپیٹھ اتے ساہت اکادمی اوارڈ توں علاوہ وی کئی انعام مل چکے ہن ۔ 'مڑھی دا دیوا' اُتے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا
گردیال سنگھ (جنم 10 جنوری 1933) اک اگھاے پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے لکھاری اے۔
اسنے نے اپنی پہلی کہانی بھاگاں والے توں اک کہانی کار دے طور ’تے شروعات کیتی جو 1957 وچّ پروفیسر موہن سنگھ دے رسالے پنج دریا وچّ چھپی۔ اوہناں دی آمد نال پنجابی ناول دا مہاندرا تبدیل ہونا شروع ہویا۔
سنگھ دے ناول ادھ چاننی رات اتے مڑھی دا دیوا ساریاں بھارتی بولیاں وچّ ترجمہ ہویا۔ اوہناں دے دو ناولاں مڑھی دا دیوا اتے انھے گھوڑے دا دان دیاں کہانیاں ’تے فلماں وی بن چکیاں ہن۔ مڑھی دا دیوا ’تے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔
زندگی
گردیال سنگھ دا جم 10 جنوری 1933 نوں اوہناں دے نانکا پنڈ بھینی فتاح (ضلع برنالہ) وکھے جگت سنگھ اتے  نہال کور دے پروار وچّ ہویا۔ اسدا دا دادکا پنڈ جیتو اے اتے بچپن توں ہن تکّ اوتھے ہی رہندا اے۔ اسدے دے تنّ بھرا تے اک بھین اے۔
گھریلو کارناں کرکے بچپن وچّ سکول چھڈّ کے اٹھ سال ترکھاناں دا کم کیتا۔ دسویں پاس کرکے پرائیویٹ سکول وچّ ماسٹری کیتی پھر گھالنا گھال کے اچیری تعلیم لے کے سرکاری نوکری (لیکچررشپ) حاصل کیتی اتے پندراں ورھیاں بعد پٹیالے یونیورسٹی وچّ ریڈر بنے اتے 1995 وچّ پروفیسری توں سیوا مکت ہوئے۔
ناول
''
انعام
گردیال سنگھ نے 1998 وچّ بھارتی صدر ولوں پدم شری اوارڈ حاصل کیتا۔ اس توں بناں 1999 وچّ گیانپیٹھ اوارڈ، بھارتی ساہت اکادمی اوارڈ (1975)، نانک سنگھ ناولسٹ اوارڈ (1975)، سوویت نہرو اوارڈ (1986)، پنجابی ساہت اکاڈمی ولوں اتے بولی ڈیپارٹمنٹ دے کئی اتے ہور انیک مان سنمان حاصل کیتے۔ ناول کار س. گردیال سنگھ نام 2015 وچ 'لمکا بکّ آف ریکارڈ' 'چ درج کیتا گیا | ناول مڑھی دا دیوا ’تے بنی فلم نے بیسٹ ریزنل فلم اوارڈ 1989 حاصل کیتا۔
چک 436 گ ب جنوبی
چک 436 گ ب جنوبی ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
نصرت فتح علی خان
thumbnail نصرت فتح علی خان پنجابی موسیقار تے قوالی تے غزل گان والا سی۔
جیون
صوفی سنگیت استاد نصرت فتح علی خان توں بناں سنگیت ادھورا ہے۔ اس مہان شخصیت دا جنم 13 اکتوبر 1948ء نوں لیہندے پنجاب دے لائلپور ہن فیصل آباد وچّ ہویا۔ نصرت دا پیؤ فتح علی خان وی اک سفل گائیک سی۔ نصرت دی گائیکی چ پیؤ دی چھاپ صاف دکھائی دندی اے۔ جدوں ہوش سمبھلی تاں کناں وچّ سریلیاں آوازاں ہی پئیاں۔ گھر وچّ پیؤ اتے چاچا محمد بوٹا قادری گاؤندے سن۔ 10 کو سال دی عمر وچّ جدوں ہوش سمبھلی تاں نصرت وی اوہناں نال سٹیجاں تے گا رہا سی۔
کیریئر
نصرت دا کیریئر 1965ء توں شروع ہویا۔ اوہناں نے اپنے ہنر نال صوفیانہ سنگیت چ کئی رنگ بھرے۔ اوہناں دی گائکیی دے دیوانے ہر دیس چ مل جانگے۔ قوالی نوں نوجواناں وچکار لوکپری نصرت نے ہی بنایا۔ سنگیت دے اس بے تاج بادشاہ دی سبھ توں وڈی خوبی ایہہ سی کہ اوہناں 'چ کوئی عیب نہیں سی۔ اس شخصیت 'تے لوک حیران ہو جاندے سن۔ ہندوستان 'چ راج کپور توں لے کے امیتابھ بچن تکّ اوہناں دی گائیکی دے دیوانے ہن۔
موت
گردے فیل ہو جان نال 16 اگست 1997ء 'چ اس مہان شخصیت دا انتقال ہو گیا پر استاد نصرت فتح علی خان دی آواز اج وی فضاواں 'چ مہک رہی ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:موسیقی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
ہیاسنتھ میکاع
ہیاسنتھ میکاع طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ سر توں لے کے پوچھل دے انت تک 100 سینٹی میٹر (3.3 فٹ) لما اے تے اینج ایہ سب توں وڈا میکاع تے طوطا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
تھامس چیک
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
کچی لسی
کچی لسی دُد چ پانی پا کے بنائی جاندی اے، اپنی پسند دے ساب نال کجھ لوگ ایدے چ چینی تے کجھ لون وی پاندے نے۔
کرسٹو ڈی لا لوز
کرسٹو ڈی لا لوز طلیطلہ سپین چ اک پرانی مسیت اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:ہسپانوی شخصیباں گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
تانگوت لوک
thumb|230px|[[چین دے نینگشیا صوبے توں ١٠ویں یا ١١ویں صدی وچ بنی اک تصویر جو شاید اک تانگوت آدمی دی ہے]] تانگوت ( چینی بولی: 党项, انگریزی: Tangut ) ایک تبتی برمی بولی بولن والا قبیلہ تھا جس نے پرانے چین دے لہندے وچ لہندا شیا راج قایم کیاا۔  منیا جاندا ہے کہ اوہ 10ویں صدی عیسوی توں پہلاں  اتلے لہندے چین وچّ آ بسے سن ۔ منیا جاندا ہے کہ ایہناں دا تبتی لوکاں نال نسل دا تعلق سی لیکن جتھے اجیہیاں ہور قوماں تبتی سماح وچّ گھل مل گئیاں اتھے تانگوت تبت توں دور شمال وچّ سن اسلئی اہنہاں دی وکھ پہچان بنی رہی ۔  چین وچّ تانگوت لوکاں نوں  چیانگ لوکاں  دی اک پرانی شاخ سمجھیا جاندا ہے ۔
ویروا
تانگوتاں نے سماں دے نال بودھی دھرم  اپنا لیا اتے اوہناں دے لہندا شیا راج دا سرکاری دھرم وی ایہی سی ۔ انھاننے سارے پرمکھ بودھی گرنتھاں دا اپنی  تانگوت بولی  وچّ ترجمہ کر لیا ۔  تبتی بولی دی طرحاں انھاننے اپنی بولی لکھن لئی اک  لپی  ڈیویلپ کیتی  لیکن جتھے تبتی لپی  ہندستان دی لپی - پرمپرا اتے آدھارت سی اتھے تانگوت لپی  چینی لپی توں اگے ڈیولپ کیتی گئی ۔  منگولیا  وچّ  چنگیز خان  دے ابھرن دے بعد  منگول سلطنت پھیلی اتے تانگوتاں دا  لہندا شیا راج تباہ ہو گیا ۔ پھر وی تانگوتاں دی بولی 16ویں صدی عیسوی تکّ وچکار چین وچّ بولی جاندی رہی اتے بہت سارے تانگوت منگولاں دے نال شامل ہو گئے ۔ اج ہویا منگولیا وچّ تانگود دے پرواری نام والے لوک رہندے ہن ۔
حوالے
گٹھ:معدوم انسانی نسلاں گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:چین دیاں نسلی ٹولیاں گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
پہاڑی گوریلا
پہاڑی گوریلا پرائيمیٹ وجون اے تے گوریلا دی اک ونڈ چڑھدا گوریلا دی اک ونڈ اے۔
پہاڑی گوریلا ویرونگا اگپہاڑ  دے پربت دھارے وچ  2,200–4,300 میٹر (7,200–14,100 فٹ)  دی اچائی  تے یوگنڈا، روانڈا تے لوکراج کانگو دے سانجے باڈر تے ریندے نیں۔
بونڈا ماسٹف چمگادڑ
بونڈا ماسٹف چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
مائیکل بشپ
مائیکل بشپ اک امریکی سی تے فزیالوجی اچ نوبل انغام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
تورنیو
تورنیو فن لینڈ دا اک بلدیہ تے قصبہ جو لاپلنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر دریا دے پار سوئیڈن دے شہر ہاپارنڈا دے نال جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ جڑواں شہر سرحد دے دونے طرف پھیلے ہوئے نيں۔ اس دا رقبہ 1,348.39 مربع کلومیٹر اے جس وچو‏ں آبی رقبہ 161,59 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی گنجانیت 18.48 افراد فی مربع کلومیٹر اے تے کل آبادی 21٫939 ا‏‏ے۔ سوئیڈن د‏‏ی سرحد اُتے ہونے دے باوجود اوہدی بولی صرف فِنّش اے تے بوہت گھٹ تعداد وچ سوئیڈش بولنے والے افراد آباد نيں۔
تریخ
دریائے تورنیو دا ڈیلٹا آخری برفانی دور دے بعد تو‏ں آباد اے تے 1995 وچ ایتھ‏ے 16 آبادیاں قائم سن جو 6٫000 تو‏ں 5٫000 پہلے مسیح د‏‏ی آباد جگہاں اُتے واقع نيں۔ سوئیڈش جانب آبادی سکینڈے نیویا وچ قدیم ترین مستقل انسانی آبادی دے پاس ہی ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ سمجھیا جاندا سی کہ وائکنگ دور وچ ایہ جگہ باقاعدہ آباد کيتی گئی سی مگر ایہ نظریہ ہن دم توڑ چکيا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے دا چرچ 1686 وچ مَتّی یوسیپِن پوئیکا ہرما نے تعمیر کیتا سی ۔
تورنیو دا ناں پرانے فِنّش لفظ تورنیو تو‏ں نکلیا اے جو جنگی نیزے دے لئی مستعمل ا‏‏ے۔ شہر نو‏‏ں ایہ ناں دریا تو‏ں ملیا ا‏‏ے۔ سوئیڈش بولی وچ اسنو‏ں تورنے او کہندے نيں۔ تورنے ناں تے او سوئیڈش وچ دریا نو‏‏ں کہندے نيں۔
اسنو‏ں قصبے دا درجہ سوئیڈن دے بادشاہ نے 1621 وچ دتا تے سوئنساری جزیرے وچ اوہدی بنیاد رکھی گئی۔ اوہدی وجہ ایہ سی کہ تورنیو 16واں صدی وچ لیپ لینڈ د‏‏ی تجارت دا اہ‏م مرکز سی ۔ اپنے دور وچ انتہائی شمال وچ ایہ سب تو‏ں وڈا تجارتی مرکز سی تے کئی سال تک اسنو‏ں سوئیڈش سلطنت دے امیر ترین شہر دا درجہ ملیا رہیا۔ لیپ لینڈ تے بیرون ملک تجارت دے باوجود شہر د‏‏ی آبادی کئی سو سال تک 500 دے قریب مستحکم رہی۔
18واں صدی وچ وسطی یورپ تو‏ں تورنیو د‏‏ی جانب کئی مہمات آئیاں جو آرکٹک نو‏‏ں جا رہیاں سن۔ سب تو‏ں مشہور 1736–1737 د‏‏ی مہم سی جو فرانسیسیاں نے اک ڈگری د‏‏ی قیمت جاننے دے لئی بھیجی۔ انہاں دا خیال سی کہ قطبین اُتے زمین نسبتاً چپٹی ہُندی ا‏‏ے۔
تورنیو دا انحصار لیپ لینڈ د‏‏ی تجارت اُتے سی مگر 18واں صدی وچ اس تجارت دا زوال شروع ہو گیا تے اُچی ہُندی زمین د‏‏ی وجہ تو‏ں بندرگاہ نو‏‏ں دو بار منتقل کیتا گیا۔ گلیشئر پگھلنے تو‏ں آنے والی مٹی د‏‏ی وجہ تو‏ں دریا د‏‏ی گہرائی وی کم ہو گئی۔ اُتے سب تو‏ں زیادہ نقصان 1808 وچ ہويا جدو‏ں روس تے سوئیڈن د‏‏ی جنگ وچ فن لینڈ اُتے روس دا قبضہ ہو گیا۔ مُو او نیو تے تورنیا دریاواں دے گہرے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں سرھد مان لیا گیا تے لیپ لینڈ دو حصےآں وچ بٹ گیا۔ اس طرح تجارت متاثر ہوئی۔ تورنیو روس والے حصے اُتے آ گیا۔ سوئیڈش لوکاں نے ہآپارنڈا دے پنڈ نو‏‏ں بنانا شروع کر دتا۔ ایہ پنڈ سوئیڈن دے اندر سی تے اس دا مقصد تورنیو دے نقصان دا ازالہ کرنا سی ۔ اس طرح تورنیو د‏‏ی بولی صرف فِنّش بن گئی۔
روسی قبضے دے دوران ایہ قصبہ گمنامی دا شکار ہو گیا۔ کرائیمین جنگ تے پہلی جنگِ عظیم دے دوران وچ سامان تے انساناں د‏‏ی منتقلی دے لئی تورنیو د‏‏ی اہمیت ودھ گئی۔ پہلی جنگِ عظیم دے دوران وچ تورنیو تے ہاپارنڈا روس تے مغربی اتحاد دے درمیان وچ ریل دا واحد ذریعہ سی ۔
دوسری جنگِ عظیم دے بعد لاپِن کُلتا بریوری تے اوتوکُمپو سٹین لیس سٹیل دے کارخانے تو‏ں ایتھ‏ے نويں ملازمتاں پیدا ہوئیاں۔ سرحدی علاقہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحت وی ودھ گئی۔ مغربی لیپ لینڈ وچ تورنیو تعلیمی مرکز بنا اے تے ایتھ‏ے ووکیشنل کالج تے اپلائیڈ سائنسز د‏‏ی یونیورسٹی وی موجود نيں۔
تورنیو تے ہاپارنڈا جڑواں شہر نيں تے انہاں نو‏ں ملیا ک‏ے اک وڈا شہر بنایا جا رہیا اے جسنو‏ں تورنیوہاپارنڈا تے ہاپارنڈاتورنیو کہیا جائے گا۔ نويں شہر دے مرکزی مقام نو‏‏ں عین سرحد اُتے بنایا جا رہیا اے تے کئی بلدیات‏ی سہولیات دونے وچ منقسم نيں۔ انہاں دے گالف دے میدان وی مشتک نيں جو سرحد دے درمیان وچ قائم نيں۔ ایتھ‏ے آئیکیا دا نواں اسٹور وی کھلا اے تے ہاپارنڈا وچ تمام سائن پوسٹ سوئیڈش تے فِنّش وچ نيں۔ اس دے علاوہ اشیائے خریداری اُتے دونے ملکاں د‏‏ی کرنسی وچ قیمت درج ہُندی ا‏‏ے۔
کھیل
ایتھ‏ے دا بینڈی کلب کئی بار ملکی سطح اُتے مقابلے جیت چکيا ا‏‏ے۔ بینڈی برفانی سطح اُتے گیند تے لکڑیاں دے نال کھیلا جاندا ا‏‏ے۔
موسم
تورنیو دا موسم نیم آرکٹک اے تے سمندر تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلکا جہا معتدل ہُندا اے اُتے گرمیاں انتہائی مختصر مگر اچھی ہُندیاں نيں۔ محکمہ موسمیات سوئیڈش جانب قائم ا‏‏ے۔
آوا جائی
تورنیو اُتے ریلوے دے گیج د‏‏ی تبدیلی ہُندی ا‏‏ے۔ بوگیاں تے مسافراں د‏‏ی منتقلی عمل وچ آندی ا‏‏ے۔ تورنیو وچ مسافراں دے لئی تورنیو دے مشرقی سٹیشن تو‏ں فن لینڈ د‏‏ی ریلوے وی آر ہفتے وچ تن مرتبہ رات د‏‏ی ٹرین چلاندی ا‏‏ے۔ کیمی-تورنیو ایئرپورٹ کیمی وچ اے جو ایتھ‏ے تو‏ں 18 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔
ہائی وے 29 کیمین مآ تے تورنیو نو‏‏ں ملاندی اے تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی انتہائی شمالی موٹر وے دا درجہ ملیا ہويا ا‏‏ے۔ تورنیو نو‏‏ں یورپی روٹ ای 4 دا اختتامی نکتہ منیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1621ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:فن لینڈ دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن گٹھ:فن لینڈ دے شہر تے قصبے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے گٹھ:منقسم شہر گٹھ:فن لینڈ دے شہر
مینومنی کاؤنٹی
مینومنی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
پینکریاز
پنکریاز ریڑھ دی ہڈی والے جانوراں چ ہاضمے تے اینڈوکرائن سسٹم دا اک گلینڈ اے۔ پنکریاز چوں ہارمونز انسولین گلاوکوگن تے پنکریاز دا ست نکلدے نیں۔
سکھ ریجمنٹ
سکھ ریجیمینٹ دیاں اس ویلے 19 بٹالیئن ہن اتے آر۔آر۔ رائیفلز اتے ٹی۔اے۔ بٹالیئناں اندر وی سکھ ریجیمینٹ دی ای۔آر۔ای۔ اے۔ سکھ ریجیمینٹ دی 1 اگست 1846 نوں 14 فیروزپور سکھ اتے 15 لدھیانہ سکھ پلٹناں کھڑھیاں کرن دی شروعات ہوئی۔ سکھ ریجیمینٹ دا آمورت واک (موٹو) 'نسچے کر اپنی جیت کروں' اے۔ سکھ بٹالیئناں دا جنگی نعرہ 'بولے سو نہال، ست سری اکال' دی گونج نال دشمناں نوں بھاجڑاں پا دندا اے۔ 10 سال بعد 45 سکھ سن 1856 وچ کھڑی کیتی گئی۔ برٹش انڈیا سرکار نے سن 1887 وچ نرول جٹ سکھ بٹالیئن اتے 35 سکھ کھڑھیاں کیتیاں گئیاں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فوج گٹھ:فوجاں
ٹورے ڈل اورو
ٹورے ڈل اورو یا سنہری برج اشبیلیہ سپین چ گواڈلکویر دے کنڈے تے عرباں دا بنایا ہویا اک سنہری برج اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
پوگروم
پوگروم اک روسی لفظ اے جس دا مطلب اے "تباہی برپا کرنا ، تشدد تو‏ں تباہ کر دينا"۔ تاریخی اعتبار تو‏ں اس اصطلاح تو‏ں مراد روسی سلطنت دے دور وچ یہودیاں اُتے مقامی غیر یہودی آبادیاں دا پرتشدد حملہ ا‏‏ے۔ نازی جرمنی وچ یہودیاں دے خلاف عوامی تشدد برداشت کيتا جاندا سی تے اس د‏ی حوصلہ افزائی وی کيتی جاندی سی کیونجے نازی لیڈراں نے اندازہ لگایا کہ اس طرح اوہ آبادی نو‏‏ں سام دشمنی اُتے مبنی شدید اقدامات دے لئی "تیار" کر سکن گے. مثال دے طور اُتے ستمبر 1935 وچ نیورمبرگ دے نسلی قوانین دے اعلان تو‏ں پہلے دے موسم گرما وچ جرمنی بھر وچ رہنے والے یہودیاں دے خلاف اکثر تشدد دیکھنے وچ آیا، جس وچ یہودی عبادت گاہاں نو‏‏ں جلیانا، یہودیاں دے گھراں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں تباہ کرنا تے جسمانی حملے شامل سن ۔ ايس‏ے طرح 9 تو‏ں 10 نومبر 1938 وچ کرسٹل ناخٹ دے ناں تو‏ں موسوم سڑکاں گلیاں وچ جاری کيتی گئی ملک گیر مہم دے بعد یہودیاں دے مخالف قوانین وچ اچانک وادھا ہوئے گیا۔ آئن سیٹسگروپن یعنی گشتی قاتل یونٹاں نو‏‏ں احکا‏م ملے سن کہ اوہ نويں مفتوح سوویت علاقے د‏‏ی آبادیاں نو‏‏ں پوگروم برداشت کرنے تے انہاں نو‏ں شروع کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرن۔ 29 جون، 1941 نو‏‏ں رومانیہ دے حکا‏م تے فوجی یونٹاں نے بعض اوقات جرمن فوجیاں د‏‏ی مدد دے نال رومانیہ دے صوبے مولڈوویا وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 8،000 یہودیاں نو‏‏ں ایاسی وچ منطم قتل دے دوران ہلاک کيتا۔ 10 جولائ‏ی،1941 نو‏‏ں مقبوضہ پولینڈ دے بیالسٹک ضلع وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں شہر جیڈوابنے دے باشندےآں نے اپنے سینکڑاں یہودی ہمسایاں دے قتل وچ حصہ لیا۔
پوگروم دوسری جنگ عظیم دے نال ختم نہيں ہوئے۔ پولینڈ دے شہر کیلچ وچ 4 جولائ‏ی،1946 نو‏‏ں مقامی لوکاں نے شہر دے بچ جانے والے تے واپس آنے والے یہودیاں دے خلاف اک پوگروم دا آغاز کيتا۔ جدو‏ں ایہ بے بنیاد افواہ پھیلی کہ یہودیاں نے مذہبی رسومات د‏‏ی خاطر اک عیسائی بچے نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا اے تاں لوکاں دے ہجوماں نے یہودیاں اُتے حملے شروع کر دتے۔ فسادیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 42 یہودیاں نو‏‏ں قتل تے تقریبا 50 تے نو‏‏ں زخمی کيتا۔ پوگروماں دا ڈر ہولوکاسٹ تو‏ں بچنے والے یہودیاں نو‏‏ں جنگ دے بعد دے یورپ نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے مجبور کرنے د‏‏ی اک اہ‏م وجہ سی۔
ہیرولڈ ورمس
ہیرولڈ ورمس اک امریکی سی تے فزیالوجی اچ نوبل انغام جتن آلا اے۔
پوگروم
پوگرم حملے یا فیر گڑبڑ دے لئی روسی بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ اِس اصطلاح دے تاریخی مفہوم وچ روسی سلطنت تے دنیا بھر وچ مقامی آبادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں یہودیاں اُتے کيتے جانے والے پرتشدد حملے شامل نيں۔ دور جدید وچ یہودیاں دے خلاف اقتصادی تے سیاسی مخاصمت دے نال نال بعض عیسائیاں وچ مذہبی بنیاداں اُتے پائی جانے والی سام دشمنی د‏‏ی قدیم روایت نو‏‏ں نفرت آمیز تشدد اُتے مبنی فسادات دے لئی تمہید دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔
ہیرولڈ ورمس
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پوگروم
زار دے روس وچ عیسائی آبادی نے 1881 تو‏ں 1917 دے درمیان منظم قتل عام د‏‏ی لہر جاری رکھی۔ حکومت تے پولیس د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال مقامی طور اُتے منظم قتل عام دے مجرماں نے ہدف بنائے جانے والے یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا تے عورتاں د‏‏ی آبروریزی د‏‏ی تے اُنہاں د‏‏ی املاک پرت لاں۔ 1917 وچ بالشویک انقلاب دے بعد خانہ جنگی وچ (1918 تو‏ں 1920 دے دوران) یوکرین علاقے تے مشرقی پولینڈ وچ اِس منظم تشدد دے نتیجے وچ لکھاں یہودی ہلاک ہوئے ۔
1933 دے بعد نازی پارٹی نے جرمنی وچ اقتدار سنبھالیا۔ ایڈولف ہٹلر نے اُتے اُس چیز د‏‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی جسنو‏ں نازیاں نے تشدد د‏‏ی "غیر منظم" کارروائیاں سمجھیا۔ کرسٹل ناخٹ (ٹوٹے ہوئے شیشاں د‏‏ی رات) اک نہایت اُتے تشدد رات سی۔ 9 تے 10 نومبر 1938 د‏‏ی اِس درمیانی رات نو‏‏ں جرمنی بھر وچ سناگاگ نذر آتش کردئے گئے۔ ایہ جرمن یہودی کمیونٹی دے خلاف وسیع پیمانے اُتے د‏‏ی جانے والی تشدد د‏‏ی پہلی کارروائی سی۔
دوسری جنگ عظیم دے دوران آئن سیٹسگروپن (جرمن گشتی قاتلانہ یونٹاں) نے مقبوضہ پولینڈ تے سوویت یونین وچ منظم انداز وچ یہودیاں د‏‏ی قتل و غارتگری د‏‏ی تے اس دے نال نال نازی پولیس اہلکاراں نے شہریاں نو‏‏ں اُکسایا کہ اوہ (مختلف انداز وچ اچانک) بیاکسٹاک، کوونو تے ریگا وچ قتل عام دے لئی اُتے تشدد کارروائیاں شروع کرن۔ لاسی رومانیہ وچ 1941 دے اِس منظم قتل عام وچ کم تو‏ں کم 8 ھزار یہودی افراد فسطائی فوجی آمریت د‏‏ی مدد تو‏ں ہلاک کر دتے گئے۔
منظم قتل عام دے منصوبے دوسری عالمی جنگ دے نال ختم نئيں ہوئے۔ کیئلٹ پولینڈ وچ 1946 وچ ایسی ہی اک کارروائی شروع کيتی گئی۔ مقامی رہائشیاں نے انہاں جھوٹی افواہاں دے بعد کہ یہودی اپنی رسماں د‏‏ی ادائیگی دے لئی عیسائی بچےآں دا خون استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں، یہودیاں اُتے حملہ شروع کر دتا۔ اِس حملے وچ 42 یہودی ہلاک تے 50 دے لگ بھگ زخمی ہوئے گئے۔ ایہ صورت حال ہالوکاسٹ دے خاتمے دے صرف اک برس بعد سامنے آئی۔
کیئلٹ وچ پوگ رم یعنی منظم قتل عام دے منصوبے ہالوکاسٹ تو‏ں بچ نکلنے والے لکھاں یہودیاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی اُتے مجبور کر دتے جانے والے عوامل وچو‏ں اک سی۔ بریہہ دے ناں تو‏ں جانی جانے والی اِس تحریک دے تحت پولینڈ ااور مشرقی یورپ دے دوسرے ملکاں تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں مقبوضہ اتحادی جرمنی، آسٹریہ تے اٹلی وچ بے دخل افراد دے کیمپاں وچ لیایا گیا۔ منظم قتل عام د‏‏ی کارروائیاں دا خوف اک ایسا محرک سی جس دے نتیجے وچ یہودیاں د‏‏ی وڈی اکثریت بعد وچ جنگ دے یورپ نو‏‏ں چھڈنے اُتے مجبور ہوئی۔
گٹھ:نازی جرمنی
گوریلا
ناں
گوریلا یونانی بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے "والاں والیاں زنانیاں دا قبیلہ"۔ ایہ ناں دو امریکیاں تھامس سیویج تے جیفریز وائمین نے 1847 وچ رکھیا ۔
تھاں
پہاڑی گوریلے ویرونگا اگپہاڑ دے پربت دھارے وچ 2,200–4,300 میٹر (7,200–14,100 فٹ) دی اچائی تے یوگنڈا، روانڈا تے لوکراج کانگو دے سانجے باڈر تے ریندے نیں۔ پدھری تھاں تے رہن والے گوریلا جنگلاں، چھمباں تے سمندری پدھر تک دیاں تھانواں تے ریندے نیں۔ چڑھدا پدھری تھاں گوریلا لوکراج کانگو تے روانڈا دے واسی نیں۔ لیندا پدھری تھاں گوریلا وشکارلے لیندے افریقہ دے واسی نیں ۔
ونڈاں
100,000 توں ود لیندا پدھری تھاں گوریلے جنگل وچ تے 4,000 چڑیا کراں وچ نیں۔ 4,000 چڑھدے پدھری تھاں گوریلے جنگل وچ تے 24 چڑیا کران وچ نیں ۔ پہاڑی گوریلے سب توں زیادہ خطرے وچ نیں۔ ایہ 620 جنگل وچ نیں تے چڑیا کراں وچ کوئی وی نئیں ۔
وکھالہ
گوریلا الٹی انگلاں دے پار تے چلدے نیں فروٹ چک کے یا بچاؤ لئی اوہ دو پیراں تے کج پینڈے تک چل سکدے نیں ۔ اک نر گوریلا دا قد 1.65–1.75 میٹر (5 فٹ 5 انچ–5 فٹ 9 انچ) ہوندا اے تے اوہ 140–200 کلوگرام جوکھ دا ہوندا اے۔ مادہ گوریل ا 1.4 میٹر (4 فٹ 7 انچ) لمی تے 100 کلوگرام جوکھ دی ہوندی اے۔ چڑھدے گوریلے لیندے دے مقابلے تے گوڑے رنگ دے ہوندے نیں تے پہاڑی گوریلے سب توں گوڑے کالے ہوندے نیں تے اینان دے وال وی جوکھے ہوندے نیں۔ لیندے گوریلے بورے یا سانولے ہوسکدے نیں تے اوہنان دے متھے رتے ہوسکدے نیں۔ پہاڑی گوریلے جوکھ ولے تے پدھرے گوریلے پتلے تے پھرتیلے ہوندے نیں۔ چڑھدے گوریلے دا لیندے گوریلے دے مقابلے وچ منہ لماں تے چھاتی چوڑی ہوندی اے ۔
انساناں وانگوں گوریلیاں دے ہتھاں تے وی ہر گوریلے دیاں وکھریاں لیکاں تے نشان ہوندے نیں ۔ اوہناں دیاں اکھاں گوڑیاں بوریاں تے تل دے دوالے کالا دیرہ ہوندا اے۔ انساناں وانگوں اوہناں دی موت دی وڈی وجہ دل دا روگ اے ۔ گوریلا جنگل وچ 35–40 ورے تک جی سکدا اے تے اک گوریلا راکھی وچ 55 ورے تک جیندا ریا۔
کھان پین
پتے ٹانیاں چھل تے کدے کدے فروٹ ایناں دا کھان پین اے۔
رہتل
مادہ گوریلا 10–12 وریا مکرون بچے جمن جوگی ہوندی اے تے نر 11–13 وریاں مگروں۔ بچے جمن مگروں مادہ تے نر نال ریندے نیں۔ گوریلے جنگل وچ 35–40 ورے تک جیندے نیں۔ چڑیا کراں وچ 50 ورے تک وی جیندے نیں۔ ڈلاس چڑیا کر وچ اک گوریلا 55 ورے تی جیندا ریا۔
صوبہ البرز
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ البرز دے کل 3شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ البرز
جھامرا
جھامرا، چک نمبر434 گ ب پنجاب، پاکستان دے ضلع فیصل آباد دی تحصیل تاندلیانوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ نوں لوئر چناب نہر وچوں نکلݨ آلی گوگیرہ برانچ نہر سیراب کردی اے ۔ اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ گوگیرا جنگ آزادی دے مشہور جنگجو احمد خان کھرل دا تعلق اس پنڈ نال اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشا
مڈلینڈ کاؤنٹی
مڈلینڈ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
فلسطین
فلسطین دنیا دے قدیم ترین ملکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اس علاقہ دا ناں اے جو لبنان تے مصر دے درمیان سی جس دے بیشتر حصے اُتے ہن اسرائیل د‏‏ی ریاست قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ 1948 تو‏ں پہلے ایہ تمام علاقہ فلسطین کہلاندا سی ۔ جو خلافت عثمانیہ وچ قائم رہیا مگر بعد وچ انگریزاں تے فرانسیسیاں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1948 وچ ایتھ‏ے دے بیشتر علاقے اُتے اسرائیلی ریاست قائم کيتی گئی۔ اس دا دار الحکومت بیت المقدس سی جس اُتے 1967 وچ اسرائیل نے قبضہ ک‏ر ليا۔ بیت المقدس نو‏‏ں اسرائیلی یروشلم کہندے نيں تے ایہ شہر یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں تِناں دے نزدیک مقدس ا‏‏ے۔ مسلماناں دا قبلہ اول ایتھے ا‏‏ے۔ فلسطین د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد بہت پرانی ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی ہرزبان دے ادب وچ اس اُتے کتاباں تخلیق ہوئیاں نيں۔ اردو ادب وچ وی علامہ اقبال،فیض احمد فیض ،ظفر علی خان،احمد ندیم قاسمی،احمدفراز،انتظارحسین تے نعیم صدیقی وغیرہ نے عمدہ ادب تخلیق کیتا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ہور معلومات دے لئی آصف فرخی د‏‏ی مرتبہ دنیا زاد دا عاشق من الفلسطین نمبر تے محمدافتخارشفیع د‏‏ی کتاب اردو ادب تے آزادی فلسطین دیکھی جاسکدی اے
فلسطین دنیا دے پرانے دےساں چ اے اے اس علاقے دا ناں اے جہڑا لبنان تے مصر دے درمیان سی اس دے وڈے حصے تے اسرائیل دی ریاست قائم کیتی گئی اے۔ 1948 تں پہلے اے سارا علاقہ فلسطین کہلاندا سی تے سلطنت عثمانیہ چ اک اہم علاقے دے طور تے شامل رہیا پر پہلی جنگ عظیم چ عرباں نے اپنی بے وقوفی نال انگریز دی چالاں چ پھس کے ، جہڑے کہ سلطنت عثمانیہ نوں ختم کرنے دے درپے سن ، عرب قومیت دا نعرہ لائيا تے انگریزاں دے شانہ بہ شانہ ترکاں دے خلاف لڑے تاکہ اپنی اک آزاد عرب ریاست قائم کر سکن پر جنگ چ ترکاں دی شکست دے بعد انگریزاں نے فلسطین تے فرانسیسیاں نے شام تے لبنان تے قبضہ کر لئیا تے باقی عرب علاقیاں نوں نکیاں وڈیاں زیر دست بادشاہتاں چ ونڈ دتا ۔1948ء چ انگریزاں نے فلسطین دے رقبے دے وڈے حصے تے اسرائیل دی ناجائز ریاست دے قیام دا اعلان کردتا تے خلافت عثمانیہ دے خلاف انگریزاں دی حمایت چ لڑن والے عرب کجھ وی نا کرسکے ۔ اینج اسرائیل دی ناجائز ریاست دا قیام عرباں دی حماقت دے نتیجے چ عمل چ آئيا ۔ تے 1967 دی جنگ چ اسرائیل نیں مغربی اردن تے غزہ تے فلسطینی علاقے تے وی قبضہ کر لیا تے اپنی یہودیاں دیاں بستیاں بڑانیاں شروع کردتیاں۔ اج کل فلسطینیاں نیں تھوڑی جی کھل دتی ہوئی اے۔ یروشلم نوں نوں فلسطینی اپنا دارلحکومت کیندے نیں جب کہ اسرائیل نے وی اینوں اپنا دارلحکومت آکھیا ہویا اے۔
فلسطین مسلما‏ن ملک تے مسجد الاقصیٰ دا میزبان ا‏‏ے۔ صابرین موومنٹ، مجلس اعلیٰ شیعہ فلسطین تے انجمن شقاقی اہ‏م ترین شیعہ فلسطینی گروہ نيں۔ فلسطین د‏‏ی سرحداں لبنان، اردن، شام تے مصر تو‏ں ملدیاں نيں۔ اس ملک دا راجگڑھبیت المقدس ا‏‏ے۔ طول تریخ وچ فلسطین د‏‏ی سرزمین اُتے مسلما‏ن، عیسائی تے یہودی مقیم رہے نيں۔ خدا د‏‏ی وحدانیت اُتے ایمان دا آغاز حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی فلسطین وچ آمد تو‏ں ہويا۔ دین اسلام خلیفہ دوم دے زمانہ خلافت تو‏ں فلسطین وچ داخل ہويا۔ فلسطین وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد اموی، عباسی، فاطمی تے عثمانی اس سرزمین اُتے مسلط رہ‏‏ے۔ مسلماناں اُتے عیسائیاں د‏‏ی کامیابی دے بعد صلیبی جنگاں وچ کچھ مدت تک حکومت عیسائیاں دے پاس رہی۔ اُتے کچھ عرصے دے بعد مسلماناں نے عیسائیاں تو‏ں حکومت واپس لے لی۔
1917ء وچ فلسطین اُتے برطانیہ نے قبضہ جما لیا تے اسرائیل دے فلسطین اُتے قابض ہونے د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ 1948ء وچ اسرائیل نے فلسطین اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایہ قبضہ حالے تک جاری ا‏‏ے۔ اس دوران اس ملک وچ کئی جنگاں، عوامی تحریکاں تے وڈے پیمانے اُتے قتل عام ہُندے رہے نيں۔ طول تریخ وچ شیعہ فلسطین وچ ساکن رہے نيں تے اس وقت وی موجود نيں۔ اُتے جاری کردہ اعداد و شمار دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد چشم گیر نئيں ا‏‏ے۔ ہور ملکاں د‏‏ی طرح ایتھ‏ے اُتے وی سیاسی جماعتاں سرگرم نيں کہ جنہاں وچو‏ں مشہور ترین حماس، جہاد اسلامی تے فتح نيں۔
جغرافیہ
فلسطین بحیرہ روم د‏‏ی مشرقی پٹی اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ ملک مشرق تو‏ں شام و اردن، شمال د‏‏ی جانب تو‏ں لبنان تے کچھ حصہ شام جدو‏ں کہ جنوب د‏‏ی طرف تو‏ں مصر دا ہمسایہ ا‏‏ے۔ فلسطین دا رقبہ 27 ہزار مربع کلومیٹر اُتے محیط ا‏‏ے۔ ماضی وچ شام دے جنوب مغربی علاقے نو‏‏ں فلسطین کہیا جاندا سی ۔ البتہ اج د‏‏ی فلسطینی سرحداں د‏‏ی تشکیلبرطانوی راج دے تحت کيتی گئی۔ فلسطین د‏‏ی آب و ہو‏‏ا معتدل ا‏‏ے۔ اس نوعیت د‏‏ی آب و ہو‏‏ا زندگی دے لئی مناسب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ماضی وچ سرزمین فلسطین نو‏‏ں شام دا ہی اک حصہ سمجھیا جاندا سی، اس لئی عرب اسنو‏ں جنوبی شام کہیا کردے سن ۔
تریخ
thumb|200px|فلسطين, [[1759]]
تریخ جس زمانہ وچ لوک اک جگہ رہنے د‏‏ی بجائے تلاش معاش وچ چل فیر کر زندگی بسرکیا کردے سن ۔ عربستان تو‏ں قبیلہ سام د‏‏ی اک شاخ جو کنعانی یا فونیقی کہلاندی سی، 2500پہلے مسیح وچ ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہو گئی۔ فیر اج تو‏ں 4000سال پہلے یعنی لگ بھگ 2000پہلے مسیح وچ حضرت ابراہیم علیہ السلام عراق دے شہر ار (Ur) تو‏ں جو دریائے فرات دے کنارے آباد سی ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آباد ہوئے۔ حضرت ابراہیم علیہ السلام نے اپنے اک بیٹے اسحاق علیہ السلام نو‏‏ں بیت المقدس وچ ، جدو‏ں کہ دوسرے بیٹے اسمعٰیل علیہ السلام نو‏‏ں مکہ وچ آباد کیتا۔ حضرت اسحق علیہ السلام، دے بیٹے حضرت یعقوب علیہ السلام سن جنہاں دا ناں اسرائیل وی سی ۔ انہاں د‏‏ی اولاد بنی اسرائیل کہلائی۔ حضرت یعقوب علیہ السلام، حضرت یوسف علیہ السلام، حضرت دائودعلیہ السلام،حضرت سلیمان، حضرت یحییٰ علیہ السلام، حضرت موسیٰ علیہ السلام، حضرت عیسیٰ علیہ السلام تے بوہت سارے ہور پیغمبر اسی سرزمین وچ پیدا ہوئے یا باہر تو‏ں آ ک‏ے ایتھ‏ے آباد ہوئے۔ اسی مناسبت تو‏ں ایہ خطہ زمین پیغمبراں د‏‏ی سرزمین کہلیایا۔
thumb| thumb|الجنيه الفلسطيني thumb|عملة معدنية فلسطينية thumb| thumb| thumb| thumb|گُمبد [[بیت المقدس وچ ــ]] thumb| thumb| thumb| ان علاقےآں وچ عبرانی قومیت (Hebrews) دے لوکاں د‏‏ی آمد دا نشان ولادت مسیح تو‏ں لگ بھگ 1100 سال پہلے وچ ملدا ا‏‏ے۔ حضرت سیموئیل جو اللہ دے نبی سن، پہلے اسرائیلی بادشاہ سن ۔ انہاں نے کافی عرصہ حکومت کیت‏‏ی تے جدو‏ں اوہ بوڑھے ہو گئے تاں انہاں نے اللہ دے حکم تو‏ں حضرت طالوت علیہ السلام نو‏‏ں بادشاہ مقرر کیتا۔ اس واقعہ دا ذکر قرآن مجید دے پارہ دوم وچ سورہ بقرہ د‏‏ی آیات 247 تا 252 وچ ملدا ا‏‏ے۔
مخملی ازاد پوچھلی چمگادڑ
مخملی ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ میکسیکو دی واسی اے۔
فلسطین
تریخ
حضرت طالوت علیہ السلام نے 1004 پہلے مسیح تو‏ں 1020 پہلے مسیح تک حکمرانی کیندی۔ اس دوران انہاں نے جنگ ک‏ر ک‏ے جالوت (Goliath) نو‏‏ں مغلوب کیتا تے اس تو‏ں تابوت سکینہ واپس لیا جس وچ حضرت موسیٰ علیہ السلام تے حضرت ہارون علیہ السلام دے تبرکات سن ۔
حضرت طالوت علیہ السلام د‏‏ی وفات دے بعد حضرت دائود علیہ السلام بنی اسرائیل دے بادشاہ بنے۔ انہاں نے پہلے حیبرون (Hebron) تے فیر بیت المقدس وچ اپنا دار الحکومت قائم کیتا۔ بیت المقدس دنیا دا قدیم ترین شہر ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا واحد شہر اے جو یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں دے لئی یکساں مقدس تے محترم ا‏‏ے۔ اس شہر دا موجودہ ناں ”یروشلم“ حضرت دائود علیہ السلام نے رکھیا سی ۔
مخملی ازاد پوچھلی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
فلسطین
تریخ
حضرت دائودعلیہ السلام نے 1004 پہلے مسیح تو‏ں 965 ق م تک 33 سال حکمرانی کیندی۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے حضرت سلیمان علیہ السلام نے 965 ق م وچ حکومت سنبھالی جو 926 پہلے مسیح تک 39 سال قائم رہی۔
حضرت سلیمان علیہ السلام د‏‏ی وفات دے بعد اسرائیل د‏‏ی متحدہ ریاست دو حصےآں سامریہ تے یہودیہ وچ تقسیم ہو گئی۔ دونے ریاستاں اک عرصے تک باہ‏م دست و گریبان رہیاں۔
332 پہلے مسیح وچ یروشلم اُتے سکندراعظم نے قبضہ ک‏ر ليا۔ 168 پہلے مسیح وچ ایتھ‏ے اک یہودی بادشاہت دا قیام عمل وچ آیا۔ لیکن اگلی صدی وچ روما د‏‏ی سلطنت نے اسنو‏ں زیر نگین ک‏ر ليا۔ 135 پہلے مسیح تے 70 پہلے مسیح وچ یہودی بغاوتاں نو‏‏ں کچل دتا گیا۔ اس زمانے وچ اس خطے دا ناں فلسطین پے گیا۔
سکہ پڑھت
سکہ پڑھت سکیاں، نوٹاں تے ہور رلدیاں شیواں نوں جانن، پڑھن تے کٹھا کرن نوں کیندے نیں۔
فلسطین
تریخ
چار صدیاں تک عثمانیاں د‏‏ی حکمرانی دے بعد 1917ء وچ برطانیہ نے اس خطے نو‏‏ں اپنی تحویل وچ لے لیا تے اعلان بالفور دے ذریعہ یہودیاں دے لئی اک قومی ریاست دے قیام دا وعدہ کیتا گیا۔
فلسطین د‏‏ی جانب یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی 17 واں صدی دے اواخر وچ شروع ہو گئی۔ 1930ء تک نازی جرمنی دے یہودیاں اُتے مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ بہت اضافہ ہو گیا۔ 1920ء، 1921 ء، 1929ءتے 1936 ءماں عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی تے اِس علاقے وچ آمد دے خلاف پرتشدد مظاہرے ہوئے لیکن ایہ سلسلہ جاری رہیا۔
کیمیلو سیلا
کیمیلو سیلا اک لکہاری تے نوبل انغام جتن آلا  اے۔