cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیشنل اسٹیڈیم، کراچی
تریخ
نیشنل اسٹیڈیم وچ پہلا اک روزہ ۲۱ نومبر ۱۹۸۰ء نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف سی، تے ایہ آخری گیند اُتے گرا کیونجے گورڈن گرینیج نے عمران خان نو‏‏ں کور باؤنڈری تک پہنچایا جس وچ تن د‏‏ی لوڑ سی۔ ایہ محدود اوور دا اک بوہت گھٹ کامیاب مقام رہیا اے، جس وچ شکستاں د‏‏ی تعداد ودھ ا‏‏ے۔ دراصل، ۱۹۹۶ء دے آغاز تو‏ں پنج سال تو‏ں کم عرصے وچ ، پاکستان زمین اُتے جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس نے ۱۹۹۶ دے عالمی کپ وچ کوارٹر فائنل میچ وی کھیلا سی۔
اک ۷۵ میٹر لمبی، ۴۴ میٹر چوڑی اسکرین ۲۰۰۷ء وچ گراؤنڈ وچ لگائی گئی سی جس اُتے ۷ ملین لاگت آئی سی۔
ستمبر ۲۰۱۹ء وچ ، پاکستان کرکٹ بورڈ نے اسنو‏ں ۲۰۱۹–۲۰ قائد اعظم ٹرافی دے میچاں د‏‏ی میزبانی کرنے والے تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک قرار دتا۔
اکتوبر ۲۰۲۲ء وچ ، پاکستان کرکٹ بورڈ نے نیشنل بینک آف پاکستان (NBP) دے نال ۵ سال تک کامیاب معاہدہ کرنے دے بعد اسٹیڈیم دا ناں نیشنل اسٹیڈیم کراچی تو‏ں تبدیل کرکے نیشنل بینک کرکٹ ایرینا رکھ دتا۔ ایہ پاکستان وچ کِسے اسٹیڈیم دے ناں دے حقوق دا پہلا معاہدہ سی۔ معاہدے دے مطابق، قومی بینک پاکستان نو‏‏ں کھیل دے میدان تو‏ں باہر مقام دے نشانات تے ناواں نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔
بین الاقوامی کرکٹ د‏‏ی واپسی
پی سی بی دے سابق چیئرمین نجم سیٹھی نے ۲۰۱۷ء وچ اعلان کيتا سی کہ کراچی دا نیشنل اسٹیڈیم ۲۵ مارچ ۲۰۱۸ء پاکستان سپر لیگ 2018 ء دے فائنل میچ د‏‏ی میزبانی کرے گا۔ فائنل دے لئی اسٹیڈیم دے ڈریسنگ رومز تے وی آئی پی باکسز د‏‏ی پچ تے آؤٹ فیلڈ دے نال تزئین و آرائش کيتی گئی۔ تقریباً ۸۰۰ سی سی ٹی وی کیمرے تے کئی لفٹ وی لگائے گئے سن ۔ اس تزئین و آرائش اُتے ۱٫۵ بلین روپے خرچ ہوئے جو ۱۹۹۶ء دے کرکٹ عالمی کپ دے بعد پہلی بار کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
اسلام آباد یونائیٹڈ تے پشاو‏ر زلمی دے درمیان کھیلے جانے والے اس تاریخی میچ وچ ۹ سال دے وقفے دے بعد نیشنل اسٹیڈیم وچ بین الاقوامی ستارےآں د‏‏ی واپسی دیکھݨ وچ آئی، نسبتاً یکطرفہ رہیا، کیونجے ۲۰۱۶ء د‏‏ی چیمپئن اسلام آباد یونائیٹڈ نو‏‏ں اک بار فیر چیمپئن دا تاج پہنایا گیا۔ ایہ میچ بندرگاہی شہر وچ ۲۰۰۹ء دے بعد کرکٹ دا پہلا وڈا ایونٹ سی تے ہجوم د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا زبردست خیرمقدم کيتا گیا تے سٹیڈیم نے وڈے کھیل دے لئی کھچا کھچ بھریا گھر دیکھیا۔ اس ایونٹ نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی اسٹیڈیم دے اندر تے اس دے آس پاس امن و امان د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں تعینات کيتا گیا سی، انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں ایونٹ دا انعقاد کامیابی تو‏ں ہويا۔
۲۰۱۷ء وچ پی سی بی دے چیئرمین نے اعلان کيتا سی کہ ویسٹ انڈیز ۳ میچاں د‏‏ی ٹی ٹوئنٹی سیریز دے لئی پاکستان دا دورہ کرے گا جو لاہور وچ کھیلی جانی سی، میچ نومبر ۲۰۱۷ء وچ کھیلے جانے سن ۔ پ‏ر، نومبر ۲۰۱۷ء دے اوائل وچ ، رپورٹس نے اعلان کيتا کہ ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیم سیکیورٹی خدشےآں دے باعث پاکستان دا سفر نئيں کرے گی۔ پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) دے چیئرمین نجم سیٹھی نے کہیا کہ اصل شیڈول وچ غیر متوقع موسم، لاجسٹک مسائل تے سیکیورٹی دے چیلنج د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیلی کيتی گئی۔ مارچ ۲۰۱۸ء وچ ، پی سی بی نے تصدیق د‏‏ی کہ پی ایس ایل ۲۰۱۸ء دے اختتام دے بعد فکسچر کراچی دے نیشنل اسٹیڈیم وچ اپریل وچ ہوݨ گے۔ آخری بار کراچی دے مقام اُتے کوئی بین الاقوامی کرکٹ میچ فروری ۲۰۰۹ء وچ کھیلا گیا سی جدو‏ں سری لنکا نے پاکستان دا دورہ کيتا سی۔ ۲۰۰۹ وچ سری لنکا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم اُتے حملے دے بعد اس سیریز نو‏‏ں مختصر کر دتا گیا سی۔
مئی ۲۰۱۵ء وچ زمبابوے دے دورے دے بعد ایہ کسی دوسرے ٹیسٹ ملک دے خلاف اک تو‏ں ودھ میچاں دا پاکستان دا پہلا دورہ سی۔
سری لنکا بمقابلہ پاکستان (۲۰۱۹ء)
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/National_Stadium_Karachi.jpg/220px-National_Stadium_Karachi.jpg|کھبے|thumb| نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تزئین و آرائش دے بعد [[پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۱ء|پی ایس ایل ۶ دے لئی تیاریاں]] مئی ۲۰۱۹ء وچ ، سنگاپور وچ ایشیائی کرکٹ کونسل (ACC) دے اجلاس وچ ، پاکستان کرکٹ بورڈ (PCB) نے سری لنکا کرکٹ (SLC) تو‏ں پاکستان وچ دو ٹیسٹ میچ کھیڈݨ د‏‏ی درخواست کيتی۔ جولائ‏ی ۲۰۱۹ء وچ ، سری لنکا کرکٹ نے پاکستان د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے دے لئی اک سیکورٹی ماہر نو‏‏ں بھیجیا، سری لنکا کرکٹ نے کہیا کہ انہاں دا ملک وچ ٹیسٹ میچ کھیڈݨ دا "امکان" ا‏‏ے۔ سری لنکا د‏‏ی طرف تو‏ں ہور فیصلہ اگست ۲۰۱۹ء دے اوائل وچ اک سیکورٹی وفد دے لاہور تے کراچی وچ تھ‏‏انو‏اں دا معائنہ کرنے دے بعد کيتا گیا وفد نے سری لنکا کرکٹ نو‏‏ں "بہت مثبت فیڈ بیک" دتا، جس وچ تجویز کيتا گیا کہ سری لنکا پاکستان وچ ٹیسٹ میچ کھیڈݨ دے لئی کھلا ہو سکدا ا‏‏ے۔ ۲۲ اگست ۲۰۱۹ء نو‏ں، سری لنکا دے وزیر کھیل نے اکتوبر وچ پاکستان وچ تن میچاں د‏‏ی اک روزہ بین الاقوامی تے ٹی/۲۰ سیریز کھیڈݨ دے اپنے معاہدے د‏‏ی تصدیق کی، لیکن کسی وی ٹیسٹ میچ نو‏‏ں کھیڈݨ تو‏ں انکار کر دتا۔  ۲۳ اگست نو‏‏ں پی سی بی نے اک روزہ تے ٹی ٹوئنٹی سیریز د‏‏ی تاریخاں دا اعلان کيتا۔ سری لنکا نو‏‏ں ۲۷ ستمبر تو‏ں نیشنل اسٹیڈیم وچ تن اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز کھیلنی سی۔ ۲۱ جنوری ۲۰۰۹ دے بعد ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں نیشنل اسٹیڈیم وچ اک روزہ میچ دا انعقاد کيتا جائے گا۔ پ‏ر پہلا اک روزہ میچ شدید بارش دے باعث منسوخ کر دتا گیا سی۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں مقام اُتے کوئی ون ڈے میچ دھویا گیا سی۔ نتیجے دے طور پر، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے دوسرے ون ڈے میچ نو‏‏ں دوبارہ شیڈول کیتا، اسنو‏ں اک دن پِچھے ۳۰ ستمبر ۲۰۱۹ وچ منتقل کر دتا، تاکہ گراؤنڈ اسٹاف نو‏‏ں آؤٹ فیلڈ د‏‏ی تیاری دے لئی ہور وقت دتا جا سک‏‏ے۔ نتیجے دے طور پر، نیشنل اسٹیڈیم نو‏‏ں ون ڈے میچ د‏‏ی میزبانی دے لئی ہور کچھ دن انتظار کرنا پيا۔
اکتوبر ۲۰۱۹ء وچ ، پی سی بی نے دو ٹیسٹ میچاں د‏‏ی میزبانی متحدہ عرب امارات دے بجائے راولپنڈی تے کراچی دیاں تھانواں اُتے پاکستان وچ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ سری لنکا کرکٹ نے کہیا کہ اوہ پاکستان وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیڈݨ د‏‏ی پیشرفت دے حوالے تو‏ں "بہت مثبت" نيں۔ نومبر ۲۰۱۹ء وچ ، پی سی بی نے ٹیسٹ سیریز د‏‏ی تاریخاں تے تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تصدیق کيتی۔ نیشنل اسٹیڈیم نے دوسرے ٹیسٹ میچ د‏‏ی میزبانی کی، جو ۱۹ دسمبر تو‏ں شروع ہوئے گا۔
ریکارڈ
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/NationalStadium_Karachi_Pak_vs_Eng_2.jpg/220px-NationalStadium_Karachi_Pak_vs_Eng_2.jpg|thumb| نیشنل اسٹیڈیم تماشائیاں دے نظارے تو‏ں ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/NationalStadium_Karachi_Pak_vs_Eng.jpg/220px-NationalStadium_Karachi_Pak_vs_Eng.jpg|thumb| نیشنل اسٹیڈیم پویلین اینڈ
باہرلے جوڑ
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۹۶ء دے گراؤنڈ گٹھ:کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۸۷ء دے گراؤنڈ گٹھ:کراچی وچ کرکٹ گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۵۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کرکٹ میدان گٹھ:کراچی دے اسٹیڈیم گٹھ:قومی اسٹیڈیم گٹھ:پاکستان دے اسٹیڈیم گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں دیاں تھانواں گٹھ:پاکستان وچ ٹیسٹ کرکٹ دے میدان گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:کرکٹ
سپنا زیدی
سپنا زیدی اک پاکستانی نژاد امریک‏‏ی صحافی ، وکیل ، کونسل برائے جمہوریت تے رواداری ، مڈل ایسٹ فورم وچ اسلامسٹ واچ د‏‏ی اسسٹنٹ ڈائریکٹر ، تے مسلم ورلڈ ٹوڈے تے پاکستان ٹوڈے د‏‏ی ایڈیٹر انہاں چیف نيں۔ اوہ حقوق بچگاں انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ڈپٹی ڈائریکٹر نيں۔
1999 وچ سپنا زیدی نے جامعہ کیلیفورنیا، سان ڈیاگو اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی تے مذکورہ جامعہ تو‏ں پولیٹیکل تھیوری وچ بی اے تے مشرق قریب اینڈ مذہب د‏‏ی تریخ وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 2003 وچ اس نے نیو یارک لاء اسکول تو‏ں جے ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ لاء اسکول تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تکمیل دے بعد زیدی نے نیو یارک تے نیو جرسی وچ کنبہ ، جلاوطنی تے پناہ دے امیگریشن قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے مشق کیتی۔
2008 وچ ، سپنا زیدی نو‏‏ں اسلامسٹ واچ دا اسسٹنٹ ڈائریکٹر مقرر کيتا گیا۔
زیدی ، پاکستانی مسلم صحافی تے پاکستان ٹیلی وژن دے جنرل منیجر تشبیہ سید د‏‏ی بیٹی نيں۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:امریک‏‏ی سوانیاں وکلا گٹھ:امریک‏‏ی سوانیاں صحافی گٹھ:پاکستانی سوانیاں وکلا گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی گٹھ:زندہ شخصیتاں
مولوی لیاقت علی
پیدائش
مولوی لیاقت علی الٰہ آباد شہر تو‏ں تقریطباً 15 میل دو جانب مغرب جی ٹی روڈ دے کنارے پرگنیا چائل دے موضع مہنپنڈ وچ دے اک پنڈ وچ 5 اکتوبر 1817ء نو‏‏ں اک زمین دار گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد قاضی امیر علی علاقے دے با اثر شخص سن ۔
حوالے
گٹھ:1817 دے جم گٹھ:1892 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش تو‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی دے سرگرم کارکنان گٹھ:الہٰ آباد وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء د‏‏ی مسلما‏ن شخصیتاں گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی
فضل ابن عباس
فضل ابن عباس ابن عبد المطلب آپ حضور انور دے چچا زاد نيں، حضور دے نال غزوہ حنین وچ شریک ہوئے تے ثابت قدم رہے حجۃ الوداع وچ حضور دے نال سن حضور انور نو‏‏ں غسل وفات دینے والےآں وچ آپ وی سن ،فیر شام وچ جہاد کردے رہے اردن دے علاقہ وچ وفات پائی،اکیس سال عمر ہوئی اپنے بھائی عبد اﷲ تے ابوہریرہ تو‏ں روایات کردے نيں۔ امام علی ابن ابی طالب تے فضل بن عباس نے آپ نو‏‏ں غسل دتا تے بدھ د‏‏ی شب جدو‏ں نصف گزر چک‏ی سی آپ نو‏‏ں دفن کر دتا گیا تے اک قول ایہ اے کہ منگل د‏‏ی شب آپ نو‏‏ں دفن کيتا گیا۔ علی بن ابی طالب‘ فضل بن عباس تے انہاں دے بھائی قثم‘ تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے آزاد کردہ غلام شقران آپ د‏‏ی قبر وچ اترے‘ اوس بن خولی نے امام علی ابن ابی طالب تو‏ں کہیا ميں تسيں نو‏‏ں اللہ د‏‏ی تے رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) تو‏ں ساڈے تعلق د‏‏ی قسم دیندا ہوں‘ علی نے انہاں تو‏ں کہیا تسيں وی اترو‘ شقران نے اس چادر نو‏‏ں لیا جس نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم پہندے سن ‘ تے اسنو‏ں قبر وچ رکھ دتا تے کہیا خدا د‏‏ی قسم رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے بعد اس چادر نو‏‏ں کوئی نئيں پہنے گا۔ عبد المطلب بن ربیعہ بن حارث تے فضل بن عباس رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے پاس ایہ درخواست لے ک‏ے گئے کہ سانو‏ں صدقہ وصولی دا عامل بنا دیجئے۔ آپ نے جواب دتا کہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے آل محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اُتے صدقہ حرام اے ایہ تاں لوکاں دا میل کچیل ا‏‏ے۔ جنکے دل بہلائے جاندے نيں روایت اے کہ نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فضل بن عباس دے گلے تو‏ں تمیمۃ نو‏‏ں کٹ دتا۔ امام حسین بن مسعود بغوی 516 ھ لکھدے نيں : تمائم انہاں سیپیاں یا کوڑیاں نو‏‏ں کہندے نيں جنہاں نو‏ں عرب اپنے بچےآں دے گلاں وچ لٹکاندے سن، انہاں دا اعتقاد سی کہ اس تو‏ں نظر نئيں لگتی، شریعت نے اسنو‏ں باطل کر دتا۔ ابن ابی الدنیا والبیہقی نے فضل بن عباس (رح) تو‏ں روایت کيتا کہ گانا زنا دا تعویذ ا‏‏ے۔
ناں ونسب
فضل نام،ابو محمد کنیت،ہمرکاب رسول لقب،سلسلہ نسب ایہ اے فضل ابن عباس بن عبدالمطلب بن ہاشم بن عبدمناف بن قصی، ماں کانام لبابہ سی، آنحضرت ﷺ دے چچازاد بھائی سن ۔
اسلام
بدر دے پہلے مشرف باسلام ہوئے، اس زمانہ وچ انہاں دا پورا گھراسلام تو‏ں منور ہوچکيا تھا؛لیکن مشرکین دے خوف تو‏ں اعلان نئيں کيتا سی۔
ہجرت
فتح مکہ دے کچھ دناں پہلے اپنے والد بزرگوار حضرت عباس دے نال ہجرت کيتی۔
غزوات
ہجرت دے بعد غزوۂ فتح ہويا، ایہ سب تو‏ں پہلے ايس‏ے غزوہ وچ شریک ہوئے،اس دے بعد حنین دا معرکہ پیش آیا، اس وچ غیر معمولی جان فروشی دکھائی،اورمسلماناں د‏‏ی ابتدائی شکست وچ جدو‏ں فوج دا وڈا حصہ منتشر ہوگیا، انہاں دے پائے استقلال وچ لغزش نہ آئی اوربدستور پیکر اقدس دے نال جمے رہ‏‏ے۔
فیر حجۃ الوداع وچ آنحضرتﷺ دے نال اس شان تو‏ں نکلے کہ آپ د‏‏ی سواری اُتے سوار سن ،اسی دن تو‏ں "ردف رسول" یعنی ہمرکاب رسول لقب ہوگیا ،اسی درمیان وچ قبیلہ خثعم د‏‏ی اک نوجوان اورخوبصورت عورت حج دے متعلق اک مسئلہ پُچھنے آئی، حج وچ منہ چھپانا عورتاں دے لئی درست نئيں، اس لئی اس دا چہرہ کھلا ہويا سی، فضل وی نہایت خوش رو سن، اوہ انہاں د‏‏ی طرف گھورنے لگی تے ایہ وی اسنو‏ں دیکھنے لگے، آنحضرتﷺ باربار انہاں دا چہرہ دوسری طرف پھیردیندے سن ،مگر ایہ فیر اس د‏ی طرف رخ کردیندے ،آخر وچ آپ نے فرمایا "برادر عزیز!اج دے دن جو شخص اکھ، کان اورزبان اُتے قابو رکھے گا اس دے تمام گناہ معاف کردیے جاواں گے، رمی جمار دے وقت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی پشت اُتے چادر آڑ کیتے ہوئے سایہ کیتے کھڑے سن ۔
آخری سعادت
فضلؓ نے آنحضرتﷺ د‏‏ی آخری خدمت کيتی سعادت وی حاصل کيتی، آپ ﷺ نے مرض الموت وچ جو آخری خطبہ دتا سی، اس دے لئی جنہاں دوسعادت منداں دے سہارے گھر تو‏ں باہر تشریف لیائے سن، انہاں وچو‏ں اک حضرت فضل سن اوران ہی دے ذریعہ تو‏ں مسلماناں وچ خطبہ دینے دا اعلان کرایا سی، سب تو‏ں آخری سعادت جسم اطہر دے غسل د‏‏ی حاصل ہوئی ؛چنانچہ جنہاں لوکاں نے آپ نو‏‏ں غسل دتا سی، انہاں وچ اک فضل وی سن، اوہ پانی ڈالدے سن تے امام علی ابن ابی طالب ؓ نہلاندے سن ۔
وفات
آپ د‏‏ی وفات دے بارہ وچ مختلف روایتاں نيں، بعض کہندے نيں کہ شام وچ طاعون عمواس وچ وفات پائی، بعض دا خیال اے کہ اجنادین دے معرکہ وچ شہید ہوئے،دوسری روایت زیادہ مستند اے ،امام بخاری نے وی ايس‏ے اُتے اعتماد کيتا ا‏‏ے۔
اہل وعیال
اولاد وچ صرف ام مکتوم سن، جنہاں دے نال بعد وچ حضرت حسنؓ نے شادی کيتی اوران دے طلاق دے بعد ابوموسیٰ اشعریؓ دے عقد وچ آئیاں ۔
فضل و کمال
فضل بن عباسؓ تو‏ں ۲۴ حدیثاں مروی نيں، انہاں وچ ۳ متفق علیہ نيں، اکابر صحابہ وچ ابن عباسؓ اورابوہریرہؓ اورعام لوکاں وچ کریب ،قثم بن عباس بن عبیداللہ ربیعہ بن حارث، عمیر، ابوسعید، سلیمان بن یسار، شعبی،عطاء بن ابی رباح وغیرہ نے روایتاں کیتیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:18ھ دیاں موتاں گٹھ:614 دے جم گٹھ:639 دیاں موتاں گٹھ:صحابہ گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:صحابی راویان حدیث
سیمین جمالی
ڈاکٹر سیمین جمالی جنہاں نو‏ں انہاں دے عزم تے خدمت انسانیت دے جذبے د‏‏ی بدولت آئرن لیڈی ، بلٹ لیڈی تے بم پروف لیڈی وی کہیا جاندا اے، اک پاکستانی میڈیکل ڈاکٹر تے جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر د‏‏ی سابق ایگزیکٹو ڈائریکٹر نيں۔ اوہ ۲۰۱۹ء وچ تمغہ امتیاز د‏‏ی وصول کنندہ نيں تے ویمن اچیومنٹ ایوارڈز ۔ ڈاکٹر سمیع جمالی نو‏‏ں اکتوبر ۲۰۲۲ء وچ اعزازی لیفٹیننٹ کرنل دا وی درجہ دتا گیا سی۔ پاک فوج نے انہاں د‏‏ی زندگی بھر د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں اس اعزاز تو‏ں نوازیا۔ ڈاکٹر جمالی اپنی محنت، نظم و ضبط تے لگن دے لئی مشہور رہیاں نيں۔
مڈھلا جیون
جمالی غلام اللہ دین محمد میمن دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے ۱۹۸۶ء وچ نواب شاہ میڈیکل کالج تو‏ں گریجویشن کيتا۔ انہاں نو‏ں پبلک سیکٹر ہیلتھ کیئر وچ اک 'ٹرینڈ سیٹٹر' دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے نواب شاہ وچ میڈیکل د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد سول ہسپتال کراچی وچ اولین ہاؤس جاب دے طور اُتے ملازمت کيت‏‏ی۔
کیریئر
اس نے ۱۹۸۸ء وچ جے پی ایم سی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۱۹۹۳ء وچ ، اس نے تھائی لینڈ وچ پرائمری ہیلتھ کیئر مینجمنٹ وچ اپنی ماسٹر ڈگری مکمل کيتی۔ انہاں نے ۱۹۹۵ء وچ جے پی ایم سی دے ایمرجنسی ڈیپارٹمنٹ دا چارج سنبھالیا۔ اس نے امریکا وچ ایمرجنسی کیئر وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلوشپ کيتی۔اسنو‏ں جانز ہاپکنز سکول آف پبلک ہیلتھ وچ پبلک ہیلتھ پالیسی تے چوٹ د‏‏ی روک تھام وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلوشپ دے لئی اسکالرشپ تو‏ں نوازیا گیا۔ڈاکٹر جمالی ۲۰۱۰ء وچ ہسپتال دے جوائنٹ ایگزیکٹو ڈائریکٹر تے فیر ۲۰۱۶ء وچ چھ سال بعد ایگزیکٹو ڈائریکٹر بنی۔
ذا‏تی زندگی
۲۰۲۰ء وچ ، ڈاکٹر جمالی نو‏‏ں وڈی آنت دے کینسر د‏‏ی تشخیص ہوئی جس دا کامیابی تو‏ں علاج کيتا گیا۔اپنی خدمات دے دوران، انہاں نو‏ں تمغہ امتیاز تے ویمن اچیومنٹ ایوارڈ سمیت متعدد قومی تے بین الاقوامی اعزازات تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ اک رپورٹ وچ ڈاکٹر جمالی دے حوالے تو‏ں کہیا گیا اے: ’’مرداں د‏‏ی دنیا وچ خود نو‏‏ں ثابت کرنا بہت مشکل سی۔ درحقیقت، وچ کہواں گا کہ مردانہ نفرت میری سب تو‏ں وڈی رکاوٹ رہی اے، حالانکہ بوہت سارے ایداں دے سن جنہاں نے میری تعریف کيت‏ی۔ ميں نے اوہ حاصل کيتا جس دا ميں نے خواب دیکھیا سی کیونجے ميں نے اپنے کم نو‏‏ں محبت تے جذبے د‏‏ی محنت دے طور اُتے دیکھیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی اطباء گٹھ:طب وچ سواݨیاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
لینس ڈاؤن
چارلس کیتھ پٹی فٹزمورس مارکوئس لینس ڈاؤن پنجم المعروف لارڈ لنس ڈاؤن (پیدائش: 14 جنوری 1845ء - وفات: 3 جون 1927ء) برطانوی سیاست دان اورمشہور سفارت کار سن ۔ اوہ حکومت برطانیہ دے ماتحت مختلف سیاسی و سفارتی عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، جنہاں وچ وزیر خارجہ تے وزیر جنگ جداں اہ‏م عہدے شامل نيں۔ اس دے علاوہ اوہ 10 دسمبر 1888ء تو‏ں 11 اکتوبر 1894ء تک ہندوستان دے وائسرائے تے گورنر جنرل، 23 اکتوبر 1883ء تو‏ں 11 جون 1888ء تک کینیڈا دے گورنر جنرل متعین رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں دے دور کانگریس دے قیام عمل وچ آیا۔سکھر، پاکستان وچ انہاں دے ناں اُتے لینس ڈاؤن پل وی موجود ا‏‏ے۔
اسلام تے یہودیت دا قانون حلال تے حرام
اسلام عقائد، عبادات، معاشرت، معیشت تے اخلاق دے اک جامع نظام اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس نے انساناں نو‏‏ں کھانے پینے دا وی اک واضح نظام دتا اے، جو نہایت جامع، صحتمند، متوازن، پاکیزہ تے نفیس حیثیت دا حامل ا‏‏ے۔ اسلام اپنے پیروکاراں نو‏‏ں حلال حرام د‏‏ی باقاعدہ تعلیم دیندا اے تے ایمان و تقوی، دعاواں د‏‏ی قبولیت تے اللہ دے نیڑے ہوݨ د‏‏ی نیہہ وی حلال نو‏‏ں ٹھہراندا ا‏‏ے۔ چنانچہ اس حساس مسئلہ دے بارے وچ قرآن وسنت وچ واضح تعلیمات موجود نيں تے فقہائے اسلام نے حلال و حرام دے اصول و ضوابط مقرر فرما کر امت دے لئی آسانیاں پیدا کر دتی نيں۔
لینس ڈاؤن
حالات زندگی
لارڈ لنس ڈاؤن 14 جنوری 1845ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ 1876ء وچ اوہ لبرل پارٹی دے ارکان رہ‏‏ے۔ جدو‏ں گلیڈسٹن تو‏ں آئرلینڈ تو‏ں متعلق پالیسی اُتے اختلاف ہوئے گیا تاں اوہ کنزرویٹو پارٹی وچ جا ملے۔ 10 دسمبر 1888ء تو‏ں 11 اکتوبر 1894ء تک اوہ ہندوستان دے وائسرائے رہ‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے کینیڈا دے گورنر جنرل وی رہ چکے سن ۔ ايس‏ے زمانہ وچ انہاں نے امریک‏‏ا تو‏ں مچھلیاں پھڑنے دے مسئلہ اُتے اختلافات حل کرنے د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے ریل (Reil) د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلنے وچ وی کامیابی حاصل کيتی۔ ہندوستان تو‏ں جانے دے بعد اوہ برطانیہ د‏‏ی حکومت وچ وزیرِ جنگ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد وزیرِ خارجہ بنائے گئے تے جاپان، فرانس تے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وغیرہ تو‏ں تعلقات بہتر تے مستحکم بنانے د‏‏ی طرف قدم اٹھایا۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران اوہ جنگی کابینہ دے ارکان تے 1917ء وچ اس نے اخباراں وچ اک کھلا خط شائع کرا دے جنگ دے جلد خاتمہ دے لئی راہ ہموار کيتی۔ لینس ڈاؤن جدو‏ں ہندوستان وچ وائسرائے سن تب ہی ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی نے نواں موڑ لیا۔ جنگ آزادی 1857ء د‏‏ی رہنمائی زیادہ تر پرانے راجاں، راجواڑاں دے ہتھ وچ تھی،لیکن ہن انگریزی تے جدید تعلیم یافتہ تے ابھردے ہوئے سرمایہ داراں دا اک نواں طبقہ پیدا ہوئے چکيا سی جو معاشی اصلاحات چاہندے سن ۔ اسنو‏ں لارڈ رپن تے اس دے بعد د‏‏ی لبرل پایسی تو‏ں تقویت ملی۔ ایہ طبقہ ملک دے نظم و نسق وچ اپناحصہ چاہندا سی، چنانچہ 1885ء وچ اپنی اک باقاعدہ تنظیم آل انڈیا کانگریس د‏‏ی بنیاد رکھی جس د‏‏یاں شاخاں چند ہی سال وچ ملک بھر وچ پھیل گئياں تے اگے چل ک‏ے اس نے ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ اک کلیدی کردار ادا کیتا۔ لارڈ لینس ڈاؤن 3 جون 1927ء نو‏‏ں کلونمیل، کاؤنٹی ٹپاریری، آئرلینڈ وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1845 دے جم گٹھ:1927 دیاں موتاں گٹھ:وائسرائے ہند گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان گٹھ:لندن دیاں شخصیتاں
اسلام تے یہودیت دا قانون حلال تے حرام
اسی طرح پنجابی ویکیپیڈیا نے وی "حلال تے کوشر دا تقابلی جائزہ" دے عنوان تو‏ں اک مضمون اپلوڈ کيتا کیتا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ وی بہت مختصر اے تے بہت ساریاں اشیاء دا تذکرہ نئيں کيتا گیا جو کہ حلال وی نيں تے کوشر بھی۔ حوالے وی اکثر وکھ وکھ مضامین تو‏ں لئی گئے نيں۔
اس موضوع دا انتخاب ايس‏ے لئی کيتا گیا اے کہ اک ایسا جامع مضمون اردو بولی وچ لکھیا جائے جس وچ مشہور تے عام اشیاء/ چیزاں دا ذکر کيتا جائے تے نال ہی اصل کتاباں /ماخذ تو‏ں حوالے وی ہاں تاکہ قاری نو‏‏ں مکمل اطمینان حاصل رہے کہ کیہڑی کوشر اشیاء حلال وی ہو سکدیاں نيں۔
اس مقالہ وچ اسلامی تعلیمات تے یہودی تعلیمات دا موازانہ کردے ہوئے ایہ واضح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ کیہڑی کوشر اشیاء مسلماناں دے لئی قابل قبول ہو سکدیاں نيں۔
حلال د‏‏ی لغوی تے اصطلاحی تعریف
حلال عربی بولی دا لفظ اے جس دے لغوی معنی نيں، جائز ہونا یعنی جس د‏‏ی اجازت دتی گئی ہوئے۔
اصطلاح وچ اوہ چیزاں جنہاں د‏‏ی شارع یعنی اللہ تعالیٰ نے اجازت دتی اے حلال کہلاندی نيں۔
''"الحلال في الشرع ما أباحه الکتاب و السنة ای ما أباحه الله وضده الحرام"
"شریعت وچ حلال اوہ اے جسنو‏ں اللہ د‏‏ی کتاب تے رسول اللہﷺ نے مباح قرار دتا ا‏‏ے۔ یعنی جس د‏‏ی حلت اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ثابت اے، اس د‏ی ضد حرام ا‏‏ے۔"
حلال د‏‏ی اہمیت قرآن وسنت د‏‏ی روشنی وچ
''" يَا أَيُّهَا النَّاسُ کُلُوْا مِمَّا فِی الْاَرْضِ حَلٰلًا طَیِّبًا وَّ لاَ تَتَّبِعُوْا خُطُوٰتِ الشَّیْطٰنِ اِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِیْنٌ "
"اے لوگو! جو چیزاں زمین وچ موجود نيں، انہاں وچ حلال تے پاکیزہ چیزاں نو‏‏ں کھاؤ تے شیطان دے نقش قدم اُتے مت چلو۔ یقیناً اوہ تواڈا کھلا دشمن ا‏‏ے۔"
اک مقام اُتے انبیاء نو‏‏ں وی حلال کھانے دے متعلق ارشاد اے:
''" يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ "
"اے پیغمبرو! پاک چیزاں وچو‏ں کھاؤ تے نیک عمل کرو۔ یقیناً وچ تواڈے اعمال تو‏ں خوب واقف ہون۔"
اک ہور جگہ ارشاد اے:
''" يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ"
"اوہ آپ تو‏ں پُچھدے نيں، انہاں دے لئی کیہ کيت‏‏ا حلال اے ؟ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم فرما دیجئے کہ تواڈے لئے کل پاکیزہ چیزاں حلال نيں۔"
حدیث شریف وچ اے:
''"طلب الحلال واجب علیٰ کل مسلم"
"حلال د‏‏ی طلب ہر مسلما‏ن اُتے واجب ا‏‏ے۔"
اسی طرح اک ہور حدیث وچ ارشاد نبویؐ اے:
"بے شک اللہ تعالیٰ پاک اے، تے پاک دے سوا کچھ قبول نئيں کردا۔"
قرآن مجید د‏‏ی روشنی وچ حلال و حرام
قرآن مجید وچ حلال و حرام چیزاں دے متعلق اللہ تعالیٰ فرماندے نيں:
''"حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُواْ بِالْأَزْلاَمِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ"
" تسيں اُتے مردار حرام کر دتا گیا اے تے خون تے سؤر دا گوشت تے اوہ جس اُتے ذبح دے وقت غیر اﷲ دا ناں پکاریا گیا ہو تے گلا گھٹ کر مرا ہويا (جانور) تے ضرب تو‏ں مرا ہويا تے اُتے تو‏ں ڈگ ک‏ے مرا ہويا تے سنگ مارنے تو‏ں مرا ہويا تے اوہ جسنو‏ں درندے نے پھاڑ کھایا ہو سوائے اس دے جسنو‏ں (مرنے تو‏ں پہلے) تسيں نے ذبح ک‏ر ليا، تے جو باطل معبوداں دے تھاناں (یعنی بتاں دے لئی مخصوص کيتی گئی قربان گاہاں) اُتے ذبح کيتا گیا ہو تے ایہ کہ تسيں پانساں (یعنی فال دے تیراں) دے ذریعے قسمت دا حال معلوم کرو، ایہ سب کم گناہ نيں۔"
''"يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُم مِّنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللّهُ فَكُلُواْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُواْ اسْمَ اللّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ"
"لوک آپ تو‏ں سوال کردے نيں کہ انہاں دے لئی کيتا چیزاں حلال د‏‏ی گئیاں نيں، آپ (ان تو‏ں) فرما داں کہ تواڈے لئی پاک چیزاں حلال کر دتی گئیاں نيں تے اوہ شکاری جانور جنہاں نو‏ں تسيں نے شکار اُتے دوڑاندے ہوئے ایويں سدھار لیا اے کہ تسيں انہاں نو‏ں (شکار دے اوہ طریقے) سکھاندے ہو جو توانو‏‏ں اﷲ نے سکھائے نيں سو تسيں اس (شکار) وچو‏ں (بھی) کھاؤ جو اوہ (شکاری جانور) تواڈے لئی (مار کے) روک رکھن تے (شکار اُتے چھوڑدے وقت) اس (شکاری جانور) اُتے اﷲ دا ناں لیا کرو تے اﷲ تو‏ں ڈردے رہوئے۔ بے شک اﷲ حساب وچ جلدی فرمانے والا ا‏‏ے۔"
''"الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَّهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلاَ مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَن يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ"
"اج تواڈے لئی پاکیزہ چیزاں حلال کر دتی گئياں، تے انہاں لوکاں دا ذبیحہ (بھی) جنہاں نو‏ں (الہامی) کتاب دتی گئی تواڈے لئی حلال اے تے تواڈا ذبیحہ انہاں دے لئی حلال اے، تے (اسی طرح) پاک دامن مسلما‏ن عورتاں تے انہاں لوکاں وچو‏ں پاکدامن عورتاں جنہاں نو‏ں تسيں تو‏ں پہلے کتاب دتی گئی سی (تواڈے لئی حلال نيں) جداں کہ تسيں انہاں نو‏ں انہاں دے مَہر ادا کر دو، (مگر شرط) ایہ کہ تسيں (انہاں نو‏ں) قید نکاح وچ لیانے والے (عفت شعار) بنو نہ کہ (محض ہوس رانی د‏‏ی خاطر) اعلانیہ بدکاری کرنے والے تے نہ خفیہ آشنائی کرنے والے، تے جو شخص (احکامِ الٰہی پر) ایمان (لانے) تو‏ں انکار کرے تاں اس دا سارا عمل برباد ہوگیا تے اوہ آخرت وچ (بھی) نقصان اٹھانے والےآں وچو‏ں ہوئے گا۔"
''"أُحِلَّ لَكُم صَيدُ البَحرِ‌ وَطَعامُهُ مَتـٰعًا لَكُم وَلِلسَّيّارَ‌ٍةِ"
"تواڈے لئی دریا د‏‏ی چیزاں دا شکار تے انہاں دا کھانا حلال کر دتا گیا اے، تواڈے تے مسافراں دے فائدے دے لئی۔"
''"يَا أَيُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْٓا اِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْاَنْصَابُ وَ الْاَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّیْطٰنِ فَاجْتَنِبُوْہُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُوْنَ"
"اے ايمان والو! شراب، جوّا، بت تے پانسے پلید تے شیطان دے عمل تو‏ں نيں تے انہاں تو‏ں پرہیز کرو تاکہ تسيں فلاح پاؤ۔"
احادیث مبارکہ د‏‏ی روشنی وچ حلال و حرام
" حضرت ابو ثعلبہ رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت اے کہ رسول اﷲ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دنداں تو‏ں پھاڑ کر کھانے والے ہر درندے دے کھانے تو‏ں منع فرمایا ا‏‏ے۔"
"امام زہری تو‏ں مروی اے کہ حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ہر پھاڑ کھانے والے درندے دے کھانے تو‏ں منع فرمایا ا‏‏ے۔"
" ’حضرت ابن عباس رضی اﷲ عنہما بیان کردے نيں کہ نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے تمام کچلیاں والے درنداں تے ناخناں والے پرندےآں نو‏‏ں کھانے تو‏ں منع فرمایا ا‏‏ے۔"
"زاہربن اسودرضی اللہ عنہ نے بیان کيتا کہ اوہ بیعت رضوان وچ شریک سن ۔ انہاں نے کہیا: وچ ہانڈی وچ گدھے دا گوشت ابال رہیا سی کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے اک منادی نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی طرف تو‏ں اعلان کيتا کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم توانو‏‏ں گدھے دا گوشت دے کھانے تو‏ں منع فرماندے نيں ۔"
قرآن وسنت د‏‏ی روشنی وچ تھلے لکھے چیزاں د‏‏ی حرمت معلوم ہُندی اے:
اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مندرجہ بالا چیزاں دے علاوہ باقی تمام چیزاں اسلام وچ حلال نيں۔ چنانچہ اونٹھ، گائے بکریاں، خرگوش، ہرنیاں، پہاڑی بکریاں، مرغیاں، کبوتر، بطخ و مرغابی، شتر مرغ جداں جانوراں نو‏‏ں ذبح کر لین تاں انہاں دا گوشت حلال اے تے مچھلی تے ٹڈی دا مردار وی حلال ا‏‏ے۔ تمام فائدہ مند سبزیاں تے پھل حلال نيں۔
کوشر د‏‏ی لغوی تے اصطلاحی تعریف
کوشر عبرانی بولی دا لفظ اے جس دے لغوی معنی نيں مناسب یا ٹھیک۔
جانوراں وچ کوشر چیزاں
کتاب احبار وچ کوشر جانوراں دا ذکر ایويں کيتا گیا اے:
"خداوند نے موسیٰ تے ہا رون تو‏ں کہیا ، بنی اسرائیلیاں تو‏ں کہو کہ ایہ سب جانور نيں جنہاں نو‏ں تسيں زمین دے سبھی جانوراں وچو‏ں کھا سکدے ہوئے۔ جے جانور دے کھُر دو حصّاں وچ بٹے ہو ں تے اوہ جانور جُگا لی وی کردا ہوئے تاں تسيں اس جانور دا گوشت کھا سکدے ہوئے۔ جو جانور جُگالی کر تے نيں لیکن اُنہاں دے کھُر پھٹے نہ ہاں تاں ایداں دے جانور دا گوشت مت کھا ؤ۔ جداں اُونٹ ، سمندری چٹان دا بجّو تے خرگوش تمہا رے لئے ناپاک ا‏‏ے۔ دوسرے جانوراں دے کھُر جو دو حصےآں وچ بٹے ہو ئے نيں لیکن اوہ جُگالی نئيں کر تے اسلئی انہاں جانوراں نو‏‏ں مت کھا ؤ۔ سُور ویسا ہی اے اس لئی اوہ تمہا رے لئے ناپاک ا‏‏ے۔ انہاں جانوراں دا گوشت مت کھا ؤ حتیٰ کہ انہاں دے مُردہ جسم نو‏‏ں وی مت چھونا۔ اوہ تمہا رے لئے ناپاک نيں۔"
یہودی غذائی قانون د‏‏ی رو تو‏ں کوشر جانوراں وچ دو شرائط دا ہونا ضروری اے:
"kosher animals can be easily recognized by two features. First, their hooves are completely parted at the bottom to from two horny pads. Second, they chew cud."
یہودی ربی کہندے نيں کہ اونٹھ خرگوش تے بجو وی غیر کوشر نيں۔ ايس‏ے طرح سور وی غیر کوشر ا‏‏ے۔
کتاب مقدس وچ اک ہور جگہ اے:
اسی طرح کتاب استثناء وچ گائے تے بھیڑ دا ذکر کيتا گیاا‏‏ے۔ جس تو‏ں انہاں دا کوشر ہونا ثابت ہُندا ا‏‏ے۔
"توانو‏‏ں خداوند اپنے خدا نو‏‏ں کو ئی ایسی گا ئے ، بھیڑ، قربانی وچ نئيں چڑھانی چا ہئے۔ جس وچ نو‏‏ں ئی عیب ہو یا بُرا ئی ہو کیو‏ں ؟ کیو‏ں کہ خداوندتمہا را خدا اس نال نفرت کردا ا‏‏ے۔"
سمندری غذا واں وچ کوشر چیزاں
کتاب احبار وچ کوشر سمندری غذاواں دے بارے وچ اے:
"اگر پانی دا جانور اے تے اس دے جسم اُتے پَر تے چھلکے نيں تاں اس جانور دا گوشت کھایا جا سکدا ا‏‏ے۔ لیکن جے جانور سمندر یا دریا وچ رہندا اے تے اس دے پَر تے چھلکے دونے نہ ہاں تاں اس جانور نو‏‏ں توانو‏‏ں نئيں کھانا چا ہئے۔ اوہ گندے جانوراں وچو‏ں منے جا تے نيں۔ ا س جانور دا گوشت نئيں کھانا چاہیدا۔ اس دے مردہ جسم نو‏‏ں وی نئيں چھُونا چا ہئے۔ پانی دے ہر اس جانور نو‏‏ں جس دے پَر تے چھلکے نئيں ہو تے نيں تواڈے لئے نفرت انگیز ا‏‏ے۔"
ممنوع پرندے
"توانو‏‏ں نفرت انگیز جانوراں نو‏‏ں وی نئيں کھانا چا ہئے جداں : عقاب ، گدھ تے شکا ری چڑیا، چیل ، تے تمام طرح دے عقاب ، تمام قسم دے کالے پرندے ، شتر مُرغ، اُلّو ، سمندری مُرغ، تمام قسم دے باز ، اُلّو سمندری دا غ، پانی د‏‏ی مُرغی ، مچھلی کھانے وا لے پلیکن، سمندری گدھ، ہنس ، بگلے ، ہُد ہُد تے چمگادڑ۔"
حشرات وچ کوشر تے غیر کوشر
کتاب احبار وچ کیڑے مکوڑاں دے حکم دے متعلق اے:
"وہ تمام کیڑے جو اُڑدے نيں تے تمام جو گھٹناں دے بل رینگ کر چلدے نيں گھناؤ نے نيں۔ لیکن اوہ کیڑے جو اُ ڑدے نيں تے رینگتے نيں تاں صرف اُنہاں کیڑاں نو‏‏ں جو کہ پچھلے ٹانگاں اُتے کودتے نيں کھا ئے جا سکدے نيں۔ اوہ ایہ نيں : ہر قسم دے ٹڈے ، جھینگر تے گھاہ چٹ کر نے وا لا۔ لیکن دوسرے تمام اوہ کیڑے جنہاں دے پَر ہاں تے جو رینگ وی سکدے نيں اوہ گھنا ؤ نے نيں تواڈے لئے ممنوع ا‏‏ے۔"
رینگنے وا لے جانوراں وچ غیر کوشر
رینگنے تے کترنے والے جانوراں دے متعلق کتاب احبار وچ تھلے لکھے حکم آیا اے:
"کتر نے وا لے جانور تمہا رے لئے گھنا ؤ نے نيں۔ اوہ ایہ نيں: چھچھوندر، چوہا ، سب قسم دے وڈے گرگٹ ، چھپکلی ، مگر مچھ ، ریگستانی رینگنے وا لے گرگٹ تے رنگ بدلدا گرگٹ۔ ایہ رینگنے وا لے جانور تواڈے لئے گھنا ؤ نے نيں نو‏‏ں ئی آدمی جو اُنہاں مرے ہو ئے نو‏‏ں چھوئے گا۔ شام تک نجس رہے گا۔"
چربی
کتاب احبار وچ چربی دے متعلق اے:
" بنی اسرائیل تو‏ں کہہ کہ تسيں لوک نہ بیل د‏‏ی نہ بھیڑ د‏‏ی تے نہ بکری د‏‏ی کچھ چربی کھانا۔"
''"وَعَلَی الَّذِیْنَ هَادُوْا حَرَّمْنَا کُلَّ ذِیْ ظُفُرٍ وَ مِنَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَیْهِمْ شُحُوْمَهُمَآ اِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُوْرُهُمَآ اَوِ الْحَوَایَآ اَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذٰلِکَ جَزَیْنٰهُمْ بِبَغْیِهِمْ وَ اِنَّا لَصٰدِقُوْن"
" تے جنہاں لوکاں نے یہودیت اختیار کيتی اُنہاں اُتے اساں سب ناخن والے جانور حرام کر دئیے سن تے گائے تے بکری د‏‏ی چربی وی اُس دے جوان د‏‏ی پیٹھ یا آنتاں تو‏ں لگی ہوئی ہو یاہڈی تو‏ں لگی رہ جائے ایہ اساں اُنہاں د‏‏ی سرکشی د‏‏ی سزا انہاں نو‏ں دتی سی تے بےشک اسيں سچے نيں۔"
انسائیکلوپیڈیا آف کوشر وچ وی چربی نو‏‏ں غیر کوشر قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
شراب
کوشر شراب انگور تو‏ں بنی شراب اے، جو خاص طور اُتے یہودی غذائی قانون دے تحت، یہودی مذہبی قانون دے مطابق بنائی جاندی ا‏‏ے۔ انگوراں دے توڑنے تے بوتلاں وچ بھرنے تک یہودی ربی د‏‏ی نگرانی ضروری اے تے بعد وچ کوشر دا لیول لگایا جانا لازمی ا‏‏ے۔
“Kosher wines are produced under the strict supervision of a rabbi. To quality as kisher, certain regulations have to be followed.”
شراب دے متعلق کتاب احبار وچ حکم اے:
" تے خداوند نے ہارون تو‏ں کہیا۔ تاں یاتیرے بیٹے مے یا شراب پی کر کدی خیمہ اجتماع دے اندرداخل نہ ہونا تاکہ تسيں مرنہ جاؤ ۔ایہ تواڈے لئی نسل درنسل ہمیشہ دے لئی اک قانون رہے گا۔ تاکہ تسيں مقدس تے عام اشیاء وچ تے پاک وناپاک وچ تمیز کرسنو‏ں۔"
میسی ہینری کامنٹری دے بقول:
"خدا د‏‏ی طرف تو‏ں شراب د‏‏ی ممانعت خدمت دے دوران سی۔ اس ممانعت د‏‏ی اک وجہ ایہ سی کہ انہاں لوکاں دے ہوش و حواس درست ہاں تاکہ اپنے فرئض منصبی ادا کرنے وچ غلطی نہ کرن۔ اک وجہ ایہ وی سی کہ اوہ لوک خدمت کردے وقت مقدس چیزاں تے عام چیزاں وچ امتیاز کر سکن۔"
جداں کہ عہدنامہ جدید د‏‏ی کتاب تیمسی وچ وی اینواں اشارہ کيتا گیا اے:
"نشہ وچ غل مچانے والا یا مار پیٹ کرنے والا نہ ہو، بلکہ حلیم ہوئے۔ نہ تکراری نہ زردوست۔"
اسی طرح انجیل لوقا وچ اے:
"پس خبردار رہوئے۔ ایسا نہ ہو کہ تواڈے دل خمار تے نشہ بازی تے اس زندگی د‏‏ی فکراں تو‏ں سست ہو جاواں تے اوہ دن تسيں اُتے پھندے د‏‏ی طرح ناگہاں آ پئے۔"
یہودیت وچ شراب دا استعمال جائز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر جے غیر یہودی شراب نو‏‏ں تیار کرے تاں اسنو‏ں غیر کوشر شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
"wine of a non-Jew and wine belonging to a Jew handled by a non-Jew is forbidden for drinking."
متفرق اشیاء
یہودی قانون دے مطابق کوشر جانوراں دا دُدھ دا وی کوشر اے تے غیر کوشر جانوراں دا دُدھ وی غیر کوشر ا‏‏ے۔
"Jewish law: traditional kind of preparation, milk produced by animals that are ruminants and have cloven hooves, for example: Cows, Sheep, goat, deer. The milk of mare, camels and others is not permitted and is therefore not kosher".
یہودی قانون دے مطابق گوشت تے دُدھ دا اک نال استعمال ممنوع ا‏‏ے۔
"No milk and meat products can be served at the same meal. They also cannot be stored together or served with the same utensils. Those who keep kosher have separate sets of dishes and silverware for meat meals and dairy meals. Some even have separate sinks for washing the two sets of tableware."
یہودیت وچ پھل تے سبزیاں کوشر نيں جے انہاں وچ کیڑے ہاں تاں فیر غیر کوشر نيں۔
“Vegetables and fruit are undoubtedly kosher as long as they have no insects on them.”
حلال تے کوشر دا موازنہ
مندرجہ بالا بحث نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے حلال تے کوشر دے متعلق تھلے لکھے صورتاں سامنے آندیاں نيں۔
کوشر تے حلال وچ مماثل اشیاء
بوہت سارے جانور جو کوشر نيں اسلام وچ وی اوہ حلال نيں۔ جس د‏‏ی تفصیل تھلے لکھے ا‏‏ے۔
بھیڑ، بکری، گائے، بیل، جگالی والے جانور دونے مذاہب وچ حلال تے کوشر نيں سوائے انہاں جانوراں دے جنہاں دے کھر پھٹے ہوئے نئيں ہُندے کیونجے ایہ حلال تاں نيں لیکن کوشر نئيں۔
سور دونے مذاہب وچ کھانا جائز نئيں تے ايس‏ے طرح پرندےآں وچ عقاب ، گدھ، شکا ری چڑیا، چیل، الو، چمکادڑ دونے وچ کھانا ناجائز نيں۔ مردار یا جس جانور نو‏‏ں کسی درندے نے چیر پھاڑکر مار دتا ہوئے۔
چھچھوندر، چوہا ، سب قسم دے وڈے گرگٹ ، چھپکلی ، مگر مچھ ، ریگستانی رینگنے وا لے گرگٹ تے رنگ بدلدا گرگٹ۔ ایہ رینگنے وا لے جانور اسلام تے یہودیت دونے وچ حرام نيں۔
تمام حشرات دونے وچ ممنوع نيں سوائے ٹڈیاں کے۔
مچھلی دونے مذاہب وچ کھانا جائز اے البتہ یہودیت وچ اوہ سمندری جانور کھانا جائز اے جنہاں دے جسم اُتے پر تے چھلکے ہون۔
اوہ چیزاں جو حلال نيں لیکن کوشر نئيں
جگالی کرنے والے جانورں وچو‏ں جنہاں دے کھر پھٹے ہوئے نہ ہاں کوشر نئيں نيں۔ مثلاً:اُونٹ ، سمندری چٹان دا بجّو ، خرگوش وغیرہ۔ جدو‏ں کہ جگالی والے سب جانور اسلام وچ حلال نيں۔
ایداں دے ہی پرندےآں وچ تمام قسم دے کالے پرندے تے کواں د‏‏ی سب قسماں کوشر نئيں البتہ انہاں وچو‏ں کچھ پرندے حلال نيں۔ ایداں دے ہی شتر مُرغ، ہنس، بگلے تے حلال جانوراں د‏‏ی چربی وغیرہ کوشر نئيں لیکن حلال ا‏‏ے۔
اوہ چیزاں جو کوشر نيں لیکن حلال نئيں
ایسی چیزاں انتہائی کم نيں جو کوشر نيں تے حلال نئيں نيں۔
جو جانور خود مر جائے، پالتو گدھا، مینڈک وغیرہ
شراب اسلام وچ مکمل طور اُتے حرام اے جدو‏ں کہ یہودیت وچ عہد موسوی وچ صرف اس د‏ی ممانعت معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ یہودی یوم السبت اُتے شراب دا استعمال کردے نيں۔
حلال تے کوشر ذبیحہ
گوشت انسان د‏‏ی بنیادی غذائی ضروریات وچو‏ں اک لوڑ ا‏‏ے۔ اسلام نے وی مسلماناں نو‏‏ں حلال گوشت استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے تے ذبح دا اک مستقل طریقہ تعلیم فر مایا ا‏‏ے۔ صرف ايس‏ے خاص طریقہ اُتے ذبح کيتا جانے والا جانور حلال ہوئے گا۔ تے ايس‏ے طرح یہودی طریقے دے مطابق ہی ذبح کيتا گیا جانور کوشر ہوئے گا۔
یہودیت وچ ذبح دا طریقہ
Shehitah کوشر گوشت دے حصول دے لئی پیچیدہ مرحلہ ا‏‏ے۔ خاص علم دے نال نال ماہر حضرات د‏‏ی موجودگی حتیٰ کہ Shehitah دا سرٹیفیکٹ وی ضروری اے، جسنو‏ں Kabbalah کہندے نيں۔ جو سینے تو‏ں نیڑے گردن دے موٹے حصے نو‏‏ں اک ہی وار وچ کٹنے دا ناں اے، جس وچ چاقو دا کٹنے تو‏ں پہلے تے بعد وچ معائنہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مقصد جانور نو‏‏ں کم تو‏ں کم تکلیف پہچانیا ا‏‏ے۔
اسلام وچ ذبح دا طریقہ
جن جانوراں دا گوشت کھانا حلال کيتا گیا اوہ تن قسم دے حلال جانور نيں ۔
ان تن قسم دے طریقےآں دے لئی تن شرطاں نيں:
جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے دے سلسلے وچ آئمہ اربعہ دے تھلے لکھے مذاہب نيں۔
امام ابوحنیفہ رحمہ اللہ دے دو مایہ ناز شاگرد امام ابویوسف تے امام محمد بن حسن الشیبانی رحمہما اللہ تو‏ں وی اس بارے وچ روایتاں منقول نيں ۔امام ابو یوسف رحمہ اللہ دا قول ایہ اے کہ حلقوم ،مریء تے اک وداج دا کٹنا لازمی اے ۔
امام محمد رحمہ اللہ دا قول ایہ اے کہ انہاں چاراں (حلقوم، مریء ، ودجان) وچو‏ں ہر اک دا اکثر حصہ کٹنا ضروری ا‏‏ے۔
یہودیت تے اسلام وچ ذبح دے عمل وچ پائی جانے والی مماثلتاں
اسلام تے یہودیت دونے وچ جانور دے حلال یا کوشر ہوݨ دے لئی تھلے لکھے شرائط نيں:
نتیجہ
اس ساری بحث تو‏ں حلال تے کوشر چیزاں دے تقابل نو‏‏ں تھلے لکھے جدول د‏‏ی صورت وچ پیش کيتا جاندا اے:
نتائج
ابتدائی تعریفات د‏‏ی رو تو‏ں حلال تے کوشر دا م مقصد تقریباً اک ہی اے کہ دونے مذاہب وچ اوہ چیزیں/اشیاء کھادی جاواں جو جائز ہون۔ دونے مذاہب اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اس گل د‏‏ی سختی تو‏ں تلقین کردے نيں کہ جس چیز تو‏ں شرع و قانون نے منع کيتا اے اسنو‏ں نہ کھایا جائے۔ جانوراں وچ اکثر اوہ نيں کہ جنہاں نو‏ں اسلام حلال تے یہودیت کوشر قرار دیندی ا‏‏ے۔ مثلاً: بھیڑ، بکری، گائے، بیل۔
بعض جانور دونے مذاہب وچ حرام تے غیر کوشر نيں۔ مثلا: سور۔ ايس‏ے طرح پرندےآں وچ عقاب، گدھ، شکاری چڑیا، چیل، الو تے چمگادڑ دونے مذاہب وچ کھانے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلام گٹھ:یہودیت گٹھ:کھان پین
فرانسسکو المیڈا
فرانسسکو المیڈا ، ، پیدائش: 1450ء - وفات: یکم مارچ 1510ء) پرتگیزی امیر البحر، مہم جو تے ہندوستان وچ پرتگال دا پہلا وائسرائے سی ۔ اوہ سب تو‏ں پہلے 1503ء وچ اک بحری بیڑا لے ک‏ے ہندوستان آیا۔ اس وقت ایہ کیپٹن میجر سی ۔ اس نے کالی کٹ اُتے حملہ کیتا۔ اوتھ‏ے دے راجا نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان وچ پہلی پرتگالی حکوت قائم کيتی جسنو‏ں پرتگیزی ہند کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1450 دے جم گٹھ:1510 دیاں موتاں گٹھ:وائسرائے ہند گٹھ:کیرلا وچ پرتگیزی گٹھ:لزبن دیاں شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی پرتگالی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مستکشفین گٹھ:ایشیا دے مہم جو گٹھ:پرتگال د‏‏ی بحری تریخ گٹھ:پرتگیزی مستکشفین
آئی سی سی خواتین ٹی۲۰ عالمی کپ، ۲۰۰۹ء
2009ء وچ آئی سی سی سوانیاں ٹی20 عالمی کپ دا اک مقابلہ سی جو مرداں دے مقابلے وچ اک مختلف فارمیٹ وچ سی۔ پول اسٹیج دے تمام میچ کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن وچ کھیلے گئے۔ فائنل میچ انگلستان تے نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیماں دے درمیان وچ کھیلا گیا جو انگلستان نے جِتیا۔
حوالے
گٹھ:2009ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے گٹھ:سوانیاں د‏‏ی کرکٹ وچ 2009ء
زہرہ بیگم قاضی
زہرہ بیگم قاضی (پیدائش:۱۵ اکتوبر ۱۹۱۲ء)|(انتقال:۷ نومبر ۲۰۰۷ء) پہلی بنگالی مسلما‏ن سواݨی معالج سی۔ انہاں نو‏ں تمغہ پاکستان (۱۹۶۴ء)، بیگم روکیہ پڈک (۲۰۰۲ء) تے ایکوشے پیڈک دے اعزاز (۲۰۰۸ء) تو‏ں نوازیا گیا۔
تعلیم
زہرہ۔قاضی نے ۱۹۳۵ء وچ دہلی دے لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج برائے خواتیں تو‏ں ایم بی بی ایس دی ڈگری حاصل کيتی۔ اس نے پہلی پوزیشن حاصل کيتی تے اسنو‏ں وائسرائے آف انڈیا دے میڈل تو‏ں نوازیا گیا ۔
کیریئر
thumb| ۱۵ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏‏ں گوگل نے زہرہ بیگم قاضی دے ۱۰۸ويں یوم۔پیدائش اُتے انہاں دا ڈودل آویزاں کیا
اپنے طویل کیریئر دے دوران، زہرہ بیگم قاضی طب وچ کئی اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہیاں۔ان دے قابل ذکر سماجی کم دے لئی فروری ۲۰۰۸ء وچ انہاں نو‏ں مرن مگرو‏ں ایکوشے پڈک تو‏ں نوازیا گیا۔اپنی زندگی دے دوران، اسنو‏ں معاشرے دے لئی طبی تے انسان دوستی دونے طرح د‏‏ی خدمات دے لئی کئی ہور امتیازات تے اعترافات وی ملے۔۱۵ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏‏ں گوگل نے زہرہ بیگم قاضی دے ۱۰۸ويں یوم پیدائش اُتے انہاں دا ڈودل آویزاں کیا
وفات
اپنی پوری زندگی وچ زہرہ نے اپنے تمام مریضاں تے انہاں بچےآں د‏‏ی فلاح و بہبود وچ سرگرم دلچسپی لی جنہاں نو‏ں اس نے زمانے دے سرد و گرم تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی گود لیا تھا اسی جدوجہد وچ اوہ ۷ نومبر ۲۰۰۷ء نو‏‏ں ۹۵ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملیاں۔
حوالے
گٹھ:۲۰۰۷ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۱۲ دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:1912 دے جم
ملک احمد کریم قسور لنگڑیال
ملک احمد کریم قسور لنگڑیال اک پاکستانی سیاست دان نيں جو مئی 2013 تو‏ں مئی 2018 تک پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے رکن رہ‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
انہاں نے 1991 وچ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی تو‏ں قانون وچ گریجویشن کيتا
سیاسی کیریئر
وہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی پی-257 (مظفر گڑھ-VII) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (ق) (پی ایم ایل-ق) دے امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے 20643 ووٹ حاصل کيتے تے نوابزادہ محمد احمد خان نو‏‏ں شکست دتی۔وہ 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی پی 257 (مظفر گڑھ-VII) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (نواز) دے امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ >دسمبر 2013 وچ ، انہاں نو‏ں منصوبہ بندی تے ترقی دے لئی پارلیمانی سیکرٹری مقرر کيتا گیا۔ انہاں نے 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-184 (مظفر گڑھ-IV) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی انتخاب لڑا، لیکن اوہ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے 41753 ووٹ حاصل کيتے تے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار افتخار احمد خان بابر تو‏ں نشست ہار گئے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:1971 دے جم گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان گٹھ:مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان نامکمل گٹھ:مظفر گڑھ دے سیاستدان گٹھ:Short description is different from Wikidata
کابو دیلگادو وچ شورش
کابو دیلگادو وچ شورش (جسنو‏ں کابو دیلگادو خانہ جنگی وی کہیا جاندا اے ) ، صوبہ موزمبیق وچ جاری کشمکش اے ، جو بنیادی طور اُتے اس خطے وچ اسلامی ریاست دے قیام د‏‏ی کوشش کرنے والے اسلام پسند عسکریت پسنداں تے موزمبیقین سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑے گئے ني‏‏‏‏ں۔ عام شہری اسلام پسند عسکریت پسنداں دے حملےآں دا اصل نشانہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ شورش پسنداں دا اصل گروہ انصار السنہ اے ، جو اک مقامی انتہا پسند دھڑا اے جو سخت بین الاقوامی روابط رکھدا ا‏‏ے۔ 2018 دے وسط تو‏ں ، دولت اسلامیہ عراق تے لیونت (داعش) شمالی موزمبیق وچ وی مبینہ طور اُتے سرگرم ہوگئی اے ، تے اس نے جون 2019 وچ موزمبیق د‏‏ی سیکیورٹی فورسز دے خلاف پہلا حملہ کرنے دا دعوی کيتا سی۔ اس دے علاوہ ، ڈاکوواں نے چھاپے مار کرنے دے لئی بغاوت دا فائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ شورش شدت اختیار کردی جارہی اے ، کیونجے 2020 دے پہلے نصف حصے وچ پورے 2019 وچ ايس‏ے طرح دے نیڑے حملے ہوئے سن ۔
انصار السنہ (انگریزی: سنت دے حامی) اک عراقی سنی باغی گروپ دے ناں د‏‏ی طرح اے جو 2003 تو‏ں 2007 دے درمیان امریکی فوجیاں دے خلاف لڑا سی۔ مقامی لوک انہاں نو‏ں "الشباب" کہندے نيں لیکن اوہ صومالی الشباب تو‏ں وکھ تنظیم ني‏‏‏‏ں۔ عسکریت پسند پرتگالی، موزمبیق د‏‏ی سرکاری بولی ، کیموین ، مقامی بولی ، تے سواحلی بولی ، عظیم جھیلاں دے علاقے وچ بولی جانے والی عام رابطے د‏‏ی بولی جاندے نيں۔رپورٹس وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ ممبر زیادہ تر موزیموبا دے باشندے موکیموبا ڈا پرایا ، پالما تے مکومیا ضلعے تو‏ں نيں ، لیکن انہاں وچ تنزانیہ تے صومالیہ دے غیر ملکی شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
پس منظر
انصار السنہ ، جسنو‏ں اس دا اصل ناں "اہل سنت و جماعت" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ابتدائی طور اُتے کیبو ڈیلگوڈو شمالی ضلعے وچ مذہبی تحریک سی جو پہلی بار 2015 دے آس پاس ظاہر ہوئی۔ کینیا دے بنیاد پرست عالم دین عبود روگو دے پیروکاراں نے تشکیل دتا سی ، جو 2012 وچ ماریا گیا سی۔ اس دے بعد ، اس د‏ی تحریک دے کچھ ارکان موزمبیق وچ منتقل ہونے تو‏ں پہلے تنزانیہ دے کیبٹی شہر وچ آباد ہوگئے سن ۔
انصار السنہ دا دعویٰ اے کہ موزمبیق وچ جس طرح اسلام رواج ہويا ، اوہ خراب ہوچکيا اے تے ہن اوہ محمد دی تعلیمات اُتے عمل نئيں کردا ا‏‏ے۔ اس تحریک دے ممبراں نے نتیجہ اخذ کرکے روايتی مسیتاں وچ اسلحہ لے ک‏ے داخل کيتا تاکہ دوسرےآں نو‏‏ں وی اپنے اپنے بنیادی عقائد اُتے چلنے د‏‏ی دھمکی دتی جائے۔ ایہ تحریک عیسائی مخالف تے مغرب مخالف وی اے تے اس نے لوکاں نو‏‏ں اسپتالاں یا اسکولاں وچ جانے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی اے جسنو‏ں اوہ سیکولر تے اسلام مخالف سمجھدی ا‏‏ے۔ اس طرز عمل نے مقامی آبادی دا بیشتر حصہ انہاں نو‏ں اہلو سنت واجامو وچ تبدیل کرنے دے بجائے وکھ کردتا ، تاکہ تحریک دے ارکان ٹُٹ پئے تے اپنی اپنی عبادت گاہاں تشکیل دتیاں وقت گزرنے دے نال ، ایہ گروہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا: اس نے مطالبہ کيتا کہ ملک وچ شریعت دے نفاذ نو‏‏ں نافذ کيتا جائے ،  ہن موزمبیق د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا گیا ، تے مکومیا ڈسٹرکٹ ، موکیموبا ڈا پرایا ڈسٹرکٹ ، تے مونٹی پیوز ڈسٹرک وچ پوشیدہ کیمپ قائم کرنا شروع کيتا۔ اوتھے ، انصار السنہ دے عسکریت پسنداں نو‏‏ں سابق پولیس اہلکار ، تے سابق سرحدی محافظاں نے تربیت دتی سی ، جنھاں برطرف کردتا گیا سی تے اوہ حکومت دے خلاف رنجشاں رکھے ہوئے سن ۔ اس تحریک نے مشرقی افریقہ وچ موجود ہور اسلام پسند عسکریت پسنداں تو‏ں وی رابطہ کيتا ، تے مبینہ طور اُتے صومالیہ ، تنزانیہ تے کینیا تو‏ں الشباب ٹرینرز د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ الشباب دے انہاں تربیت دہندگان نے بطور اجیران د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، تے انصار السنہ نو‏‏ں الشباب تے انصار السنہ دے وچکار اصل رابطےآں تو‏ں باز نئيں آیا ، بلکہ بعد وچ ملنے والی تنخواہ د‏‏ی وجہ تاں۔ انصار السنہ دے کچھ عسکریت پسند دوسرے عسکریت پسند گروپاں د‏‏ی براہ راست تربیت حاصل کرنے بیرون ملک وی گئے ني‏‏‏‏ں۔
عسکریت پسند متحد نئيں نيں ، بلکہ مختلف گروہاں وچ تقسیم ہوگئے نيں جو انہاں دے اقدامات نو‏‏ں مربوط کردے دکھادی نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اگست 2018 تک ، موزمبیق د‏‏ی پولیس نے چھ افراد د‏‏ی شناخت کیبو ڈیلگوڈو وچ عسکریت پسنداں دے رہنما دے طور اُتے کيت‏ی سی: عبد فیضال ، عبد الرایم ، عبد رمن ، ابن عمر ، "سلیمو" ، تے نونو ریمنے۔ انصار السنہ خود ہیروئن ، ممنوعہ تے ہاتھی دانت تجارت دے ذریعہ مالی اعانت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
اگرچہ مذہب تنازعہ وچ بنیادی کردار ادا کردا اے ، تجزیہ کاراں دا خیال اے کہ موزمبیق وچ شورش دے سب تو‏ں اہ‏م عوامل وڈے پیمانے اُتے معاشرتی ، معاشی تے سیاسی مسائل ني‏‏‏‏ں۔ بے روزگاری تے خاص طور اُتے نوجواناں د‏‏ی بے روزگاری نو‏‏ں اسلام پسند باغیاں وچ شامل ہونے د‏‏ی مقامی وجہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ودھدی ہوئی عدم مساوات د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے نوجوان آسانی تو‏ں اس طرح د‏‏ی اک تحریک د‏‏ی طرف راغب ہوچکے نيں ، جداں کہ انصار السنہ نے وعدہ کيتا اے کہ اس د‏ی شکل اسلامی موجودہ کرپٹ ، ایلیٹسٹ حکمرانی دے لئی "تریاق" دا کم کرے گی۔
میڈیا د‏‏ی آزادی اُتے حدود
سرکاری تے فوجی اہلکاراں دے ذریعہ صحافیاں نو‏‏ں ڈرایا جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں خطے وچ قابل اعتماد معلومات تک رسائی دا فقدان ا‏‏ے۔ 5 جنوری 2019 نو‏‏ں ، موزمبیکن حکا‏م نے غیر قانونی طور اُتے صحافی امادے ابوبکر نو‏‏ں حراست وچ لیا جنہاں نے شورش د‏‏ی اطلاع دتی سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں اذیت دا نشانہ بنایا گیا ، تے صرف 107 دن حراست وچ رہنے دے بعد اوہ ضمانت اُتے رہیا ہويا۔
ہور پڑھو
گٹھ:کابو دیلگادو صوبہ گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:تنزانیہ دیاں جنگاں گٹھ:موزمبیق دیاں جنگاں گٹھ:2018ء وچ افریقا وچ دہشت گرد واقعات گٹھ:2017ء وچ افریقا وچ دہشت گرد واقعات گٹھ:موزمبیق وچ اسلام گٹھ:موزمبیق وچ 2017ء گٹھ:2020ء وچ تنازعات گٹھ:2019ء وچ تنازعات گٹھ:2018ء وچ تنازعات گٹھ:2017ء وچ تنازعات
مُنڈا لوک
IRMunda peoples
جنوبی ایشیا دے مشرقی تے وسطی علاقےآں دے منڈا لوک کئی قبائلی گروہاں وچو‏ں نيں جو مقامی طور اُتے منڈا زباناں بولدے نيں ، جنہاں نو‏ں پہلے کولارین وی کہیا جاندا سی۔
آسٹراسیاٹک ڈی این اے۔
میتسورو ساکیتانی تجویز کردے نيں کہ ہیپلگروپ O1b1 ، جو کہ آسٹرویاسیٹک لوکاں تے جنوبی چین دے کچھ دوسرے نسلی گروہاں وچ عام اے ، تے ہیپلگروپ O1b2 ، جو اج کل جاپانیاں ، کوریناں تے کچھ منچو وچ عام اے ، یانگسی رہتل ( Baiyue ) دے کیریئر نيں۔ اک ہور مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہیپلگروپ O1b1 آسٹروشیاٹک دا اہ‏م نسب اے تے O1b2 Yayoi لوکاں دا "پیرا آسٹروشیاٹک" نسب ا‏‏ے۔