cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گوا انکوائزیشن
ہندوستان وچ تفتیش دا داخلہ
thumb| [[فرانسس زیویر|فرانسس زاویر نے پرتگال تو‏ں گوا انکوائزیشن مئی 1546 وچ شروع کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس تجویز نو‏‏ں زاویر د‏‏ی موت دے اٹھ سال بعد ، 1560 وچ لاگو کيتا گیا سی۔ ]] ڈیلیو ڈی مینڈونیا دا کہنا اے کہ سولہويں تو‏ں ستارہويں صدی تک مشنریاں دے زندہ بچ جانے والے ریکارڈ تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ اوہ انتہائی قدامت پسند تے غیر یہودی سن  (یا جنن ، ایہ اصطلاح جس دے ذریعہ اوہ یہودیاں ، ہندوواں تے مسلماناں نو‏‏ں کہندے نيں) ) امتیازی تے متعصبانہ سلوک کيتا جاندا سی۔ گوا تے کوچین ( کوچی ) دونے وچ پرتگالی باقاعدگی تو‏ں اپنی فوجی طاقت تے جنگ وچ مصروف رہندے سن ۔ حکمران طبقے ، تاجر تے کسان اپنے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نال نفرت کردے سن ۔ پرتگالی مشنریاں دا مننا سی کہ ہندوستان دے شہری یا تاں انہاں دے دشمن نيں ، تے جو نئيں کردے اوہ توہم پرست ، کمزور تے لالچی سن ۔ انہاں دے ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہندوستانیاں نے مشنریاں دے ذریعہ پیش کردہ معاشی فائدے ، جداں ملازمت یا لباس دے تحائف دے لئی عیسائیت قبول کيتی۔ بپتسمہ لینے دے بعد ، ایہ نو مسیحی عیسائی اپنے پرانے مذہب د‏‏ی پوشیدگی تو‏ں ایہ سلسلہ جاری رکھے ہوئے سن ، جو کرپٹو یہودیاں د‏‏ی طرح سی (جو اس تو‏ں پہلے پرتگال وچ زبردستی عیسائیت قبول کرچکے سن )۔ جیسیوٹ مشنریاں نے اسنو‏ں کیتھولک عیسائی عقیدے د‏‏ی پاکیزگی دے لئی خطرہ سمجھیا تے پرتگال دے بادشاہ اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ کریپٹو ہندوواں ، کریپٹو -مسلماناں تے کریپٹو یہودیاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی انکوائریاں دا آغاز کرن ، تے اس طرح مذہبی عقائد دا خاتمہ کرن۔ فرانسس زاویر نے راجا تو‏ں اس خط د‏‏ی گوا وچ تفتیش شروع کرنے دے لئی کہیا ، جس اُتے راجا نے زاویر د‏‏ی موت دے اٹھ سال بعد ، 1560 وچ اس دا مناسب جواب دتا۔
گوا انکوائزیشن نے ٹرینٹ کونسل د‏‏ی ہدایات نو‏‏ں 1545 تے 1563 دے درمیان گوا تے پرتگال د‏‏ی دوسری ہندوستانی نوآبادیات نو‏‏ں دے دتا۔ اس وچ مقامی رسوم و رواج اُتے حملہ کرنا ، عیسائی مذہب د‏‏ی تعداد ودھانے دے لئی مذہب پرستی مسلط کرنا ، کیتھولک عیسائیاں دے دشمناں تو‏ں لڑنا ، ہیریٹیکل (یعنی عیسائیت ، یا نظریا‏تی) طرز عمل نو‏‏ں ختم کرنا ، تے کیتھولک مذہب شامل نيں۔ دے تقدس نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی۔ مینڈونسا نے کہیا کہ پرتگالیاں نے ذات پات دے نظام نو‏‏ں قبول کيتا ، جو مقامی معاشرے دے اشرافیہ نو‏‏ں راغب کردا اے ، کیونجے سولہويں صدی دے یورپی باشندےآں دا اپنا جائداد دا نظام سی تے اوہ ایہ مندے سن کہ معاشرتی تقسیم تے موروثی رائلٹی خدا نے قائم کيتی سی۔ ایہ مسئلہ تہواراں ، مربوط مذہبی رواجاں تے ہور روايتی رواجاں تو‏ں سی ، جنھاں بدعت کہیا جاندا سی۔ چنانچہ اس نے آبائی لوکاں دا ایمان مٹانے دے لئی انکوائزیشن قائم کيتی۔
ہندوستان وچ انکوائزیشن دا آغاز
تحقیقات دا مقصد لوکاں نو‏‏ں مذہبی "جرائم" د‏‏ی سزا دینا سی۔ ایہ گوا تو‏ں پہلے پرتگال تے اسپین وچ وی سی۔ گوا وچ اس دے تعارف تو‏ں پہلے ہی پرتگالیاں دے ذریعہ مذہبی ظلم و ستم ہويا سی۔ 30 جون 1541 نو‏‏ں اک پرتگالی حکم آیا جس دے تحت ہندو مندراں نو‏‏ں توڑ دتا گیا تے انہاں د‏‏ی جائداد ضبط کرکے کیتھولک مشنریاں نو‏‏ں منتقل کردتی گئی۔
1560 وچ گوا وچ انکوائزیشن دے دفتر نو‏‏ں اختیار دینے تو‏ں پہلے ، کنگ جواؤ III (جواؤ III) نے 8 مارچ 1546 نو‏‏ں ہندو تہواراں دے عوامی جشن نو‏‏ں منع کرنے ، ہندو مت اُتے پابندی لگانے ، ہندو مندراں نو‏‏ں تباہ کرنے اُتے اک حکم جاری کيتا۔ ایہ حکم دتا گیا سی کہ ہندو پجاریاں نو‏‏ں مسلط کيتا جائے ، انھاں ملک بدر کيتا جائے تے ہندواں د‏‏ی کوئی وی تصویر یا بت بنانے والےآں نو‏‏ں سخت سزا دتی جائے۔ ایہ حکم پرتگالی قبضے وچ آنے والے ہندوستان دے انہاں تمام علاقےآں دے لئی سی۔ انہاں علاقےآں د‏‏ی مسلم مسیتاں اُتے 1550 تو‏ں پہلے خصوصی مذہبی ٹیکس عائد کيتا گیا سی۔ ریکارڈاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پرتگالیاں نے 1539 وچ "نظریا‏تی لفظاں" (ایسی گل کہنے تو‏ں جو عیسائیت دے خلاف اے ) دے مذہبی جرم دے الزام وچ اک نويں تبدیل ہونے والے عیسائی نو‏‏ں پھانسی دتی سی۔ گیروٹ د‏‏ی سزا دے لئی اک یہودی تبادلہ (یا عیسائی مذہب تبدیل جیرونمو ڈیاس) نامزد کيتا گیا سی۔ پرتگالیاں نے بدعنوانی دے "جرم" تے یہودیت وچ واپسی دے الزام وچ 1543 دے اوائل وچ ہی اسنو‏ں جلا دتا سی۔ ایہ سارے واقعات تفتیش تو‏ں پہلے دے نيں۔
تحقیقات دا دفتر شروع ہويا
پرتگال دے کارڈنل ہنارک نے پہلے انکوائزر دے طور اُتے الیکسو ڈیاز فالکو نو‏‏ں بھیجیا۔ اس نے پہلا ٹریبونل قائم کيتا ، جو (ہنری لیہ دے مطابق) پرتگالی نوآبادیات‏ی سلطنت دے جبر دا سب تو‏ں زیادہ بے رحمانہ کیریئر بن گیا۔ دفتر سلطان عادل شاہ دے سابق محل وچ آباد سی۔
پوچھ گچھ کرنے والے دا پہلا عمل ہندو عقائد دے مطابق کھلم کھلا جنازے اُتے پابندی عائد کرنا سی۔ انکوائزیشن دے ذریعہ عائد ہور پابندیاں وچ شامل نيں:
1560 تو‏ں 1774 تک ، انکوائریشن نے مجموعی طور اُتے 16،172 افراد اُتے مقدمہ چلایا۔ بھانويں اس وچ مختلف قومیتاں دے افراد وی شامل سن ، انہاں وچو‏ں بیشتر (تقریبا تن چوتھائی) دیسی ہندوستانی سن ، تے انہاں د‏‏ی تعداد نیڑے قریب کیتھولک تے عیسائی سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں سرحد عبور کرنے تے اوتھ‏ے د‏‏ی زمین کاشت کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی۔
لارین بینٹن دے مطابق ، 1561 تو‏ں 1623 دے درمیان ، گوا اُتے قبضے وچ 3،800 واقعات ہوئے۔ ایہ اک وڈی تعداد سی کیونجے 1580 د‏‏ی دہائی وچ گوا د‏‏ی مجموعی آبادی صرف 60،000 دے نیڑے سی ، جس وچو‏ں ہندوئاں د‏‏ی تخمینہ لگ بھگ اک تہائی یعنی 20،000 سی۔
نفاذ تے نتائج
thumb| گوا انکوائزیشن دا آٹو- D-fé جلوس۔ ایہ سالانہ واقعہ ہُندا سی جو عوامی طور اُتے توہین تے مذہبی لوکاں نو‏‏ں سزا دیندا سی۔ تصویر وچ چیف انکوائریٹر ، ڈومینیکن چرواہا ، پرتگالی فوجی ، تے مذہبی مجرماں نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا اے جنھاں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ فرانسس زاویر نے مئی 1546 وچ پرتگالی بادشاہ نو‏‏ں گوا د‏‏ی تفتیش دے لئی اک اصل درخواست بھیجی۔  جیویر د‏‏ی درخواست تو‏ں تن سال پہلے ، پرتگال د‏‏ی ہندوستانی نوآبادیات وچ قبضہ شروع کرنے د‏‏ی اپیل وائکار جنرل میگول واز نے بھیجی سی۔ ہند-پرتگالی مورخ توٹونیو ڈی سوزا دے مطابق ، "ماؤسز" (مسلما‏ن) اصل درخواستاں ، نويں عیسائیاں تے ہندوواں دا ہدف سن تے اس تو‏ں گووا کیتھولک پرتگالیاں دے ذریعہ اک ظلم و ستم دا جہنم بنیا۔
1567 وچ پرتگالی نوآبادیات‏ی انتظامیہ نے جیسوسوٹ تے چرچ آف گوا د‏‏ی صوبائی کونسل دے مطالبات دے تحت ہندو مخالف قوانین نافذ کیتے۔ اس دے پِچھے دو مقاصد سن ، پہلے - کیتھولکاں نے ہر اس گل اُتے قابو پانا جو نظریا‏تی طرز عمل دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے ، تے دوسرا ایہ کہ عیسائیت وچ تبدیلی د‏‏ی ترغیب دتی جائے۔ نويں قانون دے مطابق ، عیسائی ہن ہندوواں د‏‏ی خدمات حاصل نئيں کرسکدے سن ، تے ہندوواں د‏‏ی عوامی عبادت نو‏‏ں غیر قانونی بنا دتا گیا سی۔ ہندوواں نو‏‏ں عیسائیت دے نظریہ یا مذہب د‏‏ی تنقید سننے دے لئی وقتا فوقتا گرجا گھراں وچ جمع ہونا پڑدا سی۔ تحقیقات دے ذریعہ سنسکرت ، مراٹھی تے کونکانی ہندو کتاباں جلا دتیاں گئیاں۔ اس وچ ہندوواں دے پجاریاں نو‏‏ں ہندو شادیاں وچ گوا وچ داخل ہونے تو‏ں وی منع کيتا گیا سی۔ قواعد کو توڑنے دے لئے آٹو ڈی-ایف-ای اُتے پرتگالی عیسائی مقدمے د‏‏ی سماعت دے احکامات دے تحت جرمنی ، عوامی تعزیرات ، موزمبیق وچ جلاوطنی ، قید ، پھانسی ، جلدی جلانے جداں جرمانے عائد کیتے گئے سن ۔  گرفتاریاں وچ ثالثی سی ، کمشنر دے خلاف گواہی دینے والےآں دے ناں خفیہ رکھے گئے سن ، کمشنر دے اثاثےآں نو‏‏ں فوری طور اُتے ضبط کرلیا گیا ، اعتراف جرم اُتے مختلف طریقےآں تو‏ں انہاں اُتے تشدد کيتا گیا تے اذیتاں دتیاں گئیاں ، تے عہد تو‏ں دستبرداری کرنا بے ایمانی سی ، جھوٹھے اعترافات د‏‏ی تکرار نو‏‏ں بے ایمانی کردار دا ثبوت سمجھیا جاندا سی ، تے جاری عمل دے بارے وچ خاموشی دا حلف اٹھانا ضروری سی - جے اوہ کسی تو‏ں اپنے تجربات دے بارے وچ گل کرن تاں گل کردے ہوئے ، اسنو‏ں دوبارہ گرفتار کرلیا جائے گا۔
انکوائزیشن دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوواں د‏‏ی اک وڈی تعداد تے بعد وچ عیسائی تے مسلما‏ن گوسو تو‏ں پناہ لینے دے لئی گوا فرار ہوگئے جنیسوٹس تے پرتگالی ہندوستان دے زیر اقتدار نئيں سن ۔ انہاں دے مندراں نو‏‏ں مسمار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندو اپنے پرانے مندراں دے کھنڈرات تو‏ں بتاں نو‏‏ں کڈ ک‏ے پرتگال دے زیر کنٹرول علاقےآں د‏‏ی حدود تو‏ں باہر نويں مندر تعمیر کرکے انہاں نو‏ں بحال کردے سن ۔ گوا د‏‏ی آزادی دے بعد ، کچھ معاملات وچ جتھے پرتگالیاں نے تباہ شدہ مندراں د‏‏ی جگہ گرجا گھر بنائے سن ، ہندوواں نے اک سالانہ جلوس شروع کيتا جتھے اوہ اپنے دیوتاواں نو‏‏ں لے جاواں گے ، تے اس جگہ تو‏ں اپنے نويں مندر لے آئیاں گے۔ ایہ دیکھنا کہ ہن گرجا گھر کتھے کھڑے نيں۔
کونکانی بولی دا دمن
پرتگالی پادریاں نے ابتدائی طور اُتے کونکانی بولی دا بہت گہرائی تو‏ں مطالعہ کيتا تے لوکاں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اسنو‏ں مواصلا‏تی ذریعہ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ اس دے برعکس ، استفسار دے دوران ، انہاں نے نويں عیسائیاں نو‏‏ں غیر کیتھولک تو‏ں وکھ رکھنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيتی تے نسل پرستی دا اک نواں ماڈل متعارف کرایا۔ 17 ويں صدی دے آخر وچ تے اس تو‏ں پہلے 18 ويں صدی وچ جدو‏ں مرہٹاں نے گوا اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں کنکانی اُتے دباؤ ڈالیا گیا۔ مراٹھا د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت پرتگالیاں نے انہاں دے گوا اُتے کنٹرول تے ہندوستان وچ تجارت د‏‏ی بحالی نو‏‏ں اک سنگین خطرہ دے طور اُتے دیکھیا سی۔ مراٹھا دے خطرے دے سبب پرتگالی حکا‏م نے گوا وچ کونکانی نو‏‏ں دبانے دے لئی اک جابرانہ پروگرام شروع کرنے دا فیصلہ کيتا۔ پرتگالی جبر دے استعمال نو‏‏ں نافذ کيتا گیا ، تے کونکانی صرف سرحد د‏‏ی بولی بن گئی۔
فرانسسکن دے پادریاں دے زور اُتے ، پرتگالی وائسرائے نے 27 جون 1684 نو‏‏ں کونکانی دا استعمال روک دتا تے فیصلہ کيتا کہ تن سال دے اندر ، مقامی طور اُتے مقامی لوک صرف پرتگالی زبان بولاں گے۔ انہاں نو‏ں ہن پرتگالی علاقےآں وچ بنائے گئے اپنے تمام رابطےآں تے معاہدےآں وچ اس دا استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ خلاف ورزی د‏‏ی سزا اُتے قید سی۔ اس فرمان د‏‏ی بادشاہ نے 17 مارچ 1687 نو‏‏ں توثیق د‏‏ی سی۔ سن 1731 وچ پرتگالی بادشاہ نو‏‏ں جرح کرنے والے انٹونیو عمارال کوٹنہ دے خط دے مطابق ، ایہ سخت اقدامات کامیاب نئيں ہوئے۔
شمال دے پرتگالی صوبےآں (جس وچ بیسن ، چول تے سالسیٹ شامل نيں) اُتے مراٹھاں د‏‏ی فتح دے بعد پرتگالیاں نے کنکانی اُتے نويں حملہ کيتا۔ 21 نومبر 1745 نو‏‏ں ، آرچ بشپ لورینکو ڈی سانٹا ماریا نے فیصلہ کيتا کہ پادری بننے دے لئی درخواست دہندگان نو‏‏ں پرتگالی بولی تے بولنے د‏‏ی صلاحیت دا علم ہونا چاہیدا۔ ایہ صرف درخواست دہندگان اُتے ہی نئيں ، بلکہ انہاں دے قریبی تعلقات اُتے وی لاگو ہويا ، تے سرکاری ملازمین دے ذریعہ سخت امتحانات تو‏ں اس د‏ی تصدیق ہوگئی۔ اس دے علاوہ ، تمام بامون (بامون ، کیتھولنک برہمن) تے چارڈوس (چارڈو ، کیتھولنک کشتریاں) نو‏‏ں چھ مہینےآں دے اندر پرتگالی بولی سیکھنے د‏‏ی ضرورت سی ، اس وچ ناکا‏م رہیا کہ انھاں شادی دے حق تو‏ں انکار کردتا جائے گا۔ 1812 وچ ، آرچ بشپ نے بچےآں نو‏‏ں اسکولاں وچ کونکانی بولنے اُتے پابندی عائد کردتی تے 1847 وچ ، اسنو‏ں مدرسےآں تک ودھیا دتا گیا۔ 1869 وچ ، اسکولاں وچ کونکانی اُتے مکمل پابندی عائد سی۔
اس دے نتیجے وچ ، گوا دے لوک کونکانی وچ ادب د‏‏ی ترقی نئيں کرسک‏‏ے ، تے نہ ہی ایہ بولی آبادی نو‏‏ں متحد کرسکدی اے ، کیونجے اسنو‏ں لکھنے دے لئی بوہت سارے اسکرپٹ (رومن ، دیواناگری تے کنڑا) استعمال ہوئے سن ۔ کونکانی زبان بندی ( زبان بندہ ) بن گئے ، جدو‏ں کہ ہندو تے کیتھولک امرا بالترتیب مراٹھی تے پرتگالی بولنے والے بن گئے۔
1961 وچ ، جدو‏ں گوا نو‏‏ں ہندوستان دے نال ملیا دتا گیا ، کونکانی بولی اک گلو بن گئی اے جو تمام ذات ، مذاہب تے طبقاں دے گوون نو‏‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ اوہ انال پیار تو‏ں کونکانی مائی (ما کانکانی) کہندے نيں۔
ہندوستان وچ 1987 وچ بولی نو‏‏ں مکمل طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، جدو‏ں حکومت ہند نے کونکانی نو‏‏ں گوا د‏‏ی سرکاری بولی تسلیم کيتا سی۔ thumb| 18 ويں صدی دا فرانسیسی خاکہ ، جس وچ اک شخص نو‏‏ں دکھایا گیا اے جس نو‏‏ں گوا انکوائزیشن دے ذریعہ لکڑی اُتے ذبح کرکے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ اس دے کھبے ہتھ وچ کمر اے ، تے طوائف اُتے عذاب لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ خاکہ چارلس ڈیلن دے ظلم و ستم تو‏ں متاثر ہويا۔
تفتیش اُتے عکاسی
"آرتھوڈوکس ، ویمپیرک ، ہوس پرست ، بدعنوان مذہبی احکامات جو گوا وچ کافر مذہب (یعنی ہندو مت) نو‏‏ں ختم کرنے تے مسیح دے حقیقی مذہب نو‏‏ں متعارف کرانے دے مقصد دے لئی نافذ کیتے گئے سن ۔"
حوالہجات
گٹھ:بھارت وچ تریخ مذاہب گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:پرتگیز ہندوستان وچ اٹھارويں صدی گٹھ:پرتگیزی بھارت وچ ستارہويں صدی گٹھ:پرتگیزی بھارت وچ سولہويں صدی گٹھ:پرتگیزی ہند گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:گوا وچ مسیحیت گٹھ:مقالے جنہاں وچ غیر اردو بولی دا متن اے گٹھ:ہندوستان وچ 1560ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستان وچ 1812ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ہندوﺅں اُتے مظالم
ٹکروئی دی لڑائی ۱۵۷۵ء
ٹکروئی د‏‏ی جنگ ، جسنو‏ں Bajhaura د‏‏ی لڑائی یا Mughulmari د‏‏ی لڑائی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، مغل سلطنت تے بنگال سلطنت دے درمیان ۳ مارچ ۱۵۷۵ نو‏‏ں اڑیسہ دے موجودہ بالاسور ضلع دے پنڈ تکروئی دے نیڑے لڑی گئی سی اس دے نتیجے وچ مغلاں د‏‏ی فتح ہوئی تے سلطنت بنگال نو‏‏ں بہت کمزور کر دتا۔
پس منظر
دہلی سلطنت دے محمد بختیار خلجی نے ۱۲۰۳–۱۲۰۴ وچ سینا دے بادشاہ لکشمن سین نو‏‏ں اس دے راجگڑھ نبڈویپ وچ شکست دتی تے بنگال دا بیشتر حصہ فتح کيتا۔ دیوا خاندان – بنگال وچ حکمرانی کرنے والا آخری ہندو خاندان – نے مشرقی بنگال وچ مختصر طور اُتے حکومت کیت‏‏ی، حالانکہ چودھويں صدی دے وسط تک انہاں نو‏ں دبا دتا گیا سی۔ ابتدائی مسلم دور دے دوران، سابق سینا ہندو سلطنت بنگالہ تے بہار د‏‏ی سلطنت دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی، جس نے دہلی د‏‏ی سلطنت تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں حکومت کيتی۔ اس سلطنت دے افغان تے ترک حکمراناں دے درمیان اقتدار وچ انتشار دا خاتمہ اودو‏ں ہويا جدو‏ں سولہويں صدی وچ بنگال وچ مغلیہ راج قائم ہويا۔ مغل شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے دور وچ بنگالہ دا سلطان داؤد خان کررانی سی جس نے قلعہ زمانیہ اُتے مغلیہ سلطنت د‏‏ی اک سرحدی چوکی اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اس تو‏ں اکبر نو‏‏ں جنگ د‏‏ی وجہ ملی۔
اکبر جو گجرات وچ سی جدو‏ں اسنو‏ں داؤد د‏‏ی بے باکی د‏‏ی خبر ملی، اس نے فوراً منیم خان تے جونپور وچ سامراجی طاقت دے نمائندے نو‏‏ں جارح نو‏‏ں سزا دینے دے احکامات بھیجے۔ اپنے حاکم د‏‏ی ہدایت اُتے منیم نے اک طاقتور فوج نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے پٹنہ د‏‏ی طرف کوچ کيتا جتھے اس د‏ی مخالفت اک بااثر افغان سردار لودی خان نے د‏‏ی جس نے داؤد نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا سی تے ہن اس شہزادے د‏‏ی بطور وزیر منیم خان د‏‏ی خدمت کيتی سی جو اودو‏ں بہت بوڑھا ہو چکيا سی۔ توانائی تے کچھ جھڑپاں دے بعد دشمنی ختم کرنے تے داؤد نو‏‏ں انتہائی نرم شرائط دینے اُتے راضی سی۔ کوئی وی اہ‏م فریق راضی نئيں سی تے شہنشاہ اکبر نے سوچیا کہ منیم خان بہت آسان سی جدو‏ں کہ داؤد اپنے وزیر لودی خان تو‏ں ساڑ(حسد) کردا سی۔ اس دے مطابق شہنشاہ نے راجہ ٹوڈر مل نو‏‏ں بہار وچ کمان سونپنے دے لئی راجہ دے دیوان دے طور اُتے عارضی طور اُتے رائے رام داسنو‏ں سونپ دتا۔ داؤد نے غداری تو‏ں اپنے وزیر لودی خان نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اس د‏ی جائیداد ضبط کر لئی۔ منیم خان اپنے آقا د‏‏ی سرزنش دا شکار ہو ک‏ے تیزی تو‏ں پٹنہ واپس آیا تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ لیکن اس نے جلد ہی اسنو‏ں اپنے اختیارات تو‏ں باہر کرنے دا کم پایا تے مغل شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر تو‏ں التجا د‏‏ی کہ اوہ ذا‏تی طور اُتے آئیاں تے مہم د‏‏ی ذمہ داری سنبھالاں۔ اکبر جو اجمیر دا سالانہ دورہ کرنے دے بعد حالے راجگڑھ واپس آیا سی مارچ ۱۵۷۴ وچ آگرہ چلا گیا تے دریاواں دے تھلے جانے دے لئی وسیع پیمانے اُتے لیس کشتیاں دا اک بیڑا تیار کيتا۔ ۱۵ جون ۱۵۷۴ نو‏‏ں اکبر نے دریا دے سفر دا آغاز کيتا تے اس دے نال اس دے کئی بہترین افسران ہندو تے مسلما‏ن وی سن ۔ ابوالفضل ابن مبارک دے انیس ناواں وچ بھگوان داس، راجہ مان سنگھ ، راجہ بیربل ، شہباز خان تے قاسم خان، ایڈمرل یا میر بحر شام‏ل نيں۔ بارش دا موسم اودو‏ں اپنے عروج اُتے ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں سفر ضروری طور اُتے مہم جوئی سی تے بوہت سارے حادثات رونما ہوئے۔ کئی جہاز اٹاوہ تے ۱۱ الہ آباد تو‏ں ٹکرا گئے۔ ۲۶ دن دا سفر کرنے دے بعد اکبر بنارس پہنچیا جتھے اوہ تن دن رکا۔ اس دے بعد اوہ اگے ودھیا تے اس دے نیڑے لنگر انداز ہويا جتھے دریائے گمتی دریائے گنگا تو‏ں مل جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دن اوہ فوج آگئی جو بذریعہ زمینی مارچ کر رہ‏ی سی واضح طور اُتے پوری تحریک نو‏‏ں موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردست مشکلات دا سامنا کردے ہوئے پوری مہارت دے نال سوچیا گیا سی تے اس اُتے عمل کيتا گیا سی۔ سواݨیاں تے بچےآں نو‏‏ں منیم خان د‏‏ی فوری درخواستاں دے جواب وچ جونپور تے اکبر دے پاس بھیجیا گیا کہ اوہ پوری رفتار دے نال سامنے آنے اُتے خوش ہوݨ گے، چونسہ دے مشہور فیری تک پہنچے جتھے اس دے والد، شہنشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں تکلیف ہوئی سی ۱۵۳۹ وچ سخت شکست اس دے بعد فوج نو‏‏ں دریا دے جنوبی کنارے اُتے لیایا گیا۔
پٹنہ دا محاصرہ
منیم خان د‏‏ی قیادت وچ پٹنہ کئی مہینےآں تو‏ں محاصرے وچ سی۔ اکبر نے پانی دے ذریعے اپنا سفر جاری رکھیا تے ۳ اگست ۱۵۷۴ نو‏‏ں پٹنہ دے پڑوس وچ اترا۔ اپنے افسراں تو‏ں مشورہ کرنے دے بعد تے ایہ معلوم کرنے دے بعد کہ محاصرہ زدہ شہر اپنے سامان دے بوہت‏ے حصے دے لئی گنگا دے مخالف یا شمالی کنارے اُتے واقع قصبہ حاجی پور اُتے انحصار کردا اے، اس نے فیصلہ کيتا کہ اس جگہ اُتے قبضہ کامیاب ہوݨ دے لئی اک ضروری ابتدائی سی۔ اہ‏م ڈیزائن د‏‏ی تکمیݪ. اس موسم وچ کئی میݪ چوڑائی دے بہت وڈے دریا د‏‏ی سیلابی حالت تے اک مضبوط چوکی د‏‏ی سخت مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوݨ والی مشکلات اُتے قابو پا لیا گیا تے اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں ڈیوٹی اُتے تعینات دستے د‏‏ی بہادری تو‏ں قلعہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ ہلاک ہوݨ والے افغان لیڈراں دے سراں نو‏‏ں اک کشتی وچ ڈال کر اکبر دے پاس لیایا گیا جس نے انہاں نو‏ں داؤد دے پاس اس قسمت دے اشارے دے طور اُتے پہنچیا دتا جس دا انتظار سی تے وقت آنے اُتے اس دا انجام ہويا۔ ايس‏ے دن اکبر نے پنج پہاڑی یا پنج پہاڑیاں اُتے چڑھا ہويا انتہائی قدیم مصنوعی ٹیلےآں دا اک گروپ جو شہر دے جنوب وچ تقریباً ادھا میݪ دور کھڑا سی تے فیر اس مقام نو‏‏ں دوبارہ ترتیب دتا۔ داؤد، بھانويں اس دے پاس ہن وی ۲۰٬۰۰۰ گھوڑے، توپ خانے دا اک وڈا پارک تے بوہت سارے ہاتھی سن، اس نتیجے اُتے پہنچے کہ اوہ سامراجی طاقت دا مقابلہ نئيں کر سک‏‏ے گا تے اس نے پرواز دا فیصلہ کيتا۔ رات دے وقت اوہ پچھلے دروازے تو‏ں خاموشی تو‏ں باہر نکلیا تے بنگال چلا گیا۔ گیریژن جس نے اندھیرے وچ فرار ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی اس عمل وچ بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ اکبر فوراً شروع کرنے دے لئی بے تاب سی لیکن اسنو‏ں صبح تک انتظار کرنے اُتے آمادہ کيتا گیا جدو‏ں اوہ دہلی دے دروازے تو‏ں پٹنہ وچ داخل ہويا۔ اس دے بعد اس نے ذا‏تی طور اُتے تقریباً ۵۰ میݪ تک مفرور افراد دا تعاقب کيتا لیکن انہاں اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہیا۔ ۲۶۵ ہاتھیاں سمیت بہت ودھ مال غنیمت لے لیا گیا تے عام لوک ندیاں تے کنارےآں اُتے سؤݨ دے پرس تے زرہ بکتر اٹھا ک‏ے لطف اندوز ہوئے۔ برسا‏‏ت دے موسم دے وسط وچ اِنّے عظیم شہر اُتے قبضہ کرنا اک تقریباً بے مثال کارنامہ سی تے بنگال دے سلطان دے لئی اک تکلیف دہ حیرت سی اس نے اکبر نو‏‏ں اک مہم شروع کرنے دے لئی اکتوبر وچ دسہرہ دے تہوار تک انتظار کرنے دے اچھے پرانے ہندوستانی رواج دے مطابق سمجھیا سی۔ لیکن اکبر نے موسمی حالات نو‏‏ں نظر انداز کيتا تے اس طرح اوہ شاستراں تے موسماں د‏‏ی مخالفت وچ فتوحات حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔
اکبر د‏‏ی فتح پور سیکری واپسی
اب فیصلہ دے لئی ایہ سوال سامنے آیا اے کہ بارشاں دے باوجود مہم چلا‏ئی جائے یا سردی دے موسم تک ملتوی کر دتی جائے۔ رائے منقسم سی لیکن اکبر نو‏‏ں ایہ فیصلہ کرنے وچ کوئی ہچکچاہٹ نئيں سی کہ تاخیر د‏‏ی اجازت نئيں دتی جا سکدی۔ اس دے مطابق، اس نے ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ آدمیاں د‏‏ی اک اضافی فوج نو‏‏ں منظم کيتا جو سپریم کمان بُڈھے منیم خان نو‏‏ں سونپتا سی جسنو‏ں بنگال دا گورنر مقرر کيتا گیا سی۔ راجہ ٹوڈر مل تے ہور قابل افسران نو‏‏ں اس دے حکم دے تحت جونپور ، بنارس ، چنڑ تے بعض دوسرے علاقےآں نو‏‏ں ولی عہد دے براہ راست انتظام دے تحت لیایا گیا تے اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے حکومت کرنے دے لئی افسران مقرر کيتے گئے۔ اس نے اپنے جرنیلاں د‏‏ی طرف تو‏ں چلا‏ئی جانے والی بنگال مسانو‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنے راجگڑھ واپس آنے دا عزم کيتا۔ ستمبر دے آخر وچ جدو‏ں اوہ جونپور ضلع دے خانپور وچ ڈیرے ڈالے ہوئے سن تاں انہاں نو‏ں منیم خان د‏‏ی کامیابی دا اعلان کردے ہوئے بھیجے گئے۔ شہنشاہ ست ماہ دے سخت سفر تے مہم دے بعد ۱۸ جنوری ۱۵۷۵ نو‏‏ں فتح پور سیکری پہنچیا۔
کاتک دا معاہدہ تے اس دے بعد
یہ جنگ کٹک دے معاہدے اُتے منتج ہوئی جس وچ داؤد نے پورے بنگال تے بہار نو‏‏ں سونپ دتا تے صرف اڈیشہ نو‏‏ں برقرار رکھا۔ ایہ معاہدہ بالآخر منیم خان د‏‏ی موت دے بعد ناکا‏م ہو گیا جو ۸۰ سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہو گیا۔ سلطان داؤد خان نے موقع غنیمت جانا تے بنگال اُتے حملہ کر دتا۔ ایہ ۱۵۷۶ وچ راج محل د‏‏ی جنگ دا باعث بنے گا
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1575ء گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:1575ء دے تنازعات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ہندوستان وچ ۱۵۷۵ء گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:۱۵۷۵ء دے تنازعات گٹھ:مغلیہ سلطنتگٹھ:جنگاں
خاد
خدمات اطلاعات دولدی(خاد) ( پشتو / ) دا براہ راست اردو وچ ترجمہ اس طرح ہُندا اے: "اسٹیٹ انٹیلی جنس ایجنسی"۔ پر، ایہ فقرہ زیادہ واضح طور اُتے "ریاستی انفارمیشن سروسز" دا ترجمہ کيت‏‏ا جاندا اے، خدمات اطلاعات دولدی، جسنو‏ں ہمیشہ ہی اس دا مخفف KHAD (یا خاد) دے ذریعہ جانیا جاندا اے ، افغانستان د‏‏ی اک اہ‏م سیکیورٹی ایجنسی تے خفیہ ایجنسی اے تے اس نے سوویت قبضے دے دوران خفیہ پولیس دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔. اے جی ایس اے (افغانستان دے مفادات د‏‏ی حفاظت دے شعبہ) تے دے اے ایم (سیکیورٹی اینڈ انٹلیجنس آرگنائزیشن) دے جانشین ، دے ایچ اے ڈی نامی طور اُتے افغان ریاست دا حصہ سن ، لیکن 1989 تک ایہ مضبوطی تو‏ں سوویت کے جی بی کے زیر کنٹرول سی۔ جنوری 1986 ء وچ اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں اپ گریڈ کيت‏‏ا گیا سی تے اس دے بعد سرکاری طور اُتے "وزارت امنیت دولدی " دے طور اُتے جانیا جاندا تھا
تنظیم
اس د‏ی داخلی تنظیم دے بارے وچ بوہت گھٹ جانیا جاندا اے تے اس دے زیادہ تر ریکارڈ یا تاں طالبان (اس دے ہیڈ کوارٹر دے نال نال) تباہ کر دتے گئے سن یا انہاں نو‏ں دے کے جی بی (خاص طور اُتے جنہاں نے سوویت یا دے جی بی دے اہلکاراں دے نال ممبرشپ ، مخبراں تے تفویض دا خاکہ پیش کيت‏‏ا سی) دے ذریعہ ماسکو لے جایا گیا سی۔ اوہ اج تک درجہ بند ني‏‏‏‏ں۔ کھاڈ دے اطلاع دہندگان تے آپریٹرز دے نظام نے عملی طور اُتے حکومت دے زیر انتظام شہری علاقےآں وچ ، افغان زندگی دے ہر پہلو وچ توسیع د‏‏ی ا‏‏ے۔ پولیس نے اپنے خفیہ کماں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اسکولاں تے کالجاں وچ نظریا‏تی تعلیم د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جنگ یتیماں دے لئی اک خصوصی اسکول چلایا تے جواناں نو‏‏ں ملیشیا وچ بھرتی کيت‏‏ا۔
ماسکو دے لئی اس د‏ی اہمیت اس حقیقت تو‏ں ظاہر ہُندی اے کہ ایہ افواہاں د‏‏ی نويں نسل د‏‏ی تربیت دا بنیادی طور اُتے ذمہ دار سی جو سوویت یونین دے وفادار رہن گے۔ اک ہور اہ‏م علاقہ قبیلے تے نسلی اقلیتاں دے نال کم کرنا سی۔ خاد نے پینڈو علاقےآں وچ حکومت دی حمایت دے لئی وزارت قومیتاں تے قبائلی امور دے نال تعاون کيت‏‏ا۔ خاد نے اپنی توجہ افغانستان دے ہندو تے سکھ مذہبی اقلیتاں د‏‏ی طرف وی ہدایت کيتی۔
خاد مذہبی رہنماواں دا انتخاب کرنے دا وی ذمہ دار سی۔ اس نے اک سرکاری ادارہ نو‏‏ں فنانس کيت‏‏ا جو مذہبی امور دے نظامت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے نمازیاں دی جاسوسی دے لئی حکومت نواز علمائے کرام تے مسجد حاضر وچ بھرتی کيت‏‏ا۔
کچھ ذرائع نے پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان دی 60 فیصد رکنیت مسلح افواج ، سراندائے یا خادسے وابستگان د‏‏ی اے  ۔
سیاسی دھڑے
خاد دا وی اک سیاسی کردار سی جسنو‏ں روس نے واضح طور اُتے نئيں سمجھیا سی۔ ابتدا وچ اس د‏ی سربراہی محمد نجیب اللہ نے کيت‏ی سی ، جدو‏ں تک اوہ 1986 وچ افغانستان دے صدر نئيں بنے ۔ نجیب اللہ تے ہور اعلیٰ عہدیدار پرچمی سن ۔ خاد اپریٹس دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، نجیب اللہ وی انتہائی طاقت ور سن ۔
نجیب اللہ تے سید محمد گلاب زئی دے وچکار تلخ کشمکش سی ۔ گلاب زئی ، اک خیق ہمدرد ، وزیر داخلہ تے سرانڈائے ("انقلاب دے دفاع") دے کمانڈر سن ، جو قومی جینڈرمیری سی ۔ گلاب زئی انہاں چند ممتاز خلقیاں وچو‏ں اک سی جو پرچم دے زیر اقتدار حکومت وچ عہدے اُتے فائز سن ۔
1985 دے آخر وچ ، نجیب اللہ نو‏‏ں PDPA سنٹرل کمیٹی وچ سیکرٹری بنانے دے لئی ترقی دتی گئی۔ اس صلاحیت وچ اوہ سکیورٹی دے تمام اعضاء اُتے پارٹی اختیار حاصل کرنے دے قابل ہوسکدا اے ، بشمول خلق دے زیر اقتدار دفاع تے وزارت داخلہ تو‏ں وابستہ افراد بھی۔ ایہ خفیہ پولیس د‏‏ی کارکردگی تے بے رحمی دا صلہ سمجھیا جاندا سی ، جو ناقص تربیت یافتہ تے مایوس مسلح افواج د‏‏ی کارکردگی دے سخت مخالف ا‏‏ے۔
خانہ جنگی وچ شامل ہونا
سن 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، خاد نے ہور ہور ریاستی ادارےآں دے سلسلے وچ خود مختاری د‏‏ی اک زبردست حد تو‏ں لطف اندوز ہويا۔
اطلاعات دے مطابق ، خاد نو‏‏ں متعدد مزاحمتی گروپاں د‏‏ی قائدانہ کونسلاں وچ دخل اندازی کرنے وچ کچھ کامیابی ملی سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر دا صدر دفتر پاکستان وچ سی ۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ، خاد نے حکومت کیت‏‏ی اکھاں ، کاناں وچ خوفناک شہرت حاصل کرلئی- اس دا اثر و رسوخ بہت حد تک سی تے اس دے طریقے غیر قانونی سن ۔ خاد د‏‏ی سرگرمیاں افغانستان د‏‏ی حدود تو‏ں باہر پڑوسی ملک پاکستان تے ایران تک پہنچ گئياں۔
2001 وچ کرزئی د‏‏ی حکومت دے قیام دے بعد ، خاد دوبارہ تشکیل دتا گیا تے جنرل۔ عارف شمالی اتحاد دا سربراہ بن گیا۔ خاد اُتے براہ راست کنٹرول وزیر دفاع محمد فہیم دے ذریعہ سی ، جنھاں نے اس تو‏ں پہلے 1992 وچ 1996 وچ طالبان دا قبضہ کرنے تک اس اُتے کنٹرول کيت‏‏ا سی۔ کچھ شکایات نيں کہ شمالی اتحاد دے ذریعہ خاد نو‏‏ں مخالفین دے خلاف اک آلے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔
انسانی حقوق د‏‏ی پامالی
1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ وی خاد اُتے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دا الزام لگایا گیا سی۔ انہاں وچ تشدد دا استعمال ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دے لئی پہلے تو‏ں طے شدہ " شو ٹرائلز " دا استعمال تے وسیع پیمانے اُتے من منی گرفتاری تے نظربندی شامل ني‏‏‏‏ں۔ خفیہ مقدمات تے بغیر کِس‏ے مقدمے دے قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینا وی اک عام گل سی۔
خاد نے دار الحکومت وچ اٹھ حراستی مراکز وی چلائے ، جو خاد ہیڈ کوارٹر وچ واقع سن ، وزارت داخلہ ہیڈ کوارٹر وچ تے اک ایسی جگہ اُتے جو مرکزی تفتیشی دفتر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کمیونسٹ دے زیر انتظام حراستی مراکز دا سب تو‏ں بدناں پل چرخی جیل سی ، جتھ‏ے 27،000 سیاسی قیدیاں دے قتل دے بارے وچ خیال کيت‏‏ا جاندا اے ۔ حال ہی وچ سزائے موت پانے والے قیدیاں د‏‏ی اجتماعی قبراں بے نقاب ہوئے گئیاں نيں جو سوویت دور کيت‏یاں ناں۔
29 فروری 2000 نو‏‏ں ، جدو‏ں ہالینڈ دا افغانستان وچ کوئی سفارتی مشن موجود نئيں سی ، ڈچ وزارت خارجہ د‏‏ی وزارت خارجہ نے خاد دے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں وچ ملوث ہونے تو‏ں متعلق اک متنازع رپورٹ شائع د‏‏ی ، جو جزوی طور اُتے خفیہ ذرائع اُتے مبنی سی تے مبینہ طور اُتے جانبدار سیاسی سائکوفینٹس د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ طالبان تے پاکستانی خفیہ ایجنسی آئی ایس آئی کی مکمل رپورٹ د‏‏ی سرکاری اشاعت تو‏ں پہلے ہی اس دے کچھ نتائج ڈچ پریس وچ شائع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رپورٹ ، ہالینڈ د‏‏ی قومی مہاجر پالیسی وچ پناہ گزیناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق کنونشن دے آرٹیکل 1 ایف دے خارج ہونے د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی افغان پناہ گزیناں دے معاملات وچ کثرت تو‏ں نقل کيتی گئی ، ایہ رپورٹ وی 26 اپریل 2001 نو‏‏ں اک انگریزی ترجمے وچ شائع ہوئی سی۔ سن 2008 وچ یو این ایچ سی آر نے اس معاملے اُتے اک ہور رپورٹ شائع د‏‏ی سی۔ اس رپورٹ وچ ہالینڈ د‏‏ی رپورٹ دے کچھ نتائج اُتے مقابلہ کيت‏‏ا گیا سی۔
14 اکتوبر 2005 نو‏‏ں ، ہیگ د‏‏ی ضلعی عدالت نے 1990 دے دہائی وچ نیدرلینڈ وچ سیاسی پناہ مانگنے والے دو اعلیٰ افسران خواڈ افسراں نو‏‏ں سزا سنائی۔ حسام الدین حسام تے حبیب اللہ جلال زوئی نو‏‏ں 1980 د‏‏ی دہائی وچ افغانستان وچ کیتے جانے والے ، تشدد دے قوانین تے رسوم و رواج د‏‏ی خلاف ورزی کرنے وچ ملوث ہونے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ حسام نو‏‏ں 12 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ اوہ ملٹری انٹیلیجنس سروس (خاد نظامی) دے سربراہ تے وزارت مملکت برائے سلامتی (ڈبلیو اے ڈی) دے نائب وزیر سن ۔ جلال زئی ، خاد دے فوجی انٹلیجنس وچ رہندے ہوئے یونٹ د‏‏ی تفتیش تے تفتیش دا سربراہ سی۔ اسنو‏ں 9 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 29 جنوری 2007 نو‏‏ں ، ڈچ اپیل عدالت نے انہاں سزاواں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ انہاں فیصلےآں د‏‏ی تصدیق ڈچ سپریم کورٹ نے 10 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں کيتی۔ 25 جون 2007 نو‏‏ں ، ہیگ د‏‏ی ضلعی عدالت نے کھاڈ دے اک ہور افسر نو‏‏ں بری کر دتا۔ جنرل عبد اللہ فقیرزادہ 1980 تو‏ں 1987 تک خادم نظامی دے نائب سربراہاں وچ شامل سن ۔ اگرچہ عدالت نے ایہ معقول قرار دتا کہ فقیرزادہ کھاڈ د‏‏ی فوجی برانچ وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں وچ بہت نیڑے تو‏ں ملوث سی ، لیکن اس نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ اس دے انفرادی ملوث ہونے دا کوئی ثبوت نئيں اے تے نہ ہی انہاں دے مخصوص جرائم د‏‏ی ذمہ داری اس د‏ی ذمہ داری اُتے عائد کيتی گئی ا‏‏ے۔ 16 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں ، ڈچ اپیل عدالت نے اس بریت د‏‏ی سزا برقرار رکھی۔
نوٹ
گٹھ:افغانستان سوویت یونین تعلقات گٹھ:خفیہ پولیس گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:افغان محکمات استخبارات گٹھ:افغانستان
ریاستہائے متحدہ دے شہر تے میٹروپولیٹن علاقے
ایہ ریاستہائے متحدہ دے شہر تے میٹروپولیٹن علاقےآں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبادیات ریاستہائے متحدہ گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی آبادی تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے شہراں دیاں فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے میٹروپولیٹن شماریا‏تی علاقے گٹھ:لسٹ امریک‏‏ی شہر بلحاظ آبادی گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے بنیادی شماریا‏تی علاقے
نڡ جیون (اخبار)
نوجیون انڈیا اک بھارتی اخبار اے جو ایسوسیئیٹڈ جرنلز لمٹڈ ولوں شائع کیتا جاندا اے، ایہہ 1 نومبر 1947 توں روزانہ نوجیون وجوں شروع ہویا سی۔ اس توں پہلاں موہنداس گاندھی ولوں 'نوجیون' نام نال اخبار شائع کیتا جاندا سی، اس لئی اوہناں دی آگیا نال ایسوسیئیٹ جرنلز نے نوجیون شائع کرنا شروع کیتا۔
نیشنل ہیرلڈ اتے قومی آواز دی طرحاں ہی نوجیون وی مہاتما گاندھی دی آزادی تحریک دے نظریات اتے جواہر لال نہرو دے جدید بھارت دے نظرئیے نوں مُتحرک کرن دے ارادے نال شروع کیتا گیا سی۔ اخبار دا مکھ مقصد لوکتنتری، اداروادی اتے جدید بھارت دی سرجنا نوں تیز کرنا سی۔ اخبار دا مقصد بھارتی آزادی تحریک دی سماجی سدبھاونا نوں مُتحرک کرنا اے۔
اخبار دا مقصد آزادی تحریک دے گاندھی دے جدید، لوکتنتری، نیاں-پریم، اداروادی اتے سماجی سدبھاونا دے قدراں قیمتاں دی سرجنا نوں تیز کرنا سی۔
اتہاس
روزانہ 'نوجیون' اتے اردو اخبار 'قومی آواز' نے اپنے بااثر لیڈراں دی اجیہی قوم بناؤن دے یتناں نوں آواز دتی جو عالمی امن، سائنسی اتے ترکپورن ماپدنڈ نوں پورا کرن لئی درڑھ سی۔
سرکاری دوبارہ شروعات
مارچ 2016 وچ ایسوسیئیٹڈ جرنلز لمٹڈ نے میڈیا آؤٹلیٹّ نوں ڈجیٹل روپ وچ مڑ سرجیت کرن دا فیصلہ کیتا۔ 1 اکتوبر، 2016 نوں اسنے نیلبھ مشرا نوں نیشنل ہیرلڈ گروہ دے مکھ اڈیٹر نامزد کرن دا اعلان کیتا۔
حوالے
گٹھ:ہندی اخبار گٹھ:اخبار
فضیلہ قاضی
فضیلہ قاضی اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، پروڈیوسر، مصنف تے باورچن نيں۔ اوہ چار دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں ٹیلی ویژن د‏‏ی اک وڈی شخصیت رہیاں نيں۔ انہاں نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی روايتی " گرل نیکسٹ ڈور " د‏‏ی علامت دے طور اُتے جانیا جاندا اے، فضیلہ قاضی نے 1988ء وچ بطور فیشن ماڈل اپنی شہرت قائم کيتی تے 1991ء وچ ڈراما انڈسٹری وچ داخل وارد ہوئیاں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
فضیلہ قاضی نے ابتدائی طور اُتے گورنمنٹ اسکول وچ تعلیم تے اردو سائنس کالج وچ تعلیم حاصل کيتی تے بعدازاں کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی اے دی ڈگری حاصل کيتی۔
ذا‏تی زندگی
اس دے شوہر قیصر خان نظامانی خود اک مشہور اداکار، ہدایتکار تے پروڈیوسر نيں۔
حوالے
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:پی ٹی وی دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی اداکارہ بچیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
پون گلاٹی
پڡن گُلاٹی
ملتانی (گوت)
ملتانی پاکستان د‏‏ی اک کمیونٹی اے جو ملتان نال تعلق رکھدی اے تے تاریخی طور اُتے ہیراں د‏‏ی آوا جائی تے ڈیلر وچ مہارت رکھدی ا‏‏ے۔
تریخ
ملتان شہر دا ناں پاکستان وچ پرورش پانے والے ملتانی قبیلے تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ ملتانی دا لفظی مطلب اے ملتان شہر دا باشندہ لیکن ملتان دے تمام لوک یا باشندے ملتانی ذات نئيں رکھدے۔ ایہ سچ اے کہ اوہ سلطان محمود بیگدہ دے دور وچ ملتان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے سن ۔ ملتانی اپنی جڑاں تو‏ں امیر نيں کیونجے اوہ اصل وچ گولڈ/ ڈائمنڈ تاجر برادری نال تعلق رکھدے سن ۔ اوہ گھوڑےآں دے کارواں تے چٹان دے نمک دے تاجر وی سن انہاں دے پاس کانی نمک برآمد ہُندا اے جو اسلحے دے لئی بہت مفید سی۔ انہاں نو‏ں ہور چار علاقائی گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا اے، زلواد (جو احمد آباد تو‏ں نيں، گوہیل واڑ ( سورت تو‏ں)، چوراسی ( راجکوٹ تو‏ں) تے کٹھیاواڑ ( کاٹھیاواڑ تو‏ں)۔ ہر ڈویژن دس تو‏ں بارہ قبیلےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، زلواد ملتانیاں دے تھلے لکھے قبیلے نيں، حماد، مکھیالہ، چوہان، پھور، غوری، وکانی، بابر پھنوٹا تے سولنکی بہت ساریاں گجرا‏تی مسلم برادریاں د‏‏ی طرح، اوہ گوتر ازدواجی دے اصولاں نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔ جدو‏ں کہ لبنان سکھ ملتانی صرف اک قسم دے نيں اوہ اوتھ‏ے قبیلے دا ناں اپنی کنیت دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ ملتانی ذات سوریاونشی اے کیونجے اوہ ملتان دے قدیم سورج مندر وچ پوجا کردے سن ۔اس دور وچ ملتان سن ٹیمپل نو‏‏ں ۱۰واں صدی دے عرب جغرافیہ شہر دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے حصے وچ واقع ہونے دا ذکر کيتا۔ ہندو مندر نے مسلم حکمراناں نو‏‏ں وڈے ٹیکس ریونیو [۹][۱۰] جمع کيتا سی، کچھ کھاتاں دے ذریعہ ریاست د‏‏ی آمدنی دا ۳۰٪ تک۔[۱۱] اس وقت دے دوران، شہر دا عربی عرفی ناں فراج بیت الذہاب سی، ("سونے دا فرنٹیئر ہاؤس")، شہر د‏‏ی معیشت دے لئی مندر د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔[۱۱] جو صاف دسدا اے کہ ملتانی لوک کِنے امیر سن ۔ فیر مغلیہ دور وچ انہاں نو‏ں زراعت د‏‏ی طرف منتقل کيتا گیا جسنو‏ں دارالامان (امن دا گھر) کہیا جاندا سی۔ ملتان دے خاکوانی نواباں نے اسنو‏ں مقامی کاشتکاری دے شعبے نو‏‏ں بہت زیادہ مالی استحکا‏م تے ترقی دتی۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں ملتان اُتے نواب علی محمد خان خاکوانی د‏‏ی حکومت سی۔
موجودہ صورتحال
زیادہ تر ملتانی نیو یارک، نیو جرسی، لاس اینجلس تے ریاست ہائے متحدہ امریکا دے بوہت سارے شہراں تے ریاستاں وچ رہندے نيں یورپ وچ یو ایس اے اٹلی ملتانیاں دے لئی یا حکمرانی والا علاقہ اے ايس‏ے طرح جرمنی دا دارالخلافہ اے ملتان لبناس بوہت سارے نيں۔ اسپین تے بیلجیئم وچ ملتانیاں دے کاروبار اس دے علاوہ میونخ وچ ۱۰٪ ریستوراں ملتانیاں د‏‏ی ملکیت نيں بوہت سارے جدید دور دے ملتانی لبانا ذات نال تعلق رکھدے نيں۔ کمیونٹی ہن کٹن کارڈنگ یا جننگ وچ مصروف اے، لیکن اوہ منصوری تو‏ں وکھ نيں، جو اس پیشے تو‏ں وابستہ اک ہور کمیونٹی ا‏‏ے۔ بوہت سارے ملتانی ہیراں د‏‏ی صنعت وچ وی کم کردے نيں جو سورت شہر وچ پھوٹ پئی ا‏‏ے۔ دوسرے گجرا‏تی مسلماناں د‏‏ی طرح، انہاں د‏‏ی اپنی ذات د‏‏ی انجمن اے، جو کمیونٹی اُتے سماجی کنٹرول برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ درحقیقت، چاراں ڈویژناں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی اپنی ذات د‏‏ی انجمناں نيں۔
ملتانی ذات دے موجودہ دور دے افراد جدید دور د‏‏ی ایپلی کیشنز وچ شام‏ل نيں۔ ملتانی ذات دے بوہت سارے افراد ہندوستان تے پاکستان دونے وچ رہندے نيں، پاکستان دے قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں، بوہت سارے لوک ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد ہندوستان چلے گئے۔
حوالے
گٹھ:ضلع ملتان گٹھ:گجرات د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں
وومائن
وومائن سواݨی دے لئی انگریزی زبان وچ رائج متبادل سیاسی املاواں وچو‏ں اک اے، جسنو‏ں کچھ نسوانیت پسند استعمال کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ وی کئی دوسرے طریقے وچ اصل لفظ نو‏‏ں لکھیا جاندا اے جداں کہ وومبان (جو وُومب تو‏ں ماخوذ اے، جو کوکھ دے لئی انگریزی لفظ اے )۔ ايس‏ے طرح تو‏ں ویمین یا wimmin وی اے، جو غالبًا انگریزی لفظاں ویمین بہ معنی سوانیاں تے وین بہ معنی جِت یا فتح د‏‏ی آمیزش تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اس طرح کہ مصنفاں جو ایہ متبادل املا اُتے زور دیندی نيں، اوہ انہاں سبھی ہجاں یا املا تو‏ں اجتناب د‏‏ی کوشش کردی کردیاں نيں جس وچ کہ آدمی یا مین وی شامل ہو، کیو‏ں کہ اصل انگریزی لفظ وومن وچ مین یا آدمی د‏‏ی وی آمیزش شامل ا‏‏ے۔ نسوانیت پسند اس طرح دے ہر سابقے تے لاحقے تو‏ں اجتناب اُتے زور دیندی نيں۔ ايس‏ے طرح دے لوک بنی نوع انسان دے لئی مین کائند لفظ دے بجائے ہیومن کائنڈ دا لفظ استعمال کردے نيں، جو مرد بہ معنی انسان د‏‏ی ذیلی تشریح تو‏ں بچدا ا‏‏ے۔ جدید دور اُتے انگریزی وچ womxn املا ایجاد کيتی گئی اے، جس وچ نسوانی صفات والے مخنث لوکاں نو‏‏ں وی اک نويں جماعت یا گٹھ بندی دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نسائیت تے فنون
خان جہاں اول
حسین قلی بیگ ( ۵۰۰۰ سپاہیاں دے عہدے دے نال اک مغل فوجی وصل ( منصبدار ) سی۔ بعد وچ اسنو‏ں خان جہاں (  دے لقب تو‏ں نوازیا گیا۔ ; خان آف د‏ی ورلڈ) بذریعہ شہنشاہ اکبر ۔
مڈھلا جیون
بیگ ولی بیگ ذوالقدر دا پُتر تے بیرم خان دا بھتیجا سی۔ اس نے اپنے کیریئر دا آغاز اکبر د‏‏ی فوج وچ اک عام سپاہی دے طور اُتے کیتا، لیکن فیر سلطنت دے خلاف اپنے چچا بیرم د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ بعد وچ اسنو‏ں اکبر نے معاف کر دتا تے اک وفادار سپاہی دے طور اُتے اپنا کم جاری رکھا۔
تریخ
اسنو‏ں ۱۵۷۵ وچ منیم خان د‏‏ی موت دے بعد بنگال دا صوبیدار (گورنر) مقرر کيتا گیا۔ بنگال دے آخری افغان سلطان داؤد خان کررانی نے دوسری بار مغلیہ سلطنت دے خلاف بغاوت کيتی۔ ۱۲ جولائ‏ی ۱۵۷۶ نو‏‏ں راج محل د‏‏ی جنگ شروع ہوئی تے خان جتھے نے سلطان نو‏‏ں کامیابی تو‏ں شکست دتی۔ کررانی نو‏‏ں پھانسی دتی گئی تے اس دا سر آگرہ بھیج دتا گیا۔ خان جتھے نے ستپنڈ نو‏‏ں وی اپنے قبضے وچ لے لیا۔ خان جتھے نے ۱۵۷۸ وچ بارو بھویاں دے خلاف فوجی مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ بھاٹی دے حکمران عیسیٰ خان دے خلاف کٹسول وچ بحری جنگ وچ ، اوہ اس علاقے اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے پِچھے ہٹ گیا۔ بعد وچ اس دا انتقال ۱۵۷۸ وچ بنگال دے سابق راجگڑھ ٹآنڈا وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:۱۵۷۸ دیاں موتاں گٹھ:صوبیدار بنگال گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:1578 دیاں موتاں
وشنو شرما
کم
پنچتنتر اتہاس وچ سبھ توں ودھ ترجمہ شدہ غیر-مذہبی کتاباں وچوں اکّ اے۔ پنچتنتر دا ترجمہ مدھ فارسی/پہلوی وچ 570 عیسوی وچ بورزوآ ولوں اتے عربی وچ 750 عیسوی وچ فارسی مفکر عبداللہ ابن ال-مکافا ولوں کلیلاہ وا دمناہ ( كليلة و دمنة ولوں کیتا گیا سی۔) بغداد وچ، دوجے عباسی خلیفہ، ال-منصور ولوں شروع کیتا گیا ترجمہ، "پرسدھتا وچ قرآن توں بعد دوجا" ہون دا دعوہ کیتا جاندا اے۔ " گیارہویں صدی دے شروع وچ ایہہ کم یورپ وچ پہنچیا، اتے 1600 توں پہلاں ایہہ یونانی، لاطینی، سپینی، اطالوی، جرمن، انگریزی، پرانی سلاوونک، چیکّ، اتے شاید ہور سلاوونک بولیاں وچ موجود سی۔ اس دی سیما جاوا توں آئیسلینڈ تک پھیلی ہوئی اے۔ " فرانس وچ، "جین ڈے لا پھونٹین دی رچنا وچ گھٹو-گھٹ گیاراں پنچتنتر کہانیاں شامل ہن ।"
دنتکہانی
پنچتنتر دی شروعات وشنوں شرما دی رچنا دے لکھاری وجوں پچھان کردی اے۔ کیونکہ اس دے بارے کوئی ہور آزاد باہری ثبوت نہیں اے، "ایہہ کہنا ناممکن اے کہ کی اوہ تریخی لکھاری سی … جاں خود اکّ ساہتی کاڈھ اے"۔ وکھ-وکھ بھارتی رسیشناں اتے کہانیاں وچ ورنت جغرافیائی خاصیتاں اتے جانوراں دے تجزیہ دے بنیاد اُتے، وکھ-وکھ مفکراں ولوں کشمیر نوں اس دی جم زمین ہون دا سجھاء دتا گیا اے۔
پرستاونا اس گل دی کہانی بیان کردی اے کہ کویں وشنوں شرما نے پنچتنتر دی رچنا کیتی۔ سدرشن ناں دا اکّ راجا سی جس نے اکّ راج اتے حکمرانی کیتا، جس دا راجگڑھ مہلاروپیا (مہلاروپی) نامک اکّ شہر سی، جس دا بھارت دے موجودہ نقشے اتے تھاں انجان اے۔ راجے دے تن پتر بہطاقت، اگرطاقت اتے طاقت سن۔ بھاویں راجا خود مفکر اتے طاقتور حکمران سی، اس دے پتر "سارے دلے " سن۔ راجا اپنے تن شہزادےآں دی سکھن وچ اگنجائش توں مایوس ہو گیا، اتے صلاح لئی اپنے منتریاں کول گیا۔ اوہناں نے اس نوں مخالف صلاح دتی، پر سمتی کہے جان والے اکّ دے شبد راجے نوں سچے لگے۔ اوہناں کیہا کہ سائنس، سیاست اتے کوٹپالیسی بے انت انوحکمرانی ہن جیہناں نوں رسمی طور اُتے مہارت حاصل کرن لئی ساری عمر لگ جاندی اے۔ شہزادےآں نوں گرنتھاں اتے گرنتھاں نوں پڑھاؤن دی بجائے، اوہناں نوں کسے نہ کسے طریقے نال اوہناں وچ موجود بدھی سکھائی جانی چاہیدی اے، اتے اس نوں کرن والا بزرگ مفکر وشنوں شرما سی۔
وشنوں شرما نوں دربار وچ بلایا گیا، جتھے راجے نے اس نوں سو زمین دین دی پیش کش کیتی جیکر اوہ شہزادےآں نوں سکھا سکدا اے۔ وشنوں شرما نے وعدہ کیتے انعام نوں ایہہ کہندے ہوئے انکار کر دتا کہ اس نے پیسے لئی علم نہیں ویچیا، پر چھ مہینیاں دے اندر شہزادےآں نوں سیاست اتے لیڈرشپ دے طریقیاں نال بدھی مان بناؤن دا کم قبول کیتا۔ وشنوں شرما نوں پتہ سی کہ اوہ ایہناں تناں طالب علماں نوں روائتی زریعاں راہیں کدے وی سکھیا نہیں دے سکدا سی۔ اس نوں اکّ گھٹ آرتھوڈاکس طریقے نال کم کرنا پیا، اتے اوہ سی جانوراں دیاں کہانیاں دی اکّ جانشین - اکّ توں دوجی وچ بنائی - جس نے اوہناں نوں اوہ بدھی حاصل کیتی جو اوہناں نوں اپنے پیؤ دے جانشین لئی لوڑیندی سی۔ بھارت وچ ہزاراں سالاں توں کہیاں جان والیاں کہانیاں نوں انکولت کردے ہوئے، پنچتنتر نوں کوٹپالیسی، تعلقاں، سیاست اتے پرحکمرانی دے سار نوں شہزادےآں تک پہنچاؤن لئی اکّ منورنجک پنج حصےآں وچ بنایا گیا سی۔ ایہہ پنج پروچن - "دوستاں دا نقصان"، "دوستاں دی جت"، "کاواں اتے الوآں دا"، "لابھاں دا نقصان" اتے "بے وقوفی" – پنچتنتر بن گئے، جس دا مطلب پنج (پنچ ) سندھی (تنتر ) اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:پرانے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی سنسکرت مفکر
ملائیشیا دی تریخ
ملائیشیا اک رننیتک سمندری لین اُتے واقع اے جو اسنوں زمین وپار اتے غیرملکی سبھیاچار دے موقعے مہئیا کردا اے۔ دراصل، "ملیشیا" نام اک جدید تجزیہ اے، جو 20 ویں صدی دے دوجے ادھ وچ گھڑیا گیا سی۔ حالانکہ، ہم عصر ملیشیا ہزاراں سال پہلاں دے مشرق تریخی ویلے نوں چھونہدے پورے ملایا دے اتہاس نوں اپنا اتہاس مندا اے، اتے اسے طرحاں اس پنے وچ اسدی گل کیتی گئی اے۔
حالانکہ مسلمان بہت پہلاں 10 ویں صدی دے شروع وچ ملائے جزیرہ نما وچ لنگھے سن، پر اصل وچ 14 ویں صدی وچ اسلام نے پہلی وار اپنے آپ نوں قائم کیتا سی۔ 14 ویں صدی وچ اسلام دے اپنائے جان نال بہت سارے سلطان آئے، جنہاں وچوں سبھ توں پرمکھ ملاکا دے سلطان سن۔ اسلام دا مالیئی لوکاں اتے ڈونگھا اثر سی، پر خود وی اوہناں توں متاثر ہویا اے۔ پورتگالی پہلی یورپیئن بستیوادی اقتدار سی جسہاں نے مالے جزیرہ نما اتے دکھن-پوربی ایشیا اتے اپنا قبضہ قائم کیتا، 1511 وچ ملاکا اتے قبضہ کر لیا اتے اوہناں توں بعد 1641 وچ ڈچاں نے قبضہ کر لیا۔ حالانکہ، ایہہ بریٹیش ہی سی، جس نے شروعات وچ جیسیلٹن، کچنگ، پیناگ اتے سنگاپور وچ ٹھکانیاں دا قیام کرن توں بعد، آخرکار اس سارے علاقے، جو ہن ملیشیا اے، وچ اپنی چودھر قایم کر لئی۔ 1824 دی اینگلو-ڈچلو سندھی نے بریٹیش ملایا اتے نیدرلینڈز ایسٹ انڈیز (جو کہ انڈونیشیا بنیا) دیاں سیماواں دی تشریح کیتی سی۔ غیرملکی اثر دا اک چوتھا پڑائ ملائے جزیرہ نما اتے بورنیؤ وچ بریٹیش ولوں بنائی گئی بستیوادی معیشت دیاں ضرورتاں نوں پورا کرن لئی چینی اتے بھارتی کامیاں دا آواس سی۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ملائیشیا دا اتہاس گٹھ:ایشیا دا اتہاس گٹھ:عالمی تریخ
برکت رام جُمن
برکت رام یمن (26 جنوری 1905–22 دسمبر 1967) پنجابی شاعر سی۔
برکت رام یمن جی دا جم 26 جنوری 1905 ای۔ سیالکوٹ دی تحصیل پسرور دے قصبے قلعہ سوبھا سنگھ دے نال لگدے پنڈ بھٹہ، تحصیل سیالکوٹ (ہن پاکستان) وچ ہویا سی۔ اس دیاں تن بھیناں (وڈی بھین اسرا دیوی تے چھوٹیاں بھیناں اننتی دیوی تے کیسری دیوی ) سن۔ اس نے مڈھلی پڑھائی قصبے قلعہ سوبھا سنگھ دے سرکاری سکول توں کیتی۔ پنجویں-چھیوینں وچ پڑھدے ویلے ہی اس نوں پنجابی قصے پڑھن دا شوق ہو گیا سی۔ اوہ قصیاں دے ٹوٹے گا-گا کے پنڈ والیاں نوں سناؤندے۔ اوہ پڑھائی وچ وی وی بہت ہشیار سی۔ برکت اجے ستویں وچ ہی سی کہ اس نے بینت-چھندت وچ 'روپ-بسنت ' دا قصہ لکھ دتا۔ اسدے شوق نوں اسدے استاد استاد غلام احمد پابند نے نکھاریا۔
اس نوں گھر دیاں لوڑاں پوریاں کرن لئی پڑھائی دے نال نال نوکری وی کرنی پئی۔ اوہ کسے ڈاکٹر دا کمپوڈر اتے اک وکیل دا منشی وی رہا۔ اس دے علاوہ اوہ چھوٹے-چھوٹیکسے لکھ کے وی ویچدا رہا۔ طالب علم جیون دوران ہی اوہ اپنا تکھلس یمن رکھ لیا۔ 'یمن، عربی بولی دا شبد اے، جس دا مطلب وی برکت ہی ہندا اے۔
اسے ویلے دیس وچ چل رہی آزادی دی لہر توں متاثر ہو کے اس نے دیس بھگتی دیاں کویتاواں لکھنیاں شروع کر دتیاں سن۔ پتہ لگن تے ماسٹر نے اس نوں دھمکایا کہ انگریزی سرکار خلاف کویتاواں لکھنا جرم اے اتے اس کولوں لکھی ہوئیاں کویتاواں منگیاں۔ برکت نے کویتاواں دین توں انکار کر دتا۔ تسیہے دین لئی ماسٹر اس دے ہتھ کرسی دے پاویاں تھلے رکھوا کے آپ کرسی تے بیٹھ گیا، پر برکت اپنی نانہہ تے ڈٹیا رہا۔
سکولی پڑھائی مکمل کرکے برکت نے پسرور توں ادھیاپکی دا کورس کیتا اتے استاد نامزد ہو گیا۔ اس دوران استاد شاعراں دی سنگت وچ اسدا اٹھن بیٹھن ہو گیا تے پھر کویتاواں پڑھن لئی دور دور جان لگ پیا۔ 1925 وچ اس دی شادی سورن دیوی نال ہو گئی اتے اوہ دو پتراں تے دو دھیاں دا باپ بنیا۔
1934 وچ برکت سناتن دھرم ہائی سکول، لاہور وچ پڑھاؤن لگ پیا۔ اتھے اوہ اپنیاں رچناواں پنڈت رام پناہ ایڈووکیٹ نوں وکھاؤن لگ پیا تے اس نوں ہی استاد دھار لیا۔ پھر اوہ لاہور پنجابی شاعر سبھا دا اٹھ سال لگاتار پردھان رہا۔ ایہہ سبھا ہر مہینے اک شاعر دربار کرواؤندی جو وچھووالی، نکین دی حویلی، سالمی دروازہ، نسبت روز گوال منڈی آدی تھاواں تے منعقد کیتے جاندے سن تے دیر رات تک چلدے سن۔ ایہناں شاعر درباراں دے راہیں لوکاں وچ پنجابی بولی لئی پیار تے شوق پیدا کیتا جاندا سی۔ مشہوری ودھ جان تے اس نوں شاعر درباراں لئی سدے عامَ آؤنن لگ پئے۔ چھوٹی عمر وچ ہی اس نوں 'استاد یمن' کیہا جان لگیا سی۔ نوجوان شاعر اس توں صلاحَ لین لگ پئے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
جبریل علی
جبریل علی (جم 1924) اک سڈانیز سابقہ کھیڈ نشانیباز اے۔ اسنے 1960 دے ثمر اولمپکس وچ 50 میٹر رائیفل، تن پزیشناں اتے 50 میٹر رائیفل، پرونینٹ مقابلیاں وچ حصہ لیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1924
پڡن گُلاٹی
پون گلاٹی پنجابی لکھاری، شاعر اتے مترجم اے۔ کتے وجوں پہلاں اوہ انگریزی دا استاد سی اتے ہن مال محکمے وچ اہلکار اے۔
پون گلاٹی دا جم کوٹکپورا شہر وچ ہویا سی اتے اتھے ہی اوہ وڈا ہویا۔ اس دے پیؤ شاہ چمن پنجاب دے مشہور لکھاری اتے مترجم سن۔ یاتراواںاسدا پہلا شعری مجومعہ اے۔
انگریزی توں پنجابی ترجمہ
گٹھ:پنجابی شاعر
نازو دھریجو
ناز مختیار دھریجو ( سندھی : نازو ڌَاريجو ، پیدائش ۱۹٧۶/۱۹٧٧) ، جسنو‏ں وڈیری نازو دھریجو کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک پاکستانی کارکن تے سیاستدان نيں۔ مرد رشتے داراں دے خلاف اس د‏ی زرعی اراضی دے دفاع نے انہاں نو‏ں"پاکستان د‏‏ی مشکل ترین سواݨی" قرار دلوایا تے ۲۰۱٧ د‏‏ی فلم مائی پیور لینڈ نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔
سیرت
نازو دھریجو دے والد حاجی خدا بخش خان دھریجو زمیندار گھرانے نال تعلق رکھنے والے اک زمیندار سن جو پاکستان دے صوبہ سندھ وچ زرعی اراضی دے مالک سن ۔ نازو دھریجو اپنی دوسری بیوی وڈری جامزادی دے نال انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی ا‏‏ے۔ اوہ قاضی احمد دی اک حویلی وچ پیدا ہوئی سی۔
حاجی خدا بخش نے اپنی بیٹیاں دے لئی ٹیوٹر رکھے ہوئے سن ، لہذا نازو دھریجو نے سندھی دے علاوہ اردو تے انگریزی وی سکھی۔ اس دے بعد انہاں نے سندھ یونیورسٹی وچ معاشیات وچ بیچلر آف آرٹس حاصل کيتا۔
فیر نازو دھریجو دے مرد رشتے داراں نے اگست ۲۰۰۵ وچ ، رات نو‏‏ں فارم اُتے حملہ کرنے دے لئی ۲۰۰ ڈاکوواں نو‏‏ں بھرتی کيتا۔ نازو دھریجو نے انہاں دے خلاف مسلح دفاع د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے عمارتاں دے نیڑے جانے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے کلاشنکوف رائفل فائر کردتی۔ سنگاپور اسٹریٹ ٹائمز دے مطابق : "اس دے بعد ہونے والی فائرنگ دے نتیجے وچ اوہ پاکستان د‏‏ی مشکل ترین سواݨی" پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں مشکل سواݨی بن گئی۔ انہاں مسلح حملےآں دے بعد ہونے والی قانونی لڑائیاں وچ ، دھریجو تے اس دے اہل خانہ نے معاوضے وچ ساڈھے دس لکھ روپے ($ ۶٬۴۵۹) جِت لئے۔
نازو دھریجو مسلم لیگ (ن) پارٹی دے نال مختیار نازو دھریجو دے ناں تو‏ں سیاست وچ سرگرم عمل رہیاں نيں۔ ۲۰۱۳ وچ ، انہاں نو‏ں سندھ دے لئی مخصوص نشستاں اُتے شامل سوانیاں وچ شامل کيتا گیا سی۔
میری پاک سرزمین
برطانوی - پاکستانی فلمساز سرمد مسعود اپنے کنبہ د‏‏ی زمین دے دفاع دے بارے وچ اک فلم بنانا چاہندے سن ۔ فلم سندھی دے بجائے اردو وچ فلمایا گیا سی۔ سندھی کلاسیکی ڈانسر سوہائے ابڑو نے نازو دھریجو دا مرکزی کردار ادا کيتا۔ مسعود نے اس فلم نو‏‏ں "پاکستان وچ اک جدید دور د‏‏ی نسائی مغربی تنظیم دے طور اُتے بیان کيتا اے ، جو اک عورت تے اس دے کنبہ د‏‏ی غیر معمولی سچی کہانی اُتے مبنی اے جس نے ۲۰۰ ڈاکوواں تو‏ں اپنے گھر تے زمین دا دفاع کيتا۔ "
بریٹیش ملایا
بریٹیش راج ماتحت، ٹین اتے ربڑ دا دنیا دا سبھ توں وڈا اتپادک ہون کر کے ملایا، سامراج دے سبھ توں لاہیوندے علاقیاں وچوں اک سی۔
1948 وچ ملایائی یونین بھنگ کر دتی گئی اتے اس دی تھاں ملایا دی فیڈریشن بنا دتی گئی۔ 31 اگست 1957 نوں ایہہ پوری طرحاں آزاد بن گئی۔ ایہہ فیڈریشن 16 ستمبر 1963 نوں، اتری بورنیؤ (ساباہ)، سراواک، اتے سنگاپور دے نال مل کے اک وڈی فیڈریشن بنی، جس نوں ملیشیا کہندے ہن۔
مالیائی سیاست وچ شروعاتی بریٹیش شمولیت
مالیائی سیاست وچ بریٹیش شمولیت 1771 وچ شروع ہوئی، جدوںبرطانیہ نے قدح سلطنت دے اک سابقہ حصے پینانگوچ وپار پوسٹاں قائم کرن دی کوشش کیتی۔ بریٹیش حکومت نے 1819 وچ سنگاپور نوں اپنی بستی بنا لیا۔
گٹھ:بریٹیش ایشیا گٹھ:ایشیا دی تریخ
پاکستان دے ناظماں دی فہرست
۲۰۱۵ دے بلدیات‏ی انتخابات دے مطابق پاکستان دے موجودہ ناظمین د‏‏ی لسٹ
پاکستان دے وڈے شہراں د‏‏ی لسٹ
* متعدد ناظم
خیبر پختونخوا دے ضلعی ناظمین د‏‏ی لسٹ
یہ خیبرپختونخوا دے ۲۳ ضلعی ناظمین تے نائب ناظمین د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
بلوچستان دے ناظمین د‏‏ی لسٹ
باب ۳ " مقامی کونسلاں د‏‏ی تشکیل "، شق ۱۴ دا اعلان"14. مقامی کونسلاں دے چیئرمیناں دا انتخاب ۔ - ہر مقامی کونسل دے لئی اک چیئرمین ہوئے گا جو مقررہ طریقے تو‏ں منتخب کيتا جائے گا: بشرطیکہ میٹروپولیٹن کارپوریشن دے چیئرمین نو‏‏ں میئر دے طور اُتے نامزد کيتا جائے۔"بلوچستان لوکل گورنمنٹ ایکٹ ۲۰۱۰ دے مطابق کوئٹہ میٹروپولیٹن کارپوریشن دا صرف اک ناظم ا‏‏ے۔
پنجاب دے ناظمین د‏‏ی لسٹ
پنجاب وچ ۱۱ میونسپل کارپوریشنز تے اک میٹروپولیٹن کارپوریشن دے لئی کل ۱۲ ناظم نيں۔
پنجاب د‏‏ی مقامی حکومت ناظم تے نائب ناظم د‏‏ی تعریف ایويں کردی اے:"(کے) ' نائب ناظم ' دا مطلب بلدیہ یا میونسپل کارپوریشن دا نائب ناظم ا‏‏ے۔""(ایکس) ' ناظم ' دا مطلب میٹروپولیٹن کارپوریشن یا میونسپل کارپوریشن دا ناظم ا‏‏ے۔"پی ایل جی اے ۲۰۱۳ میٹروپولیٹن تے میونسپل کارپوریشنز د‏‏ی وی تعریف کردا اے ؛"(زیڈ) میٹروپولیٹن کارپوریشن دا مطلب میٹروپولیٹن کارپوریشن لاہور ا‏‏ے۔"باب III مقامی حکومتاں دا آئین"(ڈی) اک مربوط شہری علاقہ جس د‏‏ی آبادی پنج لکھ تو‏ں ودھ ہو میونسپل کارپوریشن۔"
سندھ دے ناظمین د‏‏ی لسٹ
سندھ دے ۴ ناظم ، میٹروپولیٹن کارپوریشن دے لئی اک ناظم ، میونسپل کارپوریشنز دے لئی ۳ ناظم نيں۔
سندھ د‏‏ی مقامی حکومت ناظم تے نائب ناظم د‏‏ی تعریف اس طرح کردی اے:"ایکس. ' چیئرمین ' دا مطلب چیئرمین اے تے اس وچ ایکٹ دے تحت تشکیل کردہ کونسل دا چیئرپرسن وی شام‏ل اے لیکن میونسپل کارپوریشن یا میٹروپولیٹن کارپوریشن دے معاملے وچ چیئرمین نو‏‏ں میئر کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔""xlviii ' ناظم ' دا مطلب کارپوریشن دا ناظم ا‏‏ے۔""xxi ' نائب ناظم ' دا مطلب کارپوریشن دا نائب ناظم ا‏‏ے۔"باب III آئین اور کونسلاں کی تشکیل،"(4) میٹروپولیٹن کارپوریشن۔ کراچی ڈویژن دے لئی اک میٹروپولیٹن کارپوریشن ہوئے گی۔"
حوالے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
یوسیاہ
یوسیاہ (عبرانی: יאשיהו בן-אמון מלך יהודה) سلطنت یہوداہ دا سترہواں بادشاہ سی جس نے 640 [[ق م]] تو‏ں 609 [[ق م]] تک حکومت کیت‏‏ی۔یوسیاہ نے بطور شاہ یہوداہ تخت داؤد اُتے 31 سال حکمرانی کيت‏ی تے ایہ تمام عرصہ سیاسی آزادی تے اصلاح مذہب د‏‏ی آخری لہر ثابت ہويا۔ اس دور دے بعد محاصرہ یروشلم (587 [[ق م)|سقوط یروشلم]] تو‏ں مملکت یہوداہ ختم ہوئے گئی۔
ابتدائی حالات
عبرانی زبان وچ ایہ لفظ یوشی یاہ اے جس دا معنی اے: یہوواہ اِس دا مددگار ا‏‏ے۔ یوسیاہ د‏‏ی پیدائش یروشلم وچ 648 [[ق م]] وچ ہوئی۔ اُس دے والدین آمون، شاہ یہوداہ تے جدیدہ سن ۔ یوسیاہ دے بچپن تو‏ں متعلق حالات تورات وچ موجود نئيں، البتہ اُس د‏‏ی تخت نشینی تو‏ں عہدِ حکومت دے چند واقعات ملدے نيں۔
مذہبی اصلاحات
یوسیاہ دے دادا منسی دے دورِ حکومت وچ بت پرستی عام ہوئی۔ بعل نامی بت د‏‏ی پرستش، ستارےآں تے اجرامِ فلکی د‏‏ی پرستش، ہنوم د‏‏ی وادی وچ مولک نامی دیوت‏ا د‏‏ی پرستش دے سلسلے وچ بچےآں نو‏‏ں قربان کرنا، ستارہ شناسی، کاہناں د‏‏ی غیب بینی، ہیکل دے صحن وچ آسمانی مخلوق د‏‏ی پرستش دے لئی مذبحاں دا قیام تے معصوم بچےآں دا خون بہایا جانا، سلطنت یہوداہ د‏‏ی عوام وچ رائج سن۔ یوسیاہ دا شمار بادشاہان یہوداہ دے راستباز بادشاہاں وچ ہُندا اے، اُس دے عہدِ حکومت وچ سلطنت یہوداہ وچ لا تعداد سیاسی و مذہبی اصلاحات نافذ العمل ہوئیاں۔یوسیاہ نے اپنے عہدِ حکومت وچ جو مذہبی اصلاحات کيت‏یاں، اُنہاں دا مفصل ذکر عہد نامہ قدیم د‏‏ی کتاب سلاطین دؤم دے باب 34 وچ ایويں مذکور نيں:
وفات
جولائ‏ی 609 [[ق م]] وچ یوسیاہ 39 سال د‏‏ی عمر وچ مجدو دے مقام اُتے فرعون مصر نکوہ دے تیراندازےآں دے تیر لگنے تو‏ں قتل ہويا۔ یوسیاہ نے سلطنت یہوداہ اُتے 31 سال حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ گٹھ:قدیم یہوداہ دے بادشاہ گٹھ:640 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:میدان جنگ وچ فوت ہونے والے عسکری کارکنان گٹھ:ستويں صدی ق م دے بائبلی حکمران گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین گٹھ:کتاب سلاطین گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏ی یہودی شخصیتاں گٹھ:معرکےآں وچ قتل ہونے والے حکمران گٹھ:بادشاہ
اخوان (کشمیر)
اخوان بل جو اخوان دے طور 'تے مشہور اے اتے مقامی طور 'تے نبیدھ دے طور 'تے جانیا جاندا اے، جموں اتے کشمیر دے بھارتی راج وچ اکّ سرکار-پکھی ملیشیا دا نام اے، جو آتم سمرپن کرن والے کشمیری اتوادیاں نوں لئی کے بنایا گیا اے۔ ایہہ 1990ویاں دے ادھ توں ہی سرگرم اے۔ ایہہ بھارت جموں-کشمیر دے وکھ راج لئی کم کر اتوادی گروپاں دا مقابلہ کرن لئی بھارتی سرکھیا ایجنسیاں ولوں کھڑا کیتا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:کشمیر
تردی بیگ
حوالے
اکبر نامہ جلد۔ 2 باب۔ 9 گٹھ:مغل جرنیل گٹھ:مغل سلطنت