cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کتب خانہ پرگامون
Papyrus Scroll with Farmers Names کساناں تے دہقاناں دے ناواں تو‏ں معمور آبی نرسل تو‏ں تیار شدہ طومار Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) شہر د‏‏ی طرف متوجہ ہوݨ والے دانشوراں وچ علم نحو دے ماہر تے رواقیت دے پیش رواں فلسفی کریٹس آف مالس (دوسری صدی ق م) وی سن، جنہاں نے زمین دے پہلے معروف گلوب د‏‏ی تعمیر کی، تے پرگیمون وچ صدر مُہتَمَم کُتَب خانَہ دے طور اُتے یومینس دوم یا اتلس دوم د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں۔ انہاں دے ہور اعزازات وچ ، کریٹس نو‏‏ں ۱۶۹ یا ۱۵۹ ق م وچ روم وچ پرگیمون دے ایلچی دے طور وی اُتے جانیا جاندا اے، جو آن گرامریئنز (علی العلم الصرف و النحو) دے مصنف سیوطونس دے بقول اک کھلے گڑھے وچ گرنے تو‏ں اپنی ٹانگ ٹوٹنے دے بعد صحت یاب ہوݨ دے لئی روم وچ ہی مقیم رہیا، تے اوہ گرامر (علم صرف و النحو) اُتے روزانہ لیکچر دیندے سن تے "ساڈے شہر وچ گرامر دے مطالعہ نو‏‏ں متعارف کرانے والے پہلے شخص سن " (سیوطونس, دوم)۔ کریٹس اسکندریہ د‏‏ی لائبریری دے سربراہ سامتھرایس دے اریسٹارکس (۲۲۰ تو‏ں ۱۴۳ ق م )کا ہ‏م عصر سی۔
ک‏‏تب خانہ پرگامون ظاہری طور اُتے تے فن تعمیر دے حوالے تو‏ں اک عام سی عمارت سی لیکن اس د‏ی تعمیر حد درجہ کارگزاری تے لیاقت دے لئی کيتی گئی سی جويں جويں وقت دا پہیہ گھمدا رہیا، پرگیمون تے اسکندریہ دے کتاباں خاناں وچ مسابقت وی ايس‏ے طور ودھدتی گئی۔ نال نال کتاباں دے حصول تے انہاں دے تحفظ اہمیت وی بڑھی-ہور معیاری عملہ د‏‏ی تعداد وچ وی قدرے وادھا ہُندا گیا۔ جدو‏ں سامتھریس دا اریسٹارکس پرگیمون وچ اک قابل ذکر سماجی و سیاسی رتبہ تے اختیار حاصل کيتی طرف مائل نظر آیا تاں اسنو‏ں بطلیموس ہشتم دے حکم دے تحت ۱۴۴ ق م وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا تے رہائی دے فوراً بعد اوہ اس دار فانی تو‏ں کوچ کر گئے۔ پ‏ر، اس دعوے د‏‏ی حقانیت اُتے کئی سوالات اٹھائے گئے نيں اور، کچھ مفکرین تے ارباب دانش دے انوسار، ایہ بازنطیم دا ارسطوفینس (۲۵۷ تو‏ں ۱۸۰ ق م)، ارسٹارکس دا استاد تے پیشرو سی، جسنو‏ں بطلیموس پنجم نے پرگیمون جانے د‏‏ی تیاری دے لئی قید کر دتا سی۔
اپنی تصنیت قدرتی تریخ (نیچرل ہسٹری) وچ پلینی اکبر (۲۳ تو‏ں ۷۹ عیسوی) ایہ بیان کردا اے کہ ایہ خصومتپرگیمون لائبریری د‏‏ی تعمیر دے نال ہی شروع ہو چک‏ی سی، یومینس دوم تے بطلیموس پنجم دے درمیان، تے جزوی طور پر، اس دا نتیجہ مصر وچ پرگیمون نو‏‏ں کتاباں دے نسخے تیار کرنے دے لئی آبی نرسل د‏‏ی فراہمی دے حوالے تو‏ں انکار د‏‏ی صورت وچ نکلیا
اساں حالے تک دلدلی زمین والے پودےآں تے نہ ہی دریاواں دے کنارےآں اُتے اگنے والی جھاڑیاں دے حوالے تو‏ں حالے تک کوئی اقدامات نئيں اٹھائے نيں: مصر تو‏ں موضوع ہٹانے تو‏ں پہلے، سانو‏ں آبی نرسل د‏‏ی نوعیت دا کچھ ذکر کرنا چاہیے، ایہ مدںطر رکھدے ہوئے کہ مہذب زندگی دے تمام استعمالات و معمولات دا گراں بہا انحصار کاغذ دے مناسب و معقول استعمال اُتے اے جداں کہ تمام واقعات وچ ، ماضی دے واقعات د‏‏ی چي‏تا دے حوالے تو‏ں … بعد وچ، بادشاہ بطلیموس تے عالی جاہ یومینس دے درمیان اپنے اپنے کتاباں خاناں د‏‏ی نیہہ اُتے اک مخاصمت پیدا ہو گئی، تے ايس‏ے بنا اُتے بطلیموس نے آبی نرسل د‏‏ی برآمد نو‏‏ں ممنوع قرار دے دیاجس پر، جداں کہ وارو دا بیان اے، چرمی کاغذ ايس‏ے مقصد تے ايس‏ے لوڑ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی پرگیمون وچ ایجاد کيتا گیا سی۔ اس دے بعد اس شے دا استعمال، جس دے ذریعے انسان نو‏‏ں لافانی ہونا یقینی بنایا جاندا اے، عالمی سطح اُتے مشہور ہو گیا۔ (تیرہ، ۲۱)
Athena from the Library of Pergamon ک‏‏تب خانہ پرگامون تو‏ں ماخوذ اتھینا دا مجسمہ Carole Raddato (CC BY-SA) پلینی دے اس حوالے تو‏ں اس عام غلط فہمی نو‏‏ں بڑھاوا ملیا اے کہ چرمی کاغذ(چمڑے، کھرچ کر تے علاج شدہ جانوراں د‏‏ی کھالاں تو‏ں تیار شدہ) پرگیمون وچ ایجاد ہويا سی لیکن کاسن، جدید دور دے مفکرین دے انکشافات دے عمومی اتفاق د‏‏ی بازگشت کردے ہوئے لکھدا اے:
چونکہ مشرق نیڑے وچ چمڑے اُتے لکھݨ دا رواج اک طویل عرصے تو‏ں رہیا اے، اس لئی پرگیمینز نے خبرے ہی "چرمی کاغذ ایجاد" کيتا ہوئے۔ انہاں نے جو کچھ کیہ اوہ لکھݨ دے لئی چمڑے د‏‏ی کھالاں د‏‏ی تیاری نو‏‏ں بہتر بنانا تے انہاں دے استعمال نو‏‏ں تیزی تو‏ں اپنانا سی، جو کہ مصری آبی نرسل تو‏ں تیار شدہ کاغز د‏‏ی درآمد اُتے پرگیمون دے انحصار نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی خواہش تو‏ں شروع کيتا جا سکدا سی۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ سلطنت اتالیہ دے بادشاہاں دے تحت پرگامون ایسی کھالاں د‏‏ی تیاری دا مرکز رہیا سی۔ روم د‏‏ی بہم رسانی اس قدر خصوصی طور اُتے اوتھ‏ے تو‏ں ہُندیاں سن کہ لکھݨ د‏‏ی جلد دے لئی رومن لفظ پرگیمینا "پرگیمون دا کاغذ" (جتھو‏ں ساڈی اصطلاح "پارچمنٹ") سی۔ جے ایہ مان وی لیا جائے کہ انہاں روایات نو‏‏ں گڑھا گیا اے ، تاں دونے خانداناں دے درمیان مخاصمت تے دشمنی د‏‏ی ایہ کہانیاں حقیقیت د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔ پلینی اکبر،جو کہ روم دے جامع علوم قاموس دا مدیر اعلیٰ سی، نو‏‏ں کوئی شک نئيں سی: اوہ حقیقت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے رقم طراز ہُندا اے کہ "اسکندریہ تے پرگیمون دے بادشاہاں نے سخت مقابلے وچ اپنے اپنے کتاباں خاناں د‏‏ی نیہہ رکھی سی۔" (۵۲)
اگرچہپلینی چرمی کاغذ د‏‏ی نیہہ تے اختراع دے بارے وچ پرگیمون دے اعزار دے متعلق غلط سی، پرگیمون تے سکندریہ د‏‏ی علمی دشمنی اُتے اس دے مشاہدات نو‏‏ں دوسرے مصنفاں دے شواہد تو‏ں تائید حاصل ہُندی ا‏‏ے۔
ک‏‏تب خانہ دے خواص یومینس دوم نے پرگیمون دے ایکروپولس نو‏‏ں ایتھنز دے ایکروپولس دے عکس دے طور اُتے ڈیزائن تے تعمیر کيتا سی، لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس نے جان بجھ کر ایتھینا دے مندر تو‏ں ملحق لائبریری نو‏‏ں اسکندریہ د‏‏ی لائبریری د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی بنایا سی جو سیراپیم (معبد الہول) تو‏ں منسلک سی تے مخلوط النسل مصری و یونانی دیوت‏ا سیراپس دا مندر سی۔ ک‏‏تب خانہ پرگامون ظاہری طور اُتے تے فن تعمیر دے حوالے تو‏ں اک عام سی عمارت سی لیکن اس د‏ی تعمیر حد درجہ کارگزاری تے لیاقت دے لئی کيتی گئی سی۔ کاسن عمارت د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے رقم طراز نيں کہ حال ہی وچ کيتی گئی کھدائیاں دے ذریعے اس امر د‏‏ی شناخت کيتی گئی اے کہ:
پرگیمون دا ایکروپولس شاندار عمارتاں تو‏ں معمور اک عظیم الشانن شہری حصے وچ تبدیل ہو گیا سی۔ انہاں عمارتاں وچ ایتھینا دا مندر وی شام‏ل سی۔ ایہ اک پناہ گاہ دے اندر موجود سی جسنو‏ں ستون دار دالان نے چاراں اطراف تو‏ں گھیرا ہويا سی، تے ماہر آثار قدیمیہ دے زیر سرپرستیت ہوݨ والی کھدائیاں نے اس ستون دار دالان دے شمال د‏‏ی طرف مسلسل چار کمرےآں د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی نشانندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ ماہرین اس امر اُتے قائل نيں کہ انہاں کمرےآں دا تعلق کت‏ب خانے تو‏ں ہی تھا. مغرب د‏‏ی جانب موجود سب تو‏ں وڈا کمرہ سی جو تقریباً ۱۳۔۶ میٹر لمبا تے ۱۵.۱ میٹر چوڑا [۴۴.۵x۵۰ فٹ]، تے اک چبوترا جو کہ تقریباً ۹ میٹر[۲ فٹ] اُچا تے ۱ میٹر [۳ فٹ] چوڑا اے تے جو اس د‏ی دونے طرف د‏‏ی دیواراں دے متوازی پھیلدا چلدا اے تے اس د‏ی پچھلی دیوار انہاں تو‏ں تقریباً ۵ میٹر [۱ فٹ] د‏‏ی جگہ تو‏ں وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ وی دیکھیا گیا اے کہ پچھلی دیوار دے وسط وچ ایہ چبوترا ذرا ہور چوڑا ہو ک‏ے ۲.۷۴ میٹر [۸ فٹ] x ۱.۰۵ میٹر [۴ فٹ] منبر د‏‏ی شکل پیدا کردا ا‏‏ے۔ مندر دے احاطے وچ ایتھینا دا اک بہت وڈا مجسمہ ملیا سی تے ايس‏ے طرح ہومر، ہیروڈوٹس تے ہور معروف ادبی شخصیتاں دے ناں کندہ مجسماں دے لئی وی کچھ بنیاداں سی۔ ایتھینا دا مجسمہ، کھدائی کرنے والےآں دے مطابق، منبر اُتے ایستادہ رہیا ہوئے گا، تے باقی مجسمے چبوترے اُتے ۔انہاں نے ہور استدلال کيتا کہ اس پیمائش دا اک شان و شوکت تے وجاہت والا کمرہ لائبریری دے صارفین دے استقبالیہ، مجالس، مجدالاں تے ايس‏ے طرح دے اک حجرے دے طور اُتے کم کردا رہیا ہوئے گا۔ باقی تن کمرے چھوٹے تے تنگ نيں، ایہ کمرے تقریباً ۱۳.۴ میٹر لمبے تے انہاں د‏‏ی چوڑائی ۷ تو‏ں ۱۰ میٹر [۲۲x۳۲ فٹ] تک ہوئے گی، تے انہاں د‏‏ی شناخت انہاں نے اک انبار دے طور اُتے د‏‏ی ا‏‏ے۔ دیواراں نو‏‏ں طومار رکھنے دے لئی لکڑی دے تختاں دے نال قطار در قطار جوڑ دتا جاندا ہوئے گا۔ ساڈے پاس لائبریری دے سائز تے پیمائش دے حوالے تو‏ں تاریخی دستاویزات وچ جو واحد حوالہ موجود اے اوہ انتونی دا کلیوپترا نو‏‏ں ۲۰ ہزار کتاباں دا تحفتا عطا کرنے والا قصہ ا‏‏ے۔ انہاں تن کمرےآں د‏‏ی پیمائش نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے ایہ قیاس کيتا جاندا اے کہ کتاباں د‏‏ی اس تعداد نو‏‏ں سمونے دے لئی ایہ جگہ کافی سی۔ (۴۹-۵۰)
بیرونی دیواراں تے تختاں دے درمیان ۲۰ انچ (۵۰ سینٹی میٹر) جگہ چھڈ دتی گئی سی تاکہ ہويا نو‏‏ں گردش کرنے د‏‏ی اجازت دتی جا سک‏‏ے، جس تو‏ں آبی نرسل تے چرمی کاغذ تو‏ں تیار کيتی گئی کتاباں نو‏‏ں ڈھلنے تو‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ انباراں وچ دروازے ستون دار دالان د‏‏ی طرف کھلدے سن، جس تو‏ں سرپرستاں نو‏‏ں پڑھنے وچ ہور آسانی تے آسائش مہیا کيتی جاندی کہ اوہ کتاباں باہر دن د‏‏ی روشنی وچ لے جا سکن۔ کتاباں د‏‏ی نقلاں ستون دار دالان اُتے یا خبرے مغرب دے سب تو‏ں وڈے کمرے وچ وی تیار کيتی گئی ہون گیاں۔ ایشیائے کوچک وچ کدرے تے تو‏ں مݪݨ والے شواہد د‏‏ی نیہہ اُتے ایہ تسلیم کيتا گیا یے کہ سب تو‏ں ودھ مقبول ادبی لکھتاں ہومر د‏‏ی ایلیاڈ تے اوڈیسی (ودھ منگ وچ الیاڈ دے نال) تے یوریپائڈس (کاسن، ۵۶) دے ادبی کم سن ۔ اس دا پتہ انہاں لکھتاں د‏‏ی موجودہ نقلاں د‏‏ی تعداد تے قدیم مصنفاں د‏‏ی اپنی تخلیقات تے خطوط وچ حوالے تو‏ں لگایا گیا ا‏‏ے۔
Roman Relief of a Teacher & Three Pupils اک استاد تے اس دے تن شاگرداں دا رومی مجسمہ Carole Raddato (CC BY-NC-SA) لائبریری نو‏‏ں بنیادی طور اُتے سلطنت التالیہ(اتلس سوم دے دور تک یا ممکنہ طور پر، ۱۳۳ ق م وچ اس سلطنت دے اختتام تک) دے ذریعے مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی سی جنہاں نے اس دے علاوہ صرف اپنے شہر وچ ہی نئيں بلکہ ہور جگہاں اُتے وی خواندگی د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ کاسن لکھدے نيں:
دولت التالیہ دے بادشاہان سبھیاچار دے حامیاں دے طور اُتے اپنی ساکھ نو‏‏ں جلا بخشنے دے لئی ہمیشہ بے چین تے کوشاں رہندے نيں، انہاں دے خیراندی ادارےآں وچ تعلیم نو‏‏ں شام‏ل کيتا جاندا اے تے اک اہ‏م ترجیحی مقام دتا جاندا سی۔ یومینس دوم نے روڈز نو‏‏ں اناج د‏‏ی اک وڈی رقم اک ایداں دے فنڈ وچ تبدیل کرنے دے لئی عطیہ د‏‏ی "جس تو‏ں حاصل ہوݨ والا سود شہریاں دے بچےآں دے استاداں تے استاداں د‏‏ی تنخواہاں دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔" اس دے جانشین، اتلس دوم، نے ڈیلفی شہر د‏‏ی طرف تو‏ں تعلیم دے حوالے تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست دے جواب وچ ، "ہمیشہ دے لئی اک ابدی تحفہ مقرر ہوݨ دے لئی اک رقم دتی تاکہ استاداں د‏‏ی تنخواہاں باقاعدگی تو‏ں ادا کيتی جا سکن" … اس دے علاوہ وی بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں ایداں دے نيں جتھے استاداں د‏‏ی حمایت دے لئی نجی تے سرکاری دونے طرح دے فائدے د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے کندہ کاری موجود اے تے پائی گئی ا‏‏ے۔ (۵۴)
لائبریری دے استعمال کیت‏‏ی فیس دا کوئی ریکارڈ نئيں اے تے نہ ہی اس بارے وچ کوئی شرط اے کہ کون اسنو‏ں استعمال کر سکدا ا‏‏ے۔ وسیع پیمانے اُتے پھیلی ہوئی تعلیم وچ دولت التالیہ دے بادشاہان د‏‏ی دلچسپی دے پیش نظر، ایہ فرض کيتا جاندا اے کہ اس دے وسائل ہر اس شخص نو‏‏ں مفت دستیاب کرائے گئے جو انہاں تو‏ں استفادہ کرنا چاہندے سن ۔
اختتامیہ لائبریری دے لئی مالی اعانت روم د‏‏ی طرف تو‏ں اتلس سوم دے دور حکومت وچ ممکنہ طور اُتے کيتی گئی ہوئے گی۔ اتلس سوم بادشاہ د‏‏ی ذمہ داریاں وچ بوہت گھٹ دلچسپی سی، لیکن ایہ خیال واضح نئيں ا‏‏ے۔ اٹلس سوم دے اپنی وصیت وچ ایہ درج کيتا کہ اوہ اپنی سلطنت روم دے حوالے کردا اے تاں رومیاں نے مالی امداد جاری رکھی جداں کہ ٹراجن (دور حکومت ۹۸ تو‏ں ۱۱۷ عیسوی) تے ہیڈرئین (دور حکومت ۱۱۷ تو‏ں ۱۳۸ عیسوی) جداں شہنشاہاں د‏‏ی سرپرستی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ طبیب گیلن (حیات ۱۲۹ تو‏ں ۲۱۶ عیسوی)، جو پرگیمون وچ پیدا ہويا سی، سمرنا تے اسکندریہ وچ اپنی تعلیم حاصل کرنے تو‏ں پہلے تقریباً یقینی طور اُتے لائبریری نو‏‏ں اپنی تعلیم دے لئی استعمال کردا سی۔
بھانويں ایہ واضح لگدا اے کہ بازنطینی سلطنت دے ابتدائی سالاں وچ لائبریری حالے وی کم کر رہ‏ی سی، پ‏ر اس امر د‏‏ی تفصیلات بوہت گھٹ نيں۔ ۲۶۲ عیسوی دے زلزلے نے اسنو‏ں باقی شہر دے نال نقصان پہنچایا ہوئے گا تے پرگامون اُتے ۶۶۳ عیسوی وچ مسلم عرباں نے اپنے قبضہ اختیار وچ لے لیا سی جنہاں نے روایت دے مطابق عمارت نو‏‏ں نقصان پہنچایا تے قدرے حد تک تباہ کيتا سی لیکن اس دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ پرگیمون ۱۳۰۰ عیسوی وچ سلطنت عثمانیہ دے تحت اک ترقی کردا ہويا شہر سی لیکن بعد وچ ویرانی اس دا مقدر ٹھہری تے اس مقام پر، جے لائبریری د‏‏ی عمارت ہن وی موجود سی، تاں خیال کيتا جاندا اے (یا امید اے ) کتاباں کدرے تے لے جائی منتقل کر دتی گئی سی۔
پرگیمون دے کھنڈرات د‏‏ی پہلی بار ۱۸۶۹ وچ جرمن انجینئر کارل ہیومن نے کھدائی د‏‏ی سی لیکن اس جگہ د‏‏ی سنجیدہ طور اُتے کھدائی تے لسٹ سازی دا کم ۱۸۷۸ تک شروع نئيں ہويا سی۔ زیوس د‏‏ی قربان گاہ (جسنو‏ں پرگیمون قربان گاہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تے بوہت سارے دوسرے نمونے عثمانیاں دے ہتھو‏ں ۔ سلطنت جرمنی نو‏‏ں فروخت کر دتے سن تے نواردات نو‏‏ں برلن لے جایا گیا جتھے انہاں نو‏ں ۱۹۰۷ وچ کھولے گئے پرگیمون میوزیم وچ رکھیا گیا سی۔ انہاں نمونےآں وچ ایتھینا دا مجسمہ وی اے جو کدی لائبریری وچ ایستادہ سی سی۔ پرگامون دے قدیم ایکروپولیس اُتے لائبریری دا مقام موجودہ دور وچ برگاما، ترکی تو‏ں باہر دیکھیا جا سکدا اے جتھے ستون دار دالان دے ٹوٹے ہوئے تے خستہ ستون ہن وی اس نیہہ دے درمیان ایستادہ نيں جو کدی قدیم دنیا د‏‏ی عظیم ترین لائبریریاں وچو‏ں اک سی۔
سائن
سڑکاں تے سائن یا سائن بورڈ عام لکھتاں ویکھدیا، ایہہ جانکاری لوک دتی اے۔ اہہہ تے ہر دیش وکھرا قواعد لکھدا سی۔
اجنتا غار
اجنتا گپھاواں (مراٹھی: अजिंठा लेणी; اجنٹھا لینی ) مہاراشٹر، بھارت وچ واقع پاشان کٹ راجگیری گپھاواں ہن۔ ایہہ تھاواں دوجی صدی ق م دیاں ہن۔ اتھے بودھی دھرم نال متعلق چتر اتے دست کاری دے اتم نمونے ملدے ہن۔ ایہناں دے نال ہی سجیو چترن وی ملدے ہن۔ ایہہ گپھاواں اجنتا نامک پنڈ دے لاگے ہی واقع ہن، جو کہ مہاراشٹر دے اورنگ آباد   ضلعے وچ جلگاؤں ریلوے سٹیشن توں ۵۹ کلومیٹر اتے اورنگ آباد   توں ۱۰۴ کہ.می دوری تے اے۔ (نردیشانک :  ۲۰° ۳۰’ اُ، ۷۵° ۴۰’ پو)  اجنتا گپھاواں سن ۱۹۸۳ توں یونیسکو دے عالمی وراثت تھاں وجوں اعلان ہن۔ ‘’’نیشنل جیوگرافک ‘’’ دے مطابق: عقیدت دا وہاء اجیہا سی، کہ اجیہا پرتیت ہندا اے، جویں صدیاں تک اجنتا سمیت ،  لگبھگ سارے بودھی مندر، ہندو راجیاں دے حکمرانی اتے سرپرستی دے ماتحت بنوائے گئے ہون۔ وڈا پتھراں نوں کٹّ کے بنائیاں گئیاں ایہہ گپھاواں ۷ویں توں لے کے ۱۰ویں صدی دے ویلے دوران دیاں ہن۔
واستوکال دا نمونہ
واستوکلا دے پارکھی ایہناں گپھاواں ‘چ بنیاں آکرتیاں دے ہاو-مطلب جان کے اس دے اتہاس نوں سمجھن نال ودھیرے ماہر ہندے ہن۔ گپھاواں بودھ بھکشوآں دی رہائش، دھیان اتے دعا ستھاناں دے روپ وچ تیار کیتیاں گئیاں سن۔
بدھ دھرم نال متعلق
دیواراں ‘تے بدھ دے جیون نال متعلق واقعے اتے جاتک کہانیاں دا وڈا پینٹنگس وچ چترن کیتا گیا اے۔ مورتیاں اتے پینٹنگس اوہناں مضبوط کھمبھیاں دے آلے-دوآلے بنیاں ہوئیاں ہن، جیہناں نوں پتھراں نال تراش کے بنایا گیا اے۔
اجنتا دیاں گپھاواں
اجنتا دیاں گپھاواں ۳۰ گپھاواں دا اکّ گروہ اے۔ پربت ‘تے واقع ایہناں گپھاواں دیاں کھوج سال ۱۸۱۹ ‘چ اکّ آرمی افسر جان سمتھ اتے اوہناں دے دل دے میمبراں نے کیتی سی۔ شکار کرن پہنچے اس گروہ نوں اتھے قطار وچ ۲۹ گپھاواں اکٹھیاں نظر آئیاں، جدکہ اکّ کجھ دوری ‘تے۔ اس پچھوں ایہناں گپھاواں دی مشہوری دور-دور تک پھیل گئی۔  ایہہ پرانے اتے تریخی گپھاواں گھوڑے دی نال دے سائز ‘چ بنیاں ہوئیاں ہن پر ویلے دے نال ایہناں گپھاواں دا نقصان وی ہویا اے اتے ہن ایہناں ‘چوں صرف ۶ ہی باقی رہِ گئیاں ہن۔ ایہناں گپھاواں وچ ہینیان اتے مہایان بھائیچارے دی جھلک دیکھن نوں ملدی اے۔
الورا گپھاواں
الورا ‘چ ۳۴ گپھاواں دا گروہ اے۔ ایہہ وی اکّ ہی قطار ‘چ واقع ہن۔ اتھے مندر اتے مٹھّ پہاڑ دے اپرلے حصے نوں کٹّ کے بنائے گئے ہن۔ راشٹرکوٹ ٹبر دے حکمراناں ولوں بنائیاں گئیاں ایہہ شلپکلاواں پہاڑاں وچ انوکھا نظارہ پیش کردیاں ہن۔ سجاوٹی روپ ‘چ تراشیاں گئیاں ایہناں الوراگپھاواں ‘چ جتھے امن اتے ادھیاتم جھلکدا اے، اتھے ہی دیوی توانائی اتے طاقت نال بھرپور نظر وی آؤندیاں ہن۔
قدرتی رنگاں دی ورتوں
پہاڑیاں وچ موجود بنسپتی اتے ہور سامان نال تیار کیتے قدرتی رنگاں نال پینٹنگس ‘چ رنگ بھریا گیا اے۔ ہزاراں سال ہون کارن بہت ساریاں پینٹنگس نکسانگرست ہو گئیاں ہن۔ کئی تھاواں ‘تے رنگاں دی پرت اکھڑ گئی اے، گپھاواں ‘چ تریڑاں آؤن نال خوبصورتی وچ تھوڑی کمی نظر آؤن لگی اے۔
ہریک دھرم نال متعلق
اجنتا ‘چ پہاڑ نوں کٹّ کے بنائیاں گئیاں گپھاواں دا فنی دوار دیکھن یوگ اے۔ الورا دی پہاڑی نوں کٹّ کے بنایا کیلاش مندر گراؤنڈ وی شلپکلا دا ولکھن نمونہ اے۔ اس نوں اکّ پتھر دی شلا نال بنی ہوئی دنیا دی سبھ توں وڈی مورتی منیا جاندا اے۔
گنت دی ورتوں
اجنتا چتر گروہ دا ایہہ بہت منیا ہویا چتر اے۔ اسے گپھا وچ وشواتنرا جٹاکا وی اے۔ سندر جیومیٹریکل مصوری اس دی باہری دیوار ‘تے سجائی گئی اے۔ ایہہ اکّ جین عورت نوں درساؤندا اے، جس دے ہتھاں ‘چ اکّ چھتری اے اتے دو عورتاں اس نوں کھڑکی ‘چوں دیکھ رہیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بودھی کلا تے سبھیاچار گٹھ:عالمی وراثت ٹکانے
دیوالی بین بھیل
دیوالیبین پنجابہائی بھیل (2 جون 1943 – 19 مئی 2016), جسنوں دیوالیبین پنجابہائی لدھیا وی کیہا جاندا اے، گجرات دی اکّ بھارتی لوک گلوکارہ اتے پلیبیک گلوکارہ سی۔ اس دی قابلیت دیر نال کھوجی گئی سی؛ اسنے پھر ریڈیو اتے گجراتی فلماں وچ گایا اتے 1990 وچ پدم شری نال اعزازی کیتا گیا۔
جیونی
دیوالیبین بھیل دا جم 2 جون 1943 نوں دلکھانیا پنڈ (ہن دھاری تالکا، امریلی ضلع، گجرات) وچ اکّ آدواسی پروار وچ پنجابہائی اتے مونگیبین وچ ہویا سی۔  اسدا اصلی اپنام لدھیا سی۔ اپنی ماں توں متأثر ہو کے، اسنے چھوٹی عمر وچ ہی روائتی گربا گیت گاؤنے شروع کر دتے۔ اوہ پرائمری سکول چھڈّ چکی سی، پر اسنے اپنے آپ نوں لوک گائکی سکھائی سی۔ اوہ نوں سال دی عمر وچ جوناگڑھ چلی گئی، جدوں اس دے پیؤ نوں جوناگڑھ سٹیٹ ریلوے وچ نوکری مل گئی۔ اسدا ویاہ نوں سال دی عمر وچ راجکوٹ وچ ہویا سی، پر اسہمتی دے کارن صرف دو دناں بعد اسدا ویاہ ردّ کر دتا گیا سی؛ اسنے دوبارہ کدے ویاہ نہیں کیتا۔ ویہہ سال دی عمر دے آس-پاس اس نوں ہسپتال وچ نوکری مل گئی اتے دس سال اتھے کم کیتا۔ بعد وچ، اسنے جوناگڑھ پبلک ہسپتال دے نرساں دے کوارٹراں وچ گھریلو معاون وجوں کم کیتا۔ اوہ جوناگڑھ چلی گئی اتے گھنگھیرام علاقے وچ اپنے بھرا نال رہندی سی۔
نمیری شاہی سلسلہ
نمیری نمیری شاہی سلسلہ (النميريون) دیار مضر (مغربی جزیرہ فرات) وچ مقیم اک عرب خاندان سی۔ اوہ اپنے ہمنام قبیلہ بنو نمیر دے امیر سن ۔ خاندان د‏‏ی اعلیٰ شاخ، جس د‏‏ی نیہہ وثاب بن سابق نے ۹۹۰ء وچ رکھی سی، نے فرات دے شہراں حران، سوروچ تے رقہ اُتے گیارہويں صدی دے آخر تک کم و بیش مسلسل حکومت کيتی۔ وثاب دے دور حکومت دے ابتدائی حصے وچ (۹۹۰ء-۱۰۱۹ء)، نمیریاں نے وی رھا نو‏‏ں کنٹرول کیتا، جداں تک کہ بازنطینیاں نے ۱۰۳۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسنو‏ں فتح نہ کيتا۔ ۱۰۶۲ء وچ ، نمیریاں نے رقہ نو‏‏ں اپنے دور دے رشتہ داراں تے سابقہ اتحادیاں، مرداسیاں تو‏ں کھو دتا، جداں کہ ۱۰۸۱ء تک، انہاں دے راجگڑھ حران تے قریبی سوروچ نو‏‏ں ترک سلجوقیاں تے انہاں دے عرب عقیلی اتحادیاں نے فتح ک‏ر ليا۔ نمیری امیراں نے ۱۲ويں صدی دے اوائل تک جزیرہ فرات وچ وکھ تھلگ قلعے بنائے رکھے، جداں قلعہ نجم تے سن بن عطیر سامست دے قریب، لیکن ۱۱۲۰ء دے بعد انہاں دے بارے وچ کچھ نئيں سنیا گیا۔
دیوالی بین بھیل
جیونی
1964 وچ، گجراتی لوک گلوکار ہیمو گادھوی نے اپنی قابلیت نوں دیکھیا اتے آل انڈیا ریڈیو -راجکوٹ لئی پنج روپئے دے بھگتان لئی اپنی پہلی رکارڈنگ دا پربندھ کیتا۔ سماج سیوک رتبھائی اڈانی اسنوں دلی لے گئے، جتھے اسنے لوک سنگیت میلہ وچ پہلا انعام جتیا۔ سنگیتکار کلیانجی نے اسنوں ممبئی وچ سٹیج کارکردگی دوران سنیا، اتے اسنوں گجراتی فلماں وچ اکّ پلیبیک گلوکار وجوں گاؤن لئی سدا دتا۔ جیسل تورل (1971) اسدی پہلی فلم سی اتے فلم دا اسدا گیت "پاپ تارو پرکاش جڈیجا.." بہت مشہور ہویا۔ اسنے کارکردگی لئی بھارت اتے ودیشاں وچ سفر کیتی۔ اسنے پرانلال ویاس دے نال کئی سٹیج کارکردگی کیتے۔ اوہ گونڈل نیڑے گومٹا پنڈ دے اکّ پرائمری سکول وچ کم کردی سی۔
نمیری شاہی سلسلہ
کتابیات
گٹھ:عرب شاہی سلسلے گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں
دیوالی بین بھیل
کم
دیوالیبین نے وڈی گنتی وچ لوک گیت، گربا، بھجن اتے گجراتی فلماں دے گیت گائے اتے اوہناں دیاں کیسیٹاں ریکارڈ کیتیاں اتے رلیز کیتیاں۔ اسنوں ایلبم من کے منجیرے (2001) توں اس دے لوک گیت "آئیوا آئیوا" لئی مانتا ملی۔ لوک گیت سوراشٹر دے کھاروا بھائیچارے دا سی۔ "میرے ٹوڈلے بیٹھو مور"، "سونا وتکڑی رے کیسر گھولیا"، "واگے چے رے"، "رام نہ بن وگیا"، "ہری نہ بن وگیا رے"، "حالو نے کٹھیاوڑی رے"، "اس دے کجھ پرسدھ گیت ہن۔ کوکلکنتھی، "ہوں تو کاگلائیاں لکھی ٹھاکی"، "وارسے ورسے اشدھی کیرے میگھ" اتے "چیلئیا کھما کھمارے" گجراتی فلم، حالو گمڈے جائے । اسنے کئی سنگیتکاراں اتے گائکاں جویں کہ ہیمو گڑوی، لکھابھائی گڑوی، اسمٰعیل ولیرا، ویلجیبھائی گجر، کرسن ساگٹھیا، پرپھلّ دوے، بھکھدن گادھوی، اوشا منگیشکر، دمینتی بردائی، مرلی میگھانی اتے آنندکمار نال کم کیتا اے۔
مانتا
بھیل نوں اس دی پھیری دوران لنڈن وچ گجراتی سوسائٹی ولوں اعزازی کیتا گیا۔ اسنوں 1990 وچ پدم شری، بھارت سرکار ولوں چوتھا سبھ توں اچا شہری انعام دتا گیا سی۔  گجرات سرکار نے اس نوں گجرات گرو انعام نال اعزازی کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2016 گٹھ:جم 1943
ہرشیدا راول
ہرشدا راول گجرات، بھارت دی اکّ گلوکارہ سی۔ اسنے گجراتی سنیما دے نال-نال سگم سنگیت اتے بھگتی سنگیت وچ اکّ پلیبیک گلوکارہ وجوں کم کیتا سی۔ 24 جولائی 2017 نوں احمدآباد وکھے اسدی موت ہو گئی۔
جیون
راول دا جم منیشنکر ویاس دے گھر لمڈی، گجرات وچ ہویا سی۔ اسدی قابلیت نوں سبھ توں پہلاں شروتی ادارہ دے اکّ پروگرام وچ پچھانیا گیا سی جدوں اسنے "کیوا رے ملیلا منا میل؟" گایا سی، جسدی ورتوں بعد وچ گجراتی فلم کاشینو ڈکرو وچ کیتی گئی سی۔ اسنے ساتھی سنگیتکار جناردن راول نال ویاہ کیتا۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">]
کریئر
اپنے بعد دے جیون وچّ چیتنی مہاپربھو توں پربھاوت ہو کے، اسنے میرا، کبیر، سورداس اتے تلسیداس ورگے سنت-شاعراں دے بھگتی گیت ( بھجن ) گائے۔
حوالے
گٹھ:موت 2017
لطف اللہ علی گڑھی
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
ایشوریہ مجمدار
ایشوریا مجمدار (انگریزی وچ نام: Aishwarya Majmudar; جم 5 اکتوبر 1993) اکّ بھارتی گلوکارہ اے۔ اسنے 15 سال دی عمر وچ 2007-08 دے سنگیتک رئیلٹی شو سٹار وائس آف انڈیا - چھوٹے استاد جتن توں بعد مشہوری حاصل کیتی۔ انویشا دتا گپتا دے نال مقابلہ جتن لئی پورے شو دوران ججاں ولوں اس دے کارکردگی لئی اسدی بہت تعریف کیتی گئی۔ اسنے ہمیش ریشمیا دی "ہمیش واریئرز" ٹیم وچ سنگیت کا مہاں مقابلہ وچ وی حصہ لیا۔ اسنے گجراتی اتے ہندی فلماں لئی کئی گیت گائے ہن۔ اوہ انتاکشری - دی گریٹ چیلینج وچ وی نظر آئی سی۔
شروع دا جیون
مجمدار دے دوویں ماں پیؤ گلوکار ہن، اتے اسنے ہندوستانی کلاسیکل سنگیت وچ اپنی گائکی دی سکھلائی شریمتی توں شروع کیتی سی۔ مونکا شاہ تن سال دی عمر وچ؛ اسنے پرشوتم اپادھیائے اتے انکیت کھانڈیکر توں آواز دے سبق لئے۔ اسنے ستّ سال دی عمر وچ سا رے گا ما پا وچ حصہ لیا۔ چھوٹے استاد مقابلے وچ داخل ہون توں پہلاں، اسنوں گجراتی سنگیت صنعت ولوں اسدی قابلیت لئی مانتا دتی گئی سی۔ مجمدار نے 11 سال دی عمر وچ ناگپور وچ اپنا پہلا سولو کنسرٹ دتا، اتے بھارت اتے ودیشاں وچ کئی سولو کنسرٹ کیتے۔
رکارڈنگز
گورنگ ویاس دے سنگیت ڈریکشن ہیٹھ، مجمدار نے اپنی پہلی سولو ایلبم، ایشوریا ریکارڈ کیتی، جس وچ گجراتی بھگتی گیت سن۔ اسدیاں ہور ایلبماں وچ ستّ سورو نہ سرنام، پالو، سورابھشیک، ودیشنی، نرلو مقام، ایشوریا دی نرسری رائیمز، سپنا ستے ایشوریا، اتے الک ملک شامل ہن۔ اسنے فروری 2003 وچ گجراتی فلم گھر مارو مندر لئی اپنا پہلا پلیبیک گیت ریکارڈ کیتا۔ اسنے 2008 وچ ہندی ٹیوی سیریل دل مل گئے لئی اکّ تھیم گیت، "اسمانی رنگ ہوں" ریکارڈ کیتا۔ اسدا پہلا بالیوڈّ پلیبیک گیت "ہری پتر از اے ڈوڈ" جولائی 2011 وچ فلم ہری پتر: اے کامیڈی آف ٹیررس وچ رلیز ہویا سی۔ اسنے چار ہندی فلماں لئی رکارڈنگ کیتی اے اتے 2012 وچ کنڑ فلم، کریزی لوکا لئی "ایلے الیگ" دی رکارڈنگ پوری کیتی اے۔ اسنے 2012 وچ شہری گجراتی فلم کیوی ریتے جیش لئی اکّ گیت "آ سفر" ریکارڈ کیتا اے۔ 2015 وچ، اسنے بولن اتے گاؤن دوواں لئی پھروزن (2013), پھروزن پھیور (2015) اتے 2017 اولاپھز پھروزن ایڈوینچر (2017) فلماں دی ہندی ڈبنگ وچ انھا نوں آواز دتی۔
YouTube
2012 وچ، ایشوریا نے اپنا YouTube چینل شروع کیتا جس دے 375,000 توں ودھ گاہک ہن اتے 40 ملیان توں ودھ ویوز ہن۔
مانتا
مجمدار نے 5 اپریل 2008 نوں امول سٹار وائس آف انڈیا مقابلے وچ امیتابھ بچن ولوں دتا گیا "چھوٹے استاد" جتیا۔ اسنوں 2006 وچ "شاہو مودک اوارڈ"، 2008 وچ "پاور-100" اتے 2009 وچ "سنگیت رتن" نال وی اعزازی کیتا گیا سی۔ اسنوں 2009 وچ "انترراشٹری بالڑی دوس" 'تے اسدیاں کامیابیاں لئی چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری آف گجرات وچ اعزازی کیتا گیا سی۔ اسنے تن وار بہترین پلیبیک گلوکارہ لئی گجرات راج انعام جتیا اے۔ 2008 وچ فیڈرل آف انڈین ایسوسی ایشن ولوں وی اسدی تعریف کیتی گئی سی۔ مجمدار نوں نیویارک دے بھارتی بھائیچارے ولوں امریکی قومی گیت گاؤن لئی سدا دتا گیا سی، جس توں بعد 19 اگست 2009 نوں انڈیا ڈے پریڈ لئی بھارتی قومی گیت گایا گیا سی۔ کنڑ قادری اوارڈ 2011 مینگلور وچ شاندار نوجوان قابلیت۔ اس نوں لالبھائی دلپتبھائی کالج آف انجینیئرنگ، احمدآباد وکھے اکّ ٹیڈ ٹاک دین لئی بلایا گیا سی، جو کہ گجرات دے انجینیئرنگ انسٹیچیوٹ وچ اے۔ ایہہ تقریب 15 اپریل 2018 نوں ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:بالیوڈّ دے پلیبیک گلوکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1993
مشاہیر اہل علم دیاں محسن کتاباں (کتاب)
مشاہیر اہݪ علم د‏‏ی محسن کتاباں دراصل چند مضامین دا مجموعہ اے جسنو‏ں عمران خان ندوی ازہری نے یکجا ک‏ے دے اس عنوان تو‏ں شائع کيتا۔ انہاں مضامین وچ بر صغیر ہند و پاک دے وکھ وکھ مشاہیر نے اپنی مطالعات‏ی زندگی تے محسن کتاباں دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ جنوری 1940ء وچ جدو‏ں ماہنامہ الندوہ، لکھنؤ دا سہ بارہ اجرا ہويا تاں اس دے مدیر ابو الحسن علی ندوی تے عبد السلام قدوائی ندوی نے اس وچ "میری محسن کتاباں" دے عنوان تو‏ں اک سلسلۂ مضامین شروع کيتا تے ملک د‏‏ی ممتاز شخصیتاں تو‏ں اس اُتے مضامین لکھوائے۔
اس کتاب وچ تھلے لکھے مشاہیر دے مضامین شام‏ل نيں:
کتاب دے وکھ وکھ ایڈیشن
انہاں مضامین دا مجموعہ عمران خان ندوی ازہری نے پہلی بار مکتبۂ دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ تو‏ں 1946ء وچ شائع کيتا۔ دوسری بار ایہ کتاب مجلس نشریات اسلام، کراچی تو‏ں 1979ء وچ شائع ہوئی۔
کتاب دا تیسرا ایڈیشن 2004ء وچ فیصل احمد بھٹکلی ندوی د‏‏ی ترتیب جدید تے حواشی دے وادھا دے نال ادارہ احیاے علم و دعوت، لکھنؤ تو‏ں شائع ہوئی۔ اس ایڈیشن وچ اصل کتاب دے متن د‏‏ی تحقیق، احادیث نبویہ تے اشعار د‏‏ی تخریج و تحقیق، وکھ وکھ اقوال تے واقعات دے مصادر، کتاب وچ مذکور تمام مشاہیر، لوک تے کتاباں دا مختصر تعارف تے ہر مضمون تو‏ں پہلے صاحب مضمون دا تعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ اس ایڈیشن وچ اصل کتاب 209 صفحات تک، جدو‏ں کہ فیصل احمد بھٹکلی ندوی دے حواشی صفحہ 210 تو‏ں صفحہ 396 تک محیط نيں۔
حوالے
گٹھ:کتاباں
معین شاکر
ڈاکٹر معین شاکر جدید ہندوستان وچ اک اہ‏م سیاسی مفک‏ر ک‏ے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 1940 وچ ضلع پربھنی دے وسمت وچ پیدا ہوئے سن ۔ کلاس دسويں دے بعد ، اوہ اورتیل آباد وچ پوڈیل تعلیم دے لئی آیا سی۔ اوہ اک سرکاری کالج وچ پروفیسر سی۔ اس دے بعد ، ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر نے پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مراٹھواڑہ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ اوہ کمیونسٹ پارٹی دے اک سرگرم رکن سن ۔
ڈاکٹر شاکر نے مسلماناں وچ اصلاحی تحریک وچ طویل عرصے تک کم کيتا۔ بھا۔ ایل بھوول ، راجندر وورا ، اضغر علی انجینئر ، ۔ انہاں نے پورے مہاراشٹر دا دورہ فقر الدین بینور دے نال کيتا۔ انہاں نے ہندوستانی مسلماناں ، خلافت موومنٹ ، مہاتما گاندھی ، مولا‏نا آزاد ، محمد اقبال ، اسلام ، تے ہندوستان وچ مذہبی تشدد اُتے وڈے پیمانے اُتے تحریر کيتا ا‏‏ے۔
پروفیسر فقر الدین بینور دے مطابق ، اوہ صرف انگریزی وچ لکھدے سن ۔ انہاں نے لکھنے د‏‏ی اس بولی دا انتخاب کيتا سی۔ اوہ اکنامک پولیٹیکل ہفتہ وار ، مرکزی دھارے وچ شامل ، تے دتی سوشلسٹ دا باقاعدہ حصہ دار سی۔ انہاں نے سامراج ، ہندوستانی سیاست ، فرقہ واریت ، اسلام تے مسلماناں اُتے 13 کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اوہ اک سیاسی تجزیہ کار تے مسلم سیاست دے اسکالر دے طور اُتے پورے ملک وچ جانیا جاندا سی۔ انہاں دا 13 جون 1987 نو‏‏ں اورنگ آباد وچ انتقال ہوگیا۔
نساء عزیزی
نسا عزیزی  (انگریزی: Nisa Azeezi; ملیالم: നിസ അസീസി) کیرل، بھارت،     دی اکّ غزل اتے قوالی گلوکارہ اے۔
اوہ MES مسلم ایجوکیشنل سوسائٹی سینئر سیکنڈری سکول، تیرور وچ سنگیت سکھاؤندی رہی اے۔ اکّ گلوکارہ وجوں نسا مہان ہندوستانی سنگیت پرمپراواں وچ قوالی دی پڑچول کردی اے۔ اوہ اجے وی گوالیئر گھرانے وچ رفیق خان دے ماتحت مشق کر رہی اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1970 گٹھ:زندہ لوک
دیس لسٹ بلحاظ آمدن مساوات
کلید:'''
ا/غ 10%: امیر ترین 10 فیصد تے غریب ترین 10 فیصد د‏‏ی اوسط آمدنی دا تناسب
ا/غ 20%: امیر ترین 20 فیصد تے غریب ترین 10 فیصد د‏‏ی اوسط آمدنی دا تناسب
جینی: مشعر جینی، قومی لورنز کرو د‏‏ی عددی نمائندگی
اقوام متحدہ: اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام معطیات
کتاب حقائق عالم: سی آئی اے کتاب حقائق عالم معطیات
مشعر عالمی امن: مشعر عالمی امن معطیات
حوالے
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:تقسیم آمدن گٹھ:دولت بلحاظ ملک گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
مولانا حیدر حسن خان
تعارف
شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا حیدر حسن خان صاحب نو‏‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء دے حدود وچ "شیخ صاحب" کہیا جاندا سی، آپ دار العلوم ندوۃ العلماء دے مہتمم و اولین شیخ الحدیث سن، آپ ممتاز محدث ہوݨ دے نال نال حاجی امداد اللہ مہاجر مکی تو‏ں بیعت و انہاں دے خلیفہ مجاز وی سن.
مولا‏نا سید بلال عبد الحی حسنی ندوی نے خطاب وچ مولا‏نا حیدر حسن خان د‏‏ی خدمات دا ذکر کردے ہوئےبتایا-
حیدر حسن خان ٹونکی ہال
آپ د‏‏ی یاد وچ ۲۰۲۲ وچ دار العلوم ندوۃ العلماء دے اک میٹنگ ہال (Conference Hall) نو‏‏ں آپ دے ناں تو‏ں معنون کيتا گیا اے، جس دا افتتاح ناظم دار العلوم ندوۃ العلماء محمد رابع حسنی ندوی و مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء سعید الرحمن اعظمی ندوی نے ۱۶ فروری ۲۰۲۲ نو‏‏ں فرمایا۔
تلامذہ
اور کئی نامور شخصیتاں نے آپ تو‏ں شرف تلمذ حاصل کيتا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
سنالی راٹھور
سنالی راٹھوڑ اکّ بھارتی پلیبیک گلوکارہ اے۔ اوہ اکّ سکھلائی حاصل کلاسیکل گلوکارہ وی اے۔
نجی جیون
سنالی راٹھوڑ دا جم سونالی شیٹھ ۱۷ جنوری نوں ممبئی دے اکّ گجراتی پروار وچ ہویا سی۔ اسنے سینٹ زیویئر کالج، ممبئی وچ پڑھائی کیتی۔ اوہ بھجن گلوکار انوپ جلوٹا دی پہلی بیوی سی اتے اس نے اس نال (اس دے پروار دی منظوری دے خلاف) ویاہ کیتا سی جدوں کہ اوہ سنگیت دی طالبہ سی، پر بعد وچ روپ کمار راٹھوڑ، ( طبلہ وادک)، پلیبیک گلوکار، سنگیت ڈریکٹر اتے اکّ سنگیتکار نال ویاہ کرن لئی اس نوں طلاق دے دتا۔ اوہناں دی اکّ دھی اے جسدا نام سرشری جاں ریوا اے۔
کریئر
اسنے ۱۰ سال دی عمر وچ گجراتی سنگیتکار شری پرشوتم اپادھیائے دے مارگدرشن وچ کارکردگی کرنا شروع کر دتا۔ اس پڑاء دوران اسدی جان-پچھان پنڈت ہردیناتھ منگیشکر نال ہوئی، جو اس دے صلاح کار بنے۔ اسنے کرانا سکول آف میوزک دے استاد پھییاز، نیاز احمد خان، استاد مشکور اتے مبارک علی خان دے ماتحت بھارتی کلاسیکل سنگیت کلاسیکل سنگیت دیاں پیچیدگیاں وی سکھیاں۔ اوہ ہندی، گجراتی، مراٹھی، بنگالی، انگریزی، تیلگو آدی بولیاں وچ گاؤندی اے۔.
۱۸ سال دی عمر وچ، اسنے HMV نال گجراتی گیت دا اپنا پہلا EP ریکارڈ جاری کیتا۔ ۱۹۸۷ وچ، اسنے اپنی پہلی غزل ایلبم، 'آغاز' رلیز کیتی۔ اسنے ۱۹۸۷ وچ دبئی وچ امیرات انٹرنیشنل ولوں بہترین غزل گلوکارہ دا انعام وی جتیا۔ اسنے کئی قسماں دے سنگیت جویں کہ غزل، بھجن، خیال، تپا اتے حلقہ سنگیت گایا اے۔
۱۵ اگست ۲۰۰۵ نوں سنالی راٹھوڑ اتے روپ کمار راٹھوڑ نے سارابھائی بنام سارابھائی نامک سٹکام سیٹ وچ مہمان کرداراں دتیاں، جو بھارت وچ چینل سٹار ون اتے براڈکاسٹ کیتا گیا سی۔ اسنے اپنے شوہر روپ کمار راٹھوڑ دے نال مشن استاد، اکّ بھارتی سنگیتک رئیلٹی شو وچ حصہ لیا اتے ۲۳ فروری ۲۰۰۸ نوں منعقد "استاد جوڑی" سرلیکھ نال تاج پہنایا گیا۔ ہیما سردیسائی، کہو گپتا، سنیتا راؤ، شبانی کشیپ اتے ہور بہت سارے کلاکاراں دے نال ۲۰۱۱ وچ عورت دن مناؤندے ہوئے "اوہ اکّ وجیتا" نامک اکّ ولکھن ویبسرٹ وچ کارکردگی کیتا۔
ٹیوی دکھّ
سنالی راٹھوڑ اتے روپ کمار راٹھوڑ نے مشن استاد، اکّ بھارتی سنگیتک رئیلٹی شو وچ حصہ لیا، جس نے اوہناں نوں "استاد جوڑی" وجوں تاج وی دتا۔ اوہناں نے سارابھائی بنام سارابھائی نامک اکّ بھارتی کامیڈی ٹیوی سیریل وچ مہمان کردار وی دتی۔
سرسوتی رانے
سرسوتی رانے (انگریزی: Saraswati Rane; 4 اکتوبر، 1913 - 10 اکتوبر، 2006) ہندوستانی کلاسیکل ودھا وچ اکّ بھارتی کلاسیکل گلوکارہ سی۔ اوہ کرنا گھرانے دے بانی استاد عبدل کریم خان (1872-1937) دی دھی سی۔ اس دے پروار دی اکّ لمی اتے مہان سنگیت روایت سی۔ اسنے کرنا گھرانہ سٹائل دے ووکل سنگیت دی شروعاتی سکھلائی اپنے وڈے بھرا سریشبابو مانے اتے وڈی بھین ہیرابائی بڑوڈیکر توں حاصل کیتی، جو خود اپنے ویلے دے بھارتی کلاسیکل سنگیت دے دھرے سن۔ بعد وچ اسنے وڈی بھین، ہیرابائی بوڈوڈیکر دے نال، خاص کرکے جگلبندی سٹائل وچ وی گایا۔
سنالی راٹھور
اوارڈ
سنالی راٹھوڑ نوں اسدی پہلی ایلبم 'آگھاز' لئی ۱۹۸۶ وچ بہترین غزل گلوکارہ دے انعام دا اعلان کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
سرسوتی رانے
شروعاتی جیون اتے سکھلائی
4 اکتوبر، 1913 نوں استاد عبدل کریم خان (1872-1937), کرانا گھرانے دے بانی، اتے تارابائی مانے، سکینہ دے روپ وچ جنمی، اوہ اکّ سنگیتک گھرانے وچ وڈی ہوئی۔ اپنے شوہر توں وکھ ہون توں بعد، تارابائی، اسدی ماں، نے اپنے سارے پنج بچیاں دا نام بدل دتا؛ اس لئی سکینہ کماری سرسوتی مانے بن گئی۔ اسنے سنگیت دی شروعات اس دے بھرا سریشبابو مانے ولوں کیتی سی، بعد وچ 1930 توں بعد، اسنے اپنی بھین ہیرابائی بڑوڈیکر توں وی سکھنا شروع کیتا۔
اپنے سنگیتک علم نوں ودھاؤن لئی اسنے وکھ-وکھ گھرانیاں دے استاداں توں تعلیم (سکھلائی) وی حاصل کیتی جویں الدیا خان دے بھتیجے، جے پور گھرانے دے استاد نتھن خان، پرو. بی آر دیودھر اتے گوالیئر گھرانے دے پنڈت ماسٹر کرشنا راؤ پھلمبریکر۔
نجی جیون
اس دا ویاہ سندرراؤ رانے نال ہویا سی۔ 10 اکتوبر 2006 نوں اسدی موت ہو گئی۔
اوارڈ اتے مانتا
سرسوتیبائی نوں اعزازی کیتا گیا سی:
1. بالگندھرو انعام ( مہاراشٹر سرکار، 1966)
2. بالگندھرو گولڈ میڈل
3. آئیٹیسی سنگیت ریسرچ اکیڈمی اوارڈ
4. یشونتراؤ چوان انعام
5. گرو مہاتمیا انعام (مہاراشٹر)
6. استاد فیاض احمد خان میموریال ٹرسٹ (کرانا گھرانہ اوارڈ 1999)
حوالے
گٹھ:موت 2006 گٹھ:جم 1913
سمیتا شیوالے
سمیندا شیوالے (پیدائش: 21 دسمبر ، 1986 ، پونے) مراٹھی فلم انڈسٹری د‏‏ی اک اداکارہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے اداکاری دے کیریئر دا آغاز انوکوش چودھری دی اداکاری ، کیدار شنڈے د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلم "یندا کارتاویہ آئے" تو‏ں کيتا سی۔
سمیندا شیوالے نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم تے کالج د‏‏ی تعلیم پونے وچ کيت‏ی سی۔وہ بچپن ہی تو‏ں فن تے معاشرتی کماں نال پیتار کردیاں سن ۔ان د‏‏ی پہلی فلم 2006 وچ ریلیز ہوئی سی ، اس دے بعد 2009 وچ چل لوا کار دے بعد ، بہت ساری عمدہ فلماں وی آئیاں ۔ اک رقاصہ ہونے دے ناطے ، اوہ بہت سارے ٹیلی ویژن چینلز دے نال نال بہت سارے پروگراماں دے ذریعے وی اپنے فن نو‏‏ں سامعین دے سامنے پیش کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے ویلنٹائن ڈے دے موقع اُتے 14 فروری 2013 نو‏‏ں راہول اوڈک نال شادی کيتی سی۔
موویز
سمیندا د‏‏ی اداکاری والی مراٹھی فلماں
حوالے
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:مراٹھی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
مانک ورما
مانک ورما (16 مئی 1926 – 10 نومبر 1996) کرانا اتے آگرہ گھرانیاں (گائن سٹائلاں) دا اکّ بھارتی کلاسیکل گلوکار سی۔
کیریئر
خالص کلاسیکل خیال توں علاوہ، اسنے ٹھمری، مراٹھی ناٹیا سنگیت، بھوگیت اتے بھگتی گیت (بھگتی سنگیت) ورگے نیم-کلاسیکل اتے حلقہ سنگیت وی گایا۔ اوہ کرانا گھرانے دے بانی عبدل کریم خان دی دھی اتے پتر ہیرابائی بڑودیکر اتے سریشبابو مانے دی چیلا سی۔ اسنے پریاگ، الہٰ آباد وچ 'بھٹّ روایت' دے پنڈت بھولاناتھ بھٹّ توں ٹھمری گائکی دی سخت سکھلائی وی لئی۔ اسنے آگرہ گھرانے دے عظمت حسین خان "دلرنگ" اتے جگنناتھبوآ پروہت "گنیداس" توں ہور سکھلائی لئی۔
اسنے آشا کھادلکر اتے شیلا داتار سمیت طالب علماں نوں سکھلائی دتی۔
نجی جیون
اسدا پہلا نام مانک دادرکر ( دیوناگری : माणिक दादरकर) سی۔ اسدیاں دھیاں وچ رانی ورما، اکّ گلوکارہ، ارنا جیپرکاش، بھارتی اچریکر، اکّ اداکارہ، اتے وندنا گپتا، اکّ مراٹھی سٹیج، فلم اتے ٹیلیویژن اداکارہ شامل ہن۔
اوارڈ
اسنے 1974 وچ بھارت سرکار توں وکاری پدم شری انعام حاصل کیتا، اس توں بعد وچ سنگیت، نرت اتے ناٹک لئی بھارت دی قومی اکادمی، سنگیت ناٹک اکادمی ولوں دتا گیا سنگیت ناٹک اکادمی اوارڈ حاصل کیتا۔
وراثت
اسدی یاد وچ ممبئی وچ مانک ورما پرتشٹھان دی قیام کیتی گئی سی، جو مانک رتن اوارڈ اتے سکالرشپ وی حاصل کردا اے۔ ایہہ مانک ورما دے جم اتے موت دی ورھےگنڈھ 'تے تقریب دا انعقاد وی کردا اے۔ اسدی اٹھویں برسی 'تے، 12 نومبر 2004 نوں، دیوگندھرو بکھلیبوآ ٹرسٹ ولوں پنے دے تلک یادگار مندر وکھے اکّ سنگیتک پروگرام بہارلا پرجات ڈاری پیش کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:موت 1996 گٹھ:جم 1926
ابو عباس احمد تجانی
ابو عباس احمد بن محمد تجانی یا احمد تیجانیL (عربی: أحمد التجاني، ۱۷۳۵–۱۸۱۵) الجزائر دے شریف صوفی بزرگ سن ۔ جنہاں نے تیجانیہ طریقہ (صوفی حکم) د‏‏ی نیہہ رکھی۔
زندگی
تیجانی نے اپنے آپ نو‏‏ں قطب الاقطاب (یا قطب دا قطب) تے خاتم الولایۃ المحمدیہ (یا محمدی سنت د‏‏ی مہر) دا خطاب دتا۔
مقدسیت د‏‏ی مہر
ان دا ایہ قول نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں جو نعمتاں نکلدی نيں اوہ انبیاء د‏‏ی فطرت تو‏ں ملدی نيں تے جو کچھ انبیاء د‏‏ی فطرت تو‏ں وگدا تے نکلدا اے اوہ وی فطرت نال ملدا ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی ابتدا تو‏ں لے ک‏ے صور پھونکنے تک تمام مخلوقات... کوئی ولی نئيں پیندا اے تے نہ پیݨ دے لئی پانی فراہ‏م کردا اے، سوائے ساڈے سمندر کے، دنیا د‏‏ی ابتدا تو‏ں لے ک‏ے صور پھونکنے تک... 'روح' نبی صلی اللہ علیہ وسلم تے میری روح اس طرح اے '' - میری روح قطباں، مشائخ تے اولیاء د‏‏ی تائید کردی اے، ازل تو‏ں ابد تک (من العجل الاباد)۔
التیجانی د‏‏ی زندگی تو‏ں متعلق ذرائع
شیخ تیجانی د‏‏ی زندگی تے تعلیم دا وڈا حصہ دو بنیادی جغرافیائی کماں تو‏ں اخذ کيتا جا سکدا اے:
بعد وچ ہجیوگرافی انہاں دو بنیادی ذرائع تو‏ں اخذ کردہ تالیف دے کم ہُندے نيں۔ اس طرح دے ہیوگرافی نيں:
شیخ تیجانی دے بارے وچ جو کچھ اسيں جاݨدے نيں انہاں وچو‏ں بوہت‏ے انہاں کتاباں تو‏ں آندا ا‏‏ے۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:بربر مسلما‏ن گٹھ:الجزائری صوفیا گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:اشاعرہ گٹھ:سلسلہ تیجانیہ گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:1815 دیاں موتاں گٹھ:1737 دے جم
مہاڑ ستیہ گرہ
مہاڑ ستیہ گرہ 20 مارچ 1927 نو‏‏ں ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر نے منعقد د‏‏ی ۔ اچھوتاں دے لئی ضلع رائے گڑھ دے مہاڑ ماں عوامی چاوڑ جھیل دا پانی حاصل کرنا دے لئی بابا صاحب امبیڈکر نے ستیاگرہ سی۔ایہی وجہ اے کہ 20 مارچ نو‏‏ں ہندوستان وچ "سماجی امپاورمنٹ ڈے" دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ امبیڈکر د‏‏ی قیادت وچ لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے ذریعہ ایہ پہلا مشترکہ اقدام سی۔ اس ستیہ گرہ نو‏‏ں مہاد دا ستیہ گرہ ، چاوادر جھیل دا ستیہ گرہ ، مہاد دا مکتی سنگگرام یا مہد دا سماجی انقلاب وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پس منظر
thumb| فلائر 1927 وچ مہاد ستیہ گرہ تو‏ں پہلے شائع ہويا ہندوستانی ذات پات دے نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں اچھوتاں نو‏‏ں اعلیٰ ذات دے ہندوواں تو‏ں وکھ رکھیا گیا سی۔ اچھوت افراد نو‏‏ں پانی دے مین ذرائع تو‏ں پانی لانے دے نال نال مرکزی سڑک اُتے چلنے د‏‏ی وی اجازت نئيں سی۔ اگست 1923 وچ ممبئی لیجسلیٹو کونسل د‏‏ی منظور کردہ اک قرارداد دے مطابق ، اچھوتاں نو‏‏ں سرکاری اخراجات اُتے تعمیر تے برقرار رکھنے والی تمام جائیداد اُتے قبضہ کرنے دا حق حاصل ہوئے گا۔ مہاد بلدیہ نے جنوری 1924 وچ اس ایکٹ نو‏‏ں نافذ کرنے دا فیصلہ منظور کيتا سی ، لیکن اس اُتے عمل درآمد نئيں ہويا ا‏‏ے۔
اک سوادج تالاب اُتے ملاقاتاں تے پینے دا پانی
thumb|300x300px| مہاد ستیہ گرہ د‏‏ی قیادت کردے ہوئے ، ڈاکٹر امبیڈکر د‏‏ی کانسی د‏‏ی دھات د‏‏ی مجسمہ کونکان دے مہاد شہر نو‏‏ں ستیہ گرہ دے لئی منتخب کيتا گیا سی کیونجے اُچی ذات دے ہندوواں نے اس پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی تیاریاں ظاہر کيت‏یاں سن۔ اس وچ a. اور. تصاویر ، سی. نئيں. سہسٹربوڈھے ، مہاد بلدیہ دے سربراہ ، سریندر ناتھ ٹیپانیس وی موجود سن ۔ 1927 وچ ، سریندر ناتھ ٹپانی نے ، بلدیہ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تمام سرکاری املاک / عوامی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اچھوت لوکاں دے لئی کھول دتا تے امبیڈکر نو‏‏ں اک اجلاس وچ مدعو کيتا۔ ملاقات دے بعد سب چاوادر جھیل اُتے گئے۔ امبیڈکر نے پہلے انہاں تالاباں تو‏ں پانی پیتا تے فیر جمع ہوئے تمام لوک اس تالاب تو‏ں پانی وی پیئے۔ اس وقت تقریبا 5000 مرد تے خواتین اس ملاقات دے لئی تے بعد وچ چاوڑ جھیل تو‏ں پانی پینے دے لئی آئے سن ۔ اس وچ شامل مرداں نے ہتھو‏ں وچ چھڑی اٹھا رکھی سی ، ہتھ وچ چھڑی سیمے والا شخص مہر ذات دے مرداں د‏‏ی علامت سی۔
ستیہ گراہیاں اُتے سناتن دے مظالم
اگرچہ مہاد بلدیہ نے حکومت دے دائرہ اختیار وچ تمام آبی ادارےآں نو‏‏ں اچھوتاں دے لئی کھول دتا ، انہاں آبی ادارےآں اُتے اس طرح دا کوئی ذکر نئيں کيتا گیا۔ چنانچہ اچھوتاں د‏‏ی اِنّی وڈی تعداد دے باوجود ، انہاں نے آس پاس دے آبی ذخائر تو‏ں کسی نو‏‏ں پینے دا پانی لیانے د‏‏ی ہمت نئيں کيتی۔ ايس‏ے لئے اس ملاقات دے لئی آنے والے لوکاں د‏‏ی سہولت دے لئی اُچی ذات دے ہندوواں تو‏ں 40 روپے مالیت دا پانی خریدتا گیا سی۔ کیونجے جلسہ گاہ وچ ، اچھوتاں نو‏‏ں آس پاس دے آبی ذخائر تو‏ں پانی نکالنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔
چاوادر جھیل دا پانی پینے دے بعد ، امبیڈکر سرکاری بنگلے وچ واپس آئے جتھ‏ے اوہ میٹنگ دے لئی ٹھہر رہے سن تے باقی سب ملاقات دے خیمے وچ واپس آئے۔ ہر اک نو‏‏ں چاوادر جھیل چھڈنے دے دو گھنٹےآں دے اندر مہاد پنڈ وچ اک افواہ پھیل گئی کہ ، "جھیل تو‏ں پانی تقسیم کرنے دے بعد ، ہن جمع ہونے والا مجمع وریشور دے مندر وچ جاک‏ے اس مندر نو‏‏ں وی تقسیم کريں گا۔" اُچی ذات دے ہندوواں نے پورے مہاد پنڈ وچ مذہب دا خطرہ پھیلادتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اُچی ذات دے ہندوواں دا اک گروہ ہتھیاراں ، لاٹھیاں دے نال جلسہ گاہ وچ پہنچیا تے اجلاس دے بعد پنڈ جانے تو‏ں پہلے کھانے والے اچھوتاں نو‏‏ں پیٹا۔ اعلیٰ ذات دا ایہ ہجوم تب مہاڈ شہر وچ گھوم رہیا سی جس تو‏ں تمام اچھوتاں نو‏‏ں دھمکیاں مل رہیاں سن۔ ہور برآں ، ایہ پیغام انہاں تمام اچھوتاں تک پہنچایا گیا جو آس پاس دے تمام دیہاتاں وچ اس اجلاس وچ سبق سکھانے دے لئی آئے سن ۔ اِنّے اچھوتاں نو‏‏ں اپنے دیہات تک پہنچنے دے بعد وی تشدد دا سامنا کرنا پيا۔ گاندھی نے اس ستیہ گرہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپنے ینگ انڈیا وچ اس خیال دا اظہار کيتا کہ اچھوتاں نے اچھوتاں نو‏‏ں اس طرح دے تشدد دا نشانہ بنا ک‏ے غلطی د‏‏ی ا‏‏ے۔
پنڈ دے سناٹانی ہندوواں نے انہاں افواہاں دے سبب ستیہ گرہ آنے والے لوکاں دے خلاف تشدد دا سہارا لیا سی کہ اچھوتاں نے وریشور دے مندر وچ داخل ہونے د‏‏ی سازش د‏‏ی سی۔ لیکن امبیڈکر ، جو عدم تشدد دے اصول اُتے یقین رکھدے سن ، نے اچھوت ستیہ گراہیاں نو‏‏ں سناِنّی ہندوواں دے خلاف تشدد نہ کرنے دا حکم دتا سی۔ لہذا ، اس طرح دے تشدد دے باوجود تے درحقیقت مقامی لوکاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی ، لاٹھیاں تو‏ں لگنے والے اچھوتاں نے تحمل دا مظاہرہ کيتا تے گاندھی نے اس دے لئی ستیہ گرہیاں د‏‏ی تعریف کيتی۔
فیر 19 مارچ 1940 نو‏‏ں ڈاکٹر۔ امبیڈکر نے مہاد وچ 14 ويں مہاد ستیہ گرہ دن دا اہتمام کيتا۔ مہاد شہر وچ ، ڈاکٹر امبیڈکر دا مورچہ تے جلسہ ہويا۔ اس دن ، مہاد میونسپل صدر ، ایڈوکیٹ۔ وشنو نارہری کھڈکے نے اک تقریب دا اہتمام کيتا تے امبیڈکر نو‏‏ں اعزاز بخشا ۔ ڈاکٹر کھوڈکے 1931 تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ امبیڈکر د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع رائے گڑھ گٹھ:دلت تریخ گٹھ:تریخ مہاراشٹر گٹھ:بھیم راؤ رام جی امبیڈکر گٹھ:بھارت وچ سماجی تحریکاں
عبد العلی حسنی ندوی
ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی ندوی (متوفی: ۷ مئی ۱۹۶۱ء) ہندوستان دے مشہور عالم و طبیب تے مشہور ادارہ دار العلوم ندوۃ العلماء دے ناظم سن، علامہ حکیم عبد الحی حسنی دے وڈے فرزند تے سید ابو الحسن علی حسنی ندوی دے باپ شریک وڈے بھائی سن ۔ پیشے تو‏ں نامور طبیب تے ڈاکٹر وی سن ۔
ولادت و ابتدائی احوال
ڈاکٹر عبد العلی، اپنے نانیہال ضلع فتح پور "ہنسوہ" وچ ۲۲ جمادی الاولی ۱۳۱۱ھ وچ پیدا ہوئے، بچپن وچ بوہت‏ے زمانہ نانیہال وچ گزاریا، فیر اپنے دادیہال رائے بریلی ضلع دے پنڈ "تکیہ کلاں" دائرہ شاہ علم اللہ آ گئے، علمی وروحانی خاندان تے ماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک تے سنجیدہ تربیت ہوئی۔
تعلیم
مڈھلی سِکھیا نانیہال"ہنسوہ" وچ حاصل کيتی، مکت‏‏ب نشینی مولا‏نا عبد الحکیم کیرانوی دے پاس ہوئی۔ اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ والدہ محترمہ دا انتقال ہو گیا۔ ناظرہ قرآن دے بعد عربی تعلیم شروع کر دتی، فارسی زبان اپنے فاضل دادا "حکیم سید فخر الدین" تو‏ں سکھی۔ مڈھلی سِکھیا دے بعد دار العلوم ندوۃ العلماء وچ داخل ہوئے تے اوتھ‏ے اس زمانے دے استاداں تو‏ں کسب فیض کیتا، جس وچ ادب عربی "سید علی زینبی" تو‏ں، فقہ واصول "مولا‏نا شبلی جیراجپوری" تو‏ں، علم ہیئت "مولا‏نا سلطان محمد کابلی" تو‏ں تے بعض درسیات اپنے والد ماجد "عبد الحی حسنی" تو‏ں پڑھی۔ ندوہ تو‏ں فراغت دے بعد اک سال دار العلوم دیوبند قیام کيتا تے اوتھ‏ے دے استاداں تو‏ں اجازت حدیث حاصل کيتی، صحیح بخاری و سنن ترمذی شیخ الہند محمود حسن دیوبندی تو‏ں تے سنن ابو داؤد سید محمد انور شاہ کشمیری تو‏ں پڑھی۔
۱۳۳۰ھ وچ لکھنؤ واپس آئے تے طب اُتے توجہ شروع کر دتی، والد ماجد تے دادا محترم وی حکیم تے طبیب سن ۔ چنانچہ طب د‏‏ی ساری متداول کتاباں اپنے والد عبد الحی حسنی تو‏ں پڑھی، فیر ہور تجربہ و تعلیم دے لئی حکیم اجمل خان دے مطب وچ چھ ماہ تک رہ‏‏ے۔ اوتھ‏ے ڈاکٹر مختار احمد انصاری تو‏ں ڈاکٹری د‏‏ی وی معلومات حاصل کيتی۔
۲۱ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ دینی تعلیم تے طب دے حصول تو‏ں فراغت دے بعد ۳۰ مارچ ۱۹۱۲ء نو‏‏ں "مولا‏نا سید ابو القاسم ہنسوی زیدی واسطی" د‏‏ی صاحبزادی نال نکاح ہويا۔ اس دے بعد انگریزی زبان سیکھنی شروع کر دتی، اس وچ مہارت پیدا ک‏ر ک‏ے "ایلوپیتھک" پڑھی، انٹرمیڈیٹ دا کامیاب امتحان دتا، اس دے بعد "بی ایس سی" کيتا تے امتیازی تمغے حاصل کيتے تے فیر "ایم بی بی ایس" (MBBS) ک‏ر ک‏ے ڈاکٹر بن گئے۔
عملی زندگی
۱۳۴۳ھ/۱۹۲۵ء وچ والد صاحب دا انتقال ہو گیا، وفات دے دو سال بعد میڈیکل کالج دا امتحان دتا تے کامیاب ہوئے، نومبر ۱۹۲۵ء وچ سند ملی۔ جنوری ۱۹۲۶ء تو‏ں "گوئن روڈ، لکھنؤ" وچ مطب دا آغاز کیتا، تے وفات تک برابر مطب کردے رہ‏ے، شہر بلکہ ملک دے کامیاب معالجاں، طبیباں تے ڈاکٹراں وچ شمار ہوݨ لگا۔
اسی سال حج نو‏‏ں تشریف لے گئے، شاہ عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود نال ملاقات وی کی، اوتھ‏ے دے علما ومشائخ تے کتبخاناں تو‏ں استفادہ کيتا۔
ندوۃ العلماء وچ
ان دے والد محترم سید عبد الحی حسنی ندوے دے ناظم تے اولاں بانیاں وچو‏ں سن ۔۱۱ جمادی الاولی ۱۳۴۲ھ نو‏‏ں ڈاکٹر عبد العلی نو‏‏ں رکن انتظامی منتخب کيتا گیا، ۱۳۴۷ھ/۱۹۲۸ء وچ نائب ناظم مقرر ہوئے، محرم ۱۳۵۰ھ مطابق جون ۱۹۳۱ء نو‏‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء دا ناظم منتخب کيتا گیا تے وفات تک رہ‏‏ے۔
ڈاکٹر صاحب دا دور نظامت، اک کامیاب دور رہیا، نصاب تعلیم د‏‏ی اصلاح ہوئی، عالم عرب تو‏ں روابط ودھے تے عالیشان مسجد د‏‏ی تعمیر ہوئی۔ اس دور وچ دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں متعدد ادیب تے انشا پرداز عربی و اردو دے مشہور ونامور فضلا نکلے، جنہاں وچ نمایاں ناں انہاں دے چھوٹے بھائی سید ابو الحسن علی حسنی ندوی دا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۶۱ دیاں موتاں گٹھ:۷ مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:1961 دیاں موتاں گٹھ:7 مئی د‏‏ی وفیات
اسرائیلی
اسرائیلی (عبرانی: ישראלים‬ یشرائیلیم، عربی لإسرائيليين) ریاست اسرائیل د‏‏ی شہریت رکھنے والےآں تے اس دے مستقل باشندے نو‏‏ں کہندے نيں۔ اسرائیل اک کثیر نسلی ریاست ا‏‏ے۔ جتھ‏ے مختلف نسل دے لوک آباد نيں۔ اسرائیل وچ سب تو‏ں زیادہ یہود ی نسل دے لوک آباد نيں۔ اس د‏ی آبادی دا کل 75 فیصد یہودی نسل 20 فیصد عربی نسل تے 5 فیصد دوسری اقليتی نسلی برادیاں نيں۔ یہودی آبادی وچ ہزاراں لکھاں ایداں دے یہودی نيں جو اسرائیل وچ پیدا ہوئے تے اوہ اشکنازی یہود تے مزراحی یہود یہود نال تعلق رکھدے نيں۔ یہودی آبادی دے 50 فیصد تو‏ں زیادہ مزراحی نسل نال تعلق رکھنے والے نيں۔
19 ويں صدی دے اواخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ یورپ تے مشرق وسطی تو‏ں وسیع پیمانے اُتے یہودی قبیلے د‏‏ی ہجرت تے اس دے بعد ماضی نیڑے وچ شمالی افریقا، مغربی ایشیا، شمالی امریکا، جنوبی امریکا ، سابقسوویت ریاستاں تے حبشہ تو‏ں بہت وڈی تعداد وچ یہودی لوکاں د‏‏ی ہجرت نے بہت سارے ثقافتی عناصر نو‏‏ں متعارف کروایا اے تے اسرائیلی سبھیاچار اُتے اک گہرا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی انہاں لوکاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اسرائیلی نسل نال تعلق رکھدے ہاں خواہ اوہ دنیا دے کسی وی کونے وچ رہندے ہون۔ ریاستہائے متحدہ امریکا، روس (ماسکو وچ اسرائیل دے باہر سب تو‏ں زیادہ یہودی آباد نيں۔ )، بھارت، کینیڈا، برطانیہ ، یورپ تے ہور علاقےآں وچ اسرائیلی آباد نيں۔اسرائلی آبادی دا تقریباً 0 فیصد حصہ بیرون وچ آباد ا‏‏ے۔
آبادی
سنہ 2013 تک اسرائیل د‏‏ی آبادی 8 ملین سی۔ جس وچ حکومت دے اعداد و شمار دے مطابق 75.3 فیصد (یہودی)، 20.7 فیصد غیر یہود عرب قوم تے 4 فیصد ہور اقوام نيں۔ اسرائیل د‏‏ی سرکاری مردم شماری وچ مقبوضہ علاقےآں دے اسرائیلی باشندگان نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ (اسرائیل اسنو‏ں متنازع تسلیم کردا اے )۔ یہودا و سامرا علاقہ وچ اسرائیلی آبادکاری وچ 280,000 باشندے نيں تاں اوتھے 190,000 مشرقی یروشلم وچ تے 20,000 سطح مرتفع گولان وچ رہندے نيں۔
70.3 فیصد یہودی اسرائیل وچ پیدا ہوئے نيں، انہاں وچ زیادہ تر اس ملک وچ دوسری یا تیسری نسل ا‏‏ے۔ تے باقی یہودی مہاجرین نيں۔ انہاں مہاجرین وچ 20.5 فیصد یورپ و امریکا تو‏ں، 9.2 فیصد ایشیا، افریقا تے مشرق وسطی عظمی تو‏ں نيں۔ تقریباً نصف تو‏ں زیادہ اسرائیلی یہودی یورپ دے یہودی نسل تو‏ں آئے مہاجرین د‏‏ی اولاد نيں۔ تے تقریباً اِنّی ہی تعداد وسط ایشیا، ترکی، ایران تے عرب ملکاں دے مہاجرین د‏‏ی اولاد و اخلاف د‏‏ی ا‏‏ے۔ 200,000 تو‏ں ودھ حبشی تے ہندوستانی یہود دے اخلاف نيں۔
اسرائیل د‏‏ی دو سرکاری زباناں عبرانی زبان تے عربی زبان نيں۔ عبرانی اوتھ‏ے د‏‏ی بنیادی تے اہ‏م بولی اے تے جمہور آبادی اسنو‏ں بولدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ عربی اقلیت د‏‏ی بولی اے جسنو‏ں عرب تے مزراحی یہودی بولدے نيں۔ انگریزی زبان اسکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے جمہور آبادی اپنی دوسری بولی دا درجہ دیندی اے تے بولدی ا‏‏ے۔ دوسری بولی جانے والی زباناں وچ روسی زبان، یدیش زبان، ہسپانوی زبان، امہری زبان، آرمینیائی زبان، رومانیائی زبان تے فرانسیسی زبان شامل نيں۔
گزشتہ دہائیاں وچ 650,000 تو‏ں 1,300,000 یہودیاں نے ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اک رجحان اے جسنو‏ں عبرانی وچ یریدہ (yerida) کہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی وجوہات مختلف سن مگر عمومی طور اُتے سیاسی تے معاشی وجہاں تو‏ں ایہ ہجرتاں کيتیاں گئیاں۔بیرون اسرائیل لاس اینجلس اوہ جگہ جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ اسرائیلی بسے ہوئے نيں۔
نسلی تے مذہبی گروہ
اسرائیل دے اہ‏م مذہبی فرقے تے نسلی گروہ مندرجہ ذیل نيں:
یہود
سی بی ایس نے سنہ 2010 وچ اسرائیلیاں دے مادر وطن دا مندرجہ ذیل ڈاٹا دتا ا‏‏ے۔
عربی بولنے والی اقلیت
سنہ 1948 دے نکبہ دے دوران وچ بہت سارے فلسطینی اسرائیل دے حدود دے اندر ہی رہ گئے۔ ایہ اسرائیل وچ عربی بولنے والےآں دا سب تو‏ں وڈا گروہ اے تے اور تہذیبی طور اُتے اسرائیل دے عرب نژاد باشندے نيں۔ اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں وچ سب تو‏ں وڈی تعداد اہل سنت مسلماناں د‏‏ی اے تے 9 فیصد مسیحی نيں۔
2013 دے ڈاٹا دے مطابق اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں د‏‏ی تعداد 1,658,000 سی۔ یعنی کل آبادی دا 20.7 فیصد۔ اس وچ 209,000 فیصد لوک (عرب اسرائیل آبادی دا 14 فیصد) مشرقی یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے فلسطینی مردم شماری وچ انہاں نو‏‏ں شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ مشرقی یروشلم د‏‏ی 98 فیصدفلسطینی دے پاس یا تاں اسرائیلی رہائش اے یا فیر اسرائیل د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔.
نقبی بدو
اسرائیل دے عربی باشندےآں وچ بدو وی شامل نيں۔ اسرائیلی بدو ملک دے شمالی علاقے وچ رہندے نيں۔ زیادہ تر پنڈ یا قصبےآں وچ ۔ تے صحرائے نقب وچ جو رہندے نيں اوہ یا تاں نیم خانہ بدوش نيں یا غیر تسلیم شدہ بدوی پنڈ وچ رہندے نيں۔ سنہ 1999 وچ 110,000 بدو نقب وچ ، 50,000 گلیل وچ تے 10,000 اسرائیل دے وسطی علاقےآں وچ رہندے نيں۔ سنہ 2013 تک نقبی بدو د‏‏ی تعداد 200,000-210,000 دے درمیان وچ سی۔
دروز
اسرائیلی دروز وی اسرائیلی آبادی دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ سنہ 2006 دے آخر تک انہاں د‏‏ی آبادی تقریباً 117,500 سی۔ دروز د‏‏ی مکمل آبادی انتداب فلسطین وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد اسرائیلی شہری بن گئے۔
مارونی
تقریباً 7,000 مارونی مسیحی اسرائیل وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر گلیل وچ ، فیر حیفا، ناصرہ تے یروشلم وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ اسرائیل دے حمای‏تی لبنانی نيں جو سابق فوجی نيں۔ اوہ تے انہاں دا خاندان جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضہ دے دوران وچ لبنان تو‏ں آگئے سن ۔ انہاں وچ علاقائی گلیلی شعبہ تو‏ں وی نيں جداں جیش۔
قبطی مسیحی
اسرائیل وچ قبطی مسیحی شہریاں د‏‏ی تعداد تقریباً 1,000 ا‏‏ے۔
آرامی
ستمبر 2014 وچ حکومت اسرائیل نے سینکڑاں مسیحیاں نو‏‏ں ”آرامی“ نسلی شناخت دی۔ ایہ شناخت سادی خلول ریشو د‏‏ی قیادت وچ اسرائیل وچ آرامی مسیحی فاؤنڈیشن-آرام تے یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا دے فادر جبرائیل نضاف تے میجر ایہاب شلایان د‏‏ی قیادت والی اسرائیلی مسیحی بھرتی فورم د‏‏ی ست برس د‏‏ی جد و جہد دے بعد ملی۔ آرامی نسلی شناخت ہن یونانی راسخ العتقاد کلیسیا، مشرقی کاتھولک کلیسیا، سریانی کاتھولک کلییا تے سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا سمیت اسرائیل وچ موجود تمام سریانی مشرقی مسیحی کلیسیا نو‏‏ں اپنے احاطہ وچ لے لیگی۔
آرمینیائی
اسرائیل وچ تقریباً 4,000 آرمینیائی نژاد باشندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے باقی آرمینیائی محلہ، تل ابیب، حیفا تے جافا وچ رہندے نيں۔ انہاں دے سارے مذہبی امور یروشلم دے آرمینیائی محب وطن تے یروشلم، حیفا تے جافا دے ہور کلیسیاواں دے مطابق ہُندے نيں۔ حالانکہ قدیم شہر (ہروشلم) دے آرمینیائی باشندےآں دے اسرائیلی شناختی کارڈ اے تے انہاں دے پاس اردن دا پاسپورٹ ا‏‏ے۔