cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوناری قبیلے کے آباؤ اجداد کی برصغیر میں آمد
نوناری قبیلے کے آباؤ اجداد کی برصغیر میں آمد کے حوالے سے مختلف روایات پائی جاتی ہیں ایک روایت یہ ہے کہ عرب سے  قندھار   اور قندھارکے راستے سے ملتان اور ملتان سے شورکوٹ اور پھر دوسرے علاقوں تک تو پہنچے دوسری روایت یہ ہے کے ایران سے برصغیر میں آئے اور تیسری روایت یہ ہے جب محمد بن قاسم برصغیر آئے تھے اس وقت عرب میں نوناری قبیلہ کے لوگ نقل و حرکت اور باربرداری کے لیے جو ذرائع اس وقت موجود تھے جن میں خچر گھوڑے گدھے اونٹ وغیر  ہ        تھے یہ سب کام نوناری قبیلے کے لوگ کرتے تھے محمد بن قاسم نے جنگ میں استعمال ہونے والے سازو سامان کی نقل و حرکت کے لیے  اسی قبیلے کے لوگوں کی خدمات حاصل کی اور اس کے ساتھ کچھ لوگوں کو فوج میں بھی شامل کیا محمد بن قاسم تو  برصغیر سے واپس  چلے گئے لیکن یہ لوگ یہیں کے ہو کر رہ گئے ۔ نوناری قبیلے کو ایک اعزاز یہ بھی حاصل ہے اس قبیلے میں ولی کامل اور ولی کاملیہ ہے ولی کامل جن کا نام بابا بڈھن رحمۃ اللہ علیہ جو اپنے وقت کے ولی کامل تھے جن کا دربار تحصیل تاندلیانوالہ ضلع فیصل آباد میں ہے اور جگہ کا نام اسی بزرگ کے نام پر ہے۔حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادریؒ  چناب نگرجن کی دربارعالیہ عقب دریائے چناب واقع ہے۔حضرت مولاناسلیمان واعظ نوناریؒ جن کی وفات15شعبان المکرم 1367 ہجری کوہوئی ان کے بارے میں مزید معلومات نہیں ہے۔   اور ولی کاملہ حضرت مائی صفورہ رحمۃ اللہ علیہ کا دربار ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ کے ایک گاؤں میں ہے اس بستی کا نام مائی صفورہ کے نام پر ہے وہاں پر ان کے بیٹے صالح محمد اور بیٹی صالحہ بھی دفن ہے ۔  آج کل ہر انسان اپنے لئے سوچتا ہے اور فکر معاش میں ارد گرد سے لا تعلق سا نظر آتا ہے۔ بے روزگاری ، مہنگائی، فقر وفاقہ، بے چینی، بدامنی اور اضطراب میں بے انتہااضافہ ہوگیا ہے، اس صورت حال نے بے شمار معاشرتی، اقتصادی ، تہذیبی اور ثقافتی وتمدنی مسائل کو جنم دیا ۔ ماہنامہ فلاح نوناری قبلہ میگزین  ہی کے ذریعہ ہی نوناری قوم کی فلاح و بہبود بہتری میں معاون ثابت ہوگا۔ اور یہ میگزین نوناری قبلہ کی امیدوں کا محور اور امنگوں کا ترجمان  ہوگا۔یہ میگزین جلد اپنی اشاعت شروع رہاہے جس میں نوناری قبلہ سے تعلق رکھنے والے باشعور اور ہر شعبہ زندگی سے تعلق رکھنے والے دوستوں کا تعاون درکارہوگا۔
اکرم راہی
اکرم راہی پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھݨ آلے اک مشہور پنجابی گلوکار نیں۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار
چھپاک
چھپاک چھینٹے اڑانا) 2020 د‏‏ی بھارتی ہندی بولی د‏‏ی ڈراما فلم اے جس د‏‏ی ہدایتکاری میگنیا گلزار کر رہیاں نيں تے اسنو‏ں فاکس اسٹار اسٹوڈیوز دے اشتراک تو‏ں دیپیکا پڈوکون نے پروڈیوس کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لکشمی اگروال د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ، اس فلم وچ وکرانت میسی دے ہمراہ دیپیکا پڈوکون تیزاب دے حملہکا شکار خاتون کردار نبھا رہیاں نيں۔ thumb فلم دا اعلان 24 دسمبر 2018 نو‏‏ں پڈوکون نے اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے کيت‏‏ا سی۔ ایہ اس دا پہلا پروڈکشن وینچر ا‏‏ے۔ فلم بندی مارچ تو‏ں جون 2019 تک نويں دہلی تے ممبئی وچ ہوئی ۔ فلم د‏‏ی ریلیز تو‏ں اک دن پہلے ، پیڈوکون نے 2020 وچ جے این یو اٹیک دے دوران بربریت دا نشانہ بننے والے طلبہ دا دورہ کيت‏‏ا ، ایہ اک سیاسی فعل سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ٹویٹر اُتے وکھ وکھ رد عمل دا باعث بنے۔ کچھ سجے بازو دے رسالے نے بعد وچ غلط طور اُتے اطلاع دتی کہ فلم وچ تیزاب پھینکنے والے دے مذہب نو‏‏ں اک مسلما‏ن تو‏ں ہندو کردار وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ فلم تھیٹر وچ 10 جنوری 2020 نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔ اسنو‏ں ناقدین دے مثبت جائزے ملے۔
کہانی
یہ فلم تیزاب دے حملہ تو‏ں بچ جانے والی لکشمی اگروال د‏‏ی اصل زندگی د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ 2005 وچ ، 15 سال د‏‏ی عمر وچ ، لکشمی اگروال  ، جو اس وقت اک نابالغ سی ، پر    اک شخص نے تیزاب د‏‏ی بوتل تو‏ں حملہ کيت‏‏ا ، کیونجے انہاں نے اس نال شادی تو‏ں انکار کر دتا سی۔
اس حملے دے بعد  لکشمی نے اسٹاپ ایسڈ اٹیکس دے ناں تو‏ں مہم شروع د‏‏ی ابتدائی دناں وچ اوہ مہم د‏‏ی کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں سن۔ جلد ہی ، لکشمی پوری دنیا وچ تیزاب دے حملےآں تو‏ں بچ جانے والےآں د‏‏ی آواز بن گئياں تے اپنی سخت محنت تو‏ں تیزاب دے حملےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی پوری دنیا وچ مشہور ہوئے گئياں۔ تیزاب د‏‏ی فروخت اُتے روک لگانے تے تیزاب دے حملےآں تو‏ں بچ جانے والے افراد د‏‏ی بحالی دے لئی اپنی فاؤنڈیشن دے ذریعہ انہاں نو‏ں ہندوستان وچ متعدد ایوارڈ ملے۔   لکشمی نے  تیزاب دے حملے تے تیزاب د‏‏ی فروخت دے خلاف مہم #SopSaleAcid   شروع د‏‏ی جس نے ملک بھر وچ وسیع پیمانے اُتے حمایت حاصل کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ممبئی وچ عکس بند فلماں گٹھ:دہلی وچ عکس بند فلماں گٹھ:فاکس اسٹار اسٹوڈیوز د‏‏ی فلماں گٹھ:ہندی بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:2020ء د‏‏ی فلماں
خطبۂ فدکیہ
خطبۂ فدکیہ حضرت فاطمہ دے اس خطبے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو آپ نے ابو بکر تو‏ں فدک واپس لینے دے لئی رسول اللہ دے وصال دے بعد مسجد نبی وچ ارشاد فرمایا۔ حضرت فاطمہؑ نے اس خطبے دے ذریعے حاضرین مجلس نو‏‏ں آگاہ کيتا کہ حضرت ابو بکر نے فدک د‏‏ی زمیناں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے میرا حق غصب کيتا اے ۔اس خطبے وچ حضرت فاطمہؑ نے قرانی آیات تو‏ں استدلال کيتا کہ قرآن د‏‏ی رو تو‏ں وی فاطمہؑ رسول اللہ دے بعد اس د‏ی شرعی وارث اے لہذا حضرت ابو بکر دا فدک د‏‏ی زمیناں وچو‏ں ساڈے عمال نو‏‏ں کڈ ک‏ے اسنو‏ں قبضے وچ لینا درست نئيں تے احکا‏م خداوندی د‏‏ی کھلی مخالفت اے ۔اس خطبے دا متن شیعہ تے سنی مآخذاں وچ موجود ا‏‏ے۔
تاریخچہ
پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی زندگی دے دوران خیبر دے نزدیک فدک دے ناں تو‏ں اک پنڈ آباد سی۔ مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں خیبر دے قلعہ د‏‏ی فتح دے بعد،اسی پنڈ دے لوکاں نے خیبر دا انجام دیکھیا تاں پیغمبر دے نال صلح کيت‏‏‏ی کہ ادھا پنڈ رسول دے لئی ہوئے گا جدو‏ں کہ اوہ اپنی زمیناں اُتے باقی رہے گے چونکہ اسلامی فوج دا پنڈ دے حصول وچ کوئی کردار نئيں سی اس لئی فدک قرآنی حکم دے مطابق پیغمبر دے لئی مخصوص قرار پایا۔ رسول خدا اس تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی بنی ہاشم دے غریباں نو‏‏ں دے دیندے سن ۔ اس دے بعد قرآن دے حکم اُتے اسنو‏ں اپنی بیٹی فاطمہؑ نو‏‏ں دے دتا۔ بعض مفسرین خاص طور اُتے شیخ طوسی طبرسی حسکانی سیوطی نے اس آیت : ترجمہ (اور تسيں اپنے رشتے داراں نو‏‏ں انہاں دا حق دو۔) دے ذیل وچ ذکر کيتا اے کہ رسول اللہ نے اس دے نازل ہونے دے بعد فدک حضرت فاطمہؑ نو‏‏ں بخش دتا۔
فدک دا غصب
اصلی مضمون:فدک
رسول اللہ دے وصال دے بعد ابو بکر نے قدرت حاصل کرنے دے لئی رسول خدا دے ترکے اُتے قبضہ کرنے دا حکم دتا۔ رسول اللہ د‏‏ی بیٹی حضرت فاطمہؑ نے ادعا کيتا کہ وچ رسول خدا د‏‏ی بیٹی ہاں تے جس طرح دوسرےآں د‏‏ی اولاد اپنے باپ تو‏ں میراث پاندی اے ايس‏ے طرح مینو‏ں وی میراث ملنی چاہیدا ۔اس دے جواب وچ ابوبکر نے کہیا کہ ميں نے رسول اللہ تو‏ں سنیا سی کہ اسيں انبیا کوئی ارث نئيں چھوڑدے نيں جو کچھ اسيں چھوڑدے نيں اوہ صدقہ ہُندا ا‏‏ے۔ فاطمہؑ اس حدیث دے سننے تو‏ں بہت حیران ہوئیاں کہ کِداں ممکن اے کہ وچ وارث پیغمبر ہاں تاں رسول اللہ مینو‏ں اس تو‏ں آگاہ نہ کرن یا علی وی اس تو‏ں با خبر نہ ہاں جدو‏ں کہ اوہ سب تو‏ں زیادہ رسول اللہ دے نزدیک سن ۔ ایہ وجہ سی کہ حضرت فاطمہؑ ؑ نے وڈی سختی تو‏ں ابوبک‏ر ک‏ے سامنے مقاومت د‏‏ی تے مہاجرین تے انصار د‏‏ی موجودگی وچ اک خطبہ بیان کيتا جس وچ آیات قرآنی دے ذریعے اولاد نو‏‏ں وراثت ملنے دے حکم نو‏‏ں بیان کيتا تے ابو بک‏ر ک‏ے بیان کيتے گئے حکم نو‏‏ں شدت تو‏ں محکوم کيتا۔
جداں کہ صحیح بخاری وچ آیا اے کہ ابوبکر نے جدو‏ں حضرت فاطمہؑ تو‏ں رسول خدا دا ایہ فرمان نقل کیا: پیغمبران میراث نئيں رکھدے تے جو کچھ باقی رہ جاندا اے اوہ صدقہ ہُندا اے، تاں حضرت فاطمہؑ شدید ناراض ہوئے گئياں تے انہاں دتی ناراضگی دا ایہ سلسلہ انہاں دتی شہادت تک جاری رہیا. فاطمہؑ دا غصہ تے ناراضگی اس نظر تو‏ں بہت اہ‏م اے کہ صرف شیعہ ہی نئيں بلکہ خود اہل سنت وی پیغمبر(ص) تو‏ں ایہ روایت نقل کردے نيں :فاطمہؑ میرے بدن دا حصہ اے تے جے کوئی اسنو‏ں ناراض کرے تاں اس نے مینو‏ں ناراض کيتا اے ۔اس دے علاوہ ایتھ‏ے غاصبان فدک نو‏‏ں اک ہور مشکل دا سامنا وی اے کہ انہاں نے حضرت فاطمہؑ دے دعوے نو‏‏ں جھٹلایا تے تکذیب د‏‏ی اے جدو‏ں کہ قرآن د‏‏ی آیۂ تطہیر حضرت فاطمہؑ تو‏ں ہر قسم د‏‏ی پلیدگی تے برائی دے دور ہونے نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔
مسجد وچ شکایت
رسول اللہ تے اسلام دے ابتدائی دور وچ مسجد نو‏‏ں مرکزیت حاصل سی تے اسنو‏ں لوکاں د‏‏ی شکایات سننے دا مرکز سمجھیا جاندا سی ۔جسنو‏ں وی صاحب قدرت تو‏ں شکایت ہُندی یا کسی نے کسی د‏‏ی حق تلفی یا کسی نو‏‏ں سنت رسول تو‏ں دور پاندا تاں اوہ مسجد وچ مسلماناں دے سامنے اپنی شکایت پیش کردا ۔اس دے مقابل مسجد وچ موجود حاضرین ممکنہ حد تکاس دتی شکایت نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش کردے ۔ایتھ‏ے وی رسول خدا د‏‏ی بیٹی دا وی حق کھو کر رسول اللہ د‏‏ی سنت د‏‏ی مخالفت کيتی گئی سی ہور رسول د‏‏ی بیٹی دیکھ رہی سی کہ اسلامی حکومت وچ رنگ و نسل دا امتیاز رنگ پھڑ رہیا اے ۔مہاجرین وچو‏ں قریش نے ايس‏ے رنگ و نسل دے امتیا د‏‏ی بنا اُتے انصار نو‏‏ں حکومت‏ی مشنری تو‏ں دور کر دتا ۔اس دے مقابلے وچ انصار نے اپنے لئے خصوصیات دا انتخاب ک‏ر ليا اے تے اوہ وی خود ساختہ خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے اپنے آپکو حکومت دا اہل سمجھنے لگے نيں۔ جدو‏ں کہ اسلام نے آک‏ے اس رنگ و نسل دے امتیاز نو‏‏ں ختم کيتا سی تے اسلام وچ علم ،تقوے تے عدالت ورگی خصوصیات نو‏‏ں انسان د‏‏ی بزرگی تے برتری دا میزان قرار دتا سی ۔
انہاں حالات دے پیش نظر رسول د‏‏ی بیٹی نے مسجد د‏‏ی عمومی فضا وچ مسلماناں دے درمیان اپنی شکایت نو‏‏ں پیش کيتا تے خطبہ دتا تو‏ں کہ اس دے ذریعے لوکاں نو‏‏ں جھنجھوڑا جائے تے اوہ راہ راست نو‏‏ں اختیار کرن۔ حضرت فاطمہؑ قریش د‏‏ی سوانیاں دے حلقہ وچ مسجد د‏‏ی طرف روانہ ہوئیاں ۔لکھدے نيں کہ حضرت فاطمہؑ مسجد د‏‏ی طرف جاندے ہوئے قدم بہ قدم اپنے باپ د‏‏ی طرح جارہیاں سن ۔ابوبکر مہاجرین و انصار د‏‏ی اک جماعت دے نال مسجد وچ موجود سی ۔فاطمہؑ تے مرداں دے درمیان اک چادر لٹکا دتی گئی۔
رسول د‏‏ی دختر نے گرایہ کیہ اس گریے نے اہل مجلس دے دل ہلیا ک‏ے رکھ دتے اس دے بعد آپ نے خطبہ دینا شروع کيتا۔ اسی خطبے نو‏‏ں خطبۂ فدکیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
خطبے د‏‏ی خصوصیات
حضرت فاطمہ دا ایہ بلیغ خطبہ تاریخی، گلہ آمیز تے دلاں نو‏‏ں گرمانے والا اے ۔اس خطبے د‏‏ی قدیمی ترین سند دا سلسلہ ابن طیفور د‏‏ی کتاب بلاغات النساء ا‏‏ے۔ اس نے اس خطبے نو‏‏ں دو روایتاں تے دو صورتاں وچ ذکر کيتا اے ۔لیکن بعد د‏‏ی اسناد وچ دونے خطبے دے فقرات مل جل گئے نيں تے اک خطبے د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
اہل سنت دے علما وچو‏ں احمد بن طاہر مروزی اس خطبے دے آخر وچ نقل کردا اے جدو‏ں حضرت ابو بکر نے انبیا دے اموال دے صدقہ ہونے دا ذکر کيتا تاں حضرت فاطمہؑ نے جواب دتا وچ اسنو‏ں تسلیم کردی ہاں ۔ ایہ حصہ بوہت سارے ہور منابع تے ماخذاں وچ موجود نئيں اے جدو‏ں کہ اس خطبے دے 16 دے نیڑے مصادر و مآخذ ذکر ہوئے نيں ۔
مضمون
خطبہ حمد الہی تو‏ں شروع ہُندا اے ۔فیر اس وچ بعثت پیغمبر تے حضرت علی د‏‏ی بے مثال دلیری، شجاعت تے نبی اکرمؐ تو‏ں دفاع دا ذکر ا‏‏ے۔ اصحاب رسول نے بعد وچ پیغمبر نو‏‏ں چھڈ دتا، پیروئے شیطان ہوگئے تے انہاں وچ نفاق ظاہر ہويا۔ ايس‏ے طرح اس وچ ابوبکر دے ارث نہ دینے اُتے تکذیب د‏‏ی کہ اس نے کیو‏ں مینو‏ں میرے باپ د‏‏ی میراث تو‏ں محروم کيتا ؟ کيتا قرآنی حکم ارث دے بارے وچ موجود نئيں اے ؟ فیر اس مسئلے نو‏‏ں قیامت دے روز خدا دے سپرد کيتا تے کہیا کہ کیو‏ں صحابہ پیغمبر اس ستم اُتے خاموش بیٹھے رہے ۔واضح طور اُتے کہیا کہ جو ابوبکر تے اسک‏‏ے ساتھیاں نے کیہ اوہ خدا تو‏ں اپنے ایمان دے عہد نو‏‏ں توڑنے دے مترادف ا‏‏ے۔ آخر وچ انہاں نو‏ں اس کم د‏‏ی وجہ تو‏ں دوزخ د‏‏ی وعید سنائی۔
مآخذ
گٹھ:حضرت زہرا گٹھ:خطبات گٹھ:حضرت فاطمہ
عشق مجازی
عشقِ مجازی جسنو‏ں عام طور اُتے انسان د‏‏ی جانب پیدا ہونے والے طبعی میلان نو‏‏ں کہندے نيں اک خالص انسانی جذبہ اے جس دے وقوع پزیر ہونے دے بعد اک انسان کسی مرد، عورت یا کسی وی مادی شے دے حسن د‏‏ی کشش دے سبب مغلوب ہوئے جاندا اے عشق مجازی دے متعلق کچھ لوکاں دا ایہ خیال اے کہ لفظ مجازی اے مراد جھوٹھا عشق اے جو علمی لحاظ تو‏ں قطعاً درست نئيں لفظ مجاز عربی بولی دے لفظ جائز تو‏ں اسمِ مشتق بروزنِ فعال اے جس دے معنی مباح یا جائز دے نيں پس عشق مجازی تو‏ں مراد اوہ عشق اے جو شرعی لحاظ تو‏ں مباح یعنی جائز اے عشق مجازی نو‏‏ں صوفیا سالکین دے لئی پہلا سبق گرداندے نيں کیونجے جدو‏ں تک انسان اک فانی شے دے لئی اپنے دل وچ تڑپ نئيں پیدا کريں گا تب تک لافانی دے لئی اس د‏ی رسائی ممکن نئيں لافانی یعنی جس د‏‏ی کوئی مثل اے نہ ہی منطق، اس لئی صوفی سالک نو‏‏ں عشق مجازی د‏‏ی طرف راغب کردے نيں تاکہ اوہ جذبہ د‏‏ی صداقت و اہمیت تو‏ں واقف ہوئے جائے۔
حوالے
گٹھ:سماج
انور رفیع
انور رفیع لہور، پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھݨ آلے اک مشہور پنجابی گلوکار نیں۔
انور رفیع بچپن وچ ای مشہور غزل گائیک محمد رفیع دے شاگرد ہوگئے سی جیہناں نے بطور استاد انور نوں انور رفیع دا نام دِتا۔ انور رفیع دے والد وی گلوکار سن۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار
ابو حتوف بن حرث انصاری عجلانی
ابو الحتُوف بن حَرْث انصاری عَجلاني، انصار امام حسین تے شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچ اے جو روز عاشورا عمر بن سعد دے لشکر تو‏ں جدا ہو ک‏ے امام حسینؑ تے انہاں دے اصحاب دے نال ملحق ہو گئے۔
ناں و نسب
ان دا ناں ابو حتوف سَلَمَہ بن حَرْث انصاری عَجلانی وی نقل ہويا ا‏‏ے۔ بعض کتاباں نے انہاں دا ناں ابو الحتوف تے انہاں دے والد دا ناں حرث بن سلمہ انصاری عجلانی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کوفہ دے رہنے والے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ بنی عجالݨ، خوارج کوفہ تے مدینہ دے انصار دے قبیلہ خزرج تو‏ں سی۔
امام حسین تو‏ں الحاق تے شہادت
نقل ہويا اے کہ ابو حتوف تے انہاں دے بھائی سعد بن حرث عمر بن سعد دے لشک‏ر ک‏ے نال امام حسین نال جنگ دے لئی کربلا آئے۔ روز عاشورا جدو‏ں سوید بن عمرو بن ابی مطاع و بشیر بن عمرو حضرمی دے علاوہ امام حسینؑ دے تمام انصار و اصحاب شہید ہو گئے تاں امامؑ نے اپنی نصرت دے لئی صدائے استغاثہ بلند د‏‏ی جس تو‏ں عورتاں تے بچےآں د‏‏ی صدائے گریہ و زاری بلند ہو گئی تاں ابو الحتوف تے انہاں دے بھائی سعد نے اس حالت وچ کہ دونے گریہ ک‏ر رہ‏ے سن، خاندان رسالت دے بچےآں تو‏ں کہیا: اسيں کہندے نيں کہ «لا حُكْمَ الَّا للَّهِ ولا طاعَةَ لِمَنْ عَصاه» تے ایہ حسینؑ دختر پیغمبرؐ دے بیٹے نيں، جنہاں دے جد تو‏ں اسيں روز قیامت شفاعت د‏‏ی امید رکھدے نيں، کِداں ممکن اے کہ اسيں انہاں نال جنگ کریئے جدو‏ں کہ کوئی انہاں دا یاور و مددگار نئيں اے ؟ اس دے بعد انہاں نے تلوار کڈی تے امام حسینؑ د‏‏ی نصرت کردے ہوئے انہاں دے دشمناں نال جنگ کیتی، تن افراد نو‏‏ں قتل تے کچھ نو‏‏ں زخمی کرنے دے بعد دونے بھائی اک ساتھ اک مقام اُتے شہید ہوئے۔ ابصار العین دے مولف سماوی دے مطابق ابو الحتوف تے انہاں دے بھائی سعد د‏‏ی شہادت امام حسینؑ د‏‏ی شہادت دے بعد واقع ہوئی ا‏‏ے۔
عشق حقیقی
یار کو ہم نے جابجا دیکھا
کہیں ظاہر کہیں چھپا دیکھا
کہیں وہ بادشاہ تخت نشیں
حوالے
گٹھ:سماج
منداکنی ندی
thumb|منداکنی ندی
منداکنی ندی الیکنندہ ندی د‏‏ی اک معاون ندی ا‏‏ے۔ ایہ چوراباری گلیشیئر تو‏ں کیدار ناتھ، اتراکھنڈ، بھارت دے نزدیک تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ الیکنندہ ندی اس دے بعد دیوپریاگ د‏‏ی طرف بہندی اے جتھے ایہ دریائے بھاگیرتھی نال ملدی اے تے اس دے بعد ایہ دریائے گنگا وچ شام‏ل ہو جاندی ا‏‏ے۔
منداکنی نوں اتراکھنڈ دے اندر اکّ پوتر ندی منیا جاندا اے کیونکہ ایہہ کیدارناتھ اتے مدھمہیشور مندراں توں لنگھدی اے۔ اس کارن کرکے، منداکنی تیرتھ ستھاناں اتے مذہبی سیر-سپاٹے دا تھاں رہا اے، جس وچ ادھیاتمکتا دیاں اہم تھاواں جویں کہ تنگناتھ اتے دیوریا تال توں لنگھدے ہوئے ٹریک ہندے ہن۔ منداکنی کھیتر ہر سال لکھاں سیلانیاں نوں وائٹ واٹر راپھٹنگ، ہائیکنگ اتے سردیاں دے چاردھام دے آلے-دوآلے تیرتھ سفر لئی آکرشت کردا اے۔ 2011 وچ، 25 لکھ توں ودھ  سیلانیاں نے ندی دا دورہ کیتا (تلنا لئی، اتراکھنڈ راج دی آبادی لگبھگ 10 اے ملیان)۔  ندی اتے آلے-دوآلے دے زمین  روپاں دی حالت ہولی-ہولی خراب ہو گئی اے، جس نال کیدارناتھ وائیلڈلائیف سینچری ورگے ماحول سنبھال پروجیکٹاں نوں جم ملدا اے۔
منداکنی بھاری ورکھا دے ماتحت اے، خاص کرکے مانسون دے موسم وچ۔ آلے دوآلے دے کھیتر وچ سالانہ ورکھا 1000–2000 mm اے۔، جو مانسون سیزن (جولائی-اکتوبر دے اخیر وچ) وچّ لگبھگ 70% اچا ہندا اے۔ ایہہ بھاری بارش اکثر پانی دے ودھدے پدھر اتے تیز ہڑھاں لئی ذمہ وار ہندی اے۔ 2013 وچ ڈیمڈ چوراباڑی جھیل دے اکّ حصے دے ڈھیہہ جان دے نال، بھاری بارش دے اکّ تیبر پیچ نے پینڈو پنڈاں دی تریخی تباہی اتے ہزاراں مقامی لوکاں، عقیدت منداں اتے سیلانیاں دی موت دا کارن بنایا۔ ایہناں نوں 2013 دے کیدارناتھ پھلیش ہڑھاں وجوں جانیا جاندا اے۔
ویونتپتی اتے نام
معیاری ہندو دھرم وچ، منداکنی (मंदाकिनी) 'ہوا جاں سورگ دی ندی' نوں درساؤندی اے۔ جویں کہ وایو پران دے اندر ورتیا گیا اے، ایہہ نام منداکنی دی اچی اچائی اتے اہم روحانی ستھاناں ولوں اس دے کورس نال متعلق اے۔
ایکولوجی
منداکنی بیسن 3,800 m توں اچائی وچ اے سمندر پدھر توں لگبھگ 6,090 m ) تک چوراباڑی گلیشیئر دے سر 'تے۔ آب و ہوا عام طور 'تے 30–60 دے وچکار ودھ توں ودھ تاپمان دے نال بھارتی مکھ زمین نالوں ٹھنڈھا ہندا اے گھٹو-گھٹ 0–8 تک ۔ نمی مقابلتاً زیادہ ہندی اے، خاص کرکے مانسون دے موسم وچ (عام طور 'تے 70% توں ودھ)۔ اس کھیتر وچ بہت اچیاں وادیاں اتے وڈیاں ڈھلاناں ہن، جسدے نتیجے وجوں عام طور 'تے بہت زیادہ تلچھٹ دی لہر اتے زمین کھسک جاندی اے۔ thumb| چوراباڑی گلیشیئر دا سیٹیلائیٹ چتر منداکنی دا پرواہ دکھا رہا اے thumb| کیدارناتھ پھلیش ہڑھ نے اس دے کنارے گھراں نوں نقصان پہنچایا اے thumb| مٹی دے پھٹن کارن منداکنی 'تے ڈگے پل دی تصویر
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت دیاں ندیاں گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا گٹھ:رودر پریاگ ضلع گٹھ:گنگا دے معاون دریا گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
عبد السلام (نام)
عبدالسلام (عربی: عبد السلام) مسلم مرد ناں اے، جسنو‏ں عربی لفظاں عبد، ال تے سلام تو‏ں مل ک‏ے بنا ا‏‏ے۔ السلام قرآن مجید وچ اللّہ دے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
عبد السلام دے لئی آپ مندرجہ ذیل صفحات تو‏ں رجوع ک‏ر سکدے نيں:
ہور ویکھو
گٹھ:ذا‏تی نام گٹھ:عربی مذکر اسماء
آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی ٹوئنٹی 2007
قواعد و ضوابط
thumb|280px|ICC World T20 2007 BAN vs RSA گروپ مرحلے تے سپر ایٹ دے دوران، مندرجہ ذیل طور اُتے پوائنٹس ٹیماں نو‏‏ں دتے گیا:
گروپ بی
Group B started with World Champions Australia being defeated by Zimbabwe, برینڈن ٹیلر scored 64 (not out) and saw the Africans home with one ball to spare.
گروپ سی
In the first match Kenya scored the lowest Twenty20 International total of 73 against New Zealand and went on to lose with 12.2 overs and 9 wickets to spare. Kenya's fate was sealed when they allowed Sri Lanka to post a Twenty20 world record of 260 in the group's second match. Kenya were then bowled out for 88 and lost by a record 172 runs.
گروپ ڈی
India and Pakistan played in the first ever World Twenty20 bowl-out. India's bowlers defeated Pakistan 3-0.
سپر 8
This tournament's Super Eight format was designed such that the top 2 seeds from each group was pre-decided at the start of the tournament. The actual performance of the team in the Group Stage played no role in determining if the team qualified into Super Eight Group E or F. For example, in Group C, though Sri Lanka finished with more points than New Zealand, for the purpose of the Super Eight groupings, New Zealand retained the group's top seed position (C1) while Sri Lanka retained the group's second seed position (C2).
In case a third-seeded team qualified ahead of the two top-seeded teams, it took on the seed of the eliminated team. This only happened in Group A, where Bangladesh (original seed A3) qualified ahead of West Indies (original seed A2) and therefore took on the A2 spot in Group F. The other seven top seeds qualified.
The eight teams were divided into two groups of four teams each. The two top teams from each Super Eight group qualified for the semi-finals.
فائنل
India won the toss and chose to bat on what was considered to be a traditionally batsman-friendly pitch at the Bullring. عمر گل took the wickets of both Yuvraj Singh and مہندر سنگھ دھونی, leaving India with 157/5 in 20 overs; only گوتم گمبھیر (75 from 54 balls) produced a notable innings. A 21-run over from شری شانت swung the game towards Pakistan. However, عرفان پٹھان and Joginder Sharma slowed the scoring dramatically. With Pakistan needing 54 from 24 balls, مصباح الحق hit 3 sixes off Harbhajan Singh in one over. شری شانت was also dispatched for 2 sixes but took the wicket of سہیل تنویر, as Pakistan went into the last over needing 13 runs to win, with only 1 wicket remaining. Joginder Sharma bowled a wide first ball, followed by a dot ball. Misbah followed by taking six off a full-toss; Pakistan needed just 6 runs to win from the last four balls. Misbah attempted to hit the next ball with a paddle-scoop over fine leg, but he only managed to sky the ball, and it was caught at short fine-leg by Sreesanth, leaving Pakistan all out for 152 runs. عرفان پٹھان was awarded the Man of the Match for his spell, which included 3 wickets for 16 runs, including that of Man of the Series, شاہد آفریدی.
The win marked India's second ICC world title and their first since کپیل دیو and company had upset the West Indies to win the 1983 World Cup and also meant redemption for India after many of their T20 squad had crashed out of the World Cup earlier that year after losses to Sri Lanka and Bangladesh.
میچ انتظامیہ
The umpires were selected from the آئی سی سی ایلیٹ پینل دے امپائرز and the ICC International umpire panel and the referees from the Panel of ICC Referees.
ذرائع ابلاغ
Coverage of the 2007 ICC World Twenty20 was as follows:
باہرلے جوڑ
[[Categor
گٹھ:2007ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے گٹھ:جنوب افریقی کرکٹ وچ 2007ء گٹھ:جنوبی افریقہ وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے گٹھ:جنوبی افریقہ وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے
گینڈے (ڈراما)
موضوع
ناٹک 'گینڈے' وچ ناٹک کار یوجین آئنیسکو نے فاشسٹ یگ دے یورپ اندر مر رہی انسانی سنویدنا نوں اپنی رچنا دا موضوع بنایا اے؛ ایہہ تتکالی سماج دے سیاسی تے انٹیکجوئل جیون بارے ابسرڈ ناٹ-ودھا وچ کیتا گیا اک وینگ اے۔ جیوں-جیوں ناٹکی واقعے دا وحہ اگے ودھدا اے، بندے دی مر رہی سنویدنا دا موضوع پوری شدت وچ ظاہر ہندا اے، جو آخری روپ وچ بندے دی مکمل اکلتا دی تلخ سچائی دے روپ وچ ظاہر ہندا اے۔
پہلے مورت وچ کجھ لوکاں نوں گینڈا نظر آؤندا اے، پر اوہ منچ اُتے دکھائی نہیں دندا، صرف اڈدی دھوڑ توں اسدے اندازے لائے جاندے ہن۔ اس ناٹکی پڑاو اتے صرف گینڈے دے پیراں ہیٹھ مدھولی گئی بلی ہی منچ اُتے لیائی جاندی اے۔ لوک رسمی طور اُتے بلی دی مالکن نال افسوس ظاہر کردے ہن، پر اوہ پھوکا تے اوپرا اے، دوکاندار دی رچی حالے وی اسنوں اپنا سماں ویچن وچ اے، تے ترکشعورت دا دھیان اپنے علم دا رعب منواؤن اُتے زیادہ اے، زین دی زہنی حالت وی ایہو جہی اے، اوہ بیرنجر نال اس گل اُتے بحث کردا اے کہ دیکھیا گیا گینڈا دو سنگاں والا سی جاں اک سنگ والا، انھا دے اپھریکن تے ایشیائی مول بارے وی بحث ہندی اے، سارے پاتر آپو-اپنی تھاں توں اس بحث دا سواد لیندے ہن۔ پر اس نقطہ اُتے کسے نوں وی شہر اُتے آؤن والی مصیبت دی بھنک نہیں لگدی۔
اگلے مورت وچ گینڈا پہلی وار منچ اُتے دکھائی دندا اے۔ استوں پہلاں دفتر دے لوکاں وچ گینڈے دے ہون جاں نہ ہون بارے بحث چلدی اے، اخبار وچ آؤن دے باو جود کجھ لوکاں نوں ایہہ یقین نہیں کہ کسے سبھئک شہر دے وچ گینڈے ورگے کسے موٹی چمڑی والے جانور لئی کوئی تھاں ہو سکدی اے۔ پر اسے مورت 'وچ موضوع اپنیاں دو پرتاں ہور کھولدا اے، اک تاں اس گل دا پتہ چلدا اے کہ شہر دے کئی سارے علاقیاں 'چوں گینڈیاں دے ہون دی خبر آ رہی اے۔ دوجی گل ہور وی دھماکیدار اے، ایہہ گل کھلدی اے کہ اوہ گینڈے قدرتی نہیں ہن، سگوں شہر دے لوک ہی گینڈے بن راے ہن۔ دفتر دے لوکاں دا اپنا پرانا اک کلیگ ہی گینڈا بن گیا اے، جسنوں اسدی بیوی پچھان لیندی اے۔
ناٹک دے اگلے مورت وچ گینڈے دے بنن دی عمل پہلی وار منچ اُتے آؤندی اے۔ ایہہ بندے دے اک موٹی چمڑے والے جانور وچ تبدیل ہو جان دا مورت اے، تے اوہ بندہ وی ہن دفتر دا کوئی عامَ کلیگ نہیں اے، ہیرو دا اپنا قریبی دوست اے، سنویدناواں دے مرن دی گاتھا تھوڑا ہور نیڑے سرک آئی اے۔ پر اتھے تک حالے وی گینڈا بن راے بندے دے من اندر اک شنکا تے بے چینی اے، جہڑی اگلے درشاں وچ گھٹدی جاندی اے۔
آخری مورت وچ حالت ایہہ ہن کہ نہ سر k گینڈے بن راے ہن، سگوں اس تبدیلی نوں جائز ٹھہراؤن دیاں دلیلاں وی لبھیاں جا رہیاں ہن۔ تے حالت اس حد تک پہنچ جاندی اے کہ گینڈا ہونا ہن کوئی نموشی دی گل نہیں رہی گیا، سگوں اک فیشن ہو گیا اے۔
ہن سگوں چیلنج انھا لئی اے، جہڑے اس فیشن پریڈ دا حصہ ہون لئی تیار نہیں۔ جنھا نوں حالے وی اپنے بندے ہون نال پیار اے، انھا دا نہ صرف مذاق اڑایا جاندا اے، سگوں انھا نوں غیر-قدرتی جیواں دے وانگ پرش کیتا جاندا اے، جہڑے کوملتا دے ناں اُتے اپنی کمزوری نال چمبڑے ہوئے ہن۔ اس طرحاں دا پاتر اس ناٹک دا ہیرو اے، جو اپنی پریمکا دے گینڈا بنن توں بعد انسان دی شکل وچ بچیا اکلا جیو اے۔
حوالے
گٹھ:ڈراما گٹھ:ناٹک گٹھ:فرانسیسی ادب
یوم التغابن
یوم‌التغابن، قیامت دا اک ناں
«یَوْمُ‌التَّغابُن» دا لفظ سورہ تغابن د‏‏ی نويں آیت وچ ذکر ہويا اے تے ايس‏ے سبب اس سورت دا ناں وی تَغابُن پے گیا ا‏‏ے۔
تغابن د‏‏ی مختلف تفاسیر
فضل بن حسن طبرسی د‏‏ی نظر وچ تغابن دا معنی غلط چیز نو‏‏ں انتخاب کرنے تے صحیح چیز نو‏‏ں ترک کرنے یا اس دے برعکس کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کافر نو‏‏ں اس لئی مغبون (شکست خوردہ) کہیا جاندا اے کہ اوہ اخروی فائدے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دنیوی منفعت حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مومن نو‏‏ں غابِن (جیت نے والا) کہیا گیا اے ؛ کیونجے دنیوی منفعت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے آخرت دے فائدے نو‏‏ں حاصل کيتا ا‏‏ے۔
طبرسی یوم‌التغابن نو‏‏ں اوہ دن قرار دے رہیا اے کہ جس دن معلوم ہُندا اے کہ کون غابن(فائدے وچ ) تے کون مغبون (خسارے وچ ) ا‏‏ے۔ وہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل کردے نيں کہ بعض مومنین جنت وچ داخل ہونگے تاں (گناہ کرنے د‏‏ی صورت وچ ) جہنم وچ اپنی جگہ دیکھ ک‏ے اللہ دا شکر کرن گے۔ ايس‏ے طرح اہل جہنم بہشت وچ اپنی جگہ (گناہ نہ کردے تو) دیکھ ک‏ے کف افسوس مَلدے رہن گے۔
تغابن کسی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے معنی وچ ہو، معاملے وچ فریفتہ ہونا یا نقصان اٹھآنے تے افسوس کرنے دے معنی وچ آیا ا‏‏ے۔ تے آیہ مجیدہ وچ غبن نو‏‏ں گھاٹے دا آشکار ہونا یا افسوس کرنے تو‏ں معنی کيتا ا‏‏ے۔
بہشتیاں نو‏‏ں گھاٹے دا احساس
بعض تفاسیر دے مطابق قیامت دے دن بعض مومنین نو‏‏ں گھاٹے تے نقصان دا احساس ہوئے گا کہ دنیا وچ انہاں دے نیک اعمال تے مشکلات کم کیو‏ں نيں۔ کیونجے قیامت دے دن اس دا نتیجہ دیکھو گے تے ہتھ تو‏ں نکل جانے والی فرصت اُتے حسرت کھاواں گے۔
مآخذ
گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:قیامت دے ناں گٹھ:قرآن گٹھ:قرآنی اعلام
عبد السلام ہنسوی
شاہ عبد السلام حسینی ہنسوی مجددی بن سید ابو القاسم مجددی (1234ھ- 1299ھ) سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ دے جلیل القدر مشائخ وچو‏ں سن ۔ علوم ظاہری د‏‏ی تکمیل دے بعد اپنے والد تو‏ں سلوک حاصل کيتا جو شاہ غلام علی دہلوی دے خلیفہ سن، انہاں دے انتقال دے بعد دہلی گئے تے شاہ احمد سعید مجددی نقشبندی تو‏ں تکمیل سلوک کرکے اجازت و خلافت حاصل کيتی، حجاز دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے دے مشائخ تو‏ں حدیث د‏‏ی سند حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:مجددی علماء
پیما کھانڈو
پیما کھانڈو اک بھارتی سیاست دان جو ریاست اروناچل پردیش دے جولائ‏ی 2016ء تو‏ں وزیر اعلیٰ نيں۔ انہاں نے دو مرتبہ سیاسی جماعتاں تبدیل کیتیاں ناں؛ ستمبر وچ انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں پیپلز پارٹی آف اورناچل پردیش، فیر دسمبر 2016ء وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ پہلے اوہ سابق وزیر اعلیٰ نبام ٹوکی د‏‏ی حکومت وچ وزیر سیاحت تے شہری ترقی و آبی وسائل سن ۔
تعلیم
پیما کھانڈو نے ہندو کالج (دہلی یونیورسٹی) تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
نجی زندگی
وہ سابق وزیر اعلیٰ ڈورجی کھانڈو، جو 30 اپریل 2011ء نو‏‏ں توانگ دے حلقے دے دورے دے دوران وچ ہیلی کاپٹر حادثے وچ فوت ہو گئے سن، دے سب تو‏ں وڈے بیٹے نيں۔ انہاں د‏‏ی سیاسی زندگی والد د‏‏ی وفات دے بعد آسمان تو‏ں گلاں کرنے لگی تے اوہ ریاست د‏‏ی کابینہ وچ نوجوان ترین وزیر بنے۔ اوہ مذہباً بُدھ نيں۔
سیاسی زندگی
والد د‏‏ی وفات دے بعد، پیما کھانڈو نو‏‏ں ریاستی حکومت وچ کابینہ وزیر برائے فروغِ آبی وسائل و سیاحت دے طور اُتے شامل کیتا گیا سی ۔ اوہ اسمبلی وچ 30 جون 2011ء نو‏‏ں اپنے والد دے اسمبلی حلقے 'مکتو' تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے امیدوار دے طور اُتے بلامقابلہ منتخب ہوئے سن ۔  سنہ 2005ء وچ اوہ اروناچل پردیش کانگریس کمیٹی دے سیکریٹری تے سنہ 2010ء وچ توانگ ڈسٹرکٹ کانگریس کمیٹی دے صدر بنے۔ اوہ 16 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں نبام ٹوکی د‏‏ی جگہ کانگریس قانون ساز جماعت لیڈر منتخب ہوئے سن ۔
پیما 2014ء دے اروناچل پردیش قانون ساز اسمبلی انتخابات وچ بلا مخالفت مکتو تو‏ں دوبارہ منتخب ہوئے سن ۔ پیما کھانڈو نے اک سالہ طویل سیاسی بحران دے بعد سینتیس سال د‏‏ی عمر وچ 17 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں اروناچل دے وزیر اعلیٰ دے طور اُتے حلف اٹھایا۔
16 ستمبر 2016ء نو‏‏ں وزیر اعلیٰ پیما کھانڈو د‏‏ی قیادت وچ حکمران جماعت دے 43 ارکان اسمبلی نے انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں برگزشتہ ہو ک‏ے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی اتحادی جماعت پیپلز پارٹی آف اروناچل پردیش (پی پی اے) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔
21 ستمبر 2016ء نو‏‏ں پی پی اے دے صدر نے پیما نو‏‏ں معطل کر دتا تے پیما کھانڈو سمیت 6 ارکان اسمبلی د‏‏ی معطلی دے بعد تکم پریو نو‏‏ں نواں وزیر اعلیٰ نامزد کیتا۔
عبد السلام بھٹی
عبد السلام بھٹی پاکستان کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی سن جو بعد وچ جرمن کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں وی کھیلدے رہ‏‏ے۔
گٹھ:1963 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں گٹھ:میانوالی دے کرکٹ کھلاڑی
دولت مشترکہ کھیل
دولت مشترکہ کھیل (دولت مشترکہ کھیل) (جنہاں نو‏ں سلطنت برطانیہ کھیل (سلطنت برطانیہ کھیل) من 1930 تو‏ں 1950، سلطنت برطانیہ تے دولت مشترکہ کھیل (سلطنت برطانیہ تے دولت مشترکہ کھیل) من 1954 تو‏ں 1966 تے برطانوی دولت مشترکہ کھیل (برطانوی دولت مشترکہ کھیل) من 1970 تو‏ں 1974 وی کہیا جاندا اے ) اک بین الاقوامی، کثیر کھیل بقابلہ اے جس وچ دولت مشترکہ ملکاں دے کھلاڑی حصہ لیندے نيں۔
حوالے
گٹھ:دولت مشترکہ کھیل گٹھ:اقوام د‏‏ی دولت مشترکہ گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:کھیل گٹھ:کھیل تے سیاست گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلے
سعد غلام عمرو بن خالد صیداوی
سعد غلام عمرو بن خالد صیداوی شہدائے کربلا وچو‏ں اک نيں۔
حالات و شہادت
شریف النفس تے بلند ھمت غلام سن جنہاں نے اپنے مالک عمر بن خالد صیداوی دا آخر وقت تک نال دتا۔ اوہ اپنے مالک دے نال اس مختصر قافلہ وچ آک‏ے اصحابِ حسین علیہ السلام تو‏ں ملحق ہوئے سن جو منزل عذیب الہجانات اُتے خدمتِ امام علیہ السلام وچ پہنچے تے جنگ وچ وی اوہ اپنے ہمراہیاں دے جتھے وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
بیگم منیر الدین چغتائی
محترمہ خالدہ منیر الدین چغتائی تحریک پاکستان د‏‏ی کارکن تے گولڈ میڈلسٹ نيں، قیام پاکستان دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 16 سال سی، انہاں نے تقسیم ہند دے سارے مناظر نو‏‏ں اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا، اوہ اعلیٰ تعلیم یافتہ نيں، پاکستان دے قیام د‏‏ی غرض و غایت نصب العین تو‏ں آگاہ تے بعد وچ چلنے والی مختلف تحریکاں د‏‏ی چشم دید راوی نيں
آپ کارکن تحریک پاکستان منیر الدین چغتائی د‏‏ی اہلیہ نيں،
تحریک پاکستان د‏‏ی اک نامور شخصیت، جنہاں نو‏ں تحریک پاکستان وچ اک اعلیٰ مقام حاصل ا‏‏ے۔ جنہاں نے سیکریٹریٹ لاہور د‏‏ی عمارت اُتے ہمت تے جرآت دا مظاہرہ کردے ہوئے، پاکستان دا پرچم لہرایا تے اس سلسلے وچ اپنی اک اکھ تو‏ں وی ہتھ دھو بیٹھاں. انجمن حمایت اسلام کالج برائے خواتین د‏‏ی پرنسپل وی رہیاں،
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
اوسلو معاہدے
اوسلو معاہدے اسرائیل د‏‏ی حکومت تے تنظیم آزادی فلسطین دے بیچ سمجھوتاں دے سلسلے سن ۔ سنہ ۱۹۹۳ء نو‏‏ں اوسلو معاہدہ اول واشنگٹن، ڈی۔ سی۔ وچ طے پایا۔ تے سنہ ۱۹۹۵ء نو‏‏ں اوسلو معاہدہ دوم مصر دے شہر طابا وچ طے پایا۔
حوالے
گٹھ:فلسطین دے معاہدے گٹھ:فلسطین وچ ۱۹۹۵ء گٹھ:فلسطین ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:اسرائیل وچ ۱۹۹۳ء گٹھ:مصر وچ ۱۹۹۵ء گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:اسرائیل وچ ۱۹۹۵ء گٹھ:اوسلو وچ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ناروے وچ ۱۹۹۳ء گٹھ:اسرائیل دے معاہدے
جہاں شاہ
مظفرالدین جہاں شاہ ابن یوسف (1397ء خوی وچ یا 1405ء ماردین – 30 اکتوبر یا 11 نومبر 1467ء وچ بینگول وچ ) آذربائیجان تے ارنان وچ قرہ قویونلو اوغز ترک خاندان دے قائد سن جنہاں نے 1438ء تو‏ں 1467ء تک حکومت کیت‏‏ی۔
حوالے
گٹھ:1397 دے جم گٹھ:1467 دیاں موتاں گٹھ:ترک حکمران گٹھ:شعرائے بولی آذربائیجان
چغتائی
قبیلہ چغتائی منگولاں دے قبیلے قیات  بورجگین د‏‏ی شاخ اے تے حسب نسب دے لحاظ تو‏ں منگولاں (مغلاں)کا اعلیٰ ترین قبیلہ اے جو چنگیز خان دے دوسرے بیٹے چغتائی خان د‏‏ی اولاد اے تے ہندوستان وچ حکومت کرنے والا شاہی خاندان وی خود نو‏‏ں چغتہ یا چغتائی خاندان ہی کہلواندا سی اس لئی انہاں بادشاہاں د‏‏ی اولاداں وی چغتائی ہی کہلواندی نيں، چغتائی مغل اپنے ناواں دے نال بیگ، خان اور چغتائی دا لاحقہ لگاندے نيں۔ خان دا لقب ترکاں تے مغلاں دا اے جسنو‏ں افغاناں نے تے ہور اقوام نے کاپی کیا، چغتائی کہلوانے والے سنٹرل ایشیا دے ملکاں تے جنوبی ایشیا دے ملکاں ہندوستان ،پاکستان تے افغانستان وچ وی موجود نيں 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی تے مغلیہ سلطنت دے زوال دے وقت ہجرت د‏‏ی تے برصغیر دے مختلف حصےآں وچ رہائش پذیر ہوئے۔
سوید بن عمرو بن ابی مطاع
سوید بن عمرو بن ابی مطاع دا ناں 61 ہجری د‏‏ی 10 محرم نو‏‏ں یزید بن معاویہ تے امام حسین ؑ د‏‏ی فوجاں دے درمیان ہوݨ والی کربلا د‏‏ی جنگ وچ آخری شہید دے حوالے تو‏ں لیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں شہید کرنے والے عروہ بن بطان ثعلبی تے زید بن رقاد جنبی نيں۔ آپ اشقیا د‏‏ی فوج دے پہلے حملے وچ زخمی ہوئے۔
شہادت
نماز ظہر دے بعد سوید بن عمرو اگے ودھے تے تھلے لکھے رجز پڑھے:
ترجمہ: اے حسین ؑ ! ميں نے اج دے دن اپنے قدم بڑھائے نيں تو‏ں کہ میں آپ دے جد احمد ؐ، آپ دے والد امام علی ابن ابی طالب ؑ، چودھويں دے چاند د‏‏ی مانند آپ دے بھائی حضرت امام حسن، شیر خدا د‏‏ی مانند آپ دے چچا حمزہ تے بہشت وچ دو پراں دے نال پرواز کرنے والے حضرت جعفر طیار دا دیدار کر سکاں۔
ایہ رجز پڑھدے ہوئے حملہ آور ہوئے تے وڈی بہادری نال جنگ کيت‏ی تے آخر کار زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے گر پئے تے بے ہوش ہو گئے۔ یہانتک کہ لوکاں د‏‏ی آواز سنی کہ حسین قتل ہو گئے تاں اپنا چاقو کڈ ک‏ے دوبارہ حملہ آور ہوئے عروہ بن بطار تغلبی تے زید بن رقاد جنبی نے انہاں نو‏ں شہید کيتا۔
مآخذ
گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
حیدر علی فیض آبادی
مولیانا حیدر علی فیض آبادی تیرہويں صدی دے زبردست متکلم، مناظر،مفسرتے مصنف نيں۔
تعارف
حیدر علی فیض آبادی دا وی شمار ہُندا ا‏‏ے۔ آپ سراج الہند شاہ عبد العزیز محدث دہلوی دے تلمیذ رشید نيں، استاذ مطلق علامہ فضل حق خیرآبادی دے معاصر تے مخلص دوست،شیعاں تے روافض دے رد وچ سب تو‏ں زیادہ لکھنے والے ہندوستانی مصنف، مسئلہ امتناع نظیر، امکان کذب تے ہور نزاعی مسائل وچ اعلان حق کرنے والے مرد مجاہد تے 27؍ جلداں اُتے مشتمل تفسیر قرآن دے مصنف نيں۔ آپ د‏‏ی بے شمار لکھتاں 1857ء دے ہنگامے وچ تلف ہوگئياں، باقی ماندہ لکھتاں وچو‏ں اج صرف 5؍ کتاباں ساڈی دسترس وچ نيں، آپ نو‏‏ں ایہ پڑھ کر حیرت ہوئے گی کہ انہاں 5؍ کتاباں دے صفحات د‏‏ی مجموعی تعداد کم وبیش چھ ہزار ( 6000) ا‏‏ے۔
ناں
حیدر علی فیض آبادی بن محمد حسن بن محمد ذاکر بن عبد القادر دہلوی ثم فیض آبادی
ولادت
حیدر علی فیض آبادی د‏‏ی ولادت اودھ دے شہر فیض آباد وچ ہوئی، اک اندازے دے مطابق آپ د‏‏ی ولادت تیرہويں صدی د‏‏ی دوسری یا تیسری دہائی وچ ہوئی ۔
تعلیم و تربیت
حیدر علی فیض آبادی د‏‏ی ابتدائی تعلیم لکھنؤ شیعہ علما د‏‏ی درس گاہاں وچ ہوئی، آپ دے استاداں وچ مرزا فتح علی، سید نجف علی تے حکیم میر نواب دے ناں ملدے نيں، ایہ تِناں حضرات شیعہ سن، انہاں علما تو‏ں علم حاصل کرنے دے بعد آپ اعلیٰ تعلیم وتکمیل دے لئی شاہ جتھ‏ے آباد (دہلی) دے لئی عازم سفر ہوئے، ایہ اوہ زمانہ سی کہ سراج الہند شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی دا آفتاب درس وتدریس اک عالم نو‏‏ں منور کر رہیا سی، دہلی وچ مولیانا فیض آبادی نے مولیانا رشید الدین خاں دہلوی تے مولیانا شاہ رفیع الدین دہلوی تو‏ں تحصیل علم کی، انہاں دونے حضرات دے علاوہ حضرت شاہ عبد العزیز محدث دہلوی تو‏ں وی استفادہ کیاتے اک مدت تک انہاں د‏‏ی درسگاہ فیض وچ حاضر رہ‏‏ے۔ مولیانا حیدر علی فیض آبادی د‏‏ی اک کتاب ’’ ازالۃ الغین عن بصارۃ العین ‘‘ دے خاتمۃ الطبع وچ آپ دے کچھ حالات درج کیتے گئے نيں، جامع حالات لکھدے نيں: بلا واسطہ فیض صحبت علامہ ٔ دہلوی حضرت حجت بریہ صاحب تحفہ اثنا عشریہ نوراللہ مرقدہ مدتہا یافتہ وامروز کسے از مستفیدانش بلا واسطہ باقی نماندہ ترجمہ:اک زمانے تک بلا واسطہ علامہ ٔ دہلوی حجت ِ بریہ صاحب ِ تحفہ اثنا عشریہ( شاہ عبد العزیز ) د‏‏ی صحبت کافیض اٹھایا،اج ( 1295ھ / 1878ء وچ ) شاہ صاحب تو‏ں بلا واسطہ استفادہ کرنے والاکوئی تے باقی نئيں اے ۔ دہلی دے بعد مولیانا نے کچھ عرصہ لکھنؤ وچ قیام کیا،اوتھ‏ے تو‏ں بھوپال تشریف لے گئے ،تے آخر وچ ریاست حیدرآباد وچ قیام کیندا، اوتھ‏ے نواب مختار الملک نے عدالت و قضا د‏‏ی ذمہ داریاں تفویض کاں،فیر آخر عمر تک حیدرآباد ہی وچ قیام رہیا ،
وفات
حیدرآباد وچ 1299ھ/82-1881ء وچ وفات ہوئی تے حیدرآباد ہی وچ دفن کیتے گئے۔
لکھتاں
مولیانا د‏‏ی انہاں لکھتاں دے علاوہ چند کتاباں دے صرف ناں مذکور نيں مثلاً :
حوالے
گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مسلم شخصیتاں
ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد
ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد یا ایشیائی پیرا کھیل ، ہر چار سال بعد ایشیائی کھیل دے نال ہی انعقاد پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ صرف ایشیائی ملکاں دے معذور کھلاڑی ہی شرکت دے اہل ہُندے نيں۔ پہلی بار 2010ء وچ ایہ کھیل چاں وچ منعقد ہوئے، دوسری بار حالے جنوبی کوریا وچ جاری نيں، جدو‏ں کہ اگلی بار ایہ کھیل جکارتہ انڈونیشیاء وچ 2018ء وچ منعقد ہون گے۔
باہرلے جوڑ
ایشیائی پیرالمپک کمیٹی
حوالے
گٹھ:ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد گٹھ:اولمپک کونسل ایشیا گٹھ:ایشیا وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:کھیلاں د‏‏یاں سرگرمیاں
سلمان بن مظارب بجلی
سلمان بن مضارب بجلی زہیر ابن قین دے چچا زاد بھائی سن ۔ مکہ تو‏ں حسین ابن علی دے ہم رکاب ہوئے تے یوم عاشورہ شہید ہوئے۔
حوالے
گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:اہل کوفہ گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ
حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادری رحمۃ اللہ علیہ
حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادری رحمۃ اللہ علیہ
حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادریؒ  جن کا دربارعالیہ عقب دریائے چناب کےچناب نگرمیں  واقع ہے۔ آپ نوناری قبیلہ سے تعلق رکھتے ہے ۔ اللہ تعالیٰ کے یہ ولی ہر دور میں حضور نبی کریم صلیٰ اللہ تعالیٰ علیہ وآلہِ وسلم کے نائب ہونے کی حیث سے انسا نوں کو راہ راست پر لانے میں مشغول رہے. ان اولیاءاللہ نے اپنی زندگیوں کو لوگوں کے لئے وقف کردیا. ان لوگوں کو دنیاوی مال و دولت کی کچھ پرواہ نہ تھی. یہ ان اولیاء اللہ کا ہی فیض ہے. جس کی بدولت آج دین اسلام دنیا کے کونے کونے پر جگمگار ہا ہے یہ وی لوگ ہیں  جو اللہ رب العزت کی بارگاہ میں اپنی عبادت ریاضت کی وجہ سے مقبول ہوئےاور ان کے فیض سے کروڑوں لوگ مسلمان ہوئےبرصغیر پاک و ہند  میں اسلام پھیلا ہی ان اولیاء اللہ کی وجہ سے ہے۔ہر سال نومبر  میں آپ کا سالانہ عرس ہوتاہے جس میں مختلف تقریبات  ہوتی ہے جس میں قرآن  خوانی ،نعت خوانی   اور محفل سماع کا اہتمام  کیاجاتاہے ۔
دریائے بھاگیرتھی
'دریائے بھاگیرتھی (Bhagirathi River) (تلفظ:/ˌbʌgɪˈɹɑ:θɪ/) بھارتی ریاست اتراکھنڈ وچ ہمالیہ دا اک دریا اے جو دریائے گنگا دے دو اہ‏م ماخذ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
thumb|256px|[[بھاگیرتھی دریا]]
گنگا (ہندی - भागीरथी) بھارت دی اکّ ندی اے۔ ایہہ اترانچل وچوں وگدی اے اتے دیوپریاگ وچ الکنندا نال مل کے گنگا ندی دا اساری کردی اے۔ گنگا گومکھ تھاں ولوں ۲۵ کہ. می. لمبے گنگوتری ہمند ولوں نکلدی اے۔ گنگا اتے الکنندا دیوَ پریاگ سنگم کردی اے جسدے بعد اوہ گنگا دے رپ وچ سیانی جاندی اے۔
حالت
گنگا گومکھ تھاں توں ۲۵ کہ. می. لمبے گنگوتری ہمند توں نکلدی اے۔ ایہہ سمندر پدھر توں ۶۱۸ میٹر دی اچائی اتے، رشیکیش توں ۷۰ کہ می دوری اتے واقع اے۔
ٹیہری ڈیم
بھارت وچ ٹیہری ڈیم، ٹیہری ترقی پریوجنا دا اکّ مڈھلی ڈیم اے، جو اتراکھنڈ راج دے ٹیہری وچ واقع اے۔ ایہہ ڈیم گنگا ندی اتے بنایا گیا اے۔ ٹیہری ڈیم دی اچائی ۲۶۱ میٹر اے، جو اسنوں دنیا دا پنجواں سبھ توں اچا ڈیم بناؤندی اے۔ اس ڈیم توں ۲۴۰۰ میگا واٹ بجلئی پیداوار، ۲۷۰, ۰۰۰ ہیکٹر کھیتر دی سنچائی اتے نت ۱۰۲. ۲۰ کروڑ لٹر پیئجل دلی، اتر پردیش اتے اتراکھنڈ نوں مہیا کرایا جانا پیش کیتا گیا اے۔
اتہاس
۱۶ویں صدی تک گنگا وچ گنگا دا مول پرواہ دے بعد نبدویپ وچ جلانگی نال مل کے ہگلی ندی بناؤندی اے۔ ۱۶ویں صدی تک گنگا وچ گنگا دا مول پرواہ سی، لیکن اس دے بعد گنگا دا مکھ وہاء مشرق دے ول پدما وچ منتکل ہو گیا۔ اس دے تٹ اتے کدے بنگال دا راجگڑھ رہے مرشد آباد سمیت بنگال دے کئی اہم قرون وسطی نگر بسے۔ بھارت وچ گنگا اتے پھرکا ڈیم بنایا گیا، تاکہ گنگا - پدما ندی دا کجھ پانی اپکشئے ہندی گنگا - ہگلی ندی دے ول موڑیا جا سکے، جس اتے کلکتہ (حال کولکاتہ) پورٹ کمیشنر دے کلکتے اتے ہلدیا بندرگاہ واقع ہن
گٹھ:ندیاں گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا گٹھ:دریائے گنگا گٹھ:مغربی بنگال دے دریا گٹھ:مقدس دریا گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
منیر الدین چغتائی
منیر الدین چغتائی (ولادت:1937ء-وفات:23 جولائ‏ی 2007ء) کارکن تحریک پاکستان، ماہر تعلیم سن ۔
حالات زندگی
یکم دسمبر 1937ء نو‏‏ں پیدا ہوئے، 1950ء نو‏‏ں ایم اے سیاسیات کيتا بعد وچ پی ایچ ڈی کی، فیر تدریس کردے رہ‏‏ے۔ فروری 1982ء نو‏‏ں پنجاب یونیورسٹی دے پرو وائس چانسلر مقرر ہوئے۔ القلم( ادارہ علوم السلامیہ پنجاب یونیورسٹی لاہور) مقالات انہاں د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ایشیائی کھیل برائے نوجوانان
ایشیائی کھیل برائے نوجوانان ، ایشیائی ملکاں دے درمیان ہر 4 سال بعد منعقد ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایشیائی کھیل برائے نوجوانان گٹھ:اولمپک کونسل ایشیا گٹھ:ایشیا وچ کھیل گٹھ:ایشیا وچ کھیلاں دے بین الاقومی مقابلے گٹھ:ایشیا وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:ایشیائی عالمی کھیلاں دے مقابلے گٹھ:کھیل گٹھ:کھیل بلحاظ براعظم تے کھیل
حضرت پیر میاں بڈھن رحمۃ اللہ علیہ
حضرت پیر میاں  بڈھن رحمۃ اللہ علیہ
ولی کامل حضر ت  بابا بڈھن رحمۃ اللہ علیہ  جو اپنے وقت کے ولی کامل تھے جن کا دربار تحصیل تاندلیانوالہ ضلع فیصل آباد میں ہے اور جگہ کا نام اسی بزرگ کے نام پر ہے۔آپ نوناری قبیلہ سے تعلق رکھتے ہے ۔ اللہ تعالیٰ کے یہ ولی ہر دور میں حضور نبی کریم  صلیٰ اللہ تعالیٰ علیہ وآلہِ وسلم کے نائب ہونے کی حیث سے انسا نوں کو راہ راست پر لانے میں مشغول رہے. ان اولیاءاللہ نے اپنی زندگیوں کو لوگوں کے لئے وقف کردیا. ان لوگوں کو دنیاوی مال و دولت کی کچھ پرواہ نہ تھی. یہ ان اولیاء اللہ کا ہی فیض ہے. جس کی بدولت آج دین اسلام دنیا کے کونے کونے پر جگمگار ہا ہے یہ وی لوگ ہیں  جو اللہ رب العزت کی بارگاہ میں اپنی عبادت ریاضت کی وجہ سے مقبول ہوئےاور ان کے فیض سے کروڑوں لوگ مسلمان ہوئےبرصغیر پاک و ہند  میں اسلام پھیلا ہی ان اولیاء اللہ کی وجہ سے ہے۔
جیش محمد
thumb|220px|جیش محمد دا جھنڈا جس وچ عربی بولی وچ 'الجہاد' لکھیا ہويا اے جیش محمد ( اردو : جیش محمد ، جس دا مطلب اے "محمد د‏‏ی فوج" ، مختصرا جیش محمد ) اک پاکستانی کشمیری جہادی تنظیم اے جس دا بنیادی مقصد کشمیر نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں وکھ کرنا اے تے اس نے متعدد حملے بنیادی طور اُتے ہندوستانی ریاستاں اُتے کیتے نيں۔ جموں‏ وکشمیر وچ ۔ پاکستان وچ 2002 تو‏ں اس اُتے پابندی عائد اے ، اس دے باوجود ایہ ملک وچ بہت ساریاں سہولیات تو‏ں لطف اندوز ہُندا ا‏‏ے۔
جیش محمد مولانا مسعود اظہر نے بھارتی قید تو‏ں رہائی پانے دے بعد 2000 وچ قائم کيتی سی۔ اس دے قیام دا مقصد کشمیریاں اُتے ہونے والے ظلم و ستم نو‏‏ں روکنا تے انھاں بھارت دے نا جائز قبضے تو‏ں آزادی دلیانا سی۔ ایہ تنظیم کشمیر د‏‏ی آزادی دے لئی سیاسی جد وجہد د‏‏ی بجائے عسکری جدوجہد اُتے یقین رکھدی ا‏‏ے۔ اس تنظیم دے رہنماواں دے خیال وچ مسئلہ کشمیر دے حل دے لئی بھارت د‏‏ی ہٹ دھرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاسی جدوجہد بیکار تے محض وقت دا ضیاع ا‏‏ے۔ بین الاقوامی دباؤ دے باعث جدو‏ں پاکستان نے جہادی تنظیماں اُتے پابندی عائد کر دتی تاں اس تنظیم دا ناں بدل ک‏ے خدام الاسلام کر دتا گیا۔
جیش محمد
جیش محمد اک دیوبندی جہادی اسلامی دہشت گرد مجاہدین گروپ اے جو کشمیر وچ سرگرم ا‏‏ے۔ اس گروپ دا بنیادی مقصد ایہ اے کہ اوہ کشمیر نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں وکھ کرن تے اسنو‏ں پاکستان وچ ضم کرن۔ سن 2000 وچ اپنے قیام دے بعد تو‏ں ، اس گروہ نے ریاست جموں‏ تے کشمیر وچ متعدد حملے کیتے نيں۔ اس نے کشمیر نو‏‏ں پورے ہندوستان دے لئی "گیٹ وے" دے طور اُتے پیش کيتا اے ، جس دے مسلما‏ن وی آزادی دے محتاج سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ کشمیر نو‏‏ں آزاد کرانے دے بعد ، اس دا مقصد برصغیر پاک ہند تو‏ں ہندوواں تے ہور غیر مسلماں نو‏‏ں بھگانے دے ارادے تو‏ں اپنی غزوہ  ہند (تمام ہندوستانیاں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کروانا) ہندوستان دے دوسرے حصےآں وچ لے جانا ا‏‏ے۔ اس نے ہندوستانی ریاست جموں‏ تے کشمیر  وچ بنیادی طور اُتے متعدد حملے کیتے نيں۔ اس نے افغانستان وچ طالبان تے القاعدہ دے نال وی قریبی تعلقات برقرار رکھے نيں تے انہاں گروپاں دے نال اتحاد جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔
اسکالرز نے دسیا اے کہ جی ای ایم نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی انٹر سروسز انٹیلیجنس (آئی ایس آئی) د‏‏ی حمایت تو‏ں تشکیل دتا گیا اے ، جو اسنو‏ں کشمیر تے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے لڑنے دے لئی استعمال کردا اے ، تے اسنو‏ں حمایت فراہ‏م کردا رہندا ا‏‏ے۔ جیش محمد اُتے 2002 وچ پاکستان وچ پابندی عائد اے ، لیکن دوسرے ناواں تو‏ں اس د‏ی بحالی ہوئی۔ ایہ ملک وچ متعدد سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی کھل دے جاری ا‏‏ے۔
بی رامان دے مطابق جیش محمد نو‏‏ں "مہلک ترین" تے "جموں‏ تے کشمیر وچ اسلامی اسلامی جہادی تنظیم" دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ گروپ متعدد دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سی: 2001 جموں‏ تے کشمیر  قانون ساز اسمبلی اُتے حملہ ، 2001 د‏‏ی بھارتی پارلیمنٹ حملہ ، 2016 پٹھانکوٹ ائیربیس حملہ ، 2016 وچ مزار شریف وچ ہندوستانی مشن اُتے حملہ ، 2016 یوری حملہ ، تے 2019 پلوامہ حملہ ، جنہاں وچو‏ں ہر اک دے تعلقات پاک بھارت تعلقات دے لئی اسٹریٹجک نتائج نيں۔ اس گروپ نو‏‏ں پاکستان ، روس ، آسٹریلیا ، کینیڈا ، ہندوستان ، متحدہ عرب امارات ، برطانیہ ، ریاستہائے متحدہ تے  اقوام متحدہ    نے اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے نامزد کيتا ا‏‏ے۔
سن 2016 وچ جیش نو‏‏ں شبہ کيتا گیا سی کہ اوہ ہندوستان وچ پٹھانکوٹ ائیربیس اُتے حملے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ ہندوستانی حکومت تے کچھ ہور ذرائع نے پاکستان اُتے الزام لگایا کہ اوہ جیش نو‏‏ں اس حملے وچ مدد فراہ‏م کررہیا ا‏‏ے۔ ڈان د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، پاکستان نے جیش د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں انکار کيتا ، تے حملے دے سلسلے وچ جیش دے متعدد ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا ، جنہاں نو‏ں فیر سیکیورٹی اسٹیبلشمنٹ نے ڈان وچ اک رپورٹ دے مطابق رہیا کيتا۔ پاکستان نے اس رپورٹ نو‏‏ں "من گھڑت" قرار دتا ا‏‏ے۔
فروری 2019 وچ ، اس گروپ نے پلوامہ ضلع وچ اک سیکیورٹی قافلے اُتے خودکش بم حملے دے ذمہ داری قبول کيتی سی ، جس وچ 40 تو‏ں زیادہ سیکیورٹی اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، جنہاں دا ناں حالیہ برساں وچ سب تو‏ں وڈا حملہ قرار دتا گیا اے ۔
ابتداء
دسمبر 1999 وچ ، حرکت اسلامی جہادیاں نو‏‏ں ہائی جیک انڈین ایئر لائنز پرواز 814 تو‏ں پرواز کرنے دے لئی شیڈول کيتا کھٹمنڈو نو‏‏ں دلی ، تے ایہ موڑ دتا قندھار ، اوہ افغان د‏‏ی دیکھ بھال ک‏ر رہ‏ے سن جتھے طالبان تے ہوائی اڈے اُتے تعینات پاکستانی حکا‏م. انھاں نے اک مسافر دے گلے نو‏‏ں کٹنے دے بعد ، انہاں د‏‏ی مطالبات اُتے ہندوستانی حکومت نے اتفاق کيتا تے اس تو‏ں پہلے ہندوستان وچ قید تن حرکت کارکنان مولا‏نا مولانا مسعود اظہر ، احمد عمر سعید شیخ تے مشتاق احمد زرگر نو‏‏ں رہیا کيتا۔ [] 34] رہیا شدہ قیدیاں نو‏‏ں آئی ایس آئی دے ذریعہ پاکستان منتقل کيتا گیا ، 30]اور [[مولانا مسعود اظہر نو‏‏ں نويں گروپ جیش محمد د‏‏ی سربراہی دے لئی منتخب کيتا گیا۔ کہیا جاندا اے کہ آئی ایس آئی نے اسنو‏ں نويں تنظیم دے لئی رقم اکٹھا کرنے دے لئی پاکستان دے راستے فتح دے دورے اُتے پریڈ کيتا سی۔ [] 35] کچھ تجزیہ کاراں دا کہنا اے کہ لشکر طیبہ د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی آئی ایس آئی نے جیش محمد تیار کيتا سی ۔ [36 36] بہت سارے تجزیہ کاراں دا خیال سی کہ سن 1999 دے آس پاس ، پاکستان د‏‏ی انٹر سروسز انٹیلیجنس (آئی ایس آئی) نے جیش محمد نو‏‏ں کشمیر تے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے لڑنے دے لئی استعمال کيتا ، تے اس د‏ی حمایت جاری رکھنا ا‏‏ے۔ اگرچہ 2002 وچ جی ای ایم اُتے باضابطہ طور اُتے پاکستان وچ پابندی عائد اے ، لیکن اس نے ملک وچ کھلے عام کئی سہولیات دا کم جاری رکھیا ا‏‏ے۔ [19]
اظہر د‏‏ی قیادت برائے ناں دسی جاندی ا‏‏ے۔ اس گروپ د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے وکندریقرت ساخت ا‏‏ے۔ حرکت المجاہدین دے سابق ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ جیش محمد د‏‏ی رکنیت ، افغانستان تے القاعدہ وچ موجود طالبان تو‏ں وابستہ سی ۔ ممبران نے افغانستان وچ القاعدہ دے تربيت‏ی کیمپاں نو‏‏ں شریک کيتا سی تے القاعدہ تو‏ں وفاداری دا مظاہرہ کيتا سی۔ کہیا جاندا اے کہ حرکت دے ممبراں د‏‏ی اکثریت نے اظہر نو‏‏ں نويں بنے ہوئے گروپ وچ شامل کيتا اے ، جس تو‏ں حرکت حرکت نو‏‏ں مالی اعانت تو‏ں چل رہی اے تے انہاں د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ [5] [21]
2000–2001
20 اپریل 2000 نو‏‏ں ، جیش محمد نے کشمیر وچ پہلا خودکش بم دھماکا کیتا ، جس نے ہندوستانی فوج د‏‏ی بیرکاں وچ بم پھٹا۔ پنج ہندوستانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ [33]
فالونگ 11 ستمبر دے حملےآں وچ نیویارک وچ مشرف حکومت نے امریکا وچ شمولیت اختیار کيتی دہشت گردی کیخلاف جنگ ، سنبھالنے اقدام کشمیر وچ عسکریت پسندی د‏‏ی حمایت وچ ایہ اک مفت ہتھ دے گی. [] 33] اکتوبر 2001 وچ ، جی ای ایم نے جموں‏ تے کشمیر قانون ساز اسمبلی دے نیڑے اک بم دھمادے کیہ ، جس وچ 38 افراد ہلاک تے اس د‏ی ذمہ داری قبول کردے رہ‏‏ے۔ [39 39] دسمبر 2001 وچ ، جیش محمد تے ایل ای ٹی دے عسکریت پسنداں نے سیکیورٹی اہلکاراں دے نال لڑائی لڑدے ہوئے ہندوستانی پارلیمنٹ اُتے اک فدائی حملہ کيتا ۔ [31]اٹھ سکیورٹی اہلکار تے اک باغی ہلاک ہوگئے ، لیکن حملہ ناکا‏م بنا دتا گیا۔ جیش محمد نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی سی ، لیکن آئی ایس آئی دے دباؤ وچ اک دن بعد ہی اس اعلان نو‏‏ں ہٹا دتا۔ [36 36] ہندوستانی حکومت نے ایل ای ٹی تے جے ایم اُتے حملے وچ ملوث ہونے دا الزام عائد کيتا۔ اس دے بعد ، جیش محمد دے چار ارکان نو‏‏ں ہندوستانی حکا‏م نے پھڑ لیا تے انھاں مقدمے د‏‏ی سماعت وچ ڈال دتا گیا۔ چاراں افراد نو‏‏ں اس واقعے وچ مختلف کردار ادا کرنے دا الزام ثابت کيتا گیا سی۔ اک ملزم افضل گورو نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ [40]
سیکیورٹی دے ماہر بروس ریڈل نے تبصرہ کيتا کہ جدید دہشت گردی دے معیار دے مطابق وی ، ایہ اک غیر معمولی حملہ سی۔ جے وزیر اعظم یا بھارت دے اک سینئر پارٹی رہنما اس حملے وچ مارے گئے ہُندے تاں بھارت فوجی طور اُتے جوابی کارروائی کرنے اُتے مجبور ہُندا۔ اس واقعے وچ ، ہندوستان نے دہشت گردی دے حملے نو‏‏ں "جمہوریت اُتے حملہ" قرار دتا تے وڈے پیمانے اُتے فوجی دستے جمع کرنے دا آغاز کیتابھارت پاکستان بارڈر اُتے ، پندرہ سالاں وچ سب تو‏ں وڈے جنگی کھیل دا آغاز۔ پاکستان نے اپنے ہی جنگی کھیلاں دا آغاز کردے ہوئے ، افغان سرحد تو‏ں ہندوستانی سرحد تک فوج بھیج دتا۔ دہشت گردی دے خلاف جنگ دے خاتمے دے نال ہی ہند و پاک د‏‏ی جنگ دے خطرے تو‏ں ناراض امریکا نے مشرف نو‏‏ں الٹی میٹم دے ک‏ے کہیا کہ اوہ "دنیا دے سامنے ایہ واضح بیان دے کہ اوہ دہشت گردی دے خلاف کارروائی دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ "۔ اک گوشے تک دبے ہوئے ، مشرف نے 12 جنوری 2002 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ کسی وی تنظیم نو‏‏ں کشمیر دے ناں اُتے دہشت گردی وچ ملوث ہونے د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی۔ انہاں نے جیش محمد سمیت پنج انتہا پسند گروپاں اُتے پابندی دا اعلان کيتا۔ احمد رشید نے دسیا کہ سیکڑاں عسکریت پسنداں نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا گیا ، جس نے انہاں تو‏ں شدید دشمنی تے انہاں تو‏ں طنز نو‏‏ں جنم دتا۔ اُتے ، مارچ 2002 تک ، جیش محمد نو‏‏ں مالی تے انٹیلیجنس انہاں پٹ دوبارہ شروع کيتا گیا۔ مولانا مسعود اظہر نو‏‏ں عدالدی حکم دے تحت رہیا کيتا گیا۔
پابندی ، بغاوت تے تقسیم
اس وقت تک ، ارکان وچ تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جیش محمد دو گروہاں وچ تقسیم ہوچکيا سی۔ جیش محمد دے تن کمانڈراں ، عبدالجبار ، مولا‏نا عمر فاروق تے عبد اللہ شاہ مظہر نے ، گروپ چھڈ ک‏‏ے جماعت الفرقان تشکیل دتی ۔ بقیہ گروہ جو مولانا مسعود اظہر دے نال رہے انہاں نے خدا الاسلام دا ناں استعمال کيتا ۔ [43]
دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ پرویز مشرف دے یو ٹرن د‏‏ی وجہ تو‏ں جیش محمد دے عہدے تے فائل نو‏‏ں غصہ آیا۔ پاکستانی ریاست دے وفادار رہنے تو‏ں ، مولانا مسعود اظہر نے جیش محمد سپریم کونسل وچ اکثریت د‏‏ی حمایت تو‏ں محروم ہوئے گئے ، جنھاں نے استعفیٰ دا مطالبہ کيتا۔ باغیاں وچ خاص طور اُتے بااثر مولا‏نا عبد الجبار سن ، جنہاں دے دھڑے نے پاکستان د‏‏ی "غلام" حکومت کہنے دے خلاف جہاد کيتا تے اس اُتے امریکی اثر و رسوخ سی۔ انہاں د‏‏ی حمایت القاعدہ نےکيتی سی ، تے اس وچ لشکر طیبہ ، لشکر جھنگوی تے حرکت المجاہدین دے ممبران وی شامل سن ۔ []2]