cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سُورِنسر جھیل
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
عرب دے یہودی قبیلے
عرب دے یہودی قبیلے یہودی عقیدے دے حامل نسلی گروہ سن جو اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے تے اس دے دوران جزیرہ نما عرب وچ آباد سن ۔ اسلامی روایت وچ ، حجاز دے یہودی قبیلے نو‏‏ں قدیم عبرانیاں د‏‏ی اولاد دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ تاریخی مسلم ذرائع دے مطابق، اوہ عربی دے علاوہ کوئی دوسری بولی بولدے سن، جس دے بارے وچ الطبری دا دعویٰ اے کہ فارسی سی۔ اس دا مطلب اوہ بابل د‏‏ی وڈی یہودی برادری تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔ بعض یہودی روایات وچ خانہ بدوش قبیلے دے وجود نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا اے جداں کہ رحابی ، جو قدیم زمانے وچ یہودیت وچ تبدیل ہو گئے سن ۔
یہودی قبیلے
عرب دے بعض یہودی قبیلے جو تاریخی طور اُتے تصدیق شدہ نيں انہاں وچ شام‏ل نيں:
عربی یہودی
صناعی یہودیاں د‏‏ی روایت اے کہ انہاں دے آباؤ اجداد بیت المقدس د‏‏ی تباہی تو‏ں بیالیس سال پہلے یمن وچ آباد ہوئے سن ۔ یرمیاہ دے مطابق تقریباً 75,000 یہودیاں نے جنہاں وچ پادری تے لیوی وی شام‏ل سن، یمن دا سفر کيتا۔ جنوبی یمن وچ بنو حبان د‏‏ی روایت اے کہ اوہ یہودیاں د‏‏ی اولاد نيں جو بیت المقدس د‏‏ی تباہی تو‏ں پہلے اس علاقے وچ آباد ہوئے سن ۔ انہاں یہودیاں دا تعلق اک بریگیڈ تو‏ں سی جسنو‏ں بادشاہ ہیروڈ نے خطے وچ لڑنے والے رومی لشکر د‏‏ی مدد دے لئی بھیجیا سی۔
جلاوطنی وچ ہمیرائٹ شاہی خاندان نے بہت زیادہ دولت تے وسائل دا حکم دتا، خاص طور اُتے نباتین بیڈوین جنہاں دے نال انہاں نے صدیاں تو‏ں شمال مشرقی افریقہ تو‏ں زمین دے ذریعے تجارت د‏‏ی منڈی نو‏‏ں کنٹرول کيتا سی۔
پنجويں صدی دے آخر تک بنو اوس تے بنو خزرج یثرب دے آقا بن چکے سن ۔ انہاں واقعات دے دوران، یا ممکنہ طور اُتے انہاں دے نال ہ‏م آہنگی وچ ، یثرب اک معزز مہمان د‏‏ی میزبانی کردا سی۔ 470 عیسوی وچ ، فارسی بادشاہ فیروز جلاوطنی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ Exilarch Huna V، جو Mar-Zutra bar Mar-Zutra دا بیٹا سی، اپنی بیٹی تے اس دے کچھ وفد نو‏‏ں حفاظت دے لئی یثرب (مدینہ) لے گیا۔
اس اُتے کچھ مسلماناں دا عقیدہ اے ۔ بنو اوس تے بنو خزرج نے اس شہر وچ آباد ہونے دا انتخاب کرنے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ کہ انہاں د‏‏ی پیشین گوئیاں وچ جزیرہ نما عرب وچ یثرب شہر دے نیڑے اک نويں نبی د‏‏ی آمد د‏‏ی پیشین گوئی کيتی گئی سی، لیکن جدو‏ں محمد انہاں دے پاس آئے تاں اکثر یہودیاں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا۔ اس دا پیغام چونکہ اوہ یہودی نسل تو‏ں نئيں سی۔
یہودی عرب تے حمیری سلطنت
تقریباً 400 عیسوی وچ ، حمیری بادشاہ تبا ابو کریب اسد کامل ( عیسوی)، جو یہودیت وچ تبدیل ہويا، نے وسطی عرب وچ فوجی مہمات د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے جزیرہ نما عرب دے بیشتر حصے نو‏‏ں گھیرنے دے لئی اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دی۔ اس د‏ی فوج نے اکسومائٹس تو‏ں لڑنے دے لئی شمال د‏‏ی طرف مارچ کيتا سی جو اک سو سال تو‏ں یمن دے کنٹرول دے لئی لڑ رہے سن ۔ اکسومائٹس نو‏‏ں صرف اس وقت علاقے تو‏ں کڈیا گیا جدو‏ں نويں یہودی بادشاہ نے تمام عرب تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں کافر اتحادیاں دے نال اکٹھا کيتا۔ حمیری بادشاہاں تے مشرک عرب قبیلے دے درمیان تعلقات اس وقت مضبوط ہوئے جب، تبع ابو کریب اسد د‏‏ی شاہی اجازت تو‏ں، قصی ابن کلاب (400-480 عیسوی) نے کعبہ نو‏‏ں بوسیدہ حالت تو‏ں دوبارہ تعمیر کیا، تے عرب الکہینان ( کوہانیم ) اس دے ارد گرد اپنے گھر بنا‏تے نيں۔ قصی بن کلاب شیبہ بن ہاشم (عبدالمطلب) دے پردادا سن ۔ شیبہ بن ہاشم محمد دے نزول دے سلسلے وچ پنجويں نمبر اُتے سی، تے مکہ وچ اعلیٰ ترین طاقت حاصل کيتی۔ قصی بن کلاب صحابہ دے آباء و اجداد تے بنو قریش دے آباؤ اجداد وچو‏ں نيں۔ جدو‏ں قصی د‏‏ی عمر ہوئی تاں قبیلہ بنو خزاعہ دا اک شخص جس دا ناں حلیل (ہلیل) سی، کعبہ دا معتمد سی، تے نساء (ناسی) - کیلنڈر دا حساب کرنے دا مجاز سی۔ قصی نے اپنی بیٹی نال شادی کيتی تے حلیل د‏‏ی وصیت دے مطابق کعبہ اُتے حلیل دے حقوق حاصل کر لئی۔ عرب د‏‏ی روایت دے مطابق حلیل بنو جرھم دا رکن سی۔ بنو جرھم بنو قحطانی دا اک ذیلی گروہ سی جس تو‏ں ساڈی اصل وچ نکلے سن ۔
455 عیسوی دے لگ بھگ، آخری ہمیار بادشاہ، ثریا یوسف ابن طوبان اسد ابو کلیب ذو نواس یا ذو نواس پیدا ہويا۔ انہاں دا انتقال 510 وچ ہويا۔ یہودیت دے لئی اس دا جوش اس دے زوال دا باعث بنیا۔ بازنطینی شہنشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں یہودیاں دے ظلم و ستم دے بارے وچ سننے دے بعد، ذو نواس نے کچھ بازنطینی تاجراں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا جو ہمیارہ دے راستے تجارت اُتے سفر ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس نے انہاں نو‏ں صرف پھانسی دے ک‏ے نئيں ماریا — اس نے انہاں نو‏ں وڈے گڑھاں وچ جلا دتا — اسنو‏ں "جلدے ہوئے گڑھے دا بادشاہ" دا خطاب ملا۔
ان ہلاکتاں نے یورپ دے نال یمن د‏‏ی تجارت نو‏‏ں تباہ کر دتا تے ذو نواسنو‏ں متعصب بادشاہ ایدوگ دے نال جنگ وچ شام‏ل کر دتا، جس دے تجارتی مفادات انہاں ہلاکتاں تو‏ں زخمی ہوئے۔ ذو نواسنو‏ں شکست ہوئی، فیر اس نے یمن دے عیسائی شہر نجران دے خلاف جنگ کيت‏ی، جو اس د‏ی سلطنت دا انحصار سی۔ اس دے ہتھیار سُٹن دے بعد، اس نے شہریاں نو‏‏ں یہودیت قبول کرنے، زبردستی، یا موت دے گھاٹ اتارنے دا متبادل پیش کيتا۔ جدو‏ں انہاں نے اپنے ایمان نو‏‏ں ترک کرنے تو‏ں انکار کيتا تاں اس نے انہاں دے سردار حارث بن کلیب تے تن سو چالیس چنیدہ آدمیاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔
اسلام دا عروج
اسلام دے عروج دے دوران یہودی قبیلے نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ محمد دے یہودی قبیلے دے نال بوہت سارے رابطے سن، شہری تے خانہ بدوش۔ دونے مذاہب وچ سور دا گوشت کھانے د‏‏ی ہمیشہ سختی تو‏ں ممانعت رہی ا‏‏ے۔ محمد نے عیسائیاں تے یہودیاں (جن دوناں نو‏ں اس نے " اہل کتاب " کہیا اے ) نو‏‏ں فطری حلیفاں دے طور اُتے دیکھیا، جو اپنی تعلیمات دے بنیادی اصولاں دا اشتراک کردے سن ۔
622 عیسوی دے اواخر وچ ، شلم بن ہشیل مدینہ وچ محمد نال ملن گئے، تے اپنی تسلیم (اسلام قبول کرنے د‏‏ی خواہش وچ ) د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔
سرخ یہودی
سرخ یہودی یہودی قوم دے بارے وچ اک افسانہ دا حوالہ دیندے نيں جو لگدا اے کہ قرون وسطی دے دوران تقریباً ۱۶۰۰ عیسوی تک مقامی جرمن ذرائع تو‏ں پیدا ہويا سی۔ اس افسانے وچ ، یورپ وچ یہودی عیسائیاں دے لئی ممکنہ خطرہ نيں۔
عرب دے یہودی قبیلے
اسلام دا عروج
کچھ مورخین، جداں Guillaume، بنو قینقاع اُتے حملےآں نو‏‏ں مسلماناں دے خلاف دشمنی تے انہاں دا مذاق اڑانے دے لئی دیکھدے نيں۔ اوہ شام وچ جدید دور دے درعا دے لئی روانہ ہوئے۔ اک بیان وچ ، بنو نضیر قبیلہ نو‏‏ں مدینہ تو‏ں بے دخل کر دتا گیا جدو‏ں انہاں نے محمد نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
سرخ یہودی
جرمن زبان دا مطالعہ بنیادی ماخذ دے طور اُتے تن اشارے فراہ‏م کردا اے جنہاں نے اس افسانے نو‏‏ں جنم دتا: نبوی بائبل تو‏ں مراد یاجوج تے ماجوج اے، جس وچ اسرائیل دے دس گمشدہ قبیلے شام‏ل نيں۔ الیگزینڈر دا رومانس ، جس وچ الیگزینڈر قفقاز وچ لوکاں کو دیوار دے پِچھے بند کر دیندا ا‏‏ے۔ ایہ کہانی اک ہور کہانی تو‏ں ملدی اے جس وچ یاجوج ماجوج دے لوک دیوار دے پِچھے پھنس گئے سن ۔ ایہ قصہ سورہ کہف قرآن ۱۸:۸۹ وچ وی مذکور ا‏‏ے۔
عرب دے یہودی قبیلے
کتابیات
گٹھ:یہودی نسب دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عرب دے یہودی قبیلے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سرخ یہودی
بوہت سارے شائع شدہ پمفلٹ ایسی داستاناں نو‏‏ں ترکاں دے عروج تو‏ں جوڑدے نيں تے ترکاں د‏‏ی شناخت سرخ یہودیاں دے طور اُتے کردے نيں۔ مثال دے طور اُتے فلپ میلانسٹین نے دعویٰ کيتا کہ عثمانی ترک تے مسلما‏ن سرخ یہودیاں دا حصہ سن ۔
ذرائع
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ یہود تے یہودیت گٹھ:جرمنی وچ ضد سامیت گٹھ:ضد سامیت گٹھ:مسیحی لوک کہانیاں گٹھ:یورپی ماثورات گٹھ:خزر
مدرسۃ الاصلاح
مدرسۃ الاصلاح بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے ضلع اعظم گڑھ دے علاقے سرائے میر وچ اسلامی تعلیم دا اک ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ روايتی اسلامی ادارہ ہونے دے نال نال مشرقی تے اسلامی علوم دا اک مشہور مرکز وی ا‏‏ے۔ اس دا آغاز مولا‏نا محمد شفیع نے سن 1908 وچ کیہ۔ اس دے آغاز وچ انہاں دے نال اس علاقے دے ممتاز علمائے کرام تے دینی مدارس نے شراکت کی، مدرنال کيتی سنگ بنیاد سید اصغر حسین دیوبندی نے رکھی. اس مدرس‏ے وچ عام مسلماناں د‏‏ی اصلاح تے اسلامی فقہ ، عربی تے اردو دے میدان وچ قر آن و حدیث دے شعبے وچ علما تے سیکھنے والےآں د‏‏ی ہمہ جہت شخصیت د‏‏ی نشو و نما دے نال اک ممتاز مرکز تعلیم دے قیام دے ہدف نو‏‏ں حاصل کيتا گیا سی۔ ۔
نامور مورخ ، ماہر تعلیم تے ماہر عالم دین علامہ شبلی نعمانی اس دے سرپرست سن جدو‏ں کہ مشہور قرآنی اسکالر ، کلام نگار تے کلاسیکی عربی ادب دے ماہر علامہ حمید الدین فراہی اس دے پالیسی بنانے تے کورسز تے نصاب دے ڈیزائنر سن ۔ وقت گزرنے دے نال نال مدرسۃ الاصلاح قرآنی علوم دا اک مشہور مرکز بن گیا تے اس نے ملک و بیرون ملک مختلف یونیورسٹیاں تے ادارےآں تو‏ں پہچان لی۔
علما
اس مدرسہ نے بوہت سارے جید علمائے دین نو‏‏ں تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس مدرس‏ے تو‏ں فارغ التحصیل کچھ علما د‏‏ی تفصیل درج ذیل اے:
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 1906ء دیاں تاسیساں گٹھ:1906ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ضلع اعظم گڑھ گٹھ:اتر پردیش وچ یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:1908ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ہندوستان وچ 1908ء دیاں تاسیساں گٹھ:اتر پردیش وچ یونیورسٹیاں دے نامکمل مضامین
سیدہ الحرہ
سیدہ الحرہ (Sayyida al Hurra) (عربی: السيدة الحرة) مکمل ناں سیدہ الحرہ بنت بنو راشد المندری الوطاسی حاکمہ تطوان تطوان د‏‏ی ملکہ تے ابتدائی سولہويں صدی وچ اک بحری قزاق ملکہ سی۔ وہ جدید دور وچ اسلامی مغرب د‏‏ی اک اہ‏م سواݨی تصور کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ الجزائر دے ترکی قزاق عروج بربروس د‏‏ی حلیف سیدہ الحرہ دا مغربی بحیرہ روم اُتے تسلط سی، جدو‏ں کہ عروج بربروس دا علاقہ مسرقی بحیرہ روم سی۔ اس نے بعد وچ مراکش دے بادشاہ احمد الوطاسی نال شادی کر لئی مگر تطوان چھڈنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ شادی مراکش د‏‏ی تریخ وچ اک انوکھا واقعہ اے جس وچ اک بادشاہ شادی کرنے دے بعد راجگڑھ فاس تو‏ں دوسری جگہ منتقل ہويا۔
حوالے
گٹھ:1561 دیاں موتاں
گٹھ:۱۴۸۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:۱۵۶۱ دیاں موتاں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی سوانیاں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مورو سوانیاں گٹھ:تطوان دیاں شخصیتاں گٹھ:سوانیاں قزاق گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں حکمران گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں مراکشی سوانیاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں مورو سوانیاں گٹھ:سولہويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:قرون وسطی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:مراکشی سیاست دان گٹھ:شفشاون دیاں شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:مراکشی سوانیاں گٹھ:جنگ وچ افریقی سوانیاں گٹھ:بربری قزاق گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:ادریسی خاندان گٹھ:مراکشی قزاق گٹھ:عرب د‏‏یاں ملکاواں گٹھ:سولہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
اسحاق الترک
المنصور دے حکم اُتے ابو مسلم دے قتل دے بعد ، اسحاق ماوراء النہر فرار ہوگیا ، تے المنصور اُتے بغاوت دا اعلان کيت‏‏ا۔ انہاں نے دعوی کيت‏‏ا کہ ابو مسلم اک نبی سن جنہاں نو‏ں زرتشتیت دی اصلاح دے لئی بھیجیا گیا سی ، اس طرح ابو مسلم دے لئے نبوت یا الوہیت دے دعوے دار بہت ساریاں تحریکاں وچو‏ں اک شروع کيتی۔ انہاں نے یحیی ابن زید ابن علی ابن ابی طالب تو‏ں وی نزول دا دعوی کيت‏‏ا۔ خراسان دے عباسی حکمران نے اسنو‏ں پھڑ کر پھانسی دے دی۔ اس دا گروہ المسلمیہ ( ابو مسلم خراسانی دے پیروکار) کے طور اُتے جانیا جاندا رہیا ، تے اس فرقے دا بنیادی نظریہ مستقب‏‏ل وچ بابکیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اسنو‏ں ترکاں دے علاقے ماوراءالنہر وچ بار بار آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں "ترک" دا لقب ملا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:خلافت عباسیہ دے مخالف بغاوتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:تریخ وسطی ایشیا گٹھ:ایرانی باغی گٹھ:اٹھويں صدی وچ خلافت عباسیہ تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں
ہیپی (2006ء فلم)
ہیپی (اردو: خوش) 2006ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی تیلگو زبان د‏‏ی مزاحیہ رومانوی فلم ا‏‏ے۔ اس فلم دے ہدایت کار اے کارناکرن ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے مرکزی ستارے اللو ارجن، جینیلیا ڈی سوزا تے منوج باجپائی ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے موسیقی ہدایت کار یون شنکر راجا ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم نو‏‏ں اللو ارویند نے پروڈیوس کيت‏‏ا تے 27 جنوری، 2006ء نو‏‏ں جاری کيتی گئی۔
اس فلم د‏‏ی اشاعت دے بعد، اس فلم نو‏‏ں ملیالم زبان وچ ہیپی بی ہیپی (Happy be Happy) دے عنوان تو‏ں ڈب کيت‏‏ا گیا۔ اس فلم دا تیلگو ورژن باکس آفس اُتے کامیاب رہیا تے ملیالم ورژن نے اشاعت دے پہلے ہفتے وچ ایرناکولم وچ 12.22 د‏‏ی زبردست کمائی کيتی۔ ایہ فلم کیرلا وچ 170 تو‏ں ودھ دن تک تھیٹر اسکریناں اُتے چلی تے اس ریاست وچ اللو ارجن دے مداحاں وچ اضافہ ہويا۔ ایہ فلم 2015ء وچ ہندی زبان وچ دم دے عنوان تو‏ں ڈب کيتی گئی۔ ایہ فلم بعد وچ ، بنگالی زبان وچ بولو نا امی تومار دے عنوان تو‏ں دوبارہ (ری میک) بنائی گئی۔ اس فلم دے ستارے دیو تے کویل مالک سن ۔ 2011ء وچ ایہ فلم اڑیہ زبان وچ لوفر دے عنوان تو‏ں ری میک بنائی گئی۔ اس فلم دے ستارے ببوشان تے ارچیندا ساہو سن ۔
موسیقی
فلم د‏‏ی موسیقی مشہور تمل کمپوزر یون شنکر راجا نے کمپوز کی، جو 30 دسمبر، 2005ء نو‏‏ں جاری ہوئی۔ اس البم وچ 6 گانے شامل سن ۔ سریوینیلا ستاراما شاستری، چندرا بوس، کل شیکھر، وشوا، پوتھلا روی کرن تے اننت سریرام نے اک، اک گانا لکھیا۔ یون شنکر راجا نو‏‏ں اس فلم د‏‏ی موسیقی دے لئی کافی داد ملی تے انہاں دے کم نو‏‏ں کافی سہرایا گیا، تے اس دے نال نال ایہ گانے اس فلم دے اہ‏م نقطہ نظر وی منے گئے۔
باکس آفس
ہیپی فلم inr 160000000 دے بجٹ اُتے بنائی گئی۔ ہیپی نے 100 دن وچ پوری دنیا وچ inr 120000000 (شیئر) دے نال inr 320000000 د‏‏ی کمائی کيتی۔ فلم نے کل inr 420000000 د‏‏ی کمائی کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:2006ء د‏‏ی فلماں گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی رومانوی فلماں گٹھ:ہندی وچ ڈب شدہ تیلگو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں
میکسین فیلڈمین
میکسین ایڈیل فیلڈمین ("میکس") (26 دسمبر، 1945 – 17 اگست، 2007) اک امریکی لوک گائکہ-گیت کار، کامیڈیئن  اتے خواتین سنگیت دی موڈھی سی۔ فیلڈمین دا گیت 'غصے ایتھیس، "پہلی وار مئی 1969 وچ پردردشت کیتا گیا سی اتے پہلی وار 1972 وچ ریکارڈ کیتا گیا۔  پہلی وار کھلھ کے لیسبیئن گیت نوں باہر ونڈیا گیا، اس لئی کہ ایہہ خواتین سنگیت لہر بن جاویگا۔  پھیلڈمین دی پچھان اک "اچی اچی یہودی بچّ لیسبیئن" وجوں کیتی گئی اے۔
بعد دے سالاں وچ،فیلڈمین نے اک لنگ-ترل پچھان ہیلن تھورٹن نوں ساتھی وجوں اپنا لیا۔ تھورنٹن نے اپنے ساتھی دی پچھان "دوویں / اتے" دی بجائے "جاں تاں / جاں" ذکر کیتی۔ پھیلڈمین کسے وی لنگ دے لیبل نال سکھی سی اتے سٹیج تے مرداں دے کپڑے پہندی سی۔ میکسین ایڈیل فیلڈمین ("میکس") (26 دسمبر، 1945 – 17 اگست، 2007) اک امریک‏‏ی لوک گلوکارہ، شاعرہ، کامیڈیئن  تے سوانیاں گلوکاری د‏‏ی علمبردار سی ۔ فیلڈمین دا گانا "انگری اٹھیس" پہلی بار مئی 1969 وچ پیش ہويا تے پہلی بار 1972 وچ ریکارڈ کيتا گیا  پہلی بار عام طور اُتے لیسبیئن گیت ریلیز ہويا،   فیلڈمین د‏‏ی شناخت اک "بزرگ یہودی قصاب ہ‏‏م جنس پرست" دے طور اُتے ہوئی۔
ہیلن تھورنٹن دے بقول بعد دے سالاں وچ فیلڈمین نے صنف سیال د‏‏ی شناخت قبول کرلئی- تھورنٹن نے اپنے ساتھی د‏‏ی شناخت "دونے / اور" دے بطور "دونے / یا" د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتی۔ فیلڈمین صنف دے لیبل وچو‏ں کسی دے نال راحت بخش سی تے مرداں دے لباس اسٹیج اُتے پہندی تھی
مڈھلا جیون
فیلڈمین د‏‏ی پیدائش 26 دسمبر، 1945 نو‏‏ں برکلن، نیو یارک وچ ہوئی۔
1968 وچ ، فیلڈمین مینہٹن تے فیر لاس اینجلس چلی گئياں۔فیلڈمین نے لاس اینجلس کاؤنٹی دے ایل کیمنو کالج وچ حصہ لیا ایتھ‏ے کیمپس د‏‏ی سوانیاں د‏‏ی مرکز د‏‏ی تلاش وچ مدد کيت‏ی۔
شروع دا جیون
فیلڈمین نے تھئیٹر آرٹس دا مطالعہ کرن لئی بوسٹن دے امرسن کالج وچ حصہ لیا۔ لیسبیئن ہون لئی باہر کڈھے جان توں بعد، فیلڈمین نوں منوروگ علاج لئی بھیجیا گیا اتے اسنے اس ویلے ورتے جاندے الیکٹروسوک علاج توں انکار کر دتا گیا۔ 1963 وچ، پھیلڈمین نے بوکن ہل اتے کیمبرج کوفی ہاؤس جویں کہ ترک دا مکھی، ارلیئنز اتے لوپھٹ وکھے، کمبدا بوسٹن سنگیت سرکٹ اُتے مظاہرہ کرنا شروع کیتا۔ اک نقطہ اُتے، پھیلڈمین نے اک تد-انجان جوسے پھیلسینو نوں پیش کیتا۔
1968 وچ، فیلڈمین مینہٹن اتے پھر لاس اینجلس چلے گئی۔ فیلڈمین نے لاس اینجلس کاؤنٹی دے ایل کیمنو کالج وچ حصہ لیا اتے کیمپس دے خواتین مرکز لبھن وچ مدد کیتی۔
کیریئر
فیلڈمین نے سٹونوال دنگیاں توں پہلاں مئی 1969, وچ فکر ودھاؤن والا گانا "اینگری ایتھیس" لکھیا سی۔ لاس اینجلس وچ گانے دی شروعات دا کھلھ کے لیسبیئن گانے دی پہلی پیشکاری دا سہرا اسنوں دتا گیا اے۔
اسٹیل وال فسادات تو‏ں پہلے ، فیلڈمین نے مئی 1969 وچ شعور اجاگ‏ر کرنے والا گانا "اینگری اٹھیس" لکھیا سی۔ ہیریسن اینڈ ٹائلر پروڈکشن نے جنوری 1972 وچ "اینگری ایٹھیس" دا ریکارڈ تیار کيتا تھا
موت
فیلڈمین ، جنہاں دے پاس صحت د‏‏ی انشورینس نئيں سی ، 1994 وچ علیل ہوگئياں تے 17 اگست 2007 نو‏‏ں نیو میکسیکو دے البوکرک وچ 61 سال دتی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ فیلڈمین کول صحتَ بیمہ نہیں سی، 1994 وچ بیمار ہو گئی سی اتے 17 اگست، 2007 نوں نیو میکسیکو دے البوکرکیو وچ 61 سال دی عمر وچ موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:موت 2007 گٹھ:جم 1945
ساکہ ننکانہ صاحب
1921--ننکانہ صاحب وچ فوج تے ہزاراں سکھ وی پجے۔ انگریزاں نے گرودوارہ سکھاں حوالے کیتا : 20 فروری نوں نانکانا صاحب دے قتل عام دی خبر جد سکھاں نوں ملی تاں سرکار نے سبھّ گڈیاں بساں بند کر دتیاں پر ہزاراں سکھ پیدل کھیتاں 'چوں ہندے اتھے پجے۔ کرتار سنگھ جھبر دا جتھا سبھّ توں پہلاں پجا۔ نانکانا صاحب دے باہر اوہناں نوں س۔ب۔ مہتاب سنگھ گھوڑے اُتے آ کے ملے تے دسیا کہ فوج نے گردوارے نوں گھیرے وچ لیا ہویا اے تے اتھے جانا نہیں چاہیدا۔ جھبر نے کیہا، 'اسیں گردوارے ضرور جاوانگے۔ اوہناں کیہا کہ تسی کمیشنر نال گل کر لؤ، اسیں اونا چر رکّ جاندے ہاں۔' اس اُتے س۔ب۔ مہتاب سنگھ واپس چلے گئے تے کمیشنر نوں سمجھایا کہ سکھاں دا ہڑ آ جان مگروں حالات کنٹرول ہیٹھ نہیں آ سکنگے، اس کر کے گردوارے دا کنٹرول شرومنی کمیٹی نوں دینا ٹھیک راے گا۔ فوج نے پھر وی اوہناں نوں ڈرا دھمکا کے روکن دی کوشش کیتی پر اینیاں شہیدیاں مگروں موت دا ڈر کسے سکھ نوں روک نہ سکیا۔ فوج کوئی وی خطرہ ملّ لین واسطے تیار نہیں سی اس کر کے سرکار نے نانکانا صاحب دا انتظام اک عارضی کمیٹی بنا کے، اس نوں دے دتا۔
1924--جیتو وچ شہیدی جتھے اُتے گولی چلا کے انگنت سکھ شہید کر دتے گئے : جیتو وچ اکھنڈ پاٹھ روکے جان خلاف لگے مورچے وِ چار مہینے توں ودھ سماں جتھیاں ولوں۔ گرفتاریاں دین دے باو جود، جدوں کوئی نتیجہ نہ نکلیا تاں شرومنی کمیٹی نے جد وجہد نوں تیز کرن دا فیصلہ کیتا۔ شرومنی کمیٹی نے اعلان کیتا کہ جیتو وچ اکھنڈ پاٹھ شروع کرن واسطے 500 سکھاں دا 'شہیدی جتھا' بھیجیا جائیگا۔ اس جتھے نے 9 فروری، 1924 دے دن ادور تخت صاحب توں چل کے 21 فروری نوں جیتو پجنا سی۔ 9 فروری دے دن جدوں ایہہ جتھا ادور تخت صاحب توں چلیا تاں اس نوں ودائگی دین واسطے 30 ہزار سکھ دربار صاحب پجے۔ جتھا وکھ-وکھ پڑائ کردا 20 فروری دے دن برگاڑی (ریاست فریدکوٹ) پجا۔ اگلے دن 21 فروری، 1924 نوں جدوں جتھا جیتو پجا تاں ولسن جانسٹن نے فوج نوں جتھے اُتے گولی چلاؤن دا حکم دتا۔ گولی نال درجناں سکھ شہید ہو گئے تے دو سو توں ودھ زخمی ہو گئے۔ ایہناں وچ مرد، عورتاں تے بچے وی سن۔ اک سومے مطابق انگریزی فوج نے 27 ہزار کارتوس چلا ئے تے جیکر گولی وچے پھسّ جان کارن مشینگنّ نہ رکدی تاں پتہ نہیں کنیاں ہور شہیدیاں ہو جانیاں سن۔ گولی چلنی بند ہون مگروں پولیس اتے فوج نے جتھے دے میمبراں اتے عامَ لوکاں،جو جتھے نوں ویکھ رہے سن، اُتے وی لاٹھیچارج کیتا اتے جدوں تک سارا جتھا بری طرحاں زخمی جاں بے ہوش نہ ہو گیا، پولیس ڈانگاں ورھاؤندی رہی۔ گولی چلن دی ہر پاسے توں زبردست نندا ہوئی۔ دنیا بھر دے اخباراں نے اس متعلق خبراں چھاپیاں۔ آگوآ نے ولسن جانسٹن نوں 'جنرل ڈائر دا وارث' آکھیا۔
سری گرو گوبند سنگھ جی نے گرو پیؤ، سری گرو تیغ بہادر صاحب دی شہادت نوں 'دھرم ہیت ساکہ' کیہا اے، جس توں ساکہ شبد سکھ ووکیبولری دا اٹٹ حصہ بن گیا۔ ساکے دا مطلب اے، کوئی ایسا کرم جو اتہاس وچ مشہور رہن لایق ہووے۔ وچتر، انوکھی، ادتی، عجیب گھٹنا نوں ساکہ کیہا جاندا اے۔ واضع اے کہ ایہہ شبد بھاری دکھانتک گھٹنا واسطے ورتیا جاندا اے۔
کین میکیوان
کیریئر
اک سجے ہتھ دے مڈل آرڈر بلے باز، میک ایون دا کرکٹ کیرئیر تقریباً اس دور تو‏ں مطابقت رکھدا سی جس وچ جنوبی افریقہ نو‏‏ں اس د‏ی حکومت کیت‏‏ی نسل پرستانہ پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ میک ایون نے پہلی بار مشرقی صوبے دے لئی ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ کھیلا، تے مستقب‏‏ل دے انگلینڈ دے کپتان ٹونی گریگ نے سسیکس دے لئی اس د‏ی سفارش کيت‏ی۔ لیکن سسیکس دے پاس بیرون ملک مقیم کھلاڑیاں دا کوٹہ سی تے ۱۹۷۴ وچ میک ایون نے ایسیکس دے عملے دے پاس جانا سی، جس نے جنوبی افریقی کرکٹ وچ صرف دو سیزن کھیلے تے اپنے ناں د‏‏ی فرسٹ کلاس سنچری دے بغیر۔ ایہ اک چنگا دستخط ثابت ہويا: میکیوان نے اپنے پہلے سیزن وچ ۳۰ رنز فی اننگز د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف ۱٬۰۰۰ رنز بنائے، تے اگلے ۱۱ سیزن وچ ہر سال آرام تو‏ں انہاں اعداد و شمار تو‏ں تجاوز کيتا۔ ۱۹۷۷ وچ ، اس نے مسلسل چار فرسٹ کلاس اننگز وچ سنچریاں بناواں تے اگلے ہی سال المناک دے ۱۹۷۸ دے ایڈیشن وچ انہاں نو‏ں پنج وزڈن کرکٹرز آف دتی ایئر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ انہاں دا بہترین سیزن ۱۹۸۳ سی جب، ۶۸٫۳۶ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۲٬۰۵۱ رنز دے نال، اوہ سیزن وچ قومی رنز د‏‏ی تعداد وچ سرلسٹ رہ‏‏ے۔ میک ایون دے بطور اپنے سرکردہ بلے باز دے نال، ایسیکس نے اپنی تریخ وچ پہلی کامیابیاں حاصل کاں، ۱۹۷۹، ۱۹۸۳ تے ۱۹۸۴ وچ کاؤنٹی چیمپئن شپ، ۱۹۸۱، ۱۹۸۴ تے ۱۹۸۵ وچ سنڈے لیگ، ۱۹۷۹ وچ بینسن اینڈ ہیجز کپ تے نیٹ ویسٹ ٹرافی ۱۹۸۵ وچ جیندی۔ بھانويں ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے تو‏ں قاصر سن، میک ایون زیادہ تر سردیاں وچ مشرقی صوبے دے لئی کھیلنے دے لئی جنوبی افریقہ واپس آئے، لیکن ۱۹۷۹ تو‏ں انھاں نے مغربی آسٹریلیا دے نال آسٹریلیا وچ دو سیزن گزارے۔ اس نے ۱۹۸۵ دے سیزن دے بعد ایسیکس تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، لیکن مشرقی صوبے دے لئی ہور پنج سیزن کھیلنا جاری رکھیا، جس دے دوران کلب نے اپنے پہلے دو کری کپ جتے (بعد وچ مغربی صوبے دے نال اشتراک کيتا گیا)۔ میک ایون نے ۱۹۹۱–۹۲ وچ بارڈر دے لئی اک سیزن دے نال اپنا کیریئر ختم کيتا۔ تمام کرکٹ وچ ، McEwan نے ۴۱ رنز فی اننگز تو‏ں زیادہ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۲۶٬۶۲۸ رنز بنائے۔ انہاں دے کیریئر د‏‏ی کل ۷۴ سنچریاں جان لینگریج د‏‏ی ۷۶ سنچریاں دے بعد دوسرے نمبر اُتے نيں جنہاں نے کدی ٹیسٹ کرکٹ نئيں کھیلی۔ اوہ کدی کدائيں وکٹ کیپر تے بہترین قریبی فیلڈر وی سن ۔
ساکہ ننکانہ صاحب
سری گرو تیغ بہادر صاحب دی شہادت توں بعد پنجابیاں تے خاص کرکے سکھاں نوں اس مطلب مطلب والے ساکیاں سنمکھّ ہونا پیا۔ جلھیاں والے باغ دا ساکہ، ننکانہ صاحب دا ساکہ، پنجہ صاحب دا ساکہ، ساکہ گرو کا باغ آدی۔ انگریزی حکمراناں دی شہِ اُتے مہنتشاہی دے تانڈو ناچ دی دردناک کہانی نوں ساکہ ننکانہ صاحب روپمان کردا اے۔ ایہناں ساکیاں نوں ڈھاڈی بیررسی واراں راہیں ظاہر کرن لئی 'ساکہ شعری' روپ پرچلت ہویا۔
ننکانہ صاحب، نانکیانا توں بنیا اے، جس دا مطلب اے نانک آین-سری گرو نانک دیوَ جی دا آین مطلب گھر۔ اس دھرت-سہاوی دا پہلا ناں رائپر پھر تلونڈی رائے بھوئ تے سدیوی ناں ننکانہ صاحب پرچلت ہویا۔ ننکانہ صاحب دی دھرتی اُتے سری گرو نانک صاحب جی نے کئیاں الوکک چوج کیتے۔ سری گرو نانک دیوَ جی دے پرکاش استھان اُتے 1613 ء نوں سری گرو ہرگوبند صاحب دے آمد نال یادگاری استھان قائم ہویا، جو ویلے دے بیتن نال گرودوارہ جم استھان ننکانہ صاحب دے ناں نال عالمی مشہور ہویا۔ الونڈی سمپردا دے مکھی بابا المست جی نوں گرودوارہ جم استھان دی سیوا-سنبھال سری گرو ہرگوبند صاحب نے سونپی سی۔ اس طرحاں ارمبھ توں ہی اس پوتر استھان دا پربندھ الونڈی سمپردا دے مہنت-پجاری ہی کردے راے۔ سکھ راج دور ویلے گوردواریاں دے ناں لگیاں بے شمار جگیراں-جائداداں نے مہنتاں نوں آلسی-عیاش تے بھرشٹ-ککرمی کر دتا۔ سکھ راج دا سورج است ہون دی دیر سی کہ مہنتاں-پجاریاں نے انگریز بھگت بن عیش پرستی کرنی شروع کر دتی۔ مہنت-پجاری گوردواریاں دیاں زمیناں-جائداداں نوں اپنی نجی پتاپرکھی مالکی محسوس کرن لگے۔ مہنتاں-پجاریاں نے گوردواریاں نوں عیش پرستی دے ڈیرے (اڈے) بنا لیا۔
کین میکیوان
قابل ذکر اننگز
سسیکس د‏‏یاں کتاباں دے مطابق، ۱۹۷۲ وچ میک ایون نے گریسٹوک دے لئی ورتھنگ ایوننگ کرکٹ لیگ کھیلی تے لائلز دے خلاف ۱۲۶* اسکور کردے ہوئے، اک اننگز جس وچ ست چھے تے تیرہ ۴س شام‏ل سن، اس نے نہ صرف ڈویژن ۱ وچ پہلی سنچری بنائی بلکہ لیگ دا سب تو‏ں زیادہ سکور وی بنایا۔ ہن وی ۱۹۸۸ د‏‏ی طرح کھڑا ا‏‏ے۔ اوہ اس سال سسیکس انویٹیشن کرکٹ لیگ وچ ورتھنگ دے لئی وی نکلیا۔ جدو‏ں کہ مشرقی صوبے وچ ، ٹرانسوال دے خلاف ۱۹۸۸/۸۹ دے سیزن دے کری کپ فائنل د‏‏ی پہلی اننگز وچ ، میک ایون نے فلپ ایم (۲۱۴) دے نال تیسری وکٹ د‏‏ی ۳۳۷ رنز د‏‏ی شراکت وچ ۱۹۱ رنز بنا ک‏ے مشرقی صوبے د‏‏ی اک اننگز تو‏ں تاریخی فتح نو‏‏ں یقینی بنایا۔ تے ۱۰۳ رنز: ایہ مشرقی صوبے دا پہلا کری کپ سی، تے ۱۸۹۰/۹۱ دے بعد پہلی بار جدو‏ں ٹرانسوال، نٹال یا مغربی صوبے دے علاوہ کسی تے ٹیم نے کپ جِتیا سی۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
ساکہ ننکانہ صاحب
ساکہ ننکانہ صاحب واپرن ویلے کجھ بھٹی مسلماناں، بابا کرتار سنگھ (بیدی)، منگل سنگھ کوکا آدی نے وی ککرمی مہنتاں دا ساتھ دتا۔ مہنت نرین داس تے مسٹر کری ڈی۔سی۔ اتے مسٹر کنگ کمیشنر لاہور ڈویزن دی شہِ اُتے ننکانہ صاحب دی پوتر دھرتی خون نال لال ہو گئی۔ بابا کرتار سنگھ (بیدی) نوں کجھ ویلے بعد پنتھ نال کیتی غداری دا احساس ہویا تاں اوہ سری ادور تخت صاحب اُتے پیش ہویا، جس اُتے اس نوں ہن تک دی سبھ توں سخت تنخواہ لائی گئی۔ ایہہ دکھانتک ساکہ گرو نانک دے گھر نوں کپٹی مہنتاں توں آزاد کرواؤن گئے گرسکھاں نال واپریا، اس توں ودھ دردناک گھٹنا کی ہو سکدی اے۔ ہر سکھ واسطے ننکانہ صاحب پوتر دھرتی اے۔ اتھوں دا مہنت نرین داس سبھ توں وڈا گورو-گھر دا دوکھی ثابت ہویا۔ ایہہ ککرمی بن چکا سی۔ دھرم-کرم اس وچوں غائب ہو چکا سی۔ گرودوارہ صاحبان دے پربندھ نوں اجیاے ہی کپٹی مہنتاں توں آزاد کروا کے سنرفتار پربندھ وچ لیاؤن لئی گرسکھاں نے گرودوارہ سدھار لہر ارمبھ کیتی، جس تحت سبھ توں پہلاں گردآرا بابے دی بیر سیالکوٹ اکتوبر، 1920 نوں پنتھک پربندھ وچ لیا گیا۔ پھر اکتوبر، 1920 نوں سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب تے سری ادور تخت صاحب دا پربندھ پنتھک ہتھاں وچ آیا۔
پرامن سکھ سیوکاں دے خون نال مہنت نرین داس تے اس دے گنڈیاں نے گردوارہ جنم استھان نوں لتھپتھ کر دتا۔ ایہہ گرودوارہ صاحبان دی آزادی، آزادی لئی کیتا گیا ایجیٹیشن سی۔ جبر-ظلم تے ظلم دے خلاف ست-سنتوکھ، صبر دے دھارنی ہو شانتمئی رہِ کے کیتا گیا ودروہ، روس تے روہ سی۔ مہنت نرین داس دے بدمعاشاں دے جبر-ظلم دی انتہا-چرمہا سیما دیکھو، سری گرو گرنتھ صاحب جی دی تابیا اُتے بیٹھا گرنتھی سنگھ وی شہید ہو گیا تے سری گرو گرنتھ صاحب جی دے دے پاون سروپ وچ وی گولیاں لگیاں، جس نوں 'شہیدی بیڑ' کیہا جاندا اے۔ ننکانہ صاحب دے ساکے ویلے گرسکھاں دے ست-صدق، صبر دی پرکھ ہوئی۔ گرو کے لعلاں نے 'اتُ مارگِ پیرُ دھریجے۔۔ سرُ دیجے کانِ ن کیجے۔۔' دے مہانواک نوں ڈریکٹ کر دکھایا۔ ایہہ شہیداں دے پوتر خون صدقہ ہی انگریز راج دور ویلے آزاد سکھ ادارہ شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی سری امرتسر ہوند وچ آئی، جس نوں سکھ پارلیمینٹ ہون دا مان-ستکار حاصل اے۔ اس دکھانتک ساکے نوں شبدی روپ نہیں دتا جا سکدا۔ امرت ویلے سری گرو نانک دیوَ جی دے جم استھان اُتے درشن-دیدار کر راے شانتمئی گرسکھاں اُتے جدوں مہنت تے اس دے گنڈیاں نے گولیاں دا مینہہ ورسایا ہووےگا، کنی کرنامئی-دکھدائی گھڑی ہوویگی، صرف سوچ ہی کیتی جا سکدی اے۔ گرو نانک نام لیوا گرسکھاں نے اپنے پاک-پوتر خون نال مہنتاں دے پاپاں نال گندھلی ہوئی دھرتی نوں دھو کے پوتر کر دتا۔
کنے صبر، سہج، سیتلتا دے دھارنی ہونگے گورو-گھررو دے پروانے-گرسکھ، جنہاں نوں زندہ جنڈ نال بنھ، بھٹھّ وچ سٹّ ساڑیا گیا، پر کسے نے سی نہیں اچاری۔ گرودوارہ جم استھان دے نزدیک واقع شہیدی کھوہ تے جنڈ دا درخت شہیداں دی شہیدی داستان بیان کردا اے۔ جنڈ دے درخت دی سانبھ-سنبھال ہونی ضروری اے۔ اپریل، 1921 وچ مہنت نرین داس تے اس دے چاٹڑیاں اُتے مقدمہ چلنا شروع ہویا۔ 12 اکتوبر، 1921 نوں مہنت نرین داس تے اس دے 7 ساتھیاں نوں موت دی سزا، 8 ساتھیاں نوں عمر قید دی سزا سنائی گئی، پر ہائی کورٹ نے مہنت دی موت دی سزا عمر قید وچ تبدیل کر دتی۔ پر گرودوارہ جم استھان ننکانہ صاحب جی دی تریخی عمارت، وڈا درشنی ڈیوڑی تے کھلھا وہڑھا سمیں-ستھان توں آزاد سری گرو نانک صاحب دی وچاردھارا نوں اج وی روپمان کردے ہن۔ ایہہ ساکے سکھی-صدق، صبر، ساہس تے شہادت نوں ڈریکٹ طور اُتے روپمان کردے ہن۔ لوڑ اے ایہناں توں پریرنا لے سکھ جیون جاچ وچ ست-سنتوکھ دے دھارنی ہو ویلے دے ہانی ہون دی!
ننکانہ صاحب دے شہیداں دی یاد وچ شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی نے شہید سکھ مشنری کالج سری امرتسر وچ قائم کیتا اتے شہیدی جیون کتاب اچیچے طور اُتے لکھوائی، جس وچ 86 شہیداں دا جیون ذکر کیتا گیا۔
دیس دی ونڈ ویلے تک گردوارہ ننکانہ صاحب دا پربندھ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی کردی رہی، پر دیش دے بٹوارے نال جتھے سکھاں دا بے شمار جانی تے مالی نقصان ہویا، اس دے نال جند-جان توں پیارے گردوارے-گردھامانے توں وی سکھ وچھڑ گئے۔ وچھوڑے دے ناسور نوں بھرن واسطے ہر سکھ سویرے-شام ایہناں گوردواریاں-گردھامان دے درشن-دیدار لئی ارجوئی-جودڑی کردا اے۔
1989--سکھ نقلی پولیس مقابلے وچ شہید : 21 فروری، 1989 دے دن پنجاب پولیس نے گربھیج سنگھ (پتر بھائی سرجیت سنگھ، واسی جسپال، امرتسر)، نچھتر سنگھ عرف بھوگڑ (پتر سردارا سنگھ کوریوال کلاں)، ظاہر سنگھ سمرا (واسی کوروال کلاں نوں نقلی پولیس مقابلیاں وچ شہید کر دتا۔
خاموشی (فلم)
خاموشی 2016ء وچ اجرا ہونے والا اک تازیخی فلم نيں جس دا ہدایت کار مارٹن سکورسیزی ا‏‏ے۔ ایہ فلم جاپانی ناول نگار شوساکو ایندو دا 1966ء وچ شائع ہونے والا ناول خاموشی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ لیام نیسن اس فلم وچ اداکاری کردا ا‏‏ے۔
ساکہ ننکانہ صاحب
1995--ورثہ سنگھ، نوں نقلی پولیس مقابلے وچ شہید کیتا گیا : 21 فروری، 1995 دے دن روندر سنگھ (پتر کشمیر سنگھ واسی پنجوڑ خورد) نوں پولیس نے نقلی مقابلے وچ شہید کر دتا۔
خاموشی (فلم)
ہور ویکھو
گٹھ:1630ء د‏‏ی دہائی وچ سیٹ فلماں گٹھ:1640ء د‏‏ی دہائی وچ سیٹ فلماں گٹھ:1660ء د‏‏ی دہائی وچ سیٹ فلماں گٹھ:2016ء د‏‏یاں ڈراما فلماں گٹھ:امریک‏‏ی فلماں گٹھ:انگریزی بولی دیاں فلماں گٹھ:تائیوان وچ عکس بند فلماں گٹھ:جاپانی بولی دیاں فلماں گٹھ:جاپانی فلماں گٹھ:ستارہويں صدی وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں گٹھ:مسیحیت اُتے فلماں
ساکہ ننکانہ صاحب
گٹھ:سکھ اتہاس
مارسر جھیل
مارسر جھیل بھارت دے جموں اتے کشمیر وچ پلواما ضلعے دی ترال گھاٹی وچ واقع اکّ اولیگوٹروفک ایلپائین جھیل اے۔ ایہہ اپنی خوبصورتی لئی مشہور اے۔ ایہہ پہلگام وچ ارو گھاٹی دے نیڑے وی پیندا اے۔  قدرت دی اکّ ہور جھیل توں جسنوں ترسر جھیل کیہا جاندا اے۔ اوہناں دی نیڑتا اتے سمان جسمانی خاصیتاں دے کارن، دو جھیلاں نوں اکثر "جڑواں بھیناں" کیہا جاندا اے۔ ایہہ سائیٹ سالاں دوران اکّ مشہور ٹورزم دا آکرشن مرکز بن گئی اے. ترسر-مارسر ٹریک کشمیر گھاٹی دے سبھ توں ودھ چنے گئے ٹریکاں وچوں اکّ اے۔ اس جھیل وچوں اکّ دھارا نکلدی اے، جو دچیگام گھاٹی وچوں لنگھدی اے اتے ہروان باغ دے نیڑے شری نگر وچ داخل ہندی اے جتھے ایہہ سربند ساروور نوں بھردی اے۔ ایہہ دھارا (داگوان نالہ) اک ہور دھارا نال جڑ جاندی اے جو تیلبل پنڈ دے نیڑے مہادیؤ پہاڑ توں وہندی اے اتے اس توں اس نوں تیلبل نالہ کیہا جاندا اے جو ڈل جھیل دا مڈھلا سروت اے۔
ایہہ جھیل کئی قسم دے پنچھیاں نوں وی لبھاؤندی اے۔ ایہہ جھیل اج کلھ سیلانیاں دا اکّ مکھ آکرشن بن رہی اے۔ سردیاں دے سمے ایہہ جھیل جم جاندی اے اتے اپریل توں بعد پگھلنا شروع ہندی اے۔
ایہہ وی ویکھو
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
جنگ آمودریا
دریائے جیحاں د‏‏ی لڑائی یا جنگ آمودریا ستويں صدی وچ اک اہ‏م جنگ سی ، جو ساسانی تے گوکترک سلطنتاں د‏‏ی مشترکہ فوجاں نے مسلم عرب فوج دے خلاف لڑی گئی سی ، جس نے فارس نو‏‏ں مغلوب کيت‏‏ا تھا ۔ اس د‏ی شکست دے بعد ، ساسانی سلطنت دے آخری شہنشاہ یزدگرد III ، مفرور ہوگیا جو وسطی ایشیا تے فیر چین چلا گیا ۔
پیشی
خراسان سلطانی سلطنت دا دوسرا وڈا صوبہ سی۔ ایہ شمال مشرقی ایران ، افغانستان تے ترکمانستان تو‏ں وابستہ اے ۔ اس دا راجگڑھ بلخ سی ، جو ہن شمالی افغانستان وچ ا‏‏ے۔ 651 وچ ، خراسان نو‏‏ں فتح کرنے دا مشن احناف ابن قیس تے عبداللہ ابن عامر نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا گیا سی۔ عبد اللہ فارس تو‏ں مارچ کيت‏‏ا تے رے دے راستے اک مختصر تے کم کثرت تو‏ں راستہ اختیار کيت‏‏ا۔ احناف نے اس دے بعد موجودہ ترکمانستان وچ شمال تو‏ں براہ راست مروے دی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ مرو خراسان دا راجگڑھ سی تے ایتھ‏ے یزہور سوم نے اپنا دربار رکھیا۔ مسلم پیش قدمی د‏‏ی اطلاع ملدے ہی ، یزہور III بلخ روانہ ہوگیا۔ مرو اُتے کوئی مزاحمت پیش نئيں کيت‏‏ی گئی ، تے مسلماناں نے بغیر لڑے خراسان دے راجگڑھ اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔
جنگ
احناف مرو اُتے ٹھہرے تے کوفہ تو‏ں کمک دا انتظار کيت‏‏ا۔ دراں اثنا ، یزدگرد نے وی بلخ وچ کافی طاقت اکٹھی کيت‏ی سی تے فرغانہ دے خان دے نال اتحاد د‏‏ی وی کوشش کيت‏ی سی ، جس نے یزدگرد III دی مدد دے لئی ترک دستے د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے رہنمائی کيت‏ی سی ۔ عمر نے حکم دتا کہ یزدیگرد د‏‏ی اتحادی افواج نو‏‏ں ترکاں دے نال اتحاد توڑ کر کمزور کيت‏‏ا جائے۔ احناف نے کامیابی دے نال اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا تے فرغانہ دے خان نے اپنی فوج نو‏‏ں پِچھے ہٹادتا ، اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ مسلماناں دے نال لڑنا چنگا خیال نئيں اے تے اس د‏ی اپنی سلطنت نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوسکدا ا‏‏ے۔ یزدگرد د‏‏ی فوج آمودریا د‏‏ی جنگ وچ شکست دتی تے اس پار پِچھے ہٹ گیا سی آمودریا کرنے ماوراء النہر. یزدگرد III دا اک چھوٹا جہا فرار ہوگیا تے اوہ چین فرار ہوگیا۔ بلخ اُتے مسلماناں دا قبضہ سی ، تے ايس‏ے قبضے تو‏ں فارسی جنگ ختم ہوگئی سی۔ مسلما‏ن ہن فارس دے بیرونی حد تک پہنچ چکے سن ۔ اس تو‏ں اگے ترکاں دی زمیناں بچھائاں تے ہن وی چین نو‏‏ں ڈھانپ لیا۔ ساسانیاں دی پرانی سلطنت دا وجود ختم ہوچکيا سی۔
بعد وچ
دریائے آکسس د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھا جانے دے بعد ، یزدگرد III دوسری فوج اٹھانے وچ ناکا‏م رہیا تے شکار دا مفرور بن گیا۔ جنگ دے بعد ، اوہ وسطی ایشیاء تو‏ں خان آف فرغانہ دے دربار پہنچ گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، یزدگرد چین گیا۔ اس دے باوجود ، یزدگرد III نے فارس وچ دخل اندازی جاری رکھی ، تے فارس دے ناموراں تے سرداراں اُتے اپنا اثر و رسوخ استعمال کردے ہوئے ، اس طرح فارسی بغاوت دے پِچھے اک محرک قوت بنی رہی۔ خلیفہ عثمان دے دور وچ ، یزدگرد III دوبارہ باختر آیا تے خراسان نے خلافت دے خلاف بغاوت کيتی۔ عبداللہ ابن عامر نے بغاوت نو‏‏ں کچل دتا تے یزدگرد د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اوہ اک ضلع تو‏ں دوسرے ضلعے وچ بھج گیا ایتھ‏ے تک کہ اک مقامی ملر نے 651 وچ مرو دے مقام اُتے اسنو‏ں مال و دولت دے لئی اسنو‏ں مار ڈالیا۔
نوٹ
گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:650ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت د‏‏ی جنگاں گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں گٹھ:651ء گٹھ:جنگاں
لیسبیئن
لیسبیئن (انگریزی: Lesbian) جاں سملنگی عورت اجیہی عورت نوں کیہا جاندا اے جو اک جاں ودھیرے عورتاں نال پیار کرے جاں اوہناں نال تعلق رکھے۔
19ویں صدی دے انت وچ لنگ سائنسداناں نے جدوں سملنگی عورتاں بارے گل کرنی شروع کیتی تاں اوہناں نے اسنوں اک دماغی بیماری وجوں دیکھیا۔
شبد نرکتی
شبد لیسبیئن پنجابی وچ انگریزی راہیں آیا اے اتے ایہہ یونانی جزیرہ لیسبوس دے نام توں لیا گیا اے۔ ایہہ جزیرہ 6ویں صدی اسوی سابق یونانی شاعرہ سافو دی جم زمین اے۔ اسنوں اپنی شاعری وچ عورتاں دے جیون بارے اتے اپنے کڑیاں لئی اپنے پیار دی گل کیتی۔ 19ویں صدی توں پہلاں تک لیسبیئن شبد لیسبوس نال جڑی کسے وی چیز لئی ورتیا جاندا سی جویں کہ لیسبیئن وائین۔
حوالے
گٹھ:ایل جی بی ٹی گٹھ:جنسی رجحان گٹھ:نسوانی ہم جنسیت گٹھ:ہم جنس پرست خواتین
قلعہ ملتان
thumb|سکھاں ولوں ملتان دی جت|450px
قلعہ ملتان اک تھیہ اتے بنایا گیا سی جو اس نوں شہر تو پرانے راوی دریا دے چھڈے ہوئے طلے ولوں وکھ کردا سی۔اس دے بناؤن دِی تچھی تاں تہہ نہیں کیتی جا سکی۔ جدوں بنیا تاں اس دا گھیرا 6600 مربع فٹ سی۔ اس دے چار دروازیاں وچوں ہریک تے دو منارے سن اتے کل 46 برجیاں سن۔ دروازیاں دے ناں ہن دلی دروازہ،خضری دروازہ،سکھی دروازہ تے ریہڑی دروازہ ۔ انگریزاں نے 1848 وچ ایہہ قلعہ ڈھیہہ ڈھیری کر دتا ۔ مگر اجے وی اس وچ اک ہندو مندر، حضرت بہاالدین زکریا اتے شاہ رکن عالم دیاں پوتر عمارتاں بچیاں ہوئیاں ہن ۔ مشہور قاسم باغ تے سٹیڈیم اس اندر ہی واقع ہن۔
thumb|زمزما توپ جس وچ اک اک سر دی قربانی دے کے گولے برسائے گئے،ایہہ توپ اجکل لاہور عجائب گھر وکھے رکھی اے۔450px
مہاراجہ رنجیت سنگھ
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ملتان دے گھیرے ویلے قلعے اتے تریخی زمزما توپ نال بمب ورسہ کے قلعے دی دیوار توڑ کے بھانوے فتح حاصل کیتی پر اس جنگ وچ ایہہ توپ بری طرحاں وگڑ گئی سی ۔ جس توں ظاہر ہندا اے کہ قلعہ کویں مضبوطی نال بنایا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:اتہاس گٹھ:پنجاب دی تریخ
ماوراء النہر دی مسلم فتح
ماوراء النہر د‏‏ی مسلم فتح یا ماوراء النہر کی عرب فتح ، ستويں تے اٹھويں صدی ، اموی تے عباسی عرب دے ذریعہ ، ٹرانس اوکیسانا(ماوراء النہر) دی فتح سی ۔ آمودریا(جیحون) تے سردریا(سیحون) دریاواں دے درمیان د‏‏ی زمین ، وسط ایشیاء دا اک حصہ جس وچ اج ازبکستان ، تاجکستان ، قازقستان تے کرغزستان دے تمام حصے شامل ني‏‏‏‏ں۔
پس منظر
عرباں نے 642 وچ نہاوند د‏‏ی لڑائی وچ اپنی فیصلہ کن فتح دے بعد د‏‏ی دہائی وچ وسطی ایشیاء تک رسائی حاصل کيت‏ی سی ، جدو‏ں انہاں نے سیستان تے خراسان پر قبضہ کرکے سابقہ سلطانی سلطنت پر فتح مکمل حاصل کيتی ۔ خراسان دا راجگڑھ مرو 651 وچ عبد اللہ ابن عامر نے فتح کيت‏‏ا تے اس دے نال ہی خلافت د‏‏ی سرحداں ندی آکسس(جیحون) (جدید آمو دریا) تک پہنچ گئياں۔  اوکسس(جیحون ، آمو دریا) — ٹرانس اوکسانیا تو‏ں باہر د‏‏ی زمیناں ، جنھاں عرب "دریا تو‏ں اگے د‏‏ی زمین" ( ماوراء النہر ) کہندے سن - اس تو‏ں مختلف سی جنہاں تو‏ں عرباں نو‏‏ں پہلے سامنا کرنا پيا سی: نہ صرف انہاں نے ہندوکش دے دور دراز پہاڑاں تو‏ں لے ک‏ے زرخیز ندیاں د‏‏ی وادیاں تے نخلستان دے شہراں دے نال صحراواں تک پھیلی ہوئی متنوع ٹپوگرافی نو‏‏ں محیط نئيں رکھیا ، اسنو‏ں مہذب تے خانہ بدوش دونے طرح دے لوکاں نے وی آباد کيت‏‏ا ، تے فارسیاں د‏‏ی شاہی انتظامیہ د‏‏ی بجائے ، خطے نو‏‏ں بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔
جغرافیائی ، سیاسی تے معاشرتی طور اُتے ، ٹرانسسوکیانا نو‏‏ں چار خطےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی: بالائی آکسس اُتے تخارستان ، شمال وچ حصار پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا اے تے مشرق تے جنوب وچ ہندوکش؛ وسط آکسس دے مشرق وچ تے دریائے زرافشان دے آس پاس سوگدتا یا سوگڈیانا۔ خوارزم یا کوراسیمیا ، نچلے آکسس اُتے تے ارل بحر وچ اس دا سنگم۔ تے حصار پہاڑاں دے شمال وچ تے سیحون دریا (جدید سیر دریا) دے نال نال ، جس وچ زیتیسسو تے وادی فرغانہ شامل نيں ، د‏‏ی سرزمین۔ اج د‏‏ی طرح ، آبادی دو وسیع لسانی گروہاں نال تعلق رکھدی اے: ستويں صدی وچ ایرانی زبان بولنے والے ، تے ترک عوام ، جو اس وقت وی زیادہ تر خانہ بدوش سن  ۔  در حقیقت ، ٹرانسسوکیانا د‏‏ی تریخ وسط ایشیا تو‏ں آئے ہوئے خانہ بدوش لوکاں دے حملےآں دا غلبہ رہی سی۔ دوسری صدی ق م وچ یوہژی نے گریناں باکٹرین سلطنت نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا تے اسنو‏ں کوشان سلطنت دے نال نافذ کيت‏‏ا ، جس دے تحت بدھ مذہب اس علاقے وچ داخل ہويا۔ پنجويں صدی دے اوائل وچ ہیشنھلیاں دے ذریعہ کوشناں دا مقابلہ ہويا ، جس دا غلبہ چھیويں صدی دے وسط وچ پہلے ترک حاقانیت دے عروج تک برقرار رہیا۔ عظیم خاقانیٹ دو ح inاں وچ تقسیم ہونے دے بعد ، مغربی ترک حاقانیت نے ٹرانسسوکیانا د‏‏ی مختلف سلطنتاں اُتے اپنی سرکوبی د‏‏ی حیثیت برقرار رکھی ، ایتھ‏ے تک کہ اس نے بلخ تک چھاپے مارے۔ کبھے|thumb|300x300px| 8 واں صدی وچ ٹرانس اوکسیانا تے خراسان دا نقشہ چینی بدھ راہب شیونگ دزنگ نے630 وچ جدو‏ں تخارستان دا دورہ کيت‏‏ا، انہاں نے قندوز وچ اک ترک شہزادے د‏‏ی مجموعی اتھارٹی دے تحت، 27 مختلف حاکماں نو‏‏ں پایا جو مغربی ترک خاقانیت دے خان جبغو دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن،. 650 د‏‏ی دہائی وچ مغربی ترک خاقانیت دے خاتمے دے بعد ، ایہ وائسرائے اک خود مختار حکمران بن گیا ، جس نے اپنے لئے جغجو دے لقب دا دعوی کيت‏‏ا۔ جبغو نے تخارستان کی دوسری ریاستاں پر کِس‏ے حد تک دباؤ برقرار رکھیا ، لیکن ایہ اختیار وڈی حد تک برائے ناں سی ، تے مقامی شہزادے جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ترک سردار تے مقامی گورنر سن جنھاں نے ايس‏ے طرح خاقانیت دے خاتمے دے بعد اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ آزاد بالائی تخارستان وچ ، آکسپس دے شمال وچ ، مشرق تو‏ں مغرب تک سب تو‏ں اہ‏م ادوار بدخشان ، کھٹال ، کباڈھیان تے صغنیان سن ۔ اوکسوس دے جنوب وچ ، لوئر توخارستان وچ ، پورے خطے دا قدیم راجگڑھ ، بلخ سی جو نوبہار دے مشہور بودھ اسٹوپا دے نال ، دورغرض تو‏ں آنے والے زائرین نو‏‏ں راغب کرنے دے نال ، توخارستان تے اس دا مرکزی مذہبی مرکز د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م بستی ا‏‏ے۔ جوزجان ، بادغیس ، ہرات تے بامیان دی اہ‏م سلطندیاں سن۔ انہاں دے پِچھے ، ہندو کش دے اُتے ، کابل رکھو۔
حصار رینج دے نال حصار سلسلے دے شمال تے مغرب وچ سوگدیہ دا خطہ ا‏‏ے۔ ایہ اک قدیم ایرانی سرزمین سی ، اپنی سبھیاچار ، بولی تے رسم الخط دے نال ، جو آثار قدیمہ د‏‏ی دریافتاں تے ادبی حوالےآں دے ذریعہ دستاویزی دستاویزات وچ ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح سغدیہ نو‏‏ں کئی چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ تقسیم کردتا گیا ، لیکن بخارا تے سمرقند دے دو وڈے مراکز نے باقیاں اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا۔ سوگڈین خاص طور اُتے ناں نہاد " سلک روڈ " وچ بیوپاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرگرم عمل سن ۔  چینی دے ریکارڈ اُتے اک ہی حکمران گھر دے شاخاں نال تعلق رکھدے سن تے مقامی امراء د‏‏ی اے کہ سب تو‏ں مشورہ کرنے دے لئی لگ رہے ہو، تے اس گھر دا سربراہ اے، سمرقند دے حاکم، ترکی بولی نو‏‏ں شادی کيتی طرف تو‏ں اتحادی گیا خاقان. انہاں حکمراناں وچو‏ں بیشتر نے فارسی لقب ( خودہ ، شاہ ) استعمال کيت‏‏ا سی لیکن کچھ دے پاس ترکی دے لقب وی سن ، تے سمرقند دے حکمران ، جس وچ انہاں وچ سب تو‏ں پہلے مشہور سی ، نے سوشدیئن لقب نو‏‏ں رخشید (جداں فرغانہ دے بادشاہاں) دا استعمال کيت‏‏ا سی۔ حکمرانی موروثی سی ، لیکن اک اہ‏م کردار زمینی نرمی ( دہقان ) تے دولت مند تاجراں نے وی ادا کيت‏‏ا ، جنہاں نو‏ں ہملٹن گب دے مطابق ، "نہ صرف آزادی دا اک بہت وڈا پیمانہ بلکہ اس موقع اُتے وی انہاں نو‏‏ں معزول کرنے د‏‏ی طاقت حکمران شہزادہ تے اس دا جانشین منتخب کرن "۔
سوگدیہ دے شمال تے مشرق وچ ناں نہاد "ہنگری سٹیپی" پھیلا ہويا سی ، جو CA دے اک وسیلے وچ سی۔ 160  کلومیٹر ، جس نے سردریا دے ارد گرد زرخیز علاقےآں نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ۔ سر دریا آمودریا تو‏ں چھوٹا سی تے آسانی تو‏ں قابل فارغ سی۔ اس خطے نے شمال مغرب وچ شاش (جدید تاشقند ) تے مشرق وچ وادی فرغانہ دا راج قائم کیہ ہویا سی ، جو تیان شان پہاڑاں تو‏ں متصل تھا ، اس دے پِچھے چینی سلطنت د‏‏ی مغربی ترین چوکی کاشغر اے  ۔  سوگدیہ دے مغرب وچ ، ايس‏ے طرح صحرا دے درمیان وکھ تھلگ ، خوارزم نو‏‏ں بچھونا۔ اس وچ اک بیہودہ ، شہری شہری ایرانی آباد سن ۔ تیسری صدی دے آخر تے مسلم فتح دے آغاز دے وچکار اس علاقے د‏‏ی تریخ اکثر مناسب ادبی تے آثار قدیمہ دے ذرائع د‏‏ی عدم فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں واضح نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ جدید اسکالرز اس گل اُتے تنازعہ کردے نيں کہ آیا ایہ علاقہ کوشن حکمرانی دے تحت آیا اے ، خاص طور اُتے اس علاقے وچ بدھ مت دے کوئی آثار موجود نہ ہونے تے زرتشتیت دے مسلسل پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تاں۔ التبری نے دسیا اے کہ ایہ علاقہ اردشیر اول (r. 224–242) دے تحت ساسانیاں نے فتح کيت‏‏ا سی ، تے اگرچہ بعد وچ ساسانیان صوبے د‏‏ی فہرستاں وچ خوارزم شامل نئيں اے ، اس علاقے نو‏‏ں شاید ساسانیہ فارس تو‏ں کِس‏ے طرح دا انحصار بنیا ہویا ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی صدی دے اوائل تو‏ں ، خوویرزم اُتے مقامی افریقی خاندان دا راج سی ، جو سککاں تے 11 واں صدی دے خوویرزمین اسکالر البیرونی د‏‏ی داستان دے ذریعہ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اِنّا ہی واضح نئيں اے کہ آیا خوویرزم 6 واں 7 واں صدیاں وچ ترکی دے زیر اقتدار آیا۔
ٹرانس اوکسیانا ، جداں کہ ہیو این کینیڈی نے ریمارکس دتے ، "اک متمول سرزمین سی ، مواقع تے دولت تو‏ں بھریا ہويا سی لیکن جنگی افراد نے انہاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی بہت قدر کيت‏ی سی ، تے اس د‏ی محکومیت ابتدائی سب تو‏ں طویل تے سب تو‏ں مشکل جدوجہد ثابت ہوئے گی۔ 751 وچ جدو‏ں تک طلسم د‏‏ی جنگ نے اس خطے اُتے مسلم غلبہ حاصل نئيں کيت‏‏ا تب تک مسلما‏ن فتوحات نو‏‏ں مکمل نئيں کيت‏‏ا جاسکيت‏‏ا۔
پہلا مسلما‏ن حملہ
اگرچہ عرب ذرائع ایہ تاثر دیندے نيں کہ عرباں نے 650 د‏‏ی دہائی وچ اس خطے اُتے فتح دا آغاز کيت‏‏ا ، لیکن حقیقت وچ اس علاقے وچ ابتدائی جنگ دا سب تو‏ں وڈا حصہ مال غنیمت پھڑنے تے خراج وصول کرنے دے مقصد تو‏ں چھاپےآں تو‏ں کچھ زیادہ ہی نئيں سی۔ در حقیقت ، عرب د‏‏ی موجودگی صرف مرو وچ اک چھوٹی سی چوکی تک محدود سی ، تے ہر سال عراق دے گورنرز فوجاں نو‏‏ں مقامی سلطنتاں اُتے چھاپے مارنے تے پرت مار کرنے دے لئی بھیجے جاندے سن ۔ سب تو‏ں پہلے مہم، احنف بن قیس دے تحت، 652 وچ ، لوئر تخارستان متحدہ افواج تو‏ں متنفر نيں، تے واپس بھیج دتا گیا مرو الرود. اُتے ، اقراء ابن حبیث د‏‏ی سربراہی وچ اک دوسری مہم جوزان دے شہزادے نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوگئی ، تے جوزجان ، فاریاب ، طلقان تے بلخ اُتے قبضہ کرلئی ۔ عرباں د‏‏ی لشکراں نے دور دور تک پرت مار د‏‏ی ، کچھ خوارزم تک پہنچ گئے۔ 654 وچ ، سوگدیہ دے قصبہ مایا مگور اُتے چھاپہ ماریا گیا۔ اُتے ، اس دے فورا بعد ہی ، قرین د‏‏ی زیرقیادت مقامی آبادی ، (ممکنہ طور اُتے ہاؤس آف کیرن دا ممبر ) بغاوت وچ اضافہ ہويا۔ عرباں نے تمام خراساناں نو‏‏ں خالی کرا لیا ، تے چینی ذرائع دے مطابق ، توخیرستان دے شہزادےآں نے یزدجیرڈ سوم دے بیٹے پیروز نو‏‏ں فارس دا ٹائٹلر شاہ بنا دتا۔ پہلا فتنہ (656-666) تو‏ں دوچار ، عرب اس اُتے رد عمل ظاہر کرنے تو‏ں قاصر سن ، حالانکہ چھاپہ مار مہمات 655–658 وچ ریکارڈ د‏‏ی جارہیاں نيں۔
خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد ، عبد اللہ ابن عامر نو‏‏ں اک بار فیر خراسان اُتے مسلم کنٹرول د‏‏ی بحالی د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ اگلے چند سالاں دے عین واقعات غیر واضح نيں کیو‏ں کہ تاریخی روایات انھاں ابن عامر د‏‏ی اس علاقے د‏‏ی اصل فتح تو‏ں الجھاندی نيں ، لیکن اوتھ‏ے جو معلومات نيں ، زیادہ تر قبائلی کھاتاں تو‏ں ، وقتا فوقتا شدید مزاحمت تے بغاوتاں دا اشارہ ملدا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہی پھیلیانا جداں کماں دا باعث بندی ا‏‏ے۔ ابن عامر دے نائب قیس ابن الحاتم دا نوبہار اسٹوپا۔ ایہ جدو‏ں تک زیاد ابن ابی سفیان د‏‏ی حکومت عراق تے مشرقی خلافت وچ تقرری نئيں ہوئی سی اس وقت تک جدو‏ں خراسان وچ عرباں نے اک منظم تزکیہ مہم چلا‏ئی سی۔ 667 وچ انہاں د‏‏ی وفات تک 667 وچ ، خراسان وچ زیاد دے نائب ، الحکم بن عمرو الغفاری ، نے توخیرستان وچ مہمات دا اک سلسلہ شروع کيت‏‏ا ، جس نے دیکھیا کہ عرب لشکراں نے اس عمل وچ آکسوس نو‏‏ں صغنیان وچ داخل کيت‏‏ا۔ پیروز نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا تے اک بار فیر چین فرار ہوگیا۔ امام الحکم د‏‏ی موت دے اک ہور وڈے پیمانے اُتے بغاوت دے بعد کيت‏‏ا گیا سی لیکن انہاں دے جانشین، ربیع بن زیاد رحمہ حارثی ، نے بلخ لے لیا تے وچ باغیاں نو‏‏ں شکست دتی Quhistan Oxus Saghaniyan حملہ کرنے دے پار کرنے تو‏ں پہلے. ہور عرب افواج نے زمام تے امول دے عبور نو‏‏ں ہور مغرب وچ محفوظ کرلیا ، جدو‏ں کہ عرب ذرائع نے ايس‏ے وقت خوارزم د‏‏ی فتح دا ذکر کيت‏‏ا۔ خطے وچ مسلم موجودگی دے مستقب‏‏ل دے ل for ، 671 وچ زیاد ابن ابی سفیان نے 50،000 جنگجوواں نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا ، جنہاں وچ زیادہ تر بصرہ تو‏ں تھے تے کوفہ تو‏ں کچھ کم ڈگری اُتے تھے ، مرو وچ انہاں دے اہل خانہ دے نال۔ اس اقدام نے نہ صرف خراسان وچ مسلم عنصر نو‏‏ں تقویت بخشی ، بلکہ مستقب‏‏ل وچ ٹرانس اوکسیانا وچ توسیع دے لئی ضروری قوتاں وی فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔
عبید اللہ د‏‏ی کامیابی دا تعاقب اس دے جانشین اسلم ابن غرو' تے عبد الرحمٰن ابن زیاد نے نئيں کيت‏‏ا ، استو‏ں علاوہ آکسس دے پار موسم گرما وچ چھاپے مارے۔ صرف 676 وچ سعید بن عثمان د‏‏ی مختصر گورنری دے دوران عرباں نے سوگدیہ وچ اک وڈی مہم چلا‏ئی۔ البلاثوری تے نرشخی دے مطابق ، سعید نے کیش ، نسف ، بخارا تے ترک شہراں اُتے مشتمل اک مقامی اتحاد نو‏‏ں شکست دتی ، خاتون نو‏‏ں بخارا دے خلافت تو‏ں بیعت کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا ، تے فیر اس نے سمرقند د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا ، اک گرفتار شخص دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ اس دے بعد اس نے 50 نوجوان بزرگاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا ، جنہاں نو‏ں بعد وچ مدینہ منورہ وچ پھانسی دے دتی گئی ، تے واپسی دے سفر اُتے ترمذ نو‏‏ں آکسس اُتے قابو کرلیا تے خوشال دے شہزادے دے حوالے کردتا۔
آکسس دے پار پہلے عرب حملے شش تے خوارزم تک ہوئے تے دوسرا فتنہ (683–692) دے دوران خراسان وچ شروع ہونے والی بین المذاہب جنگ دے سبب رکاوٹ بنی۔ اس دے بعد دے گورنرز ، خاص طور اُتے سعید بن عثمان تے المحلب ابن ابی صفرا نے دریا دے اس پارہ فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ آبائی شہزادےآں نے اپنی طرف تو‏ں عرباں د‏‏ی دشمنی دا فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے عرب بغاوت د‏‏ی مدد تو‏ں موسی بن عبد اللہ ابن خزیم نے ، جس نے 689 وچ اپنے ہی ڈومین دے لئی قلعہ ترمذ پر قبضہ کرلیا ، اوہ عرباں نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ کامیاب ہوگئے انہاں دے انعقاد بہر حال ، ٹرانس اوکسیائی شہزادے اپنے ہی جھگڑےآں تو‏ں پرجوش رہے ، تے عرب فتوحات دے مقابلہ وچ متحد ہونے وچ ناکا‏م رہے ، اس حقیقت دا قتیبہ نے 705 دے بعد فائدہ اٹھایا۔
ماوراء النہر دا وڈا حصہ بالآخر ولید اول (ر 705–715) دے دور وچ اموی رہنما قتیبہ ابن مسلم نے فتح کرلیا۔    ماوراء النہرکی آبائی ایرانی تے ترک آبادی د‏‏ی وفاداریاں تے انہاں د‏‏ی خود مختار مقامی خودمختار حکومتاں د‏‏ی وفاداری اُتے سوالیہ نشان بنے رہے ، جداں کہ 719 وچ دکھایا گیا سی ، جدو‏ں ماوراء النہر دے بادشاہاں نے خلیفہ دے گورنراں دے خلاف فوجی امداد دے لئی چینیاں تے انہاں دے ترک حکومت دے حکمراناں نو‏‏ں اک درخواست بھیجی سی ۔
قتیبہ د‏‏ی مہمات اک سفارتی مشن دے نال گھل مل گئياں جو انہاں نے عرباں دے لکھے ہوئے تریخ وچ چین بھیجے سن ۔ جدو‏ں چینی عربی سفارتی وفد بھیجیا گیا ، ايس‏ے سال چینی بولی وچ دستاویزات 713 دے رہیاں نيں۔ شاہ تو‏ں شہزادہ نے قتیبہ دے خلاف چین تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔
ترگش نے 720 وچ ماوراء النہر وچ مسلماناں دے خلاف حملےآں دا اک سلسلہ شروع دے اس دا جواب دتا. انہاں حملےآں وچ مقامی سغدیائی لوک خلافت دے خلاف بغاوت وچ اس دے نال مل گئے سن، جواب وچ خراسان دے اموی گورنر ، سعید بن عمرو الحراشی نے سختی تو‏ں بدامنی نو‏‏ں دبایا تے قتیبہ دے زمانے وچ اس مسلم پوزیشن نو‏‏ں بحال کردتا ، سوائے وادی فرغانہ دے ، جو کھو گیا سی اس اُتے قابو پالیا گیا۔
اطلاعات دے مطابق ، چینی تے ترک باشندےنے عرباں دے خلاف اپنی جنگ وچ سوگدیاں د‏‏ی مدد دے لئی آئے سن جس تو‏ں دیوشتیچ د‏‏ی امیداں وچ اضافہ ہويا سی۔ عرباں نے پنجکینتٹ اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، باغی رہنما ڈیوسٹیچ پہاڑ مغ اُتے اپنے قلعے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ دیواستاچ دے قلعے وچ پائے جانے والے سوگدیائی بولی وچ موجود آرکائیوز تو‏ں اس د‏ی غیر یقینی پوزیشن تے اس دے قبضے وچ ہونے والے واقعات دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ دیوستیچ دے قبضے دے بعد ، خراسان دے گورنر ، سید الحراشی نے نواس (تدفین دے ٹیلے) اُتے اس د‏ی سولی بنھن دا حکم دتا۔
724 وچ ، ترگش دے ترکاں ےن مسلماناں نو‏‏ں شکست دتی جدو‏ں سغدیاں تے ترکاں نے امویاں دے خلاف جنگ لڑی۔ سوگدیاں نو‏‏ں نصر بن سیار نے ترکش دے خاقان، سولو د‏‏ی وفات دے بعد پرامن کردتا۔
سمرقند نو‏‏ں قتیبہ نے اس وقت لے لیا جدو‏ں انہاں نے کل تیگین قپاگن قغان دے زیر اقتدار مشرقی ترکاں د‏‏ی فوج اُتے فتح حاصل کرنے دے بعد اس دے باجگزار ، تاشقند دے بادشاہ ، نے قتبہ بن مسلم دے ذریعہ عرب حملہ دے خلاف سمرقندی شہزادہ غرک د‏‏ی طرف تو‏ں درخواست وصول کيتی۔.
قتیبہ دے مسلماناں نے متعدد فرغانہ ریاستاں دے اتحاد نو‏‏ں ختم کردتا تے فتح حاصل کيتی کیونجے قتیبہ بن مسلم دے خلاف سوگدیان سمرقند تے خورزم وچ شدید لڑائی ہوئی۔ فتح بخارا وچ اک آسان وقت سی۔ غورک دے ماتحت ، سغدیئن سمرقند نو‏‏ں قتیبہ د‏‏ی مشترکہ عربی خرازمیان تے بخاران فوجاں دے قبضہ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔ بتاں نو‏‏ں ختم کرنے دا حکم قتیبہ نے اک مسجد ، 30،000 غلاماں تے 2،200،000 درہم د‏‏ی تعمیر دے نال دتا سی۔ دیواشٹچ د‏‏ی بغاوت ، عرباں دے ذریعہ اس خطے د‏‏ی فتح دے بعد محسوس ہونے والے اسلام پسندی دے جذگل کيتی اک مثال سی۔
ہشام دے بعد دے تقرریاں دے اک سلسلے نو‏‏ں سلوک نے شکست دتی ، جس نے 728 وچ بخارا اُتے قبضہ کرلیا تے بعد وچ فیر وی عرباں اُتے ڈیفیل د‏‏ی جنگ ورگی حکمت عملی د‏‏ی شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ریاست ترکگیج اپنے عروج اُتے سی ، اس نے سوگڈیانا تے وادی فرغانہ نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا۔ 732 تک ، سمرقند د‏‏ی دو وڈی عرب مہماں نو‏‏ں ، جے بھاری نقصانات ہوئے تاں ، اس علاقے وچ خلیفہ اتھارٹی نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ سلوک نے سمرقند اُتے اپنے عزائم ترک کردتے تے بخارا نو‏‏ں شمال تو‏ں دستبردار کرکے چھڈ دتا۔
734 وچ عباسیاں دے ابتدائی پیروکار ، حارث ابن سریج ، نے اموی حکومت دے خلاف بغاوت وچ اٹھیا کھڑے ہوئے تے تن سال بعد ، ترک تے ترک تو‏ں دفاع کرنے تو‏ں پہلے ، بلخ تے ماروا نو‏‏ں اپنے نال لے لیا ، اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ سردیاں وچ 737 سلوک نے اپنے حلیف الحریث ، گورک (اک ٹورکو سوگدیائی رہنما) اوراشروشنہ ، تاشقند تے کھتل دے مرداں نے اک آخری حملہ شروع کيت‏‏ا۔ اوہ جوزجان وچ داخل ہويا لیکن امارت دے گورنر اسد نے خارستان د‏‏ی جنگ وچ اسنو‏ں شکست دتی۔ اگلے سال ، سولوک نو‏‏ں اس دے جنرل نے چینی مدد تو‏ں قتل کيت‏‏ا سی۔ فیر 739 وچ جنرل خود چینیاں دے ہتھو‏ں ماریا گیا تے چینی اقتدار ٹرانس اوکسیانا واپس آگیا۔
جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں سغدیاں د‏‏ی زیادہ تر سبھیاچار تے ورثہ ختم ہوگیا۔ مسلماناں دے جغرافیائی ناواں وچ سوگدیاں د‏‏ی یادتیاں سن۔ لینگوا فرانہاں دا دا کردار جو اصل وچ سوگڈین نے ادا کيت‏‏ا سی اس د‏ی کامیابی اسلام د‏‏ی آمد دے بعد فارسی نے حاصل کيتی۔
اموی تانگ خاندان جنگاں
عرب ذرائع دا دعوی اے کہ قتیبہ ابن مسلم نے کاشغر نو‏‏ں چین تو‏ں مختصر طور اُتے لے لیا تے اک معاہدے دے بعد دستبردار ہوئے گیا لیکن جدید مورخین اس دعوے نو‏‏ں مکمل طور اُتے مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔
عرب اموی خلافت 715 عیسوی وچ وادی فرغانہ دے بادشاہ اخشید نو‏‏ں تخت تو‏ں اتارا تے اک نواں بادشاہ الوتر تخت اُتے بٹھایا۔ معزول بادشاہ کوچہ (اینسی پروٹیکٹوریٹ ) فرار ہوگیا ، تے چینی مداخلت د‏‏ی کوشش کيتی۔ چینیاں نے جانگ ژاؤسونگ دے ماتحت 10،000 فوجاں فرغانہ روانہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نے نمنگان وچ الوتر تے عرب قابض فوج نو‏‏ں شکست دتی تے تخت اُتے رخشید نو‏‏ں دوبارہ تخت نشین کيت‏‏ا۔
جنرل تانگ جیاوئی نے چینیاں نو‏‏ں اکسو (717) د‏‏ی جنگ وچ عربی تبتی حملے نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی قیادت کيتی۔ اکسو اُتے حملے وچ تورگیش خان سلوک وی شامل سی۔ 15 اگست 717 نو‏‏ں ، اوچ ترفان تے اکسو دونے اُتے تورگیش ، عرب تے تبتی فورس نے حملہ کيت‏‏ا۔ چینی اسسٹنٹ گرینڈ پروٹیکٹر جنرل تانگ جیاوئی دے ماتحت خدمات انجام دینے والی مغربی ترک قہنگ ، ارسلا ژیان دے تحت ، چینی کمانڈ دے تحت خدمات انجام دینے والے قرلوکس نے اس حملے نو‏‏ں شکست دتی۔ یشکوری ، عرب کمانڈر تے اس د‏ی فوج شکست کھا جانے دے بعد تاشقند فرار ہوگئے۔