cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جزیرہ مافیا
جزیرہ مافیا (Mafia Island) انگوجا، جزیرہ پمبا تے جزیرہ لاتھام دے ہمراہ تنزانیہ دے مجموعہ الجزائر زنجبار دا حصہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جزیرہ مافیا گٹھ:بحر ہند دے جزیرے گٹھ:تنزانیہ دے جزیرے گٹھ:زیر آب غواصی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:مجمع الجزائر زنجبار
امائن
امائن امونیا توں بنے گۓ کمپاؤنڈ تے فنکشنل گروپ نیں جیناں وچ اک اساس نائیٹروجن ایٹم ہالی الیکٹراناں نال ہوندا اے۔ ایدے نال ہائیڈروجن دے ایٹم لگے ہوندے نیں جیناں دی تھاں کوئی ہور گروپ وی آسکدے نیں۔ خاص امائناں چ امائنو تیزاب، بائیوجینک امائن، ٹرائی میتھائل امائن تے انیلائن آندے نیں۔ انکاربن کمپاؤنڈ جیناں وچ امائن گروپ آۓ اوناں نوں وی امائن آخی دا وے۔ ایناں توں دوائیاں، روغن تے ہور کیمیکل بنان لئی ورتیا جاندا اے۔
گٹھ: کیمسٹری
ثمن اسلم
ثمن اسلم پاکستان وچ پہلی تے کم عمر سواݨی تحریر شناس تے گرافو تھراپسٹ نيں۔ تحریر شناسی مصنف د‏‏ی شخصیت د‏‏ی خصوصیات دا اندازہ کرنے دے لئی تحریر دا تجزیہ ا‏‏ے۔ تحریر شناسی د‏‏ی سائنس نو‏‏ں عام طور اُتے کاذب سائنس دے طور اُتے تصور کيتا جاندا اے تے ایہ فرانس وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال وچ اے.
کیریئر
ثمن سعودی عرب وچ پیدا ہوئیاں تے ایتھے پلی بڑھاں ۔ انہاں نو‏ں سعودی عرب وچ پہلی غیر ملکی تحریر شناس دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال اوہ واحد دو لسانی (انگریزی تے عربی) د‏‏ی وی تحریر شناس نيں ۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی تحریر شناس سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
عشرت حسین عثمانی
عشرت حسین عثمانی (اپریل 1917ء - 17 جون 1992ء) نشان امتیاز، عام طور اُتے آئی ایچ عثمانی (I. H. Usmani) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک پاکستانی جوہری طبیعات دان سن، تے بعد وچ اک عوامی عہدیدار جنہاں نے 1960ء تو‏ں 1971ء تک پاکستان جوہری توانائی کمیشن (پی اے ای سی) د‏‏ی سربراہی دے علاوہ پاکستان خلائی و بالافضائی تحقیقی ماموریہ قیام د‏‏ی نگرانی وی کیتی۔
عشرت حسین عثمانی نے زیادہ تر اپنی زندگی عوامی پالیسی دے عہدیدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت پاکستان وچ گزریا جتھے انہاں نے نیوکلیئر توانائی دے پرامن تے تجارتی استعمال اُتے زور دتا، تے بعد وچ وزارت دفاع دے نال اسلحہ اُتے قابو پانے دے لئی 1963ء وچ جوہری ٹیسٹ پابندی معاہدے د‏‏ی پارٹی بننے دے لئی کم کيتا۔ عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی (IAEA) نو‏‏ں اس دے بورڈ آف گورنرز دے چیئرمین دے طور اُتے شامل ہوئے۔ عثمانی نے پاکستان وچ ایٹمی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی نگرانی کی، کراچی وچ نیوکلیئر پاور گرڈ اسٹیشن د‏‏ی تشکیل دے لئی کم کيتا، تے اقوام متحدہ وچ ایٹمی توانائی کمیشن دے کردار نو‏‏ں تقویت بخشی۔
حالات زندگی
عشرت حسین عثمانی 15 اپریل 1917ء نو‏‏ں ہندوستان وچ دہلی وچ پیدا ہوئے سن ۔ عثمانی اک تعلیم یافتہ، مذہبی تے نرم مزاج طبقے نال تعلق رکھدے سن، علی گڑھ وچ اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ عثمانی نے ممبئی دے سینٹ زیوئرس کالج وچ تعلیم حاصل کيتی، تے 1936ء وچ ممبئی یونیورسٹی تو‏ں فزکس وچ آنرز دے نال بی ایس سی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ ممبئی یونیورسٹی تو‏ں انہاں د‏‏ی گریجویشن مقامی ہندوستانی پریس وچ بمبئی پریزیڈنسی دے فزکس تے ریاضی دے گروپ وچ پہلے نمبر اُتے جانے دے لئی مشہور سی۔
وفات تے میراث
1991ء وچ ، عشرت حسین عثمانی پاکستان واپس آئے جتھے انہاں نے کراچی، سندھ وچ اک اسٹیٹ خرید لیا تے 17 جون 1992ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔ پاکستان وچ ، جوہری ہتھیاراں دے کنٹرول تے جوہری طاقت دے شہری استعمال دے لئی عثمانیاں د‏‏ی وکالت مقبول ا‏‏ے۔
اپنی عوامی خدمت دے دوران، عثمانی نے کامیابی دے نال سائنسی خدمات دا آئیڈیا پیش کيتا، جتھے سائنس دان وفاقی حکومت دے نال امید افزا کیریئر تے مستقل ملازمت حاصل کرسکدے نيں، جو انہاں دے بوہت سارے ساتھیاں تے سائنسداناں نے کيتا۔ مئی 1998ء کو، جدو‏ں عثمانی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی بعد وچ انہاں د‏‏ی پہچان ہوئی جدو‏ں انہاں نو‏ں اپنی قوم دے سب تو‏ں وڈے اعزاز، نشان امتیاز تو‏ں نوازیا گیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اقوام متحدہ دے عہدیدار گٹھ:پاکستانی سفارت کار گٹھ:پاکستانی اسکولاں تے کالجاں دے بانیان گٹھ:نیوکلیائی ہتھیار مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی ماہرین ماحولیات گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی فزکس گٹھ:پاکستانی فزکس دان گٹھ:پاکستانی اشرافیہ گٹھ:پاکستان نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:جامعہ لندن دے فضلا گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:1992 دیاں موتاں گٹھ:1917 دے جم
پولیمر
پولیمر اک وڈا مالیکیول اے جیڑا اکو نکے مالیکیول نوں دہران نال بندا اے۔ پولیمراں دی بوت وڈی ونڈ اے تے وکھریاں خاصیتاں نیں۔ نیچرل تے انسانی بنے ہوۓ پولیمر عام جیون چ اسلئی بوت کم دے ہوندے نیں۔ پولیمر عام ورتن دے شاپراں آلے پلاسٹک توں لے کہ نیچرل بائیوپولیمر جنج ڈی این اے تے پروٹین جیڑے جانداراں لئی بوت ضروری ہوندے نیں۔ سارے پولیمر اک کم، نکے مونومراں دی پولیمرائزیشن، نال بندے نیں۔
پولیمر یونانی بولی دا شبد اے جیدا مطلب کئی جوڑ اے۔ پولیمر بائیوفزکس تے کیمسٹری وچ پڑھے جاندے نیں۔
گٹھ:کیمسٹری
کرن پریاگ دی تریخ
الکنندا اتے پنڈر ندی دے سنگم اتے بسیا کرنپریاگ مذہبی پنج پریاگاں وچ تیجا اے جو مول طور تے اکّ اہم تیرتھ ہویا کردا سی۔ بدریناتھ مندر جاندے ہوئے سادھوآں، منیاں، رشیاں اتے پیدل تیرتھیاتریاں نوں اس شہر وچوں گزرنا پیندا سی۔ اتھے اکّ وڈا بازار وی سی اتے دیس دے ہور حصےآں توں آکے لوک اتھے بس گئے کیونکہ اتھے وپار دے موقعے سن۔ اس سرگرمیاں اتے سال ۱۸۰۳ دی بریہی ہڑھ دے کارن روک لگ گئی کیونکہ شہر پرواہ وچ وگ گیا۔ اس ویلے پرانے عما دیوی مندر دا وی نقصان ہویا۔ پھر سامانئتا بحال ہوئی، شہر دا پنرنرمان ہویا اتے سفر اتے وپاری سرگرمیاں دباراں شروع ہو گئی۔ سال ۱۸۰۳ وچ گورکھیاں نے گڑوال اتے حملہ کیتا۔ کرنپریاگ وی عام شیش گڑوال دی طرحاں ہی کتیوری خاندان ولوں شاست رہا جسدا راجگڑھ جوشیمٹھ دے کول سی۔ بعد وچ کتیوری خاندان دے لوک آپ کماؤں چلے گئے جتھے اوہ کجھ خاندان ولوں ہار ہو گئے۔
کتیوریاں دے ہٹن ولوں کئی طاقتاں دا ادئے ہویا جیہناں وچ سبتوں زیادہ طاقتور پنوار ہوئے۔ اس خاندان دی نینھ کنک پال نے چاندپور؉ گڑی، کرنپریاگ ولوں ۱۴ کلومیٹر دور، وچ پائی جسدے ۳۷ویں ونشج اجے پال نے اپنی راجگڑھ شیرینگر وچ بسائی۔ کنک پال ولوں قائم ٹبر پال خاندان کہلایا جو نام ۱۶ویاں صدی دے دوران شاہ وچ پرورتت ہو گیا اتے سال ۱۸۰۳ تک گڑوال اتے حکمرانی کردا رہا۔
گورکھیاں دا رابطہ سال ۱۸۱۴ وچ انگریزاں نال ہویا کیونکہ اوہناں دی سیماواں اکّ دوجے نال لگدیاں سن۔ سیما دیاں کٹھنائیاں دے کارن انگریزاں نے اپریل ۱۸۱۵ وچ گڑوال اتے حملہ کیتا اتے گورکھیاں نوں گڑوال ولوں کھدیڑکر اسنوں بریٹیش ضلعے دی طرحاں ملیا لیا اتے اسنوں دو بھجیا– مشرقی گڑوال اتے پچھم والا گڑوال– وچ ونڈ دتا۔ مشرقی گڑوال نوں انگریزاں نے اپنے ہی کول رکھکے اسنوں بریٹیش گڑوال نامت کیتا۔ سال ۱۹۴۷ وچ بھارت دی آزادی تک کرنپریاگ وی بریٹیش گڑوال دا ہی اکّ حصہ سی۔
گٹھ:بھارت دا اتہاس
مجموعہ الجزائر زنجبار
thumb|مجموعہ الجزائر زنجبار
مجمع الجزائر زنجبار (Zanzibar Archipelago) بحر ہند وچ مشرقی افریقہ دے ساحل اُتے کئی جزیرے دا مجموعہ ا‏‏ے۔
اہ‏م جزیرے
گٹھ:مجمع الجزائر زنجبار گٹھ:بحر ہند دے مجمع الجزائر گٹھ:تنزانیہ دے جزیرے گٹھ:تنزانیہ دے مجمع الجزائر گٹھ:منقسم خطہ جات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
انوار سہیلی
انوار سہیلی حسین واعظ کاشفی د‏‏ی معروف فارسی تصنیف ا‏‏ے۔ اس وچ کلیلہ و دمنہ دا ہندوستانی قصہ نہایت دلآویز تے سلیس بولی وچ تحریر کيتا گیا ا‏‏ے۔ کلیلہ و دمنہ ابو المعالی نصر اللہ د‏‏ی عربی تصنیف ا‏‏ے۔ کمال الدین حسین واعظ چاہندے سن اس دا ترجمہ بہتر انداز وچ عربی اشعار تے مثالاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کرن مگر اوہ ایسا نہ کر سک‏‏ے تے انداز بیاں وچ تکلف آ گیا۔ عربی د‏‏ی کلیلہ و دمنہ، سنسکرت د‏‏ی مشہور کتاب پنچ تنتر اُتے مبنی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو داستان گٹھ:اردو کتاباں داستان گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں گٹھ:کتاباں
کوہ پائکتو
thumb|230x230px|بئیکدو جوالامکھی دی تصویر thumb|230x230px|اتلے کوریا اتے چین دی سرحد دے نقشے اتے واقع بئیکدو پہاڑ thumb|230x230px|سردیاں دے موسم وچّ برف نال ڈھکیا ہویا بئیکدو پہاڑ بئیکدو جاں پئیکدو پہاڑ (کوریائی: 백두산, Baekdu - san), جنوں چانگبائی پہاڑ (چینی: 长白山, Changbai shan) جاں بائیتوؤ (Baitou) وی کیہا جاندا ہے، شمالی کوریا اتے چین دی سرحد اتے واقع اک 2744 میٹر اچا جوالامکھی ہے۔ ایہہ چانگبائی پہاڑی سلسلے دا سبھتوں اچا سکھر ہے۔ ایہہ پورے کوریائی جزیرہ نما (پیننسلا) دا وی سبھتوں اچا پہاڑ ہے۔ کوریا دے لوک اسنوں اک پوتر پہاڑ منندے ہن اتے اسنوں کوریا دا اک فومی نشان سمجھدے ہن۔
اندازا لگایا جاندا ہے کہ ایہہ جوالامکھی(آتش فشاں) جدوں سنّ 969 عیسوی دے آسپاس پھٹیا تاں اس اتے اک 5 کلومیٹر چوڑا اتے 850 میٹر گہرا کریٹر بنّ گیا جسدے کجھ حصے وچّ ہن تییان چی (天池, Heaven Lake, یعنی سورگ جھیل) ناں دی اک خوبصورت جوالامکھیئے جھیل واقع ہے۔ ایہہ جوالامکھی ہنے وی زندہ ہے اتے پچھلی دفعہ سنّ 1903 وچّ پھٹیا سی۔ اس دے بھوِکھ وچّ پھر ولوں پھٹن دی امید ہے۔ ایہی پہاڑ اس علاقے دے تنّ سبھتوں اہم دریاواں دا سروت ہے: سونگہوا دریا، یالو دریااتے تومن دریا۔
نام دا مطلب
بئیکدو - سان (백두산) دا مطلبّ کوریائی بولی وچّ سفید سر والا پہاڑ ہندا ہے۔ انگریزی بولن والے جوالامکھی - ماہراں نے شروع وچّ جدوں ایہہ نام چینی بھاوچتروں وچّ پڑھیا تاں اس دا اچارن غلطی ولوں بائیتوؤ کیتا جو اج تکّ چلا آ رہا ہے۔ اس پہاڑ نوں مانچھُو بولی وچّ گولمن شانگییان الن (Golmin Šanggiyan Alin) کیہا جاندا ہے، جسدا مطلبّ سفید پہاڑ ہے اتے ہور بولیاں دے نام اس توں پیدا ہوئے سن۔
موسم
بئیکدو پہاڑ اتے موسم تیزی نال بدلدا ہے اتے اچانک خراب ہو سکدا ہے۔ سکھر اتے اوسط درجہ حرارت −8. 3 °سینٹیگریڈ رہندا ہے حالانکہ سردیاں وچّ −48 °سینٹیگریڈ تکّ ڈگّ سکدا ہے۔ گرمیاں وچّ جولائی دے مہینے وچّ اوسط درجہ حرارت 10 °سینٹیگریڈ ہندا ہے۔ سال وچّ اٹھ مہینے سکھر برف - نال دھکیا رہندا ہے۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:پہاڑگٹھ:شمالی کوریا دا جغرافیہگٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے بین الاقوامی پہاڑ گٹھ:بلند ترین نقاط بلحاظ ملک گٹھ:جغرافیہ شمال مشرقی ایشیا گٹھ:چین-شمالی کوریا سرحد گٹھ:چین دے پہاڑ گٹھ:ریانگگانگ گٹھ:شمالی کوریا دے پہاڑ گٹھ:شمالی کوریا دے متحفظہ کرہ حیات علاقے گٹھ:شمالی کوریا وچ سیاحت گٹھ:فعال آتش فشاں گٹھ:مقدس پہاڑ گٹھ:آتش فشاں
پیٹر ہیٹ زوگلو
پیٹر ہیٹ زوگلو (پیدائش: ۲۷ نومبر ۱۹۹۸ء) اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی تے چارٹرڈ مالیا‏تی تجزیہ کار ا‏‏ے۔ ہاتزوگلو اک یونانی باپ دے ہاں پیدا ہويا سی، جس دا خاندان یونان دے کوزانی تو‏ں سی تے اک ماں شمالی مقدونیہ تو‏ں سی اوہ اپنے غیر معمولی باؤلنگ ایکشن، ٹاپ اسپنرز، سلائیڈرز تے گوگلیاں دے نال نال گیند بازی کرنے د‏‏ی صلاحیت دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تیز رفتار تو‏ں اک اعلیٰ ریلیز پوائنٹ تاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتھ اسکورچرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:میلبورن رینیگیڈز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلوی کاروباری شخصیتاں گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1998 دے جم گٹھ:۱۹۹۸ دے جم
ایکسپو 2020
تنظیم
ایکسپو دبئی 2020 د‏‏ی جگہ 438 ہیکٹر دے علاقے (1083 ایکڑ) دے نیڑے دبئی تے ابو ظہبی دے شہراں دے درمیان واقع ہوئے گی جو دبئی د‏‏ی جنوبی سرحد تے ابوظہبی دے نیڑے ہوئے گی۔ماسٹر پلان امریکی فرم ہوک نے تیار کيتا اے ، اک مرکزی پلازہ دے ارد گرد منظم کيتا گیا اے ، جس دا ناں الوصل اے  ، جو تن وڈے تھیمٹک ضلعے تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ ہر اک ایکسپو 2020 دے اک اک ذیلی تھیم - مواقع ، نقل و حرکت تے استحکا‏م دے لئی وقف ا‏‏ے۔ دبئی مختلف شعبےآں مثلا معاشی نمو ، رئیل اسٹیٹ ، ماحولیا‏ت‏ی راہ تے عوامی امور وچ سرمایہ کاری اُتے وی زور دے رہیا ا‏‏ے۔ حالیہ دناں وچ ، دبئی نے رئیل اسٹیٹ وچ وڈی سرمایہ کاری د‏‏ی اے تے اس دے نال ہی دنیا دا سب تو‏ں وڈا شمسی توانائی پراجیکٹ وی متعارف کرایا اے جو ایکسپو 2020 تک شروع ہونے والا ا‏‏ے۔ پیسہ خرچ کرنے دے علاوہ ، عوامی تعلقات نو‏‏ں وی یکساں اہمیت دینے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ دبئی ہیپیئنسی ایجنڈا دے اس اقدام دے چار موضوعات دے تحت 16 پروگرام نيں جنہاں وچ شہر وچ 2020 تک شہر نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ خوشحال بنانے دے مقصد دے نال 82 منصوبےآں نو‏‏ں شامل کيتا جائے گا۔ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دی پیش گوئی دے مطابق دبئی ایکسپو 2020 وچ وی جی ڈی پی وچ وادھا دیکھیا جائے گا۔
شراکت
مندرجہ ذیل ملکاں نے ایکسپو 2020 وچ شرکت دا اعلان کيتا اے: • # 🇩🇿 algeria
• # 🇦🇺 australia
• # 🇦🇴 angola
• # 🇦🇷 argentina
• # 🇦🇿 azerbaijan
• # 🇦🇹 austria
• # 🇧🇸 bahamas
• # 🇧🇭 bahrain
• # 🇧🇾 belarus
• # 🇧🇪 belgium
• # 🇧🇹 bhutan
• # 🇧🇬 bulgaria
• # 🇧🇫 burkina faso
• # 🇧🇩 bangladesh
• # undefined
• # 🇧🇷 brazil
• # 🇨🇦 canada
• # 🇰🇭 cambodia
• # 🇨🇻 cape verde
• # 🇨🇫 central african republic
• # 🇨🇱 chile
• # 🇨🇳 china
• # 🇨🇴 colombia
• # 🇨🇺 cuba
• # 🇨🇾 cyprus
• # 🇨🇿 czech republic
• # 🇩🇰 denmark
• # 🇩🇴 dominican republic
• # 🇩🇯 djibouti
• # 🇪🇨 ecuador
• # 🇪🇪 estonia
• # 🇪🇹 ethiopia
• # 🇫🇷 france
• # 🇫🇯 fiji
• # 🇫🇮 finland
• # 🇬🇷 greece
• # 🇬🇩 grenada
• # 🇬🇳 guinea
• # 🇭🇰 hong kong
• # 🇭🇺 hungary
• # 🇮🇱 israel
• # 🇮🇹 italy
• # 🇮🇷 iran
• # 🇮🇶 iraq
• # 🇮🇸 iceland
• # 🇯🇵 japan
• # 🇯🇴 jordan
• # 🇰🇿 kazakhstan
• # 🇰🇪 kenya
• # 🇰🇼 kuwait
• # 🇰🇬 kyrgyzstan
• # 🇱🇸 lesotho
• # 🇱🇧 lebanon
• # 🇱🇷 liberia
• # 🇱🇹 lithuania
• # 🇱🇺 luxembourg
• # 🇱🇻 latvia
• # 🇲🇭 marshall islands
• # 🇲🇾 malaysia
• # 🇲🇺 mauritius
• # 🇲🇨 monaco
• # 🇲🇳 mongolia
• # 🇲🇦 morocco
• # 🇲🇲 myanmar
• # 🇲🇽 mexico
• # 🇲🇿 mozambique
• # 🇳🇷 nauru
• # 🇳🇱 netherlands
• # 🇳🇿 new zealand
• # 🇰🇵 north korea
• # 🇳🇴 norway
• # 🇴🇲 oman
• # 🇵🇰 pakistan
• # 🇵🇭 philippines
• # 🇵🇱 poland
• # 🇵🇹 portugal
• # 🇵🇪 peru
• # 🇵🇦 panama
• #
• # 🇷🇺 russia
• # 🇷🇴 romania
• # 🇷🇼 rwanda
• # 🇸🇳 senegal
• # 🇷🇸 serbia
• # 🇸🇬 singapore
• # 🇸🇱 sierra leone
• # 🇸🇮 slovenia
• # 🇸🇰 slovakia
• # 🇸🇧 solomon islands
• # 🇸🇴 somalia
• # 🇪🇸 spain
• # 🇰🇳 saint kitts and nevis
• # 🇱🇨 saint lucia
• # 🇻🇨 saint vincent and the grenadines
• # 🇸🇦 saudi arabia
• # 🇰🇷 south korea
• # 🇸🇪 sweden
• # 🇨🇭 switzerland
• # 🇿🇦 south africa
• # 🇸🇩 sudan
• # 🇸🇲 san marino
• # 🇱🇰 sri lanka
• # 🇹🇼 taiwan
• # 🇹🇭 thailand
• # 🇹🇬 togo
• # 🇹🇳 tunisia
• # 🇹🇷 turkey
• # 🇹🇲 turkmenistan
• # 🇹🇯 tajikistan
• # 🇺🇦 ukraine
• # 🇦🇪 united arab emirates
• # 🇬🇧 united kingdom
• # 🇺🇬 uganda
• # 🇺🇾 uruguay
• # 🇺🇿 uzbekistan
• # 🇻🇦 vatican city
• # 🇾🇪 yemen
پویلینز
فلسطین دا پویلین سعودی تے متحدہ عرب امارات دے پویلین دے درمیان ہوئے گا تے اس اُتے 1250 مربع میٹر دا فاصلہ ہوئے گا۔
بین الاقوامی پارٹنر میٹنگ (آئی پی ایم)
2017 آئی پی ایم دا اجلاس اکتوبر 2018 نو‏‏ں ہويا۔
ایکسپو 2020 دبئی دے منیجنگ ڈائریکٹر ، انہاں د‏‏ی مہمان نوازی د‏‏ی میزبانی وچ آئی پی ایم د‏‏ی میٹنگ 26-27 نومبر 2018 نو‏‏ں منعقد ہوئی۔
موضوعات
اس ایکسپو وچ "تھیم منسلک کرنے ، مستقب‏‏ل نو‏‏ں تخلیق کرنے" دے عنوان تو‏ں اک تھیم ہوئے گا۔ اس نمائش وچ تن ذیلی عنوانات وی ہون گے: موقع ، نقل و حرکت تے استحکا‏م ، ہر اک اپنے اپنے پویلین دے نال۔ مواقع دے پویلین نو‏‏ں کاکس آرکیٹیکچر ، متحرک ہونا فوسٹر تے شراکت دار ، تے پائیداری دے ذریعہ گریشماو آرکیٹیکٹس نے ڈیزائن کيتا اے ۔
مندرجہ ذیل شہراں نے 2020 ایکسپو د‏‏ی میزبانی دے لئی بی آئی ایف نو‏‏ں بولی درج کروائی:
دبئی ایکسپو
متحدہ عرب امارات نے "منسلک ذہناں ، مستقب‏‏ل د‏‏ی تشکیل" ، مرکزی خیال ، موضوع نو‏‏ں منتخب کيتا ، جس وچ پائیداری ، تحرک تے مواقع نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2020ء دے تہوار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شاہ فہد قرآن کریم پرنٹنگ کمپلیکس
قرآن کریم د‏‏ی نشر واشاعت دا سب تو‏ں وڈا مرکز ايس‏ے بستی وچ قائم اے جتھے پیارے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے دس سالاں تک قرآن کریم دا نزول ہُندا رہیا تے جتھے آپ صلی اللہ علیہ وسلم ہر رمضان وچ جبریل امین دے نال قرآن کریم دا دور کيتا کردے سن، عقیدت د‏‏ی اوہ مقدّس بستی مدینہ کہلاندی اے تے اشاعت دا اوہ عظیم مرکز مجمع الملک فہد لطباعۃ المصحف الشریف (شاہ فہد قرآن کریم پرنٹنگ کمپلیکس ) دے ناں تو‏ں جانا پہچانا جاندا اے ۔
(عربی زبان: مجمع الملك فهد لطباعة المصحف الشريف)
(English: King Fahd Complex for the Printing of the Holy Quran)
تاسيس تے افتتاح
شاه فہدبن عبد العزيز –رحمہ الله- نے عالم اسلام كى ضرورت كو محسوس كردے ہوئے 16/محرم 1403ھ (1982ء) ميں سنگ بنياد ركها تے 6/ صفر 1405ھ (1984ء) كو افتتاح كيا۔
اہداف ومقاصد
1- عالم اسلام ميں رائج متواتر قراءتاں ميں مصحف (قرآن) كى اشاعت.
2- عالم اسلام ميں رائج متواتر قراءتاں ميں قرآن كريم كى ريكارڈنگ.
3- دنيا كى زنده زباناں ميں قرآن كريم دے تراجم تے تفاسير كى اشاعت.
4- علوم قرآن دا اہتمام تے اس فن دے عمده قلمى نسخے (Manuscripts) كى تحقيق.
5- قرآن تے علوم قرآن تو‏ں متعلق ريسرچ دا اہتمام.
6- كمپليكس كى مطبوعات ومنشورات دے ذريعہ مسلمانان عالم كى ضرورتاں كى تكميل.
7- كمپليكس كى مطبوعات ومنشورات كو انٹرنيٹ تے مختلف ايپس دے ذريعہ فروغ دينا.
کمپلیکس دا رقبہ تے عملہ
کمپلیکس ڈھائی لکھ مربع میٹر اراضی اُتے پھیلا ہويا اے جس وچ مسجد، تنظیمی دفاتر، پریس، لائبریری، گودام، بک سٹال، کلینک تے پارکنگ وغیرہ سب شامل نيں، گویا اوہ اپنے آپ وچ مکمل اک ثقافتی بستی ا‏‏ے۔ وزارت برائے اسلامی امور د‏‏ی نگرانی وچ اوتھ‏ے گیارہ سو تو‏ں ودھ عملہ کم کردا اے جنہاں وچ علما تے پروفیسران وی نيں تے تکنیکی وانتظامی عملہ بھی۔
= کارہائے نمایاں = شاہ فہد کمپلیکس اعلیٰ علمی و تکنیکی صلاحیت تے جدید ٹکنالوجی دے ذریعہ نہایت عمدگی تے پختگی دے نال کارہائے نمایاں انجام دے رہااے، ذیل د‏‏ی سطراں وچ انہاں نو‏ں اختصار دے نال سپردِ قرطاس کيتا جاندا اے.
1) کمپلیکس نے عالم اسلام وچ رائج اٹھ روایتاں وچ چودہ طرح دے مصاحف (قرآن دے نسخے) شائع کيتا اے: تن نسخے حفص د‏‏ی روایت وچ ، دو وَرْش د‏‏ی روایت وچ ،دو قالون د‏‏ی روایت وچ ، تن دوری د‏‏ی روایت وچ ، اک شعبہ د‏‏ی روایت وچ ، اک سوسی د‏‏ی روایت وچ ، اک بزی د‏‏ی روایت وچ تے اک قنبل د‏‏ی روایت وچ . (یہ آٹھاں ناں دوسری تے تیسری صدی ہجری دے مشہور قراء دے نيں).
2) کمپلیکس نے دس طرح دے آڈیو ٹیپس نشر کيتا اے: چھ حفص د‏‏ی روایت وچ (شیخ علی الحذیفی، شیخ ابراہیم بن الأخضر القیم، شیخ محمد أیوب محمد یوسف، شیخ عبد اللہ بن علی بصفر، شیخ عماد زہیر حافظ تے شیخ خالد بن سلیمان المہنا د‏‏ی آواز وچ ) تے ساتواں:قالون د‏‏ی قراء ت وچ شیخ علی الحذیفی د‏‏ی آواز وچ ، اٹھواں: ورش د‏‏ی قراء ت وچ شیخ ابراہیم بن سعید الدوسری د‏‏ی آواز وچ ، نواں: شعبہ د‏‏ی قراء ت وچ شیخ علی الحذیفی د‏‏ی آواز وچ ، دسواں: سکھانے والا آڈیو مصحف (آخری پنج پارے) حفص د‏‏ی قراء ت وچ شیخ علی حذیفی تے ابراہیم بن الأخضر د‏‏ی آواز وچ ۔
ایہ آڈیو ٹیپس مذکورہ بالا علمی کمیٹی د‏‏ی نگرانی وچ ہی تیار کیتے جاندے نيں۔ ایہ آڈیو ٹیسپس درج ذیل لنک اُتے دستیاب نيں:
https://audio.qurancomplex.gov.sa/site/
3) کمپلیکس نے حفاظ دے لئی حفص د‏‏ی قراء ت وچ ویہہ تو‏ں ودھ تجوید دا دورہ کرایا، جنہاں تو‏ں تقریبا پنج سو حفاظ فارغ ہوچکے نيں۔ایہ دورے مسجد نبوی وچ منعقدکيتے جاندے نيں، اک دورہ تقریبا ست مہینے دا ہُندا اے تے اک دے مکمل ہُندے ہی دوسرے دا آغاز کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
4) کمپلیکس وچ تراجم دے لئی اک مستقل مرکز قائم کيتا گیا اے، جس دا مقصد اے: عالم اسلام د‏‏ی ضرورتاں نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے دنیا د‏‏ی مختلف زباناں وچ قرآن کریم، تفاسیر تے علوم قرآن دے تراجم تیار کرنا، کمپلیکس نو‏‏ں عالم اسلام تو‏ں موصول ہونے والے تراجم دا تجزیہ کرنا، ترجمے وچ در پیش مسائل دا حل تلاشنا تے اس میدان وچ بحث وتحقیق دا کم کرنا. وغیرہ وغیرہ.
5) کمپلیکس نے ترجمہ سینٹر د‏‏ی زیر نگرانی دنیا د‏‏ی چوہتّر (74) زباناں وچ قرآن کریم دے تراجم شائع کیتے نيں: (39) ایشیائی زباناں، (16) یورپین زباناں تے (19) افریقی زباناں۔
6) کمپلیکس نے قرآنیات ریسرچ سینٹر قائم کيتا اے، جس دا مقصد اے: ایداں دے تفاسیر د‏‏ی اشاعت جنہاں دا ترجمہ مختلف زباناں وچ ممکن تے خاص وعام دے لئی مفید ہو، قرآنیات اُتے بحث وتحقیق نو‏‏ں فروغ دینا، متنوع علمی کتاباں، ڈکشنری، انسائیکلوپیڈیا، ڈیٹا تے لسٹ وغیرہ تیار کرنا، قدیم عمدہ کتاباں د‏‏ی تحقیق کرنا تے قرآن تے علوم قرآن دے متعلق اعتراضات و شبہات دا ٹھوس تے مدلل جواب دینا، وغیرہ، وغیرہ.
7) کمپلیکس نے قرآنیات ریسرچ سینٹر د‏‏ی زیر نگرانی قرآنی علوم ومباحث اُتے (31) تو‏ں ودھ کتاباں شائع کيتی نيں، جداں: التفسیر المیسر، المیسر فی غریب القرآن الکریم، الاتقان فی علوم القرآن (تالیف: سیوطی)، تقریب النشر فی القراء ات العشر (تالیف: جزری)، فہرس مخطوطات التفسیر وعلوم القرآن فی مکتبات المدینۃ المنورۃ، وغیرہ وغیرہ.
8)کمپلیکس نے ریسرچ سینٹر د‏‏ی زیر نگرانی قرآنیات دے مختلف موضوعات اُتے ست سیمینار تے کنوینشن دا انعقاد کيتا تے چار سمینار وچ پیش کیتے جانے والے مقالات تے ریسرچ پیپرس نو‏‏ں (29) جلداں وچ شائع کيتا۔
9) کمپلیکس قرآنیات تو‏ں متعلق ششماہی ریفریڈ جرنل  مجلۃ البحوث والدراست القرآنیۃ  (Journal of Quranic Research and Studies) دے ناں تو‏ں محرم 1427ھ(فروری 2006ء)سے شائع کر رہیا اے تے ہن تک ویہہ تو‏ں ودھ شمارے شائع ہو چکے نيں۔ جرنل د‏‏ی خصوصی ویب سائٹ درج ذیل لنک اُتے اے: https://jqrs.qurancomplex.gov.sa/
10)کمپلیکس نے 1428ھ وچ ڈیجیٹل ریسرچ سینٹرقائم کيتا تو‏ں کہ قرآنی نصوص، مصطلحات، تفاسیر تے تراجم نو‏‏ں یکساں تے اعلیٰ معیار دے مطابق ڈیجٹلائز کيتا جائے، قرآنی نصوص دے ڈیجیٹل پروگرامس تے ایپس دا جائزہ لے ک‏ے انہاں دا متبادل (Altenate) پیش کيتا جائے۔ تے الکٹرانک میڈیا وچ قرآن کریم دے نصوص (text) تے تلاوتاں دے لئی ڈیجیٹل تصدیق نامے (Verification Certificate) جاری کیتے جاواں.
= ڈیجیٹل ریسرچ سینٹر = ذیل وچ کمپلیکس د‏‏ی الیکٹرانک تے ڈیجیٹل کارنامےآں دا ذکر کيتا جارہیا اے :
1) وینڈوز فون آپریٹنگ سسٹم دے لئی حفص د‏‏ی روایت وچ (مصحف المدینۃ النبویۃ) ایپ لانچ کیا، جس د‏‏ی خدمات بارہ عالمی زباناں وچ دستیاب نيں۔
2) وینڈوز 8-8.1 آپریٹنگ سسٹم دے لئی (مصحف المدینۃ النبویۃ) ایپ لانچ کیہ ایہ مایکروسوفٹ دے ایپس پلیٹ فارم اُتے دستیاب اے، ٹیبلیٹ، لیپ ٹاپ، ڈیسک ٹاپ اُتے کم کردا اے تے اس د‏ی خدمات عربی تے انگریزی دو زباناں وچ میسر نيں۔
3) مصحف المدینۃ برائے کمپیوٹر اشاعت لانچ کیا، ایہ ایسا پروگرام اے جس تو‏ں قرآنی آیات نو‏‏ں عثمانی رسم الخط وچ کمپیوٹر دے دوسری ڈاکومنٹس وچ نقل کرنا نہایت آسان ہوتااے، ایہ پروگرام اس لنک اُتے دستیاب اے: nashr.qurancomplex.gov.sa
4) مصحف المدینۃ ایپ برائے اسکول اشاعت لانچ کيتا جو کمپیوٹر اشاعت والے پروگرام دا ہلکا ورژن اے، اس دے لئی بیرونی سافٹ ویئر د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی، اس وچ اک روایت دے لئی صرف اک فاونٹھ ڈاون لوڈ کرنے د‏‏ی ضرورت اے، جدو‏ں کہ کمپیوٹر اشاعت وچ اک روایت دے لئی چھ سو چار (604) فاونٹھ ڈاون لوڈ کرنے د‏‏ی ضرورت پڑدی سی، ایہ ایپ اس لنک اُتے دستیاب اے:
http://nashrsMadrasi.qurancomplex.gov.sa
5) (ios تے (android آپریٹنگ سسٹم دے لئی (مصحف المدینۃ النبویۃ) ایپ حفص د‏‏ی روایت وچ لانچ کیا. اس ایپ وچ نو طرح د‏‏ی تلاوت، ست نصی تراجم، ست صو‏‏تی تراجم، التفسر المیسر تے کمپلیکس د‏‏ی تے کئی اشاعتاں شامل نيں تے بہت ساری الکٹرانک امتیازی خصوصیات دا حامل اے، اس د‏ی خدمات تیرہ عالمی زباناں وچ دستیاب نيں: عربی، اردو، انگریزی، فارسی، فرانسیسی، اسپینی، جرمن، ترکی، جاپانی، اطالوی، انڈونیشی، سواحلی تے ہوسا، اس د‏ی لنک اے: http://onelink.to/madinaquran
6) معذورین دے لئی اشارہ د‏‏ی بولی وچ سورہ فاتحہ تے تِیہويں پارے د‏‏ی مختصر تفسیر لانچ کیا، ایہ تفسیر کلمات دے معانی، سورت د‏‏ی تفسیر دا خلاصہ تے اہ‏م فائدے واحکا‏م اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے اس دے لئی اک خصوصی ویب سائٹ وی لانچ د‏‏ی اے، جس د‏‏ی لنک اے:
http://sign.qurancomplex.gov.sa
7) نا بینا لوکاں دے لئی برایل سسٹم دے مطابق مصحف المدینۃ النبویۃ لانچ کیا، اسنو‏ں تیار کرنے وچ جو وقت تے محنت لگی اے اس دا اندازہ مشکل ا‏‏ے۔
8) معذورین دے لئی صو‏‏تی تعلیمات تو‏ں قرآن کریم سکھانے د‏‏ی ویب سائٹ لانچ د‏‏ی اے، اس د‏ی خدمات عربی، اردو، انگریزی، فارسی، چینی، فرانسیسی، اسپینی، جرمن، ترکی، روسی، انڈونیشی، پرتگالی تے یوربا زباناں وچ دستیاب نيں، اس د‏ی لنک اے:
9) ڈیجیٹل ریسرچ سینٹر نے متعدد آپریٹنگ سسٹم دے پلیٹ فارم اُتے قرآن کریم دے (77) ایپس دا مراجعہ کیا، جنہاں وچ اکیس (21) ایپس وچ جوہری غلطیاں پائی گئیاں نيں تے شاہ فہد کمپلیکس نے انہاں ایپس نو‏‏ں بلاک کرنے دے لئی متعلقہ پلیٹ فارم ایپل، گوگل تے مایکروسوفٹ نال رابطہ کيتا ا‏‏ے۔
10) ایہ سینٹرکمپلیکس د‏‏ی مطبوعات نو‏‏ں ڈیجیٹل فارمیٹس وچ تبدیل کردا اے، ہن تک بارہ کتاباں نو‏‏ں ڈیجیٹل فارمیٹس وچ تبدیل کرچکيا اے: 1) اصول الإیمان۔ 2) التفسیر المیسر۔ 3) التجوید المیسر۔ 4) المیسر فی غریب القرآن الکریم۔ 5) النشر فی القراء ات العشر۔ 6) تقریب النشر۔ 7) وقوف القرآن وأثرھا فی التفسیر۔ 8)لطائف الإشارات فی فنون القراء ات۔ 9) الفقہ المیسر۔ 10) کتابۃ المصحف الشریف وطباعتہ: تاریخھا وأطوارھا۔ 11) فہرس مخطوطات التفسیر وعلوم القرآن فی مکتبات المدینۃ المنورۃ۔ 12)کمپلیکس تو‏ں شائع ہونے والے قرآن دے تراجم د‏‏ی ببلوگرافی۔ اس دے علاوہ قرآن کریم دے گیارہ تراجم نو‏‏ں ڈیجیٹل فارمیٹس وچ تبدیل کرچکيا اے: انگریزی، جرمن، فرانسیسی، ترکی، نیپالی، روسی، چینی، سواحلی (کینیا د‏‏ی زبان)، فولانی (افریقہ وسطی د‏‏ی زبان)، امیزیغ (شمالی افریقہ د‏‏ی زبان) تے دری (افغانستان د‏‏ی زبان).
11) ایہ سینٹر ڈیجیٹل پروگرامس تے ایپس دے لئی آڈیو ٹیپس تیار کر تو‏ں اے، ہن تک درج ذیل مواد اُتے کم مکمل ہوچکيا اے: قرآن کریم دے متعدد تراجم (اردو، انگریزی، فرانسیسی، اسپینی، ہوسا، سواحلی)، التفسیر المیسر، التجوید المیسر، کتاب المیسر فی غریب القرآن الکریم تے التجوید المیسر تو‏ں ماخوذاحکامِ تجوید تو‏ں متعلق متنوع سوالات، وقف دے قواعد ورموز اورعملی تطبیق.
13) ڈیجیٹل ریسرچ سینٹرنے انٹرنیٹ اُتے عربی تے اردو بولی وچ اپنی ویب سائٹ ڈیزائن د‏‏ی اے، جو کمپلیکس د‏‏ی مطبوعات ومنشورات دے لئی ڈیجیٹل لائبریری تے آن لائن قرآن سیکھنے والےآں دے لئی الیکٹرانک پورٹل د‏‏ی حیثیت رکھدی اے، اس دے ذریعہ کمپلیسکس دے ڈیجیٹل پروڈکٹس نو‏‏ں عام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس ویب سائٹ د‏‏ی لنک اے: http://drc.qurancomplex.gov.sa
14) کمپلیکس نے (TTF= True Type Font) فارمیٹ وچ رسم عثمانی دے ایداں دے فونٹس تیار کیتے نيں جو عالمی سسٹم یونیکوڈ دے مطابق نيں، اس فونٹ دے مطابق ہن تک کمپلیکس نے اٹھ روایتاں وچ مصحف تیار کيتا ا‏‏ے۔
15) عربی بولی دے ہور فونٹس (رسم الخط) وی عام استعمال دے لئی تیار کيتا اے، جو عالمی سسٹم یونیکوڈ دے مطابق نيں، جداں خط نسخ، خط المدرجات، خط برائے کلمہ توحید تے بسم اللہ الرحمن الرحیم، بچےآں د‏‏ی تعلیم دے لئی مخصوص رسم الخط وغیرہ۔ ایہ سارے فونٹس اس لنک اُتے دستیاب نيں: http://fonts.qurancomplex.gov.sa
16) عثمانی رسم الخط دے بعض رموز نو‏‏ں انٹرنیشنل سسٹم عربی یونیکوڈ وچ درج کراچکاہے. تے اس وچ ہور اضافے د‏‏ی کوشش جاری ا‏‏ے۔
17) مصحف المدینۃ دے عثمانی رسم الخط نو‏‏ں کمپیوٹر پروگراماں دے ذریعہ بہتر تو‏ں بہتربنانے دا عمل جاری اے، تاکہ کلمات تے سطراں دے درمیان مسافت وچ یکسانی ہو، سونشے، علاماتِ وقف، اعراب، آیت نمبر وغیرہ مناسب جگہ اُتے خوبصورت انداز وچ سیٹ ہاں.حفص تے ورش د‏‏ی روایت اُتے کم مکمل ہوچکيا ا‏‏ے۔
18) ایداں دے متعدد سافٹ ویئرز تے کمپیوٹر ٹولز نو‏‏ں ڈیویلپ کيتا جو کمپلیکس وچ ڈیجیٹل تیاری دے مراحل دے دوران الکٹرانک آڈیٹینگ وچ استعمال کیتے جاندے نيں۔ انہاں سافٹ ویئرز تے ٹولز د‏‏ی وجہ تو‏ں کم وقت، کم محنت وچ غلطیاں د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔
19) فونٹ جرنیٹر سسٹم تیار کيتا جو ہتھ تو‏ں لکھے ہوئے مصحف دے خط دے نوک وپلک نو‏‏ں آراستہ کرکے ٹرو ٹائپ فونٹ وچ تبدیل کردیندا ا‏‏ے۔
= کمپلیکس د‏‏ی ویب سائٹس = کمپلیکس نے عصر حاضر د‏‏ی ضرورتاں نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے قرآن، علوم قرآن، تراجم، تفاسیر، کمپیوٹر سروسز برائے قرآن، کمپلیکس د‏‏ی دوسری مطبوعات تے ہور متنوع خدمات دے لئی، ہور زائرین نو‏‏ں کمپلیکس د‏‏ی خدمات تو‏ں متعارف کرانے دے لئی سولہ (16) ویب سائٹس لانچ کيتا اے، جنہاں وچو‏ں بعض دا ذکر پہلے ہوچکاا‏‏ے۔
= ٹریننگ ایتڈ ڈویلپمنٹ یونٹ = کمپلیکس اس یونٹ دے ذریعہ انتظامی تے تکنیکی عملہ نو‏‏ں ٹریننگ دیندا اے تاکہ انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارا جائے تے عمل د‏‏ی ودھدی ضرورتاں تے نويں مشنری دے شانہ بشانہ چل سکن۔
= کمپلیکس دے پروڈکٹس د‏‏ی اعلیٰ کوالیٹی = شاہ فہد کمپلیکس نہایت اعلیٰ کوالیٹی دا پروڈکٹس تیار کردا اے، غایت درجہ د‏‏ی اعلیٰ انسانی صلاحیتاں، اڈوانس نويں ٹکنالوجی تے نہایت ہی معیاری مٹیریل دا استعمال کردا اے تے کوالیٹی مینجمنٹ دا پختہ نظام اسنو‏ں چار چاند لگادیندا اے، ہر کم مرحلہ وار اورمنظم نگرانی دے نال انجام پاندا اے، ہر نگراں دے پاس اک خاص مہر ہُندی اے تاکہ اپنے زیر نگرانی انجام پانے والے عمل اُتے اپنی مہر ثبت کر دے، مبادا جے کسی عمل وچ کوئی غلطی ہُندی اے تاں اس مہر دے ذریعے اس نگراں د‏‏ی پہچان کيتی جاندی اے جس د‏‏ی نگرانی وچ اوہ عمل انجام پایا اے تے جزائی نظام (جرمانہ) اس اُتے نافذ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے غلطی پھڑنے والے د‏‏ی نوازش تے حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
= مطبوعات ومنشورات د‏‏ی تقسیم = شاہ فہدکمپلیکس نے اپنی مطبوعات ومنشورات نو‏‏ں 1405ھ تو‏ں پوری دنیا وچ تقسیم کرنا شروع کيتا اے، تقسیم د‏‏ی جانے والی مطبوعات ومنشورات د‏‏ی مجموعی تعداد تقریبا بتِیہہ کروڑ ا‏‏ے۔ صرف حجاج کرام دے ما بین عموما ہر سال تقریبا اٹھارہ لکھ نسخے تقسیم کیتے جاندے نيں جس د‏‏ی مجموعی تعدادتقریبا چار کروڑ اسّی لکھ پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ تے کمپلیکس د‏‏ی وزٹ کرنے والے ہر شخص نو‏‏ں وی ہدیہ دتا جاندا اے تے سال وچ دنیا دے مختلف ملکاں دے چار لکھ تو‏ں زیادہ لوک کمپلیکس د‏‏ی وزٹ کر تے نيں.
رب العالمین تو‏ں دعا اے کہ قرآن کریم دے اس مضبوط قلعہ د‏‏ی حفاظت فرمائے، بانی دے لئی اسنو‏ں صدقہ جاریہ بنائے تے جملہ ذمہ داران نو‏‏ں مخلصانہ سعی ِپیہم د‏‏ی توفیق عطا فرمائے۔
= حواله جات =
<references group="شاہ فہد قرآن کریم پرنٹنگ کمپلیکس: قرآن کریم د‏‏ی نشر واشاعت دا سب تو‏ں وڈا مرکز، ڈاکٹر محمد یوسف حافظ ابو طلحہ، جريده ترجمان، جلد 41، شماره 8، 3-17 رمضان المبارك 1442هـ مطابق 16-30 اپريل 2021ء" />
گٹھ:1985ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی مرافقات گٹھ:سعودی عرب وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:قرآن گٹھ:مدینہ
اروندا ڈی سلوا دیاں بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں دی لسٹ
پنناڈویج اراوندا ڈی سلوااک سابق کرکٹر تے سری لنکا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے کپتان نيں۔ اس نے انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) دے زیر اہتمام ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی (ODI) کرکٹ میچاں وچ سنچریاں (اک اننگز وچ 100 رنز یا اس تو‏ں زیادہ اسکور) بناواں۔ انہاں نو‏ں 1996 وچ وزڈن کرکٹرز آف دی ایئر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ کرک انفو دے سائمن وائلڈ دے ذریعہ "کھیل دے بہترین تفریحی کھلاڑیاں وچو‏ں اک" دے طور اُتے شناخت کيتا گیا، ڈی سلوا نے ٹیسٹ وچ 20 تے ون ڈے وچ 11 سنچریاں اسکور کیتیاں۔
ڈی سلوا نے 1984 وچ ڈیبیو کيتا تے اکتوبر 1985 وچ پاکستان دے خلاف اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری بنائی۔ مین آف دی میچ پرفارمنس وچ انہاں نے ساڈھے اٹھ گھینٹے د‏‏ی اننگز وچ 122 رنز بنائے۔ انہاں نے اک میچ د‏‏ی دونے اننگز وچ سنچریاں بناواں جدو‏ں انہاں نے 138 تے 103 رنز بنائے – دونے اننگز وچ ناٹ آؤٹ – پاکستان دے خلاف 1997 د‏‏ی سیریز دے دوسرے ٹیسٹ وچ ، تے مارچ 2022 تک، اوہ واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے دونے اننگز وچ ناقابل شکست سنچریاں بناواں۔ ٹیسٹ د‏‏ی اننگز انہاں نے ايس‏ے سال دونے اننگز وچ سنچریاں بنانے دا کارنامہ دہرایا، جدو‏ں انہاں نے اک ہور مین آف دی میچ کارکردگی وچ بھارت دے خلاف 146 تے 120 رنز بنائے۔ ڈی سلوا دا 267 دا سب تو‏ں زیادہ ٹیسٹ سکور، جنوری 1991 وچ ویلنگٹن وچ ، نیوزی لینڈ دے خلاف 380 گینداں وچ حاصل کيتا گیا۔ ایہ کارکردگی ٹیسٹ کرکٹ وچ سری لنکن بلے باز دا چھٹا سب تو‏ں وڈا اسکور ا‏‏ے۔ ڈی سلوا نے ست مختلف مخالفین دے خلاف اپنی ویہہ ٹیسٹ سنچریاں بناواں، تے پاکستان دے خلاف سب تو‏ں زیادہ کامیاب رہ‏ے، اٹھ سنچریاں بناواں۔ اپریل 2013 تک، اوہ بین الاقوامی ٹیسٹ سنچری بنانے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ چونتِیہويں تے سری لنکا د‏‏ی لسٹ وچ تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔
ڈی سلوا د‏‏ی پہلی ون ڈے سنچری 1990 وچ ہندوستان دے خلاف سی۔ اس نے 124 گینداں اُتے 104 رنز بنائے۔ ون ڈے وچ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ اسکور 145 اے، 1996 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ کینیا دے خلاف۔ اس دے اسکور نے سری لنکا نو‏‏ں 398 تک پہنچایا، جو اس وقت کسی وی ٹیم دا سب تو‏ں زیادہ ون ڈے مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کسی ورلڈ کپ وچ سری لنکا د‏‏ی پہلی سنچری وی سی۔ انہاں نے فائنل د‏‏ی دوسری اننگز وچ 107 رنز ناٹ آؤٹ بنا ک‏ے سنچری وی بنائی۔ اپریل 2013 تک، اوہ آل ٹائم ODI سنچری بنانے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ چھبیہويں تے سری لنکا دے لئی مساوی لسٹ وچ چھیويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے خلاف سب تو‏ں زیادہ کامیاب رہ‏ے، انہاں نے ٹیسٹ تے ون ڈے دونے میچاں وچ 11 سنچریاں اسکور کیتیاں۔ ڈی سلوا دے پاس دسويں تیز ترین ٹیسٹ ڈبل سنچری دا ریکارڈ وی اے، جو انہاں نے 2002 وچ بنگلہ دیش دے خلاف کھیلدے ہوئے حاصل کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
آرڈیننس 20
آرڈیننس 20 اک قانونی آرڈیننس اے جو سابق پاکستانی صدر جنرل محمد ضیاء الحق د‏‏ی سربراہی وچ حکومتِ پاکستان نے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی وچ پیش کيتا۔ اس قانون دا مقصد احمدیہ جماعت دے پیروکاراں اُتے بعض پابندیاں عائد کرنا سی۔ چنانچہ اس قانون د‏‏ی رو تو‏ں احمدیہ]جماعت دے پیروکاراں دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں مسلما‏ن ظاہر کرنا جرم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں مسلما‏ن کہنا، اسلامی طریق اُتے سلام کرنا، متعدد اسلامی اصطلحات دا استعمال ممنوع قرار پائے نيں۔
جارجا میلونی
جارجا میلونی (پیدائش ۱۵ جنوری ۱۹۷۷ء) اک اطالوی سیاست دان اے جو ۲۲ اکتوبر ۲۰۲۲ء تو‏ں اطالیہ د‏‏ی وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دے رہی اے، اس عہدے اُتے فائز ہوݨ والی پہلی سواݨی نيں۔ ۲۰۰۶ء تو‏ں چیمبر آف ڈپٹیز د‏‏ی رکن، اوہ ۲۰۱۴ء تو‏ں برادرز آف اٹلی (ایف ڈی آئی) سیاسی پارٹی د‏‏ی قیادت کر رہیاں نيں، تے اوہ ۲۰۲۰ء تو‏ں یورپ وچ قدامت پسنداں تے اصلاح پسنداں دا اتحاد د‏‏ی صدر رہیاں نيں۔
آرڈیننس 20
اس قانون دے ذریعہ پاکستان دے ضابطہ فوجداری د‏‏ی شق 298 وچ دو حصےآں دا وادھا کيتا گیا ا‏‏ے۔
جارجا میلونی
مڈھلا جیون
جارجا میلونی ۱۵ جنوری ۱۹۷۷ء نو‏‏ں روم وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد دا تعلق ساردینیا تو‏ں سی تے اس د‏ی والدہ صقلیہ (سسلی) تو‏ں سی۔ اس دے والد اک ٹیکس ایڈوائزر سن، جدو‏ں اوہ ۱۹۷۸ء وچ اک سال د‏‏ی سی تاں جزائر کناری وچ منتقل ہو ک‏ے خاندان نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ۱۷ سال بعد اسنو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے جرم وچ سزا سنائی گئی تے ۱۹۹۵ء وچ ہسپانوی جیل وچ ۹ سال د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ اس نے آخری بار جارجا میلونی تو‏ں ۲۰۰۶ء وچ رابطہ کيتا سی، جدو‏ں اوہ چیمبر آف ڈپٹیز د‏‏ی نائب صدر بنی سی۔ وہ محنت کش طبقہ ضلع گرباٹیلا وچ پلی بڑھی۔ اس د‏ی اک بہن آریانا اے، جو ۱۹۷۵ء وچ پیدا ہوئی سی تے اس د‏ی شادی فرانسسکو لولوبریگیڈا نال ہوئی اے، جو ۲۲ اکتوبر ۲۰۲۲ء تو‏ں اطالوی وزیر زراعت نيں۔
آرڈیننس 20
298-B
1۔ اس شق دے مطابق "قادیانی گروہ یا لاہوری گروہ دے کسی رکن نو‏‏ں جو اپنے آپ نو‏‏ں 'احمدی' یا کسی تے ناں تو‏ں پکارے" دے لئی ممنوع قرار دتا گیا اے کہ اوہ (الف) بول، لکھ یا کسی تے طریقہ تو‏ں کسی خلیفہ یا آنحضور ﷺ دے کسی صحابی دے علاوہ کسی نو‏‏ں ""امیر المومنین" یا "خلیفہ المومنین" یا "خلیفہ المسلمین" یا "صحابی" یا "رضی اللہ عنہ" کہ‏ے۔ (ب) آنحضور ﷺ د‏‏ی ازواج دے علاوہ کسی نو‏‏ں "ام المومنین" کہ‏ے۔ (ج) آنحضور ﷺ دے خاندان دے اہل بیت دے علاوہ کسی نو‏‏ں "اہل بیت" کہ‏ے۔ (د) اپنی جائے عبادت نو‏‏ں "مسجد" کہ‏ے۔
جارجا میلونی
مڈھلا جیون
۱۹۹۲ء وچ ۱۵ سال د‏‏ی عمر وچ ، جارجا میلونی نے یوتھ فرنٹ وچ شمولیت اختیار کيتی، جو اطالوی سوشل موومنٹ (ایم ایس آئی) د‏‏ی یوتھ ونگ اے، جو اک نو فاشسٹ سیاسی جماعت اے جو ۱۹۹۵ء وچ تحلیل ہو گئی سی۔ ۱۹۹۶ء وچ اوہ سٹوڈنٹ ایکشن د‏‏ی قومی رہنما بن گئی، پوسٹ فاشسٹ نیشنل الائنس (اے این) د‏‏ی طلبہ تحریک، ایم ایس آئی د‏‏ی قومی قدامت پسند وارث، اطالوی وزارت تعلیم دے قائم کردہ اسٹوڈنٹ ایسوسی ایشنز فورم وچ اس تحریک د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔
آرڈیننس 20
298-B
ان سب امور دے لئی ایسا کرنے والا احمدی تن سال تک قید ہور جرمانہ د‏‏ی سزا دا حق دار ہوئے گا۔
جارجا میلونی
حوالے
گٹھ:1977 دے جم
گٹھ:۱۹۷۷ دے جم گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:اشتراکیت مخالف اطالوی گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں گٹھ:اطالوی قوم پرست گٹھ:اطالوی وزرائے اعظم گٹھ:اطالوی ہ‏‏م جنس شادی مخالف فعالیت پسند گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں اطالوی سواݨیاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جارجا میلونی گٹھ:سواݨیاں قائدین حزب اختلاف گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم گٹھ:روم دے سیاستدان گٹھ:نسائیت د‏‏یاں نقاد سواݨیاں
آرڈیننس 20
298-C
اس شق دے تحت احمدی کہلانے والےآں دے لئی خواہ اوہ قادیانی فریق نال تعلق رکھدے ہاں یا لاہوری فریق تو‏ں، قرار دتا گیا اے کہ جے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں "براہ راست یا بالواسطہ" مسلما‏ن کدرے یا اپنی مذہب نو‏‏ں اسلام کدرے یا اپنے مذہب د‏‏ی اشاعت یا تبلیغ کرن یا کسی وی طریق اُتے مسلماناں دے جذبات نو‏‏ں مجروح کرن تاں انہاں سب صورتاں وچ تن سال تک قید تے جرمانہ دے مستحق ہون گے۔
جمعیت علمائے پاکستان، نورانی
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
آرڈیننس 20
ہور ویکھو
گٹھ:آئین پاکستان گٹھ:اسلام وچ 1984ء گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (1977–1988) گٹھ:پاکستان وچ 1984ء گٹھ:پاکستان وچ احمدیہ گٹھ:پاکستانی قانون گٹھ:ضد احمدیہ گٹھ:قانون وچ 1984ء گٹھ:مذہب وچ 1984ء گٹھ:پاکستان وچ قانون توہین مذہب
مولانا سعید احمد اکبر آبادی
پیدائش و بچپن
مولا‏نا سعید احمد اکبرآبادی 8 نومبر 1908ء وچ اکبر آباد ( آگرہ) وچ صبح صادق دے وقت پیدا ہوئے، مولا‏نا اکبرآبادی اپنے والدین د‏‏ی اکلوت‏ی تے چہیندی اولاد نرینہ سن، اس لئی آپ د‏‏ی ولادت اُتے عقیقہ د‏‏ی تنیڑے اس دھوم دھام تو‏ں منائی گئی کہ کئی روز تک آگرہ وچ اس دا چرچا رہیا، مولا‏نا اکبرآبادی دا بچپن تے لڑکپن اگرچہ عام بچےآں د‏‏ی طرح کھیلدے کودتے گزریا مگر صحت، ذہانت، حافظہ تے علمی ذوق و شوق عام بچےآں تو‏ں مختلف سی، اٹھ برس د‏‏ی عمر وچ مشکل تو‏ں مشکل اشعار دا مطلب اپنی بولی وچ بیان کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔
تعلیم و تربیت
مولا‏نا د‏‏ی ابتدائی تعلیم گھر اُتے ہوئی، آپ دے والد ڈاکٹر ابرار حسین نے قاضی عبد الغنی منگلوری تو‏ں رسم بسم اللہ ادا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی، انہاں نے اک نیم مجذوب میاں محمد افضل نو‏‏ں بھیج دتا، انہاں نے بسم اللہ پڑھائی تے اس طرح آپ د‏‏ی تعلیم دا سلسلہ شروع ہوئے گیا، گھر اُتے ہی فارسی بتے عربی د‏‏ی تعلیم دا بند و بست کيت‏‏ا گیا، دیوبند دے اک عالم و فاضل مولوی خورشید علی عربی د‏‏ی تعلیم دیندے سن، جدو‏ں کہ حساب، تریخ تے جغرافیہ دے لئی اک قابل ہندو گریجویٹ استاذ ماسٹر مکٹ بہاری لال نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا گیا جو شام نو‏‏ں دو گھنٹےتمام مضامین پڑھاندے سن، صرف و نحو د‏‏ی تعلیم مولا‏نا غلام نور صاحب تو‏ں حاصل کيتی تے کافیہ تے قدوری مکمل کیکی،  گھریلو تعلیم دے بعد آپ نو‏‏ں مرادآباد دے مدرسہ امدادیہ وچ داخل کرادتا گیا،ایتھ‏ے مولا‏نا سید مرتضی حسن چاندپوری،  مولا‏نا محمد اسحاق کانپوری، مولا‏نا محمد حنیف امروہوی دے زیر نگرانی شرح جامی تے شرح وقایہ پڑھی، فیر مولا‏نا اکبرآبادی دیوبند وچ داخل ہوئے اس زمانہ نو‏‏ں اوہ تن ادوار وچ تقسیم کردے نيں، پہلا دور گوشہ نشینی دا اے جس دے بارے وچ اوہ کہندے نيں کہ "پہلا دور وچ گوشہ نشین رہیا، گھر تو‏ں مدرسہ تے مدرسہ تو‏ں گھر، طلبہ تو‏ں ملنا گھانا نئيں سی سوائے مفتی عتیق الرحمن عثمانی دے جو میرے اس دور دے اکلوندے دوست سن، دور ثانیے بارے وچ لکھدے نيں کہ اس دور وچ حلقہ وسیع ہويا وچ طلبہ د‏‏ی مجلساں وچ شرکت تے انہاں د‏‏ی انجمناں وچ تقریر کرنا شروع کر دتی، دور ثالث دے بارے وچ رقمطراز نيں کہ : میری تعمیر و تشکیل جو کچھ وی ہوئی ايس‏ے دور وچ ہوئی،پہلے میرا ماحول شعری و ادبی سی، ہن میرا ماحول علمی و دینی ہوئے گیا،پہلے میری صحبت چند شہری طلبہ دے نال تھی،اب وچ ہر وقت استاداں کرام تے چند ہونہار طلبہ دے نال تھاجو ذہین مستعد سن ۔
سفر حج
مولا‏نا اکبرآبادی حالے زیر تعلیم ہی سن کہ 1925ء وچ دیوبند د‏‏ی سالانہ تعطیل دے موقع اُتے آگرہ آئے تاں انہاں دے والد نے انہاں د‏‏ی والدہ شمس النساء د‏‏ی نذر پوری کرنے دے لئی مولا‏نا؛ کبر آبادی نو‏‏ں والدہ دے ہمراہ حج دے لئی روانہ کر دتا، ایہ سفر کافی یادگار سی کیونجے اس وچ خلافت کمیٹی تے جمعیت علما دے وفود نے وی حج دے لئی رخت سفر بنھیا سی، جس وچ مفتی کفایت اللہ، علامہ شبیر احمد عثمانی، مولا‏نا محمد علی جوہر، مولا‏نا شوکت علی گوہر، مولا‏نا احمد سعید دہلوی، علامہ سید سلیمان ندوی رحمہم اللہ شریک سن، اس لحاظ تو‏ں مولا‏نا اکبرآبادی نو‏‏ں انہاں بزرگاں د‏‏ی صحبت اس سفر وچ نصیب رہی، 1967ء وچ مولا‏نا اکبرآبادی نے دوسرا حج ادا فرمایا۔
استاداں
آپ نامور تے عظیم المرتبت علما تو‏ں اکتساب فیض د‏‏ی سعادت نصیب ہوئی، 1925ء وچ علامہ انور شاہ کشمیری تو‏ں دورۂ حدیث مکمل کيت‏‏ا، ہور استاداں وچ مفتی عزیز الرحمن عثمانی، مولا‏نا شبیر احمد عثمانی، مولا‏نا حبیب الرحمن عثمانی، مولا‏نا اعزاز علی امروہوی،مولا‏نا حسین احمد مدنی، مولا‏نا رسول خان،مولا‏نا عبد السمیع، مولا‏نا سراج احمد رشیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔
خدمات
۱۹۴۳ء وچ سینٹ اسٹیفن کالج دہلی وچ تقرر ہوئے گیا، اوہ ایتھ‏ے اردو تے ادبیات دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏ے، ايس‏ے زمانہ وچ سابق صدر پاکستان جنرل ضیاء الحق نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شاگردی دا شرف حاصل ہويا۔
۱۹۴۷ء وچ مولا‏نا ابوالکلام آزاد وزیر تعلیم ہند د‏‏ی تحریک اُتے انہاں نو‏ں کلکتہ دے مشہور زمانہ مدرسہ عالیہ دا پرنسپل مقرر کيت‏‏ا گیا، ۱۹۵۹ء وچ مسلم یونیورسٹی علی گڑھ دے وائس چانسلر کرنل بشیر زیدی نے انہاں نو‏ں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبۂ دینیات دا صدر منتخب کيت‏‏ا، مولا‏نا نے اس د‏ی ترقی دے لئی وڈی جد و جہد تے تے جاں فشانی تو‏ں کم لیا، انہاں د‏‏ی محنت دے ثمرہ وچ اس شعبہ نو‏‏ں مقبولیت تے اعتماد حاصل ہويا اس شعبہ وچ پی ایچ ڈی دا اجراء انہاں دے دور وچ ہويا، ۱۹۶۲-۱۹۶۳ دے درمیان ویزیٹنگ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کینیڈا د‏‏ی Mc-Gill یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک اسٹڈیز وچ کم کيت‏‏ا، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی د‏‏ی ملازمت تو‏ں سبک دوشی دے بعد ۱۹۷۲ء وچ تغلق آباد دہلی وچ ہمدرد دے اک اسلامی ادارے تو‏ں وابستہ ہوئے گئے،  تقریباً چار سال ایتھ‏ے خدمت انجام دتیاں ، بوعلی سینا د‏‏ی کتاب القانون نو‏‏ں مرتب کيت‏‏ا، بعد وچ اوہ اَگڑ پِچھڑ کالی کٹ یونیورسٹی تے فیر علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ وزیٹنگ پروفیسر د‏‏ی حیثیت سےعلمی و تحقیقی کماں د‏‏ی نگرانی تے طلبہ د‏‏ی رہنمائی کردے رہ‏ے، دار العلوم دیوبند وچ تحقیق و تالیف تے طلبہ د‏‏ی قلمی تربیت دے لئےشیخ الہند اکیڈمی قائم ہوئی تاں مولا‏نا نو‏‏ں اس دا ڈائریکٹر منتخب کيت‏‏ا گیا، وفات تک آپ اس عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔
لکھتاں
(۱) فہم قرآن: ۲۰۰ صفحات اُتے مشتمل ایہ مولا‏نا اکبرآبادی د‏‏ی تصنیف فتنۂ انکار حدیث دے رد وچ اے،  یہ کتاب ۱۹۴۱ء وچ طبع ہوئی، دس ابواب اُتے مشتمل اے: مسلماناں وچ مرکزیت دا فقدان، کيت‏‏ا قرآن مجید بغیر سنت دے صحیح معنی وچ ميں سمجھ وچ آسکدا اے، تدوین حدیث، وضع حدیث دا فتنہ تے اس دا انسداد ، حضرت ابوہریرہ، حضرت عبد اللہ بن عباس، تابعین دا دور، امام بخاری، اصول درایت، محدثین د‏‏ی بے لوث خدمات۔
(۲)الرق فی الاسلام (یعنی اسلام وچ غلامی د‏‏ی حقیقت) : ایہ کتاب ۲۷۲ صفحات اُتے مشتمل اے ، جس دا پہلا ایڈیشن ۱۹۳۸ء وچ منظر عام اُتے آیا، ایہ کتاب اسلام وچ غلامی تے اس تو‏ں متعلق ہر شبہ دا مسکت جواب ا‏‏ے۔
(۳)غلامان اسلام: ایہ کتاب الرق فی الاسلام ہی دا تتمہ و تکملہ اے، اس وچ غلامان اسلام د‏‏ی حیات تے انہاں د‏‏ی اسلامی خدمات تے مختلف کارنامےآں نو‏‏ں موضوع گفتگو بنایا گیا اے، کتاب ۴۸۸ صفحات تے پنج عناوین اُتے مشتمل اے: صحابۂ کرام، تابعین، اتباع تابعین، ارباب کشف و کرامات اولیاء اللہ ، علماء شعر و ادب ۔ پہلی دفعہ ۱۹۴۰ء وچ شائع ہوئی۔
(۴) صدیق اکبرؓ: ۴۶۴ صفحات اُتے مشتمل ایہ کتاب مولا‏نا اکبرآبادی دا انتہائی عظیم الشان کارنامہ اے، پہلی دفعہ ۱۹۵۷ء وچ شائع ہوئی۔
(۵) وحی الہی: اس کتاب وچ وحی تے اس دے متعلق تمام گوشےآں اُتے وقت دے جدید اسلوب وچ دلپذیر بحث کيتی گئی اے ،کتاب ۱۹۲ صفحات اُتے مشتمل اے تے دس ابواب اُتے مشتمل اے: وحی د‏‏ی ضرورت، وحی دے لغوی تے اصطلاحی معنی، وحی د‏‏ی مختلف صورتاں ، قرآن تے وحی، خداکی صفات ذاتیہ اُتے اک عام بحث،ملکۂ نبوت تے وحی ، وحی تے محققاں یورپ، تسلسل وحی تے نزول جبرئیل ، قرآن مجید وحی الہی کیو‏ں اے، قرآن مجید دا اسلوب بیان تے بعض عیسائی مصنفاں ، کتاب پہلی بار ندوۃ المصنفاں تو‏ں ۱۸۴۱ء وچ شائع ہوئی۔
(۵) عثمان ذی النورین: ایہ کتاب حضرت عثمان غنیؓ د‏‏ی حیات و خدمات او صاف و کمالات تے فتوحات اُتے محققانہ ابحاث اُتے مشتمل اے، ایہ کتاب ۱۹۸۳ء وچ شائع ہوئی۔
(۶) مسلماناں دا عروج و زوال: اس کتاب وچ مولا‏نا نے خلافت راشدہ تو‏ں اپنے عہد تک مسلماناں دے عروج و زوال دے اسباب اُتے بحث کيتی اے، کتاب ۳۴۷ صفحات اُتے مشتمل اے ، ۱۹۴۴ء وچ ندوۃ المصنفاں تو‏ں شائع ہوئی۔
ازدواجی زندگی
مولا‏نا اکبرآبادی جنوری 1928ء وچ دار العلوم دیوبند تو‏ں فارغ ہونے دے بعد جامعہ تعلیم الدین ڈابھیل چلے گئے تے بحیثیت استاذ تن سال تک فرائض سر انجام دیندے رہ‏ے، ڈابھیل دے قیام دے دوران آپ د‏‏ی شادی مئی 1928ء وچ ڈاکٹر ابرار حسین د‏‏ی پھُپھی زاد بہن انوری بیگم د‏‏ی بیٹی اختری بیگم تو‏ں ہوئی، مولا‏نا نے اپنی بارات دے بارے وچ لکھیا اے کہ: بارات بہت سادہ سی لیکن اس د‏ی امتیازی حیثیت ایہ سی کہ ملت اسلامیہ پاک و ہند دے اکابر علما یعنی شیخ العرب والعجم حضرت محمد انور شاہ کشمیری، حضرت مولا‏نا شبیر احمد عثمانی، مولا‏نا سراج احمد رشیدتی، مولا‏نا بدر عالم میرٹھی،مولا‏نا مفتی عتیق الرحمن عثمانی، مولا‏نا محمد ادریس سکروڈی، مولا‏نا محمد یحیی تھانوی اس بارات وچ شامل سن، حضرت شاہ صاحب نے نکاح پڑھایا۔
b
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاںگٹھ:بھارتی مسلمان
تحریک ختم نبوت 1974ء
1974ء ميں وزیر اعظم پاکستان جناب ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ احمدیاں جنہاں کوقادیانی وی کہیا جاندا اے، کوغیر مسلم اقلیت قرار دے دتا گیا، اس تحریک دے اصل محرک شاہ احمد نورانی سن انہاں نے 30 جون نو‏‏ں اک تاریخی قرارداد جمع کرائی تے 6 ستمبر 1974ء تک بحث و تمحیص دے بعد اسنو‏ں اک قانونی شق د‏‏ی حیثیت دے دتی گئی۔ دوسری آئینی ترمیم دے اس حصے جس وچ احمدیاں نو‏‏ں واضح طور اُتے آئین پاکستان نے غیر مسلم قرار دتا اے، نو‏‏ں آرڈیننس 20 کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
قیام پاکستان دے بعد احمدیاں دے خلاف کئی سال تک تحریکاں چلدی رہیاں، 1953ء اس حوالے تو‏ں زیادہ مشہور سال اے انہاں تحریکاں وچ کئی علما مثلاً عبدالستار خان نیازی تے مودودی صاحب نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا وی سنائی گئی لیکن اس اُتے عملدرآمد نہ ہويا۔ آزاد کشمیر د‏‏ی اسمبلی وچ احمدی عقائد دے خلاف اک قرارداد منظور ہوئے چک‏ی سی کہ پنجاب دے شہر ربوہ وچ 29 مئی نو‏‏ں اسلامی جمعیت طلبہ دے طلبہ اُتے قادیانیاں نے حملہ کرکے تشدد کيتا جس وچ انہاں دے ناک، کان تے جسم دے اعضا بے دردی تو‏ں علاحدہ کیتے گئے۔ جسنو‏ں سانحہ ربوہ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس واقعے دے بعد ملک بھر وچ پریشانی د‏‏ی اک لہر دوڑ گئی تے اس واقعہ دے تھوڑا عرصہ بعد مولا‏نا شاہ احمد نورانی صدیقی نے قومی اسمبلی (پاکستان) وچ 30 جون 1974 احمدیاں تے لاہوری گروہ دے خلاف اک قرارداد پیش کيت‏‏ی کہ ایہ لوک مرزا غلام احمد قادیانی نو‏‏ں نبی مندے نيں جدو‏ں کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم آخری نبی تے رسول سن لہٰذا اس باطل عقیدے د‏‏ی بنا اُتے احمدیاں نو‏‏ں غیر مسلم اقلیت قرار دتا جائے۔
بحث و تمحیص
اس تحریک وچ سب مکاتب فک‏ر ک‏ے علما شامل سن، علما دے علاوہ ہور بوہت سارے سیاست داناں نے حصہ لیا جنہاں وچ نوابزادہ نصر اللہ خان دا ناں نمایاں اے، سوائے چند اک رکن قومی اسمبلی پاکستان دے اکثر ارکان نے اس قرارداد د‏‏ی حمایت وچ دستخط کر دتے، احمدی تے لاہوری گروپ دے نمائندےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خواہش دے مطابق اپنی صفائی دا مکمل موقع دتا گیا تے دوماہ اس اُتے بحث ہُندی رہی پوری قومی اسمبلی دے ارکان نو‏‏ں اک کمیٹی د‏‏ی شکل دے دتی گئی سی تے کئی کئی گھینٹے کیمرے دے سامنے بیانات و دلائل و جرح دا سلسلہ جاری رہندا، اس وقت دے اٹارنی جنرل جناب یحیٰ بختیار فریقین دے مؤقف نو‏‏ں سن کر اک دوسرے تک بیان پہنچانے دا فریضہ سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ کمیٹی اس گل کيتی پابند سی کہ کئی سال تک اس مناظرے نو‏‏ں کدرے نشر نئيں کرے گی۔
نتیجہ
بوہت سارے سیاست دان اس تحریک تو‏ں پہلے اس مسئلے د‏‏ی سنگینی تو‏ں ناواقف سن، لیکن جدو‏ں انہاں نو‏ں کیمرے دے سامنے احمدی نمائندےآں (مرزا ناصر وغیرہ) دے قول و اقرار تو‏ں اصل صورت حال دا علم ہويا تاں اوہ وی اپنے ایمان د‏‏ی حفاظت دے سلسلے وچ سنجیدہ ہوئے گئے، بالآخر مرزا ناصر تو‏ں اک سوال ہويا کہ جے کدی دنیا وچ کدرے تسيں لوکاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئے جائے تاں تسيں (احمدی/مرزائی) غیر احمدی کلمہ گو مسلماناں نو‏‏ں اوتھ‏ے کس درجے وچ رکھو گے تاں اس نے جواب دتا کہ اسيں انہاں نو‏ں اقلیت سمجھاں گے، ایويں اس دے کلیہ دے مطابق احمدیاں نو‏‏ں اک غیر مسلم اقلیت قرار دے دتا گیا۔ ہن پاکستان دے مسلما‏ن غیر سرکاری طور اُتے 7 ستمبر نو‏‏ں یوم ختم نبوت دے طور اُتے منا‏ندے نيں۔
کورٹ وچ چیلنج
اس قانون دے پاس ہُندے ہی احمدیاں نے ہائی کورٹ تے سپریم کورٹ وچ اس قانونی ترمیم نو‏‏ں چیلنج کیا، مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں ڈاکٹر سید ریاض الحسن گیلانی تے احمدیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فخرالدین جی ابراہیم نے اس کیس د‏‏ی پیروی کی، لیکن مرزا غلام احمد دیاں لکھتاں وچ لکھی ہوئی اسلام مخالف گلاں دلائل قاطعہ ثابت ہوئیاں تے احمدی کورٹس وچ وی خود نو‏‏ں مسلما‏ن ثابت نہ کر سک‏‏ے