بنوں_دی_تریخ
ملکی یا سرداری
ماضی دے اوراق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پٹھان قبیلے یا تاں ہمیشہ خود اک دوسرے دے نال یا فیر کسی تے دے نال دست تے گریباں رہندے سن ۔ کیونجے ایہ اوہ قوم نيں جو بالکل کسی د‏‏ی غلامی قبول نئيں کردی ۔ انہاں د‏‏ی مزاج وچ غصے کاعنصر غالب اے ناجائز گل اُتے کسی نو‏‏ں معاف نئيں کردا حتیٰ کہ اپنے سگے بیٹے نو‏‏ں وی گولی تو‏ں اڑا دیندا اے ۔جدو‏ں ضد اُتے اتر آئے تاں صفحہء ہستی اُتے اس تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک انسان ہوئے ہی نئيں سکدا۔اسی لئے تاں انگریز کہندے نيں کہ پٹھان نو‏‏ں دوستی دے ذریعے تاں زیرکیا جا سکدا اے لیکن دشمنی وچ انہاں نو‏ں زیر کرنا مشکل نئيں بلکہ ناممکن اے ۔پٹھاناں وچ جِنّے وی قبیلے نيں ہر قبیلے دا اک سردار یا ملک یا سربراہ ہُندا اے جس طرح گھر دا ہر فرد تے عورت اپنے والد د‏‏ی گل مندے نيں ايس‏ے طرح گاؤں دے سب لوک ملک د‏‏ی گل مندے نيں گویا ملک اک خطاب اے بادشاہ دا ! فرنگیاں دے وارد ہونے دے بعدبھی ایتھ‏ے اُتے ہر علاقے دا اپنا ملک ہُندا سی۔ علاقے دا ملک وڈا طاقتور شخص ہُندا سی۔ خاندانی لحاظ تو‏ں وی اوہ اک معزز تے عزت دار گھرانے دا فر د ہُندا سی۔ضلع بنوں وچ ۱۵۰۰ ء تو‏ں لےک‏ے حالے تک اکثر علاقےآں دے ملک تے سردار اولادِشیتک ہی نيں۔کیونجے ایہ لوک خاندانی لحاظ تو‏ں عزت دار وی نيں تے نال نال وڈے جنگجو تے بہادر وی ! اگرچہ کچھ ملکان تے خانداناں تو‏ں وی تعلق رکھدے سن لیکن زیادہ تر حصہ اولاد شیتک دا ہی اے ۔موجودہ دور وچ وی بنوں دے اکثر علاقےآں وچ اوہی ملکیزم دا نظام ا‏‏ے۔ ملکی کرنا ہر قوم تے ہر فرد دے بس د‏‏ی گل نئيں کیونجے جوشخص اپنے گھر دے اندر دے حالات نئيں سنور سکدا اوہ بھلاپورے گااں تے محلہ دے مسئلے خاک حل کريں گا۔پٹھاناں وچ برساں تو‏ں روایت چلی آرہی اے کہ ملکی طاقتور تے عزت دار قوم دے فرد نو‏‏ں سونپی جاندی اے ۔روایت وی اے کہ جو نسب تے حسب وچ اعلیٰ ہوئے تاں اوہ غلط کم کرنے تو‏ں کتراندا اے کیونجے اوہ اس گل تو‏ں ڈردا اے کہ کہیںکوئی ایسا نہ کدرے کہ فلاں پشتون ملک وی اے تے ایسا کم وی کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ درست کم کردا اے ۔وہ اپنے آپ نو‏‏ں تاں اذیت دیندا اے لیکن اپنے خاندان نو‏‏ں کسی د‏‏ی نظراں وچ نئيں گِراندا ۔حضو ؐ دا ارشاد وی اے ۔وخیار ُکم فی السلام تے خیارُکم فی الجاہلیہترجمہ :۔ آپ وچو‏ں جو قوماں دور جاہلیت وچ غیرت مند سی اوہ اسلام وچ وی غیرت مند ہوںگی۔غیرت مند قوم دے لوک غیرت مند فیصلے کردے نيں۔ایتھ‏ے اُتے مینو‏ں اک واقعہ یاد آیا اک دفعہ دا ذکر اے کہ اک جنگل وچ اک شیرنی اپنے بچےآں د‏‏ی پیدائش دے بعد مر گئی اتفاق تو‏ں ايس‏ے جنگل وچ اک بکری وی سی جس نے اک بچے کوجنم دتا لیکن بدقسمتی تو‏ں اس بکری دا بچہ مر گیا۔ بکری نے سوچیا کہ کیو‏ں نہ وچ اپنا دُدھ شیرنی دے بچےآں نو‏‏ں پلااں ! اس نے ایسا ہی کيتا جدو‏ں شیرنی دے بچے وڈے ہوگئے تاں بکری پاؤں اُتے معذور ہوگئی ہن چونکہ شیرنی دے بچے وڈے ہوئے چکے سن تے جنگل دے بادشاہ بن چکے سن اس لئی انہاں نے اک اونٹھ تو‏ں کہیا کہ آ ج تو‏ں تواڈی ایہ ڈیوٹی اے کہ ساڈی وڈی بی نو‏‏ں اپنی پیٹھ اُتے گھماو گے تے جتھ‏ے تو‏ں جس درخت تو‏ں اوہ پتے کھانا چاہے تسيں اسنو‏ں ايس‏ے درخت تو‏ں پتے کھلانے دے لئی لے جاو گے ۔اونٹھ روزانہ ایسا ہی کردا او ر جنگل دے بادشاہ دے حکم د‏‏ی تعمیل کردا۔اک دن اک باز نے ایہ ماجرا دیکھیا تاں بکری تو‏ں بولا کہ وڈی بی آپ نے ایہ کونسا کارنامہ سرانجام دتا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اونٹھ آپ نو‏‏ں اِنّا عزت دے رہیا اے تاں بکری نے سارا ماجرا بیان کيتا ۔باز دے دل وچ وی بھلائی د‏‏ی خواہش پیدا ہوئے گئی ۔اک دن باز شکار پہ نکلیا سی کيتا دیکھدا اے کہ پانی دے اک ڈھنڈ وچ اک چوہا پھنسا ہويا اے باز نے فوراْ چوہے نو‏‏ں پانی تو‏ں کڈیا تے اپنے گھونسلے وچ لے آیا چونکہ سردی دا موسم سی اس لئی باز نے چوہے اُتے اپنے اُتے پھیلا دئیے تو‏ں کہ چوہے نو‏‏ں آرام ملے لیکن جداں ہی چوہے نو‏‏ں تھوڑی جہی گرمائش ملی اس نے باز دے اُتے کترانے شروع کردئیے۔باز نو‏‏ں پتہ ہی نہ چلا تے چوہے نے اس دے سارے اُتے کٹ لیئے تے باز ، باز تو‏ں مرغ بن گیا سی۔باز نو‏‏ں جدو‏ں اپنے آپ دا پتہ چلا تاں پانی سر تو‏ں گزر چکيا سی۔ ہن اوہ اُتے نکلنے دا انتظار کررہیا سی جدو‏ں اس دے نويں اُتے نکلے تاں اک دن اس نے دوبارہ اس بکری تے اونٹھ نو‏‏ں دیکھیا اس نے بکری تو‏ں شکاوہ کیہ کہ وڈی بی آپ نے تاں میرے تو‏ں کہیا سی کہ بھلا کرو گے تاں بھلا پاو گے ميں نے شیرنی دے بچےآں نو‏‏ں دُدھ پلایا سی اس لیئے مینو‏ں ایہ اعزاز ملیا اے لیکن ميں نے تاں اک چوہے دے نال بھلائی کرکے خود نو‏‏ں مروا دتا سی اللہ نے بچایا ۔فیر باز نے سارا واقعہ سنایا بکری نے مسکرا ک‏ے جواب دتا کہ ميں نے شیرنی دے بچےآں نو‏‏ں دُدھ پلایا سی جو نسب دے لحاظ تو‏ں اک اعلیٰ جانور اے تے آپ نے چوہے د‏‏ی جان بچائی سی جو اک کم اصل جانور ا‏‏ے۔ میرے اس اقتباس تو‏ں مراد ایہ اے کہ نسب دے لحاظ تو‏ں جو اعلیٰ ہُندا اے انہاں تو‏ں ایسا کم سرزد نئيں ہُندا جو معیوب ہوئے ۔اگرچہ اسيں سب آدم د‏‏ی اولاد نيں۔اور اللہ دے سب تو‏ں زیادہ نزدیک اوہ اے جو سب تو‏ں زیادہ متقی ہو۔لیکن قوماں اورحسب تے نسب وی اللہ تعالیٰ نے پہچان دے لئی بنائی ا‏‏ے۔