cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلر سیداں
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع راولپنڈی
میہیناکو
میہیناکو برازیل، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک نیں۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک
لمی پوچھلوالا بوجا چوآ
لمی پوچھلوالا بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ڈاکوٹا کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈاکوٹا امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
یاوالاپیٹی
یاوالاپیٹی برازیل، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
چک 300 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
روبے
روبے (فرانسیسی: Roubaix، ولندیزی: Robaais) فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ادرک
ادرک اک بوٹے دا ناں اے جیہڑا ادرکی ٹبر توں اے۔ ایدی جڑ کھان پکان تے دوائیاں چ ورتی جاندی اے۔ ہلدی، الائچی ایس ٹبر دے ہور مشہور بوٹے نیں۔ ادرک پہلے دکھنی ایشیاء وچ بیجیا گیا تے ایتھوں فیر ہور پاسیاں ول گیا۔
وکھالہ
ادرک دے گچھے ورگے چٹے تے فیر گلابی پھل کھڑدے نیں۔ ایہدی پتیاںوالی ٹاہنی اک میٹر تک اچی جاندی اے۔ ایہ اپنی سہنپ باہجوں سجاوٹ لئی وی لگاۓ جاندے نیں۔ ایہ سال توں ودھ ریندا اے۔ ٹاہنی سکن تے ایہدی جڑ نوں چھل لیا جاندا اے تاں جے اور ٹاہنیاں ناں پونگرن۔
ڈاوس کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈاوس امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش مرکزی شهرستان نطنز
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان نطنز (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران دیاں تحصیلاں
چک 34 فورڈواہ
چک 34  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
بخش جلگه
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اصفہان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
شیرپا لوک
شیرپا لوک نیپال دے پہاڑی علاقے دا مکھ نسلی گروہ ہے۔ ایہہ زیادہتر اُچ ہمالیا وچّ رہندے ہن۔
شیرپا لوک زیادہتر نیپال دے چڑھدے علاقے وچّ رہندے ہن۔ ایہناں وچّ کجھ دور لہندے وچّ رولوالنگ وادی اتے ہیلابو علاقے وچّ رہندے ہن۔ تینگبوچے نیپال وچّ شیرپا لوکاں دا سبھ توں پرانا پنڈ ہے۔ اس توں علاوہ ایہہ تبت، بھوٹان اتے بھارت  دے سکم اتے لہندے بنگال وچّ وی رہندے ہن۔
باہری جوڑ
گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلےگٹھ:نیپال دے لوکگٹھ:ایشیا دے لوکگٹھ:بھارت دے لوک
ہسپڈ بوجا چوآ
ہسپڈ بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ڈاسن کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈاسن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
ساں ڈینس
ساں ڈینس فرانس دا اک شہر اے۔
پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دے مسئلے
پنجابی ساہت دی اتہاسکاری: “ساہت اتے اتہاس انسان راہیں سرجت اجیاے دو آزاد سانسکرتک ورتارے ہن جنھاں دی اپنی مولک ہوند تکنیک، وکاس-عمل اتے روپانترن-سائنس ہون دے باو جود ایہہ بڑے جٹل اتے سوخم دونداتمک رشتیاں وچ بجھے ہوئے انتر متعلق اتے انتر مشتمل ہن۔ علم دیاں دو وکھریاں اتے آزاد شاکھاواں وجوں انھاں دے مطالعہ دیاں ودھیاں، پرکریاواں اتے سومیاں دا وی اپنا-اپنا مولک سبھاء اے۔ جس کارن اک دے مطالعہ لئی دوسرے دیاں ادھٔین-جگتاں دی ورتوں نہیں کیتی جا سکدی اے۔`` “ساہت دی اتہاسکاری ساہت اتے اتہاس دا اجیہا آزاد سنگم اے۔ ساہت دی اتہاسکاری وچ ساہت اتے اتہاس دیاں مطالعہ جگتاں دی ورتوں ضرور ہو جاندی اے۔`` “ساہت دی اتہاسکاری نہ تاں ساہت دا نرول تریخی مطالعہ اے اتے نہ ہی اتہاس دا صرف ساہتی مطالعہ ماتر۔`` “اتہاس اتے ساہت توں چھٹّ ساہتی اتہاسکاری بولی، رہتل، سہج شاستر، کھوج، جیونی، وچاردھارا دے کھیتراں نوں وی اپنے کلیور وچ سمیٹدی اے۔`` “اصل وچ ساہت دی اتہاسکاری اپنا وچاردھاری بنیاد سمیکھیا-تکنیک وچوں ہی گرہن کردی اے۔ ساہت دی اتہاسکاری دے بنیادی مقصد انے واضع ہن جنے بارے اختلاف ہو ہی نہیں سکدے۔ مگر ساہت دی اتہاسکاری اپنا ایہہ بنیادی مقصد اتہاس لکھاری دی اتہاس نظر توں ہی گرہن کردی اے۔`` “نتیجے وجوں ساہتی اتہاسکاری دے ادھٔین-ملانکن دا بنیادی فیصلہ کن نقطہ لکھاری دی اتہاس-نظر ہی بن جاندی اے جس متعلق بھاویں سچیت طور تے پرتیبدھ نہ وی ہووے۔``
“پنجابی ساہتی اتہاسکاری دا شروع عامَ طور تے باوا بدھ سنگھ دیاں رچناواں توں قبول کیتا جاندا اے۔ باوا بدھ سنگھ اتے اوہناں دی تنقید اتہاسکاری دا کالکرمک ترقی اتے ملانکن اکلے-اکلے اتہاسکار دے زریعہ راہیں کرن دی تھاں اس پرمپرا دے مکھ جھکاواں دی پچھان کرنی ادھک ترک سنگ اے۔`` 	‘پنجابی ساہت دا اتہاس’ ڈاکٹر۔ گوپال سنگھ نے پنجابی بولی وچ پہلی وار لکھیا۔ اس دا پہلا ایڈیشن 1946 وچ اردو اکھراں وچ اتے 1949، 1952ای۔ وچ گرمکھی اکھراں وچ چھپیا۔ اس طرحاں پنجابی ساہتی اتہاسکاری نوں تن پرمکھ جھکاواں ہیٹھ رکھیا جا سکدا اے۔
کالکرمک نظر
“ساہت-اتہاس دی کالکرمک نظر دے پہلے بانی باوا بدھ سنگھ ہن۔ جنھاں دیاں تنوں، کتاباں ‘ہنس چوگ`، ‘کوئل کو` اتے ‘بمبیہا بول` پنجابی ساہتکاری دا آرنبھ-نقطہ قبول کیتیاں جاندیاں ہن۔ انھاں کتاباں دیاں کرداراں وچ نردشٹ مقصد اتہاسکاری دے مڈھلے لچھناں نال متعلق ہن۔``
“ہنس چوگ وچ کالونڈ ‘پرنا سماں`، ‘وچلا سماں` نواں سماں، دے سرلیکھ ہیٹھ کیتی گئی اے۔ جہڑی کہ تریخی دور توں مکت اے۔ ‘بمبیہا بول` وچ ایہو ونڈ ‘مغلئی`، ملتانی اتے ‘خالصائی` روپ دھارن کر لئی اے۔ اس وچ کسے مقررہ نظر دی تھاں سیاست بولی اتے دھرم نوں رلگڈ کیتا گیا اے۔ ایہناں تناں کتاباں وچ تریخی حوالہ غائب ہون دے نال-نال تجزیہ تکنیک دا مکمل امطلب اے۔``
اتہاسوادی نظر
“ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ اتہاسکاری دی اتہاسوادی نظر دے بانی ہی نہیں سگوں پنجابی وچ پرمانک ساہت-اتہاسکاری دے پرورتک ہن۔ اتہاسوادی نظر کالک اکائیاں نوں امتعلق اکائیاں دی تھاں سمرک روپ وچ گرہن کردی اے مگر اس سمگرتا نوں اوہ کارن رہت نرپیکھتا قبول کر بیٹھدی اے، ایہہ کالک اکائیاں دے سمضموناں نوں تاں پچھان لیندی اے، مگر ایہناں سمضموناں ہیٹھ فنکشنل اصولاں توں وروی ہندی اے۔ اپنی اسے اتہاسوادی انتر-نظر کارن ہی ڈاکٹر۔ موہن سنگھ نے پنجابی ساہت دا پہلے پرمانک اتہاس دی سرجنا کیتی جس دا آدی، مدھ اتے حال اپنے توں اگلے پچھلے اتہاس-نقطےآں نال بڑے سجند روپ وچ جڑیا ہویا اے۔``
“ڈاکٹر۔ موہن سنگھ نے پہلی واری ساہتی اتہاسکاری نوں اک انوراج وجوں رکھیا اے اوہناں نے پنجابی دا مکمل اتے سمگر سرویکھن پیش کیتا اے۔ اوہناں نے اپنی پہلی کتاب ں ۔جتورگکھ ر شچئہلج:جوکغوچگک دے کردار وچ اوہناں نے پنجابی لوک جیون اتے ساہت دی انتر-کریا اتے خاص دھیان مرتکز کردیاں پنجابی ساہت دے مختصر پیش کرنا اتہاسکاری دا مقصد متھیا۔ لکھاری دا ایہہ وچار اے کہ کوئی وی قوم اپنے ساہت وچ اپنے جیون دی اصل پدھر توں اتانہ نہیں اٹھ سکدی۔ اس لئی ڈاکٹر۔ موہن سنگھ نے سماجی تریخی پچھوکڑ توں رچنا اتے لکھاری تک پہنچن نوں اپنی تکنیک دا مول بنیاد قبول کیتا اے۔``
“جتھے باوا بدھ سنگھ دی اتہاسکاری پرمپرا وچ تریخی حوالہ مولوں غائب اے، اتھے اس پرمپرا وچ جیون ساہت اتے تریخی برو برابر تردے ہن پر ایہناں وچلا جٹل دونداتمک تعلقات واضع نہیں۔ ساہتی ترقی وچ سماجی، معاشی اتے سیاسی پرحالات دے اثر دا مطالعہ اتے تجزیہ تاں حاصل ہندا اے مگر اس پرمپرا وچ ایہناں پرجذبات دا بنیاد دی عمل دا کوئی الیکھ نہیں۔ کالک اکائیاں اک دوجے نال بڑی نیڑیو جڑیاں ضرور ہوئیاں ہن، پر کسے فنکشنل آدھاراں دی انہوند کارن جیوتّ روپ وچ متعلق ہن۔``
“ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دی اس اتہاسوادی پرمپرا وچ ہی ڈاکٹر۔ جیت سنگھ سیتل رچت پنجابی ساہت دا الوچناتمک اتہاس رکھیا جا سکدا اے تتھمولک انسمپان دی تھاں اس رچنا وچ الوچناتمک ملانکن نوں ادھک بل حاصل کرن دی کوشش کیتی گئی اے۔ ساہتی اتہاسکاری دے پرمکھ لچھن متعلق موٹے طور تے ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دے ماڈل نوں ہی اپنایا گیا اے۔ پنجابی ساہت دے وکھ-وکھ کھیتراں وچ ہوئی نوین کھوج تجزیہ نوں اس اتہاسکاری وچ سمو لین دی کوشش کیتی گئی اے۔ پنجابی ساہت پرتِ اپبھاوک پرتبدھتا سمچے ملانکن نوں ادھک انترمکھی اتے نرپیکھتا مولک بناؤن دا کارن بنی اے۔ پنجاب دے سانسکرتک ورثے اتے پنجابی بولی دے ادبھو تے ترقی توں لے کے پنجابی وچ سمسیاواں اتے اس دے مستقبل دی نہار زیادہتر لکھاری دی اتہاسوادی نظر اپر ہی مشتمل اے پر ایہہ پنجابی ساہت نوں سمگرتا وچ گرہن کرن ول کامیابی نال رچت اے۔``
تریخی نظر
“1952 وچ کرپال سنگھ کسیل اتے پرمندر سنگھ رچت “پنجابی ساہت دی اتپتی اتے وکاس`` ڈاکٹر۔ موہن سنگھ ولوں قائم اتہاسکاری دی پرمپرا نالوں اپنی پہنچ اتے تکنیک وچ ولکھن ہون کارن اک نویں سمت دا شروع سی۔ اس مولکتا اتہاس پرتبدھتا، ساہت پدارتھوادی تریخی نظر اے۔``
“سیریبریاکوو راہی رچت ‘پنجابی ساہت` اتہاسکاری دی اسے پرمپرا ماتحت آؤندا اے۔ اتہاسکاری دی تھاں ایہہ رچنا پنجابی ساہت دا مختصر روپ-ریکھا پیش کردی اے پر اس دا اہمیت اس پچھے کم کر رہی اتہاس-نظر اے جسدا بنیاد وچاردھاری مارکسسٹ فلسفہ اے۔ سیریبریاکوو نے سمچے پنجابی ساہت نوں دو مکھ حصےآں وچ ونڈیا اے۔ قرون وسطی پنجابی ساہت نوں اس نے ‘سرمیا دا ورثہ` سرلیکھ ماتحت رکھیا اے۔``
انت وچ اسیں اس سٹے تے پہنچدے ہاں کہ پنجابی ساہت دا اتہاس لکھن لئی ایہناں تن ودھیاں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ ڈاکٹر۔ روندر روی ولوں لکھیاں گئیاں روی فکر کتاب وچوں اسیں ساہت نوں لکھن دی تکنیک پکڑ سکدے ہاں۔ اوہناں مطابق ساہت دی اتہاسکاری ساہت اتے اتہاس دا اجیہا آزاد سنگم اے۔ ساہت دی اتہاسکاری وچ ایہناں دوہاں دیاں مطالعہ جگتاں دی ورتوں ضرور ہو جاندی اے۔ اصل وچ اتہاسکاری اپنا وچاردھاری اصولی بنیاد تجزیہ تکنیک وچوں ہی گرہن کردی اے۔
پنجابی ساہت اتہاسکاری دیاں سمسیاواں
ساہت دی اتہاسکاری اک جٹل پرکریاں اے۔ اس پرکریاں نوں سمپنّ کردیاں ساہت اتہاسکار نوں کئی سمسیاواں ہیٹھ لکھے مطابق ہن۔
اورکا
قاتل وہیل یا اورکا ڈالفن ٹبر دا سب توں وڈا جانور اے۔ ایہ ہر وڈے سمندر چ ہوندی اے۔ کلر وہیل سمندر دی سب توں وڈی تے سیانی شکاری اے۔ زبردست تے موقعے توں فائدا چکن آلے شکاری نیں۔ کج کلر وہیلاں چھوٹیاں مچھیاں کھاندیاں نیں تے کج سمندری شیر، والرس، شارکاں تے وڈیاں وہیلاں نوں وی کھا جاندیاں نیں۔ ایہ ٹبر وچ کمدیاں پھردیاں نیں۔
پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دے مسئلے
دور ونڈ دی مسئلہ
ساہت اتہاس لکھاری نوں دور ونڈ مقرر کرن لئی ایہہ مسئلہ آؤندی اے کہ دور ونڈ خاص-خاص لکھاریاں نوں ادھار بنا کے کیتی جاوے جاں ایہہ عامَ اتہاس نوں نال لے کے کیتی جاوے۔ اک مسئلہ ایہہ وی ساہمنے آؤندی اے وکھ-وکھ لکھاریاں نے دھراواں دا سماں الگّ-الگ لیا اے۔ پنجابی ساہت دے اتہاسکاراں نے پنجابی ساہت دی کالونڈ وکھ-وکھ طرحاں کیتی اے؛ جویں کہ بنارسی داس جین نے پنجابی ساہت دے رچناکاراں دی مذہبی پچھان دے بنیاد اُتے پنجابی ساہت دی ونڈ کیتی اے تے سریندر سنگھ کوہلی نے دھراواں دی بنیاد اُتے ڈاکٹر۔ موہن سنگھ دیوانہ نے سیاسی ستا دی بنیاد اُتے دور ونڈ کیتی اے۔ ایہناں وچوں ایہہ نرنا کرنا اوکھا ہو جاندا اے کہ کس لکھاری دی دور ونڈ نوں صحیح منیا جاوے۔
اورکا
وکھالہ
اورکا ڈولفناں دے ٹبر دی سب توں وڈی ڈولفن اے جیہڑی 9.8 میٹر تک لمی ہوسکدی اے۔ ماداواں 8.5 میٹر تک جاندیاں نیں تے نراں دا مدرا ناپ 8.2 میٹر تے ماداواں دا مدرا ناپ 7 میٹر تک جاندا اے۔ سب توں چوکھے جوکھ والی ڈولفن 6.6 ٹن دی سی تے 7.65 میٹر لمی سی۔ ایہدی اچیچی گل ایہدا 1.8 میٹر اچا تکونا مگر پر اے۔ ماداواں دا ایہ پر 1 میٹر توں تھلے ای ریندا اے۔ پیڈل ورگے پاسہ پر نراں وچ 2 میٹر دے ماداواں وج ڈیڑھ میٹر لمے ہوندے نیں۔ مگر پوچھل 2.8 میٹر چوڑی ہوندی اے۔ سآ لینوالا مگورا 1-2 میٹر اچا تے اتے لگا ہوندا تے عام نہیں دسدا۔
پنجابی ساہت دی اتہاسکاری دے مسئلے
ساہت تے انساہت دی مسئلہ
ساہت دی اتہاسکاری کردے ویلے اک ہور مسئلہ ایہہ ساہمنے آؤندی اے کہ ساہت اتے ان-ساہت دا لکھیڑا کرنا۔ ساہت اتے انساہت روپ جاں شکل صورتَ کر کے دوویں وستاں اکوں جہیا ہن۔ مول روپ وچ ساہت اتے انساہت کوئی نہ کوئی ہتھ لکھت ہی ہندی اے۔ کوئی لکھت ساہت بن جاندی اے۔ اتے کوئی اجیہی ہونے رہِ جاندی اے تاں تے نرنا لکھت وچلے بھیدکاری تتاں دے وچاراں ولوں ہی ممکن ہو سکدا اے۔
سامان دا اکتریکرن
ساہت دی اتہاسکاری دے راہ وچ اگلی مسئلہ سامان دا اکتریکرن جتھے اس کم وچ معاشی، مذہبی اتے سیاسی رکاوٹا آؤندیاں اتھے اس سامان دی ساہتی جا انساہت وجوں پچھان کرنی وی اک وڈی مسئلہ اے۔ اداہرن طور تے جویں کرتارپوری بیڑ اج تک کسے دی نجی ملکیت اے۔ جویں کہ جہڑیاں ہتھ-لکھتاں پاکستان وچ موجود ہن اوہناں تک پہنچ کرنی وی بہت مشکل جہی گل بن گئی اے۔
ورگیکرن دی سمسیاں
کئی رچناواں نوں ساہت-اتہاس دا انگ بناؤندے ویلے اوہناں دے ورگیکرن دی مسئلہ ساہمنے آؤندی اے کئی وار ایہہ نرنا کرنا اوکھا ہو جاندا اے کہ ہتھلی رچنا نوں ساہت دے کہڑے روپ ماتحت رکھیا اتے وچاریا جاوے۔ اداہرن وجوں شاہ محمد دی رچنا نوں کجھ لوک ‘جنگ نامہ’ کجھ ودوان ‘وار’ اتے کجھ الوچک قصہ آکھدے ہن۔ جدید دور وچ رچے گئے ساہت متعلق وی اجہیا سمسیاواں آؤندیاں ہن۔
وکھ-وکھ تنقید درشٹیاں دی ورتوں
ساڈی ساہت اتہاسکاری دی اک مسئلہ ایہہ اے کہ ساڈے ساہت اتہاسکار کسے اک تنقید نظر نوں ادھار بناؤن دے لگبھگ ااہل ہن۔ اوہ وکھ-وکھ تنقید نظر نوں ادھار بناؤن کارن کسے اک رائے تے نہیں پہنچ پاؤندے۔ سوں ایہہ مسئلہ ساہت اتہاسکاری دی اک بنیادی مسئلہ بندی جا رہی اے۔
تنقیدی ملاکن دا معیار بہت اچا نہیں اے
ساہت دی اتہاسکاری دی اگلی مسئلہ ایہہ اے کہ تنقیدی ملاکن دا معیار بہت اچا نہیں اے۔ ساڈے ساہت اتہاسکار روپ تے وستو نوں الگّ-الگ کر کے ویکھدے ہن۔جدوں کہ روپ تے وستو دا تعلقات دونداتمک ہونا چاہیدا اے۔ کیونکہ روپ وستو تے وکھرا نہیں ہو سکدا تے وستو روپ توں اس لئی ساڈے ساہت اتہاسکار صرف وستو اپر ہی زیادہ زور دندے ہن روپ تے نہیں سو ایہہ ساہت اتہاسکار دی اک مسئلہ بنی اے۔
سٹہ
اس طرحاں اسیں کہہ سکدے ہاں کہ ساہت اتہاسکاری دے راہ وچ ایہہ مکھ سمسیاواں ہن جویں کہ دور ونجھ دی مسئلہ، ساہت اتے انساہت دی مسئلہ، سامان دا اکتریکرن، ورگیکرن دی مسئلہ، وکھ-وکھ تنقید درشٹیاں دی ورتوں اتے آلوناتمک ملانکن دا معیار بہت اچا نہیں۔
حوالے
گٹھ:ساہت گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
اورکا
وکھالہ
اورکا دی اچیچی گل ایہدا کالا چٹا رنگ اے۔ ایہ کالی اے پر ایہدا ٹڈ تے اکھاں پچھے تھوڑا تھوڑا انگ چٹا ہوندا اے۔
پسار
اورکا سارے سمندراں تے وڈے سمندراں وچ ملدی اے۔
کعبہ
خانہ کعبہ، کعبہ یا بیت اللہ مسجد حرام دے وسط وچ واقع اک عمارت اے، جو مسلما‏ناں دا قبلہ اے، جس د‏‏ی طرف رخ کرکے اوہ عبادت کيتا کردے نيں۔ ایہ دین اسلام دا مقدس ترین مقام ا‏‏ے۔ صاحب حیثیت مسلماناں اُتے زندگی وچ اک مرتبہ بیت اللہ دا حج کرنا فرض اے ۔
کعبہ مذہب اسلام دے منن آلیاں (مسلماناں) لئی سب توں مقدس جگہ اے۔ اے کیوب شکل دی اک عمارت اے جیڑی مسجد الحرام مکہ سعودی عرب چ واقع اے۔ اسلامی روایات دے مطابق اس نوں پیفمبر ابراہیم نیں تعمیر کیتا سی تے اے پتھر دی بنی ہوئی عمارت اے۔ سارے جگ دے مسلمان کعبہ ول منہ کر کے نماز پڑھدے نیں۔
اسلام دے پنج بنیادی اصولاں وچ حج کرنا وی شامل اے تے حج اصل وچ مکہ جا کے کعبہ دے دوالے پھیرے لان تے ہور مذہبی رسماں نوں ادا کرن دا ناں اے۔
تریخ
ابراہیمکا قائم کردہ بیت اللہ بغیر چھت دے اک مستطیل نما عمارت سی جس دے دونے طرف دروازے کھلے سن جو سطح زمین دے برابر سن جنہاں تو‏ں ہر خاص و عام نو‏‏ں گذرنے د‏‏ی اجازت سی۔ اس د‏ی تعمیر وچ 5 پہاڑاں دے پتھر استعمال ہوئے سن جدو‏ں کہ اس د‏ی بنیاداں وچ اج وی اوہی پتھر نيں جو ابراہیم نے رکھے سن ۔ خانہ خدا دا ایہ انداز صدیاں تک رہیا تاوقتیکہ قریش نے 604ء وچ اپنے مالی مفادات دے تحفظ دے لئی اس وچ تبدیلی کردتی کیونجے زائرین جو نذر و نیاز اندر رکھدے سن اوہ چوری ہوجادیاں سن۔
امام مسلم رحمہ اللہ تعالٰی نے عائشہ رضي اللہ تعالٰی عنہا تو‏ں حدیث بیان فرمائی اے کہ :
"عائشہ رضي اللہ تعالٰی عنہا بیان کردیاں نيں کہ ميں نے رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں حطیم دے بارے وچ سوال کيتا کہ کیہ ایہ بیت اللہ دا ہی حصہ اے ؟
تو نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے جواب دتا جی ہاں!، عائشہ رضي اللہ تعالٰی عنہا بیان کردیاں نيں ميں نے پُچھیا کہ اسنو‏ں فیر بیت اللہ وچ داخل کیو‏ں نئيں کيا گيا؟ تاں نبی صلی اللہ علیہ وسلم دا جواب سی کہ تیری قوم دے پاس خرچہ دے لئی رقم کم پڑ گئی سی ۔
اور اگرتیری قوم نويں نويں مسلما‏ن نہ ہُندی اوران دے دل اس گل کوتسلیم تو‏ں انکارنہ کردے تاں وچ اسنو‏ں ( حطیم ) کوبیت اللہ وچ شامل کردیندا اوردروازہ زمین دے برابرکردیندا"۔
thumb|خانہ کعبہ و مسجد حرام
قریش نے بیت اللہ دے شمال د‏‏ی طرف تن ہتھ جگہ چھڈ ک‏‏ے عمارت نو‏‏ں مکعب نما (یعنی کعبہ) بنادتا سی۔ وجہ ایہ دسی جاندی اے کہ روپے پینال کيتی کمی سی کیونجے حق و حلال د‏‏ی کمائی تو‏ں بیت اللہ د‏‏ی تعمیر کرنی سی تے ایہ کمائی غالباً ہر دور وچ کم رہی اے لیکن انہاں تو‏ں اس اُتے چھت وی ڈال دتی تاکہ اُتے تو‏ں وی محفوظ رہی، مغربی دروازہ بند کر دتا گیا جدو‏ں کہ مشرقی دروازے نو‏‏ں زمین تو‏ں اِنّا اُچا کر دتا گہ کہ صرف خواص ہی قریش د‏‏ی اجازت تو‏ں اندر جاسکن۔ اللہ دے گھر نو‏‏ں وڈا سا دروازہ تے تالا وی لگادتا گیا جو مقتدر حلفےآں دے مزاج تے سوچ دے عین مطابق سی۔ حالانکہ نبی پاک صلی اللہ علیہ وسلم (جو اس تعمیر وچ شامل سن تے حجر اسود نو‏‏ں اس د‏ی جگہ رکھنے دا مشہور زمانہ واقعہ وی رونما ہويا سی) د‏‏ی خواہش سی کہ بیت اللہ نو‏‏ں ابراہیمی تعمیر دے مطابق ہی بنایا جائے۔
thumb|1880ء وچ کھینچی گئی خانہ کعبہ د‏‏ی اک یادگار تصویر
عبد اللہ بن زبیر (جو عائشہ ا دے بھانجے سن تے امام حسین د‏‏ی شہادت دے بطور احتجاج یزید بن معاویہ تو‏ں بغاوت کردے ہوئے مکہ وچ اپنی خود مختاری دا اعلان کيتا سی) نے نبی پاک صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خواہش دا احترام کردے ہوئے685ءماں بیت اللہ نو‏‏ں دوبارہ ہن رہیمی طرز اُتے تعمیر کروایا سی مگر حجاج بن یوسف نے693ءماں انہاں نو‏ں شکست دتی تاں دوبارہ قریشی طرز اُتے تعمیر کرادتا جسنو‏ں بعد وچ تمام مسلما‏ن حکمراناں نے برقرار رکھیا۔
thumb|غلاف د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پہلے دا منظر
عمارت د‏‏ی ساخت
خانہ کعبہ دے اندر تن ستون تے دو چھتاں نيں۔ باب کعبہ دے متوازی اک ہور دروازہ سی دیوار وچ نشان نظر آندا اے ایتھ‏ے نبی پاک صلی اللہ وسلم نماز ادا کيتا کردے سن ۔ کعبہ دے اندر رکن عراقی دے پاس باب توبہ اے جو المونیم د‏‏ی 50 سیڑھیاں نيں جو کعبہ د‏‏ی چھت تک جاندیاں نيں۔ چھت اُتے سوا میٹر دا شیشے دا اک حصہ اے جو قدرتی روشنی اندر پہنچاندا ا‏‏ے۔ کعبہ دے اندر سنگ مرمر دے پتھراں تو‏ں تعمیر ہوئی اے تے قیمتی پردے لٹکے ہوئے نيں جدو‏ں کہ قدیم ہدایات اُتے مبنی اک صندوق وی اندر رکھیا ہويا ا‏‏ے۔
کعبہ د‏‏ی موجودہ عمارت د‏‏ی آخری بار 1996ءماں تعمیر کيتی گئی سی تے اس د‏ی بنیاداں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں بھریا گیا سی۔ کعبہ د‏‏ی سطح مطاف تو‏ں تقریباً دو میٹر بلند اے جدو‏ں کہ ایہ عمارت 14 میٹر اُچی ا‏‏ے۔ کعبہ د‏‏ی دیواراں اک میٹر تو‏ں زیادہ چوڑی نيں جدو‏ں کہ اس د‏ی شمال د‏‏ی طرف نصف دائرے وچ جوجگہ اے اسنو‏ں حطیم کہندے نيں اس وچ تعمیری ابراہیمی د‏‏ی تن میٹر جگہ دے علاوہ اوہ مقام وی شامل اے جو ابراہیم نے ہاجرہ تے اسماعیل دے رہنے دے لئی بنایا سی جسنو‏ں باب اسماعیل کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حطیم
حطیم جسنو‏ں حجر اسماعیلبھی کہیا جاندا اے، خانہ کعبہ دے شمال د‏‏ی سمت اک دیوار اے جس دے باہر تو‏ں طواف کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دیوار دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اوہ خانہ کعبہ وچ شامل سی۔ حطیم د‏‏ی اونچائی 30 اِنچ (90 سینٹی میٹر) اے تے چوڑائی 1.5 میٹر (4.9 فُٹ) ا‏‏ے۔
مقام ابراہیم
کھبے|300px
حجر اسود
thumb|حجر اسود
کعبہ دے جنوب مشرقی رکن اُتے نصب تقریباً اڑھائی فٹ قطر دے چاندی وچ مڑھے ہوئے مختلف شکلاں دے 8 چھوٹے چھوٹے سیاہ پتھر نيں جنہاں دے بارے وچ اسلامی عقیدہ اے کہ تعمیری ہن رہیمی دے وقت جنت تو‏ں جبریل لیائے سن تے بعد وچ تعمیر قریش دے دوران وچ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنے دست مبارک تو‏ں اس جگہ نصب کيتا سی تے اک بہت وڈے فساد تو‏ں قوم نو‏‏ں بچایا۔ ایہ مقدس پتھر حجاج بن یوسف دے کعبہ اُتے حملے وچ ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گیا سی جسنو‏ں بعد وچ چاندی وچ مڑھ دتا گیا۔ کعبہ شریف دا طواف وی حجر اسود تو‏ں شروع ہُندا اے تے ہر چکر اُتے جے ممکن ہوئے تاں حجر اسود نو‏‏ں بوسہ دینا چاہیے ورنہ دور تو‏ں ہی ہتھ دے اشارے تو‏ں بوسہ دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ حج دے دناں وچ ہر کسی نو‏‏ں اس مقدس پتھر نو‏‏ں بوسہ دینا یا استلام کرنا ممکن ہوپاندا۔
دروازہ
کعبہ شریف وچ داخل ہونے دے لئی صرف اک دروازہ اے جسنو‏ں باب کعبہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باب کعبہ زمین یا حرم دے فرش تو‏ں 2.13 میٹر اُتے ا‏‏ے۔ ایہ دروازہ کعبہ شریف دے شمال-مشرقی دیوار اُتے موجود اے تے اس دے نیڑے ترین دہانے اُتے حجر اسود نصب اے جتھ‏ے تو‏ں طواف د‏‏ی ابتدا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 1942ء تو‏ں پہلے پہلے باب کعبہ کس نے تیار کيتا تے کِداں تیار کيتا اس دا تریخ وچ زیادہ تذکرہ نئيں ملدا۔ اُتے 1942ء وچ ابراہیم بدر نے چاندی دا بنایا سی،اس دے بعد 1979ء وچ ابراہیم بدر دے بیٹے احمد بن ابراہیم بدر نے خانہ کعبہ دا سنہرہ دروازہ بنایا۔ ایہ سنہرہ دراوزہ تقریباََ 300 کلوگرام سونے تو‏ں تیار کيتا گیا سی۔
رکن یمانی
رکن یمانی خانہ کعبہ دے جنوب مغربی کونے نو‏‏ں کہندے نيں۔ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلمنے فرمایا: رکن یمانی تے حجر اسود دونے جنت دے دروازے نيں۔ ترجمہ: عبد اللہ بن عمر فرماندے نيں کہ رکن یمانی اُتے دو فرشتے نيں جو اوتھ‏ے تو‏ں گزرنے والے د‏‏ی دعا اُتے آمین کہندے نيں تے حجر اسود اُتے تاں بے شمار فرشتے ہُندے نيں“۔
اثنا عشریہ
اثنا عشری دو گروہاں وچ منقسم نيں:
اخباری
اور حجر اسود نو‏‏ں اس لئی بوسہ دتا جاندا تے مس کيتا جاندا اے تو‏ں کہ اس عہد نو‏‏ں جو میثاق وچ انہاں لوکاں تو‏ں لیا گیا سی اللہ د‏‏ی بارگاہ وچ ادا کر دتا جائے۔
اور حجر اسود نو‏‏ں اس دے رکن وچ رکھیا گیا جتھ‏ے اوہ اس وقت اے کِسے دوسرے رکن وچ اس لئی نئيں رکھیا گیا کہ اللہ تعالیٰ نے جس وقت میثاق کيتا سی اسنو‏ں ايس‏ے جگہ رکھیا سی۔
اور کوہ صفا تو‏ں اس رکن دا استقبال جس وچ حجر اسود اے تکبیر دے نال کرنے د‏‏ی سنت اس لئی جاری ہوئے گئی کہ جدو‏ں آدمنے کوہ صفا تو‏ں دیکھیا کہ حجر اسود اس رکن وچ رکھیا ہويا اے تاں اللہ تعالیٰ د‏‏ی تکبیر و تمجید کرنے لگے۔
اور میثاق نو‏‏ں حجر اسود وچ اس لئی رکھیا کہ جدو‏ں اللہ تعالیٰ نے اپنی ربوبیت تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی نبوت تے علیکی وصایت دا میثاق کيتا تاں ملائکہ دے جوڑ جوڑ کانپنے لگے۔ تے سب تو‏ں پہلے اقرار وچ جس نے جلدی د‏‏ی ایہی حجر اسود سی اس لئی اللہ تعالیٰ نے اسنو‏ں منتخب کيتا تے اوہ میثاق اس دے منہ وچ ڈال دتا۔ ہن اوہ قیامت دے دن آئے گا تاں اس د‏ی بولدی ہوئی زبان تے دیکھنے والی اکھ ہوئے گی تے اوہ ہر اس شخص د‏‏ی گواہی دے گا جس نے ایتھ‏ے آ ک‏ے اس میثاق نو‏‏ں ادا کيتا۔
اور حجر اسود نو‏‏ں جنت تو‏ں اس لئی کڈ ک‏ے بھیجیا گیا تو‏ں کہ آدم جو عہد و میثاق وچو‏ں بھُل گئے ہاں انہاں نو‏ں یاد دلا دے۔ تے حرم دے حدود جو سن اوہ اوہی نيں انہاں وچ نہ کچھ کم ہوئے نہ زیادہ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اللہ تعالیٰ نے آدم دے پاس اک سرخ یاقوت نازل فرمایا سی اسنو‏ں انہاں نے بیت اللہ د‏‏ی جگہ رکھیا سی تے اس دا طواف کردے سن جس د‏‏ی ضَوانِ نشانات تک پہنچی تاں اللہ تعالیٰ نے اِنہاں نشانات تک حرم قرار دے دتا۔
اور حجر اسود نو‏‏ں مس اس لئی کيتا جاندا اے کہ اس وچ سارے خلائق دے عہد و میثاق و دیعت نيں تے دُدھ تو‏ں وی زیادہ سفید سی مگر بنی آدم دے گناہاں نے اسنو‏ں سیاہ بنا دتا جے ایام جاہلیت دے گندے تے نجس لوک اسنو‏ں مس نہ کردے تاں ایہ ایسا ہُندا کہ جو بیمار وی اسنو‏ں مس کردا اوہ چنگا ہوئے جاندا۔
اور رکن شامی جاڑے گرمی وچ متحرک رہندا اے اس لئی کہ اس دے تھلے ہويا قید اے تے خانہ کعبہ اِنّا بلند ہوئے گیا کہ اس اُتے سیڑھی لگیا کر جاندے نيں اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ جدو‏ں حجاج نے خانہ کعبہ نو‏‏ں منہدم کيتا تاں لوک اس د‏ی مٹی اٹھا اٹھا ک‏ے لے گئے تے فیر جدو‏ں لوکاں نے اس د‏ی دوبارہ تعمیر دا ارادہ کيتا تاں اک سپ نمودار ہويا جس نے لوکاں نو‏‏ں تعمیر تو‏ں روک دتا جدو‏ں حجاج آیا تاں اسنو‏ں لوکاں نے دسیا اس نے امام علی بن الحسین تو‏ں اس دے متعلق رجوع کيتا تاں آپ نے فرمایا تسيں لوکاں نو‏‏ں حکم دو کہ جو شخص ایتھ‏ے تو‏ں جو کچھ لے گیا اے اوہ سب لیا ک‏ے ایتھ‏ے واپس ڈال جائے۔ چنانچہ جدو‏ں اس د‏ی دیواراں بلند ہوئے گئياں تاں آپ نے حکم دتا کہ اس د‏ی ساری مٹی اس وچ ڈال دتی جائے اس لئی خانہ کعبہ اِنّا بلند ہوئے گیا کہ اس وچ سیڑھی لگیا کر جاندے نيں۔ تے لوک اس چہار دیواری تو‏ں باہر خانہ کعبہ دا طواف کردے نيں اس دے اندر تو‏ں نئيں کردے اس لئی کہ اسماعیل د‏‏ی مادر گرامی چہار دیواری دے اندر دفن نيں تے اس وچ انہاں د‏‏ی قبر اے اس لئی باہر تو‏ں طواف کردے نيں تو‏ں کہ انہاں د‏‏ی قبر پیر تلے روندی نہ جائے۔
اور اس چہار دیواری وچ خانہ کعبہ دا کوئی جز ناخن دے اک تراشے دے برابر وی نئيں ا‏‏ے۔
بارلے جوڑ
150px گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏اں گٹھ:حج گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی مسیتاں گٹھ:عربی طرز تعمیر گٹھ:عمرہ گٹھ:کعبہ گٹھ:مکہ گٹھ:اسلام گٹھ:مسیتاں وچ تبدیل د‏‏ی جانے والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:اسلام گٹھ:مسجد الحرام
اشک آباد
ناں
اشک آباد نوں ترکمن بولی ج اشگابات (Aşgabat ) ، روسی چ اسخ آباد (Ашхабад) تے فارسی چ عشق آباد ۔1991ء توں پہلے عام طور اتے انگریزی چ شہر دے جوڑ Ashkabad لکھے جاندے سی ، جہڑے شہر دے روسی ناں توں لئے گئے سی ، جہڑے کہ خود آپ اصل فارسی ناں عشق آباد توں لئے گئے سی ۔شہر دے ناں دے جوڑ اشخابات تے اشگابات وی کیتے جاندے رہے اے ۔ 1919ء توں 1927ء تک شہر دا ناں پولتورسک رہیا جہڑا اک مقامی انقلابی دے ناں اتے رکھیا سی ۔ فارسی چ شہر دے ناں عشق آباد دا مطلب پیار دا شہر یاں محبت دا شہر اے ۔ کجھ ترکمان سوجھواناں دا خیال اے کہ شہر دا ناں تیجی صدی ق م دے پارتھی سلطنت (پارتھیا) دے بانی ارساسیس اول ناں توں نکلیا اے ، ترک بولی دے تلفظ چ اشک آباد (ارساسیس/اشک دا شہر) بن گیا ۔
تریخ
اشک آباداک نسبتا نواں شہر اے ، جہڑا 1818ء چ اک قلعہ بندی دے طور اتے اساریا گیا سی تے اسدا ناں اک نیڑلی آبادی اشک آباد دے ناں اتے رکھیا گیا ، جہڑا پارتھی سلطنت دے پرانے راجگڑھ نسا دی تھاں توں بوہتا دور نئیں سی ۔ اشک آباد شاہراہ ریشم دے شہر کونجی قلعہ ، جسدا پہلا ذکر دوجی صدی ق م چ اک شراب پیدا کرن آلے پنڈ دے طور اتے آیا تے جہڑا پہلی صدی ق م چ اک بھچال چ زمین برابر ہوگیا سی ، دے کھنڈراں اتے ودھیا پھلیا ۔ کونجی قلعہ شاہراہ ریشم اتے اپنی اہمیت پاروں مڑ اساریا گیا تے 13ویں صدی عیسوی چ منگولاں ہتھوں تباہی تک ترقی کردا رہیا ۔ اس توں مگروں ایہہ اک نکے پنڈ دی شکل چ وسدا رہیا تے 19ویں صدی چ روسی سلطنت دے مل ہیٹھ آ گیا ۔
اشک آباد گیوک تیپے دی لڑائی تک ایران دا حصہ سی ، شہر معاہدہ اخال دی شرطاں ہیٹھ روسی سلطنت دا حصہ بنیا ۔ روس نے برطانیہ دے اثر تھلے ایران دی ولگن نیڑے ہوڻ دی وجہ توں اس علاقے چ ترقیاتی کم کیتے ۔ اس شہر نوں یورپی سٹائل دیاں عمارتاں ، دکاناں تے ہوٹلاں نال اک خوشگوار شہر سمجھیا جاندا سی ۔1908ء جگ دا پہلا بہائی عبادت جانہ اشک آباد چ اساریا گیا ۔ ایہہ 1948ہ دے بھچال چ بھیڑی طراں تباہ ہویا تے 1963ء چ ڈھٹھ گیا ۔ ترکمانستان چ وسدے بہائیاں دی وڈي گنتی اشک آباد چ رہندی اے ۔
سویت یونین دی اشک آباد اتے حکومت دسمبر 1917ء چ قایم ہوئی ۔ پر جولائی 1918ء چ منشویک ، سماجی انقلابیاں تے روسی شاہی فوج دے سابق زار شاہی افسراں نے تاشقند توں چلائی جاڻ آلی بالشویک حکومت خلاف بغاوت کر دتی تے  اشک آباد ایگزیگٹو کمیٹی قايم کیتی ۔جنرل ولفریڈ مالیسن ولوں کجھ سپورٹ (پر بوہتے وعدے) مگروں ، برطانیہ نے اپریل 1919ء چ علاقہ چھڈ دتا تے تاشقند سویت نے شہر دا کنٹرول مڑ سمبھال لیا ۔
1919ء چ شہر دا ناں پولتورسک ترکستان خودمختار سویت اشتراکی لوکراج دی نیشنل اکانومی دی سویت دے چیئرمین پاول پولتورسکی دے ناں اتے رکھ دتا گیا۔ جدوں 1924ء چ ترکمان سویت اشتراکی لوکراج قایم ہویا ، پولتورسک اسدا راجگڑھ بن گیا ۔ شہر دا اصل ناں اشخابات دی شکل چ 1927ء چ بحال کیتا گیا ۔ اس ویلے دے مگروں شہر نے بوہت تیزی نال ترقی تے صنعتی ترقی کیتی ، حالانکہ 6 اکتوبر 1948ء دے 7.3 شدت دے بھچال نال شہر بھیڑی طراں دوچار ہویا ۔ اس بچھال نال 1،70،000 تک لوک مارے گئے   (شہر دی ⅔ لوک گنتی ), پر سویت خبراں چ سرکاری گنتی صرف 40،000 دسی گئی سی.
جولائی 2013ء چ ، اشک آباد دیاں ساریاں سڑکاں دے ناں سیریل نمبراں نال بدل دتے گئے سوائے 9 وڈیاں سڑکاں دے ، جنہاں چوں کجھ دے ناں ترکمانی صدر سپرمرات نیازوف ، اسدے پیؤ تے ماں دے ناں اتے نیں ۔ مرکزی محل علاقے نوں 2000 دا نمبر دتا گیا جہڑا 21ویں صدی دی شروعات دسدا اے ۔ باقی سڑکاں دے 4 عددی ناں نیں ۔
2013ء چ اشک آباد نوں اسدیاں جگ دیاں سبتوں بوہتیاں چٹے سنگ مرمر دیاں عمارتاں پاروں گینیز بک آف ورلڈ ریکارڈ چ شامل کیتا گیا
اشک آباد سنگ میل:
ضلعے
اشک آباد اینہاں ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے :
2013ء چ اشک آباد شہر دے بنے ضلعے:
موسم
کوپت داغ پربت دھارا اشک آباد شہر دے دکھن چ 25 کلومیٹر 25 کلومیٹر تے شہر دی اتلی حد قراقم صحرا نال لگدی اے ۔اشک آباد دا موسم گرمیاں چ تتا تے خشک تے سردیاں چھوٹیاں تے ٹھنڈیاں ہندیاں نیں ۔ جولائی دا اوسط ودھ درجہ حرارت 38.3 °C اے ۔ گرمیاں دیاں راتاں وی گرم ہندیاں نیں جولائی چ اوسط گھٹ درجہ حرارت 23.8 °C ڈگری سینٹی گریڈ ہندا اے ۔ جنوری دا اوسط ودھ درجہ حرارت 8.6 Cڈگری سینٹی گڑیڈ تے اوسط گھٹ درجہ حرارت -0.4 C ڈگڑی سینٹی گڑیڈ ہنداا ے ۔ اشک آباد دا ودھ توں ودھ ریکارڈ کیتا درجہ حرارت 46.7 °C ڈگڑی سینٹی گڑیڈ ، جہڑا جون 1995ء چ ریکارڈ کیتا گیا ۔ گھٹ توں گھٹ درجا حرارت -24.1 °C ڈگری سینٹی گریڈ جنوری 1969ء چ ریکارڈ کیتا گیا ۔ اس علاقے چ برفباری عام اے ۔ سالانہ مینہہ صرف201 mm201 ملی میٹر اے ۔
سینیما
اشک آباد چ کئی سینیما نیں ، وطن تے ترکمانستان سینیما نوں مڑ اساریا گیا اے ۔
کھیڈاں
اشک آباد چ کھیڈاں دے اہم تھاں اولمپک سٹیڈیم ، اشک آباد سٹیڈیم ، قومی اولمپک آئیس رینک ، سرمائی کھیڈاں دا کمپلیکس تے اولمپک واٹر سپورٹس کمپلیکس نیں ۔
جڑواں شہر
اشک آباد دے جڑواں شہر:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:راجگھر
پڑی بوجا چوآ
پڑی بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بخش کویرات
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے اک شہرستان (ضلع) دی   تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
اشوار
اشوار ایکویڈار تے پیرو دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک نیں۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک
کلورین
سبزانیہ، جیندے عام زبان وچ کلور کہا جاندا اے تے انگریزی وچ کلورین کہا جاندا اے، اک کیمیائی عنصر اے جس دا علامت Cl اے تے جوہری عدد 17 اے۔
گٹھ:کیمیا
لیکانوالا بوجا چوآ
لیکانوالا بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ڈیول کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈیول امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 303 ٹی ڈی اے
303 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
الوکرہ
الوکرہ (الوكرة) قطر دا اک شہر تے بلدیہ اے جو دوحہ تے مسیعید د‏‏ی بلدیات دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ وکرہ دے مشرقی جانب خلیج فارس ا‏‏ے۔ اس د‏ی موجودہ آبادی 30،000 نفوس اُتے مشتمل اے تے اس دا شمار قطر دے اہ‏م شہراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ۔ حسن عباس حسن عبد الرحیم قطر د‏‏ی وسطی میونسپل کونسل دے رکن تے الوکرہ دے ترجمان ني‏‏‏‏ں۔ جو 2011 وچ دوسری مدت دے لئی منتخب ہوئے۔ الوکرہ کونسل دا نواں علاقہ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ زمینی لحاظ تو‏ں اس اطراف وچ درجِ ذیل بلدیات واقع نيں :
آبادیات
درج ذیل جدول الوکریہ د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
چک 303 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
الوکرہ
آبادیات
درج ذیل جدول اس بلدیہ د‏‏ی قومیت تے جنس دے لحاظ تو‏ں اندراج شدہ پیدائشاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ مقام پیدائش والدہ دے پیدائشی بلدیہ دے مطابق ا‏‏ے۔
آب و ہو‏‏ا
قطر دے دوسرے شہراں د‏‏ی طرح جنوری، فروری، مارچ تے نومبر تے دسمبر وچ موسم خوشگوار ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ باقی مہینےآں وچ موسم سخت گرم رہندا ا‏‏ے۔ درج ذیل جدول وچ الوکرہ دے درجہ حرارت د‏‏ی تفصیل ملاحظہ کرن :
ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام
اس علاقے وچ بوہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام جاری ني‏‏‏‏ں۔ مستقب‏‏ل نیڑے وچ ایتھ‏ے اک کنٹری کلب تے پارک دا منصوبہ زیر غور ا‏‏ے۔
الوکرہ ہسپتال
عبد الغنی دے تعاون تو‏ں اس شہر وچ 300 بستر دا ہسپتال الوکرہ ہسپتال تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس ہسپتال دا رقبہ 70،000 مربع میٹر ا‏‏ے۔
کلمہ طیبہ
کلمہ طیبہ اسلام دا مڈلا رکن اے۔ اے اللّہ تے یقین تے اودھے اک ہون دا اعلان اے۔ تے اے پیغمبر اسلام محمد (صلی اللہ تعالی علیہ وعلی آلہ وصحبہ وبارک وسلم)دی گواہی دیندا اے کہ اوہ پیغمبر نیں۔ اے کلمہ انج اے: لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ ایس دا مطلب کج انج اے: اللہ توں سوا کوئی عبادت دے لائق نئیں تے محمد اللّہ دے رسول نیں۔
کلمہ دا لفظی مطلب لفظ اے کلمہ اسلام دے پنج تھماں چوں اک اے تے اینوں مسلمان روزانہ پڑھدے نیں۔ اگر کوئی نا مسلم مسلمان ہونا چاۓ تے اے کلمہ پڑھ کے اپنے مسلمان ہون دا اعلان کردا اے۔
الوکرہ
ازدان مال
الوکرہ ہسپتال دے بالمقابل کثیر منزلہ شاپنگ سنٹر ازدان مال دے ناں تو‏ں زیر تعمیر ا‏‏ے۔
ریلوے
مستقب‏‏ل نیڑے وچ قطر ریلوے شروع کرنے دا ارادہ رکھدا اے تے الوکرہ وچ مجوزہ ریلوے ٹریک وی بچھایا جائے گا۔
حوالے
گٹھ:قطر د‏‏ی بلدیات گٹھ:قطر دے آباد ساحلی تھ‏‏اں گٹھ:قطر دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:قطر دے شہر گٹھ:قطر
لسݨ
لسن یا تھوم تھوم ٹبر دے اک بوٹے دا ناں اے۔ ایس دے پتے تے جڑ کھانیاں وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہ وشکارلے ایشیاء دا واسی اے تے انسان ایہنوں پچھلے 7000 وریاں توں ورت ریا اے۔ پرانے مصری ایہنوں جاندے سن تے ایہ کھانیاں تے دوائیاں وچ ورتیا جاریا اے۔
وکھالہ
ایہ گنڈوالا سدا اگا رہنوالا بوٹا اے جیہڑا 30 توں 90 سینٹی میٹر تک اچا جاندا اے۔ پدھرے نیلے ہرے پتے 15 ملی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں۔ ایہدی زمین وچ گنڈ بندی اے جیدے اندر چکر وچ تھوم دیاں تریاں ہوندیاں نیں۔ ایہناں دے دوالے اک پتلی چٹی یا لال لفافی ہوندی اے۔ لمی سدھی ٹاہنی اتے چٹا پھل لگدا اے۔
تریخ
لسن اک فصل اے جیدا مڈھ وشکارلے ایشیاء توں بندا اے۔ ایہدی جنگلی ونڈ مک گئی اے۔ ایہ پرانے ویلیاں توں کھان پین یا دوائی لئی ورتیا جاندا اے۔ اہرام بنانوالے کمیاں دی روز دے کھاپین وج لسن وی سی۔ رومی تے یونانی ایس دے روگاں نوں مکان والی صفت نون جاندے سن۔ پہلی صدی دا رومی حکیم پیڈیانوس ڈائیسکوریڈس اپنی کتاب ڈی میٹریا میڈیکا وچ تھوم نوں کئی روگاں لئی فیدے والی شے لکھدا اے۔
سارئیر
سارئیر استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ایوگناں
ایوگناں فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ڈیکسن کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈیکسن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 35 فورڈواہ
چک 35  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ہراکمبٹ
ہراکمبٹ پیرو  دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
روہی بوجا چوآ
روہی بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
کلومیٹر
کلو میٹر لمبائ ناپن دا ناپ اے تے 1000 میٹر دے برابر ہوندا اے۔
1 کلومیٹر چ ۔621 میل، 1،094 گز، 3،281 فٹ ہوندے نیں۔
کجھ انگریزی بولن والے ملقاں وچ کلومیٹر دی جگہ اتے صرف "کے" (k) دی ورتوں کردے نے۔
ڈاج کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈاج امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
سینالوی بوجا چوآ
سینالوی بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ڈوگلس کاؤنٹی،نیبراسکا
آدمز امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 312 ٹی ڈی اے
312 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
یوہان گوٹلیب فختے
یوہان گوٹلیب فختے جرمنی دا اک فلسفی سی۔ فلسفے چ اوہ جرمن آئیڈیلزم دی نیو رکھن والا سی۔
Immanuel Kant
باجا بوجا چوآ
باجا بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بورا لوک
بورا پیرو کولمبیا برازیل دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک نیں۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک
بخش خوروبیابانک
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے اک شہرستان (ضلع) دی   تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
fa:‎ بخش خوروبیابانک
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ
احمدشاہ ابدالی درانی دا دوجا حملہ
دسمبر، 1748 عیسوی، حالے میر منوں (معیدالملک) پنجاب دی حالت آدی درست وچ ہی مصروف سی کہ احمد شاہ ابدالی دے دوجے حملے دی اطلاع اسنوں ملی۔ ادوں میر منو نے مرکزی سرکار دلی نوں مدد لئی لکھیا پر اتھے ولوں کوئی مدد نہیں آئی۔ اس اتے میر منو اپنے بلبوتے کافی فوج لے کے احمد شاہ ابدالی دا سامنا کرن لئی اگے ودھیا۔ اسدی مدد لئی ادنیہ بیگ سپہ سالار جالندھر اتے محمد علی خان سپہ سالار سیالکوٹ وی آ گئے۔ پر ایہہ فوج ابدالی دی فوج دے برابر نہیں سی، ات: دو مہینے چھوٹی–چھوٹی جھڑپاں ہندی رہیاں۔ اخیر وچ میر منو نے ہار قبول کر لئی۔ اس اتے دوناں طاقتاں دے وچ تھلے لکھیاں دفعات نوں مدنظر رکھکے صلح کر لئی گئی–
دلی راج دا یعقین میر منو اتوں ہٹ گیا کیونکہ اوہ احمد شاہ ابدالی نال مل گیا سی۔ دلی دے وزیر صفدرجنگ دے خلاف دے کارن میر منو نوں ویلے تے مدد نہیں ملی سی اتے ایہی کارن اسدی ہار دا وی سی۔
میر منو اتے اسدی فوج دی لاہور نگر ولوں بے دھیانی دا منافع چکدے ہوئے سکھاں نے نواب کپور سنگھ دے نیترتو وچ امرتسر دے پرانے ووبھو نوں واپس لوٹان لئی کئی نو اساری دے کم کیتے اتے اوہ ہن ہولی، دیوالی اتے وساکھی دے پرباں(مذہبی میلےآں) نوں اتھے اکٹھ روپ وچ منان لگے۔ اس وچ انھاننے سکھی پرچار اتے بہت زور دتا اتے بہت سارے جواناں نوں امرت دھارن کروا کے سنگھ سجایا جسدے نال ‘دل خالصہ’ دی گنتی وچ انقلابی وادھا ہویا۔
ایہ وی ویکھو
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چھیواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے اٹھواں حملہ
ضلع مہمند درہ
ضلع مہمند درہ افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام مہمند درہ شہر اے ۔
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:لڑائیاںگٹھ:احمد شاہ ابدالی
ضلع مہمند درہ
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ننگرہار
بخش جرقویه علیا
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اصفہان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
لیموگے
لیموگے فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
میٹسیز لوک
میٹسیز پیرو ، برازیل دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک نیں۔
گٹھ:دکھنی امریکہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک
پوئیٹیرز
پوئیٹیرز فرانس دا اک شہر اے۔
ڈونڈی کاؤنٹی،نیبراسکا
ڈونڈی امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
نانتیرے
نانتیرے فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
بخش زواره
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
پنجابی ناٹک دا چوتھا دور
1975 توں 1990 تک اس دور وچ پنجابی ناٹک کاراں دیاں تنے پیڑھیاں ملکے پنجابی ناٹک دی ترقی کردیاں ہن۔ اس دور دیاں حالات ماتحت ایمرجینسی، پنجاب سنکٹ، سیاسی بھرشٹاچار، پنجاب اتے بھارت وچلیاں سیاسی تبدیلیاں، پنجاب وچلی تھیٹری لہر کارن ناٹک دی جنجیون تک پہنچ آدی کارناں کرکے پنجابی ناٹک اک نویں ٹون پکڑدا اے اتے اپنیاں سرگرمیاں جاری رکھدا ہویا مولکتا اتے پھلار وی گرہن کردا اے۔ اس دور وچ پنجابی ناٹک آتمجیت-اجمیر اؤلکھ-چرنداس سدھو-گرشرن سنگھ دی چوکڑی دیاں سرجناتمک اتے رنگمنچی سرگرمیاں نال پروان چڑھدا اے۔ آتمجیت نے اپنے ناٹکاں ہوا محل' (1980) 'چابیاں اتے ہور اکانگی' (1976)، 'رشتیاں دا کی رکھیئے ناں' وغیرہ وچ شہری مڈل کلاس دے مسئلیاں اتے سیاسی مسئلیاں دی گل کیتی۔ اوہ لوک ناٹ اتے جدید رنگمنچی ودھیاں نوں بڑے سچجے ڈھنگ نال ورتدا اے۔ اوہ آپ ناٹک سٹیج کردا اے، اسنے 'کلا منچ' امرتسر دی قیام اسے مقصد لئی کیتی۔ اجمیر اؤلکھ مالوا کھیتر وچ پنجابی تھیٹر نوں سرجیت رکھن وچ اہم کردار نبھاؤندا اے۔ اوہ یونیورسٹیاں دے ناٹ-میلیاں دیاں رنگمنچی سرگرمیاں وچوں جنمیا ناٹک کار اے۔ اوہ مالوے دی نمن کرسانی نوں بڑی شدت نال پیش کردا اے۔ اسنے 'عشقَ جنھاں دے ہڈیں رچیا' (1977)، 'اربد نربد دھندھوکارا' (1978)، بگانے بوہڑ دی چھاں' (1981)، 'انھے نشانچی' (1983)، 'ستّ بیگانے'، (1983)، 'گانی' (1990) آدی ناٹکاں دی سرجنا کسانی دے موضوعاں نوں لے کے ہی کیتی۔ چرنداس سدھو 'کالجیئیٹ ڈرامہ سوسائٹی' راہیں دلی نوں اپنیاں ناٹ-سرگرمیاں دا مرکز بناؤندا اے۔اوہ اپنے ناٹکاں 'بھجنو'، 'اندومتِ ستدیو' (1984)، 'بابا بنتو' (1984) 'کل کالج بند روھیگا' (1984) مست میگھووالیا (1986) آدی راہیں پینڈو حقیقت، مہاننگراں دے دوگلے اتے دمبھ بھرپور جیون اتے معاشی طور اُتے نپیڑے طبقےآں دی گل کردا ہویا پنجابی ناٹ-سرجنا اتے رنگمنچی سرگرمی وچ اپنی بھرپور حاضری لواؤندا اے۔ گرشرن سنگھ پنجابی دا پرتیبدھ رنگکرمی اتے ناٹک کار اے۔ جیکر نندہ پنجابی ناٹک نوں اتے نورھا پنجابی تھیٹر نوں جم دندے ہن تاں گرشرن سنگھ پنجابی ناٹک تے تھیٹر نوں پنجاب دے پنڈ-پنڈ تے گھر گھر تک پہنچاؤندا اے۔ اوہ ناٹک دیاں نویاں ونگیاں مختصر ناٹک اتے نکڑ ناٹکاں دی سرجنا کردا اے۔ 'دھمک نگارے دی' (1981)، 'سیس تلی اُتے' (1981) 'بھنڈ کینیڈا آئے'، 'بابا بولدا اے'، 'چنڈی گڑھ پواڑے دی جڑھ'، ہیرو آدی اسدے اہم ناٹک ہن۔ اس طرحاں اس دور وچ پنجابی ناٹک سماجی سمسیاواں اتے نفسیات تجزیہ توں اگے تر کے سیاسی فکر دی سفر کردا اے اتے اکانگی تے پورے ناٹک دی لکیری ونڈ توں اگے ترکے ریڈیو ناٹک، شاعری ناٹک، مختصر ناٹک، ٹی۔ وی۔ ناٹک، نکڑ ناٹک، بال ناٹک، اک پاتری ناٹک وغیرہ کئیاں قسماں دا ترقی کردا اے۔ ناٹ-پراپتیاں دی نظر توں ایہہ دور پنجابی ناٹک دا 'سابق سکھر' کہن یوگ جاپدا اے۔
گٹھ:ساہت گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:ناٹک گٹھ:پنجابی ناٹک دا اتہاس
کلو گرام
کلوگرام ناپ تول دے اعشاری نظام وچ کمیت دا ناپ اے۔ اک کلوگرام وچ اک ہزار گرام ہوندے نے۔ اک کلوگرام 2.205 پاؤنڈ دے برابر اے۔
کنڈیالہ بوجا چوآ
کنڈیالہ بوجا چوآ بوجا چوۓ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
باشکشہر
باشکشہر استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
فلمور کاؤنٹی،نیبراسکا
فلمور امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
چک 36 فورڈواہ
چک 36  فورڈواہ ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی بہاول فورڈ فیڈر نہر(جہڑی سلیمانکی ہیڈورکس توں پانی لے کے اپر بہاول نہر نوں دیندی اے) دی  دی فورڈواہ دسٹریبیوٹری جاں فورڈواہ نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فورڈواہ  لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ
احمدشاہ ابدالی دا پہلا حملہ
ایرانی بادشاہ نادر شاہ دے درانی فوجیاں نوں فوج ولوں باہر کڈھیا ہویا کرن اتے نادرشاہ دے خلاف فوجی بغاوت بھڑک اٹھی، جس وچ نادر شاہ ماریا گیا۔ اس انقلاب وچ احمد شاہ ابدالی دی قسمت چمک اٹھی۔ اوہ نادر شاہ دا جانشین بن بیٹھا۔ بھلے ہی اسنوں بہت جدوجہد کرنا پیا پر اوہ آزاد افغانستانی بادشاہ بنن وچ کامیاب ہو گیا۔ اسنے گروہ افغان قبیلیاں نوں متحد کیتا اتے راج پھلار دی نیت نال ہندستان اتے حملہ کرن دی سکیم بنائی۔
حملے دا مقصد
اصل وچ اسدا مقصد ایہہ سی کہ مغل بادشاہ نوں ہار کرکے افغان قوم نوں نویں ساکھ حاصل کیتی جاوے اتے بھارت دے سبتوں زیادہ زرخیز علاقے پنجاب اتے اپنا اختیار قائم کرکے افغانستان دی وقعت نوں درڑ کیتا جاوے۔ اک طرف تاں احمدشاہ ابدالی اپنی سکیم نوں کامیاب بناؤن لئی فوج اکٹھی کر رہا سی تاں دوجے پاسے شاہ نواز خان مغل بادشاہ محمدشاہ ولوں اسدے گورنر دی تعیناتی دی موزونیت دی منظوری دے کارن احمدشاہ دے خلاف لڑن نوں تیار ہو گیا۔ جنوری، 1748 عیسوی وچ احمد شاہ ابدالی نے بھارت اتے پہلا حملہ کر دتا۔
لہو روچ ابدالی دے ناں دا سکہ تے خطبہ
اس اتے نگر دے کجھ دھناڑئے لوک اکٹھے ہوئے، جنہاں وچ میر مومن شان، جمیل الدین، امیر نیامت خان بخاری، دیوان لکھپت رائے، دیوان صورت سنگھ، دیوان کوڑا مل احمدشاہ دے کول حاضر ہوئے اتے 30 لکھ روپئے نذرانہ پیش کیتا۔ اس پرکار لاہور وچ قتل عام بند ہویا۔ لاہور اتے قبضے دی خوشی وچ ابدالی نے اپنے نام دا سکہ جاری کیتا اتے مسجداں وچ ابدالی دے نام اتے خطبہ پڑھیا گیا۔ فتح دے بعد احمدشاہ سوا مہینہ لاہور وچ پربندھکی انتظام لئی ٹھہریا رہا۔
لہور دا پربندھ
اسنے جنہیں خان قصوری پٹھان نوں لاہور دا گورنر تعینات کیتا اتے میر مومن خان نوں نائب حاکم اتے لکھپت رائے نوں اسدا دیوان بنایا گیا۔ اس مگروں ابدالی 17 فروری، 1748 نوں دلی دے ول کوچ کر گیا۔
سرہند دی لڑائی وچ ہار
اس وچ سرہند دے سپہ سالار نواب علی محمد خان روہیلا نے سرہند نوں خالی کر دتا جسدے نال بناں لڑائی دے سرہند درانی فوج دے قبضے وچ چلا گیا۔ پر مغل بادشاہ دے ولوں وزیر قمرالدین دی سالاری وچ ستر ہزار فوج دے نال سرہند ولوں لگبھگ پانچ میل دی دوری اتے منپور نامی تھاں اتے احمد شاہ نوں چیلنج دتا۔
گھمسان لڑائی ہوئی۔ جس وچ گولی لگن نال وزیر قمرالدین ماریا گیا۔ جسدے نال وزیر قمرالدین دی فوج دا حوصلہ پست ہو گیا پر اسدے بیٹے میر منو نے فوج دی کمان آپ سنبھال لئی اتے درانی فوج اتے پھیر حملہ کر دتا۔ پھلت: ابدالی دی فوج دے پیر اکھڑ گئے۔ اس دوران ابدالی دے بارود خانے نوں وی اگ لگا دتی گئی۔ جسدے نال بہت سارے فوجی بیموت مارے گئے۔ اجیہی حالت وچ ابدالی دی فوج وچ بھاجڑ مچ گئی۔ اس پرکار احمدشاہ نے واپس جانا ہی بہتر سمجھیا، 17 مارچ 1748 نوں احمد شاہ ہار ہوکے سرہند ولوں لاہور چلا گیا اتے اتھے تھوڑھی دیر آرام کرکے قندھار پہنچ کے سکھ دی ساہ لئی۔
سکھاں دی پالیسی
مغلاں اتے افغاناں دی لڑائی وچ سکھاں نے غیر جانبدار رہن دی پالیسی اپنائی۔ اوہ افغاناں نوں وی بھلے آدمی نہیں سمجھدے سن کیونکہ اوہناں دے دل وچ پنجاب اتے مکمل قابض ہون دا وچار پیدا ہو رہا سی۔ ات: اوہ احمدشاہ نوں خالصہ راج دے قیام وچ اک نویں وڈی اڑچن منندے سن۔ اس حوالہ وچ سکھاں دی دلی خواہش ایہہ سی کہ مغل اتے افغان طاقتاں آپس وچ لڑ کے کمزور ہو جان، جسدے نال انھاننوں موقع مل سکے۔
سکھاں دے ابدالی دی فوج تے حملے
بھلے ہی مغلاں اتے افغاناں دی آپسی لڑائی وچ سکھ غیر جانبدار سن پر پرتدے ہوئے احمدشاہ ابدالی اتے کجھ چھاپامار لڑائیاں کیتی، جس وچ اوہ ویری ولوں کجھ جنگی سامان حاصل کر سکن۔ اس کم وچ سردار چڑھت سنگھ سکرچکیا نے سبھتوں ودھکے یوگدان کیتا۔
ایہ وی ویکھو
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چھیواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے ستواں حملہ
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے اٹھواں حملہ
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:لڑائیاںگٹھ:احمد شاہ ابدالی
یورارینا لوک
یورارینا لوک پیرو، دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
ورسائی
ورسائی فرانس دا اک شہر اے۔
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ضلع قندو‌ز
ضلع قندوز افغانستان دے صوبہ قندوز دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام قندوز شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قندوز
بخش قمصر
ایہہ ایران دے صوبہ اصفہان دے   شہرستان اصفہان (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
کلون
کلون وفاقی جمہوریہ جرمنی dا (برلن، ہامبرگ تے میونخ دے بعد) چوتھا وڈا شہر اے۔ یہ شہر دریائے رائن دے دواں اطراف وچ آباد اے۔ کلون وچ قائم "کلون یونیورسٹی" یورپ دی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ کلون نو آرٹ دا اک مرکز شمار کیتا جاندا اے جس وچ 30 توں زیادہ عجائب گھرتے سینکڑوں آرٹ گیلریاں قائم نیں۔ کلون دا تجارتی میلہ بہت سارے تجارتی شوز دی میزبانی کردا اے۔
بخش قمصر
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان دیاں تحصیلاں
کلون
ضلعے
کلون دے نو (9) ضلعے نیں، شہر نوں دیگر 85 حصیاں وچ تقسیم کیتا گیا اے۔
مقامی حکومت
کلون دی شہری انتظامیہ اک رئیس بلدیہ یا میئر تے تن نائب رئیساء یا ڈپٹی میئرز تے منتخب بلدیاتی نما ئنداں یا کونسلرز تے مشتمل ہوندی اے۔ اینہاں کونسلراں دی معیاد مدت 5 سال تے رئیس بلدیہ یا میئر دی معیاد مدت 6 سال اے۔ کولون دے موجودہ رئیس شہر دا تعلق "سوشل ڈیموکریٹک پارٹی" نال اے۔
سیاحت
کلون نوں سیاحتی اعتبار نال دنیا وچ نمایاں مقام حاصل اے۔ اس شہر وچ بے شمار عجائب گھر، آرٹ گیلریاں، ریستوران و سرائے، شراب خانے تے سیر و سیاحت دی بے شمار جگہاں واقع نیں۔
چک 313 ٹی ڈی اے
313 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
کوئپو
کوئپو کترے ددپلانے دا اک جانور اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے تے دنیا دیاں ہور تھانواں تے وی ایس نوں ایس دی کھل باہجوں وسایا گیا اے۔
چک 313 ٹی ڈی اے
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
پنجابی ناٹک دا پنجواں دور
ایہہ دور ہم عصر پنجابی ناٹک کار دا دور اے۔ اس دور دے شروع وچ ہی اداریکرن، نجیکرن اتے بین القوامیت دی حالت بنی جسنے سمچے جیون تے ساہت نوں متاثر کیتا۔ اس ویلے ساہت وچ بین القوامیت، بعد جدیدیت تے بعد کلونیکل جہے نویں تجزیہ ابھرے اتے پنجابی ناٹک نے وی ایہناں سنکلپاں نوں انگیکار کیتا۔
اس ویلے چوتھی پیڑھی دے ناٹک کار ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما، سوراجبیر، منجیتپال کور، پالی بھپندر، دیوندر کمار، وریام مست تے جتندر براڑ ساہمنے آؤندے ہن جو بعد جدید سروکاراں ماتحت بہومکھی پہنچ ول اگرسر ہندے ہن۔ پنجابی ناٹک اس دور وچ بین القوامیت دے فلسروپ گواچ رہیں آپے دی پچھان، بدل رہی اخلاقیات، عورت سنویدنا اتے دلت طبقہ وغیرہ سروکاراں نال وابستا اے۔ اس قسم دی فکر وچ پنجابی ناٹک کاراں دیاں چارے پیڑھیاں نے یوگدان پایا۔
دنیا دی کھلھی معیشت اتے کھلھی اخلاقیات وچ گواچ رہے انسانی حقیقت دی تلاش نوں کیملوپس دیاں مچھیاں (آتمجیت)، فاصلے (جتندر براڑ) پنجرے دے آر پار (دیوندر کمار) اتے دائرے (ستیش کمار ورما) ناٹکاں نے پیش کیتا اے۔ عورت سنویدنا پکھوں اس دور وچ پہلی پیڑھی دے ناٹک کار سرجیت سنگھ سیٹھی دا 'تیرے ناچ نچایا'، گرچرن سنگھ جسوجا دا 'پریاں'، امریک سنگھ دا 'انیتا دا فیصلہ' اہم ہن۔ اس توں علاوہ ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما دا 'دائرے' اتے پالی بھپندر دا 'جدوں میں سرفمپ؛ عورت ہندی ہاں' وی اسے کیٹیکری دے ناٹک ہن۔ دلت فکر دے دوران اس دور وچ سیموئل دا ناٹک 'گھسیا ہویا آدمی'، گرشرن سنگھ دا 'نواں جم' اتے سومپال ہیرا دا 'داستان-اے-لال سنگھ دل' اہمیت حاصل کردے ہن۔ اس دور وچ پنجاب، مغربی پنجاب اتے پرواسی پنجاب وچ آپسی رنگمنچی اتے ناٹکی آدان-حاصل بہت ودھ گیا۔ اس آدان-حاصل دے فلسروپ مدیحہ گوہر ولوں اپنے شوہر شاہد ندیم دا لکھیا ناٹک 'بلھا' 'اجوکا تھئیٹر لاہور' ولوں دلی اتے چنڈی گڑھ وچ کھیڈے جان دے فلسروپ مقبولیت حاصل کردا اے۔ اس دے بالکل الٹ سوراجبیر دے ناٹک 'کویتا' نوں لاہور دے رنگکرمی کھیڈدے ہن۔ اسے طرحاں آتمجیت ولوں پرواسی فکر نال بھرپور 'کیملوپس دیاں مچھیاں' لکھیا جاندا اے اتے غیرملکی تھیٹر اُتے کھیڈیا جاندا اے۔ اسے طرحاں ہی ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما اتے گرشرن سنگھ ولوں وی پرواسی پنجابیاں لئی ناٹک کھڈوائے گئے۔ ایوں پنجابی رنگمنچی سرگرمیاں پنجاب دے پنڈاں، قصبیاں، پرمکھ شہراں توں دیس دے پرمکھ مہاننگراں، پاکستان اتے کینیڈا، امریکہ، انگلینڈ تک پھیل جاندیاں ہن۔ اس طرحاں اس دور وچ پنجابی ناٹک نے موضوع، تکنیک اتے پرسار دی نظر توں مخالف حالات دے باو جود تسلی بخش ترقی کیتی اے۔
گٹھ:ساہت گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:ناٹک گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:پنجابی ناٹک دا اتہاس گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
فرینکلن کاؤنٹی،نیبراسکا
فرینکلن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع حضرت امام صاحب
ضلع حضرت امام صاحب افغانستان دے صوبہ قندوز دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام حضرت امام صاحب شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قندوز
یاگوا
یاگوا کولمبیا، پیرو دکھنی امریکہ دے پرانے دیسی لوک  نیں۔
ہيرے کی کان (ناول)
ہيرے د‏‏ی کان جاسوسی دنیا سلسلے دا تیرہواں ناول ا‏‏ے۔ ایہ ناول فروری 1953ء وچ شائع ہويا۔ جاسوسی دنیا وچ ، ایہ انور سیریز دا پہلا ناول ا‏‏ے۔