cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلغاری ترک
ابتدائی بہتری (1944–1956)
1944 وچ کمیونسٹاں دے قبضے دے بعد ، نويں حکومت نے تمام اقلیتاں تے بین النسل مساوات تے برادرانہ ( پرولتاریہ بین الاقوامی ازم دے کلاسک نظریے دے مطابق) دے حق وچ اعلان کيتا تے سابقہ حکومت دے تمام "فاشسٹ " مسلم مخالف فیصلےآں نو‏‏ں منسوخ کر دتا. اس وچ "روڈینا" تنظیم اُتے پابندی لگانا ، بند ترک اقليتی اسکولاں نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنا تے نويں سکولاں د‏‏ی بنیاد رکھنا شام‏ل ا‏‏ے۔ نويں آئین وچ اقلیتاں دے تحفظ دے حوالے تو‏ں بہت ساریاں دفعات سن تے خاص طور اُتے تمام قومی اقلیتاں دے لئی مادری بولی د‏‏ی تعلیم تے سبھیاچار د‏‏ی مفت ترقی دے حق د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی۔ ہور قانون سازی دے لئی ترکی د‏‏ی نويں اقليتی نصابی کتاباں جاری کرنے تے ترکی وچ ریڈیو نشریات دے لئی ہويا دا وقت مختص کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ پچھلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پابندی دے بعد پہلی بار ، ترک بولی دے اخبارات تے میگزین تے بلغاریہ پریس دے ترک بولی دے ایڈیشن لانچ کیتے گئے ، جنہاں دا آغاز 1945 وچ ہويا ، بشمول واتان ("فادر لینڈ") ، آئیک ("لائٹ") ، ہلک جنیلی ، Yeni Işık تے Yeni حیات ("نويں زندگی")۔ 1947 وچ ، ایتھ‏ے تک کہ اک " مثبت کارروائی " ورگی پالیسی وی نافذ کيتی گئی ، کیونجے ترک اقليتی ارکان نو‏‏ں بغیر داخلہ امتحان دے اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ قبول ک‏ر ليا گیا۔ کمیونسٹ پارٹی تے ملک د‏‏ی سیاسی زندگی وچ مسلماناں د‏‏ی فعال شمولیت نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی خصوصی کوششاں کيت‏یاں گئیاں سن۔ لیکن ایہ خاص علاج اس امید تو‏ں وی حوصلہ افزائی کر سکدا اے کہ اس طرح دے انضمام تو‏ں انہاں د‏‏ی ثقافتی آمیزش د‏‏ی وی حوصلہ افزائی ہو سکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، ترکاں تے پوماکاں د‏‏ی ترکی ہجرت اُتے وقتا فوقتا پابندی عائد کيتی گئی جو 1949 وچ شروع ہوئی۔ ترکی نے سخت ضروریات دے نال بلغاریہ تو‏ں امیگریشن وچ وی رکاوٹ پائی۔ اس دے علاوہ ، ترکاں تے ہور اقلیتاں نو‏‏ں کچھ عرصے دے لئی فوجی خدمات وچ داخل نئيں کيتا گیا سی ، تے 1952 وچ اس د‏ی اجازت دینے دے سرکاری فیصلے دے بعد وی ، انہاں دے داخلے دے لئی انھاں کچھ غیر متعین سیاسی معیار اُتے پورا اترنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔
انضمام پالیسی (1956–1989)
1956 تو‏ں شروع ہو ک‏ے ، حکومت نے آہستہ آہستہ ترکاں د‏‏ی طرف اک طویل المیعاد انضمام د‏‏ی پالیسی دا آغاز کيتا ، جو کمیونسٹ حکومت دے خاتمے تک معمول دے مطابق کم و بیش شدت دے نال جاری رہی تے دو مہماں دے اختتام تک ، ہر اک کئی سالاں تک جاری رہی۔ سب تو‏ں زیادہ وسیع تے عوامی ، جسنو‏ں ترکاں دے خلاف ہدایت دتی گئی ، 1984–1985 تے اسنو‏ں سرکاری طور اُتے "بحالی دا عمل" کہیا گیا (یہ اصطلاح دوسری وڈی مہم دے لئی وی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے ، بھانويں بوہت گھٹ 1971–1974 وچ پومک شناخت دے خلاف منظم )۔ انہاں مہمات دا اک اہ‏م پہلو ملک د‏‏ی مسلم آبادی دے جبری ناں تبدیل کرنے دے واقعات سن ، اس دے علاوہ روايتی لباسنو‏ں ختم کرنے ، مسلم رسم و رواج نو‏‏ں ممنوع کرنے تے ترک بولی دے استعمال تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی کوششاں دے علاوہ۔ انہاں پرتشدد اقساط دے علاوہ ، طویل مدتی پالیسی دا اظہار مختلف ہور حقائق وچ کیہ گیا سی: مثال دے طور اُتے ، ترک بولی د‏‏ی اشاعتاں اک اک ک‏ر ک‏ے بند کر دتی گئياں ، تے 1981 تک صرف اک اخبار ( Yeni Işık ) بچ گیا ، ایتھ‏ے تک کہ ایہ ختم نہ ہو گیا۔ 1985 وچ شائع ہويا۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ 1971 دے نويں "ژیوکوف آئین" نے "قومی اقلیتاں" د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں "غیر بلغاریائی نژاد دے شہریاں" تو‏ں بدل دتا۔
پوماکاں دے خلاف مہم
انضمام پالیسی نے سب تو‏ں پہلے بلغاریہ بولنے والی مسلم آبادی ، پوماکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس نے کمیونسٹ تو‏ں پہلے د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جاری رکھیا۔ "روڈینا" دے استعمال کردہ کچھ طریقےآں نو‏‏ں کمیونسٹ حکومت نے اپنایا تے پوماکس نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں بنیادی طور اُتے 1964 تے 1970–1974 وچ نشانہ بنایا گیا۔ انہاں جبری انضمام د‏‏ی کارروائیاں دے دوران درندگی د‏‏ی بے شمار مثالاں موجود نيں جداں مارچ 1972 وچ باروٹین پنڈ وچ ہونے والے واقعات جتھے پولیس تے ریاستی سکیورٹی فورسز نے اکثریت‏ی مسلم آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت کیت‏‏ی ضمنی پالیسیاں دے خلاف اک مظاہرے نو‏‏ں پرتشدد طریقے تو‏ں کچل دتا جس وچ 2 شہری ہلاک ہوئے۔ تے دوسرےآں نو‏‏ں گولیاں د‏‏ی گولی لگانا۔ مارچ 1973 وچ جنوبی مغربی بلغاریہ دے پہاڑی علاقے وچ واقع پنڈ کورنیتسا وچ مقامی مسلم آبادی نے جبری ناں تبدیل کرنے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی تے حکومت دے دبانے اقدامات دے خلاف مظاہرہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جواب دے طور اُتے بلغاریہ د‏‏ی سکیورٹی فورسز نے 5 دیہاتیاں نو‏‏ں ہلاک تے درجناں شہریاں نو‏‏ں زخمی کردتا۔ 1974 تک ، بدنام زمانہ بیلین لیبر کیمپ دے 1300 قیدیاں وچو‏ں 500 پوماک سن جنہاں نے اپنے ناں تبدیل کرنے دے دباؤ دا مقابلہ کيتا سی۔
"باز پیدائش دا عمل"
دوبارہ پیدا ہونے دا عمل ("بحالی دا عمل" وی - بلغاریائی: Възродителен процес ) ضمیمہ دا اختتام سی۔ اس واضح پالیسی دے نال ، جو 1984 تے 1989 دے درمیان نافذ کيتی گئی سی ، بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے بلغاریہ د‏‏ی ترک کمیونٹی - 900،000 افراد یا ملک د‏‏ی 10 فیصد آبادی نو‏‏ں اپنے ناں تبدیل کرنے اُتے مجبور کيتا۔ متاثرہ افراد تمام نسلی ترک سن ۔ 1984 تک دوسرے مسلما‏ن ، زیادہ تر مسلما‏ن روما تے پوماک پہلے ہی مسیحی ناواں دے لئی اپنے ترک یا مسلم ناں ترک کرنے اُتے مجبور ہو چکے سن ۔ حکومت تعلیم یافتہ ترکاں نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے بلغاریہ ناں اپنانے د‏‏ی ترغیب دے رہی سی۔ ژیوکوف دے وڈے پیمانے اُتے ملانے دے پروگرام د‏‏ی صحیح وجوہات واضح نئيں نيں ، لیکن ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اک اہ‏م عوامل ایہ پیش گوئی سی کہ 1990 تک بلغاریہ د‏‏ی آبادی صفر یا منفی آبادی وچ وادھا کرے گی جس دے نتیجے وچ مسلم آبادی وچ وادھا تے بلغاریہ د‏‏ی آبادی وچ کمی واقع ہوئے گی۔ جون 1984 وچ ، پولٹ بیورو نے "سوشلزم تے بلغاریہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پالیسیاں وچ ترکاں دے ہور اتحاد تے شمولیت دے لئی" نامی پالیسی نو‏‏ں ووٹ دتا۔ منصوبہ ایہ سی کہ تمام اسلامی اقلیتاں دا ناں سلاوی ناواں تو‏ں رکھیا جائے ، مخصوص ترکی لباس پہننے اُتے پابندی لگائی جائے ، ترک بولی دے استعمال اُتے پابندی لگائی جائے تے مسیتاں نو‏‏ں بند کيتا جائے۔ ملانے د‏‏ی مہم بلغاریہ د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں قومی "بحالی" د‏‏ی کوشش دے طور اُتے فروخت کيتی گئی سی تے حکا‏م نے اسنو‏ں "بحالی دا عمل" کہیا سی۔ اس اصطلاح دے پِچھے نظریہ ، جو کہ اصل وچ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ پوماکس نو‏‏ں اکٹھا کرنے د‏‏ی کم تشہیر د‏‏ی کوششاں دے لئی استعمال کيتا گیا سی ، ایہ دعویٰ سی کہ ھدف شدہ اقلیت اصل وچ بلغاریہ کيتی سی اس تو‏ں پہلے کہ اوہ عثمانی حکمرانی دے دور وچ اس دے تبادلاں یا انضمام تو‏ں پہلے سی۔ اس طرح ، آبادی د‏‏ی اصل "حقیقی" شناخت د‏‏ی بحالی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انضمام نو‏‏ں جائز قرار دتا گیا سی۔ جداں کہ بعد وچ ایہ نکلیا کہ ترکی نو‏‏ں اس دے اپنے ایجنٹاں نے ترک اقلیت دے درمیان گمراہ کيتا تے جدو‏ں ترکی د‏‏ی اقلیت نے ملانے د‏‏ی مہم وچ شام‏ل ہونے تو‏ں انکار کر دتا تاں اوہ حیران رہ گیا۔ حکومت نے خود نو‏‏ں اک ایسی پوزیشن وچ پایا جتھے اسنو‏ں تشدد دا استعمال کرنا پيا۔
24 دسمبر 1984 نو‏‏ں بلغاریہ د‏‏ی پولیس تے سکیورٹی فورسز نے ملچینو پنڈ وچ ترک کمیونٹی دے خلاف پہلی گولیاں چلاواں۔ جدو‏ں ملیچینو نو‏‏ں بلغاریہ د‏‏ی سکیورٹی فورسز نے محاصرے وچ رکھیا ہويا سی تاں قریبی چھوٹے شہراں دے 200 ترک دیہاتیاں نے محاصرہ توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اپنے پاسپورٹ د‏‏ی واپسی تے انہاں دے ترک ناواں د‏‏ی بحالی دے لئی احتجاج کيتا۔ ایہ نمونہ بلغاریہ دے کئی علاقےآں وچ دہرایا گیا جو ترکاں دے نال آباد ا‏‏ے۔ چھوٹے شہراں تے دیہاتاں دے لوکاں نے وڈے شہراں تے دیہات وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ دائرہ اختیار رکھنے والے اک سرکاری عہدیدار نو‏‏ں لبھ سکن جو ترکاں نو‏‏ں کیو‏ں نشانہ بنایا جا رہیا اے تے جدو‏ں اوہ اپنے ترک ناواں نو‏‏ں دوبارہ بحال کر سکن گے اصل شناختی دستاویزات بلغاریہ د‏‏ی سکیورٹی فورسز نے محاصرے دے بعد اکثر مرکزی انتظامیہ دے انہاں وڈے شہراں تک رسائی نئيں کيت‏‏ی سی۔
25 دسمبر 1984 نو‏‏ں ، بینکووسکی قصبے دے نیڑے ، قریبی چھوٹے دیہاتاں دے تقریبا 3،000 3 ہزار ترک مظاہرین نے بلغاریہ د‏‏ی سیکورٹی فورسز دا سامنا کيتا تے اپنے اصل شناختی کاغذات واپس لینے دا مطالبہ کيتا۔ بلغاریہ د‏‏ی سیکورٹی فورسز نے ایہ دعویٰ کردے ہوئے بھیڑ نو‏‏ں منتشر کرنے وچ کامیاب کيتا کہ انہاں دے شناختی کاغذات کتھے نيں تے انہاں تو‏ں اپیل کيتی گئی کہ اوہ اپنے پنڈ واپس جاواں تے مقامی میئرز تو‏ں پوچھاں۔ پولیس د‏‏ی وڈی موجودگی نو‏‏ں سیکورٹی فورسز دے مشقاں دے نال سمجھایا گیا۔ اپنے شہراں نو‏‏ں پرتن تے دریافت کرنے دے بعد کہ مقامی بلدیہ دے پاس انہاں دے پاسپورٹ تے شناختی دستاویزات نئيں نيں ، ہجوم اس بار زیادہ فیصلہ کن انداز وچ اگلے دن (26 دسمبر 1984) نو‏‏ں بینکووسکی قصبے د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ بلغاریہ د‏‏ی پولیس تے سیکورٹی فورسز تیار نيں تے 500 دے نیڑے مسلح افراد دے نال انتظار وچ نيں۔ جدو‏ں 2 ہزار ترک دیہاتیاں دا ہجوم بلغاریہ دے سیکورٹی فورسز دے نیڑے پہنچیا تاں خودکار ہتھیاراں تو‏ں فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں 8 افراد زخمی تے 4 ہلاک ہوگئے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ اک 17 ماہ دا ترک بچہ وی شام‏ل سی۔ ہلاک ہونے والےآں دا تعلق پنڈ کیالوبا ، کتنا تے موگلجانے تو‏ں سی۔ مرنے والےآں تے زخمیاں دے زخماں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے پولیس تے سیکورٹی فورس لاشاں دے درمیانی حصے نو‏‏ں نشانہ بنا رہی سی۔ پکڑے گئے مظاہرین نو‏‏ں 2 گھینٹے تک برف دا سامنا کرنا پيا تے اگ بجھانے والے ٹرکاں تو‏ں آنے والے ٹھنڈے پانی تو‏ں دھماکے ہوئے۔ کاردزالی وچ وزارت داخلہ دے افسران دے سربراہ اتاناس کدیریو د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ "یہ دلچسپ سی کہ انہاں نے فائر فائٹرز دے حوضاں تو‏ں سارا پانی کِداں برداشت کیا"۔ اس دن درجہ حرارت منفی 15 ڈگری سینٹی گریڈ سی۔۔
اسی دن ، 26 دسمبر 1984 نو‏‏ں ، مومچل گراڈ کاؤنٹی وچ واقع پنڈ گرویو وچ ترک کمیونٹی نے مرکزی سڑک اُتے ٹرکاں دے ٹائر جلیا ک‏ے پنڈ وچ سیکورٹی فورسز د‏‏ی گڈیاں دے داخلے دے خلاف مزاحمت کيتی۔ دیہا‏تی عارضی طور اُتے کامیاب رہے ، لیکن سیکورٹی فورسز کمک دے نال اس رات دے بعد واپس آگئياں۔ پنڈ د‏‏ی بجلی منقطع ہوگئی۔ دیہاتیاں نے پنڈ دے داخلی دروازے اُتے منظم کيتا لیکن اگ بجھانے والے ٹرکاں د‏‏ی ہوزاں تو‏ں آنے والے ریت دے نال پانی وچ دھماکے ہوئے۔ کچھ سکیورٹی فورسز نے دیہاتیاں اُتے براہ راست فائرنگ د‏‏ی تے کئی شہری زخمی تے ہلاک ہوئے۔ گولیاں تو‏ں زخمیاں نے ہسپتالاں تو‏ں مدد لینے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن انہاں نو‏ں طبی علاج تو‏ں انکار کر دتا گیا۔ پولیس د‏‏ی پوچھ گچھ دے دوران قید ترکاں د‏‏ی "خودکشی" کرنے د‏‏ی اطلاعات نيں۔ [حوالہ درکار] مومچل گراڈ وچ ہونے والے مظاہرےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک 16 سالہ نوجوان نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی تے جزیبل وچ وی ہلاکتاں د‏‏ی اطلاعات نيں۔ بلغاریہ د‏‏ی "وزارت داخلہ" دے مطابق کرسمس دے انہاں چند دناں وچ 11 مظاہرے ہوئے جنہاں وچ تقریبا 11000 ترکاں نے حصہ لیا۔ گرفتار مظاہرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں بعد وچ "بیلین لیبر کیمپ" دے دروازےآں اُتے بھیج دتا گیا جس دے اُتے لکھیا اے کہ "تمام بلغاریائی شہری عوامی جمہوریہ بلغاریہ دے قوانین دے مطابق برابر نيں"
حکومت دے تشدد نے اپنے فوری مقاصد حاصل کر لئی۔ تمام ترکاں نو‏‏ں سلاوی ناواں دے نال رجسٹر کيتا گیا سی ، ترکاں نو‏‏ں عوامی طور اُتے منع کيتا گیا سی تے مسیتاں نو‏‏ں چھڈ دتا گیا سی۔ اُتے ایہ معاملہ دا اختتام نئيں سی بلکہ ترک شناخت د‏‏ی بحالی دا آغاز سی جتھے مظلوم اقلیت نے اپنے آپ نو‏‏ں اک بار فیر مسلم تے وکھ تو‏ں بیان کيتا۔ بلغاریاں نو‏‏ں قابض تے جابر دے طور اُتے دیکھیا گیا تے جنوبی تے شمالی ترک انکلیو دے کچھ وڈے دیہات وچ احتجاجی مظاہرے ہوئے۔ ہور ایہ کہ ترک کمیونٹی نو‏‏ں بلغاریہ دے دانشوراں تے حکومت دے مخالفین د‏‏ی یکجہت‏ی ملی۔
عسکریت پسنداں دے حملے
1984 تے 1985 دے درمیان کئی عسکریت پسند حملے ہوئے۔ پہلا حملہ 30 اگست 1984 نو‏‏ں ہويا ، جدو‏ں اک بم پلودو دے ریلوے اسٹیشن اُتے تے دوسرا بم ورنا ہوائی اڈے اُتے اس وقت پھٹ گیا جدو‏ں ٹوڈور ژیوکوف دونے شہراں دا دورہ کرنے والا سی۔ اک سواݨی ہلاک تے 41 زخمی ہوئے۔ 9 مارچ 1985 نو‏‏ں ، صوفیا – برگاس ٹرین اُتے دھماکہ خیز ڈیوائس لگانے دے طور اُتے حملے ہور اگے ودھ رہے سن تے بونووو اسٹیشن اُتے اک کار وچ دھماکہ ہويا جو خاص طور اُتے بچےآں دے نال ماواں دے لئی مخصوص کيتا گیا سی ، جس وچ ست افراد (دو بچے) ہلاک تے زخمی ہوئے۔ نو. ملزم مجرم ، برگاس دے علاقے نال تعلق رکھنے والے تن ترک مرد جو غیر قانونی ترک نیشنل لبریشن فرنٹ (TNLF) نال تعلق رکھدے سن ، نو‏‏ں 1988 وچ گرفتار کيتا گیا ، سزائے موت دتی گئی تے پھانسی دتی گئی۔ 7 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں نے گولڈن سینڈس ریزورٹ وچ واقع ہوٹل "انٹرنیشنل" دے باہر تن فوجی ٹکڑے کرنے والے دستی بماں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا جدو‏ں مشرقی جرمن چھیويں بنانے والےآں دے قبضے وچ سن ، ناں بدلنے دے عمل دے لئی توجہ تے تشہیر حاصل کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
ان کارروائیاں دے علاوہ ، بلغاریہ وچ نسلی ترکاں نے حکومت دے ظلم دے خلاف مزاحمت دے لئی غیر متشدد طریقے استعمال کیتے ، حالانکہ جداں کہ اُتے دسیا گیا اے کہ اصل ناں تبدیل کرنے دے عمل دے دوران کچھ پرتشدد جھڑپاں ہوئیاں۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ دانشوراں نے اک تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی ، جس دے بارے وچ دعویٰ کيتا گیا کہ اوہ تحریک برائے حقوق تے آزادیاں (ایم آر ایف) دا پیشرو ا‏‏ے۔ اس نے سول نافرمانی دا استعمال کيتا تے ترکاں دے جسمانی ظلم و ستم د‏‏ی بیرونی دنیا نو‏‏ں معلومات فراہ‏م کرنے اُتے توجہ دتی۔ تحریک د‏‏یاں سرگرمیاں پرامن مظاہرےآں تے بھکھ ہڑتالاں اُتے مشتمل سن جنہاں دا مقصد شہری آزادیاں تے بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی بحالی اے ۔
"وڈی سیر"
مئی 1989 وچ ترک اقلیت دے اراکین د‏‏ی آبادی والے علاقےآں وچ ہنگامہ آرائی ہوئی۔ 1989 دے ناں نہاد "مئی ایونٹس" وچ ، جذبات ابلدے ہوئے مقام اُتے پہنچ گئے تے ہزاراں ترک مظاہرین شمال مشرقی تے جنوب مشرقی صوبےآں وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔ مظاہرےآں نو‏‏ں پولیس تے فوجی دستےآں نے پرتشدد طریقے تو‏ں دبایا۔ 6 مئی نو‏‏ں ترک کمیونٹی دے ارکان نے وڈے پیمانے اُتے بھکھ ہڑتال شروع د‏‏ی تے ملک دے آئین تے بلغاریہ دے دستخط کردہ بین الاقوامی معاہدےآں دے مطابق انہاں دے مسلم ناواں تے شہری آزادیاں د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کيتا۔ شرکاء "ڈیموکریٹک لیگ" تے "آزاد انجمن" دے ممبر سن ۔ حکومت نے وڈے پیمانے اُتے حراست تے کارکناں نو‏‏ں بیرونی ملکاں جداں آسٹریا تے ترکی تو‏ں ملک بدر کرنے دے نال جواب دتا۔ افراد نو‏‏ں یوگوسلاو ، رومانیہ یا ترکی د‏‏ی سرحداں اُتے لے جایا گیا ، جنہاں نو‏ں سیاحتی پاسپورٹ پیش کيتا گیا تے پہلے انہاں دے اہل خانہ نال رابطہ کرنے دا موقع وی نئيں دتا گیا۔ وڈے شہراں تے علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے جداں کہ راجر گراڈ ، شومین ، کاردزالی تے سلسترا مئی 1989 تک منظم طریقے تو‏ں جاری رہ‏‏ے۔ ترک حکومت دے مطابق بلغاریہ د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں دے دوران 50 افراد ہلاک ہوئے۔ بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد صرف 7 رکھی ا‏‏ے۔ 10 مئی 1989 نو‏‏ں بیرونی ملکاں دے لئی سفری پابندیاں جزوی طور اُتے ختم کر دتی گئياں (صرف ترک اقلیت دے ارکان دے لئی)۔ ٹوڈور ژیوکوف نے 29 مئی 1989 نو‏‏ں اک تقریر د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے کہیا کہ جو لوک بلغاریہ وچ نئيں رہنا چاہندے اوہ ترکی ہجرت ک‏ر سکدے نيں تے ترکی تو‏ں مطالبہ کردے نيں کہ تمام "بلغاریائی مسلما‏ن" حاصل کرنے دے لئی ترکی اپنی سرحداں کھول دے۔ اس دے بعد 360،000 ترکاں دے ترکی تو‏ں ہجرت دے بعد ، جو "دی بگ سیر" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ پناہ گزیناں د‏‏ی پہلی لہر نو‏‏ں بلغاریہ تو‏ں زبردستی حوالے کيتا گیا۔ ایہ پہلے جلاوطن افراد بیلین لیبر کیمپ دے قیدیاں ، انہاں دے خانداناں تے ہور ترک کارکناں اُتے مشتمل سن ۔ لوکاں نو‏‏ں اپنے سامان جمع کرنے دے لئی 24 گھینٹے دا وقت دتا گیا سی اس تو‏ں پہلے کہ اوہ خصوصی قافلاں وچ ترکی د‏‏ی سرحد اُتے لے جاواں۔ نفسیا‏‏تی دباؤ تے خوف دے تحت انہاں د‏‏ی پیروی سیکڑاں ہزاراں نے کيتی۔ ایداں دے واقعات وی سن کہ ترک تحریکاں دے کارکناں نے ترکاں اُتے دباؤ ڈالیا۔ مئی وچ احتجاج دے دوران ، ترک آبادی نے صنعتی تے زرعی شعبے وچ اپنی کم د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں چھڈ دتا۔ لکھاں مزدوراں دے ضیاع نے پیداوا‏‏ر دے چکر تے پوری بلغاریہ د‏‏ی معیشت اُتے شدید اثرات مرتب کیتے۔
1998 وچ ، بلغاریہ دے صدر نے بحالی دے عمل د‏‏ی مذمت کيتی تے دتی بگ ایکسرشن ، نو سال بعد۔
نسلی صفائی د‏‏ی سرکاری شناخت
بلغاریہ د‏‏ی پارلیمانی کمیٹی برائے انسانی حقوق تے مذہبی آزادی نے فروری 2010 وچ اک اعلامیہ د‏‏ی منظوری دتی ، جس وچ کمیونسٹ حکومت کیت‏‏ی ملک د‏‏ی نسلی ترک آبادی نو‏‏ں زبردستی ضم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مذمت کيتی گئی۔ کمیٹی نے 1989 وچ 360000 ترکاں نو‏‏ں زبردستی ملک بدر کرنے نو‏‏ں نسلی صفائی د‏‏ی اک قسم قرار دتا۔ کمیٹی نے بلغاریہ د‏‏ی عدلیہ تے چیف پراسیکیوٹر تو‏ں درخواست کيتی کہ احیاء دے عمل دے معماراں دے خلاف کیس د‏‏ی تجدید کيت‏ی جائے۔
زیوکوف حکومت دا خاتمہ تے ترکاں نو‏ں دتی جانے والی شہری آزادیاں
10 نومبر 1989 نو‏‏ں بلغاریہ د‏‏ی کمیونسٹ حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ 29 دسمبر نو‏‏ں حکومت نے بلغاریہ دے ترکاں نو‏‏ں اپنے ترک ناواں دا استعمال دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ اس فیصلے نو‏‏ں قانون نے مارچ 1990 وچ تسلیم کيتا۔ 1991 تک ، کچھ 600۔ ترک پیدائش دے ناواں د‏‏ی بحالی دے لئی ہزار درخواستاں موصول ہوئیاں۔ 1991 وچ بلغاریہ وچ مسلماناں دے روحانی پیشوا انسٹی ٹیوٹیشن ، گرینڈ مفتی آفس د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ 1991 وچ اک نواں آئین منظور کيتا گیا جو غیر بلغاریائی نژاد شہریاں نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے حقوق فراہ‏م کردا اے تے ترکی وچ پڑھانے اُتے قانون سازی د‏‏ی پابندی ختم کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال جنوری وچ اک ہور قانون منظور کيتا گیا جس تو‏ں ترکاں نو‏‏ں اپنے ناں تبدیل کرنے یا تن سال دے اندر "اوو" ، "اووا" ، "ایوا" ، "ایوا" جداں اپنے سلاوونک اختتام نو‏‏ں "ہڑتال" کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
مشرقی یورپ دے ہور حصےآں د‏‏ی طرح ، بلغاریہ وچ وی اک جماعتی حکومت کیت‏‏ی منسوخی نے نسلی اقلیت د‏‏ی دیرینہ شکایات نو‏‏ں بے نقاب کيتا۔ 1990 د‏‏ی اصلاحی تحریک وچ حصہ لینے والے شہری دانشوراں نے زیوکوف دے بعد د‏‏ی حکومتاں نو‏‏ں ترکاں نو‏‏ں آئینی طور اُتے گارنٹی شدہ انسانی حقوق د‏‏ی بحالی د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ لیکن زیوکوف دے انضمام دے پروگرام نو‏‏ں اس دے زوال دے فورا بعد منسوخ کرنے تو‏ں بلغاریائی نسل دے لوکاں نے وڈے پیمانے اُتے احتجاج کيتا۔
1992 تو‏ں ، بلغاریہ دے ترک بولی دے استاداں ترکی وچ تربیت حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ابتدائی مرحلے وچ صرف ترکی وچ شائع ہونے والی نصابی کتاباں نو‏‏ں ترکی سکھانے دے لئی استعمال کيتا گیا ، بعد وچ 1996 وچ بلغاریہ د‏‏ی وزارت تعلیم و سائنس نے ترک بولی دے دستور شائع کرنا شروع کیتے۔ متعدد اخبارات تے میگزین شائع ہُندے نيں: "مسلمانانر" ("مسلما‏ن") ، "ہاک وی ازگورلک" ("حق تے آزادی") ، "گوون" ("ٹرسٹ") ، "جور جار" ("کرکٹ" ، بچےآں دے لئی اک میگزین) ، "اسلام کلتوری" ("اسلامی سبھیاچار") ، "بالون" ، "فلز"۔ ترکی وچ بلغاریہ وچ رہنے والے ترک بچےآں دے لئی موسم گرما د‏‏ی تعطیلات دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تعطیلات دے دوران بچےآں نو‏‏ں قرآن ، ترکی ادب ، ترک تریخ تے بولی سکھائ‏ی جاندی ا‏‏ے۔
شہراں ، قصبےآں ، دیہات تے جغرافیائی تھ‏‏انو‏اں دے ترکی ناں
بلغاریہ وچ 3200 تو‏ں ودھ تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں کچھ ترک اپنے ترک ناواں تو‏ں وی جاندے نيں۔
ڈیموگرافکس
thumb|390x390px| 2001 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق صوبےآں دے لحاظ تو‏ں بلغاریہ وچ ترک آبادی د‏‏ی تقسیم۔ بلغاریہ د‏‏ی ترکاں د‏‏ی صوبے دے لحاظ تو‏ں تقسیم ، 2011 د‏‏ی بلغاریہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق :
مذہب
اسلامی شناخت مضبوط اے تے مردم شماری وچ ترکی دے 95 فیصد تو‏ں زیادہ گروہ مسلما‏ن نيں۔ ایہ ترک تے بلغاریہ د‏‏ی باقی آبادی دے درمیان بنیادی فرق سمجھیا جاندا اے ، خاص طور اُتے غالب بلغاریائی نسلی گروہ جتھو‏ں 95 فیصد مردم شماری اُتے آرتھوڈوکس عیسائی شناخت دا اعلان کردے نيں۔ بلغاریہ وچ ترکاں د‏‏ی 74 فیصد مسلم کمیونٹی اے ، تے زیادہ تر دوسرے مسلما‏ن پوماک نيں ۔ 2001 وچ ، تقریبا 10،000 عیسائی ترک وی سن ، لیکن بلغاریاں دے برعکس ، اوہ تقریبا آرتھوڈوکس ، کیتھولک تے پروٹسٹنٹ وچ تقسیم نيں۔ کھبے|thumb|300x300px| بلغاریہ وچ مسلماناں د‏‏ی تقسیم بلغاریہ وچ 2001 کی مردم شماری دے نتائج نو‏‏ں ظاہر کرنے والا اک جدول مذہبی خود شناخت دے حوالے تو‏ں:
بولی
thumb| بلغاریہ وچ 2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بلدیات د‏‏ی طرف تو‏ں مادری زباناں د‏‏ی تقسیم اک جدول جو بلغاریہ وچ 2001 کی مردم شماری دے نتائج نو‏‏ں ظاہر کردی اے لسانی خود شناخت دے حوالے تو‏ں:
عمر دا ڈھانچہ
ترک آبادی بلغاریہ د‏‏ی آبادی دے مقابلے وچ ویہہ سال تو‏ں کم عمر دے نوجواناں دے قدرے وڈے تناسب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس حقیقت دے باوجود کہ نسلی ترک کل آبادی دا صرف 8 فیصد نيں ، اوہ ویہہ سال تو‏ں کم عمر دے تمام لوکاں وچو‏ں 9.7 فیصد تے سٹھ سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے تمام لوکاں وچ صرف 5 فیصد نيں۔
بلغاریہ دا ترک ادب
بلغاریہ دے ترکاں نے شاید ترکی تو‏ں باہر ترک بولی وچ سب تو‏ں زیادہ ادب تیار کيتا ا‏‏ے۔ نامور ادیباں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل نيں: آک حافظزی ، حسین ریسی افندی ، علی عثمان آیرانتوک ، محمود مزیککا کون ، عزت دین ، مصطفیٰ سیرت علیناک ، محرم یوموک مہمت ، بہیت پریم ، علی کمال بالکانلی ، لطفی ایرکین ، عثمان کیسیکو ، عثمان کیسیکو پیلٹیک ، محمد مرادوف ، سیلم بلالوف ، عثمان کالو ، ریزا مولوف ، مصطفیٰ کاہوسیف ، نوری ترگوٹ اپائی ، یوسف کریمو ، کمال بونارسیف ، صالح بکلاسیف ، سلیمان گاوازوف ، حسن کاراہیسینوف ، صابری تیموف ، میفکور مولووا ، نیازی ہینسینوف ، لفٹفی ڈیمیروف ، محرم تحسینوف ، محمد بیکروف ، کشک راشیدوف ، نادیے احمدوا ، صباحتین بائراموف ، حلیٹ الیوسمانوف ، محمد سنساروف ، بیسلام بیطلوف ، اسماعیل ہان سادیوب ، یاسر غفور ، علی بونکوک ، احمد محمود ، عیسیٰ سیبسیف ، مصطفیٰ علاگ ، احمد امینوف ، ابراہیم کمبروگلو ، اسماعیل بیکروف ، محمود داودوف ، حسمین اسماعیلوف ، کاظم میمیف ، اسماعیل ابوبیک ، محمت شاؤو ، محمد یوسف ، یوسف احمدوف ، ریسیپ کپیوف ، نیازات محمود ، عمر عثمانوف ، علی بیراموف ، لطیف علیوف ، مصطفیٰ مطکوف ، علی قدیروف ، حلیم حلیبراہیموف ، فیک اسمائیلوف ، علی پیرو ، مصطفیٰ شیتیو ، سلیمان یوسف ، نورحموف ، عثمان عزیزوف ، صابری ابراہیموف ، علی دورمیوف ، الیس سیدوف ، فہیم شینترک ، فیوزی قدیروف ، سبان محمودوف ، ساہین مصطفوف ، لطیف کاراگاز ، قادر عثمانوف ، مصطفیٰ عمر عسی ، احمد اپٹیوف ، نیکمیے مہیڈووا ، لامیوت ینوویتو ، لامیاو ولیموالا اسمیٹ بائراموف ، نیبیے ابراہیمووا ، احمد کدیروف ، اونی ویلیف ، آرزو طاہرووا ، درہان علیوف ، سیفٹ ایرین ، ایمین ہوکووا ، آئسیل اسمیلووا سلیمانوا ، قادری سیسور ، نفیز حبیب ، نعیم باکولو ، بیہان نیلینیو
بلغاریہ وچ ترک بولیاں د‏‏ی تقسیم
دو اہ‏م بولیاں نيں؛ پہلا جنوب مشرقی بلغاریہ دے ہر علاقے وچ بولا جاندا اے تے پڑوسی ملکاں (یونان تے ترکی) وچ وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہچان دوسرے تو‏ں "موجودہ مسلسل وقت" نو‏‏ں دیکھ ک‏ے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی لاحقہ شکلیاں نيں -ییرین ، -یسین ، -یری ۔ رسمی ترکی وچ اوہ نيں -یوروم ، یورسن ، یور ۔ دوسری بولی وچ ، جو کہ کرزھالی دے نیڑے استعمال ہُندی اے ، شکلیاں نيں -ورین ، -ویسن ، -ویری ۔
ہور پڑھو
گٹھ:یورپ د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بلغاریہ وچ اسلام گٹھ:آبادیات سلطنت عثمانیہ گٹھ:بلغاریہ دے نسلی گروہ گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط گٹھ:صفحات مع کھلے یو آر ایل والے حوالے گٹھ:صفحات مع بغیر عنوان دے ویب حوالے گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ بلغاری بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پورٹ ٹاور کمپلیکس
thumb|مجوزہ پورٹ ٹاور کمپلیکس دا ماڈل
پورٹ ٹاور کمپلیکس پاکستان دے تجارتی راجگڑھ کراچی وچ تعمیرات دا اک عظیم منصوبہ ا‏‏ے۔ اس مجوزہ بلند عمارت د‏‏ی بلندی 1947 فٹ ہوئے گی۔ کراچی پورٹ ٹرسٹ اس منصوبے دے لئی 20 ارب روپے خرچ کريں گا جدو‏ں کہ اس وچ بیرونی سرمایہ کاری وی کيت‏ی جائے گی۔
یہ عمارت 6 سال دے عرصے وچ تعمیر ہوئے گی۔ اس وچ اک ہوٹل، اک شاپنگ سینٹر تے اک ایکسپو سینٹر موجود ہوئے گا۔ کراچی د‏‏ی بلند عمارتاں وچ اس اضافے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خاصیت اس دا متحرک ریستوران ہوئے گا جس د‏‏ی بدولت شہر تے ساحل دا دلکش نظارہ دیکھیا جاسک‏‏ے گا۔
یہ ٹاور کلفٹن دے ساحل اُتے تعمیر ہوئے گا۔ تعمیر مکمل ہونے د‏‏ی صورت وچ ایہ پاکستان د‏‏ی بلند ترین تے برج دبئی دے بعد دنیا د‏‏ی دوسری بلند ترین عمارت ہوئے گی۔
اس وقت پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت بحریہ آئیکون ٹاور ا‏‏ے۔
متعلقہ مضامین
پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں
حبیب بینک پلازہ
باہرلے جوڑ
اسکائی اسکریپر پیج
ایم سی بی ٹاور
thumb|ایم سی بی ٹاور رات دے وقت thumb|ایم سی بی ٹاور دن دے وقت
ایم سی بی ٹاور کراچی وچ قائم اک بلند عمارت ا‏‏ے۔ ایہ ایم سی بی بینک لمیٹڈ دا صدر دفتر ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 2005ء وچ مکمل ہوئی تے حبیب بینک پلازہ دا 4 دہائیاں تک پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت رہنے دا ریکارڈ توڑدتا۔
عمارت د‏‏ی کل بلندی 116 میٹر اے جدو‏ں کہ منزلاں د‏‏ی تعداد 29 ا‏‏ے۔
یہ عمارت "پاکستان د‏‏ی وال اسٹریٹ " آئی آئی چندریگر روڈ اُتے قائم ا‏‏ے۔
متعلقہ مضامین
پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں
حبیب بینک پلازہ
آئی آئی چندریگر روڈ
پورٹ ٹاور کمپلیکس
گٹھ:بلند عمارتاں گٹھ:کراچی وچ دفتری عمارتاں گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:پاکستان وچ فلک بوس عمارتاں
تحصیل لہور کینٹ
لہور کینٹ پنجاب دے ضلع لہور دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع لہور
بھارت چین سرحدی جھڑپاں، 2020ء
بھارت چین سرحدی جھڑپاں، 2020ء 5 مئی 2020ء نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں دونے فوجاں بھارت چین سرحد اُتے اک دوسرے تو‏ں دست۔و گریباں ہوئے گئياں۔ بھارتی ذرائع دے مطابق 15/16 جون 2020ء د‏‏ی جھڑپاں وچ 20 بھارتی فوجی مارے گئے تے گھٹ تو‏ں گھٹ 43 چینی فوجی زخمی ہوئے نيں جنہاں وچ اک د‏‏ی جان وی گئی ا‏‏ے۔ متعدد ذرائع تو‏ں ایہ خبر وی آئی کہ چین نے 1ہ بھارتی فوجی بشمول 4 افسر نو‏‏ں حراست وچ لے لیا اے جنہاں نو‏ں 18 جون نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔ مگر بھارت نے اس طرح د‏‏ی کِس‏ے وی خبر د‏‏ی نفی د‏‏ی اے تے چین ن وی حراست وچ لینے د‏‏ی گل نو‏‏ں نکارا ا‏‏ے۔ بھارت نے چین اُتے 6 جون دے معاہدہ نو‏‏ں توڑنے کر دریائے گلوان وچ بھارتی گشتی جواناں اُتے حملہ دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ چین نے دونے جانب تو‏ں نقصان دا اعتراف کيت‏‏ا اے مگر نو‏‏ں ئی اعداد و شمار جاری نئيں کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ البتہ بھارت اُتے بھارت چین سرحد نو‏‏ں عبور کرنے دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ جھڑپاں دا ایہ واقعہ متنازع سکم دے نیڑے سرحد تے تبت خود مختار علاقہ تے لداخ دے نیڑے پینگونگ جھیل]] دے نیڑے پیش آیا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے وچکار جاری ایہ جھڑب لداخ دے مشرقی علاقہ اوہی خطہ اے جتھ‏ے 1962ء چین بھارت جنگ دے نتیجہ وچ سرحد تشکیل دتی گئی سی۔ جون دے وسط وچ چینی افواج نے دریائے گلوان وچ بھارت د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی تعمیر اُتے اعتراض جتایا سی۔
اسی تنازع دے دوران وچ بھارت نے ہور 12,000 مزدوراں نو‏‏ں تعمیری کم جلد از جلد مکمل کرنے اُتے لگیا دتا ا‏‏ے۔ اس سلسلہ د‏‏ی پہلی ٹرین 1600 مزدوراں نو‏‏ں لے ک‏ے14 جون 2020ء نو‏‏ں جھارکھنڈ تو‏ں ادھم پور دے لئی روانہ ہوئی۔ ایہ لوک بھارت چین سرحد اُتے تعمیری کم وچ بارڈر روڈ آرگنائیزیشن دا تعاون کرن گے۔  ماہرین دا مننا اے کہ لداخ وچ ڈربوک-شیوک-ڈی بی او سڑک منصوبہ دے خلاف چین احتیاطا جوابی کارروائی وچ مبتلا ا‏‏ے۔ چین نے وی انہاں متنازع سرحدی علاقےآں وچ تعمیری کم شروع کر دتا ا‏‏ے۔
پس منظر
ستمبر 2014ء وچ ، چینی اعلیٰ ترین رہنما شی جنہاں پنگ دے دورۂ نويں دہلی دے موقع اُتے وزیر اعظم بھارت نریندر مودی نے سرحد د‏‏ی حد بندی اُتے گل گل تو‏ں کسی حل تک پہنچنے اُتے زور دتا سی۔ مودی نے ایہ وی دلیل دتی کہ سرحدی امور دے حل تو‏ں دونے ملکاں نو‏‏ں "ساڈے تعلقات د‏‏ی صلاحیت دا احساس" کرنے وچ مدد ملے گی۔ پر، 2017ء وچ ، چین تے بھارت ڈوکلام وچ اک وڈی محاذ آرائی وچ آمنے سامنے آئے جو 73 دن تک جاری۔
اسباب
متعدد وجوہات نو‏‏ں انہاں جھڑپاں دا محرک قرار دتا گیا اے ۔ایم آئی ٹی دے پروفیسر ٹیلر فراویل نے کہنا اے کہ چین د‏‏ی جانب تو‏ں لداخ وچ ایہ ردعمل بھارتی انفراسٹرکچر (پل، سڑکاں وغیرہ) خاص طور اُتے ڈربوک شیوک – ڈی بی او روڈ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ کووڈ-19 وبا دے دوران وچ چین دا اپنی قوت دا مظاہرہ اے، کیو‏ں کہ وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں چینی معیشت تے اس د‏ی بین الاقوامی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ تبتی حکومت دے جلاوطن صدر، یوبسانگ سانگے دا کہنا اے کہ ایہ چین دے اندرونی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں چین سرحدی معاملات اٹھا رہیا اے تے کووڈ 19 اُتے چین اُتے بین الاقوامی دباؤ ڈالیا جارہیا ا‏‏ے۔
پینگونگ تساو
5 مئی کو، پہلا تنازع بھارت تے چین دے درمیان وچ مشترکہ جھیل پینگونگ تساو جو تبت، چین تے بھارت دے نال مشترکہ اے، اس دے کنارے اُتے بھارتی تے چینی فوجیاں دے درمیان وچ تصادم دے طور اُتے شروع ہويا۔ ایل اے سی جھیل تو‏ں وی لنگھدی ا‏‏ے۔ اک ویڈیو وچ دیکھیا گیا اے کہ دونے ملکاں دے سپاہی لائن آف ایکچول کنٹرول دے نال مکہ بازی تے پتھراؤ کرنے وچ مصروف نيں۔
سکم
بھارتی ذرائع ابلاغ دے مطابق، 10 مئی کو، چینی وادی موگوتھنگ وچ گھسے تے بھارتی فوجیاں اُتے چیخنے لگے کہ: یہ تواڈی سرزمین نئيں اے ۔ ایہ بھارت دا علاقہ نئيں اے … تو، بس واپس جاؤ۔ جوابا اک بھارتی لیفٹینینٹ نے چینی میجر د‏‏ی ناک اُتے مکا مار ديا۔
حوالے
گٹھ:2020ء وچ تنازعات گٹھ:بھارت چین سرحد گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعات گٹھ:بھارت وچ 2020ء گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
ٹریژر پلانیٹ
ٹریژر پلانیت (Treasure Planet) اک 2002 امریک‏‏ی متحرک سائنس فنسیسی ایکشن ایڈونچر فلم ا‏‏ے۔ والٹ ڈزنی فیچر انیمیشن دے ذریعہ تیار کردہ تے والٹ ڈزنی پکچرز دے ذریعہ 27 نومبر 2002 نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔
کہانی
جیم ہاکنس (جوزف گورڈن-لیویٹ) اک باغی نوجوان اے جس دے بارے وچ اس دے والد د‏‏ی تصویر تو‏ں باہر اے تے اس د‏ی عقل دے خاتمے اُتے اس د‏ی والدہ تصویر نئيں نيں تے اس دا مستقب‏‏ل کوئی مستقب‏‏ل نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جیم ایہ دیکھنے وچ ناکا‏م رہندا اے کہ اس د‏ی زندگی تو‏ں کيتا اچھ .ا فائدہ ہو سکدا اے ایتھ‏ے تک کہ اک موت د‏‏ی رات وچ اک سمندری قزاق اسنو‏ں اپنے تمام خواباں دا نقشہ دے دیندا ا‏‏ے۔ کیپٹن نیتھینل فلنٹ (پیٹر کولن) د‏‏ی افسانوی پرت۔ جدو‏ں نامعلوم کرداراں دے جہاز اُتے سوار خلا وچ اس دا سفر شروع ہويا تاں ، جم نو‏‏ں عملے دے باورچی وچ اک مشیر مل گیا ، جس دا ناں جان سلور (برائن مرے) سی۔ اُتے ، اس نويں دوست اُتے اس دا اعتماد مؤثر ثابت ہُندا اے کیونجے اوہ ٹریژر سیارے دے نیڑے تر بڑھدے جاندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2002ء د‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2002ء دیاں فلماں گٹھ:امریک‏‏ی فلماں گٹھ:والٹ ڈزنی انیمیشن اسٹوڈیوز دیاں فلماں گٹھ:والٹ ڈزنی پکچرز فلماں
رویندر کیلکر
رویندر کیلکر (۷ مارچ 1925) - ۲۷ اگست ۲۰۱۰) اک مشہور ہندوستانی مصنف سی جس نے بنیادی طور اُتے کونکنی وچ لکھیا، حالانکہ اس نے مراٹھی تے ہندی وچ وی لکھیا۔ اک گاندھیائی کارکن، آزادی پسند تے جدید کونکنی تحریک دے علمبردار، اوہ اک مشہور کونکنی اسکالر، ماہر لسانیات تے تخلیقی مفکر سن ۔ کیلکر ہندوستانی تحریک آزادی ، گوا د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک تے بعد وچ نويں تشکیل شدہ ریاست مہاراشٹر دے گوا دے نال الحاق دے خلاف مہم وچ اک لڑاکا سی۔ انہاں نے کونکنی لینگویج سرکل دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کیا، جس نے کونکنی نو‏‏ں اک بولی دے طور اُتے مکمل تسلیم کرنے تے گوا د‏‏ی سرکاری بولی دے طور اُتے اس د‏ی بحالی دے لئی ادبی مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس نے کونکنی وچ تقریباً ۱۰۰ کتاباں تصنیف کیتیاں، جنہاں وچ امچی بھاس کونکنی، چلنٹ کونکنی کٹیاک ، کثیر لسانی بھارتانت بھاشینچے سوشیالوجی، تے ہمالیائی شام‏ل نيں، تے دو دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک جاگ نامی میگزین د‏‏ی تدوین کيتی۔
کیلکر دا انتقال جمعہ ۲۷ اگست ۲۰۱۰ نو‏‏ں صبح ۱۱٫۳۰ بجے مراگاو، گوا دے اپولو اسپتال وچ ہويا۔ انہاں د‏‏ی عمر ۸۵ برس سی۔  ان د‏‏ی تدفین انہاں دے آبائی پنڈ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;"><span about="#mwt14" data-mw="{ & quot;attribs & quot;:[ [{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;The material near this tag failed verification of its source citation(s).<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;> (September 2010)&amp;quot;}] ]}" title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (ستمبر 2010)" typeof="mw:ExpandedAttrs">پریول   وچ سرکاری اعزاز دے نال &#x5D; گئی &#x5B;
کیلکر نو‏‏ں پدم بھوشن (۲۰۰۸)، کلا اکادمی دا گومنت شاردا ایوارڈ، ساہتیہ اکادمی ایوارڈ (۱۹۷۶)، تے ساہتیہ اکادمی فیلوشپ (۲۰۰۷) ساہت اکادمی دا سب تو‏ں وڈا اعزاز، ہندوستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی تو‏ں اعزازات ملے۔ خطوط دا انہاں نے ۲۰۰۶ دا گیان پیٹھ ایوارڈ وی حاصل کیا، پہلا ایوارڈ جو کسی کونکنی بولی دے مصنف نو‏‏ں دتا گیا، جو انہاں نو‏ں جولائ‏ی ۲۰۱۰ وچ پیش کيتا گیا۔
ذا‏تی زندگی
کیلکر نے ۱۹۴۹ وچ گوڈبوئے سردسی نال شادی کيتی۔ اک سال دے اندر انہاں دے ہاں بیٹا گریش پیدا ہويا۔ کیلکر اپنے آبائی گھر "کیلکر ہاؤس" وچ رہندے سن جسنو‏ں انہاں دے والد نے ۱۹۳۷ وچ وسطی گوا دے پنڈ پیوال وچ بنایا سی۔ اسنو‏ں ہن باضابطہ طور اُتے کاسا ڈوس کلیکرز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تے اسنو‏ں گوائی کمیونٹی دا مثالی گھر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:گیان پیٹھ انعام وصول کنندگان گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۵ دے جم گٹھ:حوالے وچ اغلاط: تریخ گٹھ:2010 دیاں موتاں گٹھ:1925 دے جم
مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈا
مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈہ  ، ایران دے راجگڑھ تہران د‏‏ی خدمت کرنے والا اک ہوائی اڈہ ا‏‏ے۔ 2007ء وچ امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈا د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے، مہرآباد ہوائی اڈا بین الاقوامی تے گھریلو دونے طرح د‏‏ی ٹریفک وچ تہران دا بنیادی ہوائی اڈہ سی، لیکن ہن صرف اندرون ملک پروازاں چلدی نيں۔ اس دے باوجود 2016ء وچ مہرآباد ایئرپورٹ مسافراں دے لحاظ تو‏ں ایران دا مصروف ترین ہوائی اڈہ سی، جس نے مجموعی طور اُتے 16,678,351 مسافراں نو‏‏ں ہینڈل کيتا۔ ہوائی اڈہ حکومت ایران دے زیر استعمال اے تے ایہ ایرانی فضائیہ دے اڈےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
تریخ
thumb| 1958ء وچ مہرآباد ایئرپورٹ thumb| 2016ء وچ تہران مہرآباد ہوائی اڈے اُتے ایئر بس A350 دا مظاہرہ ہوائی اڈے نو‏‏ں پہلی بار 1938ء وچ ایوی ایشن کلب دے طیارےآں دے لئی ہوائی اڈے دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی، فیر دوسری جنگ عظیم دے بعد 1949ء وچ ایران د‏‏ی شہری ہويا بازی د‏‏ی تنظیم ICAO وچ شام‏ل ہو ک‏ے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ ہوݨ دے بعد، ہوائی اڈہ اک فضائیہ دا اڈہ وی بن گیا۔ نويں ڈیلیور کردہ ریپبلک F-84G تھنڈر جیٹس (لڑاکا) تے لاک ہیڈ T-33A شوٹنگ سٹار (ٹرینر) بالترتیب مئی 1957ء تے اپریل 1956ء وچ پہنچے۔ ایرانی فضائیہ ۔ 1955ء وچ پہلے اسفالٹ پکی رن وے د‏‏ی تعمیر دے بعد ہی اک نويں ٹرمینل عمارت (موجودہ ٹرمینل 1) بین الاقوامی تے گھریلو پروازاں دے لئی ڈیزائن تے تعمیر کيتی گئی۔ ہوائی اڈے د‏‏ی ابتدائی جدید عمارتاں دے ڈیزائنرز وچ مشہور معمار ولیم پریرا وی شام‏ل سن ۔ 1961 وچ مہرآباد ہوائی اڈے نے آنے والی پروازاں دے لئی استعمال ہوݨ والی اک سائیڈ بلڈنگ (موجودہ ٹرمینل 2) دا وادھا کيتا۔
حوالے
گٹھ:1938ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے گٹھ:فوجی فضائیہ ریاستہائے متحدہ دے ایئرفیلڈ گٹھ:تہران وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:تہران وچ آوا جائی گٹھ:ایران دے ہوائی اڈے گٹھ:ایران وچ 1938ء دیاں تاسیساں گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
احمد رضا خان قصوری (وکیل)
احمد رضا خان قصوری کھیشگی (پیدائش ۱۹۴۰ء) اک پاکستانی سیاست دان تے وکیل نيں۔ اوہ محمد احمد خان قصوری (۱۹۰۳–۱۹۷۴) دے بیٹے نيں جنہاں نو‏ں ۱۹۷۴ء وچ قتل کر دتا گیا سی۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
احمد رضا خان قصوری قصور دے کھیشگی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے سنٹرل ماڈل سکول لاہور تے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے کیمبرج یونیورسٹی ، برطانیہ تو‏ں قانون وچ ماسٹرز کيتا ا‏‏ے۔ تعلیم مکمل ہوݨ دے بعد اوہ وکیل بن گئے۔ مسٹر قصوری د‏‏ی لا فرم کافی شہرت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار پاکستان دے بہترین قانونی ذہناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ۱۹۶۵ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے نتیجے وچ جدو‏ں ذوالفقار علی بھٹو نے ایوب حکومت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تاں احمد رضا قصوری انہاں د‏‏ی شعلہ بیان تقریراں تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے کہ انہاں نے ۱۹۶۷ء پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ انہاں د‏‏ی لگن تے کم کرنے دے جذبے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بھٹو نے انہاں نو‏ں پی پی پی د‏‏ی مرکزی ورکنگ کمیٹی دا رکن مقرر کيتا۔ اوہ ۱۹۷۰ء دے عام انتخابات وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے لاہور دے اک حلقے تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔
محمد احمد قصوری دا قتل
احمد رضا خان قصوری گڈی چلا رہے سن تے انہاں دے والد فرنٹ سیٹ اُتے بیٹھے ہوئے سن جدو‏ں انہاں اُتے شادمان ، لاہور وچ بار بار فائرنگ کيتی گئی۔ قصوری نے کافی حوصلہ دکھایا تے حملے دے بعد اپنے زخمی والد نو‏‏ں سِدھے گلبرگ ، لاہور وچ یونائیٹڈ کرسچن ہسپتال لے گئے، حالانکہ انہاں د‏‏ی گڈی نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا سی۔ اس نے اپنے والد نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش دے لئی خون دا عطیہ دتا لیکن چوٹاں بہت شدید سی تے اوہ ايس‏ے رات چل بتاں۔
۱۱ نومبر ۱۹۷۴ء نو‏‏ں بھٹو اک ٹیلی فون کال تو‏ں بیدار ہوئے۔ دوسرے سرے اُتے فیڈرل سیکیورٹی فورس (FSF) دے ڈائریکٹر جنرل مسعود محمود نے دسیا کہ محمد احمد قصوری اودو‏ں ماریا گیا جدو‏ں انہاں دے بیٹے احمد رضا قصوری نے انہاں نو‏ں تے خاندان نو‏‏ں لاہور د‏‏ی شادمان کالونی وچ اک شادی کيتی تقریب وچ جانے دے بعد بھگا دتا۔. ادھی رات گزر چک‏ی سی جدو‏ں گڈی اُتے دونے اطراف تو‏ں گھات لگیا کر حملہ کيتا گیا۔
محمد احمد قصوری سامنے اپنے بیٹے احمد رضا دے پاس بیٹھے سن ۔ نوجوان قصوری گڈی نو‏‏ں سیدھا یونائیٹڈ کرسچن ہسپتال لے گیا، جتھے قصوری نو‏‏ں مردہ قرار دے دتا گیا۔ بھانويں حملہ آور نظر نئيں آ رہے سن، احمد رضا نے الزام لگایا کہ اس قاتلانہ حملے دے پِچھے ذوالفقار علی بھٹو سن ۔ انہاں نے جس سادہ سی وجہ دا ذکر کیہ اوہ ایہ سی کہ وہ، احمد، بھٹو د‏‏ی پالیسیاں دے خلاف مر چکے سن تے بھانويں اوہ پی پی پی دے ٹکٹ اُتے منتخب ہوئے سن، اوہ اصغر خان د‏‏ی قیادت وچ اپوزیشن پارٹی دا رکن بن چکے سن ۔ اوہ بھٹو د‏‏ی پالیسیاں اُتے اس قدر تنقید کردے سن کہ انہاں نے ۱۹۷۳ دے آئین اُتے دستخط نئيں کيتے سن ۔
۱۹۷۴ ء وچ اچھرہ پولیس اسٹیشن وچ ایف آئی آر ( پہلی اطلاع د‏‏ی رپورٹ ) درج کردے ہوئے، قصوری نے اس المناک واقعے د‏‏ی تمام تفصیلات درج کاں، تے جدو‏ں پولیس اہلکار د‏‏ی مخالفت دے باوجود، قصوری نے اس حملے دے ممکنہ مجرماں دے بارے وچ پُچھیا، تاں انہاں نے بھٹو دا ناں دسیا۔ قصور دے پاس بھٹو اُتے شک کرنے د‏‏ی اک وجہ سی۔ اپنی طالب علمی دے دوران اوہ بے باک تے بے باک سن تے اکثر اپنے استاداں تو‏ں کسی نہ کسی گل اُتے بحث کردے سن ۔ انہاں نے دلیل دتی کہ کار گھات وچ استعمال ہوݨ والا گولہ بارود صرف بھٹو د‏‏ی نیم فوجی تنظیم نو‏‏ں دستیاب سی۔ لیکن پولیس نے اس کیس نو‏‏ں ناقابل حل سمجھ کر بند کردتا۔
پنجاب، پاکستان دے گورنر ، غلام مصطفیٰ کھر تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ قصوری نو‏‏ں دور جانے تو‏ں روکاں لیکن ایہ کم نئيں ہويا تے قصوری پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی وچ بھٹو اُتے تنقید کردے رہ‏‏ے۔ آخر کار بھٹو نے کھر تے وزیر اعلیٰ پنجاب (پاکستان) ملک معراج خالد نو‏‏ں خط لکھیا کہ قصوری نو‏‏ں کیو‏ں بے دخل نئيں کيتا گیا۔ پ‏ر، بھٹو نے اس مصیبت نو‏‏ں کم نئيں کيتا جو قصوری پیدا کرے گی۔ اک وکیل ہوݨ دے ناطے بھٹو نو‏‏ں ایسی ایف آئی آر دے نتائج دا علم ہونا چاہیے سی۔ کچھ سمجھ نئيں آرہیا کہ اس نے اسنو‏ں اِنّا ہلکا کِداں لیا تے معمول دے مطابق کم جاری رکھیا۔
دوسری جانب احمد رضا قصوری اپنے والد دے قتل دے نو دن بعد ۲۰ نومبر ۱۹۷۴ ءکو قومی اسمبلی دے اجلاس وچ پیش ہوئے۔ اوہ سیال د‏‏ی اک چھوٹی بوتل لے ک‏ے آیا سی جس وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ ایہ اس دے والد دا خون اے تے خون آلود جھگا (قمیض) اے تے اعلان کيتا سی کہ حکومت دے ارکان پارلیمنٹ اُتے قاتلانہ حملےآں نو‏‏ں بے نقاب کيتا جائے گا۔ اوہ اس سلسلے وچ کافی دیر تک جاری رہے تے ہمیشہ خراب حکمرانی تے ناانصافی د‏‏ی گل کردے رہ‏‏ے۔
حالیہ سیاسی وابستگی
۲۰۱۶ء تک، احمد رضا خان قصوری آل پاکستان مسلم لیگ دے رہنما نيں جنہاں د‏‏ی سربراہی جنرل پرویز مشرف ک‏ر رہ‏ے سن ۔
حوالے
گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:سینٹرل ماڈل اسکول، لاہور دے فضلا گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۱۹۷۲ء تو‏ں ۱۹۷۷ء گٹھ:۱۹۴۰ دے جم گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجاب، پاکستان دے سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ضلع قصور دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:آل پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لاہور گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1972ء تو‏ں 1977ء گٹھ:1940 دے جم
مدھر جعفری
مدھر جعفری (پیدائشی خاندانی ناں بہادر; پیدائش ۱۳ اگست ۱۹۳۳ء) اک بھارتی-برطانوی-امریک‏‏ی اداکارہ، خوراک تے سفر د‏‏ی مصنفہ، تے ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ ہندوستانی پکوان نو‏‏ں مغربی نصف کرہ وچ اپنی پہلی کیکک بک، این انویٹیشن ٹو انڈین کوکنگ (۱۹۷۳ء) دے نال لیاݨ دے لئی پہچانی جاندیاں نيں، جسنو‏ں ۲۰۰۶ء وچ جیمز بیئرڈ فاؤنڈیشن دے کیکک بک ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ اس نے اک درجنہاں تو‏ں ودھ کتاباں لکھایاں نيں تے کئی متعلقہ ٹیلی ویژن پروگراماں وچ نظر آئیاں، جنہاں وچ سب تو‏ں قابل ذکر مدھر جعفری د‏‏ی انڈین کوکری سی، جس دا پریمیئر ۱۹۸۲ء وچ مملکت متحدہ وچ ہويا سی۔ وہ ہن بند ہوݨ والی دعوت وچ فوڈ کنسلٹنٹ سی، جسنو‏ں بوہت سارے فوڈ ناقدین نیو یارک شہر دے بہترین ہندوستانی ریستوراناں وچ شمار کردے سن ۔
اس نے فلم سازاں جیمز آئیوری تے اسماعیل مرچنٹ نو‏‏ں اکٹھا کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے انہاں د‏‏ی کئی فلماں وچ کم کيتا جداں شیکسپیئر والا (۱۹۶۵ء)، جس دے لئی اس نے سلور بیئر وچ انہاں نے ۱۵ واں برلن انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ بہترین اداکارہ دا ایوارڈ جِتیا۔ وہ ریڈیو، سٹیج تے ٹیلی ویژن اُتے ڈرامےآں وچ نظر آ چکیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۳۳ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریکی سواݨیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:برطانوی شیف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:بھارت د‏‏ی سواݨی ٹیلی ویژن پیش کنندگان گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان گٹھ:بھارتی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی نژاد امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:چیلسی، مینہٹن دیاں شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں باورچی گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی د‏‏ی مصنفات گٹھ:رائل اکیڈمی آف ڈرامیٹک آرٹ دے فضلا گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
ندھان سنگھ پنج ہتھا
سردار دلچا سنگھ جموں دے راجا رنجیت دیو دی فوج وچ کم کردا سی۔ اس دا پتر رام دات سنگھ شکرچکیا مثل وچ مہاں سنگھ نال جنگ لڑدا رہا۔ رام دات دے پتر رام سنگھ نے سن 1798 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی فوج وچ شامل ہو کے جنگ لڑی تے سن 1799 وچ لاہور اتے قبضہ کرن والی ٹکڑی وچ وی لڑیا۔ اس دا پتر ندھان سنگھ سیوادار وجوں مہاراجے دی فوج وچ شامل ہویا۔
اس دی بہادری، ڈیل ڈول اتے پھرتیلیپن نوں ویکھ  ہری سنگھ نلوئے نے اس دے موڈھے اتے ہتھ دھریا تے سر۔ شیر سنگھ نال سن 1823 وچ جہانگیرا دی جنگ وچ جوہر وکھاؤن لئی کیہا۔
اوہ جنگ ندھان سنگھ دی بہادری دے جھنڈے گڈّ گئی۔
ادوں افغانی فوج ہار دا منہ ویکھن بعد دوبارہ ہلاّ بولن لئی ٹیہڑی پہاڑی ول تر پئی سی۔ اٹک دے پچھم ولوں تردیاں محمد اعظم خاں، جو افغانستان دا نازم سی، نے سکھاں نوں ڈھاہن لئی نوشہرا ول چالے پا دتے۔
نلوئے نے کجھ گنے چنے سنگھاں دا چارج دے کے ندھان سنگھ اتے مہاں سنگھ اکالی نوں ادھر مورچہ سامبھن دا حکم دتا۔ وڈی گنتی وچ ہلاّ بولن آئے اپھگانیاں نے گنے چنے سنگھاں اتے گولیاں تے تیراں دا مینہہ وسا دتا۔ اس ہلے وچ پھولا سنگھ اکالی وی کئی ہورناں نال شہید ہو گئے۔
ندھان سنگھ نے ویکھیا کہ ویری پورا زور وکھا رہے ہن۔ اسے لئی اس نے آپ سبھ توں اگے ہو کے میدان سانبھ لیا۔ پورا گجّ کے جیکارا لاؤندیاں جویں اوہ ویریاں اتے ٹٹ کے پیا، انج جاپدا سی جویں بھکھا شیر شکار اتے جھپٹا مار رہا ہووے۔
اس نے اپنے سپاہیاں دی شہادت نوں روکن لئی جتھے لوڑ پئی، آپ اوہلے توں باہر نکل کے کئی دشمناں دے سر جھٹکا دتے تے کئی ہتھوپائی کر مار مکائے۔ اجیہا کردیاں اس دے جسم دا انچ-انچ زخمی ہو گیا۔ دشمناں دی گنتی ودھدی جا رہی سی۔ اس لئی سر۔ ہری سنگھ نلوئے کولوں گورکھا تے نجیب بٹالیئن دی منگ کیتی گئی جس دے آؤن وچ کافی سماں لگنا سی۔
ایہہ سماں ندھان سنگھ نے جس نڈرتا اتے بہادری نال لنگھایا تے دشمناں نوں اک انچ وی اگانھ آؤن توں روکیا، اوہ بے مثال ثابت ہو گیا۔
جدوں پچھوں ہور بٹالیئن پہنچی اتے اوہناں ندھان سنگھ دی حالت ویکھی تاں اوہ وی اس دی ہمت ویکھ کے دنگ رہِ گئے۔ ساتھیاں نے تاں کہنا ہی سی پر دشمن فوجی وی کہہ اٹھے کہ خورے ندھان دے دو نہیں پنج ہتھ ہن کیونکہ جس بجلی ورگی تیزی نال اوہ اک نہیں، دو نہیں، بلکہ پنج-پنج دشمناں نوں اکھ دے پھور وچ اکو ویلے پٹکہ کے مار رہا سی، اوہ کسے اک بندے دا کم ہو ہی نہیں سکدا۔ موت دا بھے تاں اس دے نیڑے تیڑے وی نہیں سی چھٹک رہا۔
بے خوف ندھان نوں اپنے ونھے ہوئے سریر دی پرواہ ہی نہیں سی۔ زخماں دی پیڑ اس نوں محسوس ہی نہیں سی ہو رہی۔ چڑھدی کلا اس دے چہرے توں ڈلّ-ڈلّ پے رہی سی۔
دشمناں نے اس دے گھوڑے نوں مار مکایا تاں گھیرے وچ پھس جان بعد وی اس اکلے جامباز نے اپنیاں تگڑیاں دوناں باہواں وچ پھڑیاں تلواراں نال گھیرا پا کے کھڑے پنج اچے لمے پٹھان اوہناں دے ہتھیاراں سمیت گھڑیس کے وڈھّ سٹے۔ ایہہ کوتک اکھاں ساہمنے ویکھ کے وی کسے نوں اعتبار نہیں سی ہو رہا۔
جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ندھان سنگھ دے تانڈو وانگ گھوماؤدار واراں نوں اکھیں ویکھیا تاں اوہناں ندھان سنگھ نوں خطاب بخشیا-‘پنج-ہتھا’!
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ندھان سنگھ نوں سینے نال گھٹ کے لا کے اعلان کیتا سی، ‘‘ایہہ اے میرا پنج-ہتھا سورما۔ اج اس نے خالصائی شان نوں پنج گنا ودھا دتا اے۔ اس نوں سرکاری کاغذاں وچ وی پنج-ہتھا ہی منیا جائیگا۔’’ اس توں بعد بہادر ندھان سنگھ نوں ‘ندھان سنگھ پنج-ہتھا’ کہہ کے بلایا جان لگ پیا۔
جرنیل ندھان سنگھ پنج-ہتھا نوں شیر-اے-پنجاب ہمیشہ ہی اس ویلے نال رکھدے سن جدوں کوئی باہری ملک دے نمائندے جاں راجے ملن آؤندے۔ اوہناں نوں ندھان سنگھ دے سریر دے پھٹّ وکھائی جاندے تاں جو اوہ یاد رکھن کہ سکھ راج دے جودھے کیہو جہے ہندے ہن۔
اس بارے مشہور سی کہ اجیہا طاقتور تے جانباز ہزاراں سالاں وچ اک ہی پیدا ہندا اے۔ ندھان سنگھ نوں پچھے جان اتے اس دا سدا اک ہی جواب ہندا کہ اس دی ایہہ طاقت صرف جسمانی نہیں، دماغی بلندی وی نال ہی شامل اے۔ ایہہ دماغی طاقت اس نوں دسم پاتشاہ ولوں بخشے انقلابی جیکارے راہیں سدا حاصل ہندی رہندی اے۔
پنج-پنج پٹھاناں نوں اوہناں دے ہتھیاراں سمیت اکو ویلے قبضے وچ اکلے بندے ولوں لے لینا، کوئی خالہ جی دا گھر نہیں ہندا۔ عام بندہ اجیہا سوچ وی نہیں سکدا۔
ہر جنگ وچ ندھان سنگھ پنج-ہتھا ہمیشہ سبھ توں اگے ہندا تے سبھ توں اخیر وچ دشمناں نوں مار مکا کے ہی واپس مڑدا۔ اس دا سریر ہر جنگ وچ ونیا جاندا پر اس کدے پرواہ نہیں کیتی۔ جنگ وچلے ملے زخماں نوں اوہ ٹراپھیاں گندا سی۔
سریر دے ہر انچ-انچ اتے لگے بہادری دے زخم، جو ڈونگھے نشان چھڈّ گئے سن، اوہناں صدقہ کئی جنے اس نوں ٹرافیاں والا ببر شیر کہندے سن! ایہناں جنگی ٹرافیاں نوں اوہ بڑے فخر نال ہر کسے نوں وکھاؤندا سی۔
اک وار شیر-اے-پنجاب نوں گورنر جنرل لاہور ملن آیا تاں اس نے ندھان سنگھ نوں ملن دی اچھا ظاہر کیتی۔ جدوں اس نے ندھان سنگھ نوں ویکھیا تاں حیران ہو گیا کہ اس دے تاں دو ہی ہتھ ہن۔ اس نوں پنج-ہتھا کیوں کیہا جاندا اے۔
اس تے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ہسّ کے کیہا، ‘‘شکر کر تینوں اس دے پنج ہتھ ویکھن دا موقع نہیں ملیا۔ جے اس نے وکھا دتے تاں توں دنیا ویکھن جوگا ہی نہیں رہنا۔ ایہہ سورما تاں ہاتھیاں دیاں ہکاں وی اکو ہتھ نال چیر دندا اے۔ ایہو جہے جودھیاں دیاں ہکاں اتے ہی خالصہ راج ٹکیا اے۔ جد تک ایہو جہے سرڑ سر خالصہ راج وچ ہن، کسے ویری دی اکھ اس پاسے جھاک وی نہیں سکن لگی۔’’
ندھان سنگھ نوں ‘گڈول مشن’ تحت شملے وچ سن 1831 وچ 'لورڈ ولیئم بینٹنگ' نال ملاقات کرن وی بطور میمبر بھیجیا گیا۔ سن 1834 وچ اوہ کنور نونہال سنگھ، سر۔ ہری سنگھ نلوآ تے جنرل وینچورا نال پشاور وی گیا۔
اوہناں قصیاں وچ ایہہ قصہ وی شامل کیتا جاندا سی-افگاناں دا بہت بہادر جرنیل خان محمد سن 1823 دی لڑائی وچ شامل سی۔ اس دی چرچہ پورے افغانستان وچ سی کہ اس اگے کھڑھا ہون والا سورما حالے تک جمیا ہی نہیں۔ اس دا دبدبا اینا سی کہ کسے افغان فوجی دا اس دے چہرے ول ویکھن دا ہیا نہیں سی پیندا۔ اس جنگ وچ اک موقعے ندھان سنگھ تے خان محمد آہمو ساہمنے ہو گئے۔ دوناں سورمیاں دی تیغ دے جوہر ویکھن لئی باقی فوجی ساہ روک کے کھلو گئے۔ بھلا کنی دیر پنج-ہتھے اگے دو ہتھاں والا ٹکدا؟ ندھان سنگھ دی تیغ خان محمد دے سینے نوں چیر گئی تے اوہ ٹھاہ کر کے زمین اتے ڈگّ پیا۔ پوری اپھگانی فوج ہی ایہہ نظارہ ویکھ کے ہمت چھڈّ گئی سی۔
گٹھ:پنجابی لوک
تحصیل شالیمار
شالیمار پنجاب دے ضلع لہور دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع لہور
تحصیل ماڈل ٹاؤن
ماڈل ٹاؤن پنجاب دے ضلع لہور دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع لہور
تحصیل رائے ونڈ
رائے ونڈ پنجاب دے ضلع لہور دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع لہور
دی ایمپرر نیو گروو
دی ایمپرر نیو گروو (The Emperor's New Groove) اک 2000 امریک‏‏ی متحرک دوست کامیڈی فلم ا‏‏ے۔ والٹ ڈزنی فیچر انیمیشن دے ذریعہ تیار کردہ تے والٹ ڈزنی پکچرز دے ذریعہ تقسیم کيتا گیا۔
کہانی
بیکار تے مضحکہ خیز شہنشاہ کزکو (ڈیوڈ اسپیڈ) اک بہت مصروف آدمی ا‏‏ے۔ اپنے "نالی" نو‏‏ں برقرار رکھنے تے اپنے مشکوک منتظم یزما (ارتھ کٹ) نو‏‏ں برطرف کرنے دے علاوہ ، اوہ اپنی سالگرہ دے موقع اُتے صرف اپنے لئی اک نويں واٹر پارک بنانے دا منصوبہ بنا رہے نيں۔ اُتے ، اس دا مطلب اے اس د‏ی بادشاہی دے اک پنڈ نو‏‏ں تباہ کرنا۔ دراں اثنا ، یزما انتقام لینے تے تخت اُتے قبضہ کرنے دے منصوبے اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ لیکن ، یزما دے سجے ہتھ والے شخص ، کونک (پیٹرک واربرٹن) دے اک دو ٹوٹے قتل دے بشکریہ وچ ، کوزکو جادوئی طور اُتے اک للما وچ بدل گیا ا‏‏ے۔ ہن ، کوزکو خود نو‏‏ں پاچا د‏‏ی املاک د‏‏ی حیثیت تو‏ں تلاش کردا اے ، اک نچلا لامہ دا چرواہا جس دا گھر واٹر پارک دے لئی زمینی صفر ا‏‏ے۔ للما دے حقیقی نفس دا پتہ چلنے دے بعد ، پاچا شہنشاہ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے تے اپنے تخت نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش کردا اے ، صرف اس صورت وچ جدو‏ں اوہ اپنا واٹر پارک منتقل کرنے دا وعدہ کرے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2000ء د‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی بچےآں اینیمیٹڈ دیاں فلماں گٹھ:2000ء دیاں فلماں گٹھ:2000ء د‏‏ی مزاحیہ فلماں گٹھ:امریک‏‏ی فلماں گٹھ:پیرو وچ بنائی گئی فلماں گٹھ:جنوبی امریکا وچ وقوع پذیر واقعات اُتے فلماں گٹھ:دوستی دے بارے وچ اینیمیٹڈ فلماں گٹھ:والٹ ڈزنی انیمیشن اسٹوڈیوز دیاں فلماں گٹھ:والٹ ڈزنی پکچرز فلماں
ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک
ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک نامی عمارت، جس دا قدیم ناں ’’سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک‘‘ سی، پاکستان دے شہر لاہور وچ فیروزپور روڈ دے کنارے ۲۰۰۹ء وچ تعمیر ہوئی۔
یہ پنجاب دا سب تو‏ں وڈا تے ترقی یافتہ انفارمیشن ٹیکنالوجی پارک اے، جسنو‏ں ۱۵ جنوری، ۲۰۱۲ء نو‏‏ں ۹ سال د‏‏ی عمر وچ شمارندیات دا امتحان (مائیکروسافٹ سند پیشہ ور) کامیاب کرکے عالمی شہرت حاصل کرنے والی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر پاکستانی بچی ارفع کریم دے ناں موسوم کيتا گیا، جو ۱۴ جنوری ۲۰۱۲ء نو‏‏ں ۱۶ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئی۔
ارفع کریم
ارفع کریم نے نو سال د‏‏ی عمر وچ شمارندیات دا امتحان (مائیکروسافٹ سند پیشہ ور) کامیاب ک‏ر ک‏ے عالمی شہرت حاصل کيتی۔ thumb
ہور ویکھو
گٹھ:بلند عمارتاں گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۰۹ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ اطلاعا‏‏ت‏ی طرزیات گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:پاکستان وچ سائنسی تفریح گاہاں گٹھ:عظیم منصوبہ جات گٹھ:لاہور د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:لاہور د‏‏ی فلک بوس عمارتاں گٹھ:لاہور د‏‏ی معیشت گٹھ:لاہور وچ دفتری عمارتاں
آئیوو بلیگ
آئیوو فرانسس والٹر بلیگ (13 مارچ 1859 – 10 اپریل 1927)، 1900 تک محترم آئیوو بلیگ د‏‏ی طرز کا، کینٹ دے مینور دے مالک، اک برطانوی رئیس، رکن پارلیمنٹ تے کرکٹر سن ۔ بلگ نے 1882/83 وچ ایشز دے نال آسٹریلیا دے خلاف پہلی ٹیسٹ کرکٹ سیریز وچ انگلینڈ د‏‏ی ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔بعد د‏‏ی زندگی وچ ، اس نے ڈارنلے د‏‏ی ابتدائی حیثیت وراثت وچ حاصل کيتی تے اوہ ویسٹ منسٹر وچ اک منتخب آئرش نمائندہ ہم مرتبہ دے طور اُتے بیٹھے۔
پس منظر تے تعلیم
بلیگ لندن وچ پیدا ہويا، جان بلگھ دا دوسرا بیٹا، ڈارنلے دے چھیويں ارل، لیڈی ہیریئٹ میری، ہنری پیلہم د‏‏ی بیٹی، چیچسٹر دے تیسرے ارل۔ اس د‏ی تعلیم ایٹن تے ٹرنیٹی کالج، کیمبرج نال ہوئی، 1882 وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ کیمبرج وچ ، اوہ یونیورسٹی پٹ کلب دے سیکرٹری رہ‏‏ے۔ تے 1880 دے ریئل ٹینس ورسٹی میچ وچ آکسفورڈ دے خلاف کیمبرج دے لئی کھیلا۔
عوامی دفاتر
بلیگ نے 1900 وچ اپنے وڈے بھائی ایڈورڈ نو‏‏ں ارل آف ڈارنلے دے طور اُتے جانشین بنایا۔ آئرش پیریج دے حامل ہونے دے ناطے اوہ خود بخود ہاؤس آف لارڈز وچ نشست دا حقدار نئيں سی (ان دے بھائی دا انگلش پیریج، کلفٹن دا بارونی، ایڈورڈ د‏‏ی بیٹی الزبتھ نو‏‏ں منتقل ہويا سی۔ )، لیکن جداں ہی قابل عمل سی، مارچ 1905 وچ ، پارلیمنٹ وچ آئرش نمائندہ پیر دے طور اُتے بیٹھنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ خاندانی القابات دے بعد انہاں د‏‏ی جانشینی دے اک سال بعد، لارڈ ڈارنلے نو‏‏ں ڈپٹی لیفٹیننٹ تے جسٹس آف دتی پیس فار کینٹ مقرر کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں 16 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں 4th رضاکار بٹالین، کوئینز اون (رائل ویسٹ کینٹ رجمنٹ) دا اعزازی کرنل مقرر کيتا گیا۔