cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جونس سالک
عالمی قبولیت تے امید
سالک دے اعلان تو‏ں 6 ماہ قبل ہی ایہ گل واضح ہو چک‏ی سی کہ پولیو فنڈ تو‏ں امریکا نے پہلے ہی اِنّی ویکسین خریدنے دا فیصلہ ک‏ر ليا سی جو 90 لکھ بچےآں تے حاملہ خواتین دے لئی کافی رہندی۔ اس دے علاوہ دنیا بھر تو‏ں وی اس ویکسین د‏‏ی خریداری وچ انتہائی دلچسپی سامنے آئی۔ کینیڈا، سوئیڈن، ڈنمارک، ناروے، مغربی جرمنی، ہالینڈ، سوئٹزرلینڈ تے بیلجئم نے فوری طور اُتے ویکسین د‏‏ی خریداری دا اعلان ک‏‏‏‏ر دتا۔ جونس تو‏ں پہلے ایزابیل مورگن مردہ وائرس تو‏ں پولیو د‏‏ی ویکسین د‏‏ی تیاری د‏‏ی بابت نظریہ پیش ک‏‏‏‏ر چک‏ی سی لیکن اس نے ایہ طریقہ انساناں اُتے نئيں آزمایا سی ۔ مورگن دا کم ہی دراصل سالک دے کم آیا۔
1957 دے گرما تک امریکا بھر وچ پولیو ویکسین د‏‏ی 10 کروڑ خوراکاں تقسیم ہو چک‏یاں سن۔ جینیوا وچ ہونے والی انٹرنیشنل پولیو کانفرنس دے مطابق ویکسین دے بعد ہونے والیاں پیچیدگیاں نہ ہونے دے برابر سن۔ ڈنمارک وچ 25 لکھ افراد وچ چند ہی پولیو دے کیسز ہوئے۔ آسٹریلیا وچ پولیو ختم ہو گئی۔
پر جنہاں ملکاں وچ ویکسین استعمال نئيں ہوئی، اوتھ‏ے پولیو دا زور ودھدا گیا۔
دنیا بھر بیماری دے خاتمے وچ کامیابیاں تے ناکامیاں
1990 دے اواخر تک اک تخمینے دے مطابق سالانہ بنیاداں اُتے دنیا بھر تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ پنج لکھ افراد نو‏‏ں پولیو تو‏ں ہونے والی معذوری تو‏ں بچایا جاندا ا‏‏ے۔ 1991 وچ مغربی نصف کرے وچ پولیو د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں روک دتا گیا سی ۔
ترقی پزیر ملکاں وچ اندازہ اے کہ 1988 وچ ساڑھے تن لکھ تک مریض دریافت ہُندے رہے سن ۔ نتیجتاً 2002 وچ 93 ملکاں دے 50 کروڑ بچےآں نو‏‏ں ویکسین دتی گئی تے دسمبر 2002 تک پولیو دے کل کیسز د‏‏ی تعداد 1924 رہ گئی، جنہاں د‏‏ی اکثریت انڈیا تو‏ں سی جدو‏ں کہ ہور چھ ملکاں یعنی افغانستان، مصر، نائجر، نائجیریا، پاکستنان تے صومالیہ وچ پولیو حالے تک موجود ا‏‏ے۔ 2014 دے شروع وچ محض تن ملکاں رہ گئے جتھ‏ے پولیو حالے تک موجود ا‏‏ے۔ انہاں ملکاں وچ پاکستان، نائجیریا تے افغانستان شامل نيں۔ عالمی ادارہ صحت د‏‏ی جانب تو‏ں پاکستانی شہر پشاور نو‏‏ں دنیا بھر وچ پولیو دا دار الحکومت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہدی اک وجہ سی آئی اے د‏‏ی جانب تو‏ں اسامہ بن لادن د‏‏ی تلاش وچ چلا‏ئی گئی جعلی پولیو مہم وی اے، جسنو‏ں مذہبی شدت پسند اپنے مقاصد دے لئی استعمال کردے نيں۔
1993 وچ چین نے 8 کروڑ تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں دو روز د‏‏ی مدت وچ پولیو د‏‏ی ویکسین دتی تے اگلے سال پولیو دے محض پنج کیس سامنے آئے۔
انڈیا
ہندوستان وچ 1981 وچ پولیو دے 38٫000 کیسز درج ہوئے تے فیر ملک گیر پولیو مہمات دے بعد 13 جنوری 2011 نو‏‏ں پولیو دا آخری کیس سامنے آیا۔ جنوری 2014 وچ انڈیا نو‏‏ں پولیو تو‏ں پاک ملک قرار دے دتا گیا۔
افریقہ
2003 د‏‏ی وباء دے بعد بین الاقوامی ادارےآں نے نائجیریا تے اس دے ہمسائیہ ملکاں وچ پولیو مہم دے لئی 1 کروڑ ڈالر خرچ کیتے۔
لاطینی امریکا
1970 د‏‏ی دہائی وچ لاطینی امریدا ميں پولیو دے 15٫000 کیس سامنے آئے سن تے انہاں تو‏ں 1٫750 اموات ہوئیاں۔ اُتے لاطینی امریکا وچ کیریبئن وچ پولیو دا آخری کیس 1991 وچ سامنے آیا تے ہن پورا خطہ پولیو تو‏ں پاک ا‏‏ے۔
خاتمے دیاں کوششاں
1988 وچ بہت ساری بین الاقوامی تنظیماں نے پولیو دے عالمی خاتمے د‏‏ی کوششاں دا آغاز کیتا۔ ماضی وچ چیچک دے خلاف اسی نوعیت د‏‏ی کامیاب مہم چلا‏ئی جا چک‏ی سی۔ 2003 تک پولیو نو‏‏ں افغانستان، انڈیا، نائجیریا تے پاکستان دے علاوہ ہر جگہ تو‏ں ختم کیتا جا چکيا سی ۔ پر مغربی نائجیریا دے ملاواں نے ویکسینیشن پروگرام د‏‏ی مخالفت شروع ک‏‏‏‏ر دتی تے الزام لگایا کہ ایہ ایڈز پھیلانے تے بانجھ پن پیدا کرنے د‏‏ی مہم ا‏‏ے۔ اگلے تن سالاں وچ نائجیریا وچ پولیو دے مریضاں د‏‏ی تعداد تن گنا ودھ گئی۔
اک ماحولیاتی سائنس دان لیسٹر براؤن نے پیشین گوئی کیتی کہ حج دے دوران نائجیریا دے مسلما‏ن دوسرے ملکاں دے مسلماناں وچ پولیو پھیلا سکدے نيں۔ اسی وجہ تو‏ں سعودی حکم نے مخصوص زائرین دے لئی پولیو د‏‏ی ویکسین لازمی قرار دے دت‏ی۔
2007 تو‏ں پاکستان دے شمال مغربی سرحدی صوبے وچ شدید مخالفت دے بعد اک ڈاکٹر تے اک ہیلتھ ورکر نو‏‏ں ہلاک ک‏‏‏‏ر دتا گیا۔ اس دے بعد تو‏ں طالبان نے وادئ سوات وچ پولیو د‏‏ی ویکسین نو‏‏ں مکمل طور اُتے روک دتا ا‏‏ے۔ نتیجتاً 2010 وچ پاکستان وچ پولیو دے مریضاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہو رہیا ا‏‏ے۔ گیٹس فاؤنڈیشن نے اس دوران ڈیڑھ ارب ڈالر پولیو دے خاتمے د‏‏ی مہم اُتے لگائے نيں تے ہور اک ارب اسی کروڑ ڈالر خرچ کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏‏‏‏ر چک‏ی ا‏‏ے۔
نويں طبی تحقیق تے کاوشاں
اگلے چند برساں تک سالک نے پولیو د‏‏ی ویکسین نو‏‏ں بہتر تو‏ں بہتر بنانے د‏‏یاں کوششاں دے علاوہ کینسر دا علاج ڈھونڈنے وچ وی وقت صرف کیتا۔ اس دے علاوہ عام نزلہ زکام دے لئی ویکسین د‏‏ی تیاری دے بارے سالک نے دسیا کہ "ایہ محض وقت تے کچھ تکنیکی مسائل دور ہُندے ہی دسترس وچ ہوئے گی"۔
پولیو دے خلاف آخری فتح تے سبین ویکیسن اختلافات
20 اکتوبر 1998 نو‏‏ں 18 سال تک سبین د‏‏ی ویکسین استعمال کرنے دے بعد وفاقی حکومت نے بچےآں دے لئی صرف سالک د‏‏ی ویکسین د‏‏ی منظوری دے دت‏ی۔ سبین د‏‏ی ویکسین ہن پورے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نئيں ملد‏ی۔
پر سینٹر فار ڈیزیز کنٹرول د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق سبین د‏‏ی ویکسین کچھ علاقےآں دے لئی سالک د‏‏ی ویکسین تو‏ں زیادہ بہتر کم کردی ا‏‏ے۔
4 جنوری 2013 نو‏‏ں عالمی ادارہ صحت نے سبین د‏‏ی ویکسین نو‏‏ں جلد از جلد ترک ک‏‏‏‏ر دینے اُتے زور دتا اے کیونکہ اس وچ پولیو د‏‏ی ٹائپ ٹو دے زندہ وائرس موجود نيں۔ اُتے ٹائپ 1 تے ٹائپ 3 دے خلاف مختلف ویکسین دا استعمال جاری رہے گا۔
دی کٹر حادثہ
1955 وچ پولیو د‏‏ی ویکسین د‏‏ی تیاری د‏‏یاں حکومتی منظور کردہ کئی لیبارٹریاں وچو‏ں اک کٹر لیبارٹریز نے غلطی نال ویکسین د‏‏ی چند لاٹاں وچ پولیو دے زندہ تے متحرک وائرس ملا دتے۔ امریکی تاریخ وچ طبی اعتبار تو‏ں ایہ بدترین سانحہ سی تے نتیجتاً ہزاراں بچےآں نو‏‏ں پولیو دے وائرس تو‏ں خطرہ لاحق ہويا تے 56 بچے معذور جدو‏ں کہ 5 ہلاک ہوئے۔
10واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات
12 اپریل 1965 نو‏‏ں پولیو ویکسین د‏‏ی 10واں سالانہ تقریب ہوئی۔ اس برس پولیو دے کل 121 مریض سامنے آئے جو دس سال قبل 28٫000 تو‏ں زیادہ سالانہ ہُندے سن ۔
ایڈز ویکسین اُتے کم
1980 د‏‏ی دہائی دے دوران سالک نے اس وقت د‏‏ی نويں متعدی بیماری ایڈز دے خلاف ویکسین د‏‏ی تیاری اُتے کم شروع کیتا۔ پر ایہ منصوبہ سالک د‏‏ی وفات دے 12 سال بعد 2007 وچ ختم ک‏‏‏‏ر دتا گیا۔
ذا‏تی زندگی
میڈیکل سکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے اگلے دن سالک نے ڈونا لنڈسے نال شادی ک‏‏‏‏ر لئی جو اس وقت نیو یارک کالج آف سوشل ورک وچ ماسٹر کر رہ‏ی سی۔
80 سال د‏‏ی عمر وچ ہارٹ فیلور(قلبی نارسائی) نال سالک د‏‏ی وفاقت ہوئی تے تدفین سان ڈیاگو وچ ال کامینو میموریل پارک وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1995 دیاں موتاں گٹھ:امریکی انسان دوست گٹھ:امریکی اطباء گٹھ:امریکی ماہرین حیاتیات گٹھ:امریکی مؤجدین گٹھ:امریکی یہود گٹھ:امریکی طبی محققین گٹھ:پولیو گٹھ:پٹسبرگ دے سائنس دان گٹھ:یونیورسٹی پٹسبرگ دے فکیلٹی گٹھ:سان ڈیگو دیاں شخصیتاں گٹھ:سٹی کالج نیویارک دے فضلا گٹھ:مناعیات گٹھ:یونیورسٹی آف مشی گن دے فضلا گٹھ:یہودی موجدین
برقی چارج
180px|thumb|دھن(+) چارج180px|thumb|رن (-) چارج بجلی چارج ایٹما دے سب-ایٹمی کݨاں دا مڈھلا گن اے۔ بجلی چارج بجلی میدان بناؤندے ہن۔ چارج مول روپ وچ دو منے جاندے ہن: دھن (+) چارج اتے رن (-) چارج۔
اتہاس
مائلیٹس دے تھیلز نے اس بارے پہلی وار دسیا۔
یونٹ
بجلئی چارج دے یونٹ آئی۔یو۔پی۔اے۔سی ادارہ ولوں طے کیتے گئے ہن۔ اس یونٹ دا ناں کولمب اے اتے اس نوں اصل وچ لیبارٹری دے ماحول وچ سدھ کیتا گیا اے جس کر کے ایہہ دنیا بھر دے سائنسداناں وچ مانتا حاصل اے۔
یونٹاں
الیکٹرک چارج دی مقدار دی S I یونٹ کولومب ہندی اے، جو لگپگ 6.242 e دے برابر ہندی اے (e اک پروٹون دا چارج ہندا اے) । اسطراں کسے الیکٹرون دا چارج تقریباً -1.602 C ہندا اے۔ کولومب اوس چارج دی مقدار دے طور تے متاثر کیتا جاندا اے جو اک سکنٹ اندر-اندر اک اینپیئر کرنٹ چکدی ہوئی کسے الیکٹریکل کنڈکٹر دے کروس سکیشن راہیں لنگھ چکی ہندی اے۔ چنہ Q اکثر الیکٹریسٹی جاں چارج دی مقدار درساؤندا اے۔ الیکٹرک چارج دی مقدار نوں سدھے طور تے ہی کسے الیکٹرومیٹر، جاں اسدھے طور تے کسے بالاسٹک گلوینومیٹر نال ناپیا جا سکدا اے 1891 وچ، چارج دے کوانٹائز ہوئے لچھن نوں کھوجن توں بعد، جارج جوہنسٹون سٹونےجورج سٹونے]] نے تجویز رکھیا کہ الیکٹریکل چارج دی مڈھلی یونٹ الیکٹرون ہونا چاہیدا اے۔ ایہہ 1897 والی جے جے تھومسن ولوں کن دی کھوج توں پہلاں دی گل اے۔ یونٹ اجکل بے نام ہی ورتی جاندی اے، جو بنیادی چارج، چارج دی بنیادی یونٹ، جاں آسان طور تے e دے طور تے پکاری جاندی اے۔ چارج دا کوئی ناپ بنیادی چارج e دا اک گنانک ہونا چاہیدا اے، بھاویں چااے میکروسکوپک سکیل چارج اصلی مقدار دے طور تے ورتاؤ کردے لگدے ہن۔ کجھ سندربھاں وچ، کسے چارج دے حصیاں بارے کہنا وی مطلب رکھدا اے؛ اداہرن دے طور تے، کسے کیپیسٹر دی چارجنگ وچ، جاں پھریکشنل کوانٹم حالَ اپھیکٹ وچ ۔
S I یونٹاں توں علاوہ یونٹاں دے ہور سسٹماں وچ، جویں cgs سسٹم وچ، الیکٹرک چارج نوں صرف بنیادی کوانٹٹیاں (لمبائی، پنج اتے سماں) دے میل دے طور تے ہی درسایا جاندا اے اتے چار وچ نہیں درسایا جاندا، جویں S I یونٹاں وچ درسایا جاندا اے، جتھے الیکٹرک چارج لمبائی، پنج، سماں اتے الیکٹرک کرنٹ دے اک میل دے طور تے ہندا اے۔
انڈکشن راہیں چارج
انڈکشن راہیں چارجنگ اندر، کوئی چارج کیتی ہوئی چیز A اپنے چارج توں الٹ قسم دا چارج کسے نیڑے لیاندی گئی چیز B اندر بغیر چھواے ہی انڈیوس کر دندی اے۔ واضع طور تے اجیہا کرن نال A اپنا کوئی چارج نہیں گواؤندی کیونکہ ایہہ B نال چھوہندی نہیں اے۔
آؤ ہن انڈکشن راہیں دو سپھیئراں نوں چارج کرن تے وچار کریئے؛ دھیان دیؤ کہ اس عمل دوران پوزٹو چارج ہوئی گلاس روڈ کوئی چارج نہیں گواؤندی ۔ ایہہ کنڈکشن راہیں چارجنگ دی تلنا وچ الٹ چیز اے، یانِ کہ، کنڈکشن نال چارجنگ وچ سچ مچّ چھوہن نال گلاس روڈ کجھ چارج گوا لیندی اے۔
ہور ویکھو
بجلی
باہری لنک
گٹھ:بجلی گٹھ:فزکس گٹھ:سائنس گٹھ:کیمسٹری
فاوکیئر کاؤنٹی
فاوکیئر امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
ڈگائ
ڈگائ ضلع بونیر پاکستان چ اک پنڈ اے۔
کنڈیلے ایگوانے
کنڈیلے ایگوانے ایگوانیاں دا اک ٹبر اے جیہڑے دکھنی کینیڈا توں لے کے پانامہ دے واسی نیں۔ ایس ٹبر دے کئی سنگی گرم، ریتلے تے سکے تھانواں دے واسی نیں۔ کئیاں دے پنڈے تے تکھے کنڈے ورگے انگ بنے ہوندے نیں۔
مینگورا
مینگورا ضلع سوات پاکستان دا اک شہر اے۔
چک 137 گ ب I
چک 137 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
بھائی مردانہ
بھائی مردانہ (1459-1534) سکھ مت نوں ٹورن والے گرو نانک دا سب توں پہلا چیلا تے اوناں دا لمبے ویلے دا سنگی سی۔ گرو نانک نے ایشیا تے ہندستان دے جنے سفر کیتے بھائی مردانہ اوہناں دے نال سی۔ بھائی مردانہ مسلمان سی اودے ماں پیو بدرا تے لکھو مراثی سن تے اوہ تلونڈی ننکانہ صاحب چ جمیا۔
سمندری فوج
سمندری فوج پانی تے ٹرن آلے جعازاں دا بیڑا ہوندے نیں۔ اے کسے دیس دی فوج دا انگ ہوندے نیں تے ایناں دا کم پانی تے لڑنا تے پانی توں تھاں اتے حملہ کرنا اے۔ سمندری فوج سمندری جعاز، پن ڈوبیاں، امفبیس جعاز تے سمندروں اڈن آلے جعاز ورتدی اے تے دیس دے پانیاں دا بچاؤ کردی اے تے اس توں علاوہ اے سکھان تے ریسرچ دے کماں چ وی کم کردی اے۔ حملہ کرن دے کماں وچ سمندری فوج دا کم دیس دی طاقت اپنے ساحل توں دور پہنچانا اے۔ سمندری فوج بیلسٹک میزائلاں توں ایٹمی ڈراوے دا کم وی کردی اے۔ جگ وچ 3 قسماں دی نیویاں ہوندیاں نیں: بھورے پانی آلی نیوی: جیڑی اپنے ساحل تک محدود ہوندی اے، ہرے پانی آلی نیوی: جیڑی اپنے ساحل توں تھوڑا دور حملہ کر سکدی اے تے نیلے پانی آلی نیوی: جیڑی پورے جگ وچ کتھے وی اپنے دیس دی طاقت لا سکدی اے۔
بھائی مردانہ
بھائی مردانہ شاعر وی سی تے اودے شعر گرنتھ صاحب چ ہیگے نیں۔
سمندری جعاز وکٹری
سمندری جعاز وکٹری 104 توپاں آلا برطانوی شاہی سمندری فوج دا اک سمندری جعاز اے۔ اینوں 1759 چ بنانا ٹوریاگیا تے 1765 چ اینوں سمندری فوج دے ہتھ دے دتا گیا۔ اے کئی جنگاں چ لڑیا تے اے ٹریفلگر دی لڑائی چ لارڈ نیلسن دا چنڈا سی۔ اینوں 1824 چ لڑائی توں وکھریاں کردتا گیا تے 1922 چ اینوں پوٹرسماؤتھ، انگلینڈ چ میوزیم بنا دتا گیا۔ ہلے وی اے شاہی سمندری فوج دے کمانڈر دا چنڈا رکھدا اے تے اے جگ دا سب توں پرانا سمندری جعاز اے جیڑا ہلے تک کمشن چ اے۔
فلوئڈ کاؤنٹی
فلوئڈ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
اگامہ مکوسونسس
اگامہ مکوسونسس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
اوڑیسا
اوڑیسا بھارت دا اک صوبا اے ۔
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
ڈگر
گٹھ:پاکستان دے شہر
پاک دشت
پاک دشت ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ تہران دے شہرستان پاک دشت دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دهستان فولادلوی جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان اردبیل دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اردبیل ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
محمد رضا شاہ پہلوی
محمد رضا شاہ پہلوی 16 ستمبر 1941 توں ایران دا شہنشاہ سی جینوں ایرانی انقلاب آن تے 11 فروری 1979 تے اپنا راج چھڈنا پیا۔ او پہلوی ٹبر وچوں سی۔ محمد رضا شاہ پہلوی 26 اکتوبر 1919 نوں ایران دے شہر تہران وچ جمیا سی تے 27 جولائ 1980 نوں سٹھ وریاں دی عمر وچ مصر دے شہر قاہرہ وچ مریا۔
محمد رضا شاہ پہلوی ایران وچ اسلامی انقلاب تو‏ں قبل ایران دے آخری بادشاہ سن ۔
شاہ محمد رضا پہلوی (1980ء - 1919ء) نو‏‏ں اپنے اقتدار اُتے اِنّا اعتماد سی کہ کہ انھاں نے اپنے لئی شہنشاہ دا لقب اختیار کیتا۔ انھاں نے اپنی ابتدائی دو بیویاں نو‏‏ں صرف اس لئی طلاق دے دتی کہ اوہ انہاں دے لئی وارث سلطنت پیدا نہ کرسکياں ۔ آخر وچ انھاں نے تیسری بیوی فرح دیبا نال اکتوبر 1960ء وچ شادی کيتی۔ انہاں دے بطن تو‏ں ولی عہد رضا پیدا ہوئے۔ مگر اس دے بعد خود شاہ نو‏‏ں سلطنت چھڈ کے جلاوطن ہو جانا پيا۔
نياران پيلس Narayan Palace دی تعمير 1958ء ميں شروع ہوئی شہنشاہ ايران محمد رضا پہلوی نے دنيا بھر دیاں ناياب اشياء اس ميں جمع كيتیاں تے دس سال بعد 1968ء ميں اس ميں رہائش پذير ہوئے۔ انقلاب ايران تک اوہ اسی محل ميں اپنی ملكہ فرح پہلوی دے ہمراہ مقيم سن تے ایتھو‏ں انھاں ملک بدر ہونا پيا۔ محل دی ہر چيز كو محفوظ کر ديا گيا اے۔ اسی محل دے نال اک ہور قديم محل موجود اے جو قاجار خاندان دے زير استعمال رہیا سی تے بعد ميں شہنشاہ ايران نے اسنو‏ں اپنے سركاری آفس وچ تبديل كر ليا سی محل تو‏ں ملحقہ شہنشاہ ايران دے آفس وچ دنيا دی عظيم شخصيات دی تصاوير ركھیاں گئیاں نيں جنہاں وچ سابق وزيراعظم پاكستان ذو الفقار علی بھٹو دی تصوير وی موجود اے۔ thumb|بادشاہ دا دورہ [[ایران فضائیہ]] thumb|شاہ دی قبر تے [[الرفاعی مسجد]]
جلا وطنی
مختلف اسباب دے تحت ایران وچ خمینی انقلاب آیا۔ 16 جنوری، 1979ء نو‏‏ں شاہ محمد رضا پہلوی ایران تو‏ں باہر جانے دے لئی اپنے خصوصی ہوائی جہاز وچ داخل ہوئے تو اوہ زار و قطار رو رہے سن ۔ ملک تو‏ں باہر جانے دے لئی اس وقت دے وزیر اعظم شاہ پور بختیار نے آمادہ کیتا۔ 11 فروری 1979 وچ ایران دی شاہی حکومت دا مکمل خاتمہ ہو گیا۔
اس دے بعد اوہ مختلف ملکاں وچ پھرتے رہے۔ ۔ سب تو‏ں پہلے مصر دے شہر اسوان گئے، اس دے بعد مراکش دے شاہ حسن دوم دے مہمان رہے۔ مراکش دے بعد بہاماس دے پیراڈائز آئی لینڈ وچ قیام پزیر ہوئے تے پھر میکسیکو سٹی دے قریب کورناواکا شہر وچ میکسیکو دے صدر جوز لوزپیز پورٹیلو دے مہمان بنے۔
چھ ہفتے نیویارک دے ہسپتال کورنیل میڈیکل وچ جراحتی علاج کرواندے رہے۔ قیام دے دوران ڈیوڈ ڈی نیوسم دے خفیہ نام دا استعمال کیتا جو اس وقت دے نائب وزیر خارجہ برائے سیاسی امور دا اصل نام سی ایران وچ امریکی سفارتی خانے دے جلائے جانے اُتے شاہ ایران نو‏‏ں امریکا تو‏ں جانا پيا۔ فیدل کاسترو دی وجہ تو‏ں میکسیکو نے دوبارہ میزبانی تو‏ں انکار کر دتا، مجبوراََ پانامہ دے تفریحی جزیرے اسلا کوندا دورا وچ قیام کیتا۔ پانامہ وچ مقامی افراد دے ہنگامیاں تے فوجی حکمران دے ناروا سلوک تو‏ں تنگ آ کے مارچ 1980 وچ مصر دی سیاسی پناہ قبول کر لی۔
ایتھ‏ے تک کہ 27 جولائ‏ی، 1980ء نو‏‏ں قاہرہ دے اک اسپتال وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔ موت دے وقت شاہ دی جو دولت بیرونی بینکاں وچ جمع سی اوہ دس ہزار ملین پونڈ تو‏ں وی زیادہ سی۔
تصاویر
محمد رضا شاہ پہلوی گٹھ:1919 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:ایران دیاں جڑواں شخصیتاں گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:پہلوی خاندان گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:مصر وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
لال لومڑ
لال لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ سارے اتلے زمینی حصے تے ریندا اے۔
فلوووانا کاؤنٹی
فلوووانا امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
کارسک لومڑ
کارسک لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ وشکارلے ایشیاء دا لومڑ اے۔
اونٹھ
اونٹھ گرم ریتلے دیساں دا اک جنور اے۔ ایہدیاں دو ونڈاں نیں: اک مگر آلا اونٹھ تے دو مگر آلا بیکٹیرین اونٹھ۔ اینوں دد، گوشت، سفر کرن، سمان ڈھون تے ہور کماں لئی پالی دا اے۔ ایہدی کھل توں وی کئی شیواں بندیاں نیں۔ اونٹھ 40 توں 50 ورے تک جیوندا اے۔ اک جوان اونٹھ اپنے کندھیاں تے 1.85 میٹر تے اپنی کمر تے 2.15 میٹر اچا ہوندا اے. اے تھوڑے چر لئی 65 کلومیٹر/گھینٹہ دی دوڑ نال تے لمبے چر لئی 40 کلومیٹر / گھینٹہ دی دوڑ نال دوڑ سکدا اے۔
اونٹھ دی گنتی دنیا چ 1 کروڑ 40 لکھ اے۔ اے افریقہ اسٹریلیا ایشیا تے امریکہ دے گرم ریتلے تھانواں تے ہُندا اے۔
اونٹھ دے بچے نوں بوتا تے جوان نوں لحاق کہیا جاندا اے۔
اونٹھݨی نوں ڈاچی آکھیا جاندا اے۔
اگامہ موانزا
اگامہ موانزا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
علم گڑھ
علم گڑھ ضلع بونیر پاکستان دا اک پعاڑ اے۔ ایدی لمبائ 2,800 میٹر اے۔
اگامہ پیرافریکانا
اگامہ پیرافریکانا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
شہرستان فارسان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان فارسان ایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز فارسان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال تے بختیاری
اوکلاہوما
{| اوکلاہوما امریکہ دا اک صوبہ اے۔
ناں
اوکلاہوما دا ںاں پرانی امریکی بولی دا شبد توں لیا گیا اے جیدا مطاب "لال لوگ" اے۔
گٹھ:امریکی صوبے
پریانو دند
پریانو دند اک چکور جھیل اے علم گڑھ پعاڑ تے ‌ضلع بنیر اچ۔
گلزار، مردان
گلزار ضلع مردان پاکستان دا اک گراں اے۔
کیپ لومڑ
کیپ لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا لومڑ اے۔
فرینکلن کاؤنٹی، ورجینیا
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
پیر بابا
آپ دا اصل ناں"سید علی ترمذی" تھا. معروف ناں پیر بابا ہے۔آپ دا سادات ترمذ وچ شمار ھوندا اے۔ آپ دی پیدائش 908ھ وچ بمقام قندس تے ہوئی۔ آپ دا نسبی تعلق اکتیسویں واسطوں تے حضرت امام حسین رضی اللہ تعالیٰ عنہ دےنال ملدا ہے۔ آپ دے والد بزرگوار سید قنبر علی ہمایوں بادشاہ دی فوج وچ کمانڈر تھے.پیربابا دی ابتدائی تربیت آپ دے دادا جناب سیداحمد نور یوسف نے کری ۔ آپ اک صوفی باصفا اور ولی الله تھے.آپ نے ہمیشہ اپنے متوسلین نوں شریعت مطہره دی پابندی دا درس دتتاسیِ.
مزار
پیر بابا ضلع بونیر پاکستان دا اک پعاڑی گراں اے۔
حوالے
گٹھ:صوفی
کٹلانگ
کاٹلنگ ضلع مردان پاکستان دی اک تحصیل اے۔
اگامہ پیراگراما
اگامہ پیراگراما اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
دهستان فولادلوی شمالی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان اردبیل دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اردبیل ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
انسانآباد
انسانآباد ضلع مردان پاکستان دا اک گراں اے۔
چک 138 گ ب I
چک 138 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
اگامہ پرسیملس
اگامہ پرسیملس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
تصیل مردان
تصیل مردان ضلع مردان دی اک تصیل اے۔ ایدیاں 58 یونین کونسلاں نے۔
اوہائیو
اوہائیو امریکہ دا اک صوبے اے۔
ناں
اوہائیو دا ںاں اہتھوں لنگھن والے اوہائیو دریا توں لیا اے۔
فریڈرک کاؤنٹی
فریڈرک امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان بروجن
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بروجن ایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بروجن شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال تے بختیاری
چک 136 گ ب II
چک 136 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
رپل لومڑ
رپل لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ ساحل افریقہ توں لے کے پاکستان تک دا لومڑ اے۔
میاں خان
میاں خان ضلع مردان پاکستان دا اک گراں اے۔
اگامہ پلانیسپس
اگامہ پلانیسپس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
ساولڈھیر
ساولڈھیر ضلع مردان پاکستان دا اک گراں اے۔
جیلز کاؤنٹی
جیلز امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
دهستان هیر
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان اردبیل دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اردبیل ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
بیکا
بیکا صوابی پاکستان دا اک گراں تے یونین کونسل اے۔
ترکھا لومڑ
ترکھا لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ اتلے امریکہ دا لومڑ اے۔
شہرستان اردل
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان اردل ایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اردل شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال تے بختیاری
گلوکسٹر کاؤنٹی، ورجینیا
گلوکسٹر امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
اگامہ روبکچی
اگامہ روبکچی اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
ڈانڈوکا
ڈانڈوکا صوابی پاکستان دا اک گراں ایدی لوک گنتی 4000 تے 7000 دے درمیان اے۔
تصیل لاہور
تصیل لاہور صوابی پاکستان دی اک تصیل اے۔
اگامہ روپلی
اگامہ روپلی اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
چھاجیاں
چھاجیاں ضلع ہریپور پاکستان دا اک گراں اے۔ اتھے ہندکو زبان بولی جاندی اے۔
تصیل سوابی
تصیل سوابی صوابی پاکستان د؛ اک تصیل اے۔ ایدیاں 39 یونین کونسلاں نے۔
گوچلینڈ کاؤنٹی
گوچلینڈ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 137 گ ب II
چک 137 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
سید محمدمہدی بحرالعلوم
سید محمد مہدی بحرالعلوم (۱۱۵۵ ۔ ۱۲۱۲ ق) شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں نيں تے بارہویں و تیرہویں صدی ہجری وچ شیعاں دے امور دی ریاست و زعامت عامہ انہاں دے ذمہ سی۔ اوہ بارہویں صدی دے مشاہیر شیعہ امامیہ وچو‏ں نيں۔ بحر العلوم مختلف علوم جداں فقہ، اصول فقہ، حدیث، کلام، تفسیر تے رجال وچ تبحر رکھدے نيں۔ اوہ شیخ وحید بہبہانی تے میرزا محمد مہدی خراسانی دے شاگرد نيں۔ خراسانی نے انہاں دے شامخ مقام علمی دی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں بحر العلوم دا لقب دتا سی اس لقب دا اطلاق انہاں تو‏ں پہلے کسی دے لئے نئيں ہوندا سی، انہاں دے بعد انہاں دے خاندان دا عنوان بن گیا تے اج وی انہاں دے اہل خاندان اس لقب تو‏ں مشہور نيں۔
سوانح عمری
سید محمد مہدی بن مرتضی بن محمد بن بروجردی طباطبایی بحر العلوم، پہلی شوال عید الفطر دے روز ۱۱۵۵ ق وچ کربلا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد تے دادا برجستہ دانشمنداں وچو‏ں سن ۔ انہاں دی اُتے دادی مجلسی اول محمد تقی مجلسی دی نسل تو‏ں سن۔ اسی سبب تو‏ں اوہ مجلسی اول نو‏‏ں اپنے جد تے علامہ مجلسی نو‏‏ں اپنے ماموں دے طور اُتے یاد کردے سن ۔
سید محمد مہدی بحر العلوم نے ماہ رجب ۱۲۱۲ ق وچ وفات پائی تے (نجف اشرف) شیخ طوسی دی قبر دے پاس سپرد لحد کيتے گئے۔
تدریس و شاگرد
جب شیخ وحید بہبہانی نے کبیرسنی دی وجہ تو‏ں درس کہنا بند کر دتا تو اوہ استاد دی نصیحت کیتی بناء اُتے نجف اشرف لوٹ گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے تدریسی سلسلہ دا آغاز کیتا تے سید بحر العلوم نے ۱۱۹۳ ق وچ حج دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے دوسرے امور دی انجام دہی دے نال فقہ مذاہب اربعہ دی تدریس شروع کيتی۔ جس تو‏ں بوہت سارے افراد نے انہاں دے حلقہ درس وچ شرکت کيتی۔
علامہ بحر العلوم دے بوہت سارے شاگرد سن جنہاں وچاں بعض نو‏‏ں آب نے اجازہ روایت وی دتا سی جداں:
زعامت عامہ
سید بحر العلوم دی اخلاقی شہامت تے اصلاح طلبی دا رویہ سبب بنا کہ اوہ اپنی ریاست تے زعامت عامہ دے دوران وچ دینی و سماجی امور دی انجام دہی دے سلسلہ وچ اپنے معاصر بزرگ علماء نال تعاون کریئے جداں مسائل تے فتوی دے سلسلہ وچ اوہ عوام نو‏‏ں شیخ جعفر نجفی دی طرف رہنمائی کردے سن ۔ قضاوت، فیصلےآں تے رفع نزاع دے سلسلہ وچ اوہ شیخ محیی الدین دی طرف رجوع کرنے نو‏‏ں کہندے سن ۔ اقامہ نماز جماعت دے لئے وچ انہاں نے عالم و زاہد شیخ حسین نجف نو‏‏ں مسجد ہندی دا امام مقرر کیتا۔ اسی طرح تو‏ں انہاں نے اپنے شاگرد سید جواد عاملی صاحب مفتاح الکرامہ نو‏‏ں تدوین کتب تے اپنے دروس دی تقریرات لکھنے دے کيتے معین تے تشویق کیتا۔ انہاں دے درس دا محور ملا محسن فیض کاشانی دی کتاب وافی سی۔
سید بحر العلوم فقہ و حدیث دی تدریس دے علاوہ عوام الناس دے مسائل و امور نو‏‏ں بذات خود توجہ دیندے سن ۔
اخلاقی خصوصیات
thumb|سید بحر العلوم دی قبر نجف اشرف سید بحر العلوم امور جاری زندگی وچ ہر طرح دی سخت گیری تو‏ں پرہیز کردے سن تے انہاں دی سخاوت و بلند ہمتی زبانزد خاص و عام سی، ایتھ‏ے تک کہ بعض افراد انہاں دے سلسلہ وچ عرفانی رجحان و گرایش دے قائل ہو گئے نيں۔ بہرحال اس میلان دا اثر انہاں دے تربیت یافتہ افراد وچ تے انہاں دے بعد دے بعض علماء وچ انکار ناپذیر اے۔
سید بحر العلوم دے تمام معاصرین انہاں دے علم و تقوی دا اعتراف کردے نيں۔ حتی کہ انہاں دے استاد شیخ وحید بہبہانی اپنی عمر دے آخری دور وچ جدو‏ں اوہ اپنے ملکہ اجتہاد دے زوال دا احتمال دیندے سن، مسائل فقہی وچ انہاں تو‏ں نظر خواہی کردے سن ۔
انہاں دے امام زمانہ علیہ السلام دی خدمت وچ شرفیاب ہونے دی خبر تواتر دی حد تک پہچ چک‏ی اے۔ تے انہاں دی امام (ع) نال اس ملاقات دا انکار انہاں دے معاصرین و متاخرین وچو‏ں کسی نے وی نئيں کیتا اے۔
تالیفات
سید بحر العلوم دی بعض تصنیفات مندرجہ ذیل نيں:
بندھای دوازدہ گانہ
انہاں دے اشعار دا اک مجوعہ بارہ بیتاں دے بارہ قصائد اُتے مشتمل اے۔ جسنو‏ں انہاں نے فارسی دے مشہور شاعر محتشم کاشانی دے قصیدہ نو‏‏ں بنیاد بنا کر نظم کیتا اے تے انہاں اشعار دا عربی وچ ترجمہ کیتا اے۔
اک اونکار
اک اونکار سکھ مت دی فلاسفی دی نیو اے۔ سکھ مت چ اے خدا دے اک اون دی نشانی اے۔ اے سکھ مت دیاں کتابان تے گردواریاں تے اے نشان دسدا اے۔ اک اونکار سنسکرت بولی دا بول اے ایدا مطلب اے اک خدا۔ اک اونکار مول منتر دی پہلی لائن چ اے۔ اے گرو گرنتھ صاحب دی وی پہلی لاين ج اے۔
اک اونکار سَتِ نام، کرتا پرکھ، نِر بھو، نِرویر - اکال، مورتِ اجونی، سے بھنگ، گر پرساد
بارلے جوڑ
گٹھ:سکھ
دهستان انجیرلو
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان بیلہ سوار دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان بیلہ سوار ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
سمانہ
سمانہ ضلع کوہاٹ پاکستان دا اک پربت دھارا اے۔ اے خانکی وادی تے میرانزئی وادی دے وشکار اے۔ اے 6670 فٹ تک اچا اے۔
اگامہ سنکارانکا
اگامہ سنکارانکا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
لومڑیاں
لومڑیاں کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہناں دیاں اکھاں تے نک دے وشکار تکونے نشان ہوندے نیں۔ ایہناں دی پوچھل دی نوک وی وکھرے رنگ دی سوسکدی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے گٹھ:لومڑیاں
تیراہ
تیراہ پاکستان دی خیبر ایجنسی تے کرم ایجنسی چ اک تھاں اے۔ دریائے باڑہ تیراہ توں پانی لیندا اے۔ میدان، راجگل، واراں باڑہ تے مستورہ ایدا وادیاں نیں۔ تیراہ چ افریدی تے اورکزئی قبیلے وسدے نیں۔
گٹھ:فاٹا
پسچم ایکسپریس
پسچم جانپچھم ایکسپریس 12925/12926 بھارتی ریلوے دی اک سپرفاسٹ ایکسپریس ریل ہے، جو باندرا ٹرمنس اتے پنجاب دے امرتسر وچکار چلدی ہے۔ اس وچّ 22925/26 دے سلیپ کوچ ہن جو کہ کالکا ولّ جاندے ہن۔ ایہہ اک روزانہ دی سیوا ہے۔ ایہہ باندرا ٹرمنس توں امرتسر وچکار ریل نمبر:12925 اتے الٹ پاسے وچّ ریل نمبر:12926 دے طور 'تے سنچالن کردی ہے۔
کوچ
12925/12926 پچھم ایکسپریس وچّ 1 اے.سی. فرسٹ کلاس، 3 اے.سی. 2 ٹائر، 5 اے.سی. 3 ٹائر، 8 سلیپر کلاس، 3 بناں رزرویشن والے کوچ اتے 4 جنرل جاں سامان والے کوچ ہن۔ اس لیکھ دے مقصد لئی، 22925/26 پچھم ایکسپریس دے سلیپ کوچ، کالکا ولّ شامل کیتے گئے ہن۔ بھارت وچّ ریل دی سیوا مطابق ، ریلگڈی دے ڈبیاں دی گنتی، منگ دے مطابق بھارتی ریلوے ولو گھٹائی جاں ودھائی جا سکدی ہے۔ ریک/کوچ رچنا لوکو-آرئیمئیس-جیئیئین-ایسئیئین6-ایس5-ایس4-ایس3-ایس2-ایس1-پیسی-بیسی4- بی3- بی2- بی1-اے2- اے1-ایچ1- جیئیئین- جیئیئین-ایسئیلار-ایسئیلار7-ایس8-بی5-اے3- ایسئیلار۔
سیواواں
پچھم ایکسپریس ممبئی اتے امرتسر، کالکا وچکار چلدی ہے۔ انبالہ کینٹ پہنچ کے اس ریل دی ونڈ ہو جاندی ہے۔ ایہہ اک روزانہ دی سیوا ہے جوکِہ 1821 کلومیٹر دی دوری 31 گھنٹے اتے 45 منٹاں وچّ ریل نمبر 12925 دے طور تے 57.35 ک م /گھنٹہ دی اوسط نال پوری کردی ہے، اتے ایہی ٹرین پچھم ایکسپریس ریل نمبر 12926 دے طور تے 30 گھنٹیاں اتے 35 منٹاں وچّ 59.54 ک م /گھنٹہ دی اوسط نال اپنا راہ پورا کردی ہے۔ اس ٹرین دی کلّ اوسط رفتار (باندرا ٹرمینس – امرتسر اتے واپسی) 58.43 کلومیٹر فی گھینٹا ہے۔
زور
پہلاں دوہرے زور والے ڈبلیوسیئیئیم 1 جاں ڈبلیوسیئیئیم 2/2پی لوکو نے ٹرین نوں باندرا ٹرمینس اتے وڈودرا وچکار کھچنا سی، جس مگروں غازی آباد دے ڈبلیوئیپی 1 نے اس نوں کھچکے باقی دی یاترا پوری کرنی سی ۔
جدوں دا پچھمی ریلوے نے ڈیسی الیکٹرک پرورتن نوں 5 فروری 2012 نوں پورا کیتا ہے، اس وقت توں ہن ایہہ نیمت طور تے گازیاباد دے ڈبلیوئیپی 7 دوارا کھچ کے یاترا پوری کردا ہے I
سماں سارنی
12925 پچھم ایکسپریس باندرا ٹرمنس توں روزانہ 11:35 آئیئیسٹی تے چلدی ہے اتے 19:20 وجے آئیئیسٹی امرتسر اگلے دن پہنچدی ہے۔ واپسی تے 12926 پچھم ایکسپریس امرتسر توں 08:10 وجے آئیئیسٹی تے چلدی ہے اتے باندرا ٹرمنس اگلے دن 14:45 آئیئیسٹی تے پہنچ دی ہے۔
جزیرےآں دی لسٹ بلحاظ رقبہ
جزیرےآں دی لسٹبلحاظ رقبہ اے۔ اس وچ اوہ جزیرے شامل نیں جو 2،500 مربع کلومیٹر (970 مربع میٹر) توں وڈے نیں، جبکہ اس وچ 1،000 مربع کلومیٹر (390 مربع میٹر) دے رقبے دے وی کچھ جزیرےشامل کیتے گئے نیں۔
گریسن کاؤنٹی
گریسن امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
جزیرےآں دی لسٹ بلحاظ رقبہ
حوالے
گٹھ:لسٹ جزیرے گٹھ:لسٹاں بلحاظ رقبہ گٹھ:لسٹاں
پطرس بخاری
سید احمد شاہ المعروف پطرس بخاری پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور مزاح نگار، افسانہ نگار، مترجم، شاعر، نقاد، معلم، برطانوی ہندوستان دے ماہر نشریات تے پاکستان دے سفارت کار سن ۔ پطرس دے طنزیہ و مزاحیہ مضامین دا مختصر مجموعہ پطرس دے مضامین پاکستان تے ہندوستان وچ اسکولاں تو‏ں لے ک‏ے یونیورسٹیاں تک اردو نصاب دا حصہ ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار متحدہ ہندوستان وچ نشریات دے بانیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ پطرس اقوام متحدہ وچ پاکستان دے پہلے مستقل مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پطرس انگریزی دے پروفیسر سن تے انگریزی وچ اِنّی قابلیت سی کہ انہاں نے امریکا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ انگریزی پڑھائی تے اوتھے وفات پائی تے دفن ہوئے۔
پطرس بخاری پاکستان چ اردو بولی دے مشہور منے پرمنے مزاحیہ تے افسانہ لکھاری، مترجم، شاعر، نقاد، معلم تے ہندوستان دے ماہر نشریات تے پاکستان دے سفارت کار سی۔اوناں دا پورا ناں سیداحمد شاہ پطرس بخاری سی۔
اوہناں دیاں لکھتاں دا مجموعہ پطرس کے مضامین دے ناں توں مشہور اے جیہڑا پاکستان تے ہندستان دے سکولاں کالجاں دے نصاب وچ شامل اے۔
پیدائش و ابتدائی تعلیم
پطرس بخاری یکم اکتوبر 1898ء وچ پشاو‏ر، برطانوی ہندوستان (حالیہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد سید اسد اللہ شاہ بخاری پشاو‏ر دے اک معروف وکیل خواجہ کمال الدین دے منشی سن ۔
اعلیٰ تعلیم
پطرس بخاری 26-1925ء وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی انگلستان گئے۔ انہاں نے انگریزی ادب وچ اعلیٰ ترین سند دے لئی کیمبرج یونیورسٹی دا انتخاب کيتا تے کیمبرج یونیورسٹی دے عمانویل کالج وچ انگریزی ادب وچ TRIPOS د‏‏ی سند اول درجے وچ حاصل کيتی تے عمانویل کالج دے سینئر اسکالر منتخب ہوئے۔ اوہ جنوبی ایشیا دے دوسرے طالبِ علم سن جس نے انگریزی ادب وچ اول درجے وچ سند حاصل کيتی۔
گورنمنٹ کالج لاہور
بخاری صاحب نے ملازمت دا آغاز 1922ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا تے 1935ء تک منسلک رہ‏‏ے۔ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی انگلستان گئے سن، واپسی اُتے انہاں نو‏ں ٹریننگ کالج وچ انگریزی دا استاد مقرر کر دتا گیا۔ کچھ عرصے بعد آپ دا تقرر گورنمنٹ کالج لاہور وچ بطور لکچرارہو گیا۔ انتظامیہ نے بخاری صاحب د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں پورا پوارا انصاف کيتا۔ انہاں نو‏ں پراکٹر (نگران طلبہ) مقرر کيتا جس دا کم طلبہ وچ نظم و ضبط برقرار رکھنا سی۔ انہاں نے اس ذمہ داری نو‏‏ں وڈی چابک دستی تے احتیاط تو‏ں نبھایا۔ اوہ طلبہ نو‏‏ں سزا نئيں دیندے سن ۔ سرزنش دا انہاں دا اپنا انداز سی۔
آپ د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اُس وقت دے گورنر نے آپ نو‏‏ں گورنمنٹ کالج لاہور دے شعبۂ انگریزی د‏‏ی صدارت اُتے فائز کيتا۔ یاد رہے پطرس بخاری پہلے مسلما‏ن صدر شعبۂ انگریزی سن ۔ Prof. E. Dickenson د‏‏ی سبکدوشی دے بعد 1 مارچ 1947ء کوپطرس نے گورنمنٹ کالج لاہور دے پرنسپل دا عہدہ سنبھالیا جتھ‏ے 1950ء تک خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے آپ دے شاگرداں وچ فیض احمد فیض، ن م راشد، کنہیا لال کپور، اقبال سنگھ، الطاف قادر، حفیظ ہوشیار پوری، حنیف رامے تے پروفیسراشفاق علی خان بطور خاص شامل ني‏‏‏‏ں۔
آل انڈیا ریڈیو
جنگِ عظیم دوم شروع ہُندے ہی ستمبر 1939ء وچ دلی نو‏‏ں محکمۂ خبر دا مرکز بنا دتا گیا۔ حکومت نے آل انڈیا ریڈیو دے صدر دفتر نو‏‏ں اپنی عمارت وچ ، پارلیمنٹ اسٹریٹ اُتے منتقل کيتا تے 1943ء وچ ریڈیو اک مستقل محکمہ بنا دتا گیا۔ جنگ دے شرو ع ہُندے ہی دشمن د‏‏ی نشریات سننے اُتے پابندی لگیا دتی گئی لیکن سرکاری محکمےآں د‏‏ی اطلاع تے دشمن پروپیگنڈے دا جواب دینے دے لئی شملہ وچ اک مانیٹرنگ اسٹیشن قائم کيتا گیا جس د‏‏ی رپورٹ روزانہ متعلقہ محکمےآں نو‏‏ں خفیہ خطوط دے ذریعے فراہ‏م کيتی جاندی سی۔ جنگ دے دوران بخاری صاحب د‏‏ی خدمات نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی سطح اُتے سراہا گیا تے انہاں نو‏ں( Companion of the Indian Empire (CIE دا خطاب دتا گیا۔ جنوبی ایشیا وچ نشریات د‏‏ی بنیاد رکھنے تے اسنو‏ں فروغ دینے وچ بخاری صاحب د‏‏ی خدمات نو‏‏ں فراموش کرنا ممکن نئيں ا‏‏ے۔
حکومت پاکستان نشریات دے محاذ اُتے پطرس بخاری دے تجربے تو‏ں پورا پورا فائدہ اٹھانا چاہندی سی ايس‏ے لئی انہاں نو‏ں 14 اکتوبر 1947ء تو‏ں کل وقتی مشیر مقرر کرکے ریڈیو فریکوئنسی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی پہلی کانفرنس وچ ریڈیو دے وفد دا سربراہ بنا ک‏ے بھیجیا گیا۔ ایہ کانفرنس میکسیکو سٹی وچ اپریل 1949ء تک جاری رہی۔ اس کانفرنس وچ اے عزیزانجینئر سابق وزیر اعظم شوکت عزیز دے والد وی شریک سن ۔ افتتاحی اجلاس وچ پطرس بخاری نے اپنی فی البدیہہ تقریر تو‏ں دھاک بٹھا دی۔ میکسیکو وچ قیام دے دوران بخاری صاحب نے ہسپانوی زبان سکھی تے چار ماہ بعد ہی ہسپانوی بلاتکلف بولنے لگے، اخبارات پڑھنے لگے تے اوتھ‏ے د‏‏ی رہتل وسبھیاچار دا مطالعہ کيتا۔ میکسیکو دے تاثر دے بارے وچ سالک صاحب نو‏‏ں اپنے خط وچ ذکر کردے نيں کہ:
چھ ماہ بعد کانفرنس ختم ہويا اس دوران پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان نے امریکا تے کینیڈا دا دورہ کيتا۔ تقاریر لکھنے دے لئی بخاری صاحب نو‏‏ں وی نال لے لیا۔ ایہ تقاریر"Pakistan Heart of Asia" دے عنوان تو‏ں کتابی شکل وچ شائع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔
اقوامِ متحدہ
thumb|پطرس بخاری اقوامِ متحدہ دے سیکریٹری جنرل [[داگ ہمارشولد|داگ ہیمرشولڈ دے نال]] بخاری صاحب نو‏‏ں 1 اگست 1949ء نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ پاکستان دا مستقل مندوب مقرر کيتا گیا۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں بھارت کشمیر دا تنازع لے ک‏ے اقوام متحدہ وچ گیا سی۔ فلسطین دا مسئلہ اقوامِ متحدہ وچ گرما گرم بحثاں دا مرکز بنیا ہویا سی۔ تیونس د‏‏ی آزادی دا معاملہ اقوامِ عالم دے لئی اہمیت اختیار کرچکيا سی۔ thumb|پطرس بخاری اقوامِ متحدہ وچ پطرس بخاری افتادِ طبع دے ہتھو‏ں مجبور ہوکراس ماحول تو‏ں کنارہ کرنے لگے تے سفارت کاری وچ اپنی خداداد ذہانت تو‏ں پورا پورا فاعدہ اٹھانے دے لئی سخت محنت کردے۔ انہاں نو‏ں اقوامِ متحدہ دے اجلاساں تے چھوٹی وڈی کمیٹیاں وچ مختلف موضوعات اُتے تقریر اں کرنی پڑدتیاں سن۔ انہاں د‏‏ی تقریر د‏‏ی خوبیاں دا ذکر کردے ہوئے کینیڈا دے اخبار نے لکھیا کہ ان د‏‏ی تقریر تمام سیاست داناں دے لئی اک سبق د‏‏ی حیثیت رکھدی اے کہ تقریر وچ کس قسم د‏‏ی بولی استعمال کرنی چاہیے، انگریزی بولی سیکھنی اے تاں بخاری تو‏ں سیکھیے۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تقریر 4 اپریل 1952ء نو‏‏ں سلامتی کونسل وچ تیونس د‏‏ی آزادی دے مسئلے پرفرانس دے خلاف گیارہ نکاندی شکایت اُتے سی جس نے انہاں نو‏ں عرب تے ایشیائی ملکاں دے قابلِ اعتماد ترجمان د‏‏ی حیثیت عطا کردتی۔ بخاری د‏‏ی اس خدمت نو‏‏ں تیونس نے وی تسلیم کيتا تے اظہارِ عقیدت دے لئی اوتھ‏ے پتھر دا اک چھوٹا جہا مینار بخاری د‏‏ی یادگار دے طور اُتے تعمیر ہويا۔ نومبر 1953ء وچ اقوامِ متحدہ د‏‏ی ایڈہاک کمیٹی نمبر 3 دے اجلاس وچ نسلی امتیاز د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں اخلاقی لحاظ تو‏ں قابلِ مذمت قرار دتا۔ 19 دسمبر 1953ء نو‏‏ں فلسطین دے پیچیدہ مگر اہ‏م مسئلے اُتے بحث کردے ہوئے تن وڈھیاں دے رویئے اُتے طنز دے تیر برسائے۔ ايس‏ے طرح دریائے اردن دے تنازع اُتے اک مدلل و مؤثر تقریر کيتی۔ 28 فروری 1954ء نو‏‏ں اک اجلاس وچ پاکستان دے لئی فوجی امداد دے موضوع اُتے پُرمغز گلاں کيتياں تے انال جنگ دے بعد بین الاقوامی تعاون د‏‏ی اہ‏م مثال قرار دتا۔ thumb|پطرس بخاری نیویارک ٹائمز یوتھ فورم وچ پطرس نے 17 اپریل 1954ء نو‏‏ں نیو یارک ٹائمز دے یوتھ فورم تو‏ں جارحانہ جنگاں دے خاتمے د‏‏ی ضرورت دے موضوع اُتے خطاب کيتا۔ انہاں تقریراں نے انہاں د‏‏ی علمیت، انگریزی بولی و ادب اُتے دسترس تے حسِ مزاح د‏‏ی دھاک بٹھا دی۔ نیو یارک ٹائمز، کرسچین سائنس مانیٹر، نیویارک ڈیلی، شکاگو ٹریبون نے بخاری نو‏‏ں اقوام متحدہ دے بہترین مقرراں وچ شمار کيتا۔ اقوام متحدہ وچ تعینات نامہ نگاراں نے انہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ خوش بیان تے فصیح و بلیغ مقرر قرار دتا۔
اقوامِ متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد اقوامِ متحدہ دے اس وقت دے سیکریٹری جنرل داگ ہیمرشولڈ نے پطرس بخاری نو‏‏ں اقوامِ متحدہ دے انڈر سیکریٹری جنرل انچارج تعلقات عامہ دے عہدے دے لئی منتخب ک‏ر ليا۔ جس اُتے بھارت نے سخت احتجاج کيتا لیکن اقوامِ متحدہ دے سیکریٹری جنرل داگ ہیمرشولڈ نے تمام اعتراضات نو‏‏ں رد کردے ہوئے انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی منظوری دی۔ پطرس بخاری د‏‏ی تقرری بخاری صاحب دے نال پاکستان دے لئی اک اعزاز سی جو فیر کسی پاکستانی نو‏‏ں حاصل نئيں ہوئے سکیا۔
ادبی زندگی دا آغاز
پطرس بخاری نے اپنی ادبی زندگی دا باقاعدہ آغاز سول اینڈ ملٹری گزٹ تو‏ں کيتا۔ اوہ عموماً تنقیدی مضامین لکھدے سن ۔ اس دے لئی انہاں نے Peter Watkins دا قلمی ناں اختیار کيتا سی۔ ایہ اک لحاظ تو‏ں مشن اسکول پشاو‏ر دے ہیڈ ماسٹر تو‏ں قلبی تعلق دا اظہار سی۔ جس دے لفظ پیٹر دے فرانسیسی تلفظ نے پیر احمد شاہ نو‏‏ں پطرس بنا دتا۔ اس وقت سول اینڈ ملٹری گزٹ دے ایڈیٹر M.E. Hardy سن جو بخاری نو‏‏ں اک کالم دا سولہ روپیہ معاوضہ ادا کردے سن جس د‏‏ی قدر اس زمانے وچ تن تولہ سونے تو‏ں ودھ سی۔
پطرس قلمی ناں
پطرس بخاری نے پطرس دا قلمی ناں سب تو‏ں پہلے رسالہ کہکشاں دے اک سلسلۂ مضامین یونانی حکماء تے انہاں دے خیالات دے لئی استعمال کيتا۔ بخاری د‏‏یاں تحریراں پطرس دے ناں تو‏ں اپنے زمانے دے مؤقر رسالے و جریدے وچ شائع ہودیاں سن۔ انہاں د‏‏ی بیشتر تحریراں کارواں، کہکشاں، مخزن، راوی تے نیرنگ خیال وچ اشاعت پزیر ہوئیاں۔
اردو ادیب
1945ء وچ جے پور وچ PEN (اہلِ قلم د‏‏ی بین الاقوامی انجمن) دا سالانہ اجلاس ہويا جس وچ بخاری صاحب نے جو اس وقت آل انڈیا ریڈیو دے ڈائریکٹرجنرل سن اک نہایت فکر انگیز مقالہ بعنوان "ساڈے زمانے دا اردو ادب" پیش کيتا۔ اس اجلاس وچ معروف انگریزی ادیب E.M. Foster، سروجنی نائیڈو، جواہر لعل نہرو، سروپلی رادھا کرشنن، صوفیا واڈیا، ملک راج آنند تے کِنے ہی مشاہیرِ علم و ادب شریک سن ۔ رشید احمد صدیقی دا بیان اے کہ
تراجم
پطرس بخاری انگریزی بولی دے رموز، انداز تے مزاج تو‏ں اچھی طرح واقف سن ۔ انہاں نے اپنی اس صلاحیت نو‏‏ں ترجموں‏ وچ وڈی چابکدستی تو‏ں استعمال کيتا۔ انہاں نو‏ں اردو وچ اظہار اُتے وی پوری قدرت حاصل سی ايس‏ے لئی انہاں دے اردو تراجم نو‏‏ں وڈی قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ترجمے نو‏‏ں میکانہاں د‏‏ی نئيں بلکہ تخلیقی عمل مندے سن ۔ پطرس بخاری دے ترجموں‏ وچ افسانے وی نيں، ڈرامے وی، فلسفیانہ مضامین وی نيں تے اوپیرا بھی۔ اس تنوع نے انہاں د‏‏ی ترجمہ نگاری د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی تمام جہتاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا ا‏‏ے۔ بخاری نے ترجموں‏ دے لئی جنہاں اہلِ قلم د‏‏ی نگارشات دا انتخاب کيتا اس تو‏ں ایہ اندازہ لگانا دشوار نئيں اے کہ اس انتخاب وچ انہاں دے اندر چھپا ہويا استاد نمایاں ا‏‏ے۔ انہاں ترجموں‏ دا مقصد ایہ نظر آندا اے کہ پڑھنے والے عام افراد مغربی ادب دے شہ پارےآں تو‏ں آشنا ہوئے جاواں تے طلبہ وچ وی ہور مطالعے دا شوق بیدار ہو، ہور صاحبِ علم وچ ترجمہ کرنے دا ذوق پیدا ہوئے۔ بخاری د‏‏ی انہاں کوششاں تو‏ں اردو وچ روز افزاں ترجموں‏ دے دور دا آغاز ہويا۔
بخاری صاحب نے مندرجہ ذیل تخلیقات نو‏‏ں اردو دا جامہ پہنایا:
شاعری
پطرس بخاری نو‏‏ں شاعری تے شاعرانہ ذوق ورثے وچ ملیا سی۔ والد خود وی شاعر سن ۔ گورنمنٹ کالج لاہور وچ مشاعراں د‏‏ی صدرات پطرس بخاری د‏‏ی ذمہ داری سی۔ صوفی غلام مصطفیٰ تبسم دے بیان دے مطابق کالج دے مشاعراں وچ اوہ نہ صرف صدارت کردے بلکہ دادِ سخن وی دیندے، خود شعر وی سنا‏تے۔
افسانہ نگاری
ڈرامے تو‏ں وابستگی تے تھیٹر د‏‏ی چاٹ نے بخاری د‏‏ی تقریباً ہر تحریر وچ افسانوی انداز پیدا کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے طبع زاد مضامین وچ افسانہ پن ہر جگہ نمایاں ا‏‏ے۔ برستے ہوئے مینہ د‏‏ی اک گنگناندی بوند دا اثربیان کردے نيں:
مکتوب نگاری
پطرس بخاری دے خطوط انہاں د‏‏ی طرزِ تحریر دے آئینہ دار ہونے دے سبب خاص نوعیت دے وی ني‏‏‏‏ں۔ بولی سادہ تے بیانیہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ ادبی موضوعات وی نيں، خاندانی امور بھی۔ دوستاں تو‏ں شکوے، ملازمت دے دکھڑے، سب کچھ اے جو اک انسان د‏‏ی زندگی وچ پیش آ سکدا ا‏‏ے۔ فیض احمد فیض د‏‏ی بیٹی منیزہ ہاشمی نو‏‏ں اقوامِ متحدہ وچ بیٹھ کر لکھدے نيں کہ:
بخاری نے جنہاں نو‏ں خطوط لکھے یا جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی خط کتابت سی انہاں د‏‏ی تعداد زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ خطوط دے مجموعےآں دے مطابق سب تو‏ں زیادہ خطوط عبدالمجید سالک دے ناں نيں جنہاں تو‏ں پطرس بخاری نو‏‏ں عقیدت سی۔
مزاح نگاری
پطرس بخاری دا کمال ایہ اے کہ اوہ اپنی مزاح نگاری نو‏‏ں تمسخر تے طنز تو‏ں آلودہ نئيں ہونے دیندے۔ انہاں دے مزاح وچ شوخی تے لطافت د‏‏ی پاکیزہ آمیزش ا‏‏ے۔ اس وچ اِنّی تلخی نئيں کہ طنز بن جائے تے اِنّی کھلی ظرافت وی نئيں کہ متانت تو‏ں گر جائے۔ انہاں دا لطیف مزاح انہاں دے انوکھے زاویۂ نظر تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مزاح پطرس د‏‏ی غیر معمولی ذہانت، عمیق مشاہدہ د‏‏ی عادت تے شگفتہ طرز بیاں د‏‏ی قوت دا آئینہ دار ہُندا ا‏‏ے۔
اک وڈا مزاح نگار ہونے دے لئی اک وڈی شخصیت وی درکار ہُندی اے تے پطرس بلاشبہ اک عظیم شخصیت دے مالک سن ۔ اوہ بلحاظ منصب وڈے تے اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز رہے تے انہاں عہدےآں د‏‏ی گونا گاں مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں بوہت گھٹ فرصت ملدی کہ اوہ ادبی مشاغل د‏‏ی طرف توجہ دیندے۔ اگرچہ انہاں نے بوہت گھٹ لکھیا اے لیکن جو لکھیا اوہ خوب لکھیا تے معیاری و بلند مرتبہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وی خالص ادبی مزاح دے بہترین نمونے ني‏‏‏‏ں۔ قاری د‏‏ی حسِ مزاح نو‏‏ں بیدار ک‏ر ک‏ے چھوٹی چھوٹی گلاں تو‏ں ظرافت د‏‏ی کلیاں کھلاندے چلے جاندے نيں، انہاں دے ہاں طنز د‏‏ی گہرائی کدرے نظر نئيں آندی، اوہ صرف گدگداندے، چٹکیاں لیندے تے ہنساندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہی انہاں د‏‏ی مزاح نگاری د‏‏ی خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔ ایہی وجہ اے کہ پروفیسر رشید احمد صدیقی کہندے نيں کہ:
جدو‏ں کہ اک دوسرے نقاد دا کہنا اے کہ:
حقیقت ایہ اے جس نے انساناں وچ رہ کران د‏‏ی ذہنی تے عملی حرکات دے اک اک پہلو نو‏‏ں ہمدردی تو‏ں دیکھیا ہو، زندگی تو‏ں ایہ لگاؤ غالب دے بعد پطرس دے ایتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ نمایاں ا‏‏ے۔ اک نے ناکامیاں تو‏ں کم لیا بلکہ مشکلاں نو‏‏ں آسان ک‏ر ليا سی تے دوسرے دے سر اِنّا کم آ پيا کہ نمٹ نہ سکیا۔ غالب تے پطرس دا ناں ايس‏ے وجہ تو‏ں نال نال لیا گیا اے کہ دونے بلند پایہ مزاح نگار ني‏‏‏‏ں۔ غالب نو‏‏ں مرنے د‏‏ی فرصت نہ سی تے پطرس نو‏‏ں جینے د‏‏ی فرصت نہ مل سکيتی۔ اک نو‏‏ں اپنے مزاح نگار ہونے دا علم نہ ہوئے سکیا تے دوسرے نو‏‏ں لوکاں نے احساس وی کرا دتا تاں کوئی اثر نہ ہويا۔ اک نے اپنی شخصیت دا اظہار شاعری وچ کیہ مگر اس دے دامن نو‏‏ں تنگ پا کر خطوط دا سہارا لیا لیکن دوسرے نے محض چند مضامین، خطوط، تراجم تے تقاریر اُتے اکتفا کيتا۔ مختصراً ایہ کہ پطرس دا مختصر سرمایہ مزاح، ظرافت دے وڈے وڈے کارنامےآں اُتے بھاری ا‏‏ے۔ اِنّا مختصر رخت سفر لے ک‏ے بقائے دوام د‏‏ی منزل تک پہنچنا وڈی اہمیت د‏‏ی گل ا‏‏ے۔
پطرس نے خوجی، حاجی بغلول تے چچا چھکن جداں کوئی مزاحیہ کردار تخلیق نئيں کیتے لیکن انسانی سیرت وچ جتھ‏ے وی انہاں نے کوئی کمزوری محسوس کيت‏ی اس د‏ی گرفت د‏‏ی اے تے مزاحیہ انداز وچ اس دا خاکہ اڑایا ا‏‏ے۔ اوہ کسی کردار د‏‏ی خامیاں نو‏‏ں مزاحیہ رنگ وچ اس طرح اجاگ‏ر کردے نيں کہ پڑھنے والے دے لئی لطف دا سامان مہیا کر دیندے نيں لیکن اس وچ وی ہمدردانہ انداز پایا جاندا ا‏‏ے۔ مرید پور دا پیر وچ جدو‏ں لیڈر تقریر کرنے کھڑا ہُندا اے تے پرچہ گم ہوئے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریر نئيں کر پاندا تاں پطرس اس دا مضحکہ اڑانے د‏‏ی بجائے اس تو‏ں ہمدردی کرنے لگدے ني‏‏‏‏ں۔ پطرس مذاق ہی مذاق وچ کم دیاں گلاں کہہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چاہے لاہور کا جغرافیہ ہو، میبل اور میں ہر جگہ انہاں دا ذہن اک ہی لفظ دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔ اوہ اے مقصدیت۔
پطرس دے مضامین بخاری بخاری د‏‏ی مزاحیہ طبیعت دے آئینہ دار نيں تے ایہ مضامین ہمیشہ دلچسپی تو‏ں پڑھے جاندے رہن گے۔ انہاں دے دوسرے مضامین وچ وی عام آدمی دے مشاہدے تے تجربات دیاں گلاں کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح صاحب مذکور دے مضامین ني‏‏‏‏ں۔ اوہ عمومیت اے جو انھاں دوسرے مزاح نگاراں مثلاً رشید احمد صدیقی تے فرحت اللہ بیگ وغیرہ تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ رشید احمد صدیقی صاحب علی گڑھ د‏‏ی فضا تو‏ں باہر نئيں نکلدے تے مرزا فرحت اللہ بیگ دہلی تے حیدرآباد، دکن دے ماحول دے اسیر رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی انہاں دا مزاح عام آدمی تے خاص آدمی سبھی دے لئی دلچسپی اورخوش دلی د‏‏ی چیز ا‏‏ے۔ القصہ مختصر ایہ کہ پطرس بخاری دور جدید دے بہت وڈے شگفتہ تے مزاح نویس ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ انہاں نے بوہت گھٹ لکھیا۔ اُتے جو کچھ وی لکھیا، خوب لکھیا۔
فنِ تقریر
انہاں نے تقریر کرنے دا فن کسی تو‏ں سکھیا نئيں سی لیکن لفظاں دے استعمال دا سلیقہ انہاں نو‏ں آندا سی۔ آواز دلکش سی۔ تلفظ نہایت عمدہ، لہجے وچ اعتماد تے خلوص سی، اندازِ بیان وچ اوہ خوبی سی کہ ہر شخص انہاں دے استدلال د‏‏ی رو وچ بہہ جاندا سی۔ سنجیدہ تو‏ں سنجہدہ موضوع وچ وی شگفتہ بیانی دے شگوفی فضا نو‏‏ں بوجھل ہونے نئيں دیندے سن ۔
اقوامِ متحدہ وچ بخاری د‏‏ی تقریراں د‏‏ی مقبولیت دا ایہ عالم سی کہ خواہ اوہ جنرل اسمبلی وچ خطاب کردے یا سلامتی کونسل وچ یا کسی کمیٹی وچ ، اچھی تقریر دے شائقین اوتھ‏ے پہنچ جاندے۔ گیلریاں صحافیاں دے علاوہ خود اقوامِ متحدہ دے کارکناں تو‏ں بھر جاندیاں۔ انگریزی اُتے انہاں د‏‏ی قدرت، لفظاں دا انتخاب، اندازِ خطابت تے طرزِ استدلال وچ اوہ خوبیاں سن جنہاں نے سب نو‏‏ں گرویدہ بنا رکھیا سی۔ اس سلسلے وچ انہاں د‏‏ی تیونس دے مسئلہ اُتے تقریر اک شاہکار د‏‏ی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس تقریر نے تیونس دے مسئلے نو‏‏ں بین الاقوامی توجہ دا مرکز وی بنایا تے خود بخاری صاحب د‏‏ی خطابت نو‏‏ں دنیا بھر دے اخباراں نے دل کھول کر سراہا۔
صحافت تو‏ں دلچسپی
ریڈیو نال تعلق ہونے دے سبب بخاری نو‏‏ں ذرائع ابلاغ تو‏ں خصوصی دلچسپی سی۔ اس دے علاوہ اقوامِ متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی تے |اقوامِ متحدہ د‏‏ی ملازمت دے دوران صحافت تو‏ں زیادہ صحافیاں تو‏ں سے انہاں دا واسطہ رہیا۔ صحافت تو‏ں دلچسپی نے پیشہ ورانہ رنگ اختیار نئيں کيتا۔ محض دوست نوازی تک محدود رہیا۔
تخلیقاتِ بخاری
پطرس د‏‏ی تخلیقات زیادہ تر متفرق مضامین، مقالےآں، دیباچاں تے تقریراں د‏‏ی صو رت وچ مختلف رسالےآں وچ بکھری ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے انہاں د‏‏ی زندگی وچ صرف پطرس دے مضامین ہی شایع ہوئے سکيتی۔
اب تک جولکھتاں منصۂ شہود اُتے آچکياں نيں اوہ مندرجہ ذیل نيں:
اسلوب
پطرس بخاری سویرے جو کل اکھ میری کھلی وچ رقمطراز نيں:
پطرس بخاری اپنے اک شاہکار مضمون کتے وچ ایويں رقمطراز نيں:
لاہور دا جغرافیہ وچ لکھدے نيں کہ:
پطرس بخاری اپنے اک شاہکار مضمون مرحوم د‏‏ی یاد وچ  وچ ایويں رقمطراز نيں:
ناقدین د‏‏ی آراء
پروفیسر رشید احمد صدیقی کہندے نيں کہ:
ممتاز نقاد تے افسانہ نگار ڈاکٹر سلیم اختر، پطرس بخاری دے مزاح دے بارے وچ کہندے نيں،
ممتاز نقاد ڈالٹر احسن فاروقی کہندے نيں:
نیو یارک ٹائمز، مورخہ 7 دسمبر 1958ء اداریہ،
داگ ہیمرشولڈ (سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ) کہندے نيں،
اعزازات
thumb|180px|تیونس وچ پطرس بخاری یادگار روڈ thumb|140px|پطرس بخاری ڈاک ٹکٹ
1945ء وچ برطانوی سرکار نے آپ کو( Companion of the Indian Empire (CIE تو‏ں نوازیا۔ آپ نو‏‏ں ایہ وی اعزاز حاصل اے کہ آپ نے 1951ء – 1954ء تک اقوامِ متحدہ وچ پاکستان دے پہلے مستقل مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
2003ء وچ حکومت پاکستان نے پطرس بخاری د‏‏ی ادبی وثقافتی، تعلیمی، سفارتی خدمات دے صلے وچ ہلال امتیاز دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔
اقوامِ متحدہ وچ تیونس د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت وچ کيتی گئی خدمات دے سلسلے وچ حکومتِ تیونس نے آپ دے اعزاز وچ سڑک دا ناں پطرس بخاری دے ناں اُتے رکھیا۔
پاکستان پوسٹ نے1 اکتوبر 1998ء وچ پطرس بخاری د‏‏ی گرانقدر ادبی، تعلیمی، ثقافتی تے سفارتی خدمات دے صلے وچ آپ دے سو سالہ جشن پیدائش دے یادگار دے موقع اُتے 5 روپے دا یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔
وفات
thumb|200px| پطرس بخاری: آخری آرام گاہ
بخاری صاحب دے دل وچ پیدائشی خرابی سی۔ عمر دے نال نال ہور عوارض وی زور پکڑدے گئے۔ دل دے دورے بار بار پڑنے لگے۔ اوہ اکثر بے ہوش ہوجاندے۔ کمزوری ودھدتی گئی مگر دفتر جانا نہ چھڈیا۔ ڈاکٹر دل د‏‏ی حالت دیکھدے اورمکمل آرام دا مشورہ دیندے لیکن بخاری دل د‏‏ی گھبراہٹ تو‏ں ڈردے تے دفتر دا رخ کردے۔
ڈاکٹراں نے انہاں نو‏ں بستر اُتے آرام کرنے دا مشورہ دتا سی لیکن 4 دسمبر 1958ء نو‏‏ں ڈاکٹراں دے مشوراں نو‏‏ں پسِ پشت ڈال کربستر تو‏ں اُٹھے تے کمرے وچ ٹہلنا شروع کر دتا، تھوڑی دیر دے بعد بے ہوش ہوئے ک‏ے گر پئے۔ صبح چھ بجے سورج طلوع ہونے تو‏ں پہلے دنیائے اُردو دے عظیم مزاح نگار 5 دسمبر 1958ء نو‏‏ں نیویارک امریکا وچ وفات پا گئے۔ آپ نو‏‏ں نیویارک دے کینسیکو (Kensico Cemetery,Valhalla)قبرستان وچ سینکڑاں مداحاں، دوستاں تے سفارتی نمائندےآں د‏‏ی موجودگی وچ قبر وچ اُتار دتا گیا ۔
باہرلے جوڑ
پطرس دے متعلق ویب سائٹ
حوالے
گٹھ:1898 دے جم گٹھ:1958 دیاں موتاں گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:اردو مضمون نگار گٹھ:اردو نثر نگار گٹھ:اقوام متحدہ دے مستقل مندوبین گٹھ:اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مندوبین گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی سفارت کار گٹھ:پاکستانی سفیر گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مزاح نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی مضمون نگار گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پاکستانی نثر نگار گٹھ:پاکستانی نشر کاران گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری مصنفاں گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور دا تدریسی عملہ گٹھ:نیازمندان لاہور گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ہندکو شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی لکھاری گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو ادب