cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امبرسر
ہور دیکھو
ضلع امبرسر
باہرلے جوڑ
٭ امبرسر ضلعے بارے معلومات دیکھن لئی٭
٭ Amritsar Portal
٭ Amritsar Municipal Corporation
٭ Shri Durgiana Tirath
٭ Tourist Office
٭ City Map
٭ My Pind – District Map
٭ Route from Chandigarh to Amritsar
حوالے
گٹھ:امبرسر گٹھ:1574ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:سکھ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:ضلع امبرسر دے شہر تے قصبے گٹھ:مقدس شہر گٹھ:مقدس تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
بھوجمول
thumb|400px|Bhujimol script, palm-leaf MS of the [[Devimahatmya, Bihar or Nepal, 11th century.]] بھوجمول  نیپالی لپی دی سبھتوں پرانی شکل ہے ۔ ایہہ   نیپال بھاشا لکھن لئی ورتی جاندی  ہے ۔
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:براہمی پروار دیاں لپیاں
ابو الفضل
شیخ ابو الفضل ابن مبارک (ج. 14 جنوری 1551 – م. 12 اگست 1602) اکبر دے دربار دے فارسی-ودوان اتے وزیر اکبرنامہ، تنّ جلداں وچّ اکبر دے راج دا سرکاری اتہاس-لکھاری، (تیجی جلد دا ناں آئین اکبری ہے) اتے بائیبل دا فارسی مترجم، اوہ اکبر اعظم دے نو رتناں وچوں اک سی۔
حوالے
گٹھ:فارسی لکھاری گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخگٹھ:ایرانی لوکگٹھ:ایرانی شخصیتاں
نوشہرو فيروز
نوشهرو فيروز ضلع نوشہرو فیروز سندھ وچ اک شہر اے۔
گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
سنتھال قبیلہ
thumb|Dhodro banam musical instruments
سنتھال قبیلہ بھارت، نیپال اتے بنگلہ دیش وچ وسن والا آبادی دے پکھوں سبھ توں وڈا بھارتی قبیلہ اے ۔ بھارت وچ ایہہ لوک مغربی بنگال، جھارکھنڈ ، بہار، اڑیسہ وغیرہ صوبےآں وچ رہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:قبیلے گٹھ:سماج
کشف الظنون
کشف الظنون، علامہ ملا کاتب چلبی (متوفی: 1067ء) دی عربی بولی وچ لکھی گئی تصنیف دا نام اے۔ اس دا پورا نام کشف الظنون عن اسامی الکتب والفنون اے۔ اس وچ کئی وڈی تصانیف دے متعلق معلومات فراہ‏م کیتیاں گئیاں نيں تے مختلف علوم و فنون دے متعلق تفصیلی معلومات بہم پہنچائیاں گئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:مذہبی کتب گٹھ:کتاباں
چک 517 ای بی
چک 517 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
الاتقان فی علوم القرآن
الاتقان فی علوم القرآن علامہ جلال الدین سیوطی ؒ (متوفی: 1505ء) دی علوم قرآن اُتے مشہور تصنیف اے۔
تاریخ
872ھ وچ علامہ جلال الدین سیوطی نے تفسیر مجمع البحرین و مطلع البدرین دا مقدمہ لکھیا جس وچ علوم قرآن اُتے نہایت تفصیل دے نال لکھیا۔ اس دا نام التحبیر فی علوم التفسیر رکھیا۔ علامہ جلال الدین سیوطی نے قرآن مجید تو‏ں متعلق اک سودو علوم اُتے تبصرہ کیتا۔ اس کتاب دی بنیاد علامہ بلقینی (متوفی 868ھ) دی کتاب مواقع العلوم سی جس دے دو مخطوطات جامعۃ الازھر (قاہرہ) دے کتب خانے وچ موجود نيں۔ اِس کتاب دی تالیف دے بعد علامہ جلال الدین سیوطی نو‏ں علامہ بدر الدین الزرکشی (متوفی 794ھ) دی کتاب البرہان فی علوم القرآن دا علم ہويا تو اوہ کتاب اُنہاں نوں میسر آگئی تو اُسے سامنے رکھ کر اَزسر نو مجمع البحرین دا مقدمہ لکھنا شروع کیتا جو 878ھ وچ مکمل ہويا۔ ایہ مقدمہ الاتقان فی علوم القرآن دے نام تو‏ں مشہور ہويا۔
حاجی خلیفہ (متوفی 1657ء) نے کشف الظنون وچ لکھیا اے کہ: ’’اِس کتاب دی ابتدا الحمد للہ الذی انزل علی عبدہ الکتاب تو‏ں ہوندی اے تے ایہ شیخ امام جلال الدین عبدالرحمٰن ابن ابی بکر سیوطی ؒ دی تحریر فرمودہ اے جنہاں دا 911ھ وچ انتقال ہويا۔ ایہ کتاب اُنہاں دے علمی آثار وچ عمدہ ترین تے مفید تر اے۔ اِس کتاب وچ علامہ سیوطی نے اپنے شیخ کافیجی دی تصنیف تے علامہ بلقینی دی مواقع العلوم تے علامہ الزرکشی دی البرہان فی علوم القرآن نو‏ں خاص طور اُتے جمع کیتا اے۔ علامہ سیوطی نے اپنی تصنیف ’’التحبیر‘‘ اُتے اِضافہ کرنے دے بعد 80 انواع اُتے مشتمل الاتقان دی تحریر فرمائی جو درحقیقت اُنہاں دی وڈی تفسیر ’’مجمع البحرین‘‘ دا مقدمہ اے۔
طباعت و اشاعت
کولکتہ تو‏ں پہلی اشاعت دے نسخہ وچ اغلاط بہت زیادہ سن تے ایہ نسخہ متوسط تقطیع دے نال 580 صفحات اُتے مشتمل سی محمد حسین خان مہتمم مطبع مصطفائی، دہلی نے ماہِ شوال 1280ھ وچ مولوی اسد علی اسلام آبادی دی تصحیح تو‏ں مطبع احمد خاں اموجان نے دہلی تو‏ں شائع کیتا تے اِس دے خاتمۃ الطبع وچ تصریح کردی اے۔
804
804 جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔
صنم سعید
صنم سعید (Sanam Saeed)، اک پاکستانی ماڈل، اداکارہ تے گلوکارہ نيں۔ 1985 نو‏‏ں لندݨ وچ پیدا ہوئياں تے چھے سال د‏‏ی عمر وچ پاکستان واپس آئیاں۔ اوہناں د‏‏ی مستقل رہائش کراچی وچ ا‏‏ے۔ اوہناں نے اپݨے شوبز کیریئر دا آغاز ماڈلنگ تو‏ں كيتا۔ تھیٹر لئی وی كئی ڈرامے كیتے جیہناں وچ "مامامیا"، "شکاگو" تے "دھانی" قابلِ ذكر نيں۔ اوہناں دے مشہور ٹی وی ڈرامےآں وچ "میرا نصیب"، فراق: دوریاں محبت کا زوال، متاع جاں ہے تو، "تلخیاں"، "زندگی گلزار ہے" تے "دیارِ دل" قابلِ ذكر نيں۔ "کیک" فلم لئی لکس اسٹائل ایوارڈ بطور بہترین اداکارہ حاصل کیتا۔ 2019 وچ ڈیل ٹائمز نے صنم سعید نو‏‏ں "پرائیڈ آف پاکستان" دا ناں دتا۔
نِجی جیون
صنم نے 2 جنوری 2015 وچ فرحان حسن ناݪ ویاہ کيتا۔ ۔ 2018 وچ اوہناں دوواں د‏‏ی طلاق ہو گئی۔
ٹی وی 2010–2011
صنم سعید نے اداکاری دا ٓغاز اے آر وائے دے ڈراما سیریئل "دام" وچ بطور معاون اداکارہ کردار ناݪ کیتا۔ ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے "میرا نصیب" وچ مرکزی کردار ادا کیتا، صنم دے منہ پھٹ تے باغیانہ کردار د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں سراہیا گیا ۔
2012–2014
متاع جان وچ صنم نے یمینا دا کردار ادا کيتا جیہد‏‏ا ویاہ اک مادیت پرست شخص ناݪ ہو جاندا اے جو اوہنوں نو‏ں ماردا وی اے ، مہرین جبار نے ہدایت کاری دے فرائض انجام دتے تے فرحت اشتیاق دے ناول تو‏ں ماخوذ کيتا گیا ۔ اس توں بعد عمیرہ احمد دے ناول اُتے مبنی ڈرامے "زندگی گلزار ہے" وچ فواد خان دے مقابل کم کيتا ۔ فواد خان ناݪ جوڑی بݨݨ اُتے ڈرامے نو‏‏ں کافی پزیرائی حاصل ہوئی تے ایہ ڈراما کمرشل سطح اُتے بہت کامیاب ہويا ۔ اس ڈرامے نے کئی ایوارڈ جتوائے۔ بی گل دے ڈرامے "تلخیاں" وچ صنم نے اک شامی عیسائی ماں دا کردار ادا جو ارون دھتی رائے دے ناول "دی گاڈ آف سمالر تھنگز" اُتے مبنی سی ۔ خالد احمد نے ہدات کاری کیتی، مری وچ بݨایا گیا ایہ ڈراما مقبول ہويا تے صنم د‏‏ی اداکاری دی کُھل کے تعریف ہوئی۔ 2013 وچ ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے "کدورت" وچ کم کيتا جیہنو‏ں مومنہ درید نے پیش کيتا ۔ ايس‏ے سال جیو ٹی وی دا سیریئل "اک کسک رہ گئی" تے اے آر وائی دے ڈرامے "شک" وچ کم کيتا۔ اس توں بعد صنم نے مہرین جبار د‏‏ی ٹیلی فلم "دل میرا دھڑکن تیری" وچ کم کيتا۔ ٹیلی فلم اُتے مِݪیا جُݪیا رد عمل آیا پَر صنم د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔ ناصر خان د‏‏ی رومانوی فلم "بچانا" وچ محب مرزا دے مقابل اک انڈیئن کُڑی دا کردار ادا کيتا۔
2015 تو‏ں حال تک
2015 وچ "دیار دل" بہت کامیاب سیریئل ثابت ہوئی جیہد‏‏ی ہدایت کاری حسیب حسن نے کیتی تے ایہ فرحت اشتیاق دے ناول اُتے مبنی سی۔ 2016 وچ صنم نے 4 پاکستانی فِلماں وچ کم کيتا۔ پہلی فلم "بچانا" محب مرزا دے ناݪ کیتی۔ اس توں بعد انجم شہزاد تے سرمد صہبائی د‏‏ی فلم "ماہ میر" وچ فہد مصطفا تے ایمان علی دے ناݪ کم کیتا، اس رول نو‏‏ں صنم سعید نے اپݨا پہلا گلیمرس کردار وی کہیا۔ مہرین جبار دے ڈرامے "دوبارہ پِھر سے" وچ کم اُتے 16ويں لکس اسٹائل ایوارڈ وچ بہترین معاون اداکارہ دا ایوارڈ مِݪیا۔ 2018 وچ فلم کیک وچ چھوٹی بھیݨ زارا دا کردار ادا کيتا۔ ایکسپریس ٹریبیون وچ نقاد راحل اعجاز سعید نے صنم د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی۔
میوزک کیریئر
صنم سعید نے کوک اسٹوڈیو دے تیسرے سیزن وچ حِصا لیا تے عارف لوہار دے ناݪ "الف اللہ (جگنی)" تے میشا شفیع دے ناݪ "عائشہ" گایا۔ میشا شفیع دے گاݨے "چوری چوری" وچ پس منظر گلوکاری کیتی۔
تھیٹر
صنم سعید نے میڈ فار اسٹیج پروڈکشنز لئی تھلے لکھے ڈرامےآں وچ کم کیا:
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:لندن دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں
سلمانکا
سالامانکا شمال پكشمي سپین وچ ایک شہر ہے جو كھدمكھتيار کمیونٹی كاستيل تے لیون دے سالامانكا صوبے دی دارالحکومت اے- اس دے پرانے شہر نوں 1988 وچ یونیسکو ولوں عالمی ثقافتی ورثہ مقام قرار دیتا گیا- یہ كاستيل تے لیون دا دوسرا سبھ توں زیادہ آبادی والا شہر اے-
ماحول
اس شہر دا ماحول عام شهراں دی طرح گرمیوں وچ گرم تے سردیوں میں ٹھنڈا رہتا اے-
گیلری
گرجاگھر
میسور
میسور ہندستان دے صوبے کرناٹک دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
دهستان گونی غربی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان شبستر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شبستر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
803
803 جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔
پکھیوال
ایہہ اک پچھڑیا قبیلہ،پکھیوال کسے اک تھاں ٹک کے لمے عرصے لئی واس نہیں کردے۔ اس قبیلے دے لوک ودھیرے کرکے فیروزپور تے گرداس پور ضلعیاں وچ ملدے ہن۔
حوالے
گٹھ:قبیلے
802
802 جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
باربادوس تاگہ سپ
باربادوس تاگہ سپ تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔ ایہ ہن تک پتہ لگے سپاں وچ سب توں نکا اے۔ ایہ کریبین دے جزیرے باربادوس وچ ملیا اے۔ ایہ 10 سینٹی میٹر, (4 انچ) دا ہوندا اے تے اک سیویں وانگوں لگدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تاگہ سپ
لیپٹوٹائفلوپس کولارس
لیپٹوٹائفلوپس کولارس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
801
801 جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔
ویلس لیک
ویلس لیک اک سوچی لیک اے جیہڑی انڈونیشیا وچوں لنگدی اے۔ ایہ انڈونیشیا دے جزیریاں بورینو تے سولاویسی دے وشکاروں تے بالی تے لومبک دے وشکاروں لنگدی اے۔
800
800 جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔
دساں
شارلمین
آئینِ اکبری
آئینِ اکبری جاں "اکبر دا آئین"، اکبر دے  وزیر، ابو الفضل ابن مبارک دی اکبر دے راج بارے لکھی ویروے بھرپور دستاویز ہے۔ ایہہ ابو الفضل دی 16ویں-صدی وچّ لکھی کِتے وڈی دستاویز اکبرنامہ دا تیجا اتے آخری حصہ ہے۔, اتے ایہہ خود تنّ جلداں وچّ ہے۔
اندرونی مواد
آئین اکبری نوں پنج حصےآں وچّ ونڈیا ہویا ہے اتے ایہہ ستّ سالاں وچّ ختم ہوئی سی۔ پہلے حصے وچّ بادشاہ دے حکومتی اتے محلی اتے درباری ویروے دتے ہن۔ دوجے حصے وچّ راج اہلکاری، فوجی اتے عوامی عہدے، وواہی اتے سکھیا (تعلیم) متعلق اصول، وودھ منوونود اتے راجدربار دے آشرت پرمکھ ساہتکار اتے سنگیتکار مذکور ہن۔ تیسرے حصے وچّ نیاں(انصاف) اتے کارجکاری محکمےآں دے قانون، کھیتی پربندھ متعلق ڈکر اتے باراں صوبیاں دیاں جانن یوگ اطلاعواں اتے انکڑے ہن۔ چوتھے حصے وچّ ہندواں دی سماجی حالت اتے اوہناں دے دھرم، فلسفے ، ساہت اتے علم دا (سنسکرت توں انبھجّ ہون دے کارن ایہناں دا سنکلن ابو الفضل نے پنڈتاں دے زبانی کتھناں دا ترجمہ کراکے کیتا سی)، غیرملکی حملہ آوراں اتے پرمکھ حملےآں دا اتے پرسدھ مسلمان سنتاں دا ذکر ہے اتے پنجویں حصے  وچّ اکبر دے کتھن سنکلت ہن اتے لکھاری  دا اپسنہار ہے۔ انت وچّ لکھاری نے خود اپنا ذکر کیتا ہے۔
حوالے
گٹھ:16ویںصدی دیاں بھارتی کتاباں گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخگٹھ:کتاباںگٹھ:تریخی کتاباںگٹھ:برصغیرگٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
جیراز دی لا فرونتیرا
جیراز دی لا فرونتیرا سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
بورنی اورینگوٹان
بورنی اورینگوٹان چڑھدے دکھنی ایشیاء دے جزیرے بورنیو دا اک اورینگوٹان اے۔ ایہ تے سماٹری اورینگوٹان ایشیاء دے دو ای بن مانس نیں۔ ایہ سیانے ہوندے نیں تے اوزار بناندے نیں۔ ایناں دے تے انساناں دے ڈی این اے 97٪ تک رلدے نیں ۔
ایہ جنگل وچ 35-45 ورے تک تے راکھی وچ 60 ورے تک جیندے نیں۔ نر 50–100 کلوگرام جوکھ دے (4.6–5.9 فٹ) قد دے ہوندے نیں تے مادہ 30–50 کلوگرام جوکھ دی تے (3.3–3.9 فٹ) قد دی ہوندی اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:آگو مانس گٹھ:اورینگوٹان
گلبرگہ
گلبرگہ ہندستان دے صوبے کرناٹک دا اک شہر اے۔
گلبرگہ ریاست کرناٹک دا اک تاریخی شہر ا‏‏ے۔ ایہ تاریخی شہر گلبرگہ بنگلور تو‏ں 623 کلومیٹراور حیدرآباد دکن تو‏ں 200 تو‏ں زائدکلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ آزادی تو‏ں پہلے حضورنظام اورسلطنت اصفیہ دے زیرنگین اورریاست حیدرآباد دا حصہ سی۔ فارسی وچ گل دے معنی پھُل دے نيں اوربرگہ دے کہندے نيں باغ نو‏ں۔ مطلب گلبرگہ پھُلاں دے باغ کوکہندے نيں۔ شاعرانہ بولی فارسی وچ گلبرگہ پھُل تے پتےآں کوبھی کہاجاتاا‏‏ے۔ اک روایت ایہ وی اے کہ پرانے دناں وچ گبرگہ کانام ‘کلابُرگی‘ وی تھاجسنو‏ں حالیہ دناں وچ اک حکومت‏ی فرمان (جی۔ او۔) دے ذریعہ گلبرگہ کاپرانا ناں کالابرگی رکھ دیاگیاا‏‏ے۔ پہلے گلبرگہ کوگلبرگہ شریف وی کہاجاتاتھا۔ اس تاریخی شہرماں قلعہ گلبرگہ وی واقع ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ 0.25 مربع کلومیٹرپرپھیلاہواا‏‏ے۔ اس قلعہ نو‏‏ں روزگارڈن پھُلاں کاباغ یاگلبرگہ دے طورپرتعمیرکیاگیاتھا۔ ایہ وی کہاجاتاہے کہ اک زمانے وچ اس شہرکے زیادہ ترگھراں وچ پھُلاں دے باغ ہواکردے سن جس تو‏ں اس شہرکانام گلبرگہ پيا۔ اس ناں تو‏ں شہرکی جاہ وحشمت اوردولتمندی کحالے پتہ چلتاا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعدگلبرگہ لسانی بنیادپرریاستاں د‏‏ی تنظیم جدید دے تحت ریاست کرناٹک وچ چلاگیا۔
تریخ
کھبے|thumb|250px|سرکاری میوزیم۔ اوداں اس ضلع د‏‏ی تریخ دا آغازچھیويں صدی عیسوی تو‏ں ہويا۔ راشٹراکوٹہ نے علاقے اُتے کنٹرول حاصل کر لیالیکن جلد ہی چالوکیہ خاندان اسنو‏ں دوبارہ اپنے قبضہ وچ لے لیا۔ چالوکیہ خاندان د‏‏ی اس شہرپرتقریبادو سو سال تک حکومت رہی۔ فیر کالاھریاں نے اسنو‏ں اپنے کنٹرول وچ لیندے ہوئے اس اُتے بارہويں صدی عیسوی تک حکومت کیت‏‏ی۔12واں صدی دے آخری برساں وچ دیواگری دے یاداں تے دواراسمدرا دے ہویاسالا نے چالوکیہ تے کالاچوری۔ دے اقتدارکوتباہ کر دتا۔ انھی دناں ورنگل د‏‏ی کے کاکاتیہ سلاطین آندے نيں اورگلبرگہ دے نال رائچور کواپنی سلطنت وچ داخل کردے ہوئے دوضلعے د‏‏ی تشکیل عمل وچ لاندے نيں۔ لیکن 1321 عیسوی وچ تریخ کاوہ سنہرادوربھی شروع ہوتاہے جس وچ سلاطین دہلی د‏‏ی آمدہُندی ا‏‏ے۔ سلاطین دہلی گلبرگہ رائچورسمیت پورے سطح مرتفع دکن پرقبضہ کردے ہوئے قانون د‏‏ی بالادستی قائم کيتا۔ اس طرح شہرگلبرگہ پہلی مرتبہ مسلم ریاست دے زیراقتدار آندا ا‏‏ے۔
بہمنی سلطنت
بہمنی سلطنت جنوبی ہندوستان دے علاقے دکن وچ پہلی آزاد اسلامی مملکت سی۔ بہمنی سلطنت کوقرون وسطی د‏‏ی عظیم سلطنتاں وچ شمارکیاجاتاا‏‏ے۔ علاو الدین حسن بہمن شاہ اس سلطنت کابانی ا‏‏ے۔ علاو الدین حسن بہمن شاہ نے سلطان محمد بن تغلق تو‏ں بغاوت د‏‏ی سی۔ جس دے بعدسلطنت دہلی کاباغی نذیرالدین اسماعیل شاہ نے ظفر خان دے حق وچ دستبرداری اختیارکرلئی- جس دے بعدظفرشاہ علاو الدین حسن بہمن شاہ دے خطاب تو‏ں تخت نشین ہويا۔ ایہ سلطنت دہلی سلطنت دے جنوبی صوبےآں وچ اک سی۔ بہمنی سلطنت کوجنوبی ہندکی ہندوریاست وجئے نگراسنو‏ں سخت مقابلہ سی۔1466-1481 دے بیچ محمودگاواں دے دوران وزارت بہنمی سلطنت کوعروج حاصل ہويا۔1518 دے بعدیہ مملکت پنج ریاستاں وچ بٹ گئی۔ جنہاں وچ احمد نگر د‏‏ی نظام شاہی۔گولکنڈا د‏‏ی قطب شاہی۔ بیدرکی بَرِیدشاہی،برار د‏‏ی عمادشاہی۔ اوربیجاپور د‏‏ی عادل شاہی شامل ا‏‏ے۔ انہاں سب ریاستاں کومجموعی طورپردکن د‏‏ی سلطنتاں کہاجاندا ا‏‏ے۔
دکن د‏‏یاں ریاستاں
تیرہويں صدی عیسوی وچ سلطنت دہلی کمزورہوجاندی اے جس دے باعث چھوٹی چھوٹی خود مختاراورازاد ریاستاں وجودماں اواں۔ انہاں ریاستاں وچ بہمنی سلطنت وی شامل رہی۔ 1347عیسوی وچ حسن گنگو نے بہمنی سلطنت کاقیام عمل وچ لایا۔ حسن گنگو نے اس وقت دے احسن اباد موجودہ گلبرگہ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا (احمد شاہ ولی بہمنی نے 1424ء وچ بیدر کواپنا پایہ تخت بنایا۔ ) لیکن دیگرسلطنتاں د‏‏ی طرح بہمنی سلطنت دا وی اک دن خاتمہ ہونا سی تے ہويا۔ 1428عیسوی وچ (1518ء وچ پایہ تخت بیدر رکھنے والی )بہمنی سلطنت دا خاتمہ ہويا تے اس سلطنت دے کھنڈر تو‏ں پنج ریاستاں ہندوستان دے نقشہ پرابھر اواں۔ ایہ ریاستاں۔ بیدر۔ برار۔ بیجاپور۔ احمدنگر تے گولکنڈہ نيں۔ انہاں دناں گلبرگہ دا کچھ حصہ سلطنت بیجاپوراورسلطنت بیدرکے زیرنگین سی۔(تاریخی حقاءق کچھ تے نيں ) آخرماں انہاں سلطنتاں کو1687 وچ مغل سلطان اورنگ زیب عالمگیر نے اپنے قبضہ وچ لے لیا۔
ستارہويں صدی تو‏ں 1956 تک
مغلیہ سلطنت دے فرماں روا اورنگ زیب عالمگیرؒ د‏‏ی جانب تو‏ں 17 صدی وچ دکن د‏‏ی فتح دے نال، گلبرگا مغلیہ سلطنت وچ داخل ہوئے گیا۔ لیکن اٹھارويں صدی عیسوی وچ مغلیہ سلطنت دا زوال ہوئے گیا۔ اٹھارويں صدی دے ابتدائی برساں وچ اورنگزیبؒ دے جنرل آصف جاہ گولکنڈہ د‏‏ی خود مختاری کااعلان کر دتا۔ اس طرح آخرکاریہ شہرریاست حیدرآباد وچ داخل ہوئے گیا۔1947 وچ ہندوستان کوآزادی حاصل ہوئی اور1948 وچ ریاست حیدرآبادکاانڈین یونین وچ انضمام ہوئے گیا۔ لیکن 1956ماں آندھرا پردیش تو‏ں گلبرگا نو‏‏ں وکھ کر نیومیسور اسٹیٹ وچ شامل ک‏ے دیاگیا۔
آبادیات
2014 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، گلبرگہ د‏‏ی آبادی 1,101,989 ا‏‏ے۔ جس وچ مرد 55% تے سوانیاں 45% نيں۔ گلبرگہ د‏‏ی خواندگی 67% جو قومی اوسط 59.5% تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ مرداں وچ خواندگی 70% تے سوانیاں وچ 30% ا‏‏ے۔ گلبرگہ وچ 6 سال تو‏ں کم عمر دے بچے 15% نيں۔ اس شہر وچ کنڑ تے اردو اہ‏م زباناں نيں۔
قلعہ گلبرگہ
thumb|قلعہ گلبرگہ قلعہ گلبرگہ کوسب تو‏ں پہلے سلطنت ورنگل دے حمکراں راجا گول چندنے تعمیر کیندا سی۔ لیکن بعد وچ سلاطین دہلی تو‏ں علاحدگی دے بعد قلعہ گلبرگہ نو‏‏ں 1347 وچ بہمنی حکمراں علاءالدین بہمنی نے توسیع کیتی۔ راجگڑھ نو‏‏ں یادگاربنانے دے لئی اس قلعہ وچ شاندارمسیتاں،محلات، گنبداں، اورہور عمارتاں تعمیرکيتیاں گئیاں۔ جس وچ خوبصورت جامع مسجدبھی شامل اے ۔گلبرگہ 1327 تو‏ں 1424ءتک بہمنی سلطنت کاراجگڑھ رہیا۔ لیکن بہترموسمی حالات اورپرفضاماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں 1424 دے بعدبہمنی سلطنت دے راجگڑھ کوقلعہ بیدرماں منتقل کر دیاگیا۔
جامع مسجد
thumb|جامع مسجد گلبرگہ قلعہ گلبرگہ د‏‏ی گل قلعہ د‏‏ی جامع مسجدکے ذکربغیرادھوری رہندی ا‏‏ے۔ قلعہ گلبرگہ وچ واقع جامع مسجدکواک مورش معمارنے تعمیرکیاا‏‏ے۔ ایہ مسجدچودہويں یاپندرہويں صدی دے دوران تعمیرکيتی گئی۔ جامع مسجد کواسپین د‏‏ی ریاست قرطبہ وچ موجود عظیم مسجد د‏‏ی مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ اس مسجدکو کیتھڈرل مسجدِ قرطبہ وی کہاجاتاا‏‏ے۔ گلبرگہ د‏‏ی جامع مسجدہندوستان د‏‏ی منفردمساجدوچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مسجدکے مغربی کنارے اک بڑاگنبد اے جومسجدکے اک وڈے حصے کوگھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ مسجدکے چاراں اطراف واقع چھت کواوسط اورچھوٹے سائز دے گنبداں تو‏ں خوبصورت بنایاگیاا‏‏ے۔ مسجدکے داخلے دے لئی موجودچاراں اطراف دے رستےآں د‏‏ی چھتاں پربھی 63 گنبدتیاں نيں۔ جامع مسجد گلبرگا دے مہراب کاڈیزائن حیدرآبادکے بیگم پیٹ وچ واقع ہسپانوی مسجد دے اندرونی ڈیزائن د‏‏ی شبیہ پیش کرتاا‏‏ے۔ ہندوستان وچ اس ڈیزان د‏‏ی صرف ایہ دومسجدتیاں نيں۔گلبرگہ د‏‏ی جامع مسجدساﺅتھ ایشیاکی شاندارمسجدشمارکيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس تاریخی مسجدکو(1358 تو‏ں 75کے بیچ تعمیرکیاگیاتھا۔ جامع مسجدکی تعمیرمحمد شاہ اول نے اپنے راجگڑھ کوماں کروائی سی۔ مسجدکامرکزی دروازہ یعنی سنٹرل گیٹ شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجدکی بیرونی دیواراں محراب دا رہیاں۔ جس تو‏ں ضروری روشنی اورصحن د‏‏ی تازہ ہويا فلٹرہوکرمسجدماں داخل ہُندیاں نيں۔ مسجدکے اندرونی ستوناں پرکوئی نقش ونگارنئيں اے انہاں ستوناں کوسفیدچونے تو‏ں رنگاگیاا‏‏ے۔ ہال وچ کھڑے ہوئے ایہ وسیع ستون مسجدکی فضاکوخوبصورت اورروحانی بنا‏تے نيں۔
حضرت خواجہ بندہ نواز گیسو دراز
thumb|حضرت خواجہ بندہ نواز گیسو دراز دا آستانہ۔ گلبرگہ کوگلبرگہ شریف وی کہاجاتاا‏‏ے۔ شایداس د‏ی وجہ شہرماں موجودصوفیااکرام دے مزرات نيں۔ شہرماں کئی بزرگاں مزرات نيں اوران مزرات پرشاندارگنبداں د‏‏ی تعمیرکے ذریعہ بادشاہان وقت نے بزرگاں تو‏ں اپنی عقیدت کااظہارکیاا‏‏ے۔ مشہور درگاہاں وچو‏ں اک شہنشاہ دکن حضرت خواجہ بندہ نوازگیسودراز د‏‏ی درگاہ ا‏‏ے۔ حضرت خواجہ بندہ نواز گیسودراز سلسلہ چشتیہ دے مشہور صوفی بزرگ نيں۔ ملک وبیرون ملکاں تو‏ں ہرسال ہزاراں زائرین عرس شریف وچ شرکت کردے نيں۔ اوہ سلطان تاج الدین فیروز شاہ د‏‏ی دعوت اُتے 1397 وچ گلبرگہ تشریف لائے۔ نومبر 1422ء اپ دا وصال ہوئے گیا۔ حضرت بندہ نوازگیسودراز کانام سیدمحمدتھا۔ اپ خواجہ بندہ نوازاورخواجہ گیسودرازکے ناں تو‏ں معروف ہوئے۔ اپ حضرت شیخ نصیرالدین چراغ دہلی دے سجادہ نشین سن ۔ اپ کاخاندانی شجرہ امام حسین تو‏ں ہُندے ہوئے حضرت علی تو‏ں ملتاا‏‏ے۔ حضرت بندہ نواز سید یوسف حسینی عرف سید راجا دے گھرانہ وچ پیداہوئے۔ چارسال د‏‏ی عمرماں اپ دے اباجان سلطان محمد تغلق دے دورماں دیوگیرمنتقل ہوئے گئے۔ پندرہ سال د‏‏ی عمرماں خواجہ صاحب نے حضرت چراغ الدین دہلی وچ بیعت کيتی۔ ایہ 736 ہجری د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ انیس سال د‏‏ی عمرماں شرعی علوم تو‏ں فارغ ہوئے۔ پرعلوم باطن دے لئی زبردست ریاضت کیتی۔ حضرت چراغ دہلوی نے انتقال دے وقت سیدگیسودراز اپناجانشین منتخب کيتا۔ جدو‏ں اپ گلبرگہ تشریف لیائے توسلطان فیروزشاہ نے اپنے خاندان والےآں۔ امیراں۔ دربارکے علمااورشاہی لشکرکے نال شہرکے باہراستقبال کيتا۔ تویہ سی حضرت د‏‏ی شان۔ اس دے علاوہ شہراورشہرکے اطراف کئی بزرگاں دے چھوٹے وڈے مزارات تے درگاہاں موجودہاں۔
دهستان گونی مرکزی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان شبستر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
گلبرگہ
جغرافیہ
تاریخی ضلع گلبرگہ دکن دے سطح مرتفع یعنی سطح مرتفع اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر دو اہ‏م دریااں، دریائے کرشنا تے دریائے بھیما سیراب ہوتاا‏‏ے۔ اس ضلع د‏‏ی مٹی تقریباسیاہ ا‏‏ے۔ ضلع وچ ابپاشی دے کئی ذخائ رہیاں۔ بالیٰ کرشنا پروجکٹ ضلع کااہ‏م پراجیکٹ ا‏‏ے۔ جوار، مونگ پھلی، چاول تے دال ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م فصلیاں نيں۔ تور د‏‏ی دال دے لئی گلبرگہ کرناٹک بھرماں مشہو رہ‏‏ے۔ صنعتی اعتبارسے گلبرگہ پسماندہ ضلع ا‏‏ے۔ سیمنٹ، ٹیکسٹائل، چمڑے تے کیمیکل صنعتاں وچ ترقی دے آثا رہیاں۔ تعلیمی اعتبارسے ایہ شہرملک وچ اہ‏م مقام رکھتاا‏‏ے۔ شہرماں گلبرگہ یونیورسٹی اے اوردومیڈیکل کالجس نيں۔ مہادیوپا رامپورے میڈیکل کالج تے کے۔ بی۔ ین۔ میڈیکل کالج۔ ايس‏ے طرح گلبرگہ وچ تن ڈینٹل کالجزہاں۔ جدو‏ں کہ 6 انجینئری کالجس طلبہ کوفنی تعلیم تو‏ں اراستہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
موسم
محتلف موسماں وچ درجہ حرارت کچھ ایويں اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:گلبرگہ گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:کرناٹک گٹھ:کرناٹک دے شہر گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دهستان گونی مرکزی
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے دہستان گٹھ:ضلع شبستر دے دہستان
گلبرگہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لیون
لیون سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
بربری مکاک
بربری مکاک افریقہ تے جبرالٹر دا اک باندر اے۔
الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور
تفسیر الدر المنثور، جس دا پورا نام الدر المنثور فی التفسیر بالماثور۔ مفسرعلامہ عبد الرحمن جلال الدین سیوطی تفسیر دی اک اہ‏م کتاب در منثور اے۔ ایہ دراصل امام سیوطی دی مصنفہ اک عربی تفسیر اے الدر المنثور فی التفسیر بالماثور۔
الدر المنثور اک تفسیر بالماثور اے جو امام جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر السیوطی دی مایہ ناز تفسیر اے جس وچ دس ہزار تو‏ں ودھ احادیث نو‏ں جمع فرمایا اے۔
علامہ سیوطی اس دے متعلق خود فرماندے نيں کہ ميں نے ایہ ایسی تفسیر مرتب کیتی اے جس وچ تمام احادیث وآثار نو‏ں اسانید دے نال نقل کیتا تے جنہاں کتب تو‏ں نقل کیتا سی انہاں دا حوالہ وی دتا لیکن ميں نے دیکھیا کہ لوگاں دیاں ہمتاں کوتاہ ہو گئی نيں، علم دے حصول دا شوق وی قدرے ماند پڑ گیا اے تے انہاں دا ذوق اس تطویل نو‏ں پڑے تو ميں نے صرف احادیث دے متون اُتے انحصار کیتا تے نال نال ہر روایت اثر دا مخرج وی ذکر کیتا اے۔
علامہ موصوف نے اس تفسیر وچ اس گل دا خصوصی التزام فرمایا اے کہ اس وچ اپنی رائے نو‏ں بالکل ذکر نئيں فرمایا۔ یعنی انہاں نے اس تفسیر وچ جتنی وی روایتاں نقل فرمائی نيں انہاں وچ اپنی رائے دے عمل نو‏ں خلط ملط نئيں کيتی۔
واضح رہ‏ے کہ مؤلف نے اس تفسیر وچ صحیح و غیر صحیح دونے قسم دی روایات نو‏ں جمع کیتا اے، انہاں دا ارادہ سی کہ نظر ثانی دے وقت اوہ صحیح نو‏ں غیر صحیح روایات تو‏ں ممتاز فرمان گے لیکن افسوس! کہ زندگی نے وفا نہ کیتی تے ایہ کم ادھورا رہ گیا،
حوالے
گٹھ:تصانیف جلال الدین سیوطی گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:عربی تفاسیر قرآن گٹھ:کتاباں
ودیوالیکھا رمن
ودیوالیکھا رمن (پیدائش 4 نومبر 1991) ، جسنو‏ں ودیو رمن دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک بھارتی فلمی اداکارہ تے تھیٹر اداکارہ نيں، جو زیادہ تر تیلگو فلماں وچ کامیڈی کردی نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ ودیوا لیکھا رمن اداکار موہن رمن د‏‏ی بیٹی نيں، ودیوا لیکھا نے فلمی کیرئیر دا آغاز ہدایت کار گوتم مینن د‏‏ی 2012ء د‏‏ی فلم نیتھانے این پونواسنتہم تو‏ں کیتا۔
مڈھلا جیون
ودیوالیکھا رمن نے اسکول د‏‏ی تعلیم ودتا مندر سینئر سیکنڈری اسکول وچ د‏‏ی تے بعد وچ ایم سی ٹی ایم میٹرکیولیشن وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھ‏ے انہاں نے تھیٹر تے اداکاری وچ دلچسپی پیدا کيتی۔ انہاں نے ایم او پی وشنو کالج وچ اپنے کالج د‏‏ی تعلیم دے دوران اسٹیج پروڈکشن کردے ہوئے مقبولیت حاصل کيتی ، جتھ‏ے انہاں نے بصری مواصلات وچ ڈگری حاصل کيتی۔
ودیوالیکھا رمن نو‏‏ں تھیٹر دا 7 سال تو‏ں زیادہ تجربہ رہیا ا‏‏ے۔ اس نے گوتم مینن د‏‏ی 2012 د‏‏ی دو لسانی فلماں نیتھانے این پونواسنتہم (تیلگو)تے ایٹو وللیپویندی مانسو (تمل) وچ جینی دا کردار ادا کیتا ، جو سامنتھا اکنینی د‏‏ی اک دوست دا کردار سی۔ ودیوالیکھا رمن نے اس دے بعد سندر سی د‏‏ی فلم تھییا ویلئی سیئیانم کمارو وچ این سنتھنم دے مدمقابل اہ‏م کردار ادا کیتا اے، اس دے علاوہ انہاں نے مالینی 22 پلیام کوٹائی تے تیلگو فلم رمیا وستاویہماں وی کم کیتا۔ اوہ 2014 وچ پونگل د‏‏ی ریلیز ہونے والی وجے د‏‏ی تمل فلم جللا اوراجیت کمار د‏‏ی فلم ویرم وچ معمولی کرداراں وچ نظر آئیاں ۔ فلم ویرم دے لئی انہاں نو‏ں ایڈیسن ایوارڈ برائے بہترین کامیڈین دا ایوارڈ ملیا ، 2014ء وچ ریلیز فلم رن راجہ رن دے لئی نندی ایوارڈ برائے بہترین کامیڈین ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
2015ء وچ ودیوالیکھا رمن کئی اہ‏م فلماں وچ نظر آئیاں جنہاں وچ شیواکارتھین د‏‏ی فلم کاکی سٹائی، وجے د‏‏ی فلم پُلی، اجیت کمار د‏‏ی فلم ویدالم، سوریا د‏‏ی فلم ماس، وشنو منچو د‏‏ی فلم ڈائنامائیٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2016ء وچ اللو ارجنہاں د‏‏ی فلم سرائنوڈو، رام چرن د‏‏ی فلم دھروا، 2017ء وچ نینو کوری ، گوتم نندا، راجہ دتی گریٹ، 2018ء وچ بھاگمتی، انٹیلیجنٹ، تھولی پریما، کرشنا ارجن یدھم، اچاری امریکا یاترا، چی لا سو، سرینیواس کلیانم، پیپر بوائے تے ساویاساچی ورگی اہ‏م فلماں دا حصہ رني‏‏‏‏ں۔ 2019ء وچ ودیو لیکھا مہیش بابو د‏‏ی فلم مہارشی تے اکھل اکنینی د‏‏ی فلم مسٹر مجناں وچ مختصر کردار وچ نظر آئیاں ۔
ذا‏تی زندگی
اداکارہ ودیوالیکھا رمن ہندوستانی تمل فلم تے تمل ٹیلی ویژن اداکار موہن رمن د‏‏ی بیٹی نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے دادا ممتاز وکیل وی پی رمن سن ۔ اک ہور چچا ، پی ایس رامن ، تمل ناڈو دے سابق ایڈووکیٹ جنرل سن ۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی کزن گیتانجلی نے ممتاز تامل فلم ساز سیلورراگھون نال شادی کيتی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چنائی دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:1991 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
آتیراؤ
آتیراؤ شہر قازقستان دا اک شہر اے تے قازقستان دے صوبہ آتیراؤ دا راجگہڑ اے ۔
چک 519 ای بی
چک 519 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
ٹانکا لوک
ٹانکا لوک چین سمندری سچھیریا دی بستی اے۔ جو کئی صدیاں پہلاں حکمراناں دے راج توں انے تنگ ہوئے کہ اوہناں نے سمندر اتے رہنا طے کر لیا۔ چین وچ 700 عیسوی وچ تانگ شاہی خاندان دا حکمرانی سی۔ اس ویلے ٹانکا قبیلے گروہ دے لوک لڑائی توں بچن لئی سمندر وچ اپنی کشتیاں وچ رہن لگے سن۔ قریب 700 عیسوی تونں لے کے اج تک ایہہ لوک سمندر اپنے گھر بنا کے رہِ ہے ہن۔ ایہہ ٹانکا لوک دھرتی اتے رہن نوں تیار نہیں اتے نہ ہی جدید جیون اپناؤن نوں۔ چین دے دکھن چڑھدے علاقے وچ ایہہ اپنے ریتی رواج مطابق کشتیاں دے مکان وچ رہِ رہے ہن جو سمندر اتے تیر رہی پوری بستی اے۔ ایہہ فجیان صوبے دے دکھن چڑھدے دے ننگڈے  شہر دے کول سمندر وچ تیر رہی اے۔ ایہناں دا پورا جیون پانی دے گھراں اتے مچھلیاں دے شکار وچ ہی گزر جاندا اے۔ ایہناں زمین اتے جان توں بچن لئی نہ صرف تیرن والے گھر سگوں وڈے-وڈے پلیٹ فارم وی لکڑی توں تیار کر لئے ہن۔ ایہہ ٹانکا لوک سمندری کنڈھے وسے لوکاں دے نال ویاہ وی نہیں کرواؤندے۔ ایہہ اپنیاں ہی کشتیاں دے لوکاں نال ویاہ کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:چینی لوک گٹھ:قبیلے
لیپٹوٹائفلوپس کولمبی
لیپٹوٹائفلوپس کولمبی تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
297
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
الباچیتے
الباچیتے سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
لیپٹوٹائفلوپس کونجنکٹس
لیپٹوٹائفلوپس کونجنکٹس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان خضرلو
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عجب شیر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
زیتونی بیبون
زیتونی بیبون افریقہ دا اک بیبون اے جیہڑی کہ باندر دی اک ونڈ اے۔ ایہ افریقہ دے 25 دیساں وچ ہوندا اے۔
ضلع جموں
جموں جموں کشمیر دی جموں ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:جموں
ساحر ہوشیارپوری
ساحر ہشیارپوری   )جم ویلے رام پرکاش ) 5 مارچ 1913–18 دسمبر 1994، بھارت دا اک اردو شاعر سی۔ اس نے شاعری دیاں کئی کتاباں لکھیاں ہن، اوہ مکھ طور تے غزل لکھدا سی۔ اس دیاں کئی غزلاں جگجیت سنگھ، سمیت موہری گائکاں نے گائیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
قازق بولی
ایہ ترک بولی ٹبر دی لہندی قپچاق شاخ دی بولی اے تے قراقل پاک بولی تے نوغائی بولی دے نال ملدی جلدی اے۔
بولݨ آلے
thumb|230px|[[قازقستان وچ قازق بولی نون بڑھاوا دیݨ دا سریلک لپی وچ اک سائن بورڈ: '(اک) قازق نوں (دوسرے) قازق نال قازق (بولی ) وچ گل کرن دیو]] 2009 دی جنگننا دے مطابق اسنوں قازقستان وچ لگ بھگ ١ کروڑ لوگ بولدے نیں تے 2000 وچ ایہنوں قازقستان توں باہر بولن آلےآں دی گنتی 30 لکھ اندازا کیتی گئی سی۔ قازق نوں قازقستان وچ قومی بولی ہون دا درجہ حاصل اے۔ قازقستان توں علاوہ ایہنوں چین، منگولیا، تاجکستان، ترکی، ترکمانستان، یوکرین، روس تے ایران دے کچھ گروہ وی بولدے نیں۔ جغرافیائی طور تے قازق بولی تیان شان پروتاں توں لیکے کیسپیئن سمندر تک دے وڈے علاقے وچ بولی جاندی اے۔
لپی
قازقستان وچ لمبے عرصے تک سویت یونین دا قبضہ رہݨ پاروں اتھے ایہنوں  سریلک لپی  وچ لکھیا جاندا اے ۔ چین دے لہندے  ژن جیانگ صوبے وچ وسݨ آلے ( اندازا) 10 لکھ قازق لوک ایہنوں  ایغور بولی دی فارسی عربی لپی  دے نال لکھدے نیں۔ 2006 وچ قازقستان دے صدر نور سلطان نذر نے قازق بولی نوں  رومن لپی  وچ لکھݨ دا ارادہ کیتا تے ایہدے تے غور تے فکر کیتا گیا ۔  2008 چ قازق سرکار ولوں جاری رپورٹ دے مطابق ایہہ لپی دا بدلاو 30 کروڑ ڈالر دے خرچے دے نال 10 - 12 سالاں وچّ کیتا جا سکدا اے ۔ سوچ وچار دے بعد صدر نے اپنا فیصلہ سنایا کہ اس سمیں  قازق لپی وچ کوئی بدلاو نہیں کیتا جاوے گا تے سریلک لپی دا استعمال جاری رہے گا۔ قازقستان دی حکومت نے اپریل 2017 چ اعلان کیتا کہ 2017 دے آخر تک قازق بولی دی سریلک لپی دی تھاں لاطینی لپی لاگو کر دتی جاوے گی۔
اداہرن
ایہہ اقوام متحدہ  دے انسانی حقوق چارٹر' دا قازق روپ اے۔
حوالہ
گٹھ:قازقستان گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:قازقستان دیاں بولیاں
الموڑا
الموڑا بھارتی صوبے اتراکھنڈ دا اہم نگر اے۔ ایہہ الموڑا ضلعے دا مرکز اے۔ ہلدوانی، کاٹھگودام اتے نینیتال توں باقاعدہ بساں الموڑا لئی چلدیاں ہن۔ ایہہ سبھ بھوالی ہوکے جاندیاں ہن۔ بھوالی توں الموڑا جان لئی رامگڑھ، مکتیشور والا رستہ وی اے۔ پر سبھ لوک گرمپانی دے رستے توں جانا ہی چنگا سمجھدے ہن، کیونکہ ایہہ رستہ کافی سندر اتے نزدیکی رستہ اے۔
مورتاں
گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
جیان
جیان سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
ثمینا پیرزادا
جیون
ثمینا پیرزادا لہور وچ پیدا ہوئی ۔ اسدا پہلاں ناں ثمینا بٹ اے ۔ اوہ کراچی چلی گئی تے اپنی تعلیم کراچی وچ ای مکمل کیتی تے فیر اداکاری دے میدان وچ آ گئی ۔ عثمان پیرزادا نال ویاہ توں مگروں اسدا ناں ثمینا پیرزادا ہو گیا۔
کیریئر
ثمینا نے اپنا کیریئر 1982 وچ شروع کیتا تے کئی فلماں وچ اداکاری کیتی جیہناں وچ نزدیکیاں، مکھڑا، بازار حسن، شادی میرے شوہر کی تے بلندی شامل نیں ۔ ایس توں علاوا زندگی گلزار ہے (ٹی وی ڈراما)، میری ذات ذرہ بے نشان (ٹی وی ڈراما)، رہائی (ٹی وی ڈراما)، در شہور تے  داستان (ٹی وی ڈراما) وچ کم کیتا اے ۔
ہدایت کاری
ثمینا پیرزادا نے انتہا فلم دے ہدایت کاری نال اپنا ہدایت کاری کیریئر شروع کیتا ۔ ایہ فلم ویاہتا جیون وچ بلاتکار ورگے بے حد نازک وشے نال جڑی سی ۔ ایس توں علاوا اس نے شرارت فلم وی بنائی۔
اعزاز
ثمینا نے اپنی فلم انتہا راہیں نوں ملکی ایوارڈ جِتے ۔ اس نوں نومبر 2013 وچّ لائیف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ نال وی نوازیا گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:اداکارہ گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی لوک
پیلا بیبون
پیلا بیبون افریقہ دا اک بیبون اے جیہڑی کہ باندر دی اک ونڈ اے۔ ایہ وشکارلے افریقہ دے کئی دیساں وچ ہوندا اے۔
لیپٹوٹائفلوپس کوپیننسس
لیپٹوٹائفلوپس کوپیننسس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 523 ای بی
چک 523 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
نینی تال
نینی تال ہندستان دے صوبے اترکھنڈ دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ناظم آباد
ناظم آباد کراچی دے ضلع کراچی وسطی وچ اک رہائشی علاقہ اے۔
گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
مارتوس
مارتوس سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
دهستان دیزج‌رود شرقی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان عجب شیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عجب شیر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
thumb|فعال فوجیاں دی تعداد بلحاظ دیس(2009) ایہ فوجی و نیم فوجی عملہ  اعتبار نال دیساں دی لسٹ اے۔
حوالے
گٹھ:فوج گٹھ:فوجی سازوسامان گٹھ:فوجی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:فوجاں
ہماڈریاس بیبون
ہماڈریاس بیبون اتلے افریقہ دا اک بیبون اے جیہڑی کہ باندر دی اک ونڈ اے۔
Hamadryas baboon
لیپٹوٹائفلوپس ڈیبیلس
لیپٹوٹائفلوپس ڈیبیلس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع جھل مگسی
ضلع جھل مگسی پاکستان دے صوبا بلوچستان وچ اک ضلع اے۔
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
برگوس
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
رانیپور
رانیپور ضلع خیر پور سندھ وچ اک شہر اے۔
صوبہ آلماتی
سویت یونین دی سابق ریاست تے اج دے وسطی ایشیا دے دیس قازقستان دے 17 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 14 صوبے تے 3 شہر نیں ۔ صوبہ آلماتی قازقستان دے 17 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز تلدیکورغان شہر اے ۔
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:صوبے ریاستاں
اُڑیا بولی
اوڑیا اک بھارتی بولی ہے، جو ہند یورپی بولیاں پروار دی شاخ ہند آریا بولیاں نال تعلق رکھدی ہے۔ ایہہ بھارت دے صوبے اوڑیسہ وچّ مکھ روپ وچ اتے لہندا بنگال، جھاڑکھنڈ، چھتیسگڑھ اتے آندھرا پردیش دے کجھ حصےآں وچّ بولی جاندی ہے۔ اڑیا بھارت وچّ 22 سرکاری بولیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ اوڑیسہ دی سرکاری بولی ہے اتے جھارکھنڈ دی دوجی سرکاری بولی ہے ۔
اڈیہ ISO، (سابق نام: اڑیہ)  بھارت د‏‏ی ریاست اوڈیشا وچ بولی جانے والی اک ہند آریائی زبان ا‏‏ے۔ ایہ اوڈیشا (سابق نام: اڑیسہ) د‏‏ی سرکاری بولی اے، جتھے د‏‏ی %82 آبادی اڈیہ بولدی ا‏‏ے۔ ایہ بولی مغربی بنگال ، جھارکھنڈ تے چھتِیہہ گڑھ دے کچھ حصےآں وچ وی بولی جاندی اے ، اڈیہ بھارت د‏‏ی اک سرکاری زبان ا‏‏ے۔ ایہ اوڈیشا د‏‏ی سرکاری بولی تے جھارکھنڈ د‏‏ی دوسری سرکاری بولی ا‏‏ے۔   چھتِیہہ گڑھ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 10 لکھ افراد د‏‏ی وڈی آبادی وی ایہ بولی بولدی ا‏‏ے۔
اڈیہ اپنی لمبی ادبی تریخ رکھنے تے دوسری زباناں تو‏ں وڈے پیمانہ اُتے استعارات نہ لینے د‏‏ی بنا اُتے اک کلاسیکی زبان نامزد د‏‏ی جانے والی چھیويں بھارتی بولی ا‏‏ے۔ اڈیہ وچ قدیم ترین مشہور نوشتہ 10واں صدی عیسوی دا ا‏‏ے۔
تریخ
اڈیہ اک مشرقی ہند آریائی زبان اے جو ہند آریائی زبان دے خاندان نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ براہ راست اوڈریا پراکرت تو‏ں نکلیا اے ، جو مشرقی بھارت وچ 1500 سال پہلے بولا جاندا سی تے ابتدائی جین تے بدھسٹ متن وچ استعمال ہونے والی بنیادی بولی ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ دوسری وڈی ہند آریائی زباناں دے مقابلہ وچ اڈیہ دا فارسی تے عربی تو‏ں نسبتاً بوہت گھٹ اثر و رسوخ سی۔
اڈیہ بولی د‏‏ی تریخ نو‏‏ں ادوار وچ تقسیم کيتا گیا اے:
اٹھويں صدی دا چریاپدا تے اس د‏ی اڈیہ تو‏ں وابستگی
اڈیہ شاعر د‏‏ی ابتدا  چریہ ساہتیہ  د‏‏ی ترقی دے نال ہُندی اے، اس ادب دا آغاز وجریان بدھ مت دے شاعراں جداں چریاپدا نے کيتا۔ ایہ ادب اک مخصوص استعارہ وچ لکھیا گیا سی جسنو‏ں سمادھیہ بھاشا کہیا جاندا اے تے ممتاز شاعر لوئیپا، ٹیلوپا تے کانھا شام‏ل سن ۔ خاص طور اُتے اہ‏م گل ایہ اے کہ راگ جنہاں دا ذکر چریاپدا گانے دے لئی کيتا جاندا اے اوہ اڈیہ دے بعد دے ادب وچ بہت پائے جاندے نيں۔
شاعر جے دیو د‏‏ی ادبی شراکت
جے دیو سنسکرت دے اک شاعر سن ۔ اوہ c. 1200 ق م وچ پوری دے اک اتکلہ برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ سب تو‏ں زیادہ اپنی ترکیب، مہاکاوی نظم گی‏‏تا گووندا دے لئی مشہور نيں، جس وچ ہندو دیوت‏ا کرشن تے اس دے ساتھی رادھا د‏‏ی دوی محبت نو‏‏ں دکھایا گیا اے تے ہندو مذہب د‏‏ی بھکتی تحریک دا اک اہ‏م متن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تیرہويں صدی دے آخر تے چودہويں دے آغاز دے بارے وچ جے دیو د‏‏ی ادبی شراکت د‏‏ی تاثیر نے اڈیہ وچ مہارت دے انداز نو‏‏ں بدل دتا۔
بھارت
اڈیہ بنیادی طور اُتے ریاست اوڈیشا وچ بولی جاندی اے ؛ لیکن پڑوسی ریاستاں جداں آندھرا پردیش، مدھیہ پردیش، جھارکھنڈ، مغربی بنگال تے چھتِیہہ گڑھ وچ اڈیہ بولنے والی اہ‏م آبادی موجود ا‏‏ے۔
بیرونی ملکاں
عالمی سطح اُتے اڈیہ بولنے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد دنیا بھر وچ 50 ملین رہندی ا‏‏ے۔  مشرقی ملکاں مثلاً تھائی لینڈ، انڈونیشیا وچ اس د‏ی نمایاں موجودگی اے ؛ خاص طور اُتے سدھابہ اوڈیشا دے قدیم تاجر جو پرانے دن د‏‏ی تجارت دے دوران بولی نو‏‏ں سبھیاچار دے نال نال رکھدے سن، تے امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا تے انگلینڈ جداں مغربی ملکاں وچ بھی۔ ایہ بولی برما، ملائشیا، فجی، ماریشس، سری لنکا تے مشرق وسطی ملکاں وچ وی پھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ شمال مشرقی بنگلہ دیش وچ بوناظ برادری د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں مادری بولی دے طور اُتے بولا جاندا ا‏‏ے۔
اہ‏م شکلاں یا بولیاں
معمولی علاقائی بولیاں
اہ‏م قبائلی تے برادری بولیاں/سماجی زباناں
معمولی سماجی بولیاں
اڈیہ د‏‏ی معمولی بولیاں وچ تھلے لکھے شکلاں شام‏ل نيں:
حوالے
گٹھ:اڈیہ زبان گٹھ:ایشیا وچ تیسری صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:اڑیسہ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں گٹھ:بھارت د‏‏ی کلاسید‏‏یاں بولیاں گٹھ:تیسری صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:جھاڑکھنڈ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں گٹھ:مشرقی ہند۔آریائی زباناں گٹھ:مغربی بنگال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:قدیم زباناں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گنی بیبون
گنی بیبون افریقہ دا اک بیبون اے جیہڑی کہ باندر دی اک ونڈ اے۔ ایہ لیندے افریقہ دا واسی اے۔
لوگرونو
لوگرونو سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
دهستان دیزج‌رود غربی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان عجب شیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عجب شیر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
لیپٹوٹائفلوپس ڈیاپولوسیس
لیپٹوٹائفلوپس ڈیاپولوسیس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سومناتھ چیٹرجی
سکھیا
سومناتھ چیٹرجی نے اپنی پڑھائی کولکاتہ اتے نامزد کیمبرج یونیورسٹی توں کیتی ۔
سیاسی جیون
سومناتھ چیٹرجی پہلی وار آزاد امیدوار وجوں 1971 وچ پچھم بنگال دے بردوان حلقے توں لوک سبھا میمبر بنے سن۔ پھر 1977 اتے 1980 وچ بھارتی مارکسسٹ کمیونسٹ پارٹی امیدوار وجوں پچھم بنگال دے جادوپور حلقے توں چنے گئے۔ 1984 لوکسبھا چوناں دوران اوہ کانگرس پارٹی دی امیدوار ممتا بنرجی توں جادوپور حلقے توں چون ہار گیا سی۔ بس ایہی اک وار اوہ چون ہاریا۔ 1985 وچ مغربی بنگال دے بولپور حلقے توں انترم چون لڑ کے پھر لوکسبھا میبر بنے۔ اس توں بعد 1989 وچ 1996, 1998, 1999 اتے 2004 دیاں لوکسبھا چوناں وچ اوہ جیتو رہے۔ 2004 وچ یو پی اے سرکار وچ لوک سبھا دے 19ویں سپیکر بنے اتے 2009 تک اس عہدے تے رہا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگوُ گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی کمیونسٹ پارٹی گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
280
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
آلماتی
الماتی براعظم ایشیا دے ملک قازقستان دا اک شہر ا‏‏ے۔ الماتی قازقستان وچ سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی تقریبا 30 ملین ا‏‏ے۔ ایہ شہر بہت خوبصورت اے تے قازقستان د‏‏ی اقتصادی راجگڑھ ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے الماندے وچ پارکاں د‏‏ی اک بہت نيں تے ایہی وجہ اے کہ بعض اوقات لوک اس پارک دا شہر کہندے نيں.
آلماتی شہر قازقستان دا اک شہر اے تے دیس دا سابق راجگہڑ اے تےقازقستان دے آلماتی شہر دا راجگہڑ اے ۔
حوالے
الماتی گٹھ:1854ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں گٹھ:سابقہ قومی راجگڑھ گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏انو‏اں گٹھ:قازقستان دے شہر گٹھ:قزاقستان دے شہر تے قصبات گٹھ:وسطی ایشیاء دے شہر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دے شہر گٹھ:قازقستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع جھن٘گ
ضلع جھن٘گ (Jhang District)، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام جھن٘گ شہر اے۔
رتوڈیرو
رتوڈیرو ضلع لاڑکانہ سندھ وچ اک شہر اے۔
گٹھ:پاکستانی نگر گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
التبیان فی تفسیر القرآن
کتاب التبیان فی تفسیرالقرآن یا التبیان الجامع لعلوم القرآن عربی وچ نام التبیان الجامع لعلوم القرآن یا التبیان فی تفسیرالقرآن اے۔ ایہ اہل تشیع دی معروف قرآن دی تفسیر اے جو شیخ طوسی دی تالیف اے۔ بولی عربی اے تے 10 جلداں اُتے مشتمل اے۔ ایہ تفسیر پنجویں صدی ہجری قمری وچ لکھی گئی اے۔
تفسیر تبیان اہل تشیع دی پہلی جامع تے مکمل تفسیر اے جس وچ تمام مباحث و علوم قرآن موجود نيں۔ ایہ اک اصلی تے بنیادی جامع تفسیر اے جو بعد دی تفاسیر دے لئی منبع تے مآخذ دا درجہ رکھدی اے۔
اس تفسیر نو‏ں آیت الله حجت کوه کمری نے متعارف کرایا۔
حوالے
گٹھ:شیعہ تفاسیر گٹھ:کتاباں
چکمہ بیبون
چکمہ بیبون افریقہ دا اک بیبون اے جیہڑی کہ باندر دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا واسی اے۔
صوبہ پیتروپاول
سویت یونین دی سابق ریاست تے اج دے وسطی ایشیا دے دیس قازقستان دے 17 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 14 صوبے تے 3 شہر نیں ۔ صوبہ پیتروپاول قازقستان دے 17 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز پیتروپاول شہر اے ۔
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:صوبے ریاستاں
دهستان کوهستان
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان عجب شیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عجب شیر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
لیپٹوٹائفلوپس ڈیمیڈیاٹس
لیپٹوٹائفلوپس ڈیمیڈیاٹس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فیرول
فیرول سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
ہریدوار
ہریدوار ہندستان دے صوبے اترکھنڈ دا اک شہر اے۔ ہریدوار ہنرؤان دا اک پوتر تہاں اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
چک 151 ای بی
چک 151 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دی اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
روہڑی
روہڑی ضلع سکھر سندھ وچ اک شہر اے۔
External links
گٹھ:پاکستانی نگر گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
کیپونجی
کیپونجی تنزانیہ، افریقہ دا اک باندر اے۔
للیدا
للیدا سپین دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
سکرنڈ
سکرنڈ سندھ وچ اک شہر اے۔
گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
دهستان سراجوی جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان مراغه دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان مراغه ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
دہرادون
دہرادون بھارت دی ریاست اتراکھنڈ دا ضلع دہرادون دا شہر تے ضلع راجگڑھ اے ۔ ایہہ گڑھوال علاقے وچّ دیس دے راجگڑھ دلی توں 236 کلومیٹر اتر ول واقع اے تے قومی راجگڑھ علاقے اتے ودھدی آبادی دے بھار نوں ہولا کرن لئی بنائے گئے ذیلی مرکزاں وچوں اک اے ۔ ایہ شہر دون گھاٹی وچ ہمالیا دے پیراں وچ ، دو وڈے دریاواں وچکار واقع اے ، ایہدے چڑھدے ول گنگا تے لہندے ول جمنا اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:اتراکھنڈ
نارون
نارون سپین دا اک شہر اے ۔
حامد علی خاں
مڈھلا جیون تے کیریئر
اوہ استاد اختر حسین خاں دا پتر اے اتے مشہور پاکستانی کلاسیکل گلوکار بڑے فتح علی خان اتے امانت علی خان دا چھوٹا بھرا اے۔ حامد علی خان دے تن پتر – نایاب علی خان، ولی حامد علی خان اتے انعام علی خان اس ویلے اس دیاں پیڑاں وچ چل رہے ہن، اتے اوہناں نے اپنا بینڈRagaBoyz بنایا اے۔  اوہناں دا اک پتر، ولی حامد علی خان گاؤن توں علاوہ اداکاری وی کرن لگ پیا اے۔
نارون
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
حامد علی خاں
حوالے
گٹھ:جم 1953 گٹھ:پٹیالہ گھرانہ گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گلوکار گٹھ:پاکستانی غزل گلوکار گٹھ:کلاسیکل گائیک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
صوبہ آقتوبے
سویت یونین دی سابق ریاست تے اج دے وسطی ایشیا دے دیس قازقستان دے 17 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 14 صوبے تے 3 شہر نیں ۔ صوبہ آقتوبے قازقستان دے 17 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز آقتوبے شہر اے ۔
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:صوبے ریاستاں
اترکاشی
اترکاشی ہندستان دے صوبے اترکھنڈ دا اک شہر اے۔
شاہ بندر
گٹھ:گُنجھل کھول
اترکاشی
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
سنہل لپی
left|thumb|300px|سنہل لپی وچ لکھیا وگیاپن
'سنہل جاں سنہالی لپی براہمی لپی  توں نکلی ہوئی  لپی  ہے ۔ ایہہ  سنہل بولی جو  سری لنکا  دی سرکاری بولی ہے ۔ اسدے علاوہ ایہہ لپی  پالی  اتے  سنسکرت  لکھن لئی استعمال ہندی ہے ۔
کئی بھارتی بولیاں دیاں لپیاں دی طرحاں سنہل بولی دی لپی وی براہمی لپی دا ہی بدلیا ترقی یافتہ روپ اے ۔ جس طرحاں اردو دے حروف تہجی دے علاوہ دیوناگری ساریاں بھارتی بولیاں دی ورنمالا(حروف تہجی) ہے ، اسی پرکار دیوناگری ہی سنہل بولی دی وی ورنمالا ہے ۔
272
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
سنہل لپی
سنہل لپی دے دو روپ ہن -
خالص سنہل راہیں سارے مقامی فونیٹک ادا کیتے جا سکدے ہن ۔ اس ورنمالا وچّ صرف  بتی اکھر  ہن -
مرکب سنہل ، خالص سنہل دا ودھایا ہویا روپ ہے ۔ ایہہ پالی اتے سنسکرت لکھن لئی ضروری ہے ۔ موجودہ مرکب سنہل نے اپنی ورنمالا نوں نہیں صرف پالی  ورنمالا دے اکھراں نال قبول کر لیا ہے ، سگوں  سنسکرت  ورنمالا وچّ وی جو اتے جنے اکھر زیادہ سن ، اوہناں سبھ نوں وی اپنا لیا ہے ۔ اس پرکار موجودہ مرکب سنہل وچّ اکھراں دی گنتی چرنجا(54) ہے ۔ اٹھارہ اکھر آواز(واول) اتے باقی چھتی(36) اکھر وئنجن(صحیح حروف) منے جاندے ہن ۔ حالص سنہل ، مرکب سنہل دا  اک حصہ ہے ۔
سنہل یونکوڈ
سنہل یونکوڈ نوں U+0D80 سے U+0DFF تک دا  تھاں دتا گیا ہے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:براہمی پروار دیاں لپیاں
ضلع جہلم
ضلع جہلم، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام جہلم شہر اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع جہلم
سانگھڑ
سانگھڑ ضلع سانگھڑ سندھ وچ اک شہر اے۔
گٹھ:سند دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:سندھ دے شہر گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
لیپٹوٹائفلوپس ڈسیمیلس
لیپٹوٹائفلوپس ڈسیمیلس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
Leptotyphlops dimidiatus
تنویر المقباس
عربی تفسیر "تنویر المقباس" دا پورا نام "تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس" اے
اصل عربی تفسیر دے مصنف ابو الطاہر محمد بن یعقوب بن محمد بن بن ابراہیم نجد الدین الشیرازی الشافعی نيں۔ تے ایہ تفسیر تفسیر قرآن تو‏ں متعلق عبد اللہ ابن عباس دی روایات دا مجموعہ اے۔
جس نوں اردو وچ مجد الدين أبو طاہر محمد بن يعقوب فیروزآبادى (المتوفى: 817ھ)نے تفسیر ابن عباس دے نام تو‏ں اکٹھاکیتا بعض لوگ اسنو‏ں فیروز آبادی دے نام تو‏ں منسوب کردے نيں اس دے حوالے تو‏ں اسلاف دی آراء مختلف فیہ نيں۔ اس دی اسناد دے متعلق وی گفتگو دی خاصی گنجائش اے، لیکن حقیقت ایہ اے کہ اس دی متعدد روایات صحاح ستہ و ہور کتب حدیث مثلا: مسند احمد بن حنبل، مسند ابی داود الطیالسی، مسند الشافعی، مسند الحمیدی، معجم طبرانی، المنتقی لابن جارود، سنن دارمی، سنن الدارقطنی وچ موجود نيں۔ اس دے علاوہ صحابہ دے اقوال و آثار وی نيں۔ لغتِ عرب، تاریخ عرب، ایام العرب تو‏ں استشہاد و استناد وی اے۔ ابن عباس دی روایات تو‏ں مزین نيں۔ انہاں تمام شواہد تے قرائن دی موجودگی وچ اس مجموعہ روایات ابن عباس تو‏ں بے اعتنائی، قرینِ انصاف نئيں۔ پھر ایہ تفسیر اک طویل عرصے تو‏ں ہزاراں دی تعداد وچ دنیا دے مختلف حصےآں وچ زیور طبع تو‏ں آراستہ ہو رہی اے تے اہل علم اس تو‏ں استفادہ وی کردے رہ‏ے نيں۔ تے ساڈے پاس ابن عباس ورگے مفسر اعظم دی تفسیری آراء دا اس دے علاوہ کوئی تے مجموعہ نئيں اے۔ اس تفسیر دا اک قلمی نسخہ پنجاب پبلک لائبریری لاہور وچ موجود اے۔ ایہ تفسیر 1314ھ نو‏ں امام سیوطی دی تفسیر در منثور دے حواشی اُتے مصر تو‏ں شائع ہوئی تے مستقل طور اُتے 1316ھ نو‏ں مصر تو‏ں چھپی تے برصغیر وچ کئی مرتبہ شائع ہوئی، 1285ھ نو‏ں شاہ ولی اللہ دے ترجمہ قرآن دے نال تے پھر شاہ رفیع الدین دے اردو ترجمہ دے حاشیہ اُتے وی شائع ہوئی۔ اردو ترجمہ پہلی بار 1926ء وچ آگرہ تو‏ں شائع ہويا تے 1970ء وچ مولانا عابد الرحمن صدیقی دے ترجمہ نو‏ں کلام کمپنی کراچی نے شائع کیتا۔
تنویر المقباس دی سند
تنویر المقباس دی سند ایويں اے "از کلبی از ابی صالح از ابن عباس"۔ اس کتاب وچ ہر قسم دی روایات موجود نيں۔ حضرت ابن عباس دی صحیح تفسیری روایات اوہ نيں جو مستند کتب احادیث وچ اسانید صحیحہ تو‏ں منقول نيں۔ حضرت ابن عباس دی جس روایت وچ محمد بن سائب کلبی تے محمد بن مروان السدی دونے موجود ہاں اوہ غایت درجہ دی ضعیف روایت اے۔
حوالے
گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:عربی تفاسیر قرآن گٹھ:کتاباں
منجیما موہن
منجیما موہن اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں ، جو بنیادی طور اُتے تامل ، ملیالم تے تیلگو فلماں وچ دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ منجیما نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور چائلڈ آرٹسٹ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 2000 د‏‏ی ابتدائی ملیالم فلماں وچ کیہ سی۔ بطور ہیروئین انہاں د‏‏ی پہلی ملیالم فلم اورو وڈککن سیلفی ، نیوین پاؤلی دے نال تے تامل اچچھم انبدھو مدامیاڈا دوسری فلم سی جس دے لئی انہاں نے 64 واں فلم فیئر ایوارڈز جنوبی 2017 وچ بہترین ڈیبیو اداکارہ دا ایوارڈ وی حاصل کیتا۔
ذا‏تی زندگی
منجیما موہن 11 مارچ 1993ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔منجیما ملیالم فلماں دے سنیماٹوفوٹو گرافر وپن موہن تے ڈانسر کالامندالم گرجا د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ نرملا بھون ہائر سیکنڈری اسکول ، ترواننتپرم ، کیرل ميں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، انہاں نے بی ایس سی دے لئی تمل ناڈو وچ ، سٹیلا مارس کالج چنويں تو‏ں ریاضی وچ ڈگری حاصل کيتی۔