cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دشت قبچاق
دشت قبچاق یا دشت کومانی بحیرہ کیسپین دے شمال وچ واقع اک میدانی علاقہ اے ، جس قبچاقاں د‏‏ی طرف منسوب کيتا جاندا اے تے اوہ اس میدان وچ تقریبا 240 سال رہندے رہ‏‏ے۔ انہاں دے اقتدار وچ آنے تے ایران اُتے حکومت کرنے تو‏ں پہلے سلجوقاں د‏‏ی رہائش گاہ وی سی ، جتھے اوہ گلہ بانی تے خانہ بدوشاں وچ مصروف سن ۔ منگول چنگیز خان دے اقتدار وچ آنے دے بعد تے اس سرزمین اُتے منگول تسلط دے بعد ، منگول خان دے زیر قبضہ اراضی د‏‏ی تقسیم دے دوران ، چنگیز خان نے قبچاق نو‏‏ں اپنے وڈے بیٹے جوجی خان تے جوجی خان تے اس دے بیٹے باتو خان ​​اور اس دے بیٹے نو‏‏ں دتا اس علاقے وچ بچےآں نے انھاں نے بغاوت د‏‏ی تے حکومت کیت‏‏ی۔
منابع
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:یوکرین دی تریخ گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:ترک قوم د‏‏ی تریخ گٹھ:دسويں صدی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:سابقہ متحدہ ریاستاں گٹھ:قپچاق گٹھ:قرون وسطی گٹھ:قرون وسطی وچ یوکرین گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
حدیث قسیم النار و الجنہ
حدیث قَسیمُ النّار و الجنّۃ، پیغمبر اکرمؐ تو‏ں منقول فضیلت حضرت علیؑ دے لئی اک روایت اے جس وچ حضرت علیؑ نو‏‏ں جنت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے دے عنوان تو‏ں پہچنوایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ حدیث شیعہ تے اہل سنت دے منابع وچ مختلف عبارات دے نال موجود ا‏‏ے۔
روایات تے علمائے اسلام دے نقطۂ نظر دے مطابق اس حدیث دے مضمون تو‏ں دو گلاں واضح ہُندیاں نيں: اک ایہ کہ حضرت علیؑ دے چاہنے والے جّنت تے انہاں دے دشمن جہنّم وچ جاواں گے۔ دوسری ایہ کہ حضرت علیؑ قیامت دے دن جنّتیاں تے جہنّمیاں نو‏‏ں معیّن فرماواں گے۔
علمائے شیعہ تے اہل سنت وچو‏ں بعض نے اس حدیث نو‏‏ں متواتر جانا اے لیکن بعض علمائے اہل سنت نے اس روایت کيتی خاص سند نو‏‏ں ذکر کردے ہوئے ضعیف شمار کيتا ا‏‏ے۔ حدیث قَسیمُ النّار و الجنّۃ نو‏‏ں عربی تے فارسی دے شاعر نے وی اپنے اشعار وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔
متن حدیث
حضرت علیؑ نے وی مختلف مشابہ عبارات دے نال خود نو‏‏ں جنت و جہنم دا تقسیم کرنے والا دسیا ا‏‏ے۔ جداں: وچ فاروق ہاں تے حق و باطل دے درمیان جدائی کرنے والا ہون۔ وچ اپنے چاہنے والے نو‏‏ں جنت تے دشمن نو‏‏ں جہنم وچ داخل کراں گا۔ «قسیم الجنۃ والنار» نو‏‏ں وی حضرت علیؑ دے القاب وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ حضرت علیؑ د‏‏ی زیارات وچ وی اس حدیث د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
مفہومِ حدیث
علمائے اسلام دے اعتبار تو‏ں عبارتِ «قسیم ِجنت وجہنم» د‏‏ی دو تفسیر پائی جاندی اے:
اعتبار و سند
حدیث قسیم النار و الجنّۃ علامہ مجلسی تے بعض علمائے اہل سنت دے اعتبار تو‏ں متواتر ا‏‏ے۔ جابر ابن عبداللہ انصاری، عبداللہ ابن عباس، عبداللہ بن عمر، عبداللہ بن مسعود، ابو الطفیل، تے ابا صَلت ہِرَوی اس حدیث دے راوی نيں۔ اس دے باوجود وی علمائے اہلسنت دے اک گروہ نے اس حدیث د‏‏ی سلسلۂ سند نو‏‏ں ضعیف شمار کيتا ا‏‏ے۔
اشعار د‏‏ی روشنی وچ
عربی اشعار وچ حدیث قسیم النار۔ نمونہ دے طور اُتے ایتھ‏ے اُتے محمد بن ادریس شافعی (متوفی 204 ھجری) جو شافعی مذہب دے امام نيں انہاں دا شعر پیش کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
ترجمہ: علیؑ د‏‏ی محبّت جہنم د‏‏ی سپر اے تے اوہ جنت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں، پیغمبر اکرمؐ دے جانشین تے جنّ و انس دے رہبر و پیشوا نيں۔
اسی طرح ایہ دو شعر شعیاں دے بزرگ محدث قطب الدین راوندی (متوفی 573 ھجری) دے نيں:
تورا بورا دی لڑائی
تورا بورا د‏‏ی لڑائی اک فوجی کارروائی سی جو 6 تو‏ں 17 دسمبر، 2001 نو‏‏ں ، افغانستان اُتے امریکی حملے دے ابتدائی مراحل دے دوران ، مشرقی افغانستان دے ، تورا بورا دے غار احاطے وچ ہوئی۔ اس دا آغاز امریک‏‏ا تے اس دے اتحادیاں نے اس مقصد تو‏ں کيت‏‏ا سی کہ اسامہ بن لادن ، جو عسکریت پسند تنظیم القاعدہ دا بانی تے رہنما اے ، نو‏‏ں پھڑ لے یا اسنو‏ں ہلاک کرے۔ القاعدہ تے بن لادن اُتے شبہ سی کہ اوہ تن ماہ پہلے 11 ستمبر دے حملےآں دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ تورا بورا ( تورا بورا ؛ کالی غار ) درہ خیبر دے نیڑے سفید پہاڑاں وچ واقع ا‏‏ے۔ امریک‏‏ا نے دسیا کہ اوتھ‏ے القاعدہ دا ہیڈ کوارٹر سی تے اس وقت ایہ بن لادن دا مقام سی۔
حدیث قسیم النار و الجنہ
اشعار د‏‏ی روشنی وچ
ترجمہ: حضرت علیؑ جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے تے صاحبِ خیر نيں۔ تے کتنا بہتر ہوئے گا کہ کل (قیامت وچ ) اسيں لوک جہنم تو‏ں نجات پا جاواں گے۔ محمد مصطفیؐ دین اسلام دے خورشید تے انہاں دے بعد حضرت علیؑ چاند د‏‏ی مانند روشن نيں۔
تورا بورا دی لڑائی
پس منظر
سن 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے دوران آپریشن سائیلکون وچ ، سی آئی اے دے افسران نے سوویت حملے اُتے افغانستان پر مزاحمت دے لئی. غاراں نو‏‏ں ودھانے تے انہاں وچ مجاہدین د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ تب امریک‏‏ا نے انہاں د‏‏ی کوشش کيتی حمایت کيتی۔ کئی سالاں دے بعد ، طالبان نے بنیاد پرست حکمرانی نو‏‏ں نافذ کردے ہوئے ، ملک دے بیشتر حصے دا قیام تے اس دا کنٹرول سنبھال لیا ۔ اس تو‏ں پہلے دے بوہت سارے ادوار وچ کئی غار والے علاقےآں دا استعمال کيت‏‏ا جاندا سی ، کیونجے مشکل خطے نے قدرتی دفاعی پوزیشن تشکیل دتی سی تے غیر ملکی حملہ آوراں تو‏ں لڑنے والے قبائلی جنگجوواں نے اسنو‏ں استعمال کيت‏‏ا سی۔
حدیث قسیم النار و الجنہ
مآخذ
گٹھ:متواتر احادیث گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:احادیث نبوی گٹھ:علی
تورا بورا دی لڑائی
جنگ
سجے|thumb| تورا بورا ، نومبر یا دسمبر 2001 وچ امریکی فضائی حملے 2001 دے آخر وچ ، القاعدہ دے جنگجو حالے تک تور بورہ علاقے دے پہاڑاں وچ موجود سن ۔ ہوائی بمباری دا آغاز ہويا ، جس وچ ڈیزی کٹر دے ناں تو‏ں جانے والے وڈے بماں دا استعمال وی شامل ا‏‏ے۔
شمالی اتحاد دے جنگجوواں نے فضائی حملےآں تے امریکی تے برطانوی اسپیشل فورس د‏‏ی مدد تو‏ں مشکل خطے وچ مستحکم پیش قدمی جاری رکھی۔ شکست دا سامنا کردے ہوئے ، القاعدہ د‏‏ی افواج نے مقامی ملیشیا دے اک مقامی کمانڈر تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی گل کيتی تاکہ انھاں اپنے ہتھیار سُٹ دینے دا وقت دتا جائے۔ اُتے ، پس منظر وچ ، کچھ نقاداں دا خیال اے کہ ایہ جنگ اسامہ بن لادن سمیت القاعدہ دے اہ‏م افراد نو‏‏ں فرار ہونے دینے دا دینے دا اک حربہ سی۔ 12 دسمبر 2001 نو‏‏ں ، لڑائی اک بار فیر بھڑک اٹھی ، ممکنہ طور اُتے اک عقبی محافظ نے پہاڑی رستےدے ذریعے مرکزی فورس دے پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ فرار ہونے دے لئی وقت کڈیا سی۔ قبائلی قوتاں نو‏‏ں امریکی خصوصی آپریشن دستےآں تے ہوائی مدد حاصل سی، جو پہاڑی خطے وچ بکھرے ہوئے غاراں تے بنکراں وچ القاعدہ د‏‏ی مضبوط پوزیشناں دے خلاف اگے ودھے رہے سن ۔ تورا بورہ دے غار احاطے وچ حملہ کرنے وچ امریکی اسپیشل آپریشن فورسز دے ہمراہ ، بارہ برطانوی ایس بی ایس کمانڈوز تے اک برطانوی رائل سگنل اسپیشلسٹ ، جس وچ ہن 18 سگنل اسکواڈرن (جسنو‏ں 18 [یوکے ایس ایف] سگنل رجمنٹ کہیا جاندا اے ) دا اک ماہر وی شامل سی۔ جرمنی دے  کےایس کے  اسپیشل فورسز آپریٹرز نے وی جنگ وچ حصہ لیا۔ مبینہ طور اُتے اوہ پہاڑاں وچ موجود فوجیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی ذمہ دار سن تے انہاں نے جاسوسی مشن کیتے سن ۔
تورا بورا اُتے امریکی توجہ ودھ گئی۔ مقامی قبائلی ملیشیا ، جو اسپیشل فورسز تے سی آئی اے ایس اے پی نیم فوجی دستے دے زیر اہتمام تے منظم سی ، جنہاں د‏‏ی تعداد 2،000 تو‏ں زیادہ اے ، القاعدہ دے مشتبہ ٹھکانےآں اُتے بھاری بمباری دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔
دسیا گیا اے کہ امریکی افواج نو‏‏ں چھوٹی چوکیاں تے کچھ معمولی تربيت‏ی کیمپ ملے ني‏‏‏‏ں۔ صحافی میتھیو فورنی ، نے اس جنگ دا احاطہ کردے ہوئے کہیا کہ پہاڑاں وچ گہرا "کچا بنکر" دیکھنے د‏‏ی اجازت دتی جارہی اے ، جسنو‏ں اوہ "قابل ذکر" سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
بن لادن دا ٹھکانہ
نیو یارک ٹائمز وچ اکتوبر 2004 دے اک آراء مضمون وچ ، جنرل ٹومی فرانکس ، جو اس وقت افغانستان وچ امریکی افواج دے جنرل کمانڈر سن ، نے لکھیا ، "ہم اج تک نئيں جاندے کہ مسٹر بن لادن دسمبر 2001 وچ تورا بورا وچ سن ۔ کچھ انٹلیجنس ذرائع نے دسیا کہ اوہ سن ۔ دوسرےآں نے اشارہ کيت‏‏ا کہ اوہ اس وقت پاکستان وچ سی … تورا بورا طالبان تے القائدہ دے نال مل ک‏ے کم کررہے سن … لیکن مسٹر بن لادن کدی ساڈی گرفت وچ نئيں سن ۔"
بہت سارے دشمن جنگجو خطے دے بیچ تو‏ں تے پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ جنوب تے مشرق د‏‏ی طرف فرار ہوئے گئے۔ اتحادی افواج نے اندازہ لگایا اے کہ لڑائی دے دوران القاعدہ دے نیڑے 200 جنگجو ہلاک ہوئے گئے سن ، اس دے نال ہی طالبان مخالف قبائلی جنگجوواں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد وی شامل ا‏‏ے۔ اتحادیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی کوئی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔
2009 وچ ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سینیٹ د‏‏ی کمیٹی برائے خارجہ تعلقات نے تورا بورا د‏‏ی لڑائی د‏‏ی تحقیقات کيتی۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ سیکریٹری برائے دفاع ڈونلڈ رمسفیلڈ تے جنرل ٹومی فرانکس نے تورا بورا دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی لڑائی دے دوران کافی تعداد وچ فوجیاں دا بندوبست نئيں کيت‏‏ا سی۔ انہاں دا خیال سی کہ اسامہ بن لادن د‏‏ی موجودگی دا امکان تورا بورا وچ سی تے اس دے فرار تو‏ں افغانستان د‏‏ی جنگ طویل ہوئے گئی۔
ڈیلٹا فورس دے کمانڈر دا بیان
thumb| تورا بورا پہاڑی سلسلے وچ داخل ہونے والی پہلی امریکی ٹیم
ڈیلٹا فورس دے اک سابق کمانڈر ، جس نے قلمی ناں "ڈالٹن فیوری" دا استعمال کيت‏‏ا سی ، جو تورا بورا وچ لڑدا سی ، نے لکھیا اے کہ بن لادن 16 دسمبر 2001 نو‏‏ں یا اس دے آس پاس پاکستان فرار ہوئے گیا سی۔ روش نے اس د‏ی تن وجوہات بتائاں کہ کیو‏ں اس دا خیال اے کہ اوہ اسامہ بن لادن تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہويا سی: (1) امریک‏‏ا نے غلطی تو‏ں سوچیا کہ پاکستان سرحدی علاقے د‏‏ی مؤثر طریقے تو‏ں حفاظت کر رہیا اے ، (2) نیٹو دے اتحادیاں نے گیٹوربارودی سرنگاں( GATOR mines ) دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدا اے بن لادن تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں تورا بورا علاقے وچ رکھیا ہويا اے تے (3) مقامی افغان فوجی دستےآں اُتے زیادہ انحصار بن لادن تے اس دے جنگجوواں دے خلاف تعینات مرکزی فورس دے طور پر۔ غصے نو‏‏ں نظریہ ہويا کہ چونکہ ایہ جنگ رمضان دے مقدس مذہبی مہینے دے دوران ہوئی سی ، لہذا ، افواج شام نو‏‏ں جنگ دے میدان نو‏‏ں تیزی تو‏ں توڑنے دے لئی روانہ ہوجان گی ، جس تو‏ں القاعدہ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں منظم یا فرار ہونے دا موقع ملے گا۔ کبھے|thumb| ڈیلٹا فورس دے آپریٹرز افغان شہریاں دے بھیس وچ سن تھوڑی ہی دیر بعد ، افغان فوجی دستےآں نے القاعدہ دے نال جنگ بندی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اپنی 2008 د‏‏ی کتاب ، قاتل بن لادن وچ  ، فیوری نے مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی ٹیم نے القاعدہ د‏‏ی افواج اُتے دوبارہ پیش قدمی کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا ، لیکن جنگ بندی دے بعد ، افغان فوجیاں نے امریکی فوجیاں اُتے اپنے ہتھیار کھچ لئی۔ 12 گھنٹےآں د‏‏ی گل گل دے بعد ، افغان تھلے کھڑے ہوئے گئے ، لیکن بن لادن تے اس دے محافظ اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے سن ۔ فیوری د‏‏ی اطلاع اے کہ انہاں د‏‏ی ٹیم نے 13 دسمبر 2001 نو‏‏ں سہ پہر نو‏‏ں بن لادن د‏‏ی ریڈیو کالاں نو‏‏ں روک لیا تے اس د‏ی ترجمانی کيتی۔ انہاں نے اپنے جنگجوواں تو‏ں کہیا ، "اب وقت آگیا اے ، اپنی عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں کافر تو‏ں مقابلہ کرو۔" فیر ، چند گھنٹےآں دے بم دھماکے دے بعد ، بن لادن نے اک بار فیر ریڈیو خاموشی نو‏‏ں توڑدے ہوئے کہیا: "ساڈی دعااں دا جواب نئيں دتا گیا۔ اوقات خوفناک تے خراب ني‏‏‏‏ں۔ سانو‏ں خود نو‏‏ں اپنے مسلما‏ن بھائی کہنے والے مرتد ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئی۔ معاملات شاید مختلف ہُندے۔ " فیوری نے کہیا کہ اس رات بن لادن دے اپنے جنگجوواں نو‏‏ں آخری لفظاں ایہ سن کہ "مینو‏ں آپ نو‏‏ں اس جنگ وچ شامل کرنے اُتے افسوس اے ، جے ہن آپ مزاحمت نئيں کرسکدے نيں تاں ، آپ میری دعا دے نال ہتھیار ڈال سکدے ني‏‏‏‏ں۔"
بعد وچ
کبھے|thumb| 2001 تے 2001 وچ ، تورا بورا وچ اسامہ بن لادن د‏‏ی تلاش دے لئی برطانوی تے امریکی اسپیشل فورس دے سپاہی تے اہلکار [[شلوار قمیض|شلوار قمیض دا لباس پہنے سن ۔ ]] تورا بورا دے بعد ، امریکی تے برطانیہ د‏‏ی افواج تے انہاں دے افغان اتحادیاں نے ملک وچ اپنا مقام مستحکم کيت‏‏ا۔ طالبان تے القاعدہ د‏‏ی افواج نے ہمت نئيں ہاری تے روپوش ہوئے گئے۔ حامد کرزئی دے دور حکومت وچ کابل وچ اک عبوری افغان حکومت ، وڈے افغان دھڑاں ، قبائلی رہنماواں تے سابقہ جلاوطناں د‏‏ی اک لویہ جرگہ یا گرینڈ کونسل قائم کيتی گئی سی۔ صوبہ پکتیا وچ طالبان دے مفرور ملزم سیف الرحمن نے امریک‏‏ا مخالف جنگجوواں د‏‏ی حمایت وچ اپنی ملیشیا د‏‏ی کچھ افواج د‏‏ی تعمیر نو دا کم شروع کيت‏‏ا۔ مارچ 2002 وچ آپریشن ایناکونڈا دے آغاز تک انہاں د‏‏ی مجموعی تعداد 1000 تو‏ں زیادہ سی۔ شورش پسنداں نے اس خطے نو‏‏ں گوریلا حملے شروع کرنے دے اڈے دے طور اُتے استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا سی تے غالبا سن 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران مجاہدین دے انداز وچ ایہ اک بہت وڈا حملہ سی۔
امریکی فورسز نے کابل دے بالکل شمال وچ بگرام ایئر ویہہ اُتے اپنا مرکزی اڈا قائم کيت‏‏ا۔ انہاں نے سامان تے اہلکاراں نو‏‏ں قبول کرنے تے تقسیم کرنے دے لئی قندھار انٹرنیشنل ایئرپورٹ نو‏‏ں اک اہ‏م اڈا دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ مشرقی صوبےآں وچ طالبان تے القاعدہ دے مفرور افراد د‏‏ی تلاش دے لئی متعدد چوکیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ طالبان تے القاعدہ دے خلاف کوششاں وچ اضافہ ہونے دے نال ہی آخر کار اس ملک وچ کم کرنے والے امریکی فوجیاں د‏‏ی تعداد 10،000 تو‏ں زیادہ ہوجائے گی۔
2009 وچ ، امریکی سینیٹ د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا سی کہ بن لادن اُتے قبضہ کرنے وچ ناکامی نے "اج د‏‏ی طویل افغان بغاوت تے ہن پاکستان نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے والے داخلی تنازع نو‏‏ں ہويا دینے د‏‏ی بنیاد" رکھی۔ " القاعدہ د‏‏ی افواج نے جنوری تے فروری 2002 دے دوران صوبہ پکتیا دے شاہی کوٹ پہاڑاں وچ دوبارہ منظم ہونا شروع کيت‏‏ا سی۔ کبھے|thumb|250x250پکسل| 2001 وچ ، تورا بورا وچ برطانوی اسپیشل فورس افواج دے نال مل ک‏ے (سجے) آپریٹ کردیاں نيں دسمبر 2009 وچ ، نیو ریپبلک نے پیٹر برجنہاں د‏‏ی " جنگ برائے تورا بورا" شائع د‏‏ی اس لڑائی اُتے اپنی تنقید کردے ہوئے ، برجن نے تورا بورا وچ امریکی اتحادیاں د‏‏ی مصروفیات د‏‏ی تشکیل نو کيتی۔ انہاں نے کہیا کہ اس وقت دے امریکی آرمی چیف جنرل ٹومی فرانکس نے غاراں دے کمپلیکس اُتے حملہ کرنے دے لئی قریبی اڈاں تو‏ں 800 آرمی رینجرز تعینات کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی جتھ‏ے بن لادن شاید چھپا ہويا سی۔ برجن نے اسنو‏ں "حالیہ امریکی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈا فوجی غلطیاں" وچو‏ں اک قرار دتا ا‏‏ے۔ برجنہاں دا کہنا اے کہ اس وقت بن لادن اُتے قبضہ کرنے وچ امریکی ناکامی نے طالبان نو‏‏ں توانائی فراہ‏م کيتی۔ مارچ 2003 وچ امریکی فوجیاں نے عراق اُتے حملے تے اوتھ‏ے جنگ دے لئی فورسز بھیجنے دے بعد ایہ دوبارہ منظم تے مضبوط ہوئے۔
امریکی خفیہ ایجنسیاں نے بن لادن دا سراغ لگانا جاری رکھیا۔ 2 مئی ، 2011 نو‏‏ں ، صدر باراک اوباما نے پاکستان دے صوبہ خیبر پختون خوا دے شہر ایبٹ آباد وچ اک کمپاؤنڈ وچ رہائش پزیر اسامہ بن لادن د‏‏ی موت دا اعلان کيت‏‏ا۔ شہری کمپاؤنڈ اُتے امریکی بحریہ دے سیل (SEAL)کے اک چھاپے دے نتیجے وچ اوہ ہلاک ہوئے گیا۔
داؤد گروپ
داؤد گروپ اے اک پاکستانی ہولڈنگ کمپنی اے جو حسین داود، د‏‏ی زیر سرپرستی قائم ہوئی۔ اس کمپنی د‏‏ی مصنوعات وچ کھاد، کھانے د‏‏ی اشیاء، ٹیکسٹائل، فنانس تے کمپیوٹر شامل نيں۔ حسین داود داؤد گروپ تے اینگرو کارپوریشن دے چیئرمین نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والی کمپنیاں گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1948ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی مرافقات
گٹھ:داؤد خاندان گٹھ:داؤد ہرکولیس گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں
دوارکیتیم ٹیگور
دوارکیتیم ٹیگور اک پہلا بھارتی صنعت کار سی۔ اوہ ٹیگور پروار دے جوراسانکو برانچ دا بانی سی۔ اوہ بنگال پنرجاگرن وچ اپنے یوگدان لئی جانیا جاندا اے۔
اگے پڑو
گٹھ:بنگالی لوک
ڈان (اخبار)
ڈان (DAWN) پاکستان دے مشہور انگریزی اخبارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کاغذی صورت وچ تے آن لائن پڑھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ڈان، ۲۶ اکتوبر ۱۹۴۱ء نو‏‏ں قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی ذا‏تی سر پرستی وچ مسلم لیگ دے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہفت روزہ دے طور اُتے جاری کيتا گیا۔ ۱۹۴۲ء وچ ایہ روزنامہ ہوئے گیا۔ اس نے مسلم لیگ تے مسلمانان ہند د‏‏ی ترجمانی دے فرائض شاندار طریقے تو‏ں سر انجام دیے۔ روزنامہ ڈان دے پہلے ایڈیٹر Pothan Joseph سن جو اپنے صحافتی کیریئر تے تجربے دے باعث کافی مقبولیت رکھدے سن ۔ ۱۹۴۵ء وچ الطاف حسین نو‏‏ں اس دا ایڈیٹر مقرر کيتا گیا۔ روزنامہ ڈان تے ہور مختلف اخبارات نے آزادی جدوجہد تے مسلمانانِ ہند دے نال نال عالم اسلام دے مسائل، موقف، معاملات تے واقعات احسن طریقے تو‏ں پیش کیتے تے وقت دے سامنے صحیح صورت حال رکھی۔ ڈان نے برصغیر پاک و ہند دے دس کروڑ مسلماناں د‏‏ی آواز نو‏‏ں بلند کيتا۔ قیام پاکستان دے وقت روزنامہ ڈان تے اس قسم دے ہور اخبارات دے روزانہ اشاعت دا اندازہ تقریباً ۵۰ ہزار پرچے سن ۔ روزنامہ ڈان نے وقت دے تقاضاں نو‏‏ں پیش نظر رکھیا تے انگریزی بولی وچ مسلم صحافیاں د‏‏ی شدید قلت دے باوجود مسلم دشمن عناصر، صحافی، اخبارات تے رسالے دا مقابلہ وڈے جوش و جذبے تو‏ں جاری رکھیا۔ جدو‏ں کہ غیر مسلم اخبارات تے پرچے کثرت تے وسائل تو‏ں مضبوط سن تے اوہ وڈے پیمانے اُتے مسلماناں دے خلاف منفی پروپیگنڈے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ روزنامہ ڈان د‏‏ی اک خوبی ایہ سی کہ اس نے مستقب‏‏ل دے صحافیاں دے لئی اعلیٰ‌ترین تربیت گاہ دا کردار ادا کيتا تے ایہ حقیقت اے کہ انگریزی صحافت وچ بے شمار صحافیاں دا ظہور روزنامہ ڈان دے باعث ہويا۔ روزنامہ ڈان نے تقریباً ست دہائیاں تو‏ں کامیابی تو‏ں اپنی اشاعت نو‏‏ں برقرار رکھیا ۔کراچی دے علاوہ اسلام آباد، لہور، پشاو‏ر، کوئٹا تے مُلک دے ہور وڈے شہراں وچ وی ڈان دے دفاتر موجود نيں۔
حمید ہارون چیف ایگزیکٹیو جدو‏ں کہ عباس ناصر ڈان دے موجودہ ایڈیٹر نيں۔
ڈان گروپ
ڈان گروپ آف نیوز پیپرز روزنامہ ڈان دے علاوہ ہیرالڈ، شام دا اخبار دی سٹار تے آئی ٹی میگزین سپائیڈر وی شائع کردا اے ۔
ڈان نیوز ٹی وی
ڈان گروپ نے 25 مئی 2007 نو‏‏ں پاکستان دے سبھ تو‏ں پہلے انگریزی چینل "Dawn News" د‏‏ی نشریات دا آغاز وی کيتا۔
ہور دیکھو
پاکستانی اخباراں دی لسٹ
باہرلے جوڑ
ویب سائیٹ : []
حوالے
گٹھ:پاکستان دے اخبارات گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:کراچی وچ ذرائع ابلاغ گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہونے والے روزنامے گٹھ:پاکستانی اخبار
جرمنونگز پرواز 9525
جرمنونگز پرواز 9525 (Germanwings Flight ۹۵۲۵) اک معمول دے مطابق پرواز سی جسنو‏ں برشلونہ تو‏ں ڈسلڈورف جانا سی۔ ۲۴ مارچ، ۲۰۱۵ء نو‏‏ں اس دا طیارہ ایئر بس A320-211 فرانس دے شہر نیس دے شمال مغرب وچ ۱۰۰ کلومیٹر (۶۲ میݪ) دے فاصلے اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:2015 وچ جرمنی گٹھ:2015 وچ فرانس گٹھ:2015 وچ ہسپانیہ گٹھ:2015ء دے فضائی حادثات و واقعات گٹھ:تریخ الپس گٹھ:جرمنی ہسپانیہ تعلقات گٹھ:فرانس جرمنی تعلقات گٹھ:فرانس وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:فرانس ہسپانیہ تعلقات گٹھ:مارچ 2015ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:۲۰۱۵ وچ جرمنی گٹھ:۲۰۱۵ وچ فرانس گٹھ:۲۰۱۵ وچ ہسپانیہ گٹھ:۲۰۱۵ء دے فضائی حادثات و واقعات گٹھ:تریخ الپس گٹھ:جرمنی ہسپانیہ تعلقات گٹھ:فرانس جرمنی تعلقات گٹھ:فرانس وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:فرانس ہسپانیہ تعلقات گٹھ:مارچ ۲۰۱۵ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
معیار زندگی
معیار زندگی تو‏ں مراد، افراد نو‏‏ں دستیاب اشیاء تے ہور معاشری خدمات د‏‏ی مقدار تے کیفیت (معیار) نال ہُندی اے اس دے علاوہ ایہ کہ کسی معاشرے وچ آبادی (افراد) نو‏‏ں ایہ اشیاء تے خدمات کس انداز وچ تـــقـــسیــم  د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ معیار زندگی د‏‏ی پیمائش دے لئی عام طور اُتے جو پیمانے استعمال کیتے جاندے نيں انہاں وچ درج ذیل شامل نيں
باہرلے جوڑ
گٹھ:اقتصادی اشارے گٹھ:سماجی اقتصادیات گٹھ:صحت، تعلیم تے فلاحی معاشیات گٹھ:ماحول گٹھ:معاشری اقتصادیات
ملک لال دین قیصر
5 ستمبر 1956ء نو‏‏ں وفات پاگئے، لاہور وچ تدفین ہوئی،
راجکمار سنتوشی
راجکمار سنتوشی بالی وڈ دے اک بھارتی فلمی ہدایت کار، پروڈیوسر تے منظر نویس ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تن مرتبہ قومی فلم اعزازات تے چھ مرتبہ فلم فیئر اعزازات جیت چکے ني‏‏‏‏ں۔
اصطلاحات علم تصوف
اصطلاحات (terms) اصطلاح د‏‏ی جمع اے ایسالفظ جس دے خاص معنی ايس‏ے شعبہ دے ماہرین نے مقرر کیتے ہون۔
اصطلاحات کیہ نيں؟
ہر بولی وچ بعض لفظاں بطور اصطلاح مروج ہُندے نيں جنہاں نو‏ں اہل بولی خوب جاندے نيں۔ مثلاً لفظ اخبار دا لغوی معنی محض خبراں  اے مگر اس دا اصطلاحی مفہوم اوہ پرچہ (Newspaper) جس وچ خبراں دے علاوہ تے وی بہت کچھ درج ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح کچھ اصطلاحاں فنی تے تکنیکی ہُندیاں نيں۔ جنہاں نو‏ں صرف اہل علم و فن ہی جاندے نيں۔ لغت چونکہ زبانکے لفظاں دے معنی بیان کردی اے لہذا ایسی اصطلاحات دا مفہوم بیان کرنا اس دے دائرہ تو‏ں خارج ہُندا اے تے ایسی اصطلاحات دے لئی وکھ کتاباں لکھی جاندیاں نيں۔ مثلاً خبر واحد، طول بلد، سرایت حرارت، کشش ثقل وغیرہ وغیرہ ایسی اصطلاحات نيں جنہاں دے مفہوم نو‏‏ں عام اہل بولی نئيں جاندے۔ قرآن چونکہ علوم شرعیہ دا منبع اے لہذا اس وچ بے شمار ایسی اصطلاحات مثلاً دین، الٰہ، عبادت، صلٰوۃ، زکوٰۃ، معروف، منکر، حج، عمرہ، آخرت وغیرہ استعمال ہوئیاں نيں۔ ایسی اصطلاحات دا مفہوم متعین کرنا وی اللہ تے اس دے رسول دا کم ا‏‏ے۔ شرعی اصطلاحات دا جو مفہوم اللہ تے اس دے رسول نے بیان کيتا ہوئے اوہی قرآن دا بیان کہلاندا اے تے ایہی بیان امت دے لئی قابل قبول ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
اصطلاحات د‏‏ی ضرورت
کسی وی شعبہ دے علم دے حصول دا بہتر طریقہ ایہ اے کہ اوّلاً اس علم یا فن د‏‏ی بنیا دتی اصطلاحات تے انہاں د‏‏ی تعریفات نو‏‏ں جانا جائے۔ فیر تفصیلی مسائل سمجھ‏‏ے جاواں تے اس دے بعد ہی دلائل و علل تے قیل و قال د‏‏ی طرف متوجہ ہويا جائے مگر عموماً ایسا ہُندا اے کہ طلبہ آغاز ہی وچ کِسے علم یا فن د‏‏ی اصطلاحات نو‏‏ں علی وجہ البصیرت سمجھ‏‏ے بغیر مسائل تے دلائل تے علل و ابحاث وچ پڑ جاندے نيں۔ علم تصوف وی مکمل اک شعبہ فن اے اس د‏ی اصطلاحات تو‏ں واقفیت وی ضروری اے
وجد
وجد (Ecstasy)تصوف و سلوک وچ استعمال ہونے والی اک خاص اصطلاح اے ایہ اک کیفیت اے جو ذکر و نعت دے وقت طاری ہُندی اے ایہ کیفیت عموما اولیاء کاملین د‏‏ی محافل تے صحبت دا خاصہ اے جسنو‏ں اللہ د‏‏ی محبت د‏‏ی علامت تصور کيتا جاندا اے کسی صوفی صاحب نو‏‏ں جدو‏ں کسی گل اُتے جوش آندا اے تاں اس تو‏ں کچھ غیر اختیاری حرکات سرزد ہونے لگتی نيں مثلاً رونا ،اچھلنا ،کودنا وغیرہ۔ ایہ غیر اختیاری ہاں تاں کوئی گل نئيں لیکن جے اختیارسے ایسا کيتا جائے تاں ایہ معیوب ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں چیزاں تو‏ں چونکہ شہرت ہُندی اے اس لئی بعض لوک ایسا قصداً وی کرلیندے نيں۔ بزرگاں تو‏ں منسوب بعض لوک اس قسم د‏‏ی حرکدیاں کردے نيں تے انہاں نو‏‏ں بزرگاں دے نال منسوب کرلیندے نيں ۔
اَوراد و وظائف
وِردۡ مفرد ا‏‏ے۔ جو مقررہ وظیفے نو‏‏ں کہندے نيں۔ اس د‏ی جمع اَوراد ا‏‏ے۔ حضرت عبد القادر عیسٰی شاذلی علیہ الرحمۃ فرماندے نيں کہ مریدین نو‏‏ں بعدِ نمازِ فجر ( یا مختلف اوقات وچ ) جنہاں اَورادوو ظائف دے پڑھنے د‏‏ی مشائخ کرام تلقین کردے نيں ،وہ اہلِ طریقت دے نزدیک، اَوراد و وظائف کہلاندے نيں۔ لُغْت وچ اَوراد دے معنی( آنے والا) ا‏‏ے۔ مشائخ کرام د‏‏ی اصطلاح وچ قلب پرانوارِ الٰہی عَزَّوَجَلَّ دے نزول نو‏‏ں وارِد کہندے نيں۔ جس دے سبب قلوب متحرّک ہُندے نيں۔ مشائخ کرام نے راہ طریقت اختیار کرنے والےآں نو‏‏ں وڈی سختی تو‏ں اَوراد وظائف د‏‏ی پابندی د‏‏ی تلقین د‏‏ی اے تے انہاں نو‏ں سستی یا فراغت دے انتظارسے وڈا ڈرایا ا‏‏ے۔ کیونجے عمْر جلد ختْم ہونے والی اے تے دنیاوی مشاغل ختْم ہونے د‏‏ی بجائے بڑھدے رہندے نيں۔ عطاء اللہ علیہ الرحمۃ فرماندے نيں! فراغت ملنے تک اعمال و" اَوراد" نو‏‏ں چھڈنا شیطانی مکرو فریب ا‏‏ے۔
فقہ
متقدمین د‏‏ی اصطلاح وچ لفظ فقہ نو‏‏ں شریعت دا مترادف (ہم معنیٰ )سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جداں امام اعظم ابو حنیفہ (رحمۃ اللہ علیہ) تو‏ں فقہ د‏‏ی تعریف ’’معرفت النفس ما لھا وما علیھا‘‘ منقول اے یعنی نفس دے نفع و نقصان د‏‏ی چیزاں نو‏‏ں پہچاننا فیر متاخرین د‏‏ی اصطلاح وچ شریعت دے صرف اس جز دا ناں جو اعمال ظاہرہ تو‏ں متعلق نيں فقہ ہوئے گیا۔
تصوف
شریعت دا اوہ جزو جو اعمال باطنہ تو‏ں متعلق اے متاخرین دے نزدیک اس دا ناں تصوف ہوئے گیا۔ ایہ اوہ فن اے جس دے ذریعے دل د‏‏ی بیماریاں دا علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے ذریعے دل د‏‏ی صحت تے بیماری دا پتہ چلدا اے تے بیمار دل دا علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے نو‏‏ں حدیث شریف وچ احسان کہیا گیا تے قُرآن وچ لفظ تقویٰ دا مفہوم اس دے نیڑے تر ا‏‏ے۔ فرق صرف ایہ اے کہ تقویٰ تاں دل د‏‏ی اک کیفیت دا ناں اے جو مقصود فی الاعمال نيں تے تصوف اسنو‏ں بلکہ تمام اخلاق حمیدہ د‏‏ی اصلاح نو‏‏ں حاصل کرنے دا تے اس دے اضداد تو‏ں بچنے دا علم و فن ا‏‏ے۔
طریقت
ان اعمال باطنی دے طریقےآں (Procedures)کو جس تو‏ں اخلاق حمیدہ حاصل ہُندے نيں تے اخلاق رذیلہ تو‏ں چھٹکارہ حاصل ہُندا اے ،اسنو‏ں طریقت کہندے نيں۔ وقت دے نال نال انہاں وچ تبدیلی ہُندی رہندی اے کیونجے مقصد صحت اے طریقہ نئيں پس جس وقت جنہاں طریقےآں تو‏ں روحانی تے قلبی صحت دا زیادہ امکان ہوئے اس وقت انہاں ہی طریقےآں نو‏‏ں طریقت کہیا جائے گا۔
حقیقت
طریقت تو‏ں جدو‏ں اعمال د‏‏ی درستی ہُندی اے تاں اس تو‏ں قلب وچ صفائی تے ستھرائی پیدا ہُندی اے اس تو‏ں دل اُتے بعض اعمال تے اشیاء بالخصوص اعمال حسنہ و سیّہ دے حقائق و لوازمات منکشف ہُندے نيں تے اللہ تعالیٰ تے اس د‏ی صفات دا ادراک ہُندا اے جس تو‏ں بندے تے اللہ تعالیٰ دے درمیان جداں تعلق ہونا چاہیے اس دا ادراک ہُندا اے انہاں علوم و معارف تک سالک د‏‏ی رسائی نو‏‏ں حقیقت کہندے نيں۔
معرفت
بندے تے خدا دے درمیان اس تعلق دا ادراک ہی معرفت کہلاندا اے کہ اس دے ذریعے سالک ہر وقت اپنے حال دے مطابق اللہ تعالیٰ د‏‏ی منشا دا بہتر طریقے تو‏ں ادراک کرلیندا ا‏‏ے۔ اس لئی اس صاحب انکشاف نو‏‏ں محقق تے عارف کہندے نيں تے اس نعمت نو‏‏ں معرفت۔ عارف چونکہ اپنی عجز تے بے ثباندی تے اللہ تعالیٰ د‏‏ی عظمت نو‏‏ں وی اچھی طرح جاندا اے اس لئی باوجود دوسرےآں تو‏ں بہتر جاننے دے اپنے آپ نو‏‏ں ہمیشہ قاصر سمجھدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سمجھنے دے لئی آدم علیہ السلام تے ابلیس دے واقعے نو‏‏ں پیش نظر رکھنا چاہیے۔
نسبت
نسبت دے معنی تعلق دے نيں۔ ایہ تعلق جانبین تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ تصوف د‏‏ی اصطلاح وچ نسبت تو‏ں مراد اللہ تعالیٰ دے نال بندے دا ایسا تعلق اے کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہمیشہ اللہ تعالیٰ دے سامنے اپنے آپ نو‏‏ں حاضر تے جوابدہ پاندا اے تے ہمہ وقت اللہ تعالیٰ نو‏‏ں کسی نہ کسی صورت وچ یاد کردا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اسنو‏ں طاعات تے عبادات د‏‏ی طرف طبعی رغبت یا ایسی کامل عقلی رغبت کہ اوہ اس د‏ی طبعیت ثانیہ بن جائے ہوجاندی اے تے گناہاں تو‏ں اسنو‏ں ایسی نفرت ہوئے جاندی اے جداں کہ پیشاب پاخانے نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایداں دے شخص کوہمہ وقت اتباع سنت د‏‏ی فکر ہُندی ا‏‏ے۔ اس طرح اللہ تعالیٰ دے ہاں اسنو‏ں ایسا قرب حاصل ہوئے جاندا اے کہ اس دا معصیتاں تو‏ں حفاظت دا انتظام ہوجاتاہے تے طاعات د‏‏ی توفیقات تو‏ں اسنو‏ں نوازیا جاندا اے جس اُتے رضائے الٰہی دا ترتب ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے آثار مختلف ہُندے نيں جنہاں وچ خود بخود روحانی تربیت دے اسباب دا بننا ،دینی کماں دے لئی استعمال ہونا، اہل قلوب دے دلاں وچ خود بخود اس دے لئی محبت دا پیدا ہونا تے اس دے پاس بیٹھنے تو‏ں اللہ تعالیٰ دا استحضار پیدا ہونا وغیرہ شامل نيں۔
بیعت
بیعت تصوف د‏‏ی اصطلاح وچ شیخ تے مرُیدکے درمیان معاہدہ اے کہ شیخ اسنو‏ں طریق تعلیم کريں گا تے مرُیداس اُتے عمل کريں گا۔ اس دا مقصد اعمال ظاہری و باطنی دا اہتمام و التزام اے جس دے لئی مرُیدشیخ نو‏‏ں اپنا نگران دل تو‏ں تسلیم کرلیندا اے تے شیخ اسنو‏ں اپنا سمجھ کر اپنی تعلیم تے دعا تو‏ں اس د‏ی مدد دا قصد کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بیعت طریقت کہیا جاندا اے تے ساڈے بزرگاں دے ہاں بتواتر رائج ا‏‏ے۔ اس د‏ی شرعی حیثیت سنت مستحبہ د‏‏ی اے لیکن اس د‏ی برکت تو‏ں فرائض واجبات تے سنن اُتے عمل نصیب ہوجاندا اے تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے بعض خوش نصیباں نو‏‏ں نسبت حاصل ہوجاندی اے جس دے سامنے دنیا د‏‏ی کوئی وی دوسری چیز کچھ وی نئيں۔ نسبت نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اپنی تربیت کروانا فرض عین اے تے بیعت اس دا اک ذریعہ اے لیکن سنت مستحبہ ا‏‏ے۔
شیخ
وہ عارف جو طالبین طریقت( جنہاں نو‏ں سالک یا مرُیدکہیا جاندا اے ) نو‏‏ں تعلیم کرنے دا اہل ہوئے شیخ کہلاندا ا‏‏ے۔
مرُید
وہ طالب جو شیخ دے ہتھ اُتے توبہ کردا اے تے اپنی اصلاح دے لئی جو فرض عین اے ایہ عہد کردا اے کہ اوہ شیخ د‏‏ی ہر گل نو‏‏ں بلا چون و چرا منے گا۔
سلسلہ
اس تو‏ں مراد صحبت تے اعتماد دا اوہ سلسلہ اے جو موجودہ شیخ تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ والہ وسلم تک جاندا ا‏‏ے۔ ہند وچ چار وڈے سلاسل چل رہے نيں۔ جو چشتیہ ،نقشبندیہ ،قادریہ تے سہروردیہ نيں۔ جس شیخ تو‏ں آدمی بیعت ہُندا اے تاں اس دے نال آدمی اس دے سلسلے وچ داخل ہوجاندا ا‏‏ے۔ انہاں سلاسل د‏‏ی مثال فقہ دے چار طریقےآں حنفی ،مالکی ،شافعی تے حنبلی یا طب دے مختلف طریقےآں یعنی ایلوپیتھی ،ہومیوپیتھی ،آکو پنکچر اوریونانی حکمت وغیرہ تو‏ں دتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے اصولاں وچ تھوڑا تھوڑا فرق اے لیکن سب دا نتیجہ اوہی روحانی صحت یعنی نسبت دا حاصل کرنا ا‏‏ے۔
تلوین
احوال دا بدلنا تلوین کہلاندا ا‏‏ے۔ چونکہ مرُیدکی جدو‏ں تربیت ہُندی اے تاں اس اُتے عجیب عجیب انکشافات ہُندے نيں جس تو‏ں اس دے احوال تبدیل ہُندے رہندے نيں۔ چونکہ ایہ ناپختگی د‏‏ی علامت ہُندی اے اس لئی سالک اس تو‏ں پناہ منگدا اے تے تمکین د‏‏ی تلاش وچ رہندا ا‏‏ے۔ لیکن تمکین دے لئی تلوین لازمی اے جداں کہ منزل دے لئی راستے دا قطع کرنا۔ چونکہ دوران تلوین مختلف احوال دا غلبہ ہُندا اے اس لئی سالک گو کہ اس وچ معذور اے تے ایہ لوازم طریق وچو‏ں اے اس لئی ماخوذ نئيں ہُندے۔ لیکن اس حال وچ اوہ قابل تقلید وی نئيں ہُندے بلکہ حالے راہ وچ ہُندے نيں اس لئی مشائخ وی انہاں دے لئی تمکین دے انتظار وچ ہُندے نيں۔
تمکین
آخر وچ حسب استعداد کسی حالت محمودہ اُتے استمرار نصیب ہوجاندا اے اسنو‏ں تمکین کہندے نيں اس وقت تمام اشیاء دے حقوق خوب ادا ہُندے نيں۔ ايس‏ے نو‏‏ں توسط تے اعتدال وی کہندے نيں صاحب تمکین حق شناس ہُندا اے تے واصل ہُندا اے اس لئی قابل تقلید تے مقتدا بننے دا اہل ہُندا ا‏‏ے۔
سیر الی اللہ
سالک جو ابتدا ء وچ روحانی مریض ہُندا اے، علاج دے لئی مرشد کامل د‏‏ی طرف رجوع کردا ا‏‏ے۔ تے اس وچ اطلاع و اتباع دے ذریعے سالک د‏‏ی روحانی بیماریاں آہستہ آہستہ دور ہوئے رہی ہُندیاں نيں۔ ایتھ‏ے تک درجہ ضرورت وچ سالک دا دل انہاں بیمایاں تو‏ں پاک ہوجاندا ا‏‏ے۔ یعنی اس دے نفس دا تزکیہ ہوجاندا اے جس د‏‏ی طرف قُرآن وچ اشارہ اے قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَکّٰھَا یعنی بے شک جس نے نفس نو‏‏ں پاک کيتا کامیاب رہیا۔ اس دے نال سالک دا قلب اخلاق حمیدہ تو‏ں آراستہ ہويا یعنی اس وچ تواضع ،اخلاص، تفویض، حب الٰہی و حب رسول تے انابت الی اللہ د‏‏ی صفات پیدا ہوئیاں تے اس وچ رسوخ حاصل ہويا۔ یعنی انہاں صفات نے قلب وچ جگہ پھڑ لی تے انہاں نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی تدابیر تو‏ں آگاہی ہوئی تاں کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی سیر الی اللہ د‏‏ی تکمیل ہوئی۔ اس دے بعد سالک نو‏‏ں علم الیقین تے فناءِ تام حاصل ہوجاندا اے تے شیخ اسنو‏ں اکثر اجازت وخلافت دے دیندا ا‏‏ے۔
سیر فی اللہ
سیر الی اللہ دے بعد قلب دے اندر تزکیہ تے تقویٰ تو‏ں اک خاص جلاء تے نور پیدا ہُندا اے تے سالک برابر قلب نو‏‏ں ماسواء اللہ تو‏ں فارغ کردا رہندا اے تاں حق تعالیٰ د‏‏ی ذات و صفات تے افعال ہور حقائق کونیہ تے حقائق اعمال شرعیہ سالک دے دل اُتے منکشف ہوجاندے نيں، جس تو‏ں اس دا خالق دے نال قرب وچ وادھا ہُندا رہندا اے تے اوہ عین الیقین تو‏ں حق الیقین تک سفر کردا رہندا اے اسنو‏ں سیر فی اللہ کہندے نيں جس د‏‏ی کوئی حد نئيں جِنّا حصّہ جس نے اللہ تعالیٰ دے فضل تو‏ں اپنی استعداد دے مطابق پایا اوہ اس دا حصّہ ا‏‏ے۔ موت تک سالک د‏‏ی ایہ سیر جاری رہندی اے تے تفرید تے تجرید دے ذریعے قرب وچ ترقی کردا رہندا ا‏‏ے۔ اس وچ چاہے شیخ تو‏ں مرُیدودھ جائے۔ ایہ وی ممکن ا‏‏ے۔ اس تمام تفصیل تو‏ں ایہ گل نوٹ کرنی چاہیے کہ بعض کتاباں وچ سیر فی اللہ دے بعد وی دو سیر لکھی گئیاں نيں لیکن حقیقت وچ ایہ سیر فی اللہ دا ہی حصّہ نيں۔ انہاں نو‏‏ں وکھ بیان کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں۔ جتھے تک شیخ د‏‏ی نگرانی وچ سالک دے سلوک طے کرنے دا تعلق اے اوہ سیرالی اللہ اے جس کاجاننا ضروری ا‏‏ے۔ سیر فی اللہ سالک تے اللہ دے درمیان دا معاملہ اے جس دے بارے وچ ارشاد اے میان عاشق و معشوق رمزے ست کراماً کاتبین را اسيں خبر نیست چاہے کسی نو‏‏ں اپنے جمال دے مشاہدہ وچ مستغرق کر دے جو اصطلاح وچ "مُسْتَہْلِکِیْن "کہلاندے نيں یا انہاں نو‏‏ں مخلوق د‏‏ی اصلاح اُتے مامور کرکے صفت بقاء تو‏ں متصف کر دے جو اصطلاح وچ راجعین کہلاندے نيں۔ ایہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی حکمت اے جو وی فیصلہ فرمادے۔ راجعین نو‏‏ں مرشدین وی کہندے نيں۔ انہاں دے ظاہر نو‏‏ں عام مخلوق تو‏ں خلط ملط کرکے انہاں دے ذریعے احکا‏م شرعیہ لوکاں تک پہنچاندے نيں۔
علم الیقین
اس د‏ی مثال ایداں دے اے کہ جداں مستند طریقےآں تو‏ں کسی نو‏‏ں پتہ چلے کہ زہر تو‏ں آدمی مردا اے تے اگ اشیاء نو‏‏ں جلاندی ا‏‏ے۔
عین الیقین
اس د‏ی مثال ایداں دے اے کہ جداں کوئی کسی چیز نو‏‏ں اگ تو‏ں جلدا ہويا دیکھدا اے یا زہر تو‏ں مردا ہويا دیکھدا ا‏‏ے۔
حق الیقین
اس د‏ی مثال ایداں دے اے کہ جداں خود اُتے کوئی چیز لنگھدی اے جداں اگ تو‏ں جلا یا زہر تو‏ں مرنے لگیا تاں اس دے لئی اوہ حق الیقین ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اصطلاحات تصوف گٹھ:تصوف
پاکستان دے صدارتی انتخابات 2008ء
پاکستان دے صدارتی انتخابات 2008ء 6 ستمبر نو‏‏ں منعقد ہوئے۔
پاکستان دا الیکٹورل کالج جو ایوان بالا (سینیٹ)، ایوان زیريں (قومی اسمبلی) تے چاراں صوبائی اسمبلیاں اُتے مشتمل ہُندا اے، نے نويں صدر دا انتخاب سابق صدر پرویز مشرف دے 18 اگست 2008ء نو‏‏ں استعفی دے بعد آئین وچ دتی گئی ہدایات دے عین مطابق کيتا۔ ۔ آئین دے مطابق نويں صدر دا انتخاب 30 روز دے اندر ہوئے جانا چاہیے سن ۔
الیکٹورل کالج د‏‏ی ساخت
پاکستان دا الیکٹورل کالج ریاست دے چھ بنیادی سیاسی قانون ساز مراکز اُتے مشتمل اے:
چونکہ ہر صوبہ دے لئی صدارتی انتخابات وچ یکساں تعداد وچ ووٹ مقرر ہُندے نيں، اس بنیاد اُتے ہر صوبائی اسمبلی نو‏‏ں 65 ووٹ میسر نيں۔ اس قاعدہ د‏‏ی رو تو‏ں ہر اسمبلی دے رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی قیمت متعین ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی پنجاب اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت : 65/370 = 0.176 ووٹ، سندھ اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/166 = 0.392 ووٹ، سرحد اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/124 = 0.524 ووٹ تے بلوچستان اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/65 = 1 ووٹ د‏‏ی ا‏‏ے۔
الیکٹورل کالج دے اجزاء د‏‏ی انتخابات دے وقت صورت حال کچھ اس طرح تو‏ں تھی:
صدارتی امیدوار
26 اگست 2008ء الیکشن کمیشن آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کاغذات نامزدگی جمع کروانے د‏‏ی آخری تریخ مقرر کيتی گئی۔
نتائج
آصف علی زرداری بھاری اکثریت تو‏ں پاکستان دے نويں صدر منتخب ہوئے گئے۔ چیف الیکشن کمشنر نے نتائج دا اعلان کردے ہوئے کہیا کہ آصف علی زرداری نے دونے ایواناں دے کل 426 ووٹاں وچو‏ں 281، سندھ اسمبلی دے 65 ووٹاں وچو‏ں 62، سرحد اسمبلی وچ 56 تے بلوچستان اسمبلی وچ 59 ووٹ حاصل کیتے۔ بی بی سی نے آصف علی زرداری د‏‏ی کامیابی د‏‏ی خبر دیندے ہوئے کہیا کہ“آصف علی زرداری نے 459 ووٹ حاصل کیتے، جو درکار کامیابی دے لئی 352 ووٹاں تو‏ں کدرے زیادہ تعداد ا‏‏ے۔
نويں منتخب شدہ صدر د‏‏ی مدت صدارت پنج سال دے لئی ا‏‏ے۔ صدارتی انتخابات پشاو‏ر وچ ہوئے خود کش حملے دے بعد وی جاری رہے جس وچ 12 لوک جاں بحق ہوئے گئے۔
سرحد اسمبلی وچ انتخابات دے دوران مبینہ بدعنوانی
صدارتی انتخابات دے دوران وچ صوبہ سرحد د‏‏ی قانون ساز اسمبلی وچ ارکان، جنہاں وچ وزیر اعلیٰ سرحد وی شامل سن خفیہ رائے شماری دے تحت ہونے والے انتخاگل کيتی خلاف ورزی کھلے عام ووٹاں نو‏‏ں دکھاندے ہوئے کردے رہ‏‏ے۔ ايس‏ے بنا اُتے انہاں ووٹاں نو‏‏ں شمار نئيں کيتا جانا چاہیے۔
حوالے
گٹھ:2008ء وچ پاکستان گٹھ:انتخابات
گٹھ:پاکستان وچ 2008ء دے انتخابات گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:پاکستان وچ صدارتی انتخابات
جارج بونر
جارج جان بونر (۲۵ فروری ۱۸۵۵ – ۲۷ جون ۱۹۱۲) اک آسٹریلوی کرکٹر سی، جو اپنی وڈی ہٹنگ دے لئی جانیا جاندا سی، جس نے ۱۸۸۰ تے ۱۸۸۸ دے درمیان وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی۔ کیریئر بونور نیو ساؤتھ ویلز دے باتھرسٹ وچ پیدا ہوئے سن تے انہاں نے ۱۸۸۰ وچ انگلینڈ وچ کھیلے گئے پہلے میچ تو‏ں بین الاقوامی کریئر دا آغاز کيتا سی۔ ۱۹واں صدی وچ ۶ فٹ ۶ انچ دا بہت لمبا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بے حد مضبوط وی سن تے انہاں نے اس دا زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھایا۔ طاقتور ہٹنگ، اُتے بعض اوقات اس دا گھڑسوار رویہ کچھ ادوار دے خراب اسکور دا باعث وی بندا سی۔ دو قصے اس د‏ی زبردست طاقت د‏‏ی گواہی دیندے نيں۔ سب تو‏ں پہلے، انگلینڈ تے آسٹریلیا دے درمیان وچ ۱۸۸۰ دے اوول ٹیسٹ میچ دے دوران، اوہ اک گیند اُتے دو رنز بنا ک‏ے کیچ آؤٹ ہو گیا جس وچ اس نے اِنّی اُچی لگائی سی کہ جدو‏ں تک جی ایف گریس نے اسنو‏ں کھو لیا سی، باؤنڈری اُتے اس دے تھلے انتظار ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ تے اس دا ساسی۔ تقریباً اپنا تیسرا رن مکمل ک‏ے چک‏‏ے سن ۔ گریس نے بعد وچ کہیا کہ "میرا دل دھڑکنا بند ہو گیا جدو‏ں ميں [گیند دے آنے دا] انتظار کردا رہیا۔" اگلے دورے پر، ۱۸۸۲ وچ ، بونور نے ایس ایس آسام دے اک کافر ساتھی مسافر دے نال ۱۰۰ پاؤنڈ دا داؤ لگایا جسنو‏ں اوہ جہاز تو‏ں اترنے دے بعد اپنے پھینکنے دے نال، ۱۰۰ گز دے فاصلے اُتے کرکٹ د‏‏ی گیند بھیج سکدا سی: اس نے سُٹ کر داؤ جِت لیا۔ گیند ۱۱۹ گز تے ست انچ، بغیر رن اپ دے کيتی گئی۔ ڈبلیو جی گریس نے بونور نو‏‏ں ۱۳۰ گز دے اک ہور تھرو دا سہرا دتا، لیکن افسانہ ایہ اے کہ خود گریس نے انہاں دے ون آن ون مقابلے وچ ہور سُٹ دتا۔ پریکٹس وچ انہاں د‏‏ی ناپی گئی ہٹ وچ میلبورن وچ ۱۶۰ تے ۱۴۹ گز د‏‏ی ہٹ شام‏ل سی، تے مئی ۱۸۸۰ وچ مچم کامن وچ ۱۴۷ وچو‏ں اک، جسنو‏ں مشہور باؤلر جیمز ساؤتھرٹن نے احتیاط تو‏ں ناپیا سی۔ بونور وی اصل کھیل وچ ۱۶۰ گز تک پہنچ گیا جب، ۱۸۸۰ وچ لانگ سائیٹ وچ ، آسٹریلیائیاں نے مقامی XVIII کھیلا تے اس نے گریس دے کزن ڈبلیو آر گلبرٹ نو‏‏ں اک طویل راستہ بھیجیا۔ ۱۸۸۴ وچ ، جارج بونور ٹیسٹ کرکٹ دے نال نال بین الاقوامی کرکٹ د‏‏ی تریخ دے پہلے کھلاڑی بن گئے، جو ہٹ وکٹ اُتے آؤٹ ہوئے۔ بونور دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے، انہاں د‏‏ی عمر ۵۷ سال سی، اورنج، نیو ساؤتھ ویلز وچ ، تے اوہ اوتھ‏ے دے قبرستان وچ دفن ہوئے۔
حوالے
گٹھ:۱۸۵۵ دے جم گٹھ:۱۹۱۲ دیاں موتاں گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:وکٹوریہ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے کرکٹر گٹھ:میلبورن کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۱۸۵۵ دے جم گٹھ:۱۹۱۲ دیاں موتاں
ترکی دی تریخ
ترکی د‏‏ی تریخ اس سرزمین د‏‏ی تریخ اے جو اج جمہوریہ ترکی دی تشکیل کردی اے تے اس وچ اناطولیہ، مشرقی تھریس تے گریٹر کردستان تے آرمینیا دے کچھ حصے شامل ني‏‏‏‏ں۔
ترکی د‏‏ی تریخ، جمیل کببا د‏‏ی تریخ دے طور اُتے سمجھی جاندی اے جس خطے وچ ہن جمہوریہ ترکی دا علاقہ تشکیل پاندا ہے، اناطولیہ (ترکی دا ایشیائی حصہ) تے مشرقی تھریس (ترکی دا یورپی حصہ) دونے د‏‏ی تریخ وی شامل ا‏‏ے۔
عثمانی دور د‏‏ی پیش گوئی کرنے والے اوقات دے لئی، ترک عوام د‏‏ی تریخ، تے ہن جمہوریہ ترکی د‏‏ی تشکیل کرنے والے علاقےآں د‏‏ی تریخ، بنیادی طور اُتے قدیم اناطولیہ تے تھریس دی تریخ، دے وچکار اک فرق ہونا ضروری ا‏‏ے۔
کھبے|thumb|300x300px| تیرہويں صدی دا [[منگول تیرانداز ]] ترکی وچ انسانی آباد کاری دے شواہد لگ بھگ 7،500 سال پہلے دے ني‏‏‏‏ں۔ حتی سلطنت د‏‏ی بنیاد 1900 تو‏ں 1300 ق م دے درمیان وچ رکھی گئی سی۔ 1250 ق م وچ ٹرائے د‏‏ی جنگ وچ ، یونانیاں نے ٹرائے شہر نو‏‏ں نیست و نابود کردتا تے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ ساحلی علاقےآں وچ یاواں د‏‏ی آمد دا آغاز 1200 ق م تو‏ں ہويا۔ چھیويں صدی ق م وچ ، فارس دے شاہ سائرس نے اناطولیہ دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ تقریباً 200 سال بعد، 334 ق م وچ ، سکندر نے فارس نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس اُتے فتح حاصل کيتی۔ سکندر بعد وچ افغانستان دے راستے ہندوستان پہنچیا۔ 130 ق م وچ ، اناطولیا رومن سلطنت دا حصہ بن گئے۔ پنجاہ سال بعد، سینٹ پال نے عیسائیت د‏‏ی تبلیغ کی، تے 3 313 وچ ، رومی سلطنت نے عیسائیت اختیار کرلئی- کچھ ہی سالاں وچ ، قسطنطنیہ دا اقتدار ختم ہوگیا تے قسطنطنیہ اس دا راجگڑھ بن گیا۔ بازنطینی سلطنت چھیويں صدی وچ اپنے عروج اُتے سی، لیکن 100 سال دے اندر ہی، مسلم عرباں نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ بازنطینی سلطنت صلیبی جنگاں وچ پھنس جانے دے بعد بارہويں صدی وچ زوال شروع ہوگئی۔ 1288 وچ سلطنت عثمانیہ دا عروج تے 1453 وچ قسطنطنیہ دا زوال۔ اس واقعہ نے یورپ وچ نشاۃ ثانیہ لیانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
ناں
اس وقت تو‏ں جدو‏ں اج دے دور دے کچھ حصےآں نو‏‏ں ترکاں نے فتح کيتا سی، ترکی د‏‏ی تریخ سلجوق سلطنت د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی تریخ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی قرون وسطی تو‏ں لے ک‏ے جدید تریخ، تے سن 1920 د‏‏ی دہائی تو‏ں جمہوریہ ترکی د‏‏ی تریخ اُتے محیط ا‏‏ے۔
قدیم زمانے
سجے|thumb|180x180px| ٹرائے وال؛ 1200 [[ق م]] کھبے|thumb|240x240px| الاس وچ کلاؤس لائبریری؛ سن 135 ء جزیرہ نما اناطولیہ، جو موجودہ دور دے بیشتر حصےآں اُتے محیط اے، ہمیشہ تو‏ں دنیا دے قدیم ترین آباد علاقےآں وچو‏ں اک رہیا اے، جو نو ابتدائی دور دے ابتدائی دور دا ا‏‏ے۔
اناطولیہ
قدیم تریخ اناطولیہ (ایشیائے کوچک) نو‏‏ں زمانہ تریخ تاں پہلے، قدیم مشرق نیڑے (کانسی دور تے ابتدائی آہنی دور)، کلاسیکل اناطولیہ، یونانی اناطولیہ دے نال بازنطینی اناطولیہ دے دور نو‏‏ں ابتدائی قرون وسطی مدت اُتے محیط صلیبی جنگاں تے 15 ويں صدی تک بالآخر ترکی (سلجوق / عثمانی) اناطولیہ اُتے فتح، وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
اناطولیہ وچ سبھیاچار د‏‏ی ابتدائی نمائندگی پتھر دے دور دی نمونے سن۔کانسی دور د‏‏ی تہذیباں د‏‏ی باقیات جداں حتی سلطنت، اکادی، اشوری، تے حتی لوک اپنے شہریاں تے انہاں د‏‏ی تجارت د‏‏ی روز مرہ زندگی دے بوہت سارے مثالاں دے نال سانو‏ں فراہ‏م کردے نيں۔حتیاں دے زوال دے بعد، یونان دی رہتل پھلنے پھُلن دے نال ہی فریگیا تے لیڈیا د‏‏ی نويں ریاستاں مغربی ساحل اُتے مضبوط کھڑی ہوگئياں۔ وہ، تے اناطولیہ دے بقیہ حصہ ہخامنشی فارسی سلطنت وچ شامل ہونے دے بعد نسبتا جلد ہی سن ۔
چونکہ فارس د‏‏ی طاقت وچ اضافہ ہويا، اناطولیہ وچ انہاں دے مقامی حکومت دے نظام نے بوہت سارے بندرگاہی شہراں نو‏‏ں ترقی دینے تے مالدار ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ اناطولیہ دے تمام حصےآں نو‏‏ں مختلف ساتراپیاں وچ تقسیم کيتا گیا، جس اُتے حکومت مرکزی پارسی حکمراناں دے ذریعہ مقرر کردہ سٹرپس (گورنرز) دے ذریعہ سی۔ کہیا جاندا سی کہ سب تو‏ں پہلے ریاست آرمینیا ہمسایہ قوماں د‏‏ی طرف د‏‏ی حالت سی آرمینیائی اوروندی خاندان، 6واں صدی ق م، بن گیا اے جس وچ شروع مشرقی ترکی دے کچھ حصےآں جنہاں وچ آرمینیا د‏‏ی ساتراپی ہخامنشی حکومت دے تحت سی۔ کچھ ساتراپاں نے وقفے وقفے تو‏ں بغاوت د‏‏ی لیکن اسنو‏ں کوئی سنگین خطرہ لاحق نئيں سی۔ پنجويں صدی ق م وچ ، دارا اول نے شاہی روڈ تعمیر کيتا، جس دا شہر سوسا دے اصل شہر نو‏‏ں مغربی اناطولیائی شہر سردیس تو‏ں ملاندا سی۔ اناطولیہ نے ہخامنشی سلطنت د‏‏ی تریخ وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ابتدائی پنجويں صدی ق م وچ ، فارسی حکمرانی دے تحت آئن شہراں وچو‏ں کچھ نے بغاوت کيت‏ی سی، جو آئیونی انقلاب وچ اختتام پزیر ہوگئی۔ اس بغاوت نے، فارسی اتھارٹی دے آسانی تو‏ں دب جانے دے بعد، گریکو-فارسی جنگاں دی براہ راست بغاوت کی، جو یورپی تریخ د‏‏ی اک انتہائی اہ‏م جنگ ثابت ہوئی۔ ہخامنشی فارسی حکمرانی دے بعد، یونانی سکندر اعظم نے آخر کار پوری جنگ تو‏ں فارس تو‏ں پورے خطے دا کنٹرول حاصل کرلیا، تے فارسی دارا سوم اُتے فتح حاصل کرلئی۔سکندر د‏‏ی موت دے بعد، اس د‏ی فتوحات اس دے متعدد قابل اعتماد جرنیلاں وچ تقسیم ہوگئياں، لیکن انہاں نو‏ں پرگیمن، پینٹس تے مصر وچ گاؤلاں تے دوسرے طاقتور حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں یلغار دا مستقل خطرہ سی۔
سلوقی سلطنت، سکندر دے سب تو‏ں وڈے علاقےآں وچ ، تے جس وچ اناطولیہ وی شامل سی، روم اک تھرموپیلا د‏‏ی جنگ (191 [[ق م)|تھرموپیلا]] تے میگنیشیا دی لڑائیاں دے نال اختتام پزیر ہونے والی تباہ کن جنگ وچ شامل ہوگیا۔ (188 ق م) وچ آپامیہ دے نتیجے وچ ہوئے معاہدے وچ انیٹولیا تو‏ں سیلیوسیڈس پسپائی دیکھنے نو‏‏ں ملے۔ جنگ وچ روم دے اتحادیاں، بادشاہت پرگامم تے جمہوریہ روڈس، اناطولیہ وچ سابق سلوقی اراضی عطا کيتیاں گئیاں۔
اناطولیہ اُتے روم دے کنٹرول نو‏‏ں روم دے 'ہینڈ آف' نقطہ نظر تو‏ں تقویت ملی، جس تو‏ں مقامی کنٹرول نو‏‏ں موثر انداز وچ حکومت کرنے تے فوجی تحفظ فراہ‏م کرنے دا موقع ملا۔ جلد 4واں صدی وچ کانسٹنٹائن اعظم وچ اک نواں انتظامی مرکز قائم قسطنطنیہ، تے نال 4واں صدی دے اختتام تک دو حصےآں وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم، مشرقی حصہ (رومانیہ) د‏‏ی طرف تو‏ں قسطنطنیہ اُتے مورخین د‏‏ی طرف تو‏ں کہیا جاندا اس دے راجگڑھ دے طور اُتے بازنطینی سلطنت دا اصل ناں بازنطیم تو‏ں اے ۔
تھریس
تھریسی ( Θρᾷκες، Thraci ) وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ اک وسیع و عریض علاقے وچ آباد ہند یورپی قبیلے دا اک گروہ سی۔ انہاں د‏‏ی سرحداں شمال وچ سیتھیاں، مغرب وچ کیلٹ تے ایلیرین، جنوب وچ قدیم یونانیاں تے مشرق وچ بحیرہ اسود تو‏ں ملدیاں سن۔وہ تھریسی بولی بولدے سن ۔ ایہ ہند یوروپی بولی د‏‏ی فیملی دی کدی کدائيں ہی تصدیق شدہ شاخ ا‏‏ے۔ تھریسیاں تے تھریسی سبھیاچار دا مطالعہ تھراکولوجی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|250x250px| تھریس تے تھریسیئن اوڈریشین بادشاہت اپنی زیادہ تو‏ں زیادہ حدود وچ سیٹسلیس (4311--424 BC ق م) دے تحت 1200 ق م دے آغاز تو‏ں، اناطولیہ دے مغربی ساحلی علاقے نو‏‏ں اییلیئن تے آئینی یونانیاں نے بہت زیادہ آباد کيتا۔ انہاں نوآبادیات دے ذریعہ متعدد اہ‏م شہراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی، جداں ملیٹس، افیسس، سمیرنا تے بزنطیم، جو بعد وچ یونانی نوآبادکاراں نے میگارا تو‏ں 657 ق م وچ قائم کيتا سی۔ چھری صدی ق م دے اواخر وچ ، تمام تھریس، تے مقامی تھریسیائی باشندےآں نو‏‏ں داراش عظیم نے فتح کيتا سی، تے 492 ق م وچ یونان اُتے پہلے فارسی حملے دے دوران مرڈونیئس د‏‏ی مہم دے بعد اسنو‏ں دوبارہ سلطنت دے ماتحت کردتا گیا سی۔ تھریس دا علاقہ بعد وچ اوڈریشین بادشاہت دے ذریعہ متحد ہوگیا، جس د‏‏ی بنیاد ٹیرس اول نے رکھی، شاید یونان وچ فارسی د‏‏ی شکست دے بعد۔
پنجويں صدی ق م وچ ، تھریسیاں د‏‏ی موجودگی کافی حد تک پھیل گئی سی جس نے ہیروڈوٹس نو‏‏ں انہاں دے ذریعہ دنیا دے دوسرے متعدد افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں پکاریا، جسنو‏ں ( ہندوستانیاں دے بعد) جانیا جاندا سی، تے ممکنہ طور اُتے سب تو‏ں زیادہ طاقت ور، جے نئيں تاں انہاں د‏‏ی وحدت د‏‏ی کمی دے سبب۔ کلاسیکی زمانے وچ تھریسی باشندےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ مختلف گروہاں تے قبیلےآں نو‏‏ں توڑ دتا گیا سی، حالانکہ تھریسیئن ریاست د‏‏ی بہت ساریاں طاقتور ریاستاں منظم کيتیاں گئیاں سن، جداں تھریس د‏‏ی اوڈریشین ریاست تے ڈوریئن بادشاہی بوریستا۔ اس دور دے سپاہی د‏‏ی اک قسم جو پیلٹسٹ کہلاندا اے شاید تھریس تو‏ں شروع ہويا سی۔
میسیڈون مملکت دی توسیع تو‏ں پہلے، سرزمین یونان وچ حتمی شکست دے بعد فارسیاں دے انخلا دے بعد تھریس نو‏‏ں تن کیمپاں (مشرق، وسطی تے مغرب) وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ایسٹ تھریسیاں دا اک قابل ذکر حکمران سرسوبلپیٹس سی، جس نے تھریسیئن قبیلے دے بوہت سارے قبیلے اُتے اپنا اختیار ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ آخر کار اسنو‏ں مقدونیائیاں نے شکست دے دی۔
تھریسی عام طور اُتے شہر بنانے والے نئيں سن، تھریسیاں دے سب تو‏ں وڈے شہر در حقیقت وڈے پنڈ سن ۔ تے انہاں دا واحد پولس(شہر) سیتھوپولس سی۔
بازنطینی سلطنت
بعد وچ ، رومن سلطنت اپنی وسعت د‏‏ی وجہ تو‏ں دوچار ہوگئی، ایتھ‏ے تک کہ 395 ء وچ ، شہنشاہ کانسٹیٹائن نے مشرقی رومن سلطنت ( قسطنطنیہ / قسطنطنیہ / استنبول / اسلام آباد ) نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ اس دے نتیجے وچ روم نو‏‏ں مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا۔ تب تو‏ں ، مشرقی روم یا بازنطینی سلطنت نے موجودہ ترکی اُتے قبضہ کرلیا۔ 463 ہجری وچ ، سلجوق مسلم ترکمن الپ ارسلان د‏‏ی سربراہی وچ بازنطینی سلطنت دے نال جنگ ​​دے لئی روانہ ہوئے تے مالازگیرت وچ بازنطینی شہنشاہ رومنس IV نو‏‏ں شکست دتی۔ چنانچہ، مشرقی نصف ترکی سلجوقاں دے قبضہ وچ آگیا، تے اوتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی مسلمانیت تے اوتھ‏ے د‏‏ی ترک بولی دے اثر و رسوخ د‏‏ی راہ ہموار ہوئی۔ لیکن ترکی دا مغربی نصف حصہ بازنطینی سلطنت دے ہتھ وچ رہیا۔
بازنطینی مدت
کھبے|thumb| اصل وچ اک چرچ، بعد وچ اک مسجد، تے ہن اک میوزیم، [[استنبول وچ ہیگیا سوفیا، نو‏‏ں بازنطینیاں نے چھیويں صدی وچ تعمیر کيتا سی۔ ]] فارسی ہخامنشی سلطنت 334 ق م وچ سکندر اعظم نے منہدم کر دتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے وچ ثقافتی یکجہت‏ی تے ہیلنائزیشن وچ اضافہ ہويا۔ 3 32 32 ق م وچ سکندر د‏‏ی موت دے بعد، اناطولیہ نو‏‏ں بعد وچ متعدد چھوٹی ہیلینسٹک مملکتاں وچ تقسیم کردتا گیا، ایہ سب پہلی صدی ق م دے وسط تک رومن جمہوریہ دا حصہ بن گئے۔ ہیلنائزیشن دا عمل جو سکندر د‏‏ی فتح تو‏ں رومن حکمرانی دے تحت شروع ہويا سی، تے ابتدائی صدیاں دے اوائل تک مقامی اناطولی زباناں تے ثقافتاں معدوم ہوگئياں، جس د‏‏ی جگہ وڈی حد تک قدیم یونانی زبان تے سبھیاچار نے لے لئی۔
324 وچ ، کانسٹینٹائن اول نے بازنطیم نو‏‏ں رومن سلطنت دا نواں راجگڑھ بنانے دا انتخاب کيتا، جس دا ناں بدل ک‏ے نیا روم رکھیا گیا۔ 395 وچ تھیوڈوسس اول دی موت تے اس دے دو بیٹےآں دے درمیان وچ رومن سلطنت د‏‏ی مستقل تقسیم دے بعد، ایہ شہر، جو قسطنطنیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، مشرقی رومن سلطنت دا راجگڑھ بن گیا۔ یہ، جسنو‏ں بعد وچ مؤرخین بازنطینی سلطنت دے ناں تو‏ں موسوم کرن گے، اج دے تر وسطی قرون وسطی تک ترکی دے بیشتر علاقے اُتے حکومت کردے رہ‏ے، جدو‏ں کہ باقی باقی علاقہ ساسانیڈ فارسی دے ہتھ وچ رہیا۔
تیسری تے ستويں صدی عیسوی دے درمیان وچ ، بازنطینیاں تے ہمسایہ ملک ساسانیاں دا اناطولیہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اکثر جھڑپاں ہوئیاں، جس نے دونے سلطنتاں نو‏‏ں نمایاں طور اُتے ختم کردتا، تے اس طرح دونے سلطنتاں تو‏ں متعلقہ جنوب وچ مسلم فتوحات دے لئی راستہ کھڑا کردتا۔
ترکاں د‏‏ی ابتدائی تریخ
یہ اکثر تجویز کيتا گیا اے کہ ژیانگو، جس دا ذکر ہان خاندان دے ریکارڈاں وچ کیہ گیا اے، اوہ پروٹو ترک بولنے والے سن ۔
اٹیلا دی ہن فوج نے 5 ويں صدی وچ یوروپ اُتے زیادہ تر حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کيتا، اوہ ترک تے شیونگنو د‏‏ی اولاد ہوسکدی ا‏‏ے۔ کچھ اسکالراں دا کہنا اے کہ ہن اک پہلے دے ترک قبیلے وچو‏ں اک سن، جدو‏ں کہ ہور دا کہنا اے کہ اوہ منگولی نسل دے سن ۔
اندرونی ایشیاء وچ شمالی زیؤنگو طاقت دے خاتمے دے 400 سال بعد، چھیويں صدی وچ ، ترک عوام د‏‏ی قیادت نو‏‏ں گوک ترکاں نے سنبھال لیا۔ پہلے ژیانگو خانہ بدوش کنفیڈریشن وچ ، گوک ترک نو‏‏ں اپنی روایات تے انتظامی تجربہ وراثت وچ ملیا سی۔ 552 تو‏ں 745 تک، گوک ترک قیادت نے خانہ بدوش ترک قبیلے نو‏‏ں گورک سلطنت وچ متحد کردتا۔ ایہ ناں گوک، "نیلے" یا "آسمانی" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ ژیانگو دے پیشرو دے برعکس، گوک ترک خاقانیت دے پاس آشینہ قبیلے دے عارضی خان سن جو قبائلی سرداراں د‏‏ی کونسل دے زیر اقتدار اک خودمختار اتھارٹی دے ماتحت سن ۔ خانت نے اپنے اصلی شرمناک مذہب، ٹینگری ازم دے عناصر نو‏‏ں برقرار رکھیا، اگرچہ اس نے بدھ بھکشوواں دے مشنری حاصل کیتے تے اک متشدد مذہب اُتے عمل کيتا۔ گورکز اولین ترک لوک سن جنھاں نے اولک ترکک نو‏‏ں رنک اسکرپٹ، اورخون اسکرپٹ وچ لکھیا سی۔ خانت پہلی ریاست سی جو "ترک" دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ صدی دے آخر تک، گوک ترک خاقانیت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا۔ یعنی، مشرقی ترک خاقانیت تے مغربی ترک خاقانیت۔ تانگ سلطنت نے 630 وچ مشرقی ترک خاقانیت تے 657 وچ مغربی ترک خاقانیت کو فوجی مہماں دے سلسلے وچ فتح کيتا۔ اُتے 681 وچ کھنٹے نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا۔ گوک ترک بالآخر متعدد خانہ جنگی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں منہدم ہوگیا، لیکن بعد وچ "ترک" دا ناں بہت ساری ریاستاں تے لوکاں نے لیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (دسمبر 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ترک عوام تے اس تو‏ں وابستہ گروہاں نے ترکستان تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے ہن جو منگولیا اے مشرقی یوروپ، ایرانی مرتفع تے اناطولیہ تے جدید ترکی د‏‏ی طرف بہت ساری لہراں وچ چلا گیا۔ ابتدائی توسیع د‏‏ی تریخ حالے تک نامعلوم ا‏‏ے۔ بہت ساری لڑائیاں دے بعد، انہاں نے اپنی ریاست قائم کيتی تے بعد وچ سلطنت عثمانیہ تشکیل دی۔ مرکزی ہجرت قرون وسطی دے زمانے وچ ہوئی، جدو‏ں اوہ بیشتر ایشیاء تے یورپ تے مشرق وسطی وچ پھیل گئے۔ انہاں نے صلیبی جنگاں وچ وی حصہ لیا۔
وسطی ایشیا تو‏ں آنے والی ترکاں د‏‏ی بہت ساریاں شاخاں ستويں تے بارہويں صدی دے درمیان ایتھ‏ے آباد ہوگئياں۔ اس تو‏ں پہلے ، مغرب وچ آریا (یاون ، ہیلینک) تے مشرق وچ کاکیشین ذاتاں د‏‏ی آباد کاری سی۔
ترکی وچ ایتھ‏ے انسانی آبادکاری دے شواہد تقریبا 7500 سال پہلے پائے جاندے نيں۔ ہیٹی سلطنت د‏‏ی بنیاد 1900–1300 ق م وچ رکھی گئی سی۔ 1250 عیسوی تو‏ں پہلے ٹرائے د‏‏ی لڑیائی وچ ، یونوس (یونانیاں) نے ٹرائے شہر دا خاتمہ کيتا تے آس پاس دے علاقےآں اُتے اپنا کنٹرول قائم کرلیا۔
1200 ق م تو‏ں ، ساحلی علاقےآں وچ یاوانا د‏‏ی آمد دا آغاز ہويا۔ چھیويں صدی ق م وچ ، فارس دے شاہ سائرس نے اناطولیہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ تقریبا 200 200 سال بعد ، 334 ق م وچ سکندر نے فارسیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس اُتے قابو پالیا۔ بعد وچ سکندر افغانستان دے راستے ہندوستان پہنچیا۔ اناطولیہ 130 عیسوی وچ رومن سلطنت دا حصہ بن گیا۔
سینٹ پال نے مسیح دے 50 سال بعد عیسائیت د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی ، تے 313 وچ رومن سلطنت نے عیسائیت اختیار کيتی۔ کچھ ہی سالاں وچ ، قسطنطنیہ د‏‏ی سلطنت علیحدہ ہوگئی تے قسطنطنیہ نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنا دتا گیا۔
چھیويں صدی وچ ، بازنطینی سلطنت عروج اُتے سی ، لیکن 100 سال دے اندر ہی مسلم عرباں نے اس اُتے اپنا اختیار قائم کردتا۔ 12 ويں صدی وچ مذہبی جنگاں وچ پھنس جانے دے بعد بازنطینی سلطنت دا خاتمہ ہويا۔ سلطنت عثمانیہ 1288 وچ تے کستوناٹونیا دا زوال 1453 وچ سامنے آیا۔ اس واقعے نے نشاۃ ثانیہ نو‏‏ں یورپ لیانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔