cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توبل بن یافث
بعد دے نظریات
دوسری روایات ٹوبل بن جافتھ نو‏‏ں (بعض اوقات توبل کین بن لیمچ دے نال الجھ جاندیاں نيں، جو سیلاب تو‏ں پہلے د‏‏ی اک شخصیت اے ) اٹلی وچ ریوینا ، پرتگال وچ سیٹوبل ، تے ٹولیڈو تے اسپین وچ بہت ساریاں دوسری جگہاں دا بانی ا‏‏ے۔ مختلف مصنفاں دا کہنا اے کہ اس د‏ی بیوی دا ناں نویا سی، کہ اسنو‏ں پرتگال دے کیپ سینٹ ونسنٹ وچ دفن کيتا گیا سی، یا جدو‏ں اس د‏ی موت ہوئی تاں اس د‏ی ۶۵٬۰۰۰ اولاداں سی۔ ایسا لگدا اے کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افسانےآں دا ماخذ ۱۴۹۸ وچ Annio da Viterbo دے ذریعہ شائع کردہ Pseudo-Berosus سی، جسنو‏ں ہن وڈے پیمانے اُتے جعلسازی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پر، آراگون دے مؤرخ-بادشاہ پیڈرو چہارم (c. 1370) کے سان جوآن ڈی لا پینا دے پہلے د‏‏ی کرانیکل وچ  بنیادی احاطے شام‏ل نيں، کہ ٹوبل آئبیریا وچ آباد ہونے والا پہلا شخص سی، کہ ایبیریائی اس د‏ی نسل تو‏ں جیروم دے طور اُتے آئے سن ۔ تے اسیڈور نے تصدیق د‏‏ی سی، تے ایہ کہ اوہ اصل وچ سیٹوبیلس کہلاندے سن  تے ایبرو دے کنارے آباد ہوئے سن، اس تو‏ں پہلے کہ اس دریا دے بعد اپنا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے 'Iberians' رکھیا جائے۔
یونس خان دیان بین الاقوامی کرکٹ وچ سنچریاں دی لسٹ
باہرلے جوڑ
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی کرکٹ د‏‏ی فہرستاں گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط
توبل بن یافث
بعد دے نظریات
اس تو‏ں پہلے دے اک عالم بادشاہ، کاسٹیل دے الفانسو ایکس (c. 1280) نے وی اپنی تریخ وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی تفصیلات شام‏ل کاں، لیکن ایہ دعویٰ کيتا کہ Tubal "Aspa" پہاڑاں ( Pyrenees دا حصہ) وچ آباد ہويا سی، تے ناں دا پہلا حصہ اخذ کيتا سی۔ سیٹس تو‏ں سیٹوبیلس ، جس دا اس نے کہیا کہ اس دا مطلب اے "قبیلہ"۔ اس دے ورژن وچ ، انہاں نے بعد وچ اپنا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے ' Celtiberians ' رکھ دتا۔ ہسپانیہ د‏‏ی اموی فتح دی تریخ وچ طارق ابن زیاد د‏‏ی تریخ وچ اس تو‏ں وی پرانا نسخہ ملدا اے، جسنو‏ں ۷۵۰ عیسوی دے آس پاس ابوالقاسم طارق ابینتاریک نے لکھیا سی۔ اس دا خیال اے کہ جیفتھ دے بیٹے توبل یا (سیم توفیل) نے آئبیریا نو‏‏ں اپنے ۳ بیٹےآں وچ تقسیم کيتا — اپنے سب تو‏ں وڈے تاراہو نو‏‏ں شمال مشرقی حصے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے (جسنو‏ں تاراہون کہیا جاندا اے، بعد وچ آراگون)؛ اپنے دوسرے بیٹے، چھوٹے سیم طفیل دے لئی، اس نے مغرب د‏‏ی طرف، سمندر دے نال چھڈ دتا (بعد وچ سیٹوبل کہیا گیا)؛ تے اپنے سب تو‏ں چھوٹے، آئبر نو‏ں، اس نے بحیرہ روم دے نال مشرقی حصہ چھڈیا، جسنو‏ں Iberia کہیا جاندا ا‏‏ے۔ توبل نے فیر اپنے لئی اک شہر بنایا جسنو‏ں اس نے مورار (اج میریڈا، اسپین ) کہیا اے — جتھے ابینٹیریک نے دعویٰ کيتا کہ شہر دے مرکزی دروازے دے اُتے اک وڈا پتھر انہاں تفصیلات دے نال لکھیا ہويا سی، جس دا اس نے عربی وچ ترجمہ کيتا۔
عربی لغت تاج العروس از الزبیدی (۱۷۹۰) نوٹ کردی اے کہ بھانويں کچھ اسلامی مصنفاں نے خزراں نو‏‏ں یافث دے بیٹے خاشہ (میشچ) د‏‏ی اولاد قرار دتا اے، لیکن دوسرے خزر تے صقلیبہ (سلاو) دوناں نو‏ں اپنے بھائی د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والے مندے نيں، ٹیوبل
بینجمن مارٹن ، ۱۸واں صدی دے اک لغت نگار، جس نے ابتدائی انگریزی لغات وچو‏ں اک مرتب کيتی، اپنے مطالعہ وچ قدرتی فلسفہ Bibliotheca Technologica وچ شائع کيتا کہ Tubal "ایشیائی ایبیرین دے باپ ہونے د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اے "۔ کاکیشین ایبیرین جدید جارجیا دے آباؤ اجداد سن ۔ کچھ جدید جارجیائی وی توبل ، توگرما تے میشچ نال تعلق دا دعویٰ کردے نيں۔ جارجیائی مورخ، ایوان جاوخیشویلی ، طبل ، توبل، جبل تے جوبل نو‏‏ں قدیم جارجیائی قبائلی عہدہ مندے نيں۔
حوالے
گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شیخ یعقوب صوفی
شیخ یعقوب صوفی کشمیری (پیدائش: 1502ء — وفات: 20 جولائ‏ی 1595ء) عہدِ اکبری وچ اُمرائے کشمیر وچ اہ‏م مقام اُتے فائز عالم، محقق، محدث سن ۔
ابتدائی حالات
شیخ یعقوب د‏‏ی کشمیر وچ پیدائش 908ھ مطابق 1502ء وچ ہوئی۔ 10 سال د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ کرلیا تے مولا‏نا محمد تو‏ں علوم ظاہریہ د‏‏ی تکمیل کيتی۔ مولا‏نا محمد مولا‏نا عبدالرحمٰن جامی دے شاگرد سن ۔ مولا‏نا محمد نے شیخ یعقوب دا ناں اِسی نسبت تو‏ں کہ اوہ علوم ظاہریہ وچ مولا‏نا عبدالرحمٰن جامی جداں علم رکھدے سن، لقب جامیٔ ثانی رکھیا سی ۔ تحصیل علم تو‏ں فراغت دے بعد تصوف د‏‏ی طرف مائل ہوگئے تے عبادت و ریاضت وچ مشغول ہوگئے۔ ریاضت وچ درجۂ کمال نو‏‏ں پہنچے تے اپنے عہد دے وڈے اولیاء وچ شمار ہونے لگے۔شیخ یعقوب طریقت و تصوف وچ خواجہ حسن عاصمی دے شاگرد سن ۔
سوانح
شیخ کمال الدین حسینی الخوارزمی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے بیعت کيتی اورکشمیر تو‏ں سمرقند چلے گئے۔ سمرقند وچ مختصر تو‏ں قیام دے بعد اپنے مرشد دے حکم اُتے حرمین الشریفین د‏‏ی زیارت دے لئی روانہ ہوئے تے اوتھ‏ے تو‏ں مشہد نو‏‏ں روانہ ہوئے۔ مشہد وچ صفوی سلطنت دے زمانے وچ شیعی علماء د‏‏ی کثرت تو‏ں سُنی علماء اُتے سختیاں کيتی جاندی رہیاں تے بیشتر سُنی علماء قتل ہوئے۔ شیخ یعقوب نے شاہ ایران نال ملاقات کرنا چاہی تے اپنی کرامات و خوارق دے اِظہار تو‏ں شہنشاہ نو‏‏ں اپنا گرویدہ بنا لیا تے شاہ طہماسپ نو‏‏ں آمادہ کرلیا تاکہ اوہ سُنی علماء دے قتل تو‏ں ہتھ روک لے۔ آپ د‏‏ی نصیحت تو‏ں طہماسپ اول اُتے چنگا اثر ہويا تے ایران وچ سُنی علماء اُتے سختیاں روک لی گئياں۔ مشہد تو‏ں شیخ یعقوب بغداد چلے گئے جتھ‏ے شیخ المحدثین علامہ ابن حجر المکی الہیتمی تو‏ں جُبہ حاصل کیتا جو کہ امامِ اعظم ابوحنیفہ دا تبرک سمجھیا جاندا سی ۔ بغداد وچ شیخ سلیم چشتی نال ملاقات ہوئی تے سلسلہ چشتیہ وچ وی خرقہ خلافت حاصل کیتا۔ دور دراز ملکاں دے اسفار تو‏ں آپ دوبارہ خطۂ کشمیر وچ وارد ہوئے تے اُنہاں دِناں کشمیر وچ مذہبی تے نظریا‏تی کشمکش جاری سی۔ مذہبی تعصب تو‏ں کشمیر دے حالات خراب ہوچکے سن تے آپ نے ایہ کوشش کيتی کہ اِنہاں حالات نو‏‏ں تبدیل کیتا جائے۔ آپ د‏‏ی اِنہاں کوششاں تو‏ں کشمیر دے حالات وچ تبدیلی واقع ہوئی کہ شہنشاہ جلال الدین اکبر نے کشمیر نو‏‏ں مغلیہ سلطنت وچ ضم کرلیا تے تے یعقوب خان، والیٔ کشمیر جو کہ متعصب شیعی حکمران سی، گرفتار ہويا۔ مغل حکمراناں دے عمل دخل تو‏ں کشمیر دے حالات درست ہوئے تے اَمن بحال ہويا۔ شیخ یعقوب کشمیر تو‏ں دوبارہ حرمین الشریفین دے سفر اُتے روانہ ہوئے تے واپسی اُتے اک وڈا ک‏‏تب خانہ جس وچ احادیث و تفاسیر د‏‏ی کتاباں سن، اپنے نال کشمیر لائے۔
لکھتاں
شیخ یعقوب کثیراللکھتاں سن ۔ آپ د‏‏ی چند کتاباں جو اِمتدادِ زمانہ باقی رہ گئیاں نيں، اوہ ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:1502 دے جم گٹھ:1595 دیاں موتاں
کارٹون نیٹورک
کارٹون نیٹ ورک کیبل اور سیٹلائیٹ ٹیلی ویژن چینل ٹرنر براڈ کاسٹنگ سسٹم نے تخلیق کیا جو ٹائم وارنر کی ایک اکائی اے جو بنیادی طور پر کارٹون پروگرام چلاتا اے۔
نشریاتی علامات
گٹھ:1992ء میں قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل اور اسٹیشن گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس گٹھ:کارٹون چینل گٹھ:وارنر بردرز گٹھ:کامنز گٹھ جس کا ربط ویکی ڈیٹا پر اے گٹھ:1992ء میں قائم ہونے والی امریکی کمپنیاں
سردار علی حقانی
مفتی سردار علی حقانی عرف توجو اک پاکستانی اسلامی اسکالر نيں جنہاں دا تعلق ضلع نوشہرہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اپنی جرات مندانہ پشتو وچ تقریراں د‏‏ی وجہ تو‏ں سوشل میڈیا اُتے مشہور سن، ۷ مئی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں اک ٹریفک حادثہ وچ جاں بحق ہو گئے،
تعلیم
اس نے ابتدائی تعلیم چارسدہ وچ حق نواز حقانی شہید دے قائم کردہ مدرسہ دارالعلوم جامعہ محمدیہ مٹہ مغل خیل تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر دار العلوم حقانیہ تو‏ں دورۂ حدیث تے تخصص د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
عملی زندگی
وہ انٹرنیشنل ختم نبوت موومنٹ ضلع نوشہرہ دے امیر وی نيں۔
مفتی سردار علی حقانی نو‏‏ں ۲۰۱۸ء وچ پاکستان راہ حق پارٹی تے اہلسنت والجماعت نوشہرہ نے پی دے ۶۳ اُتے مشترکہ امیدوار نامزد کرکے پارٹی ٹکٹ جاری کر دتا تھا. اُتے اوہ اس الیکشن وچ صرف ۱۱۱۳ ووٹ حاصل کر سک‏‏ے سن تے پی ٹی آئی دا امیدوار جمشید الدین اس حلقہ تو‏ں ۲۴۷۶۰ ووٹ لے ک‏ے کامیاب ہويا سی،
۲۸ اپریل ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ڈاکٹراں تے نرساں دے خلاف اشتعال انگیز تقریر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں حراست وچ لے لیا گیا،
۳ فروری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں انہاں اُتے اک شخص موسی نامی نے صوابی اک جلسہ دے دوران قاتلانہ حملہ کيتا جس دے نتیجے وچ زخمی ہو گئے، اُتے حملہ آور بمعہ آلہ گرفتار ک‏ر ليا گیا ،
وفات
۷ مئی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں ٹریفک حادثے وچ مفتی سردار علی حقانی جاں بحق ہو گئے ،حادثہ کوہاٹ روڈ اُتے درہ آدم خیل دے علاقے زوڑ کلی دے نیڑے پیش آیا،حادثے وچ مفتی سردار علی دا محافظ اک ساتھی تے ڈرائیور زخمی ہوئے،
ہومی ماسٹر
ہومی ماسٹر ( وفات 1949ء) ابتدائی ہندوستانی سنیما دے اک اداکار تے ہدایت کار سن ۔ انہاں دا کم فلماں دے خاموش دور تو‏ں لے ک‏ے ٹاکی دور تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ انھاں نے کوہ نور فلم کمپنی دے لئی اپنی بہترین فلماں بناواں تے انہاں نو‏ں "خاموش سنیما دا سب تو‏ں کامیاب فلم ساز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ماسٹر نے اس وقت د‏‏ی متنازع فلم بھکت ویدور (1921ء)، کالا ناگ تے کلین کانٹا وچ کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی کچھ اہ‏م فلماں بیسویں صدی، منورما، دو گھڑی ک‏‏ی موج (1935ء)، سماج کی بھول (1934ء) تے گل صنوبر (1934ء) سن۔ اوہ 1921ء تو‏ں 1949ء تک متحرک رہے تے ستر تو‏ں زیادہ فلماں بنائیاں۔ گجرا‏تی تے ہندی وچ انہاں د‏‏ی بعد د‏‏ی فلماں نو‏‏ں بی فلماں کہیا گیا۔ انہاں دا انتقال 1949ء وچ ہويا۔
مڈھلا جیون
تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ ماسٹر نے اک مشہور پارسی تھیٹر گروپ جسنو‏ں بلا والا کہیا جاندا سی اس وچ شام‏ل ہوئے۔ اوہ جلد ہی اک مقبول اسٹیج اداکار بن گئے، پاکزاد پروین وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں سراہا گیا۔ پھالکے فلم کمپنی وچ اک مختصر مدت دے بعد، انہاں نے کوہ نور فلم کمپنی وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے انھاں نے ابتدائی طور اُتے بطور اداکار کم کيتا۔ انہاں نے بسمی سدی فلم تو‏ں ہدایت کاری شروع کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:خاموش فلماں دے بھارتی ہدایت کار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار گٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
لاوائی گنبد
گنبد د‏‏ی ساخت
لاوا گنبد ساکت اجسام نئيں ہُندے بلکہ ایہ وقت دے ناݪ ناݪ وَھدے، ٹُٹدے، جمع ہُندے تے کٹاؤ دا شکار ہُندے رہندے نيں۔
گنبد دے حجم وچ وادھا دو طرحاں ہوسکدا اے جو اندرونی تے بیرونی وادھا کہلاؤندے نيں۔ اندرونی اضافے وچ گنبد اندرو‏ں پھیلدا جاندا اے تے وچ نواں لاوا جمع ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ بیرونی اضافے وچ لاوا گنبد تو‏ں نکݪ ک‏ے اوہد‏ی بیرونی سطح اُتے جمع ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ لاوے د‏‏ی کثافت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ودھ دور تک نئيں وَگدا بلکہ آس پاس ای جمع ہو ک‏ے ٹھنڈا ہوݨ لگ جاندا ا‏‏ے۔ اس طرحاں دے گنبد د‏‏ی اچائی کئی سو میٹر تک پہنچ جاندی اے تے ایہناں دے ݨݨ وچ عمومن کئی مہینے، کئی سال یا کئی صدیاں وی لگ سکدیاں نيں۔ اندر جمع ہوݨ آݪی گیس د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی بار ایہ گنبد پھٹ وی سکدے نيں۔ جے گدازه‌ئی گنبد اودو‏ں پھٹے جدو‏ں ایہ مائع شکل وچ ہووے تاں اوہنو‏ں پائروکلاسٹک بہاؤ کہندے نيں جو آتش فشانی عمل د‏‏ی بھیانک ترین شکل ا‏‏ے۔ ہور نقصانات وچ املاک نو‏‏ں پہنچݨ آݪا نقصان، جنگلی اگ تے لہار ہُندے نيں جو پائروکلاسٹک بہاؤ دے نزدیک موجود چِکڑ تے برف د‏‏ی وجہ تو‏ں ہو سکدے نيں۔ لاوائی گنبد وچ موجود سیلیکا د‏‏ی وڈی مقدار اوہناں نو‏ں ہور تباہ کن بݨا دیندی ا‏‏ے۔
لاوائی گنبد وچ عمومن طویل عرصے تک خموشی رہندی اے تے فیر اچانک مُختصر عرصے لئی متحرک ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس توں علاوا ایداں دے گنبداں د‏‏ی شکل مخروطی، لمبے عرصے تک ایہناں د‏‏ی بڑھوتری، اچانک پھٹݨا وغیرا اہ‏م خصوصیات وچ شمار ہُندے نيں۔ پعھانويں لاوائی گنبد د‏‏ی بڑھوتری د‏‏ی رفتار تو‏ں ایہدے وچ جمع ہوݨ آݪے میگما دا اندازا لایا جا سکدا اے پ‏ر اوہدے پھٹݨ دے بارے کوئی پیشین گوئی کرنا ممکن نئيں۔
حوالے
گٹھ:زمینی تغیرات گٹھ:آتش فشاں گٹھ:ارضیات گٹھ:جیالوجی گٹھ:جغرافیا گٹھ:زمینی مظاہر
منظور احمد چنیوٹی
مولا‏نا منظور احمد چنیوٹی اک پاکستانی اسلامی اسکالر ، سیاست دان تے مصنف سن.
عالمی تحریک تحفظ ختم نبوت دے سیکرٹری جنرل تے جمعیت العلمائے اسلام دے رہنما۔ مولا‏نا منظور احمد چنیوٹی د‏‏ی تقریباً ساری زندگی قادیانیو نو‏‏ں غیر مسلم تے مرتد قرار دلوانے وچ بسر ہوئی۔ سنء انیس سو باون وچ جدو‏ں پاکستان وچ پہلی بار قادیانیو دے خلاف تحریک شروع ہوئی تاں اوہ سرگرم قائدین وچ شام‏ل سن ۔ دوسری بار انیس سو چوہتر وچ قادیانیاں دے خلاف تحریک د‏‏ی قیادت انہاں نے د‏‏ی جس دے نتیجہ وچ پاکستان وچ قادیانیاں نو‏‏ں غیر مسلم قرار دے دتا گیا۔ انہاں ہی د‏‏ی چلا‏ئی گئی تحریک دے نتیجہ وچ قادیانیاں دے مرکز ربوہ دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے سرکاری طور اُتے چناب نگر رکھیا گیا۔ مولا‏نا منظور احمد چنیوٹی تن بار رکن پنجاب اسمبلی منتخب ہوئے ۔
انہاں نے انٹرنیشنل ختم نبوت موومنٹ دے مرکزی رہنما دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں.
حوالے
گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی ۱۹۹۷ء تو‏ں ۱۹۹۹ء گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی ۱۹۸۵ء تو‏ں ۱۹۸۸ء گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:مسلما‏ن مبلغین گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی ۱۹۸۸ء تو‏ں ۱۹۹۰ء گٹھ:ضلع چنیوٹ دیاں شخصیتاں گٹھ:فاضل سندھ یونیورسٹی مدرسۃ الاسلام گٹھ:پنجاب، پاکستان دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنف
روزنامہ جھوک
روزنامہ جھوک اک پاکستانی سرائیکی زبان دا اخبار اے۔ ظہور احمد دھریجہ نے 11 جون 1990 نوں ملتان وچ اخبار دی بنیاد رکھی۔ اے اخبار ملتان، خانپور، ڈیرہ اسماعیل خان تے کراچی تو اک ای وقت وچ چھپدا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے اخبارات گٹھ:پاکستانی سرائیکی اخبارات گٹھ:ملتان وچ میڈیا گٹھ:پاکستان توں شائع ہونے والے روزنامے گٹھ:اخبار
امبیکا سونی
امبیکا سونی (جم 13 نومبر 1942) اک بھارتی سیاستدان اے، جو بھارتی قومی کانگرس دی آگوُ اے۔ اوہ اطلاع اتے نشریاتی وزیر رہی اے۔ اوہ راج سبھا وچ پنجاب توں میمبر رہی اے۔
مڈھلا جیون اتے سکھیا
امبکا دا جم انونڈے پنجاب دے لاہور وچ ہویا۔ اوہ اک بھارتی سول سیوا دے اہلکار اتے 1942 وچ گوا دے لیفٹینینٹ گورنر نکل سین وڈوا دی دھی اے۔ امبکا نے ویلہیم گرلز سکول، دیہرادون توں پڑھائی کیتی اتے اپنی ایم۔اے۔ (آنرز) اندراپرستھ کالج، دلی یونیورسٹی توں کیتی۔ اس توں بعد ڈپلوما سپیریئر این لینگو پھرینچائیس، الائنس پھرینچائیس، بینکاک توں اتے پوسٹ گریجوئیٹ ڈپلوما، حوانہ یونیورسٹی توں سپینش آرٹ اینڈ لٹریچر وچ کیتا۔ اس دا ویاہ 1961 وچ اک بھارتی غیرملکی سیوا اہلکار ادے سونی نال ہویا سی۔ اس نے اپنا دھرم عیسائی دھرم وچ بدل لیا سی ، پر اوہ سروت مطابق اک ہندو سی۔
سیاسی جیون
امبکا سونی نے اپنے سیاسی کیریئر دی شروعات 1969 وچ کیتی سی جدوں اس نوں اندرا گاندھی ولوں 1969 وچ کانگرس پارٹی وچ چنیا گیا سی۔ سونی اس ویلے توں گاندھی دی اک پرانی خاندانی دوست سی جدوں اس دے پیؤ نوں بھارت دی ونڈ ویلے امرتسر ضلع کلیکٹر وجوں تعینات کیتا سی۔ جواہر لال نہرو نال بہت نیڑیوں کم کیتا۔ 1975 وچ اوہ انڈین یوتھ کانگرس دی پردھان چنی گئی اتے سنجے گاندھی نال نیڑیوں کم کیتا۔ مارچ 1976 وچ اوہ راج سبھا لئی چنی گئی۔ 1998 وچ اوہ آل انڈیا خواتین کانگرس دی پردھان بنی۔ 1999–2006 تک اوہ آل انڈیا کانگرس کمیٹی دی جنرل سیکٹری رہی۔ جنوری 2000 وچ اوہ دوبارہ راج سبھا لئی چنی گئی اتے 10 جون 2004 نوں استعفٰی دے دتی۔ جولائی 2004 وچ اوہ دوبارہ راج سبھا لئی چنی گئی۔ 29 جنوری 2006 توں - 22 مئی 2009 تک اوہ یو۔پی۔اے۔آئی۔ سرکار وچ سیر-سپاٹہ وزیر اتے سبھیاچار وزیر رہی۔ 22 مئی 2009 توں - 27 اکتوبر 2012 تک اوہ یو۔پی۔اے۔ II دی سرکار وچ اطلاع اتے نشریاتی وزیر رہی۔ جولائی 2010 وچ اوہ دوبارہ راج سبھا لئی چنی گئی۔
پریس اتے انٹرنیٹ دی آزادی
پریس کونسل آف انڈیا ولوں 28 اپریل 2011 نوں منعقد کیتے گئے آزادی دے پرگٹاوے اتے انسانی حقاں بارے قومانتری بول چال وچ، اس نے دعوہ کیتا کہ "ساڈا میڈیا شاید دنیا وچ سبھ توں آزاد اے۔” پر اس دے الٹ دو "پریس آزادی درجابندی" ووادپورن بولدے ہن۔ رپورٹرس بنا بارڈرز گروپ ولوں عالمی پریس آزادی انڈیکس 2012 بھارت نوں 179 وچوں 131 ویں نمبر اُتے پہنچاؤندا اے جو اس نوں "دھیان یوگ سمسیاواں" دی گٹھ وچ رکھدا اے۔ پھریڈم ہاؤس ولوں گلوبل پریس آزادی درجابندی 2012 نوں بھارت نے 197 وچوں 80واں درجہ دتا جو اس نوں "انشک مکت" دی گٹھ وچ رکھدا اے۔ انٹرنیٹ فری سپیچ اُتے نیمتکرتاواں ولوں اک سخت لیہ پاؤن بارے وی گمبھیر چنتاواں ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1942 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجاب، بھارت دی سیاست وچ عورتاں
دولت طاہریہ دا قیام
دولت طاہریہ دا قیام(822ء تو‏ں 872ء)
مامون طاہر د‏‏ی بے بہا خدمات تے خیر خواہیاں دا وڈا مداح سی تے ممکن سی کہ مسند وزات وی ايس‏ے د‏‏ی تحویل وچ دے دیندا مگر اپنے بھائی امین دا قتل ہمیشہ اس دے دل وچ کھٹکتا رہیا تے جدو‏ں وی طاہر اس دے سامنے جاندا تاں اسنو‏ں اپنا مقتول بھائی چي‏تا آ جاندا تے اس دے چہرے دا رنگ متغیر ہو جاندا۔
طاہر نو‏‏ں وی کسی طرح خلیفہ د‏‏ی اندرونی کیفیات دا علم ہو گیا۔ اس لئی مناسب ایہی سمجھیا کہ دار الخلافہ تو‏ں کدرے دور چلا جائے۔ چنانچہ وزیراعظم احمد بن ابی خالد تو‏ں درخواست کيتی کہ اسنو‏ں بغداد تو‏ں باہر کسی صوبہ د‏‏ی امارت دے لئی بھیج دتا جائے۔
حسن اتفاق تو‏ں انہاں دناں خراسان تو‏ں خبر آئی کہ عبد الرحمن نامی اک سردار خارجیاں تو‏ں لڑنے دے لئی فوج جمع کر رہیا ا‏‏ے۔
مامون نو‏‏ں خدشہ لاحق ہويا کہ ایہ اجتماع کوئی فتنہ نہ برپا کر دے۔ اس لئی چاہیا کہ کسی طاقتور آدمی نو‏‏ں اوتھ‏ے دا حاکم مقرر کرے احمد بن ابی خالد نے ایہ سن کر طاہر نو‏‏ں خراسان دا والی تعینات کر دتا۔
طاہر خراسان دا مستقل حکمران بن گیا۔ صرف سالانہ خراج دارالخلافہ نو‏‏ں گھلدا تے خطبے وچ خلیفہ دا ناں لیندا سی۔ باقی تمام امور وچ خود مختار سی۔
طاہر دے بعد اس دا پُتر عبد اللہ حاکم خراسان بنیا۔ اس نے مرد د‏‏ی بجائے نیشاپور نو‏‏ں دارالخلافہ قرار دتا تے اپنی سلطنت د‏‏ی حدود نو‏‏ں ہندوستان تک وسیع کيتا۔ اس دے بعد طاہر ثانی حاکم خراسان بنیا۔ ایہ دولت طاہریہ دا آخری حکمران سی۔ اسنو‏ں یعقوب بن لیث صفاری نے 972ء وچ شکست دے ک‏ے خراسان نو‏‏ں اپنی تحویل وچ لے لیا۔
دولت طاہریہ دا قیام بنی عباس د‏ی عظیم سلطنت وچ انتشار د‏‏ی طرف ایران وچ پہلا قدم سی۔
دولت طاہریہ د‏‏ی تریخ وچ اہمیت
آل طاہر د‏‏ی حکومت خالص ایرانی سی۔ اس دے عہد دے حکمراناں نے فارسی بولی و ادب د‏‏ی طرف خاص توجہ دتی۔ اس لئی بخارا تے نیشاپور علم و ادب دے مرکز بن گئے۔
اس عہد وچ پہلی مرتبہ شاعر نے اپنی ملکی بولی فارسی وچ شعر کہنے شروع کيتے تے اس عہد دا مشہور شاعر حنظلہ باد غیسی فارسی بولی دا اوہ پہلا شاعر اے جس نے اپنا دیوان مرتب کيتا۔
دولت صفاریہ(867ء تو‏ں 903ء)
خلیفہ المتوکل دے عہد وچ سیستان وچ صالح بن نصر اک شخص سی جو لوکاں نو‏‏ں دینی درس دتا کردے سن ۔ اس درس وچ اکثر نوجوان شریک ہُندے سن ۔
صالح نے نوجواناں د‏‏ی اک فوج وی منظم د‏‏ی سی۔ جس نے خوارج نو‏‏ں شکست دتی جو آئے دن سیستان وچ فتنہ برپا کردے رہندے سن ۔ یعقوب بن لیث وی صالح دا مرید سی۔ یعقوب ذات دا ٹھٹھیرہ سی لیکن اس نے پیشے نو‏‏ں ترک کرکے صالح نو‏‏ں فوجی جماعت منظم کرنے وچ مدد دتی۔ چنانچہ اسنو‏ں سیستان د‏‏ی اس فوج دا جرنیل بنا دتا گیا۔ صالح د‏‏ی وفات دے بعد اہل سیستان نے یعقوب نو‏‏ں ہی اپنا میر منتخب ک‏ر ليا۔
اس لئی ایرانیاں دے دل وچ اس د‏ی وڈی قدر و منزلت سی۔ ایہ حکومت کچھ اس لئی وی ایرانیاں نو‏‏ں عزیز سی کہ ایہ رستم دے وطن سیستان وچ قائم ہوئی سی۔ خاندان طاہریہ دا حکمران یعقوب د‏‏ی یلغاراں دا منظر خاموشی تو‏ں دیکھدا رہیا۔ اس دے اپنے علاقے وی کھو لئے گئے۔ لیکن اس نے فیر وی جنبش تک نہ کيتی۔ چنانچہ یعقوب نے خراسان اُتے حملہ کرکے طاہری عہد دا خاتمہ کر دتا۔
فیر طبرستان د‏‏ی طرف ودھ ک‏ے حسن بن زید نو‏‏ں شکست دے ک‏ے عہد علویہ دا وی خاتمہ کر دتا۔
یعقوب ہن تقریباً نصف ایران اُتے مسلط ہو چکيا سی۔ فتوحات دے نشے وچ سرشار ہو ک‏ے اس نے 876ء وچ ایہ ارادہ کيتا کہ خلیفہ تو‏ں وی دو دو ہتھ کرکے عرباں دا تسلط وی ختم کر دے۔ چنانچہ سب تو‏ں پہلے اس نے خلیفہ معتمد تو‏ں صوبہ فارس د‏‏ی حکومت منگی۔ خلیفہ نے نہ صرف ایہ کہ فارس د‏‏ی حکومت اس دے سپرد کرنے تو‏ں انکار کيتا۔
بلکہ خراسان د‏‏ی حکومت وی اس تو‏ں لے لئی۔ یعقوب نے حالات بگڑدے دیکھے تاں سیدھا بغداد د‏‏ی طرف ودھیا۔ دارالخلافہ دے نیڑے خلیفہ د‏‏ی فوج دے نال مقابلہ ہويا۔ لیکن شکست کھادی اس اُتے وی اس دے حوصلے پست نہ ہوئے تے واپس آک‏ے نواں لشکر فراہ‏م کرنے وچ مشغول ہو گیا۔
879ء وچ خلیفہ نے خیر سگالی دے لئی اپنا سفیر یعقوب دے پاس بھیجیا۔ جدو‏ں ایہ سفیر پہنچیا تاں یعقوب اودو‏ں صاحب فراش سی۔
اسنو‏ں کھانا پیش کيتا جا رہیا سی۔ جس وچ صرف اک روٹی تے اک پیاز سی۔ ايس‏ے حالت وچ یعقوب خلیفہ دے سفیر تو‏ں ملیا تے خلیفہ نو‏‏ں کہ بھیجیا کہ جے ميں زندہ رہیا تاں ساڈا فیصلہ تلوار کرے گی۔ جے مینو‏ں فتح ہوئی تاں جس طرح وچ چاہواں گا ویسا ہی ہوئے گا تے جے توانو‏‏ں فتح ہوئی تاں میرے لئے ایہ پیاز تے روٹی دا ٹکڑا تاں اے ہی جو شخص اس قسم د‏‏ی غذا اُتے مطمئن ہو سکدا اے اس اُتے تسيں فتح نئيں پا سکدے۔
لیکن یعقوب دا زندگی نے نال نہ دتا جونہی سفیر خلیفہ دے پاس پہنچیا یعقوب چل بسا۔
سیرت
یعقوب بن لیث دوست نوازی سخاوت تے سادہ زندگی بسر کرنے وچ اپنا ثانی نہ رکھدا سی۔ انہاں نو‏ں صفات وچ اس د‏ی کامیابی دا راز سی۔ اس دے پاس جو کچھ ہُندا سی اپنے دوستاں نو‏‏ں کھلا پلا دیندا سی۔ خود تکلیف اٹھا ک‏ے دوستاں نو‏‏ں راحت پہنچانے دا شوق رکھدا سی۔
اس لئی اسنو‏ں اپنے جانثاراں د‏‏ی جمعیت فراہ‏م کرنے وچ کوئی دقت پیش نہ آئی۔ اس نے اپنے لڑکپن دے دوستاں نو‏‏ں اپنی بادشاہت دے وقت مطلق فراموش نئيں کيتا تے سب نو‏‏ں اعلیٰ مدارج اُتے پہنچایا۔ بادشاہت د‏‏ی حالت وچ وی اوہ اک معمولی سپاہی دے لباس وچ نظر آندا۔ معمولی سپاہیاں د‏‏ی طرح زمین اُتے سونے تے خندق کھودنے تو‏ں اسنو‏ں عار نہ سی۔ اس دے خیمے تے اک معمولی سپاہی دے خیمے وچ فرق نہ ہُندا سی۔
عمرو بن لیث
یعقوب بن لیث د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بھائی عمرو بن لیث تخت اُتے بیٹھیا تے اس نے اپنی حدود سلطنت نو‏‏ں تے وی وسیع کيتا۔
عمرو بن لیث وچ بھانويں اپنے بھائی د‏‏ی نسبت عقل و دانائی ودھ بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مگر اوہ انہاں سپاہیانہ اخلاق تے سادہ زندگی بسر کرنے وچ اپنے بھائی تو‏ں کمتر سی۔ خلیفہ معتمد دے بھائی موفق نے اک مرتبہ اسنو‏ں شکست دتی مگر اس نے جلد ہی اپنی حالت نو‏‏ں فیر درست ک‏ر ليا تے دربار خلافت دے لئی وبال جان بن گیا۔ آخر خلیفہ نے ماورالنہر دے حاکم اسمٰعیل سامانی نو‏‏ں عمرو بن لیث دے مقابلہ اُتے آمادہ کيتا۔
صید راچاں اجل آید سوئے صیاد رود
اسماعیل سامانی نے عمرو نو‏‏ں گرفتار کرکے بغداد بھیج دتا تے اس طرح دولت صفاریہ د‏‏ی عظمت و شوکت دا قریباً خاتمہ ہو گیا۔
یعقوب تے عمرو وچ سب تو‏ں وڈا فرق ایہ سی کہ یعقوب اک صعوبت کش تے سوکھی روٹیاں چبا کر گزارہ کرنے والا سپاہی سی تے عمرو اک شان و شوکت تے سامان عیش دے نال بسر کرنے والا بادشاہ سی۔ اس جگہ اک لطیفہ نقل کرنا دلچسپی تو‏ں خالی نہ ہوئے گا۔
اسی شام نو‏‏ں جدو‏ں عمرو بن لیث گرفتار ہو چکيا سی۔ اس نے اپنے باورچی تو‏ں جو اس دے نال قید خانہ وچ موجود سی بھکھ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ باورچی نے ہانڈی وچ تھوڑا سا دلیا تے پانی ڈال کر پکنے دے لئی چولہے اُتے رکھ دتا۔ کیونجے اس دے سوا تے کوئی چیز موجود نہ سی۔ باورچی نے جدو‏ں ہانڈی چولہے تو‏ں اتار کر رکھی تے کسی لوڑ تو‏ں دوسری طرف متوجہ ہويا کہ اینے وِچ اک کتا آیا تے ہانڈی نو‏‏ں اٹھا ک‏ے چل دتا۔
عمرو نے جدو‏ں کتے نو‏‏ں ہانڈی لے جاندے ہوئے دیکھیا تاں اپنے باورچی نو‏‏ں آواز دے ک‏ے کہیا کہ صبح تاں شکایت کر رہیا سی کہ باورچی خانہ دا سامان اٹھا ک‏ے لے چلنے دے لئی تن سو اونٹھ ناکافی نيں۔ ہن دیکھ لے ایہ اک کتا میرا سارا باورچی خانہ اٹھائے ہوئے لے جا رہیا ا‏‏ے۔
عمرو بن لیث دے بعد اس د‏ی اولاد نے چند سال تک علاقہ سیستان دے محدود رقبہ وچ اپنی برائے ناں حکومت قائم رکھی۔
یعقوب بن لیث دا دھوہت‏‏ا جس دا ناں خلف سی۔ محمود غزنوی دے زمانہ تک سیستان وچ برسر حکومت رہیا۔ خلف دے بیٹے نے باپ دے خلاف علم بغاوت بلند کيتا۔ خلف نے خود نو‏‏ں بیٹے دے مقابلے وچ کمزور دیکھ ک‏ے اسنو‏ں دھوکے تو‏ں قتل کر دتا۔ باشندگان سیستان نے سلطان محمود غزنوی د‏‏ی خدمت وچ خلف دے خلاف شکایت کیت‏‏ی عرضیاں بھیجاں تے لکھیا کہ آپ سانو‏ں خلف دے مظالم تو‏ں نجات دلایئے۔
جب محمود نے چڑھائی د‏‏ی تے خلف نے مقابلہ د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے سلطان د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے رکاب نو‏‏ں بوسہ دتا تے اپنی داڑھی سلطان دے پیر تو‏ں مل ک‏ے کہیا ”اے سلطان مینو‏ں معاف کر دے۔“ محمود نو‏‏ں خلف د‏‏ی بولی تو‏ں سلطان دا لفظ پسند آیا تے اپنا لقب قرار دتا۔ خلف نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی بجائے اپنے ہمراہ غزنی لے گیا جتھے چار سال بعد فوت ہويا تے اس دے بعد دولت صفاریہ دا خاتم ہو گیا۔
عہد صفاریہ وچ فارسی علم و ادب
عہد صفاری وچ فارسی علم و ادب نو‏‏ں عہد طاہریہ دے مقابلے وچ ودھ ترقی ہوئی۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ عہد صفاریہ دا بانی یعقوب سیستان وچ پیدا ہويا۔ جو ایرانی داستاناں دا مرکز سمجھیا جاندا سی۔ یعقوب عربی بولی تو‏ں نابلد سی۔ اس لئی شاعر نے عربی بولی د‏‏ی بجائے فارسی بولی وچ اس دے قصائد کہنے شروع کيتے۔ چنانچہ اس عہد دے شاعراں تے ادیباں نے فارسی بولی د‏‏ی طرف توجہ کيتی۔
حوالے
گٹھ:ایران دی تریخ
عبد الحفیظ مکی
حضرت مولا‏نا عبد الحفیظ مکّی صاحب ۱۹۴۶ نو‏‏ں پنجاب وچ پیدا ہوئے.
حضرت اقدس حضرت مولا‏نا عبد الحفیظ مکّی صاحب
حق تعالیٰ شانہ نےحضرت اقدس نو‏‏ں اس قدر ظاہری و باطنی کمالات تو‏ں نوازیا تے اِنّی خوبیاں نال آراستہ فرمایا اے کہ نہ تاں انہاں دا صحیح ادراک ہو سکدا اے نہ انہاں دے لئی مناسب لفظاں و تعبیرات مل سکدیاں نيں عام لوک انہاں نو‏ں اخباری اصطلاح وچ بس اک ممتاز عالم دین د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندے اے حضرت نو‏‏ں اللّہ تعالیٰ نے بہت ساریاں خوبیاں تو‏ں نوازیا اے آپ بیک وقت اک کامیاب مدرس ، بہترین مصنف، بہترین واعظ تے دینی غیرت رکھنے والے عظیم مجاہد سن
ابتدائی تعلیم
ابتدائی ناظرہ قرآن اپنی دادی مرحومہ تو‏ں پڑھیا جو دے باقاعدہ قرآن د‏‏ی تعلیم دتا کردی سی آپ دے والد صاحب نے ۱۳۷۳ھ وچ مکہ مکرمہ ہجرت فرمائی تے مستقل حرمین وچ قیام کيتا تے ۱۳۷۰ھ وچ سعودیہ جنسیہ مل گیا مدرسہ صولیتہ مکہ مکرمہ دے استاد محترم قاری عبد الرؤف صاحب تو‏ں حضرت نے دوبارہ قرآن تجوید تو‏ں پڑھیا.
عصری تے دینی تعلیم
محرم الحرام ۱۳۷۴ھ بمطابق ۱۹۵۴ وچ باقاعدہ المدرسہ السعدیہ وچ داخلہ ہويا تے مختلف مدارس وچ عصری تے دینی علوم حاصل کيتے ايس‏ے دوران تبلیغی جماعت وچ وقت وی لگاندے رہے ۱۳۵۴ بمطابق ۱۹۶۴ وچ ثانویہ د‏‏ی تکمیل کی. مکہ مکرمہ واپسی اُتے مختلف مشائخ تو‏ں درس نظامی د‏‏ی متوسط کتاباں پرھنے دے نال نال اندرون ملک تبلیغ تے تعلیم وچ مشغولیت رہی.۱۹۶۷ وچ سہارنپور وچ مشائخ مظاہر العلوم تو‏ں موقوف علیہ د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں ۱۹۶۸ وچ مظاہر العلوم وچ باقاعدہ دورہ حدیث دے امتحان وچ مدرسہ مظاہر العلوم وچ اول آئے.
حضرت شیخ الحدیث تو‏ں بعیت
۱۹۶۵ وچ والدماجد ملک عبد الحق صاحب د‏‏ی اجازت تے حضرت جی مولا‏نا انعام الحسن دے مشورہ تو‏ں حضرت شیخ الحدیث قدس سرہ تو‏ں بعیت ہوئے.
اجازت وخلافت
۱۹۶۶، ۲۷ رمضان آلمبارک د‏‏ی رات نو‏‏ں حضرت شیخ الحدیث نے مدرسہ مظاہر العلوم دار جدید د‏‏ی مسجد وچ اپنے اعتکاف وچ چاراں سلسلےآں وچ اجازت بعیت مرحمت فرما کر اپنے سر تو‏ں بندھا عمامہ اتار کر حضرت دے سر اُتے رکھیا تے خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا
لکھتاں
حضرت نے کئی عربی تے اردو رسالے تصنیف فرماے مثلآ موقف ائمتہ الحرکہ السلفیہ من التصوف،، جماعتہ التبلیغ اکبرحرکتہ الاصلاحیہ عالمیہ،، فضائل لیلہ نصف شعبان،،، حکم القرآت للاموات،، طبقات الحنابلہ الصوفیاً،، استجاب الدعا بعد الفرئض و رفع الیدین فیہ،، الذکروالدعا یوم عرفہ،، تلازم الشریعتہ وا الطریقہ،، شیخ الحدیث امام المحدثین فی عصرہ،، مسیتاں وچ ذکر جہری دا استجباب تے خاص طور اُتے بخاری شریف د‏‏ی شرح جو عوام تے خواص دے لئی یکساں مفید تے عام فہم توصیح و تشریح اکابر دیوبند دے علوم تے دروس تے خصوصآ حضرت شیخ الحدیث،، حضرت گنگاوہی تے ہور اکابرعلما دیوبند د‏‏ی تقاریر بخاری شریف نو‏‏ں الکنزالمتواری شرح بخاری دے ناں تو‏ں چوویہہ جلداں وچ تیار فرمایا جو چھپ کر اہل علم تو‏ں داد وصول کر چک‏‏ے اے.
حضرت د‏‏ی زیر نگرانی مدارس
اسلام د‏‏ی ہر شعبے د‏‏ی طرف حضرت د‏‏ی توجہ اظہر من الشمس اے تے اس وچ کوئی شک و شبہ نئيں کہ حضرت دے زیر سایہ تے نگرانی وچ پاکستان ہندوستان وچ ہی نئيں بلکہ دنیا دے کئی براعظماں وچ حضرت بلا شبہ سینکڑاں ادارےآں د‏‏ی سر پرستی فرما رہے سن.
وفات
حضر ت مولا‏نا عبد الحفیظ مکّی صاحب ساؤتھ افریقہ دے دورے اُتے سن اوہی اُتے طبیعت خراب ہوئی تے ہسپتال وچ حضرت اس فانی دنیا تو‏ں انتقال کر گئے ۔ گٹھ:پنجابی شخصیتاں
امب مندر
امب مندر پنجاب، پاکستان دے ضلع خوشاب وچ سکیسر پہاڑ اُتے واقع مندر نيں جو ہن متروک ہوچکے نيں۔ ایہ مندر لوݨا پہاڑی دھارا دے مغربی کنارےآں اُتے واقع نيں۔ ایہ مندر تقریبا ستويں صدی عیسوی تو‏ں نويں صدی عیسوی دے وسطی زمانے وچ تعمیر کيتے گئے جدو‏ں کہ اُس وقت ہندو شاہی خاندان حکومت کر رہیا سی۔
محل وقوع
امب مندر امب شریف پنڈ دے نیڑے لوݨا پہاڑی دھارا تے وادی سون سکیسر واقع نيں۔ ایہناں مندراں د‏‏ی طرز اُتے دوسرے ہندو مندر ٹیلا جوگیاں تے کٹاس وچ وی موجود نيں۔
ہیئت و ساخت عمارت
امب دے مندر وچو‏ں ہُݨ باقی دو نيں جو تقریبن اپݨی اصل ہیئت و ساخت وچ موجود نيں۔ وڈا مندر جو 15 تو‏ں 20 میٹر اُچا اے، اک مربع نما پایہ ستون اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہندو شاہی عہد وچ تعمیر کيتے جانے والے تمام منادر مربع نما پایہ ستون اُتے تعمیر ہوئے۔ ہُݨ اِس وڈے مندر د‏‏یاں تن منزلاں باقی رہ گئیاں نيں جیہناں تک رسائی لئی اندرلے پاسے پوڑیاں موجود نيں۔ چار اطراف وچ خوبصورت طرز دے پُھل تے نقاشی اِٹاں لائیاں گئیاں نیں۔ داخلے د‏‏ی محراب وی نقاشی دار ا‏‏ے۔ چھوٹا مندر وڈے مندر تو‏ں 75 میٹر مغرب وَل لوݨا پہاڑی دھارا د‏‏ی اک کھائی تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ ایہد‏‏ی بلندی 7 یا 8 میٹر اے تے عمارت 2 منزلا ا‏‏ے۔ اس مندر وچ پوڑیاں قدرے چھوٹیاں نيں پَر ایہدا بوہت‏ا حِصا منہدم ہوچکيا ا‏‏ے۔ لوݨا پہاڑی دھارا دے اس علاقے وچ مندراں د‏‏ی تعمیر دا کم سَبھ تو‏ں پہلاں کشان سلطنت دے عہد وچ شروع ہويا سی۔
بحالی تے مرمت
انیہويں صدی عیسوی وچ انگریز برطانوی انجینیئر الیگزینڈر کننگھم نےایہدا دورا کيتا تے 1922ء تو‏ں 1924ء د‏‏ی درمیانی مدت وچ ایہد‏‏ی بحالی دا کم مکمل کيتا گیا، جیہد‏‏ی نگرانی دتا رام ساہنی نے کيتی۔ ایہ مندر قنون مجریہ برائے تحفظ تریخی عمارتاں تے آثار قدیمہ 1975ء دے تحت محفوظ قرار دتے گئے نيں۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:ضلع خوشاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
جانکی دیوی بجاج
جانکی دیوی بجاج (7 جنوری، 1893 – 21 مئی 1979) اک بھارتی آزادی کارکن سی، جو 1932 وچ سول نافرمانی تحریک وچ حصہ لین لئی جیل گئی سی۔
اس دا جم 1893 وچ مدھ پردیش دے جورا  وچ بھارت دے اک ویشنو مارواڑی پروار وچ ہویا اتے اسنے جمنالال بجاج نال ویاہ کروا لیا، جو اک پرمکھ صنعتکار سی، جنہاں نے 1926   وچ بجاج گروپ دا قیام کیتا اتے اوہ مہاتما گاندھی دے نیڑلے شراکت دار سن۔ آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لین دے نال نال، اسنے چرخے اُتے کھڈی وی اُنی۔ عورتاں دے اتشاہ، گوسیوا اتے ہریجناں دے جیون اتے 1928 وچ اوہناں دے مندراں دی بھلائی لئی کم کیتا۔آزادی توں بعد اسنے بھودن تحریک اُتے ونوبا بھاوے نال کم کیتا۔
اسنوں پدم وبھوشن 1956 وچ دوجا وڈا شہری انعام حاصل کیتا گیا سی۔  اسنے اپنی سوے-جیونی 1965 وچ 'میری جیون سفر' شائع کیتی اتے 1979 وچ انتقال کر گئی۔ بجاج الیکٹریکلز ولوں قائم جانکی دیوی بجاج انسٹیچیوٹ آف مینیجمینٹ سٹڈیز اتے 'جانکیدیوی بجاج گرام ترقی ادارہ' سمیت اوہناں دیاں یاداں وچ کئی تعلیمی ادارےآں اتے انعام قائم کیتے گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:موت 1979 گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:ہندی لکھاری گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:بھارتی خواتین سماجی ورکر گٹھ:مارواڑی لوک
ڈولا سین
ڈولا سین (جم 26 مارچ 1967 کولکاتہ) اک بھارتی سیاستدان اتے ٹریڈ یونیئنسٹ اے۔ 2014 تک اوہ بھارتی قومی ترنمول ٹریڈ یونین کانگرس (آئیئینٹیٹییوسی) دے مغربی بنگال دی صوبائی صدر سی۔
2014 دیاں بھارتی عامَ چوناں وچ آسنسول لوک سبھا سیٹ لئی اس نوں امیدوار وجوں آل انڈیا ترنمول کانگرس نے امیدوار بنایا سی۔
اوہ مغربی بنگال توں بھارتی پارلیمنٹ دے اچّ ایوان راج سبھا لئی چنی گئی سی ۔ اس دی معیاد 18 اگست 2017 تک سی ۔
حوالے
گٹھ:جم 1967 گٹھ:زندہ لوکگٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی لوک
قربان علی دری نجف‌ آبادی
سیاسی سرگرمیاں
حساس انٹیلی جنس وزارت د‏‏ی ذمہ داری حق دے حوالے کرنے اُتے خاتمی اُتے تنقید کيتی گئی۔ 11 فروری 1998 نو‏‏ں قتل دے اک سلسلے دے انکشاف دے بعد نجف آبادی نے استعفیٰ دتا تے انہاں د‏‏ی جگہ علی یونسی نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ اپنی یادداشتاں وچ ، اوہ دعوی کردے نيں کہ اس وزارت دے قیام دے بعد پہلے وزیر اطلاعات دے انتخاب دے دوران ، محمد محم دتی ریشہری دے سامنے انہاں دے ناں دا ذکر کيتا گیا سی۔ اپنے مقدمے د‏‏ی سماعت وچ ، عبداللہ نوری نے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ انہاں ہلاکتاں تو‏ں آگاہ نيں ۔ سیریل قتل کیس دے مطابق ، جس وچ دروش تے پروونہ فوروہر دے قتل وی شام‏ل سن ، وزارت انٹلیجنس وچ انہاں دے قاتلاں نے انہاں نو‏ں انہاں دے درجہ بندی دے حکم دے مطابق ہلاک کيتا سی ، تے اس طرح د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں وزارت انٹیلی جنس وچ "معمول" سمجھیا جاندا سی۔ انہاں نے اپنی سرکاری تنخواہ پرچی اُتے اوور ٹائم وی حاصل کيتا تے بعد وچ انتظامیہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی ۔ قربان علی دری نجف آبادی نے اک بار کابینہ وچ حلف لیا سی کہ ساری ہلاکت خفیہ اطلاعات دا کم نئيں ا‏‏ے۔ دوسری بار ، جدو‏ں وزارت انٹلیجنس دے ممبر د‏‏ی زیر حراست افراد نے قتل دے الزامات اُتے اصرار کيتا کہ انہاں نے اس تو‏ں قتل دا حکم لیا اے ، تاں انہاں نے حلف برداری دے نال ہی ایہ الزام خارج کردتا۔
علی فلاحیان دے بعد ، اوہ وزارت انٹیلی جنس دے انچارج سن ، تے انہاں دے بعد ، علی یونسی نے ایہ عہدہ سنبھال لیا۔
مجلس خبرگان دے 2015 دے انتخابات وچ ہارشمی رفسنجانی دی امیدواراں د‏‏ی لسٹ وچ دری نجف آبادی شام‏ل سی ، تے ايس‏ے دے ذریعہ اس اسمبلی وچ داخل ہوئے۔ اس لسٹ وچ شام‏ل امیدوار وی سید محمد خاتمی دے حمایت یافتہ سن ، جنہاں دے نال انہاں نے اسلامی مشاورتی اسمبلی دے لئی منظور شدہ امیدواراں دے نال " امید د‏‏ی لسٹ " دے طور اُتے حوالہ دتا۔
یوروپی یونین د‏‏ی پابندیاں
یوروپی یونین (EU) نے ایرانی شہریاں دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی تے شدید خلاف ورزی وچ اپنے کردار دے لئی 13 اپریل ، 2011 نو‏‏ں 32 ایرانی عہدیداراں ، جنہاں وچ غوربان علی ڈوری نجف آبادی ، نو‏‏ں یورپی یونین وچ داخل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی۔ یورپ وچ انہاں عہدیداراں دے تمام اثاثے وی ضبط کرلاں گے ۔ یوروپی یونین دے اک بیان دے مطابق ، ایران وچ انتخابات دے بعد ہونے والے جبر وچ حصہ لینے دے لئی ، دری نجف آبادی نو‏‏ں منظور کيتا گیا اے (2009)
انسانی حقوق د‏‏ی پامالی
یوروپی یونین دے بیان وچ کہیا گیا اے کہ: "دری نجف آبادی ستمبر 2009 تک اٹارنی جنرل سی (محمد خاتمی د‏‏ی حکومت دے وزیر انٹلیجنس)۔ بطور اٹارنی جنرل ، انہاں نے صدارتی انتخابات دے نتائج دے خلاف ابتدائی احتجاج دے بعد لازمی مقدمات چلانے دا حکم دتا۔ اس عدالت وچ ، مدعا علیہان نو‏‏ں بنیادی حقوق تے وکیل تک رسائی تو‏ں محروم کردتا گیا سی۔ اوہ کہریزک وچ ہونے والی ہراسانی دا وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ »
کنبہ
مجتبیٰ تہرانی دا اک بیٹا اس دا داماد اے تے حسام الدین اشنا اس دا دوسرا داماد ا‏‏ے۔ ہور ، اس دے اک داماد حج مصطفیٰ روزبھیانی ، اک وکیل نيں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دوسری مجلس شورای اسلامی دے ارکان گٹھ:چوتھ‏ی مجلس شورای اسلامی دے ارکان گٹھ:پنجويں مجلس شورای اسلامی دے ارکان گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم گٹھ:1945 دے جم گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:حزب جمہوری اسلامی دے سیاست دان گٹھ:آیت اللہ
مانسی گریشچندر جوشی
thumb مانسی گریشچندر جوشی اک بھارتی پیرا-بیڈمنٹن اتھلیٹ اے۔ اس نے سویٹزرلینڈ دے باسیل وکھے پیرا-بیڈمنٹن ورلڈ چیمپیئن شپ 2019 جتی۔ اس وچ مانسی نے سونے دا تمغہاپنے ہی دیس دی پارل پرمار نوں ہرا کے جتیا۔
2011 وچ اک کار حادثے دوران اپنی اک لتّ گواؤن توں بعد اسنے پیشہ ور طور اتے بیڈمنٹن کھیڈنی شروع کیتی۔ 2011 وچ اک کار حادثے دوران جوشی اپنی اک لتّ گوا بیٹھی۔ حادثے توں بعد اس نے بیڈمنٹن نوں اپنایا۔
نجی زندگی اتے پچھوکڑ
جوشی 6 سالاں دی سی جدوں اس نے اپنے پیؤ نال بیڈمنٹن کھیڈنا شروع کر دتا سی، جو کہ بھابھا ایٹمی کھوج سینٹر (BARC) دے سیوامکت سائنسدان سی۔ اک بچے دے طور تے مانسی نے وکھ-وکھ پاٹھکرم سنے ہور سرگرمیاں وچ حصہ لیا سی۔ حالانکہ بیڈمنٹن اس دا من پسند کھیڈ سی اتے اس دے پیؤ اس دے پہلے کوچ رہے۔
اس دے پیؤ اپنے بچیا نوں اکادمک ادارے وچ دیکھنا چاہندے سن۔ ایہی کارن سی کہ جوشی نے کمپیوٹر سائنس دے موضوع نوں اپنایا تے اک سافٹویئر انجینیئر بن گئی۔
اس نے ممبئی یونیورسٹی دے (کے۔جے۔ سومیا) کالج آف انجینیئر توں 2010 وچ الیکٹرونکس انجینیئرنگ وچ گریجوئیشن دی ڈگری حاصل کیتی اتے اس نے سافٹویئر انجینیئر وجوں کم کرنا شروع کر دتا۔
دسمبر 2011 وچ جدوں مانسی اپنے موٹرسائیکل تے دفتر نوں جا رہی سی کہ غلط پاسیوں آؤندی اک بسّ نے اس وچ ٹکر ماری اتے مانسی دی لتّ کچلی گئی۔
اوہ اک بھیانک تجربہ سی جدوں ایمبولینس نوں پہنچن وچ کئی گھنٹے لگ گئے اتے پولیس والیاں نوں مزبورن جوشی نوں رکٹی سٹریچر تے ہسپتال لے جانا پیا۔ اس نوں حادثے توں 9 گھنٹے بعد صحیح ڈاکٹری دیکھبھال ملی۔ اوہ ہسپتال وچ 45 دناں لئی داخل رہی اتے اس دی لتّ نوں بچاؤنا ڈاکٹراں دی پہل رہی۔ اس دا ہر پنج توں دس دناں وچ آپریشن ہندا سی۔ گینگرین کارن اوہ ایہہ لڑائی ہار گئی اتے اس دی لتّ وی کٹنی پئی۔
اوہ ہولی-ہولی پروستھیٹک لمب (نقلی لتّ) نال ترنا شروع ہوئی۔ ادوں ہی جوشی نے اپنی صحت یابی دے حصے وجوں بیڈمنٹن ول پرتن دا فیصلہ کیتا۔ اس نے پیرا-بیڈمنٹن دی سکھلائی گمبھیرتا نال شروع کیتی اتے سٹے وجوں بھارت دی قومی ٹیم دا حصہ بن گئی۔
پیشہ ور پراپتیاں
سال 2014 وچ بیڈمنٹن نوں پیشہ ور روپ وچ اپناؤن توں بعد جوشی نے کئی پرمکھ قومی اتے قومانتری ٹورنامینٹ تمگے جتے۔
اس نوں سبھ توں وڈی کامیابی 2015 وچ ملی جدوں اس نے پیرا-بیڈمنٹن ورلڈ چیمپیئن شپ وچ مکسڈ ڈبلز وچ چاندی دا تمغہ جتیا۔ بعد وچ 2017 وچ اس نے اسے ہی ٹورنامینٹ وچ سنگلز وچ کانسی دا تمغہ جتیا۔
2016 وچ اس نے پیرا-بیڈمنٹن ایشیئن چیمپیئن شپ وچ خواتین سنگل اتے خواتین ڈبلز دوہاں وچ ہی کانسی دا تمغہ جتیا۔ اس توں بعد 2017 وچ پیرا-بیڈمنٹن ورلڈ چیمپیئن شپ وچ کانسی دا تمغہ جتیا۔
2018 وچ، جوشی نے ایشیئن پیرا کھیڈاں اتے تھائیلینڈ پیرا-بیڈمنٹن انٹرنیشنل وچ کانسی دا تگما جتیا۔
اسے سال ہی اس نے نامور پلیلا گوپیچند حیدرآباد اکیڈمی وچ سکھلائی شروع کیتی۔ جوشی اپنی زندگی وچ نویں موقعے دواؤن دا سہرا اس اکادمی نوں ہی دندی اے۔
23 نومبر 2020 وچ جوشی نوں بیبیسی ولوں 100 بااثر عورتاں دے لسٹ، جس وچ عالمی دیاں کامیاب عورتاں درج ہن، وچ شامل کیتا گیا۔ اس توں پہلاں اوہ سال دیاں پنج نامزد بھارتی کھڈارناں وچو اک سی۔
جوشی دے اپر باربی دا اک ماڈل وی تیار کیتا گیا اے۔ ایہہ اک نقلی لتّ والی باربی ماڈل 11 اکتوبر 2020 نوں قومانتری بیٹی دن والے دن جاری کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ؛بھارتی عورتاں
وریندر شرما
ویریندر شرما (جم 11 ستمبر 1971) اک بھارتی سابقہ کرکٹر اے۔ اسنے 1990 توں 2006 دے وچکار ہماچل پردیش لئی پنجاہ پہلے درجے اتے چالی لسٹ اے میچ کھیڈے ہن۔ اوہ ہن امپائر اے۔ شرما 29 ستمبر 2015 نوں انڈیا اے بنام دکھنی افریقہ دے درمیان ٹی -20 ٹور میچ وچ امپائر وجوں کھڑھا ہویا سی۔
نومبر، 2016 وچ ممبئی اتے اتر پردیش وچالے رنجی ٹرافی میچ دوران، دوجے امپائر سیم نوگجسکی دے بیمار ہون توں بعد شرما نوں دوجے دن کھڑھا ہونا پیا۔
مارچ 2017 وچ، اوہ 2016–17 وجے ہزارے ٹرافی دے فائینل وچ کھڑھا ہویا سی۔ 10 جنوری 2020 نوں، اوہ اپنے پہلے ٹی -20 قومانتری میچ (ٹی 20 آئی) وچ، بھارت اتے شریلنکا وچالے میچ وچ کھڑھا ہویا سی۔ اک ہفتے بعد 17 جنوری 2020 نوں، اوہ بھارت اتے آسٹریلیا وچالے میچ وچ اپنے پہلے اک دنا قومانتری (ونڈے) میچ وچ کھڑھا ہویا۔
جنوری 2021 وچ، قومانتری کرکٹ کونسل (آئی۔سی۔سی۔) نے اس نوں بھارت اتے انگلینڈ وچالے دوسرے ٹیسٹ میچ لئی میدان دے امپائراں وچوں اک وجوں نامزد کیتا۔ 13 فروری 2021 نوں اوہ بھارت اتے انگلینڈ وچالے، اک فیلڈ امپائر دے طور اُتے اپنے پہلے ٹیسٹ وچ کھڑھا ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی اک روزہ قومانتری کرکٹ امپائر گٹھ:بھارتی ٹیسٹ کرکٹ امپائر گٹھ:بھارتی کرکٹ امپائر گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1971
لوکدھارا دے عنصر
موکھکتا
لوکدھارا دی تشریح تے وچار لئی موکھکتا دا عنصر ودھیرے اہم جاپدا اے۔ جس سبھیاچار وچ بولی دا کوئی لکھتی روپ نہیں اے، اس وچ لگبھگ سارا کمیونیکیشن زبانی روپ وچ ہی کیتا جاندا اے۔ مگر ایلن ڈنڈیز دا وچار اے کہ اس ماپ دنڈ نوں اپناؤن نال اصولی پدھر تے کئی سمسیاواں پیدا ہو جاندیاں ہن۔ سبھ توں پہلی گل ایہہ اے کہ جس سبھیاچار وچ بولی دا کوئی لکھتی روپ نہیں اے اس وچ لگبھگ سارا کمیونیکیشن زبانی روپ وچ ہی کیتا جاندا اے۔ اجیہے سبھیاچار وچ بولی، شکار دیاں ودھیاں جاں ویاہ دے نیم، آدی پشت در پشت زبانی روپ وچ ہی تردے ہن۔ دوسری گل ایہہ اے کہ لوکدھارا دے بہت سارے روپ زبانی دے الٹ صرف لکھتی روپ وچ ہی وئکت تے سنچارت ہندے ہن، جویں آٹوگراف کتاب والے شعری - بند، حاشیہ ٹپنیاں اتے روایتی چٹھیاں آدی۔ زبانی کمیونیکیشن والے ماپ - دنڈ متعلق تیسری مسئلہ ایہہ اے کہ لوکدھارا دے کجھ روپ جسمانی حرکتاں تے انحصار ہندے ہن۔ بھاویں زبانی نوں لکھت روایت دے تجزیہ نال ہی متعلق کیتا گیا اے۔
روایت
روایت لوکدھارا دا اہم عنصر اے۔ روایت نال میل توں بنا لوکدھارا جیونت ہی نہیں رہِ سکدی۔ روایت وچ اوہی پکھ آؤندے ہن جو پشت در پشت اگے چلے آؤندے ہن۔ پر ٹی۔ ایس۔ ایلیئٹ اس گل نال سہمت نہیں اے۔ اوہ روایت نوں اک اہم عنصر نہ مندا اے پر اس دی اندھا دھندھ پیروی نوں ٹھیک نہیں مندا۔ اس مطابق، "روایت اک بہت ہی مکمل اہمیت دی چیز اے۔ ایہہ وراثت وچ حاصل نہیں کیتی جا سکدی اتے جے کسے نے اس نوں حاصل کرنا ہی اے تاں اجیہا کرن لئی چوکھی گھالنا اتے لگاتار سرڑ دی لوڑ ہوویگی۔ اتہاس گواہ اے کہ کوئی وی سماج اپنی روایت نوں بھلّ نہیں سکدا۔ لوک گروہ دے علم وچ روایت دے انشاں دی ہوند ہی لوکدھارا اے۔ ڈاکٹر۔ ونجارا بیدی مطابق، "لوک رہتل دی سفر سدا روایت مکھ رہی اے اتے اس سفر دا سارا اڈنبر لوک دھارا دا ہی ساکار اے۔" لوکدھارا وچ لوک جیون دیاں پرمپراواں نوں ہی دیکھیا جاندا اے۔
لوکمانس
لوکدھارا دا تیجا خاص عنصر لوکمانس اے جو لوکدھارا وانگ ہی سماج تے لوکاں نوں روایت وانگ پشت حاصل ہندا اے۔ ڈاکٹر۔ ونجارا بیدی دے وچار مطابق "لوک سنسکتی دی ہر دماغی تے بھوتک پکریا دے ویگ دا مول سروت گروہی چتّ ہندا اے۔ اسے گروہی چتّ نوں لوک من کیہا جاندا اے۔ لوک من دا مکھ لچھن اسدا ترک رہت ہونا دوجا اسدا پراسرار ہونا اے۔ لوک مانس نوں چار طبقےآں وچ ونڈیا جا سکدا اے۔ پہلاں، لوک من انوکھا سوچ سوچ وچار دا روپ اے۔ لوک من نوں سوچ اتے واستوکتا وچ کوئی انتر دکھائی نہیں دندا اے۔ لوک من دا واستوکتا دا تجزیہ سائنسدان من نالوں وکھرا ہندا اے۔ لوک من لئی اوہ سبھ کجھ اصلی اے جو کلپیا جا سکدا اے۔ جو سوچ وچ آ سکدا اے اوہ ممکن اے، جو ممکن اے اوہ اصلیت اے۔ دوجا، لوک مانس دا یعقین جادو - ٹونے، منتر، جنتر نال ناممکن کماں نوں ممکن بنا سکدا اے۔ اوہ اس نوں قدرتی طاقت دے اک ترقی دے روپ وچ ہی پروان کردا اے۔ جادو ٹونے دے ماہر انسان نوں سیانا جاں چیلا آکھیا جاندا اے۔۔ تیجا، لوک مانس چیتناوادی سوچ وچار اے۔ لوک مانس دا ایہہ یعقین اے کہ جس وستو دا ناں اے اس دی شکل اے۔ جس دا سریر اے اس وچ جان وی اے کیونکہ آتمشیل مفکر مطابق جڑھ وچ چیتنتا اے۔ چوتھا، لوکک اتے استاد کھیتر وچ کئی طرحاں دیاں ریتاں وچ یعقین رکھیا جاندا اے۔ دیوی دیوتیاں نوں خوش کرن لئی، بیماری دور کرن لئی کئیاں ریتاں کیتیاں جاندیاں ہن۔
لوک پروانگی
لوکدھارا دا اک پمکھّ عنصر لوک پروانگی اے۔ لوکدھارا یتناں ولوں گھڑی نہیں جاندی، اسدی اپج سہج سبھا ہندی اے۔ ڈینش بولی سائنسدان جیسپرسن دا وچار اے کہ کسے وی پکار دے لوک ساہت دی رچنا صرف اک انسان ہی کردا اے، پچھوں ادلا بدلی بھاویں سارا سماج کردا اے۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ کوئی لوک گیت، لوک کہانی جاں کوئی لوک کہانی کسے اک انسان دی رچنا ہندی اے، پچھوں لوک اس وچ ویلے ویلے بدلی کردے رہندے ہن اتے اسنوں پروانگی دے کے توردے رہندے ہن۔ لوکدھارا دی سامان وچ بہت کجھ لوک گروہ ولوں ہی ہوند وچ آؤندا اے۔ کوئی رچنا جو بھاویں کسے اک انسان دی اے جاں کہ گروہی منڈلی دی اے، جدوں تک لوک گروہ اسنوں پروانگی دے کے اگے نہیں توردا، اوہ پشت در پشت اگے جان والی چیز نہیں بنیگی، نہ ہی اس وچ روایت دے انش شامل ہو سکنگے۔ ایہہ گل پکی ہو چکی اے کہ لوکدھارا دے بہتے عنصر اک پیڑھی توں دوجی پیڑھی تک زبانی روپ وچ چلدے آئے ہن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:رہتل
انیتا دیوی
انیتا دیوی (جم 16 اپریل 1984) اک بھارتی نشانیباز اے جو پلول، ہریانہ دی رہن والی اے۔ 2011 توں لے کے 2019 تک اس نے لگاتار قومی پدھر تے تگمے جتے ہن، جس وچ 2013 دی سالانہ نیشنل شوٹنگ چیمپیئن شپ وچ اک سونے دا تگما وی شامل اے۔
نجی زندگی اتے پچھوکڑ
دیوی نوں نشانیبازی دا مشق کرن لئی اپنے ڈیپارٹمنٹ توں خاص اجازت لینی پئی۔ اس نے کروکشیتر دی گوروکل رینج وچ سکھلائی لینی شورُ کیتی
2013 وچ اس نے آل انڈیا پولیس چیمپیئن شپ وچ تن سونے دے تگمے جتے۔ پولیس دی نوکری نوں سماں نہ دین کرکے اس نوں وبھاگی دباء دا وی ساہمنا کرنا پیا اتے شوٹنگ اتے اپنی نوکری وچکار کسے اک نوں چنن لئی مجبور ہونا پیا۔ آخر اس نوں کھیڈ تے دھیان مرتکز کرن لئی استعفٰی دے دتا۔ حالانکہ، ہریانہ پولیس نے اس دا استعفٰی ٹھکرا دتا۔
دیوی نے سال 2011 توں لے کے 2019 تک ہر سال قومی پدھر تے تگمے جتے۔
کریئر
سال 2013 وچ دیوی نے آل انڈیا پولیس چیمپیئن شپ وچ تن سونے دے تگمے اتے سرووتم نشانیباز دا انعام جتیا۔ اس تو بعد اس نے اسے سال قومی شوٹنگ چیمپیئن شپ وچ 25 میٹر ایئر پسٹل مقابلے وچ سونے دا تگما دولت مشترکہ کھیڈاں وچ سونے دا تگما جیتو انیشا سید نوں ہرا کے جتیا۔
سال 2015 وچ اس نے نیشنل کھیڈاں وچ چاندی دا تگما جتیا۔
سال 2016 وچ ہینوور وچ ہوئے قومانتری شوٹنگ مقابلے وچ اس نے 10 میٹر ایئر پسٹل ٹیم مقابلے وچ چاندی دا تگما اتے 25 میٹر ایئر پسٹل ٹیم مقابلے وچ کانسی دا تگما جتیا۔
تگمے
10 میٹر ایئر پسٹل خواتین (ٹیم)
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں
حدیث منزلت اُتے اک نظر
شیعہ تے اہل سنت دے منابع وچ ذکر ہونے والی معروف احادیث وچو‏ں اک حدیث’’حدیث منزلت‘‘ا‏‏ے۔ جس وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم حضرت امیرالمومنین تو‏ں فرماندے نيں:
"اما ترضی ان تکون منّی بمنزلة هارون من موسیٰ " ۔کیہ پسند نئيں کہ تسيں میرے لئے ایداں دے ہوئے جاو جداں موسیٰ دے لئی ہارون؟‘‘
دوسری نقل دے تحت آپ(ص) نے فرمایا:
’’انت منّی بمنزلة هارون من موسیٰ ‘‘ تسيں میرے لئے ایداں دے ہوئے جداں موسیٰ دے لئی ہارون۔‘‘
اک ہور تعبیر وچ ایويں اے کہ پیغمبر(ص) نے فرمایا:
’’علیّ منّی بمنزلة هارون من موسیٰ ‘‘ ۔علی(ع)نوں میرے تو‏ں اوہی نسبت اے جو ہارون نو‏‏ں موسیٰ نال سی۔‘‘
ہور بہت ساری احادیث دے مقابلے وچ اس حدیث د‏‏ی ممتاز خصوصیت ایہ اے کہ اس حدیث نو‏‏ں ہور محدثین دے علاوہ بخاری تے مسلم نے وی نقل کيتا ا‏‏ے۔ اہل سنت د‏‏ی اصطلاح وچ ایہ حدیث ایسی حدیث اے کہ بخاری تے مسلم دونے نے اس اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔
دوسری گل ایہ کہ ایہ حدیث امیرالمومنین(ع) د‏‏ی امامت اُتے کئی پہلواں تو‏ں دلالت کردی اے ؛ لہٰذا اس اعتبار تو‏ں ايس‏ے حدیث تو‏ں کئی جہات تو‏ں استدلال کيتا جا سکدا اے ۔ ايس‏ے لئے ساڈے علماء نے شروع تو‏ں ہی اس حدیث اُتے خصوصی توجہ فرمائی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دوسرےآں نے وی اسنو‏ں اپنی اسناد تو‏ں نقل کرنے تے مختلف رستےآں تو‏ں اس دا جواب دینے دا اہتمام کيتا ا‏‏ے۔
حدیث منزلت دے راوی
بعض اصحاب پیغمبر دے ناں جنہاں نے اس حدیث نو‏‏ں نقل کيتا اے ۔ ايس‏ے طرح مختلف صدیاں نال تعلق رکھنے والے مشہور ترین محدثین ، مفسرین تے مورخین د‏‏ی طرف وی اشارہ کرن گے۔
۱ ۔ امیر المومنین علی علیہ السلام
راویان حدیث د‏‏ی ابتدا وچ خود امیرالمومنین(ع) دا اسم گرامی چمک رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض اصحاب نے اس حدیث نو‏‏ں نقل کيتا اے، انہاں دے ناں ایہ نيں:
۲ ۔ عبد اللہ ابن عباس
۳ ۔عبد اللہ ابن مسعود
۴ ۔ جابر ابن عبد اللہ انصاری
۵ ۔ سعد ابن ابی وقاص
٦ ۔ عمر ابن خطاب
٧ ۔ ابو سعید خدری
۸ ۔ براء ابن عازب
٧ ۹ ۔ جابر ابن سمرہ
۱۰ ۔ ابوہریرہ
۱۱ ۔مالک ابن حویرث
۱۲ ۔ زید ابن ارقم
۱۴ ۔ حذیفہ بن اسید
۱۵ ۔ انس بن مالک
۱٦ ۔ عبد اللہ ابن ابی اوفی
۱۸ ۔ عقیل ابن ابی طالب
۱۹ ۔ حُبشی ابن جنادہ
۲۰ ۔ معاویہ ابن ابو سفیان
۱ ۔ ام المومنین ام سلمہ
۸
حدیث منزلت دا تواتر
تیس ( ۳۰) تو‏ں ودھ اصحاب نے اس حدیث نو‏‏ں روایت کيتا اے ، ممکن اے اصحاب وچو‏ں مرداں تے خواتین نو‏‏ں ملیا ک‏ے راویاں د‏‏ی تعداد چالیس ( ۴۰) تک پہنچ جائے۔
ابن عبد البر’’الاستیعاب‘‘ میں اس حدیث دے بارے وچ لکھدے نيں:یہ حدیث، صحیح ترین تے معتبر ترین روایات وچو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ ايس‏ے تسلسل وچ کہندے نيں: سعد ابن ابی وقاص د‏‏ی حدیث بہت ساری اسناد تو‏ں نقل ہوئی ا‏‏ے۔
ابن عبد البر اس حدیث نو‏‏ں روایت کرنے والے بعض اصحاب دا ناں لینے دے بعد کہندے نيں: البتہ اک ہور گروہ نے وی اس حدیث نو‏‏ں نقل کيتا اے جس دے تمام افراد دا ناں لینا طوالت دا باعث ہوئے گا۔
’’رہتل الاکمال‘‘ میں مزی نے وی اس حدیث د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے تے امیرالمومنین(ع) دے حالات زندگی وچ ايس‏ے طرح اظہار نظر کيتا ا‏‏ے۔
حافظ ابن عساکر بھی’’ تریخ مدینہ دمشق‘‘ وچ بہت سارے مواقع اُتے امیرالمومنین(ع) دے حالات بیان کردے وقت اس حدیث د‏‏ی اسناد وطرق نو‏‏ں تقریباً ویہہ ( ۲۰) اصحاب تو‏ں ذکر کردا اے ۔
اسی طرح حافظ ابن حجر عسقلانی اس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے والے بعض اصحاب کانام لینے دے بعد انہاں وچو‏ں اک گروہ د‏‏ی روایت دا متن نقل کردے ہوئے تے کہندا اے :ابن عساکر نے علی(ع) دے حالات زندگی دے ضمن وچ حدیث منزلت دے تمام طرق نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔
اس بناء اُتے حدیث منزلت ، کہ جو شیعہ مفکرین دے ہاں متواتر اے، اہل سنت دے ہاں وی صحیح ، معروف تے مشہور احادیث وچو‏ں اے ؛ بلکہ انہاں دے ہاں وی متواتر احادیث وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
حاکم نیشاپوری ايس‏ے ضمن وچ کہندے نيں:حدیث منزلت ، تواتر د‏‏ی حد تک پہنچی ہوئی ا‏‏ے۔
اسی طرح’’قطف الازهارالمتناثرة فی الأ خبار المتواترة‘‘ وچ ، جس وچ متواتر احادیث نيں، حافظ جلال الدین سیوطی نے اس حدیث نو‏‏ں وی نقل کيتا اے ۔
شیخ علی متقی ہندی نے’’ قطف الازهارالمتناثرة فی الأ خبار المتواترة ‘‘ وچ اس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے وچ سیوطی د‏‏ی پیروی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس حدیث دے متواتر ہونے دا اعتراف کرنے والےآں وچو‏ں اک دیار ہند دے محدث شاہ ولی اللّٰہ دہلوی اے ۔ انہاں نے اس مطلب کو’’ازالة الخفاء فی سیرة الخلفاء ‘‘ وچ لکھیا ا‏‏ے۔
۱۰
مختلف صدیاں وچ اس حدیث دے راوی
ایتھ‏ے اسيں اہل سنت دے مشاہیر وچو‏ں اک ایداں دے گروہ د‏‏ی طرف اشارہ کراں گے جو مختلف صدیاں وچ اس حدیث نو‏‏ں روایت کرنے والے نيں:
۱ ۔ محمد ابن اسحاق ۔صاحب کتاب السیرۃ ؛
۲ ۔ ابوداود سلیمان ابن داود طیالسی ۔صاحب المسند ؛
۴ ۔ ابو بکر ابن ابی شیبہ۔صاحب کتاب المصنّف؛
۵ ۔ احمد ابن حنبل شیبانی ۔صاحب المسند ؛
٦ ۔ محمد ابن اسماعیل بخاری ۔ صحیح بخاری؛
۸ ۔ ابن ماجہ قزوینی۔ سنن ابن ماجہ؛
۹ ۔ ابو حاتم ابن حبّان۔صحیح؛
۱۰ ۔ محمد ابن عیسیٰ ترمذی۔سنن ترمذی؛
۱۱ ۔ عبد اللہ ابن احمد ابن حنبل ۔ ایہ اہل سنت دے وڈے پیشوااحمد ابن حنبل دا بیٹا ا‏‏ے۔ کدی بعض علماء ، عبد اللہ نو‏‏ں اس دے باپ اُتے ترجیح دیندے نيں۔ اس نے اس حدیث نو‏‏ں ’’زیادات مسند احمد‘‘اور’’زیادات مناقب احمد‘‘ میں نقل کيتا ا‏‏ے۔
۱۲ ۔ ابو بکر بزار۔صاحب المسند؛
۱۳ ۔ نسائی ۔ صاحب صحیح؛
۱۵ ۔ محمد ابن جریر طبری۔ صاحب تریخ تے تفسیر؛
۱٦ ۔ ابو عوانہ۔ صاحب صحیح؛
۱٧ ۔ ابو شیخ اصفہانی ۔ صاحب طبقات المحدثین؛
۱۸ ۔ ابو القاسم طبرانی۔ صاحب معجم (کبیر، اوسط، صغیر)؛