پنجابی_دی_سیاسی_تریخ
انگریزاں دی پنجابی دشمنی
انگریز نیں سندھی، بنگالی نوں پرچلت کیتا اتے بنگال تے سندھ وچ لایا، جس انگریز نے اُردو نوں بناون لئی فورٹ ویلئم کالج وچ 19ویں صدی دے پہلے دھاکے وچ کلاساں پڑھائیاں، اُس نوں بھلا پنجابی نال کیوں وَیر سی؟ اس نہ تے پنجابی نوں منیا، نہ پشتو، بلوچی تے کشمیری نوں گھاں پائی سگوں پنجابی دے بہوں سارے رسم الخطاں یعنی لپِیّاں نوں وی مکا دِتا۔ جی ڈبلیو لائٹنر ورگے انگریز افسر تے آپدی سرکار نوں متاں دیندے رہے پر لندنی سرکار وڈی لڑائی پاروں جیہڑی پالیسیاں بنائیاں سن انہاں وچ پنجابی، پشتو، بلوچی، براہوی، کشمیری، واخی، شینا، ےوگر تے بلتی ورگیاں دیسی زباناں لئی گنجائشاں نہیں سن۔ ایس دی وڈی وجہ فرنٹیئر فارورڈ پالیسی سی۔ 29مارچ 1849 نوں خطہ پنجاب دی حکومت ”لہور دربار“ نوں ڈھاون توں پہلاں انگریزاں جیہڑیاں پالیسیاں اُساریاں سن انہاں نوں پنجاب تے قبضے توں بعدوں لہور دربار دی تھاواں تے لانا شروع کر دِتا۔ لہور دربار وچ پشاور، قبائلی تھاواں (فاٹا)، کشمیر بشمول جموں، گلگت بلتستان شامل سن۔ جیہڑی پالیسیاں انگریز بنا چکے سن انہاں وچ لارڈ میکالے دی 1835 دی تقریر نوں بہوں اہمیتاں حاصل سن۔ فارسی مکاون دی ایہہ نویں پالیسی نوں لاون وچ کمپنی بہادر تے برطانیہ دی پارلیمنٹ رَلے ہوئے سن۔ وارن ہیسٹنگز ورگے انگریزاں دا زمانہ پرانا ہوگیا سی جیہڑے کلاسیکل زباناں (سنسکرت، عربی، فارسی) دی گل کردے سن اتے پرتگالیاں  وانگ تامل، بنگالی دے وی حامی سن۔ ہن نوِیاں پالیسیاں اگئیاں سن جنہاں تے فرنٹیئر فارورڈ پالیسی دا سایہ سی۔ ایس تقریر وچ زار روس توں ڈراون اتے فرنٹیئر فارورڈ پالیسی نوں ودھاون دے نال فارسی نوں مکاکے انگریزی نوں لاون دا اعلان کیتا گیا سی۔ ایس تقریر نال پتہ چلدا ہے پئی روس وچ سر چکدی مڈل کلاس نوں سامنے رکھدے ہوئے پرانی پالیسی بدل رہی سی۔ رب سانوں سب نوں توفیقاں دیوے اتے اسی اک وار میکالے دی تقریر پڑھ لیے تاں سب گلاں آشکارا ہوجاون گیاں۔ چتتے رہوے، جداں 1809 وچ لہور دربار تے انگریزاں وچ لہور معاہدہ ہو یا سی اس ویلے انگریز ایہہ گل من لئی سی پئی زار روس تے انگریزاں وچ پنجاب اک بفرزون ہوسی ۔ لارنس برادران پرانی پالیسی دے حق وچ سن تاں مارے اوہ پنجاب تے انگریزاں دے قبضہ دی مخالفتاں کردے رہے سن پر 1846 وچکار پنجاب بارے مل مارن والے تے بفرزون رکھن والے دونویں گروپاں وچ سمجھوتہ ہو گیا سی اتے ایس سمجھوتے دی رڑک برٹش پارلیمنٹ وچ ہون والی 1848 دی تقریراں وچ محفوظ ہے۔ 1809دے معاہدے دے ساڈے خطہ تے سیاستاں تے بہوں اثرہوئے سن۔ اک پاسے پنجاب دی طاقتاں نوں انگریزاں منن دا اقرار کر لِتا سی پر دوجے پاسے پنجاب دی بہوں ساری تھاواں(ستلج پار دے علاقے) وچ انگریزاں آپدی پالیسیاں لادِتیاں سن۔ زباناں دے حوالہ نال جو کچھ ستلج پاردی تھاواں تے 1809 توں 1849 وچکار واپری ایس پکھ تے گھٹ کم ہویا ہے۔ اینہاں تھاواں تے ہندواں دی وڈی گنتری وی سی پر مسلمان پنجابیاں دیاں وڈیاں پاکٹاں وی سن۔ ایس معاہدے پاروں ستلج توں دِلّی تیک دی تھاواں اُتے چھوٹی موٹی ریاستاں تے لہور دربار دی حکومت نہیں بن سکدی سی اتے مہاراجہ نوں کشمیر تا پشاور حکومت بناون دی کھل سی۔ ایس توں فیدا چکدے ہوئے انگریزاں پٹیالہ، انبالہ، لدھیانہ ، حصار، تھانیسر، جیند، ملیر کوٹلہ، فیروز پور ورگیاں تھاواں تے اُردو، ہندی نوں بڑی ہشیاری نال وادھا دِتا تے نالوں نال پٹیالے دے راجہ نوں لہور دے مہاراجہ دے مقابلیاں وچ ٹیک دِتی۔ پنجاب وچ زبان تے دھرمی ونڈاں نوں سیاستاں وچ واڑن دا ایہو ویلہ سی۔ ایس پالیسی دا انگریز نوں اتے فیر انگریز دے بعدوں آون والے انگریزاں دے دیسی سجناں نوں بہوں فیدہ ہویا۔ پنجابی سکھاں نوں گورمکھی تے مذہبی بنیاد پرستی ول کیتا گیا اتے ایہہ آکھیا پئی رنجیت سنگھ سکھ ہوندے ہوئے مُسلیاں نال رَل مل کے حکومتاں کررہیا ہے۔ ستلج پار رہن والے پنجابی مسلماناں نوں آکھیا پئی پنجابی سکھاں دی زبان ہے اتے تسی اُردو پڑھو کیونجے ایہہ مسلماناں دی زبان ہے۔ ”لہور دربار “ دی حکومت نوں بدنام کرن لئی ظلم دی داستاناں گھڑیاں گیاں اتے جہادیاں نوں وی ہلاشیریاں دِتیاں۔ تریجے پاسے پنجابی ہندواں نوں ہندی ول لایا گیا۔ جیمس مل ورگیاں انڈین ہسٹری تے کتاباں لکھیاں تے ہندو دور، سکھ دور، مسلم دور ورگیاں اصطلاحاں ایجاد کیتیاں اتے مسلم حملہ آور دی گل وی کیتی۔ لدھیانہ وچ پہلا کالج وی بنایا گیا اتے کرنل ویڈ ورگیاں جیہڑی پالیسیاں بنائیاں اوہ اک وڈی جنگ دی تیاریاں سن۔ ایہہ سب بندوبست 1809 توں 1849 دے وچکار ستلج پار توں دلی تیک دی پنجابی تھاواں تے ہشیاریاں نال بنایا گیا۔ جیہڑے بندے تیا ر ہوجاندے ایہناں نوں دِلی کالج لے جایاجاندا جیہڑا جسوس پیدا کرن دی وڈی فیکٹری سی۔ اجہی تعلیمی فیکٹریاں اج دے پاکستان وچ وی چلدیاں نیں۔جی ڈبلیو لائٹنر سمیت بہوں سارے انگریز لکھاری آپوں منیندے نیں پئی دِلّی توں پشور تیک سب توں وڈی تے قدیمی زبان پنجابی ہی سی اتے ایس نوں پنج توں وادھ رسم الخطاں وچ لکھیا جاند اسی اتے کسے وی وڈی زبان وانگ ایس دے وی بہوں سارے لہجے سن۔