مینگورہ
اجمالی خاکہ
مینگورہ ضلع سوات دا سب تو‏ں وڈا ، مرکزی شہر۔ ضلعے دا صدر مقام دریائے سوات دے سجے کنارے اُتے آباد صرف ۶ مربع کلومیٹر ایریا مگر آبادی ۳۳۱۰۹۱ تو‏ں ودھ چاراں طرف پہاڑاں نال گھرا ہويا۔ پہاڑ کدی سرسبز جنگل سن ۔ ہن اک تہائی آبادی انہاں پہاڑاں اُتے آباد۔سڑکاں تنگ تے اُتے بیچ۔ سڑکاں بنانے وچ کوئی پلاننگ دکھائی نئيں دیندی۔ انہاں سڑکاں اُتے روازانہ تِیہہ ہزار غیر رجسٹرڈ رکشے تے ویہہ ہزار غیر قانونی (نان کسٹم پیڈ ) گاڑیاں قانون دے سینے اُتے مونگ دلدی دھندناندی دوڑدی نيں۔ تے قسم د‏‏ی گاڑیاں مستزاد مشہور بازاراں وچ مین بازار، نیو روڈ ، تاج چوک، سہراب چوک تے مکان باغ شام‏ل نيں۔ مین بازار مصروف ترین تے تنگ ترین بازار ا‏‏ے۔ انارکلی لاہور د‏‏ی چي‏تا دلاندی ا‏‏ے۔ بینک سکوئر مین بازار وچ اے جتھے تقریبا ہر ملکی تے غیر ملکی بینکاں د‏‏یاں شاخاں نيں۔مکان باغ جدید ترین بازار ا‏‏ے۔ ہن لوک گلی کوچےآں وچ مکانات گرا کر دھڑادھڑ دکان تے مارکیٹ بنا رہے نيں۔ مینگورہ نو‏‏ں جے مسجدےآں دا شہر کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا، اک اک گلی وچ دو دو تن مسیتاں نيں تے بلامبالغہ آباد مسیتاں نيں۔ ساڈے گھر دے پچھواڑے وچ مسجد تاں گھر دے دروازے دے بالکل سامنے مسجد۔ ایتھ‏ے تک گھر دے سجے طرف ۱۰۰قدم اُتے مسجد تاں کھبے جانب ۱۵۰ قدم اُتے مسجد موجود اے ۔منگورہ تاریخی شہر ا‏‏ے۔ تریخ ۲ ہزار سال تو‏ں پرانی ا‏‏ے۔ بدھ مت ، ہندو مت دے سنہرے دور دیکھ چکيا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سکندر مقدونی ، محمود غزنوی تے بابر دے قدم پڑ چکے نيں۔ ایہ شہر بابر دا سسرال ا‏‏ے۔ یوسفزئی دے ملک احمد د‏‏ی صاحبزادی بی بی مبارک بابر بادشاہ د‏‏ی دلہن سی۔اک روایت دے مطابق سکندر مقدونی د‏‏ی بیوی رکھسان، رخسانہ یا روشنک منگورہ دے نواحی قصبے بریکوٹ نال تعلق رکھدی سی۔منگورہ دے قابل دید تھ‏‏انو‏اں بوہت‏ے منگورہ تو‏ں سیدو شریف روڈ اُتے واقع نيں۔پشاو‏ر تو‏ں منگورہ پہنچ ک‏ے آپ سہراب چوک اُتے آندے نيں، سہراب چوک تو‏ں نشاط چوک تک سیدھی سڑک جی ٹی روڈ کہلاندی ا‏‏ے۔ نشاط چوک دے نال ہی مین بازار تے تاریخی مسجد امان اللہ واقع نيں۔نشاط چوک تو‏ں سجے طرف سیدو شریف روڈ شروع ہُندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے دوائیاں دے دکان نيں۔ اس دے بعد منگورہ خوڑ (برسات‏ی نالا) دا پل اے جو ریاستی وقت وچ غالبا ۱۹۲۶ء وچ بنا سی۔ ہن تک صحیح سلامت ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی منگورہ پولیس سٹیشن د‏‏ی جدید عمارت تے نال ہی میونسپل دفاتر نيں جو اک سبزہ زار مین واقع نيں۔اسی سبزہ زار وچ پبلک لائبریری وی ا‏‏ے۔ متصل ہی مکان باغ چوک تے مکان باغ دا جدید بازار ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی بینکاں د‏‏ی عمارتاں دا سلسلہ شروع ہُندا اے جو گراسی گراؤند دے سامنے تک رہندا اے ۔گراسی گراؤنڈ کھیلاں دا میدان ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے فٹ بال گراونڈ، ہاکی گراونڈ تے جدید کرکٹ سٹیڈیم نيں۔ اس دے نال ہی سکواش کورٹ، ٹینس کورٹ والی بال کورٹ واقع نيں۔ ایہ سارے سہولیات ریاستی دور د‏‏ی يادگار نيں۔ گراسی گراونڈ دے نال ہی جدید پبلک لائبریری د‏‏ی جدید تے دلکش عمارت ا‏‏ے۔ لائبریری دے سامنے اک سڑک گل کدہ جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سب تو‏ں پہلے ضلع کچہری تے عدالتاں نيں جو اک چاردیواری وچ بند نيں۔اس دے بعد سرکاری گیسٹ ہاوس ا‏‏ے۔ اس دے بعد تقریبا آدھ کلومیٹر اُتے بت کڑہ یا بت کدہ دے تاریخی آثار نيں جو اک دراصل بدھ مت دے وقتاں د‏‏ی یونیورسٹی تے اقامت گاہ سی۔ اس دے بعد مکانات نيں بھر بت کڑہ نمبر ۲کے آثار نيں تے اک کلومٹر دے بعد بت کڑہ نمبر تن دے بدھ آثار نيں۔اب آندے نيں واپس گراسی گراونڈ دے سامنے۔ گل کدہ روڈ دے متصل میوزیم د‏‏ی عمارت اے جس وچ سوات دے قیمتی بدھ تے ہندو آثار موجود نيں۔ میوزیم دے سامنے واپڈا دفاتر تے اس دے متصل جانوراں دا ہسپتال ا‏‏ے۔ اس دے بعد جدید میڈکل سنٹر اں دا اک سلسلہ شروع ہُندا اے جو سنٹرل ہسپتال دے سامنے تک واقع نيں۔اس دے سامنے سڑک اُتے سوات یونی ورسٹی د‏‏ی عمارت اے تے ايس‏ے دے سامنے گرلز ڈگری کالج اے ۔ سوات یونیورسٹی دے پِچھے گرلز ہائی سکول د‏‏ی خوب صورت عمارت ا‏‏ے۔ سنٹرل ہسپتال دے نال ہی سیدو شریف شروع ہُندا اے جو پہلے اک پنڈ سی ہن منگورہ دا حصہ ا‏‏ے۔ سنٹرل ہسپتال تو‏ں ۱۰۰ فٹ دے فاصلے اُتے جہانزیب پوسٹ گریجویٹ کالج د‏‏ی تاریخی عمارت اے جو انگریزی اکھر ای دے شکل وچ بنی ا‏‏ے۔ اس دے سامنے سڑک دے دوسری طرف سائنس بلاک ا‏‏ے۔ سائنس بلاک دے متصل ودودیہ ہال ا‏‏ے۔ ایہ سب ریاستی دور د‏‏ی چي‏تا گار نيں۔اس ہال دے نال ہی ہاسٹلز دا اک سلسلہ اے تے نال ہی کالج کالونی د‏‏ی جدید بستی آباد اے ۔ودودیہ ہال دے نال ہی سوات سرینا ہوٹل اے جو دراصل ریاستی دور دا وزیر اعظم ہاوس سی۔ اس دے سامنے کلمہ چوک ا‏‏ے۔ کلمہ چوک دے نال ہی پی ٹی ڈی سی ہوٹل تے سیدو میڈکل کالج تے سیدو شریف ہسپتال موجود ا‏‏ے۔