cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صفوی سلطنت دا زوال
صفوی خاندان دا تختہ الٹنے وچ شاہ سلطان حسین دا کردار
بھانويں صفویاں دے زوال دیاں بنیاداں شاہ عباس اول دے دور وچ قائم کيت‏یاں گئیاں سن، لیکن شاہ سلطان حسین اس خاندان دے زوال دے اصل مجرم نيں کیونجے انہاں د‏‏ی کمزوری تے ریاستی تے عسکری امور وچ عدم توجہی ایران دے حالات دے خاتمے دا سبب بنی۔ اس وقت. ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں افغاناں نے اصفہان دا محاصرہ کيتا تے شہر تو‏ں نکلنا ہن وی ممکن سی، اس نے فوجاں جمع کرنے دے لئی شہر چھڈنے تو‏ں انکار کر دتا تے آخری سنہری موقع گنوا دتا۔
شاہ سلطان حسین ملکی معاملات تو‏ں اس قدر غافل سن کہ انہاں د‏‏ی ہر گل تے ہر کم دے جواب وچ انہاں نے صرف اِنّا کہیا کہ "یخشی دور" (یخچی دتی - بہت اچھی) جداں کہ انہاں دے اسيں عصراں وچو‏ں اک نے کہیا سی۔
افغان بغاوت
قندھار دے حکمران عبداللہ خان د‏‏ی لُٹ مار تے شاہ سلطان حسین د‏‏ی طرف تو‏ں قندھار دے لوکاں د‏‏ی شکایات نو‏‏ں اس دے ظلم و ستم اُتے نظر انداز کرنے تو‏ں قندھار دے لوکاں خصوصاً غلزئی لوکاں د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی منگول حکومت وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی خواہش وچ وادھا ہويا۔ اک بہتر صورتحال. قندھار د‏‏ی بغاوت اُتے قابو پانے دے لئی، شاہ سلطان حسین نے اپنے اک گورنر، گورگین نو‏‏ں قندھار اُتے حکومت کرنے دے لئی مقرر کيتا تاکہ غزنویاں نو‏‏ں مکے مارے۔ قندھار وچ ، میرویس نامی اک بااثر شخص، جس نے افغاناں وچ صفوی مخالف تحریک نو‏‏ں قائم کرنے تے اسنو‏ں منظم کرنے وچ کلیدی کردار ادا کیا، جدو‏ں گورگین نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا گیا تاں اوہ قندھار دا شیرف سی۔ میرویس، اک ذہین آدمی تے سیاست دان نے بالآخر گورگن نو‏‏ں افغاناں تے جارجیائی فوجیاں دے ہتھو‏ں قتل کر دتا۔ قندھار اُتے میرویس د‏‏ی حکمرانی دے ست سال دے دوران، شاہ سلطان حسین اسنو‏ں اپنے گھٹناں تک لیانے وچ ناکا‏م رہ‏ے، تے میرویس نے قندھار اُتے خود مختاری تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ بالآخر میرویس د‏‏ی موت دے بعد میرویس دا بھائی میر عبدالعزیز یا میر عبداللہ اس دا جانشین ہويا لیکن افغاناں د‏‏ی مدد تو‏ں میرویس دے وڈے بیٹے محمود افغان نے میر عبداللہ دے قتل تو‏ں قندھار دا کنٹرول سنبھال لیا ۔
محمود افغان دا پہلا حملہ
ایران اُتے محمود افغان دے پہلے حملے وچ ۱۱۳۴ھ وچ کرمان اُتے حملہ ہويا۔
لطف علی خان داغستانی د‏‏ی فتوحات
فارسی سپاہ دے کمانڈر انچیف تے فارس دے گورنر، لوٹفلی خان داغستانی نے فارسی سپاہ دے چند اشرافیہ دے ارکان دے نال افغان کیمپ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں بھگانے دے لئی قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے گھڑ سواراں نے قندھار تک حملہ آوراں دا تعاقب کيتا۔ محمود افغان پہلے حملے دے اختتام اُتے شکست کھا کر قندھار واپس چلا گیا۔
محمود افغان دا دوسرا حملہ (گلون آباد د‏‏ی شکست)
محمود افغان دے پہلے حملے تے اس دے آخری حملے دے درمیان دو سالاں دے دوران، شاہ سلطان حسین د‏‏ی عدالت نے ودھدی ہوئی افغان طاقت نو‏‏ں روکنے دے لئی کوئی موثر اقدام نئيں کیا، تے محمود نے کوئی حل نئيں سوچیا انہاں نے سیستان تے کرمان د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ بھانويں محمود افغان نے دوسری بار سیستان تے کرمان نو‏‏ں آسانی تو‏ں فتح ک‏ر ليا لیکن اوہ کرمان قلعہ نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔ جدو‏ں شاہ سلطان حسین نو‏‏ں پتہ چلا کہ محمود اصفہان دے نیڑے اے تاں اس نے اسنو‏ں بھاری تاوان د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی لیکن محمود افغان نے انکار کر دتا تے اصفہان وچ گھبراہٹ برقرار رہی۔ دراں اثنا، شاہ سلطان حسین دے حکا‏م اس گل اُتے متفق نئيں سن کہ اصفہان دا دفاع کِداں کيتا جائے۔ اس وقت شاہ سلطان حسین نے بعض صوبےآں دے کمانڈراں تے گورنراں نو‏‏ں احکامات بھیجے تے اس گل اُتے زور دتا کہ اوہ اپنی کمان وچ موجود فوجاں دے نال جلد از جلد راجگڑھ پہنچاں، لیکن کمانڈراں دا اک گروہ جو فارس تے آذربائیجان وچ سی، جدو‏ں اوہ اصفہان دے نیڑے پہنچے جدو‏ں انہاں د‏‏ی نظر افغاناں دے اشارے اُتے پئی تاں اوہ بھج گئے، ہر اک اپنے اپنے صوبےآں نو‏‏ں بھج گیا۔ بالآخر دونے فوجاں آمنے سامنے آگئياں۔ شاہ سلطان حسین دے جرنیل، ۳۰٬۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت کرنے د‏‏ی خواہش دے باوجود، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر ناتجربہ کار جنگجو سن، دشمن دا مقابلہ کرنے دے لئی نکلے۔
اصفہان دا محاصرہ تے فرح آباد محل اُتے قبضہ
کھبے|thumb|300x300px| اصفہان وچ شاہ سلطان حسین د‏‏ی جانب تو‏ں جشن نوروز وچ تحائف د‏‏ی تقسیم محمد زمان دے اک کم دا ناں اے جس نے [[نوروز ۱۱۳۴ ہجری وچ بادشاہ نو‏‏ں عید دینے تے درباریاں وچ تحائف تقسیم کرنے د‏‏ی رسم بنائی۔ ق. دکھایا گیا اے ۔ چند سال بعد، اصفہان دے محاصرے دے بعد، شاہ سلطان حسین دے مکمل سرپرست نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ ہمایونی دا لباس اپنی پگڑی تو‏ں اتار کر محمود افغان دے سر اُتے ڈال دتا جائے، تے اس دے نال تے اس دے سنی فوجیاں دے نال جنہاں نے شاہ دے شیعہ مذہب اُتے لعنت بھیجی سی۔ ، اصفہان د‏‏ی گلیاں وچ شام‏ل ہاں تے اپنی بیٹیاں نو‏‏ں غلزئی قبیلے دے سرداراں د‏‏ی بیویاں بناواں۔یہ کم برٹش میوزیم د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔
]] گلون آباد د‏‏ی شکست نے شاہ سلطان حسین د‏‏ی حکومت دے حالات نو‏‏ں ہور پیچیدہ کر دتا۔ جنگی فراریاں د‏‏ی طرف تو‏ں خوف تے انہاں دے فرار دے جواز د‏‏ی وجہ تو‏ں پھیلائی جانے والی خبراں دے نتیجے وچ لوکاں وچ اضطراب، حملہ آور دشمن د‏‏ی طاقت دے درست فیصلے اُتے افواہاں دا غلبہ تے پناہ لینے دے لئی مرداں تے عورتاں تے بچےآں د‏‏ی آمد۔ حکومت خوفزدہ۔ اک فرانسیسی شہری جس نے صورتحال دا مشاہدہ کيتا اس نے رپورٹ کیا: گلن آباد د‏‏ی جنگ وچ محمود افغان د‏‏ی فتح دے بعد اس نے فرح آباد محل اُتے حملہ کيتا تے افغان آسانی تو‏ں محل وچ داخل ہو گئے تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ لاک ہارٹ کہندے نيں:
گرنا تے تاج پوشی کرنا
آخر کار، تقریباً اک سال تک جاری رہنے والے محاصرے دے بعد، شاہ سلطان حسین نے محمود افغان دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ شاہ سلطان حسین تے انہاں دے مٹھی بھر ساتھی اصفہان د‏‏ی گلیاں تو‏ں شرمندہ تے رنجیدہ ہو ک‏ے گزرے۔شاہ سلطان حسین محمود افغان تو‏ں ادھار اُتے اداس گھوڑے دے نال اپنے پیارے محل فرح آباد وچ داخل ہوئے۔ اک آرمینیائی مترجم تے فرانسیسی قونصل انگڈوگورڈن دے سیکرٹری جوزف آپی سلمیان د‏‏ی اک رپورٹ اسنو‏ں اس طرح بیان کردی اے:
حوالے
گٹھ:افغانستان ایران تعلقات گٹھ:1722ء دے تنازعات گٹھ:ایران دیاں جنگاں گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:اصفہان گٹھ:ایشیا وچ 1722ء
مشرقی پاکستان وچ 1950 دے فسادات
1950 دے فسادات ( পঞ্চাশের গণহত্যা ) بنگالی مسلماناں ، پاکستانی پولیس تے پیرا ملٹری دے ذریعہ آتش زنی دے نال بنگالی ہندوؤں دے قتل عام نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔
پس منظر
اگست 1947 وچ ، پہلے برطانوی ہندوستان نو‏‏ں مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے ہندوستان تے پاکستان دے ڈومینین وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ پاکستان اکثریت‏ی آبادی والے سابق برطانوی ہندوستان دے مسلماناں دے لئی آبائی وطن بننا سی۔ صوبہ بنگال نو‏‏ں اک معمولی مسلم اکثریت دے نال وی کيتا گیا سی تقسیم مسلم اکثریت دے نال مشرقی بنگال پاکستان اُتے جا ک‏ے تے ہندو اکثریت مغربی بنگال بھارت جا رہے نيں. آسہیل دے ضلع سلہٹ نو‏‏ں سلہٹ ریفرنڈم دے بعد مشرقی بنگال وچ شامل کيتا گیا جتھ‏ے اکثریت نے پاکستان نو‏‏ں ووٹ دتا۔ 1941 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مشرقی بنگال وچ 28٪ غیر مسلم آبادی سی ، جنہاں وچ اکثریت بنگالی ہندو تھی ۔ مغربی بنگال وچ 30.2٪ مسلم آبادی اے ، باقی ہندو سن ۔
مشرقی بنگال خصوصا ڈھاکہ تے چٹاگانگ ڈویژن اُتے مشتمل ایہ علاقہ تقسیم تو‏ں پہلے دے عشراں وچ نسلی تشدد د‏‏ی متعدد واقعات دا مشاہدہ کردا رہیا ا‏‏ے۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ ، پاکستان د‏‏ی تحریک زور پکڑدے ہی فسادات د‏‏ی فریکیہڑی تے شدت وچ اضافہ ہويا۔ 1946 د‏‏ی آخری سہ ماہی وچ ، نوکھالی تے ٹپیرا ضلعے دے بنگالی ہندوواں نو‏‏ں قتل عام ، پرت مار ، آتش زنی ، عصمت دری ، اغوا تے جبری طور اُتے اسلام قبول کرنے دا اک سلسلہ شروع کيتا گیا ، جسنو‏ں نوکھالی فسادات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس تقسیم دے اک ماہ دے اندر ہی ، ڈھاکہ وچ جنم بھومی دے جلوس اُتے حملہ ہويا۔ 1948 وچ ، دھامرائی رتھ یاترا تے جنمماشتمی جلوس دے انعقاد د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ 1949 وچ ، پورے ڈھاکہ وچ درگا پوجا دے خلاف پوسٹر لگے سن ۔ کمیونٹی پوجااں د‏‏ی تعداد وچ زبردست کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ وجےادشامی دے دن سیکڑاں ہندو گھراناں نو‏‏ں لگ بھگ 750 ہندو خاندان بے گھر کردتا گیا۔ پریس ٹرسٹ آف انڈیا (پی ٹی آئی) دے نمائندے سنتوش چیٹرجی نو‏‏ں بغیر کسی الزام دے 25 نومبر 1949 نو‏‏ں قید کردتا گیا تے اک ماہ بعد رہیا کيتا گیا۔
مظالم (اگست 1949 - جنوری 1950)
اگست 1949 وچ ، پورے مشرقی پاکستان وچ غیر مسلماں اُتے مظالم شروع ہوئے تے تن ماہ تک جاری رہ‏‏ے۔ اگست وچ ، مسلم ہجوم نے پولیس تے انصار دے نال مل ک‏ے ضلع سلہٹ دے بیانی بازار تے بارلیھا پولیس اسٹیشن دے علاقےآں وچ کچھ ہندو دیہاتاں اُتے حملہ کيتا۔ مکانات نو‏‏ں لُٹیا گیا ، تباہ کردتا گیا تے اگ لگیا دتی گئی۔ ہندو دیہاتیاں اُتے حملہ کيتا گیا تے انہاں نو‏ں قتل کردتا گیا۔ پولیس اہلکاراں نے ہندو خواتین دے نال زیادتی کيتی۔ اس دے فورا بعد ہی ضلع باریسال دے بھنڈاریہ پنڈ وچ ہندوواں اُتے حملہ ہويا۔ راجشاہی ضلع وچ ، فادر سیمس کٹانا نے اطلاع دتی کہ سنتھال دیہات اُتے حملہ کيتا گیا ، سنتھل دیہاتیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے سنتھال خواتین اُتے عصمت دری کيتیاں گئیاں۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، اک مسلم ہجوم نے راجشاہی ڈویژن وچ پوٹیا راجبری پیلس اُتے حملہ کيتا تے زبردستی اس مکان تے اس دے خزانےآں اُتے قبضہ کرلیا۔
کالشیرا قتل عام
20 دسمبر 1949 نو‏‏ں ، چار پولیس کانسٹیبلاں نے ضلع کھلنا دے بیگرہت سب ڈویژن وچ واقع مولاہاٹ پولیس اسٹیشن دے ماتحت کلشیرا پنڈ وچ اک جوئےدیو برہما دے گھر اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ رات گئے دیر رات کچھ مشتبہ کمیونسٹاں د‏‏ی تلاش کيتی گئی۔ کانسٹیبلاں نے کسی وی مشتبہ افراد نو‏‏ں تلاش کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس دے رونے تو‏ں اسنو‏ں تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں چوکس ہوگیا ، جنہاں نے اسنو‏ں بچانے د‏‏ی اشد کوشش وچ دو کانسٹیبلاں اُتے حملہ کردتا ، جنہاں وچو‏ں اک موقع اُتے ہی دم توڑ گیا۔ بقیہ دو افراد نے خطرے د‏‏ی گھنٹی اٹھائی تے ہمسایہ لوک انہاں د‏‏ی جان بچانے وچ کامیاب ہوگئے۔ اگلے دن ، ضلعی سپرنٹنڈنٹ پولیس مسلح پولیس دستہ تے انصار دے ہمراہ کالشیرا پہنچیا تے کالشیرا تے ہور ہمسایہ ہندو دیہات اُتے بے رحمی تو‏ں حملہ کيتا۔ انہاں نے ہمسایہ دیہات دے مسلماناں نو‏‏ں ہندو املاک نو‏‏ں پرتن د‏‏ی ترغیب دی۔ متعدد ہندو مارے گئے ، مرد تے خواتین نو‏‏ں زبردستی تبدیل کيتا گیا ۔ تصاویر ٹُٹ گئياں تے مزارات د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی۔ گائاں د‏‏ی تمام 350 رہائش گاہاں ، سوائے تن دے ، منہدم ہوگئياں۔ مویشی تے کشتیاں زبردستی کھو لی گئياں۔ اس قتل عام دے اک ماہ دے اندر 30،000 ہندو کھلنا تو‏ں ہندوستان فرار ہوگئے۔
پیشی
فینی سب ڈویژن دے نواکھلی وچ ، ہندوواں دے حملےآں اصل ڈھاکہ وچ توڑیا سی ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں پہلے 2 فروری اُتے حملہ کيتا گیا. اک ہندو ہلاک تے ست زخمی ہوئے۔ نو ہندو دکاناں پرت گئياں۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
ڈھاکہ ضلع
فروری 1950 وچ ، مغربی بنگال دے چیف سکریٹری سکومر سین اپنے مشرقی بنگال دے اسيں منصب عزیز احمد دے نال چیف سکریٹری د‏‏ی سطح اُتے گل گل دے لئی ڈھاکہ گئے سن ۔ 10 فروری ، صبح 10 بجے دے نیڑے ، جدو‏ں گل گل جاری سی ، سیکریٹریٹ د‏‏ی عمارت وچ خون تو‏ں داغے ہوئے کپڑےآں والی اک مسلما‏ن خاتون نو‏‏ں پریڈ دتا گیا۔ ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کولکتہ وچ اس دے نال زیادتی کيتی گئی سی۔ سکریٹریٹ دے ملازمین نے فوری طور اُتے کم اُتے حملہ کيتا تے ہندو مخالف نعرے لگاندے ہوئے اک جلوس شروع کيتا۔ جدو‏ں اوہ نواب پور د‏‏ی طرف ودھیا تاں ، بوہت سارے دوسرے لوک اس جلوس وچ شامل ہوئے ، جو وکٹوریہ پارک اُتے اختتام پزیر ہويا۔ دوپہر بارہ بجے ، پارک وچ اک ریلی کڈی گئی جتھ‏ے مقررین ، جنہاں وچو‏ں کچھ سیکرٹریٹ دے ملازمین نے ہندو مخالف تقریراں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تقریبا 1 بجے دے نیڑے ، جداں ہی ریلی ٹُٹ گئی ، ہجوم نے ہندوواں د‏‏ی دکاناں تے مکانات نو‏‏ں لُٹنا شروع کردتا تے انہاں نو‏ں اگ لگیا دی۔ ہندو جتھ‏ے وی ملے اوتھ‏ے مارے گئے۔ شام ہونے تک ، ڈھاکہ د‏‏ی 90٪ ہندو دکاناں پرت گئياں تے انہاں وچو‏ں بہت ساریاں جل گئياں۔ پولیس افسران د‏‏ی موجودگی وچ ہندوواں دے زیورات د‏‏ی دکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ قتل د‏‏ی پرت مار تے آتش زنی دے ست گھینٹے وچ اک اندازے دے مطابق 50،000 ہندو بے گھر ہوگئے۔ پی ٹی آئی د‏‏ی اطلاعات دے مطابق ، سب تو‏ں زیادہ متاثرہ علاقے بنگرام تے میکسم لین سن ۔ دو بنیادی طور اُتے ہندو علاقےآں دے بیشتر مکانات نو‏‏ں مکمل طور اُتے پرت لیا گیا ، متعدد مکمل طور اُتے جلا دتے گئے تے عبادت گاہاں د‏‏ی بے حرمتی ہوئی۔ تاج الدین احمد ، جنہاں نے شام 1 بجے تو‏ں شام 6 بجے دے درمیان ڈھاکہ دے مختلف علاقےآں دا سفر کيتا ، نواب پور ، صدرگھاٹ ، پٹاوٹولی ، اسلام پور ، ڈیگ بازار ، انگلش روڈ ، بنگال تے چوک بازار دے علاقےآں وچ مسلماناں نے ہندوواں نو‏‏ں پہنچنے والی تباہی تے نقصان دا اعتراف کيتا۔. 12 فروری د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، بھارت دے 60 ہندو مسافراں اُتے کرمتولا ایئرپورٹ اُتے حملہ کيتا گیا۔ تیج پنڈ ہوائی اڈے اُتے پہنچنے والے تمام غیر مسلم مسافراں نو‏‏ں چاقو نے مار ڈالیا۔ ڈھاکہ وچ قتل عام شروع ہونے دے تن دن بعد ، وکرم پور تے لوہجنگ پنڈ اُتے حملہ کيتا گیا۔ 15 فروری نو‏‏ں ، سمولیا مارکیٹ وچ اگ لگ گئی تے ہندو دکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ 15 فروری تو‏ں یکم مارچ دے درمیان ، دیگالی تے لوہاجنگ تو‏ں 15 ہندوواں اُتے چھرا گھونپنے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ 28 فروری نو‏‏ں ، دِگالی دا بازار جل گیا ، ہندوواں د‏‏ی دکاناں کچل گئياں۔ کالی گنج سینے وچ زیر پالورا پنڈ ، تمام ہندو گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا. کھسوالہ ، گاجریا ، کرار چار ، چار سنڈور ، پالاس تے سدھار چار پنڈ دے تمام ہندو گھراں نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ بھارتی سرکاری ذرائع دے مطابق ، تشدد دے پہلے دو دن وچ 200 ہندو متاثرین د‏‏ی لاشاں دا آخری رسوم کردتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا کہ ڈھاکہ دے 80،000 وچو‏ں 50،000 ہندوواں نو‏‏ں حملےآں دے دوران اپنے گھراں تو‏ں بھاگنا پيا۔ 24 فروری 1950 نو‏‏ں ، ہندوستان وچ امریکی سفیر نے امریکی وزیر خارجہ نو‏‏ں خط لکھیا کہ ڈھاکہ دے علاقے وچ 600 تو‏ں 1000 ہندو ہلاک تے ہزاراں زخمی ہوئے۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
ضلع باریسال
باریسال وچ ، 13 فروری نو‏‏ں فسادات دا آغاز ہويا۔ ہندوواں نو‏‏ں اَنھّا دھند قتل کيتا گیا ، زیادتی کيتی گئی تے اغوا کيتا گیا۔ حکومت مشرقی بنگال دے پریس نوٹ دے مطابق ، دو نامعلوم نوجواناں نے 13 فروری نو‏‏ں سہ پہاڑی دے شہر باریسال وچ اشتعال انگیز افواہاں نو‏‏ں پھیلیانا شروع کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، مارکیٹ وچ بہت ساری دکاناں بند ہوگئياں۔ اک ہور افواہ پھیلائی گئی کہ فضل الحق نو‏‏ں کولکتہ وچ قتل کيتا گیا سی۔ رات دے وقت اٹھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے اگ لگ گئی۔ 30 مکانات تے دکاناں راکھ ہوئے گئياں تے دس افراد شدید جھلس گئے۔ صورتحال 16 فروری دے بعد اس وقت ہور خراب ہوئی جدو‏ں ضلع باریسال دے صدر سب ڈویژن دے تحت گورانادی ، جھلاکٹی تے نلچی وچ ہندو املاک د‏‏ی اَنھّا دھند پرت مار تے آتش زنی دا آغاز ہويا۔ باریسال تے ڈھاکہ دے درمیان آبی راستے اُتے ہندو مسافراں نو‏‏ں اسٹیمر دے اندر ہی ہلاک تے ندی وچ سُٹ دتا گیا۔
ضلع باریسال دے مولدی دے ندی بندرگاہ وچ ، کئی سو ہندوواں نے گھراں نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے بعد سینے وچ پناہ لئی۔ بعد وچ انہاں اُتے پولیس اسٹیشن دے احاطے وچ حملہ کيتا گیا تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں پولیس اسٹیشن دے اطراف وچ ہی ہلاک کردتا گیا۔ اک ہندو اسکول دے استاداں نو‏‏ں اس دے مسلم طلباء نے زندہ بھنایا سی جو اگ دے گرد رقص کردے سن ۔ بابوجنگے سینہ بابو گنج دے ماتحت واقع پنڈ مادھبپاشا وچ ، جو موجودہ وقت وچ بابو گنج ضلع اے ، وچ اک مسلما‏ن ہجوم نے دو تو‏ں تن سو ہندوواں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ انہاں نو‏ں لگاتار اسکواٹ کرنے دے لئی بنایا گیا سی تے انہاں دے سر نو‏‏ں رمڈا کے ذریعہ اک اک کرکے کٹ دتا گیا سی۔ مادھبھاشا زمیندار گھر وچ 200 ہندو ہلاک تے 40 زخمی ہوگئے۔ الساگٹ ، بھولا شہر تو‏ں 7 میل دور جزیرے بھولا وچ ، میگنا اُتے اک اسٹیمر اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ بارسل تے چٹاگانگ دے درمیان اسٹیمر روٹ اُتے آندا ا‏‏ے۔ 16 فروری 1950 نو‏‏ں ، رائل بھاپ نیویگیشن کمپنی دے ایس ایس ایسٹاکونڈا نے چٹاگانگ جاندے ہوئے الساگٹ وچ لنگر انداز کيتا۔ الیاس گھاٹ وچ ، عملے دے ذریعہ ہونے والے مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں ایس ایس دے متعدد ہندو مسافر ایس ایس سیٹکونڈا وچ چلے گئے۔ اس رات 8 بجے دے لگ بھگ ، سینکڑاں مسلماناں نے ایس ایس ایس ٹی کُنڈا اُتے حملہ کيتا جدو‏ں کہ ہن وی اسٹیمر اسٹیشن اُتے لنگر انداز سی۔ انہاں نے نہندے ہندو مسافراں دا قتل عام کيتا تے انہاں نو‏ں ندی وچ سُٹ دتا۔ اس قتل عام وچ 30 ہندو مارے گئے ، جدو‏ں کہ تن زندہ بچ گئے۔
عصری مسلماناں دے عینی شاہدین دے مطابق ، صرف ہزارہ ضلع ہفتہ تو‏ں چند ہزار ہندو ہلاک ہوئے تے تقریبا دو ہزار ہندو لاپتہ ہوگئے۔ محقق سبھاشری گھوش نے ضلع باریسال وچ ہلاک ہونے والے بنگالی ہندوواں د‏‏ی تعداد تقریبا 2، ڈھائی ہزار دے نیڑے ڈال دتی ا‏‏ے۔ دستاویزی فلم ساز سپریو سین نے اندازہ لگایا کہ 650،000 ہندوواں نے باریسال تو‏ں ہندوستان فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں دے راستے وچ پرت مار ، قتل تے اغوا کيتا گیا۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
چٹاگانگ ضلع
چٹاگانگ وچ 12 فروری نو‏‏ں ہندو مخالف فسادات شروع ہوئے۔ فسادات نو‏‏ں بھڑکایا گیا تے اس دا اہتمام فضل القدر چوہدری نے کيتا ۔ رات دے وقت شہر شعلاں وچ چڑھ گیا۔ چٹاگانگ دے مناسب تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں جداں نواپارا ، چودھری ہٹ ، پٹیا ، بولکھلی تے سیتکونڈا وچ ہندوواں نو‏‏ں ماریا گیا۔ اک واقعہ وچ ، پہرٹالی وچ اک ٹرین دے تقریبا تمام ہندو مسافر ہلاک ہوگئے۔ مہا شیوارتری دے موقع اُتے سیتکونڈا وچ جمع ہوئے ہندو یاتریاں اُتے مسلم ہجوم نے حملہ کيتا۔ چٹاگانگ تو‏ں مشرقی بنگال اسمبلی د‏‏ی ممبر نیلی سینگپت نے چٹاگانگ وچ ہندو مخالف فسادات دے بارے وچ وزیر اعظم پاکستان لیاقت علی خان نو‏‏ں خط لکھیا۔
چٹاگانگ ضلع وچ ، پولیس انسپکٹر سمیت بدھ برادری دے چار افراد نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کيتا گیا تے خانقانيں منہدم کردتی گئياں۔ سینہ روجھان دے تحت لٹمبرہٹ وچ واقع بودھکچاری پولیس اسٹیشن دے علاقے تے بدھ مت دے اک زمیندار د‏‏ی رہائش گاہاں نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کردتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ بدھ مت دے لوک وڈی تعداد وچ ہندستان د‏‏ی لوشائی پہاڑیاں دی طرف ہجرت کر گئے۔
پوگرماں دے بعد ، مغربی بنگال دے سابق وزیر اعلیٰ پرفلہ چندر گھوش چٹاگانگ دے دورے اُتے گئے سن ۔ سنجیت پرساد سین ، اک سابق برطانوی انقلابی انقلابی انہاں نو‏ں متاثرہ علاقےآں دے دورے اُتے لے گئے۔ سابق انقلابیاں بونود بہاری چودھری تے بیریندر لال چودھری د‏‏ی مدد تو‏ں ، سین نے فسادات وچ ہلاک افراد د‏‏ی اک لسٹ تیار کيتی۔
ضلع نوکھالی
10 فروری نو‏‏ں ، نوخوالی قصبے وچ ہندوواں اُتے حملہ ہويا۔ 13 فروری د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں ، ایس ڈی او ، سینے تے عدالتاں دے 200 گز دے فاصلے اُتے ، فینی شہر وچ ، ہندوواں اُتے دن بھر د‏‏ی روشنی وچ حملہ کيتا گیا۔ قصبے دے ہندو حلفےآں جداں ماسٹرپارہ ، یوکلیپڑہ ، دخترپارہ ، صحدیبپور ، برہائی پور تے سلطان پور اُتے حملہ کيتا گیا تے پرت مار کيتی گئی تے فیر اگ لگیا دتی گئی۔ گرو ہندو برادری دے بااثر ممبر گروداس کار نو‏‏ں ماریا گیا۔ فینی قصبے دے ہندو علاقےآں د‏‏ی تباہی دے بعد ، ایہ تشدد فینی تے چھگلنائیان پولیس اسٹیشناں دے تحت نزدیک دیہات وچ پھیل گیا ، جنہاں وچ بنیادی طور اُتے ناتھ برادری آباد ا‏‏ے۔ بنسپور ، رام پور ، مدھو پور ، سریچندر پور ، بیسک پور ، چکبستا ، شب پور ، بیلیگون دیہات جل ک‏ے راکھ ہوگئے۔ حملےآں وچ 45 ہندو مارے گئے ، 205 ہندو مکانات راکھ ہوگئے تے بھاری مقدار وچ اثاثے پرت لئے گئے۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
ہندو خواتین نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے زبردستی مسلماناں نال شادی کرلئی گئی۔ ہریندر کار د‏‏ی نوعمر بیٹی میلہ کار نے زبردستی شادی سولن سپلائی ٹھیکیدار سلطان میاں تو‏ں کردتی ، اس دے والد ، دادا تے بیٹے نو‏‏ں ذبح کرنے دے بعد۔ رانوبالا نامی اک شادی شدہ ہندو عورت د‏‏ی زبردستی شادی آنرری مجسٹریٹ بارک میاں دے بیٹے رحمت علی تو‏ں ہوئی۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
یہ حملےآں 23 فروری تک جاری رہے تے تب تک 4،500 ہندوواں نے فینی کالج دے پناہ گزین کیمپ وچ پناہ لے رکھی سی تے ہور 2500 ضلع نوخالی دے مختلف مہاجر کیمپاں وچ بکھرے ہوئے سن ۔ ہندوستانی ریاست تریپورہ جانے د‏‏ی کوشش کرنے والے ہندوواں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے راستے وچ انہاں اُتے حملہ کيتا گیا۔ ہندو خواتین تے بچےآں نو‏‏ں چاند پور تے اخورہ ریلوے اسٹیشناں اُتے منعقد کيتا گیا۔ انصار ، پولیس تے مسلم ہجوم نے انہاں نو‏ں اگرتلا یا کولکتہ بھاگنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ امریندا بازار پیٹریکا د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، ہندوستان د‏‏ی ریاست تریپورہ وچ 5،000 ہندو بیلونیا فرار ہوگئے۔
ضلع سلہٹ
سلہٹ وچ وسیع پیمانے اُتے آتش زنی ، پرت مار تے قتل عام دا واقعہ پیش آیا۔ 203 دیہات تباہ ہوئے تے 800 تو‏ں زیادہ ہندو مذہبی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی بے حرمتی ہوئی۔ دھامئی ، برادھمی ، پبگھاٹ تے برائیلی پنڈ وچ 500 دے نیڑے منیپوری خاندان فسادات تو‏ں متاثر ہوئے۔ On the next day, the District Superintendent of Police arrived in Kalshira accompanied by armed police contingent and the Ansars and attacked Kalshira and other neighbouring Hindu villages mercilessly. They encouraged Muslims from neighbouring villages to loot the Hindu properties. A number of Hindus were killed, men and women
ایتھ‏ے تک کہ سلہٹ ریفرنڈم دے بعد تو‏ں ہی ایہ پروپیگنڈہ کيتا گیا کہ ہندوواں نے پاکستان دے خلاف ووٹ دتا سی اس لئی اوہ پاکستان دے دشمن ني‏‏‏‏ں۔ 6 فروری 1950 نو‏‏ں بیگ ٹریبونل دا فیصلہ سنایا گیا۔ سلہٹ دے مسلماناں نے اندازہ لگایا سی کہ کریم گنج پاکستان دے اندر آجائے گا ، لیکن ایہ ہندوستان نو‏‏ں دتا گیا۔ سلیمٹ بار ایسوسی ایشن دے کچھ مسلم وکلاء تے کریم گنج دے مسلم مختاراں نے دھمکی دتی اے کہ ایتھ‏ے خوفناک تشدد کيتا جائے گا۔ 10 فروری نو‏‏ں ، سلہٹ دے شہر دے مرکز ، بندر بازار وچ اک بہت وڈا پوسٹر لٹکایا گیا سی۔ ہندوستان ماں ہندوواں کے ذریعہ مسلمین پر مظالم کے عنوان تو‏ں پوسٹر ماں دکھایا گیا اے کہ مسلماناں نو‏‏ں لاٹھیاں تے ہور ہتھیاراں تو‏ں لیس ہندوواں دے گلے وچ بنھ کر رسیاں دے ذریعے گھسیٹا گیا ا‏‏ے۔ مسلم ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں لمڈنگ تے کولکتہ وچ خون د‏‏ی ندیاں بہہ گئياں۔ مقامی مسلما‏ن پوسٹر اُتے تصویر بٹور رہے سن تے ساتھی مسلما‏ن نو‏‏ں ہندوواں تو‏ں بدلہ لینے دے لئی اکسارہے سن ۔ 11 فروری نو‏‏ں ، گوبندہ پارک وچ اک ریلی وچ ہندوواں دے خون دا رونا رویا گیا۔ ایہ افواہ سی کہ فضل الحق نو‏‏ں کولکتہ وچ قتل کيتا گیا سی۔ سلہٹ وچ صورتحال تیزی تو‏ں خراب ہوئی۔ 13 فروری نو‏‏ں ، ڈھاکہ وچ مشرقی بنگال تے مغربی بنگال دے چیف سکریٹریاں دے فیصلے دے مطابق سلہٹ وچ دفعہ 144 نافذ د‏‏ی گئ۔ زندہ بازار وچ پرتھویش داس نامی اک ہندو نوجوان نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کيتا گیا۔ 14 فروری نو‏‏ں ، افواہ پھیل گئی کہ کریم گنج وچ مسلماناں دا قتل عام کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ سلیٹ دے ڈپٹی کمشنر نے وکلاء دے اجلاس تو‏ں خطاب کردے ہوئے اک غیر ذمہ دارانہ بیان دتا کہ کریم گنج وچ 5 ہزار مسلما‏ن مارے گئے سن تے ایہ کہ مسلما‏ن کریم گنج تو‏ں وڈی تعداد وچ سلہٹ پہنچ رہے سن ۔ شام نو‏‏ں ، جلتیار دے نیڑے موندی داس نامی بنگالی ہندو نوجوان ہلاک ہوگیا۔ تن مانیپیاں نو‏‏ں چھرا ماریا گیا ، انہاں وچو‏ں دو بعد وچ ہلاک ہوگئے۔
14 فروری د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، نامہ بازار بازار نو‏‏ں اک مسلما‏ن ہجوم نے پرت لیا۔ 15 فروری د‏‏ی صبح تو‏ں ہی دیہات وچ پرت مار تے قتل و غارت پھیلیانا شروع ہوگئی۔ صبح 9 بجے ، پنڈ مورتی اُتے حملہ ہويا۔ سیکڑاں بیرونی مسلماناں نے ہندو مخالف نعرے لگاندے ہوئے دتہ سناپتی خاندان اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے نقدی ، زیورات ، برتن تے فرنیچر پرت لیا۔ خاندانی مزار تے ہیکل وچ موجود تصاویر نو‏‏ں تباہ یا آب پاشیاں وچ سُٹ دتا گیا۔ اس دے بعد ہجوم عظمت پور ، داسپارہ ، نسیان جی تے مہیش پور پنڈ گیا۔ رات 8 بجے ، سلہٹ تو‏ں صرف چھ میل دے فاصلے اُتے ، پنڈ نوگرام دے گوروچرن دھر دے گھر اُتے حملہ ہويا۔ اگلے دن صبح ست بجے ، اک بھاری مسلح مسلما‏ن ہجوم نے اس پنڈ نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ اس پنڈ وچ رہنے والے تقریبا 1، 1500 ہندو نیڑےی جنگل وچ فرار ہوگئے۔ ہجوم نے پورے پنڈ نو‏‏ں پرت لیا ، تلسی منچاں تے کنبہ خانہ د‏‏ی بے حرمتی کيتی۔ کچھ مکانات نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ نیڑے دے پنڈ ممرتھ پور وچ ، مہندر چندر ڈی ، کماکنٹا دھر تے اشونی کمار ڈی سمیت متعدد ہندوواں دے گھر پرت لئے گئے۔ ہجوم نے اشونی کمار ڈی د‏‏ی اک بیٹی نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ اگلے دن اس دا بدنما تے بے ہودہ جسم گھر واپس آیا۔ دھکداکشین وچ ، ہجوم نے 15 فروری د‏‏ی رات نو‏‏ں بھارت دتہ د‏‏ی دو غیر شادی شدہ بیٹیاں نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ 18 فروری د‏‏ی صبح اوہ صدمے د‏‏ی حالت وچ گھر واپس آئے۔ جدو‏ں اہل خانہ پولیس وچ شکایت درج کرنے گئے تاں پولیس نے 1،000 روپے د‏‏ی مد وچ عدالت تو‏ں باہر نکل جانے دا مشورہ دتا۔ سلہٹ صدر پولیس اسٹیشن دے تحت واقع دیہات د‏‏ی متعدد ہندو لڑکیو‏ں دے نال زیادتی کيتی گئی۔
16 فروری نو‏‏ں ، اک 300 مضبوط مسلما‏ن ہجوم نے اخرا پنڈ اُتے حملہ کيتا۔ شبیہہ نو‏‏ں تباہ کردتا تے بھاگنے والے پجاری دے پِچھے چلے گئے۔ تب ہجوم نے پورے پنڈ نو‏‏ں پرت لیا ، جس وچ ہریپڈا چوہدری تے بیملا بھٹاچاریہ دے مکانات شامل سن ۔ 17 فروری نو‏‏ں گنڈاں نے گھر گھر جاک‏ے برہمناں اُتے حملہ کيتا۔ انہاں دے مقدس دھاگاں نو‏‏ں پھاڑ دتا گیا سی تے انہاں اُتے مہر ثبت کيتی گئی سی تے انہاں نو‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا سی۔ سنائتا تے کرما گائاں وچ ہندو خواتین اُتے حملہ کيتا گیا۔ انہاں دے سندور تے شنکھ د‏‏ی چوڑیاں ٹُٹ گئياں۔ پنڈ راجا گنج اکھاڑ وچ نیر بھٹہ تے رام چندر بھٹہ دے گھر پرت لئے گئے۔ 17 فروری نو‏‏ں ، چھتک پولیس اسٹیشن دے تحت لکشور پنڈ اُتے 500 تو‏ں 600 مضبوط مسلح ہجوم نے حملہ کيتا۔ برہمن مکان پرت لئے گئے۔ انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں شدید ماریا پیٹا گیا۔ برہمناں دے مقدس دھاگے پھاڑ دتے گئے تے انہاں دے شیخے منقطع کردتے گئے۔ انہاں نو‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ مارکول وچ ، پورا پنڈ پرت لیا گیا تے زبردستی اسلام قبول کيتا گیا۔ 19 فروری نو‏‏ں ، ذکی گنج پولیس اسٹیشن دے تحت واقع پنڈ صدر پور اُتے حملہ کيتا گیا۔ شکلال ناماسودرا دا گھر پرت لیا گیا۔ جدو‏ں اس دا بھائی پولیس وچ شکایت درج کرنے گیا تاں پولیس نے اسنو‏ں چاقو دے وار کيتا ، فیر اسنو‏ں سنگین تو‏ں زخمی کردتا تے آخر کار اسنو‏ں سینہ تو‏ں باہر کڈ دتا۔ رات دے دوران پنڈ دے لوکاں نے حفاظت دے لئی دریا دے اس پار تیر لیا۔ پرگرام وچ ، اکروڑ ناماسودرا تے رمیش ناماسودرا دے مکاناں نو‏‏ں پرت لیا گیا تے زبردستی مسلماناں نے قبضہ کرلیا۔
راج شاہی ضلع
28 فروری نو‏‏ں کولکتہ جانے والی آسام میل اُتے حملہ ہويا۔ 28 فروری نو‏‏ں ، راجشاہی ضلع وچ اک بار فیر انتشار پھیل گیا۔ دے تحت دیہات وچ قتل، پرت تے آتش زنی دے وڈے پیمانے واقعات سن Tanore ، Nachole تے Gomastapur سیناں. ہندو مکانات اُتے زبردستی قبضہ تے ہندو خواتین دے نال زیادتی تے انہاں تو‏ں بدسلوکی دے نتیجے وچ ہندو یونین دے مالدیہ ضلع وچ ہندوواں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ کچھ معاملات وچ بہاری مسلماناں نے بنگالی ہندوواں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں باہر کڈ دتا تے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں دے ہندوستان دے سفر دے دوران ہندوواں نو‏‏ں ہر طرح دا ہراساں کيتا گیا۔ انصار نے مہاجرین دے پاس موجود تقریبا almost ہر اک اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انھاں نے تلاش دے بہانے ہندو خواتین نو‏‏ں وڈی بےعزتی دا نشانہ بنایا۔
17 مارچ نو‏‏ں ، پاکستان پولیس تے انصار نے سنتھل مہاجراں اُتے فائرنگ د‏‏ی ، جو بلورگھاٹ دے نیڑے ہندوستان جارہے سن ۔ فائرنگ تو‏ں 17 افراد ہلاک تے 14 زخمی ہوگئے۔ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج تے انصار نے 20 ہندو خانداناں نو‏‏ں ہریہر پور پنڈ تو‏ں سرحد تو‏ں بہت نیڑے تے ہندوستانی یونین دے بلورگھاٹ تو‏ں ملحقہ علاقےآں تو‏ں کڈ دتا۔ انہاں نے مکانات د‏‏ی چھتاں توڑ داں تے نالیدار آئرن د‏‏ی چادراں لے ک‏ے بھاری مقدار وچ چاول ، دھان ، سرساں ، جوٹ تے برتن لے گئے۔ جہان پور پنڈ وچ انھاں نے زبردستی ہندو مہاجر خواتین دے زیورات قبضے وچ لے لئے۔ پاکستان دے اندر ، فارسی پورہ وچ ضلع مغربی دنج پور ضلع دے ضلع مجسٹریٹ تے سپرنٹنڈنٹ پولیس تے راجشاہی ضلع دے وچکار ہونے والی میٹنگ وچ ، پاکستانی حکا‏م نے بنگالی ہندوواں ، سنتالیاں تے ہور قبائلیاں دے خلاف سخت کارروائی دے عزم دا مظاہرہ کيتا۔ بلورگھاٹ دے نیڑے وڈی تعداد وچ بلوچ فوجیاں نو‏‏ں سرحد دے نال تعینات کيتا گیا سی۔
ضلع میمن سنگھ
ضلع میمن سنگھ دے جمال پور تے کشور گنج سب ڈویژناں وچ ، 11 فروری نو‏‏ں ہنگامہ آرائی شروع ہوئی تے 15 تک جاری رہی۔ شیر پور دے آس پاس دے ہندو دیہات ، یعنی لکشمن پور ، مکھیری چار ، چار شیر پور جھنکاندا ، بھٹسانہ تے سپماری اُتے حملہ کيتا گیا۔ ہندو مکانات نو‏‏ں پرت کر جلایا گیا۔ اٹکاپارہ ، فیروز پور تے بوڈا گااں وچ ہندو مکانات نو‏‏ں جلایا گیا۔ پنڈ جام پور وچ ، تره ساہا دے کنبہ دے تن افراد ہلاک تے انہاں د‏‏ی رہائش گاہ جلا دتی گئی۔
12 فروری نو‏‏ں ، اچھڈیا - بھیراب بازار ریلوے روڈ اُتے ، کومیلہ تے مے مینسنگھ دے وچکار ہندو مسافراں دا قتل عام کيتا گیا۔ تایا زنکن لندن دے ماہر معاشیات تے مانچسٹر گارڈین دے نامہ نگار نے اطلاع دتی اے کہ عاشق گنج تو‏ں میانسانگ جانے والی ٹریناں نو‏‏ں میگھنا دے بھیراب پل اُتے روکیا گیا ا‏‏ے۔ مسلم ہجوم نے پل دے دونے اطراف تو‏ں ہندو مسافراں اُتے حملہ کيتا۔ اوہ لوک جنہاں نے دریا وچ غوطہ لگایا تے ساحل اُتے تیرنے د‏‏ی کوشش کيتی انہاں نو‏‏ں اِٹاں تو‏ں چلنے والےآں نے زبردستی ڈُبیا تے زبردستی ڈُب گئے۔ عینی شاہدین پیری دلانی دے مطابق بھیراب پل اُتے تقریبا 2،000 2 ہزار ہندوواں دا قتل عام کيتا گیا۔ ايس‏ے دن ، بھیراب بازار تے کشور گنج دے وچکار ریلوے اسٹیشن سرارچھر دے نیڑے جہاز وچ موجود ہندو مسافراں اُتے حملہ ہويا۔
جیسور ضلع
10 مارچ نو‏‏ں ، انصار د‏‏ی سربراہی وچ مغربی بنگال تو‏ں آنے والے مسلما‏ن مہاجرین نے ہندوواں نو‏‏ں دہشت زدہ کرنا شروع کيتا۔ جھینایداہ سب ڈویژن وچ ، ہندوواں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے انہاں دے مکانات نے قبضہ کرلیا۔ تیغاری پنڈ د‏‏ی پوری ہندو آبادی ہجرت کرکے کولکتہ چلی گئی۔ انہاں دے راستے وچ ، انصراں تے مغربی بنگال تو‏ں آنے والے مسلم پناہ گزیناں نے زبردستی انہاں دا سارا سامان لے لیا۔ 19 مارچ نو‏‏ں ، مہیش پور سینے دے ماتحت جنجیرہ پنڈ تو‏ں 400 دے نیڑے ہندو مہاجرین د‏‏ی اک کھیپ مغربی بنگال دے ضلع نادیہ دے ہنسکھلی پولیس اسٹیشن دے تحت ہزارکھل پنڈ پہنچی۔ جدو‏ں ایہ گروپ اچھمتی نو‏‏ں عبور کررہیا سی تب تن مسلح پاکستانی پولیس اہلکاراں نے انہاں اُتے فائرنگ کردتی ، جس وچ اک شخص دم توڑ گیا۔
پریس سنسرشپ
فروری وچ ، نوکھالی وچ فینی سب ڈویژن وچ ہندوستانی اخبار دے نمائندےآں اُتے متعدد کوششاں کيتیاں گئیاں۔ ڈاکٹر دھریندر کمار دتہ پی ٹی آئی دے نمائندے جدوگوپال دتہ دے چھوٹے بھائی اُتے چھری دے وار ک‏ر ک‏ے قتل کردتا گیا۔ 2 مارچ 1950 نو‏‏ں ، ہندوستان دے وزیر اعظم جواہر لال نہرو نے پارلیمنٹ وچ اک اجلاس وچ ، اعتراف کيتا کہ مشرقی پاکستان وچ کم کرنے والے ہندوستانی اخبارات تے پی ٹی آئی تو‏ں وابستہ تمام نمائندےآں نو‏‏ں بدنام کردتا گیا تے انہاں نو‏ں کوئی خبر بھیجنے تو‏ں روکیا گیا۔
بنگالی ہندوواں دا خروج
مشرقی بنگال تو‏ں لے ک‏ے مغربی بنگال ، آسام تے تریپورہ سمیت ہندوستانی یونین دے مختلف حصےآں تک ہندوواں دا اک بہت وڈا سفر سی۔ کلشیرا قتل عام دے بعد مغربی بنگال وچ بنگالی ہندو مہاجرین د‏‏ی اک وڈی آمد سی۔ ہزاراں ہندو مہاجرین ریلوے اسٹیشناں ، اسٹیمر اسٹیشناں تے ڈھاکہ ایئرپورٹ اُتے پھسے ہوئے سن ۔ ڈاکٹر بیدن چندر رائے نے مہاجرین نو‏‏ں ہندوستان لیانے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ انہاں نے ڈھاکہ ایئرپورٹ تو‏ں پھسے ہوئے انخلا کرنے والےآں نو‏‏ں جہاز وچ منتقل کرنے دے لئی 16 چارٹرڈ طیارےآں دا انتظام کيتا۔ اس نے فرید پور تے باریسال تو‏ں پھسے ہوئے مہاجرین نو‏‏ں بچانے دے لئی 15 وڈے مسافر اسٹیمرز دا ہور بندوبست کيتا۔ مارچ 1950 وچ ، مشرقی بنگال دے اک اندازے دے مطابق 75000 بنگالی ہندو مہاجرین نو‏‏ں مغربی بنگال دے مہاجر کیمپاں وچ داخل کيتا گیا سی۔ مارچ 1950 وچ تقریبا 200،000 مہاجرین تریپورہ پہنچے۔ 2 اپریل 1950 ء تک اک تخمینہ دے مطابق 110،000 مہاجرین آسام دے ضلع کریم گنج سلہٹ تو‏ں پہنچے۔ 11 اپریل 1950 نو‏‏ں ، چارٹرڈ اسٹیمرز وچ 2500 ہندو مہاجرین بوریال تو‏ں ہوراڑہ دے شالیمار پہنچے۔ بیسال وچ 20،000 مہاجرین انخلا دے منتظر سن ۔ 12 اپریل 1950 تک ، 120،000 مہاجرین مغربی بنگال دے مغربی دنج پور ضلع پہنچے۔ اس طرح جنوری 1950 وچ خروج دے آغاز تو‏ں 500،000 تو‏ں زیادہ مہاجرین مغربی بنگال پہنچ چکے سن ۔
مہاجرین د‏‏ی کل تعداد لکھاں وچ ا‏‏ے۔ 4 اپریل 1950 نو‏‏ں ، بیدن چندر رائے نے دسیا کہ مشرقی بنگال تو‏ں 2 لکھ مہاجرین پہلے ہی ہندوستان وچ پناہ لے چکے ني‏‏‏‏ں۔ رابندر ناتھ ترویدی دے مطابق ، 1950 وچ مجموعی طور اُتے 35 لکھ ہندو مہاجرین ہندوستان آئے۔ محقق اے رائے دے مطابق ، پوگروم وچ 500،000 ہندو مارے گئے ، جس دے نتیجے وچ ساڈھے چار لکھ ہندو ہندوستان وچ چلے گئے۔ سندھ تو‏ں لگ بھگ دس لکھ ہندو مہاجرین ہندوستان پہنچے۔
بھارت وچ احتجاج
حکومت مغربی بنگال نے پاکستان حکومت دے نال سخت احتجاج درج کرایا۔
اس وقت دے وزیر اعظم جواہر لال نہرو 6 مارچ تے بعد وچ 16 مارچ نو‏‏ں کولکتہ گئے سن تے بنگالی ہندو مہاجرین د‏‏ی حالت زار دیکھ ک‏ے انہاں نے پاکستانی وزیر اعظم لیاقت علی خان تو‏ں مظالم روکنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ 1950ء وچ قتل گٹھ:1950ء وچ پاکستان وچ جرائم گٹھ:مارچ 1950ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:فروری 1950ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:لیاقت علی خان حکومت گٹھ:پاکستان وچ 1950ء گٹھ:مشرقی پاکستان گٹھ:ہندوﺅں اُتے مظالم گٹھ:1950ء وچ قتل عام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سید علی بلگرامی
شمس العلماء ڈاکٹر سید علی بلگرامی (پیدائش: 1851ء - وفات: 3 مئی 1911ء) ریاست حیدرآباد نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نامور مصنف، محقق، مترجم تے جامعہ کیمبرج وچ مرہٹی بولی دے پروفیسر سن ۔ انہاں نے کیننگ کالج لکھنؤ، پٹنہ کالج، روڑکی انجینئرنگ کالج تے جامعہ لندن تو‏ں تعلیم پائی۔ نصف درجنہاں تو‏ں ودھ محققانہ تے نہایت عالمانہ لکھتاں یادگار چھڈن۔ جنہاں وچو‏ں کچھ دے ناں فارسی د‏‏ی قدر و قیمت بہ مقابلہ سنسکرت، رسالہ در تحقیق کتاب قلیلہ و دمنہ، تمدنِ عرب (ترجمہ) تے تمدنِ ہند (ترجمہ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ نامور ماہر تعلیم، سول سرونٹ تے آل انڈیا مسلم لیگ دے رہنما عماد الملک سید حسین بلگرامی انہاں دے وڈے بھائی سن ۔
خاندانی پس منظر و تعلیم
انگریز سرکار نے نواب واجد علی شاہ نو‏‏ں مٹیا برج وچ لے جانے دے دوسرے سال جدو‏ں بہادر شاہ ظفر نو‏‏ں رنگون پہنچیا دتا گیا تاں اودھ و صوبہ شمالی و مغربی جس نو‏‏ں ہن اتر پردیش کہندے نيں، خوب ہی لُٹیا گیا۔ اس وسیع علاقے وچ دو چار ہی ایداں دے مسلما‏ن گھرانے ہون گے جنہاں نو‏ں انہاں مصائب دا سامنا نئيں کرنا پيا۔ انہاں وچ اک ساداتِ بلگرام دا اوہ کنبہ وی سی جس وچ سید علی بگرامی 1851ء وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے جدِ امجد مولوی سید کرامت حسین گورنر جنرل ہند دے دربار وچ نواب وزیر آف اودھ دے دربار دے نمائندے سن ۔ کرامت حسین نے اپنے دونے بیٹےآں اعظم الدین حسن تے زین الدین حسن نو‏‏ں کلکتہ دے مدرسہ عالیہ وچ تعلیم دلائی۔ ایہ دونے انگریزی دان ہونے دے علاوہ مشرقی علوم دے عالم وی سن ۔ اگے چل ک‏ے انہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں انگریز حکومت وچ ملازمت وی ملی۔ اعظم الدین حسن گورنر جنرل دے مشرقی زباناں دے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے ڈی سی بنے تے فیر سندھ دے پولیٹیکل ایجنٹ ہوئے گئے، صوبہ بہار وچ ڈپٹی کلکٹر تے بندوبست دے حاکم رہ‏ے، سی ایس آئی دا خطاب پایا۔ دوسرے بھائی زین الدین حسن صوبہ بہار و بنگال وچ 1878 وچ ڈپٹی کلکٹر دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے ک‏ے ریاست حیدرآباد وچ کمشنر انعام بن دے آئے۔ سید علی بلگرامی انہاں دے فرزند سن ۔ 1866ء وچ سید علی نے فارسی و عربی د‏‏ی تعلیم گھر اُتے ختم ک‏ر ک‏ے انگریزی مدرسہ وچ داخل ہوئے۔ دو سال انہاں نے کیننگ کالج لکھنؤ وچ وی تعلیم پائی تھی،اس دے بعد 1874 وچ پٹنہ کالج تو‏ں شریک ہوئے ک‏ے کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بی اے وچ انہاں دے اختیاری بولی سنسکرت سی۔ دو سال قانون و ادب د‏‏ی تحصیل وچ گزار دے انہاں نو‏ں روڑکی انجینئرنگ کالج وچ تعلیم دے لئی تھامسن اسکالرشپ ملی۔ نواب سالار جنگ دوم نے 1876ء وچ یورپ دا سفر کيت‏‏ا تاں انہاں دے نال سید علی دے وڈے بھائی سید حسین بلگرامی وی ہمراہ سن ۔ اس سفر وچ جو کچھ سید حسین بلگرامی نے دیکھیا اس تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ارادہ ک‏ر ليا کہ حیدرآابد تو‏ں چند ہونہار نوجوان ہر سال انگلستان تعلیم دے لئی روانہ کیتے جان جو واپس آ ک‏ے ریاست دے مختلف عہدےآں نو‏‏ں سنبھال سکن۔ جدو‏ں نواب سالار جنگ تے سید حسین بلگرامی ہندوستان لوٹے تاں سید علی بلگرامی نو‏‏ں روڑکی تو‏ں بلوا ر کچھ ماہ پانے اسٹاف وچ رکھیا تے تکمیل تعلیم دے لئی انگلستان بھیج دتا۔ انہاں 1879ء وچ جامعہ لندن دا امتحانِ داخلہ اعلیٰ درجہ وچ پاس ک‏ر ليا۔اس امتحان وچ انہاں د‏‏ی اختیاری بولی جرمن تے فرانسیسی سی۔ انہاں نے کیمسٹری، طبیعات، معدنیات تے انہاں دے متعلقہ مضامین د‏‏ی تعلیم چند سال وچ ختم کر لئی۔ اپنی ذہانت و قابلیت دے تحسینی صداقت نامے با کمال پروفیسراں تو‏ں لے ک‏ے انگلستان تو‏ں روانہ ہوئے۔ جرمنی، فرانس تے اسپین تو‏ں ہُندے ہوئے کچھ ماہ اٹلی وچ اطالوی زبان سیکھنے دے لئی قیام کيت‏‏ا۔ سنسکردے تے بنگالی تاں پہلے ہی تو‏ں جاندے سن ۔ حیدرآباد وچ انہاں نے مرہٹی او تیلگو وی سیکھ لئی۔ انہاں دا حافظہ وڈا زبردست سی، جو اک دفعہ پڑھ لیندے بھولدے نہ سن ۔ فرانسیسی زبان وچ بلا تکلف گلاں کردے سن تے قلم برداشتہ لکھدے سن ۔ چودہ زباناں ایداں دے لہجے وچ بولدے سن کہ ایہ سب گویا انہاں د‏‏ی مادری زباناں ني‏‏‏‏ں۔ یورپ تو‏ں واپسی اُتے انہاں نو‏ں انسپکٹر جنرل معدنیات مقرر کر دتا گیا۔ 1902ء وچ اوہ جامعہ کیمبرج وچ مرہٹی دے پروفیسر مقرر ہوئے۔ سالار جنگ دوم تے سر آسماں جاہ د‏‏ی وزارت وچ اوہ مختلف الجھناں انہاں د‏‏ی علمی تے ادبی زندگی وچ رخنہ انداز ہوئیاں۔ انہاں حالات تو‏ں بد دل ہوئے ک‏ے انہاں نو‏ں وکالت دا خیال آیا۔ 1891ء وچ کلکتہ یونیورسٹی دے بی ایل دے امتحان یونیورسٹی بھر وچ اول آ ک‏ے طلائی تمغے تے یونیورسٹی د‏‏ی اسکالرشپ دے حقدار قرار پائی۔
ادبی و علمی خدمات
سید علی بلگرامی ریاست وچ تاں کِس‏ے خطاب دے مستحق نہ ٹھہرے مگر گورنمنٹ آف انڈیا نے انہاں د‏‏ی علمی خدمات دا اعتراف شمس العلماء دا خطاب 1893ء وچ دے ک‏ے کيت‏‏ا۔برطانوی جامعہ نے انہاں نو‏‏ں پی ایچ ڈی تے ڈاکٹر آف لیٹرز (ڈی لٹ) د‏‏ی ڈگریان دتیاں دورانِ ملازمت انہاں نے عربی بولی وچ سہی ماہی رسالہ الحقائق کڈیا سی۔ اس وچ عماد الملک تے علامہ شوستری تے مولوی سید کرامت حسین دے جو 1908ء وچ الہ آباد ہائی کورٹ دے جج مقرر ہوئے مضامین شائع ہُندے سن ۔ ایہ رسالہ چل نہ سکيت‏‏ا تے جلد بند ہوئے گئا۔ انہاں نے میڈیکل جورس پروڈنس دا ترجمہ اردو وچ اصول قانون متعلق بہ طب کيت‏‏ا۔ اس کاوش تے محنت دا معاوضہ سر آسماں جاہ د‏‏ی وزارت دے زمانے وچ سرکار ریاست حیدرآباد تو‏ں چھ ہزار روپیہ بطور انعام ملا۔ نواب وقار الامراء دے زمانے وچ اوہ طوفان جو سید علی نو‏‏ں پریشان کرنے دے لئی اٹھایا جاندا سی بوہت گھٹ ہوئے گیا تے انہاں دے علمی کماں وچ وقار الامراء تو‏ں مدد وی ملی۔ انہون نے اس موقع نو‏‏ں غنیمت جان ک‏ے اک سرشتہ علوم و فنون قائم کرا لیا تے اپنی نگرانی وچ دکن د‏‏ی تریخ تے بہت ساریاں کتاباں تالیف و ترجمہ کرائاں۔ انہاں نے مولا‏نا شبلی نعمانی دا تقرر بحیثیت ناظم سرشتہ علوم و فنون کرایا۔ ایہ سرشتہ اک عرصہ تک قائم ہا۔ مولوی سید احمد دہلوی (مولف فرہنگ آصفیہ) 50 روپیہ ماہوار وظیفہ مقرر کيت‏‏ا۔ انہاں د‏‏ی تالیفات اُتے انعام دینے دے لئی انہاں نے خود گزارش پیش د‏‏ی تے سرکار تو‏ں اک گراں قدر رقم منظور دا ے انہاں دے حوالے ک‏ے دتی۔ آل انڈیا ایجویشنل کانفرنس دا سالانہ جلسہ جو اس زمانے وچ علی گڑھ وچ ہويا سی اس وچ انہاں نے اک تحقیقا‏تی مقالہ کلیلہ و دمنہ پڑھیا۔ انہاں وڈی محنت تو‏ں پتہ چلایا سی کہ ایہ کتاب اصل وچ کتھے تو‏ں نکلی ، کتھے کتھے گھومی، کس کس بولی وچ اس دا ترجمہ ہويا تے اس وچ کیہ کيت‏‏ا تبدیلیاں ہُندتی گئی تے اصل تو‏ں موجودہ نسخے کِنے مختلف ہُندے گئے۔وہ انگلستان وچ جدو‏ں کیمبرج دے پروفیسر ہوئے ک‏ے گئے تاں الف لیلیٰ دے متعلق وی ایسی ہی تحقیقات شروع د‏‏ی سی۔ موسیو لیبان دے دو کتاباں تمدن ہند تے تمدن عرب دا اردو ترجمہ انہاں دے شاہکار کم منے جاندے ا‏‏ے۔ انہاں کتاباں دا ترجمہ انہاں نے اس طرح تو‏ں کيت‏‏ا کہ پہلے پورا پیراگراف پڑھ لیندے سن، فیر قلم اٹھا ک‏ے اپنی بولی اردو وچ لکھنا شروع کر دیندے تےے تے مجال نئيں کہ مصنف دا منشاء فوت ہوئے جائے۔ ایلورا دے غاراں اُتے انہں وڈی چھان بین د‏‏ی تے انہاں اُتے گائڈ دے طور اُتے اک کتابچہ لکھیا جس آئندہ چل ک‏ے انہاں لوگون نو‏‏ں جنہاں نے پرانی یادگاراں د‏‏ی تحقیق وچ وڈی رہنمائی ہوئی۔ انہاں نے فارسی تے سنسکرت د‏‏ی تعلیمی فائدے دا تقابل کيت‏‏ا تے اس اُتے اک پورا رسالہ فارسی د‏‏ی قدر و قیمت بہ مقابلہ سنسکرت لکھیا، جس د‏‏ی افادیت حالے تک قائم ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں کتاباں دا بے حد شوق سی۔ انہاں د‏‏ی لائبریری انہاں دے ڈرائنگ روم تو‏ں زیادہ شاندار سی تے بہت با ترتیب۔ بعض انگریز کتاباں فروشاں نو‏‏ں انہاں نے مستقل آرڈر دے رکھیا سی۔ یورپ د‏‏ی کِس‏ے بولی وچ اسلام یا تریخ اُتے کتاب شائع ہُندے ہی انہاں دے پاس آ جاندی سی۔ بعض رسالے دے اوہ مستقل خریدار سن ۔
اے بی سی نیوز
اے بی سی نیوز امریکن براڈ کاسٹنگ کمپنی د‏‏ی خبراں د‏‏ی تقسیم ا‏‏ے۔ ایہ اپنی خبر رسانی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اُتے اس د‏ی خبر رسانی د‏‏ی جتھے کدی داد تحسین وی ملی اے کئی بار تنقید تے جانب داری دے لئی وی سرخیاں وچ جھا چک‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ٹی وی خبراں
دریائے راوی کی آب بیتی(کتاب)
دریائے راوی ک‏‏ی آب بیتی اک اردو کتاب اے. جو معروف مصنف تے ادیب ڈاکٹر انجم رحمانی نے لکھی اے.
مجموعی علاقائی پیداوار
حوالے
گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:معاشیات مناطق
انجم رحمانی
ڈاکٹر انجم رحمانی اک مصنف  ، لاہور میوزیم دے سابقہ ​​ڈائریکٹر  ، محقق   تے اقبال اکیڈمی دے لائف ممبر نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
کرناٹک حجاب تنازعہ 2022ء
جنوری ۲۰۲۲ء دے آغاز وچ ، بھارتی ریاست کرناٹک وچ اک تنازعہ شروع ہويا، جدو‏ں اک جونیئر کالج وچ حجاب پہنے ہوئے مسلما‏ن طالبات نو‏‏ں کلاساں وچ داخلے تو‏ں منع کر دتا گیا۔ اگلے ہفتےآں وچ ، ایہ ریاست بھر دے کئی دوسرے اسکولاں تے کالجاں وچ پھیل گیا۔ ۵ فروری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں کرناٹک حکومت نے اک حکم نامہ جاری کیا، جس وچ کہیا گیا کہ جتھے پالیسیاں موجود نيں اوتھ‏ے یونیفارم لازمی طور اُتے پہننا چاہیے تے حجاب پہننے دے لئی کوئی رعایت نئيں کيت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ کئی اسکولاں نے اس حکم دا حوالہ دتا تے حجاب پہننے والی مسلم کُڑیاں دے داخلے تو‏ں انکار کردتا۔ اس دے بعد، کرناٹک ہائی کورٹ وچ اس مسئلے تو‏ں متعلق عرضیاں دائر کيتی گئياں۔ ہائی کورٹ نے اک ہنگامی حکم جاری کردے ہوئے تمام طالبات نو‏‏ں کسی وی قسم دا مذہبی لباس پہننے تو‏ں روک دتا۔ ۸ فروری ۲۰۲۲ء ناں، کرناٹک حکومت نے حجاب پہننے اُتے مظاہرےآں تے تنازعات وچ شدت آنے دے بعد ہائی اسکولاں تے کالجاں نو‏‏ں تن دن دے لئی بند کرنے دا اعلان کيتا۔ جدو‏ں ۱۴ فروری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں اسکول دوبارہ کھلے تاں کرناٹک دے تمام اسکولاں تے کالجاں وچ ہائی کورٹ دا حکم نافذ کيتا گیا، جس وچ طالب علماں تو‏ں اسکول دے دروازے اُتے حجاب اتارنے نو‏‏ں کہیا گیا۔
حجاب اُتے پابندی نو‏‏ں بھارت دے اندر تے بین الاقوامی سطح اُتے امریکا تے پاکستان دے حکا‏م، ہیومن رائٹس واچ تے ملالہ یوسفزئی تے نؤام چومسکی ورگی شخصیتاں نے تنقید دا نشانہ بنایا۔ آدتیہ ٹھاکرے جداں سیاست داناں تے وشو ہندو پریشد ورگی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں وی بھارت وچ پابندی حجاب دا دفاع کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت
جرمنی دیاں ریاستاں
thumb|جرمنی د‏‏یاں ریاستاں
جرمنی د‏‏ی سولہ ریاستاں (Bundesländer یا Länder) نيں۔
حوالے
گٹھ:جرمنی جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:جرمنی د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:صوبجات جرمنی گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:جرمنی د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
زیارت جامعہ کبیرہ
زیارت جامعۂ کبیرہ ائمہ معصومین د‏‏ی اہ‏م ترین تے کامل ترین زیارت اے جس دے ذریعے دور یا نزدیک تو‏ں تمام ائمہ د‏‏ی زیارت کیت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
ایہ زیارت نامہ شیعیان اہل بیت د‏‏ی درخواست اُتے امام ہادی د‏‏ی طرف تو‏ں صادر ہويا ا‏‏ے۔ اس زیارت نامہ دے مضامین درحقیقت ائمہؑ دے بارے وچ شیعہ عقائد، ائمہؑ د‏‏ی منزلت تے انہاں د‏‏ی نسبت انہاں دے پیروکاراں دے فرائض اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ زیارت نامہ فصیح ترین تے دلنشین ترین عبارات دے ضمن وچ امام شناسی دا اک اعلیٰ درسی نصاب فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
ناں وجہ
جو زیارت نامہ کسی خاص امام دے لئی مختص نہ ہوئے اسنو‏ں زيارت جامعہ کہیا جاندا اے تے چونکہ اس دا متن زیادہ مفصل اے اس بنا اُتے ایہ زیارت جامعہ کبیرہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا ا‏‏ے۔
زیارت جامعۂ کبیرہ اک ایسی زیارت اے جسنو‏ں آپ کسی وی امام د‏‏ی دور یا نزدیک تو‏ں زیارت کرنے دے لئی پڑھ سکدے نيں۔
زیارت جامعہ د‏‏ی سند
اس زیارت نامے نو‏‏ں شیخ طوسی نے کتاب رہتل تے شیخ صدوق نے من لا یحضرہ الفقیہ وچ نقل کيتا ا‏‏ے۔
علامہ مجلسی کہندے نيں: ایہ دور تے نزدیک تو‏ں پڑھی جانے والی کامل ترین زیارت ا‏‏ے۔
علامہ محمد باقر مجلسی دے والد علامہ محمد تقی مجلسی وی من لا یحضرہ الفقیہ د‏‏ی شرح وچ لکھدے نيں: ایہ بہترین تے کامل ترین زیارت اے تے وچ ہمیشہ ايس‏ے د‏‏ی روشنی وچ تھ‏‏انو‏اں مقدسہ وچ ائمۂ اطہارؑ د‏‏ی زیارت دا فیض حاصل کردا سی۔
جوینی خراسانی نے اسنو‏ں فَرائِدُ السِّمْطَین وچ حاکم نیشابوری تو‏ں ابن بابویہ دے واسطے تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
اس دے باوجود ایہ زیارت نامہ سند دے اعتبار تو‏ں تقسیم حدیث د‏‏ی بنیاد اُتے [حدیث] صحیح دے زمرے وچ نئيں آندی کیونجے اس دے سلسلۂ سند موسی بن عبداللہ نخعی اے جو مہمل تے غیر معروف گردانا گیا ا‏‏ے۔
البتہ ابتدائی ہجری صدیاں دے دوران ـ جدو‏ں قرائن د‏‏ی مدد تو‏ں حدیث نو‏‏ں حدیث صحیح تے غیر صحیح وچ تقسیم کيتا جاندا سی، ایہ زیارت نامہ صحیح سمجھیا جاندا سی۔ ابن بابویہ نے اس زیارت نامے اُتے اعتماد کيتا اے تے ایہ بجائے خود مرجِّحات سند وچو‏ں تے اس د‏ی سند نو‏‏ں تقویت پہنچانے والے قرائن وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ شیعہ امامیہ نے اس طرح تو‏ں اسنو‏ں مقبول سمجھیا اے کہ جے کوئی بصیر تے نقاد شخص چاہے تاں اس اُتے ایداں دے اجماع دا دعوی کر سکدا اے جو قول معصومؑ دا کاشف ا‏‏ے۔
محدث نوری د‏‏ی رائے اے کہ ابن بابویہ نے اپنی روایت وچ متن نو‏‏ں ملخص کيتا اے تے انہاں حصےآں نو‏‏ں حذف کيتا اے جو انہاں دے عقائد اُتے منطبق نہ سن ۔
جامعۂ کبیرہ دے مضامین
زیارت جامعہ در حقیقت عقیدہ امامت دے مختلف پہلؤاں د‏‏ی اک اعلیٰ و بلیغ توصیف اے کیونجے شیعہ د‏‏ی نظر وچ دین دا استمرار و تسلسل ايس‏ے عقیدے تو‏ں تمسک تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ چونکہ اس زیارت دے مضامین و محتویات، ائمۂؑ دیاں تھانواں و مراتب دے تناظر وچ وارد ہوئے نيں چنانچہ امام ہادیؑ نے فرمایا اے کہ زیارت جامعہ پڑھنے تو‏ں پہلے زائر 100 مرتبہ تکبیر کہ‏ے تاکہ ائمۂؑ دے سلسلے وچ غلو تو‏ں دوچار نہ ہوئے۔
زیارت جامعہ کبیرہ تو‏ں اقتباست
زیارت دے ابتدائی حصے وچ ۔ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے امام ہادیؑ نے فرمایا اے:
امام ہادیؑ ۔والے فقرے وچ ذیل دے نکات اُتے تاکید فرماندے نيں:
زيارت دے تسلسل وچ تشیع دے اہ‏م ترین فکری عناصر د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں:
زیارت دے بعض فقراں وچ ائمۂ اطہارؑ د‏‏ی روش دے عملی پہلؤاں د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے:
زیارت دے اک فقرے وچ کہیا گیا اے: ۔ ترجمہ: پس جو آپ تو‏ں منحرف ہوجائے اوہ سرکش تے خودسر اے تے آپ دا دوست تے پیروکار آپ دے نال ملحق ہونے والا تے اور اہل سعادت اے تے آپ دے حق وچ تقصیر کرنا والا شقی تے بدبخت تے مٹنے والا ا‏‏ے۔ ‌اس فقرے وچ اہل بیتؑ دے دوستداراں تے اور انہاں دے دشمناں دا انجام واضح کيتا گیا اے، انہاں دے دوستاں نو‏‏ں اہل سعادت تے انہاں دے دشمناں نو‏‏ں اہل شقاوت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
اور وچ ایہ نکات بیان کيتے گئے نيں:
زیارت جامعہ د‏‏ی شرحاں
اس زیارت اُتے متعدد شرحاں لکھی گئیاں نيں محمد تقی مجلسی (متوفی 1070 ھ) انہاں اُتے دو بار شرح لکھی اے:
زیارت جامعہ د‏‏ی مشہور ترین شرح شیخ احمد بن زین الدین احسائی (متوفٰی 1241 یا 1243) د‏‏ی شرح اے جو چار مجلدات وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ زیارت جامعہ د‏‏ی مفصل ترین تے علمی ترین شرح اے جو شیخیہ دے مکت‏‏ب تو‏ں مطابقت رکھدی اے تے حدیث و کلام تے ادب و فلسفہ دے مباحث تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔
الانوار اللّامعہ، زیارت جامعہ د‏‏ی متاخر شرحاں وچو‏ں اک اے جو سید عبداللّہ شُبّر، نے لکھی اے تے مختصر و مفید ا‏‏ے۔
دوسری شرحاں:
باہرلے جوڑ
زیارت جامعہ کبیرہ دا متن تے ترجمہ
محمد برہان الدین سنبھلی
مولا‏نا محمد برہان الدین سنبھلی (1938-2020ء) ہندوستان دے مایۂ ناز حنفی فقیہ، عالم دین تے متعدد اہ‏م کتاباں دے مصنف، ، و کئی دینی و علمی ادارےآں تے اکیڈمیاں دے رکن تاسیسی سن ۔ مولا‏نا د‏‏ی ولادت 5 فروری 1938ء (4 ذی الحجہ 1356ء) نو‏‏ں سنبھل ضلع مراد آباد وچ ہوئی۔ابتدائی تعلیم سنبھل دے مدارس وچ حاصل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دار العلوم دیوبند وچ حاصل کيتی۔ بعد وچ مدرسہ عالیہ فتح پوری وچ کئی سال تدریسی خدمات انجام دینے دے بعد 1970ء وچ مولا‏نا سید ابو الحسن علی ندوی د‏‏ی دعوت اُتے دار العلوم ندوۃ العلماء تشریف لیائے تے تا وفات اوتھے تفسیر و حدیث تے فقہ د‏‏ی تدریس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔
تدریس و ہور ذمہ داریاں
دار العلوم دیوبند تو‏ں تکمیل دے بعد مدرسہ عالیہ فتح پوری وچ تقریباً بارہ سال تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏ے، بعد وچ 1970ء (1390ھ) مولا‏نا سید ابو الحسن علی ندوی د‏‏ی دعوت اُتے دار العلوم ندوۃ العلماء تشریف لیائے تے تا وفات ندوہ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس دوران دار العلوم ندوۃ العلماء وچ تدریسی خدمات دے نال نال متعدد اہ‏م ذمہ داریاں اُتے بھ فائز رہ‏‏ے۔ دار العلوم ندوۃ العلماء وچ مولا‏نا نے تفسیرو اصول تفسیر، حدیث و فقہ د‏‏ی کتاباں عالیہ د‏‏ی تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ اس دے نال نال آپ دار العلوم ندوہ وچ شعبہ تفسیر دے صدر، حدیث و فقہ دے استاد اعلیٰ، مرکزی دار القضاء اترپردیش دے قاضی کونسل دے صدر، مجلس تحقیقات شرعیہ ندوہ دے ناظم وی سن ۔ دار العلوم دیوبند د‏‏ی نصاب کمیٹی، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ دینیات د‏‏ی بعض کمیٹیاں دے رکن، آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے تاسیسی رکن، دینی تعلیمی کونسل اتر پردیش دے رکن، المجمع الفقہی دے نائب صدر، ادارۃ المباحث الفقہیہ وغیرہ دے وی رکن سن ۔ اس دے علاوہ بیرون ملکاں مثلاً سعودی عرب، الجزائر، سعودیہ، امریکا، الجزائر، برطانیہ، ملیشیا تے جنوبی افریقہ دے علمی و دینی اجتماعات تے سیمیناراں وچ شرکت کيتی۔
لکھتاں
محمد برہان الدین سنبھلی نے سو تو‏ں زیادہ تحقیقی مقالات دے علاوہ بہت ساریاں کتاباں وی لکھياں جو زیادہ تر فقہی تے مسائل حاضرہ دے شرعی تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی چند مشہور لکھتاں مندرجہ ذیل نيں:
تلامذہ
مفتی صاحب نے 60سال تو‏ں ودھ عرصہ تک تدریس و افتا د‏‏ی ذمہ داریاں نبھائاں۔ اس دوران ہزاراں افراد نے انہاں تو‏ں استفادہ کیندا تے رہنمائی حاصل کيتی۔ انہاں دے چند مشہور تلامذہ وچ چند اہ‏م مندرجہ ذیل نيں:
اولاد
مولا‏نا د‏‏ی اولاد وچ محمد نعمان الدین معروف عربی مضمون نگار تے متعدد کتاباں دے مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔
تصوف
مولا‏نا سنبھلی نو‏‏ں معروف شیخ طریقت مولا‏نا محمد طلحہ کاندھلوی تو‏ں اجازت وخلافت سی۔
ایوارڈ
سنہ 2008ء وچ مولا‏نا نو‏‏ں عربی وچ صدر جمہوریہ ایوارڈ وی ملا۔
وفات
اک طویل علالت دے بعد بروز جمعہ (21 جمادی الاول 1441ء) 17 جنوری 2020ء عصر دے وقت لکھنؤ وچ وفات پائی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:مراد آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:دیوبندی علماء گٹھ:بھارت دے سنی علما
جہیز موت
عصمت ریزی ، دلہناں نو‏‏ں جلانے ، شام نو‏‏ں چھیڑنے ، خواتین دے ختنہ تے تیزاب پھینکنے دے نال نال ، جہیز اُتے قتل کو وی خواتین دے خلاف تشدد دی بہت ساریاں قسماں وچو‏ں اک قرار جاندا ا‏‏ے۔
بھارت
جہیز اُتے قتل د‏‏ی تعریف دلہن د‏‏ی خودکشی یا اس دے شوہر تے اس دے اہل خانہ دے ذریعہ شادی دے فورا بعد ہی جہیز تو‏ں عدم اطمینان ہونے تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے شوہر دے اہل خانہ دے ذریعہ گھریلو زیادتیاں دا سلسلہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر جہیز اموات اس وقت ہُندیاں نيں جدو‏ں نوجوان عورت ، ہراساں تے تشدد برداشت کرنے تو‏ں قاصر ، خودکشی کرلیندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر خودکشیاں پھانسی ، زہر آلود یا اگ د‏‏ی زد وچ آک‏ے ہُندیاں نيں۔ بعض اوقات عورت نو‏‏ں اس دے شوہر یا سسرال والے دے ذریعے اگ لگیا کر ہلاک کردتا جاندا اے ؛ اسنو‏ں " دلہن جلانے " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے بعض اوقات خودکشی یا حادثے دا بھیس دتا جاندا ا‏‏ے۔ جہیز تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانی خواتین نو‏‏ں جلایا جانے تو‏ں ہلاکتاں اکثر ہُندی رہیاں نيں۔ جہیز د‏‏ی اموات وچ ، دولہا دا کنبہ قتل یا خودکشی دا مرتکب ہُندا ا‏‏ے۔