cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رولز آف دی گیم (فلم)
فلم وچ ویہويں صدی د‏‏ی تیسری دہائی دے فرانسیسی امیراں تے غریباں د‏‏ی زندگیاں تے طور طریقےآں نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس اعتبار تو‏ں اس فلم نو‏‏ں طبقات‏ی وی قرار دتا جاندا اے لیکن اس دے کچھ حصےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بالغاں دے لئی بنائی گئی کامیڈی وی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ شاید اسی لئی اسنو‏ں اک مبصر نے ’بد اخلاقوں‘ دے لئی بنائی گئی فلم قرار دتا سی ۔
کہانی د‏‏ی دو سطحاں نيں۔ اک طرف تاں جاگیردار رابرٹ ڈی لا شے نیست (غوبیغ دو لا شیے نیست) تے ویانا د‏‏ی رہائشی انہاں د‏‏ی حسین ترین اہلیہ کرسٹائن (کرستین) نيں جنہاں نے اپنی پینڈو رہائش گاہ اُتے فرانسیسی امیراں نو‏‏ں دعوت دتی ہوئی اے جس وچ دولت مندی دے اظہار دے لئی کھانے، پینے تے رقص دے علاوہ شکار دا انتظام وی اے تے پارٹی د‏‏ی زینت بنانے دے لئی اک مہم جو ہويا باز نو‏‏ں وی بلايا گیا اے جس نے اسی دن اٹلانک د‏‏ی پرواز دا ریکارڈ قائم کیتا ا‏‏ے۔ ایہ André Jurieuxآندرئے ژوغیو نيں جنہاں دا کردار رولینڈ توتین(غولاند توتاں) نے کیتا ا‏‏ے۔
آندرئے رابرٹ شے نیست (غوبیغ دولا شیے نیست) د‏‏ی بیوی کرسٹائن شے نیست(کرستین دولا شیے نیست) تو‏ں محبت کردا اے لیکن اوکاؤ نو‏‏ں اس دا علم نئيں نہ ہی آندرئے نو‏‏ں ایہ پتہ اے کہ اس د‏ی محبوبہ ہن اس جاگیردار د‏‏ی بیوی بن چک‏ی اے جس دے ہاں اس دوست اوکتاو اسنو‏ں لے جانے والا ا‏‏ے۔
اوکتاو تک پہنچنے تو‏ں پہلے اک ریڈیو رپورٹر آندرئے تو‏ں مہم د‏‏ی کامیابی اُتے تاثرات پوچھتی اے تاں اوہ جواب دیندا اے دے اسنو‏ں انہاں تمام لوکاں وچ جو اس دے استقبال دے لئی جمع ہوئے نيں اپنی محبوبہ نو‏‏ں نہ دیکھ ک‏ے بہت افسوس ہويا اے رپورٹر دے اصرار اُتے اوہ اپنی محبوبہ دا ناں وی منکشف کر دیندا ا‏‏ے۔
دوسری طرف کرسٹائن (کرستین) دا شوہر اس گل اُتے جز بز ہُندا اے کہ اس دے بیوی کسی تے د‏‏ی محبوبہ وی رہ چک‏ی اے تے ایہ کہ اسنو‏ں اس گل دا علم ریڈیو دے ذریعے کیو‏ں ہويا۔ اوہ اس گل نو‏‏ں دعوت وچ اپنی داشتہ نو‏‏ں بلانے دا جواز بنا لیندا اے تے اپنے آپ تو‏ں کہندا اے کہ اس داشتہ د‏‏ی مہمان تے بیوی دے عاشق آندر ے د‏‏ی توجہ بٹانے دا کم لے گا تاکہ پارٹی وچ کوئی بدمزگی نہ ہوئے۔
فلم دے اہ‏م حصے شکار تے رابرٹ (غوبیغ)کے مکان د‏‏ی بالائی منزل اُتے پہچان بدل ک‏ے کیتا جانے والا کھیل نيں۔ کھیل پہچان بدل ک‏ے کیتا جانے والا رقص اے، جس وچ کھیل دا انتظام کرنے والا غلطی تو‏ں شناختاں تبدیل کر دیندا ا‏‏ے۔
اک طرف فلم وچ ایہ منافقت دکھادی اے کہ اوہی گل دعوت وچ شریک لوک اک دوسرے تو‏ں نئيں کردے جس دا سب نو‏‏ں علم اے تے جو ریڈیو تو‏ں نشر وی ہو چک‏ی اے لیکن سب نو‏‏ں اس د‏ی ٹوہ وی ا‏‏ے۔ دوسری طرف شادی تو‏ں پہلے بیوی د‏‏ی محبت دے انکشاف نو‏‏ں رابرٹ (غوبیغ) داشتہ دے بلانے دا جواز بنا لیندا اے تے اسنو‏ں غلط وی نئيں سمجھنا چاہندا۔ ایہی حال تھلے د‏‏ی منزل وچ ملازماں دے حصے دا وی ا‏‏ے۔
فلم دے بارے لوکاں دے اشتعال د‏‏ی اک وڈی وجہ اس دے جنسی منظر وی ہو سکدے نيں لیکن ژاں رینائر (ژاں غینوا) نے امیراں د‏‏ی سرشت نو‏‏ں دکھانے دے لئی جس طرح شکار دے مناظر فلمائے نيں تے جداں ملازم خرگوشےآں نو‏‏ں ہانکتے ہوئے شکاریاں دے نشانے اُتے لاندے نيں اوہ اس قدر پُر اثر نيں کہ نہ صرف شکار کرنے والےآں تو‏ں نفرت پیدا ہونے لگتی اے بلکہ بے بسی تو‏ں دم وی گھٹتا ہويا محسوس ہُندا ا‏‏ے۔
اس دے نال ہی سارے کرداراں دے رویّاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایہ محسوس ہُندا اے کہ جداں اوہ خود اپنے ہی سامنے بے بس تے بے قابو نيں تے جو کچھ اوہ ک‏ر رہ‏ے نيں اوہ انہاں تو‏ں سرزد ہو رہیا ا‏‏ے۔ ایہی اس فلم دا حسن اے تے ایہی اس دا جھنجھوڑنے والا پہلو۔
فلم وچ اوکتاؤ (ژاں رینائر) کہانی تے کرداراں دا درمیانی رشتہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں میزباناں تے مہماناں تو‏ں ہی شناسائی حاصل نئيں ملازماں تو‏ں وی قربت حاصل ا‏‏ے۔
فلم وچ کوئی ٹرک شاٹ نئيں لیکن شاید تاریخی طور اُتے رولز آف دتی گیم پہلی فلم سی جس وچ کیمرا وی اک کردار محسوس ہُندا اے تے اس سٹرکچر نے فلم سازاں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر کیتا۔
گٹھ:1939ء د‏‏ی فلماں گٹھ:آرٹ فلماں گٹھ:فرانس وچ عکس بند فلماں گٹھ:فرانسیسی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:فرانسیسی سیاہ و سفید فلماں گٹھ:فرانسیسی فلماں گٹھ:فلم گٹھ:فلمی صفحات جنہاں وچ تصویر دا حجم درج کیتا گیا اے گٹھ:ہوا بازی فلماں گٹھ:فلماں
سپٹزر خلائی دوربین
سپٹزر خلائی دوربین (جاں خلائی انفراریڈ دوربین سہولت) اک انفراریڈ خلائی کھوجکار آلہ ہے جو کہ 2004 وچّ خلاء وچّ بھیجیا گیا سی۔ ناسا ولوں بھیجے مہان خلائی آلات وچّ ایہہ چوتھا اتے حالے تکّ دا آخری آلہ ہے۔
گٹھ:خلائی دوربین گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنسی مشاہدے گٹھ:سائنسی طریقہ گٹھ:سائنسی ایجاداں گٹھ:سائنسی آلات گٹھ:ٹیکنالوجی
غزوہ احد
جنگ احد 17 شوال 3ھ (23 مارچ 625ء) وچ مسلماناں تے مشرکینِ مکہ دے درمیان احد دے پہاڑ دے دامن وچ ہوئی۔ مشرکین دے لشکر دی قیادت ابوسفیان دے پاس سی تے اس نے 3000 تو‏ں ودھ افراد دے نال مسلماناں اُتے حملہ دی ٹھانی سی جس دی باقاعدہ تیاری کيتی گئی سی۔ مسلماناں دی قیادت حضور  نے کيتی۔ اس جنگ دے نتیجہ نو‏‏ں کسی دی فتح یا شکست نئيں کہیا جا سکدا کیونکہ دونے طرف شدید نقصان ہويا تے کدی مسلما‏ن غالب آئے تے کدی مشرکین لیکن آخر وچ مشرکین دا لشکر لڑائی ترک کرکے مکہ واپس چلا گیا۔
غزوہ احد [عربی: غَزوَةُ أُحُد] مشرکین قریش دے نال پیغمبر اسلامؐ دے مشہور غزوات وچو‏ں اے جو سنہ 3 ہجری وچ بمقام کوہ احد انجام پایا۔ احد دی لڑائی مدینہ دے مسلماناں تے مکہ دے کافراں دے درمیان مدینہ توں 8 کلومیٹر دور احد پہاڑ دے نال کر کے ہوئی۔ مسلماناں دے سردار محمد سن تے کافراں دا سردار ابو سفیان سی۔ مسلماناں دی فوج چ 700-1000 پیادہ فوجی سن تے 4 سوار سن جدوں کہ کافراں دی فوج دی تعداد 3000 پیادہ سن تے 200 سوار سن۔ 70 مسلمان مارے گۓ تے 45 کافر مارے گۓ۔
thumbnail|300px| جبل احد دا منظر تے [[مسجد حمزہ]] thumbnail|300px| حمزه سیدالشہداء تے شہدائے احد دا مزار
جنگ بدر وچ قریش دی شکست دے بعد، قریشی ابو سفیان دی سرکردگی وچ بدر دے ہالکین دی خونخواہی دی غرض تو‏ں رسول اللہ تے مسلماناں دے خلاف جنگ دے لئے تیار ہوئے۔ قریش دا سامنا کرنے دے لئے رسول اللہ تے مہاجرین و انصار دے زعماء دا منصوبہ ایہ سی کہ اوہ مدینہ تو‏ں باہر نہ نکلاں تے اوتھے دفاع کراں؛ لیکن مسلم نوجوان تے حمزہ بن عبد المطلب مدینہ تو‏ں باہر نکل کر لڑنے دے خواہاں سن ۔ آخرکار رسول اللہ نے جنگ دے لئے شہر تو‏ں باہر نکلنے دا فیصلہ کیتا۔
جنگ دا ابتدائی نتیجہ، مشرکین دی شکست دی صورت وچ برآمد ہويا لیکن مسلماناں تیر اندازاں دا اک گروہ ـ جس نو‏‏ں رسول اللہ نے عبداللہ بن جبیر دی سرکردگی وچ کوہ احد دی بائاں جانب واقع کوہ عینین اُتے تعینات کیتا سی ـ فتح دے گماں وچ کوہ عینین اُتے اپنا مورچہ ترک کردتا۔ مشرکین نے اس علاقے وچ مسلم مجاہدین دی عدم موجودگی تو‏ں فائدہ اٹھایا تے انہاں نو‏ں شکست دت‏ی۔ اس جنگ مسلماناں نو‏‏ں بھاری نقصانات اٹھانا پڑے؛ 70 مسلما‏ن شہید ہوئے؛ حمزہ بن عبد المطلب شہید ہوئے تے انہاں دے جسم نو‏‏ں مثلہ کیتا گیا؛ رسول اللہ دا چہرہ مبارک زخمی ہويا تے آپ ؑ دے دندان مبارک شہید ہوگئے۔
مدینہ اُتے مشرکین دی لشکر کشی
غزوہ بدر وچ مسلماناں دے ہتھو‏ں مشرکین دی بھاری شکست دے اک سال بعد سنہ 3 ہجری وچ ، قریشی ابو سفیان دی سرکردگی وچ بدر دے ہلاک شدگان دے انتقام دے طور اُتے رسول اللہ تے مسلماناں دے خلاف اک بار پھر جنگ دے لئے تیار ہوئے۔ ابو سفیان نے اس مقصد دے لئے عمرو بن عاص، ابن زبعری تے ابو عزہ جداں افراد نو‏‏ں دوسرے قبائل دی حمایت حاصل کرنے دا کم سونپا۔ تے بالآخر اپنے لشکر دے ہمراہ ـ جس دی تعداد 3000 افراد تک بتائی گئی اے ـ مدینہ دی طرف روانہ ہويا۔ واقدی دا کہنا اے کہ رسول اللہ گویا قبا دے علاقے وچ عباس بن عبد المطلب دے خفیہ طور اُتے بھجوائے گئے خط دے ذریعے مشرکین دی نقل و حرکت تو‏ں مطلع ہوئے، اُتے دوسری روایات وچ اس خط دی طرف اشارہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔
5 شوال سنہ 3 ہجری نو‏‏ں مشرکین ـ احد دے قریب ـ "عًرَیض" دے علاقے وچ پہنچے تے اپنے چوپایاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے کھیتاں وچ چرنے دے لئے چھڈ دتا پیغمبر اکرمؐ اپنے اک صحابی دے ذریعے دشمن دی نفری تے وسائل تو‏ں باخبر ہوئے سن چنانچہ اوس تے خزرج دے بعض عمائدین منجملہ سعد بن معاذ، اسید بن خضیر تے سعد بن عبادہ کچھ افراد دے نال ـ مشرکین دی یلغار دے خوف تو‏ں جمعہ دی صبح تک مسجد وچ پہرہ دیندے رہ‏‏ے۔
پیغمبر خداؐ دا اصحاب دے نال مشورہ
رسول خداؐ نے جمعہ دے روز دفاعی اقدامات دی کیفیت دے سلسلے وچ اصحاب دے نال مشورہ کیتا۔ آپؐ چاہندے سن کہ مسلما‏ن مدینہ تو‏ں باہر نہ نکلاں۔ مہاجرین تے انصار دے اکابرین وی ایہی چاہندے سن بالخصوص اوہ لوگ جو شہر مدینہ دی سابقہ جنگاں دے تجربے دے پیش نظر، کہندے سن کہ مسلما‏ن شہر تو‏ں باہر نہ جان لیکن مسلم نوجوان، ایتھ‏ے تک حمزہ بن عبد المطلب جداں بزرگ صحابی دا اصرار سی کہ جنگ شہر تو‏ں باہر لڑی جائے۔ آخرکار رسول اللہ نے مؤخر الذکر اصحاب دی رائے قبول کيتی۔
رسول خداؐ دی مدینہ تو‏ں روانگی
رسول خداؐ اک ہزار مسلماناں دا لشکر لے ک‏ے مدینہ تو‏ں باہر نکلے، تے اک رات مدینہ تے احد دے درمیانی علاقے "شیخان" وچ منتظر رہے تے دوسرے دن صبح دے وقت دوبارہ روانہ ہوئے۔
عبداللہ بن ابی دا آپؐ تو‏ں الگ ہوجانا
حالے سپاہ اسلام دے مقام احد اُتے پہنچے تھوڑا سا ہی وقت گذرا ہوئے گا کہ عبداللہ بن ابی، نے اس بہانے مسلماناں تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی کہ مدینہ وچ رہ کر لڑنے دے بارے وچ اوہدی دی ہوئی تجویز نو‏‏ں قبول نئيں کیتا سی ۔ اوہ اک جماعت نو‏‏ں لے ک‏ے مدینہ پلٹا۔ تے مسلماناں دی تعداد 1000 تو‏ں گھٹ کر 700 تک پہنچی۔
جنگ دی تیاریاں
رسول خداؐ نے لشکر نو‏‏ں منظم تے مرتب کیتا تے کوہ احد دی طرف پشت کردے دشمن دے سامنے صف آرا ہوئے جدو‏ں کہ تے عبداللہ بن جبیر نو‏‏ں تیراندازاں دا اک دستہ دے کر کوہ عینین اُتے تعینات کیتا جو احد دے بائاں جانب واقع ا‏‏ے۔ مشرکین نے وی صف آرائی کی: میمنہ دی کمان خالد بن ولید نو‏‏ں جدو‏ں کہ میسرہ دی کمان عکرمہ بن ابوجہل دے سپرد کيتی گئی  رسول اللہ نے جنگ شروع ہونے تو‏ں قبل خطبہ دتا تے تیراندازاں اُتے زور دتا کہ مسلماناں دے عقبی مورچے دی سختی تو‏ں حفاظت کراں تے کسی صورت وچ وی اپنا مورچہ نہ چھوڑاں۔
مسلماناں دی شکست
جن تیر اندازاں نو‏‏ں لشکر اسلام دے بائاں جانب تعینات کیتا گیا سی غنیمت دی طمع کردے اپنا مورچہ چھڈ گئے تے انہاں دے سالار عبداللہ بن جبیر دا اصرار ـ جو انہاں نو‏ں رسول اللہ دی فرمانبرداری دی دعوت دے رہے سن ـ بےسود رہیا۔ خالد بن ولید ـ جو اس تو‏ں پہلے وی تیراندازاں دی تعیناندی دے مقام تو‏ں مسلماناں اُتے حملہ کرنے دی ناکم کوشش کرچکيا سی ۔ ـ اس بار درے دے اوپر باقیماندہ چند تیراندازاں اُتے حملہ کیتا تے عکرمہ وی [پسپائی دے بعد] خالد تو‏ں آملا سی ۔ تے اوہ سب مل کر مشرکین دے پیاداں دے تعاقب وچ مصروف مسلماناں اُتے پشت تو‏ں حملہ کیتا۔ اسی اثناء وچ کسی نے ندا دی دی پیغمبر خداؐ شہید ہوچدے نيں۔ ایہ خبر مسلماناں دے حوصلے پست ہونے دا سبب بنی تے بعض نے تو پہاڑ دی پناہ لی۔ مروی اے کہ گھمسان دی لڑائی وچ کئی مشرکاں نے رسول اللہ دے قتل دی غرض تو‏ں حملے کيتے جنہاں دے نتیجے وچ آپؐ دے دانت ٹُٹ گئے تے چہرہ مبارک زخمی ہويا۔ جدو‏ں کہ صرف چند صحابی میدان وچ باقی سن تے رسول اللہ نو‏‏ں متعدد چوٹ آئے سن، آپؐ پہاڑ وچ موجود دراڑ دی پناہ وچ چلے گئے۔
شیخ مفید نے ابن مسعود تو‏ں روایت کيتی اے کہ مسلماناں دی پریشانی تے افراتفری اس قدر ودھ گئی کہ پورا لشکر بھج گیا تے علی ؑ دے سوا رسول اللہؐ دے قریب نہ رہیا۔ جملہ لشکر بھج کیتا تے بعد ازاں معدودے چند افراد آپؐ تو‏ں آملے جنہاں وچ سب تو‏ں پہلے عاصم بن ثابت، ابو دجانہ تے سہل بن حنیف آپؐ دی طرف آگئے۔
پس منظر
غزوہ بدر وچ مسلماناں نو‏‏ں شاندار فتح ہوئی سی۔ اس دے بعد علاقے دیاں قوتاں بشمول قریشِ مکہ تے یہودیاں نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ ہن مسلما‏ن اک معمولی قوت نئيں رہے۔ شکست کھانے دے بعد مشرکینِ مکہ نہایت غصے وچ سن تے نہ صرف اپنی بے عزتی دا بدلہ لینا چاہندے سن بلکہ انہاں تجارتی رستےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنا چاہندے سن جنہاں دی ناکہ بندی مسلماناں نے غزوہ بدر دے بعد کر دتی سی۔ جنگ دے شعلے بھڑکانے وچ ابوسفیان، اوہدی بیوی ہندہ تے اک یہودی کعب الاشرف دے نام نمایاں نيں۔ ہندہ نے اپنے گھر محفلاں شروع کر دتیاں جس وچ اشعار دی صورت وچ جنگ دی ترغیب دی جاندی سی۔ ابو سفیان نے غزوہ احد تو‏ں کچھ پہلے مدینہ دے قریب اک یہودی قبیلہ دے سردار دے پاس کچھ دن رہائش رکھی تاکہ مدینہ دے حالات تو‏ں مکمل آگاہی ہو سکے۔ ابوجہل غزوہ بدر وچ ماریا گیا سی جس دے بعد قریش دی سرداری ابوسفیان دے پاس سی جس دی قیادت وچ مکہ دے دارالندوہ وچ اک اجلاس وچ فیصلہ ہويا کہ جنگ دی تیاری کیتی جائے۔ اس مقصد دے لئی مال و دولت وی اکٹھاکيتی گئی۔ جنگ دی بھر پور تیاری کيتی گئی۔ 3000 تو‏ں کچھ ودھ سپاہی جنہاں وچوں ست سو زرہ پوش سن تیار ہو گئے۔ انہاں دے نال 200 گھوڑے تے 300 اونٹھ وی تیار کیتے گئے۔ کچھ عورتاں وی نال گئياں جو اشعار پڑھ پڑھ کر مشرکین نو‏‏ں جوش دلاندی سن۔ ابوسفیان دی بیوی ہندہ نے ایہ ارادہ کیتا کہ حضور  دے چچا حمزہ دا کلیجا چبائے گی چنانچہ اس مقصد دے لئی اس نے حمزہ  دے قتل دے لئی اپنے اک غلام نو‏‏ں خصوصی طور اُتے تیار کیتا۔ بالآخر مارچ 625ء وچ ایہ فوج مسلماناں دا مقابلہ کرنے دے لئی روانہ ہو گئی۔ ۔
محمد  دے چچا عباس نے، جو مکہ ہی وچ رہندے سن، انہاں نو‏ں مشرکین دی اس سازش تو‏ں آگاہ کر دتا سی ۔ حضور  نے انصار و مہاجرین تو‏ں مشورہ کیتا کہ شہر وچ رہ کر دفاع کیتا جائے یا باہر جا ک‏ے جنگ لڑی جائے۔ فیصلہ دوسری صورت وچ ہويا یعنی باہر نکل کر جنگ لڑی جائے چنانچہ 6 شوال نو‏‏ں نمازِ جمعہ دے بعد حضور  نے اصحاب نو‏‏ں استقامت دی تلقین دی تے 1000 دی فوج دے نال مدینہ تو‏ں روانہ ہو گئے۔ اشواط دے مقام اُتے اک منافق عبد اللہ بن ابی 300 سواراں دے نال جنگ تو‏ں علاحدہ ہو گیا تے بہانہ ایہ بنایا کہ جنگ شہر دے اندر رہ کر لڑنے دا اس دا مشورہ نئيں منیا گیا۔ ہفتہ 7 شوال 3ھ (23 مارچ 625ء) نو‏‏ں دونے فوجاں احد دے دامن وچ آمنے سامنے آ گئياں۔ احد دا پہاڑ مسلماناں دی پشت اُتے سی ۔ اوتھ‏ے اک درہ اُتے حضور  نے عبد اللہ بن جبیر دی قیادت وچ پنجاہ تیر اندازاں نو‏‏ں مقرر کیتا تاکہ دشمن اس راستے تو‏ں میدانِ جنگ وچ نہ آ سکے۔ ۔
جنگ
جنگ دا آغاز مشرکین دی طرف تو‏ں ہويا جدو‏ں ابوعامر نے تیر اندازی کيتی۔ اس مرحلہ اُتے نو افراد مشرکین دی طرف تو‏ں آئے جو سب قتل ہوئے۔ دوسرے مرحلے وچ مشرکینِ مکہ نے اکٹھا بھر پور حملہ کر دتا۔ اس دوران انہاں دی کچھ عورتاں انہاں نو‏‏ں اشعار تو‏ں اشتعال دلا رہی سن تاکہ اوہ غزوہ بدر دی عبرتناک شکست دا داغ دھو سکن۔ ابتدا دی زبردست جنگ وچ مسلماناں نے مشرکین دے کئی لوگاں نو‏‏ں قتل کیتا جس اُتے مشرکین فرار ہونے لگے۔ مسلما‏ن ایہ سمجھے کہ اوہ جنگ جیت گئے نيں چنانچہ درہ عینین اُتے تعینات اصحاب نے حضور  دی ایہ ہدائت فراموش کر دتی کہ درہ کسی قیمت اُتے نئيں چھڈنا تے درہ چھڈ دے میدان وچ مالِ غنیمت اکٹھا کرنا شروع کر دتا۔ صرف دس افراد درہ اُتے رہ گئے۔ خالد بن ولید (جو اس وقت مسلما‏ن نئيں ہوئے سن ) نے موقع غنیمت جاندے ہوئے کوہِ احد دا چکر لگیا کر درہ اُتے قبضہ کر لیا تے مسلماناں اُتے یکدم پیچھے تو‏ں وار کر دتا۔ اسی اثناء وچ ایہ افواہ گرم ہوئی کہ حضرت محمد  شہید کر دتے گئے نيں۔ ایہ سن کر اکثر اصحاب نے ہمت ہار دتی تے راہِ فرار اختیار کيتی۔ کچھ لوگ میدان جنگ تو‏ں فرار ہو گئے تے تیسرے دن واپس آئے۔ ۔ کچھ ارد گرد دیاں پہاڑیاں اُتے چڑھ گئے تے افسوس کیتا کہ اوہ عبد اللہ بن ابی دے نال کیو‏ں نہ چلے گئے۔ کچھ لوگاں نے ایہ سوچیا کہ حضور  دے بعد زندگی کسی کم دی نئيں کچھ لوگ حضور  دے نال رہ گئے تے انہاں دی بھر پور حفاظت کيتی۔ اس موقع اُتے حضور  نے علی کرم اللہ وجہہ  نو‏‏ں اک تلوار وی عنایت دی جو 'ذو الفقار' دے نام تو‏ں مشہور اے۔ اس دوران حضور  دے دانت شہید ہوئے۔ حمزہ وی شہید ہو گئے۔ ۔ اس بارے وچ اللہ نے قران وچ فرمایا۔ <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> جدوں تسیں (افراتفری دی حالت وچ ) بھاجے جا رہے سن تے کسے نو‏‏ں مڑ کر نئيں دیکھدے سن تے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اس جماعت وچ (کھڑے) جو تواڈے پیچھے (ثابت قدم) رہی سی توانو پکار رہے سن پھر اس نے توانو غم اُتے غم دتا (ایہ نصیحت و تربیت سی ) تاکہ تسیں اس اُتے جو تواڈے ہتھ تو‏ں جاندا رہیا تے اس مصیبت اُتے جو تساں اُتے آن پئی رنج نہ کرو تے اللہ تواڈے کماں تو‏ں خبردار اے۔ سورۃ آل عمران آیت 153
کچھ وقفے بعد اصحاب میدان وچ واپس آنا شروع ہو گئے۔ چونکہ مشرکین اپنے بھاری سامانِ جنگ مثلاً زرہ بکتر دی وجہ تو‏ں احد دے پہاڑ اُتے چڑھ نہ سکے اس لئی کئی مسلماناں دی جان بچ گئی۔ ابو سفیان دی بیوی ہندہ تے اس دے نال کچھ لوگاں نے مسلما‏ن شہداء دے ناک تے کان کاٹے تے ہندہ نے حمزہ دا کلیجا کڈ کے چبایا جس دا حضور  نو‏‏ں بے حد رنج رہیا۔ کچھ مسلماناں دے واپس آنے تے ایہ معلوم ہونے دے بعد کہ حضور  شہید نئيں ہوئے، مشرکین نے جنگ تو‏ں مکہ دی طرف واپسی اختیار کيتی۔
حمزہ سید الشہداء دی شہادت
مشرکین نے اپنے ہتھیاراں تو‏ں مسلماناں اُتے حملہ آور ہوئے تے انہاں دی وڈی تعداد نو‏‏ں شہید کیتا؛ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م رسول اللہ دے چچا، حمزہ بن عبد المطلب سن جس اُتے جبیر بن مطعم دے غلام وحشی نے نیزے دا وار کیتا تے پھر انہاں دا سینہ چاک کیتا تے انہاں دا کلیجہ کڈ کر ابو سفیان دی بیوی ہند دے سپرد کیتا جس دا باپ جنگ بدر وچ حمزہ دے ہتھو‏ں ہلاک ہوچکيا سی ۔ ہند بنت عتبہ نے حمزہ دا کلیجہ چپایا۔ پیغمبر اکرمؐ حمزہ دی شہادت تے انہاں دے بدن دا مثلہ ہونے اُتے بہت زیادہ مغموم تے غضبناک ہوئے۔
شہداء دی تعداد
مسلماناں نے اپنے شہداء دی تدفین دا اہتمام کیتا تے پیغمبرؐ نے اک اک کردے شہداء دی میتاں اُتے ـ جنہاں دی تعداد 70 یا اس تو‏ں کچھ زیادہ سی ـ تے ہر بار ایہی فرمایا کہ حمزہ سید الشہداء دا جسم مطہر وی ہر شہادت دے نال رکھیا جائے۔ تے ایويں حمزہ دی میت اُتے 70 یا کچھ زیادہ، مرتبہ نماز پڑھی۔ شہدائے احد ـ جنہاں نو‏ں کوہ احد دے دامن وچ سپرد خاک کیتا گیا اے ـ دے اسماء قدیم کتب وچ بیان ہوئے نيں۔ مشرکین وچو‏ں وی 20 تو‏ں کچھ ودھ افراد مارے گئے۔
نتائج
بعض لوگ اس جنگ نو‏‏ں مسلماناں دی شکست خیال کردے نيں تے بعض دے خیال دے مطابق اس دا کوئی ٹھوس نتیجہ نئيں نکلیا۔ بہرحال ایہ واضح ہو گیا کہ حضور  دی ہدایات نو‏‏ں فراموش کرنے یا عسکری نظم و ضبط نو‏‏ں ترک کرنے دا کیتا نتیجہ نکل سکدا اے۔ جے درہ عینین اُتے تعینات لوگ درہ نہ چھوڑتے تو مسلما‏ن فتحیاب ہو چکے سن ۔ اس جنگ وچ ستر مسلما‏ن شہید ہوئے جدو‏ں کہ ستائیس مشرکین ہلاک ہوئے۔ مسلماناں نے اپنے شہداء نو‏‏ں اوتھے اُتے دفن کیتا۔
پیش منظر
اس غزوہ وچ کسی حد تک شکست اک تعمیری شکست ثابت ہوئی کیونکہ مسلماناں نو‏‏ں کچھ سبق ملے جو اگلی جنگاں وچ کم آئے۔ مسلماناں نو‏‏ں اپنی غلطیاں نو‏‏ں دیکھنے دا موقع ملیا۔ خدا نے قرآن وچ یقین دلیایا کہ حزن و ملال نہ کرو کیونکہ بالآخر مومنین ہی غالب آن گے۔
ابو سفیان دا موقف
بالآخر دو لشکر اک دوسرے تو‏ں جدا ہوئے، ابو سفیان دامن کوہ دے قریب آیا ـ جتھ‏ے مسلما‏ن موجود سن ـ تے بتاں دی ثناگوئی کردے ہوئے یوم احد نو‏‏ں یوم بدر دے برابر قرار دتا۔
جنگ دی تاریخ
غزوہ احد بروز شنبہ، 7 شوال سنہ 3 ہجری ـ بمطابق 23 مارچ سنہ 625 عیسوی، انجام پایا۔ اُتے بعض مؤرخین دا کہنا اے کہ ایہ جنگ 15 شوال دے دن ہوئی ا‏‏ے۔
آیات کریمہ دا نزول
منابع و مآخذ جنگ احد دی شان وچ نازل ہونے والی کئی آیات کریمہ ـ منجملہ: سورہ آل عمران دی آیات 121 تو‏ں 129 تک، ـ دی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور اس جنگ دے بارے وچ متعدد احادیث رسول اللہ تو‏ں نقل ہوئیاں نيں۔  رسول اللہ غزوہ احد دے بعد کدی کدی شہدائے احد دے مزار اُتے حاضری دیندے سن ۔ تے اس دے بعد وی جو لوگ مدینہ دے سفر اُتے جاندے سن، شہدائے احد دی زیارت نو‏‏ں ہتھ تو‏ں نئيں جانے دیندے سن ۔
غزوہ احد وچ امیرالمؤمنین ؑ دا کردار
تمام مؤرخین و محدثین دا اتفاق اے کہ علی ؑ دا کردار دوسری جنگاں دی مانند، بے مثل و بےنظیر سی ۔ اس سلسلے وچ منقولہ روایات وچو‏ں چند روایات درج ذیل نيں: عماد الدین طبری، بشارۃ المصطفیٰ، ص186۔ تے بقولے مہاجرین دا پرچم سنبھالئے ہوئے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غزوات گٹھ:تیسری ہجری دے واقعات گٹھ:جنگ احد
گٹھ:3ھ گٹھ:620ء دی دہائی دے تنازعات گٹھ:624ء گٹھ:ایشیا وچ 624ء گٹھ:ایشیا وچ 625ء گٹھ:عرب دی تریخ گٹھ:خالد بن ولید دیاں جنگاں
ودنگر
‎ ودنگر  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 58،775 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
‎ وادناگار
لکڑ ٹک
لکڑ ٹک 9 پنچھی ٹبراں دی اک پتی اے جیہڑے رکھاں تے ریندے نیں۔ چڑی ترکھان ایس دے مشہور پنچھی نیں۔ ایہناں دے 9 ٹبر 67 ٹوکرے تے 400 توں ودھ ونڈاں نیں۔ ایہ کیڑے کھانے نیں پر ٹوکان تے باربٹ فروٹ وی کھاندے نیں تے ماکھیو اگمان ماکھیو دے چھتے وی کھا جاندے نیں۔ ساریاں دے پیراں دے دو پنجے اگے تے دو پچھے ہوندے نیں جس نال ایہناں نوں رکھاں دے تنیاں تے چڑھن وچ اسانی ریندی اے۔
تھلواں ساوونیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
تھلواں ساوونیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ مکیلی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
رع
رع (Ra) یا رے (Re) قدیم مصری شمسی دیوتا  سی.
ہور ویکھو
گٹھ:مصری معبود گٹھ:قدیم مصری مذہب گٹھ:پرانا مصر
امیریکن انٹرنیشنل کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
نونتھابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
نونتھابوری تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ نونتھابوری دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پروفیسر صاحب سنگھ
پروےیسر صاحب سنگھ (جم ویلے: نتھو رام) (16 فروری 1892 - 29 اکتوبر 1977) اگھے لکھاری اتے گربانی دے ویاکھیاکار سن۔
جیون
صاحب سنگھ دا جنم پنڈ پھتیوال، ضلع سیالکوٹ (ہن پاکستان وچّ) بھائی ہیرا چند جی دے گھر ماتا نہال دیوی دی ککھوں 16 فروری 1892 نوں ہویا۔ پنڈ دے نیڑے وسے قصبہ فتح گڑھ توں اٹھویں کیتی۔ اسے دوران امرت چھک کے اوہ نتھو رام توں صاحب سنگھ بن گیا۔ پسرور دے ہائی سکول وچّ نوویں کلاس توں سنسکرت پڑھنی شروع کیتی پر دسویں توں اگے اوہ نہیں پڑھ سکیا۔ 15 سال دی عمر وچ پیؤ دے اکال چلانے توں مگروں کجھ چر استاد لگے رہے اتے پھر ڈاکخانے وچّ کلرک۔ پر جلد ہی دوبارہ پڑھن لگّ پیا اتے 1913 وچ دیال سنگھ کالج لاہور توں ایف. اے. اتے 1915 وچ گورنمنٹ کالج لاہور توں بی. اے. کیتی۔ خالصہ کالج گجرانوالہ وچّ ادھیاپک (1917) لگّ گئے۔ تھوڑا سماں شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے میت سیکٹری رہن توں بعد اوہ 1929 وچّ آپ نوں خالصہ کالج امرتسر وچّ سکھ دھرم دے لکچرار بنے اتے پھر مشنری کالج دے پرنسپل۔ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ نے اوہناں نوں ڈی.لٹ. دی آنریری ڈگری پردان کیتی اتے یونیورسٹی وچّ ادھیاپن لئی اوہناں دیاں سیواواں جٹا لئیاں۔
سکھ دھرم، گربانی، ٹیکاکاری تے گربانی ویاکرن(گریمر) اوہناں دے کارج کھیتر دے مکھ وشے رہے ہن۔
حوالے
گٹھ:سکھ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:سکھ شخصیتاں
انڈیا ہاؤس
انڈیا ہاؤس ہائی گیٹ، شمالی لندن وچ 1905ء تا 1910ء طالب علماں دے لئی رہائشی عمارت سی۔ شیام جی کرشنا ورما نے اس عمارت نو‏‏ں برطانیہ وچ موجود ہندوستانی طالبعلماں دے درمیان وچ قوم پرست تحریک چلانے دے لئی استعمال کیتا۔ ایہ ادارہ برطانیہ وچ رہ رہے ہندوستانی طلبہ نو‏‏ں اسکرشپ دیندا سی تاکہ اوہ اعلیٰ تعلیم حاصل کرسکن۔ جلد ہی ایہ عمارت سیاسی تحریک دا مرکز بن گئی جو بیرون ہند ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریک د‏‏ی وڈی تحریکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی کِس‏ے تنظیم یا تحریک نو‏‏ں عمارت د‏‏ی ضرورت پئی تاں ‘‘انڈیا ہاؤس‘‘ دا ہی استعمال کیتا گیا۔
انڈیا ہاؤس دے سرپرستاں نے آبادکاریاں دے خلاف اک اخبار بناں دی انڈین سوشیولوجسٹ جاری کیتا جسنو‏ں برطانوی راج نے غداری دا حوالہ دیندے ہوئے بند کر دتا۔ انڈیا ہاؤس نے تحریک آزادی نو‏‏ں متعدد وڈے رہنما تے انقلابی مجاہدین دتے نيں جنہاں وچ وناک دامودر ساورکر، بھیکا جی کاما، وی وی ایس ایئر، لالہ ہردیال، وی این چٹرجی، ایم پی ٹی آچاریہ تے پی ایم باپت وغیرہ قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ 1909ء وچ انڈیا ہاؤس دے اک رکن مدن لال ڈھینگرا نے سکریٹری آف اسٹیٹ آف انڈیا دے سیاسی معاون سر ڈبلیو ایچ کرزن ویالی دا قتل کر دتا۔
قتل دے واقعہ دے بعد اسکٹ لینڈ یارڈ تے انڈین پولیٹیکل اسٹیلیجینس آفس نے تحقیق د‏‏ی تے دونے کےمتفقہ فیصلہ تو‏ں انڈیا ہاؤس نو‏‏ں بند کر دتا گیا۔ بند ہونے دے بعد انڈیا دے ارکان اُتے پولس نے کارروائی شروع د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک جرمنی، فرانس تے امریک‏‏ا چلے گئے۔ انہاں ملکاں وچ تے بکھرنے دے بعد وی انہاں دا جنون کم نئيں ہويا تے اپنے اپنے ملکاں وچ انہاں نے تحریک جاری رکھی۔ پہلی جنگ عظیم وچ ہندو جرمن سازش وچ انڈیا ہاؤس دے ارکان دا بہت وڈا کردار رہیا ا‏‏ے۔ بعد د‏‏ی دہائیاں وچ انڈیا ہاؤس دے ارکان نے ہندوستانی نسلیت تے ہندو قومیت ورگی تحریکاں وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔
عطا اللہ شاہ بخاری
سید عطا اللہ شاہ بخاری دینی تے سیاسی رہنما احرار اسلام دے بانی سن ۔1891ء نوں پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ آبائی وطن موضع ناگڑیاں ضلع گجرات پنجاب، پاکستان) سی۔ لیکن آپ دے والد مولوی ضیاء الدین احمد نے بسلسلہ تبلیغ پٹنہ وچ سکونت اختیار کر لی سی۔ سید صاحب زمانہ طالب علمی ہی وچ سیاسی تحریکوں وچ حصہ لینے لگے سن۔ لیکن آپ دی سیاسی زندگی دی ابتدا 1918ء وچ کانگرس تے مسلم لیگ دے اک مشترکہ جلسے توں ہوئی۔ جو تحریک خلافت دی حمایت وچ امرتسر وچ منعقد ہویا سی۔ سیاسی زندگی بھر پور سفراں وچ گزاری تے ہندوستان دے سارے علاقےآں دے دورے کیتے۔ اپنے زمانے دے معروف ترین مقرر سن تے لوگ انہاں دیاں تقریراں سنن دے لئی دور دور توں آندے سن۔ سیاست وچ "پنڈت کرپا رام برہمچاری، امیر شریعت تے ڈنڈے والا پیر " دے ناں توں معروف سن۔ حیات امیر شریعت سوانح سید عطاء اللہ شاہ بخاری از جانباز مرزا مکتبہ تبصرہ لاہور صفحہ انگریز تے احمدیت دشمنی وچ صف اول وچ رہے۔ حیات امیر شریعت سوانح سید عطاء اللہ شاہ بخاری از جانباز مرزا مکتبہ تبصرہ لاہور صفحہ 434 مجموعی طور اُتے 18 سال جیلاں وچ قید و بند دی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ 1929ء وچ اپنے رفقا دے نال مل کے (خاص طور تے چودھری افضل حق) مجلس احرار اسلام دے ناں توں اک علاحدہ سیاسی جماعت دی بنیاد رکھی۔ تے کئی سال اس دے صدر رہے۔ مجلس احرار تحریک پاکستان دے شدید مخالف جماعت سی۔ سید عطاء اللہ شاہ بخاری صاحب دا مؤقف سی کہ "پاکستان دے بارے وچ گذشتہ سال میں نے جس جگہ وی تقریر کیتی اے۔ پاکستان نوں مسلمانان ہندوستان دے مہلک بلکہ ہلاکت آفرین تے ہلاکت خیز دسیا اے۔
خطابت تے شاعری
قدرت نے آپ نوں خطابت دا بے پناہ ملکہ ودیعت کر رکھیا سی۔ اس فن وچ بہت کم لوگ آپ دے مقابلے دے گزرے نیں۔ اردو، فارسی دے ہزاراں اشعار یاد سن۔ خود وی شاعر سن تے ندیم تخلص کردے سن۔ انہاں دی زیادہ تر شاعری فارسی وچ سی۔ سواطع الالہام دے ناں توں آپ دا مجموعہ کلام شائع ہوچکیا اے۔ برصغیر دی تقسیم توں پہلے امرتسر وچ قیام پزیر سن۔ قیام پاکستان دے بعد ملتان آ گئے تے ایتھے وفات پائی۔
باہرلےجوڑ
مندرجہ دونے کتاباں سید عطا اللہ شاہ صاحب دی سوانح دے بارے وچ نہایت مستند تے مکمل تصانیف نیں:
امہرسٹ کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
کالفیا انگکا
کالفیا انگکا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
پریم گورکھی
پریم گورکھی پنجابی دا سرمور کہانی کار ہے۔ اوسدیاں کہانیاں دبے کچلے لوکاں دی جیون گاتھا دا باخوبی ورنن(بیان) کردیاں ہن ۔ اوسدیاں رچناواں غریب اتے انگولے لوکاں دے جیون دیاں کرور اوستھاواں توں پردہ چکدیاں ہن ۔ پریم گورکھی نے آپ اتی کٹھن دن گزارے ہن اس کرکے اوہ اپنی سویجیونی غیر-حاضر آدمی وچّ نرسندیہ ہی اوہناں سارے کچلے لوکاں دی کہانی بیاندا ہے جہڑے اس سماج وچ رہندیاں دکھ ہنیری دیاں چپیڑاں کھاندے رہندے ہن ۔ پریم گورکھی دی جیونی اک عامَ منکھ دی زندگی نال سانوں جوڑدی ہے، اس وچلا منکھ سانوں کِتے وی عرشوں اتریا نہیں دسدا اوہ سانوں کارخانےآں دے دھوئیں،کھیتاں دی مٹی،وگدی ندی دے پانی اتے حوالات اندرلی کچیان وچّ وچر رہا نظر آؤندا ہے ۔
جیون بؤرا
پریم گورکھی دا پچھوکڑ اک دلت پریوار دا ہے۔ اسدا دادکا پنڈ لاڈووالی اتے نانکا پنڈ بہانی (ضلع کپورتھلہ) ہے۔ اسدے پیؤ دا ناں ارجن داس اتے ماں دا رکھی سی۔ اوہ چار بھراواں اتے دو بھیناں وچوں اکلا سی جسنوں تھوڑا بہت پڑھن دا موقع ملیا۔ ہن اوہ ‘پنجابی ٹربیون’ توں سیوا-مکت ہو کے اپنے پریوار نال زیرکپور رہِ رہیا اے۔ اوہ تنّ بیٹیاں اتے اک بیٹے دا باپ ہے۔
پراݨا مصری مذہب
thumbnail|دیوتا اوزیریس، آنوبیس تے حورس، کبھےاوں سجے قدیم مصری مذہب (Ancient Egyptian religion) بت پرستی تے مشرکانہ عقیےآں تے رسماں  اتے مبنی اک پیچیدہ مذہب  سی۔۔
وکھ وکھ ویلےآں چ بعض معبوداں نوں دوسرےآں معبوداں  اتے فوقیت دتی گئی، جنہاں چ سورج دیوتا رع، خالق دیوتا آمون، تےدیوی ماں ایزیس شامل نیں۔
پرانے مصری معبود
گٹھ:قدیم مصری مذہب گٹھ:پرانا مصر گٹھ:مصری معبود
وڈودرا
‎ وڈودرا (پراݨا ناں:بروڈا)  بھارت دی ریاست گجرات دے ضلع وڈودرا وچ اک شہر تے اس ضلعے دا راجگڑھ  اے ۔ ایہ گجرات دا تیحا وڈا شہر اے ۔
لوک گݨتی
شہر دی کل لوک گنتی 1,666,703 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
نکولس وگورز
نکولس وگورز (1785 – 26 اکتوبر 1840) اک آئری سیاسی آگو تے جانور گرو سی۔ اوہ ٹرینیٹی کالج، آکسفورڈ وچ پڑھیا تے فیر برطانوی فوج وج چلاگیا۔ نپولین دیاں لڑائیاں مکن تے اوہنے وکالت پڑھی تے وکیل لگ گیا۔ 1826 وچ اوہ زولوجیکل سوسائٹی لندن دے موڈیاں وچوں سی۔ اوہ لنی سوسائٹی لندن تے رائل سوسائٹی لندن دا وی سنگی سی۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:آئری شخصیتاں
تھلواں اوسٹروبوتھنیا
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
تھلواں اوسٹروبوتھنیا فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ سیناجوکی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ڈاکٹر جسونت گلّ
ڈاکٹر جسونت گل (20 مئی 1921 - 15 نومبر 1997) پنجابی وارتک لکھاری تے اگھے ڈاکٹر سی۔ عام گیان تے صحت وگیان اوہناں دے من پسند وشے سن۔
جیون
جسونت کور گل دا جم 20 مئی 1921 نوں کویٹا وچ کپور سنگھ دے گھر ہویا سی ۔
رچناواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
صوبہ لامپھون
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ لامپھونتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ لامپھون شہر اے ۔
کالفیا کنفیوزا
کالفیا کنفیوزا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
یعقوب لیث صفاری
یعقوب لیث صفاری جاں یعقوب بن اللیث بن الصفار (پیدائشی ناں رادمان پور ماہک) اک فارسی النسل کسیرا (صفار) جو سیستان دی صفاری سلطنت دے بانی سن۔ اپنے عہد وچ انہاں نے عظیم تر فارس دا زیادہ تر حصہ فتح کیتا، جو موجودہ ایران، افغانستان، ازبکستان، پاکستان دے مغربی علاقے، ترکمانستان، تاجکستان تے عراق دا کچھ حصہ اے۔
حوالے
گٹھ:840 دے جم گٹھ:879 دیاں موتاں گٹھ:فارسی شخصیتاں گٹھ:نویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ: ایرانی شخصیتاں
بیبسن کالج
ہور ویکھو
گٹھ:امریکہ دے تلیمی ادارے گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
ویجاپور
‎ ویجاپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 25,558 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
مقتل ابو مخنف
مقتل ابو مخنف جس دا اصل نام مقتل الحسین اے، ابو مخنف (وفات 157ھ) (لوط بن یحیٰی ابن سعید ابن مخنف الکوفی) دی تصنیف اے۔ اس وچ واقعات کربلا وچ بیان کیتے گئے نيں تے ایہ اس سلسلے دی اولین کتاباں وچو‏ں اک اے۔
صوبہ پھٹچابن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ پھٹچابنتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھٹچابن شہر اے ۔
درود شریف
framed|left حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے درود و سلام بھیجنا اک مقبول ترین عمل ا‏‏ے۔ ایہ سنت الٰہیہ اے، اس نسبت تو‏ں ایہ جتھ‏ے شان مصطفوی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بے مثل ہونے د‏‏ی دلیل اے، اوتھ‏ے اس عمل خاص د‏‏ی فضیلت وی حسین پیرائے وچ اجاگ‏ر ہُندی اے کہ ایہ اوہ مقدس عمل اے جو ہمیشہ دے لئی لازوال، لافانی تے تغیر دے اثرات تو‏ں محفوظ اے کیونجے نہ خدا د‏‏ی ذات دے لئی فنا اے نہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے درود و سلام د‏‏ی انتہا۔ اللہ تعالٰیٰ نہ صرف خود اپنے حبیب مکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے درود و سلام گھلدا اے بلکہ اس نے فرشتےآں تے اہل ایمان نو‏‏ں وی پابند فرما دتا اے کہ سب میرے محبوب اُتے درود و سلام بھیجاں۔ اس لئی قرآن حکیم وچ ارشاد باری تعالیٰ اے:
اسی طرح درود و سلام دے فضائل تے دینی و دنیوی مقاصد دے حصول وچ اس د‏ی برکات مستند احادیث تو‏ں ثابت نيں۔ حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا:
اک ہور مقام اُتے ارشاد نبوی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اے، حضرت ابوہریرہ روایت کردے نيں:
درود و سلام اک ایسا محبوب و مقبول عمل اے جس تو‏ں گناہ معاف ہُندے نيں، شفا حاصل ہُندی اے تے دل و جان نو‏‏ں پاکیزگی حاصل ہُندی اے پڑھنے والے دے لئی سب تو‏ں وڈی سعادت ایہ اے کہ اسنو‏ں حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم بنفس و نفیس سلام دے جواب تو‏ں مشرف فرماندے نيں۔ اس تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ کہ صلوٰۃ و سلام کِس‏ے صورت وچ تے کِس‏ے مرحلہ اُتے وی قابلِ رد نئيں بلکہ ایہ ایسا عمل اے جو اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی بارگاہ وچ ضرور مقبول ہُندا اے جے نیک پڑھیاں تاں درجے بلند ہُندے نيں تے جے فاسق و فاجر پڑھے تاں نہ صرف ایہ کہ اس دے گناہ معاف ہُندے نيں بلکہ اس دا پڑھیا ہويا درود و سلام وی قبول ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:حدیث گٹھ:محمد بن عبد اللہ گٹھ:مذہبی اصطلاحات
مقتل الحسین
مقتل الحسین اک ایسی کتاب نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ امام حسین ابن علی دی شہادت تے ہور واقعات کربلا نو‏‏ں بیان کیتا گیا ہوئے۔ ایہ کتاباں دوسری صدی ہجری تو‏ں اج تک لکھی جاندیاں رہیاں نيں۔ زیادہ تر مشہور کتاباں دوسری تے تیسری صدی ہجری وچ لکھیاں گئياں۔
تفصیل
ان لقتل الحسين حرارة فى قلوب المؤمنين لا تبرد ابدا
ذکر امام حسین ع مومنین د‏‏ی محافل و مجالس دا خاصہ رہیا اے اس لئی بوہت سارے لوکاں نے شروع تو‏ں ہی اس اُتے اپنی توجہ کيتے رکھی۔ تقریبآ ہر دور وچ کوئی نہ کوئی مقتل د‏‏ی کتاب منظر عام اُتے آندی رہی جس وچ مختلف زاویاں تے نظریات دے مطابق، واقعات مقتل دا پس منظر تے پیش منظر بیان کيتا گیا۔ انہاں کتاباں كی تالیف وچ اصحاب آئمہ دے علاوہ علمائے اعلام نے وی ودھ چڑھ کر حصہ لیا، تقریباً تمام مشہور علماء د‏‏ی عاشورہ دے متعلق کتاباں موجود نيں۔ بہت ساریاں کتاباں وقت دے نال معدوم ہُندی گئياں تے بعض دے فقط قلمی نسخے ہی دستیاب نيں۔
اردو مقاتل
یاں تاں تقریبآ ہر مشہور مقتل د‏‏ی کتاب دا اردو ترجمہ دستیاب اے لیکن بعض کتاباں اردو وچ ہی لکھی گئیاں نيں۔ جنہاں وچو‏ں کچھ دے ناں تھلے لکھے نيں
دو کتاباں ایسی نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مومنین وچ کافی لے دے ہوئی اک کتاب سعادت الدارین فی مقتل الحسین ع جسنو‏ں محمد حسین نجفی عرف ڈھکو صاحب نے تالیف کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا مقدمہ بزرگاں د‏‏ی یاد منانے دے عنوان تو‏ں شروع ہُندا اے فیر مجالس و محافل دے آداب تے انہاں تو‏ں جڑے کئی مسائل پے گفتگو کردے ہوئے واقعات کربلا دے تاریخی پس منظر پے وی روشنی پائی گئ اے جس وچ سقیفہ تے بعد وچ سقیفہ جمل و صفین وغیرہ نو‏‏ں وی شہادت حسین ع دا بجا طور پے محرک قرار دتا گیا اے، کتاب دا اختتام قاتلین امام حسین ع تو‏ں انتقام دے بعد جناب مختار ثقفی دے حالات اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
بعد وچ شائع کرنے والےآں نے لکھیا اے کہ ”ابتداءً مسودہ کتاب وچ کچھ نامانوس تے غیر مشہور گلاں آ گئ سن لیکن موجودہ طباعت وچ جناب موصوف(نقن صاحب) نے نظر ثانی فرما کر ہر امر دا لحاظ فرماندے ہوئے ہر مضمون نو‏‏ں مطبوع تے مانوس حیثیت وچ پیش کيتا اے “۔
شہید انسانیت د‏‏ی رد وچ کئی مشہور کتاباں تحریر کيتیاں گئیاں جنہاں وچ مولا‏نا غلام عسکری صاحب د‏‏ی کتاب ”پیاس“ ، آیت اللہ وصی محمد صاحب د‏‏ی ”الرضیع الظامی“ آیت اللہ ظفر الحسن د‏‏ی ”مکتوب بنارس“ تے سید سبط الحسن د‏‏ی ”اظہار حقیقت“ وغیرہ شام‏ل نيں۔ شہید انسانیت بظاہر سنی مآخذ تو‏ں استفادہ ک‏ر ک‏ے لکھی گئی ا‏‏ے۔
یہ بعض کتاباں دا تذکرہ سی جس وچ بہت ساریاں اہ‏م کتاباں رہ گئیاں نيں کیونجے ایہ اِنّا وسیع موضوع اے کہ اس پے کئی کتاباں تحریر کيتی جا سکدیاں نيں، بوہت سارے لوکاں دے خطبات نو‏‏ں وی کتابی شکل وچ پیش کيتا گیا اے جو کہ کتاباں مقاتل وچ اک اہ‏م وادھا ا‏‏ے۔
کتاباں اہل سنت و ہور
یاں تاں لا تعداد سنی مصادر تے کتاباں وچ واقعہ کربلا ، شہادت امام حسین ع تے انہاں دے اصحاب با وفا دا تذکرہ ہويا اے لیکن اسيں صرف کچھ ہی کتاباں دا ذکر کر پاواں گے۔ اک گل تے ذہن وچ رہے کہ انہاں کتاباں دے مندرجات دا شیعہ موقف تو‏ں متفق ہونا ضروری نئيں بلکہ کدرے کدرے مختلف بین الفریقین امور وی بیان ہوئے نيں تے کچھ جگہاں اُتے اہل تشیع نو‏‏ں تنقید دا نشانہ وی بنایا گیا ا‏‏ے۔
غیر مسلم مقتل
اھل اسلام دے علاوہ ہور ادیان دے مننے والےآں نے وی امام حسین ع دے آفاقی تے عالمگیر پیغام د‏‏ی افادیت دے پیش نظر کتاباں تحریر کيتی نيں ڈاکٹر انطون بارا نے الحسین علیہ السلام فی الفکر المسیحی تحریر کيتی جس وچ مقتل دے بعض واقعات پے انہاں نے اپنے طور روشنی پائی۔
غضب و قہر خدا
مندرجہ بالا کتاباں د‏‏ی طرح ہور بے شمار کتاباں و رسالے تے مضامین مولا امام حسین ع تے انہاں دے جانثار اصحاب دے بارے وچ لکھے گئے، ہندوستان تو‏ں جدو‏ں فتنہ نواصب پاکستان گیا جس دے سرخیل ناں نہاد بابائے اردو مولوی عبدالحق تے محمود عباسی وغیرہ سن ، تاں بوہت سارے علمائے اہل سنت نے انہاں د‏‏ی خرافات دے جوابات کتابی شکل وچ تحریر کيتے لیکن اوہ ایتھ‏ے موضوع گفتگو نئيں۔ اس دے باوجود انہاں کتاباں وچ بوہت سارے ادبی جواھر پارے تے معلومات‏‏ی ارشادات نيں۔ تقریظ کتاب امام حسین تے واقعہ کربلا نوشتہ حافظ ظفر اللہ شفیق وچ مولا‏نا طارق جمیل صاحب فرماندے نيں اہل بیت ع صرف مسلماناں د‏‏ی عقیدت نئيں انہاں دا عقیدہ نيں۔ تمام فتنےآں دا تریاق محبت و مودت اہل بیت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:اسلامی ادب گٹھ:شیعہ کتاباں
گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:کتاباں
پنجابی لوک بولیاں
او
اوری اوری اوری، نی اج دن شگنا دا، نچّ نچّ ہو جا دوہری، نی اج .........،
اوری اوری اوری وے، دودھ ڈلیا جیٹھ نے گھوری وے، دودھ .........،
اچے ٹبے مے بھانڈے مانجدی، اتوں رڑھ گئی تھالی، قید کرا دونگی، میں ڈپٹی دی سالی،قید کرا دونگی.......،
اچے ٹبے مے بھانڈے مانجدی، اتوں رڑھ گیا گلاس، ہن کیوں روندی آ، جیجا لے گیا ساک، ہن کیوں .......،
اچے ٹبے میری مونگی دا بوٹا، اوہنوں چر گئی گاں، وے رودا مونگی نوں، گھر مرگی تیری ماں،وے رودا مونگی .....،
اوچے ٹبے مے تانا تندی، اتوں دی لنگھ گئی وچھی، ننانے مورنیئے گھر جا کے نہ دسی، ننانے .........،
اچے ٹبے مے تانا تندی، دور وجے اک تارہ، کھونہ تے ملّ منڈیاں، شکّ کردا پنڈ سارا، کھونہ تے .....،
اچے ٹبے مے تانا تندی، تندی ریجھاں لا کے، مل جا ہان دیاں، توں سوہرے گھر آ کے، مل جا .......، اوٹھاں والیو، اوٹھ لدے وے لاہور نوں، کلی کتاں وے گھر گھلیو میرے بھور نوں، کلی کتاں ..............،
اوٹھاں والیو، تھوڈی کی وے نوکری، پنج وے روپیئے،اک بھوء دی ٹوکری، پنج وے .........،
اچا برج برابر موری، دیوا کس وچّ دھریئے، وئی چارے نین کٹا وڈّ ہوگے، حامی کیہدی بھریئے، نعر بیگانی دی، بانہہ نہ مورکھا پھڑیئے، نعر بیگانی ........،
بانہہ پھڑ کے نہ ڈریئے،نر بیگانی دی، بانہہ ......،
اچے برج کھڑوتیا، پگّ بندا چن چن کے، آئی موت مر جائیگا چوبرا، بھنجے رلنگے کیس، نی انہوئیا غلہّ کردا،جاندی نہ کوئی پیش، نی انہوئیا ........،
ارلے بازار نی مے ہر کراؤدی آں، پرلے بازار نی مے بند گجرے، اڈّ ہوؤگی جٹھانی تیتھو لیکے بدلے، اڈّ ........
ارلے کھیت وچّ کنک باجرہ، پرلے کھیت وچّ گنے، وے مے نچاں بالما کھیتا دے بنے بنے، وے مے ..............،
اوچی اوچی کھونہی تے مے پانی بھردی آں، گاگر بھردی آں،بالٹی بھردی آں، وڈیاں گھراں دی وے مے دھی ہانیاں، پانی گوریاں ہتھا دا پی ہانیاں، پانی گوریاں ........،
ا
ارنا ارنا ارنا، نی رنگ دے کالے دا، گڈّ لؤ کھیت وچّ ڈرنا، نی رنگ دے .......،
آ وے ناجرا،بہہ وے ناجرا، بوتا بنّ دروازے، وے بوتے تیرے نوں بھوء دا ٹوکرا، تینوں دو پرشادے، خالی مڑ جا وے،ساڈے نہیں ارادے، خالی مڑ جا وے ......،
امب دی ٹاہنی طوطا بیٹھا، امب پکن نہ دیوے، سوہنی بھابو نوں، دیور وسن نہ دیوے، سوہنی بھابو .........،
امب دی ٹاہنی طوطا بیٹھا، بیٹھا بیٹھا بٹھّ کر گیا، میری بھری جوانی ٹھٹھّ کر گیا، میری بھری ...........،
آؤن نیریاں وے جان نیریاں، منڈیا ستھّ دے وچالے گلاں ہون تیریاں، منڈیاں ستھّ............،
آ بنجاریا بہہ بنجاریا، کتھے نے تیرے گھر وے، بھیڑی ونگ بچا کے چاڑی، مے جاؤگی مر وے، میرا اڈے ڈوریا مہلا والے گھر وے، میرا ادے ڈوریا ......،
اوہ کوئی آؤدے دو جانے، دوہاں توں بن گئے چار، وے گھنڈھ کڈھا کے نہ، تیری ماں دے یار، وے گھونڈھ .......،
عربی وکنی آئی وے نوکرا، لیدے سیر کو مینوں، وے ڈھل پرچھاوے کٹن لگی، یاد کروگی تینوں، چونی جالی دی لیدے نوکرا مینوں، چونی جالی ........،
عاری عاری عاری، ہیٹھ بروٹے دے، داتن کرے کوآری، ہیٹھ بروٹے.......،
اڈی تاں میری قول کنچ دی، گوٹھے تے سرناما، بئی لکھ لکھ چٹھیاں ڈاک چ پاواں، دھر دے پتے منگاوا، چٹھیاں مے لکھدی، پڑھ منڈیاں انجانا، چٹھیاں مے ........،
اڈی تاں میری قول کنچ دی، گوٹھے تے سرناما، بئی لکھ لکھ چٹھیاں ڈاک چ پاواں، دھر دے پتے منگاوا، منڈیاں ناں دسّ جا، جوڑ بولیاں پاواں، منڈیاں .....،
آؤن جان نوں نوں دروازے، کھسک جان نوں موری، کاکا چن ورگا، دے وے بابلا لوری، کاکا چن......،
آؤن جان نوں نوں دروازے، کھسک جان نوں موری، کڈھ کالجا تینوں دتا، ماں باپ توں چوری، لے جا ہان دیا، نہ ڈاکہ نہ چوری، لے جا........،
امب کولے املی،انار کولے دانہ، عقل ہووے وے،بھاوے رنگ ہووے کالا، عقل ہووے ....،
امب کولے املی،انار کولے ٹاہلی، عقل بنا وے،گورا رنگ جاوے خالی، عقل بنا .......،
آلے دے وچّ لیر کچیراں، وچے کنگھا جیٹھ دا، پیو ورگیا جیٹھا، کیو ٹیڈھی اکھ نال ویکھدا، پیو ورگیا ........،
انگ انگ'چ جوبن ڈلدا، کہڑا درزی ناپو، وے کڑتی لین آؤن جان نوں، بھاویں وک جے منڈے دا باپو، وے کڑتی ........،
اماں نی اماں، اے کہ کیتا نی اماں، دھی مدھری جوائی تیرا لماں نی اماں، دھی مدھری .........،
انگ انگ چ جوبن ڈلدا، کہڑا درزی ناپو، مے کڑتی لینی آؤن جان نوں، بھاویں وک جے منڈے دا باپو، مے کڑتی ....،
آٹا لگیا کولی نوں، ربّ چکّ لے جیٹھ مکھولی نوں، ربّ چکّ لے.......،
اساں تاں ماہیا در دے ساہمنے، اچا چوبارا پاؤنا، وکھرا ہو کے مرضی کرنی، اپنا حکم چلاؤنا، بئی رکھنا تاں تیری مرضی، پیکے جا کے مڑک نال آؤنا، بئی رکھنا ........،
آ گیا نی بابا، نہیؤ ماردا کھگونرا، نت دا کم مکاؤنا کڑیؤ، نی ایہدے گل وچّ ٹلّ اج پاؤنا کڑیو، نی ایہدے ......،
آپ تاں ماما گیا پتّ نوں ویاؤن، مامی نوں چھڈّ گیا شکن نوں، بروٹا لا گیا جھوٹن نوں، بروٹا.........، ==== اک تاں نندے توں نی پیاری، دوجا پیارا تیرا ویر، نی جد رودا نندے، اکھاں چو وگدا نیر، نی جد ........،
اک تاں نندے توں نی پیاری، دوجا پیارا تیرا ویر، نی جد ہسدا نندے، ہسدا دنداں دا بیڑ، نی جد ......،
اک توڑے وچّ کنک باجرہ، دوجے توڑے وچّ روں، وے تھوڑی تھوڑی مے وگڑی، بہتا وگڑ گیا توں، وے تھوڑی تھوڑی.......،
اک توڑے وچّ کنک باجرہ، دوجے توڑے وچّ روں، وے تھوڑی تھوڑی مے سدھری، بہتا سدھر گیا توں، وے تھوڑی تھوڑی،.....،
اک تیل دی کپی، اک گھیؤ دی کپی، رہا کول توں کھڑا، وے مے جیٹھ نے کٹی، رہا کول......،
اک تیل دی کپی، اک گھیؤ دی کپی، سچ دسّ گوریئے، کاہتوں جیٹھ نے کٹی، سچ دسّ ......،
سچ دسا رانجھنا، میتھو کاڑنی پھٹی، سچ دسا......،
اس جوانی دا مان نہ کریئے، ٹٹّ جاؤگی کنچ دی ونگ واگوں، کھڑ رہیئے گلاب دے پھلّ واگوں، کھڑ رہیئے .........،
اک چاہ دی پڑی، اک کھنڈ دی پڑی، جیجا اکھیاں نہ مار، وے مے کلّ دی کڑی، جیجا ......،
اک کڑی توں کوآری، دوجی اکھ ٹونیہاری، تیجا لوگ لشکارے مار مار پٹدا، نی توں جیون جوگا چھڈیاں نہ پتّ جٹّ دا،
اکو بول بولاں، بولاں نہ کوئی ہور وے، ساؤن دا مہینہ، باغاں وچّ بولن مور وے، اساں نی سوہرے جانا، گڈی نوں خالی تور وے، اساں نی ......،
س
سسے نی سمجھا لے پتّ نوں، گھر نی بیگانے جاندا، نی گھر دی شکر بورے ورگی، گڑ چوری دا کھاندا، نی سمجھا سسیئے، ساتھو جریا نی جاندا، نی سمجھا ........،
سسے نی سمجھا لے پتّ نوں، گھر نی بیگانے جاندا، نی گھر دی شکر بورے ورگی، گڑ چوری دا کھاندا، نی چندرے نوں عشقَ بورا، بن پوڑی چڑھ جاندا، نی چندرے ........،
سن وے منڈیاں کیٹھے والیاں، کھونہ ٹوبھے نہ جائیے، وے کھونہ ٹوبھے تے ہووے چرچہ، چرچہ نہ کروائیے، وے جہدی بانہہ پھڑیئے، چھڈّ کے کدے نہ جائیے، وے جہدی .........،
سسّ پکاوے روٹیاں، مے پیڑے گندی آئی، سسے نی باراں تالیئے، مے تیرا تالی آئی، سسے نی باراں .......،
سسّ میری نے منڈا جمیا، ناں دھریا گردتا، پنجیری کھاوانگے، واہگورو نے دتا، پنجیری کھاوانگے .....،
سسّ میری نے منڈے جمے، جمے پورے ستّ، چھیاں دی تاں آگی پنجیری، ستویں واری بسّ، بریکاں ہن لگیاں، ہن لگیاں میری سسّ، بریکاں .........،
سسّ میری نے جوڑے جمے، اک انھا اک کانا، نی کہندے کوڈی کھیڈن جانا، نی کہندے .......،
سسّ میری نے منڈے جمے، جمے پورے بائی، کہڑا اوہناں نوں چپّ کراوے، کہڑا دیوے دوائی، سو جو چپّ کر کے، مانو بلی آئی، سو جو ........،
سن وے چاچا،سن وے تایا، سن وے بابلا موڈھی، دارو پینے دے، دھی وے کونج کیؤ ڈوبی، دارو پینے......، سوہرے میرے نے کریلے لیاندے، سسّ میری نے تڑکے، نی میرے باری ایؤ پتیلا کھڑکے، نی میرے ........،
سوہرے میرے نے کیلے لیاندے، سسّ میری نے ونڈے، نی میرے باری ایؤ ٹنگے، نی میرے باری ......،
سونے دی جتی ساڈے میچ نہ آوے، چاندی دی جتی ساڈے پاوے چھالے، نوکر جا منڈیاں وے لیا ڈالے، نوکر جا ........،
سن نی کڑیئے،مچھلی والیئے، مچھلی نہ چمکائیے، نی کھونہ ٹوبھے تے چرچہ ہندی، چرچہ نہ کروائیے، نی پنڈ دے منڈیاں توں، نیوی پا لنگھ جائیے، نی پنڈ .......،
سن نی کڑیئے،مچھلی والیئے، مچھلی نہ چمکائیے، نی کھونہ ٹوبھے تے چرچہ ہندی، چرچہ نہ کروائیے، دھرمی بابل دی، پگّ نوں داغ نہ لائیے، دھرمی بابل .......،
سوہرے میرے دے نکلی ماتا، نکلی ماڑی ماڑی، جوت جگاؤدے نے، داڑی پھوک لئی ساری، جوت جگاؤدے ......،
سوہریاں میریاں اڈّ کر دتا، دے کے سیر کو آٹا، وے نت کون لڑے، کون پٹاوے جھاٹا، وے نت ......،
سوہریاں میریاں اڈّ کر دتا، دے کے چھپڑی تے گھر وے، راتی ڈڈو بولدے، مینوں لگدا ڈر وے، راتی ڈڈو .......،
سوہنی دی ماں دیوے متاں، سن نی دھیے سیانی، جہڑیاں پھلاں نوں توں نی لوچدی، توڑ لیانوا ٹاہنی، چندرے عاشق دی، نت نہ چھیڑیئے کہانی، چندرے عاشق ......،
سوآ سوآ سوآ، ساک بھتیجی دا، لیکے آئی بھوآ، ساک بھتیجی .....
سن نی سسے نخرے کھوریئے، وار وار سمجھاواں، نی جہڑا تیرا لیڑا لتا، صندوق سنے اگّ لاواں، نی جہڑی تیری سیر پنجیری، ویہڑے وچّ کھڈاواں، گل بھراواں دی،مے مڑ کے نہ کھاواں، گل بھراواں ...........
سمبر سمبر ڈھیریاں مے، بوہے اگے لاؤدی آں، آئی گوانڈھن پھرول گئی، ساڈا رکھ رانجھے نالوں توڑ گئی، ساڈا ............
سسّ وی نی گھوردی، سوہرا وی نی گھوردا، چھڑا جیٹھ بھیڑا کیو بولے نی، ساڈے بنا پچھے کنڈا کیو کھولے نی، ساڈے بنا .........،
سارے تاں گہنے میرے ماپیا نے پائے، اکو تبیت ایہدے گھر دا نی، جدو پوا تے لادے لادے کردا نی، جدو پاوا.........،
سارے تاں گہنے میرے ماپیا نے پائے، اکو تبیت ایہدے باپ دا نی، جدوں پاوا گٹار واگوں جھاکدا نی، جدوں پاوا.......،
سارے تاں گہنے تیرے ماپیا نے پائے، اکو تبیت میرے گھر دا نی، جدوں پاوے تاں بڑا سوہنا لگدا نی، جدوں .......،
ساڈے پنڈ اک چھڑا سنیدا، ناں اوہدا کرتاری، راتی میتھو دل لے گیا، لگی بڑی قراری، نی چندرے نے ہور منگ لی، مے وی کڑچھی بلاں تے ماری، نی چندرے ......،
سن وے دیوراں نخرے والیا، لگے جان توں مہنگا، وے لے جا میرا لکّ من کے، مل جائے تاں لیا دیئی لہنگا، وے لے .........،
سن نی بھابی نخرے والیئے، لگا جان توں مہنگا، نی تیرے مہرے تھان سٹیا، بھاوے ستھن سما لے بھاویں لہنگا، نی تیرے ........،
ساؤن دا مہینہ، باگا وچّ بولن مور وے، اساں نی سوہرے جانا، گڈی نوں خالی موڑ وے، اساں نی ........،
ساؤن دے مہینے،جی نہ کردا سوہرے جان نوں، منڈا پھرے نی،گڈی جوڑ کے لجان نوں، منڈا پھرے ........،
ساؤن دا مہینہ،جی نہ کردا ستھن پاؤن نوں، منڈا پھرے نی کالی صوف دی سماؤن نوں، منڈا .....،
سوہنی جہی پگّ بندا منڈیاں، گن گن لاؤدا پیچ، نی اوہ کہڑا ماہی اے، جہدے لمے لمے کیس، نی اوہ .......،
شام سویرے اٹھدی بہندی، ہر پل دھیے دھیے کہندی، مے تیوڑی نہ پاواں، جے سسّ ماں بن جے، پیکے کدے نہ جاواں، جے سسّ .........،
سرا اتے سنگی پھلّ، لہنگے پھلکاریاں، ہتھا وچّ پکھیاں سوکدیناں، جویں باغی کوئلاں کوکدیاں، جویں باغی ........،
شام سویرے اٹھدی بہندی، ہر پل دھیے دھیے کہندی، مے تیوڑی نہ پاوا، سسّ میری ماں ورگی، مے پیکے نہ جاوا، سسّ میری .....،
ساڈی ہوگی بلے بلے، عاشق لڈی پاؤن چلے، اوئے لڈی دھمّ لڈی، اوئے لڈی .......،
ہ
ہرے ہرے گھاہ اتے، اڈن بھمبیریاں، بولو ویرو وے، بھینا منگن زنجیریاں، بولو ویرو .........
ہیر کے،ہیر کے،ہیر کے وے، اکھاں جا لڑیاں گھنڈ چیر کے وے، اکھاں جا لڑیاں ...........
ہرے ہرے گھاہ اتے، سپّ پھوکاں ماردا، بھجو ویرو وے، باپو کلا مجھا چاردا، بھجو ویرو ......،
ہوراں دے ویرے کھنڈھا اتے بیدے، میرا ویرا ستھّ وچّ نی، جہدے لکھیاں کتاباں، ہتھ وچّ نی، جہدے .......،
ہری ہری کنک دوآبے دی، جہڑی گدھا نہ پاؤ رنّ بابے دی، جہڑی گدھا ........،
ہوراں دے ویرے کھنڈھا اتے بہندے، میرا ویرا ستھّ وچّ نی، جہدے سونے دی داتن، ہتھ وچّ نیں، جہدے سونے .......،
ہلّ گئی،ہلّ گئی،ہلّ گئی وے، سیٹی مار چوارا تیرا بھلّ گئی وے، سیٹی مار ........،
ہرا ہرا گھاہ، نی سوہرے دیئے جائیے، کدے پراہنی آ،نی سوہرے ......
ہرا ہرا گھاہ، نی مے رنیاں سیویاں،کملے نوں چڑھ گیا چاء، نی مے رنیاں ..........
ہرا ہرا گھاہ، وے مے رنیاں سیویاں، مچھاں منا کے آں، وے مے رنیاں ......
ہوراں دے جیجے لمّ سلمے، میرا جیجا گٹھّ مٹھیا، جویں سڑک تے چلدا بھٹبھوٹیا، جویں سڑک..........
ہوراں دے جیجے لمّ سلمے، میرا جیجا میچ دا نی، جی ٹی روڈ تے پکوڑے ویچدا نی، جی ٹی........
ہور تے ہور تے نی، سسّ لڑدی پتاں دے زور تے نی، سسّ لڑدی.......
ہور تے ہور تے نی. مے وی وسا بھائیاں دے زور تے نی، مے وی .....،
ہوراں نوں دتیاں پنج پنج ونگاں، سسّ نوں دے تی گھڑی، وے ماں تیری ٹائم دیکھ کے لڑی، وے ماں .......
ہاڑ دا مہینہ،چوویں متھے تے پسینہ، وے کی دھپّ دھپّ لائی اے، تان چھتری وے جہڑی لندنو مگائی اے، تان.........،
ہوراں نے پیتی کولیاں گلاساں نال، جیجے نے پیتی باٹے نال، چڑگی اوئے چھراٹے نال، چڑگی ........،
ہوراں نے پیتی کولیاں گلاساں نال، جیجے نے پیتی پیپے نال، پی سالیا طریقے نال، پی سالیا ........،
ک
کالیاں ہرناں،پیلیاں ہرناں، تیریاں سنگا تے کی کجھ لکھیاں،پ تتر تے مرگائیاں، ہن نہ سیاندیاں، دیوراں نوں بھرجائیاں، ہن نہ .......،
کورے کورے کوڈے وچّ مرچا مے رگڑاں، کولے بہہ کے لڑدا نی، ایہدا چتّ چٹنی نوں کردا نی، ایہدا چتّ ........،
کورے کورے کوڈے وچّ مرچا مے رگڑاں، سوہرے دی اکھ وچّ پا دیندی آں، نی گھنڈ کڈھنے دی الکھ، مکا دیندی آں، نی گھنڈ..........،
کورے کورے کوجے وچّ دہیں مے جمانی آں، تڑکے اٹھ کے رڑکانگے، چھڑے آؤنگے لسی نوں جھڑکانگے، چھڑے آؤنگے .......،
کلم کلی توڑا مے، کریراں نالوں ڈیلے، وے کھڑا رہِ ظالمہ، سببی ہوگے میلے، وے کھڑا ......،
کلم کلی توڑے توں، کریراں نالوں ڈیلے، نی سنبھال گوریئے، چونی تے ناگ میہلے، نی سنبھال .....،
کدے نہ کھادھے تیرے کھٹے جامنو، کدے نہ کھادھا وے کڑاہ کر کے، چھڈّ گیئو ظالمہ،وے ویاہ کر کے، چھڈّ گیئو ........
کدے نہ کھادھے تیرے کھٹے جامنو، کدے نہ کھادھے تیرے رس پیڑے، تومبا وجدا ظالمہ وچّ ویہڑے، تومبا .......،
کوئی سونا،کوئی چاندی، کوئی پتل بھری پرانت، وے جا جھانجر کتو لیادے، نچوگی ساری رات وے، وے جا ..........
کوئی سونا،کوئی چاندی، کوئی پتل بھری پرانت، وے دھرتی نوں کلی کراندے، نچوگی ساری رات، دھرتی نوں ........
کٹّ کٹّ چوریاں مے کوٹھے اتے پاؤدی آں، آئے کانگڑے کھا جانگے، اوئے سانوں نوا پواڑا پا جانگے، اوئے سانوں .........
کلارا دی مامی ویاہ تے آئی، آئی ہتھ لمکائی، بئی نہ لیڑا نہ لتا کوئی، نہ کوئی ٹومّ لیائی، ڈار جواکا دی لڈو کھان نوں لیائی، ڈار جواکا .........