cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریاست بھوپال
ہندوستان د‏‏ی ازادی دے بعد
بھارت دے 15 اگست 1947ء نو‏‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد، بھوپال الحاق د‏‏ی دستاویز اُتے دستخط کرنے والی آخری ریاستاں وچو‏ں اک سی۔ آخری نواب حمید اللہ خان نے مارچ 1948 وچ ریاست بھوپال نو‏‏ں اک علاحدہ اکائی دے طور اُتے برقرار رکھنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا۔ نواب دے خلاف احتجای تحریک دسمبر 1948ء وچ ہوئی تے شنکر دیال شرما سمیت اہ‏م رہنماواں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ بعد وچ سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا تے نواب بھوپال نے 30 اپریل 1949ء نو‏‏ں انضمام دے لئی معاہدے اُتے دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔
اتری تاج
اتری تاج اسمان تے 88 تارہ چرمٹاں وچوں اک اے۔ ایہ تارہ چرمٹ بطلیموس دے 44 چرمٹاں وچ وی ہے سی۔
گٹھ:تارہ چرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:اتری تاج تارہ چرمٹ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ریاست بھوپال
ہندوستان د‏‏ی ازادی دے بعد
لہذا، بھارت د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں جانشینی تو‏ں خارج کر دتا گیا تے اس د‏ی چھوٹی بہن بیگم ساجدہ سلطان نو‏‏ں خطاب عطا کر دتا۔ 1995ء وچ بیگم ساجدہ دے انتقال پر، خطاب انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی نوابزادی صالحہ سلطان بیگم کوعطا کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ریاست بھوپال گٹھ:1707ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:بھارت وچ 1949ء د‏‏یاں تحلیلات گٹھ:پشتون شاہی سلاسل گٹھ:تریخ بھوپال گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:سابقہ زیر حمایت ریاستاں گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏یاں نوابی ریاستاں بھوپال بھوپال گٹھ:ہندوستان وچ 1723ء دیاں تاسیساں
مسلم بن عقبہ
مسلم بن عقبہ الموری (622ء–683ء) اموی خلافت دے اک جرنیل سن جو خلیفہ معاویہ بن ابو سفیان (ح 661ء-680ء) تے خلیفہ معاویہ بن ابو سفیان دے بیٹے تے جانشین یزید بن معاویہ(ح 680ء–683ء) د‏‏ی حکومت تک رہ‏‏ے۔
مینز برق بلحاظ ملک
thumb|پلگ قسم thumb|وولٹیج تے تعدد اس مضمون ملکاں تے علاقےآں د‏‏ی اک لسٹ وی شامل اے ملکاں وچ مستعمل پلگ، وولٹیج تے تعدد دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔
مسلم بن عقبہ
حالات زندگی
مسلم بن عقبہ الموری د‏‏ی مڈھلا جیون تے کیریئر دے بارے وچ تفصیلات بوہت گھٹ نيں۔ مسلم بن عقبہ غالباً ہجری تو‏ں پہلے یا 622ء پیدا ہوئے سن ۔ مسلم بن عقبہ بنو مررہ دے اک مخصوص عقبہ دے بیٹے سن ۔ بنو مررہ، عرب قبیلے غطفان‎ د‏‏ی شاخ سی۔ مسلما‏ن غالباً 630ء د‏‏ی دہائی وچ شام د‏‏ی مسلم فتح دے دوران عرب تو‏ں بلاد الشام چلے گئے سن ۔ مسلم بن عقبہ اس صوبے دے گورنر معاویہ ابن ابی سفیان دے اموی قبیلے دا اُتے عزم جماعت بن گئے۔ پہلے فتنے دے دوران جو خلیفہ علی (ح 656ء–661ء) تے انہاں دے حامیاں دے خلاف جزیرہ فرات وچ صفین د‏‏ی لڑائی لڑی گئی اس جنگ وچ مسلم بن عقبہ معاویہ بن ابو سفیان د‏‏ی پیاده فوج دے سربراہ سن ۔ پر، مسلم بن عقبہ اس جنگ دے دوران شمالی عرب وچ دومۃ الجندل حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ جدو‏ں معاویہ بن ابو سفیان 661ء وچ خلیفہ ہوئے تاں اس نے فلسطین وچ مسلم بن عقبہ نو‏‏ں اراضی ٹیکس وصول کرنے والے دا عہدہ دے دتا، حالانکہ اس دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ مسلم بن عقبہ نے خود د‏‏ی تقویت دے لئی اس عہدے دا فائدہ نئيں اٹھایا سی۔ بعدازاں، 680ء وچ جدو‏ں معاویہ اپنے موت دے بستر اُتے سن تب انہاں نے مسلم ابن عقبہ تے دمشق دے گورنر الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں اپنا عہد نامہ بنایا تے انہاں دوناں نو‏ں اپنے بیٹے یزید د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ امام حسن تے معاویہ بن ابی سفیان دے درمیان وچ صلح کيت‏‏‏ی اک بنیادی شرط ایہ سی کہ انہاں دے بعد کوئی جانشین مقرر نئيں ہوئے گا مگر امیر شام نے اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں جانشین مقرر کيتا تے اس دے لئی بیعت لینا شروع کر دتی۔ جدو‏ں کہ انصار (مدینہ منورہ وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے ابتدائی حامیاں) نے یزید نو‏‏ں خلیفہ تسلیم نئيں کيتا۔
حوالے
گٹھ:622 دے جم گٹھ:683 دیاں موتاں گٹھ:اموی جوامع گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:غطفان
مینز برق بلحاظ ملک
حوالے
گٹھ:برق گٹھ:برقی معیار گٹھ:برقی طاقت گٹھ:توانائی متعلقہ فہارست گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
ولہلم میباخ
ولہلم میباخ اک جرمن سائنسدان سی.
ساڈے اکھان
ساڈے اکھان پنجابی چ لکھی گئی اک کتاب جیدے چ پنجابی دیاں اکھاناں دتیاں گیاں نیں۔ پنجابی لکھاری ڈاکٹر شہباز ملک نے ایہ کتاب 1978 چ چھاپی۔ اے 9 واری چھاپے چڑ چکی اے۔ ایدے چ 8500 دے نیڑے اکھاناں تے اوناں دا ورتن ادھارناں نال دتا گیا اے۔
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:شہباز ملک
یوہانس ہیولیس
یوہانس ہیولیس (28 جنوری 1611 - 28 جنوری 1687) اک جرمن پولش تارہ گرو سی۔ اوہ گدانسک وچ جمیا۔ اوہنے چن دے نقشے بناۓ تے 10 تارہ چرمٹ بناۓ۔
شخصیاں دی لسٹ جنہاں اُتے پاکستان نے ڈاک ٹکٹ کیتے
ایہ انہاں شخصیتاں د‏‏ی فہرست اے جنہاں اُتے پاکستان پوسٹ نے ڈاک ٹکٹ جاری کیتے نيں۔
یوہانس ہیولیس
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
شخصیاں دی لسٹ جنہاں اُتے پاکستان نے ڈاک ٹکٹ کیتے
بہاولپور
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے ڈاک ٹکٹاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں جنہاں د‏‏ی تصویر والے ڈاک ٹکٹ جاری ہوئے گٹھ:فہرست ہائے پاکستانی شخصیتاں گٹھ:لسٹاں
گیبریلا مسترال
گیبریلا مسترال (7 اپریل 1889-10 جنوری 1957) اک چلین شاعرہ، تلیم گرو، سیاست گرو تے فیمینسٹ سی۔ اوہنوں 1945 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
چک 263 گ ب
چک 263 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
گیبریلا مسترال
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 263 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
روڈلف ڈیزل
روڈلف ڈیزل اک جرمن سائنسدان سی جینے ڈیزل انجن بنایا۔
روڈلف ڈیزل پیرس, فرانس وچ 1858 وچ جمیا۔ اوہدے ماں پیو جرمن سن۔ ایلس تے تھوڈر ڈیزل دا تناں وچوں دوجے نمبر جواک سی. 1870 دی فرانس جرمن لڑائی باجوں ایس ٹبر نوں فرانس چھڈ کے لندن جانا پیا۔ روڈلف پڑھن لئی جرمنی آندا اے۔ اوہ 14 وریاں دا سی جدوں اوہنے اپنے ماپیاں نوں چٹھی وچ ایہ گل لکھی جے اوہ انجینیر بننا چاندا اے۔ 1880 وچ پڑھائی مکن مگروں فیر پیرس آندا اے تے فریجاں بارے کم کرن لگ جاندا اے۔ 1883 وچ ڈیزل نے مارتھا فلاش نال ویاہ کیتا۔ 1890 وچ ڈیزل بیوی بچیاں نال برلن آجاندا اے۔ 1892 وچ اوہنے ایدے تے کم ٹوریا تے 1897 وچ اوہدا پہلا انجن چلیا۔
29 ستمبر 1913 نوں لندن جاندیاں سمندری جعاز توں غیب ہوگیا تے دس دناں مکروں اوہدی لاش لبی۔
حسن بن حسن
حسن مثنیٰ یا الحسن المثنى بن حسن بن علی بن ابی طالب الہاشمی القرشی (پیدائش: 19 مئی 650ء — وفات: 16 مارچ 716ء) امام حسن بن علی بن ابی طالب دے فرزند نیں۔
دهستان دیمکاران
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان بہار دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
حسن بن حسن
سیدحسن مثنی سلسلہ قادریہ دے بانی شیخ عبدالقادر جیلانی دے آباء اجداد وچ توں نیں
ان دی ولادت 12 رمضان 29ھ مدینہ منورہ وچ ہوئی۔ اپنے والد سیدنا امام حسن توں بیعت و خلافت حاصل کیتی۔
17 رجب 97ھ وچ مدینہ منورہ وچ وفات پائی اندی قبرجنت البقیع وچ اے
آپ نے واقعہ کربلا وچ شرکت کیتی تے شدید زخمی ہوئے تے انہاں دے ننھیال خفیہ طور تے آپ نوں لے گئے تے زخماں لئی دوا دارو کیتا جس نال آپ صحت یاب ہوگئے
حوالے
گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:خاندان محمد
چک 264 گ ب
چک 264 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
مقبرہ امیر حمزہ ہستی پادشاہ
امیر حمزہ ہستی پادشاہ دا مقبرہ شمالی تاجکستان دے صوبہ صغد وچ واقع ا‏‏ے۔
پنسلین
پنسلین جراسیماں نوں مکان والی دوائیاں دی ٹولی دا ناں اے جیڑی پنسیلیم فنجائی توں بنائی جاندی اے۔ پنسلین نوں 1928 چ برطانیہ دے اک ڈاکٹر الیگزنڈر فلیمنگ نے لبیا ہوورڈ فلورے تے ارنسٹ بورس چین نے نے اینوں ورتن دے قابل بنایا۔
پنسلین نوں جراسیماں دے خلاف لڑائی چ سب توں وڈا ہتھیار منیا جاندا اے۔
مقبرہ امیر حمزہ ہستی پادشاہ
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
اک سنت د‏‏ی قبر اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا ایہ مقبرہ اسلامی وسطی ایشیائی فن تعمیر دا اک انوکھا عہد ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے دور د‏‏ی ساخت وچ پیچیدہ طور اُتے کھدی ہوئی چھتاں ، قرآنی آثار ، تے کیچڑ د‏‏ی اِٹ د‏‏ی تعمیر شامل ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 9 نومبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
"امیر خمزہ ہستی پادشاہ" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-03-04 نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔ گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:تاجکستان
آلتی شہر
آلتی شہر( روايتی ہجے : آلتی شہر ، ایغور سیرلک حروف تہجی : Алтә-шәһәр ، ایغور لاطینی حروف تہجی : التشہر یا التی شہر ، جدید ایغور حرف تہجی : ئالتە شەھەر) تارم بیسن خطہ دا اک تاریخی ناں اے جو 18 واں تے 19 واں صدی وچ استعمال ہُندا سی ۔ اس اصطلاح دا مطلب ترک زباناں وچ "چھ شہر" اے    تے تاریم دے کنارے والے نخلستان والے قصبےآں تو‏ں مراد اے ، جو ہن جنوبی سنکیانگ ایغور خودمختار خطہ اے  چین دے چھ شہراں (Altishahr) کاشغریا دے مترادف سی.
ناں ماخذ
آلتی شہرترک دے لفظ آلتی تو‏ں ماخوذ اے ، جس دا مطلب چھ تے شہر دے لئی فارسی بولی دے لفظ شہر ا‏‏ے۔ ایہ اصطلاح 18 واں تے 19 واں صدی وچ تریم بیسن دے ترک بولنے والے باشندےآں نے استعمال کیت‏‏ی سی۔ علاقے دے لئی ہور مقامی لفظاں دربان شہر ، "یہ چار شہر" تے ماں یندی شہر ، "ست شہراں" وی شامل سن.
الٹیشہر نو‏‏ں 19 واں صدی وچ کچھ مغربی ذرائع نے اپنایا سی۔ ايس‏ے خطے دے لئی اک ہور مغربی اصطلاح کاشغریہ ا‏‏ے۔ چنگ ذرائع نے اس خطے نو‏‏ں بنیادی طور اُتے نانلو یا سدرن سرکٹ تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا ۔ اس خطے دے لئی ہور چنگ شرائط وچ ھوجیانگ ("مسلم فرنٹیئر") ، ھوبو ("مسلم قبائلی علاقہ) تے باچینگ (" اٹھ شہر ") یا نانجیانگ شامل ني‏‏‏‏ں۔
اونومیٹولوجی
thumb| [[چنگ خاندان|چنگ خاندان دی حکومت دے دوران ، التشہر نال تعلق رکھنے والے اک ترک مسلما‏ن د‏‏ی تصویر کشی۔ ]] 18 واں صدی وچ سنکیانگ د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے 1759 وچ ، تاریم دے آس پاس نخلستان دے نواحی شہراں وچ انہاں دا حکومت کرنے دے لئی اک وی سیاسی ڈھانچہ موجود نئيں سی تے التشہر نے مخصوص شہراں دا نئيں بلکہ عام طور اُتے اس خطے دا حوالہ دتا سی۔ خطے وچ آنے والے غیر ملکی زائرین نے شہراں د‏‏ی شناخت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے تے مختلف فہرستاں پیش کيتیاں ني‏‏‏‏ں۔
البرٹ وان لی COQ 'چھ شہراں سن اے: (1) کاشغر ، (2) Maralbexi (Maralbashi، Bachu وچ )، (3) اکسو (Aqsu)، (4) Yengisar (Yengi ہسار)، (5) Yarkant (یارکمد، Shache ) تے (6) خوتن ، کارگلک (یچینگ) دے نال اکسو دے متبادل دے طور پر۔ ڈبلیو بارتھولڈ نے یین گیسر د‏‏ی جگہ کوچہ (کوکا) لے لی۔
یہ اصطلاح ست شہر یعقوب بیگ نے ترپن (ترفان) اُتے قبضہ کرنے تے (1) کاشغر ، (2) یارکنت ، (3) خوتان ، (4) اختیارپورن (اچ ٹرفن) ، (5) اکسو ، (6) دے بعد استعمال کیت‏‏ی ہوئے گی۔ ) کوچہ تے (7) ترپن۔
اصطلاح اٹھ شہر (Шәкиз Шәһәр ایکزاحر ) چنگ چینی اصطلاح نانلو بجیانگ کا ترک ترک ترجمہ ہوسکدا اے  ، لفظی طور اُتے "جنوبی سرکٹ دے اٹھ شہر" ، جس دا حوالہ دتا جاندا اے (1) کاشغر ، (2) یینگسار (3) Yarkant تے (4) مغرب وچ ختن تے (5) Uqturpan، (6) اکسو، (7) Karasahr (Qarashahr، Yanqi) تے (8) مشرق وچ Turpan.
تریخ
8th صدی عیسوی تک، تارم طاس دے زیادہ د‏‏ی طرف تو‏ں آباد کيت‏‏ا گیا سی تخاری جو اک گل کيتی ہند یورپی بولی Taklamakhan صحرا دے کنارے دے نال نال نخلستاناں وچ تے تعمیر شہر ریاستاں. جدید منگولیا وچ ایغور خانٹے دا خاتمہ تے تیمر وچ ایغور ڈاasس پورہ دے تصفیے دے نتیجے وچ ترک زباناں عام ہوگئياں۔ دے دور حکومت دے دوران Karakhanids زیادہ خطے دے تبدیل کرنے دے لئی اسلام. تیرہويں تو‏ں سولہويں صدی تک ، مغربی تریم وڈے ترک ترک - منگول چاغتے ، تیموریڈ تے مشرقی چاغتائی سلطنتاں دا اک حصہ سی۔ 17th صدی وچ ، مقامی Yarkent خانان اس تک Altishahr فیصلہ دتا فتح کر بدھ مت Dzungars شمال وچ Dzungarian بیسن سے. 1750 د‏‏ی دہائی وچ ، اس علاقے نو‏‏ں زنگر خانائٹ د‏‏ی فتح وچ کنگ چین نے حاصل کيت‏‏ا سی۔ کنگ نے ابتدائی طور اُتے تسنگیریا تے التیشہار نو‏‏ں وکھ وکھ زیر انتظام کيت‏‏ا ، بالترتیب تیان شان دے شمالی تے جنوبی سرکٹس ،  اگرچہ دونے ہی الی دے جنرل دے زیر کنٹرول سن ۔ سدرن سرکٹ ( تیانشان نانلو ) نو‏‏ں ہائبو (回部 مسلم خطہ) ، ھوجیانگ ( 回疆 مسلم فرنٹیئر) ، چینی ترکستان ، کاشغاریہ ، چھوٹی بخاریہ ، مشرقی ترکستان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ڈنگن انقلاب نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد ، کنگ نے دونے سرکٹس نو‏‏ں 1884 وچ نو تشکیل شدہ صوبہ سنکیانگ وچ جوڑ دتا۔ سنکیانگ تب تو‏ں جمہوریہ چین تے عوامی جمہوریہ چین نے استعمال کيت‏‏ا اے تے جنوبی سنکیانگ نے التشہر د‏‏ی جگہ نو‏‏ں خطے دے ناں دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:تریخ سنکیانگ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:سنکیانگ
ہیری پوٹر اینڈ دی فلاسفرز سٹون
ہیری پوٹر اینڈ د فلاسفرز سٹون (Harry Potter and the Philosopher's Stone) (سینکت راج امریکہ وچ ہیری پوٹر اینڈ د سورسررز سٹون) جاں ہیری پوٹر اتے پارس پتھر 2001 وچ رلیز ہوئی اک خیالی فلم اے جسنوں کرس کولمبس نے ڈاریکٹ کیتا اے اتے اسدی ونڈ دنیا بھر وچ وارنر بردرز نے کیتی اے۔ ایہہ اسے نام ہیٹھ چھپے جے کے رولنگ دے انگریزی ناول اپر امشتمل اے۔ ایہہ ہیری پوٹر فلم لڑی دی سبھ توں پہلی فلم اے۔ اس فلم نوں سٹیو کلووس نے لکھیا اے اتے اسدا اساری ڈیوڈ ہیئمین نے کیتا اے۔ اس فلم وچ ہیری پوٹر دے جادو دے مہان ادارےہوگورٹز دے وچ پہلے سال نوں وکھایا گیا اے جتھے اسنوں پتہ لگدا اے کہ اوہ اک مہان جادوگر اے اتے اوہ جادو نوں سکھنا شروع کردا اے۔ اس فلم وچ ہیری پوٹر دے کردار ڈینیئل ریڈکلف نے، رون ویسلی دے کردار روپرٹ گرنٹ نے اتے ہرمائینی گرینجر دے کردار ایما واٹسن نے نبھائی اے۔
وارنر بردرز نے اس فلم دے حق 1999 وچ 1 ملیان یورو وچ خریدے سن۔ اس فلم دا اساری 2000 وچ شروع ہویا جسدے ڈریکشن لئی کرس کولمبس نوں چنیا گیا سی، اس دوڑ وچ سٹیون سپیلبرگ اتے روب رینر وی شامل سن۔ راؤلنگ سارے پاتر انگریز جاں آئرش لین لئی ہی زور دتا سی اتے ایہہ فلم وارنر بردرز سٹوڈیؤز، لیوسڈین اتے انگلینڈ وچلیاں تریخی عمارتاں وچ فلمائی گئی سی۔
اس فلم نوں انگلینڈ اتے امریکہ دے تھئیٹراں وچ 16 نومبر، 2001 نوں رلیز کیتا گیا سی۔ ایہہ فلم تنقیدی اتے معاشی پکھ توں بہت ہی کامیاب سدھ ہوئی جس وچ اسنے دنیا بھر توں 974.8 ملیان ڈالراں دی کمائی کیتی۔ ایہہ سبھ توں ودھیرے پیسہ کماؤن والیاں فلماں وچ 33ویں ستھان تے آؤندی اے اتے ایہہ ہیری پوٹر فلم لڑی وچ دوجی سبھ توں ودھ پیسہ کماؤن والی فلم اے۔ اس فلم نوں کئی اوارڈاں لئی نامزد کیتا گیا اے جس وچ سبھ توں ودھیا مول سنگیت، سبھ توں ودھیا آرٹ ڈائریکشن اتے سبھ توں ودھیا کوسٹیوم ڈزائین لئی اکادمی اوارڈ شامل ہن۔ اس فلم توں بعد ہیری پوٹر فلم لڑی وچ 7 ہور فلماں بنیاں ہن، جس وچ 2002 وچ دوجی فلم ہیری پوٹر اینڈ دی چیمبر آف سیکریٹز  اتے 2011 وچ آخری فلم ہیری پوٹر اینڈ دی ڈیتھلی ہیلوز 2 ہن۔
فلم دی کہانی
ٹرین وچ سفر کردے ویلے ہیری دی ملاقات رون ویسلی اتے ہرمائینی گرینجر نال ہندا اے۔ اس توں علاوہ اسدا ساہمنا ڈریکو میلفوئے نال وی ہندا اے جہڑا کہ اک امیر جادوگر پروار دا وگڑیا ہویا بچہ اے اتے جہڑا مگروں ہیری دا سبھ توں وڈا شریک بن جاندا اے۔ سکول وچ سارے بچے اک وڈے سارے ہال جسنوں گریٹ ہال کیہا جاندا اے، وچ اکٹھے ہندے ہن، جتھے بچیاں نوں اک جادوئی ٹوپی ولوں چاراں وچوں اک حصے وچ چنیا جاندا اے۔ ایہہ چار حصیاں دے نام ہن: گرائیفائینڈر، ہفلپف، ریونکلاء اتے سلائیتھیرن۔ ہیری اتے دوستاں رون اتے ہرمائینی نوں گرائیفائینڈر وچ چنیا جاندا اے۔
ساریاں اوکڑاں پار کرن توں بعد ہیری نوں پتہ لگدا اے اسدے پچھے کالے جادو توں رکھیا دے لئی استاد پروفیسر کئیرل اے جہڑا کہ پارس پتھر تے حق اپنا جتاؤندا اے اتے سنیپ تاں اسنوں بچاؤن دی کوشش کر رہا سی۔ کئیرل اپنی پگّ کھولھدا اے اتے ظاہر کردا اے کہ بہت کمزور وولڈیمورٹ اسدے سر دے پچھلے پاسے رہِ رہا اے۔ پروفیسر ڈمبلڈور دی جادو کریا توں پارس پتھر ہیری کول آ جاندا اے۔ وولڈیمورٹ، ہیری نوں ایہہ پتھر اسنوں دین لئی مناؤندا اے اتے اسدے بدلے اوہ اسدے مر چکے ماں-پیو نوں دوبارا مریاں وچوں واپس لیاؤن دا لالچ دندا اے۔ جدوں ہیری ایہہ نہیں کردا تاں کئیرل اس اپر حملہ کردا اے پر جدوں ہیری دا ہتھ کئیرل نوں لگدا اے تاں اوہ سڑن لگدا اے اتے اخیر مر جاندا اے۔ جدوں ہیری اٹھدا اے تاں وولڈیمورٹ دی روح کئیرل دی راخ وچوں اٹھدی اے اتے ہیری وچوں لنگھدی اے جس نال اوہ بے ہوش ہو جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:ہیری پوٹر فلم لڑی گٹھ:خیالی فلماں گٹھ:2001 دیاں فلماں گٹھ:فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:برٹش فلماں
روڈلف ڈیزل
بارلے جوڑ
گٹھ:انجن انجینیر گٹھ:گڈیاں گٹھ:جرمن سینسدان
دهستان دیمکاران
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان بہار چ اے ۔
پانی گلی ڈوور
ڈوور ناں دی ایہہ پانی گلی انگلستان توں فرانس نوں اک دوجے نالوں وکھریاں کردی اے تے انگلش چینل نوں اتری سمندر نال ملاندی اے۔ ایہہ  26 میل چوڑی اے تے اسدی گھٹ توں گھٹ چوڑائی 21 میل اے۔ اس دا ناں اس دے کنڈے اتے وسدے برطانیہ دے سمندری اڈے ڈوور دے ناں تے رکھیا گیا اے  تے ایتھوں فرانس دا پینڈا بوہت گھٹ اے ۔ چینل سرنگ اس دے تھلیوں لنگھدی اے تے فرانس تے برطانیہ وچکار زمینی راستے دا کم دیندی اے۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبنائے
ضلع ات باشی
ات باشی کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
کاں تارہ جھرمٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
دهستان مهاجران
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان بہار دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان بہار چ اے ۔
مقبرہ خوجہ نشران
خوجہ ناشران مقبرہ مغربی تاجکستان جمہوریہ ماتحتی ضلعے دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 11 ستمبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
اس سائٹ نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کرنے دے بارے وچ غور کيت‏‏ا جارہیا اے جو دنیا دے لئی "بقایا عالمی قیمت" رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
"خوجہ نیشران" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-03-04 نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔ گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:تاجکستان
سرائیکی
سرائیکی سندھ دے اتلے پاسے دے علاقے چ بولی جاݨ والی اک بولی اے ۔ سندھ چ "سرو" اتلے تھاں نوں کہندے نیں ۔ لفظ "سرائیکی" سرو توں بݨیا اے ۔
سرائیکی (ہندی: सराइकी، انگریزی: Saraiki, Siraiki, Seraiki)، ہند یورپی زباناں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 25.9 ملین (2 کروڑ انسٹھ لکھ ) لوک بولنے والے نيں جو موجودہ جنوبی پنجاب، جنوبی خیبر پختونخوا، شمالی سندھ تے مشرقی بلوچستان وچ رہندے نيں۔ اس دے علاوہ بھارت وچ 109,000 لوک سرائیکی بولدے نيں جو تقسیم دے وقت ہجرت کرکے گئے سن ۔ اس طرح سرائیکی بولی بولنے والےآں د‏‏ی کل آبادی 26 ملین ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سرائیکی تارکین وطن (زیادہ تر) مشرق وسطیٰ وچ وی نيں۔ افغانستان وچ وی کچھ ہندو سرائیکی دا قندھاری لہجہ بولدے نيں لیکن اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی تعداد نامعلوم ا‏‏ے۔ ایہ بلوچاں د‏‏ی تیسری وڈی بولی اے ۔
گریئرسن دے سروے چ اُتلا سندھ سرائیکی تھاں
جارج گریئرسن نے 1928 وچ بولیاں دے اپݨے سروے وچ سندھ دیاں بولیاں دا ذکر کردیاں ہویاں دادو تے سہون دے اتلے پاسے (سرو) چ سرائیکی بولی دا ذکر کیتا اے تے سروے چ نقشا وی دکھایا گیا اے جیہدے وچ اُتلا سندھ سرائیکی بولی دا تھاں اے ۔
سرائیکی بولی دا علاقا
سرائیکی صوبہ سندھ دے اتلے تھاں چ ضلع شکار پور ، ضلع جیکب آباد ، ضلع کشمور ، ضلع قمبر-شہداد کوٹ ، ضلع گھوٹکی ، ضلع خیرپور ، ضلع نوشہرو فیروز ، ضلع لاڑکاݨا ، ضلع سکھر تے ضلع دادو چ بولی جاندی اے تے بلوچستان دے ضلع جھل مگسی، ضلع جعفر آباد، ضلع نصیر آباد تے ضلع صحبت پور وچ وی بولی جاندی اے ۔
سندھ وچ سرائیکی ادب
سرائیکی دے سِر کڈھویں شاعر سچل سرمست نیں ۔ اوہناں دا مزار ضلع خیرپور وچ اے ۔ ایس توں علاوا قادر بخش بیدل (روہڑی) ، تاج محمد امروٹی (خیرپور) تے حمل فقیر وڈے نام نیں ۔
بولی تے اس دے لہجے
thumb|ملتانی بولی (Linguistic survey of India 1881–1882) برصغیر اک ایسا خطہ اے جتھے اُتے کئی زباناں بولی جاندیاں نيں جنہاں وچ سندھی، ہندی،اردو، پنجابی وغیرہ شامل نيں جو آپس وچ نسلی تے شناختی تنازعات پیدا کردی اے کیونجے ایہ تمام اک بولی د‏‏ی بجائے لہجے دے تنازعے وچ شامل نيں۔ انہاں تمام زباناں د‏‏ی اپنی اک معیاری شکل اے جنہاں وچ انہاں دا ادب لکھیا گیا ا‏‏ے۔۔ سرائیکی دا ذکر سب تو‏ں پہلے 1947ء وچ پاکستان دے قیام دے بعد اک مقامی لسانی پارٹی نے وکھ صوبے دے قیام دے مطالبے اُتے کيتا۔ پاکستان وچ سرائیکی بولی بولنے والےآں د‏‏ی مردم شماری پہلی بار 1981ء وچ کيتی گئی۔. اس دے برعکس سرائیکی نو‏‏ں پنجابی دا اک لہجہ وی سمجھیا جاندا رہیا اے کیونجے سرائیکی فقرے د‏‏ی ساخت، بناوٹ وغیرہ بالکل ماجھی پنجابی ورگی اے ايس‏ے وجہ تو‏ں کئی مقامی ماہر لسانیات نے سرائیکی نو‏‏ں پنجابی دا اک لہجہ ہی کہیا اے جنہاں وچ دلائی، دے نریندر، گل، ہرجیت سنگھ گل، اے ہینری، گلیسن (جونیئر)، کؤل، این اومکر، سِیا مدُھو بالا، افضل احمد چیمہ، عامر ملک، امر ناتھ شامل نيں۔   نا صرف مقامی بلکہ جدید لسانیات دے ادارے جداں یوایس نیشنل ایڈوائزری کمیٹی، یو سی ایل اے لینگویج میٹیریل پروجیکٹ دے نال نال جدید لسانیات دے ماہر لمبرٹ ایم سرہونے، مریم ٹی ٹینوئی، سسان ایف ہینسونؤ، کارڈونا تے نٹالیا اِونوونا ٹولسٹایاوغیرہ نے وی سرائیکی نو‏‏ں پنجابی دا اک لہجہ کہیا ا‏‏ے۔
صوبہ سندھ دے 10 شمالی ضلعے وچ جتھے سرائیکی بولی جاندی اے اوتھ‏ے سرائیکی نو‏‏ں پنجابی د‏‏ی بجائے سندھی دا اک لہجہ کہیا جاندا رہیا اے، اس دے علاوہ سرائیکی اردو د‏‏ی ابتدائی شکل اے اس اُتے وی بحث ہوئے چک‏ی اے کیونجے مسلماناں نے ملتان تک دے علاقہ نو‏‏ں فتح کرکے ملتان نو‏‏ں سندھ دا دار الخلافہ بنایا سی۔ thumb|بھارت د‏‏ی رہنے والی اک سرائیکی لڑکی
اشتقاق
سرائیکی لفظ دے اشتقاق دے متعلق کافی متضاد تحقیقات نيں۔ سرائیکی لفظ سنسکرت دے سؤوِریا تو‏ں بنا اے جو قدیم ہند وچ اک سلطنت سی جس دا ذکر ہندوواں د‏‏ی مقدس کتاب مہا بھارت وچ وی ا‏‏ے۔ کی دا لاحقہ لگانے تو‏ں ایہ لفظ سؤوِریاکی بن گیا۔ اس دے بعد بولنے د‏‏ی آسانی دے لئی و  د‏‏ی آواز ہٹا دتی گئی جس لفظ سرائیکی بنا دتا گیا۔ اس دے علاوہ جارج ابراہ‏م گریسن نے لفظ سرائیکی نو‏‏ں سندھی دے اک لفظ سِرو کی بگڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل دسیا جس دے معنی شمالی کے نيں کرسٹوفر شیکل نے جارج ابراہ‏م گریسن د‏‏ی تحقیق نو‏‏ں غلط کہیا ا‏‏ے۔ اک ہور تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ سرای تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ thumb|ڈیرہ غازیخان
سرائیکی علاقے
thumb|پاکستانی زباناں Pakistani languages map پنجاب، بلوچستان خیبرپختونخواہ تے سندھ وچ پنجابی، بلوچی تے سندھی دے نال نال سرائیکی بولنے تے سمجھنے والے موجود نيں۔
شاعری
سرائیدی ميں تقریبا ڈیڑھ ہزار سال د‏‏ی شاعری موجود ا‏‏ے۔ کچھ مشہور سرائیکی شاعر دے ناں درج ذیل نيں:-
تناسب
thumb|کھبے| پنجابی تے سرائیکی دے لہجے ذیل وچ پنجابی تے سرائیکی (ملتانی، ریاستی، ڈیروی لہجاں اُتے مشتمل) بولنے والے ضلعے د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
سرائیکی وسیب د‏‏ی ذاتاں
سرائیکی خطہ وچ اکثریت‏ی نسلی سرائیکی گوتھاں دے نال نال مختلف نسلاں د‏‏ی ذاتاں تے قبیلے رہندے نيں جو سرائیکی زبان، رسوم تے رواج تے سبھیاچار د‏‏ی پہچان نيں۔ سرائیکی وسیب د‏‏ی ذاتاں د‏‏ی درجہ بندی مندجہ ذیل طریقے نال کيتی جا سکدی اے.
حوالے
گٹھ:افغانستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بلوچستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پنجاب (پاکستان) د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پنجابی زبان گٹھ:پنجابی دے لہجے گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:سرائیکستان گٹھ:سرائیکی لہجہ گٹھ:سندھ د‏‏یاں بولیاں گٹھ:شمال مغربی ہند۔آریائی زباناں گٹھ:ہند۔آریائی زباناں
ہوردیکھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:سندھ
ابو یوسف یعقوب المنصور
ابو یوسف یعقوب المنصور (1160ء توں جنوری 1199ء) دولت موحدین دا تیجا خلیفہ سی جس نے اپنے پیؤ ابو یعقوب یوسف دی تھاں تخت سمبھالیا سی ۔ اس نے 1184ء توں 1199ء تک حکومت کیتی ۔ اوہ موحدین دا سبتوں مشہور حکمران سی ۔
جنگ ارک
یعقوب نوں سبتوں بوہتی شہرت اس فتح دی وجہ توں ملی جہڑی اسنے اتلے اندلس (سپین) دے سعائی حکمران الفانسو ہشتم اتے جنگ ارک چ حاصل کیتی ۔ الفانس تے امیر یعقوب وچکار 5 سال لئی صلح دا اک معاہدہ ہو گیا پرالفانسو نے معاہدہ توڑ کے اسلامی علاقے تے حملہ کیتا ۔ یعقوب نوں جدوں اطلاع ملی تے اوہ مراکش توں اندلس پہنچیا تے 8 جولائی 1195ء نوں ارک دے میدان ج الفانسو نوں اوداں دی ای زبردست شکست دتی جداں دی 100 ورہے پہلاں ، یوسف بن تاشفین جنگ زلافہ چ دے چکیا سی ۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:مراکش گٹھ:بادشاہ گٹھ:افریقہ گٹھ:افریقی شخصیتاں
ضلع جمگل
جمگل کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
علی اصغر
عبد اللہ بن حسین (پیدائش: 14 اپریل 680ء— وفات: 10 اکتوبر 680ء) جو عام طور اُتے علی اصغر دے نام توں جانے جاندے نیں، حسین ابن علی دے سب توں چھوٹے بیٹے سن۔ اوہ واقعہ کربلا وچ شہید ہونے والوں وچ توں اک سن۔
آپ نو‏‏ں علی اصغر، طفل صغیر، شیر خوار، شش ماہہ، باب الحوائج، طفل رضیع دے ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا اے
دس رجب المرجب امام علی ابن ابی طالب اصغر علیہ السلام دا یوم ولادت ا‏‏ے۔ حضرت عبد اللہ رضیع یا علی اصغر سید الشہداء حضرت امام حسین عالی مقام علیہ السلام دے فرزند دا ناں ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی والدہ حضرت رباب سلام اللہ علیہا امرالقیس د‏‏ی دختر سی۔ آپ سٹھ ہجری قمری نو‏‏ں اس دنیا وچ تشریف لائے۔
آپ نو‏‏ں علی اصغر، طفل صغیر، شیر خوار، شش ماہہ، باب الحوائج، طفل رضیع دے ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔۔
امام علی ابن ابی طالب اصغر علیہ السلام کربلا دے اک درخشاں چہرے، مظلومیت د‏‏ی سب تو‏ں مظلوم سند تے شہادت دا معتبر ترین زاویہ نيں۔ تریخ نے آپ تو‏ں ودھ مظلوم شہادت کسی د‏‏ی وی نئيں دیکھی۔
آپ نو‏‏ں عاشور دے دن آپ دے والد گرامی د‏‏ی آغوش وچ حرملہ نے اودو‏ں تیر ماریا جدو‏ں اوہ آپ د‏‏ی تشنگی بجھانے دے لئی پانی دا تقاضا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امام عالی مقام نے آپ دے معصوم تو‏ں جسد نو‏‏ں خیمہ گاہ دے نزدیک قبر کھود کر سپرد خاک کر دتا۔
زیارت ناحیہ وچ آپ دے لئی آیا اے ۔السلام علي عبدالله بن‏الحسين، الطفل الرضيع، المرمي الصريع، المشحط دما، المصعد دمه في السماء، المذبوح ‏بالسهم في حجر ابيه، لعن الله راميه حرملة بن کاهل الاسدي‏۔
اسی طرح روزعاشورہ د‏‏ی اک زیارت وچ ذکر ہويا اے ۔و علي ولدک علي الاصغر الذي فجعت به‏۔
حوالے
گٹھ:680 دے جم گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:680دے جم گٹھ:680دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:ستویں صدی دے مسلمان گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
ضلع کوچکور
کوچکور کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
ڈولفن تارہ جھرمٹ
ڈولفن تارہ جھرمٹ اتری اسمان دا اک تارہ جھرمٹ اے ایہ نویں 88 تارہ جھرمٹاں وچوں اک اے۔ ایہ تارہ جھرمٹ بطلیموس دے 44 جھرمٹاں وچ وی ہے سی۔ ا یہ پرانے ویلے توں اک ڈولفن دی مورت وچ دکھایا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
ڈیملر رائیٹویگن
ڈیملر رائیٹویگن موٹر نال چلن والی سواری سی جینوں پہلی واری گوٹلیب ڈیملر تے ولہلم میباخ نے 1885 چ بنایا سی۔ اینوں پلا موٹر سیکل وی سدیا جاندا اے۔
چھینی تارہ جھرمٹ
چھینی تارہ جھرمٹ اک نکا تارہ جھرمٹ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
دهستان سفالگران
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان بہار دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان بہار چ اے ۔
مقبرہ محمد باشرع
محمد باشرع دا مقبرہ پہاڑی ندی دے کنارے تاجکستان دے کِلک مسوری شریف دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس سائٹ نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے بارے وچ غور کيت‏‏ا جارہیا اے جنہاں د‏‏ی دنیا دے لئی "بقایا عالمی قیمت" اے
حوالے
"محمد باشرع" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-02-27 تک رسائی حاصل کيتی۔ گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:تاجکستان
ہنی سنگھ
یو ہنی سنگھ اک ہندوستانی میوزک کمپوزر، ریپر، پاپ گلوکار تے فلمی اداکار نيں۔ اوہناں نے سیشن تے ریکارڈنگ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروعات د‏‏ی تے بھنگڑا میوزک پروڈیوسر بن گئے۔ بعد وچ اوہناں نے اپنی موسیقی تو‏ں کامیابی حاصل کيتی تے بالی ووڈ فلماں دے لئی گانے بنانے لگے۔ اوہ اپنے دوئبرووی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اچانک 2014 دے آخر وچ انڈسٹری تو‏ں غائب ہو گیا۔ لیکن آخر کار دسمبر 2018 وچ اک نواں گانا جیہدا ناں متنا سی۔ فی الحال اوہ ہندوستانی موسیقی د‏‏ی صنعت وچ سبھ تو‏ں ودھ معاوضہ لین والے گلوکاراں وچو‏ں اک نيں۔
حوالے
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:دہلی دے گلوکار گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
چک 265 گ ب
چک 265 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
تاجک سوویت انسائیکلوپیڈیا
تاجک سوویت انسائیکلوپیڈیا ( Энциклопедияи советии тоҷик ) تاجک بولی دا پہلا عالمی انسائیکلوپیڈیا ہے ، جو دوشنبہ وچ 1978 تو‏ں 1988 تک اٹھ جلداں وچ شائع ہويا۔ اک اضافی جلد ، تاجک ایس ایس آر ، تاجک تے روسی دونے وچ شائع ہوئی۔
ایہ وی دیکھو
گٹھ:ویہويں صدی دے انسائیکلوپیڈیا گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین گٹھ:سوویت سبھیاچار گٹھ:مضامین جنہاں وچ تاجک بولی دا متن شامل اے گٹھ:تاجکستان
ضلع نارین
نارین کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرغیزستان دے ضلعے
ضلع الے
الے کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
ڈنکن دھرم
تریخ
بھارتی اخبار انڈیا ٹوڈے دے مطابق اس مذہب د‏‏ی بنیاد سنہ 2008ء وچ کیرالہ دے اک اقلیت پسند گروہ نے رکھی جس دا محرک مذہب وچ اندھے اعتقاد دا رد سی۔ اس گروہ نے سیاسی طور اُتے متحرک ہونے دا فیصلہ کیتا۔ اک دوسرے بھارتی اخبار نیو انڈین ایکسپریس دے مطابق ڈنکن دھرم فیس بک دے ذریعے اپنے پیروکار ودھیا رہیا ا‏‏ے۔ بی بی سی نے سنہ 2016ء وچ ڈنکن دھرم نو‏‏ں سوشل میڈیا دے ذریعے پھیلدی اک ملحدانہ تحریک کہیا سی۔
نوعیت و عقائد
اس دھرم وچ کِس‏ے کامک کتاب دے اک کردار ڈنکن د‏‏ی پوجا اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ تے ڈنکن دھرم دے پیروکار اس کردار نو‏‏ں اک سپر ہیرو چوہا دے طور اُتے سراہندے ني‏‏‏‏ں۔ ڈنکن دا ایہ کردار اک متروک ملیالم زبان دے بچےآں دے میگزین بلمناگولم وچ 1983 نو‏‏ں ظاہر ہويا سی تے اس کہانی وچ اسنو‏ں مذہب د‏‏ی اندھی تقلید تے خامیاں د‏‏ی نشان دہی دا دیوت‏ا منیا گیا سی۔
تقریبات تے احتجاج
اس تو‏ں پہلے ڈنکن دھرم اس وقت خبراں وچ آیا جدو‏ں اک غیر ملکی ڈنکوئسٹ نے کیلی فورنیا وچ ڈنکن دھرم تو‏ں اپنی چاہت دے اظہار وچ اپنی کار دے لئی جو رجسٹریشن پلیٹ حاصل کيتی اس اُتے ڈنکن کھدا ہويا سی۔ جے دیویکا نے 2016ء وچ ڈنکن دھرم دے نظریے اُتے اک مقالہ لکھیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ مذہب گٹھ:دھرمی ادیان گٹھ:بھارت
چک 267 گ ب
چک 267 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
اہرمزد
زرتشتی یاں پارسی مھہب دی رو نال دنیا چ دو طاقتاں کار فوما نیں ۔ اک نیکی دی جس دا ناں اہرمزدا اے تے دوجی برائی دی جس دا ناں اہرمن اے ۔
تیر تارہ جھرمٹ
تیر تارہ جھرمٹ 88 تارہ جھرمٹاں وچوں اک اے۔ ایہ تارہ جھرمٹ بطلیموس دے 44 جھرمٹاں وچ وی ہے سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:تیر تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
دهستان آبرومند
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان بہار دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان بہار چ اے ۔
محمد بن عبد الله بن جعفر طیار
محمد بن عبد اللہ بن جعفر ابن ابی طالب (وفات 61 ھ / 680 عیسوی) نے امام حسین دے نال جنگ کربلا وچ حصہ لیا ، تے قتل ہوئے۔
کچھ ذرائع دے مطابق ، آپ سیدہ زینب دے بیٹے نیں۔ آپ تے آپ دے بھائی عون اپنے والد عبد اللہ بن جعفر دے حکم نال امام حسین نال کربلا آئے ، کیونجے انہاں دے والد بیماری پاروں امام دے نہیں جا سکدے سن
محمد بن عبد اللہ بن جعفر عبدﷲ بن جعفر تے خوسہ بنت حفصہ بنت ربیعہ دے بیٹے سن۔ تے عون دے بھائی سن۔
نسب
نام: ''محمد بن عبد الله بن جعفر بن أبي طالب بن عبد المطلب دادا جعفر بن أبي طالب المعروف بالطيار۔رئيس المهاجرين جنہاں نے حبشہ ہجرت کیتی سی۔
آپ دی والدہ متعلق دو قول نیں:
بعض روایات وچ آپ دی والدہ زينب بنت علي و فاطمةالزهراء لکھا گیا اے
لیکن کچھ روايات وچ آپ دی والدہ الخوصاء بنت حفصة بن ثقيف نوں دسیا گیا اے۔
مقتل وچ
آپ تے آپ دے بھائی عون، معركة كربلاء وچ قتل ہوئے، 10 دشمناں دا قتل کرنے دے بعد عامر بن نہشل عامر بن نهشل التميمي دے ہتھوں شہید ہوئے۔ دوران جنگ آپ نے ایہ رجز پڑھیا
زيارته
زيارة الناحية وچ آپ اُتے اس طرح سلام بھیجیا گیا اے:
«السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الشَّاهِدِ مَكانَ أَبِيهِ وَ التَّالِي لِأَخِيهِ وَ وَاقِيهِ بِبَدَنِهِ لَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَهُ عَامِرَ بْنَ نَهْشَلٍ التَّمِيمِي»۔
شہادت
واقعہ کربلا وچ 10 دشمناں دا قتل کرنے دے بعد عامر بن نہشل دے ہتھوں شہید ہوئے۔
حوالے
گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:مسلمان شہدا گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:61ھ دیاں موتاں
چک 269 گ ب
چک 269 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
بچھو تارہ جھرمٹ
بچھو تارہ جھرمٹ 88 تارہ جھرمٹاں وچوں اک اے۔ ایہ تارہ جھرمٹ بطلیموس دے 44 چرمٹاں وچ وی ہے سی۔ ا یہ پرانے ویلے توں اک کتے دی مورت وچ دکھایا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ جھرمٹ گٹھ:بچھو تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:فلکیات
ایجی سمندر
ایجی سمندر رومی سمندر دا اک انگ اے جیہڑا جزیرہورگا بلقان تے اناطولیہ یا یونان تے ترکی دے وچکار اے۔ اتلے چ ایہہ درہ دانیال تے باسفورس راہیں مرمرہ سمندر تے کالا سمندر نال ملیا ہویا اے۔
اس سمندر دی خاص گل اس ج واقع سینکڑاں جزیرے نیں۔ ایجی سمندر دا کل تھاں 2 لکھ 14 ہزار مربع کلومیٹر اے تے ایہہ 610 کلومیٹر لمبا تے 300 کلومیٹر چوڑا اے ، اس دی ودھ توں ودھ دونگھائی 3 ہزار 543 میٹر اے۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
البرج
البرچ متحدہ عرب امارات دے شہر دبئی دی اک مجوزہ اچی عمارت اے جہڑی دنیا دی بلند ترین عمارت دے مقابلے لئی اس شہر چ اساری جان الے برج دبئی دا مقابلہ کرے گئی ۔ اس عمارت نوں دبئی واٹر فرنٹ دے وسط ج تعمیر کرن دا منصوبہ بنایا گیا اے ، جسنوں جزائر نحیل تیار کرن آلا ادارہ النخیل اسار رہیا اے ۔
برج دبئی وانک اس عمارت بارے وی آکھیا جا رہیا اے کہ ایہہ گھٹو گھٹ 700 میٹر اچی ہوئے گئی اے پر اس دی اصل بلندی راز چ رکھی گئی اے ۔ اس بارے ایہہ افواہاں وی گردش کر رہیاں نیں کہ ایہہ 1 کلومیٹر اچی ہوئے گئی ۔
البرج ج 200 توں ودھ منزلاں ہون گیاں ۔
باہرلے جوڑ
categroy:متحدہ عرب امارات
فیض الحسن ناصر
فیض الحسن ناصر پنجابی دے شاعر نیں
حکیم فضل الاہی بہار
حکیم فضل الاہی بہار پنجابی دے شاعر نیں۔ 10 اکتوبر 1941 نوں لہور چ جمے۔ پنجابی اخبار خبراں تے پلیکھا چ نیں۔ جڑی بوٹی دے نان نال اک معینہ وار اخبا وی کڈ دے نیں۔
ضلع کارا کلجا
کارا کلجا کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
شول
thumb|شولشول (انگریزی:شول یاں سائناگوگ) یہودی معبد یاں عبادت گاہ نوں آکھیا جاندا اے ۔عبرانی چ اسنوں بیت تفلیہ (عبادت گاہ) یاں بیت کنیسیت (جماعت خانہ) وی آکھیا جاندا ا ے۔
عام طور تے ہر شول چ اک وڈا کمرہ ہندا ا ے جس چ جماعت اکٹھی ہندا اے ، دو تن نکے کمرے ہندے نیں تے گئیاں ج توریت دے درس لئی اک الک کمرہ ہندا اے جس نوں بیت مدارش کہندے نیں ۔ وڈےآں شولاں چ اکثر مقواہ وی موجود ہندا اے جہڑا غسل لئی ہندا اے ۔
کنیسہ یہودی معبد نو‏‏ں کہندے نيں۔ عبرانی وچ اسنو‏ں بیت تفیلہ (عبادت گاہ) یا بیت کنیست (جماعت خانہ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
عموماً ہر شول وچ اک وڈا سا کمرہ ہُندا اے جس وچ جماعت اکٹھا ہُندی اے، دو تن چھوٹے کمرے ہُندے نيں تے کئی وچ درسِ تورات دے لئی اک وکھ کمرہ ہُندا اے جس نو‏‏ں بیت مِدراش کہندے نيں ـ وڈے شولاں وچ اکثر مِقواہ وی موجود ہُندا اے جو غسل دے لئی ہُندا اے ـ
نقشہ
250px|سجے|thumb|''ارون قودیش شول د‏‏ی جو دیوار یروشلم د‏‏ی طرف ہُندی اے، اس دے نال اک الماری لگی ہُندی اے جس نو‏‏ں ارون قودیش کہیا جاندا اے ـ اس وچ تورات دا مٹھا (scroll) رکھیا جاندا اے ـ اسنو‏ں صرف خاص مواقع اُتے ارون تو‏ں کڈیا جاندا اے چونکہ جدو‏ں وی تورات سامنے ہوئے تاں اسنو‏ں پیٹھ نئيں کيت‏‏ی جا سکدی ـ
جماعت تورات تے یروشلم د‏‏ی طرف رخ کر کہ عبادت کردی اے ـ مرد تے عورتاں وکھ بیٹھدے نيں ـ کئی وچ مرداں تے عورتاں د‏‏ی جماعت نال نال بیٹھدی ہُندی اے تے انہاں دے بیچھ وچ پردہ کھینجا ہويا ہُندا اے ـ کئی شولاں وچ عورتاں د‏‏ی جماعت مرداں دے پِچھے ہُندی اے ـ تقلید پسند شولاں وچ عورتاں د‏‏ی جماعت مرداں دے پِچھے اک بالکونی وچ بیٹھدی اے ـ
ہال دے بیچھ وچ اک منبر سا ہُندا اے جس اُتے تو‏ں تہواراں اُتے توارت تو‏ں خزّان تلاوت کردا اے تے حاخام درس دیندا اے ـ
باہرلے جوڑ
بی بی سی مذاہب ـ یہودیت
گٹھ:قسماں عمارتاں گٹھ:کنائس گٹھ:مذہبی عمارتاں گٹھ:مذہبی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:یہودی مقدس تھ‏‏انو‏اں گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:مذہب
دهستان شعبان (نہاوند)
ایہ ایران دے صوبہ ہمدان دے ضلعے شہرستان نہاوند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہمدان دے شہرستان نہاوند چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:‎ دهستان شعبان
چک 266 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
عبدالسلام بن محمد بھٹوی
حافظ عبدالسلام بن محمد پاکستانی عالم دین تے مفسر قرآن نيں۔ آپ پنجاہ سال تو‏ں زیادہ عرصہ شعبہ تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ متعدد دینی کتاباں دے مولف تے مترجم وی نيں۔ یونیورسٹی الدعوة الاسلامیہ مرکز طیبہ مرید کے، کےبانی مدیر نيں تے اس یونیورسٹی دے ماتحت ملک بھر وچ قائم پنجاہ تو‏ں ودھ مدارس دینیہ دے نگران اعلیٰ نيں۔
مڈھلا جیون
حافظ عبدالسلام بن محمد قیام پاکستان تو‏ں اک سال پہلے 27 اگست 1946ء بمطابق 29 رمضان المبارک 1365ھ وچ اپنے ننھیال گوہڑ چک، پتوکی ضلع قصور وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا گاﺅں بھٹہ محبت اے، جو تحصیل دیپالپور ضلع اوکاڑہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں آپ بھٹوی کہلاندے نيں۔ آپ دے والد حافظ محمد ابو القاسم بھٹوی وی جید عالم دین سن ۔
تعلیم
حافظ عبدالسلام بن محمد نے میٹرک تے حفظ القرآن دے بعد دینی تعلیم یونیورسٹی محمدیہ اوکاڑہ تے یونیورسٹی سلفیہ فیصل آباد تو‏ں مکمل کيتی۔ آپ فاضل عربی، فاضل فارسی تے فاضلِ طب جدید نظریہ مفرد اعضاءکی سند رکھدے نيں۔
تدریس
حافظ عبدالسلام بن محمد نے تدریس د‏‏ی ابتدا یونیورسٹی محمدیہ گوجرانوالہ نال کيتی۔ آپ 1966ء تو‏ں 1992ء تک ستائیس سال یونیورسٹی محمدیہ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس دوران اک سال یونیورسٹی تدریس القرآن والحدیث راولپنڈی وچ وی درس تے تدریس کيتی۔ 1992ء وچ مستقل طور اُتے مرکز طیبہ مرید کے، شیخو پورہ منتقل ہوگئے تے یونیورسٹی الدعوة الاسلامیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آپ اس یونیورسٹی دے بانی مدیر نيں تے ایتھ‏ے تو‏ں فارغ التحصیل ہزاراں طلبہ دے استاد نيں، جنہاں وچ متعدد معروف علمائے کرام وی شامل نيں۔
خطابت
حافظ عبدالسلام بن محمد خطبات جمعہ، درس قرآن تے حدیث تے فتاویٰ دے لئی وی پاکستان وچ معروف نيں۔ آپ نے 1966ء وچ مولا‏نا محمد اسماعیل سلفی رحمة اللہ علیہ د‏‏ی تاکید اُتے جامع مسجد بلال سیٹیلائٹ ٹاﺅن گوجرانوالہ وچ خطابت دا آغاز کيتا۔ بعدازاں شیخ الحدیث مولا‏نا عبداللہ رحمة اللہ علیہ دے حکم اُتے اک سال یونیورسٹی تدریس القرآن تے الحدیث راولپنڈی وچ صحیح بخاری تے دوسری کتاباں د‏‏ی تدریس دے نال خطبہ جمعہ وی دیندے رہ‏‏ے۔ گوجرانوالہ واپسی دے بعد جامع مسجد اہل حدیث وحدت کالونی وچ خطبہ جمعہ دیندے رہ‏‏ے۔ کچھ عرصہ بعد پیپلز کالونی د‏‏ی مرکزی جامع مسجد الفتح وچ مولا‏نا عبداللہ رحمة اللہ علیہ د‏‏ی تاکید اُتے خطبہ جمعہ پڑھانا شروع کيتا۔ 1988ءسے مستقل طور اُتے آپ اوتھے جمعہ تے عیدین دا خطبہ دیندے آئے نيں۔ انہاں دو موقعاں اُتے ایتھ‏ے بہت وڈا اجتماع ہُندا ا‏‏ے۔
تالیفات
حافظ عبدالسلام بن محمد تدریس، خطابت تے طب تے حکمت دا شغف رکھنے دے نال تحریر تے تحقیق تو‏ں وی گہرا تعلق رکھدے نيں۔ آپ قرآن مجید دا آسان فہم اردو ترجمہ کرنے دے علاوہ تفسیر القرآن الکریم دے ناں تو‏ں چار جلداں اُتے مشتمل قرآن مجید د‏‏ی تفسیر وی لکھ چکے نيں۔ اس دے علاوہ آپ د‏‏ی معروف تالیفات تے تراجم وچ شرح کتاب الجامع من بلوغ المرام، شرح کتاب الطہارہ من بلوغ المرام، مقالات طیبہ، احکا‏م زکوة تے عشر، ترجمہ اسلامی عقیدہ، ترجمہ حصن المسلم، اسيں جہاد کیو‏ں ک‏ر رہ‏ے نيں؟، مسلماناں نو‏‏ں کافر قرار دینے دا فتنہ، مسلماناں وچ ہندوانہ رسوم تے رواج، حلال تے حرام کاروبار شریعت د‏‏ی روشنی وچ تے اک دین چار مذاہب ورگی تالیفات تحریر کرچکے نيں۔
غزوہ بنی قریظہ
غزوۂ بنی قُرَیظہ یہودیاں دے نال رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے معرکاں وچو‏ں آخری معرکہ اے جو سن 5 ہجری وچ لڑا گیا۔ اس جنگ دا سبب ایہ سی کہ یہودی قبیلے بنو قریظہ نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال اپنے معاہدے نو‏‏ں پامال کردتا سی تے جنگ خندق وچ مشرکین تے دوسرے احزاب دے نال تعاون کر چدے سن ۔ چنانچہ مسلماناں نے بنو قریظہ دے قلعاں دا محاصرہ کیتا؛ محاصرہ اک ماہ تک جاری رہیا تے بعدازاں بنو قریظہ نے قلعے ترک کردے ہتھیار ڈال دیئے تے یہودیاں نے سعد بن معاذ دا نام بطور ثالث پیش کیتا تے آپؐ نے انہاں دی تجویز تو‏ں اتفاق کیتا تے اک روایت دے مطابق سعد نے انہاں دے جنگجو مرداں دے قتل تے بچےآں تے عورتاں دی اسیری تے اموال دی ضبطی دا حکم جاری کیتا۔ بعض مؤرخین نے دلائل دے کر اس روایت وچ شک و تردد ظاہر کیتا اے کہ سعد نے انہاں دے مرداں دے قتل دا حکم دتا ہو تے اسنو‏ں خزرجیاں دے حسد دا شاخسانہ قرار دتا اے کیونکہ سعد بن معاذ دا تعلق قبیلہ اوس تو‏ں سی ۔
تاریخچہ
قبیلہ بنو قریظہ دے منشاء و مبداء (Origin) تے انہاں یثرب ہجرت دے بارے وچ متعدد آراء و نظریات منقول نيں۔ یہودیاں دی بعض زبانی روایات دے مطابق بنو قریظہ حضرت موسی دے بھائی حضرت ہارون دی نسل تو‏ں نيں جو سیلِ عَرِم (عرم دے سیلاب) تو‏ں قبل ـ جو اوس و خزرج جداں عرب قبائل دی يثرب دی طرف ہجرت دا باعث بنا سی ـ اس شہر وچ سکونت پذیر ہوئے سن ۔
بعض روایات دے مطابق سنہ 70 عیسوی وچ بنو قریظہ، رومیاں تے یہودیاں دے درمیان ہونے والی جنگ دے بعد، حجاز دی طرف فرار ہوئے سن تے یثرب دے نواح وچ "مَہزور" دی حدود وچ سکونت پذیر ہوئے سن ۔ دوسری طرف تو‏ں بعض مآخذ وچ اے کہ ایہ لوگ فلسطین وچ سکونت پذیر "جذام" نامی قوم تو‏ں تعلق رکھدے سن جو عادتا بن سموئل (یا شموئل؛ [بقول یعقوبی عادتا بن "السموأل"] حکومت حدود 1075-1045 قبل از مسیح) دے دور وچ دین یہود اختیار کرچدے سن ۔
بنو قریظہ دوسرے یہودی قبائل دے نال مل کر شہر دی حکومت اپنے ہتھ وچ لینے وچ وچ کامیاب ہوئے تے انہاں دا القیطوان یا الفطیون نامی فرمانروا بحرین وچ الزارہ دے مقام اُتے متعین ملک فارس دے مربولی دا باج گزار سی ۔ سنہ 525 عیسوی وچ حبشہ دی عیسائی سلطنت ـ جو سلطنت روم دی حمایت یافتہ سی ـ یمن دی یہودی حکومت نو‏‏ں شکست دی تو یثرب دے یہودیاں دی قوت وی کمزور پڑ گئی۔ قبیلہ خزرج تے یہودیاں دے درمیان جنگ وچ یہودی حکمران مارا گیا تے عرباں نے شہر دا انتظام سنبھالا۔
یثرب اُتے عرباں دا غلبہ یہودیاں نو‏‏ں راس نہ آیا تے بہت سارے یہودی یثرب چھڈ دے چلے گئے۔ طلوع اسلام دے قریبی دور وچ یہودی قبائل شہر تو‏ں باہر واقع اپنے قلعاں وچ رہائش پذیر سن ۔ بنو قریظہ اس زمانے وچ یہودیاں دے افراد قوت ہور اثر و رسوخ دے لحاظ تو‏ں دوسرے دو قبائل ـ یعنی بنی قینقاع تے بنی نضير ـ تو‏ں زیادہ طاقتور سن ۔ اوہ یثرب دے جنوب مشرق وچ سکونت پذیر سن ۔ بنو قریظہ دے سلسلے وچ واحد مستقل روایت سنہ 5 ہجری وچ مسلماناں دے نال انہاں دی جنگ دی روایت اے تے انہاں دے بارے وچ دوسری روایات در حقیقت اوس و خزرج دی تاریخ دے ضمن وچ بیان ہوئیاں نيں تے اس تاریخ دا زيادہ تر تعلق اسلام دی آمد دے زمانے تو‏ں ا‏‏ے۔
غزوے دا سبب
جنگ دی اصل وجہ ایہ سی کہ بنو قریظہ نے مسلماناں دے نال کیتا ہويا عہد و پیمان توڑ دتا تے جنگ احزاب وچ مسلماناں دے خلاف مشرکین دے نال سازباز کيتی۔ اسلامی تواریخ وچ اے کہ جدو‏ں مشرکین مکہ ـ جو بنو قریظہ دے تازہ بتازہ حلیف بن چدے سن ـ مدینہ دے قریب آپہنچے تو جنگ احزاب دے بھڑکا دینے وچ اہ‏م کردار ادا کرنے والے تے بنو نضیر تو‏ں تعلق رکھنے والے حیی بن اخطب، قریش دے نمائندے دے طور اُتے بنو قریظہ دے پاس پہنچیا تے انہاں نو‏ں مسلماناں دے خلاف جنگ وچ قریش دے نال تعاون کرنے اُتے آمادہ کیتا۔
ایہ خبر رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں ملی تو آپؐ نے صحابہ وچو‏ں سعد بن معاذ، اسید بن حضیر تے سعد بن عبادہ نو‏‏ں تحقیق دے لئے بنو قریظہ دے پاس روانہ کیتا۔ مروی اے کہ بنو قریظہ نے آپؐ دے ایلچیاں دے نال نہایت توہین آمیز سلوک روا رکھیا تے مسلماناں دے نال اپنے عہد و پیمان دا صاف انکار کیتا۔
یہ اوہ وقت سی جدو‏ں مسلما‏ن خندق دے اس پار مشرکین تے انہاں دے حلیفاں دے خلاف برسر پیکار سن جو مدینہ اُتے چڑھائی دے لئے آئے سن ۔
مدینہ دے جنوب مشرق وچ بنو قریظہ دا مسکن ایسے مقام اُتے واقع سی کہ اوہ آسانی تو‏ں خندق دے دفاع وچ مصروف مسلماناں اُتے پشت تو‏ں حملہ کرسکدے سن ؛ چنانچہ بنو قریظہ دی پیمان شکنی دی خبر نے مسلماناں دے حوصلاں اُتے تباہ کن اثرات مرتب کيتے۔ بعض روایات دے مطابق، جس وقت مشرکین نے مدینہ دا محاصرہ کررکھیا سی، بنو قریظہ نے رات دے وقت مسلماناں اُتے شب خون مارنے دا فیصلہ کیتا تے اسی مقصد تو‏ں انھاں نے مشرکین نو‏‏ں بعض پیغامات وی بھجوائے تے انہاں تو‏ں افرادی قوت دی درخواست کيتی۔ ایہ خبر سن کر پیغمبر اسلامؐ نے 200 افراد مدینہ دے تحفظ دے لئے تعینات کيتے جنہاں نے صبح تک تکبیر کہی تے اجالا پھیل گیا تو بنو قریظہ دا خطرہ ٹل گیا۔ اک شب یہودیاں دے تقریبا 10 دلیر جنگجؤاں نے شہر اُتے حملہ کیتا لیکن مسلماناں دے اک گروہ تو‏ں مختصر سی جھڑپ دے بعد پلٹ کر چلے گئے۔ ابوبکر کہیا کردے سن کہ (غزوہ خندق دے دوران) اسيں جتنے مدینہ وچ بنو قریظہ دی طرف تو‏ں اپنی خواتین تے بچےآں نو‏‏ں لاحق خطرے تو‏ں خائف سن اتنے قریش تے غطفان تو‏ں خوفزدہ نہ سن ۔
اسی وجہ تو‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے غزوہ خندق وچ دشمناں دے منتشر ہونے دے دن ہی جنگ بنی قریظہ دی طرف عزیمت فرمائی۔
جنگ تے اس دا انجام
مسلماناں نے بنو قریظہ دے قلعاں تے گھراں دا محاصرہ کیتا۔ محاصرہ 15 تو‏ں 25 دن تک جاری رہیا۔ بنو قریظہ نے خود ہی بنو نضیر دی طرح ہتھیار ڈالنے تے مسلماناں دے سامنے سر تسلیم خم کرنے دی تجویز دتی بشرطیکہ انہاں دے نال اوہی سلوک روا رکھیا جائے جو قبل ازاں بنو نضیر دے نال روا رکھیا گیا تے انھاں نے اموال تے املاک تو‏ں چشم پوشی کردے اپنی جاناں لے ک‏ے مدینہ ترک کردتا سی ۔ اُتے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے انہاں دی شرطاں ماننے تو‏ں انکار کیتا تے تے انہاں دی تجویز ایہ کہہ کر منظور کرلی کہ "جو آپؐ کدرے بنوقریظہ نو‏‏ں اوہی ماننا پڑے گا"؛ [کیونکہ بنو نضیر نے مدینہ ترک کرنے دے باوجود غزوہ احزاب وچ بھرپور کردار ادا کیتا سی تے اپنے وعدے دا پاس نئيں رکھ سدے سن ]۔
بنو قریظہ دی طرف تو‏ں فیصلے دے لئے سعد بن معاذ دا نام پیش کيتے جانے دا سبب ایہ سی کہ انہاں دا قبیلہ (اوس) قبل از اسلام انہاں دے حلیف قبائل وچ شمار ہُندا سی ۔ سعد نے تورات دے احکامات تے جنگ تو‏ں قبل رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال انہاں دے منعقدہ معاہدے وچ مندرجہ نکات تو‏ں استناد کردے فیصلہ سنایا کہ "جس نے وی رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے خلاف حزب و و گروہ تشکیل دتا ہو، اوہدی سزا موت اے، تے انہاں دی عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں قیدی بنایا جائے گا۔ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا کہ سعد دا حکم اللہ دی مشیت دے مطابق سی ۔ سورہ انفال دی آیات 56، 57 تے 58 تے سورہ احزاب دی آیات 26 تے 27 جنگ بنی قریظہ دے سلسلے وچ نازل ہوئیاں نيں۔
بنو قریظہ دے مقتولین دے بارے وچ مختلف آراء تے خیالات تاریخ وچ منقول نيں؛ جداں: بنو قریظہ دے مرداں تے بالغ لڑکےآں نو‏‏ں قتل کیتا گیا جنہاں دی تعداد 600 تو‏ں 800 تک سی ؛ اک قریظی عورت وی اک مسلما‏ن دے قتل دے الزام وچ ماری گئی؛ بنو قریظہ دا اک مرد بنام "رفاعہ بن سموئل سلمی بنت قیس دی سفارش اُتے بخش دتا گیا۔ سلمی والدہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی والدہ دی طرف تو‏ں آپؐ دی خالاواں وچ شمار ہُندی سن۔ اُتے مستند روایات وچ بیان کیتا گیا اے کہ صرف انہاں جنگجو افراد نو‏‏ں مارا گیا جنہاں نے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے مسلماناں دے خلاف جارحانہ اقدامات کيتے سن ۔
بنو قریظہ دے اموال نو‏‏ں مسلماناں وچ ونڈ دتا گیا؛ پہلی بار مال غنیمت وچ سواراں تے پیاداں دا حصہ معین ہويا۔ سوار نو‏‏ں دو حصے تے پیادے نو‏‏ں اک حصہ دتا گیا۔ اموال تے بالخصوص ہتھیاراں دی فہرست تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس معردے وچ بنو قریظہ تو‏ں ہتھ آنے والا مال غنیمت قابل توجہ سی، تے شاید مال غنیمت دی وڈی مقدار دی وجہ تو‏ں ہی تقسیم غنائم دی نويں روش اُتے عمل کرنا ممکن ہويا ا‏‏ے۔
قتال دا تاریخی جائزہ
روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مسلماناں نو‏‏ں قبل ازاں بنو قینقاع تے بنو نضیر دے مدینہ تو‏ں جلاوطن کرنے دا تجربہ سی چنانچہ اوہ ہن بنو قریظہ دی مدینہ بدری اُتے راضی نہيں ہوسکدے سن کیونکہ انہاں نو‏ں یقین سی کہ اوہ وی بنو نضیر دی مانند مکہ وچ مسلماناں دے دشمناں تے مدینہ تو‏ں باہر سکونت پذیر یہودیاں تو‏ں جا ملیاں گے۔ بہر حال قرآن دا بیان تے سورہ احزاب دی آیات 26 تے 27 مذکورہ حکم دی تائید کردیاں ناں لیکن اس دا ایہ مطلب وی نئيں اے کہ بنو قریظہ دے تمام مرد مارے گئے ہون۔ سید جعفر مرتضی اپنی کتاب الصحیح وچ سورہ احزاب دی آیت 26 دی تفسیر بیان کردے ہوئے لکھدے نيں: آیت کریمہ تو‏ں مراد صرف مرد نيں کیونکہ لفظ تاسرون مرداں دے لئے قابل استفادہ اے تے عورتاں نو‏‏ں اسیر بنانے دے لئے لفظ "سبایا" استعمال ہُندا اے ؛ اگرچہ بعض لوگاں نے تاسرون نو‏‏ں بچےآں تے عورتاں دے لئے قرار دتا اے تے "تقتلون" دا لفظ مرداں دے لئے۔ چنانچہ بنو قریظہ دے تمام ہالکین دی تعداد 400 بندی اے جداں کہ ابن شہر آشوب نے لکھیا اے کہ بنو قریظہ دے مرداں دی تعداد 700 سی جنہاں وچ 450 نو‏‏ں مار دتا گیا۔
یہودی مآخذاں وچ سعد دا فیصلہ
موجودہ تورات وچ کسی شہر دے بزور تسخیر کرنے دے احکم بیان کردے ہوئے تحریر ہويا اے "جے تیرے پروردگار نے اس (شہر) نو‏‏ں تواڈے سپرد کیتا تو اس دے تمام مرداں نو‏‏ں تہہ تیغ کرو؛ انہاں دی عورتاں، بچے، حیوانات تے جو کچھ وی اس شہر وچ اے اوہ غنیمت وچ شامل ا‏‏ے۔ پس تساں سب کچھ غنیمت دے طور اُتے اٹھاؤ تے پروردگار دی عطا کردہ غنیمت وچو‏ں کھا لو"۔
بیرونی ربط
منبع مقالہ: (با اضافات) دانشنامہ جہان اسلام
گٹھ:سانچہ:اندراج علامت گٹھ:سانچہ:اندراج علامت
گٹھ:غزوات گٹھ:پنجويں ہجری دے واقعات
چاریکار
thumb|230px|چاریکار وچّ اک ڈنگر ڈاکٹر چاریکار (, اچارن Chârikâr) اتلے چڑھدے افغانستان دے صوبہ پروان دا راجگڑھ ہے۔ ایہہ کوہ دامن (مطلب: پہاڑ دا دامن) ناںدی وادی دا مکھ شہر ہے اتے گوربند دریا دے کنڈھے واقع ہے۔
ویروا
چاریکار دے زیادہتر لوک تاجک نسل دے ہن، حالانکہ اتھے کجھ ازبک، قزلباش اتے ہزارہ لوک وی رہندے ہن۔ ایہہ شہر اپنیاں بہتریں داکھاں(انگور) اتے مٹی دیاں شیواں لئی جانیا جاندا ہے۔ ایہہ شہر کابل توں اتلے صوبیاں ولّ 69 & nbsp کلومیٹر دوری تے ہے۔ مزار شریف، کندوز جاں پل خمری دی سیر لئی جان والے سیاحح چاریکار کول دی لنگھدے ہن۔ اس شہر نوں پنجشیر وادی دا داخلی دروازہ وی منیا جاندا ہے۔
اتہاس
قرون وسطی وچّ چاریکار خوارزم شاہی سلطنت دا حصہ سی۔ سنّ 1220 وچّ چنگیز خان دی منگول فوج نے اس اتے حملہ کر دتا لیکن پروان دی لڑائی وچّ خوارزمی بادشاہ جلالدین منگبرنُو ( Jalal ad-Din Mingburnu ) نے اس نوں کسے طرحاں ٹوک دتا جس نال اوہ اتے اسدیاں کجھ فوجاں خوارزم شاہی سلطنت دے تباہ ہون دے باو جود بچّ سکیاں۔ 19ویں صدی دی شروعات تے ایہہ کجھ ہزار لوکاں دی آبادی والا اک کاروباری شہر بن چکیا سی۔ سنّ 1841 وچّ پہلی اینگلو افغان جنگ دے ویلے وچّ اتھے اک برطانوی راج دی چھاؤنی تعینات سی جس وچّ لگپگّ 200 گورکھا اتے انگریز فوجی سن۔ کجھ اک نوں چھڈکے لگپگّ سارے مقامی قبائلی لوکاں ہتھیں مارے گئے۔ اس حادثے دا ذکر لکھدے ہوئے اک برطانوی افسر نے کیہا کہ تدّ چاریکار دے آسپاس بہت سارے مٹی دے قلعے بنے ہوئے سن۔ 1979 - 89 دوران  افغانستان وچ سوویت جنگ دے دوران وی اتھے بہت زبردست لڑائی ہوئی۔
14 اگست 2011 نوں لگپگّ چھ خودکش بمباراں دی اک ٹیم نے چاریکار وچ گورنر دے محل حملہ کر دتا۔ گورنر عبدالبشیر سلنگی تاں بچ گئے پر 19 لوک مارے گئے سن، جسدی طالبان ذمہ واری لئی۔
حوالے
گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ پروان دے شہر