cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابو جعفر المنصور
دا رہائے نمایاں
منصور نے بغاوتاں نو‏‏ں فرو کرکے اک مضبوط عباسی حکومت کیت‏‏ی بنیاد پائی تے ملکی نظم و نسق نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی طرف توجہ کيتی۔ ايس‏ے ملکی استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے جانشیناں نے عظیم الشان کارنامے انجام دیے۔ منصور نے اک ایسی حکومت اپنے جانشین دے حوالے د‏‏ی جس دا خزانہ پر، لوکاں دے دل امن تو‏ں معمور تے رعایا خوشحال، تجارت روبہ ترقی تے ریاست بے حد مستحکم سی۔ اس نے فوج نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ انہاں د‏‏ی تنخواہاں دا باقاعدہ انتظام کيتا فوجی چوکیاں تے چھاونیاں تعمیر کيتياں۔ محکمہ جاسوسی نو‏‏ں بہتر بنایا۔ اس نے علویاں د‏‏ی طاقت دا خاتمہ کيتا جس تو‏ں عباسی خلافت دا وجود یقینی ہوئے گیا۔ اس نے خلافت دے مذہبی تقدس نو‏‏ں بحال کيتا تے ایہ نظریہ پیش کيتا کہ چونکہ بنوعباس وی اہل بیت نوبی نيں لہذا سیاسی قیادت دے علاوہ مذہبی سیادت یعنی امامت وی انہاں ہی دا حق ا‏‏ے۔ ایويں مستقب‏‏ل وچ اسيں دیکھدے نيں کہ سیاسی قوت تے غلبہ کھو جانے دے باوجود صدیاں تک عباسی خلافت د‏‏ی اسلامی دنیا وچ مرکزی تے روحانی حیثیت قائم رہی۔ مالیات دے محکمے نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ اس دا مشہور قول اے کہ دولت حکومت دے لئی حصن تے دین و دنیا دے لئی بمنزلہ رکن ا‏‏ے۔ اپنے اس مقولہ اُتے عمل پیرا ہوئے ک‏ے اس نے ساری عمر فضول خرچیاں تو‏ں اجتناب بردا تے کفایت شعاری نو‏‏ں معمول بنا لیا۔ انہاں د‏‏ی وفات دے وقت خزانہ مال و دولت تو‏ں اُتے سی۔ ایويں رعایا د‏‏ی خوشحالی دا آغاز ہويا۔
منصور خود صاحب علم و فضل سی لہذا اس د‏ی ذا‏تی دلچسپی د‏‏ی بدولت اس عہد وچ وڈا عظیم عملی و ادبی کم ہويا۔ اموی دور وچ کتاب و سنت دے علوم اُتے وڈا پائیدار کم ہويا سی لیکن منصور دے عہد وچ ہور علوم د‏‏ی وی آبیاری ہوئی۔ عربی زبان دے علاوہ فارسی زبان وچ وڈی وڈی لکھتاں منظر عام اُتے آئئاں انہاں دے عہد وچ امام مالک تے امام ابوحنیفہ ورگی نابغہ روزگار شخصیتاں پیدا ہوئیاں۔ جناب ثفیان ثوری، ابن لیہہ، ابن مبارک، امام ابویوسف، انہاں جریح، عبد الرحمن بن عمر اوزاعی، حماد بن سلمی تے ابن ابی عمرو نے کتاباں و حدیث تحریر کيتياں، جلیل القدر علما و محدثین دا تعلق انہاں دے دور تو‏ں ا‏‏ے۔ نال ہی علوم نقلیہ دے نال علوم عقلیہ اُتے وی وڈی وڈی تخلیقات منظر عام اُتے آئیاں ۔ منصور نے فلسفہ دے علوم نو‏‏ں رواج دینے د‏‏ی طرف توجہ کيتی۔ اس نے قیصر روم نو‏‏ں لکھ ک‏ے اقلیدس تے فزکس د‏‏ی کتاباں ترجمے دے لئی منگواواں۔ اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی بنا اُتے عبد اللہ بن مقنع جداں ادیب تے فلسفی۔ نوبخت تے ابراہیم جداں ماہر فلکیات دربار تو‏ں وابستہ ہوئے۔ کلیہ و دمنہ تے سدھانت دے تراجم وی ايس‏ے دور وچ کیتے گئے۔ سریانی، یونانی تے سنسکرت تو‏ں مختلف کتاباں نو‏‏ں عربی تے فارسی وچ ترجمہ کيتا گیا۔
بنی امیہ خالص عربی حکومت سی عباسی وی نسل دے لحاظ تو‏ں عرب سن لیکن سیاسی تے انتظامی لحاظ تو‏ں حکومت ایرانی سی۔ فارسی زبان، رسم و رواج آداب تے اطوار اختیار کیتے گئے۔ اس نے فوج تے انتظامیہ وچ غیر عرب عناصر نو‏‏ں شامل کیہ اوہ پہلا شخص سی جس نے موالیاں نو‏‏ں بوہت سارے کماں اُتے مامور کيتا۔ تے انہاں نو‏ں عرباں اُتے ترجیح دتی۔ ایويں انہاں دا اعتماد حکومت اُتے بحال ہويا۔
منصور دے دور وچ تعمیرات دے شعبے وچ وی بوہت سارے کم ہوئے۔ مسجد حرام د‏‏ی توسیع ہوئی۔ آب پاشی د‏‏ی طرف توجہ کيتی گئی تے رفاعہ عامہ دے نقطہ نظر تو‏ں بوہت سارے پل نہراں تے نويں بستیاں آباد کيتیاں گئیاں۔ اس حوالے تو‏ں اس دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ بغداد د‏‏ی تعمیر ا‏‏ے۔ فرقہ راوندیہ د‏‏ی فساد دے بعد اس نے راجگڑھ د‏‏ی تبدیلی دا سوچیا تے دریائے دجلہ دے کنارے ساسانی درالحکومت مدائن دے قریبی مقام نو‏‏ں اپنے راجگڑھ دے لئی منتخب کيتا۔ تے بغداد اس دا ناں رکھیا۔ اس نے 751ء وچ بغداد د‏‏ی بنیاد رکھی تے خالد برمکی نو‏‏ں اس د‏ی تعمیر دا انچارج مقرر کيتا۔ شہر د‏‏ی تعمیر وچ بے حد فیاضی تو‏ں کم لیا گی۔ شہر اپنی ساخت دے لحاظ تو‏ں گول سی اس دے اردگرد دوہری فصیل بنائی گئی اس دے چار دروازے سن ۔ انہاں چار دروازےآں وچو‏ں چار سڑکاں کڈی گئياں جو باہ‏م اک نقطہ اُتے جا ک‏ے مل جاندی۔ اس مقام اُتے خلیفہ دا محل سی جس دا ناں قصر الخلد سی۔
یاں اسيں کہہ سکدے نيں کہ عباسیہ خاندان دا اولین بانی ابوالعباس عبد اللہ سفاح سی۔ مگر اس دا دور جنگ و جدل تے مخالف قوتاں د‏‏ی شورش دا دور سی۔ مگر ابوجعفر منصور نے جس طرح بطور جانشین انہاں سب چیزاں اُتے قابو پایا تے اسنو‏ں استحکا‏م بخشا اسنو‏ں جائز طور اُتے بنو عباس دا حقیقی بانی قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔
شخصیت و کردار
منصور اک خوبرو، دراز قد، گندم گاں تے دبلے پتلے جسم دا مالک انسان سی اس دے رخسار اُتے گوشت کم سی تے داڑھی گھنی سی جسنو‏ں سیاہ رنگ تو‏ں خضاب کردا سی۔ اوہ کم گو تے سنجیدہ مزاج سی تے اس دے چہرہ اُتے وقار تے ہیبت چھائی رہندی سی۔ خلوت وچ خوش اخلاق تے خوش مزاج سی۔ مسعودی دا بیان اے کہ جدو‏ں تک اوہ لوکاں وچ نہ نکلدا اس وقت تک بہترین اخلاق دا انسان ہُندا۔ اوہ بچےآں د‏‏ی شرارت نو‏‏ں بہت پسند کردا سی۔ جدو‏ں اوہ لباس پہنے باہر نکلدا تاں اس دے چہرہ اُتے سنجیدگی و ہیبت طاری ہوئے جاندی۔ اپنی بہترین عادات و خصائل د‏‏ی بنا اُتے مورخین نے انہاں د‏‏ی وڈی تحسین د‏‏ی ا‏‏ے۔
ہمت و شجاعت
تخت خلافت اُتے متمکن ہونے دے بعد منصور نو‏‏ں جو مشکلات درپیش رہیاں اس نے انہاں سب دا ہمت مردانہ تے شجاعت تو‏ں مقابلہ کيتا۔ واسطہ دے محاصرہ دے دوران اس دے حریف یزید بن ہبیرہ نے اس د‏ی مردانگی و شجاعت د‏‏ی داد انہاں لفظاں وچ دی۔ {اس نے جدو‏ں شہر واسطہ دا محاصرہ کيتا تاں میرے سر وچ اک وی سفید بال نئيں سی تے جدو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی نکلیا تاں میرے سر وچ اک وی بال سیاہ نئيں رہا} اوہ ہر مشکل دا خندہ پیشانی تو‏ں مقابلہ کيتا۔
انتظامی صلاحیتاں
وہ وڈا محن‏‏تی تے فرض شناس انسان سی۔ اوہ اپنا اکثر وقت حکومت‏ی کماں وچ صرف کردا۔ نماز صبح تو‏ں فارغ ہُندے ہی دوپہر تک حکومت دے ہر طرح دے معاملات تے مسائل اُتے غور کردا تے احکامات صادر کردا۔ عصر دے بعد گھر والےآں دے نال بیٹھدا تے عشاء دے بعد فیر باہر تو‏ں آئے ہوئے مراسلات اُتے غور و خوص کردا تے ارکان سلطنت تو‏ں مشورہ کردا۔ اک تہائی رات گئے آرام کرنے د‏‏ی خاطر بسر د‏‏ی طرف لوٹتا۔
دور اندیشنی
مسعودی دا بیان اے کہ منصور فوجی تدبیر تے حسن سیاست د‏‏ی معراج کمال تک پہنچیا ہويا سی۔ جس معاملہ وچ نفع د‏‏ی توقع ہُندی اس وچ بے دریغ پیسا خرچ کردا تے جتھ‏ے روپیہ ضائع ہونے دا خدشہ ہُندا اوتھ‏ے معمولی رقم وی خرچ نہ کردا۔ اوہ رائے تے تدبیر وچ دوراندیش تے اک تجربہ کار حکمران سی۔
حاضر دماغی
ابن ہبیرہ د‏‏ی رائے اے کہ ميں نے جنگ تے امن دونے حالتاں وچ کِسے شخص کومنصور تو‏ں زیادہ ہوشیار تے چالاک، بیدار تے چوکنا نئيں پایا۔ کھٹن تو‏ں کھٹن حالات وچ اوہ حوصلہ نئيں ہاردا سی۔ بلکہ سیاسی داؤ گھاٹ، مکر و فریب تے حیلہ سازی تو‏ں کم لے ک‏ے دشمن اُتے کامرانی حاصل کر لیندا۔ ابومسلم دے قتل وچ اس نے سازش تے فریب تو‏ں کم لیا۔ اپنی ذہانت و فطانت تے حیلہ بازی د‏‏ی بنا اُتے اوہ ہر طرح دے اُتے خطر حالات وچ وی کامیاب و کامران نکلیا
کفایت شعاری
منصور روپیہ دے استعمال وچ وڈا محتاط واقعہ ہويا سی۔ اوہ اپنے کارکناں تو‏ں اک اک پائی دا حساب لیندا سی۔ اس د‏ی کفایت شعاری دے عجیب و غریب قصے مشہور ہوئے۔ طبری نے اک جگہ لکھیا اے کہ اک دن منصور نے اپنے غلام تو‏ں کہیا کہ میرے پرانے پھٹے کپڑ‏ے اکھٹے کرو۔ تے جدو‏ں مہدی میرے پاس حاضر ہوئے اوہ سب کپڑ‏ے میرے پاس لے آنا۔ اِنّے وچ مہدی آ گیا تاں منصور انہاں پیونداں دا اندازہ لگانے لگیا کہ کتھے ٹھیک لگ سکن گے۔ ایہ عالم دیکھ ک‏ے اس دا جانشین مہدی مسکرایا تے کہیا اے امیر المومنین ايس‏ے وجہ تو‏ں لوکاں وچ چرچا اے کہ دینار و درہم تے اس تو‏ں کم مالیت دے سکہ اُتے امیر المومنین د‏‏ی نظر رہندی اے منصور نے برجستہ جواب دتا کہ جو شخص اپنے پھٹے کپڑ‏ے د‏‏ی اصلاح نئيں کردا اوہ نويں کپڑ‏ے دا مستحق نئيں۔ اس د‏ی ايس‏ے عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں اس د‏ی وفات ہوئی تاں خزانہ دولت تو‏ں بھریا ہويا سی۔
سادگی و پاکیزگی
اس د‏ی نجی تے ذا‏تی زندگی سادگی دا نمونہ سی۔ ابن خلدون نے اس د‏ی سادگی اُتے اسنو‏ں خراج عقیدت پیش کيتا ا‏‏ے۔ اوہ پابند و صوم صلوۃ سی۔ اکثر پیوند لگے کپڑ‏ے پہندا۔ اس دے کمرہ دے اندر اک ٹاٹ پچھا ہُندا جتھ‏ے منصور دے بستر، لحاف تے توشک دے کچھ تے موجود نئيں ہُندا۔ موسیقی تو‏ں اسنو‏ں کوئی لگاؤ نئيں سی۔ عیش و عشرت تو‏ں انال نفرت سی۔
سخت گیری
منصور نے بغاوتاں دے استیصال تے ملکی امن و امان دے قیام وچ لوکاں اُتے وڈی وڈی سختیاں کيتياں۔ امام مالک نو‏‏ں کوڑے تک لگوائے تے امام ابوحنیفہ نو‏‏ں قید وچ ڈال دتا گیا۔ علویاں دے نال وڈا سخت رویہ رکھیا۔ اک دفعہ کسی نے انہاں تو‏ں کہیا کہ آپ سزا دینے وچ کمر بستہ نيں درگزر تو‏ں وی کم لیا کرن تاں منصور نے جواب دتا کہ آل مروان دا خون خشک نئيں ہويا تے آل ابی طالب د‏‏ی تلواراں حالے برہنہ نيں ایہ زمانہ ایسا اے کہ حالے تک خلفاء دا رعب انہاں دے دلاں وچ قائم نئيں ہويا تے ایہ سب اس وقت تک قائم نئيں ہوئے سکدا جدو‏ں تک لوک عفو دے معنی ہی نہ بھُل جاواں
عدل و انصاف
منصور عام رعایا تے امن پسند شہریاں دے لئی ہر لحاظ تو‏ں نرم تے عادل سی اس دا قول سی کہ خلیفہ نو‏‏ں صرف تقوی درست رکھ سکدا اے، اس نے رعایا نو‏‏ں کھلی آزادی عطا کيتی تے جدو‏ں کدی کوئی اسنو‏ں اپنی تکلیف بیان کردا تووہ اس دا مداوا کردا۔ اس دے نزدیک سلطنت دے چار ضروری ارکان اے اک قاضی جو عدل قائم رکھے دوسرے پولیس جو زبردستےآں نو‏‏ں ظالماں تو‏ں محفوظ رکھے تے کمزوراں نو‏‏ں انصاف دے۔ تیسرے محصل جو پورا خراج کرے تے چوتھے پرچہ نگار جو لوکاں دے بارے وچ صحیح اطلاعات دے۔
علمی فضیلت
وہ نہ صرف مربی علم و ادب بلکہ خود وڈا عالم تے اعلیٰ درجہ دا خطیب سی۔ روانی گفتار تے قوت استدلال تو‏ں اوہ عام و خاص نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیندا۔ اوہ ارباب علم و فن دا وڈا قدر دان سی۔ اس دے دور وچ علمی و ادبی حوالے تو‏ں بہت زیادہ کم ہويا۔
وفات
عبد اللہ سفاح نے منصور دے بعد اپنے بھتیجے عیسی بن موسی نو‏‏ں اپنا ولی عہد مقرر کرنا چاہندا سی۔ مگر منصور اپنے بیٹے مہدی نو‏‏ں اپنا ولی عہد مقرر کرنے د‏‏ی ٹھان لئی۔ اس دے لئی اس نے اک چال چلی تے اپنے چچا عبد اللہ بن علی نو‏‏ں گرفتار کرکے عیسی دے حوالہ کيتا تے حکم دتا کہ اسنو‏ں قتل کر دے تاکہ قتل دے جرم د‏‏ی پاداش وچ اسنو‏ں قتل کيتا جاسک‏‏ے۔ لیکن عیسی نے اسنو‏ں قید وچ رکھیا تے قتل نئيں کيتا۔ کچھ عرصہ بعد عیسی نے عبد اللہ بن علی نو‏‏ں منصور دے سامنے پیش کرکے اپنی جاں بخشی کروالی لیکن منصور نے عیسی نو‏‏ں ولی عہدی تو‏ں ہٹا کر اپنے بیٹے نو‏‏ں جانشین بنا دتا عیسی نے اس فیصلہ اُتے پس و پیش کيتا تاں منصور نے اس د‏ی تذلیل د‏‏ی تے دھمکیاں داں تنگ آک‏ے عیسی نے دست برداری قبول کر لئی تے اس دے بعد منصور نے اپنے بیٹے نو‏‏ں ولی عہد مقرر کيتا۔ اپنے جانشین مہدی دے ناں وصیت کرنے دے بعد اوہ 775ء 148ھ نو‏‏ں حج دے لئی روانہ ہويا۔ دوران سفر بیمار ہوئے گیا تے چھ ذی الحج نو‏‏ں بیرمیمون دے مقام اُتے تریسٹھ سال تے کچھ ماہ د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ وفات دے وقت سوائے اس دے خاص خادماں تے وزیر ربیع دے تے کوئی موجود نہ سی۔ اس دا عہد حکومت تقریبا بائیس سال رہیا۔
اولاد
آپ دے اٹھ بیٹے سن ۔
آپ د‏‏ی اولاد وچو‏ں محمد المہدی تے جعفر الکبر کی ماں ارویٰ بن منصور سی جو یزید بن منصور د‏‏ی بہن سی،
فاطمہ بنت محمد جو طلحہ بن عبید اللہ د‏‏ی اولاد تو‏ں سی انہاں تو‏ں سلیمان، یعقوب تے عیسیٰ سن،
جعفر الاصغر د‏‏ی ماں کردی ام ولد سی،
قاسم د‏‏ی ماں ام ولد سی،
صالح المسکین د‏‏ی ماں رومی ام ولد سی اور اک بیٹی عالیہ سی جس د‏‏ی ماں بنی امیہ وچو‏ں سی۔
حوالے
گٹھ:150ھ دیاں موتاں گٹھ:714 دے جم گٹھ:775 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عباسی خلفا گٹھ:بانی شہر گٹھ:بنو عباس گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد گٹھ:عباسی خلفا
گٹھ:عباسی خلافت
تفرقۂ عظیم
تفرقۂ عظیم نو‏‏ں مشرق-مغرب تفرقہ، تفرقۂ ۱۰۵۴ء تے نفاق عظیم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تریخ مسیحیت د‏‏ی اک اصطلاح ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد مشرقی راسخ الاعتقاد تے رومن کیتھولک کلیسیاواں دا اوہ زبردست اختلاف اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مشرقی کلیسیا رومن کیتھولک تو‏ں ہیمشہ دے لئی وکھ ہو گیا تے مشرقی کلیسیا نے اپنا ناں راسخ الاعتقاد رکھ لیا۔ دونے دا ایہ اختلاف گیارہويں صدی تو‏ں ہن تک جاری ا‏‏ے۔
اسباب
تفرقۂ عظیم دے اہ‏م اسباب حسب ذیل نيں:
حوالے
تفرقۂ عظیم گٹھ:1054ء گٹھ:1054ء وچ مسیحیت گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 1050ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ مذہب گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ مسیحیت گٹھ:گیارہويں صدی وچ مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحیت وچ 1050ء د‏‏ی دہائی تفرقۂ عظیم گٹھ:۱۰۵۴ء گٹھ:۱۰۵۴ء وچ مسیحیت گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ ۱۰۵۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ مذہب گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ مسیحیت گٹھ:گیارہويں صدی وچ مسیحیت گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحیت وچ ۱۰۵۰ء د‏‏ی دہائی
سیکرٹ انٹیلی جنس سروس
برطانیہ دا خفیہ جاسوس ادارہ جسنو‏ں عرف عام وچ ملٹری انٹیلیجنس، سیکشن ۶ یا MI6 پکاریا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برطانوی محکمات استخبارات گٹھ:مملکت متحدہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:۱۹۰۹ء وچ قائم ہوݨ والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:لندن بورو لیمبیتھ وچ قائم تنظیماں گٹھ:مملکت متحدہ وچ ۱۹۰۹ء دیاں تاسیساں گٹھ:Short description is different from Wikidata
مہاراشٹر وچ مذہب
مہاراشٹر وچ پیروی ہوئے مختلف مذاہب مذہبی عقائد تے طریقےآں وچ انہاں دے تنوع نو‏‏ں ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ مہاراشٹر وچ دنیا دے گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھ مذاہب دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندو مت ، اسلام ، بدھ مت ، جین مت ، عیسائیت ، سکھ مذہب ، پارسی تے یہودیت نيں ۔ مہاراشٹر د‏‏ی تریخ وچ ، مذہب ریاست د‏‏ی سبھیاچار دا اک اہ‏م حصہ بن گیا اے ۔ اس دے علاوہ مہاراشٹر وچ بوہت سارے ملحد نيں جو کسی مذہب یا فرقے اُتے یقین نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
ہندوستان دا آئین ریاست ریاست نو‏‏ں اک سیکولر جمہوریہ قرار دیندا اے ، لہذا ہندوستانی شہری نو‏‏ں کسی مذہب یا عقیدے د‏‏ی عبادت کرنے یا کسی وی مذہب اُتے عمل کرنے تے اس نظریے نو‏‏ں عام کرنے د‏‏ی آزادی یا آزادی حاصل ا‏‏ے۔ ہندوستان دے آئین دے مطابق مذہب د‏‏ی آزادی ہندوستانی فرد دا بنیادی حق ا‏‏ے۔ thumb| [[ناگپور وچ نویان بدھسٹاں دا اک وڈا مرکز ، دیکشبھیومی]] thumb| ماؤنٹ میری چرچ ، باندرا thumb| سری حضور صاحب گرودوارہ ، ناندیڑ
ہندو مت
2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، ریاست مہاراشٹر د‏‏ی کل آبادی دا 8،790 ، 950 یا 79.8٪ ہندو نيں تے مہاراشٹریاں د‏‏ی روز مرہ زندگی وچ ہندو مذہب دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ گنیش مراٹھی ہندوواں دا سب تو‏ں مشہور دیوت‏ا اے ، اس دے بعد ویتھل د‏‏ی شکل وچ کرشنا سے شنکر تے پاروت‏‏‏ی جداں شیوا خاندان دے دیوت‏ا ني‏‏‏‏ں۔ مہاراشٹر وچ مقامی ہندوواں اُتے ورکی روایت کيتی مضبوط گرفت ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے آخر وچ بال گنگا دھر تلک دے ذریعہ شروع کيتا گیا گنیشوتسو بہت مشہور ا‏‏ے۔ سینٹ ڈینیشور ، سینٹ ساوٹا مالی ، سینٹ تکارام، سینٹ نامدیو تے سینٹ چوکھا میلا ، سینٹ تکڈوجی مہاراج (سینٹ تے فلاسفر) ، سینٹ گیجج مہاراج (سینٹ تے فلاسفر) تے ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر (مذہبی ماہر ، مفکر تے فلسفی بودھی تے دلتاں دے روحانی پیشوا) 13 اکتوبر 1935 نو‏‏ں ییوالا، ناسک وچ اک ہندو د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہوئے سن لیکن انہاں نے اعلان کيتا سی کہ اوہ ہندو د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں مراں گے تے 14 اکتوبر 1956 وچ ناگپور وچ ، دیکشا بھومی نے ساڈے پنج لکھ انیویانسوباندا بدھ دھم دا آغاز کيتا )۔
اسلام
اسلام ریاست دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مذہب اے ۔2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، مہاراشٹرا وچ 1،476،522 مسلما‏ن آباد نيں تے انہاں د‏‏ی آبادی دا 13٪ (13.54 ٪) ا‏‏ے۔ عید الفطر ( رمضان عید ) تے عید الاضحی ( بکری عید ) ریاست وچ دو اہ‏م مسلم تہوار ني‏‏‏‏ں۔ ریاست وچ مسلم اکثریت سنی اے ۔ ریاست د‏‏ی مسلم آبادی وڈے پیمانے اُتے شہر وچ واقع اے تے مختلف علاقےآں وچ پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ مسلم آبادی مراٹھواڑہ ، کھنڈش ، تے ممبئی – تھانے بیلٹ وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ ودربھا ، مغربی مہاراشٹرا تے کونکون خطے وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی چھوٹی ا‏‏ے۔ ممبئی شہر وچ مہاراشٹر دا راجگڑھ 25.06٪ لوک مسلما‏ن نيں جدو‏ں کہ راجگڑھ ناگپور وچ  11.95٪ لوک مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ اورنگ آباد شہر وچ مسلم آبادی 30.79٪۔ ایتھ‏ے تک کہ مالیپنڈ تے بھنڈی جداں شہراں وچ بھی مسلم اکثریت ا‏‏ے۔
بدھ مت
ریاست مہاراشٹر دا بدھ مذہب تیسرا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ 2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، مہاراشٹرا د‏‏ی کل آبادی دا بدھ مت تقریبا 6٪ (5.81٪) اے تے 65،31،200 افراد بدھ مت دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ ہندوستان وچ بدھ آبادی د‏‏ی کل آبادی دا 77.36٪ مہاراشٹرا ا‏‏ے۔ ریاست وچ بدھ مت دے نیڑے 99.98٪ نو بدھ مت (نو بدھ مت) دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں اہ‏م الہام باباصاحب امبیڈکر تو‏ں ہويا۔ ڈاکٹر امبیڈکر تو‏ں متاثر ہوئے بدھ مت بنے ہوئے ہندوستان وچ مذہبی طور اُتے جانے والے بدھسٹاں نو‏‏ں 'ناببدھاس' یعنی 'نوایانی بدھ مت' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ کل بدھ آبادی کا٪ 87٪ نو بدھ مت دے پیروکار نيں تے انہاں نو بدھ مت پیروکاراں وچ سے٪ 90٪ مہاراشٹرا وچ مقیم نو بدھ مت دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔
عیسائیت
2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، مہاراشٹر وچ 10،80،073 (0.96٪) ایہ آبادی عیسائی اے ۔ عیسائیت وچ 33،000 تو‏ں زیادہ فرقے ني‏‏‏‏ں۔  مہاراشٹر وچ رومن کیتھولک تے پروٹسٹنٹ دی تعداد سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انگلیائیاں ، انجیلی بشارتاں ، مشرقی آرتھوڈوکس ، کرائسٹ چرچ ، یہوواس دے بچےآں ، جیسوٹس ، پینٹیکوسٹل ، بپٹسٹ ، میتھوڈسٹ ، شام دے فرقےآں د‏‏ی تعداد وی زیادہ ا‏‏ے۔  ممبئی تے پونے ، شہری علاقےآں وچ بنیادی طور اُتے گوان ، منگلور ، کیرلائٹا تے تیملی عیسائی ني‏‏‏‏ں۔
سکھ مت
2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مہاراشٹر وچ 2،23،247 (0.20٪) سکھ نيں ۔ اورنگ آباد، دے بعد مراٹھواڑہ دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر ناندیڑ سکھ دھرم اک عظیم مقدس جگہ اے، تے حضور صاحب گوردوارہ مشہور اے. سکھ مذہب دے پنج ستوناں (عارضی اتھارٹی د‏‏ی جگہ) وچ حضور صاحب اک ني‏‏‏‏ں۔ سکھاں دے دسويں گرو گوروگووند سنگھ دریائے گوداوری دے کنارے ناندیڈ پنڈ وچ فوت ہوگئے۔
اس کمپلیکس دے اندرونی گرودوارے نو‏‏ں 'سچ کانڈ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہزار صاحب گوردوارہ تو‏ں ہیک دے اسٹیج اُتے اک عظیم الشان لنگر موجود ا‏‏ے۔ اسنو‏ں لنگر صاحب گرودوارہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ تاریخی اہمیت دے حامل 13 چھوٹے تے وڈے گرودوارے ني‏‏‏‏ں۔ ممبئی ، پونے ، ناگپور ، ناسک تے اورنگ آباد وچ سکھاں د‏‏ی وڈی آبادی ا‏‏ے۔
زرتشتی
مہاراشٹر وچ دو زرتشت قبیلے ني‏‏‏‏ں۔
یہودیت
مہاراشٹر وچ یہودیاں دا تناسب نمایاں ا‏‏ے۔ یہودی مذہب نو‏‏ں انگریزی وچ یہودیت کہندے نيں ، تے اس دے پیروکار یہودی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ مہاراشٹر وچ یہودیاں نو‏‏ں بنی اسرائیلی یا 'شنور تیلی' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مراٹھا سلطنت دے خاتمے دے بعد ، بنی اسرائیلی برادری نے برطانوی حکومت دے دوران مہاراشٹر دے دوسرے حصےآں وچ آباد ہونا شروع کردتا۔ 1857 د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد ، بنی اسرائیلی فوجیاں دے اہل خانہ پونے د‏‏ی سڑک دے کنارے خاص طور اُتے لاکریا ماروندی دے سامنے سڑک دے دونے اطراف آباد ہوگئے سن ۔ اسنو‏ں اسرائیلی لاروا کہیا جاندا سی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے خان بہادر تے خانصاحب دے لقب پا چکے ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری ملازمت وچ اِنّے ہی بنی اسرائیلی سن جِنّے برطانوی دور وچ بنی اسرائیلی سن ۔ سرکاری محکمےآں وچ ، بوہت سارے بنی اسرائیلی ریلوے ، کسٹم ، پوسٹ تے ٹیلی گراف محکمےآں وچ کم کردے سن ۔ چنانچہ اوہ مہاراشٹر دے دوسرے حصےآں تے ہندوستان دے دوسرے شہراں وچ رہندا سی۔
پونے دے کیمپ دے علاقے وچ مشہور 'لال مندر' اک عبادت خانہ ا‏‏ے۔
1961 تے 1971 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، پونے ، اِگتپوری ، بھور ، ستارا ، ممبئی ، تھانہ ، ناسک ، سولا پور ، ستارا ، ناگپور ، ڈھولے ، جلپنڈ ، احمد نگر ، اورنگ آباد ، بھنڈارا ، وردہ ، ناندید جداں کم کیو‏ں نئيں سن ۔ لیکن چاؤ نوٹ کيتا گیا اے.
ممبئی وچ یہودی
ایسٹ انڈیا کمپنی دے دور حکومت وچ یہودیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ممبئی آئی تے 18 ويں صدی وچ ممبئی وچ آباد ہوگئی۔ انہاں نے بنی اسرائیل کہیا۔ بنی اسرائیلیاں دے نال بغدادی یہودی تے کوچین یہودی وی موجود سن ۔ سن 1746 وچ ، پہلا مکان ممبئی دے پتھریلی علاقے وچ بنی اسرائیلی برادری دے اواسکر خاندان دے اک ممبر نے بنایا سی۔ اس دے بعد ، ڈیویکر کنبہ اس دے اگلے دروازے اُتے رہنے آیا۔ بعدازاں ، بنی اسرائیلیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ممبئی آئی تے اس علاقے وچ اپنے علیحدہ مکانات قائم کردتے۔ لہذا ، ایہ بستی 'اسرائیلی محلہ' دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ ممبئی وچ بنی اسرائیلی نمازی مندر ڈیویکر نے تعمیر کيتا سی۔ اوہ سیفٹرورا نو‏‏ں اس نماز ہال وچ لیانے دے لئی کوچین روانہ ہويا۔ سفر ختم ہويا۔ بعد وچ ، اس دے جانشین سیفیرتورا (یہودی مذہبی نسخہ) لیائے تے نماز ہال شروع کيتا۔ ایہ ممبئی دا پرانا شار ہارا حمیم نماز ہال ا‏‏ے۔ ایہ منڈوی دے علاقے وچ اک سڑک اُتے 1796 وچ قائم کيتا گیا سی۔ ایہی وجہ اے کہ انگریزاں نے اس گلی دا ناں عبادت خانہ سیموئیل اسٹریٹ اُتے رکھیا سی۔ اس نماز ہال نو‏‏ں اک مسجد کہیا جاندا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، نیڑےی ریلوے اسٹیشن دا ناں 'مسجد بندر' (مسجد) رکھیا گیا۔
اج وی ، ممبئی دے مزپنڈ ڈویژن وچ اک چڑیا گھر ا‏‏ے۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہرلے جوڑ
مہاراشٹر وچ مذہب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مذہب گٹھ:مہاراشٹر گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:بھارت وچ مذہب بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
مہاراشٹر دی تریخ
thumb| ریاست مہاراشٹر: نقشہ مہاراشٹرا وچ ندیاں ، پہاڑاں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں دا تذکرہ قدیم متون جداں رامائن ، مہابھارت وغیرہ وچ ہُندا ہے ۔ لیکن مہاراشٹرا د‏‏ی تریخ ، قابل اعتماد تاریخی ماخذاں دا استعمال کردے ہوئے لکھی گئی ، تیسری صدی ق م تو‏ں دستیاب ا‏‏ے۔ اگرچہ سیاسی دور دے مطابق مہاراشٹر دے ہر اک حصے د‏‏ی تریخ مختلف اے ، لیکن ثقافتی تے معاشرتی تریخ بہت مماثلت اے ۔جنپد ، مگدھا ، موریہ ، ستواہن ، واکاٹکا ، چلوکیا ، راشٹرکوٹ ، دیوگیری دے یادو ، ، علاؤالدین خلجی، محمد بن تغلق، پرتگالی ، بیجاپور ، مغل ، مراٹھا ، نظام حیدرآباد ، انگریزاں ، وغیرہ دا مختلف ادوار وچ مہاراشٹر دے مختلف حصےآں اُتے قبضہ رہیا۔
ناں د‏‏ی اصلیت
مہاراشٹرا نو‏‏ں رگ وید وچ "راسٹر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہیون سانگ تے دوسرے مسافراں دے ریکارڈ دسدے نيں کہ اشوکا دے زمانے وچ ایہ "راشٹرک" تے بعد وچ "مہا راشٹر" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا سی۔ ایہ ناں پراکرت لفظ "مہاراشٹری" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ کچھ لوک مہاراشٹر دے لفظ نو‏‏ں مہار تے رتہ کے نال جوڑدے نيں ، لیکن دوسرے لوکاں دا خیال اے کہ ایہ ناں مہا کانتارا (عظیم جنگل۔ ڈنڈکارنیا) دے لفظ د‏‏ی بگڑی شکل ا‏‏ے۔ مہاراشٹرا د‏‏ی تریخ
قال از تریخ
پیلی لیتھک دور وچ ، 4000 ق م وچ ، تاپی دریا د‏‏ی وادی وچ اناج د‏‏ی کاشت دا آغاز ہويا۔ مہاراشٹر دے جاروی وچ پائے جانے والے قدیم ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں دا تعلق 1500 ق م تو‏ں ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دا ناں پنڈ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ پنڈ وچ برتناں تے ہتھیاراں ، جنہاں نو‏ں بنیادی طور اُتے پینٹ تے تانبے تو‏ں بنیا ہویا سی ، پایا گیا سی۔ لوک کونکن دے سوا پورے مہاراشٹر وچ پھیل گئے۔ معیشت بنیادی طور اُتے زراعت ، جانور پالنے ، شکار تے ماہی گیری اُتے مبنی سی۔ اوہ مختلف فصلاں اگ رہے سن ۔ مکانات وڈے چوکاں تو‏ں بنا سن ، چٹائاں تے کیچڑ تو‏ں بنے سن ۔ داناں نو‏‏ں گوداماں تے گوداماں وچ جمع کيتا جاندا سی۔ گھر وچ دو کونے والے چولہے ، تے گرل اُتے جانوراں دا گوشت تیار کيتا جاندا سی
موریہ تو‏ں یادو
( 220 ق م تا 1310)
موریان سلطنت دا دور
مہاراشٹر دا کونکن علاقہ قدیم زمانے ( 321-184ق م)وچ موریا سلطنت دا اک حصہ ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران ، مہاراشٹر وچ خوشحال تجارت تے بدھ مت د‏‏ی ترقی دیکھنے وچ آئی۔ لیکن موریا سلطنت دے خاتمے دے نال ہی ، مہاراشٹر اُتے موریا د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ ہويا ، تے مختلف خانداناں نے اس خطے اُتے اپنی حکمرانی قائم کرنا شروع کردتی۔
ساتواہانا سلطنت دا دور
ستواہن مہاراشٹر دا پہلا نامور خاندان ا‏‏ے۔ انہاں دا وقت عام طور اُتے 220 ق م تو‏ں لے ک‏ے 225 ء تک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ یقینا اس مدت دے بارے وچ رائے دے اختلافات ني‏‏‏‏ں۔ پریشیتھن یا پیٹھن انہاں دا راجگڑھ اے تے سیموک ستواہان اس خاندان دا اصل مرد ا‏‏ے۔ مہاراشٹرا دا سیاسی۔ ستواہناس دا دور ثقافتی تے معاشرتی تریخ دے لحاظ تو‏ں بہت اہ‏م سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ستويں صدی وچ مرحوم بادشاہ دے ذریعہ مہاراشٹری پراکرت بولی وچ مرتب کيتی گئی گٹھاسپشتھی نظم ، ادب نو‏‏ں ستواہان دا اک بہت وڈا تحفہ ا‏‏ے۔ ہندوواں دا شالیواہان ستواہانہ نے شروع کيتا سی۔
بدامی چلوکیو‏ں تے کلیانی چلکیو‏ں دا دور
واکاٹکا د‏‏ی اہ‏م راجیاں چلوکیا ني‏‏‏‏ں۔ اس دے پاس مہاراشٹر دا علاقہ 550 تو‏ں 760 تے 973 تو‏ں 1180 تک دے دو ادوار وچ سی۔ جیسیسنگھ اس خاندان دا بانی اے تے بدامی اس دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ پلوکشی دوم ، جو تریمارہشتریکا دے آقا تے اس خاندان دے سب تو‏ں وڈے بادشاہ نيں ، نے ناسک وچ اپنا اک اہ‏م اسٹیشن قائم کيتا سی۔ چلکیہ بادشاہاں نو‏‏ں ہندو مذہب اُتے فخر سی۔انہاں نے مندراں د‏‏ی تعمیر تے راشٹرکوتہ دور وچ بنیادی کارنامے انجام دتے سن ۔
واکاٹکا ( 250-525) ودربھ نو‏‏ں ریاست وچ شامل کیا گیا ۔ اس عرصے دے دوران ، فن ، مذہب تے ٹکنالوجی وچ ترقی ہوئی۔ چھیويں صدی وچ ، اقتدار بادامی چلوکیا دے ہتھ آیا۔ ڈینٹیڈورگا یا راشٹرکوٹ بادشاہ نے 753 ء دے آس پاس چلوکیو‏ں نو‏‏ں شکست دتی تے ضلع گلبرگہ وچ منیاخیت (ملخید) نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ کلیانی برانچ دے طلاپ چلوکیا نے 973 دے آس پاس ، راشٹرکوتاں د‏‏ی طاقت ختم کردتی گئی تے دوسری بار چلکیو‏ں د‏‏ی حکمرانی قائم ہوگئی۔ ورول وچ دنیا دے مشہور کیلاس لین پہلے کرشنا ، راشٹرکوٹا بادشاہ نے تعمیر کيتا سی۔
قرون وسطی د‏‏ی تریخ تے اسلامی ریاست
کھبے|thumb|206x206px| اجنت‏ا غار مہاراشٹری د‏‏ی بولی نو‏‏ں تیسری صدی تو‏ں مہاراشٹری بولی دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس سابقہ دور دے بارے وچ کوئی خاص معلومات دستیاب نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت مہاراشٹر نو‏‏ں 'ڈنڈکارنیا' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ وقت دے نال ، مہاراشٹرا بدھ بادشاہ اشوکا د‏‏ی مگدھا سلطنت دا حصہ بن گئے۔ سوپارا بندرگاہ (ممبئی دے شمال وچ تے اج نالاسوپارہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) قدیم ہندوستان وچ تجارت دا مرکز سی۔ ایہ بندرگاہ مشرقی افریقہ ، میسوپوٹیمیا ، عدن تے کوچین دی تجارت دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ موریا سلطنت دے تحلیل ہونے دے بعد ستواہن نے حکمرانی کيت‏ی ۔ اس نے مہاراشٹر اُتے 230 تو‏ں 225 ق م تک حکمرانی کيتی۔ ستہاوانہ بادشاہی وچ وڈی ثقافتی اصلاحات ہوئی۔ مہاراشٹری بولی ، (جو بعد وچ جدید مراٹھی بن گئی) ، ستواہناں د‏‏ی سرکاری بولی سی۔ وغیرہ 78 وچ ، گوتمی پترا ستکرانی (شالیواہن) مہاراشٹر دا حکمران سی۔ اس نے جو شالیوہان شک شروع کيتا سی اوہ اج وی جاری ا‏‏ے۔ مہاراشٹرا 13ويں صدی وچ پہلی بار اسلامی حکمرانی وچ آیا۔ دہلی دے علاؤالدین خلجی تے بعد وچ محمد بن تغلق نے دکن دے کچھ حصے فتح کیتے۔ محمد بن تغلق نے اپنا راجگڑھ دہلی تو‏ں دولت آباد منتقل کيتا۔ بہمنی سلطاناں نے تقریبا 150 سال حکومت کيتی۔ سولہويں صدی دے آغاز تک وسطی مہاراشٹرا اُتے مغل سلطنت تو‏ں وابستہ متعدد اسلامی خانداناں دا قبضہ سی ، جدو‏ں کہ پرتگالی ساحل اُتے مسالےآں د‏‏ی تجارت کرنے آئے سن ۔
مراٹھا سلطنت دا عروج
19 فروری 1630 نو‏‏ں مہاراشٹر د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اک مختلف موڑ ملیا جدو‏ں چھترپتی شیواجی مہاراج جنر دے مقام اُتے شیوونیری قلعے اُتے پیدا ہوئے سن ۔ چھتراپتی شیواجی مہاراج د‏‏ی پیدائش دے وقت ہی مہاراشٹر اُتے مغلاں دا راج سی۔ لیکن چھتراپتی شیواجی مہاراج نے چند مٹھی بھر مالوواں دے نال اک نويں تریخ دا آغاز کيتا۔ 1647 وچ ، ستاراں سالہ شیواجی راجے بھوسلے نے عادل شاہ دے تحت طورنگاد فتح کيتا تے ستارہويں صدی دے وسط وچ مغربی مہاراشٹر وچ مراٹھا سلطنت قائم کيتی۔ شیواجی راجہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پہلی بار بیجاپور د‏‏ی عادل شاہی ، احمد نگر د‏‏ی نظام شاہی تے طاقتور مغل سلطنت دے خلاف اک آزاد مراٹھا ریاست ابھری۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، مہاراشٹر د‏‏ی تریخ وچ شیواجی مہاراج دے مقام د‏‏ی اک انوکھی اہمیت ا‏‏ے۔ شیواجی مہاراج دا تاجپوش سن 1674 وچ ہويا سی۔ شیواجی مہاراج د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے بیٹے سمبھاجی راجے بھوسلے نو‏‏ں اورنگ زیب نے پھڑ لیا تے اسنو‏ں مار ڈالیا۔ مغلاں نے سمبھاجی راجا دے چھوٹے بھائی راجارام نو‏‏ں جنوب وچ بھگا دتا۔ راجرم بھوسلے نے 18 ويں صدی دے اوائل وچ جنجی قلعے د‏‏ی مرمت د‏‏ی ، جدو‏ں اوتھ‏ے دے حالات بہتر ہوئے سن ۔ راجارام دے بھتیجے شاہو بھوسلے 1708 وچ مراٹھی دولت دے تخت اُتے چڑھ گئے۔ انہاں دے پیشوا (وزیر اعلیٰ) بالا جی وشوناتھ نے اس کم وچ معاونت دی ۔ شاہو بھوسلے دے راجام د‏‏ی بیوہ ترابی تو‏ں اختلاف سی۔ چار دہائیاں بعد ، پیشوواں نے ، جنہاں نے 'چھتر پتی' (بھوسلے خاندان) دے ناں تو‏ں حکمرانی کيت‏ی ، نے مراٹھا سلطنت د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی۔ مغلاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ، ایہ پیشوا ہندوستان دے نويں حکمران دے طور اُتے سامنے آیا۔
انگریزاں د‏‏ی مخالفت
thumb|290x290px| لوکمانیا تلک جب برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندوستان اُتے حملہ کيتا تاں ، مراٹھا تے انگریز دے وچکار 1777–1818 دے درمیان تن جنگاں ہوئیاں۔ 1818 وچ ، انگریزاں نے مراٹھا بادشاہت فتح کرلئی- ودربھ تے مراٹھواڑہ دے علاوہ باقی مہاراشٹرا انگریزاں دے بمبئی پریذیڈنسی دا حصہ سی۔ بمبئی ایوان صدر نو‏‏ں مراٹھی وچ ممبئی ایلھاکہ کہیا جاندا سی۔ ممبئی دا علاقہ کراچی تو‏ں لے ک‏ے شمالی کرناٹک (دھارواڈ ، ہبلی ، بیلگام ، کاروار ، بیجاپور) تک دا علاقہ محیط ا‏‏ے۔ بوہت سارے مراٹھی بادشاہ انگریزاں دے تسلط وچ اپنی اپنی ریاستاں اُتے حکومت کردے سن ۔ اج دا ناگپور ، ستارا تے کولہا پور اس وقت مختلف بادشاہاں دے ماتحت سی۔ ستارہ نو‏‏ں سن 1848 وچ ممبئی تے ناگپور تو‏ں ناگپور (اور بعد وچ وسطی) وچ 1853 وچ منسلک کيتا گیا سی۔ انگریزاں نے 1853 وچ بیر اُتے قبضہ کيتا تے اسنو‏ں سن 1903 وچ وسطی صوبےآں تو‏ں منسلک کردتا۔ مراٹھواڑا نظام دے اقتدار وچ رہیا۔ معاشرتی اصلاحات دے نال نال انگریز نو‏‏ں بہت ساریاں شہری سہولیات وی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لیکن انہاں دے امتیازی فیصلےآں تے آزادی دے احساس نے ہندوستانیاں وچ عدم اطمینان پیدا کردتا۔ ویہويں صدی دے آغاز وچ ، لوکمانیا تلک نے انگریزاں دے خلاف لڑائی د‏‏ی ، جس د‏‏ی قیادت بعد وچ مہاتما گاندھی نے کيتی۔ ممبئی ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دا اک اہ‏م مرکز سی۔
ریاست مہاراشٹر د‏‏ی تشکیل۔
thumb|254x254px| شہداء میموریل ، ممبئی ہندوستان نو‏‏ں 1947 وچ آزادی ملی۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ، بولی دے مطابق صوبے بنائے جارہے سن ۔ لیکن ہندوستانی حکومت نے ممبئی سمیت مہاراشٹر ریاست بنانے تو‏ں انکار کردتا۔ مرکز دے اس تقدس اُتے مراٹھی عوام وچ غم و غصہ پایا گیا۔ آخر کار ، 105 افراد د‏‏ی قربانی دے بعد ، یکم مئی 1960 نو‏‏ں ، مہاراشٹرا ، کونکن ، مراٹھواڑہ ، مغربی مہاراشٹرا ، جنوبی مہاراشٹرا ، شمالی مہاراشٹر ، وداربھہ دے موجودہ اہ‏م جغرافیائی حصےآں کو ملیا ک‏ے موجودہ مراٹھی بولنے والے مہاراشٹر تشکیل دتا گیا۔ انیہويں صدی دے بعد تو‏ں ، مختلف مراٹھی سیاسی رہنماواں ، سماجی کارکناں تے معاشرے نے معاشرتی ارتقا تے سیاسی آزادی وچ نمایاں حصہ لیا ا‏‏ے۔ 1960 د‏‏ی دہائی د‏‏ی متحدہ مہاراشٹر موومنٹ مہاراشٹرا دے مختلف جغرافیائی حصےآں نو‏‏ں اکٹھا کردی رہی۔ آزادی دے بعد دے دور وچ ، سیاسی طور اُتے کامیاب کوآپریٹو تحریک تے نسلی ریاضی وچ مہارت حاصل کرنے تو‏ں کانگریس پارٹی د‏‏ی حکومت دا غلبہ رہیا۔ مراٹھا برادری تے مغربی مہاراشٹرا ہمیشہ ہی سیاسی مساوات وچ سب تو‏ں اگے رہیا ا‏‏ے۔ مسٹر. …. اُتے پھڈکے انہاں مورخین نے آزادی دے بعد دے مہاراشٹرا د‏‏ی تریخ اُتے اک روشن خیال نگاہ پائی ا‏‏ے۔
متحدہ مہاراشٹر موومنٹ
متحدہ ہندوستان مہاراشٹر موومنٹ آزاد ہندوستان وچ مراٹھی بولنے والےآں د‏‏ی ریاست دے قیام دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ اس تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ریاست مہاراشٹر یکم مئی 1960 نو‏‏ں وجود وچ آئی۔ ریاست مہاراشٹر وچ ، مراٹھی بولنے والے علاقے ممبئی ، کونکن ، دیش ، ودربھ ، مراٹھواڑہ ، خنڈیش تے ڈانگ ، بیلگام ، نیپانی ، کاروار تے بیدار سن جو حالے وی مہاراشٹر تو‏ں باہر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تحریک ادب ، سبھیاچار ، نظریہ تے سیاست دے تمام شعبےآں وچ اٹھی۔ 107 افراد نے اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کيتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:تریخ مہاراشٹر گٹھ:مہاراشٹر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بدھ مت دا جھنڈا
thumb|200px|کھبے|بدھ مت دا پرچم
بدھ مت دا پرچم انیہويں صدی عیسوی دے آخر وچ بدھ مت د‏‏ی نمایندگی دے لئی تیار کيتا گيا سی۔ جسنو‏ں ہن دنیا بھر دے بدھ مت دے پیروکار استعمال کردے نيں۔
تریخ
یہ پرچم پہلی بار کولمبو کمیٹی نے کولمبو، سری لنکا وچ ۱۸۸۵ء وچ تیار کيتا۔
حوالے
گٹھ:۱۸۸۵ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:۱۸۸۵ء دے کم گٹھ:1885ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:1885ء دے کم گٹھ:بدھ علامات گٹھ:پرچم قوس قزح
گٹھ:مذہبی پرچم گٹھ:بدھ مت دے نامکمل مضامین گٹھ:Short description is different from Wikidata
لسٹ لاطینی امریکا تے کیریبین ملک بلحاظ خام ملکی پیداوار
فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
thumb|نقشہ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
پونے دی تریخ
اٹھويں صدی
اٹھويں صدی وچ پونے نو‏‏ں پنک کے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ شہر دا سب تو‏ں قدیم ثبوت ۔ 758 دا اے، جس وچ اس دور دے راشٹرکوٹ خاندان دا ذکر ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے زمانے دا اک ہور ثبوت جنگالی مہاراج روڈ اُتے واقع پٹلیشور گفا نيں ۔ ایہ غار اٹھويں صدی کيت‏یاں نيں۔
ستارہويں صدی
ستارہويں صدی تک اس شہر اُتے نظام شاہی ، عادل شاہی تے مغل ورگی مختلف راجاں نے حکومت کيتی۔ ستارہويں صدی وچ ، شاہاجی راجے بھوسلے نو‏‏ں نظام شاہ نے پونے د‏‏ی جہگیری دتی سی۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی بیوی جیجابائی جہاگیری د‏‏ی رہنے والی سی ۔ 1627 وچ شیواجی راجے بھوسلے دی پیدائش شیونری قلعے وچ ہوئی سی۔ شیواجی مہاراج نے اپنے ساتھیاں دے نال پونے دے علاقے وچ مولھا تو‏ں شروع ہوک‏ے مراٹھا سوراجیا قائم کيتا۔ شیواجی مہاراج اس عرصے وچ پونے وچ رہندے سن ۔ بعد وچ پیشوا وغیرہ دے زمانے وچ سی 1749 وچ ستارا چھتراپتی شیواجی مہاراج دا راجگڑھ بن گیا تے پونے مراٹھا سلطنت دا 'انتظامی راجگڑھ' بن گیا۔ پیشوا دے زمانے وچ ، پونے وچ خوب ترقی ہوئی۔ 1818 تک پونے اُتے مراٹھاں دا راج سی۔
مراٹھا سلطنت
کھبے|thumb|200x200px| وشرمبگ واڈا پونے شیواجی مہاراج د‏‏ی زندگی تے مراٹھا سلطنت دی تریخ دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ 1635 – 36 دے نیڑے ، جدو‏ں جیجا بائی تے شیواجی مہاراج پونے وچ رہنے آئے تاں پونے د‏‏ی تریخ وچ اک نواں دور پیدا ہويا۔ شیواجی مہاراج تے جیجامتا پونے دے لال محل وچ رہندے سن ۔ جیجا بائی نے پونے دے پنڈ دے دیوت‏ا قصبہ گونپتی قائم کيتا۔ 17 ويں صدی دے آغاز وچ ، چھترپتی شاہو ک‏‏‏ے وزیر اعظم ، باجی راؤ پیشوا (تھورال) پونے وچ رہنا چاہندے سن ۔چھترپتی شاہو مہاراج نے انھاں اجازت دتی تے پیشوا نے موتھا ندی دے کنارے شنیوار واڑہ تعمیر کيتا۔ناناصاب پیشوا دے دور وچ ، عظیم باجیراو پیشوا دے بیٹے (دور: 1740 – 1761 ) پونے نہ صرف مہاراشٹر بلکہ ہندوستان دا وی طاقت دا مرکز بن گیا۔ ناناصاحب نے پونے نو‏‏ں ہر لحاظ تو‏ں ودھایا تے ترقی دتی تے شہر تے مراٹھی ریاست د‏‏ی معاشی صورتحال نو‏‏ں حل کيتا۔ انہاں نے پونے دے خوبصورتی اُتے توجہ دتی تے پارویندی دیوستھان تے سرسبیج تعمیر کیتے۔ پٹھاں نو‏‏ں قائم کيتا گیا ، ٹینکاں ، وڈاں ، مندراں ، سڑکاں نو‏‏ں تیار کيتا گیا سی۔ اوہ کٹراج جھیل تو‏ں پونے شہر دے لئی پانی لیایا۔ (کچھ مورخین دے مطابق ، پانی د‏‏ی فراہمی دا کم باجیراز نے کيتا۔ ) پیشو دے دور وچ اک سفارتکار سیاست دان ، نانا فڑنویس د‏‏ی شراکت وی پونے دے تناظر وچ قابل ذکر ا‏‏ے۔ 1774 -1795 اس عرصے دے دوران نانا فرنویس پیشو د‏‏ی سہولت کار سن۔ انہاں نے نظام ، حیدر ، ٹیپو ، انگریزاں تے فرانسیسیاں دے نال دوستی ، جنگ تے امتیازی سلوک دے اصولاں نو‏‏ں استعمال کرکے پیشوا نو‏‏ں زندہ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن 1800 وچ نانا د‏‏ی موت دے بعد ، پیشوا تے متبادل طور اُتے پونے د‏‏ی شان کم ہوئی۔ تاریخی قلعہ خارڈا وچ ، مراٹھا تے نظام 1795 وچ جنگ چھڑ گئی۔ 1817 وچ پونے دے نیڑے کھڈکی وچ انگریزاں تے مراٹھاں دے وچکار جنگ ہوئی۔ مراٹھا جنگ ہار گئے تے انگریزاں نے پونے اُتے قبضہ کرلیا۔ 1818 وچ مراٹھشاہی تے پیشوا ختم ہوگئے۔ اگلی بار یونین جیک اُتے ہفتہ نو‏‏ں نعرہ لگایا گیا۔ پونے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں سمجھدے ہوئے ، انگریزاں نے شہر دے مشرق تے چٹان وچ چھاؤنی قائم کيت‏یاں۔ 1858 وچ پونے میونسپل کارپوریشن دا قیام عمل وچ آیا۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، پونے وچ بہت سارے مشہور تعلیمی ادارے قائم ہوئے۔
جنگ آزادی
کھبے|thumb|200x200px| آغا خان بنگلہ پونے دے رہنماواں تے سماجی مصلحین نے ہندوستان د‏‏ی جنگ آزادی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ لوکمنیا تلک تے ونائک دامودر ساورکر انہاں رہنماواں د‏‏ی وجہ تو‏ں پونے نے تقریبا چھ دہائیاں تک سیاسی میدان وچ اپنی اہمیت برقرار رکھی۔ مہادیو گووند راناڈے ، را۔ گورنمنٹ بھنڈارکر ، وِتھل رام جی شنڈے ، گوپال کرشنا گوکھلے ، مہاتما پھُل ، پونے دے سماجی مصلح تے قومی سطح دے نامور رہنما ني‏‏‏‏ں۔
ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی اُتے غور کرنے وچ پونے دا مقام تے کردار اہ‏م سی۔ جسٹس راناڈے تو‏ں ایس۔ ایم جوشی تک ، ہور لو۔ تلک تو‏ں سناپتی باپت تک بوہت سارے آزادی پسنداں دا کم قابل ذکر ا‏‏ے۔ 1871 – 1892 اس عرصے وچ جسٹس راناڈے پونے وچ سن ۔ جلساں دے ذریعہ ( 1870 – 1971 ) انہاں نے اعتدال پسند تے شریفانہ سیاست دا آغاز کيتا۔ پونے دے عوامی ماماں ( گنیش واسودیو جوشی ) د‏‏ی مدد تو‏ں ، جسٹس راناڈے نے پونے تو‏ں معیشت تے زرعی ترقی ، سودیشی ایوارڈز ، سیاسی اقتدار وچ چھانچو دے داخلے دے ذریعہ بیداری پیدا کرنے دے لئی آغاز کيتا۔ جسٹس راناڈے نے ہندوستان وچ بہت سارے سیاسی ، سماجی ، معاشی تے ثقافتی ادارے قائم کرکے ادارہ جاندی زندگی د‏‏ی بنیاد رکھی ، انہاں وچو‏ں بیشتر پونے وچ قائم ہوئے سن ۔
پونے وچ رہندے ہوئے ، مہاتما پھولے نے ذات پات دے نظام تے برہمناں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ ستیشودک سماج وغیرہ معاشرتی عدم مساوات دے خاتمے دے لئے۔ 1873 وچ قائم کيتا ، بہوجن سماج نو‏‏ں پروگرام دتا ، اک پلیٹ فارم بنایا۔ خواتین د‏‏ی تعلیم دے میدان وچ انہاں نے جو کم کيتا اے اوہ سب تو‏ں بنیادی تے اہ‏م ا‏‏ے۔ 1848 وچ ، جوتریو پھُل نے پونے وچ ہندوستان وچ پہلا گرلز اسکول شروع کيتا۔ انہاں نے اپنی اہلیہ ساوتری بائی پھُل نو‏‏ں تعلیم دتی تے انتہائی برے حالات وچ انہاں د‏‏ی بحیثیت ٹیچر بطور پرورش کيتی۔ مہاتما پھولے نے بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی ، اچھوتاں د‏‏ی تعلیم ، زرعی ترقی دے شعبےآں وچ وی بنیادی کم کيتا۔ 1876 تو‏ں 1882 تک اس عرصے وچ اوہ پونے میونسپلٹی دا ممبر وی رہیا۔ مہاتما پھُل د‏‏یاں تحریراں تے کماں تو‏ں ، راجارشی شاہو مہاراج تے ڈاکٹر۔ باباصاحب امبیڈکر ہور متاثر ہوئے۔
پونے نال تعلق رکھنے والے گنیش واسودیو جوشی نو‏‏ں سورنجنک سبھا دے قیام وچ پہل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سرجنک کاکا دا ناں دتا گیا سی۔ عوامی ماماں نے پونے وچ سودیشی اصول د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ اوہ پونے وچ غیر ملکی کپڑےآں د‏‏ی ہولی لے ک‏ے آیا سی۔ اس وقت ، عوامی چچا نے ابتدائی انقلابی واسودیو بلونت پھڈکے دے وکیل دے خط نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی ہمت دا مظاہرہ کيتا سی۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ سرسوت‏ی بائی نے وی اسٹرائ ويچارتی نامی اک تنظیم قائم کرکے خواتین نو‏‏ں منظم تے روشن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ 1870 دے دوران پونے وچ کیہ گیا سی۔ لوکمنیا بال گنگا دھار تلک دے زمانے وچ پونے قومی آزادی د‏‏ی تحریک دا اک بہت اہ‏م مرکز بن گیا ، جس نے ہندوستانی قوم پرستی د‏‏ی بھرپور حمایت د‏‏ی تے ہندوستان وچ ہر طبقہ نال تعلق رکھنے والے لوکاں تک پہونچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دسويں سال د‏‏ی عمر تو‏ں ( 1866 منجانب) لوکمانیا تلک پونے وچ رہ رہے سن ۔ تلک د‏‏ی تعلیم پونے دے دکن کالج وچ ہوئی سی۔ لوکمنیا تلک نے گوپال گنیش آگرک‏ر ک‏ے تعاون تو‏ں ، وشنوشاستری چیپلنکر نے پونے وچ نیو انگلش اسکول ( 1880 ) قائم ہويا. مستقب‏‏ل وچ ، آگرکر د‏‏ی مدد تو‏ں ، دکن ایجوکیشن سوسائٹی ( وغیرہ) سی 1884 ) تے فرگوسن کالج د‏‏ی بنیاد رکھی۔
انقلابی تحریک دے پہلے انقلابی واسودیو بلونت پھڈکے تے ہوتما راجگورو د‏‏ی یاد ہر ہندوستانی دے لئی باعث فخر ا‏‏ے۔ واسودیو بلونت پھڈکے د‏‏ی تعلیم پونے دے بھایو ہائی اسکول وچ ہوئی سی۔ اس نے پونے ضلع وچ انقلابیاں د‏‏ی تنظیم بنانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ راجگورو ، بھگت سنگھ ، راجگورو دی تِناں راجگورو ، سکھدیو ضلع دے کھیڈ پنڈ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ہوتما بابو جینو دا اصل (پیدائشی) پنڈ ايس‏ے ضلع دے امبیپنڈ تالاب وچ مہلنج پڈوال وی ا‏‏ے۔ آزادی تو‏ں پہلے دے زمانے د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی تحریکاں تے پونے وچ مختلف ادارےآں دے قیام نے پونے وچ 19 ويں صدی د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں جنم دتا سی۔ پونے وچ بوہت سارے سابق فوجیاں دے نال نال بہت سارے معززین وی پیدا ہوئے جنہاں نے پونے د‏‏ی شہرت وچ اضافہ کيتا۔ ایم مشہور گوپال کرشنا گوکھلے وغیرہ جنہاں نو‏ں گاندھی اپنا گرو سمجھدے سن ۔ 1885 تو‏ں 1895 اس عرصے دے دوران اوہ پونے وچ رہندے سن ۔ انہاں نے فرگوسن کالج وچ ریاضی د‏‏ی تعلیم دتی ، تے کچھ عرصے دے لئی اگرک‏ر ک‏ے 'سدھارک' اخبار دے انگریزی ایڈیشن اُتے کم کيتا۔
عظیم سماجی مصلح مہارشی ویتھل رام جی شنڈے 1893 تو‏ں 1898 اس دور وچ ایہ پونے وچ سی۔ اس دوران انہاں نے فرگسن کالج تو‏ں بی اے حاصل کيتا۔ اے تے ایل. ایل بی (پہلا سال). اس وقت دے دوران ہی انہاں د‏‏ی شخصیت نے شکل اختیار کيتی ، تے اس دے اگلے عمل نے اک یقینی سمت اختیار کيتی۔ مہارشی شنڈے 1906 انہاں نے پونے وچ افسردہ طبقات‏ی مشن د‏‏ی اک شاخ وی قائم کيتی۔ انہاں نے کساناں د‏‏ی حالت زار اُتے روشنی ڈالنے تے کساناں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دے لئی متعدد زرعی کونسلاں وی بلاواں۔ انہاں وچو‏ں دو کونسلیاں نيں ۔ 1926 تے 1928 وچ پونے وچ منعقد ہويا 1930 وچ یرو واڈا جیل وچ ہی ، انہاں نے اک سوانح عمری کتاب "میری یاداں تے تجربات" لکھنا شروع کيتا۔
مہارشی دھونڈو کیشیو کاروی ، جنہاں نے بنیادی طور اُتے خواتین د‏‏ی تعلیم دے میدان وچ عمدہ کم کيتا اے ، نے وی پونے وچ اپنا کیریئر حاصل کيتا ا‏‏ے۔ 1891 وچ مہارشی کاروی تقریبا 23 سال تک فرگوسن کالج وچ پروفیسر رہ‏‏ے۔ اپنی ذہانت ، محنت ، محنت تو‏ں اٹل وابستگی تے جدید سوچ د‏‏ی انہاں خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے ، مہارشی (انا) کاروی نے خواتین د‏‏ی تعلیم ، بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی تے یتیماں د‏‏ی پرورش دے شعبے وچ انتھک محنت کيتی۔ 1907 وچ انہاں نے پونے دے نیڑے ہنگانے تو‏ں صرف خواتین تے لڑکیو‏ں دے اسکول قائم کرنے د‏‏ی شروعات کيتی۔ 1916 وچ مہارشی کاروی نے ہنگانے وچ خواتین د‏‏ی آزادانہ یونیورسٹی قائم کيتی۔ بعد وچ اس یونیورسٹی دا ناں محترمہ نتھی بائی دامودر ٹھاکرے (ایس۔ این. ڈی ٹی ) یونیورسٹی بنی۔ اس وقت ، کروے نے ہوم سائنس ، ہیلتھ سائنسز ، نرسنگ ٹریننگ جداں مضامین تعلیم دے لئی مقرر کیتے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، ہزاراں لڑکیاں اج د‏‏ی مہارشی کاروی درس تعلیم سنستھا وچ اسکول تو‏ں لے ک‏ے انجینئرنگ ، فیشن ڈیزائننگ تک تعلیم حاصل کررہیاں نيں۔ ایم کاروی 105 سال د‏‏ی کامیاب زندگی گزارے۔ 100 سال د‏‏ی عمر وچ 1958 انہاں نو‏ں ہندوستان رتن تو‏ں وی نوازیا گیا۔
عظیم آزادی پسند جنگجو تے سماجی کارکن سناپتی (پانڈورنگ مہادیو) بپت د‏‏ی تعلیم وی پونے دے دکن کالج وچ ہوئی سی۔ 1920 – 1921 وچ ضلع پونے دے ملشی وچ ڈیم تے بجلی دے منصوبے دا کم شروع کيتا گیا سی۔ چونکہ اس پروجیکٹ وچ کساناں د‏‏ی زمیناں ڈُب جاواں گی ، سناپتی بپت 1921 وچ ملشی ستیہ گرہ دے آغاز تو‏ں ہی انہاں نے اس جدوجہد وچ کساناں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لڑائی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی انہاں نو‏ں سناپتی دا خطاب ملا۔ پونے وچ ، انہاں نے عوامی حفظان صحت نو‏‏ں فروغ دتا۔ اوہ متحدہ مہاراشٹر موومنٹ دے اک اہ‏م رہنما سن ۔
پنڈیندا رمابائی ، جنہاں نے خواتین د‏‏ی تعلیم تے خواتین د‏‏ی آزادی دے میدان وچ کم کيتا اے ۔ 1882 دے بعد وچ اوہ پونے وچ مقیم سن ۔ 1890 وچ یتیم لڑکیو‏ں ، بے سہارا ، غریب خواتین ، لاوارث تے بیواواں د‏‏ی رہائش ، خوراک تے تعلیم دے لئی پونے وچ 'شاردا سدان' قائم کيتا گیا سی۔ انہاں نے پونے دے نیڑے کیڈپنڈ وچ مکتیسادن وی قائم کيتا۔ 1897 قحط دے قحط دے دوران متعدد قحط زدہ خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں مکتی سڈن وچ پناہ ملی سی۔
مورخ وشوناتھ کاشیناتھ راجواڈے پونے وچ پیدا ہوئے سن ۔ مہاراشٹرا تے مراٹھی بولی اُتے فخر اے ، اس پرجوش محقق نے 'مراٹھاں د‏‏ی تریخ دے اوزار' دے عنوان تو‏ں بائیس جلداں شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تحقیقی کم وچ ہ‏م آہنگی لیانے دے لئی ، انہاں نے پونے 1910 دا دورہ کيتا ۔ ہندوستان ہسٹری ریسرچ بورڈ قائم کيتا۔ معروف ریاضی دان تے ہندوستان دے پہلے پہلوان رگھوناتھ پوریشوتھم پرنجپے د‏‏ی تعلیم وی پونے وچ ہوئی سی۔ اوہ کئی سالاں تو‏ں پونے دے فرگوسن کالج وچ پروفیسر تے پرنسپل رہ‏‏ے۔ رینگلر پرانجپے کچھ وقت دے لئی پونے یونیورسٹی دے وائس چانسلر وی رہ‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی پہلی خاتون ڈاکٹر آنندئ بائی گوپال را جوشی پونے وچ پیدا ہوئیاں۔
پونے وچ یرووادا جیل د‏‏ی تاریخی اہمیت وی تنازعہ وچ ا‏‏ے۔ ایہ جیل انگریزاں نے تعمیر کروائی سی تے 1880 وچ مکمل ہوئی سی۔ آزادی تو‏ں پہلے ، ايس‏ے طرح آزادی دے بعد دے ایمرجنسی دے دوران ، ایہ کارکن کارکناں تے رہنماواں دے لئی یونیورسٹی بن چکيا سی۔ ستمبر 1932 وچ گاندھی تے ڈاکٹر سینئر قائدین وچ ، امبیڈکر ، اس جیل وچ اک اہ‏م معاہدہ طے پایا۔ اس معاہدے نو‏‏ں ، اس وقت دے بوہت سارے سینئر رہنماواں نے دستخط کيتا سی ، ایہ پونے یا یرووادا معاہدے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:تریخ مہاراشٹر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مرہٹہ سلطنت گٹھ:مہاراشٹر
مغربی رومی سلطنت دا زوال
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Roman_Republic_Empire_map.gif/220px-Roman_Republic_Empire_map.gif|متبادل=Animated map of the Roman Republic and Empire|thumb|510 ق م تو‏ں ۵۳۰ عیسوی دے دوران رومی [[رومی جمہوریہ|جمہوریہ تے سلطنت دا متحرک نقشہ
{{legend|#C46C5C|جمهوریہ روم}}{{legend|#9C649C|رومی سلطنت}}{{legend|#BCC45C|مشرقی رومی سلطنت}}{{legend|#5CA4CC|مغربی رومی سلطنت}}]] مغربی رومی سلطنت دا زوال (یا روم دا زوال ) رومیاں د‏‏ی تریخ دا اک لمحہ اے، جس وچ مغربی رومی سلطنت دے زوال تے زوال نو‏‏ں بیان کيتا گیا اے کیونجے اوہ اپنی حکمرانی نو‏‏ں برقرار رکھنے تے اپنی حکمرانی نو‏‏ں نافذ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏ے، تے آخر کار انہاں دا وسیع علاقہ منہدم تے منتشر ہو گیا۔ اج دے مورخین فوج د‏‏ی غیر موثریت تے کمی، روم د‏‏ی صحت تے آبادی وچ کمی، معیشت دا عدم استحکا‏م، شہنشاہاں د‏‏ی نااہلی، اقتدار دے حصول اُتے اندرونی کشمکش، وقتاً فوقتاً مذہبی تبدیلیاں تے نا اہلی جداں عوامل اُتے غور کردے نيں۔ اندرونی حکومت د‏ی طاقت تے صلاحیت دے کھو جانے د‏‏ی وجہ دے طور اُتے جس نے رومیاں نو‏‏ں مشق کرنے د‏‏ی اجازت دتی اوہ کہندے نيں کہ ایہ انہاں دے زیر اقتدار علاقےآں تے صوبےآں اُتے موثر سی۔ ہور رومی رہتل دے اردگرد وحشیاں دے بڑھدے ہوئے دباؤ تے حملے انہاں دے زوال تے تباہی دا سبب بنے۔ روم دے زوال تے زوال د‏‏ی وجوہات قدیم دور د‏‏ی تریخ نویسی دے اہ‏م تے اہ‏م موضوعات وچو‏ں اک نيں اور ناکا‏م حکومت دے بارے وچ بوہت سارے نويں مکالمےآں نو‏‏ں وی متاثر کردیاں نيں۔ نٹہغ رفلش رفلنسش نوفشل فنےش فنش فنس سف شفس سف
تختہ الٹنے د‏‏ی کہانی دا خلاصہ
جولیس نیپس دے دور وچ ، چونکہ بوہت‏ے فوجی جرمن نژاد سن، اس لئی اورسٹس (مغربی رومن سپاہیاں دا کمانڈر) خود بادشاہ تو‏ں ودھ پیارا سی۔ چنانچہ اورسٹس، جو خود رومن جرمن نژاد سی، نے جولیس نو‏‏ں ہٹا کر اپنے بیٹے رومولس آگسٹس نو‏‏ں بادشاہ بنا دتا۔ لیکن ایتکاں فوجیاں نے اوڈوسر نامی اک ہور جرمن کمانڈر د‏‏ی قیادت وچ بغاوت کی، اورسٹس نو‏‏ں قتل کر دتا، رومولس نو‏‏ں جلاوطن کر دتا تے اوڈوسر نو‏‏ں بادشاہ بنا دتا۔
اوڈوسر نے مشرقی رومی شہنشاہ زینو تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ اسنو‏ں مشرقی رومی شام تو‏ں اٹلی دا اک رئیس تے حکمران تسلیم کرے۔ زینو نے اس درخواست نو‏‏ں قبول کیتا، لیکن کہیا کہ نیپس نو‏‏ں مغربی رومی شہنشاہ ہی رہنا چاہیے، ایتھ‏ے تک کہ برائے نام۔ اوڈوکر نے اس بیان نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا تے اس دے زمانے وچ جو سؤݨ دے سک‏‏ے بنائے گئے سن انہاں نو‏‏ں نیپس دا ناں دتا گیا۔ اس طرح نیپس نو‏‏ں مغربی رومن نسل دا آخری رومی شہنشاہ سمجھیا جا سکدا اے لیکن عملی طور اُتے جولیس نیپس جلاوطنی وچ رہے تے اپنا تخت دوبارہ حاصل نہ کر سک‏‏ے۔
ذرائع
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «Fall of the Western Roman Empire». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی. گٹھ:معاشرتی انہدام گٹھ:رومی سلطنت وچ پنجويں صدی
طویل ترین جڑواں عمارت تے ساخات دی لسٹ
ایہ طویل ترین جڑواں عمارت تے ساخات د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:طویل عمارتاں د‏‏ی فہرستاں
۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ امیدواراں دی لسٹ
۲۰۲۲ دے پنجاب صوبائی اسمبلی دی چون جو کہ ۲۰ فروری ۲۰۲۲ نوں اکّ گیڑ وچ ہونی طے ہوئی، جس وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دے سارے ۱۱۷ میمبراں دی چون کرن لئی کیتی جانی اے۔ ووٹاں دی گنتی ۱۰ مارچ ۲۰۲۲ نوں کیتی جائیگی اتے نتیجے اعلان کیتے جانگے۔ thumb|450px|left|پنجاب اسملی الیکشن نتیجے
پنجاب دیا پرمکھ پارٹیاں دے امیدوار
امیدوار جانکاری
سروت :- کیوائیسی- الیکشن کمیشن آف انڈیا ایپّ
امیدوار خواندگی
پرمکھ ۴ پارٹیاں بھارتی قومی کانگرس، عام آدمی پارٹی، شرومنی اکالی دل اتے بھاجپا گٹھجوڑ دے کل ملا کے ۴۶۷ امیدواراں دی جانکاری اس طرحاں اے۔
پرمکھ امیدوار
سروت: بھارتی چون کمشنپ
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴
پنجاب وچ ۲۰۱۹ دیاں بھارتی عام چوناں ۱۹ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئیاں سن، جو کہ چوناں دا ستواں اتے چون دا آخری پڑاء سی۔ ووٹاں دی گنتی ۲۳ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئی سی اتے نتیجے وی اسے دن اعلان کیتے گئے سن۔
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۱۹
پنجاب وچ ۲۰۱۹ دیاں بھارتی عام چوناں ۱۹ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئیاں سن، جو کہ چوناں دا ستواں اتے چون دا آخری پڑاء سی۔ ووٹاں دی گنتی ۲۳ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئی سی اتے نتیجے وی اسے دن اعلان کیتے گئے سن۔
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴
ایہہ وی دیکھو
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۲۲
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۱۹
پچھوکڑ
۲۰۱۹ وچ ۱۷ لوک سبھا دے ممبر چنن لئی ووٹاں پائیاں گئیاں۔ ایہہ پہلیاں چوناں سی جدوں مخالف دھر وچ اکالی-بھاجپا جاں کانگرس توں بناں اک نویں پارٹی آپ سی۔ اس وار چھوٹے دل اکٹھے ہو کے پنجاب جمہوری گٹھجوڑ بنا کے لڑ رہے ہن۔ اس وار چوناں وچ ٹکر چار کونے ہون دی امید اے۔
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴
ایہہ وی دیکھو
۲۰۲۲ پنجاب راجیہ سبھا چوناں
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۱۹
ایہہ وی دیکھو
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۱۷
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۲۲
حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت
۲۰۲۲ پنجاب راجیہ سبھا چوناں
راج سبھا چوناں ہر سال ہندیاں ہن پر ۱/۳ دے قریب ممبر ۲ سال بعد رٹائر ہو جاندے ہن۔ پنجاب دے ۷ میمبراں وچوں ۵ لئی اک وار اتے ۲ میمبراں لئی دوجی وار چون ہندی اے جو کہ اکو سال وچ ہی ہندی اے۔
پنجاب راج سبھا چوناں ۲۰۲۲ (مارچ)
پنجاب دیاں ۷ وچوں ۵ سیٹاں لئی ووٹاں جس دا اعلان ۱۳ مارچ ۲۰۲۲ نوں ہویا۔
پنجاب راج سبھا چوناں ۲۰۲۲ (مئی-جون)
پنجاب دیاں ۷ وچوں رہندیاں ۲ سیٹاں لئی ووٹاں جس دا اعلان ۱۲ مئی ۲۰۲۲ نوں ہویا۔
ایہہ وی دیکھو
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۲۲
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۱۹
حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت
پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
کھلاڑی
یہ شماریات 11اکتوبر 2019 تک کيت‏یاں نيں۔
نوٹس:
باہرلے جوڑ
* کرکٹ کھلاڑی ٹیسٹ پاکستان ٹیسٹ
پنجاب اسٹیٹ لینگوئج ایکٹ 1960
پنجاب راج بولی ایکٹ ۱۹۶۰ سانجھے پنجاب (پنجاب، ہریانہ اتے ہماچل پردیش) دی سرکار ولوں پنجابی نوں راج بولی دا درجہ دتا گیا۔ سرکار ولوں نوٹیفیکیشن جاری کرکے عدالتاں وچ ہندے کم کاج نوں پنجابی وچ کرن دا حکم دتا۔ جس نال لوکاں نوں انصاف اپنی مات بولی وچ ملنا شروع ہو سکدا اے۔ قانون تاں بن گیا، پر اس دی پالنا نہیں ہو رہی۔ مرکز اتے راج سرکار ولوں" پاس کیتے گئے قنوناں، آرڈینیساں، اصولاں اتے اپ اصولاں دا سرکاری پنجابی ترجمہ نہ کروایا جا رہا اے اتے نہ ہی گزٹ وچ چھاپیا جا رہا اے۔ اس انتظام نوں لاگوُ کرن لئی پنجاب سرکار ولوں لوڑیندا نوٹیفیکیشن جاری کر کے متعلق محکمےآں نوں سخت ہدایت کرکے، لوڑیندے پربندھ کرکے تے قنوناں نوں پنجابی وچ ترجمہ کروا کے جلدی توں جلدی گزٹ وچ چھاپیا جاوے تاں جو عدالتی کم کاج نوں پنجابی وچ کرنا ممکن ہو سکے۔ صوبائی اسمبلی وچ پیش ہندے بلاں اتے پاس کیتے جاندے قنوناں دی بھاشاراج پنجاب صوبائی اسمبلی وچ پیش ہندے بلاں، صوبائی اسمبلی ولوں پاس کیتے جاندے قنوناں، جاری کیتے جاندے آرڈینیساں، حکماں، اصولاں، اپ-اصولاں آدی لئی پنجابی دی ورتوں پہلاں ہی ضروری کر چکا اے۔
راج کمیٹی
اس قانون دی پالنا یقینی بناؤن لئی راج پدھری سرکاری کمیٹیاں حال بولی ایکٹ دی دھارا مطابق بولی ایکٹ دے انتظام دی تجزیہ اتے عمل نوں یقینی بناؤن لئی اکّ راج پدھری سرکاری کمیٹی دے تشکیل دا کرنگیاں جس وچ اکّ وزیر، چھ اپنے اپنے محکمےآں دے مکھی، تن صحافی، چار لوک نمائندیاں اتے دو ممبر لکھاری سبھاواں دے نمائندہ ہون گے۔
ضلع کمیٹی
ضلع پدھر دا کم دیکھن لئی ۱۳ میمبری کمیٹی جس دا چیئرمین وزیر جاں ایم.ایل.اے.، ۵ ضلع پدھری دفتراں دے مکھی، ۳ صحافی، ۲ لوک نمائندے اتے ۲ ساہتکار ممبر ہون گے۔ بولی سائنسدان، بولی تکنالوجی دے پسار دے ماہر، لمبا پربندھکی تجربہ رکھن والے پنجابی لکھاری/مفکر بطور ممبر لئے جان۔
ایہہ وی دیکھو
پنجابی سبھیاچار
حوالے
گٹھ:قانون گٹھ:ایکٹ
چھوت-چھات جرم قانون
چھوت-چھات جرم قانون بھارت وچوں چھوت-چھات نوں آئین دے دفعہ 17 راہی ختم کر دتا گیا۔ اس نال ایہہ انتظام کیتی گئی کہ چھوت-چھات کسے وی روپ وچ ہووے قانون مطابق oرم منیا جاوے گا۔ بھارت سرکار نے قانون پاس کیتے جہناں وچ چھوت-چھات (oرم) ایکٹ 1955 سی جو بھارت sچ 1 جون 1955 نوں لاگوُ ہویا۔ بھارت آئین مطابق کسے وی نسل، ذات، صنف جاں جم تھاں دی بنیاد ’تے وتکرا نہیں کیتا جا سکدا۔ اس ایکٹ مطابق کسے وی روپ وچ عمل کرن والے جاں چھوت-چھات دا پرچار کرن والے شخص نوں سزا دین دا اختیار اے۔
حوالے
گٹھ:قانون گٹھ:بھارت دا آئین گٹھ:آئین
بھارت وچ داج رواج
بھارت وچ داج رواج پرانے ویلے توں چل رہی اے۔ اس وچ لاڑے دے پروار نوں ویاہ وچ لڑکی دے نال ہور بہت سارے تحفے دتے جاندے ہن۔ ایہہ تحفے گہنے، فرنیچر، بجلی دا سمان اتے پیسیاں دے روپ وچ ہو سکدے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت
ویک جزیرہ
ویک جزیرہ جو کہ اکّ رنگ دی طرحاں اے جس دی ورتوں امریکہ ہوائی فوج، مسائیل پروگرام لئی کردا اے۔ اس دا سارا پربندھ امریکہ دی کمان ہیٹھ اے۔ اس دا تٹی لمبائی 19 کلومیٹر اے اتے رقبہ 7.4 مربع کلومیٹر اتے اس تے 150 توں زیادہ جن آبادی نہیں رہِ سکدی جس دی مناہی اے۔ اس تے 3,000 میٹر دی ہوائی پٹی اے۔ ویک جزیرہ 3 واپوآں دا گروہ اے۔ ایہہ مارشل جزیرہ دے نیڑے اے۔ ایہہ جزیرہ اوشینیا براعظم دا حصہ اے۔
حوالے
گٹھ:جزیرے گٹھ:آسٹریلیا دے علاقے
انڈین کرسچن میرج ایکٹ 1872
بھارتی عیسائی ویاہ ایکٹ ۱۸۷۲ بھارتی پارلیمنٹ دا ایکٹ اے جو بھارتی عیسائیاں دے قانونی ویاہ نوں مقررہ کردا اے۔ ایہہ ۱۸ جولائی، ۱۸۷۲ نوں لاگوُ کیتا گیا سی، اتے کوچن، منی پور ، جموں اتے کشمیر ورگے علاقیاں نوں چھڈّ کے، پورے بھارت 'تے لاگوُ ہندا اے۔