cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران اُتے اینگلو سوویت حملہ
وسطی ایران اُتے برطانوی حملہ
برطانوی فوج نے قصر شیرین شہر وچ سرحد عبور د‏‏ی تے تھوڑی مخالفت دے نال نفت شاہ آئل فیلڈ وچ چلے گئے۔ انگریزاں نے دسیا کہ ایہ کارروائی ایرانیاں دے لئی کم تو‏ں کم نقصانات دے نال کيتی گئی سی لیکن برطانوی فوج نو‏‏ں 2 ہزار ایرانیاں نے اک عزم دفاع دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے گیلان غرب قصبے نو‏‏ں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایران دے اندر ، جو جے کامیاب ہُندا تاں انگریزاں نو‏‏ں کھڑی پائی تک پہاڑی گزرنے تو‏ں رکدا سی۔ آر اے ایف نے نیڑےی ہوائی مدد فراہ‏م د‏‏ی تے ایرانی طیارےآں دے نال متعدد ڈاگ فائٹس وچ شامل سی۔ فضائی برتری نو‏‏ں یقینی بنا‏تے ہوئے چھ ایرانی جنگجوواں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا تے متعدد نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ آر اے ایف نے متعدد مقامی قصبےآں اُتے بمباری وی د‏‏ی تے ہتھیان سُٹن د‏‏ی درخواست کرنے پرچے وی گرائے۔
اس خطے وچ ایران د‏‏ی اہ‏م فوجاں کرمان شاہ تے سنندج وچ توپ خاناں د‏‏ی مدد کرنے والے 30،000 فوجیاں د‏‏ی 5 واں تے 12 واں انفنٹری ڈویژن اُتے مشتمل سن۔ اوہ تمام ہلکی انفنٹری (جداں میکانائزڈ تے بکتر بند اک تو‏ں زیادہ محاذاں اُتے پتلی لڑائی بڑھائے گئے سن ) سن ۔ تاخیر دے بعد انگریز 28 اگست د‏‏ی صبح سویرے شاہ آباد دے مضافات وچ پہنچیا۔ زیبری پنڈ وچ ، انھاں اک مضبوط ایرانی فوجی دستہ دا سامنا کرنا پيا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک جنگ لڑنے نو‏‏ں تیار سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانوی متعدد ہلاکتاں دا سبب بنے سن لیکن ایرانی قیادت تے غریب برطانیہ د‏‏ی زبردست طاقت تو‏ں مزاحمت دا خاتمہ ہويا تے ايس‏ے دن صبح ہی انگریزاں نے شہاباد اُتے قبضہ کرلیا۔ 29 اگست تک انگریز کیرنڈ شہر پہنچ گئے سن تے اندر سن کرمانشاہ تے ایرانی کمانڈراں نو‏‏ں جنگ بندی دے حکم دے بارے وچ دسیا گیا تے اوہ کھڑے ہوگئے۔ محافظین نے کرمانشاہ نو‏‏ں کھلا شہر قرار دتا تے یکم ستمبر نو‏‏ں انگریز داخل ہوگئے۔ اوہ پرامن طور اُتے سنندج وچ وی داخل ہوئے تے بالآخر قزوین ، جو پہلے ہی ریڈ آرمی دے قبضے وچ آگیا سی۔
شمال مغربی ایران اُتے سوویت حملہ
thumb| ستمبر 1941 وچ ایران وچ سوویت یسکارٹس دے نال برطانوی سپلائی قافلہ 25 اگست نو‏‏ں سوویت افواج نے حملہ کیتا تے ابتدائی فضائی حملےآں تو‏ں ایرانی ہوائی اڈے تباہ کردتے گئے۔ سوویتاں نے تن بکتر بندےآں دا استعمال کردے ہوئے حملہ کیتا ، جس وچ مجموعی طور اُتے 1،000 ٹینک تے موٹرسائیکل انفنٹری سن ۔ اس علاقے وچ ایرانیاں دے پاس ٹینک نئيں سی۔ پہلی فورس ، جو 47 واں فوج اُتے مشتمل سی ، سرحد توڑ کر سوویت آذربائیجان تو‏ں ایرانی آذربائیجان منتقل ہوگئی۔ اوہ تبریز تے لیک ارمیہ د‏‏ی طرف ودھے۔ انہاں نے ایرانی شہر جولفا پر قبضہ کرلیا۔ اک ایرانی جاسوسی طیارے نے افواج نو‏‏ں جلفا دے جنوب تو‏ں مرند جاندے ہوئے دیکھیا. جنرل ماتبودی دے ماتحت ایرانی تیسری ڈویژن دے لئی موٹائیڈ انفنٹری نو‏‏ں شبلی د‏‏ی طرف بڑھانا سی تاکہ اس پیش رفت نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے ، لیکن حیرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مناسب جوابی حملہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اوہ دھماکا خیز مواد تو‏ں برجاں تے شاہراہاں نو‏‏ں تباہ کرنے وچ وی ناکا‏م رہیا ، جس تو‏ں روس نو‏‏ں خطے وچ تیزی تو‏ں اگے ودھنے دا موقع ملا۔ پنج ایرانی بمباراں نو‏‏ں جلفا دے آس پاس سوویت عہدےآں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے روک دتا گیا۔
53 واں فوج سرحد عبور کرکے اردبیل شہر د‏‏ی طرف بڑھی ، جس دا دفاع بریگیڈیئر جنرل قادری د‏‏ی سربراہی وچ ایران دے 15 واں ڈویژن نے کیتا۔ حملہ آوراں دا مقابلہ کرنے دے لئی دو ایرانی رجمنٹاں قصبے نیر د‏‏ی طرف ودھنے لگاں ۔ اک مضبوط ٹھوس قوت تے متحرک فوج رکھنے دے باوجود ، قادری اپنی کار وچ چھلانگ لگیا کر اپنی فوج چھڈ گیا۔ اس نے سپلائی کرنے والے ٹرکاں نو‏‏ں کھانا ، اسلحہ تے توپ خانے بھیجنے والے ٹرک نو‏‏ں اپنے اسلحہ اتارنے دا حکم دے ک‏ے دفاع نو‏‏ں وی توڑ دتا۔ سوویت نیر نو‏‏ں نظرانداز کرکے جنوب د‏‏ی طرف ودھیا۔ سوویت ایئر فورس نے اردبیل اُتے بمباری کيت‏ی سی تے اس د‏ی بیرکاں نو‏‏ں معمولی نقصان پہنچیا سی۔ منقطع تے نظرانداز کردے ہوئے ، ایردبیل وچ ایرانی 15 واں ڈویژن تے تبریز وچ تیسری ڈویژن دونے گرنے لگے۔ اس دے باوجود ، باقاعدہ دستےآں نے نظم و نسق نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اپنے بوہت سارے کمانڈراں دے بغیر دشمن د‏‏ی طرف مارچ کرنے لگے۔ اُتے ، خوراک ، رسد تے گولہ بارود د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فوجیاں نو‏‏ں اپنا بھاری سامان ترک کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اختتام تک کچھ مایوس جنگاں دے نال ، مزاحمت د‏‏ی بھاری جیب باقی رہی۔ انہاں نو‏ں سوویتاں نے غیر یقینی طور اُتے شکست دتی ، جنہاں نے 26 اگست نو‏‏ں ایرانی آذربائیجان (بشمول تبریز تے اردبل) اُتے قبضہ کرلیا سی۔ thumb| برطانوی فوجی 31 اگست 1941 نو‏‏ں سوویت ٹی 26 دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے نيں 25 اگست نو‏‏ں ، صوبہ گیلان دے خلاف سوویت حملے دا آغاز انہاں دے کیسپین بحر فلوٹیلا تو‏ں ہويا ، جس د‏‏ی قیادت ریئر ایڈمرل سیڈلنکوف نے کيتی۔ فلوٹیلا وچ اک درجنہاں تو‏ں ودھ گشت کشتیاں ، تباہ کن ، اک تو‏ں زیادہ اینٹی ایئرکرافٹ بیجز تے لینڈنگ کرافٹ شامل سن ۔ انہاں دا سامنا تن ایرانی گن بوٹ سن ۔ ادھر ، 44 واں فوج سرحد عبور کرکے صوبہ گیلان وچ چلی گئی۔ اوہ آسٹارہ ہائی وے تے مرکزی ساحلی شاہراہ (جدہ شمال) دے نال منتقل ہوگئے۔ اس علاقے وچ ایران د‏‏ی بھاری فورسز نے بحری لینڈنگ فورس نو‏‏ں ایرانی شہراں نو‏‏ں محفوظ بنادتا سی ، جو اس دے بعد زمینی فوج دے نال مل گئے سن ۔ فلوٹیلا نے فوجاں اُتریا تے سرحدی شہر آستارا پر تیزی تو‏ں قبضہ کرلیا۔ لینڈنگ فورس انہاں دے جہازاں اُتے سوار ہوک‏ے اپنے اگلے اہداف د‏‏ی طرف بڑھی۔
اس حملے دا بنیادی مقصد ایران پہاڑی بندر دی بحرانی بندرگاہ اُتے قبضہ کرنا سی۔ جنرل ایران پور دے زیرقیادت گیلان وچ ایرانی فوجاں نے صوبائی راجگڑھ راشت تے بندر پہلوی وچ اپنا مؤقف اپنایا تے ضد د‏‏ی پیش کش کيتی۔ ایرانی افواج نے پہلوی بندرگاہ دے داخلی راستے اُتے بیڑیاں ڈوباں ، تے ساحلی توپ خانے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 75 د‏‏ی بیٹری حرکت وچ آگئی  علاقے وچ ملی میٹر گناں۔ ایرانیاں نے سخت جنگ لڑی ، تے سوویت برتری دے باوجود ، ایرانیاں نے انہاں نو‏ں اترنے تو‏ں روک دتا۔ ایرانی محتاط سن کہ اوہ اپنی بندوقاں فائر نہ کرن جدو‏ں کہ سوویت طیارے انہاں دے محل وقوع دے انکشاف تو‏ں بچنے دے لئی سر تو‏ں اڑ گئے۔ سوویت طیارےآں نو‏‏ں 47 تک خلیج اُتے رکھیا گیا سی   ملی میٹر اینٹی ایئرکرافٹ آرٹلری ایرانی تختاں پر۔
پر ، اگلے دن ، سوویت ایئر فورس بوہت سارے بھاری بمباراں دا استعمال کردے ہوئے حرکت وچ آگئی ۔ ہر اک 4 طیارےآں دے گروپاں وچ ، انہاں دے بمباراں نے بندر پہلوی تے راشت سمیت پورے گیلان وچ فوجی ٹھکانے تے سویلین اہداف اُتے حملہ کیتا۔ انہاں بم دھماکےآں دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 200 عام شہری مارے گئے۔ بم دھماکےآں نے ایرانی متعدد تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی تباہ کردتا ، تے بالآخر 44 واں فوج نے زمین تو‏ں اگے بڑھدے ہوئے دونے شہراں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ لڑائی بہت شدید سی ، تے سوویتاں نے ایتھ‏ے اُتے حملے وچ اپنی سب تو‏ں زیادہ ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، کوچ تے ہوائی طاقت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایرانی دشمن نو‏‏ں روک نئيں سک‏‏ے۔ 28 اگست نو‏‏ں ، اوہ ہتھیان سُٹن اُتے مجبور ہوگئے۔ اُتے ، کچھ ایرانی افواج نے شکست قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا ، تے لڑائی جاری رکھنے دے لئی رامسر دی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ اگلے دن ایرانی حکومت نے جنگ بندی دا اعلان کرنے اُتے انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روک دتا گیا۔ تب تک ، سوویت افواج چلاس شہر وچ پہنچ چکيت‏یاں سن ، اس دا مطلب اے کہ اوہ چلس ہائی وے (جدہh چلس) عبور کرسکدے نيں تے البرز پہاڑاں دے پار تہران پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔
ایرانی سرزمین اُتے سوویت پیش قدمی
سجے|thumb| 25 اگست 1941 نو‏‏ں سوویت فوجی سرحد عبور کررہے سن دراں اثنا ، ایرانی آذربائیجان وچ سوویت حملہ کرنے والی فوج جنوب د‏‏ی طرف چلی گئی سی۔ جلوفا دے علاقے وچ 47 واں فوج د‏‏ی تاخیر ہوئی سی جدو‏ں تن انفرادی ایرانی فوجی اس وقت تک اک اہ‏م پل نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب ہوگئے جدو‏ں تک کہ اوہ گولہ بارود تو‏ں باہر نہ بھجے تے ہلاک ہوگئے۔ سوویتاں نے اس خوف تو‏ں توپ خانے دا استعمال نئيں کیتا کہ اوہ پل نو‏‏ں نقصان پہنچاواں گے تے اپنی پیش قدمی وچ ہور تاخیر کرن گے۔ 47 واں آرمی جنوب منتقل ہوئی ، جس نے دلمان اُتے قبضہ کیتا تبریز دے مغرب) تے فیر ارومیہ (Oromiyeh)، ظاہر طور "جرمن ایجنٹاں" دے فرار نو‏‏ں بلاک کرنے دے لئی. مؤخر الذکر دا دفاع صرف چند سپنراں نے کیتا۔ روس نے شہر وچ اہداف اُتے بمباری کرکے اک درجنہاں تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں ہلاک تے متعدد نو‏‏ں زخمی کردتا ، تے شہر دا بیشتر بازار جل گیا۔
دراں اثنا ، 53 واں فوج اردبیل کے جنوب وچ تہران - کارج تبریز شاہراہ د‏‏ی طرف بڑھی ، 27-28 اگست تک مشرقی آذربائیجان دے شہر میانیہ اُتے قبضہ کرلئی تے جنوب مشرق وچ قزوین تے تہران د‏‏ی طرف ودھ گئی۔ ایران د‏‏ی 15 واں تے تیسری تقسیم نو‏‏ں پہلے ہی نظرانداز تے شکست دتی جا چکيت‏ی سی ، تے سوویت یونین دے خلاف صرف چھٹdی مزاحمت سی۔ سوویت بکتر بند نیزہ شاہراہ اُتے گامزن تے 29 واں  اُتے قزوین نو‏‏ں لے جانے دے لئی تیار تہران تو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی ساوہ تے قم ، تہران دے جنوب وچ اہ‏م کٹنے تہران-ساوہ-خلیج فارس ہائی وے تے دو وچ مؤثر طریقے تو‏ں ایران نو‏‏ں کٹنے. لیکن ایرانیاں نے 29 اگست نو‏‏ں جنگ بندی قبول کرلئی ، تے 30 اگست نو‏‏ں سوویت ہن "کھلے شہر" وچ داخل ہوگئے۔ اک ہی وقت وچ ، اُتے 53rd دے عناصر فوج دے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا ہمدان. اک عام شہری (اک چھوٹا بچہ) اک چھوٹے تو‏ں بم حملے وچ ماریا گیا ، تے چھوٹی چھوٹی مزاحمت نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نے یکم ستمبر نو‏‏ں اپنی پیش قدمی روک دتی تے ایران د‏‏ی حکومت تو‏ں مذاکرات د‏‏ی روشنی وچ قزوین تو‏ں تہران د‏‏ی طرف ہور قدم نئيں ودھایا۔
شمال مشرقی ایران اُتے سوویت حملہ
25 اگست نو‏‏ں ، سوویت فوج نے سوویت ترکمنستان تو‏ں شمال مشرقی ایران اُتے حملہ کیتا۔ اس حملے د‏‏ی تفصیلات اِنّی وسیع نئيں سن جِنّی دوسرےآں د‏‏ی تفصیلات۔ سوویت جارحیت فورس نو‏‏ں پہاڑی علاقے نو‏‏ں عبور کرنا سی ، تے اس دے اہداف ترکمان صحرا تو‏ں نويں فوجاں د‏‏ی بھرتی کرنا ، سوویت فوج دے نال جمع ہونا سی تے ایران دا دوسرا وڈا شہر مشہد شہر اُتے قبضہ کرنا سی۔
صوبہ مشہد تے خراسان دا دفاع ایران دا 9 واں انفنٹری ڈویژن کر رہیا سی ، اس وچ مجموعی طور اُتے 8،000 فوج سی۔ اوہ ہلکی انفنٹری سن ، تے ایہ امکان نئيں سی کہ اوہ بکتر بند ہوائی طاقت دے نال بہت ساریاں سوویت افواج دا مقابلہ کرسکن۔ سوویت ایئر فورس نے مشہد ہوائی اڈے اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں متعدد فوجی بیرکاں دے نال نال ایرانی لڑاکا طیارے تباہ ہوگئے۔ سوویت افواج سرحد پار تو‏ں تن کالماں وچ اگے بڑھی۔ تن دن تک زبردست لڑائی جاری سی تے 28 اگست تک ایرانیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانے دے بعد پِچھے ہٹادتا گیا سی۔ مشہد ايس‏ے دن سوویت یونین دے پاس گرا۔
آخری مرحلہ تے نتیجہ
سجے|thumb| تہران وچ مشترکہ سوویت - برطانوی فوجی پریڈ د‏‏ی تیاریاں دے موقع اُتے برطانوی تے سوویت افسران فوجیاں دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایران ، ستمبر 1941۔ 28-22 اگست تک ، ایرانی فوجی صورتحال پوری افراتفری د‏‏ی حالت وچ سی۔ اتحادیاں دا ایران دے آسمان اُتے مکمل کنٹرول سی تے ملک دے وڈے حصے انہاں دے ہتھ وچ سن ۔ ایران دے وڈے شہراں (جداں تہران) نو‏‏ں بار بار ہوائی حملےآں دا سامنا کرنا پيا۔ خود تہران وچ ہی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد کم سی ، لیکن سوویت ایئر فورس نے شہر دے اُتے کتابچے گرا دتے ، جس تو‏ں آنے والے وڈے بمباری چھاپے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں متنبہ کیتا گیا تے انھاں اس گل اُتے زور دتا گیا کہ اوہ شدید تباہی پھیلانے تو‏ں پہلے ہتھیار ڈال دتیاں تہران وچ پانی تے خوراک د‏‏ی فراہمی وچ قلت دا سامنا کرنا پيا سی ، تے فوجیاں نے جدو‏ں گرفتاری اُتے سوویتاں دے انہاں نو‏ں ہلاک کرنے دے خوف تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ مکمل تباہی دا سامنا کرنا پيا ، شاہی خاندان (شاہ تے ولی عہد نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) اصفہان فرار ہوگیا۔
رضا شاہ نے فوج دا خاتمہ جس وچ بہت وقت تے کوششاں کيتیاں اوہ ذلت آمیز سی۔ بوہت سارے فوجی جرنیلاں نے نااہل سلوک کیتا یا خفیہ طور اُتے انگریزاں تو‏ں ہمدردی دا مظاہرہ کیتا تے ایرانی مزاحمت نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دا کم ختم کردتا۔ فوجی جرنیلاں نے ہتھیان سُٹن دے آپشنز اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی خفیہ طور اُتے ملاقات کيتی۔ جدو‏ں شاہ نو‏‏ں جرنیلاں دے اقدامات دا علم ہويا تاں اس نے مسلح افواج دے سربراہ جنرل احمد نخجاوان نو‏‏ں چھڑی تو‏ں پیٹا تے جسمانی طور اُتے اسنو‏ں اپنے عہدے تو‏ں کھو لیا۔ شاہ نو‏‏ں نیڑے نیڑے ہی گولی مار دتی گئی ، لیکن ولی عہد شہزادہ دے اصرار اُتے اس د‏ی بجائے اسنو‏ں جیل بھیج دتا گیا۔
شاہ نے برطانوی حامی وزیر اعظم علی منصور نو‏‏ں استعفیٰ دینے دا حکم دتا سی ، جس اُتے انہاں نے فوج نو‏‏ں پامال کرنے دا الزام لگیایا سی۔ انہاں د‏‏ی جگہ سابق وزیر اعظم محمد علی فروغی دے نال تبدیل کردتی گئی۔ شاہ نے ایرانی فوج نو‏‏ں مزاحمت ختم کرنے تے جنگ بندی دا حکم دینے دا حکم دتا۔ اس نے انگریزاں تے سوویت یونین دے نال مذاکرات کیتے۔ thumb| 4 ستمبر 1941 وچ ایران وچ آباد ریفائنری د‏‏ی حفاظت کرنے والی ہندوستانی فوجاں فروغی رضا شاہ دا دشمن سی (سیاسی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اسنو‏ں پہلے سالاں وچ ہی ریٹائرمنٹ اُتے مجبور کیتا گیا سی ، تے اس دے بیٹے نو‏‏ں فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ پھانسی دے دتی گئی تھی)۔ جدو‏ں اوہ انگریزاں دے نال مفاہمت دے لئی کسی سازگار سمجھوت‏ے اُتے گل کرنے دے بجائے ، فوروفی نے ایہ اشارہ کیتا کہ اوہ تے ایرانی عوام ، شاہ د‏‏ی حکمرانی تو‏ں "آزاد" ہونا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ برطانوی اورفوروفی نے اس گل اُتے اتفاق کیتا کہ اتحادیاں دے ایران تو‏ں دستبرداری دے لئی ، ایرانیاں نو‏‏ں ایہ یقین دہانی کرنی ہوئے گی کہ جرمن وزیر تے انہاں دے عملے نو‏‏ں تہران چھڈ دینا چاہیدا۔ جرمن ، اطالوی ، ہنگری تے رومانوی قانون سازی بند کرنی چاہیدا تے باقی تمام جرمن شہریاں (بشمول تمام کنبے) نو‏‏ں برطانوی تے سوویت حکا‏م دے حوالے کیتا جانا چاہیدا۔ آخری حکم دا مطلب تقریبا کچھ قید یا فیر سوویتاں دے حوالے کیتے جانے والےآں د‏‏ی صورت وچ ممکنہ موت ہوئے گی۔ رضا شاہ نے آخری مطالبہ اُتے تاخیر کيتی۔ اس دے بجائے ، اس نے ایران تو‏ں تمام جرمن شہریاں دے خفیہ انخلا دا منصوبہ بنایا۔ 18 ستمبر تک ، زیادہ تر جرمن شہری ترک سرحد دے راستے فرار ہوچکے سن ۔
شاہ دے انکار دے جواب وچ ، ریڈ آرمی 16 ستمبر نو‏‏ں تہران اُتے قبضہ کرنے لگی۔ کمیونسٹاں دے ذریعہ پھانسی دے خوف تو‏ں ، بوہت سارے لوک (خاص کر دولت مند) شہر تو‏ں فرار ہوگئے۔ رضا شاہ نے ، فروغی دے ہتھ تو‏ں لکھے ہوئے اک خط وچ ، اس تو‏ں وکھ ہونے دا اعلان کیتا ، جدو‏ں 17 ستمبر نو‏‏ں سوویت شہر وچ داخل ہوئے۔ انگریز قاجار اقتدار نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے سن کیو‏ں کہ انہاں نے رضا شاہ دے دور تو‏ں پہلے ہی برطانوی مفادات د‏‏ی اچھی طرح خدمت کيتی سی۔ اُتے ، تخت دے وارث ، حامد حسن مرزا ، اک برطانوی شہری سن جو فارسی نئيں بولدے سن ۔ (اردشیر جی رپورٹر د‏‏ی مدد سے) ولی عہد شہزادہ محمد رضا پہلوی نے شاہ ایران بننے دا حلف لیا۔ رضا شاہ نو‏‏ں تہران چھڈنے تو‏ں پہلے ہی گرفتار کرلیا گیا سی ، تے انہاں نو‏ں برطانوی تحویل وچ ڈال دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں جنوبی افریقہ وچ اک برطانوی قیدی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جلاوطنی دے لئی بھیجیا گیا سی ، جتھ‏ے 1944 وچ انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔ اتحادیاں نے 17 اکتوبر نو‏‏ں تہران تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے جنگ دے دورانیے دے لئی ایران برطانیہ تے سوویت یونین دے درمیان تقسیم ہوگیا سی ، شمالی ایران تے برطانوی دے جنوب وچ ہمدان تے قزوین دے نال سوویت یونین تعینات سی۔
قبضہ
متبادل=Anglo-Soviet invasion of Iran|thumb| سوویت تے برطانوی دائرہ اثر ، ایران ، 1946 فارسی راہداری سوویت یونین تے مشرق وسطی وچ وی انگریزاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فراہمی (5 ملین ٹن تو‏ں زیادہ مٹیریل ) دا راستہ بن گیا۔ اگست 1942 دے آخر وچ ، جرمن انٹیلیجنس ایجنٹاں نے تبریز تے دوسرے شہراں وچ کتابچے پھیلائے۔ میلانون ایران نامی اک زیرزمین فاشسٹ تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ میلون ایران دے ایجنٹاں نے ارمیا جھیل وچ جھڑپاں وچ حکومت مخالف مظاہرےآں نو‏‏ں بھڑکایا۔ بختاری تے قشقی لوکاں نے نويں حکومت دے خلاف مسلح مزاحمت کيتی۔
نويں شاہ نے 29 جنوری 1942 نو‏‏ں برطانیہ تے سوویت یونین دے نال غیر فوجی طریقہ تو‏ں اتحادی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد دے لئی اک سہ فریقی معاہدہ اتحاد اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے نے اتحادیاں نو‏‏ں ایران تو‏ں "دشمنیاں دے خاتمے دے چھ ماہ تو‏ں زیادہ نئيں" چھڈنے دا عہد کیتا سی۔ ستمبر 1943 وچ ، ایران نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا ، جس نے اسنو‏ں اقوام متحدہ (اقوام متحدہ) وچ رکنیت دے لئی اہل بنا لیا۔ ايس‏ے سال نومبر وچ تہران کانفرنس وچ ، روزویلٹ ، ونسٹن چرچل تے جوزف اسٹالن نے ایران نو‏‏ں معاشی امداد ودھانے دے رضامندی دے نال ، ایرانی آزادی تے علاقائی سالمیت دے اپنے عزم د‏‏ی تصدیق کيتی۔ اس معاہدے وچ ایہ فیصلہ دتا گیا سی کہ ایران اتحادیاں دے ذریعہ "قبضہ" نئيں سمجھیا جاندا سی ، بلکہ اس دے بجائے اتحادیاں دا اک رکن سی۔ thumb| لینڈ-لیز پروگرام امریکی طیارے ایران دے آبدان ایئر فیلڈ وچ لینے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایران دے لئی جنگ دے اثرات بہت ہی پریشان کن سن ۔ حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں بیشتر ریاستی بیوروکریسی نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے تے کھانے پینے تے ہور ضروری سامان د‏‏ی کمی سی۔ روس نے شمالی ایران وچ زیادہ تر فصل نو‏‏ں مختص کیتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عام لوکاں نو‏‏ں خوراک د‏‏ی قلت دا سامنا کرنا پيا۔ برطانوی تے سوویت قبضہ کاراں نے سودے بازی دے طور اُتے اناج د‏‏ی ترسیل دا استعمال کیتا تے خوراک دا بحران ہور ودھ گیا کیونجے غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں فوجی سامان منتقل کرنے دے لئی ٹرانسپورٹ نیٹ ورک نو‏‏ں کھانے تے استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس دوران انگریزاں نے شاہ اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ احمد قوام نو‏‏ں وزیر اعظم مقرر کرن ، جس نے غذائی سپلائی تے معیشت د‏‏ی تمام خرابی دا مظاہرہ کیتا۔ 1942 وچ ، تہران وچ روٹی دے فسادات ہوئے ، مارشل لاء دا اعلان کیتا گیا تے پولیس دے ذریعہ متعدد فسادیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا۔ افراط زر وچ 450 فیصد اضافہ ہويا ، جس تو‏ں نچلے تے درمیانے طبقے اُتے سخت مشکلات عائد ہوگئياں۔ کچھ علاقےآں وچ قحط سالی دی اموات ہوئیاں لیکن اس قبضے دے خلاف عملی طور اُتے کوئی مسلح مزاحمت نئيں ہوئی۔ thumb| حملے دے بعد ایران تو‏ں گزرنے والی اک سپلائی ٹرین 1943 وچ ، 30،000 امریکیو‏ں نے فارسی کوریڈور دے انتظام وچ مدد کيت‏ی تے لینڈ-لیز ایکٹ دے تحت سوویت یونین نو‏‏ں بھیجی جانے والی 26–34 فیصد فراہمی ایران دے ذریعے بھیجی گئی۔ امریکیو‏ں نے وی دو طاقتاں دے ذریعہ نوآبادیات دے ایرانی خوف د‏‏ی تصدیق کرکے ایہ تصدیق کر دتی کہ اوہ ایران د‏‏ی آزادی دا احترام کرن گے۔ امریکا نے ایران نو‏‏ں لینڈ لیز امداد وی ودھیا دتی تے ایرانی فوج د‏‏ی تربیت شروع کردتی۔ آرتھر مل اسپف ایران دا وزیر خزانہ بن گیا لیکن اوہ ایرانی مالی اعانت د‏‏ی ہدایت کرنے د‏‏ی بہت زیادہ مخالفت وچ پے گیا۔
1943 وچ اتحادیاں دے خلاف آپریشن کرنے د‏‏ی جرمن د‏‏ی دو قابل ذکر کوششاں سن۔ 1943 دے وسط وچ ، ایبویئر دا آپریشن فرانکوئس ایران وچ موجود قشقائی لوکاں نو‏‏ں سوویت یونین دے پابند برطانوی تے امریکی سامان نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی کوشش سی۔ 1943 وچ وی ، آپریشن لانگ جمپ ، تہران کانفرنس وچ "بگ تھری" اتحادی رہنماواں (اسٹالن ، چرچل تے روزویلٹ) دے قتل دا اک ناکا‏م جرمن منصوبہ سی۔
واپسی
جب جنگ دے خاتمے دے چھ ماہ بعد 2 مارچ 1946 نو‏‏ں واپسی د‏‏ی آخری تریخ آگئی تاں انگریزاں نے دستبرداری شروع کردتی ، لیکن ماسکو نے "سوویت سلامتی نو‏‏ں لاحق خطرات" دا حوالہ دیندے ہوئے انکار کردتا۔ نويں تشکیل شدہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ ایران د‏‏ی سرکاری شکایت دے بعد ، سوویت فوجاں نے مئی 1946 تک ایران تو‏ں مناسب انخلاء نئيں کیتا ، جو اقوام متحدہ د‏‏ی تریخ وچ کِسے ملک د‏‏ی طرف تو‏ں درج د‏‏ی جانے والی پہلی شکایت تے عالمی مسائل نو‏‏ں حل کرنے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تاثیر دے لئی اک امتحان بن گیا سی۔ جنگ دے بعد اُتے ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے روس اُتے دستبرداری دے لئی دباؤ ڈالنے دے لئی کوئی براہ راست اقدام نئيں اٹھایا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ستمبر 1941ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:اگست 1941ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:سوویت یونین دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:سوویت یونین دے حملے گٹھ:مملکت متحدہ دے حملے گٹھ:عظیم چالبازیاں گٹھ:ایران-مملکت متحدہ عسکری تعلقات گٹھ:سوویت یونین مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:ایران سوویت یونین تعلقات گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں گٹھ:1941ء وچ ایران گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے مقبوضہ علاقہ جات گٹھ:ایران دیاں جنگاں گٹھ:1941ء دے تنازعات گٹھ:ایران د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں گٹھ:پہلوی خاندان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سانتا ایلینا
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ سانتا ایلینا شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ سانتا ایلینا دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بورونان ڈولفن
بورونان ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
سانتا ایلینا
باہرلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
صوبہ کیرشہر
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
سرکس
سرکس فنکاراں دی اک چلدی پھردی کُمپنی ہُندی اے۔ جیہدے چ شعبدہ باز، دوجے کرتب دکھاوݨ آلے فنکار، کسرتی جھولے، مختلف قِسماں دے سدھائے ہوئے جانور مثلن شیر، ہاتھی ، کعھوڑے وغیرہ ہُندے نیں۔ سرکس اک گول گھیرے چ وڈے تنبو تھلے دکھائی جاندی اے۔ جیہدے وچ آلے دوالے تماشائی لوک بیٹھدے نیں۔
thumb|300px|[[جرمنی دی اک سرکس دا تنبو]]
مورتاں
گٹھ:سرکس گٹھ:نمائش گٹھ:کھیل
جلیلہ حیدر
Jalila حیدر ( Hazaragi / اردو : جلیله حیدر؛ پ. 10 دسمبر 1988) کوئٹہ نال تعلق رکھنے والے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل تے سیاسی کارکن نيں۔ جلیلہ کوئٹہ د‏‏ی ہزارہ اقليتی برادری نال تعلق رکھنے والی پہلی وکیل خاتون نيں۔ اوہ عوامی ورکرز پارٹی (اے ڈبلیو پی) د‏‏ی رکن اور، ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ (ڈبلیو ڈی ایف) دے بلوچستان د‏‏ی رہنما نيں نال ہی اوہ پشتوم تحفظ مومنٹ د‏‏ی کارکن وی نيں۔ ، تے اوہ پشتون ۔ انھاں نے اک تنظیم د‏‏ی بنیاد وی پائی اے جس دا مقصد نادار بچےآں تے کمزور خواتین نو‏‏ں باختیار بنانا ا‏‏ے۔
تعلیم
حیدر نے بلوچستان یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر ڈگری حاصل کر رکھی ا‏‏ے۔
کیریئر
حیدر کمزور برادریاں دے حقوق دے حامی رہیاں نيں تے انھاں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی تے انہاں تو‏ں ہونے والی زیادتیاں دے خلاف اظہار خیال کيتا ا‏‏ے۔ انھاں نے بلوچ سیاسی کارکناں دے لاپتہ ہونے تے انہاں دے قتل دے خلاف مہم چلا‏ئی اے تے ہزارہ برادری د‏‏ی نسل کشی دے خلاف مظاہرے تے دھرنے دتے۔ اوہ پشتوناں دے نال ہونے والے مظالم دے خلاف وی مظاہرےآں وچ حصہ لیندی نيں تے بولدی نيں تے انہاں دے مطابق انھاں یقین اے کہ انہاں دا درد یکساں اے کیو‏ں کہ اوہ سب مشترکہ طور اُتے آئین پاکستان وچ اپنے حقوق زندگی د‏‏ی ضمانت دا مطالبہ کررہے نيں حیدر نے کوئٹہ وچ پشتون طحوف موومنٹ دے اجلاس تو‏ں خطاب کيتا۔ مارچ 2018 ، جس دے سبب انھاں تنقید تے ہراساں کرنے د‏‏ی شکایات سامنے آئیاں ۔
کامیابیاں
انہاں نو‏ں ہم ٹی وی ویمن لیڈر ایوارڈ 2020 وی دتا گیا۔
دھمکیاں
حیدر نو‏‏ں انہاں دے معاشرے تو‏ں تنقید تے انسانی حقوق د‏‏ی زیادتیاں دے خلاف سرگرمی اُتے ریاستی تے غیر ریاستی عناصر د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیو‏ں تے ہراسانی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ مارچ 2019 وچ ، حیدر دا ناں پشتون تحفظ موومنٹ دے عوامی اجتماعات وچ شرکت دے بعد پاکستان دے ایکزٹ کنٹرول لسٹ (ای سی ایل) وچ ڈال دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ لوکاں د‏‏ی ایذا رسانی گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ خواتین گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:بی بی سی 100 خواتین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کوئتو
Guápulo, کوئتو
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
امباتو
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ امباتو شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ تنگوراہوآ دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
2018 فیفا ورلڈ کپ
2018 فیفا ورلڈ کپ، 21واں فیفا عالمی کپ ہووےگا، جو فیفا دے میمبر ایسوسیئیشناں دیاں مرد قومی ٹیماں ولوں لڑیا جاندا اک چار سالا قومانتری فٹ بال ٹورنامینٹ اے۔ ایہہ 14 جون توں 15 جولائی، 2018 تک روس وچ ہووےگا۔ 2 دسمبر 2010 نوں روس نوں ایہہ ہوسٹنگ دے حق دتے گئے سن۔
جرمنی وچ 2006 دے عالمی کپ توں بعد ایہہ یورپ وچ ہون والا پہلا عالمی کپ ہووےگا، اتے پہلی وار مشرقی یورپ وچ منعقد ہونی اے اتے گیارہویں وار ایہہ یورپ وچ منعقد کیتی گئی سی۔ سارے سٹیڈیم تھاں یورپیئن روس وچ ہن، تاں جو سفر دا پربندھن یوگ بنائی جا سکے۔
فائینل ٹورنامینٹ وچ 32 قومی ٹیماں شامل ہونگیاں، جس وچ 31 ٹیماں (میزبان ٹیم روس اپنے آپ ہی اہلیت حاصل) کوالیفائنگ مدمقابلاں ولوں مقرر کیتیاں جانگیاں۔ 32 ٹیماں وچ 20, 2014 وچ پچھلے ٹورنامینٹ توں بعد بیک-ٹو-بیک نظر آؤنگے، جس وچ سابقہ چیمپین جرمنی وی شامل اے، جدوں کہ آئیسلینڈ اتے پاناما دوویں فیفا عالمی کپ وچ اپنا پہلا مظاہرہ کرنگے۔ 11 شہراں وچ 12 تھاواں اُتے کل 64 میچ کھیڈے جانگے۔ فائینل 15 جولائی نوں ماسکو وچ لوزنیکی سٹیڈیم وکھے ہووےگا۔
اس عالمی کپ دے جیتو، 2021 فیفا کنفیڈریشنز کپ لئی یوگ ہونگے۔ 2018 کا فیفا عالمی کپ 8 جون سے 8 جولائی، 2018 کو ہو گا۔
بولی
مندرجہ ذیل رائے دہندگی طرز تھی:
اہلیت
تصغیر|دائیں|500px|{{legend|#0000ff|عالمی کپ کے لئے کوالیفائی کرنے والی ٹیمیں}} {{legend|#ffbf00|عالمی کپ کے لئے کوالیفائی کرنے میں ناکام ٹیمیں}} {{legend|#000000|فیما نے میچ کھیلنے سے قبل ٹورنامنٹ سے نکال دیا}} {{legend|#cccccc|ممالک جو فیفا کے ارکان نہیں}}
حوالے
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2018ء گٹھ:جولائی 2018ء وچ کھیلاں دیاں سرگرمیاں گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:فٹ بال
گٹھ:فیفا عالمی کپ گٹھ:فٹ بال
کمیل بن زیاد نخعی
کمیل ابن زیاد النخعی یا  کُمَیل بن زِیاد بن نَہِیک نَخَعی صُہبانی کوفی الکوفی (پیدائش: 611ء— وفات: 701ء) حضرت علی بن ابی طالب دے ساتھیاں تے مخلصین وچو‏ں سن ۔ آپ تو‏ں دعائے کمیل منسوب ا‏‏ے۔ کمیل انہاں پہلے افراد وچ شامل نيں جنہاں نے عثمان د‏‏ی معزولی تے امام علی د‏‏ی خلافت د‏‏ی تجویز دت‏ی۔ امیر المؤمنین  د‏‏ی خلافت وچ کچھ عرصہ علاقۂ ہیت دے والی رہ‏‏ے۔ جدو‏ں معاویہ د‏‏ی سپاہ نے ہیت وچ لوٹ مار مچائی تو امام علی(ع) نے شہر دے دفاع وچ قصور و کوتاہی دے بموجب انہاں د‏‏ی سرزنش کيتی۔ شیعہ مآخذ وچ انہاں تو‏ں بہت ساریاں احادیث و روایات نقل ہوئیاں نيں تے دعائے کمیل انہاں د‏‏ی مشہور ترین روایت ا‏‏ے۔ گوکہ اہل سنت دے مآخذ وچ انہاں نو‏ں قلیل الحدیث یا پھر مذموم قرار دتے گئے نيں۔
سوانح
کمیل ابن زیاد دا تعلق قبیلۂ نَخَع تو‏ں اے تے والد دا نام زیاد بن نَہِیک ا‏‏ے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے قبیلۂ نخع دے لئی دعا فرمائی اے کہ: کمیل دا سالِ پیدائش کسی قدیمی ماخذ وچ موجود نئيں، البتہ خیر الدین الزرکلی (متوفی 25 نومبر 1976ء) نے اپنی تصنیف الاعلام الزرکلی وچ سال پیدائش 12ھ مطابق 633ء لکھیا ا‏‏ے۔ شارح نہج البلاغہ محمد دستی نے لکھیا اے کہ کوفہ وچ طفلان مسلم بن عقیل دا قاتل حارث بن زیاد (جو عبیداللہ ابن زیاد دا ساتھی سی) کمیل ابن زیاد دا بھائی سی ۔
خلافت علویہ وچ
کمیل شیعیان اہل بیت وچ شمار کیتے جاندے نيں جو حضرت علی د‏‏ی بیعت کرنے والے پہلے افراد وچو‏ں سن ۔ جنگ صفین (26 جولائ‏ی تا 28 جولائ‏ی 657ء) وچ وی حضرت علی بن ابی طالب دے نال شریک رہ‏‏ے۔مؤرخ ابن جریر طبری (متوفی 310ھ) نے تاریخ الرسل والملوک وچ لکھیا اے کہ: خلیفہ سوم حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے کمیل نو‏‏ں شام بھیج دتا سی ۔
بحیثیت حاکم ہیت
حضرت علی بن ابی طالب نے آپ نو‏‏ں شہر ہیت دا والی مقرر کیتا سی ۔ کمیل نو‏‏ں معلوم ہويا کہ معاویہ دا لشکر سفیان بن عوف د‏‏ی سرکردگی وچ ہیت اُتے یلغار دا ارادہ رکھدا اے تو انھاں نے گماں کیتا کہ دشمن قرقیسیا وچ اے چنانچہ اپنی فوج دے صرف 50 افراد نو‏‏ں شہر د‏‏ی حفاظت اُتے مامور کیتا تے باقی افراد نو‏‏ں لے ک‏ے قرقیسیا د‏‏ی جانب عازم ہوئے۔ دشمن دے لشکر نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏‏‏‏ے ہیت اُتے حملہ کیتا جس د‏‏ی بنا اُتے اک مراسلے دے ذریعے حضرت علی د‏‏ی سرزنش دا نشانہ بنے۔ اِس سرزنش دا متن نہج البلاغہ وچ موجود اے کہ:
روایات
کمیل نے حضرت علی بن ابی طالب تو‏ں دعائے خضر نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے بحار الانوار وچ حضرت علی بن ابی طالب د‏‏ی متعدد وصیتاں نو‏‏ں کمیل ابن زیاد دے حوالے تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ ابن شعبہ حرانی نے تحف العقول وچ وی اِنہاں وصایا نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ اہل سنت منابع وچ کمیل نو‏‏ں قلیل الحدیث کہیا گیا اے اُتے محدث یحییٰ بن معین (متوفی 848ء) تے محدث ابن حبان البُستی (متوفی 20 اکتوبر 965ء) نے آپ نو‏‏ں ثقہ قرار دتا اے جدو‏ں کہ ابوسعد السمعانی (متوفی 562ھ)نے اِنہاں تو‏ں روایت نو‏‏ں ضعیف تے غیر ثقہ قرار دتا ا‏‏ے۔علامہ ابن حجر عسقلانی نے لکھیا اے کہ:
وفات
سال شہادت وچ مؤرخین دا اختلاف ا‏‏ے۔ متعدد روایات وچ 82ھ، 83ھ تے 88ھ موجود ا‏‏ے۔ مؤرخ خلیفہ بن خیاط نے وی سال وفات 82ھ لکھیا ا‏‏ے۔ مؤرخین دا اتفاق 82ھ (مطابق 701ء) بیان کیتا ا‏‏ے۔علامہ ابن حجر عسقلانی نے یحییٰ بن معین دا بیان نقل کیتا اے کہ کمیل ابن زیاد د‏‏ی وفات 88ھ وچ ہوئی۔علامہ ابن حجر عسقلانی نے کہیا اے کہ وقت شہادت آپ د‏‏ی عمر 70 سال سی۔مؤرخ اسلام شمس الدین الذہبی نے المدائنی (متوفی 843ء) دا قول نقل کیتا اے کہ آپ د‏‏ی عمر 90 سال سی۔ آپ نو‏‏ں اُموی والی حجاز و عراق حجاج بن یوسف الثقفی نے قتل کروایا۔حجاج نے کمیل نو‏‏ں بلوایا تو اوہ فرار ہو گئے لیکن جدو‏ں حجاج نے انہاں دے قبیلے تے اعزاء و اقارب نو‏‏ں تنگ کرنا شروع کیتا تو کمیل حجاج دے پاس پہنچے تے مختصر سی گفتگو دے بعد حجاج نے انہاں دے قتل دا حکم جاری کیتا۔ شیعی منابع دے مطابق حضرت امیرالمومنین علی بن ابی طالب نے کمیل د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر دتی سی۔ کمیل دا مزار نجف تے کوفہ دے راستے وچ علاقۂ ثوّیہ (حی الحنانہ) وچ مسجد حنانہ دے قریب واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اصحاب علی گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ٹوکوکسی
Sotalia Boto-cinza
بوتھروپس انسولارس
بوتھروپس انسولارس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فرمیم
فرمئیم اک تابکاری کیمیائی عنصر اے جیدا نشان Fm,اے تے ایدا ایٹمی نمبر 100 اے۔اے عنصر اک ایکٹینائڈ ھے۔فرمئیم دے 4 آئیسوٹوپ نے (252Fm-253Fm-255Fm-257Fm)۔اس عنصر دا ناں (Enrico Fermi) دے ناں تے رکھیا گیا ھے۔فرمئیم، اے عنصر لارنس برکلے نیشنل لباٹری وچ 1952 وچ بنایا گیا۔ایدے آخری شیل چ 2 ویلنٹ الیکٹران نیں۔
کوسٹیرو
کوسٹیرو اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔ ̩
فرمیم
=.=
لہندے دی یاترا
ہوآن سانگ تانگ راجٹبر  دے ویلے دے دوران لہندے علاقے ( جنہاں وچّ ہندستان شامل ہے ) دے دورے اتے بودھی تعلیم اتے گرنتھ لین آئے سن ۔ اس اپنیاس وچّ وکھایا گیا ہے کہ  مہاتما بدھ  دے حکم اتے گوان ین ناں دے  بودھستو ( اک جاگرت روح) نے ہوین تسانگ نوں ہندستان توں مذہبی گرنتھ لیاؤن دا کو سپرد کیتا۔ نال ہی انھاننے ہوین تسانگ نوں بچےآں دے روپ وچّ تنّ محافظ دتے : سن وکونگ ( اک طاقتور  باندر  ), ژو باجئے ( اک ادھا انسان - ادھا سور ورگا جانور) اتے شا وجنگ  ( اک بھینسے دی شکل والا جنگجو) ۔ اس اپنیاس دا مکھ پاتر سن وکونگ  ( باندر ) ہے اتے کدے - کدے اس کہانی نوں بندر دی کہانی ، بندر دیوَ دی کہانی جاں صرف بندر وی کیہا جاندا ہے ۔ بہت سارے ودواناں دا مننا ہے کہ سن وکونگ دا تصور  اصل وچّ  ہنومان  دے چرتر توں ہوئی ہے ۔
اس ناول دا وہاء اجیہا ہے کہ اسوچّ اس مسافراں دا بھارت دے نٹک آؤندے جانا جاگرتی اتے پن دے نزدیک آؤندے جان دے برابر وکھایا گیا ہے ۔
مغرب دا سفر اک چینی ناول اے جو 16ويں صدی وچ منگ خاندان دے دوران شائع ہويا سی تے اسنو‏ں وو چینگان تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ ایہ چینی ادب دے چار عظیم کلاسیکی ناولاں وچو‏ں اک اے انگریزی بولنے والے ملکاں وچ ، Monkey، آرتھر ویلی دا مقبول مختصر ترجمہ، اک وسیع پیمانے اُتے پڑھیا جانے والا ناول ا‏‏ے۔
یہ ناول تانگ خاندان دے بدھ راہب ہیون سانگ نے لکھیا اے ۔ ہیون سانگ بدھ مت دے صحیفے حاصل کرنے دے لئی "مغربی خطہ" یعنی وسطی ایشیا تے ہندوستان گئے تے بہت ساریاں آزمائشاں تے بوہت سارے مصائب دے بعد واپس آئے۔ اس وچ ہیئن سانگ د‏‏ی اپنی تفصیل، مغربی علاقےآں دے عظیم تانگ ریکارڈز دے وسیع خاکہ نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے، لیکن منگ خاندان دے ناول وچ لوک کہانیاں تے مصنف د‏‏ی ایجادات دے عناصر نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا اے، یعنی گوتم بدھ نے اک راہب دے طور اُتے کم شروع کيتا سی۔ (ناول وچ حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔ تانگ سانزانگ دے طور پر) تے اسنو‏ں تن راکھا فراہ‏م کيتے جو اس دے گناہاں دے کفارے دے طور اُتے اس د‏ی مدد کرنے اُتے راضی ہوئے۔ ایہ شاگرد نيں۔ ایہ شاگرد ووکونگ، زو باجی تے شاہ وجنگ نيں، اک ڈریگن شہزادے دے نال جو تانگ سانزانگ دے گھوڑے، اک سفید گھوڑے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔
مغرب دا سفر چین دے لوک مذہب، چینی افسانےآں، تاؤسٹ تے بدھ مت دے فلسفے وچ مضبوط جڑاں رکھدا اے، تے تاؤسٹ لافانی تے بدھسٹ بودھی ستوا اج وی کچھ چینی مذہبی رویاں د‏‏ی علامت نيں۔ ہمیشہ تو‏ں مقبول، ایہ کہانی اک ہی وقت وچ اک مزاحیہ مہم جوئی د‏‏ی کہانی، چینی افسر شاہی اُتے سٹھ(طنز)، روحانی نقطہ نظر دا اک ذریعہ تے اک وسیع تشبیہ اے، جس وچ زائرین دا اک گروپ طاقت تے ہ‏م آہنگی د‏‏ی خوبیاں دے ذریعے روشن خیالی دے سفر دا آغاز کردا ا‏‏ے۔
مصنف دے بارے وچ
thumb|320x320px|چار مرکزی کردار، کھبے تو‏ں سجے: سن ووکونگ، تانگ سانزانگ (سفید ڈریگن ہارس)، زو باجی تے شا وجنگ۔
سوچیا جاندا سی کہ مغرب دا سفر 16ويں صدی وچ وو چینگان نے گمنام طور اُتے لکھیا تے شائع کيتا سی۔   ادبی اسکالر تے ریاستہائے متحدہ وچ سابق سفیر Hu Shih نے لکھیا اے کہ وو دے آبائی شہر دے لوک اسنو‏ں وو دا لپی کہندے سن، تے 1625 دے اوائل تو‏ں ہی اس دا ریکارڈ برقرار رکھدے سن ۔ اس طرح، سفیر ہو نے دعویٰ کيتا کہ جرنی ٹو دتی ویسٹ قدیم چینی ناولاں وچو‏ں اک اے جس دے لئی مصنف دا دعویٰ سرکاری طور اُتے دستاویزی ا‏‏ے۔ حالیہ اسکالرشپ نے اس دعوے اُتے شک پیدا کيتا ا‏‏ے۔ براؤن یونیورسٹی وچ چینی ادب دے اسکالر ڈیوڈ لیٹیمور نے لکھیا: "سفیر دا عقیدہ بالکل غلط سی۔ گزٹئیر جو کہندا اے اوہ ایہ اے کہ وو نے مغرب دا سفر نامی چیز لکھی ا‏‏ے۔ اس وچ ناول دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا گیا ا‏‏ے۔ چلا گیا۔ زیر بحث کم۔ ساڈی کہانی دا کوئی وی ورژن ہو سکدا اے، یا کچھ تے بالکل وکھ وکھ۔
مترجم ڈبلیو جے ایف جینر دسدے نيں کہ بھانويں وو نو‏‏ں چینی بیوروکریسی تے سیاست دا علم سی، لیکن اس ناول وچ ایسی کوئی سیاسی معلومات شام‏ل نئيں اے جسنو‏ں "اک پڑھیا لکھیا عام آدمی نئيں جاݨدا ہوئے گا"۔ انتھونی سیو لکھدے نيں کہ مصنف د‏‏ی شناخت، چینی ادب دے بوہت سارے دوسرے وڈے کماں د‏‏ی طرح، "مبہم اے " لیکن ایہ کہ وو ہی "ممکنہ طور پر" مصنف نيں۔ یو نے اپنے شکوک و شبہات د‏‏ی نیہہ گلین ڈڈبریج دے وسیع مطالعے اُتے رکھی ا‏‏ے۔ اس حقیقت دے نال کہ ناول دا بوہت‏ے مواد لوک کہانیاں د‏‏ی صورت وچ پایا جاندا اے، تصنیف دا سوال تے وی پیچیدہ ہو جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ : چین دا ساہت گٹھ: چین دی تریخ گٹھ:تانگ خاندان
صوبہ کوجائلی
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ کوجائلیترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز ازمت شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
فقير قادر بخش بيدل
فقیر قادر بخش بے دل (1815–1873) (فقير قادر بخش بيدل) تخلص بے دل نال ودھیرے مشہور صوفی شاعر تے وڈے ودوان سی ۔ بے دل فقیر شمالی سندھ دے عام تے خاص وچ برابر پڑھیا تے سُݨیا جاݨ والا شاعر اے ۔ شمالی سندھ دے سرائیکی گائک اوہناں دے کلام نوں عام گاؤندے نیں ۔ اوہ سرائیکی، پنجابی، فارسی، اردو، عربی تے ہندی سمیت کئی بولیاں جاݨدے سی ۔ اوہناں نے سرائیکی، پنجابی، اردو، فارسی تے ہندی وچ وی شاعری لکھی اے ۔
شاعری دا نمونا
نت نہاریاں میں راہاں راہاں راہاں (رہاؤ) پار دریاواں رانجھݨ سُݨدا عشق ساڈے دیاں آہاں رہݨ اندھیری ندیا ڈونگھی، بڈیاں نوں ڈیوے بانہاں درد ماہی دے دلڑی نیتی، وسر گیا سبھ واہاں پار عرش لنگ پوندیاں بے دل، درد عشق دیاں دھاہاں
حوالے
گٹھ:شاعر گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:پنجابی شاعر
چک 219 ای بی
چک 219 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
بوتھروپس اٹاپٹیننگا
بوتھروپس اٹاپٹیننگا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وائپر سپ
کبی ڈولفن
کبی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔؟
گریناڈا
گریناڈا کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ اس دا راجگڑھ سینٹ جارج اے۔ ایہ 344 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 110,000 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔
چینی چٹی ڈولفن
چینی چٹی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
̩
بوتھروپس جاراراکا
بوتھروپس جاراراکا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بخش مرکزی شهرستان کنارک
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان کنارک  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
صوبہ قونیہ
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ قونیہترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز قونیہ شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
اٹلانٹک ٹھمکنی ڈولفن
اٹلانٹک ٹھمکنی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔ ̩
اسکندریہ
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
گرینڈ سلیم بمب
گرینڈ سلیم بمب برطانیہ دا بمب سی۔ اے بمب زلزلے جیا حملہ کر دا اے۔ اے بمب 10,000 کلوگرام دا ہوندا اے۔ ایدے اندر 4,144 کلوگرام دا ٹورپیکس(تارپیڈو آلا باردو) بمب ہوندا سی۔ اے بمب تقریبا 40,000 فٹ د بلندی توں سٹیا جاندا سی تے اے زمین تے وجدیاں آواز دی رفتار تے ہو جاندا سی۔ اے زمین دے اندر وڑ جاندا سی تے فیر پھٹدا سی جس دی وجہ توں اے زلزلہ جیا بنا دیندا سی۔ اینوں سٹن واسطے ایورو لینکاسٹر جہاز استعمال کیتا جاندا سی تے اینوں اس جہاز چ فٹ کرن واسطے اسدے بمب بے دے بوۓ لانے پیندے سی۔
گٹھ:ہتھیار گٹھ:بمب گٹھ:جدید ہتھیار
مصنف عبد الرزاق
مصنف عبد الرزاق جو جامع الکبیر تے جامع عبد الرزاق دے نام تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔ اہلسنت والجماعت د‏‏ی مشہور کتب حدیث وچ شامل ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ کہیا گیا کہ روایت حدیث وچ اسلام د‏‏ی تاریخ وچ سب تو‏ں پہلے لکھتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ احادیث دے اس مجموعہ نو‏‏ں امام عبد الرزاق بن ہمام الصنعانی (متوفی 211ھ) نے فقہی ترتیب تو‏ں تصنیف کیتا اس وچ انہاں نے 31 کتاب مرکزی عنوان بنائے جس وچ پھر کئی ابواب شامل کیتے، پوری کتاب 19202 احادیث اُتے مشتمل اے کتاب الطہارۃ تو‏ں آغاز کیتا اے تے کتاب اہل الکتابین اُتے اختتام کیتا انتہائی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں حافظ الذہبی اس کتاب نو‏‏ں "خزانۃ العلم تو‏ں تعبیر کیتا۔ اس وچ احادیث مرفوعہ مقطوعہ تے موقوفہ شامل نيں، جو صحیح حسن تے ضعیف احادیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں انہاں نے اسحاق بن ابراہيم الدبری، ابراہيم بن منصور الرمادی،محمد بن يوسف الجذافی،محمد بن على النجار۔ ابن مفرج الاندلسی تو‏ں روایت کیااسنو‏ں جدید دور حبيب الرحمن الاعظمی نے تحقیق دے بعد شائع کیتا
حوالے
گٹھ:حدیث گٹھ:سنی کتب احادیث گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
شافعی
شریعت اسلامی دی اصطلاح وچ امام شافعی دی فقہ اُتے عمل کرنے والے مسلما‏ن شوافع کہلاندے نيں۔ فقہ شافعی تے فقہ مالکی دے ماننے والیاں دی تعداد فقہ حنفی دے بعد سب تو‏ں زیادہ اے تے آج کل انہاں دی اکثریت ملائیشیا، انڈونیشیا، حجاز، مصر و شام تے مشرقی افریقا وچ اے۔ فقہ حنفی دی طرح فقہ شافعی وی کافی وسیع اے۔
فقہ شافعی دے اصول
ابن ادریس شافعی نے اپنی کتاب الرسالہ لکھی جو اصول فقہ تے اصول حدیث دی اولین، نفیس تے اساسی کوشش قرار پائی۔ ایہ اصول آج تک مسلمہ نيں تے اصول فقہ وچ بنیاد دی حیثیت رکھدے نيں۔ امام شافعی نے احکم ومسائل وچ استدلال دے چند درجات اُتے رائے دتی اے جس تو‏ں فقہ شافعی وچ استدلال دی اصل حیثیت دا پتہ چلدا اے ۔ ایہ آراء درج ذیل نيں:
مشہور شافعی کتب
یہ اوہ کتب نيں جن اُتے شافعی مسلک قائم اے۔
کیفیت نماز
شافعی مذہب وچ نماز دے افعال واجبات تے سنن وچ منقسم نيں، چنانچہ نماز دے واجبات پندرہ نيں جیسا کہ خلیل نے اپنی مختصر وچ شمار کیتا اے، کہندے نيں: "نماز اقوال و افعال دا مجموعہ اے، چنانچہ تمام اقوال فرائض نئيں اے سوائے تن دے: تکبیر تحریمہ کہنا، فاتحہ پڑھنا، سلام کہنا تے تمام افعال فرائض نيں سوائے تن دے: تکبیر تحریمہ دے وقت رفع الیدین کرنا، تشہد دے لئی بیٹھنا، سلام داہنی طرف پھیرنا"۔ امام نووی جو شافعی نيں انھاں نے اس طرح شمار کیتا اے: ارکان نماز اس نو‏ں تیرہ شمار کیتا اے: نیت، تکبیر تحریمہ، فرض نماز وچ قادر شخص دا کھڑا ہونا، قرات، فاتحہ تے اس وچ بسملہ پڑھنا، رکوع، اطمینان نال کھڑے ہونا، سجدہ کرنا، دوناں سجدیاں دے درمیان اطمینان تو‏ں بیٹھنا، تشہد پڑھنا تے بیٹھنا، درود پڑھنا، سلام، ارکان نو‏ں ترتیب تو‏ں ادا کرنا۔
حوالے
گٹھ:اہل سنت گٹھ:سنی فقہی مکاتب فکر گٹھ:شافعیہ گٹھ:فقہ گٹھ:فقہی مکاتب فکر
سیلی مان
سیلی مان (جم 1951) اک امریکی فوٹوگرافر اے، جو اپنے وڈے کالے اتے چٹے چتراں(مورتاں) لئی سبھ توں مشہور اے۔
مڈھلا جیون
لیکنگٹن، ورجینیا وچ پیدا ہوئی مان، تن بچیاں وچوں اکلوتی دھی سی۔ اس دے پیؤ رابرٹ ایس۔ منگر اک جنرل پریکٹیشنر سن اتے اسدی ماں ایلزابیتھ اوانس منگر دی واشنگٹن اتے لی یونیورسٹی، لیکسنگٹن وچ کتاباں دی دوکان سی۔ مان نوں اسدے پیؤ ولوں اک ناستک(دہریہ) اتے دیاوان بنایا گیا، جو مان نوں "نمرتا نال انگولیاں" کرن دی اجازت دندا اے۔"  مان نوں اپنے پیؤ رابرٹ منگر ولوں فوٹوگرافی دی جانکاری دتی گئی سی۔ منگر اک ڈاکٹر سن جس نے اک چھوٹی کڑی دے روپ وچ مان دیاں نگن فوٹواں کھچیاں سی ۔  جدوں اوہ 16 سال دی سی تاں مان نے فوٹو کھچنی شروع کیتی۔ اس دیاں بوہتیاں تصویراں اتے لکھتاں نوں لیکسنگٹن، ورجینیا نال جوڑیا جاندا اے۔ مان نے 1969 وچ پتنے سکول توں گریجوئیشن کیتی اتے بیننیٹون کالج اینڈ فرینڈس ورلڈ کالج وچ پڑھائی کیتی۔ اسنے 1974 وچ ہولینس کالج (ہن ہولنز یونیورسٹی) توں بی۔اے۔ اتے 1975 وچ اک ایم۔اے کیتی۔ اسنے پتنے وچ فوٹوگرافی کیتی، جتھے اسنے دعوہ کیتا کہ اس دا ارادہ اس دے بوائے فرینڈ نال ہنیرے کمرے وچ اکلا ہونا سی ۔ اسنے پتنے اپنی فوٹوگرافی کیتی، جس وچ اسنے اک نگن ہم جماعت دی تصویر لئی۔ اس دے پیؤ نے اسدے فوٹوگرافی وچ دلچسپی دی حوصلہ افزائی کیتی۔ اج اس دا 5x7 کیمرہ وڈا فارمیٹ کیمرے دی ورتوں دی بنیاد بن گیا۔ اس نے "کدے وی فوٹوگرافی بارے نہیں" پڑھیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1951 گٹھ:20ویں صدی دے امریکی لکھاری گٹھ:امریکی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
صوبہ کوتاہیہ
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ کوتاہیہترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز کوتاہیہ شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دے صوبہ
گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
زامورا
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
بخش دلگان
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان ایرانشہر دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
بوتھروپس جاراراکسو
بوتھروپس جاراراکسو وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بھاگیاشری
بھاگیاشری پٹواردھن اک بھارتی اداکارہ اے۔
حوالے
گٹھ:اداکارہ
گریٹ گیبل
گریٹ گیبل انگلینڈ دا اک پعاڑ اے جیڑا لیک ڈسٹرکٹ چ واقع اے اے 899 میٹر/2949 فٹ اچا اے
کلائمینی ڈولفن
کلائمینی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
کاراشہر
کاراشہر (  Karasahr , ایغور بولی  :   ) جاں یانچی ( Yanqi  ,  چینی  :  焉耆  ) , جنوں  سنسکرت  وچّ اگّ جاں اگندیش کہندے سن ،  ریشم رستہ  اتے واقع اک پرانا  شہر ہے ۔ ایہہ  وچکار ایشیا  وچّ  چین  دے سنکیانگ صوبے دے  بائنگولن منگول خودمختار پریفیکچر  دے یانچی حوئی خودمختار کاؤنٹی وچّ وافع ہے ۔ کاراشہر  کائیدو دریا دے کنڈے بسیا ہویا ہے ۔
ناں ماخذ
سنسکرت وچّ اسنوں اگّ کیہا جاندا سی ۔ مقامی  ترک بولیاں  وچّ اسنوں ترجمہ  کرکے یانگی کر دتا گیا ، جو موجودہ ویلے وچّ یانچی بنّ گیا ۔  ہندستان جانیوالا  چینی  دھرمیاتری  ہوآن سانگ  اتھوں گزریا سی اتے اسنے اگّ شبد دا چینی لپی وچّ لپی انترن کرکے اسنوں او - کہ - نِ لکھیا ۔ اسدا موجودہ ایغور نام کاراشہر دا مطلبّ کالا شہر ہے ۔
حوالے
گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکستان دے شہر گٹھ : ریشم رستہ گٹھ:شاہراہ ریشم گٹھ : وچکار ایشیا دی تریخ گٹھ : وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ : وچکار ایشیا دے شہر گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ : بائنگولن منگول پریفیکچر گٹھ:سنکیانگگٹھ:سنکیانگ دے شہر
سوٹی پھل
سوٹی پھل پھلوالے کپآ ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدی سوٹی ورگی لغر سدھی جاندی اے تے اوہدے تے پھل لگدے نیں تے ایس باہجوں ایہدا سوٹی پھل ناں اے۔
بوتھروپس جوناتھنی
بوتھروپس جوناتھنی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پینٹراپیکل ٹھمکنی ڈولفن
پینٹراپیکل ٹھمکنی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
̩
اکولا
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لکسر
لکسر مصر دا اک شہر اے ۔
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
چک 235 ای بی لہندا
چک 235 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
حنا دلپزیر
حنا دلپزیر ( جنم 16 جنوری 1969) اک پاکستانی اداکارہ، ٹیلیوژن پیشکار، ٹیلیوژن ڈریکٹر، ماڈل، اتے  گائک  ہے۔ اسنوں بلبلے وچّ اسدے کردار مومو لئی جانیا جاندا ہے جو پاکستان دا سبھ توں ودھ دیکھیا جان والا کامیڈی ڈرامہ بنیا۔ اس توں بناں اسنوں مٹھو اور آپا وچّ مٹھو اتے برنس روڈ کی نیلوفر وچّ سعیدہ دے کردار لئی جانیا جاندا ہے جس لئی اسنوں کارا فلم فیسٹیول وچّ معاون کردار وچّ سبھ توں ودھیا اداکارہ  دا انعام ملیا۔ بالیوڈّ ستارے  انیل کپور نے اسدی سلاگھا کردے ہوئے اسنوں "آرٹ ڈیوا" کیہا۔
نجی زندگی
دلپزیر دا جنم کراچی، پاکستان دے اک مسلمان پروار وچّ ہویا۔ اپنی شروع دی سکھیا کراچی وچّ کرن توں بعد اپنے پیؤ دی نوکری دے کرکے اسنوں متحدہ عرب امارات وی جانا پیا۔
کیریئر
جد دلپزیر امارات وچّ سی تاں اس نے ریڈیو وچّ کم کرنا شروع کیتا اتے اسنے ریڈیو ناٹک لکھے اتے اوہناں دی پیشکاری کیتی۔ 2006 وچّ پاکستان واپس آؤن توں بعد اسنے پاکستان ٹیوی انڈسٹری وچّ کم کرنا شروع کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1969 گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
اسماعیلیہ
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
اندیجان
thumb|اندیجان دی دیوان بائی مسیت اندیجان ازبکستان دا اک شہر تے صوبہ اندیجان دا راجگڑھ اے ۔
اندیجان (sometimes spelled Andizhan in English) (Andijon/Андижон، ئەندىجان; ، Andijân/Andīǰān; Андижан، Andižan) ازبیکستان وچ اک شہر اے۔ ایہہ صوبہ اندیجان دا راجگڑھ اے اتے اسدا انتظامی، معاشی اتے تہذیبی مرکز اے۔ اندیجان فرغانہ وادی دے دکھن-چڑھدے کنارے اتے واقع اے جتھے ازبیکستان دی حد کرغیزستان نال لگدی اے۔
اندیجان فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچ اک اے۔ شہر دے کجھ حصیاں وچ ماہرین آثار قدیمہ نے 7ویں اتے 8ویں صدی دیاں چیزاں نوں لبھیا اے۔ تریخی طور تے اندیجان سلک روڈ تے اک اہم شہر سی۔ ایہہ شہر دی اہمیت بابر دی جنم-زمین نال وی اے، جہڑا کہ کجھ اوکڑاں دے باو جود برصغیر وچ مغل سلطنت دی نیہہ رکھن وچ کامیاب ہویا اتے اتھوں دا پہلاں مغل بادشاہ بنیا۔
ناں دا اتہاس
اس شہر دے ناں دے مول سروت بارے اجے وی بحث ہو رہی اے۔ 10ویں صدی دے عرب بھوگول شعورت اندیجان نوں اندوکن، اندوگن جاں اندیگن کہندے ہن۔ ایہہ ناں فارسی بولی وچ ایران وچ ہندیجان اتے اندکا ورگے شہراں ورگا ہی اے، جسدا مطلب ہندواں دا شہر اے۔ ایہو جاے ناں اکثر اوہناں تھاواں نوں دتے جاندے سن، جتھے بدھ دھرم دے مندر جاں وڈی آبادی وچ انویائی ملدے سن، جویں کہ بہتے شہراں وچ اسلام دے آؤن توں پہلاں ہویا اے۔
مڈھلا اتے ہن دا اتہاس
اندیجان فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچ اک اے۔ شہر دے کجھ حصیاں وچ ماہرین آثار قدیمہ نے 7ویں اتے 8ویں صدی دیاں چیزاں نوں لبھیا اے۔۔ تریخی طور تے اندیجان سلک روڈ تے اک اہم شہر سی۔
18ویں صدی وچ قوقند خانت دے بنن پچھوں، راجگڑھ اندیجان توں ہٹا کے قوقند بنا دتا گئیا۔ 19ویں صدی دے ادھ وچ، روسی سلطنت نے اج دے وچکار ایشیا دے علاقے تے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ 1876 وچ، روسیاں نے خانان کوکند تے اندیجان سمیت قبضہ کر لیا۔
اندیجان 1898 دی اندیجان بغاوت دا مکھ مرکز سی جس وچ صوفی لیڈر مدالی اشان نے روسی بیرکاں اپر حملہ کیتا، جس نال اوہناں دے 22 بندے مارے گئے اتے 16-20 تک زخمی ہو گئے۔ بدلے وچ، 18 باغیاں نوں پھانسی اتے 360 نوں جلاوطن کر دتا گیا۔
16 دسمبر 1902 نوں اک بہت ہی زبردست بھوچال نے شہر نوں تہس-نہس کر دتا جس نال اس کھیتر وچ 30000 گھر تباہ ہو گئے اتے 4500 لوک مارے گئے۔ 1917 وچ اس شہر وچ سوویت یونین دے راج دے قیام پچھوں، ایہہ ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دا اک اہم شہر بن گیا۔
جدید اتہاس
وچکار ایشیا دی سوویت حدبندی دوران، اندیجان نوں فرغانہ وادی دے طور تے اسدی تریخی زمین نالوں تن سوویت لوکراجاں دے اک حصے وچ ونڈ دتا گیا۔ اندیجان پھر ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دا حصہ بن گیا۔
دوجی عالمی جنگ دے چڑھدے مورچے دوران بہت سارے سوویت شہریاں نوں اندیجان اتے نال لگدے علاقیاں وچوں خالی کرایا گیا۔ رفیوجی یہودی لوکاں نے نازی قبضے والے پولینڈ توں بھجّ کے۔ جنہاں نوں سوویئتاں نے سائبیریا اتے وچکار ایشیا ول کڈھ دتا سی، اوہناں وچوں کجھ نے 1941 دے شروعاتی دور وچ اندیجان وچ پناہ لئی۔
1990 وچ، اندیجان اتے اسدے نال لگدا کھیتر سیاسی طور تے ڈاوانڈول ہو گیا۔ غریبی اتے اسلامی انتہاپسندی دے کارن کھیتر وچ تناء دا ماحول بن گیا۔ شہر اتے کھیتر نوں اس نال معاشی طور تے بہت ڈھاہ لگی جس توں بعد 1991 وچ سوویت یونین دا خاتمہ ہو گیا۔ وار-وار حداں بند ہون کارن مقامی معیشت بہت بری طرحاں متاثر ہوئی، جس کرکے اندیجان دے لوکاں وچ غریبی ہور ودھ گئی۔
مئی 2005 قتل عام
13 مئی 2005 نوں ازبکستان دی فوج نے لوکاں دے گروہ اپر سرے عام گولیباری کر دتی جہڑے کہ کرپٹ سرکار اتے غریبی دے خلاف روس مظاہرہ کر رہے سن۔  13 مئی نوں مارے گئے لوکاں دی گنتی سرکار ولوں 187 توں ودھیرے دسی گئی سی۔ قومی دفاع سروس (ازبیکستان) دے اک اہلکار نے الزام لایا کہ مرن والیاں دی گنتی 1500 دے قریب اے۔ اسنے الزام لایا کہ مرن والیاں وچوں بہوتیاں دیاں لاشاں نوں قتل عام توں بعد اجتماعی قبراں وچ اکو وار دفن کرکے لکایا گیا۔
ازبیک سرکار نے پہلاں ایہہ بیان دتا کہ ازبیکستان دی اسلامی تحریک نے بدامنی پیدا کیتی اتے روس کرن والے لوک حزب التحریر دے میمبر سن۔۔ الوچکاں نے ترک دتا کہ ایہہ بیان دیس وچ اپنی دمنکاری انتظام بنائے رکھن لئی سرکار دا محض اک بہانہ اے۔
کی فوجیاں نے رنگ انقلاب نوں روکن لئی انہیواہ گولیاں چلائیاں جاں اک جیل نوں توڑن دے خلاف صحیح طریقے نال نجٹھیا گیا، ایہہ گل اتے وی اختلاف سن۔   اک ہور نظریہ ایہہ اے کہ ایہہ سبھ راج طاقت لین لئی اک انتر-ذاتی جدوجہد سی۔۔ ازبیک سرکار نے انت منّ ہی لیا کہ کھیتر وچ ماڑے معاشی حلاتاں کرکے لوکاں وچ روہ پیدا ہو گیا اتے جس کرکے ایہہ بغاوت اتے اس توں بعد قتل عام ہویا۔
ڈیموگرافی
2000ء چ شہر دی آبادی 3،33،400 سی ، جس چ کئی نسلی ٹولیاں سن تے سبتوں وڈی نسلی ٹولی ازبک لوکاں دی سی ۔
بیلگاؤم
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
عشتار
thumb|پرانے [[بابل سماں کئین آف نائٹ رلیف]] عشتار (English pronunciation / <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ <span title="/ɪ/ short 'i' in 'bid'">ɪ <span title="/ʃ/ 'sh' in 'shy'">ʃ t <span title="/ɑː/ 'a' in 'father'">ɑː r / ; transliteration: DIŠTAR; Akkadian: 𒀭𒈹 24x24px|DINGIR 29x29px|INANNA; Sumerian𒀭) اک میسوپوٹامیہ چڑھدی سامی (اکادی، اسسریئن اتے بیبیلونیئن)  جنن ، پیار، جنگ، صنف، اتے سیاسی طاقت) دی دیوی ہے۔ عشتار میسوپوٹامی دھرم دی اک اہم دیوی ہے جسدا سماں سی.3500 ق م (BCE) توں،  عیسائی دھرم دے پرسار دے نال پہلی اتے پنجویں صدی عیسوی (CE) دے وچّ ہولی-ہولی گراوٹ تکّ رہا۔
اہمیت
عشتار پیار نوں منکھ اتے جانور دے وچکار چنھت کردی ہے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:عراق دی تریخ گٹھ:میسوپوٹامیہ
بخش مرکزی شهرستان نیک‌شهر
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں