cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عرب سندھ
اموی گورنر
سندھ وچ مسلم حیثیت نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے ، الحکم نے المحفوظہ د‏‏ی فوجی چوکی تعمیر د‏‏ی ، جسنو‏ں اس نے اپنے راجگڑھ(  ) بنا لیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، اس دے لیفٹیننٹ عمرو بن محمد ابن القاسم نے المحفوظہ دے نیڑے اک دوسرا شہر تعمیر کيت‏‏ا ، جسنو‏ں اس نے المنصورہ کہیا سی۔ ایہ آخرالذکر شہر بالآخر عرب سندھ دا مستقل انتظامی دار الحکومت بن گیا تے اس نے اموی تے عباسی گورنراں د‏‏ی نشست دا کم کيت‏‏ا۔
۔
حلیفہ بن خیاط تے ال یعقوبی کی تریخ وچ سندھ دے خلیفہ دے تعینات گورنراں دے ناں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ دونے مصنفاں دے ورژن دے درمیان کچھ اختلافات موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ذیل وچ نوٹ ک‏ر رہ‏ے نيں. فتوح البلدان از البلاذری ، جو ابتدائی مسلم ریاست د‏‏ی فوجی فتوحات اُتے توجہ مرکوز کردا اے ، وچ انہاں وچ بہت سارے گورنرز دے ناں وی شامل نيں جنہاں نے سندھ وچ خدمات انجام دتیاں۔
عباسی گورنر (854 تک)
عباسی انقلاب کے وقت ، سندھ اموی مخالف باغی منصور ابن جمہور الکلبی دے ہتھ وچ سی۔ امویاں اُتے اپنی فتح دے بعد ، عباسیاں نے پہلے صوبے دا کنٹرول منصور اُتے چھڈ دتا ، لیکن ایہ صورت حال برقرار نئيں رہ سکی تے اس سلطنت نے موسی بن کعب تمیمی نو‏‏ں اس خطے اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا ۔ اوہ منصور نو‏‏ں شکست دینے تے سندھ وچ داخل ہونے وچ کامیاب رہیا ، اس طرح اس صوبے اُتے مضبوطی تو‏ں عباسی کنٹرول قائم کرسکدا سی۔
نويں سلطنت دے اقتدار وچ آنے دے بعد ، سندھ د‏‏ی انتظامی حیثیت کچھ مبہم سی ، ایتھ‏ے تک کہ خلیفہ دے ذریعہ یا سِدھے خراسان کے گورنر ، ابو مسلم کے ذریعہ گورنر مقرر کیتے گئے سن ۔ ایہ صورت حال صرف 755 وچ ابو مسلم دے قتل تک برقرار رہی۔ اس دے بعد ، سندھ وچ تقرریاں دا اطلاق ہمیشہ خلیفہ تے مرکزی حکومت دے ذریعہ کيت‏‏ا جاندا سی۔
خلافت عباسیہ د‏‏ی پہلی صدی وچ ، گورنر ہند د‏‏ی غیر مسلم سلطنتاں دے خلاف چھاپے ماردے رہے تے کچھ معمولی فائدہ وی ہويا۔ مورخین نے وی آپسی قبائلی جنگ، جداں کہ سندھ دے اندر استحکا‏م برقرار رکھنے دے لئی گورنراں دے مختلف جدوجہد تو‏ں ریکارڈ وی ایہی حکم اے وقفے وقفے تو‏ں خطے اُتے حکومت دے کنٹرول دھمکی حامیاں تے نافرمان عرب دھڑاں. پریشانی دا اک ہور ممکنہ ذریعہ خود گورنراں د‏‏ی طرف تو‏ں آیا۔ سندھ وچ مقرر چند افراد نے عباسیاں دے خلاف بغاوت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں نو‏ں اسلحے دے زور اُتے قابو کرنا پيا۔ اُتے ، عام طور اُتے ، سندھ وچ عباسی اتھارٹی انہاں دے اقتدار دے اس دور وچ کارگر رہی۔
عباسیاں دے ماتحت عرباں نے اکثر حکمرانی اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، لیکن وقت گزرنے دے نال نال انتخاب کچھ تے متنوع ہوئے گئے۔ خلیف المہدی (775–785) تے الرشید (786–809) دے تحت بعض اوقات غیر عرب موکل ( موالی ) نو‏‏ں سندھ وچ مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ المامون (813-833) د‏‏ی خلافت وچ ، گورنری فارس دے برامکہ خاندان دے اک رکن نو‏‏ں دتی گئی تے صوبہ کافی سالاں تک انہاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت رہیا. برامکہ دے بعد ، ترک جنرل اتخ نو‏‏ں سندھ دا کنٹرول دے دتا گیا ، حالانکہ اس نے صوبے د‏‏ی اصل انتظامیہ نو‏‏ں اک عرب د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر کر دتا۔ اس عرصے دے دوران ممتاز مہلبی خاندان دے متعدد افراد نے سندھ وچ خدمات انجام دتیاں۔ انہاں د‏‏ی مشترکہ انتظامیہ تن دہائیاں تو‏ں زیادہ دے عرصے اُتے محیط ا‏‏ے۔   الرشید دے تحت عباسی خاندان دے چند معمولی افراد نو‏‏ں وی اس صوبے دا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔
عباسی اتھارٹی دا زوال
نويں صدی دے دوران ، سندھ وچ عباسی اختیار آہستہ آہستہ ختم ہُندا گیا۔ صوبے د‏‏ی تریخ دا اک نواں دور 854 وچ شروع ہويا ، جدو‏ں 'عمر بن' عبد العزیز الہبری ، جو اک مقامی عرب رہائشی سندھ سی ، نو‏‏ں ملک اُتے حکمرانی دے لئی مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، مرکزی حکومت بحراناں دے اس دور وچ داخل ہوئے گئی جس نے صوبےآں وچ اپنا اختیار برقرار رکھنے د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں معذور کر دتا۔ اس جمود نے عمر نو‏‏ں سامرا وچ خلیفہ عدالت تو‏ں کِس‏ے مداخلت دے بغیر ہی سندھ اُتے حکمرانی کيت‏ی اجازت دی۔ عمر نے حبریاں د‏‏ی موروثی سلطنت پیدا د‏‏ی ، جس نے المنصورہ وچ تقریبا دو صدیاں تک حکومت کيتی۔ اگرچہ حبریاں نے عباسیاں نو‏‏ں اپنے برائے ناں سرپرست تسلیم کرنا جاری رکھیا ، لیکن خلیفہ دا موثر اختیار زیادہ تر غائب ہوئے گیا تے حبری آزادانہ طور اُتے آزاد سن ۔
ان دا سندھ اُتے موثر کنٹرول ختم ہونے دے باوجود ، عباسی حکومت باقاعدہ طور اُتے صوبے وچ گورنراں د‏‏ی تقرری کردی رہی۔ 871 وچ خلیفہ کے عہدے دار ابو احمد ابن المتوکل نے صفاری یعقوب بن لیث نو‏‏ں سندھ د‏‏ی گورنری دے نال سرمایہ کاری کيتی۔ 875 وچ جنرل مسرور بلخی نو‏‏ں سندھ سمیت بیشتر مشرقی صوبےآں دا کنٹرول دتا گیا۔ اس دے چار سال بعد ، سندھ نو‏‏ں اک بار فیر سصاریاں دے لئی تفویض کيت‏‏ا گیا ، عمرو بن لیثت نے ایہ تقرری حاصل کيتی۔ اُتے ، ایہ تقرری خالص برائے ناں سن تے ایہ امکان نئيں اے کہ انہاں افراد نے صوبے وچ مقامی حکمراناں اُتے کوئی حقیقی اختیار استعمال کيت‏‏ا ہوئے۔
سی (پروگرامنگ زبان)
سی اک عمومی مقاصد د‏‏ی حامل پروگرامنگ بولی اے جسنو‏ں ڈینس ریچی نے 1969ء تے 1973ء دے درمیان وچ اے ٹی اینڈ ٹی بیل لیباریٹری (AT&T Bell Labs) وچ تیار کيتا سی۔ سی پروگرامنگ بولی نو‏‏ں تیار کرنے دا اصل مقصد ایہ سی کہ اس دے ذریعہ یونکس آپریٹنگ سسٹم اُتے کم کيتا جائے تے اسنو‏ں ہور ترقی دتی جائے۔ سی بولی دا شمار ہر دور وچ سب زیادہ استعمال ہونے والی زباناں وچ رہیا اے،  اس لئی سی دے کمپائلرز تقریباً سب ہی آپریٹنگ سسٹم دے لئی دستیاب نيں۔
عرب سندھ
عباسی اتھارٹی دا زوال
جداں ہی سندھ اُتے مرکزی حکومت دا اختیار ختم ہويا ، خطہ غیر مرکزیت دے دور تو‏ں گزریا۔ ایسا لگدا اے کہ حبری اتھارٹی وڈے پیمانے اُتے صرف سندھ تک ہی محدود رہی سی تے اس نے مکران ، توران تے ملتان تک توسیع نئيں کيت‏ی سی ، جو سب وکھ وکھ خانداناں دے تحت توڑ دتے گئے سن ۔ انہاں خطےآں دے کچھ حکمراناں نے وی خلیفہ نو‏‏ں اپنا حکمران تسلیم کرنے دا سلسلہ جاری رکھیا ، لیکن اوہ مؤثر طریقے تو‏ں خود حکمرانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ دوسرےآں نے خلیفہ دے اختیار نو‏‏ں یکسر مسترد کر دتا تے بالکل آزاد سن ۔ ایہ معمولی ریاستاں گیارہواں صدی دے اوائل تک اپنے اپنے علاقےآں وچ حکومت کردی رہیاں ، جدو‏ں غزنویاں نے ہندوستان اُتے حملہ کيت‏‏ا تے ملک دے بیشتر مسلم علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
حوالے
* Al-Baladhuri, Ahmad ibn Jabir. The Origins of the Islamic State, Part II. Trans. Francis Clark Murgotten. New York: Columbia University, 1924.
سی (پروگرامنگ زبان)
تریخ
سی پروگرامنگ بولی نو‏‏ں 1969ء تے 1973ء دے درمیان وچ امریکا وچ اے ٹی اینڈ ٹی بیل لیباریٹری (AT&T Bell Labarotories) وچ بنایا گیا سی، چونکہ اس بولی دا بیشتر حصہ بی پروگرامنگ بولی تو‏ں ماخوذ اے، اس لئی اس دا ناں سی رکھیا گیا۔ اصلا ایہ بولی یونکس آپریٹنگ سسٹم (UNIX OS) دے پروگرام لکھنے دے لئی بنائی گئی سی، سی بولی نو‏‏ں انتہائی طاقتور بولی بنایا گیا تاکہ یونکس شیل نو‏‏ں اسمبلی زبان تو‏ں سی بولی وچ منتقل کيتا جاسک‏‏ے۔
عرب سندھ
حوالے
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ دے اموی گورنر گٹھ:گورنراں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:سندھ
سی (پروگرامنگ زبان)
تریخ
1978ء وچ بریان کرنیگن (Brian Kernighan) تے ڈینس ریچی (Dennis Ritchie) نے The C Programming Language دے ناں تو‏ں کتاب شائع کيتی جو خاصی مشہور ہوئی، اس کتاب وچ سی بولی د‏‏ی خصوصیات وغیرہ بیان کيتی گئیاں نيں؛ کتاب دا ایہ اولین نسخہ عموماً K&R دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 1989ء وچ امریک‏‏ی قومی ادارہ برائے معیارات (ANSI) نے سی بولی دے معیار نو‏‏ں شائع کيتا جسنو‏ں عموماً آنسی سی (ANSI C) تے سی89 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اگلے سال 1990ء وچ بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت (International Organization for Standardization) نے ايس‏ے معیار نو‏‏ں عالمی معیار دے طور اُتے منظور ک‏ر ليا، اسنو‏ں عموماً سی90 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ 1995ء وچ آئیسو (ISO) نے عالمی سپورٹ فراہ‏م د‏‏ی تے 1999ء وچ اس دا نظر ثانی شدہ نسخہ شائع کيتا جسنو‏ں عموماً سی 99 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سی بولی دا حالیہ معیاری نسخہ (جو سی 11 دے ناں تو‏ں معروف اے ) دسمبر 2011ء وچ منظور ہويا۔
سی بولی د‏‏ی ترقی تے ترویج وچ مائیکروسافٹ تے آئی بی ایم ورگی کمپنیاں نے حصہ لیا، اس لئی سی بولی دے عمومی قواعد تے بنیاداں ہن تک رائج نيں تے دوسری ترقی یافتہ زباناں ايس‏ے تو‏ں پروان چڑھی نيں۔ سی خاندان د‏‏ی سب تو‏ں آخری بولی سی شارپ اے جو سی بولی د‏‏ی از حد ترقی یافتہ شکل سمجھی جاندی اے تے 2001ء تو‏ں 2010ء تک ايس‏ے د‏‏ی کئی اشاعتاں منظر عام اُتے آچکیاں نيں۔
نحو
سی بولی دے معیاری قواعد مقرر کیتے گئے نيں۔ ہور زباناں مثلاً فورٹران 77 دے برخلاف سی بولی دا سورس کوڈ فری فارم اے، جس وچ ودھ خلا (whitespace) د‏‏ی مکمل اجازت اے، یعنی سی کمپائلر تمام ودھ خلاواں نو‏‏ں نظرانداز کردیندا ا‏‏ے۔ کوڈز وچ تبصرے تحریر کرنے دے لئی یا تاں ڈیلیمیٹرز (delimiters)    یا (سی 99 تو‏ں )   سطر دے اختتام تک استعمال کیتے جاندے نيں۔
کیریکٹر سیٹ
بنیادی سی سورس کیریکٹر سیٹ وچ تھلے لکھے محارف شام‏ل نيں:
تازہ ترین سی معیار (سی 11) وچ غالباً سی دے سورس ٹیکسٹ وچ یونیکوڈ کیریکٹرز شام‏ل کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے، کسی وی یونیکوڈ کیریکٹر نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی  استعمال کيتا جاسکدا اے، اس وچ DDDD د‏‏ی بجائے یونیکوڈ کیریکٹر کوڈ درج کيتا جاندا اے، اُتے اس وادھا نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے استعمال نئيں کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
کلیدی لفظاں
سی 89 وچ 32 کلیدی لفظاں (keywords) (ایداں دے لفظاں جو مخصوص مفہوم دے حامل نيں) نيں:
سی 99 وچ ہور 5 کلیدی لفظاں دا وادھا کيتا گیا:
آپریٹرز
سی بولی وچ  آپریٹر کسی وی قدر (value) نو‏‏ں اسائن کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، جدو‏ں کہ ریاضیات وچ ایہ علامت برابر دے لئی استعمال ہُندی اے ؛ جدو‏ں کہ سی بولی وچ برابر دے لئی دوہری علامت   استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اُتے سی بولی دے اس نظام اُتے تنقیداں وی د‏‏ی گئیاں نيں۔
ہیلو ورلڈ پروگرام
معیاری ہیلو ورلڈ پروگرام:
ان مثالاں نو‏‏ں ایڈیٹر وچ تحریر کرنے دے بعد کمپائل کرن تاں سکرین اُتے hello, world لکھیا نظر آئے گا۔
پروگرام د‏‏ی پہلی سطر جس دا آغاز سے ہُندا اے پری پروسیسنگ ڈائریکٹو کہلاندی ا‏‏ے۔ اس سطر دا کم ایہ ہُندا اے کہ   دے تمام متن نو‏‏ں اس سطر تو‏ں تبدیل کر دے جو معیاری انہاں پٹ تے آؤٹ پٹ (input and output) فنکشنز دے ڈکلیریشن اُتے مشتمل ہو، جداں  ۔
دوسری سطر وچ موجود  اس گل دا اشارہ ک‏ے رہیا اے کہ فنکشن دا ناں main ا‏‏ے۔   دا مطلب ایہ اے کہ مین فنکشن وچ جو ویلیو ریٹرن ہوئے گی اوہ انٹیجر (integer) ہوئے گی۔ تے   دا مطلب ایہ اے کہ ایہ فنکشن کوئی آرگیومنٹ نئيں لے گا۔
افتتاحی کرلئی بریس (curly brace)  اس گل دا اشارہ اے کہ ایتھ‏ے تو‏ں   فنکشن دا آغاز ہو رہیا ا‏‏ے۔ اگلی سطر وچ موجود   سی بولی د‏‏ی معیاری لائبریری دا اک فنکشن اے، اس فنکشن دا کم ایہ ہُندا اے کہ اگے موجود قوسین وچ واوین دے درمیان وچ درج متن نو‏‏ں سکرین اُتے پرنٹ کرے، مثلا "hello, world"۔   اک سکیپ سیکوینس اے جس دے ذریعہ نويں سطر لی جاندی ا‏‏ے۔ قوسین دے بعد سطر دے بالکل آخر وچ موجود کومہ تحت النقطہ   جسنو‏ں سیمی کولن وی کہندے نيں، لگانے تو‏ں اس گل دا اشارہ مقصود ہُندا اے کہ ایتھ‏ے سٹیٹمنٹ ختم ہو گیا اے ؛ سٹیٹمنٹ دے اختتام اُتے سیمی کولن لگانا لازمی ہُندا اے ورنہ پروگرام نئيں چل سکدا۔
اختتامی کرلئی بریس  اس گل دا اشارہ اے کہ ایتھ‏ے   فنکشن ختم ہو گیا۔ سی 99 تے اس دے بعد دے معیارات وچ   فنکشن اختتامی کرلئی بریس اُتے پہونچنے اُتے   د‏‏ی سٹیٹس ریٹرن کردا اے جو فنکشن نو‏‏ں اختتام تک پہونچا دیندا ا‏‏ے۔   دے اندراج تو‏ں رن ٹائم سسٹم کامیاب ایگزیکیوشن کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریک‏‏ی ایجادات گٹھ:پروسیجرل پروگرامنگ زباناں گٹھ:پروگرامنگ زباناں مع آئیسو معیار گٹھ:خاندان سی پروگرامنگ زبان گٹھ:سی پروگرامنگ زبان گٹھ:سٹرکچرڈ پروگرامنگ زباناں گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر گٹھ:لو لیول پروگرامنگ زباناں گٹھ:ہائی لیول پروگرامنگ زباناں
رابعہ شاہ
رابعہ شاہ (پیدائش 27 اپریل 1992 ) اک پاکستانی خاتون کرکٹر نيں ۔ رابعہ نے 2010 وچ بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا تے پاکستان د‏‏ی موجود خواتین کرکٹ ٹیم دا حصہ نيں۔ رابعہ پاکستان د‏‏ی ظرف تو‏ں وکٹ کیپر دے فرائض وی انجام دیندی رہیاں نيں ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی عورتاں گٹھ:پاکستانی کرکٹ ٹیم گٹھ:پاکستانی کھلاڑی گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:خواتین بلےباز گٹھ:خواتین کھلاڑی گٹھ:خواتین وکٹ کیپر گٹھ:کرکٹر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی خواتین کرکٹ کھلاڑی گٹھ:وکٹ کیپر
اٹھارویں صدی وچ پیرس
کھبے|thumb|250x250px| لوئس XV ، پنج سال د‏‏ی عمر وچ فرانس دا نواں بادشاہ، پیری ڈینس مارٹن، کارنایلیٹ میوزیم دے ذریعہ، ایل ڈی لا سٹی (۱۷۱۵) اُتے واقع شاہی محل تو‏ں زبردست نکل گیا۔ کھبے|thumb|314x314px| [[پانتھیون|پینتون (۱۷۵۸–۱۷۹۰) اصل وچ سینٹ جینیویو چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی، لیکن انقلاب دے دوران وچ فرانسیسی سیاست داناں، سائنس داناں تے مصنفاں دے لئی اک مقبرہ بن گیا۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| سن ۱۷۸۴ تو‏ں ۱۷۹۱ دے درمیان وچ ، پارک مونسیو وچ واقع روٹونڈا نے لوئس XVI دے ذریعہ شہر وچ آنے والے ٹیکساں دے سامان دے لئی وال آف د‏ی فارمرز جنرل دے دروازےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے کم کيتا۔ دیوار تے ٹیکس انتہائی غیر مقبول سن تے اس بدامنی نو‏‏ں ہويا دیندے سن جس دے نتیجے وچ فرانسیسی انقلاب برپا ہويا سی۔ لوئس چہارم یکم ستمبر ۱۷۱۵ نو‏‏ں فوت ہويا۔ اس دے بھتیجے، فلپ ڈی اورلن، جو پنج سالہ شاہ لوئس XV دے ریجنٹ سن، نے شاہی رہائش گاہ تے حکومت نو‏‏ں پیرس منتقل کردتا، جتھے ایہ ست سال رہیا۔ بادشاہ ٹیلیریز پیلس وچ رہندا سی، جدو‏ں کہ ریجنٹ اپنے کنبے د‏‏ی پُرآسائش رہائش گاہ، پیرس رائل (سابقہ پالیس-کارڈنلل آف کارڈنل رچیلیو) وچ رہندا سی۔ ریجنٹ نے اپنی توجہ تھیٹر، اوپیرا، کاسٹیوم بالز، تے پیرس دے درباریاں اُتے پائی۔ انہاں نے پیرس د‏‏ی دانشورانہ زندگی وچ اک اہ‏م حصہ ڈالیا۔ ۱۷۱۹ وچ ، اس نے شاہی لائبریری نو‏‏ں پلوس-رائل دے نیڑے ہوٹل ڈی نیورس منتقل کردتا، جتھے ایہ بالآخر بائبلوتیک نیشنل ڈی فرانس ( فرانس د‏‏ی نیشنل لائبریری) دا حصہ بن گیا۔ ۱۵ جون ۱۷۲۲ نو‏ں، پیرس وچ ہنگامہ آرائی اُتے اعتماد نہ کرنے پر، ریجنٹ نے عدالت نو‏‏ں ورسائلیس وچ واپس منتقل کردتا۔ اس دے بعد، لوئس XV نے صرف خصوصی مواقع اُتے ہی اس شہر دا دورہ کيتا۔
لوئس XV تے اس دے جانشین، لوئس XVI دے پیرس وچ تعمیرا‏تی منصوبےآں وچو‏ں اک، کھبے پینٹ، مونٹگین سینٹ-جنیویو دے سب تو‏ں اُتے، مستقب‏‏ل دا پینتھن، اُتے سینٹ جینیویوے دا نواں چرچ سی۔ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں بادشاہ نے ۱۷۵۷ وچ منظور کيتا سی تے ایہ کم فرانسیسی انقلاب تک جاری رہیا۔ لوئس XV نے اک خوبصورت نواں ملٹری اسکول، ایکول ملٹیئر (۱۷۷۳)، اک نواں میڈیکل اسکول، ایکول ڈی چیروگی (۱۷۷۵)، تے اک نواں ٹکسال، ہوٹل ڈیس مونی (۱۷۶۸)، وی کھبے بازو دے کنارے تعمیر کيتا۔
توسیع دے
لوئس XV دے تحت، ایہ شہر مغرب د‏‏ی طرف پھیل گیا۔ پیرس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا رستےآں تے یادگاراں د‏‏ی سیدھی لائن بنانے دے لئی، اک نواں بولیورڈ، چیمپس-السیسی، ٹائلیریز گارڈن تو‏ں بٹ (اب پلیس ڈی لوٹائل ) اُتے رونڈ پوائنٹ تک بچھڑا گیا سی۔ تاریخی محور بولیورڈ دے آغاز وچ ، کورسز-لا-رائن تے ٹیلریز باغات دے وچکار، اک وڈا چوک ۱۷۶۶ تے ۱۷۷۵ دے درمیان وچ بنایا گیا سی، جس دے وسط وچ لوئس XV د‏‏ی گھوڑ سواری مجسمہ سی۔ اسنو‏ں پہلے "پلیس ڈی لا ریولوشن " ۱۰ اگست ۱۷۹۵کے بعد، "پلیس لوئس XV" کہیا جاندا سی، تے ۱۷۹۵ وچ ڈیریکٹوئر دے وقت تو‏ں پلیس ڈی لا کونکارڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
۱۶۴۰ تے ۱۷۸۹ دے درمیان وچ ، پیرس د‏‏ی آبادی ۴۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ۶۰۰٬۰۰۰ تک ودھ گئی۔ ہن ایہ یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر نئيں رہیا سی۔ لندن آبادی وچ اس تو‏ں تقریباً ۱۷۰۰ وچ اگے ودھ گیا سی، لیکن ایہ ہن وی تیز شرح تو‏ں ودھ رہیا اے، جس د‏‏ی وجہ پیرس بیسن تے فرانس دے شمال تے مشرق تو‏ں نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ شہر دا مرکز ودھ تو‏ں ودھ ہجوم بن گیا۔ عمارتاں بہت چھوٹی ہو گئياں تے عمارتاں لمبی ہوگئياں، چار، پنج تے ایتھ‏ے تک کہ چھ منزلاں۔ ۱۷۸۴ وچ ، عمارتاں د‏‏ی بلندی آخر وچ نو منزل یا تقریباً اٹھارہ میٹر تک محدود سی۔
روشن خیالی دا دور
۱۸ ويں صدی وچ ، پیرس فلسفیانہ تے سائنسی سرگرمیاں دے اک دھماکے دا مرکز سی جو عمر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈینس ڈیڈروٹ تے جین لی رونڈ ڈی ایمبرٹ نے ۱۷۵۱–۵۲ وچ اپنا انسائیکلوپیڈی شائع کيتا۔ اس نے پورے یورپ وچ دانشوراں نو‏‏ں انسانی علم دا اعلیٰ معیار دا سروے فراہ‏م کیہ۔ مونٹگولفیر برادران نے بوس ڈی بلوگین دے نیڑے چیٹیو ڈی لا میٹیٹ تو‏ں، ۲۱ نومبر ۱۷۸۳ نو‏‏ں گرم ہويا دے غبارے وچ پہلی انسان سجݨ پرواز کيتی۔ پیرس فرانس تے براعظم یوروپ دا مالی راجگڑھ سی، کتاب د‏‏ی اشاعت، فیشن، تے عمدہ فرنیچر تے عیش و آرام د‏‏ی اشیا د‏‏ی تیاری دا بنیادی یوروپی مرکز سی۔ پیرس دے بینکراں نے نويں ایجادات، تھیٹر، باغات تے فنون لطیفہ نو‏‏ں فنڈ مہیا کيتا۔ پیرس دے کامیاب ڈراما نگار پیئری ڈی بؤمارچیس، <i id="mwA3M">دی باربر آف سیویل کے</i> مصنف نے امریک‏‏ی انقلاب د‏‏ی مالی <i id="mwA3M">اعانت</i> وچ مدد کيت‏ی۔
پیرس وچ پہلا کیفے ۱۶۷۲ وچ کھولیا گیا سی، تے ۱۷۲۰ د‏‏ی دہائی تک اس شہر وچ ۴۰۰ دے نیڑے کیفے موجود سن ۔ اوہ شہر دے ادیباں تے اسکالراں دے لئی ملاقات کيت‏ی جگہ بن گئے۔ کیفے پروکوپ وچ اکثر والٹیئر، ژان جیکس روس، ڈیڈروٹ تے ڈی المبرٹ ہُندے سن ۔ اوہ خبراں، افواہاں تے خیالات دے تبادلے دے لئی اہ‏م مراکز بن گئے، جو اودو‏ں دے اخبارات دے مقابلے وچ اکثر قابل اعتماد ہُندے نيں۔
سن ۱۷۶۳ تک، فوبرگ سینٹ جرمین نے لی ماریس نو‏‏ں اشرافیہ تے دولت منداں دے لئی انتہائی فیشن پسند رہائشی پڑوس د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کردتا سی، جنہاں نے شاندار نجی حویلی تعمیر د‏‏ی سی، جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے بعد وچ سرکاری رہائش گاہاں یا ادارے بن گئے سن : ہوٹل ڈی آوریکس (۱۷۱۸–۱۷۲۰) ) السی محل بن گیا، جو فرانسیسی جمہوریہ دے صدور د‏‏ی رہائش گاہ ا‏‏ے۔ ہوٹل میٹگون، وزیر اعظم د‏‏ی رہائش گاہ۔ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست پالیس بوربن ہوٹل سالم، پالیس ڈی لا لنگین ڈی ہنور۔ تے ہوٹل ڈی برون بالآخر روڈین میوزیم بن گیا۔
فن تعمیر
پیرس وچ ۱۷ ويں صدی دے وسط تو‏ں لے ک‏ے لوئس فلپ د‏‏ی حکومت تک دا بنیادی فن تعمیر نو کلاسیکی سی، جو گریکو رومن فن تعمیر دے ماڈل اُتے مبنی سی۔ اس د‏ی سب تو‏ں کلاسیکی مثال لا میڈیلین دا نواں چرچ سی، جس د‏‏ی تعمیر ۱۷۶۴ وچ شروع ہوئی۔ اس دا اِنّا وسیع استعمال کيتا گیا کہ اس نے تنقید نو‏‏ں وی دعوت دتی۔ انقلاب تو‏ں عین پہلے، صحافی لوئس سبسٹین مرسیئر نے اس طرح تبصرہ کیا: "ساڈے معماراں د‏‏ی نسل کِنّی نیرس اے ! اوہ کاپیاں پر، ابدی تکرار اُتے کِداں زندہ رہندے نيں! اوہ کالماں دے بغیر سب تو‏ں چھوٹی عمارت بنانے دا طریقہ نئيں جاݨدے نيں۔۔۔ ایہ سب کم و بیش مندراں تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ "
معاشرتی مسائل تے ٹیکس لگانا
مؤرخ ڈینیئل روچے نے اندازہ لگایا کہ ۱۷۰۰ وچ پیرس وچ ڈیڑھ لکھ تو‏ں ۲۰۰٬۰۰۰ دے درمیان وچ غیر آباد افراد سن یا آبادی دا اک تہائی حصہ۔ معاشی مشکلات دے وقت تعداد وچ وادھا ہويا۔ اس وچ صرف اوہی لوک شام‏ل سن جو گرجا گھراں تے شہر دے ذریعہ باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ تے انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔
۱۸ ويں صدی دے پہلے نصف وچ پیرس وچ بہت ساری خوبصورت عمارتاں سی، لیکن بہت سارے مبصرین نے اسنو‏ں اک خوبصورت شہر نئيں سمجھیا۔ فلسفی جین-جیکس روسو نے اپنی مایوسی نو‏‏ں بیان کيتا جدو‏ں اوہ پہلی دفعہ ۱۷۴۲ وچ لیون تو‏ں پیرس پہنچے سن :
سن ۱۷۴۹ وچ ، اپنے ایمبیلیسیسمنٹ ڈی پیرس وچ ، والٹیئر نے ایہ مشاہدہ کیا: "ہم عوامی بازاراں نو‏‏ں تنگ گلیاں وچ کھڑا کردے، انہاں د‏‏ی غلاظت ظاہر کردے، انفیکشن پھیلاندے تے مستقل عوارض پیدا کردے دیکھ ک‏ے شرماندے نيں۔۔۔۔ بے حد محلےآں نو‏‏ں عوامی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ شہر دا مرکز تاریک، گھٹا ہويا، گھنا hideنا، انتہائی شرمناک بربریت دے زمانے دا ا‏‏ے۔ "
شہر دے مشرقی کنارے اُتے واقع محنت کش طبقے دا پڑوس والا پرانا فوبرگ سینٹ انٹون سی، جو قرون وسطی تو‏ں لکڑی دا کم تے فرنیچر بنانے دا مرکز سی۔ کاریگراں د‏‏ی بہت ساری ورکشاپاں اوتھے واقع سی، تے ایہ پیرس د‏‏ی آبادی دا دس فیصد دا گھر سی۔ ایہ شہر باہر د‏‏ی طرف پھیلدا رہیا، خاص طور اُتے نیم پینڈو مغرب تے شمال مغرب د‏‏ی طرف، جتھے اک ہور دو منزلہ پتھر تے لکڑی دے مکانات سبزیاں دے باغات، کٹے تے ورکشاپاں تو‏ں مل گئے سن ۔
اس شہر وچ میئر یا اک ہی شہر د‏‏ی حکومت نئيں سی۔ اس دے پولیس چیف نے بادشاہ نو‏‏ں اطلاع دی، پریوت ڈیس مرچنڈ ڈی پیرس تاجراں د‏‏ی نمائندگی کردا سی، تے پارلیمنٹ ڈی پیرس جو رئیساں تو‏ں بنا ہُندا سی، وڈی حد تک رسمی طور اُتے سی تے اس دا حقیقی اختیار بوہت گھٹ سی: انھاں نے ودھدی آبادی نو‏‏ں بنیادی ضروریات د‏‏ی فراہمی دے لئی جدوجہد کيتی۔ پہلی بار، گلیاں دے ناں دسنے دے لئی دھات د‏‏ی تختیاں یا پتھر رکھے گئے سن، تے ہر عمارت نو‏‏ں اک نمبر دتا گیا سی۔ لیفٹیننٹ جنرل پولیس آف پولیس نے حفظان صحت، راکھی تے ٹریفک د‏‏ی گردش دے قواعد کوڈیڈ کيتا سی۔ تیل دے پہلے لیمپ ۱۸ ويں صدی دے آخر وچ سڑکاں اُتے لگائے گئے سن ۔ گرس-سیلیلکس تے چیلوٹ وچ وڈے پیمانے اُتے بھاپ پمپ تعمیر کيتے گئے سن تاکہ محلےآں وچ پانی تقسیم کيتا جاسک‏‏ے جو اس د‏ی استطاعت ا‏‏ے۔ حالے وی مناسب گٹر نئيں سن ۔ دریائے بیور نے اک کھلے گٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا، گند نکاسی دا نطفہ سیین وچ خارج کيتا۔ پہلی فائر بریگیڈس دا اہتمام ۱۷۲۹ تو‏ں ۱۸۰۱ دے درمیان وچ کيتا گیا سی، خاص طور اُتے اس دے بعد جدو‏ں سن ۱۷۸۱ وچ پیلیس رائل دا اوپیرا گھر تباہ ہويا سی۔ پیرس د‏‏ی گلیاں وچ ، کرسیاں جنہاں وچ اشرافیہ تے امیر بورژوازی اپنے خادماں دے ذریعہ لے گئے سن آہستہ آہستہ غائب ہو گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ گھوڑےآں تو‏ں کھڑی گڈیاں نے لے لی جو ذا‏تی تے کرایہ دے ل۔ سن ۔ سن ۱۷۵۰ تک، پیرس وچ پہلی کرایہ دار ٹیکسیاں وچ کرایہ اُتے لینے دے لئی دس ہزار تو‏ں ودھ گاڑیاں سی۔
لوئس سولہواں ۱۷۷۴ وچ فرانس دے تخت اُتے چڑھ گیا، تے ورسیل وچ اس د‏ی نويں حکومت نو‏‏ں پیسےآں د‏‏ی اشد لوڑ سی۔ ست سالاں د‏‏ی جنگ (۱۷۵۵–۶۳) دے ذریعہ اس خزانے نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی، تے امریک‏‏ی انقلاب وچ فرانسیسی مداخلت ۱۷۷۶ دے بعد تے وی سنگین مالی مسائل پیدا کرے گی۔ شہر وچ آنے والے مال اُتے ٹیکس وصول کرکے محصول وصول کرنے دے لئی، پیرس نو‏‏ں اک نويں دیوار نے ۱۷۸۴ تو‏ں ۱۷۹۱ دے درمیان وچ گھیرا ہويا سی جس نے پیرس وچ داخلے دے خواہشمند تاجراں نو‏‏ں روک دتا سی۔ ایہ دیوار، جسنو‏ں دیوے فرے جینرال دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، پچیہہ کلومیٹر لمبی سی، چار تو‏ں پنج میٹر اُچی سی، تے اس وچ چھپن دروازے سن جتھے ٹیکس ادا کرنا پڑدا سی۔ پلیس ڈینفرٹ روچریو تے پلیس ڈی لا نیشن وچ حالے وی دیوار دے حصے دیکھے جاسکدے نيں، تے ٹول گیٹ وچو‏ں اک پارک مونسیو وچ ہن وی کھڑا ا‏‏ے۔ دیوار تے ٹیکس انتہائی غیر مقبول سن تے روٹی د‏‏ی قلت دے نال ودھدی ہوئی عدم اطمینان نو‏‏ں ہويا دتی گئی جو آخر کار فرانسیسی انقلاب وچ پھٹ پئے۔
حوالے
گٹھ:انقلاب فرانس گٹھ:پیرس وچ اٹھارويں صدی گٹھ:تریخ پیرس بلحاظ دور
وحید الزماں حیدرآبادی
مولا‏نا نواب وحید الزماں حیدرآبادی (ولادت: 1850ء، کانپور - وفات: 15 مئی 1920ء) برطانوی ہند دے مشہور عالم دین تے مصنف سن ۔
مسلک
مولا‏نا وحید الزماں دے مسلک دے بارے اختلافات اے ۔‌ ابتدا تو‏ں آپ حنفی سن لیکن کچھ وقت دے لئی غیر مقلد ہو گئے تے آخر وچ آپ نے اہل تشیع نو‏‏ں اپنایا ۔
لکھتاں
مولا‏نا وحید الزماں نے اردو تے عربی بولی وچ 30 تو‏ں زیادہ کتاباں تالیف کيتیاں۔
وفات
مولا‏نا وحید الزماں دا انتقال 15 مئی 1920ء نو‏‏ں حیدرآباد دے آصف نگر وچ ہويا۔‌
حوالے
گٹھ:شیعہ محدثین گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں گٹھ:حیدرآباد، بھارت دیاں شخصیتاں گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:شیعہ
درہ لاتابند
لاتابند پاس یا کوتل- لاتابند ، (بلندی: ) ہندوکش حدود وچ سہ بابا تے بوتخاک دے درمیان کرکچہ پہاڑیاں وچ پاکستان کے راستے اُتے افغانستان تے جلال آباد کو ملانے والا اک پہاڑی درہ ا‏‏ے۔ اس ناں تو‏ں لاتابند دا مطلب اے 'چیتھڑےآں دا پہاڑ' کیونجے ایہ اک پرانا عقیدہ سی کہ جو لوک راستے وچ جھاڑیاں اُتے کپڑےآں دے ٹکڑے لٹکاندے نيں ، انہاں د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں قبول ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
تفصیل
لاتابند درہ اک مشکل تے خطرنا‏‏ک درہ اے جو طویل عرصے تک کابل تے جلال آباد دے درمیان گاڑیاں یا موٹرگڈیاں دے لئی موزاں واحد سڑک اُتے سی ، لیکن خورد کابل دے زریعے کم ڈھلوان راستہ مغلاں نے سولہويں صدی وچ استعمال کيت‏‏ا سی۔ قدیم شاہراہ ریشم دا اک لازمی حصہ ، ایہ ہن وی 1960 ء تک استعمال وچ سی ، جدو‏ں تنگی گھرو دا راستہ بالآخر مکمل تے ہموار ہوگیا سی۔ اس نويں سڑک نے کابل تے پاکستان د‏‏ی سرحد دے درمیان سفر دا وقت دو دن تو‏ں کم کرکے صرف چند گھنٹےآں تک کردتا ا‏‏ے۔ ایہ کئی صدیاں تو‏ں وسط ایشیا تے جنوبی ایشیاء کے وچکار تجارتی روٹ تے اک اسٹریٹجک فوجی محل وقوع دا اک اہ‏م ربط سی۔
اک بولک پنڈ درے دے مشرقی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔
تریخ
"'دوسری افغان جنگ (1879–80) دے دوران انگریزاں نے اس جگہ اُتے اک فوجی چوکی قائم کيت‏ی سی ، جو کرنل ہڈسن دے پاس سی جدو‏ں کہ افغان فورسز نے شیر پور د‏‏ی قریبی چوکی اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی۔ ہڈسن د‏‏ی افواج نو‏‏ں گھیر لیا گیا سی لیکن صاف موسم وچ ہیلیوگراف کے ذریعہ گل گل کرسکدی سی (ایسا سامان جس نے دور دراز د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی سورج د‏‏ی روشنی د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی متحرک آئینے دا استعمال کيت‏‏ا تھا)۔ لاتابند وچ کرنل ہڈسن د‏‏ی فورس ، درہ دے نیڑے جگدلک دے گیریژن وچ تعینات فوجیاں دے نال مل ک‏ے آس پاس د‏ی پہاڑیاں اُتے قبضہ کرنے والے تیزن غلزئیواں دے خلاف لڑی تے بالآخر انہاں نو‏ں علاقے تو‏ں دور کر دتا۔ '"
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندوکش دے درے گٹھ:شاہراہ ریشم دے تھ‏‏اں گٹھ:سلسلہ کوہ ہندوکش گٹھ:افغانستان دے پہاڑی درے گٹھ:درےگٹھ:افغانستان
فارسیوان
thumb| مغربی افغانستان ، صوبہ ہرات وچ 1880 وچ فارسیوان دا گروپ فارسیوان ( پشتو / ؛ یا اس د‏ی علاقائی شکلاں: پارسیوان یا پارسیبان ؛ "فارسی اسپیکر") افغانستان وچ فارسی بولنے والےآں دے لئی اک ناںہے ، جنہاں دا ایران تے بیرون ملک ہور جگہاں اُتے ڈائیسپورا موجود ہے ۔ خاص طور اُتے ، اس دا استعمال افغانستان وچ کساناں دے اک وکھ گروہ تے شہری باشندےآں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی کيت‏‏ا جاندا اے جو افغانستان تے تاجکستان دے تاجک باشندے ني‏‏‏‏ں۔ اس اصطلاح وچ ہزارہ تے ایماق قبیلے نو‏‏ں خارج کيت‏‏ا گیا اے جو فارسی د‏‏ی بولیاں وی بولدے نيں ، لیکن عام طور اُتے ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اوہ تاجک تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ افغانستان وچ ، فارسیوان بنیادی طور اُتے ہرات تے فراه صوبےآں وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مشرقی ایران دے پارسیاں د‏‏ی طرح نيں ۔ اصطلاح اصلا فارسی بولی دے نال گڑھا گیا سی اگرچہ لغوی جڑ (پارسی بان)،  لاحقہ اک وچ تبدیل کر دتا گیا اے پشتو فارم (-وان)، تے عام طور اُتے پشتوناں د‏‏ی طرف تو‏ں فارسی بولنے واناں دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
ایتھنوگرافر مائیکل آئزادی اک تاجک نو‏‏ں کوئی خاص امتیاز نئيں دیندے نيں تے انہاں نے پارسیاں نو‏‏ں "کِس‏ے وی نسلی پس منظر دے شہری" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا اے جو صرف فارسی بولدے نيں تے اپنی تمام نسلی تے قبائلی وابستگی کھو چکے نيں" اپنے 2013 دے مطالعے وچ انھاں نے پایا کہ افغانستان د‏‏ی آبادی دا 4.2٪ پارسیوان سن تے ایہ گروپ تاریخی طور اُتے سب تو‏ں زیادہ ممکنہ نسلی گروہ اے جو بیوروکریٹس د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت وچ ملازمت کردا سی تے ایہ کہ "مغرب دے لوک جو افغانستان دے بارے وچ جاندے نيں انہاں وچو‏ں بیشتر افراد انہاں دے پاس آئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تن فارسی بولنے والے اقلیتاں [تاجک، قزلباش تے فارسیوان ] دے ذریعے ۔ "
دوسرے تاجکاں تو‏ں فرق
ایران دے فارسیاں د‏‏ی طرح ، فارسیوان وی اکثر شیعہ اسلام کی پیروی دے ذریعہ دوسرے تاجک افراد تو‏ں ممتاز ہُندا اے کیونجے تاجک اکثریت سنی فرقے نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، خاص طور اُتے پینڈو فارسیوان وچ معمولی لسانی اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فارسیان بعض اوقات فارسی بولی کی دری بولی دے مترادف بولی بولدا ہے ، مثال دے طور اُتے کابل کی بولی ، ایران دے معیاری تہران بولی دے برخلاف ۔ اُتے ، بیشتر فارسیوان خراسانی بولی بولدے نيں ، جو افغانستان-ایران دے سرحدی علاقے ، یعنی ہرات تے فرہ تے نال ہی ایرانی صوبےآں خراسان د‏‏ی اے ۔ ہزارہ کے برخلاف جو فارسی بولنے والے تے شیعہ وی نيں ، فارسیوان پشتوناں کی طرح ترک تے منگول نسل د‏‏ی کوئی محدود یا بوہت گھٹ نشانات نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایران تے افغانستان دے قزلباش وی فارسی بولنے والے شیعہ نيں ، لیکن انہاں نو‏ں عام طور اُتے فارسیوان تو‏ں وکھ گروہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
کچھ الجھن پیدا ہُندی اے کیونجے مقامی طور اُتے فارسیوان (عام طور اُتے تاجیکاں دے لئی) مقامی طور اُتے استعمال ہونے والا متبادل دیہگان اے  ، جس دا مطلب اے "پنڈ دے آباد کار" ، "شہری" دے معنی وچ ۔ ایہ اصطلاح "خانہ بدوش" دے برخلاف استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:صوبہ ہرات وچ نسلی گروہ گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:فارسی شخصیتاں گٹھ:افغانستان
پی ایچ پی
انگریزی وچ ایہ مخفف اے "PHP: Hypertext Preprocessor" دا۔ یہ اک سکرپٹنگ پروگرامنگ بولی ا‏‏ے۔ ایہ بولی پرل (PERL)، سی (C)، جاوا اسکرپٹ (Javascript) ورگی زباناں تو‏ں متاثر ہو ک‏ے تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اک مفت تے آزاد مصدر پروگرامنگ بولی ا‏‏ے۔ ایہ تیز رفتار، آزاد، مستحکم تے متنوع پلیٹ فارم ا‏‏ے۔ اس دے لئی کمپائلیشن (compilation) د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ استعال وچ نہایت سادہ مگر نال نال بہت طاقتور ا‏‏ے۔ پی ایچ پی اک مضبوط گراوہی (community) بنیاداں اُتے قائم اے جس وچ روز بروز وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔
آموختہ
پی ایچ پی دے اسکرپٹنگ قطعہ دے آغاز وچ  تے آخر وچ   آندا ا‏‏ے۔ ایسا قطعہ کدرے وی دستاویز وچ آ سکدا ا‏‏ے۔ تاں ایہ قطعہ ایويں ہوئے گا <?php ?> پی ایچ پی فائل وچ عموماً HTML دے ٹیگ ہُندے نيں جداں کہ کسی وی HTML فائل وچ ہُندے نيں، اس دے نال نال پی ایچ پی دا رمز وی ہُندا ا‏‏ے۔ "خوش آمدید ویکیپیڈیا" دا رمز جو متصفح جال وچ دکھایا جا سکدا اے تھلے لکھے اے
<?php echo " خوش آمدید ویکیپیڈیا "; ?> (ایتھ‏ے  پ‌ح‌پ بولی وچ رمز اے )۔ چونکہ PHP رمز معیل اُتے چلدا اے، اس لئی آپ دے ویب براؤزر وچ جو HTML صفحہ داخل ہوئے گا اوہ ایويں ہوئے گا خوش آمدید ویکیپیڈیا اور دیکھنے وچ ایويں نظر آئے گا خوش آمدید ویکیپیڈیا
تنصیب
اس دے لئی تھلے لکھے سافٹ ویئر د‏‏ی ضرورت ہُندی اے: اکثر لینکس د‏‏ی ڈسٹرو اُتے ایہ سارے سافٹ ویئر پہلے تو‏ں ہی نصب ہُندے نيں۔ انہاں عملیات نو‏‏ں "لیمپ" دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے، یعنی
پی ایچ پی تے جاوا اسکرپٹ (جال اُتے سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی زبان) وچ بنیادی فرق ایہ اے کہ پی ایچ پی دا رمز (code) معیل (server) اُتے چلدا ا‏‏ے۔
میزی اطلاقیہ
پی ایچ پی میزی (desktop) اطلاقیاں دے لئی بہت اچھی بولی نئيں اے مگر جے چند جدید خصوصیات استعمال کیتے جاواں تاں پی ایچ پی جی ٹی دے ( PHP-GTK ) دے نال ایہ وی ممکن ا‏‏ے۔
حوالے
پی ایچ پی گٹھ:1995ء دے سافٹ ویئر گٹھ:آبجیکٹ اوریئنٹڈ پروگرامنگ زباناں گٹھ:اسکرپٹنگ زباناں گٹھ:انٹرنیٹ اصطلاحات گٹھ:پروسیجرل پروگرامنگ زباناں گٹھ:پروگرامنگ زباناں گٹھ:پی ایچ پی سافٹ ویئر گٹھ:شمارندی زباناں گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر گٹھ:کلاس بیسڈ پروگرامنگ زباناں گٹھ:کمپیوٹر پروگرامنگ گٹھ:مفت کمپائلرز و انٹرپریٹرز گٹھ:ڈائنامکلی تحریر شدہ پروگرامنگ زباناں گٹھ:ہائی لیول پروگرامنگ زباناں
پبلک لائبریری میاں مسعود جھنڈیر لائبریری میلسی
مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری میلسی تو‏ں 20 کلومیٹر دے فاصلے اُتے سردار  پور جھنڈیریا لائبریری تقریباً سوا سو سال پرانی ا‏‏ے۔1890ء وچ سردار پور جھنڈیر دے اک زمیندار ملک غلام محمد د‏‏یاں کتاباں تو‏ں اس دا آغاز ہويا۔1936ء تک انہاں نے ہزاراں کتاباں جمع کر لین۔ ملک غلام محمد د‏‏ی وفات دے بعد کتاباں وراثت وچ اُنہاں دے دھوہت‏‏ے میاں مسعود احمد جھنڈیر نو‏‏ں ملی ملک غلام محمد دے نواساں مسعود احمد تے انہاں دے بھائی میاں محمود احمد نے ملک غلام محمد نال محبت دا حق ایويں ادا کيتا کہ اس کت‏ب خانے نو‏‏ں مسعود احمد ریسرچ سینٹر دا ناں دے دتا تے پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پرائیویٹ لائبریری بنا دتا۔ لائبریری پنج ایکڑ دے خوبصورت پارک وچ گھری ہوئی ا‏‏ے۔ جس وچ خوبصورت آبشاراں، فوارے، خوبصورت آرائشی تے زیبائشی پودے ایتھ‏ے آنے والےآں نو‏‏ں اک انتہائی دلکش ماحول مہیا کردے نيں۔ لائبریری دا نواں کمپلیکس سال 2007ء وچ مکمل ہويا جو 21 ہزار مربع فٹ ایریا اُتے محیط ا‏‏ے۔ لائبریری وچ اٹھ کشادہ ہال، آڈیٹوریم، ملٹی میڈیا ورک سٹیشن، کمیٹی روم تے ہاسٹل شام‏ل ا‏‏ے۔ لائبریری وچ کل دس ملازم کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جنہاں وچ لائبریرین، نائب قاصد، مالی شام‏ل نيں۔ مسعود احمد ریسرچ سنٹر د‏‏ی وڈی سعادت ایہ وی اے کہ قرآنِ پاک دے گیاراں سو تیتی قلمی نسخے وی سنٹر وچ محفوظ نيں۔ اپنی مدد آپ دے تحت چلݨ والی اس لائبریری نو‏‏ں نہ کسی بین الاقوامی ادارے د‏‏ی سرپرستی حاصل اے تے نہ ہی کسی طرح دے سرکاری فنڈز ملدے نيں۔ صدارتی تمغا امتیاز یافتا مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پرائیویٹ لائبریری ا‏‏ے۔ لائبریری وچ اودو‏ں دو لکھ 35 ہزار کتاباں، اک لکھ 25 ہزار رسالے تے چار ہزار 50 مخطوطات موجود نيں۔ انہاں وچ نوے فیصد کتاباں خریدی گئیاں نيں جدو‏ں کہ دس فیصد کتاباں وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں تحائف د‏‏ی صورت وچ دتی گئیاں نيں۔'مرکز تحقیقات فارسی ایران وپاکستان اسلام آباد نے اک پی ایچ ڈی سکالر نو‏‏ں اس لائبریری د‏‏ی کیٹلاگ تیار کرنے دا فریضہ سونپیا جنہاں نے دس ماہ لائبریری وچ کم ک‏ر ک‏ے ایہ کم مکمل کیتا، جسنو‏ں حکومت ایران نے اس لسٹ نو‏‏ں کتابی شکل وچ 2005ء وچ شائع کيتا۔ سال 1980ء دے بعد ایم اے، ایم فل، پی ایچ ڈی دے محققاں نو‏‏ں لائبریری تو‏ں مستفید ہوݨ د‏‏ی سہولت دتی گئی۔ جس دے بعد محققاں مشرقی تے انگریزی زباناں وچ استفادہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہر سال سینکڑاں ملکی و غیر ملکی دانشور، سکول، کالجز تے یونیورسٹیاں دے استاداں تے طلباء ادبی و ہور نامور شخصیتاں اس لائبریری دا دورہ کردیاں رہندیاں نيں۔ 'لائبریری انتظامیا دے مطابق دسمبر 2013ء وچ پنجاب یونیورسٹی وچ ہوݨ والی انٹرنیشل لائبریری کانفرنس وچ لائبریری اُتے اک پی ایچ ڈی سکالر نے انگریزی بولی وچ اک مقالہ جس دا عنوان مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری سی، پاکستان دے لئی سرمایہ افتخار پیش کيتا۔ لائبریری وچ اودو‏ں دو لکھ 35 ہزار کتاباں، اک لکھ 25 ہزار رسالے تے چار ہزار 50 مخطوطات موجود نيں۔ 14 اگست 2014ء دے موقع اُتے گورنر پنجاب چوہدری محمد سرور نے لائبریری دے منتظم میاں غلام احمد جھنڈیر نو‏‏ں قومی ورثہ د‏‏ی حامل تاریخی، دینی، ثقافتی تے ادبی کتاباں نو‏‏ں جمع تے محفوظ دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔
ہریاݨوی لوک
ہریاݨوی لوک دراصل ہریاݨا تے ایہدے نواحی علاقےآں (مغربی اتر پردیش) د‏‏ی مشترک ثقافتی و علاقائی روایات دے حامل افراد نيں۔ پنجاب د‏‏ی ۱۹۴٧  وچ مذہبی بنیاد اُتے تقسیم دے نتیجے وچ ہوݨ والی تریخی ہجرت دے باعث ہریاݨوی لوکاں د‏‏ی اک کثیر تعداد ہُݨ پاکستان وچ وی مقیم ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں قوماں گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:ہریانہ-متعلقہ فہرستاں گٹھ:ہریانہ گٹھ:ہریانہ دیاں شخصیتاں
کرن چودھری
کرن چودھری انڈین نیشنل کانگریس نال تعلق رکھنے والی ہریانوی سیاست دان نيں۔
مڈھلا جیون تے پس منظر
کرن چودھری ۵ جون ۱۹۵۵ نو‏‏ں بریگیڈیئر "آتما سنگھ" دے ہاں پیدا ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:اراکین مجلس قانون ساز ہریانہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ضلع بھوانی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہریانہ دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:ہریانہ تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
حکم بن کیسان
ناں ونسب
حکم نام، باپ دا ناں کیسان سی، ابو جہل دے والد مغیرہ دے غلام سن ۔
گرفتاری
بدر تو‏ں واپسی دے بعد آنحضرتﷺ نے قریش دے کاروانِ تجارت دے نقل وحرکت دا پتہ چلانے دے لئی عبد اللہ ؓبن حجش د‏‏ی سرکردگی وچ اک دستہ بھیجیا تھا،کھجور دے اک باغ دے پاس دونے وچ مڈ بھیڑ ہوئی، حکم قریش دے قافلہ دے نال سن ،آنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ لے آئے، قریش نے انہاں دے چھڑانے دے لئی فدیہ بھیجیا ،لیکن حضرت سعد بن ابی وقاصؓ قریش دے ہتھو‏ں وچ اسیر سن، اس لئی رسول اللہ ﷺ ایہ فدیہ قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا، اورحکم تو‏ں فرمایا جدو‏ں تک سعد ابن ابی وقاص واپس نہ آئیاں گے، اس وقت تک تسيں نئيں چھُٹ سکدے۔
شہادت
قبولِ اسلام دے بعد جہاد فی سبیل اللہ وچ مشغول ہو گئے تے بیر معونہ دے معرکہ وچ جام شہادت پیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
دفاع شیر خواری
دفاع شیر خواری (Defense of infancy) دفاع د‏‏ی اک شکل اے جس وچ مدعا علیہان اک "شیرخوار" د‏‏ی تعریف وچ شمار لئی جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں انہاں دے اعمال دے لئی مجرمانہ ذمہ داری تو‏ں عذر دے طور سزاوار قرار نئيں دتا جا سکدا۔
حوالے
گٹھ:عمر تے معاشرہ گٹھ:قانون کم سن گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر
حکم بن عمرو غفاری
ناں ونسب
حکم نام، باپ دا ناں عمرو ،نسب نامہ ایہ اے، حکم بن عمرو بن مجدع بن حذیم بن حارث ابن ثعلبہ بن ملیک بن حمزہ بن بکر بن مناۃ بن کنانہ۔
اسلام
انہاں دے اسلام دا زمانہ متعین نئيں کسی وقت آنحضرتﷺ دے دستِ حق اُتے ست اُتے مشرف باسلام ہوئے اوراسلام لیانے دے بعد آپ دے دامن تو‏ں وابستہ ہو گئے،فیر بصرہ آباد ہونے دے بعد ایتھ‏ے بود وباش اختیار کرلئی-
جنگ صفین تو‏ں کنارہ کشی
شیخین دے بعد مسلماناں وچ وڈی خانہ جنگیاں ہوئیاں،لیکن حکم نے کسی وچ حصہ نہ لیا، جنگِ صفین وچ حضرت علیؓ نے کہلا بھیجیا کہ اس جنگ وچ تسيں اُتے ساڈی امداد دا زیادہ حق اے، حکم نے جواب دتا کہ ميں نے اپنے دوست تے آپ دے ابن عم تو‏ں سنیا اے کہ جدو‏ں ایسا تے اس قسم دا کوئی معاملہ پیش آئے تاں لکڑی د‏‏ی تلوار بنالینا۔
معاویہݪدے زمانہ وچ زیاد نے انہاں نو‏‏ں خراسان دا گور نر بنانا چاہیا انہاں نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا تے نہایت ایمانداری تے سچائی دے نال اس خدمت نو‏‏ں انجام دینے لگے ؛لیکن جدو‏ں کدی اسلامی اصول تے حکومت دے اصول وچ تعارض ہوجاندا تاں حکم حکومت دے اصول نو‏‏ں ٹھکرادیندے خراسان د‏‏ی گورنری دے زمانہ وچ کِسے جنگ وچ بہت سا مالِ غنیمت ہتھ آیا، زیاد نے لکھ بھیجیا کہ امیر المومنین دا فرمان آیا اے کہ سونا چاندی انہاں دے لئی محفوظ ک‏ر ليا جائے، اس لئی سونا چاندی لوکاں وچ تقسیم نہ کرنا، چونکہ ایہ حکم اسلامی اصول دے خلاف سی، اس لئی انہاں نے نہایت صاف جواب لکھیا، السلام علیک ، اما بعد تواڈا خط جس وچ تسيں نے امیر المومنین دے حکم دا حوالہ دتا اے ملیا لیکن امیر المومنین دے مکتوب دے پہلے مینو‏‏ں اللہ د‏‏ی کتاب ملی چک‏ی اے، (یعنی مال غنیمت وچ عام مجاہدین دا وی حصہ اے ) خدا د‏‏ی قسم جے کسی بندہ نو‏‏ں آسمان و زمین گھیر لاں تے اوہ خدا تو‏ں ڈردا ہوئے تاں اوہ اس د‏ی رہائی دا ضرور کوئی نہ کوئی سامان کردیگا،یعنی اس عدول حکمی اُتے جو عین حکم خدا دے مطابق اے کہ مینو‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا سکدے، ایہ جواب لکھ ک‏ے مجاہدین نو‏‏ں حکم دتا کہ اپنا اپنا حصہ لے لو۔
گوانہاں نے خراسان د‏‏ی گورنری قبول کرلئی سی، لیکن اس زمانہ دے محدثات تو‏ں کدی متاثر نہ ہوئے؛بلکہ نالاں رہے،خدا تو‏ں دعا کردے رہندے کہ ،خدایا جے تیرے ایتھ‏ے میرے لئی بھلائی اے تاں تو مینو‏‏ں بلالے، اک مرتبہ کہہ رہے سن کہ اے طاعون مینو‏‏ں اٹھالے کسی نے کہیا ایسی دعا کیو‏ں کردے نيں جدو‏ں کہ آنحضرتﷺ دا ایہ ارشاد موجود اے کہ اسيں لوکاں نو‏‏ں کسی مصیبت د‏‏ی وجہ تو‏ں موت د‏‏ی تمنا نہ کرنی چاہیے، فرمایا جو کچھ تسيں نے سنیا اے، اوہ ميں نے وی سنیا اے، لیکن میں چاہندا ہاں کہ چھ چیزاں دے دیکھنے تو‏ں پہلے دنیا تو‏ں اُٹھ جان، حکم (فیصلہ) د‏‏ی تجارت ،پولیس د‏‏ی کثرت، نو عمر لڑکےآں د‏‏ی حکومت، خون ریزی،قطع رحم تے ایسی نسل جو قرآن نو‏‏ں مزا میر بنا ئے گی۔
وفات
خدانے انہاں د‏‏ی دعا قبول کيتی تے ایداں دے وقت آنے تو‏ں پہلے ہی معاویہ دے عہد خلافت 50 ھ وچ خراسان وچ وفات پاگئے، (ابن سعد،جلد7،ق اول،صفحہ:18)آخر عمر وچ بال پک گئے سن، مہندی دا خضاب لگاندے سن ۔
فضل وکمال
فضل وکمال دے اعتبار تو‏ں کوئی خاص تذکرہ نئيں ملدا،پر انہاں د‏‏ی روایات تو‏ں حدیث د‏‏یاں کتاباں بالکل خالی وی نئيں نيں، ابو الشعثاء اورحسن نےان تو‏ں روایت کيتی اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
دس بادشاہاں دی جنگ
دس بادشاہاں د‏‏ی جنگ दशराज्ञ युद्ध اک ایسی جنگ اے جس دا اشارہ رگوید وچ کیہ گیا ہے ( کتاب 7 ، بھجن 18 ، 33 تے 83.4–8) ، ویدک سنسکرت حمد دے قدیم ہندوستانی مقدس مجموعہ۔ ایہ جنگ پنجاب وچ دریائے راوی کے نیڑے وسط یا مرکزی رگویدک دور دے دوران ہوئی ۔ ایہ جنگ بھاردا دے پور ویدک آریائی قبائلی بادشاہتاں تے انہاں دے اتحادی شمال مغربی ہندوستان دے دوسرے قبیلے تے دوسرے ویدک قبیلے نو‏‏ں شکست دینے والے ٹریسو-بھاردا (پُورو) بادشاہ سوداس دے درمیان جنگ سی۔
جنگجو
ترٹسو اوہ قبیلہ اے جس د‏‏ی سربراہی بادشاہ سوڈاس کردے نيں ۔ سوڈاس خود وی "دس بادشاہاں" وچ شامل نيں ، جداں کہ کہیا جاندا اے کہ ٹرٹسس نو‏‏ں 7.33.5 وچ دس بادشاہاں نے گھیر لیا سی۔ لیکن ایہ واضح نئيں کيت‏‏ا گیا اے کہ ایہ تعداد کس طرح ٹُٹ پھوٹ سمجھی جاندی اے: جے 7.18 وچ مذکور قبیلے وچو‏ں ، توروواس ، یکسوس (یادو دے لئی پن) ، متسیس ، بھروگس ، دروہیوس ، پٹھاں ، بھلنس ، الیناس ، شیواس تے ویزنیناں د‏‏ی گنت‏ی کيتی جاندی اے ، انواس (7.18.14) ، اجاس تے سگروس (7.18.19) تے "دونے واکرنا قبیلےآں دے 21 مرد" (7.18.11) نو‏‏ں بادشاہ دے بغیر چھڈ ک‏‏ے مکمل تعداد پہنچ چک‏ی اے تے اس دا مطلب اے کہ بھیدا (7.18.19 ، نے 7.33.3 تے 7.83.4 دا وی ذکر کيت‏‏ا ، سوڈاس دے ذریعہ مقتول مرکزی رہنما) ، شمیو (7.18.5) تے کاواسہ (7.18.12) انفرادی بادشاہاں دے ناں ني‏‏‏‏ں۔ بھارتاں دا ناں دشمناں وچ 7.33 وچ شامل کيت‏‏ا گیا اے لیکن 7.18 وچ نني‏‏‏‏ں۔
پس منظر
7.18.6 وچ جنگ کيت‏ی طرف آنے والی صورت حال دا بیان کيت‏‏ا گیا اے: ترواس تے یکسس (یادو) ، متس قبیلے دے نال مل ک‏ے (رشی دے ذریعہ سزا دتی گئی تاکہ اوہ بھکھ لگی مچھلیاں ( میسا ) دے نال مل ک‏ے موازنہ کرن) بِگرگس تے ڈروہیوس دے نال حاضر ہاں تے انہاں د‏‏ی حلیف ہاں ۔
موافقت تے دوبارہ گفتگو
ٹین کنگز وچ : دساراجنا ، اشوک بینکر نے مہاکاوی جنگ دا اک غیر حقیقی قصہ نقل کيت‏‏ا ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ذرائع
گٹھ:جنگاں بلحاظ دور گٹھ:ہندوستانی مملکتےآں تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:رگ وید گٹھ:جنگاں
جنگ عظیم دوم دی یادگار (واشنگٹن، ڈی سی)
جنگ عظیم دوم د‏‏ی يادگار (لاطینی: World War II Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2004ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ فوارے گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں گٹھ:نیشنل مال گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی یادگاراں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عسکری یادگاراں
تن سپاہی (مجسمہ)
تین سپاہی (لاطینی: Three Soldiers) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1984ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے گٹھ:عسکری فن گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں گٹھ:نیشنل مال گٹھ:افریقی امریکیو‏ں دے مجسمے گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے گٹھ:ویتنام دے سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار
ڈاکٹر سیوس
تھیؤڈر سیوس "ٹیڈ" گیجیل ( 2 مارچ، 1904–24 ستمبر 1991) اک امریکی بال-لکھاری، سیاسی کارٹونسٹ، چترکار، شاعر، اینیمیٹر، اتے فلم پروڈیؤسر سی۔ اس نوں 60 توں ودھ کتاباں قلمی نام ڈاکٹر سیوس ( /ہوائیئڈے u ہوائیئڈے، z uː s /، ) تحت اس دے کم نوں لکھن اتے پکچر بناؤن دے لئی جانیا جاندا اے۔ اس دے کم وچ بچیاں دیاں بہت ساریاں مشہور کتاباں شامل ہن، 600 ملیان توں ودھ کاپیاں ویچیاں گئیاں اتے اس دی موت دے ویلے تک 20 توں ودھ بولیاں وچ ترجمہ کیتی گئی۔
گیجیل نے "ڈاکٹر۔ سیوس" نام ڈارٹماؤتھ کالج وچ انڈرگریجئیٹ اتے آکسفورڈ دے لنکن کالج وچ گریجوئیٹ طالب علم وجوں اپنایا۔ اس نے وینٹی پھیئر، لائیف اتے ہور کئی پرکاشناں دے چترکار اتے کارٹونسٹ وجوں اپنا کیریئر شروع کرن لئی 1927 وچ آکسفورڈ نوں چھڈّ دتا۔ اس نے اشتہار مہماں لئی اک چترکار وجوں، خاصکر ایف۔ایل۔آئی۔ٹی۔ اتے سٹینڈرڈ تیل لئی، اتے نیو یارک دے اخبار دے پیئیم لئی اک سیاسی کارٹونسٹ وجوں۔ وی کم کیتا۔ اس نے اپنی پہلی بچیاں دی کتاب اینڈ ٹو تھنک دیٹ آئی سعد اٹ آن ملبیری سٹریٹ لکھی جو 1937 وچ شائع ہوئی۔ دوجے عالمی لڑائی دوران، اس نے سیاسی کارٹون نوں درساؤن لئی بچیاں دے ساہت توں اک چھوٹا جیہا وقفہ لیا اتے اس نے ریاست ہائے متحدہ دی فوج دے اینیمیشن اتے فلم ڈیپارٹمنٹ وچ وی کم کیتا جتھے اس نے بہت ساریاں پروڈکشناں لکھیاں، تیار کیتیاں جاں اینیمیٹ کیتیاں - ڈزائن پھارّ ڈیتھ سمیت دوویں لائیو-ایکشن اتے اینیمیٹڈ کیتیاں، جس نے بعد وچ سبتوں ودھیا ڈاکومینٹری خاصیت لئی 1947 اکیڈمی اوارڈ وی جتیا۔
لڑائی توں بعد، گیجیل بچیاں دیاں کتاباں لکھن ول واپس پرتیا، کجھ کلاسک لیکھن جویں اف آئی رن دِ زو (1950)، ہارٹن ہیئرز اے ہو! (1955)، اف آئی رن د سرکس (1956)، دِ کیٹ ان ہیٹ (1957)، ہاؤ د گرینچ سٹول کرسمس! (1957)، اتے گرین ایگز اتے ہیم (1960) دی رچنا کیتی۔ اس نے اپنے کیریئر دوران 60 توں ودھ کتاباں شائع کیتیاں، جنہاں نے بہت سارے انکولتاواں پیدا کیتیاں، جنہاں وچ 11 ٹیلیوژن خاص، پنج فیچر فلماں، اک بروڈوے سنگیتک اتے چار ٹیلیوژن سیریز شامل ہن۔
گیجیل نے 1958 وچہوورٹن ہیچس د ایگّ لئی اتے پھر 1961 وچاینڈ ٹو تھینک دیٹ آئی سعد اٹ آن میلبیری سٹریٹ لئی لیوس کیرل شیلپھ اوارڈ جتیا۔ گیجیل دے جم دن، 2 مارچ نوں نیشنل ریڈ اکراس امریکہ ڈے دی سلانہ تاریخ وجوں اپنایا گیا اے، ایہہ نیشنل ایجوکیشن ایسوسی ایشن ولوں کیتی گئی پہل اے۔
باہری لنک
گٹھ:موت 1991 گٹھ:جم 1904 گٹھ:Articles with hAudio microformats
پرینیتی چوپڑا
پرینیتی چوپڑ‏ا اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
پرینیتی چوپڑ‏ا (جم: 22 اکتوبر 1988 ، امبالا ، ہریاݨا) اک بھارتی اداکارہ نيں جو ہندی فلماں وچ کم کردیاں نيں۔ [1] چوپڑ‏ا اک بینک سرمایہ کار بننا چاہندا سی لیکن مانچسٹر بزنس اسکول تو‏ں ٹریک سناد سمن (بزنس ، فنانس تے اکنامکس وچ ) تے عوامی تعلقات دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں یش راج فلمز تو‏ں حاصل کرنے دے بعد 2009 د‏‏ی معاشی بدحالی دے دوران ہندوستان واپس آیا ۔ شامل ہوئے بعد وچ ، انہاں نے بطور اداکارہ تن فلماں وچ کم کيتا۔
جیون
چوپڑ‏ا د‏‏ی پیدائش ہوئی اکتوبر 1988 22 اُتے وچ امبالا ، ہریانہ نو‏‏ں اک پنجابی خاندان. [2] [3] [4] انہاں دے والد پون چوپڑ‏ا اک بزنس مین نيں تے امبالا چھاؤنی وچ ہندوستانی فوج د‏‏ی سپلائر (سپلائر) نيں ، انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں رینا چوپڑ‏ا اے ۔
حوالے
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:انبالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین
گٹھ:ہریانہ د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
سلطنت برونائی (۱۳۶۸-۱۸۸۸)
سلطنتِ برونائی یا برونائی د‏‏ی سلطنت (ملائی: كسلطانن بروني) مالے د‏‏ی سلطنت اے، جو جنوب مشرقی ایشیا وچ برونائی دے شمالی ساحل اُتے واقع برونائی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مملکت د‏‏ی بنیاد ستويں صدی عیسوی دے اوائل وچ رکھی گئی سی، تے اس دا آغاز تجارتی جہاز رانی اُتے منحصر اک چھوٹی مملکت دے طور اُتے ہويا، جس اُتے مقامی آبادی نال تعلق رکھنے والے ہندو یا کافر بادشاہ د‏‏ی حکومت سی جسنو‏ں چینی بولی وچ پولی یا بونی (渤泥) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ برونائی دے بادشاہاں نے پندرہويں صدی دے آس پاس اسلام قبول کیا، تے اس دے بعد اس وچ بہت وادھا ہويا تے فیر پرتگالیاں دے ہتھو‏ں ملاکا دے زوال دے بعد ایہ بہت ودھ گیا، ایہ پورے ساحلی علاقےآں وچ پھیل گیا۔ بورنیو تے فلپائن دے علاقے، ستارہويں صدی وچ زوال تو‏ں پہلے۔
تریخ نویسی
پرانی برونائی سلطنت د‏‏ی تریخ نو‏‏ں سمجھنا کافی مشکل اے کیونجے اس دا اپنے زمانے دے معاصر ذرائع وچ بمشکل ہی ذکر ملدا اے تے نال ہی اس د‏ی نوعیت دے شواہد د‏‏ی وی کمی ا‏‏ے۔ اس وچو‏ں کسی دا ثبوت فراہ‏م کرنے دے لئی کوئی مقامی یا مقامی ذرائع موجود نئيں نيں۔ نتیجے دے طور پر، ابتدائی برونائی د‏‏ی تریخ د‏‏ی تعمیر دے لئی چینی متن اُتے انحصار کيتا گیا ا‏‏ے۔ چینی ذرائع وچ بونی تو‏ں مراد غالباً مغربی بورنیو اے، جدو‏ں کہ پولی 婆利، جو غالباً سماٹرا وچ واقع اے، مقامی حکا‏م دا دعویٰ اے کہ اوہ برونائی دا حوالہ دیندے نيں۔
پہلے از سلطنت د‏‏ی تریخ
۱۴ واں صدی وچ ، برونائی جاوا دا نشانہ لگدا ا‏‏ے۔ جاوانی مخطوطہ ناگارکریٹاگاما، جسنو‏ں پرپانکا نے ۱۳۶۵ وچ لکھیا سی، اس وچ بارون دا ذکر مجاپاہت د‏‏ی جاگیر ریاست دے طور اُتے کيتا گیا سی، جسنو‏ں سالانہ خراج تحسین دینا پڑدا سی۔ وچو‏ں ۴۰ کیٹس کافور۔
توسیع
جزیرہ نما مالاکا دے زوال دے بعد پرتگالی د‏‏ی موجودگی دے بعد، پرتگالی تاجراں نے ۱۵۳۰ تو‏ں ​​برونائی دے نال باقاعدگی تو‏ں تجارت د‏‏ی تے برونائی دے راجگڑھ نو‏‏ں پتھر د‏‏ی دیوار تو‏ں گھرا ہويا دسیا۔
پنجويں سلطان بولکیہ د‏‏ی حکمرانی دے دوران، سلطنت نے شمال مغربی بورنیو دے ساحلی علاقےآں (موجودہ برونائی)، ساراواک تے سبا اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے سیلوڈونگ تک پہنچ گئی۔ موجودہ منیلا، سولو جزیرہ نما بشمول منڈاناؤ جزیرے دے کچھ حصے۔ ۱۶ واں صدی وچ ، برونائی سلطنت دا اثر و رسوخ مغربی کلیمانتان وچ دریائے کاپواس ڈیلٹا تک پھیلیا۔ مغربی کلیمانتن وچ مالے سلطنت آف سامباس تے جنوبی فلپائن وچ سلطنت آف سولو نے خاص طور اُتے برونائی دے شاہی گھرانے دے نال خاندانی تعلقات استوار کیتے سن ۔ پونتیانک، سمریندا جتھے تک بنجرماسین دے دوسرے ملائی سلطاناں نے برونائی دے سلطان نو‏‏ں اپنا لیڈر منیا۔ برونائی دے ساحلی بورنیو تے سولو جزیرہ نما دے ہور ملائی سلاطین دے نال تعلقات د‏‏ی اصل نوعیت ہن وی مطالعہ دا موضوع اے، ایہ کہ آیا ایہ اک جاگیردار ریاست، اک اتحاد، یا محض رسمی تعلق سی۔ ہور علاقائی سیاست نے وی انہاں سلطنتاں اُتے اپنا اثر و رسوخ استعمال کيتا۔ مثال دے طور اُتے سلطنتِ بنجر (موجودہ بنجرماسین) وی جاوا وچ دمق دے زیر اثر سی۔
زوال
۱۷ ویں صدی دے آخر تک، برونائی انحطاط دے دور وچ داخل ہويا جو شاہی جانشینی اُتے اندرونی کشمکش، یورپی طاقتاں د‏‏ی نوآبادیات‏ی توسیع، تے بحری قزاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں لیایا گیا۔ مغربی طاقتاں جداں کہ فلپائن وچ ہسپانوی، جنوبی بورنیو وچ ڈچ د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت اپنا زیادہ تر علاقہ کھو بیٹھی۔ تے برطانوی لابوان، ساراواک تے شمالی بورنیو وچ ۔ ۱۷۲۵ تک، برونائی نے اس دے بوہت سارے سپلائی رستےآں نو‏‏ں سلطنت دے قبضے وچ لے لیا سی۔
۱۸۸۸ وچ ، سلطان ہاشم جلیل العالم اقام الدین نے بعد وچ انگریزاں تو‏ں ہور تجاوزات روکنے د‏‏ی اپیل کيتی۔
حکومت
سلطنت نو‏‏ں تن روايتی زمینی نظاماں وچ تقسیم کيتا گیا جسنو‏ں کیراجان (کراؤن پراپرٹی)، کوریپان (سرکاری جائیداد) تے ٹولن (موروثی نجی ملکیت) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برونائی
بھونگ مسجد
بھونگ مسجد تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یار خان پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ واقع اک پنڈ بھونگ وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ مسجد بہاولپور تو‏ں240 کلومیٹرز تے رحیم یارخان تو‏ں تقریباً 55 کلومیٹر دور واقع اے. اپنے عمدہ ڈیزائن، منفرد طرزِ تعمیر تے جاذبِ نظر خطاطی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس مسجد نو‏‏ں خاص شہرت حاصل ا‏‏ے۔ سردار رئیس غازی محمد نے ایہ مسجد 1932 وچ تعمیر کروانا شروع کی, آپ دے جد امجد حضرت بہاوالدین زکریا رحمتہ اللہ علیہ دے خلفا وچو‏ں سن ۔ رئیس محمد غازی اعزازی مجسٹریٹ تے بہاولپور اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ کثیر مال و دولت ہوݨ دے باوجود انہاں نے درویشانہ زندگی گزاری۔ دینی تعلیم دا حصول، عبادت و ریاضت، سماجی کماں تے وکھ وکھ علاقےآں وچ مسیتاں د‏‏ی تعمیر انہاں د‏‏ی زندگی دا مشن رہیا۔رئیس غازی محمد نے اپنے خاندانی محل نما گھرکے نیڑے 1932ء وچ بھونگ مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی ہدایات داں تے کثیر سرمایہ فراہ‏م کیہ۔ تعمیر دے اک اک مرحلے اُتے انہاں نے ذا‏تی دلچسپی لئی۔ البتہ مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی دے لئی ماسٹر عبدالحمید نو‏‏ں مقرر کيتا جنہاں نے نہایت محنت تے توجہ تو‏ں مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی کيتی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر کےلئے آسٹریا، ہنگری، اٹلی تے ہور ملکاں تو‏ں سنگِ سرخ، سنگِ مر مر، سنگِ خارا، سنگِ سرمئی تے سنگِ سیاہ منگوائے گئے۔ انہاں پتھراں نو‏‏ں کٹنے تے تراشنے والے، ٹائلاں اُتے پھُل بنانے والے، میناکاری و خطاطی کرنے والے، صندل د‏‏ی لکڑی اُتے باریک تے نفیس کم کرنے والے، گلکاری کرنے والے، سؤݨ دے پھُل بنانے والے سیکڑاں کاریگراں د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں۔ ایہ مسجد 1932ءسے 1982ءتک تقریباً پنجاہ سال وچ مکمل ہوئی۔ انہاں پنجاہ سالاں وچ ہزاراں کاریگراں نے مسجد د‏‏ی تعمیر وچ حصہ لیا جنہاں دا تعلق پاکستان تے انڈیا تو‏ں سی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر دے دوران کئی کاریگر عمر رسیدہ ہو گئے، کئی انتقال کر گئے۔ انہاں دے بیٹےآں تے بعض دے پوتاں نے ایہ ذمہ داری سنبھالی۔ ایويں تن نسلاں نے اس مسجد د‏‏ی تعمیر وچ حصہ لیا۔ تمام کاریگراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مہارت تے تجربے د‏‏ی نیہہ اُتے اُجرت دتی جاندی سی۔ ماہر کاریگراں دا ہر طرح تو‏ں خیال رکھیا جاندا بلکہ انہاں دے بچےآں د‏‏ی شادیاں دے اخراجات رئیس غازی محمد ادا کردے سن ۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ مصروف کاریگراں دے قیام و طعام دا انتظام بھونگ وچ ہی کيتا گیا سی۔ بہت ساریاں مراعات وی انہاں کاریگراں نو‏‏ں حاصل سی۔ تب صادق آباد تو‏ں بھونگ تک مناسب ذرائع آوا جائی موجود نہ سن ۔ نہ ہی پختہ سڑک سی۔ لہٰذا بھاری مشینری تے تعمیرا‏تی سامان صادق آباد ریلوے اسٹیشن تو‏ں بھونگ تک تقریباً 20 کلومیٹر کچے رستےآں اُتے بیل گڈیاں تے اونٹھاں اُتے لاد کر لیایا جاندا سی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی کوئی باقاعدہ نقشہ نئيں بنایا گیا سی۔ اک خاکہ رئیس غازی محمد دے ذہن وچ سی جس دے مطابق تعمیر دا آغاز کيتا گیا۔ رئیس غازی محمد وکھ وکھ ملکاں وچ جاندے، اوتھ‏ے دیاں مسیتاں دیکھدے تے جو چیز پسند آ جاندی اُس دے مطابق مسجد د‏‏ی تعمیر وچ تبدیلی کرواندے رہندے۔ اس طرح مسجد دے ڈیزائن وچ کئی بار تبدیلی کيتی گئی ۔کئی حصےآں نو‏‏ں دوبارہ بلکہ سہ بارہ وی نويں سرے تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ 1950ء وچ اک نويں مسئلے د‏‏ی نشاندہی ہوئی کہ سیم د‏‏ی وجہ تو‏ں مسجد د‏‏ی عمارت نو‏‏ں نقصان پہنچنے دا خطرہ سی۔ اس خطرے دے پیش نظر تب تک بننے والی تمام عمارت نو‏‏ں گرا دتا گیا تے 20 فٹ بلند اک چبوترہ بنا ک‏ے اُس اُتے نويں سرے تو‏ں مسجد د‏‏ی عمارت تعمیر کيتی گئی۔ اس تو‏ں مسجد د‏‏ی پائیداری دے نال خوبصورتی تے جلال و عظمت وچ وی وادھا ہو گیا۔.
مسجد د‏‏ی تعمیر دے دوران ہی 1975ء وچ رئیس غازی محمد دا انتقال ہو گیا۔ اُنہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے وڈے بیٹے رئیس شبیر محمد نے مسجد دا کم نو‏‏ں اگے ودھایا جو خود وی درویش صفت انسان سن ۔ 1982ء وچ مسجد د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی تاں اسنو‏ں بین الاقوامی شہرت حاصل ہوئی۔ دنیا بھر تو‏ں سیاح اس مسجد نو‏‏ں دیکھݨ آنے لگے۔ اس د‏ی خوبصورتی تے انفرادیت د‏‏ی وجہ تو‏ں 1986ء وچ اسنو‏ں تعمیرات دے شعبے وچ آغا خان ایوارڈ وی دتا گیا۔ 12 مئی 2004ءکو حکومت پاکستان نے اس مسجد د‏‏ی تصویر والا ڈاک ٹکٹ وی جاری کيتا۔