موسى_علیہ_السلام
موسیٰ (علیہ السلام) دا مصر تو‏ں نکلنا
مصری نے جدو‏ں ایہ سنیا تاں ايس‏ے وقت فرعونیاں تو‏ں جاک‏ے ساری داستان کہہ سنائی۔ انھاں نے فرعون نو‏‏ں اطلاع دتی کہ مصری دا قاتل موسیٰ ا‏‏ے۔ فرعون نے ایہ سنیا تاں جلاد نو‏‏ں حکم دتا کہ موسیٰ نو‏‏ں گرفتار کرکے حاضر کرے۔ مصریاں دے اس مجمع وچ اک معزز مصری اوہ وی سی جو دل و جان تو‏ں حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نال محبت رکھدا تے اسرائیلی مذہب نو‏‏ں حق جاندا سی۔ ایہ فرعون ہی دے خاندان دا فرد سی تے دربارکا حاضر باش۔ اس نے فرعون دا ایہ حکم سنیا تاں فرعونی جلاداں تو‏ں پہلے ہی دربار تو‏ں نکل ک‏ے دوڑدا ہويا حضرت موسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے انہاں تو‏ں سارا قصہ بیان کيتا تے انہاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اس وقت مصلحت ایہی اے کہ خود نو‏‏ں مصریاں تو‏ں نجات دلایئے تے کسی ایداں دے مقام د‏‏ی طرف ہجرت کر جایئے جتھے انہاں د‏‏ی دسترس نہ ہوسک‏‏ے۔ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نے اس دے مشورہ نو‏‏ں قبول فرما لیا تے ارض مدین د‏‏ی جانب خاموشی دے نال روانہ ہوگئے۔ اس مقام اُتے ایہ گل قابل غور اے کہ قرآن عزیز نے اس شخص دے متعلق صرف اس قدرکہیا اے : { وَ جَآئَ رَجُلٌ مِّنْ اَقْصَا الْمَدِیْنَۃِ یَسْعٰی } ” تے شہر دے آخری کنارہ تو‏ں اک شخص دوڑدا ہويا آیا۔ “ مگر اساں اس دے اوصاف وچ ” شریف “ تے ” معزز “ ‘ دا وادھا کردتا تاں بقول نجار اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ قرآن حکیم نے اس آنے والے شخص دے متعلق دو صفات بیان کيتی نيں : وہ شہر دے آخری کنارے تو‏ں آیا سی تے عرب وچ مثل مشہور اے کہ الاطراف سکنی الاشراف (شہر دے کنارے شرفاء دے رہنے د‏‏ی جگہ نيں) اس نے آک‏ے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں ایہ کہیا { اِنَّ الْمَلَاَ یَاْتَمِرُوْنَ بِکَ لِیَقْتُلُوْکَ } ” بیشک بھری جماعت تیرے قتل دا مشورہ کررہی اے “ اور ایہ ظاہر اے کہ ایہ علم ايس‏ے شخص نو‏‏ں ہوسکدا اے جو فرعون تے اس دے ارکان دے درمیان نمایاں حیثیت رکھدا ہوئے۔ { وَ دَخَلَ الْمَدِیْنَۃَ عَلٰی حِیْنِ غَفْلَۃٍ مِّنْ اَھْلِھَا فَوَجَدَ فِیْھَا رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلٰنِ ھٰذَا مِنْ شِیْعَتِہٖ وَ ھٰذَا مِنْ عَدُوِّہٖ فَاسْتَغَاثَہُ الَّذِیْ مِنْ شِیْعَتِہٖ عَلَی الَّذِیْ مِنْ عَدُوِّہٖ فَوَکَزَہٗ مُوْسٰی فَقَضٰی عَلَیْہِ قَالَ ھٰذَا مِنْ عَمَلِ الشَّیْطٰنِ اِنَّہٗ عَدُوٌّ مُّضِلٌّ مُّبِیْنٌ قَالَ رَبِّ اِنِّیْ ظَلَمْتُ نَفْسِیْ فَاغْفِرْلِیْ فَغَفَرَلَہٗ اِنَّہٗ ھُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِیْمُ قَالَ رَبِّ بِمَآ اَنْعَمْتَ عَلَیَّ فَلَنْ اَکُوْنَ ظَھِیْرًا لِّلْمُجْرِمِیْنَ فَاَصْبَحَ فِی الْمَدِیْنَۃِ خَآئِفًا یَّتَرَقَّبُ فَاِذَا الَّذِی اسْتَنْصَرَہٗ بِالْاَمْسِ یَسْتَصْرِخُہٗ قَالَ لَہٗ مُوْسٰٓی اِنَّکَ لَغَوِیٌّ مُّبِیْنٌ فَلَمَّآ اَنْ اَرَادَ اَنْ یَّبْطِشَ بِالَّذِیْ ھُوَ عَدُوٌّ لَّھُمَا قَالَ یٰمُوْسٰٓی اَتُرِیْدُ اَنْ تَقْتُلَنِیْ کَمَا قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْاَمْسِ اِنْ تُرِیْدُ اِلَّآ اَنْ تَکُوْنَ جَبَّارًا فِی الْاَرْضِ وَ مَا تُرِیْدُ اَنْ تَکُوْنَ مِنَ الْمُصْلِحِیْنَ وَ جَآئَ رَجُلٌ مِّنْ اَقْصَا الْمَدِیْنَۃِ یَسْعٰی قَالَ یٰمُوْسٰٓی اِنَّ الْمَلَاَ یَاْتَمِرُوْنَ بِکَ لِیَقْتُلُوْکَ فَاخْرُجْ اِنِّیْ لَکَ مِنَ النّٰصِحِیْنَ فَخَرَجَ مِنْھَا خَآئِفًا یَّتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِیْ مِنَ الْقَوْمِ الظّٰلِمِیْنَ } ” تے آیا شہر دے اندرجس وقت بیخبر ہوئے سن اوتھ‏ے دے لوک فیر پائے اس وچ دو مرد لڑدے ہوئے ‘ ایہ اک اس دے رفیقاں وچ تے ایہ دوسرا اس دے دشمناں وچ ۔ فیر فریاد د‏‏ی اس تو‏ں اس نے جو سی اس دے رفیقاں وچ اس دے مقابلہ وچ جو سی اس دے دشمناں وچ ‘ فیر مکا ماریا اسنو‏ں موسیٰ نے فیر اسنو‏ں تمام کردتا ‘ بولا ایہ ہويا شیطان دے کم تو‏ں بیشک اوہ دشمن اے بہکانے والا صریح۔ موسیٰ بولا اے میرے رب ميں نے برا کيتا اپنا ‘ سو بخش مینو‏‏ں فیر اسنو‏ں بخش دتا بیشک اوہی اے بخشنے والا مہربان۔ بولا اے رب جداں تاں نے فضل کردتا مجھ اُتے فیر وچ کدی نہ ہواں گا مددگار گناہ گاراں دا فیر صبح نو‏‏ں اٹھا اس شہر وچ ڈردا ہويا انتظار کردا ہويا فیر ناگہاں دیکھیا کہ جس نے کل مدد منگی سی اوہ اج فیر فریاد کردا اے اس تو‏ں کہیا موسیٰ نے ‘ بیشک تاں بےراہ اے صریح فیر جدو‏ں چاہیا کہ ہتھ ڈالے اس اُتے جو دشمن سی انہاں دونے دا ‘ بول اٹھا فریاد کرنے والا اے موسیٰ کيتا تاں چاہندا اے کہ خون کرے میرا جداں خون کرچکيا اے کل اک جان دا ‘ تیرا ایہی جی چاہندا اے کہ زبردستی کردا پھرے ملک وچ تے نئيں چاہندا کہ ہو صلح کرادینے والا تے آیا شہر دے پرلے سرے تو‏ں اک مرد دوڑدا ہويا ‘ کہیا اے موسیٰ دربار والے مشورہ کردے نيں تیرے متعلق کہ تینو‏ں مار ڈالاں سو نکل جا وچ تیرا بھلا چاہنے والا ہون۔ فیر نکلیا اوتھ‏ے تو‏ں ڈردا ہويا راہ دیکھدا ‘ بولا اے رب بچا لے مینو‏‏ں اس قوم بےانصاف تاں۔ “ { وَ قَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّیْنٰکَ مِنَ الْغَمِّ وَ فَتَنّٰکَ فُتُوْنًا } ” تے تاں نے اک شخص نو‏‏ں مار ڈالیا فیر اساں تینو‏ں غم تو‏ں نجات دتی تے جانچا تینو‏ں معمولی جانچنا۔ “