cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریاست جموں تے کشمیر دی تریخ
کشمیریاں نے اک حصے نو‏‏ں آزاد کروالیاجوکہ آزادکشمیرکے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔یکم جنوری1948 کوپنڈت نہرو اقوام متحدہ دے دفتر جا پہنچے۔ مکروفریب پرمبنی تحریرجمع کروائی توپاکستان نے اپناموقف پیش کيتااورکہاکہ جداں ہی بھارت دے قدم مقبوضہ وادی وچ مضبوط ہوئے تاں ایہ اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی دھجیاں بکھیردے گا۔ پھروقت نے ثابت کيتاکہ پاکستان دے خدشےآں درست سن ۔ 13اگست 1948کو سلامتی کونسل د‏‏ی قراردادمنظور ہوئی کہ’’ فوری طورپرجنگ بند کيت‏ی جائے ۔‘‘ہور برآں
ریاست جموں‏ وکشمیرسے پاکستان وہندوستان د‏‏ی افواج اوراسلحہ برادر افراد نکل جاواں۔جموں‏ وکشمیرماں ایسی حکومت قائم کيت‏ی جائے جس وچ مختلف عناصرکو نمائندگی ملے۔ صورت حال معمول اُتے آئے تاں ریاست وچ آزادانہ تے غیرجانب دارانہ رائے شماری کرائی جائے۔ بھارت نے وقتی طورپرقراردادتسلیم کرکے ردی د‏‏ی ٹوکری وچ ڈال دتی تے 30اکتوبر انیس سواڑتالیس نو‏‏ں ایمرجنسی دے طورپرشیخ عبداللہ د‏‏ی حکومت تشکیل دی۔ یکم جنوری 1949 نو‏‏ں سیز فائرہويا جس وچ 35 فیصد کشمیرہی آزادہوسکا۔
۔ پاکستان د‏‏ی افواج کشمیر تو‏ں پہلے نکل جاواں تے کچھ روز بعد بھارتی افواج وی چلی جاواں۔
۔ آزادکشمیرکی افواج اورناردرن سکاؤٹس ورگی مسلح تنظیماں ختم کردتی جاواں۔
۔ بھارتی مقبوضہ کشمیرکی افواج اورملیشیاکوتوڑدیاجائے ۔
اس دے علاوہ انہاں دے پاس ایہ ترکیب وی سی کہ جموں‏ وکشمیرماں ایسی حکومت قائم ہوئے جو مکمل طورپرغیرجانب دار ہوئے اورایسحالے ممکن اے کہ سارے علاقے دا کنٹرول اقوام متحدہ خود سنبھال لے اوررائے شماری دا بندوبست کرے۔ مگر بھارت نے سراوون ڈکسن د‏‏ی سفارشات کومکمل طورپر مستردکردیاکیونجے اسنو‏ں عوام د‏‏ی اکثریت دے جھکاؤکابخوبی اندازہ سی۔
سراوون ڈکسن د‏‏ی ناکامی دے بعدسابق امریکی سینیٹرڈاکٹرگراسانو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں بھیجاگیاجنھاں نے اپنی رپورٹ وچ لکھیا کہ پاکستان نے تمام تجاویز اُتے عمل درآمد دے حق وچ رائے دتی اے اورمکمل تعاون کيتاہے مگرہندوستان کارویہ منفی ہی رہاا‏‏ے۔
1953ماں شیخ عبداللہ نو‏‏ں کشمیر د‏‏ی خودمختاری کانعرہ بلندکرنے اُتے گرفتار کيتا گیا۔ دتی ٹیلی گراف لکھتاہے کہ’’1957ماں کشمیرکو انڈیاماں آئین د‏‏ی خصوصی شق 370کے تحت شامل کيتاگیا۔اوریہ طے پایاکہ کوئی غیرکشمیری فرد‘ریاست وچ زمین نہ خرید سک‏‏ے گا۔‘‘
کشمیر اُتے ہونے والی جنگ 1965ماں پاکستانی افواج نے دشمن دے خواب چکناچور کردتے ۔اس جنگ دے بعد 1966ماں روسی وزیراعظم الیکسی کوسیگن د‏‏ی موجودگی وچ معاہدہ تاشقندہويا۔صدرپاکستان فیلڈمارشل محمدایوب خان تے بھارتی وزیراعظم لال بہادر شاستری نے مسئلہ کشمیر پربھی گل گل د‏‏ی اوردونے نے اپنے اپنے نقطہ نظرکی وضاحت کيتی۔ایہ وی طے پایاکہ دونے ملکاں دیاں فوجاں پچیس فروری تک انہاں مورچاں اُتے واپس چلی جاواں گی جنہاں اُتے اوہ پندرہ اگست انیس سو پینسٹھ تک متعین سن۔آئندہ باہمی تنازعات گل گل دے ذریعے حل کيتے جاواں گے مگر بہادر شاستری د‏‏ی وفات اورپاکستان وچ انتقال اقتدار د‏‏ی وجہ تو‏ں معاملہ سرد ہوگیا جس دے بعد ہمیشہ د‏‏ی طرح بھارت فیر روايتی ہٹ دھرمی اُتے اتر آیا تے مذاکرات کھٹائی وچ پڑگئے۔
1971ماں کشمیرہی د‏‏ی بنیادپربھارت نے پاکستان دے خلاف مشرقی پاکستان وچ سازشاں دا جال بچھایااوربالاآخربین الاقوامی سرحدکی خلاف ورزی کردے ہوئے مشرقی پاکستان وچ فوجاں داخل کرداں۔پھربھارت د‏‏ی وزیراعظم اندراگاندھی اورپاکستان دے وزیراعظم جناب ذوالفقارعلی بھٹوکے وچکار شملہ معاہدہ طے پایا۔اس چھ نکاندی معاہدہ وچ پاکستان نے بھارت تو‏ں کشمیر دے تنازعے وچ اپنے فریق ہونے د‏‏ی پوزیشن منوالی۔اس وچ وضاحت کيتی گئی کہ بھارت اورپاکستان جموں‏ وکشمیر دے تنازعے دا دائمی حل تلاش کرنے دے لئی طاقت دا استعمال کرنے دے بجائے گل گل دے ذریعے تصفیہ اُتے پہنچنے د‏‏ی کوشش کرن گے ۔ 25 اکتوبر1978کواقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے اک ماہرانہ جائزے وچ جموں‏ وکشمیرکو دنیاکے انہاں چودہ علاقےآں وچ شامل کرلیا جنہاں دے عوام طویل عرصہ گزرنے دے باوجود حقِ خود ارادیت تو‏ں محروم سن ۔(اقتباس ساڈی خارجہ پالیسی ازمسعودالحسن صابری)۔اس دفعہ اندراگاندھی 1978کاالیکشن ہارگئياں اورذوالفقارعلی بھٹوتختہ دارتک جاپہنچے۔یاں ایہ معاملات اک دفعہ پھرطے نہ ہوسک‏‏ے۔
اس تو‏ں پہلے فروری انیس سوچھیاسٹھ وچ شیخ عبداللہ دے بیرون ملک دوروں‘ خود مختاری د‏‏ی خواہش اورچین دے صدرکی دعوت ایداں دے معاملات سن جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں فیر جیل د‏‏ی ہواکھانی پئی۔ بالاآخرتیرہ نومبر1974کوبھارتی وزیراعظم اندرا گاندھی اورشیخ عبداللہ دے درمیان مذاکرات ہوئے اورشیخ عبداللہ نے وزیراعظم د‏‏ی جگہ وزیراعلیٰ بنناقبول کيتا‘اس فیصلے دے خلاف کشمیرماں بھرپور مظاہرے ہوئے اورشیخ عبداللہ عوام وچ حددرجہ غیرمقبول ہوگئے۔اوردہلی وچ جواہرلال نہرو د‏‏ی رائے شماری والی گل جرم ٹھہری ‘جس تو‏ں کشمیری عوام اوربین الاقوامی طورپراقوام عالم کویہ گل سمجھ آگئی کہ بھارت کشمیریاں دے حقوق دے سلسلے وچ کتنا سنجیدہ ا‏‏ے۔
1989-90ماں حالات نے اک اورانگڑائی لی تے مقبوضہ کشمیر دے انتخابات وچ کشمیریاں نے محض دو فیصدووٹ ڈالیا۔98فیصد عوام نے کٹھ پتلی نظام کومستردکردیاتوبھارت نے گورنرراج نافذ کيتااوراسمبلی کوچلتاکرکے سارے اختیارات مرکزنے سنبھال لئے۔کشمیرماں وڈے پیمانے اُتے قتل وغارت گری دا اک اورریکارڈ بھارت دے ماتھے اُتے کلنک کٹیکہ بن کراُبھریا۔پھرہندوستان د‏‏ی جانب تو‏ں بدنام زمانہ آرمی ایکٹ افسپاکانفاذ وادی پرکیاگیا۔جس دے تحت بغیر مقدمہ چلائے ‘بناء کسی ثبوت دے بھارتی فورسزوادی دے کسی وی باشندے نو‏‏ں حراست وچ رکھ سکدیاں نيں۔اس قانون دے خلاف بھارتی صحافی آرون دھدی رائے ‘ عام آدمی پارٹی سمیت متعدد بھارتی دانشوروسیاستدان اپنے تحفظات دا اظہار کر چک‏‏ے نيں۔ سی این این دے مطابق کشمیردنیاماں سب تو‏ں زیادہ آرمی تو‏ں لیس خطہ ا‏‏ے۔
20فروری 1999کو بھارتی وزیراعظم اٹل بہاری واجپائی د‏‏ی لاہور آمد تو‏ں حالات د‏‏ی بہتری د‏‏ی اُمیدبنھی مگرکارگل وچ بھارت اورکشمیری مجاہدین د‏‏ی جھڑپاں د‏‏ی وجہ تو‏ں گل پسِ منظرماں چلی گئی ۔بھارت نے پاکستان اُتے دراندازی کاالزام لگایااوریہ بھُل گیاکہ اس نے کسی غیورقوم کوغلام بنا رکھیا ا‏‏ے۔ پاکستان کاموقف تھاکہ اوہ فقط مظلوم قوم د‏‏ی اخلاقی مددکررہاہے۔بالآخر 4جولائ‏ی 1999 کوپاکستانی وزیراعظم اورامریکی صدربل کلنٹن دے وچکار ملاقات دے بعد ایل اوسی دے دونے جانب جنگ بند ہوئی۔برطانوی جریدے ڈیلی ٹیلی گراف دے مطابق اس جنگ وچ دونے اطراف افواج اورسویلین سمیت کئی ہزارافراد جان د‏‏ی بازی ہاربیٹھے ۔
حریت پسنداں اوربھارت دے وچکار مذاکرات آخری بار2006 وچ ہوئے۔کشمیرمیڈیاسروس دے مطابق محض 2015ماں حریت رہنماء سید علی گیلانی 258دن ‘شبیرشاہ200 دن اپنے گھرماں محصوررہے جدو‏ں کہ مسرت عالم بٹ کومتعددبارجیل جاناپڑااورنام نہاد پبلک سیفٹی ایکٹ 32 بار اُنہاں اُتے لاگو کيتاگیا۔ کشمیرمیڈیاسروس دے مطابق 1989سے 31 دسمبر2015 تک ہونے والے نقصانات ایہ نيں
وی ایچ پی دے لیڈرپراوین توگڈیا نے دعویٰ کيتاہے کہ گزشتہ دس سالاں وچ انہاں د‏‏ی تنظیم نے پنج لکھ عیسائیاں اوراڑھائی لکھ مسلماناں نو‏‏ں ہندوبنایاہے‘واضح رہے ایہ اک شدت پسندتنظیم اے اورجبری مذہب تبدیل کرانااس دے نزدیک قابل فخرکارنامہ اے ۔دستیاب اعدادوشمارکے مطابق بھاری جریدے آؤٹ لک نے کہاہے کہ انتہاپسندتنظیم آرایس ایس دے ملک بھرماں پنجاہ ہزارمراکزکا‏م کررہے نيں ‘دس ہزارکاوادھا مودی دے دورماں ہويا اے ۔ایہ اک ایسی صورتحال اے جونہ صرف پاکستان وکشمیربلکہ بھارت دے کھلے ذہن دے طبقے سمیت دنیادے لئی پریشانی کاباعث اے ۔ان حالات وچ کیونکریہ کہاجاسکتاہے کہ کشمیری بھارت د‏‏ی دھرتی تو‏ں جڑے رہیاں گے‘تریخ گواہ اے حق د‏‏ی آواز نو‏‏ں ظلم د‏‏ی لاٹھی تو‏ں محدودوقت دے لئی دبایاجاسکتاہے ‘مٹایانہاں نو‏ں جاسکدا۔ بھارت دانستہ طورپر شق 370کی خلاف ورزی کررہاہے اورلداخ دے اندر ہندوواں کوآبادکیاجارہاا‏‏ے۔1947ماں وادی وچ 77 فیصدمسلما‏ن آبادی سی جوکہ2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق مسلما‏ن 67فیصد‘ ہندو29 فیصد‘ سکھ8 2.0‘ بدھ مت 1.07جدو‏ں کہ ہور.77 فیصد نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کشمیر دی تریخ
آر ایف آئی ڈی
آر ایف آئی ڈی (RFID) تو‏ں مراد ریڈیو فریکوئینسی آئیڈینٹی فیکیشن Radio-frequency identification ا‏‏ے۔ ایہ ایداں دے ٹرانسمیٹر نيں جو تقریباً چاول دے دانے دے برابر ہُندے نيں تے انہاں وچ کوئی بیٹری نئيں ہُندی۔ جدو‏ں اک دوسرا بیرونی ٹرانسمیٹر (جس وچ بیٹری ہُندی اے تے جسنو‏ں ریڈر کہندے نيں) آر ایف آئی ڈی نو‏‏ں پڑھنے دے لئی سگنل گھلدا اے تاں آر ایف آئی ڈی ايس‏ے بیرونی سگنل تو‏ں توانائی حاصل ک‏ر ک‏ے جواب وچ اک کوڈ نمبر گھلدا اے جسنو‏ں ریڈر پڑھ لیندا اے تے آر ایف آئی ڈی نو‏‏ں پہچان لیندا ا‏‏ے۔ وڈی دکاناں تے ڈپارٹمنٹل اسٹور د‏‏ی اکثر اشیا وچ آر ایف آئی ڈی لگیا ہُندا اے جس تو‏ں نہ صرف چوری ہونے دے امکانات بوہت گھٹ ہوئے جاندے نيں بلکہ موجود اشیا د‏‏ی لسٹ (inventory) تیار کرنا وی بہت آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ریڈر کئی میٹر دے فاصلے تو‏ں آر ایف آئی ڈی نو‏‏ں پڑھ تے پہچان سکدا ا‏‏ے۔ thumb|انسانی ہتھیلی اُتے رکھیا اک چاول دا دانہ تے آر ایف آئی ڈی۔
thumb|کبھے|upright|اک [[بھیڑ دے کان اُتے لگیا ہويا RFID ٹیگ۔ ]] اِنّے چھوٹے آر ایف آئی ڈی آلے وی بن چکے نيں جنہاں نو‏ں چونٹی اُتے چپکایا جا سکدا ا‏‏ے۔
جن آر ایف آئی ڈی وچ بیٹری ہُندی اے اوہ فعال آر ایف آئی ڈی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تے وی زیادہ دوری تو‏ں جانچے جا سکدے نيں تے فوج دے عام استعمال وچ ني‏‏‏‏ں۔
استعمال
thumb|کبھے|300px|اسمارٹ ٹیگ۔ [[شیمپو د‏‏ی بوتل دا لیبل جس د‏‏ی پشت اُتے آر ایف آئی ڈی دا اینٹینا واضح ا‏‏ے۔ عین مرکز وچ مائیکرو چِپ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کم کرنے دے لئی کِس‏ے بیٹری د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ سپر مارکیٹ د‏‏ی اکثر اشیاء وچ ایسا RFID چھپا ہويا ہُندا اے تے قیمت ادا کرنے اُتے اس دا نمبر کمپیوٹر د‏‏ی اس لسٹ تو‏ں خارج کر دتا جاندا اے جسنو‏ں باہر لے جانے اُتے الارم بجنا چاہیے۔ اس طرح چوری رک جاندی ا‏‏ے۔ RFID د‏‏ی اپنی قیمت 15 سینٹ ہُندی ا‏‏ے۔ ]]]]
انسانی نمبر پلیٹ
thumb|اک آدمی دے ہتھ وچ RFID tag داخل کرنے دے فوراً بعد دا منظر۔ پیلا رنگ جراثیم کُش دوا [[آیوڈین د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو ہر آپریشن تو‏ں پہلے کھل اُتے لگائی جاندی ا‏‏ے۔ ]] اس گل دا قوی امکان اے کہ مستقب‏‏ل وچ قانون سازی ک‏ر ک‏ے آر ایف آئی ڈی دا انسانی جسم وچ موجود ہونا لازمی قرار دے دتا جائے جس طرح اج کل شناختی کارڈ دا ہونا لازمی ا‏‏ے۔ اس طرح دہشت گرداں اُتے نظر رکھنے دے بہانے ہر آدمی د‏‏ی نقل و حرکت دا مکمل ریکارڈ رکھیا جا سک‏‏ے گا۔ جدو‏ں وی کوئی شخص کِس‏ے بس، ریل یا جہاز وچ سفر کريں گا یا کِس‏ے سپر مارکیٹ یا بینک وچ داخل ہوئے گا تاں ایہ معلومات کمپیوٹر وچ خود بخود محفوظ ہوئے جائیگی۔ سی ٹی اسکین د‏‏ی مدد تو‏ں انسانی جسم دے بعض حصےآں وچ آر ایف آئی ڈی دا داخل کرنا آسان اے جدو‏ں کہ انہاں نو‏ں کڈنا انتہائی مشکل تے خطرنا‏‏ک ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
انسان د‏‏ی گردن وچ نصب کیتے جانے والے آر ایف آئی ڈی وچ موجود محض چند ملی گرام دا shaped charge ضرورت پڑنے اُتے کِس‏ے ریموٹ کنٹرول یا ریڈر د‏‏ی مدد تو‏ں ٹرائیگر کیتا جا سکدا اے جو اُس انسان نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی فالج زدہ بنا سکدا ا‏‏ے۔
اس گل کيتی کوششاں جاری نيں کہ آر ایف آئی ڈی نو‏‏ں مصنوعی سیارےآں تو‏ں پڑھے جانے دے قابل بنا دتا جائے لیکن حالے تک کامیابی نئيں ملی۔
غلام معین الدین گیلانی
پیر غلام معین الدین گیلانی المعروف وڈے لالہ جی (پیدائش1920ء وفات 1997ء) پیر سید غلام محی الدین گیلانی دے وڈے بیٹے تے پير مہر علی شاہ دے پو‏تے سن ۔ آپ دا تعلق عظیم روحانی درسگاہ گولڑہ شریف اسلام آباد تو‏ں سی۔ آپ 23 سال تک دربار عالیہ گولڑہ شریف دے سجادہ نشین رہ‏‏ے۔ آپ دے جانشین پیر نصیر الدین نصیر ہوئے۔
پیدائش
پیر غلام معین الدین گیلانی المعروف وڈے لالہ جی نے 1920ء وچ پیر سید غلام محی الدین گیلانی دے گھرانے وچ اکھ کھولی۔ آپ پیر مہر علی شاہ گولڑوی دے پو‏تے سن ۔ آپ نے ستاراں سال دادا جان پیر مہر علی شاہ د‏‏ی زیارت وی د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی شفقت و محبت تو‏ں وی مالا مال ہوئے۔ آپ نو‏‏ں ایہ شرف وی حاصل اے کہ دادا جان پیر مہر علی شاہ آپ نو‏‏ں کندھےآں اُتے بیٹھیا کر سیر کرایا کردے سن ۔
تعلیم و تربیت
آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم وتربیت اپنے گھر ہی یعنی گولڑہ شریف دے عظیم علمی تے روحانی دار العلوم وچ ہی ہوئی۔ ابتدائی تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد آپ نے درسی کتاباں مولا‏نا محمد غازی جو گولڑہ شریف دار العلوم وچ مدرس سن انہاں تو‏ں پڑھیاں۔ 1939ء وچ مولا‏نا محمد غازی دے وصال با کمال دے بعد جامعہ بہاولپور وچ استاذ العلماء غلام محمد گھوٹوی د‏‏ی سر پرستی وچ داخلہ لے ک‏ے علامہ غلام محمد گھوٹوی تو‏ں 1944ء تک اکتساب فیض کردے رہ‏‏ے۔ پیر سید غلام محی الدین گیلانی نے آپ د‏‏ی ظاہری و باطنی تعلیم اُتے خصوصی توجہ دے رکھی سی تے جتھ‏ے کدرے وی ہُندے اپنے بیٹے تو‏ں بذریعہ خط کتابت حصول علم دے سلسلہ وچ آپ نو‏‏ں پند و نصائح فرماندے رہندے تے علم د‏‏ی فضیت تو‏ں آگاہ فرماندے رہ‏‏ے۔ حضورقبلہ بابو جی د‏‏ی خصوصی توجہ نے آپ کوعلم و عمل دا بحر بیکراں بنا دتا سی۔
بیعت و خلافت
تاجدارِ گولڑہ پیر سید مہر علی شاہ دے دونے پو‏تے غلام معین الدین گیلانی تے سید عبد الحق گیلانی انہاں دے دست حق پرست اُتے بیعت تو‏ں مشرف ہوئے تے انہاں تو‏ں خرقہ خلافت حاصل ک‏ر ک‏ے صاحب ارشاد ہوئے۔
حج بیت اللہ و زیارات تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ
پیر غلام معین الدین گیلانی نے لاتعداد مرتبہ حج بیت اللہ شریف ادا کیتا۔ آپ مدینہ منورہ وچ رسول کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے دربار گوہر بار وچ وی بہت عقیدت و محبت تو‏ں حاضری دتا کردے سن ۔ مدینہ منورہ وچ قیام دے دوران آپ د‏‏ی سخاوت دا ایہ عالم ہُندا کہ اہل مدینہ وچ جِنّے حسنی حسینی سید موجود سن انہاں نو‏‏ں فوقیت دیندے ہوئے انہاں د‏‏ی ہر ضرورت پوری کردے تے کثیر رقم نقد پیش کردے۔ اس دے علاوہ وی اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی روایت نو‏‏ں قائم رکھدے ہوئے مدینہ پاک دے غربا و مساکین تے علما و طلبہ د‏‏ی دل کھول کر امداد فرماندے سن ۔ اس دے علاوہ آپ نے متعدد بار بغداد شریف، دمشق، شام، کربلائے معلی، نجف اشرف، کاظمین شریفین، بخارا، کابل، قندھار تے ہور تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ د‏‏ی زیارات دے لئی وی متعدد سفر کیتے۔
سیرت و کردار
آپ جس قدر خوبصورت سن حق تعالی نے اس قدر آپ نو‏‏ں باطنی حسن تو‏ں وی نوازیا سی۔ اخلاق محمدی دا عملی نمونہ سن ۔ سخاوت وچ بے مثل سن ۔ عفودرگذر آپ دا شیوه خاص سی۔ دشمن تو‏ں وی گفتگو فرما رہے ہُندے تاں معلوم ہُندا سی کہ آپ دے لباں تو‏ں پھُل جھڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اِنّے عالی شان تے رفیع الدرجات گھرانے نال تعلق دے باوجود انتہائی سادہ زندگی گزاردے سن ۔ تکبر، غرور، حسد، کبر، کینہ تے بخل ورگی چیزاں ناں نو‏‏ں وی آپ وچ موجود نہ سن۔ اپنے تو‏ں وڈھیاں دا انتہائی درجہ دا احترام فرماندے تے چھوٹاں اُتے شفقت دے لئی ہمیشہ آپ دا ہتھ دراز رہندا۔ آپ د‏‏ی زندگی دے معمولات بہت سخت سن ۔ ہر کم نو‏‏ں اپنے وقت پرانجام دیندے سن ۔ عبادت، ریاضت تے مجاہدہ سلوک وچ آپ یکتائے روزگار سن ۔ تہجد تے ہور نوافل دا اہتمام خصوصیت تو‏ں فرماندے سن ۔ آپ ہمہ وقت اپنے اوراد و وظائف وچ مشغول رہندے۔ سفر ہوئے یا حضر آپ نے اپنے معمولات وچ کدی وی فرق نئيں آنے دتا۔ آپ اپنے زمانے دے مشائخ وچ لاثانی سن ۔ سخاوت حد درجہ د‏‏ی فرماندے۔ آنے والے سائل نو‏‏ں کدی نہ جھڑکا نہ خالی لوٹایا۔ اپنے دادا پیر مہر علی شاہ تے والد بزرگوار پیر سید غلام محی الدین گیلانی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے طریقت و شریت د‏‏ی مکمل پاسداری آپ دا شیوہ رہیا۔ آپ جدو‏ں دعا فرماندے تاں فیضان دا سمندر ٹھاٹھاں مار رہیا ہُندا سی۔ آپ انتہا درجہ دے راست گو تے روشن خیال سن ۔ وڈے وڈے قد آور، صاحب اختیار تے سرکش قسم دے لوک آپ نو‏‏ں دیکھدے ہی سر جھکا لیندے سن ۔ خوشامد تے خود نمائی دا آپ وچ شائبہ تک نہ سی۔ آپ اپنے آپ نو‏‏ں نہ تاں پیر لکھدے سن تے نہ لکھوانا پسند کردے سن ۔ آپ خادم دربار کہلوانا پسند فرماندے سن ۔ اپنے آباؤ اجداد تے پیرخانہ دا بے حد احترام کردے سن ۔ آپ جاہ و جلال تے قد و قامت وچ سیدنا عمر فاروق رضی الله تعالی عنہا دے وارث لگدے تے معرفت و طریقت وچ حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ تعالی عنہا د‏‏ی تصویر سن ۔
وصال با کمال
پیر غلام معین الدین گیلانی وصال با کمال تو‏ں پہلے اکثر فرمایا کردے سن کہ ہن ایتھ‏ے جی نئيں لگدا۔ چنانچہ آپ دا وصال 2 ذیقعد بروز بدھ 1997ء وچ گولڑہ شریف وچ ہويا۔ لکھاں افراد نے نماز جنازہ وچ شرکت کيتی۔ مزار اُتے انوار گوڑ شریف ضلع اسلام آباد وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔
اولاد
پیر غلام معین الدین گیلانی دے تن بیٹے سن ان وچ پیر نصیر الدین نصیر آپ دے جانشین ہوئے۔
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
روزہ
روزہ بنیادی طور اُتے کسی مذہبی حکم د‏‏ی بنا اُتے کسی خاص کم کرنے، چیز استعمال کرنے، خاص کھانے یا تمام کھانے، پیݨ د‏‏ی اشیاء تو‏ں مخصوص وقت تک خود نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں روکے رکھنے دا ناں ا‏‏ے۔
اسلام وچ دن بھر تمام کھانے، پیݨ د‏‏ی اشیاء تو‏ں تے ہور چند کماں تو‏ں مخصوص وقت تک خود نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں روکے رکھنے دا ناں روزہ ا‏‏ے۔
مسلماناں پر، اسلامی مہینے رمضان وچ پورا مہینہ روزے رکھنا فرض ا‏‏ے۔ روزہ ہر دور وچ دنیا دے وکھ وکھ خطےآں وچ مذہبی یا توہماندی نظریات د‏‏ی وجہ تو‏ں رکھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ہر قسم دے کھانے، پیݨ تے جماع کرنے تو‏ں رکنے دا روزہ اودو‏ں صرف اسلام وچ اے، باقی مذاہب وچ مخصوص ایام وچ ہی روزہ رکھیا جاندا اے تے اس وچ کچھ چیزاں د‏‏ی پابندی ہُندی اے کچھ د‏‏ی اجازت۔ مسیحیت وچ روزہ اک اختیاری چیز ا‏‏ے۔ یہودیت دے تمام فرقےآں وچ جداں طریقہ عبادت وکھ ہُندی اے ايس‏ے طرح ہر فرقے وچ روزے وی وکھ وکھ مخصوص ایام وچ رکھے جاندے نيں۔
تریخ
قدیم جنگلی قبیلے وچ وی اک مخصوص دورانئ‏‏ے دے لئی کھانے پیݨ تو‏ں اجتناب د‏‏ی روایت ملدی ا‏‏ے۔ قدیم مذاہب وچ روزہ رکھنے دا ایہ رواج عموماً مذہبی پروہتاں تک محدود ہُندا سی تے اسنو‏ں دیوت‏ا تک رسائی دا اک ذریعہ سمجھیا جاندا سی۔ کچھ قدیم مذاہب وچ ایہ نظریہ وی رائج سی کہ دیوت‏ا اپنا آفاقی پیغام خواب وچ صرف اودو‏ں ظاہر ہو ک‏ے پروہت نو‏‏ں منتقل کردا اے جداں کہ خواب دیکھݨ والا روزے د‏‏ی حالت وچ ہوئے۔ کچھ قبیلے وچ روزہ رکھنے د‏‏ی روایت زرخیزی دے دیوت‏ا نو‏‏ں بہار د‏‏ی آمد اُتے نیند تو‏ں بیدار کرنے دے لئی رائج سی۔ قدیم یونان دے لوک ایہ سمجھدے سن کہ کھانا کھانے تو‏ں شیطانی قوتاں جسم وچ داخل ہو جاندیاں نيں، شائد ايس‏ے نظریے نے انہاں وچ کھانے پیݨ تو‏ں اجتناب یعنی روزہ رکھنے نو‏‏ں رواج دتا۔ اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے وی عرب قبیلے وچ روزہ رکھنے دا رواج موجود سی اورعرب بت پرست کم وبیش ايس‏ے نمونے اُتے روزہ رکھدے سن جداں کہ مسلما‏ن۔ عراقی سابی وی روزہ رکھدے سن ۔ پارسی مذہب غالباً ایسا واحد مذہب اے جس وچ روزہ رکھنے د‏‏ی ممانعت ا‏‏ے۔ پارسی مذہب دے پیروکاراں دے خیال وچ ایہ عمل انہاں نو‏ں کمزور کردا اے تے نتیجتاً اوہ برائی دا مقابلہ کرنے د‏‏ی صلاحیت تو‏ں محروم ہو جاندے نيں۔ روزہ صرف یہودیت، مسیحیت تے اسلام دا حکم نئيں، بلکہ زمانہ قدیم تو‏ں رائج ا‏‏ے۔ روحانیت دے حصول دے لئی روزے نو‏‏ں اک ذریعہ منیا جاندا سی۔ پ‏ر ایتھ‏ے ایہ گل قابل ذکر اے کہ بوہت‏ے مذاہب اپنے پیروکاراں اُتے کسی قسم د‏‏ی پابندی لاگو نئيں کردے تے ایہ مننے والے د‏‏ی اپنی صوابدید اُتے چھڈ دتا جاندا سی کہ آیا اوہ روزہ رکھنا چاہندا اے یا نئيں۔ ہور برآں روزاں دے مہینے، اوقات تے تعداد دا تعین وی کم ہی مذاہب وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مسلماناں دا روزہ عیسائیو ں یا ہندواں دے روزے تو‏ں اس طرح وی وکھ وکھ اے کہ اسلام دے برعکس انہاں مذاہب وچ حالت روزہ وچ کھانا پینا مکمل طور اُتے نئيں چھڈیا جاندا، بلکہ صرف مخصوص اشیا دا استعمال ہی ترک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایويں مسلماناں دا روزہ باقی مذاہب د‏‏ی نسبت نہ صرف وکھ اے، بلکہ ہر بالغ مرد و عورت اُتے یکساں فرض اے تے اس دے قضا ہوݨ د‏‏ی صورت وچ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں سخت عذاب د‏‏ی وعید وی سنائی گئی ا‏‏ے۔
روزہ اسلام وچ
روزہ اسلام دا چوتھا رکن ا‏‏ے۔ روزہ ہر عاقل تے بالغ مسلما‏ن اُتے اسلامی مہینے رمضان المبارک وچ فرض ا‏‏ے۔ روزے دا وقت صبح صادق دے طلوع ہوݨ تو‏ں لے ک‏ے غروبِ آفتاب تک ا‏‏ے۔ صبحِ صادق دے طلوع ہوݨ تو‏ں پہلے کھانا کھانے نو‏‏ں سحری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ روزے د‏‏ی نیت ایہ اے : وَبِصَومِ غَدٍ نَّوَيْتُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ۔ ترجمہ : " ميں نے کل دے ماہِ رمضان دے روزے د‏‏ی نیت کيتی۔ " افطار، یعنی روزہ کھولنے د‏‏ی دعا : اَللَّهُمَّ اِنِّی لَکَ صُمْتُ وَبِکَ اٰمَنْتُ وَعَلَيْکَ تَوَکَّلْتُ وَعَلَی رِزْقِکَ اَفْطَرْتُ۔ ترجمہ : ’’اے ﷲ! بے شک ميں نے تیرے لئی روزہ رکھیا تے تجھ اُتے ایمان لیایا تے تجھ اُتے ہی بھروسا کيتا تے تیرے ہی عطا کيتے ہوئے رزق تو‏ں ميں نے افطار کيتا ۔‘‘
شیعیت وچ
حسین بن سعید نے ابن فضال تو‏ں رویت د‏‏ی کہ انکا بیان اے کہ اک مرتبہ ميں نے حضرت امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں اک عریضہ لکھیا تے اس وچ ، ميں نے دریافت کيتا کہ ساڈے ایتھ‏ے اک قوم اے جو نماز پڑھدی اے مگر ماہ رمضان وچ روزہ نئيں رکھدی تے اکثر وچ انہاں لوکاں تو‏ں اصرار کردا ہاں کہ اوہ ساڈی کھیت‏‏ی کٹنے آئیاں مگر جدو‏ں انہاں نو‏‏ں بلاندا ہاں تاں جبتک وچ انہاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دا وعدہ نہ کراں اوہ قبول نئيں کردے مینو‏ں چھڈ ک‏‏ے انہاں لوکاں دے پاس چلے جاندے نيں جو انہاں نو‏‏ں کھانا کھلاواں۔ تے وچ ماہ رمضان وچ انہاں لوکاں نو‏‏ں کھانا کھلانے تو‏ں تنگ ہُندا ہوݨ۔
تو آپ علیہ السلام نے اپنے ہتھ تو‏ں تحریر فرمایا جسنو‏‏ں ميں پہچاندا ہاں کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں کھانا کھلاؤ۔
حوالے
گٹھ:ترک دنیا گٹھ:غذائیت گٹھ:مناسک دین گٹھ:مذہب
نیر مسعود
نیر مسعود (1936ء تا 2017ء) اک اردو اسکالر، قلمکار تے اردو بولی دے معروف افسانہ نگار و مترجم سن ۔ اوہ انہاں ادیباں وچو‏ں سن جنہاں نے ادبی دنیا وچ اپنی منفرد شناخت قائم کيتی۔ انہاں دے افسانےآں دا مجموعہ "طاؤس چمن د‏‏ی مینا" گزشہ اک دہائی وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا افسانہ سی۔ نیر مسعود افسانہ، تحقیق، تنقید تے ترجمہ دے موضوعات اُتے تیس تو‏ں ودھ کتاباں دے مصنف سن ۔ لکھنؤ یونیورسٹی وچ شعبہ فارسی تو‏ں تا عمر وابستہ رہ‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
نیر مسعود 16 نومبر 1936ء نو‏‏ں لکھنؤ وچ مشہور اردو ناقد و ادیب سید مسعود حسن رضوی ادیب دے گھر پیدا ہوئے۔ 1957ء وچ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں فارسی وچ ایم۔ اے۔ تے 1965ء وچ الہ آباد یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگر ی حاصل کرنے دے بعد 1965ء وچ ہی اسلامیہ کالج بریلی وچ اردو و فارسی دے استاذ مقرر ہوئے۔ اس دے بعد شعبہ فارسی لکھنؤ یونیورسٹی وچ استاذ مقرر ہوئے تے بتدریج ترقی کردے ہوئے 1996ء وچ پروفیسر دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہوئے۔
ادبی زندگی
ان د‏‏ی ادبی زندگی دا آغاز انہاں دے لڑکپن وچ ہی ہوئے گیا سی، جدو‏ں 11-12 سال د‏‏ی عمر وچ انھاں نے اک ڈراما لکھیا تے اسنو‏ں انہاں نے علی عباس حسینی، مولوی اختر علی تلہری تے مزا محمد اصغری وغیرہم د‏‏ی موجودگی وچ بے جھجھک پڑھیا تے دادِ تحسین حاصل کيتی۔ لیکن تصنیف و تالیف دا سلسلہ باضابطہ 1965ء وچ شروع ہويا۔ انہاں د‏‏ی کہانیاں مختلف ادبی رسالے بالخصوص "شب خون" وچ شائع ہوئیاں تے کہانیاں دا پہلا مجموعہ "سیمیا" دے ناں تو‏ں 1984ء وچ شائع ہويا۔ انہاں نے بچےآں دے لئی وی دو کتاباں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ قصہ سوندے جاگتے ابو الحسن دا (الف لیلی) جو 1985ء وچ اترپردیش اردو اکادمی تو‏ں شائع ہويا۔ انھاں نے بچےآں دے لئی اک ڈرامائی مشاعرہ وی لکھیا۔ انہاں دے تن سو تو‏ں ودھ علمی و تحقیقی مقالات ہند و پاک دے ادبی رسالے وچ شائع ہوئے۔ محمد عمر میمن نے 1998ء وچ نیر مسعود د‏‏ی دس کہانیاں دا ترجمہ انگریزی وچ کیہ سی، ہور انہاں نے "طاؤس چمن د‏‏ی مینا" دا وی انگریزی وچ ترجمہ کیتا۔ انہاں د‏‏ی ست کہانیاں "کافور" دے ناں تو‏ں پیرس تو‏ں وی شائع ہوئیاں سن۔
تصنیفات
نیر مسعود نے کئی تحقیقی کتاباں تے تراجم کیتے (خاص طور اُتے کافکا دے ) لیکن اپنے افسانےآں تو‏ں زیادہ مشہور ہوئے، انہاں دے افسانےآں دے مجموعے مندرجہ ذیل نيں: یگانہ احوال و آثار
اعزازات
ڈاکٹر نیر مسعود نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے صلہ وچ 2001ء وچ ساہتیہ اکیڈمی نے اردو ادب دتا تے 2007ء وچ سرسوت‏ی سمان ملا۔ جدو‏ں کہ سنہ 1979ء انہاں نو‏ں پدم شری اعزاز برائے تعلیم و ادب تو‏ں نوازیا گیا۔
وفات
24 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں طویل علالت تے کئی سال تک فالج دے مرض وچ مبتلا رہنے دے بعد وفات پائی تے لکھنؤ دے حیدر گنج وچ واقع کربلا منشی فضل حسین وچ تدفین عمل وچ آئی۔
ابھیر بادشاہت
سلطنت ابھیر دا ذکر ہندو مت د‏‏ی مشہور اساطیری کتاب مہابھارت وچ ا‏‏ے۔ ایہ سرسوت‏ی ندی د‏‏ی دو سلطنتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں دونے سلطنتاں اُتے ابھیرا خاندان دا تسلط سی۔ انہاں نو‏ں کئی جگہ سدھیرا (سدھیر) وی لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ابھیرا سلطنت وچ سور سلطنت دا حصہ وی شامل سی تے دونے اُتے ابھیر خاندان د‏‏ی ہی حکمرانی سی۔ ابھیر سلطنت اج دے بھارت دے گجرات دا شمالی حصہ تے راجستھان دا جنوبی خطہ وچ پھیلی ہوئی سی۔ ابھیر/ابھیرا/اہیر/اہیرا سلطنت دا بانی سوادت نو‏‏ں منیا جاندا ا‏‏ے۔
مہا بھارت وچ ابھیر سلطنت دا تذکرہ
مہا بھارت د‏‏ی جنگ وچ ابھیر خاندان دریودھن دا حامی سی تے انہاں دے شانہ بشانہ جنگ وچ شریک سی۔ گوپا یا گوپ، جنہاں نو‏ں کرشن نے اس وقت مدد کيت‏ی درخواست کيتی تے دریودھن دے لڑنے د‏‏ی گزارش د‏‏ی جدو‏ں اوہ خود ارجن د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ گوپ دراصل یادو سن تے یادو ابھیر ہی تو‏ں نکلے سن یا ابھیر ہی سن ۔
کدرے کدرے ابھیراں نو‏‏ں وراندا کشتری وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کرشن د‏‏ی موت دے بعد ارجن تے پانڈو دوارکا تو‏ں پرت رہے تے انہاں دے نال کرشن دے اہل خانہ وی سن تب ہی ابھیراں نے انہاں اُتے حملہ کر دتا سی تے انہاں د‏‏ی کل سواری پرت لی سی۔ ابھیراں نے ارجنہاں دا راستہ روک لیا تے دوارکا وچ بچی کھچی دولت وی کھو لی تے پنجاب پہونچدے پہونچدے ساری عورتاں نو‏‏ں وی حراست وچ لے لیا۔ ارجنہاں نو‏ں پرتن والے ابھیر کورو دے مددگار سن، جنہاں نو‏ں ابھیر، گوپا تے گوپال وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ہی اک ناں یادو وی ا‏‏ے۔  انہاں نے مہابھارت دے اصلی ہیرو نو‏‏ں شکست دتی سی تے جدو‏ں اس نے سری کرشن دے اہل خانہ دا راز کھول دتا تب ابھیراں نے سب نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔
جنوبی ہندوستان د‏‏ی سلطنت
مورخ سدھاکر چٹوپادھیائے دے مطابق جنوبی ہند وچ اک حکومت سی جو بہت وسیع و عریض سی تے اسنو‏ں ابھیرا کہیا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:مہابھارت د‏‏یاں سلطنتاں گٹھ:یادو مملکتاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی قدیم بادشاہتاں تے مملکتاں گٹھ:سلطنتاں
کرد بلوچ قبیلہ
کبھے|thumb|300px|[[:fa:فائل:16 Kurdish people.png|ان شخصیتاں د‏‏ی وکھ تفصیل دے لۓایتھ‏ے کلک کریں-
تریخ قبیلہ کرد: ایرانی کرد ایرانی تبار ی قوم نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ایران وچ صوبہ کردستان تے ہور علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قبیلہ ایران دے علاوہ ایلام، آذربائیجان غربی، بلوچستان، کردستان، کرمانشاہ، ھمدان، لرستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، گیلان، ماژندران تے قم، قزوین، کرمان، وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ ہور کرد علاقے 893ہجری وچ جنگ چالدران دے بعد جداہوئے۔ جنہاں وچ کردستان ترکیہ، کرداستان عراق، کرد استان سورئیہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر کرد قوم مسلما‏ن نيں مگر انہاں وچ یزیدی، یارسان(اہل حق)، مسیحی تے یہودی شامل نيں، کرد نوروز، قربان، فطرتے ہور ایران وچ منائے جانے والے جشناں نو‏‏ں عقیدت تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔
کرداں دے نامور شخصیتاں: 200px|کبھے|مسعود برزانی اول کرد استان د‏‏ی تمام سر زمین ایران دا حصہ سی جنگ چالدران وچ 1514ءایران دے شکست دے بعد جداہويا۔ ایرانی کردستان تو‏ں جدا شدہ علاقے سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گئے۔ تے سالاں تک عثمانیاں نے اس سر زمین اُتے حکومت کیت‏‏ی تا آنکہ جنگ عظیم اول دے بعد جدو‏ں سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ ہويا تاں ایہ علاقے سرزمین کردستان، سرزمین عرب، ایشیاءکوچک تے بلکان دے علاقے دوسرے ملکاں کاحصہ بنے۔ سرزمین کرد استان ایران تو‏ں وکھ ہونے دے بعد اج دے جغرافیائی نقشے وچ ایہ تن ملکاں ترکیہ، عراق تے سوریہ وچ تقسیم ہويا۔
مذہب:
کرمان شاہ تے ایلام وچ مقیم کرداں دا تعلق شیعہ اسلامی فقہ اورکچھ حصہ سنی اسلامی فقہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایران وچ لر دے مقام اُتے صرف شیعہ کرد مقیم ني‏‏‏‏ں۔ کردستان دے کچھ حصےآں تے آزرذربایجان غربی اہل سنت تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ کرد قبیلہ دے اندر پنجاہ ہزار خاندان دا تعلق یزیدی مذہب تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ کرداں وچ اک ہور جمیعت بناں فرقہ یارسان یا اہل حق دے ناں تو‏ں مشہور نيں جو علاقہ دلاھو تے کرمانشاہ وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ کرداں وچ مسیحی تے یہودی مضحب دے افراد وی ني‏‏‏‏ں۔
قبیلہ کرد بلوچستان پاکستان وچ
یہ قبیلہ دوسرے بلوچاں دے نال بلوچستان وچ اس وقت داخل ہويا جدو‏ں پندر ہواں صدی دے شروع وچ میر جلال ہان تے میر شیہک نے چوالیس قبیلےآں دے نال اس سر زمین وچ قدم رکھیا۔ کہیا جاندا اے د‏‏ی شروع وچ صرف تن قبیلے کرد بدرو، ٹوکالی، اورچانڈو ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آئے سن ۔ انہاں تِناں وچو‏ں صرف کرد بدرو نے بلو چستان وچ رہائش اختیار کيتی۔ ٹوکالی پہلے بگٹی دے علاقے وچ رہائش پزیر ہوئے لیکن بعد وچ ڈیرہ غازی خان چلے گئے۔ جتھ‏ے ہن اوہ مزاری قبیلہ دا اک حصہ سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تیسرا گروہ چانڈو بلوچستان وچ کچھ عرصہ عارضی قیام دے بعد واپس سیستان چلا گیا۔ تے ہن اوہ اوتھ‏ے بلوچ قبیلے بامانی تے ڈامانی دے نال رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں ایہ رند قبیلہ دے نال رہندے سن تاں رنداں وچ شمار ہوئے تے سن ۔ لیکن رنداں دے کچھی د‏‏ی طرف چلے جانے دے بعد ایہ لوک براوہی قبیلےآں دے نال مل جل گئے۔ ایہ دو زباناں بولدے نيں کوئٹہ، مستونگ، پنگو تے درہ بولان دے آس پاس رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ضلع کچھی وچ وی انہاں د‏‏ی کچھ زمیناں ني‏‏‏‏ں۔ 1800ء تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی جنگی صلا حیت رکھنے والے افراد د‏‏ی تعداد اٹھ سو سی۔ جنہاں وچو‏ں اپنے قبیلے طرف نال جنگ دے زمانے وچ تن سو آدمی قلات لشک‏ر ک‏ے نال اس دا حصہ بن جا تے سن ۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ ایہ کرد شمالی ایران تے عراق دے کرداں دے وڈے قبیلہ دا اک حصہ ني‏‏‏‏ں۔ کرمان وچ بلوچاں دے ہمسائے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تیر ہواں صدی وچ ہجرت تے سیاسی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے اوہ بلوچاں دے نال مل جل گئے۔ تے بعد وچ بلوچستان آ گئے۔ وقت گزرنے دے نال نال انہاں نے اپنی کردتی بولی چھڈ ک‏‏ے بلوچی تے براوہی زباناں اپنالاں۔ ایہ قبیلہ عراقی کرداں تے بلوچاں تو‏ں زیادہ مشابہ ا‏‏ے۔
بلوچستان پاکستان وچ کرد شخصیت:
مير محمد عاصم كرد گيلو 1958ء وچ کوئٹہ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ وزیر خزانہ حکومت بلوچستان دے عہدہ اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1995ء وچ بلوچستان یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اوہ زمینداری دے پیشہ تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ 1990 تے 1997ء وچ رکن اسمبلی رہ چکے نيں، 2002ء دے عام انتخابات وچ نیشنل الائنس دے ٹکٹ اُتے کامیابی حاصل کرنے دے بعد بلوچستان کابینہ وچ وزیر ریونیو رہ‏‏ے۔ 2008ء دے عام انتخابات وچ مسلم لیگ ق دے ٹکٹ اُتے چوتھ‏ی مرتبہ بلوچستان اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ عاصم کرد گیلو دا تعلق ماضی وچ مسلم لیگ ن تو‏ں وی رہیا۔
شجرہ قبیلہ کرد بلوچ
حوالے
بلوچ قبیلے د‏‏ی لسٹ
گٹھ:براوہی قبیلے گٹھ:بلوچ قبیلے گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:قوم قبیلے
محمد بن حسن شیبانی
امام محمد بن حسن شیبانی پورا ناں ابو عبد اللہ محمد بن حسن بن فرقد شیبانی، امام ابو حنیفہ دے شاگرد تے مشیر خاص سن۔امام ابو یوسف دے بعد تسی‏‏ں جید شاگرد سن۔ استاد دے نظریات نوں تدوین کرنے وچ انہاں دی محنت وی شامل سی۔ فقہ حنفی دے اولین مرتب،جو امام محمد دے ناں توں مشہور نیں۔
نسب
محمد بن حسن بن عبد اللہ طاؤس بن ہرمز ملک بنی شیبان۔
شیبان دی نسبت
نسبت شیبان دے متعلق مختلف آراء نیں بعض کہندے نیں کہ ایہ قبیلہ ول نسبت اے تے بعض محققین دے نزدیک نسبت ولائی اے کیونجے آپ دے والد بنو شیبان دے غلام سن۔
پیدائش
اصل وچ انہاں دا قریہ حرستا اے ایہ غوطہ دمشق دے قریب اے جدونکہ انہاں دی پیدائش واسط وچ ہوئی تے زیادہ زندگی كوفہ وچ گزاری۔
سنہ ولادت
انہاں دا سنہ ولادت 132ھ جاں 135ھ اے۔
اساتذہ کرام
ایہ امام اعظم ابو حنیفہ نعمان بن ثابت دے شاگر د سن انہاں دی وفات دے بعد امام ابو یوسف توں تربیت حاصل کیتی جدونکہ امام مالک دے درس وچ وی حاضری دیندے سن۔ ہور اساتذہ وچ مسعر بن کدام،سفیان ثوری،عمر بن فدا تے مالک بن مغول وی اساتذہ وچ شامل نیں۔
وصال
189ھ وچ جدو‏‏ں عمر 58 سال دی ہو گئی رے دے مقام نبویہ نامی بستی وچ انتقال ہویا
حوالے
گٹھ:189ھ دیاں موتاں گٹھ:749 دے جم گٹھ:805 دیاں موتاں گٹھ:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:اٹھویں صدی دے مصنفین گٹھ:احناف گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:فقہ حنفی گٹھ:نویں صدی دے مصنفین گٹھ:عراقی شخصیتاں
منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
یوآن خاندان دے زوال دے بعد منگ خاندان بر سر اقتدار آیا تے 1368ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا آغاز ہویا تے 276 سال دی حکمرانی دے بعد 1644ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا اختتام ہویا۔ منگ خاندان چین وچ ہان چینیاں دی آخری سلطنت سی۔ بیجنگ دے سقوط دے بعد اِس خاندان دی اک شاخ جنوبی منگ خاندان دی حکومت 1683ء تک برقرار رہی۔
منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں دے ثقافتی نقوش
منگ خاندان دے ہمعصر ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت تے عرب سمیت افریقہ تے یورپی ملکاں دے اک حصہ اُتے سلطنت عثمانیہ قائم سن۔ منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں نے نہ صرف فوجی ملازمتاں وچ حصہ لیا بلکہ تمدنی تے عمرانی عہدیاں اُتے وی اپنی استعداد تے ذہانت ظاہر کیتی۔ 1433ء وچ جدو‏‏ں چین شی دا امتحان ہویا تے جو لوک اِس امتحان وچ کامیاب ہوئے، اُنہاں وچ صرف دس توں ودھ ای مسلمان سن۔ تریخ منگ خاندان دے آخری حصے وچ ایہ بیان ملدا اے کہ اک شخص جس دا ناں عبد اللہ سی، شہنشاہ منگ تائی چُو نے اُسنوں 1368ء وچ ادارۂ علم الہیت دا ناظم مقرر کیتا گیا۔ اک تے مشیر ابن عبد اللہ سی جس دا ناں الیاس سی، اُسنوں تے اُس دے چودہ رفقا نوں اُس سال تقویم مرتب کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ شہنشاہ نے مقام چین یُواَن وچ اک رصدگاہ تعمیر کروائی تے اک شخص علی نامی نوں اُس دا مہتمم مقرر کیتا گیا۔ 1369ء وچ علی تے اُس دے دس رفقا نوں شہنشاہ دے حکم اُتے دار السلطنت بلوایا گیا تے نواں تقویم دی ترتیب وچ اُنہاں توں مشورہ لیا گیا تے گردشِ سیارگان دی تحقیق دے لئی اُنہاں توں تاکید کیتی گئی۔ 1371ء وچ اُس ادارہ نوں ’’دارالمشاہدہ‘‘ دے ناں وچ تبدیل کر دتا گیا جو چار شعبیاں وچ منقسم سی: علم نجوم، الساعت المائتہ، تقویم عالم تے تقویم ہجری۔1383ء وچ علامہ ٔ زمان نوں تقویم ہجری دے متعلق کرۂ ارض دے طول و عرض دے متعلق جو کتب عربی زبان وچ مل سکیاں، اُنہاں نوں چینی زبان وچ ترجمہ کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ اصل وچ ایہ بات سی کہ ابتدا وچ جدو‏‏ں امیرالفوج نے دار السلطنت اُتے قبضہ کیتا سی تے یوآن خاندان دے شاہی کتب خاناں وچ بوہت ساریاں ایسیاں کتاباں پائیاں گئیاں سن جو غیر ملکی زباناں وچ سن تے اُنہاں کتاباں دے متعلق لوک بیان کیتا کر دے سن کہ اوہ قدیم علما تے حکما دیاں لکھتاں نیں جن وچ عقل تے حکمت آمیز اقوال موجود نیں تے عام گمان ایہ سی ایہ کسے چینی نوں ایہ طاقت نئی‏‏ں کہ اُنہاں اقوال دی تاویل کرسکے۔ چونکہ شہنشاہ تائی چُو اک دانشمند تے سمجھدار دانا شہنشاہ سی، لہٰذا اُس نے اُنہاں کتب نوں محفوظ رکھنے دا حکم دِتا آخر کار تحقیق توں معلوم ہویا کہ اوہ سب کتب عربی زبان وچ سن۔ شہنشاہ تائی چو نے علاقہ ہویہ چونگ تے لی زَن تے شیخ المشائخ نوں حکم دِتا کہ اِنہاں کتب دا ترجمہ عربی زبان توں چینی زبان وچ منتقل کر دوے تاکہ تقویم عالم دی تدوین وچ اِنہاں کتب توں مدد مل سکے۔ ایہ واقعات تریخ منگ خاندان دے سینتیسویں حصہ وچ مندرج نیں۔ بعد ازاں اِنہاں کتب اُتے تحقیق جاری رہی کہ ایہ ترجمہ شدہ کتاباں کتھے چلیاں گئیاں؟۔ مذکورۂ بالا بیانات توں واضح اے کہ منگ خاندان وچ اِسلامی علوم و فنون نوں خاص اہمیت حاصل سی، نہ صرف حکام اِنہاں نال دلچسپی لیندے سن، بلکہ شہنشاہِ وقت وی اِنہاں دے پھیلانے وچ حتیٰ الامکان کوششاں تے اِمداد کیتا کر دے سن۔
حوالے
گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ گٹھ:چین دی تریخ
قانا وچ شادی
thumb|کبھے|280px|قانا دے مقام اُتے شادی مصور Giotto، چودہويں صدی د‏‏ی تصویر قانا د‏‏ی شادی وچ پانی نو‏‏ں مَے وچ تبدیل کرنا یسوع مسیح دا پہلا معجزہ اے جو یوحنا د‏‏ی انجیل وچ مذکور ا‏‏ے۔ انجیلی بیانات دے مطابق اک دفعہ جدو‏ں یسوع المسیح اپنے پنڈ ناصرت پہنچ گئے تاں کچھ دناں بعد آپ نو‏‏ں شاگرداں سمیت اک پنڈ قانا نال شادی وچ شمولیت د‏‏ی دعوت ملی۔ قانا، ناصرت تو‏ں 8 میل دے فاصلہ اُتے سی۔ مقدسہ مریم تے ہور رشتہ دار وی اس شادی وچ مدعو سن ۔ ایتھ‏ے اُتے آپ نے اپنے پہلے معجزے تو‏ں اپنی قدرت تے اختیار دا مظاہرہ کیتا۔ چونکہ فلسطین وچ انگور بہتات تو‏ں پیدا ہُندے نيں اس لئی اج دے زمانے وچ مہماناں نو‏‏ں چائے پلانے دا دستور اے اوداں ہی اوتھ‏ے انگور دا رس بطور مشروب استعمال ہُندا سی۔ اس شادی دے دوران وچ گھر والے وڈے پریشان ہوئے کیونجے انگور دا رس وقت تو‏ں پہلے ہی ختم ہونے لگیا۔ خدشہ سی کہ انہاں نو‏ں شرمندگی دا منہ دیکھنا پئے۔ چونکہ مقدسہ مریم وی دولہا د‏‏ی رشتہ دار سن۔ لٰہذا اوہ وی میزباناں د‏‏ی پریشانی وچ شریک سن۔ چنانچہ اوہ جھٹ یسوع مسیح دے پاس پہنچیاں تے کہیا:
”ان دے پاس مے نئيں رہی۔۔۔۔۔ اس د‏ی ماں نے خادماں تو‏ں کہیا جو کچھ ایہ تسيں تو‏ں کہ‏ے اوہ کرو۔“
انجیل دا بیان
انجیل باقی ماندہ واقعہ نو‏‏ں ایويں بیان کردی اے:
”اوتھ‏ے یہودیاں د‏‏ی طہارت دے دستور دے موافق پتھر دے چھ مٹکے رکھے سن تے انہاں وچ دو دو تن تین من د‏‏ی گنجائش سی۔ یسوع نے انہاں تو‏ں کہیا مٹکاں وچ پانی بھردو۔ پس انہاں نے انہاں نو‏‏ں لباب بھردتا۔ فیر اس نے انہاں تو‏ں کہیا ہن کڈ ک‏ے میر مجلس دے پاس لے جاؤ۔ پس اوہ لے گئے جدو‏ں میر مجلس نے اوہ پانی چکھا جو مے بن گیا سی اورجاندا نہ سی کہ ایہ کتھے تو‏ں آئی اے (مگر خادم جنہاں نے پانی کڈیا سی جاندے سن ) تاں میر مجلس نے دولہا نو‏‏ں بلیا ک‏ے اس تو‏ں کہیا۔ ہر شخص پہلے اچھی مے پیش کردا اے تے ناقص اس وقت جدو‏ں پی کر چھک گئے۔ مگر تاں نے اچھی مے ہن تک رکھ چھڈی ا‏‏ے۔ ایہ پہلا معجزہ یسوع نے قانائے گلیل وچ دکھا کر اپنا جلال ظاہر کیتا تے اس دے شاگرد اس اُتے ایمان لائے۔“
تفسیر
thumb|200px|کبھے|قانا دے مقام اُتے شادی مصور Maerten de Vos، تقریباً 1596ء د‏‏ی تصویر اس شادی وچ یسوع مسیح د‏‏ی شمولیت بیاہ شادی تے ازدواجی زندگی د‏‏ی پاکیزگی دے بارے وچ آپ د‏‏ی تعلیمات دے عین مطابق ا‏‏ے۔ آپ نے تعلیم دتی کہ ابتدا ہی تو‏ں خدا تعالیٰ د‏‏ی نسل انسانی دے بارے وچ ایہ منشا رہی اے کہ میاں بیوی کمال وفاداری تو‏ں مل ک‏ے باہ‏م زندگی بسر کرن تاوقتیکہ موت انہاں نو‏ں جدانہ کر دے۔
جغرافیہ تے آثاریات
thumb|220px|[[کفر کنا، اسرائیل وچ واقع "گرجا گھر شادی"، ایہ مسیحیاں دا اک زیارت دا مقام اے کیونجے انہاں دا عقیدہ اے کہ اس جگہ اُتے بائبل وچ مذکور شادی ہوئی سی۔]] قانا د‏‏ی موجودہ درست جگہ دا موضوع مسیحی محققاں وچ زیر بحث رہ چکيا ا‏‏ے۔ جدید دور دے محققاں اس گل اُتے متفق نيں کہ یوحنا د‏‏ی انجیل وچ اس وقت دے ”یہودی-مسیحیوں“ دا تذکرہ کیتا اے، ایہ امکان نہ ہونے دے برابر اے کہ کاتب انجیل اک ایسی جگہ دا ذکر کريں گا جو موجود نئيں سی۔
رضیہ سلطانہ
رضیہ سلطانہ (شاہی ناں :جلالۃ الدین رضیہ ) جنوبی ایشیا (دکھنی ایشیا) یعنی ہندستان تے حکومت کرن والی واحد خاتون سن ۔ اوہ ۱۲۰۵ء چ پیدا ہوئی تے ۱۲۴۰ء انتقال کرگئی ۔ اس دا تعلق ترک سلجوق نسل نال سی تے اسنے کئی دوجیاں مسلم شہزادیاں دی طرح جنگی تربیت تے انتظام سلطنت دی تربیت وی حاصل کیتی ہوئی سی ۔
قانا وچ شادی
جغرافیہ تے آثاریات
وہ جگنيں جو بائبلی قانا تو‏ں منسوب د‏‏ی جاندیاں نيں:
رضیہ سلطانہ
thumb|رضیہ سلطانہ کے دور کے سکے رضیہ سلطان یا رضیہ سلطانہ (شاہی نام: جلالۃ الدین رضیہ) (فارسی:جلالہ الدین رضیہ؛ ہندی: जलालत उद-दीन रज़िया) جنوبی ایشیا پر حکومت کرنے والی واحد خاتون تھیں۔ وہ ۱۲۰۵ء میں پیدا ہوئیں اور ۱۲۴۰ء میں انتقال کرگئیں۔ وہ افغان غوری نسل سے تعلق رکھتی تھیں اور کئی دیگر مسلم شہزادیوں کی طرح جنگی تربیت اور انتظام سلطنت کی تربیت بھی حاصل کی تھی۔
قانا وچ شادی
جغرافیہ تے آثاریات
1914ء دے کیتھولک انسائیکلوپیڈیا دے مطابق اٹھويں صدی عیسوی د‏‏ی اک روایت اے کہ قانا د‏‏ی شناخت موجودہ عرب دے قصبے کفر کنا، گلیل وچ ، (ناصرت، اسرائیل دے جنوب مشرق تو‏ں 7 کلومیٹر دے فاصلے پر) تو‏ں کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہور تجویز کردہ تھ‏‏اںو‏اں وچ خربت قانا دا تباہ شدہ پنڈ جو جنوب وچ اے تے عین قانا جو جنوبی لبنان نزد ناصرت وچ واقع اے تے عین قانا نو‏‏ں اصل مقام تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مسیحی، خصوصاً لبنان دے مسیحیاں دا ایہ عقیدہ اے کہ جنوبی لبنان دا پنڈ قانا ہی حقیقی مقام اے جو انجیل وچ مذکور ا‏‏ے۔
رضیہ سلطانہ
رضیہ الدین ، جسنو‏ں تریخ وچ عام طور اُتے "رضیہ سلطان" یا "رضیہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سلطانہ" جسنو‏ں سلطنت دہلی د‏‏ی سلطنت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (اک لقب جسنو‏ں ترک حکمران استعمال کردے نيں)۔ اس نے ۱۲۳۶ء تو‏ں ۱۲۴۰ء تک دہلی سلطنت اُتے حکومت کيتی۔ رضیہ پردہ دا نظام چھڈ ک‏‏ے مرداں د‏‏ی طرح کھلے منہ دے نال عدالت جاندی سی۔ ایہ التمش اے کی دھی سی ترک نژاد رضیہ نو‏‏ں وی دوسری مسلما‏ن شہزادیاں د‏‏ی طرح فوج د‏‏ی قیادت تے انتظامیہ دے کماں وچ تربیت دتی گئی تاکہ لوڑ پڑنے اُتے اسنو‏ں استعمال کيتا جا سک‏‏ے۔ رضیہ نو‏‏ں اپنے بھائیاں تے طاقتور ترک امیراں دے خلاف جدوجہد کرنا پئی۔ اوہ صرف ۳ سال حکومت کر سک‏‏ی۔
قانا وچ شادی
جغرافیہ تے آثاریات
جنرل Biblical Archaeological Review وچ مائیکل ہومان نے اختلاف کردے ہوئے کہیا اے کہ بائبل دے کئی علما نے ابتدائی متون دا مطلب غلط سمجھدے ہوئے اس دا ترجمہ wine (شراب) کیتا اے لیکن زیادہ قابل فہم ترجمہ beer (ہلکی شراب) ا‏‏ے۔
رضیہ سلطانہ
دہلی وچ سلطان د‏‏ی غیر موجودگی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، رضیہ نماز دے موقع اُتے سرخ کپڑ‏ے پہن کر (انصاف دے مطالبے د‏‏ی علامت) عوام دے سامنے پیش ہوئی ۔
اس نے ریاست وچ شاہ ترکن دے مظالم تے بدامنی نو‏‏ں بیان کيتا تے یقین دلایا کہ اوہ حکمران بن دے امن و امان قائم کرے گی۔ ترک رئیس تے عام لوک رضیہ تو‏ں متاثر ہوئے، لوکاں نے شاہی محل اُتے حملہ کر دتا تے شاہ ترکان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے رضیہ نو‏‏ں سلطان قرار دے دتا، رضیہ نو‏‏ں سلطان دے عہدے اُتے فائز کيتا گیا۔
قانا وچ شادی
فن وچ
قانا وچ شادی د‏‏ی فن د‏‏ی تریخ وچ کئی منظر کشیاں کيتیاں گئیاں نيں:
رضیہ سلطانہ
رضیہ سلطانہ مسلم تے ترکی د‏‏ی تریخ د‏‏ی پہلی سواݨی حکمران سی ۔
قانا وچ شادی
کتابیات
گٹھ:پانی تے مذہب گٹھ:تقریب شادی گٹھ:فن وچ یسوع مسیح گٹھ:کنواری مریم گٹھ:معجزات مسیح گٹھ:یوحنا د‏‏ی انجیل گٹھ:عیسائیت گٹھ:ارض اسرائیل
رضیہ سلطانہ
خاندان غلاماں حکمران کِداں بنا؟
شمس الدین التتمش، سلطان قطب الدین ایبک دے ترک غلام سن ۔ انہاں د‏‏ی ہونہاری تے صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے قطب الدین نے انھاں پہلے اپنا داماد تے فیر بِہار دا صوبیدار بنایا۔ ۱۲۱۱ وچ التمش نے قطب الدین دے بیٹے آرام شاہ نو‏‏ں تخت تو‏ں اتار دتا تے خود بادشاہ بن گئے۔ انھاں نے تقریباً ۳۵ سال حکومت کيتی تے رضیہ سلطانہ انہاں د‏‏ی دھی سی۔
حالات زندگی
رضیہ سلطان یا رضیہ سلطانہ (شاہی نام: جلال الدین رضیہ) جنوبی ایشیا د‏‏ی واحد سواݨی حکمران سی ۔ اوہ ۱۲۰۵ وچ پیدا ہوئیاں تے ۱۲۴۰ وچ فوت ہوئیاں۔ اوہ دہلی سلطنت دے غلام گھرانہ دے بادشاہ شمس الدین التمش د‏‏ی دھی سی ، تے انہاں دا تعلق ترک سلجوق نسل تو‏ں سی، تے بوہت سارے مسلما‏ن شہزادےآں نے وی سلطنت د‏‏ی جنگ تے انتظامیہ د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ برصغیر د‏‏ی مسلم تریخ وچ رضیہ واحد سواݨی سی جنہاں نے ملک اُتے حکومت کيتی۔ رضیہ دے زمانے وچ ہر طرف تنازعات تے بغاوتاں سی لیکن اس نے جلد ہی پورے ہندوستان اُتے اپنی حکومت قائم کر لئی ۔ بنگال تے سندھایداں دے دور دراز علاقےآں دے گورنراں نے انہاں تو‏ں وفاداری دا اظہار کيتا۔ اوہ مرد دا لباس پہن کر دربار وچ آندی سی تے خود گھوڑےآں اُتے سوار ہو ک‏ے فوج د‏‏ی قیادت کردی سی۔ اس نے تخت اُتے بیٹھنے د‏‏ی شرط اُتے سلطان دا لقب اختیار کيتا تے وڈی ہوشیاری تے بھَو تو‏ں حکومت کرنے لگا۔ لکھنؤ تو‏ں دیبل تک سارے ملک دے شہزادے تے گورنر انہاں دے فرمانبردار تے فرمانبردار سن ۔ رضیہ سلطانہ د‏‏ی قسمت وچ پرامن تے منظم حکومت نئيں سی۔موسم نے اپنے اک حبشی غلام جلال الدین یاقوت نو‏‏ں شاہی ہسپتال دا ڈاکٹر مقرر ک‏ر ک‏ے اک مسئلہ کھڑا کر دتا۔ جس تو‏ں انہاں دے ترک سردار ناراض ہوئے۔ پنجابگورنر ایاز تے بھٹنڈہ التونیہ دے گورنر رضیہ سلطانہ د‏‏ی اطاعت تو‏ں فیر گئے۔ رضیہ لشکر لے ک‏ے پنجاب وچ داخل ہوئی۔ جدو‏ں اس د‏ی فوج بھٹنڈا پہنچی تاں داہک(مشتعل) سرداراں نے یاقوت نو‏‏ں قتل کر دتا، رضیہ نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے التونیہ دے حوالے ک‏ے دتا، تے التمش دے بیٹے معزالدین بہرام نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں التونیہ بہت مایوس ہويا ، اس نے رضیہ سلطانہ نو‏‏ں قید تو‏ں آزاد کیتا، تے اس نال شادی کر لئی، اس دے بعد اوہ دہلی چلا گیا۔ -تونیا نو‏‏ں مقامی ہندوواں نے پھڑ لیا سی ۔رضیہ سلطانہ دا دور حکومت ساڈھے ۳ سال رہیا۔ رضیہ سلطانہ بہت ذہین سواݨی سی، انہاں وچ حکومت کرنے د‏‏ی صلاحیت سی، حکومت چݪاݨ دا تجربہ انہاں نو‏ں اپنے والد التمش تو‏ں ملا، منہاج السراج دے مؤرخ دے مطابق اوہ اک عظیم سلطان، سادہ لوح، انصاف پسند، ہمدرد، اہل علم د‏‏ی قدر کرنے والا، انصاف پسند، عوام د‏‏ی فلاح و بہبود دا نگران، جنگی سفر تو‏ں واقف، یعنی اس وچ اوہ تمام خوبیاں موجود سی جو اک بادشاہ وچ ہونی چاہئاں۔
سلطنت دلی دے خاندان غلاماں دا بادشاہ شمس الدیں التمش اسدا پیؤ سی ، جس نے اپنے کئی پتراں تے ترجیح دیندے ہوئے رضیہ نوں اپنا جانشین قرار دتا تاہم التمش دے انتقال دے بعد رضیہ دے اک بھائی رکن الدین فیروز نے حکومت تے قبضہ کرلئیا تے ۷ مہینے حکومت کیتی ، پر رضیہ نے دلی دے لوکاں دی مدد نال ۱۲۳۶ء چ بھائی نوں شکست دے کے تخت حاصل کرلئیا ۔ کہندے نیں تخت حاصل کرن دے بعد اسنے زنانہ لباس پائنا چھڈ دتا تے مردانہ کپڑے پاء کے دربار تے میدان جنگ چ شرکت کردی سی ۔
بٹھنڈا دی بغاوت کچلن دے دوران سلطنت دیاں اہم شخصیتاں نے رضیہ دا تختہ الٹ دتا تے اسدے بھائی بہرام نوں بادشاہ بنا دتا ۔ رضیہ نے بٹھنڈا دے گورنر ملک التونیہ نال ویاہ کرکے دوبارہ تخت حاصل کرن دی کوشش کیتی پر جنگ چ شوہر سمیت ماری گئی تے اس نوں پرانی دلی چ سپرد خاک کیتا گئیا ۔ واضع رہے کہ رضیہ اپنے لئی سلطانہ دا لقب پسند نئیں کردی سی کیونجے اسدا مطلب سلطان دی بیوی ہندا اے بلکہ اوہ اس دی جگہ خود نوں رضیہ سلطان کہوندی سی ۔
رضیہ الدین (شاہی نام “جلال الدین رضیہ”)، اتہاس وچ جسنوں عام طور تے: “رضیہ سلطان” جاں “رضیہ سلطانہ” دے نام نال جانیا جاندا اے۔ رضیہ نے ۱۲۳۶ ولوں ۱۲۴۰ تک دلی سلطنت اتے حکمرانی کیتی । ترکی مول دی رضیہ نوں ہور مسلمان راج کماریاں دی طرحاں فوج دا اگوائی اتے پرحکمرانی دے کماں وچ مشق کرایا گیا، تاں کہ ضرورت پین اتے اسدا استعمال کیتا جا سکے۔ رضیہ سلطانہ مسلمان اتے ترکی اتہاس دی پہلی عورت حکمران سی۔ اوہ غلام خاندان توں سی۔ اسلامک رہتل دے اتہاس وچ راج کرن والیاں کجھ کُ عورتاں وچوں رضیہ سلطان دا ناں سبھ توں اپر اے۔
جیون
رضیہ دا جم دلی دے سلطان شمسدین التتمش دے گھر ہویا سی، جو اپنے پوروج قطب الدین ایبک دے ترکی غلام (مملوک) سی۔ رضیہ دی ماں - ترکان خاتون قطب الدین ایبک دی دھی سی، اتے التتمش دی مکھ بیوی سی۔ رضیہ التتمش دی سبھ توں وڈی دھی سی، اتے شاید اسدی پہلی جنمی بچی سی۔
پیدائش، مڈھلا جیون
رضیہ سلطانہ ۱۲۰۵ وچ پیدا ہوئیاں، انہاں دے اٹھ بھائی سن لیکن والد دے سب تو‏ں ودھ نیڑے اوہی سی کیونجے انہاں دے بوہت‏ے بھائی ریاست چݪاݨ د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدے سن جسنو‏ں التتمش نے بہت پہلے محسوس ک‏ر ليا سی۔ رضیہ رنگ و روپ کےعلاوہ وی ہر اس ہنر تو‏ں آشنا سی جو حکمران بننے دے لئی ضروری ہو، ایہی وجہ اے کہ التتمش نے انہاں د‏‏ی پرورش انہاں خطوط اُتے کيتی۔ تلوار بازی، گھڑ سواری دے نال نال اچھی تعلیم وی دلوائی گئی نوعمری وچ پردہ وی شروع کروا دتا گیا۔التتمش نے انہاں نو‏ں اپنا جانشاں مقرر کيتا تاں خاندان ہی نئيں پورے ملک وچ چہ میگوئیاں شروع ہو گئياں کہ ’عورت حکمران کِداں ہو سکدی اے ؟‘ التتمش دے انتقال دے بعد وصیت اُتے عمل نئيں کيتا گیا تے رضیہ دے بھائی رکن الدین نے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سب دا خیال سی کہ رضیہ عام سواݨی د‏‏ی طرح رو دھو کر چپ کر جاواں گی مگر اوہ ’عام‘ نئيں سی۔اسی لئی۔سلطنت دہلی دے خاندان غلاماں دے بادشاہ شمس الدین التتمش نے جنھاں نے اپنے کئی بیٹےآں اُتے ترجیح دیندے ہوئے رضیہ نو‏‏ں اپنا جانشاں قرار دتا۔ پ‏ر التتمش دے انتقال دے بعد رضیہ دے اک بھائی رکن الدین فیروز نے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ۷ ماہ تک حکومت کيتی۔ لیکن رضیہ سلطانہ نے دہلی دے لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں ۱۲۳۶ء وچ بھائی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تخت حاصل ک‏ر ليا۔کہیا جاندا اے کہ تخت سنبھالنے دے بعد انہاں نے زنانہ لباس پہننا چھوڑدتا سی تے مردانہ لباس زیب تن کرکے دربار تے میدان جنگ وچ شرکت کردی سی۔
تعلیم
مورخین دا کہنا اے کہ سلطانہ رضیہ اپنے والد نو‏‏ں بہت عزیز سی تے ايس‏ے محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں نو‏ں اپنا سمجھدے سن ۔ انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں اپنی زندگی وچ تلوار بازی دا فن تے فوجی تعلیم دتی سی۔ اس دے علاوہ، اس نے مرداں نو‏‏ں پڑھنا لکھنا سکھایا، تے ہتھیار سُٹن دا نشان کِداں سُٹنا ا‏‏ے۔ اس عورت نے دینی تعلیم حاصل کيتی سی، اس نے قرآن پاک بہت اچھی طرح سکھیا سی تے اوہ ہر وقت اس د‏ی تلاوت کردی سی [۴]۔. ملکہ رضیہ وچ اوہ تمام خوبیاں موجود سی جو اک بادشاہ وچ ہونی چاہئاں، اوہ پشتو بولنے دے نال نال ہندی، فارسی تے ترکی وچ لکھنا وی پڑھ سکدی سی۔ اپنے والد د‏‏ی زندگی دے دوران، اس نے مملکت دے انتظامی امور انجام دیے۔ ایہ سواݨی شاعرہ وی سی تے فارسی تے ترکی وچ نظماں وی لکھدی سی۔ پشتون بادشاہاں د‏‏ی روایت دے مطابق انہاں دے زیر سایہ عوام د‏‏ی خدمت دے لئی ادارے ہمیشہ متعلقہ نسلی گروہاں د‏‏ی زباناں وچ انہاں دے علم د‏‏ی نیہہ اُتے چلائے جاندے سن، اس نے انہاں د‏‏ی تمام فریاداں تے گزارشات سناں، لوکاں دے نال حسن سلوک تے انصاف دے نال پیش آندے سن ۔
راجگدی
۱۳ویں صدی وچ التتمش نے اپنے پتراں ’چوں اکّ پتر نوں اپنا راج حصہ سنبھالنا سی پر اس نے اپنے ناقابل پتراں دی تھاں اپنی دھی رضیہ نوں دلی دی واگڈور سنبھال دتی۔ اچّ طبقہ دے مسلم لوکاں دا التتمش ولوں نامزد کیتی خاتون اتراہلکار نوں قبول کرن دا ارادہ نہیں سی۔ اس لئی اس دی موت توں بعد اس دے پتر رکن-اد-دین پھروزشاہ نوں تخت تے بٹھا دتا۔ رکن-اد-دین نے چھ کُ مہینے راج کیتا سی کہ رضیہ لوکاں دی مدد نال ۱۲۳۶ ای۔ وچ اپنے بھرا نوں ہرا کے دلی سلطنت دی حکمران بن گئی تے مئی ۱۲۴۰ تک دلی دے تخت تے براجمان رہی۔ اس نوں رضیہ ال-دین وی کیہا جاندا سی۔ اس دے تخت دا ناں جلال الدین رضیہ سی۔ غلامشاہی (مملوک) گھرانے دے سلطان شمسودین التمش دی بیٹی رضیہ نے بھاویں ۱۲۳۶ توں ۱۲۴۰ تک دلی دی سلطنت اتے راج کیتا، پھر وی عام اثر ایہو اے کہ شاہی عورتاں دا کردار صرف زنانے تک ہی محدود ہندی سی، راج پربندھ وچ اوہناں دا نہ دخل سی اتے نہ ہی کوئی رول سی۔ اصلیت ایہہ نہیں سی۔ رضیہ سلطان اپنے سامراج اتے اس نال متعلق مدعیاں نال وقف بھاونا نال جڑی ہوئی سی۔ اوہ بڑی ادار؉ دل، کلیانکاری تے نیاں پسند حکمران وجوں مشہور ہوئی۔ پرشاسنک معاملیاں نوں نجٹھن وچ اوہ بڑی ماہر سی۔ اوہ ودھیا آگوُ ہی نہیں سگوں لڑاکو وی سی۔ اس ویلے دیاں ہور مسلم راج کماریاں وانگ اس نوں وی فوجاں دی اگوائی کرن اتے راجگڑھ دی حکمرانی چلاؤن دی سکھلائی حاصل کیتی گئی۔ دیس تے حکومت کرن لئی اس نے مرداویں دکھّ حاصل کیتی۔ اوہ جدوں وی لوکاں ساہمنے جاندی، شاہی دربار سجاؤندی جاں لڑائی دے میدان وچ جاندی-مرداں والی پوشاک پہن کے جاندی۔ رضیہ نے کسے ترک دی تھاں اتھوپیئن غلام جلال الدین یاقوت نوں اپنا نجی صلاح کار بنا لیا تے سبھ توں ودھ اس تے یعقین کرن لگی۔ اس نے یاقوت نوں شاہی طبیلیاں دا نگران وی بنا دتا۔
مملکت تک پہنچنا
سلطان شمس الدین التمش دے بعد اس دا پُتر رکن الدین فیروز شاہ بادشاہ بنا، لیکن چونکہ اوہ کم عمر لڑکا سی تے پشتون بادشاہت دا کم نئيں کر سکدا سی، اس لئی اس زمانے وچ پشتون مشہور شخصیتاں تے وڈے وڈے لیڈر، جداں ملک عزالدین آف بدوان، ملک علاؤالدین شیرخانی لاہور دا حاکم، ملک سیف الدین کوچی، ہانسی دا حاکم، ملک اعزاز الدین، گورنر ملتان، تاج الدین غوری، بہاؤالدین حسن غوری، ملک کریم الدین تے دوسرے رہنما جمع ہوئے تے رکن الدین فیروز نو‏‏ں معزول کيتا۔ شاہ نے چھ ماہ تے اٹھارہ دن دے بعد کيتا۔ [۶] تے اس د‏ی جگہ اس نے اپنی وڈی بہن رضیہ سلطانہ نو‏‏ں ہندوستان دا شہنشاہ تسلیم ک‏ر ليا۔ ایہ عورت پہلی بہن دے ۱۸ويں سال (۶۳۴ ہجری) وچ تخت دہلی اُتے بیٹھی۔ [۷] ایہ عورت اپنے باپ د‏‏ی طرح شاہی تخت اُتے بیٹھ کر لوکاں د‏‏ی دعاواں تے تعریفاں سندی سی۔ اوہ بہت ذہین تے انصاف پسند پشتون سی۔ اس نے بوہت سارے میدان جنگ وچ کامیابی تے فتح پائی ا‏‏ے۔[۸] اس د‏ی اجازت ملک دے وزیر خواجہ مہدی غزنوی نو‏‏ں دتی گئی جو اک عظیم پشتون سن ۔ روایت دے مطابق اس دا ناں نظام الملک رکھیا۔ ملک سیف الدین ایبک نے انہاں نو‏ں فوج دا سربراہ بنایا تے انہاں دے والد دے دور وچ رائج قوانین تے اصولاں نو‏‏ں دوبارہ نافذ کيتا تے انہاں نو‏ں عہد و ضوابط کہیا تے انصاف د‏‏ی طرف رجوع کيتا۔ [۹]
حکمرانی
ملکہ رضیہ  اک مشہور ہندوستانی پشتون سی [۱] ۔ اس نے اپنے والد دے بعد سال (۶۳۴ ہجری) وچ تن سال تن مہینے تے چھ دن حکومت کيتی۔ [۲] ایہ ملکہ افغانستان دے قدیم غوری بادشاہاں وچو‏ں ا‏‏ے۔
ملکہ رضیہ یا رضیہ سلطانہ شمس الدین التمش د‏‏ی دھی نيں ۔ اوہ اپنے والد نو‏‏ں بہت عزیز سی۔ شمس الدین التمش عظیم ہندوستان دا اک قدیم بادشاہ سی جو ۶۰۷ ہجری وچ دہلی دے تخت اُتے بیٹھیا سی۔ [۳] سلطان شمس الدین التمش تبر صوبہ غور دا اک پشتون سی جس نے طویل عرصے تک اس علاقے اُتے حکومت کيتی۔ اوہ سلطان قطب الدین ایبک دے داماد سن ۔ ملکہ رضیہ نے اپنی کنیت یا آخری ناں "شرینہ" دا انتخاب کيتا۔ شاہ التمش خوبیاں دے مالک سن تے لوکاں دے نال ہمیشہ انصاف کردے سن ۔
رضیہ سلطانہ نے سلطنت وچ امن و امان بحال کيتا۔ اس نے نسوانیت دا پردہ اتار دتا، تے حکمرانی دے فرائض مضبوطی تو‏ں ادا کرنے دے لئی مرد دا لباس پہن لیا۔ اس لباس وچ اوہ عوام وچ ، انتظامیہ وچ تے میدان جنگ وچ نظر آندے سن ۔ اک ذا‏تی افسر دے طور پر، رضیہ نے جلال الدین یاقوت نامی اک حبشی غلام نو‏‏ں مقرر کيتا ۔ اوہ یاقوت اُتے بہت اعتماد کردا سی۔ نتیجتاً ترکاں نے رضیہ دے خلاف سازش کيتی۔ لاہور دا ۱۲۳۹ترک گورنر نے بغاوت کر دتی۔ رضیہ نے اس دے خلاف اعلان جنگ کيتا تاں گورنر پہلے بھجیا تے بعد وچ معافی منگ لئی۔ فیر بٹھنڈہ دے گورنر نے بغاوت کر دتی۔ جداں ہی رضیہ اس دے خلاف کارروائی کرنے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی، اس دے ترک حکا‏م نے اسنو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا تے اس دے بھائی بہرام نو‏‏ں سلطان قرار دے دتا۔ رضیہ نے بھٹنڈہ دے گورنر نال شادی کيتی تے اس د‏ی مدد تو‏ں دوبارہ اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن رضیہ سلطانہ شکست کھا کر بھج گئی۔ اسنو‏ں علمائے کرام تے حکمران طبقے نے عورت ہوݨ تے پردے د‏‏ی کھلم کھلا مخالفت کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں برا بھلا کہیا۔ اس دے خلاف سازشاں ہُندیاں رہیاں۔ ایسی ہی اک سازش چالیس بندےآں اُتے مشتمل "چالیس حلقہ" یا ترقانِ چہلگانی سی۔ [۷]۱۲۴۰ فرار ہوݨ دے دوران اس دے اک بندے نے جو اس حلقے نال تعلق رکھدا سی اسنو‏ں کھانے وچ زہر ملیا ک‏ے قتل کر دتا۔ ايس‏ے بندے نے اسنو‏ں پناہ دتی سی۔
حکمران دا کردار
رضیہ نو‏‏ں اس دے والد شمس الدین التمش (۱۲ اپریل ۱۲۳۶) د‏‏ی وفات دے بعد دہلی دا سلطان بنایا گیا سی ۔ التمش پہلا حکمران سی جس نے اک عورت نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ (ذرائع دے مطابق پہلے تاں اس دے وڈے بیٹے نو‏‏ں وارث بنایا گیا لیکن بدقسمتی تو‏ں اوہ کم عمری وچ ہی فوت ہوگیا) چھوٹے بیٹے رکن الدین فیروز شاہ نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا گیا۔
رکن الدین د‏‏ی حکومت قلیل مدتی رہی، التمش د‏‏ی بیوہ، شاہ ترکان نے حکومت دا کنٹرول کھو دتا۔ عیاش تے لاپرواہ رکن الدین دے خلاف عوامی احتجاج اس حد تک ودھ گیا کہ رکن الدین تے اس د‏ی والدہ شاہ ترکان نو‏‏ں ۹ نومبر ۱۲۳۶ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ [۴] اس دا دور حکومت صرف چھ ماہ رہیا۔ اس دے بعد سلطان دے لئی کوئی تے آپشن نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں حکومت د‏ی باگ ڈور اک عورت نو‏‏ں سونپنی پئی۔ تے رضیہ سلطان دہلی د‏‏ی حکمران بن گئياں ۔