cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آیت مباہلہ
اصطلاحی معنی
اک دوسرے اُتے نفرین کرنا تا کہ جو باطل اُتے اے اس اُتے اللہ دا غضب نازل ہوتے جو حق اُتے اے اسنو‏ں پہچانا جائے، اس طرح حق و باطل دی تشخیص دی جائے۔ مباہلے دا عمومی مفہوم ایہ بیان کیتا جاندا اے ۔
آیت مباہلہ
سورۃ آل عمران دی آیت 61 نو‏‏ں مفسرین آیت مباہلہ کہندے نيں، کیونکہ اس وچ مباہلہ دا ذکر آیا ا‏‏ے۔ آیت دا ترجمہ <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> (ترجمہ کنزالعرفان، مفتی محمد قاسم)
واقعہ مباہلہ
مباہلہ اک مشہور واقعہ اے جسنو‏ں سیرت ابن اسحاق تے تے تفسیر ابن کثیر وچ تفصیل تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔
نبی  نے نجران دے مسیحیاں دی جانب اک فرمان بھیجیا، جس وچ ایہ تن چیزاں سن اسلام قبول کرو یا جزیہ ادا کرو یا جنگ دے لئی تیار ہو جاؤ۔ مسیحیاں نے آپس وچ مشورہ کرکے شرجیل،جبار بن فیضی وغیرہ نو‏‏ں حضور  دی خدمت وچ بھیجیا۔ انہاں لوگاں نے آکر مذہبی امور اُتے گل چیت شروع کر دتی، ایتھ‏ے تک کہ حضرت عیسی دی الوہیت ثابت کرنے وچ انہاں لوگاں نے انتہائی بحث و تکرار تو‏ں کم لیا۔ اسی دوران وحی نازل ہوئی جس وچ اواُتے ذکر کردہ آیت وی نازل ہوئی جس وچ مباہلہ دا ذکر ا‏‏ے۔
اثرات
thumb|عید مباہلہ دا اک فارسی وچ چھپا ہويا اشتہار اس آیت دے نزول دے بعد نبی اپنے نواسیاں حسن تے حسین اپنی بیٹی سیدہ فاطمہ تے دامادحضرت علی نو‏‏ں لے دے گھر تو‏ں نکلے، دوسری طرف مسیحیاں نے مشورہ کیتا کہ جے ایہ نبی نيں تو اسيں ہلاک ہو جانيں گے۔ تے انہاں لوگاں نے جزیہ دینا قبول کر لیا۔ اسی واقعہ دی نسبت تو‏ں شعیہ اوراکثر سنی وی پنجتن پاک دی اصطلاح استعمال کردے نيں، جس تو‏ں سلفی حضرات اختلاف کردے نيں۔
مباہلہ دے احکم
قرآن دی اس آیت تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ مباہلہ صرف کافر دے نال ہو سکدا لیکن احادیث وچ حضرت ابن مسعود رض تو‏ں رویت وی ملد‏ی اے جس وچ مباہلے نو‏‏ں مسلما‏ن تو‏ں مباح ہونے دا ذکر ا‏‏ے۔ سنن نسائی صیحح حدیث نمبر 3552
حوالے
گٹھ:اسلام تے مسیحیت گٹھ:اہل سنت گٹھ:تاریخ مذاہب گٹھ:حدیث گٹھ:شیعیت گٹھ:عصر نبوی گٹھ:فاطمہ گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:مذہب وچ سويں صدی
سید محمود حسن
سید محمود حسن (ہور ناں: سید محمود حسن علیگ)بہرائچ دے نامور وکیل سن ۔محمود صاحب دی ولادت 3 ستمبر 1903ءنوں شہر دے محلہ قاضی پورہ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں حکیم سید احمد حسن سی۔جو مشہور حکیم سن۔آپ دا ناں آپدی والدہ نوں خواب وچ ملی بشارت دے مطابق دیوبند دے بزرگ عالم دین تے شیخ الحدیث مولانا محمود حسن دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
حالات
سید محمود حسن نے دسویں تک دی تعیم شہر بہرائچ دے گورنمنٹ انٹر کالج توں حاصل کیتی ۔اس دے بعد اعلیٰ تعلیم کیلئے علی گڑھ چلے گئے جتھے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں 1927 ء وچ آپ نے عربی وچ ایم اے تے ایل ایل بی دی ڈگریاں لے کے فارغ ہوئے تے بہرائچ وچ وکالت شروع دی ۔جتھے آپ نے سید ضیغم علی وکیل مجنں میاں دے والد تے منشی فیض الحسن توں آپ نے وکالت دی ٹریننگ حاصل دی۔آپ دے بیٹے پروفیسر سید طاہر محمود صاحب لکھدے نیں: سید محمودحسن ملی خدمات وچ ہمیشہ پیش پیش رہے ۔درگاہ سید سالار مسعود غازیؒ دے اک بار رسیور تے سالاں بعد درگاہ انتظامایہ کمیٹی دے صدر وی بنے۔ تقسیم ہند توں پہلے مسعودیہ جناح ہائی اسکول تے اسدے بعد آزاد انٹر کالج دے منیجر رہے۔آپ صوبائی سطح اُتے یو پی دی دینی تعلیمی کاؤنسل دے بانیاں وچ سن۔آپ اک بار بہرائچ ڈسڑکٹ بار دے صدر وی منتخب ہوئے۔آپ نے اک امریکی اسکالر دی کتاب ’’ بڑھاپے دی روک تھام تے علاج ‘‘ دا اردو وچ ترجمہ کرنا شروع کیتا سی مگر مکمل نہیں کیتا۔شروع توں مذہبی سن لیکن زندگی دے آخری دور وچ مذہبیت وچ بہت شدت آگئی سی۔ تے وکالت چھڈ دتی تے سارا وقت درس و مطالعہ وچ صرف کرن لگے ۔
تصنیف
پروفیسر طاہر محمود نے اپنے والد دی سوانح حیات ’’حیات محمود‘‘ دے ناں توں لکھی سی جو 1977 وچ شائع ہوئی۔ اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ آپ نےقرآن کریم دی بیسک ریڈردے ناں توں فن تجوید اُتے اردو وچ اک کتاب لکھی سی۔ جس دا مسودہ جو انہاں دی وفات دے بعد مکہ معظمہ توں واپس لائے ہوئے انہاں دے سامان وچ ملیا سی اتے کئی سال بعد لکھنؤ دے’’ مکتبہ الفرقان ‘‘توں مولانا منظور نعمانی ؒ دے پیش لفظ دے نال شائع ہویا ۔ سن 2000 وچ آپ دی ’’قرآن کریم دی بیسک ریڈر ‘‘ دا ہندی ترجمہ دہلی وچ اسلامک ونڈرس بیورو توں شائع ہویا جسنوں عبداللہ اقبال نے اردو توں ہندی وچ کیتا سی ۔جبکہ 2002 وچ آپ دے صاحبزادے پروفیسر سید طاہر محمود صاحب نے انگریزی وچ ’’قرآن کریم دی بیسک ریڈر‘‘ تلخیص لکھی جس نوں دہلی وچ مولانا وحیدالدین خاں دے ادارہ گز ورڈ پبلی کیشنز نے شائع کیتا ۔
وفات
1975 وچ انتہائی خراب صحت تے جسمانی کمزوری دی کیفیت وچ مسقط راہیں فریضہ حج دے لئی مکہ معظمہ گئے اس مکمل احساس بلکہ خواہش دے نال کہ اوتھے توں واپسی نہیں ہونی اے۔ 18 دسمبر 1975 نوں مکہ وچ عمر دے تہترویں سال وچ واصل بحق ہوئے تے تاریخی قبرستان جنت المعلیٰ وچ مدفن ہوئے ۔
باہرلےجوڑ
https://www.rekhta.org/ebooks/hum-dasht-mein-detey-hain-azaan-tahir-mahmood-ebooks https://www.amazon.com/Basic-Reader-Holy-Quran-Recitation/dp/8178980959 https://www.goodreads.com/author/show/6861301.Syed_Mahmood_Hasan https://spineandlabel.com/Basic-Reader-for-the-Holy-Quran-Syed-Mahmood-Hasan
گٹھ:1903 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:علیگ گٹھ:مسلم مصنفین گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھگٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:مسلم شخصیتاں
وارن ہیسٹنگز
}}
وارن ہیسٹنگز ہندستان دا پہلا گورنر جنرل سی۔
مڈھلا جیون
ہیسٹنگز دا جنم چرچل، آکسفورڈشائر وکھے اک غریب پروار وچّ ہویا۔ اسدے پیؤ دا ناں پینیسٹون ہیسٹنگز اتے ماں دا ناں ہسٹر ہیسٹنگز سی، جہڑی اسدے جنم توں کجھ دیر بعد ہی مر گئی سی۔ اسنے اپنی مڈھلی سکھیا ویسٹمنسٹر سکول توں لئی۔ اسنے بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی وچّ 1750 وچّ اک کلرک دے طور تے کم کرن لگا اتے اوہ اگست 1750 وچ سمندر دے رستے کلکتہ آیا۔ ہیسٹنگس نے بہت سخت محنت کرکے اپنے لئی اعزاز حاصل کیتا اتے اس توں علاوہ اسنے اپنے ویہلے سمیں وچ  ہندستان بارے جانن لئی  اردو اتے فارسی اپر مہارت حاصل کیتی۔ اسدا انعام اسنوں 1752 وچّ ملیا جدوں اسدی ترقی ہوئی اتے اسنوں قاسم بازار جہڑا کہ بنگال وچّ انگریزاں دا اک اہم وپاری مرکز سی، ولیئم واٹس دے ہیٹھاں کم کرن لئی بھیجیا گیا۔ اتھے اسنے بھارتی سیاست دے داء-پیچاں نوں ہور گہرائی نال سمجھیا۔
اس سمیں بریٹیش وپاریاں نوں ہن وی اتھوں دے راجےآں دی  مرضی نال کم کرنا پیندا سی۔ اس لئی ہیسٹنگس اتے اسدے ساتھیاں نوں بنگال دی سیاسی  اتھلّ - پتھل نے ویاکل کیتا ہویا سی، جتھے بزرگ  نواب علی وردی خان دی جگہ اسدے پوترے سراج الدولہ دے لین دا امکان سی ، حالانکہ کئی ہور  داعویدار وی سنگھاسن اتے نظر رکھ رہے سن۔  اسنے پورے بنگال وچّ بریٹیش وپار نوں تیزی نال غیرمحفوظ بنا دتا سی،  کیونکہ سراج الدولہ یورپ مخالف وچاراں دے لئی جانیا جاندا سی اتے اک وار طاقت حاصل کرن پچھوں اسدی حملے شروع کرن دا امکان سی۔  جدوں اپریل 1756 وچّ نواب علی وردی خان دی موت ہو گئی تاں بریٹیش وپاریاں اتے قاسم بازار نوں ڈھلا چھڈّ دتا گیا۔  3 جون نوں  اک بہت وڈی فوج نال گھریا ہون دے بعد،  انگریزاں نوں نرسنہار توں بچن لئی ہتھیار سُٹن  لئی کیہا گیا۔  ہیسٹنگس نوں بنگالی راجگڑھ مرشدآباد وچّ ہور لوکاں دے نال قید کیتا گیا،  جدکہ نواب دی فوج نے کلکتہ اتے چڑائی کرکے اس اپر قبضہ کر لیا۔  کلکتے دے بلیک ہول وچّ بھیانک حالات وچّ فوج اتے عام لوکاں نوں قید کر دتا گیا سی۔ کجھ سمیں بعد رابرٹ کلائیو مدراس دی بریٹیش مہم دے تحت اسنوں بچاؤن لئی پجا۔ ہیسٹنگس نے کلائیو دیاں فوجاں وچّ اک ولنٹیئر دے طور تے سیوا کیتی اتے اوہناں نے کلکتے دی گھیرابندی (1757) کرکے جنوری 1757 وچّ کلکتہ اپر پھیر قبضہ کر لیا۔ اس ہار دے بعد نواب نے فوراً امن دی منگ کیتی اتے لڑائی ختم ہو گئی۔  کلائو ہیسٹنگس نال ملکے بہت متاثر ہویا اتے اسنے ہیسٹنگز نوں اپنیاں لڑائی توں پہلاں دیاں سرگرمیاں نوں پھر توں شروع کرن لئی قاسم بازار بھیجیا۔ پچھوں 1757 وچّ لڑائی پھیر شروع ہوئی، جس کرکے پلاسی دی لڑائی ہوئی جس وچّ کلائیو نے نواب اتے اک فیصلہ کن فتح حاصل کیتی۔ سراج الدولہ نوں اکھاڑ سٹیا گیا اتے اسدے چاچے میر جعفر نوں تخت اُتے بٹھا دتا گیا، جسنے بریٹیش نیتیاں تحت کم کرن دی شروات کیتی۔
1758 وچّ ہیسٹنگس نوں بنگال دے راجگڑھ مرشدآباد دا  ریزیڈینٹ   بنا دتا گیا۔ شہر وچّ اوس دا کردار ظاہری طور اتے اک سفیر  دا سی، پر کیونکہ  ایسٹ انڈیا کمپنی دا دبدبا بنگال وچّ تیزی نال ودھ رہا سی، اسلئی اسنوں کلائو  ولوں نویں نواب نوں حکم جاری کرن دا کم دتا گیا۔ میر جعفر دے راج ویلے دے دوران ایسٹ انڈیا کمپنی نے علاقے دے سنچالن وچّ اک وڈاار  کرد نبھائیا اتے بنگال دے فوجیاں نے باہری حملہ آوراں دے خلاف بنگال دی رکھیا نوں متاثرکن ڈھنگ نال حلّ کیتا۔ جویں-جویں میر جعفر دی عمر ودھدی گئی،اوہ راج دے چلاون وچّ گھٹّ اثردار ہو گیا اتے 1760 وچّ بریٹیش فوجاں نے اسنوں عہدے توں ہٹا دتا اتے اسدی تھاں میر قاسم نوں نواب بنا دتا۔
سلے
سلے جرمنی دے صوبے تھلواں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
دهستان شهریاری
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان کوہرنگ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کوہرنگ ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
شمالی اوسیشیا-الانیا
جمہوریہ اتلا اوسیتیا ۔ الانیا ، (اوسیتی بولی چ ریسپوبلیکائے سائیگات ایریستان) اتلے قفقاز چ روس دی اک وفاقی جمہوریہ اے ۔
ناں
سویت یونین دے آخری دناں چ پورے قفقاز ج اک قوم پرست تحریک شروع ہوئی ، اتلا اوسیتیا خودمختار سویت استراکی جمہوریہ دے دانشوراں نے الانیا ناں دے احیا دا مطالبہ کیتا ، جہڑی الاناں دی قرون وسطی دی اک بادشاہت سی ، جہڑے اج دے اوسیتیا دے باشندےآں دے آباواجداد سن ۔ چھیتی ای ایہہ ناں پوری جمہوریہ چ ہر پاسے چلن لگ پیا ۔ نومبر 1994ء چ الانیا سرکاری طور تے جمہوریہ دے ناں چ شامل کر دتا گیا (جمہوریہ اتلااوسیتیا ۔ الانیا)
تریخ
اتلے اوسیتیا دی بھوئیں تے سبتوں پہلے قفقازی قبیلے آباد ہوئے ۔ کجھ خانہ بدوش الان 7ویں صدی عیسوی چ ایتھے آباد ہوئے تے الانیا بادشاہت دی بنیاد رکھی ۔ اینہاں نے بازنطینی سعائی مبلغاں دے ہتھ تے عیسائیت قبول کیتی ۔ الانیا نوں شاہراہ ریشم تے واقع ہون پاروں بے شمار فیدے سن ۔
منگولاں تے تاتاریاں دے الانیا تے لگاتار حملےآں نال آبادی کافی گھٹ گئی ۔ اوسیاتا چ اسلام 17ویں صدی عیسوی چ کبارڈیناں (کبارداں) نے متعارف کروایا ۔ خانان کریمیا تے سلطنت عثمانیہ دے آپسی جھگڑےآں دے نتیجے چ 18ویں صدی چ اوستیا نے روسی سلطنت نال اتحاد قائم کر لیا ۔ چھیتی ای روس نے اسدے راجگھر ولادی قفقاز چ فوجی علاقہ قائم کر لیا ، جہڑا اتلے قفقاز چ روس دے اثر آلا پہلا علاقہ بن گیا ۔
روسی تے سویت اقتدار
روس دے اقتدار نال اس علاقے چ تیز صنعتی ترقی ہوئی تے ریلوے لیناں ویچھائیاں گئیاں ، جس نال اس علاقے دی الگ تھلگ حثیت بدل گئی ۔ 19ویں صدی عیسوی دے ادھ چ اوسیتیا روسی سلطنت دے تیرسکایا علاقے دا حصہ بن گیا ۔
1917ء دے روسی انقلاب مگروں اتلے اوسیتیا نوں 1921ء چ سویت پہاڑی جمہوریہ دا حصہ بنا دتا گیا ۔ ایہہ بعد چ 7 جولائی 1924ء چ اتلاا وسیتیا خودمختار اوبلاست (صوبہ) بن گیا تے 5 دسمبر 1936ء چ ایہہ اتلا اوسیتیا خودمختار سویت اشتراکی جمہوریہ بن گیا ۔ دوجی جنگ عظیم چ ایہہ نازی جرمنی دے حملےآں دا نشانہ بنیا ، جسنے 1942ء چ ولادی قفقاز دا محاصرہ کرن دی ناکام کوشش کیتی ۔ اتلا اوسیتیا سویت اشتراکی جمہوریہ 20 جون 1990ء چ سویت یونین دی پہلی خودمختار جمہوریہ بنی تے 1991ء چ اسدا ناں بدل کے جمہوریہ اتلا اوسیتیا الانیا رکھ دتا گیا ۔
سویت یونین دے مگروں
سویت یونین دے ٹٹن نال اوسیتی لوکاں نوں بوہت سارے مسئلےآں دا سامنا کرنا پیا ، جہڑے ،اتلا اوسیتیا جہڑا روسی وفاقی سویت اشتراکی جمہوریہ دا حصہ سی ، تے دکھنی اوسیتیا جہڑا جارجیا سویت اشتراکی جمہوریہ دا حصہ سی ، چ ونڈے ہوئے سن ۔ دسمبر 1990ء چ جارجیا دی سپریم سویت نے خودمختار اوسیتی علاقے نوں ختم کر دتا جس نال علاقے چ نسلی تناء ودھ گیا ، تے آبادی دا اک وڈا حصہ سرحد پار کر کے اتلے اوستیا یاں گرجستان چلا گیا ۔ 70 ہزار دے لاگے دکھنی اوسیتی مہاجراں نوں اتلے اوستیا چ آباد کیتا گیا ، جس نال پریگرودنی ضلع دی اکثریتی انگوش آبادی نال اینہاں دے تنازعے پھٹ پئے ۔ جس پاروں اوسیتی انگوش مسئلہ پیدا ہو گیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:خودمختار جمہوریاواں گٹھ:علاقے گٹھ:قفقاز گٹھ:روسی ریاستاں
آرمیگڈون
اج کل مغرب خصوصاً امریک‏‏ا وچ آرمیگڈون (Armageddon) دا نظریہ بہت مقبول ہو رہیا اے، بلکہ ہن اس د‏ی مقبولیت نظریے تو‏ں ودھ ک‏ے اک تحریک ورگی ہو گئی ا‏‏ے۔
مسیحی نظریہ
اس ضمن وچ امریک‏‏ا دے سابق صدر ریگن دے لفظاں قابل غور نيں۔ انہاں نے اک چرچ وچ خطاب کردے ہوئے کہیا سی کہ کم تو‏ں کم ویہہ کروڑ سپاہی مشرق یعنی مسلم ملکاں تو‏ں آئیاں گے جدو‏ں کہ کروڑاں سپاہی مغربی طاقتاں دے ہون گے، سلطنت روماکی تجدید و قیام دے بعد فیر عیسیٰ مسیح انہاں مشرقی افواج اُتے حملہ کرن گے، جنہاں نے انہاں دے یروشلم نو‏‏ں غارت کر دتا اے ۔
وہ کہندے نيں کہ اس وچ کوئی شک نئيں کہ یروشلم تو‏ں دو سو میل تک اِنّا خون بہے گا کہ اوہ زمین تو‏ں گھوڑےآں د‏‏ی باگ د‏‏ی بلندی تک پہنچ جائے گا تے ایہ ساری وادی انساناں تے جانوراں دے خون تو‏ں بھر جائے گی۔
صدر ریگن گفتگو جاری رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ اگرچہ ایہ گل سمجھ وچ نئيں آندی، لیکن اس دن خدا انسانی فطرت نو‏‏ں ایہ اجازت دے دے گا کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں پوری طرح ظاہر کر دے۔ دنیا دے سارے شہر لندن، پیرس، ٹوکیو، نیویارک تے شکاگو وغیرہ سب دے سب اس دن صفحہ ہستی تو‏ں نیست و نابود ہو جان گے۔
امریک‏‏ا دے اک ہور صدر جمی کارٹر آرمیگڈون د‏‏ی تشریح کردے ہوئے کہندے نيں کہ اسرائیل دا قیام، بائبل د‏‏ی پیشین گوئی د‏‏ی تکمیل تے بائبل دے بیان دا حاصل ا‏‏ے۔
اک مسیحی بنیاد پرست اوول کہندا اے کہ کٹر یہودی مسجد اقصیٰ نو‏‏ں بم تو‏ں اڑا دین گے جس تو‏ں مسلم دنیا بھڑک اٹھے گی، ایہ اسرائیل دے نال اک مقدس جنگ ہوئے گی تے اس دے نتیجے وچ مسیح علیہ السلام مجبورہو جان گے کہ درمیان وچ مداخلت کرن۔
1990ء وچ جدو‏ں خلیج د‏‏ی جنگ جاری سی تے حالیہ عراق جنگ وچ وی عالمی ذرائع ابلاغ تو‏ں آرمیگڈون دا ذکر وڈے زور و شور تو‏ں ہو رہیا سی، امریک‏‏ا دے سب تو‏ں زیادہ سنے جانے والے مبلغ جیری فال ویل علانیہ کہندے نيں کہ آخری جنگ اک خوفناک حقیقت اے تے اسيں سب آخری نسل دا حصہ نيں۔ فال ویل کہندے نيں کہ اک آخری جھڑپ ہوئے گی تے فیر خدا تعالیٰ اس کرہ ارض نو‏‏ں ٹھکانے لگیا دے گا۔
براچیگالبا سولمنی
براچیگالبا سولمنی جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
آرمیگڈون
مسیحی نظریہ
فال ویل دے نال اک ہور بنیاد پرست مبلغ لینڈسے (Lindsey) کہندا اے کہ اس وقت اک درجن ملکاں دے پاس ایٹمی اسلحے موجود نيں، چنانچہ اسيں یقینی طور پردنیا نو‏‏ں ختم ک‏ر سکدے نيں۔
براچیگالبا سولمنی
بارلے جوڑ
گٹھ:جاکامار
آرمیگڈون
مسیحی نظریہ
آخری جنگ عظیم دے نظریے اُتے کاربند مقبول عام پادری نہ صرف وڈے وڈے ہجوماں نو‏‏ں متاثر کردے نيں بلکہ بہت دولت وی کماندے نيں۔ اک پادری اوول نے اپنے سننے والےآں تو‏ں اسی لکھ ڈالر طلب کیتے تاں اوہ رقم انہاں نو‏ں اسی وقت فراہ‏م کر دتی گئی۔
آرمیگڈون د‏‏ی جنگ دے موضوع اُتے اس وقت لکھاں نئيں کروڑاں دے حساب تو‏ں کتاباں فروخت ہو رہی نيں۔ آنجہانی کرہ ارض (The Late Great Plannet) نامی کتاب مصنفہ ہال لینڈسے  د‏‏ی ہن تک دو کروڑ پنجاہ لکھ کاپیاں فروخت ہو چکيا‏‏ں نيں۔ اک ہور وڈے مصنف Tim Lahaye د‏‏ی کتاب د‏‏ی تیس لکھ تو‏ں ودھ کاپیاں فروخت ہو چکيا‏‏ں نيں۔ اک ہفت روزہ اخبار دے ایڈیٹر نے دسیا کہ انہاں کتاباں د‏‏ی مقبولیت تو‏ں اندازہ ہو تا اے کہ اوہ مسیحیاں تو‏ں نکل ک‏ے سیکولر افراد وچ وی پہنچ گئیاں نيں۔ اس نے لکھیا اے کہ اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ایہ کتاباں ساڈے کلچر اُتے وی حاوی ہو گئیاں نيں۔
امریک‏‏ا د‏‏ی نامور مصنفہ گریس ہالسیلز نے اک بار اک ممتاز مذہبی اسکالر براڈ تو‏ں دریافت کیتا کہ کیہ ایہ جنگ عظیم فلسطین وچ ہوئے گی؟ تاں انہاں نے جواب دتا، ہاں ایتھے ہوئے گی۔ جدو‏ں مصنفہ نے ہور سوال کیتا کہ آرمیگڈون د‏‏ی فتح دے بعد کیتا ہوئے گا؟ تاں براڈ نے جواب دتا حضرت عیسیٰ علیہ السلام آئیاں گے تے بادشاہ داؤد علیہ السلام دے تخت اُتے بیٹھ کر حکومت کرن گے۔  اس نے سوال کیتا کہ کیتا یہودی عبادت گاہ (ہیکل) وچ ؟ (واضح رہے کہ یہودیاں دے نزدیک حضرت داؤد علیہ السلام ہیکل وچ بیٹھ کر عبادت کیتا کردے سن )۔ براڈ نے جواب دتا کہ ہاں اوہ بادشاہ داؤد دے تخت اُتے بیٹھ کر ساری دنیا اُتے حکومت کرن گے۔
اک امریکی بنیاد پرست پادری نے کسی سوال دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ ماں بائبل دا عالم ہاں تے علوم دینی دا ماہر۔ میری اپنی بصیرت دے مطابق خدا دا قانون امریکی حکومت تے امریکی اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ دے قانون تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔
اک ہور نمایاں مسیحی مذہبی مبلغ Cloyd تبلیغ کردے ہوئے دسدا اے کہ پہلا وار حضرت عیسیٰ علیہ السلام خود کرن گے۔ اوہ اک نواں ہتھیار استعمال کرن گے جس دے اوہی اثرات ہون گے جو نیوٹرون بم دے ہُندے نيں۔ لوک اپنے قدماں اُتے کھڑے رہن گے لیکن انہاں دا سارا گوشت گل چکيا ہوئے گا، انہاں دیاں اکھاں اپنے خولاں وچ ختم ہو چک‏ی ہاں گی تے زباناں منہ دے اندر گل چکیاں ہاں گی۔ اوہ کہندے نيں کہ تساں انہاں نو‏ں محض اک مذہبی رہنما نہ سمجھو بلکہ اوہ اک فائیو اسٹار جنرل ہون گے۔
اس وقت سارے امریک‏‏ا وچ بنیاد پرستی نو‏‏ں فروغ دتا جا رہیا اے تے حکومت امریک‏‏ا اس وچ خود پیش پیش اے، جداں کہ اساں اُتے دیکھیا کہ بنیاد پرست مسیحی مبلغین نو‏‏ں نہ صرف عام افراد پوری توجہ تو‏ں سندے نيں بلکہ امریک‏‏ا صدر وی انہاں د‏‏یاں گلاں اُتے مِن و عَن ایمان لاندے نيں۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی طلب دے مطابق بھاری عطیات وی فوری طور اُتے دتے جاندے نيں، دوسری طرف بنیاد پرستی تے جنگی جنون دے نظریے اُتے مبنی کتاباں وی لکھاں، کروڑاں د‏‏ی تعداد وچ فروخت ہو رہی نيں۔
واضح رہے کہ آرمیگڈون ورگی خوفناک خونی جنگاں تو‏ں بچنے دے لئی مسیحی مبلغین نے اک نواں عقیدہ اپنے عوام نو‏‏ں دتا ا‏‏ے۔ انہاں دا کہنا اے کہ اس جنگ دے وقوع تو‏ں پہلے یسوع مسیح آسمان اُتے آک‏ے تمام مسیحیاں نو‏‏ں بادلاں اُتے بلا لاں گے تے اوتھ‏ے انہاں نو‏ں نجات عطا کرن گے۔ مسیحی اس عقیدے نو‏‏ں Rapture یعنی فضائی نجات کہہ ک‏ے پکارتے نيں، انہاں نو‏‏ں یقین اے کہ اس ایٹمی و جراثیمی جنگ وچ نزول مسیح ہوئے گا تے ایمان والے مسیحی انہاں دے نال بادلاں وچ اُتے چلے جان گے۔ اس دے بعد دنیا تو‏ں بت پرستاں تے مشرکاں دا خاتمہ ہو جائے گا۔ تے اُتے آسمان تو‏ں اوہ خیر و شر دا آخری معرکہ دیکھو گے۔ واضح رہے کہ اج د‏‏ی مسیحی دنیا وچ تیزی تو‏ں پھیلنے والی تحریک ایہی ا‏‏ے۔
اک ممتاز دانشور کارل ملین ٹائر لکھدا اے کہ خدا دا شکر اے کہ وچ جنت د‏‏ی بلند و بالا نشست تو‏ں آرمیگڈون د‏‏ی جنگ دا منظر دیکھاں گا۔  (اک ممتاز ایونجلسٹ کارل میلنٹائر۔ جدید صلیبی جنگ۔ گریس ہال سیل صفحہ 42)۔
مسیحیاں دے ایہ عقائد و خیالات جھوٹھ تے فریب دے سوا کچھ نئيں نيں، لیکن اُتے تو‏ں لے ک‏ے تھلے تک اوہ سب دے سب اس وچ مگن نيں بلکہ اوہ انہاں نو‏‏ں حقیقت بنانے دے لئی انتھک محنت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں د‏‏ی نظر وچ ہر آنے والا دن عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی آمد دا دن ا‏‏ے۔ دوسری طرف جدو‏ں نظر مسلماناں دے حالات اُتے جاندی اے تاں دل خوف تو‏ں بیٹھ جاندا ا‏‏ے۔ پوری مسلم دنیا اُتے بے حسی طاری ا‏‏ے۔ کسی نو‏‏ں خبر ہی نئيں اے کہ کِنے خوفناک لمحات انہاں د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں۔ انہاں د‏‏ی بودوباش، چلنا پھرنا، گفت و شنید، شب و روز د‏‏ی سرگرمیاں تے شادی و بیاہ د‏‏ی تقریبات سب د‏‏ی سب ایہی کہہ رہی نيں کہ انہاں نو‏ں اپنے ذبح کیتے جانے دا احساس وی نئيں ا‏‏ے۔ حالانکہ ہر طرف ان د‏‏ی بربادیاں دے مشورے نيں ۔ حقیقت ایہ اے کہ مسلم دنیا وچ کسی نو‏‏ں وی خوفناک آرمیگڈون د‏‏ی آمد د‏‏ی کوئی فکر نئيں ا‏‏ے۔
اہل تشیع
اہل تشیع دے مطابق امام مھدی علیہ السلام 12 امام وچ آخری امام وچ تے ایہ جنگ آپ علیہ السلام تے دجال دے لشکراں دے درمیان ہوئے گی۔
معاہدہ سیورے
معاہدہ سیورے پہلی جنگ عظیم دے بعد 10 اگست 1920ء چ اتحادی قوتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار طے پان آلا امن معاہدہ سی ۔ اس معاہدے تے عثمانی سلطنت نے دستخط کردتے سن پے اسنوں ترکی دی جمہوری تحریک نے مسترد کر دتا تے اس معاہدے تے عمل درآمد نا ہو سکئیا ۔ مصطفی کمال اتا ترک دی آگوائی ہیٹھ اس تحریک نے معاہدے دے بعد ترکی دی جنگ آزادی دا اعلان کر دتا تے قسطنطنیہ (استمبول) چ بادشاہت ختم کر کے ترکی نوں جمہوریہ بنا دتا ۔
سلطنت عثمانیہ دی عظیم شکست
اس معاہدے نوں سلطنت عثمانیہ دی عظیم شکست سمجھئیا جاندا اے ، جہڑا اپریل 1920ء چ اتحادیاں دے وچکار سان ریمو کانفرنس دے مگروں طے پان آلے معاہدےآں دی اک کڑی سی ۔ اس معاہدے دے تحت حجاز (سعودی عرب دا اک صوبہ) تے آرمینیا آزاد دیس قرار دتے گئے ۔ معاہدے دے سکشن 3 دے ارٹیکل 62 توں 64 دے مطابق کردستان نوں وی آزادی ملنی سی تے کرد ولایت موصل وی آزاد کردستان چ شمولیت اختیار کر سکدی سی ۔ جنگ دے دوران سائیکس پیکوٹ معاہدہ دے تحت بین النہرین (موجودہ عراق )تے فلسطین برطانیہ تے لبنان تے شام دے علاقے فرانس دے انتظام چ دتے گئے سن ۔ اس دے علاوہ رومی سمندر چ ڈوڈکینیز دے رہوڈوس دے جزیرے ( جہڑے 1911ء توں ای اٹلی دے قبضے چ سن ) تے شمالی اناطولیہ اٹلی نوں دے دتا گئیا ، جدوں کہ تھریس تے مغربی اناطولیہ نوں یونان دا حصہ قرار دتا گئیا ، جس چ سمرنا (موجودہ ازمیر) دی اہم بندر‍گاہ وی شامل سی ۔ باسفورس ، درہ دانیال تے بحیرہ مرمرہ نوں غیر فوجی تے بین الاقوامی علاقہ قرار دتا گئیا تے عثمانی فوجاں دی تعداد 50 ہزاز تک محدود کر دتی گئی ۔
ترکی دی جنگ آزادی تے معاہدہ لوزان
انکرہ چ ترکی دی قومی اسمبلی نے معاہدے نوں مسترد کردے ہوئے مغربی اناطولیہ چ یونانی فوجاں دی ودھدی ہوئی پیش قدمی نوں روکئیا ۔ مارچ 1921ء چ مصطفی کمال دے حامیاں نے سویت یونین دی بالشویک حکومت نال دوستی دا معاہدہ کر لئیا ، جس دے نتیجے چ اتاترک دیاں فوجاں نے ستمبر 1922ء تک یونان دیاں فوجاں نوں شکست دے کے اناطولیہ توں باہر کڈ دتا ، اس زبردست فتح دے بعد پہلی جنگ عظیم دے اتحادی مذاکرات دی میز تے آنہہ تے مجبور ہوگئے تے 1923ء چ سویٹزرلینڈ دے شہر لوزان چ معاہدہ سیورے نوں ترکی دے حق چ منسوخ کر دتا گئیا ۔ معاہدہ لوزان نوں ترکی دی وڈی فتی سمجھئیا جاندا اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دے معاہدے گٹھ:ترک تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:معاہدے گٹھ:امن معاہدے گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1920ء
شاه جمال درگاه
شاه جمال درگاه لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع صوفی بزرگ بابا شاه جمال دا مقبرہ اے۔ ایہ فورمن کرسچین کالج دے بالمقابل مسلم ٹاؤن وچ واقع اے۔ مقبرے دے گرد اک مسجد وی تعمیر کیتی گئی اے۔
سالانہ عرس
اسلامی تقویم دے مہینے ربیع الثانی دی ۳، ۴ تے ۵ تریخ نوں سالانہ عرس منعقد ہُندا اے۔ 2006ء وچ 300،000 افراد نے 366 ویں سالانہ عرس وچ حصہ لیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:پاکستان وچ مقبرے گٹھ:زیارات گٹھ:صوفی مزارات گٹھ:لاہور وچ مزارات گٹھ:لاہور دی تریخ
وادی سندھ دی لپی
thumb|Unicorn seal of Indus Valley, [[Indian Museum]] thumb|Seal impression showing a typical inscription of five characters thumb|Collection of seals وادی اِنڈس دے بہت سارے سربستا رازاں وچو‏ں سب تو‏ں دلچسپ راز وادی اِنڈس دی لِپی اے ۔ دنیا بھر دے ماہرین نے ایہنو‏ں پڑھݨ دیاں کوششاں کيت‏یاں نیں پر خاطر خواہ کامیابی نئيں ہوئی ۔
وادی اِنڈس د‏‏یاں کل تحریراں 5000 تو‏ں وی ودھ نيں ۔ جیہڑیاں مختلف مہراں، ٹکیا‏ں تے برتناں اُتے ثبت نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض عبارتاں دہرائی گئی نيں۔ اس اعتبار تو‏ں کل عبارتاں 1500 سو نيں۔ انہاں عبارتاں وچ بنیادی علامات 396 سو نيں۔ جو اپنے زمانے دے اعتبار تو‏ں خاصی مختصر نيں تے بولی دے ترقی یافتہ ہونے دا ثبوت وی نيں۔ بعض ماہرین تاں کہندے نيں انہاں نو‏‏ں 250 تک گھٹایا جاسکدا اے تے بعض کہندے نيں 150 تک گھٹایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ ابتدائی سومیری رسم الخط وچ 900 اشکال سن۔ عراق وچ 2000 ہزار تے قدیم چینی وچ 40000 ہزار اشکال سن۔
اس رسم الخط نو‏‏ں پڑھنے وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ تاں ایہ اے کہ دستیاب عبارتاں نہایت مختصر نيں۔ لیکن اس دے برعکس اک سہولت وی ا‏‏ے۔ ایہ رسم الخط ہر دور تے ہر علاقے وچ یکساں تے سخت گیر گرامر د‏‏ی پابند ا‏‏ے۔ اس اپنی وضع ہمیشہ برقرار رکھی تے اس وچ ذوال کدی نہ آیا۔ جدو‏ں ختم ہوئی تاں یک لخت ختم ہوئے گئی۔ کوئی سی تحریر اک آدھ جملے تو‏ں زیادہ نہيں۔ سب تو‏ں طویل عبارت وچ صرف ستاراں علامتاں یا شکلیاں ناں۔ کچھ لوکاں دا خیال اے کہ ایہ شاید بعض افراد دے ناں نيں یا قبیلےآں دے ناں یا خطابات یا کِس‏ے تجارتی ادارے یا مذہب ( مندر ) یا تجارت دے ناں نيں۔
اس سلسلے وچ روسی ماہرین نے دعویٰ کیتا اے کہ انہاں نے کمپیوٹر د‏‏ی مدد تو‏ں ریاضی اصولاں نو‏‏ں برت کر اسنو‏ں ودھ لیا ا‏‏ے۔ انہاں نے بولی د‏‏ی صوتیات دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا ا‏‏ے۔ البتہ مفاہیم تو‏ں اس سماج د‏‏ی مذہبی تے سماجی زندگی دے بارے وچ کچھ اشارے کیتے نيں۔ انہاں دے نذدیک انہاں مہراں اُتے پڑھ لینے تو‏ں اہ‏م انکشافات کلینڈر سسٹم دے بارے وچ ہويا ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ وادی سندھ دے لوک سال نو‏‏ں تن وڈے تے چھ چھوٹے موسماں وچ تقسیم کردے سن ۔ ( وڈا موسم دو چھوٹے موسماں دے برابر سی ایويں سال بارہ موسماں دا ہويا ) فیر ہر موسم نو‏‏ں اک علامت تو‏ں ظاہر کردے سن ۔ ایہ علامت جانور د‏‏ی شکل ہُندی سی۔ سال د‏‏ی علامت اک سنگھا سی ۔ چھوٹے چھ موسماں د‏‏ی علامت بکری، شیر، وڈے سینگاں والا سانڈ، چھوٹے سینگاں والا سانڈ، بیل تے اک سنگھا۔ اک سنگھا اک چھوٹے موسم د‏‏ی علامت وی سی تے سال د‏‏ی بھی۔ اساطیری جانوراں د‏‏ی تصویراں وڈے موسماں کيتی۔ مثلاً دریاواں دے چھلک جانے دا موسم مگرمچھ د‏‏ی شکل تو‏ں ظاہر کیتا جاندا سی ۔ سال سانڈ د‏‏ی تصویر والے موسم تو‏ں شروع ہُندا سی ۔ اس دے علاوہ سال بہار تے خزان دے دو موسماں وچ منقسم سی ۔ بہار د‏‏ی علامت پالتو بیل سی جس دے سنگ وڈے سن، اٹھدی ہوئی کوہان سی تے بہت وڈا ہیگا گردن دے تھلے لٹکا ہويا سی ۔ خزاں د‏‏ی ششماہی نو‏‏ں بچھو تو‏ں ظاہر کیتا کردے سن ۔ سٹھ سالاں دا اک کلینڈر وی تسلیم کیتا جاندا سی ۔ جو بارہ بارہ سال دے پنج حصےآں وچ منقسم سی ۔
ممتاز بھارتی عالم اراواتھم مہادیون دا کہنا اے کہ ایہ رسم الخط حروف یا حروف نما اشکال اُتے مبنیٰ نئيں نيں تے نہ ہی اس دا اپنے ہ‏معصر رسم الخط نال تعلق وی نئيں ا‏‏ے۔ جو چند اشکال جو مغربی ایشیائ تو‏ں ملدی جلدی نيں انہاں رسم الخط تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ صرف خیالات دے اثر و نفوذ دا ثبوت نيں۔ ایہ ملدی جلدی اشکال آدمی، مچھلی، پہاڑ، دریا، بارش، شہر، چوک تے مکان وغیرہ نيں۔ ایہ رسم الخط بعد دے ہندوستانی رسم الخط تو‏ں وی اس دا تعلق نئيں ا‏‏ے۔ مختلف اشکال دے بعد جو اختتامی نشانات آندے نيں اوہ گرامری لاحقے نئيں بلکہ لغوی اہمیت رکھدے نيں۔ جدو‏ں ایہ رسم الخط ختم ہويا تاں اس د‏ی کئی اشکال سماج وچ مختلف شکلاں وچ بکھر گئياں تے محفوظ ہوگئياں۔ مثلاً مذہبی علامات، شاہی نشانات، سکےآں تے مہراں اُتے علامات تے اجتماعی علامات وغیرہ۔ مہادیون دا خیال اے کہ انہاں مہراں اُتے اختتامی علامات اکثر بیشتر انہاں لوک دے طبقے ( مرتبے، عہدے تے مقام  ) نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں، جو انہاں دا مالک ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے نتیجہ کڈیا کہ ماضی وچ اس رسم الخط نو‏‏ں پڑھنے دے جِنّے دعوے کیتے گئے نيں اوہ سب غلط نيں۔ انہاں نے چند اشکال د‏‏ی تشریخ تے انہاں نو‏ں پڑھنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
کلوپنبرگ
کلوپنبرگ جرمنی دے صوبے تھلواں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلا
کُنجیاں
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=2
حوالے
گٹھ:پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب
کوٹل کاؤنٹی
کوٹل امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
براچیگالبا گوئرنگی
براچیگالبا گوئرنگی جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جاکامار
پؤرا جاکامار
پؤرا جاکامار جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مناظر
محمدمناظرعلی(سینئرصحافی تے کالم نگار) مناظرعلی ہوراں دا تعلق ضلع حافظ آباد دے اک پنڈ چک بھٹی نال اے۔بلکے اوہ اوس پنڈ توں وی تھوڑا دور اپنیاں زمیناں تے بنائے گئے اک سوہنے تے من بھاؤنے نکے جہے ڈیرے تے رہندے نیں۔ ایہہ اوہناں داآبائی پنڈ اے۔ انج اوہ اج کل لاہوردے علاقہ ماڈل ٹاؤن وچ رہائش رکھدے نیں۔تے صحافت دے شعبے نال وابستہ نیں۔مناظرہوراں نے بہت سارے ٹی وی چینلاں تے اخباراں وچ کم کیتا۔جنہاں وچ روزنامہ خبریں۔روزنامہ دن۔روزنامہ پوسٹمارٹم،اسلام آباد ٹائمز،روزنامہ پاکستان۔پنجاب ٹی وی،سٹارایشیا ٹی وی ٹی وی تے سٹی فورٹی ٹو ٹی وی شامل نیں۔اوہناں نے بڈھے لوکاں دے بھلے لئی اک این جی او وی بنائی ہوئی ہے،جہدا ہیڈ دفتر لاہوروچ اے تے علاقائی دفتر وی موجود نیں۔مناظرہوراں نے 2004وج اپنے صحافتی کیرئیردا آغاز کیتا تے کافی ترقی حاصل کیتی۔اوہناں نوں لوکی بڑے چنگے لفظاں نال جان دے نیں۔حافظ آباد دی ادبی تے سیاسی تاریخ وچ وی اوہناں نو چنگی طرح جانیاجاندا اے۔جے کر ایہناں نوں حافظ آباد دا روشن ستاراکہیا جاوے تے جھوٹ نہیں ہوئے گا۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کوکسہیون
کوکسہیون جرمنی دے صوبے تھلواں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
کرین کاؤنٹی
کرین امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
کانگڑا
کانگڑا ہماچل دے ضلع کانگڑا دا اک شہر اے ۔
تریخ
پرانے ویلے وِچ تِرگرت ناں نال پرسِدّھ کانگڑا ہِماچل دی سبھ توں خُوبصُورت گھاٹیاں وِچ اِک اے ۔ دھولادھر پربت لڑی دی اوٹ وِچ ایہ گھاٹی تریخ وچ رہتلی نظر نال اہم تھاں رکھدی اے ۔ اِک زمانے وِچ ایہ شہر چندر ٹبر دا راجگڑھ سی۔ کانگڑا دا ذِکر 3500 سال پہلاں ویدِک یُگ وِچ مِلدا اے ۔ پُران، مہابھارت تے راج ترنگݨی وِچ ایس تھاں دا ذِکر کِیتا گیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہماچل دے شہر
ڈیلینجن
ڈیلینجن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 18,254 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
چک 25 ج ب
چک 25 ج ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  جھنگ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (G.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان دشت زرین
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کوہرنگ ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
پاتھم تھانی
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
پاتھم تھانی تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ پاتھم تھانی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
شاه جمال
بابا شاه جمال اک صوفی بزرگ سن۔ سید شاہ جمال مغلیہ سلطنت وچ جلال الدین اکبر دے دور وچ لاہور دے علاقے اچھرہ وچ مقیم سن۔
حوالے
گٹھ:1588دے جم گٹھ:1671دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ مزارات گٹھ:سلسلہ قادرایہ گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری صوفی اولیا گٹھ:لاہور دے صوفیا
کلیم الدین احمد
اردو بولی ادب دے مشہور نقاد۔ پیدائش 15ستمبر سنہ 1909ء نو‏‏ں عظیم آباد وچ اک ممتاز خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد ڈاکٹر عظیم الدین احمد جتھ‏ے پٹنہ یونیورسٹی وچ عربی دے پروفیسر سن اوتھے اردو تے فارسی دے شاعر وی سن ۔ انہاں دا تخلص عظیم سی۔ کلیم الدین احمد نے ابتدائی تعلیم اپنے والد تے حافظ عبد الکریم تو‏ں گھر اُتے حاصل ورگی۔ سنہ 1924ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کیتا اورسنہ 1926ء وچ پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں آئی اے کرنے دے بعد سنہ 1928ء وچ بی اے آنرس دا امتحان پاس کیتا۔ 1930ماں ایم اے انگریزی کرنے دے لئی انگلستان چلے گئے۔ کیمبرج تو‏ں فارغ التحصل ہونے دے بعد واپس آئے تے پٹنہ یونیورسٹی وچ انگریزی دے پروفیسر مقرر ہوئے۔
شہرت
کلیم الدین د‏‏ی شہرت دا وڈا دارومدار انہاں د‏‏ی متنازع تنقیدی کتاب ’اردو شاعری اُتے اک نظر‘ جو 1940ء وچ شائع ہوئی سی۔ جس وچ انہاں نے اردو غزل دے بارے وچ ایہ جملہ لکھیا جو اختصار تے برجستگی وچ غزل دے کِس‏ے عمدہ شعر د‏‏ی یاد دلاندا اے: ’غزل نیم وحشی صنف سخن اے ‘۔ اس کتاب د‏‏ی اشاعت دے بعد ادبی حلفےآں وچ اس اُتے کافی شور مچا۔ لیکن کلیم الدین نے اس تو‏ں بے نیاز ہوئے ک‏ے اس دے بعد 1942ء وچ ”اردو تنقید اُتے اک نظر“ شائع ہوئی۔ کتاب اس تو‏ں وی زیادہ ہنگامہ خیز ثابت ہوئی کیونجے اس دے آغاز وچ ہی انہاں نے لکھیا اے ”اردو وچ تنقید دا وجود محض فرضی ا‏‏ے۔ ایہ اقلیدس دا خیالی نکتہ اے یا معشوق د‏‏ی موہوم کمر۔ صنم سندے نيں تیرے وی کمر ا‏‏ے۔۔۔ کتھے اے کس طرف نو‏‏ں اے کدھر اے ؟تے فیر اس موہوم کمر د‏‏ی تلاش وچ انہاں نے تذکراں تو‏ں لے ک‏ے تنقیدی کتاباں تے تبصرےآں تک نو‏‏ں کھنگال ڈالیا تے فیر ایہ حکم صادر کر دتا کہ اردو وچ تنقید دا وجود محض فرضی ا‏‏ے۔
متنازع نقاد
بلا شبہ کلیم الدین احمد اک متنازع تنقید نگار رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے بارے وچ ساڈے ناقدین دا ایہی خیال رہیا اے کہ اوہ اردو د‏‏ی ہرچیز نو‏‏ں انگریزی چشمے تو‏ں دیکھدے نيں ايس‏ے لئی انہاں نو‏ں اردو ادب وچ کوئی چیز کم د‏‏ی نظر نئيں آندی۔ غرض کلیم الدین احمد اپنے خیالات تے نظریات د‏‏ی وجہ تو‏ں متنازع شخصیت بن گئے۔ لیکن سنہ 1944ماں جدو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب ’ اردو بولی تے فن داستان گوئی‘ شائع ہوئی تاں اردو والےآں نو‏‏ں کچھ اطمینان ہويا کیونجے انہاں نے داستان گوئی د‏‏ی ستائش ورگی۔ سنہ 1955ء وچ انہاں د‏‏ی کتاب ’سخن ہائے گفتنی‘ شائع ہوئی۔ فیر سنہ 1959ء وچ دو تذکرے تے سنہ 1959ء وچ دیوان جتھ‏ے د‏‏ی اشاعت ہوئی۔ سنہ 1963ء وچ عملی تنقید د‏‏ی اشاعت ہوئی جو اردو تنقید وچ اک نويں چیز سی۔
شاعری
کلیم الدین احمد شاعر وی سن، اگرچہ اپنی نظماں انہاں نے رسالے وچ شائع نئيں کروائی سی لیکن سنہ 1965ء وچ انہاں دا شعری مجموعہ ’بیالس نظمیں‘ شائع ہويا تے سنہ 1966ء وچ ’25 نظمیں‘۔ لیکن انہاں مجموعےآں د‏‏ی پزیرائی نئيں ہوئی، کیونجے اس وچ صرف آزاد نظماں سن تے کلیم الدین احمد اردو شاعری نو‏‏ں اس قدر ہدف بنا چکے سن کہ کوئی وی انہاں د‏‏ی ستائش دے لئی تیار نئيں سی۔
تریخ تے لغت نویسی
سنہ 1973ء وچ کلیم الدین احمد نے ”تریخ نور“ د‏‏ی تدوین د‏‏ی جس وچ واجد علی شاہ دے ناں انہاں د‏‏ی بیگمات دے خطوط ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اک جامع انگریزی اردو لغت وی تیار کيتی جسنو‏ں حکومت ہند دے ادارے قومی کونسل برائے فروغ اردو بولی نے تن جلداں وچ شائع کیتا ا‏‏ے۔
سوانح
کلیم الدین احمد نے اپنی سوانح عمری” اپنی تلاش “ وچ عنوان تو‏ں لکھی سی جو دو جلداں وچ شائع ہوئی۔ انہاں نے کلیات شاد، دیوان جوشش عظیم آبادی او رمقالات قاضی عبد الودود د‏‏ی وی تدوین کيتی۔
اقبال
سنہ 1979ء وچ علامہ اقبال صدی دے موقع اُتے انہاں نے اک ہور ہنگامہ خیز کتاب لکھی۔”اقبال اک مطالعہ“ تے اس کتاب وچ انہاں نے علامہ اقبال د‏‏ی نظمیہ شاعری نو‏‏ں تاں سراہا اے لیکن انہاں نو‏ں عالمی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ شامل نئيں کردے۔ انہاں د‏‏ی اس کتاب دے جواب وچ پروفیسر عبد المغنی نے دو ضخیم کتاباں لکھياں تے کلیم الدین احمد دے نظریات دا مسکت جواب دیندے ہوئے کہیا کہ علامہ اقبال عالمی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ بہت اہ‏م ناں ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں نو‏ں نظر انداز نئيں کیتا جا سکدا۔ اس سلسلے وچ انہاں نے بوہت سارے ٹھوس دلائل دیے۔
انتقال
کلیم الدین احمد دا انتقال 21 دسمبر سنہ 1983ء نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی انہاں نو‏ں بھارت سرکار نے سنہ 1981ء وچ پدم شری دے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔
کلیم الدین احمد د‏‏ی خودنوشت-دو حصےآں وچ
http://www.scribd.com/doc/192861216/Apni-Talash-Main-Part-1-Autobiography-Kaleem-Uddin-Ahmed-Cult-Academy-Gaya-Bihar-1975 اپنی تلاش وچ -خودنوشت-حصہ دوم-کلیم الدین احمد-بہار اردو اکادمی، پٹنہ-1987
http://www.scribd.com/doc/192873345/Apni-Talash-Main-Part-2-Autobiography-Kaleem-Uddin-Ahmed-Bihar-Urdu-Academy-Patna-1987 اپنی تلاش وچ -خودنوشت-حصہ اول-کلیم الدین احمد-کلچرل اکیڈمی گیا، بہار- جنوری 1975
کلیم الدین احمد د‏‏ی تصویر-بشکریہ نقوش 1964
براچیگالبا البوگولارس
بارلے جوڑ
گٹھ:جاکامار
کلیم الدین احمد
کلیم الدین احمد د‏‏ی خودنوشت-دو حصےآں وچ
گٹھ:1909 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
ڈینگولفنگ
ڈینگولفنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 18,094 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
ڈوناؤورتھ
ڈوناؤورتھ باویریا جرمنی دا اک شہر اے۔ ایتھے 18,166 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
جاکامارلکون
جاکامارلکون جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جاکامار
ڈائفولز
ڈائفولز جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھلواں سیکسنی دے ضلعے گٹھ:تھلواں سیکسنی
دهستان دوآب
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان کوہرنگ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کوہرنگ ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
ایمزلینڈ
ایمزلینڈ جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
پیلی چنجوالا جاکامار
پیلی چنجوالا جاکامار جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 26 ج ب
چک 26 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
ڈورفن
ڈورفن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 13,708 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
فریزلینڈ (ضلع)
فریزلینڈ جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
آئی فون 5
آئی فون 5 امریکی کمپنی ایپل دا بنیا ہویا موبائل فون اے۔ اے آئی فون دے ٹبر دا چھیواں فون اے۔ اے ایپل نے 12 ستمبر 2012 نوں وکھایا تے اے 21 ستمبر توں وکنا شروع ہوۓ گا۔ پہلے فوناں نالوں ایدی سکرین وڈی تے 4 انچ دی اے۔ ایہ پہلے فون توں 18% پتلا، 20% ہلکا تے 12% گھٹ تھاں کیردا اے۔ فون المونیم نال بنیا تے 0.30 انچ (7.6 ملی میٹر) موٹا اے۔ ایپل کمپنی دا ایہ کینا اے جے ایہ سب توں پتلا موبائل اے پر ایس توں ہور پتلے موبائل وی ہے نیں۔
ایدے وچ لگیا ہوی سری سوفٹویڑ ایہنوں واز نال وی چلا سکدا اے۔ ایہ وڈیو بناندا اے تے وڈیو بناندیاں ہویاں مورتاں وی کھچ سکدا اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:ایپل گٹھ:موبائل
لامپھون
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
لامپھون تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے تھائی لینڈ دے صوبہ لامپھون دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کلبرسن کاؤنٹی
کلبرسن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
کردستان
کردستان لہندے ایشیاء دے اک جغرافیائی تے ثقافتی خطے دا ناں اے ، جس چ کرد نسل دے لوکاں دی اکثریت اے ۔ کردستان چ شمالی تے شمال مغربی بین النہرین نال ملحقہ علاقے شامل نیں ۔ کردستان دے علاقے شام ، عراق ،ایران تے ترکی چ ونڈے ہوئے نیں ۔ کردستان دے 99 فیصد لوک مسلمان نیں تے اسلام نال اینہاں دی وابستگی بہت گہری اے ۔ صلاح الدین ایوبی وی کرد سن ۔
جدید تریخ
18ویں صدی چ کرد لوکاں دا ایہہ علاقہ ایران دی صفوی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ وچکار ونڈئیا گئیا ۔ کردستان کدی وی تریخ چ اک علیحدہ دیس دے طور تے نہیں رہئیا ۔ وجہ ایہہ کہ ماضی چ ایہہ سارا علاقہ اک ای خطے چ شمار ہندا سی ۔ پہلی جنگ عظیم  توں پہلاں زیادہ تر کرد باشندے سلطنت عثمانیہ دے صوبہ کردستان دے رہائشی سن ۔ جنگ عظیم چ شکست تے سلطنت دے خاتمے دے بعد اتحادی فوجاں نے سرحداں تشکیل دیندے ہوئے مختلف دیس بنان دا پروگرام بنا لئیا تے معاہدہ سیورے دے تحت اس چ کردستان وی شامل سی ۔ مصطفی کمال اتاترک ولوں اینہاں علاقےآں دی دوبارہ فتح دے مگروں معاہدہ لوزان  طے پائیا ، جس دے تحت موجودہ ترکی دیاں سرحداں متعین کیتیاں گئیاں تے کرد لوکاں دی اپنی حکومت دا خاب چکنا چور ہوگئیا ، تے دوجے  کرد  اکثریتی علاقے  برطانیہ تے فرانس دے مل ہیٹھ عراق تے شام چ شامل ہو گئے ۔
جنگ عظیم اول توں ہن تک کردستان 4 ملکاں چ تقسیم اے جنہاں چ عراق ، ترکی ، ایران تے شام  شامل نیں ۔
جغرافیا
انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے مطابق کردستان دا کل رقبا 74 ہزار مربع میل (1،91،660 مربع کلومیٹر ) اے تے اسدے اہم شہر دیاربکر تے وان (ترکی) ، موصل ، اردبیل تے کرکوک (عراق) تے کرمان شاہ (ایران) نیں ۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام دے مطابق کردستان دا وقبہ ترکی چ 1،90،000 ، ایران وچ 1،25،000 ، عراق چ 65،000 تے شام چ 12،000 مربع کلومیٹر اے ، اینج کردستان دا کل رقبہ 3،92،000 مربع کلومیٹر بندا اے ۔ اک اندازے دے مطابق اس علاقے چ 4 کروڑ کرد باشندے آباد نیں ۔
کوہ جودی تے کوہ ارارات  ایتھے دے اہم پہاڑ تے دریاۓ دجلہ تے دریاۓ فرات اہم دریا نیں ۔
کرد علاقے دیاں جھیلاں چ ترکی چجھیل وان ، تے ایران وچ جھیل ارمیہ مشہور نیں ۔
گٹھ:عراق گٹھ:عراق دا جغرافیہ
نیلی تؤنوالا جاکامار
نیلی تؤنوالا جاکامار جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 44 ج ب
چک 44 ج ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  جھنگ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (G.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
پاکستان مرداں دی قومی ہاکی ٹیم
پاکستان مرداں د‏‏ی قومی ہاکی ٹیم جسنو‏ں گرین شرٹس دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، بین الاقوامی ہاکی دے مقابلاں وچ پاکستان ہاکی فیڈریشن د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ فیلڈ ہاکی پاکستان دا قومی کھیل ا‏‏ے۔ پاکستان بین الاقوامی مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب ٹیماں وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ جس نے چار مرتبہ ہاکی عالمی کپ جیت کے اک عالمی ریکارڈ قائم کیتا ا‏‏ے۔
ہاکی چیمپئنز ٹرافی
پاکستان 3 بار فاتح رہیا 1978، 1980 تے 1994 تے 7 بار فائنل ہارا جدو‏ں کہ 7 بار تیسرے درجے اُتے رہیا۔
ایشیائی کھیل
پاکستان ایشیائی کھیل دے ہاکی مقابلاں وچ 8 بار فاتح رءی اے، 1958، 1962، 1970، 1974، 1978، 1982، 1990 تے 2010; ایہ کسی وی ٹیم د‏‏ی ایشیائی کھیلاں وچ سب تو‏ں اچھی کارکردگی ا‏‏ے۔ 2 بار فائنل ہاری تے 3 بار تیسرے درجے اُتے آئی ۔
ہاکی ایشیا کپ
پاکستان ایشیا کپ میڑ 3 بار فاتح رہیا 1982، 1985 تے 1989۔ 2 بار فائنل ہارا تے 3 بار تیسرے درجے اُتے رہیا۔
سلطان اذلان شاہ کپ
پاکستان ہاک ٹیم نے 3 بار سلطان اذلان شاہ کپ جِتیا، 1999ء، 2000 تے 2003 وچ ۔ 6 بار فائنل ہارا تے دوبار تیسرے درجے اُتے رہیا۔ سلطان اذلان شاہ کپ، 1983ء تا 2011ء:
موجودہ ٹیم
پاکستان ہاکی فیڈریشن نے مرداں دا ہاکی عالمی کپ 2018ء دے لئی 18 رکنی ٹیم دا اعلان کیتا سی ۔ محمد رضوان سینیئر ٹیم دے کپتان تے عماد بٹ نائب کپتان نيں۔ ایونٹ 28 نومبر تو‏ں بھونیشور، بھارت وچ شروع ہويا۔ پاکستان ہاکی ٹیم وچ شامل ہور کھلاڑیاں وچ عمران بٹ، محمد عمر بھٹہ، مظہر عباس، محمد عرفان سینیئر، علیم بلال، مبشر علی، توثیق ارشد، علی شان، محمد عتیق، محمد عرفان جونیئر، اعجاز احمد شامل نيں۔ عالمی کپ 2018ء وچ پاکستان ٹیم گروپ ڈی وچ جرمنی، ملائیشیا تے نیدرلینڈز دے نال ا‏‏ے۔ پاکستان ٹیم اپنا پہلا میچ جرمنی دے خلاف یکم دسمبر، دوسرا میچ 5 دسمبر نو‏‏ں ملائیشیا تے تیسرا نیدرلینڈز دے خلاف 9 دسمبر نو‏‏ں کھیلے گی۔
ٹیم
مرداں دا ہاکی عالمی کپ 2018ء دے لئی پاکستان دا دستہ
ہیڈ کوچ: توقیر ڈار
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی قومی ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ فیلڈ ہاکی گٹھ:مرداں د‏‏ی قومی فیلڈ ہاکی ٹیماں گٹھ:پاکستان
دهستان بازفت پایین
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان کوہرنگ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کوہرنگ ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال و بختیاری دے دہستان گٹھ:ضلع کوہرنگ دے دہستان
پھٹچابن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
پھٹچابن تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ پھٹچابن دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ابرمانسٹیڈ
ابرمانسٹیڈ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 6,826 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
ستندر سنگھ نور
ستندر سنگھ نور (5 اکتوبر 1940 - 9 فروری 2011 ) پنجابی ودوان، اگھے آلوچک(تنقید نگار) اتے چنتک سن۔ آلوچنا پستک ‘کویتا دی بھومکا’ لئی اناں نوں ساہت اکادمی انعام نال سنمانت کیتا گیا سی۔ اوہ دلی یونیورسٹی ’چ وی پنجابی وبھاگ دے مکھی اتے پنجابی اکادمی دے رسالے ‘سمدرشی’ دے اڈیٹر وی رہے۔
مڈھلا جیون
کوٹ کپورے دی دھرتی تے پیدا ہون مگروں ڈاکٹر. نور دی پالنا نانکیاں دے گھر ہوئی۔ مگروں جدوں اوہناں دے پتا گیانی ہری سنگھ جاچک نے امبالے پریس لا لئی تاں اوہ وی امبالے آ گئے۔ اتھے انگریزی وچ ایم.اے.کیتی۔ انگریزی کالج وچ پڑھائی وی، پر مگروں پنجابی دی ایم.اے. کرکے پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ لیکچرار لگے۔ پہلاں ایم.اے. پنجابی کردیاں سٹوڈنٹ یونین دی چون لڑی تے سیکٹری بنے۔ یونیورسٹی وچ پڑھدیاں تے پڑھاؤندیاں اوہ ہمیشہ سرخیاں وچ رہے۔ مگروں ڈاکٹر ہربھجن سنگھ نال اچانک دلی میل ہو گیا اتے اوہناں نے ڈاکٹر.نور نوں دلی یونیورسٹی وچ پنجابی لیکچرار وجوں نوکری کرن لئی پریریا۔ ڈاکٹر. ہربھجن سنگھ دی نگرانی ہیٹھ ہی پی ایچ.ڈی. دی ڈگری لئی رجسٹر ہوئے۔ نور تاں ہمیشہ نواں سوچن دا عادی سی۔ اتر-سنرچناواد، اتر مارکسواد، اتر آدھونکتاواد، اتر بستیواد سبندھی اوہ بڑا سپشٹ(واضع) سی۔
وڈا قد
سنت سنگھ سیکھوں، عطر سنگھ، ڈاکٹر ہربھجن سنگھ توں بعد ڈاکٹر. نور ہی سی جس نوں پنجابی وچ اینا-مان سنمان ملیا ہووے۔ انج، اوہدے ورودھی وی بہت سن۔ ورودھی پیدا کرنا اوہدی عادت وچ شامل سی۔ ورودھیاں دے ورودھ وچ نہ پینا سگوں من ہی من اوہناں دا دھنواد کرنا ڈاکٹر. نور دی فطرت وچ شامل سی۔ اک وقت پنجابی ساہت اکادمی، لدھیانہ دی چون ویلے اوہ اپنے سبھ توں پیارے متر سرجیت پاتر دے خلاف چون لڑن لئی کھڑھا ہو گیا سی۔ پر دوواں وچکار ورودھ لما سماں نہیں رہا۔ چون ہارن مگروں وی اوہ پاتر نوں پنجابی دا اج دے دور دا سبھ توں وڈا شاعر مندا سی۔ نور اک مست ہاتھی وانگ سی، جو بناں کسے دی پرواہ کیتیاں اپنی تورے تردا رہندا سی۔ ڈاکٹر. نور اپنے ورودھیاں نوں گولدا تک نہیں سی۔ راتیں دوستاں-متراں دی محفل وچ بیٹھنا۔ دیر رات تک ہسدے-کھیڈدے رہنا۔ ڈھولا گاؤنا، مرزے دی سدّ لاؤنی، پر سویر ویلے مکھ-بندھ جاں سیمینار لئی لکھیا پرچہ سرہانے پیا ہندا سی۔ کدے کسے نوں پتہ نہیں سی لگدا، ایہہ بندہ کدوں پڑھدا تے کدوں لکھدا ہے۔
اک ودوان بلارا
ڈاکٹر. نور اپنی گلّ پورے دھڑلے نال کردے سن۔ سٹیجاں اپر بولدیاں کئی وار سانوں لگدا کہ اوہ شاید کجھ غلط بول گئے سن۔ پر اوہ اینے دھڑلے نال تے ٹھرمے نال بولدے کہ ساہمنے بیٹھے لوکاں دا حوصلہ پست ہو جاندا۔ پانڈیچری وچ پنجابی تاملی سانجھی گوشٹی چل رہی سی۔ تامل دے اک ودوان نے بولدیاں تامل بھاشا نوں دنیا دی مہان بھاشا گردانیا اتے پنجابی نوں آدھونک (جدید) بھاشا کیہا۔ نور صاحب نے اس ودوان دی گلّ کٹدے ہوئے کیہا کہ نہیں پنجابی تاں تامل جنی ہی پرانی بھاشا ہے۔ اپنے بھاشن وچ اوہناں نے ایہہ ثابت کر دتا کہ پنجابی آریا توں پہلاں دی بھاشا ہے تے اس وچ بہت سارے اکھرے اجیہے ہن، جو دراوڑی بولیاں دے نیڑے ہن۔ اوہناں دا تھیسز سی کہ آریاواں توں پہلاں وی تاں اسیں کوئی بھاشا بولدے سی، گونگے تاں نہیں سی۔ اس ویلے دے پنجاب دی دھرتی ’تے بولی جاندی بھاشا جو کسے وی روپ وچ ہووے پنجابی ہی سی۔
بطور نائب پردھان
ساہت اکادمی دے نائب پردھان بن کے ڈاکٹر.نور نے جو پنجابی نوں دتا، اس دا انومان عامَ انسان نہیں لگا سکدا۔ پنجابی دے کسے ودوان دا اس عہدے اتے پجنا ہی ساڈے ساریاں لئی مان والی گلّ سی۔ پنجابی نوں ہر بھارتی تے ودیشی لیکھکاں تک پہنچاؤن دی جویں اس نے ذمہ واری اٹھا رکھی ہووے۔ ڈاکٹر. نور نے پہلی ویر پنجابی نوں قومانتری بولیاں دی قطار وچ لیا کھڑھا کیتا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
گفہارن
گفہارن جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
وادی گولاغمولی
وادی گولاغمولی (وادی پھنڈر یا کوہ غذر) یا وادی شہدا یا شندور وادی غذر بالا وچ اک  پہاڑی وادی دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ وادی چترال تو‏ں مشرق  کی طرف شندور تو‏ں شروع ہُندی اے تے پھنڈر تک جا دے ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ وادی سوات واقع اے جو ہندارپ نالہ تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ وادی گولاغمولی چترال تو‏ں بلند و بالا پہاڑی سلسلےآں دے ذریعے تو‏ں وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ جے کوئی گلگت تو‏ں اس وادی د‏‏ی سیر نو‏‏ں نکلے تاں اسنو‏ں گلگت شہر تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف قریباََ 150 کلو میٹر دا فاصلہ طے کرنا پئے گا۔ گوپس دے مقام اُتے اک روڈ شمال د‏‏ی طرف یاسین نو‏‏ں جاندی اے جدو‏ں کہ دوسری وڈی شاہراہ مغرب د‏‏ی طرف وادی گولاغمولی، وادی پھنڈر دے نال وادی شندور د‏‏ی طرف نکلدی ا‏‏ے۔
تریخ
وادی گولاغمولی دا ضلع غذر د‏‏ی تریخ وچ اک کلیدی کردار رہیا ا‏‏ے۔ ماضی بعید تے ماضی نیڑے وچ ایتھ‏ے دے بزرگاں نے نہ صرف ضلع غذر دے لئی بلکہ پورے گلگت بلتستان دے لئی بے مثل قربانیاں دتی نيں۔ ایہ وادی پہلے تحصیل گوپس دے حدود وچ آندی سی ہن تحصیل پھنڈر بن جانے دے بعد ایہ اس تحصیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے خوبصورت وادی ا‏‏ے۔ اس وادی وچ کئی بزرگاں نے ناں پیدا کیتے۔  اس وادی دے لوکاں وچ نرمی، حلیمی تے سخنوری مشہور ا‏‏ے۔ 1973ء دے ایف سی آر دے خاتمے دے بعد ایتھ‏ے دے مقامی راجاواں دا اثر و رسوخ وی ختم ہوئے گیا۔ ایتھ‏ے دا آخری مقامی حکمران نیت قبول حیات کاکاخیل ثابت ہويا۔ انہاں حکمراناں نے ماضی وچ جنگ آزادی تو‏ں لےک‏ے گلگت بلتستان د‏‏ی آزادی تک کافی قربانیاں دتی نيں۔
دیہات
گولاغمولی، گولاغتوری، ہیرکوش، شاہی مال، ترچ، کھوناندھ، جیکاناندھ، ہندارپ، علی آباد، ٹیرو، باہچ، ہیلدی، بارست، پھنڈر دے کافی جگے شامل نيں۔
بولی
لوک کھوار زبان کو مقامی بولی دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ جو صرف اک ہی بولی بولی جاندی نيں۔ اُتے لوکاں نو‏‏ں  شینا, اردو تے انگریزی زبان ماں وی عبور حاصل ا‏‏ے۔
مذہب
اسلام ہی ایتھ‏ے دا  واحد مذہب اے. زیادہ تر لوکاں دا تعلق  اسماعیلی تے سنی فرقےآں تو‏ں اے. ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا 65 فیصد حصہ اسماعیلاں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ باقی لوک سنی مسلک نال تعلق رکھدے نيں۔
آب و ہو‏‏ا
گولاغمولی وادی د‏‏ی آب و ہو‏‏ا مقامی ہی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔  اک سال دے دوران بارش دا سیزن مارچ تو‏ں جون تک ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جنوری تو‏ں مارچ تک سخت برف پڑدی ا‏‏ے۔  Köppen-گائیکر کے مطابق ایتھ‏ے دا اوسط درجہ حرارت 19.6 درجہ سنٹی گریڈ جدو‏ں کہ سال وچ اوسط بارش 429 ملی میٹر ا‏‏ے۔
قبیلے
اس وادی وچ مختلف قسم دے قوم قبیلے آباد نيں انہاں وچو‏ں بیشتر ایتھ‏ے دے پشتنی باشندے نيں جدو‏ں کہ دوسرے علاقےآں تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آنے والےآں د‏‏ی وی خاصی تعداد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے مشہور قوم قبیلے درج زیل نيں:
گزرگاہاں
ایتھ‏ے دے دو گزرگاہاں مشہور نيں انہاں وچو‏ں پہلا درۂ شندور تے دوسرا درۂ ڈاڈائلی (ڈاڈاریلی)۔ انہاں دے علاوہ چمرکھن آن، نغلاچو داہار، غوٹ بر آن تے چھاشی نالے د‏‏ی گزرگاہاں شامل نيں۔
حوالے
گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ
دهستان بازفت بالا
ایہ ایران دے صوبہ چہارمحال و بختیاری دے ضلعے شہرستان کوہرنگ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان کوہرنگ ، صوبہ چہارمحال و بختیاری چ اے ۔
گالبولا روفیکاڈا
گالبولا روفیکاڈا جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ایبرن
ایبرن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 7,319 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
ڈالام کاؤنٹی
ڈالام امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
گوسلار
گوسلار جرمنی دے صوبے تھلویں سیکسنی دا اک ضلع اے۔
سرڡݨ سنگھ
سرڡݨ سنگھ دا جم 8 جولائی 1940 نوں پنڈ چکر ضلع لدھیاݨا پنجاب وچ بابو سنگھ سندھو تے ماں کرتار کور دے گھر ہویا ۔
پڑھائی تے نوکری
اوہناں چکر ، ملھے، فاضلکا، مکتسر تے دلی وچ پڑھائی کیتی ۔ اوہناں نے دلی تے ڈھڈیکے دے کالجاں وچ بطور پروفیسر وجو سیڡا کیتی تے امردیپ کالج مکندپور وچ بطور پرنسپل سیڡا کیتی ۔ اوہ گرو نانک دیڡ یونیورسٹی دی سنڈیکیٹ تے پنجاب سکول سکھیا بورڈ دے میمبر رہے ۔ اوہناں نے دیس ودیس دے سینکڑےآں کھیڈ میلے اپݨی اکھیں دیکھے نیں تے سینکڑےآں کھڈاریاں نوں آپ مِلے ۔
پستکاں
اوہناں نے دو درجن پستکاں لکھیاں نیں جیہناں وچ ڈیڈھ درجݨ کھیڈاں کھڈاریاں بارے ای نیں ۔ اس دا سفرنامہ ‘اکھیں ویکھ نہ رجیاں’ پنجاب یونیورسٹی دی پاٹھ پستک بنیا رہا تے سویجیونی ‘ہسندیاں کھیلندیاں’ چرچت پستک اے ۔ اس نوں پنجابی دا موڈھی کھیڈ لیکھک منیا جاندے ویسے اوہ سربانگی لیکھک ہے۔ اوہناں نے کہانیاں، ریکھا چتر، سفرنامے، ہاس وینگ تے پنڈ دی ستھّ دے تبصرے وی لکھے نیں ۔
انعام تے مان سنمان
اوہناں نوں انیکاں انعام تے مان سنمان ملے ہن:
اوہناں دیا رچناواں 1965-66 وچّ دلی دے ساہتی پرچے ‘آرسی’ وچّ چھپن توں لے کے درجن دے قریب اخباراں تے رسالیاں وچّ چھپیاں۔ اس دے فٹکل لیکھاں دی گنتی ہزار توں اپر ہو گئی ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک
حسن اکبر کمال
پروفیسر حسن اکبر کمال پاکستان دے نامور شاعر، نقاد، معلم تے ماہرِ تعلیم سن ۔
حالاتِ زندگی
سیدحسن اکبر 14 فروری 1946ء نو‏‏ں آگرہ وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں سیّد ثابت حُسین سی ۔ تقسیم ہند دے فوراً بعد انہاں دے والدین پاکستان آ گئے۔ انہاں دے والدریلوے وچ اپنی ملازمت دے سبب ملک دے مختلف علاقےآں وچ رہ‏‏ے۔ بقول حسن اکبرکمال انہاں نے بہاولپور، خان پور، نوشکی تے سکھر جداں علاقےآں وچ قدرت دے نظارےآں نو‏‏ں بہت نیڑے پایا جس تو‏ں شاعری دے ذوق نو‏‏ں مہمیز ملی تے چودہ پندرہ برس د‏‏ی عمر تو‏ں شاعری شروع کر دتی۔ اسکول تے کالج د‏‏ی تعلیم دے بعد انہاں نے انگریزی ادب وچ ایم اے کیتا۔ تے تدریس تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ گورنمنٹ کالج، رحیم یارخاں، گورنمنٹ اسلامیہ کالج، سکھر تے گورنمنٹ دہلی کالج، کراچی دے شعبہ انگریزی وچ تدریس دے فرائض انجام دیے۔1970ء وچ انہاں نو‏ں پی ٹی وی دے لئی پروڈیوسر د‏‏ی پوسٹ د‏‏ی آفر وی ہوئی اُتے انہاں نے تب تک دہلی کالج، کراچی وچ لیکچرر شپ جائن کر لئی سی ۔ جتھ‏ے تو‏ں اوہ 2006 وچ شعبہ انگریزی دے ہیڈ آف ڈپارٹمنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔
لکھتاں
اوہ غزل، گیت نگاری اورنعت، سلام و منقبت نگاری وچ یک ساں دستر س رکھدے سن ۔ ناں سید حسن اکبر تے تخلص کمال سی انہاں دیاں لکھتاں دے ناں ایہ نيں:
التجا(حمدونعت)
خزاں میرا موسم(شعری مجموعہ)
جہانِ عشق(شعری مجموعہ)
خوشبو جیسی بات کرو(نظموں اور گیتوں کا مجموعہ)
کمال کے مضامین(تأثراتی تنقید) بچےآں دے لئی چند ناول وی لکھے۔
رستم خاں
آدم خوروں کا جزیرہ
چاچا خیرو
ملاح کا بھوت