cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رام چندر سیراس
مشہور سبھیاچار وچ
منوج باجپائی نے اس نوں اپنی بائیوپک سرلیکھ الیگڑ وچ کردار نبھائی۔ فلم نوں نقاداں ولوں نگھی جائزے ملیاں اتے باجپائی نوں اسدی اداکاری لئی کافی تعریف ملی۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2010 گٹھ:جم 1948 گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حقوق کارکن گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری گٹھ:مراٹھی لکھاری گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
ناصر علی سرہندی
شیخ ناصر علی سرہندی دا لقب «صائبِ ثانی» تے تخلص "علی" سی۔ اوہ گیارھویں صدی ہجری وچ ہندوستان دے مشہور فارسی شاعر سن ۔ ناصر سرہندی سبک ہندی دے نمائندہ شاعر وچو‏ں اک نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت 1048ھ وچ سرہند وچ ہوئی۔ ناصر سرہندی دے اشعار نازک خیالات، دقیق مضامین، ساده بولی تے محاورات دے استعمال دا عمدہ نمونہ نيں۔ انھاں نے قصیده، غزل و مثنوی تے رباعی وچ طبع آزمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قصائد وچ حکا‏م وقت د‏‏ی مدح سرائی کی، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی غزلیات احوال محبت د‏‏ی ترجمانی کردیاں نيں۔
نمونہ اشعار
صفا برخیزد از آیینه چون جوهر شود پیدا زر گم گشته در آتش، ز خاکستر شود پیدا بیخودی آمد و یکبار خبر کرد مرا عنان در قبضه ی دریا بود کشتی سواران را یکقلم تصویر معشوق است در دیوان ما ما به گرد خویش می گردیم چون گردابها شد پریشان خواب من از کثرت تعبیرها کی شود آتش دورنگ از اختلاف سنگها؟ به قدر بحر باشد وسعت آغوش ساحلها خفته، آری، مردگان را زنده می بیند بخواب خاتم دست سلیمانی همین پشت دوناست اختلاف کفر و دین آئینه دار وحدت است چون شمع گذشتن ز سر خویش سجود است خیمه ی افلاک بی چون و طناب استاده است به خلوتی که منم، یاد دوست بی ادبی است معشوق عاشق است، حکایت شنیدنی است برد از هر دو جهان دور و به پروازم داد وگرنه سایه ی این تاک هم انگورها دارد بی نیاز از بحر گردد قطره چون گوهر شود طمع ز مردم با آبرو نمی آید یک صید به صد دام شکار است، ببینید
حوالے
گٹھ:شاعر
2016 آئی سی سی عالمی ٹی ٹوئینٹی مقابلہ
2016 آئی سی سی عالمی ٹی ٹوئینٹی مقابلہ چھیواں ٹی ٹوئینٹی مقابلہ اے. ایس دی میزبانی گیارہ مارچ توں تین اپریل 2016 تک بھارت کرے گا. عالمی کرکٹ کونسل نے ایس دی میزبانی 28 جنوری 2015 دے اک دبئی چ ہوۓ اکٹھ وچ بھارت دے حوالے کیتی سی. سری لنکا اپنی جت دا دفاع کرے گا. پر سری لنکا دی ٹیم اپنے اعزاز دا دفاع کرن چ ناکام رہی۔ فائنل چ ویسٹ انڈیز ٹیم نے مخالف ٹیم نوں ہرا کے دوسری وار عالمی ٹی ٹوئینٹی دا اعزاز حاصل کیتا۔
تھاں
21 جولائی 2015ء نوں، بھارتی کرکٹ بورڈ نے میزبان شہراں کدے ناواں دا اعلان کیتا، جتھے مقابلے منعقد ہونے سن۔ بنگلور، چینائی، دھرم شالہ، اجیت گڑھ، ممبئی، ناگپور تےنوین دلی، کولکاتہ، چ میچ ہون گے۔ چنائی اک قانونی مسئلہ، تن اسٹینڈ دی تعمیر دی وجہ نال اک میچ دی میزبانی نہ کر سکیا۔ ودربہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم، ناگپور نے گروپ بی دے تمام مقابلےآں دی میزبانی کیتی تے ہماچل پردیش کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم، دھرم شالہ نے گروپ اے دے تمام مقابلےآں دی میزبانی کیتی۔ The پاک بھارت کرکٹ مسابقت match، was scheduled to be played at HPCA Stadium. With the announcement that HPCA authority could not provide the required security for Pakistani team، the match was moved to ایڈن گارڈنز، کولکاتہ۔
ریکارڈ
ان سیریز چ 16 ریکارڈ بنائے گئے یا بنے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کرکٹ گٹھ:بھارت چ عالمی کرکٹ مقابلے گٹھ:قومانتری کرکٹ مقابلے گٹھ:ٹی ٹوئینٹی کرکٹ مقابلے
آمنہ بیگم مجلسی
آمنہ بیگُم مجلسی یا آمنہ سواݨی (متوفی 12واں صدی ہجری) دورہ صفوی د‏‏ی اک شیعہ امامیہ عالمہ سواݨی سن۔ اوہ محمد تقی مجلسی د‏‏ی بیٹی، علامہ مجلسی د‏‏ی بہن تے ملا صالح مازندرانی د‏‏ی زوجہ سن۔ آمنہ بیگم نے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار وچ حدیثاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ علامہ مجلسی د‏‏ی مدد وی د‏‏ی سی۔ شرح الفیہ ابن مالک، شرح شواہد سیوطی تے مجموعہ مسائل فقہی ورگی کتاباں انہاں دے آثار وچو‏ں نيں۔
سوانح حیات
آمنہ بیگم مجلسی یا آمنہ سواݨی محمد تقی مجلسی د‏‏ی بیٹی تے علامہ مجلسی د‏‏ی بہن نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ صدر الدین محمد حسینی عاشوری د‏‏ی بیٹی سن۔ مصنفاں نے انہاں نو‏ں اپنے وقت د‏‏ی عالمہ تے فاضلہ دے طور اُتے جانا ا‏‏ے۔ کتاب ریاض العلماء و حیاض الفضلاء دے مصنف عبد اللہ آفندی نے جو تقریبا آمنہ بیگم دے ہ‏م عصر سن، فضل، علم تے تقویٰ دے مالک دے طور اُتے انہاں دا تعارف کرایا ا‏‏ے۔
آمنہ بیگم د‏‏ی وفات اصفہان وچ ہوئی تے انہاں دا مقبرہ تخت فولاد وچ ا‏‏ے۔ بعض محققاں نے انہاں دے دفن د‏‏ی جگہ نو‏‏ں دوسری جگہ دسیا ا‏‏ے۔
شوہر تے اولاد
آمنہ بیگم نے اپنے والد دے کہنے اُتے ملیا صالح مازندرانی نال شادی کيتی سی۔ ملیا صالح، مجلسی اوّل دے شاگرد سن ۔ بہت ساریاں کتاباں وی جداں الکافی اُتے شرح لکھياں۔
آمنہ سواݨی تے ملیا صالح دے چھ بیٹے تے سب دے سب اہل علم سن ۔ تے اک یا دو بیٹیاں وی سن۔ محمد باقر وحید بہبہانی تے آیت اللہ سید حسین طباطبائی بروجردی، آمنہ بیگم تے ملیا صالح د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔
علمی مقام
آمنہ سواݨی فقہ و حدیث وچ اپنے والد مجلسی اول تے اپنے بھائی علامہ مجلسی د‏‏ی شاگرد سن۔ انہاں دے مکتوب آثار اس طرح نقل ہوئے نيں:
آمنہ سواݨی نے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار وچ روایات د‏‏ی جمع آوری وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ تے ايس‏ے طرح ملیا صالح مازندرانی وی علامہ حلی د‏‏ی کتاب قواعد الاحکا‏م د‏‏ی بعض عبارت نو‏‏ں حل کرنے وچ انہاں تو‏ں مشورہ کردے سن ۔
مآخذ
گٹھ:بارہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:بارہويں صدی ہجری د‏‏یاں سوانیاں عالمہ گٹھ:شیعہ مصنف گٹھ:اصفہان وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ
ایوینجلین پارش، لوزیانا
ایوینجلین پارش  امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
دی اینگری برڈز مووی
بارلے جوڑ
گٹھ:کارٹون فلماں
سانول عیسیٰ خیلوی
سانول عیسیٰ خیلوی برطانوی پاکستانی صو‏‏تی ڈیزائنر، گلوکار، موسیقار تے نغمہ نگار نيں۔ خود نو‏‏ں بطور گلوکار قائم کرنے تو‏ں پہلے، سنوال عیسیٰ خیلوی 2006ء تک اک پیشہ ور کرکٹر سن تے انہاں نے برطانوی فلم انڈسٹری وچ وی ایف ایکس آرٹسٹ تے ساؤنڈ انجینئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ا‏‏ے۔ سنوال عیسیٰ خیلوی نے اپنا پہلا البم تیرے خیال وچ  (2017ء) جاری کيتا تے اپنے والد دے ہمراہ کوک اسٹوڈیو دے دسويں سیزن وچ بطور نمایاں فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروعات کیتی۔
ذا‏تی زندگی
سانول عیسیٰ خیلوی د‏‏ی پیدائش سرائیکی گلوکار عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے گھر وچ ہوئی سی۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ بگھا عطا مشہور اداکارہ سن تے انہاں د‏‏ی بہن لاریب عطا پیشہ ور وی ایف ایکس فنکار نيں جنہاں نے آسکر جیتنے والی متعدد ہالی ووڈ فلماں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی والدہ بازغہ عطا مشہور اداکارہ سن تے انہاں د‏‏ی بہن لاریب عطا پیشہ وی ایف ایکس فنکار نيں جنہاں نے اکیڈمی ایوارڈز جیتنے والی متعدد ہالی ووڈ فلماں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دا اک بھائی بلاول وی اے، جو لندن وچ مقیم اک اداکار تے ہدایتکار اے تے نال ہی نال اوہ موسیقار وی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سرائیکی گلوکار گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں
کورونا وائرس دا مرض ۲۰۱۹ء
کورونا وائرس مرض ۲۰۱۹ (COVID-19) اک متعدی بیماری اے جو انتہائی مہلک تنفسی سینڈروم کورونا وائرس 2 (SARS-CoV-2) نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ مرض دنیا بھر وچ ۲۰۱۹ء تو‏ں پھیلا تے جلد ہی عالمگیر وبا د‏‏ی شکل اختیار کر گیا۔ اس د‏ی عمومی علامات وچ بخار، کھانسی تے سانس وچ گھٹن شامل ني‏‏‏‏ں۔ پٹھاں دا درد، تھوک دا آنا تے گلے د‏‏ی سوزش ذرا نادر علامتاں ني‏‏‏‏ں۔ اکثر کیساں وچ کم علامتاں دیکھی گئياں، کچھ معاملات وچ مریض نمونیا تے متعدد اعضا دے ناکارہ پن دا شکار وی ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ تشخیص شدہ معاملات وچ اموات دا تناسب ۱ فیصد تے ۵ فیصد دے درمیان ا‏‏ے۔ لیکن عمر تے صحت د‏‏ی دوسری نوعیتاں دے لحاظ تو‏ں تبدیل وی ہوسکدا ا‏‏ے۔
سبب تے تشخیص
انفیکشن اک شخص تو‏ں دوسرے وچ سانس دے ذریعے منتقل ہُندا اے، جو عموماً کھانسی تے چھینکنے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً دو تے چودہ ایام دے درمیان وچ علامات ظاہر ہونا شروع ہوئے جاندیاں نيں، اوسطًا پنج دن۔ تشخیص کرنے دا معیاری طریقہ نیزوفیرینجیئل سویب (nasopharyngeal swab) تو‏ں رِیورس ٹرانس‌کِرِپشن پولی‌مِیریز چین ری‌ایکشن (rRT-PCR) دے ذریعہ ا‏‏ے۔ انفیکشن نو‏‏ں مجموعۂ علامات، رِسک فیکٹراں تے سینے دے سی ٹی اسکین دے ذریعہ نمونیا د‏‏ی خصوصیات ظاہر ہونے تو‏ں وی تشخیص کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
بچاؤ تے انتظام
مرض تو‏ں بچاؤ دے لئی مجوزہ تجاویز وچ ہتھ دھونا، دوسرے لوکاں تو‏ں فاصلہ رکھنا تے کسی دا چہرہ نہ چھونا شامل ني‏‏‏‏ں۔ ماسکےآں دا استعمال عوام دے لئی نئيں بلکہ وائرس دے مشتبہ افراد تے اُنہاں دے نگہداشت دہندگان دے لئی بہتر ا‏‏ے۔ کوویڈ-۱۹ دے لئی کوئی ویکسین یا مخصوص اینٹی وائرل علاج نئيں ا‏‏ے۔ اس مرض تو‏ں نمٹنے دے لئی ظاہر ہونے والی علامات دا علاج تے تجربا‏تی اندازے شامل ني‏‏‏‏ں۔
وبائیات تے تریخ
عالمی ادارہ صحت (ڈبلیو ایچ او) نے ۲۰۱۹ء–۲۰۲۰ء دے کورونا پھیلاؤ نو‏‏ں ۳۰ جنوری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں بین الاقوامی نوعیت د‏‏ی عوامی صحت د‏‏ی ایمرجنسی (PHEIC) تے ۱۱ مارچ ۲۰۲۰ء نو‏‏ں عالمگیر وبا قرار دتا۔ مرض د‏‏ی مقامی منتقلی دا ثبوت عالمی ادارہ صحت دے تمام ۶ خطےآں دے ملکاں وچ ملیا ا‏‏ے۔
کوروناوائرس بیماری ۲۰۱۹ (انگریزی وچ: Coronavirus disease 2019; مختصر وچ: کووڈ-۱۹; انگریزی: COVID-19) اک گمبھیر، ساہ لین والی سنڈروم کوروناوائرس ۲ (سارس-CoV-2) دے کارن ہون والی اک چھوت والی (انفیکشن والی) بیماری اے۔ بیماری دی پچھان پہلی وار مرکزی چائینا دے وہان شہر وچ کیتی گئی سی اتے اس توں بعد ایہہ وشو-ویاپی پدھر اُتے پھیل گئی اے، جسدے نتیجے وجوں ۲۰۱۹–۲۰ دی کوروناوائرس اک مہانماری بن گئی اے۔ عام لچھناں وچ بخار، کھنگھ اتے ساہ دی کمی شامل ہن۔ ماسپیشیاں وچ درد، تھکّ پیداوار اتے گلے دی سوج گھٹ عام لچھن ہن۔ حالانکہ بہتے کیس ہلکے لچھناں دے نتیجے وجوں ہندے ہن، گمبھیر نمونیا اتے ملٹی-آرگن فیل ہونا کجھ ترقی والے لچھن ہن۔ ۲۰ مارچ ۲۰۲۰ تک، ندان کیتے معاملیاں وچ متعلق موتاں دی در ۴٫۱٪ اے؛ حالانکہ، ایہہ عمر اتے ہور صحتَ سمسیاواں دی بنیاد تے ۰٫۲٪ توں ۱۵٪ تک ہو سکدی اے۔
وائرس عام طور تے اک انسان توں دوجے انسان نوں کھنگھ دے دوران پیدا ہوئیاں ساہ دیاں بونداں ولوں پھیلدا اے۔ ایہہ آلودہ ستہاں نوں چھوہن اتے پھر کسے دے چہرے نوں چھوہن نال وی پھیل سکدا اے۔ لچھناں دی شروعات، عام طور تے رابطہ وچ آؤن دے ویلے توں ۲ توں ۱۴ دناں (اوسطاً ۵ دن) دے وچکار ہندی اے۔  ندان دا مانک طریقہ نسوپھیرنجیئل سویب توں رورس ٹرانسکرپشن پولیمیریز چین رئیکشن (rRT-PCR) ولوں ہندا اے۔ لچھناں، جوکھم دے کارکاں اتے چھاتی دے سی۔ٹی۔ سکین ولوں نمونیا دیاں خاصیتاں درساؤندے ہوئے وی لاگ دی پچھان کیتی جا سکدی اے۔
اس بیماری دے اثر توں بچاء لئی سفارش کیتے اپاواں وچ ہتھ دھونا، سماجی دوری (دوجیاں توں دوری بنائی رکھنا) اتے ہتھاں نوں چہرے توں دور رکھنا شامل ہن۔ ماسک دی ورتوں دی سفارش اوہناں لوکاں لئی کیتی جاندی اے جو شکّ دے ماتحت ہن کہ اوہناں نوں وائرس اے اتے اوہناں دے دیکھبھال کرن والیاں لئی، پر عام لوکاں نوں نہیں۔ کووڈ -۱۹ لئی کوئی ٹیکا جاں خاص اینٹیوائرل علاج نہیں اے۔ پربندھن وچ لچھناں دا علاج، معاون دیکھبھال، اکلتا اتے تجرباتی اپاء شامل ہندے ہن۔
چنہ اتے لچھن
حالانکہ وائرس نال سنکرمت لوک، بنا لچھن والے ہو سکدے ہن، پر زیادہ تر پھلو ورگے لچھناں دا ترقی کردے ہن، جس وچ بخار، کھنگھ اتے ساہ دی کمی شامل ہن۔ ایمرجینسی دے لچھناں وچ ساہ لین وچ مشکل، چھاتی دا لگاتار درد جاں دباء، الجھن، جاگن وچ مشکل، اتے چہرے جاں بلھاں نوں نیلا ہونا شامل ہن؛ جے ایہہ لچھن موجود ہون تاں ترنت ڈاکٹری مدد دی صلاحَ دتی جاندی اے۔  گھٹ عام لچھناں وچ اپرلے ساہ دے لچھن جویں کہ چھکّ، نکّ وگنا، جاں گلے وچ خراش ہو سکدی اے۔ متلی، الٹیاں، اتے دست ورگے لچھن کئی ادھئیناں دے مریضاں وچ فیصد وکھو وکھرے روپ وچ ویکھے گئے ہن، مطالعہ دی بنیاد تے کیساں دی پرتیشتتا ۳٪ توں ۳۱٪ تک ہندی اے۔   چین وچ کجھ شروعاتی کیس صرف چھاتی دی جکڑ اتے دھڑکن نال پیش کیتے گئے۔ کجھ وچ، بیماری نمونیا، بہو-انگاں دی اسپھلتا، اتے موت تک ہو سکدی اے۔
جویں کہ لاگاں (انفیکشن) وچ عام طور تے ہندا اے، اک انسان دے وائرس نال سنکرمت ہون توں لے کے جدوں تک اسدے لچھن پیدا ہندے ہن، اس دیری نوں پرنتیجا اودھی دے طور تے جانیا جاندا اے۔ COVID-19 لئی پرنتیجا ہون دی اودھی عام طور تے پنج توں چھ دناں دی ہندی اے، پر ایہہ ۲ توں ۱۴ دناں تک وی ہو سکدی اے۔
کارن
ایہہ بیماری وائرس دے گمبھیر تیبر ساہ لین والے سنڈروم کوروناوائرس ۲ (سارس-CoV-2) دے کارن ہندی اے، جو پہلاں ۲۰۱۹ دے ناول کوروناوائرس (2019-nCoV) وجوں جانیا گیا اے۔ ایہہ مکھ طور تے لوکاں وچ کھنگھ اتے چھکّ توں ساہ دیاں بونداں راہیں پھیلدا اے۔ وائرس پلاسٹک اتے سٹینلیس سٹیل اُتے تن دناں تک، اتے ایروسول وچ تن گھنٹیاں لئی ووہارشیل رہِ سکدا اے۔ ایہہ وائرس پھوس (مل) وچ وی پایا گیا اے، پر مارچ ۲۰۲۰ تک ایہہ پتہ نہیں لگ سکیا کہ اس ولوں سنچارت ہونا ممکن اے جاں نہیں، اتے جوکھم ہون دی امید گھٹ اے۔
کوپھڈ -۱۹ ولوں پھیپھڑے سبھ توں زیادہ متاثر کیتے جاندے انگ ہن کیونکہ وائرس اینزائیم ACE2 ولوں ہوسٹ سیلاں تک پہنچدا اے، جو پھیپھڑیاں دے ٹائیپ II ایلویلر سیلاں وچ سبھ توں ودھ ہندا اے۔ وائرس اے۔سی۔ای۔ ۲ نال جڑن اتے میزبان سیل وچ داخل ہون لئی اک خاص سطح گلائیکوپروٹین دی ورتوں کردا اے جس نوں "سپائیک" (پیپلومر) کیہا جاندا اے۔ ہریک ٹشو وچ اے۔سی۔ای۔ ۲ دی کثافت اس ٹشو وچ بیماری دی گمبھیرتا نال تعلق رکھدی اے اتے کجھ نے سجھاء دتا اے کہ اے۔سی۔ای۔ ۲ دی گھٹ رہی سرگرمی سدفاعی ہو سکدی اے، حالانکہ اک ہور وچار ایہہ اے کہ اینجیؤٹینسن II ریسیپٹر بلوکر دوائیاں دی ورتوں کردے ہوئے ACE2 ودھاؤنا سرکھیا والا ہو سکدا اے اتے ایہناں اندازےآں دی ٹیسٹ کیتا جا رہا اے جاں کرن لئی ضرورت اے۔ جویں کہ ایہہ ایلوولر بیماری ودھدی جاندی اے، اس نال ساہ دی اسپھلتا ہو سکدی اے اتے موت ہو سکدی اے۔
اس وائرس (وائرس) نوں قدرتی منیا جاندا اے اتے سپلیؤور دی لاگ (انفیکشن) ولوں اک جانور نوں اسدا مول سوچیا جا رہا اے۔ ایہہ سبھ توں پہلاں نومبر جاں دسمبر ۲۰۱۹ وچ چین دے وہان وچ منکھاں وچ سنچارت ہویا سی، اتے سنکرمن دا مڈھلا سروت جنوری ۲۰۲۰ دے شروع وچ منکھ-توں-انسان کمیونیکیشن بن گیا۔ سبھ توں پہلاں جانی جاندی لاگ (انفیکشن) ۱۷ نومبر ۲۰۱۹ نوں وہان، چین وچ ہوئی سی۔
روکتھام
thumb|لمبے ویلے لئی لاگ پھیلن دے اثر دا اک نظریہ، جس نوں کرو نوں چپٹاؤن وجوں جانیا جاندا اے؛ گھٹ رہی سکھراں صحتَ سیواواں نوں مریضاں دی اکو جہی مقدار دا بہتر پربندھ کرن دی آگیا دندیاں ہن۔ thumb|کرو نوں چپٹاؤن دے آپشن کیونکہ SARS-CoV-2 دے خلاف کوئی ٹیکا جلدی توں جلدی ۲۰۲۱ تک مہیا ہون دی امید نہیں کیتی جاندی، کوویڈ -۱۹ مہانماری دا پربندھن کرن دا اک اہم حصہ، مہانماری دے سکھر نوں گھٹاؤن دی کوشش کر رہا اے، جس وچ نویں لاگاں دی در نوں گھٹاؤن لئی وکھ-وکھ اپاواں دے ذریعے مہاماری دے چکر نوں چپٹاؤن وجوں یتن شامل ہن۔ لاگ دی در نوں گھٹاؤنا صحتَ سیواواں دے حاوی ہون دے جوکھم نوں گھٹاؤن وچ مدد کردا اے، موجودہ کیساں دے بہتر علاج دی آگیا دندا اے، اتے اک ٹیکا اتے علاج ترقی یافتہ کرن لئی ودھیرے سماں حاصل کردا اے۔
بیماری دے پھیلن والیاں تھاواں تے سنکرمن دا امکان نوں گھٹاؤن دے بچاء دے اپاء باقی کورونوائرس لئی شائع کیتے اپاواں سامان ہن: گھر رہو، سفر اتے عوامی سرگرمیاں توں بچو، ہتھ صابن اتے گرم پانی نال اکثر اتے گھٹو گھٹ ۲۰ سکنٹاں لئی دھووو، ساہ دی چنگی صحتَ دا مشق کرو اتے اکھاں، نکّ جاں منہ نوں بناں دھوتے ہتھاں نال چھوہن توں بچو۔ سی۔ڈی۔سی۔ سفارش کردا اے کہ کسے وی کھنگھ جاں چھکّ دے دوران منہ اتے نکّ نوں ٹشو نال ڈھکنا اتے جے کوئی ٹشو نہیں ملدا تاں کوہنی دے اندر چھکنا چاہیدا اے۔ اوہ کسے وی کھنگھ جاں چھکّ توں بعد ہتھاں دی صحیح صفائی دی سفارش کردے ہن۔ سماجی دوریاں دیاں رنپالیسیاں دا مقصد سکول اتے کم دے تھاںاں نوں بند کرکے، سفر نوں محدود کرنا، اتے وڈا اکتاں نوں ردّ کرکے وڈے گروہاں والے سنکرمت لوکاں دے رابطہ نوں گھٹاؤنا اے۔ سماجی دوریاں وچ ایہہ وی شامل ہندا اے کہ لوک اک دوجے توں ۶ فٹ دور (لگبھگ ۱٫۸۰ میٹر) رہندے ہن، جو لگبھگ اک پورے اکار دے بسترے / چٹائی دی لمبائی جنی دوری دے برابر اے۔
ڈبلیو۔ایچ۔او۔ دے مطابق، ماسک دی ورتوں صرف تاں ہی کیتی جاندی اے جے کوئی انسان کھنگھ رہا اے جاں چھکّ مار رہا اے جاں جدوں کوئی انسان کسے شکی انفیکشن والے انسان دی دیکھبھال کر رہا اے۔ کجھ دیس صحت مند لوکاں نوں چہرے دے ماسک پہنن دی سفارش کردے ہن، خاصکر چین، ہانگ کانگ اتے تھائیلینڈ۔
وائرس دے سنکرمن نوں روکن لئی، سی۔ڈی۔سی۔ سفارش کردا اے کہ سنکرمت انسان ڈاکٹری دیکھبھال حاصل کرن توں علاوہ گھر وچ ہی رہن، صحتَ سنبھال پرداتا نوں ملن توں پہلاں فون کرو، جدوں کسے انفرادی جاں کسے شکی لاگ دے تھاں دے رابطہ وچ آؤندا اے تاں فیس ماسک پاؤ، ٹشو نال کھنگھ اتے چھکاں ویلے منہ ڈھکو، نیمت طور اُتے صابن اتے پانی نال ہتھ دھووو اتے گھریلو چیزاں نوں سانجھا کرن توں بچو۔ سی۔ڈی۔سی۔ نے ایہہ وی سفارش کیتی اے کہ انسان گھٹو گھٹ ۲۰ سیکنڈ لئی صابن اتے پانی نال ہتھ دھووو، خاصکر ٹائلٹ جان توں بعد جاں جدوں ہتھ گندے ہن، کھان توں پہلاں اتے کسے دے نکّ نوں اڈاؤن، کھنگھن جاں چھکن توں بعد۔ اس توں علاوہ گھٹو گھٹ ۶۰٪ الکوہل والے الکوہل بیسڈ ہینڈ سینیٹائیزر دی ورتوں کرن دی سفارش کیتی جاندی اے، پر صرف تاں ہی جدوں صابن اتے پانی آسانی نال مہیا نہیں ہندے۔ دور دراڈے دے علاقیاں لئی جتھے وپاری ہتھاں دے روگانو مشکل نال مہیا نہیں ہندے، WHO نے مقامی پیداوار لئی دو فارمولے سجھائے۔ ایہناں دوواں فارمولے وچ ایتھینول جاں آئیسو پروپنول دی اینٹی مائیکروبئل سرگرمی نوں ہائیڈروجن پرآکسائیڈ دے گھٹ گاڑھاپن ولوں ودھایا جاندا اے جدوں کہ گلائیسرول اک ہومیکٹینٹ وجوں کم کردا اے۔ ڈبلیو۔ایچ۔او۔ صلاحَ دندا اے لوکاں نوں اندھوتے ہتھاں نال اکھاں، نکّ جاں منہ نوں چھوہن توں بچنا چاہیدا اے۔ عوامی تھاواں اُتے تھکن توں وی پرہیز کرنا چاہیدا اے۔
پربندھن
thumb|نجی سرکھیا اپکرن لگاؤن دے چار قدم۔ لوک مدد دی دیکھبھال نال پربندھت ہندے ہن جس وچ ترل، آکسیجن مدد، اتے متاثر ہور اہم انگاں دی حمایت شامل ہو سکدا اے۔  سٹیروئڈز جویں کہ میتھائیلپریڈنیسولون دی سفارش نہیں کیتی جاندی، جدوں تک بیماری گمبھیر ساہ لین والے پریشانی سنڈروم ولوں جٹل نہیں ہندی۔
سی۔ڈی۔سی۔ نے سفارش کیتی اے کہ جنہاں نوں شکّ اے کہ اوہناں نوں وائرس اے اوہ اک عام چہرہ دا مکھوٹا (ماسک) پہن لوے۔ ایکسٹرا کورپوریئل جھلی آکسیجنکرن (ای۔سی۔ایم۔او۔) دی ورتوں ساہ دی اسپھلتا دے مدعے نوں حل کرن لئی کیتی گئی اے، پر اس دے لابھ اجے وی وچار ماتحت ہن۔ جدوں کہ ڈبلیوئیچؤ غیر-سٹیروئڈل اینٹی-انپھلامیٹری دوائیاں جویں کہ لچھناں لئی آئیبیوپروفین دی ورتوں دا خلاف نہیں کردا اے، کجھ لوک پہلی لائن دی ورتوں لئی پیراسیٹامول (ایسیٹامنوپھین) دی سفارش کردے ہن۔  حالانکہ اے۔سی۔ای۔ انہبٹرز بارے اصولی چنتاواں ظاہر کیتیاں گئیاں ہن، جو مارچ ۱۹, ۲۰۲۰ تک ایہہ ایہناں دوائیاں نوں روکن لئی جائز ٹھہراؤن لئی کافی نہیں ہن۔
ڈبلیو۔ایچ۔او۔ اتے چینی نیشنل ہیلتھ کمیشن نے اوہناں لوکاں دی دیکھبھال لئی سفارشاں شائع کیتیاں ہن، جو کووڈ -۱۹ نال ہسپتال وچ داخل مریضاں دی دیکھبھال کر رہے ہن۔ امریکہ وچ انٹینسوسٹاں اتے پلمنولوجسٹس نے وکھ-وکھ ایجنسیاں توں علاج دیاں سفارشاں نوں اک مفت سروت، آئی۔بی۔سی۔سی۔ وچ کمپائل (اکٹھا) کیتا اے۔
علامات تے آثار
thumb|350پک|کھبے|کووِڈ-۱۹ د‏‏ی علامات وائرس تو‏ں متاثر افراد وچ مستقل علامتاں ظاہر نئيں ہُندی یا وبائی زکا‏م نما علامتاں (بشمول بخار، کھانسی تے سانس وچ دشواری) ظاہر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔  دست تے بالائی تنفسی علامات جداں کہ چھینکنا، ناک بہنا یا گلے وچ سوزش نادر الوقوع ني‏‏‏‏ں۔ متاثرین وچ ایہ مرض ودھ ک‏ے نمونیا، متعدد اعضا د‏‏ی ناکارگی تے موت دا سبب بندا ا‏‏ے۔
عالمی ادارہ صحت دے مطابق خفائے مرض دا دور (incubation period) دو تو‏ں چودہ دناں اُتے مشتمل اے، اندازہً عفونت تے علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت پنج تو‏ں چھ دن ا‏‏ے۔ معتدل کیساں دے لئی شروعات تو‏ں لے ک‏ے مطبی شفا یابی تک دا اوسط وقت لگ بھگ ۲ ہفتے اے تے مہلک یا خطرنا‏‏ک بیماری والے مریضاں دے لئی ۳ تو‏ں ۶ ہفتے ا‏‏ے۔ ابتدائی اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شروعات تو‏ں لے ک‏ے مہلک بیماری، بہ شمول کم آکسیجنی حالت (ہائیپوکسیا) دے نشوونما تک د‏‏ی مدت ۱ ہفتہ ا‏‏ے۔ جنہاں مریضاں د‏‏ی موت ہوئی، انہاں وچ علامتاں د‏‏ی شروعات تو‏ں لے ک‏ے نتیجہ تک دا وقت ۲ تو‏ں ۸ ہفتے تک ہُندا ا‏‏ے۔ چین وچ اک مطالعے وچ پایا گیا کہ سی ٹی اسکیناں نے ۵۶ فیصد Ground-glass opacities دیکھاواں، لیکن ۱۸٪ وچ کوئی ریڈیولوجیکل نتائج نئيں سن ۔ ۵٪ نو‏‏ں انتہائی نگہداشت دے شعبےآں (آئی سی یو) وچ داخل کيتا گیا، ۲٫۳٪ نو‏‏ں وینٹیلیشن دے میکانکل سپورٹ د‏‏ی ضرورت سی تے ۱٫۴٪ د‏‏ی موت ہوگئی۔ دوطرفہ (bilateral) تے باہری (peripheral) گراؤنڈ گلاس اوپیسیٹی سب تو‏ں مخصوص سی ٹی نتائج ني‏‏‏‏ں۔
بچےآں وچ وڈھیاں د‏‏ی بنسبت معتدل علامات دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔
اسباب
اس مرض دا سبب انتہائی مہلک تنفسی سینڈروم کورونا وائرس 2 (SARS-CoV-2) اے، جسنو‏ں پہلے ۲۰۱۹ ناول کورونا وائرس (2019-nCoV) کہندے سن ۔ لوکاں وچ ایہ سانس دے ذریعے پھیلدا اے، بالخصوص کھانسی تے چھینک تاں۔
پھیپھڑاں دے اعضا اُتے زیادہ تر اثر COVID-19 کردا اے کیونجے وائرس میزبان خلیاں تک بذریعہ ACE2 انزایم رسائی حاصل کردا اے، ایہ انزایم پھیپڑاں دے type II alveolar cells وچ وافر ہُندا ا‏‏ے۔ وائرس اک خصوصی تہہ گلائیکو پروٹین استعمال کردا اے، جو "اِسپکائیک" کہلاندا اے، تاکہ ACE2 تو‏ں منسلک ہوئے سک‏‏ے تے میزبان خلیہ وچ گھس پائے۔ ہر بافت وچ ACE2 د‏‏ی کثافت، اُس بافت وچ مرض د‏‏ی شدت نال تعلق رکھدی اے تے کچھ نے سُجھاؤ دتا اے کہ ACE2 د‏‏ی سرگرمی گھٹانا حفاظتی ہوسکدا اے، جدو‏ں کہ اک ہور نظریہ اے کہ Angiotensin II receptor blocker والی ادویات نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ACE2 نو‏‏ں بڑھانا وی حفاظتی ہوسکدا اے تے ایداں دے قیاساں نو‏‏ں آزمانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جداں ہی چھدے دار (alveolar) مرض بڑھدا اے تنفس دا نظام ناکارہ ہوئے ک‏ے موت واقع ہوسکدی ا‏‏ے۔ وائرس دے لئی ACE2 دِل اُتے حملہ کرنے دے لئی راہ وی ہموار کرسکدا اے، جس دے نتیجے وچ acute cardiac injury ہوسکدی۔ جنہاں لوکاں وچ پہلے تو‏ں قلب و عروقی (cardiovascular) کیفیات پائی جاندیاں نيں انہاں نو‏ں زیادہ خطرہ ہُندا ا‏‏ے۔
وائرس دے متعلق اک خیال ایہ وی اے کہ ایہ کسی جانور تو‏ں شروع ہويا۔ ایہ نومبر یا دسمبر ۲۰۱۹ء وچ چین دے شہر ووہان وچ سب تو‏ں انساناں وچ منتقل ہويا تے انفیکشن ابتدائی جنوری ۲۰۲۰ء تک انساناں تو‏ں دوسرے انساناں وچ منتقل ہونے لگا۔ 14 مارچ ۲۰۲۰ء نو‏‏ں ساؤتھ چائنا مارننگ پوسٹ نے خبر دتی کہ صوبۂ ہوبئی نال تعلق رکھنے والے ۵۵ سالہ شخص ۱۷ نومبر ۲۰۱۹ء نو‏‏ں اس مرض دا پہلا شکاد سی۔ صوبہ ہوبئی وچ ۱۴ مارچ ۲۰۲۰ء تک متاثرین د‏‏ی ۶۷٬۷۹۰ سی تے اموات ۳٬۰۷۵ ہوئیاں؛ ۴٫۵۴٪ کیس فیٹیلٹی ریٹ (سی ایف آر)۔
تشخیص
عالمی ادارہ صحت مرض د‏‏ی تشخیص دے لئی چند ٹیسٹنگ پروٹوکول شائع کر چکيا ا‏‏ے۔ ٹیسٹنگ دا معیاری طریقہ ریورس ٹرانسکرپشن پولی میریز چین ری ایکشن (rRT-PCR) ا‏‏ے۔ ٹیسٹ تنفسی نمونےآں دے ذریعے وی ممکن اے اس دے لئی نیزوفیرینجیئل سویب یا تھوک دا نمونہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نتیجے عمومًا چند گھنٹےآں تو‏ں دو دناں وچ دستیاب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ خون ٹیسٹ وی کيتا جاسکدا اے لیکن اس دے لئی دو ہفتےآں دے دوران خون دے دو نمونے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے تے اچھے نتائج وی کم آندے ني‏‏‏‏ں۔ چینی سائنس دان کورونا وائرس دے تناؤ نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی صلاحت رکھدے سن تے انہاں نے اک genetic sequence شائع کيتا تاکہ دنیا بھر د‏‏ی لیبارٹریاں آزادانہ طور اُتے پولی میریز چین ری ایکشن (PCR) ٹیسٹ تیار ک‏ر ک‏ے وائرس تو‏ں انفیکشن د‏‏ی تشخیص کرسکن۔
ووہان یونیورسٹی دے ژونگنان ہسپتال نے تشخیص دے لئی ہدایات جاری کی، جس وچ مطبی خصوصیات تے وبائی امراض دے خطرے د‏‏ی بنیاد اُتے انفیکشن دا پتہ لگانے دے طریقے تجویز کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ اوہ افراد شامل سن جنہاں وچ حسب ذیل وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دو علامات پائی گئياں، استو‏ں علاوہ انہاں دا ووہان جانا ہويا یا متاثر شخص نال تعلق رہیا: بخار، نمونیا د‏‏ی امیجنگ خصوصیات، خون دے سفید خلیاں د‏‏ی تعداد وچ کمی یا لمفی خلیہ د‏‏ی تعداد وچ کمی۔ ۲۶ فروری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں ووہان دے تونگجی ہسپتال وچ اک ٹیم دے ذریعہ شائع کردہ اک مطالعے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ کووِڈ-۱۹ دے لئی سینہ دا سی ٹی اسکین، پولی میریز چین ری ایکشن (۷۱٪) دے مقابلے وچ زیادہ حساسیت (۹۸٪) رکھدا ا‏‏ے۔ غلط منفی نتائج پی سی آر کِٹ د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں آ سکدے نيں، یا نمونے وچو‏ں کسی اک مسئلے یا ٹیسٹ نو‏‏ں انجام دینے والےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں آ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ غلط مثبت نتائج کدی کدائيں ہی آنے دے امکانات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
بچاؤ
۲۰۲۱ء تک یا جلد سارس-کووی-۲ دے خلاف کوئی ویکسین تیار کرنا متوقع نئيں اے، کووِڈ ۱۹ د‏‏ی عالمگیر وبا نو‏‏ں قابو کرنے دا کلیدی حصہ وبائی لہر نو‏‏ں کم کرنا اے، جسنو‏ں وبائی موڑ (epidemic curve) کہندے نيں، جس دے ذریعے انفیکشناں د‏‏ی شرح نو‏‏ں کم کرنے والے اقدامات وچ مدد مل سکدی ا‏‏ے۔ انفیکشن د‏‏ی شرح مدھم کرنے تو‏ں صحت د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں زیر کرنیوالے جوکھم نو‏‏ں کم کرنے، موجودہ کیساں دے بہتر علاج کرنے تے ویکسین تے علاج د‏‏ی تیاری دے لئی ہور وقت پانے وچ مدد حاصل ہُندی ا‏‏ے۔
تھ‏‏اںو‏اں وچ انفیکشن دے منتقل ہونے دے مواقع نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی احتیاطی تدابير وچ گھر وچ قیام کرانا، سفر تے عوامی سرگرمیاں نو‏‏ں ترک کرنا، صابن تو‏ں ہتھ دھونا عمومًا گرم پانی تو‏ں کم تو‏ں کم ویہہ سیکنڈاں تک، بغیر دھلے ہتھو‏ں تو‏ں اکھاں، ناک تے منھ نو‏‏ں چھونے نو‏‏ں ترک کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ بیماریاں تو‏ں بچاؤ تے کنٹرول دے مراکز (سی ڈی سی) نے تجویز دتی اے کہ کھانسی یا چھینک دے دوران منھ تے ناک نو‏‏ں ٹِشو تو‏ں ڈھانپ لاں یا ٹشو نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ کہنی رکھ دے کھانسا یا چھینکا جائے۔ ہور ایہ کہ کھانسنے یا چھینکنے دے بعد ہتھ نو‏‏ں اچھے تو‏ں دھویا جائے۔ لوکاں تو‏ں فاصلہ بنا ک‏ے رکھنگ د‏‏ی تدابیر تو‏ں متاثر فرد تو‏ں سب افراد وچ پھیلنے نو‏‏ں کم کيتا جاسکدا اے، اسکولاں تے کم گاہاں نو‏‏ں بند کرنا، سفر اُتے پابندی لگانا تے عوامی ہجوم نو‏‏ں ترک کرنا چاہیے۔
امریکا دے بیماریاں تو‏ں بچاؤ تے کنٹرول دے مراکز (سی ڈی سی) نے وائرس د‏‏ی منتقلی تو‏ں بچاؤ دے لئی تجویز دتی اے کہ متاثرہ افراد گھراں وچ رہیاں تے صرف علاج دے غرض تو‏ں نکلاں۔ صحت د‏‏ی دیکھ بھال کرنے والے نال ملن تو‏ں پہلے فون کرن، جدو‏ں کسی کسی مشتبہ انفیکشن د‏‏ی جگہ یا فرد دا سامنا ہوئے تاں چہرے دا ماسک پہناں، کھانستے تے چھینکتے وقت ٹشو پیپر تو‏ں ڈھانپ لاں، روزانہ صابن تے پانی تو‏ں ہتھو‏ں نو‏‏ں دھوئيں تے نجی چیزاں نو‏‏ں گھر والےآں نو‏‏ں دینے تو‏ں گریز کرن۔ سی ڈی سی نے ایہ وی کہیا اے کہ بیت الخلا جانے دے بعد یا ہتھ گندے لگاں، کھانے تو‏ں پہلے تے ناک صاف کرنے، کھانسنے یا چھینکنے دے بعد ۲۰ سیکنڈ تک ہتھو‏ں نو‏‏ں صابن تے پانی تو‏ں دھوئيں۔ ہور کہنا اے کہ جدو‏ں پانی یا صابن فی الوقت دستیاب نہ ہاں تاں الکحل اُتے مبنی ہتھ دے جراثیم کش مادے (ہینڈ سینی ٹائیزر) جس وچ ۶۰٪ الکحل ہو، نو‏‏ں استعمال کرن۔ دور دراز علاقے جتھ‏ے خراثیم کش مادے آسانی تو‏ں دستیاب نئيں نيں، انہاں دے لئی عالمی ادارہ صحت نے گھر وچ تیار کرنے دے دو نسخے دسے ني‏‏‏‏ں۔ دونے نسخےآں وچ ایتھینول یا آئیسو پروپائیل الکحل د‏‏ی جراثیم نو‏‏ں ختم کرنے والے سرگرمی نو‏‏ں بڑھاندے نيں اس دے لئی ہائیڈروجن اُتے آکسائیڈ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردے نيں جدو‏ں کہ گلیسرول اک مُرطب (humectant) دے طور اُتے کم کردا اے عالمی ادارہ صحت نے بغیر دھلے ہتھو‏ں تو‏ں اکھاں، ناک یا منھ نو‏‏ں چھونے نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ عوامی مراکز اُتے جانے تو‏ں وی گریز کرن۔
نجی حفاظتی آلات
وائرس ولوں سنکرمت لوکاں دے پربندھن وچ اپچاری ابھیاساں نوں لاگوُ کردے ویلے ساودھانی ورتنی شامل اے، خاصکر جدوں انٹیوبیشن جاں ہتھاں دی ہواداری ورگیاں پرکریاواں کردے ہوئے جو ایروسول پیدا کر سکدیاں ہن۔
سی۔ڈی۔سی۔ خاص انفرادی سرکھیا اپکرناں اتے کرم دی روپ ریکھا دسدا اے، جس وچ صحتَ دیکھبھال پرداتاواں نوں کسے اجیہے انسان نال نجٹھن ویلے اس نوں جاری رکھنا چاہیدا اے، جو وی کووڈ -۱۹ نال ڈیل کر رہا اے: ۱) گاؤن، ۲) ماسک جاں ساہ لین والا، ۳) چشمے جاں مکھوٹے، اتے ۴) میڈیکل دستانے۔
مشینی ہواداری (مکینیکل وینٹیلیشن)
کوویڈ -۱۹ دے بہتے کیس انی گمبھیر نہیں ہندے کہ مکینیکل ہواداری (ساہ لین وچ مدد لئی نقلی مدد) دی ضرورت ہندی اے، پر کجھ فیصد اس طرحاں کردے ہن۔ ایہہ بزرگ بالغاں وچ سبھ توں ودھ عام اے (اوہ ۶۰ سال توں ودھ عمر دے اتے خاصکر ۸۰ سال توں ودھ عمر دے)۔ بہت سارے ترقی یافتہ دیساں وچ متعلق انسان ہسپتال بسترے نہیں ہن، جہڑی صحتَ سسٹم دی گنجائش نوں محدود کر دندی اے کہ اچانک کووائیڈ -۱۹ دے معاملیاں وچ اچانک وادھا ہو سکدا اے، جس وچ ہسپتال وچ بھرتی ہون دی ضرورت اے۔ ایہہ محدود گنجائش کرو نوں چپٹاؤن دی ضرورت دا اہم چالک اے (جس رفتار نال نویں کیس واپردے ہن، نوں جاری رکھن لئی اتے اس طرحاں اک ویلے اُتے بیمار لوکاں دی گنتی گھٹدی اے)۔ چین وچ اک مطالعہ وچ پایا گیا کہ ۵٪ مریضاں نوں انٹینٹو کیئر یونٹاں وچ داخل کروایا گیا سی، ۲٫۳٪ نوں ہواداری دے مکینیکل مدد دی لوڑ سی، اتے ۱٫۴٪ دی موت ہو گئی سی۔ اک اٹلی دی شروعات نے اصل پیداوار دی ٹٹی سپلائی چین دے کارن جیون بچاؤن والے کوروناوائرس دے علاج لئی والو پیدا کرن لئی ۳ ڈی پرنٹنگ تکنالوجی نوں لگایا۔ ۳ ڈی پرنٹڈ والو دی قیمت ۱۱٬۰۰۰ ڈالر دی بجائے $۱ اے اتے اک رات وچ تیار ہو گئے۔
تجرباتی علاج
ڈبلیو۔ایچ۔او۔ ولوں بیماری دے علاج لئی کسے وی دوائی نوں منظوری نہیں دتی گئی، حالانکہ کجھ انفرادی قومی میڈیکل اتھارٹیاں ولوں سفارش کیتی جاندی اے۔ ممکنہ علاجاں دی کھوج جنوری ۲۰۲۰ وچ شروع ہوئی، اتے کئی اینٹیوائرل دوائیاں کلینکل ازمائشاں وچ ہن۔ حالانکہ نویاں دوائیاں دے ترقی وچ ۲۰۲۱ تک دا سماں لگ سکدا اے، ٹیسٹ کیتیاں جاندیاں کئی دوائیاں پہلاں ہی ہور ورتوں لئی منظور ہن، جاں پہلاں ہی تکنیکی جانچ وچ ہن۔
روگانوناشک (اینٹیوائرل) دوائی گمبھیر بیماری والے لوکاں وچ ازمائی جا سکدی اے۔ ڈبلیو۔ایچ۔او۔ نے سفارش کیتی اے کہ ولنٹیئر سمبھاوی علاجاں دی پربھاوشیلتا اتے سرکھیا دے ازمائشاں وچ حصہ لین۔
اطلاع تکنالوجی
سیلپھون ڈیٹا، چہرے دی پچھان تکنالوجی، موبائیل فون دی ٹریکنگ اتے نقلی بدھی لئی وڈے انکڑے تجزیہ دی ورتوں سنکرمت مریضاں اتے اوہناں لوکاں دا پتہ لگاؤن لئی کیتی جاندی اے جنہاں نال اوہناں نے دکھنی کوریا، تائیوان اتے سنگاپور وچ رابطہ کیتا سی۔ مارچ ۲۰۲۰ وچ، عزرائیل دی سرکار نے سرکھیا ایجنسیاں نوں اوہناں لوکاں دے موبائیل فون ڈیٹا نوں ٹریک کرن دے یوگ بنایا جنہاں نوں کورونوائرس ہونا چاہیدا سی۔ اپاء کوارنٹین لاگوُ کرن اتے اوہناں دی رکھیا لئی لیا گیا سی جو سنکرمت شہریاں دے رابطہ وچ آ سکدے ہن۔ مارچ ۲۰۲۰ وچ، ڈیموضوع ٹیلیکوم نے کھوج اتے وائرس دے پھیلن نوں روکن لئی جرمن فیڈرل سرکاری ایجنسی رابرٹ کوچ انسٹیچیوٹ نال نجی سیلپھون دے انکڑے سانجھے کیتے۔ روس نے کوارنٹین بریکراں دا پتہ لگاؤن لئی چہرے دی پچھان دی تکنالوجی تعینات کیتی۔ اٹلی دے علاقائی صحتَ کمیشنر جیولیو گالیرا نے کیہا کہ "۴۰٪ لوک کسے وی طرحاں گھمنا جاری رکھدے ہن"، جویں کہ اسنوں موبائیل فون سنچالکاں ولوں سوچت کیتا گیا اے۔
علاج
thumb|ذا‏تی حفاظتی ساز و سامان نو‏‏ں پہننے دے چار مراحل لوکاں وچ امراض د‏‏ی ظاہر ہونے والی علامات دے ذریعے علاج تو‏ں، علاج بالآکسیجن تے متاثرہ اہ‏م اعضا دے علاج تو‏ں صحت یابی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔  عالمی ادارہ صحت تے چینی قومی صحت کمیشن کووِڈ ۱۹ تو‏ں متاثر تے ہسپتال وچ زیرِ علاج افراد د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی تجاویز شائع کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک ایکیوٹ رسپائریٹری ڈسٹریس سینڈروم (ARDS) تو‏ں مرض پیچیدہ نئيں ہُندا اس وقت تک اِسٹیرائیڈ جداں کہ methylprednisolone، مجوزہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے انتہائی نگہداشت دے ماہرین (Intensivists) تے ماہرین پھیپھڑا (pulmonologists) نے مفت ذریعہ انٹرنیٹ بُک آف کریٹیکل کیئر (IBCC) تو‏ں علاج د‏‏ی تجاویز دتی ني‏‏‏‏ں۔  سی ڈی سی نے تجویز د‏‏ی اے کہ جنہاں افراد وچ وائرس ہونے دا اندیشہ اے انہاں نو‏ں سادہ ماسک پہننا چاہیے۔
ادویات
عالمی ادارہ صحت نے آئبوپروفین یا متعلقہ Non-steroidal anti-inflammatory ادویات تو‏ں کووِڈ ۱۹ د‏‏ی علامات دے علاج دے خلاف کوئی تجویز نئيں دی۔ اُتے ابتدائی علاج وچ پیراسیٹامول دا استعمال مجوزہ ا‏‏ے۔
کیوبا د‏‏ی بنی دوا ہیبرون (انٹرفیرون الفا ۲ بی) کورونا وائرس دے مریضاں دے علاج وچ بہت مفید پائی گئی ا‏‏ے۔ لیکن ایہ ویکسین نئيں ا‏‏ے۔
کورونا وائرس تو‏ں بچاو یا ابتدائی مرض وچ ملیریا د‏‏ی سستی دوا کلوروکوئین تے نوشادر (امونیئم کلورائیڈ) مفید پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
حفاظتی ساز و سامان
وائرس تو‏ں متاثر لوکاں دے علاج وچ شفا بخش اقدامات لاگو کردے وقت احتیاط برتنا شامل اے، خاص کر ادخال نلی (انٹوبیشن) یا ہتھ تو‏ں عمل تنفس د‏‏ی بحالی کرنے والے آلہ نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں ایروسول پیدا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
سی ڈی سی نے مخصوص ذا‏تی حفاظتی ساز و سامان تے اس ترتیب دا خاکہ پیش اے جس وچ صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ کرنے والےآں نو‏‏ں کووڈ ۱۹ دے کسی متاثر شخص دے پاس جانے تو‏ں پہلے ایہ زیب تن کرنا چاہیے، ۱) طبی چوغہ، ۲) ماسک تے آلۂ تنفس، ۳) طبی عینک یا فیس شیلڈ۔
میکانیکی وینٹی لیشن
کووڈ ۱۹ دے اکثر متاثرین دے کیس شدت والے نئيں ہُندے کہ انہاں نو‏ں میکانیکی وینٹی لیشن (سانس فراہمی دا مصنوعی عمل) د‏‏ی ضرورت ہوئے اُتے چند فیصد کیساں وچ اس د‏ی ضرورت پیش آ سکدی ا‏‏ے۔ ایہ وڈی عمر والےآں (سٹھ سال تو‏ں وڈھیاں تے عموماً اَسی سال تو‏ں وڈھیاں) وچ عام ا‏‏ے۔ کئی ترقی یافتہ ملکاں دے ہسپتالاں دے پاس فی شخص بستر ناکافی نيں، جو ہسپتال وچ بھرتی ہونے والے کووڈ ۱۹ دے متاثرین د‏‏ی تعداد وچ اچانک اضافے نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی نظام صحت د‏‏ی وسعت نو‏‏ں محدود کردا ا‏‏ے۔ چین وچ اک مطالعے نے پایا کہ ۵٪ نو‏‏ں آئی سی یو وچ داخل کيتا گیا سی تے ۲٫۳٪ نو‏‏ں میکانیکی وینٹی لیشن د‏‏ی ضرورت سی تے ۱٫۴٪ لقمہ اجل بنے سن ۔
تجربا‏تی علاج
عالمی ادارہ صحت د‏‏ی جانب تو‏ں کسی وی دوا نو‏‏ں اس بیماری دے علاج دے لئی منظور نئيں کيتا لیکن مختلف قومی طبی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں کچھ د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ ممکنہ علاج د‏‏ی تحقیق جنوری ۲۰۲۰ء وچ شروع ہوئی، تے متعدد اینٹی وائرل دواواں کلینیکل مراحل وچ ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ نويں دواواں نو‏‏ں تیار ہونے وچ ۲۰۲۱ تک دا وقت لگ سکدا اے، آزمائی گئياں ادویات وچو‏ں اکثر دوسرے استعمال دے لئی پہلے ہی منظور شدہ نيں، یا انہاں اُتے پہلے ہی اعلیٰ سطحی جانچ جاری ا‏‏ے۔ شدید بیماری والے افراد وچ اینٹی وائرل دواواں آزمائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ڈبلیو ایچ او نے تجویز دتی اے کہ رضاکاران ممکنہ علاج د‏‏ی تاثیر تے حفاظت دے مراح وچ حصہ لاں۔
انفارمیشن ٹیکنالوجی
فروری ۲۰۲۰ء وچ چین نے اس بیماری دے پھیلنے تو‏ں نمٹنے دے لئی اک موبائل ایپ جاری کيتی۔ صارفین نو‏‏ں اوہ اپنا ناں تے شناختی نمبر داخل کرنے دے لئی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایپلی کیشن نگرانی ڈیٹا دا استعمال ک‏ر ک‏ے نیڑےی رابطہ دا پتا لگانے وچ مستحکم اے تے نیڑےی رابطے د‏‏ی وجہ تو‏ں انفیکشن دا ممکنہ خطرہ ا‏‏ے۔ اس ایپ دا ہر صارف تن دوسرے صارفین د‏‏ی حالت نو‏‏ں وی جانچ سکدا ا‏‏ے۔ جے ایپ ممکنہ خطرے دا پتہ لگیا لیندی اے تاں نہ صرف اوہ خود قرنطینہ د‏‏ی تجویز دتی اے بلکہ علاقے دے حکامِ صحت نو‏‏ں وی آگاہ کردی ا‏‏ے۔
سیل فون ڈیٹا، فیشیئل رِکنائزیشن (شناختِ چہرہ) ٹیکنالوجی، موبائل فون ٹریکنگ تے آرٹی فیشئل انٹیلیجنس (مصنوعی خفیہ معلومات) اُتے بگ ڈیٹا اینالیٹِکس دا استعمال متاثرہ مریضاں تے ایداں دے لوکاں اُتے نظر رکھنے دے لئی کيتا جاندا اے، جنہاں تو‏ں انہاں نے جنوبی کوریا، تائیوان تے سنگاپور وچ ربط رکھیا۔ مارچ ۲۰۲۰ء وچ ، اسرائیلی حکومت نے سیکیورٹی ایجنسیاں نو‏‏ں انہاں لوکاں دے موبائل فون دا ڈیٹا ٹریک کرنے دے قابل بنا دتا جنہاں وچ کورونا وائرس ہونے دا اندیشہ سی۔ ایہ قدم قرنطینہ نو‏‏ں نافذ کرنے تے انہاں افراد د‏‏ی حفاظت دے لئی لیا گیا سی جو متاثرہ شہریاں دے نال رابطے وچ آ سکدے سن ۔ ايس‏ے طرح مارچ ۲۰۲۰ء وچ ڈوئچے ٹیلی کوم نے وفاقی حکومت‏ی ایجنسی، رابرٹ کوخ انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں نجی موبائل ڈیٹا دتا تاکہ وائرس دے پھیلاؤ تو‏ں بچا تے تحقیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ روس نے چہرے د‏‏ی شناخت کرنے والی ٹیکنالوجی تیاری د‏‏ی تاکہ قرنطینہ تو‏ں فرار ہونے والےآں دا پتا لگایا جائے۔ اٹلی دے مقامی ہیلتھ کمیشنر جیولیو گالیرا نے کہیا کہ ”۴۰٪ لوک ہر جگہ دندنا‏تے فیر رہے نيں“، جداں کہ اُس کمیشنر نو‏‏ں موبائل فون آپریٹراں نے آگاہ کيتا ا‏‏ے۔
نفسیا‏‏تی معاونت
متاثر افراد نو‏‏ں طبی قید، سفر د‏‏ی پابندیاں، علاج دے نقصانات یا انفیکشن دے ڈر تو‏ں ذہنی تناؤ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ انہاں خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی چینی قومی صحت کمیشن نے ۲۷ جنوری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں نفسیا‏‏تی بحران دے علاج دے لئی اک قومی منصوبہ پیش کيتا۔
سنکرمت انسان کوارنٹین، سفر دیاں پابندیاں، علاج دے ماڑے پرجذبات جاں اپنے آپ ہی لاگ (انفیکشن) دے ڈر توں پریشانی دا ساہمنا کر سکدے ہن۔ ایہناں چنتاواں نوں دور کرن لئی، چین دے قومی صحتَ کمیشن نے ۲۷ جنوری ۲۰۲۰ نوں نفسیات سنکٹ دے دخل اندازی لئی اک قومی سمت نردیش شائع کیتا۔
سابق اندازا
COVID-19 دی تیبرتا بدلدی رہندی اے۔ ایہہ بیماری کجھ جاں بغیر کسے لچھن دکھاؤندی ہوئی اک کومل کارجنظام ہو سکدی اے، جو عام کھنگھ ورگیاں ہور عام اپرلے ساہ متعلق بیماریاں نال ملدی جلدی ہو سکدی اے۔ کومل معاملے خاص طور تے دو ہفتیاں اندر-اندر ٹھیک ہو جاندے ہن، جدونکھ گمبھیر جاں اتی-گمبھیر بیماری والے معاملے ٹھیک ہون تک تن توں ۶ ہفتے لے سکدے ہن۔ اوہناں وچوں جو مریض مر چکے ہن، اوہناں دا لچھن شروع ہون توں لے کے مرن تک دا سماں ۲ توں ۸ ہفتیاں تک دا اے۔
سبھ عمراں دے بچے بیماری پرتِ شکّ-یوگ ہن، پر کومل لچھن ہون دی زیادہ سمبھاونا اے اتے گمبھیر بیماری دی بالغاں نالوں بہت گھٹ سمبھاونا ہندی اے؛ جو ۵۰ سال توں گھٹ عمر دے ہن، اوہناں دی موت دا امکان ۰٫۵٪ توں وی گھٹ ہندی اے، جدونکھ ۷۰ سال توں زیادہ عمر والیاں لئی ایہہ ۸٪ توں وی زیادہ ہندی اے۔ حاملہ عورتاں نوں گمبھیر انفیکشن لئی خاص خطرہ رہندا اے۔
کجھ لوکاں وچ، COVID-19 نال نمونیا کردے ہوئے پھیپھڑے متاثر ہو سکدے ہن۔ سبھ توں زیادہ گمبھیر طور تے متاثر مریضاں وچ، COVID-19 تیزی نال تیز سواس سنکٹ سنڈروم (ARDS) ول ودھ سکدا اے جو ساہ-نظام فیل کر سکدا اے، خون زہریلہ کر سکدا اے، جاں کئی انگ فیل سک سکدا اے۔
COVID-19 نال جڑیاں مشکلاں وچ سیپسس (خون دا زہریلہ پن)، اسدھارن خون دے تھکے، اتے دل، کڈنیاں، اتے لور پرتِ نقصان شامل ہن۔ خون دے اسدھارن تھکے بننا (کلوٹنگ)، جو خاص طور تے پرونتھرومبن ٹائم (خون دے جمن دا سماں) دا ودھنا ہندا اے، ہسپتال وچ داخل کووڈ-۱۹ والے روگ والے مریضاں وچ ۶٪ پایا گیا اے، جدونکھ اس گروپ دے ۴٪ لوکاں وچ ایہہ اسدھارن کڈنی فنکشن دیکھیا گیا اے۔ لور زخم جو لور دے نقصان دے لہو دے نشاناں ولوں دکھائے جاندے ہن، گمبھیر معاملیاں وچ اکثر دیکھے جاندے ہن۔
کجھ ادھئیناں وچ پتہ چلیا اے کہ نیوٹروپھل اتے لائیمپھوسائیٹ انوپات (NLR) گمبھیر بیماریاں واسطے شروعاتی سکریننگ وچ مدد کر سکدا اے۔
کووڈ-۱۹ نال مرن والے کئی مریض پوروَ-موجود حالتاں رکھدے سن۔، جہناں وچ ہائپرٹینشن، ڈایابٹیز میلٹس، اتے کارڈوواسکلر بیماری شامل ہن۔
صحت دے اچّ-ادارے نے رپورٹ دتی اے کہ دیس وچ اس بیماری نال ۲٫۷ حالتاں دی اوسط والیاں پوروَ-موجود حالتاں دے انوپات وچ، ۶۸٫۹٪ موتاں گھٹو گھٹ اک پوروَ-موجود حالت نال ہوئیاں سن۔ اسے رپورٹ مطابق، شروعاتی لچھناں اتے موت درمیان دا اوسط سماں ۸ دن سی، جو علاج اتے بتائے ویلے توں ادھا سی۔ پھیر وی، کسے ICU وچ رکھے مریضاں دا علاج توں موت درمیان دا اوسطاً سماں پنج دناں دا سی۔ In a study of early cases, the median time from exhibiting initial symptoms to death was 14 days, with a full range of six to 41 days. چین دے قومی سیہت کمیشن (NHC) دے اک مطالعہ وچ، مرداں دی موت-درت ۲٫۸٪ سی جدونکھ عورتاں دی موت-درت ۱٫۷٪ سی۔
پھیپھڑیاں دے پوسٹ-مارٹم نمونیاں دیاں ہسٹوپیتھولوجیکلھ جانچاں، دوویں پھیپھڑیاں وچ سیلولر پھائبرومائکسائیوڈ رساؤ والا ڈپھیوز الویؤلر نقصان دکھاؤندیاں ہن۔ نیموسائٹس وچ وائرل سائٹوپیتھک تبدیلیاں دیکھیاں گئیاں سن۔ پھیپھڑیاں دی تصویر اکیوٹ ریسپریٹری ڈسٹریسّ سنڈروم (ARDS) ورگی سی۔ In 11.8% of the deaths reported by the National Health Commission of China, heart damage was noted by elevated levels of troponin or cardiac arrest. کسے کھیتر دے میڈیکل سومیاں اتے سماجک-ارتھکتا دی اپلبدھتا وی موت-درت نوں متاثر کر سکدی اے۔ حالت توں موت-درت دے اندازا علاقائی انتراں کارن فرق رکھدے ہن، پر اساطیری سمسیاواں کارن وی فرق رکھدے ہو سکدے ہن۔ کومل معاملیاں دی گھٹّ-گنتی موت-درت نوں ودھ اندازا درسا سکدی اے۔ پھیر وی، حقیقت کہ موتاں بھوتکال وچ واپرے معاملیاں دا نتیجہ ہن، دا مطلب ایہہ ہو سکدا اے کہ موجودہ موت-درت گھٹ اندازا اے۔
بیماری دے لمبے عرصے دی شاگردگی بابت تعلقاں نوں اجاگر کیتا گیا اے۔ ہانگ کانگ ہوسپٹل اتھورٹی نے کجھ اجیہے لوکاں وچ پھیپھڑیاں دی گنجائش وچ ۲۰٪ توں ۳۰٪ دی اک گراوٹ کھوجی اے جو بیماری توں رکور ہوئے ہن، اتے پھیپھڑیاں دی سکیننگ نے سجھایا اے کہ انگاں نوں نقصان پہنچیا اے۔
حوالے
گٹھ:مہاماری گٹھ:روگ گٹھ:۲۰۱۹-۲۰ کوروناوائرس بیماری
گٹھ:پیشہ وری سلامتی و صحت گٹھ:حیوانی آزار گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا ۲۰۱۹ء - ۲۰۲۰ء گٹھ:کووڈ-۱۹
عبد الباقی الزرقانی
عبد الباقي الزرقانی دا مکمل ناں عبد الباقی بن یوسف بن احمد بن محمد بن علوان الزرقانی تھ۔ اوہ مصر دے عالم سن ۔ اوہ جامعہ ازہر تو‏ں فارغ التحصیل سن ۔ عبد الباقی الزرقانی مالکی المسلک سن ۔ انہاں نے خلیل بن اسحاق الجودی د‏‏ی کتاب مختصر خلیل اُتے تبصرہ لکھیا ا‏‏ے۔ خلیل د‏‏ی ایہ کتاب بذات خود محمد بن الحسن البنانی (1113–1194/1701-1780) د‏‏ی کتاب الفتح الربانی د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔
عبد الباقی الزرقانی دے فرزند مشہور عالم دین محمد الزرقانی نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1611 دے جم گٹھ:1688 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی عالم دے نامکمل مضامین گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مصری مالکیہ
پہلی ہند چین جنگ
پہلی ہند چین جنگ (First Indochina War) جسنو‏ں فرانس وچ عام طور اُتے ہند چین جنگ (Indochina War) تے ویت نام وچ فرانس مخالف مزاحمت جنگ (Anti-French Resistance War) دے ناں تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا اے فرانسیسی ہند چین وچ 19 دسمبر 1946ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے 1 اگست 1954ء تک جاری رہی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات گٹھ:چین ویتنام تعلقات گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جنگاں گٹھ:سوویت یونین د‏‏ی جنگاں گٹھ:سوویت یونین ویتنام تعلقات گٹھ:عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی جنگاں گٹھ:فرانس وچ ویہويں صدی گٹھ:فرانس ویتناں تعلقات گٹھ:فرانسیسی ہند چین گٹھ:کمبوڈیا د‏‏یاں جنگاں گٹھ:لاؤس د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ویتنام د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ویتنام وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ویتنام وچ 1950ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ویتنام وچ ویہويں صدی گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:ويتنامی تحریک آزادی گٹھ:گوریلا جنگاں گٹھ:جنگاں
عمرو بن معد یکرب الزبیدی
عمرو بن معد یکرب الزبیدی، عہد جاہلیت دے ممتاز عربی شاعر و خطیب سن ۔
حالات زندگی
عمرو بن معد یکرب الزبیدی (535 تو‏ں 643) یمن دا شہسوار، عرب دا خطیب تے قادسیہ دا ہیرو۔ اس دا سلسلہ نسب قحطان نال جاملدا اے، اس د‏ی کنیت ابو ثور ا‏‏ے۔ جدو‏ں بنی اکر 9 ہجری وچ غزوہ تبوک تو‏ں واپس آ رہے سن تاں آپ نو‏‏ں راستے وچ ملیا تے ایہ قوم سمیت مسلما‏ن ہو گیا۔ لیکن اوہ دل جس نے خالص جاہلت وچ پرورش پائی تے جوان ہويا ہو، انساناں دے گوشت پوست نال کھیلیا ہو، شراب نوشی تے کھیل کود دا رسیا ہو ہو دین نو‏‏ں اخلاص تے صدق دے نال قبول نئيں کر سکدا، لہذا مسلما‏ن ہونے دے بعد مرتد ہو گیا۔ فیر اس نے دوبار اسلام قبول ک‏ر ليا تے خدا د‏‏ی راہ وچ جہاد دا حق ادا کر دتا تے جدو‏ں اس نے جنگ قادسیہ وچ حصہ لیا تے وقت اس د‏ی عمر اک قول دے مطابق اک سو دس برس سی۔ اس نے نمایاں کارنامے انجام دتے 643ء خلافت عمر دے اواخر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
اخلاق و عادات تے مرتبہ
عمرو بن معد یکرب نہایت طاقتور، موٹا تے کھانے رسیا ہونے دے نال ایہ بہادر جنگجو، خطیب تے شاعر سی تے قوم دا سرکردہ فرد سی جس د‏‏ی لوک اطاعت کردے سن ۔ اس خطابت وچ پہلا درجہ اے تے شاعر دے دوسرے طبقہ وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی شاعری دا وڈا حصہ اپنی بہادری یا کارنامےآں تو‏ں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ نعمان بن منذر نے اسنو‏ں سرکردہ شامل کرکے نوشیرواں دے پاس بھیجیا سی کہ ایہ وفد عرب نعمان بن منذر دے دعویٰ دا سچا ثابت کرے او اس د‏ی عزت و شہرت دا باعث بنے۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے عمرو بن معد یکرب نے تقریر کیتی۔
’’انسان دا دارو مدار اس د‏ی دو چھوٹی سی چیزاں اُتے اے اوہ اس دا دل تے زبان نيں، سچائی گل نو‏‏ں دلنشیں بنادیندی اے مقصد دا حصول جستجو تو‏ں ممکن اے، اپنی معلومات د‏‏ی حدود وچ رہنا سرگردانی د‏‏ی زحمت تو‏ں بہتر اے اے بادشاہ ساڈے دلاں نو‏‏ں اپنے حسن کلام تو‏ں موہ لیجیئے، اسيں تو‏ں ساڈی خطاواں د‏‏ی درگزر دے لئی جلدی کیجئے، جے آپ ساڈے نال نرمی دا برتاؤ کرن گے تاں اسيں آپ دے وفادور بن جاواں گے تے آپ نو‏‏ں معلوم ہونا چاہیے اسيں اوہ لوک نيں کہ ٹھوکر مار کے ساڈے سخت پتھر نو‏‏ں کچلنے دا ارادہ کرنے والے سانو‏ں نقصان نئيں پہنچیا سکدے بلکہ سانو‏ں جو تباہ کرنا چاہندا اے اسيں اس دے مقابلے وچ پوری طرح اپنی حفاظت کرنا جاندے نيں‘‘۔
حوالے
گٹھ:642 دیاں موتاں گٹھ: یمن دی تریخ گٹھ:شہداء صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:نامکمل یمنی مضامین گٹھ:یمنی مسلم گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات دیاں شخصیتاں گٹھ:601 دے جم
وارثی برادران
وارثی برادران بھارتی قوالی دا اک موسیقی گروپ اے، جس وچ دو بھائی، نذیر احمد خان وارثی تے نصیر احمد خان وارثی (قوال) شامل نيں، نال وچ اٹھ ساتھی شامل نيں۔ اوہ حیدرآباد، دکن وچ مقیم نيں۔
خاندان
نذیر تے نصیر، ظہیر احمد خان وارثی دے بیٹے نيں، جنہاں نے اپنے والد عزیز احمد خان وارثی دے نال مل ک‏ے وارثی برادران دا سابقہ ​​اوتار تشکیل دتا سی۔ محمد صدیق خان، وارثی بھائیاں دے آباؤ اجداد، مغل دربار وچ گلوکار سن ۔ 1857ء وچ ، جدو‏ں مغل سلطنت تحلیل ہوگئی، تاں اوہ حیدرآباد دے نظام دے لئی درباری گلوکار بن گئے۔ محمد صدیق خان، تنراس خان دے بھتیجے سن ۔
کیریئر
وارثی برادران پوری دنیا وچ سفر کرکے اپنی میراث نو‏‏ں اگے ودھایا تے اپنی گلوکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ اپنے کلاسیکی انداز وچ امیر خسرو د‏‏ی قوالی پیش کردے نيں۔ اوہ دہلی گھرانے دے گائیکی دے موسیقی والے نيں تے اپنی راگ تے اصلاح دے لئی مشہور نيں۔ اوہ اپنے روايتی سفیانہ قوالی، غزل، تھمری، بھجن تے کلاسیکی باندی دے لئی وی مشہور نيں۔ قوالی وچ شراکت دے لئی دونے بھائیاں نے مشترکہ طور اُتے سنگت نٹک اکیڈمی ایوارڈ حاصل کيتا۔ نذیر احمد خان وارثی، نصیر احمد خان وارثی تے برادران نے ہندوستان دے نال نال بہت سارے دوسرے ملکاں وچ وی محافل موسیقی پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔
وہ ادھی رات تو‏ں ہر جمعرات د‏‏ی شب نیمپلی وچ سید شاہ یوسف الدین د‏‏ی درگاہ اُتے قوالی پیش کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مرد لوک گلوکار گٹھ:موسیقی دے بھارتی طائفے گٹھ:ہندوستانی صوفیا
پولی ایتھائلین
پوی ایتھائلین جگ چ سب توں بوتا پلاسٹک اے۔ ہر ورے 8 کروڑ ٹن پولی ایتھائلین بندا اے۔ اینوں شاپر تے ہور ڈبیاں لئی بنایا جاندا اے۔ پولی ایتھائلین دیاں کئی قسماں نيں تے سب دا فاروملا اکو ای اے: (C2H4)n جیدے وچ n ایتھائلین دی مقدار دسدا اے جس نال ایدیاں ونڈاں بندیاں نیں۔ اینوں جرمن کیمسٹری گرو ہانز فان پیحمین نیں سب توں پہلاں 1898 وچ بنایا سی۔ انگلینڈ دی کیمیائی کمپنی ICI نیں اینوں 1939 وچ فیکٹریاں چ بنانا ٹوریا۔ ایہ ہن وکھرے ریزناں نال رلا کہ بوتی سختی آلے کماں چ وی ورتیا جاندا اے۔
ولفی ریبمس
ولفریڈ جیرالڈ ریبمبس (ولادت: 2 اپریل 1942ء - 9 مارچ 2010ء) اک منگلورائی گلوکار تے گیت کار سن جو وِلِفی رِبِمس دے ناں تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔ ولفی ریبمس اپنی کوکنی تے تولو زباناں دے نغمہ ساز دے لئی مشہور سن ۔ اوہ مقبول طور اُتے کوکن کوگل دے ناں تو‏ں مشہور نيں جس دے معنی کوکن د‏‏ی کوئل ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے خاندان
ولفی منگلور دے کیتھولک گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ ولفی 2 اپریل 1942ء نو‏‏ں منگلور وچ لینڈ لائن ریبمبس تے میگڈ لائن مینڈونکا دے گھر وچ پیدا ہوئے۔
ابتدائی سال تے ہنر
ولفی طالب علمی دے زمانے تو‏ں ہی اک باصلاحیت گلوکار سن، جداں کہ گانے دے مختلف مقابلےآں وچ جیتنے والے متعدد انعامات انہاں نے ظاہر کيتا ا‏‏ے۔
کوکن کوگل لقب
26 ستمبر 1971ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں اس وقت دے منگلور دے بشپ، مرحوم بیسل ڈی سوزا نے کوکن کوگل دا خطاب دتا سی۔
ایوارڈز تے تعریف
کرناٹک دے سابق وزیر اعلیٰ تے سابق یونین وزیر ویرپا موئیلی نے ریمبس نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا اے: "اس دا ہنر بے مثال ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی میراث بے مثال ا‏‏ے۔ ریبیمس بلاشبہ اک عہد ساز ا‏‏ے۔"
ان دے ناں اُتے گانے دا اک مقابلہ منعقد کيتا گیا اے، جس وچ سال 2013ء وی شامل ا‏‏ے۔
خاندانی زندگی
ولفی تے مینا دے دو بچے نيں، انہاں وچو‏ں وڈی وینا ریمبس تے چھوٹی وشواس ریمبس نيں۔ اوہ موسیقی وی گاندے نيں تے کمپوز وی کردے نيں تے 2011ء وچ تم مکا حوا ٹکا دے ناں تو‏ں اک البم جاری کرکے اپنے والد د‏‏ی میراث نو‏‏ں جاری رکھیا۔
بیماری تے وفات
ولفی دے پھیپھڑاں دے کینسر وچ مبتلا ہونے د‏‏ی تشخیص ہوئی سی تے ستمبر 2009ء وچ انہاں د‏‏ی اک سرجری ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:2010 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی مرد لوک گلوکار گٹھ:کرناٹک دے گلوکار گٹھ:کونکنی بولی دے گلوکار گٹھ:ہندوستانی رومی کاتھولک شخصیتاں
ولی سانگا
ولی سانگا (جسنو‏ں ولی سونگو وی کہیا جاندا اے ) انڈونیشیا وچ ، خاص طور اُتے جزیرے جاوا پر ، انڈونیشیا وچ اسلام دے پھیلاؤ وچ انہاں دے تاریخی کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسلام دے متبرک سنت(سینٹ) ني‏‏‏‏ں۔ ولی لفظ عربی وچ "معتبر" (انڈونیشیا وچ دوسرے سیاق و سباق وچ "ولی") یا "خدا دا دوست" (اس تناظر وچ "سنت") اے ، جدو‏ں کہ سانگا دا لفظ راہباں دے گروہ یا نو نمبر دے لئی جاویانی لفظ ا‏‏ے۔ اس طرح ، اس اصطلاح دا اکثر ترجمہ "سنتاں د‏‏ی سنگھا(ولیاں دا گروہ)" دے طور اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اگرچہ اک گروپ دے طور اُتے حوالہ دتا جاندا اے ، اس دے اچھے ثبوت موجود نيں کہ کسی وی وقت نو تو‏ں کم افراد زندہ سن ۔ ہور ، ایداں دے ذرائع موجود نيں جو "ولی سانگا" د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے نيں جنہاں وچ انتہائی مشہور نو افراد دے علاوہ دوسرے صوفیانہ خیالات دا وی ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
ہر شخص نو‏‏ں اکثر جاوی بولی وچ سونان دے لقب تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے ، جو اس تناظر وچ سوہان تو‏ں نکل سکدا اے ، اس معنی وچ "معزز" ہُندا ا‏‏ے۔
ولی سنگا د‏‏ی قبراں نو‏‏ں زیارت یا جاوا وچ مقامی متبرک تھ‏‏اںو‏اں دے طور اُتے ریارت کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ قبراں نو‏‏ں جاویانی زبان وچ پنڈھن کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اصل
ابتدائی ولی سنگا مولا‏نا ملک ابراہیم سن ۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ 14 ويں صدی دے پہلے نصف وچ سی۔ " باباد تنہ جاوی " تے ہور نصوص دے مطابق۔ جے جے مینسما دے اک نقل وچ ، اس د‏ی شناخت مخدوم ابراہیم السمرقندی د‏‏ی حیثیت نال کیندی گئی اے ، عام طور اُتے قبول کيتی گئی تریخ ، جس د‏‏ی تائید ابراہیم د‏‏ی قبر اُتے لکھے گئے کتبے دے ذریعہ کيتی گئی اے ، کاشان جدید دور دے ایران تو‏ں اس د‏ی اصل د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔  جمادل کبری تے مولا‏نا ملک ابراہیم ، فارس دے ہمدان کے، میرسید علی ہمدانی شافعی ( متوفی 1384) ، کبراوی شافعی فقہ دے شاگرد ني‏‏‏‏ں۔  ملک ابراہیم دا تعلق اسلام دے قبیل تو‏ں سی تے کاشان وچ اک اعلیٰ تعلیم یافتہ گھرانے تو‏ں ، اس دے دادا سمرقند تو‏ں ہجرت کرکے آئے سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں اس دا کنبہ سمرقندی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اصل وچ سمرقند نال تعلق رکھنے والے وسطی ایشیائی مسلما‏ن پیر سن ۔ صدیاں تو‏ں ترک ، منگول تے عثمانیاں نے مشرق وسطی اُتے حکمرانی کيت‏ی ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے آبادی اُتے اپنے حکمرانی نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے دے لئی صیائیاں دے آبائی نسل دا دعوی کرنا شروع کر دتا۔ مصنف مارٹن وین بروئنسن دے مطابق اسلامی جاوا د‏‏ی تریخ: سید جمادیل کبرا ، جس دے نال جاوا دے سارے اولیاء دا تعلق ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ ناں ، جو تقریبا نجم الدین الکبرا د‏‏ی بگڑی شکل اے ، نے خود نو‏‏ں متعدد افسانوی تے افسانوی شخصیتاں تو‏ں جوڑا اے ، جنہاں د‏‏ی مشترکہ سوچ اے کہ اوہ جاوا وچ اسلام دے بانیاں دے آباؤ اجداد ني‏‏‏‏ں۔ اسلامائزیشن دے دور وچ ، غالبا ، کبراوی دے وقار دا اعتراف ،
صوفیاں نے خود اپنے باپ دادا نو‏‏ں ہندو تے بودھ جاویانی بادشاہاں دا پتہ لگیایا۔ مولا‏نا ملک ابراہیم تو‏ں پہلے نسب دا سراغ لگیانا پریشانی دا باعث اے ، لیکن زیادہ تر علماء اس گل اُتے متفق نيں کہ انہاں د‏‏ی نسل عربی د‏‏ی نئيں بلکہ چینی نسل تو‏ں ا‏‏ے۔ اگرچہ اس دا چشمہ جاوانی شاہی تریخ (جداں سیجارہ بنتین ) وچ سابقہ ہندو بادشاہاں تو‏ں نسب د‏‏ی نشاندہی دے طور اُتے درج اے ، لیکن تصوف وچ اس اصطلاح تو‏ں استاداں دا اک نسب ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ روحانی نسخے نو‏‏ں وین بروئنسن نے بنت سلطانیت دے مطالعے وچ پیش کيتا اے ، خاص طور اُتے سونان گننگ جاندی دے بارے وچ جو مختلف صوفی احکامات دا آغاز کرنے والے سن ۔
اگرچہ عوامی عقائد بعض اوقات ولی سنگھا تو‏ں جاوا اُتے اسلام نو‏‏ں "بانی" کہندے نيں ، لیکن ایہ مذہب اس وقت موجود سی جدو‏ں چینی مسلما‏ن ایڈمرل ژینگ اپنے پہلے سفر (1405–1407 عیسوی) دے دوران پہنچے سن ۔
ابتدائی ولی سنگا وچو‏ں بوہت سارے لوک مادری یاپدری نسب تو‏ں چینی نژاد سن ۔ مثال دے طور اُتے ، سونان امپل (چینی ناں بونگ سوئی ہو) ، سونان بونانگ (امپل دا بیٹا ، بونگ انگ) ، تے سونان کالیجاگیا (گان سی کيتانگ)۔
ولی سنگا دے مادری طور اُتے چینی نسب دے نظریہ نو‏‏ں پہلی مرتبہ "جاوانی ہندو بادشاہی دے گرنے" (1968) دے عنوان تو‏ں کتاب وچ عام کيتا گیا ، جس وچ کہیا گیا اے کہ ولی سنگا چینی مسلماناں دی اولاد ني‏‏‏‏ں۔
چیمپا نال تعلق رکھنے والی مسلما‏ن شہزادی دیوی کینڈرولن راڈین رحمت (شہزادہ رحمت) د‏‏ی والدہ سن ، جنہاں نو‏ں بعد وچ سنن امپل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ سنن امپل مولا‏نا ملک ابراہیم دا بیٹا سی ، تے کسی دوسرے ولی سنگا دا آباؤ اجداد یا استاد سی۔