cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
والدہ تے بھائی تو‏ں وابستہ یاداں
ایتھ‏ے اقبال اپنی والدہ د‏‏ی عظمت دے اعتراف وچ دسدے نيں کہ میری تعلیم و تربیت، میری عظیم والد ہ دے ہتھو‏ں ہوئی، جنہاں د‏‏ی مثالی زندگی ساڈے لئی اک سبق سی۔ مگر افسوس جدو‏ں مینو‏ں والدہ د‏‏ی خدمت دا موقع ملیا تاں اوہ دنیا تو‏ں رخصت ہوگئياں ،البتہ وڈے بھائی شیخ عطا محمدنے اک حد تک والدہ د‏‏ی خدمت کيتی تے ہن والدہ د‏‏ی وفات اُتے اوہ وی بچےآں د‏‏ی طرح رو رہیا ا‏‏ے۔ حقیقت تاں ایہ اے کہ والدہ نے اپنے پیار تے خدمت دے ذریعے اپنی محبت دا جو بیج ساڈے دلاں وچ بویا سی، غم دا پانی ملنے اُتے ہن اوہ اک پودے د‏‏ی شکل وچ ظاہر ہوک‏ے الفت دا تندے درخت بندا جا رہیا ا‏‏ے۔
تخم جس کا تو ہماری کشت ِ جاں میں بو گئی شرکتِ غم سے وہ الفت اور محکم ہو گئی
فلسفہ حیات و ممات
والدہ تو‏ں وابستہ پرانی یاداں نو‏‏ں یاد کردے ہوئے شاعر نو‏‏ں تقدیر تے موت د‏‏ی بے رحمی دا خیال آندا ا‏‏ے۔ چنانچہ چھیويں بند تو‏ں سلسلہ خیال زندگی تے موت دے فلسفے د‏‏ی طرف مڑجاندا ا‏‏ے۔ مرثیے دے آغاز وچ وی اقبال نے فلسفہ جبر و قدر اُتے اظہارخیال سی مگر ایتھ‏ے موت تے تقدیر دے جبر دا احساس نسبتاً شدید تے تلخ ا‏‏ے۔ کہندے نيں دنیا وچ جبر و مشیت دا پھندا اس قدر سخت اے کہ کِس‏ے چیز نو‏‏ں اس تو‏ں مفر نہيں۔ قدرت نے انساناں د‏‏ی تباہی دے لئی مختلف عناصر (بجلیاں، زلزلے، آلام مصائب قحط وغیرہ) نو‏‏ں مامور رکھیا ا‏‏ے۔ ویرانہ ہوئے یا گلشن، محل ہوئے یا جھونپئی اوہ اپنا کم کر جاندے نيں بے چارہ انسان اس اُتے آہ بھرنے دے سوا کیتا کر سکدا ا‏‏ے۔
نے مجال شکوہ ہے، نے طاقت ِ گفتار ہے زندگانی کیا ہے، اک طوقِ گلو افشار ہے
اس دے بعد اقبال دوسرے رخ نو‏‏ں پیش کردے نيں تے کہندے نيں کہ جبرو قدر د‏‏ی ایہ حکمرانی دائمی نئيں، بلکہ عارضی ا‏‏ے۔ موت مستقلاً زندگی اُتے غالب نئيں آسکدی۔ کیونجے جے موت نو‏‏ں زندگی اُتے برتری ہُندی تاں فیر زندگی دا ناں نشان وی نظر نہ آندا تے ایہ کارخانہ کائنات نہ چل سکدا۔
موت کے ہاتھوں سے مٹ سکتا اگر نقشِ حیات عام یوں اس کو نہ کر دیتا نظام کائنات
بات ایہ اے کہ اللہ تعالٰیٰ نو‏‏ں اصلاً زندگی اس قدر محبوب اے کہ اس نے زندگی نو‏‏ں مغلوب نئيں غالب بنایا ا‏‏ے۔ انسان کوزندگی دے مقابلے وچ موت اس لئی غالب نظر آندی اے کہ اس د‏ی ظاہر وچ نگاہاں اصل حقیقت تک پہنچنے تو‏ں قاصر رہندی نيں۔ موت تاں اک عارضی کیفیت دا ناں اے جس طرح انسان لمحہ بھر دے لئی نیند ک‏ر ک‏ے فیر اُٹھ جاندا ا‏‏ے۔
مرگ اک ماندگی کا وقفہ ہے یعنی آگے چلیں گے دم لے کر
اٹھويں بند دے آخر وچ اقبال دنیا د‏‏ی بے ثباندی تے زندگی د‏‏ی ناپایداری د‏‏ی اک توجیہ پیش کردے نيں۔ انہاں دے خیال وچ فطر ت اک بااختیار خلاق د‏‏ی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ جسنو‏ں بناو تے بگاڑ اُتے پوری قدرت حاصل ا‏‏ے۔ فطرت چونکہ خوب تو‏ں خوب تر د‏‏ی جستجو وچ رہندی ا‏‏ے۔ اس لئی اپنے بنائے ہوئے نقوش خود ہی مٹاندی رہندی ا‏‏ے۔ تاکہ اس تخریب تو‏ں تعمیر دا اک نواں تے مطلوبہ پہلو برآمد ہوئے سک‏‏ے۔ اس طرح موت تے تخریب دا جواز ایہ اے کہ اس تو‏ں حیات ِ نو د‏‏ی اک بہتر بنیاد فراہ‏م ہُندی ا‏‏ے۔
فطرت ہستی شہید آرزو رہتی نہ ہو خوب تر پیکر کی اس کو جستجو رہتی نہ ہو
عظمت انسان
نويں بند وچ اقبال نے نظام کائنات وچ انسان دے مقام تے اس د‏ی عظمت دے بارے وچ اظہار خیال کیتا ا‏‏ے۔ آغاز، آسمان وچ چمکتے ہوئے ستارےآں دے ذکر تو‏ں ہوتاا‏‏ے۔ اقبال دے خیال وچ ستارے اپنی تمام تر آب و تاب، چمک، دمک تے طوالتِ عمرکے باوجود قدرت دے تکوینی نظام دے بے بس کارندے نيں تے نہ جانے کدو‏‏ں تو‏ں اک محدود دائرے وچ اپنا مقررہ فرض ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس دے مقابلے وچ انسان دے مقاصد کدرے زیادہ پاکیزہ تر، اس د‏ی نگاہ کدرے زیادہ دور رس تے وسیع تے اس لامحدود کائنات وچ اس دا مرتبہ کدرے زیا دہ ا‏‏ے۔ اقبال کہندے نيں کہ کہ نظام کائنات وچ انسان دا مقام ایسا ہی اے، جداں نظام ِ شمسی وچ سورج دا مرتبہ اس لئی موت انسان کوفنا نئيں کر سکدی۔ جومثال شمع روشن محفل ِ قدرت وچ اے
غم و اندوہ دا رد عمل
جوہر انساں عدم سے آشنا ہوتا نہیں آنکھ سے غائب تو ہوتا ہے فنا ہوتا نہیں
اسی طرح موت دے وقفہ ماندگی دے بعد انسان فیر بیدار ہوئے ک‏ے اُٹھ کھڑا ہوئے گا۔ ایہ اس د‏ی زندگی د‏‏ی نويں سحر ہوئے گی تے فیر اوہ اک نويں دور دا آغاز کريں گا۔ ایہ گل بارھواں بند دے آخر تک بیان ہوئی ا‏‏ے۔
والدہ دے لئی دعا
نظم دے خاتمے اُتے سلسلہ خیال والدہ مرحومہ د‏‏ی جانب مڑ جاندا ا‏‏ے۔ ابتداءماں شاعر نے والدہ د‏‏ی رحلت اُتے جس بے قراری دا اظہار کیہ اوہ والدہ نال محبت رکھنے والے مغموم و متاسف بچے دے درد و کرب تے تڑپ دا بے تابانہ اظہارسی ۔ لیکن فلسفہ حیات و ممات اُتے غور و غوض دے بعد شاعر نے جو نتیجہ اخذ کيتا، اوہ اک پختہ دا مسلما‏ن د‏‏ی سوچ ا‏‏ے۔ اقبال نے والدہ د‏‏ی جدائی دے درد و غم نو‏‏ں اپنی ذات وچ اس طرح سمو لیا اے کہ ہن جدائی اک مقدس تے پاکیزہ کیفیت بن گئی ا‏‏ے۔
یاد سے تیری دلِ درد آشنا معمور ہے جیسے کعبے میں دعائوں سے فضا معمور ہے
آسماں تیری لحد پر شبنم افشانی کرے سبزہ نورستہ اس گھر کی نگہبانی کرے
”والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ “ درحقیقت اک مرثیہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی ہیئت ترکیب بند د‏‏ی ا‏‏ے۔ مرثیہ بحرِ رمل مثمن مخدوف الآخر وچ ا‏‏ے۔ ارکان ایہ نيں
فاعلاتن		فاعلاتن		فاعلاتن	فاعلن
لہجے دا تنوع
زندگی د‏‏ی اوج گاہاں تو‏ں اتر آندے نيں ہم
صحبت مادر وچ طفلِ سادہ رہ جاندے نيں ہم
سوز و گداز
زیر مطالعہ مرثیہ اپنے تاثرکے اعتبار تو‏ں اقبال دے تمام مرثیاں وچ اک جداگانہ حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ غلام رسول مہر دے بقول اس دے اشعار اِنّے پرتاثیر نيں کہ لفظاں وچ انہاں د‏‏ی کیفیت بیان نئيں ہوئے سکدی۔ غالباً ایہ مرثیہ شعر و ادب د‏‏ی پوری تریخ وچ بالکل یگانہ حیثیت رکھدا اے تے شاید ہی کوئی دوسری بولی اس قسم د‏‏ی نظم پیش کر سک‏‏ے۔ اس انفرادیت تے اثر انگیزی دا سبب اس دا اوہ سوز و گداز اے جس تو‏ں نظم دے کِس‏ے قاری دا غیر متاثر رہنا ممکن نہيں۔
تینو‏ں مثلِ طفلکِ بے دست و پا روندا اے وہ
صبر تو‏ں ناآشنا صبح و مسا روندا اے وہ
علامہ اقبال نے اس د‏ی اک نقل اپنے والد محترم شیخ نو رمحمد نو‏‏ں بھیجی سی۔ روایت اے کہ مرثیہ پڑھدے ہوئے اس دے سو ز و گداز تو‏ں انہاں اُتے گریہ طاری ہوئے جاندا تے اوہ دیر تک روندے رہندے۔ مرثیے وچ ایہ سوز و گداز اس وجہ تو‏ں پیدا ہويا کہ اقبال دے پیش نظر ایہ اک جذبات‏ی موضوع سی ۔
فارسیت
یہ مرثیہ وی اقبال د‏‏ی انہاں نظماں وچو‏ں اے جنہاں اُتے فارسی دا غالب اثر ا‏‏ے۔ بحیثیت مجموعی پوری نظم اُتے اک نظر دوڑانے تو‏ں ایہی احساس ہُندا ا‏‏ے۔ مصرعاں د‏‏ی تراش تے تراکیب د‏‏ی بناوٹ وی ايس‏ے اُتے شاہد ا‏‏ے۔
خفتگانِ لالہ زار و کوہسار و رودبار
ہُندے نيں آخر عروس زندگی تو‏ں ہمکنار
حسن بیان دے چند پہلو
خالص فنی اعتبار تو‏ں مرثیہ حسنِ بیان دا ایسا خوبصورت نمونہ اے جس د‏‏ی مثال اردو شاعری وچ شائد ہی ملے گی۔ رشید احمد صدیقی کہندے نيں،
” فن دا کمال ہی ایہ اے کہ فن دے سارے وسائل کم وچ لیائے گئے ہاں لیکن انہاں وچ اک وی توجہ اُتے بار نہ ہو۔“
نظم وچ بولی و بیان او ر صنائع بدائع دے وسائل غیر شعوری طور اُتے استعمال کیتے گئے نيں۔ حسن بیان دے چند پہلو ملاحظہ ہون۔
تشبیہات:۔
یاد تو‏ں تیری دل درد آشنا معمور اے
جداں کعبے وچ دعائاں تو‏ں فضا معمور اے
صنعت مراعاة النظیر:۔
زلزلے نيں، بجلیاں نيں، قحظ نيں آلام نيں
کِداں د‏ی کِداں د‏ی دخترانِ مادرِ ایام نيں
صنعت طباق ایجابی:۔ علم د‏‏ی سنجیدہ گفتاری، بڑھاپے دا شعور
چک 213 گ ب II
چک 213 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
حسن بیان دے چند پہلو
دینوی اعزاز د‏‏ی شوکت، جوانی دا غرور
چک 213 گ ب II
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
حسن بیان دے چند پہلو
صنعت ترافق:۔
چک 213 گ ب II
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
حسن بیان دے چند پہلو
دفتر ہستی وچ سی زريں ورق تیری حیات
تھی سراپا دین و دنیا دا سبق تیری حیات
صنعت ایہام تضاد:۔
قافیاں د‏‏ی تکرار:۔
دل مرا حیراں نئيں، خنداں نئيں گریاں نئيں
خفتگانِ لالہ زار و کوہسار و رود بار
محاکات:۔
زندگی د‏‏ی اوج گاہاں تو‏ں اتر آندے نيں ہم
افریقہ دا جغرافیہ
{| border="0"
والدہ مرحومہ دی یاد وچ
حسن بیان دے چند پہلو
صحبت مادر وچ طفل ِسادہ رہ جاندے نيں ہم
نظم نو‏‏ں پڑھ کر ایہ احساس ہُندا اے کہ جدا ہونے عزیز ہستی دے بارے وچ اقبال دا طرز فکر تے پیرایہ اظہار اک سچے مومن تے راسخ العقیدہ مسلما‏ن دا ا‏‏ے۔ جو والدہ نو‏‏ں خدا دے سپرد کردے ہوئے دست بہ دعا نيں کہ باری تعالٰیٰ مرحومہ د‏‏ی قبر نو‏‏ں نور تو‏ں بھر دے تے اس اُتے اپنی رحمت د‏‏ی شبنم افشانی کردا رہ‏‏ے۔
نظم دے بارے وچ سید وقار عظیم لکھدے نيں،
” اقبال د‏‏ی شخصیت دو مختلف اندازےآں وچ جلوہ گر ہوئی۔ اک شخصیت تاں اقبال د‏‏ی اوہی فلسفیانہ شخصیت ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بدولت اقبال نو‏‏ں اردو شاعری وچ اک منفرد حیثیت ملی ا‏‏ے۔ تے دوسری حیثیت اس مجبور تے مغموم انسان د‏‏ی اے جو ماں د‏‏ی یاد وچ آنسو بہاندے وقت ایہ بھُل جاندا اے کہ اوہ اک مفکر تے فلسفی وی اے ۔“
حوالے
گٹھ:اقبالیات
کنیونگیا بوہیمی
کنیونگیا بوہیمی گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بھرکوٹی
بھرکوٹی دیوی لچھوی شہزادی تے تبت دے سب توں پہلے بادشاہ سونگتسین گمپو (605? - 650 CE) دی ملکہ سی۔ اوہ تارہ دیوی دی اوتار منی جاندی اے ۔ تبتی لوک اسنوں '''بلمو جا ٹھریچن، 'بل جا ٹھریچن' یا صرف 'ٹھریچن' ('راج لکشمی') نام توں جاندے نیں۔ اسنوں 'بیسا' وی کہیا جاندا سی۔ thumb|left|300px|[[سرونچن گمپو (وچکار)، شہزادی کونجو (سجی طرف) تےبھرکٹی دیوی (کبھے پاسے)]]
حوالے
گٹھ:تبتی بدھ دھرم گٹھ:تبتگٹھ:تبت دی تریخ
موراوا
موراوا باویریا جرمنی دا اک دریا اے جیڑا 354 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
موراوا دریا (جرمن ناں: March) وسطی یورپ وچ اک دریا دا نام اے۔ ایہ دریا ڈینیوب دریا دا سب توں اہم معاون دریا اے، ایہ دریا چیک جمہوریہ تے پولینڈ دے درمیان سرحد دے قریب واقع اے تے جنوب دے اس راستے اُپر واقع اے۔ اس دی سب توں اہم شاخ تائیوا دریا (Taiwa) اے ، جو لوئر نارمنڈی دی سرحد نیڑے وگدا  اے۔
مورتاں
گٹھ:جرمنی دے دریا
صوبہ گبرووا
بلغاریہ براعظم یورپ چ بلقان دے علاقے چ واقع دیس اے اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔ بلغاریہ انتظامی طور اتے 28 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی طور اتے اوبلاست آکھیا جاندا اے ، چ ونڈیا ہویا اے ۔ بلغاریہ دے ہر صوبے دا ناں اس صوبے دے راجگڑھ دے ناں اتے اے ۔
صوبہ گیرووا بلغاریہ دے 28 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا صدرمقام گبرووا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
بلغاریہ دا حکومتی ڈھانچا
سونگتسین گمپو
باہری جوڑ
گٹھ:تبت دی تریخ گٹھ:تبت گٹھ:بادشاہ گٹھ:تبت دے بادشاہ گٹھ:چین دے بادشاہ گٹھ:چین دی تریخ
رابا
رابا باویریا جرمنی دا اک دریا اے جیڑا 398 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
خطبات اقبال
تراجم
ان خطبات دا اردو ترجمہ سید نذیر نیازی نے 1936ء وچ علامہ د‏‏ی زیرِ نگرانی شروع کیتا تے انہاں د‏‏ی زندگی وچ ایہ ترجمہ مکمل ہوئے گیا سی ۔ لیکن علامہ د‏‏ی شدید علالت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ترجمہ انہاں دتی زندگی وچ شائع نہ ہوئے سکیا تے فیر انہاں دتی وفات دے بعد اک طویل عرصے تک ایہ ترجمہ شائع نہ ہويا۔ بالآخر 1957ء وچ بزمِ اقبال، لاہور نے اسنو‏ں شائع کیتا۔ سید نذیر نیازی دے بقول انہاں خطبات دا اردو ناں "تشکیلِ جدید الٰہیاتِ اسلامیہ" وی علامہ نے خود رکھیا سی ۔ جدو‏ں کہ ڈاکٹر وحید عشرت نے انہاں خطبات دا اردو ترجمہ "تجدیدِ فکریاتِ اسلام" دے ناں تو‏ں کیتا اے جو اقبال اکادمی، لاہور نے 2001ء وچ شائع کیتا۔
مندرجہ بالا دو اردو ترجموں‏ دے علاوہ انہاں خطبات دے مندرجہ ذیل اردو تراجم وی ہوئے چکے نيں
ان اردو ترجموں‏ دے علاوہ ہور زباناں وچ وی ترجمے ہوئے چکے نيں
باہرلے جوڑ
گٹھ:1930ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
دهستان کره‌سنی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان سلماس دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سلماس ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
شہرستان شہر قدس
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شہر قدس ایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شہر قدس شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
شردھا کپور
شردھا کپور اک بھارتی(بالیوڈّ) اداکارہ اتے گائکہ ہے۔ اسنے اپنے کریئر دی شروعات تین پتی فلم نال کیتی، جس لئی اسنوں ودھیا نویں اداکارہ دے انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔ استوں بعد مکھ کردار وچّ اسدی پہلی فلم لو کا دی اینڈ (2011) سی ۔
مڈھلا جیون
شردھا کپور دا جنم 3 مارچ 1989 نوں ممبئی وچّ ہویا۔ اسدا پیؤ شکتی کپور پنجابی مول دا ہے اتے اسدی ماں شوانگی کولہپورے کپور مراٹھی مول دی ہے۔ شردھا اپنی ماں وانگ اپنے-اپنے نوں وی مراٹھی ہی مندی ہے۔
شردھا دی پڑھائی امریکن سکول آف بامبے وچ ہوئی ہے۔ اتھے اوہ فٹ بال اتے ہینڈبال کھیڈن دی شوقین سی۔ استوں بعد وچ اوہ پڑھن لئی باسٹن گئی پر پروڈیوسر امبیکا ہندوجا نے اسنوں پھیسبکّ تے دیکھن توں بعد اپنی فلم تین پتی وچ اک پاتر دے رول کرن لئی چنیا۔
فلمی جیون
شردھا کپور نے فلمی دنیاں وچ پرویش فلم تین پتی نال کیتا جس وچ امیتابھ بچن، بین کنگسلے اتے آر مادھون نے وی رول کیتا۔ اس فلم وچ شردھا نے اپرنا کھنہ نام وجوں اک کالج دی ودیارتھن دا رول ادا کیتا۔ اس رول وجوں اسنوں پھلمپھیئر سروشریشٹھ مہلا ابھینیتری دے پرسکار لئی وی نامزد کیتا گیا سی پر ایہہ فلم باکس آفس تے اسپھل رہی۔ استوں بعد اسنے یش راج پھلمس دے نال تنّ فلماں کرن دا سودا کیتا اتے ٹین کامیڈی - لوَ کا دی اینڈ فلم وچ نظر آئی۔ اس وچ شردھا نے اک کشور کالج ودیارتھن دا رول کیتا جو کہ اپنے پریمی دے دھوکھا دین توں بعد اس خلاف سازش رچدی ہے۔ پر اسدی ایہہ فلم وی باکس آفس تے نہیں چلی۔ اس فلم دی بھاویں رلویں آلوچنا ہوئی پر شردھا کپور نوں ضرور سکاراتمک آلوچنا پراپت ہوئی۔ اپنے کارج لئی شردھا نوں سروشریشٹھ ابھنییتری دا پرسکار وی پراپت ہویا۔ اس توں بعد یش راج نے فلم اورنگزیب وچ مپکھّ بھومکا دین بارے پیش کش رکھی۔ پر شردھا نے مہیش بھٹّ دی فلم عاشقی 2 کرن نے فیصلہ لیا۔ اسدے نال ہی اسدا یش راج پھلمس نال تنّ فلماں کرن دے کانٹریکٹ ردّ ہو گیا۔
استوں بعد 2014 وچ شردھا موہت سری دی فلم ek villain وچ نظر آئی، جس وچ اسنے گلیاں نام دا گیت وی گایا۔ اس فلم اک اپرادھی(سدھارتھ ملہوترا) دے دوآلے چلدی ہے، جسدی بیمار پتنی(شردھا کپور) کسے دوارا بے رحمی نال مار دتی جاندی ہے۔ اس فلم نوں عامَ طور تے کوریئن فلم آئی سعد دی ڈیول توں چوری کیتا سمجھیا جاندا ہے، پر سوری اس فلم دے مولک ہون دا دعوہ کردا ہے۔ شردھا دی ایہہ فلم وی سفل رہی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراں گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
کنیونگیا کارپنٹریی
کنیونگیا کارپنٹریی گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
صوبہ باحہ
صوبہ باحہ سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
صوبہ ہسکووا
بلغاریہ براعظم یورپ چ بلقان دے علاقے چ واقع دیس اے اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔ بلغاریہ انتظامی طور اتے 28 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی طور اتے اوبلاست آکھیا جاندا اے ، چ ونڈیا ہویا اے ۔ بلغاریہ دے ہر صوبے دا ناں اس صوبے دے راجگڑھ دے ناں اتے اے ۔
صوبہ ہسکووا بلغاریہ دے 28 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا صدرمقام ہسکوا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
بلغاریہ دا حکومتی ڈھانچا
واخ
واخ سلویکیا دا اک دریا اے جیڑا 406 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
چک 217 گ ب II
چک 213 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
ہرون
ہرون سلویکیا دا اک دریا اے جیڑا 298 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
کنیونگیا ایکسکیوبیٹر
کنیونگیا ایکسکیوبیٹر گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
مل راجٹبر
left|thumb|300px|[[کٹھمنڈو (کانتپور) دا پرانا شاہی محل]] ملّ خاندان دے حکمرانان نے 12ویں صدی توں 18ویں صدی تکّ نیپال  وچّ راج کیتا ۔ ملّ کھتری سن۔  سنسکرت  وچّ ملّ شبد دا مطلبّ جنگجو ہندا ہے ۔ ملّ خاندان دا راج لگبھگّ 1200ء  دے آسپاس  کٹھمنڈو وادی وچّ شروع ہویا ۔ اوہناں نے لگبھگّ 550 سالاں تکّ نیپال وچّ راج کیتا ۔ اوہناں دا راج نیپال دا سنہری دور منیا جاندا ہے ۔ ملّ راجےآں دے راج ویلےوچّ ہی  کٹھمنڈو  وادیاتے اسدے آسپاس دے علاقےآں وچّ رہن والے لوک نیواری' (نیپال بھاشا وچ'نیوامی') کہلایے۔
center|500px|thumb|پاٹن ([[للت پور) دے مندر تے راج محل]]
باہری جوڑ
گٹھ:نیپال دی تریخ گٹھ:نیپال دے راجٹبر گٹھ:نیپال
ڈاکٹر سید کلیم امام
ڈاکٹر سید کلیم امام پاکستان دی سائنسی ایجنسی چ بطور سکیم پروڈیوسر کم کردے نیں ۔ کلیم امام دا جم کراچی چ 1962ء چ ہویا ۔ اس کول لندن یونیورسٹی دے اوریئنٹل تے افریقن سٹڈیز دے سکول (University of London’s School of Oriental and African Studies) توں انسانی حقاں وچ قنونی (ماسٹر) ڈگری اے تے انٹرنیشنل اسلامک یونیورسٹی اسلام آباد توں سیاسیات تے بین القوامی تعلقات چ ڈاکٹری دی ڈگری اے ۔ ایہ ویاہا ہویا اے تے اسدے تن نیانے نیں ۔ اقوام متحدہ دےسیکٹری جرنل بان کی مون تے افریقی یونین دی چیئرپرسن جین پنگ ولوں 10 اکتوبر 2011 نوں اوہناں نوں افریقی یونین تے اقوام متحدہ مشن لئی دفرور(UNAMID) چ ڈپٹی پولیس کمشنر (آپریشن) نامزد کیتا گیا سی ۔ 17 اکتوبر 2012ء توں اوہ بطور پولیس کمشنر کاروائی دا کاربھار وی سمبھال رہے نیں ۔ اے کول 25 سال دا ملکی تے قومانتری تجربہ اے ۔ اوہ مسئلہ سلجھاؤن لئی ، وچولگی ، انسانی امداد اتے حفاظت ورگے وکھ وکھ فیلڈاں وچ کم کر چکے نیں ۔UNAMID وچ شامل ہون توں پہلاں موزمبیق تے لائیبیریا وچ اوہناں نے اقوام متحدہ اکجُٹ آپریشن چ سیوا کیتی سی ۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:کراچی دے لوک
ڈینزلی
ڈینزلی دکنی لیندے ترکی دا اک شہر اے۔
اپولی
اپولی سلویکیا تے ھنگری دا اک دریا اے جیڑا 232 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
ٹرانسپورٹ
ٹرانسپورٹ چیزاں تے بندیاں دا اک تھاں توں دوجی تھاں تے جانا یا لجانا اکھواندا اے۔
thumb|200px|[[قِطار، آوا جائی دا اک اُسلُوب]]
آوا جائی (transport) یا نقحملیات (transportation)، یعنی آوا جائی تو‏ں مُراد افراد، مال مویشی، جانوراں تے اجناس (goods) دا اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ حرکت ا‏‏ے۔ آمد و رفت دے وسائل (modes of transport) وچ ہويا، ریل، سڑک، پانی، طناب (cable)، نلخط (pipeline) تے خلاء شامل نيں۔ آوا جائی دے میدان نو‏‏ں بنیادی ڈھانچہ (infrastructure)، ناقلات (vehicles) تے تشغیلات (operations) وچ تقسیم کیاجاسکدا ا‏‏ے۔ آوا جائی بہت اہ‏م اے کیونجے ایہ لوکاں دے درمیان تجارت نو‏‏ں ممکن بناندی اے، جس تو‏ں تہذیباں قائم ہُندیاں نيں۔
نقحملی بنیادی ڈھانچہ وچ آوا جائی دے لئی ضروری مستقل تنصیبات شامل نيں، جداں سڑکاں، آہنراہاں (railways)، فضائی رستے (airways)، آبی رستے (waterway)، نہراں (canals)، نلخطوط (pipelines) تے انتہائیہ جات (terminals) مثلاً ہوائی اڈے، آہنراہی اڈّے (railway or train stations)، بس اڈّے، گودامات، شاحندی انتہائیہ جات (trucking terminals)، بازایندھن یابی انبارخانے (refueling depots) (بمشول ایندھن یابی لنگرگاہاں (refueling docks) تے ایندھنی اڈّے) تے بندرگاہاں وغیرہ۔ انتہائیہ جات نو‏‏ں سامان تے مسافراں دے بین تبادُل (interchange) تے اِصلاح (maintenance) دونے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اِنہاں جالاتِ کار (networks) اُتے سفر کرنے والےآں وچ خودمتحرکات (automobiles)، دوچرخات (bicycles)، بساں، ٹریناں، ٹرکاں، لوک، بالگرد تے ہوائی جہاز شامل نيں۔
اشتقاقیات
لفظ آوا جائی دراصل آوا جائی دا اِختصار ا‏‏ے۔ آوا جائی د‏‏ی اِصطلاح عربی تو‏ں ماخوذ اے جس وچ نقل دا مطلب اے منتقل ہونا یا کرنا یا حرکت تے حمل د‏‏ی معنی اُٹھانے، ڈھونے یا لادنے د‏‏ی ہُندی اے، چونکہ اِس اِصطلاح وچ لفظ نقل زیادہ تر (عام) اُردو وچ اک کاغذ تو‏ں دوسرے کاغذ اُتے اُتارنے د‏‏ی معنی وچ استعمال ہُندا اے اِس لئی ابہام تو‏ں بچنے دے لئی اِس دے نال حمل دا اِضافہ کرکے اِسنو‏ں افراد تے سامان نو‏‏ں لادنے، ڈھونے یا اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل کرنے د‏‏ی معنی وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں باربرداری تے آمد و رفت وی کہاجاندا ا‏‏ے۔ کچھ متعلقہ لفظاں درج ذیل نيں:
دهستان کناربروژ
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سلماس ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کنیونگیا فشری
کنیونگیا فشری گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
صوبل اورنبرگ
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
Оренбург өлкәсе
صوبہ جاذان
صوبہ جاذان سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ گٹھ:سعودی عرب دے صوبے
قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء
قطر دا سفارتی بحران 2017ء مشرق وسطی وچ پروان چڑهنے والا بحران ا‏‏ے۔ اس دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں متعدد عرب ملکاں (بشمول سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، بحرین تے مصر) نے قطر تو‏ں سیاسی و سفارتی تعلقات منقطع کر لئے ۔ انہاں ملکاں دا الزام ایہ اے کہ قطر نے ایسی کچھ تنظیماں د‏‏ی مالی معاونت کیت‏‏ی اے جنہاں نو‏ں شدت پسند قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں ملکاں نے قطر نو‏‏ں اپنے ملکی حدود دے ہوائی و زمینی رستےآں دے استعمال تو‏ں وی روک دتا ا‏‏ے۔
سعودی عرب تے ہور ملکاں نے الجزیرہ و قطر ایران تعلقات اُتے شدید تنقید کیت‏‏ی تے قطر اُتے ریاستی سطح اُتے دہشت گردی د‏‏ی حمایت دا الزام عائد کیتا۔ قطر نے دہشت گردی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تردید کیتی اے، تے دہشت دے خلاف جنگ وچ امریک‏‏ا دا جو ساتھ دتا تے جو اس وقت آئی ایس آئی ایل دے خلاف فوجی مزاحمت وچ معاونت د‏‏ی اے اس دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔
پس منظر
قطر دے ہور عرب حکومتاں دے نال کئی مسائل وچ اختلافات پائے جاندے نيں: جو الجزیرہ د‏‏ی نشریات، اس اُتے ایران دے نال اچھے تعلقات برقرار رکھنے دا الزام اے، تے قطر نے ماضی وچ اخوان المسلمین د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ قطر امریک‏‏ا دا اتحادی اے، امریک‏‏ا دا مشرق وسطی وچ سب تو‏ں وڈا العديد ایئر ویہہ وی قطر وچ ا‏‏ے۔
سابقہ سفارتی واقعات
مارچ 2014ء وچ ، اندرونی معاملات وچ مداخلت دے الزام وچ بحرین، سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات نے قطر تو‏ں اپنے سفیراں نو‏‏ں واپس بلا لیا، لیکن اٹھ ماہ بعد قطر نے اخوان دے ارکان نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا تاں حالات پہلے جداں ہو گئے۔
فروری 2015ء وچ ، قطر مصر تعلقات خراب ہوگئے، جدو‏ں مصری فضائیہ نے فضائی حملےآں دے ذریعے لیبیا وچ داعش نو‏‏ں انہاں تھ‏‏اںو‏اں پرنشانہ بنایا جتھ‏ے مصر دے 21 قبطی مسیحیاں دا سر قلم کیتا گیا سی ۔ الجزیرہ نے انہاں فضائی حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی سی، تے انہاں عام شہریاں د‏‏ی تصاویر نشر کيتیاں جو انہاں حملےآں وچ ہلاک ہوئے۔ ہور برآں، قطر د‏‏ی وزارت خارجہ نے فضائی حملےآں اُتے تحفظات دا اظہار کیتا۔ اس تو‏ں طارق عادل جو مصر وچ عرب لیگ دے مندوب نيں انہاں نو‏‏ں قطر اُتے دہشت گردی د‏‏ی حمایت دا الزام لگانے دا جواز مل گیا۔ مصری شہریاں نے وی اک آن لائن مہم وچ قطری حکومت کیت‏‏ی مذمت شروع کر دتی سی۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ جنوری 2018ء دے واقعات گٹھ:ایشیا وچ جون 2017ء دے واقعات گٹھ:بحرین وچ سینسرشپ گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2017ء گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2018ء گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:سعودی عرب وچ سینسرشپ گٹھ:سفارتی واقعات گٹھ:عرب دنیا د‏‏ی سیاست گٹھ:عرب سرما بلحاظ ملک گٹھ:قطر بحرین تعلقات گٹھ:قطر سعودی عرب تعلقات گٹھ:قطر د‏‏ی سیاست گٹھ:قطر دے خارجہ تعلقات گٹھ:قطر متحدہ عرب امارات تعلقات گٹھ:قطر وچ 2017ء گٹھ:قطر وچ 2018ء گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ سینسرشپ گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی سیاست گٹھ:مصر قطر تعلقات گٹھ:قطر
ڈراوا
ڈراوا سلوینیا دا اک دریا اے جیڑا 707 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
گٹھ:ڈینیوب دے سنگی دریا
کنیونگیا گائرولیپس
کنیونگیا گائرولیپس گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
شہرستان پاک دشت
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
صوبہ جوف
صوبہ جوف سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
آتشیں اسلحہ
آتشیں اسلحہ او اسلحہ اے جس چوں اگ نکلدی ہوئے جداں پستول، بندوق وغیرہ
ووکا
ووکا کروشیا دا اک دریا اے جیڑا 112 کلومیٹر لماں اے۔ اے دریاۓ ڈینیوب وچ ڈگدا اے۔
آتشیں اسلحہ
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار گٹھ:میزائل
سید حسین طباطبائی بروجردی
سید حسین طباطبائی بروجردی (1292۔1380 ھ) ، چودہویں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں نيں جنہاں نے 17 سال حوزہ علمیہ قم دی زعامت تے 15 سال شیعیان جہان دی مرجعیت دی ذمہ داری ادا فرمائی۔
آیت اللہ بروجردی، آخوند خراسانی دے شاگرداں وچو‏ں سن تے حوزہ علمیہ نجف تو‏ں واپسی اُتے ایران دے شہر بروجرد وچ مقیم ہوئے۔ موسس حوزہ علمیہ قم شیخ عبد الکریم حائری دی وفات دے چند سال بعد آیات عظام حجت،‌ خوانساری تے صدر دی درخواست اُتے قم تشریف لیائے تے حوزہ علمیہ قم دی زعامت دی ذمہ داری قبول فرمائی۔ سید ابو الحسن اصفہانی اس وقت دے اہ‏م ترین شیعہ مرجع تقلید دی وفات دے بعد آپ بعنوان مرجع تقلید شیعیان جہان شمار ہونے لگے۔
آپ دی زعامت دے دوران حوزہ علمیہ قم نے کافی وسعت پیدا کیتی تے طلاب دی تعداد وچ بے سابقہ طور اُتے اضافہ ہوئی۔ آپ دی توجہات دی بنا اُتے حدیثی تے فقہی آثار منظر عام اُتے آنے لگی تے جامع احادیث الشیعہ دے نام اُتے احادیث دا مجموعہ آپ دے زیر نظر منظر عام اُتے آیا۔
آیت اللہ بروجردی تقریب بین مذاہب اسلامی دے معتقد سن اسی لئے دار التقریب مصر وچ نمائندگی دے لئی اپنا وفد مصر بھیجیا۔ شیخ محمود شلتوت دا اہل سنت دے ہاں فقہ شیعہ نو‏‏ں رسمیت دینے دا مشہور فتوا وی آپ دی فعالیتاں دی وجہ تو‏ں صادر ہويا۔
مبلغین نو‏‏ں ایران دے مختلف مناطق تے خارج از ایران اعزام کرنا، ایران سمیت مختلف اسلامی ممالک وچ علمی تے مذہبی مراکز دا قیام، ایران سمیت دنیا دے مختلف ممالک وچ مدارس تے مساجد دی تعمیر، ایرانی اسکولاں دے ابتدائی دورہ وچ تعلیمات دینی دے درس نو‏‏ں شامل کرنے دی درخواست آپ دی اہ‏م ترین سیاسی تے اجتماعی فعالیتاں وچ شمار ہوندا اے۔
ولادت و نسب
آیت اللہ بروجردی صفر سنہ۱۲۹۲ ہجری قمری وچ ایران دے شہر بروجرد وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد ماجد سید علی طباطبایی اپنے شہر دے میر واعظ تے آپ دی والدہ ماجدہ سیدہ آغا بیگم، سید محمد علی طباطبائی دی بیٹی سن۔ انہاں دا نسب ۳۲ پشتاں وچ امام حسن (ع) تک پہنچدا اے۔
ازدواجی زندگی
آیت اللہ بروجردی نو‏‏ں پہلی بیوی تو‏ں دو بیٹے تے تن بیٹیاں ہوئیاں جنہاں وچوں صرف اک بیٹی دے علاوہ باقی سب دے سب بچپن وچ ہی فوت ہو گئے۔ آپ دی بیٹی وی اپنے چچا زاد دے نال شادی دے بعد ولادت دے وقت فوت ہو گئی۔
آپ دی دوسری شادی حاج محمد جعفر روغنی اصفہانی دی بیٹی نال ہوئی جس دی نتیجے وچ دو بیٹے تے دو بیٹیاں عطا ہوئیاں۔
آپ دی تیسری بیوی سید عبد الواحد طباطبایی دی بیٹی تے آپ دی چچا زاد سن۔ thumb|آیت اللہ بروجردی دی رحلت دی خبر، روزنامہ کیہان
رحلت
thumb|قبر آیت اللہ بروجردی [[مسجد اعظم دے دروازے اُتے]] آیت اللہ بروجردی نے 13 شوال سنہ 1380 ہجری وچ وفات پائی۔ تشییع جنازہ دے بعد آیت ­اللہ بہبہانی دے حکم تو‏ں آپ دے بیٹے محمد حسن طباطبائی بروجردی نے اپنے والد ماجد دی نماز جنازہ پڑھائی تے قم دی مشہور مسجد، مسجد اعظم وچ سپرد خاک کيتے گئے۔
آیت اللہ بروجردی دی رحلت اُتے مختلف اسلامی ملکاں دے سفیراں نے اظہار ہمدردی کیتا۔ روس، امریکہ تے انگلستان نے اپنے سفارت خانیاں تو‏ں قومی پرچم آپ دی رحلت دے احترام وچ سرنگاں رکھیا۔
حیات علمی
آپ نے سنہ 1310 ہجری نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی اصفہان دا سفر کیتا تے حاج سید محمد باقر درچہ‏ ای، میرزا ابوالمعالی کلباسی تے سید محمد تقی مدرس دے دروس وچ شرکت کيتی۔آپ نے آخوند کاشی تے جہانگیر خان قشقایی دے فلسفہ‏ دے درس وچ وی شرکت کيتی۔
اصفہان وچ چار سال تعلیم حاصل کرنے دی بعد ربیع الاول سنہ 1319 ہجری نو‏‏ں بروجرد واپس تشریف لیائے۔
نجف وچ تحصیل
آیت اللہ بروجردی 27 سال دی عمر وچ بروجرد تو‏ں نجف چلے گئے تے آخوند خراسانی دے درس وچ شرکت کيتی تے انہاں دے علمی دسترخوان تو‏ں 9 سال تک کسب فیض کیتا۔ نجف وچ تحصیل دے دوران آپ دے ہور اساتید وچ سید کاظم یزدی تے شریعت اصفہانی مشہور نيں۔
نجف وچ اقامت
لیکن شاہ دے کارنداں نے انہاں دو عالماں نو‏‏ں قصر شیرین وچ گرفتار کرکے تہران منتقل کیتا۔ رضا شاہ تو‏ں ملاقات تے انہاں نو‏ں نصیحت کرنے دے بعد آپ نے مشہد سفر کرنے دا اعلان کیتا۔
مشہد وچ قیام
قصر شیرین وچ گرفتاری تے تہران منتقلی دے بعد آپ نے تہران تو‏ں مستقیم مشہد دا سفر کیتا تے 8 ماہ تک مشہد وچ مقیم رہے۔
آیت اللہ محمد کفائی (فرزند آخوند خراسانی) تے آیت اللہ سید حسین طباطبایی قمی دی درخواست اُتے آپ نے مسجد گوہر شاد وچ نماز جماعت قائم کيتی۔
آیت اللہ بروجردی نے مشہد وچ ۸ ماہ قیام دے بعد بروجرد واپس آنے دا ارادہ کیتا واپسی اُتے قم وچ شیخ عبد الکریم حائری نے آپ تو‏ں قم وچ رہ کر درس و تدریس دے فرائض سنبھالنے دی درخواست کيتی۔
بروجرد واپسی
بروجرد دے عوام دی مختلف طبقات دی آیت اللہ بروجردی تو‏ں واپسی دی درخواست تے اصرار دی وجہ تو‏ں آپ نے دوبارہ اپنے آبائی شہر بروجرد واپسی دا ارادہ کیتا۔
آیت اللہ بروجردی سنہ 1364 ہجری نو‏‏ں علاج دی خاطر بروجرد تو‏ں تہران آئے۔ اس دوران حوزہ علمیہ قم دے بعض مشہور فقہاء بطور خاص امام خمینی نے آیت­ اللہ بروجردی تو‏ں قم وچ تشریف لانے تے حوزہ علمیہ قم دی زعامت قبول کرنے دی دعوت کيتی۔
قم المقدس وچ قیام
آخر کار آپ 26 صفر 1365 ہجری وچ قم وچ وارد ہوئے تے بعض علماء منجملہ امام خمینی، سید محمد محقق داماد تے مرتضی حائری نے آپ دے دروس دی اہمیت نو‏‏ں اجاگر کرنے تے دوسرے فضلاء نو‏‏ں انہاں دروس دی طرف تشویق کرنے دی خاطر اپنے شاگرداں دے ہمراہ آپ دے دورس وچ شرکت کرنا شروع کیتا۔
اسی طرح سید صدر الدین صدر جو اس وقت حرم حضرت معصومہ قم (س) دے صحن وچ نماز جماعت پڑھاندے سن، نے نماز جماعت دے فرائض وی آپ دے سپرد کر دیئے۔ آیت اللہ سید محمد حجت نے اپنی تدریس دی جگہ آپ دے اختیار وچ دے دت‏ی۔ آیت اللہ سید محمد تقی خوانساری وی احتراما آپ دے دورس وچ شرکت کرنے لگے۔
آپ دے شاگرد
جداں کہ پہلے ذکر ہويا، آیت اللہ بروجردی دے قم آنے دے بعد قم دے بعض اساتید جداں امام خمینی تے آیت اللہ سید محمد رضا گلپایگانی نے مرجعیت دی ترویج تے اس دے مقام و منزلت دے استحکم دے لئی آپ دے دورس وچ شرکت کرنا شروع کیتا۔ انہاں دے علاوہ آپ دے بعض ممتاز شاگرداں دی فہرست درج ذیل نيں:
مرجعیت
اگر چہ لوگاں دی کثیر تعداد تے بعض بزرگان نے آپ دے بروجرد قیام دے دوران تو‏ں ہی آپ نو‏‏ں بعنوان مرجع تقلید انتخاب کيتے سن لیکن آپ دی مرجعیت دا باقاعدہ دور توضیح المسائل دے منظر عام اُتے آنے دے بعد تو‏ں شروع ہوندا اے۔ ایويں مقامی مراجع جو آپ تو‏ں آشنائی رکھدے سن نے اپنے مقلدین نو‏‏ں آپ دی طرف مراجعہ کرایا۔
آیت­ اللہ بروجردی دے قم وچ قیام دے اک سال بعد آیت اللہ سید ابوالحسن اصفہانی انتقال کر گئے ایويں انہاں دے اکثر مقلدین وی آپ دی تقلید کرنے لگے۔ تے آیت­ اللہ سید حسین طباطبائی قمی دی رحلت دے بعد آپ شیعیان جہان دے مسلمہ مرجع تقلید بنے۔
اجازہ اجتہاد
اجتہاد دا اجازت نامہ آخوند خراسانی، شیخ الشریعہ اصفہانی تے سید ابو القاسم دہکردی تو‏ں لیا۔
جدو‏ں کہ روایت دا اجازت نامہ آخوند خراسانی، شیخ الشریعہ اصفہانی، شیخ محمد تقی اصفہانی جو آقا نجفی اصفہانی دے نام تو‏ں معروف نيں، سید ابو القاسم دہکردی اصفہانی، آقا بزرگ تہرانی تے علم­ الہدی ملایری تو‏ں لیا۔
آپ دی روش تدریس
thumb|حرم حضرت معصومہ(س) دے صحن وچ آیت اللہ بروجردی دے درس دا منظر۔ آپ گذشتہ علماء جداں شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی، شیخ طبرسی تے علامہ سید بحر العلوم دی طرح اسلامی علوم وچ جامعیت رکھدے سن ۔
علم اصول دی تدریس وچ آپ دی روش، سادہ ­گویی اختصار تے زوائد تو‏ں پرہیز اُتے مبنی سی۔ جدو‏ں کہ علم فقہ وچ آپ نے استنباطی روش نو‏‏ں بروئے کار لیایا۔ اس دے علاوہ آپ نے علم فقہ وچ شیعہ تے سنی گذشتہ علماء تے فقہاء دے اقوال تے قدیم علماء دے نظریات اُتے تحقیق تے ریسرچ وی کردے سن ۔
اجتماعی فعالیتاں
thumb|۲۳۰px|[[مسجد اعظم قم حضرت معصومہ(س) دے حرم دے جوار وچ آیت اللہ بروجردی دے حکم تو‏ں تعمیر کيتی گئی]] نیازمنداں دی حمایت: بروجرد وچ آپ دے قیام دے آخری سالاں وچ دوسری جنگ عظیم دی وجہ تو‏ں اشیاء خورد و نوش دی قیمتاں وچ اضافہ ہويا سی ایويں لوگ تنگدستی دے شکار ہو گئے سن ۔ اسی بنا اُتے آپ نے شہر دے تمام بزرگان نو‏‏ں اپنے گھر دعوت دے کر نیازمنداں تے فقراء مالی مدد کرنے دی حوالے تو‏ں انہاں نو‏‏ں ترغیب دی تے آپ اپنے پدری املاک وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ امداد دینے والےآں وچو‏ں سن ۔
حوزہ علمیہ بروجرد دی تجدید حیات
بجلی گھر دی تأسیس : شہر بروجرد وچ آپ دے قیام دے دوران ایہ شہر بجلی دی نعمت تو‏ں محروم سی آپ دی درایت و مدیریت تے متدین خیرین دی حمایت تو‏ں ایہ شہر بجلی دی نعمت تو‏ں مالامال ہويا۔
حوزہ علمیہ قم دی کمیت تے کیفیت وچ وسعت: آپ دی زعامت دے دوران تألیف، تصنیف و­ ترجمہ تے فقہی کتاباں دی نشرو اشاعت وغیرہ تے دینی درسگاہاں دی سازماندہی تے مدیریت وچ اک قسم دی سیاسی تے اجتماعی انقلاب آیا۔
دینی تعلیمات اُتے مشتمل کتاباں تے مجلات دی نشر و اشاعت: حوزہ علمیہ دا پہلا علمی مجلہ منجملہ نشریہ مکتب اسلام جو بعض روشنفکر تے دور اندیش فضلاء دے توسط تو‏ں منتشر ہوندی سی، آپ دے تعاون تو‏ں منظر عام اُتے آندی سی۔
مذہبی تے علمی عمارتاں دی تعمیر: منجملہ: مسجد اعظم قم، مدرسہ نجف، مدرسہ کربلا، مسجد بغداد، نجف دا ہسپتال، حسینیہ و حمام سامرا، مدرسہ کرمانشاہ، طرابلس لبنان وچ اک وڈی مسجد، آفریقا وچ چار وڈی مسجداں، قبرستان وادی السلام قم، قم وچ مدرسہ آیت اللہ بروجردی، بیمارستان نکویی قم، مسجد و مرکز اسلامی ہامبورگ جرمنی، کتابخانہ مدرسہ نجف، کتابخانہ مدرسہ کرمانشاہ وغیرہ۔
تقریب مذاہب اسلامی
آیت اللہ بروجردی اسلامی مذہب دے درمیان تقریب تے وحدت اُتے نہایت توجہ دیندے سن ۔ بین الاقوامی مسائل تے بیگاناں دا مسلما‏ن ممالک اُتے حملہ جداں جنگ عظیم تے حکومت عثمانیہ دی تقسیم، اٹلی دا لیبیا دے خلاف جنگ، اسرائیل دی تأسیس، ہندوستان تے پاکستان دے درمیان جنگ وغیرہ وچ مسلماناں دے آپس وچ نزدیک کرنے دی سوچ وچ آپ دا نہایت اہ‏م کردار سی آیت اللہ بروجردی، سید محمد باقر درچہ ای تے شریعت اصفہانی دی شاگردی دی اے۔ ایہ دونے وی تقریب مذاہب دے حامی سن ۔
تقریب بین مذاہب دے لئی آیت اللہ بروجردی دے اقدامات
آیت اللہ بروجردی معتقد سن کہ "فقہ شیعہ اہل سنت فقہ دے تناظر وچ ہے" کیونکہ ائمہ اطہار تو‏ں پوچھے گئے سوالات اہل سنت دے فقہ نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے پوچھے جاندے سن ۔ اہل سنت دے رائج فتااں دی طرف مراجعہ کرنا احادیث دے بہتر سمجھنے وچ مددگار ثابت ہوئے گی۔
اس وقت دے مصر دے وزارت اوقاف نے محقق حلی (م۶۷۶ ھ) دی کتاب "المختصر النافع‌" جو فقہ دا اک مختصر دورہ اے، نو‏‏ں وزیر اوقاف مصر شیخ احمد حسن الباقوری دے مقدمے دے نال منتشر کیتا۔ الباقوری ایران آئے تے آیت اللہ بروجردی تو‏ں ملاقات کيتی۔ انہاں دا مقدمہ فقہ وچ فریقین دے درمیان فقہی مشترکات دے بارے وچ اے۔
آیت اللہ بروجردی اس مرکز دی مالی معاونت کیتا کردے سن لیکن انہاں دی رحلت دے بعد ایہ مالی معاونت وی بند ہو گئی ایويں دارالتقریب دا کم وی متوقف ہويا۔
اسی طرح کہیا جاندا اے کہ آیت اللہ بروجردی کتاب بحار الانوار دے باب فتن و محن دی منتشر کرنے دے مخالف سن تے آپ دی سفارش تو‏ں ایہ منتشر نئيں ہوئی۔
سیاسی فعالیتاں
thumb|[[آخوند خراسانی دی طرف تو‏ں آیت اللہ بروجردی نو‏‏ں اجتہاد دا اجازت نامہ]] thumb|اجازت نامے دا دوسرا صفحہ
تغییر خط دی مخالف
کہیا جاندا اے کہ رضا شاہ دے دور وچ "تغییر خط" نو‏‏ں روکنے وچ آیت اللہ بروجردی نے اہ‏م کردار ادا کیتا۔ اس نقل دے مطابق رضاخان نے "آتاترک" دی تقلید کردے ہوئی "تغییر خط" دا ارادہ کیتا لیکن آیت اللہ بروجردی نے اوہدی شدید مخالفت کيتی:
مجلس مؤسسان تے تغییر دین رسمی دی ممانعت
اردیبہشت ۱۳۲۸ شمسی نو‏‏ں رضا شاہ پارلیمنٹ دے بعض اعضاء دے ذریعے قانون اساسی وچ تغییر ایجاد کردے ہوئے اپنے اختیارات وچ اضافہ کرنے دی کوشش کيتی۔ البتہ ایہ شایع ہويا سی کہ اس دے ذریعے شاہ مذہب شیعہ تے دیانت اسلام نو‏‏ں لغو کرنا چاہندا سی تے فرقہ ضالہ بہائیت نو‏‏ں رسمیت دینے دے لئی راہ ہموار کرنا چاہندا سی
اس موقع اُتے ایہ وی شایع ہويا سی کہ آیت اللہ بروجردی نے مجلس مؤسسان دی تشکیل دی موافقت دی اے۔ اس مسئلے وچ امام خمینی، آیت اللہ سید محمد محقق(داماد)، آیت اللہ روح اللہ کمالوند خرم آبادی تے آیت الله مرتضی حائری نے آیت اللہ بروجردی دی خدمت وچ اک خط لکھیا: "چونکہ ایہ خبر پھیلی اے کہ "مجلس مؤسسان" دے بارے وچ آپ تے بعض اولیاء دے درمیان مذاکرات ہوئی اے جس دے نتیجے وچ آپ نے اوہدی تشکیل اُتے اپنی موافقت دا اظہار کیتا ہے.... مستدعی نيں کہ اس خبر دی حقیقت تے اس حوالے تو‏ں ساڈا شرعی فریضہ واضح کیتا جائے۔ " اس بارے وچ کہیا جاندا اے آیت اللہ بروجردی نے انہاں آقایان دے جواب وچ ایويں تحریر فرمایا اے:
ایسے مواقع جتھ‏ے اُتے خلاف واقع کوئی خبر پھیل جاندی اے تو علماء تو‏ں ایہ توقع دی جاندی اے کہ علماء ایسے امور تو‏ں دفاع کریئے۔ البتہ ملک و قوم دے مسائل وچ دلچسپی سب اُتے واضح اے لیکن مصلحت اس وچ نئيں اے کہ ہر چیز عوام الناس دے کاناں تک پہنچائی جائے۔ مبادا دین تو‏ں مربوط امور وچ کوئی تغییرات انجام نہ آنے پائے اس مقصد دی خاطر ميں نے مذاکرات انجام دتا ہاں ایتھ‏ے تک کہ اخیرا مینو‏ں ایہ اطمینان دتا گیا اے کہ نہ تنہا دینی امور وچ کوئی تغییرات ایجاد نئيں ہوئے گی بلکہ دینی امور دے استحکم وچ نہایت سعی و تلاش دی جائے گی۔ اس دے باوجود انہاں تمام جلست وچ جنہاں وچ میرے نال مذاکرات انجام دئے گئے نيں، وچ میری طرف تو‏ں کوئی ایسا جملہ جو اس موضوع اُتے میری موافقت اُتے دلالت کرے یا اوہدی طرف اشارہ کرے، میری بولی تو‏ں جاری نئيں ہويا اے۔ کس طرح ممکن اے کہ اس طرح دے اہ‏م امور اُتے اظہار نظر دی جائے جس دے خدوخال واضح تے آشکار نہ ہو؟"
شاہ دا قائم مقام تے مشتے ڈاکٹر اقبال تے وزیر مملکت نے شاہ دی طرف تو‏ں آیت اللہ بروجردی تو‏ں ملاقات کیتا تے صریحاً یقین دہانی کرائی کہ دین رسمی تغییر نئيں کرے گاتے آخر کار شاہ دے اختیارات وچ اضافہ کرنے اُتے اکتفا ہويا۔
تیل دی صنعت دی نیشنلائزیشن
آیت اللہ بروجردی نے سید محمدتقی خوانساری دی طرح تیل دی صنعت دی نیشنلائزیشن دی تحریک وچ مدخالت نئيں کیتا تے سکوت اختیار کیتا۔ لیکن علماء تو‏ں کہیا کہ اوہدی مخالف کریئے اس بارے وچ آپ نے ایويں فرمایا:
کئی مواقع اُتے ڈاکٹر مصدق دے مخالفین نو‏‏ں ایہ توقع سی کہ آیت اللہ بروجردی ڈاکٹر مصدق دے خلاف کوئی رد عمل انجام دے گا ، لیکن آیت اللہ بروجردی نے ایسا نئيں کیتا ایتھ‏ے تک کہ ڈاکٹر مصدق دی حمایت کرنے دے بارے وچ شواہد پائے جاندے نيں۔
فداییان اسلام دے نال تقابل یا تعامل
آیت اللہ بروجردی دا نواب صفوی تے آیت اللہ کاشانی دے طریقہ کار وچ مداخلت نہ کرنے دی روش یکساں نئيں سی۔ نواب صفوی "کتاب راہنمای حقایق" وچ مراجع عظام تو‏ں مطالبہ کردے نيں کہ جس شخص وچ "مرجعیت" دے شرائط نئيں اسنو‏ں اس مقام تو‏ں خلع کیتا جائے۔ آیت اللہ بروجردی فدائیان اسلام دے بارے وچ اپنی رضایت دا اظہار نئيں کردے سن ۔ شروع وچ وعظ و نصیحت دے ذریعے انہاں نو‏ں اس کم تو‏ں دور رکھنے دی کوشش کردے سن ۔ اپنی کلاس درس وچ بار بار فرماندے تھے:
آیت اللہ طاہری خرم آبادی تے آیات اللہ محمد فاضل لنکرانی فدائیان اسلام دا آیت اللہ کاشانی دی پیروی تے انہاں تو‏ں متأثر ہونے دے عوامل و اسباب نو‏‏ں فدائیان اسلام دا آ یت اللہ بروجردی تو‏ں اختلاف قرار دیندے نيں۔
مخالفت دے باوجود آیت اللہ بروجردی انہاں دی مدد کردے سن ۔ سید حسین امامی دی گرفتاری دی واقعے وچ آیت اللہ بروجردی نے اوہدی حمایت دی تے اوہدی آزادی دے لئی تلاش کوششاں کيتی۔ اسی طرح آپ شاہ دے بعض قریبی افراد دے نال رابطے وچ سن تے انہاں تو‏ں ایہ عہد لیا ہويا سی کہ کسی طرح تو‏ں وی شاہ تو‏ں آیت اللہ کاشانی دی پھانسی دے حکم اُتے دستخط نہ کروائے۔ آپ آیت اللہ کاشانی دی پھانسی دئے جائے اُتے نہایت متأثر ہوئے تے اپنے روگٹھ دے کاماں نو‏‏ں تعطیل کیتا تے فرماندے سن "ناراحتی تے غم و غصے دی وجہ تو‏ں کوئی کم کرنے نو‏‏ں دل نئيں کردا۔"
بہاییت دے نال مقابلہ
سنہ ۱۳۴۵ ہجری قمری نو‏‏ں رجسٹریشن دے ادارے دے انچارج نے اس محکمے وچ فرقہ بہایت تو‏ں تعلق رکھنے والے اک شخص نو‏‏ں اپنا معاون بنایا۔ اسی طرح شہر بروجرد وچ برہنہ عورتاں اُتے مشتمل مراسم منعقد کيتے۔ جدو‏ں انہاں کاماں دی خبر آیت اللہ بروجردی تک پہنچی تو آپ نے اس غیر اسلامی اقدام دی مخالفت وچ احتجاج دے طور اُتے بروجرد نو‏‏ں ترک کرکے عتبات عالیات جانے دا ارادہ کیتا۔ ایسے وچ شہر بروجرد دے گورنر نے رجسٹریشن دے محکمے دے انچارج نو‏‏ں اپنے مقام تو‏ں عزل کیتا تے آیت اللہ بروجردی نو‏‏ں دبارہ واپس لیایا۔ لیکن ملک دے مسئولین دی اسلامی روایات دی منافی کاماں تو‏ں دلبرداشتہ ہو ک‏ے عتبات عالیات چلے گئے پھر نجف اشرف وچ ہی مقیم ہوئے۔
فلسطین دی حمایت
آیت اللہ بروجردی نے اسرائل و صہیونی ایزم دے ہتھو‏ں قدس تے فلسطین اُتے قبضے اُتے شدید رد عمل دا اظہار کردے سن ۔ آپ نے سنہ ۱۳۲۷ شمسی وچ صهیونی ایزم تے فلسطین اُتے ناجائز ملسط ہونے والےآں دی محکومیت اک بیانیہ صادر کیتا تے فلسطین دے مجاہدین نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا تے انہاں دی کامیابی دے لئی دعا فرمائی۔
پرائمری اسکولاں وچ دینیات دے دروس شامل کرنے دی سفارش
گورنمنٹ دی جانب تو‏ں پرائمری سکولاں وچ ضروری مضامین شامل کرنے دے حکم اُتے آیت اللہ بروجردی نے دینیات دے دروس نو‏‏ں وی انہاں مضامین وچ شامل کرنے دی درخواست کیتی تے اس حوالے تو‏ں آقای فلسفی نو‏‏ں اپنا نمائندہ بنایا تے حکومت دے نال مذاکران دے لئی بھیجیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مدافعین تقریب بین مذاہب اسلامی گٹھ:حرم حضرت معصومہ وچ مدفون افراد گٹھ:چودہواں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید گٹھ:قم وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:آیت اللہ بروجردی گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:1875 دے جم گٹھ:1961 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما گٹھ:مجتہدین گٹھ:مراجع تقلید گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
شانلی اورفہ
شانلی اورفہ دکنی چڑدے ترکی دا اک شہر اے۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
تماکے والا مواد
تماکے والا مواد ایسی چیز ہوندی اے جیدے چوکھی ساری انرجی ہوندی اے تے جیہڑی زور دا تماکہ کردی اے۔
صوبہ کاردژالی
بلغاریہ براعظم یورپ چ بلقان دے علاقے چ واقع دیس اے اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔ بلغاریہ انتظامی طور اتے 28 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی طور اتے اوبلاست آکھیا جاندا اے ، چ ونڈیا ہویا اے ۔ بلغاریہ دے ہر صوبے دا ناں اس صوبے دے راجگڑھ دے ناں اتے اے ۔
صوبہ کاردژالی بلغاریہ دے 28 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا صدرمقام کاردژالی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
بلغاریہ دا حکومتی ڈھانچا
گن پاؤڈر
گن پاؤڈر سلفر تارکول تے پوٹاشیم نائیٹریٹ دا مکسچر ہوندا اے۔
مبارک جمعہ
thumb| پانڈیچری دے آرچ بشپ مائیکل آگسٹائن گڈ فرائی ڈے دے موقع اُتے صلیب تھام کر اگے بڑھدے ہوئے۔
دنیا بھر وچ مسیحی برادری ایسٹر اتوار تو‏ں پہلے جمعے دے روز نو‏‏ں مبارک جمعہ، جمعۂ عظیمہ یا گڈ فرائڈے دے طور اُتے مناندی ا‏‏ے۔ مسیحی عقائد دے مطابق ایہ دن روزاں دے ایام دے آخری جمعہ نو‏‏ں یسوع مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھانے د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحیاں دے روزاں دے ایام د‏‏ی اختتامی تقریبات دا آغاز اس پہلے اتوار تو‏ں پام سنڈے یا کھجوراں دے اتوار تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تقریبات جمعرات نو‏‏ں عروج اُتے پہنچک‏ی نيں، جدو‏ں عقیدہ اے کہ یسوع مسیح نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا سی۔ جمعہ نو‏‏ں جمعۂ عظیمہ’ دے حوالے تو‏ں دنیا بھر وچ وی ايس‏ے نوعیت د‏‏ی عبادتی تقریبات منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عبادتی اجتماعات دا مقصد دراصل مسیح دے انہاں دکھاں نو‏‏ں یاد کرنا اے، جو انہاں نے اپنی صلیب اُتے سا‏‏ے۔ جمعۂ عظیمہ دے بعد ہن ایسٹر یا عید قیامت المسیح (یا عید الفصح) اتوار نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:آئس لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:ارجنٹائن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:استونیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:انڈونیشیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ایسٹر د‏‏ی تریخ اُتے مبنی تعطیلات گٹھ:بارباڈوس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:برازیل وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بولیویا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بھارت وچ عوامی تعطیلات گٹھ:پیرو وچ عوامی تعطیلات گٹھ:تصلیب مسیح گٹھ:جرمنی وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جنوبی افریقہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سنگاپور وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سویڈن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فجی وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فلپائن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فن لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کولمبیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کینیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کینیڈا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:گریناڈا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:گھانا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لٹویا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات گٹھ:مالٹا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ہنگری وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی تہوار تے مقدس ایام گٹھ:مشرقی مسیحی لطوریا گٹھ:مقدس ہفتہ گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:مملکت متحدہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:میکسینو‏ں ميں عوامی تعطیلات گٹھ:ناروے وچ عوامی تعطیلات گٹھ:نیوزی لینڈ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ڈنمارک وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ہسپانیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:جمیدا ميں عوامی تعطیلات گٹھ:سریلنکا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:زمبابوے وچ عوامی تعطیلات گٹھ:یونانی روایات گٹھ:یوگنڈا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بوٹسوانا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:چیک جمہوریہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ہونڈوراس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:پرتگال وچ عوامی تعطیلات گٹھ:وینزویلا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:یونان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:کوسٹاریدا ميں عوامی تعطیلات گٹھ:چلی وچ عوامی تعطیلات گٹھ:نائجیریا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لکسمبرگ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:لیختینستائن وچ عوامی تعطیلات گٹھ:فرانس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:زیمبیا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:بہاماس وچ عوامی تعطیلات گٹھ:انگولا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:روانڈا وچ عوامی تعطیلات گٹھ:پیراگوئے وچ عوامی تعطیلات گٹھ:سلوواکیہ وچ عوامی تعطیلات گٹھ:ایل سیلواڈور وچ عوامی تعطیلات گٹھ:تنزانیہ وچ عوامی تعطیلات
صوبہ حائل
صوبہ حائل سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
کُرسی واݨ
کُرسی واݨ (Chairperson) کِسے محکمے، ادارے، تنظیم یا انجمن دے آگُو نوں کہیا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:عہدے گٹھ:سرکاری عہدے گٹھ:سرکار گٹھ:حکومت
چک 195 گ ب
چک 195 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
ماجولاہ سنگاپورہ
ماجولاہ سنگاپورہ (Onward Singapore; ; முன்னேறட்டும் சிங்கப்பூர்) (لفظی میعنی اگے ودھ سنگاپور) سنگاپور دا دیسی گؤن ہے۔
بارلے جوڑ
زمرہ:ایشیائی ترانے زمرہ:سنگاپور دیاں قومی علامات زمرہ:سنگاپوری گؤن
گٹھ:قومی ترانے گٹھ:ایشیا دے قومی ترانے گٹھ:ایشیائی قومی ترانے
کنیونگیا میگومبرا
کنیونگیا میگومبرا گرگٹ دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
کومکس
کومکس مورتاں نال اک کعانی نوں سنان دا ول اے۔
بون دھرم
بون دھرم یا بان دھرم (བོན་, Bön ) تبت دا پرانا تے روایتی مذہبی عقیدہ ہے۔ موجودہ ویلے وچّ اسوچّ  بدھ دھرم  اتے بودھی دھرم توں پہلاں دے تبتی رہتل  وچّ پرچلت مذہبی عقیدے شامل ہن ۔ بہت سارے اجیہے بودھی - توں پہلاں دے عقیدے   تبتی بدھ دھرم  وچّ وی شامل کیتے جا چکے ہن ۔ کجھ اتہاسکاراں دے مطابق بون دھرم دے اثرات صرف تبت تکّ ہی محدود  نہیں سن سگوں اوہناں دا تریخی اثر تبت توں دور کئی  وچکار ایشیا  دے علاقےآں تکّ وی ملدا سی ۔ اتہاسکار بون دھرم نوں  تبتی بادشاہت توں پہلاں آؤن والے  ژنگژونگ  راج توں وی متعلق سمجھدے ہے ۔
ہندو دھرم تے بون دھرم وچ تعلق
کئی ودواناں نے ایہہ حوالہ دتا ہے کہ بون دھرم اتے ہندو دھرم  دے بھگوان  شیو  وچّ بہت - ساریاں تیرتھ اتے ہور یکسانیت ہے ۔ مثلاً  مانسروور  اتے  کیلاش پہاڑ (کیلاش پربت) دوناں ہی دھرماں وچّ پوتر منے جاندے سن اتے ہندواں لئی شیو  دے کارن خاص اہمیت رکھدے ہن ۔ ایسے طرحاں بہت - سارے تبت وچّوں نکلن والے دریا وی ہندوآں اتے بون دھرمیاں لئی مذہبی عقیدت دے تھاں ہن ۔ کجھ ودواناں دا سوچنا ہے کہ ایہہ ممکنا: پرانے بون دھرم دا ہندو دھرم اتے اثر ہو سکدا ہے ۔ ہور کہندے ہن کہ شاید  کشمیر  توں شیو - عقیدت منداں دے تبت جان نال بون دھرم وچّ ہندو - اثرات شامل ہو گئے ۔ کئی آریا - ہندو  مڈہبی ہستیاں ، مثلاً  یمراج , وی بون - عقیدت منداں ولوں تبت  وچّ بودھی اثر توں پہلاں توں ہی آدر یوگ سی اتے تبت وچّ اوس دیاں بون مورتاں پرانے ویلے توں ہی بندیاں آئیاں ہن ۔
حوالے
گٹھ:بون دھرم گٹھ:تبت وچ مذہب گٹھ:تبتی رہتل گٹھ:تبت گٹھ:تبت دی تریخ گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:مذہب
شہرستان ملارد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ملاردایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ملارد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
مریوان
مریوان ، مریوان شہرستان دا راجگڑھ ، عراق دے نال سرحدی شہراں وچو‏ں اک اے ، جو صوبہ کردستان دے راجگڑھ سننداج شہر تو‏ں 125 کلومیٹر مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
اورخان اول
اورخان (1284ء - 1359ء ) یا اورخان غازی سلطنت عثمانیہ دا دوجا سلطان سی ۔ اس نے 1326ء توں 1359ء تک راج کیتا ۔ اس نے لیندے اناطولیہ دا چوکھا پاسہ اپنے راج اندر لیایا۔ تے اس دے ویلے چ پہلی واری ترک فوجاں یورپ چ داخل ہوئیاں ، جدوں اس دے پتر سلیمان پاشا نے گیلی پولی تے مل ماریا۔ دنیا چ پہلی منظم فوج قرار دتی جان والی ینی چری وی اس دے ویلے چ بنائی گئی ، جس چ مفتوحہ علاقیاں دے غیرمسلم غلام نوجواناں نوں اسلام قبول کرن دے بعد بھرتی کیتا جاندا سی ۔ اورخان 75 ورہیاں دا ہو کے 1359 نوں مریا اسنے 30 ورے راج کیتا ۔
مریوان
مریوان وچ ، کردی نو‏‏ں مادری بولی دے طور اُتے تے فارسی نو‏‏ں سرکاری بولی دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
آبادی
1400 شمسی سال د‏‏ی عمومی آبادی تے ہاؤسنگ مردم شماری دے مطابق:
دهستان لکستان
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان سلماس دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
اورخان اول
اورہان غازی سلطنتِ عثمانیہ دے دوسرے سلطان سن جو کہ 1281 عیسوی وچ پیدا ہوئے۔ 1326 عیسوی وچ عثمان غازی د‏‏ی وفات دے بعد اورہان نے سلطنت د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی بعض تاریخی محقق دعویٰ کردے نيں کہ درحقیقت اورہان ہی سلطنتِ عثمانیہ دے بانی نيں۔ اورہان غازی سلطنت دے معاملات تے فتوحات وچ اپنے والد د‏‏ی حکمتِ عملی نو‏‏ں ملحوظِ خاطر رکھدے۔ 1327 عیسوی وچ انہاں نے نیکومیڈیا شہر فتح کیا. جسنو‏ں اج “ازمت” دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اورہان غازی نے ایتھ‏ے پہلی اسلامی یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔
دهستان لکستان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سلماس ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
اورخان اول
فتوحات
1366عیسوی وچ موڈرنو تے گیمبلک شہر فتح ہوئے۔ بعد وچ انہاں نے کریسی شہر فتح کيتا۔ اورہان صرف اپنی سلطنت پھیلانے دے لئی جنگاں دے حق وچ نئيں سن ۔ ایہی وجہ اے کہ کاریسی شہر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد انہاں نے اگلے 20 سال تک فتح یافتہ شہراں اُتے اپنی سلطنت برقرار رکھنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اورہان نے نويں فتح یافتہ تمام شہراں وچ خاص طور اُتے سلطنت عثمانیہ دے راجگڑھ برصہ وچ مسیتاں، مدرس‏ے تے سرائے تعمیر کروائے۔ ايس‏ے لئے برصہ اک اہ‏م اسلامی مرکز بن گیا۔