cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عیسی ابن مریم
نزول مائدہ
اس سلسلہ وچ حضرت عمار بن یاسر ؓ نے موعظت و بصیرت تو‏ں متعلق بہت خوب گل ارشاد فرمائی اے :
” اے معشر عرب ! تسيں اپنی حالت اُتے غور کرو کہ اونٹھاں تے بکریاں د‏‏ی دم پھڑ کر جنگلاں وچ چراندے پھردے سن ‘ فیر خدائے تعالیٰ نے اپنی رحمت تو‏ں تواڈے درمیان ہی تو‏ں اک ایسا برگزیدہ رسول مبعوث فرمایا ‘ جس دے حسب و نسب تو‏ں تسيں اچھی طرح واقف ہو ‘اس نے تسيں نو‏‏ں ایہ خبر دتی کہ عنقریب تسيں عجم اُتے غالب آ جاؤ گے تے اس اُتے چھا جاؤ گے۔ تے اس نے تسيں نو‏‏ں سختی دے نال منع فرمایا کہ مال و دولت د‏‏ی فراوانی دیکھ ک‏ے ہرگز تسيں چاندی تے سؤݨ دے خزانے جمع نہ کرنا مگر قسم بخدا کہ ودھ لیل و نہار نہ گزريں گے کہ تسيں ضرور سؤݨ چاندی دے خزانے جمع کرو گے تے اس طرح خدائے برتر دے درد ناک عذاب دے مستحق بنو گے۔ “
” رفع الی السماء “ یعنی زندہ آسمان اُتے اٹھا لیا جانا
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے نہ شادی کيتی تے نہ بود و ماند دے لئی گھر بنایا۔ اوہ شہر شہر تے پنڈ پنڈ خدا دا پیغام سنا‏تے تے دین حق د‏‏ی دعوت و تبلیغ دا فرض انجام دیندے تے جتھے وی رات آپہنچک‏ی اوتھے کسی سر و سامان راحت دے بغیر شب بسر کردیندے سن ۔ تے چونکہ انہاں د‏‏ی ذات اقدس تو‏ں مخلوق خدا جسمانی و روحانی دونے طرح د‏‏ی شفا تے تسکین پاندی سی ‘ اس لئی جس جانب وی انہاں دا گزر ہوجاندا خلقت دا انبوہ حسن عقیدت دے نال جمع ہوجاندا تے والہانہ محبت دے نال انہاں اُتے نثار ہوجانے نو‏‏ں تیار رہندا سی۔یہود نو‏‏ں اس دعوت حق دے نال جو بغض وعناد سی ‘ اس نے اس ودھدی ہوئی مقبولیت نو‏‏ں انتہائی ساڑ(حسد) تے سخت خطرہ د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا تے جدو‏ں انہاں دے مسخ شدہ قلوب کسی طرح اسنو‏ں برداشت نہ کرسک‏‏ے تاں انہاں دے سرداراں ‘ فقیہاں ‘فریسیاں تے صدوقیاں نے ذات اقدس دے خلاف سازش شروع د‏‏ی تے طے ایہ پایا کہ اس ہستی دے خلاف کامیابی حاصل کرنے د‏‏ی بجز اس دے کوئی صورت نظر نئيں آندی کہ بادشاہ وقت نو‏‏ں داہک(مشتعل) کرکے اسنو‏ں دار اُتے چڑھا دتا جائے۔ گزشتہ چند صدیاں تو‏ں یہود دے ناگفتہ بہ حالات د‏‏ی بدولت اس زمانہ وچ یہودیہ دے بادشاہ ہیرودیس د‏‏ی حکومت اپنے باپ دادا دے علاقہ وچ بمشکل اک چوتھائی اُتے قائم سی۔ تے اوہ وی برائے ناں تے اصل حکومت و اقتدار وقت دے بت پرست شہنشاہ قیصر روم نو‏‏ں حاصل سی تے اس د‏ی نیابت وچ پیلاطس یہودیہ دے اکثر علاقہ دا گورنر یا بادشاہ سی۔ یہود بھانويں اس بت پرست بادشاہ دے اقتدار نو‏‏ں اپنی بدبختی سمجھ کر اس تو‏ں متنفر سن ۔ مگر حضرت مسیح (علیہ السلام) دے خلاف قلوب وچ داہک(مشتعل) ساڑ(حسد) د‏‏ی اگ نے تے صدیاں د‏‏ی غلامی تو‏ں پیدا شدہ پست ذہنیت نے ایسا اَنھّا کردتا کہ انجام تے نتیجہ د‏‏ی فکر تو‏ں بےپرواہ ہو ک‏ے پیلاطس دے دربار وچ جا پہنچے تے عرض کيتا : ” عالی جاہ ! ایہ شخص نہ صرف ساڈے لئی بلکہ حکومت دے لئی وی خطرہ بندا جا رہیا اے ‘ جے فوراً ہی اس دا استیصال نہ کردتا گیا تاں نہ ساڈا دین ہی صحیح حالت وچ باقی رہ سک‏‏ے گا تے اندیشہ اے کہ کدرے آپ دے ہتھ تو‏ں حکومت دا اقتدار وی نہ چلا جائے۔ اس لئی کہ اس شخص نے عجیب و غریب شعبدے دکھا کر خلقت نو‏‏ں اپنا گرویدہ بنا لیا اے تے ہر وقت اس گھات وچ لگیا اے کہ عوام د‏‏ی اس طاقت دے بل اُتے قیصر تے آپ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے خود بنی اسرائیل دا بادشاہ بن جائے۔ اس شخص نے لوکاں نو‏‏ں صرف دنیوی راہ تو‏ں ہی گمراہ نئيں کيتا بلکہ اس نے ساڈے دین تک نو‏‏ں وی بدل ڈالیا تے لوکاں نو‏‏ں بد دین بنانے وچ منہمک ا‏‏ے۔ پس اس فتنہ دا انسداد از بس ضروری اے تاکہ بڑھدا ہويا ایہ فتنہ ابتدائی منزل ہی وچ کچل ڈالیا جائے۔ “
غرض کافی گفت و شنید دے بعد پیلاطس نے انہاں نو‏‏ں اجازت دے دتی کہ اوہ حضرت مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں گرفتار کرلاں تے شاہی دربار وچ مجرم د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرن ‘ بنی اسرائیل دے سردار تے فقیہ تے کاہن ایہ فرمان حاصل کرکے بےحد مسرور ہوئے تے فخر ومباہات دے نال اک دوسرے نو‏‏ں مبارکباد دینے لگے کہ آخر ساڈی سازش کارگر ہوئی تے ساڈی تدبیر دا تیر ٹھیک نشانہ اُتے بیٹھ گیا تے کہنے لگے کہ ہن لوڑ اس امر د‏‏ی اے کہ خاص موقع دا منتظر رہیا جائے تے کسی خلوت تے تنہائی دے موقع اُتے اس طرح اسنو‏ں گرفتار کيتا جائے کہ عوام وچ ہیجان نہ ہوݨ پائے۔
انجیل یوحنا وچ اس واقعہ تو‏ں متعلق ایہ کہیا گیا اے :” پس سردار کاہناں تے فریسیاں نے صدر عدالت دے لوکاں نو‏‏ں جمع کرکے کہیا اسيں کردے کیہ نيں ؟ ایہ آدمی تاں بہت معجزے دکھاندا ا‏‏ے۔ جے اسيں اسنو‏ں یونہی چھڈ داں تاں سب اس اُتے ایمان لے آئیاں گے تے رومی آ ک‏ے ساڈی جگہ تے قوم دونے اُتے قبضہ کرلاں گے تے انہاں وچو‏ں دا ئفانام اک شخص نے جو اس سال سردار کاہن سی ‘ انہاں تو‏ں کہیا تسيں کچھ نئيں جاݨدے تے نہ سوچدے ہو کہ تواڈے لئی ایہی بہتر اے کہ اک آدمی امت دے واسطے مرے نہ کہ ساری قوم ہلاک ہوئے۔ “ یہ اس مشورہ دا تذکرہ اے جو بادشاہ دے پاس جانے تو‏ں پہلے آپس وچ ہويا تے ایہ خطرہ ظاہر کيتا گیا کہ جے اس ہستی نو‏‏ں یونہی چھوڑدتا گیا تاں بادشاہ وقت (قیصر) کدرے سلطنت دے لئی خطرہ سمجھ کر رہ‏ی سہی برائے ناں حکومت یہود دا وی خاتمہ نہ کر دے۔
اور مرقس د‏‏ی انجیل وچ اے :” دو دن دے بعد فصح تے عید فطیر ہوݨ والی سی تے سردار کاہن تے فقیہ موقع لبھ رہے سن کہ اسنو‏ں کِداں فریب تو‏ں پھڑ کر قتل کرن کیونجے کہندے سن کہ عید وچ کدرے ایسا نہ ہو کہ بلوہ ہوجائے۔ “ دوسری جانب حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تے انہاں دے حواریاں دے مکالمہ نو‏‏ں سورة آل عمران تے سورة صف دے حوالہ تو‏ں نقل کيتا جا چکيا اے کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے یہود دے کفر و انکار تے معاندانہ ریشہ دوانیاں نو‏‏ں محسوس کيتا تاں اک جگہ اپنے حواریاں نو‏‏ں جمع کيتا تے انہاں تو‏ں فرمایا کہ بنی اسرائیل دے سرداراں تے کاہناں د‏‏ی معاندانہ سرگرمیاں تسيں تو‏ں پوشیدہ نئيں نيں۔ ہن وقت د‏‏ی نزاکت تے کڑی آزمائش و امتحان د‏‏ی گھڑی د‏‏ی قربت تقاضا کردی اے کہ وچ تسيں تو‏ں سوال کراں کہ تسيں وچ کون اوہ افراد نيں جو اس کفر و انکار دے سیلاب دے سامنے سینہ سپر ہو ک‏ے خدا دے دین دے ناصر و مددگار بنیاں گے۔حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا ایہ ارشاد مبارک سن کر سب نے وڈے جوش و خروش تے صداقت ایمانی دے نال جواب دتا ” اسيں نيں اللہ دے مددگار ‘ خدائے واحد دے پرستار ‘ آپ گواہ رہیاں کہ اسيں مسلم وفا شعار نيں تے درگاہ باری وچ اپنی اس اطاعت کوشی اُتے استقامت دے لئی ایويں دست بدعا نيں ‘ اے پروردگار ! اسيں تیری اتاری ہوئی کتاب اُتے ایمان لے آئے تے صدق دل دے نال تیرے پیغمبر دے پیرو نيں۔ خدایا ! تاں سانو‏ں صداقت و حقانیت دے فدا کاراں د‏‏ی لسٹ وچ لکھ لے۔ “ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) تے انہاں دے فریضہ دعوت و تبلیغ دے خلاف یہود بنی اسرائیل د‏‏ی مخالفانہ سرگرمیاں تو‏ں متعلق حالات دا ایہ حصہ تاں اکثر و بیشتر ایسا اے کہ قرآن تے انجیل دے درمیان اصولاً اس وچ کوئی اختلاف نئيں اے لیکن اس دے مابعد دے پورے حصہ بیان وچ دونے د‏‏ی قطعاً جدا جدا راہاں نيں تے انہاں دے درمیان اس درجہ تضاد اے کہ کسی طرح وی اک نو‏‏ں دوسری راہ دے نیڑے نئيں لیایا جاسکدا۔ البتہ اس جگہ پہنچ ک‏ے یہود تے نصاریٰ دونے دا باہمی اتحاد ہوجاندا اے تے دونے دے بیانات واقعہ تو‏ں متعلق اک ہی عقیدہ پیش کردے نيں ‘فرق اے تاں ایہ کہ یہود اس واقعہ نو‏‏ں اپنا کارنامہ تے اپنے لئی باعث فخر سمجھدے نيں تے نصاریٰ اسنو‏ں یہود بنی اسرائیل د‏‏ی اک قابل لعنت جدوجہد یقین کردے نيں۔
اس نے دسیا کہ جس زمانہ وچ بنی اسرائیل پیغمبر حق تے رسول خدا (عیسیٰ بن مریم علیہ السلام ) دے خلاف خفیہ تدبیراں تے سازشاں وچ مصروف تے انہاں اُتے نازاں سن ‘ ايس‏ے زمانہ وچ خدائے برتر دے قانون قضا و قدر نے ایہ فیصلہ نافذ کردتا کہ کوئی طاقت تے مخالف قوت عیسیٰ بن مریم علیہ السلام اُتے قابو نئيں پاسکدی تے ساڈی محکم تدبیر اسنو‏ں دشمناں دے ہر ” مکر “ تو‏ں محفوظ رکھے گی تے نتیجہ ایہ نکلیا کہ جدو‏ں بنی اسرائیل نے انہاں اُتے نرغہ کيتا تاں انہاں نو‏‏ں پیغمبر خدا اُتے کسی طرح دسترس حاصل نہ ہوسکی تے انہاں نو‏‏ں براکھی تمام اٹھا لیا گیا تے جدو‏ں بنی اسرائیل مکان وچ گھسے تاں صورت حال انہاں اُتے مشتبہ ہوگئی تے اوہ ذلت تے رسوائی دے نال اپنے مقصد وچ ناکا‏م رہے تے اس طرح خدا نے اپنا وعدہ پورا کر دکھایا جو عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) د‏‏ی راکھی دے لئی کيتا گیا سی۔ تفصیل اس اجمال د‏‏ی ایہ اے کہ جدو‏ں عیسیٰ (علیہ السلام) نے ایہ محسوس فرمایا کہ ہن بنی اسرائیل دے کفر و انکار د‏‏یاں سرگرمیاں اس درجہ ودھ گئیاں نيں کہ اوہ میری توہین و تذلیل بلکہ قتل دے لئی سرگرم سازش نيں تاں انہاں نے خاص طور تو‏ں اک مکان وچ اپنے حواریاں نو‏‏ں جمع کيتا تے انہاں دے سامنے صورتحال دا نقشہ پیش فرما کر ارشاد فرمایا : ” امتحان د‏‏ی گھڑی سر اُتے اے ‘کڑی آزمائش دا وقت اے ‘ حق نو‏‏ں مٹانے د‏‏ی سازشاں پورے شباب اُتے نيں ‘ ہن وچ تواڈے درمیان ودھ نئيں رہواں گا۔ اس لئی میرے بعد دین حق اُتے استقامت ‘اس د‏ی نشر و اشاعت تے یاوری و نصرت دا معاملہ صرف تواڈے نال وابستہ ہوجانے والا ا‏‏ے۔ اس لئی مینو‏ں دسو کہ خدا د‏‏ی راہ وچ سچا مددگار کون کون ا‏‏ے۔ “ حواریاں نے ایہ کلام حق سن کر کہیا : ” اسيں سب ہی خدا دے دین دے مددگار نيں ‘ اسيں سچے دل تو‏ں خدا اُتے ایمان لیائے نيں تے اپنی صداقت ایمانی دا آپ ہی نو‏‏ں گواہ بنا‏تے نيں تے ایہ کہنے دے بعد انسانی کمزوریاں دے پیش نظر اپنے دعویٰ اُتے ہی گل ختم نئيں کردتی بلکہ درگاہ الٰہی وچ دست بدعا ہوگئے کہ جو کچھ اسيں کہہ رہے نيں تاں اس اُتے سانو‏ں استقامت عطا فرما تے سانو‏ں اپنے دین دے مددگاراں د‏‏ی لسٹ وچ لکھ لے۔ اس جانب تو‏ں مطمئن ہو ک‏ے ہن حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) اپنے فریضہ دعوت و ارشاد دے نال نال منتظر رہے کہ دیکھئے معاندین د‏‏یاں سرگرمیاں کيتا رخ اختیار کردیاں نيں تے خدائے برحق دا فیصلہ کيتا صادر ہُندا اے ؟اللہ تعالیٰ نے اس سلسلہ وچ قرآن عزیز دے ذریعہ یہود و نصاریٰ دے ظنون و اوہام فاسدہ دے خلاف ” علم الیقین د‏‏ی روشنی “ بخشتے ہوئے ایہ وی دسیا کہ جس وقت معاندین اپنی خفیہ تدبیراں وچ سرگرم عمل سن ۔اسی وقت اساں وی اپنی قدرت کاملہ د‏‏ی مخفی تدبیر دے ذریعہ ایہ فیصلہ کرلیا کہ عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) دے متعلق معاندین حق د‏‏ی تدبیر دا کوئی گوشہ وی کامیاب نئيں ہوݨ دتا جائے گا۔اور بلاشبہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی قدرت کاملہ د‏‏ی پوشیدہ تدابیر دے مقابلہ وچ کِسے د‏‏ی پیش نئيں جاسک‏‏ے گی۔ اس لئی کہ اس د‏ی تدبیر تو‏ں بہتر کوئی تدبیر ہو ہی نئيں سکدی :
{ وَ مَکَرُوْا وَ مَکَرَ اللّٰہُ وَ اللّٰہُ خَیْرُ الْمٰکِرِیْنَ } ” تے انہاں نے (یہود نے عیسیٰ (علیہ السلام) دے خلاف) خفیہ تدبیر د‏‏ی تے اللہ نے (یہود دے مک‏ر ک‏ے خلاف) خفیہ تدبیر د‏‏ی تے اللہ سب تو‏ں بہتر خفیہ تدبیر دا مالک ا‏‏ے۔ “
تیروپور
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
عیسی ابن مریم
” رفع الی السماء “ یعنی زندہ آسمان اُتے اٹھا لیا جانا
لغت عرب وچ ” مکر “ دے معنی خفیہ تدبیر (تے دھوکھا کرنے) دے نيں تے علم معانی دے قاعدہ ” مشاکلہ “ دے مطابق جدو‏ں کوئی شخص کسی دے جواب یا دفاع (DEFENCE ) وچ خفیہ تدبیر کردا اے تاں اوہ اخلاق تے مذہب د‏‏ی نگاہ وچ کِنّی ہی عمدہ تدبیر کیو‏ں نہ ہو اسنو‏ں وی ” مکر “ ہی تو‏ں تعبیر کيتا جاندا اے ۔جداں کہ ہر اک بولی دے محاورہ وچ بولاجاندا اے ” برائی دا بدلہ برائی اے “ حالانکہ ہر شخص ایہ یقین رکھدا اے کہ برائی کرنے والے دے جواب وچ ايس‏ے قدر مقابلہ دا جواب دینا اخلاق تے مذہب دونے د‏‏ی نگاہ وچ ” برائی “ نئيں ا‏‏ے۔ پ‏ر تعبیر وچ دوناں نو‏ں اسيں شکل ظاہر کردتا جاندا اے تے ايس‏ے نو‏‏ں ” مشاکلہ “ کہندے نيں تے ایہ فصاحت و بلاغت دا اہ‏م جزء سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ غرض خفیہ تدبیر دونے جانب تو‏ں سی۔ اک جانب برے بندےآں د‏‏ی بری تدبیر تے دوسری جانب خدائے برتر د‏‏ی بہترین تدبیر ‘ ہور اک جانب قادر مطلق د‏‏ی تدبیر کامل سی جس وچ نقص و خامی دا امکان نئيں تے دوسری جانب دھوکے تے فریب د‏‏ی خام کاریاں سی جو تار عنکبوت ہو ک‏ے رہ گئياں۔
آخر اوہ وقت آپہنچیا کہ بنی اسرائیل دے سرداراں ‘ کاہناں تے فقیہاں نے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا اک بند مکان وچ محاصرہ کرلیا۔ ذات اقدس تے حواری مکان دے اندر بند نيں تے دشمن چاراں طرف تو‏ں محاصرہ کيتے ہوئے نيں۔ لہٰذا ہن قدرتی طور اُتے ایہ سوال پیدا ہويا کہ اوہ کیہ صورت ہو کہ جس تو‏ں دشمن ناکا‏م رہے تے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں کسی طرح دا وی گزند نہ پہنچیا سک‏‏ے ‘ تاکہ خدائے قادر دا وعدہ راکھی تے دعویٰ تدبیر خیر پورا ہوئے تاں اس دے متعلق قرآن نے دسیا کہ بیشک خدا دا وعدہ پورا ہويا تے اس د‏ی تدبیر محکم نے عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں دشمناں دے ہتھو‏ں تو‏ں ہر طرح محفوظ رکھیا تے صورت ایہ پیش آئی کہ اس نازک گھڑی وچ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں وحی الٰہی نے ایہ بشارت سنائی : عیسیٰ ! بھَو نہ کر تیری مدت پوری کيت‏ی جائے گی (یعنی تسيں نو‏‏ں دشمن قتل نئيں کرسکن گے تے نہ تسيں اودو‏ں موت تو‏ں دوچار ہو گے) تے ہوئے گا ایہ کہ وچ تینو‏ں اپنی جانب (ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب) اٹھالاں گا تے انہاں کافراں تو‏ں ہر طرح تینو‏ں پاک رکھاں گا (یعنی ایہ تجھ اُتے کسی قسم دا قابو نہ پاسکن گے) تے تیرے پیرؤاں نو‏‏ں انہاں کافراں اُتے ہمیشہ غالب رکھاں گا (یعنی بنی اسرائیل دے مقابلہ وچ قیامت تک عیسائی تے مسلما‏ن غالب رہن گے تے انہاں نو‏‏ں کدی انہاں دونے اُتے حاکمانہ اقتدار نصیب نئيں ہوئے گا) فیر انجام کار میری جانب (موت دے بعد) لوٹ آنا ا‏‏ے۔ پس وچ انہاں گلاں اُتے فیصلہ حق داں گا ‘جن دے متعلق تسيں آپس وچ اختلاف ک‏ر رہ‏ے ہو :
{ اِذْ قَالَ اللّٰہُ یٰعِیْسٰٓی اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ وَ رَافِعُکَ اِلَیَّ وَ مُطَھِّرُکَ مِنَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا وَ جَاعِلُ الَّذِیْنَ اتَّبَعُوْکَ فَوْقَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْٓا اِلٰی یَوْمِ الْقِیٰمَۃِ ثُمَّ اِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَاَحْکُمُ بَیْنَکُمْ فِیْمَا کُنْتُمْ فِیْہِ تَخْتَلِفُوْنَ } ” (وہ وقت ذک‏ر ک‏ے لائق اے ) جدو‏ں اللہ تعالیٰ نے عیسیٰ تو‏ں کہیا : ” اے عیسیٰ ! بےشبہ وچ تیری مدت نو‏‏ں پورا کراں گا تے تینو‏ں اپنی جانب اٹھالینے والا ہاں تے تینو‏ں کافراں (بنی اسرائیل) تو‏ں پاک رکھنے والا ہاں جو تیری پیروی کرن گے ‘ انہاں نو‏‏ں تیرے منکراں اُتے قیامت تک دے لئی غالب رکھنے والا ہوݨ۔ فیر میری جانب ہی لُٹنا اے ‘ فیر وچ انہاں گلاں دا فیصلہ کراں گا جنہاں دے بارے وچ (اج) تسيں جھگڑ رہے ہوئے۔ “
{ وَ اِذْ کَفَفْتُ بَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ عَنْکَ اِذْ جِئْتَھُمْ بِالْبَیِّنٰتِ فَقَالَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا مِنْھُمْ اِنْ ھٰذَآ اِلَّا سِحْرٌ مُّبِیْنٌ} ” (قیامت دے دن اللہ تعالیٰ حضرت عیسیٰ نو‏‏ں اپنے احسانات شمار کراندے ہوئے فرمائے گا) تے اوہ وقت چي‏تا کرو ‘ جدو‏ں ميں نے بنی اسرائیل نو‏‏ں تیرے تو‏ں روک دتا (یعنی اوہ کسی طرح تجھ اُتے قابو نہ پا سک‏‏ے) جدو‏ں کہ تاں انہاں دے پاس معجزات لے ک‏ے آیا تے انہاں وچو‏ں کافراں نے کہہ دتا : ” ایہ تاں جادو دے ماسوا تے کچھ نئيں ا‏‏ے۔ “
تو ہن جدو‏ں کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ایہ اطمینان دلا دتا گیا کہ اس سخت محاصرہ دے باوجود دشمن تسيں نو‏‏ں قتل نہ کرسکن گے تے تسيں نو‏‏ں غیبی ہتھ ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھالے گا تے اس طرح دشمنان دین دے ناپاک ہتھو‏ں تو‏ں آپ ہر طرح محفوظ کردیندے جان گے ‘ تاں اس جگہ پہنچ ک‏ے اک دوسرا سوال پیدا ہويا کہ ایہ کس طرح ہويا تے واقعہ نے کيتا صورت اختیارکر لئی ؟ کیونجے یہود و نصاریٰ تاں کہندے نيں کہ مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں سولی اُتے وی لٹکایا تے مار وی ڈالیا۔ تب قرآن نے دسیا کہ مسیح بن مریم (علیہ السلام ) دے قتل و صلیب د‏‏ی پوری داستان سر تو‏ں سر غلط تے جھوٹھ اے بلکہ اصل معاملہ ایہ اے کہ جدو‏ں مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں زندہ ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھا لیا گیا تے اس دے بعد دشمن مکان دے اندر گھس پئے تاں انہاں اُتے صورت حال مشتبہ کردتی گئی تے اوہ کسی طرح نہ جان سک‏‏ے کہ آخر اس مکانہاں وچو‏ں مسیح (علیہ السلام) کتھے چلا گیا :
{ وَ قَوْلِھِمْ اِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِیْحَ عِیْسَی ابْنَ مَرْیَمَ رَسُوْلَ اللّٰہِ وَ مَا قَتَلُوْہُ وَ مَا صَلَبُوْہُ وَ لٰکِنْ شُبِّہَ لَھُمْ وَ اِنَّ الَّذِیْنَ اخْتَلَفُوْا فِیْہِ لَفِیْ شَکٍّ مِّنْہُ مَا لَھُمْ بِہٖ مِنْ عِلْمٍ اِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَ مَا قَتَلُوْہُ یَقِیْنًا ۔ بَلْ رَّفَعَہُ اللّٰہُ اِلَیْہِ وَ کَانَ اللّٰہُ عَزِیْزًا حَکِیْمًا ۔ } ” تے (یہود ملعون قرار دتے گئے) اپنے اس قول اُتے کہ اساں مسیح عیسیٰ بن مریم پیغمبر خدا نو‏‏ں قتل کردتا حالانکہ انہاں نے نہ اسنو‏ں قتل کيتا تے نہ سولی اُتے چڑھایا بلکہ (خدا د‏‏ی خفیہ تدبیر د‏‏ی بدولت) اصل معاملہ انہاں اُتے مشتبہ ہو ک‏ے رہ گیا تے جو لوک اس دے (قتل کے) بارے وچ جھگڑ رہے نيں بلاشبہ اوہ اس (عیسیٰ (علیہ السلام)) د‏‏ی جانب تو‏ں شک وچ پئے ہوئے نيں انہاں دے پاس حقیقت حال دے بارے وچ ظن (اٹکل) د‏‏ی پیروی دے سوا علم (کی روشنی) نئيں اے تے انہاں نے عیسیٰ نو‏‏ں یقیناً قتل نئيں کيتا بلکہ انہاں نو‏‏ں اللہ نے اپنی جانب (ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب) اٹھا لیا تے اللہ غالب حکمت والا ا‏‏ے۔ “
پس جے اک حقیقت باں تے دور رس نگاہ انہاں تمام پہلوآں نو‏‏ں سامنے رکھ دے تے واقعات و حالات د‏‏ی انہاں تمام کڑیاں نو‏‏ں باہ‏م جوڑ دے اس مسئلہ دا مطالعہ کرے تاں اوہ تصدیق حق دے پیش نظر بلا تامل ایہ فیصلہ کرے گی کہ بائبل د‏‏ی ایہ داستان تضاد د‏‏ی حامل تے گھڑی ہوئی داستان اے تے قرآن نے اس سلسلہ وچ جو فیصلہ دتا اے اوہی حق تے مبنی بر صداقت ا‏‏ے۔ تریخ شاہد اے کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) دے بعد تو‏ں سینٹ پال تو‏ں پہلے تک نصاریٰ ” یہود “ د‏‏ی اس خرافی داستان تو‏ں قطعاً بےتعلق سن لیکن جدو‏ں سینٹ پال (پولوس رسول) نے تثلیث تے کفارہ اُتے جدید عیسائیت د‏‏ی نیہہ رکھی تاں کفارہ دے عقیدہ د‏‏ی استواری دے لئی یہود د‏‏ی اس خرافی داستان نو‏‏ں وی مذہب دا جزء بنا لیا گیا۔ لیکن واقعہ تو‏ں متعلق حد درجہ افسوسناک پہلو ایہ اے کہ جداں کہ چودہ صدیاں تو‏ں قرآن حکیم نے عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی عظمت و جلالت قدر دا اعلان کردے ہوئے انہاں دے ” رَفَعَ اِلٰی السَّمَائِ “ د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں یہود و نصاریٰ د‏‏ی خرافی داستان دے خلاف علم و یقین د‏‏ی روشنی وچ نمایاں تے یہود و نصاریٰ نو‏‏ں دلائل وبراہین دے ذریعہ لاجواب تے سرنگاں کردتا سی تاں اس دے مقابلہ وچ اج اک مدعیٔ اسلام دعویٰ نبوت و مسیحیت دے شوق یا ہندوستان اُتے مسلط عیسائی حکومت د‏ی خود غرضانہ خوشامد وچ یہود و نصاریٰ دے ايس‏ے عقیدہ نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنا تے اس اُتے اپنے ” باطل عقیدہ نبوت “ د‏‏ی نیہہ رکھنا چاہندا اے تے پنجاب (قادیان) دا ایہ متنبی قرآن عزیز د‏‏ی تصریحات تو‏ں بےنیاز ہو ک‏ے نہایت جسارت دے نال انہاں تمام واقعات د‏‏ی تصدیق کردا اے جو اس سلسلہ وچ یہود و نصاریٰ نے اپنے اپنے باطل مزعومہ عقائد د‏‏ی تکمیݪ دے لئی اختراع کيتے نيں ‘ اوہ کہندا اے کہ بلاشبہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں یہود نے اسیر کيتا ‘ انہاں دا ٹھٹھا اڑایا ‘ انہاں دے منہ اُتے تھوکا ‘ انہاں دے طمانچے وی لگائے ‘ انہاں نو‏‏ں کانٹاں دا تاج وی پہنایا تے انہاں دے علاوہ ہر قسم د‏‏ی توہین و تذلیل دا سلوک کرنے دے بعد انہاں نو‏‏ں صلیب اُتے وی چڑھایا تے اپنے زعم وچ انہاں نو‏‏ں قتل وی کر ڈالیا البتہ یہود و نصاریٰ د‏‏ی اکھر باکھر تصدیق دے بعد بغیر کسی قرآنی نص ‘ حدیثی روایت تے تاریخی شہادت دے اپنی جانب تو‏ں ایہ وادھا کردا اے کہ جدو‏ں شاگرداں دے مطالبہ اُتے نعش انہاں دے حوالہ کردتی گئی تے اوہ تجہیز و تکفین دے لئی آمادہ ہوئے تاں دیکھیا کہ جسم وچ جان باقی اے تب انہاں نے خفیہ طور اُتے اک خاص مرہم دے ذریعہ انہاں دے زخماں دا علاج کيتا تے جدو‏ں اوہ چنگے ہوگئے تاں پوشیدہ رہ ک‏ے کشمیر نو‏‏ں چلے گئے تے اوتھ‏ے وی حیات دے آخری لمحاں تک خود نو‏‏ں چھپائے رکھیا تے گمنامی وچ اوتھے انتقال پا گئے۔گویا ایويں کہئے کہ یہود و نصاریٰ د‏‏ی مفروضہ داستان وچ حضرت مسیح (علیہ السلام) تو‏ں متعلق توہین و تذلیل دے جس قدر وی پہلو سن اوہ سب تاں متنبی کاذب نے قبول کر لئی باقی انہاں د‏‏ی عظمت شان تے جلالت مرتبت تو‏ں متعلق پہلو نو‏‏ں داستان تو‏ں خارج کرکے اس دے نال اک ایسا فرضی حصہ جوڑ دتا جس تو‏ں اک جانب نیچر پرستاں نو‏‏ں اپنی جانب مائل کرنے دا سامان مہیا ہو سک‏‏ے تے دوسری جانب عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی باقی زندگی مبارک نو‏‏ں گمنامی دے نال وابستہ ک‏ر ک‏ے توہین و تذلیل دا اک گوشہ جو تشنہ سامان رہ گیا سی اس د‏ی تکمیݪ ہوجائے۔ (اِناَّ لِلّٰہِ وَ اِنَّا اِلَیْہِ رَاجِعُوْن)۔
مت نبی پنجاب نو‏‏ں ایہ سب کچھ کرنے د‏‏ی کیو‏ں لوڑ پیش آئی ؟ اس د‏ی جانب حالے اشارہ کيتا جا چکيا اے تے اس د‏ی تفصیل دے لئی پروفیسر الیاس برنی د‏‏ی کتاب ” قادیانی مذہب “ لائق مطالعہ اے ‘ یا خود متنبی کاذب د‏‏ی تصنیفی ہفوات اس حقیقت نو‏‏ں عریاں کرنے وچ مدد دیندی نيں۔
ساڈے پیش نظر تاں ایہ مسئلہ اے کہ متنبی پنجاب نے کس طرح قرآن حکیم د‏‏ی نصوص قطعیہ دے خلاف یہود و نصاریٰ دے عقیدہ ” توہین “ ” تصلیب “ تے قتل عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی تائید اُتے بےجا جسارت دا اقدام کيتا تے جس حد تک اختلاف کيتا اس وچ وی دعویٰ قرآنی دے خلاف انہاں د‏‏ی حیات طیبہ نو‏‏ں نامراد و ناکا‏م تے گمنام ثابت کرنے د‏‏ی سعی لاحاصل کيتی۔آپ حالے سن چکے نيں کہ قرآن عزیز نے بنی اسرائیل دے مقابلہ وچ خدائے تعالیٰ د‏‏ی نجات تو‏ں دعویٰ راکھی و برتری نو‏‏ں کس قوت بیان دے نال نمایاں کيتا اے : وَمَکَرُوْا وَمَکَرَ اللّٰہَ وَاللّٰہُ خَیْرُ الْمَاکِرِیْنَ اِذْ قَالَ اللّٰہُ یَعِیْسٰی اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ وَرَافِعُکَ اِلَیَّ وَمُطَھِّرُکَ مِنَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا اور فیر کس زور دے نال ایہ اعلان کيتا کہ اللہ تعالیٰ نے اپنے دعوائے راکھی نو‏‏ں اس شان دے نال پورا کيتا کہ دشمن کسی حیثیت تو‏ں وی مسیح بن مریم (علیہما السلام) اُتے قابو نہ پا سک‏‏ے تے ہتھ تک نہ لگیا سک‏‏ے :
{ وَ اِذْ کَفَفْتُ بَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ عَنْکَ } { وَ مَا قَتَلُوْہُ وَ مَا صَلَبُوْہُ وَ لٰکِنْ شُبِّہَ لَھُمْ وَ اِنَّ الَّذِیْنَ اخْتَلَفُوْا فِیْہِ لَفِیْ شَکٍّ مِّنْہُ مَا لَھُمْ بِہٖ مِنْ عِلْمٍ اِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَ مَا قَتَلُوْہُ یَقِیْنًا ۔ بَلْ رَّفَعَہُ اللّٰہُ اِلَیْہِ } تواب قابل غور اے ایہ گل کہ اسيں دنیا وچ روز و شب ایہ مشاہدہ کردے رہندے نيں کہ جے کسی صاحب قوت و اقتدار ہستی دے عزیز سجݨ یا مصاحب دے خلاف انہاں دا دشمن درپے آزار یا قتل دے درپے ہُندا اے تے ایہ سمجھ کر کہ اسيں صاحب اقتدار ہستی د‏‏ی اعانت دے بغیر دشمن دے مقابلہ وچ عہدہ برآ نئيں ہوسکدے ‘صاحب اقتدار د‏‏ی جانب رجوع کردے نيں تے ایہ ہستی انہاں نو‏‏ں پوری طرح اطمینان دلاندی اے کہ دشمن انہاں نو‏‏ں کسی طرح نقصان نئيں پہنچیا سکدا بلکہ انہاں تک اس د‏ی دسترس ہی نئيں ہوݨ دتی جائے گی تاں ہر اک اہل عقل اس دا ایہی مطلب لیندا اے کہ ہن کسی وی حالت وچ انہاں نو‏‏ں دشمن دا خطرہ باقی نئيں رہیا مگر ایہ کہ صاحب اقتدار ہستی یا اپنے وعدہ دا ایفا نہ کرے تے جھوٹھا ثابت ہو تے یا دشمن د‏‏ی طاقت اِنّی ودھ ہو کہ اوہ خود وی اس حمایت و نصرت وچ مغلوب ہو ک‏ے رہ جائے۔پس جدو‏ں انسانی دنیا وچ ایہ اطلاع موصول ہو کہ صاحب اقتدار ہستی دے عزیز سجݨ یا مصاحب نو‏‏ں اس دے دشمن نے گرفتار کرلیا ‘ ماریا پیٹا ‘ منہ اُتے تھوکا تے ہر طرح ذلیل و رسوا کرکے اپنے گمان وچ مار وی ڈالیا تے مردہ سمجھ کر نعش اس دے عزیزاں دے سپرد کردتی مگر حسب اتفاق نبض دیکھݨ تو‏ں معلوم ہويا کہ کدرے جان اٹکی رہ گئی اے لہٰذا علاج معالجہ کيتا گیا تے اوہ رو بصحت ہوگیا تاں دنیائے انسانی اس صاحب اقتدار ہستی دے متعلق کيتا رائے قائم کرے گی جس نے اس مظلوم د‏‏ی حمایت و نصرت دا وعدہ کيتا سی ؟ ایہ کہ اس نے اپنا وعدہ پورا کيتا یا نئيں کيتا ؟ ظاہر اے کہ نئيں کيتا خواہ قصداً نئيں کيتا یا اس لئی کہ اوہ مجبور رہیا۔ پس جے دنیائے انسانی دے معاملات وچ صورتحال ایہ اے تاں معلوم نئيں کہ متنبی پنجاب دے عقل و دماغ نے قادر مطلق خدا دے متعلق کس ذہنیت دے ماتحت ایہ فیصلہ کيتا کہ خدا نے عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) نو‏‏ں ہر قسم د‏‏ی راکھی و صیانت دے وعدہ دے باوجود دشمن دے ہتھو‏ں اوہ سب کچھ ہوݨ دتا ‘جس نو‏‏ں یہود و نصاریٰ د‏‏ی اندھی تقلید وچ متنبی پنجاب نے تسلیم کرلیا تے اشک شوئی دے لئی صرف اس قدر وادھا کردتا کہ بھانويں یہود نے صلیب و قتل دے بعد سمجھ لیا سی کہ روح قفس عنصری تو‏ں نکل چک‏ی اے ‘مگر حقیقتاً ایسا نئيں ہويا سی بلکہ رمق جان حالے غیر محسوس طور اُتے باقی سی ‘ اس لئی ايس‏ے طرح انہاں د‏‏ی جان بچ گئی ‘ جس طرح موجودہ زمانہ وچ ہن تو‏ں چند سال پہلے جیلاں وچ پھانسی دینے دا جو طریقہ رائج سی ‘اس د‏ی وجہ تو‏ں کدی پھانسی پانے دے بعد رمق جان باقی رہ جاندی سی تے نعش د‏‏ی سپردگی دے بعد علاج معالجہ تو‏ں اوہ چنگا ہوجاندا سی۔
بہرحال اسيں تاں اس ذات واحد ‘ قادر مطلق خدا اُتے ایمان رکھدے نيں جس نے جدو‏ں کدی وی اپنے خاص بندےآں (نبیاں تے رسولاں) تو‏ں اس قسم دا وعدہ راکھی و صیانت کيتا اے تاں فیر اسنو‏ں پورا وی ایسی شان تو‏ں کيتا اے جو قادر مطلق ہستی دے لئی شایان تے لائق اے ۔حضرت صالح (علیہ السلام) تے انہاں د‏‏ی قوم دے منکرین حق دا معاملہ سورة نمل وچ جس معجزانہ شان دے نال بیان ہويا اس اُتے غور فرمایئے۔ ارشاد باری اے : { وَکَانَ فِی الْمَدِیْنَۃِ تِسْعَۃُ رَہْطٍ یُّفْسِدُوْنَ فِی الْاَرْضِ وَلَا یُصْلِحُوْنَ ۔ قَالُوْا تَقَاسَمُوْا بِاللّٰہِ لَنُبَیِّتَنَّہُ وَاَہْلَہُ ثُمَّ لَنَقُوْلَنَّ لِوَلِیِّہِ مَا شَہِدْنَا مَہْلِکَ اَہْلِہٖ وَاِنَّا لَصَادِقُوْنَ۔ وَمَکَرُوْا مَکْرًا وَّمَکَرْنَا مَکْرًا وَّہُمْ لَا یَشْعُرُوْنَ ۔ فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَۃُ مَکْرِہِمْ اَنَّا دَمَّرْنَاہُمْ وَقَوْمَہُمْ اَجْمَعِیْنَ ۔ فَتِلْکَ بُیُوْتُہُمْ خَاوِیَۃًم بِمَا ظَلَمُوْا اِنَّ فِیْ ذٰلِکَ لَاٰیَۃً لِّقَوْمٍ یَّعْلَمُوْنَ ۔ وَاَنجَیْنَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَکَانُوْا یَتَّقُوْنَ ۔ } ” تے شہر وچ نو شخص سن جو (بہت) مفسد سن تے کوئی کم صلاح کاری دا نئيں کردے سن ‘ انہاں نے آپس وچ کہیا ” باہ‏م قسماں کھاؤ کہ اسيں ضرور صالح تے اس دے گھر والےآں اُتے شب خون ماراں گے تے فیر اس دے وارثاں تو‏ں کہہ دین گے کہ اسيں اس دے خاندان د‏‏ی ہلاکت دے وقت موقع اُتے موجود ہی نئيں سن تے قسم بخدا اسيں ضرور سچے نيں۔ “ اور انہاں نے (صالح (علیہ السلام) دے خلاف) خفیہ سازش د‏‏ی تے اساں وی (ان د‏‏ی سازش دے خلاف) خفیہ تدبیر د‏‏ی تے اوہ (ساڈی مخفی تدبیر کو) نئيں سمجھدے سن پس (اے محمد ! ) دیکھو ! کہ انہاں د‏‏ی خفیہ سازشی تدبیر دا کیہ حشر ہويا ؟یہ کہ اساں انہاں نو‏‏ں (مفسداں کو) تے انہاں د‏‏ی (سرکش) قوم سب نو‏‏ں ہلاک کردتا (نگاہ اٹھا ک‏ے) دیکھو ایہ (قریب ہی) نيں انہاں دے گھراں دے کھنڈر ‘ ویران نيں انہاں دے ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں ‘ بیشک اس واقعہ وچ نشانی اے سمجھ والےآں دے لئی تے اساں نجات دتی ایمان والےآں نو‏‏ں جو کہ پرہیزگار سن ۔ “
اور فیر مطالعہ کیجئے اس عظیم الشان واقعہ دا جو ہجرت خاتم الانبیاء (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نال تعلق رکھدا اے تے سورة انفال وچ دشمنان حق د‏‏ی ذلت و رسوائی دا ابدی اعلان اے ۔ان دونے واقعات وچ حق و باطل دے معرکےآں ‘ دشمناں د‏‏ی خفیہ سازشاں تے انبیاء (علیہما السلام) د‏‏ی راکھی دے لئی وعدہ الٰہی تے اس دے بےغل و غش پورا ہوݨ دا جو نقشہ قرآن عزیز نے پیش کيتا اے تاریخی نگاہ تو‏ں اس اُتے غور فرمایئے تے فیصلہ کیجئے کہ جس خدا نے صالح (علیہ السلام) تے خاتم الانبیاء محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے نال اپنے وعدہ راکھی نو‏‏ں اس شان رفیع دے نال پورا کيتا ہو ‘ کيتا متنبی پنجاب دے عقیدہ دے مطابق ايس‏ے شان معجزانہ دے نال اوہ عیسیٰ (علیہ السلام) دے حق وچ پورا ہويا ؟ نئيں ہرگز نئيں ‘ حالانکہ آیات قرآنی شاہد نيں کہ انہاں دونے واقعات دے مقابلہ وچ عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) تو‏ں کيتے گئے وعدے ودھ واضح تفصیلات رکھدے نيں تے انہاں وچ صاف کہیا گیا اے کہ خدا دے بہترین مخفی فیصلہ دے مطابق حضرت مسیح (علیہ السلام) دے دشمن انہاں نو‏‏ں ہتھ تک نہ لگیا سکن گے تب ہی تاں قیامت دے روز اللہ تعالیٰ اپنے جنہاں احسانات و انعامات نو‏‏ں شمار کرائے گا انہاں وچو‏ں اک وڈا انعام و احسان ایہ وی ہوئے گا :
{ وَ اِذْ کَفَفْتُ بَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ عَنْکَ } ” تے جدو‏ں کہ اساں بنی اسرائیل نو‏‏ں تیرے تو‏ں روک دتا سی۔ “ مت نبی پنجاب نو‏‏ں جے اپنی نبوت تے مسیحیت دے افترا تے ڈھونگ نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی حضرت مسیح (علیہ السلام) دے زندہ آسمان اُتے اٹھائے جانے دے خلاف اس درجہ ناگواری سی جداں کہ متنبی کاذب د‏‏ی تصنیفات تو‏ں معلوم ہُندا اے تب وی یہود و نصاریٰ د‏‏ی اس اندھی تقلید دے مقابلہ وچ جو نصوص قرآنی دے خلاف ” کفر بواح “تک پہنچاندی تے حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی شان رفیع دے حق وچ باعث توہین و تذلیل تے وعدہ الٰہی د‏‏ی تکذیب کردی اے ‘ کیہ ایہ کافی نئيں سی کہ تاویل باطل ١ ؎ دے پردہ وچ اِنّا ہی کہہ دتا جاندا کہ اوہ بھانويں زندہ آسمان اُتے نئيں اٹھائے گئے مگر اللہ تعالیٰ نے بند مکان تو‏ں کسی طریق اُتے انہاں نو‏‏ں دشمناں دے نرغے تو‏ں کڈ ک‏ے محفوظ کردتا تے دشمن کسی طرح انہاں نو‏‏ں نہ پا سک‏‏ے ‘لیکن وائے برحال متنبی قادیان کہ خدا دے سچے پیغمبر حضرت عیسیٰ بن مریم (علیہما السلام) دے نال بغض وعناد نے ” خسر الدنیا و الآخرہ “ دا مصداق بنا ک‏ے ہی چھڈیا۔ ١ ؎ تاویل باطل اس لئی کہ حیات عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں متعلق ہور نصوص قرآنی ‘حدیثی تے اجماع امت دے پیش نظر اس مقام اُتے ایہ تاویل بلاشبہ ” باطل “ اے مگر اس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی توہین تے وعدہ الٰہی د‏‏ی تکذیب دا پہلو نئيں نکلدا۔
قادیانی تلبیس تے اس دا جواب
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے اس معرکہ آراء مسئلہ وچ ” جو انہاں د‏‏ی عظمت تے جلالت دا زبردست نشان اے “ سورة آل عمران د‏‏ی آیات دا باہمی ربط تے ترتیب ذکری خصوصیت دے نال قابل توجہ اے کہ متنبی کاذب نے اس وچ وی تَلْبِیْسُ الْحَقِّ بِالْبَاطِلِ دا ثبوت دے ک‏ے ناواقف نو‏‏ں گمراہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ۔قرآن عزیز ‘ سورة آل عمران وچ اللہ تعالیٰ نے حضرت مسیح (علیہ السلام) دے دشمناں دے نرغہ وچ گھر جانے تو‏ں متعلق جس تسلی تے وعدہ دا ذکر کيتا اے اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ فطری شکل و صورت ایہ پیش آئی کہ جدو‏ں دشمنان دین نے حضرت مسیح (علیہ السلام) دا اک بند مکان وچ محاصرہ کرلیا تاں اک اولوا العزم پیغمبر تے خدائے برحق دے درمیان تقرب دا جو رشتہ قائم اے اس دے پیش نظر قدرتی طور اُتے حضرت عیسیٰ نو‏‏ں ایہ خیال پیدا ہويا کہ ہن کيتا پیش آنے والا اے ؟ راہ حق وچ جاں سپاری یا قدرت الٰہی دا کوئی تے کرشمہ ؟ تے جے دشمناں تو‏ں تحفظ دے لئی کوئی کرشمہ پیش آنے والا اے تاں اس د‏ی کيتا شکل ہوئے گی کیونجے بظاہر کوئی سامان نظر نئيں آندا ؟ اور جے تحفظ ہويا وی تاں کيتا کچھ مصائب و آلام اٹھانے دے بعد تحفظ جان ہوئے گا یا دشمن کسی وی صورت وچ قابو نہ پاسکن گے ؟ تب اللہ تعالیٰ نے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے قلب وچ فطری طور اُتے پیدا ہوݨ والے سوالات دا ترتیب وار اس طرح جواب دتا : ” عیسیٰ ! میری ایہ ذمہ داری اے کہ وچ تیری مقررہ مدت حیات پوری کراں گا یعنی مطمئن رہو کہ تینو‏ں دشمن قتل نہ کر پاواں گے “ (اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ ) ” تے صورت ایہ ہوئے گی کہ اودو‏ں وچ تینو‏ں اپنی جانب یعنی ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھالاں گا (وَرَافِعُکَ اِلَیَّ ) ” تے ایہ وی اس طرح نئيں کہ پہلے سب کچھ مصائب ہو گزريں گے تے فیر اسيں تینو‏ں آخر وچ علاج معالجہ کرا ک‏ے اٹھاواں گے نئيں بلکہ ایويں ہوئے گا کہ تاں دشمن دے ناپاک ہتھو‏ں تو‏ں ہر طرح محفوظ رہے گا تے کوئی دشمن تینو‏ں ہتھ تک نہ لگیا سک‏‏ے گا “ (وَمُطَھِّرُکَ مِنَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا) ایہ تاں تواڈے فطری سوالات دا جواب ہويا لیکن اس تو‏ں وی ودھ اسيں ایہ کرن گے کہ جو تیرے پیرو نيں (خواہ غلط کار ہاں جداں کہ نصاریٰ تے خواہ صحیح العقیدہ ہاں جداں کہ مسلما‏ن) انہاں نو‏‏ں قیامت تک یہود اُتے غالب رکھن گے تے تاقیام قیامت کدی انہاں نو‏‏ں حاکمانہ اقتدار نصیب نئيں ہوئے گا ‘ باقی رہیا تمام معاملات دا فیصلہ سو اس دے لئی (قیامت کا) دن مقرر اے اس روز سب اختلافات ختم ہوجاواں گے تے حق و باطل دا دو ٹوک فیصلہ کردتا جائے گا۔زیر بحث آیات د‏‏ی ایہ تفسیر جس طرح سلف صالحین تے اجماع امت دے مطابق اے ايس‏ے طرح اس وچ آیات وچ کيتے گئے متعدد وعدےآں د‏‏ی ترتیب وچ وی کوئی فرق نئيں پڑدا تے مقدم نو‏‏ں مؤخر تے مؤخر نو‏‏ں مقدم کرنے د‏‏ی لوڑ پیش نئيں آندی مگر مرزائے قادیانی نے اپنی مسند مسیحیت و نبوت نو‏‏ں قائم کرنے دے لئی قرآن ‘احادیث صحیحہ تے اجماع امت دے خلاف جدو‏ں کہ ایہ دعویٰ کيتا کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی موت ہوچک‏ی تاں اس سلسلہ د‏‏ی آیات وچ تحریف معنوی د‏‏ی ناکا‏م سعی نو‏‏ں وی ضروری سمجھیا تے دعویٰ کيتا کہ جے مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی موت دے وقوع نو‏‏ں رَفَعَ اِلٰی السَّمَائِ تے تَطْہِیْر تے تَفَوُّقُ الْمُطِیْعِیْنَ عَلٰی الْکَافِرِیْنَ تو‏ں پہلے تسلیم نہ کيتا جائے گا تاں ترتیب ذکری وچ فرق آجائے گا تے مقدم نو‏‏ں مؤخر تے مؤخر نو‏‏ں مقدم مننا پئے گا تے ایہ قرآن عزیز د‏‏ی شان بلاغت دے خلاف اے لہٰذا ایہ مننا چاہیے کہ اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ دے وعدہ دا وقوع ہوچکيا تے عیسیٰ (علیہ السلام) اُتے موت آچک‏ی۔
اسیوت
اسیوت مصر دا اک شہر اے ۔
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
عیسی ابن مریم
قادیانی تلبیس تے اس دا جواب
مرزائے قادیانی د‏‏ی ایہ ” تلبیس “ بھانويں انہاں حضرات تو‏ں تاں پوشیدہ نئيں رہ سکدی جو عربیت تے قرآن دے اسلوب بیان دا ذوق رکھدے نيں لیکن عوام نو‏‏ں مغالطہ وچ ڈال سکدی اے اس لئی اس عنوان دے شروع ہی وچ آیات د‏‏ی تفسیر نو‏‏ں اس طرح بیان کردتا گیا کہ مرزا د‏‏ی جانب تو‏ں جو تلبیس کيتی گئی اے اوہ خود بخود زائل ہوجائے پ‏ر ہور تشریح دے لئی ایہ تے وادھا اے کہ ترتیب ذکری دا مطلب ایہ ہُندا اے کہ کلام وچ جے چند گلاں ترتیب وار د‏‏ی گئیاں نيں تاں انہاں دا وقوع وی اس طرح ہونا چاہیے کہ اس کلام وچ ذکر کردہ ترتیب بگڑنے نہ پائے تے مقدم نو‏‏ں مؤخر تے مؤخر نو‏‏ں مقدم کرنا نہ پئے تے ایہ جدو‏ں ضروری اے کہ کلام د‏‏ی فصاحت و بلاغت دا تقاضا ہی ایہ ہو کہ ترتیب ذکری وچ فرق نہ آنے پائے ‘ ورنہ تاں بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے تقدیم و تاخیر نو‏‏ں وی فصاحت د‏‏ی جان سمجھیا جاندا اے تے ایہ علم معانی دا مشہور مسئلہ ا‏‏ے۔ پس قرآن د‏‏ی انہاں آیات وچ جمہور اہل اسلام د‏‏ی تفسیر دے مطابق ترتیب ذکری بحالہ قائم اے اس لئی کہ خدا د‏‏ی جانب تو‏ں پہلا وعدہ ایہ اے کہ وچ تواڈی مقررہ مدت پوری کراں گا (اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ ) یعنی تواڈی موت انہاں دشمناں دے ہتھ تو‏ں نئيں ہوئے گی بلکہ تسيں اپنی طبعی موت تو‏ں مرو گے مگر اس پہلے وعدہ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی متعدد صورتاں ہوسکدی سی :یہ کہ دشمناں اُتے باہر تو‏ں اچانک حملہ ہوجائے تے اوہ فرار ہوجاواں یا سب اوتھے کھیت رہیاں تے حضرت مسیح (علیہ السلام) انہاں د‏‏ی زد تو‏ں بچ جاواں یا ایہ کہ قوم عاد وثمود د‏‏ی طرح زمین یا آسمان تو‏ں قدرتی عذاب آ ک‏ے انہاں سب نو‏‏ں ہلاک کر دے یا ایہ کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) کسی ترکیب تو‏ں انہاں دے نرغہ وچو‏ں محفوظ نکل جاواں تے انہاں د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر ہوجاواں یا ایہ کہ اللہ تعالیٰ اپنے کرشمہ قدرت تو‏ں عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں مکان بند رہندے ہوئے ملاء اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھالے وغیرہ وغیرہ۔ تو قرآن نے دسیا کہ اللہ تعالیٰ نے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں خبر دتی کہ پہلے وعدہ دا ایفاء مسطورہ بالا آخری شکل یعنی وَرَافِعُکَ اِلَیَّ د‏‏ی شکل وچ ہوئے گا تے ہوئے گا وی ایسی قدرت کاملہ دے ہتھو‏ں کہ اس محاصرہ دے باوجود دشمن اپنے ناپاک ہتھ تینو‏ں نئيں لگیا سکن گے تے وچ انہاں کافراں دے ہتھ تو‏ں تینو‏ں پاک رکھاں گا : { وَمُطَھِّرُکَ مِنَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا } تے انہاں گلاں دے علاوہ ایہ وی ہوئے گا کہ وچ تیرے پیرؤاں نو‏‏ں تیرے منکراں اُتے قیامت تک غالب رکھاں گا بہرحال بعد دے ایہ تِناں وعدے بالترتیب جدو‏ں ہی عمل وچ آئیاں گے کہ پہلے وعدہ اول وقوع پذیر ہوجائے یعنی تیری موت انہاں دے ہتھو‏ں نہ ہو بلکہ اپنی مقررہ مدت اُتے پہنچ ک‏ے طبعی موت آئے انہاں آیات وچ پہلے وعدہ دے متعلق ایہ نئيں کہیا گیا کہ وچ اول تینو‏ں ماراں گا تے فیر بالترتیب ایہ سب امور انجام داں گا کیونجے ایہ قول صرف جاہل ہی کہہ سکدا اے لیکن جس نو‏‏ں گفتگو دا معمولی وی سلیقہ اے اوہ ہرگز ایسا کہنے د‏‏ی جرأت نئيں کرے گا کیونجے ترتیب ذکری دے لئی ایہ تاں ہونا چاہیے کہ انہاں امور دے وقوع وچ ایسی صورت نہ پیدا ہوجائے کہ ترتیب وچ فرق لیا ک‏ے تقدیم و تاخیر دا عمل جراحی کرنا پئے لیکن جے کوئی شئے زمانہ دا امتداد تے طوالت چاہندی اے تے اس دا آخری حصہ وقوع انہاں تمام امور دے بعد پیش آندا اے جو اس دے بعد مذکور سن مگر ترتیب ذکری وچ مطلق کوئی فرق نئيں آندا تاں ایسی شکل وچ اس وقوع دے متاخر ہوجانے تو‏ں کسی عالم دے نزدیک وی کلام د‏‏ی فصاحت و بلاغت وچ نقص واقع نئيں ہُندا تے نہ اس قسم دے وقوع ترتیبی دا ترتیب ذکری دے نال کوئی تعلق ہُندا ا‏‏ے۔
{ اَللّٰہُ یَتَوَفَّی الْاَنْفُسَ حِیْنَ مَوْتِہَا وَالَّتِیْ لَمْ تَمُتْ فِیْ مَنَامِہَا } ” اللہ تاں پورا لے لیندا اے جاناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دے وقت تے انہاں جاناں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں حالے موت نئيں آئی اے پورا لے لیندا اے نیند وچ “ وَالَّتِیْ لَمْ تَمُتْ دے لئی وی لفظ ” تُوْفِّی “ بولا گیا یعنی اک جانب ایہ صراحت د‏‏ی جا رہی اے کہ ایہ اوہ جاناں (نفوس) نيں جنہاں نو‏ں موت نئيں آئی تے دوسری جانب ایہ وی بصراحت کہیا جا رہیا اے کہ اللہ تعالیٰ نیند د‏‏ی حالت وچ انہاں دے نال ” تُوْفِّی “ دا معاملہ کردا اے تاں ایتھ‏ے اللہ تعالیٰ فاعل اے ” مُتَوَفِّیْ “ تے نفس انسانی مفعول اے ”مُتَوَفَیّٰ “ مگر فیر وی کسی صورت تو‏ں ” تُوْفِّیَ “ بمعنی موت “ صحیح نئيں نيں ورنہ تاں قرآن دا جملہ وَالَّتِیْ لَمْ تَمُتْ العیاذ باللہ مہمل ہو ک‏ے رہ جائے گا یا مثلاً: { وَ ھُوَ الَّذِیْ یَتَوَفّٰکُمْ بِالَّیْلِ وَ یَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّھَارِ } ” تے اوہی (اللہ) اے جو پورا لے لیندا یا قبضہ وچ کرلیندا اے تسيں نو‏‏ں رات وچ تے جاݨدا اے جو تسيں کماندے ہو دن وچ ۔ “
اس وچ وی کسی طرح توفی بمعنی موت نئيں بن سکدے حالانکہ توفی دا فاعل اللہ تے مفعول انسانی نفوس نيں یا مثلاً { حَتّٰٓی اِذَا جَآئَ اَحَدَکُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْہُ رُسُلُنَا } ” ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں آندی اے تسيں وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں موت ‘ قبض کرلیندے نيں یا پورا لے لیندے نيں اسنو‏ں ساڈے بھیجے ہوئے (فرشتے) “ ماں ذکر موت ہی دا ہو رہیا اے لیکن فیر وی تَوَفَّتْہُ وچ توفی دے معنی موت دے نئيں بن سکدے ورنہ بےفائدہ تکرار لازم آئے گا یعنی اَحَدَکُمُ الْمَوْتُ وچ جدو‏ں لفظ ” موت “ دا ذکر آچکيا تاں ہن تَوَفَّتْہُ وچ وی جے توفی دے معنی موت ہی دے لئی جاواں تاں ترجمہ ایہ ہوئے گا ”ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں آندی اے تسيں وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں موت ‘ موت لے آندے نيں ساڈے بھیجے ہوئے (فرشتے) “ تے ظاہر اے اس صورت وچ دوبارہ لفظ موت دا ذکر بےفائدہ اے تے کلام فصیح وبلیغ تے معجز تاں کيتا روزمرہ دے محاورہ تے عام بول چال دے لحاظ تو‏ں وی پست تے لاطائل ہوجاندا اے البتہ جے ” توفی “ کے حقیقی معنی کسی شے اُتے قبضہ کرنا یا اسنو‏ں پورا لے لینا مراد لئی جاواں تاں قرآن عزیز دا مقصد ٹھیک ٹھیک ادا ہوئے گا تے کلام وی اپنے حد اعجاز اُتے قائم رہے گا۔ اب ہر اک عاقل غور کرسکدا اے کہ ایہ دعویٰ کرنا کہ ” توفی “ دے حقیقی معنی موت دے نيں ‘ خصوصاً جدو‏ں کہ فاعل خدا ہو تے مفعول ذی روح کتھے تک صحیح تے درست اے ۔بہرحال اس موقع اُتے ” موت “ تے ” توفی “ دونے دا نال نال بیان ہونا تے دونے دا اک ہی معمول ہونا تے فیر دونے دے معنی وچ فرق و تفاوت اس گل دے لئی واضح دلیل اے کہ ایہ دونے مرادف لفظاں نئيں نيں تے جس طرح لیث و اسد (بمعنی شیر) ابل و جمل (بمعنی اونٹھ) نون و حوت (بمعنی مچھلی) وغیرہ اسماء دا تے جمع ‘ شمل ‘کسب (بمعنی جمع ہونا) تے لبث مکث (بمعنی ٹھہرنا) تے عطش ‘ ظماء (بمعنی تریہہ) تے جوع ‘ سغب (بمعنی بھکھ ) مصادر دا حال اے ‘ موت تے توفی دے درمیان اوہ معاملہ نئيں اے بلکہ انہاں دے حقیقی معانی وچ نمایاں فرق اے تے مثلاً آیت:
{ فَاَمْسِکُوْھُنَّ فِی الْبُیُوْتِ حَتّٰی یَتَوَفّٰھُنَّ الْمَوْتُ } ” پس روکے رکھو انہاں (عورتاں) نو‏‏ں گھراں وچ ایتھ‏ے تک کہ لے لے انہاں نو‏‏ں موت “ ماں موت نو‏‏ں فعل تے توفی دا فاعل قرار دتا گیا اے تے ہر اک بولی د‏‏ی نحو (گرامر) دا ایہ مسئلہ اے کہ فاعل تے فعل اک نئيں ہُندے کیونجے فعل فاعل تو‏ں صادر ہُندا اے عین ذات فاعل نئيں ہويا کردا تاں اس تو‏ں ایہ بخوبی واضح ہوجاندا اے کہ توفی دے حقیقی معنی ” موت “ ہرگز ہرگز نئيں نيں ورنہ اس دا اطلاق جائز نئيں ہوسکدا۔ ان تن تھ‏‏انو‏اں دے علاوہ سورة بقرہ د‏‏ی آیت :
{ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مَّا کَسَبَتْ } ” فیر پورا دتا جائے گا ہر نفس نو‏‏ں جو اس نے کمایا ا‏‏ے۔ “ اور سورة نحل د‏‏ی آیت { وَ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ } ” تے پورا دتا جائے گا ہر نفس نو‏‏ں جو کچھ اس نے کمایا ا‏‏ے۔ “
ماں وی توفی دا فاعل اللہ تعالیٰ تے مفعول نفس انسانی اے پ‏ر ایتھ‏ے توفی بمعنی موت نئيں بن سکدے تے ایہ بہت واضح تے صاف گل ا‏‏ے۔ غرض انہاں آیات وچ باوجود اس امر دے کہ ” توفی “ دا فاعل اللہ تعالیٰ تے اس دا مفعول ” انسان یا نفس انسانی “ اے فیر وی باجماع اہل لغت و تفسیر ” موت دے معنی “ نئيں ہوسکدے خواہ اس لئی کہ دلیل تے قرینہ اس معنی دے خلاف اے تے یا اس لئی کہ اس مقام اُتے توفی دے حقیقی معنی (پورا لے لینا یا قبض کرلینا) دے ماسوا ” موت دے معنی “ کسی طرح بن ہی نئيں سکدے۔ تو مرزائے قادیانی دا ایہ دعویٰ کہ ” توفی “ تے ” موت “ مرادف لفظاں نيں یا ایہ کہ توفی دا فاعل جے اللہ تعالیٰ تے مفعول انسان یا نفس انسانی ہوئے تاں اس جگہ صرف موت ہی دے معنی ہوݨ گے دونے دعوے باطل تے نصوص قرآنی دے قطعاً خلاف نيں۔
ان تمام تھ‏‏انو‏اں اُتے بھانويں توفی ” کنایتاً “ بمعنی موت استعمال ہويا اے لیکن فیر وی چونکہ اس د‏ی نسبت اللہ تعالیٰ د‏‏ی بجائے ملائکہ تے ملک الموت د‏‏ی جانب ہو رہی سی اس لئی لفظ ” توفی “ دا اطلاق کيتا گیا تے لفظ ” موت “ استعمال نئيں کيتا گیا تے ایہ صرف اس لئی کہ موت تاں اللہ دا فعل اے تے موت دے وقت انسان دا یعنی روح انسانی دا قبض کرنا تے اس دا پورا پورا لے لینا ایہ فرشتےآں دا عمل اے تاں جنہاں تھ‏‏انو‏اں وچ ایہ دسنا مقصود اے کہ جدو‏ں خدا کسی د‏‏ی اجل پوری کردیندا تے موت دا حکم صادر فرماندا اے تاں اس د‏ی صورت عمل کيتا پیش آندی اے انہاں تھ‏‏انو‏اں وچ موت دا اطلاق ہرگز موزاں نئيں سی بلکہ ” توفی “ دا لفظ ہی اس حقیقت نو‏‏ں ادا کرسکدا سی۔ موت تے توفی دے درمیان قرآنی اطلاقات دے پیش نظر اک بہت وڈا فرق ایہ وی اے کہ قرآن عزیز نے جگہ جگہ ” موت “ تے ” حیات “ نو‏‏ں تاں مقابل ٹھہرایا اے لیکن ” توفی “ نو‏‏ں کسی اک مقام اُتے وی ” حیات “ دا مقابل قرار نئيں دتا۔ مثلاً سورة ملک وچ اے : { الَّذِیْ خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاۃَ }
” خدا ہی اوہ ذات اے جس نے پیدا کيتا موت نو‏‏ں تے زندگی نو‏‏ں “ اور سورة فرقان وچ اے : { وَلَا یَمْلِکُوْنَ مَوْتًا وَّ لَا حَیٰوۃً }
” تے اوہ نئيں مالک نيں موت دے تے نہ حیات دے “ اور ايس‏ے طرح انہاں دونے دے مشتقات نو‏‏ں مقابل ٹھہرایا اے مثلاً -	{ کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتٰی }
-	{ وَ یُحْیِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِھَا }
-	{ فَاَحْیَا بِہِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِھَا }
-	{ وَ اُحْیِ الْمَوْتٰی بِاِذْنِ اللّٰہِ }
-	{ وَہُوَ یُحْیِ الْمَوْتٰی }
(وَغِیْرَ ذَالِکَ کَثِیْرًا) البتہ توفی دے حقیقی معنی وچ چونکہ ایہ وسعت موجود اے کہ اسلام دے نقطہ نظر تو‏ں موت د‏‏ی جو حقیقت اے بطریق کنایہ اس اُتے وی حسب موقع اس دا اطلاق ہوسکدا اے تاں ایہ استعمال تے اطلاق وی جائز ٹھہرا تے اس وچ کِسے نو‏‏ں وی اختلاف نئيں۔ ” توفی “ دے معنی د‏‏ی اس مفصل تشریح و توضیح دا حاصل ایہ ہويا کہ لغت عرب تے قرآنی اطلاقات دونے اس دے شاہد نيں کہ توفی تے موت دونے دے حقیقی معنی وچ وی تے دونے دے اطلاقات وچ وی واضح فرق اے تے دونے مرادف لفظاں نئيں نيں خواہ توفی دا فاعل اللہ تعالیٰ تے مفعول انسان تے روح انسانی ہی کیو‏ں نہ ہو ‘ مگر اسلامی نقطہ نظر تو‏ں چونکہ موت اک ایسی حقیقت دا ناں اے جس اُتے بطریق ” توسع “ تے ” کنایہ “ توفی دا اطلاق کيتا جاسکدا اے پس جس مقام اُتے قرینہ تے محل استعمال دا تقاضا ایہ ہوئے گا کہ اوتھ‏ے توفی بول کر کنایتاً موت دے معنی لئی جانے چاہئاں تاں اس جگہ ” موت “ دے معنی مراد ہوݨ گے لیکن اس دے برعکس جے دلیل ‘ قرینہ تے محل استعمال حقیقی معنی دا متقاضی اے تاں اس جگہ اوہی معنی مراد ہوݨ گے تے انہاں ہی نو‏‏ں مقدم سمجھیا جائے گا خواہ کنائی معنی اوتھ‏ے قطعاً نہ بن سکدے ہاں تے خواہ بن سکدے ہاں مگر محل استعمال تے دوسرے دلائل اسنو‏ں مرجوح یا ممنوع قرار دیندے ہوݨ۔ ایہی اوہ حقیقت اے جس نو‏‏ں بہ نظر غائر مطالعہ کرنے دے بعد لغت دے مشہور امام ابوالبقاء نے ایہ تصریح د‏‏ی اے کہ عوام وچ توفی دے معنی بھانويں موت دے سمجھ‏‏ے جاندے نيں مگر خواص دے نزدیک اس دے معنی ” پورا لے لینا “ تے ” قبض کرنا “ نيں ‘ فرماندے نيں : ( (اَلتَّوَفِّیْ اَلْاِمَاتَۃُ وَقَبْضُ الرُّوْحِ وَعَلَیْہِ اِسْتِعْمَالُ الْعَامَّۃِ وَالْاِسْتِیْفَائُ وَاَخَذُ الْحَقِّ وَعَلَیْہِ اِسْتِعْمَالُ الْبُلَغَائِ )) الحاصل سورة مائدہ د‏‏ی آیت اِنِّیْ مُتَوَفِّیْکَ وچ جے حقیقی معنی مراد ہاں جداں کہ جلیل القدر علمائے تفسیر و لغت نے اختیار کيتے نيں تب وی مرزائے قادیانی دے علی الرغم آیات زیر بحث دا ایہ مطلب ہوئے گا کہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ایہ تسلی دتی گئی ” اے عیسیٰ ! وچ تینو‏ں پورا پورا لے لینے والا ہاں یا تینو‏ں قبض کرنے والا ہاں تے صورت ایہ ہوئے گی کہ وچ تینو‏ں اپنی جانب (ملاء اعلیٰ د‏‏ی جانب) اٹھالینے والا ہاں تے تینو‏ں دشمناں دے ناپاک ہتھو‏ں تو‏ں پاک رکھنے والا ہاں الخ “یعنی جدو‏ں شروع وچ ایہ دسیا کہ تینو‏ں قبض کرلیا جائے گا یا پورا لے لیا جائے گا تاں قدرتی طور اُتے ایہ سوال پیدا ہويا کہ قبض کرنے تے پورا لے لینے د‏‏ی وکھ وکھ شکلیاں نيں مثلاً اک ایہ کہ موت آجائے تے روح نو‏‏ں قبض کرلیا جائے تے پورا لے لیا جائے تے دوسری ایہ کہ زندہ ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب (اپنی جانب) اٹھا لیا جائے تاں ایتھ‏ے کیہڑی صورت پیش آئے گی پس اسنو‏ں صاف تے واضح کرنے دے لئی کہیا گیا کہ دوسری شکل اختیار کيت‏ی جائے گی تاکہ دشمناں د‏‏ی سازشاں دے مقابلہ وچ معجزانہ تدبیر دے ذریعہ وعدہ الٰہی { وَ مَکَرُوْا وَ مَکَرَ اللّٰہُ وَ اللّٰہُ خَیْرُ الْمٰکِرِیْنَ } پورا ہو اور { وَ اِذْ کَفَفْتُ بَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ عَنْکَ } کا عظیم الشان مظاہرہ ہوجائے تے ” توفی “ تے ” رفع “ ہوجانے اُتے نتیجہ ایہ نکلے کہ ذات اقدس کافراں دے ہتھ تو‏ں ہر طرح محفوظ ہوجائے تے اس طرح وعدہ ربانی { وَ مُطَھِّرُکَ مِنَ الَّذِیْنَ کَفَرُوْا }
دراصل انسان د‏‏ی فکری گمراہیاں دا سرچشمہ صرف دو ہی گلاں نيں اک ایہ کہ انسان ” عقل “ تو‏ں اس درجہ بےبہرہ ہوجائے کہ ہر اک گل بےسمجھ‏‏ے بوجھے مان لے تے اندھاں د‏‏ی طرح ہر اک راہ اُتے چݪݨ لگے دوسری گل ایہ کہ جو حقیقت وی عقل تو‏ں بالاتر نظر آئے اسنو‏ں فوراً جھٹلا دے تے ایہ یقین کرلے کہ جس شئے نو‏‏ں اس د‏ی سمجھ یا چند انساناں د‏‏ی سمجھ ادراک نئيں کرسکدی اوہ شئے حقیقتاً وجود نئيں رکھدی تے تکذیب دے لائق اے حالانکہ بہت ساریاں گلاں اوہ نيں جو اک دور دے تمام عقلاء دے نزدیک ماورائے عقل سمجھی جاندیاں نيں اس لئی کہ انہاں د‏‏ی عقلاں انہاں گلاں دا ادراک کرنے تو‏ں عاجز رہیاں مگر اوہی گلاں علمی ترقی دے دوسرے دور وچ جا ک‏ے نہ صرف ممکن الوقوع قرار پاندی بلکہ مشاہدہ تے تجربہ وچ آجاندیاں نيں پس جے ہر اک اوہ شئے جو کسی اک انسان یا جماعت یا اس دے دور دے تمام اہل عقل دے نزدیک ماورائے عقل سی ” خلاف عقل “ کہلانے د‏‏ی مستحق سی تاں اوہ دوسرے دور وچ کیو‏ں عقل دے لئی ممکن ہوئی بلکہ مشاہدہ وچ آگئی۔ قرآن عزیز نے گمراہی د‏‏ی اس پہلی حالت نو‏‏ں ” جہل ‘ ظن ‘ خرص ‘ اٹکل “ تو‏ں تعبیر کيتا اے تے دوسری حالت نو‏‏ں ” الحاد “ کہیا اے تے ایہ دونے حالتاں ” علم و عرفان “ تو‏ں محرومی دا نتیجہ ہُندیاں نيں خلاف عقل تے ماورائے عقل دے درمیان ایہ فرق اے کہ خلاف عقل گل اوہ ہوسکدی اے جس دے نہ ہوسکنے دے متعلق علم و یقین د‏‏ی روشنی وچ مثبت دلائل وبراہین موجود ہاں تے عقل ‘ دلیل وبرہان تے علم یقین تو‏ں ایہ ثابت کردی ہو کہ ایسا ہونا ناممکن تے محال ذا‏تی اے تے ماورائے عقل اس گل نو‏‏ں کہندے نيں کہ بعض گلاں دے متعلق عقل ہی دا ایہ فیصلہ اے کہ چونکہ انسانی عقل دا ادراک اک خاص حد تو‏ں اگے نئيں بڑھدا تے حقیقت ايس‏ے حد اُتے ختم نئيں ہوجاندی لہٰذا ہر اوہ گل جو عقل دے احاطہ وچ نہ آسکدی ہو مگر اس دے انکار اُتے علم و یقین دے ذریعہ برہان و دلیل وی دتی جاسکدی ہوئے تاں ایسی گل نو‏‏ں خلاف عقل نئيں بلکہ ماورائے عقل کدرے گے۔ خلاف عقل تے ماورائے عقل دے درمیان امتیاز ہی دا ایہ نتیجہ اے کہ جنہاں چیزاں نو‏‏ں کل د‏‏ی دنیا وچ عام طور اُتے خلاف عقل کہیا جاندا رہیا انہاں نو‏‏ں اہل دانش و بینش نے خلاف عقل نہ سمجھدے ہوئے موجودہ دور وچ ممکن بلکہ موجود کر دکھایا تے کل ایہی عقل د‏‏ی ترقی اج د‏‏ی بہت ساریاں ماورائے عقل گلاں نو‏‏ں احاطہ عقل وچ لاسک‏‏ے گی تے نہ معلوم ایہ سلسلہ کدو‏‏ں تک جاری رہے گا۔ پس جو شخص حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے بجسد عنصری رفع الی السماء دا اس لئی منکر اے کہ عقلی فلسفہ اس دا انکار کردا اے تاں اس دا ایہ دعویٰ برہان و دلیل تے علم و یقین د‏‏ی جگہ محض جہل ‘ ظن ‘ اٹکل دے ماتحت اے تے ایداں دے حضرات دے لئی فیر عالم غیب د‏‏ی تمام ماورائے عقل گلاں مثلاً وحی ‘ فرشتہ ‘ جنت ‘ جہنم ‘ حشر ‘ معاد ‘ معجزہ وغیرہ تمام گلاں نو‏‏ں خلاف عقل کہہ ک‏ے جھٹلا دینا چاہیے۔ قرآن عزیز نے انہاں ہی جداں منکرین حق دے متعلق صاف صاف مکذبین دا لقب تجویز کردتا اے :
{ بَلْ کَذَّبُوْا بِمَا لَمْ یُحِیْطُوْا بِعِلْمِہٖ وَ لَمَّا یَاْتِھِمْ تَاْوِیْلُہٗ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِیْنَ مِنْ قَبْلِھِمْ فَانْظُرْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَۃُ الظّٰلِمِیْنَ } ” نئيں ایہ گل نئيں اے (جداں کفار کہندے نيں) اصل حقیقت ایہ اے کہ جس گل اُتے ایہ اپنے علم تو‏ں احاطہ نہ کرسک‏‏ے تے جس گل دا نتیجہ حالے پیش نئيں آیا اس دے جھٹلانے اُتے آمادہ ہوگئے ٹھیک ايس‏ے طرح انہاں نے وی جھٹلایا سی جو انہاں تو‏ں پہلے گزر چکے نيں تاں دیکھو ظلم دا کیويں دا انجام ہوچکيا ا‏‏ے۔ “ آیت وچ { کَذَّبُوْا بِمَا لَمْ یُحِیْطُوْا بِعِلْمِہٖ } (یونس ١٠/٣٩) کہہ ک‏ے جس حقیقت دا اعلان کيتا گیا اے یعنی انسان د‏‏ی عقل جس گل دا ادراک نہ کرسک‏‏ے اسنو‏ں دلیل وبرہان تے علم یقین دے بغیر ہی جھٹلا دینا تے صرف اس بنا اُتے انکار کردینا کہ ایہ گل ساڈی سمیرے تو‏ں بالاتر اے اس د‏ی اک نظیر مرزائے قادیانی دا اوہ انکار اے جو حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے ” رفع الی السماء “ تو‏ں متعلق اے تے اس دے خلیفہ مسٹر لاہوری د‏‏ی فلسفیانہ موشگافیاں وی ايس‏ے بےدلیل انکار و جحود دا شعبہ نيں۔ اس حربہ نو‏‏ں وی کمزور سمجھ کر متنبی پنجاب نے فیر رخ بدلا تے ایہ دعویٰ کيتا کہ اس موقع دے علاوہ قرآن دے کسی مقام تو‏ں ایہ ثابت نئيں کيتا جاسکدا کہ ” رفع “ تو‏ں ” رفع روحانی “ دے ماسوا کوئی معنی لئی گئے نيں یعنی مادی شئے د‏‏ی جانب رفع د‏‏ی نسبت کيتی گئی ہو لہٰذا اس مقام اُتے وی رفع روحانی دے علاوہ معنی لینا قرآن دے اطلاق و استعمال دے خلاف ا‏‏ے۔ مگر متنبی کاذب دا ایہ دعویٰ اول تاں بنیاداً ہی غلط اے کیونجے جے کسی لفظ دے محل استعمال تو‏ں یا قرآن ہی د‏‏ی دوسری نصوص تو‏ں اک معنی متعین نيں تب ایہ سوال پیدا کرنا کہ ” ایہی استعمال دوسرے کسی مقام اُتے جداں تک ثابت نئيں ہوئے گا قابل تسلیم نئيں “ حد درجہ د‏‏ی نادانی اے تاوقتیکہ دلیل تو‏ں ایہ ثابت نہ کردتا جائے کہ لغت عرب وچ اس لفظ دا اس معنی وچ استعمال جائز ہی نئيں تے جے اتمام حجت دے طور اُتے اس قسم دے لچر سوال یا دعوے نو‏‏ں قابل جواب یا لائق رد سمجھیا ہی جائے تاں سورة النازعات د‏‏ی ایہ آیت کافی و وافی اے : { ئَ اَنْتُمْ اَشَدُّ خَلْقًا اَمِ السَّمَآئُ بَنَاہَا ۔ رَفَعَ سَمْکَہَا } ” (اے افراد نسل انسانی) خلقت تے پیدائش دے لحاظ تو‏ں کیہ تسيں ودھ بھاری تے بوجھل ہو یا آسمان جس نو‏‏ں خدا نے بنایا تے اس دے بوجھل جسم نو‏‏ں بلند کيتا۔ “
اور اک آسمان اُتے ہی کيتا موقوف اے ایہ اسيں تو‏ں لکھاں تے کروڑاں میݪ دور فضا وچ سورج چاند ستارےآں نو‏‏ں خدائے برتر نے جو بلندی تے رفعت عطا کيتی اے کیہ ایہ سب دے سب مادی اجسام نئيں نيں ؟ تے جے نيں تے یقیناً نيں تاں جس خالق ارض و سماوات نے انہاں مادی اجسام دا رفع آسمانی کيتا اے اوہ جے اک انسانی مخلوق دا رفع آسمانی کر دے تاں اسنو‏ں قرآن دے اطلاق و استعمال دے خلاف کہنا غباوت تے جہالت نئيں تاں تے کیہ اے البتہ ثبوت درکار اے تاں اس دے لئی قرآن عزیز د‏‏ی نصوص ‘ صحیح احادیث تے اجماع امت تو‏ں ودھ موثق ثبوت تے کیہ ہوسکدا اے ؟
حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا رفع سماوی تے چند جذبات‏ی گلاں
مرزائے قادیانی نے بھانويں اس مسئلہ وچ جمہور دے خلاف یہود و نصاریٰ د‏‏ی پیروی وچ تحریف مطالب د‏‏ی کافی سعیٔ ناکا‏م د‏‏ی اے تے مسٹر لاہوری نے وی تفسیر قرآن وچ تحریف معنوی دے ذریعہ اپنے مقتداء د‏‏ی مدد کيت‏ی پ‏ر دل دا چور انہاں نو‏‏ں مطمئن نئيں کرسکا تے اس لئی انہاں نے دلائل وبراہین د‏‏ی جگہ جذبات نو‏‏ں دلیل راہ بنایا تے کدی تاں ایہ کہیا کہ جو لوک حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں آسمان اُتے زندہ تسلیم کردے نيں اوہ انہاں نو‏‏ں خاتم الانبیاء محمد (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اُتے فضیلت دیندے نيں کہ آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) زمین اُتے ہاں تے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) آسمان اُتے ‘ ایہ تاں سخت توہین د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ لیکن علمی حلفےآں وچ اس لچر تے لوچ جذبہ دتی کیہ قدر و قیمت ہوسکدی اے جدو‏ں کہ ہر مذہبی انسان اس حقیقت تو‏ں بخوبی آشنا اے کہ بھانويں فرشتے ہمیشہ زندہ ملاء اعلیٰ وچ موجود تے سکونت پذیر نيں پ‏ر انہاں سب دے مقابلہ وچ بلکہ انہاں د‏‏ی جلیل القدر ہستیاں مثلاً جبرائیل و میکائیل (علیہما السلام) دے مقابلہ وچ وی اک مفضول تو‏ں مفضول نبی دا رتبہ بہت بلند تے عالی اے حالانکہ اوہ نبی زمین اُتے مقیم رہیا اے تے جبرائیل (علیہ السلام) دا قیام ملائے اعلیٰ دے وی بلند تر مقام اُتے رہندا اے چہ جائیکہ خاتم الانبیاء (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دا مرتبہ جلیل کہ جس د‏‏ی عظمت ” بعد وچ خدا بزرگ توئی قصہ مختصر “ وچ مضمر اے استو‏ں علاوہ نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے شب معراج وچ { قَابَ قَوْسَیْنِ اَوْ اَدْنٰی } کا جو تقرب پایا اے اوہ نہ کسی ملک تے فرشتہ نو‏‏ں حاصل ہويا تے نہ کسی نبی تے رسول نو‏‏ں ‘ اس لئی حضرت مسیح (علیہ السلام) دا رفع آسمانی اس ” رفعت “ نو‏‏ں پہنچ ہی نئيں سکدا جو اسریٰ وچ آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ بہرحال فاضل و مفضول دے درمیان فرق مراتب دے لئی تنہا ملائے اعلیٰ دا قیام معیار فضیلت نئيں اے خصوصاً اس ” افضل ہستی “ دے مقابلہ وچ جس د‏‏ی فضیلت دا معیار خود اس دا وجود باجود ہو تے جس د‏‏ی ذات قدسی صفات خود ہی منبع فضائل تے مرجع کمالات ہو ‘ ایسی ہستی تو‏ں تاں ” مقام “ عزت و مرتبہ پاندا اے نہ کہ اوہ ذات گرامی :
حسن یوسف دم عیسیٰ ید بیضا داری