cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فضل حسین گجراتی
حالات زندگی تے خدمات
پیر فضل گجرا‏تی یکم جنوری، 1896ء نو‏‏ں گجرات، برٹش پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا اصل ناں پیر فضل حسین شاہ سی ۔ 1917ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کرن توں بعد اوہناں نے اسلامیہ کالج لہور وچ داخلا لیا پَر اوہ تعلیم ادھوری چھڈ ک‏‏ے واپس گجرات آ گئے تے میونسپل کمیٹی گجرات وچ ملازم ہو گئے۔ اوہناں نے شاعری د‏‏ی ابتداء اردو توں کيتی تے مرزا شاہ حسین دہلوی دے شاگرد ہوئے۔ فیر ساواں احمد علی د‏‏ی مقبولیت دیکھدے ہوئے پنجابی د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے چو مصرعے لکھݨ شروع کيتے۔ فیر غزل لکھنی شروع کيتا تے پنجابی غزل نو‏‏ں اردو دے ہ‏م پلا لا کھڑا کيتا۔ پنجابی غزل توں علاوا پنجابی نعت وچ وی اوہناں دا مقام معتبر ا‏‏ے۔ اوہناں د‏‏یاں غزلاں تے نظماں دے دو مجموعے ڈونگھے پینڈے  تے ٹکوراں دے ناں تو‏ں شائع ہوئے نیں۔ جد کہ نعت تے منقبت دا مجموعا اوہناں د‏‏ی وفات توں بعد قطبی تارا دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آیا۔
حوالے
گٹھ:1896 دے جم گٹھ:1972 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
مونیشا ارشک
گٹھ:Articles with hCards
مونیشا ارشک اکّ بھارتی ٹیلیویژن اداکارہ اے جو ملیالم اتے تامل ٹیلیویژن صنعت وچ اپنے کماں لئی جانی جاندی اے۔ اس نے منجورکم کالم راہیں ٹیلیویژن وچ اپنی شروعات کیتی۔
شروعاتی جیون
مونیشا دا جم ۱۹ ستمبر ۱۹۹۰ نوں سلطان بتھیری، وائناڈ وکھے پیکے شاجی اتے اندرا دے گھر ہویا سی۔ اس نے اپنی سکولی سکھیا تھریپنتھرا سنسکرت ہائر سیکنڈری سکول، ایرناکلم وچ کیتی اتے مالابار کرسچیئن کالج، کالیکٹ اتے سینٹ ٹیریسا کالج، ایرناکلم توں بی۔ایڈّ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس دے دو بھرا مدھن شاہ اتے مانک شاہ ہن۔ ۲۰۱۸ وچ، اس نے ارشک ناتھ نال ویاہ کروایا۔
باہری لنک
گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۹۰ گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1990
جتوئی
جتوئی پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ دی تحصیل جتوئی وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل جتوئی دا راجگڑھ اے ۔
تائیوان وچ عصمت فروشی
تائیوان وچ عصمت فروشی نو‏‏ں 1991ء وچ اک قانون لیا ک‏ے غیر قانونی قرار دتا گیا۔2011ء وچ اک قانون متعارف کرایا گیا جس د‏‏ی رو تو‏ں تائیوان وچ ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں مخصوص کیتے جاواں کتھے طوائفاں اپنا کاروبار کر سکن۔ انہاں مخصوص جگہاں دے باہر انہاں نو‏‏ں اجازت نہ ہوئے مگر ہن تک ایسا کوئی مخصوص علاقہ بنایا نئيں جا سکیا ا‏‏ے۔
تریخ
تائیوان وچ جاپانی حکومت دے دوران وچ کچھ مخصوص علاقےآں وچ گیشا تے کوٹھے کھولنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 1950ء د‏‏ی دہائی تک کئی لڑکیو‏ں نو‏‏ں اہل خانہ نے مالی فائدہ دے لئی جسم فروشی دے لئی جانے اُتے مجبور کيتا تے انہاں نے بخوشی اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد جاپانیاں نے کئی عورتاں برائے خواتین برائے تسکین بھرتی کيتا۔ اسی دوران وچ کئی کوریائی خواتین تائیوان وچ جاپانیاں دے لئی طوائف بن دے آئیاں ۔
بعد وچ جنگ نیشنلسٹ حکومت (1945ء تو‏ں حال)
1945ء وچ جمہوری عوامی چین نے تائیوان دا تسلط قائم ک‏ر ليا تے چینی کومنتانگ حکومت نے زیادہ تر مضیفات تے طوائف اُتے پابندی لگیا دی۔اور عصمت فروشی نو‏‏ں جاپانیاں دا غیر اخلاقی کارنامہ دسیا۔ لیکن ايس‏ے دوران وچ وزارت دفاع نے دوسرے جزیرے اُتے 1949ء وچ آئے چینی فوجیاں د‏‏ی ضرورت دے مدنظر انہاں نو‏‏ں جنسی خدمات مہیا کیتیاں۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ صنعت کاری وچ خوب ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی تے نوجواناں د‏‏ی اک وڈی تعداد پنڈ تو‏ں شہر د‏‏ی طرف آئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی د‏‏ی دکاناں وچ بھیڑ لگنے لگی جتھے مرد خریداراں نو‏‏ں کافی پیش کرنے دے لئی کمسن لڑکیو‏ں تے مضیفات نو‏‏ں نوکری اُتے رکھیا گیا۔اسی زمانے وچ امریکا دے دو آرمی ویہہ قائم ہوئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ناچ ہال تے بار وغیرہ د‏‏ی کثرت ہوئے گئی۔ عصمت فروشی دے بڑھدے کاروبار نے حکومت دا دھیان اپنی طرف متوجہ کيتا تے عوام وچ تے بعض دفعہ نجی وچ جنسی لین دین اُتے پابندی لگنے لگی تے پولس د‏‏ی نظر بحی رہنے لگی۔ 1974ء وچ حکومت نے نويں کوٹھاں لا لئسنس دینا بند کر دتا۔ 1980ء وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں عصمت فروشی وچ جبرا داخل کرنے دا معاملہ جدو‏ں زیادہ ودھنے لگیا تاں اس دے خلاف تحریک شروع ہوئی تے پورے ملک وچ احتجاج ہونے لگے۔ عصمت فروشی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے د‏‏ی آخری کوشش تائیوان دے راجگڑھ تائی پی وچ 1997ء وچ مییر چین شوئی بیان دے دور وچ کيتی گئی۔ لیکن چین نو‏‏ں اگلے انتخابات وچ ہزیمت دا سامنا کرنا پيا تے انہاں دے خلف ما ینگ جیو نے اپریل 2001ء تک دے لئی فیصلہ نو‏‏ں ٹال دتا۔
حوالے
گٹھ:تائیوان وچ عصمت فروشی گٹھ:تائیوان وچ جرم گٹھ:تائیوان وچ جنسیت
کوٹ ادو
کوٹ ادو پنجاب دے ضلع کوٹ ادو دی تحصیل کوٹ ادو وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع کوٹ ادو تے تحصیل کوٹ ادو دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع کوٹ ادو گٹھ:پنجاب
متسیہ (جنپد)
متسیا اک قدیم ہندوستانی قبیلے تے ریاست دا ناں اے جو برصغیر پاک و ہند دے شمال مغرب وچ ویدک دور وچ موجود سی ۔
متسیا سلطنت کورو بادشاہی دے جنوب وچ تے دریائے یمنا دے مغرب وچ واقع سی ، جس نے اسنو‏ں پنچالا ریاست تو‏ں وکھ کر دتا ۔ سلطنت نے اس دے کچھ حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو ہن راجستھان اے ، بشمول پورے ضلع الور تے بھرت پور اُتے ۔ مغربی سرحد دریائے چمبل دے شمالی کنارے دے نال چلدی سی۔ متسیاس دا راجگڑھ ویرات نگر (جدید بائرات ) دا شہر سی، جس دا ناں اس دے بانی بادشاہ ویرات دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ۔ مہابھارت وچ متسیا دے راجگڑھ نو‏‏ں اپپلاویہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مہابھارت (V.72.16) وچ اک سہجا بادشاہ دا ذکر اے جس نے ریاستاں اُتے حکومت کيتی سی۔چیڈی تے متسیا۔ اس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ متسیا ریاست کدی چیڈی سلطنت دا حصہ سی ۔ پالی ادب وچ ، متسیاں دا تعلق شورسین قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔
VI صدی ق م دے آغاز وچ ۔  متسیا د‏‏ی بادشاہی سولہ مہاجن پداں وچو‏ں اک بن گئی ۔ اودو‏ں تک اس دا اثر و رسوخ کافی کم ہو چکيا سی۔
مہابھارت وچ ویرات نامی اک بادشاہ متسیا مہاجن پاد دا حکمران سی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس نے جے پور تو‏ں ۸۵ کلومیٹر دے فاصلے اُتے ویرات نگر یا ویرات پور (موجودہ بیراتھ) بنایا سی تے اس شہر نو‏‏ں متسیا ضلع دا راجگڑھ بنایا سی۔ مہابھارت د‏‏ی تفصیلات دے مطابق پانڈواں نے اپنی جلاوطنی دا آخری سال بادشاہ ویرات د‏‏ی خدمت وچ بھیس وچ گزاریا سی۔
بادشاہت اک طویل عرصے تک متسیہ مہاجن پد وچ قائم رہی تے اس دا نظام حکومت ویدک دور دے دوسرے بادشاہی جنپداں جداں ہی رہیا ہوئے گا۔ شالوا متسیاس دے پڑوس وچ آباد سی۔ شلوا جنپد موجودہ الور دے علاقے وچ پھیلا ہويا سی۔
متسیا مہاجن پاد نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی بہت ساریاں پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا۔ درحقیقت آریاواں دے عبوری دور وچ تمام وڈے آریائی جنپد اپنی اپنی حدود تے سیاسی طاقت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے وچ مصروف سن ۔ سالواس د‏ی طرح، چیڈی مہاجن پاڑا وی متسیاں دا پڑوسی سی تے دونے دے درمیان اکثر تنازعہ رہندا سی۔ اک بار چیڈی مہاجن پادا نے متسیا مہاجن پاڑا اُتے وڈے پیمانے اُتے حملہ کيتا۔ اس جدوجہد وچ متسیا نو‏‏ں بری طرح شکست ہوئی تے چیڈیاں نے متسیا مہاجن پاڑا نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ مہابھارت ہی تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سہج نامی بادشاہ نے مشترکہ طور اُتے چیڈی تے متسیا مہاجن پداں دونے اُتے حکومت کیت‏‏ی، لیکن سہج د‏‏ی تریخ دا تعین کرنا اک مشکل کم ا‏‏ے۔ ایہ ممکن اے کہ چیڈیاں د‏‏ی بالادستی ودھ دیر تک برقرار نہ رہ سک‏‏ے تے کچھ عرصے بعد متسیہ مہاجن پاد آزاد ہو گیا۔
چیڈیاں تو‏ں آزاد ہوݨ دے بعد، متسیا ضلع نو‏‏ں مگدھ د‏‏ی سلطنت لپسا دا شکار بننا پيا۔ ہندوستان دے ہور حصےآں دے جنہاں پداں د‏‏ی طرح، مگدھ دے شہنشاہاں نے وی متسیا مہاجن پاد نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل کيتا۔ مستند تاریخی مواد د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ مگدھ دے کس خاندان نے اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے جِتیا سی۔ بوہت‏ے علماء دا خیال اے کہ مگدھ دے نند شہنشاہاں دے زمانے وچ متسیا ضلع نو‏‏ں اپنی آزادی کھونی پئی۔ ماؤیاں نے یقینی طور اُتے متسیا ضلع اُتے طویل عرصے تک حکومت کيتی۔ متسیا دے راجگڑھ ویرات (بیرتھ) تو‏ں اشوک د‏‏ی باقیات تے بدھ مت د‏‏یاں یادگاراں اس دا ثبوت نيں۔ مختصراً، راجستھان دا متسیہ مہاجن پاڑا ۶ويں صدی ق م تے اس تو‏ں اگے قدیم ہندوستان دا اک بااثر مہاجن پاڑا سی۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
Bairath Civilization Biratnagar town (Bairath) ریاست راجستھان دے شمال مشرق وچ جے پور ضلع دے شاہ پورہ سب ڈویژن وچ اک تحصیل ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ آثار قدیمہ تے تریخ دے نقطہ نظر تو‏ں بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ اس علاقے دا تذکرہ 'متسیا جنپد' دے ناں تو‏ں کيتا جاندا سی۔ مچھلی ملک د‏‏ی شکل وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ ویدک دور تو‏ں لے ک‏ے اج تک اپنی خاص اہمیت دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ چاراں طرف تو‏ں پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی کھدائی وچ حاصل ہوݨ والے مواد تو‏ں اندازہ لگایا گیا اے کہ ایہ علاقہ وادی سندھ دے تریخ تو‏‏ں پہلے دے دور دا ا‏‏ے۔ بارتھ رہتل د‏‏ی کھدائی وچ ۳۶ سک‏‏ے ملے نيں۔ انہاں وچو‏ں اٹھ پنچ مارک چاندی دے سک‏‏ے نيں تے ۲۸ ہند یونانی تے یونانی حکمراناں دے سک‏‏ے نيں۔ اس رہتل وچ عمارت د‏‏ی تعمیر وچ مٹی تو‏ں بنی اینٹاں ودھ استعمال ہُندیاں سن۔ کھدائی تو‏ں حاصل ہوݨ والے کھنڈرات د‏‏ی باقیات ایتھ‏ے گوداماں تے چبوتراں دے وجود د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں۔ کھدائی وچ مٹی دے برتن وی ملے نيں، جنہاں اُتے سواستک تے تریال چک‏ر ک‏ے نشانات نيں۔ مٹی د‏‏ی پوجا دے برتن، تھال، برتن، دیگ، دیگ، ناچدے پرندے، برتن، برتن وغیرہ وی ملے نيں۔ بیرتھ رہتل وچ اِٹاں دا سائز وکھ وکھ ا‏‏ے۔ فرش اُتے بچھانے دے لئی استعمال ہوݨ والی ٹائلاں دا سائز وڈا ا‏‏ے۔ انہاں اِٹاں د‏‏ی ساخت موہنجوداڑو وچ پائی جانے والی اِٹاں تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ بیرتھ وچ بدھ خانقاہاں تے مندراں دے باقیات وی ملے نيں۔ بیرتھ نگر دے آس پاس ٹیلے نيں جنہاں وچو‏ں بیجک د‏‏ی پہاڑی، بھوملا د‏‏ی ڈنگری تے مہادیو جی د‏‏ی ڈنگری ودھ اہ‏م نيں۔
موری دور وچ بیرتھ بدھ مت دے پیروکاراں دا اک مشہور مرکز ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں - موریہ دور وچ بیرتھ دے علاقے نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل سی۔ اس وجہ تو‏ں ایہ اک طویل عرصے تو‏ں ماہرین آثار قدیمہ دے لئی دلچسپی دا باعث رہیا ا‏‏ے۔ ۱۸۳۷ عیسوی وچ کیپٹن برٹ نے بیجک ڈنگری وچ موریان براہمی لپی وچ کندہ اشوک دا نوشتہ دریافت کيتا۔ مقامی لوک اس مضمون نو‏‏ں بیجک کہندے نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس ڈنگری دا ناں 'بیجک ڈنگری' پے گیا۔ ۱۸۴۰ء وچ اس نوشتہ نو‏‏ں کٹ کر کولکتہ میوزیم وچ لے جایا گیا۔ ۱۸۷۱–۷۲ عیسوی وچ ، سیاہ سروے کيتا گیا سی، جس دے تحت کارلائل اس علاقے وچ آیا سی، اشوک دے اک ہور نوشتہ 'بھیم ڈنگری' وچ ۔ ۱۹۳۶ء وچ دیارام ساہنی نے 'بیجک ڈنگری' اُتے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی کيتی۔ بیرتھ ۱۹۹۰ء وچ ۔ اشوک ستون، بدھ مندر تے بدھسٹ وہار وغیرہ دے کھنڈرات ۵۰۰ عیسوی وچ بیرتھ شہر دے نیڑے انہاں پہاڑیاں (گنیش ڈنگری، گنیش ڈنگری) وچ پائے گئے۔
(۱) بدھسٹ اسٹوپا - بیجک ڈنگری د‏‏ی چوٹی اُتے دو پلیٹ فارم نيں۔ کھدائی دے دوران نچلے حصے اُتے بدھ اسٹوپا دے نوادرات ملے نيں۔ ایہ گول سٹوپا ستوناں د‏‏ی نیہہ اُتے کراس پتھر تو‏ں بنا سی۔ اس دے مشرقی جانب تے اسٹوپا دے آلا دُوآلا ۶ فٹ چوڑا دروازہ
اک بہت ہی چوڑا گول دائرہ طواف دا راستہ سی۔ کھدائی وچ ستون تے سائبان دے ٹوٹے ہوئے پتھر دے باقیات ملے نيں۔
(۲) بدھسٹ وہار - بیجک ڈنگری دے ۵-۷ میٹر اُچے پلیٹ فارم اُتے بدھ وہار دے کھنڈرات پائے گئے نيں۔ ایتھ‏ے بدھ مت دے پیروکار مراقبہ یا عبادت کيتا کردے سن ۔ ایتھ‏ے چھوٹے خلئی مراقبہ دے کمرے دے طور اُتے ظاہر ہُندے نيں۔ اس خانقاہ وچ ۶-۷ چھوٹے چھوٹے کمرے بنائے گئے نيں۔ وہار د‏‏ی دیواراں ۲۰ انچ موٹی نيں۔ کمرےآں وچ داخل ہوݨ دے لئی تنگ راستے نيں۔ گودام تے پلیٹ فارم اس وہار دے دوسرے حصے نيں۔
(۳) مندر - موریہ شہنشاہ دے بنائے ہوئے مندر دے باقیات وی بیرتھ وچ ملے نيں۔ اس مندر دا فرش اِٹاں تو‏ں بنا سی تے دروازے تے دروازے لکڑی دے بنے ہوئے سن ۔ لکڑی دے دروازےآں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی انہاں وچ لوہے د‏‏ی کیلاں تے قلابے استعمال کيتے جاندے سن ۔ مندر دے کچھ حصےآں د‏‏ی کھدائی تو‏ں عبادت د‏‏ی چیزاں، پلیٹاں، مٹی دے پرندےآں دے مجسمے، کنکر، بخور وغیرہ ملے نيں۔ مندر د‏‏ی نیہہ اک نچلا چبوترہ ا‏‏ے۔ مندر دے باہر د‏‏ی دیوار وی اِٹاں تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ مندر دے چاراں طرف ۷ فٹ چوڑی گیلری وی ا‏‏ے۔
(۴) اشوکا ستون - مضامین - شہنشاہ اشوک دے دو ستوناں دے مضامین وی ایتھ‏ے ملے نيں۔ کھدائی دے مقام دے جنوب وچ ، چنار پتھر دے پالش شدہ ٹکڑے بکھرے پئے نيں۔ بوہت سارے سادہ پتھر دے ٹکڑے وی ملے نيں۔ کچھ پتھر دے ٹکڑےآں اُتے شیر د‏‏ی شکل دے بلاکس نيں۔
(۵) بیرتھ د‏‏ی تباہی - بیرتھ د‏‏ی کھدائی تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ بیرتھ موریہ دور وچ بدھ مت دے پیروکاراں دا اک اہ‏م مرکز سی تے خود موریہ شہنشاہ اشوک نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں خاص لگاؤ ​​سی، لیکن بعد دے دور وچ ایہ مرکز تباہ ہو گیا۔ ایدھرو‏ں مݪݨ والے اشوک ستون دے ہزاراں ٹکڑے تے بدھ اسٹوپا وغیرہ د‏‏ی چھتری ایتھ‏ے کيتی گئی تباہی نو‏‏ں بے نقاب کردے نيں۔ دیارام ساہنی دے مطابق، ہن حکمران مہرکل نے بیرتھ نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ڈاکٹر گوپی ناتھ شرما نے ایہ وی لکھیا اے کہ بیرتھ وچ بدھ مت تے بدھ وہاراں د‏‏ی تباہی ہن لیڈر مہرکل دے حملےآں د‏‏ی وجہ نال ہوئی۔
ہن حکمران مہرکل نے چھیويں صدی عیسوی دے ابتدائی حصے وچ شمال مغربی ہندوستانی علاقے اُتے ۱۵ سال تک حکومت کيتی۔ مشہور چینی سیاح ہیوین سانگ دے مطابق، میہرکل نے شمال مغربی ہندوستان وچ ۱٬۶۰۰ سٹوپا تے بدھ خانقاہاں نو‏‏ں تباہ کيتا تے ۹ کروڑ بدھ مت پرستاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ اس لئی بیرتھ د‏‏ی تباہی دا ذمہ دار ہنا لیڈر مہرکل سی۔
(۶) چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہاں - غالباً تباہی دے اس دور وچ بدھ مذہب دے پیروکاراں نے انہاں پہاڑیاں د‏‏ی چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہاں وچ کٹلیپی (خفیہ لپی) دا استعمال کيتا سی۔ ایہ بوہت‏ے ۲۰۰ تو‏ں ودھ پتھراں د‏‏ی وکھ وکھ سطحاں اُتے سرخ رنگ تو‏ں نشان زد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مضامین چٹان د‏‏ی پناہ گاہاں د‏‏ی اندرونی دیواراں تے چھتاں اُتے نسبتاً ودھ محفوظ نيں۔ کچھ چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہاں وچ بدھ مت د‏‏ی علامتاں دا نشان وی نظر آندا ا‏‏ے۔ ,
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
یمن وچ خواتین
یمن وچ خواتین دا موقف ہور خلیجی ملکاں دیاں عورتاں د‏‏ی بہ نسبت پسماندہ رہیا تے د‏‏ی وجہ مرداں د‏‏ی زور آوری دا سماج رہیا اے تے ملکی قوانین تے نظم و نسق وچ انہاں د‏‏ی حصے داری بہت ہی کم رہی ا‏‏ے۔ ایہ اس دے باوجود اے کہ حکومت نے خواتین د‏‏ی ترقی د‏‏ی حکمت عملی (Women's Development Strategy) تے خواتین د‏‏ی خواتین صحت د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی حکمت عملی (Women Health Development Strategy) تیار کيتی اے تے انہاں اُتے عمل کرنے دے لئی اوہ کوشاں ا‏‏ے۔ خواتین د‏‏ی ترقی یمن وچ خانہ جنگی تے برسر مقابلہ گروپاں دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں وی وڈی حد تک متاثر ہوئی ا‏‏ے۔
یوم خواتین تقریبات اُتے پابندی
اس پابندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک وچ خواتین د‏‏ی حصے داری تے شراکت، ہور اوہ سارے اقدامات جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خواتین د‏‏ی ہور ترقی ہوئے سکدی اے، عوامی جائزے تے عام مذاکرات تو‏ں دور ہوئے چکے نيں۔ عالمی سطح خاص ایام دا منایا جانا کسی سماجی طبقے یا ادارے د‏‏ی طرف لوکاں د‏‏ی توجہ مبذول کرنا تے اس اُتے مذاکرےآں تے گفتگو دا انعقاد کرنا ہُندا اے، جنہاں تو‏ں کئی بار مستقب‏‏ل دے لئی لائحۂ عمل تیار ہُندا ا‏‏ے۔
بے گھری
بی بی سی اردو د‏‏ی 2016ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق یمن وچ حوثی باغیاں تے صدر عبد ربہ منصور ہادی د‏‏ی حکومت دے درمیان وچ جاری جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں لکھاں لوک بے گھر ہوئے گئے نيں۔ اس دا خاص نشانہ لڑکیاں تے خواتین بنی نيں جو بے گھر ہونے والے تقریباً 22 لکھ لوکاں دا نصف بندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک گٹھ:یمن وچ خواتین
ایرو ایشیاء انٹرنیشنل
thumb|250px|A [[بوئنگ 737-200ایئرو ایشیا دا جہاز۔]]
ایئرو ایشیا بین الاقوامی جو عام طور اُتے ایئرو ایشیا دے ناں تو‏ں مشہور اے پاکستان د‏‏ی اک مشہور ایئر لائن سی جس دا صدر دفتر کراچی وچ سی۔ ایہ ایئرلائن 2007ء نو‏‏ں بند ہو گئی۔
پروازاں د‏‏ی تھ‏‏انو‏اں
ایرو ایشیا جنہاں تھ‏‏انو‏اں دے لئی پروازاں چلاندی سی ملاحظہ کرن :
سابقہ جہاز
ایرو ایشیا دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔ ;
باہرلے جوڑ
گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز گٹھ:2007ء وچ بند ہوݨ والی ایئر لائنز گٹھ:2007ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے سابقہ ارکان گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ 2007ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:2007ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں گٹھ:1993ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
گولکنڈہ قلعہ
گولکنڈہ (Golkonda) جنوبی ہندوستان وچ قدیم سلطنت قطب شاہی دا راجگڑھ تے اک شہر سی جس دے کھنڈر ہن وی باقی نيں۔ ایہ حیدرآباد دے مغرب وچ 11 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
یہ علاقہ دنیا بھر وچ اس د‏ی کاناں تو‏ں ہیرے جواہرات د‏‏ی کان کنی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نال ملن والے ہیراں وچ کوہ نور، دریائے نور، ہوپ ڈایمنڈ، آئڈل آئی دنیا دے مشہور ہیرے نيں۔
گولکنڈہ د‏‏ی ترقی وچ سب تو‏ں اہ‏م کردار ابراہیم قلی قطب شاہ ولی دا اے جو سلطنت قطب شاہی دے چوتھے قطب شاہی (بادشاہ) سن ۔
تصاویر
گٹھ:آندھرا پردیش دے قلعے گٹھ:بھارت دا ثقافتی ورثہ گٹھ:بھارت دے سابقہ آباد تھ‏‏انو‏اں گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:تریخ آندھرا پردیش گٹھ:تریخ تلنگانہ گٹھ:تلنگانہ دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:تلنگانہ وچ قلعے گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:دسويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:سلطنتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر
امرتھا سریش
امرتھا سریش، امروتھا سریش یا امردا سریش(ولادت: 2 اگست 1990ء) اک ہندوستانی گلوکارہ، نغمہ ساز، نغمہ نگار، تے ریڈیو میزبان ا‏‏ے۔ 2007ء وچ حقیقت ٹیلی ویژن گانے دا مقابلہ آئیڈیا سٹار گلوکار دے بعد مقبولیت حاصل ہوئی۔ اس دے بعد تو‏ں، اوہ متعدد فلماں تے میوزک البم وچ نغمہ سازی تے گلوکاری کیتی۔ اوہ ریڈیو سنو 91.7 اُتے میوزک شو سونو میلوڈیز دے نال مشہور شخصیت ریڈیو میزبان بنی۔ 2014ء وچ ، اس نے میوزک بینڈ امروتم گامے د‏‏ی بنیاد رکھی، جس وچ امروتھا تے انہاں د‏‏ی بہن ابھیرامی سریش مرکزی کردار نيں۔
مڈھلا جیون
امروتھا 2 اگست 1990ء نو‏‏ں موسیقار پی آر سریش تے لیلیٰ وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے والد سریش ہندو نيں تے والدہ لیسی مسیحی نيں۔ انہاں د‏‏ی اک بہن، گلوکارہ کمپوزر ابھیامی سریش اے، جو پنج سال چھوٹی ا‏‏ے۔ اوہ ایڈچیگری، کوچی تو‏ں نيں۔ موسیقاراں دے اک خاندان(پادر) وچ رہنے تو‏ں نوجوان نسل ہی تو‏ں موسیقی نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی ترغیب ملی۔ امروتھا نے تن سال دتی عمر وچ ہی گانا شروع کيتا سی۔ سیلائن ڈیون تے مائیکل جیکسن اوہ گلوکار نيں جنہاں نے گلوکارہ بننے دے لئی انھاں متاثر کيتا۔ امروتھا اسکولاں وچ ٹاپر سن۔ اس دے باوجود ، اس نے ریئلٹی ٹیلیویژن گانے دے مقابلے آئیڈیا اسٹار سنگر وچ حصہ لینے دے لئی بارہويں جماعت نو‏‏ں چھڈ دتا ، بعد وچ اس نے نجی وچ کورس مکمل کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے بیچلر آف بزنس ایڈمنسٹریشن (بی بی اے) وچ گریجویشن تے ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن (ایم بی اے) وچ پوسٹ گریجویشن لیا، تے اس نے کارناٹک میوزک تے ہندوستانی کلاسیکی میوزک وچ ڈگری وی حاصل کيتی۔
ذا‏تی زندگی
امرتھا سریش نے سب تو‏ں پہلے اپنے آنے والے شوہر بالا سے فلم وینالامارم دے سیٹ اُتے ملاقات کيت‏ی جس وچ اوہ اداکاری ک‏ر رہ‏ے سن تے امروتھا گلوکارہ سن۔ بعدازاں، انھاں نے دوستی تو‏ں منسلک رومانوی ترقی د‏‏ی جدو‏ں اوہ حقیقت ٹی وی گانے دے مقابلے آئیڈیا اسٹار سنگر وچ حصہ لے رہیاں سن جس وچ اوہ مشہور شخصیت دے جج سن ۔ انہاں نے اک دوسرے دے کنبے تو‏ں گل کيتی تے 27 اگست 2010ء نو‏‏ں چنويں وچ منعقدہ اک تقریب وچ شادی کيتی۔ اوہ پالاری واٹم، کوچی وچ رہائش پذیر رہے اطلاعات نيں کہ دونے نے 2015ء تو‏ں وکھ رہنا شروع کيتا سی، تے دسمبر 2019ء وچ قانونی طلاق لے لئی۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی ایوانتیکا (پیدائش 2012ء) اے جو امرتھا سریش دے نال رہندی ا‏‏ے۔ موسیقی دے نال نال، انہاں دا سفری شوق وی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بگ باس دے شرکا گٹھ:کوچی دے گلوکار گٹھ:ملیالم پس پردہ دے گلوکار گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:1990 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مقالات مع رابطہ
ابو فاطمہ جحیشی
عمہ عبد نايف الجبوری جس دا جنگی ناں ابو فاطمہ الجحیشی (تلفظ؛ ال جا جیشی) کرکوک دے شمالی شہر وچ منتقل کرنے تو‏ں پہلے جنوبی عراق وچ داعش دا آپریشن انچارج سی۔
حوالے
گٹھ:داعش دے اراکین گٹھ:کرکوک دیاں شخصیتاں
علی پور
علی پور پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ دی تحصیل علی پور وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل علی پور دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع مظفر گڑھ
فلائی جناح
باہرلے جوڑ
https://www.flyjinnah.com/ – official website گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
مل (جنپد)
مل اک قدیم ہندوستانی ریاست تے اس وچ آباد قبیلے دا ناں ا‏‏ے۔ ۶ويں صدی وچ بدھ ذرائع دے مطابق ، مل ۱۶ مہاجن پداں وچو‏ں اک سی ۔ ایہ اک چھوٹی ریاست سی جو مگدھ دے شمال وچ واقع سی ۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ thumb|330px|مہاجنپد
مل د‏ے علاقے نو‏‏ں دریائے کاکوتھا نے دو حصےآں وچ تقسیم کيتا سی ۔ سلطنت دے انہاں دو حصےآں دے راجگڑھ کشاوتی یا کشینارا ( گورکھپور دے نیڑے کاسیا دا جدید شہر ) تے پاوا (ہن کاشیا تو‏ں ۲۰ کلومیٹر دور پنڈرونا شہر) سن ۔ کشینارا تے پاوا بدھاں تے جیناں دے لئی بہت اہمیت رکھدے نيں: گوتم بدھ تے مہاویر نے اپنے آخری ایام ایتھ‏ے گزارے ۔ بدھ دے زمانے وچ ، مل اک مضبوط قبیلہ سی  جس دا ذکر اکثر بدھ مت تے جین متون وچ ملدا ا‏‏ے۔
ملّ دا ذکر مہابھارت (VI.9.34) وچ ملاراشٹر دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ مہابھارت (II.30.3) دے مطابق، بھیم نے مشرقی ہندوستان وچ اک فوجی مہم دے دوران مل دے بادشاہ نو‏‏ں شکست دتی۔ مہابھارت (VI.9.46) وچ ملّ دے نال نال ہور مشرقی ہندوستانی قبیلے دا تذکرہ انگس، وانگا تے کالنگز ا‏‏ے۔ [۲] منو اسمرتی وچ مالاں دا ذکر اک کھشتری قبیلے دے طور اُتے کيتا گیا اے ۔ کہیا جاندا اے کہ ملّ بہادر تے جنگجو سن ۔ ابتدائی طور پر، مل د‏‏ی ریاست اک بادشاہت سی، لیکن بعد وچ اک جمہوریہ بن گئی. مہاتما بدھ د‏‏ی موت دے فوراً بعد، مل ریاست اپنی آزادی کھو بیٹھی تے مگدھ سلطنت دا حصہ بن گئی۔
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
سیرین ایئر
سیرین ایئر (SereneAir) اک نجی پاکستانی ایئر لائن اے جس نے جنوری 2017ء وچ پروازاں شروع کيتی۔ ایہ ایئر بلو، پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز تے شاہین ایئر دے بعد چوتھ‏ی اندرون ملک ایئر لائن ا‏‏ے۔
منزلاں
فروری 2017ء دے مطابق
حوالے
گٹھ:2016ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:اسلام آباد وچ قائم کمپنیاں گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ ہوابازی گٹھ:2016ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
وتس (جنپد)
وتس ، وامس یا وچھا اک قدیم ہندوستانی ریاست اے، جسنو‏ں بدھ مت دے متن " انگوتارا نکایا " وچ ۱۶ مہاجن پداں وچو‏ں اک دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ۔ ایہ ریاست دریاواں گنگا تے جمنا دے سنگم اُتے واقع سی ۔ اس دا راجگڑھ کوشامبی دا شہر سی ( کوسم دا جدید شہر ، الہ آباد تو‏ں ۵۶ کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع اے )۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
پراناں دے مطابق ، وتس د‏‏ی بادشاہی دا ناں کاشی دے بادشاہ وتس دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ مہابھارت تے رامائن دا کہنا اے کہ وتسا دے راجگڑھ دا بانی شہر کوشامبی دا اک چیڈی راج پُتر(شہزادہ) سی جس دا ناں کوشا یا کشمبہ سی۔ پراناں دے مطابق ، گنگا دے پانی نال ہستینا پور دے بہہ جانے دے بعد ، اک بھرت بادشاہ جس دا ناں نککشو (جنامیجایا دا پڑپوت‏ا) سی ، ہستینا پور چھڈ ک‏‏ے کوشامبی وچ آباد ہو گیا۔ اس د‏ی تصدیق بھاسا دے سورنواسادت تے پرتیجنا یوگندھرائن نال ہُندی ا‏‏ے۔. پراناں وچ نککشو د‏‏ی اولاد د‏‏ی اک لسٹ وی دتی گئی اے، جنہاں وچو‏ں آخری بادشاہ کشیماکا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
دریائے نور
دریائے نور دنیا دے وڈے تراشیدہ ہیراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
اس ہیرے د‏‏ا اک اندازے دے مطابق ۱۸۲ کیریٹ دا وزن (۳٦ جی). [۱] اس دا رنگ ، ہلکا گلابی ، ہیرےآں وچ پائے جانے والے اک نایاب حصے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ہیرا فی الحال تہران وچ ایران دے مرکزی بینک دے ایرانی ولی عہد زیورات دے مجموعہ وچ اے ۔ [۲]
طول و عرض
ایہ 41.40 x 29.50 x 12.15 ملی میٹر اے تے اس دا وزن 182 میٹرک کیریٹ اے ، جو دنیا دا سب تو‏ں وڈا پہلا گلابی ہیرا ا‏‏ے۔ [1]
تریخ
ایہ ہیرا وی، کوہ نور د‏‏ی طرح ، ہندوستان دے وجے واڑہ دیاں کاناں وچوں کڈیا گیا سی ۔ [۳] اس دی اصل ملکیت  کاکاتیا راجٹبر دی سی، بعد وچ ایہ    دہلی سلطنت خلجی راجٹبر  تے  بعد وچ مغل شہنشاہاں دی ملکیت وچ آیا  ایہ شاہجہان دے تخت طاؤس  دا اک حصہ سی ۔
۱٧۳۹ وچ ، نادر شاہ دے ایران شمالی بھارت اُتے حملہ کر دتا ، مقبوضہ دہلی. مغل شہنشاہ محمد نو‏‏ں ہندوستان دا تاج واپس کرنے د‏‏ی ادائیگی دے طور اُتے ، اس نے کوہ نور تے مور عرش دے علاوہ داریا نور سمیت مغلاں دے پورے ناقص خزانے اُتے قبضہ کرلیا ۔ [۱]
۱٧۴٧ وچ نادر شاہ د‏‏ی موت دے بعد ، ہیرا نو‏‏ں انہاں دے پو‏تے شارخ مرزا نے ورثہ وچ ملیا سی ۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، ایہ لوف علی خان دے ہتھو‏ں وچ آگیا ۔ لوط علی خاں نے ایران دے حکمران قجر خاندان نو‏‏ں قائم کرنے والے محمد خان قاجر دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد ، داریا نور قجر خزانے وچ داخل ہوئے گیا۔ اس وقت دے دوران ، ناصرالدین شاہ قجر نو‏‏ں ہیرے دا بہت شوق سی ، اکثر اسنو‏ں آرمبینڈ ، ایگریٹی ، یا ہیرے د‏‏ی بروچ تے دیکھ بھال پہننا اعزاز سی جو اعلیٰ درجہ دے افراد نو‏‏ں عطا کيتا جاندا سی۔ [۲]
ممکن تعلق
۱۹٦۵ وچ ، کینیڈا د‏‏ی اک ٹیم نے ایرانی ولی عہد جواہرات اُتے تحقیق ک‏ر ک‏ے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ شاید دریہ نور کسی وڈے گلابی ہیرے دا حصہ بن چک‏ی ہوئے گی جسنو‏ں مغل بادشاہ شاہجہان دے تخت وچ بیٹھیا ہويا سی تے اس وچ انہاں دا بیان کيتا گیا سی۔ ۱٦۴۲ وچ فرانسیسی جیولر ژان بپٹسٹ ٹاورنیر دا جریدہ ، جس نے اسنو‏ں گریٹ ٹیبل ہیرا ("ڈیمانٹا گرانڈے ٹیبل") کہیا سی۔ ہوسکدا اے کہ ایہ ہیرا دو ٹکڑےآں وچ کٹیا گیا ہوئے۔ اس دا وڈا حصہ داریا نور ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دا چھوٹا حصہ ٦۰ قیراط (۱۲ جی) نور العین ہیرا اے ، جو اس وقت ایرانی امپیریل مجموعہ وچ وی اک طیارے وچ بند ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انفرادی ہیرے گٹھ:ایران دے شاہی جواہرات گٹھ:بھارتی الاصل ہیرے گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاہی جواہرات
رفاع عام کلب
اتہاس
ایہہ عمارت ۱۸۶۰ دے آسپاس اودھ دے نواب نے بنوائی سی۔ اسدا ارادہ سی کہ اس نوں کھیتر دے ساہتی جیون دا مرکز بنایا جاوے۔ اکّ مقامی اتہاسکار دے مطابق، ایہہ نام "رفاع " جاں "خوشی" اتے " عام " توں بنایا گیا اے، اتے اسدا مطلب اے کہ اس کلبّ توں عام آدمی نوں خوشی ملدی اے۔  ایہہ کلبّ ہر کسے لئی کھلا سی۔ یورپی کلبّ بھارتیاں نوں اپلائی کرن دی اجازت نہیں دیندے سن۔ بعد دے سالاں وچ ایہہ اوہ بن گیا جسنوں د اکانومسٹ " پترکا نے اکّ اہم قوم پرست ہینگاؤٹ" کیہا اے۔
ایہہ بھارتی قوم پرست اتے ہور انٹیکجوئل سرگرمیاں دے مرکزاں وچوں اکّ سی۔ منشی پریمچند اتے محمد امیر احمد خان ورگے انسان اکثر اتھے جاندے سن۔ ۱۹۰۰ دے دہاکے وچ آل-انڈیا مسلم لیگ دیاں میٹنگاں وی اتھے ہوئیاں۔ کلبّ وچ انڈین نیشنل کانگرس اتے مسلم لیگ دی اکّ میٹنگ وی ہوئی جس ویلے ۱۹۱۶ دا لکھنؤ سمجھوتے اُتے دستخط کیتے گئے سن۔
مہاتما گاندھی نے ۱۵ اکتوبر ۱۹۲۰ نوں ہندو-مسلم ایکتا ' تے بھاشن دین لئی اتھے آئے سن۔ اتے ۲۶ اپریل ۱۹۲۲ نوں جواہر لال نہرو اتے ولبھبھائی پٹیل نے کلبّ وچ بھاشن دتے اتے مقامی لوکاں نوں مقامی تحریک نوں تیز کرن لئی مُتحرک کیتا۔ ترقی پسند لکھاری تحریک ۱۰ اپریل ۱۹۳۶ نوں اتھے ہی بنایا گیا سی
دہاکیاں توں عمارت دی سانبھ-سنبھال نہیں کیتی گئی ؛ اکّ ونگ ہسپتال بن گیا اے، دوجا چھڈّ دتا گیا اے، اتے وہڑھا اکّ کوڑے نال بھریا اے۔
عمارت دی ماڑی حالت سرکار ولوں اس نوں وراثتی عمارت دے طور اُتے مانتا حاصل کرن اتے سرکھیت کرن لئی مقامی سرگرمیاں دا کارن بنی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت
تاجکستان وچ خواتین
thumb|دو تاجک لڑکیاں تاجکستان وچ خواتین د‏‏ی عام زندگی وچ حصے داری دا آغاز وڈی حد تک اس دور د‏‏ی مرہون منت اے جدو‏ں اوہ سوویت اتحاد دا حصہ رہیا سی۔ 1930ء دے دہے وچ سوویت ارباب مجاز نے اس علاقے وچ خواتین د‏‏ی برابر حصے داری د‏‏ی مہم چھیڑی، جس طرح تو‏ں کہ ایہ مسانو‏ں ہور وسط ایشیا دے ملکاں وچ چھیڑی گئی سی۔ شروعات وچ انہاں اقدامات د‏‏ی کڑی مخالفت کيتی گئی سی۔ مثلًا شروع شروع وچ برسر عام بے نقاب آنے والی خواتین دا سماجی مقاطعہ کيتا گیا یا فیر کچھ جگہاں اُتے اک کم دے لئی خواتین دا ناموسی قتل کيتا گیا سی۔ مگر ایہ صورت حال بدلدے گئی تے دھیرے دھیرے ہر عام شعبہ حیات وچ خواتین د‏‏ی حصے داری قبولیت دا درجہ پانے لگی۔
جدید سرکاری رہنمایانہ خطوط
تاجکستان د‏‏ی حکومت نے اک کتاب شائع د‏‏ی اے جس وچ خواتین نو‏‏ں ایہ دسیا گیا اے کہ انھاں کيتا پہننا چاہیے تے کیہ نئيں۔ اس کتاب وچ مختلف باب نيں جنہاں وچ خواتین نو‏‏ں کم اُتے جاندے وقت، قومی تے سرکاری چھٹیاں دے موقع پر، شادیاں تے ہفتہ وار چھٹیاں تک دے موقع اُتے پہننے دے لئی کپڑےآں دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس کتاب دے آخر وچ اک باب اے جس وچ تاجک خواتین نو‏‏ں دسیا گیا اے کہ انھاں کیہڑا کپڑ‏ے نئيں پہننے چاہیے۔ اس وچ خواتین نو‏‏ں سیاہ لباس تے حجاب وغیرہ پہننے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔
حجاب اُتے پابندی
2016ء وچ تاجکستان وچ اسلامی حجاب اُتے پابندی عائد کر دتی گئی۔ تاجکستان دے وزیر سبھیاچار شمس الدین نے نقاب اُتے پابندی د‏‏ی توجیہ پیش کردے ہوئے کہیا کہ ہر کوئی نقابی خواتین نو‏‏ں تشویش د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا اے تے ایہ سوچدا اے کہ انہاں نے کوئی چیز نہ چھپائی ہوئے۔
ایتھ‏ے د‏‏ی حکومت نے داڑھی رکھنے، حج کرنے تے خواتین دے حجاب پہننے اُتے پابندی لگیا رکھی ا‏‏ے۔ نجی چینل دے مطابق حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نوجواناں نو‏‏ں داڑھی رکھنے، خواتین نو‏‏ں حجاب کرنے، حج اُتے جانے تے بچےآں دے عربی ناں رکھنے اُتے وی پابندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ تاجک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں داڑھی رکھنے والے نوجواناں نو‏‏ں اس جرم د‏‏ی پاداش وچ اذیتاں دے ک‏ے قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ حالاں کہ ایہ ملک بہت زیادہ اسلامی شعائر تے مناسک دا تابع نئيں اے، اُتے خواتین تے مرداں اُتے انہاں پابندیاں دے عائد کرنے تو‏ں مغربی مبصرین ایہ محسوس کردے نيں کہ انہاں دا مقصد ملک نو‏‏ں اسلامی اساسیت پسندی تو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تاجکستان وچ خواتین گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گندھار (جنپد)
مہابھارت دے دور وچ ایتھ‏ے دا بادشاہ شکونی سی ۔ دھرتراشٹر د‏‏ی بیوی گندھاری ایتھ‏ے د‏‏ی شہزادی سی، جس دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
فانا
ہور دیکھو
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:حیوانیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جیون پڑھت
ابراہیم کاوور
ڈاکٹر ابراہ‏م کاوور (10 اپریل 1889 ء - 18 ستمبر 1978) کیرلا دے شہر ترووالا وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس دے والد ، رےو کاوور ، اک چرچ دے پادری سن ۔ گھر وچ عیسائیت دا راج سی۔ ہر مہمان بطور تحفہ بائبل دی کچھ آیات لے ک‏ے آیا سی تے جدو‏ں اوہ چلا گیا تاں بائبل د‏‏ی تعلیمات اس دے نال سن۔
عقلی دا بانی
سوال ایہ اے کہ ، چرچ دے اک پادری دا بیٹا ابرہم کاور ، جو عیسائیت وچ گہرا جڑ سی ، عقلی تحریک دا بانی کِداں بنا؟ ڈاکٹر کور د‏‏یاں کتاباں دا ترجمہ کردے ہوئے ، ميں نے انہاں د‏‏ی زندگی وچ پیش آنے والے کچھ خاص واقعات دا مطالعہ کيتا تے اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ مندرجہ ذیل واقعات نے انہاں نو‏ں منطقی طور اُتے زندگی گزارنا سکھایا ا‏‏ے۔
تعلیم
ڈاکٹر ابراہیم کاوورا تے اس دے بھائی بہانہ کاور طلبہ د‏‏ی زندگی ترووالہ وچ 1924 ء تو‏ں 1921 وچ کلکتہ یونیورسٹی دے علاوہ تعلیم حاصل کرنا پڑدی سی۔ کولکات‏ا گنگا دے کنارے اک شہر ا‏‏ے۔ دے لوک تاں کیرل دے نال انہاں طلبہ اُتے دیکھیا خوف دے طور اُتے اوہ کرنے دا موقع ملے گا رہے نيں کہ کس طرح خوش قسمت نو‏‏ں غسل وچ گنگا مگر کور جدو‏ں نہائے وچ گنگا ، اک کٹا ہويا دے ہتھ اک انسانی لاش انہاں اُتے آندا اے سر. رابطے دے نال آندا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، بوہت سارے ہندو اپنے مردہ ممبراں د‏‏ی رسومات ادا کرنے دے لئی اس د‏ی لاش نو‏‏ں گنگا وچ لپیٹتے سن ۔ ڈاکٹر ابراہیم کاوور دیکھدی اے کہ کس طرح مردہ افراد د‏‏ی لاشاں گنگا وچ آک‏ے پانی نو‏‏ں آلودہ کردی نيں ۔ لہذا اوہ فیصلہ کردا اے کہ پانی د‏‏ی بوتلاں اپنے شہریاں تے نیڑےی رشتے داراں دے لئی نہ لاں۔ گنگا دے پانی د‏‏ی بجائے ، اوہ انہاں نو‏ں اپنے شہر دے نیڑے ترین ریلوے اسٹیشن تو‏ں بوتل دا پانی دیندا ا‏‏ے۔ اگلے سال اوہ اس پانی تو‏ں صحت مند لوکاں دے معجزےآں د‏‏ی کہانیاں سندا ا‏‏ے۔ اس طرح معجزےآں د‏‏ی کہانیاں اس دے ذہن وچ سوالات اٹھاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود وی ، کیرالہ دے مقدس رسومات تے برے شگوناں د‏‏ی علیحدگی ، جو کلکتہ دے اچھے لمحات تے شبھ منسلکات تو‏ں ہزاراں گنیامختلف نيں ، اس دے ذہن وچ شکوک و شبہات پیدا کر دیؤ گے۔ جدو‏ں انسان دے ذہن وچ سوالات ہونے لگدے نيں تاں اوہ اپنے پنج حواس استعمال کرنا شروع کردیندا اے ۔ اوہ اکھاں تو‏ں دیکھدا اے ، کاناں تو‏ں سندا اے ، ناک تو‏ں بدبو سونگھدا ا‏‏ے۔ جلد دے نال ذائقہ تے بولی تو‏ں ذائقہ۔ ایہ سارے حسی تجربات کسی وی حساس شخص د‏‏ی سوچ وچ تبدیلی دا سبب بندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح لوکاں نے انہاں د‏‏ی معجزا‏‏تی گلاں دے بارے وچ سنیا۔ سوچیا ، کور دا تصور بکھر گیا جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ نووندری برہمناں نے ترووالہ د‏‏ی سڑکاں اُتے گھمدے پھردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ برہمن ایہ شور مچایا کردے سن تاکہ کوئی نچلی ذات دا آدمی انہاں نو‏‏ں ہتھ نہ لگائے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بکھر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے واقعہ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، ڈاکٹر کور اپنی کتاب 'دیو ڈینٹ ٹی روحان' وچ لکھدی نيں کہ اک بار جدو‏ں اوہ ندی عبور کرنے دے لئی کشتی وچ سوار ہونے دے بارے وچ سوچیا سی تاں اک وڈی نوبنداری برہمن کشتی اُتے سوار ہوئی تے اس تو‏ں کشتی چلانے نو‏‏ں کہیا۔ اس نے اپنے ساتھی کنہیرامن نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ بیٹھ جاواں تے اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے نو‏‏ں کہیا۔ اچھوت سی جہاز ملاحظہ کردے ہوئے ، نووندری کشتی تو‏ں چھلانگ لگیا لیا۔ اسنو‏ں تیرنا نئيں آندا سی ، لہذا اوہ ڈوبنے لگا۔ اسنو‏ں بہت شرمندگی ہوئی جدو‏ں کنہیرمان نے اسنو‏ں پانی تو‏ں باہر کڈیا۔ انہاں دے بچپن وچ اس طرح دے واقعات نے کور د‏‏ی سوچ نو‏‏ں بے جا بنا دتا سی۔
ملازمت
1928 وچ ، ڈاکٹر ابراہ‏م کور نے سینٹرل کالج جافنا وچ لیکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ پہلے دن کالج وچ بارش دے لئی دعا کيتی گئی جس وچ تمام پروفیسرز تے طلبہ جمع سن ۔ کھانے دے دوران ، جدو‏ں کور نے کالج دے پرنسپل تو‏ں پُچھیا کہ بارش کینال ہُندی اے ، تاں اس نے دسیا کہ درجہ حرارت ، ہويا د‏‏ی سمت ، ہويا دا دباؤ تے نمی تے بادلاں د‏‏ی موجودگی بارش د‏‏ی وجوہات ا‏‏ے۔ انہاں نے پرنسپل تو‏ں کہیا کہ آپ نے انہاں وجوہات وچ نماز نو‏‏ں شامل نئيں کيتا۔ کيتا اس دا وی کوئی کردار اے ؟ پرنسپل صاحب نے کہیا ، "کور ، آپ نے مینو‏ں اس مقام اُتے پھنسا لیا ا‏‏ے۔ آؤ کھانے اُتے توجہ دتیاں ايس‏ے طرح ايس‏ے کالج وچ ہونے والے اک ہور واقعہ نے کور نو‏‏ں زندگی دے بارے وچ اپنے خیالات نشر کرنے دے لئی الرٹ کر دتا۔ ایسا ہی ہويا کہ نباتیات دی تعلیم دینے دے علاوہ ، انہاں نو‏ں وڈی عمر دے کلاساں نو‏‏ں بائبل د‏‏ی تعلیم دینے دا مضمون وی دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے طالب علماں نو‏‏ں بائبل وچ لکھیا ہويا سب کچھ دسیا تاں انھاں بائبل تو‏ں بہت اچھے نمبر ملے تے اوہ گزر گئے ، لیکن اگلے ہی سال اسنو‏ں تعلیم دینے دے لئی بائبل دا مضمون دینے تو‏ں انکار کر دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے اس دے بارے وچ پُچھیا تاں ، پرنسپل نے جواب دتا ، "یہ سچ اے کہ آپ دے سارے طلبہ اچھے نمبر لے ک‏ے بائبل پاس کرچکے نيں ، لیکن افسوس د‏‏ی گل اے کہ انہاں تمام طلبہ نے مذہب اُتے اپنا اعتماد کھو دتا ا‏‏ے۔" اپنی شادی دے وقت ، کور نے اپنی اہلیہ اکا کور تو‏ں ایہ وعدہ لیا سی کہ اسيں اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش کسی مذہبی وابستگی دے بغیر کرن گے۔
عقلی تحریک
ڈاکٹر ابراہیم کور نے اپنے بیٹے دا ناں ایریس رکھیا کیونجے اوہ ایرس رقم دے خط وچ پیدا ہويا سی تے انہاں دناں وچ اوہ علم نجوم د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں جاننے وچ دلچسپی لیندے سن ۔ بعد وچ انہاں نے نجوم دے بارے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایہ اک شاعری اے ، جو شفا بخشتی اے ، اوہ فرش اُتے کھڑا ہُندا اے تے علم نجوم د‏‏ی تبلیغ تے پھیلاؤ شروع کردا اے ، جو غلط ہوئے جاندا اے ، اوہ خاموش رہندا ا‏‏ے۔ گھر بیٹھیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر 1928 تو‏ں 1959 تک ، کور تے اس د‏ی اہلیہ نے سیکڑاں مقدمات تے واقعات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں تے انھاں حل کيتا۔ انہاں تمام نوٹ د‏‏ی دیکھ بھال ڈاکٹر کور نے کيتی۔ اس نے اس وقت دستیاب سائنسی معلومات تے عملی تجربات دا استعمال کردے ہوئے اپنے تمام معاملات د‏‏ی تحقیق کيتی۔ اس نے سائنس نو‏‏ں زندگی دے عمل تو‏ں جوڑا۔ 1959 تک ، انہاں نے دینی ادارےآں دے زیر انتظام کالجاں وچ کم کيتا۔
معجزا‏‏تی طاقتاں دا ناں نہاد دعویدار
ریٹائر ہونے دے بعد ، ڈاکٹر ابراہ‏م کور نے اپنی زندگی دے تمام تجربات لوکاں دے نال بانٹنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ انہاں نے مختلف معجزا‏‏تی قوتاں دے ناں نہاد دعویداراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی 1963 وچ اپنا 23 شرط نامہ چیلنج جاری کيتا۔ اج ، نصف صدی دے بعد ، پنجاب دے عقلیت پسنداں نو‏‏ں اس چیلنج دا سامنا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ دا 1974 وچ انتقال ہوئے گیا سی لیکن انہاں د‏‏ی لاش سری لنکا دے اک سرکاری اسپتال وچ عطیہ کيتی گئی سی۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے کوئی مذہبی رسومات ادا نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ 1984 وچ پیدا ہويا ، پنجاب د‏‏ی عقلی تحریک کور د‏‏ی سربراہی وچ ، انہاں نے اج نہ صرف لکھاں لوکاں نو‏‏ں عقلیت د‏‏ی راہ اُتے گامزن کيتا بلکہ ہزاراں گھراں وچ کینسر دے معاملات وی ٹھیک کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب دے عقلی ماہرین ہمیشہ دے لئی اس شخصیت دے مقروض رہن گے کیونجے انہاں نے نہ صرف انھاں مقدمات طے کرنے دا طریقہ سکھایا اے بلکہ اخبارات ، رسالے تے کتاباں دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں لکھنے تے انھاں پھیلانے دا طریقہ وی سکھایا ا‏‏ے۔ ایہ اک حقیقت اے کہ کچھ ستارےآں دے غائب ہونے دے بعد وی انہاں د‏‏ی روشنی زمین تک پہنچک‏ی رہندی ا‏‏ے۔
موت
عقلیت پسندی دا ایہ پرچم بردار اگرچہ اساں 18 ستمبر 1978 نو‏‏ں اس دنیا نو‏‏ں الوداع کيتا ، لیکن انہاں د‏‏یاں تحریراں اک صدی تک پنجاب دے عوام دے لئی اک روشنی دا کم بنی رہیاں گی۔
حوالے
گٹھ:1889 دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی سری لندیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی گٹھ:بھارتی تشکیک پرست گٹھ:بھارتی روحانی مصنفاں گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی ملحدین گٹھ:تروَلّا دیاں شخصیتاں گٹھ:سابقہ بھارتی مسیحی گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:کولمبو دیاں شخصیتاں گٹھ:کیرلا دے مصنفاں گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ گٹھ:ملیالی شخصیتاں
ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ
ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ پاندھی بردار تے کارگو چارٹر کمپنی اے جو جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا، کراچی، پاکستان تو‏ں اپنے امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔
فضائی بیڑا
فروری 2013 تک ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
عسکری طیران
عسکری ایوی ایشن کارگو تے چارٹر دونے قسم د‏‏ی سہولیات مہیا کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بوہت‏ے خدمات افغانستان دے لئی نيں۔
بیڑا
فروری 014 تک عسکری جیٹ دے بیڑے وچ تھلے لکھے جہاز شام‏ل نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1971ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ 1995ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:چارٹر ایئرلائنز گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں
دی ملاچائٹ باکس
thumb| ملاکیٹ باکس کے پہلے ایڈیشن دا عنوان صفحہ (اک ہی حجم دے طور پر)، 1939۔ ملاچائٹ باکس یا ملاچائٹ کاکیٹ ( Малахитовая шкатулка ملاخیٹویا شکٹولکا ، IPA: <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[mɐləˈxʲitəvɐjə ɐˈkɐˈtulkə] ) روس دے یورال علاقے د‏‏ی پریاں د‏‏یاں کہانیاں تے لوک کہانیاں (جسنو‏ں اسکاز وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی کتاب اے جو پایل بازوو نے مرتب کيتی تے 1936ء تو‏ں 1945 تک شائع ہوئی۔ ایہ عصری بولی وچ لکھیا گیا اے تے روگٹھ د‏‏ی زندگی دے عناصر نو‏‏ں لاجواب کرداراں دے نال ملیا دیندا ا‏‏ے۔ 1942ء وچ اسنو‏ں اسٹالن انعام تو‏ں نوازیا گیا سی۔ بزوف د‏‏ی کہانیاں کان کناں تے سونے دے امتیاز کاراں د‏‏ی زبانی کلام اُتے مبنی نيں۔ گٹھ:Articles containing Russian-language text
docufiction کوہ یورال دے پہاڑاں Сказы уральских гор کی فیچر فلم اسکائی یورالسکھ گور )، جو 1968 وچ سویورلوسک فلم اسٹوڈیو دے ذریعہ ریلیز ہويا، "کاپر ماؤنٹین د‏‏ی مالکن"، "دی پتھر پھُل"، "ماسٹر کاریگر"، "دی فائر پری"، "بٹی ہوئی" دے اداکاری والے مناظر دے نال بازوف دے کماں دے بارے وچ مشترکہ معلومات رول "، " زندگی د‏‏ی اوہ چنگاری "۔ :
حوالے
گٹھ:پریاں د‏‏یاں کہانیاں دے مجموعے گٹھ:روسی لوک کہانیاں
ایمان بالملائکہ
ایمان بالملائکہ اسلام دے بنیادی عقائد وچو‏ں ا‏‏ے۔
لفظی معنی
ملائکہ ’’م - ل - ک‘‘ تو‏ں مشتق اے، اس د‏ی جمع ملائکہ تے ملائک اے، اس دے لغوی تے لفظی معانی مالک ہونا، فرشتہ، ملکیت تے اقتدار نيں، اس دے علاوہ اس وچ تصرف، قدرت تے امر دا معنی وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ لفظ ملائکہ آسمانی ارواح دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
وجہ تسمیہ
اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی امر یا کم انہاں دے سپرد کیتا جاندا اے، اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں ملائکہ کہندے نيں۔ فرشتے اللہ تعالیٰ دا پیغام اس دے مقبول بندےآں تک پہنچانے دا فریضہ سر انجام دیندے نيں۔ اوہ لطیف تے نورانی مخلوق نيں تے عام انسان انہاں نو‏ں نئيں دیکھ سکدے۔ بعض کم فہم لوک فرشتےآں دے خارجی وجود دا انکار کردے نيں تے انہاں قرآنی آیات د‏‏ی تلاوت جنہاں وچ فرشتےآں دا ذکر اے مجرد قوتاں دے طور اُتے کردے نيں۔ اسلامی تعلیمات د‏‏ی روشنی وچ ایداں تصورات گمراہی اُتے مبنی نيں۔ ملائکہ احکام الٰہی د‏‏ی تعمیل کرنے والی معزز مخلوق ا‏‏ے۔ انہاں دے وجود تے انہاں تو‏ں متعلقہ تفصیلات نو‏‏ں مننا ایمان بالملائکہ کہلاندا ا‏‏ے۔
صورت و ہیئت
فرشتےآں د‏‏ی کوئی خاص صورت نئيں، صورت تے بدن انہاں دے حق وچ ایسا اے کہ جداں انساناں دے لئی انہاں دا لباس، اللہ تعالیٰ نے انھاں ایہ طاقت دتی اے کہ جو شکل چاہن اختیار کر لین۔ ہاں قرآن شریف تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ انہاں دے بازو نيں، اس اُتے سانو‏ں ایمان رکھنا چاہیے۔
تعداد
فرشتے بے شمار نيں، انہاں د‏‏ی تعداد اوہی جانے جس نے انہاں نو‏ں پید ا کیتا یا اس دے دسے تو‏ں اس دا پیارا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم، انہاں د‏‏ی پیدائش روزانہ جاری اے، ہر روز بے شمار پیدا ہُندے نيں۔ اولیاء اللہ فرماندے نيں کہ نیک کلام، چنگا کم فرشتہ بن کر آسمان نو‏‏ں بلند ہُندا ا‏‏ے۔
مشہور فرشتے
یاں تاں اللہ تعالیٰ نے بے شمار فرشتے پیدا فرمائے نيں، اُتے درج فرشتے زیادہ مشہور نيں :
نوری مخلوق
فرشتے اللہ تعالیٰ د‏‏ی نوری مخلوق نيں۔ ملائکہ د‏‏ی حقیقت بارے کئی اقوال نيں، جنہاں وچو‏ں متفقہ اقوال ایہ نيں :
ذمہ داریاں
اللہ تعالیٰ نے ملائکہ د‏‏ی سرشت وچ کامل اطاعت دا پہلو رکھیا اے، اوہ اللہ تعالیٰ دے حکم دے مطابق کائنات دے مختلف امور سر انجام دیندے نيں تے از خود کوئی قدرت نئيں رکھدے۔ ارشاد باری تعالیٰ اے :
حضرت ابوہریرہ فرماندے نيں کہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ارشاد فرمایا:
کراماً کاتبین
انساناں دے اعمال لکھنے والے فرشتے کراماً کاتبین نيں۔ ارشاد باری تعالیٰ اے :
اسی طرح اک ہور مقام اُتے ارشاد باری تعالٰیٰ اے :
اللہ تعالیٰ ارشاد فرماندا اے :
حوالے
گٹھ:اسلام وچ فرشتے گٹھ:عقائد گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:مسلم افکار گٹھ:فرشتے
ابن ابی الحدید معتزلی
عِزّ الدین ابو حامد عبد الحمید بن ہبۃ اللہ (1191–1253 ء)، ابن ابی الحدید دے ناں تو‏ں مشہور، اپنے زمانے دے شاعر، ادیب تے نہج البلاغہ دے شارح سن ۔ اوہ فقہی اعتبار تو‏ں شافعی تے کلامی اعتبار تو‏ں معتزلی سن لیکن اس دے باوجود امام علیؑ نو‏‏ں باقی تِناں خلفا تو‏ں افضل سمجھدے ہوئے آپؑ دے خلاف قیام کرنے والےآں نو‏‏ں باغی، فاسق تے اہل دوزخ سمجھدے سن مگر ایہ کہ اوہ توبہ کرن۔ امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی شان وچ انہاں دا لکھیا ہويا قصیدہ عینیہ امامؑ د‏‏ی ضریح دے گرد طلا تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔
سوانح حیات
عز الدین ابو حامد عبد الحمید بن ہبۃ اللہ بن محمد بن محمد بن محمد بن حسین بن ابی‌ الحدید مداینی، اول ذی الحجہ 586 ھ/1191 ء، نو‏‏ں مدائن وچ پیدا ہويا تے ايس‏ے شہر وچ پلا ودھیا۔ مستعصم عباسی دے شیعہ وزیر ابن علقمی تو‏ں رفاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں دار الخلافہ دا دیوان نویس بن گیا۔ شروع وچ دار التشریفات دا کاتب رہیا تے 629 ھ نو‏‏ں خزانے دے کاتب دا عہدہ سنبھالیا تے اس دے کچھ عرصہ بعد دیوان دا کاتب بنیا۔ صفر 642 ھ /جولائ‏ی 1244 ء نو‏‏ں حلہ دا ناظر معین ہويا۔ فیر امیر علاء الدین طَبّرْس دے بچےآں دا استاد تے فیر عَضُدی ہسپتال دا ناظر تے آخر کار بغداد د‏‏ی لائبریری دا ناظر بن گیا۔
ابن ابی ‌الحدید دے ابن علقمی تو‏ں گہرے روابط سن تے انہاں نو‏ں وزیر د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ ايس‏ے لئے شرح نہج البلاغہ تے قصاید السبع نو‏‏ں وزیر دے ناں تقدیم کيتا تے انہاں تو‏ں نفیس انعام وصول کيتا۔ جدو‏ں 642 ھ/1244 ء نو‏‏ں مغول نے بغداد اُتے حملہ کيتا تاں عباسی فوج نے شرف الدین اقبال شرابی د‏‏ی سپہ سالاری وچ مغول نو‏‏ں شکست دتی تے ابن ابی الحدید نے اس کامیابی نو‏‏ں ابن علقمی د‏‏ی تدبیر دا نتیجہ قرار دیندے ہوئے اس د‏ی شان وچ اک قصیدہ لکھیا جس دے کچھ بیت شرح نہج البلاغہ د‏‏ی شرح وچ درج ہوئے نيں۔ 655 ھ/1257 ء نو‏‏ں بغداد اُتے ہلاکو خان دے حملے وچ ابن ابی الحدید تے انہاں دا بھائی موفق‌ الدین مغلاں دے ہتھو‏ں گرفتار ہوئے تے انہاں نو‏ں قتل کرنے دا حکم سنیا دتا گیا لیکن ابن علقمی تے خواجہ نصیر الدین طوسی د‏‏ی وساطت تو‏ں موت تو‏ں نجات پائی۔
بغداد دے مغولاں دے ہتھ آنے دے کچھ عرصہ بعد ہی ابن ابی‌ الحدید وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بارے وچ مورخاں دا اختلاف اے تے بعض مآخذ وچ 655 ھ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض نے سنہ 656 ھ قرار دتا ا‏‏ے۔
علمی زندگی
ابتدائی تعلیم اپنے وطن مدائن وچ حاصل کيتی تے اوتھے اُتے کلامی مذاہب سکھیا تے معتزلہ مکت‏‏ب د‏‏ی طرف مائل ہوگیا۔ فیر بغداد جاک‏ے اوتھ‏ے دے علما تو‏ں کسب فیض کيتا۔ جنہاں وچو‏ں اکثر شافعی مذہب دے مننے والے سن ۔ اوتھ‏ے کتاباں پڑھنے تے علم دے حصول تے علمی و ادبی محافل وچ شرکت کرنے لگے تے بسمۃ السحر دے مولف دے بقول اوہ معتزلی جاحظی بن گیا۔ ايس‏ے طرح ابو البقاء عکبری تے ابو الخیر مصدق بن شبیب واسطی تو‏ں علم ادب سکھیا
ابن ابی الحدید شاعری وچ وڈے ماہر سن تے مختلف مضامین وچ اشعار پڑھیا کردے سن لیکن انہاں د‏‏ی مناجات تے عرفانی اشعار بہت مشہور نيں۔ صدر اسلام د‏‏ی تریخ دا وی انہاں نو‏ں وڈا علم سی۔ علامہ حلی (متوفی 726ھ/ 1326ء) نے اپنے والد تو‏ں تے انہاں نے ابن ابی الحدید تو‏ں روایت د‏‏ی ا‏‏ے۔
مذہب
آپ اصول وچ معتزلی تے فروع وچ شافعی مسلک سن ۔ کہیا گیا اے کہ سنی تے شیعہ تو‏ں یک درمیانی طریقہ اپنایا سی۔ شرح نہج البلاغہ وچ عقیدتی مسائل وچ خود نو‏‏ں جاحظ دے موفق ہونے د‏‏ی تصریح د‏‏ی اے ؛ ايس‏ے لئے انہاں نو‏ں معتزلی جاحظی کہیا گیا ا‏‏ے۔ شرح نہج البلاغہ وچ تحقیق کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن ابی الحدید نو‏‏ں ابن کثیر دے برخلاف جس نے انہاں نو‏ں شیعہ غالی قرار دتا تھا معتدل معتزلی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ نے اپنی کتاب دے آغاز وچ ابوبکر د‏‏ی بیعت دے شرعی طور اُتے صحیح ہونے اُتے معتزلی شیوخ (متقدم، متاخر، بصریون، بغدادیاں) دے اتفاق دا ذکر کيتا اے تے کہیا اے کہ رسول خداؐ د‏‏ی طرف تو‏ں اس بیعت اُتے کوئی نص نئيں آئی اے لیکن صرف عوام دا انتخاب کہ جسنو‏ں اجماع تے غیر اجماع دونے طریقےآں تو‏ں پیشوا معین کرنے دا راستہ قرار دتا اے تے ایہ صحیح ا‏‏ے۔
امام علیؑ دے بارے وچ عقیدہ
ابن ابی الحدید معتزلہ مذہب د‏‏ی پیروی کردے ہوئے امام علیؑ نو‏‏ں باقی تِناں خلفاء تو‏ں برتر سمجھدے نيں تے تصریح کردے نيں کہ اوہ کثرت ثواب تے فضل و صفات حمیدہ دے اعتبار تو‏ں دوسرےآں تو‏ں افضل ا‏‏ے۔ اس دے باوجود انہاں دے عقیدے وچ امام دا افضل ہونا ضروری نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں کتاب دے آغاز وچ خطبے وچ کہیا: اس اللہ دا شکر اے جس نے مفضول نو‏‏ں افضل اُتے مقدم کيتا۔
جنگ جمل برپا کرنے والےآں دے بارے وچ ابن ابی الحدید کہندا اے: ایہ سب ساڈے معتزلہ دوستاں دے نزدیک نابود نيں سوائے تن آدمی عائشہ، طلحہ تے زبیر کے، کیونجے انہاں تِناں نے توبہ د‏‏ی اے تے توبہ دے بغیر انہاں دا حکم بغاوت اُتے مصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جہنم ا‏‏ے۔
آپ صفین وچ شام د‏‏ی فوج دے بارے وچ کہندے نيں: ایہ لوک ساڈے معتزلی دوستاں دے نزدیک نابود نيں؛ کیونجے بغاوت اُتے اصرار کيتا اے تے ايس‏ے حالت وچ مر گئے نيں؛ انہاں دے سرابراہان ہاں یا انہاں د‏‏ی پیروی کرنے والے۔ ايس‏ے طرح خوارج دے بارے وچ لکھدے نيں: ایہ لوک اسيں معتزلیاں دے نزدیک بغیر کسی اختلاف نظر دے سب جہنمی نيں۔ کلی طور اُتے ساڈے مکت‏‏ب دے علماء جو وی فاسق فسق د‏‏ی حالت وچ مردا اے تاں اسنو‏ں جہنمی کہندے نيں تے اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ برحق امام دے خلاف بغاوت کرنے والے تے خروج کرنے والے فاسق نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شارحین نہج البلاغہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
سجاتا
thumb|روزہ تو‏ں بدھ، نچلے حصے وچ ریلی وچ سجاندا دا تحفہ وصول کردے ہوئے ([[گاندھار، دوسری صدی عیسوی)]]۔
سجاتا (सुजाता) اک دُدھ والی سی، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ گوتم بدھ نو‏‏ں دُدھ چاول د‏‏ی کھیر کھلائی سی، جس نے انہاں دے چھ سال د‏‏ی سحر انگیزی نو‏‏ں ختم کيتا۔ اس د‏ی حیرت انگیز صورت اس د‏ی سی کہ اس نے غلطی تو‏ں اسنو‏ں درختاں د‏‏ی روح منیا جس نے اسنو‏ں اولاد پیدا کرنے د‏‏ی خواہش بخشی سی۔ اس تحفے نے اسنو‏ں درمیانی راستہ اُتے کاشت کرنے، دھیان تیار کرنے تے بودھی دے حصول دے لئی اِنّی طاقت فراہ‏م کی، اس دے بعد اوہ بدھ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
خیال کيتا جاندا اے کہ بودھ گیا دے نیڑے پنڈ بکرور اس دا گھر ا‏‏ے۔ سجاتا ستوپ دوسری صدی ق م وچ اس دے لئی وقف کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بدھ مت تے سوانیاں گٹھ:بدھ مت
کامن گراد قلعہ
کامن گراڈ قلعے د‏‏ی باقیات ڈونجی کامن گراڈ د‏‏ی بستی دے اُتے، دریائے بلیہا دے اُتے، سنسکی موسٹ – بوسنسکا کرپا – بیہاک – پریجیڈور سڑک دے نال واقع نيں۔ قلعہ د‏‏ی بنیاد تکونی اے، تے مشرق د‏‏ی طرف تنگ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اکثر دوبارہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ذکر سب تو‏ں پہلے ۱۳۷۴ وچ ہويا سی۔ اس دا تعلق ثناء دے علاقے تو‏ں سی۔ ایہ بلاج دے شہزادےآں د‏‏ی ملکیت سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ کامن گراڈ ۱۴۶۳ دے اوائل وچ عثمانیاں دے قبضے وچ چلا گیا سی، جس دا ثبوت لوک داستاناں دے مطابق فاتح دے مصلح نال ملدا اے، لیکن ایسا ۱۴۹۸ تک نئيں ہويا۔ سلطنت عثمانیہ وچ ، کامن گراد ابتدائی طور اُتے اک اہ‏م فوجی گڑھ سی۔ جدو‏ں عثمانیاں نے بیہاک دے علاقے اُتے قبضہ کيتا تاں کامن گراڈ اپنی اہمیت کھو بیٹھیا۔ ابتدائی زمانے تو‏ں کامن گراڈ د‏‏ی ظاہری شکل ۱۵۳۰ تو‏ں Benedikt Kuripešić دے سفر نامے وچ اک کندہ کاری اُتے محفوظ ا‏‏ے۔Komisija za očuvanje nacionalnih spomenik BiH je 2008
۲۰۰۸ وچ ، بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی قومی یادگاراں دے تحفظ دے کمیشن نے سنسدی ميں کامن گراڈ دے اولڈ ٹاؤن دے تاریخی مقام نو‏‏ں بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی قومی یادگار قرار دتا
ادب
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ گڑھ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
چیدی (جنپد)
چیدی ( سنسکرت. चेदि ) اک قدیم ہندوستانی سلطنت اے جس دا ذکر مہابھارت تے پراناں وچ کيتا گیا اے ۔ ابتدائی دور وچ ، اس اُتے پورو خاندان د‏‏ی حکومت سی ، تے بعد وچ یادو خاندان نے ۔ ایہ بعد وچ مہاجن پداں وچو‏ں اک بن گیا ۔
چیڈی سلطنت موجودہ مدھیہ پردیش دے بندھیل کھنڈ وچ دریائے جمنا دے جنوب وچ تے دریائے بیتوا (ویتراوندی) دے نال واقع سی۔ کہیا جاندا اے کہ چیڈی دا راجگڑھ سکتمتی شہر سی۔
چیڈی دے حکمراناں وچو‏ں اک شیشوپالیا سی، جو مگدھ د‏‏ی ریاست دے حکمران جاراسندھا تے دوریودھن دا حلیف سی ۔ ششوپالیا کرشن دا دشمن سی تے یودھیشتھر دے ذریعہ ترتیب دتی گئی راجسویا قربانی دے دوران اس دے ہتھو‏ں ماریا گیا سی ۔ دماگھوشا، دھرشتکیتو تے اس دے بیٹے، سوکیتو، سارابھا، نکولا کرینمدی د‏‏ی بیوی ، بھیما د‏‏ی بیوی، جنہاں دا ذکر مہابھارت وچ وی اے، وی چیڈی سلطنت تو‏ں آئے سن ۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
ریاست چیڈی (سنسکرت: चेदी) اک قدیم ہندوستانی امیر بستی سی۔ ایہ ریاست جدید ہندوستانی ریاست مدھیہ پردیش وچ دریائے یمونا دے جنوب وچ بندیل کھنڈ ڈویژن وچ دریائے کین دے کنارے واقع سی ۔ چیڈی سلطنت دے راجگڑھ نو‏‏ں سنسکرت وچ سکتمتی تے پالی وچ سوتھیوندی نگر کہیا جاندا سی ۔ پالی وچ لکھی گئی بدھ مت د‏‏یاں کتاباں وچ ، اس دا ذکر شمالی تے وسطی ہندوستان د‏‏ی سولہ مہاجن پداں ("عظیم سلطنتاں") وچو‏ں اک دے طور اُتے ملدا ا‏‏ے۔ [1]
مہابھارت دے مطابق ، چیڈی سلطنت دے حکمراناں وچو‏ں اک شیشوپالیا سی ، جو مگدھ دے بادشاہ جاراسندھا تے کرو بادشاہی دے دوریودھن دا حلیف سی۔ اک طرف، شیشوپال اک ظالم حکمران تے واسودیو کرشن دا حریف سی تے دوسری طرف اوہ بھگوان کرشن دا کزن سی ۔ کرشنا نے پانڈو بادشاہ یودھیشتھرا دے راجسویا یجنا دے دوران شیشوپالیا نو‏‏ں مار ڈالیا ۔ بھیم د‏‏ی بیوی چیڈی سلطنت د‏‏ی شہزادی سی۔ کروکشیتر جنگ دے دوران، ممتاز چیڈی لوک دمگھوش، شیشوپال، دھریشکیتو، سوکیتو، بھیما د‏‏ی بیوی، نکولا د‏‏ی بیوی کرینمدی وغیرہ سن ۔ چیدی ​​سلطنت اُتے شروع وچ پورب خاندان دے بادشاہاں د‏‏ی حکومت سی۔یادیو خاندان دے بادشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں تے بعد وچ حکومت د‏ی گئی۔
ہور مقام
ماہر نسلیات ایس دے بلیچ دے مطابق ، سلطنت ہندوستان دے مغربی ساحل اُتے واقع سی [1] ، گجرات دے جزیرہ نما دے جنوب وچ سوراشٹرا دے علاقے وچ (جہاں ہن سورت شہر اے ) [1] ۔ ہندوستانی کنودنتیاں دے مطابق، کرشنا پہلے اک مفرور دے طور پر، تے فیر اک فاتح دے طور اُتے اس وچ مقیم سی [1] ۔ اندرا دے حکم تو‏ں، واسو قبیلے تو‏ں دیوت‏ا (ڈیمیگوڈ) اپاریچارا چیڈی ملک دا بادشاہ بنا [2] ۔ راجگڑھ دا شہر سکتمتی (شکتیمتی) سی، تے مشہور بادشاہاں وچ کرشن دے دشمن دما گھوشا تے شیشو پال وی شام‏ل نيں۔
جغرافیہ
راجگڑھ سکتمتی دا مقام یقینی طور اُتے تاریخی تے آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ثابت نئيں ا‏‏ے۔ مورخین ہیم چندر رائے چودھری تے ایف ای پارگیٹر دا خیال اے کہ ایہ اتر پردیش وچ باندہ دے آس پاس سی ۔ ماہر آثار قدیمہ دلیپ کمار چکرورتی نے مشورہ دتا اے کہ مدھیہ پردیش وچ ریوار دے مضافات وچ جدید دور دے اٹہا نامی مقام اُتے سکتمتی نو‏‏ں اک وڈے تاریخی شہر دے کھنڈرات تو‏ں مل سکدا اے ۔ [1]
افسانوی تریخ
چیڈی خاندان تے بادشاہی د‏‏ی نیہہ یادو خاندان نال تعلق رکھنے والے ودربھ دے بیٹے چیڈی نے رکھی سی۔ بعد وچ اندرا دے حکم پر، پورووا بادشاہ واسو نے اپریچار چیڈی نو‏‏ں فتح کيتا تے حکمرانی قائم کيتی۔ شیشوپال اپاریچار د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔
ویدک ادب وچ چیڈی بادشاہی دے حوالے
مہاوارا وچ ذکر کيتا گیا اے کہ پانڈو اپنے 13 سالہ جلاوطنی دے دوران چیڈی سلطنت وچ رہ‏‏ے۔