cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ستلج ویلی پراجیکٹ
اسلامکی ہیڈ ورکس
اس تھاں توں کھبے پاسیوں دو نہراں بہاول نہر اتے قائمپور نہراں نکلدیاں سن ۔ بہاول نہر دیاں دو برانچ نہراں احمدپور برانچ اتے ڈیزرٹ برانچاں سن ۔ سجے کنڈھے میلسی ناں دی نہر نکلدی سی ۔ اس دیاں دو چتوین اتے لودھراں برانچاں سن ۔
پنجند ہیڈ ورکس
اس تھاں توں عباسیہ نہر اتے پنجند نہر ناں دیاں دو نہراں کڈھیاں گئیاں ۔ عباسیہ نہر دی کوئی برانچ نہیں سی ۔ پنجند نہر دیاں تنّ برانچ نہراں، جنہاں دے ناں صادق برانچ، رحیم یار خاں اتے منچن برانچاں سن ۔ سلیمانکی ہیڈّ ورکس توں بعد وچ پانی دی لوڑ نوں مکھ رکھدیاں منٹگمری پاکپٹن لنک ناں دی اک ہور نہر بنائی گئی ۔
ایہناں ساریاں نہراں دے کھیتر وچ پنجاب دی گھنی سنکھیا والے ضلعےآں وچوں لوکاں نوں لجا کے برطانوی ہند حکومت اتے بیکانیر اتے بہاول پور ریاستاں دے راجےآں نے وسایا اتے زمیناں الاٹ کیتیاں، ایہناں نہراں وچوں کیول حسینیوالا ہیڈّ ورکس توں نکلدیاں تنّ نہراں اتے ہیڈورکس بارے سنکھیپ(مختصر) ویروا لکھیا جاندا ہے ۔
حسینیوالا ہیڈّ ورکس دی اساری
حسینیوالا ہیڈ ورکس دی تھاں تے اک ویئر بنایا گیا، جس دی سمرتھا 3،50،000 کیوسکس پانی نوں سنبھالن لئی سی ۔ 25 گیٹ لائے گئے اتے ہر سپین دی لمبائی 60 فٹّ رکھی گئی ۔ 17 دسمبر، 1921 نوں بیرج بناؤن دا کم شروع ہویا ۔ پانی 25 اکتوبر، 1927 نوں چھڈیا گیا ۔ وائسرائے ہند نے اس دا ادگھاٹن کیتا ۔ ریلوے آواجائی 17 جون، 1928 نوں چالو ہوئی اتے سڑکی پل 4 اپریل، 1929 نوں ۔
پہلاں بہاول نگر توں چونے نوں ساڑن اتے اس دی سپلائی دا پربندھ کیتا گیا سی ۔ اسے سمیں سیمینٹ دی قیمت 60 روپئے توں ڈگّ کے 30 روپئے پرتی ٹن ہو گئی اتے اس طرحاں پنجاب سیمینٹ کمپنی نے ہیڈورکس دے کماں تے ورتن لئی سیمینٹ سپلائی کیتا ۔ حسینیوالا ناں دے اک چھوٹے جہے پنڈ دے ناں تے اک ریلوے سٹیشن ہیڈّ ورکس توں اک میل دی وتھّ 'تے ستھاپت کیتا گیا اتے اڈّ-اڈّ تھاواں 'تے سامان پہنچاؤن تے جمع کرن لئی لگبھگ 21 کلومیٹر لمیاں ریلوے سائیڈنگز بنائیاں گئیاں ۔ ورکشاپاں، سٹور، پاور ہاؤس، اٹاں دے سٹور اتے کئی عارضی ہٹ بنائے گئے ۔ اس توں علاوہ چوڑی پٹڑی دی ریلوے لائن اتے ٹریموے لائیناں وچھائیاں گئیاں تاں جو دریا وچوں پٹی مٹی نوں دور لجا کے سٹیا جاوے اتے اساری لئی لوڑیندے سامان نوں سٹوراں توں لیاندا جاوے ۔ بہت ساری بجلی دی ورکشاپاں نوں چلاؤن لئی آوشکتا سی، جس نوں وکرز پیٹر کروڈ آئل جنریٹنگ سیٹاں نال پیدا کیتا گیا ۔ اس بجلی نوں ورکشاپاں وچ ورتیا گیا ۔ ہائی ٹینشن لائیناں راہیں اس بجلی نوں پمپاں، کنکریٹ مکسچراں اتے ونچز آدی نوں چلاؤن لئی ورتیا گیا ۔ لگپگ 20 بسائرس ایکسکیوٹرز پائیل ڈرائیونگ مشیناں، کھوہیاں گالن والے پلانٹ، سٹون کرشرز اتے بال ملز آدی موقعے 'تے ورتے گئے ۔ اس ویلے نرسندیہ ایہہ اک بہت وڈا کم سی ۔
175ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:170ھ دی دہائی
پیٹاجیوناس سبویناسیا
پیٹاجیوناس سبویناسیا کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
صحیفہ رسومات
صحیفہ رسومات متحارب ریاستاں دے دور د‏‏ی سلطنت ژؤ خاندان دے عہد حکومت وچ انتظامیہ ،رسومات تے سماجی تقریبات تو‏ں متعلق معلومات دا مجموعہ اے ۔صحیفہ آداب و رسومات چین د‏‏ی پنج ادبیات عالیہ وچو‏ں اک اے جسنو‏ں کنفیوشس مت دے بنیادی ماخذ وچ شمار کیتا جاندا اے ۔اسی لئی اسنو‏ں رسومات دا ادب عالیہ یا لیجینگ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین دا کہنا اے کہ اس کتاب دا ناں پہلے رسومات دا ادب عالیہ یا لیجینگ ہی سی جسنو‏ں دائی شینگ نے بدل ک‏ے صحیفہ آداب و رسومات کر دتا۔
تریخ
صحیفہ رسومات غیر متعین تے مختلف تاریخاں تے عہد دے آباد و رسومات تو‏ں متعلق معلومات تے متون دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اس موضوع د‏‏ی دوسری کتاباں جداں رسومات ژاؤ تے صحیفہ آداب و رسومات دے ڈھانچہ دے برعکس ایہ صحیفہ ازاد انداز وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ متن دے اعتبار تو‏ں اس وچ صحیفہ ادب دے رسوماندی لفظاں و اصطلاحات د‏‏ی کی تشریح وی ملدی اے ۔اس دے علاوہ کنفیوشس د‏‏ی زندگی تے تعلیمات اُتے مشتمل کئی صفحات موجود نيں۔ کتاب دا کچھ ہان شاہی خاندان تو‏ں پہلے دا اے جدو‏ں کہ بیشتر حصہ ہان دے ابتدائی دور دا ا‏‏ے۔ کتاباں جلا دو تے علماء نو‏‏ں زندہ دفن کردو مہم دے تحت 213 ق م وچ چن شی ہوانگ دے عہد حکومت وچ کنفیوشس د‏‏ی تعلیمات اُتے مشتمل کتاباں تے ادبیات نو‏‏ں جلیا ک‏ے ختم کر دتا گیا لیکن چن خاندان اک دہائی دے عرصہ وچ ہی تباہ ہوئے گیا تے کنفیوشس مت دے علما نو‏‏ں اوہ کتاباں زبانی یاد سن لہذا ہان خاندان دے ابتدائی دور وچ انہاں نو‏‏ں فیر تو‏ں لکھیا گیا تے مدون کیتا گیا۔و4و صحیفہ رسومات د‏‏ی مکمل تدوین نو دا کم تقریباً پورا ہوچکيا سی مگر کلاسک آف موسیقی نو‏‏ں فیر تو‏ں تدوین نہ کیتا جا سکیا تے اوہ کتاب دے باب “موسیقی دا دستاویز “ ماں درج کیتا گیا۔ اس دے بعد تو‏ں بعد دے محقیین نے پہلے مسودہ وچ ترمیم د‏‏ی کوشش کيتی۔ کتاب سوئی دے مطابق دائی دے پہلی صدی [[ق م]] وچ کتاباں دے اصل متن اُتے فیر تو‏ں کم کیتا اصل کتاباں د‏‏ی تعداد 214 تو‏ں گھٹاکر 85 کردتی۔ اس دے بھانجے دائی شینگ تے مختصر ک‏ر ک‏ے 46 کتاباں تک محدود کر دتا۔فیر ہان شاہی خاندان دے عہد حکومت دے دور اخیر وچ 3 کتاباں دا اضافہ کیتا گیا تے ہن کل تعداد 49 اے ۔و5و 1993ء وچ ہوبئی وچ جنگمین گئودین گنبد وچ صحیفہ دے باب بلیک روبس دا اک نسخہ دستیاب ہويا۔ واضح ہوکہ تقریباً 300 ق م وچ گنبد نو‏‏ں بند کر دتا سی جو ہن تک کھلا نئيں تھا۔اس تو‏ں صحیفہ دے ہور ابواب د‏‏ی تریخ تدوین دا وی اندازہ لگایا جا سکدا اے ۔و6و
لی
کنفیوشس نے لفظ لی نو‏‏ں تمام رسومات د‏‏ی اخلاقیات دا معیار منیا اے ۔لی دے لفظی معنی “رسومات“ دے نيں لیکن اسنو‏ں تقریبات تے ضابطہ اخلاق دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عموما اس دے معنی کِس‏ے وی چیز د‏‏ی اچھی شکل، حسن اخلاق نرمی دے لئی جاندے رہے نيں۔
کنفوشس لفظ لی نو‏‏ں مذہب و عقیدہ د‏‏ی روحانیت تے ہور تقریبات و رسومات دا اسيں معنی سمجھدا تھا۔کتاب صحیفہ رسومات دے حوالہ تو‏ں لفظ لی ماضی د‏‏ی سادگی د‏‏ی اہمیت تے اس دے تقدس اُتے دلالت کردا ا‏‏ے۔ کنفیوشس نو‏‏ں یقین سی کہ لی تو‏ں جو معیار مراد لئی جاندے نيں اوہ ضابطہ اخلاق حکومت ژاؤ دے زوال نو‏‏ں مؤخر کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ لفظ لی دا تقدس کتاب صحیفہ رسومات وچ اس طرح بیان کیتا گیا اے :“لی تو‏ں مراد اوہ تمام چیزاں نيں جو انسانی زندگی تو‏ں متعلق نيں تے انسانی زندگی وچ رسومات سب تو‏ں اہ‏م نيں۔“و7و
حوالے
گٹھ:چینی ادبیات عالیہ گٹھ:کنفیوشسی متون گٹھ:چینگٹھ:کتاباں
کنگسٹن اپون تھیمز بورو
لندن بورو کنگسٹن اپون تھیمز لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
وصفی بہرائچی
عبد الرحمن خاں وصفیؔ بہرائچی ضلع بہرائچ دے اک مشہور استاد سن ۔ جناب د‏‏ی پیدائش 22 اکتوبر، 1914ء نو‏‏ں شہر دے محلہ میراخیل پورہ بہرائچ وچ ہوئی۔ آپ دے والد دا ناں حافظ عبد القادر تے والدہ دا ناں محترمہ مقبول بیگم سی ۔
حالات
وصفی بہرائچی دے مورث اعلیٰ اللہ داد خاں دے والد۔ دور مغلیہ وچ کابل دے سرحدی علاقہ وزیرستان حسن خیل ہندوستان وارد ہوئے خاندان دے بعض فرد ملیح آباد تے بعض فرد مرادآباد وچ سکونیت لے لئی۔ آپ دے اجداعلیٰ مولوی ضامن علی خاں "انیق بہرائچی"بہرائچ تشریف لیائے اورایتھے دے ہو ک‏‏‏ے رہ گے۔انیق بہرائچی صاحب بیاض تے صاحب کتاب شاعر سن ۔ انہاں دا سا را علمی اثاثہ ضائع ہوچکيا اے صرف دو مطبوعہ کتاباں مل سکن جو ابتک محفوظ نيں۔ اک دا عنوان "مناقب چار یار" تے دوسری فارسی وچ اے اس دے علاوہ کچھ قلمی نسخے وی نيں۔
ادبی خدمات
ڈاکڑمحمدنعیم اللہ خاں خیالی آپ دتی کتاب "افکار وصفی" وچ اپنے مضمون وچ لکھدے نيں کہ برادر گرامی جناب وصفی اک شستہ و سنجیدہ شاعرانہ ذوق دے حامل نيں۔ جوبازار دا خریداہوامال نئيں بلکہ موروثی جائداد اے تے اس اُتے حق مالکانہ رکھدے نيں۔ آپ دے پردادا حضرت ضامن علی خاں انیق تاں جناب میر انیس دے ہمعصرسن ۔ انہاں دا اکثرفارسی تے اردوکلام بشکل ممطبوعہ و مخطوطہ موجود ا‏‏ے۔ اسی لئی وصفی صاحب نے اگرچہ باقاعدہ کسی د‏‏ی شاگردی اختیا رنئيں کيت‏‏ی مگر وراثتہ جو مذاق سخن اس وچ پختگی اے ,وقار اے ،اک اندازہے،ادائیگی دا بانکپن اے ،ڈھب تو‏ں گل کہنے دا قرینہ اے ،چنانچہ فرماندے نيں ........
یہں بلکہ اوہ اک رنگ تے دوسرے رنگ د‏‏ی تمیز وی رکھے نيں چاہے ایہ فرق خود اپنے کلام ہی وچ کیو‏ں نہ واقع ہو گیا ہوئے۔ ویکھو یہں نئيں بلکہ اوہ اک رنگ تے دوسرے رنگ د‏‏ی تمیز وی رکھے ے نيں چاہے ایہ فرق خود اپنے کلام ہی وچ کیو‏ں نہ واقع ہو گیا ہوئے۔ ویکھو۔....
ادبی سخصیات نال رابطہ
عبد الرحمن خاں وصفی ؔ بہرائچی شہرو ضلع بہرائچ دے مشہور استاد شاعر سن ۔ آپ دے دادا ضامن علی خا ں انیقؔ بہرائچی میر انیس دے ہ‏معصر شاعر سن تے صاحب دیوان شاعر سن ۔ وصفی صاحب دے بھائی ڈاکڑ نعیم اللہ خاں خیالی وی ضلع بہرائچ دے مشہور ماہر لسانیات ہونے دے نال نال تن درجنہاں تو‏ں زیادہ کتاباں دے مصنف سن ۔ وصفی صاحب دا ضلع بہرائچکے تمام ادیباں تے شاعراں تو‏ں گہرا تعلق سی ۔ آپ حاجی شفیع اللہ شفیع ؔ بہرائچی دے گہرے دوست سن تے روز شام نو‏‏ں شفیع صاحب د‏‏ی دکان سنگم ہوٹل اُتے آندے سن جو ہر شام نو‏‏ں ادبی محفل دا مقام سی جتھ‏ے بیٹھ کر وصفی صاحب، ساغر مہدی ،ااظہار وارثی، عبرت بہرائچی اپنے کلام نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں ساجھا کردے سن ۔ ،وصفی صاحب دا رافعت بہرائچی، شوق بہرائچی،بابو لاڈلی پرشاد حیرتؔ بہرائچی، بابا جمال ،حکیم اظہر وارثی، واصل بہرائچی واصف ؔ القادری نانپاروی،ایمنؔ چغتائی نانپاروی ،محسن ؔ زیدی،عبد الطیف زرگر شوق نیپالی، اظہار وارثی، عبرت بہرائچی ،والی آسی لکھنوئی فنا نانپاروی،اثر بہرائچی،شاعر جمالی وغیرہ تو‏ں گہرا تعلق سی ۔
شاگرد
وصفی صاحب دے شاگراں وچ حاجی لطیف بہرائچی ، اطہر رحمانی تے فیض بہرائچی دا ناں قابل ذکر اے ۔
تصنیف
وصفی بہرائچی دا صرف اک مجموعہ کلام افکار وصفی ناں تو‏ں اگست 1986ء وچ فخرالدین علی احمد میموریل کمیٹی لکھنؤ اتر پردیش دے مالی تعاون تو‏ں شائع ہويا سی ۔ جو آپ د‏‏ی غزلاں دا مجموعہ سی ۔
وفات
وصفی بہرائچی دا انتقال 13اپریل1999ء وچ شہر بہرائچ دے محلہ قاضی پورہ وچ واقع مکان وچ ہويا سی تے تدفن شہر دے مشہور قبرستان عیدگاہ وچ ہوئی سی۔ جس وچ عوام دے علاوہ شاعراں تے ادیباں نے وی شرکت کيتی سی۔
نمونہ کلام
شفیع بہرائچی کے بڑے بھائی قادر میاں کے انتقال پر لکھے اشعار قلمی نشخہ
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دے شاعر
176ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:170ھ دی دہائی
لیمبیتھ بورو
لندن بورو لیمبیتھ  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو لیمبیتھ
نکی چنجوالا کبوتر
نکی چنجوالا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
جواہر الکلام
جَواہرُ الْکَلام فی شَرْحِ شَرائعِ الْاسْلام یا جواہر الکلام فقہی کتاب اے جو شیعہ فقیہ محمد حسن نجفی دی گرانقدر تالیف اے تے اوہ صاحب جواہر (متوفی ۱۲۶۶ ق) دے نام تو‏ں معروف نيں۔ ایہ کتاب محقق‌ حلّی‌ (متوفی ۶۷۶ ق) دی شرائع الاسلام دی اک مبسوط شرح اے تے فقہ دا اک مکمل دورہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب نہایت وسیع مطالب اُتے مشتمل اے ہور جوہر الکلام گذشتہ فقہاء دے نظریات تے انہاں دے استدلالات نو‏‏ں محققین دے سامنے پیش کردی اے ۔ اسی وجہ تو‏ں اسکے مؤلف نو‏‏ں لسان المشہور یا مشہور فقہا دا نمائندہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سبب تالیف
مؤلف دے اپنے کہنے دے مطابق منقول اے کہ ابتدائی طور اُتے اوہ شرائع دی شرح نئيں لکھنا چاہندے سن بلکہ انہاں دا قصد ایہ سی کہ اپنے ذا‏تی استعمال دے لئی مختلف فقہی ابحاث وچ نوٹس لکھياں ۔. انہاں نے کتاب دے مقدمے وچ لکھیا اے کہ شرائع دے انتخاب دا سبب شرح و توضیح، جامعیت‌، دقت مطالب، رواں نثر اے خاص طور اُتے فقہا دا اسنو‏ں مورد توجہ قرار دینا اے ۔محمد حسن نجفی دے اپنے کہنے دے مطابق فقہ داناں نو‏‏ں شرائع دے فوائد تے مخفی دقیق نکات تو‏ں آشنا کرنا،اسکے مسائل نو‏‏ں واضح کرنا ،اسکے شارحین دے اشتباہات دی توضیح،مختلف فقہا دے نظریات دا بیان تے مختصر طور اُتے انہاں دے استدلالات نو‏‏ں بیان کرنا اس کتاب دے اہداف وچو‏ں اے ۔
تاریخچۂ تالیف
مشہور اے کہ اس کتاب دی تالیف دا آغاز مؤلف نے ۲۵ سال دی عمر کیتا ۔ اس گل دے پیش نظر تے ۱۲۶۲ق وچ حدودا ستّر سال ہونے دے پیش نظر بعض گمان کردے نيں کہ اس کتاب دے آغاز دا سال ۱۲۱۷ق اے ۔ ؛ اس بنا اُتے آقا بزرگ تہرانی معتقد نيں کہ ۱۲۲۷ق تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اسکی تالیف دا آغاز ہويا۔
خصوصیات کتاب
اس کتاب دی چند اک خصوصیات درج ذیل نيں :
جواہر الکلام تے شہرت فتوائی
صاحب جواہر شہرت فتوائی دی بہت زیادہ اہمیت دے قائل سن ۔جواہر وچ انہاں دے اکثر نظریات و اقوال اجماع دے مطابق یا امامیہ فقہا دی مشہور رائے دے موافق اے ۔اس لحاظ تو‏ں اسی مناسبت انہاں نو‏ں لسان المشہور یا مشہور فقہا دا نمائندہ کہندے نيں ۔
مخصوص فقہی آرا
جواہر الکلام وچ انہاں دی بعض مخصوص آرا درج ذیل نيں :
فقہائے امامیہ وچ مقام
جواہرالکلام‌ کچھ مخصوص خصوصیات دے پیش نظر شیعہ علما وچ بہت زیاد مورد استقبال قرار پائی ۔بعض اسنو‏ں فقہ دا بزرگ‌ترین‌ اثر شمار کردے نيں ۔ مرتضی مطہری اسنو‏ں اک نابغہ شخص دا اثر کہندے نيں۔ بعض دے نزدیک کوئی شرعی احکم دے استنباط وچ کوئی ایسا فقیہ نئيں جو اس کتاب تو‏ں بے نیاز ہو تے اس دے ہُندے ہوئے اسنو‏ں کسی دوسری کتاب دی چنداں ضرورت نئيں اے ۔
جواہرالکلام‌ نے اس قدر شہرت‌ و مقبولیت‌ حاصل کيتی اس دے مصنف دا نام تحت الشعاع وچ چلا گیا تے فقہا دی بولی اپنے نام دی بجائے صاحب جواہر دے نام تو‏ں معروف ہو گئے نيں ۔اس کتاب دی تالیف دے بعد صاحب جواہر دے نظریات تے استدلال مختلف علمی حلفےآں ،فقہی مقالاں تے فقہا دے مورد توجہ رہندے نيں ۔
شروحات تے حواشی
اسکی بہت سی شروحات تے متعدد تعلیقے اس دے مختلف حصےآں اُتے لکھے گئے نيں۔جنہاں وچو‏ں بعض دی طرف الذریعہ نے اشارہ کیتا اے مثلا :
آیت اللہ بروجردی، ابوتراب خوانساری، عبداللّہ بہبہانی‌، ملیا علی کنی، زین العابدین مازندرانی تے علی بن محمد مرعشی نے وی اس اُتے حواشی لکھے نيں ۔
جواہر تو‏ں متعلق تحقیقات
جواہر تو‏ں متعلق ہونے والی بعض تحقیقات درج ذیل نيں :
مخطوطات
آقا بزرگ طہرانی، ، نے جواہر الکلام‌ دے اصلی نسخے دی تصحیح دی سی جو ۴۴ جلداں اُتے مشتمل سی ۔ اسکے مختلف خطی نسخے مختلف کتب خاناں جداں نجف، قم، تہران‌، مشہد و ہمدان‌ وچ موجود نيں ۔
بیرونی رابط
گٹھ:آثار شیخ محمد حسن نجفی گٹھ:تیرہويں صدی ہجری دی شیعہ فقہی کتب گٹھ:فقہی کتب (عربی) گٹھ:کتاباں
چک 136 ج ب
چک 136 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
178ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:170ھ دی دہائی
لیوشم بورو
لندن بورو لیوشم  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
پیٹاجیوناس گڈسونی
پیٹاجیوناس گڈسونی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
مرٹن بورو
لندن بورو مرٹن  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
لندن بورو مرٹن
177ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:170ھ دی دہائی
ریڈبرج بورو
لندن بورو ریڈبرج  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
179ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:170ھ دی دہائی
1998
سائینسی کھوجاں
28 مئی - پاکستان نے چاغی (بلوچستان) چ پنج ايٹمی تماکے کر کے اپنے ايٹمی طاقت ہون دا اعلان کيتا۔
ازوف سمندر
ازوف سمندر کالا سمندر دا اتلا حصہ اے۔ ایہدے اتر چ یوکرین ، چڑھدے چ روس تے لہندے چ جزیرےورگا کریمیا چ گھرئیا ہوئیا اے۔
ایہہ سمندر 340 کلومیٹر لمبا تے 135 کلومیٹر چوڑا اے تے 37 ہزار 555 مربع کلومیٹر رقبے تے پھیلیا ہوئیا اے۔ اس چ ڈگن آلے اہم دریاواں چ دریائے ڈون تے دریائے کوبان نیں۔
ایہہ دنیا دا سب توں گھٹ ڈوہنگا سمندر اے ، جس دی مدری ڈونگائی 13 میٹر اے تے ودھ توں ودھ ڈونگائی 15.3 میٹر اے۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:سمندر گٹھ:پانی گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ
نیوہیم بورو
لندن بورو نیوہیم  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو نیوہیم
بمبوکاٹ
بمبوکاٹ اک پنجابی دی فلم اے جیہڑی پنکج بترا نے ڈایریکٹ کیتی سی ۔ ایس فلم نوں جس گریوال نے لکھیا تے ایمی ورک، بِنو ڈِھلوں، سمی چاہل تے شیتل ٹھاکر نے فلمایا۔ ایہ فلم 29 جولائی، 2016 وچ دنیا بھر چ رلیز ہوئی ۔
سار
ایہہ فلم فیروزپور دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ فلمائی گئی اے ۔ فلم وچ دو بھیناں نیں جیہناں وچوں اک گورے رنگ دی اے تے دوجی سانولی اے ۔ گوری افسر نوں بیاہی جاندی اے تے سانولی گریوب کسان نوں بیاہی جاندی اے ۔ کسان محسوس کردا اے کہ ایہدا سوہرا ٹبر اوہدی اوداں عزت نہیں کردا جِداں افسر دی کردا اے ۔ ایس لئی اوہ ااپݨا رعب پگاؤن لئی بمبوکاٹ لیݨ دی سوچدا اے ۔ غلطی نال اوہ چوری دا بمبوکاٹ خرید لیندا اے ۔ ایس وجہ توں اوہنوں سزا ہو جاندی اے ۔
پاتر
٭ایمی ورک- چنن سنگھ ٭بِنو ڈِھلوں- ریشم سنگھ ٭سمی چہل- پکو ٭شیتل ٹھاکر- سمی ٭کرمجیت انمول ٭سردار سوہی ٭نِرمل رِشی ٭ہوبی دھالیوال ٭انیتا دیوگن ٭ہربلاس سنگھا ٭رزیا سکھبیر
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں گٹھ:پنجابی فلم
180ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
سیریس
سیریس رات ویلے اسمان تے سب توں چوکھا لشکدا تارہ اے۔ ایہ اپنے توں مگروں لشکدے تارے کینوپس توں دگنا لشکدا اے۔ ایہ زمین توں 2.6 پارسک (8.6 چانن ورے) دے پینڈے تے اے۔ ایہ زمین دے گوانڈیاں وچ گنیا جاندا اے۔ سیریس سورجی پربندھ دے نیڑے ہوریا اے تے اگلے 60,000 وریاں وچ ایدا چانن ودھدا رویگا۔ ایس مگروں ایدا پینڈا زمین توں ودیگا پر فیر وی ایہ اگلے 210,000 وریاں تک زمین دے اسمان تے سب توں لشکدا تارہ رویگا۔
سیریس اک دوہرا تارہ اے۔
پرانے مصر وچ ایہنوں سوپدت کیا جاندا سی۔ اوتھے ایہدے نکلن تے نیل دریا وچ ہڑ آندے سن۔ سیریس بارے قرآن دی سورت نجم وچ لکھیا ہویا اے۔ ایہنوں عرب پوجدے سن۔ پولینیشی لوک اینوں سیال دے ان دی نشانی سمجھدے سن تے ماٹھے وڈے سمندر وچ راہد لبھن لئی ایہنوں تکدے سن۔ایہنوں کتا تارہ وی کیا جاندا اے وڈا کتا تارہ جرمٹ وچ ہون باہجوں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
کالروالی گھُگی
وکھالہ
ایہ جنگلی کبوتر نالون نکی ہوندی اے۔ ایہ چنج توں پوجھل تک 32 سینٹی میٹر (13 انچ) لمی ہوندی اے۔ ایہدا پرپسار 47–55 سینٹی میٹر (19–22 انچ ) تک ہوندا اے تے جوکھ 125–240 گرام ہوندا اے۔ ایہ اتوں سانولی توں سانولی گلابی تے اتلا رنگا تھوڑا گوڑا تھلے نالوں ہوندا اے۔ ایہدی چنج کالی تے لتاں لال نیں۔ نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں۔ اکھاں دے ننگی کھل ہوندی اے جیہڑی چٹی یا پیلی ہوندی اے۔ بچیاں دے کالر ٹھیک نہیں بنے ہوندے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
رچمنڈ اپون تھیمز بورو
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو رچمنڈ اپون تھیمز
چک 138 ج ب
چک 138 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
نند داس
نند داس (1533ء – 1583ء) پشٹی مارگ دے اشٹ چھاپ بھکتی کویاں (شاعر) وچو‏ں اک نيں۔ ایہ سورداس دے بعد دوسرے وڈے کوی/شاعر نيں۔ (گوسوامی وٹھل ناتھ نے شری ناتھ جی (اوتارِ کرشن) د‏‏ی اشٹیام سیوا پوجا دے لئی انہاں د‏‏ی لیلا دے جذبہ دے مطابق وقت تے موسماں دے خاص راگاں دے ذریعے کیرتن کرنے دا اہتمام کیتا سی۔ اس کم دے لئی انھاں نے اٹھ کویاں د‏‏ی اک بھکتی منڈلی بنائی سی۔ جو راگ راگنیاں نو‏‏ں دھیان وچ رکھ دے کیرتن کرنے وچ ماہر سن ۔ انہاں نو‏ں کواشٹ چھاپ کوی کہیا جاندا ا‏‏ے۔) تذکرہ "دو سو باون ویسنون د‏‏ی واردا" تے "اشٹ سکھان د‏‏ی واردا" دے مطابق درویشی اختیار کرنے تو‏ں پہلے نند داس اک بھر پور دنیاوی مزاج شخص سن ۔
سوانح
وہ تلسی داس دے چچیرے بھائی سن ۔ 1533ء وچ اترپردیش دے علاقہ سوراں ضلع ایٹہ دے رامپور پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ سناڈھیہ برہمن سن ۔ والد دا ناں جیون رام سی۔ نر سنگھ پنڈت تو‏ں سنسکرت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ تلسی داس دے نال کاشی جا ک‏ے شاستراں دے مطالعہ دا آغاز کیتا۔ اک خوبصورت عورت د‏‏ی محبت وچ گرفتار ہوئے گوکل پہنچے تے ایتھے گوسوامی وٹھل ناتھ نال ملاقات دے بعد پشٹی مارگی بن گئے تے درویشی اختیار کر لئی۔ روایت اے کہ سورداس دے کہنے اُتے پنڈ رامپور پرت کر کملا ناں د‏‏ی لڑکی نال شادی کر لئی سی۔ زندگی دے آخر ایام وچ اوہ گووردھن پرت گئے سن ۔
نند داس وڈے ذہین شاعر سن ۔ اناں نے باقاعدہ شاستراں دا مطالعہ کیتا سی۔ "راس پنچا دھیائی" وچ عشق مجازی تے عشق حقیقی نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ ک‏ر ک‏ے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ موضوع، بولی و اسلوب، تخیل، شعری حسن تے اصلی جذبات دے لحاظ تو‏ں ایہ نند داس د‏ی سب تو‏ں بہترین تصنیف ا‏‏ے۔ "بھنور گیت" نند داس د‏ی علمیت، روشن ضمیری تے منطقی اسلوب نو‏‏ں ثابت کرنے والی کرشن بھگتی کاویہ ا‏‏ے۔ "سدھانت پنچا دھیائی" وچ کرشن لیلا نو‏‏ں قلم بند کیتا گیا ا‏‏ے۔ "نند داس پداولی" شاعری دے معیار تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ "انیکارتھ منجری" اک طرح د‏‏ی ڈکشنری ا‏‏ے۔ "سداما چرت" د‏‏ی کہانی بھگود گیتا تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس وچ کرشن بھگتی دے وسیلے تو‏ں دوسری دے جذبہ اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔
نند داسنو‏ں جڑیا دا خطاب دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی بولی صاف ستھری ا‏‏ے۔ انلاں خواب صورت تے مانوس لفظاں، ضرب المثل تے محاوراں دے انتخاب اُتے وڈی دسترس حاصل سی۔ لفظاں دے انتخاب وچ اوہ لَے تے سُر دا وی خیال رکھدے سن اس لئی انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ روانی تے حسن پیدا ہوئے گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1533 دے جم گٹھ:1583 دیاں موتاں گٹھ:اشٹ چھاپ دے شاعر گٹھ:ضلع ایٹہ دیاں شخصیتاں
کینوپس
کینوپس تارہ چرمٹ کارینا دا سب توں لشکدا تے رات ویلے اسمان تے سیریس مگروں دوجا سب توں لشکدا تارہ اے۔ ایہ زمین توں 310 چانن ورے یا 96 پارسک اے۔
عرب ایہنوں سهيل کیندے سن۔ یونانیاں تے رومیاں نوں ایہ ناں دسیا۔ مصری ایہنوں جاندے سن۔ ایہ اسمان دے تھلویں پاسے دسدا اے۔
ولیم ہرشل
ولیم ہرشل (1822-1738) اک جرمن برطانوی موسیقار تارہ گرو تے تکنیکی گرو سی۔ اوہ ہینور جرمنی وچ جمیا اوہنے مارچ 1781 وچ یورینس سیارہ  تے اوہدے دو چن ٹائیٹانیہ تے اوبرن لبے۔ ایسے سال اوہنے کوپلے میڈل جتیا تے اوہنوں رائل سوسائٹی دا سنگی بنالیا گیا۔  ہرشل نے زحل دے وی دو چن لبے۔ ایدھے نال اوہنے 24 سمفنیاں وی بنائیاں۔ ولیم ہرشل ودیا ٹیلیسکوپاں بناکے ویچدا سی۔ اوہ پہلا بندا سی جیہنے تاریاں دی ٹور توں ایہ ناپیا جے ساڈا سورجی پربندھ وی خلا وچ ٹر ریا اے۔
کینوپس
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارے
ولیم ہرشل
دوہرا تارہ دی سوچ سب توں پہلی واری ولیم ہرشل نے 1802 وچ دتی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے گٹھ:تارہ گرو گٹھ:انگریز تارہ گرو گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
سدرک بورو
لندن بورو سدرک  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو سدرک
ارکٹورس
ارکٹورس رات ویلے اسمان تے اک چوتھا چوکھا لشکن والا تارہ اے۔
سب توں چوکھے لشکدے تارے
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
نیدرلینڈز
نیدرلینڈز (ڈچ:نیدرلانت) اک قنونی بادشائی اے تے نیدرلینڈی شاہی دے آپ راج کرنوالے 4 انگاں وچوں اک اے۔ ایہ  اتلے لیندے یورپ چ اک دیس اے جیدے وچ رلے تن نکے جزیرے کریبین وچ نیں۔ یورپی نیدرلینڈز اک نکا تے لوک سنگھنا دیس اے جیدے اتر تے لیندے ول اتری سمندر، دکھن چ بیلجیم تے چڑھدے پاسے جرمنی اے۔ ایہدی سمندری ولگن برطانیہ، جرمنی تے بیلجیم نال رلدی اے۔  ایہ پارلیمانی لوک راج اے۔ ایدا راجگڑھ ایمسٹرڈیم اے تے سرکار گڑھ تے پارلیمنٹ تھاں ہیگ چ اے۔ روٹرڈیم دا سمندری اڈہ یورپ دا سب توں وڈا تے تے ایس مگروں آنوالے 3 اڈیاں نوں رلا کے وی وڈا اے۔  نیدرلینڈز نوں ہالینڈ وی کیا جاندا اے پر اتلاہالینڈ تے تھلواں ہالینڈ ایہدے دو صوبے نیں۔
نیدرلینڈز دا 26٪ تھاں تے 21 ٪ لوک سمندر دی پدھر توں تھلے وسدے نیں تے ایدا 50٪ تھاں سمندر دی پدھر توں اک میٹر اچا اے۔ ایسے لئی ایہدا ناں نیدرلینڈز یعنی نیواں دیس اے۔ ایہدے دوجے ناں ہالینڈ دا مطلب وی نیواں اے۔ ایہ اک پدھرا دیس اے تے تھلے کج اجے تھاں نیں۔ ایدے چوں رہائن میوز تے شیلڈٹ دریا وگدے نیں۔ نیدرلینڈز اک لوک سنکھنا دیس اے جتھے اک مربع کلومیٹر وچ 406 لوک وسدے نیں۔ بنگلہ دیش، دکھنی کوریا تے تائیوان ای ایس توں چوکھے سنگھنے نیں۔ فیر وی امریکا مگروں ایہ دنیا وچ کھان پین تے وائی بیجی دیاں شیواں بدیس پیجن وچ دنیا وچ دوجے نمبر تے اے۔
نیدرلیندز اوناں پہلیاں دیساں چوں اے جتھے چنی ہوئی پارلیمنٹ بنی۔ نیدرلینڈز نیٹو، یورپی یونین تے بینیلکس دا موڈی تے سنگی دیس اے۔ ایتھے جگت نیاؤں عدالت وی اے۔ نیدرلینڈز نوں 2011 چ دنیا دا سب توں خوش دیس منیا گیا۔
تریخ
جتھے ہن نیدرلینڈز اے اوتھے انسان پچھلے 370,000 وریاں توں رہ ریا اے تے ایہدا ثبوت 2010 وچ ملیا جدوں ووردن وچ پتھر دے اوزار لبھے۔ 2009 وچ 40،000 ورے پرانی نینڈرتھل کھوپڑی دا اک ٹوٹا زی لینڈ دے سمندری کنڈے توں لبیا۔ آخری برفانی ویلے ایتھے ٹنڈرا دا محول سی تے ایتھے شکاری پھردے سن۔  پیسی کینو، دنیا دی سب توں پرانی کشتی جیہڑی 8000 م پ پہلے بنی سی نیدرلینڈز وجون لبھی اے۔ ایہ ہن اسن دے ڈرنٹ میوزم وچ پئی اے۔
وائی بیجی 5000 م پ دے نیڑے ایتھے آئی تے اوہدے نال پانڈے بنان دا کم وی آیا۔ ایہ آنوالے لکدا اے وشکارلے یورپ توں آے سن۔ 4000 توں 4300 م پ ویلے دے دوالے ٹھیک ول نال وائی بیجی دا مک ٹر پیا۔ 2000 م پ توں لے کے 800 م پ تک دے ویلے وج ایتھے کانسے دا ویلہ ٹریا۔ لویا ویلہ ایتھے دے واسیاں لئی چنگا ویلہ لیاندا اے جے ایتھے ہر تھاں تے لویا ملدا سی۔ کواڑے، چاقو، تلواراں، پناں بنائیاں جاندیان سن۔ اوس وج 500 م پ دی وڈی قبر ملی اے جتھے ہور چیزان نال اک تلوار وی لبھی اے جیدے تے سونا وی لگیا ہویا اے۔ رہائن دے اتلے پاسے جرمن قبیلیاں وسدے سن تے تھلے ول سیلٹ۔
جرمن لوک سکینڈینیویا، شلسوگ ہولسٹائن تے ہمبرگ والے تھاں دے واسی سن۔ اوتھوں اوہ 8ویں صدی م پ وچ نیدرلینڈز تک پھیلے ہوۓ سن۔ ایہو ای فیر فریزین تے سیکسن بندے نیں۔
57 توں 53 م پ دے وشکار رومی فوج نیدرلینڈز تے مل ماردی اے تے ایتھے اوہنان دا راج 450 ورے تک ریندا اے تے ایس دیس نوں اپنے رنگ وج کوڑا رنکدا اے۔ 12 تک دریاۓ رہائن رومیاں دا اتلا بارڈر بن جاندا اے۔ دریاۓ رہاغن توں بتے دے قبیلے رومی راج توں باہر سن۔ رومیاں نے نیدرلیڈز وج نکے قلعے تے نگریاں وسایاں۔ بٹاوی رومی ویلے وچ نیدرلینڈز وج وسنوالے سب توں مشہور جرمن لوک سن۔ ایہناں نوں پرانے ڈج منیا جاندا اے جیویں ٹیوٹن جرمناں لئی تے گال فرنج لئی۔ 69 وچ بٹاوی جرمناں نیں رومیاں دے برحلاف ہتھیار چک لۓ پر اوہنان نوں دبا دتا گیا۔ 17ویں تے 18ویں صدی دے ڈچ لکھاریاں نیں ایہناں ازادی پسند تے ازاد بٹاویاں نال سپین نال ازادی دی لڑائی لڑدیاں ہوویاں اپنے آپ نوں اوہناں نال رلایا۔ ایس سوج نے بٹاویاں نوں ڈچاں دا پرکھ بنایا تے ایہ ناں ویلے ناں کئی واری آیا۔ 1619 وچ جکارتا دا ناں بٹاویہ رکھیا گیا تے 1795 وچ بنن والا ڈچ لوکراج فرنچ انقلاب دی لہر باہجوں بٹاوی لوکراج اخوایا۔ ویلے نال سیلی فرینک نیدرلینڈز دے وکھالے تے سامنے آندے نیں۔
محول ودھیا ہون نال چڑھدے پاسے ولوں اینگل، جیوٹ تے سیکسن قبیلے اتلے نیدرلینڈز ول اندے نیں۔ ایہنوں چوں کئی ایتھے نہیں ٹکدے تے سمندر پار کرکے برطانیہ جاندے نیں تے اوتھے اینگلو سیکسن اخواندے نیں۔ اتلے نیدرلینڈز دے ایہ نویں وسنیک فریزین اخواندے نیں حالانکہ ایہناں دا پرانے فیزین نال کوئی ساک نہیں سی۔ ایہ اتلے نیدرلینڈز دے نویں وسنیک اجکل دے فریزین دے پرکھ نیں۔ (پراے فریزین تے اینگلو سیکسن قبیلے آپس وچ رلدے سن تے ایس باہجوں اوہناں دیاں بولیاں، پرانی فریزین پے پرانی انگریزی آپس وج رلدیاں نیں۔) فریزی قبیلیاں دا تھاں وددا ہویا پورے اتلے ندرلینڈز تے لیندے ول تک پھیلے سن تے ایہ دیس فریزیا اخواندا سی۔ 7ویں تے 8ویں صدی دے فرینک تریخ لکھاری ایس نوں فریزیاں دی شاہی لکھدے سن تے ایہ اتلے جرمنی دے سمندری کنڈے توں لے کے نیدرلینڈز دیاں سمندری کنڈے والے  صوبیاں تک پھیلے سن۔ اوس ویلے دکھنی اتر سمندر دی بولی فریزی سی۔ اترخت ایس فریزی شاہی دا گڑھ سی۔
رومی سلطنت دے مکن تے فرینک اگے ودھدے نیں کلوس فرینک بادشاہ نے 490 دے دوالے دکھنی نیدرلینڈز تے مل ماریا۔ پرانی فرینک بولی پرانی ڈچ وچ نویں صدی تک پلٹدی اے۔ ڈچ تے فرنچ باؤنڈری جیہڑی اوس ویلے بندی اے تھوڑ ے جۓ فرق نال اج تک ہے۔ 19ویں صدی دے انت تے ایہ سوچ اگڑی جے ڈچ لوک فریزین سیکسن تے فرینکاں دے نیانے نیں پر 1945 تک ایس سوج نوں چھڈ دتا گیا۔
ڈچ لوک رومی ویلے وچ سائی بندے نیں۔ کلوس دے سآئی ہون تے فرینک سائی ہوندے نیں نے تے ویلے نال ریندا نیدرلینڈز سائی ہوجاندا اے۔
8ویں صدی وچ فریزی لوکاں دا رپھڑ تھلیون آنوالے فرینکاں نال ودھدا اے تے لڑائی تے مکدا اے جیدے وچ 734 نوں بودون دی لڑائی وچ فریزی فوج نوں ہار ہوندی اے تے فریزیا فرینک سلطنت وج رلا لیا جاندا اے۔ نیدرلینڈز ہن شارلمین دی سلطنت دا اک انگ سی۔ 9ویں تے 10ویں صدی وچ وائکنگ نیدرلینڈز دے سمندری کنڈیاں تے وسدے نگراں تے ہلے بولدے نیں تے لٹمار لمے ویلے تک چلدی اے۔ 10ویں تے 11ویں صدی وچ ایتھے مقدس جرمن سلطنت دا وی آن جان ریا تے نجمیگان اوہناں دا گڑھ سی۔ 862 توں ہالینڈ دا رجواڑہ بندا اے تے ویلے نال طاقت، بپار تے تھاں وچ ودھدا اے 1083 وچ پہلی واری ناں ہالینڈ ورتن وچ آیا۔ 1000 دے نیڑے وائی بیجی وچ وادا لوکاں وچ خوشحالی لیایا۔ 1100 تک لیندے نیدرلینڈز دے ویہلے تھاں نوں صاف کرکے وسایا گیا۔ فالتو فصل نال بپار، لوک گنتی وددی اے تے بپاریاں دیاں سنگتاں بندیاں نیں۔ صلیبی لڑائیاں نے وی ایتھے دے کم کاج تے بپار نوں وادھے تے لایا۔
1519 توں 1581 تک نیدرلینڈز سپین نال جڑیا ریا۔ 1568 نوں ایہدی 80 سال تک سپین توں ازادی دے لڑائی چلی۔ 1579 وچ اتلے صوبے یوترخت جٹ بناندے نیں جیدے وچ او ہسپانوی فوج دے خلاف لڑن دا وعدہ کردے نیں۔ ایہ جٹ اجدے نیدرلینڈز دا موڈھی سمجھیا جاندا اے۔ برطانیہ نیدرلینڈز دی ہتھ ونڈائی نوں اندا اے۔ 1648 وچ سپین نال لڑائی مکدی اے۔ 1581 وچ ڈچ لوک راج دا مڈھ پیندا اے تے ایہ لوک راج اپنے بپار دے زور تے دوجے دور دے تھانواں تے مل مار کے اک ڈچ سلطنت دا مڈھ رکھدی اے۔ ایہ ڈچ سلطنت امریکہ افریقہ تے ایشیاہ وج پھیلی ہوئی سی۔ ڈچ سنہری ویلہ وج نیدریلنڈز دے بپاری اڈے ساری زمین تے سن۔ ایس ویلے وچ نیدرلیندز سائینس آرٹس تے بپار وچ ساری دنیا وج اگے سی۔ 1650 وچ ڈچاں کول 16000 بپاری جہاز سن۔ 17ویں صدی وچ ڈچ لوک گنتی 15 لکھ توں 20 لکھ تک اپڑدی اے۔ کئی بپاری لکھاری نیدرلینڈز نوں پہلا بپاری دیس مندے نیں ایمسٹرڈیم یورپدا سب توں امیر شہر سی تے ایتھے ای سٹاک ایکسچینج دا مڈھ پیا۔ 18ویں صدی دے انت تے انگلینڈ نال مقابلے باہجوں تے ڈچ سماج دے انگاں لوکراجی تے شاہی دے وشکار کھیچل وچ ڈچ بپار تے سماج تھلے آندا اے۔
1795 تک ایہ ڈچ لوک راج سی۔ 1795 توں 1814 تک ایہ فرانس دے تھلے لگیا ریا۔ 16 مارچ 1815 توں ولیم پہلا ڈچ گدی تے بیٹھدا اے۔ 1815 نوں ویانا کانگرس تھلویں دیس رلا کے اک وڈے نیدرلینڈز دی نیو رکھدی اے۔ تاں جے فرانس دے بارڈر تے اک تکڑا دیس روے۔ پراتر تے دکھن وچ رہتلی پینڈے ہون باہجوں 1830 وج تھلواں انگ وکھ ہوکے بیلجیم بندا اے تے لکسمبرگ 1890 نوں وکھ ہوجاندا اے۔ کیپ کالونی اک وڈی ڈچ وسائی تھاں سی دکھنی افریقہ وچ 1652 نوں پر ایہدے تے انگریز 1788 نوں مل ماردے نیں۔ ڈچ ایس انڈیا تے سورینام وڈیاں ڈج کلونیاں سن ایہ پہلے بپاری کمپنیاں چلاندیاں سن تے 19ویں صدی وچ بپار دے حلات ماڑے ہون تے ایہ ڈچ سرکار تھلے آندے نیں۔ ہوا دے زور نوں ورتن تے نہراں دے پربندھ باہجوں ایتھے انڈسٹریل وادھا نالے دے دیساں توں ّپچھے سی۔ پہلی وڈ؛ لڑائی وچ نیدرلینڈز اک نیوٹرل دیس سی۔ پرانے شلائفن پلان وج لڑائی ہوجان تے نیدرلیندو تے وی مل مارنا سی پر جرمن ایس تے نہیں چلدے تے نیدرلینڈز نیوٹرل ای ریندا اے جیدا جرمین نوں وی فیدا ہوندا اے جے لرکئی وج اوہدا باہرلا بپاڑ نیدرلینڈ ہتھیں ای ہوریا سی۔ دوجی وڈی لڑائی وچ وی نیدرلینڈز نیوٹرل سی پر اوہدے تے 10 مئی 1940 نوں جرمن فوج نے ہلہ بولیا تے اسانی نال ایہدے تے مل مارلیا۔ 1945 تک ایدے تے جرمنی نے مل ماری رکھیا۔ ڈاں نے لندن وج اپنی بن باسی سرکار بنائی رکھی۔لڑائی وج اک لکھ دے نیڑے ڈچ یہودی وی مارے گۓ۔  جرمنی دی ہار مگروں نیدرلینڈز نے اپنے آپ نوں ٹھیک کیتا تے ہن تک نال دے دیساں نال رل کے اک سکھی تے خوش جیون لنگاریا اے۔
جغرافیہ
نیدرلینڈز تن وڈے یورپی دریاواں رائن، میوز (دریا) تے شیلڈ دے منہ تے وسدا اے۔ یورپی نیدرلینڈز دا چوکھا سارا تھاں سمندری پدھر تون تھلے اے تے ایہ پہلے سمندر سی جیدے تے پہتے وٹاں بنا کے تے پرائی کرکے سمندر تے مل ماریا گیا اے۔ نیدرلینڈز اک کنا دیس اے تے لوک نکراں وج وسدے نیں۔
دیس وکھالہ
نیدرلینڈز دے دیس وکھالے نوں دو پاسیاں وج ونڈیا جاسکدا اے: اتر تے لیندے ول نیویں تے پدھرے تھاں تے چڑھدے تے دکھن ول اچے تھان تے نیوں پہاڑ نیں۔ پہلا پاسہ سمندر توں کھوۓ گۓ تھاں نیں تے ایہ پولڈر تے سمندری ڈیلٹے نیں۔ ایہ سمندری پدھر توں اک میٹر (3.3 ft) توں وی تھلے اے تے سمندری کنداں تے ٹبے نیدرلینڈز نوں سمندری طوفاناں توں بجاندے نیں تے بند تے ڈکے ایہنوں دریائی ہڑاں توں ایہدی راکھی کردے نیں۔ دوجا پاسہ وی پدھرا ای اے بس تھلے جاکے ارڈین دے پہاڑاں دے پیراں وچ کج اچی تھاں اے۔ ایتھی ای فالزربرگ اے 322.7 میٹر(1,059 فٹ) نال نیدرلینڈز دی سب توں اجی تھاں۔
نیدرلینڈز 41,526 مربع کلومیٹر  (16,033 مربع میل) جیدے وج سکی تھاں  33,883 مربع کلومیٹر (13,082 مربع میل) اے تے پانی 7,643 مربع کلومیٹر (2,951 مربع میل) تھاں تے اے۔ نیدرلینڈز دا بارڈر 1,027 کلومیٹر  (638 میل) اے جیدے وچ 450 کلومیٹر   (280 میل) بیلجیم نال تے 577 کلومیٹر  (359 میل) جرمنی نال رلدا اے۔ نیدر لینڈز دا سمندری کنڈا 451 کلومیٹر  (280 میل) اے۔ نیورکرک آن ڈن اجسل  6.76  میٹر  (22.2 فٹ )  دی ڈونگائی نال سب توں نیوین تھاں اے۔
نیدرلینڈز دا محول گلا گرم تے سمندری اے۔ ایہدیاں گرمیاں ٹھنڈیاں تے پالا گزارے دا۔ 28٪ تھاں تے وائی بیجی ہوندی اے تے 25٪ تے اجڑ چردے نیں۔ 8% تے جنگل نیں تے ریندے تے گھر کارخانے تے سڑکاں نیں۔
سیاست
نیدرلینڈز 1815 توں قنونی شاہی اے تے 1848 توں پارلیمانی لوکراج اے۔ ڈچ سرکار وچ وکھری سوچ دے لوکاں نوں نال رلان دا گوڑی تانگ دسدی اے۔ 2010 وچ ایکانومسٹ نے ایہنوں دنیا دی دا دسواں سب توں وڈا لوکراج گنیا اے۔ ملکہ بیٹرکس دیس دی آگو تے  نشان اے۔ 30 اپریل 2013 نوں اوہنے راج گدی چھوڑں دا کیا تے اودوں اوہدی تھاں ولیم الیگزنڈر لویگا۔ قنون بادشاہ نوں تھوڑی طاقت دیندا اے۔ بادشاہ نویں کابینہ بنن ویلے اپنا آپ دسدا اے جتھے اوہ سیاسی پارٹیاں دے وشکار اک پنچیتی دا کم کردا اے۔ ایہدے نال بادشاہ دا ایہوی حق بندا اے جے اوہدے کولوں صلآ لئی جاۓ۔ بادشاہ اگر تکڑا تے سیانا ہووے تے جو حق اوہنوں قنون نے دتے نیں  اوہ اوس توں ود وی کم کرسکدا اے۔
سیاسی طاقت ڈچ کابینہ کول اے جیدے وچ 13 توں 16 وزیر ہوندے نیں۔ ڈچ سرکار دا آگو ڈچ وزیراعظم ہوندا اے۔ وزیرااعظم پارلیمنٹ وچ سب توں وڈی پارٹی یا پارٹیاں دی سنگت دا آگو ہوندا اے۔ ایس ویلے مارک رتے نیدرلینڈز دا وزیراعظم اے۔
ڈچ سرکار دو انگاں نال بنی ڈچ پارلیمنٹ اسٹیٹس جنرل اگے جواب دھ اے۔ اسٹیٹس جنرل دا تھلواں انگ 150 سنگیاں نال رل کے بندا اے جنہان نوں سدھے ووٹاں نال 4 سال لئی چنیا جاندا اے۔ صوبائی اسمبلیاں 4 سال لئی لوکاں دے سدے ووٹان نال چنیا جاندیاں نیں۔ صوبائی اسمبلیاں دے سنگی اے ڈچ پارلیمنٹ دے اتلے انگ ڈچ سینیٹ دے 75 سنگیاں نوں چندے نیں۔ ڈچ لوکاں دی صدیاں توں اپنے کھلے محول تے وکھریاں سوچاں نوں سہن تے نال رہن دی مانتا اے۔ نیدرلینڈز دیاں سیاسی پارٹیاں وچ پیپلز پارٹی فار فریڈم اینڈ ڈیموکریسی، لیبر پارٹی، پارٹی فار فریڈم، سوشلسٹ پارٹی وڈیاں پارٹیاں نیں۔
بارلے ساک
دوجے دیساں نال ساک بنان وچ نیدرلینڈو نیوٹرل ریا اے۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں ایہنے کئی وڈیاں سنگتاں جیویں یونائیٹڈ نیشنز، یورپی یونین، نیٹو نیں وج رلتی کیتی۔ ڈچ ایکانومی اک مارکیٹ ایکانومی اے تے کھلی ڈلی اے۔ پرانے دیس جنہاں تے ایہدا کدے راج ریا ہجے وی اوہناں نال ساک نیں۔
پڑھائی
نیدرلینڈز وچ 4 توں 16 سال دے نیانیاں لئی پڑھائی لازمی اے۔ 16 توں 18 لئی وی کج لازمی اے۔ لائڈن یونیورسٹی دنیا دیاں سو ودیا یونیورسٹیاں وج گنی جاندی اے۔ 19 ڈچاں نیں نوبل انعام جتیا اے۔
لوک
نیدرلینڈز دی لوک گنتی 31 جنوری 2013 نوں 16,778,806 سی۔ ایہ یورپ دا 10 وڈا دے دنیا دا 61واں وڈا لوکاں دی کنتی نال دیس اے۔ 1900 وچ نیدرلیندز دی لوک گنتی 5.1 ملین سی 1950 نوں ایہ 10.0 ملین لوک سن تے 2000 نوں ایہ 15.9 ملین ہوگۓ۔ پر ویلے نال ایہ لوک گنتی ودھن دی دوڑ ہولی ہوگئی اے۔ 2011 دے اک حساب وچ ایتھے ہر سوانی دے 1.82 نیانے ہوندے نیں۔ ایہ کئی یورپی دیساں نالوں ودھ اے پر دیس لوک گنتی نوں اک پدھر تے رکھن لئی تھوری اے جیہڑی کہ 1۔2 ہونی چاہیدی اے۔ 2012 دے حساب باہجوں  کڑیاں ل‏ئی جیون اس 83.08 ورے اے تے منڈیاں لئی جیون آس 78.84 ورے اے۔ چوکھے لوک نسل ولوں ڈچ نیں۔ اک حساب وچ 80.9% ڈچ, 2.4% انڈونیشی, 2.4% جرمن, 2.2% ترک, 2.0% سورینامی, 1.9% مراکشی, 0.8% انٹلین تے اروبان, تے 7.4% ہور. ڈج لوکاں نوں دنیا وچ سب توں لماں گنیا گیا اے۔ اک جنے دااوسط قد 1.81 میٹر(5 فٹ 11 انچ) تے سوانی لئی 1.67 میٹر (5 فٹ 6 انچ) اے۔
ڈچ لوک دنیا دے کئی دیساں وچ وکھرے نیں۔ ایہ آسٹریلیا، کینیڈا، دکھنی افریقہ، امریکہ تے ہور کئی دیسان وج نیں۔ 5 ملین امریکیاں نے اپنے پرکھ نیدرلینڈو وچ دسے نیں تے دکھنی افریقہ دے 30 لکھ افریکان اپنا ساک ڈجاں نال جوڑدے نیں۔ 2010 وج 1.8 ملین بدیسی جمے لوک نیدرلینڈو وج وس رۓ سن تے اوہ نیدرلینڈز دی لوک گنتی دا 11.1% بندے نیں۔ نیدرلینڈز دنیا وچ کنے دیساں وچون 30ویں نمبر تے اے جتھے اک مربع کلومیٹر وچ 395 لوک وسدے نیں۔
ایمسٹرڈم 798,164 لوک گنتی نال سب توں وڈا تے 615,752 لوکاں نال ڑوٹرڈیم دوجا وڈا شہر اے۔
مذہب
نیدرلینڈز دنیا دا سب توں وڈا سیکولر دیس اے۔ ایتھے 20% دے نیڑے لوک گرجے جاندے نیں تے
رومن کیتھولک، پروٹسٹنٹ، مسلمان 5٪ (850000)، بدھسٹ، ہندو، سکھ، یہودی (45000)۔
رہتل
جان ورمیر، ونسنٹ فان گوگ
اتہ پتہ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
کرمجیت انمول
کرمجیت انمول پنجابی ہاسرس کلاکار، فلم اتے ٹیلیوژن اداکار اتے گائک ہن۔ ایہناں نے پنجابی، ہندی اتے انگریزی دیاں کئی مشہور فلماں وچّ کم کیتا جویں کہ 'ویسٹ از ویسٹ' (انگریزی)، 'کیری اون جٹا'، 'جٹّ & جولیئٹّ'، 'ڈسکو سنگھ'، 'جٹّ جیمس بونڈ'، 'دیوَ ڈی' (ہندی) اتے کئی ہور۔
باہری لنک
٭ ٭ گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
181ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
پیٹاجیوناس چائنینسس
پیٹاجیوناس چائنینسس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
سٹن بورو
لندن بورو سٹن  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو سٹن
حیات جاوید
الطاف حسین حالی
سوانح حیات اس تصنیف نو‏‏ں کہندے نیں جس وچ کسی شخص د‏‏ی زندگی دے واقعات مفصل طور اُتے بیان کیتے گئے ہون۔ چمیبرس انسائیکلو پیڈیا وچ سوانح نگاری دا اطلاق انسان تے افرادکی زندگی د‏‏ی تاریخ ہی کیتا گیا اے تے اسنو‏ں ادب د‏‏ی اک شاخ کہیا گیا ا‏‏ے۔
اک وڈے تے اچھے سوانح نگاری نو‏‏ں اپنے ہیروسے مکمل آگاہی، اپنے ہیرو تو‏ں ہمدردی ،خلوص تے ہرقسم دے تعصبات تو‏ں بالاتر ہونا چاہیے۔ جدو‏ں کہ اک اچھی سوانح عمری وچ جزئیات وچ داخلی تے باطنی تصویر، ابتدا ءسے لے انتہا تک جامعیت، معنی خیز واقعات دا انتخاب جو کسی تحریک یا حرکت تو‏ں تعلق رکھنے والے ہاں، ہونے چاہیے۔
اردو ادب وچ سوانح عمریاں دا ذخیرہ بوہت گھٹ اے تے ایہ صنف اردو وچ انگریزی ادب دے حوالے تو‏ں داخل ہوئی۔ اردو نثر د‏‏ی ابتداءسے لے ک‏ے دور ِ متاخرین تک اردو وچ کوئی قابلِ ذکر سوانح عمری نئيں ا‏‏ے۔ البتہ شعراءکے تذکرے موجود نيں۔ انہاں دے علاوہ سیرت رسول اکرم تے صحابہ کرام تے اولیاءکرام دے سوانح حیات ملدے نيں۔ اردو ادب وچ سوانح عمر ی د‏‏ی باقاعدہ ابتداءسرسید تحریک تو‏ں ہوئی۔ جس دا مقصد لوگاں نو‏‏ں اپنے بزرگاں دے کارنامےآں تے زندگی تو‏ں آگاہ کرنا سی ۔ تاکہ اوہ انہاں رستےآں نو‏‏ں اپنا کر ملک تے قوم دے لئی ترقی دا سبب بن سکن۔ اس مقصد دے لئی حالی، شبلی تے سرسید وغیرہ نے اعلیٰ پائے د‏‏ی سوانح عمریاں لکھياں۔ لیکن انہاں وچ سب تو‏ں بڑاتے اہ‏م ناں مولانا حالی دا اے جنہاں نے ”حکیم ناصر خسرو“، ” مولانا عبد الرحمن“”حیات سعدی “، ”یادگارِ غالب“، ”حیات جاوید “ ورگی سوانح لکھ دے اردو ادب دا دامن اس صنف تو‏ں بھر دتا۔ لیکن انہاں سوانح وچ سب تو‏ں زیادہ شہرت حیات جاوید دے حصے وچ آئی ۔
حیات ِ جاوید دا فن
مولوی عبد الحق حیات جاوید دے بارے وچ لکھدے نيں
” حیات ِ جاویدحالی دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ ا‏‏ے۔ اس وچ صرف سرسید احمد خان د‏‏ی سیرت، اس دے حالات تے کارنامےآں دا بیان نئيں بلکہ اک اعتبار تو‏ں مسلماناں دے اک صدی دے تمدن د‏‏ی تاریخ ا‏‏ے۔
اک ہور جگہ مولوی عبد الحق لکھدے نيں:
”ساڈی بولی وچ ایہ اعلیٰ تے مکمل نمونہ سوانح نگاری د‏‏ی مثال اے “
بقول ڈاکٹر سید عبد اللہ:
حیات ِ جاوید دو حصےآں وچ تقسیم ا‏‏ے۔ پہلا حصہ جو 300صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سرسید دے خاندان تے انہاں دے خاندانی حالات دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ جنہاں وچ انہاں دے بچپن دے حالات لکھے گئے نيں۔ انہاں دے عفوان شباب دا وی نقشہ کھِچیا گیا ا‏‏ے۔ اس حصے وچ انہاں د‏‏ی ملازمت تے خطاب ِ شاہی دا وی ذکر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ایام ِ غد ر وچ سرسید د‏‏ی انگریز دوستی دا وی احوال موجود ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرا حصہ جو ٨٥٥ صفحات اُتے مشتمل اے اس وچ سرسید دے کماں اُتے ریویو ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ترقی دے اسباب بیان کیتے گئے نيں۔ انہاں د‏‏ی بے غرضی، دیانت داری آزادی، بے تعصبی تے وفاکیشی اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ تیکنیکی لحاظ تو‏ں جے دیکھیا جائے تاں حالی د‏‏ی ایہ سوانح عمری پہلی دو سوانح عمریاں تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ کیونکہ اس وچ فن سوانح نگاری دے تمام لوازمات نو‏‏ں ورتیا گیا ا‏‏ے۔ آئیے اوہدی خصوصیات دا جائزہ لیندے نيں۔
مواد:۔
حالی نے سرسید د‏‏ی سوانح حیات لکھنے دا اس وقت فیصلہ کر لیاتھا جدو‏ں انہاں نے علی گڑھ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد پائی۔ حالی نے اس مقصد دے لئی منصوبہ بندی وی د‏‏ی تے مختلف ذرائع تو‏ں پورا پورا فائدہ اُٹھایا۔ انہاں نے کرنل گراہ‏م د‏‏ی سوانح عمری دا مطالعہ کیا۔ منشی سراج الدین دے مسودے تو‏ں وی فائدہ اٹھایا۔ مواد د‏‏ی فراہمی دے لئی خود علی گڑھ وچ طویل قیام کیا۔ ”علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ گزٹ “ ،”تہذیب الاخلاق“ تے سرسید د‏‏ی جملہ لکھتاں تو‏ں وی استفادہ کیندا۔ سرسید دے خطوط وی ذہن وچ رکھے، دوسرےآں دے بیانات اُتے وی غور کیا۔ مواقف تے مخالف رسالےآں انگریزی اخبارات تے سرکاری رپورٹاں تو‏ں وی مدد لی تے ہور مدیران ِ سلطنت د‏‏ی تحریراں نو‏‏ں وی مدنظررکھیا۔ مواد د‏‏ی فراہمی دے لئی اِنّی زبردست جدوجہد صرف مغربی مصنفین ہی کردے نيں۔
بے مثال تے یادگار کارنامہ :۔
حالی د‏‏ی حیات جاوید اردو ادب وچ اک بہت وڈا کارنامہ اے کیونکہ سوانح لکھدے وقت انہاں دے سامنے کوئی نمونہ موجود نئيں سی ۔ اگرچہ”حیات سعدی“ تے ”یادگارِ غالب“ موجود سن مگر ایہ تاں خود حالی دے قائم کردہ نمونے تے اصولاں دے تحت وجود وچ آئی سن۔ تے انہاں وچ مکمل سوانح عمری د‏‏ی تشنگی دا احساس ہُندا سی ۔ انہاں د‏‏ی فنی کمزوریاں کاتدارک کسی حد تک حالی نے ”حیات ِ جاوید “ وچ کردیاا‏‏ے۔ اس وچ ضبط تے نظم د‏‏ی پابندی، شعور د‏‏ی پختگی تے واقعات د‏‏ی تفتیش تے تفحص دا حسین امتزاج ملدا ا‏‏ے۔ اس لئی مہدی افادی اس بارے وچ لکھدے نيں:
” اس وچ شک نئيں کہ حالی نے سرسید د‏‏ی صرف کثیر الاورا ق لائف نئيں لکھدی بلکہ ایہ اردو لڑیچر وچ ایسا اضافہ اے جو حالی د‏‏ی ذات اُتے ختم ہو گیا ا‏‏ے۔
مقصدیت:۔
”حیات جاوید“ وچ حالی دیاں کوششاں صرف سرسید د‏‏ی شخصیت تک محدود نئيں رہیاں۔ بلکہ ”حیات ِ جاوید“ شخصیت نگاری ،سوانح نگاری تے تاریخ نویسی دے بین بین اک متوازن تے قابل قدر سعی دا ناں دتا اے لیکن واقعہ ایہ اے کہ سرسید د‏‏ی عظیم شخصیت دے دا رہائے نمایاں تو‏ں متاثر ہو ک‏‏‏ے حالی نے مسلمانان ہند دے سامنے اوہ جیندی جاگتی مثال پیش د‏‏ی جس د‏‏ی مساعی تو‏ں ہندوستان مسلماناں د‏‏ی سیاسی، سماجی، مذہبی، تمدنی، فکری، تعلیمی تے ادبی زندگی وچ اک انقلا ب آگیا۔ اس شخصیت وچ کِنّی کوتاہیاں سہی مگر مسلماناں دے فکری تے ذہنی انجماد نو‏‏ں توڑ کر انہاں د‏‏ی سیمابیت نو‏‏ں پھرسے بحال کردینا سرسید دا بے مثال کارنامہ ا‏‏ے۔ سرسید د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں اس طرح توصیفی انداز وچ پیش کرکے حالی نے قوم نو‏‏ں اپنے محسناں نو‏‏ں زندہ جاوید بنانے د‏‏ی تلقین تے تبلیغ د‏‏ی ا‏‏ے۔ مسلماناں دے نزدیک مجسمہ سازی گناہ اے جدو‏ں کہ دوسری قوماں اپنے محسناں دے بت تے مجسمے بنا ک‏ے انہاں دے احسانات نو‏‏ں زندہ رکھدیاں نيں۔ حالی نے اپنے محسناں دے کارنامےآں نو‏‏ں زندہ رکھنے دا ایہ علمی انداز قوم نو‏‏ں سکھایا۔ تے لوگاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی تلقین د‏‏ی ا‏‏ے۔
صداقت تے حقیقت نگاری :۔
سرسید د‏‏ی حیات د‏‏ی کوئی اہ‏م تفصیل حالی نے نظرانداز نئيں کيت‏‏ی۔ انہاں نے اپنے ہیرو دے متعلق اوہ گلاں وی لکھ داں نيں جو اردو دے دوسرے سوانح نگار اُس دور وچ اپنے ہیرو دے متعلق لکھنا کدی گوارا نہ کردے۔ مثلاً انگریزاں تو‏ں انہاں دے میل جول د‏‏ی سرگزشت گردن مروڑی مرغی دا جائزہ ہونا۔ مغربی تمدن دے متعلق انہاں دا اتنہا پسندانہ نظریہ۔ مذہبی اجتہاد وچ انہاں د‏‏ی بے راہ روی۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ حالی نے کسی امر واقعہ نو‏‏ں نئيں چھپایا۔ تے اک طرح تو‏ں حقیقت تے صداقت دا دامن ہتھ تو‏ں نئيں چھڈیا۔
مشکلات:۔
بقول ِ اک نقاد :
” بے چارے خوش صفات خامو ش مزاج سنجیدہ دماغ حالی دے حصہ وچ دو ایسی سوانح عمریاں آئیاں جنہاں دے لوک انہاں دے معاصرین سن تے اپنی سطح تو‏ں بلند سن ۔
ایسی سوانح عمری لکھدے وقت تے وی دقت پیش آندی اے جدو‏ں کہ مصنف د‏‏ی اپنی فطرت حددرجہ عیب پوشی تے درگزر کرنے والی ہوئے۔ اس تمام کشمکش تے مشکلات دے باوجود ”حیات جاوید“ سچ مچ اک کرامت اے جس قدر اس اُتے ریسرچ کيتی جاندی اے اس دے خصائص بھر کر سامنے آندے نيں۔ حیات ِ جاوید لکھدے وقت مولانا حالی نے فیصلہ ک‏ر ليا کہوہ سرسید د‏‏ی زندگی دے تمام پہلوئاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرن گے تے نکتہ چینی تو‏ں وی حتی الامکان گریز نئيں کرن گے۔ اس طرح انہاں نے سوانح عمری لکھدے وقت وڈے سلیقے اوراحتیاط تو‏ں تمام ذرائع استعمال کیتے جو ”حیات جاوید “ دے لکھنے دے سلسلے وچ کم آسکدے سن ۔ تے جنہاں دے توسط تو‏ں اک معیاری سوانح عمری وجود وچ آئی ۔
ژوف نگاہی:۔
”حیات سعدی “ تے ”یادگارِغالب“ لکھدے وقت حالی انہاں دو شخصیتاں تو‏ں مرغوب ہو گئے لیکن ”حیات ِ جاوید “ وچ ایسی صورت ِ حال پیدا نئيں ہونے دی۔ حالی سرسید دے معاصر سن ۔ حالی نے انہاں نو‏ں بہت قریب تو‏ں دیکھیا۔ جانا تے پرکھیا سی ۔ اس لئی ”حیات ِ جاوید لکھدے وقت انہاں نے مسلماناں د‏‏ی پنجاہ سالہ مذہبی، عملی ،سماجی تے ادبی تاریخ وی لکھدی۔ حالی سرسید دے رفیق ہی نہ سن بلکہ انہاں د‏‏ی تحریک دے اہ‏م رکن سن ۔ اس لئی سرسید تے حالی دے نقطہ نظر وچ وی ہ‏م آہنگی سی۔ ”حیاتِ جاوید“ د‏‏ی ترتیب وچ حالی نے مغربی سوانح نگاراں د‏‏ی طرح جانکاہی، ژوف نگاہی تے دیدہ ریزی تو‏ں کم لیا ا‏‏ے۔
جامعیت:۔
حیا ت ِ جاوید د‏‏ی عظمت تے بلند پائیگی د‏‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ ایہ اک مکمل سوانح عمری ا‏‏ے۔ حالی نے اس وچ اِنّی جزئیات بھر دتی نيں کہ کدرے وی تشنگی دا احساس نئيں ہُندا۔ جامعیت تے فن دے لحاظ تو‏ں وی واقعی اک مکمل کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ سرسید د‏‏ی جیندی جاگتی تے چلدی پھردی تصویراں نيں جو فلم د‏‏ی طرح ساڈی اکھاں دے سامنے روگٹھ زندگی دے تمام معمولات نو‏‏ں سر انجام دیندی نظرآندیاں نيں۔ واقعات د‏‏ی تفصیل تے جزئیات پس منظر وچ رہ کر ہیرو د‏‏ی شخصیت محترک تے محو عمل دکھادی دیندی نظرآندی ا‏‏ے۔ حالات تے واقعات دا سلسلہ شخصیت نو‏‏ں نئيں چلا رہیا بلکہ شخصیت دے ذوق تے شوق حرکت تے عمل تے سعی تے کاش دے نتیجے وچ حالات بن تے بگڑ رہے نيں۔
اسلوب:۔
”حیات ِ جاوید “ وچ بیانیہ نگاری دا اوہ اسلوب پایا جاندا ا‏‏ے۔ کہ جے اس دا حصہ اول حصہ دوم تو‏ں مختلف نہ ہُندا تاں اسنو‏ں سچا ناول یا حقیقی داستان کہنے وچ کوئی حجاب نہ ہُندا۔ غرض بیان دے لحاظ تو‏ں وی ”حیاتِ جاوید “ اک بلند تصنیف ا‏‏ے۔
یک رخی تصویر:۔
حیات جاوید دے متعلق مولانا شبلی دا خیال اے کہ ایہ کتاب مغربی طریق کار د‏‏ی ملمع سازی دے اصول اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وی حیات جاوید اُتے کئی قسم دے اعتراضات کیتے گئے جنہاں وچ سب پہلے اسيں جنگ آزادی دے 1857ءکے سلسلے وچ سرسید دے کردار نو‏‏ں لیندے نيں۔ اج دے دور وچ سرسید دا ایہ رویہ قابلِ تعریف نئيں اے تے حالی دا قلم جانبدارانہ ا‏‏ے۔ انہاں نے سرسید دے ہر فعل دا جواز پیش کیتا ا‏‏ے۔ اس دور دے غدار اج دے دور د‏‏ی آزادی دے وڈے مجاہد نيں۔ حالی سرسید دے تقلید وچ بجنور دے امیر تے حاکم محمود خاں نو‏‏ں نامحمود خاں کہندے نيں تے حالی سرسید د‏‏ی پیروی وچ نامحمود خاں ہی لکھدے نيں۔
دوسری گل سرسید دے مذہبی خیالات نو‏‏ں حالی نے اس انداز وچ توڑ مروڑ کر پیش کیتا اے کہ پڑھنے والے کوبرے نہ لگاں۔ حالانکہ سرسید دے مذہبی خیالات عام مسلماناں تو‏ں مختلف سن ۔ تیسری گل جس د‏‏ی حالی نے بے جا حمایت د‏‏ی اے اوہ سرسید دا سید محمود نو‏‏ں اپنی زندگی وچ علی گڑھ کالج دا سیکرٹری بنانے دے لئی ٹرسٹی بل منظور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ٹرسٹیاں وچ اختلاف پیدا ہويا۔
ان اعتراضا ت دا کئی نقاداں نے جواب دتا ا‏‏ے۔ اس بارے وچ عبد السلام سندیلوی لکھدے نيں: ” حالی اس دور د‏‏ی پیدوار سن جدو‏ں اصلاح د‏‏ی ہوائاں ہندوستان د‏‏ی فضاءماں چل رہیاں سن تے حالی دے ہتھ وچ اس اصلاح دا جھنڈا سی ۔ اس لئی حالی سرسید دے کردار وچ خامیاں کڈ ہی نئيں سکدے سن ۔ اوہ سرسید نو‏‏ں اک اعلیٰ نمونہ بنا ک‏ے پست قوم دے سامنے پیش کرنا چاہندے سن ۔ تاکہ اس وچ دوبارہ ولولہ تے حوصلہ پیدا ہو سک‏‏ے۔
شبلی دے اعتراضات دے متعلق پروفیسر عبد السلام اگے چل دے لکھدے نيں
اس متعلق آل احمد سرور لکھدے نيں:” انہاں نو‏ں مصور (حالی ) پسند سی، اوہدی اک تصویر ”حیات ِ جاوید“ پسند نہ سی۔
اس لئی انہاں دلائل د‏‏ی روشنی وچ ثابت ہُندا اے کہ حیات جاوید اُتے ہونے والے ایہ اعتراضات زیادہ تر بے جاءنيں تے اس کتاب وچ خامیاں تو‏ں زیادہ خوبیاں نيں جو اس کتاب د‏‏ی عظمت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
طوالت:۔
”حیات ِ جاوید د‏‏ی بے جاءطوالت تے ضخامت وی گراں لنگھدی اے تے واقعات د‏‏ی تکرار ذوقِ سلیم نو‏‏ں کھٹکتی اے تے طوالت دا باعث وی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی گل سوانح عمری وچ تشریحی اندازِ بیان وی محل ِ نظر اے جو سوانح دے موضوع دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ اگرچہ علمی نقطہ نظر تو‏ں ایہ تشریحی نوٹ اچھی گل اے مگر سوانحی عمری نو‏‏ں تشریحی کتاب بنانے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں ادبی درجہ دینا ہُندا اے تاکہ قاری اسنو‏ں پڑھدے ہوئے بجھ محسوس کرنے د‏‏ی بجائے اس تو‏ں حظ اُٹھائے۔ لیکن اس دے باوجود اسيں اس کتا ب نو‏‏ں اردو ادب د‏‏ی بہترین سوانح عمری وچ شمار کردے نيں کیونکہ خامیاں تو‏ں زیادہ خوبیاں اس کتاب د‏‏ی بنیادی خصوصیت ا‏‏ے۔
مجموعی جائزہ:۔
”حیات ِ جاوید“ اردو بولی وچ اپنی سوانح خوبیاں تے معنوی محاسن تو‏ں قطع نظر ادب آموزی تے تنقید تے تبصرہ د‏‏ی اک یادگار تالیف ا‏‏ے۔ جس وچ حالی نے انتخاب مواد تے حسنِ اسلوب دے علاوہ تنقیدی شعو ر تے تجزیہ تے تبصرہ نگاری دے بہترین نقو ش اجاگ‏ر کیتے نيں۔ جنہاں د‏‏ی رہنمائی وچ مستقب‏‏ل دے مصنف، مورخ تے او ر سوانح نگارکا کم آسان ہو گیا۔ مولانا حالی دے بارے وچ ڈاکٹر سید عبد اللہ لکھدے نيں:
” اردو وچ سوانح نگاری بوہت سارے اہل قلم نے د‏‏ی اے مگر انہاں وچ شایدکوئی وی ایسا نہ سی جس دے پاس سوانح نگار دا دل ہو، سوانح نگار دا دل صرف حالی دے حصہ وچ آیا اے ۔“
مہدی افادی حیات جاوید دے بارے وچ لکھدے نيں:
”میرے نزدیک ”حیات ِ جاوید “ اک حقیقی سوانح عمری اے جو اک شریف انسان نے اپنے تو‏ں شریف تر انسان د‏‏ی لکھی ۔“
باہرلے جوڑ
[http://ghubar-e-khater.blogspot.com/2009/08/blog-post_12.html حیات ِجاوید. الطاف حسین حالی]
گٹھ:1837 دے جم گٹھ:1914 دیاں موتاں گٹھ:اردو شعرا گٹھ:اردو غیر افسانوی ادب گٹھ:اسالیب نثر گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شعرا گٹھ:ایچیسن کالج دا تدریسی عملہ گٹھ:بھارتی مرد شعرا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:حالی گٹھ:رزمیہ شاعر گٹھ:سوانح عمریاں (کتاباں) گٹھ:لاہور دے مصنفین گٹھ:مسلما‏ن شاعر گٹھ:ہریانہ دے شعرا
ٹاور ہیملٹس بورو
لندن بورو ٹاور ہیملٹس لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو ٹاور ہیملٹس
182ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
نیرکتا
نیرکتا کِسے لفظ دی بناوٹ، اوہ کیہڑے لفظاں ناݪ رَݪ کے بݨیا، اوہدا ماخذ کیہ اے تے اوہدے وکھرے وکھرے مطلب کیہ نیں، ایہناں ساریاں گلاں دا علم اے۔ نیرکتا سنسکرت بولی دے دو لفظاں ناݪ رَݪ کے بݨیا اے : نیر= بار ، وک = کہݨا، بولݨا
سنسکرت دی پہلی گریمر لکھݨ واݪے پانینی نے اپݨی کتاب وچ نیرکتا بارے اک منڈل وچ گَل کیتی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی گٹھ:سنسکرت گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:بولی علم
الفا کنٹوری
الفا کنٹوری کنٹارس چرمٹ دا سب تولشکدا تارہ اے تے رات ویلے اسمان تے سیریس تے کینوپس مگروں تیجا سب توں لشکدا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
ایڈاماوا کھچوپڑی گھُگی
ایڈاماوا کھچوپڑی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
183ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
وینڈزورتھ بورو
لندن بورو وینڈزورتھ  لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو وینڈزورتھ
والٹہیم جنگل بورو
لندن بورو والٹہیم جنگل لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں اک بورو اے۔
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:گریٹر لندن
لندن بورو والٹہیم جنگل
184ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
جزیرہ کالر گھُگی
جزیرہ کالر کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
چک 14 ج ب
چک 14 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
1987
دساں
۔ آصف علی زرداری نے 18 دسمبر 1987 نوں بینظیر بھٹو نال ویاہ کر لیا۔
چٹپری کالروالی گھُگی
چٹپری کالروالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
185ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:دوجی صدی ہجری گٹھ:180ھ دی دہائی
ویگا
ویگا لائرہ چرمٹ دا سب توں لشکدا تارہ اے تے رات ویلے اسمان تے پنجواں سب توں لشکدا تارہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
نیشنل آرٹ گیلری اسلام آباد
نیشنل آرٹ گیلری، اسلام آباد پاکستان چ اک نویں آرٹ گیلری اے اے سرکار نے بنائ اے تے اے 26 اگست 2007 نوں لوکاں آستے کھولی گئ۔ اے قومی اسمبلی تے صدر کعر نال اے۔
اے گیلری 1400 مربع گز تے پھیلی ہوئ اے تے ایدے وچ 14 گیلریاں نیں وکھالے دیاں جگاں، دکان، کم کرن دی جکہ تے سانبن دی جگہ ہیگیاں نیں۔
نعیم پاشا تے سہیل عباسی نے ایدا کیب ورگا ڈیزائن بنایا۔ جرمن مائسن ستھرائ تے کم ایدے چوں دسدا اے۔ اےدیاں چار منزلاں نین تے آڈیٹوریم چ 400 لوکاں دے بین دی جگہ اے۔ تھیٹر کھلا تھیٹر تے ڈرامے کرن دی جگہ وی ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
دوسری جنگ عظیم دیاں وجہاں
thumb| یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دے آغاز اُتے [[جرمن لڑائی جہاز سکلیسوگ - ہولسٹین|جرمنی دے جنگی بحری جہاز شلس وِگ - ہولسٹین نے ویسٹرپلیٹ اُتے حملہ کيتا۔ ]] thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر ، 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں حملے دے دوران تباہ کن یو ایس ایس شا پھٹا ]]