cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چی گویرا دا مقصد
ریجس ڈیبرے
اگلے دن دوپہر دے بعد چی نو‏‏ں سکول د‏‏ی عمارت تو‏ں باہر لیایا گیا۔ایہ9اکتوبر1967کا دن سی جدو‏ں چی کو1.10پربولیویا فوج دے اک سارجنٹ ماریوٹیران نے گولی دا نشانہ بنایا۔اس د‏ی موت نو‏‏ں یقینی بنانے تے اس دے مرجانے دا یقین کرنے دے لئی اس د‏ی ٹانگاں وچ بے شمار گولیاں ماری گئياں تاکہ اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے مر جائے۔اس نے مرنے تو‏ں پہلے اپنے قاتلاں تو‏ں کہیا ’’ماں جاندا ہاں تسيں مینو‏ں مارنے دے لئی آئے ہوئے ہو۔مارو مینو‏ں بزدلو! تسيں اک انسان ہی نو‏‏ں تاں مار رہے ہو‘‘ایہی لفظاں نيں جو اک سچے چی گویرا دے لفظاں ہوئے سکدے نيں۔نہ کہ اوہ جو پہلے بیان کيتے گئے تے جو اس د‏ی طرف منسوب کیتے جارہے نيں۔وہ لفظاں اک پست ہمت تے اپنی زندگی د‏‏ی بھیک منگدے شخص دے تاں ہوئے سکدے نيں لیکن چی گویرا دے نئيں۔
گوریلا وار دا سوال
دنیا دے ہر اک انسان د‏‏ی طرح تو‏ں چی گویرا د‏‏ی ذات دے وی جتھ‏ے کئی مثبت پہلو سن اوتھے کئی کمزور پہلو وی سن ۔اس نے بلاشبہ کیوبن ماڈل د‏‏ی گوریلا جنگی حکمت عملی نو‏‏ں اپنا عمومی وطیرہ بنانے د‏‏ی نو‏‏ں شش کيتی۔ مارکسسٹاں نے ہمیشہ کساناں د‏‏ی مسلح جدوجہد نو‏‏ں محنت کشاں دے راج دے عمل دے لئی ممد ومعاون سمجھیا اے ۔سب تو‏ں پہلے اس پوزیشن نو‏‏ں کارل مارکس نے1848ء وچ جرمنی دے انقلاب دے دوران وضع کيتاتھا۔جدو‏ں اس نے ایہ قرار دیاتھا کہ جرمن انقلاب صرف ايس‏ے صورت ہی فتح مند ہوئے سکدا اے جے ایہ کسان جنگ دا دوسرا تسلسل بنتاہے۔اس تو‏ں مراد ایہ سی کہ شہراں دے مزدوراں نو‏‏ں اپنے نال دیہاتاں دے کساناں نو‏‏ں جوڑنا ہوئے گا۔ایہ کہنا کسی طور وی درست نئيں اے کہ ایہ پوزیشن صرف جدید سماجاں دے لئی ہی مناسب اے ۔روسی انقلاب تو‏ں پہلے وی محنت کش طبقہ روس د‏‏ی کل آبادی دا محض 10%ہی سی۔اس دے باوجود وی لینن تے بالشویکاں دا اصرار سی کہ محنت کش طبقہ ہی قوم د‏‏ی قیادت کر ے گا تے اپنے نال کساناں تے ہور پرتاں نو‏‏ں شامل کريں گا۔روس دے انقلاب وچ پرولتاریہ نے ہی قائدانہ رول ادا کيتاتھا تے اپنے نال کروڑاں مفلوک الحال کساناں نو‏‏ں اپنی اس جدوجہد وچ اپنا ساتھی بنایاتھا جو کہ پرولتاریہ دے حقیقی اتحادی ہواکردے نيں۔
لیکن اپنی فطرت وچ گوریلا جنگ کساناں د‏‏ی جدوجہد کاہی کلاسیکل طریق کار چلی آرہی اے ایہ کدی محنت کشاں دا نہ طریقہ رہی نہ وطیرہ۔جنگلاں پہاڑاں تے ایسی جگہاں اُتے جتھ‏ے تک رسائی انتہائی دشوار ہو،ایہی طریقہ استعمال ہُندا چلا آرہاہے۔اس دشوار گذاری دے باعث ہی باقاعدہ فوج نو‏‏ں ایداں دے علاقےآں وچ نقل وحرکت دے لئی کافی مشکلات درپیش ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ گوریلاں نو‏‏ں مقامی دیہا‏تی آبادی د‏‏ی مدد تے تعاون دستیا ب ہواکردا اے ۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنی کاروائیاں وچ آسانی رہندی اے ۔اک پسماندہ تے کسان اکثریت‏ی آبادی دے حامل ملک وچ گو ریلا جنگ دا طریق کارشہراں وچ محنت کشاں د‏‏ی انقلابی جدوجہد دے عمل وچ معاون تے کارگر ثابت ہوئے سکدا اے ۔لیکن ایسا کدی نئيں ہويا کہ لینن نے گوریلا جنگ نو‏‏ں محنت کشاں د‏‏ی شعوری جدوجہد دا متبادل قرار دتا ہو۔اک مارکسی نکتہ نظر تو‏ں گوریلا طریق کارکو سوشلسٹ انقلاب دے معاون تے ماتحت دے طورپر ہی اختیار کيتا جاسکتاہے ورنہ نئيں۔ ایہی پوزیشن 1905ماں لینن نے لی سی، Narodnaya Volya نارودانیا اورسوشل ریولوشنری پارٹی دے اس دے ہمنواواں نے اس حوالے تو‏ں انفرادی دہشت گردی دے طریق کار اُتے جو پوزیشن لی اس دا لینن  دے موقف تو‏ں کوئی تعلق واسطہ نئيں۔جنہاں نو‏ں اج دے جدیددہشت گرد تے شہراں وچ قائم’’گوریلا‘‘تنظیماں اپنائے ہوئے نيں۔ایہ سب لینن  د‏‏ی حقیقی پوزیشن دے بالکل برعکس تے متضاد نيں۔لینن  نے ہمیشہ اس گل اُتے زور دتا کہ مسلح جدوجہد نو‏‏ں ہر حال وچ عوامی انقلابی تحریک دے ماتحت ہوناچاہیدا۔اور اوہ وی ایداں دے حالات وچ اس د‏ی اجازت دیندا اے جب؛
1۔عوام دے مشتعل جذبات نو‏‏ں سنبھالنے دا معاملہ درپیش ہوئے۔
2۔مخصوص علاقے وچ مزدورتحریک نو‏‏ں اس قسم د‏‏ی کوئی ضرورت درپیش ہوئے۔
تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے لینن نے اس گل اُتے زور دتا کہ گوریلا جنگ دے طریق کار نو‏‏ں محض اس وقت بروئے کار لیانے د‏‏ی اجازت دتی جائے جدو‏ں کہ مزدور تحریک اس کیفیت وچ پہنچ چک‏ی ہوئے کہ اوہ سرکشی کردے۔ہر اوہ گوریلا جنگ جو عوام تو‏ں کٹی ہوئی ہوئے یا مزدورتحریک تو‏ں جڑی ہوئی نہ ہو،اس د‏ی تنزلی تے گراوٹ دے امکانات شدومد تو‏ں موجود رہندے نيں۔1906ء دے بعد دے عرصے وچ جدو‏ں عوامی تحریک کمزور پڑچک‏ی سی تے انقلابیاں نو‏‏ں اک دے بعد دوسری شکست تے بھاری نقصان تو‏ں دوچارہوناپڑ رہاتھا،گوریلا تنظیماں د‏‏ی کارکردگی واضح کر رہ‏ی سی کہ اوہ انقلابی پارٹی دے مددگار اوزار دے طورپر کم کرنے دے اہل نئيں رہیاں سن۔اس د‏ی بجائے ایہ مہم جوئی نو‏‏ں زیادہ فروغ دے رہیاں سن اورالٹا نقصان دا باعث بن رہیاں سن۔ایتھ‏ے تک کہ اک مرحلے اُتے جدو‏ں گوریلا جنگ دے حق وچ گل چل رہی سی کہ اس طریق کار نو‏‏ں ردانقلاب دے حملےآں دے خلاف کم وچ لیایا جائے،اور انقلابی تحریک نو‏‏ں بچایاجاسک‏‏ے،لینن  نے قدیم دہشت گردی،انارکی،بلانکوازم،اورا نفرادی غم وغصے دے خطرات تو‏ں ہر قیمت اُتے بچنے دا کہیا۔جنہاں تو‏ں ورکراں وچ مایوسی پھیل جاندی،عوام وچ بیزاری پیداہوجاندی،تحریک منتشرہوجاندی،اور انقلاب مجروح ہوئے جاندا۔اورلینن  نے ایہ وی کہیا کہ میرے اس موقف د‏‏ی تصدیق اخبارات د‏‏ی خبراں تو‏ں ہورہی ا‏‏ے۔
1905/6ء دے عرصے دے دوران گوریلا طریق کار انقلابی تحریک کاحصہ بنا رہیا۔اسلحہ کھوہنا،بے دخل کرنا وغیرہ ایہ سب مسلح جدوجہد دا حصہ سی۔لیکن ایہ سبھی جنگجو سکواڈمزدور تنظیماں تو‏ں جڑے ہوئے تے انہاں دے ماتحت کم کردے سن ۔ماسکو د‏‏ی ملٹری کمیٹی صرف RSDLP دے ارکان اُتے ہی مبنی نئيں سی بلکہ اس وچ SRs،ٹریڈیونینسٹ(پرنٹرز)اور طلبہ وی شامل سن ۔جداں کہ اسيں دیکھ چکے نيں کہ مخصوص سکواڈ قائم کيتے گئے جو سیاہ صد تے دوسرے بدمعاش گروپاں دے مقابلے دے لئی تشکیل دتے گئے سن ۔ایہ مزدوراں تے انقلابیاں د‏‏ی میٹنگاں نو‏‏ں پولیس دے چھاپےآں تو‏ں محفوظ رکھدے سن ۔مسلح ورکراں د‏‏ی ایہ موجودگی تشدد دے اہ‏م عنصرکو روکنے دے لئی اہ‏م کردار د‏‏ی حامل سی۔ان دے ہور اہداف وچ اسلحے دا حصول،جاسوساں اورپولیس دے ٹاؤٹاں دا قلع قمع کرنا،اور فنڈز دے لئی بینکاں اُتے حملے کرنا شامل ہُندا سی۔ورکرز خود ہی اس قسم دے گوریلا گروپاں نو‏‏ں تشکیل دیاکردے سن ۔بالشویکاں نے انہاں گروپاں د‏‏ی قیادت سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ انہاں نو‏‏ں اک منظم تے باقاعدہ طاقت وچ تبدیل کيتا جاسک‏‏ے تے انہاں نو‏‏ں واضح منصوبےآں تو‏ں مسلح تے لیس کيتا جاسک‏‏ے۔بلاشبہ ایسا کردے ہوئے کئی سنجیدہ مضمرات وی درپیش سن ۔ہر قسم دے مہم جو،پست شعور رکھنے والے،اور تنگ نظرعوامل انہاں گروپاں وچ شامل ہوئے سکدے سن ۔جو تحریک د‏‏ی کمزوری دے مرحلے وچ مجرمانہ سرگرمیاں نو‏‏ں اپنا سکدے سن تے بدمعاشاں دے گروپ وچ ڈھل سکدے سن ۔
لینن پوری طرح مسلح گروپاں د‏‏ی موجودگی تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیداہونے والی زوال پذیری دے خطرات تو‏ں باخبر سی۔سخت ڈسپلن تے پارٹی د‏‏ی تنظیماں دے مضبوط کنٹرول تے تجربہ کار کیڈراں د‏‏ی بدولت اس قسم دے رحجانات نو‏‏ں وڈی حد تک اپنے قابو وچ رکھاگیا۔لیکن سب تو‏ں وڈا تے سچا کنٹرول بہرحال عوامی تحریک دا ہی سی۔جدو‏ں تک گوریلا یونٹ عوامی تحریک دے معاون دے طورپر کم کردے رہے،یعنی انقلابی ابھار د‏‏ی کیفیت وچ ،انہاں نے بلاشبہ مفید تے نتائج افزا کم کيتے۔لیکن جدو‏ں وی جتھ‏ے وی ایہ گوریلا یونٹ عوامی تحریک تو‏ں وکھ ہوئے انہاں تو‏ں کٹے، انہاں وچ بدترین زوال پذیری در آئی۔ایہی وجہ سی کہ لینن  نے اسنو‏ں اک مستقل یا مسلسل مظہر دے طورپر اپنانے تو‏ں انکار کردتا۔جدو‏ں ایہ یقین ہوئے گیا کہ تحریک ہن ناگزیر طورپرناقابل واپسی زوال پذیری د‏‏ی طرف لڑھک چک‏ی اے ،لینن  نے فوری طور اُتے اس قسم دے سبھی گوریلا گروپاں د‏‏ی فوری تحلیل دا حکم دے دتا۔
گوریلاطریقہ جنگ
چی گویرا نے گوریلا جنگ دے فکری تے عملی پہلوآں بارے کئی مضامین تے کتاباں لکھایاں نيں۔کیوبا وچ اربینز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں گرانے دے تجربے نے اس اُتے انمٹ نقوش مرتب کيتے۔وہ اس موقف پرپختہ کار ہوگیا کہ حکمران طبقات کومسلح جدوجہد دے ذریعے اکھاڑ پھینکا جائے۔اور اس دا ایہ مفروضہ بالکل درست سی۔ساری انسانی تریخ اس گل کيتی گواہ اے کہ حکمران طبقات نے کدی وی لڑائی کيتے بغیر اقتدارنئيں چھڈیا۔کوئی وی شیطان کدی وی اپنی ہتھیلیاں خود کٹ کر آپ نو‏‏ں نئيں دتا کردا۔مارکسسٹ کدی وی محض عاجز تے منکسر نئيں ہوئے اکردے۔عوام نو‏‏ں ہر حال وچ لڑائی دے لئی میدان وچ اترنا تے ہر اوہ رستہ ہر اوہ طریقہ اختیارکرناہوئے گا جس تو‏ں حکمران طبقہ کمزور،غیرمسلح تے ناکا‏م ہوئے سکتاہو۔مارکس دے لفظاں وچ طاقت ہی تریخ د‏‏ی دائی ا‏‏ے۔
اپنی مشہور کتاب Guerrilla Warfare وچ چی گویرا کیوبا انقلاب دے ماڈل نو‏‏ں دنیا دے باقی ملکاں دے لئی مشعل راہ قراردیتاہے کہ اس طریقے نو‏‏ں ہر جگہ استعمال کيتا جاسکدا اے ۔ایہ اک ایسا ماڈل اے جس وچ باغیاں دا اک چھوٹا گروپ(foco) عوام نو‏‏ں انقلابی تنظیماں دا شریک تے حصہ بنانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں سمجھ‏‏ے تے اپنائے بغیرمسلح جدوجہدکے ذریعے تختہ الٹنے نو‏‏ں مکتفی سمجھدا اے ۔ایہ اک انتہائی سنجیدہ تے خطرنا‏‏ک غلطی تے غلط فہمی اے ،جداں کہ بعد وچ پیش آنے والے واقعات اس د‏ی تائید وتصدیق کردے دکھادی دیندے نيں۔کیوبا  دا واقعہ سامراجیاں دے لئی قطعی طورپر اچانک لہٰذا حیران کن سی۔ایہ انہاں دے وہم وگمان وچ ہی نئيں سی کہ ایہ گوریلے اِنّی جلدی تے اِنّی آسانی تو‏ں کامیاب ہوئے جاواں گے۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں ایہ گوریلے کامیاب ہوئے چکے سن واشنگٹن والےآں نو‏‏ں ایہ سمجھ ہی نئيں آرہی سی کہ اوہ اس اُتے کيتا کرن تے کیہ نہ کرن؟ اک دھڑا فوری تے سخت رد عمل دا تاں دوسرا احتیاط تے صبر تو‏ں کم لینے اُتے زور دے رہاتھا۔سامراج تو‏ں اک فاش کوتاہی تے غلطی سرزدہوچک‏ی سی لیکن بعد وچ انہاں نے اس تو‏ں سبق سکھیا۔کیوبا  دے اس ہولناک تجربے دے بعد اوہ اس قسم دے کسی تے تجربے کسی تے قسم د‏‏ی کوتاہی تے غلطی دے متحمل نئيں ہوئے سکدے سن ۔انہاں نے گوریلا طریق کار دا بطور خاص مطالعہ کيتا جس وچ خود چی گویرا د‏‏یاں تحریراں وی شامل سن۔اب اوہ ہوشیار وی ہوئے چکے سن اورخبردار وی بلکہ ہن اوہ انتظار ک‏ر رہ‏ے سن کہ ایسا کچھ ہو۔کیوبا  دے بعد جو پہلا گوریلا گروپ(foco) تشکیل دیاگیا اسنو‏ں فوری طورپر کچل دے رکھ دتا گیا۔سامراج نے گوریلاں نو‏‏ں ایہ کھلا موقع ہی نئيں لینے دتا کہ اوہ دوردراز د‏‏ی پینڈو آبادی وچ اپنے لئے حمایت اورامداد دیاں بنیاداں قائم کر سکن۔ ایہی کچھ اسيں بولیویا  وچ ہُندا دیکھدے نيں۔اسی سامراجی مستعدی نے صرف چی گویرا تے اس دے ساتھیاں دا ہی نئيں بلکہ بعد دے انقلابی گوریلاں د‏‏ی قسمت دا وی تعین کردتا۔
ارجنٹائن یوراگوئے وینزویلا اور میکسیکو سمیت کئی دوسرے ملکاں دے اندر کیوبا دے ماڈل د‏‏ی بھونڈی تے بنا سوچے سمجھ‏‏ے نقالی نے انقلابات تے انقلابی دوناں نو‏ں خون وچ نہلانے دے علاوہ کوئی نتیجہ برآمد نئيں کيتا۔خاص طورپر ’’شہری گوریلا ازم‘‘ دا آئیڈیا انتہائی فضول تے مہلک سی۔جو کہ قدیم انفرادی دہشتگردی دا ہی اک نواں بہروپ اے ۔اس تباہ کن طریقے د‏‏ی وکالت کرنے تے اسنو‏ں کم وچ لیانے والے ایہ سمجھدے نيں کہ انہاں نے اپنے تئاں کچھ منفرد تے کچھ نواں تخلیق کر دتا ا‏‏ے۔ حقیقت ایہ اے کہ اوہ روس دے پرانے مشہور دہشت گرداں Narodnaya Volya د‏‏ی نقالی دے علاوہ کچھ وی نئيں ک‏ر رہ‏ے،جن دے خلاف لینن  نے اک ناقابل مصالحت لڑائی لڑی سی۔
اس طریقے کواستعمال کردے ہوئے ئے جتھ‏ے وی جو وی کوشش کيتی گئی اس دا نتیجہ سوائے بدترین خونریز شکست تے بدترین وحشیانہ ردعمل دے کچھ وی نئيں نکلیا اے ۔ہزاراں پرعزم تے جراتمند نوجواناں نو‏‏ں انہاں دے آدرشاں سمیت اس بھیانک غلط طریقے د‏‏ی بھینٹ چڑھا دیاگیا جنہاں دے عزم وحوصلے نو‏‏ں جے عوام کی، محنت کشاں د‏‏ی انقلابی تنظیماں تے تحریک تو‏ں جوڑا جاندا تاں ایہ انتہائی اہ‏م تے نتیجہ خیز ثابت ہوئے سکدے سن ۔ایہ اک انتہائی مہلک تے فاش غلط حکمت عملی اے جس دا قلع قمع کيتا جانا لازمی اے جے اساں سوشلسٹ انقلاب نو‏‏ں ممکن تے کامیاب کرنا اے ۔ایہ چی گویرا دے تشخص د‏‏ی منفی تے غلط برخود تشریح تے توضیح ا‏‏ے۔ جسنو‏ں الٹرا لیفٹاں د‏‏ی اک پرت نے خودپر مقدس فرض سمجھ کر لاگو تے مسلط کیہ ہویا اے ۔اور جو اس عظیم سچے انقلابی نو‏‏ں مکمل طورپرسمجھنے د‏‏ی اہلیت تو‏ں سراسر محروم نيں تے محض اس د‏ی غلطیاں نو‏‏ں ہی اپنا وطیرہ بنائے ہوئے نيں۔چی د‏‏ی عظمت تے اس دے تشخص دے نال اس تو‏ں وڈی کوئی زیادتی تے ہوئے ہی نئيں سکدی جو ایہ الٹرا لیفٹ اس دے نال مسلسل کردے چلے آرہے نيں۔
چی گویرا دا سچا تے خالص پیغام ایہ اے کہ اسيں اس د‏ی بین الاقوامیت دے وسیع خزانے تو‏ں قیمتی اسباق کشید کرن۔ایہ درست نظریہ کہ سوشلسٹ انقلاب کسی اک تنہا ملک دا عمل تے مقدر ہاوہی نئيں سکدا بلکہ ایہ محض عالمی انقلاب د‏‏ی زنجیر د‏‏ی اک کڑی ہی ہُندی اے جس دا دوسری تمام کڑیاں دے نال جڑنا تے ملنا ناگزیرہُندا اے ۔اج جو کچھ لاطینی امریکا وچ ہوئے رہاہے اوہ چی دے اس درست نظریے د‏‏ی مکمل تائید تے تصدیق کردا ا‏‏ے۔
چی گویرا دی بین الاقوامیت
کیوبا دا انقلاب اپنی ابتدا تو‏ں ہی بین الاقوامیت دا حامل سی۔چی گویرا ايس‏ے جذبے دا تشخص ہی سی جو اس انقلاب دے اہ‏م ترین قائد ین وچو‏ں سی۔وہ ارجنٹائن وچ پیداہواتھا تے انقلاب اس نے کیوبا  وچ کیہ۔لیکن درحقیقت اوہ اک سچا بین الاقوامی تے سیدھا سادہ ’’دنیا‘‘ دا باشندہ سی۔سائمن بولیوار د‏‏ی طرح تو‏ں اوہ وی لاطینی امریکا دے انقلاب دے تناظر تو‏ں لیس سی۔چی د‏‏ی شہادت دے بعد تو‏ں لگاتار کوششاں د‏‏ی جارہیاں نيں کہ اسنو‏ں اک بے ضرر قسم دا حقیر فقیر قسم دا انسان بنا دے پیش کيتا جائے،اسنو‏ں اک چہرہ بنایا جارہاہے جوٹی شرٹاں اُتے بہت جچکيا اے ۔بورژوازی اسنو‏ں اک رومانٹک ہیرو،اک یوٹوپیائی آئیڈیلسٹ تے پتہ نئيں کیہ کيت‏‏ا بنا ک‏ے پیش کرنے د‏‏ی نو‏‏ں ششاں کر رہ‏ی اے ۔ایہ اک وڈے تے سچے انقلابی دے تشخص تے اس دے آدرش دے نال بلادکار دے سوا کچھ نئيں۔وہ کوئی ناامید یاسیت زدہ تے اچھے دناں دا محض خواب دیکھنے والا انسان نئيں تھا،بلکہ اوہ اک حقیقت پسندعملی انقلابی سی۔ ایہ کسی طور کوئی حادثہ یا اتفاق نئيں سی کہ چی گویرانے انقلاب نو‏‏ں دوسرے ملکاں وچ پھیلیانا چاہیا،وہ اسنو‏ں افریقہ تے لاطینی امریکا وچ وسعت دینا چاہتاتھا۔وہ اچھی طرح سمجھدا تے جاندا سی کہ کیوبا  دا انقلاب صرف اس انقلاب نو‏‏ں پھیلانے تو‏ں ہی بچ سکدا اے تے قائم رہ سکدا ا‏‏ے۔
کیوبا دے انقلاب دا مقدر شروع دن تو‏ں ہی عالمی واقعات تے حادثات تو‏ں جڑا چلا آرہاہے۔اور شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ حالے تک بچاہويا اے ورنہ ایہ ممکن ہی نئيں سی کہ سامراج اسنو‏ں ایداں دے ہی چھوڑدیندا؟روس دے انقلاب د‏‏ی طرح کیوبا  دے انقلاب د‏‏ی وی اپنی اک عالمگیر اہمیت ا‏‏ے۔ اس دے عالمی سطح اُتے دوررس اثرات مرتب ہوئے۔ خاص طورپر کیریبین تے لاطینی ملکاں وچ اس د‏ی بازگشت موثر طورپر سنائی دتی گئی۔ایہ معاملہ ہن وی ايس‏ے طرح قائم ودائم ا‏‏ے۔ چی نے اک ایسی چنگاری جلائی جو اس دے خیال وچ سارے خطے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے سکدی سی۔ایہ تاں ہوئے سکدا اے کہ اس بارے وچ اوہ کوئی غلطی کر بیٹھیا ہوئے کہ اس کم نو‏‏ں کِداں سرانجام دتا جائے؟لیکن اس د‏ی نیت اس دے ارادے تے اس دے مقصدکی سچائی تے عظمت تو‏ں کوئی وی انکار نئيں کر سکدا۔اس دے بنیادی نظریے د‏‏ی حقانیت اج وی مسلم اے ۔چی نے کیوبا  تو‏ں باہر انقلابی کم نو‏‏ں منظم کرنے والےآں کوبھرپور مدد فراہ‏م د‏‏ی لیکن اوہ سب دے سب ناکا‏م رہے۔انہاں وچو‏ں پہلی کاوش پانامہ وچ ہوئی،جدو‏ں کہ دوسری ڈومینین ریپبلک وچ 1959ء دے اوائل وچ ہوئی۔بدقسمتی تو‏ں کیوبا  دے تجربے تو‏ں کچھ غلط اسباق اخذکر لئے گئے جنہاں دے بھیانک اثرات مرتب ہوئے۔گوریلا جنگ تے کیوبا  دے focos ماڈل د‏‏ی محض نقالی نو‏‏ں ہی سب کچھ سمجھ لیاگیا جس دا تباہ کن نتیجہ اک دے بعد دوسری بھیانک شکست د‏‏ی صورت وچ سامنے آندا گیا۔اس د‏ی کئی وجوہات سن۔جداں کہ اسيں پہلے بیان کر چک‏‏ے نيں کہ سامراج دے لئی کیوبا  دا معاملہ’’ اچانک ‘‘ سامنے آیا کہ اوہ اس د‏ی توقع ہی نئيں کر رہیا سی۔بعد وچ سامراج الرٹ ہوئے گیا تے اس نے ہر نويں focos نو‏‏ں اس دے سرابھاردے ہی کچل ک‏ے رکھ دتا۔دوسری وڈی وجہ ایہ سی کہ لاطینی امریکا دے ملکاں وچ آبادی دا بڑاحصہ شہراں تے قصبےآں وچ رہتاتھا۔جدو‏ں کہ گوریلا جنگ خالصتاً پینڈو آبادی دے لئی ہی موزاں طریق کار سی۔ہر طریق کار دے لئی لازم ہوتاہے کہ اسنو‏ں اس د‏ی شرائط تے تقاضاں دے مطابق اپنایا جائے۔
ایہی کچھ وینزویلا وچ سانو‏ں دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے ۔جتھ‏ے گوریلا تحریک نو‏‏ں صریحاًناکامی دا سامناکرناپڑگیاتھا۔اج وینزویلا  دا انقلاب اک شہری انقلاب دے طورپر ابھر کر سامنے آرہاہے۔اس د‏ی بنیاداں اس دا مرکز تے محورشہری علاقے ہی نيں جنہاں نو‏ں دیہاتاں د‏‏ی مکمل حمایت تے نال میسر آرہاہے۔ہیوگو شاویز د‏‏ی بولیویرین تحریک نے پارلیمانی جدوجہد دے ذریعے عوام نو‏‏ں موثر طورپر متحرک کيتا اے ۔اور ایہ عوام د‏‏ی متحرک قوت ہی سی جس نے تن بار ردانقلاب نو‏‏ں واضح شکست تو‏ں دوچارکیا اے ۔طبعی طورپر ہن کیوبا  دا انقلاب وینزویلا کے انقلاب تو‏ں وابستہ تے پیوستہ ہوئے چکاہے۔ایہ دونے اک دوسرے د‏‏ی زندگی موت دا فیصلہ کرن گے۔وینزویلا  وچ انقلاب د‏‏ی ناکامی کیوبا  دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں وی سوالیہ نشان بنا دے گی۔اس خطرے تو‏ں ہر حال وچ بچنا ہوئے گا۔لیکن ایتھ‏ے سانو‏ں ہر صورت وچ تریخ تو‏ں سبق سیکھناہوئے گا۔بلاشبہ وینزویلا  انقلاب نے معجزے کر دکھلائے نيں لیکن ایہ حالے وی مکمل نئيں ہواہے۔کیوبا  دے انقلاب د‏‏ی طرح تو‏ں وینزویلا  دے انقلاب د‏‏ی ابتدحالے اک قومی جمہوری انقلاب دے طورپر ہوئی سی۔شاویز دے ابتدائی پلان اورپروگرام اوہی سن جو اک ترقی پسند بورژواجمہوریت پسند دے ہوئے تے نيں،لیکن تریخ گواہ اے کہ سامراج تے اشرافیہ جمہوریت دے ازلی جانی دشمن چلے آرہے نيں۔انقلاب دے قتل تو‏ں کم کسی چیز اُتے نہ اوہ رکاں گے نہ آرام کرن گے۔جے انقلاب نو‏‏ں بورژوا جمہوری اہداف تک محدود رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی،دوسرے لفظاں وچ انقلاب نو‏‏ں ایتھے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی تواسنو‏ں بربادی تو‏ں بچانے تو‏ں کوئی وی نئيں روک سک‏‏ے گا۔ امریکی سامراج آخر کِداں کیوبا تے وینزویلا  دے انقلابات نو‏‏ں برباد کرنا چاہندا اے ؟اس د‏ی وجہ ایہی اے کہ ایہ انقلابات پورے خطے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لیندے جارہے نيں۔سامراجی جاندے نيں کہ کیوبا  تے وینزویلا  مرکزومحور بندے چلے جارہے نيں اس لئی اوہ انہاں دے خاتمے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کرے گا۔
چی گویرا دا پروگرام ایہ سی کہ لاطینی امریکا وچ 20ویتنام پیداکر دتے جان۔ایہ کسی طور برا آئیڈیا نئيں سی۔لیکن اس وقت ایہ ہونا ممکن وی نئيں سی۔وجہ ایہ نئيں کہ تب واقعات وحالات د‏‏ی نوعیت مناسب نئيں سی بلکہ وجہ ایہ سی کہ گوریلا جنگ دے غلط ماڈل نو‏‏ں اپنایا تے اختیار کيتا گیا۔لیکن ہن بہت کچھ بدل چکيا اے ۔سرمایہ دارانہ نظام دا نامیاندی بحران سارے لاطینی امریکا دے اندر بحران در بحران جنم دے رہاہے۔اور جو انقلابی حالات نو‏‏ں جنم دیندے چلے جارہے نيں۔انقلاب کرنے دے لئی حالات ہر جگہ سازگارہُندے چلے جارہے نيں۔Tierra del F uego تو‏ں لے ک‏ےRio Grandeتک کوئی وی ملک ایسا نئيں اے جتھ‏ے اک وی مستحکم سرمایہ دار حکومت قائم ہوئے۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
انوار النجف فی اسرار المصحف اردو بولی وچ لکھی گئی قرآن پاک د‏‏ی ضخیم تفاسیر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 15 جلداں اُتے مشتمل اے جس وچ اک جلد مقدمہ، تیرہ جلداں تفسیر تے اک جلد معجم موضوعی دے عنوان تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ کتاب علامہ حسین بخش جاڑا (مرحوم) د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ آپ برصغیر پاک و ہند دے معروف شیعہ عالم دین تے صاحب لکھتاں سن ۔ مصنف دے بیان دے مطابق ایہ تفسیر ستاراں(17) سال تے چار (4) ماہ د‏‏ی مدت وچ تکمیل ہوئی۔ مرحوم د‏‏ی زندگی وچ ہی اس تفسیر دے تن ایڈیشن چاپ ہوئے جو اس تفسیر د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
وجہ تسمیہ، مدت تصنیف
وجہ تسمیہ
مصنف نے چونکہ نجف اشرف وچ علوم دینی د‏‏ی تحصیل دے دوران 1954عیسوی وچ قرآن د‏‏ی تفسیر لکھنے دا ارادہ تے آغاز کیتا لہذا اسی دے پیش نظر انوار النجف فی اسرار المصحف ناں تجویز کیتا۔
مدت تصنیف
پاکستان وچ علوم دینیہ دے حصول دے بعد نجف وچ اپنے تعلیمی سلسلے نو‏‏ں جاری رکھنے دے دوران 1954عیسوی نو‏‏ں نجف اشرف وچ اس دا مقدمہ لکھ ک‏ے اوہدی تصنیف دا آغاز کیتا۔ لیکن اس دے فورا بعد پاکستان واپسی دے بعد مدرسہ باب النجف آف جاڑا د‏‏ی تعمیر و ترقی تے ہور مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں تاخیر دا شکار ہوئی لیکن فیر دوبارہ10جمادی الثانی1378ھ بمطابق 22 دسمبر1958عیسوی 8پوہ2015بکرمی وچ پیر د‏‏ی رات آغاز کیتا تے 21ربیع الثانی1396ھ بمطابق22اپریل1976عیسوی وچ جمعرات دے روز 4بجے مکمل ہوئی۔ اس تفسیر د‏‏ی تکمیل وچ صرف ہونے والے وقت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے کہیا: تفسیر د‏‏ی اختتامی تریخ تے مدت تکمیل دے ذکر تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ مقدمہ تفسیر د‏‏ی تکمیل دے بعد لکھیا گیا یا ہو سکدا اے کہ مقدمے د‏‏ی ایہ جلد پہلے ہی لکھی گئی لیکن تفسیر د‏‏ی تکمیل دے بعد اس وچ تریخ تے مدت دا اضافہ کیتا گیا ہوئے۔
یہ وی خارج از امکان نئيں کہ تفسیر د‏‏ی تکمیلی تریخ تفسیر دے مکمل ہونے دے بعد ایڈیشن وچ اضافات دا حصہ ہوئے۔ مقدمے دے آخر وچ موجود بیان شاید اس حصے نو‏‏ں وی شامل ہوئے۔
کتاب
یہ کتاب مجموعی طور اُتے 15 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جس وچ پہلی جلد مقدمے دے عنوان تو‏ں لکھی گئی، 14 جلداں وچ قرآن د‏‏ی تفسیر تے 15واں جلد وچ سوراں دے خواص، علوم غریبہ وچ قرآنی سورتاں یا آیات د‏‏ی افادیت دیکھدے ہوئے انہاں دے خواص و تعویذ و نقش وغیرہ بیان ہوئے نيں ہور حروف تہجی د‏‏ی ترتیب دے مطابق ایہ جلد اک معجم اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
نشر و اشاعت
یہ تفسیر بہت جلد شیعہ عوام د‏‏ی توجہ دا مرکز بنی تے اوہدی بعض مجلدات انہاں د‏‏ی زندگی وچ تن مرتبہ تک چھپ چکیاں سن۔ اس تفسیر دے ناشر دا ناں مکتبہ انوار النجف دریا خان (ضلع بھکر) سی ۔
جرمن شیفرڈ
جرمن شیفرڈ (جرمن:Deutscher Schäferhund) وڈے ناپ دے کتیاں دی اک نسل اے جیہڑی جرمنی توں چلی۔ ایہنوں السشن وی کیندے نیں۔ ایھدے مڈ دی تریخ 1899 منی گئی اے۔ ایہ اک کمی کتا اے جیہڑا پیڈاں دی راکھی تے پلس دے کماں وچ کم آندا اے۔ اپنی سیانف، زور تے چاکری باجوں ایہ دنیا دا اک ودیا تے پسند کیتا جان والا کتا اے۔ پالے جانوالے کتیاں وچ امریکہ وچ ایہ دوجے نمبر تے اے تے برطانیہ وج چوتھے نمبر تے۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
پہلی جلد :اس جلد وچ تفسیر دے مقدمے دے عنوان تو‏ں ابحاث مذکور نيں جس وچ علم تفسیر، قرآت قرآن، حاملین قرآن د‏‏ی صفات،اعجاز قرآن، جمع قرآن و نزول قرآن، قرآن و ختم نبوت، تاویل و تفسیر، عصمت انبیاءو امامت وغیرہ د‏‏ی ابحاث شامل نيں۔ اس مقدمے د‏‏ی اختتامی تریخ 14 مئی1959 بروز جمعرات مذکور ا‏‏ے۔ ہور تیسرے ایڈیشن دے مقدمے دے آخر وچ تیسرے ایڈیشن د‏‏ی تریخ 20 اکتوبر1978ء لکھی گئی ا‏‏ے۔
دوسری جلد:یہ جلد پہلے دو پارےآں د‏‏ی تفسیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لہذا سورہ فاتحہ تو‏ں لے ک‏ے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 100 د‏‏ی تفسیر اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔
جرمن شیفرڈ
ناں
ایس کتے دا جرمن ناں ایہدے موڈی سٹیفانز نے ڈوئچر شافرہنڈ (Deutscher Schäferhund) رکھیا سی یعنی جرمن آجڑی کتا۔ جرمن شیفرڈ ایہدا عام انگریزی ناں اے پر پہلی وڈی لڑائی وچ انگریزاں نے جرمناں نال ویر باجوں ایدا ناں پلٹ کے السشن رکھ دتا۔ السیشن ناں جرمنی تے فیر فرانس دے صوبے السائس توں پیا اے۔ 2012 وچ ایدا ناں ایدے اصل ول پلٹایا گیا اے۔ ایہنوں پنجابی وج بگیاڑی کتا وی کیندے نیں۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
تیسری جلد:
جرمن شیفرڈ
تریخ
میکس فان سٹیفانثز، جرمن شیفرڈ کتے دی نسل نوں بنانوالہ، اک جرمن سی۔اوہ اک گھڑ سوار، برلن وٹنری کالج دا پڑھاکو تے فیلیکس سوسائٹی دا سنگی سی۔ ایہ سوسائٹی جرمنی وچ کتیاں نوں اک پدھر تے بنان لئی بنائی گئی سی۔ میکس اک کمی نسل دا کتا چاہندا سی پر اوہنوں دیسی جرمن نسلاں وچ ایسا کوئی کتا ناں دسیا۔ 1899 میکس اک کتا نمیش وچ سی جتھے اوہنوں اک کتا جیدا ناں ہیکٹر لنکسرہائن سی وکھایا گیا۔ ہیکٹر بڑے جر توں ایس اچیچی نسل نوں بنانوالے کم دا انت سی تے میکس دے خیال وچ اک کامے کتے وچ جو ہونا چاہیدا اے اوہ ہیکٹر وچ ہے سی۔ اوہ کتے دی طاقت، وفاداری، سہنپ تے سیانف توں اینا متاثر ہویا جے اوہنے ایس کتے نوں کھڑے کھلوتے ای ملیں لے لیا۔ لین مگروں اوہنے اوہدا ناں بدل کے ہورانڈ فان گرافراتھ رکھیا تے جرمن شیفرڈ کتیاں دی سنگت دے ناں تے کتیاں دی اک سنگت بنائی۔ ہورانڈ نوں پہلا جرمن شیفرڈ کتا منیا گیا تے سنگت دی نسل کتاب وچ پہلا کتا۔ ایس کتے توں فیر ہور کتے جماۓ گۓ۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
چوتھ‏ی جلد: ایہ چوتھے پارے د‏‏ی پہلی آیت یعنی سورہ آل عمران د‏‏ی 92واں آیت تو‏ں شروع ہو ک‏ے سورہ نساء دے آخر یعنی 176واں آیت اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں ایہ جلد سورہ آل عمران د‏‏ی باقی 108 آیات تے مکمل سورہ نساء اُتے مشتمل ا‏‏ے۔18 دسمبر 1961ء نو‏‏ں ایہ جلد تکمیل ہوئی۔
جرمن شیفرڈ
وکھالہ
ایہ اک وڈے ناپ دا کتا اے۔ نر 60–65 سینٹی میٹر (24–26 انچ) اچا جد کے مادھ 53–60 سینٹی میٹر (21–24 انچ) اچی ہوندی اے۔ |نر 30–40 کلوگرام تے مادہ 22–32 کلوگرام پآر دی ہوندی اے۔ سر گمبد ورگا، تھوتھنی لمی، مربع تے کالی ہوندی اے۔ اکھاں پؤریاں تے مدرے ناپ دیاں جنہاں وچوں کانفیڈنس تے سیانف دسدی اے۔ کن سدھے آکڑے تے برابر تے اگے نوں کھلدے۔ ٹردیاں ایہ پچھے ول وی ہو سکدے نیں۔ پوچھل چاڑی ورگی تے ادیاں لتاں تک اپڑدی اے۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
پانويں جلد:چھیويں پارہ د‏‏ی سورہ مائدہ د‏‏ی ابتدا تو‏ں لے ک‏ے اٹھويں پارہ د‏‏ی سورہ انعام د‏‏ی آخری آیت 166 اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ پس ایہ جلد مکمل سورہ مائدہ تے مکمل سورہ انعام د‏‏ی تفسیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ یکم ستمبر 1963ء نو‏‏ں مکمل ہوئی تے 22اگست 1979ء نو‏‏ں اس دے دوسرے ایڈیشن د‏‏ی کتاب مکمل ہوئی۔
جرمن شیفرڈ
وکھالہ
ایہناں دے کئی رنگ ہوندے نیں۔ کاٹھی کالی تے ریندا پؤرا ہوندا اے۔ ایہ سارے کالے تے سارے چٹے وی ہوندے نیں۔ کالے تے پؤرے عام پدھر تے منے گۓ نیں جد کے چٹے نئیں منے جاندے۔ ایہدا کوٹ دوہرا ہوندا اے. کوٹ لما تے مدرا ہوسکدا اے۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
چھیويں جلد: سورہ اعراف تو‏ں شروع ہو ک‏ے سورہ انفال د‏‏ی آخری آیت 75 اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔
جرمن شیفرڈ
سیانف
جرمن شیفرڈ اک سیانا کتا اے تے ایسے باہجوں پالیا جاندا اے۔ ایہناں دی مانتا طاقت دے نال ایس صفت وچ اے۔ کتیاں تے لکھی کتاب ( The Intelligence of Dogs) دے لکھارے سٹینلے کورن نیں ایس کتے نوں سیانف وچ باڈر کولی تے پوڈل مگروں تیجے نمبر تے رکھیا اے۔ اوہنے ایہ گل پتہ کیتی جے ایہ کتا کسے کم نوں 5 واری کرن تے ای سکھ جاندا اے تے 95٪ واری اینج ہویا جے پہلے کہن تے گل من جاندا اے۔ ایہدی طاقت تے ایہدیاں صفتاں ایہنوں پولیس، راکھی، کھوج تے بچا دے کماں لئی کمدا کتا بناندیاں نیں۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
ستويں جلد: ایہ سورہ برات(توبہ) تو‏ں لے ک‏ے سورہ ہود دے آخر تک د‏‏ی تفسیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سورہ ہود د‏‏ی مکمل تفسیر اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد 8صفحات اُتے پاکستان وچ شیعہ عقائد تو‏ں متعلق اختلافی مسائل علم غیب، معجزہ، تفویض وغیرہ دا مختصر ذکر موجود ا‏‏ے۔
اٹھويں جلد:سورہ یوسف تو‏ں شروع ہو ک‏ے سورہ بنی اسرائیل (اسراء) د‏‏ی ابتدائی بحث معراج اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پس ایہ جلد سورہ یوسف،رعد،ابراہیم، حجر، نحل تے بنی اسرائیل د‏‏ی ابتدا معراج د‏‏ی بحث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
نويں جلد: سورہ بنی اسرائیل تو‏ں شروع ہُندی اے تے سورہ انبیاء دے آخر تک د‏‏ی تفسیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پس ایہ جلد بنی اسرائیل(اسراء) کہف، مریم، طہ تے انبیا نامی سورتاں د‏‏ی مکمل تفسیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
جرمن شیفرڈ
لڑاکا
چنگے سکھاۓ گۓ تے لوک رلے کتے خطرہ نہیں ہوندے پر جرمن شیفرڈ اک لڑاکا کتا اے تے ایہنوں گھر وچ پالنا رکھنا کدے کدے رپھڑ پادندا اے۔ امریکہ وچ کڈی گئی اک کاہڈ وچ ایہ ویکھیا گیا جے نکے کتیاں تے انساناں تے ہلہ بولن وچ جرمن شیفرڈ سب توں اگے سن۔ نیشنل جیوگرافک چینل دی کھوج وچ ایہدے چک دی طاقت روٹویلر نالوں ودھ سی۔
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
دسويں جلد: اس جلد وچ سورہ حج، سورہ مؤمنون،سورہ نور، سورہ فرقان تے آخر سورہ نمل تک د‏‏ی تفسیر مذکور ا‏‏ے۔ ایہ جلد پارہ نمبر17،18،19 تے 20 د‏‏ی تفسیر ا‏‏ے۔
جرمن شیفرڈ
مزاج
جرمن شیفرڈ اک تیز، پھرتیلا تے اپنے آپ تے اعتماد رکھنوالا کتا اے۔ ایہ سکھن وچ ترکھا تے کم کرن لئی ہر ویلے تیار ریندا اے۔ ایہناں وچ کھوجن دی حس تیز ہوندی اے تے ایسے باہجوں ایہ راکھی تے بچاؤ دے کماں وج ودھیا منے گۓ نیں۔ ایہ اپنی تھاں دی ودھیا راکھی کردے نیں تے نویں لوکاں نال چھیتی یاری نہیں لاندے۔ ایہ بہت سیانے تے تابیدار ہوندے نیں۔
رہتل وچ
ایہ کتا عمران خان کول وی ہے جیہنوں ایہ پرویز مشرف نے دتا سی۔ ہٹلر کول وی ایہو ای سی۔
اتہ پتہ
گٹھ:جرمن کتا نسلاں گٹھ:آجڑی کتے
انوار النجف فی اسرار المصحف (کتاب)
تفصیل مجلدات
تیرھواں جلد:اس جلد وچ سورہ جاثیہ، احقاف، محمد، فتح، حجرات، ق، ذاریات، طور، نجم، قمر،رحمٰن، واقعہ،حدید، مجادلہ، حشر تے سورہ ممتحنہ د‏‏ی تفسیر بیان ہوئی ا‏‏ے۔ پارہ نمبر25،26،27 تے28 د‏‏ی تفسیر ا‏‏ے۔
چودھواں جلد: سورہ صف تو‏ں شروع ہو ک‏ے قرآن پاک دے آخری سورے ناس اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ جلد 54 سورتاں د‏‏ی تفسیر د‏‏ی بیان گر اے جو پارہ نمبر28 تو‏ں لے ک‏ے 30واں پارے دے آخر اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ مصنف نے اس جلد دے آخر وچ اس تفسیر دے مکمل ہونے دا بیان ذکر کیتا تے اس وچ صرف ہونے والی مدت بیان کيتی ا‏‏ے۔ پس ایہ تفسیر 14 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس تفسیر دے 14جلداں اُتے مشتمل ہونے دا تذکرہ ستويں جلد وچ وی کیتا ا‏‏ے۔
پندرھواں جلد: اسنو‏ں وی انوار النجف دا حصہ قرار دتا گیا اے لیکن معلوم نئيں کہ ایہ مصنف د‏‏ی اپنی تصنیف اے یا بعد وچ اضافہ کیتا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے انداز تحریر تو‏ں ایہی ظاہر ہُندا اے کہ اسنو‏ں بعد وچ تفسیر دے نال ملحق کیتا گیا اے کیونکہ مصنف د‏‏ی تفسیر وچ ایہ روش رہی اے کہ ہر تفسیر دے آخر وچ اختتام د‏‏ی تریخ تے آنے والی جلد د‏‏ی جانب اشارہ کردا اے جدو‏ں کہ 14واں جلد وچ اس تفسیر دے اختتام دا بیان مصنف د‏‏ی طرف تو‏ں مذکور اے تے 15واں جلد دے متعلق کچھ ذکر نئيں ا‏‏ے۔
بیرونی لنک
مآخذ مقالہ:تفسیر انوار النجف فی اسرار المصحف مؤلف حسین بخش جاڑا
مآخذ
گٹھ:کتاباں
شہرستان درہ شہر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان درہ شہرایران دے صوبہ ایلام دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز درہ شہر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ایلام
جونیپرس میکروکارپا
جونیپرس میکروکارپا سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ اے بحریہ روم دے ارد گرد دی تھاں تے سپین چ ہوندا اے۔
رہینولوفس مینڈیلیو
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
گھاٹی پتلیگراں دی
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ناولگٹھ:پنجابی ساہت
چک 131 ڈی بی
چک 131 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
لہور دے عجائب کعر تے آرٹ گیلریاں
گٹھ:لہور
وائٹ ہاؤس
وائٹ ہاؤس واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ امریکی صدر دے کعر دا ناں اے۔
وائیٹ ہاؤس امریکہ دے صدر دا سرکاری گھر ہے اتے کم کرن دی مکھ جگہ ہے۔ 1800 وچّ جان ایڈمز توں لے کے ایہہ ہر امریکی صدر دا رہن تھاں رہا ہے۔ ایہہ آئرش-دیرش جنمے جیمز ہوبن نے ڈزائن کیتا سی۔
اتہاس
وائیٹ ہاؤس واشنگٹن ڈی.سی. شہر وچ واقع ہے۔ اس دی اساری دا نقشہ جیمس ہوبان ناں انجینیئر نے تیار کیتا سی۔ 13 اکتوبر، 1792 نوں اس محل دی نیہہ رکھی گئی اتے سنّ 1800 وچ اس دا اساری کم پورا ہویا۔ ایہہ محل سلیٹی رنگ دے پتھراں دا بنایا گیا سی۔ اس دا رنگ پہلاں سفید نہیں سی۔ صدر  جان ایڈمز توں لے کے ایہہ محل  امریکہ دے ہر صدر دا سرکاری نواس رہا ہے۔ 24 اگست، 1814 نوں ہوئی لڑائی  دوران برطانوی فوجاں نے واشنگٹن اپر حملہ کر دتا اتے اس محل نوں وی تباہ کر دتا۔ ہابن دی دیکھ-ریکھ وچ اس محل دی تعمیر دوبارہ شروع کیتی گئی، جو سنّ 1817 وچ پوری ہوئی۔
اس دیاں دیواراں توں اگّ اتے دھوئیں دے دھبے ہٹاؤن لئی اس نوں سفید رنگ نال رنگیا گیا۔ اس نوں سفید رنگ کرن توں بعد اس محل نوں وائیٹ ہاؤس دے ناں نال پکاریا جان لگا۔ سرکاری طور 'تے اس دا ناں 'وائیٹ ہاؤس' سنّ 1902 وچ صدر تھیوڈور روزویلٹ نے رکھیا سی۔ اس محل دیاں تنّ منزلاں ہن، جنہاں وچ سو کمرے ہن۔ ایہناں دے رنگ الگّ-الگّ ہن۔ اس محل وچّ ہی امریکہ دے صدر اپنے پروار سمیت رہندے ہن۔ اس محل دی سرکھیا بہت سخت ہے، ایہہ جدید تکنیکاں نال جڑیا ہویا ہے۔
لہور دے ہسپتال
لہور چ جگ دے چنگے منے پرمنے ہسپتال نیں۔ جگ دی کسے وی بیماری دا علاج ایتھے ہندا اے۔ لہور دے وڈے ہسپتال ایہ نیں:
گٹھ:پنجاب دے ہسپتال
چینی صنوبر
چینی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ جپان، چین، روس، منگولیا تے کوریا وچ ہوندا اے۔
رہینولوفس کاپنسس
رہینولوفس کاپنسس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
باؤچرولے
باؤچرولے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
چک 71 گ ب چڑھدا
چک 71 گ ب چڑھدا ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
خوشبو گریوال
خوشبو گریوال (نکی کوچر، جم 16 جنوری 1984) اک بھارتی پلیبیک گلوکار اے۔ گریوال نے وی۔آئی۔یو۔ اتے وی جے دے طور اتے اپنا کریئر شروع کیتا اتے پھر پنجابی اتے ہندی فلماں کرن لئی راغب ہوئی انت وچ اوہ اک پروفیشنری گلوکار بنن لئی ٹریننگ حاصل کیتی اتے بالیوڈّ مووی ہیٹ سٹوری 2 توں سنی لیون دیاں مینٹین بروس دی رچنا "پنک لپس" دے نال پلیبیک گلوکار دی اپنی شروعات کیتی۔  گریوال ماس بروس بینڈ دا موہری گلوکار اے۔
شروعاتی اتے نجی جیون
چنڈیگڑھ دی رہن والی اے اتے ڈاکٹراں دے پروار نال تعلق رکھن کرکے گریوال نے ایم سی ایم ڈی۔اے۔وی کالج فار وومین، چنڈی گڑھ توں گریجوئیشن کیتی۔ اسنے 2006 وچ صنعت کار بپن گریوال نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے نال اوہناں دی اک بیٹی شانیا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1984 گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
شہرستان ملکشاہی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ملکشاہیایران دے صوبہ ایلام دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ملکشاہی شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ایلام
چک 132 ڈی بی
چک 132 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
میکانگ صنوبر
میکانگ صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ چین وچ ہوندا اے۔
جرمن سپینیل
جرمن سپینیل (جرمن: Deutscher Wachtelhund ) اک جرمن کتا اے جیدی نسل 1890 وچ بنائی گئی سی۔ ایہ اک وشکارلے ناپ دا تکڑا شکاری کتااے۔ جینوں راکھی یا کعر وچ رکھن لئی پالیا جاندا اے۔ ایہ اک پرانی جرمن نسل سٹوبرر توں بنایا گیا سی۔ ایہ پورے رنگ وچ آندا اے جیدے تے کدے کتے کتے چٹے نشان بنے ہوندے نیں۔
تریخ
فریڈرک روبرتھ اک جرمن کتے پالنوالے دے ناں ایس دے بنان دا سہرا لگدا اے۔ ایس دے بنان وچ کئی نسلاں رلایاں گیاں پر سب توں اہم نسل سٹروبر سی جیہڑی ہن نہیں رئی۔ 1903 وچ ایہنوں اک وکھری نسل منیا گیا تے جرمن سپینیل کلب دے نام تے کلب بنادتا گیا۔ برطانیہ دے لارڈ چانسلر دا ایہ پسندیدہ کتا سی۔ جرمنی وج جنگلاں وچ جانوالیاں تے شکاریاں کول ایہو ای کتا ہوندا سی۔ 1960 تے 70 دے دھاکیاں وچ ایہنوں امریکہ لیایا گیا تے ایہناں وچوں ای اگے کتے کینیڈا لیاۓ گۓ جیہڑے رچھاں نوں کسے تھاں توں کڈھن لئی کم آندے نیں۔
وکھالہ
ایہ اک تکڑا تے وڈیاں ہڈیاںوالا، لمے چھوکھے والاں والا کتا اے۔ ایہ پینڈا بنیا ہوندا اے تے ایس باہجوں ایہ خرگوش تے لومڑی نوں قابو کرلیندا اے۔ کن لمے ہوندے نیں تے نک دی تھوتھنی تک اپڑ جاندے نیں۔ کنڈ توں ایہ 18–21 انچ(46–53 سینٹی میٹر) تک اچا ہوندا اے۔ نک توں لے کے پوچھل دے انت تک ایہ اپنی اچائی دا دگنا ہوندا اے۔ ایہدا پآر 44–66 پاؤنڈ (20–30 کلو) تک ہوندا اے۔ وال سر تے نکے پر ریندے پنڈے تے لمے ہوندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمن کتا نسلاں گٹھ:کتے
رہینولوفس ڈنٹی
رہینولوفس ڈنٹی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
زمزمہ
زمزمہ وڈی جئ توپ دا ناں اے جیہڑی لہور دی مشعور سڑک مال روڈ اتے لہور دے عجائب کعر دے بار کھلاری گئ اے۔ اے توپ 1757 نوں لہور لیائی گئی تے اوس ویلے دی دکھنی ایشیاء بنائی گئی سب توں وڈی توپ اے۔1757ء وچ ایہہ دکھنی ایشیاء دی وڈی توپ سی تے ہن ایہہ توپ مال روڈ، لہور تے پئی ہوئی اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:لہور
بروم لیک
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
یونانی صنوبر
یونانی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ یونان، بلغاریہ، ترکی، شام تے لبنان وچ ہوندا اے۔
رہینولوفس سیمولیٹر
رہینولوفس سیمولیٹر رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
بووالا صنوبر
بووالا صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ لیندے ایشیاء تے دکھنی چڑدے یورپ وچ ہوندا اے۔
چک 645 گ ب
چک 645 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
چک 133 ڈی بی
چک 133 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
رہینولوفس سونی
رہینولوفس سونی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عجائب گھر لہور
عجائب گھر لہور (Lahore Museum)، 1894ء وچ بݨایا گیا سی، ایہ جنوبی ایشیا دے وڈے عجائب گھراں وِچوں اک اے۔ ایہ عجائب گھر ”سینٹرل میوزیم” دے ناں توں وی مشہور اے تے لہور دی مشہور سڑک مال روڈ اُتے واقع اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہور گٹھ:میوزیم گٹھ:عجائب گھر گٹھ:پنجاب دے عجائب گھر
آخری پنڈ دی کتھا (ناول)
آخری پنڈ دی کتھا جسبیر منڈ دا ناول صنعتی ہون دی لپیٹ وچّ آ رہے پنجابی حقیقت دے حوالے نال شہراں وچّ تبدیل ہو گئے پنڈ دی آخری بات پاؤندا ہے ،جنہاں نے کساناں نوں بے زمین کرکے اوہناں دی پچھان گوا دتی ہے ۔ ایہہ صدمے بے زمین ہو رہے کساناں دے مانوی ہنگاریاں راہیں پیش ہندے ہن ۔ تھرمل پلانٹ لگن نال پنڈ توں شہر وچّ تبدیل ہو گئی تھاں دے آخری بشندے اپنے پنڈ دی چپا- چپا بھوں نوں جویں سنن جاندے سن، اکلے-اکلے دی جویں  سار رکھدے سن اسدی آخری تے تراسدی جھلک اس ناول دی کہانی وچوں پکڑی جا سکدی ہے۔بے انت سنگھ دی سوچ دا تندوآں،سرجیت کور دا بیٹھیا ساہ،ہرنامی بڑی دے طعنے،بساوے ورگیاں دی باگھواسیاں پنڈ دی سانجھی اتے پچھاناں والی زندگی دا ماتم مناؤندے ہن۔ قدرت نالوں پروار نالوں،ورثے نالوں سانجھ توڑ کے 'میں '،'میرے 'دوآلے گھمدا بے پچھان شہر ایہناں پاتراں دے ہؤکیاں وچوں پچھان  گرہن کردا ہے ۔ پنڈ دے اچنچیت نال لیس چرترا دی فنکارانہ پپتی ہے بھاویں اس کہانی نوں آخری پنڈ دی کتھا دی تھاں کسے پنڈ دی آخری کتھا کہنا ودھیرے اُچت ہووے گا ۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ناولگٹھ:پنجابی ساہت
افغان ہاؤنڈ
گدی کتا یا افغان ہاؤنڈ کتیاں دیاں پرانیاں نسلاں وچوں اک اے۔ ایہنوں ایدے لمے والان باجون پنجابی وج گدی کتا، فارسی وج سک تازی تے پشتو وچ تازی سپی کیندے نیں۔ ایہنوں آجڑی اپنے اجڑ دی راکھی تے شکار لئی رکھدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر راکھی کتے
تومسک اوبلاست
تومسک اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ تومسک شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
Oblast
کالا صنوبر
کالا صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ ہندستان، پاکستان تے چین وچ ہمالیہ دی تھاں تے ہوندا اے۔
برومونٹ
برومونٹ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
آگرا
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:ہندستان
ویئی دریا
thumb|230px| ویئی ددریا ا [[ جلسمبھر علاقہ]] thumb|230px| [[ لہندا ژوؤ راجٹبر ( ۱۰۵۰ - ۷۷۱ ق م) دے زمانے وچّ چینی آبادیاں - اسوچّ ویئی دے کنڈے لوکاں دے بسیرے صاف دکھدے ہن ]] ویئی دریا جاں ویئی ہو ( 渭河, ویئی ہو ؛ We River )  چین  دے  گانسو  اتے  شانشی  صوبےآں وچّ وگن والا ۸۱۸  کلومیٹر لمبا اک دریاا ہے جو مشہور  پیلا دریا ( ہوانگ ہو ) دا سبتوں وڈا معاون دریا وی ہے ۔ ویئی دریا دا سروت گانسو صوبے دے ویئیؤان ضلعے (  Weiyuan  ) وچّ ہے - درسل  چینی بولی وچّ ویئی یوان دا مطلبّ ہی ویئی دا سروت ہے ۔ ویئی دریا دا کل  جلسمبھر  رقبہ ۱٬۳۵٬۰۰۰ مربع کلومیٹر ہے ۔ اسدے مکھ معاون دریا لؤ دریا ، جنگ دریا اتے چشئی دریا ہن ۔
اتہاس
ویئی دریا دا چینی رہتل دے پرانے اتہاس وچّ اہم کردار رہا ہے اتے ژوؤ ,  چن  ,  ہان  اتے  تانگ  شاہی ٹبراں  دے راجگڑھ اس دے کنڈے وسے ہوئے سی ۔ اسدے تریخی  اتلا ریشم رستہ  ( جسدے زریعے چین اتے  وچکار ایشیا  اتے  یورپ  دے درمیان وپار چلدا سی ) وچّ وی اہم کردار رہیا ہے کیونکہ اتلے ریشم رستہ  شیان  ( راجگڑھ شہر ) توں لہندے وچّ ویئی دریا دے اوپری حصے اتے واقع  تیانشئی  نال جڑیا ہویا سی جتھوں رستہ  لانژو  اتے پھر  ہیشی گلیارے  توں ہندا ہویا پہلاں دونہوآنگ  ( Dunhuang  ) اتے پھر  تکلامکان ریگستان  دے شمال توں چکر کھا کے  کاشغر شہر پجدا سی اتے پھر  پارتھیا  دے وچکار ایشیائی علاقے وچّ داخل ہندا سی ۔
حوالے
گٹھ:پیلا دریا گٹھ:چین دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:گانسو
رہینولوفس یورئل
رہینولوفس یورئل رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
تویسرکان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان تویسرکان دا انتظامی مرکز اے ۔
بروسارڈ
بروسارڈ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ایفریکانس
مورتاں
گٹھ:کتے
چک 134 ڈی بی
چک 134 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
کوماروف صنوبر
کوماروف صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ چین وچ ہوندا اے۔
چک 646 گ ب
چک 646 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
قلعہ ونڈسر
قلعہ ونڈسر انگلینڈ دی کاؤنٹی برکشائر دی تھاں ونڈسر چ دنیا دا سب توں وڈا وسدا قلعہ اے حیڑا ولیم دے ویلے تون اے تے اینچ سب تون بعوتے ویلے تک وسن والا قلعہ اے۔ بکنگھم محل لندن تے ہولی روڈ مجل ایڈنبرا وانگوں اے برطانیہ دی ملکہ الزبتھ II دا سرکاری کعر اے۔
رہینولوفس میہیلائی
رہینولوفس میہیلائی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
قلعہ ونڈسر
اے قلعہ 1070-1086 دے وشکار ولیم نے لکڑ نال بنوایا۔ فیر اینوں پتھر نال بنایا گیا۔ ویلے نال ایدے چ تبدیلیاں ہوندیاں ریئاں۔
رہینولوفس میہیلائی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
امجد اسلام امجد
امجد اسلام امجد پاکستان وچ اردو دے مشہور شاعر تے ڈراما نگار سی ۔ ادبی خدمات دی وجہ توں اوہناں نوں حکومت پاکستان ولوں دو اعزاز تمغا حسن کارکردگی تے ستارہ امتیاز دِتے گئے سی ۔ اوہ 10 فروری 2023 نوں انتقال کرگئے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
چک 135 ڈی بی
چک 135 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
عاشق شیر
عاشق شیر، جاں پریمی شیر ایسوپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 140 نمبر تے اے۔
کہانی اتے اس دی تشریح
اک شیر نوں اک کسان دی دھی نال پریم ہو جاندا اے اتے اوہ کسان کولوں اس نال ویاہ کراؤن دی اجازت منگدا اے۔ کسان سراسر انکار کرن توں کتراؤندا اے، اتے شرطاں رکھ دندا اے کہ جانور پہلاں اپنیاں نہوندراں کٹوا دیوے اتے اپنے دند کھنڈھے کروا دیوے۔ جدوں شیر شرطاں دی پالنا کر دندا اے تاں آدمی اسنوں ڈنڈے نال کٹ کٹ مار دندا جاں ودھیرے قصےآں مطابق ڈنڈے مار اسنوں بھجا دندا اے کیونکہ ایہہ ہن کوئی اپنے آپ دا بچاؤ نہیں سی کر سکدا۔
حوالے
گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں گٹھ:یونانی ساہت
بندر عباس
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان بندرعباس دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
براؤنزبرگ چاتھم
براؤنزبرگ چاتھم کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
چک 647 گ ب
چک 647 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شیر تے چوہا
شیر اتے چوہا ایسوپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 150 نمبر تے اے۔ کہانی دے مشرقی روپ وی ہن، ایہہ سارے سائز جاں رتبے دے کنے وی وڈے پاڑے دے باو جود آپسی تال میل دکھاؤندے ہن۔
ساہت وچ جنور کہانی
پرانے ورژن مطابق اک شیر نوں چوہا نیند وچوں جگا دندا اے، شیر غصے نال اسنوں گھوردا اے اتے اسنوں مارن لگدا اے۔ چوہا معافی منگدا اے اتے کہندا اے کہ اجیاے نکے جہے جانور دا شکار کرنا شیر دی شان نوں شوبھا نہیں دندا۔ شیر اس دلیل نال سہمت ہو جاندا اے اتے اسنوں چھڈّ دندا اے۔ بعد وچ، شیر شکاریاں دے جال وچ پھس جاندا اے۔ اس دیاں آوازاں سن کے چواے نوں اس دے رحم دی یاد آؤندی اے اتے اوہ رسیاں قطر کے اس نوں آزاد کر دندا اے۔ کہانی دی نیتک سکھیا اے کہ کیتے رحم دا انعام ملدا اے اتے کوئی وی ذی روح انا چھوٹے نہیں ہندا کہ کسے وڈے دی مدد نہ کر سکے۔ بعد وچ اسدے انگریزی دے ورژناں وچ ایہہ چوہے ولوں شیر دے احسان دا بدلہ چکاؤن دے وعدے نوں اسدے منطقی انجام تک لجایا گیا۔
سکاٹش شاعر روبرٹ ہینریسن نے اس نوں 1480 دے وچ اپنے "مورل فیبلس وچ شامل کیتا سی، اتے اوہ ایہہ دلیل پیش کردا اے کہ چوہا قانون، جسٹس اتے راجپالیسی دے گمبھیر تھیم سرجدا اتے پیش کردا اے۔ اس دی شاعری وچ 43 ستّ-ستری بند ہن، جنہاں وچوں پہلے باراں وچ سپنے وچ شاعر دی ایسپ نال ملاقات ہندی اے اتے چھ بنداں وچ سکھیا؛ پھیلایا گیا پھیزل خود سٹینز 13-36 تے براجیا ہویا اے۔ فرانسس بارلو دے 1687 ایڈیشن وچ اک وکھری قسم دی اک سیاسی سبق ساہمنے آؤندی اے۔ اتھے شاعر آپرا بہن نے ٹپنی کیتی اے کہ کسے وی قسم دی سیوا نوں تچھّ نہیں سمجھنا چاہیدا، جویں کہ نمر ماؤس نے جانور دے راجے دی مدد کیتی سی، اس لئی 'اک اوک نے اک شاندار بادشاہ بچائے' دوجا ورسیسٹر دی لڑائی توں بچ رہا سی۔
پریا گِل
پریا گِل  اک بھارتی اداکارہ ہے۔ اسنے فلمی کریئر دی شروعات 1996 اتے 2006 کیتی۔ ایہ مکھ طور  تے ہندی فلماں دے نال-نال، اک    پنجابی فلم وچّ (جی آیا نوں  2002 ), ملیالم، تامل، بھوجپوری اتے دو تیلگو فلمان وچ  کم کیتا ہے، وچ. ایہ مس انڈیا 1995 وی بنی.
فلم کیریئر
گلّ نے بالیوڈّ کیریئر  تیز صرف سپنے (1996) فلم نال کیتا جس وچ اسدے نال سلمان خان اتے چندرچور سنگھ  سن  ۔ اسدیاں ہور فلمان، جوش اتے بڑے دلوالے سن ۔
باہری جوڑ
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت
فنیقی صنوبر
فنیقی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ رومی سمندر دے ارد گرد تے سعودی عرب وچ ہوندا اے۔
تمبوو اوبلاست
باہرلے جوڑ
Tambov Oblast
ایڈی
ایڈی (انگریزی: Aidi) مراکش دا اک آجڑی کتا اے۔ ایہنوں آجڑی گدڑاں نوں یرکان لغی ورتدے نیں۔ ا؛ہ تکڑا تے پھرتیلا کتا اے۔ ایہدا سر رچھ ورگا، پچھلیاں لتاں سدھیاں، اتلیاں لتاں موٹیاں، اتلیاں لتاں موٹیاں، پوچھل لمی تے جاڑو ورگی، وال دو انچ تک لمے تے گھنے جیہڑے ایس نوں گرمی تے پالے توں بچاندے نیں۔ ایہ اک تابیدار کتا اے۔
رہینولوفس ارکوٹس
رہینولوفس ارکوٹس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 136 ڈی بی
چک 136 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
رہینولوفس کنوٹی
رہینولوفس کنوٹی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چڑھدا افریقی صنوبر
چڑھدا افریقی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ افریقہ تے عرب وچ ہوندا اے۔
آئرڈیل ٹیریئر
آئرڈیل ٹیریئر برطانیہ دے تھاں ائیرڈیل دا اک نکے ناپ دا تیز تے پھرتیلا کتا اے۔ ٹیریئر نکے ناپ دے کتیاں دی ونڈ اے تے ایہ کتاں اپنی ونڈ وچ سب تون وڈا اے تے اینوں وڈا ٹیریئر وی کیندے نیں۔ ایہ اوٹر دے شکار لئی بنایا گیا سی تے ہرن دے شکار وچ وی ورتیا جاندا اے۔ ایہ اک ودھیا راکھا وی اے۔
رہینولوفس کولوفلس
رہینولوفس کولوفلس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سنگیتا راؤ
سنگیتا راؤ (جنم 12 دسمبر 1973) اک بھارتی ٹیلیوژن اتے فلم ڈریکٹر ہے. اک ٹیلیوژن ڈائریکٹر دے طور تے اس دا کم زی ٹیوی شوٕ جویں پوتر رشتہ، جمائی راجا اتے سونی اینٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن بھارت لئی بڑے اچھے لگتے ہیں. اسنے شو بڑے اچھے لگتے ہیں لئی ودھیا ڈریکٹر ایوارڈ جتے. [2] ایہہ مراٹھی فلم دی ڈریکشن کر رہی ہے. '' New Marathi Movie 'Yes I Can' Shooting Begins which will release in  2016 [3] اس نے نویں مراٹھی فلم ییس آئی کین دی شوٹ کیتی جو 2016 وچ رلیز ہوئی.
حوالے
گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:بھارتی عورتاں
حاجی آباد ، ایران
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان حاجی آباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کابانو
کابانو کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
کینڈیک
کینڈیک کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
چک 650 گ ب
چک 650 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
چک 137 ڈی بی
چک 137 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
کیپ چیٹ
کیپ چیٹ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 651 گ ب
چک 651 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
دہلران
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ایلام دے شہرستان دہلران دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ایلام گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اکباش کتا
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
رہینولوفس کریگی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سنکیانگ صنوبر
سنکیانگ صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ پاکستان، افغانستان، تاجکستان، کرغیزستان، قازقستان، منگولیا، چین تے روس وچ ہوندا اے۔
رہینولوفس یوریوٹس
رہینولوفس یوریوٹس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
سنکیانگ صنوبر
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
سوردلووسک اوبلاست
سوردلووسک اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ سوردلووسک شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
Sverdlovsk Oblast
چک 138 ڈی بی
چک 138 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
سمپل گوگوئی
سمپل گوگوئی (آسامی: چمپل گگائی، جنم 1 اگست 1976) آسام، بھارت توں اک ڈائریکٹر ہے. اسنے کئی مشہور آسامی فلماں ، ہر روز دے سیریل ڈرامہ، ایڈی فلماں، گائک نرملی داس لئی گنک ورگے سنگیت ویڈیؤز، گائک  فیریا  لئی امیگائین، گائک سمتا شیکھر لئی جیلی جیلی نوں ڈریکٹ کیتا.
شروعاتی جیون
اس دا جنم جورہاٹ، آسام وچ ہویا. ایہہ سربیسور گوگوئی اتے  پورنما گوگوئی دی دوجی بچی ہے. اس نے جگن ناتھ باروہا کالج، جورہاٹ توں گریجوئیٹ کیتی. 1998 وچّ ایہہ اوہ روس چلی گئی اتے ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی آف کلچر اینڈ آرٹس وکھے تعلیم  لئی. اسنے بولی دی سکھیا پیپلز فرینڈشپ یونیورسٹی آف روس توں وی سکھیا لئی. 2001 وچّ روس توں واپس آؤن توں بعد ایہہ ٹی.وی. سیریل ولّ رخ کیتا اتے زی ٹی وی تے شوم نائر دی مدد کیتی اتے گھر دی منورنجن ورلڈ اینٹرٹینمینٹ اتے کم کیتا. اسنے گوہاٹی وچ دو سالاں لئی مانس ادھیکاری دی مدد کیتی. سمپل 2002 دے اخیر وچّ آسامی فلم صنفت وچّ آئی.
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی فلمی جگت
کیپ سانتے
کیپ سانتے کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔