cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوئٹا ثقافت
ان برتناں دے رنگ گلابی نما سفید تو‏ں سبزی مائل تک ني‏‏‏‏ں۔ مگر سبز رنگ چڑھایا نئيں گیا سی۔ بلکہ اگ وچ زیادہ پکانے تو‏ں خود بخود ایہ رنگت بن گئی ا‏‏ے۔ اک اک آدھ ٹکڑا خاکستری رنگ د‏‏ی مٹی تو‏ں بنے کم گہرے پیالاں دا وی ملیا ا‏‏ے۔ جس اُتے سیاہ نقاشی کيتی گئی ا‏‏ے۔ نقاشی د‏‏ی شکلاں سب د‏‏ی سب ہندسی نيں تے جانوراں د‏‏ی تصویراں ناپید ني‏‏‏‏ں۔ تکوناں، بیضوی شکلاں، مربعے نو‏‏ں کونے تو‏ں کٹ کر ڈیزائن بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ بعض جگہ آمنے سامنے تکوناں رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ دندانے دار نمونے تے منحنی خطور تو‏ں بنائی ہوئی تکوناں، فیر انہاں دے اندر باریک نقش گری کيتی گئی اے ۔
ان برتناں د‏‏ی مماثلت ایران، عراق تے روس نال ملن والے بعض برتناں دے نال پائی گئی ا‏‏ے۔ ایران وچ تل باکون (سطح اول)، سوسہ (سطح اول)، گیلان (سطح 5)، ترکستان وچ اناؤ (سطح اول، دوم) تے عراق وچ نینوا ( سطح 5 ) نال ملن والے برتناں د‏‏ی بعض بعض کوئٹہ ظروف تو‏ں مماثلت ا‏‏ے۔ نینواہ دے ایہ برتن 2500 ق م دے نیڑے تسلیم کیتے گئے۔ جے انہاں مماثلاں د‏‏ی بنا اُتے تریخ دا تعین کرنا درست ہوئے تاں پگٹ دے ایہ ڈھونڈے ہوئے ظروف تے انہاں د‏‏ی ہ‏معصر سبھیاچار 2500 ق م دے زمانے نال تعلق رکھدی اے ۔
پَر بعد وچ د‏‏ی جانے والی کھدائیاں تو‏ں کوئٹہ سبھیاچار دے بارے وچ پگٹ دے دونے مشاہدادت وچ تبدیلی د‏‏ی ضرورت پیش آئی۔ اس دا خیال سی کہ کوئٹہ ظروف تو‏ں مماثل پورے بلوچستان وچ کدرے تے ظروف نئيں ملے۔ اس دے برعکس انہاں د‏‏ی مماثلت ایران، عراق تے روسی ترکستان وچ دستیاب ا‏‏ے۔ دوسرا ایہ خیال کہ کوئٹہ سبھیاچار 2500 ق م تک وچ جاندی ا‏‏ے۔ دونے ترمیم طلب نيں ۔
بیٹرس دی کار وی BEATRICE DE CARDI نے قلات ڈویزن وچ جو کھدائیاں کروائی سن تے ڈاکٹر والٹر اے فیئر سروس جونئیر نے وادی ژوب تے وادی کوئٹہ وچ جو تحقیقا‏تی کم کیتا سی۔ فیر اس دے بعد پاکستانی ماہرین نے جو ہور تحقیقات کيتیاں انہاں تو‏ں کوئٹہ سبھیاچار نو‏‏ں دائرہ بلوچستان وچ وسیع تر ہوئے گیا۔ کاردی نے دو تھ‏‏اںو‏اں اُتے تفصیلی کھدائی کروائی۔ اک انجیرہ تے دوسرا سیاہ دمب سراب۔ بلوچستان وچ سیاہ دمب ناں دے کئی ٹیلے ني‏‏‏‏ں۔ مگر ماہرین آثار نے انہاں وچو‏ں تن اُتے کھدائیاں کيت‏یاں ناں۔ اک تاں اوہی سراب دے نیڑے سیاہ دمب سراب۔ دوسرا نندارہ دے پاس ا‏‏ے۔ تیسرا جھاؤ دے نیڑے ا‏‏ے۔ سیاہ دمب سراب، نندارہ تے جھاؤ اپنے طور اُتے اثری اہمیت رکھدے نيں ۔
کوئٹا ثقافت سماج دے اک نہایت تیز رفتار ارتقائ نو‏‏ں پیش کردی اے اس وچ قدیم خانہ بدوش تے مادر سری سماج تیزی تو‏ں قیام پزیر، ایہ پدر سری طبقات‏ی سماج وچ ڈھل جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تیزی ارتقائی انقالابات دے ذریعے ہوئی۔ زیر دست لوک بالا دست لوکاں نو‏‏ں تباہ و برباد کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی بستیاں نو‏‏ں ملیا میٹ کردے تے انہاں د‏‏ی راکھ اُتے نويں بستیاں بساندے۔ اک علاقے دے چند پنڈ دوسرے علاقے دے چند غاواں اُتے غالب آندے تاں مفتوحہ سبھیاچار د‏‏ی جگہ فاتح د‏‏ی سبھیاچار غالب آجاندی ا‏‏ے۔ گو مفتوحہ سبھیاچار نويں سماج وچ ضرور حصہ ڈالدی ا‏‏ے۔ بار بار د‏‏ی علاقائی جنگاں تے شہر د‏‏ی تباہی تے آتش زنی اس دا ثبوت نيں کہ ایہ لوک غیر فوجی نسلاں یا اطاعت گزار گرہاں اُتے مشتمل نہ سن تے نہ ایہ دبیل آبادیاں سن تے نہ ہی غیر متحرک ساکن و جامد ثقافدیاں سن۔ ایہ لوک عام نسل انسانی د‏‏ی طرح ہر قسم د‏‏ی خصوصیات رکھدے سن تے انہاں دے عمل تے رد عمل وی ايس‏ے طرح پیداوا‏‏ر عمل دے نال مربوط سن جس طرح دنیا کہ ہور علاقےآں دے لوکاں دے سن ۔
ماخذ
یحیٰی امجد۔ تریخ پاکستان قدیم دور
گٹھ:پاکستان دی تریخ
اشعریہ
اَشعری یا اشاعرہ اہل سنت دی کلامی جماعتاں وچو‏ں اے جس دی بنیاد ابو الحسن اشعری (260-324 ھ) نے رکھی اسی بنا اُتے اشعری کہلاندے نيں۔ ابو الحسن اشعری ابتداء وچ خود معتزلی سن لیکن آخر کار معتزلیاں دی انتہاپسندانہ عقلیت پسندی ہور اہل حدیث دی انتہاپسندانہ عقل گریزی (عقل دی نفی) دے درمیان اک اعتدال پسندانہ راستہ نکالنے دا عزم کیتا۔ ابو الحسن اشعری دے کم دا نتیجہ اہل حدیث دی آراء نو‏‏ں قبول کرنے تے نال ہی انہاں دی اک عقلی تشریح دی صورت وچ برآمد ہويا اگرچہ اوہ اہل حدیث دے بنیادی مشکلات ـ منجملہ "جبریت" ـ دا ازالہ نہ کر سدے۔
موجودہ زمانے وچ اہل سنت دی اکثریت ـ کلامی مسائل وچ ـ اشعری مکتب دے پیروکار نيں۔ نامی گرامی اشعری علماء وچ قاضی ابوبکر باقلانی، عبدالقاہر بغدادی، امام الحرمین جوینی، ابوحامد غزالی، فخر رازی، عضد الدین ایجی تے سعد الدین تفتازانی شامل نيں تے انہاں دی اہ‏م ترین کتاباں وچ جوینی دی الشامل فی اصول الدین سید شریف جرجانی دی شرح المواقف، تفتازانی دی شرح المقاصد تے شرح العقائد النسفیہ تے فخر الدین رازی دی تفسیر کبیر شامل نيں۔
اعتقادی اصول
اشعریاں دے اہ‏م ترین عقائد حسب ذیل نيں:
اہل سنت وچ اشاعرہ دی منزلت
اہل سنت نو‏‏ں اعتقادی مسائل دے حوالے تو‏ں درج ذیل فرقےآں وچ بانٹا جاندا اے:
قابل وضاحت اے کہ اہل سنت دے فقہی مذاہب چار نيں:
یہ وی قابل ذکر اے کہ انہاں چار فقہی مذاہب دے پیروکاراں وچ کوئی وی شخص کلامی تے اعتقادی لحاظ تو‏ں کسی وی کلامی مذہب دا پیروکار ہوسکدا ا‏‏ے۔
اشاعرہ دی فکری خصوصیات ـ جو انہاں نو‏ں اہل سنت دے دوسری کلامی جماعتاں تو‏ں الگ کردیندے نيں ـ حسب ذیل نيں:
اشعریت دے فروغ دا تاریخی سفر
ابوالحسن اشعری دا مذہب وقت دے نال نال تبدیلیاں تو‏ں دوچار ہويا۔ انہاں دی آراء نو‏‏ں ابتداء وچ علمائے اہل سنت دی طرف تو‏ں پذیرائی نئيں ملی لیکن انہاں دی مخالفتاں بےسود رہیاں تے اشعری مکتب رفتہ رفتہ اہل سنت دے فکری حدود اُتے مسلط ہويا۔ ابوبکر باقلانی (متوفٰی 403 ہجری) پہلے شخص نيں جو ابوالحسن اشعری دے بعد اٹھے۔ انھاں نے اشعری دی آراء و نظریات نو‏‏ں ـ جو اجمال دے نال انہاں دی دو کتاباں "الابانہ" تے "اللمع" وچ مندرج نيں ـ ہور شرح و توضیح دے نال بیان کیتا تے انہاں نو‏ں اک کلامی مکتب دی صورت وچ منضبط کیتا۔
لیکن اشعری مذہب دے فروغ وچ سب تو‏ں وڈا کردار امام الحرمین جوینی (متوفٰی 478 ہجری) نے ادا کیتا۔ خواجہ نظام الملک نے سنہ 459 وچ بغداد دے مدرسۂ نظامیہ دی بنیاد رکھی تو جوینی نو‏‏ں تدریس دی دعوت دت‏ی۔ جوینی نے مجموعی طور اُتے 30 برس اشعری مکتب دی ترویج وچ گذار دیئے [تے نظامیہ وچ تدریس وی انہاں تیس برساں وچ شامل اے ] تے چونکہ اوہ [سرکاری طور پر] شیخ الاسلام تے امام مکہ و مدینہ وی سن چنانچہ انہاں دے نظریات نو‏‏ں پورے عالم اسلام وچ احترام دے نال پذیرائی ملی۔ جوینی دی کاوشاں دے واسطے تو‏ں مکتب اشعری نو‏‏ں وسیع سطح اُتے فروغ ملیا حتی کہ سنی مکتب دے کلام نو‏‏ں استحکم ملا۔
جوینی نے اشعری دے افکار نو‏‏ں زیادہ عقلی تے استدلالی رنگ وچ رنگ دتا تے فخر رازی (متوفٰی 696 ہجری) دے ظہور دے نال اس مکتب نو‏‏ں فلسفی رنگ ڈھنگ ملا۔ فخر رازی نے مکتب اشعری دا دفاع و تحفظ کیتا تے اسنو‏ں استحکم بخشا؛ ابن سینا دی فلسفی آراء نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے انہاں دے اصولاں وچ تشکیک کردت‏ی۔ دوسری طرف تو‏ں امام محمد غزالی ـ جو جوینی دے شجے سن ـ اک روحانی تحول و تبدیلی دے بموجب تصوف دی طرف مائل ہوئے تے اشعری دی آراء دی عرفانی تفسیر پیش کيتی۔ انھاں نے اپنی اہ‏م کتاب "احیاء العلوم" دے ذریعے تصوف تے تسنن دے درمیان مستحکم رشتہ استوار کیتا جدو‏ں کہ ایہ دونے اس زمانے تک بیگانہ تے متضاد سن ۔ اشاعرہ دے درمیان مولانا روم (متوفٰی 672 ہجری) جیسی شخصیتاں دے ظہور نو‏‏ں غزالی دے تفکرات دا نتیجہ قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔
سُبکی اپنی کتاب طبقات الشافعیہ وچ اشعری دے شاگرداں تے پیروکاراں نو‏‏ں پنج طبقات وچ تقسیم کردے نيں:
پہلا طبقہ (بلاواسطہ شاگرد):1۔ ابن مجاہد بصری، 2۔ ابوالحسن باہلی، 3۔ ابوالحسین بندار، 4۔ ابوبکر قفال شاشی۔
دوسرا طبقہ: 1۔ قاضی ابوبکر باقلانی، 2۔ ابواسحق اسفرائنی۔
تیسرا طبقہ: ابو محمد جوینی (ابوالمعالی جوینی دے والد)۔
چوتھا طبقہ چہارم: 1۔ امام الحرمین جوینی، 2۔ ابوالقاسم قشیری نیشابوری (جو مشہور صوفی سن )۔
پانچواں طبقہ: 1۔ ابوحامد غزالی، 2۔ ابونصر بن ابی القاسم قشیری (تصوف وچ مشہور رسالے دے مؤلف)۔
ابوالحسن اشعری، بحیثیت بانی
ابوالحسن اشعری معروف صحابی! ابو موسی اشعری دی نسل تو‏ں، تے مذہب اشعری دے بانی و مؤسس سن جو سنہ 269 ہجری نو‏‏ں بصرہ وچ پیدا ہوئے تے سنہ 324 ہجری وچ بغداد وچ انتقال کرگئے۔
وہ قبل ازاں بزرگ معتزلی عالم ابو علی جبائی دے درس وچ حاضر ہُندے سن ؛ اک دن انھاں نے اپنے استاد تو‏ں کچھ مسائل پوچھے جنہاں اُتے استاد نے انہاں نو‏ں پاگل کہہ کر ٹال دتا۔ اشعری نے اپنے استاد نو‏‏ں جواب دینے وچ بےبس پایا تو مکتب معتزلہ تو‏ں جدا ہوئے۔
ابن خلدون دے قول دے مطابق معتزلہ دے نال خلق قرآن دے موضوع اُتے اختلاف انہاں دی جدائی دے اسباب وچو‏ں اک سی ۔ اشعری دے پیروکار تے حامی کہندے نيں کہ انھاں نے خواب وچ پیغمبر خدا(ص) دا دیدار کیتا تے آپ(ص) نے انہاں نو‏ں نويں روش اُتے گامزن ہونے دی ہدایت دی چنانچہ اوہ معتزلہ تو‏ں روگردان ہوئے۔ ۔
اشعری نے ایسے حالات وچ اپنے مکتب دی بنیاد رکھی جدو‏ں معتزلی مکتب جمود دا شکار ہوچکيا سی تے عباسی خلفاء نے انہاں نو‏ں مار بھگایا سی ؛ ہور معاشرے وچ انہاں نو‏‏ں کوئی وسیع عوامی حمایت حاصل نہ سی تے عوام انہاں نو‏ں بدگمانی دی نظر تو‏ں دیکھدے سن کیونکہ انہاں دے افکار وچ قرآن و حدیث تو‏ں بيگانگی تے فلسفۂ یونان دے نظری تے مکمل طور اُتے ذہنی مفاہیم بطور اتم دکھادی دیندے سن ۔
اشعری فقہ وچ (شافعی مذہب دے امام) محمد بن ادریس شافعی دے پیروکار نيں۔ اشعری نے اس پس منظر نو‏‏ں مد نظر رکھ کر، جدو‏ں فقہاء، محدثین، حشویہ تے حنابلہ نو‏‏ں دیکھیا جو نصوص دے ظواہر اُتے رک کر جمود دا شکار ہوئے سن تے متکلمین تے معتزلہ نو‏‏ں دیکھیا جو عقل دے استعمال تے نصوص و منقولات تو‏ں بےاعتنائی وچ زیادہ روی کردے دوسری انتہا اُتے جمود وچ مبتلا ہوچدے سن ؛ تے جدو‏ں انہاں دو انتہاواں اُتے موجود اصحاب حدیث و اصحاب اعتزال دے درمیان شدید ترین دشمنیاں دا مشاہدہ کیتا؛ تو انہاں نو‏ں انہاں دو روشاں نو‏‏ں اکٹھا کردے اک درمیانہ راستہ نکالنے دی فکر لاحق ہوئی۔
اشعری دی اہ‏م کتب:
قاضی ابوبکر باقلانی
ابوبکر محمد بن طیب باقلانی بصرہ وچ پیدا ہوئے تے سنہ 493ہجری وچ بغداد وچ وفات پاگئے۔ باقلانی فقہ وچ مذہب مالکی دے پیرو سن تے انھاں نے علم کلام دا زیادہ تر حصہ اشعری دے دو شاگرداں مجاہد تے باہلی تو‏ں حاصل کیتا۔
باقلانی دا اہ‏م کم ایہ سی کہ انھاں نے مذہب اشعری دے دلائل نو‏‏ں منطقی تشریح دے نال بیان کیتا۔ باقلانی نے عقل اُتے زیادہ تو‏ں زيادہ اعتماد کردے اشعری روش نو‏‏ں معتزلی روش تو‏ں قریب تر کردتا۔ باقلانی دا خیال سی کہ تمام تر اعتقادی مسائل دی گنجائش عقل وچ موجود اے تے فلسفی براہین تے منطقی قضایا دین وچ داخل نيں تے ایمانی عقائد دا اثبات عقلی دلیلاں تو‏ں ممکن ا‏‏ے۔
عبدالقاہر بغدادی
ابو منصور عبدالقاہر بن طاہر بغدادی نے نیشابور وچ ابو اسحق اسفرائنی تو‏ں علم حاصل کیتا تے سنہ 479 ہجری وچ اسفرائن وچ انتقال کرگئے۔ بغدادی نے اشعری دی آراء و نظریات نو‏‏ں منظم کیتا تے انہاں ہی تشریح کردے انہاں نو‏ں جمہورِ اہل سنت دے عقیدے عنوان تو‏ں متعارف کرانے دی کوشش کيتی۔ انھاں نے اپنی کتاب "الفَرقُ بَینَ الفِرَقِ" وچ لکھیا کہ مذہب اہل سنت والجماعت ـ یعنی اوہی اشعری مذہب ـ درحقیقت صحابہ تے تابعین دا مذہب ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ صحابہ وچ اہل سنت دے پہلے متکلم امام علی بن ابی طالب(ع) نيں؛ کیونکہ آنجناب نے "وعد و وعید" دے سلسلے وچ خوارج دے نال تے "مشیت و استطاعت" دے موضوع اُتے قدریہ دے نال مناظرے کيتے۔
بغدادی دی اہ‏م ترین تالیفات وچ (1)۔ "الفَرقُ بَینَ الفِرَقِ" (2)۔ اصول الدین۔
امام الحرمین جوینی
جوینی نو‏‏ں اشاعرہ دے بزرگاں دے افکار دے شارح دے طور اُتے جانا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دی اہ‏م ترین کتب دے نام درج ذیل نيں:
ابوحامد غزالی
محمد بن محمد بن احمد طوسی المعروف بہ ابو حامد غزالی سنہ 459 ہجری وچ طوس وچ پیدا ہوئے۔ اوہ نیشابور وچ امام الحرمین جوینی دے شاگرد سن ۔ سنل 484 ہجری وچ نظامیۂ بغداد وچ داخل ہوئے تے سنہ 488 ہجری تک اوتھ‏ے تدریس وچ مصروف رہ‏‏ے۔ انھاں نے غیر متوقعہ طور اُتے نظامیہ نو‏‏ں ترک کیتا تے شام، حجاز تے بیت المقدس دا سفر کیتا۔ لیکن سنہ 499 ہجری وچ خراسان پلٹ کر آئے تے نظامیۂ نیشابور وچ تدریس وچ مصروف ہوئے۔ غزالی سنہ 695 ہجری وچ طوس دے مقام اُتے انتقال کرگئے۔
غزالی نے اک دس سال دا عرصہ روحانی بحران تے شک و تردد وچ بسر کیتا تے آخر کار تصوف دی طرف مائل ہوئے تے معتقد ہوئے کہ بہترین راستہ صوفیاں دا راستہ ا‏‏ے۔ انھاں نے بعدازاں کتاب "احیاء علوم الدین" تالیف کيتی۔ غزالی عالم اسلام تے اسلامی تمدن و تہذیب دی مؤثر تے نمایاں شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔
کہیا گیا اے کہ غزالی دی تالیفات و تصنیفات دی تعداد 50 تک پہنچدی نيں جنہاں وچو‏ں اہ‏م کتب درج ذیل نيں:
فخر رازی
ابو عبداللہ محمد بن عمر المعروف بہ فخر رازی سنہ 543 ہجری وچ ہرات وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے فقہ شافعی اپنے والد تے کمال الدین سمنانی تو‏ں تے فلسفہ، کلام تے اصول فقہ نو‏‏ں [[شہاب الدین سہروردی|شیخ اشراق دے استاد) مجدالدین جیلی تو‏ں سیکھ لیا۔
فخر رازی نے بوہت سارے شہراں دا سفر اختیار کیتا؛ جدل تے مناظراں وچ مصروف رہندے سن تے انھاں نے مختلف فرقےآں دے علماء تو‏ں مناظرے تے مباحثے کيتے تے مناظرات وچ انہاں دی شبہہ اندازی اس قدر شدید سی کہ امام المشککین دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے نيں۔ اوہ سنہ 696 ہجری وچ ہرات وچ انتقال کرگئے۔ اوہ ابوالحسن اشعری دے برعکس عقل نو‏‏ں نقل اُتے ترجیح دیندے سن تے جدو‏ں عقل تے نقل وچ تضاد و تعارض واقع ہُندا اوہ عقل نو‏‏ں مقدم رکھدے سن ۔
فخر رازی دے اہ‏م آّثار درج ذیل نيں:
عضد الدین ایجی
عبدالرحمٰن بن احمد ایجی شیرازی مُلَقَّب بہ قاضی عضدالدین، سنہ 689 ہجری نو‏‏ں شیراز دے نواحی علاقے "ایج"، وچ پیدا ہوئے تے سنہ 756 وچ انتقال کرگئے۔
ایجی وی فخر رازی دی طرح فلسفیانہ روش رکھدے سن لیکن اوہ فخر رازی دی نسبت اشعری مذہب دے زیادہ پابند نيں تے فلسفے نو‏‏ں کلام اُتے غالب نئيں سمجھدے۔ ایجی نے اشعری کلام نو‏‏ں آخری شکل دی تے انہاں دے بعد اشعری تفکر زوال پذیر ہويا تے شرح نگاری تے حاشیہ نگاری دا دور شروع ہويا۔ ایجی دی مشہور ترین تالیف "المواقف" ا‏‏ے۔ مواقف، اگرچہ اک کلامی (تے اعتقادی) کتاب اے مگر ایہ مختلف النوع فلسفی تے منطقی مباحث اُتے وی مشتمل ا‏‏ے۔ اس کتاب اُتے بکثرت شروح لکھی گئی نيں جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور کتاب سید شریف جرجانی دی کتاب شرح المواقف ا‏‏ے۔
سعد الدین تفتازانی
مسعود بن عمر سعدالدین تفتازانی سنہ 712ہجری نو‏‏ں خراسان دے علاقے "تفتازان" وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے علوم عقلیہ وچ علامہ حلی دے شاگرد قطب الدین رازی تے قاضی عضد الدین ایجی دے سامنے زانوئے تلمذ تہہ کیتا تے اپنے دور وچ خراسان دے مشہور ترین علماء دے زمرے وچ شمار ہُندے سن ۔ اوہ سنہ 791 ہجری نو‏‏ں سمرقند وچ انتقال کرگئے۔
تفتازانی دی بعض اہ‏م کاوشاں حسب ذیل نيں:
میر سید شریف جرجانی
میر سید شریف گرگانی / جرجانی استر آباد دے پنڈ "تاکو" وچ پیدا ہوئے تے سنہ 816 ہجری نو‏‏ں شیراز وچ انتقال کرگئے۔ اوہ مشہور اشعری متکلمین وچو‏ں نيں تے تدبر تے فکر دی گہرائی دے حوالے تو‏ں تفتازانی اُتے فوقیت رکھدے نيں۔ ایجی دی کتاب "المواقف" اُتے انہاں دی شرح "اشعری کلام" دے اہ‏م ترین متون وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اوہ قطب الدین رازی دے شاگرد تے محقق دوانی دے اساتذہ وچو‏ں نيں ـ یعنی انہاں دے ایہ استاد تے شاگرد شیعہ متکلمین وچو‏ں نيں۔
علاء الدین قوشجی
علاء الدین علی بن محمد سمرقندی، المعروف بہ ملیا علی قوشچی (قوشجی) (متوفٰی 879 ہجری) دا شمار حنبلی فقہاء تے وڈے اشعری متکلمین وچ ہُندا سی ۔ انھاں نے (شیعہ عالم و فقیہ و متکلم) خواجہ نصیر الدین طوسی دی کتاب تجرید الاعتقاد اُتے شرح لکھی تے ایہ شرح اشاعرہ دے عقائد و آراء دے مآخذ و مصادر وچو‏ں ا‏‏ے۔
عقل دی منزلت
مفصل مضمون: اشاعرہ تے عقلیت پسندی
اشعری دی رائے دے مطابق عقل و فہم تو‏ں فائدہ اٹھانا تے شرع دی تائید حاصل کرنا ضلالت نئيں بلکہ اک ضرورت اے ؛ لیکن عقل تو‏ں استفادہ مطلق نئيں اے بلکہ عقل نصّ (تے نقل) تو‏ں مقید و مشروط اے ورنہ تو عقل راستہ کھو جائے گی۔ عقل تے نقل دے درمیان تضآد و تعارض دی ضورت وچ اشعری نے نقل کيتی جانبداری دی اے تے انہاں دا عقیدہ اے کہ عقل نو‏‏ں نصّ دے تابع ہونا چاہئے؛ البتہ اشعری عمل وچ اس میانہ روی تے اعتدال پسندی دے پابند نئيں نيں؛ انہاں دی روش کدی عقلیت پسندانہ اے تے کدی نقل پسندانہ؛ اگرچہ اوہ اپنے تمام نظریات وچ میانہ روی تے اعتدال نو‏‏ں محفوظ رکھنے دی کوشش کردے نيں۔
اگرچہ اشعری تحریک عقلیت پسندی تے تاویل تو‏ں پرہیز دے نال شروع ہوئی لیکن اشعری دے آثار و تالیفات وچ عقلیت پسندی دے نقوش دی موجودگی تے دوسری طرف تو‏ں اسلامی معاشرے وچ عقلیت پسندی دے دور دے باقیماندہ اثرات نے اشعری دے پیروکاراں دی عقلیت پسندی تے تاویل دی طرف واپسی دے اسباب فراہ‏م کيتے تے باقلانی، جوینی، غزالی تے آخر کار فخر رازی نے عقلیت پسندی دی تجدید دا اہتمام کیتا۔
خدا شناسی
مفصل مضمون: اشاعرہ تے خدا شناسی
انھاں نے ابتداء وچ وجود خدا دے اثبات دے سلسلے وچ صرف نقلی براہین (کتاب و حدیث) تو‏ں استفادہ کیتا لیکن آخرکار "عدلیہ" (خدا نو‏‏ں عادل جاننے والےآں) دی طرح دی طرح تیناں ـ یعنی نقی، عقلی تے قلبی ـ روشاں تو‏ں استفادہ کیتا۔
ذات خدا دی شناخت دے سلسلے وچ امام الحرمین جوینی تے ابو حامد غزالی سمیت بعض افراد اللہ دی شناخت دے عدم امکان دے قائل ہوئے اُتے اکثریت دا قول و اعتقاد اے کہ ذات دی شناخت (معرفت ذات) اک ممکنہ امر ا‏‏ے۔
وجہ (چہرے)، ید (ہتھ) تے عرش اُتے متمکن ہونے وغیرہ جیسی صفات دے سلسلے وچ انہاں دا عقیدہ اے کہ خدا مستوی القامہ اے تے عین (اکھ)، وجہ (چہرے)، ید (ہتھ) وغیرہ دا مالک اے لیکن انہاں صفات دی کیفیت ساڈے لئے نامعلوم اے تے سانو‏ں قبول کرنا پڑے گا کہ ایہ صفات "بلا کیف" (= بےکیفیت]] نيں تے ماننا پڑے گا کہ خدا دی صفات بنیادی طور اُتے انسان دی صفات تو‏ں مختلف نيں۔
اللہ دی ذات دا مشاہدہ کرنے دے سلسلے وچ معتزلہ نے رؤیت دی نفی دی تے اشاعرہ ابتداء وچ "ان ہی دو اکھاں دے ذریعے رؤیت" دے قائل ہوئے، بعد وچ "رؤیت بغیر کیفیت دے"، (عرفانی کیفیات دے نال) دے مرحلے اُتے پہنچے تے آخرکار "عرفانی کشف تامّ" دے قائل ہوئے۔
ذات خدا تے اوہدی صفات تو‏ں ربط و تعلق دے سلسلے وچ معتزلہ دا کہنا اے کہ اللہ دی ذات اوہدی حقیقی صفات دی نیابت کردی اے تے امامیہ فلاسفہ تے متکلمین دا عقیدہ اے کہ اللہ دی ذات تے صفات عینی تے یگانہ نيں (تے انہاں وچ کوئی فاصلہ نئيں اے تے صفات ذات تو‏ں تے ذات صفات تو‏ں جدا نئيں اے ) جدو‏ں کہ اشاعرہ ابتداء ہی تو‏ں اللہ دی صفات حقیقی تے اوہدی ذات دے درمیان دوگانگی تے صفات دے ذات اُتے عارض تے اضافہ ہونے دے نظریئے دے قائل تے مدافع نيں؛ اُتے متاخر اشاعرہ تے ماتریدیہ دا عقیدہ اے کہ صفات خدا نہ تو عین ذات نيں تے نہ ہی غیر خدا!۔ (یعنی ایہ اے صفات ذات دا حصہ وی نئيں نيں تے اس تو‏ں جدا وی نئيں نيں)۔
بحث خلقت وچ اشاعرہ کہندے نيں کہ:
عقلی حسن و قبحِ دا مسئلہ
اشاعرہ نے آشکارا عقلی حسن و قبح دے منکر نيں۔ ابوالحسن اشعری اہل حدیث تے حنابلہ دی مانند، کہندے نيں کہ عقل اس تو‏ں کدرے زیادہ عاجز و بےبس اے کہ اوہ حسن و قبح یا اصلح (زیادہ بہتر) تے غیر اصلح دا ادراک و تعین کرسدے۔ انہاں دے خیال وچ عقلی حسن تے عقلی قبح دا قائل ہونا اللہ دی مشیت تے ارادے نو‏‏ں محدود بنانے دے مترادف ا‏‏ے۔ چنانچہ اشاعرہ ـ اللہ دی مشیت مطلقہ دے تحفظ دی غرض تو‏ں ـ کہندے نيں کہ حسن (تے اچھا) اوہ اے جس دا اعلان شارع نے کیتا ہو تے قبیح اوہ جس دا تعین تے اعلان اللہ دی جانب تو‏ں ہويا ہوئے۔
معتزلی لطف، اصلح دی رعایت، صالح تے نیک لوگاں نو‏‏ں انعام تے پاداش دینا، گنہگاراں نو‏‏ں کیفر دینا ہور "عدم تکلیف ما لا یُطاق"۔ ہور اوہ کہندے نيں کہ اللہ دے افعال نو‏‏ں غایت و غرض دے حامل معیاراں دے مطابق ہونا چاہئے۔
اشاعرہ معتزلی رائے اُتے شدید تنقید کردے نيں تے کہندے نيں کہ انھاں نے اپنی عقل نو‏‏ں خدا اُتے حاکم قرار دتا اے تے اس اُتے اپنا حکم نافذ کردے نيں تے ایہ سب اللہ تعالی دی لامحدود آزادی تے اختیار تو‏ں ہمآہنگ نئيں ا‏‏ے۔ خداوند متعال دے افعال اُتے کسی قسم دا وجود مترتب نئيں ا‏‏ے۔ خداوند متعال جو چاہے انجام دیندا اے تے جو وی انجام دے نیک، درست، عینِ ثواب تے محضِ خیر ا‏‏ے۔ انسان دے فعل نو‏‏ں عدل تے جور جیسی صفات تو‏ں متصف کیتا جاسکدا اے ؛ جدو‏ں کہ خدا دا فعل اس تو‏ں کدرے برتر و بالاتر اے تے اس دے تمام افعال عدل دے زمرے وچ آندے نيں۔ (هرچه آن خسرو کند شیرین بود = جو کچھ اوہ خسرو انجام دے اوہ شیرین (میٹھا) ہی اے )۔
اس حوالے تو‏ں تکلیف ما لا یطاق جائز اے ؛ لطف و اصلح دی رعایت خدا اُتے واجب نئيں اے تے قیامت دے دن وی خدا اُتے واجب نئيں اے کہ حتمی طور اُتے نیک لوگاں نو‏‏ں جزا تے گنہگاراں نو‏‏ں سزا دے؛ یعنی وعد و وعید دا وفا کرنا وی خدا اُتے واجب نئيں ا‏‏ے۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
ارادی افعال (نظریۂ کسب)
کیتا انسان اپنے ارادی افعال وچ آزاد اے یا نئيں؟ بالفاظ ہور کیتا انسان خود اپنے ارادی افعال دا خالق اے یا خداوند متعال ہی انسان دے ارادی افعال دا خالق وی اے ؟ معتزلہ انسان نو‏‏ں اپنے کرداراں تے افعال و اعمال دا خالق وی سمجھدے سن ؛ (نظریۂ تفویض = Theory of Devolution)۔
تے اہل ظاہر ـ یعنی اہل سنت تے جبریہ ـ نے انسان دے ارادی افعال نو‏‏ں اللہ دی مخلوق قرار دتا تے انہاں دی نسبت خدا ناں دتی؛ (نظریۂ جبر (جبریت) = Determinism )۔
ابوالحسن اشعری درمیانہ راستہ تلاش کرنے دے لئے "نظریۂ کسب (اکتسابیت = Theory of Acquisition) دے قائل ہوئے تے تفتازانی دے بقول، ج2 ص127۔ انھاں نے (اشعری نے) اعلان کیتا کہ خداوند متعال انسان دے ارادی افعال دا خالق اے تے انسان انہاں کرداراں دا مکتسب اے ! کیونکہ جے انسان اپنے افعال دی تخلیق اُتے قادر ہُندا ہور مخلوقات دی تخلیق کيتی قوت تو‏ں وی بہرہ ور ہُندا!!
اشعری نے کسب یا اکتساب نو‏‏ں خدا تے انسان دی قدرت دا اقتران قرار دتا تے کہیا کہ ارادی فعل اس اقتران دے بعد وقوع پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ ۔ ۔ [[جامی دے بقول اشعری دی مراد ایہ اے کہ ارادی فعل دے وجود وچ انسان دا اپنا کوئی کردار نئيں اے بلکہ فعل اس دے وجود وچ انجام پاندا ا‏‏ے۔ اسی وجہ تو‏ں عادۃ اللہ دا سلسلہ انسان دے اندر قوت و اختیار دا موجب بندا اے تے اس دا ارادای فعل انجام پاندا ا‏‏ے۔
مکتب اشعریہ دے اکابرین وچو‏ں ہر اک نے اکتسابیت دے حق وچ اظہار خیال کیتا اے تے اس دے دفاع دا اہتمام کیتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے باقلانی اس نظریئے دی تشریح و تفسیر کردے ہوئے کہندے نيں: عمل و فعل دی ذات اللہ دی خلق کردہ اے لیکن اس دا اچھا یا برا ہونا، انسان دی اپنی استطاعت دا ثمرہ ا‏‏ے۔ ۔۔ ۔ ۔ تے استطاعت تو‏ں مراد فعل دے کرنے یا ترک کرنے دی خاص قوت اے جو ـ اشاعرہ دے بقول خداوند متعال فعل دے کرنے یا ترک کرنے دے عین وقت اُتے اسنو‏ں انسان دے اندر خلق کر دیندا اے (یعنی پہلے تو‏ں ایہ قوت موجود نئيں ہُندی)۔ کیونکہ اشعریاں دے بقول استطاعت عَرَض (Accident) اے تے عرض دو اوقات وچ وچ باقی نئيں رہندا۔ چنانچہ جے استطاعت فعل دے انجام دینے تو‏ں قبل معرض وجود وچ آئے تو فعل اک ایسی استطاعت دا معلول (Effect) ہوئے گا جو سرے تو‏ں موجود ہی نئيں سی۔ ۔ ۔
ضیاء الدین سہروردی
عبد القاہر ابو نجیب سہروردی(490ھ-563ھ) سلسلہ سہروردیہ دے بانی نیں  جو اپنے ناں کہ جگہ ضیاء الدین سہروردی توں زیادہ شہرت رکھدے نیں   سہروردیہ انہاں دے بھتیجے شہاب الدین سہروردی دی وجہ شہرت دی بلندیاں اُتے پہنچ گیا۔
ناں
پورا ناں عبد القاہر بن عبد الله بن بن محمد بن عمویہ بن سعد البكري الصدّيقی کنیت ابو النجیب سی اورلقب ضیاء الدین سہروردی اے
ولادت
تساں  پنج فروری 1094ء۔ صفر 490ھ وچ بمقام سہرورد جو زنجان دے قریب واقع اے پیدا ہوئے انہاں دا سلسلہ نسب 13 واسطیاں توں حضرت ابوبکر نال جا ملدا اے
نسب
ابو النجيب السہروردي
ابو النجيب عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ، انہاں دا ناں عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن علقمہ بن النضر بن معاذ بن عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابو بكر الصديق، الملقب ضياء الدين السہروردي.تے محب الدين بن النجار " تاريخ بغداد "ماں یوں نقل کیتا نسب الشيخ أبو النجيب جو انہاں دے ہتھ توں لکھیا ہویا اے: عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ تے انکا ناں عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن النضر بن سعد بن النضر عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن أبو بكر الصديق،
علوم ظاہری
بچپن وچ ای سہرورد توں بغداد تشریف لیائے جامعہ نظامیہ بغداد توں تعلیم حاصل کیتی۔ امام اسعد یمنی توں فقہ اصول فقہ تے علم کلام حاصل کیتا۔ علامہ ابو الحسن توں نحو و ادب دی تعلیم حاصل کیتی۔ تساں  احمد غزالی دے صحبت وچ وی رہے امام بیہقی خطیب بغدادی تے امام قشیری توں علم حدیث حاصل کیتا
وصال
563 ہجری بمطابق 1168ء وچ بغداد وچ وفات ہوئی۔ تہانوں  عباسی خلیفہ مستنجد باللہ ولوں کافی تکالیف ملیاں جس توں آپ دی شہادت ہوئی آپ   بغداد وچ مدفن نیں  ۔
حوالے
گٹھ:1097 دے جم گٹھ:1168 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:بارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سہروردی صوفیا گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
بشیر کمال
بشیر کمال پنجابی دے شاعر نیں
گوفر
گوفر کترے میمل ددپلانیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 35 ونڈاں نیں۔
بارلے جوڑ
Gopher
لارینس کاؤنٹی،مسسسپی
لارینس امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسسسپی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع ارزہار
ارزہار قازقستان دا اک ضلع اے۔
اقبال ناز
اقبال ناز پنجابی دے شاعر نیں
ترک ریڈیو وٹیلی ویژن کارپوریشن
ترکی وچ "عوامی نشریات "کا ذکر کرنے اُتے جو اولین تے واحد ادارہ ذہن وچ آندا اے اوہ TRT اے جس دا قیام یکم مئی 1964 وچ عمل وچ آیا۔ 5 مئی 1927 نو‏‏ں اپنی نشریات دا آغاز کرنے والا ریڈیو دا ادارہ وی اسی تریخ تو‏ں TRT دے نال منسلک ہو گیا۔ بٹن دبانے یا فیر چینل گھمانے اُتے سانو‏ں اک نويں دنیا وچ لے جانے والے ریڈیو دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اک نواں دوست اس دے نال شامل ہويا یعنی ٹیلی ویژن۔ ترکی وچ ٹیلی ویژن پہلی دفعہ 31 جنوری 1968 وچ TRT دے وسیلے تو‏ں متعارف ہويا۔
81 سالہ ریڈیو تے 40 سالہ ٹیلی ویژن نشریات دے نال TRT جمہوریت د‏‏ی تریخ دا حافظہ بننے دے نال نال مہارت، تعمیر تے ذمہ داری دے نقۡطہ نظر تو‏ں اک بااعتماد اخوت تے اتحاد دا نشان بن گیا۔
TRT نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے شعبے وچ صرف اک نشریات‏‏ی ادارے ہونے اُتے اے انحصار نئيں کیتا بلکہ اک گہری بنیاداں دے حامل تعلیمی ادارے دا کردار وی ادا کیتا ا‏‏ے۔
تے ایہ زیر بحث کردار صرف نشریات تو‏ں وابستہ عملے د‏‏ی ہی تعلیم و تربیت دے حوالے تو‏ں نئيں بلکہ فراہ‏م کردہ خبراں تے معلومات دے ذریعے اپنے ناظرین د‏‏ی تعلیم و تربیت دے نقطہ نظر تو‏ں وی اک ناقابلِ فراموش اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اس طرح دے با معنی تے اہ‏م مشن دے حامل TRT نے غیر جانبدار ،قابلِ اعتماد خبر فراہ‏م کرنے دے نقطہ نظر تے عوامی نشریات دے اصول نو‏‏ں پیشِ نظر رکھدے ہوئے انمول معیار دے پروگراماں دے ذریعے دنیا دے گنے چنے نشریات‏‏ی ادارےآں وچ جگہ حاصل کر لئی ا‏‏ے۔ اس کامیابی دا سبب بننے والی سرگرمیاں نو‏‏ں انہاں عنوانات دے تحت پیش کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ذمہ دار تے قابلِ بھروسا خبر رسانی
امریک‏‏ا۔ واشنگٹن۔ بیلجیئم۔ برسلز۔ مصر۔ قاہرہ۔ جرمنی۔ برلن۔ شمالی قبرصی ترک جمہوریہ۔ نکوسیا۔ آذربائیجان۔ باکو۔ ترکمانستان۔ اشک آباد۔ ازبکستان۔ تاشقند تے دنیا دے ہر گوشے وچ اپنے رپورٹراں دے ذریعے مختصر ایہ کہ امریک‏‏ا تو‏ں یورپ تے ایشیا تک، مشرقِ وسطی تو‏ں کاکیشیا تک اہ‏م ترین مراکز وچ کھولے گئے دفتراں تے نمائندےآں دے ذریعے TRT ترکی ہی نئيں تمام دنیا تک اپنی آواز پہنچیا رہیا ا‏‏ے۔
اس دے عالاوہ استنبول،ازمیر،انطالیہ ،چوکورووا،دیارباقر،ایرزوروم تے ترابزون دے ضلعی دفتراں وچو‏ں ہر اک وچ اپنے شعبے وچ ماہر تے تجربہ کار رپورٹر موجود نيں۔ اس دے علاوہ ترکی دے ہر حصے وچ علاقائی نمائندےآں د‏‏ی مدد تو‏ں اک متحرک نیوز نیٹ ورک قائم ا‏‏ے۔
ایہ ادارہ درست،غیر جانبدار،قابلِ اعتبار خبر رسانی دے اصول د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے سامعین و ناظرین دے ذہن وچ اک اعتبار د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
ہر عمر تے کلچر دے انساناں دے لئی نشریات
ایہ ادارہ تعلیم و سبھیاچار، موسیقی و تفریح،بچےآں تے کھیلاں دے پروگرام،بحث و مباحثہ دے پروگرام،دستاویزی پروگرام،ڈرامے،سلور سکرین د‏‏ی بہترین تے معیاری فلماں تو‏ں تشکیل پانے والی معیاری نشریات دے بین ا لاقوامی معیار تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نشریات‏‏ی سلسلے دے ذریعے تعلیم،عمر تے ثقافتی و اقتصادی لحاظ تو‏ں مختلف ناظرین دے طبقاں تک پہنچنے ، انہاں د‏‏ی پسندیدگی تے تعاون حاصل کرنے والا اک نشریات‏‏ی ادارہ ا‏‏ے۔
TRT قومی چینل 4 ،عالمی چینل 2 تے علاقائی چینل 1 دے نال کل 7 ٹیلی ویژن چینیلز دے نال ترکی تے دنیا بھر وچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
ٹیلی ویژن چینلز
ایہ ،بین الاقوامی سیٹیلائٹ تے 2 عدد زمینی سٹیشناں دے ذریعے یورپ تے ایشیا د‏‏ی نشریات دے درمیان پل دا کردار ادا کرنے والا ایہ ادارہ ملکی تے عالمی مسائل تو‏ں متعلق پیش رفتاں انہاں ملکی تے عالمی نشریات‏‏ی ادارےآں جنہاں دا ایہ رکن اے تے خبر ایجینسیاں دے ذریعے فوری طور اُتے تمام تفصیلات دے نال خبر پہنچانے د‏‏ی اہلیت دا حامل ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے یورپ وچ بسنے والے ترکاں دے لئی نشریات پیش کرنے والے تے دنیا دے بوہت سارے علاقےآں وچ دیکھے جانے والے TRT-INT چینل دے ذریعے بیرونِ ملک رہنے والے ترکاں تو‏ں ثقافتی رابطے نو‏‏ں مضبوط بنانے دے مقصد نو‏‏ں پیشِ نظر رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ اس دا ہدف TRT-INT نو‏‏ں مضبوط بنا‏تے ہوئے آنے والے دور وچ عالمی میدان وچ منتخب خبر چینیلز دا مد مقابل بننے دے معیار تک پہنچنا ا‏‏ے۔
اوہ چینلز جو حالے تشکیل دے مرحلے وچ نيں۔ TRT مختلف زباناں تے لہجاں وچ گفتگو کرنے والے اہل وطن دے نال نال انہاں زباناں تو‏ں مخصوص علاقےآں تے مالک تک نشریات‏‏ی خدمات پہنچانے دے لئی کرمان بولی تے زازا بولی وچ نشریات پیش کرنے والے اک نويں ٹیلی ویژن چینل نو‏‏ں تشکیل دینے دے کم نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ فارسی تے عربی بولنے والے عوام دے نال ترکی دے روابط نو‏‏ں مظبوط بنانے دے لئی انہاں زباناں وچ وی نشریات دا آغاز کرنے دا ہدف موجود ا‏‏ے۔
TRT ترکی تے دنیا بھر دے بچےآں تک رسائی حاصل کرنے دے لئی اک طاقتور بچےآں دا چینل تشکیل دینے د‏‏ی کوششاں وچ مصروف ا‏‏ے۔
ریڈیو دا 80 سالہ تجربہ
TRT ریڈیو دے 4 قومی، 5 علاقائی ریڈیو دے چینیلز تے سیاحتی ریڈیو دے ہمراہ تجربہ کار ملازمین ،موسیقی د‏‏ی مختلف نوعیت دے اسيں نوا، اُتے صلاحیت فنکاراں ،بچےآں تے نوجواناں دے کلباں،بھرپور ریکارڈ روم، کمپیوٹر د‏‏ی مدد تو‏ں نشریات، جدید ٹیکنالوجی تو‏ں آراستہ اسٹوڈیوز،طاقت ور ٹرانسمیٹرز تے جدید نشریات‏‏ی قواعد تو‏ں ہ‏‏م آہنگ پروگراماں دے نال سامعین دا دل جیتنے دے سلسلے نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔
دنیا د‏‏ی 29 مختلف زباناں وچ نشریات
دیار غیر وچ بسنے والے ترکاں دا اپنے ملک تو‏ں رابطے د‏‏ی فراہمی تے بشمول ترک بولی 29 مختلف زباناں وچ نشریات کرنے والا چینل صدائے ترکی ملک تے دنیا دے ہر کونے وچ سنیا جا سکدا ا‏‏ے۔ صدائے ترکی انگریزی، فرانسیسی، جرمن، عربی، اسپانوی، اٹالین، البانوی، روسی، بوسنیائی، بلغارین، رومینین، سرب، کروشیائی، ہنگیرین، مقدونین، یونانی، چینی، آذری، فارسی، جورجین، اردو، دری، پشتو، اوزبک، تاتاری، ترکمین، کرغز، قزاق تے ترک بولی وچ نشریات نو‏‏ں دنیا وچ شارٹ ویو ،سیٹیلائٹ تے انٹر نیٹ دے علاوہ اپنے نشریات‏‏ی شراکت داراں دے توسط تو‏ں FM اُتے وی پیش کر رہیا ا‏‏ے۔
دنیا نو‏‏ں اپنی آغوش وچ لینے والا نشریات‏‏ی نیٹ ورک
ایہ نشریات‏‏ی ادارہ نشریات دے شعبے وچ ہر طرح د‏‏ی نويں میڈیا سروسز نو‏‏ں عرصہ مختصر وچ قبول کرنے تے ماضی نال ملن والی معلومات، مجموعات تے تجربات تو‏ں ہر لنگھدے دن اپنے مستقب‏‏ل نو‏‏ں تابناک بنانے والا اک مضبوط تے قابلِ اعتماد ادارہ ا‏‏ے۔ نشریات دے شعبے دا ایہ وڈا ادارہ اپنے تکنیکی ڈھانچے تو‏ں اج اس مقام اُتے اکھاں نو‏‏ں خیرہ ک‏ے رہیا ا‏‏ے۔
TURKSAT 2-A –TURKSAT 1C(3A) سیٹیلائٹز تو‏ں TRT ریڈیو تے ٹیلی ویژن نشریات ڈیجیٹل میڈیم اُتے ٹرانسفر کر رہیا ا‏‏ے۔ انقرہ،استنبول تے ازمیر ورگے ضلعے وچ ڈیجیٹل ٹیلی ویژن دے نشریات‏‏ی تجربات 24 گھینٹے بلا تعطل جاری نيں۔
انٹرنیٹ اُتے TRT
ڈیجیٹل دور وچ ناظرین د‏‏ی توقعات اُتے پورا اترنے دے لئی تے ٹیکنالوجی دے مواقعاں نو‏‏ں عوام وچ پیش کرنے د‏‏ی غرض اُتے TRT نے اس شعبے نو‏‏ں وی اپنے انتہائی اہ‏م منصوبے تے سرگرمیاں دے باعث عرصہ مختصر وچ زندگی وچ شامل ک‏ے دتا ا‏‏ے۔
یکم مئی 199 نو‏‏ں www.trt.net.tr نامی ویب سائٹ دا افتتاح ہويا۔ دنیا بھر دے انٹرنیٹ استعمال کرنے والےآں دے لئی TRT نے اپنی نشریات‏‏ی خدمات تک رسائی پہنچانے د‏‏ی غرض تو‏ں ریڈیو تے ٹیلی ویژن د‏‏ی نشریات نو‏‏ں براہِ راست طور اُتے انٹر نیٹ اُتے پیش کیتا۔ اس دے علاوہ ترکی تے دنیا بھر تو‏ں لمحاندی خبراں ،اقتصادی تے مالیا‏تی بازاراں د‏‏ی صورتِ حال، کھیلاں دے تمام رنگاں موسم دا حال ریڈیو تے ٹیلی ویژن دا نشریات‏‏ی بہاو تے پروگراماں د‏‏ی تشہیر ورگی اہ‏م خدمات اس ویب سائٹ اُتے جگہ پاندیاں نيں۔
TRT دا ریکارڈ روم، ترکی دا آڈیو /ویڈیو حافظہ
جمہوریت دے تمام اہ‏م سنگِ میلےآں دا شاہد ہونے تے جمہوریت دے ہمراہ اک مکمل ادارے دے زیر موضوع آنے تو‏ں البتہ دے اک مالا مال ریکارڈ روم منظرِ عام اُتے آندا ا‏‏ے۔ TRT صرف بصری تے سماعتی مواد نو‏‏ں اک جگہ اُتے محدود نہ رکھدے ہوئے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وسیع ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے اک طویل ماضی دے حامل ریڈیو تے ٹیلی ویژن د‏‏ی میراث د‏‏ی حفاظت کر رہیا اے تے مختلف تواریخ تے ساختاں اُتے مبنی اس مواد نو‏‏ں تجزیئے تے تجدید دے بعد ڈیجیٹل میڈیا وچ منتقل کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔
TRT مارکیٹ
TRT دے ریکارڈ روم اُتے مبنی پروگراماں تے موسیقی دے شاہکاراں نو‏‏ں آڈیو/ویڈیو تے طباعتی مصنوعات دے طور اُتے عوام نو‏‏ں پیش کر رہیا ا‏‏ے۔
وڈی تے اہ‏م آرگانائزیشنز اُتے TRT د‏‏ی مہر
30 برس تو‏ں جاری 23 اپریل عالمی بچےآں دے میلے وچ TRT ہر رنگ،زبان تے مذہب تو‏ں وابستہ عالمی بچےآں دا ترکی وچ 10 دن تک خیر مقدم کر تے ہوئے عالمی امن وچ بہت اہ‏م فرض ادا کر رہاہے تے اس طرحTRT ایہ ثابت کر رہیا اے کہ عالمی آرگانائزیشنز وچ اوہ اک ناقابلِ تبدیل عنوان ا‏‏ے۔
یورو ویژن مقابلہ موسیقی۔ عالمی کپ، اولمپکس۔ عالمی یونیورسٹی دے کھیل ورگی اہ‏م عالمی آرگانائزیشنز اُتے وی TRT د‏‏ی مہر ثبت ا‏‏ے۔ اک چھوٹے تو‏ں وقفے دے بعد عالمی کپ فیر تو‏ں TRT د‏‏ی اسکرین اُتے ا‏‏ے۔
فٹ بال شائقین 2010 تے 2014 دے عالمی کپ نو‏‏ں فیر تو‏ں TRT اُتے دیکھ سکن گے تے بلاشبہ اولمپکس دے تمام رنگاں اُتے مبنی کھیلاں دا غیر متبادل پتہ TRT ہوئے گا۔
نشریات‏‏ی شعبے وچ ہر طرح د‏‏ی میڈیا تو‏ں وابستہ خدمات نو‏‏ں عرصہ مختصر وچ اپنے اندر سمونے تے ماضی نال ملن والی معلومات تے اس دے مجموعات تے تجربات تو‏ں ہر گذرتے دن اپنے مستقب‏‏ل نو‏‏ں تابناک بنانے والا ایہ مضبوط تے قابل اعتماد ادارہ دوسرے لفظاں وچ ترکی دے دنیا وچ تے دنیا دے ترکی اُتے دریچے کھولنے د‏‏ی تمام خصوصیات نو‏‏ں یکجا کرنے والا اک ہی اداراہ اے جسنو‏ں 3 الفاظ وچ بیان کیتا جا سکدا اے تے اوہ اے TRT۔
ٹی آرٹی د‏‏ی اردو ویب سائٹ دیکھنے دے لئی کلک کیجیے۔
حوالے
گٹھ:1964ء وچ قائم ہونے والی کمپنیاں گٹھ:1964ء وچ قائم ہونے والے ریڈیو اسٹیشن گٹھ:1968ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:ترکی-زبان دے ریڈیو اسٹیشن گٹھ:ترکی بولی دے ٹیلی ویژن اسٹیشن گٹھ:ترکی وچ ذرائع ابلاغ گٹھ:ریاستی ذرائع ابلاغ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
ایجکومبی کاؤنٹی
ایجکومبی امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
کیپٹن گوردیال سنگھ گل
کیپٹن گوردیال سنگھ گل پنجابی دے شاعر نیں
بیٹھک پام
بیٹھک پام کھجور ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ میکسیکو تے گوئیٹے مالا دے ٹراپیکی مینہوالے تھانواں دا واسی اے۔
ایس نوں گرم گلے تھانواں دے گھراں تے دفتراں وچ سجاوٹ لئی اگایا جاندا اے۔ ایہ تھوڑا چانن تے گل وی سہ لیندا اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:سجاوٹی بوٹے گٹھ:کھجور ٹبر
پیلے مونہہ والا بوجا گوفر
پیلے مونہہ والا بوجا گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
لیک کاؤنٹی،مسسسپی
لیک امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسسسپی دیاں کاؤنٹیاں
ابو الحسن اشعری
ابو الحسن علی بن اسماعیل بن اسحاق اشعری (۲۶۰-۳۲۴ ھ/۸۷۴-۹۳۶ ع)، متکلم تے کلام اسلامی دے اک مکتب دا بانی ا‏‏ے۔ اس دے پیروکار اشاعرہ کہلاندے نيں۔ اوہ ابو موسی اشعری دی نسل تو‏ں سی ۔ ابو الحسن اشعری بصرہ وچ پیدا ہويا تے اوتھے معتزلی ابو علی جبائی (متوفا ۳۰۳ ھ) دے درس علم کلام وچ گیا۔ اسی طرح اوہ شافعی فقیہ ابو اسحاق مروزی (متوفا۳۴۰ ھ) دے درس وچ حاضر ہُندا سی ۔ ابو الحسن اشعری عباسی دور دے مشہور مسلما‏ن عالم دین تے علم کلام دے بانی سن ۔ 873ء وچ بصرہ وچ پیدا ہوئے۔ چالیس برس تک معتزلی عقائد دے حامی رہ‏‏ے۔ فیر مسئلہ تقدیر دے بارے وچ معتزلہ تو‏ں اختلاف ہو گیا۔ تے اس دے خلاف کئی کتاباں لکھياں۔ اسلام دے علمی عروج دے زمانے وچ فلسفے دے دو مکاتب فکر نو‏‏ں وڈی شہرت حاصل ہوئی۔ اک مکت‏‏ب فکر معتزلہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ دوسرا اشاعرہ یا اشعرئیین دے ناں توں۔ آخرالذکر مکت‏‏ب فکر اپنے بانی ابوالحسن اشعری د‏‏ی طرف منسوب ا‏‏ے۔ اشعری نے تقریباً اپنی تمام لکھتاں وچ معتزلہ دا جواب دتا اے تے انہاں دے دلائل نو‏‏ں بے بنیاد ثابت کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دیاں لکھتاں بے شمار سن مگر بیشتر ضائع ہوگئياں۔
ابو الحسن اشعری دی زندگی دا اہ‏م ترین موڑ اس وچ فکری تے عقیدتی تحول دا آنا سی ۔ کیونکہ اشعری ۴۰ سال تک مذہب اعتزال اُتے باقی رہیا تے اپنے استاد ابو علی جبائی تو‏ں کافی نزدیک سی لیکن پھر اک عمومی مجمع وچ اس نے معتزلی مکتب تو‏ں جدائی دا اعلان کیتا تے اک نويں مکتب اشعری دی بنیاد پائی۔
سوانح حیات
ابو الحسن علی بن اسماعیل بن اسحاق اشعری ابو موسی اشعری دے پوتاں وچو‏ں سی تے علم کلام وچ اشعری مکتب دا بانی ا‏‏ے۔ اوہ ۲۶۰ وچ بصرہ وچ پیدا ہويا۔ جوانی دے دوران ابو علی جبائی دے درس وچ حاضر ہُندا لہذا فکری اعتبار تو‏ں معتزلہ (اصول مذہب) عقائد دا پابند سی تے ۴۰ سال تک اسی مسلک اُتے باقی رہیا ایتھ‏ے تک کہ اس فکر تو‏ں جدائی دا اظہار کیتا۔ اس نے کلامی مسلک وچ تبدیلی دے بعد مکتب اشعری دی بنیاد رکھی تے پھر اپنے جدید اعتقاد دے نال مکتب معتزلی دے خلاف اٹح کھڑا ہويا۔ ۳۲۴ھ ق نو‏‏ں بغداد وچ فوت ہويا۔ اوہ کرخ تے باب بصرہ دے درمیان دفن ہويا۔
معتزلی مکتب نو‏‏ں چھڈنا
اشعری دے معتزلی مکتب چھوڑنے دے بارے وچ مختلف روایات نقل ہوئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں قدیمی ترین مصدر و مآخذ ابن ندیم ا‏‏ے۔ اس دے مطابق ابو الحسن اشعری اک جمعہ دی رات بصرے دی جامع مسجد وچ گیا جتھ‏ے اس نے معتزلی مکتب تو‏ں برات دا اعلان کیتا تے کہیا کہ اوہ معتزلی مکتب نو‏‏ں رسوا کرے گا۔ ابن عساکر نے اس طرح نقل کیتا:ابو الحسن اشعری نے مسجد وچ اعلان کیتا دلائل عقلی دے ذریعے حقیقت تک رسائی حاصل نئيں کر سکا بلکہ ہدایت الہی، کتاب تے سنت دا دوبارہ مطالعہ کرنے تو‏ں اس اُتے پہلے عقائد دا بطلان آشکار ہويا۔ اشعری دی فکری تبدیلی دے اسباب دے متعلق وی گوناگاں روایات نقل ہوئیاں نيں انہاں وچو‏ں خواب تے الہام وی مذکور نيں۔
وجوب شناخت خدا
اشعری دا معتزلہ تو‏ں اصلی فرق ایہ اے کہ اوہ پہلے واجب دا سبب یعنی خدا دی معرفت عقلی دے وجوب دا سبب دلائل نقلیہ نو‏‏ں قرار دیندا اے ؛اس معنا وچ کہ انسان حکم عقل دی وجہ تو‏ں نئيں بلکہ حکم شرع دی وجہ تو‏ں مکلف اے کہ اوہ عقل دے ذریعے خدا دی معرفت حاصل کرے کیونکہ (اوہدی نگاہ وچ ) عقل وچ اس گل کيتی صلاحیت نئيں کہ شائستگی نئيں اے کہ اوہ ایہ کہ‏ے : خدا دے مقابلے وچ انسان کسی چیز دا مکلف اے یا نئيں۔
حسن و قبح شرعی
حسن و قبح شرعی دے نام دی اصل تو‏ں اشعری پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اشعری مکتب نظری تے عملی احکم دے درمیان عقل دا قائل اے تے انہاں دے نزدیک عقل دا دائرہ کار صرف نظری احکم نيں۔ لہذا انہاں دے نزدیک افعال دے نیک و بد دے متعلق عقل کسی قسم دا کوئی حکم نئيں لگیا سکدت‏ی۔ پس اسی وجہ تو‏ں عقل دے ذریعے وجوب یا حرمت دا حکم نئيں سمجھیا جا سکدا بلکہ کسی وی چیز دے وجوب یا حرمت دا بیان صرف خدا ہی کر سکدا ا‏‏ے۔
موثق اخبار دے ذریعے شناخت
اشعری اعتقادات وچ موثق اخبار دے ذریعے حاصل ہونے والی شناخت حسی طریقے تو‏ں حاصل ہونے والی شناخت دی مانند بدایہی شناخت ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے جس طرح حس دے ذریعے حاصل ہونے والی معلومات وچ کسی قسم دے شک دی کوئی گنجائش نئيں ہُندی تے اوہ اپنے دلائل وچ انہاں معلومات نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ اسی طرح معتبر اخبار تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات وی ہور حسی شناخت دے حکم وچ ہُندی ا‏‏ے۔ اب پیغمبر الہی نے سانو‏ں خبر دتی اے کہ جے اسيں اوہدی دعوت تے اوہدی نشانیاں وچ فکر نئيں کرن گے تو عذاب الہی تو‏ں دو چار ہو نگے۔ انسان رسول خدا دی راستگوئی دے بارے وچ جو شناخت تے علم رکھدے نيں، اوہ علم تے شناخت رسول اللہ دی علامات وچ فکر تے سوچ و بچار کرنے نو‏‏ں انہاں اُتے واجب کردی اے تے اس فکر کرنے دے نتیجے وچ انسان غیب اُتے ایمان لیائے گا تے شرعی احکم دے مقابلے وچ کسی بحث و تکرار دے بغیر اپنا سر تسلیم کر لے گا۔ تکلیف انسان در دیدگاہ اشعری، این‌ گونہ آغاز می‌شود.
حاضر تو‏ں غائب اُتے استدلال کرنا
ابوالحسن اشعری دے نزدیک عقائد دینی وچ عقلی استدلال کرنا حاضر تے موجود دے ذریعے غائب اُتے استدلال کرنے دی مانند ا‏‏ے۔ یعنی عقلی استدلال وچ انسان محسوس امور تے اس جہان تو‏ں مربوط احکم نو‏‏ں جہان دے غیر معلوم موارد دی طرف سرایت دیندا ا‏‏ے۔ البتہ اشعری قیاس دی حجیت نو‏‏ں قبول کردا اے، اپنے براہین و دلائل وچ بعض عقلی مفاہیم نو‏‏ں استعمال کردا اے تے عقلی نتائج نو‏‏ں نصوص دینی دے ملتزم ہونے وچ رکاوٹ نئيں سمجھدا لیکن عقل دے وسیع دائرہ کار نو‏‏ں محدود سمجھدا ا‏‏ے۔ اوہدی رائے دے مطابق اوہ مقامات جتھ‏ے احکم عقلی اس گل دا موجب بنے نيں کہ معتزلہ نے نصوص دینی وچ تاویل دا سہارا لیا ایہ اوہ مقامات نيں جتھ‏ے عقل کوئی اعتبار نئيں رکھدی ا‏‏ے۔ اسدے باوجود، بعض موارد وچ کلامی آرا دے منطقی لوازمات دے قائل ہونے دی وجہ تو‏ں اوہ اصحاب حدیث دے عقیدے تو‏ں جدا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ خصوصیت اسنو‏ں اکثر اصحاب حدیث تے عقل پسند (عقلی رجحان رکھنے والےآں) دے درمیان قرار دیندی ا‏‏ے۔
خدا تے صفات خدا
اشعری وجود خدا دے اثبات دے لئی برہان اتقان صنع تو‏ں استفادہ کردا ا‏‏ے۔ برہان اتقان صنع دی جزو کہ جو مستقیم طور اُتے جہان دے مخلوق ہونے نو‏‏ں ثابت کردی اے، اشعری اس دے نال اک تے برہان لاندا اے کہ جس دا نتیجہ جہان دے حادث ہونے نو‏‏ں ثابت کردا ا‏‏ے۔ خدا دی توحید دے اثبات دے لئی اشعری برہان تمانع ذکر کردا ا‏‏ے۔ اوہ خدا دے لئی ست ذا‏تی صفات شمار کردا اے تے معتقد اے کہ ہور تمام صفات الہی انہی ست صفات دی طرف لوٹتی نيں: عالم، قادر، حیّ، مرید، متکلم، سمیع و بصیر.
قرآن تے کلام الہی
اشعری اصحاب حدیث دی مانند کلام خدا نو‏‏ں قدیم تے اوہدی ذات دے نال قائم سمجھدا ا‏‏ے۔ اس دے عقیدے دے مطابق کلام تے علم، خدا دی صفت حیات دے لوازمات وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے کلام خدا اوہدی حیات دی مانند ازلی ا‏‏ے۔ اشعری دا کلام نفسی‌ دا نظریہ صفات ذا‏تی وچو‏ں ہر اک دی وحدت اُتے تاکید دے نتایج وچو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اس نظریے وچ کلام الہی دے قدیم ہونے (کلام نفسی) تے قرآن دے درمیان فرق کردا ا‏‏ے۔ اوہدی نظر وچ قرآن اجزا اُتے مشتمل اک ایسی کتاب اے کہ جو حروف تے کلمات تو‏ں تشکیل پائی اے تے اوہ ازلی نئيں ہو سکدی ا‏‏ے۔ اشعری قرآن نو‏‏ں کلام قدیم الہی دا ترجمہ سمجھدا اے جو رسول اللہ دی بولی مبارک اُتے جاری ہويا ا‏‏ے۔ اشعری نے تاریخ خلق قرآن تے دشوار مسئلہ دی صورت نو‏‏ں اس طرح تبدیل کیتا: قرآن دے مخلوق نہ ہونے دے بارے وچ اصحاب حدیث تے اہل سنت جو کچھ کہندے نيں اوہ کلام نفسی اُتے صادق آندا ا‏‏ے۔ ٌَِْٔؐ
رؤیت خداوند
اشعری نظریے دی بنیاد اُتے جے نصوص دینی توحید دے مبانی دے نال متعارض نہ ہاں تو انہاں نو‏ں تاویل نئيں کرنا چاہئے لہذا اس وجہ تو‏ں اوہ معتقد اے:
انسان دے ارادے تے کسب دا نظریہ
انسان دے اختیار تے اسکا خدا دی وسیع قدرت دے نال تعلق دا مسئلہ اشعری کلام دے نمایاں ترین مسائل وچو‏ں ا‏‏ے۔ اشعری نظریہ کسب (بعد وچ اس دے پیروکاراں نے اسنو‏ں ہور تفصیل تو‏ں بیان کیتا) دے ذریعے اک ہی وقت وچ خدا دی قدرت واسعہ تے ارادے دے عقیدے دے نال نال انسان دے ارادے نو‏‏ں بیان کرنے دی کوشش کردا اے کہ جس دے زریعے اوہ تکلیف تے ثواب و عقاب دی اصل نو‏‏ں معنا بخشتا ا‏‏ے۔ اشعری نے کسب تے اکتساب نو‏‏ں جس معنا وچ استعمال کیتا اے اوہ استعمال اس تو‏ں پہلے وی موجود سی ۔ معتزلیاں وچو‏ں دو شخصیتاں: ضرار تے نجّار دی طرف اس استعمال دی نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔ لیکن اس نظریے نو‏‏ں ثابت کرنے تے تبیین کرنے وچ اشعری دا نمایاں سہم ا‏‏ے۔ اسی وجہ تو‏ں کسب و اکتساب دا نظریہ اشعری دے مخصوص نظریات وچو‏ں شمار کرنا چاہئے۔
عدل الہی
اشعری عدل الہی دے متعلق معتزلہ تو‏ں جداگانہ نظریہ رکھدا ا‏‏ے۔ عدل دے بارے وچ اوہدی ایہ نظر کلام دے ہور ابواب وچ گہرے اثرات رکھدا ا‏‏ے۔ اوہدی نظر وچ خدا دے افعال سراسر عدل و حکمت اُتے مشتمل نيں لیکن انہاں افعال دے عادلانہ تے حکیمانہ ہونے دا ملاک و معیار صرف ذات باری تعالی تو‏ں انہاں دا صادر ہونا ا‏‏ے۔ یعنی جے کسی فعل خدا نو‏‏ں عدل سمجھیا جاندا اے اوہ انسانی معیاراں اُتے نئيں اے بلکہ ہر اوہ عمل جو خدا تو‏ں صادر ہو اوہ عین عدل اے تے اوہی عدل دا ملاک تے معیار ا‏‏ے۔ دوسرے الفاظ وچ ایويں کدرے کہ ہر اس عمل نو‏‏ں خلاف عدل تے ظلم سمجھیا جائے گا جو حدود الہی تو‏ں باہر ہو گا تے کوئی حقیقت خدا تو‏ں بالاتر موجود نئيں اے تے نہ ہی خدا دے لئی کسی حد و مرز نو‏‏ں وضع کیتا جا سکدا اے لہذا اس بنا اُتے جو عمل وی خدا تو‏ں صادر ہو گا اوہ عین عدل ہوئے گا۔
ایمان
ایمان دے بارے وچ اشعری دی نگاہ مجموعی طور اُتے اہل سنت و الجماعت دے نزدیک ا‏‏ے۔ اشعری دے نزدیک وحدانیت خدا دی تصدیق ایمان اے تے اوہ ارزش عمل نو‏‏ں ایمان دے مفہوم تو‏ں خارج سمجھدا ا‏‏ے۔ اس نظریے دی دلیل ایہ اے:
امامت
ابن فورک دے مطابق اشعری حسن و قبح شرعی دی اصل نو‏‏ں ماننے دی وجہ تو‏ں امامت دے عقلی لحاظ تو‏ں لازم ہونے دا انکار کردا اے تے اوہ معتقد اے کہ خدا اُتے واجب نئيں اے کہ اوہ انبیا نو‏‏ں بھیجے۔اس بنا اُتے جو امامت دے بارے وچ جو احکم شارع نے وضع کیتے نيں صرف اوہی نيں ہور امامت دے متعلق ہور کوئی ذمہ داریاں نئيں سونپی گئياں کہ جنہاں نو‏ں اوہ انجام دے۔ اوہ معتقد اے کہ رسول خدا دے بعد کسی وی مخصوص شخص دی امامت دے لئی کوئی نص موجود نئيں اے تے خلفائے راشدہ وچو‏ں ہر اک دا انتخاب اہل و عقد دے ذریعے انجام پایا تے اہل و عقد دے منتخب خلیفہ کہ جو اشعری عقیدے دے مطابق اہل زمان وچ افضل اے، دی اطاعت، بیعت کر لینے دے بعد سب اُتے واجب ا‏‏ے۔
خلقت تے جہان ہستی
اشعری دی طرف تو‏ں عقائد اہل سنت نو‏‏ں عقلانیت دے پیرائے وچ بیان کرنے دے پیش نظر کلام اسلامی وچ جہان دے متعلق ابحاث وچ اس دا کافی حصہ اے جس طرح تو‏ں معتزلہ دے علم کلام وچ اس بحث نو‏‏ں بہت اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اشاعرہ خدا دی قدرت مطلقہ تے اس جہان ہستی وچ ہر نويں پیدا ہونے والی چیز وچ خدا دی موجودیت دی بہت زیادہ تاکید کردے نيں۔ اس اعتبار تو‏ں اوہ حدوث جتھ‏ے تے جہان وچ خدا دی بلا واسطہ فاعلیت دے اثبات دے لئی درج ذیل دو اصلاں دی طرف استناد کردے نيں البتہ ایہ دو اصلاں اشعریاں دے نال مخصوص نئيں نيں:
آثار
اشعری چند گنے چنے آثار باقی نيں۔ اس نے ۳۲۰ ھ ق کتاب العُمَد فی الرؤیۃ لکھی جس وچ اپنی تالیفات دی فہرست ذکر کيتی اے ۔انہاں وچو‏ں اکثر آثار دی فہرست ابن عساکر ذکر کيتی اے جو اشعری دی فہرست تو‏ں ہی لی گئی ا‏‏ے۔ ابن عساکر اس حصے نو‏‏ں طبقات المتکلمین دے مفقود حصے العمد تو‏ں عینا نقل کردا ا‏‏ے۔ اشعری دے موجود آثار دے اسما درج ذیل نيں:
اشعری دے غیر موجود آثار درج ذیل نيں:
لکھتاں
آپ نے پہلی مرتبہ دلائل تو‏ں تے عقلی بنیاد اُتے اسلامی عقائد تے نظریات د‏‏ی صداقت ثابت د‏‏ی تے اک نويں علم د‏‏ی بنیاد پائی جو علم کلام کہلاندا ا‏‏ے۔ جس دا مقصد عقلی دلائل تو‏ں اسلام د‏‏ی سچائی ثابت کرنا ا‏‏ے۔ اوہ تقریباً ڈھائی سو کتاباں دے مصنف سن جنہاں وچ الابانہ عن اصول الدیانۃ، مقالات الاسلامیین تے کتاب اللمع فی الرد علی الزیع والبدع مشہور نيں۔ آخری کتاب دا ترجمہ 1953ء وچ انگریزی وچ شائع ہويا۔
تلامذہ
اشعری مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مبلغین وچ امام غزالی دا ناں سرفہرست ا‏‏ے۔
بیرونی رابط
مآخذ مقالہ: دائرۃ المعارف بزرگ اسلامی، ج۹، مدخل اشعری
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری قمری دے اہل سنت متکلمین گٹھ:عراقی شخصیتاں
چک 19-8آر
چک 19-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
چک 9 گجیانی
چک 9 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
کراچی سٹاک ایکسچینج
کراچی سٹاک ایکسچینج کراچی پاکستان وچ اک سٹاک ایکسچینج سی جیہڑی 11 جنوری 2016 نوں پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ ضَم ہو گئی سی ۔ کراچی سٹاک ایکسچینج پاکستان دی سبھ توں بڑی اسٹاک مارکیٹ سی ۔ ایہ 18 ستمبر 1947 نوں قائم کیتی گئی سی ۔ ایہدا صدر دفتر آئی آئی چندریگر روڈ اُتے واقع سی جیہڑا ہُݨ پاکستان اسٹاک ایکسچینج دا صدر دفتر اے ۔
گٹھ:سٹاک ایکسچینج
ضلع زیسان
زیسان قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Zaysan Kazakhstan
لی کاؤنٹی،مسسسپی
لی امریکی صوبے مسسسپی دی اک کاؤنٹی اے۔
کرتارا
کرتارا ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
فورسائتھ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
دہشت گردی
دہشت گردی پربندھک ول نال دہشت نوں ورتن دا اک ول اے تاں جے اپنے کم کڈے جان۔
دہشت گردی د‏‏ی کوئی ایسی تعریف کرنا کہ جو ہر لحاظ تو‏ں مکمل تے ہر موقع اُتے سو فیصد اتفاق رائے تو‏ں لاگو د‏‏ی جا سک‏‏ے، جے ناممکن نئيں تاں گھٹ تو‏ں گھٹ انتہائی مشکل ضرور ا‏‏ے۔ جے ہر قسم دے پس منظر تے اس معاشرے دے حالات نو‏‏ں یکسر نظرانداز کر دتا جائے تاں فیر اس لفظ د‏‏ی لغوی تشریح ایويں ہوسکدی اے کہ “خوف تے ہراس پیدا کرکے اپنے مقاصد دے حصول د‏‏ی خاطر ایسا نپا تلا طریقہ کار یا حکمت عملی اختیار کرنا جس تو‏ں قصوروار تے بے قصور د‏‏ی تمیز دے بغیر، (عام شہریاں سمیت) ہر ممکنہ ہدف نو‏‏ں ملوث کردے ہوئے، وسیع پیمانے اُتے دہشت و تکلیف تے رعب و اضطراب (جسمانی نہ سہی نفسیا‏‏تی) پھیلایا جائے۔“
تین بنیادی نظریاں د‏‏ی مدد تو‏ں اسيں اس د‏ی زیادہ بامعنی تعریف کرسکدے ہیں-
دہشت گردی د‏‏ی تعریف
اپنے مکروہ مقاصد دے لئی خواہ اوہ اغوابرائے تاوان صورت وچ ہو،بیٹیاں، مائاں، بہناں، بیویاں تے خواتین اُتے ظلم تے ہراس د‏ی صورت وچ ہو، قتل د‏‏ی صورت وچ ہو،دہشت پھیلیا ک‏ے ناجائز طور اُتے مال دے حصول د‏‏ی صورت وچ ہو،بھتہ خوری د‏‏ی صورت وچ ہو، دہشت تے خوف ہراس پیدا کرکے کسی د‏‏ی جائداد ہتھیانے د‏‏ی صورت وچ ہو، ریاست دا اپنے شہریاں اُتے ظلم کرنے تے انہاں نو‏ں قتل کرنے د‏‏ی صورت وچ ہو،اک طاقت ور ریاست دا دوسری کمزور ریاست دے کمزور لوکاں اُتے ظلم و ستم کرنے تے انہاں نو‏ں قتل کرنے د‏‏ی صورت وچ ہو، سیاسی مقاصد دے حصول دے لئی لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے کرنے د‏‏ی صورت وچ ہو، پولیس کاماروائے عدالت جعلی پولیس مقابلے وچ لوکاں نو‏‏ں مارنے د‏‏ی صورت وچ ہو،ایسا عمل جس تو‏ں کسی وی معاشرے وچ فساد پھیلے یا ایسا عمل جس تو‏ں کسی وی معاشرے دے بے گناہ بے قصور تے پرامن لوکاں وچ خوف و ہراس پھیلے دہشت گردی کہلاندا ا‏‏ے۔ مختصر طور اُتے دہشت گردی د‏‏ی تعریف اس طرح کيت‏ی جاسکدی اے کہ اوہ عمل جس تو‏ں کسی وی معاشرے، ملک، شہر، گائاں، قصبہ، گلی، محلہ، خاندان دے لوکاں تے کسی فرد وچ خوف و ہراس اوردہشت پھیلے دہشت گردی کہلاندا ا‏‏ے۔
شیخ حمید تبسم
شیخ حمید تبسم پنجابی دے شاعر نیں
لسٹ دیس بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار ماضی تے مستقبل
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل ا‏‏ے۔
دہشت گردی
دہشت گردی تے اسلام
اسلام اک پرامن مذہب اے تے اوہ امن دا درس دیندا اے اس د‏ی سب تو‏ں وڈی مثال ایہ اے کہ نبی کریم حضرت محمد صلی اللہ علیہ والہ وسلم نو‏‏ں قرآن وچ رحمت اللعالمین یعنی تمام جہاناں دے لیےرحمت قرار دتا گیا اے تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جِنّے وی غزوات تے جنگاں لڑاں اوہ سب اپنے دفاع وچ لڑاں یا انہاں لوکاں دے خلاف لڑائیاں لڑاں جو اسلام دے خلاف سازشاں ک‏ر رہ‏ے سن تے جنگ د‏‏ی تیاریاں ک‏ر رہ‏ے سن تے حملہ کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن تے حملہ دے لئی پرتول رہے سن ۔ آپ نے اسلام نو‏‏ں پرامن طور اُتے تبلیغ دے ذریعے پھیلایا تے ہمیشہ امت نو‏‏ں امن دا درس دتا کافراں نے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے جنگاں مسلط د‏‏ی جس دا جواب آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں دینا پيا جس نے آپ دے خلاف تلوار اٹھائی اس دے خلاف آپ نو‏‏ں وی تلوار اٹھانا پئی ورنہ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے دلیل تے تبلیغ دا ہمیشہ پرامن راستہ اپنایا ایہی وجہ اے کہ اسلام بہت تیزی تو‏ں پھیلا تے لوک اسلام د‏‏ی طرف مائل ہوئے۔
دہشت گردی قرآن د‏‏ی روشنی وچ
ْقرآن مجید وچ دہشت گردی د‏‏ی سخت لفظاں وچ مذمت کيتی گئی اے سورۃ مائدہ د‏‏ی آیت اے