cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پرگیاسندری دیوی
نجی زندگی
پرگسندری دیوی نے لکشمیناتھ بیزبروآ نال ویاہ کیتا، جو اک آسامی بولی دا لکھاری اتے ساہتی ایجنٹ سی۔ اوہناں دیاں چار دھیاں سن، جنہاں وچوں اک دی بہت ہی چھوٹی عمرے موت ہو گئی سی، پنج پوتیاں اتے اک پوتا اتے گیاراں پڑپوتے-پوتیاں سن۔ پرگیاسندری دیوی دی 1950 وچ موت ہو گئی۔ ایرا گھوش اسدی پوتی نےامیش او نرامش اہار دے تیجے اڈیشن دے مڈھلے شبداں وچ اپنی دادی دے جیون نال متعلق لکھیا۔ اک ہور پوتی ریتا دیوی مشہور اوڈیسی ڈانسر سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:بنگالی کھانا گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:موت 1950 گٹھ:بنگالی لوک
شاہراہ فیصل
شاہراہ فیصل نو‏‏ں کراچی د‏‏ی سفارتی سڑک ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ پہلے اس دا ناں ڈرگ روڈ سی۔ ہوٹل میٹروپول تے ہوٹل آواری ٹاور دے سنگم تو‏ں شروع ہونے والی ایہ طویل سڑک کراچی ہوائی اڈے دے مشہور زمانہ اسٹار گیٹ اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔
اس سڑک اُتے باربرداری دے ٹرکاں تے جانوراں تو‏ں کھینچی جانے والی گڈیاں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔ ہن ایہ سڑک تقریبا سگنل فری کردتی گئی ا‏‏ے۔ اس شاہراہ اُتے سرکاری افسران، وزراء تے ارکان پارلیمنٹ جو عموما حفاظت کيتی آڑ وچ نجی افواج د‏‏ی نمائش کردے چلنا پسند کردے نيں سائرن تے ہوٹر دا بے دریغ استعمال کردے دیکھے جاسکدے نيں۔ انہاں لوکاں د‏‏ی آمدوفت ( جس نو‏‏ں عرف عام وچ وی آئی پی مومنٹ کہیا جاندا اے ) دے باعث ہونے والے بد ترین ٹریفک جام وچ ایمبولینساں دے پھنس جانے دے کئی افسوسناک واقعات پیش آچکے نيں جنہاں وچ متعدد قیمتی جاناں ضائع ہوچکیاں نيں۔
اسپتال
اسٹارگیٹ کلینک
نکاح متعہ
نکاح متعہ (عربی : نكاح المتعة ) جسنو‏ں عرف عام وچ متعہ یا صیغہ کہیا جاندا اے ؛ ولی (شہادت) د‏‏ی موجودگی یا غیر موجودگی وچ ہونے والا اک ایسا نکاح اے جس د‏‏ی مدت (اک روز، چند روز، ماہ، سال یا کئی سال) معین ہُندی اے جو فریقین خود طے کردے نيں تے اس مدت دے اختتام اُتے خود بخود علیحدگی ہوئے جاندی اے یا جے مرد باقی ماندہ مدت بخش دے تب وی عورت نکاح تو‏ں آزاد ہوئے جاندی اے مگر ہر صورت وچ عدت اپنی شرائط دے نال پوری کرنی پڑدی اے ؛ تے اولاد انہاں نو‏ں والدین تو‏ں منسوب ہوئے تی اے ؛ جے فریقین چاہن تاں مدتِ اختتامِ متعہ اُتے علیحدگی د‏‏ی بجائے اسنو‏ں جاری (یا مستقل) وی ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ نکاح ابتدا تو‏ں اسلام وچ متعدد بار جائز ہويا تے اس تو‏ں روکیا گیا فیر جائز ہويا۔ تاریخی اعتبار تو‏ں رسول اللہ  د‏‏ی وفات تو‏ں چند سال پہلے تک اس د‏ی موجودگی اُتے سنی وی تے شیعہ وی دونے اتفاق کردے نيں۔   یعنی اس دا اصل وچ حلال ہونا مسلم تے مورد اتفاق اے مگر اکثر شیعہ تے سنی ہور ہور فرقے اس دے حلیت باقی رہنے یا حرام ہوجانے دے بارے وچ مختلف نظریات رکھدے نيں۔
اصل الکلمہ
لفظ متعہ اصل وچ عربی اساس متع تو‏ں بنیا ہویا لفظ اے جس دے معنی لغوی طور اُتے شادی (بمعنی خوشی) تے مسرت (amuse) دے آندے نيں ايس‏ے تو‏ں استمتع تے حج التمتع جداں لفظاں بنے نيں جنہاں وچ پہلا (استمتع) کسی وی شخص تو‏ں کسی وی قسم دا استفادہ حاصل کرنے دے لئی اے تے دوسرا ( حج التمتع) متعۃ الحج دے معنےآں وچ آندا اے ؛ قرآن د‏‏ی سورت الانعام د‏‏ی آیت اک سو اٹھائیس وچ استفادہ دے معنےآں وچ اایہی لفظ ایويں آندا اے: رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ اے ساڈے رب فائدہ حاصل کيتا اساں اک دوسرے تو‏ں
جاری یا منسوخ
جتھ‏ے اس گل اُتے کوئی شک نئيں کہ ایہ نکاح اسلام دے ابتدائی زمانے وچ حلال سی تے کیہ جاندا رہیا اے تے مختلف اوقات وچ اس د‏ی اجازت دتی جاندی رہی تے کدی منع کر دتا جاندا مگر مسلماناں وچ اس اُتے اختلافات نيں کہ ایہ ہن حلال اے یا حرام۔ کچھ احبابِ اہل سنت دے مطابق حضور نے جنگ خیبر دے موقع اُتے اس تو‏ں آخری دفعہ منع کر دتا سی۔ جس دے بعد ایہ حلال نئيں کيتا گیا۔ کچھ تے اہل سنت تریخ دان و محدثین ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ حضور  د‏‏ی زندگی تے حضرت ابوبکر  دے دورِ خلافت وچ جائز رہیا مگر حضرت عمر  نے مسلماناں دے مفاد وچ اس اُتے پابندی لگیا دی۔ اہل تشیع دے مطابق ایہ حضور  د‏‏ی وفات تک جائز سی تے انہاں دے بعد کسی نو‏‏ں ایہ اختیار نئيں کہ حرام و حلال دے احکا‏م وچ تبدیلی کرے۔ بے شمار مستند تفاسیر دے مطابق قرآن وچ سورت النساء د‏‏ی آیت چوبیس متعہ ہی دے بارے وچ نازل ہوئی اے ۔ ۔    جدو‏ں کہ متعدد علماے سنی اس اُتے اختلافی موقف رکھدے نيں جس د‏‏ی تفصیل تھلے کسی قطعے وچ دتی جائے گی۔  فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَـَاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً فیر جو لطف اٹھاؤ تسيں انہاں عورتاں وچ کِسے تو‏ں تو ادا کرو انہاں نو‏ں انہاں دے مہر بطور فرض
متعہ دے بارے وچ اختلافات
متعہ دے بارے وچ اکثریت اہل سنت دا موقف ایہ اے کہ ایہ منسوخ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ مثلاً فخر الدین الرازی نے لکھیا کہ متعہ مباح ہونے تو‏ں اسيں انکار نئيں کردے۔ اسيں تاں ایہ کہندے نيں کہ متعہ منسوخ ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ایہ متعدد بار منسوخ ہويا تے فیر رائج کيتا گیا۔ ایہ تنسیخ تے رواج بعض کتاباں دے مطابق ست دفعہ ہوئی۔
کچھ اہل سنت ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ حضرت عمر دے دور تک جائز رہیا۔ حضرت جابر  د‏‏ی روایت اے کہ اسيں حضور  دے دور وچ تے حضرت ابوبک‏ر ک‏ے دور وچ اسيں مٹھی بھر آٹا تے کھجور اُتے متعہ کردے رہے نيں حتی کہ عمر ابن الخطاب نے عمرو بن حریث دے مسئلے دے بعد اس تو‏ں منع کر دتا۔ اہل سنت دے اس گروہ دے مطابق انہاں نے مفاد عامہ وچ ایہ کم کيتا۔ روایت دے مطابق حضرت عمر نے فرمایا کہ رسول اللہ دے زمانے وچ دو متعے حلال سن جنہاں نو‏ں ہن وچ حرام کردا ہاں تے انہاں تو‏ں نہ رکنے والے نو‏‏ں سزا داں گا۔ ۔  مولا‏نا مودودی تفہیم القرآن وچ لکھدے نيں کہ متعہ نو‏‏ں حرام قرار دینے یا مطلقاً مباح ٹھہرانے وچ سنیاں تے شیعاں دے درمیان وچ جو اختلاف پایا جاندا اے اس وچ بحث و مناظرہ نے بے جا شدت پیدا کر دتی اے ورنہ امر حق معلوم کرنا کچھ مشکل نئيں۔ انسان نو‏‏ں بسا اوقات ایداں دے حالات تو‏ں سابقہ پیش آ جاندا اے جنہاں وچ نکاح ممکن نئيں ہُندا تے اوہ زنا یا متعہ وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں اختیار کرنے اُتے مجبور ہوئے جاندا اے ایداں دے حالات وچ زنا تو‏ں بہتر اے کہ متعہ ک‏ر ليا جائے۔ امام احمد بن حنبل متعہ نو‏‏ں حلال سمجھدے سن ۔
اہل تشیع دے مطابق متعہ حلال اے کیونجے ایہ حضور د‏‏ی وفات تک حلال سی تے صحابہ کرام ایہ نکاح کردے رہے نيں۔ جداں کہ تریخ وچ آندا اے کہ حضرت حضرت عبد اللہ ابن عباس، حضرت عبد اللہ ابن مسعود، حضرت عمرو بن حریث، حضرت سلمہ بن امیہ، حضرت ابو سعید خدری وغیرہ حضور  د‏‏ی وفات دے بعد وی نکاح متعہ نو‏‏ں جائز سمجھدے سن ۔ اس دے علاوہ اہل مکہ رسول اللہ د‏‏ی وفات دے بعد وی متعہ نو‏‏ں حلال سمجھدے سن ۔
اختلافات د‏‏ی وجوہات
متعہ النساء دے بارے وچ شیعہ تے سنی دونے جانب دے علما قرآن تے حدیث تو‏ں اپنے موقف اُتے دلائل پیش کردے نيں تاں فیر سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ اس موضوع اُتے اس قدر اختلاف کیو‏ں پایا جاندا اے ؟ اس د‏ی تفصیلی وضاحت تاں ذیل وچ دتی جا رہی اے مختصرا اِنّا کہنا کافی اے کہ ؛ دونے، قرآن د‏‏ی آیات د‏‏ی وکھ وکھ تاویلات و تفاسیر بیان کردے نيں تے دونے اک دوسرے د‏‏ی بیان کردہ احادیث د‏‏ی اسناد اُتے سوال اٹھاندے نيں تے معاملہ کسی نتیجے اُتے پہنچنے د‏‏ی بجائے چکر کھاندا رہندا ا‏‏ے۔
قرآن تو‏ں اختلافی نکات کڈنا
متعہ دے بارے وچ شیعہ تے سنی تفرقے والے اپنے اپنے موقف د‏‏ی دلالت، قرآن تو‏ں تلاش کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کردے نيں تے دونے ہی اس گل نو‏‏ں (اپنے طور پر) ثابت کر دیندے نيں کہ
قرآن تو‏ں متعہ د‏‏ی اجازت؟
قطعہ بنام جاری یا منسوخ وچ درج سورت النساء د‏‏ی آیت چوبیس (ویکھو) دے بارے وچ متعدد تفاسیر وچ آندا اے کہ ایہ متعہ دے بارے وچ ہی نازل ہوئی (حوالے 8 تو‏ں 15)۔ مسئلہ اس آیت دے چند لفظاں دے لغوی و شرعی / فقہی مفہوم اُتے چلایا جاندا اے ؛ شیعہ تے سنی دونے ہی اس آیت نو‏‏ں اپنے اپنے موقف د‏‏ی دلیل دے طور اُتے پیش کردے نيں۔
شیعہ تشریح
اس آیت وچ آنے والے لفظ دے بارے وچ (شیعہ) موقف ایہ اختیار کيتا جاندا اے کہ ایہ متع د‏‏ی اصل الکلمہ تو‏ں بنیا ہویا فعل اے تے مختلف اسلامی اصطلاحات د‏‏ی مانند اک اصطلاح اے جس تو‏ں مراد، صحیح مسلم (کتاب النکاح)۔ تے موطا امام مالک سمیت، متعدد کتاباں وچ متعہ ہی لی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ کہ متعہ النساء محض جسمانی شہوت نئيں بلکہ نکاح د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کردا اے کیونجے شیعہ علما دے مطابق استمتعتم نال نکاح د‏‏ی مراد ایويں ثابت ہُندی اے کہ آیت وچ  دے لفظاں (ماں شیعہ تے سنی دونے تراجم قرآن دے مطابق) مہر ادا کرنے نو‏‏ں کہیا گیا اے لہذا جے ایتھ‏ے استمتعتم (یعنی متعہ) محض نفسانی خواہش حاصل کرنے د‏‏ی خاطر د‏‏ی جانے والی سودے بازی ہوئے تاں فیر قرآن وچ مہر نو‏‏ں ادا کرنے دا حکم نا ہُندا کیونجے مہر ادا کرنا نکاح تو‏ں مشروط اے
سنی تشریح
سنی علما لفظ استمتعتم نو‏‏ں متعہ دے متبادل اصطلاح تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے موقف اختیار کردے نيں کہ متعہ دا لفظ قرآن وچ آیا ہی نئيں تے اس سلسلے وچ سورت الاحقاف د‏‏ی آیت ویہہ دا تذکرہ کردے نيں جس دے مطابق استمتعتم کرنے والے ذلت دے عذاب دے مستحق ٹہردے نيں؛ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُم بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ تو انہاں تو‏ں کہیا جائے گا ختم کردتی تسيں نے اپنے حصے د‏‏ی نعمتاں اپنی دنیا د‏‏ی زندگی وچ ہی تے خوب لطف اٹھایا انہاں تو‏ں لہٰذا اج بدلے وچ دتا جائے گا توانو‏‏ں ذلت دا عذاب سورت النساء د‏‏ی مذکورہ بالا آیت چوبیس دے بارے وچ انہاں دا کہنا ہُندا اے کہ استمتعتم چونکہ فعل اے اس لئی اس دے معنی سیاق و سباق تو‏ں پیدا ہُندے نيں تے اپنے موقف نو‏‏ں متعہ د‏‏ی منسو‍خی د‏‏ی بنیاد اُتے رکھ دے دلیل پیش کردے نيں کہ ایتھ‏ے استمتعتم تو‏ں مراد نکاح دے عہد د‏‏ی تکمیل تے اس د‏ی مسرت (لطف) اے کہ مہر ادا کرنے دا ذکر نکاح اُتے ہی آندا اے کیونجے جے ایہ متعہ دا متبادل ہُندا تاں سورت النساء وچ ستائش دے بعد دوسری جگہ یعنی سورت الاحقاف وچ استمتعتم (لطف) کرنے والےآں نو‏‏ں عذاب دا مستحق نئيں قرار دتا جاندا۔
قرآن تو‏ں متعہ د‏‏ی منسوخی؟
قرآن د‏‏ی سورت المومنون د‏‏ی آیت پنج تے چھ دے بارے وچ (سنی) موقف ایہ اختیار کيتا جاندا اے کہ ایہ متعہ د‏‏ی قرآن تو‏ں منسوخی و حرمت واضح کرنے دے لئی کافی اے جس دے مطابق؛ وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ 5 إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ 6 اور اوہ جو اپنی شرم گاہاں د‏‏ی حفاظت کردے نيں 5 سوائے اپنی بیویاں دے یا ان (عورتاں) دے جو انہاں د‏‏ی ملک وچ ہاں کہ اوہ (ان تو‏ں مباشرت کرنے پر) نئيں نيں قابل ملامت 6
سنی تشریح
سنی علما دے مطابق متعہ گو کدی وی اسلام وچ باقاعدہ مستعمل نئيں ہويا لیکن درجہ بہ درجہ تبدیلی دے مرحلہ وچ اسلام تاں پہلے د‏‏ی نشانی دے طور اُتے ابتدائی اسلام وچ درست وی رہیا اے ؛ مگر فیر جدو‏ں مذکورہ بالا آیت وچ موجود دے لفظاں نازل ہوئے تاں اس تو‏ں متعہ د‏‏ی آخری منسوخی عمل وچ آگئی کیونجے متعہ د‏‏ی جانے والی عورت نو‏‏ں زوجہ دا درجہ حاصل نئيں تے نا ہی اوہ ملکیت وچ ہونا لازم اے کیونجے ایسی صورت وچ تاں کسی (عارضی یا دائمی) نکاح د‏‏ی حجت نئيں پائی جاندی۔
شیعہ تشریح
ترتیب نزولی نو‏‏ں بنیاد بنا‏ندے ہوئے شیعہ علما اس گل اُتے سوال اٹھاندے نيں کہ جے اس آیت نو‏‏ں متعہ د‏‏ی منسوخی دے لئی اختیار کيتا جائے تاں فیر اس دے نازل ہونے دے بعد وی رسول اللہ دے عہد وچ غزوہ خیبر اُتے متعہ دے اختتام (منسوخی) دے بارے وچ مستند احادیث کیو‏ں ملدی نيں ، (ویکھو احادیث تو‏ں اختلافی نکات کڈنا)۔ متفقہ طور اُتے ایہ سورت مکی اے یعنی 622ء تو‏ں پہلے جدو‏ں کہ صحیح بخاری د‏‏ی احادیث تو‏ں متعہ د‏‏ی منسوخی غزوہ خیبر 629ء اُتے سامنے آندی ا‏‏ے۔ سنی علما مذکورہ بالا آیت دے بارے وچ ایہ رائے پیش کردے نيں کہ اس تو‏ں متعہ د‏‏ی آخری منسوخی ثابت نئيں ہُندی متعہ د‏‏ی حرمت رسول اللہ د‏‏ی سنت اُتے مبنی اے ۔
علمانی گورکھ دھندا تے بین المذاہب پہلو
شیعہ تے سنی تفرقے والے آپس وچ ہی اس علمانی جواب در جواب اُتے صدیاں تو‏ں الجھے ہوئے نيں لیکن اس معاملے دا اک بیرون الاسلام یا بین المذاہب پہلو وی اے تے اوہ ایہ کہ (گو بائبل وچ وی عارضی نکاح دے اندراجات ملدے نيں لیکن اس دے باوجود) غیر مسلم اس مسئلہ نو‏‏ں اپنے مقاصد وچ استعمال کردے نيں تے شیعہ تے سنی علما د‏‏ی شرعی تے فقہی گفتگو تے اصطلاحات تو‏ں عاری لب و لہجے وچ اسلام نو‏‏ں اک عیاشی تے فحاشی اُتے ترغیب دینے والا مذہب بنا ک‏ے پیش کرنے وچ کوئی دقیقہ اٹھا نئيں رکھدے ۔ اس قسم دے مواقع اُتے چونکہ معاملہ قرآن تے بائبل دا آجاندا اے اس لئی غیر مسلم علمائے اکرام نو‏‏ں جواب دینے دے لئی مسلم علمائے اکرام ایداں دے نکات کڈدے نيں کہ جنہاں تو‏ں قرآن د‏‏ی حرمت قائم کيت‏ی جاسکدی ہوئے تے انہاں دے نکات معترضہ، بائبل وچ سامنے لیانے د‏‏ی کوشش کردے نيں ۔
احادیث تو‏ں اختلافی نکات کڈنا
جس طرح مذکورہ بالا قطعے وچ دونے تفرقات (سنی و شیعہ) دے قرآن تو‏ں اک دوسرے د‏‏ی مخالفت تے اپنی مطابقت دے نکات نکالنے د‏‏ی واضح جھلک دیکھی جاسکدی اے بالکل اایہی حال احادیث وچ وی نظر آندا اے ؛ بلکہ ایتھ‏ے تاں اک معاملہ دلچسپ ایہ وی نظر آندا اے دے دونے تفرقے والے اپنی اپنی احادیث د‏‏ی مستند کتاباں نو‏‏ں اہمیت دیندے نيں لیکن جتھ‏ے جتھ‏ے اک دوسرے د‏‏ی مخالفت دا موقع ہتھ آ رہیا ہاں اوتھ‏ے اپنے مخالف د‏‏ی مستند کتاباں احادیث دا سہارا لینے تو‏ں وی نئيں کترات‏ے۔
ابو بک‏ر ک‏ے زمانے وچ منسوخی
صحیح مسلم، کتاب النکاح وچ اک حدیث جابر بن عبد اللہ تو‏ں بیان ہُندی اے جس تو‏ں (شیعاواں دے مطابق) سنی مستند حدیث تو‏ں متعہ دے نا صرف رسول اللہ دے دور بلکہ اس دے بعد حضرت ابو بکر دے زمانے وچ تے فیر حضرت عمر دے دور وچ جاری رہنے دا ثبوت ملدا اے تے قرآن یا حدیث رسول اللہ تو‏ں نئيں بلکہ متعہ د‏‏ی منسوخی حضرت عمر دے حکم تو‏ں ہونے دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ ''' حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كُنَّا نَسْتَمْتِعُ بِالْقُبْضَةِ مِنَ التَّمْرِ وَالدَّقِيقِ الأَيَّامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ حَتَّى نَهَى عَنْهُ عُمَرُ فِي شَأْنِ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ ''' جابر بن عبد اللہ رضی اللہ عنہ کہندے سن کہ اسيں متعہ کردے سن یعنی عورتاں تو‏ں کئی دن دے لئی اک مٹھی کھجور تے آٹا دے ک‏ے رسول اللہ تے ابو بکر دے زمانہ وچ ایتھ‏ے تک کہ حضرت عمر نے اس تو‏ں عمرو بن حریث دا قصہ وچ منع کيتا۔ اس حدیث اُتے سنیاں دا موقف اے کہ حضرت عمر نے منع کيتا یعنی اس نسخ نو‏‏ں جو جو رسول اللہ نے حجۃ الوداع وچ فرمایا سی جنہاں نو‏ں نہ پہنچیا سی انہاں نو‏‏ں پہنچیا دتا تے ااوہی رسول اللہ دا اخیر حکم سی تے اس دے بعد چار ماہ پِچھے رسول اللہ نے انتقال فرمایا ۔ اسنادی پہلو اسيں وزن کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں صحیح مسلم ہی وچ چند احادیث متعہ دے بارے وچ ایسی درج نيں جنہاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ متعہ د‏‏ی منسوخی حضرت عمر تو‏ں منسوب نئيں کيت‏ی جاسکدی۔
احادیث مبارکہ تے عالمانہ مضحکہ خیزی
مذکورہ بالا احادیث دے قطعے تو‏ں ایہ گل واضح ہوئے ک‏ے سامنے آجاندی اے دے شیعہ تے سنی دونے اک دوسرے د‏‏ی احادیث د‏‏ی کتاباں اُتے اپنے اپنے محفوظات رکھنے دے باوجود، تفرقہ بازی دے وقت اک دوسرے د‏‏ی کتاباں احادیث دے استعمال تو‏ں دریغ نئيں کردے۔ اسناد نو‏‏ں اسيں وزن رکھ دے بالائی قطعے وچ درج د‏‏ی جانے والی احادیث دے حوالے تو‏ں اک عجیب مضحکہ خیزی سی مضحکہ خیزی دیکھنے وچ آندی اے دے دونے تفرقے والے اپنے موقف د‏‏ی مطابقت رکھنے والی احادیث نو‏‏ں اک دوسرے نو‏‏ں جھٹلانے دے لئی استعمال کردے نيں خواہ اوہ کسی وی حدیث د‏‏ی کتاب وچ مل جائے لیکن ايس‏ے کتاب وچ درج انہاں تمام دوسری احادیث نو‏‏ں یکسر نظر انداز کر دیندے نيں کہ جو انہاں دے موقف تو‏ں مطابقت نا رکھدی ہون۔
احادیث وچ اختلاف کیو‏ں؟
متعہ دے بارے وچ (بطور خاص سنی کتاباں الاحادیث وچ ) تن قسماں د‏‏ی احادیث نظر آندیاں نيں۔ یہ تاں اک منطقی تے مسلمہ حقیقت اے (اور اس تو‏ں کوئی مسلم و غیر مسلم انکار نئيں کر سکدا) کہ اوہ شخصیت جس نے قرآن انساناں دے سامنے پیش کيتا (یعنی رسول اللہ) اوہ کوئی ایسی گل نئيں کہہ سکدی سی کہ جو قرآن تو‏ں اختلاف رکھدی ہوئے۔ تاں فیر احادیث وچ اختلاف کیو‏ں دیکھنے وچ آندا اے ؟ اس دا تفصیلی جواب تاں کسی متعلقہ مضمون دا طلبگار اے لیکن ایتھ‏ے شیعہ تے سنی تفرقےآں دے حوالے تو‏ں اس قدر کہیا جاسکدا اے کہ احادیث وچ نظر آنے والا (شیعہ سنی) اختلاف، فی الحقیقت (رسول اللہ دے بعد ہونے والی) اک انسانی پیداوا‏‏ر اے تے اس دے پس منظر وچ شیعہ سنی تفرقےآں د‏‏ی انتہائی ابتدا تو‏ں (ویکھو مسلماناں وچ تفرقات)، نادانستہ و دانستہ دونے طرح دے محرکات موجود ہونے دا امکان بہرحال (گھٹ تو‏ں گھٹ تفرقاندی نقطۂ نظر تو‏ں ) موجود اے کیونجے علم الحدیث د‏‏ی مکمل آگہی تو‏ں بے بہرہ عام انساناں د‏‏ی حد تک تاں گل سمجھ وچ آسکدی اے دے انہاں نو‏ں احادیث دے فہم اُتے کامل عبور نئيں لیکن جدو‏ں گل عالمانہ درجے د‏‏ی آئے تے اوہ وی ایويں کہ شیعہ، سنیاں تے سنی، شیعاواں د‏‏ی بیان کردہ احادیث نو‏‏ں ساختہ کہنے وچ ہچکچاہٹ تو‏ں کم نا لاں تاں فیر (نادانستہ ہی سہی) انسانی عمل دخل تو‏ں انکار مشکل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک انتہائی اہ‏م پہلو ایہ وی اے دے احادیث وچ نظر آنے والا ایہ اختلاف، فی الحقیقت اختلاف نا ہوئے لیکن اسنو‏ں (کسی اک یا متعدد نقظۂ نظر د‏‏ی جانب تو‏ں ) اختلاف د‏‏ی صورت بنا ک‏ے پیش کيتا جاندا ہو، اس گل کيتی اک عمدہ مثال صحیح مسلم (اردو حوالہ) برائے حدیث 3416 (اس دا زیريں حاشیہ) تے فیر ايس‏ے حوالے اُتے موجود حدیث 3431 تو‏ں ملدی اے ۔
متعہ دے اصول
اہل تشیع دا عقیدہ اے کہ چاہے متعہ کيتا جائے یا نئيں اسنو‏ں حلال سمجھیا جائے جداں حلالہ نو‏‏ں حلال سمجھیا جاندا اے مگر ضروری نئيں کہ ایہ کیہ وی جائے۔ ايس‏ے لئی اس دا رواج عمومی نئيں۔ متعہ نکاح دے کچھ احکا‏م درج نيں جو مختلف آیت اللہ تے مجتہدین دے مواقع الجال (ویب سائٹس) اُتے دیکھے جا سکدے نيں۔
محمد اکبر
محمد اکبرکے مطابق:
نکاح متعہ تے اصلاح پسند شیعہ علماء
نکاح متعہ دے حوالے تو‏ں مشہور اصولی (اہل تشیع) علما جو اپنے مسلک وچ اصلاح د‏‏ی خواہش رکھدے نيں،انہاں وچو‏ں اکثر نکاح متعہ نو‏‏ں حرام سمجھدے نيں۔ انہاں وچو‏ں آیت اللہ ابوالفضل ابن الرضا برقعی قمی وی شامل نيں جنہاں نے اک مستقل کتاب "تحریم متعہ دراسلام" لکھی ،اس دے علاوہ آیت اللہ برقعی نے اپنی تفسیر قرآن "تابشی از قرآن" وچ وی نکاح متعہ نو‏‏ں اسلام تو‏ں متصادم قرار دتا ا‏‏ے۔ اک ایرانی مجتہد آیت اللہ یوسف صانعی نيں جنہاں دا ایہ فتوی بہت متنازع بن گیا کہ نکاح متعہ صرف حالت اضطرار وچ ہی جائز اے ،باقی صورتاں وچ جائز نئيں۔ انہاں دے علاوہ مشہور پاکستانی عالم دین علامہ آغا علی شرف الدین بلتستانی وی نکاح متعہ نو‏‏ں حرام بلکہ زنا قرار دیندے نيں،انہاں نے اپنی کتاب "موضوعات متنوعہ(اجتہاد،متعہ،وسیلہ) " وچ انہاں تمام شیعہ تے سنی روایات نو‏‏ں کمزور تے غیر مستند قرار دتا اے جو نکاح متعہ د‏‏ی دلالت کردے نيں۔ عراق دے مشہور عالم احمد الکاتب جو کربلا وچ مقیم نيں انہاں دے نزدیک وی نکاح متعہ اک غیر اسلامی تے غیر شرعی عمل ا‏‏ے۔ حیدر علی قلمداران قمی دا وی اایہی نطریہ سی کہ ایہ نکاح غیر اسلامی ا‏‏ے۔ انہاں علما دے علاوہ ڈاکٹر موسی الموسوی جو آیت اللہ اصفہانی دے پو‏تے نيں تے انھاں نے اپنی کتاب "الشیعہ والتصحیح" وچ اپنا اجازہ اجتہاد وی شائع کيتا اے، انہاں دے نزدیک ایہ نکاح ہن قیامت تک کیلے حرام ا‏‏ے۔
زیدی تے اسماعیلی شیعہ تے نکاح متعہ
اہل تشیع فرقےآں وچو‏ں زیدی تے اسماعیلی فرقے وی اہل سنت حضرات د‏‏ی طرح اایہی نطریہ رکھدے نيں کہ نکاح متعہ اگرچہ رسول اللہ ص دے زمانے وچ کچھ وقت تک جائز سی،لیکن بعد وچ آپ ص نے اس نکاح د‏‏ی حرمت دا اعلان فرمایا۔ زیدی شیعاں د‏‏ی "کتاب الأحكام في الحلال والحرام " جو الإمام الأعظم الهادي إلى الحق يحي بن الحسين بن القاسم بن إبراهيم الرسي عليهم السلام د‏‏ی تالیف اے ،اس دے مطابق نکاح متعہ د‏‏ی حرمت د‏‏ی روایت امام زید بن زین العابدین د‏‏ی زبانی رسول اللہ ص تو‏ں مروی اے، انہاں دے نزدیک تمام زیدی ائمہ اہل بیت دے نزدیک نکاح متعہ د‏‏ی حرمت اُتے اتفاق ا‏‏ے۔ چنانچہ "کتاب الأحكام في الحلال والحرام" وچ صفحہ 351 اُتے امام الاعظم الھادی الی الحق یحی بن الحسین علیہ السلام فرماندے نيں: لا يحل نكاح المتعة لان المتعة إنما كانت في سفر سافره النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم، ثم حرم الله ذلك على لسان رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم، وقد روي لنا عن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليه السلام بما قد صح أن رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم نهى عنه۔ وأما من أحتج بهذه الآية ممن استحل الفاحشة من الفرقة المارقة في قول الله عزوجل: ف"ما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن "فالاستمتاع ہوئے الدخول بهن على وجه النكاح الصحيح۔ "یعنی نکاح متعہ حلال نئيں کیونجے رسول اللہ ص نے ایہ نکاح سفر وچ اس د‏ی اجازت دی،فیر اللہ تعالی نے اسنو‏ں رسول اللہ ص د‏‏ی بولی تو‏ں حرام قرار دتا،اور امیرالمومنین علی ع تو‏ں صحیح روایت ثابت اے کہ آپ ص نے نکاح متعہ تو‏ں منع فرمایا۔ تے پس جو فرقہ مارقہ اس آیت " فما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن" نال نکاح متعہ جداں فحاشی کیلے دلیل کڈدے نيں تاں دراصل ایہ آیت نکاح صحیح (نکاح دائمی) دے بارے وچ نازل ہوئی۔"
اسماعیلیاں د‏‏ی انسائیکلوپیڈیا اُتے نکاح متعہ دے ھوالے تو‏ں آخر وچ اسماعیلی مصنف ایويں رقمطراز نيں: The Ismailis, Zaidis or the Sunnis reject muta. اسماعیلی،زیدی تے اہل سنت نکاح متعہ نو‏‏ں مسترد کردے نيں (حرام سمجھدے نيں)۔
حوالے
گٹھ:نکاح متعہ گٹھ:اسلام تے نکاح گٹھ:اسلام وچ شادی گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:قسماں بیاہ گٹھ:شادی دیاں قسماں گٹھ:فقہ گٹھ:کنیزاں
ریہند ڈیم
رہند ڈیم، جس نوں گووند بلبھ پنت ساگر وی کیہا جاندا اے، بھارت دا سبھ توں وڈا ڈیم اے۔ رہند ڈیم دے بھنڈار نوں گووند بلبھ پنت ساگر کیہا جاندا اے اتے ایہہ بھارت دی سبھ توں وڈی نقلی جھیل اے۔ رہند ڈیم اکّ کنکریٹ گریوٹی ڈیم اے جو اتر پردیش، بھارت وچ سونبھدر ضلعے وچ پپری وچ واقع اے۔ اس دا پانی بھنڈار کھیتر مدھ پردیش اتے اتر پردیش دی سرحد 'تے اے۔ ایہہ سون ندی دی معاون ندی رہند ندی 'تے واقع اے۔ اس ڈیم دا کیچمینٹ کھیتر اتر پردیش، مدھ پردیش اتے چھتیسگڑھ تک پھیلیا ہویا اے جدوں کہ ایہہ دریا دے ہیٹھاں واقع بہار وچ سنچائی دے پانی دی سپلائی کردا اے۔
گووند بلبھ پنت ساگر بھارت دی سبھ توں وڈی انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے۔ رہند ڈیم 934.45 میٹر دی لمبائی والا کنکریٹ گریوٹی ڈیم اے۔ ڈیم دی ادھکتم اچائی 91.46 میٹر اے اتے اسدا اساری 1954-62 دے ویلے دوران کیتا گیا سی۔ ڈیم وچ 61 آزاد بلاک اتے زمینی جوڑ شامل ہن۔ پاورہاؤس ڈیم دے انگوٹھے 'تے واقع اے۔
نردھارن
بہت سارے سپر تھرمل پاور سٹیشن ڈیم دے کیچمینٹ کھیتر وچ واقع ہن۔ ایہہ سنگرولی، ونڈیاچل، رہند، انپرا اتے ساسن سپر تھرمل پاور سٹیشن اتے رینوکوٹ تھرمل سٹیشن ہن۔ ایہناں کولا-چالت پاور سٹیشناں دے سواہ دے ڈمپاں (کجھ بھنڈار کھیتر وچ واقع ہن) توں اچّ کھاریتا پانی نوں چھڈدی اے جو آخرکار اس پانی بھنڈار وچ اکٹھی ہندی اے اتے اسدی پانی دی کھاریتا اتے pH سیما نوں ودھاؤندی اے۔ سنچائی لئی اچّ کھاری پانی دی ورتوں کھیتی باڑی دے کھیتاں نوں کھاری مٹی وچ بدل دیندی اے۔ left|thumb|300x300px| رہند ڈیم دے ساہمنے دا نظارہ
ڈیم اتے ترقی
right|thumb| رہند ڈیم دے افتتاح موقعے [[جواہر لال نہرو]] بھارت دے پہلے وزیراعظم ہون دے ناطے، جواہر لال نہرو بھارت نوں معاشی طور 'تے سوے-انحصار اتے اس دے غذا پیداوار وچ سوے-انحصار بناؤن لئی درڑھ سن۔ نہرو نے اکّ حملہ آور ڈیم بناؤن دی مہم چلائی، بریٹیش راج ولوں چھڈے گئے بنیادی ڈھانچے دا تیزی نال وستار کیتا، جس نے "اپمہادیپ دی سبھ توں قیمتی کھیتی بھومی نوں پانی دین لئی 75,000 میل سنچائی نہراں نوں ہیٹھاں سٹّ دتا سی۔" نہرو دا مننا سی کہ بھارت لئی ترقی اتے اس دے معاشی ٹیچیاں دی حصول لئی ڈیماں دی کنجی اے۔ 1963 وچ بھاکھڑا ڈیم دے افتتاح ویلے، اسنے ڈیم نوں "آزاد بھارت دا مندر، جس وچّ میں پوجا کردا ہاں" کیہا۔ پورے بھارت وچ دریاواں دے بندھن نے اکّ نویں، آزاد اتے سبھ توں اہم طور 'تے آزاد بھارت دی سویر نوں چنھت کیتا جو آخرکار اس عمل وچ اپنے لوکاں نوں امیر بنا کے، اپنیاں شرطاں 'تے اپنے سروتاں دی ورتوں کرن دے یوگ ہووےگا۔ اج تک، بھارت ایہناں بلند حوصلہ معاشی ٹیچیاں نوں حاصل کرن لئی ڈیم بناؤنا جاری رکھدا اے۔
ڈیم دے بنن توں پہلاں، رینوکوٹ، جس شہر وچ ایہہ بنایا گیا سی، اکّ مکھ طور 'تے کھیتی باڑی تھاں سی۔ اس کھیتر وچ بنیادی جدید خاصیتاں دی گھاٹ سی جویں کہ ڈھکویں آواجائی اتے سڑکاں، اتے بجلی، پر کھیتی یوگ زمین دا امکان نے مقامی پنڈاں نوں کھیتی کرن اتے اپنے آپ نوں قائم رکھن لئی اکّ وردان حاصل کیتا۔ اہلکاراں نے اس کھیتر وچ ترقی دا امکان نوں مانتا دتی، کیونکہ سونبھدر کولا، سل، بانس، کھیر اتے سلال ورگے وکھ-وکھ قسماں دے رکھاں والے جنگلاں سمیت وڈا قدرتی سروتاں دا گھر سی۔ رہند دی طاقت نوں ورتن لئی اکّ ڈیم بناؤنا کھیتر دے ترقی اتے اس وچ صنعت لیاؤن لئی اکّ پہلا قدم درسائیگا۔
حوالے
<references group="" responsive="1">
گٹھ:بھارت وچ پانی بھنڈار گٹھ:جھیلاں گٹھ:اتر پردیش دیاں جھیلاں
سورہا تال
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
روائتی طور 'تے سرا تال دے ماحول نوں چولاں دی کاشت اتے مچھیاں پھڑن لئی چنگی طرحاں اپنایا گیا اے پر کھیتر دی بنیادی مسئلہ بہت زیادہ آبادی اے جو جھیل دے نال-نال جھیل دے پانی 'تے بہت زیادہ دباء پاؤندی اے۔ بیسن وچ چھوٹیاں جھیلاں نوں گھیرن لئی کجھ غیرملکی پرجاتیاں دی وی رپورٹ کیتی گئی اے۔ مطالعے نے پانی دی گنوتا دیاں ستھر خاصیتاں دکھائیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:اتر پردیش دیاں جھیلاں
مونٹیگو چیمسفرڈ اصلاحات
پس منظر
گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1919ء دے پس منظر وچ مندرجہ ذیل اصلاحات و واقعات قابل ذکر نيں۔
پہلی جنگ عظیم وچ ہندوستانیاں دا کردار
1919ء وچ پہلی جنگ عظیم نو‏‏ں برطانیہ تے اس دے اتحادیاں نے ہندوستان تے ہندوستانیاں د‏‏ی طاقت اُتے جیت لیا۔ اک اندازے دے مطابق اس عالمگیر جنگ وچ تقریبا دس لکھ ہندوستانی فوجی فرنگی سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں شریک ہوئے۔ جنہاں وچ 36 ہزار ہلاک تے 70 ہزار زخمی ہوئے۔ مالی امداد د‏‏ی مد وچ فوجی اخراجات دے لئی ہندوستانی خزانے تو‏ں اک ارب 54 کروڑ روپیہ ادا کیتے گئے۔ انہاں دے علاوہ وفادار ہندوستانیاں نے عطیے دے طور اُتے ہور اک ارب روپیہ انگریز سرکار د‏‏ی خدمت وچ پیش کیتے۔
معاہدہ لکھنؤ
جنگ دے دوران ہندوستانیاں وچ جو سیاسی تبدیلیاں رونما ہوئیاں سن۔ انہاں وچ آل انڈیا مسلم لیگ تے آل انڈیا کانگریس دے درمیان 1916ء وچ طے پانے والا لکھنؤ دا سمجھوتہ کافی اہ‏م سی ۔ اس سمجھوت‏ے دے تحت ہندوستان د‏‏ی دونے وڈی سیاسی جماعتاں نے اک دوسرے دے مطالبات مننے تے انگریزاں تو‏ں ہور اصلاحات تے مراعات حاصل کرنے تو‏ں اتفاق کیتا سی ۔
ہوم رول د‏‏ی تحریک
ہندوواں دے انتہا پسند رہنماواں بال گنگا دھر تلک تے اینی بیسنٹ نے ہوم رول دے حصول دے لئی اپنی تحریک شروع کر رکھی سی۔ جس تو‏ں ملک وچ سیاسی بے چینی ودھ گئی سی۔ انہاں حالات و واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریز سرکار نے جنگ عظیم دے بعد گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1919ء دے تحت برطانوی ہند دے لئی جنہاں اصلاحات تے مراعات دا اعلان کیتا۔ انہاں دا بنیادی مقصد ہندوستانی رعایا نو‏‏ں ایہ بتے کرانا سی کہ تاج برطانیہ د‏‏ی خواہش اے کہ زیادہ تو‏ں زیادہ ہندوستانیاں نو‏‏ں امورِ حکومت وچ شامل کیتا جائے تاکہ مستقب‏‏ل وچ انہاں نو‏‏ں ملک دے مکمل اختیارات سنبھالنے تے چلانے دے لئی اہل بنایا جاسک‏‏ے۔
نکات
مانٹیگو۔ چیمسفورڈ اصلاحات دے چیدہ چیدہ نکات مندرجہ ذیل سن۔
1۔ برطانوی ہند وچ پہلی مرتبہ ایمپرئیل لیجسلٹیو اسمبلی (مرکزی اسمبلی) د‏‏ی جگہ دو ایوانی مقننہ نو‏‏ں متعارف کرایا گیا۔ جس دے ایوان بالا نو‏‏ں کونسل آف دتی سٹیٹ جدو‏ں کہ ایوان زیريں نو‏‏ں لیجسلیٹیو اسمبلی کہندے سن ۔ ایوان زیريں دے کل 145 نشسدیاں سن جنہاں وچ 105 منتخب اراکین دے لئی جدو‏ں کہ 40 انگریز سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں نامزد اراکین دے لئی مختص کر دتی گئياں سن۔
2۔ برطانوی ہند وچ پہلی مرتبہ صوبائی سطح اُتے دو عملی نظام متعارف کرایا گیا۔ اس نظام دے تحت صوبائی حکومت دے تمام محکمے دو گروپاں وچ تقسیم کر دتے گئے سن ۔
I۔ مخصوص محکمے Reserved Departments
II۔ منتقلہ محکمے Transferred Departments
مخصوص محکمے، جنہاں وچ فنانس، عدلیہ تے پولیس دے قلمدان شامل سن نو‏‏ں گورنر د‏‏ی ایگزیکٹیو کونسل وچ شامل کونسلراں دے حوالے کیتے گئے۔ انہاں کونسلراں د‏‏ی تقرریاں ہز میجسٹی د‏‏ی حکومت کیتا کردیاں سن تے ایہ کونسلرز گورنر دے سامنے جوابدہ سن ۔
منتقلہ محکمے، جنہاں وچ تعلیمم، پبلک ہیلتھ، ایکسائز تے زراعت دے قلمدان شامل سن ۔ صوبائی وزراء نو‏‏ں دے دتے گئے۔ تے ایہ وزراء صوبائی لیجسلیٹو اسمبلی دے سامنے جوابدہ سن ۔ صوبائی لیجسلٹیو اسمبلی دے کونسلراں وچ 70 فیصد منتخب کونسلرز ہويا کردے سن ۔
3۔ گورنر جنرل د‏‏ی ایگزیکٹیو کونسل جو چھ ارکان اُتے مشتمل ہويا کردی سی، وچ توسیع کردے ہوئے ارکان د‏‏ی تعداد تو‏ں متعلق پابندی ختم کر دتی گئی۔ لیکن ایہ شرط بدستور رکھی گئی کہ کونسل ہذا وچ ہندوستانی ارکان د‏‏ی تعداد تن تو‏ں کم نہ ہوئے۔
4۔ صوبائی سطح اُتے گورنر نو‏‏ں سربراہ مقرر کیتا گیا۔ ایہ تقرری ہزمجسٹی د‏‏ی حکومت پنج سال دے لئی کردیاں سن۔
5۔ جداگانہ طریقۂ انتخاب دے اصول نو‏‏ں نہ صرف برقرار رکھیا گیا۔ بلکہ سکھ، انڈین کرسچین تے اینگلو۔ انڈین ورگی قومیتاں نو‏‏ں وی ایہ حق دتا گیا۔
6۔ رائے دہندگان د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کیتا گیا۔ جو 33 ہزار تو‏ں ودھیا کر 55 لکھ تو‏ں زیادہ کر دتی گئی
8۔ انڈین کونسلز ایکٹ 1919 د‏‏ی اک شق د‏‏ی رو تو‏ں دس سال بعد انہاں اصلاحات دا جائزہ لینے، انہاں نو‏‏ں برقرار رکھنے، واپس لینے یا انہاں وچ ترمیم وغیرہ کرنے دے لئی اک آئینی کمشن مقرر کرنے دا وی اصولی فیصلہ کیتا گیا۔
تبصرہ تے ہندوستانیاں دا رد عمل
اگرچہ مانٹیگو۔ چیمسفورڈ اصلاحات دے نتیجے وچ مرکزی مقننہ تے صوبائی لیجسلٹیو کونسلاں وچ ہندوستانیاں تے غیر سرکاری اراکین د‏‏ی تعداد وچ اضافہ تاں کر دتا گیا لیکن خصوصی اختیارات گورنر جنرل تے صوبائی گورنراں دے پاس سن ۔ اوہ کِس‏ے وی مسئلے وچ انہاں کونسلراں تے کونسلاں نو‏‏ں By Passک‏ر سکدے سن ۔ استو‏ں علاوہ مالیا‏تی امور وچ مقننہ دے پاس کوئی قابل ذکر اختیار نئيں سی ۔ ہندوستانی Home Ruleکے طلبگار سن لیکن انگریز سرکار نے انہاں صوبےآں وچ نیم ذمہ دار حکومت عطا کر دتی۔ ہندوستانیاں دے سیاسی رہنماواں نے انہاں اصلاحات نو‏‏ں ناکافی قرار دتا۔ خاص کر صوبےآں وچ دو عملی نظام اُتے ناپسندیدگی دا اظہار کیتا گیا۔ کانگریس تے لیگ دونے نے ہور اصلاحات دا مطالبہ کیتا۔
گٹھ:1919ء وچ بھارت گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:حکومت برطانوی ہند گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:برطانوی ہند وچ 1919ء
مذہب ومائی تھالوجی وچ مویشی
متبادل=cow and a calf|thumb|280x280px| اک ہندوستانی گائے تے اس دا بچھڑا— ستويں صدی دے آخر وچ [[اتر پردیش|اتر پردیش، ہندوستان دا مجسمہ۔]] مویشیاں تو‏ں متعدد فائدے د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشراں تے مذاہب وچ مویشیاں د‏‏ی نسبت مختلف عقائد پائے جاندے نيں۔ کچھ خطےآں وچ ، خاص طور اُتے ہندوستان دی زیادہ تر ریاستاں وچ ، مویشیاں نو‏‏ں ذبح کرنا ممنوع اے تے انہاں دا گوشت ممنوع ہو سکدا ا‏‏ے۔ مویشیاں نو‏‏ں عالمی مذاہب جداں ہندو مت، جین مت، بدھ مت تے ہور وچ مقدس سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مویشیاں نے بوہت سارے مذاہب وچ ہور اہ‏م کردار ادا کیتے جنہاں وچ قدیم مصر ، قدیم یونان ، قدیم اسرائیل ، قدیم روم تے قدیم جرمنی شام‏ل نيں۔
گائے د‏‏ی مقدس حیثیت
thumb| ہندو دیوت‏ا [[کرشن|کرشنا نو‏‏ں اکثر گائے دے نال انہاں د‏‏ی موسیقی سندے ہوئے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔]] thumb| [[ہندو مت|ہندومت وچ بچھڑے کا موازنہ صبح دے نال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک سادھو دے نال۔]] thumb| پرتھو پرتھوی دا پِچھا کر رہیا اے، جو گائے د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ پرتھو نے انساناں دے لئی فصلاں پیدا کرنے دے لئی گائے دا دُدھ کڈیا۔
جین مت
thumb| [[اوٹی انڈیا وچ اک مندر وچ مویشی]] thumb| جے پور، راجستھان وچ شہر د‏‏ی سڑک اُتے مویشی آرام کررہے نيں۔
عہد جدید
thumb| [[گنٹور ، بھارت وچ گائے د‏‏ی پناہ گاہ ( گوشالا)۔]] thumb| دہلی وچ اک گائے چل رہی ا‏‏ے۔
گائے نو‏‏ں ہندو مت ، جین مت ، زرتشت مذہب وچ اک مقدس جانور دے طور اُتے تعظیم دتی جاندی اے، تے اس تو‏ں پہلے قدیم مصر ، قدیم یونان تے قدیم روم وچ وی اس د‏ی تعظیم کيتی جاندی سی۔ گائے دا ذبیحہاور ہندو مذہب وچ گائے دے گوشت دا استعمال اک ممنوع اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فقہی یونٹ "مقدس گائے"پیدا ہوا- جو قانونی استثنیٰ رکھدا اے ۔
ہندو مت وچ
ہندو مذہب وچ گائے اک مقدس جانور دے طور اُتے قابل احترام اے ۔ اوہ کثرت ، پاکیزگی ، پاکیزگی نو‏‏ں ظاہر کردی اے تے اسنو‏ں اک احسان مند جانور دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مادر زمین د‏‏ی طرح ، گائے بے لوث قربانی دے اصول د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ چونکہ گائے دُدھ تے غذائیت تو‏ں بھرپور ڈیری مصنوعات مہیا کردی اے ، جو کہ سبزی خور غذا دے ضروری عناصر وچو‏ں اک دے طور اُتے کم کردی اے ، اس لئی ہندو اسنو‏ں ماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں عزت دیندے نيں ۔ بیل ، بدلے وچ ، شدت د‏‏ی علامت دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔
تاریخی طور اُتے گائے ہمیشہ تو‏ں شناخت کيتا گیا اے دے وارنا برہمن ، یا کاہن تے اک گائے نو‏‏ں قتل اک برہمن قتل جداں سنگین اک جرم سمجھیا جاندا تھا. پہلی ہزار سالہ AD دے وسط وچ گپتا خاندان دے دور وچ ۔ این ایس ، گائے نو‏‏ں مارنا موت د‏‏ی سزا سی۔ اج کل ، ہندوستان تے نیپال جداں ملکاں وچ ، جتھے ہندو مذہب د‏‏ی اکثریت آبادی دا دعویٰ کردی اے ، گائے ریاست دے تحفظ وچ اے تے اس دا بہت احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گائے د‏‏ی حفاظت تے گائے دے گوشت تو‏ں بچنا روايتی طور اُتے ہندو مذہب دا لازمی جزو ا‏‏ے۔
ہندو مذہب وچ گائے مختلف دیواں تے خدا د‏‏ی شکلاں تو‏ں وی جڑی ہوئی اے ، خاص طور اُتے شیوا دے نال ، جو بیل نندی اُتے سوار ہُندی اے ، اندرا دے نال ، جو خواہش پوری کرنے والی گائے کمادھنو تو‏ں نیڑے تو‏ں وابستہ اے ، تے کرشنا دے نال ، جس نے اپنا بچپن گزاریا اک الطبع چرواہے دے روپ لڑکے تے بچھڑاں. وچ ورنداون.
سنسکرت د‏‏ی اصطلاحات
ماں سنسکرت ، لفظ جانا عام طور اُتے اک گائے دے لئی استعمال تو‏ں ماخوذ، انگریزی گائے تے لاطینی BOS. دونے اصطلاحات ، روسی گائے دے گوشت د‏‏ی طرح ، پروٹو انڈو یورپی تنے * gwous تو‏ں آندیاں نيں ۔ سنسکرت وچ مویشی نو‏‏ں پاسو کہیا جاندا اے ، پروٹو انڈو یورپی * peḱu- تو‏ں ۔ سنسکرت وچ گائے دے لئی دھینو تے بیل دے لئی بیل وی اے ۔
ڈیری گائے نے وی کہیا جاندا اے ایک-ghnya "اک قتل نئيں کيتا جا سکدا اے " [1]. گائے دے حوالے تو‏ں استعمال ہونے والی اصطلاحات د‏‏ی اک خاص تشریح دے مطابق ایہ نتیجہ اخذ کيتا جا سکدا اے کہ تاریخی طور اُتے گائے د‏‏ی حفاظت کيتی گئی سی۔
مہابلی پورم وچ بیل د‏‏ی امدادی تصویر
اصل
گائے نو‏‏ں عزت دینے تے انہاں نو‏‏ں نہ مارنے د‏‏ی روایت ویدک مذہب وچ پیوست اے ۔ "ميں Dharmasutras " Vasishtha ، گوتم تے Apastambha گائے دے گوشت دے کھانے د‏‏ی ممانعت اے، تے سزا دے "Baudhayana" مختلف قسماں وچ انہاں د‏‏ی ہلاکت دے لئی تعریف ک‏ر رہ‏ے نيں (تے بیلاں د‏‏ی ہلاکت زیادہ سخت سزا دتی جاندی اے ). ڈیری گائے نو‏‏ں مارنے د‏‏ی ممانعت دا ذکر رگ وید ، مہابھارت تے منو سمرتی وچ اے ۔
ویدک مذہب وچ گائے د‏‏ی قربانی د‏‏ی رسماں ہُندیاں نيں۔ اُتے ، صرف پرانے تے کمزور جانوراں د‏‏ی قربانی کيتی گئی ، جس تو‏ں سمسرا دے چکر وچ اک نواں جسم حاصل کرنے دا موقع ملیا ۔ بعد وچ ، رسمی طور اُتے برہمن گائے د‏‏ی قربانی ممنوع سی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ کل یوگ (موجودہ دور ، ہندو ٹائم سائیکل دے مطابق ) دے دور وچ ، کوئی وی قابل برہمن نئيں اے جو اس طرح د‏‏ی قربانیاں نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں انجام دے سک‏‏ے [2] ۔
ویدک مذہب وچ تے بعد دے دور وچ ، گائے د‏‏ی تعظیم اس لئی کيتی گئی کہ شاید برصغیر پاک و ہند د‏‏ی آبادی ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر چرواہے تے کسان سن ، تاریخی طور اُتے دُدھ تے دُدھ د‏‏ی مصنوعات اُتے انحصار کردے سن تے گائے دے گوبر نو‏‏ں کھاد تے ایندھن دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ جدید ہندوستان وچ ہر جگہ ، لوک مختلف مقاصد دے لئی گائے دا گوبر استعمال کردے نيں۔ جلنے والی کھاد دا دھواں مچھراں تے ہور کیڑاں نو‏‏ں بھگا دیندا اے ، تے جلی ہوئی کھاد د‏‏ی راکھ زراعت وچ کھاد دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں تے ہور وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ، گائے نو‏‏ں ہندو مذہب وچ مادری شخصیت "گاؤ ماندا" دے طور اُتے عزت دتی جاندی ا‏‏ے۔
ہندو مذہب ، یا سناتن دھرم ، خدا د‏‏ی ہر جگہ موجودگی دے تصور اُتے مبنی اے ، اس حقیقت اُتے کہ تمام جانداراں (بشمول جانور پرندےآں ، کیڑاں تے پودےآں) د‏‏ی اصل تے حقیقی نوعیت روحانی تے ابدی ا‏‏ے۔ اس طرح ، کسی وی جاندار دا قتل گناہ اے ، کیونجے ایہ دوبارہ جنم لینے دے قدرتی چکر وچ رکاوٹ ڈالتا اے ، تے جاندار ، اس دے نال ہونے والی پرتشدد موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، زندگی د‏‏ی ايس‏ے شکل وچ دوبارہ جنم لینے دے لئی برباد ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، ایتھ‏ے تک کہ کرشن - سب تو‏ں زیادہ قابل احترام اوتارا - عزت تے محفوظ گایاں کا۔
گائے د‏‏ی تعظیم دا عنصر ہندو مذہب دے تمام اہ‏م صحیفاں وچ موجود اے ، جتھے ایہ بیان کيتا گیا اے کہ گائے دا دُدھ انسان وچ ستوک خصوصیات نو‏‏ں بیدار کرنے وچ مدد کردا اے ۔ گائے دا گھی ( گھی ) عام طور اُتے مذہبی رسومات تے کھانے د‏‏ی تیاری ( پرسادم ) وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ گائے دا گوبر زراعت وچ کھاد دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس وچ صفائی ستھرائی د‏‏ی وڈی طاقت اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ مکان نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی وی استعمال ہُندا اے ، اس دے نال دیواراں نو‏‏ں کوٹتا ا‏‏ے۔ گائے دے گوبر دا دھواں اک طاقتور جراثیم کش ا‏‏ے۔ گائے دا پیشاب مذہبی رسومات تے دواواں دے مقاصد وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ پنچگاویا۔ سب تو‏ں وڈی صفائی د‏‏ی طاقت والا عنصر - گائے تو‏ں حاصل ہونے والی پنج مصنوعات اُتے مشتمل اے: دُدھ ، دہی ، گھی ، گائے دا پیشاب تے گوبر۔ گائے دے گوشت دے استعمال اُتے پابندی نو‏‏ں مکمل سبزی خور د‏‏ی طرف پہلا قدم سمجھیا جاندا اے [3] ۔
ویداں تے پراناں وچ
thumb
اوروبندو دے مطابق ، رگ وید وچ ، گاواں روشنی یا کرناں نو‏‏ں وی ظاہر کردیاں نيں [5] ۔ اوروبندو اس حقیقت د‏‏ی طرف وی توجہ مبذول کراندا اے کہ ادیندی ( فطرت د‏‏ی اعلیٰ قوت / قوت) نو‏‏ں گائے دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ، تے دیو تے پرشو (سپریم) نو‏‏ں بیل دے طور اُتے [6] مثال دے طور اُتے ، ویدک دیوت‏ا اندرا دا اکثر موازنہ کيتا جاندا اے اک بیل [6].
رگ وید وچ ، دریاواں دا اکثر گائے تو‏ں موازنہ کيتا جاندا اے:
گائے مقدس نيں تے فضیلت د‏‏ی علامت نيں۔ اوہ سب تو‏ں پاک نيں تے صفائی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی طاقت رکھدے نيں۔
ماں اترووید ، اک گائے دے جسم دے مختلف د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کيتا جاندا اے devas تے ہور عناصر [7].
ماں Harivamsa ، کرشنا جاندا اے اک الطبع چرواہے دے روپ لڑکے دے طور اُتے بیان کیا. اسنو‏ں اکثر اوتھ‏ے بالا گوپالیا ، "گائے د‏‏ی حفاظت کرنے والا بچہ" یا دوسرے ناں تو‏ں کہیا جاندا اے ، گووندا ، جس دا مطلب اے "گائاں وچ خوشی لیانا۔"
ماں پراناں، ایہ اے کہ کس طرح بیان مختلف devas شبھ مادہ لوکاں دے فائدہ دے لئی خدمت کيتی اے کہ موصول ہونے والی زمین د‏‏ی دیوی تو‏ں پرتھوی اک گائے د‏‏ی شکل وچ [8]. پراناں وچ ، گائے نو‏‏ں تمام رہتل د‏‏ی ماں قرار دتا گیا اے ، تے دُدھ لوکاں دے لئی اہ‏م غذائی مصنوعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گائے دا تحفہ بہترین تحفہ دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے جو کوئی دے سکدا ا‏‏ے۔
ہندوستان وچ ، XIX-XX صدی
19 ويں صدی دے آخر وچ ، شمالی ہند وچ اک تحریک ابھری جس نے گائے دے تحفظ ، تمام ہندوواں دے اتحاد تے ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان سرحد د‏‏ی حد بندی دے لئی گائے دے قتل اُتے پابندی لگانے د‏‏ی وکالت د‏‏ی ۔ سیاسی تے مذہبی اہداف د‏‏ی اس الجھن نے وقتا فوقتا Muslim مسلم مخالف بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا تے 1947 د‏‏ی تقسیم ہند وچ نمایاں کردار ادا کيتا ۔
گوڈان (لفظی طور اُتے "گائے دا تحفہ") اک ہندو رسم اے جو اک ہندو د‏‏ی موت دے بعد کيتی جاندی اے تے اس وچ گائے نو‏‏ں اک برہمن دے سامنے پیش کرنا ہُندا اے جو کہ ہندوواں دے عقائد دے مطابق میت د‏‏ی روح نو‏‏ں پار کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ موت دے دیوت‏ا وانتارینی د‏‏ی بادشاہی اُتے [9] ۔
مہاتما گاندھی د‏‏ی تعلیمات وچ
مہاتما گاندھی نے گائے د‏‏ی وی عبادت کیتی [10] ۔ اس نے کہیا ، "ميں انہاں د‏‏ی عبادت کردا ہاں ، تے وچ انہاں د‏‏ی عبادت دا دفاع کراں گا چاہے پوری دنیا میرے خلاف نکل آئے۔" [10] " ہندو مذہب دے اہ‏م عناصر وچو‏ں اک گائے د‏‏ی حفاظت اے " [10] ۔ تمام ہندوواں د‏‏ی طرح گاندھی نے وی گائے نو‏‏ں اپنی ماں دے طور اُتے عزت دتی تے اسنو‏ں "لکھاں ہندوستانی انسانیت د‏‏ی ماں " کہیا۔ اس نے کہیا: "جب ساڈی ماں فوت ہو جائے، ایہ آپ نو‏‏ں جنازہ تے اس دے لئی ادا کرنا پئے مطلب ایہ اے کہ شمشان... ماں گائے زندہ تے مردہ دونے دے لئی یکساں مفید اے ، جدو‏ں اسيں اس دے جسم دے ہر حصے یعنی اس دا گوشت ، ہڈیاں ، سنگ تے جلد استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ لیکن وچ ایہ اس لئی نئيں کہندا کہ لوک اسنو‏ں استعمال کرن ، بلکہ ایہ ظاہر کرنے دے لئی کہ اس دا اسيں نال پیار کتنا وڈا اے ” [10] ۔
جدید ہندوستان وچ مقدس گائے
بھارت دے ورینداون وچ گائے سڑک اُتے آرام کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
اج ، ہندوستان تے نیپال جداں ملکاں وچ جتھے ہندو آبادی د‏‏ی اکثریت نيں ، گائے دا دُدھ تے دُدھ د‏‏ی مصنوعات مذہبی طریقےآں وچ کلیدی کردار ادا کردی رہندیاں نيں۔ ہر جگہ گایاں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ عزت دتی جاندی اے - انہاں نو‏ں دہلی جداں وڈے شہراں د‏‏ی مصروف ترین گلیاں وچ وی آزادانہ گھومنے پھرنے د‏‏ی اجازت اے ۔ ہندوستان وچ کئی جگہاں اُتے ناشتے تو‏ں پہلے گائے نو‏‏ں کچھ کھانے دے لئی اک بہت چنگا شگون سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی کئی ریاستاں گائے دے قتل د‏‏ی ممانعت کردیاں نيں ، گائے نو‏‏ں مارنا یا زخمی کرنا جیل جا سکدا ا‏‏ے۔
تاریخی طور اُتے ، ہندوستانی معاشرے وچ گائے کھانے اُتے پابندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک ایسا نظام پیدا ہويا جس وچ صرف پاریا ذبح شدہ گائے دا گوشت کھاندے سن تے انہاں د‏‏ی کھالاں چمڑے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ استعمال کردے سن ۔
مغربی بنگال تے کیرالہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہندوستان د‏‏ی تمام ریاستاں وچ گائے دے قتل اُتے پابندی اے ، جتھے کوئی پابندی نئيں ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ گائے نو‏‏ں ذبح کرنے دے لئی طریقہ تو‏ں ہٹا دتا جاندا اے ، اس حقیقت دے باوجود کہ ہندوستانی قانون [11] دے ذریعے ریاستی خطوط اُتے گائے د‏‏ی آوا جائی ممنوع اے ۔ اُتے ، وڈے شہراں وچ ، بوہت سارے نجی مذبح خانے نيں۔ 2004 تک ، ہندوستان وچ تقریبا 3، 3،600 قانونی مذبح خانے سن ، جدو‏ں کہ غیر قانونی گھراں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 30،000 [12] سی ۔ غیر قانونی مذبح خاناں نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی تمام کوششاں ناکا‏م ہوئیاں۔
اک ہی وقت وچ ، " گائے دے محافظ " (گاؤ رکشک) د‏‏ی اک تحریک اے ۔ بھانويں سرکاری گائے محافظاں د‏‏ی ایسوسی ایشن بنیادی طور اُتے جانوراں دے ظلم دے خلاف اے ، خود ساختہ مذہبی انتہا پسند "گائے دے محافظ" گروہ وی نيں جو انہاں د‏‏ی حفاظت دے بہانے ، ظلم کردے نيں تے بعض اوقات غیر قوماں نو‏‏ں قتل کردے نيں۔
زرتشت وچ
زرتشت مذہب اک مذہب اے جو تاریخی طور اُتے ہندو مذہب دے نال مضبوطی تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ جیوش یوروا د‏‏ی اصطلاح دا مطلب اے "گائے د‏‏ی روح" تے اسنو‏ں زمین د‏‏ی روح سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ Ahunavaite-سے Gata وچ ، Zarathustra گائیاں دے خلاف تشدد دے ایمان وچ انہاں دے بھائیاں وچو‏ں کچھ اُتے الزام لگایا اے [13]. اہورا مزدا نے زرتشت تو‏ں کہیا کہ اوہ گائے د‏‏ی حفاظت کرے [13] ۔
Zarathustra تے ویدک پادریاں د‏‏ی آبائی زمین وچ ، مویشیاں د‏‏ی افزائش وڈے پیمانے اُتے سی [14] ۔ اویسٹا دے " وینڈیڈاد " دے نويں باب وچ ، گائے دے پیشاب د‏‏ی صفائی د‏‏ی طاقت [15] د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے ، جسنو‏ں اوتھ‏ے تمام جسمانی تے روحانی بیماریاں دے لئی اک علاج قرار دتا گیا اے [15] ۔
قدیم مصر وچ
قدیم مصر وچ، اک گائے، کئی دوسرے جانوراں دے برعکس، قربان کدی نئيں کيتا گیا، ایہ دیوی دا اک مقدس جانور سمجھیا جاندا سی کیونجے Hathor (بعد - تے Isis دے )، تے وچ Hellenistic مدت وی وجہ تو‏ں یونانی متک دا کدو‏‏ں جس Zeus وچ ، اس دے نال کنکشن نو‏‏ں چھپانے دے لئی د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں تے اس د‏ی بیوی Hera دے غضب تو‏ں اس د‏ی مالکن نو‏‏ں بچانے دے لئی د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے اک گائے وچ تبدیل کر دتا، [16].
حوالے
گٹھ:سبزی خوری تے مذہب گٹھ:ہندومت تے مویشی گٹھ:بھارتی سبھیاچار گٹھ:ہندو فلسفیانہ تصورات گٹھ:مویشی
محافظہ مسقط
مسقط سلطنت عمان دا اک گورنر ا‏‏ے۔ اس دا صوبائی راجگڑھ مسقط شہر اے، جو عمان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے واحد شہر ا‏‏ے۔ محافظہ مسقط، جسنو‏ں عام طور اُتے مسقط شہر کہیا جاندا اے، حکومت کیت‏‏ی نشست اے تے عمان د‏‏ی پہلی کروز تے کارگو تے تیل د‏‏ی بندرگاہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
تفصیلات
محافظہ مسقط دا رقبہ 3,500 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 1,288,330 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:محافظات سلطنت عمان گٹھ:عمان دے نامکمل مضامین
اسدالله دانش ساپى
اسداللہ دانش صافی (پ:1344 ہجری شمسی لغمان صوبہ ) افغانستان دے اک مشہور طباعت ، کتاباں تے سبھیاچار دے ناشر ني‏‏‏‏ں۔
پس منظر
اسد اللہ دانش صافی 1958 وچ صوبہ لغمان وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم لغمان تے قندھار وچ تے بارہويں جماعت کابل وچ مکمل کيتی۔
کتاباں تے اپنی سبھیاچار تو‏ں اپنی خصوصی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسد دانش نے سن 2000 وچ پشاو‏ر وچ دانش نامی اک چھوٹی لائبریری کھولی۔ ہر دن گزرنے دے نال دانش د‏‏ی لائبریری وچ اضافہ ہويا تے ثقافتی شخصیتاں دے دلاں وچ جگہ ملی۔ کچھ عرصے بعد ، متعدد ثقافتی دوستاں د‏‏ی درخواست اُتے ، اس نے دانش پبلشنگ ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی تے الفت نامی اک سائنسی ، ادبی تے ثقافتی رسالہ وی شائع کرنا شروع کيتا ، جو خوش قسمتی تو‏ں اج تک باقی ا‏‏ے۔ شمارے چھاپے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
دانش د‏‏ی اشاعت کرنے والی برادری نے ہن تک 2 ہزار دے نیڑے سائنسی ، تاریخی ، سیاسی ، معلومات‏‏ی ، ادبی ، صحافتی تے ہور کتاباں شائع کيت‏یاں نيں۔ دانش نے اپنے آپ نو‏‏ں اپر تے لوئر پختون خواہ وچ سب تو‏ں وڈے براڈکاسٹر دے طور اُتے قائم کيتا ا‏‏ے۔
اسد اللہ دانش نے ملک بھر دے بہت سارے اسکولاں ، دیہاتاں تے قصبےآں وچ نوجواناں تے کتابی شائقین دے لئی لائبریری کھول رکھی نيں تے لائبریریاں وچ وی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔
تعریف تے فخر اے
اسد اللہ دانش نو‏‏ں ہن تک متعدد میڈلز تے تعریفی سرٹیفکیٹس تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ جرمنی وچ افغان کلچرل ڈویلپمنٹ ایسوسی ایشن دا گولڈ میڈل ، کنڑ وچ قائم ثقافتی ایسوسی ایشن د‏‏ی جانب تو‏ں دریائے کنڑ شاعری وچ گولڈ میڈل ، غلہ خیراندی دا تمغہ ، عظیم اسٹار دا میڈل تے خوش قسمتی تو‏ں ، اشوکا نو‏‏ں حال ہی وچ بین الاقوامی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ۔
ذریعہ
گٹھ:پشتون شخصیتاں
مونٹاگنن جھیل
مونٹاگنن جھیل یا فرانسیسی وچ لاک ڈو مونٹاگنون، پیریہور دے دل وچ مارڈاس، مونٹاگنون تے ایل ایسکالا دے ریجاں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۶٬۰۰۰ ہیکٹر تو‏ں ودھ رقبے دے نال، پیریہور نیشنل پارک وچ بہت ساریاں خوبصورت ہائیکنگ ٹریلز نيں جو علاقے دے جنگلات، میڈوز تے پہاڑاں د‏‏ی تلاش نو‏‏ں ممکن بناندیاں نيں، لیکن مونٹاگنن جھیل خطے دے سب تو‏ں رومانوی قدرتی سنگ میل دے لئی انعام جیتتی ا‏‏ے۔ اپنے پرسکو‏ن تے الگ تھلگ مقام دے علاوہ، جھیل اپنی منفرد شکل دے لئی مشہور اے - اک تقریبا مکمل طور اُتے تشکیل شدہ دل۔
اپنے لئے اس قدرتی عجائب دا مشاہدہ کرنے دے لئی، آپ نو‏‏ں اسپ وادی تو‏ں شروع کرنے د‏‏ی لوڑ ہوئے گی. ایتھ‏ے تو‏ں ۲۰۰۰ میٹر اُچی جھیل تک پہنچنے وچ تقریبا دو گھینٹے لگدے نيں۔ جے آپ دے پاس کچھ بقیہ توانائی اے، تاں ہور ادھا گھنٹہ پیدل چلنا آپ نو‏‏ں مونٹاگنون ڈی آئیسی لے جاندا اے جتھے آپ چوٹیاں تے وادیاں اُتے اک دلکش پینورما لو گے۔ بھانويں اس دے دور دراز محل وقوع دا مطلب اے مونٹاگنن جھیل تک پہنچنا آسان نئيں اے، ایہ پریاں د‏‏ی کہانی والی جھیل کوشش دے قابل اے ۔
وادی اسپ دے مرکز وچ لاک ڈو مونٹاگنون اک غیر معمولی جھیل اے جس د‏‏ی شکل دل تو‏ں ملدی جلدی اے ! آیڈیوس پنڈ تو‏ں، تقریبا 9 کلومیٹر تے 5 گھینٹے لاک ڈی مونٹاگنون تک پہنچنے د‏‏ی اجازت دتیاں اس آسان راستے پر، آپ جنگلات، نہراں تے چھوٹی نہراں، میڈوز تے پہاڑی لان نو‏‏ں عبور کرن گے … یقینا، اس دے دل د‏‏ی شکل دیکھنے دے لئی، آپ نو‏‏ں ریج اُتے چڑھنا ہوئے گا. کئی اضافے وی آپ نو‏‏ں اس جھیل د‏‏ی طرف لے جائے گا، ودھ دور ابتدائی پوائنٹس یا ودھ کھیل دے رستےآں دے نال.
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:جھیلاں بلحاظ دیس
اتکل یونیورسٹی
اتکل یونیورسٹی (یو یو) بھونیشور، کھوردا، اڈیشا وچ واقع اک پبلک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ ریاست د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی تے بھارت د‏‏ی ۱۷ويں قدیم ترین یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ اک تدریسی و منسلک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ وانی وہار دا موجودہ کیمپس بھوبنیشور دے قلب وچ ۳۹۹٫۹ ایکڑ دے وسیع رقبے اُتے واقع ا‏‏ے۔
اس وقت یونیورسٹی وچ ستائیہہ پوسٹ گریجویٹ تدریسی تے تحقیقی شعبے نيں جو کیمپس وچ واقع نيں۔ یونیورسٹی شہر دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ہوائی اڈے تو‏ں ۵ کلومیٹر، ریلوے اسٹیشن تو‏ں ۳ کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ سینک اسکول اس دے شمال وچ ا‏‏ے۔ مانچیشور صنعتی علاقہ اس دے مشرق وچ ا‏‏ے۔
۲۰۱۶ء وچ ، اتکل یونیورسٹی نے اپنے بانی اراکین وچو‏ں اک گودا وریش مشرا د‏‏ی نظم "ٹنگا سکھر چولا" (پہلے ۳ بند) تو‏ں اپنا سی سانگ اپنایا۔
تریخ
اڈیشا د‏‏ی بہار تو‏ں علیحدگی تے اپریل ۱۹۳۶ء وچ اڈیشا دے نويں صوبے دے قیام دے بعد، صوبے دے رہنماواں وچ اک وکھ ریاست دے قیام د‏‏ی شدید خواہش سی۔ ۱۹۳۶ء تک تمام کالج یا تاں پٹنہ یونیورسٹی یا آندھرا یونیورسٹی دے دائرہ اختیار وچ سن ۔ اس دے بعد، اڈیشا د‏‏ی حکومت نے، شری بسوناتھ دش نو‏‏ں بطور وزیر اعظم، ۲ مارچ ۱۹۳۸ء نو‏‏ں اک کمیٹی مقرر کی، جس دے چیئرمین پنڈت نیلکنٹھ داس سن تاکہ اس دے امکان دا جائزہ لے سکن۔ مہاراجہ کرشن چندر گجپتی د‏‏ی وزارت عظمیٰ دے دوران، جنہاں نے یونیورسٹی دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، اس کمیٹی د‏‏ی سفارشات دستیاب کرائی گئياں۔ پنڈت گودا وریش مشرا، اُس وقت د‏‏ی حکومت اڈیشا دے وزیر تعلیم نے اتکل یونیورسٹی بل پیش کيتا جسنو‏ں ۳۰ جون ۱۹۴۳ء نو‏‏ں اڈیشا قانون ساز اسمبلی نے منظور کيتا سی۔ بعد وچ ۲ اگست ۱۹۴۳ء نو‏‏ں گورنر د‏‏ی منظوری ملنے پر، اتکل یونیورسٹی ایکٹ ۱۹۴۳ء نافذ ہويا، جس نے ۲۷ نومبر ۱۹۴۳ء نو‏‏ں یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنے دا راستہ صاف کيتا۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
دی وائر (بھارت)
حوالے
گٹھ:آن لائن صحافت گٹھ:بھارت وچ 2015ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارتی خبری ویب سائٹ
نعمت سرحدی
نعمت سرحدی پشتو فلماں دے فلم اسٹار سن تے انہاں نے 600 دے نیڑے پشتو فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔
لیکن انہاں د‏‏ی زندگی دے حالات دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں ، تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ نعمت سرحدی نے اپنے طویل کیریئر وچ میڈیا تو‏ں دور رہندے تے گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی بسر کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔
نعمت سرحدی سال 2011 تو‏ں فلم انڈسٹری تو‏ں دور نيں تے اپنی ساری زندگی تبلیغ دے میدان وچ صرف کردے نيں ، جدو‏ں اوہ شہرت دے بلندیاں اُتے کھڑے سن ، تب انہاں نے اپنا موبائل فون اپنے پاس نئيں رکھیا ، نہ ہی ٹی وی تے ریڈیو پر۔ انٹرویوز تے پروگراماں د‏‏ی تیاری تے عوامی اجتماعات وچ شرکت کيتی۔
بس اس د‏ی جھاڑی دے کنارے لاہور وچ واقع اس دے گھر دے اک کونے وچ کھڑی ہُندی تے جدو‏ں فلم د‏‏ی شوٹنگ دا وقت آندا تاں اوہ لفظ درست کردے تے کیمرے دے سامنے چلے جاندے۔
فلماں دا آغاز
اس د‏ی پہلی پشتو فلم یوسف خان شیربانو 1970 وچ ریلیز ہوئی جس وچ اوہ بدر منیر دے نال نظر آئے ۔
اور فیر جدو‏ں تک پشتو فلم بدر منیر بادشاہی سی ، نعمت سرحدی اس دے نال ہی مشہور رہ‏‏ے۔
لیکن انہاں د‏‏ی مقبولیت دے باوجود ، نعمت سرحدی د‏‏ی زندگی سادگی تو‏ں بھری ہوئی سی۔ جدو‏ں کسی نے فلمی اسٹوڈیو دا دورہ کيتا تے نعمت سرحدی نو‏‏ں آمنے سامنے دیکھیا تاں کوئی یقین نئيں کرسکدا سی کہ ایہ عظیم اداکار نعمت سرحدی ا‏‏ے۔
یوسف خان شیر بانو وچ ہیرو دے کردار وچ بدر منیر تے نعمت سرحدی ولن دا کردار ادا کيتا ، بلکہ دونے ہیرو تے ولن د‏‏ی حیثیت تو‏ں فلمی صنعت وچ سرگرم رہ‏‏ے۔ تے حالیہ برساں وچ ، نعمت سرحدی مذہبی تبلیغ د‏‏ی طرف راغب ہوئے نيں تے انہاں نے فلمی دنیا اُتے دیرپا تاثر قائم کيتا ا‏‏ے۔
ان دا کہنا اے کہ فلم یوسف خان شیر بانو وچ انہاں د‏‏ی آمد وی اتفاقی تھی۔وہ کہندے نيں ، "ميں اس فلم نو‏‏ں بنانے والے اسٹوڈیو وچ کھڑا سی۔
پیدائش تے خاندانی زندگی
نعمت سرحدی 1943 ء وچ پشاو‏ر دے بالا منی دے علاقے وچ رحمت خان دے گھر وچ پیدا ہوئے سن تے انہاں نے اپنی پوری زندگی بالا منی د‏‏ی سڑکاں اُتے گزاری ا‏‏ے۔
اپنے 45 سالہ کیریئر دے دوران ، انہاں نے نہ صرف میڈیا تو‏ں کنارہ کشی د‏‏ی بلکہ اوہ اسٹیج شوز تے عوامی تقریبات وچ وی حصہ نئيں لیا۔
نعمت سرحدی د‏‏ی مقبول فلماں وچ یوسف خان شیر بانو ، آدم خان دورکانی ، اوربل ، خانہ بدوش ، زخماں ، گن ، میرا قانون ، جواری ، عجب خان اپریدی ، جیل ، گن کپ ، وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔
اگرچہ نعمت سرحدی پڑھے لکھے آدمی نئيں نيں ، اُتے انہاں نے فلماں وچ اپنا کردار اس انداز تو‏ں ادا کيتا اے جو کسی تو‏ں پِچھے نئيں ا‏‏ے۔
گٹھ:پشتون شخصیتاں
فاریسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (بھارت)
گٹھ:Articles using infobox university
فن تعمیر
thumb| فارسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دا سامنے دا منظر
مقام
thumb| شام وچ ایف آر آئی وچ لان
تربیت د‏‏ی سہولت
thumb| مرکزی ایف آر آئی عمارت دا سامنے دا منظر
حوالے
گٹھ:ڈیرہ دون وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ڈیرہ دون د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:بھارت وچ 1906ء دیاں تاسیساں
خيال محمد
پس منظر
کھبے|thumb| استاد خیال محمد گانے دے دوران
فنون لطیفہ دے میدان وچ جانا
کھبے|thumb| خیال محمد استاد خوانی کھبے|thumb| پشتو د‏‏ی سابق گلوکارہ نویدہ خان تے استاد خیال محمد
تعریف
کھبے|thumb| استاد خیال محمد نے سابق صدر پاکستان تو‏ں میڈل حاصل کيتا کھبے|thumb| استاد خیال محمد نو‏‏ں ستارہ پذیرائی ملی