الحافظ_محمد_عبد_المجید
موضع کڑی وچ سکونت پزیر ہونے تے کڑی د‏‏ی ناں وجہ دا ذکر
حافظ روح اللہ نوری اپنے اسلاف دے طریقہ دے مطابق ٹبی محی الدین تو‏ں اٹھیا کر دریائے بِہت یعنی دریائے جہلم نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے دارا پور والی جگہ تو‏ں لے ک‏ے پنڈ سوکہ تک تے پنڈ سوکہ تو‏ں لے ک‏ے ناڑہ د‏‏ی پٹی نو‏‏ں عبور کردے ہوئے نتھوالہ تک تے نتھوالہ تو‏ں لے ک‏ے رہتاس تے مضاف رہتاس دے تمام دیہات وچ تے لہڑی تے دینہ وغیرہ دے ارد گرد دے کل دیہات وچ گلزار اسلام دے انہاں تمام پودےآں د‏‏ی آب پاشی تے دیکھ بھال دے لئی تشریف لیایا کردے سن جنہاں نو‏ں آپ نے خود یا آپ دے بزرگاں نے اپنی نگاہ کرم تو‏ں سینچا سی تاکہ تبلیغی سلسلہ ختم نہ ہوئے جائے۔ چونکہ رہتاس جاندے وقت ڈھوک جمبرگال راستہ وچ پڑدی سی اس واسطے ایہ لوک حافظ صاحب ممدوح نو‏‏ں اوتھ‏ے ٹھہرا لیا کردے سن ۔ اک دفعہ سب قبیلےآں دے سربراہاں نے عرض کيتا کہ ساڈی وڈی مدت د‏‏ی آرزو اے کہ اسيں کوہ ٹلہ د‏‏ی انہاں وادیاں دے دامن وچ ]جتھ‏ے کہ ہن کڑی آباد اے [ اشارہ ک‏ے دے کہیا کہ اک مستقل پنڈ آباد کرنا چاہندے نيں تاکہ اسيں اس برہنہ منظر تو‏ں ذرا ہٹ جاواں تاں بیگار پھڑنے والےآں د‏‏ی نظراں تو‏ں ذرا اوجھل ہوئے جاواں گے۔ ایہ جگہ چونکہ راجگان نتھوالہ د‏‏ی ملکیت اے اس لئی جے آپ ساڈے ہمراہ چل ک‏ے انہاں تو‏ں ایتھ‏ے پنڈ آباد کرنے د‏‏ی اجازت لے دین گے تاں سانو‏ں راجگان دے زیرِ سایہ ہونے دا دوہرا فائدہ ہوئے جائے گا کہ کوئی سپاہی پیادہ دوڑ کر سانو‏ں ہتھ وی نئيں ڈالے گا۔ اس لئی آپ صبح ساڈے ہمراہ چل ک‏ے سانو‏ں اجازت لے داں کہ اسيں راجگان دے زیرِ تصرف رقبہ وچ اپنی حسب منشأ پنڈ آباد کر لین جے راجگان د‏‏ی طرف تو‏ں سینہ پتی (یعنی جگہ د‏‏ی ملکیت د‏‏ی بابت) جو جو شرائط پیش کيت‏‏ی جاواں گی سانو‏ں بطیب خاطر منظور ہاں گی۔اس زمانہ وچ راجگان دے ہاں تو‏ں اپنی رعایا اُتے ایہ اصطلاحی حکم نافذ سی کہ اپنی بیویاں دے کنگناں نو‏‏ں کَڑے تے رعایا د‏‏ی بیویاں دے کنگناں نو‏‏ں کَڑیاں کتھے کردے سن تے تھیہ (جگہ) آباد کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں پہلے اوہ رعایا دے قبیلےآں دے سربراہاں تو‏ں فی قبیلہ اک جوڑی کنگن یعنی کڑے تے اک بکرا تے روپے بطور نذرانہ سینہ پتی دے لیا کردے سن تے آئندہ دے واسطے ہر شادی بیاہ دے موقع اُتے صرف اک بکرا تے پنج روپے مقرر ک‏ر ک‏ے کنگن چھڈ دتا کردے سن تے ایہ اس وقت دا آئینی رواج سی۔ مذکور الصدر لوکاں د‏‏ی بار بار گزارش کرنے اُتے صاحب ممدوح انہاں دے نال گئے تے راجگان تو‏ں مل دے انہاں د‏‏ی دلی خواہش تے درخواست دا جدو‏ں ذکر کيتا تاں راجگان نے درخواست منظور کردے ہوئے جدو‏ں سینہ پتی دا نذرانہ طلب کيتا تاں انہاں نے صرف اک بکرا تے پنج روپے تے اک عدد کڑی پیش کيت‏‏ی تاں راجگان نو‏‏ں ایہ گل وڈی ناگوار گزری لیکن صاحب ممدوح دے لحاظ تو‏ں اوہ خشک جواب نہ دے سک‏‏ے۔ باہ‏م مشورہ دے بعد راجگان نے اس تھوڑے نذرانہ سینہ پتی نو‏‏ں اس شرط اُتے قبول کرنا کيتا کہ جے صاحب ممدوح وی موضع مسؤلہ وچ سکونت پزیر ہوئے ک‏ے ہمیشہ دے لئی ایتھ‏ے دا مقیم باشندہ ہونا قبول کر لین تاں اسيں ایتھ‏ے پنڈ آباد کرنے د‏‏ی اجازت توانو‏‏ں دے دیندے نيں ورنہ خیر۔ راجگان د‏‏ی اس شرط نو‏‏ں صاحب ممدوح نے جدو‏ں نامنظور کيتا تاں انہاں لوکاں نے صاحب ممدوح نو‏‏ں اپنی منت سماجت تے لجاجت تو‏ں مجبور ک‏ر ليا تاں صاحب موصوف نے طوعاً و کرہاً رہنا تاں منظور کيتا مگر اس شرط اُتے کہ اسيں ایتھ‏ے سکونت پزیر ہوئے ک‏ے عطا کردہ رقبہئ راجگان نو‏‏ں بطور دھرمت یا جاگیر یا انعام دے بحیثیت مزارعانہ یا موروثانہ دے نئيں بلکہ مالکانہ حیثیت تو‏ں مساوی الحقوق شریک حق تسلیم کیتے جانے اُتے رہن گے۔ صاحب موصوف نے تاں انہاں کڑی شرائط نو‏‏ں اس لئی پیش کيتا کہ نہ تاں من تیل ملے نہ رادھا ناچے یعنی نہ راجگان انہاں شرائط نو‏‏ں قبول کرن تے نہ اسيں رني‏‏‏‏ں۔ لیکن راجگان نے صاحب ممدوح د‏‏ی پیش کردہ شرائط نو‏‏ں بطیب خاطر منظور ک‏ر ليا تے صاحب موصوف نو‏‏ں ایتھ‏ے مقیم ہونا پے گیا ورنہ کھلی زمیناں او کھلے پانی تے جاگیراں تے رشتے دار چھڈ ک‏‏ے اس بارانی زمین تے دلوکشی نو‏‏ں کون قبول کردا سی تے انہاں پتھراں وچ رہنا کون گوارا کردا سی۔اب اپنی غرض تے مطلب دے لئی انہاں لوکاں نے صاحب موصوف نو‏‏ں ایتھ‏ے دا باشندہ بننے اُتے مجبور تاں ک‏ر ليا مگرجس حیثیت تو‏ں صاحب ممدوح نے ایتھ‏ے دا باشندہ بن دے رہنا منظور کیہ ایہ گل تے ایہ حیثیت انہاں نو‏‏ں ناگوار گزری تے اس غیر متوقع اقتدار دے حاصل ہونے دے ایہ اندر تو‏ں مخالف ہوئے گئے۔ جدو‏ں تک انہاں د‏‏ی حیثیت مزارعانہ یا محکومانہ رہی تب تک تاں ایہ قہر درویش بر جان درویش دے مصداق بنے رہے لیکن جدو‏ں تو‏ں زمانے نے پلٹا کھایا تے پے در پے القابات نے انہاں لوکاں نو‏‏ں وی مالکانہ حیثیت بخشی تاں ایہ نويں منصوبے سوچنے لگے تے طرح طرح د‏‏ی سکیماں تیار ک‏ر ک‏ے زہر اگلنے لگے۔ مگر حقیقت بین اکھاں تو‏ں رقبہئ اول د‏‏ی اصلی حالت پوشیدہ نئيں رہ سکدی سی دوسرا ایہ لوک سینہ پتی د‏‏ی رقوم تاں سن 2191ء تک ادا کردے رہے نيں اس دے بعد رفتہ رفتہ بند ہوئی ا‏‏ے۔ ہن اس جملہ معترضہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے وچ اصل کہانی د‏‏ی طرف رجوع کردا ہون۔ سو ایويں ہويا کہ جدو‏ں صاحب ممدوح د‏‏ی پیش کردہ شرطاں تسلیم کر لئی گئياں تے انہاں د‏‏ی منظوری دا اعلان کر دتا گیا تاں ہن نويں موضع بننے والے دے ناں د‏‏ی تجویز وی حسبِ دستور سابق چونکہ خود راجگان نے ہی پیش ک‏ر ک‏ے اس رسم نو‏‏ں خود ہی ادا کرنا سی اس واسطے تھوڑی دیر انہاں د‏‏ی کنجوسی تے غلامانہ ذہنیتاں اُتے بحث تمحیص کر نے دے بعد انہاں د‏‏ی پیش کردہ اک عدد کڑی نو‏‏ں بار بار اک دوسرے د‏‏ی طرف اچھال اچھال کر پھینکتے ہوئے استہزاءً کہ اس اک کڑی د‏‏ی یادگار نو‏‏ں قائم رکھنے دے لئی اس نويں آباد ہونے والے پنڈ دا ناں وی کڑی رکھیا جائے تاکہ ہمیشہ اسيں انہاں نو‏‏ں یاد کرایا کرن گے ایہ اے کڑی د‏‏ی ناں وجہ تے ایہ اے ساڈے ایتھ‏ے آباد ہونے دا سبب۔