cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈینیئل ریڈکلف
ڈینیئل جوکوب ریڈکلف (جم 23 جولائی 1989) اک انگریزی اداکار اے جو ہیری پوٹر نام دی فلم لڑی وچ ہیری پوٹر دی مسحور کردار لئی جانیا جاندا اے۔ اسنے بی بی سی اک دی 1999 دی ٹیلیوژن فلم ڈیوڈ کوپرفیلڈ وچ 10 سال دی عمر وچ اپنا اداکاری شروع کیتی سی، جس توں 2001 وچ " دا ٹیلر اوف پناما" پیش کیتا گیا سی۔ 11 سال دی عمر وچ، اوہ پہلی ہیری پوٹر فلم وچ ہیری پوٹر دے روپ وچ کاسٹ کیتا گیا سی اتے 2011 وچ اٹھواں اتے آخری فلم دی حصے دی رلیز تک 10 سال تک اس لڑی وچ کم کیتا۔
ریڈکلف نے 2007 وچ لنڈن اتے نیویارک وچ ایکز دے کارپوریشناں وچ اداکاری شروع کیتی۔ اس دیاں فلماں وچ ڈرامے فلم 'دِی وومن ان بلیک' (2012) شامل اے، جو آزاد فلم "کل یوؤر ڈارلنگس" (2013)، سائنسی فکشن فینٹینسی "وکٹر فریننسٹائین" (2015) اتےکمیڈی ڈرامہ "سوس آرمی مین"، ڈگری فلم "ناؤ یو سی می 2" اتے تھرلر "امپیریئم" (ساریاں 2016 وچ)۔
شروع دا جیون
ریڈکلف دا جم کوین چارلوٹ اتے چیلسیا ہسپتال، ہیمرسمٹ، لنڈن، انگلینڈ وچ ہویا سی۔ اوہ ماریا جینن گریشم (نائی یاکوبسن) اتے ایلن جورج ریڈکلف دا اکو اک بچہ اے۔ اس دی ماں یہودی اے اتے اس دا جم دکھنی افریقہ وچ ہویا سی اتے ویسٹ کلف-اؤن-سی، ایسیکس وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ نوں بنبرج، کاؤنٹی ڈاؤن، شمالی آئرلینڈ وچ "بہت ہی محنتی کلاس" پروٹیسٹینٹ پروار وچ پروان چڑھایا گیا سی۔ ریڈکلف دے ماں دے آباؤ اجداد پولینڈ اتے روس توں آئے یہودی پرواس سن۔ ریڈکلف دے ماں-پیؤ دوواں نے بچیاں دے طور تے کم کیتا سی اس دا پیؤ اک ساہتی ایجنٹ اے اس دی ماں اک کاٹنگ ایجنٹ اے اتے اوہ بی بی سی دے کئی فلماں وچ شامل سی جس وچ د انسپیکٹر لینلی مائیسٹریز اینڈ واک آوے اینڈ آئی سٹمبل شامل ہن۔
ہیری پوٹر
[[تصویر:Daniel_Radcliffe_2009.jpg|alt=A young male is signing his signature with a fan. His hair is slicked over to the side.|left|thumb|247x247px|ریڈکلف جولائی 2009 دے ہیری پوٹر اتے ہاف-بلڈّ پرنس دے پریمیئر تے
]] 2000 وچ، پروڈیؤسر ڈیوڈ ہائمین نے ریڈکلف نوں ہیری پوٹر اتے فلاسفیچر سٹون دی فلم پرورتن لئی ہیری پوٹر دے کردار لئی آڈیشن دی صلاحَ دتی، جو بریٹیش لکھاری جے کے  رووالنگ دی سبھ توں ودھیا وکن والی کتاب سی۔ راؤلنگ اک بریٹیش اداکار وجو قائم ہون لئی جدوجہد کر رہا سی اتے فلم دے ڈائریکٹر کرس کولمبس نے سوچیا کہ "میں اہنوں چاہندا ہاں۔ ایہہ ہیری پوٹر اے"، جدوں اوہ ڈیوڈ کاپرفیلڈ وچ نوجوان اداکار دے ویڈیو نوں دیکھ رہا سی۔ اٹھ مہینے بعد، اتے کئی آڈیشناں دے بعد، ریڈکلپھ نوں حصہ لین لئی چنیا گیا سی۔رولنگ نے ایہہ کہن دی وی رضا مندی دتی کہ "مینوں نہیں لگدا کہ کرس کلمبس نوں اک بہتر ہیری ملیا اے۔" ریڈکلپھ دے ماپیاں نے اصل وچ پیش کش نوں ٹھکرا دتا، کیونکہ اوہناں نوں دسیا گیا سی کہ اس وچ لاس اینجلس وچ چھ فلماں دا مظاہرہ کیتا جاویگا۔ واروار بروس نے اس دی بجائے ریڈکلپھ نوں یوکے وچ شوٹنگ دے نال اک دو-فلم کنٹریکٹ دی پیش کش کیتی سی؛ ریڈکلپھ اس ویلے بے یقینی سی جیکر اوہ اس توں ودھ ہور کجھ کریگا۔
2001–09
alt=An eighteen-year-old is with short brown hair and blue eyes is smiling.|thumb|225x225px|دسمبر 2007 وچ "دسمبر بوآئس" دے پریمیئر تے ریڈکلف۔ ریڈکلف نے "ٹیلر آف پناما" 2001 دی فلم وچ اپنی فلم کیریئر دی شروعات کیتی سی۔ 2002 وچ، اوہ کینیتھ بیننگ ولوں ڈاریکٹ پلے "میں کی لکھت" دا ویسٹ ایڈ تھئیٹر دے پیداوار وچ اک سیلبرٹی مہمان وجوں اپنا پلیئسٹ پڑائ لایا - جس نے دوجا ہیری پوٹر فلم وچ اس دے نال وی پیش کیتا۔ 2007 وچ، اوہ اک دسمبر وچ اسٹرلین فیملی ڈرامہ فلم "دسمبر بوآئس" وچ نظر آئے۔ 2007 وچ، ریڈکلپھ اک ٹیلیوژن ڈرامہ فلم مائی بویر جیک وچ کیری مرلین نال ساتھی-اداکار ہویا۔ فلم نے زیادہتر مثبت تجزیہ حاصل کیتا، جس وچ کئی نقاداں انے 18 سال دی عمر دے ریڈکلف دی کارگزاری دی تعریف کیتی جو اک لڑائی دے دوران کاروائی وچ لاپتا ہو گیا سی۔
2010–present
left|thumb|296x296px| اکتوبر 2013 وچ لنڈن فلم فیسٹیول اُتے ریڈکلف
حوالے
گٹھ:جم 1989 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:انگریز گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
فیجیر کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بودا پسٹ اے ۔
فیجیر کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز شیکیسفیہیروار شہر اے ۔
524ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:520ھ دی دہائی
فیجیر کاؤنٹی
باہرلے جوڑ
]]
دهستان خلیلی
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان گراش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
فیجیر کاؤنٹی
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ
دهستان خلیلی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
مان سیگباہن
مان سیگباہن (3 دسمبر 1886 - 26 ستمبر 1977) اک سویڈش فزکس گرو سی۔ اوہنوں ایکس رے سپیکٹروسکوپی تے کھوج کرن تے 1924 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع کمرو
ضلع کمرو ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
آصف باجوہ
ہور پڑھو
گٹھ:پنجابی لوک
روی شنکر
روی شنکر ہندستان دا اک ستار وجان والا سی جینوں ایس کم تے بھارت رتن دتا گیا۔11 دسمبر 2012 نوں اوہ مریا۔
پنڈت روی شنکر (7 اپریل 1920- 12 دسمبر 2012) اُگھے ستار نواز ، بھارتی شاستری سنگیت دے اجیہے شخص سن جہناں نوں سنسار سنگیت دا گاڈ فادر کیہا جاوے تاں کوئی اتکتھنی نہیں ہوویگی۔ اوہناں دا جنم اتر پردیش دے وارانسی ’چ ہویا سی۔ کاشی ’چ 7 اپریل 1920 نوں جنمے پنڈت جی دا مڈھلا جیون کاشی دے گھاٹاں ’تے بیتیا۔ اوہناں دے پتا بیرسٹر سن اتے راج گھرانے دے اچے عہدے ’تے موجود سن۔ اوہ طبلہ استاد اﷲ رکھا خاں، کشن مہاراج اتے سرود وادک استاد علی اکبر خان نال جڑے رہے۔
پچھمی دیشاں وچّ پربھاو
روی شنکر نے پچھمی دیشاں تک نوں اپنی کلا نال کیل لیا۔ اوہناں بیٹلز، جارج ہیریسن اتے یہودی مینوہن جہے اگھے سنگیتکاراں نال مل کے وی ایلبم کڈھے۔ اوہناں بھارتی کلاسیکل سنگیت نوں پچھمی دیشاں وچّ اہم مقام دوایا۔ اوہناں بھارت،کینیڈا، یورپ اتے امریکہ دیاں کجھ فلماں لئی وی سنگیت دتا۔ ستیاجیت ریء دی ‘اپو ٹرائلوجی’ واسطے وی اوہناں ہی سنگیت تیار کیتا۔
مان سنمان
اوہناں نوں سنگیت دی بدولت 1999 ’چ بھارت رتن ملیا۔ اس توں علاوہ اوہناں نوں میگاساسے پرسکار، تنّ گریمی ایوارڈاں لئی وی نامزد کیتا گیا سی۔ اوہناں نے اپنا پہلا سنگیتک پروگرام 10 سال دی عمر ’چ دتا سی۔ بھارت وچّ اوہناں نے پہلا پروگرام 1939 ’چ اتے بھارت توں باہر پہلا پروگرام 1954 ’چ سوویت سنگھ وچّ دتا سی۔ اوہناں نے ہی ‘سارے جہاں سے اچھا’ دا سنگیت بنایا سی۔ ٭ستار وادک پنڈت روی شنکر دا 12 دسمبر 2012 نوں 92 سال دی عمرے دہانت ہو گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے سنگیتکار گٹھ:1920ء دے جم گٹھ:2012ء دیاں موتاں گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارت رتن لین والے گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت
ولیم انٹہوون
ولیم انٹہوون (21 مئی 1860 - 29 ستمبر 1927) اک جرمن ڈاکٹر تے فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے پہلی واری الیکٹرو کارڈیاگرافی (ای سی جی) دا ول دسیا۔ اوہنوں 1924 اچ طب دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع مسودیے
ضلع مسودیے ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
حیدر علی
حیدر علی میسور دا راجہ سی جسنے ہمیشہ انگریزاں دی مخالفت کیتی۔ اوہناں دے پڑدادا گلبرگہ تھاں دکھن وچّ آکے بس گئے سن۔ پیؤ فتح محمد ریاست میسور وچّ فوجدار سن۔ حیدر علی پنج سال دے ہوئے تاں پیؤ اک لڑائی وچّ مارے گئے اس دے چاچا نے اس نوں فوجی کلا سکھائی۔ 1752 وچّ حیدر علی نے ریاست میسور دی نوکری کر لئی اتے وڈی بہادری نال مرہٹیاں دے حملیاں توں ریاست نوں بچایا۔ 1755 وچّ راجا نے اس نوں اپنی فوج دا سپہ سالار بنا دتا۔ میسور دے کپربندھ اتے راجا دی نالائقی دے کارن اوڑک حیدر علی نے 1766 وچّ راجا نوں وظیفہ لاکے سرکار دی واگڈور اپنے ہتھ وچّ لے لئی۔ حیدر علی دے تخت نشین ی دے ویلے راج میسور وچّ صرف 33 پنڈ سن۔ مگر اس نے تھوڑھے ہی چر وچّ اک ہزار مربع میل علاقے وچّ سرکار بنا لئی۔ انگریزاں دے خلاف سلطان حیدر علی نے دو لڑائیاں لڑیاں۔
حوالے
گٹھ:بادشاہ گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں
مقدس رسول
مقدس رسول مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری د‏‏ی جوابی کتاب اے جو"رنگیلا رسول" دے جواب وچ 1924ء وچ لکھی گئی سی۔
اس تو‏ں تقریباً 23 برس پہلے "ستیارتھ پرکاش" اردو وچ شائع ہونے اُتے اس دے جواب وچ ثناء اللہ امرتسری نے"حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش" اردو وچ (جو کافی پہلے تو‏ں ہندی وچ وی اے ) لکھی سی۔ موضوع اُتے لاجواب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں " مقدس رسول "برابر شائع ہُندی رہی اے ۔اب ہندی وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔
مصنف آپنی انہاں دونے کتاباں دا پنجاہ سال انتظار کردا رہیا۔ برابر شائع ہُندی رہی اے ۔اب ہندی وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔
مصنف آپنی انہاں دونے کتاباں دا پنجاہ سال انتظار کردا رہیا۔
حوالے
آریہ سماج مقدس رسول بجواب رنگیلا رسول گٹھ:مقدس رسول گٹھ:سوامی دیانند گٹھ:کتاب
سفید بونا
سفید بونا (white dwarf) انہاں ستارےآں نو‏‏ں کہندے نيں جو اپنی عمر دا بیشتر حصہ گزارنے دے بعد فیوزن (fusion) دے قابل نئيں رہندے تے اپنے گرتے ہوئے ٹمپریچر دے باعث اچانک منہدم ہو ک‏ے سکڑ جاندے نيں۔ اک سورج جتنا وڈا ستارہ جدو‏ں سفید بونے وچ تبدیل ہُندا اے تو اوہدی جسامت سکڑ کر ساڈی زمین دے برابر رہ جاندی ا‏‏ے۔ سائز چھوٹی ہونے تے وزن (کمیت) وچ کمی نہ ہونے دی وجہ تو‏ں اس ستارے دا مادہ انتہائ کثیف ہو جاندا اے یعنی جے حجم برابر ہو تو پانی تو‏ں دس لکھ گنا زیادہ بھاری ہُندا ا‏‏ے۔ زمین اُتے سب تو‏ں زیادہ کثیف چیز Osmium اے جو پانی تو‏ں صرف 22.6 گنا بھاری ہُندی ا‏‏ے۔ thumb|بائاں|[[ہبل دی دوربین تو‏ں لی گئی تصویر جس دے مرکز وچ سائرس A تے نیچے بائاں جانب نقطے دی مانند سائرس B نظر آ رہیا ا‏‏ے۔ سائرس B اک سفید بونا ستارہ ا‏‏ے۔ جسامت وچ اس قدر فرق دے باوجود دونے ستارےآں دی کمیت وچ زیادہ فرق نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ستارے اسيں تو‏ں 8.6 نوری سال دے فاصلے اُتے نيں۔ سائرس A آسمان دا سب تو‏ں زیادہ روشن ستارہ ا‏‏ے۔ زہرہ اس تو‏ں وی زیادہ روشن اے مگر اوہ سیارہ ا‏‏ے۔]]
جسامت
سفید بونے دا نصف قظر 0.008 تو‏ں لے ک‏ے 0.02 تک دیکھیا گیا اے یعنی جسامت وچ تو ایہ ساڈی زمین دے لگ بھگ برابر ہُندے نيں مگر کمیت وچ سورج دے برابر ہُندے نيں۔
سائرس B نامی سفید بونے دی جسامت زمین تو‏ں بہت چھوٹی اے مگر کمیت تن لکھ گنا زیادہ ا‏‏ے۔
کیتا ہر ستارہ سفید بونا بن سکدا اے ؟
صرف اوہ ستارہ سفید بونا بن سکدا اے جس دی کمیت (وزن) ساڈے سورج تو‏ں 1.44 گنا تک زیادہ ہوئے۔ اس تو‏ں وڈا ستارہ سفید بونے وچ تبدیل نئيں ہو سکدا۔ اس حد نو‏‏ں چندرا شیکھر دی حد Chandrasekhar limit کہندے نيں۔ ستارے وچ موجود مادے دی نوعیت دے اعتبار تو‏ں اس حد وچ معمولی سی تبدیلی آ سکدی ا‏‏ے۔ ساڈی کہکشاں وچ موجود زیادہ تر یعنی 97 فی صد ستارے سورج دے اسيں وزن نيں تے اک دن سفید بونے وچ تبدیل ہو سکدے نيں۔ اسوقت جو سفید بونے دیکھے گئے نيں انہاں وچو‏ں بیشتر دی کمیت سورج دا 0.5 تو‏ں 0.7 ا‏‏ے۔ ہن تک دریافت شدہ سب تو‏ں چھوٹا سفید بونا سورج دی 0.17 کمیت رکھدا اے تے سب وڈا سفید بونا سورج دی 1.33 کمیت رکھدا ا‏‏ے۔
اجزاء ترکیبی
سب تو‏ں کم کمیت والے سفید بونے ہیلیم تو‏ں بنے ہُندے نيں۔ نسبتاً وڈے ستارےآں وچ جدو‏ں triple alpha process دے ذریعے ہیلیم وچ فیوزن ہُندا اے تو کاربن تے آکسیجن بندے نيں۔ اس لئی درمیانی کمیت دے سفید بونے کاربن تے آکسیجنہاں تو‏ں بنے ہُندے نيں۔ جے ابتدائی ستارہ اِنّا وڈا ہو کہ مرکز وچ درجہ حرارت اک ارب ڈگری سنٹی گریڈ تک جا پہنچے تو کاربن وچ وی فیوزن ہونے لگدا اے تے اس تو‏ں نیون تے میگنیشیم بندے نيں اس لئی سب تو‏ں زیادہ کمیت والے سفید بونے آکسیجن، نیون تے میگنیشیم تو‏ں بنے ہُندے نيں۔
سفید بونے ہور کیو‏ں نئيں سکڑتے؟
سفید بونے Pauli exclusion principle دی وجہ تو‏ں ہور سکڑ نئيں پاندے۔
سفید بونے ایٹماں تو‏ں نئيں بنے ہُندے بلکہ degenerate matter تو‏ں بنی گیس دا گولا ہُندے نيں۔ ایٹم دے اندر زیادہ تر جگہ خالی ہُندی اے تے اس وجہ تو‏ں ایٹماں تو‏ں بنی چیزاں دی کثافت کم ہُندی ا‏‏ے۔ جے سونے دے اک ایٹم نو‏‏ں 3.3 میل دا سمجھیا جائے تو اس دے مرکزے دی جسامت صرف اک فٹ دی ہوئے گی۔
degenerate matter وچ وی الیکٹران الیکٹران نو‏‏ں تے پروٹون پروٹون نو‏‏ں زبردست قوت تو‏ں دھکیلتا اے جس دی وجہ تو‏ں ایسے مادے نو‏‏ں اک حد تو‏ں زیادہ نئيں دبایا جا سکدا۔
جب کثافت بہت زیادہ ہُندی اے تو گیس دے نويں قوانین عمل وچ آندے نيں جندے تحت پریشر تے ٹمپریچر دا تعلق ختم ہو جاندا اے تے ستارے دے سکڑنے تو‏ں حرارت پیدا نئيں ہُندت‏ی۔ ہن صرف الیکٹرون ڈیجنیریسی پریشر کشش ثقل نو‏‏ں رودے رکھدا ا‏‏ے۔
زمین اُتے جے کسی چیز وچ ہور مادہ ملیایا جائے تو جسامت وچ وی اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن degenerate matter وچ جدو‏ں ہور مادہ داخل ہُندا اے تو اوہدی جسامت وچ کمی آندی اے کیونکہ کشش ثقل ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ جے سفید بونے دی کمیت زیادہ ہو تو جسامت کم ہُندی اے تے کمیت کم ہو تو جسامت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ فزکس دے اصول ایہ وی بتاندے نيں کہ مکمل ٹھنڈا ہونے اُتے وی سفید بونے جسامت برقرار رکھدے نيں۔
نیوٹرون ستارہ
جے کسی ستارے دی کمیت چندرا شیکھر دی حد Chandrasekhar limit تو‏ں زیادہ ہو تو اوہ ایندھن ختم ہونے اُتے سفید بونا بننے دی بجائے neutron star وچ تبدیل ہو جاندا اے کیونکہ کمیت زیادہ ہونے دی وجہ تو‏ں کشش ثقل دی قوت Pauli exclusion principle دی قوت اُتے حاوی ہو جاندی اے جس تو‏ں پروٹون تے الیکٹرون ملکر نیوٹرون تے نیوٹرینو بناندے نيں۔ اس عمل وچ توانائ جذب ہُندی ا‏‏ے۔ نیوٹرون دوسرے نیوٹرون تے پروٹون دے لئی زبردست کشش رکھدا ا‏‏ے۔ اس طرح بننے والے نیوٹرون تیزی تو‏ں آپس وچ جڑ کر جو نیوٹرون ستارہ بناندے نيں اوہ سفید بونے تو‏ں وی کدرے زیادہ کثیف ہُندا اے تے اس دا قطر لگ بھگ صرف 20 کلو میٹر یا اس تو‏ں کم ہُندا ا‏‏ے۔
سفید بونے دی سطح اُتے اسکیپ ولاسٹی روشنی دی رفتار دا صرف 2 فیصد ہُندی اے مگر نیوٹرون ستارے اُتے ایہ روشنی دی رفتار دا 70 فیصد ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی ستارے دی اسکیپ ولاسٹی روشنی دی رفتار تو‏ں وی زیادہ ہُندی اے تو ستارے تو‏ں خارج ہونے والی ساری روشنی پلٹ کر ستارے اُتے ہی آ گرتی اے تے دور تو‏ں دیکھنے والے نو‏‏ں اوہ ستارہ بالکل نظر نئيں آتابلکہ اوہ اک سیاہ دیواراں والی اک سیاہ کالی سوراخ یا غار دی طرح نظر آندا ا‏‏ے۔
نیوٹرون ستارے دی ہی اک قسم نابض (pulsar) کہلاندی ا‏‏ے۔
بلیک ہول
جے کسی ستارے دی کمیت Tolman–Oppenheimer–Volkoff limit تو‏ں وی زیادہ ہو تو اوہ ایندھن ختم ہونے اُتے neutron star بننے دی بجائے بلیک ہول وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ ایہ حد حالے تک واضح نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق سورج دی کمیت تو‏ں تن گنا یا زیادہ بھاری مرکز رکھنے والا ستارہ (یعنی سورج تو‏ں لگ بھگ 18 گنا وڈا ستارہ) ایندھن ختم ہونے اُتے اک بہت وڈے دھمادے تو‏ں بلیک ہول بن جاندا ا‏‏ے۔ بلیک ہول دی کثافت (density) سفید بونے تے نیوٹرون اسٹار تو‏ں وی کروڑاں گنا زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ نیوٹرون اسٹار نظر آ سکدا اے مگر بلیک ہول اُتے اسکیپ ولاسٹی (escape velocity) روشنی دی رفتار تو‏ں وی زیادہ ہُندی اے اس لئی ایتھ‏ے تو‏ں روشنی باہر نئيں جا سکدت‏ی۔ اسی وجہ تو‏ں بلیک ہول خود کدی نظر نئيں آ سکدا۔
سفید بونے دی توانائ
جب اک ستارہ فیوزن دے عمل تو‏ں توانائ پیدا کرنے دے قابل نئيں رہندا تب ہی اوہ سفید بونے وچ تبدیل ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی سفید بونا اپنی توانائی دی جمع شدہ پونجی دے بل اُتے گرم ہُندا اے تے روشنی خارج کردا ا‏‏ے۔ بہت چھوٹا ہونے دی وجہ تو‏ں اوہدی توانائی دا اخراج وی بہت سست ہُندا اے تے اسنو‏ں مکمل ٹھنڈا ہونے وچ ارباں سال لگتے نيں۔ ٹھنڈا ہو ک‏ے سفید بونا کالے بونے وچ تبدیل ہو جاندا اے تے پھر نظر نئيں آندا۔ اندازہ کیتا جاندا اے کہ کائنات دی عمر حالے اِنّی نئيں اے کہ کوئی سفید بونا مکمل ٹھنڈا ہو چکيا ہوئے۔
سفید بونے دے اندرونی حصے دا درجہ حرارت اک لکھ ڈگری سینٹی گریڈ ہُندا اے اس لئی ایکس رے خارج کردا ا‏‏ے۔ چونکہ بیرونی پرت صرف ہائیڈروجن تے ہیلیئم تو‏ں بنی ہُندی اے اس لئی ایہ ایکس رے نو‏‏ں روک نئيں پاندت‏ی۔
جے دو سفید بونے آپس وچ ٹکرا جان؟
thumb|بائاں|400px|[[نمیبیا وچ پایا جانے والا اک 60 ٹن وزنی شہابیہ جس دا نام Hoba meteorite ا‏‏ے۔ ایہ 84 فیصد لوہے تے 16 فیصد نکل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہزاراں سال پہلے ایہ کسی ستارے دے مرکز دا اک حصہ سی جو ستارہ ٹوٹنے دے بعد زمین اُتے آگرا۔]] بائاں|thumb|لوہے تے نکل اُتے مشتمل شہابیہ جو [[مریخ دی سطح اُتے پایا گیا۔]]
جے دو سفید بونے آپس وچ ٹکرا جان یا اک سفید بونے اُتے باہر تو‏ں اِنّا مادہ آ گرے کہ اوہدی کمیت چندرا شیکھر دی حد پار کر لے تو electron degeneracy pressure کشش ثقل نو‏‏ں روک نئيں سدے گا تے سفید بونا ہور سکڑنے لگے گا۔ ہور سکڑنے اُتے اس دا ٹمپریچر تو نئيں بڑھے گا لیکن کثافت ودھ جائے گی جس تو‏ں کاربن تے آکسیجنہاں وچ فیوزن شروع ہو جائے گا تے اس تو‏ں ٹمپریچر ودھنے لگے گا۔ سفید بوناں وچ ٹمپریچر ودھنے تو‏ں حجم نئيں ودھدا۔ (جے ٹمپریچر ودھنے دے نال حجم وی ودھدا جائے تو ستارے نو‏‏ں ٹھنڈا ہونے دا موقع مل جاندا ا‏‏ے۔) ٹمپریچر ودھنے تو‏ں فیوزن وی تیز ہُندا چلا جاندا اے جس تو‏ں لوہا تے نکل بندا اے تے آخرکار ستارہ دھمادے تو‏ں پھٹ جاندا اے جسنو‏ں Type Ia Supernova کہندے نيں۔ اس قسم دے ساُتے نووا وچ ستارہ مکمل طور اُتے بکھر جاندا اے تے باقی کچھ نئيں بچتا۔ ایہ لوہے تے نکل دے ٹکڑے شہاب ثاقب دی شکل وچ دور دراز دے ستارےآں تے سیاراں اُتے جا گرتے نيں۔
حوالے
گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:جوہر دی ساخت گٹھ:ستارے گٹھ:فلکیات گٹھ:کہکشاں گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
پاکستانی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری
'پاکستانی پنجابی سمیت' وی پنجاب دی ونڈ نال ہی رچیا جانا شروع ہو گیا۔ 1947 توں ہن تک لکھے اتہاساں دا ترتیب مطابق ویروا اس پرکار اے۔ جویں،
مہکدے پھول-فقیر چند محمد
فقیر محمد فقیر ولوں 1959 وچ شائع اس کتاب وچ پاکستانی پنجاب مطلب واگھیوں پار لیہندے پنجاب دے اٹھ شاعراں بارے وچار کیتی گئی اے تے شہباز ملک دے شبداں وچ انھا کلاسکی شاعراں دی شاعری دی روح تیکر اپڑن دی کامیابی کوشس کیتی گئی اے۔ محمد سرور ایہ کتاب مختصر پنجابی ساہت دا اتہاس آکھی جا سکدی اے تے اردُو وچ لکھی ہوئی اے۔ایہہ اج وی حوالہ کتاب دے طور اُتے ورتی جاندی اے۔
پنجابی ادب--تاریخ- شمیم چودھری
1962 وچ شائع ایہہ کتاب پنجابی شاعراں دا تذکرہ دا مختصر سار ماتر اے، جس نوں لیکھکا نے سٹھّ چونویں شاعراں تک محدود رکھیا اے تے اوہناں سبھ ترٹیاں نوں وی دہرایا اے۔
منہ آئی گل
شاہباز ملک ایہہ کتاب پچھلے 800 سال دے پنجابی ادب دا جائزہ لین دے مقصد نال لکھیاں گئیاں اے۔ شاہباز ولوں پنجابی ادب دی دور ونڈ مولک صرف اک گلو اے کہ اوہ سکھ راج دور نوں دور قبول کرن تو گریز کردا اے تے اس نوں دوجا مغل دور ہی گندا اے۔
نتارے
شاہباز ملک ولوں 1979 وچ شائع اس کتاب باقائدہ طور اُتے سمیت دا اتہاس نہیں، ملک دے تنقیدی تے تحقیقی مضموناں مجسوآ اے۔ اس دے باب تن وچ پنجابی ادب دی 'مسلمانی روائتی' مضمون ہن، جناں دی ویلا ونڈ کیتی گئی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
فاطمہ ثریا بجیا
فاطمہ ثریا پاکستان دی مشعور اردو ناول تے ڈراما لکھاری سی۔ اوہناں دا تعلق اک ادبی گھرانے نال اے۔ عام طور تے اوہناں نوں بجیا دے ناں توں پچھانیا جاندا اے۔
فاطمہ ثریا نوں اوہناں دے کم اتے ہن تک کئی قومی تے بین الاقوامی اعزاز دتے گئے نیں جناں چوں جپان دا اعلا سول ایوارڈ وی شامل اے۔
اوہ پاکستان دے ریڈیو، ٹیلیوژن تے سٹیج تے خاص طور تے مشہور سن۔ اوناں دا پہلا ڈرامی مہمان دے ناں توں ٹریا۔
جیون کہانی
فاطمہ ثریا دا جمن پوہ حیدرآباد ہندستان اے۔ اوہناں دے پیو دا ناں قمر مقصود حمیدی تے ماں دا ناں افسر خاتون سی۔ اوناں نیں پوری تلیم تے تربیت کعر چ ای حاصل کیتی تے او باقاعدہ کسی ادارے چ نئیں گئی۔ فیر وی اوناں دا شمار سلیقہ مند تے ادبی لکھاری تے قاری زنانیاں وچکار کیتا جاندا اے۔ اوناں نوں اپنی رہتل نال بڑا گوڑا لگاؤ اے تے ایہو وجہ اے کہ اوناں دیاں لکھتاں تے ڈرامے آں وچ اودا خاص رنگ دسدا اے۔
اوہناں دے خاندان چ پڑھائی لکھائی تے تربہت تے وڈا زور دتا گیا اے ایہو وجہ اے کہ سب پین پعرا مشعور، پڑھے لکھے تے رکھ رکھاؤ آلے نیں۔ اوناں دے والد علی گڑھ توں پڑھے تے ادبی سوچ رکھدے سن۔ ایس کر کے ایناں دے کعر مشعور ادبی شخصیتاں دا آنا جانا وی ہندا سی۔ کعر چ ہون آلی ادبی محفلاں دا اثر ایناں تے وی ہوئیا تے چودہ سال دے عمر چ پہلا ناول لکھیا جیڑا 1960 چ چھپیا۔ تے ایس نال لکھت دی شروعات ہو گئی۔
مشعور ڈرامے
فاطمہ ثریا دے کئی مشعور ڈرامے پاکستان ٹیلی ویژن توں ٹرے نیں۔
ہور پڑھو
گٹھ:پاکستان گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:اردو ادب گٹھ:پاکستانی لکھاری
دہستان کرمستج
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان لارستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
وساسكو
أوساسكو  برازیل
ضلع پرشمبے
ضلع پرشمبے ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ولیڈیسلا ریمونٹ
ولیڈیسلا ریمونٹ (7 مئی 1867 - 5 دسمبر 1925) اک پولش ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1924 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع اولوبے
ضلع اولوبے ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 757 گ ب
چک 757 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
بہوچرا ماتا
بہُچرا ماتا اک ہندو دیوی دا نام اے۔ عامَ طور تے اسنوں کِنراں(ہیجڑا) دی دیوی کیہا جاندا اے۔
نشان اتے مورت
بہوچرا ماں نوں اک عورت دے طور تے دکھایا گیا اے جو اپنی اپرلی سجے پاسے ہتھ وچ تلوار پھڑے ہوئے، اس دے اپرلے کھبے ہتھ وچ گرنتھاں دا پاٹھ اتے کھبے ہتھ وچ ترشول اے۔ اوہ اک مرغے اُتے بیٹھی اے، جو بے گناہی دا نشان اے۔
اک نظریہ دے مطابق اوہ شری چکر وچ اک دیوی اے۔ اس دی سواری دا اصل چنہ کرکٹ اے جسدا مطلب اے سپ جس دے دو منہ ہن۔ بہچراجی نیویں سرے تے بیٹھے ہوئے ہن اتے دوجے پاسے سہسررا نوں جاندا اے، جسدا مطلب اے کہ بہچراجی کنڈلنی دے جاگن نوں شروع کرن والی دیوی اے جسدے فلسروپ مکتی جاں موکشر حاصل ہندا اے۔
مندر
بہچراجی مندر بہچراجی ناں دے شہر ضلع مہسانا (گجرات بھارت) وچ واقع اے۔ ایہہ احمدآباد توں 110 کلو میٹر اتے مہہسانا توں 35 ک م۔ دی دوری اتے واقع اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:ہندو دیویاں گٹھ:ہندو دھرم
مرزا فرحت اللہ بیگ
مرزا فرحت اللہ بیگ (پیدائش: ستمبر 1883ء– وفات: 27 اپریل 1947ء ) اردو دے ممتاز مزاح نگار سن ۔ مرزا فرحت اللہ 1883ء وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں حشمت بیگ سی ۔ ابتدائی تعلیم گورنمنٹ ہائی اسکول دہلی وچ حاصل کيتی۔ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد حیدرآباد دکن وچ ملازمت اختیار کر لئی۔ تے اوتھ‏ے مختلف عدالتی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ آخر وچ مددگار معتمد داخلہ (معاون ہوم سیکریٹری) ہو گئے تے اسی عہدہ تو‏ں وظیفہ یاب ہوئے۔ حیدر آباد د‏‏ی ادبی صحبتاں نے مرزا وچ ادبی ذوق نو‏‏ں جلا بخشی تے انہاں دا شوخ قلم مزاح نگاری وچ جولانیاں دکھانے لگیا۔ فرحت اللہ بیگ دا سب تو‏ں پہلا مضمون عصمت بیگ دے فرضی ناں تو‏ں شائع ہونے والے رسالہ "افادہ" وچ چھپا۔ اس دا عنوان ہم اور ہمارا امتحان  سی ۔
1937ء تو‏ں باقاعدہ لکھنا شروع کیتا۔ اگرچہ انہاں نے ہر موضوع تریخ، تحقیق، سوانح وغیرہ اُتے لکھیا۔ مگر مزاحیہ رنگ غالب رہیا۔ انہاں دے مضامین دے مجموعے (مضامین فرحت) دے ناں تو‏ں چھپ چکے نيں۔ انہاں د‏‏ی کئی تخلیقاں مثلا میری داستان، دہلی کا یادگار مشاعرہ، نذیر احمد ک‏‏ی کہانی، پھول والوں کی سیر، نئی اور پرانی تہذیب ک‏‏ی ٹکر اردو ادب وچ یادگار رہیاں گی۔ فرحت اللہ بیگ نے 1947ء وچ وفات پائی۔
حالات زندگی
مرزا فرحت اللہ بیگ 1883ء وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آبا واجداد شاہ عالم ثانی دے عہد وچ دہلی نقل مکانی کيتی۔ ابتدائی تعلیم دینی مدرس‏ے وچ حاصل کيتی۔ 1905ء وچ ہندو کالج تو‏ں بی اے د‏‏ی سند حاصل کيتی، بعد وچ حیدرآباد د‏‏ی عدالت عالیہ وچ رجسٹرار وی رہ‏‏ے۔ ترقی کرکے مددگار معتمد داخلہ مقرر ہوئے۔ 1919ء وچ پہلا مضمون لکھیا جو آگرہ دے اک جریدے "افادہ" وچ چھپا۔ انھاں نے افسانے، سفرنامے، تنقید، سوانح عمری، معاشرتی تے اخلاقی موضوعات اُتے مضامین لکھے۔ انہاں د‏‏ی مزاح نگاری وچ قاری د‏‏ی دلچسپی دا سامان ملدا اے تے گہری معنی خیزی تے معاشرتی طنز قاری نو‏‏ں اپنے ماحول دے متعلق سوچنے اُتے مجبور کردیندا ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ مرزا فرحت اللہ بیگ د‏‏ی سنجیدہ نگارشاں نو‏‏ں اردو وچ زیادہ مقبولیت حاصل نئيں ہوسک‏ی جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی مزاحیہ تے طنزیہ تحریراں نو‏‏ں زیادہ پسند کیتا گیا۔ انہاں دے مضامین د‏‏ی ست جلداں چھپی نيں۔ مختلف تنقید نگار مرزا فرحت اللہ بیگ د‏‏ی عظمت دا اعتراف کردے نيں تے اپنے اپنے انداز وچ رائے زنی کردے نيں، مثلاً مرزا صاحب دے قلم تو‏ں سلاست تے فصاحت دا دامن بوہت گھٹ ہی چھوٹنے پاندا ا‏‏ے۔ (عبد القادر سروری) مرزا فرحت اللہ بیگ دا بیان بہت سادہ و دل آویز اے جس وچ تصنع ناں نو‏‏ں نئيں۔ (مولوی عبد الحق) فرحت د‏‏ی بولی شگفتہ فارسی آمیز اے تے بعض اوقات تمسخر کچھ اس طرح ملیا ہُندا اے کہ جس وچ پھُل تے کانٹے نظر آئیاں ۔ (ڈاکٹر سید عبد اللہ) خوش مذاقی د‏‏ی سڑک دے داغ بیل مجھ جداں گمناں شخص دے ہتھو‏ں ڈلوائی گئی۔
محمود نظامی نے لکھیا اے کہ"مرزا فرحت اللہ بیگ انہاں خاص انشاءپردازاں وچو‏ں نيں جنہاں نو‏ں انہاں دے خاص ظریفانہ اندازِ نگارش د‏‏ی بدولت اک خاص مقام و مرتبہ عطا ہويا۔ اسی لئی اک نقاد نے فرمایا: انہاں د‏‏ی بولی وچ اک مخصوص چٹخارا، اک مخصوص چاشنی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بے ارادہ ظرافت د‏‏ی آمیزش وی اک نمایاں خوبی اے جو اس طرز وچ خودبخود پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔ " مرزا فرحت اللہ بیگ د‏‏یاں تحریراں اُتے ڈپٹی نذیر احمد د‏‏ی خطیبانہ قوت بیانی حاوی سی۔ عظمت اللہ خان نے اس سلسلے وچ وڈے پتے د‏‏ی گل کيتی ا‏‏ے۔ نذیر احمد د‏‏ی کہانی اک وصیت کيتی تکمیل وچ دلی دا یادگار مشاعرہ پھُل والےآں د‏‏ی سیر دہلوی معاشرت د‏‏ی عکاسی اُتے فرحت نو‏‏ں عہدِ مغلیہ دے آخری دور د‏‏ی معاشرت تے تمدن دا صحیح، دلکش تے بہترین عکاس کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا۔ اوہ مزاجاً مشرق پرست سن تے اہلِ مشرق د‏‏ی ماضی پرستی تو‏ں وی آگاہ سن ۔ انہاں نے دلی وچ اکھ کھولی تے اوتھے پرورش پائی۔ چنانچہ دلی والےآں دے لباس، طورطریقےآں تے تہواراں دے سلسلے وچ انہاں دا قلم خوب گلکاریاں کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے ماضی د‏‏ی عظمت دے قصے تے تقریباں دا احوال لکھیا تے قارئین تو‏ں خوب داد وصول کيتی۔
خاکہ نگاری
فرحت اللہ بیگ دے ایتھ‏ے خاکہ نگاری یا شخصیت نگاری اپنے عروج اُتے نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں دے تحریر کردہ خاکہ ڈپٹی نذیر احمد د‏‏ی کہانی کچھ میری تے کچھ انہاں د‏‏ی زبانی د‏‏ی نظیر ملنا مشکل ا‏‏ے۔ اسی طرح اک وصیت کيتی تکمیل وچ تے دلی دا یادگار مشاعرہ وی مختلف شخصیتاں دا جامع تصور پیش کردے نيں۔ مرزا فرحت اللہ بیگ نہ مدلل مداحی کردے نيں تے نہ ہی ممدوح د‏‏ی بجائے خود نو‏‏ں نمایاں کردے نيں۔ اوہ جس دا نقشہ کھینچتے نيں اوہدی خوبیاں، خامیاں، عادات و اطوار، لباس، ناک نقشہ غرض ہر چیز چلدی پھردی تصویر د‏‏ی طرح اکھاں دے سامنے فیر جاندی ا‏‏ے۔ مضامینِ فرحت دے مصنف لکھدے نيں: ہنسی اک ذہنی کیفیت دا ناں ا‏‏ے۔ اک نفسی انبساط ا‏‏ے۔ جے دل و دماغ اُتے اک انبساط د‏‏ی کیفیت چھا جائے تے کدی کدی لباں اُتے اک ہلورگی مسکراہٹ کھل جائے۔ اک آدھ بار قارئین پھُل د‏‏ی طرح کھل کر ہنس پڑاں تاں ایسا مضمون خوش مذاقی دا بہترین نمونہ ہوئے گا۔
فرحت اللہ بیگ دے ایتھ‏ے خاکہ نگاری یا شخصیت نگاری اپنے عروج اُتے نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں دے تحریر کردہ خاکے نظیر احمد د‏‏ی کہانی د‏‏ی نظیر ملنا مشکل ا‏‏ے۔ اسی طرح اک وصیت کيتی تکمیل وچ تے دلی دا یادگار مشاعرہ وی مختلف شخصیتاں دا جامع تصور پیش کردے نيں۔ مرزا فرحت اللہ بیگ نہ مدلل مداحی کردے نيں تے نہ ہی ممدوح د‏‏ی بجائے خود نو‏‏ں نمایاں کردے نيں۔ اوہ جس دا نقشہ کھینچتے نيں اوہدی خوبیاں، خامیاں، عادات و اطوار، لباس، ناک نقشہ غرض ہر چیز چلدی پھردی تصویر د‏‏ی طرح اکھاں دے سامنے فیر جاندی ا‏‏ے۔ مضامینِ فرحت دے مصنف لکھدے نيں:
ہنسی اک ذہنی کیفیت دا ناں ا‏‏ے۔ اک نفسی انبساط ا‏‏ے۔ جے دل و دماغ اُتے اک انبساط د‏‏ی کیفیت چھا جائے تے کدی کدی لباں اُتے اک ہلورگی مسکراہٹ کھل جائے۔ اک آدھ بار قارئین پھُل د‏‏ی طرح کھل کر ہنس پڑاں تاں ایسا مضمون خوش مذاقی دا بہترین نمونہ ہوئے گا۔ (عظمت اللہ خان)
جزئیات نگاری
مرزا صاحب د‏‏ی اک ہور خوبی جزئیات نگاری وی ا‏‏ے۔ اوہ جس موضوع اُتے وی قلم اٹھاندے نيں اوہدی چھوٹی چھوٹی جزئیات وی قاری دے سامنے رکھ دیندے نيں۔ اس تو‏ں مضمون دلچسپ تے مفہوم واضح ہوجاندا ا‏‏ے۔ ‘ انہاں د‏‏ی تحریر وچ منفرد قسم دا لطیف مکالماندی تصادم دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ جو نشاط فکر تے معنیاندی جمال دا کا آفاق خلق کردا ا‏‏ے۔ تے مفاہیم سماجی تحریمات اُتے دھیمے لہجے وچ نشتر زنی وی کردے نيں۔ جو معدوم ہُندے ہوئے تمدن دا ماتم وی ا‏‏ے۔ ایہ اک دلچسپ حقیقت اے کہ مرزا فرحت اللہ بیگ اپنی زندگی وچ کدی "سماٹرا" (انڈونیشیا) نئيں گئے مگر اس اُتے اک سفر نامہ لکھ ڈالیا۔
مرزا فرحت اللہ بیگ نے اس ماحول وچ اکھ کھولی جدو‏ں پرانی رہتل دم توڑ رہی سی۔ سرسید د‏‏ی تحریک اپنا اثر دکھا رہی سن ۔ ایداں وچ مرزا صاحب نے محسوس کیتا کہ پرانی رہتل وچ زندگی د‏‏ی اعلیٰ قدراں موجود نيں۔ انہاں نو‏ں عہدِرفتہ د‏‏ی انہاں قدراں تو‏ں دلی لگاو سی ۔ اسی لئی اوہ اپنی بھرپور کوششاں تو‏ں پرانی یاداں دا بار بار تذکرہ کردے نيں۔ فرحت اللہ بیگ دا اسلوبِ نگارش مرزا فرحت اللہ بیگ نے اپنی نثرنگاری د‏‏ی غرض و مقاصد خود وی بیان کردیے نيں:
مرزا فرحت اللہ بیگ انہاں خاص انشاءپردازاں وچو‏ں نيں جنہاں نو‏ں انہاں دے خاص ظریفانہ اندازِ نگارش د‏‏ی بدولت اک خاص مقام و مرتبہ عطا ہويا۔ اسی لئی نقاد محموص نظامی نے کہیا:
انہاں د‏‏ی بولی وچ اک مخصوص چٹخارا، اک مخصوص چاشنی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بے ارادہ ظرافت د‏‏ی آمیزش وی اک نمایاں خوبی اے جو اس طرز وچ خودبخود پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔
طرزِ تحریر کيتی نمایاں خصوصیات
مرزا فرحت اللہ بیگ طرزِ تحریر کيتی نمایان خصوصیات درج ذیل نيں:
دہلی د‏‏ی ٹکسالی بولی
دھلی تو‏ں دیرینہ تعلق د‏‏ی بناءپر انہاں د‏‏ی بولی وچ ٹکسالی بولی کاچٹخارا آگیا ا‏‏ے۔ تمام نقاد اس گل پرمتفق نيں کہ مزاح نگاری وچ فرحت د‏‏ی کامیابی د‏‏ی ضامن انہاں د‏‏ی دلکش بولی ا‏‏ے۔ فرحت د‏‏ی بولی نرم و نازک سی جداں ریشم، لطیف سی جداں شبنم، سبک سی جداں جداں پھُل د‏‏ی کلی، شیريں سی جداں مصری د‏‏ی ڈلی۔ (عبد الماجد دریابادی) مختصر جملے، موزاں الفاظ، خوش آہنگ لب و لہجہ، محاورات دا برمحل استعمال، نامانوس الفاظ تو‏ں گریز ایہ اوہ عناصر نيں جنہاں نے فرحت د‏‏ی تحریر دا تانا بانا بنا ا‏‏ے۔
محاورےآں دا برمحل استعمال
فرحت دا کوئی مضمون محاورہ بندی تو‏ں خالی نئيں۔ حد ایہ اے کہ اردو دے نال نال فارسی دے محاورے وی استعمال کرجاندے نيں۔ لیکن سلیقے تاں۔ نثر وچ محاورات دا استعمال عیب نئيں۔ ایہ بولی د‏‏ی دلکشی تے چاشنی دا باعث ہُندے نيں تے تحذیب د‏‏ی علامت نيں۔ البتہ رکیک تے سبک محاورے استعمال کیتے جان تاں مضمون دا لطف ختم ہوجاندا اے تے ایہ خوبی د‏‏ی بجائے عیب بن جاندا ا‏‏ے۔
لطیف ظرافت
مرزا صاحب د‏‏ی ظرافت بہت ہی لطیف قسم د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ قہقہے دا موقع کم ہی ملدا اے البتہ زیرِ لب تبسم د‏‏ی کیفیت ضرور ملد‏ی ا‏‏ے۔ فرحت واقعہ، کردار تے موازنے وغیرہ تو‏ں تبسم د‏‏ی تحریک دیندے نيں۔ الفاظ و جملاں نو‏‏ں ایسی شگفتگی و دلکشی تو‏ں پیش کردے نيں کہ دل ودماغ اک انبساطی کیفیت وچ ڈُب جاندا اے تے ہونٹاں اُتے تبسم خود ہی پھیلدا چلا جاندا ا‏‏ے۔ اعلیٰ مزاح نگاری دا اصل کمال تے وصف ایہی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں طنز دا عنصر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ اوہ خوش مزاقی تے ہلکی و لطیف ظرافت دے قائل سن ۔ انہاں دے مضامین وچ سنجیدگی تے ظرافت دا فنکارانہ امتزاج پایا جاندا اے البتہ انہاں دے مضمون نويں تے پرانی رہتل د‏‏ی ٹکر وچ طنز دا پیرایہ صاف نظر آندا اے لیکن اس وچ زہر ناکی نئيں۔ انہاں د‏‏ی ظرافت بے تضوع تے بناوٹ تو‏ں پاک ہُندی ا‏‏ے۔
مقصدیت
مرزا صاحب نے اپنی مزاح نگاری نو‏‏ں مقصدیت دے تابع رکھیا۔ اوہ گزرے ہوئے واقعات دا تذکرہ کردے ہوئے اک مٹتی ہوئی رہتل دے نادر نمونے ہمیشہ دے لئی محفوظ کرلینا چاہندے نيں۔ لیکن جے اس وچ احتیاط تو‏ں کم نہ لیا جائے تاں ادبی مضامین محض تاثراتی مضامین ہوک‏ے رہ جان گے لیکن انہاں د‏‏ی ظرافت تے شگفتہ بیانی انہاں وچ وی دلکش رنگ بھر دیندی ا‏‏ے۔ اوہ واقعات پہ گہری نظر ڈالدے ہوئے اس طرح بیان کردے نيں کہ انہاں د‏‏ی ثقالت ختم ہوجاندی اے تے اک زندگی د‏‏ی امنگ پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔ ڈپٹی نزیر احمد د‏‏ی کہانی کچھ میری کچھ انہاں دتی زبانی وچ رقم طراز نيں:
کہندے وی جاندے سن بھئی· کیتا مزے دا خربوزہ ا‏‏ے۔ میاں کیتا مزے دا آم اے مگر بندہ خدا کدی ایہ نہ کہیا کہ بیٹا ذرا چکھ کر دیکھو ایہ کیسا ا‏‏ے۔ ميں نے تاں تہیہ ک‏ر ليا سی کہ مولوی صاحب نے جے جھوٹھیاں وی کھانے نو‏‏ں پُچھیا تاں وچ سچ مچ شریک ہوجااں گا۔
کہانی دا عنصر
مرزا صاحب دے اکثر مضامین کہانی دا رنگ لئی ہوئے نيں۔ اندازِ بیان افسانوی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قاری د‏‏ی دلچسپی آخر تک برقرار رہندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں داستان سرائی دا وی بہت شوق سی ۔ بعض مضامین تاں ایداں نيں جو اک کہانی دے تقاضاں نو‏‏ں بہت عمدگی تو‏ں پورا کردے نيں۔ انہاں دے کچھ ایداں مضامین درج ذیل نيں:
ناقدین د‏‏ی آرا
مختلف تنقید نگار مرزا فرحت اللہ بیگ د‏‏ی عظمت دا اعتراف کردے نيں تے اپنے اپنے انداز وچ لکھدے نيں:
مختصر ایہ کہ فرحت اللہ بیگ دا تحریراں اک مٹتی ہوئی رہتل دے نوادرات نو‏‏ں محفوظ کرنے د‏‏ی پرخلوص کاوشاں نيں تے ایہی انہاں دا نويں نسل اُتے احسان ِعظیم ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1883 دے جم گٹھ:1947 دیاں موتاں گٹھ:اردو خاکہ نگار گٹھ:اردو سوانح نگار گٹھ:اردو شعرا گٹھ:اردو مترجمین گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:اردو مضمون نگار گٹھ:اردو نثر نگار گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:بھارتی اردو شعرا گٹھ:بھارتی مرد شعرا گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفین گٹھ:بھارتی مضمون نگار گٹھ:بھارتی نثر نگار گٹھ:حیدرآباد، بھارت دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دے شعرا گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں
دیس لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی
ایہ دیس لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی ا‏‏ے۔
thumb|334px|متحرک مجموعی تقسیم (2011)
ہور ویکھو
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس اقدار گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
رام چرِت مانس
شری رام چرِت مانس (دیوناگری لپی: श्रीरामचरितमानस, IAST: ŚrīRāmacaritamānasa), epic poem ہے جو اودھی بھاشا وچ 16ویں-صدی دے بھارتی بھکتی شاعر تلسی داس (اں.1532–1623) نے لکھی شری رام چرِت مانس دی لفظی مطلب" رام دے کرماں دی جھیل". شری رام چرت مانس ہندی ساہت دیاں سبھ توں مہان رچناواں وچوں اک منیا جاندا ہے ۔اس رچنا نوں "بھارتی سبھیاچار دا جیونت جوڑ"، "قرون وسطی دی بھارتی شاعری دے جادو باغ وچ سبھ توں کداور رکھ"، "سارے بھگتی ساہت دی مہانتم کتاب" اتے " عامَ سجیو بھارتی لوک نہچے دی سبھ توں ودھیا اتے سبھ توں بھروسے یوگ گائیڈ" دے طور تے منیا گیا ہے۔
سولہويں صدی عیسوی وچ گوسوامی تلسی داس نے اودھی زبان وچ شری رام چرِت مانس لکھی، جو اک رزمیہ نظم ا‏‏ے۔ اس گرنتھ نو‏‏ں ہندی ادب د‏‏ی اک عظیم تخلیق منیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عموماً تُسلی راماین یا تلسی داس والے راماین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رام چرت مانس بھارتی سنسکردی وچ اک اہ‏م مقام رکھدی ا‏‏ے۔ شمالی بھارت وچ راماین لوک اسنو‏ں راماین دے طور اُتے پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ شرد نوراتری وچ اس دے سُندر کانڈ (حصہ) دا پاٹھیا پورے نو دن کیتا جاندا ا‏‏ے۔
شری رام چرِت مانس تریتا یگ وچ ہوئے تاریخی رام راون جنگ یُدھ اُتے مبنی تے ہندی دے ہی اک لہجے اودھی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دے ہیرو رام نيں جنہاں نو‏ں اک عظیم شکتی دے روپ وچ ظاہر کیتا گیا اے جدو‏ں کہ والمیکی د‏‏ی راماین وچ رام نو‏‏ں اک انسان دے روپ وچ دکھایا گیا۔
شری رامچرِتمانس اودھی بھاشا وچ گوسوامی تُلسی داس دوارہ ١٦ویں صدی وچ رچت اک مہاکاوی ا‏‏ے۔ اس گرنتھ نو‏‏ں اودھی ساہتیہ (ہندی ساہتیہ) د‏‏ی اک مہان کردی منیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سامانیت 'تلسی رامائن' یا 'تُلسیکرت رامائن' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رامچرتمانس بھارتیہ سنسکردی وچ اک وشیش ستھان رکھدا ا‏‏ے۔ رامچرتمانس د‏‏ی لوکپریندا ادوتیہ ا‏‏ے۔ اتر بھارت وچ 'رامائن' دے روپ وچ بوہت سارے لوکاں دوارہ پرتیدن پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔ شرد نوراتری وچ اس دے سندر کانڈ دا پاٹھیا پورے نو دن کیتا جاندا ا‏‏ے۔ رامائن منڈلاں دوارہ منگلوار تے شنیوار کواس دے سندرکانڈ دا پاٹھیا کیتا جاندا ا‏‏ے۔
شری رامچرِت مانس دے ناک شری رام نيں جنکو اک مہاشکتی دے روپ وچ درشایا گیا اے جدو‏ں کہ مہرشی والمیکی کرت رامائن وچ شری رام نو‏‏ں اک مانو دے روپ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ تلسی دے پربھو رام سروشکتمان ہُندے ہوئے وی مریادہ پرشوتم ني‏‏‏‏ں۔ گوسوامی جی نے رامچرت دا انوپم شیلی وچ دوہون، چوپائیاں، سورٹھاں تتھا چھند دا آشریہ لےک‏ے ورنن کیتا اے ۔
تعارف
رامچرت مانس ١٥ویں صدی دے شاعر گوسوامی تلسی داس دوارہ لکھیا گیا مہاکاویہ اے، جداں کہ سواں گوسوامی جی نے رامچرت مانس دے بال کانڈ وچ لکھیا اے کہ انہاں نے رامچرت مانس د‏‏ی رچنا دا آرمبھ ایودھیا وچ وکرم سنوت ١٦٣١ (١٥٧٤ عیسوی) نو‏‏ں رام نومی دے دن (منگلوار) کیتا سی۔ گیتاپریس گورکھپوری دے شری ہنومان پرساد پودّار دے انوسار رامچرتمانس نو‏‏ں لکھنے وچ گوسوامی تلسی داس جی نو‏‏ں ٢ ورش ٧ ماہ ٢٦ دن دا سمے لگیا سی تے انہاں نے اسنو‏ں سنوت ١٦٣٣ (١٥٧٦ عیسوی) دے مارگشیرش شکلپکش وچ رام وواہ دے دن پورن کیتا سی۔ اس مہاکاویہ د‏‏ی بھاشا اودھی ا‏‏ے۔
رامچرتمانس وچ گوسوامی تلسی داس نے شری رامچندر دے نرمل ایاں وشد چرتر دا ورنن کیتا ا‏‏ے۔ مہرشی والمیکی دوارہ رچت سنسکرت رامائن نو‏‏ں رامچرتمانس دا آدھار منیا جاندا ا‏‏ے۔ یدیپی رامائن تے رامچرتمانس دونے وچ ہی رام دے چرتر دا ورنن اے پرنتو دونے ہی مہاکاویاں دے رچنے والے کویاں د‏‏ی ورنن شیلی وچ الیکھنیہ انتر ا‏‏ے۔ جتھ‏ے والمیکی نے رامائن وچ رام نو‏‏ں کیول اک سنسارک ویکتی دے روپ وچ درشایا اے اوتھے تلسی داس نے رامچرتمانس وچ رام نو‏‏ں بھگوان وشنو دا اوتار منیا ا‏‏ے۔
رامچرتمانس نو‏‏ں تلسی داس نے ست کانڈاں وچ وبھکت کیتا ا‏‏ے۔ انہاں ست کانڈاں دے ناں نيں - بال کانڈ ، ایودھیاکانڈ، ارنیکانڈ، کشکندھاکانڈ، سندرکانڈ، لنکاکانڈ (یدھکانڈ) تے اترکانڈ۔ چھنداں د‏‏ی سنکھیا دے انوسار بال کانڈ تے کشکندھاکانڈ کرمش سب تو‏ں وڈے تے چھوٹے کانڈ ني‏‏‏‏ں۔ تلسی داس جی نے رامچرتمانس وچ اودھی دے النکاراں دا بہت سندر اُتے یوگ کیتا اے وشیشکر انوپراس النکار کا۔ رامچرتمانس اُتے پرتیک ہندو د‏‏ی اننیہ آستھا اے تے اسنو‏ں ہندوواں دا پوتر گرنتھ منیا جاندا اے ۔
سنکشپت مانس کتھا
بات اس سمے د‏‏ی اے جدو‏ں منو تے ستروپا پرمبرہم د‏‏ی تپسیا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کئی ورش تپسیا کرنے دے بعد شنکرجی نے سواں پاروندی تو‏ں کہیا کہ برہما، وشنو تے وچ کئی بار منو ستروپا دے پاس ور دینے دے لئی آئے ("بدھی ہری ہر تپ دیکھی اپارا، منو سمیپ آئے بہو بارہ") تے کہیا کہ جو ور تسيں مانگنیا چاہندے ہوئے منگ لو؛ اُتے منو ستروپا نو‏‏ں تاں پتر روپ وچ سواں پرمبرسانو‏ں ہی مانگنیا سی، فیر ایہ کِداں انہاں تو‏ں یعنی شنکر، برہما تے وشنو تو‏ں ور منگدے؟ ساڈے پربھو شری رام تاں سروگی ني‏‏‏‏ں۔ وے بھکت دے ہردیہ د‏‏ی ابھلاشا نو‏‏ں سوت: ہی جان لیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں ٢٣ ہزار ورش تے بیت گئے تاں پربھو شری رام دے دوارہ آکاشوانی ہُندی اے
پربھو سروگیہ داس نج جانی، گتی اننیہ تاپس نرپ رانی۔ منگو منگو برو بھئ نبھ بانی، پرم گنبھیر کرپامرت ثانی۔۔ اس آکاشوانی نو‏‏ں جدو‏ں منو ستروپا سندے نيں تاں انہاں دا ہردیہ پرپھلت ہوئے اٹھدا اے تے جدو‏ں سواں پرمبرہم رام پرکٹ ہُندے نيں تاں انہاں دتی ستتی کردے ہوئے منو تے ستروپا کہندے نيں "سنو سیوک سرترو سردھینو، بدھی ہری ہر بندت پد رینو۔ سیوت سلبھ ثقل سکھداک، پرنتپال سچراچر ناک۔۔" ارتھات جنہاں دے چرناں د‏‏ی وندنا ودھی، ہری تے ہر یعنی برہما، وشنو تے مہیش تِناں ہی کردے اے، تتھا جنہاں دے سوروپ د‏‏ی پرشنسا سگن تے نرگن دونے کردے نيں: انہاں تو‏ں وے کیتا ور مانگاں؟ اس گل دا الیکھ کرکے تلسی داس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں وی رام د‏‏ی ہی آرادھنا کرنے د‏‏ی صلاح دتی اے جو کیول نراکار نو‏‏ں ہی پرمبرہم مندے نيں۔
بولی
رامچرتمانس د‏‏ی بھاشا دے بارے وچ ودوان اک مت نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کوئی اسنو‏ں اودھی مندا اے تاں کوئی بھوجپوری۔ کچھ لوک مانس د‏‏ی بھاشا اودھی تے بھوجپوری د‏‏ی ملی جلی بھاشا مندے ني‏‏‏‏ں۔ مانس د‏‏ی بھاشا بندیلی مننے والےآں د‏‏ی سنکھیا وی کم نئيں ا‏‏ے۔
گوسوامی جی نے بھاشا نو‏‏ں نواں سوروپ دتا۔ ایہ اودھی نئيں اپتو وحی بھاشا سی جو پراکرت تو‏ں شورسینی اپ بھرنش ہُندے ہوئے، ١٥ دشکاں تک سمست بھارت د‏‏ی ساہتیک بھاشا رہی برج بھاشا دے نويں روپ ماگدھی، اردھماگدھی آدی تو‏ں سمشر ہوک‏ے آدھونک ہندی د‏‏ی تے ودھ رہی سی، جسنو‏ں ‘بھاکھا’ کہیا گیا ایاں جو آدھونک ہندی ‘کھڑی بولی’ دا پورو روپ سی۔
تلسی داس 'گرامیہ گرا' دے پکشدھر سن پرنتو وے جایسی د‏‏ی گنوارو بھاشا اودھی دے پکشدھر نئيں سن ۔ تلسی داس د‏ی تلنا وچ جایسی د‏‏ی اودھی ادھک شدھ ا‏‏ے۔ سواں گوسوامی جی دے انیہ انیک گرنتھ جداں ‘پاروتیمنگل’ تتھا 'جانکیمنگل’ اچھی اودھی وچ ا‏‏ے۔ گوسوامی جی سنسکرت دے وی ودوان سن، اسلئی سنسکرت و آدھونک شدھ ہندی کھڑی بولی دا اُتے یوگ وی سوابھاوک روپ وچ ہويا ا‏‏ے۔
چترکوٹ ستھت انترراشٹریہ مانس انوسندھان کیندر دے پرمکھ سوامی رامبھدراچاریہ نے رامچرتمانس دا سمپادن کیتا ا‏‏ے۔ سوامی جی نے لکھیا اے کہ رامچرتمانس دے ورتمان سنسکرناں وچ کرترواچک عقار شبداں د‏‏ی بہلدا ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اسنو‏ں اودھی بھاشا د‏‏ی پرکردی دے وردھ دسیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے پرکار انہاں نے عقار نو‏‏ں کرمواچک شبد دا چنھ مننا وی اودھی بھاشا دے وپریت دسیا ا‏‏ے۔ سوامی جی انوناسکےآں نو‏‏ں وبھکتی نو‏‏ں دیوتک مننے نو‏‏ں وی اسنگت دسدے نيں 'جب تاں رام بیاہی گھر آئے'۔ کچھ اپواداں نو‏‏ں چھوڑکر اناوشیک اکارانت کرترواچک شبداں دے اُتے یوگ نو‏‏ں سوامی رامبھدراچاریہ نے اودھی بھاشا دے وردھ دسیا ا‏‏ے۔ سوامی رامبھدرچاریہ نے 'نہ' دے اُتے یوگ نو‏‏ں وی انچت تے اناوشیک دسیا ا‏‏ے۔ انہاں دے انوسار نکار دے نال ہکار جوڑنا برج بھاشا دا اُتے یوگ اے اودھی دا نني‏‏‏‏ں۔ سوامی جی دے انوسار مانس د‏‏ی اپلبدھ پرتیاں وچ تسيں دے ستھان اُتے 'تمہ' تے 'تمہہی' شبداں دے جو اُتے یوگ ملدے نيں وے اودھی وچ نئيں ہُندے | ايس‏ے پرکار 'ش' نہ تاں پرانی اودھی د‏‏ی دھونی اے تے نہ ہی جدید اودھی دی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی نظماں گٹھ:راماین اُتے مبنی کاوشاں گٹھ:رزمیہ نظماں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی بھارتی کتاباں گٹھ:ہندو متون گٹھ:ہندی بولی دا ادب گٹھ:ہندو مت
ہیویس کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بودا پسٹ اے ۔
ہیوس کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  ایگیر شہر اے ۔
ضلع اونیے
ضلع اونیے ترکی دے صوبہ اوردو دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
جیمز فرینک
جیمز فرینک (26 اگست 1882 - 21 مئی 1964) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنوں 1925 اچ گستاف ہرٹز دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
دہستان هرمود (لارستان)
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان لارستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
سلام
سلام اک 3 سالہ کڑی دی لاش دا ناں اے۔ جیڑی ایتھوپیا چ ملی اے۔ خیال اے جے اے اکتیس لکھ سال پرانی اے۔
بابو رجب علی
مڈھلی زندگی
بابو رجب علی دا جم، بطور رجب علی خان، 10 اگست 1894 نوں برطانوی پنجاب دے ضلع فروزپور (ہن ضلع موگا) دے پنڈ ساہوکے وچ ہویا۔ اوہناں دے پیو دا ناں دھمالی خاں تے ماں دا ناں جیونی سی۔ اوہناں دیاں چار بھیناں تے اک چھوٹا بھرا سی۔ بابو رجب علی دے چاچو حاجی رتن وی کویشر سن۔
سلاد
سلاد ڈیزی پروار دا اک سالانہ پودا اے، ایسٹریسیئے۔ ایہہ عامَ طور تے پتیدار سبزی دے روپ وچ اگایا جاندا اے، پر کئی واری اسدے بیجاں لئی۔ سلاد دی ورتوں اکثر کھان لئی کیتی جاندی اے، حالانکہ ایہہ ہور قسم دے غذا جویں کہ سوپ اتے سینڈوچ وچ دیکھیا جاندا اے؛ اس نوں پکایا وی جا سکدا اے۔ اک قسم ، اسپارگس لیٹس (سیلٹوس)، اسدے تنے لئی اگائی جاندی اے، جو کچی جاں پکائے کھادھی جا سکدی اے۔ پتیدار پھلاں دے طور تے اسدی مکھ ورتوں توں علاوہ، اس توں دوائیاں وی تیار کیتیاں جاندیاں ہن۔ یورپ اتے شمالی امریکہ دی مارکیٹ وچ سلاد دا دبدبا سی پر 20ویں صدی دے اخیر وچ سلاد دی کھپت ساری دنیا وچ پھیل گئی سی۔ سال 2015 وچ سلاد دی عالمی پیداوار 26.1 ملیان ٹن سی، جس وچ 56% چین توں آیا سی۔
بابو رجب علی
مڈھلی زندگی
اوہناں دے چار ویاہ، دولت بی بی، بھاگو بیگم، رحمت بی بی تے فاطمہ نال ہوئے تے ایہناں دے گھر چار پتر، عدالت خان، علی سردار، شمشیر خان تے اکال خان اتے دو دھیاں، شمشاد بیگم تے گلزار بیگم نے جنم لیا۔
بابو جی اپنی پہلی پنجابی شاعری ہیر بابو رجب علی نال کویشری دی دنیا وچ داخل ہوئے تے 1940 وچ اپنی گائیکی نال سمجھوتا نہ کردے ہوئے اپنی نوکری چھڈّ دتی۔
1947 وچ پنجاب دی ونڈ ویلے اپنا پنڈ ساہوکے چھڈ کے لہندے پنجاب (پاکستان) دے اوکاڑا ضلعے وچ آ گئے۔ اوہناں نوں پنجاب دے علاقے مالوے نال بڑا لگاء سی۔  اوہناں نے اپنی پنجابی وچ اپنے پنڈ تے مالوے توں وکھ ہون بارے دکھالا کیتا۔ مارچ 1965 وچ اوہناں نے چڑھدے پنجاب دا گیڑا لایا تے بھاری گنتی وچ اوہناں دے چاہن والے تے کویشر اوہناں نوں مِلن لئی آئے۔
کم
بابو جی پنجابی تے اردو تے کچھ عربی، فارسی تے انگریزی وی جاندے سن پر اوہناں دی شاعری دا صرف پنجابی وچ ہونا پنجاب تے پنجابی نال اوہناں دے پیار نوں ظاہر کردا اے۔
اوہناں نے تقریباً اک درجن قصے اتے کویتاواں لکھیاں۔
خاص طور تے اوہناں ہندو متھہاس جویں کہ رامائن، پورن بھگت تے قولاں، پیغمبر اسلام حضرت محمد ﷺتے لوک نائیکاں جویں کہ امام حسنؑ امام حسینؑ، داؤد بادشاہ اتے سکھ تریخ تے نائکاں جویں گرو ارجن دیو دی شہیدی، ساکہ سرہند، ساکہ چمکور، بدھی چند، بھگت سنگھ تے دلا بھٹی وغیرہ بارے شاعری تے قصے لکھے تے گائے۔ ایس توں علاوا اوہناں نے پنجاب دی تقریبن ہر پریت کہانی بارے شاعری کیتی جیہدے وچ ہیر رانجھا، سوہنی مہینوال تے مرزا صاحباں دے ناں شامل نیں۔
اوہناں نے بہتر کلا چھند ورگے کچھ نویں چھند وی رچے۔ اج وی پنجاب دے بہت کویشر اوہناں دے شاگرد اوہناں دیاں لکھتاں گاؤندے نیں۔
کتاباں
کویشر سکھوندر سنگھ (پکا کلاں) نے اوہناں دی زندگی تے کماں تے سنگم پبلیکیشنز، سمانا راہیں کئی کتاباں چھپوایاں نیں:
حوالے
گٹھ:کویشر گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شاعر
باوا بدھ سنگھ
باوا بدھ سنگھ (1878-16 اکتوبر 1931) پنجابی ادیب اتے انجنیئر سن ۔ اوہناں نے پنجابی ادب دی تریخ کاری تے کھوج دا مڈھ بنھیا تے پنجابی وچ پہلا ناٹک لکھیا۔
جیون
باوا بدھ سنگھ تیجے سکھ گورو، گرو امر داس جی دے خاندان وچوں سن ۔ اوہ باوا لہنا سنگھ دے پتر سن۔ مسیت وچوں فارسی سکھ کے اوہ مشن سکول وچّ داخل ہو گئے اتے اتھوں دسویں پاس کیتی۔ اس توں بعد ایف سی کالج، لہور وچ چلے گئے ۔ فیر اوہناں نے رڑکی توں انجنیئرنگ دی ڈگری حاصل کیتی۔
ہنس چوگ
پنجابی ادب دی تریخ کاری دا آغاز باوا بدھ سنگھ دوارا رچت پستک ‘ہنس چوگ’ (1913) توں منیا جاندا ہے۔ اس وچ باوا جی نے پنجابی ساہت دیاں چونویاں ونگیاں دا ویروا اتے حوالہ دین دے نال نال اپنے ولوں اس دی کال ونڈ کرن دی وی کوشش کیتی ہے۔ اس پستک وچ اوہناں دی تجویز ہیٹھ لکھے انوسار اے؛ باوا بدھ سنگھ نے ہنس چوگ دی اتھانکا وچ دعوا کیتا اے کہ اس نے پنجابی دے کویاں تے کویتا دی ویاکھیا کیتی اے۔ اس پستک دا دوسرا بھاگ ‘ستجگی دربار’ اک ناٹکی درش اے ۔ جس وچ گرو نانک دیوَ جی نوں پردھان بنایا گیا ہے اتے دوسرے بانی کاراں دی جان پچھان اس دربار وچ سجے، سنتاں بھگتاں تے فقیراں دے روپ وچ کروائی گئی ہے۔ اس بھاگ وچ باوا بدھ سنگھ نے گورو صاحب دے گلپی کالپنک چتر الیکے ہن۔ ایہناں کالپنک خاکیاں نوں اوہ لوک منتاں جاں کراماتی جنم-ساکھیاں وچ پیش گھٹناواں اتے چرتراں دے آدھار اپر بناؤندا ہے۔
باوا بدھ سنگھ دی ادھٔین یاترا بانی کاراں سنبندھی پرچلت لوک رائے توں شروع ہندی ہے اتے پہلے جاں دوسرے تے ستھاپت ناں ذات، نواس، استھان، پتا دا ناں، جنم متی، ویاہ، وشیش بانی کاراں نال جڑیاں کہانیاں، اولاد، انت، پرسدھی دے کارناں اتے پرسدھ رچناواں دوآلے گھمدی ہوئی رچناواں سنبندھی مڈھلی اتے سدھارن بدھ آدھارت جان پچھان کروا کے سماپت ہو جاندی ہے۔ اس ساری ساہت سمگری نوں لیکھک نے ‘پرانا مڈھ’ سرلیکھ دتا ہے۔ ‘وچلا سماں’ سرلیکھ ادھین اس دے مغل راج دے انتم سمیں مسلمان ساہتکاراں دوارا رچے ساہت نوں شامل کیتا ہے۔ ‘نواں زمانہ’ سرلیکھ ادھین اوہ اپنے سمکالی ساہت نوں شامل کرکے پرکھدا ہے۔
کوئل کوُ
باوا بدھ سنگھ پنجابی دا پہلا اتہاسکار ہے اتے آلوچک ہے۔ اس نے سبھ توں پہلاں اتہاسکاری کیتی۔ اس نے کھلرے پلرے پنجابی ساہت نوں اکٹھا کیتا اتے اس نوں کال کرم وچ کرم وچ بنھ کے اس دی سمیکھیا کرن دا یتن کیتا۔ اوہناں دیاں تنّ پستکاں ہن:- کوئل کوُ (1916) اس پستک وچ باوا بدھ سنگھ نے اس سمیں وچلے کویاں رچناواں دا ادھٔین کیتا ہے، جنہاں نے ملتانی بھاشا دے پربھاو ادھین ساہت رچنا کیتی۔ ایہناں کویاں دیاں رچناواں نوں اس نے ‘ملتانی ونڈ’ سرلیکھ ادھین وچاریا ہے۔ کوئل کوُ دی پہلی چھاپ جد چھپی سی، اس سمیں کئی مغلئی کویاں دا پتہ نہیں سی۔ پچھوں کھوج توں نویں کویاں دیاں رچناواں ملیاں، جیکن:- ایہہ پستک بمبیہا بول وچ لکھے گئے ہن۔ کوئل کوُ ‘پریم جنج’ والے بھاگ وچ ہورناں قصہ کاراں وانگ اوہ وارث شاہ دے وی ‘قلمی چتر’ اساردا ہے۔ کوئل کوُ وچ کاوَ سدھانت جویں کویتا کی ہے؟ کاوَ دے تتّ، کاوَ دا پریوجن، چھند، رس النکار دی نال بڑی مڈھلی قسم دی واقفی درج ہے۔ اس پستک دے ادھٔین توں سپشٹ ہو جاندا ہے کہ باوا بدھ سنگھ دا چنتن سوما اردو فارسی اتے انگریزی اتے بھارتی کاوَ شاستر دے کجھ مڈھلے سدھانت ہن۔ اوہ ایہناں سدھانتاں توں انتر درشٹیاں گرہن کرکے پنجابی ساہت دے کسے مولک سدھانت دی اساری ولّ رچت نہیں۔ ایہہ اوستھا کسے انتر درشٹی دی مدد نال ساہت نوں سمجھن دی نہیں. گنے متھے سدھانتاں نوں ٹھوسن دی ہے۔ ایہناں سدھانتاں وچ وستو اتے روپ دی دویت پربھاوت ہے۔ کاوَ دی پرکرتی پچھان تتاں دے سموہ دے آدھار اپر کرائی گئی ہے۔ ایہہ تتّ ہن: چنگا خیال، چنگے تے چونویں پد عر اوہناں دی سوہنی ترتیب تے چال۔ النکار اتے دیش تے سمیں دا پربھاؤ۔
خالصائی ونڈ
خالصائی ونڈ وچ سکھ راج دے پنجابی دے کویاں دا حالَ دسیا ہے۔ اس ونڈ دے کئی کوی سکھاں دے راج توں شروع ہو کے انگریزاں دے راج تک رہے۔
کوی اگرا
خالصائی ونڈ دا پہلا کوی ہے۔ اگرا اک ہندو کوی ہویا ہے۔ جس نے بکرمی وچ حقیقت رائے دی وار بنائی۔ سدھی بولی وچ وار لکھی ہے۔ حقیقت رائے دی سبھ توں پرانی وار ایہہ ہی لکھی ہوئی ملدا ہے۔
راج کوی ہاشم شاہ
خالصائی ونڈ دا دوجا کوی ایہہ کوی جات دے ترکھان، پیو دا ناؤں قاسم شاہ ایہناں دے جیون دی پیشکاری ہے۔ ایہناں جد مہاراجہ رنجیت سنگھ جی دا پیؤ مریا تاں ایہناں نے اک وار ‘مرثیہ’ لکھی۔ ہاشم نے ‘سسی’ لکھی، جس دی وستھارپوروک جانکاری ملدا ہے۔
میاں قادریار
خالصائی ونڈ دا تیجا کوی میاں قادریار وی پنجاب وچ سکھاں دے راج دے انتلے سمیں مشہور کوی ہوئے ہن۔ ایہناں دیاں مشہور رچت پستکاں ایہہ ہن: 1. معراج نامہ 2. سوہنی 3. پورن بھگت 4. ہری سنگھ نلوآ 5. راجا رسالو۔ پورن بھگت دی وار سبھناں وچوں مشہور ہے۔
پیر بخش
خالصائی ونڈ دے چوتھے کوی ہن۔ ایہہ وی سکھاں دے ویلے چنگے کوی ہوئے ہن۔ ایہناں نے سیہرپھیاں لکھیاں، جنہاں وچوں فرید شکرگنج دی سیہرفی ڈھیر مشہور ہے۔ زبان ٹھیٹھ عر کویتا وچ رس ہے۔ علم گھٹّ سی۔
حافظ میاں ﷲ بخش پیارا
ایہہ خالصائی ونڈ دے پنجویں کوی ہن۔ ایہہ کوی اج کل دے پنجابی کویاں دی اک خاص لڑی دے استاد ہوئے ہن۔ سکھاں دے راج وچ ایہناں نے لاہور وچ اک مدرسہ کھولھیا ہویا سی، جہڑا بڑا مشہور ہو گیا۔ اتھے دوروں لوک پڑھن آؤندے سن۔ ایہناں دی اپنی کویتا گھٹّ ملدی ہے۔ کوئی قصہ کہانی نہیں لکھیا۔
فرید دین
ایہہ خالصائی ونڈ دے چھویں کوی ہن۔ ایہہ سکھاں دے راج وچ چنگے مشہور کوی ہوئے ہن۔ ایہہ فارسی وچ کویتا لکھدے سن۔ پنجابی وچ وی ایہناں دے شاگرداں وچوں ارڑے رائے مشہور سی۔
میاں حسین
ایہہ خالصائی ونڈ دے ستویں کوی ہن۔ نام غلام حسین، جھناں دے علاقے دے رہن والے جاپدے سن۔ ایہناں دیاں دو سیہرپھیاں ‘ہیر حسین’ کرکے مشہور ہن۔ بولی مٹھی اتے رسدائک۔ کویتا برہوں اتے پریم نال بھرپور ہے۔
میاں اشرف
ایہہ خالصائی ونڈ دے اٹھویں کوی ہن۔ میاں اشرف جہلم دے علاقے دے رہن والے جاپدے ہن۔ ایہناں دی اک سی حرفی مشہور ہے۔ ہیر دے قصے وچوں سہتی اتے جوگی (رانجھے) دا جھگڑا لکھیا ہے۔
میاں امام بخش
ایہہ خالصائی ونڈ دے نوویں کوی ہن۔ میاں امام بخش جی پنجابی بولی دے اک چنگے کوی ہن۔ ایہہ وی سکھاں دے راج دے انت تے انگریزاں دے آدی وچ ہی ہوئے سن۔ ایہناں دی رچنا ‘چندر بدن’ اس پچھوں ‘بہرام گر’ قصہ چھپیا۔ ایہناں دی مشہوری بہرام گر دے قصے نے چنگی کیتی۔ بولی ٹھیٹھ ہے ایہناں دی کویتا اک سدھی سادی کویتا ہے۔
نہالا کوی
ایہہ خالصائی ونڈ دے دسویں کوی ہن۔ نہالا کون سی؟ کد ہویا، اس دا پتہ نہیں پر اس دیاں لکھیاں ہوئیاں دو واراں 1. سخی سرور دا ویاہ 2. سخی سرور تے جتی Legends of the Punjabi وچ لکھیاں ہن۔ ایہہ وار سکھاں دے راج دے کول لکھی جاپدی ہے۔ ٹھیک پتہ نہیں۔
سائی داس
ایہہ خالصائی ونڈ دا گیارھواں کوی ہے۔ ایہہ وی سکھاں دے راج دے انتلے سمیں ہوئے ہن۔ سیہرفی دی شرینی وچ بینت لکھے ہن۔ بولی شدھ ہے، کدھرے اک حرف دے دو-دو، تنّ-تنّ بینت لکھ مارے۔
شاہ محمد
ایہہ خالصائی ونڈ دا بارھواں کوی ہے۔ شاہ محمد وڈالا ویرم تحصیل، ضلع امرتسر وچ سنّ 1780-82 وچ پیدا ہویا۔ شاہ محمد نے جنگ نامہ سنگھاں اتے فرنگیاں توں علاوہ قصہ سسی پنوں دی وی رچنا کیتی۔ پرنتو جو پرسدھی اتے سفلتا اس نوں جنگ نامے توں ملی ہے، اوہ قصہ سسی پنوں توں حاصل نہیں ہوئی۔
سکھ شرینی دی کویتا
سکھ شرینی دی کویتا نے ہندی دھارنا دی دھارنا دھاری۔ اس شرینی دے موڈھی سکھ گورو صاحبان ہی سن۔ اس کویتا دا مکھ گورو اتے واہگورو تے بھگتی بھاوَ ہی رہا۔ ایہہ اصل وچ سکھی کویتا سی۔