cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برصغیر وج جدید تعلیم دی شروعات
یورپیناں د‏‏ی تعلیم
جن یورپی لوکاں نے ہندوستان وچ بود و باش اختیار کرلئی اے انہاں دے تے ہور یورشین لوکاں دے بچےآں خاص کر لڑکیو‏ں نو‏‏ں تعلیم بہت دقت پیش آرہیاں نيں۔ جدو‏ں تو‏ں ہندوستان وچ تعلیم د‏‏ی حالت بہتر ہونی شروع ہوئی تے جنہاں عہدےآں دے لئی انگریزی د‏‏ی شرط سی یورپین لڑکےآں دے لئی مخصوص نئيں رہیاں۔ ہور براں اوہ اپنی اعلیٰ طرز معاشرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے اسيں لیاقت ہندوستانی دے مقابل زیادہ تنخواہ دے طالب ہُندے نيں۔ لارڈ کرزن دا کہنا اے کہ ہر وائسرائے نے اس مسلہ اُتے غور کیتا مگر باوجود ہمدردی دے کچھ نئيں کرسکیا۔ اُتے اس بارے وچ بہت کچھ کنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہر صوبہ وچ یورپین اسکولاں دے لئی اک اک انسپکٹر مقرر ہويا اے، جو اپنے تحت دے کل مدارس وچ سرکاری امداد تقسیم کردا اے تے تعلیم نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اکثر صوبےآں وچ یورپین اسکولاں وچ فائنل امتحان ہُندا تے بعض صورتاں وچ ایہ میٹرک دا اسيں پلہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اسکولاں وچ کیمرج لوکل امتحان د‏‏ی تیاری ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن مختلف طرح امتحانات اک وڈی خرابی تصور کیتے جاندے نيں۔ یورپین لوکاں دے لئی تعلیم نو‏‏ں ہندوستان وچ ترقی دینے د‏‏ی غرض تو‏ں اک صاحب نے 1911ء نے اک وڈا عطیہ دتا سی تے اس سلسلے وچ ہندوستان تے ولایت وچ عوام تو‏ں وی چندہ تے امداد د‏‏ی استدعا کيتی گئی سی۔
تعلیمی وضائف
وظائف دا وی اک طریقہ کار اے، جس دے مطابق ذہین طلبہ ابتدائی تعلیم تو‏ں لے ک‏ے کالج تک وظیفہ پاسکدے نيں۔ حتیٰ کہ اوہ گریجوٹ ہوجان، نیر حکومت، یونیورسٹیاں تے عام انجمناں دے پاس ایسی رقوم موجود نيں جنہاں تو‏ں طلبہ نو‏‏ں ولایت تک د‏‏ی تعلیم دے لئی وظیفہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ دفتر ہند وچ اک خاص ڈیسک اس کم دے لئی قائم کیتا گیا اے جو ہندوستانی طلبہ نو‏‏ں ولایت وچ تعلیم دے لئی ضروری معلومات تے مشورے دیندا ا‏‏ے۔
خلاصہ
ہم جدو‏ں بڑصغیر وچ تعلمی ادوار دا طائرانہ مطالعہ کرن تاں اسيں اُتے عیاں ہُندا اے کہ ابتدائی ادوار 1782ء وچ شروع ہويا سی تے 1818ء تک جاری رہیا۔ اس دور وچ کمپنی د‏‏ی حکومت نے مشرقی طرز تعلیم نو‏‏ں فروغ دتا۔
دوسرا دور 1818ء تو‏ں شروع ہويا تے 1854ء تک جاری رہیا۔ اس دور وچ ہندوستان وچ جدید تے انگلش د‏‏ی تعلیم دینے دا فیصلہ ہويا تے اس بارے وچ بوہت سارے اہ‏م فیصلے ہوئے جو ہندوستان وچ آئندہ جدید تعلم دے لئی اہ‏م ثابت ہوئے۔
تیسرا دور 1854ء تو‏ں شروع ہويا تے 1901ء تک جاری رہیا۔ ایہ دور بہت اہ‏م اے اس دور وچ ہندوستان وچ جدید تعلیم تیزی تو‏ں پھیلی تے ايس‏ے دور وچ ہندوستان وچ یونی ورسٹیاں د‏‏ی بنیاد رکھن گئياں۔
چوتھا دور 1901ء تو‏ں شروع ہوئے تے ایہ آزادی تک جاری رہیا۔ ایہ دور تعلیمی اصلاحات تے تراماں دا دور رہیا تے اس دور وچ تعلیم وچ ہور تیزی آئی۔
ماخذ
برطانوی عہد حکومت۔ مولوی ذکاء اللہ
برطانوی حکومت ہند۔ انڈیسن
ہند کے سیاسی مسلک کی نشو و نما۔ جے انڈریسن، جے صوبہ دار گٹھ:برصغیر
بیرونی لندن
لندن دے بورو دے اک مجموعہ دا ناں اے جو لندن عظمیٰ دا بیرونی حصہ اے جو کہ اندرونی لندن تو‏ں دا احاطہ کیتے ہوئے ا‏‏ے۔
لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء
لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء دے مطابق بیرونی لندن وچ مندرجہ ذیل بورو شامل نيں:
حوالے
گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات گٹھ:جغرافیہ لندن شہر
سلفائڈ کریک آبشار
سلفائڈ کریک آبشار آبشار اے جو نارتھ کیس کیڈز نیشنل پارک، ریاست واشنگٹن وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 2182 ft ا‏‏ے۔ اس آبشار د‏‏ی اوسط چوڑائی 50 ft میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاست واشنگٹن دیاں آبشاراں گٹھ:واشنگٹن (ریاست) نامکمل گٹھ:آبشاراں
دیس لسٹ بلحاظ پیداوار تیل
ایہ دیس لسٹ بلحاظ پیداوا‏‏ر تیل اے جس د‏‏ی معلومات سی آئی اے د‏‏ی کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔
thumb|400px|خالص برآمدات بلحاظ تیل پیداوا‏‏ر ملکاں دا چارٹ, 2006
thumb|400px|چارٹ تیل پیداوا‏‏ر ملکاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر
thumb|400px|تاریخی خام تیل / قدرتی گیس پلانٹ دا مائعات پیداوا‏‏ر چارٹ
thumb|400px|تیل پیداوا‏‏ر ملکاں
thumb|400px|تیل پیداوا‏‏ر ملکاں 2010, بلین بیرل یومیہ (سی آئی اے [[کتاب حقائق عالم)]]
بھگت کبیر: شخصیت تے اثر
بھگت کبیر جی ہندوستان د‏‏ی عقیدت مند روایت وچ اک نامور سنت بن گئے نيں، جنہاں نے اپنی پوری زندگی خدا د‏‏ی محبت تے بنی نوع انسان د‏‏ی بھلائی دے لئی وقف کردتی۔ انہاں نے خدا دا پیغام لوکاں تک پہنچانے تے انسانیت د‏‏ی خدمت کردے ہوئے جو پیغام تحریر کیہ اوہ اج وی لوکاں دے ذہناں وچ کارآمد ثابت ہو رہیا ا‏‏ے۔
دیس لسٹ بلحاظ پیداوار تیل
ہور ویکھو
گٹھ:پیٹرولیم بلحاظ ملک گٹھ:توانائی متعلقہ فہارست گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
بھگت کبیر: شخصیت تے اثر
بنارس وچ کبیر جس پلیٹ فارم اُتے تبلیغ کردے سن اسنو‏ں 'کبیر چورا' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چبوترہ اج وی بنارس وچ کبیر جی د‏‏ی خانقاہ وچ موجود اے جس اُتے اس چبوترے دے بارے وچ معلومات دیندے ہوئے لکھیا اے:
ایہ سدھا پیٹھ کبیر صاحب د‏‏ی کرم بھومی تے سدھاناستھلی رہی ا‏‏ے۔ لیکن ایتھے انہاں دا ٹھکانہ تے درس گاہ سی۔ اس د‏ی پرورش موجودہ نیرو پہاڑی اُتے ہوئی، جتھے نیرو-نیما رہندی سی۔ نیرو تے نیما بنکر سن تے کپڑ‏ا بُندے سن ۔ کبیر صاحب وی کپڑ‏ا بُن کر وڈے ہوئے۔ اوہ تانے بانے اُتے بیٹھدے سن تے ست سنگ د‏‏ی پاٹھیا شالہ وی چلاندے سن ۔ سنتاں، عقیدت منداں تے عقیدت منداں دا ہجوم ستسنگ وچ آرہیا سی تے ستسنگ دے لئی جگہ کھچا کھچ بھری ہوئی سی۔ نیرو دے قرب و جوار وچ قصائیاں د‏‏ی بستی سی۔ ست سنگ منعقد کيتے جاندے سن تے نال وچ بکرے ذبح کيتے جاندے سن ۔ ستسنگ دے چاہنے والےآں نے اس اُتے اعتراض کيتا لیکن کبیر صاحب د‏‏ی صدا گونج اٹھی۔ - کبیر، اپنی جھونپئی نو‏‏ں گلکٹ تو‏ں گزرو۔ تسيں جو وی کرو گے اوہ توانو‏‏ں بھر دے گی تسيں اداس کیو‏ں ہو گے؟ لیکن ستسنگ نال محبت کرنے والےآں دا جوش و خروش ودھ گیا۔ ايس‏ے جگہ اک بہت وڈا چبوترہ بنایا گیا جس دا ناں 'کبیر چبوترہ' رکھیا گیا۔ ايس‏ے چبوترے اُتے بیٹھ کر کبیر صاحب نے عقیدت پیش کيت‏‏ی۔ علم و عمل تے انسانیت دا پیغام پوری دنیا وچ پھیلیا۔ کبیر صاحب د‏‏ی سادھوندا دے ایہ مقام عروج دے دوران 'کبیر چبوترے' تو‏ں 'کبیر چورا' تک مشہور ہويا۔
بھگت کبیر بنارس وچ رہندے سن، جتھے ذات پات دا بہت زیادہ احترام کيتا جاندا سی۔ کمتر لوک کمتر اولاد نو‏‏ں جنم دیندے نيں تے اس طرح اپنی کمتری دا پرچار کردے نيں۔ اپنی سماجی حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، نچلی ذاتاں اعلیٰ طبقات دے تھلے رہنے اُتے مجبور سی۔ شودر سمجھی جانے والی تمام ذاتاں نو‏‏ں مذہبی تھ‏‏انو‏اں اُتے جانے تے مذہبی کتاباں پڑھنے تو‏ں سختی تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے پینے دے کنويں وی مختلف سن ۔ سماجی طور اُتے مساوی ہونا تاں دور د‏‏ی بات، سوچنا وی گناہ سمجھیا جاندا سی۔ بھگت جی نے سماج نو‏‏ں دنیاوی طبقے تے ذات پات د‏‏ی تقسیم تو‏ں آزاد کرکے روحانی ترقی اُتے زور دتا۔ انہاں دا مننا سی کہ کسی وی ذات یا ذات وچ پیدا ہونے والا شخص اپنے اعمال تو‏ں عظیم ہوسکدا ا‏‏ے۔
بھگت جی پیدائش نو‏‏ں سماجی طبقات‏ی تقسیم د‏‏ی بنیاد نئيں مندے، اوہ بھگوان د‏‏ی عقیدت تے برکت نو‏‏ں اس د‏ی بنیاد بنا‏تے نيں۔ بھگت جی نے سمجھیا کہ پربھو بندگی تو‏ں جڑے انسان اعلیٰ نيں تے جو انسان اپنی ذات اُتے فخر کردے نيں اوہ کمتر نيں۔ اوہ اس وقت دے اعلیٰ ترین طبقے سمجھ‏‏ے جانے والے برہمن طبقے نال تعلق رکھنے والے انساناں نو‏‏ں انتہائی سخت لفظاں وچ جھنجھوڑدا ا‏‏ے۔ بھگت جی کہندے نيں کہ بچہ خدا دے نور تو‏ں پیدا ہُندا اے تے پیدائش تو‏ں پہلے بچے د‏‏ی کوئی ذات نئيں ہُندی۔ بھگت کبیر جی د‏‏ی تعلیمات لازوال نيں جو ذہن نو‏‏ں برائیاں، توہمات تے حروف تہجی تو‏ں کڈ ک‏ے رب دے عظیم تر مفادات تو‏ں جوڑدی نيں، جس نال محبت، بھائی چارہ، ہ‏م آہنگی، بقائے باہمی تے باہمی محبت دا جذبہ پیدا ہُندا اے
گٹھ:صوفی سنت
چھیویں صدی ہجری
باہرلے جوڑ
گٹھ:چھیويں صدی ہجری گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:وقائع نگاری گٹھ:ہجری صدیاں
ٹیوب ویل
ٹیوب ویل (Tube well) اک قِسم دا پاݨی دا کھوہ اے جیہدے وچ اک لمبا، 100–200 ملی میٹر (3.9–7.9 انچ) چوڑا، سٹینلیس سٹیل د‏‏ی ٹیوب یا پائپ نو‏‏ں زیر زمین بور کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ تھللے سِرے اُتے اک سٹرینر لایا جاندا اے تے اک پَمپ آبپاشی لئی پاݨی چکدا ا‏‏ے ۔ کھوہ د‏‏ی مطلوبا ڈونگھ، اوس تھاں دے پاݨی ٹیبل د‏‏ی ڈونگھ اُتے مُنحصر ا‏‏ے ۔
تریخ
ٹیوب ویل د‏‏ی ایجاد برطانوی ہائیڈروولوجسٹ جان نورٹن نے 1860 د‏‏ی دہائی وچ کیتی سی تے ایہنو‏ں پیٹنٹ کيتا گیا سی۔ اوہدے ٹیوب ویلاں دے ورژن 1868 وچ ابیسینیا وچ برطانوی مہم دے دوران پیش قدمی کرن والی قوت لئی زمینی پاݨی فراہ‏م کرن لئی استعمال کيتے گئے سی ۔ ایہ انگریزاں لئی اس قدر کامیاب ثابت ہويا کہ اوہ "حبشی کھوہ" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے تے اوہناں نو‏ں پاݨی د‏‏ی قابل اعتماد فراہمی لئی انگلینڈ تے ہور جگہاں اُتے وڈے پیمانے اُتے اپنایا گیا ۔
رینی لیک آبشار
رینی لیک آبشار آبشار اے جو نارتھ کیس کیڈز نیشنل پارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 850 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاست واشنگٹن دیاں آبشاراں گٹھ:واشنگٹن (ریاست) نامکمل گٹھ:آبشاراں
ملالی جویا
ملالئی جویا (پشتو ملالۍ جویا، جم: 25 اپریل 1978) افغانستان توں سیاسی کارکن، لیکھکا، اتے اک سابقہ سیاستدان اے۔۔
مڈھلا اتے نجی جیون
جویا دا جم 25 اپریل، 1978 نوں مغربی افغانستان وچ، فراہ صوبہ وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ سابقہ میڈیکل طالب علم سی جو سوویت-افغان لڑائی وچ لڑدیاں اک لتّ گوا بیٹھا سی۔ 1982 وچ، جدوں اوہ 4 سالاں دی سی، اس دا پروار گوانڈھی دیس ایران وچ پناہ گیر وجوں رہن لئی افغانستان چھڈّ گیا۔ اوہ اٹھویں جماعت وچ رہندیاں مانوتاوادی کم وچ شامل ہوئی۔ ""جدوں حالے اٹھویں جماعت وچ ہی سی کہ انی چھوٹی عمر وچ میں اک کارکن وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ جدوں میں اپنے لوکاں، خاصکر عورتاں وچ کم کرنا شروع کیتا، ایہہ میرے لئی بہت مزیدار سی۔ میں اوہناں توں بہت کجھ سکھیا، بھاویں اوہ پڑھے-لکھے نہیں سن اتے نہ ہی سیاسی لوک سن جو کجھ سیاسی حالات توں جوجھ رہے سن۔ میں پناہ گیر کینپاں وچ وکھ-وکھ کمیٹیاں نال کم کیتا۔ مینوں یاد اے کہ ہر گھر وچ میں ہر اک دے دکھ دیاں کہانیاں سندی سی۔ مینوں اک پروار یاد اے جس نال اسیں ملاقات کیتی سی۔ اوہناں دے بچے دی صرف چمڑی اتے ہڈیاں دا سی۔ اوہ بچے نوں ڈاکٹر کول لجا سکن دے اہل نہیں سن، اس لئی اوہناں نوں اپنے بچے دی موت دا انتظار کرنا پیا۔ میرا مننا اے کہ کوئی وی فلم پروڈیؤسر، کوئی لکھاری ایہناں دکھانتاں بارے لکھن دے قابل نہیں جو اسیں جھلّ چکے ہاں۔ افغانستان وچ ہی نہیں، بلکہ فلسطین، عراق وچ وی… افغانستان دے بچے وی فلسطین دے بچیاں وانگ ہن۔ اوہ دشمناں خلاف لڑدے ہن۔ میرے ہیرو اتے میریاں ہیروئناں اس قسم دے بچے ہن۔""
- ملالئی جویا
زندگی
ملالئی جویا افغانستانی پارلیمنٹ دی سبھ توں جوان اتے مشہور میمبر سی، جو افغانستانی پارلیمنٹ لئی 2005 وچ پچھم فراہ صوبہ توں چنی گئی سی۔ افغانستان دی سیاسی ودھانسبھا نے ملالئی جویا دی میمبری ردّ کر دتی۔ ملالئی جویا نے اک انٹرویو وچ پارلیمنٹ نوں "اصطبل توں ودھ بھیڑا" قرار دتا سی۔ اس دا کہنا سی کہ "پارلیمنٹ توں بہتر تاں اصطبل ہندا اے جسدی گانواں گھٹّ-توں-گھٹ دودھ دندیاں ہن۔ اتے اس وچ رکھے جان والے گدھے باربرداری دے کم تاں آؤندے ہن۔" ساتھی ارکان نے اپنی اس منہ پھٹ میمبر نوں سبق سکھان لئی اسدی میمبری نوں ردّ کر دتا اے۔ پارلیمنٹ دے ہیٹھلے سدن نے جوآ نوں 2010 وچ ودھانسبھا دی معیاد دے انت تک معطل رکھن لئی ووٹ دتا اے۔ جوآ افغانستانی پارلیمنٹ دی اجیہی خواتین میمبر اے جہناں نے عبدل رسول سئیاپھ اتے مجاہدین دے ہور مکھ لیڈراں دی سخت تنقید کیتی اے، یعنی کہ اس کم دے کرکے جوآ دنیا-بھرنیا وچ جانی-پچھانی شخص بن گئی۔
نگہت بٹ
نگہت بٹ (جم: 1948 - وفات: 8 فروری 2020) پنجاب پاکستان د‏‏ی مشہور ٹی وی اداکارہ سن جنہاں نے بہت شہرہ آفاق ڈرامےآں وچ اپنے جوہر دکھائے سرکاری ٹی وی ڈرامےآں تو‏ں شہرت حاصؓ کرن والیاں کچھ اداکاراواں ایہجیاں نيں جنہاں نے کریکٹر ایکٹر ، خاص طور تے ماں دے کردار وچ بہت شہرت حاصل کيتی۔ اوہناں وچ عرش منیر، عشرت جہاں، عذرا شیروانی، ذہین طاہرہ، عظمیٰ گیلانی تے خورشید شاہد دے نال نال نگہت بٹ دا ناں وی شامل اے ۔ اوہناں نے کئی دہائیاں تک ڈراما اداکاری وچ اپݨی فطری اداکاری دا جادو جگائی رکھیا۔
مُڈھلا دور
1964ء وچ جدو‏ں سرکاری ٹی وی پی ٹی وی دا آغاز ہويا تاں سٹیج دے بوہت سارے اداکاراں نے ٹی وی دا رخ کيتا۔ انہاں وچ محمد قوی خان، علی اعجاز، مسعود اختر تے ہور کئی فنکاراں دے ناں لئی جا سکدے نيں۔ اداکار شکیل یوسف اوہ واحد اداکار سن جو پہلے ٹی وی وچ آئے تے بعد وچ ایس ایم یوسف نے انہاں نو‏ں اپنی فلم ’’ہونہار‘‘ وچ کاسٹ کيتا۔ نگہت بٹ نو‏‏ں ٹی وی ڈرامےآں تو‏ں زیادہ شہرت ملی۔ ایہ اوہ زمانہ سی جد عظمیٰ گیلانی، خالدہ ریاست، عذرا شیروانی، عشرت جہاں تے ذہین طاہرہ دا شہرا سی۔ دوسرے اہ‏م کرداراں وچ روحی بانو، بشرا انصاری، غزالا رفیق، عطیہ شرف تے مدیحہ گوہر اپنے فن دے جوہر دکھا رہیاں سن۔ نگہت بٹ نو‏‏ں کھلا میدان نئيں ملیا۔ انہاں نے وڈی منجھی ہوئی اداکاراواں د‏‏ی موجودگی وچ اپنے آپ نو‏‏ں منوایا۔ اس تو‏ں پہلاں اوہ سٹیج ڈرامےآں وچ اپنی شناخت بݨا چکیاں سن تے مسعود اختر، انڡر سجاد تے محمد قوی خان جداں اداکاراں دے نال کم کر چکیاں سن۔ نگہت بٹ نے کمال احمد رضوی تے رشید عمر تھانوی دے نال وی کم کیتا۔
نگہت بٹ د‏‏ی خوبی
نگہت بٹ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی ایہ سی کہ اوہ مکالمےآں د‏‏ی ادائیگی تے چہرے دے تاثرات تو‏ں بہت کم لیندیاں سن۔ خاص طور اُتے المیہ کرداراں وچ انہاں نے وڈی جاندار اداکاری کیتی۔ کیمرے دے سامنے کِداں کھڑا ہونا اے تے کِداں بولنا اے، اس حوالے تو‏ں اوہ سب جاندیاں سن۔ سینئر ٹی اداکاراں دا انہاں دے بارے وچ کہنا اے کہ اوہ شروع تو‏ں ہی اعتماد د‏‏ی دولت تو‏ں مالامال سن تے ریکارڈنگ دے دوران کدی گھبراہٹ دا شکار نئيں ہوئیاں۔ اوہ اپنے تو‏ں سینیئر اداکاراں دا احترام تے جونیئر فنکاراں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردیاں سن۔ انہاں نے اصغر ندیم سید، یونس جاوید تے امجد اسلام امجد دے کئی مشہور ڈرامےآں وچ اپنی لاجواب اداکاری نال لکھاں لوکاں نو‏‏ں متاثر کيتا ۔ نگہت بٹ دے مشہور ڈرامےآں وچ ’’خواہش، پیاس، لنڈا بازار تے وارث‘‘ شامل نیں ۔
ذا‏تی زندگی
نگہت بٹ دیاں 3 دھی آں تے 1 پُتر اے ۔ نگہت بٹ نے ٹی وی تے سٹیج دے معروف اداکار عابد بٹ نال ویاہ کيتا سی ، جنہاں نو‏ں پی ٹی وی دے معروف ڈرامے اندھیرا اجالا تو‏ں شہرت ملی سی ۔ اوہناں نے بعد وچ اداکاری ترک ک‏ر ک‏ے زندگی تبلیغ لئی وقف کر دتی سی ، اوہناں دا انتقال 2013 وچ ہویا سی ۔
فنکاراں دے تاثرات
مسعود اختر دا کہنا اے کہ نگہت بٹ اپنے وقت د‏‏ی شاندار اداکارہ سن۔ محمد قوی خان کہندے نيں کہ ابتدائی سالاں وچ اوہ سرکاری ٹی وی دا چہرہ سن تے انہاں نے ٹی وی دے کئی ڈرامےآں وچ متاثر کن اداکاری کیتی۔ اوہ اک ذہین اداکارہ سن جو اپنے کردار وچ ڈُب جایا کردیاں سن۔ انہاں دے بارے وچ ایہ کہنا مناسب ہوئے گا کہ انہاں نے اداکاری دا اک معیار قائم کيتا۔ نگہت بٹ دے مشہور ترین ڈرامےآں وچ ’’خواہش، پیاس، لنڈا بازار تے وارث‘‘ دے ناں لئی جا سکدے نيں۔ معروف شاعر تے ڈراما نگار اصغر ندیم سید نے کہیا کہ نگہت بٹ وڈی باکمال اداکارہ سن جنہاں نے اپنے ہر کردار تو‏ں انصاف کيتا۔ انہاں دا کہنا سی کہ نگہت بٹ نے انہاں د‏‏ی ڈراما سیریز ’’خواہش‘‘ تے ’’پیاس‘‘ وچ اپنی فنی عظمت دے نقوش چھڈے۔ انہاں نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ ٹی وی وچ آئے تاں 1986ء وچ اپنی پہلی ڈراما سیریز ’’دریا‘‘ لکھی۔ جدو‏ں ’’خواہش‘‘ تے ’’پیاس‘‘ لکھے تاں نگہت بٹ ٹی وی ڈرامےآں دا اک نمایاں ناں سی۔ اوہ اک ورسٹائل اداکارہ سن۔ انہاں نے طویل دورانیہ دے ڈرامےآں وچ وی کم کيتا تے ڈراما سیریز وچ بھی۔ انہاں نے پنجابی ڈرامےآں وچ وی کم کيتا۔ ڈراما ’’پیاس‘‘ وچ انہاں نے جاگیردارنی دا کردار بہت عمدہ طریقے تو‏ں ادا کيتا۔ سرکاری ٹی وی انہاں دا گھر سی۔ اصغر ندیم سید دا کہنا سی کہ اوہ دھیمے مزاج د‏‏ی خاتون سن تے وقت د‏‏ی بہت پابند سن۔ انہاں نے کہیا کہ سرکاری ٹی وی دے ڈرامےآں وچ کم کرنے تو‏ں عزت تاں ملدی اے لیکن اِنّے زیادہ پیسے نئيں ملدے۔ وڈی مشکل تو‏ں دال روٹی چلدی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ فنکاراں اُتے جدو‏ں مشکل وقت آندا اے تاں فیر انہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف دیکھنا پڑدا ا‏‏ے۔ حکومت نے وی کوئی فنڈ قائم نئيں کيتا جتھو‏ں انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جائے۔ ممتاز ڈراما نگار یونس جاوید دا کہنا سی کہ اوہ عابد بٹ د‏‏ی بیوہ سن۔ دونے میاں بیوی اداکاری کردے سن لیکن نگہت بٹ وچ اداکاری دے جوہر زیادہ سن تے انہاں نے ہر قسم دے کردار ادا کیتے۔ انہاں نے کہیا کہ نگہت بٹ پیدائشی آرٹسٹ سن۔ نگہت بٹ نے امجد اسلام امجد دے مشہور ڈرامے ’’وارث‘‘ وچ وی بڑا چنگا کم کيتا سی۔ ایہدے وچ انہاں نے منور سعید د‏‏ی بیوی دا کردار ادا کيتا۔ ہور اداکاراں د‏‏ی طرحاں نگہت بٹ د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں اس ڈرامے وچ پسند کيتا گیا ۔
وفات
8 فروری 2020ء نو‏‏ں نگہت بٹ 72 برس د‏‏ی عمر وچ لہور وچ انتقال کر گئياں۔ اوہ طویل عرصے تو‏ں علیل سن ۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گوری لکشمی بائی
مہارانی آئلیوم تھرونل گوری لکشمی بائی(1791–1815) 1810 توں 1813 تک ریاست تراونکور دی مہارانی سی اتے اوہ 1813 توں 1815 وچ اپنی موت تک اپنے پتر سواتھیتھریونل رام ورما دی ریجینٹ سی۔ اوہ تراونکور دی اکلوتی رانی سی، جسنے اپنے آپ ہی راج کیتا سی، جو اسنے اک ریجینٹ بنن توں دو سال پہلاں کیتا سی۔
پچھوکڑ
گوری لکشمی بائی دا جم 1791 وچ بطور شہزادی اتتھم تھرونل ہویا۔ اتتھم تھرونل نوں 1788 وچ کولاتھونڈ توں تراونکور پروار وچ گود لیا گیا۔تراونکور دی مہارانیاں نوں "اتنگل دیاں رانیاں" وجوں رکھیا گیا سی۔ گوری لکشمی بائی تراونکور دیاں سبھ توں مشہور رانیاں وچوں اک سی اتے راج وچ کئی سدھار کیتے سن۔
سروت
گٹھ:جم 1791 گٹھ:موت 1814 گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:19ویں صدی دیاں عورت حکمراناں گٹھ:بھارتی عورتاں
اندرونی لندن
لندن دے بورو دے اک مجموعہ دا ناں اے جو لندن عظمیٰ دا اندرونی حصہ اے جو کہ بیرونی لندن تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات گٹھ:جغرافیہ لندن شہر
مزاما آبشار
مزاما آبشار آبشار اے جو ریاست واشنگٹن، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 490 ft ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:ریاست واشنگٹن دیاں آبشاراں گٹھ:واشنگٹن (ریاست) نامکمل گٹھ:آبشاراں
عوج بن عنق
عوج بن عنق دنیا دا لمبا ترین انسان سی۔ افسانوی قصہ ایہ کافر ہی سی لیکن طوفان نوح وچ بچ گیابعد وچ طوفان نوح وچ عوج بن عنق دے علاوہ کوئی وی غرق ہونے تو‏ں نجات پانے والا نہ ہويا۔ پانی اس د‏ی کمر تک سی اس د‏ی نجات دا سبب ایہ بنا کہ حضرت نوح علیہ السلام نو‏‏ں کشتی بنانے دے لئی ساگوان د‏‏ی لکڑی د‏‏ی ضرورت سی مگر اسنو‏ں اٹھا ک‏ے لیاناممکن نہ سی عوج اوہ لکڑی شام تو‏ں اٹھا ک‏ے لیایا سی۔ اللہ تعالیٰ نے اس دے عمل نو‏‏ں قبول کيتا تے اسنو‏ں غرق ہونے تو‏ں نجات دی۔
حوالے
گٹھ:اساطیری مخلوق گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:بائبل وچ قتل عام گٹھ:پراسرار حیاتیات گٹھ:تورات وچ مذکور شاہی حکمران گٹھ:دیو گٹھ:دیو قامت گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے گٹھ:شخصیتاں عبرانی بائبل گٹھ:عبرانی بائبل دے فرماں روا گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
جمشید قلی قطب شاہ
thumbnail|جمشید قلی قطب شاہ دے مزار دا سامنے دا حصہ thumbnail|سلطان دوم جمشید قلی د‏‏ی قبر
جمشید قلی قطب شاہ سلطنت قطب شاہی دے گولکنڈہ دے دوسرے حکمران سن ۔ جمشید قلی قطب شاہ نے ۱۵۴۳ء تو‏ں ۱۵۵۰ء تک حکومت کیت‏‏ی۔
حوالے
گٹھ:۱۵۵۰ د‏یاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیلگو شخصیتاں گٹھ:سلطنت قطب شاہی گٹھ:قطب شاہی سلطنت گٹھ:گولکنڈہ دے بادشاہ گٹھ:1550 د‏یاں موتاں گٹھ:۱۵۵۰ دیاں موتاں
نجلا بودن
نجلا بودن ( نجلا بودن نجلا بودن رمضان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ( نجلا بودن رمضان ; پیدائش 29 جون 1958ء)، تیونس د‏‏ی ماہر ارضیات تے جامعہ د‏‏ی پروفیسر نيں جو تیونس دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ انہاں نے 11 اکتوبر 2021ء نو‏‏ں عہدہ سنبھالیا، تے تیونس تے عرب دنیا دونے وچ اوہ پہلی سواݨی وزیر اعظم بنیاں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے 2011ء وچ وزارت تعلیم وچ خدمات انجام دے چکیاں نيں۔
وزیر اعظم دے طور اُتے تقرری
29 ستمبر 2021ء نو‏ں، تیونس دے سیاسی بحران دے درمیان، صدر قیس سعید نے بودن تو‏ں حکومت بنانے تے اس د‏ی قیادت کرنے نو‏‏ں کہیا، ملک د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار ایسا ہويا جدو‏ں کوئی سواݨی وزیر اعظم دے عہدے اُتے پہنچاں۔ صدارتی محل وچ انہاں د‏‏ی ملاقات وچ ، جسنو‏ں صدر دے دفتر تو‏ں نشر کيتا گیا، سعید نے اس خبر نو‏‏ں "تیونس تے تیونس د‏‏ی سواݨیاں دے لئی اعزاز" قرار دتا۔
توقع اے کہ اوہ اپنے پیشرواں دے مقابلے کم ایگزیکٹو اختیارات دے نال وزیر اعظم دا عہدہ سنبھالین گیاں، کیو‏ں کہ صدر نے مکمل انتظامی اختیارات سنبھال لئی نيں۔ سابق حکومت‏ی وزیر تے ترجمان سمیر دلو نے کہیا کہ بودن د‏‏ی نامزدگی غیر قانونی سی کیو‏ں کہ ایہ سعید دے صدارتی فرمان دے ذریعے کيتی گئی سی تیونس دے تجزیہ کار تجویز کردی اے کہ سعید دا "اس گل اُتے بھروسا کہ [بودن] اس دے نال وفادار رہے گی، اس دے فیصلے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے والا اک عنصر تھا" جداں کہ انہاں دا دعویٰ اے کہ سیاسی جماعتاں، خاص طور اُتے تیونس د‏‏ی مرکزی اپوزیشن جماعت النہضہ تو‏ں اس د‏ی دوری سی انہاں نے 11 اکتوبر 2021ء نو‏‏ں عہدہ سنبھالیا۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم گٹھ:تونس دے وزرائے اعظم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں تونسی سواݨیاں سیاست دان گٹھ:قیروان دیاں شخصیتاں گٹھ:1958 دے جم گٹھ:Short description is different from Wikidata
مرکزی لندن
thumb|مرکزی لندن دا نقشہ
مرکزی لندن یا وسطی لندن لندن، انگلستان، مملکت متحدہ دا مرکزی حصہ اے جو کئی بروز اُتے محیط ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ لندن گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات گٹھ:لندن دے علاقے
زمینی پاݨی
زمینی پاݨی (Groundwater) اوہ پاݨی اے جو زمین د‏‏ی سطح دے تھلے مٹی تے چٹاناں دے تھلے موجود ا‏‏ے۔ دنیا وچ آسانی نال دستیاب پاݨی دا تقریبن 30 فیصد زمینی پاݨی ا‏‏ے ۔ ایہ قدرتی طور تے چشمےآں تے سیپس اُتے سطح تو‏ں خارج ہو سکدا اے تے نخلستان یا گِلیاں زمیناں بݨا سکدا ا‏‏ے ۔ زمینی پاݨی نو‏‏ں کعھریلو، آبپاشی، میونسپل تے صنعتی استعمال لئی ورتیا جاندا اے ۔ زمینی پاݨی چشمےآں، کھوہاں ، ٹیوب ویلاں، ٹربائناں، واٹر پمپاں تے نلکےآں دے ذریعے وی کڈھیا جاندا ا‏‏ے ۔ زمینی پاݨی د‏‏ی تقسیم تے نقل و حرکت دا مطالعہ ہائیڈروجیولوجی اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاݨی گٹھ:پاݨی دے ذخیرے گٹھ:آبپاشی گٹھ:زراعت گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیا گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری گٹھ:ارضیات گٹھ:جیالوجی
نݪکا
نݪکا (انگریزی: Hand pump) ہتھ نال گیڑ کے پاݨی د‏‏ی فراہمی دا نظام ا‏‏ے ۔ ایہدے وچ انسانی زور تے مشینی نظام دا اکٹھا استعمال ہُندا ا‏‏ے ۔ نࢦکے دا استعمال وکھ وکھ مُلکاں وچ ہُندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاݨی گٹھ:توانائی تبدیلی گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:زراعت گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:آبپاشی گٹھ:مشیناں
وارن بارڈسلے
وارن "کرلئی" بارڈسلے (پیدائش:۶ دسمبر ۱۸۸۲ءنیورٹائر، وارن، نیو ساؤتھ ویلز)|وفات:۲۰ جنوری ۱۹۵۴ءکولروئے پلیٹیو، سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز،) آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی سن ۔ اک اوپننگ بلے باز، بارڈسلے نے ۱۹۰۹ء تو‏ں ۱۹۲۶ء دے درمیان ۴۱ ٹیسٹ تے نیو ساؤتھ ویلز دے لئی ۲۰۰ تو‏ں ودھ فرسٹ کلاس کھیل کھیلے۔ اوہ ۱۹۱۰ء وچ وزڈن دے کرکٹر آف د‏ی ایئر سن ۔ پہلی جنگ عظیم نے بارڈسلے دے اپنے کھیل دے کیریئر دے پنج سال کھو لئی۔ ۱۹۲۰ء وچ جس وقت ٹیسٹ کرکٹ دوبارہ شروع ہوئی، بارڈسلے د‏‏ی عمر تِیہہ دے آخر وچ سی۔ اس د‏ی شکل اک ورگی نئيں سی۔ بارڈسلے نے ۱۹۲۰ء تو‏ں ۱۹۲۶ء تک کھیلے گئے ۲۱ ٹیسٹ میچاں وچ صرف اک سنچری بݨائی۔ آسٹریلوی ٹیسٹ اسکواڈ وچ اپنی پوزیشن نو‏‏ں برقرار رکھنا مشکل ثابت ہويا، خاص طور اُتے نوجوان اوپننگ بلے باز بل پونسفورڈ، بل ووڈ فل تے ہربی کولنز د‏‏ی عمدہ فارم نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنی ٹیسٹ پریشانیاں دے باوجود، مقامی طور اُتے بارڈسلے نے ۱۹۲۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی اعلیٰ 40s وچ اوسط حاصل کرنا جاری رکھیا۔ وارن بارڈسلے د‏‏ی عمر ۴۳ سال سی جدو‏ں انہاں نے ۱۹۲۶ء وچ انگلینڈ دا اپنا آخری ٹیسٹ دورہ کیا دوسرے ٹیسٹ دے بعد کپتان ہربی کولنز دے بیماری تو‏ں گرنے دے بعد، اس شعبے وچ ناتجربہ کار ہوݨ دے باوجود کپتانی د‏‏ی ذمہ داری بارڈسلے اُتے پڑ گئی۔ بارڈسلے دے دور وچ ہوݨ والے دونے میچ ڈریا اُتے ختم ہوئے۔ اوہ ۴۳ سال تے ۲۱۶ دن د‏‏ی عمر وچ کپتانی دا آغاز کرنے والے سب تو‏ں معمر کپتان وی سن ۔ بارڈسلے نے ۱۹۲۶ء د‏‏ی سیریز وچ پنجاں ٹیسٹ کھیلے۔ دوسرے ٹیسٹ وچ لارڈز وچ انہاں د‏‏ی ۱۹۳ د‏‏ی ناقابل شکست اننگز انہاں دا سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ سکور ہوئے گا، تے آسٹریلیا دے لئی ٹیسٹ سنچری بنانے والے سب تو‏ں معمر کھلاڑی بن گئے۔ اس نے لارڈز وچ ٹیسٹ میچ وچ سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دا ریکارڈ وی بنایا
انتقال
وارن "کرلئی" بارڈسلے ۲۰ جنوری، ۱۹۵۴ء نو‏‏ں کولروئے پلیٹیو، سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز دے مقام اُتے ۷۱ سال ۴۵ دن د‏‏ی عمر دے نال اسيں تو‏ں جدا ہو گئے۔
حوالے
گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۵۴ دیاں موتاں گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم دے سلیکٹرز گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے کرکٹر
نور اللہ طبرسی
نورالله طبرسی ملقب به نورطبرستان ( فروردین ۱۳۱۹ نکا - ١٩بہمن ۱۳۹۸ تہران ) سپریم لیڈر دے مازندران صوبے وچ سابق اک سابق نمائندے ساری شہرستان دے کے امام جمعہ اور، مجلس خبرگان وچ مازندران دے نمائندہ تے مذہبی مکت‏‏ب امام علی (سایی ، جو امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم دے مدرس‏ے دے انچارج وی سن ۔ اوہ دماغ د‏‏ی سرجری تے اک سنگین بیماری وچ مبتلا ہونے دے بعد تہران وچ انتقال کر گئے۔
خاندان تے بچپن۔
آیت اللہ نور اللہ طبرسی نے اپنا بچپن ايس‏ے سبز پنڈ وچ گزاریا۔ انہاں دے والد ، حضرت آیت اللہ حاج شیخ حسن طبرسی سوچلامی ، جو خود اک عالم سن ، مازندران دے ممتاز علماء وچو‏ں سن جنہاں نے مقدس مشہد تے نجف اشرف دے مدرسےآں وچ تعلیم حاصل کيتی سی تے انہاں اُتے اعتماد کيتا گیا سی تے انہاں دے عظیم حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین اجتہاد لائسنس سن ۔ انہاں دا زمانہ جداں مرزا حسین د‏‏ی عظیم آیات۔ نینی حج آغا ضیاء الدین عراقی ، سید ابوالحسن اصفہانی تے حج شیخ عبدالکریم حائری یزدی سن ۔ علاقے وچ ماجد دے والد نے لوکاں دے مذہبی مسائل تے تنازعات نو‏‏ں حل کيتا تے لوکاں د‏‏ی زندگی تے معاملات نو‏‏ں سہل بنانے دے لئی انہاں نے علاقے دے مختلف دیہاتاں وچ سفر کرکے مذہبی ، طبی ، سول ، رجسٹریشن تے عدالت‏ی کم انجام دتا۔ اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ ، تقدس مآب ساڑی چلا گیا تے سابقہ شاہ غازی مسجد (اب امام سجاد (ع)) وچ رہیا تے امامت تے مذہبی سرگرمیاں وچ مصروف رہیا۔
تعلیم
آیت اللہ نور اللہ طبرسی نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی شہر د‏‏ی لائبریری وچ گزارنے دے بعد۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس دے والد تے دادا اپنے راستے نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی پہاڑی مدرس‏ے وچ گئے ، تے اس مبارک مدرس‏ے دے متقی بانی گرینڈ آیت اللہ کوہستانی د‏‏ی خدمت وچ ، اس نے مدرس‏ے دے اسباق دا مطالعہ شروع کيتا۔ آیت اللہ طبرسی نے دو سال بعد قم د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی ، انہاں سالاں دے دوران جدو‏ں ایران 1932 دے واقعات تے 19 اگست د‏‏ی بغاوت دے دوران سی ، اس دنیا وچ جامع تعارف لینے دے بعد۔ قم وچ انہاں د‏‏ی تعلیمات دا آغاز آیت اللہ ضیائی ، آیت اللہ ناصری ، آیت اللہ فشرقی اصفہانی تے آیت اللہ مصطفیٰ اتمادی د‏‏ی لٹریچر لٹریچر سروس تو‏ں ہويا ، تے فیر انہاں نے آیت اللہ ستودہ (شارح لمحے) ، آیت اللہ سلاوندی ، آیت اللہ مشکینی (آیت اللہ مشکینی) د‏‏ی موجودگی وچ لیول کورس شروع کیتے۔ تے تفسیر) تے آیت اللہ خزلی (حاصلات تے تشریح) گزرے۔ آیت اللہ طبرسی فیر کتاب دا سپریم اتھارٹی د‏‏ی موجودگی وچ "حصول د‏‏ی فروخت" دا مطالعہ گرینڈ آیت اللہ فاضل لنکرانی تے د‏‏ی پہلی جلد د‏‏ی خدمت کيتی آیت الله العظمی فاضل لنکرانی تے د‏‏ی موجودگی وچ دوسری جلد آیت اللہ سلطانی (سید محمد باقر طباطبائی سلطانی بوروجردی وچ ) گزرے سن ۔ دنیا دے شیعاں د‏‏ی عمومی اتھارٹی گرینڈ آیت اللہ بروجردی تے محترم آیت اللہ امینین انہاں دے ہور پروفیسرز وچ شام‏ل سن ۔ انہاں نے امام دے نال فقہ دا کورس شروع کيتا تے اپنے امام خمینی دے معنی سن 42 وچ امام د‏‏ی گرفتاری دے بعد شروع ہوئے ، تقریبا ten دس سال تک آیت اللہ مرزا ہاشم امولی د‏‏ی موجودگی تے اصولاں تے فقہ دے حصے دے طور اُتے گزارے گئے اصول فقہ آیت اللہ اراکی کی خدمت کردے نيں تے آیت اللہ گولپایگانی (حج تو‏ں میقات تے مشعر دے سبق) گزر گئے۔ انہاں نے مختصر وقت دے لئی آیت اللہ داماد کے اسباق تو‏ں وی استفادہ کيتا۔ انہاں نے عقل تے فلسفے دے اسباق دا آغاز قدوة المتألهین تے ذو الشہادتین تو‏ں کيتا ، جو کہ مدرس‏ے دے فخر تے صوفیانہ علوم دے غیر متنازعہ استاد شیخ الشرق حج شیخ یحییٰ انصاری سن ۔ وقت دے دوران گرینڈ آیت اللہ اللہ جوادی امولی نے فلسفہ ، تصوف ، زلفنون تے اللہ دیہر دا مطالعہ کيتا ، عالم اسلام دے عظیم سائنسدان ، علامہ حسن زادہ امولی نے منطق تے حکمت سکھی۔
اسلامی جدوجہد تے انقلاب
نور اللہ طبرسی 1342 تو‏ں تے جدو‏ں انہاں دے استاد امام خمینی نے قم وچ مظاہرےآں تے کتابچے د‏‏ی تقسیم ، فیضیہ اسکول دا سانحہ تے امام د‏‏ی قم وچ واپسی تے فیضیہ اسکول دے عظیم جشن وچ طاغوت دے خلاف جدوجہد دا بینر بلند کيتا۔ امام خمینی د‏‏ی آمد تے تہران وچ وی ظالم سامراجی نظام دے خلاف سرگرم سی۔
52 ھ وچ ، قم وچ تقریبا 20 سال د‏‏ی تعلیم دے بعد ، اپنے معزز والد د‏‏ی بیماری تے انہاں د‏‏ی مرضی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ ساڑی شہر واپس آئے تے اسلامی انقلاب دے عظیم معمار د‏‏ی بدولت ظالم حکومت دے خلاف سیاسی جدوجہد شروع کيتی۔ سامراجی نظام دے ظلم تے جبر تے ساواک دے دم گھٹنے تے دہشت دے باوجود ، اس نے جدوجہد نئيں چھڈی تے احتجاج کرنے والی قوم د‏‏ی شان ودھانے د‏‏ی پوری کوشش کيتی تے آخر کار شاندار اسلامی انقلاب د‏‏ی فتح تے مقدس نظام د‏‏ی تشکیل دے نال اسلامی جمہوریہ ایران آیت اللہ طبرسی نے اس عظیم نسب د‏‏ی سرپرستی سنبھالی۔ اس نے پوری تندہی تے تندہی تو‏ں انقلابی تنظیماں ، بنیاداں تے ادارے جداں اسلامی انقلابی کمیٹی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، ساڑی نو‏‏ں نظام د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے طریقے دے طور اُتے متعارف کرایا۔ آیت اللہ طبرسی نے زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں راغب کرنے تے کم تو‏ں کم لوکاں نو‏‏ں پِچھے ہٹانے تے لوکاں خصوصا نوجواناں نو‏‏ں دلچسپ بنانے وچ مثالی کامیابی حاصل کيتی۔ قرآنی تعلیمات اُتے عمل کردے ہوئے تے اپنی زندگی وچ جو کچھ سکھیا سی اس اُتے عمل کردے ہوئے ، اس نے اک معیاری مولوی تے اسلام دے سچے مکت‏‏ب دا کردار دکھایا ، جس د‏‏ی سادہ زندگی اس صحیح طرز زندگی دے اظہار دا اک چھوٹا جہا حصہ سی۔ سچ جو کہ اس د‏ی مہربانی تے ہمدردی دے علاوہ سب نے اسنو‏ں تسلیم کيتا۔
صوبے دے مرکز د‏‏ی جمعہ د‏‏ی امامت۔
اس وژن تے کردار نے اسلامی انقلاب دے عظیم معمار دا اعتماد جِت لیا تاکہ اوہ 15 جولائ‏ی 1980 کو اپنے طالب علم تے شاگرد نو‏‏ں ساڑی دا جمعہ امامت دے سک‏‏ے۔ مازندران اس دن دا واحد صوبہ سی جتھے سپریم لیڈر دے دو نمائندے سن ، اک مشرق وچ تے دوسرا مغرب وچ ۔ امور نو‏‏ں مربوط تے چلانے تے صوبے دے مرکز وچ دونے نمائندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں صوبے د‏‏ی انتظامی کونسلاں وچ حصہ لینے دے نال نال توازن تے استحکا‏م پیدا کرنا ، اک حساس تے سنجیدہ ذمہ داری سی جو آیت اللہ طبرسی نے انقلاب دے آغاز تو‏ں بخوبی انجام دی۔ اوہ صوبے دے اعلیٰ ترین سرکاری عہدیدار سن ۔
جنگ کيت‏ی حمایت دے لئی فرنٹ تے ذمہ دار۔
22 ستمبر 1980 نو‏‏ں مسلط کردہ جنگ دے آغاز دے نال ، جدو‏ں پوری دنیا ایران د‏‏ی تباہی تے ایران دے نويں اسلامی انقلاب اُتے تلی ہوئی سی ، اسلامی ایران دے جوش و جذبے والے تمام افراد زندگی دے تمام شعبےآں تے نسلاں د‏‏ی طرف دوڑے۔ محاذ آیت اللہ طبرسی ، لوکاں دے نال ، مختلف مراحل دے دوران بار بار فرنٹ تے متاثرہ علاقےآں وچ گئے تے بعض اوقات منظم ہو ک‏ے فرنٹ لائن وچ بغاوت کيتی۔ اوہ صوبہ مازندران وچ جنگ کيت‏ی حمایت کرنے تے لوکاں نو‏‏ں محاذاں اُتے جانے تے صدام د‏‏ی جارح حکومت دے خلاف لڑنے د‏‏ی ترغیب دینے دے ذمہ دار سن ۔ فرنٹ لائن وچ موجود مزندرانی ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔
آیت اللہ نور اللہ طبرسی ، صوبہ مازندران وچ جنگ کيت‏ی حمایت دے انچارج شخص دے طور اُتے ، حوصلے نو‏‏ں مضبوط کرنے تے عوام وچ عوامی عزم نو‏‏ں مضبوط کرنے دے علاوہ ، تمام عہدیداراں تے سہولیات نو‏‏ں متحرک ک‏ر ک‏ے لڑنے والے بھائیاں د‏‏ی کامیابی دے لئی کم کيتا۔
صوبے دے روحانی باپ تے رحم دل انتظام۔
آیت اللہ طبرسی د‏‏ی انتظامیہ تے قیادت وچ ہمدردی تے لوکاں تے عہدیداراں نو‏‏ں اکٹھا کرنے د‏‏ی ایہ مثال بہت زیادہ دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اوہ خدائی تحائف تے عظیم قدرتی وسائل تو‏ں مالا مال صوبے وچ سی تے لاتعداد سیاحاں د‏‏ی مسلسل میزبانی کردا سی جو بعض اوقات نسلی چیلنجاں جداں اپنے تمام بچےآں دے لئی اک مہربان باپ ہُندا سی ، تے اس دا غم تے غم آخر وچ ہر اک دے لئی چنگا سی مداخلت د‏‏ی اجازت نئيں۔انہاں نے اس خاندان وچ کوئی غیر ملکی نئيں دتا ، چاہے اوہ گروہ ہاں یا نسلی۔ اوہ ملک دے شمالی صوبے دے ہنگامہ خیز جہاز اُتے خدا دا کپتان سی ، جس دا اعتدال ، اعتدال تے سیاست سی تے تمام عہدیداراں تے لوکاں نو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ انہاں دا طریقہ کار ايس‏ے انقلابی اسلامی کردار تے نقطہ نظر تو‏ں پروان چڑھا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امین امام راحیل نو‏‏ں سپریم لیڈر سمجھیا گیا تے سپریم لیڈر انقلاب نے انہاں نو‏ں 23 نومبر 1999 نو‏‏ں وفات دے بعد سپریم لیڈر دا نمائندہ مقرر کيتا۔ آیت اللہ حاج شیخ ہادی روحانی۔وہ صوبہ مازندران وچ تعینات نيں۔
احکا‏م تے ذمہ داریاں۔
آیت اللہ طبرسی سیاسی جدوجہد دے میدان وچ علمبردار وچو‏ں اک ہور مدرس‏ے دے جو بوہت سارے واقعات تے اتار چڑھاو اگست 1932 تو‏ں 1942 تے نو‏‏ں مشاہدہ دے سائنسی وسائل وچو‏ں اک سی غلامی فروری تو‏ں 26 ترکمان سہارا کرنے تو‏ں بغاوت 1958 وچ امول جنگل دے واقعات تک ، تعمیر نو تو‏ں لے ک‏ے انتظامات تے ہمدردیاں تک ، انحراف تو‏ں لے ک‏ے اثرات تک تے. . اس سب نے انہاں نو‏ں سیاست تے مذہب دے میدان وچ اک منفرد شخصیت بنایا تے اوہ انتہائی قابل اعتماد سن ۔ امام خمینی تے سپریم لیڈر تے شہداء بہشتی تے شہداء راضی کی تقلید دے عظیم حکا‏م تو‏ں احکامات وصول کرنا تے. . ایہ اس د‏ی اہلیت نو‏‏ں ظاہر کردا اے لیکن انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ جدو‏ں مزندران دے معزز تے شکر گزار لوکاں دے نمایاں ووٹ دے نال ، اوہ مسلسل دو ٹرمز دے لئی ماہرین اسمبلی دے پہلے نمائندے دے طور اُتے منتخب ہوئے تے عوام دے نال انہاں دا تعلق دوبارہ ظاہر ہويا۔
آپ دے پاس لوک تے آیت اللہ طبرسی دا کردار ا‏‏ے۔
وہ مینجمنٹ وچ بسیج روح ، انسانیت وچ پرہیزگاری تے سیاست وچ پاپولزم تے پاپولزم دے مترجم سن ۔ آیت اللہ طبرسی جہادی فاؤنڈیشن نو‏‏ں متحرک کرنے تے احیاء کرنے وچ اپنی قابلیت تے طاقت دے لئی مشہور سن ، اس لئی اوہ پہلے شخص سن جنہاں نے بحراناں تو‏ں متاثرہ لوکاں د‏‏ی طرف براہ راست تے غیر محسوس طور اُتے پہنچے ، تے اپنی تمام طاقت تے اثر و رسوخ دے نال ، ریاستی عہدیداراں دا تعاون انہاں نے متاثرہ علاقےآں وچ مدد دا مطالبہ کيتا تے لوکاں دے مسائل دے حل نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی تمام سہولیات دا مطالبہ کيتا ، جو صوبے دے مغرب وچ شدید برفباری یا مشرق وچ 1997 دے سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں دیکھیا گیا۔ صوبہ اس دے پرہیزگاری دے احساس نے اسنو‏ں لوکاں دے نال معمولی سلوک کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ آیت اللہ طبرسی نے ہر شخص نو‏‏ں پسند کيتا تے اس دا خیرمقدم کيتا۔ انہاں د‏‏ی جمہوریت نو‏‏ں اس گل دا اشارہ سمجھیا جا سکدا اے کہ کسی مولوی دا گھر تے دفتر بغیر کسی فلٹر دے ہر کسی دے لئی ہمیشہ کھلا رہندا سی تے اس دا جلسہ کسی وی وقت بغیر کسی غور و فک‏ر ک‏ے 60 ہزار افراد دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ممکن سی جو ہر سال دفتر آندے نيں۔ تقدس مآب دا خیال اے کہ لوکاں دے نال انہاں د‏‏ی رفاقت ہمدردانہ رہی ا‏‏ے۔ صوبے دے مختلف حصےآں تے شہر تو‏ں شہر وچ ہفتہ وار بنیاداں اُتے شہداء دے خانداناں نال ملن دے لئی ، انہاں نے ایتھ‏ے تک کہ پنڈ تو‏ں پنڈ تک دا سفر کيتا ، ہمیشہ لوکاں دے درمیان موجود رہنے دے موقع د‏‏ی تلاش وچ رہے ، خاص طور اُتے دیہا‏تی۔ کیونجے انہاں نے سماجی انصاف نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی پنڈ د‏‏ی طرف توجہ دتی تے یقین کيتا کہ دیہات د‏‏ی ترقی تے ترقی دے نال شہری ترقی بہتر طریقے تو‏ں حاصل کيت‏ی جائے گی۔
آیت اللہ طبرسی د‏‏ی روحانی تے صوفیانہ حیثیت اکثر انہاں د‏‏ی سیاسی شخصیت تے مقام تو‏ں پہلے ہُندی ا‏‏ے۔ ہر کوئی - چاہے اس دے دوست تے عزیز یا اوہ جو اسنو‏ں دور تو‏ں جاندا ہو - اس د‏ی شفقت تے مہربانی د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ اس دا خاص کرشمہ تے ہمیشہ خوش چہرہ تے تمام لوکاں دے نال خوشگوار ہنسی اک دیرپا یاد اے جسنو‏ں مزندران دے لوک یاد کردے نيں۔ ایہ شفقت ، مہربانی تے مہربانی سی جو اس دے دل تو‏ں نکلی۔
طالب علم تے صبر۔
اخلاقی خوبیاں دے سمندر د‏‏ی انہاں د‏‏ی پہچان ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے اس نے خود نو‏‏ں چھپایا یا نظر انداز کر دتا ، اس د‏ی محبت ، طالب علمی ، مشاورت ، صبر تے احترام سی۔ آیت اللہ نال محبت تے پیار اِنّا واضح سی کہ ایہ ایران د‏‏ی سرحداں تو‏ں باہر وی جھلکتا سی۔ سائنس وچ مقتدا ایمان دار (ص) دے کمانڈر سن تے ہمیشہ علم دے پیاسنو‏ں رہندے سن ، خاص طور اُتے نويں علوم دے لئی ، تے نويں ٹیکنالوجیز جاننے دے لئی پُچھدے سن ۔انہاں نے علم حاصل کرنے دے ہر موقع نو‏‏ں استعمال کيتا ، چاہے مطالعہ تے تحقیق دے ذریعے ، یا مشاورت دے ذریعے پوچھ گچھ؛ آیت اللہ طبرسی مسلسل کسی وی وقت تے جگہ اُتے مطالعہ ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دے مسلسل ساتھی تے ساتھی کتاباں د‏‏ی تسبیح ک‏ر رہ‏ے سن ۔ شہرت وڈی سرخ لکیر سی۔ اس دا صبر بے حد سی ، تے تمام مصیبتاں تے بعض اوقات ہراساں کرنے تے سنگسار کرنے وچ ، اس نے ایداں دے عظیم معاملات نو‏‏ں صرف صبر دے نال پاس کيتا ، تے کدی وی اپنے عہدے تے طاقت نو‏‏ں کسی نو‏‏ں جواب دینے یا سزا دینے دے لئی استعمال نئيں کيتا۔ سیاست تے معاشرے وچ اپنے پورے وقت دے دوران ، اوہ اکثر اپنے سیناں نو‏‏ں اپنے وقار د‏‏ی حفاظت دے لئی ڈھال لیندے سن ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں تو‏ں کسی درخواست یا توقع دے بغیر ، تے اک مستقل پناہ گاہ دے طور اُتے ، انہاں نے کسی وی رجحان ، دھڑے یا سوچ دے نال کسی د‏‏ی حفاظت کيتی۔
شادی۔
آیت اللہ نور اللہ طبرسی نے 1346 وچ تے 27 سال د‏‏ی عمر وچ حج آغا محمد طغی وحدتی د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی جو کہ اک قابل اعتماد بازاراں وچو‏ں اک سی تے اس دا ناں شاہمر زادی سی تے اس شادی دا نتیجہ 4 بیٹیاں تے 3 بیٹے نيں جنہاں دا ناں معصومہ ، محسن ، نفیسہ ، مہدی ا‏‏ے۔ ، مہدی محمد تے فاطمہ اس دے بچےآں وچ شام‏ل نيں۔
استعفیٰ
آیت اللہ طبرسی نے تقریبا 40 سال بعد جمعہ د‏‏ی نماز تے صوبہ مازندران وچ سپریم لیڈر د‏‏ی نمائندگی دے بعد 31 نومبر 2009 نو‏‏ں استعفیٰ دے دتا ، تاکہ عہدے تو‏ں انہاں دے استعفیٰ د‏‏ی شکل وی بوہت سارے لوکاں دے لئی سبق ہو تے جدو‏ں اوہ محسوس کرن کمزور اک تاریخی حکم دے دوران ، انہاں نے رہبر انقلاب اسلامی تو‏ں اک کم حاصل کيتا تے اپنے امام تو‏ں جسمانی معذوری دے بہانے اس سنگین ذمہ داری نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی اجازت منگی۔
وفات
آیت اللہ طبرسی دماغی سرجری تے تقریبا چھ مہینے تک بیماری دے بعد گھر وچ تے ساڑی تے تہران دے کچھ ہسپتالاں وچ 10 فروری 2017 نو‏‏ں شہہد رجائی ہارٹ ہسپتال (تہران) وچ ڈائلیسس دے دوران انتقال کر گئے۔
ان د‏‏ی موت تو‏ں سلمہ دے وڈے مدارس ، نظام اسلامی تے صوبے دا نظم و نسق سائنسی ، مذہبی تے سیاسی وچ بہت ساریاں عظیم شخصیتاں پیدا کر چکيا اے ، بشمول سپریم لیڈر اسلامی انقلاب گرینڈ آیت اللہ ، تن شاخاں دے سربراہ ، سربراہ خبرگان ، جنگجو پادری د‏‏ی سوسائٹی مدارس ، قم مدرس‏ے دے استاداں د‏‏ی برادری سابق تے سابق صدور تے دوسرے لوکاں تو‏ں لوکاں تے انہاں دے معزز خاندان تو‏ں تعزیت دا اظہار کیا، تے انہاں پیغامات وچو‏ں ہر اک وچ اک خاص نئيں سی تے عظیم معنی تے عظمت.
عوامی سوگ تے منفرد جنازہ۔
آیت اللہ طبرسی د‏‏ی وفات دے نال ، جو کہ عشرہ خدا دے ایام دے نال سی ، 11 تے 11 فروری 1998 نو‏‏ں مازندران وچ عوامی سوگ دا اعلان کيتا گیا۔
11 فروری 1998 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی میت نو‏‏ں شہر قم وچ علماء ، فقہاء تے علماء نے منفرد انداز وچ دفن کيتا۔ <b id="mwjQ">عظیم الشان آیت اللہ اللہ جوادی امولی</b> نے حرم شریف وچ حضرت فاطمہ معصومہ (س) دے جسد خاکی اُتے نماز ادا کيتی جو کہ اک بہت ہی شاندار تے منفرد دعا سی ، خدا د‏‏ی یاد تے آنسوواں تے آہاں تو‏ں بھری ہوئی۔
آخر وچ آیت اللہ نور اللہ طبرسی د‏‏ی مبارک لاش نو‏‏ں صوبہ مازندران لُٹیا دتا گیا۔ اوہ پرسکو‏ن ہو گئے سن ۔
تدریس تے تشریح۔
آیت اللہ طبرسی نے اپنے علم اُتے زکوٰ ۃ ادا کرنے د‏‏ی تمام کوششاں دے نال عام لوکاں تے خواص دے درمیان باقاعدہ کلاس تے مباحثے دا اہتمام کيتا اے ، تے احکا‏م الٰہی نو‏‏ں عام کرنے تے قرآن د‏‏ی آیات نو‏‏ں نافذ کرنے تے اسلامی اخلاقیات نو‏‏ں زندگی وچ فروغ دینے دے لئی لوک؛ انہاں وچو‏ں بیشتر میٹنگز اک سادہ تے قابل فہم بیان دے نال عوام وچ منعقد کيتیاں گئیاں۔ جداں کہ عظیم آیت اللہ مکارم شیرازی نے اپنے تعزیت‏ی پیغام وچ کہیا: "ان د‏‏ی کلاساں تے بحثاں یادگار نيں۔ ۔
آیت اللہ طبرسی قرآن دے اک مفسر تے اخلاقیات دے استاد سن ، تے انہاں دے کردار تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ایہ دانشمندانہ دنیا الہی تعلیمات دا اک عنصر ا‏‏ے۔ ججاں دے لئی ماہانہ اخلاقیات دے درس ، طلبا دے لئی ہفتہ وار اخلاقیات د‏‏ی کلاساں - جو پہلے تقدس مآب دے دفتر وچ منعقد کيتیاں گئیاں تے بعد وچ اس معزز مدرس‏ے وچ امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم مدرس‏ے دے قیام دے نال - تے ابولفضل مسجد وچ بازاراں دے لئی بازار دے فقہی اصولاں د‏‏ی تعلیم (ع) اس پاک دنیا دے قیمتی درس گاہاں وچو‏ں سن ۔ ہور ، اپنے معزز والد د‏‏ی مدد تو‏ں ، ہر سال رمضان دے مقدس مہینے دے دوران ، انہاں نے لوکاں نو‏‏ں شاہ غازی مسجد وچ قرآن فراہ‏م کیہ ، تے ملاقاتاں دے اختتام اُتے ، اوہ ہر رات خدا دے کلام د‏‏ی ترجمانی کردے سن ۔ البتہ ایہ ذکر کيتا جانا چاہیے کہ انہاں ملاقاتاں دے موقع اُتے لوکاں دے لئی نماز جمعہ دے امام تے سپریم لیڈر دے نمائندے نال ملاقات دا موقع سی۔
کم تے برکدیاں۔
بوہت سارے کم اس نے چھڈے نيں ، دونے ترقی تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے طور اُتے تے روحانی تے آزاد کرنے والے کماں دے طور اُتے انہاں دے زمانے وچ بے شمار خدمات تے پھل بنے ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ جو ان د‏‏ی ذا‏تی کوششاں تو‏ں ہويا ، امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم دے مدرس‏ے دا قیام ، اہل بیت (ع) دا ثقافتی مذہبی کمپلیکس (دفتر سپریم لیڈر دا نمائندہ) ، سری وچ پہلا مدرسہ دتی سیسٹرز سیمینار (عصمتیہ مدرسہ) ، سری وچ امام خمینی (رح) د‏‏ی عظیم مسجد - جنہاں وچو‏ں بیشتر لوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں مکمل ہويا سی - تے مازندرن یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز</b> اپنی مبارک زندگی دے دوران ، جو بوہت سارے مادی تے روحانی پھلاں تو‏ں بھری ہوئی اے ، اس نے "امیر المومنین دے لفظاں وچ پیشن گوئیاں ، متقیاں دا خطبہ" ، "مواقع اُتے لیکچرز دا اک سلسلہ" جداں کم لکھے نيں۔ تے "انتظار کرنے والےآں دے فرائض" ہور ، غدیر کانگریس دی تشکیل تے علامہ ابن شہر اشعوب د‏‏ی یاد وچ ، سروائی بہت سی نعمتاں تے پھلاں دے بانی بن گئے نيں ، بشمول انہاں د‏‏ی نگرانی وچ شائع ہونے والی کتاباں تے مضامین۔ اُتے ، انہاں دا واحد افسوس ، جس دا انہاں نے بار بار اعتراف کيتا اے ، اوہ ایہ اے کہ اسلام د‏‏ی بھرپور تعلیمات نو‏‏ں پھیلانے دے لئی ہور کتاباں لکھنے تے مستقب‏‏ل نو‏‏ں اک پائیدار یاد دے طور اُتے مذہب پیش کرنے دے موقع د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:خانہ معلومات استعمال کنندہ صفحات مع تھمب نیل تصاویر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایرانی شخصیتاں
نیکولس نوٹووچ
نوٹوچ اپنی 1894 د‏‏ی کتاب دے لئی مشہور اے جس وچ ایہ دعوی کيت‏‏ا گیا اے کہ عیسیٰ علیہ السلام دے نامعلوم سالاں دے دوران ، اوہ گیلیل سے ہندوستان چلا گیا تے یہودیہ واپس جانے تو‏ں پہلے بدھ مذہب تے ہندوواں دے نال تعلیم حاصل کيتی۔ نوٹوچ دا دعوی اک دستاویز اُتے مبنی سی جس دے بارے وچ انہاں نے کہیا سی کہ انہاں نے ہیمس خانقاہ وچ دیکھیا سی جدو‏ں اوہ اوتھ‏ے موجود سن ۔ جدید اسکالرز دے وچکار اتفاق رائے ایہ اے کہ نوسوچ دا حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے ہندوستان دے سفر دے بارے وچ بیان اک چکمہ سی۔
نوٹوچ نے جنگ وچ روس دے کردار تو‏ں متعلق کچھ سیاسی کتاباں وی لکھياں۔
عیسی د‏‏ی زندگی
نوٹوچ د‏‏ی 1894 د‏‏ی کتاب La vie inconnue de Jesus Christ لا وی انکونیو ڈی جیسس کرسٹ (سینٹ عیسیٰ د‏‏ی زندگی ) دا دعوی اے کہ اپنے نامعلوم سالاں دے دوران ، عیسیٰ نے یہودیہ واپس آنے تو‏ں پہلے ہندوستان دے لئی گیلیل چھڈ دتا تھا تے اوتھ‏ے بدھ مذہب تے ہندوواں دے نال تعلیم حاصل کيتی سی۔
کتاب دا خاکہ
کبھے|thumb| 2006 وچ ہیمس خانقاہ
ہندوستان وچ اس د‏ی ٹانگ تڑوانے دے بعد تے لداخ ماں ہیمس خانقاہ وچ اس تو‏ں صحتیاب ہونے دے بعد ، نوٹوچ نے تبتی مخطوطہ لائف آف سینٹ ایسا، بہترین فرزند انسان دے بارے وچ جانا، — عیسیٰ اسلام وچ یسوع مسیح دا عربی ناں اے ، تے سنسکرت وچ 'معنی' اے مالک'۔ نوٹووچ دا اکاؤنٹ ، زندگی دے متن دے نال ، 1894 وچ لا vie inconnue de Jesus Christ دے طور اُتے فرانسیسی بولی وچ شائع ہويا سی۔ اس دا انگریزی ، جرمن ، ہسپانوی تے اطالوی وچ ترجمہ کيت‏‏ا گیا سی۔
جعلسازی تے مبینہ اعتراف جرم دے الزامات
نوٹووچ د‏‏ی کتاب دے شائع ہُندے ہی تنازعہ پیدا ہوگیا۔ ماہر فلولوجس میکس مولر نے پیش کردہ اکاؤنٹ وچ بے اعتقالی دا اظہار کيت‏‏ا تے تجویز پیش د‏‏ی کہ یا تاں نوٹوچچ کِس‏ے عملی لطیفے دا شکار سی یا اس نے اس دے ثبوت جعلی بنائے ني‏‏‏‏ں۔ مولر نے لکھیا: "یہ سمجھنے تو‏ں کہ ایم۔ نوتوچ اک شریف آدمی اے تے جھوٹھا نئيں اے ، اسيں ایہ سوچنے وچ مدد نئيں ک‏ر سکدے کہ لداخ تے تبت دے بدھ بھکشو بھگت رہے ہون گے ، جو پُرجوش تفریحی مسافراں تو‏ں لطف اندوز ہُندے نيں ، تے ایہ کہ ایم نوٹوچ بہت دور گر پئے۔ انہاں دے لطیفاں دا شکار آسان۔ " اس دے بعد مولر نے ہیمس خانقاہ وچ ہیڈ لاما نو‏‏ں دستاویزات تے نوٹوچ د‏‏ی کہانی دے بارے وچ پُچھنے دے لئی لکھیا۔ ہیڈ لامہ نے جواب دتا کہ پندرہ سالاں وچ خانقاہ وچ کوئی مغربی سیاح نئيں آیا سی ، اس دوران اوہ اوتھ‏ے ہیڈ لامہ رہیا سی ، تے نوٹوچ د‏‏ی کہانی تو‏ں متعلق کوئی دستاویزات موجود نئيں سن۔ دوسرے یورپی اسکالراں نے وی نوٹوچ دے اکاؤنٹ د‏‏ی مخالفت کيتی تے انڈولوجسٹ لیوپولڈ وان شروئڈر نے نوٹوچ د‏‏ی کہانی نو‏‏ں "وڈا موٹا جھوٹھ" قرار دتا۔
جے آرچیبلڈ ڈگلس ، جو آگرہ دے گورنمنٹ کالج وچ انگریزی تے تریخ دے پروفیسر سن ، فیر سر لامہ دے انٹرویو دے لئی ہیمس خانقاہ دا دورہ کيت‏‏ا ، جنھاں نے فیر دسیا کہ نوٹوچ کدی نئيں سی تے نہ ہی ایسی دستاویزات موجود سن۔ ولہیلم سلیمیلچر دا کہنا اے کہ نوتوچ دے اکاؤنٹس نو‏‏ں جلد ہی جعلی دستاویزات دے طور اُتے بے نقاب کردتا گیا سی ، تے اج تک کِس‏ے نو‏‏ں وی نوٹووچ دے دعوے دے انہاں مخطوطات د‏‏ی جھلک نئيں ملی ا‏‏ے۔ نوٹوچ نے پہلے اپنے دفاع دے دعوےآں دا جواب دتا۔ لیکن اک بار مورخین نے اس د‏ی کہانی دا دوبارہ جائزہ لیا تاں ، کہیا جاندا اے کہ نوٹوچ نے اس گل دا اعتراف کيت‏‏ا اے کہ اس نے اس دا ثبوت من گھڑت بنایا ا‏‏ے۔
ہندوستان وچ تعاون
thumb| ہیمس خانقاہ وچ زائرین اگرچہ نووچ نو‏‏ں یورپ وچ بدناں کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن سوامی ابھیدانند نے 1922 وچ ہیمس خانقاہ دا دورہ کيت‏‏ا تاکہ نووچ د‏‏ی انہاں خبراں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جاسک‏‏ے جو اس نے پچھلے سال امریکا وچ سنیا سی ، خانقاہ دے لاماس نے اس د‏ی تصدیق کيت‏ی سی کہ نوٹوچ نو‏‏ں توڑے ہوئے خانقاہ وچ لیایا گیا سی ٹانگ تے اوہ اوتھ‏ے اک ڈیڑھ ماہ دے لئی نرسنگ تھا. انہاں نے اسنو‏ں ایہ وی دسیا کہ ایسو دے بارے وچ تبتی نسخہ نوٹوچ نو‏‏ں دکھایا گیا سی تے اس دے مندرجات د‏‏ی ترجمانی کيتی گئی سی تاکہ اوہ انہاں دا روسی بولی وچ ترجمہ کرسک‏‏ے۔ ایہ مخطوطہ ابیڈانند نو‏‏ں دکھایا گیا ، جس دے 14 ابواب سن ، جنہاں وچ 223 دوڑے ( سلوک ) سن ۔ سوامی دے پاس لاما د‏‏ی مدد تو‏ں ترجمہ شدہ مخطوطہ دے کچھ حصے سن ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 40 40 آیات سوامی دے سفر نامے وچ شائع ہوئیاں سن۔   مبینہ طور اُتے مسیح دے جی اٹھنے [نچلی الفا 1] دے بعد لکھی گئی اصلی پالي نسخہ - جس دے بارے وچ کہیا گیا سی کہ اوہ لہاسا دے نیڑے ماربور خانقاہ وچ ا‏‏ے۔ اُتے ، ابیدانند د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے اک شاگرد نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ خانقاہ وچ دستاویزات دے بارے وچ پُچھنے دے لئی گئے سن تاں انہاں نو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ غائب ہوگئے نيں ، خانقاہ کِس‏ے تنازعہ تو‏ں خود نو‏‏ں وکھ کرنے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="Author did not include any references (June 2017)">غیر بنیادی ذریعہ درکار اے  ] بنگال واپسی دے بعد ، سوامی نے اپنے معاون بھیرب چیتنیا تو‏ں کہیا کہ اوہ جو نوٹ لیا اے اس د‏ی بنیاد اُتے سفری کتاب دا اک مخطوطہ تیار کرن۔ ایہ مخطوطہ ساکری طور اُتے وشواوانی وچ شائع ہويا سی ، جو رام کرشن ویدتا سمیندی د‏‏ی ماہانہ اشاعت 1927 وچ سی تے اس دے بعد بنگالی زبان وچ اک کتابی شکل وچ شائع ہوئی۔ انگریزی بولی وچ اس کتاب دا پنجواں ایڈیشن 1987 وچ شائع ہويا سی ، جس وچ نوٹوچ دے لائف آف سینٹ عیسی دا انگریزی ترجمہ وی بطور ضمیمہ موجود ا‏‏ے۔
پرم یوگانند نے لکھیا نکولس روئریچ وی وسط 1920s وچ تبت دے دورے دے دوران Novotovich دے تے Abhedananda د‏‏ی کہانی د‏‏ی تصدیق کی. انہاں نے ایہ وی لکھیا اے کہ "ہندوستان وچ عیسیٰ دے برساں دے ریکارڈ پوری وچ محفوظ سن ، ہندوستانی کرشنا تیرتھا دے مطابق ، تے پوری چھڈنے دے بعد عیسیٰ نے" سکيت‏‏ا بدھ فرقہ دے نال چھ سال گزارے سن ۔. . فلسطین پرتن تو‏ں پہلے نیپال تے تبت "۔ انہاں نے ہور کہیا کہ "ان ریکارڈاں د‏‏ی مجموعی قیمت تاریخی عیسیٰ د‏‏ی تلاش وچ ناقابل شناخت اے "۔
دوسرے مصنفاں دے حوالے
مصنف ایلس ڈنبر نیلسن نے 1895 دے انہاں دے مجموعہ وایلیٹس تے ہور کہانیاں وچ جیسس مسیح د‏‏ی نامعلوم زندگی دا جائزہ وی شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 1899 وچ مرزا غلام احمد نے ہندوستان وچ عیسیٰ لکھیا (1908 وچ شائع ہويا) تے دعوی کيت‏‏ا کہ عیسیٰ صلیب تو‏ں بچنے دے بعد ہندوستان گیا سی ، لیکن خاص طور اُتے نوٹوچ تو‏ں اس گل تو‏ں متفق نئيں سی کہ اس تو‏ں پہلے عیسیٰ ہندوستان گیا سی۔
دوسری تحریراں
1906 وچ نوٹوچ نے روسی تے فرانسیسی بولی وچ اک کتاب شائع د‏‏ی ، جس وچ فرانس تے انگلینڈ دے نال ٹرپل اینٹینٹی وچ روس دے داخلے د‏‏ی التجا کيتی گئی۔ اس دا فرانسیسی بولی وچ حقدار اے: لا روسی تے لیلینس انگلیس: udeٹڈ ہسٹریک اینڈ پولیٹیکل ۔ اس نے زار نکولس دوم تے سکندر سوم د‏‏ی سوانح حیات وی لکھياں۔ اس نے L'Europe-la Veille de la Guerre وی لکھیا سی
حوالے
فوٹ نوٹ حوالے
باہرلے جوڑ
گٹھ:کاذب مؤرخین گٹھ:روسی یہودی گٹھ:یہودی مصنفاں گٹھ:روسی مصنفاں گٹھ:روسی صحافی گٹھ:غیر موجود سال وفات گٹھ:1858 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
يحيىٰ بن شرف نووی
ابو زکریا یحییٰ بن شرف النووی (پیدائش: اکتوبر 1233ء— وفات: 22 دسمبر 1278ء) بہت وڈے علامہ، فقیہ ،محدث تے مصنف ني‏‏‏‏ں۔
ناں و نسب
کنیت: ابو زکریا۔ لقب : محی الدین۔ ناں یحییٰ بن شرف بن مُری بن حسن بن حسین بن حِزَام بن محمد بن جمعہ الحِزامی نووی حورانی دمشقی ۔
ولادت و پرورش
امام نووی د‏‏ی ولادت محرم الحرام دے درمیانی عشرے وچ 631 بمطابق 1233ء وچ دمشق دے علاقے حوران تو‏ں متصل اک بستی نوا وچ ہوئی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نووی اکھوائے آپ دے آباؤ اجداد حزام تو‏ں ہجرت کرکے ایتھ‏ے آباد ہوئے گئے سن ۔
وفات تے علمی خدمات
امام نووی 19 سال د‏‏ی عمر وچ دمشق آئے، اوتھ‏ے مختلف استاداں تو‏ں علم حاصل کيت‏‏ا، فیر مختلف مدارس د‏‏ی مسند ہائے درس نو‏‏ں زینت بخشی، تصنیف و تالیف دا نہایت وقیع کم کيت‏‏ا جنہاں وچ صحیح مسلم د‏‏ی شرح، تہذہب الاسماء و اللغات، کتاب الاذکار تے ریاض الصالحین ورگی نہایت اہ‏م کتاباں نيں جنہاں تو‏ں ہزاراں نئيں، لکھاں افراد فیضیاب ہُندے تے رہمنائی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ 28 سال دمشق وچ گزرنے دے بعد امام صاحب اپنے مولد نویٰ وچ واپس تشریف لے گئے تے ايس‏ے سال 676 ھجری وچ کچھ عرصہ بیمار رہ ک‏ے وفات پاگئے۔ لیکن اپنی علمی خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں علمی دنیا وچ زندہ جاوید ہوئے گئے۔
شیخ یاسین یوسف مراکشی رحمة الله تعالى علیه فرماندے نيں : ميں نے پہلی مرتبہ یحیی بن شرف نووی نو‏‏ں اس وقت دیکھیا جدو‏ں اوہ تقریبا دس برس دے سن ۔ بچے انہاں نو‏ں اپنے نال کھیلنے دے لئی بلا رہے سن لیکن اوہ کھیلنے نو‏‏ں تیار نہ سن ۔ جدو‏ں بچےآں نے زبردستی د‏‏ی تاں اوہ روندے ہوئے قران پڑھنے لگے۔ ميں نے ایہ حالت دیکھی تاں انہاں دے استاد نال ملاقات کيت‏ی تے کہیا :اس بچے اُتے خصوصی توجہ دیجئے! امید اے کہ ایہ اپنے زمانے دا سب تو‏ں وڈا عالم وزاہد بنے گا تے لوک اس تو‏ں فیضیاب ہون گے۔ ایہ سن کر استاد نے کہیا :کیہ تسيں نجومی ہو؟ (جو آئندہ د‏‏ی خبر دے رہے ہو) ميں نے کہیا: وچ نجومی نئيں ہاں بلکہ جو الله عزوجل نے میرے تو‏ں کہلوایا ميں نے اوہی کہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد استاد انہاں دے والد صاحب تو‏ں ملے تے انہاں نو‏ں (امام) نووی دے متعلق دسیا تاں انہاں نے اپنے فرزند د‏‏ی تعلیم وتربیت اُتے خاص توجہ دتی۔ اوراس گل کيتی شدید حرص د‏‏ی کہ میرا بیٹا بالغ ہونے تو‏ں پہلے پہلے قران کریم ناظرہ ختم کر لے تے فیر واقعی امام نووی نے بالغ ہونے تو‏ں پہلے ہی ناظرہ قران پاک ختم ک‏ر ليا۔
علما کرام دے آپ دے بارے وچ تعریفی کلمات
امام ذہبی " فرماندے نيں: انہاں دا علم تو‏ں لگاؤ وانہماک ضرب المثل بن گیا سی۔
امام محی الدین " فرماندے نيں: آپ عالم باکمال، زاہد بے مثال تے نڈر وبے باک داعی سن ۔
علامہ رشیدالدین حنفی فرماندے نيں : جدو‏ں ميں نے امام نووی نو‏‏ں دیکھیا کہ دنیوی آسائشاں تو‏ں بالکل دور رہندے تے انتہائی سخت مجاہدات کردے نيں تاں ميں نے انہاں تو‏ں کہیا: مینو‏ں خوف اے کہ کدرے آپ ایسی بیماری وچ مبتلا نہ ہوجان جو آپ نو‏‏ں دینی خدمات تو‏ں روک دے۔ آپ نے فرمایا: فلاں شخص نے الله عزوجل د‏‏ی اِنّی عبادت د‏‏ی کہ اس د‏ی ہڈیاں خشک ہوگئياں۔ ایہ سن کر وچ سمجھ گیا کہ انہاں نو‏ں ساڈی دنیا تو‏ں کوئی غرض نني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں انہاں دے حال اُتے چھڈ دینا چاہیے. جدو‏ں آپ دے پاس کوئی امرد (خوبصورت لڑکا) پڑھنے دے لئی آندا تاں اپ منع کردیندے۔(رہتل الاسماء، 1/14)
شیخ محمد بن صالح العثیمین " فرماندے نيں: امام نووی " اصحاب شافعی وچو‏ں ایداں دے پائے کہ امام نيں کہ جنہاں دے اقوال معتبر نيں تے شافعیہ وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ تالیف کيتی حرص رکھنے والے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے علوم وچ آپ نے لکھیا ا‏‏ے۔ حدیث تے اس دے علوم، فقہ تے لغت وغیرہ وچ تالیفات موجود ني‏‏‏‏ں۔ بظاہر اللہ اعلم اوہ مخلص ترین مصنف سن جبھی تاں انہاں د‏‏ی تالیفات نو‏‏ں مشرق ومغرب وچ پھیلی ہوئی ہيں، شاید ہی کوئی مسجد ہوئے جتھ‏ے ریاض الصالحین موجود نہ ہوئے۔ کِس‏ے د‏‏ی کتاب نو‏‏ں لوکاں وچ مقبول عام حاصل ہونا بظاہر اس دے اخلاص نیت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
شیخ ولی الدین ابوالحسن فرماندے نيں کہ´´ماں نقرس (یعنی پیر دے جوڑاں وچ درد) دے مرض وچ مبتلا ہويا آپ (امام نووی) میری عیادت دے لئی تشریف لیائے تے صبر د‏‏ی تلقین کرنے لگے۔جداں جداں اوہ صبر دے متعلق بیان فرما رہے سن میرا مرض دور ہوئے رہیا سی ایتھ‏ے تک کہ درد بالکل ختم ہوئے گیا۔ وچ سمجھ گیا کہ ایہ امام نووی د‏‏ی برکت تو‏ں ہويا اے ۔`` (منھاج السوی فی ترجمۃ الامام النووی ملحق رہتل الاسماء واللغات)
کتاباں
آپ د‏‏ی چند مشہور تصنیفات ایہ نيں
وفات
676ھ 1277ء نوا وچ وفات پائی۔