cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلجوق تے اتابکان
امیر معاذ
ازراغی ہروی (۵۲۶ھ تو‏ں پہلے)، برہانی (معززی دے والد)، بخارائی (۵۴۲ یا ۵۴۳ھ)، سوزنی سمرقندی (۵۶۲ یا ۵۶۹ھ)، راشدی سمرقندی (۶ويں صدی ہجری)، ادیب صابر ترمازی (۵۳۸-۵۴۳ھ دے درمیان قتل ہوئے۔ )، اثیر اخصیطی (۵۷۷ھ)، ظاہر فریابی (۵۹۸ھ)، جمال الدین اصفہانی (۵۸۸ھ) تے درجناں دوسرے شاعر۔
ناصر خسرو
انہاں دا ذکر شاعر د‏‏ی لسٹ وچ پچھلے حصے وچ آیا ا‏‏ے۔
خواجہ نظام الملک طوسی
قیام الدین ابو علی حسن بن علی بن اسحاق جو نظام الملک دے ناں تو‏ں مشہور نيں ۴۰۸ھ وچ ۔ اوہ طوس دے اک پنڈ وچ پیدا ہويا۔ اس نے طوس، نیشابور تے مرو وچ شافعی فقہ تے حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔جدو‏ں ارسلان نے ۴۵۱ھ وچ خراسان نو‏‏ں فتح کيتا۔ خواجہ سرا نو‏‏ں وزارت دے لئی منتخب کيتا۔ سنہ ۴۸۵ ہجری وچ ۔ ملک شاہ د‏‏ی جانشینی تے کیراگ نو‏‏ں ترجیح دینے اُتے ترک سواݨی دے نال تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں وزارت تو‏ں برطرف کر دتا گیا سی۔ ايس‏ے سال دے رمضان وچ اسنو‏ں حسن صباح دے اک عقیدت مند نے نہووند دے راستے وچ قتل کر دتا۔ خواجہ نے بطور وزیر تِیہہ سال تک سلجوقیاں اُتے حکومت کيتی۔ فقہ تے عرفان وچ دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں، نظام الملک نے نظامیہ دے ناں تو‏ں مشہور اسکولاں د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انہاں مدارس وچ امام الحرمین جوینی (۴۷۸ھ) تے امام محمد غزالی (۵۰۴ھ) جداں لوک پڑھاندے سن تے نظام الملک نے جداں کہ اوہ خود بیان کردے نيں، ملک شاہ سلجوقی دے حکم تو‏ں "پنجاہ ابواب" یا "سر الملوک" یا "پولیٹش نام" دے ناں تو‏ں اک کتاب لکھی جو فارسی کتاباں وچ اس لحاظ تو‏ں منفرد ا‏‏ے۔ ساخت د‏‏ی وضاحت، مواد د‏‏ی وضاحت، تے وکھ وکھ موضوعات۔ "حکمت تے تمثیلاں تے قرآن د‏‏ی تفسیراں، پیغمبر دیاں خبراں، انبیاء دے قصے تے بادشاہاں دے قصے دونے نيں۔لیکن اس کتاب وچ اپنی تمام تر فصاحت و بلاغت دے نال نال تاریخی معاملات وچ وی غلطیاں نيں تے مذہبی معاملات وچ خواجہ سرا دے تعصب د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے مذاہب دے مننے والےآں اُتے الزامات تے نفی د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ۔اس کتاب وچ اس دے بارے وچ قیمتی معلومات نيں۔ تنظیم سلجوقی دور وچ ایران د‏‏ی سیاسی تے ریاست حاصل کيتی جا سکدی اے ۔نظام الملک دا اک خط وی اے جو اس نے اپنے بیٹے نظام الدین ابوالفتح فخر الملک نو‏‏ں لکھیا سی تے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک وصیت باقی ا‏‏ے۔
خواجہ عبداللہ انصاری
شیخ الاسلام ابو اسماعیل عبداللہ بن محمد انصاری ہراوی ابو ایوب انصاری دے بیٹےآں وچو‏ں نيں جنہاں دے گھر مکہ تو‏ں مدینہ ہجرت دے دوران حضور اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے قیام فرمایا۔عبداللہ ۲۹۶ھ وچ ہرات وچ پیدا ہوئے۔ کیونجے ایران وچ ، فارسی بولی دے بولنے والےآں تے مصنفاں وچ ، خاجہ دا شمار پنجويں صدی وچ ایران دے عظیم مفسرین تے شاعراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی یادداشت بہت مضبوط سی سن ۴۱۷ ہجری وچ ۔ حصول علم د‏‏ی نیت تو‏ں نیشابور گئے تے کچھ عرصہ بعد بغداد تشریف لے گئے تے حج کيتا۔ واپسی اُتے ابوالحسن خرقانی نال ملاقات کيت‏ی تے ابو سعید ابو الخیر تو‏ں ملاقاتاں کیتیاں۔ آخر کار ہرات وچ سکونت اختیار کيتی تے شیخ الاسلام بنے تے درس و تدریس دا آغاز کيتا تے سنہ ۴۸۱ ہجری انہاں دا انتقال ہرات وچ ہويا۔ خواجہ عبداللہ نے نثر وچ مقالے لکھے نيں جنہاں وچ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں نظماں شام‏ل نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور مناجات نامہ ايس‏ے نثر وچ لکھی گئی اے جس د‏‏ی اس تو‏ں پہلے کوئی تریخ نئيں سی خواجہ عبد اللہ نے اپنے لفظاں نو‏‏ں عام نثر تو‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنے لفظاں نو‏‏ں شاعری دے نیڑے لیاݨ دا ارادہ کيتا اے تاکہ ایہ ودھ خوشگوار تے حفظ کرنے وچ آسانی ہوئے۔ خاجہ دے لفظاں بوہت‏ے شاعرانہ نثر تے ردھم والے نثر نيں۔ انہاں دے ہور مقالے ایہ نيں: رسالہ دیل وجان، کنز السالکین، محب نامہ، تے انہاں وچو‏ں، جو انہاں دے رسالے دے مجموعے وچ جمع نيں۔ خواجہ عبداللہ تو‏ں متعلق دو تے کتاباں دا تذکرہ کيتا جائے: کشف الاسرار تے اداہ الابرار جو رشید الدین میبدی د‏‏ی تصنیف اے جو اک عظیم تفسیر ا‏‏ے۔ جدو‏ں رشید الدین نے خواجہ عبداللہ د‏‏ی لکھی ہوئی تفسیر نو‏‏ں مختصر پایا تاں اوہ اس د‏ی وضاحت دے لئی کھڑے ہوئے تے اک بار اس دا ترجمہ کيتا تے دو مرتبہ اس اُتے تبصرہ کيتا۔ اوداں وی اس تفسیر دا مختصر ماخذ خجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اک ہور کتاب طبقات صوفیہ اے جو کہ اصل وچ ابو عبدالرحمٰن سلمی (۴۱۲ھ) د‏‏ی عربی وچ لکھی گئی کتاب اے، خواجہ نے اس کتاب نو‏‏ں پنجويں صدی وچ اپنے لیکچرز وچ امجد ہیروی دے ناں تو‏ں ہجے کيتا۔
ابوالحسن خرقانی
شیخ ابوالحسن خرقانی بستم دے نیڑے دیہ خرقان وچ پیدا ہوئے۔ کہیا گیا اے کہ اوہ کھڑکچی سی، جس دا مطلب اے کہ اس نے گدھے کرائے اُتے لئی سن، تے اوہ امّی آدمی سن ۔ صوفی کتاباں اسرار التوحید تے تذکرہ الاولیاء وچ خرقانی دے بوہت سارے لفظاں نقل کيتے گئے نيں۔ مولا‏نا جلال الدین نے مثنوی وچ انہاں تو‏ں متعلق چند حکایات بیان کيتی نيں۔ ایسا لگدا اے کہ اس دے لفظاں لکھݨ والے لوک سن ۔ انہاں دا مجموعہ کلام نور العالم نامی کتاب وچ جمع ا‏‏ے۔ خرغنی دے کلام وچ بوہت سارے جھوٹھ دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ انھاں نے لکھیا اے کہ اوہ بایزید بسطامی د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے لئی پیدل بسطام آیا۔ انہاں د‏‏ی وفات ۴۳۵ھ وچ ہوئی۔ ایہ ہويا.
محمد غزالی
امام حجۃ الاسلام ابو حمید محمد بن محمد غزالی اک عام اون اسپنر دے بیٹے سن جو پڑھنا لکھنا وی نئيں جاݨدے سن ۔ والد دے عہدِ وصیت دے موقع اُتے انہاں نو‏ں غزالی دا لقب دتا گیا۔ محمد دا اک بھائی وی سی جس دا ناں احمد سی۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں جو تھوڑی جہی وراثت ملی سی ابو حامد محمد بن احمد اردقانی دے زیر نگرانی چلی گئی۔ اس نے گورگان تے نیشابور وچ تعلیم حاصل کيتی تے ايس‏ے شہر وچ امام الحرمین جوینی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ تھوڑے ہی عرصے وچ انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دا انکشاف ہويا۔ ستائیہہ سال د‏‏ی عمر وچ اس نے ملک شاہ، خواجہ نظام الملک تے مشہور علماء د‏‏ی موجودگی وچ مناظرہ کيتا تے جِت کر خواجہ نظام الملک د‏‏ی توجہ دا مرکز بن گئے۔ ۴۸۴ھ وچ ۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر چونتِیہہ یا پینتِیہہ سال ہوئی تاں نظام الملک نے انہاں نو‏ں بغداد دے نظامی وچ درس و تدریس اُتے مامور کيتا۔ انہاں نے چار سال تک پڑھایا، کہیا جاندا اے کہ اودو‏ں تک اوہ ستر دے نیڑے کتاباں تے مقالے لکھ چکے سن ۔ اُنتیہہ سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دے اندر اک بہت وڈا انقلاب برپا ہويا۔ اوہ حج اُتے گئے تے کچھ دیر یروشلم وچ عبادت کيتی۔ اس نے پشمینہ لباس پہنا تے ايس‏ے دوران اس نے اپنی مشہور کتاب احیاء علم الدین لکھی۔ ۴۹۸ھ وچ ۔ اک سال بعد بغداد واپس آک‏ے اوہ اپنے آبائی شہر طوس گئے تے پنجاہ سال د‏‏ی عمر وچ اپنی دوسری مشہور کتاب کیمیا آف ہیپی نیس لکھی۔ غزالی ۵۰۵ھ وچ ۔ انہاں دا انتقال پچپن یا چھپن سال د‏‏ی عمر وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں طبران طوس وچ دفن کيتا گیا۔ اج قبر دا ناں و نشان نئيں ا‏‏ے۔ غزالی سائنس د‏‏ی تعلیم دے سائے وچ اعلیٰ ترین سائنسی سطحاں اُتے پہنچے تے انہاں نو‏ں حج الاسلام دا لقب دتا گیا، جداں کہ انہاں دناں جدو‏ں عنوانات اعزازی نئيں سن ۔ غزالی نو‏‏ں فلسفہ تے تصوف تے مذہب دونے وچ مکمل مہارت حاصل سی غزالی دا انداز بالکل نواں سی۔ اس دا خیال سی کہ کسی وی چیز نو‏‏ں اودو‏ں تک یقینی تے سچا نئيں سمجھیا جانا چاہیے جداں تک اس د‏ی سچائی نو‏‏ں سائنسی دلیل تے عقلی دلیل تو‏ں ثابت نہ کر دتا جائے۔ تے اس ثابت شدہ سچائی اُتے ہمیشہ شک کيتا جائے، تے اس اُتے بحث کرنے دا راستہ کھلا رکھیا جائے، تے جداں ہی اوہ غلط ثابت ہو، اسنو‏ں مسلم میدان تو‏ں باہر کڈ دتا جائے، تے ہر چیز د‏‏ی وجہ دریافت کيت‏ی جائے۔ کچھ لوکاں نے غزالی د‏‏ی تخلیقات نو‏‏ں ۲۰۰ یا اس تو‏ں وی ۴۰۰ کتاباں تے مقالے سمجھیا ا‏‏ے۔ اساں متن وچ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ تحفۃ الفالصافہ، مقاصد الفلصافہ، المنقدمن الضالال انہاں د‏‏ی ہور مشہور لکھتاں وچو‏ں نيں۔ اس نے سلطان سنجر سلجوق نو‏‏ں بہت معنی خیز خط لکھیا۔ اسنو‏ں غزالی دے فارسی مکاتب وچ پڑھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی اے جسنو‏ں جانہار(مرحوم) عباس اقبال، امیر کبیر، ص ۱۱-۱۴ نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔
احمد غزالی
اوہ محمد غزالی دے بھائی نيں۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تصنیف عاشقاں د‏‏ی سوانح عمری اے، جو کہ اک بہت ہی سادہ کتاب اے، لیکن نال ہی دماغاں تو‏ں بھری ہوئی اے، تے اس دے تاثرات وچ آپ شاعری د‏‏ی رعنائی تے مزاج دیکھ سکدے نيں۔ احمد غزالی د‏‏ی وفات ۵۲۰ھ وچ ہوئی۔ ایہ قزوین وچ ہويا، اس د‏ی قبر ہن وی اوتھے ا‏‏ے۔
۷: عین القضات ہمدانی: عین القضات ابوالمعالی عبداللہ بن محمد میاںجی ہمدانی سن ۴۹۲ ہجری دے لگ بھگ۔ اوہ ہمدان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آباؤ اجداد متوسط ​​طبقے دے لوک سن ۔ اسيں فوراً ایہ وادھا کردے نيں کہ عین القضات ۵۲۵ ہجری وچ ۔ جس د‏‏ی عمر تینتِیہہ سال تو‏ں ودھ نہ سی پھانسی دے دتی گئی۔ جوانی وچ علم حاصل کيتا تے خوب شہرت پائی۔ اس لئی اس اُتے فقہاء تے علمائے کرام نے حملہ کيتا۔ اس دے عہد وچ عام لفظ اسنو‏ں قائل نئيں کردا سی۔ اوہ محمد غزالی دے کماں تو‏ں اک حد تک واقف ہو گئے۔
ملا۔ فیر احمد غزالی نال ملاقات ہوئی۔ احمد نو‏‏ں عین القضات وچ بہت دلچسپی سی عین القضات اپنی رائے دے اظہار وچ لاپرواہی دا مظاہرہ ک‏ے رہی سی تے ایہی لاپرواہی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قانون سازاں نے اسنو‏ں خارج کر دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں ہمدان تو‏ں بغداد بھیجیا تے اوہ کچھ عرصے دے لئی جیل وچ چلا گیا۔ اسنو‏ں سلطان سنجر دے وزیر ابوالقاسم درغرینی دے حکم تو‏ں ہمدان لیایا گیا۔ اُنہاں نے اُس د‏‏ی کھل اُتار کر اُس د‏‏ی لاش نو‏‏ں لٹکا دتا تے فیر اُسنو‏‏ں تیل تے بوریا تو‏ں اگ لگیا دتی۔
اس نے خود پیش گوئی د‏‏ی سی
اساں خدا تو‏ں موت تے شہادت منگی اے تے تن چیزاں منگی نيں۔
اگر کوئی سجݨ ایسا کرے جداں کہ اساں کہیا اے تاں اساں اگ، تیل تے تیل منگیا ا‏‏ے۔
ہور ایہ کہ عین القضات دے ناحق خون نے غزنی وچ تے ۵۲۷ ہجری وچ ابو القاسم د‏‏ی گود لئی۔ اسنو‏ں اس دے جرم د‏‏ی سزا سنائی گئی تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ عین القضات د‏‏ی عربی تے فارسی وچ بہت ساریاں تخلیقات نيں۔ رزق انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ کتاب دا نثر مصنف دے وڈے جذبے تے محبت تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔ عین القضات دے خطوط اوہ نوٹ نيں جو روزانہ تیار کيتے جاندے سن تے عین القضات نے انہاں نو‏ں لکھیا ہويا کہیا سی۔ الاوطان اُتے الفارب د‏‏ی شکوی عربی بولی وچ اے جسنو‏ں عین القضات نے بغداد د‏‏ی جیل وچ پھانسی تو‏ں چند ماہ پہلے لکھیا سی تے ایہ اک طرح دا کھلا خط اے جو اہل علم دے ناں ا‏‏ے۔ عین القضات تو‏ں اک نرم حلقہ:
اے میرے دل دے غلام، میری جان لے، میرا دل و جان لے، میرا ناں و نشان لے
اگر کچھ باقی نہ رہے تاں اسنو‏ں میرے تو‏ں جائز تاخیر دے عالم وچ لے جانا
قاضی حمید الدین بلخی
اوہ بلخ دے قاضی تے اپنے وقت دے بااثر ترین آدمیاں وچو‏ں اک سن ۔ حمیدی د‏‏ی اتھارٹیز نامی کتاب وچ چوویہہ مضامین تے اک نتیجہ اے، جو اس نے حریری تے بدیع الزمان ہمدانی دے حکا‏م د‏‏ی تقلید وچ لکھیا ا‏‏ے۔ حکا‏م آسان تے سادہ نيں لیکن شان و شوکت دے لحاظ تو‏ں کلیلہ تے دیمنیہ دے درجے تک نئيں پہنچدے۔ حامد الدین ۵۵۹ھ وچ ۔ ماضی وچ اے
سمرقندی عروضی نظامی
احمد بن عمر بن علی سمرقندی نظامی اک شاعر تے ادیب نيں۔ شاعری وچ اس د‏ی کوئی نیہہ نئيں ا‏‏ے۔ لیکن نثر وچ ، انہاں د‏‏ی اک کتاب اے جسنو‏ں چار مضامین کہندے نيں، جو تحریر، شاعری، طب تے فلکیات دے شعبےآں وچ نيں۔ ایہ کتاب نثری تحریر دے لحاظ تو‏ں فارسی د‏‏ی سب تو‏ں فصیح کتاباں وچو‏ں اک اے، لیکن تریخ دے اعتبار تو‏ں ایہ ضعیف ا‏‏ے۔ دوسرا مضمون، جو شاعری دے لئی وقف اے، سامانی، غزنوید تے سلجوقی دور دے قدیم ایرانی شاعراں دے اک گروہ دے ناں شام‏ل نيں۔ لفظاں د‏‏ی روانی تے مواد د‏‏ی وضاحت تے معانی دا تصور تے مکمل تے باریک بیان اس کتاب د‏‏ی خصوصیات نيں۔
ابوالفتوح رازی
اوہ نیشابور دے لوکاں تو‏ں سی تے ایسا لگدا اے کہ اوہ عرب سن کیونجے انہاں د‏‏ی پرورش ایران وچ ہوئی سی تے فارسی بولنے والے بن گئے سن ۔ ابو الفتوح د‏‏ی اک تفسیر اے جسنو‏ں روح الجنان تے روح الجنان کہندے نيں۔ اس تشریح وچ لغوی تے گرائمری فائدے شام‏ل نيں تے اس د‏ی سادہ نثر د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ ابو الفتوح بظاہر ۵۵۲ ہجری وچ ۔ ماضی وچ آپ نو‏‏ں حضرت عبد العظیم وچ امام زادہ حمزہ وچ دفن کيتا گیا۔
شہاب الدین سہروردی
شہاب الدین ابو الفتوح یحییٰ بن حبش بن عامر سہروردی، شیخ اشراق دے ناں تو‏ں مشہور یا قتل یا شہید، ۵۴۹ ہجری وچ ۔ اوہ سہرود وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے مراگاہ وچ شیخ مجد الدین گیلی تو‏ں حکمت تے فقہ سکھیا۔ کیونجے بوہت سارے معاملات وچ اس نے قدیماں دے برعکس سوچیا تے اپنی بہت ساریاں اصطلاحات زرتشت مذہب تو‏ں لئی۔ جنونیاں نے پنج رجب ۵۸۷ ہجری نو‏‏ں مصر تے شام دے حکمران صلاح الدین ایوبی دے حکم تو‏ں اسنو‏ں ملحد قرار دتا۔ انہاں نے جیل وچ اس دا گلا گھونٹ دتا۔ پھانسی دے وقت شہاب الدین د‏‏ی عمر اڑتِیہہ سال سی شہاب الدین حکمت دے فروغ دینے والے تے ایران دے عظیم فلسفیاں وچو‏ں اک نيں۔ شہاب الدین د‏‏ی تخلیقات عربی تے فارسی وچ نيں۔ انہاں دا فارسی وچ لکھݨ دا انداز سادہ تے روانی ا‏‏ے۔ آوازپر جبریل، موران د‏‏ی لغت، اقل سورخ مقالہ وغیرہ انہاں د‏‏ی فارسی لکھتاں وچو‏ں نيں۔ حکم الاشراق انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور عربی تصنیف ا‏‏ے۔
سعدالدین وراوینی
مشہور کتاب مرزبان ناں دا مترجم، جو بظاہر طبری بولی وچ اسفہد مرزبان بن رستم بن شیروین نے طبرستان دے مالک نے چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ الباوند تو‏ں لکھی سی ۶۰۷-۶۲۲ ہجری دے درمیان اتبک ازبک بن محمد دے دور وچ مترجم۔ اس نے کتاب دا ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ مرزبان ناں فارسی بولی دے شاہکاراں وچو‏ں اک اے تے اسنو‏ں نثر وچ بنایا گیا ا‏‏ے۔ اپنے ترجمے وچ مترجم نے کلیلہ دے ترجمے اُتے تبصرہ کيتا۔ مترجم د‏‏ی موت ستويں صدی وچ ہوئی۔ وراوینی تو‏ں پہلے روم دے اک رئیس محمد بن غازی نے جو ایشیا مائنر دے شہراں نال تعلق رکھنے والے ملطبہ دے لوکاں وچو‏ں سی، مرزبان نے سلیمان شاہ سلجوق (۵۸۸-۶۰۰ ہجری) دے دور وچ روضہ العقول نامی کتاب اُتے نظر ثانی د‏‏ی تے اس د‏ی تالیف کيتی سی )۔
سماک عیار
ایہ فارسی بولی دے مصنفاں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں فرامرز بن خداداد بن عبداللہ مصنف نے صدقہ ابو القاسم نامی کہانی کار دے لفظاں تو‏ں تیار کيتا ا‏‏ے۔ بظاہر، تحریر چھیويں صدی وچ ہوئی سی ۵۸۵ھ وچ اس قصے نو‏‏ں جمع کرنا۔ شروع کیتا، اس کتاب نو‏‏ں فارسی بولی د‏‏ی اختراعات وچ شمار کيتا جانا چاہیے۔ تمام افسانےآں د‏‏یاں کتاباں دا ایہ فائدہ اے کہ اوہ عام تے بول چال د‏‏ی بولی وچ لکھی جاندیاں نيں۔ گٹھ:ایران دی تریخ
اولیور لنٹن
لنٹن معاشیاتی شماریات دے رفیق مدیر ، معاشیاتی شماریات نظریہ پرشریک مدیر ، تے رائل اکنامک سوسائٹی (RES) دے معاشیاتی شماریات جریدے دے مشترکہ مدیر ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
مراد بخش
محمد مراد بخش (9 اکتوبر 1624ء - 14 دسمبر 1661ء) اک مغل شہزادے سن ۔ مراد بخش مغل بادشاہ شاہجہان تے مہارانی ممتاز محل دے چھوٹے بیٹے سن ۔
حوالے
گٹھ:1624 دے جم گٹھ:1661 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:مغل شہزادے
بنگال دا قحط 1943
کھبے|thumb|250x250px| اک بچہ بھُکھا 1943–44 وچ ، بنگال (موجودہ بنگلہ دیش ، ہندوستان دا مغربی بنگال ، بہار تے اڑیسہ ) وچ اک خوفناک قحط پيا جس وچ تقریبا 30 لکھ افراد فاقہ کشی تو‏ں اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دا وقت سی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ قحط د‏‏ی وجہ اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا واقعہ سی ، جدو‏ں کہ بنگال مسلسل اناج برآمد کررہیا سی۔ اُتے ، ماہرین دے دلائل اس تو‏ں مختلف نيں۔
اک نويں کتاب وچ کہیا گیا اے کہ ونسٹن چرچل ، جو دوسری جنگ عظیم دے دوران برطانیہ دے وزیر اعظم سن ، نے جان بجھ کر لکھاں ہندوستانیاں نو‏‏ں بھُکھا مرنے دتا۔ برما پر جاپان دے قبضے دے بعد ، چاول دی درآمد روک دتی گئی تے برطانوی حکمرانی نے اپنے فوجیاں تے جنگ وچ مصروف ہور افراد دے لئی چاول رکھے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1943 وچ بنگال وچ 30 لکھ تو‏ں زیادہ قحط پيا لوک مارے گئے۔
چاول د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتاں آسمان تو‏ں آسمان تک پہنچ گئياں تے جاپانیاں دے حملے دے خوف تو‏ں بنگال وچ کشتیاں تے بیل گڈیاں دے قبضے یا تباہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سپلائی دا نظام منہدم ہوگیا۔ چاول مارکیٹ وچ دستیاب نئيں سی ، دیہات وچ بھکھ پھیل رہی سی تے چرچل نے بار بار کھاناں د‏‏ی اناج د‏‏ی ہنگامی کھیپ بھیجنے دے مطالبے نو‏‏ں مسترد کردتا۔
بنگال دے بنگال وچ 1943 وچ کولکاتہ دی سڑکاں اُتے ماواں بھکھ تو‏ں مر رہیاں سن۔ جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں بوسیدہ کھانے د‏‏ی جنگ لڑدے ہوئے دیکھیا گیا تاں برطانوی عہدیدار تے درمیانے طبقے دے ہندوستانی اپنے کلب تے گھر اڑا رہے سن ۔ بنگال وچ انسان ساختہ بھکھ برطانوی راج د‏‏ی تریخ دا اک تاریک باب اے ، لیکن مصنف مدھوشری مکھرجی دا کہنا اے کہ انہاں نو‏ں اس گل دا ثبوت مل گیا اے کہ لوکاں دے دکھاں دے لئی چرچل براہ راست ذمہ دار سی۔
کھانے د‏‏ی مصنوعی قلت؟
بنگال دا 1943 دا قحط دوسری جنگ عظیم دے دوران برطانوی ہند (ہن بنگلہ دیش تے مشرقی ہندوستان) دے صوبہ بنگال وچ قحط سی۔ اک اندازے دے مطابق ،60.3ملین آبادی وچو‏ں 2.1–3 ملین ، [اے] غذائی قلت ، آبادی دے بے گھر ہونے ، بے جان حالات تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بھکھ ، ملیریا تے ہور بیماریاں وچ مبتلا ہوگئے۔ لکھاں افراد غریب ہوگئے سن کیونجے اس بحران نے معیشت دے وڈے حصےآں نو‏‏ں زیر کيتا تے معاشرتی تانے بانے نو‏‏ں تباہ کن طور اُتے تباہ کردتا۔ آخر کار ، کنبے بگڑے ہوئے؛ مرداں نے اپنے چھوٹے چھوٹے کھیت بیچ ڈالے تے کم تلاش کرنے یا برطانوی ہندوستانی فوج وچ شامل ہونے دے لئی گھر چھڈ دتا ، تے خواتین تے بچے بے گھر مہاجر بن گئے ، جو اکثر منظم امداد د‏‏ی تلاش وچ کلکتہ یا دوسرے وڈے شہراں وچ جاندے سن ۔ مورخین عام طور اُتے قحط نو‏‏ں انسانیت تو‏ں بنیا ہویا (انسان ساختہ) کہندے نيں ، []] ایہ کہندے ہوئے کہ جنگ دے وقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں تشکیل دتیاں گئیاں تے فیر اس بحران نے تے بڑھادتا۔ اُتے ، اقلیت دا نظریہ موجود اے کہ اس دا قول اے کہ قحط قدرتی وجوہات دا نتیجہ سی۔ [10]
بنگال د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے زرعی سی ، پینڈو غریباں دے نصف تو‏ں تن چوتھائی دے درمیان "نیم غذائی حالت" وچ زندگی گذار رہی سی۔ [11] مستحکم زرعی پیداوا‏‏ر تے مستحکم اراضی تیزی تو‏ں ودھدی آبادی دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر سن ، جس دے نتیجے وچ چاول د‏‏ی فی کس دستیابی تے زمینی غریب تے بے زمین مزدوراں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد وچ طویل مدتی کمی ہوئی۔ [12] اک اعلیٰ تناسب قرض دے دائمی تے اسپرائیلنگ چک‏ر ک‏ے تھلے کم کيتا گیا سی جو قرض د‏‏ی غلامی وچ ختم ہويا تے زمیناں اُتے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے زمینداراں دا نقصان ہويا ۔ [13]
فوجی اضافے د‏‏ی مالی اعانت جنگ دے وقت مہنگائی دا باعث بنی ، کیونجے ہزاراں کساناں تو‏ں زمین مختص کيتی گئی سی۔ بوہت سارے کارکناں نو‏‏ں کٹائی دے اک حصے د‏‏ی طرح ادائیگی کرنے دے بجائے مالیا‏تی اجرت ملی۔ [14] جدو‏ں قیمتاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہُندا اے تاں ، انہاں د‏‏ی اجرت وچ کمی دا سامنا کرنا پيا۔ حقیقی اجرت وچ اس کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خوراک خریدنے دے قابل نئيں رہ گئے۔ [15] برما اُتے جاپانی قبضے دے دوران ، چاول تے کشتیاں ( اس قبضے دے بارے وچ " اک جھلکی ہوئی زمین " رد عمل) دے لئی برطانوی " انکار پالیسیاں " دے ذریعہ خطے د‏‏ی مارکیٹ د‏‏ی رسد تے ٹرانسپورٹ سسٹم وچ رکاوٹ پیدا ہونے دے بعد ، چاول د‏‏ی بہت ساری درآمدات ضائع ہوگئياں ۔ بنگال چیمبر آف کامرس (بنیادی طور اُتے برطانوی ملکیت والی فرماں اُتے مشتمل اے ) ، [16]حکومت بنگال د‏‏ی منظوری تو‏ں ، فوڈ اسٹف اسکیم وضع د‏‏ی تاکہ مزدوراں نو‏‏ں اعلیٰ ترجیحی کردار جداں مسلح افواج ، جنگی صنعتاں ، سرکاری ملازمین تے ہور "ترجیحی کلاس" وچ ملازمت کرنے والےآں نو‏‏ں ترجیحی تقسیم فراہ‏م د‏‏ی جاسک‏‏ے ، تاکہ انہاں نو‏‏ں جانے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ انہاں دے عہدےآں اُتے [17] انہاں عوامل نو‏‏ں اناج تک محدود رسائی د‏‏ی وجہ تو‏ں بڑھاوا دتا گیا سی: گھریلو ذرائع ہنگامی بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مجبور سن ، جدو‏ں کہ چرچل د‏‏ی جنگی کابینہ د‏‏ی امداد محدود سی ، جو جنگ دے وقت جہاز رانی د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ [18] زیادہ تو‏ں زیادہ تخمینی وجوہات وچ جنوب مغربی بنگال وچ وڈے پیمانے اُتے قدرتی آفات شامل نيں (اک طوفان ، سمندری لہراں)اور سیلاب ، تے چاول د‏‏ی فصل د‏‏ی بیماری )۔ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد اُتے انہاں وچو‏ں ہر اک دا نسبتا اثر تنازعہ اے ۔
صوبائی حکومت نے اس تو‏ں انکار کيتا کہ قحط موجود اے تے بحران دے بدترین مہینےآں وچ انسانی امداد غیر موثر رہی۔ حکومت نے پہلے چاول د‏‏ی دھان د‏‏ی قیمت اُتے اثر انداز ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس دے بجائے اک بلیک مارکیٹ بنائی جس نے فروخت کنندگان نو‏‏ں اسٹاک روکنے دے لئی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس تو‏ں قابو چھڈنے دے بعد قیاس آرائیاں تے ذخیرہ اندوزی تو‏ں ہائپر انفلاشن ہويا ۔ امداد وچ اس وقت نمایاں اضافہ ہويا جدو‏ں برطانوی ہندوستانی فوج نے اکتوبر 1943 وچ فنڈز دا کنٹرول سنبھال لیا ، لیکن دسمبر وچ چاول د‏‏ی ریکارڈ کٹائی دے بعد موثر امداد ملی۔ غذائی قلت تو‏ں اموات کم ہوگئياں ، فیر وی قحط تو‏ں وابستہ نصف تو‏ں زیادہ اموات 1944 وچ ، بیماری دے نتیجے وچ ، کھانے د‏‏ی حفاظت دے بعد واقع ہوئیبحران ختم ہوگیا سی۔ [19]
پس منظر
وڈے کساد دے ذریعے 19 ويں صدی دے آخر تو‏ں ، معاشرتی تے معاشی قوتاں نے بنگال د‏‏ی آمدنی د‏‏ی تقسیم دے ڈھانچے تے آبادی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اس دے زرعی شعبے د‏‏ی صلاحیت اُتے مضر اثرات مرتب کیتے۔ انہاں عملاں وچ گھریلو قرضےآں وچ اضافہ ، [20] تیزی تو‏ں ودھدی آبادی ، مستحکم زرعی پیداوری ، معاشرتی استحکا‏م وچ اضافہ ، تے کسان طبقے نو‏‏ں انہاں دے مکاناں تو‏ں وکھ کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ [21]غربت تے مقروضیت وچ ڈُبے ہوئے انہاں کھبے بازو د‏‏ی واضح طور اُتے متعین معاشرتی تے معاشی گروہاں د‏‏ی گل گل ، معاشی جھٹکاں دا مقابلہ کرنے یا نیڑےی مدت تو‏ں زیادہ تک خوراک تک انہاں د‏‏ی رسائی برقرار رکھنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ 1942 تے 1943 وچ ، دوسری جنگ عظیم دے فوری تے مرکزی تناظر وچ ، بنگالیاں نو‏‏ں جس جھٹکے دا سامنا کرنا پيا اوہ متعدد ، پیچیدہ تے کدی اچانک اچانک سن ۔ [22] لکھاں افراد فاقہ کشی دا شکار سن ۔ [20]
چاول دے اک بہت وڈے کھیت وچ دو بھینس دے پِچھے جزوی طور اُتے کھڑے دو شرٹلیس مرد۔ سب ٹخناں دے گہرے پانی وچ ني‏‏‏‏ں۔
1944 وچ بنگال ، گوشکارہ دے نیڑے چاول دے کسان پانی د‏‏ی بھینساں دے نال چاول دے کھیت وچ جوتیاں ک‏ر رہ‏ے نيں
ہندوستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی انہاں نوںائری کمیشن د‏‏ی رپورٹ (1945) نے بنگال نو‏‏ں "چاول دے کاشتکاراں تے چاول کھانے والےآں د‏‏ی سرزمین" دے طور اُتے بیان کيتا۔ [بی] چاول نے اس صوبے د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر اُتے غلبہ حاصل کيتا ، جو اس دا کاشت شدہ use 88 فیصد قابل کاشت زمین [23] تے اس د‏ی 75 فیصد فصلاں دا حصہ ا‏‏ے۔ [سی] مجموعی طور اُتے ، بنگال نے ہندوستان دے اک تہائی چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر کيتی۔ ایہ کسی دوسرے صوبے دے مقابلے وچ زیادہ ا‏‏ے۔ [23] چاول دا روزانہ کھانے پینے وچ 75–85 فیصد حصہ ہُندا اے ، [24] مچھلی دے نال دوسرا وڈا غذائی ذریعہ ہُندا اے ، [25] جس وچ تھوڑی مقدار وچ گندم ہُندی ا‏‏ے۔ [D]
بنگال وچ چاول د‏‏ی تن فصلیاں نيں۔ دور د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں اہ‏م وچو‏ں سردیاں د‏‏ی فصل اے امان چاول. مئی تے جون وچ بویا جاندا اے تے نومبر تے دسمبر وچ کٹیا جاندا اے ، اس تو‏ں کُل سالانہ فصل دا تقریبا 70 70٪ فصل پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ [२]] اہ‏م گل ایہ اے کہ ، 1942 وچ چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ (بحث شدہ) شارٹ فال عمان د‏‏ی تمام اہ‏م فصلاں دے دوران ہويا ۔ [27]
ویہويں صدی دے آغاز تو‏ں ہی فی ایکڑ چاول د‏‏ی فصل مستحکم سی۔ [२]] ودھدی آبادی دے نال مل ک‏ے ، اس نے دباؤ پیدا کيتا جو قحط دا اک اہ‏م عنصر سی۔ [29] 1941 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، بنگال د‏‏ی آبادی 77،442 مربع میل دے رقبے وچ تقریبا 60 60 ملین [30] سی۔ []१] [ای] قحط د‏‏ی کمی وچ برطانوی راج د‏‏ی 1943 تو‏ں پہلے د‏‏ی کامیابی دے نتیجے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی شرح وچ کمی [32] د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی آبادی 1901 تو‏ں 1941 دے درمیان 43 فیصد تک ودھ گئی - جو 42.1 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 60.3 ملین ہوگئی۔ ايس‏ے عرصے وچ مجموعی طور اُتے ہندوستان د‏‏ی آبادی وچ 37٪ دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ [33] [ایف]معیشت تقریبا مکمل طور اُتے زرعی سی ، لیکن دنیا وچ زرعی پیداواری صلاحیت سب تو‏ں کم سی۔ [] 34] زرعی ٹیکنالوجی غیر ترقی یافتہ سی ، قرض تک رسائی محدود تے مہنگا سی ، تے سرکاری امداد دے کسی وی امکان نو‏‏ں سیاسی تے مالی رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ بنایا گیا سی۔ [. 35] بنگال تے ہندوستان دے ہور علاقےآں وچ زمینی معیار تے زرخیزی خراب ہُندی جارہی سی ، لیکن ایتھ‏ے خاص طور اُتے نقصان شدید طور اُتے ہويا۔ زرعی توسیع دے لئی جنگلات د‏‏ی کٹائی تے زمین د‏‏ی بحالی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ انہاں سرگرمیاں نے قدرتی نکاسی آب دے نصاب نو‏‏ں نقصان پہنچایا ، ندیاں تے انہاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے والے چینلز نو‏‏ں چکنا چور کردتا ، جس تو‏ں انہاں نو‏ں تے انہاں د‏‏ی زرخیز ڈیلٹا موربیونڈ نو‏‏ں چھڈ دتا گیا۔ [36 36] انہاں عوامل دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں زراعت د‏‏ی پیداواری صلاحیت سخت ہوئے گئی۔ [37]
لگ بھگ 1920 تو‏ں پہلے ، بنگال د‏‏ی ودھدی آبادی دے غذائی مطالبات دا حصول غیر استعمال شدہ صفائی زمیناں د‏‏ی کاشت دے ذریعہ کيتا جاسکدا سی۔ [. 38] ویہويں صدی د‏‏ی پہلی سہ ماہی تو‏ں کچھ ہی دیر بعد ، بنگال نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی زمین د‏‏ی شدید قلت دا سامنا کرنا پيا ، [39]] جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چاول د‏‏ی طویل تے ودھدی ہوئی قلت پیدا ہوگئی۔ [. 40] تیزی تو‏ں آبادی وچ اضافے دے نال اس د‏ی رفتار برقرار رکھنے وچ اس د‏ی نااہلی نے اسنو‏ں کھاناں دے خالص برآمد کنندہ تو‏ں خالص درآمد کنندہ وچ تبدیل کردتا۔ درآمدات ، دستیاب دستیاب کھانے د‏‏یاں فصلاں دا اک چھوٹا جہا حصہ سن ، تے کھانے د‏‏ی فراہمی دے مسائل نو‏‏ں دور کرنے وچ اس نے بوہت گھٹ کم کيتا۔ [41]بنگالی ڈاکٹر تے کیمیا دان چونیلال بوس ، کلکتہ دے میڈیکل کالج وچ پروفیسر نيں ، نے 1930 وچ اندازہ لگایا سی کہ بنگالی غذا وچ اجزاء تے کھانے د‏‏ی تھوڑی مقدار دونے نے اسنو‏ں ہندوستان تے دنیا وچ کم تو‏ں زیادہ غذائیت بخش بنا دتا اے ، تے جسمانی طور اُتے بہت نقصان دہ اے عوام د‏‏ی صحت۔ []२] اقتصادی مورخ کورمک گرڈا لکھدے نيں ، "عام سالاں وچ بنگال وچ چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ننگے ہڈیاں دے حصول دے لئی بمشکل ہی کافی سی … قحط دے موقع اُتے اس صوبے دا حاشیہ کم سی۔" [] 43] انہاں حالات نے آبادی دا اک بہت وڈا حصہ مسلسل غذائیت یا غذائی قلت دے دہانے اُتے چھڈ دتا۔ [44]
زمین اُتے قبضہ
کریڈٹ مارکیٹ تے زمین د‏‏ی منتقلی دے حقوق وچ ساختی تبدیلیاں نے بنگال نو‏‏ں قحط دے بار بار آنے والے خطرے د‏‏ی طرف دھکیل دتا ، تے ایہ طے کيتا کہ کیہڑا معاشی گروہاں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مشکلات دا سامنا کرنا پئے گا۔ [؛ 45] ہندوستانی زمینی مدت ، خاص طور اُتے بنگال وچ ، [46 46] بہت پیچیدہ سی ، حقوق تن متنوع معاشی تے معاشرتی گروہاں وچ غیر مساوی طور اُتے تقسیم کيتا گیا سی: روايتی غیر حاضر وڈے زمیندار یا زمیندار ۔ اعلیٰ درجے دے "دولت مند کسان" جوتار ؛ اور، کم سماجی و اقتصادی سطح اُتے (کسان) چھوٹے درجے دے کاروباریاں   )، تے زرعی مزدوراں. [47] زمیندر اورجوتدار زمینداراں نو‏‏ں قانون تے رسم و رواج دے ذریعہ تحفظ فراہ‏م کیہ گیا سی ، []]] لیکن اوہ لوک جنہاں نے چھوٹی یا بغیر کسی زمینی مکانات دے نال مٹی کاشت د‏‏ی ، انہاں نو‏ں زمین دے حقوق تے فلاح و بہبود دے مستقل تے بڑھدے ہوئے نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ انیہويں صدی دے آخر تے ویہويں صدی دے اوائل دے دوران ، زمینداراں د‏‏ی طاقت تے اثر و رسوخ گر گیا تے جوتداراں دا اقتدار ودھ گیا۔ خاص طور اُتے کم ترقی یافتہ خطےآں وچ ، جوتاراں نے اناج یا جوٹ دے بیوپاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں اقتدار حاصل کيتا تے ، اہ‏م گل ایہ اے کہ حصہ داراں ، زرعی مزدوراں تے ریوٹاں نو‏‏ں قرض دے ک‏ے۔ []]] [جی] انہاں نے قرضےآں تے رہن د‏‏ی منتقلی ، تے پارسل بہاcel پارسل زمین اُتے قبضے دے ذریعے قرض دے پابندی دا اک مجموعہ استعمال کرکے اپنے کرایہ داراں اُتے اقتدار حاصل کيتا ۔ [50]
عام طور اُتے غیر رسمی کریڈٹ مارکیٹاں دے ذریعہ زمین اُتے قبضہ ہُندا ا‏‏ے۔ شدید افسردگی دے دوران بہت سارے مالی ادارے ختم ہوگئے سن ۔ چھوٹے مکاناں والے کساناں نو‏‏ں عام طور اُتے فصلاں دے درمیان دبلے پتلے مہینےآں وچ بنیادی ضروریات د‏‏ی خریداری دے لئی غیر رسمی مقامی قرض دہندگان []१] دا سہارا لینا پڑدا سی ۔ []२] با اثر بنگالی تاجر ایم اے اصفہانی نے گواہی دتی ، "... جنگ تو‏ں پہلے ، بنگال دے کاشتکار ، [ایتھ‏ے تک کہ] تن ماہ د‏‏ی عید کھا رہے سن ، پنج ماہ د‏‏ی غذا کھا رہے سن تے چار ماہ فاقہ کشی" سی۔ [. 53] ہور ایہ کہ جے کسی مزدور دے پاس ہل چلانے دے ل cash نقد رقم ، جداں بیج یا مویشی دے لئی قابل سامان نئيں ہُندا سی تاں اوہ قرض وچ چلا جائے گا۔ [] 54]خاص طور اُتے ناقص فصلاں دے دوران ، چھوٹے مالدار قرض دے دائرے وچ پے گئے ، بالآخر بالآخر قرض دہندگان نو‏‏ں زمین ضائع کردیندے۔ [55]
چھوٹے زمینداراں تے حصہ داراں نے سود د‏‏ی سود د‏‏ی شرح تو‏ں قرضےآں وچ سوجن حاصل کيتا۔ [] 56] [H] ناقص فصلاں نے بہت زیادہ نقصان اٹھایا۔ صارفین دے قرض ، موسمی قرضےآں تے بحرانی قرضےآں دے جمع ہونے نے گھماؤ پھراؤ ، مستقل مقروضیت دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ اس دے بعد ایہ جتادارےآں دے ل deb قانونی چارہ جوئی دا استعمال نسبتا easy آسان سی کہ اوہ قرض دینے والےآں نو‏‏ں اپنی تمام مکانات دا کچھ حصہ کم قیمت اُتے فروخت کرنے یا نیلامی وچ ضبط کرنے اُتے مجبور کردے سن ۔ اس دے بعد دیندار بے زمین یا زمینی غریب حصہ دار تے مزدور بن گئے ، عام طور اُتے اوہی فیلڈ کم کردے سن جنہاں د‏‏ی اوہ پہلے ملکیت سی۔ [57]کسی اک ، مقامی ، غیر رسمی قرض دہندگان اُتے گھریلو قرض جمع ہونا مقروض / قرض دہندگان / مکان مالک دے پاس تقریبا ناگزیر طور اُتے پابند سی۔ اچھی فصل د‏‏ی کٹائی دے بعد قرض دا نپٹانا تے محض چلے جانا تقریبا ناممکن ہوگیا۔ اس طرح ، جوتار داراں نے بنگال دے متعدد ضلعے وچ معاشی کلاساں دے سب تو‏ں کم درجے نو‏‏ں موثر انداز وچ غلبہ حاصل کيتا تے غریب کردتا۔ [58]
آوا جائی
بارش دے موسماں وچ تے سال بھر ساحلی جنوب مشرقی سندربن دے وسیع و عریض ڈیلٹا جداں علاقےآں وچ پانی نے ٹرانسپورٹ دا بنیادی ذریعہ فراہ‏م کیہ ۔ دریا د‏‏ی آمدورفت بنگال د‏‏ی معیشت دے لئی لازم و ملزوم سی ، جو چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے تقسیم دا اک ناقابل تلافی عنصر ا‏‏ے۔ [. 62] سڑکاں عام طور اُتے کم سن تے خراب حالت وچ سن ، [] 63] تے بنگال دا وسیع ریلوے دا نظام وڈے پیمانے اُتے بحران دے آخری مرحلے تک فوجی مقاصد دے لئی کم کردا سی۔ [] 64]
1890 د‏‏ی دہائی وچ بنگال وچ ریلوے د‏‏ی ترقی نے قدرتی نکاسی آب نو‏‏ں خلل دتا تے اس خطے نو‏‏ں انہاں گنت نالے "نالاں" وچ تقسیم کردتا۔ [] 65] ریل نے بالواسطہ حد تو‏ں زیادہ سلٹنگ دا کم لیایا ، جس نے سیلاب وچ اضافہ کيتا تے پانی دے مستحکم علاقےآں نو‏‏ں پیدا کيتا ، فصلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں نقصان پہنچایا تے بعض اوقات جزوی طور اُتے پیداواری آمان چاول د‏‏ی فصل تو‏ں کم پیداواری فصلاں د‏‏ی طرف رخ کيتا تے پانی دے لئی زیادہ مہمان نواز ماحول وی پیدا کيتا۔ ہیضے تے ملیریا ورگی بیماریاں ۔ [] 66]
مٹی تے پانی د‏‏ی فراہمی
بنگال وچ مٹی د‏‏ی پروفائل مشرق تے مغرب دے وچکار مختلف ا‏‏ے۔ مشرق د‏‏ی ریتلا مٹی تے سندر ببن د‏‏ی ہلکی تلچھیويں زمین مغربی بنگال دے بعد والے یا بھاری مٹی والے علاقےآں د‏‏ی نسبت مون سون دے سیزن دے بعد زیادہ تیزی تو‏ں نالی ہُندی اے ۔ [؛ 67] مٹی د‏‏ی تھکن دے سبب مغربی تے وسطی بنگال وچ وڈے خطےآں نو‏‏ں پيا چھڈ دتا جائے۔ مشرقی بنگال وچ بوہت گھٹ غیرشت زدہ کھیت سن ۔ انہاں پستی والے کھیتاں دے سالانہ سیلاب تو‏ں ملیریا لے جانے والے مچھراں دے لئی اک افزائش د‏‏ی جگہ پیدا ہوگئی ا‏‏ے۔ [68 68] ملیریا د‏‏ی وبا سست نکاسی آب دے نال وسطی تے مغربی علاقےآں وچ اک ماہ طویل عرصہ تک جاری رہی۔ [67]
پینڈو علاقےآں وچ پینے دے صاف پانی د‏‏ی فراہمی دا فقدان ا‏‏ے۔ پانی بنیادی طور اُتے وڈی مٹی دے ٹینکاں ، ندیاں تے ٹیوب ویلاں تو‏ں آندا سی ۔ خشک موسم وچ ، جزوی طور اُتے نالے ہوئے ٹینک ملیریا ویکٹر مچھراں دے لئی ہور افزائش دا علاقہ بن گئے ۔ [؛ 69] ہیڈریا دے ذریعہ ٹانک تے ندی دا پانی آلودگی دا شکار سی۔ ٹیوب ویل زیادہ محفوظ ہونے دے نال۔ [. 70] اُتے ، جنگ دے وقت بنگال وچ موجودہ کنويں دا اک تہائی کسمپرسی دا شکار سی۔ [70]
قحط تو‏ں پہلے دے جھٹکے تے تکلیف
1942 تے 1943 دے اوائل وچ ، فوجی تے سیاسی واقعات نے قدرتی آفات تے پودےآں د‏‏ی بیماریاں دے نال مل ک‏ے بنگال د‏‏ی معیشت اُتے وڈے پیمانے اُتے دباؤ ڈالیا۔ []१] اگرچہ بنگال د‏‏ی خوراک د‏‏ی ضروریات وچ اضافہ فوجی فوج د‏‏ی موجودگی تے برما تو‏ں آنے والے مہاجرین د‏‏ی آمد تو‏ں ہويا ، [72२] چاول تے ہور اناج لینے د‏‏ی اس د‏ی صلاحیت بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں دے ذریعہ محدود سی۔ [] 73]
برما اُتے جاپانی حملہ
اک چھوٹا ، ننگا ، برتن والا پیٹا لڑکا مرداں د‏‏ی اک لکیر دے پاس بھاگتا اے جس دے سر اُتے وڈے وڈے بنڈل اٹھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مرد وی دوڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ سب اک سڑک اُتے ني‏‏‏‏ں۔ اک فوجی گڈی جزوی طور اُتے انہاں دے نال دکھادی دیندی ا‏‏ے۔
برما دے لئی جاپانی ماساں برما تو‏ں ہندوستان جانے والے 10 لکھ ہندوستانیاں وچو‏ں نصف تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں جلا وطن کردتا۔ [] 74] رنگون (1941–1942) اُتے بمباری دے بعد اس بہاؤ دا آغاز ہويا ، تے اس دے بعد کئی مہینےآں تو‏ں مایوس لوک سرحداں دے اس پار بہے ، بنگال تے آسام دے راستے ہندوستان وچ فرار ہوگئے۔ [] 75] 26 اپریل 1942 نو‏‏ں ، اتحادی افواج نو‏‏ں برما تو‏ں ہندوستان واپس جانے دا حکم دتا گیا۔ [] 76] فوجی آوا جائی تے ہور سامان فوجی استعمال دے لئی وقف کيتا گیا سی ، تے مہاجرین دے استعمال دے لئی دستیاب نئيں سی۔ [] 77] مئی 1942 دے وسط تک ، منی پور د‏‏ی پہاڑیاں وچ مون سون د‏‏ی بارش بھاری ہوگئی ، شہری تحریک نو‏‏ں ہور روکنے وچ ۔ [] 78]
کامیابی تو‏ں ہندوستان پہنچنے والے مہاجرین د‏‏ی تعداد گھٹ تو‏ں گھٹ 500،000 سی۔ راستے وچ دسیاں ہزار افراد ہلاک ہوگئے۔ بعد دے مہینےآں وچ ، انہاں مہاجرین وچو‏ں 70 تو‏ں 80٪ نو‏‏ں پیچش ، چیچک ، ملیریا یا ہیضے ورگی بیماریاں دا سامنا کرنا پيا ، 30٪ "شدت سے"۔ [. 79] مہاجرین د‏‏ی آمد نے کئی ایداں دے حالات پیدا کردتے جنہاں تو‏ں قحط دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں خوراک ، []२] لباس تے طبی امداد د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں صوبے دے وسائل نو‏‏ں ہور کشیدہ کيتا گیا۔ [. 80] انہاں دے جبری سفر د‏‏ی ناقص صحت مند صورتحال نے معاشرتی خلل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں سرکاری صحت نو‏‏ں عوامی صحت دے خطرے تو‏ں دوچار کردتا۔ [] 81] آخر کار ، انہاں د‏‏ی جدوجہد دے بعد انہاں د‏‏ی پریشان حال حالت نسل کشی ، غیر یقینی صورتحال تے بنگال د‏‏ی عوام وچ خوف و ہراس پھیلیانا۔ اس گھبراہٹ وچ خوف و ہراس د‏ی خرید و فروخت تے ذخیرہ اندوزی دا قحط شروع ہوسک‏‏ے۔ []२]
رنگون دے زوال وچ مارچ 1942 کٹ بھارت تے سریلنکا وچ برمی چاول د‏‏ی درآمد بند. [87] د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی آبادی وچ اضافے د‏‏ی جزوی طور پر، چاول د‏‏ی قیمت پہلے ہی 69 فیصد زیادہ ستمبر 1941 اگست 1939. وچو‏ں زیادہ سن [88] خطےآں د‏‏ی پیداوا‏‏ر چاول اُتے ہور اضافہ دا مطالبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں برمی درآمدات دا نقصان. [89 89] ، فایمن کمیشن دے مطابق ، ایہ اک ایسی مارکیٹ وچ سی جس وچ "جنگ کيت‏ی پیشرفت نے ایداں دے بیچنے والے بنائے جو فروخت کرنے وچ ہچکچاہٹ برداشت کرنے دا متحمل ہوسک‏‏ے"۔ [89 89] برما تو‏ں درآمدات دے نقصان نے پورے ہندوستان وچ چاول دے لئی اک جارحانہ جدوجہد نو‏‏ں اکسایا ، جس نے طلب وچ زبردست تے بے مثال اضافے نو‏‏ں جنم دتا۔بنگال تے ہندوستان دے چاول پیدا کرنے والے ہور علاقےآں وچ قیمتاں وچ افراط زر۔ پورے ہندوستان تے خاص طور اُتے بنگال وچ ، اس د‏ی وجہ تو‏ں چاول د‏‏ی منڈیاں وچ "بد نظمی" پیدا ہويا۔  خاص طور اُتے بنگال وچ ، برمی چاول دے نقصان دے قیمت دا اثر پورے استعمال دے لحاظ تو‏ں نقصان دے نسبتا  معمولی حد تک غیر متناسب سی۔  اس دے باوجود ، اس دے بعد ، مہینےآں تک بنگال نے سائلین [جے] وچ چاول د‏‏ی برآمد جاری رکھی ، ایتھ‏ے تک کہ کھانے د‏‏ی بحران د‏‏ی ابتدا وی ظاہر ہونے لگی۔  ایہ سب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پیدا د‏‏ی آوا جائی دے مسائل دے نال مل ک‏ے "کشتی انکار" د‏‏ی پالیسی ، اناج د‏‏ی نقل و حرکت اُتے بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں دے براہ راست اسباب سن، [92]اور حکومت کیت‏‏ی متعدد ناکا‏م پالیسیاں وچ حصہ لیا جس نے غذائی بحران نو‏‏ں ہور ودھیا دتا۔ [93]
1942–45: فوجی استعداد ، افراط زر ، تے نقل مکانی
برما دے زوال نے بنگال نو‏‏ں جنگی محاذ دے نیڑے کردتا۔ اس دا اثر بنگال اُتے زیادہ ہند دے مقابلے وچ زیادہ پيا۔ [] 94] وڈے شہری علاقےآں ، خاص طور اُتے کلکتہ ، نے مزدوراں د‏‏ی ودھدی تعداد نو‏‏ں فوجی صنعتاں تے متعدد ملکاں دے فوجیاں د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ بنگال تے نیڑےی صوبےآں دے غیر ہنر مند مزدور فوجی ٹھیکیداراں خصوصا امریکی تے برطانوی ہوائی میداناں د‏‏ی تعمیر دے لئی ملازم سن ۔ [.]] سینکڑاں ہزاراں امریکی ، برطانوی ، ہندوستانی تے چینی فوجی صوبے وچ پہنچے ، [] 96] گھریلو سامان وچ کشیدگی تے روز مرہ د‏‏ی مختلف ضروریات د‏‏ی قلت دا باعث۔ [] 97]جنگ دے وقت د‏‏ی معیشت دے عمومی افراط زر دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سامان تے خدمات دے پورے شعبے وچ قیمتاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ [] 98] قیمتاں وچ اضافہ 1941 تک "پریشان کن نئيں" سی ، جدو‏ں ایہ زیادہ تشویشناک ہوگیا۔ [] 99] فیر 1943 دے اوائل وچ ، خاص طور اُتے اشیائے خوردونوش د‏‏ی افراط زر د‏‏ی شرح نے غیر معمولی حد تک اضافہ کيتا ۔ [100]
ہندوستان دے کپڑ‏ے ، اون ، چمڑے تے ریشم د‏‏ی صنعتاں د‏‏ی تقریبا Near پوری پیداوا‏‏ر فوج نو‏‏ں فروخت کردتی گئی۔ [१० 101] اس نظام وچ جس وچ برطانوی حکومت حکومت ہند دے ذریعہ سامان خریدتی سی ، صنعتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پیداواری صلاحیت دے صریح حصول دا سامنا کرنے دے بجائے نجی ملکیت وچ چھڈ دتا گیا سی۔ فرماں نو‏‏ں ضروری سی کہ اوہ فوج نو‏‏ں سامان کریڈٹ اُتے تے مقررہ ، کم قیمت اُتے فروخت کرے۔ [१०२] اُتے ، فرماں نو‏‏ں انہاں دے گھریلو مارکیٹ وچ اپنی خواہش د‏‏ی قیمت دے لئی آزاد چھڈ دتا گیا سی۔ مثال دے طور اُتے ، ٹیکسٹائل د‏‏ی صنعتاں دے معاملے وچ جو برطانوی فوج د‏‏ی وردیاں دے لئی کپڑ‏ا مہیا کردیاں سن ، انہاں نے گھریلو منڈیاں وچ بہت زیادہ قیمت وصول کيتی۔ [102]1942 دے آخر تک ، کپڑےآں د‏‏ی قیمتاں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سطح تو‏ں تن گنیاودھ گئياں۔ 1943 دے وسط تک انہاں د‏‏ی تعداد چار گنیازیادہ ہوگئی۔ [103] شہریاں دے استعمال دے لئی بچا ہويا زیادہ تر سامان قیاس آرائیاں نے خریدتا سی۔ [104] اس دے نتیجے وچ ، "1943/44 تک امن وقت د‏‏ی سطح تو‏ں سوندی سامان د‏‏ی سویلین د‏‏ی کھپت وچ 23 فیصد تو‏ں زیادہ کمی واقع ہوئی اے "۔  جدو‏ں "1946 تو‏ں اپریل 1943 دے درمیان فوجی دستےآں نے امدادی سامان تقسیم کرنا شروع کيتا تو" سخت کپڑےآں دے قحط "کے ذریعہ پینڈو آبادی نو‏‏ں محسوس کيت‏ی جانے والی مشکلات نو‏‏ں ختم کيتا گیا ۔
فوج د‏‏ی تعمیر تو‏ں بنگالیاں دے گھراں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی۔ مورخ پال گرینف دے مطابق ، فارم لینڈ نے کیمپ د‏‏ی تعمیر تے کیمپ د‏‏ی تعمیر دے لئی خریدتا ہويا "تخمینہ لگایا گیا اے کہ" انہاں نے 30،000 تو‏ں 36،000 خانداناں (تقریبا 150،000 تو‏ں 180،000 افراد) نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دور کردتا "۔ انہاں نو‏ں زمین د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی ، لیکن اوہ اپنا روزگار کھو بیٹھے سن ۔ [109] 1942 دے بعد تو‏ں کارکناں تے فوجیاں د‏‏ی بے پناہ آمد دے لئی مکانات د‏‏ی فوری ضرورت نے ہور پریشانی پیدا کردتی۔ کلکتہ دے چاراں طرف فوجی بیرکاں بکھر گئياں۔ [110] 1945 د‏‏ی فایمل کمیشن د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ انہاں گھراں دے مالکان نو‏‏ں معاوضہ ادا کيتا گیا سی ، لیکن "اس وچ بوہت گھٹ شک اے کہ انہاں گھراناں وچو‏ں بوہت سارے افراد 1943 وچ قحط دا شکار ہوئے گئے سن "۔ [111]
مارچ 1942: انکار د‏‏ی پالیسیاں
بنگال د‏‏ی مشرقی سرحد دے توسط تو‏ں برطانوی ہند اُتے جاپانی حملے د‏‏ی توقع کردے ہوئے ، برطانوی فوج نے مشرقی تے ساحلی بنگال وچ پہلے تو‏ں ہی جذبات‏ی ، دو جہ‏تی جھلستی زمین اقدام شروع کيتا۔ اس دا مقصد متوقع حملہ آوراں نو‏‏ں کھانے د‏‏ی فراہمی ، آوا جائی تے ہور وسائل تک رسائی تو‏ں انکار کرنا سی۔ [ایل]
سب تو‏ں پہلے ، "چاول تو‏ں انکار" د‏‏ی پالیسی خلیج بنگال دے ساحل دے نال نال جنوبی دے تن ضلعے - باکر گنج (یا باریسال) ، مدنی پور تے کھلنا وچ د‏‏ی گئی سی - جنہاں وچ توقع کيتی جاندی سی کہ چاول دے ودھ حصے ہون گے۔ جان ہربرٹ ، بنگال دے گورنر د‏‏ی فوری جاری [112] مارچ دے آخر وچ ہدایت 1942 د‏‏ی فوری طور اُتے ضرورت ہُندی اسٹاک دان ( چاول) سرپلس سمجھیا، تے ہور غذائی اشیاء نو‏‏ں ہٹا دتا یا تباہ کر دتا جائے کرنے دے لئی انہاں ضلعے وچ. [113] انفرادی مقدار وچ سرکاری اعداد و شمار نسبتا کم سن تے مقامی قلت وچ صرف معمولی طور اُتے تعاون کردے سن ۔ [114]پر ، اس گل دا ثبوت اے کہ خریداری دے ایجنٹاں دے ذریعہ دھوکہ دہی ، بدعنوانی تے زبردستی کرنے والے طریقےآں نے نہ صرف نامزد ضلعے تو‏ں ، بلکہ غیر مجاز علاقےآں وچ وی سرکاری طور اُتے درج کیتے جانے والے چاول تو‏ں کدرے زیادہ چاول نو‏‏ں ہٹا دتا ، اس تو‏ں زیادہ اثر تجویز ہُندا ا‏‏ے۔ [११]] علاقائی منڈی دے تعلقات اُتے پالیسی دے پریشان کن اثرات تے عوامی الارم دے احساس وچ شراکت دے زیادہ نقصان دہ سن ۔ [116] اعتماد تے تجارتی ساکھ دے گہرا باہ‏م تعلقات وچ رکاوٹ نے غیر رسمی قرضےآں وچ فوری طور اُتے جما دتا۔ اس کریڈٹ فریز نے چاول دے تجارت نو‏‏ں تجارت وچ بہت حد تک محدود کردتا۔ [117]
دوسری کشمکش ، "کشتی تو‏ں انکار" د‏‏ی پالیسی ، کسی وی حملہ آور جاپانی فوج نو‏‏ں بنگالی آوا جائی تو‏ں انکار کرنے دے لئی بنائی گئی سی۔ اس نے خلیج بنگال تے اس وچ داخل ہونے والے وڈے دریاواں دے ذریعے آسانی تو‏ں قابل رسائی ضلعے اُتے اطلاق کيتا۔ ابتدائی رجسٹریشن د‏‏ی مدت دے بعد یکم مئی نو‏‏ں نافذ ، [118] [ صفحہ د‏‏ی ضرورت ] پالیسی نے فوج نو‏‏ں دس تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں لے جانے دے لئی کسی وی کشتی نو‏‏ں ضبط ، نقل مکانی یا تباہ کرنے دا اختیار دے دتا ، تے انہاں نو‏ں آوا جائی دے ہور ذرائع جداں حصول د‏‏ی اجازت دی۔ بائیسکل ، بیل گڈی تے ہاسی۔ [119] اس پالیسی دے تحت ، فوج نے تقریبا 45،000 پینڈو کشتیاں ضبط کيتیاں ، [120]مزدوری ، رسد تے خوراک د‏‏ی دریا بردار نقل و حرکت نو‏‏ں شدید طور اُتے خلل ڈالنا ، تے کشتیاں تے ماہی گیراں د‏‏ی روزی روٹی اُتے سمجھوتہ کرنا۔ [121] بنگال حکومت دے محکمہ شہری فراہمی دے محکمہ د‏‏ی سربراہی کرنے والے اک برطانوی سرکاری ملازم لیونارڈ جی پننیل نے فایمن کمیشن نو‏‏ں دسیا کہ اس پالیسی نے "ماہی گیری طبقے د‏‏ی معیشت نو‏‏ں مکمل طور اُتے توڑ دتا"۔ [122] بیج تے سازوسامان دور دراز کھیتاں یا چاولاں نو‏‏ں بازار دے علاقےآں تک لے جانے دے لئی عام طور اُتے آمدورفت دستیاب نئيں سی۔ [123] کاریگراں تے دوسرے گروپاں نو‏‏ں جو سامان لے جانے دے لئی کشتی د‏‏ی آوا جائی اُتے انحصار کردے سن انہاں نو‏ں کوئی معاوضہ نئيں دتا گیا۔ نہ چاول کاشت کرنے والے سن تے نہ ہی نقل مکانی کرنے والے مزدوراں دا جال۔ [124]پینڈو کشتیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ہٹانا یا تباہ کرنا چاول د‏‏ی دھان د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی موجودہ ٹرانسپورٹ تے انتظامیہ دے بنیادی ڈھانچے تے مارکیٹ دے نظام نو‏‏ں نیڑے تو‏ں مکمل طور اُتے خرابی دا سبب بنیا۔ [125] ضبط کشتیاں بحالی یا بحالی د‏‏ی فراہمی دے لئی کوئی اقدام نئيں اٹھایا گیا ، [126] تے بوہت سارے ماہی گیر اپنی تجارت وچ واپس نئيں جا سک‏‏ے۔ [124] فوج نے سپلائی وچ خلل ڈالنے دے لئی فوڈ راشن تقسیم کرنے دے لئی کوئی اقدام نئيں کيتا۔ [127]
ان پالیسیاں وچ اہ‏م سیاسی اثر و رسوخ سی۔ انڈین نیشنل کانگریس ، دوسرے گروپاں دے درمیان، بنگالی کساناں اُتے کالے بجھ رکھنے دے لئی انکار د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی مذمت احتجاج کيتا. ایہ اک قوم پرست جذبات تے آؤٹ پائونگ دا حصہ سن جو بعد وچ "ہندوستان چھڈو" د‏‏ی تحریک وچ جلوہ گر ہوئے۔ [128] انہاں پالیسیاں دے وسیع اثرات - اک سال بعد اس حد تک جس حد تک انھاں نے قحط پيا یا قحط سالی پیدا کيتا اس دا زیادہ چرچا رہیا ۔ [129]
صوبائی تجارتی رکاوٹاں
بوہت سارے ہندوستانی صوبےآں تے ریاستاں نے 1942 دے وسط تو‏ں بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں عائد کيتیاں ، جس تو‏ں گھریلو چاولاں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں روکیا گیا۔ برما دے زوال دے باعث پیدا ہونے والے چاول د‏‏ی قیمتاں وچ بے چینی تے ودھدی ہوئی وارداتاں وچ رکاوٹاں د‏‏ی اک بنیادی وجہ [130] اے ۔ قیمتاں اُتے قابو پانے دے ذریعے تجارت وچ عدم توازن اک ہور سی۔ []]] بین الصوبائی تجارت اُتے پابندی لگانے دا اختیار نومبر 1941 وچ صوبائی حکومتاں نو‏‏ں ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ ، 1939 دے تحت دتا گیا سی ۔ [ایم]صوبائی حکومتاں نے تجارتی رکاوٹاں کھڑی کرنا شروع کيتیاں جس تو‏ں صوبےآں دے وچکار غذائی اجزاء (خاص طور اُتے چاول) تے ہور سامان د‏‏ی روانی نو‏‏ں روکیا گیا۔ انہاں رکاوٹاں نے ایہ دیکھنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی عکاسی د‏‏ی کہ مقامی آبادی نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں کھانا کھلایا گیا ، اس طرح مقامی ہنگامی صورتحال دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ [131]
جنوری 1942 وچ ، پنجاب نے گندم د‏‏ی برآمد اُتے پابندی عائد کيتی۔ [132] [N] اس نے غذائی عدم تحفظ دے تصور نو‏‏ں ودھایا تے گریٹر کلکتہ وچ گندم کھانے والےآں دے انکلیو نو‏‏ں چاول د‏‏ی منگ نو‏‏ں خاص طور اُتے ودھایا جدو‏ں چاول د‏‏ی آنے والی قلت دا خدشہ سی۔ [133] مرکزی صوبے وچ دو ماہ دے بعد صوبے دے باہر اناج د‏‏ی برآمد ممنوع. [134] مدراس نے جون وچ چاول د‏‏ی برآمد اُتے پابندی عائد کردتی ، [135] اس دے بعد بنگال تے اس دے ہمسایہ صوبےآں بہار تے اڑیسہ وچ جولائ‏ی وچ برآمد اُتے پابندی عائد سی ۔ [136]
قحط انہاں نوںائری کمیشن نے 1945 دے اک اہ‏م پالیسی د‏‏ی ناکامی دے طور اُتے اس "نازک تے ممکنہ طور اُتے سب تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک مرحلے" تو‏ں خصوصیات. کمیشن دے اک فرد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے ایہ کہیا: "ہندوستان دے مشرق وچ ہر صوبہ ، ہر ضلع ، ہر [انتظامی ڈویژن] اپنے لئے اک ری پبلک بن گیا سی۔ مشرق دے مشرق وچ [صوبےآں دے درمیان] خوراک د‏‏ی تقسیم دے لئی تجارتی مشینری ہندوستان نو‏‏ں آہستہ آہستہ گلا دبایا گیا ، تے 1943 دے موسم بہار وچ مر گیا سی۔ [137] بنگال گھریلو چاول د‏‏ی درآمد کرنے تو‏ں قاصر سی۔ اس پالیسی تو‏ں مارکیٹ د‏‏ی ناکامیاں تے خوراک د‏‏ی قلت نو‏‏ں قحط تے وڈے پیمانے اُتے اموات وچ بدلنے وچ مدد ملی۔ [138]
وسط 1942: ترجیحی تقسیم
جداں ہی کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ہويا تے قحط د‏‏ی علامتاں جولائ‏ی 1942 تو‏ں عیاں ہوئے گئياں ، [१3 the ] بنگال چیمبر آف کامرس (جس وچ بنیادی طور اُتے برطانوی ملکیت والی فرماں اُتے مشتمل اے ) [16] نے مزدوراں نو‏‏ں سامان تے خدمات د‏‏ی ترجیحی تقسیم د‏‏ی فراہمی دے لئی فوڈ اسٹفس اسکیم تشکیل دی۔ اعلیٰ ترجیحی جنگ کيت‏ی صنعتاں ، تاکہ انہاں نو‏‏ں اپنے عہدے چھڈنے تو‏ں روکے۔ اس اسکیم نو‏‏ں بنگال حکومت نے منظور کيتا سی۔ [17] چاول نو‏‏ں بھکھ تو‏ں مرنے والے پینڈو ضلعے تو‏ں لے ک‏ے صنعتاں دے کارکناں دے لئی ہدایت کيتی گئی سی جو فوجی کوششاں دے لئی انتہائی ضروری سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ خاص کر گریٹر کلکتہ دے آس پاس دے علاقےآں وچ ۔ [१44] ترجیحی شعبےآں وچ کم کرنے والے کارکن - نجی تے سرکاری جنگی وقت د‏‏ی صنعتاں ، فوجی تے شہری تعمیرات ، کاغذ تے ٹیکسٹائل ملز ، انجینئرنگ فرماں ،ہندوستانی ریلوے ، کوئلے د‏‏ی کان کنی ، تے مختلف سطحاں دے سرکاری کارکناں [145] نو‏‏ں اہ‏م فائدے تے فائدے دتے گئے۔ ضروری مزدوراں نو‏‏ں سبسڈی والا کھانا ملدا سی ، [146] تے انھاں اپنے گھراناں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی کافی چاول د‏‏ی ہفتہ وار الاٹمنٹ وچ حصہ دے طور اُتے ادائیگی کيتی جاندی سی ، تاکہ انھاں افراط زر تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ [147] ضروری کارکنان نو‏‏ں وی راشن کارڈز ، "سستی دکاناں" دا نیٹ ورک حاصل ہويا جس نے رعایندی نرخاں اُتے ضروری سامان مہیا کيتا ، تے پانی ، طبی نگہداشت تے اینٹی میلاریال سپلائی ورگی فراہمی دا براہ راست ، ترجیحی مختص۔ انہاں نو‏ں سبسڈی والے کھانا ، مفت آوا جائی ، اعلیٰ رہائش تک رسائی ، مستقل اجرت تے ایتھ‏ے تک کہ "تفریحی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے والے موبائل سنیما یونٹ" وی حاصل کیتے گئے۔[146] اس سال دسمبر تک ، احاطہ کرنے والے افراد (کارکناں تے انہاں دے اہل خانہ) د‏‏ی کل تعداد لگ بھگ اک ملین سی۔ [148] طبی دیکھ بھال د‏‏ی ترجیح گروپاں - خاص طور اُتے فوج د‏‏ی طرف کيتی گئی سی۔ سرکاری تے نجی طبی عملے نو‏‏ں ہر سطح اُتے فوجی ڈیوٹی وچ منتقل کردتا گیا ، جدو‏ں کہ طبی سامان نو‏‏ں اجارہ دار بنا دتا گیا۔ [149]
پینڈو مزدوراں تے عام شہریاں نو‏‏ں جنہاں لوکاں نے انہاں گروہاں دے ممبران نئيں سن انہاں نو‏ں خوراکی تے طبی دیکھ بھال تک سختی تو‏ں رسائ حاصل کيتا ، عام طور اُتے صرف انہاں لوکاں دے لئی دستیاب سن جو منتخب آبادی دے مراکز وچ ہجرت کر گئے سن ۔ [] 81] بصورت ہور ، طبی مؤرخ سنجوئے بھٹاچاریہ دے مطابق ، "پینڈو مشرقی ہندوستان دے وسیع و عریض علاقےآں وچ ریاست دے زیر اہتمام تقسیم د‏‏ی کسی وی سکیم تو‏ں انکار کيتا گیا سی"۔ [150] اس وجہ تو‏ں ، کدی کدی قحط د‏‏ی اک وجہ دے طور اُتے ترجیحی تقسیم د‏‏ی پالیسی اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا اے ۔ [151]
شہری بدامنی
مرکزی مضامین: ہندوستان چھڈو تحریک تے ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک
کاغذ اُتے اک صفحے والی سرکاری دستاویز جو پرانی نظر آندی ا‏‏ے۔ متن پرانے طرز دے دستی ٹائپ رائٹر دے نال لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ "سیکریٹ سائفر ٹیلیگرام" دے لفظاں صفحے دے اُتے نمایاں نشان لگیا دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
8 اگست 1942 نو‏‏ں ، انڈین نیشنل کانگریس نے عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دے ملک گیر مظاہرہ دے طور اُتے ہندوستان چھڈو تحریک شروع کيتی۔ [154] برطانوی حکا‏م نے کانگریس قائدین نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے اس دا رد عمل ظاہر کيتا۔ [१55] اس د‏ی قیادت دے بغیر ، اس تحریک نے اپنا کردار بدل دتا تے فیکٹریاں ، پلاں ، ٹیلی گراف تے ریلوے لائناں ، تے ہور سرکاری املاک نو‏‏ں توڑ پھوڑ وچ لے لیا ، [155] جس تو‏ں برطانوی راج دے جنگی کاروبار نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوگیا ۔ [१55] انگریزاں نے اس تحریک نو‏‏ں دبانے دے لئی زبردستی دا مظاہرہ کيتا ، تقریبا 66 ،000 66، نو‏‏ں تحویل وچ لیا (جنہاں وچو‏ں صرف 19،000،،000. over حالے تک سول قانون دے تحت سزا یافتہ سن یا 1944 دے اوائل وچ ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ دے تحت نظربند سن )۔ پولیس نے مظاہرین اُتے فائرنگ کردے ہوئے 2500 تو‏ں زیادہ ہندوستانیاں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی ، انہاں وچو‏ں بیشتر ہلاک ہوگئے سن ۔[१66] بنگال وچ ،ضلع میدنا پور دے تملک تے کونٹائی سب ڈویژناں وچ ایہ تحریک سب تو‏ں زیادہ مضبوط سی، [157] جتھ‏ے پینڈو عدم اطمینان اچھی طرح تو‏ں قائم تے گہرا سی۔ [158] [اے] وچ Tamluk، اپریل 1942 د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت دے اس انکار د‏‏ی پالیسی دے حصول وچ کچھ 18،000 کشتیاں، جنگ تو‏ں متعلق افراط زر نو‏‏ں ہور پینڈو آبادی، مقامی کانگریس بھرتی کھلی بغاوت مجوزہ جدو‏ں بے تاب رضاکاراں بن گیا جو دور بھاگنے جدو‏ں کہ تباہ کر دتا سی. [159]
1942–43: قیمت افراتفری
اپریل 1942 دے دوران ، برطانوی تے ہندوستانی مہاجرین برما تو‏ں فرار ہوئے گئے ، بہت سارے بنگال دے راستے ، چونکہ برمی د‏‏ی درآمدات وچ کمی دے بعد چاول د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ہُندا رہیا۔ جون وچ ، بنگال حکومت نے چاول دے لئی قیمتاں اُتے قابو پالیا ، تے یکم جولائ‏ی نو‏‏ں قیمتاں نو‏‏ں موجودہ سطح د‏‏ی قیمت تو‏ں کافی کم سطح اُتے طے کيتا۔ مقررہ کم قیمت دا اصل نتیجہ ایہ سی کہ بیچنے والے فروخت کرنے تو‏ں گریزاں رني‏‏‏‏ں۔ اسٹاک غائب ہوئے گیا ، یا تاں بلیک مارکیٹ وچ یا اسٹوریج وچ ۔ [१33] اس دے بعد حکومت نو‏‏ں ایہ معلوم ہوجائے کہ پرائس کنٹرول قانون نافذ نئيں کيتا جائے گا سوائے اس دے کہ جنگ دے منافع بخش واقعات دے انتہائی ناگوار واقعات کے۔ [164] پابندیاں وچ نرمی دے علاوہ برآمدات اُتے پابندی نے قیمتاں وچ استحکا‏م دے لئی تقریبا چار مہینےآں نو‏‏ں پیدا کيتا۔ [165]اکتوبر دے وسط وچ ، اگرچہ ، جنوب مغربی بنگال وچ قدرتی آفات دا اک سلسلہ شروع ہويا جس نے اک بار فیر قیمتاں نو‏‏ں غیر مستحکم کردتا ،   جس تو‏ں اک ہور چاول دے لئی بھڑک اٹھے ، جس تو‏ں کلکتہ بلیک مارکیٹ نو‏‏ں فائدہ پہنچیا۔   دسمبر 1942 تے مارچ 1943 دے درمیان حکومت نے صوبے دے مختلف ضلعے تو‏ں چاول د‏‏ی رسد لیا ک‏ے "کلکتہ مارکیٹ نو‏‏ں توڑنے" دے لئی متعدد کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، سپلائی بڑھاکر قیمتاں نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی ایہ کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔ [168]
11 مارچ 1943 نو‏‏ں ، صوبائی حکومت نے اپنے پرائس کنٹرول نو‏‏ں ختم کردتا ، [169] جس دے نتیجے وچ چاول د‏‏ی قیمت وچ ڈرامائی اضافے ہوئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قیاس آرائیاں د‏‏ی سطح ودھ جاندی ا‏‏ے۔ [170] مارچ تے مئی 1943 دے درمیان افراط زر د‏‏ی مدت خاص طور اُتے شدید سی۔ [171] مئی بنگال وچ بھکھ تو‏ں موت د‏‏ی پہلی خبراں دا مہینہ سی۔ [172] حکومت نے ایہ زور دے ک‏ے عوامی اعتماد نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ ایہ بحران تقریبا sole صرف قیاس آرائیاں تے ذخیرہ اندوزاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے رہیا اے ، [173] لیکن انہاں دا ایہ پروپیگنڈا اس وسیع پیمانے اُتے یقین نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہیا کہ چاول د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ [174] صوبائی حکومت نے کدی وی باضابطہ طور اُتے قحط سالی دا اعلان نئيں کيتا ، حالانکہ اس دا ایہ حال اے قحط کوڈ دے ذریعہ امداد وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ لازمی قرار دتا گیا سی۔ قحط دے ابتدائی مراحل وچ ، اس د‏ی دلیل ایہ سی کہ صوبائی حکومت نو‏‏ں حکومت ہند تو‏ں امداد د‏‏ی توقع سی۔ اس نے محسوس کيتا تب تب اس د‏ی ذمہ داری پروپیگنڈے دے ذریعے اعتماد نو‏‏ں برقرار رکھنا اے جس نے اس گل اُتے زور دتا کہ کوئی کمی نئيں ا‏‏ے۔ اس دے واضح ہونے دے بعد کہ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں امداد آنے والی نئيں اے ، صوبائی حکومت نے محسوس کيتا کہ انہاں دے پاس کھانے پینے د‏‏ی فراہمی د‏‏ی اِنّی مقدار نئيں اے کہ قحط دے اعلان تو‏ں انہاں نو‏‏ں تقسیم کرنا پڑدا اے ، جدو‏ں کہ زیادہ رقم تقسیم کرنے تو‏ں مہنگائی ہور خراب ہوسکدی ا‏‏ے۔ [175]
جب 18 مئی نو‏‏ں بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں ختم کردتی گئياں تاں کلکتہ وچ عارضی طور اُتے قیمتاں گر گئياں ، لیکن پڑوسی صوبےآں بہار تے اڑیسہ وچ اس وقت اضافہ ہويا جدو‏ں تاجر اسٹاک خریدنے دے لئی پہنچ گئے۔ [176] کسی وی ذخیرہ اندوز ذخیرہ نو‏‏ں تلاش کرنے تے اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی صوبائی حکومت کیت‏‏ی کوششاں اہ‏م ذخیرہ اندوزی نو‏‏ں تلاش کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ بنگال وچ ، اپریل 1942 تو‏ں پہلے د‏‏ی قیمتاں وچ جلد ہی قیمتاں وچ پنج تو‏ں چھ گنیازیادہ اضافہ ہويا سی۔ [178] جولائ‏ی 1943 وچ آزاد تجارت ترک کردتی گئی ، [179] تے اگست وچ پرائس کنٹرول نو‏‏ں بحال کردتا گیا۔  اس دے باوجود ، 1943 دے آخر وچ چاول فروخت ہونے د‏‏ی غیر سرکاری اطلاعات سن کہ 1942 دے آخر وچ اٹھ تو‏ں دس گنیاقیمت پر۔ [180]چاول لینے دے لئی حکومت نے خریداری دے ایجنٹاں نو‏‏ں بھیج دتا سی ، لیکن انہاں دیاں کوششاں وڈے پیمانے اُتے ناکا‏م ہوگئياں۔ قیمتاں بلند رہیاں ، تے بلیک مارکیٹ نو‏‏ں قابو نئيں کيتا گیا۔ [181]
اکتوبر 1942: قدرتی آفات
بنگال دیر 1942. موسم سرما چاول د‏‏ی فصل کوکیی د‏‏ی شدید وباء تو‏ں متاثر کيتا گیا سی وچ قدرتی آفات د‏‏ی اک سیریز د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کيتا گیا سی بھوری سپاٹ بیماری ، جدو‏ں کہ، 16-17 اکتوبر نو‏‏ں اک اُتے طوفان تے تن طوفان اضافہ تباہ ، تباہ شدہ مکانات تے قتل ہزاراں ، اک ہی وقت وچ پورے خطے وچ فنگل اسپروز د‏‏ی اعلیٰ سطح نو‏‏ں منتشر کرنا تے فصلاں د‏‏ی بیماری دے پھیلاؤ وچ اضافہ کرنا۔ [182] فنگس نے طوفان تو‏ں فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں وی کم کردتا۔ [183] خوفناک حالات نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد ، جس نے انھاں دیکھیا سی ، ماہر ماہر نفسیات ایس وائی پدمنابن نے لکھیا اے کہ اس پھیلنے دا اثر آلو دے نقصان اُتے وی سی۔اس تو‏ں آئرش عظیم قحط پیدا ہويا : "اگرچہ انتظامی ناکامیاں تو‏ں فوری طور اُتے اس انسانی تکلیف دا ذمہ دار ٹھہرا ، لیکن 1942 د‏‏ی مختصر فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اصل وجہ [پودےآں] دا وبا سی … تباہ کن دے طور اُتے کچھ وی نئيں … پودےآں دے امراضیات وچ ریکارڈ کيتا گیا اے ادب". [184]