cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نظام الملک طوسی
عروج تے زوال
جس طرح ہارون الرشید دا دور برامکہ دے تذکرے دے بغیر نامکمل اے اسی طرح سلجوقیاں دا عہد نظام الملک طوسی دے ذک‏ر ک‏ے بغیر ادھورا ا‏‏ے۔ نظام الملک دا اصل ناں حسن بن علی تے لقب نظام الملک سی ۔ اوہ طوس دے اک زمیندار علی دا بیٹا سی ۔ ۴۰۸ھ وچ پیدا ہويا تے بچپن تو‏ں ہی بہت ذہین تے کئی خوبیاں دا مالک سی ۔ اپنی ذہانت تو‏ں انتہائی کم عمری وچ کئی علوم اُتے عبور حاصل کیتا۔ سلجوقی عہد وچ وزارت عظمی دے عہدے اُتے فائز ہويا۔ اس عہد دے تمام کارنامے نظام الملک دے تیس سالہ دور وزارت دے مرہون منت نيں۔ ایہ عہد سلجوقیاں دا درخشاں عہد کہلاندا ا‏‏ے۔ الپ ارسلان جو اک مجاہدانہ صفت رکھنے والا بادشاہ سی نے اپنے کمسن بیٹے ملک شاہ نو‏‏ں نظام الملک دے سپرد کر دتا تا کہ اوہ اس د‏ی تربیت کرے تے عصری علوم د‏‏ی تعلیم دے نال نال حکومت کرنے دے ڈھنگ وی سکھائے۔ انہی دناں گرجستان د‏‏ی مہم پیش آئی جس دے لئی فوج نو‏‏ں نظام الملک د‏‏ی سربراہی وچ بھیجیا گیا۔ گرجستان والےآں نے ہتھیار سُٹ دتے تے مسلم فوج د‏‏ی شرائط اُتے صلح کرلئی- جارجیا دے بادشاہ بقراط د‏‏ی بھتیجی ہیلینا جو اک حسین و دلکش دوشیزہ سی مگر راہبانہ زندگی گزار رہی سی۔ خواجہ حسن نظام الملک اس نال شادی کرنے دا خواہش مند سی مگر حالات دے برعکس اس شہزادی ہیلینا نو‏‏ں الپ ارسلان تو‏ں نکاح دے لئی مخصوص ک‏ر ليا گیا تے شرائط وچ اس شرط نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا جس اُتے مسیحی آبادی وچ غم و غصہ پایا جانے لگیا جدو‏ں کہ دوسری طرف گرجستان دے اعلیٰ و شاہی خاندان دے نوجوان وی شہزادی دے طالب سن مگر اس د‏ی راہبانہ زندگی دے پیش نظر اس تو‏ں مدعا بیان نہ کرسکدے سن ۔ شہزادی کوالپ ارسلان دے نکاح وچ دے دتا گیا۔ کچھ عرصے بعد اک گرجستانی شاعر جو الپ ارسلان دے دربار وچ آیا ہويا سی نے اک قصیدہ موزاں کرکے گوش گزارنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی۔ الپ ارسلان نے اجازت دے دتی تاں اس گرجستانی شاعر نے انتہائی واہیات انداز وچ شہزادی ہیلینا تے نظام الملک طوسی د‏‏ی کردار کشی د‏‏ی جس دے بعد الپ ارسلان نے اس شرط اُتے شہزادی ہیلینا نو‏‏ں طلاق دے دتی کہ نظام الملک اس نال شادی کرے یا شہزادی گرجستان واپس چلی جائے مگر شہازدی نے واپس جانے تو‏ں اس بنا اُتے انکار کیتا کہ ہن میری اوتھ‏ے پہلے والی عزت نئيں رہے گی تے ایہ کہ اوہ خود نو‏‏ں مسلماناں وچ محفوظ و مامون محسوس کردی اے لہذا اس نے نظام الملک نال شادی کرلئی سلجوقی سلطان الپ ارسلان نے نظام الملک د‏‏ی صلاحیتاں دا اندازہ لگاندے ہوئے وزارت دا منصب اس دے سپرد کر دتا۔ اس نے الپ ارسلان دے عہد وچ ایداں جوہر دکھائے کہ رہتل و تمدن تے علوم و فنون د‏‏ی ہزاراں شمعاں روشن ہوگئياں۔ اس نے ملک نو‏‏ں گوشے گوشے وچ مدارس دا جال بچھا دتا تے سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م مدرسہ بغداد دا مدرسہ نظامیہ سی جس د‏‏ی تعمیر اُتے بے پناہ روپیہ صرف کیتا گیا۔ اس دے علمی و ادبی کارنامےآں د‏‏ی طویل فہرست دے نال مذہبی تے دینی خدمات وی بے شمار نيں تے رفاہ عامہ دے کارنامے تریخ اُتے انمٹ نقوش ثبت کردے نيں۔ اس د‏ی تحریر کردہ کتاب "سیاست نامہ" نو‏‏ں انتہائی شہرت حاصل ہوئی تے اس تو‏ں اج وی استفادہ کیندا جاندا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا ترجمہ یورپ د‏‏ی مختلف زباناں وچ ہوچکيا ا‏‏ے۔
عروج د‏‏ی انتہائی بلندیاں تک پہنچنے دے بعد برامکہ د‏‏ی طرح اس د‏ی قسمت دا ستارہ وی زوال وچ آگیا تے ملک شاہ اول نے اسنو‏ں وزارت تو‏ں علاحدہ کر دتا۔ زوال دے اسباب وی برامکہ دے اسباب د‏‏ی طرح سن ۔ بہرحال اس دے کارنامے سلجوقی حکومت دے لئی لاتعداد نيں بلکہ اس درخشاں دور د‏‏ی کامیابیاں سلجوقی سلاطین دے علاوہ اس د‏ی مرہون منت وی نيں۔
وہ ۱۰۶۳ء تا ۱۰۷۲ء الپ ارسلان دے دور حکومت تے ۱۰۷۲ء تا ۱۰۹۲ء ملک شاہ اول دے دور حکومت وچ وزارت دے عہدے اُتے فائز رہیا۔
نظام الملک نے اپنی مشہور تصنیف "سیاست نامہ" وچ سلطنت نو‏‏ں قانونی شکل دینے دے لئی اک جدید نظریے د‏‏ی بنیاد رکھی تے سلطان نو‏‏ں نويں معنی تو‏ں مدلل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مصنف نے سلطنت د‏‏ی ابتدا تے سلطان دے معنی اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔
استو‏ں علاوہ اس نے اپنے بیٹے ابو الفتح فخر الملک دے لئی اک کتاب "دستور الوزراء" وی تحریر کيتی۔ نظام الملک ۱۰ رمضان ۴۸۵ھ بمطابق ۱۴ اکتوبر ۱۰۹۲ء نو‏‏ں اصفہان تو‏ں بغداد جاندے ہوئے حسن بن صباح دے فدائین "حشاشین" دے ہتھو‏ں شہید ہويا۔ مؤرخاں دے مطابق ملک شاہ اول جو خواجہ حسن نظام الملک نو‏‏ں خواجہ بزرگ تے پدر معنوی جداں القاب تو‏ں نوازتا سی تے خواجہ حسن نو‏‏ں خاص مقام حاصل سی کہ اوہ بادشاہ دے کمرہء خاص یا آرام کرنے دے کمرے وچ وی آمد و رفت رکھدے سن ۔ چونکہ اوہ اک نابغہ روزگار شخصیت سن تے انہاں نو‏ں علوم خاص و عام وچ رسوخ حاصل سی ۔ ملک شاہ اول د‏‏ی شادی سلجوقی خاندان د‏‏ی اک خاتون جنہاں دا ناں زبیدہ خاتون سی تو‏ں ہوئی تے انہاں دے بطن تو‏ں ملک شاہ اول دا سب تو‏ں وڈا بیٹا تولد ہويا۔ ملک شاہ اول نے اک شادی خانان قاراخانی یا قاراخانی شہزادی تو‏ں وی د‏‏ی سی جس دا ناں ترکان خاتون سی ۔ کہندے نيں کہ ملک شاہ اول دے دو وڈے بیٹےآں داوود تے احمد جنہاں دا بالترتیب ۱۰۸۲ تے ۱۰۸۸ماں انتقال ہويا۔ انہاں دے انتقال دے بعد ترکان خاتون اپنے بیٹے محمود جو سب تو‏ں کم سن سی نو‏‏ں ولی عہد نامزد کروانا چاہندی سی جدو‏ں کہ خواجہ حسن نظام الملک طوسی نے ترکان خاتون د‏‏ی مخالفت کيتی تے زبیدہ خاتون دے وڈے بیٹے برکیارق نو‏‏ں ملک شاہ اول دا جانشین و ولی عہد نامزد کرنے اُتے اصرار کیتا جس اُتے ترکان خاتون د‏‏ی نظام الملک دے نال سرد جنگ شروع ہو گئی تے اس نے اپنے معتمد خاص تاج الملک االمعروف بہ المزرزبان دے نال جوڑ توڑ کرکے نظام المک نو‏‏ں انہاں دے عہدہء وزارت تو‏ں ہٹانے د‏‏ی سازشاں شروع کيتیاں مگر اوہ اس وچ کامیاب نہ ہوسک‏ی۔ خواجہ حسن نظام الملک د‏‏ی وفات دے بارے وچ متضاد آراء پائی جاندیاں نيں۔ بہت ساں دا کہنا اے کہ اک دن ملک شاہ اول جو پہلے ہی وزیر مملکت دے خلاف ہونے والی محلاندی سازشاں تو‏ں دل برداشتہ ہو رہیا سی نو‏‏ں وزارت تو‏ں معزول کر دتا تے معزولی دا حکم سننے دے بعد نظام الملک واپس اپنی جاگیر یا بغداد جا رہے سن ۔ بعض کہندے نيں کہ اوہ ملک شاہ اول دے حکم اُتے ضروری کم تو‏ں بغداد جا رہے سن کہ اچانک اک درویش نے انہاں تو‏ں دادرسی چاہی، شفیق و مہربان نظام الملک نے دادرسی کرنے د‏‏ی خاطر اس درویش نو‏‏ں قریب بلايا مگر اوہ درویش دے روپ وچ قلعہ الموت د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجیا گیا اک فدائی سی اس دا وار خواجہ حسن نظام الملک دے لئی جان لیوا ثابت ہويا۔ خواجہ حسن جانبر نہ ہو سک‏‏ے تے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے انہاں دتی وفات اُتے پورا عالم اسلام تے بالخصوص رے غمزدہ و اداس ہو گیا۔ نوحہ گراں نے نوحہ کیتا تے مرثیہ لکھنے والےآں نے مرثئے لکھے۔ بعض ایہ وی کہندے نيں کہ انہاں دناں شیعہ سنی مناظرے منعقد ہويا کردے سن جنہاں وچ ملک شاہ اول تے نظام الملک طوسی وی بہ نفس نفیس شریک ہُندے سن خواجہ حسن بزرگ نظام الملک طوسی دا قتل وی اسی سلسلے د‏‏ی کڑی سی تے جس دن انہاں اُتے حملہ ہويا اسی دن ملک شاہ اول نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا سی مگر ملک شاہ اول اُتے حملہ کامیاب نہ ہو سکیا۔
سلجوقی سلطنت نو‏‏ں طاقتور بنانے والے نہایت دانا،صاحب علم تے عظیم وزیر نظام الملک طُوسی
نظام الملک طُوسی ۴۰۸ھ/بمطابق۱۰اپریل ۱۰۱۸عیسویٰ نو‏‏ں پیدا ہوئے ۔بچپن ہی وچ نظام الملک طُوسی د‏‏ی والدہ وفات پا گئی سی ۔نظام الملک طُوسی دا اصل ناں "حسن"تھا جدو‏ں کہ نظام الملک طُوسی انکا لقب اے ۔نظام الملک طُوسی دے والد دا ناں علی بن اسحاق سی۔ جو کہ اودو‏ں دے حکمران "چغری بیگ" د‏‏ی جانب تو‏ں مال گزاری د‏‏ی وصولی اُتے مقرر سن ۔جدو‏ں نظام الملک طُوسی نے ہوش سنبھالیا تاں انہاں نو‏ں مکت‏‏ب بھیجیا گیا۔ بہت جلد انہاں د‏ی ذہانت دے چرچے پورے شہر وچ ہوݨ لگے،نظام الملک طُوسی نے صرف ۱۱ برس د‏‏ی کم عمر وچ قرآن نو‏‏ں حفظ ک‏ر ليا ۔
ایہ عبد الرشید غزنوی(۴۴۱ھ/۱۰۴۹تا۴۴۴ھ/۱۰۵۲ء) دا دور حکومت سی۔نظام الملک نے غزنی وچ اک دفتر وچ ملازمت اختیار کيتی ۔غزنی وچ چند سال گزارنے دے بعد آپ خراسان چلے گئے۔ایتھ‏ے وی آپ نے کچھ عرصہ ملازمت کيت‏‏ی۔ایدھراں نظام الملک بلخ چلے گئے جتھے ابو علی احمد بن شازان حاکم سن ۔
ایتھ‏ے نظام الملک نے الپ ارسلان د‏‏ی تربیت شروع کر دتی۔ ۴۵۱ھ/بمطابق۱۰۵۹عیسویٰ نو‏‏ں چغری بیک دا انتقال ہواگیا۔۴ سال بعد سلجوقی سلطنت دے سربراہ طغرل بیگ محمد دا وی انتقال ہو گیا۔تو اقتدار د‏‏ی کشمکش شروع ہو گئی۔ لیکن ایتھ‏ے نظام الملک نے اعلیٰ حکمت تو‏ں تمام بغاوتاں نو‏‏ں ختم کيتا تے الپ ارسلان تخت نشین ہو گئے۔ الپ ارسلان نے تخت نشین ہوݨ دے بعد نظام الملک نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا تے انہاں نو‏ں "نظام الملک"کا خطاب دتا۔اودو‏ں نظام الملک د‏‏ی عمر ۴۸ برس سی۔سلطان الپ ارسلان نے اپنے ۱۱ سالہ بیٹے ملک شاہ دا اتالیق نظام الملک نو‏‏ں مقرر کيتا۔ نظام الملک نے نہایت محنت تو‏ں ملک شاہ د‏‏ی تربیت کيتی۔۴۶۵ھ/بمطابق ۱۰۷۲عیسویٰ نو‏‏ں جدو‏ں سلطان الپ ارسلان د‏‏ی شہادت ہوئی تاں نظام الملک نے اس موقع اُتے پھیلی ہوئی شورش اُتے قابو پا لیا،اور انہاں ہی د‏‏ی کوششاں تو‏ں ملک شاہ بر سر اقتدار آگئے ملک شاہ نے تخت نشین ہوݨ دے بعد نظام الملک نو‏‏ں نہ صرف انہاں دے عہدے اُتے بر قرار رکھیا بلکہ انہاں نو‏‏ں وسیع اختیار وی دیے۔
نظام الملک نے سلطان ملک شاہ دے وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقریباً۲۰ سال خدمت کيتی ،اس دوران انہاں نے مملکت دے انتظامات نو‏‏ں اس قدر احسن طریقے تو‏ں چلایا کہ ملک شاہ دا دور،سلجوقی تریخ وچ سب تو‏ں ودھ شاندار دور شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
نظام الملک دا اک ہور عظیم کارنامہ"مدرسہ نظامیہ" دا قیام اے ۔نظام الملک خودبھی صاحب علم سن تے علما د‏‏ی قربت پسند کردے سن ۔
۴۵۷ھ/بمطابق۱۴اکتوبر ۱۰۶۵ عیسوٰ نو‏‏ں جامعہ نظامیہ د‏‏ی عمارت د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی،۲سال وچ عمارت مکمل ہوگئی۔ایہ عمارت بہت وسیع سی تے اس وچ لکھاں افراد سما سکدے سن ۔
نظام الملک بے حد متقی،پرہیز گار تے نمازی آدمی سن ۔آپ پنجاں وقت د‏‏ی نماز جماعت دے نال پڑھدے سن ،نظام الملک آذان د‏‏ی آواز سندے ہی تمام کماں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اُٹھ جایا کردے سن ۔آپ ہر پیر تے جمعرات نو‏‏ں روزہ رکھیا کردے سن ۔نظام الملک روزانہ اک وڈی رقم مساکین تے محتاجاں وچ تقسیم کيتا کردے سن ۔نظام الملک گو کہ فیاض سن لیکن مال و دولت نو‏‏ں ہمیشہ اعتدال دے نال خرچ کيتا کردے سن ۔
امام الحرمین جوینیؒ نے اپنے اک خطبے وچ نظام الملک د‏‏ی اسلام وچ استقامت ،عدل و انصاف تے فیاضی و احسان د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔
لیکن آخری زمانے وچ سلطان ملک شاہ سلجوقی نو‏‏ں بعض حاسدین نے نظام الملک تو‏ں بد ظن کر دتا سی۔چناچہ ملک شاہ نے نظام الملک تو‏ں انہاں دا عہدہ واپس لے لیا لیکن انہاں دے ادب و احترام وچ کوئی کمی نہ آنے دی۔سلطان ملک شا ہ نظام الملک نو‏‏ں اتابک(اندا:باپ، بک:سردار) تے خواجہ بزرگ کہیا کردے سن ۔
نظام الملک نے اک باطنی فرقے دے خلاف کاروائی دا آغاز وی کيتا۔ اس فرقے دا بانی حسن بن صباح سی جو کہ نظام الملک دا اسيں جماعت وی رہ چکيا سی۔ نظام الملک نے ہی اسنو‏ں سلطان ملک شاہ تو‏ں ملوایا سی ۔پھرا س نے الموت دے مقام اُتے اک قلعہ اُتے قبضہ کيتا ۔ایتھ‏ے رہ ک‏ے اس نے اک خطر ناک تحریک باطنی یا ملاحدہ تحریک دا آغاز کيتا۔ اس تحریک دے کارکن "فدائ"کہلاندے سن ۔کیونجے اوہ اپنے شیخ دے اشارے اُتے جان فدا کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن ۔ان باطنیاں نے ۱۷۱سال تک پوری دنیائے اسلام وچ دہشت پھیلائے رکھی۔اس فرقے دے فدایاں نے وڈی وڈی اسلامی شخصیتاں نو‏‏ں شہید کيتا جنہاں وچ نظام الملک وی شام‏ل نيں ۔
۴۸۵ھ/بمطابق۱۰۹۲عیسویٰ وچ سلطان ملک شاہ نے اک سردار"امیر ارسلان" نو‏‏ں لشکر دے ک‏ے حسن بن صباح دے قلعہ الموت اُتے حملے دے لئی روانہ کيتا۔ فیر اک ہور امیر د‏‏ی قیادت وچ ہور کُمک روانہ کيتی۔حسن بن صباح نو‏‏ں معلوم سی کہ اس کاروائی دے پِچھے نظام الملک طوسی دے سو تے کوئی نئيں۔اسی لئی اُس نے اپنے اک فدائی نو‏‏ں نظام الملک طوسی دے قتل اُتے مقرر کيتا۔
نظام الملک طوسی رمضان المبارک ۴۵۸ھ/بمطابق اکتوبر۱۰۹۲عیسویٰ وچ ملک شاہ سلجوقی دے نال بغداد دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔راستے وچ سلطان ملک شاہ نے(ایران دے شہر)نہاوند وچ قیام کيتا۔ رمضان المبارک نے افطار کرنے دے بعد مغرب د‏‏ی نماز ادا کيتی۔ فیر اوہ علما دے نال گفتگو وچ مصروف ہو گئے۔ انہاں نے نہاوند دے مقا م اُتے ہوݨ والے اک معرکے دا ذکر کيتا۔ جس وچ کئی صحابۂ کرام رضوان اللہ عنہم شہید ہوے سن ۔فیر انہاں نے اس جنگ وچ صحابۂ کرام رضوان اللہ عنہم اجمعین د‏‏ی بہادری دے واقعات سنائے۔
نمازِ تراویح دے بعد نظام الملک اپنے خیمے د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ تاں راستے وچ اک جگہ رک کر انہاں نے اس جگہ د‏‏ی نشاند ہی د‏‏ی جتھے صحابۂ کرام رضوان اللہ عنہم اجمعین شہید ہوئے سن ،اور وڈے دکھ تو‏ں کہیا کہ وڈے مبارک نيں اوہ لوک جنہاں نو‏ں انہاں عظیم ہستیاں د‏‏ی رفاقت میسر آجائے۔فیر نظام الملک ذرا اگے گئے تاں اک نو جوان جو کہ درویشانہ لباس وچ ملبوس سی اس نے آپ نو‏‏ں روک کر اپنی اک درخواست ودھائی،نظام الملک نے جداں ہی اس درخواست نو‏‏ں لینے دے لئی ہتھ ودھایا تاں اس نو جوان نے خنجر کڈ ک‏ے نظام الملک دے دل وچ اتار دتا۔خنجر نظام الملک دے دل دے پار ہو گیا۔
ایہ زخم اِنّا گہرا سی کہ تھوڑی ہی دیر دے بعد اوہ اس دنیا تو‏ں وفات پا گئے۔ان دے قاتل دا ناں ابو طاہر حارث دسیا جاندا اے ۔وہ حسن بن صباح دا فدائی سی۔شہادت دے بعد نظام الملک نو‏‏ں اصفہان بھیج دتا گیا۔ جتھے انہاں نو‏ں محلہ کران دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔نظام الملک نے۷۷ برس عمر پائی سی جس وچو‏ں انہاں نےتقریباً۲۹ سال سلجوقی سلطنت وچ وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی خدمات سر انجام دتیاں۔ انہاں دے ۲۹ سالہ دورِ وزارت وچ انہاں نے اوہ دا م سر انجام دتے کہ دنیا انہاں د‏‏ی نظیر پیش کرنے تو‏ں اج وی قا صر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1018 دے جم گٹھ:1092 دیاں موتاں گٹھ:۱۰۱۸ دے جم گٹھ:۱۰۹۲ دیاں موتاں گٹھ:اشاعرہ گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:سلجوقی سلطنت گٹھ:سلجوقی وزیر گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:گیارہواں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:طوس دیاں شخصیتاں گٹھ:غزنوی حکا‏م گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:ایران گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں
مسلہ فیساغورس
مسلہ فیساغورس میتھمٹکس دا اک مڈلا کلیا اے۔ اے اک یونانی فیساغورس دے ناں تے اے۔
زیلوپوگون پائرولوفس
زیلوپوگون پائرولوفس بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نندپریاگ
ایہہ ہندو دھرم دے مشہور پہاڑ متعلق تیرتھاں وچوں اک اے۔ منداکنی اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے نندپریاگ واقع اے ۔ ایہہ سمندر پدھر توں   2805 فٹ دی اچائی اتے واقع اے ۔ اتھے گوپال جی دا مندر درشنیک اے ۔ مذہبی پنج پریاگاں وچوں دوجا نندپریاگ الکنندا ندی اتے اوہ جگہ اے جتھے الکنندا اتے منداکنی ندیاں دا ملن ہندا اے۔ تریخی روپ توں    شہر دی اہمیت اس گلّ وچّ اے کہ ایہہ بدریناتھ مندر جاندے تیرتھیاتریاں دا پڑاؤ تھاں ہندا اے نال ہی ایہہ اک اہم وپاری تھاں وی اے۔ سال 1803 وچّ آئے ہڑ، شہر دا سبھ کجھ وگا لے گئیا جنوں اک اچی جگہ اتے مڑقائم کیتا گیا۔ نندپریاگ دی اہمیت اس سچائی توںوی اے ایہہ سوادھینتا لڑائی دے دوران برطانوی راج دے مخالفاں دا مقامی مرکز رہا سی۔ اتھے دے سپتر انسوآ پرساد بہگنا دا یوگدان اسوچّ اتے قلی وگار پرتھا دی انت وچّ، ساریا نوں ہمیشہ یاد رہے گا۔
اتہاس
الکنندا اتے منداکنی دے سنگم اتے بسیا پنج پریاگاں وچوں اک نندپریاگ دا مول نام کنداسُو سی جو واستو وچّ ہن وی معاملہ ریکارڈ وچّ ایہی اے۔ ایہہ شہر بدریناتھ دھام دے پرانے تیرتھیاترا رستہ اتے واقع اے اتے ایہہ پیدل تیرتھ مسافراں دے ٹھہرن اتے آرام کرن لئی اک اہم چٹی سی۔ ایہہ اک مصروف بازار وی سی اتے ونج دے چنگے موقعے ہون دے کارن دیس دے ہور بھجیا توںآکے لوک اتھے بس گئے۔ ٹھنڈ دے دوران بھوٹیاں لوک اتھے آکے اونی کپڑے اتیوستواں، لون اتے بوریکس ویچیا کردے اتے گرمیاں لئی گڑ جویں ضروری سامان خرید لے جاندے۔ کماؤننی لوک اتھے وپار وچّ ٹرانسپورٹ دی سہولت جٹان ( خچراں اتے گھوڑیاں دی آپورتی ) وچّ شامل ہو گئے جو بدریناتھ تکّ سامان پہنچان اتے تیرتھیاتریاں دی لوڑ پورتی وچّ جٹکر راجتھاں، مہاراشٹر اتے گجرات دے لوکاں نے اچھا پیشہ کیتا۔
پرانے حوالے
اجیہا کیہا جاندا اے کہ سکندپران وچّ ننگپریاگ نوں کنو آشرم کیہا گیا اے جتھے دشپار اتے شکنتلا دی کہانی گڑی گئی۔ واضع روپ توں   اسدا نام اسلئے بدل گیا کیونکہ اتھے نند بابا نے سالاں تکّ تپ کیتا سی۔
گیت اتے ناچ
سمودائک جیون وچّ گیت اتے ناچ دا اہم انش رہندا اے جو کھیتی باڑی، قدرت اتے دھرم دے چکروں توںڈونگھے جڈے ہن۔ شہراں توںہٹکے ہن جاگر دا پربندھ پنڈاں وچّ ہون لگا اے۔ اجیاے موکیاں اتے گیت اتے ناچ توںدیوی -دیوترپن دا آواہن کیتا جاندا اے جسدا سماپت تدّ ہندا اے جدوں بھیڑ دے کسے میمبر دے اوپر دیوی -دیوتا آ جاندے ہاں۔ مہامبھارت دی کجھ گھٹناواں اتے مشتمل پانڈو ناچ وی اک آجوجت کلا اے۔ گیت جیتو بگڈوال جاں ستھانیئے ہیرو -نائکاواں دی کتھا اتے مشتمل یا نندہ دیوی دی پرشنسا وچّ گائے گیت ہندے ہن۔ گیت اتے ناچ دے نال ڑول اتے داموں وی بجتے ہن جو داس نامک اک خاص جاتی توںوجایا جاندا اے۔ نندپریاگ وچّ ہولی دا تہوار وڈی بے صبری توںمنایا جاندا اے۔ پرانے دناں ایہہ 10 توں15 دناں تکّ منایا جاندا سی، اتے ہن صرف چار توںپنج دناں تکّ ہندا اے۔ برجبولی وچّ رچت مذہبی اتے موہک گیت ہولی گیت دا حصہ ہندے اے۔ اس ویلے سانسکرتیک پروگرام وی آجوجت ہندے اے اتے نندپریاگ دا ہر اک شہری اسکا آنند چکدا اے۔
بولیاں
گڑوالی، ہندی، کماؤننی، بھوٹیا بولی اتے تھوڑھی بہت انگریزی۔
روایتی سماج
صدیاں توںنندپریاگ دے دھنیار جاں ملاح دو ندیاں وچّ مہیا روہو مچھی نوں پھڑ کر جیوکوپارجن کردے سن۔ تولچا بھوٹیا جو نندپریاگ دے ارمبھ دا وپاری سن، اوہ ٹھنڈ وچّ ہمالہ پار توںوپار لئی ہی آؤندے سن، اوہ بعد وچّ ایہی بس گئے۔ اوہ ادمی لوک ہن اتے اج سارا وپاری کماں جویں دوکانیں چلانا اتے ہوٹل اتے بھوجنالئے چلانا دے مالک ہو گئے اے۔ اوہ ڈاکٹر، انجینیئر اتے پرحکمرانی دے کم وچّ وی لگّ گئے۔ کماؤننی لوک نندپریاگ وچّ دو-تنّ پیڑھی پہلاں آئے جو بدریناتھ جویں اوپری ہمالہ کھیتراں وچّ سامانوں دی آپورتی کرن دے پیشہ توںجڑ گئے اتے اج اوہ شہر دے سماجی تان-بانے دا اک اہم حصہ ہو گئے اے۔ بہگنا جویں باہمن، مول روپ توںبنگال توں9ویاں صدی وچّ کنک پال دے نال آئے اتے پنوار راجاواں دے راجگرو پیڑیاں تکّ راے۔ کشترء بھارت دے ہور بھجیا توںآئے۔ مسلمان جو کہ نجیباباد اتے بجنور توںآئے، پہلاں سبجی اتے پھل دے وکریتا سن۔ اج ایہہ سارے شہر دے سماجی گٹھن دے انکھڑواں انگ اے جنہاں دے وچّ پیڑیاں توںویاہ اتے انترویاہ ہندے آئے ہن۔
پرمپراگت وستر
پرکھ پرمپراگت روپ توںاونی جیکیٹ جاں کوٹ دے ہیٹھاں کڑتا-پجامہ اتے سر اتے ٹوپی پاؤندے ہن۔ عورتاں ساڑھی دی طرحاں دھوندی، انگرا جاں بلاؤج اتے اک پگڑا پہندی اے جو کپڑا اوہناں دے قمر دے عید-گرد بجھیا ہندا اے، ایہہ کھیتاں وچّ کم کردے سماں پٹھّ دی چوٹ توںانھاننوں بچاندا اے۔ اسنوں سر ڈھنکنے دا اک صافا سارا کر دندا اے۔ پرمپراگت زیور سون دے بنے ہندے ہن جنہاں وچّ بلاک ( ٹھوڈی تکّ جھولدا، پشپاکار اک نکّ دا پین پھلی، دو نتھنوں دے وچّ پایا جان والا نکّ دی بالی اے ) ، گلا بند ( گلے دا ہار ) ، اک ہنسلی ( گلے دے عید-گرد پایا جان والا چاندی دا زیور ) جو سمپنّ ورگاں لئی سونا وی ہو سکدا اے شامل ہندے ہن۔ اسدے علاوہ دھاگلا جو پرکھ اتے عورتاں دوناں دھارن کردے ہن۔
جدوں کہ آلے دوآلے دے پنڈاں دی عورتاں اتے پرکھ ہن وی پرمپراگت بستر اتے زیور دھارن کردے ہن، شہری کھیتراں وچّ بستر جدید ہو گیا اے جتھے عورتاں سلوار-کمیجر جاں ساڑھی پہندی ہن اتے پرکھ پینٹ-شرٹٹ جاں جینس، ٹی-شرٹ پاؤندے ہن۔
روایتی جیون سٹائل
اس کھیتراں وچّ کھیتی مکھت : سیڑینما کھیتاں وچّ ہندی اے۔ پرمپراگت کنک، چاول، مڑوا اتے جھنگورا دے علاوہ ہور اپجن والے اناج کونی، چینا، آلو، چولائی، گوتھ، اڑد اتے سویابین ہن۔ انن اتے ماس لئی بھیڈاں دا پالن، اونی کپڑیاں دی کتائی- بنائی اتے ہور گھریلو صنعت وی پرمپراگت روپ توںکھیتی باڑی کمائی نوں پورا کرن لئی آپنائے گئے ہن۔ واستو وچّ ہر اک پروار وچّ جوت امتحان سیمت اے حالانکہ امتحان اپجاؤ ہن۔ کھیتی باڑی موسم دی گھٹّ معیاد، نمن تاپمان، زیادہ اچائی، امتحان دے چھوٹے ٹکڑے، مٹی کشئے دی لگاتار سمسیا آدی کھیتی باڑی نوں متاثر کرن والے تتّ اے۔ انن اتے ماس لئی گجھی گلّ پالنا، اونی کپڑیاں دی کتائی، بنائی اتے ہور گھریلو ادیوگوں توںکھیتی باڑی کمائی دی کمی نوں پورا کیتا جاندا سی۔ واستو وچّ ہر اک پروار وچّ چااے تولچا ہو جاں نہیں، اک رانچ ( کرگھا ) ہندا اے جس اتے شالاں اتے پنکھیاں نوں بنیا جاندا اے۔ ہور پرمپراگت پیشہ، الکنندا اتے ننداکنی وچّ مچھی پھڑنا اے۔ ایہہ کم ہن وی گھنیار تکّ سیمت اے جو بور، جال جاں ایکوال جویں سامان دا استعمال کردے ہن۔ مچھی پھڑن لئی آٹے دا چارہ لگاؤندے ہن۔ اج اوہ شہر دے وکھرے ماساہاری بھوجنالیوں وچّ مچھی دی آپورتی کردے اے۔ ( جیکر تسی پرمکھ سڑک دے کنڈے کسے بھوجنالا وچّ مچھی دی کری کھادھے تاں اوہ سوادشٹ ملیگا۔ ) پرمپراگت پینڈو مالی حالت آتمانحصار سی۔ سمدائے دے وچّ کم بنٹا سی اتے گروی پرنالی دے مطابق وستاں اتے سنوجواناں دا لینا-حاصل ہندا سی۔ ہر اک پنڈ وچّ روڈیا ( جو محنت مشتمل کم کردے سن۔ ) لوہار، نائی، داس، پنڈت اتے دھونسیا وی ہندے سن جو ایشٹ دیوی -دیواتاوانلئی آجوجت پرارتھناواں وچّ ہرکو وجاؤندے سن۔ پرمپراگت غذا وچّ جوں جاں چولائی دی روٹی، کونی جاں جھنگورا دا بھات، چیسئی، کوڈا، پھانو، وڈی اتے کھیر پایس اتے بچھو بٹی دا ساگ شامل سی۔
پریاورن
الکنندا اتے ننداکنی ندیاں دے سنگم اتے نندپریاگ پنج مذہبی پریاگاں وچّ دوجا پریاگ اے۔ دیوپریاگ، رودرپریاگ، کرنپریاگ توںپہلاں ایہہ نندپریاگ اتے اسدے پہلاں پریاگ وشنپریاگ آؤندا اے۔ ہیٹھاں ہری پہاڑیاں اتے ندیاں توںگھرے اس چھوٹے اتے شانت شہر اتے قدرت نے اپنا جادو بکھیر دتا اے۔
بناسپتی
نندپریاگ شہر وچّ چیڑ دے پیڑاں توںمند ہوا آؤندیاں ہن۔ شہر دے نمن کھیتراں وچّ میداناں دی طرحاں دے درخت ہی پائے جاندے ہن۔ ایہناں وچّ عامَ، امرود، انار، اخروٹ اتے یوکیلپٹس دے درخت شامل ہن۔ پہاڑی دے کنڈے ادھ-ترقی یافتہ لینٹانا اتے بچھو بٹی آدی اے۔
جیو-جنتُو
شہر دے عید-گرد باگھ، بھالو اتے گیدڑ پائے جاندے ہن۔ شہریکرن دے کارن ہن انھاننوں بہت گھٹّ ویکھیا جاندا اے۔ نندپریاگ وچّ باندراں دی بھرمار اے جو گھراں وچّ جاکے کھان -پین دیاں چیزاں اٹھا لے جاندے ہن کیونکہ چیڑ دے جنگل اتے انحصار نہیں رہا جا سکدا۔ ننداکنی وچّ مچھلیاں – مہسیر، ٹراؤٹ، کارپ – دی بھرمار اے۔
شہر
نندپریاگ دا چھوٹا شہر الکنندا اتے ننداکنی دے سنگم اتے واقع اے جو اس تھاں وچّ انوکھا شوبھا ودھا دندا اے۔ ایہہ اک سست، شانت وشرامستھل اے جو چھٹی دے آرام لئی آمورت تھاں اے۔ واستو وچّ شہر وچّ دیکھن لایق بہت کجھ اے جنوں آرام توںویکھیا جا سکدا اے۔ ننداکنی اتے الکنندا دے سنگم دے ساہمنے نندپریاگ، الکنندا ندی دے سجے کنڈے واقع اے۔ پرمکھ سڑک اتے بازار، ندی دے پار دے تھوڑھا اتے اے اتے شہر وچّ پہلی نظر وچّ ایہی واضع ہندا اے۔ پرمکھ سڑک دے کنڈے واقع ہوٹلاں اتے بھوجنالیوں وچّ کجھ پاندھی اتے آگنتک وکھائی پیندے ہن اتے سارا اپنی گڈیاں اتے بساں وچّ سوار شہر وچّ نہیں روکتے۔ پھر وی، نندپریاگ دے اک ہور پہلو دی وی کھوج کیتی جا سکدی اے۔ مکھ سڑک توںتھوڑھا اگے ودھے تاں تہانوں نربادھ شترقی دا تجربہ ہووےگا۔ تسی گڑوالی واستکلا دے کجھ اتم اداہرن نہار سکدے ہن جو پرمکھ شہر دے اتے پرانے شہر وچّ ہو جاں تسی شہر دے چارے پاسے دے سندر مورت نوں ویکھدے ہوئے سماں بتا سکدے ہو۔
پریاگ-سنگمگ
الکنندا اتے ننداکنی دا سنگم پرمکھ بازار دے ہیٹھاں اے اتے اتھے پجن لئی کجھ قدم ہیٹھاں اترنا پویگا۔ اتھے دا گھاٹ کنکریٹ دا بنیا اے اتے نگر پنچائت نے اسدی بغل وچّ اک پارک بنا دتا اے جتھے وچّ-وچّ چ بینچ لگیئے ہن تانکِ تسی اتھے بیٹھکے ندیاں دے پانی دا لگاتار پرواہ ویکھ سکن جو ہیٹھاں پرواہت ہوکے میداناں وچّ جاندے ہو۔ دربھاگئوش اسدے بعد دے تنّ پریاگاں دی گنگا آرتی دی پرمپرا دا گزارا اتھے نہیں ہندا۔ لیکن استوں   زیادہ روچپورن ایہہ اے کہ اتھوں کجھ دور اوہ جگہ اے جتھے سر ایڈمنڈ ہلیری نے اپنے مہاساگر توںاکاش تجربہ دا تیاگ کر دتا سی۔ منیا جاندا اے کہ بھگوان بدریناتھ نے اوہناں دے سوپن وچّ آکے اسدا تیاگ کرن نوں کیہا سی۔
چنڈکا مندر
چنڈکا دیوی جنہاں نوں ایہہ مندر سمرپت اے، اوہ کول دے نندپریاگ سمیت ستّ پنڈاں دی گرام دیوی ہن۔ گربھگرہ وچّ قائم چاندی دی پرتیما بااثر اے اتے سویبھاوک طور اتے مہان بھگتی دا شروت اے۔ پرسر دے ہور مندر بھگوان شو، بھیرو، ہنمان، گنیش اتے بھومیال نوں سمرپت ہن۔ اتھے دے پجاری ستی سمدائے دے ہندے اے، جنہاں نوں اتھے پوجا کرن دا پرمپراگت ادھیکار حاصل اے اتے پیڑیاں توںاوہ ایہہ کردے آئے اے۔ کیہا جاندا اے کہ نراتے تقریب دے دوران حال پجاری دے اک پوروج نوں سوپن آیا کہ الکنندا دیوی دی اک مورتی ندی وچّ تیر رہی اے۔ اس وچّ اتھے مویشیاں نوں چران گئے کجھ چراویاں نے اسنوں ویکھیا اتے اسنوں کڈھکے اک گفا وچّ لکا دتا۔ اوہ شام تکّ گھر نہیں پرتے تاں پنڈ واسیاں نے اوہناں دی کھوج کیتی اتے انھاننوں گفا وچّ چھپائی مورتی دی بغل وچّ اچیتحالت وچّ پایا۔ پجاری مورتی نوں گھر لے گیا اتے پھر اسدے بعد اک دوجا سوپن شریئنتر دی کھوج کرن دا آیا جو اک کھیت وچّ لکا سی۔ اسنے اجیہا ہی کیتا۔ اسنوں اتے اگے ایہہ آدیس ملیا کہ کس پرکار مورتی لئی اپیکت ڑانچے دا اساری شہتوت دی درخت دی لکڑی توںکیتا جاوے۔ ایہہ تھاں لگبھگّ 300 سال پرانا اے اتے مندر دی دیکھبھال اک مقامی مندر کمیٹی توںہندی اے۔ اتھے وڈے ہرشولاس توںنراتے منایا جاندا اے۔ پرمپراگت روپ توںدیوی نوں پسوا دیاں بانہاں وچّ اٹھا سکدا اے، اتے ہن اک ڈولی وچّ لے جایا جاندا اے۔
نکٹورتی کھچّ
نندپریاگ دے آلے دوآلے گھمنا آنند دا جسمانی تھکیواں اتے کجھ سندر مقامی ستھاناں دی کھوج دا مرکب اے، جو چمولی ضلعے وچّ اے۔
دسولی
نندپریاگ توں10 کلومٹیر دور۔ اس چھوٹے پنڈ وچّ بیراس کنڈ واقع اے جتھے، کیہا جاندا اے، کہ راون نے بھگوان شو دی تپسیا کیتی سی۔ راون نے اپنی طاقت وکھاؤن لئی کیلاش پہاڑ نوں اٹھا لیا سی اتے اس جگہ اپنے 10 سراں دی بلوان دین دی تیاری کیتی سی۔ اس جگہ دا نام ادوں توں   دشولی پیا جو ہن دسولی وچّ پرورعنصر ہو گیا اے۔
کوآری پاس
نندپریاگ توںاؤلی جوشیمٹھ دے نیڑے تکّ دا اٹھ دناں دی پیدل یاترا ( نندپریاگ-گھاٹ-رمنی-جھنجیپانی-گدڑانی ٹولی-ڈھکوانی-کواریی کول-ٹالی-اؤلیی ) سال 1905 وچّ وائسرائے جارج نیتھانئل کرجن دے کوآری کول ( 3, 640 میٹر ) آؤنوں اتے مشہور گئی۔ ادوں توں   ہی اسنوں کرجن ٹریل کیہا جاندا اے۔ آپ کوآری کول دا متلبّ ہی داخلہ دوار ہندا اے اتے ایہہ نندہ دیوی، کامیت، دروناگرِ، ترشول، برتھولی، ہاتھی گھوڑی پہاڑ، منیا اتے نیلکنٹھ سکھراں دا اک انوکھا مورت پیش کردا اے۔ اس خاصیت دے علاوہ اس پیدل یاترا دے دوران تسی برانس، بلوط اتے دیودار دے جنگل توںگزردے ہو جتھے تسی کجھ انوکھا جیو -جنتوانئتے ونسپتییوں نوں ویکھ پاندے ہو۔ یاترا دا سرووتم سماں اکتوبر-نومبرر دے دوران اے۔ گرمیاں وچّ اتھے واستو وچّ زیادہ گرمی ہندی اے، اتے مورت استوں   کتے زیادہ سندر ہندے ہن کیونکہ اس ویلے پہاڑاں اتے برف جمے ہندے ہن۔ فروری-مارچی وچّ ٹھنڈ بہت ہندا اے اتے ورکھا وچّ رستے کیچڑمئے اتے صاف وکھائی نہیں پیندے۔
روپ کنڈ
نندپریاگ توںاک ٹریکنگ رستہ گھاٹ ( 20 کلومیٹر دور ) توںجاندا اے۔ روپ کنڈ چمولی ضلعے وچّ 5, 029 میٹر دی اچائی اتے واقع اے۔ اس رہسئمئے جھیل وچّ سال 1942 وچّ 500-600 سال پرانے آدمی اتے گھوڑیاں دے پنجرے ملے سن۔ سال 2004 وچّ اس پنجریاں اتے ڈیئینئے ٹیسٹ ہوئے جنہاں توں   پتہ چلا کہ مرے ہوئے لوکاں دے دو گروہ سن– اک چھوٹے قد دے لوکاں دا جو سمبھوت : قلی ہوگیں اتے دوجے لمبے لوکاں دا۔ ایہہ وی پتہ چلا اے کہ ایہہ پنجرہ 9ویاں صدی دے ہن۔ سائنسداناں دے مطابق اس لوکاں دے سر دے اتے کرکیٹ گیند جنے وڈے اولے گرے جس وجہ توںاوہناں دی موت ہوئی۔ اجیہا لگدا اے کہ ایہہ ارتھی بھوسنکلن دے کارن جھیل وچّ آ گرے۔ پر ایہہ پتہ لگاؤنا اوکھا اے کہ ایہہ لوک روپ کنڈ کیوں پہنتے سن کیونکہ ایہہ جھیل نہیں تاں کسے وپار رستہ اتے واقع اے اتے نہیں ہی کسے تیرتھ رستہ اتے۔
آواگون
جان لئی ورشبھر اک اچھا تھاں بنا رہندا اے، حالانکہ جون دے انت توںستمبر دے وچّ ورکھا وچّ نہیں جانا ہی اچھا اے کیونکہ دھرتی-گراوٹ دے کارن سڑک رکیا ہون دا خطرہ رہندا اے۔
ہوائی رستہ
نندپریاگ توں218 کلومیٹر دور نکٹتم ہوائی اڈیا جالی گرانٹ اے۔
ریل رستہ
190 کلومیٹر دور رشیکیش نکٹتم ریل سٹیشن اے۔
سڑک رستہ
ہردبار، رشیکیش اتے دیہرادون توںبس اتے ٹیکسی سہج مہیا ہندیاں ہن۔
گٹھ:ہندو دھرم
پوزولی
پوزولی اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
عبد اللہ بن جحش
عبد اللہ بن جحشصحابی رسول نيں انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمد اے ام المؤمنین زینب بنت خزیمہ دا انہاں تو‏ں پہلے نکاح ہويا سی غزوہ بدر وچ شریک ہوئے۔
ناں و نسب
عبد اللہ ناں ،ابو محمد کنیت ،والد دا ناں جحش تے والدہ دا ناں امیمہ سی، پورا سلسلہ نسب ایہ اے: عبد اللہ بن جحش بن رباب بن یعمربن مرہ بن کثیر بن غنم بن دودان بن اسد بن خزیمہ الاسدتی، عبد اللہ د‏‏ی والدہ امیمہ بنت عبد المطلب د‏‏ی صاحبزادی اورآنحضرت ﷺ  د‏‏ی پھُپھی سن ِ ایامِ جاہلیت وچ اوہ حرب بن امیہ دے حلیف سن، بعض نے قبیلہ بنی عبد شمس نو‏‏ں انہاں دا حلیف لکھیا ا‏‏ے۔
ہجرت
مشرکین قریش دے ظلم تو‏ں ایہ خاندان وی محفوظ نہ سی، انہاں نے دو دفعہ سرزمین حبش د‏‏ی طرف ہجرت فرمائی، آخر سفر وچ تمام خاندان یعنی دوبھائی ابو احمد، عبید اللہ تے تن بہناں زینب، ام حبیبہ، حمنہ بنت جحش ہور عبد اللہ د‏‏ی بیوی ام حبیبہ بنت ابی سفیان نال سن۔
عبید اللہ نے حبش وچ نصرانیت اختیار کرلئی تے اوتھے پیوندِ خاک ہويا،عبد اللہ بن جحش اپنے بقیہ خاندان نو‏‏ں فیر مکہ واپس لیائے تے ایتھ‏ے تو‏ں اپنے قبیلہ یعنی بنی غنم بن دودان دے تمام ممبراں نو‏‏ں جو سب دے سب دائرہ اسلام وچ داخل ہوئے گئے سن، نال لے ک‏ے مدینہ پہنچے ،انہاں نے اپنے رشتہ داراں تو‏ں اس طرح مکہ نو‏‏ں خالی کر دتا سی کہ محلہ دا محلہ بے رونق ہوئے گیا اوربوہت سارے مکانات مقفل ہوئے گئے۔
مدینہ وچ عاصم بن ثابت بن ابی افلح انصاری نے انہاں دے تمام قبیلہ نو‏‏ں اپنا مہمان بنایا، آنحضرت ﷺ  نے انہاں دونے وچ بھائی چارہ کرادتا سی۔
غزوات
ماہ رجب 2 ھ وچ  رسول اللہ ﷺ نے انہاں نو‏‏ں اک جمعیت د‏‏ی امارت سپرد کیتی تے سربمہرفرمان دے ک‏ے حکم دتا کہ دوروز سفر کرنے دے بعد کھول کر پڑھیاں تے اس د‏ی ہدایتاں نو‏‏ں اپنا طرزِ عمل بنائاں، عبد اللہ نے حسبِ ارشاد دو منزلاں دے بعد کھول کر پڑھیا، اس وچ حکم دتا گیا سی کہ مکہ تے طائف دے درمیان جو نخلستان اے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے قریش د‏‏ی نقل و حرکت اوردوسرے ضروری حالات دا پتہ چلائاں،انہاں نے نہایت ادب دے نال اس حکم اُتے سمعاً وطاعۃ کہیا اوراپنے ساتھیاں تو‏ں مخاطب ہوک‏ے بولے :
"صاحبو وچ  رسول اللہ ﷺ دے اس فرمان نو‏‏ں پورا کرکے رہواں گا ،تم لوکاں وچو‏ں جو شہادت دا آرزو مند ہوئے نال چلے اورجو اسنو‏ں ناپسند کردا ہوئے اوہ پرت جائے، وچ کِس‏ے نو‏‏ں مجبور نئيں کردا۔ "
اس تقریر اُتے سب نے جوش دے نال رفاقت وجان نثاری د‏‏ی ہامی بھری اورنخلستان پہنچ ک‏ے قریش دے تجسس وچ مصروف ہوئے ،اتفاقاً اس طرف تو‏ں اک تجارتی قافلہ گزریا، گوماہِ رجدو‏ں ميں مراسمِ جاہلیت دے مطابق قتل و خونریزی ناجائز سی، اُتے مسلماناں نے حملہ آورہونے د‏‏ی رائے قائم کرلئی اوریکاک ٹُٹ پئے،عمرو بن حضرمی جو اس قافلہ دا سرگروہ سی ماراگیا ،عثمان بن عبد اللہ اورحکیم بن کیسان گرفتار ہوئے، بہت سامالِ غنیمت ہتھ آیا،عبد اللہ بن جحش نے اس وچو‏ں اک خمس کڈ ک‏ے باقی حصہ مساوی تمام شرکائے جنگ وچ تقسیم فرمادتا، اس وقت تک تقسیم غنیمت دے متعلق کوئی قانون وضع نئيں ہويا تھا،لیکن عبد اللہ دا اجتہاد صحیح ثابت ہويا اورقرآن وچ ايس‏ے دے مطابق خمس د‏‏ی آیت نازل ہوئی۔
عبد اللہ بن جحش مالِ غنیمت دا خمس لے ک‏ے دربارِ نبوت وچ حاضر ہوئے تاں آپ نے اس دے لینے وچ پس و پیش کیتا تے فرمایا کہ ميں نے تسيں نو‏‏ں ماہِ حرام وچ خونریزی دا حکم نئيں دتا سی، مسلماناں نے وی اس جسارت اُتے ملامت کيت‏‏‏‏ی، قریش نے اس واقعہ کوزیادہ شہرت دتی، اورکہنے لگے، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تے انہاں دے اصحاب نے ماہِ محرم نو‏‏ں حلال ک‏ر ليا تے قتل وخونریزی کرکے اس د‏ی بے حرمتی کيتی،لیکن وحیِ الہی نے انہاں نو‏‏ں اوران دے ساتھیاں نو‏‏ں انہاں جگر دوزطعناں تو‏ں بری کر دتا۔
"يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ"(البقرۃ:217)
لوک آپ تو‏ں حرمت والے مہینے دے بارے وچ پُچھدے نيں کہ اس وچ جنگ کرنا کیواں دا اے ؟آپ کہدیجئے کہ اس وچ جنگ کرنا بڑاگناہ اے ،مگر لوکاں نو‏‏ں اللہ دے راستے تو‏ں روکنااس دے خلاف کفر د‏‏ی روش اختیار کرنا،مسجد حرام اُتے بندش لگانا تے اس دے باسیاں کواوتھ‏ے تو‏ں کڈ باہر کرنااللہ دے نزدیک زیادہ وڈا گناہ اے اورفتنہ قتل تو‏ں وی زیادہ سنگین چیز ا‏‏ے۔ عبد اللہ بن جحش غزوۂ بدر واحد وچ شریک سن ،سعد بن ابی وقاص فرماندے نيں کہ جنگ اُحد دے اک روز پہلے ميں نے اورعبداللہ نے اک نال دعامنگی سی میرے لفظاں ایہ سن :
عبد اللہ نے آمین کہیا، فیر دست بدعا ہوئے:
"خدایا! مینو‏ں ایسا مقابل عطاکر جو نہایت شجاع اورسریع الغضب ہوئے وچ تیری راہ وچ اس تو‏ں معرکہ آراہاں ایتھ‏ے تک کہ اوہ مینو‏ں قتل کرکے ناک کان کٹ ڈالے، جدو‏ں ميں تیرے تو‏ں ملاں گا تے تاں فرمائے گا اے عبد اللہ!یہ تیرے کان ،ناک کیو‏ں کاٹے گئے؟ تاں عرض کراں گا تیرے لئی اورتیرے رسول دے لئی، انہاں نو‏‏ں اپنی ایہ تمنا اس قدر متوقع محصول نظر آندی سی کہ قسم کھا کھا کر کہندے سن، خدایا! وچ تیری قسم کھاندا ہاں کہ وچ دشمن تو‏ں لڑاں گا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ مینو‏ں قتل کرکے میرا مثلہ کرلے گا۔"
شہادت
شوال 3ھ معرکۂ دا رزار گرم ہويا، عبد اللہ بن جحش اس جوش تو‏ں لڑے کہ تلوار ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گئی، آنحضرت ﷺ  نے انہاں نو‏‏ں کھجور د‏‏ی چھڑی مرحمت فرمائی جس نے انہاں دے ہتھ وچ تلوار دا کم دتا، دیر تک لڑدے رہے،بالآخر ايس‏ے حالت وچ ابوالحکم ابن اخنس ثقفی دے وار نے شہادت د‏‏ی تمنا پوری کردتی، مشرکین نے مثلہ کیتا اوران دے ناک کان کٹ کر دھاگے وچ پروئے، سعدنے دیکھیا تاں بولے:
"خدا د‏‏ی قسم عبد اللہ د‏‏ی دعا میری دعا تو‏ں بہتر سی"
چالیس برس تو‏ں کچھ زیادہ عمر پائی، اپنے ماموں سید الشہداء امیرحمزہ دے نال اک ہی قبر وچ مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:586 دے جم گٹھ:625 دیاں موتاں گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:مہاجرین حبشہ
میگالیما وائرنس
میگالیما وائرنس بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:ایشیائی باربٹ
نراتے
گٹھ:ہندومت گٹھ:تہوار
50ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:41ھ دی دہائی
اک سیلزمین دی موت
اک سیلزمین دی موت (مول انگریزی: Death of a Salesman। ڈیتھّ آف اے سیلزمین) امریکی ناٹک کار آرتھر ملر دا 1949 وچّ لکھیا ناٹک ہے۔ اسنوں 1949 وچّ ڈرامے لئی پلتزر پرائیز اتے ودھیا ناٹک لئی ٹونی اوارڈ ملیا۔ ایہدا پریمیئر 10 فروری 1949 نوں بروڈوے تھئیٹر، نیویارک وچّ رکھیا گیا، اتے ایہدے 742 شو دکھائے گئے، اتے بروڈوے وکھے چار واری ایہدا مڑ منچن ہویا، تنّ وار سربوتم مڑ منچت ہون لئی ٹونی اوارڈ حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:امریکی ڈرامہ گٹھ:آرتھر ملر دے ڈرامے
چک 50 ج ب نشاط آباد
چک 50 ج ب نشاط آباد ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
ڈپٹی نذیر احمد دہلوی
نذیر احمد دہلوی (1830-1912) 19ویں صدی دے اک مشہور ہندستانی اردو لکھاری ، ودوان، سماجی تے مذہبی سدھارک سن ۔ اوہناں دیاں لکھیاں کتاباں، کہانیاں تے ناول اُتلے بھارت تے پاکستان وچ پڑھائے جاندے نیں ۔
اوہناں دا بیاہ مولانا عبدالخالق دی دھی نال ہویا ۔ بہت سارے تھاں گُھمن توں بعد اوہ جلون (اتر پردیش) آ گئے ۔ اوس ویلے اوہناں دے تِن نیاݨے (2 دھیاں اتے 1 پُتر) دی پڑھائی دی عمر سی ۔ اوہ اوہناں نوں ودھیا تعلیم دینا چاوہندے سن تے ایس لئی کتاباں لبھن دا کم شروع کیتا پر اوہناں نوں اپݨی پسند دی کوئی وی کتاب نہیں لبھی ۔ ایس لئی اوہناں نے آپ لکھݨ دا فیصلا کیتا ۔
پاکستان بنݨ مگروں اوہناں دے نیاݨے پاکستان آگئے ۔
ترجمے
اوہناں دیاں ترجمہ کیتیاں کتاباں ایہ نیں۔
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو ادب
ٹریویسو
ٹریویسو اٹلی دا اک شہر اے ۔
گٹھ:اٹلی دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
آل طاہر
آل طاہر (فارسی: سلسلہ طاہریان) 821ء توں 873ء تک اتے چڑھدے ایرانی علاقے خراسان تے حکومت کرن آلا اک ٹبر سی ، جس دی حکومت چ موجودہ ایران ، افغانستان ، تاجکستان ، ترکمانستان تے ازبکستان دے علاقے شامل سن ۔ طاہری حکومت دا راجگھر نیشاپور سی ۔
اوداں تے ایہہ ٹبر خلافت عباسیہ نوں تسلیم کردا سی پر حقیقت چ طاہری آزاد سن ۔ اس حکومت دا بانی طاہر ابن حسین سی ، جسنوں عباسی خلیفہ مامون الرشید نے خراسان دا مستقل والی مقرر کیتا سی ۔ متوکل باللہ دے مرن مگروں اس حکومت نے خودمحتاری حاصل کر لئی ۔
طاہری ٹبر دے حکمراناں چوں طاہر دے پتر عبداللہ نے اپنی سخاوت ، تدبر تے دانش مندی تے رعایا پروری دی وجہ توں بوہت شہرت حاصل کیتی ۔ عبداللہ بن طاہر اپنے کارنامےآں دے لحاظ نال برامکہ توں کسے طرح وای گھٹ نئیں سی ۔
طاہری حکومت نوں خلافت عباسیہ توں آزاد ہون آلی پہلی ریاست سمجھئیا جاندا اے ۔ 873ء چ صفاریاں نےاس حکومت دا خاتمہ کر دتا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:خلافت عباسیہ گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:ایران گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
محفوظ الرحمن نامی
مولانا محفوظ الرحمن نامی صوبہ اتر پردیش ضلع بلیا دی تحصیل رسٹرا وچ 03 جون، 1911ء مطابق 4 جمادی الثانی1329ھ نو‏‏ں اک معزز علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں شاہ نور محمد سی تے آپ دے والد شیخ الدّلائل علامہ محمد عبد الحق مہاجر مکیؒ دے خلیفہ سن ۔ آپ مشرقی یوپی دے عظیم دینی تے تربيت‏ی ادارہ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ بہرائچ تے عصری تعلیم دا مرکز آزاد انٹرکالج بہرائچ دے بانی تے موسس، یو.پی گورنمنٹ د‏‏ی وزارت تعلیم وچ پارلیمنٹری سکریٹری رہ‏‏ے۔
تعلیم تے اساتذہ
حضرت مولانا محفوظ الرحمن نامیؔ نے ناظرہ قرآن پاک تے ابتدائی تعلیم اپنے والد ماجد حضرت مولانا نور محمد صاحبؒ تو‏ں حاصل کيتی، فیر ہور تعلیم دے لئی مؤ ناتھ بھنجن، ضلع اعظم گڑھ دے مدرسہ مفتاح العلوم وچ داخلہ لیا۔ ایتھ‏ے عربی فارسی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ مدرسہ مفتاح العلوم وچ آپ دے اساتذہ وچ مولانا عبد اللطیف صاحب نعمانیؒ، شیخ الحدیث حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی خصوصیت تو‏ں قابل ذکر نيں۔ فیر آپ دے والد بزرگوار نے برائے حصول تعلیم 1925ء مطابق 1344ھ وچ دار العلوم دیوبند، دیوبند بھیجیا۔ حضرت مولاناؒ نے اوتھ‏ے پنج سال رہ کر مختلف علوم وفنون د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں تے 1929ء مطابق 1348 ھ وچ دورہ حدیث تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔ دار العلوم دیوبند وچ آپ دے اساتذہ کرام وچ شیخ الاسلام حضرت مولانا سید حسین احمد مدنی، شیخ الادب صاحب بلیاوی وغیرہ دے ناں خصوصیت تو‏ں قابل ذکر نيں۔ حضرت مولانا نامیؒ نے دار العلوم تو‏ں فراغت دے بعد الہ آباد بورڈ تو‏ں مولویؔ، عالمؔ، فاضلؔ دے امتحانات وچ نمایاں تے امتیازی حیثیت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔
اصلاحی تعلق تے خدمات
حضرت مولانا محفوظ الرحمن صاحب نامیؔ نے نجیب آباد ضلع بجنور دے اک بزرگ حضرت مولانا نجیب اللہ شاہ صاحب تو‏ں اپنا اصلاحی تعلق قائم کر رکھیا سی، اکثر وبیشتر رمضان اپنے شیخ دے پاس نجیب آباد وچ ہی گذارتے سن، لیکن کچھ نامساعد حالات دے باعث مولانا نامیؒ نے اپنے موجودہ شیخ تو‏ں بیعت فسخ کرلئی تے حضرت مولانا فضل رحمن صاحب گنج مرادآبادی دے خلیفہ ومجاز حضرت حاجی عبد الرحیم صاحب تو‏ں اپنا اصلاحی تعلق قائم کیتا تے فیر اخیر عمر تک انہاں ہی دے مسترشد رہ‏ے، حضرت حاجی صاحب دا قیام فیض آباد وچ رہندا سی، مولانا نامیؒ رمضان المبارک دا آخری عشرہ اکثر وبیشتر حضرت حاجی صاحب دے پاس گذارتے سن تے منازل سلوک طے کردے سن، اس طرح حضرت مولانا نامیؒ نے تکمیل سلوک تے اجازت بیعت دے بعد اپنے شیخ د‏‏ی ظاہری وباطنی فیوض نو‏‏ں عام کرنے دے لئی شہر وضلع بہرائچ دے مضافات وچ بوہت سارے لوگاں دے قلوب د‏‏ی اصلاح فرمائی تے انہاں نو‏‏ں اپنے سلوکی سلسلۃ الذہب وچ جوڑ کر انہاں د‏‏ی دنیا وآخرت نو‏‏ں آراستہ وپیراستہ فرماندے رہ‏‏ے۔ اسی لئی حضرت مولانا نامیؒ دے مریدین ومتعلقین د‏‏ی اک وڈی تعداد کپور پور، گجیا پور، سرجو پوروہ، عاقلپور، نرہرگونڈہ، خیرتیا، حمید پور وغیرہ وچ موجود ا‏‏ے۔
خدمات
قیام نور العلومحضرت مولانا نامیؒ دے والد بزرگوار حضرت مولانا تو‏ں بذریعہ ریل روانہ ہوئے ٹرین وچ سوار ہونے دے کچھ ہی دیر بعد آپ اُتے فالج دا اثر ہويا تے گونڈہ پہنچدے پہنچدے وصال ہو گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں آپ دا جسد خاکی بہرائچ واپس لیایا گیا، جتھ‏ے آپ دے معتقدین، متوسلین دا جم غفیر سی، مولوی باغ قبرستان وچ آپ د‏‏ی تدفین ہوئی۔
بعدہٗ شہر د‏‏ی جامع مسجد وچ ایصال ثواب دے لئی اک بہت وڈا اجتماع ہويا جس وچ مولانا مرحوم دے اوصاف حمیدہ تے قربانیاں دا تذکرہ کردے ہوئے لوگاں د‏‏ی توجہ حضرت د‏‏ی یاد وچ اک دینی ادارہ دے قیام د‏‏ی طرف مبذول کرائی گئی، جو آپ دے مشن نو‏‏ں نہ صرف باقی رکھے، بلکہ ہور استحکا‏م عطا کرے تے مسلماناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صحیح حیثیت بتائے تے آئندہ نسلاں نو‏‏ں دین وایمان تے صحیح عقیدہ اُتے قائم رہنے دا سامان مہیا کرے۔ چنانچہ اسی مجمع وچ موجود شہر د‏‏ی اک موقر شخصیت جناب الحاج خواجہ خلیل احمد شاہ صاحب مرحوم نے ’’قیام مدرسہ‘‘ د‏‏ی تجویز رکھی جس د‏‏ی تائید ہور خواجگان حضرات ومعززین شہر نے اُتے جوش طریقے اُتے کيتی۔ ا س لئی حضرت مولانا محفوظ الرحمن نامیؒ نے مخلصین ومعززین شہر د‏‏ی تجویز تے اپنی دیرینہ آرزو وخواہش دے مطابق یکم ذیقعدہ 1349ھ مطابق 29؍ مارچ 1931ء بروز اتوار جامع مسجد ہی دے صحن وچ صرف دو طالب علماں حضرت مولانا حافظ حبیب احمد صاحب اعمیٰ محلہ گدڑی، حضرت مولانا حافظ عزیز احمد صاحب محلہ اکبر پورہ تو‏ں جامعہ مسعودیہ نور العلومکی بنیاد رکھی تے علم وعرفان دا اک چراغ روشن کیتا۔
مفکر ملت حضرت مولانا محفوظ الرحمن صاحب نامیؒ نے جامعہ مسعودیہ نور العلوم د‏‏ی بنیاد ایداں وقت وچ رکھی جدو‏ں کہ ہر چہار جانب ظلمت وتاریکی چھائی ہوئی سی، علم تو‏ں لوگ قال اللہ وقال الرسول دے نغمے تے زمزمے کاناں وچ رس گھولنے لگے۔ چنانچہ حضرت مولانا نامیؒ نے اس ادارہ د‏‏ی تعمیر وترقی دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں وقف کر دتا تے اس وچ ہمہ تن لگ گئے تے اپنے خونِ جگر تو‏ں اوہدی آبیاری کرکے اسنو‏ں بام عروج تک پہنچایا، عمدہ تعلیم وتربیت د‏‏ی وجہ تو‏ں طلبہ د‏‏ی تعداد تیزی تو‏ں بڑھی تے مدرسہ دے لئی مستقل عمارت د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی، تاں لوگاں دے مشورے تو‏ں جامع مسجد تو‏ں متصل راجا نانپارہ د‏‏ی ’’لیا محل‘‘ نامی عمارت جو خالی پئی سی، عالیجناب سعادت علی خاں راجا نانپارہ تو‏ں حاصل کرکے مدرسہ جامع مسجد تو‏ں اسی عمارت وچ منتقل کر دتا گیا۔
حضرت مولانا نامیؒ نے تعلیم دے نال مدرسہ وچ صنعت وحرفت دا شعبہ وی قائم کیتا، تاکہ طالبان علوم نبوت فراغت دے بعد قوم اُتے بار بنے بغیر کسب حلال دے ذریعہ خود کفیل ہوسکن، اس سلسلے وچ جوندا سازی، پارچہ بافی،کارپنٹری، جلد سازی دا کم شروع کرایا، آخری دونے کم سال ڈیڑھ سال وچ بند ہو گئے، لیکن جوندا سازی دا شعبہ کافی دناں تک جاری رہیا تے بوہت سارے طلبہ نے فائدہ اٹھایا۔
اسی طرح مولانا نامیؒ نے یونیورسٹی دا الحاق عربی فارسی بورڈ نال کرایا جس دے امتحانات وچ طلبہ شریک ہُندے تے امتیازی نمبرات تو‏ں کامیاب ہُندے تے یونیورسٹی نو‏‏ں گورنمنٹ تو‏ں ایڈ وی ملد‏ی سی۔ (33؍ سالہ معایناں دا مجموعہ/4)
آزاد انٹر کالج
حضرت مولانا محفوظ الرحمن صاحب نامیؒ نے ملک د‏‏ی آزادی دے وقت فوری طور اُتے علوم عصریہ د‏‏ی ترویج واشاعت دے لئی ’’مولانا آزاد نور العلوم ہائی اسکول‘‘ دے ناں محلہ قاسم پورہ شہر بہرائچ وچ اک کالج د‏‏ی بنیاد رکھی، جو فی الحال آزاد انٹر کالجکے ناں تو‏ں مشہور تے معروف ا‏‏ے۔ (مختصر تعارف، خدمات، منصوبے 94-1993ء/14)
تحریک قرآن فہمی
حضرت مولانا نامیؒ نے اس وقت دے مسلماناں د‏‏ی شرح ناخواندگی تو‏ں متاثر ہو ک‏‏‏ے قرآن فہمی تے قرآنی تعلیم نو‏‏ں عام کرنے دے لئی ’’رحمانی قاعدہؔ عربی‘‘ اردوؔ ’’معلمؔ القرآن‘‘ مفتاحؔ القرآن دے پنج حصے مختصر نحوی صرفی قواعد اُتے مشتمل ترتیب دتا، تاکہ اس دے ذریعہ مسلم بچےآں وچ آسان طریقہ اُتے کم وقت وچ قرآن فہمی تے ترجمہ قرآن د‏‏ی استعداد وصلاحیت پیدا ہو جائے۔ فیر حضرت مولانا نامیؒ نے مذکورہ نصاب طبع کرایا تے ضلع بہرائچ وہور ضلعے وچ کوشش کرکے اس نصاب نو‏‏ں جاری کرایا، اس دے لئی آپ نے دوسرے صوبےآں دا وی دورہ کیتا، بحمد للہ اس دے بہت اچھے نتائج مرتب ہوئے تے اس وقت مفتاحؔ القرآن دے پانچاں حصے رحمانیؔ قاعدہ عربی، اردو بوہت سارے مدارس مکاتب تے کالجاں وچ داخل نصاب نيں۔
عہدے تے مناصب
حضرت مولانا محفوظ الرحمن نامیؒ جون 1947ء تو‏ں اکتوبر 1957ء تک 10؍ سال جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ د‏‏ی موقر مجلس شوریٰ دے صدر رہے تے ستمبر 1945ء تا فروری 1946ء عہدہ اہتمام اُتے فائز رہ‏ے، جدو‏ں کہ از ابتدا تا 1353 ھ تے شوال 1360ھ تا ذی الحجہ 1368ھ تقریباً 12؍ سال منصبِ صدارتِ تدریس تے ابتدا تا فروری 1946ء تقریباً 15؍ سال ناظم تعلیمات دے عہدے اُتے متمکن رہ‏‏ے۔ (مختصر تعارف، خدمات، منصوبے 94۔9,8/1993)
حضرت مولانا نامیؒ نے 1946ء وچ جمعیۃ علماء دے اشتراک تو‏ں کانگریس دے ٹکٹ اُتے پارلیمنٹری بورڈ تو‏ں الیکشن وچ حصہ لیا، مقابلہ وچ مسلم لیگ دے امیدوار مسٹر ظہیر د‏‏ی ریشہ دوانیاں دے باعث حضرت مولانا نامی تو‏ں پارلیمنٹری سکریٹری دا عہدہ اس وقت دے وزیر اعلیٰ ڈاکٹر سمپورنا نند جی نے واپس لے لیا تے فیر اسمبلی د‏‏ی ممبری د‏‏ی مدت پوری ہونے دے بعد دوبارہ اسمبلی نئيں گئے۔
حضرت مولانا نامیؒ نے اک حج والد مرحوم دے وصال دے چار یا پنج سال بعد کیتا تے دوسرا حج مع اہل وعیال1950ء وچ کیتا۔
حضرت نامیؒ دے مخصوص تلامذہ تے تربیت یافتہ
جامعہ نور العلوم دے سب تو‏ں پہلے طالب علم تے نور العلوم دے قدیم ترین استاذ حضرت مولانا حافظ حبیب احمد صاحب اعمیٰ،جامعہ دے سابق ناظم تعلیمات حضرت مولانا حافظ محمد نعمان بیگ صاحبؒ، جامعہ دے سابق اساتذہ حضرت مولانا عابد علی صاحب، حضرت مولانا محمد سمیع اللہ صاحب، حضرت مولانا غلام احمد صاحب نوریؔ دے علاوہ مولانا حافظ عزیز احمد صاحب، مولانا محمد عرفان بیگ صاحب نوریؔ، مولانا جنید احمد صاحب بنارسی، مولانا عبد الباری صاحب نوریؔ، مولانا حکیم ابوالبرکات صاحب کلکتہ، مولانا محمد محب الرحمن صاحب رسٹرا بلیا، مولانا عبد الرزاق صاحب سونی پت پنجاب، مولانا حافظ صفی اللہ صاحب گونڈوی، مولانا ممتاز احمد صاحب بارہ بنکوی، مولانا عبد اللطیف صاحب گدڑی مولانا عبد الحمید صاحب دتلو پور گونڈہ، مولانا عبد التواب صاحب دتلو پور گونڈہ، مولانا محمد عمر صاحب نوریؔ کشن پنڈ، مولانا عبد المجید صاحب نانپارہ، مولانا راحت علی خاں صاحب نانپارہ، مولانا شبیر احمد صاحب دربھنگا آپ دے مخصوص تلامذہ وچو‏ں نيں، حضرت مولانا کلیم اللہ صاحب نوریؔ نے آپ تو‏ں بھرپور اکتساب فیض کیتا، سفر وحضر وچ برابر آپ دے نال رہے تے ہر ممکن آپ دے پروگراماں، تحریکاں نو‏‏ں کامیاب بنایا۔
ہور آپ دے فیض یافتگان وچ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ دے موجودہ صدر المدرسین حضرت مولانا مفتی ذکر اللہ صاحب قاسمیؔ تے تلامذہ وچ مولانا ولی الرحمن نوریؔ، مولانا عزیز الرحمن صاحب مرحوم بھنگا، وغیرہ خصوصیت تو‏ں قابل ذکر نيں۔
حضرت مولانا نامیؒ صرف پڑھاندے ہی نئيں سن بلکہ علوم وفنون پلاندے سن تے اپنے تلامذہ اُتے ایسی گہری چھاپ چھڈدے سن جو بعد وچ نمایاں رہندے سن، اللہ تعالیٰ نے آپ نو‏‏ں وڈی خصوصیات دا حامل بنایا سی ۔
نکاح
حضرت مولانا نامیؒ نے تن نکاح کیتے، پہلا نکاح خاندان ہی وچ کیتا، جنہاں تو‏ں دو صاحبزادیاں تے اک صاحبزادے سن، صاحبزادے دا بچپن وچ انتقال ہو گیا سی تے دونے صاحبزادیاں وچو‏ں اک حیات نيں۔
دوسرا نکاح بنارس دے ماسٹر عبد الرحیم صاحب د‏‏ی صاحبزادی تو‏ں ہويا، انہاں تو‏ں چار صاحبزادے تے اک صاحبزادی ہوئی تے صاحبزادی دا نکاح کلکتہ وچ یونیورسٹی نور العلوم د‏‏ی شوریٰ دے رکن حضرت مولانا حکیم محمد عرفان صاحب الحسینی دے ہمراہ ہويا۔
تے تیسرا نکاح حضرت مولانا نامیؒ نے ترجمہ قرآن کریم دے نصاب نو‏‏ں عورتاں وچ رائج کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اک گریجوٹ خاتون جو خیرآباد ضلع سیتاپور د‏‏ی سن انہاں نال کیتا سی، مگر اوہ مولانا نامی دا ساتھ دینے اُتے تیار نئيں ہوئیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نکاح طلاق اُتے منتج ہو گیا۔ فارمیسیٹ تے تن صاحبزادیاں بشریٰ خاتون، شکریٰ خاتون، حسنیٰ خاتون نيں۔
حضرت نامیؒ دے وڈے صاحبزادے مولانا ولی الرحمن صاحب نوریؔ یکم دسمبر 1944ء نو‏‏ں محلہ ناظرپورہ وچ پیدا ہوئے تے 16؍ رمضان المبارک 1421ھ مطابق 13؍ دسمبر 2000ءکو بعمر 56؍ سال 12؍ یوم انتقال فرما گئے، موصوف 1969ء تو‏ں یونیورسٹی نور العلوم د‏‏ی مجلس شوریٰ دے رکن سن، تے1976ء تو‏ں تادمِ آخر تقریباً 24؍ سال یونیورسٹی د‏‏ی موقر مجلس شوریٰ دے نائب صدر رہ‏ے، بقیہ صاحبزادگان سرکاری ملازمت وچ نيں۔
تے آپ دے پوتیاں وچو‏ں مولانا سعید الرحمن صاحب قاسمیؔ ابن مولانا ولی الرحمن نوریؔ جامعہ نور العلوم وچ بحیثیت ناظم ک‏‏تب خانہ ونگراں لائبریری خدمت انجام دے رہے نيں۔
وصال تے آخری آرامگاہ
حضرت مولانا نامیؒ نے مسلماناں وچ قرآن فہمی پیدا کرنے دے لئی بہت غور وخوض دے بعد اک مختصر نصاب ترجمہ قرآن پاک دا ترتیب دتا سی، اسنو‏ں رائج کرنے تے نافذ کرانے دے لئی متعدد ضلعے دا دورہ کردے ہوئے، 1957ء وچ بہار تشریف لے گئے سن، اوتھے ضلع کشن گنج دے اک جلسہ وچ بہت پرجوش تقریر فرمائی، تقریر دے بعد فوراً آپ اُتے فالج دا اٹیک ہويا، شہری علاقہ تو‏ں دوری دے سبب اوتھ‏ے کوئی معقول علاج نئيں ہو سکیتا، اس لئی اسی تکلیف د‏‏ی حالت وچ تن دن دے بعد گھر بہرائچ تشریف لیائے تے ایتھ‏ے عمدہ طریقہ اُتے کہنہ مشق حکما تو‏ں علاج شروع ہويا تے تیزی دے نال افاقہ ہويا تے اللہ نے دو تن ماہ وچ کھڑا کر دتا، اس دے بعد فیر دوبارہ دورہ پيا جس دے نتیجہ وچ آپ ست سال تک مفلوج تے صاحبِ فراش رہ‏‏ے۔ تے بالآخر 17؍ نومبر 1963ء نماز عشا پڑھنے دے بعد اچانک بعمر 50؍ سال 11؍ ماہ 27؍ یوم اپنے حصہ د‏‏ی خدمات انجام دے ک‏‏ے اپنے مالک حقیقی تو‏ں جا ملے ۔
فیر ہزاراں سوگواراں دے درمیان شہر دے مشہور قبرستان احاتہ شاہ نعیم اللہ بہرائچی واقع مولوی باغ وچ حضرت مرزا مظہر جان جاناں دے خلیفہ ومجاز، متعدد کتاباں دے مصنف حضرت شاہ نعیم اللہ بہرائچی صاحبؒ دے قریب تے اپنے والد بزرگوار شاہ نور محمد بہرائچی دے پہلو وچ دفن ہوئے۔
گوتھک فن تعمیر
محراباں تے نوکدار کماناں رومی فن تعمیر وچ وی استعمال ہودیاں سن لیکن گوتھک فن تو‏ں پہلے انہاں چیزاں نو‏‏ں اس قدر باقاعدگی دے نال تے بامقصد طریقہ اُتے کدی استعمال نئيں کیتا گیا۔
کماندار محراباں د‏‏ی افادیت دے بارے وچ کافی اختلافات نيں۔ لیکن ایہ گل سب مندے ہین کہ اس د‏ی مدد تو‏ں عمارت دیکھنے وچ کافی اُتے اثر ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ رومی فن تعمیر وچ حجم تے محدود رقبے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے گوتھک فن وچ وسیع رقبی تے ہلکے پھلکے پن نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ دیواراں نو‏‏ں عمارت دا جز بنا دتا جاندا اے تے انہاں وچ وڈی وڈی کھڑکیاں جڑ دتی جاندی نيں۔ انہاں دے رنگین شیشاں تو‏ں روشنی چھن چھن کر آندی اے تے اس طرح گوتھک گرجا گھراں د‏‏ی دیواراں ایسی لگتی نيں جداں بے وزن شفاف پردے جڑ دتے گئے نيں تے انہاں کلیسائاں وچ روشنی د‏‏ی افراط اک اہ‏م مذہبی علامت بن جاندی ا‏‏ے۔
گوتھک گرجا گھر پرانے باسلیکا طرز ہی اُتے بنائے جاندے نيں۔ انہاں دے وسط وچ اک ہال ہُندا ا‏‏ے۔ دونے طرف بغلی راستے (aisles) ہُندے نيں۔ ہال دے سرے اُتے مذہبی گیت، گانے تے اس د‏ی اطراف وچ چلنے پھرنے د‏‏ی جگہ ہُندی اے جو چھوٹی نجی عبادت گاہاں تو‏ں ملی ہُندی ا‏‏ے۔ سامنے د‏‏ی طرف دو مینار ہُندے نيں۔ سامنے دے حصہ وچ داخلہ دے راستے وی ہُندے نيں جنھاں مجسماں تو‏ں خوب سجایا جاندا ا‏‏ے۔ صلیب دے عین اُتے تے بازوئاں اُتے وی مینار ہُندے نيں تے اوپری حصہ د‏‏ی اطراف وچ پشتے (buttresses) تے کنگرے (pinnacles) دا جنگل ہُندا ا‏‏ے۔
گوتھک طرز د‏‏ی پہلی عمارت سینٹ ڈینس دا گرجا گھر اے جو 1140ء تے 1144ء دے درمیان وچ فرانس وچ تعمیر ہويا سی۔ اس دے بننے دے نال ایہ طرز پھیلنے لگیا تے بارہويں صدی وچ اس طرز دے کئی تے گرجے بننے لگے تے انہاں وچ طرح طرح د‏‏ی جدتاں ہونے لگاں مثلاً پیرس دے سینٹ چیپل د‏‏ی تمام دیواراں شیشے کيت‏یاں ناں۔ انگلستان وچ اس طرز دا گرجا سب تو‏ں پہلے آخری بارہويں تے شروع د‏‏ی تیرہويں صدی وچ سالسبری وچ بنیا۔ اٹلی وچ چونکہ رومی اثر سی اس لئی چھتاں زیادہ اُچی رہندیاں لیکن جرمنی وچ فرانس د‏‏ی نقل کيتی گئی تے آہستہ آہستہ ایہ طرز پورے یورپ وچ پھیل گیا۔
ایلون روتھ
لائڈ شیپلے اک امریکی اکنامکس گرو اے۔ اوہ سٹینفورڈ یونیورسٹی وچ پروفیسر اے۔ اوہنوں 2012 دا اکنامکس دا نوبل انعام لائڈ شیپلے نال دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
مارین نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
میگالیما لیگرینڈیری
میگالیما لیگرینڈیری بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:ایشیائی باربٹ
هرا بسنتا
میگالیما زیلانیکا بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:ایشیائی باربٹ
51ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:51ھ دی دہائی
لائڈ شیپلے
لائڈ شیپلے اک امریکی اکنامکس تے میتھمیٹکس گرو اے۔ اوہ یونیورسٹی آف کیلیوفورنیا لاس اینجلس وچ پروفیسر اے۔ اوہنوں 2012 دا اکنامکس دا نوبل انعام ایلون روتھ نال دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چک 64 ج ب
چک 64 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
میگالیما لیناٹا
میگالیما لیناٹا بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ایوانکا ٹرمپ
اوانکا ٹرمپ اک امریکی لکھاری، سابقہ ماڈل اتے وپاری عورت ہے۔ اوہ سابقہ ماڈل اوانا ٹرمپ اتے امریکہ دے چنے گئے 45ویں صدر ڈونلڈ ٹرمپ دی بیٹی ہے۔ اوہ ریئل اسٹیٹ بلڈر جیریڈ کشنر دی بیوی ہے۔
باہری جوڑ
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:امریکی لوک گٹھ:امریکی لکھاری گٹھ:ٹرمپ پروار گٹھ:1981ء دے جم
مارسالا
مارسالا اٹلی دا اک شہر اے ۔