cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چھمبر گلاب
چھمبر گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔ ایہ ویل وانگوں ہوندی اے تے ٹاہنی تے اوس تے پھل اینج تھلے آندے نیں جیویں چھمبر دا پانی تھلے آندا اے تے ایس باہجوں ایہ پنجابی ناں رکھیا گیا۔
یوموپس انڈروڈی
یوموپس انڈروڈی، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
ڈورکاس غزال
ڈورکاس غزال ایتھیوپیا دا اک جانور اے۔
چک 77 ڈی بی
چک 77 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
امریکی میرین
امریکی میرین امریکی فوجاں دا اک انگ نیں تے ایناں دا کم سمندر امریکی طاقت نوں اپنے فیدے لئی یا بچاؤ لئی ورتنا اے۔
پانچال
پانچال جاں پانچال راج پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک سی ۔ ایہہ شمال وچ ہمالہ دے بھابھر کھیتر ولوں لے کے دکھن وچ چرمنوتی دریا دے اتری ساحل دے وچ دے میداناں وچ پھیلیا ہویا سی ۔ اسدے پچھم وچ کورُو ، مچھی اتے سرسین راج سن اتے سابق وچ نیمشارننئے سی ۔ بعد وچ ایہہ دو حصیاں وچ ونڈیا گیا ۔ شمال پانچال ہمالہ ولوں لے کے گنگا دے اتری ساحل تک سی اتے اسدا راجگڑھ اہچھتر سی اتے دکھن پانچال گنگا دے دکھن ساحل ولوں لے کے چرمنوتی تک سی اتے اسدا راجگڑھ کامپل سی ۔
اکھنڈ پانچال دا اقتدار پانڈواں دے سسر اتے دروپتی دے پیؤ درپٹ دے کول سی ۔ کیہا جاندا اے کہ پہلاں درپٹ اتے پانڈواں اتے کورواں دے گرو درونناچاریا دے وچ پکی دوستی سی لیکن کجھ کارنوش دوناں وچ من - مٹاو ہو گیا ۔ پھلت: دوناں دے وچ لڑائی چھڑ گئی ۔ لڑائی وچ درپٹ دی ہار ہوئی اتے پانچال دی ونڈ ہوئی ۔ شمالی پانچال دے راجے درونناچاریا دے پتّ اشوتھاما پسند ہوئے اتے درپٹ نوں دکھن پانچال ولوں ہی سنتوش کرنا پیا ۔ دوناں راجاں نوں گنگا دریا وکھ کردا سی ۔
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
پی ایچ
پی ایچ اک نمبراں دا سکیل اے جو کیمسٹری چ کسی پانی آلے محلول دی تیزابیت یا کڑواہٹ بارے جان کاری دیندا اے۔ ایس سکیل نوں ہائیڈروجن آئناں دے 10 دے منفی لاگرتھم دی شکل چ ناپیا جاندا اے۔
چک 279 گ ب
چک 279 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
شہرتان حاجی آباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان حاجی آبادایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز حاجی آباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
گوا ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
1997 وچ جداں جداں ایچ آئ وی / ایڈز گوا وچ اک اہ‏م عوامی صحت دا مسئلہ بن دے ابھرنے دا امکان ہويا، گوا ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی بنائی گئی سی جو قومی ایڈز کنٹرول ادارے د‏‏ی ہدایات دے تحت گوا وچ کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
گوا وچ ایڈز دے لئی بیداری دے لئی پہل
گوا وچ ایڈز دے خطرات دے لئی بیدار کرنے دے لئی ٹورسٹ گائڈاں تے ٹیکِس‏ے ڈرائیوراں نو‏‏ں تربیت دتی گئی ا‏‏ے۔ گوا حکومت کیت‏‏ی حمایت گوا وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی نے پوری ریاست وچ ایڈز اُتے ے تجزیا‏‏تی تے معلوماندی محافل دے سلسلے منعقد کرچک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں محافل دے ذریعے سیاحاں دے گائڈاں تے ٹیکِس‏ے ڈرائیوراں نو‏‏ں ایڈز دے خطرے دے بارے معلومات دتی جا چک‏ی اے کیونجے ایہ لوک سیاحاں تو‏ں براہ راست گل گل ک‏ر سکدے نيں۔
گوا وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی ہیلپ لائنس
گوا وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی ذمے داری د‏‏ی مناسب ادائیگی دے لئی ہیلپ لائنس کھولے گئے نيں جنہاں دے نمبر اس طرح نيں: 1097 تے 2427286۔
گوا وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے صحت دے مراکز
1 اسلو ہسپتال ماپُسا
3بینا واسكو
4. گوا میڈیکل کالج وچ واقع جلدی تے جنسی بیماریاں دا کلینک۔
گوا ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی کارکردگی
گوا ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی انہاں گنے چنے ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹياں وچو‏ں اے جنہاں وچ انڈمان تے نکوبار جزیرے، چندی گڑھ، ہماچل پردیش تے ناگالینڈ د‏‏ی سوسائٹياں شامل نيں جو اس زمرے وچ کم ک‏ر رہ‏ے تمام حکا‏م د‏‏ی تربیت نو‏‏ں یقینی کر چکيت‏یاں ناں۔ دنیا بھر وچ ایچ آئ وی پھیلنا باعث فکر ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ اک چنگا تے مؤثر قدم اٹھاندے ہوئے اس ساحلی ریاست وچ مختلف موبائل خدمات فراہ‏م کرنے والےآں دے تعاون تو‏ں گوا ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کیتے گئے ایس ایم ایس الرٹ (وصولی) بھیجنے دا انتظام کیتا اے، جس تو‏ں ایچ آئ وی مریض اپنی ادویات د‏‏ی خوراک اس دے صحیح وقت اُتے لے سکن۔ ایہ خدمت بوجھل فون دے ذریعے تو‏ں یاد دلانے دے نظام د‏‏ی جگہ لیندا اے جو ایچ آئ وی مریضاں د‏‏ی خلوت اُتے وی جارحانہ سن ۔ اس طرح تو‏ں 14486 ایچ آئ وی تے 1546 ایڈز مریض والے اس ریاست نے بالآخر مواصلات دا اک سستا، کم افرادی قوت،گہری، انتہائی ذا‏تی تے پرائیویسی دا احترام کرنے والا موبائل مواصلات دا ذریعہ تلاش ک‏ر ليا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
چِٹا لہو
چِٹا لہو نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔ ایہہ پہلی وار 1992 وچّ شائع ہویا سی۔ دنیا مشہور روسی ناول کار لیؤ تالستائی دی پوتری نتاشہ تالستائی نے اس ناول "چِٹا لہو" دا روسی بولی وچّ ترجمہ کیتا۔ "چٹا لہو" دے مکھبند وچّ نانک سنگھ لکھدے ہن، "انج جاپدا ہے کہ ساڈے سماج دے خون وچّ لال رکتانو ختم ہو گئے ہن۔"
کہانی
ایہہ اک کڑی سندری دی کہانی ہے جس دی ماں نوں حالات نے طوائف بنن لئی مجبور کر دتا اتے اسنوں اپنی دھی سندری نوں چھڈنا پیا۔ سندری دی سانبھ سنبھال اک مداری نے کیتی۔ اتے پھر اپنے پیؤ دی موت توں بعد پنڈ رہندی اپنی ماں دے نال رہن لئی شہر توں پرتیا ترقی پسند وچاراں نوں پرنایا بچن سنگھ سندری دے جیون وچّ وڈی تبدیلی لے آؤندا ہے۔ اوہ اسنوں پڑھنا لکھنا اتے گربانی پاٹھ کرنا سکھاؤندا ہے۔ پنڈ دے بنیاد پرست لوک سندری دے اس نکھار نوں برداست نہیں کردے اتے سندری نوں مار مکاؤن تکّ دیاں سازساں رچدے ہن۔ اس لئی بچن سنگھ اتے مداری دونوں مل کے سندری نوں شہر دے کالج بھیجن دا فیصلہ کردے ہن۔ کجھ لوک مداری دی جھگی نوں پھوک دندے ہن تے جدوں اوہ مر رہا ہے تاں بچن سنگھ سندری دی راکھی دی ذمہ داری اپنے سر لین دا وعدہ کردا ہے۔ سندری ایہہ سبھ سن دیکھ کے تشدد تے اتارو ہون لگدی ہے تاں بچن سنگھ اسنوں تشدد توں ورجدا ہے۔ پھر بچن سنگھ اتے سندری ویاہ کروا لین دا فیصلہ کر لیندے ہن۔ پر ایہہ انت نہیں۔ جلدی سندری نوں اپنی اصل ماں مل جاندی ہے تے اوہدی کہانی سن کے سندری اگّ بگولا ہو جاندی ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
چھلاوا (ناول)
چھلاوا  نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
گرنوک
گرنوک ایتھیوپیا دا اک جانور اے۔
جمہوریہ کریمیا
جمہوریہ کریمیا (Republic of Crimea) (تلفظ: یا ; Республика Крым; کریمیائی تاتار: Къырым Джумхуриети, Qırım Cumhuriyeti;, Respublika Krym) روس دی اک فاقی موضوع اے جو کہ جزیرہ نما کریمیا چ واقع اے۔ ایہ علاقہ یوکرین تے روس دے درمیان جھیڑے دی تھاں اے۔
16 مارچ، 2014 نوں روس نواز حکومت خود مختار جمہوریہ کریمیا جسنوں یوکرینی حکومت نے تسلیم نہیں کیتا سی، روس دے تعاون نال اک ریفرنڈم منعقد کیتا۔ ریفرنڈم کمیشن دے اعلان کردہ بتیجےآں دے مطابق 96.77٪ ووٹراں نے روس چ شمولیت دے حق چ ووٹ دتا۔ کریمیا نے آزادی دا اعلان کیتا تے اگلے دن روس چ شمولیت اختیار کیتی۔ یوکرین تے اقوام متحدہ دے رکن دی اکثریت واضح طور بیان دتا کہ اوہ جزیرہ نما کریمیا اتے روسی حکمرانی تسلیم نہیں کردے۔ روس نے اس دے جواب چ کوسووہ تے دکھنی سوڈان دا حوالہ دتا جدوں  اقوام متحدہ نے انہاں دے وکھ ہوجانے دی حمایت کیتی سی۔
حوالے
گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ گٹھ:2014 چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:کریمیائی وفاقی ضلع گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے گٹھ:روس کی جمہوریات گٹھ:روسی زبان بولنے والے دیس تے علاقے گٹھ:کریمیا
کٹی ہاک
کٹی ہاک امریکہ دا اک تھاں اے جتھے پہلی واری ہوائی جعاز اڈایا گیا سی۔
گٹھ:تھاں
اشمک
اشمک جاں اسمک  جاں  اسک  ' - دکھن بھارت دا اکماتر مہاجنپد ۔ نرمدا  اتے گوداوری  دریاواں دے وچ  واقع اس ریاسٹ دا راجگڑھ پاٹن سی ۔ اس راج دے راجا  اکشواک راجٹبر دے سن ۔ اسدا  اونتی  مہاجنتد دے نال لگاتار لڑائیاں چلدیاں رہندیاں سن ۔ ہولی - ہولی ایہہ راج  اونتی  دے ماتحت ہو گیا ۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
اشمک یا آسک قدیم ہندوستان دے ۱۶ مہاجن پداں وچو‏ں اک سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، یعنی ۲۶۰۰ سال پہلے، قدیم ہندوستان وچ ۱۶ مہاجن پد سن ۔ اس وچو‏ں اشمک مہاجن پاڑا واحد مہاجن پد سی جو جنوب وچ واقع سی۔ اس دا دارالخلافہ پرتشتھان پوری یعنی اجوکا پیٹھن شہر سی۔ جو اج مہاراشٹر دے چھترپتی سمبھاج نگر (تےنگ آباد) ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اشمک مہاجن پاڑا اُتے بھگوان شری رام د‏‏ی اولاد یعنی اشواکو خاندان دے بادشاہ د‏‏ی حکومت سی۔ اشواکو خاندان دے اشمک نامی بادشاہ نے اس مہاجن پاد نو‏‏ں قائم کیتا، اس لئی اسنو‏ں اشمک مہاجن پاڑا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
نٹال ازاد پوچھلی چمگادڑ
نٹال ازاد پوچھلی چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ ماریشس، ریونین، دکھنی افریقہ، ایتھوپیا تے مڈغاسکر دی واسی اے۔
چغتائی بولی
thumb|240px|[[مغل راج|مغل بادشاہ بابر دی بابر نامہ نامی جیونی چغتائی ترکی وچ ہی لکھی گئی سی]] چغتائی بولی ( ازبیک:, انگریزی: Chagatai ) اک معدوم ترکی بولی ہے جو کدی وچکار ایشیا دے اکوڈے علاقے وچ بولی جاندی سی۔  ویہویں صدی تکّ اسدی بول-چال تاں بند ہو چکی سی لیکن اسنوں اک ساہتی بولی دے روپ وچّ پھر وی استعمال کیتا جا رہا سی ۔ برصغیر وچّ  مغل راج  دے شرواتی بادشاہاں دی ماں بولی وی چغتائی ترکی ہی سی اتے  بابر  نے اپنی مشہور  بابر نامہ  جیونی اس بولی وچّ لکھی سی ۔  موجودہ ویلے وچّ  ازبک بولی اتے  ایغور بولی چگتائی دے سبھتوں قریب ہن ۔  ازبک لوک  چگتائی نوں اپنی بولی دی وڈی بھین منندے ہن اتے اسنوں اپنی ثقافت دا اک اہم حصہ وی منندے ہن ۔
بولی دا نام
چغتائی بولی دا نام وچکار ویلےآں دی چغتائی خانت  اتے پیا ہے جسدے علاقے وچّ ایہہ بولی جاندی سی ۔ اس خانت دا نام آپ  منگول سلطنت دے بانی  چنگیز خان  دے دوجے بیٹے  چغتائی خان  اتے پیا سی ۔
چک 76 ڈی بی
چک 76 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
فردوس بیگم
فردوس اک پاکستانی فلمی اداکارہ اے ، اس دا اصلی ناں پروین ا‏‏ے۔
کیریئر
انہاں نے اپنے ابتدائی کیریئر وچ فلم ’’فانوس‘‘ تو‏ں اک کلاسیکل ڈانس دے ذریعے شروعات ک‏‏يتی‏‏ ۔ ’’فانوس‘‘ فلمساز و ہدایت کار نخشب نے بنائی سی ۔ کہانی اے عباس نے لکھی سی تے موسیقی سیف چغتائی نے دتی سی۔ اس وچ دو نويں فنکار اداکارہ کومل تے اداکار سلمان پیرزادہ سن ۔ ایہ دونے ہیرو، ہیروئن سن ۔ کثیر لاگت تو‏ں بنائی جانے والی اس فلم د‏‏ی نمائش 26 جون 1963ء نو‏‏ں عیدالفطر تو‏ں شروع ہوئی مگر چند تکنیکی خامیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فلاپ ہو گئی۔ اداکارہ فردوس د‏‏ی فلمی دنیا وچ ایہ پہلی فلم سی۔
رقص
اداکار فردوس رقص دے حوالے تو‏ں بہت مہارت رکھدی سن، انہاں دے ڈانس کرنے دا انداز وی وڈا دلفریب سی تے اسی وجہ تو‏ں اوہ فلمی دنیا وچ داخل ہوئیاں سن۔ انہاں د‏‏ی دوسری فلم ’’خاندان‘‘ سی جس دے ڈائریکٹر ریاض احمد سن ۔ اس وچ فردوس نو‏‏ں اک سپورٹنگ رول ملیا جس وچ اوہ کافی حد تک کامیاب وی ہوئیاں مگر بدقسمتی تو‏ں ایہ فلم وی فلاپ ہو گئی جدو‏ں کہ اس وچ محمد علی، بہار بیگم، حبیب، حنا، نغمہ بیگم، ریکھا تے آغا طالش جداں اداکار شامل سن ۔ فردوس بیگم د‏‏ی تیسری فلم ’’میخانہ‘‘ سی۔ ایہ فلم وی نخشب نے بنائی سی، اوہی اس دے فلم ساز و ہدایت کار سن ۔ اس وچ نخشب نے فردوس نو‏‏ں لیڈ رول دتا۔ اس وچ حبیب، حنا، حنیف تے رخسانہ وغیرہ سن ۔ اس فلم دے گانے ہٹ ہوئے سن مگر ایہ وی فلاپ ہو گئی سی۔ فردوس د‏‏ی لگاتار تن فلماں د‏‏ی بدترین ناکامیاں نے انہاں دے حوصلے پست نئيں کیتے بلکہ اوہ لگن و محنت تو‏ں اپنے کم وچ لگی رہیاں۔ فلم ’’میخانہ‘‘ 4 ستمبر 1964ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔ فردوس د‏‏ی انہاں تن اردو فلماں د‏‏ی ناکامی دے بعد ڈائریکٹر اے حمید نے انہاں نو‏ں اک پنجابی فلم ’’ملنگ‘‘ دے لئی چنا۔ اس وچ اوہ اداکار علاؤالدین دے نال جلوہ گر ہوئیاں مگر ایہ فلم وی انہاں دے لئی سودمند ثابت نہ ہوئی۔ اسی ہفتے انہاں د‏‏ی اک ہور اردو فلم ’’غدار‘‘ ریلیز ہوئی۔ اس وچ وی فردوس نو‏‏ں سائیڈ وچ رکھیا گیا جدو‏ں کہ سلونی اس فلم د‏‏ی ہیروئن سن تے ہیرو لالہ سدھیر سن جدو‏ں کہ محمد علی، لالہ سدھیر دے باپ بنے سن ۔ اس فلم نے کچھ کامیابی حاصل کيتی تے فردوس فلمی حلفےآں وچ اپنی جگہ بنانے وچ کافی حد تک کامیاب ہو گئی سن۔ ==فلماں اس دوران انہاں د‏‏ی بہت ساریاں فلماں ریلیز ہوئیاں جنہاں وچ ’’لائی لگ (پنجابی، جھانجھر (پنجابی)، ہیر سیال (پنجابی)‘‘ تے فلم ’’عورت‘‘ شامل سن۔ اسی دوران انہاں نو‏‏ں ہیروئن دے رول ضرور ملے سن مگر فلماں ہٹ نئيں سن۔ اردو فلم ’’ناچے ناگن باجے بین‘‘ وچ محمد علی دے نال رانی ہیروئن سن، انہاں د‏‏ی پہلی ہٹ فلم ’’من موجی‘‘ سی۔ اس وچ اکمل، سدھیر وغیرہ شامل سن ۔ شیريں ہیروئن سن۔ فردوس د‏‏ی دوسری سپرہٹ فلم ’’ملنگی‘‘ دے ناں تو‏ں آئی۔ ڈائریکٹر رشید اختر سن ۔ اکمل ہیرو سن تے ہیروئن شیری سن جدو‏ں کہ فردوس دا وی لیڈ رول سی ۔ 17 دسمبر 1965ء نو‏‏ں ایہ ریلیز ہوئی سی۔ فلم ’’مانجھے دتی جٹی، وطن دا سپاہی، اَن پڑھ، جاگ اٹھا انسان، زمیندار، پیداگیر، گھر دا اجالا، باراں نال بہاراں، انسانیت، چاچا جی، چن جی‘‘ دے علاوہ تے وی دو درجن دے قریب فلماں ریلیز ہوئیاں۔ کسی فلم وچ ایہ ہیروئن آئیاں تاں کسی وچ سائیڈ ہیروئن جلوہ گر ہوئیاں۔ کسی فلم وچ رانی دا پلہ بھاری ہُندا سی تاں کسی فلم وچ شیری انہاں تو‏ں اگے ہُندیاں سن، فیر وی ایہ اپنے خوبصورت رقص د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی مقبول سن تے بطور ہیروئن وی کافی حد تک کامیاب ہو چکیاں سن۔
انہاں د‏‏ی اک اردو فلم ’’آنسو‘‘ سی جو سپرہٹ ہوئی سی۔ اس وچ انہاں دا ٹائٹل رول سی تے اداکار شاہد د‏‏ی وی ایہ پہلی فلم سی۔ ندیم تے دیبا وی شامل سن ۔ اس وچ فردوس نے اداکار شاہد تے ندیم د‏‏ی ماں دا رول ادا کیتا سی ۔ فلم د‏‏ی کہانی کچھ اس طرح تو‏ں اے کہ فریدہ (اداکارہ فردوس) اپنی خالہ نال ملن کراچی تو‏ں پنڈی جاندیاں نيں، اس ٹرین وچ اک آدمی (مسعود اختر) لیڈیز کمپارٹمنٹ وچ داخل ہُندا اے، کمپارٹمنٹ وچ فردوس اکیلی ہُندیاں نيں۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے انہاں دے نال زیادتی کرتاا‏‏ے۔ فریدہ اپنی بدنامی دے خوف تو‏ں ایہ گل کسی نو‏‏ں وی نئيں بتاتاں، اندر ہی اندر گھلتی رہندیاں نيں۔ اسی دوران انہاں د‏‏ی والدہ وی کراچی تو‏ں پنڈی آ جاندیاں نيں تے اداکارہ سلمیٰ ممتاز دے گھر ایہ لوک رہندے نيں۔ سلمیٰ ممتاز، فریدہ د‏‏ی خالہ ہُندیاں نيں۔ چند ماہ بعد فریدہ نو‏‏ں الٹیاں آنی شروع ہو جاندیاں نيں تے ڈاکٹر ایہ انکشاف کردا اے کہ ایہ ماں بننے والی نيں۔ اس صدمے تو‏ں ماں مر جاندیاں نيں تے خالہ (سلمیٰ ممتاز) انہاں د‏‏ی ڈلیوری کرانے دوسرے شہر لے جاندیاں نيں، لڑکا پیدا ہُندا اے تے اس بچے نو‏‏ں سلمیٰ ممتاز نوکرانی نو‏‏ں دے ک‏ے دور چلے جانے دا کہندی نيں مگر راستے وچ اس عورت دا ایکسیڈنٹ ہو جاندا اے تے اوہ مر جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں آفتاب (اداکار زاہد خان) دا گزر ہُندا اے، اوہ اس بچے نو‏‏ں اپنے گھر لے آندے نيں، ادھر فریدہ (فردوس) ہوش وچ آنے دے بعد اپنے بچے دے بارے وچ پوچھتی نيں مگر انہاں د‏‏ی خالہ انہاں نو‏ں جھوٹی تسلی دے ک‏ے گھر لے آندیاں نيں تے انہاں د‏‏ی شادی آفتاب تو‏ں کر دیندی نيں، سہاگ رات والے دن آفتاب فریدہ نو‏‏ں ایہ بچہ دیندے نيں تے کہندے نيں کہ چند دن پہلے اک طوفانی بارش وچ ملیا سی، فریدہ اپنے بچے نو‏‏ں پہچان جاندی اے، بعد وچ ایہ بچہ وڈا ہو ک‏ے جمال (اداکار شاہد) بندا ا‏‏ے۔ دونے میاں بیوی اس بچے د‏‏ی پرورش کردے نيں، اسی دوران فریدہ تو‏ں اک بچہ تے ہُندا اے جو وڈا ہو ک‏ے کمال (اداکار ندیم) ہُندا ا‏‏ے۔ فلم بہت عمدہ سی تے فردوس نے اس وچ بہت عمدہ اداکاری د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی حیرت انگیز طور اُتے عروج اُتے پنجابی فلم ’’ہیر رانجھا‘‘ سی جس وچ انہاں نے ہیر دا کردار ادا کیتا سی تے اجمل خان نے رانجھا کا۔ وارث شاہ د‏‏ی اس فوک کہانی دے ڈائریکٹر مسعود پرویز سن تے موسیقی خواجہ خورشید انور نے بنائی سی، ڈائیلاگ احمد راہی دے سن ۔
ایہ فلم 19 جون 1970ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی تے کراچی تے لاہور دے علاوہ پاکستان دے تمام شہراں وچ سپرہٹ ہوئی سی۔ اس فلم وچ 13 گانے سن تے ہر گانے اُتے فردوس نے حیرت انگیز طور اُتے بہت عمدہ رقص پیش کیتے سن ’’سن ونجلی دتی مٹھری تان وے‘‘ گانے دے علاوہ ایہ گیت جو بیک گرائونڈ وچ فردوس اُتے فلمایا گیا سی ’’ڈولی چڑ دیاں میراں ہیر چیکاں‘‘۔ اداکارہ فردوس د‏‏ی اک ہور فلم ’’دلاں دے سودے‘‘ سی۔ اس وچ نغمہ تے فردوس نے اک نال کم کیتا سی ۔ ڈائریکٹر ایس اے بخاری تے فلمساز اسد بخاری سن ۔ اوہدی کہانی وحیدہ بخاری نے لکھی سی تے موسیقی نذیر علی نے مرتب کيتی سی۔ فلم ’’دلاں دے سودے‘‘ سپرہٹ ہوئی سی۔ اس وچ نورجتھ‏ے دے گائے اس نغمے اُتے فردوس تے نغمہ نے علاحدہ علاحدہ دھمال رقص پیش کیتا سی ۔ ایہ دھمال فلم وچ دو مرتبہ فلمایا گیا سی ۔ اک مرتبہ ایہ فردوس اُتے تے دوسری مرتبہ نغمہ پر، ایہ گیت لال شہباز قلندر دے مزار اُتے عکسبند ہويا، جو اِنّا ہٹ ہويا کہ بعد وچ اس دھمال نو‏‏ں کئی فنکاراں نے اپنی آواز وچ پیش کیتا۔ اوہ دھمال ایہ سی ’’لال میری پت رکھیو بالا جھولے لالن‘‘۔ فلم ’’دلاں دے سودے‘‘ اپنے انہاں گیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی ہٹ ہوئی سی۔ اداکارہ فردوس نے 160 دے قریب فلماں وچ کم کیتا سی جنہاں وچ 20 دے قریب فلماں اردو وچ سن تے 30 تو‏ں اُتے پنجابی فلماں سن۔ فردوس نے تن پشتو فلماں وچ وی اداکاری دے جوہر دکھائے سن ۔ فردوس بیگم نے اداکار اکمل دے نال اپنے ابتدائی دور وچ سب تو‏ں زیادہ فلماں وچ کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی فلم ’’ملنگی‘‘ نے لاہور دے اک سینما اوڈین وچ دو بار گولڈن جوبلی د‏‏ی سی جو اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ اسی فلم نے کراچی دے لائٹ ہائوس سینما وچ سلور جوبلی د‏‏ی تے ایہ فلم کراچی تو‏ں وی گولڈن جوبلی ہوئی سی۔ اس دے ہیرو اکمل تو‏ں فردوس بیگم نے شادی کيتی سی۔ ایہ شادی دا بندھن جلد ہی ٹُٹ گیا۔ اداکار اکمل خان جوانی وچ ہی انتقال کر گئے۔ اکمل دا اصل ناں محمد آصف خان سی ۔ انہاں دا انتقال 11 جون 1967ء وچ لاہور نو‏‏ں 37 سال د‏‏ی عمر وچ ہو گیا سی ۔ فردوس بیگم دے دو بیٹے تے اک بیٹی نيں جو دوسرے شوہر تو‏ں نيں۔ انہاں د‏‏ی چند فلماں ایہ نيں ’’امام دین گوہاوہا، چاچا جی، ضدی، گھر دا اجالا، یاراں نال بہاراں، انسانیت، جاگ اٹھا انسان، زمیندار، پیداگیر، پنڈ دتی کڑی، روٹی، دو مٹیاراں، یار دوست، بائوجی، مراد بلوچ، کنجوس، پگڑی سنبھال جٹا، چن جی، لٹ دا مال، اکبرا، مرزا جٹ، لہو پکارے گا، دشمن، ناجو، رن مرید، عشق نہ پُچھے ذات، شاہی محل، بیٹی بیٹا‘‘ تے ’’دنیا مطلب دی‘‘ دے علاوہ وی بے شمار فلماں نيں جنہاں وچ انہاں نے کم کیتا۔ فلم ’’ہیر رانجھا‘‘ اُتے انہاں نو‏ں بیسٹ اداکارہ دا نگار ایوارڈ ملا۔ فلم ’’آنسو‘‘ وچ انہاں نو‏ں اسی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا تے فلم ’’ضدی‘‘ وچ وی انہاں نے بیسٹ اداکارہ دا ایوارڈ حاصل کیتا سی ۔ انہاں د‏‏ی آخری فلم ’’شیرنی‘‘ سی جو 2 دسمبر 1988ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ ایہ فلم پنجابی سی۔ آخری انہاں د‏‏ی پشتو فلم سی جس دا ناں ’’دہ جنگل بادشاہ‘‘ سی ۔ ایہ فلم 11 جنوری 1991ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔ اداکارہ فردوس بیگم اپنے دور د‏‏ی سپرہٹ ہیروئن سن۔
فلم انڈسٹری
ساڈی فلم انڈسٹری وڈے وڈے عظیم فنکاراں اُتے مشتمل اے، انہاں وچ ہدایت کار، موسیقار، اداکار، گلوکار، رائٹر، کیمرا مین تے تکنیکی ماہر شامل نيں۔ ہر شخص اپنی اپنی جگہ اہمیت رکھدا اے مگر انہاں د‏‏ی سرپرستی کرنے والا کوئی وی ایسا ادارہ نئيں اے جو انہاں اُتے توجہ دے۔ اس دے برعکس پوری دنیا وچ انہاں شوبز فنکاراں دے لئی علاحدہ ادارے بنائے گئے نيں جو انہاں د‏‏ی حکومتی سطح اُتے رہنمائی کردے نيں مگر ساڈے ملک وچ انہاں د‏‏ی پزیرائی کرنے دے لئی کوئی وی ادارہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دوران بے شمار عظیم فنکار اس دنیا تو‏ں رخصت ہو گئے تے جو باقی بچے نيں، اوہ اپنی ریٹائر زندگی گزار رہے نيں۔ انہاں نادر فنکاراں وچ اک فنکارہ فردوس وی نيں جو کدی پاکستان د‏‏ی فلمی اسکرین اُتے بہت زیادہ دکھادی دیندیاں سن۔
گٹھ:اکیہویں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
سماٹری ماسٹف چمگادڑ
سماٹری ماسٹف چمگادڑ، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ انڈونیشیا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
جیون سنگرام
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
کوب
کوب ایتھیوپیا دا اک جانور اے۔
رت گلاب
رت گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔ ایہدا رنگ خون ورگا ہوندا اے تے ایس باہجوں رت گلاب دا پنجابی ناں دتا گیا اے۔
الکونا کاؤنٹی
الکونا امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
پہلی پینزر فوج
پہلی پینزر فوج نازی جرمن فوج وہرماخت دی اک ٹینک فوج سی۔ایہ 16 نومبر 1940 نوں بنی تے ایدا پہلا کمانڈر فیلڈمارشل پال لڈوگ ایوالڈ فان کلائیسٹ سی ایس لئی ایس دا ناں پینزر گرپ کلائیسٹ رکھیا گیا۔ اپریل 1941 تک ایہ فرانس وچ ریا تے اپریل وج ایہنوں یوگوسلاویہ تے ہلے لئی ورتیا گیا۔ اوتھے اینے پھرتی نال یوگوسلاو فوج دا مکو ٹھپ دتا تے بلغراد تے مل مارلیا۔ جون 1941 وچ پہلی پینزر فوج نے اوپریشن باربروسا وچ حصہ لیا۔ 8 مئی 1945 نوں ایس فوج نے ہاولکوف بروڈ چیک لوک راج وچ لال فوج اگے ہتھیار سٹ دتے۔
پینزر جرمن بولی وچ کے بچان والی شے نوں کیندے نیں۔
چک 280 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مارموپٹیرس جوگولارس
مارموپٹیرس جوگولارس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ مڈغاسکر دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
رگوسا گلاب
رگوسا گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین جپان تے کوریا وج ہوندی اے۔
ایڈیڈاس
ایڈیڈاس جرمنی دی کھڈاریاں لئی جتیاں تے کپّڑے بنان والی اک کمپنی اے۔
گٹھ:جرمنی
اکابانا
اکابانا پھل سجان دا اک جپانی ول اے۔ اینوں کاڈا وی کیا جاندا اے۔ اکابانا دو جپانی شبداں اکیرو تے ہانا توں رل کے بنیا اے جیناں دے مطلب زندا رکھنا تے پھل: پھلاں نوں زندا رکھنا تے سجانا اے۔۔اکابانا دا ول ستویں صدی وچ بدھ مت نال چین توں جپان آیا۔اے فن بدھ مت دے مرے ہوۓ لوکاں دیاں روحاں نوں پھل چڑان دی ریت توں اگے ودیا۔اکابانا نوں سیکھن واسطے سکول وی ہے نے جیناں وچ اکینوبو، سوگیٹسو تے اوہارا شامل نےں۔ 1930 وچ اکینوبو صرف اچے لوکاں واسطے سی۔ پندرویں صدی وچ اک بدھ مت اکینوبو سینکی نے اکینوبو شروع کیتا سی۔
شہرستان میناب
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان مینابایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز میناب شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
ٹُٹی وینا
ٹُٹی وینا نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
گلوکوز
گلوکوز اک مٹھی کاربوہائیڈریٹ (شوگر)  اے جیدا کیمیکل فارمولہ C6H12O6   اے۔ ایہنوں "ڈیکسٹروز" یا انگوری شوگر وی آکھیا جاندا اے۔ ایہ 6 کاربن ایٹماں آلی  "ہیگزوز"، مونوسیکرائڈ شوگر اے۔
اے چانن پکائی ویلے سورج دی چانن چ پانی تے کاربن ڈائی آکسائڈ نال رل کے بندی اے۔ ولگن سائی ویلے اے ٹٹ کے توانائی تے پانی بناندی اے۔ جنوراں چ ایہ گلائکوجن تے بوٹیاں چ سٹارچ دی شکل چ محفوظ ہوندی اے۔
الگر کاؤنٹی
الگر امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
مارموپٹیرس کالینوسکی
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
مدھیہ پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
مدھیہ پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی طرف تو‏ں ریاست مدھیہ پردیش وچ ایڈز مہم وچ پرزور مدد دتی جا رہی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے والدین تو‏ں بچےآں وچ ہونے والے انفیکشن، ایچ آئ وی متاثرہ بچےآں دے لئی علاج فراہ‏م، نوجواناں وچ انفیکشن د‏‏ی روک تھام تے متاثرہ بچےآں نو‏‏ں مکمل آسرا دینے دے مقصد تو‏ں پروگراماں نو‏‏ں چلایا جا رہیا ا‏‏ے۔
مدھیہ پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے پروگرام وچ طالب علماں دا فعال کردار
مدھیہ پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے پروگراماں وچ طالب علماں دا فعال کردار رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی مثال 2006 وچ ہونے والے "يونائٹیٹ فار چلڈرن، يونائٹیٹ اگینسٹ ایڈز" نامی پروگرام اے جس دے تحت ہی کئی ورکشاپ ايس‏ے عنوان تو‏ں منعقد کیتے گئے سن، جس وچ نوجوان کارکناں نو‏‏ں اس مہلک بیماری تو‏ں لڑنے دے لئی حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ اس پروگرام وچ ہزاراں طلبہ نے حصہ لیا تے طالب علماں نے اک حفاظتی بندھن بنھ کر اس دے جان لیوا اسلوب دا اشارہ دتا۔ انہاں نے پوری ریاست وچ ایچ آئ وی تو‏ں متعلق معلومات پھیلانے دے لئی خود نو‏‏ں مختص کرنے دے عزم نو‏‏ں ظاہر کیتا۔ غور طلب اے کہ ایہ پروگرام ماكھن لال چترویدی صحافتی یونیورسٹی وچ منعقد اک ورکشاپ وچ طے کیتا گیا سی ۔
مدھیہ پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے خصوصی ورکشاپ
مدھیہ پردیش ریاست ایڈز کنٹرول سوسائٹی وقتًا فوقتًا خصوصی ورکشاپ منعقد کردے ہوئے ایڈز دے تئاں لوکاں نو‏‏ں بیدار کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اک ایسی ہی کوشش دے تحت "اج تک نیوز چینل" دے ایگزیکٹو پروڈیوسر شیلیش نے ہوٹل پلاش ریسيڈینسي وچ سوسائٹي د‏‏ی طرف تو‏ں میڈیا دے طالب علماں دے لئی ایڈز اُتے اک ورکشاپ تو‏ں خطاب کیتا تے طویل عرصے تک اپنی گل گل وچ کہیا کہ ایڈز جداں شدید مسئلے اُتے جے پڑھیا نئيں جاندا اے، اس دا اصل سبب ایہ نئيں اے کہ لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی فکر نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے اسيں اج تک وی اسنو‏ں اصل طور اُتے ویسا پیش نئيں کر پائے نيں۔ سچ ایہی اے کہ سانو‏ں میڈیا آرگنائزیشن د‏‏ی ضرورت دے مطابق ایڈز نو‏‏ں پریس وچ پیش کرنانہاں نو‏ں آیا ا‏‏ے۔ مسئلہ ایہ نئيں اے کہ لوک ایڈز اُتے دیکھنا، سننا یا پڑھنا نئيں چاہندے، اسيں لوکاں دے سامنے مسئلہ ایہ اے کہ اسيں ایڈز اُتے ایسا لکھ ہی نئيں پا رہے نيں جسنو‏ں لوک پڑھے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
الپائنی گلاب
الپائنی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی پہاڑی یورپ دی واسی اے۔
الساندرو وولٹا
وولٹیج نوں ناپن دے اک ناپ دا ناں ایدے ناں تے وولٹ رکھیا گیا اے۔
کاؤنٹ الیساندرو گیؤسپ اینٹونیؤ انستاسیؤ وولٹا (18 فروری 1745 – 5 مارچ 1827) اک اطالوی فزکس سائنسدان سی جسنوں مکھ طور تے 1800 دے پہلے بجلئی سیل دے اساری لئی جانیا جاندا اے۔ اسدا جم کومو، اٹلی وچ ہویا سی۔
وولٹا نے 1775 وچ الیکٹروفورس اپر کم کیتا سی جہڑا کہ اک ستھر چارج پیدا کردا سی۔ وولٹا نے اجکلھ پرچلتّ کپیسٹینس اپر وی کم کیتا سی، اسنے بجلئی پوٹینشل توانائی V اتے چارج Q نوں سمجھن لئی وکھرے نیم بنائے سن۔ اسنے ایہہ کھوج کیتی سی کہ کسے مادہ لئی ایہہ دوویں آپس وچ سدھا انوپاتی ہندے ہن۔ اسنوں کپیسٹینس دا وولٹا نیم وی کہندے ہن۔ اوہناں دے اس کم لئی ہی بجلئی پٹینشل دی اکائی دا نام وولٹ اوہناں دے نام اپر رکھیا گیا سی۔ 1791 دے لگبھگ اسنے الیکٹروکیمیکل لڑی دے نیم دی کھوج کیتی سی۔ استوں اسنے اک گیلوینک سیل دی ای۔ایم۔ایف۔ (\mathcal{E}) دی کھوج کیتی سی۔ 1800 وچ اسنے وولٹیک پائیل دی کھوج کیتی سی، جو کہ اک مڈھلی بیٹری سی اتے ایہہ اک ستھر الیکٹرک کرنٹ پیدا کردی سی۔ اسنوں دنیا دا پہلا الیکٹروکیمیکل سیل کیہا جاندا اے۔
بجلی دے کھیتر وچ اسدے کماں لئی 1810 وچ نیپولیئن نے اسنوں کاؤنٹ دا خطاب دتا سی۔ اسنے اعزاز وچ کومو وچ اک عجائب گھر وی بنوایا گیا سی جسدا نام وولٹ دا مندر اے۔ اس عجائب گھر وچ اسدے ولوں تجربےآں وچ استعمال کیتے گیا اصل سازو-سامان وی رکھیا گیا اے۔ 1881 وچ اک بہت اہم بجلئی اکائی وولٹ اسدے نام اپر رکھی گئی سی۔ وولٹا دے نام اپر ہور وی بہت ساریاں کاڈھاں دے نام رکھے گئے ہن جس وچ چیوی وولٹ، اتے چن اپر وولٹا کریٹر وی شامل ہن۔
وولٹا دا ویاہ اک کاؤنٹ دی کڑی ٹیریسا نال ہویا سی۔ اوہناں دے گھر تن پتراں نے جم لیا۔ 1779 وچ اوہ پاویا دی یونیورسٹی وچ پریوگی فزکس دا پروفیسر بن گیا۔ اسنے ایہہ نوکری 25 سالاں تک کیتی۔ وولٹا دی موت 1827 وچ ہوئی سی اتے اسنوں کومو شہر وچ دفنایا گیا سی۔ اسدے اعزاز وچ بنایا گیا عجائب گھر کومو جھیل تے کنڈھے تے واقع اے۔
حوالے
گٹھ:فزکس گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:جم 1745 گٹھ:موت 1827
بارلے جوڑ
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے گٹھ:اٹلی گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:فزکس گٹھ:سائنسدان گٹھ:کیمسٹری
ریبوک
گٹھ:جرمنی
دور کنارا
دور کنارا نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
کیمیکل فارمولہ
کیمیکل فارمولہ کسی مالیکیول چ ایٹماں دی خاص ترتیب وکھان دا اک ول اے۔ ایہنوں لکھن لئی کیمیائی عنصراں دے ایٹماں دے پہلے ہجے رلا کے لکھے جاندے نیں۔ ایہدے چ بریکٹاں، کوما، لکیر، جمع منفی دے نشان وی ورتے جاندے نیں۔ کیمکل فارمولے توں کئی دفعہ مالیکیول دے وکھالے دا وی پتہ لگ جاندا اے۔
Chemical formula
جونگکا
جونگکا (Dzongkha) دکھنی ایشیائی دیس بھوٹان دی اک بولی اے۔ جونگکا دو شبداں نال رل کے بنیا اے: جونگ ،قلعے ورگی خانگاہ + کا، بولی۔ جونگکا اک دکھنی تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دی سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے بھوٹان دے 8 لیندے ضلعیاں وچ بولی جاندی اے۔ ایہ 170,000 لوکاں دی ماںبولی اے تے 470,000 لوکاں دی ایہ دوجی بولی اے۔ جونگکا تبتی لپی وچ لکھی جاندی اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چک 75 ڈی بی
چک 75 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
بائر
بائر جرمنی دی کیمیکل بنان والی اک کمپنی اے۔
گٹھ:جرمنی
یورپی خانہ بدوشاں دی نازی نسل کشی
دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے جرمنی وچ روما (خانہ بدوشاں) اُتے ظلم و ستم، 1933–1939
1933 وچ نازیاں دے اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے ہی جرمنی، بلکہ یورپ بھر وچ روما (خانہ بدوشاں) اُتے ظلم و ستم کيتا جارہیا سی۔ بویریا، جرمنی، د‏‏ی پولیس نے 1889 تو‏ں ہی روما د‏‏ی مرکزی رجسٹری برقرار رکھنا شروع کردتی سی تے میونیخ وچ روما دے خلاف پولیس کارروائی ہ‏‏م آہنگ کرنے دے لئی کمیشن قائم کرلیا سی۔ 1933 وچ نازیاں تو‏ں پہلے جرمنی د‏‏ی پولیس نے "خانہ بدوش" نامی طرز زندگی گزارنے والےآں دے خلاف قوانین دا ہور سختی تو‏ں نفاذ شروع کردتا۔ نازیاں نے انہاں افراد نو‏‏ں نسلی طور "ناپسندیدہ" قرار دے دتا تے روما دے خلاف ظلم و ستم دے باقاعدہ اقدام اپنانا شروع کردئیے۔
نازیاں نے فیصلہ کرلیا کہ روما وچ بیرونی خون سی، جس دے بعد انہاں نو‏ں تمام رومانی افراد د‏‏ی باقاعدہ طور اُتے شناخت د‏‏ی فکر ہونے لگی۔ باقاعدہ طور اُتے ظلم و ستم شروع کرنے دے لئی "روما" د‏‏ی تعریف ضروری سی۔ اس لحاظ تو‏ں یہودیاں د‏‏ی گٹھ بندی زیادہ آسان سی کیونجے حکومت نو‏‏ں مذہبی کمیونٹیاں دے ریکارڈ باآسانی دستیاب سن ۔ جرمنی دے روما دا صدیاں تو‏ں عیسیائی مذہب نال تعلق سی، اس لئی رومانی نژاد لوکاں دا تعین کرنے دے لئی مذہبی ریکارڈ تو‏ں مدد حاصل نہيں کيت‏ی جاسکدی سی۔
نازیاں نے نسلی حفظان تو‏ں کم لیا تے جسمانی خصوصیات د‏‏ی بنیاد اُتے رومانیت دا تعین کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ روما دے مطالعے وچ یونیورسٹی آف ٹیوبینگین نال تعلق رکھنے والے بچےآں دے ماہر نفسیات ڈاکٹر رابرٹ ریٹر نے مرکزی کردار ادا کيتا۔ انہاں نو‏ں مجرمانہ حیاتیات، یعنی کہ جرم تے جینیات دے تعلق، وچ مہارت حاصل سی۔ 1936 وچ ریٹر وزارت صحت وچ مرکز تحقیق برائے نسلی حفظان تے آبادیات‏ی حیاتیات دے ڈائریکٹر نامزد ہوگئے تے انہاں نے روما دا نسلی مطالعہ شروع کردتا۔ ریٹر نے جرمنی وچ رہنے والے تقریبا 30 ہزار روما نو‏‏ں تلاش کرنے تے نسل دے مطابق گٹھ بند کرنے دا بیڑا اٹھایا۔ ریٹر نے روما نو‏‏ں گٹھ بند کرنے دے لئی طبی تے معاشرتی معائنے شروع کردئیے۔ ریٹر نے نیم سائینسی انداز تو‏ں اپنے فیصلےآں نو‏‏ں تحریری شکل دینے دے دعوے کيتے، لیکن درحقیقت انہاں د‏‏ی ٹیم روما لوکاں دے شجرہ نسب دے تعین تے ریکارڈ دے لئی روما د‏‏ی تفتیش کرنے لگی۔ ریٹر دے لئی انٹرویو کرنے والےآں نے موضوعات نو‏‏ں اپنے رشتہ دار تے انہاں د‏‏ی آخری معلوم شدہ رہائش دے متعلق معلومات نہ فراہ‏م کرنے د‏‏ی صورت وچ گرفتار تے کنسنٹریشن کیمپ وچ قید د‏‏ی دھمکیاں دتیاں اس طرح ریٹر نے جرمنی وچ رہنے والے تمام روما لوکاں دا رجسٹر تیار ک‏ر ليا۔
اس مطالعے دے اختتام اُتے ریٹر نے اعلان کيتا کہ روما دا تعلق دراصل ہندوستان تو‏ں سی، اوہ اک زمانے وچ آرین نسل نال تعلق رکھدے سن لیکن طویل ہجرت دے دوران کم تر ذات نال تعلق رکھنے والےآں تو‏ں ازدواجی تعلقات دے بعد انہاں د‏‏ی نسل خراب ہوچک‏ی سی۔ ریٹر نے اندازہ لگایا کہ جرمنی ميں رہنے والے تمام روما وچو‏ں 90 فیصد د‏‏ی نسل پاک نہيں سی، لہذا انہاں دا خون "گندا" سی، تے اوہ مجرمانہ خاصیتاں دے مالک سن ۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں مبینہ طور اُتے خطرہ پیش ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ریٹر نے انہيں زبردستی بانجھ کرنے د‏‏ی تجویز کيتی۔ ریٹر دے مطابق باقی پاک خون دے مالک روما نو‏‏ں علیحدہ ک‏ر ک‏ے انہاں دا ہور مطالعہ کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ درحقیقت، ریٹر دے ناں نہاد پاک خون تے ملاوٹ والے خون دے نظریات دے درمیان کوئی فرق نئيں ظاہر کيتا گیا۔ انہاں سب نو‏‏ں ظلم و ستم تے بعد وچ اجتماعی قتل د‏‏ی نازی د‏‏ی پالیسی دا نشانہ بنایا گیا۔
1936 وچ نازیاں نے جرمنی د‏‏ی تمام پولیس د‏‏ی قوت نو‏‏ں ہینریخ ہملر، ایس ایس چیف تے جرمن پولیس دے چیف دے ماتحت یکجا ک‏ے دتا۔ اس طرح روما د‏‏ی جانب پولیس د‏‏ی پالیسی وی مرکوز ہوئے گئی۔ برلن وچ ہملر نے خانہ بدوشاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی رائيخ دا مرکزی دفتر قائم کيتا۔ اس ایجنسی نے روما دے نال باقاعدہ طور اُتے ظلم و ستم کرنے دے لئی بیوروکریٹک تدابیر دا بیڑا اٹھایا او انہاں وچ توسیع کيتی۔
اس ایجنسی دے ابتدائی فیصلےآں وچو‏ں اک روما اُتے نسلی قوانین دا نفاذ سی۔ 1936 دے بعد روما اُتے نیورمبرگ دے قوانین، نسلی امراض دے شکار اولاد د‏‏ی روک سیم دے قانون تے خطرنا‏‏ک تے عادی مجرمان دے قانون دا اطلاق ہونے لگا۔ ریاست د‏‏ی نظر وچ آنے والے کئی روما نو‏‏ں بانجھ کر دین‏ے د‏‏ی ضرورت پیش آئی۔
جرمنی بھر وچ مقامی شہری تے مقامی پولیس دے دستے روما نو‏‏ں میونسیپل کیمپس وچ زبردستی منتقل کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ انہاں کیمپاں نے روما دے لئی جبری مشقت دے کیمپس د‏‏ی شکل اپنا لئی۔ مارزاہن تے 1935 تے 1938 دے درمیان دوسرے شہراں وچ قائم ہونے والے خانہ بدوشاں دے کیمپ نسل کشی د‏‏ی راہ وچ پہلا قدم سن ۔ مثال دے طور اُتے مارزاہن وچ رہنے والے مرداں نو‏‏ں 1938 وچ سیخسینہاؤسن بھیجیا گیا تے انہاں دے گھر والےآں نو‏‏ں 1943 وچ جلاوطن ک‏ر ک‏ے آشوٹز بھیجیا گيا۔
رومانی افراد نو‏‏ں "سماج تو‏ں علیحدہ ہونے والے" یا "عادی مجرم" قرار دے ک‏ے تحویل وچ لے گيا تے انہيں کنسنٹریشن کیمپس بھیج دتا گيا۔ جرمنی وچ تقریبا ہر کنسنٹریشن کیمپ وچ رومانی قیدی سن ۔ انہاں کیمپاں وچ تمام قیدیاں اُتے مختلف شکلاں تے رنگاں دے نشانات لگائے گئے سن، جو انہاں دے زمرے د‏‏ی نشان دہی کردے سن ۔ روما دے کپڑےآں اُتے لگائے جانے والے پیوند کالے، یعنی کہ "سماج تو‏ں علیحدہ ہونے والے افراد"، یا سبز یعنی کہ "پیشہ ورانہ مجرم"، رنگ دے تکون سن ۔
یورپی خانہ بدوشاں دی نسل کشی، 1939-1945
نازی حکومت تے اس د‏ی ساتھی محوری قوتاں نے جنہاں گروہاں نو‏‏ں نسلی بنیاداں اُتے ظلم و ستم دا نشانہ بنایا، انہاں وچ روما (خانہ بدوش) وی شامل سن ۔
نازیاں نے روما د‏‏ی جانب سماجی تعصب رکھنے والے غیرنازی جرمناں دا تعاون حاصل ک‏ر ک‏ے روما نو‏‏ں "نسلی طور اُتے کمتر" قرار دے دتا۔ روما دے نال جو سلوک ہويا، اوہ یہودیاں دے نال کيتے جانے والے سلوک د‏‏ی طرح ہی سی۔ نازی حکومت دے دوران جرمن حکا‏م نے روما نو‏‏ں صوابدیدی قید، جبری مزدوری تے اجتماعی قتل دا نشانہ بنایا۔ جرمن حکا‏م نے سوویت یونین تے سربیا دے جرمناں دے مقبوضہ علاقےآں وچ دسیاں ہزاراں، تے آشوٹز برکناؤ، چیلمنو، بیلزیک، سوبیبور تے ٹریبلندا ميں قتل دے مراکز وچ ہور ہزاراں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ایس ایس تے پولیس نے روما نو‏‏ں برگین-بیلسین، سیخسن ہاؤسن، بوخینوالڈ، ڈاخاؤ، ماتھاؤسن تے ریونزبرگ دے کنسنٹریشن کیمپس وچ قید کر دتا۔ عظیم جرمن رائخ تے عمومی حکومت دونے ہی وچ جرمن سول حکا‏م نے کئی جبری مزدوری کیمپ قائم کيتے جتھ‏ے روما نو‏‏ں قید رکھیا گيا۔
الیگان کاؤنٹی
الیگان امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
یورپی خانہ بدوشاں دی نازی نسل کشی
یورپی خانہ بدوشاں دی نسل کشی، 1939-1945
جرمن حکا‏م 1940 تے 1941 وچ کچھ روما نو‏‏ں عظیم جرمن رائيخ تو‏ں جلاوطن ک‏ر ک‏ے مقبوضہ پولینڈ بھیجنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ مئی 1940 وچ ایس ایس تے پولیس نے تقریبا 2500 روما تے سینٹی کو، جو بنیادی طور اُتے ہیمبرگ تے بریمن دے رہائشی سن، جلاوطن ک‏ر ک‏ے عمومی حکومت وچ ضلع لبلن بھیج دتا۔ ایس ایس تے پولیس حکا‏م نے اُنئيں جبری مزدوری کیمپس وچ قید کر دتا۔ انہاں دے رہنے تے کم کرنے دے حالات انہاں وچو‏ں کئی دے لئی جان لیوہ ثابت ہوئے۔ بچنے والےآں دے نال جو ہويا اس دے متعلق کسی نو‏‏ں علم نہيں اے ؛ ممکن اے کہ جو زندہ بچ گئے سن انہاں نو‏ں بیلزیک، سوبیبور یا ٹریبلنکا دے گیس چیمبر وچ ایس ایس دے ہتھو‏ں مار دتا گيا ہوئے۔ 1941 دے خزاں دے موسم وچ جرمن پولیس حکا‏م نے 5007 سنٹی تے لالیری خانہ بدوشاں نو‏‏ں آسٹریا تو‏ں جلاوطن ک‏ر ک‏ے لوڈز د‏‏ی یہودی بستی بھیج دتا، جتھ‏ے انہيں علیحدہ حصے وچ رکھیا گيا۔ کھانے، ایندھن، پناہ تے ادویات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریبا ادھے روما اوتھ‏ے پہنچنے دے چند ماہ دے اندر اندر مارے گئے۔ انہاں حالات تو‏ں بچنے والے افراد نو‏‏ں جرمن ایس ایس تے پولیس دے افسران نے 1942 دے شروع دے چند مہینےآں دے دوران چیلمنو وچ قتل دے مرکز وچ منتقل کر دتا۔ اوتھ‏ے لوڈز د‏‏ی یہودی بستی دے دسیاں ہزاراں یہودی رہائشیاں دے نال انہيں وی کاربن مونو آکسائيڈ گیس دے ذریعے گیس د‏‏ی ویناں وچ مار دتا گيا۔
الیگان کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
یورپی خانہ بدوشاں دی نازی نسل کشی
یورپی خانہ بدوشاں دی نسل کشی، 1939-1945
جلد ہی عظیم جرمن رائيخ تو‏ں جلاوطن کرنے دے ارادے تو‏ں جرمن حکا‏م نے تمام روما نو‏‏ں خانہ بدوشاں دے کیمپس (زیگیونرلجے) وچ قید ک‏ر ليا۔ 1940 وچ روما د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی معطلی دے بعد ایہ سہولیات طویل المیعاد باڑاں وچ تبدیلی ہوئے گئيں۔ انہاں وچو‏ں بدترین کیمپس برلن وچ مارزاہن دے نال نال آسٹریا دے لیکنباخ تے سالزبرگ سن ۔ انہاں دے بدترین حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں روما جاں بحق ہوئے گئے۔ مقامی جرمن کیمپس دے متعلق بار بار شکایتاں کردے رہ‏ے، تے عوامی اخلاق، عوامی صحت تے سلامتی دے "تحفظ" دے لئی اوتھ‏ے قید روما د‏‏ی جلاوطنی دا مطالبہ کردے رہ‏‏ے۔ مقامی پولیس نے انہاں شکایات د‏‏ی بنیاد اُتے رائيخ فہریر - ایس ایس (ایس ایس دے سربراہ ہائینریخ ہملر تو‏ں مشرق تک روما د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی بحالی د‏‏ی اپیل کيتی۔
دسمبر 1942 وچ ہملر نے عظیم جرمن رائيخ تو‏ں تمام روما د‏‏ی جلاوطنی دا حکم دے دتا۔ مخصوص زمراں نو‏‏ں استثنی حاصل سی، جنہاں وچ قدیم زمانے دے "خالص خانہ بدوشاں دے خون" دے مالک افراد، جرمن سماج وچ ضم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں "خانہ بدوشاں دے اطوار نہ اپنانے والے" خانہ بدوش، تے جرمن افواج وچ خدمات انجام دینے والے افراد تے انہاں دے گھر والے شامل سن ۔ انہاں استثنی دا اطلاق تقریبا 5 ہزار تے شاید 15 ہزار افراد اُتے ہُندا سی اُتے مقامی حکا‏م اکثر راؤنڈ اپ دے دوران اس امتیاز نو‏‏ں نظر انداز کر دیندے سن ۔ پولیس حکا‏م نے جرمن افواج وچ بھرتی روما فوجیاں (ویہرماخٹ) نو‏‏ں چھٹیاں دے دوران وی تحویل وچ لے ک‏ے جلاوطن کر دتا۔
عمومی طور اُتے جرمن پولیس نے عظیم جرمن رائيخ تو‏ں جلاوطن ک‏ر ک‏ے آشوٹز برکناؤ بھیج دتا، جتھ‏ے کیمپ دے حکا‏م نے انہيں "خانہ بدوشاں دے خاندانی کیمپ" نامی خاص چاردیواری وچ رکھیا سی۔ مجموعی طور اُتے 23،000 روما، سنٹی تے لالیری نو‏‏ں جلاوطن ک‏ر ک‏ے آشوٹز بھیجیا گيا۔ خانہ بدوشاں د‏‏ی اس چاردیواری وچ پورے پورے خاندان اک نال رہندے سن ۔ ایس ایس کپتان ڈاکٹر جوزیف مینگیل جداں آشویٹز کمپلیکس نو‏‏ں متعین کردہ طبی محققاں نو‏‏ں آشوٹز کنسنٹریشن کیمپ دے کمپلیکس دے قیدیاں تو‏ں ناں نہاد سائنسی طبی تجربات دے لئی افراد منتخب کرنے دا اختیار حاصل سی۔ مینگیل نے اپنے تجرباں دے لئی جڑواں بھائی بہناں تے بوناں دا انتخاب کيتا، جنہاں وچو‏ں کچھ دا تعلق خانہ بدوشاں دے خاندانی کیمپ تو‏ں سی۔ دوسرے جرمن کنسنٹریشن کیمپس وچ تقریبا 3500 بالغ تے نوجوان روما نو‏‏ں قید کيتا گيا سی؛ طبی محققاں نے کیمپس وچ یا قریبی ادارےآں وچ اپنے تجرباں دے لئی ریونزبرک، نیٹزویلر سٹرٹہاف تے سیخسینہاؤسن دے کنسنٹریشن کیمپس وچ قید روما دا انتخاب کيتا۔
آشوٹز-برکناؤ دے حالات جراثیم زدہ بیماریاں تے وباؤاں - ٹائفس، اسمال پاکس تے پیچش- دا باعث بننے لگے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کیمپ د‏‏ی آبادی وچ خاصی کمی واقع ہونے لگی۔ مارچ دے اختتام وچ ایس ایس نے گیس چیمبراں وچ بیالیسٹوک دے علاقے نال تعلق رکھنے والے 1700 روما نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ایہ چند روز پہلے ہی پہنچے سن تے انہاں وچو‏ں کئی بیمار سن ۔ مئی 1944 وچ کیمپ دے سربراہان نے خانہ بدوشاں د‏‏ی چار دیواری دے رہائشیاں نو‏‏ں قتل کر دین‏ے دا فیصلہ کيتا۔ ایس ایس دے گارڈ نے چار دیواری نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ جدو‏ں انہيں باہر نکلنے دا حکم دتا گيا تاں روما نے انکار کر دتا۔ انہيں پہلے تو‏ں خبر مل چکيت‏ی سی تے انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں فولاد دے پائپ، بیلچاں تے مزدوری دے دوسرے آلات تو‏ں لیس ک‏ر ليا۔
ایس ایس دے سربراہان نے روما دے نال تصادم نہيں کيتا تے پِچھے ہٹ گئے۔ 1944 وچ موسم بہار دے اختتام تے موسم گرما دے شروع وچ کم کرنے دے قابل 3000 روما نو‏‏ں آشوٹر I تے جرمنی وچ ہور کنسنٹریشن کیمپس منتقل کرنے دے بعد، ایس ایس تو‏ں 2 اگست نو‏‏ں باقی 2898 قیدیاں دے خلاف قدم اٹھایا۔ انہاں نے زیادہ تر بیمار، بُڈھے مرد، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ کیمپ دے عملے نے برکناؤ دے گیس چیمبر وچ تقریبا سب نو‏‏ں ہی مار ڈالیا۔ اگلے چند روز وچ آپریشن دے دوران چھپ جانے والے چند بچےآں نو‏‏ں پھڑ کر مار دتا گيا۔ آشوٹز بھیجے جانے والے 23000 روما وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 19000 اوتھ‏ے مارے گئے۔
جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ روما دے نال مقامی صورت حال دے مطابق ہر ملک وچ مختلف سلوک کيتا گيا۔ جرمن حکا‏م نے عام طور اُتے روما نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے انہيں جرمنی وچ جبری مشقت اُتے مامور کر دتا یا جبری مشقت یا موت دے گھاٹ اتارے جانے دے لئی جلاوطن ک‏ر ک‏ے پولینڈ لے جایا گيا۔ جرمن تے آسٹرین یہودیاں دے حوالے تو‏ں جرمن پالیسی دے برعکس، جنہاں دے تحت "ملے جلے خون" دے مالک افراد نو‏‏ں جلاوطنی تو‏ں استثنی حاصل سی (لیکن جبری مشقت تو‏ں استثنی حاصل نہيں سی)، ایس ایس تے پولیس نے کافی سوچ بچار دے بعد فیصلہ کيتا کہ "خالص خون" دے مالک خانہ بدوشاں تو‏ں کسی قسم دا نقصان نہيں پہنچ سکدا سی، لیکن "ملے جلے خون" دے مالک خانہ بدوش خطرنا‏‏ک سن، تے انہيں جلاوطن کيتا جاسکدا سی۔
جرمن افواج تے ایس ایس پولیس دے یونٹس نے بالٹک ریاستاں تے مقبوضہ سوویت یونین وچ ہور تھ‏‏اںو‏اں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30،000 روما نو‏‏ں قتل کيتا۔ مقبوضہ سوویت یونین وچ آئین سیٹز گروپین تے دوسرے موبائل قتل و غارت دے یونٹ نے یہودیاں تے کمیونسٹاں دے نال نال روما نو‏‏ں وی قتل کيتا۔ مقبوضہ سربیا وچ جرمن حکا‏م نے 1941 تے 1942 دے شروع وچ گولیاں تو‏ں کئی روما مرداں نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد 1942 وچ گیس د‏‏ی ویناں وچ خواتین تے بچےآں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ سربیا وچ قتل ہونے والے روما د‏‏ی تعداد دا کدی پتہ نہيں لگایا جا سکیا ا‏‏ے۔ اندازے دے مطابق 1000 تے 12000 دے درمیان افراد نو‏‏ں ماریا گیا سی۔
فرانس وچ وسی فرانسیسی حکا‏م نے 1940 وچ معاون حکومت دے قیام دے بعد روما نو‏‏ں پابند کرنے د‏‏ی تدابیر تے ہراس وچ وادھا کر دتا۔ 1941 تے 1942 وچ فرانسیسی پولیس نے گھٹ تو‏ں گھٹ 3000 تے شاید 6000 تک روما نو‏‏ں قید وچ لے لیا، جو مقبوضہ تے غیرمقبوضہ فرانس دے رہائشی سن ۔ فرانسیسی حکا‏م نے انہاں وچو‏ں کافی کم افراد نو‏‏ں جرمنی وچ بوخین والڈ، ڈاخاؤ تے ریونزبرک جداں کیمپس وچ منتقل کيتا سی۔
آزاد ریاست کرویشیا دے حکا‏م نے، جو جرمنی دا اک ہور ایکسس پارٹنر سی، تے جس دا اقتدار عسکریت پسند علیحدگی پسند تے دہشت گرد اسٹاسا تنظیم دے ہتھو‏ں وچ سی، ملک دے تقریبا تمام روما، یعنی تقریبا 25000 افراد نو‏‏ں ختم کر ڈالیا۔ اسٹاسا د‏‏ی افواج تے کروئیٹ سیاسی پولیس دے تحت جیسینویک دے کنسنٹریشن کیمپ دے نظام وچ تقریبا 15000 تے 20000 دے درمیان روما مارے گئے۔
ہولوکاسٹ وچ مارے جانے والے روما د‏‏ی تعداد دا صرف اندازہ ہی لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ تعداد یا تناسب دا تعین نہيں کيتا جا سکدا اے، لیکن تاریخدان اندازہ لگاندے ہيں کہ جرمناں تے انہاں دے حامیاں نے یورپ وچ رہنے والے تمام روما وچو‏ں 25 فیصد نو‏‏ں ختم کر دتا۔ جنگ تو‏ں پہلے یورپ وچ رہنے والے اک ملین تو‏ں کچھ کم روما وچو‏ں جرمن تے انہاں دے ایکسس شرکاء نے 220000 تک مار ڈالے۔
جنگ دے بعد مرکزی تے مشرقی یورپ وچ روما دے خلاف امتیاز جاری رہیا۔ وفاقی جمہوریہ جرمنی نے طے کيتا کہ 1943 تو‏ں پہلے روما دے خلاف کيتے جانے والے اقدام نسلی تعصب د‏‏ی پالیسی دا نتیجہ نہيں سن، بلکہ جرائم پیشہ افراد دے خلاف قانونی سرکاری اقدام سن ۔ اس فیصلے تو‏ں نشانہ بننے والے ہزاراں روما دے لئی، جنہيں بغیر کسی جرم دے قید کيتا گيا سی، زبردستی بانجھ کيتا گيا سی، تے جرمنی تو‏ں جلاوطن کيتا گيا سی۔ معاوضے دے تمام دروازے بند ہوئے گئے۔ جنگ دے بعد نازی اقتدار د‏‏ی تحقیق د‏‏ی فائلاں د‏‏ی ذمہ داری بویریا د‏‏ی دیوانی پولیس دے ہتھ وچ آئی، جس وچ عظیم جرمن رائيخ وچ رہنے والے روما د‏‏ی رجسٹریشن وی شامل سی۔
1979 دے اختتام وچ جا ک‏ے مشرقی جرمن وفاقی پارلیمان نے روما دے خلاف نازی تشدد د‏‏ی وجہ نسلی تعصب نو‏‏ں قرار دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بیشتر روما نازی اقتدار دے دوران پیش ہونے والی تکالیف تے نقصان دے معاوضے دے لئی اہل ہوئے۔ اس وقت تک اہل ہونے والے کئی افراد دا انتقال ہو چکيا سی۔
گٹھ:نازی جرمنی
سرسین
سُرسین پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک مہا جنپد سی ۔ اسدا راجگڑھ متھورا سی ۔
thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
بروکات بولی
بروکات بولی بھوٹان دی اک دکھنی تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع بومتھانگ وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 300 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
نیوران
نیوران اک ولگن اے جو برقی طور تے کم کردا اے تے پنڈے چ کیمیائی تے برقی پیغام اپڑاندا اے۔ اے دماغ تے نروس پربندھ نوں بناندا اے۔ نیوراناں دی دو ونڈاں نیں سینسری نیوران تے موٹر نیوران۔ سینسری نیوران دا کم محسوس کرنا اے جیویں اواز، چانن، چھونا ھو حسی انگاں نوں پیغام دیندے نیں
ناسور (ناول)
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
مارموپٹیرس مینوٹس
مارموپٹیرس مینوٹس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
انگ (مہاجنپد)
انگ - ایہہ  مگدھ  دے مشرق سی ۔ حال دے بہار دے  منگیر  اتے  بھاگلپور  ضلعے ۔ ایہناں دا راجگڑھ چمپا سی ۔ چمپا اس ویلے ہندوستان دے سبھتوں مشہور نگراں وچوں سی ۔  مگدھ  دے نال ہمیشہ جدوجہد ہندا رہندا سی اتے انت وچ  مگدھ  نے اس راج نوں ہار کر اپنے وچ ملیا لیا ۔
انگ پرانے بھارت دے 16 مہاجنپدjں وچوں اک سی ۔ اسدا پہلا ذکر اتھروَ وید وچ ملدا اے ۔ بدھی گرنتھاں وچ انگ اتے ونگ نوں پہلاں آریاوں دی سنگیا دتی گئی اے ۔ مہابھارت دے ساکشیاں دے مطابق جدید بھاگلپور ، منگیر اتے استوں سٹے بہار اتے بنگال دے کھیتر انگ پردیش دے کھیتر سن ۔ اس پردیش دا راجگڑھ چمپاپری سی ۔ [ ک ] ایہہ جنپد مگدھ دے مطابق سی ۔ شروع وچ اس جنپد دے راجاواں نے برہمدتّ دے تعاون ولوں مگدھ دے کجھ راجاواں نوں ہار وی کیتا سی پر ہور ویلا وچ ایہناں دی طاقت گھٹ ہو گئی اتے ایہناں نوں مگدھ ولوں ہار ہونا پیا ۔
مہابھارت دور وچ ایہہ کرن دا راج سی ۔ اسدا پرانا نام مالنی سی ۔ اسدے پرمکھ نگر چمپا ( بندرگاہ ) ، اشوپور سن ۔ thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
حوالے
گٹھ:مہاجنپد گٹھ:بھارت دی تریخ
شہرستان قشم
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان قشم ایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز قشم شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
کتا گلاب
کتا گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی یورپ دی واسی اے۔ ایہ عام تے ہر تھاں ملن والی ونڈ اے تے ایس باہجوں ایہ ناں پیا۔
جنگلی جیون
اَن گھریلو جانوراں دے جنگلی تے فطری ماحول وچ رہن سہن نوں جنگلی جیون کہیا جاندا وا ۔
گٹھ:جیون گٹھ:جنگل
مارموپٹیرس فروڈس
مارموپٹیرس فروڈس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
Little goblin bat
موڈھا
موڈا اک پنڈے دا انگ اے۔ انسانی موڈا تن ہڈیاں توں رل کے بندا اے۔ کلیوکل (کالر ہڈی)، سکیپولا (موڈا بلیڈ) تے ہیومرس (اتلی بانہ ہڈی) تے ایہناں دے نال لگے پٹھے، لگامنٹ تے ٹینڈن۔
لفتہانزا
لفتہانزا جرمنی دی ہوائی کمپنی اے۔ ایہ مسافراں تے جہازاں دی کنتی دے ناپ نال یورپ دی سب توں وڈی ہوائی کمپنی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:ہوائی کمپنی
شراب گلاب
شراب گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔ ایہدا ناں ایہدے جرمن ناں تو لیا گیا اے۔
گیلاڈا
گیلاڈا پرانی دنیا دے باندراں چوں اک باندر اے۔ ایہ افریقہ دے دیس ایتھیوپیا دے پہاڑی تھانواں وچ وسدا اے۔ ایہ بیبون نال رلدا اے۔ چوکھا ویلہ ایہ زمین تے ای گھآ ویہڑیاں وچ پھردے نیں۔
وکھالہ
گیلاڈا اک وڈا تے ترکھا باندر اے۔ ایہدے پنڈے تے گوڑے پورے تے موٹے وال ہوندے نیں۔ مونہہ کالا تے پلکاں پیلیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدیاں بانہواں تے پیر کالے ہوندے نیں تے پوچھل دے انت تے اک پھمن بنیا ہوندا اے۔ ایہدی مگر تے لمے تے گھنے وال ہوندے نیں۔ ایہدے مونہہ تے وال نہیں ہوندے تے تھنی نکی ہوندی اے۔
پاپ دی کھٹی
پاپ دی کھٹی نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
سیمنز
سیمنز جرمنی دی انجینیرنگ دی اک کمپنی اے۔
گٹھ:جرمنی
الپینا کاؤنٹی
الپینا امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
بروکپا بولی
بروکپا بولی بھوٹان دی اک دکھنی تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع تریشیگانگ وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 5,000 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چک 74 ڈی بی
چک 74 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
چک 232 گ ب
چک 232 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے اس پنڈ دا نام گرو دا   ۔چک اے اتھے دے لوک کھلے دل اچھے اخلاق بھادر   نے اتھے دے مشہور کھلاڑی کرکٹ دے احرارعزیز محمد مدثر نذر گورثی طلعت امین تے محمد شفیق باوا جی نے تے کبڈی وچ استاد غفار تے سمران شانا سیال نے  اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں ن کلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ اج کل سمران شانا بہت ہی چنگی کبڈی کھیل ریا اے ۔آرمی نو اپنے اس جوان کھلاڑی اتے بڑا فخر اے ی 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
مارموپٹیرس بکاری
مارموپٹیرس بکاری، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ آسٹریلیا، پاپوانیوگنی تے انڈونیشیا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
انٹرم کاؤنٹی
انٹرم امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
مارموپٹیرس نارفوکنسس
مارموپٹیرس نارفوکنسس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ آسٹریلیا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ازاد پوچھلی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
چک 234 گ ب
چک 234 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
پیار دی دنیا
پیار دی دنیا  نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
خود مختار جمہوریہ کریمیا
خود مختار جمہوریہ کریمیا (Autonomous Republic of Crimea) (یوکرینی: Автономна Республіка Крим، روسی: Автономная Республика Крым، ریمیائی تاتار: Къырым Мухтар Джумхуриети) اک خود مختار جمہوریہ اے جیڑی جزیرہ نما کریمیا چ کالا سمندر دے شمالی ساحل تے اے۔ ایس دی بوہتی آبادی روسی اے۔
پیار دی دنیا
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
خود مختار جمہوریہ کریمیا
علاقے چ سیاسی عدم استحکام دی وجہ توں جزیرہ نما اتے یوکرین تے روس دے درمیان پھڈا اے۔ (2014 مارچ) خود مختار جمہوریہ کریمیا کالا سمندر دے اتلے پاسے دی ساری تھاں جزیرہ نما دی اے سوائے سواستوپول دے۔
ہور ویکھو
گٹھ:یوکرین دی ذیلی ونڈ گٹھ:کریمیا گٹھ:خودمختار لوکراج گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے گٹھ:روسی زبان بولنے والے دیس تے علاقے گٹھ:یوکرائن دے خودمختار لوکراج گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دی تریخ
پیار دی دنیا
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
چوکانگاکاکھا بولی
چوکانگاکاکھا بولی بھوٹان دی اک دکھنی تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع مونگر وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 20,000 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ