cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عائشہ بنت ابی بکر
علالت وفات و تدفین
ام المومنین حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا نے منگل 17 رمضان 58ھ مطابق 13 جولائ‏ی 678ء د‏‏ی شب نو‏‏ں اِس دارِ فانی تو‏ں عالم بقاء نو‏‏ں لبیک کہیا۔ آپ د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر اچانک ہی تمام مدینہ منورہ وچ پھیل گئی تے انصارِ مدینہ منورہ اپنے گھراں تو‏ں نکل آئے۔ جنازہ وچ ہجوم اِتنا سی کہ لوکاں دا بیان اے کہ رات دے وقت اِتنا مجمع کدی نئيں دیکھیا گیا، بعض عورتاں دا اژدھام دیکھ ک‏ے روزِ عید دے ہجوم دا گماں گزردا سی۔ آپ د‏‏ی مدتِ حیات شمسی سال دے اعتبار تو‏ں 64 سال تے قمری سال دے اعتبار تو‏ں 66 سال 11 ماہ سی۔ نمازِ جنازہ حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ نے پڑھائی تے آپ د‏‏ی تجہیز و تکفین شب وچ ہی عمل وچ آئی۔ حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ اُنہاں دِناں مدینہ منورہ دے قائم مقام امیر سن کیونجے مروان بن حکم مدینہ منورہ وچ موجود نہ سی، اوہ عمرہ دے لئی مکہ مکرمہ گیا ہويا سی تے مدینہ منورہ وچ حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اپنا نائب تے قائم مقام امیر بنا ک‏ے گیا سی۔ بوقت تدفین آپ د‏‏ی قبر اطہر دے چاراں اطراف اک کپڑ‏ے تو‏ں پردہ کر دتا گیا سی تاکہ آپ دے احترام وچ کوئی کمی واقع نہ ہوئے۔ آپ نو‏‏ں قبر اطہر وچ آپ دے بھانجاں، بھتیجاں یعنی جناب قاسم بن محمد بن ابی بکر، حضرت عبد اللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ، عروہ بن زبیر، عبد اللہ بن محمد بن عبد الرحمٰن بن ابی بکر تے عبد اللہ بن عبد الرحمٰن بن ابی بکر نے قبر اطہر وچ اُتارا۔ شب بدھ وچ تہجد دے وقت تدفین عمل وچ آئی۔
واقعات و تعینِ عمر مبارکہ
حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا د‏‏ی ولادت بعثت نبوی دے چوتھے سال ماہِ شوال مطابق جولائ‏ی 614ء وچ ہوئی تے آپ د‏‏ی وفات بروز منگل 17 رمضان 58ھ مطابق 13 جولائ‏ی 678ء نو‏‏ں ہوئی۔ شمسی سال دے اعتبار تو‏ں مدت حیات مکمل 64 سال ہُندی اے تے قمری سال دے اعتبار تو‏ں 66 سال 11 ماہ ہُندی اے یعنی ماہِ شوال 4 نبوی تو‏ں ماہِ رمضان 58ھ تک۔ اِس نو‏‏ں باآسانی ایويں شمار کيتا جاسکدا اے کہ 4 نبوی وچ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی عمر مبارک 44 سال سی یعنی 44 سال میلادی۔ 11ھ وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے رحلت فرمائی تاں اوہ 64 سال میلادی سی۔ ہجرت دا سال میلادی 53 سی۔ جے 58ھ وچ سال میلادی 53 جوڑ دتے جاواں تاں 111 سال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اِنہاں 111 سالاں وچ 44 سال نفی کر دیؤ (جو ولادت حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دا سال اے تے اُس وچ سال میلادی 44 سی) تاں باقی رہے 67 سال۔ یعنی 4 نبوی تو‏ں 58ھ تک 67 سال قمری ہُندے نيں جو نیڑے نیڑے آپ د‏‏ی مدت حیات 66 سال 11 ماہ دے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:610ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:612 دے جم گٹھ:678 دیاں موتاں گٹھ:ازدواج اطفال گٹھ:ازواج مطہرات گٹھ:ایشیائی جنگاں وچ خواتین گٹھ:اہل بیت گٹھ:اہل سنت دے محبوب صحابہ گٹھ:پہلا فتنہ گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:خاندان ابوبکر گٹھ:خانۂ نبوی گٹھ:ستويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:صحابیات گٹھ:عرب خواتین گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں گٹھ:محمد بن عبد اللہ گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک خواتین گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی جنگ وچ خواتین گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
ماسالیت لوک
ماسالیت ( Masalit : masala / masara ؛ ماساليت ) اک نسلی گروہ نيں جو مغربی سوڈان تے مشرقی چاڈ وچ آباد نيں۔ اوہ مسالیت بولی بولدے نيں۔
جائزہ
مسالیت بنیادی طور اُتے اپنی آبائی سرزمین جنینا وچ رہندے نيں، جو مغربی دارفور دا راجگڑھ اے، انہاں وچو‏ں چند ہزار القادریف (مشرقی سوڈان، جنوبی جنب دارفر دے کچھ حصےآں وچ تقریباً 20،000 ریاست وچ رہندے نيں ۔ ایتھنولوک دے مطابق، 2011 تک کل 440,000 مسالیت بولنے والے سن ۔ انہاں وچو‏ں 350,000 سوڈان وچ آباد سن ۔
مسالیت روایات اپنے اصل وطن دا سراغ تیونس تو‏ں لے ک‏ے آندیاں نيں۔ چاڈ تو‏ں گزردے ہوئے، اوہ آخر کار سوڈان دے آس پاس وچ آباد ہو گئے۔
مسالیت نو‏‏ں کانا مساراکا/مساراکا، میسالیت تے مسالیت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ بنیادی طور اُتے زرعی زراعت دے ماہر نيں، مونگ پھلی تے باجرے د‏‏ی کاشت کردے نيں۔ اپنے علاقے وچ ہور جنوب وچ ، اوہ مختلف ہور فصلاں اگاندے نيں، بشمول جوار۔ مسالیت دا عام مکان مخروطی شکل دا ہُندا اے تے لکڑی تے کھرچ تو‏ں بنا ہُندا ا‏‏ے۔
بولی
مسالیت مسالیت بولی بولدے نيں، جس دا تعلق مابان بولی دے خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔
مسالیت نو‏‏ں کئی بولیاں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جس وچ جنوبی دارفر وچ بولی جانے والی قسم مغربی دارفر تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ شمالی مسالیت بولی جنینا دے مشرق تے شمال وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
مسالیت بولی دا سب تو‏ں گہرا تعلق مارفا ، مابا تے کارنگا زباناں تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اپنی ذخیرہ لفظاں دا 45% مارفا دے نال، 42% مابا دے نال، تے 36% کارنگا دے نال شیئر کردا ا‏‏ے۔
زیادہ تر مسالیت عربی وچ دو لسانی نيں، سوائے مرکزی علاقے کے، جتھے نیلو سہارن د‏‏ی مقامی بولی بنیادی طور اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔
جینیات
حسن وغیرہ دے مطابق۔ (2008)، تقریباً 71.9% مسالیت E1b1b پیٹرنل ہیپلو گروپ دے کیریئر نيں۔ انہاں وچو‏ں 73.9% V32 ذیلی کلیڈ دے حامل نيں۔ تقریباً 6.3% دا تعلق وی haplogroup J1 تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پڑوسی افریقی ایشیائی بولنے والی آبادیاں تو‏ں اہ‏م پیٹرلینل جین دے بہاؤ د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔ بقیہ مسالیت بنیادی طور اُتے A3b2 نسب (18.8%) دے کیریئر نيں، جو کہ نیلوٹس وچ عام ا‏‏ے۔
زچگی دے لحاظ تو‏ں، مسالیت دا تعلق مکمل طور اُتے حسن (2010) دے مطابق میکرو ہاپلگ گروپ ایل دے افریقی نژاد مشتقات تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں mtDNA کلیڈز وچو‏ں، L0a1 (14.6%) تے L1c (12.2%) نسب سب تو‏ں زیادہ پائے جاندے نيں۔ اس تو‏ں مجموعی طور اُتے پتہ چلدا اے کہ مسالیت د‏‏ی آبائی آبادی وچ جینیات‏ی مداخلت غیر متناسب سی، جو بنیادی طور اُتے سوانیاں د‏‏ی بجائے افریقی-ایشیائی بولنے والے مرداں دے ذریعے ہُندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دارفور گٹھ:افریقی خانہ بدوش گٹھ:سوڈان دے نسلی گروہ گٹھ:چاڈ دے نسلی گروہ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
وسطی ایشیائی عربی
گٹھ:Ill-formatted infobox-language images
وسطی ایشیائی عربی یا جوگاری عربی (عربی وچ : العربية الآسيوية الوسطى) عربی د‏‏ی اک قسم اے جسنو‏ں اس وقت معدومیت دا سامنا اے تے وسطی ایشیا دے کچھ حصےآں وچ رہنے والی عرب کمیونٹیز بنیادی طور اُتے بولی جاندیاں نيں۔
یہ عربی زبان وچ جانی جانے والی دوسرےآں تو‏ں بہت مختلف قسم اے تے بھانويں ایہ شمالی میسوپوٹیمیا عربی دے نال کچھ مماثلت رکھدا اے، ایہ وسطی ایشیائی خاندان دا حصہ اے، جو کہ جدید معیاری عربی دے پنج بنیادی گروپاں د‏‏ی اک آزاد لسانی شاخ ا‏‏ے۔ جدید معیاری عربی دے نال کوئی ڈائیگلوسیا نئيں ا‏‏ے۔
یہ افغانستان ، ایران ، تاجکستان ، تے ازبکستان وچ اک اندازے دے مطابق 6,000 لوک بولدے نيں، ایداں دے ملکاں جتھے عربی سرکاری بولی نئيں اے، تے اس د‏ی تعداد وچ کمی د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
تمام عرب ملکاں دے برعکس، ایہ diglossia د‏‏ی خصوصیت نئيں اے ؛ عرب نسلی گروہ ازبک تے فارسی (بشمول دری تے تاجکی) نو‏‏ں اک دوسرے دے نال تے ادبی بولی دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ بولنے والےآں نو‏‏ں دو لسانی دسیا جاندا اے، ہور انہاں زباناں نو‏‏ں مادری بولی دے طور اُتے بولدے نيں، تے کمیونٹیز دے صرف چند افراد ہن جوگاری عربی بولدے نيں۔
تریخ
یہ کدی وسطی ایشیا د‏‏ی متعدد آباد تے خانہ بدوش عرب کمیونٹیز وچ بولی جاندی سی جو ساسانی سلطنت دے زوال دے بعد اوتھ‏ے منتقل ہو گئے سن ۔ اوہ سمرقند ، بخارا ، قشقدریہ ، سورکھندریہ (موجودہ ازبکستان) تے ختلون (موجودہ تاجکستان) دے نال نال افغانستان دے علاقےآں وچ آباد سن ۔ عرباں د‏‏ی پہلی لہر 8واں صدی وچ مسلماناں د‏‏ی فتوحات دے دوران اس خطے وچ ہجرت د‏‏ی تے بعد وچ بلخ تے اندخوئی (موجودہ افغانستان) دے عرباں دے گروہاں نے انہاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ابن الاثیر دے مطابق، عربی فاتحین نے تقریباً 50.000 عربی خانداناں نو‏‏ں ایرانی خراسان، جدید دور دے شمالی افغانستان تے جنوبی ترکمانستان وچ آباد کیا، لیکن ایہ تعداد یقینی طور اُتے مبالغہ آمیز ا‏‏ے۔ بھاری اسلامی اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں عربی جلد ہی اس دور دے سائنس تے ادب د‏‏ی مشترکہ بولی بن گئی۔ زیادہ تر وسطی ایشیائی عرب وکھ تھلگ کمیونٹیز وچ رہندے سن تے مقامی آبادی دے نال باہمی شادیاں دے حق وچ نئيں سن ۔ اس عنصر نے انہاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں 20واں صدی تک کثیر لسانی ماحول وچ زندہ رہنے وچ مدد دی۔ 1880 د‏‏ی دہائی تک بوہت سارے عرب پادری وسطی ایشیا اُتے روس د‏‏ی فتح دے بعد شمالی افغانستان تو‏ں ہجرت کر چک‏‏ے سن جو ہن ازبکستان تے تاجکستان ا‏‏ے۔ ایہ عرب اج کل دری تے ازبک بولی نو‏‏ں اپنانے دے بعد کوئی عربی نئيں بولدے۔
ازبکستان تے تاجکستان وچ سوویت حکمرانی دے قیام دے نال، عرب کمیونٹیز نو‏‏ں وڈی لسانی تے شناختی تبدیلیاں دا سامنا کرنا پيا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں خانہ بدوش طرز زندگی نو‏‏ں ترک کرنا پيا تے آہستہ آہستہ ازبک ، تاجک تے ترکمان دے نال گھل مل گئے۔ 1959 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، سوویت عرباں وچو‏ں صرف 34 فیصد، زیادہ تر بزرگ، مقامی سطح اُتے اپنی بولی بولدے سن ۔ دوسرےآں نے ازبک یا تاجک نو‏‏ں اپنی مادری بولی دسیا۔
قسماں
Giorgi Tsereteli تے Isaak Natanovich Vinnikov وسطی ایشیائی عربی دے پہلے علمی مطالعے دے ذمہ دار سن، جو صوتیات، لفظاں تے نحو وچ مقامی زباناں تو‏ں بہت زیادہ متاثر ا‏‏ے۔
دسیا جاندا اے کہ ایہ سورکھندریہ ، قشقدریہ تے بخارا دے 5 دیہاتاں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ازبکستان وچ ، وسطی ایشیائی عربی د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ دو بولیاں نيں: بخاری (تاجک تو‏ں متاثر) تے قشقدریاوی ( ترکی زباناں تو‏ں متاثر)۔ ایہ بولیاں باہمی طور اُتے قابل فہم نئيں نيں۔ تاجکستان وچ ، وسطی ایشیائی عربی ملک د‏‏ی 35.7 فیصد عرب آبادی بولدی اے، جس د‏‏ی جگہ زیادہ تر تاجک نے لے لی ا‏‏ے۔ بختیاری عربی شمالی افغانستان وچ عرب کمیونٹیز وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ حالیہ مطالعات وچ خراسانی عربی ( خراسان ، ایران وچ بولی جانے والی) نو‏‏ں وسطی ایشیائی عربی خاندان دا حصہ سمجھیا گیا، تے پتہ چلا کہ اس دا قشقدریاوی تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:ایران د‏‏یاں بولیاں گٹھ:تاجکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:افغانستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:مشرقی عربی گٹھ:عربی زباناں گٹھ:قدیم متکلمین معلومات والے لسانی مضامین
برطانوی راج دا لاہور
انج تے رنجیت سنگھ دا راج آؤن نال لاہور شانت ہو گیا سی تے شمال توں ہوون والے حملے بند ہوگئے سن پر مہاراجہ دے مرن توں مگروں دس سال (1839-1849) وچ بہت ہی افراتفری سی۔ دن نوں اک سردار دا راج ہندا تے شام نوں دوجے دا۔ اسے وارے لئی شاید سکھا شاہی دا لفظ بنیا سی نہیں تے رنجیت سنگھ دا اپنا وارا واہوا پدھرا تے چنگے راج سی۔
پر لاہور دی اصل ترقی انگریزاں دے آؤن نال ہوئی۔ اجوکے لاہور دے بہت وڈھا حصہ انگریزاں دے وارے وچ بنیا تے انی سو ستر دی دہائی تیکر اس وچ کوئی بہت وڈھا وادھا نہیں سی ہویا۔ لاہور شہر دا مطلب سی اندرن شہر تے مال نال لگدے دوجے علاقے۔ مال تے اس دے آلے دوآلے پنجاب یونیورسٹی، ٹاؤن ہال، میوزیم، پبلک لائبریری تے میو تے ایچی سن ہسپتال انگریز حکومت دے دفتر سیکرٹیریٹ، ڈاک خانا، ہائی کورٹ تے ہور ادالتانتے گورنر ہاؤس وغیرہ۔ انار کلی بازار انگریزاں دے زمانے وچ وی نویں تے پرانی طرز دا میل سی جتھے بھلے تے راجا برادرز دا ناں بڑا وجدا سی۔
جویں جویں لاہوری سوکھے ہندے گئے تویں تویں اوہ نویاں کالنیاں جنہاں وچّ مزنگ تے قلعہ گجر سنگھ تے گوالمنڈی ورگے علاقیاں وچ وسدے گئے۔ اس زمانے دی گوالمنڈی اپرلے طبقے دے فیشن لئی مشہور سی ۔ ہندی دے مشہوری ناولسٹ یشپال اپنے اک سین وچ گوالمنڈی دیاں کڑیاں دے فیشنی ہوون دا بڑا چرچہ کردا ہے۔ اس ویلے فین روڈ تے لاہور ہائی کورٹ دے منے پرمنے وکیل تے بیرسٹر رہندے سن۔
لاہور اک بہت وڈھے صوبے دا راج گڑھ سی تے اتھے نویں پیشیاں دے لکھاں لوک رہندے سن۔ انی سو پہلی دہائی تیکر آؤندیاں آؤندیاں لاہور دی 280,000کلّ آبادی وچوں 45,000لوکاں رہن سہن کاروبار تے بیوپار نال جڑیا ہویا سی۔ سول سروس تے دوجے چٹّ کپڑے پیشیاں نال 42,000لوک جڑے ہوئے سن جہناں وچوں 10,00سول سروس 3,500 عدالتاں تے ہائی کورٹ دیاں نوکریاں دا کھاندے ہنڈواندے سن ۔ میڈیکل دے پیشے وچ 5000لوک سن۔
اک گوہ والی گلّ تے ایہہ ہے جو لاہور دے ایہناں نویاں پنگریاں تے ودھدے طبقیاں دا سماجی پچھوکڑ کیہ سی۔ ایہہ نواں وچلا طبقہ تے اس نال جڑیا پیٹی بورزوا طبقہ کنھاں لوکاں دا سی؟
سب توں مڈھلی گلّ تے ایہہ ہے اس ویلے لاہور دی 280,00آبادی وچوں 149,044 یا ترونجا فیصد مسلمان سن پر اوہناں وچوں کوئی ٹاواں ٹانواں بندہ ہی نویں وچلے ملّ وچ رلتی ہویا سی۔ ایہناں وچوں بہتے یا تے مزدور، دہاڑی دار تے یاں پھر کاریگر سن۔ بہتے مسلمان ودھدے پھلدے ہندو سرمایہ کاراں تے امیر لوکاں لئی کم کردے سن۔ شہر دیاں وڈیاں شخصیتاں وچوں دو ٹبر، کزلباش تے محمد شفیع ہی سن جہڑے سر کڈھویں سن پر اوہ وی انگریز دیاں بحال کیتیاں جاگیراں دے ریس سن۔محمد شفیع دا ٹبر پڑھیا لکھیا سی ، سر محمد شفیع آپ وی لندن پلٹ بیرسٹر سی تے سیاست وچ بہت موہ رکھدا سی۔ کزلباش ٹبر مقامی زبان ہی نہیں سی بولدا تے صرف انگریز دی جی حضوری کردا سی۔
بہتا وچلا مل ہندواں دا ہی سی جہڑے کاروبار تے نوکریاں وچ وڑ گئے سن۔مسلماناں دے راج پاروں لاہور وچ برہمن دا ہندو سماج تے غلبہ نہیں سی جویں ہندوستان دے باقی علاقیاں وچ سی۔وچلا طبقہ کھتری، ارورا یا بنیئے سن۔پرپنجاب دے کھتری نیویں نہیں سن جویں ہندوستان دے باقی علاقیاں وچ کاروباری لوک سن۔
کھتریاں دا پیشہ بیوپار سی پر ایہناں دیاں ہور ودھیریاں خوبیاں سن۔ پنجاب دے بیوپار تے اجارا داری دے نال نال اوہ چیف ایڈ منسٹریٹر وی سن تے ادب تے وی اوہو چھائے ہوئے سن۔ اوہ پنجاب وچّ انج ہی سن جویں مراٹھا وچ مراٹھی برہمن سن۔ صرف اک فرق جو جو مراٹھی برہمناں نوں بیوپار نہیں آؤندا جہڑا ایہناں نوں آؤندا سی۔ اوہ لڑاکا لوک نہیں پر جے تلوار چکنی پے جاوے تے چک لیندے سن۔ ملتان دا گورنر دیوان ساون مل تے اسدا وارث بدنام مول راج تے رنجیت سنگ دے دربار بڑے آگوُ کھتری ہی سن۔ مسلماناں دے وارے وچ وی اوہ اچیاں عہدیاں تے پجّ گئے سن ۔۔ اس وچ کوئی شکّ نہیں جو کھتری ہندوستاں دی سب توں چڑھویں ذات سی۔
بنیا تے ارورا وی ایہناں دے مقابلے وچ سن پر ارورے بہتا کاروبار وچ ہی سن اوہ سیاست تے حکومتی مشینری وچ کدی نہیں گئے سن۔مسلماناں وچ خوجے کاروبار وچ سن پر اوہ وی پہلاں کھتری یا ارورا ذاتاں دے سن۔ پر اوہناں کوئی وڈھا کاروباری یا مالیاتی دماغ نہیں پیدا کیتا جویں کھتریاں نے ہر کشن لال یا رام ساراں داس سن۔ایہناں دا ذکر اگے جا کے کراںگے۔
انگریزاں دے آؤن نال ہکوت، قانون، میڈیکل دا شعبہ تے تعلیم وچ بڑیاں تھاواں بن گیاں سن تے لاہویاں وچ ایہو جہے لوکاں دی گھاٹ نہیں سی جو اس توں لابھ لے سکن۔ کجھ ہی دہاکیاں وچ لاہور دی ہوشیا ر مڈل کلاس ہر شعبے وچ پھیلر گئی سی ۔ بیرسٹر، وکیل، ڈاکٹر سائنس دا ن، پروفیسرز ۔۔ ایہناں وچوں بہتے تھلیاں محنت کرکے اتے گئے سن۔ ایہناں وچوں بہت ساتے ہور موقعیاں دے لابھ لئی ست سمندروں پار وی گئے۔
ایہناں ساریاں پیشیاں وچّ جاون لئی تعلیم دی لوڑ سی تے لاہور وچ سکول کالج سارے شمالی ہندوستاں نالوں ودھ سن۔لاہور دے تعلیمی اداریاں دی تاریخ کجھ انج ہے۔
میڈیکل کالج 1860 وچ تے لاء کالج 1870 وچ قایم ہویا۔
گورمنٹ کالج 1888 وچ تے فارمین کرسچیئن کالج امریکی پریسبیٹیرین مشن نے 1866وچّ بنیا سی۔
مذہبی پدھر تے تنّ کالج بنے سن :
دیا نند اینگلو ویدک کالج 1888آریا سماج نے بنایا،
اسلامیہ کالج انجمن حمایت اسلام نے 1892وچّ بنایا تے
دیال سنگھ کالج برہمو سماج والیاں نے کھڑا کیتا۔
کنیرڈ کالج فار وومن 3191 وچ بنیا
اچی سن چیفس کالج پنجاب دے ریساں لئی بنایا گیا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ورتیکا سنگھ
ورتکا برج ناتھ سنگھ (انگریزی: Vartika Brij Nath Singh) اکّ بھارتی ماڈل اتے خوبصورتی مقابلہ دا ٹائٹل ہولڈر اے، جسنوں مس یونیورس انڈیا 2019 وجوں نامزد کیتا گیا سی اتے مس یونیورس مقابلے دے 68ویں اڈیشن وچ بھارت دی نمائندگی کیتی سی۔ اس نوں پہلاں 2015 وچ پھیمنا مس انڈیا فیمنا مس انڈیا گرینڈ انٹرنیشنل دا تاج پہنایا گیا سی۔ GQ میگزین نے اسنوں 2017 وچ بھارت دیاں سبھ توں ہوٹ عورتاں وچ درجہ دتا سی۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
سنگھ دا جم 27 اگست 1993 نوں لکھنؤ، اتر پردیش وچ ہویا سی۔ اسنے لکھنؤ دے کینوسا کانوینٹ سکول توں سکھیا حاصل کیتی۔ اسنے ازابیلا تھوبرن کالج توں کلینکل پوشن اتے خوراک سائنس وچ اپنی بیچلر ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے لکھنؤ یونیورسٹی توں پبلک ہیلتھ وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی اے۔
کریئر
سنگھ نے مس دیوا 2014 دے مقابلے وچ حصہ لیا، جتھے اوہ چوٹی دے 7 وچ رہی۔ اس نے مقابلے وچ 'مس پھوٹوجینک' انعام وی جتیا۔ 2015 وچ، اسنے پھیمنا مس انڈیا مقابلے دے 52ویں اڈیشن وچ حصہ لیا اتے فیمنا مس گرینڈ انڈیا 2015 دا تاج پہنایا گیا۔
سنگھ نے بینکاک، تھائیلینڈ وچ مس گرینڈ انٹرنیشنل 2015 وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اتے دوجا رنر-اپّ خطاب جتیا۔ مقابلے دے چار سال بعد، اصلی جیتو نوں پچھاڑ دتا گیا اتے آسٹریلیا توں پہلے اپ جیتو نے خطاب گرہن کیتا؛ نویں وجیتا نوں بعد وچ مقابلے نے بھارت نوں مس گرینڈ 2015 دی جیتو بنا دتا۔   اسنے 'بیسٹ سوشل میڈیا' دا اوارڈ وی جتیا اتے مس پاپولر ووٹ دے سکھرلے 10 اتے سبتوں ودھیا قومی پوشاک اپ-مقابلے وچ سکھرلے 20 وچ رکھیا۔ اسدا پھنالے گاؤن شین اتے پھالگنی پیکوک ولوں ڈزائین کیتا گیا سی اتے اسدا قومی پہراوا مالوکا ٹیٹر ولوں ڈزائین کیتا گیا سی۔
2016 وچ، اسدا انٹرویو اتے پھوٹعالمیٹ GQ (انڈیا) میگزین دے جنوری ایڈیشن وچ شائع ہویا سی۔ اسنے 2017 وچ کنگپھشر ماڈل ہنٹ مقابلے وچ حصہ لیا اتے کنگپھشر بکنی کیلنڈر دے مارچ اتے اکتوبر پنیاں 'تے نمائش کیتا گیا۔
اسنے عالمی بینک دے تعاون نال اکّ صحت-بیسڈ سرکاری پروجیکٹ وچ تکنیکی صلاح کار وجوں یوگدان پایا اے۔ 2018 وچ، ورتکا سنگھ نے 'پیور ہیومنز' ناں دی اکّ غیر-لابھکاری ادارہ دا قیام کیتا۔ اکّ عوامی صحت پیشہ ور وجوں، اسدا مقصد دیس وچ عوامی صحت نال متعلق مدعیاں بارے جاگروکتا پیدا کرنا اتے پھیلاؤنا اے۔ وارتکا تپدق بارے جاگروکتا پیدا کرن اتے بھائیچاریاں نوں سکھئت کرن لئی اتر پردیش سرکار نال کم کر رہی اے۔ اوہ پھٹے ہوئے بلھاں اتے تالو دے کٹے ہوئے بچیاں نوں مدد اتے علاج حاصل کرن لئی بھارت وچ سمائیل ٹرین آرگینائیزیشن دے نال سدبھاونا سفیر وجوں وی کم کر رہی اے۔
26 ستمبر 2019 نوں، ورتکا نوں مس یونیورس انڈیا 2019 وجوں نامزد کیتا گیا سی، کیونکہ 2019 وچ کوئی مس دیوا مقابلہ نہیں کروایا گیا سی۔ اسنے 8 دسمبر 2019 نوں اٹلانٹا، جارجیا وچ منعقد مس یونیورس 2019 مقابلے وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اتے چوٹی دے 20 وچ رکھیا۔ اسنے مس یونیورس وچ بھارت دی لگاتار انپچھاتی لڑی نوں ختم کیتا۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1991 گٹھ:فیمنا مس انڈیا جیتو
داستان گوئی
داستان گوئی اک فن اے جس وچ داستان نو‏‏ں لوکاں دے سامنے سنایا جاندا ا‏‏ے۔ اس فن دا تعلق 13واں صدی تو‏ں ا‏‏ے۔ داستان نثری افسانوی ادب ا‏‏ے۔ اس وچ کہانی نو‏‏ں ممکن حد تک طول دتا جاندا ا‏‏ے۔ قصے در قصے بیان کیتے جاندے نيں۔ انہاں قصےآں د‏‏ی بنیاد خیال آرائی اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ داستان درحقیقت مافوق الفطرت کہانیاں دے مجموعے دا ناں ا‏‏ے۔ فارسی طرز د‏‏ی داستان گوئی د‏‏ی ابتدا 16واں صدی وچ ہوئی لیکن دھیرے دھیرے ایہ فن ختم ہُندا گیا۔ اُتے سنہ 2005ء وچ اس فن دا دوبارہ احیا کیتا گیا تے ہندوستان تے بیرون ہند وچ داستان گوئی دے سینکڑاں جلسے منعقد کیتے گئے۔ مطبوعہ داستان دے اولین نمونےآں وچ داستان امیر حمزہ اے جو 46 جلداں وچ شائع ہوئی سی۔
برصغیر ہند وچ ایہ فن 19واں صدی وچ اپنے عروج اُتے پہونچا تے میر باقر علی داستان گو د‏‏ی موت دے نال ایہ وی مرگیا۔ ہندوستانی شاعر تے نقاد شمس الرحمان فاروقی تے انہاں دے بھتیجے، کاتب تے ڈائرکٹر محمود فاروقی نے 21واں صدی وچ اس دے احیا دے لئی دا رہائے نمایاں انجام دتے نيں۔
داستان گوئی دا سب تو‏ں مرکزی کردار داستان گو ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی آواز ہی اک آرٹ ا‏‏ے۔ اوہ کہانی وچ اپنی آواز دا جادو شامل کرکے داستان د‏‏ی اثر انگیزی نو‏‏ں بام عروج تک پہونچا دیندا ا‏‏ے۔ 19واں صدی دے ممتاز داستان گو وچ امبا پرساد رسا، میر احمد علی رامپوری، محمد عامر خان، سید حسین جاہ تے غلام رضا نيں۔
ناں
داستان گوئی اک فارسی لفظ ا‏‏ے۔ داستان کہندے نيں کہانی نو‏‏ں تے گو دا مطلب اے کہنے والا یا سنانے والا چنانچہ داستان گو دے معنی ایسا شخص جو داستان سنائے۔
تریخ
ماہر بشریات غوث انصاری دے مطابق داستان گوئی د‏‏ی جڑاں اسلام تاں پہلے عرب تو‏ں ملدی نيں۔ فیر اسلام د‏‏ی اشاعت نے اس فن نو‏‏ں ایران تک تک پہونچایا تے ایران والے ہندوستان دہلی لےک‏ے آئے۔ 1857ء د‏‏ی بغاوت دے بعد جدو‏ں لوک دہلی تو‏ں لکھنؤ پہونچے تاں دوسری اصناف ادب دے نال نال داستان گوئی وی لکھنؤ گئی۔
پرانے داستان گو جادو، جنگ تے مہم جوئی د‏‏ی داستاناں سنایا کردے سن تے عربی کہانی جداں الف لیلہ، کہانی نگار جداں رومی تے کہانی و داستان دے مراجع جداں پنچ تنتر تو‏ں کہانیاں مستعار لیا کردے سن ۔ 14 واں صدی تو‏ں فارسی داستان گوئی دا موضوع پیغمبر محمد دے چچا امیر حمزہ د‏‏ی زندگی تے انہاں دے حیرت انگیز کارنامے ہونے لگے۔ ہندوستانی داستان گوئی وچ عیاری دھوکھا وی شامل ہونے لگی۔
فکشن وچ داستان گوئی
داستان گوئی د‏‏ی روایت نو‏‏ں مختف زباناں وچ رواج دینے دیاں کوششاں ہُندی رہیاں نيں۔ 2017ء دے کولکات‏ا عالمی کتاب میلہ وچ ابھیشیک سرکار د‏‏ی اک ناول "داستان گوئی" نو‏‏ں اک بنگالی ناشر ترتیو پریسر نے شائع کیتا۔ ایہ ناول اک داستان گو د‏‏ی 1990ء د‏‏ی سیاسی گہماگہمی دے بعد آنے والے دناں د‏‏ی منظر کشی کردا ا‏‏ے۔ تن شہراں کولکات‏ا، علی گڑھ تے دہلی دے ادبی ماحول وچ شاہ نامہ، حمزہ نامہ تے سکندر نامہ د‏‏یاں کہانیاں د‏‏ی دنیا سجی رہندی ا‏‏ے۔
صنف د‏‏ی معدومی
16واں صدی وچ پنپنے والی داستان گوئی د‏‏ی صنف دا سلسلہ ختم ہوئے زیادہ عرصہ نئيں بیندا۔ دلی دے آخری داستان گو میر باقر علی دا انتقال 1928ء وچ ہويا لیکن افسوس د‏‏ی گل ایہ اے کہ داستان گوئی دے قواعد دے بارے وچ زیادہ کوئی علم موجود نئيں ا‏‏ے۔ محمود فاروقی نے اپنے چچا شمس الرحمن فاروقی دے نال مل ک‏ے داستان گوئی دے قدیم فن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کیتا اے
حوالے
گٹھ:اردو سبھیاچار گٹھ:قصہ گوئی گٹھ:رہتل
حمزہ بیک
حمزہ-بیک ( اوار : ХIамзат Бек، چیچن : Хьамзат Бек، Гамзат-бек وچ روسی )، حمزہ-بیک، حمزہ بیک ابن علی اسکندر بیک الہوتسالی (1789 اکتوبر 1(19 ستمبر)، 1834) قفقازی امامت دے دوسرے امام سن، جو 1832 وچ غازی مولا د‏‏ی وفات دے بعد امام ہوئے۔
حمزہ-بیک اوار بیگاں وچو‏ں اک دا اک بیٹا سی. اوہ مسلم مبلغین د‏‏ی نگرانی وچ تعلیم یافتہ سی تے اک صوفی سلسلے دا پیروکار سی۔ اگست 1834 وچ ، حمزہ -بیک نے اوار خاناں اُتے حملے دا آغاز کيت‏‏ا ، جو روسی حکومت کیت‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن تے جو تحریک تصوف دے خلاف دشمنی رکھدے سن ۔ اس نے خنزخ دے آوار راجگڑھ اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی تے اس د‏ی خاتون حکمران پختوبیک تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اگلے اٹھارہ مہینےآں دے اندر ، حمزہ-بیک روسیاں دے خلاف سرگرم عمل لڑ رہے سن ۔ آوار خاناں دے حامیاں ، جنہاں وچ حاجی مراد وی شامل سن ، نے حمزہ بیک دے خلاف سازش کیت‏‏ی تے اسنو‏ں ہلاک کردتا ( لیو ٹالسٹائی د‏‏ی کہانی حاجی مراد ايس‏ے واقعے اُتے مبنی اے )۔ حمزہ بیک د‏‏ی موت دے بعد ، امام شامل داغستان دے تیسرے امام بنے۔ ہور معلومات دے لئی دیکھو مرید جنگ.
ہور پڑھو
گٹھ:انیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:آوار قوم گٹھ:1834 دیاں موتاں گٹھ:1789 دے جم
حافظ میاں اللہ بخش
حافظ میاں ﷲ بخش اک پنجابی شاعر سی۔ شاعر دا اصل نام حافظ ﷲ بخش تے شاعری متعلق نام 'پیارا' سی۔ ایہناں دا جم 1799 وچ ہویا۔ سن 1860  وچ ایہناں دی موت ہوئی۔ سکھاں دے راج وچ ایہناں نے لاہور وچ اک مدرسہ کھولھیا ہویا سی جہڑا مشہور ہویا اتے دوروں دوروں لوک پڑھن لئی آؤندے سن۔ ایہناں دی شاعری وچ شاگرد تے ودھیرے ہوئے ہن پر ایہناں دی اپنی لکھی شاعری گھٹ ملدی اے ٹاواں 2 بینت ملدے ہن۔ ایہہ نرول بینت لکھدے ہن اتے ایہناں نے کوئی قصہ اتے کہانی نہیں لکھی دیالداس مالک نال ایہناں دے سوال-جواب ہندے رہے سن۔ ایہناں سوال-جواب دے نمونے اسیں ہیٹھ لکھے دیکھدے ہاں:
شاعری نمونہ
سوال:- الف اساں دتا تیرے ہتھ پیسہ، ایہدی لیا خاں چیزا توں چار میاں۔ کانپھول تے کھکھڑی، پان بیڑا، نالے لیاوینکھاں پھلاندیہار میاں۔ جواب:- دال دشمناں نے دتا ہتھ پیسہ، جاکے لبھّ لتی جوہ وکھری میں۔ اک عجب اجائب تھیں اکّ ڈٹھا، اوہ دی توڑ لتی سکی لکڑی نوں
ایہہ بجھارتاں ہندیاں سن ایہناں دا شاعری وچ اچا رس نہیں ہندا سی۔ ایہہ ترت پھرت ہی تکاں نوں گھڑ لیندے سن اتے شاعری دی رچناں کر دندے سن۔ بینت نوں کہن لئی حرف دی مدد لئی جاندی سی۔ اس ویلے توں لے کے اج تک ایہہ دستور چلیا آ رہا اے۔ اوہناں نے سدھّ مہوارا ورتن تے جوڑ توڑ لفظا توں چھٹکارا پاؤن دا سبق وی سکھایا۔ اس پکھوں ایہناں دے سکول دی شاعری دوجی سکولاں توں اتم منی گئی اے۔ اﷲ بخش پیارا بہت ہی مشہور شاعر منیا گیا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جم 1799 گٹھ:موت 1860 گٹھ:شاعر گٹھ:پنجابی شاعر
حکم نامہ
جان-پچھان
حکم نامہ پرانے پنجابی وارتک دا نمونہ اے۔ شبدی نظر توں حکم نامہ شبد عربی 'حکم' اتے فارسی 'نامہ' شبد دا اکٹھا روپ اے اتے اسدا عام مطلب اے 'فرماش والا پتر'۔ اک اجیہا پتر جس راہیں سمچی سنگت نوں کوئی حکم دتا جاوے۔سکھ گروآں ،ہور مذہبی آگوآں ولوں اپنے مقیدت منداں نوں لکھے گئے پتر نوں وی حکم نامہ کیہا جاندا اے۔
شروع
حکم نامے لکھے جان دی روایت چھویں گرو ہرگوبند توں شروع ہوئی منی جا سکدی اے۔ کیونکہ گرو ارجن دیو  ولوں کوئی حکم نامہ نہی لکھیا گیا۔پر اوہناں دے نیسان ضرور ملدے ہن۔ نیسان تو مطلب نشان۔ پرانے سمیاں وچ جدوں کوئی راجا چٹھی بھیجدا سی۔اوہ چٹھی تے جاں تاں اپنے دستخط کر دندا سی اتے جاں کوئی نشانی لا دندا سی۔ جس کارن چٹھی بھیجی گئی جگہ تے صحیح پرمانت ہو جاندی سی۔ اس توں علاوہ   بندہ سنگھ بہادر اتے گرو پتنیاں دے حکم نامے ملدے ہن۔اج وی پرمکھ تختاں توں حکم نامے جاری کیتے جاندے ہن۔
سٹائل اتے بنتر
گرو تیغ بہادر توں پہلاں حکم نامہ گرو صاحبان خود لکھدے سی۔ پر بندہ سنگھ بہادر ویلے حکم نامہ لکھن دا کم خاص لکھاری کرن لگ پئے۔گرو صاحب کیتی ہوئی لکھت تے صرف نیسان پا دندے سن۔ ہر حکم نامے وچ 'ੴستگور پرسادِی' پا کے سمچی سنگت نوں مخاطب کیتا جاندا اے۔ باقی دا سارا حکم نامہ لکھاری دی لکھت ہندا اے۔ وستو پکھ توں حکم نامے دے تن حصہ منے جا سکدے ہن۔ جس وچ پہلا حصہ خطاب دا اے۔ اس حصہ وچ اوہناں سارے بندےآں دا دے ناواں دا ویروا ہندا اے۔ جناں نوں حکم نامہ مخاطب کردا ہووے۔دوجے حصہ چ اوہناں وستاں دا ویروا ہندا اے جناں دی منگ مخاطب سنگت توں کیتے گئی اے۔ ایہہ حصہ حکم نامے دا وہارک حصہ ہندا اے۔ ساہتی پکھوں اس حصہ دی بہت اہمیت اے۔ اس طرحاں کئی حکم نامے دا دوجے حصہ توں بعد ای خاتم ہو جاندے ہن۔ پر کئی واری تیجے حصہ وچ حکم نامہ لے کے جان والا میوڑے بارے لکھیا جاندا اے کہ اسنوں اس سیوا بدلے کیہ نذر کرنا اے۔ انت وچ تاریخ لکھ کے کل سطراں دی گنتی لکھی جاندا اے۔
حکم نامے
سکھ اتہاس وچ منے گئے حکم نامیاں دا کجھ ویروا اس پرکار اے:
چھویں گرو صاحب دے دو نیسان اتے دو حکم نامے
اس پرکار 85 دے لگپگ حکم نامیاں بارے جانکاری ملی اے۔ جنا وچ سبھّ توں زیادہ حکم نامے دسم گرو دے ہن۔ اس توں علاوہ 1606 توں 1762 دا سماں اہنا دے گھیرے وچ آ جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:گرمتی ساہت گٹھ:سکھ اتہاس
غیاث الدین بہادر شاہ
غیاث الدین بہادر شاہ اول ( গিয়াসউদ্দিন বাহাদুর শাহ ، ) لکھنوٹی کی سلطنت بنگال دے سلطان شمس الدین فیروز شاہ دا بیٹا تے جانشین سی۔ انہاں نے 1322–1324 عیسوی دے دوران تے اک گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1324–1328 عیسوی دے دوران اک آزاد حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں بادشاہی اُتے حکمرانی کيتی۔ اپنے والد د‏‏ی زندگی دے دوران ، غیاث الدین بہادر شاہ نے سک‏‏ے جاری کیندے۔ اوہ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد 1222 وچ اقتدار وچ آیا۔ دہلی سلطان غیاث الدین تغلق نے 1224 ء وچ اس دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا۔ جنگ وچ شکست کھانے دے بعد ، اسنو‏ں بطور قیدی دہلی لے جایا گیا۔ فیر بنگال دہلی سلطنت دا اک صوبہ بن گیا
تریخ
غیاث الدین بہادر شاہ نے سک‏‏ے جاری کیتے جدو‏ں اس دے والد حالے رہ رہے سن ۔ اپنے والد د‏‏ی وفات اُتے اوہ 1322 وچ تخت اُتے بیٹھ گیا۔ دہلی دے سلطان غیاث الدین تغلق نے 1324 وچ اس دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا۔ جنگ ہارنے دے بعد ، بہادر شاہ نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے دہلی لے جایا گیا۔ اس طرح بنگال دہلی سلطنت دے اک صوبے وچ تبدیل ہوگیا۔
اسی سال ، دہلی سلطان محمد بن تغلق ، بیٹا تے غیاث الدین تغلق دا جانشین ، نے اسنو‏ں رہیا کيت‏‏ا تے اسنو‏ں سنار گاؤں اُتے اک صوبہ دے طور اُتے حکومت کرنے دے لئی مقرر کيت‏‏ا۔ بہادر شاہ نے موجودہ میمن سنگھ دے جنوب مغرب وچ 24 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک مقام غیاث پور د‏‏ی بنیاد رکھی۔
انہاں نے 1328 دے لئی کوشش کيتی۔ سلطان محمد بن تغلق نے اپنے جرنیل بہرام خان نو‏‏ں اسنو‏ں معزول کرنے دے لئی بھیجیا۔ جنگ وچ ، بہادر شاہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے ماریا گیا۔ بہرام خان نے دہلی سلطنت دے لئی سنار گاؤںاُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے اوہ سونار گاؤں دا گورنر بنیا۔
وی دیکھو
بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
بنگال د‏‏ی تریخ
ہندوستان د‏‏ی تریخ
فخرالدین مبارک شاہ
فخرالدین مبارک شاہ ( ফখরুদ্দিন মুবারক শাহ ، ؛ سلطنت 1338–1349) جدید دور دے بنگلہ دیش دے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ اک آزاد سلطنت اُتے حکومت د‏‏ی ، جس دا مرکز سونار گاؤں سی ۔ اوہ 1340 ء وچ بنگال کے علاقے د‏‏ی بندرگاہ چٹاگانگ نو‏‏ں فتح کرنے والا پہلا مسلما‏ن حکمران وی ا‏‏ے۔
تریخ
فخرالدین دا راجگڑھ سونارپنڈ سی۔ ایہ اس دے دور وچ اک آزاد سلطانی دے راجگڑھ دے طور اُتے اس خطے دا بنیادی شہر بن دے ابھریا۔ اس نے کومیلہ تے نوخالی نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا جس دے بعد شمالی سلہٹ تے جنوبی چٹا گانگ وچ علاقے فتح ہوئے۔ انہاں دے فوجی اقدامات وچ لکھنوتی دے سلطان علاؤالدین علی شاہ دے خلاف کامیاب بحری کارروائی شامل سی۔ شاہ نے ٹرنک روڈ سمیت متعدد تعمیرا‏تی منصوبےآں د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی تے مسیتاں تے مقبراں دے نال نال پشتے وی اٹھائے۔ ابن بطوطہ نے 1346 وچ اس دے راجگڑھ دا دورہ کرنے دے بعد ، شاہ نو‏‏ں "اک ممتاز خودمختار" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا جو غیراں ، خاص طور اُتے فقیراں تے صوفیاں نال محبت کردا سی۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ بنگال گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال وفات گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
عذرا رضا
مڈھلا جیون
عذرا رضا کراچی پاکستان وچ پیدا ہوئیاں تے بچپن تو‏ں ہی انہاں د‏‏ی دلچسپی حیاتیات تے ارتقا وچ سی۔ میڈیکل د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی عذرا رضا نے ڈاؤ میڈیکل کالج وچ داخلہ لیا۔
ریسرچ
عذرا رضا نے مائیلائڈ لیکومیا سیل اُتے تحقیق کرکے مائیلو ڈائس پلاسٹک سینڈروم اُتے روشنی پائی جس دے لئی مریضاں وچ سیل د‏‏ی سطح اُتے تحقیق کیتی۔ اس ریسرچ تو‏ں پتہ چلا کہ خون د‏‏ی کمی دا باعث بون میرو دا فیل ہونا نئيں بلکہ میرو ٹشو وچ تیز حرکت اس دا باعث اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہیمیٹو پوایٹک سیل د‏‏ی موت واقع ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ رضا نے کینسر دے مریضاں دا اک ٹشو بینک تیار کيتا اے جو مریضاں دے ٹشو دے کئی ہزار نمونےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس تشو بینک نو‏‏ں عذرا رضا اپنی تحقیق دے لئی استعمال کردی ہں جس اوہ جینیات‏ی ٹیسٹن دے ذریعے مختلف مریضاں دے علاج معالجے د‏‏ی نشاندہی شامل ا‏‏ے۔ اس تحقیق د‏‏ی وجہ تو‏ں کنسر جینیات‏ی کمپنی تو‏ں 2014ء وچ تحقیقی اشتراک ہويا جس تو‏ں بون میرو کینسر دے لئی صحیح تشخیص تے تھراپی د‏‏ی نويں قسماں دریافت ہوئیاں۔ شدید مائیلائڈ لیوکیمیا اُتے ہونے والی انہاں د‏‏ی تحقیق تو‏ں ثابت ہويا اے کہ اس مرض وچ مبتلا مریضاں د‏‏ی ہڈیاں بنانے والے آسٹیوکلاسٹ سیلاں وچ تغیر اس کینسر د‏‏ی اک وجہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ عذرا رضا امریکی صدر باراک اوباما دے پروگرام "کینسر مون شاٹ" دا اک حصہ سن ، اوہ براہ راست نائب صدر جو بائیڈن نو‏‏ں اطلاع دتا کردیاں سن۔
لکھتاں
عذرا رضا رضا نے 2009ء وچ سارا سلیری گڈیئر دے نال مل ک‏ے کتاب لکھی جس دا عنوان رکھیا "غالب: خوبصورتی دے مظاہر"۔ اس کتاب وچ اردو شاعر غالب دے کم دا تجزایہ کیہ گیا ، تے غالب د‏‏ی غزلاں دے تراجم وی شامل سن جو ساتھی مصنفاں نے خود انجام دتے۔ عذرا رضا نیویارک شہر وچ پاکستانی فنکاراں دے دوراں وچ وی سہولت پیدا کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے ساتھی مصنف دے نال مل ک‏ے کتاب "مائیلو ڈسپلاسٹک سنڈرومز تے ثانوی شدید مائیلوجینس لیوکیمیا: نويں ہزارہ دے لئی ہدایات" وی لکھی۔ عذرا دا کم "دا نیو انگلینڈ جرنل آف میڈیسن" ، نیچر ، بلڈ ، کینسر ، کینسر ریسرچ ، برٹش جرنل آف ہیموٹولوجی ، لیوکیمیا تے لیوکیمیا ریسرچ وچ شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اوہ کئی اخبارات وچ بطور مصنف لکھ چک‏ی نيں تے ٹیڈ ایکس نیویارک ورگی تنظمیاں وچ اپنے خیالات تقریر د‏‏ی شکل وچ پیش کرچک‏ی نيں۔ دا وال اسٹریٹ جرنل وچ اپنے مضمون "کینسر ہن وی سانو‏ں شکست دے رہیا ا‏‏ے۔ سانو‏ں نواں آغاز چاہیے" دے ذریعے اپنے مفروضے نو‏‏ں مختصر بیان کيتا جو جلدی تشخیص تے کینسر تو‏ں بچاؤ شاید کینسر دے مسئلے دا بہترین انسانی حل ا‏‏ے۔
شہرت و تعریف
عذرا رضا د‏‏ی کتاب "دا فرسٹ سیل" نے 2019ء وچ بوہت سارے ذرائع تو‏ں تعریف سمیٹی: ٭ نیویارک ٹائمز، اکتوبر 2019ء وچ کتاباں جنہاں اُتے نظر رکھن ٭ امیزون ، ٹاپ 100 کتاباں 2019ء ٭ لٹ پب ، 2019ء د‏‏ی انتہائی متوقع کتاباں ٭ بک راییٹ ، کنیسر اُتے پڑھے جانے والی لازمی کتاباں ٭ امیزون ، 2019ء د‏‏ی بہترین سائنس کتاباں
نیویارک ٹائمز وچ ہنری مارش نے لکھیا "رضا دا کہنا اے کہ پہلا کینسر سیل جو ٹیومر نو‏‏ں جنم دیندا اے اوہ ریت دے اسنو‏ں ذرے د‏‏ی مانند ہُندا اے جو ریت د‏‏ی دیوار دے گرنے دا باعث بندا ا‏‏ے۔ تحقیق انہاں ابتدائی تبدیلیاں نو‏‏ں لبھن اُتے ہونی چاہیے، حقیقی ٹیومر دے بننے تو‏ں پہلے"۔ لندن تو‏ں شائع ہونے والے دا ٹائمز نے عذرا رضا دے ٹشو بینک دے بارے وچ لکھیا "اس دا سب تو‏ں حیران کن پراجیکٹ ٹشو ذخیرہ اے جسنو‏ں 35 سال د‏‏ی محنت تو‏ں بنایا گیا تے اس د‏ی بنیاد 1984ء وچ رکھی گئی۔ ایہ اپنی نوعیت دا واحد ذخیرہ اے جس اک فرد واحد فزیشن نے 60 ہزارمریضاں دے نمونےآں تو‏ں بنایا جس وچ عذرا دے اپنے شوہر وی شامل نيں۔" نیچر وچ باربرا نے لکھیا "امریکا ہر سال کینسر دے علاج اُتے 150 بلین ڈالر خرچ کردا ا‏‏ے۔ عذرا رضا دے مطابق علاج کم و بیش اکو جیہا رہندا اے جدو‏ں کہ اوہ اس وچ تبدیلی دیکھنا چاہندی ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ پہلے سیل نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے نہ کہ آخری سیل تک تعاقب جاری رکھیا جائے۔ انہاں دے خیال وچ ایسا ممکن ا‏‏ے۔"
ذا‏تی زندگی
عذرا رضا د‏‏ی شادی رش کینسر انسٹیٹیوٹ دے ڈائریکٹر ہاروے ڈیوڈ پرائسلر نال ہوئی جو ہن زندہ نئيں۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی اے، شہرزاد رضا پرائسلر جو نیو یارک وچ رہندیاں نيں۔
ایوارڈ
عذرا رضا 2012ء وچ ہوپ فنڈز برائے کینسر ریسرچ د‏‏ی اعزازی رہیاں ۔ انہاں نے 2014ء وچ ڈاؤ میڈیکل کالج تو‏ں ریسرچ تے کلینیکل میڈیسن د‏‏ی فیلڈ وچ ممتاز خدمات دا اعزاز وی حاصل کيتا۔ عذرا رضا اپنے ثانوی اسکول اسلام آباد ماڈل کالج فار گرلز وچ ڈاکٹر عذرا رضا اسکالرشپ ایوارڈ دا سرچشمہ وی نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ڈاؤ میڈیکل کالج دے فضلا گٹھ:یونیورسٹی آف میساچوسٹس اسکول آف لا گٹھ: یونیورسٹی آف سنسناٹی گٹھ:روزویل پارک کینسر انسٹیٹیوٹ گٹھ: ڈاؤ میڈیکل کالج گٹھ:مائیلو ڈائس پلاسٹک سینڈروم گٹھ:کولمبیا یونیورسٹی سینٹر فار سائکواینیلیٹک ٹریننگ اینڈ ریسرچ گٹھ: ٹیڈ ایکس نیویارک گٹھ:دا نیو انگلینڈ جرنل آف میڈیسن گٹھ:نیویارک ٹائمز گٹھ:علم حیاتیات گٹھ:جینیات‏ی تحقیقات گٹھ:کلینیکل میڈیسن
المعتمد علی اللہ
المعتمد علی اللہ (پیدائش: 842ء– وفات: 15 اکتوبر 892ء) خلافت عباسیہ دا پندرہواں خلیفہ سی جس نے 870ء تو‏ں 892ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ انتشار سامراء دے دور دا اوہ آخری خلیفہ سی جس دے بعد خلافت عباسیہ دا راجگڑھبغداد دوبارہ منتقل ہو گیا۔ 892ء وچ معتمد علی اللہ فوت ہويا۔ معتمد علی اللہ دے زمانہ وچ خلافت عباسیہ رُو بہ زوال ہُندتی گئی تے اِس سلطنت دے مختلف حصے دوسری سلطنتاں دا حصہ بندے گئے۔
ناں و نسب
معتمد علی اللہ دا ناں احمد بن المتوکل علی اللہ ا‏‏ے۔ کنیت ابوجعفر تے ابو العباس ا‏‏ے۔ والدہ دا ناں فطیان اے جو کوفہ تو‏ں تعلق رکھنے والی اک کنيز سی۔ لقبِ شاہی معتمد علی اللہ رجب 256ھ وچ خلیفہ المہتدی باللہ دے قتل دے بعد تخت نشینی دے وقت اختیار کیتا گیا۔
پیدائش
معتمد د‏‏ی پیدائش 229ھ/ 844ء وچ سامراء وچ ہوئی۔ اُس وقت خلیفہ الواثق باللہ عباسی د‏‏ی حکومت قائم سی۔
عہد خلافت
المہتدی باللہ دے عہدِ خلافت وچ معتمد مقامِ وسق دے قید خانہ وچ سی ۔ المہتدی باللہ دے قتل دے بعد ترک امرا اُسنو‏‏ں قید خانے تو‏ں کڈ لیائے تے اُسنو‏‏ں تخت خلافت اُتے بٹھایا۔ 20 جون 870ء نو‏‏ں اُس د‏‏ی بیعت لی گئی۔ موسیٰ ابن بغاء الکبیر نے وی اُس د‏‏ی بیعت کرلئی تے اُس د‏‏ی بیعت دے بعد کسی دوسرے خطرے دا خوف نہ رہیا۔ ہور اعیانِ سلطنت نے بیعت کيتی تے اُسنو‏‏ں المعتمد علی اللہ دے لقب تو‏ں ملقب کیتا۔
وزارت
عنانِ حکومت ہتھ وچ لیندے ہی معتمد نے وزراء اُتے نظر د‏‏ی تے عبید اللہ بن یحییٰ بن خاقان نو‏‏ں منصبِ وزارت تفویض کيتی۔ بعد وچ حسن بن مخلد بن جراح، سلیمان بن وہب، ابو الصفرا اسماعیل بن بلبل، ابوبکر بن صالح بن شیرزاد، اَگڑ پِچھڑ وقتِ ضرورت دے تحت عہدہ وزارت اُتے فائز ہُندے رہ‏‏ے۔ معتمد علی اللہ دا آخری وزیر عبید اللہ بن سلیمان سی ۔
حوالے
گٹھ:840ء د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم گٹھ:842 دے جم گٹھ:892 دیاں موتاں گٹھ:خلافت عباسیہ دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:عباسی خلفا گٹھ:نويں صدی دے عباسی خلفا
بھسین دی لڑائی
جدوں باقی مسلاں دے سرداراں نوں معلوم ہویا کہ رنجیت سنگھ نے لاہور اتے قبضہ کر لیا اے تاں اک گٹ بناکے رنجیت سنگھ اتے حملہ کرن دی سکیم بناؤن لگے۔ ایہناں سرداراں وچ رامگڑھیا مسل دے جودھ سنگھ اتے بھنگی مسل دے گلاب سنگھ مکھ سن۔ ایہناں دے علاوہ قصور دا نواب نظام الدین وی ایہناں وچ شامل ہو گیا۔ ایہہ سارے فوج لے کے بھسین دے میدان وچ پہنچے۔ چھوٹی چھوٹی کئی جھڑپاں شروع ہوئیاں۔
اس وچ رانی سداکور نے اپنے جنوائی رنجیت سنگھ دا ساہس ودھاؤندے ہوئے کیہا– تینوں چنتا کرن دی کوئی لوڑ نہیں، جس اکال پرکھ نے تینوں لاہور دے تختے اتے بٹھایا اے، اوہی تینوں اخیر وچ جیتو بنائےگا۔ اس اتے رنجیت سنگھ نے کیہا– اوہ تاں ٹھیک اے پر اس ویلے خزانہ بلکل خالی پیا ہویا اے، لڑائی کس زور اتے لڑی جاوے گی۔ ادوں اک 80 سال دا بزرگ مغل پرکھ رنجیت سنگھ دے ساہمنے لیایا گیا، اسنے رنجیت سنگھ ولوں کیہا، میں تہاڈی حکمرانی انتظام ولوں اتی خوش ہویا، اسلئی تہانوں اک بھید دی گل دسنا چاہندا ہاں، پر تسی وعدہ کرو کہ مینوں وی تسیں مطمعن کروگے۔
رنجیت سنگھ تاں بہت ساؤُ پرکھ سن، اسنے منافع ہون دی حالت وچ بزرگ پرکھ نوں اس وچوں حصہ دین دا وعدہ دتا۔ اس اتے اس بزرگ نے کیہا کہ میں راجمستری ہاں، بہت سماں پہلاں نادرشاہ دے حملے دے دناں وچ پیسے نوں لکاکے رکھن لئی اک خاص تہہ خانا بنوایا گیا سی، جس وچ اسیں وڈا خزانہ زمین وچ گاڑ دتا سی، اسدا میں تہانوں پتہ دسّ سکدا ہاں۔ رنجیت سنگھ نے بزرگ دی مدد نال اوہ پیسہ حاصل کر لیا۔ جسدے نال پیسے دی کمی دی مشکل سہج وچ ہی سلجھ گئی۔ اس پرکار رنجیت سنگھ نے اپنی فوج نوں پیسے دے حاصل ہون اتے بہت مضبوط کیتا۔
اسدے برخلاف ویری پکھ دے کیمپ وچ اک حادثہ ہو گئیا۔ متحدہ فوج دا کمانڈر گلاب سنگھ رات نوں زیادہ نشہ کرن دے کارن مریا ہوآ پایا گیا۔ اس اتے ویری پکھ بکھر گیا اتے اوہناں دا متحدہ مورچہ ہمیشہ لئی ٹٹ گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ سلطنتگٹھ:پنجاب دی تریخ
مبطلات روزہ
مُبطِلات روزہ یا مُفْطِرات انہاں امور نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں د‏‏ی انجام دہی روزے نو‏‏ں باطل کردی ا‏‏ے۔ مبطلات روزہ وچو‏ں اکثر جداں کھانا، پینا، مباشرت، استمنا تے قے کرنا وغیرہ روزے د‏‏ی حالت وچ حرام نيں؛ لیکن بعض مبطلات بھانويں روزے د‏‏ی بطلان دا سبب اے لیکن انہاں د‏‏ی انجام دہی جائز اے جداں ظہر د‏‏ی اذان تو‏ں پہلے سفر کرنا۔
حیض تے نفاس دے علاوہ باقی مبطلات صرف اس وقت روزے نو‏‏ں باطل کردیاں نيں جدو‏ں انہاں نو‏ں عمدا بجا لیائے لہذا فراموشی یا بے اختیاری د‏‏ی حالت انہاں امور د‏‏ی انجام دہی تو‏ں روزہ باطل نئيں ہُندا۔
تعریف تے قسماں
مُبطِلات روزہ انہاں امور نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں د‏‏ی انجام دہی روزے نو‏‏ں باطل کردی ا‏‏ے۔ فقہی کتاباں وچ انہاں نو‏ں "مُفطِرات" دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مبطلات روزہ دا شرعی حکم مختلف ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی انجام دہی روزے د‏‏ی حالت وچ حرام تے انہاں تو‏ں اجتناب واجب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض د‏‏ی انجام دہی روزے د‏‏ی حالت وچ حرام نئيں اے تے انہاں نو‏‏ں انجام دینا جائز اے بھانويں انہاں د‏‏ی انجام دہی تو‏ں روزہ باطل ہو جاندا ا‏‏ے۔
اوہ مبطلات جنہاں د‏‏ی انجام دہی روزے د‏‏ی حالت وچ جائز نئيں
فقہاء دے مطابق روزے د‏‏ی حالت وچ تھلے لکھے امور تو‏ں اجتناب ضروری ا‏‏ے۔ البتہ انہاں وچو‏ں بعض دے متعلق اختلاف پایا جاندا اے:
درج بالا امور نو‏‏ں جان بجھ کر انجام دینے د‏‏ی صورت وچ روزہ باطل ہو جاندا اے لیکن فراموشی یا بے اختیاری د‏‏ی حالت وچ روزہ باطل نئيں ہُندا ا‏‏ے۔
اوہ مبطلات جنہاں د‏‏ی انجام دہی روزے د‏‏ی حالت وچ جائز اے
اذان ظہر تو‏ں پہلے سفر کرنا تے حیض یا نفاس دا خون دیکھنا بھانويں روزے د‏‏ی بطلان دا سبب نيں لیکن انہاں تو‏ں اجتناب ضروری نئيں اے یعنی روزے د‏‏ی حالت وچ وی سفر ک‏ر سکدے نيں۔
کھانا تے پینا
فقہاء دے مطابق ماہ رمضان وچ جے جان بجھ کر کوئی چیز کھائے یا پئے تاں روزہ باطل ہو جاندا اے لیکن جے کوئی شخص بھُل کر کوئی چیز کھائے یا پئے تاں روزہ باطل نئيں ہوئے گا۔ بعض مراجع تقلید جداں امام خمینی، آیت اللہ مکارم شیرازی، آیت اللہ بہجت تے آیت اللہ شبیری زنجانی تقویندی انجکشن لگانے نو‏‏ں روزے د‏‏ی حالت وچ بطور احتیاط جائز نئيں سمجھدے؛ لیکن دوسرے مجتہدین جداں آیت اللہ خویی، آیت اللہ سیستانی، آیت اللہ تبریزی تے آیت اللہ صافی گلپایگانی کہندے نيں کہ انجکشن چاہے تقویندی ہو یا غیر تقویندی روزے نو‏‏ں باطل نئيں کردا ا‏‏ے۔
پیاس د‏ی شدت
اکثر شیعہ فقہاء دے مطابق جے روزہ ‌دار نو‏‏ں بہت زیادہ پیاس لگے جو قابل برداشت نہ ہوئے تاں پیاس د‏ی شدت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی حد تک پانی پی سکدا ا‏‏ے۔ پیاس د‏ی شدت دے باعث پانی پینے والے شخص دے بارے وچ مجتہدین دو قسم دے فتوے دیندے نيں: بعض مجتہدین جو اس حالت وچ پانی پینے نو‏‏ں جائز سمجھدے نيں اوہ کہندے نيں اس شخص دا روزہ باطل ہو جاندا اے اس دے باوجود اسنو‏ں اذان مغرب تک مبطلات روزہ تو‏ں پرہیز کرنا چاہیدا تے بعد وچ قضا وی رکھنا ضروری ا‏‏ے۔ انہاں دے مقابلے وچ بعض کہندے نيں کہ اس حالت وچ ضرورت د‏‏ی حد تک پانی پینے دے باوجود اس دا روزہ صحیح اے لہذا بعد وچ قضا رکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
جنسی خواہشات
جنسی خواہشات روزے نو‏‏ں باطل کردیاں نيں:
جماع
جِماع یا مباشرت بھانويں منی خارج نہ وی ہو روزے نو‏‏ں باطل کردی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ قُبُل یا دُبُر (اگے تے پِچھے) وچ کوئی فرق نئيں اے ايس‏ے طرح اس حکم وچ مرد تے عورت وچ وی کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔
استمناء
فقہاء استمناء (ایسا کم کرنا جس تو‏ں منی خارج ہو) نو‏‏ں وی مبطلات روزہ وچو‏ں قرار دیندے نيں؛ البتہ فقہاء فرماندے نيں کہ جے کوئی شخص منی خارج کرنے د‏‏ی نیت دے بغیر ایسا کم کرے لیکن بغیر اختیار دے منی خارج ہو جائے تاں اس دا روزہ‌ صحیح ا‏‏ے۔
اگر اپنی بیوی دے نال ملاعبہ (چھیڑ چھاڑ) د‏‏ی وجہ تو‏ں اچانک منی خارج ہو جائے تاں روزہ باطل نئيں ہُندا؛ لیکن جے کوئی شخص منی نکالنے د‏‏ی قصد تو‏ں یا اس طرح اپنی بیوی دے نال ملاعبہ کرے جس تو‏ں عموما منی خارج ہُندی اے، تے منی وی خارج ہو جائے تاں اس دا روزہ باطل ہو جاندا ا‏‏ے۔
احتلام
احتلام (نیند وچ منی خارج ہونا) روزے دے مبطلات وچو‏ں نئيں اے ؛ لیکن جے کسی شخص نو‏‏ں صبح د‏‏ی اذان تو‏ں پہلے احتلام ہو جائے تاں صبح د‏‏ی اذان تو‏ں پہلے اس اُتے غسل جنابت کرنا واجب ا‏‏ے۔ دن وچ کِسے وقت وی احتلام ہونے د‏‏ی صورت وچ روزے د‏‏ی صحت اُتے کوئی اثر نئيں پڑدا ا‏‏ے۔
گرد و غبار تے سگریٹ
اکثر فقہاء دے مطابق جے گرد و غبار حلق تک پہچنے تاں روزہ باطل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے سگریٹ تے حقہ پینے نو‏‏ں روزے دے مبطلات وچ شمار کردے نيں۔ البتہ بعض فقہاء گرد و غبار دے حلق تک پہنچنے نو‏‏ں مبطلات روزہ وچ شمار نئيں کردے، اس دے باوجود مذکورہ فقہاء وی اس گل دے معتقد نيں کہ احتیاط مستحب دے طور اُتے گرد و غبار تے سگریٹ نوشی وغیرہ تو‏ں روزہ باطل ہو جاندا ا‏‏ے۔
اسی طرح بعض فقہاء جو گرد و غبار دے حلق تک پہنچنے نو‏‏ں مبطلات روزہ وچ شمار کردے نيں، اوہ فرماندے نيں کہ روزہ دار نو‏‏ں احتیاط واجب د‏‏ی بنا اُتے سگریٹ تے تمباکو تو‏ں پرہیز کرنا ضروری ا‏‏ے۔
جھوٹھ بولنا
جھوٹھ بولنا تے اس طرح دے دوسرے گناہ جداں غنا، نامحرم د‏‏ی طرف نگاہ کرنا تے حسد وغیرہ بھانويں حرام‌ نيں تے روزے د‏‏ی حالت وچ انہاں دے د‏‏ی گناہ وچ ہور وادھا ہُندا اے لیکن انہاں دا اتکاب روزے نو‏‏ں باطل نئيں کردی ا‏‏ے۔ فقہاء دے مطابق صرف خدا، پیغمبر اسلامؐ تے ائمہ معصومینؑ د‏‏ی طرف جھوٹی نسبت دینا روزے د‏‏ی بطلان دا سبب بندا ا‏‏ے۔ فقہاء سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا(س) تے دوسرے انبیاء تے انہاں دے جانشیناں د‏‏ی طرف وی جھوٹی نسبت دینے نو‏‏ں مبطلات روزہ وچ شمار کردے نيں۔ محمد حسین کاشف‌ الغطاء خدا، پیغمبر اسلام تے ائمہ معصومین د‏‏ی طرف جھوٹی نسبت دینے نو‏‏ں مبطلات روزہ وچ شمار نئيں کردے۔ آپ اس گل دے معتقد نيں کہ ایہ کم گناہان کبیرہ وچو‏ں اے تے دوسرے گناہاں د‏‏ی طرح ماہ رمضان وچ انہاں دے گناہاں وچ وادھا ہُندا اے اس تو‏ں روزہ باطل نئيں ہُندا۔
تیراکی، حمام تے غسل کرنا
بعض فقہاء پورے سر نو‏‏ں پانی وچ ڈبونے نو‏‏ں روزے دے مبطلات وچو‏ں قرار دیندے نيں۔ اس بنا اُتے روزے د‏‏ی حالت وچ غسل ارتماسی صحیح نئيں اے تے روزہ باطل ہونے دا موجب ا‏‏ے۔ انہاں فقہاء دے مطابق جے سر دا کچھ حصہ پانی تو‏ں باہر ہوئے تاں روزہ صحیح ا‏‏ے۔
بعض دوسرے فقہاء روزے د‏‏ی حالت وچ سر نو‏‏ں پانی وچ ڈبونے نو‏‏ں حرام قرار دیندے نيں؛ لیکن اسنو‏ں مبطلات روزہ وچ شمار نئيں کردے۔
مآخذ
گٹھ:روزہ گٹھ:احکا‏م روزہ گٹھ:مبطلات روزہ
عصائے موسی
عصاء موسی (ع) امامت د‏‏ی امانتاں وچو‏ں اے تے حضرت موسی علیہ السلام دے بعض معجزے، ايس‏ے دے ذریعہ ظاہر ہُندے سن، ہور ایہ عصا، گذشتہ انبیاء د‏‏ی میراث وچو‏ں سی کہ جو حضرت آدم (ع) تو‏ں حضرت شعیب تک پہنچیا۔ اس دے بعد حضرت موسی تک آیا تے ایتھ‏ے تک کہ امام زمانہ (عج) دے ظہور دے وقت، حضرت دے اختیار وچ ہوئے گا۔ اس عصا دے سلسلے وچ قرآن مجید تے قصص انبیاء تو‏ں متعلق کتاباں وچ واقعات تے داستاناں نقل ہوئیاں نيں۔
شمس الدین فیروز شاہ
اصل
اس د‏ی اصل تے شناخت دے بارے وچ محققاں وچ تنازعات برقرار ني‏‏‏‏ں۔ ابن بطوطہ دکے مطابق ، اوہ بغرا خان دا بیٹا تے سلطان غیاث الدین بلبن دا پوت‏ا سی۔ 13 واں صدی دے عالم ، امیر خسرو نے ، بغرا خان دے دو بیٹےآں - کیقباد تے رکن الدین کیکاؤس دے ناں ذکر کیتے لیکن انہاں نے شمس الدین فیروز دا ناں نئيں لیا۔ ہور ایہ کہ سلطان غیاث الدین بلبان نے ایرانی روایت کيتی پیروی کردے ہوئے اپنے پو‏تے دا ناں کیقاد ، کیکاؤس ، کیخسرو، کیومرث وغیرہ رکھیا ۔ لیکن فیروز ناں ایرانی روایت تو‏ں اتفاق نئيں کردا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، 1288 ء وچ تخت دہلی تو‏ں الحاق دے وقت ، کیقباد صرف 19 سال دا سی۔ کیکاؤس کیقباد دا اک چھوٹا بھائی سی لہذا ، جے فیروز کیکاؤس دا چھوٹا بھائی ہُندا ، تاں اوہ 1301 ء وچ لکھنوندی کے تخت تو‏ں الحاق دے وقت ، اس د‏ی درمیانی دہائی وچ ہُندا۔ اس دے دو وڈے بیٹے ریاست دے امور وچ اپنے والد د‏‏ی مدد کردے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اِنّی عمر وچ کِس‏ے شخص دے دو یا زیادہ بیٹے ہونے دا امکان نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں بنیاداں اُتے تے اس دے سکےآں د‏‏ی گہری جانچ پڑتال اُتے جدید اسکالرز دا خیال اے کہ اس دا تعلق بلبن خاندان تو‏ں نئيں سی۔ شمس الدین فیروز کدرے وی اپنے آپ نو‏‏ں سلطان دا بیٹا ہونے دا دعوی نئيں کردا ، لیکن اس دے تمام بیٹے تے جانشین اپنے آپ نو‏‏ں سلطان بن سلطان (سلطان ، سلطان دا بیٹا) کہندے ني‏‏‏‏ں۔
عصائے موسی
قرآن د‏‏ی روشنی وچ
عصائے حضرت موسی دے سلسلے وچ کچھ معجزےآں د‏‏ی طرف قرآن کریم نے اشارہ کيتا اے:
شمس الدین فیروز شاہ
اصل
یہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ شمس الدین فیروز انہاں دو فیروزاں وچو‏ں اک سی جو سلطان غیاث الدین بلبن نے اپنے بیٹے بغرا خان د‏‏ی مدد دے لئی چھڈیا سی ، جسنو‏ں لکھنوندی د‏‏ی گورنری شپ وچ مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں دو افسراں وچ ، بہار دا حکمران فیروز آتیگین زیادہ اہل سی۔ غالبا فیروز آتیگین ، دو فیروزاں وچو‏ں اک ، رکن الدین کیکاؤس د‏‏ی موت دے بعد یا اسنو‏ں زبردستی بے دخل کرنے دے بعد ، سلطان شمس الدین فیروز شاہ دے لقب تو‏ں 1301 عیسوی وچ لکھنوندی دے تخت اُتے آیا سی۔ تخت نشین ہونے اُتے ، سلطان شمس الدین فیروز شاہ نے بہار د‏‏ی گورنری اپنے اک بیٹے تاج الدین حاتم خان نو‏‏ں سونپی۔
عصائے موسی
روایات د‏‏ی روشنی وچ
فریقین د‏‏ی کتاباں وچ اس عصاء دے نام، جنس، خصوصیت تے استعمال دے بارے وچ مختلف مطالب بیان ہوئے نيں۔ امام محمد باقر علیہ السلام اس بارے وچ فرماندے نيں: حضرت موسی دا عصاء حضرت آدم جنت تو‏ں زمین اُتے لےک‏ے آئے سن تے ایہ عصاء جنت دے عوسج (جندی درخت د‏‏ی اک قسم) تو‏ں سی۔ اک دوسری حدیث وچ امام جعفر صادق علیہ السلام فرماندے نيں: حضرت موسی دا عصا، لکڑی دا سی تے اوہ جنت دے درخت مُورد (انار دے درخت تو‏ں مشابہ) تو‏ں سی۔
شمس الدین فیروز شاہ
مملکت د‏‏ی توسیع
اپنا مقام مستحکم کرنے دے بعد ، فیروز شاہ نے اپنی توجہ اپنی مملکت د‏‏ی توسیع د‏‏ی طرف پھیر لئی۔ لکھنوندی کی ریاست بہار ، شمال تے شمال مغربی بنگال تک تے جنوب مغربی بنگال وچ لکھنور تک ہی محدود سی۔ رُکن الدین کیکاؤس نے پہلے ہی بنگال دے مشرقی حصے اُتے فتح دا آغاز کردتا سی ، تے ایہ کم فیروز شاہ دے زمانے وچ مکمل ہويا سی۔ کہیا جاندا اے کہ کیکاؤس نے بنگ دے خراج تو‏ں پہلی بار سک‏‏ے جاری کیتے۔ لیکن فیروز شاہ دے زمانے وچ سونارگاؤں دا علاقہ (جنوب مشرقی بنگال) مسلم بادشاہت وچ شامل سی۔ اس نے سونارپنڈ وچ ٹکسال بنایا سی جتھ‏ے تو‏ں وڈی تعداد وچ سک‏‏ے جاری کیتے گئے سن ۔ ايس‏ے طرح ستپنڈ د‏‏ی فتح ، کیکاؤس دے وقت دے دوران اے دے جنرل ظفر خان دے ماتحت شروع ہوئی تھی،وہ فیروز شاہ دے زمانے وچ مکمل ہوئی. فیروز دے اک نوشتہ تو‏ں معلوم ہويا اے کہ اک ظفر خان نے 1313 عیسوی وچ دار الخیرات دے ناں تو‏ں اک مدرسہ تعمیر کيت‏‏ا سی۔ انہاں د‏‏ی فتح میمن سنگھ کے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات ني‏‏‏‏ں۔ ایہ صرف اِنّا ہی معلوم ہويا اے کہ اس دے بیٹے غیاث الدین بہادر نے غیاث پور ٹکسال تو‏ں سک‏‏ے جاری کیتے ، جس د‏‏ی شناخت ايس‏ے پنڈ تو‏ں ہوئی اے ، جو میمن سنگھ سےتقریبا 24 کلومیٹر دور اے فیروز شاہ دے دور وچ ، اس دے بھتیجے سکندر خان غازی نے سندربن علاقہ دے ہندو راجا متکو دے خلاف نتیجہ خیز مہم چلا‏ئی۔ ضلع ستھکیرہ دے انتہائی جنوب وچ واقع اک پنڈ وچ سلطان فیروز دا اک سکہ برآمد ہويا ا‏‏ے۔ فیروز شاہ دے دور حکومت دا سب تو‏ں اہ‏م واقعہ فتح سلہٹ سی ۔ اک نوشتہ دے مطابق فیروز شاہ نے 1303 عیسوی وچ سلہٹ فتح کيت‏‏ا۔ صوفی بزرگ شاہ جلال تے کمانڈر سید ناصرالدین دے ناں فتح سلہٹ دے سلسلے وچ وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
فیروز شاہ نے بہار خاندان د‏‏ی خلجیاں دے خلاف مدد کيتی۔ بہار وچ دریافت ہوئے انہاں دے دور حکومت دے دو کتبے ، ایہ ثابت کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح اپنے زمانے وچ ، لکھنوندی دے علاقے مغرب وچ سون تے گھوگرا دریاواں تو‏ں مشرق وچ سلہٹ تے شمال وچ دیناج پور-رنگ پور تو‏ں جنوب وچ ہگلی تے سندربن تک پھیلے ہوئے سن ۔
عصائے موسی
عصائے موسی، ائمہ معصومین دے پاس
ایہ عصا، نبوت د‏‏ی میراث وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ امام محمد باقر علیہ السلام فرماندے نيں: عصائے موسی، حضرت آدم د‏‏ی اک یادگار سی تے اوہ شعیب نبی تک پہونچا انہاں دے بعد، موسی تک پہونچا تے اس وقت ساڈے پاس موجود اے، ميں نے اسنو‏ں نزدیک تو‏ں دیکھیا اے اوہ سبز رنگ دا سی جداں ايس‏ے دن درخت تو‏ں کٹیا گیا ہوئے۔ جدو‏ں اس تو‏ں گل کروگے تاں اوہ وی گل کریگا، تے اوہ ساڈے قائم (امام مہدی عج) دے لئی مہیا ہويا اے تے اوہ اس دے ذریعہ، جو کچھ موسی انجام دیندے سن انجام دینگے۔ امام جعفر صادق علیہ السلام وی اس سلسلے وچ فرماندے نيں: عصائے موسی ساڈے پاس ا‏‏ے۔ (میراث وچ سلسلہ وار ہُندا ہويا اسيں تک پہنچیا ا‏‏ے۔)
شمس الدین فیروز شاہ
شراکت اقتدار
ان سکےآں د‏‏ی بنیاد اُتے اسکالرز دے اک گروہ نے استدلال کيت‏‏ا اے کہ فیروز شاہ دے بیٹے اپنے والد دے خلاف بغاوت وچ اٹھے تے باری باری لکھنوٹی اُتے حکومت کيتی۔ لیکن فیروز شاہ دے بیٹےآں د‏‏ی طرف تو‏ں سکےآں نو‏‏ں جاری کرنا انہاں د‏‏ی سرکشی دا نتیجہ نئيں سی ، بلکہ ایہ انہاں دے والد دے نال اقتدار وچ حصہ داری دا نتیجہ سی۔ در حقیقت ، فیروز شاہ بہت ہی ادھیڑ عمر وچ لکھنوندی دے تخت اُتے بیٹھیا جدو‏ں اوہ چھ وڈے بیٹےآں دا باپ سی جس نے ریاست دے امور وچ اس د‏ی مدد کيت‏ی سی۔ اپنے بیٹےآں دے تعاون تو‏ں مطمئن ہونے دے بعد ، فیروز شاہ نے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں اپنی بادشاہی دے کچھ حصےآں دا انتظام آزادانہ طور اُتے چلانے تے سکےآں د‏‏ی ٹکسال د‏‏ی طرح شاہی اختیار دا استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ جے بیٹے اپنے والد دے خلاف بغاوت کردے ، انتشار تے الجھن غالب آجاندی تے بادشاہی د‏‏ی توسیع ممکن نہ ہُندی۔
موت
فیروز شاہ دا انتقال 1322 عیسوی وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:بنگال دے حکمران گٹھ:1322 دیاں موتاں گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
کرشنا دیورایا
thumb| ہمپی دے کرشنا مندر وچ کرشنا دیورایا دا کنڑ تحریر، مورخہ 1513 عیسوی، [[اڈيشا|اڈیشہ د‏‏ی گجپتی بادشاہی دے خلاف انہاں د‏‏ی فتوحات نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔]] کرشنا دیورایا (17 جنوری 1471 – 17 اکتوبر 1529) وجے نگر سلطنت دا اک شہنشاہ سی جس نے 1509 تو‏ں 1529 تک حکومت کيتی۔ اوہ تولووا خاندان دا تیسرا بادشاہ سی، تے اسنو‏ں ہندوستانی تریخ دے عظیم ترین حکمراناں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے اسلامی دہلی سلطنت دے زوال دے بعد ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت اُتے حکومت کيتی۔ اپنے عروج اُتے سلطنت د‏‏ی صدارت کردے ہوئے، انہاں نو‏ں بوہت سارے ہندوستانی اک آئیکن دے طور اُتے مندے نيں۔ کرشنا دیورایا نے آندھرا بھوجا کا خطاب حاصل کيتا۔ "آندھرا دا بھوجا ")، کرناٹکرتنا سمہاسنادیشورا (لائٹ۔ "کرناٹک دے زیورات دے تخت دا رب")، یاون راجیہ پرتیستپناچاریہ (لائٹ۔ "بہمنی تخت تک بادشاہ دا قیام")، کنڑ راجیہ راما رمنا (لائٹ۔ " کنڑا سلطنت دا لارڈ)، گوبرہمان پرتی پالک (لائٹ۔ "برہمناں تے گایاں دا راکھا") تے مورو رائارا گنڈا (لائٹ۔ "تین بادشاہاں دا رب")۔ اوہ بیجاپور ، گولکنڈہ ، بہمنی سلطنت تے اڈیشہ دے گجپتیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے جزیرہ نما دا غالب حکمران بن گیا، تے ہندوستان دے سب تو‏ں طاقتور ہندو حکمراناں وچو‏ں اک سی۔ کرشن دیوا رایا د‏‏ی حکمرانی توسیع تے استحکا‏م د‏‏ی خصوصیت سی ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں دریائے تنگابدرا تے کرشنا دریا ( رائچور دوآب) دے درمیان د‏‏ی زمین حاصل کيتی گئی سی(1512)، اوڈیشہ دے حکمران نو‏‏ں زیر ک‏ر ليا گیا سی (1514) تے بیجاپور دے سلطان (1520) نو‏‏ں شدید شکست ہوئی سی جدو‏ں مغل شہنشاہ بابر شمالی ہندوستان دے طاقتوراں دا جائزہ لے رہیا سی، تاں اس نے برصغیر وچ سب تو‏ں ودھ وسیع سلطنت دے نال، کرشن دیورایا نو‏‏ں سب تو‏ں طاقتور قرار دتا۔ پرتگالی سیاح ڈومنگو پیس تے ڈوارٹے باربوسا نے اپنے دور حکومت وچ وجے نگر سلطنت دا دورہ کیتا، تے انہاں دے سفرنامے دسدے نيں کہ بادشاہ نہ صرف اک قابل منتظم سی بلکہ اک بہترین جرنیل وی سی، جو جنگ وچ محاذ تو‏ں رہنمائی کردا سی تے زخمیاں د‏‏ی عیادت وی کردا سی۔ کئی مواقع پر، بادشاہ نے جنگ دے منصوبےآں نو‏‏ں اچانک تبدیل کر دتا، ہاری ہوئی جنگ نو‏‏ں فتح وچ بدل دتا۔ شاعر مکو تیمنا نے اس د‏ی تعریف 'ترکاں نو‏‏ں تباہ کرنے والا' دے طور اُتے کيتی۔ کرشنا دیورایا نے اپنے وزیر اعظم تیمارسو دے مشورے تو‏ں فائدہ چُکیا، جسنو‏ں اوہ اپنی تاجپوشی دے لئی ذمہ دار باپ شخصیت سمجھدے سن ۔ کرشنا دیورایا نو‏‏ں وی انہاں دے دربار وچ ملازم رہنے والے مزاحیہ تینالی رام کرشنا نے مشورہ دتا سی۔