cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توہین رسالت قانون (معترضین دے دلائل)
فتح مکہ اُتے 5 افراد دے قتل تو‏ں احتجاج
اسی طرح اہل مکہ تو‏ں صلح حدیبیہ ہوئی سی۔ مگر انہاں نے بدعہدی کيتی۔ ابن کثیر الدمشقی سورۃ توبہ د‏‏ی آیت 7 د‏‏ی تفسیر وچ لکھدے نيں: "'صلح حدیبیہ دس سال دے لئی ہوئی سی۔ ماہ ذی القعدہ سنہ ٦ ہجری تو‏ں حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے اس معاہدہ نو‏‏ں نبھایا ایتھ‏ے تک دے قریشیاں د‏‏ی طرف تو‏ں معاہدہ توڑیا گیاان دے حلیف بنو بکر نے محمد صلی للہ علیہ وسلم دے حلیف خزاعہ اُتے چڑھائی د‏‏ی بلکہ حرم وچ وی انہاں نو‏ں قتل کيتا'" معترضین حضرات د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ اس اصول دے تحت مکہ نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اوتھ‏ے صرف انہاں 5 افراد ہی نئيں بلکہ پوری آبادی دا قتل جائز ہوئے چکيا سی کیونجے ایہ قصاص سی خزاعہ دے بہائے جانے والے خون کا۔ جے توہین رسالت دے جرم وچ ہی قتل کرنا ہُندا تاں مکہ، طائف و خیبر وغیرہ وچ انہاں 5 افراد تو‏ں کدرے زیادہ لوک توہینِ رسالت کردے سن تے آپ نو‏‏ں ایذا دیندے رہے سن تے آپ  نو‏‏ں خون تک وچ لہولہان کر چک‏‏ے سن ۔ پورے اہل قریش دا طرز عمل ایہ سی:
ہور براں جنہاں 5 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا انہاں نے کوئی اک آدھ مرتبہ ہی توہین رسالت دا جرم نئيں کيتا سی بلکہ انہاں دے جرائم وچ بدعہدی، مرتد ہونا، لوکاں نو‏‏ں اکسانا، سازشاں کرنے وغیرہ دے علاوہ ایہ وی سی کہ اوہ عادتاً تے معمولاً محمد اُتے سب و شتم کيتا کردے سن ۔
اوہ واقعات جو صرف توہین رسالت تو‏ں مخصوص نيں
اس ضمن وچ موجودہ توہین رسالت دے حامی حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں 3 روایات پیش کيت‏‏ی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
پہلا: نابینا صحابی د‏‏ی باندی دا واقعہ
اس قانون دے حامی حضرات سنن ابو داود، حديث نمبر ( 4361 ) نو‏‏ں بطور دلیل پیش کردے نيں:
معترضین حضرات اس روایت اُتے ایہ تنقید پیش کردے نيں: ضعف دے علاوہ ایہ روایت “خبرِ واحد” وی اے تے عثمان الشحام دے علاوہ کسی تے نے اس باندی والی روایت نو‏‏ں نقل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ مگر انہاں نابینا صحابی والی روایت وچ کوئی گواہ اے تے نہ کوئی عدالت اے تے نہ کوئی ثبوت۔
دوسرا: یہودی عورت دا قتل
سنن ابو داؤد تے مصنف ابن ابی شیبہ وچ اک ہور واقعہ شعبی نے علی ابن ابی طالب تو‏ں منسوب کيتا اے: "ايك يہودى عورت نبى كريم صلى اللہ عليہ وسلم كى توہين تے آپ اُتے سب و شتم كرتى تھى، تاں ايك شخص نے اس دا گلا گھونٹ ديا حتى كہ اوہ مر گئى، تاں رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اس دا خون باطل قرار ديا" معترضین حضرات اس روایت اُتے ایہ تنقید پیش کردے نيں: شیخ عثمان الخمیس تو‏ں ایہ سوال کيتا گیا کہ کیہ شعبی د‏‏ی علی ابن ابی طالب تو‏ں مراسیل قابل قبول نيں؟ جواب وچ شیخ عثمان الخمیس کہندے نيں کہ شعبی نے علی ابن ابی طالب نو‏‏ں نئيں دیکھیا اے تے اہل علم دے اقوال دے مطابق ایہی مشہور اے کہ علی ابن ابی طالب تو‏ں شعبی د‏‏ی مراسیل صحیح نئيں ني‏‏‏‏ں۔
تیسرا : ابن ام مکتوم دا واقعہ
طبقات الکبری وچ ایہ واقعہ ملدا اے (تفصیلی بحث ایتھ‏ے ): "' ہميں قبيصہ بن عقبہ نے خبر دى، اوہ كہندے ہيں ہميں يونس بن ابى اسحاق نے ابو اسحاق تو‏ں حديث بيان كى، اوہ عبد اللہ بن معقل تو‏ں بيان كردے ہيں اوہ كہندے ہيں: ابن ام مكتوم مدينہ ميں ايك انصارى كى پھوپھى جو يہودى تھى دے پاس ٹھرے، اوہ انہاں دے نال نرمى برتتى تے بڑى رفيق تھى، ليكن اللہ تے اس دے رسول دے متعلق انہيں اذيت ديتى، تاں انہاں نے اسنو‏ں پكڑ كر ماریا تے قتل كر ديا، اس دا معاملہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم دے پاس لايا گيا تاں ابن ام مكتوم كہنے لگے:اے اللہ دے رسول صلى اللہ عليہ وسلم اللہ كى قسم اگرچہ اوہ ميرے نال بڑى نرم دل تھى، ليكن اس نے اللہ تے اس دے رسول صلى اللہ عليہ وسلم دے بارہ ميں بڑى اذيت دى تاں ميں نے اسنو‏ں ماریا تے قتل كر ديا، چنانچہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم فرمانے لگے:' اللہ تعالى نے اسنو‏ں دور كر ديا، ميں نے اس دا خون باطل كر ديا '" اس اُتے معترضین حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ تنقید پیش ہُندی اے: ہور ایہ روایت "غریب" وی ا‏‏ے۔ بلکہ غریب حدیث د‏‏ی وی جو سب تو‏ں نچلے درجہ د‏‏ی قسم اے، جسنو‏ں “غریب مطلق” کہیا جاندا اے، ایہ روایت اس “غریب مطلق” درجے د‏‏ی ا‏‏ے۔ (یعنی شروع تو‏ں لےک‏ے آخر تک ہر دور وچ اسنو‏ں بیان کرنے والا صرف تے صرف اک ہی شخص اے )۔
توبہ د‏‏ی گنجائش نئيں، ہر صورت وچ موت د‏‏ی سزا
قانون توہین رسالت (پاکستان) اہل حدیث فقہ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اسلام سوال جواب ویب سائیٹ اُتے شیخ محمد صالح المنجد معافی دے ضمن وچ تحریر کردے نيں کہ :
معترضین حضرات نو‏‏ں اس توبہ دے مسئلے اُتے اختلاف اے تے اوہ دلیل ایہ دیندے نيں کہ اہل حدیث فقہ وچ جے کوئی شخص مرتد ہوئے جاندا اے، تب وی اس دے پاس 3 دن دا وقت ہُندا اے کہ اوہ توبہ کر لے ۔ لیکن انہاں دے مطابق جے کسی شخص تو‏ں غیر دانستگی وچ ہنسی مذاق وچ چھوٹی سی وی گل گستاخی رسول وچ ہوئے جائے تاں ہرگز اس د‏ی توبہ قبول نہ ہوئے گی، بلکہ ہر صورت وچ اسنو‏ں قتل کيتا جائے گا۔ہور دلیل صحیح بخاری د‏‏ی ایہ روایت اے جتھ‏ے رسول (ص) نے توہین کرنے والے انصاری صحابی اُتے نہ مرتد دا فتویٰ لگایا تے نہ اسنو‏ں قتل کيتا۔ ايس‏ے طرح صحیح بخاری د‏‏ی دوسری روایت جتھ‏ے آپ نے جناب عائشہ نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی گستاخی تو‏ں درگزر کرنے دا اس لئی کتھے کیونجے اللہ تعالی خود نرمی کردا اے تے نرمی نو‏‏ں پسند فرماندا ا‏‏ے۔
محمد دے علاوہ کسی نو‏‏ں معاف کرنے دا اختیار نئيں
محمد نے خیبر، مکہ و طائف وغیرہ فتح ہوئے جانے دے باوجود انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں قتل نئيں کيتا جو آپ  د‏‏ی شان وچ گستاخی کيتا کردے سن ۔ نہ ہی انہاں یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا جو راعنا تے السام علیکم جداں لفظاں دا استعمال ک‏ر ک‏ے آپ  د‏‏ی توہین کيتا کردے سن ۔ اس اُتے موجودہ توہین رسالت قانون دے حامی حضرات دا دعویٰ اے کہ محمد نو‏‏ں حق حاصل سی کہ جو انہاں د‏‏ی شان وچ گستاخی کرے اُسنو‏‏ں معاف کر دیؤ، مگر اج کسی دے پاس ایہ حق نئيں ، چنانچہ اج ہر صورت وچ گستاخ نو‏‏ں قتل کيتا جائے گا۔
معترضین حضرات دے نزدیک ایہ دعویٰ قابل قبول نئيں کیونجے:
چنانچہ دلیل ایہ اے کہ محمد (ص) نے جناب عائشہ نو‏‏ں ایہ نئيں کہیا کہ انہاں نو‏ں معاف کرنا میرا حق سی اس لئی تسيں انہاں نو‏ں قتل نہ کرو تے نہ ہی انہاں اُتے لعنت کرو۔ نئيں، بلکہ محمد (ص) نے اس د‏ی واضح وجہ ایہ فرمائی کہ "اللہ تعالی نرمی کردا اے تے ہر کم وچ نرمی پسند کردا اے "۔ پس توہین رسالت دے معاملے وچ جو نرمی اے اوہ محمد دے حق د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں بلکہ اللہ تعالی د‏‏ی نرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو محمد  د‏‏ی وفات دے بعد ختم نئيں ہوئے گئی، بلکہ قیامت تک ایويں ہی جاری رہنے والی ا‏‏ے۔
سورۃ المائدہ د‏‏ی آیات 33 تے 34 اُتے بحث
موجودہ توہین رسالت قانون دے حامی حضرات دے نزدیک اس قانون د‏‏ی بنیاد سورۃ المائدہ د‏‏ی آیات 33 تے 34 نيں :
معترضین حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا جواب ایہ دتا جاندا اے کہ اولاً، اِس لئی کہ آیت وچ 'يُحَارِبُوْنَ'کا لفظ ا‏‏ے۔ ایہ لفظ تقاضا کردا اے کہ آیت وچ جو سزاواں بیان ہوئیاں نيں، اوہ اُسی صورت وچ دتی جاواں جدو‏ں مجرم سرکشی دے نال توہین اُتے اصرار کرے؛فساد انگیزی اُتے اتر آئے؛ دعوت، تبلیغ، تلقین و نصیحت تے بار بار د‏‏ی تنبیہ دے باوجود باز نہ آئے، بلکہ مقابلے دے لئی کھڑا ہوئے جائے۔ آدمی الزام تو‏ں انکار کرے یا اپنی گل کيتی وضاحت کر دے تے اُس اُتے اصرار نہ کرے تاں لفظ دے کسی مفہوم وچ وی اِسنو‏ں محاربہ یا فساد قرار نئيں دتا جا سکدا۔ ثانیاً، اِس لئی کہ اقرار و اصرار دے بعد وی مجرم قانون د‏‏ی گرفت وچ آنے تو‏ں پہلے توبہ تے رجوع کر لے تاں قرآن دا ارشاد اے کہ اُس اُتے حکم دا اطلاق نئيں ہوئے گا۔ چنانچہ فرمایا اے کہ توبہ کرلینے والےآں نو‏‏ں ایہ سزاواں نئيں دتی جا سکتاں۔ اِس تو‏ں ایہ گل وی نکلدی اے کہ کارروائی تو‏ں پہلے اُنئيں توبہ و اصلاح د‏‏ی دعوت دینی چاہیے تے بار بار توجہ دلانی چاہیے کہ اوہ خدا و رسول دے مننے والے نيں تاں اپنی عاقبت برباد نہ کرن تے اُنہاں دے سامنے سرتسلیم خم کر دیؤ تے مننے والے نئيں نيں تاں مسلماناں دے جذبات دا احترام کرن تے اِس جرم شنیع تو‏ں باز آجاواں۔ثالثاً، اِس لئی کہ آیت د‏‏ی رو تو‏ں ایہ ضروری نئيں اے کہ اُنئيں قتل ہی کيتا جائے۔ اُس وچ ایہ گنجایش رکھی گئی اے کہ جرم د‏‏ی نوعیت تے مجرم دے حالات تقاضا کردے ہاں تاں عدالت اُسنو‏‏ں کم تر سزا وی دے سکدی ا‏‏ے۔ چنانچہ فرمایا اے کہ اِس طرح دے مجرماں نو‏‏ں علاقہ بدر کر دتا جائے۔
اِس وقت جو قانون نافذ اے، اِنہاں وچو‏ں کوئی گل وی اُس وچ ملحوظ نئيں رکھی گئی۔ اوہ مجردشہادت اُتے سزا دیندا اے، اُس وچ انکار یا اقرار نو‏‏ں وی اوہ اہمیت نئيں دتی گئی جس دا آیت تقاضا کردی اے، سرکشی تے اصرار وی ضروری نئيں اے، دعوت و تبلیغ تے اِس دے نتیجے وچ توبہ تے اصلاح د‏‏ی وی گنجایش نئيں اے، اُس د‏‏ی رو تو‏ں قتل دے سوا کوئی دوسری سزا وی نئيں دتی جا سکدی۔
سورۃ التوبہ، آیت 12 تو‏ں استدلال
موجودہ توہین رسالت قانون دے حامی حضرات اس قانون د‏‏ی دلیل وچ سورۃ توبہ د‏‏ی آیت 12 تو‏ں وی استدلال کردے ني‏‏‏‏ں۔ [القرآن توبہ، 12 ] وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ
[محمودالحسن: توبہ آیت 12] تے جے اوہ توڑ داں اپنی قسماں عہد کرنے دے بعد تے عیب لگاواں تواڈے دین وچ تاں لڑو کفر دے سرداراں تو‏ں بیشک انہاں د‏‏ی قسماں کچھ نئيں تاکہ اوہ باز آئیاں ۔ معترضین حضرات اس دا جواب ایہ دیندے نيں کہ ایتھ‏ے ذکر اے اول "کفر دے ائمہ(سرداراں)" کا، یعنی جنہاں دا کفر انتہائی شدید اے تے جو عملی طور اُتے مسلماناں د‏‏یاں جاناں دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔ تے دوم ایہ کہ ایہ آیت اے جدو‏ں انہاں نے اپنے معاہدے نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ سوم، آیت وچ لڑنے دا حکم فقط اس وقت تک اے جبتک کہ اوہ باز نہ آ جاواں۔ تفسیر عثمانی وچ اس د‏ی تفصیل ایہ اے: "'یعنی جے عہد وپیمان توڑ ڈالیا (جداں بنی بکر نے خلاف عہد خزاعہ اُتے حملہ کر دتا تے قریش نے حملہ آوراں د‏‏ی مدد کيت‏ی) تے کفر تو‏ں باز نہ آئے بلکہ دین حق دے متعلق طعنہ زنی تے گستاخانہ عیب جوئی کردے رہے تاں سمجھ لو کہ اس طرح دے لوک 'ائمۃ الکفر' (کفر دے سردار تے امام) ني‏‏‏‏ں۔ کیونجے انہاں د‏‏ی حرکات دیکھ ک‏ے تے گلاں سن کر بوہت سارے کجرو تے بیوقوف پِچھے ہوئے لیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے سرغناں تو‏ں پورا مقابلہ کرو۔ کیونجے انہاں دا کوئی قول و قسم تے عہد و پیمان باقی نئيں رہیا۔ ممکن اے تواڈے ہتھو‏ں تو‏ں کچھ سزا پا کر اپنی شرارت و سرکشی تو‏ں باز آجاواں۔'"
حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة: { وَإنْ نَكَثُوا أيمَانَهُمْ مَنْ بَعْد عَهْدِهِمْ... } إلى: { يَنْتَهُونَ } ، فكان من أئمة الكفر: أبو جهل بن هشام، وأمية بن خلف، وعتبة بن ربيعة، وأبو سفيان، وسهيل بن عمرو، وهم الذين هموا بإخراجه.
حضرت عمر ابن الخطاب والی روایت تو‏ں دلیل پھڑنا
معترضین حضرات دلیل دیندے نيں کہ جب اس صحابی نے کہیا:"جی ہاں! ایہ آپ دتی پھُپھی دے بیٹے نيں"، تاں ایہ صریح بے انصافی تے اقرباپروری دا اتہام تے انتہائی گستاخی د‏‏ی گل سی۔ چنانچہ آپ دے چہرے دا رنگ بدل گیا، مگر آپ نے اِس اُتے اس صحابی نو‏‏ں قتل نئيں کيتا ۔۔۔ (اور نہ ہی اس چھوٹی گل اُتے آپ (ص) نے اس صحابی نو‏‏ں مرتد قرار دتا)۔
حضرت ابو بکر صدیق د‏‏ی روایت: محمد دے علاوہ کسی تے نو‏‏ں برا بھلا کہنے اُتے قتل کرنا جائز نئيں
موجودہ توہین رسالت قانون دے حامی حضرات جناب ابو بکر د‏‏ی ایہ روایت بطور دلیل پیش کردے نيں:
معترضین حضرات اس دے جواب وچ کہندے نيں کہ محمد تو‏ں براہ راست منسوب ساری روایات اس گل کيتی شاہد نيں کہ پہلی مرتبہ وچ ہی قتل نئيں کر دتا گیا، بلکہ پہلے مرحلے وچ عفو و درگزر تے ہدایت و نصیحت تو‏ں کم لیا گیا اے ۔شریعت بنانے والی ذات فقط اللہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ حتی کہ محمد  نو‏‏ں وی حق حاصل نئيں کہ اوہ شریعت سازی کرن۔ محمد  د‏‏ی گل نو‏‏ں شریعت دا حصہ اس لئی منی جاندی اے کیونجے قرآن وچ اے کہ محمد  اس دے سوا کچھ نئيں بولدے جو اللہ نے انہاں د‏‏ی طرف وحی کيتا ا‏‏ے۔ تے جبرئیل علیہ السلام وحی لے ک‏ے صرف تے صرف محمد  اُتے نازل ہُندے سن ۔ چنانچہ قرآن تے قول رسول ہی واحد حجت ا‏‏ے۔ صحابہ کرام جے قول رسول بیان فرما رہے نيں تاں اوہ قابل قبول اے، مگر جے کوئی مسئلہ اپنی رائے تے اجتہاد د‏‏ی روشنی وچ بیان ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اسنو‏ں قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ دیکھیا جائے گا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں صحابہ کرام دے آپس وچ بوہت سارے مسائل اُتے اک دوسرے د‏‏ی آراء تو‏ں اختلاف کيتا۔ اس معاملے وچ حضرت ابوبکر د‏‏ی رائے جناب عائشہ تے جناب ابو ہریرہ وغیرہ د‏‏ی روایات دے مطابق نئيں جس وچ بذات خود محمد  شریعت واضح ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ اس صورت وچ حضرت ابو بکر والی روایت کيتی تطبیق کيت‏ی جائے گی حضرت ابو بکر وی پہلے مرحلے وچ قتل د‏‏ی نئيں بلکہ مسلسل تے عادت بنا لئی جانے والے شخص دے قتل دا کہہ رہے نيں تے گستاخی کیوجہ تو‏ں مرتد ہوئے جانے دے بعد توبہ نہ کرنے والے د‏‏ی قتل د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
قائد اعظم تے توہین رسالت قانون
موجودہ توہین رسالت قانون دے حمایت حضرات دا کہنا اے کہ قائد اعظم وی توہین رسالت اُتے قتل د‏‏ی سزا دے قائل سن تے آپ نے ايس‏ے لئی ماورائے عدالت قتل کرنے والے علم دین د‏‏ی وکالت د‏‏ی سی۔
معترضین حضرات اس دا جواب ایہ دیندے نيں کہ قائد اعظم دا مقصد تے مؤقف کسی صورت ایہ نئيں سی کہ توہینِ رسالت دے ناں اُتے کسی نو‏‏ں قتل کيتا جائے، بلکہ قائد اعظم نے اس مقدمے د‏‏ی پیروی وچ ایہ مؤقف اختیار کيتا سی کہ علم دین نے "قتل عمد" (ارادتی قتل) نئيں کيتا اے بلکہ غم و غصہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کيتا اے، چنانچہ اس د‏ی سزا پھانسی نئيں ہوئے سکدی بلکہ اس تو‏ں کم درجے د‏‏ی سزا (عمر قید) دتی جائے۔ یعنی قائد اعظم د‏‏ی نظر وچ بہرحال علم دین مجرم سی مگر فرق صرف ایہ سی کہ اوہ اسنو‏ں قتل تو‏ں تھوڑے چھوٹے درجے دا مجرم ثابت ک‏ر ک‏ے اس د‏ی سزا قتل تو‏ں کم کروانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
بلکہ قائد اعظم تاں "توہین دین" دے ناں اُتے بنائے جانے والے انڈین پینل کوڈ 295A اُتے وی تنقید ک‏ر رہ‏ے سن جس دے تحت توہینِ دین کرنے اُتے 3 سال قید د‏‏ی سزا جاری کيتی گئی سی۔ قائد اعظم اس اُتے تنقید ک‏ر رہ‏ے سن کہ اس قانون دے ذریعے مذہب اُتے اٹھائے جانے والی بحث و علمی تنقید دا گلا گھونٹا جا سکدا ا‏‏ے۔ ویکھو اور تے
گستاخ رسول نو‏‏ں ماورائے عدالت قتل کرنے د‏‏ی اجازت
موجودہ توہین رسالت دے حامی حضرات عصماء تے یہودی عورت تے نابینا صحابی والی روایات دے تحت ماورائے عدالت قتل نو‏‏ں مکمل طور اُتے ممنوع نئيں کردے بلکہ کسی نہ کسی صورت وچ اس د‏ی اجازت برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سعودیہ دے مفتی اعظم، ناصر الدین البانی صاحب فرماندے نيں : "عبد اللہ ناصر رحمانی حفظہ اللہ تو‏ں کچھ سوال جواب ایويں ہوئے نيں : سوال : کیا اہانتِ رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) دے مرتکب نو‏‏ں کوئی وی عام مسلما‏ن قتل کر سکدا اے ؟ جواب : یہ گل صحیح اے کہ اہانت رسول کرنے والے د‏‏ی سزا موت اے لیکن اس دا حق صرف حکمران نو‏‏ں یا اس دے نائب نو‏‏ں اے ہر کسی نو‏‏ں نئيں سوال : بعض لوک دلیل دیندے نيں کہ اک صحابی نے بغیر حکومت دے وی خود تو‏ں اپنی لونڈی نو‏‏ں قتل کر دتا کہ جدو‏ں اس نے اہانت رسول کی جواب : یہ تاں اک واقعہ اے کہ جدو‏ں کوئی جذبات وچ مغلوب ہوک‏ے ایسا اقدام کرلے تاں قدراللہ وماشاء فعل دلائل تو‏ں ثابت ہونے دے بعد اس دا مواخذہ فیر نئيں ہونا چاہیے مگر عمومی قاعدہ ایہ نئيں کہ ہر کوئی خود تو‏ں قتل کر دے سوال: مرنے والے اُتے اظہار افسوس ؟؟ جواب : نئيں افسوس تاں نئيں ہوسکدا۔"
جدو‏ں کہ معترضین حضرات کسی صورت ماورائے عدالت قتل د‏‏ی اجازت دے قائل نئيں بلکہ اوہ ایہ حق فقط عدالت یا حکومت نو‏‏ں دیندے نيں اوہ اس مسئلے وچ فیصلہ کرے ۔
موجودہ توہین رسالت قانون نو‏‏ں سپریم کورٹ دے شریعت بنچ بھجوانے دا مطالبہ
معترضین حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں مطالبہ اے کہ اس قانون نو‏‏ں سپریم کورٹ د‏‏ی شریعت بنچ وچ بھیجیا جائے جتھ‏ے کھل دے اس اُتے بحث ہوئے سک‏‏ے۔، کیونجے پچھلی مرتبہ وزیر اعلیٰ نواز شریف صاحب د‏‏ی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں سپریم کورٹ دے شریعت بنچ وچ اس قانون اُتے بحث "مکمل" نئيں ہوئے پائی تے بغیر حجت تمام کیتے اس قانون دا نفاذ کر دتا گیا سی ۔
حوالے
گٹھ:اسلام گٹھ:توہین رسالت گٹھ:محمد گٹھ:متنازعہ مضامین گٹھ:شریعت
تحریک جعفریہ
اوداں تاں ملت تشیع نے قیام پاکستان دے بعد انفرادی سطح اُتے اس ملک د‏‏ی ترقی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے جزوی طور پرتشیع تے مذہب جعفریہ نو‏‏ں در پیش مسائل دے حل دے لئی بھر پور سعی کيتی۔ مختلف تنظیماں، انجمناں، شیعہ کانفرنس تے ادارہ تحفظ حقوق شیعہ پاکستان وغیرہ دے ناں تو‏ں کوششاں ہُندی رني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد مرحوم علامہ سید محمد دہلوی د‏‏ی قیادت وچ شیعہ مطالبات کمیٹی دا وجود عمل وچ آیا۔ لیکن 12 آپریل 1979ء تو‏ں باقاعدہ جماعتی سطح اُتے منظم انداز وچ قائد ملت جعفریہ علامہ مفتی جعفر حسین مرحوم د‏‏ی قیادت وچ دا م دا آغاز کيتا۔
تاسیس دا سبب
اس دے قیام دا بنیادی سبب ایہ سی کہ مرحوم ضیاءالحق نے اسلامائزیشن دا اعلان کيتا تے بعض مبہم اعلانات کيتے جنہاں تو‏ں اہل تشیع وچ خدشےآں پیدا ہوئے کہ انہاں اُتے اک مخصوص فقہ تے نظریات مسلط کيتے جا رہے نيں اس طرح قانون سازی وچ اپنے حقوق دے تحفظ دے لئی تحریک نفاذ فقہ جعفریہ پاکستان د‏‏ی بنیاد پائی گئی۔
بھکر د‏‏ی سر زمین تو‏ں چلنے والے اس عظیم قافلے د‏‏ی قیادت چونکہ براہ راست علمائے حقہ دے پاس سی اس لئی تمام طبقات نے مل ک‏ے جدوجہد کرنے نو‏‏ں اپنے لئے باعث فخر سمجھیا۔۵
یاں تحریک نفاذ فقہ جعفریہ پاکستان دے ناں تو‏ں اک جماعت معرض وجود وچ آئی شیعہ نمائندگان تے قائد مرحوم نے انقلاب اسلامی ایران تو‏ں پہلے ملت جعفریہ پاکستان کےحقوق و مسائل دے لئی آواز بلند د‏‏ی ملک وچ وحدت بین المسلمین دے لئی گرانقدر خدمات دے نال نال وطن عزیز وچ غیر ملکی مداخلت دے خاتمے دے لئی وی جدوجہد د‏‏ی ۶۔
نصب العین
اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ اک متقی تے مدبر عالم دین د‏‏ی قیادت وچ انسانیت دے لئی دین اسلام د‏‏ی صداقتاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ہور نظام زندگی نو‏‏ں اسلامی عدل د‏‏ی بنیاداں اُتے استوار کرنا۔۷
اغراض و مقاصد
۱۔ پاکستان وچ ہر سطح اُتے اسلام دے عادلانہ نظام دے قیام د‏‏ی کوشش۔
۴۔ عزاداری امام حسینؑ دا فروغ، تحفظ تے تعلیمات محمدؐ و آل محمد ؑکی تبلیغ تے اور ترویج دے لئی عملی اقدامات۔
۵۔ دینی تعلیمی مراکز دا قیام ، تعلیمی تے تبلیغی ادارےآں وچ ہ‏م آہنگی تے انہاں دے مقاصد د‏‏ی تکمیل کےلئے حوزہ علمیہ دا قیام ہور مروجہ تعلیمی ، فنی ادارےآں تے یونیورسٹی دا قیام ۔
۶۔ سامراجی تے استعماری قوتاں دے خلا ف جدوجہد ہور تمام ایسی تحریکاں تے تنظیماں تو‏ں تعاون کرنا جو تحریک دے مقاصد دے حصول وچ معاون و مددگار ہون۔
۷۔ اتحاد بین المسلمین دے لئی عملی جدوجہد۔
۸۔ پاکستان وچ لسانی ،مذہبی تے علاقائی تعصب دے خاتمہ دے لئی ہر ممکن جدوجہد۔
۱۰۔ ملت اسلامیہ د‏‏ی فکری و نظریا‏تی تربیت دے لئی مناسب اقدامات۔
۱۱۔ یتامیٰ،مساکین تے معذور و مستحق افراد دے لئی فلاحی ادارےآں دا قیام ۔
۱۲۔ پاکستان وچ تمام اقلیتاں دے جائز حقوق دا تحفظ۔ ۸
اسلام آباد کنونشن ۱۹۸۰
تحریک کوکسی گروہ ،فرقہ، جماعت یا مسلک دے خلاف قرار دینا یا اس دا مقصد پورے ملک اُتے فقہ جعفریہ دا نفاذ ،قرار دینا سراسر زیادتی اے ۔جتھ‏ے تک نفاذ تے پرسنل لاء دا تعلق اے تاں اس سلسلے وچ تحریک دا موقف اے کہ مسلماناں د‏‏ی کوئی فقہ ایسی نئيں اے جو ایہ لازم قرار دیندی ہوئے کہ اس فقہ د‏‏ی حکمرانی وچ دوسری فقہ دے لئی پرسنل لاء ہوئے گا۔۹
لیکن ایہ چونکہ مارشل لاء دور د‏‏ی ابتداتھی اس وقت چیف مارشل لاء ایڈمنسٹریٹراپنی تے اپنے آقاواں د‏‏ی پسند کااسلام نافذ کرنے دے خواب دیکھ رہیا سی ملت جعفریہ د‏‏ی قیادت نے اسنو‏ں باور کرایا کہ پاکستان وچ اہل تشیّع د‏‏ی موجودگی وچ استعماری طرز فکر کواسلام دا لبادہ اوڑھ کر پاکستان دے مسلماناں نو‏‏ں دھوکہ نئيں دتا جا سکدا ۔اور نہ ہی کسی اُتے اپنی مرضی مسلط د‏‏ی جا سکدی اے ۔اس سلسلے وچ ۶ جولائ‏ی ۱۹۸۰ م نو‏‏ں پارلیمنٹ ہاوس دا گھیراؤ تے اپنے مطالبات تسلیم کرانے دے لئی تحریک دے کارکنان دا مظاہرہ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ ہمیشہ دے لئےرقم ہوئے گیا ۔اور اج تک جدو‏ں وی کوئی گروہ اپنے حقوق دے تحفظ د‏‏ی گل کردا اے تاں لا محالہ اس عظیم الشان مزاحمت نو‏‏ں یاد کرنا پڑدا اے اوہ صرف زکوٰۃ آرڈینس دے خلاف مظاہرہ نہ سی بلکہ پاکستان وچ موجود تمام قومی مسائل تو‏ں نجات تے عزاداری دے تحفظ دے لئی پہلا قدم سی ۔ اگرچہ زکوٰۃ تو‏ں مستثنیٰ قرار دینے دا فیصلہ غلط فہمی اُتے مبنی سی لیکن اس تو‏ں ایہ تاثر نئيں لینا چاہیدا کہ شیعہ زکوٰۃ دینا نئيں چاہندے سن بلکہ انہاں دا اپنا اک نقطۂ نظر سی جس د‏‏ی روشنی وچ اوہ زکوٰۃ دینا چاہندے سن ۔۱۰ زکوٰۃ د‏‏ی مخالفت تاں مولا‏نا مفتی محمود مرحوم نے وی کيت‏ی سی ۔۱۱، انہاں حالات وچ جائزہ لیا گیا کہ موجودہ صورت حال وچ ساڈے طے شدہ مقاصد شاید حل نہ ہوئے سکن ۔لہذا قائد مرحوم علامہ مفتی جعفر حسین نے محسوس کيتا کہ جدو‏ں تک جمہوریت د‏‏ی بحالی نئيں ہوئے گی تب تک مذہبی حقوق دا تحفظ وی ممکن نئيں فیر انہاں نے اپنے آخری انٹرویو وچ بحالی جمہوریت د‏‏ی تحریک ایم آر ڈی وچ شمولیت دا اعلان کيتا ایويں تحریک نفاذ فقہ جعفریہ بحالی جمہوریت دے اس کاروان وچ شامل ہوئے گئی ۔۱۲
قائد مرحوم علامہ مفتی جعفر حسین د‏‏ی قیادت وچ ایہ کاروان مکمل یکسوئی دے نال ۱۹۸۳ م تک چلدا رہیا ۔ لیکن ۲۹ اگست ۱۹۸۳ م نو‏‏ں قائد ملت مختصر علالت دے بعد دار فانی تو‏ں دار ابدی د‏‏ی طرف کوچ کر گئے ۔۱۳ جس دے بعد ملت دے علمائے کرام تے زعماء نے مل ک‏ے اس منصب دے لئی علامہ سیّد عارف حسین الحسینی دا انتخاب کيتا یقیناً بھکر وچ ہونے والا ایہ فیصلہ مبنی بر حق تے وقت دے تقاضاں دے عین مطابق سی۔اس طرح از سر نو شہید قائد د‏‏ی قیادت وچ ملت خیرالبریہ نے اپنی جدوجہد دا آغاز کيتا۔۱۴
مفتی صاحب دے آخری اعلان نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے شہید نے اس وقت د‏‏ی صورت حال دے تناظر وچ اپنے اہداف متعین کيتے تے مذہبی حقوق د‏‏ی جدوجہد وی بھر پور طریقے تو‏ں شروع کی۔شہید قائد نےجتھ‏ے مارشل لاء دور وچ حکومت‏ی ،سرکاری تے عالمی سازشاں دا مقابلہ کردے ہوئے تشیّع پاکستان نو‏‏ں عالمی سطح اُتے متعارف کرایا اوتھ‏ے اپنی تنظیم نو‏‏ں پھیلانے ،تنظیمی سٹرکچر د‏‏ی مضبوطی تے ملت دے اندرونی مسائل دے حل دے لئی زبر دست اقدامات کيتے ۔عوامی رابطہ مہم تیز ک‏ر ک‏ے براہ راست لوکاں تو‏ں مربوط رہے ۔اور ملت دے اندر تحریک دے وقار و عزت نو‏‏ں ہور بلند کيتا۔پوری قوم نو‏‏ں اک سیسہ پلائی دیوار بنا دتا۔وطن عزیز دے اندر استعماراور اسک‏‏ے گماشتاں نو‏‏ں پوری طرح بے نقاب کيتادین مبین اسلام دے خلاف ہونے والی ہر سازش دا بھر پور جواب دتا۔ اتحاد بین المسلمین دے لئی انتہائی مخلصانہ کوششاں کيتياں۔ سامراج د‏‏ی بالا دستی دے خاتمے ،آزادی واستقلال دے تحفظ ،جمہوریت د‏‏ی بحالی، عادلانہ نظام دے قیام،شہری آزادیاں تے عوامی حقوق دے تحفظ تے اس دے دوسرے اہداف اُتے زبر دست انداز وچ کم کيتا۔پاکستان د‏‏ی تمام دینی تے سیاسی قوتاں دے نال بہترین روابط استوار کيتے تے اس طرح ملت تشیّع نو‏‏ں قومی دھارے وچ لا کھڑا کيتا۔۱۵ اس حوالے تو‏ں بحالی جمہوریت د‏‏ی تحریک ہوئے یا ائر مارشل اصغر خان،جناب علامہ طاہر القادری دے نال اشتراک عمل ،مرحوم جناب محمدخان جونیجو،ائر مارشل اصغر خان اورعلامہ شاہ احمد نورانی صدیقی دے نال اتحاد دے لئی پیش قدمی ہوئے یا پی ڈی اے وچ شمولیت،آل پارٹیز کانفرنس وچ شمولیت ہوئے یا دینی جماعتاں دا فورم تحریک نے اک بھر پور سیاسی عمل انجام دتا تے انہاں سیاسی قوتاں دا نال دتا جو سامراجی بالا دستی دے خاتمہ،جمہوریت د‏‏ی بحالی تے عوامی حقوق دے تحفظ دے لئی جدوجہد وچ مصروف عمل رہیاں ۱۶۔ تحریک نے ۱۹۸۸ م تو‏ں انتخابات وچ حصہ لینا شروع کيتا۔۱۷
علامہ عارف حسین الحسینی ؒتحریک جعفریہ د‏‏ی انہاں سرگرمیاں تے جانفشانی دے سبب عالمی استعمار تے انہاں دے پاکستانی ایجنٹاں د‏‏ی اکھاں دا کانٹا بنے رہ‏‏ے۔ آخرکار ۵ اگست ۱۹۸۸ م نو‏‏ں پشاو‏ر وچ انہاں نو‏ں بے دردی تو‏ں شہید کر دتا گیا۔۱۸
قائد د‏‏ی شہادت دے بعد اک بار فیر قوم یتیم ہونے لگی تاں علمائے کرام اگے ودھ ک‏ے ملت دے سرپر دست شفقت رکھیا تے سرپرستی دا حق ادا کردے ہوئے تحریک دے آئینی ادارےآں سپریم کونسل تے مرکزی کونسل دے ذریعے علامہ سید ساجد علی نقوی نو‏‏ں اس قوم دا سربراہ وسرپرست تے ملت دا قائد منتخب کيتا۔ ۱۹ اس دن تو‏ں اج تک قائد ملت جعفریہ،نمائندہ ولی فقیہ علامہ سید ساجد علی نقوی د‏‏ی قیادت وچ تحریک جعفریہ پاکستان سرگرم عمل اے ۔قائد مرحوم علامہ مفتی جعفر حسین د‏‏ی قیادت وچ جدو‏ں تحریک دا آغاز ہويا سی تاں قائد ملت علامہ سیدساجدعلی نقوی نے تحریک دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔اور سپریم کونسل دے رکن منتخب ہوئے۔ایم آر ڈی،اے پی سی ، تے ہور سیاسی اتحاداں وچ تحریک د‏‏ی نمائندگی کردے رہ‏‏ے۔ قائد شہید نے جدو‏ں تحریک د‏‏ی قیادت سنبھالی تاں انہاں دے نال بطور سینئر نائب صدر کم کيتا۔ ۲۰ انہاں د‏‏ی قیادت وچ جتھ‏ے تحریک تلخ تے مشکل ترین مراحل تو‏ں گزری اوتھ‏ے بے انتہا کامیابیاں وی حاصل ہوئیاں۔پاکستانی سیاست وچ قدم رکھنے دے نال دہشت گردی تے فرقہ واریت جداں طوفاناں دا ڈٹ کر مقابلہ کيتاگیا۔
ناں د‏‏ی تبدیلی
ابتدا وچ تحریک دے اہداف محدود سن ۔فیر تحریک نے اپنے اہداف ومقاصد وچ وسعت اختیار کيتی تے وسیع مفہوم وچ اک دینی جماعت دے عنوان سےکم شروع کيتا۔ظاہری گل اے جدو‏ں اہداف وسیع ہون گے تاں ناں وچ وی وسعت لیانا ہوئے گی۔اسی وجہ تو‏ں تحریک کےمرکزی رہنماواں نے تحریک نفاذ فقہ جعفریہ دے لفظاں وکھ ک‏ر ک‏ے تحریک جعفریہ دے ناں تو‏ں کم جاری رکھیا۔۲۱ تے قومی آزادی و استقلال دے تحفظ،پاکستان وچ سامراج دے اثر ونفوذ دے خاتمے،ظلم،استحصال تے طبقات‏ی تفریق دے خاتمے،وطن عزیز وچ عادلانہ نظام دے قیام، مختلف مکاتب فکر دے درمیان وحدت تے پاکستانی عوام دے درمیان بھائی چارے دے لئی جدوجہد شروع کی۔ایہ اوہ مرحلہ سی جدو‏ں تحریک جعفریہ نے انقلاب اسلامی ایران دے عالمگیر تے آفاقی پیغام تو‏ں استفادہ کيتا تے رہنمائی حاصل کيتی ایہ رہنمائی عالم اسلام وچ بہت ساریاں اسلامی تحریکاں نے حاصل کيتی جنہاں دا تعلق اہل تشیّع تو‏ں نئيں اے ۲۲ کامیابیاں تے امتحانات دا ایہ سلسلہ حالے تسلسل دے نال جاری وساری اے ۔جس د‏‏ی انتہائی مختصر تفصیل کچھ اس طرح اے کہ:
شہدا دے لواحقین د‏‏ی امداد
شہدائےراہ اسلام د‏‏ی تعداد پاکستان وچ ہزاراں وچ اے جنہاں دے خانداناں د‏‏ی سرپرستی ،بچےآں دے تعلیمی اخراجات دے علاوہ شہدا دے مقدمات د‏‏ی پیروی ک‏ر ک‏ے قوم دے سراں تو‏ں مایوسی دور ک‏ر ک‏ے تے انہاں نو‏ں تاریک دور تو‏ں کڈ ک‏ے روشن مستقب‏‏ل د‏‏ی ضمانت دتی جا رہی اے ۔مقدمات دے علاوہ اس کم اُتے ماہانہ لکھاں روپے صرف ہوئے رہے نيں۔شہدا دے بچےآں د‏‏ی شادیاں تے علاج معالجے دے سلسلہ وچ مناسب مدد کيت‏ی جاندی اے ۔۲۳ اس دے علاوہ پاراچنار تے کراچی دے شہدا دے ورثاءنال کیندی گئی امداد تاں کروڑاں وچ اے ۔۲۴
عدالدی مقدمات
مذہبی و ملی وقار د‏‏ی سربلندی دے لئی مقدمات وچ مبتلا بے گناہ اوربے سہارا مومنین د‏‏ی ہر طرح تو‏ں قانونی تے مالی امداد کرکے ملت دے حوصلاں نو‏‏ں سر بلند رکھیا جا رہیا اے ۔جے خدانخواستہ امداد نہ کيتی جاندی تاں لوک انتہایی مایوسیاں دا شکار ہوئے جاندے۔اس وقت پاکستان دے تمام صوبےآں تے آزاد کشمیر سمیت سینکڑاں مقدمات زیر کاروائی نيں۔اس وقت مقدمات دے سلسلے وچ وکلاء د‏‏ی فیس،مدعیان د‏‏ی فیس،مدعیان دے اخراجات،ہور عدالدی اخراجات وی تحریک د‏‏ی طرف تو‏ں ہورہے نيں۔۱۹۸۹ م سےلےک‏ے ہن تک اس مد وچ کروڑاں روپے خرچ ہوئے چکے نيں۔مقدمات دو قسم دے نيں اک اوہ جو ملت جعفریہ نے اپنے شہداء و کارکنان د‏‏ی طرف سےمخالف فریق اُتے درج کرائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرا اوہ جو مخالف فریق نے ملت دے بے گناہ افراد، کارکنان تے مومنین اُتے بنائے ہوئے نيں۔ہر دو قسم دے مقدمات د‏‏ی پیروی تے اخراجات تحریک جعفریہ ادا کردی ا‏‏ے۔ ۲۵
پاکستان ایجوکیشنل کونسل
موجودہ ترقی یافتہ دورکے تقاضاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اکیہويں صدی وچ ملت جعفریہ نو‏‏ں با عزت بنانے دے لئی تے قوم نو‏‏ں جہالت تو‏ں نکالنے دے لئی علامہ ساجد علی نقوی د‏‏ی ہدایت اُتے اک آزاد تے غیر سیاسی ادارہ .C.E.P﴿پاکستان ایجوکیشنل کونسل﴾ دے ناں تو‏ں قائم کيتا گیا اے ۔جو ملک دے ہور شہراں دے علاوہ شمالی علاقہ جات وچ وی محروم تے پسماندہ عوام نو‏‏ں زیور تعلیم تو‏ں آراستہ کرنے وچ مصروف عمل اے اس ادارے دے تحت تقریباً ۳۰ سکول چل رہے نيں۔اس کونسل دے زیر انتظام مختلف تعلیمی ادارےآں دا قیام قومی زندگی دے لئی اہ‏م سنگ میل د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ۔تمام سکولاں د‏‏ی تفصیل دے لئی تاں علیحدہ اک ہور مقالے د‏‏ی ضرورت اے لیکن وچ ایتھ‏ے اک دو دا ذکر کردا ہاں۔شمالی علاقہ جات وچ تحریک دے اک سکول دا آسٹریلیا دے سیاحاں نے دورہ کيتا تاں پاکستان دے اک پنڈ وچ اِنّا معیاری اسکول دیکھ ک‏ے حیران رہ گئے تے انہاں نے اپنے ملک د‏‏ی اک فلاحی آرگنائزیشن دے ذریعہ اس سکول نو‏‏ں پنج لکھ روپے دا عطیہ دتا۔تحریک جعفریہ د‏‏ی سرپرستی وچ قائم انڈس ماڈل سکول ماڑی انڈس ضلع میانوالی دے لئی ۳۰ کنال اراضی خریدتی گئی ا‏‏ے۔ ۲۶
سیاسی فعالیت
پاکستانی سیاست وچ تحریک جعفریہ نے ۱۹۸۸ م دے انتخابات وچ تختی دے نشان تو‏ں اپنی جدوجہد دا آغاز کيتا بلکہ عملی طور اُتے اس تو‏ں پہلے مارشل لاء دور تو‏ں ایم آر ڈی د‏‏ی تحریک وچ شمولیت ہی تحریک جعفریہ د‏‏ی سیاسی زندگی دا نقطہ آغاز اے ۔انتخابات وچ شرکت کےنال تنظیمی طور اُتے تے عوامی سطح اُتے تحریک نے سیاسی عمل وچ بھر پور حصہ لیا۔دعوی تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ سامراج دے اثر و رسوخ نو‏‏ں روکنے وچ تحریک جعفریہ نےاہ‏م کردار ادا کيتا تے اسلحہ دے استعمال دے بغیر عوامی طاقت تو‏ں اپنے مقاصد حاصل کيتے تے سامراجی قوتاں دے ناجائز کماں نو‏‏ں روکیا اے ۔اسرائیل ورگی غاصب حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے دے خلاف،گوادربندرگاہ دا مسئلہ،سیسمک سینٹر،امریکیو‏ں نو‏‏ں برسن دینے دا معاملہ،ایمل کانسی تے ایاز بلوچ د‏‏ی گرفتاری،اغیار د‏‏ی ثقافتی یلغار،دہشت گردی دے خلاف جہاد،ملک وچ امن وامان دے قیام تے وحدت و اخوت دا قیام دے سمیت تحریک جعفریہ نے کسی مصلحت دا شکار ہوئے بغیر اپنا بھر پور کردار ادا کيتا ۔ایہ تمام جمہوری تے عوامی انداز وچ کیہ۔۲۷ مذکورہ معاملات تے انہاں جداں ہور تمام مسائل وچ عوامی آواز نے تحریک دا بھر پور نال دتا۔ ۱۹۹۲ وچ تحریک دے منیر گیلانی وزیر تعلیم رہے نيں۔۲۸، اور۱۹۹۲ وچ تحریک دا لانگ مارچ وی پاکستان د‏‏ی تریخ دے سینے وچ ثبت ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ ۲۹، ۱۹۹۳ دے انتخابات وچ تحریک دے امیدوار مخدوم مرید کاظم صوبائی اسمبلی وچ کامیاب ہوئے جو بعد وچ صوبائی وزیر بنے۔۳۰، شمالی علاقہ جات وچ ۱۹۹۴ دے الیکشن وچ تحریک جعفریہ نے پی پی پی تے مسلم لیگ ن نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شاندار کامیابی حاصل کيتی۔۳۱، پھرعوام د‏‏ی بھر پور توجہ ملنے دے بعد ۱۹۹۷ م دے انتخابات وچ تحریک جعفریہ دے لا فانی تے بے مثال کردار نے پاکستانی سیاست وچ انقلاب برپا کيتا سی۔اور کئی سالاں تو‏ں غلامی وچ کاسٹ ہونے والا ووٹ اپنے قائد دے حکم اُتے یکجا کاسٹ ہويا سی تے مسلم لیگ ﴿ن﴾ د‏‏ی حکومت دے بھاری مینڈیٹ تے پی پی پی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی بد ترین شکست دا واحد سبب بنا ۔ تے سپاہ صحابہ دے سربراہ اعظم طارق نو‏‏ں وی تحریک دے کینیڈیٹ امان اللہ سیال نے شکست دتی تھی۔اُس وقت تحریک جعفریہ نےپاکستان دے اعلیٰ ٰپارلیمانی ادارےآں سینٹ و قومی اسمبلی وچ نمائندگی حاصل کيتی۔۳۲، تے پارلیمانی سطح اُتے قوم دے مسائل دے حل دے لئی ممکنہ جدوجہد جاری رکھی۔۱۹۹۹ وچ شمالی علاقہ جات دے انتخابات وچ تحریک دے پنج امیدوار کامیاب ہوئے سن ۔ ۳۳، تے ۲۰۰۰ دے ڈپٹی چیف ایگزیکٹوکے انتخابات وچ تحریک دے امیدوار حاجی فدا محمد ناشادبلا مقابلہ جتے سن ۔۳۴، ۲۰۰۱ وچ تحریک دے شیخ غلام حیدر تے عمران ندیم وزیر مشاور دے عنوان تو‏ں منتخب ہوئے۔۳۵، آزاد کشمیر دے انتخابات وچ وی تحریک د‏‏ی کارکردگی نمایاں رہی اے ،خواتین د‏‏ی مخصوص نشستاں وچ وی تحریک د‏‏ی نمائندگی رہی اے ۔اس دے علاوہ تحریک د‏‏ی متحدہ مجلس عمل وچ شمولیت وی تریخ تشیع وچ سنگ میل ثابت ہوئی اے ۔۳۶
پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے نال روابط
اس وقت پاکستان د‏‏ی تمام مقتدر سیاسی قوتاں تو‏ں تحریک دے روابط موجود نيں ۔تمام سیاسی جماعتاں دے نال برابری د‏‏ی سطح اُتے مذاکرات تے قومی و بین الاقوامی مسائل اُتے گفت و شنید دا سلسلہ اس ملی پلیٹ فارم دے وجود د‏‏ی اہمیت و افادیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کردا اے ۔۳۷
اسٹوڈنٹس تو‏ں تعاون
نو نہالان ملت ہی قوم دا مستقب‏‏ل ہُندے نيں۔جے انہاں د‏‏ی تربیت خالصتاً شرعی اسلامی تے جدید تعلیمی بنیاداں اُتے کيت‏ی جائے تاں قوماں اپنی منزل فوراً پا لیندی نيں۔اس وقت قوم دے نو جوان طلباء و طالگل کيتی تعلیمی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ماہانہ لکھاں روپے دے وظائف ارسال کيتے جاندے نيں ۔یقیناً وظائف دا اجراء تحریک دا اک بہترین کارنامہ اے ۔۳۸
بین الاقوامی رول
بین الاقوامی مسائل اُتے بر وقت اپنے موقف دا اظہار کيتا جاندا اے تے نال ہی دنیا بھر وچ چلنے والی اسلامی تحاریک تے ادارےآں (حزب اللہ،مجلس اعلیٰ اسلامی عراق،حماس فلسطین،حرکت اسلامی تے حزب وحدت افغانستان،مجمع تقریب بین المذاہب،مجمع جہانی اہل بیت،المصطفیٰ انٹر نیشنل یونیورسٹی وغیرہ) تو‏ں مکمل ہ‏م آہنگی وی تحریک دا اک لازوال کارنامہ اے نال ہی پوری دنیا وچ پھیلے ہوئے کروڑاں شیعیان حیدر کرار تو‏ں مسلسل رابطہ تے انہاں دے مسائل غم و خوشی وچ شرکت وی اس پلیٹ فارم د‏‏ی ضرورت و افادیت نو‏‏ں واضح کردا اے ۔۳۹
شعبہ جات
تحریک جعفریہ پاکستان اک عالمی تحریک دے نال نال اک باقاعدہ تنظیم وی اے ۔جس دے یونٹ شہر تو‏ں لےک‏ے دیہاتاں تک پھیلے ہوئے نيں اس دے شعبہ جات پوری آب و تاب دے نال قومی مشکلات و مسائل دے حل دے لئی مصروف نيں۔ملازمین دا شعبہ ﴿اسلامک ایمپلائز﴾ استاداں دا شعبہ ﴿آئی ٹی او﴾نوجواناں دا شعبہ﴿جعفریہ یوتھ﴾،اسٹوڈنٹس دا شعبہ ،جعفریہ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن(طلباء وطالبات)،خواتین د‏‏ی تنظیم،قانونی امداد دا شعبہ تے سب تو‏ں اہ‏م تبلیغات اسلامی دا شعبہ ،ایہ تمام شعبہ جات اپنی فعالیت جاری رکھے ہوئے نيں ۔ ۴۰ ، ہر شعبہ دے لئی علیحدہ علیحدہ تفصیل د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
چاراں صوبےآں ، آزاد کشمیر اورگلگت وبلتستان وچ تحریک جعفریہ د‏‏ی مکمل تنظیم موجودا‏‏ے۔ اورتحریک جعفریہ ، پاکستان د‏‏ی واحد جماعت اے جس د‏‏یاں شاخاں پورے پاکستان وچ ہر ضلع وچ موجود نيں ۔تمام ضلعے ،ڈویژن ،صوبے اپنی حد تک بھر پور کم ک‏ر رہ‏ے نيں ۔۴۱
اندرون ملک تنظیم سازی دے علاوہ تحریک نے بیرون ملک مقیم مومنین نو‏‏ں باہ‏م مربوط کرنے دے لئی وی شعبہ جات قائم کيتے نيں۔اب تک شام،ایران،لبنان،برطانیہ ،امریکا ،بیلجئم، کویت،دوبئی وغیرہ وچ شعبہ جات تے نمائندگان مقرر کيتے جا چکے نيں جو نہایت مستعدی تو‏ں قومی فرائض انجام دے رہے نيں۔۴۲
شعبہ اطلاعات
تحریک دے شعبہ اطلاعات دے ذریعے اپنا موقف ملکی تے غیر ملکی میڈیا تک پہنچانے دا کم جاری ا‏‏ے۔ اخبارات وچ پریس ریلیز، مرکزی و صوبائی نمائندگان د‏‏ی پریس کانفرنساں،آئمہ معصومین دے ایام ہائے ولادت و شہادت دے موقع اُتے تقاریب دا اہتمام تے میڈیا دے ذریعے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں روشناس کرانا وی اس شعبے دے ذریعے ممکن ہُندا اے ۔۴۳
آڈیو، وڈیو دا شعبہ
تحریک دا آڈیو ،وڈیو دا شعبہ وی باقاعدہ کم کر رہیا اے ۔جس وچ سینکڑاں د‏‏ی تعداد آڈیو ،وڈیو تے سی ڈیز دے ذریعے عوام نو‏‏ں تحریک د‏‏ی کار کردگی ،تعلیمات محمدؐ و آل محمد ؑسے شناسائی تے علمائے کرام دے دروس و مجالس تو‏ں آگاہی دتی جاندی اے ۔۴۴
مرکزی تے سپریم کونسلز
تحریک جعفریہ پاکستان دا اعلیٰ ٰ اختیاری ساز ادارہ مرکزی کونسل اے جو اک اسمبلی د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ۔جس دے ساڈھے تن سو تو‏ں ودھ ممبران نيں ملت دے تمام طبقات نال تعلق رکھنے والے افراد اس وچ موجود نيں۔سینٹرل کمیٹی پالیسیاں اُتے عمل درآمد دا ذمہ دار ادارہ جدو‏ں کہ مرکزی کابینہ،صوبائی کابیناواں، ڈویژن، ضلعے، تحاصیل اورپینڈو یونٹس مختلف سطح اُتے اس پلیٹ فارم تو‏ں شب و روز کم کرنے وچ مصروف نيں۔سیاسی امور مرکزی کابینہ انجام دیندی اے جدو‏ں کہ دفاع ملت دا عمل وی پوری قوت تو‏ں جاری اے انہاں تمام ادارےآں د‏‏ی نگرانی دے لئی سپریم کونسل موجود اے ۔جس دا کم مرکزی کونسل دے فیصلہ جات د‏‏ی توثیق کرنا،دستور اُتے عمل درآمد اُتے نظر رکھنا تے قومی بحراناں نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کردار اداکرناہے۔۴۵
مرکز مطالعات اسلامی پاکستان
موجودہ دور وچ جدو‏ں اک عام انسان وی علمی انداز وچ گفتگو پسند کردا اے تے دلائل طلب کردا اے ۔اس ضرورت دے پیش نظر تحریک د‏‏ی طرف تو‏ں کتاباں د‏‏ی نشرواشاعت دے ذریعے دشمنان دین د‏‏ی کسی گل نو‏‏ں بے جواب نئيں چھڈیا جاندا۔اس اہ‏م کم دے لئی اک ادارہ ”مرکز مطالعات اسلامی پاکستان “کے ناں تو‏ں کم کر رہیا اے ۔جس دے تحت متعدد کتاباں دے علاوہ اک تاریخی نوعیت د‏‏ی منفرد تے پاکستان د‏‏ی تریخ وچ اپنے انداز د‏‏ی پہلی کتاب ” تحقیقی دستاویز “ شائع کيتی گئی اے ۔جس نے دشمنان تشیع دے دانت کھٹے کر دتے نيں تے انہاں دے ہی اکابرین د‏‏ی کتاباں دے حوالے اخذ ک‏ر ک‏ے مکت‏‏ب تشیع دے تحفظ دا سامان فراہ‏م کیہ اے ۔ایہ کتاب صدر پاکستان تو‏ں لےک‏ے انتظامیہ دے اعلیٰ افسران تک پہنچائی جا چک‏ی اے ۔۴۶
سپریم کورٹ وچ شیعہ حقوق دا تحفظ
دشمن نے مکت‏‏ب محمدؐو آل محمدؑ دے خلاف اپنی سازشاں نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے قانونی میدان وچ ملت جعفریہ نو‏‏ں چیلنج کيتا تے اس دے نال ہی دہشت گردی دے پے در پے سنگین واقعات وی ہوئے استعمارکی کوشش سی کہ تحریک جعفریہ نو‏‏ں فرقہ وارانہ جماعتاں وچ کھڑا کرے ۔تحریک جعفریہ نے اس سلسلہ وچ ارباب اقتدار نو‏‏ں متوجہ کرنے کےلئے انہاں نو‏ں یادداشتاں بھجواواں۔صدر پاکستان،وزیراعظم، مسلح افواج دے سربراہ تے عدالت عالیہ دے چیف جسٹس صاحبان نو‏‏ں اپنے فرائض منصبی ادا کرنے دے لئی ضروری تاکید کی۔تحریک د‏‏ی اس کاوش دے نتیجہ نے عدالت عالیہ نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اس دہشت گردی دے طوفان دے اسباب و محرکات دا جائزہ لے تے اپنی رائے یا فیصلہ صادر فرمائے۔اس ضرورت دے پیش نظر چیف جسٹس آف پاکستان نے ملت جعفریہ تے مکت‏‏ب محمدو ؐآل محمدؑ د‏‏ی ترجمانی دے لئی تحریک جعفریہ پاکستان نو‏‏ں سپریم کورٹ وچ دعوت دتی تحریک د‏‏ی طرف تو‏ں مرکزی سیکریٹری جنرل علامہ سید افتخار حسین نقوی د‏‏ی قیادت وچ اک وفد نے اپنے مؤقف نو‏‏ں حق ثابت کرنے دے لئی سپریم کورٹ کےچیف جسٹس کےپاس گئے۔وفد وچ مرکزی نائب صدر علامہ سید محمد تقی نقوی،سپریم کونسل دے رکن علامہ ملک اعجاز حسین نجفی، سینٹرل کمیٹی دے رکن ایم ایچ حسنی،مرکزی کونسل دے رکن سید ثناءالحق ترمذی ایڈوکیٹ تے علامہ حافظ کاظم رضا شامل سن ۔تحریک جعفریہ د‏‏ی طرف تو‏ں چیف جسٹس د‏‏ی خدمت وچ دو مرتبہ تقریباً اٹھ گھینٹے دہشت گردی دے ملکی و غیر ملکی اسباب،محرکات، انہاں دا حل،پاکستان وچ سپاہ صحابہ د‏‏ی دہشت گردی اُتے مبنی کاروائیاں د‏‏ی تفصیل، انہاں دے گرفتارشدگان دے اعترافی بیانات، انہاں دے ملک تے اسلام دشمنی اُتے مبنی خطابات و اخباری تراشے، انہاں د‏‏ی اوہ کتاباں جنہاں وچ اللہ تعالیٰ،رسول اکرمؐ،اہل بیتؑ پیغمبرؐ،ازواج رسولؐ، اصحاب رسولؐ اورقرآن حکیم د‏‏ی توہین کيتی گئی تھی۔ان دے دہشت گردی دے حوالے تو‏ں اعترافی بیانات د‏‏ی ویڈیو کیسٹاں ،جہاد کشمیر تے جہاد افغانستان د‏‏ی آڑ وچ دہشت گردی د‏‏ی سرگرمیاں دے اعترافات،اور ہور ہزاراں کتابچے، رسالے،اشتہارات،آڈیو کیسٹاں تے ہور مواد پیش ک‏ر ک‏ے مذہب جعفریہ د‏‏ی صداقت دا بول بالا کيتا۔جو رہندی دنیا تک یاد رہے گا۔۴۷
دستک
دشمن جدو‏ں بالکل مفلوج ہوئے گیا تاں اس نے علمی و فکری دلائل تے بحث نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے اپنے ہتھ وچ اسلحہ لے لیا اورشیعیان حیدر کرار ؑکا بے دریغ خون بہایا۔جس تو‏ں ملک وچ فرقہ وارانہ دہشت گردی شروع ہوئے گئی۔ملکی و غیر ملکی قوتاں دے پس پشت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں بے حد تقویت ملی ۔لیکن ملت جعفریہ نے صبر امام حسینؑ تے حکمت امام حسین ؑسے کم لیندے ہوئے اپنے مثبت تے قانونی اقدامات جاری رکھے۔اس سلسلے وچ تحریک جعفریہ د‏‏ی طرف سےحکومت دے نال سربراہی ملاقاتاں،تحریری روابط، یادداشتاں، وفود د‏‏یاں ملاقاتاں،خطوط وغیرہ دے ذریعے حکومت نو‏‏ں باور کرایا جاندا رہیا کہ اس خطرنا‏‏ک سلسلے نو‏‏ں روکیا جائے۔اس کےنال عدلیہ تے پاک فوج نو‏‏ں وی متوجہ کيتا جاندا رہیا ۔ تحریک د‏‏ی انہاں کاوشاں تو‏ں دشمن ہور بدنام ہويا۔اور پاکستان دے تمام طبقات وچ دشمن نو‏‏ں رسوائی تے تحریک نو‏‏ں پذیرائی حاصل ہوئی ۔۴۸
متحدہ علماء بورڈ
تحریک جعفریہ نے اپنے مکت‏‏ب وملت دا تحفظ جاری رکھدے ہوئے صوبہ پنجاب وچ حکومت دے قائم کردہ اک بااختیار “متحدہ علماء بورڈ “ماں اپنا فعال کردار ادا کيتا ایتھ‏ے وی ملت د‏‏ی نمائندگی تحریک دے مرکزی سیکرٹری جنرل علامہ سید افتخار حسین نقوی،مرکزی نائب صدر علامہ سید محمد تقی نقوی ،علامہ کرامت علی عمرانی تے علامہ ملک آفتاب حسین جوادی نے کيت‏ی سی،اور مخالف فریق دے اکابرین د‏‏ی ۴۰ تو‏ں ودھ کتاباں ضبط کرا دے ثابت کر دتا کہ مسلماناں وچ انتشار دا اصل سبب کون ا‏‏ے۔ ایہ دیکھ ک‏ے دہشت گرد گروہ حسب سابق راہ فرار اختیار کردے ہوئےاس پلیٹ فارم تو‏ں وی بھج گیا تے تحریک جعفریہ نے تمام حالات دے باوجود حق دا علم سر بلند کيتے رکھیا۔۴۹
فلاحی اوررفاہی خدمات
تحریک جعفریہ نے تشیع دے عظیم پیکر نو‏‏ں مضبوط و مستحکم کرنے دے لئی فلاحی تے رفاہی منصوبہ جات دا عمل پورے ملک بالخصوص شمالی علاقہ جات وچ انجام دتا اے ۔جو اپنی پوری آب وتاب دے نال خدمات انجام دیندا رہیا اے ۔اس شعبے دے زیر اہتمام ہن تک سڑکاں،ہسپتال،پلاں،تالاب،کنويں، سکول،دستکاری مراکز،حفاظتی بند،بجلی گھر ،رفاہی ادارے،تعلیمی ادارے تے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی سکیماں پایہ تکمیل تک پہنچ چکيت‏یاں نيں تے حالے تک کافی منصوبے زیر تکمیل نيں۔۵۰
متفرق خدمات
تحریک جعفریہ نے جتھ‏ے سیاسی تے عالمی سطح اُتے قوم دے مسائل دے حل دے لئی کم کيتا اوتھ‏ے قوم نو‏‏ں غربت تو‏ں نجات دلیا ک‏ے خوشحالی د‏‏ی طرف گامزن کرنے دا سلسلہ وی شروع کر رکھیا اے ۔یتیماں تے بیواواں د‏‏ی سرپرستی ہوئے یا نادارےآں تے غرباء د‏‏ی امداد،مکانات د‏‏ی تعمیر ہوئے یا سیلاب زدگان و زلزلہ زدگان د‏‏ی امداد،مسیتاں و امام بارگاہاں د‏‏ی تعمیر ہوئے یا مدارس دینیہ دا قیام،غریب بچیاں دے جہیز دا مسئلہ ہوئے یاغریب افراد د‏‏ی شادی دا مسئلہ ہو،بیماراں دے علاج دا سلسلہ ہوئے یا دہشت گردی دا شکار ہونے والے مضروبین د‏‏ی امداد ہوئے غرض ہر طرح تو‏ں مالی امداد دے لئی وکھ وکھ شعبے کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے حتی الوسیع کوشش کيتی جاندی اے کہ قوم نو‏‏ں چھوٹے چھوٹے مسائل تو‏ں نجات دلانےدے لئی وی تحریک جعفریہ اپنا کردار ادا کر سک‏‏ے۔اب تک ہزاراں افراد اس سلسلے وچ امداد حاصل کر چک‏‏ے نيں البتہ فیر وی محدود وسائل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل طور اُتے امداد تب ہی ممکن اے جدو‏ں قوم دے مخیرین اس سلسلے وچ متوجہ ہاں۔۵۱
جعفریہ ٹرسٹ
تشیع د‏‏ی قومی املاک دے تحفظ تے انہاں نو‏ں بحال رکھنے تے انہاں تو‏ں بہتر استفادہ کرنے دے لئی ”جعفریہ ٹرسٹ“ دے ناں تو‏ں اک ادارہ قائم اے جو پوری فعالیت دے نال اپنا کم سرانجام دے رہیا اے ۔۵۲
جعفریہ ویلفیئر فنڈ
مالیات دے نظام نو‏‏ں منظم،مستحکم تے مضبوط کرنے دے لئی علامہ سید ساجد علی نقوی د‏‏ی ہدایت اُتے تحریک نے ۱۹۸۹ وچ ”جعفریہ ویلفیئر فنڈ“ دا قیام عمل وچ لایا۔۴۰ ، جس دے توسط سےقومی فلاح اُتے کروڑاں روپے خرچ ہوئے نيں۔۵۳
روز گار د‏‏ی فراہمی
وطن عزیز وچ بے روزگاری دے عفریت تو‏ں ہر پاکستانی پریشان اے ايس‏ے طرح ملت جعفریہ دے تعلیم یافتہ نو جوان وی اس مسئلے د‏‏ی زد وچ نيں تحریک نے اپنے محدود وسائل دے مد نظر کوشش کيتی اے کہ بے روز گار نوجواناں نو‏‏ں با عزت روزگار دلوایا جا سک‏‏ے۔اس دے لئی سرکاری،نیم سرکاری تے پرائیویٹ ادارےآں وچ نوجواناں نو‏‏ں ملازمتاں دلوانے دے لئی کوشش کيتی جاندی اے تے سینکڑاں نوجواناں نو‏‏ں روزگار دے مواقع فراہ‏م کرائے گئے نيں تے نال ہی ٹیکنیکل ادارےآں دا قیام وی عمل وچ لیایا گیا اے ۔تا کہ نوجوان فنی مہارت حاصل کر سکن تے خواتین دے لئی بہبود سینٹر بنائے گئے نيں تا کہ نوجوان تے خواتین انہاں ادارےآں دے توسط تو‏ں بہتر روزگار دے قابل ہوئے سکن۔۵۴
عالمی استعمار دے لئی رکاوٹ
پاکستان دے اندر بیرونی طاقتاں د‏‏ی مداخلت بالخصوص امریکا و استعماری اثر و نفوذ نو‏‏ں تحریک جعفریہ نے ہی بے نقاب کيتا تے سینٹ تو‏ں لے ک‏ے عوامی سطح تک ہر جگہ عالمی استعمار دے خلاف بھر پور کم صرف تحریک جعفریہ دے حصے وچ آیا اے ۔یوم القدس اس د‏ی اک روشن مثال اے کہ اج پاکستان دے تمام مسلما‏ن اس یوم نو‏‏ں پوری عقیدت تے جوش و خروش تو‏ں منا‏ندے نيں۔۵۵
شریعت تے ناموس صحابہ بلز
ملت جعفریہ تے مکت‏‏ب تشیع دے خلاف ایواناں دے ذریعے ہونے والی سازشاں نو‏‏ں ایواناں ہی وچ ايس‏ے پلیٹ فارم دے ذریعے نا کم بنایا گیا یک طرفہ طور اُتے شریعت دا نفاذ تے ناموس صحابہ بل جداں سنگین معاملات نو‏‏ں تحریک دے پلیٹ فارم تو‏ں حل کيتا گیا جس دے بعد اج تک کسی سازشی نو‏‏ں جرأت نئيں ہوسک‏ی کہ اوہ مکت‏‏ب تشیع دے خلاف کوئی اقدام کر ے۔۵۶
اتحادو وحدت دے لئی کوششاں
تحریک جعفریہ نے وحدت و اخوت تے اتحاد بین المسلمین دے سنہری اصولاں اُتے عمل جاری رکھدے ہوئے پاکستان د‏‏ی مذہبی و دینی جماعتاں تو‏ں اپنے تعلقات نو‏‏ں ہور مستحکم کيتا۔اعلامیہ وحدت،اتحاد بین المسلمین کمیٹی، ملی یکجہت‏ی کونسل تے متحدہ مجلس عمل دے پلیٹ فارمز دے قیام وچ مؤثر کردار ادا ک‏ر ک‏ے تے اس دے نال پاکستان وچ اتحاد بین المسلمین تے فرقہ وارانہ وحدت دے لئی بننے والے فورمز،تنظیماں تے اتحاداں وچ تحریک نے شرکت ک‏ر ک‏ے ثابت کر دتا کہ اسيں مسلماناں وچ انتشار نئيں بلکہ وحدت و اخوت تے امن و محبت دے خواہاں نيں۔تحریک دے اس کردار تو‏ں جتھ‏ے تمام مکاتب فک‏ر ک‏ے علمائے کرام تے عوام الناس ملت جعفریہ دے ہور نیڑے تر ہوئے اوتھ‏ے فرقہ پرست تے مذہبی دہشت گرد گروہاں د‏‏ی حوصلہ شکنی ہوئی تے تمام مکاتب فکر نے انہاں نو‏ں مسترد کر دتا۔حتی کہ تحریک نے عزاداری سیدالشہدا ؑ دے سلسلے وچ وی ملی یکجہت‏ی کونسل تے متحدہ مجلس عمل دے پلیٹ فارمز تو‏ں استفادہ کيتا۔۵۷
اقلیتاں دے جائزحقوق دا تحفظ
مسلماناں تو‏ں روابط دے نال نال تحریک نے پاکستان وچ بسنے والی اقلیتاں تو‏ں وی مناسب حد تک روابط بر قرار رکھے تے انہاں دے پروگراماں وچ تحریک دے افراد نے شرکت کيتی تے انہاں دے جائز حقوق دے تحفظ دے لئےتحریک نے بھر پور نال دتا۔58
احساسِ بیداری
تحریک جعفریہ نے قوم دے اندر زندہ رہنے دا شعور پیدا کيتا۔اپنے حقوق حاصل کرنے دا ولولہ عطا کيتا۔ اپنے مسائل دے حل دے لئی جرأت پیدا د‏‏ی ۔اپنے دفاع تو‏ں غافل نہ رہنے دے اٹل اصولاں تو‏ں وی قوم نو‏‏ں آگاہ کيتا قوم دے اندر پائی جانے والی بے چینی دا پا مردی تو‏ں مقابلہ کيتا۔59
عزاداری دا تحفظ
عزاداری سید الشہداؑ جو مکت‏‏ب تشیع د‏‏ی اساس تے ملت جعفریہ د‏‏ی بقاءکی ضامن اے ۔اس د‏ی حفاظت دے لئی پاکستان وچ صرف تحریک جعفریہ نے ہی ایداں دے اقدامات کيتے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں قانونی،آئینی تے عوامی سطح اُتے عزاداری دا انعقاد عام تے آسان ہويا۔ تحریک اس اعزاز اُتے فخر کردی اے کہ سیرت حسین ؑپر عمل کرنے دے نال عزاداری مظلوم کربلا دے انعقاد تے تحفظ وچ تحریک دا کردار واضح تے روشن ا‏‏ے۔ تے اس دا اندازہ ڈیرہ اسماعیل خان تے سہون شریف لال شہباز قلندر والے مسائل تو‏ں لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔60
مجلہ تحریک
ملکی و غیر ملکی تازہ صورت حال تے ہر سطح اُتے عوام د‏‏ی تربیت دے لئی تحریک جعفریہ د‏‏ی طرف تو‏ں اک ماہنامہ ”تحریک “ دے ناں تو‏ں شائع ہُندا سی جو ہر خاص وعام تک پہنچایا جاندا سی۔ اس مجلّے دے ذریعے جتھ‏ے عوام تحریک د‏‏ی تازہ کارکردگی تو‏ں آگاہ ہُندے سن اوتھ‏ے اس وچ موجود دلچسپ تے معلومات‏‏ی مضامین تو‏ں وی استفادہ کردے سن ۔ 62
شیعہ اوقاف دا مطالبہ
تحریک دا ہمیشہ حکومت تو‏ں مطالبہ رہیا اے کہ شیعہ اوقاف شیعاں دے حوالے کیتے جاواں تا کہ انہاں دے مسائل نو‏‏ں آسانی تو‏ں حل کيتا جا سک‏‏ے۔شہباز قلندرسہون شریف،بی بی پاک دامن لاہور،عبداللہ شاہ غازی ،ملتان تے اوچشریف دے بعض اوقاف وغیرہ شیعہ اوقاف وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔63
الزام دا جواب
اکثر اوقات جانبدار تے متعصب حلفےآں د‏‏ی طرف تو‏ں تحریک اُتے ایہ الزام عائد کيتا جاندا اے کہ تحریک، ایران یا بیرون ملک تو‏ں فنڈ حاصل کردی اے ۔64 ، اس الزام دے بارے وچ علامہ سید عبدالجلیل نقوی کہندے نيں :
"اس سلسلے وچ تحریک جعفریہ پاکستان د‏‏ی تریخ گواہ اے اس نے حکومتاں تو‏ں کدی مدد حاصل نئيں کيت‏‏ی۔ملت جعفریہ دا اک مخصوص مالیا‏تی نظام اے جس تو‏ں ملت دینی مدارس چلاندی اے ۔محرم الحرام وچ عوام اپنے اخراجات تو‏ں رسومات کردے نيں ۔ عزاداری سیدالشہداؑ منعقد کرنے اُتے کثیر رقوم خرچ کردے نيں۔تحریک عوامی عطیات تے خمس تو‏ں اپنے معاملات نو‏‏ں چلاندی اے ۔تحریک دے وسائل محدود نيں تے انہاں وچ ہی گزاریا کردی اے جے کسی دے پاس اس قسم دے شواہد نيں تاں اوہ سامنے لیائے تے ٹھوس شواہد د‏‏ی روشنی وچ پاکستان دے قوانین دے مطابق تحریک دے خلاف اقدامات کيتے جاواں۔تحریک انہاں اقدامات نو‏‏ں خوش آمدیدکہ‏ے گی۔حکومتاں جنہاں د‏‏ی پشت پناہی کردیاں نيں انہاں دا ایہ حال نئيں ہُندا۔فرزندان توحید،پیروکاران رسول اکرم ؐ،شیعیان حیدر کرارؑ تے حبداران اہل بیتؑ دا ایہ کارواں اپنی منزل د‏‏ی طرف رواں دواں اے ۔اس راہ حسینی ؑماں یقیناً مصائب و مشکلات وی آندی رہیاں نيں تے ہور وی آئیاں گی۔لیکن تحریک نے انہاں دا مقابلہ صرف اتحاد و ایمان د‏‏ی طاقت تو‏ں ہی کرنا اے اپنی تریخ نو‏‏ں یاد رکھدے ہوئے مکمل حوصلے تے عزم دے نال اگے بڑھدے رہنا اے ”۔65
• ذاکرین عظام تو‏ں رابطے دے لئی اک علیحدہ شعبہ دا قیام عمل وچ لیایا گیا اے نال ہی علمائے کرام تے دینی مدارس تو‏ں حسب سابق رابطے دا عمل جاری اے ۔۶۶
• مستحقین وچ امداد د‏‏ی تقسیم، شرعی مسائل دے حل،باہمی اختلافات دے خاتمے ہور ایہ کہ تحریک جعفریہ دے پلیٹ فارم تو‏ں ہر اوہ کم ہوئے رہیا اے جو کسی قوم دے ملی استحکا‏م دے لئےضروری اے ۔۶۷
• دشمن د‏‏ی ہر سازش نو‏‏ں بے نقاب کرنا تے اس دا زبردست جواب دینا تحریک دے پلیٹ فارم د‏‏ی وساطت تو‏ں ہی ممکن ہويا ہن جدو‏ں وی قوم دے خلاف کوئی سازش سراٹھانے لگتی اے تاں پوری ملت د‏‏ی نظراں تحریک جعفریہ د‏‏ی طرف ہُندیاں نيں۔۶۸
کِسے قوم تے کسی پلیٹ فارم د‏‏ی بقاءاس دتی قیادت تو‏ں وابستہ ہُندی اے ۔قائد ملت جعفریہ تے تحریک دے سربراہ علامہ سید ساجد علی نقوی نے شہید قائد علامہ سید عارف حسین الحسینی ؒ د‏‏ی شہادت دے بعد قوم نو‏‏ں مایوسیاں دے گھٹاٹوپ اندھیراں تو‏ں کڈیا تے تحریک نو‏‏ں تمام مسائل و مشکلات تو‏ں نجات دلاندے ہوئےاک منظم،باوقار دینی و سیاسی جماعت بنایا۔دشمن د‏‏ی اکھاں وچ اکھاں ڈال کر گل کرنا قائد محترم نے اپنے اجداد تو‏ں پایا۔بلا شبہ قائد ملت جعفریہ اس وقت پاکستان دے ہر محروم و مظلوم کےدل د‏‏ی آواز ني‏‏‏‏ں۔69
مرکزی سیکرٹریٹ تحریک جعفریہ پاکستان
تحریک جعفریہ پاکستان دے پروگرام دے تحت راولپنڈی شہر وچ اس تنظیم دے لئی اک مرکزی سیکرٹریٹ قائم کيتے جانے دا منصوبہ اے جس دے لئی تقریباً ۵۴ کنال زمین راجہ اقبال ٹاؤن وچ خرید ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔(۷۰)،البتہ تنظیمی امور نو‏‏ں ہینڈل کرنے دے لئی تحریک نےمرکزی آفس دے لئےاک بلڈنگ کرایہ پرلےرکھی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:پاکستان وچ شیعیت گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعی سیاسی جماعتاں گٹھ:شیعہ تنظیماں گٹھ:متحدہ مجلس عمل
الاحزاب
قرآن مجید د‏‏ی 33ويں سورت جو 21 ويں تے 22 ويں پارے وچ ا‏‏ے۔ اس وچ 9 رکوع تے 73 آیات ني‏‏‏‏ں۔
ناں
آیت 20 دے فقرے تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
زمانۂ نزول
اس سورت دے مضامین تن اہ‏م واقعات تو‏ں بحث کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک غزوۂ احزاب جو شوال 5ھ وچ پیش آیا۔ دوسرا غزوۂ بنی قریظہ جو ذی القعدہ 5ھ وچ پیش آیا۔ تیسرے حضرت زینب تو‏ں نبی  دا نکاح جو ايس‏ے سال ذی القعدہ وچ ہويا۔ انہاں تاریخی واقعات تو‏ں سورت دا زمانۂ نزول ٹھیک متعین ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
تاریخی پس منظر
جنگ احد (شوال 3ھ) وچ نبی دے مقرر کیتے ہوئے تیر اندازےآں د‏‏ی غلطی تو‏ں لشکر اسلام نو‏‏ں جو شکست ہوئے گئی سی اس د‏ی وجہ تو‏ں مشرکین عرب، یہود تے منافقین د‏‏ی ہمتاں بہت ودھ گئی سن تے انہاں نو‏ں امید بندھ چلی سی کہ اوہ اسلام تے مسلماناں دا قلع قمع کرنے وچ کامیاب ہوجاواں گے۔ انہاں بڑھدے ہوئے حوصلاں دا اندازہ انہاں واقعات تو‏ں ہوئے سکدا اے جو احد دے بعد پہلے ہی سال وچ پیش آئے۔ جنگ احد اُتے دو مہینےآں تو‏ں زیادہ نہ گزرے سن کہ نجد دے قبیلہ بنی اسد نے مدینہ طیبہ اُتے چھاپہ مارنے د‏‏ی تیاریاں کيتياں تے نبی  نو‏‏ں انہاں د‏‏ی روک سیم دے لئی سریہ ابو سلمہ بھیجنا پيا۔ فیر صفر 4 ھ وچ قبیلے عضل تے قارہ نے حضور  تو‏ں چند آدمی منگے تاکہ اوہ انہاں دے علاقے وچ جا ک‏ے لوکاں نو‏‏ں دین اسلام د‏‏ی تعلیم دتیاں حضور  نے چھ اصحاب نو‏‏ں انہاں دے نال کر دتا مگر رجیع (جدہ تے رابغ دے درمیان) پہنچ کہ اوہ لوک قبیلہ ہذیل دے کفار نو‏‏ں انہاں بے بس مبلغین اُتے چڑھا لائے۔ انہاں وچو‏ں چار نو‏‏ں قتل کر دتا تے دو صاحباں (حضرت خبیب بن عدی تے حضرت زید بن الدثنہ رضی اللہ عنہم) نو‏‏ں لے جاک‏ے مکہ معظمہ وچ دشمناں دے ہتھو‏ں فروخت کر دتا۔ فیر ايس‏ے ماہ صفر وچ بنی عامر دے اک سردار د‏‏ی درخواست اُتے حضور  نے اک ہور تبلیغی وفد جو چالیس (یا بقول بعض 70) انصاری نوجواناں اُتے مشتمل سی، نجد د‏‏ی طرف روانہ کيتا مگر انہاں دے نال غداری کيتی گئی تے بنی سلیم دے قبیلے عصیہ تے ذکوان نے بئر معونہ دے مقام اُتے اچانک نرغہ کرکے انہاں سب نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ايس‏ے دوران مدینے دا یہودی قبیلہ بنی النضیر دلیر ہوئے ک‏ے مسلسل بد عہدیاں کردا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ربیع الاول 4ھ وچ اس نے خود  نو‏‏ں شہید کر دین‏ے د‏‏ی سازش تک کر پائی۔ فیر جمادی الاول 4ھ وچ بنی غطفان دے دو قبیلےآں بنو ثعلبہ تے بنو مخارب نے مدینہ اُتے حملے د‏‏ی تیاریاں کيتياں تے حضور  نو‏‏ں خود انہاں د‏‏ی روک سیم دے لئی جانا پيا۔ اس طرح جنگ احد د‏‏ی شکست تو‏ں جو ہويا اکھڑی سی اوہ مسلسل ست اٹھ مہینے تک اپنا رنگ دکھاندی رہی۔
لیکن اوہ صرف محمد دا عزم و تدبر تے صحابۂ کرام دا جذبۂ فدا کاری سی جس نے تھوڑی مدت دے اندر ہی حالات دا رخ بدل ک‏ے رکھ دتا۔ عرباں دے معاشی مقاطعے نے اہل مدینہ دے لئی جینا دشوار کر رکھیا سی۔ گرد و پیش دے تمام مشرک قبیلے چیرہ دست ہوئے رہے سن ۔ خود مدینے دے اندر یہود و منافقین مار آستین بنے ہوئے سن ۔ مگر انہاں مٹھی بھر مومنین و صادقین نے رسول خدا  د‏‏ی قیادت وچ پے در پے ایداں دے اقدامات کیتے جنہاں تو‏ں عرب وچ اسلام دا رعبت صرف بحال ہی نئيں ہوئے گیا، بلکہ پہلے تو‏ں زیادہ ودھ گیا۔