cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اُدیپور
جگدیش مندر، اُدیپور
پچھولا جھیل اتے بنا اک مندر۔ ایہہ محل مہاراجہ کرن سنگھ ولوں بنوایا گیا سی، پر مہاراجہ جگت سنگھ نے اس دا پھلار کرایا۔ محل ولوں بہت شاندار مورت وکھائی دندے ہن، گولڈن محل دی خوبصورتی انوکھا اتے شاندار اے۔
سٹی پیلیس، اُدیپور
مشہور اتے شاندار سٹی پیلیس اُدیپور دے جیون دا انکھڑواں انگ اے ۔ ایہہ راجستھان دا سبھتوں بہت محل اے ۔ اس محل دا اساری شہر دے بانی مہانرانا ادئے سنگھ - دوسرا نے کروایا سی ۔ اوہناں دے بعد آؤن والے راجاواں نے اسوچ پھلار کم کیتے ۔ تاں وی اس دے اساری وچ حیرانی جنک اسمانتاواں ہن ۔ محل وچ جان لئی اتری ول ولوں بڑیپول ولوں اتے ترپولیا دوار ولوں داخلہ کیتا جا سکدا اے ۔
شلپگرام، اُدیپور
اک شلپگرام اے، جتھے گوا، گجرات راجستھان اتے مہاراشٹر دے پارمپررک گھراں نوں وکھایا گیا اے۔ اتھے اس راجاں دے کلاسیکل سنگیت اتے ناچ وی دکھایا ہویا کیتے جاندے ہن۔
سجنگڑ (مانسون پیلیس)
اُدیپور شہر دے دکھن وچ اراولی پروتمالا دے اک پہاڑ دی سکھر اتے اس محل دا اساری مہاراجہ سجن سنگھ نے کروایا سی۔ اتھے گرمیاں وچ ٹھنڈی ہوا چلدی اے ۔ سجنگڑ ولوں اُدیپور شہر اتے اس دی جھیلاں دا سندر نظارہ دسدا اے ۔ پہاڑ دی تلہٹی وچ ابھیارنی اے ۔ شام نوں ایہہ محل روشنی وچ جگمگا اٹھدا اے، جو دیکھن وچ بہت سندر وکھائی پیندا اے ۔
فتح ساگر جھیل
مہانرانا جےَ سنگھ ولوں بنائی ایہہ جھیل ہڑ دے کارن نشٹ ہو گئی سی، بعد وچ مہانرانا فتح سنگھ نے اس دا پنراساری کروایا ۔ جھیل دے بیچاں - وچ اک باغیچہ اے ۔ باگیچے وچ کشتی دے سروپ دا اک کیفے وی اے ۔ تسی کشتی اتے آٹو ولوں اتھے پہنچ سکدے ہو ۔
موتی مگری
اتھے مشہور راجپوت راجا مہانرانا پرتاپ دی مورتی اے ۔ موتی مگری فتح ساگر دے کول دی پہاڑی اتے واقع اے ۔ مورتی تک جان والے رستیاں دے آسپاس سندر بغیچے ہن، خاص طور اتے جاپانی راک گارڈن دیکھنیوگ ہن۔ اسنوں مہارانا پرتاپ میموریال ہال وی کہندے ہن۔
سہیلیاں دی باڑی
سہیلیاں دی باڑی / داسیاں دے اعزاز وچ بنا باغ اک سجیا - دھجا باغ اے ۔ اسوچ، کمل دے تالاب، پھوارے، سنگمرمر دے ہاتھی اتے کیوسک بنے ہوئے ہن ۔
سکھادیا سرکل
سکھادیا سرکل شہر وچ رانکپور اتے ماؤنٹ آبو دے نال پھیلی پنچوٹی نال جا جڑدا اے۔ اتھے سیلانیاں واسطے فاسٹ-فوڈ ، اونٹھ-سواری، گھوڑ-سواری، کشتی-سیر اتے بچیاں دے پارک موجود ہن۔
گٹھ:راجستھان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:راجستھان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:راجستھان دے شہر
اوانت
اوانت متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
تینزنگ نارگے
تینزنگ نارگے (انگریزی: Tenzing Norgay) اک غریب ،نیپالی قلی سی جس دا ناں تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ سنہری حروف تو‏ں لکھیا گیا اے ۔
کوہ ہمالیہ پہاڑ( ماؤنٹ ایورسٹ )دنیا دا سب تو‏ں بلند ترین پہاڑ اے ۔ جے دور تو‏ں دیکھیا جائے تاں ایہ بہت خوبصورت نظر آندا اے لیکن اس اُتے سفر کرنا اک برفانی جہنم تو‏ں گزرنے تو‏ں کم نئيں۔کوہ ہمالیہ د‏‏ی بلند ترین چوٹی سر کرنے د‏‏ی بوہت سارے لوکاں نے کوششاں کيتياں تے ہن وی لوک کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔لیکن سب تو‏ں پہلے اس پہاڑ نو‏‏ں سر کرنے دا سہرا اک غریب ،نیپالی قلی تن زنگ نارگے (Tenzing Norgay) تے اک برطانوی کوہ پیما ایڈمنڈ ہیلری (Edmund Hillary) دے سر ا‏‏ے۔
تین زنگ نارگے (Tenzing Norgay) والدین تبت دے رہنے والے سن ، اوہ شادی دے بعد اوہ نیپال آ گئے سن ۔ انہاں دے تیرا بچے سن تے اوہ چرہاوے دا کم کيتا کردے سن ۔تینزنگ نو‏‏ں پڑھائی لکھادی دا کوئی شوق نئيں سی تینزنگ جدو‏ں وڈا ہويا تاں اس نے قلی دا کم شروع کر دتا۔ اوہ کوہ پیمائاں دا سامان ڈھویا کردا سی۔ ایتھے تو‏ں انہاں نو‏ں پہاڑ سر کرنے دا شوق پیدا ہويا۔
کوہ ہمالیہ پہاڑ د‏‏ی بلند ترین چوٹی تقریبا اٹھ ہزار اٹھ سو اڑتالیس میٹر 8848 meter یا 29029 فٹ بلند ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے 1921 وچ اک برطانوی کوہ پیما د‏‏ی جماعت نے ہمالیہ دا سفر کيتا تے اوہ تقریبا ست ہزار بیس7020 میٹر یعنی 23030 فٹ تک پہنچ پائے۔ اس دے بعد 1922 وچ اک برطانوی کوہ پیما د‏‏ی ٹیم نے سفر کيتا اور
تین زنگ نارگے نو‏‏ں 1935 وچ ماؤنٹ ایورسٹ اُتے سفر کرنے دا پہلی مرتبہ موقع ملیا لیکن اوہ اسنو‏ں سر نئيں کرسکا۔1947 وچ اک کینیڈین کوہ پیما دے نال ماؤنٹ ایورسٹ د‏‏ی 22200 فٹ د‏‏ی بلندی تک پہنچ پائے۔ لیکن اک برفانی طوفان آنے دے باعث واپس آ گئے ۔ ماؤنٹ ایورسٹ بلندی تک پہنچنے دے لئی انہاں نو‏‏ں حالے وی نو سوفٹ اپنی منزل طے کرنا تے باقی سی۔ 1953 وچ اک برطانوی کمپنی دے نال دوبارہ ماؤنٹ ایورسٹ دا سفر کيتا پنج مارچ 1953 نو‏‏ں کھٹمنڈو تو‏ں اوہ اپنے سفر اُتے روانہ ہوئے گئے۔ان د‏‏ی ٹیم 28270 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے پہنچ ک‏ے انہاں د‏‏ی ٹیم تھک گئی تے تمام لوکاں نے واپس پرت جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا ۔
تمام ٹیم دے لوک واپس آ گئے صرف تن زنگ نارگے قلی تے اک برطانوی کوہ پیما ایڈمنڈ ہلیری (Edmund Hillary) نے اپنا سفر جاری رکھیا ۔ آخر کار اوہ دونے 29 مئی 1953 نو‏‏ں ہمالیہ د‏‏ی بلند ترین چوٹی نو‏‏ں سر کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اتفاقیہ طور اُتے د‏‏ی چوٹی اُتے پہنچ ک‏ے صرف تن زنگ نارگے د‏‏ی تصویر کھچ پائی جو ہن دنیا دے ریکارڈ اُتے موجود ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی بدھ شخصیتاں گٹھ:بھارتی کوہ پیما گٹھ:نیپالی بدھ شخصیتاں گٹھ:نیپالی کوہ پیما
وکٹوریا اینڈ عبدل
وکٹوریا اینڈ عبدل (Victoria & Abdul) سٹیفن فریرز د‏‏ی ہدایتکاری وچ 2017ء وچ بننے والی اک برطانوی سوانحی فلم اے جسنو‏ں لی ہال نے تحریر کیتا۔ فلم اپنی اسيں ناں کتاب اُتے مبنی اے جس جے مصنف شربانی باسو ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم د‏‏ی کہانی مملکت متحدہ د‏‏ی ملکہ وکٹوریہ تے انہاں دے ہندوستانی ملازم منشی عبد الکریم دے باہمی تعلقات دے بارے وچ ا‏‏ے۔
کہانی
آگرہ، ہندوستان دے اک نوجوان جیل کلرک عبدالکریم نو‏‏ں 1887ء وچ ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں اک مہر (سونے دا اک سکہ) پیش کرنے دے لئی منتخب ک‏ر ک‏ے انگلستان روانہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ملکہ تنہائی دا شکار تے اپنے درباری چاپلوساں تو‏ں بیزار اے، ايس‏ے لئی عبد الکریم تو‏ں دلچسبی تے دوستی اختیار کردی ا‏‏ے۔ اوہ اس دے نال تنہا وقت گزارتی اے تے اسنو‏ں اپنا استاد منشی بنا لیندی ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں اردو تے قرآن پڑھانے نو‏‏ں کہندی ا‏‏ے۔ ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں پتا چلدا اے کہ عبد الکریم شادی شدہ اے تاں اوہ اس د‏ی بیوی تے ساسنو‏ں وی انگلستان بلا لیندی ا‏‏ے۔ تے اس دے خاندان د‏‏ی آمد اُتے خصوصی توجہ دیندی ا‏‏ے۔ عبد الکریم د‏‏ی بیوی جو برقع وچ آندی اے اسنو‏ں خاص اُتے پر علیحدگی وچ دیکھنے جاندی ا‏‏ے۔
ملکہ د‏‏ی اک ہندوستانی اُتے خصوصی نوازشات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا خاندان تے اندرونی حلقہ بشمول اس دا بیٹا برٹی تے وزیر اعظم اسنو‏ں نا پسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ عبد الکریم دے خلاف سازش کردے نيں تے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں کہندے نيں کہ 1857ء وچ مسلماناں نے ہی انگریزاں دے خلاف علم بغاوت بلند کیتا سی۔ انہاں دا خیال سی کہ اس وجہ تو‏ں ملکہ عبد الکریم نو‏‏ں واپس بھجوا دے گی۔ ملکہ اس گل اُتے واقعی عبد الکریم تو‏ں زنجیدہ تے ناراض ہُندی اے تے اسنو‏ں واپس بھیجنے دا فیصلہ کردی ا‏‏ے۔ جس اُتے خاندان کافی خوش ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے اوہ عین موقع ہر اپنا فیصلہ تبدیل کر لیندی ا‏‏ے۔
ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی ہندوستان وچ دلچسبی ودھدی جاندی ہوئے تے اوہ آئل آف ویٹ وچ اپنے اوزبورن ہاؤس وچ اک دربار روم تعمیر کرواندی اے جسنو‏ں ہندوستانی طرز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے خاندان والےآں نو‏‏ں ایہ وی کہندی اے کہ اوہ عبد الکریم نو‏‏ں نائٹ دا خطاب دینا چاہندی ا‏‏ے۔ اس دے رد عمل وچ تمام خاندان اس فیصلے دے خلاف متحد ہوئے ک‏‏‏ے اپنے استعفے ملکہ نو‏‏ں بھجوا دیندا ا‏‏ے۔ ملکہ سخت برہم ہوئے ک‏ے تمام خاندان نو‏‏ں بلاندی اے تے کہندی اے جس جس نو‏‏ں مستعفی ہونا اے اوہ اگے ودھے، اُتے کوئی وی اگے نئيں بڑھدا۔
جب ملکہ بیمار پڑدی اے تاں اوہ عبد الکریم نو‏‏ں کہندی اے کہ اوہ واپس ہندوستان چلا جائے کیونجے اس دے بعد اس دے خاندان والے اس دے خلاف ہوئے جان گے، اُتے اوہ ملکہ دے پاس رہنا چاہندا ا‏‏ے۔ 1901ء وچ ملکہ وفات پا جاندی اے تے برٹی بطور ایڈورڈ ہفتم تخت نشین ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے حکم اُتے عبد الکریم نو‏‏ں ملکہ نال ملن والے تحائف تے تمام تحریراں نو‏‏ں نذر آتش کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تے اس دے خاندان نو‏‏ں واپس ہندوستان بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی آخر وچ دکھایا گیا اے کہ عبد الکریم آگرہ، ہندوستان وچ واپس آ ک‏ے وی صبح سویرے ملکہ وکٹوریہ دے مجسمے دے پاس جاندا اے تے اپنی عقیدت دا اظہار کردا ا‏‏ے۔
ماتسوو باشو
ماتسوؤ باشو (1644 - 28 نومبر 1694)، جم ویلے ماتسوؤ کنساکو (松尾 金作؟)، فیر ماتسوؤ چیومون منفوسا (松尾 忠右衛門 宗房؟) ایڈو ویلہ (1603 توں 1868) دا سبھ توں مشہور جاپانی شاعر سی۔ اپنے جیون  ویلے دوران، باشو مل کے جوڑے جاندے رینکو (اس ویلے ہیکائی نو رینگا کہندے سن)شعری  روپ وچّ اپنے کم لئی منیا گیا سی۔ اج، صدیاں توں چلدی چرچہ دے بعد، اوہ ہائیکو دا سبھ توں وڈا ماسٹر (اس ویلے  ہوکو کیہا جاندا سی) منیا جا رہا اے۔ اس دی شاعری قومانتری پدھر اتے مشہور اے، اتے جاپان وچّ اوہدے شعر کئی یادگاراں اتے روایتی تھانواں اتے اکریاں ہوئیاں نیں۔
باشو چھوٹی عمر وچّ کویتا نال جڑ گیا سی، اتے ایدو (اج دا ٹوکیو) دے بودھی درش وچّ گھل مل جان دے بعد، اوہ جلدی ہی جاپان بھر وچّ مشہور ہو گیا سی۔ اوہ اک استاد وجوں اپنی روزی کماؤندا سی، لیکن جلدی ہی اسنے ساہتی حلقیاں دے سماجی، شہری جیون نوں تیاگ دتا اتے اپنی لیکھنی لئی فکر حاصل کرن واسطے دیس بھر وچّ - لہندے ، چڑھدے اتے دور اتری جنگل وچّ گھمن والا گھمکڑ بن گیا۔ اس دیاں کویتاواں کجھ سرل تے آسان تتاں راہیں اکثر اپنے آسپاس دی دنیا دے بارے وچّ اس دے اصل تجربے نوں اتے منظر دے احساس نوں شعر-بند کر لیندیاں سن۔
مڈھلا جیون
باشو دا جم 1644 نوں ایگا صوبے وچّ  یئینو  دے نیڑے ہویا سی۔ اس دا پیؤ نمانا جیہا سمرائی سی، جس کر کے باشو نوں فوج وچّ چاکری مل سکن دی امید سی، پر نامی جیون جی سکن دے کوئی آثار نہیں سی۔ جیونیکاراں دا متّ اے کہ اوہ رسوئیے دا کم کردا ہندا سی۔ پر بچپن وچّ ہی، باشو  دا سیوادار بن گیا سی، جس نال باشو دی مل کے جوڑے جاندے رینکو (جس نوں اس ویلے ہیکائی نو رینگا  کہندے ہندے سن) پرتی پیار دی سانجھ سی۔ واک 5-7-5 مورا دے فارمیٹ وچّ شروع ہندے سن؛ اس تنّ ستری اکائی نوں  ہوکو  کیہا جاندا سی، اتے صدیاں بعد اسے نوں شعری صنف بن جان تے ہائکو سدیا جان لگّ پیا۔ باشو اتے یوشیتادا دوناں نے اپنے ، جاں ہیکائی   قلمی ناں  رکھ لئے؛ باشو نے ، جو اس دے بالغ ناں  دا چینی-جاپانی اچارن سی۔ 1662 وچّ باشو دی پہلی عامَ ورتی جاندی کویتا چھپی؛ 1664 وچّ اس دے دو ہوکو اک چونوینیاں کویتاواں دے شعری مجموعے وچّ چھپے، اتے 1665 وچّ باشو اتے یوشیتادا نے اپنے کجھ دوستاں نال ملکے اک سو شعراں والے  رینکو  دی رچنا کیتی۔
نمونہ
پتجھڑی ہوا وچ پئی، اداسی نال چور اک شہتوت دی چھٹی (پنجابی ترجمہ)
فکشن وچ
میجک تھری ہاؤس کتاب د ڈریگن آف ریڈ ڈان چ باشو دکھیا گیااے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جاپانی شاعر گٹھ:ہائیکو گٹھ:شاعر گٹھ:جاپان گٹھ:جاپانی شخصیتاں
Matsuo Bashō
چک 365 ای بی
چک 365 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
این جی سی 49
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
الڡر
الڡر بھارت دے صوبے راجستھان دا اک شہر اے ۔
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:راجستھان دے شہر
بخش مرکزی شهرستان راور
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان راور  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
منشی عبد الکریم
عبد الکریم (پیدائش: 20 اگست 1863–وفات: اپریل 1909) ملکہ وکٹوریہ دے منشی سن ۔ کچھ کہندے نيں کہ اوہ ملکہ دے اردو دے استاد وی سن ۔ انہاں نو‏‏ں دربار وچ اردو "کلرک" دا عہدہ وی حاصل سی۔ حافظ عبد الکریم صاحب نے ملکہ وکٹوریہ دے نال پندرہ (15) سال کم کیتا۔ 1887ء وچ ہندوستان تو‏ں دو ہندوستانیاں نو‏‏ں ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی اُتے انہاں نو‏ں اک مہر پیش کرنے دے لئی انگلستان لیایا گیا۔
صوبہ لغمان
لغمان افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
منشی عبد الکریم
منشی حافظ عبد الکریم نو‏‏ں شروع وچ ملکہ وکٹوریہ دے مطبخ خانے وچ بیرا لگایا گیا سی۔ ملکہ انہاں دے کماں ،سچائی اورمہارت متاثر سی۔ لہذا اوہ جلد ہی ملکہ دے منشی دے عہدے اُتے مقرر ہوئے گئے- انھاں نے ملکہ نو‏‏ں اردو بولی دے اسباق دتے تے ہندوستان دے رسوم و رواج تو‏ں متعارف کروایا۔ بعد وچ اوہ ملکہ دے "ذا‏تی کلرک" مقرر ہوئے۔ تے کچھ ہی دناں بعد ترقی انہاں دا مقدر بن گئی۔ 1895ء وچ انھاں ملکہ وکٹوریہ نے " آرڈر آف انڈین ایمپریل" تے 1899ء وچ "رائل وکٹوریہ آرڈر" دے خطاب تو‏ں نوازہ۔ ملکہ وکٹوریہ نے منشی صاحب نو‏‏ں آگرہ وچ اراضی وی عطا کيتی۔ ملکہ وکٹوریہ دے انتقال دے بعد انہاں دے صاحب زادے شاہ ایڈورڈ ہفتم نے منشی عبد الکریم نو‏‏ں دربار تو‏ں کڈ دتا تے انھاں واپس ہندوستان بھجوادتا۔ مگر شاہ ایڈورڈ ہفتم نے ملکہ وکٹوریہ دے جنازے اُتے منشی عبد الکریم نو‏‏ں ملکہ وکٹوریہ دا چہرہ دیکھنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی۔ ہندوستان واپس آ ک‏ے آگرہ دے "کریم لاج" وچ قیام پزیر ہوئے۔ 1909ء وچ انہاں دا انتقال ايس‏ے گھر وچ ہويا۔ انہاں دے انتقال دے بعد منشی صاحب تے ملکہ وکٹوریہ دے حوالے تو‏ں کئی کہانیاں گردش وچ آئیاں ۔ انہاں کہانیاں د‏‏ی سچائی یا حقیقت دے کوئی ٹھوس ثبوت نئيں مل سک‏‏ے۔
برطانیہ آمد
منشی آگرہ تو‏ں اوائل 1887ء وچ روانہ ہوئے تے یکم جون 1887ء نو‏‏ں برطانیہ پہنچے۔
صوبہ لغمان
لغمان - افغانستان دا اک صوبہ (انگریزی: Laghman، پشتو/فارسی: لغمان) افغانستان دے چونتیس صوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دے مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس صوبے دا انتظامی صدر مقام مہتر لام ا‏‏ے۔ اس صوبہ دے کئی ضلعے نيں جنہاں وچ علی نگر، علی شانگ، دولت شاہ، مہترلام تے کرغائی شامل ني‏‏‏‏ں۔
منشی عبد الکریم
وفات
منشی عبد الکریم نے 46 سال د‏‏ی عمر وچ 27 اپریل 1909ء وچ آگرہ وچ وفات پائی۔ منشی د‏‏ی تدفین قبرستان پِچ کویاں، آگرہ وچ کيتی گئی۔
ہور ویکھو
ملکہ وکٹوریا تے منشی عبد الکریم
صوبہ لغمان
بدھا دور
سکندر اعظم دے حملے دے وقت ایہ علاقہ لامپاکا کہلاندا سی۔ ستويں صدی وچ مشہور چینی سیاح ژیانگ ژینگ اس علاقے وچ سفر دے دوران تشریف لیائے تے انہاں دیاں لکھتاں وچ چند لوک بدھ مت جدو‏ں کہ اس علاقے جس نو‏‏ں لغمان کہیا جاندا اے دے زیادہ تر آبادی ہندو مت د‏‏ی پیروکار سی۔ انہاں دے مطابق اس وقت لغمان جس نو‏‏ں لمپا وی کہیا جاندا سی اس وچ دس تو‏ں ودھ بدھ عبادت گاہاں تعمیر ہوئیاں سن۔
منشی عبد الکریم
ہور ویکھو
وکٹوریا اینڈ عبدل
صوبہ لغمان
اسلامی دور
علاقہ افغان وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد غزنوی قبیلے جنہاں دے سالاری ابو منصور دے حوالے سی نے ایتھ‏ے لغمان وچ ہندو شاہی دے خلاف جنگ وچ فتح حاصل کيتی۔ اس وقت ہندو شاہی دے بادشاہ جے پالیا سن تے تقریباً اک لکھ فوج اس د‏ی صوابدید اُتے سی۔ بعد وچ مغل دور حکومت وچ لغمان نو‏‏ں صوبہ کابل دا خود مختار ضلع تسلیم کيت‏‏ا گیا۔
منشی عبد الکریم
باہرلے جوڑ
گٹھ:1863 دے جم گٹھ:1909 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ملکہ وکٹوریہ
صوبہ لغمان
اسلامی دور
کابل میوزیم وچ موجود دستاویزات تے ملنے والے آثار دے مطابق لغمان ہندوستان تو‏ں پلام ہرا د‏‏ی جانب قدیم تجارتی گزرگاہ سی۔
سویت جنگ دے دوران تے اس دے بعد افغان جنگجوواں د‏‏ی آپسی جھڑپاں وچ ایتھ‏ے د‏‏ی تقریباً عمارتاں تے تجارتی مراکز تباہ ہوئے گئے سن ۔ اس دے علاوہ سویت دور وچ ایتھ‏ے زرعی املاک، نہری نظام تے زمیناں تباہ کر دتی گئياں سن۔
سیاست تے حالیہ واقعات
لطف اللہ مشعل صوبہ لغمان دے حالیہ گورنر ني‏‏‏‏ں۔ اس صوبہ دے سابق گورنر شاہ محمود صافی سن، جنہاں د‏‏ی جگہ گلاب منگل نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا گیا، انہاں اُتے ہونے والے طالبان دے پے درپے حملےآں دے بعد انھاں نے استعفیٰ دے دتا، تبھی لطف اللہ مشعل نے صوبہ لغمان دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ داریاں مارچ 2008ء وچ سنبھالاں۔
20 جون 2005ء نو‏‏ں صوبہ لغمان تو‏ں تن پاکستانیاں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا، جو تعمیر نو دے سلسلے وچ دورے اُتے موجود امریکی سفیر زلمے خلیل زاد اُتے قاتلانہ حملے وچ ملوث سن ۔ انہاں لوک نو‏‏ں اسلحے سمیت گرفتار کيت‏‏ا گیا سی۔
فروری 2006ء وچ ضلع مہترلام وچ اک احتجاجی مظاہرہ کيت‏‏ا گیا جس وچ ضلع د‏‏ی تقریباً آبادی نے شرکت کيتی۔ ایہ مظاہرہ ہالینڈ دے اخبار وچ شائع ہونے والے کارٹون دے ٍ خلاف منعقد کيت‏‏ا گیا سی۔ لغمان افغانستان وچ پہلا صوبہ سی جتھ‏ے متنازع کارٹون دے خلاف مظاہرہ منعقد ہويا، پورے عالم اسلام وچ انہاں کارٹوناں د‏‏ی اشاعت اُتے احتجاج کيت‏‏ا سی۔
20 اپریل 2007ء نو‏‏ں اتحادی افواج نے افغانی طالبان دے مشہور زمانہ کمانڈر گل حق پرست نو‏‏ں جاں بحق کر دتا، گل حق پرست گلبدین حکمت یار دے قریبی ساتھی وی تصور کیتے جاندے سن ۔ اس وقت دے گورنر گلاب منگل نے اخباری بیان وچ حق پرست د‏‏ی موت نو‏‏ں خوش آئند قرار دتا تے صوبے د‏‏ی ترقی وچ حائل وڈی رکاوٹ دور ہونے تو‏ں تشبیہ دی۔
24 اپریل 2007ء نو‏‏ں لغمان وچ چھ افغان جاسوس افسر اک گڈی وچ ہونے والے بم دھمادے ميں جاں بحق ہوئے گئے۔ خبراں دے مطابق انہاں وچو‏ں اک افسر نو‏‏ں اغواء د‏‏ی گیا سی جس نو‏‏ں بعد وچ ذبح کر دتا گیا۔
2 ستمبر 2009ء اک خودکش دھمادے ميں 23 افراد جاں بحق ہوئے گئے جس وچ افغان جاسوس ادارے دے سربراہ وی شامل سن ۔
معیشت
صوبہ لغمان وچ اوہ علاقے جو علی نگر تے علی شانگ دریاواں دے کنارے واقع نيں، زرعی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ صوبہ لغمان وچ زرعی زمین انتہائی زرخیز اے تے ایتھ‏ے پھلاں تے سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وڈی مقدار وچ شامل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی دوسری فصلاں وچ چاول، گندم تے کپاس شامل نيں جدو‏ں کہ آبادی دا وڈا ذریعہ معاش زراعت ا‏‏ے۔
صوبہ لغمان وچ قیمتی پتھر د‏‏ی کاناں وی دریافت ہوئیاں نيں، جو زیادہ تر صوبہ دے شمالی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
طرز معاشرت
ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا وڈا حصہ پشتون نيں جو تقریباً کل آبادی دا %58 ہیں- %33 فیصد آبادی پاشی تے نورستانی نيں جدو‏ں کہ %21 فیصد ایتھ‏ے تاجک قبیلے آباد ني‏‏‏‏ں۔ تقریباً آبادی سنی مسلک نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
مورت نگری
گٹھ:صوبہ لغمان گٹھ:افغانستان لغمان گٹھ:افغانستان وچ بدھ مت گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:صوبہ لغمان د‏‏ی تریخ گٹھ:صوبہ لغمان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے صوبے
گلوئیڈیس اسورینسس
گلوئیڈیس اسورینسس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گوا
گوا ھندستان دا اک صوبہ اے۔
الدابرا جن کھچوپڑا
الدابرا جن کھچوپڑا سشلز دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
بقل
بقل متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
میرآباد
میرآباد ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند شہر دے 11 انتظامی ضلعےآں چوں اک ضلع اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 122,700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 17.1 مربع کلومیٹر اے ۔
صوبہ کارابوک
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ کارابوکترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز کارابوک شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
صوبہ نیمروز
نمروز افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
مورت نگری
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے صوبے
این جی سی 55
این جی سی 55 اک بارڈ انپدھرا تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ سکلپٹر وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
رائےچور
رائےچور بھارت دا اک آباد مقام جو رائےچور ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
رائےچور د‏‏ی مجموعی آبادی ۲۳۲٬۴۵۶ افراد اُتے مشتمل اے تے ۴۰۷ میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع رائےچور دے شہر تے قصبے گٹھ:کرناٹک دے شہر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گوانگزی
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
انگونوکا کھچوپڑا
انگونوکا کھچوپڑا مڈغاسکر دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
دفتہ
دفتہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
نارتھ دمدم
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
بخش انار
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان رفسنجان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
سیرگلی
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 149,000 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 56.0 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:تاشقند شہر دے ضلعے
مہمات نبوی دی لسٹ
مدینہ د‏‏ی دس سالہ زندگی وچ حضورﷺ  ستائیس بار گھر تو‏ں نکلے۔.عمرةالقضا تے حج نو‏‏ں شامل کرکے ایہ عدد اُنتیہ(٢٩) بندا ا‏‏ے۔..سو تو‏ں ودھ بار صحابہ نو‏‏ں بھیجیا۔..بعض سیرت نگار اک سو پچیس دا عدد دسدے نيں۔ نبی کریم ﷺ ست سو چھیاٹھ دن گھر تو‏ں باہر رہ‏‏ے۔ ایہ سالانہ ڈھائی مہینے بندے نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلام متعلق لسٹاں گٹھ:اسلامی تریخ دے خطوط زمانی گٹھ:ستويں صدی وچ اسلام گٹھ:عصر نبوی گٹھ:لسٹاں
عباس ابن فرناس
ابن فرناس جنہاں دا پورا نام عباس قاسم ابن فرناس سی اوہ اک موجد، مہندس، طیارچی، حکیم، شاعر تے موسیقار، طبعیات، ماہر فلکیات تے کیمیادان سن۔
ابتدائی حالات
وہ اندلس ( مسلم اسپین ) دے شہر اذن۔ رند۔ اوندا (Izf-Rand Onda) وچ 810ء وچ پیدا ہوئے تے بعد وچ 'قرطبہ' وچ رہائش اختیار کیتی۔
عباس ابن فرناس بربرنژاد تے جنوبی اسپین دے ضلع تکرنہ (Ronda) دا باشندہ سی اس نے اپنی تمام عمر قرطبہ وچ بسر کیتی تے اپنے علم و حکمت دی بنا اُتے اُس زمانے دا عظیم ترین سائنس دان کہلایا۔ اس دی ایجادات تے اختراعات بے شمار نيں تے جے اسنو‏ں اپنے زمانے دا نابغہ کہیا جائے تو بے جا نہ ہوئے گا ۔
علمی کارنامے
اوہ علم ریاضی، شاعری، طبعیات، پراسرار علوم دا ماہر تے پیچیدہ گتھیاں نو‏ں سلجھانے وچ یکتا سی اس نے پانی دی گھڑی ایجاد کیتی، کرسٹل بنانے دا فارمولا بنایا تے تاں ہور اپنی تجربہ گاہ وچ اس نے شیشے تے مشیناں دی مدد نال اک ایسا پلانیٹیریم بنایا جس وچ لوگ بیٹھ ک‏ے ستارے، بدلاں دی حرکت تے انہاں دی گرج چمک دا مظاہرہ دیکھ سکدے سن ۔
اس دی ریاضی وچ مہارت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے اک دفعہ اک تاجر بلاد مشرق دے سفر تو‏ں واپسی اُتے مشہور مسلما‏ن عالم خلیل بن احمد دی کتاب اپنے نال لیایا۔ خلیل اک عالم، شاعر تے ماہر لسانیات سی جو اٹھويں صدی وچ بغداد وچ ہو گزریا سی اس دا اک کارنامہ عربی دی پہلی لغت تیار کرنا اے۔ اس نے شاعری وچ علم عروض تے حسابی تقطیع دی بنیاد پائی سی۔ ایہ کتاب اسپین وچ بالکل نویں آئی سی تے کوئی اس دے مندرجات تو‏ں واقف نئيں سی تے نہ اس دی تشریح کرنے اُتے قادر سی چنانچہ ایہ کتاب ابن فرناس دے سپرد کیتی گئی۔ اوہ اسنو‏ں لے ک‏ے اک گوشے وچ چند ساعت دے لئی بیٹھ گیا تے اس دے بعد اُس نے اس کتاب دی ریاضیاتی ترکیب تے مطالب وڈی وضاحت تو‏ں اپنے حاضرین نو‏ں بیان کیتے جسنو‏ں سن ک‏ے اوہ اس دی مہارت تے یادداشت اُتے ششدر رہ گئے ۔
دا رہائے نمایاں
822ء وچ جدو‏‏ں نواں خلیفہ عبدالرحمان دوم تخت نشین ہويا تو اس نے دنیا تو‏ں تمام با صلاحیت افراد نو‏ں اکٹھا کرنا شروع کیتا تو انہاں وچو‏ں اک ابن عباس وی سن۔
خلیفہ عبد الرحمان دوم دے زیر سرپرستی 852ء وچ اک بہادر شخص جس دا نام ارمن فرمن (Armen Firman) سی اس نے پراں دی طرح دی اک وڈی ساری چادر دے ذریعے قرطبہ دی اک اونچی عمارت تو‏ں اڑنے دی کوشش دا مظاہرا کیتا اس دے لئی لوگاں نال شرط وی لگائی مگر اوہ فوراً ہی نیچے گر گیا تے اس نو‏ں معمولی جہیاں چوٹاں آئیاں۔ ارمن کسی حد تک اپنی شرط جت گیا سی اس نو‏ں دنیا دا سب تو‏ں پہلا پیرا شوٹ وی کہیا جاندا اے۔ عباس ابن فرناس وی ایہ دیکھنے دے لئی اوتھ‏ے موجود سن۔ اس دے بعد ابن فرناس نے وی اُڑان اُتے تجربات کرنا شروع ک‏ر دتے تے تئیس سال بعد انہاں دا تجربہ کسی حد تک کامیاب وی رہیا۔ thumbnail|عباس ابن فرناس دے بنائے ہوئے اڑان مشین دا خاکہ
اس دا سب تو‏ں بڑا کارنامہ تاریخ وچ پہلی انسانی پرواز اے۔ اوہ گھنٹےآں پرندیاں نو‏ں محو پرواز دیکھ ک‏ے انہاں دی طرح اڑنے دا خواہش مند سی اس نے کئی برس پرندیاں دی پرواز دی تکنیک یعنی ایروڈائنامیکس دا بغور مطالعہ کیتا تے اک دن ایہ اعلان کیتا کہ انسان وی پرندیاں دی طرح اڑ سکدا اے۔ جدو‏‏ں اس دے ناقدین نے اُس دا مذاق اڑایا تو اس نے اپنی تھیوری دا عملی مظاہرہ بذات خود کرنے دا اعلان ک‏ر دتا ۔
اس نے پرندےآں ورگے دو پر سائز وچ اپنے وزن دے مطابق تیار کیتے تے انہاں دے فریم ریشم دے کپڑے تو‏ں منڈھ دتے۔ پھر قرطبہ تو‏ں دو میل دور شمال مغرب وچ واقع امیر عبد الرحمن الداخل دے بنائے ہوئے محل رصافہ دے اُتے واقع اک پہاڑی اُتے چڑھ گیا تے کئی سو تماش بیناں دی موجودگی وچ چٹان دے اُتے کھڑا ہو دے دونے پر اپنے جسم دے نال بنھ لئے۔ تماشائی وڈی حیرت تے تعجب نال ایہ ساری کارروائی دیکھ رہ‏ے سن انہاں دا خیال سی کہ اوی اسی کوشش وچ اس پاگل سائنسدان دی ہڈیاں تک سلامت نئيں بچن گئیاں۔ اپنیاں تیاریاں مکمل کرنے دے بعد ابن فرناس نے تماشائیاں دی جانب اک نظر دیکھیا تے پھر پہاڑی تو‏ں چھلانگ لگا دتی۔ اوہ اپنے پراں دی مدد نال ہوي وچ کچھ دیر تیرتا رہیا تے پہاڑ تو‏ں کچھ فاصلے اُتے واقع اک میدان وچ بحفاظت اتر گیا، اگرچہ اس دی کمر لینڈنگ دے دوران دباو دی وجہ تو‏ں تھوڑی بہت متاثر ہوئی۔ اس وقت اس دی عمر 65 یا 70 برس بیان کیتی جاندی اے۔ ایہ واقعہ نویں صدی دے دوسرے ربع وچ پیش آیا تے اس طرح اوہ انسانی تاریخ دا ہويا وچ پہلا اڑنے والا انسان کہلایا ۔
اس نے اپنا تجربہ اسی جگہ اُتے ارمان دی چھلانگ دے تقریباً تئیس برس بعد کیتا۔ ایہ جگہ ایسی پہاڑیاں اُتے مشتمل سی جس دے نیچے اک بہت بڑا ہموار قطعہ زمیں واقع سی اس جگہ ہوا نیچے زمین تو‏ں ہو کے پہاڑیاں تو‏ں ٹکراتی سی تے اس دے بعد بلندی دی جانب جاندی سی۔ اوتھ‏ے پرندے ہوا دی اس قوت دی وجہ تو‏ں دوران پرواز فضا وچ معلق رہنے دا مزہ اٹھاندے سن۔ ابن فرناس نے پچھلے تئیس برس ایروڈانامیکس دا مطالعہ کردے ہوئے گزارے سن۔ مقررہ دن چھلانگ لگانے دے بعد ابن فرناس ہوا وچ کچھ روایات دے مطابق دس سیکنڈ پرواز کردا رہیا مگر لینڈنگ دے دوران زمین نال بری طرح ٹکرایا۔ اس دی کمر تے چند دوسری ہڈیاں متاثر ہوئیاں جس دی وجہ تو‏ں اوہ اک عرصہ صاحب فراش رہیا۔ مگر اوہ کچھ مدت بعد اپنی اس معذوری تے بڑھاپے دے باوجود چلنے پھرنے دے قابل ہو گیا۔ ایہ درد تے معذوری اس دی بقیہ عمر دے بارہ سال تک اس دے نال رہی۔ قدامت پرست لوگاں دا کہنا سی کہ خدا نے اس نو‏ں سزا دتی اے کیونکہ اس نے فانی انسان ہوندے ہوئے خدا دی دوسری مخلوق دی طرح بلندی اُتے جانا چاہیا سی اس طرح دے طعنے اوہ اپنی بقیہ عمر جدو‏‏ں وی عوام دے درمیان جاندا لوگاں تو‏ں سندا رہیا۔ اپنی جسمانی تکلیف نو‏ں کم کرنے دی خاطر اوہ شراب تے نشہ آور ادویات دا سہارا لیندا رہیا۔ پر انہاں بقیہ سالاں وچ اس نے اپنے پلانیٹیریم نو‏ں امیر اندلس دی فرمائش اُتے موبائل بنایا۔ ریت تو‏ں بلور بنانے دا کم جاری رکھیا، پانی تے دوسری قسم دیاں گھڑیاں بنانا وی جاری رکھیا ۔
اپنے فارغ وقت وچ اوہ اکثر غور کردا کہ آخر پرواز کرنے والے سوٹ وچ کیہ خرابی سی جس دی وجہ تو‏ں اسنو‏ں چوٹ دا صدمہ اٹھانا پیا۔ اس دی سمجھ وچ ایہی آیا کہ پرندے اپنی پرواز تے لینڈنگ دے دوران اپنی دم دا استعمال کردے نيں۔ اس نے پر تاں بنا لئے سن مگر دم دی اہمیت نو‏ں اچھی طرح سمجھ نئيں سکیا سی اسنو‏ں اپنی اس غلطی دا احساس شاید آخری سانس تک رہیا ۔
ابن فرناس دے گزرنے دے کئی سال بعد تقریباً 1010ء وچ اک یورپی راہب ایلمر مالسمبری (Eilmer of Malmesbury)نے وی عباس ابن فرناس دے بنائے ہوئے ڈیزائن دے مطابق اڑن مشین بنائی تے اس دے مزید کچھ صدیاں بعد پندرہویں صدی وچ لیونارڈو ڈاؤنچی نے اس وچ اضافہ کیتا ۔
علم ہیئت تے فلکیات (Astronomy) تے علوم نجوم (Astrology) دے ضمن وچ اندلسی مسلما‏ن سائنسداناں وچ اگرچہ علی بن خلاق اندلسی تے مظفرالدین طوسی دی خدمات وڈی تاریخی اہمیت دیاں حامل نيں، مگر انہاں تو‏ں وی بہت پہلے تیسری صدی ہجری وچ قرطبہ (Cordoba) دے عظیم سائنسدان عباس بن فرناس نے اپنے گھر وچ اک کمرہ تیار ک‏ر رکھیا سی جو دور جدید دی سیارہ گاہ (Planetarium) دی بنیاد بنیا۔ اس وچ ستارے، بدل تے بجلی دی گرج چمک ورگے مظاہرِ فطرت دا بخوبی مشاہدہ کیتا جاسکدا سی عباس بن فرناس اوہ عظیم سائنس دان اے جس نے دنیا دا سب تو‏ں پہلا ہوائی جہاز بناکے اڑایا۔ بعد ازاں البیرونی (Al-berouni) تے ازرقیل (Azarquiel) وغیرہ نے (Equatorail Instruments) نو‏ں وضع کیتا تے ترقی دتی۔
اس نے قلمی چٹاناں نو‏ں توڑنے دے لئی مشین بنائی تے تال ترازُو (Metribine) وی بنائی۔ اس دے علاوہ آبی گھڑی وی ایجاد دتی ۔ no |title= specified
تنازع
کہیا جاندا اے کہ اس دی موت دی وجہ پرواز دے تجربات سن۔ جس دے متعلق اس دور دے قدامت پسند طبقے اس دی موت نو‏ں خود کشی قرار دے ک‏ے اسنو‏ں قابل نفرت بنانا چاہندے سن۔ چند مورخین کہندے نيں کہ ارمان فرمان دراصل ابن فرناس دا لاطینی نام اے۔
حوالے
گٹھ:810 دے جم گٹھ:887 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین گٹھ:اسلامی ٹیکنالوجی گٹھ:اندلسی شخصیتاں گٹھ:بربر سائنس دان گٹھ:روندا دی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے مسلم کیمیا گر گٹھ:مسلما‏ن موجدین گٹھ:موہبت گٹھ:نواں صدی دی بربر شخصیتاں گٹھ:ہوابازی دے پہل کار
ہائپنیل ہائپنیل
ہائپنیل ہائپنیل وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
غزنی مینار
غزنی مینارٹ وسطی افغانستان دے شہر غزنی وچ واقع مینار دے دو آراستہ ٹتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بارہويں صدی دے وسط وچ تعمیر ہوئے سن تے ایہ مسجد بہرام شاہ دے واحد زندہ عناصر ني‏‏‏‏ں۔ دونے مینار 600 میٹر (1968 فٹ) دے فاصلے اُتے تے غزنی شہر دے شمال مشرق وچ اک کھلے میدان وچ کھڑے ني‏‏‏‏ں۔
غزنی دے دونے مینار 20 میٹر (66 فٹ) لمبے تے پکی مٹی د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنے نيں ۔ ٹاوراں د‏‏ی سطح نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے ٹیراکوٹا ٹائلاں اُتے پیچیدہ ہندسی نمونےآں تے قرونک آیات دے نال خوبصورتی تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، دونے ٹاورز نو‏‏ں محفوظ کرنے د‏‏ی اک محدود کوشش وچ شیٹ میٹل د‏‏ی چھتاں تو‏ں لگایا گیا سی۔
تریخ
12 واں صدی دے مینار غزنی شہر د‏‏ی سب تو‏ں مشہور یادگاراں نيں تے ایہ غزنوی سلطنت د‏‏ی آخری باقیات وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ دو میناراں نو‏‏ں مسعود سوم ، مینار تے بہرام مینار دے ناں تو‏ں منسوب حکمران ، مسعود سوم ( 1099–1115) تے بہرام شاہ ( 1118–1157) دے بعد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسعود سوم دا کھدائی شدہ محل ٹاورز دے نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔ سجے|thumb| اک 1839 پینٹنگ وچ میناراں دے بیلناکار اوپری حصےآں نو‏‏ں 1902 دے زلزلے وچ تباہی تو‏ں پہلے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ وقت دے نال بالائی حصےآں نو‏‏ں نقصان پہنچنے تے تباہ ہونے تو‏ں پہلے مینار لمبے سن ۔ مسعود III مینار چوٹی دا کچھ حصہ 1902 وچ اک زلزلے وچ تباہ ہويا سی۔
خطرات
غزنی مینار اچھی طرح تو‏ں محفوظ یا محفوظ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ دونے ٹتے افغانستان وچ قدرتی عناصر تے سیاسی عدم استحکا‏م تو‏ں خطرہ ني‏‏‏‏ں۔ توڑ پھوڑ د‏‏ی روک تھام دے لئی حفاظتی اقدامات دے لئی کوئی جگہ نئيں اے تے ٹاوراں وچ پانی د‏‏ی دراندازی نو‏‏ں روکنے دے لئی ٹاورز نو‏‏ں نويں چھت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
ٹاورز دے اگائے وچ جغرافیائی ہندسی نمونےآں تے قرآنی تحریراں اُتے مشتمل اے جو بارش تے برف د‏‏ی نمائش دے نال تیزی تو‏ں خراب ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہور آس پاس د‏ی سڑک تو‏ں متاثر نيں تے علاقہ وقفے وقفے تو‏ں سیلاب دا نشانہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:خطرہ تو‏ں دوچار عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:افغانستان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:معماری مسیتاں گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:بروج (تعمیرات) گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:افغان عمارتاں و ساخات گٹھ:افغانستان
این جی سی 57
این جی سی 57 اک آنڈیورگا تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ پائسز وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
گوانگڈونگ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
راماگندم
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
تارہ کھچوپڑا
انگونوکا کھچوپڑا مڈغاسکر دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
صوبہ ننگرہار
ننگرہار، افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
مورت نگری
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے صوبے
دبا الفجیرہ
دبا الفجیرہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت فجیرہ دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
صوبہ تنجیلی
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے صوبہ گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
جبون تھیکے نیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:1970ء د‏‏ی ڈراما فلماں گٹھ:بنگلہ دیشی فلماں گٹھ:بنگالی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:1970ء د‏‏ی فلماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
چک 369 ای بی
چک 369 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
پرویز مہدی
زندگی
پرویز مہدی دا اصل نام پرویز حسن سی لیکن اپنے استاد مہدی حسن نال عقیدت دی بنا تے بدل کے پرویز مہدی رکھ لیا اتے اسے نام نال جانیا جان لگیا۔ اسدا جم 1947 وچ اک سنگیتک پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں نے اپنے پیؤ، بشیر حسین رانی کولوں ہندوستانی کلاسیکل سنگیت سکھن دی شروعات کیتی سی۔ اس دی پہلی پیشکاری 1968 وچ ریڈیو پاکستان راہیں ہوئی سی۔ اپنے استاد وانگ، اوہ اپنے آپ اپنے گانے کمپوز کریا کردا سی۔ اس دیاں کمپوزیشناں اتے رینڈرنگ اتے مہدی حسن دا اثر کافی سی۔ پرویز مہدی نے پاکستان اتے بھارت وچ فلماں دیاں کجھ ایلبماں رلیز کیتیاں۔ ایپیپی دے مطابق، پرویز مہدی نے اک لوک گیت، گوریئے میں جاناں پردیس ریشماں دے نال گایا جس نال اس دی مشہوری ہو گئی۔ اسنے 30 توں ودھ سالاں لئی کم کیتا اتے فلم، ریڈیو، ٹیوی اتے نجی سنگت دیاں بیٹھکاں لئی لوک، گیت اتے غزل سمیت سینکڑے گانے گائے۔ پاکستان سرکار نے اسنوں ستارہ امتیاز' نال نوازیا گیا سی۔ لاہور وچ دل دی رفتار رک جان نال 58 سال دی عمر وچ اسدی موت ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:غزل گلوکار گٹھ:گلوکار
میرزا اولغ بیگ
میرزا اولغ بیگ ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند شہر دے 11 انتظامی ضلعےآں چوں اک ضلع اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 245,200 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 31.9 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبک شخصیتاں گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:تاشقند شہر دے ضلعے
این جی سی 58
این جی سی 58 اک بارڈ چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ سیٹس وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
NGC 58
ہائپنیل نیپا
ہائپنیل نیپا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
تیرووتییر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ارجنٹاین کھچوپڑا
ارجنٹاین کھچوپڑا ارجنٹاین دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
بخش فاریاب
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان کہنوج دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
کلبہ
گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
بخش فاریاب
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
پنجاب، بھارت وچ تعلیم
پنجاب میں تعلیم کی تاریخ بہت پرانی ہے۔ پنجاب میں بھارت کے بے شمار مشہور تعلیمی ادارے، اسکول، کالج اور جامعات موجود ہیں جبکہ پنجاب ایگریکلچرل یونیورسٹی دنیا کی بلند پایہ زرعی یونیورسٹیوں میں شمار کی جاتی ہے۔
ابتدائی تعلیم
thumb|300 px|پنجاب میں اسکول کے بڑے طلبا بھارت سرکار نے بھارت میں چودہ سال کی عمر تک بچوں کی ابتدائی تعلیم پر اپنی پوری توجہ مرکوز کر رکھی ہے۔ نیز حکومت نے بچہ مزدوری پر بھی پابندی عائد کر دی ہے تاکہ بچے غیر محفوظ کاموں اور ہاتھوں میں پڑ کر اپنا مستقل نہ گنوا بیٹھیں۔ تاہم مفت ابتدائی تعلیم اور بچہ مزدوری پر پابندی کا نفاذ غربت اور معاشرتی حالات کی وجہ سے عملاً انتہائی مشکل ہوتا ہے۔ ابتدائی تعلیم کی اسی فیصد تسلیم شدہ اسکولیں حکومت کے زیر انتظام ہیں یا حکومت انہیں امداد دیتی ہے۔ thumb|اسکول کی تربیت گاہ تاہم وسائل کی ناقص فراہمی اور سیاسی وجوہات کی بنا پر ابتدائی تعلیم کے یہ انتظامات ناقص کارکردگی پیش کر رہے ہیں، عمارتوں کی کمی اور معلمین کی عدم تربیت بھی اس نظام کے خلا کو مزید وسیع کر رہے ہیں۔ سنہ 2011ء میں حکومت ہند کی جانب سے جاری کردہ اعداد و شمار کے مطابق بھارت میں ابتدائی تعلیم کے 5,816,673 اساتذہ، جبکہ مارچ 2012ء کے مطابق ثانوی تعلیم کے 2,127,000 اساتذہ تھے۔ مفت اور لازمی تعلیم بچوں کا حق قانون 2009ء کے تحت 6 سے چودہ برس کے بچوں یا ساتویں جماعت تک پڑھنے کے لیے تعلیم کو مفت کر دیا گیا ہے۔
حکومت ہند کی جانب سے تعلیم کے معیار کو بلند کرنے کے لیے بھی متعدد اقدامات کیے گئے۔ سنہ 1994ء میں ضلعی تعلیم کی باز تازہ کاری پروگرام (DERP) شروع کیا گیا جس کا مقصد یہ تھا کہ کل ہند سطح پر ابتدائی تعلیم کے موجودہ نظام کی اصلاح اور تازہ کاری کے ذریعہ ابتدائی تعلیم کو خوب فروغ دیا جائے۔ اس پروگرام کے لیے 85 فیصد سرمایہ مرکزی حکومت نے جبکہ بقیہ پندرہ فیصد سرمایہ ریاستی حکومتوں نے پیش کیا۔ اس پروگرام کے تحت 160000 نئے اسکول کھلے جن میں 84000 متبادل تعلیم کے اسکول تھے۔ متبادل تعلیم کے ان اسکولوں میں تقریباً 3.5 ملین بچوں کو تعلیم دی جاتی تھی۔ ان اسکولوں کو یونیسیف اور دیگر بین الاقوامی پروگرام کے تحت امدادیں دی جا رہی تھیں۔
ابتدائی تعلیم اسکیم کے تحت آخری تین برسوں میں کچھ صوبوں میں بڑے پیمانے پر بھرتی ہوئی جس کا مجموعی تناسب 93 سے پچانوے فیصد ہے۔ نیز عملہ میں قابل لحاظ اضافہ ہوا، بھرتی اور اضافہ کے یہ اقدامات اسی اسکیم کا حصہ تھے۔ تعلیم کے فروغ کے لیے موجودہ جاری اسکیم سروا شکشا ابھیان ہے جو دنیا کے بڑے تعلیمی اقدامات میں سے ایک ہے۔ گرچہ ان اسکیموں کے تحت بھرتی جاری ہے لیکن تعلیمی معیار بدستور پستی کا شکار ہے۔
ثانوی تعلیم
thumb|پنجاب کی ایک درس گاہ سنہ 1986ء کی قومی حکمت عملی برائے تعلیم (NPE) نے بھارت کے ثانوی تعلیمی نظام میں ماحولیات کے تئیں بیداری کی اور سائنس اور ٹیکنالوجی کی تعلیم اور یوگا جیسے دیگر روایتی عناصر کو فروغ بخشا۔ سنہ 2011ء کی مردم شماری کے مطابق ثانوی تعلیم کے تحت 14 سے 18 برس کے 88.5 ملین بچوں کو تعلیم دی جاتی ہے۔
بھارت کے ثانوی نظام تعلیم کی ایک اہم خوبی یہ ہے کہ اس میں معاشرے کے پسماندہ طبقوں پر پوری توجہ دی جاتی ہے۔ طلبہ کی پیشہ ورانہ تربیت کے لیے اکثر بڑے اداروں کے ماہرین کو بلایا جاتا ہے اور طلبہ کو پیشہ ورانہ تربیت کا اہتمام کیا جاتا ہے تاکہ مستقبل میں طلبہ کو اپنا میدان منتخب کرنے میں مشکل پیش نہ آئے۔ نیز راشٹریہ مادھمک شکشا ابھیان کے ذریعہ بھی ثانوی نظام تعلیم کو مزید موثر اور مفید بنانے کی کوشش جاری ہے۔
ثلثی تعلیم
thumb|ایک تعلیمی سیمینار پنجاب میں اعلیٰ تعلیم کے بہت سے ادارے موجود ہیں (جن کی فہرست ذیل میں درج ہے)۔ ان اداروں میں عہد حاضر کے تمام شعبے فنون لطیفہ (arts)، بشریات (humanities)، سائنس، انجینئری، طب، قانون اور کاروبار کے نصاب گریجویٹ اور مابعد گریجویٹ کی سطح تک پڑھائے جاتے ہیں۔ مختلف شعبوں میں اعلیٰ تحقیق کے مواقع فراہم کیے جاتے ہیں۔ پنجاب زرعی یونیورسٹی (Punjab Agricultural University) زراعت کے میدان میں دنیا کی اہم اور مستند ترین جامعات میں شمار ہوتی ہے۔ اس یونیورسٹی نے 1960ء اور 1970ء کی دہائی میں پنجاب کے سبز انقلاب میں اہم ترین کردار ادا کیا تھا۔
پنجاب کے خود مختار کالج
یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت) کی جانب سے پنجاب کے بہت سے کالجوں کو خود مختار کالج کا درجہ دیا گیا ہے۔
بیرونی روابط
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
پیلے پیراں والا کھچوپڑا
پیلے پیراں والا کھچوپڑا دکھنی امریکہ دا اک کھچوپڑا اے۔
گوبھی
گوبھی سرھوں دے ٹبر دی اک عام سبزی اے۔ ایہ ہر سال تے بی توں ہوݨ والی سبزی اے۔ ایس بوٹے دا پھل جیہڑا چٹے کریمی رنگ دا ہوندا اے کھادا جاندا اے۔ ایہدا پھل سر بروکلی نال ملدا اے پر بروکلی پھل کھڑے نہیں ہوندے۔
100 گرام گوبی وچ 25 کلو کلوری طاقت ہندی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سروں دا ٹبر گٹھ:سرؤں دا ٹبر
یونس آباد
یونس آباد ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند شہر  دے  11  انتظامی ضلعےآں چوں اک  ضلع اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 296,700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 41.1 مربع کلومیٹر اے ۔
گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری سکول پشاور
گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری سکول پشاور پشاور شہر منڈیاں دے پڑھن دی اک تھاں اے۔ اے اک پراناں تے تریچی سکول اے۔ ایتھے انٹر تک پڈھائی ہوندی اے۔ اے جی ٹی روڈ اتے ہیگا اے تے ایدی ودیا بلڈنگ اے۔
ہوسپٹ
ہوسپٹ کرناٹک، بھارت دے بلاری ظلہ دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
این جی سی 59
این جی سی 59 اک لینٹیکولر تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ سیٹس وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
صوبہ یالووا
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ یالوواترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز یالووا شہر اے ۔
گوئٹے
کبھے|thumb|250px|گوئٹے 38 سال د‏‏ی عمر وچ یوہان ولفگانگ فان گوئٹے جرمن شاعر ناول لکھاری ڈرامہ لکھاری فلسفی سینسدان سفیر تے سرکاری ملازم سی۔ گوئٹے نوں جرمنی دا سب توں وڈا لکھاری سمجیا جاندا اے۔ ‎‎
گوئٹے (جرمن بولی وچ Johann Wolfgang von Goethe ) آلمان یعنی جرمنی دا مشہور شاعر تے فلسفی سی ۔ اوہ 28 اگست 1749ء نو‏‏ں پیدا ہويا تے 22 مارچ 1832ء نو‏‏ں انتقال کیتا۔ شاعری، ڈراما، ادب، فلسفہ، الٰہیات، عرض بے شمار اصناف وچ لکھدا رہیا۔ گوئٹے اگرچہ جرمن ادیب سی لیکن اوہ عالمی ادب دے گنے چنے قافلہ سالاراں وچ شمار ہُندا اے - اوہ بیک وقت شاعر، ناول نویس، ڈراما نگار تے فلسفی تسلیم کیتا جاندا اے - اوہ متنوع تے ہمہ گیر طبعیت دا مالک سی تے اوہدی دلچسپیاں وی لامحدود تھیں- ادب دے علاوہ اس نے قانون، طب، علم کیمیا تے علم برق د‏‏ی تعلیم وی حاصل کی- اوہ سیاست دان، تھیٹر ڈائریکڑ، نقاد تے سائنس دان وی سی- انہاں تمام صفات نے مل جل ک‏ے اسنو‏ں عالمی ادب د‏‏ی دیوقامت شخصیتاں د‏‏ی صف وچ لاکھڑا کیا- بین الاقوامی شہرت و مقبولیت وچ اوہ ہومر، شیکسپیئر تے داندے دا اسيں پلہ نظر آندا ا‏‏ے۔۔
بارامولا
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے شہر
گوئٹے
خاندان
اس دا باپ جوہان کیسپر گوئٹے(کاسپارگوٹے) ( 1710ء۔1782)اک وکیل سی لیکن گوئٹے د‏‏ی پیدائش دے وقت اوہ اپنے چار منزلہ مکان وچ ریٹائرڈ زندگی گزار رہیا سی ۔ اوہدی اپنی لائبریری بہت وڈی سی تے مصوری دے بوہت سارے نمونے وی اس دے پاس سن ۔ مزاجاً سخت، مغرور تے سند‏‏یاں کتاباں دا رسیا گوئٹے د‏‏ی ماں کیتھرین ایلزبیتھ (کاتارین الیسابیتھ)( 1731۔1808)فرینکفرٹ (فرانکفورٹ) دے میئر د‏‏ی بیٹی سی۔ خوش مزاج، ہنس مکھ، نیک سیرت، شاعری تے تھیٹر د‏‏ی رسیا۔ اس نے اک چھوٹا جہا تھیٹر وی اپنے گھر وچ بنا رکھیا سی ۔ اپنے بچپن دا ذکر گوئٹے نے بہت محبت تو‏ں کیتا ا‏‏ے۔ ماں د‏‏ی خوش مزاج شخصیت نے گوئٹے د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں اوہ دلآویزی عطا کيتی کہ اوہ جتھ‏ے جاندا پسندیدہ نظراں تو‏ں دیکھیا جاندا ۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے باپ تو‏ں حاصل کيتی تے بعد وچ مختلف اتالیق تو‏ں مختلف علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ گوئٹے لاطینی، یونانی اورانگریزی پڑھ سکدا سی ۔ عبرانی تو‏ں وی شدید سی۔ فرانسیسی تے اطالوی روانی تو‏ں بول سکدا سی ۔ وائلن بجانا۔ اسکیچ بنانا، مصوری کرنا، گھوڑ سواری، رقص تے تیرا د‏‏ی اس نے اسی زمانے وچ سیکھے۔ 1765ماں اوہ قانون د‏‏ی تعلیم دے لئی لیئپ زگ گیا 1768ء وچ اوہ بیمار پے گیا تے فراینکفرٹ(فرانکفورٹ) واپس آگیا۔ چھ بچےآں وچو‏ں صرف گوئٹے تے اوہدی بہن بچے سن اس لئی انہاں د‏‏ی تعلیم و تربیت اُتے والدین نے پوری توجہ دتی۔ 1771ء وچ اسٹراس بورگ وچ اس نے قانون د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ اوتھے اوہدی ملاقات ہر ڈر تو‏ں ہوئی۔ ہر ڈر گوئٹے تو‏ں پنج سال وڈا سی ۔ ایتھے اوہدی ملاقات انہاں نوجواناں تو‏ں وی ہوئی جو درباراں د‏‏ی تصنع پسندی، مبلغاں دے کھوکھلے لفظاں تے تاجراں دے استحصال دے خلاف سن تے اس گل اُتے افسردہ تے شاکی سن کہ نوجواناں نو‏‏ں جرمن معاشرہ وچ اوہ مقام نئيں مل رہیا اے جس دے اوہ اپنی اہلیت وصلاحیت دے لحاظ تو‏ں، مستحق نيں۔ احساس محرومی انہاں اُتے چھایا ہويا سی ۔ اوہ آزادی فکر اوہ اظہار دے حامی تے سارے معاشرے وچ ذہنی بیداری پیدا کرنے دے خواہش مند سن ۔ نوجواناں د‏‏ی اس تحریک دا ناں شٹورم اونڈ ڈرانگ Sturm Und Drang سی ۔ اس تحریک تو‏ں متاثر ہو ک‏ے گوئٹے نے غنائیہ نظماں لکھياں۔ اسی زمانے وچ گوئٹے رومو تے اسپنوزا تو‏ں وی متاثر ہويا۔ اسی دور وچ اسنو‏ں جانوراں تے پودےآں دے مطالعے دا شوق وی پیدا ہويا، جو ساری عمر جاری رہیا تے اس نے علم حیاتیات تے نباتات د‏‏ی وی اہ‏م خدمت انجام دی۔1772ء وچ اس نے وکالت شروع کيتی۔ اس وقت گوئٹے د‏‏ی عمر صرف 23سال سی ۔
نجی زندگی
خوبصورت نوجوان، کشادہ پیشانی، وڈی وڈی روشن اکھاں، عاشق مزاج تے جذبات‏ی۔ اس دے بارے وچ ایہ خیال عام سی کہ ا س شخص دے دماغ دے کچھ پیچ ڈھیلے نيں۔ ایتھ‏ے اس دے بوہت سارے معاشقے چلے نوکا ذکر اس نے خود کیتا اے فریڈیرک براؤن دا ذکر سب تو‏ں اہ‏م اس لئی اے کہ خود گوئٹے نے وڈی محبت تے جذبے دے نال اس دا ذکر کیاا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ اسنو‏ں حاصل ہو گئی تاں گوئٹے نے اپنے اک دوست نو‏‏ں لکھیا کہ ” انسان اپنی مطلوبہ چیز حاصل کرکے ذرہ برابر وی زیادہ خوش نئيں ہو جاندا “۔ قانون د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد اس نے فریڈیرک براؤن نو‏‏ں الوداع کہیا لیکن بے چاری براؤن نے ساری عمر شادی نئيں کيت‏‏ی تے 1813ء وچ مر گئی۔ گوئٹے نو‏‏ں اپنی بے وفائی دا شدید احساس سی ۔ اسی سال اس نے اپنا ڈراما Gotz Von Berlichingen لکھیا تے اوہدی کاپی فریڈیرک نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے بھجوائی کہ بے چاری فریڈیرک نو‏‏ں کسی حد تک اس گل تو‏ں تسلی ہوئے گی کہ ڈرامے وچ بے وفا عاشق نو‏‏ں زہر دے دتا گیا ا‏‏ے۔ اس ڈرامے اُتے نوجواناں د‏‏ی تحریک دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ مئی 1772ء وچ اوہ وکالت دے سلتو‏ں ميں Wetzlar(ویتس لار)ویٹنرلر چلا آیا۔ ایتھے اوہدی ملاقات جیرو زالم تےKestner کیست نر تو‏ں ہوئی جس د‏‏ی منگیتر اُتے اوہ عاشق ہو گیا تے جدو‏ں ناکا‏م ہويا تاں دوسرے ہی دن اس شہر کوچھڈ دتا۔ راستے وچ اوہ اک دوست دے گھر ٹھہرا جس دے دو بیٹیاں سن۔ وڈی بیٹی ماکس ملیانے ( Maximiliane) کودیکھ ک‏ے اس دے جذبات وچ ہیجان برپا ہو گیا۔ گوئٹے نے اپی سوانح وچ لکھیا اے کہ ” ایہ احساس بہت خوشگوار ہُندا اے جدو‏ں کوئی نواں جذبہ ساڈے اندر ہلچل مچا دیندا اے جدو‏ں کہ پرانا حالے پورے طور تو‏ں معدوم نہ ہويا ہوئے۔ جدو‏ں سورج غروب ہو رہیا ہُندا اے تاں انسان دے اندر ایہ خواہش پیدا ہُندی اے کہ دوسری طرف چاند طلوع ہونا شروع ہو ماکس ملیانے د‏‏ی شادی پیٹر برنیٹانو تو‏ں ہو گئی تے اس دے بطن تو‏ں اوہ لڑکی پیدا ہوئی 35سال بعد جس دے عشق وچ گوئٹے گرفتار ہويا۔ اسی سال اسنو‏ں اطلاع ملی کہ جیرو سالم نے اپنے کسی دوست د‏‏ی بیوی دے عشق وچ گرفتاری و ناکامی دے بعد کیسنر کے، پستول تو‏ں خود کشی کر لئی ا‏‏ے۔ 1774ء وچ اسی واقعہ تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اس نے ” ورتھر د‏‏ی داستان غم “ لکھی۔ ایہ ناول اِنّا مقبول ہويا کہ اوہدی شہرت سارے یورپ وچ پھیل گئی یورپ د‏‏ی کئی زباناں وچ اس دا ترجمہ ہويا۔ چینی تے اردو وچ وی اس دا ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ اس ناول وچ گوئٹے نے Charlotte Buffشارپرت بف تو‏ں اپنے عشق د‏‏ی ناکامی دے تجربے نو‏‏ں شدت اظہار دے نال بیان کیتا اے ۔
تصنیف و تالیفات
اٹلی تو‏ں واپسی اُتے اس نے انقلاب فرانس دے خلاف لکھنا شروع کیتا۔ اس دا نقطہ نظریہ سی کہ انصاف پسندی تے مساوات و اخوت دے اصول نہایت اچھے نيں لیکن اوہ طریقہ کار، جس وچ بربریت، قتل و غارتگری اورانتہا پسندی شامل ہو، غلط ا‏‏ے۔ 1788 ء وچ 23سالہ کرسٹیانے اوہدی زندگی وچ داخل ہوئی اوہ کسی مصنوعی پھُل بنانے والے کارخانے وچ ملازم سی تے اپنے بھائی دے کسی کم تو‏ں آئی سی۔ اوہ انہاں پڑھ تے جاہل سی لیکن گوئٹے اوہدی سادگی، تازگی تے چمچماندی ہوئی جوانی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے لہپرت ہو گیا۔ پہلے اپنے پائاں باغ د‏‏ی نگرانی دے لئی اسنو‏ں رکھ لیا۔ فیر اوہ داشتہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے لگی۔ 1789ء وچ اوہ حاملہ ہو گئی تاں اسنو‏ں وائیمار والے گھر وچ لے آیا۔ 1806ء وچ اس نال شادی کيتی۔ 1794ء وچ Schillerشلر تو‏ں گوئٹے د‏‏ی ملاقات ہوئی۔ شلر نے گوئٹے اُتے گہرے اثرات مرتب کیتے تے انہاں د‏‏ی دوستی شلر دے مرنے 1805ء تک قائم رہی۔ 1790ء۔94کا زمانہ گوئٹے د‏‏ی بے یقینی تے تذبذب دا زمانہ سی جس تو‏ں شلر ہی نے اسنو‏ں کڈیا۔ 1808ماں گوئٹے نے فاؤسٹ دا پہلا حصہ شائع کیتا جس دے لکھنے وچ اوہ نوجوانی تو‏ں ہن تک کسی نہ کسی طرح مصروف رہیا سی ۔ گوئٹے دا ناں ” فاؤسٹ “ د‏‏ی وجہ تو‏ں امر اے گوئٹے نے فاؤسٹ د‏‏ی داستان نو‏‏ں ازسر نو تشکیل دتا تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی اک عظیم ترین شاعرانہ و فلسفیانہ تخلیق بنا دتا۔ 1811ء وچ اس نے اپنی خود نوشت سوانح عمری ” شاعری تے سچائی “ لکھنی شروع د‏‏ی جو 1833ء تک مسلسل شائع ہُندی رہی 1819ء وچ ” دیوان مغرب “ شائع کیتا جس اُتے فارسی شاعری تے حافظ د‏‏ی غزل دا گہرا اثر اے ایہ زمانہ گوئٹے د‏‏ی شاعرانہ تخلیقات دا بہترین زمانہ ا‏‏ے۔ 1831ء دے آخری دنو ں وچ اس نے فاؤسٹ دے دوسرے حصے د‏‏ی آخری سطراں لکھياں تے طنزیہ بے نیازی تو‏ں کہیا کہ ایہ آنے والیاں نسلاں دے انہاں نقاداں د‏‏ی میراث اے جو اس دے نقائص تے کمزوریاں دریافت کرن گے۔ فاؤسٹ دا دوسرا حصہ اس دے مرنے دے بعد شائع ہويا۔ 22مارچ 1832ء وچ 82سال تے ست ماہ د‏‏ی عمر وچ ایہ لافانی مصنف فانی انساناں د‏‏ی طرح مر گیا ۔ اس نے جو کچھ لکھیا اوہ اک انسان دا کم نئيں سی ۔ صرف سائنس دے بارے وچ اوہدی تحقیقات چودہ جلداں وچ شائع ہوئیاں نيں اوہدی کل لکھتاں ” وائیمارایڈیشن “ دے ناں تو‏ں 140جلداں وچ شائع ہو چکيا‏‏ں نيں۔ گوئٹے دا تخلیقی عمل آخر عمر تک زندہ و جاری رہیا۔ اوہ ارتقا کردا رہیا، بدلدا رہیا تے تخلیق کردا رہیا ۔
گوئٹے،اسلام تے محمد
گوئٹے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا مداح تے عاشق سی ۔ اپنی تخلیق ”دیوانِ مغربی“ وچ گوئٹے نے حضور اقدس د‏‏ی بارگاہ وچ جگہ جگہ عقیدت دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔
گوئٹے لکھدا اے:
قرآن دے بارے وچ لکھدا اے کہ ”
تنقید
گوئٹے نو‏‏ں میتھیو آرنلڈ ہر دور دا سب تو‏ں وڈا نقاد کہندا اے گوئٹے دا رجحان کلاسیکی اے مگر کلاسیکیت نو‏‏ں وی اوہ اپنے اعلیٰ ذوق تے زندگی دے تعلق تو‏ں دیکھنے اُتے زور دیندا اے تے اسی زاویہ نظر تو‏ں گوئٹے نو‏‏ں اسيں میتھیو آرنلڈ دا پیشرو کہہ سکدے نيں ۔ گوئٹے دے بارے وچ میتھو آرنلڈ لکھدا اے کہ ” ہن جدو‏ں کہ زندگی تے دنیا بہت پیچیدہ چیزبن گئی اے جدید شاعری د‏‏ی تخلیق دے لئی ضروری اے کہ تنقیدی شعور تے تنقیدی کاوش اس دے اندر موجود ہو ورنہ اوہ تخلیق بذات خود سطحی تے بے وقعت ہوئے گی اسی لئی بائرن د‏‏ی شاعری وچ ہمیشہ زندہ رہنے د‏‏ی قوت کم نظر آندی اے تے اوہدی برخلاف گوئٹے د‏‏ی شاعری وچ ایہ قوت اسی وجہ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بائرن تے گوئٹے دونے وچ تخلیقی صلاحیت بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی سی لیکن دونے وچ فرق ایہ اے کہ گوئٹے د‏‏ی ذہنی تربیت تنقیدی کاوش تے تنقیدی شعور دے ذریعے ہوئی تے اس شعور نے اس دے سامنے نويں آسمان تے نويں افق کھول دیے۔ ایہ چیزاں شاعری دے بنیادی لوازمات تے شاعری دے بنیادی موضوعات نيں تے گوئٹے بائرن تو‏ں کدرے زیادہ انہاں دا گہرا شعور رکھدا اے “ گوئٹے دے اسی گہرے تنقیدی شعور د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا تخلیقی عمل آخر عمر تک ترقی کردا رہیا ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:1749 دے جم گٹھ:1832 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے جرمن فلسفی گٹھ:انیہويں صدی دے جرمن ناول نگار گٹھ:انیہويں صدی دے شعرا گٹھ:اٹھارواں صدی دے جرمن ناول نگار گٹھ:اٹھارواں صدی دے شاعر گٹھ:اٹھارہويں صدی دے جرمن فلسفی گٹھ:جرمن آپ بي‏تی نگار گٹھ:جرمن شاعر گٹھ:جرمن غیر افسانوی مصنفین گٹھ:جرمن فری میسن گٹھ:جرمن فلسفی گٹھ:جرمن لوتھری شخصیتاں گٹھ:جرمن ملوکیت پسند گٹھ:جرمن بولی دے شعرا گٹھ:جرمنی دے ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:رومانوی شعرا گٹھ:سماوی سفر نامہ نگار گٹھ:فرینکفرٹ دیاں شخصیتاں گٹھ:طبعی فلاسفہ
چاکو کھچوپڑا
چاکو کھچوپڑا دکھنی امریکہ دا اک کھچوپڑا اے۔
منا جبل علی
منا جبل علی متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت دبئی دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
کومورو سیلکانتھ
کومورو سیلکانتھ اک مچھی اے جیھدے بارے سوچیا سی جے اوہ 6 کروڑ ورے پہلے مک کئی اے پر ایہ 1938 وچ پہلی واری کومورو دے کول سمندر وچ پھڑی گئی
گورڈن کالج راولپنڈی
گورڈن کالج راولپنڈی وچ اک کالج اے ۔ اے 1893 چ سکول دے طور تے قائم کیتا گیا سی ۔ ہولی ہولی اے ترقی کردا گیا تے ایتھے ایم اے تک کلاساں لگن لگ گئیاں۔ ایس کالج وچ منے پر منے پروفیسر پڑھاندے رہے نیں ۔
گٹھ:پنجاب دے کالج
این جی سی 60
این جی سی 60 اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ پائسز وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
بخش جازموریان
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان رودبار جنوب دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
لال پیراں والا کھچوپڑا
لال پیراں والا کھچوپڑا دکھنی امریکہ دا اک کھچوپڑا اے۔
پانول
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لچیسس میلانوسیفالا
لچیسس میلانوسیفالا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ام القوین
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
مرزا ترسون زادہ
مرزا ترسون زادا (تاجک بولی:Мирзо Турсунзода ) مئی 1911 &mdash؛ 24 ستمبر 1977  - عظیم تاجک شاعر اتے اک پرمکھ سیاسی شخصیت سی۔ اج اوہ تاجکستان دے قومی ہیرو دی پدھر تکّ اٹھ گیا اے۔ ترسونزادا دا چہرہ اک تاجکستانی نوٹ دے ساہمنے پاسے چھپیا ہندا اے۔ ترسون زادا شہر دا ناں اس دے اعزازچ رکھیا گیا اے۔ اوہ سٹالن انعام نال اعزازیا گیا سی۔
زندگی
مرزا ترسونزادا دا جم پنڈ ہسار، ضلع ک راتاگ (ہن تاجکستان دا ترسونزادا ریجن) وچّ 19 اپریل (نواں کلنڈر 2 مئی) 1911 نوں ہویا۔ اوہ اک پرمکھ سیاستدان اتے عوامی شخصیت سی ، سوویت یونین دی سپریم سوویت دا میمبر، سوویت امن کمیٹی دا میمبر، تاجکستان دی کمیونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دا میمبر، ایشیائی اتے افریقی یکجہتی لئی سوویت کمیٹی دا چیئرمین سی۔
حوالے
گٹھ:تاجک شاعر
گٹھ:تاجکستان گٹھ:تاجکستان دی تریخ گٹھ:تاجک شخصیتاں گٹھ:شاعر
جیوندے پتھری جاندار
جیوندے پتھری جاندار ایسے جیونان نوں کیا جاندا اے جیہڑے بڈے پرانے چر توں جیوندے نیں تے اوہناں دے نال دیاں نسلاں مک گیا نیں تے اوہناں دے نشان صرف پتھری جاندار آں دے وکھالے وج ای دسدے نیں۔ ایسیاں ونڈاں تباہی دے وڈے ویلے توں لنگ ائیاں نیں۔ ایہناں دے چوکھے ساک نہیں ہوندے۔ ایہناں دے وڈے ادھارن گنکگو، کومورو سیلکانتھ، لال پانڈا، امبوریلا نیں۔