cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مامائی
بردی بیگ د‏‏ی موت دے بعد بادشاہ گر
اگست ۱۳۵۹ وچ بردی بیگ د‏‏ی اچانک (تے غالباً پرتشدد) موت، تے اس دے نتیجے وچ قلپا دے الحاق نے عدالت وچ ممائی د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ قُلپا تے اس دے جانشین نوروز بیگ دے تحت، مغل بکا دوبارہ بیگل بیگ بن گیا، جس نے عدالت وچ ممائی دے اقتدار تو‏ں وکھ ہوݨ د‏‏ی تصدیق کی، حالانکہ خاناں دے نال اس د‏ی قطعی پوزیشن تے تعلقات حالے تک واضح نئيں نيں۔ کیات قبیلے تو‏ں وابستہ جنگجوواں دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک حصے اُتے ہن وی کنٹرول اے، ممائی بظاہر اِنّا طاقتور سی کہ اسنو‏ں ختم نہ کر سک‏‏ے۔ ۱۳۶۱ تک، اس دے علاوہ، ہو سکدا اے کہ اس دا اپنے کزن وچ اک مضبوط اتحادی سی جو اوردا دے سابق الوس اُتے حکومت کردا سی۔ مقامی خان قرہ نوقائی دے ذریعہ ممائی دے کزن، ٹنگز بوکا دا خاتمہ، ممکن اے کہ ممائی د‏‏ی راکھی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا خطرہ ہو تے اسنو‏ں فعال طور اُتے کم کرنے اُتے مجبور کيتا ہوئے۔ جوچی دے بیٹے شیبان د‏‏ی اولاد خضر خان دے قتل تے ۱۳۶۱ وچ سرائے اُتے قبضے دے لئی اس دے رشتہ داراں تے حریفاں دے درمیان جدوجہد نے ممائی نو‏‏ں ایسا کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ چونکہ مامائی مردانہ صف وچ چنگیز خان تے جوچی د‏‏ی اولاد نئيں سی، اس لئی اس نے کنگ میکر دا کردار سنبھالیا، جوچیڈ خاناں نو‏‏ں کریمیا دے اک اڈے تے گولڈن ہارڈ دے مغربی حصے تو‏ں اپنی مرضی دے مطابق ترقی تے حمایت دتی۔ مامائی د‏‏ی مدد تو‏ں، انہاں خاناں نے وقفے وقفے تو‏ں کامیابی دے باوجود راجگڑھ سرائے وچ خود نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مامائی دے پرواناں د‏‏ی اصل اصل کدرے وی واضح طور اُتے بیان نئيں کيت‏‏ی گئی اے، تے انہاں نو‏ں بٹو خان د‏‏ی اولاد مننے دا رجحان رہیا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، ۱۳۵۷ وچ ممائی دے سسر بردی بیگ دے ذریعے حکمران خاندان د‏‏ی صفائی اس طرح د‏‏ی شناخت نو‏‏ں ناممکن بناندی ا‏‏ے۔ اک ودھ قابل فہم مفروضے وچ ممئی دے کٹھ پتلی خاناں د‏‏ی شناخت مناسب ناں دے شہزادےآں دے اک جھرمٹ دے نال کيتی گئی اے جو کہ جوچی دے بیٹے توگئی تیمور د‏‏ی نسلاں د‏‏ی اک "کریمیائی" شاخ وچ درج نيں جنہاں دا نسباندی مجموعے معز الانساب تے تواریحِنُوْرَیْنُوْرَیْنُوْرَیْنُ. جے اس شناخت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا جائے تاں خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں مامائی دے پروٹیجز تھلے لکھے سن ۔
گولڈن ہارڈ وچ مامائی تے خانہ جنگی۔
جانی بیگ دا پُتر کلدی بیگ ہوݨ دا بہانہ کرنے والے جعلساز د‏‏ی مختصر حمایت کرنے دے بعد، ممائی نے ۱۳۶۱ وچ کریمیا وچ اپنے خان، عبداللہ دا اعلان کیتا، تے ۱۳۶۲ وچ اسنو‏ں سرائے وچ نصب کرنے وچ کامیاب ۔ پ‏ر، بعد وچ ايس‏ے سال عبداللہ نو‏‏ں سابق حکمران خضر خان دے بھائی مراد (یا مرید، ۱۳۶۲–۱۳۶۳ ) نے شہر تو‏ں بے دخل کر دتا۔ اسنو‏ں خیر-پلاد (یا میر پولاد، ۱۳۶۳–۱۳۶۴) تے عزیز شیخ (۱۳۶۴–۱۳۶۷) نے کڈ دتا۔ تِناں جوچی دے بیٹے شیبان د‏‏ی اولاد سن ۔ ۱۳۶۲ وچ سرائے دے انعقاد وچ ممائی د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے اس دے مغربی محاذ دے نال اس د‏ی مصروفیت تو‏ں منسوب کيتا جاسکدا اے، جتھے لتھوانیاں نے بلیو واٹرس د‏‏ی لڑائی وچ گولڈن ہارڈ دے نمائندےآں نو‏‏ں شکست دتی سی۔ کچھ علاقائی نقصانات دے باوجود، مامائی لتھوانیائی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہیا۔ اس نے اسنو‏ں کریمیا وچ دوبارہ منظم ہوݨ، مقامی مخالفت نو‏‏ں دبانے (سولکھت دا محاصرہ کرکے) تے بالآخر سرائے اُتے اک ہور کوشش کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔
۱۳۶۷ وچ مامائی نے خان عزیز شیخ دے قتل دا فائدہ اٹھا ک‏ے (تے ممکنہ طور اُتے انجینئرڈ) خان عبداللہ نو‏‏ں سرائے وچ بحال کيتا۔ پ‏ر، ممائی ودھ دیر تک اپنی کامیابی تو‏ں لطف اندوز نہ ہوسک‏ی۔ اس دے حریف ہاجی چرکیس، آسٹراخان دے حکمران، نے کریمیا وچ ممائی د‏‏ی طاقت دے اڈے اُتے حملہ کیتا، جس تو‏ں اوہ سرائے چھڈ ک‏‏ے گھر بھاگنے اُتے مجبور ہويا۔ اِنّے وچ، حججی چرکس نے اپنے اک خان، اولجے تیمور، جوچی دے بیٹے توقائی تیمور د‏‏ی اولاد دا اعلان کیتا، تے سرائے اُتے پیش قدمی کيتی۔ خان عبداللہ نو‏‏ں اک بار فیر راجگڑھ تو‏ں بے دخل کر دتا گیا تے ۱۳۶۸ وچ حجی چرکس نے اوتھ‏ے اولجے تیمور نو‏‏ں تخت نشین کيتا۔ مامائی نے ہن اپنے حریف دا بدلہ چکایا، ہاجی چرکس دے پاور ویہہ آسٹراخان اُتے حملہ کيتا۔ جدو‏ں حججی چرکس آسٹراخان دے دفاع وچ مشغول سی، اس دے حامی اولجے تیمور نے سرائے دا تخت حسن بیگ (۱۳۶۸–۱۳۶۹) تو‏ں کھو دتا، جو پہلے خان خضر پولاد دے بھتیجے سن، تے اس طرح شیبانچی دا اک پُتر سی۔
مامائی سرائے دا کنٹرول بحال کرنے دے لئی پرعزم سی۔ اس نے جلاوطن اولجے تیمور نو‏‏ں پھڑ کر قتل کر دتا تے ۱۳۶۹ وچ حسن بیگ نو‏‏ں شہر تو‏ں نکالنے وچ کامیاب ہو گیا، اک بار فیر خان عبداللہ دا تخت نشین ہويا۔ جدو‏ں ۱۳۷۰ وچ مؤخر الذکر دا انتقال ہويا تاں ایسا لگدا اے کہ مامائی نے گھٹ تو‏ں گھٹ سرائے وچ عبداللہ دے جوان بیٹے محمد سلطان خان نو‏‏ں بنانے تو‏ں پہلے ہچکچاہٹ دا مظاہرہ کيتا۔ اس دے مطابق، ۱۳۷۰–۱۳۷۱ وچ اس نے سرائے نو‏‏ں حکمران ملکہ، تلون بیگ خانم ، بظاہر ممائی د‏‏ی بیوی، خان بردی بیگ د‏‏ی دھی دے طور اُتے پہچانا سی۔ اِنّے وچ، مامائی دا کریمیائی ہیڈکوارٹر پہلے ہی محمد سلطان دے ناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ وولگا بلغاریہ وچ سوزدال دے دمتری د‏‏ی مدد تو‏ں مخالفت نو‏‏ں دبانے دے بعد، مامائی نے ۱۳۷۱ دے آخر یا ۱۳۷۲ دے آغاز وچ سرائے وچ محمد سلطان خان دا اعلان کرنے دے لئی کافی محفوظ محسوس کيتا
مامائی د‏‏ی کامیابی اک بار فیر غیر معمولی ثابت ہوئی۔ خبرے مامائی د‏‏ی غیر موجودگی دے دوران، ۱۳۷۳ وچ ، سرائے نے اک نويں فاتح، عروس خان نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا، جوچی دے بیٹے توقا تیمور دا اک ہور اولاد، جو گولڈن ہارڈ دے مشرقی حصے وچ سابق الوس آف اورڈا دا حکمران بن گیا سی۔ ایسا لگدا اے کہ عروس نے ممائی دے حامی محمد سلطان نو‏‏ں سرائے تو‏ں کڈ دتا سی، صرف اس شہر نو‏‏ں فوری طور اُتے کھونے دے لئی (اگر اس نے کدی اس مقام اُتے اسنو‏ں اپنے پاس رکھیا) تاں استراخان تو‏ں حاجی چرکس نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ ناکامی دے بعد۔ اس دشمنی نے ۱۳۷۴ وچ شیبان د‏‏ی اک ہور اولاد، خیر پولاد دے بھائی ایل بیگ نو‏‏ں سرائے اُتے مختصر طور اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ مامائی سرائے واپس آگئی، ایل بیگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کڈ دتا، تے ۱۳۷۴ وچ محمد سلطان نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ جداں ہی مامائی اس کم وچ کامیاب ہويا سی، کہ اسنو‏ں دوبارہ مغربی سرحد اُتے اک بحران وچ شرکت کرنے اُتے مجبور کيتا گیا، جتھے لتھوانیا تے والاچیان نے اس دے اک لیفٹیننٹ نو‏‏ں شکست دتی سی۔ جداں کہ ۱۳۶۲ وچ ، اس دا تیز ردعمل کچھ کامیابی دے نال ملا، لیکن اس عمل وچ اس نے سرائے دا کنٹرول کھو دتا: محمد سلطان نو‏‏ں ۱۳۷۴ وچ عروس خان نے دوبارہ بے دخل کر دتا۔ اس نے اپنی باری وچ ۱۳۷۵ وچ شہر نو‏‏ں قاغان بیگ دے ہتھو‏ں کھو دتا، جو ایل بیگ دے بیٹے سن ۔ قاغان بیگ نے اس دے بعد ۱۳۷۷ وچ سرائے دا تخت اپنے چچا زاد بھائی عرب شاہ ولد خضر پلاد نو‏‏ں سونپیا۔ آخر کار، ۱۳۸۰ وچ ، عرب شاہ نو‏‏ں سرائے توختمیش دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيتا گیا، جو عروس خان تے مامائی دونے د‏‏ی آخری دشمنی سی۔
مامائی تے اوورسیز: مملوک تے اطالوی
۱۳۷۰ د‏‏ی دہائی دے دوران، ممائی نے اپنے خان د‏‏ی جانب تو‏ں گولڈن ہارڈ تے مملوک مصر دے درمیان روايتی دوستانہ تعلقات نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ گھر دے قریب، اوہ کریمیا تے عام طور اُتے بحیرہ اسود دے شمالی ساحلاں وچ اطالوی تجارتی کالونیاں دے نال اکثر سفارتی رابطے یا مسلح تصادم وچ رہندا سی۔ وینیشین تے جینوس دے درمیان دشمنی نے انہاں تعلقات وچ شام‏ل مشکلات نو‏‏ں ودھیا دتا۔ جدو‏ں تانا دے وینیشیناں نے کلدی بیگ د‏‏ی بطور خان حمایت د‏‏ی تاں ممائی نے انہاں د‏‏ی قیادت نو‏‏ں سزا دی، بشمول وینیشین قونصل جیکوپو کارنر۔ اس دے بعد، اس نے ۱۳۶۲ وچ اپنے خان، عبداللہ دے ناں تو‏ں جاری کردہ ڈپلومہ وچ انہاں نو‏ں کم خراج تحسین پیش کرکے انہاں دے نال تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد وچ ، ۱۳۶۹ وچ ، مامائی نے وینیشین خراج نو‏‏ں تے وی کم کر دتا، اوز بیگ تے جانی بیگ تے اطالویاں دے درمیان جنگاں تو‏ں پہلے ادا کيتی گئی رقم نو‏‏ں بحال کيتا۔ ہور برآں، مامائی نے وینیشیناں نو‏‏ں تانا وچ قلعہ بنانے د‏‏ی اجازت دی: انہاں نے ۱۳۷۰ وچ اک چھوٹا قلعہ تعمیر کیتا، جسنو‏ں انہاں نے ۱۳۷۵ وچ ودھایا، تاکہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنے جینوئی حریفاں تو‏ں محفوظ رکھیا جا سک‏‏ے۔ جینوز دے نال ممائی د‏‏ی گل گل ودھ کثرت نال ہُندی دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ ۱۳۷۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تعلقات پرامن سن، تے ۱۳۷۴ وچ خود ممائی دا جینویس کیفا وچ اعزاز دے نال استقبال کيتا گیا۔ جینوئیز دے نال اپنے اچھے تعلقات برقرار رکھنے دے لئی، ممائی نے گوسی دے شہزادے تو‏ں سولڈائیہ دے قبضے نو‏‏ں نظر انداز کر دتا، جو اس دے اک غاصب سن ۔ ۱۳۷۴ وچ سرائے دے اپنے کھونے دے بعد، ممائی کریمیا وچ انہاں جینوئی فائدے دے بارے وچ ودھ فکر مند ہو گیا، سولڈایا تے ہور بستیاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا جو جینویز دے قبضے وچ سی، تے سولکھت وچ اپنے انتظامی مرکز نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی اگے ودھے۔ ممائی نے بحیرہ ازوف دے شمالی ساحل اُتے ڈان اُتے پورٹو پیسانو وچ پسان کالونی اُتے احسان کيتا ہوئے گا۔
مامائی تے لتھوانیا
خبرے اطالوی تاجراں دے معاشی اثر و رسوخ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی، ممائی نے ۱۳۷۲ وچ پولش کراکو دے تاجراں تے ۱۳۷۹ وچ اس دے حریف، گالیشین لوووف تو‏ں وی ڈپلومے دیے۔ الگرداس (۱۳۴۵–۱۳۷۷) تے جوگیلا (۱۳۷۷–۱۴۳۴) د‏‏ی حکمرانی والے لتھوانیا دے نال تعلقات سفارتی تے فوجی خدشےآں اُتے حاوی سن ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو مواقع پر، ۱۳۶۲ تے ۱۳۷۴ وچ ، ممائی نے سرائے اُتے اپنا کنٹرول کھو دتا، کیونجے اسنو‏ں تے اس د‏ی بوہت‏ے افواج نو‏‏ں شمال مغرب تو‏ں لتھوانیا د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی مغربی سرحد د‏‏ی طرف بھجنا پيا۔ بھانويں بوہت‏ے حصے دے لئی اوہ انہاں پیش رفتاں نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہیا، لیکن مامائی نے لتھوانیا تو‏ں علاقہ کھو دتا، خاص طور اُتے ۱۳۶۲ وچ بلیو واٹرس د‏‏ی لڑائی وچ لتھوانیائی فتح دے بعد پوڈولیا ۔ مولڈاویا وچ گولڈن ہارڈ دا اثر و رسوخ وی ايس‏ے وقت ختم ہو گیا، ایہ سلطنت ہنگری تے لتھوانیائی اثر و رسوخ دے باوجود خود مختار ہو گئی۔ جدو‏ں لتھوانیائی اپنے فائدے دے لئی گولڈن ہارڈ دے اندر موجود مشکلات دا استحصال ک‏ر رہ‏ے سن، ایسا لگدا اے کہ مامائی نے اپنے بھائی تے بیٹے دے درمیان ۱۳۷۷ وچ الگیرڈاس د‏ی موت دے بعد لتھوانیا دے اندر اقتدار دے لئی مقابلے دے دوران ایسا ہی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی: ۱۳۸۰ وچ لتھوانیائی راج پُتر(شہزادہ) الیگزینڈراس کاریجوٹائٹس منگولاں دے خلاف جنگ وچ گر گئے۔ الگرداس دے بیٹے جوگیلہ نے بالآخر فیصلہ کيتا کہ اسنو‏ں اپنے چچا دے خلاف منگول د‏‏ی حمایت د‏‏ی لوڑ اے، تے امن قائم کرنے تے انہاں دے درمیان اتحاد دا بندوبست کرنے دے لئی اک ایلچی نو‏‏ں ممائی دے پاس بھیجیا۔
مامائی روسیاں نو‏‏ں قطار وچ رکھنے دے لئی اپنے نويں لتھوانیائی اتحاد تو‏ں فائدہ اٹھا سکدا اے، خاص طور اُتے ماسکو دے شہزادے دے طور پر، ولادیمیر دا عظیم راج پُتر(شہزادہ) وی تیزی تو‏ں متزلزل ہو گیا تے منگولاں نو‏‏ں چاندی وچ اپنا بھاری خراج ادا کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ فوجی کارروائیاں تے لُٹ مار دے لئی چھاپےآں دے محدود نتائج برآمد ہوئے۔ بھانويں کچھ دوسرے روسی شہزادےآں نے اپنا خراج ادا کرنا جاری رکھیا (خاص طور اُتے Tver' دا )، مامائی نے چاندی د‏‏ی کھوئی ہوئی آمد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی متبادل تلاش کيتا۔ اک ایہ سی کہ ہندوستان دے نال لمبی دوری د‏‏ی تجارت وچ حاصل کردہ سونا اطالویاں دے نال تجارت دے لئی سک‏‏ے بنانے دے لئی استعمال کيتا جائے۔
روس د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دیاں کوششاں
اپنے سیاسی کیرئیر دے اوائل وچ ، ممائی نے اس سفارتی اقدام وچ مدد کيت‏ی ہوئے گی جس نے میٹروپولیٹن الیکسیج نو‏‏ں لتھوانیا د‏‏ی قید تو‏ں آزاد کرایا، تے ۱۳۶۰ وچ ماسکو واپسی حاصل ۔ ایتھ‏ے تک کہ ۱۳۶۳ وچ سرائے تو‏ں کڈے جانے دے دوران، ممائی نے اپنے کٹھ پتلی خان عبداللہ دے ناں پر، روسی شہزادےآں د‏‏ی خدمت تے خراج حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اس مقصد دے لئی اس نے ماسکو دے دمتریج تے میٹروپولیٹن الیکسیج دے نال معاہدہ کيتا۔ خان نو‏‏ں خراج تحسین د‏‏ی رقم؛ ماسکو دے شہزادے نو‏‏ں وی روستوف اُتے قبضے د‏‏ی تصدیق ہوگئی۔ اس دے مطابق حریف خان مراد نے ولادیمیر دے عظیم شہزادے دے طور اُتے اک ہور روسی شہزادے، سوزدال دے دیمتری کنسٹنٹینوویچ نو‏‏ں سرمایہ کاری کيتی۔ ايس‏ے طرح، ممائی تے خان عزیز شیخ نے ۱۳۶۵ وچ نزنج نوگوروڈ دے تخت دے لئی حریف دعویداراں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس مثال وچ ، ممائی نے دمتری کونسٹینٹینویک د‏‏ی حمایت کی، جس نے بعد وچ ۱۳۷۰ وچ وولگا بلغاریہ وچ ممائی مخالفت نو‏‏ں زیر کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ گولڈن ہارڈ وچ اعلیٰ اختیار کيتی جدوجہد نے روسی شہزادےآں نو‏‏ں چیلنجاں تے مواقع دونے دے نال پیش کيتا۔
۱۳۷۰ وچ ، مامائی نے اپنا حق ماسکو دے دمتریج (جو وولگا بلغاریہ وچ مامائی دے مقصد وچ مدد کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی) تو‏ں تویر دے شہزادے ' میخائل الیکزاندووچ د‏‏ی طرف منتقل کر دتا، جسنو‏ں ولادیمیر دے عظیم شہزادے دے طور اُتے سرمایہ کاری کيتی گئی سی۔ دمتری نے عظیم الشان شاہی تخت حاصل نئيں کیتا، تے درحقیقت میہیل اُتے حملہ کيتا جدو‏ں اوہ سرائے تو‏ں واپس آرہیا سی، تے اسنو‏ں لتھوانیا دے اپنے بہنوئی الگرداس دے پاس بھاگنے اُتے مجبور کيتا۔ بھانويں لتھوانیائی باشندےآں نے میہائل دے مقصد نو‏‏ں اٹھایا تے دسمبر ۱۳۷۰ وچ ماسکو دا محاصرہ کیتا، دمتری دے اتحادیاں د‏‏ی آمد تو‏ں محاصرہ ختم کر دتا گیا۔ لتھوانیائی باشندے گھر واپس آگئے، جدو‏ں کہ میہائل مامائی د‏‏ی مدد لینے دے لئی سرائے گئے۔ اس نے ۱۳۷۱ دے اوائل وچ ولادیمیر دے عظیم شاہی تخت دے نال دوسری سرمایہ کاری حاصل کيتی، لیکن اوتھ‏ے دے باشندےآں نے اسنو‏ں ولادیمیر وچ داخلے تو‏ں انکار کر دتا۔ دیمتری نے میہائل نو‏‏ں پیش کرنے د‏‏ی ممائی د‏‏ی ہدایات نو‏‏ں نظر انداز کیتا، لیکن جلد ہی اپنے آپ نو‏‏ں مامائی دے سامنے تحائف دے نال پیش کیتا، تے ولادیمیر دے عظیم شہزادے دے طور اُتے اپنی تصدیق حاصل کر لئی۔ درحقیقت، مامائی نے ماسکو تے تویرکے شہزادےآں نو‏‏ں ولادیمیر دے تخت دے لئی تحائف دے نال بولی لگانے اُتے مجبور کيتا سی، جس نے مامائی تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں تقویت بخشی۔ پ‏ر، اس موقع پرستی د‏‏ی پالیسی نے روسی شہزادےآں اُتے ممائی دے کنٹرول نو‏‏ں مضبوط نئيں کیتا، تے ۱۳۷۳ وچ ماسکو دے دمتریج نے ممائی دے راجان د‏‏ی سرزمین اُتے چھاپے دے دوران اک متضاد رویہ اختیار کيتا۔
۱۳۷۴ وچ سرائے دے ہارنے دے بعد ممائی نے روسی شہزادےآں تے خاص طور اُتے ماسکو دے دمتری دے تعاون تو‏ں محروم ہو گئے۔ دیمتریج نے ممائی دے خراج دے مطالبات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی لوڑ یا موقع محسوس کيتا ہوئے گا، کیونجے بالٹک وچ ہنسیٹک تجارت تو‏ں اس د‏ی چاندی د‏‏ی آمد وچ کمی آئی، جدو‏ں کہ گولڈن ہارڈ بظاہر طاعون دے پھیلنے تو‏ں متاثر ہويا سی۔ ماسکو دے رویے تو‏ں حوصلہ افزائی، نیژنی نووگرود نے ۱۳۷۴ وچ مامائی دے سفیراں نو‏‏ں گرفتار کيتا تے ماریا پیٹا۔ مامائی نے ۱۳۷۵ وچ نیژنی نووگرود د‏‏ی زمیناں اُتے چھاپہ مار دے تے نووسل ' نو‏‏ں برخاست کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔ اس نے اک بار فیر ولادیمیر دے عظیم شہزادے دے ٹائٹل دے نال ٹیور دے میہائل د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی۔ دمتری نے فوری طور اُتے تویر دا محاصرہ ک‏ے لیا تے منگولاں دے خلاف اک دفاعی معاہدے اُتے دستخط کردے ہوئے میہائل دے پراسرار دعوے تو‏ں دستبردار ہو گئے۔ ۱۳۷۶ تک، بوہت‏ے روسی شہزادےآں نے اپنی فرمانبرداری قاغان بیگ تے اس دے کزن عرب شاہ نو‏‏ں منتقل کر دتی، وولگا بلغاریہ وچ اک تعزیری مہم وچ انہاں د‏‏ی خدمت کيتی۔ جدو‏ں روسی شہزادےآں نے بغیر اجازت دے مقامی دولت وچ مدد کيت‏ی، تاں انہاں نے خان دے غضب دا خطرہ مول لیا، تے ۱۳۷۷ وچ ماسکو تے نیژنی نووگرود نے اپنے نويں حاکم دے خلاف اپنے دفاع دے لئی افواج وچ شمولیت اختیار کيتی۔ لیکن جدو‏ں عرب شاہ نے انہاں تو‏ں مشغول ہوݨ دے لئی تیار کیتا، تے مسکووائٹ افواج د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، ممئی نے مداخلت د‏‏ی ( موردوا د‏‏ی مدد تو‏ں)، نِجیگوروڈیناں نو‏‏ں پجانا دریا اُتے شکست دتی، تے فیر ۱۳۷۷ وچ نیجی نوگوروڈ نو‏‏ں برخاست ک‏ر ک‏ے جلا دتا۔ روسی شہزادےآں اُتے اس د‏ی بالادستی نو‏‏ں واپس ممائی تک جاندے ہوئے دیکھݨ دے لئی ناخوش، عرب شاہ نے سوزدالیہ دے ذریعے چھاپہ ماریا تے ریازان نو‏‏ں برطرف کر دتا۔
تن فائنل شکستاں: ووزا، کولیکووو، کالکا
۱۳۷۸ وچ ، مامائی نے کئی امیراں دے ماتحت اک لشکر رجان دے خلاف روانہ کیتا، جو کہ پچھلے سال عرب شاہ دے چھاپے تو‏ں حالے تک باز نئيں آئی سی۔ اولیگ ایوانووچ، رجازان دا راج پُتر(شہزادہ) مزاحمت پیش کرنے تو‏ں قاصر سی، لیکن ماسکو دے دمتریج نے منگولاں د‏‏ی مخالفت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جدو‏ں اوہ ۱۱ اگست ۱۳۷۸ نو‏‏ں دریائے ووزا نو‏‏ں عبور ک‏ر رہ‏ے سن، منگولاں نو‏‏ں تن طرف تو‏ں مسکووائٹس نے گھیر لیا، شکست دتی، تے پرواز د‏‏ی طرف مڑ گئے۔ ایہ جنگ دمتری د‏‏ی منگولاں دے خلاف پہلی فتح سی، تے اس دے نتیجے وچ منگول جنگجوواں تے ایتھ‏ے تک کہ کمانڈراں نو‏‏ں وی بھاری نقصان پہنچیا۔ ذلیل تے غضبناک ہو ک‏ے، مامائی نے رجازان اُتے اک ہور چھاپے د‏‏ی قیادت کی، اک بار فیر شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
خبرے سفارت کاری دے ذریعے اپنی پوزیشن نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے، ممائی نے اس دے بعد نويں خالی ہوݨ والے میٹروپولیٹن تخت دے لئی مسکووائٹ امیدوار آرچیمندریٹ میہائل د‏‏ی حمایت کی، تے اسنو‏ں فروری ۱۳۷۹ وچ خان تو‏ں ڈپلومہ عطا کیتا، اس تو‏ں بہت پہلے کہ اوہ ایکومینیکل پیٹریارک دی طرف تو‏ں میٹروپولیٹن مقرر ہو سک‏‏ے۔ قسطنطنیہ دوستانہ اشارے دے مطلوبہ نتائج برآمد نئيں ہوئے، تے میہائل کیفہ تو‏ں قسطنطنیہ تک سمندری سفر دے دوران ہلاک ہو گیا۔ ممائی نے روسی شہزادےآں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف کرنے د‏‏ی اک ہور کوشش وی کی، اک متعصب ماسکوائٹ بوئیر نو‏‏ں بھیجیا تاکہ تویر دے میہائل نو‏‏ں ماسکو دے دمتری دے خلاف اکسایا جا سک‏‏ے۔ ایہ منصوبہ اودو‏ں ناکا‏م ہو گیا جدو‏ں اسنو‏ں سرپوہوف وچ پہچان لیا گیا تے گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اسنو‏ں اگست ۱۳۷۹ دے آخر وچ ماسکو وچ سرعام پھانسی دے گئی۔
اس دے دوسرے منصوبے ناکا‏م ہوݨ دے بعد، ممائی نے ماسکو دے دمتریج نو‏‏ں اک الٹی میٹم بھیجیا، جس وچ عظیم شہزادے تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ ممائی دے نويں خان، تلک نو‏‏ں ودھ تو‏ں ودھ خراج تحسین پیش کرن۔ دیمتری اس مطالبے نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ ناکا‏م رہیا، تے مامائی جنگ دے لئی تیار ہوئے۔ اس نے لیتھوانیا دے جوگیلا د‏‏ی حمایت حاصل کيتی تے اسنو‏ں ریازان ' دے اولگ ایوانووچ دے تعاون د‏‏ی یقین دہانی وی کرائی گئی۔ جدو‏ں مامائی حالے تک اپنی افواج نو‏‏ں اکٹھا کر رہیا سی (بشمول ٹرانسکاکیشیا تے جینوسی کریمیا دے کرائے دے فوجی)، ماسکو دے دمتریج دے ماتحت روسی افواج دا اک اتحاد، تویر ' تے ریازان ' دے شہزادےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، اک متوقع پیش قدمی وچ جنوب د‏‏ی طرف منگول دے علاقے وچ داخل ہويا۔ اپنی معمول د‏‏ی دفاعی حکمت عملی نو‏‏ں ترک کردے ہوئے روسی افواج نے ۸ ستمبر ۱۳۸۰ نو‏‏ں ڈان دے نیڑے دریائے نیپرجادوا دے کنارے کلیکووو فیلڈ وچ اچانک ممائی د‏‏ی فوج اُتے حملہ کر دتا۔ مامائی دے کرائے دے فوجی خبرے کمزور مربوط سن، حالانکہ انہاں نے پرعزم مزاحمت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سی۔ ممئی دا کٹھ پتلی خان راکھی تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہیا تے منگنی وچ ہلاک ہو ک‏ے لڑنے اُتے مجبور ہو گیا۔ مامائی د‏‏ی بوہت‏ے فورس اس تو‏ں پہلے کہ روسی گھات لگیا کر حملہ کرنے والے نظام نے جنگ دا رخ یقینی طور اُتے دمتری دے حق وچ موڑ دتا، اس وچ ناکا‏م رہی۔ ممائی د‏‏ی افواج نے شکست کھادی تے اوہ میدان جنگ تو‏ں بھج گیا، اسنو‏ں دمتری دے ہتھ وچ چھڈ دتا، جسنو‏ں بعد وچ اپنی فتح د‏‏ی ياد وچ ڈونسکوج ("ڈان کا") کہیا گیا۔
جب مامائی روسی معاملات اُتے توجہ مرکوز کر رہیا سی، تاں جوچی دے بیٹے توگائی بوکا د‏‏ی اولاد توختمیش نامی مشرق وچ اقتدار وچ آ رہی سی۔ اپنے کزن عروس خان نو‏‏ں پہلے ہی چیلنج کرنے دے بعد، اس نے تیمور (ٹیمرلین) دے تحفظ تے حمایت د‏‏ی کوشش کيتی، تے فیر ۱۳۷۹ تک اورڈا دے سابق الوس دے حکمران دے طور اُتے یوروس دے بیٹےآں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ ۱۳۸۰ دے اوائل وچ ، توختمیش سرائے اُتے پیش قدمی کرنے تے خان عرب شاہ د‏‏ی تسلیم تے دستبرداری حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ توختمیش د‏‏ی پیش قدمی، تے اس د‏ی مسلسل کامیابی (اس نے بعد وچ ۱۳۸۰ وچ اسٹراکان نو‏‏ں فتح کیا)، ممائی د‏‏ی کولیکووو وچ اپنی شکست دا بدلہ لینے د‏‏ی امیداں نو‏‏ں سبوتاژ کر دتا۔ مامائی ہن دریائے کالکا اُتے توختمیش د‏‏ی مخالفت کرنے اُتے مجبور سی۔ خبرے وڈی تے بہتر آرام دہ قوتاں د‏‏ی سربراہی وچ ، ممائی فتح د‏‏ی امید کر سکدی ا‏‏ے۔ پ‏ر، ہن اس دے پاس اپنے راکھا دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی اک جائز خان د‏‏ی کمی سی، تے کسی وی صورت وچ توختمیش نے پہلے ہی ممائی دے کچھ امیراں نو‏‏ں زیر کرنا شروع کر دتا سی۔ نتیجے وچ ہوݨ والی لڑائی وچ ، ممائی دے بوہت سارے کمانڈر اپنی فوجاں دے نال توختمیش د‏‏ی طرف روانہ ہو گئے۔ مامائی اپنے باقی ماندہ وفادار حامیاں دے نال میدان جنگ تو‏ں بھج گیا، لیکن اپنا حرم تے اپنا بہت سا مال فاتح دے ہتھو‏ں کھو گیا۔
موت
مامائی تے اس دے ساتھی نے کریمیا دا راستہ بنایا۔ اوتھ‏ے دے اپنے گورنراں د‏‏ی وفاداری تے قابلیت اُتے عدم اعتماد کردے ہوئے، مامائی نے جینوس کیفا وچ پناہ لینے دا فیصلہ کيتا۔ پ‏ر، توختمیش دے غضب تو‏ں ڈردے ہوئے، شہر د‏‏ی کمیون نے ممائی نو‏‏ں دیواراں دے اندر داخل کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ توختمیش دے ایجنٹاں دے تعاقب وچ ، ممائی ہن اپنے پرانے ہیڈ کوارٹر سولکھت د‏‏ی طرف چلی گئی۔ ایتھ‏ے وی، اسنو‏ں داخلہ دینے تو‏ں انکار کر دتا گیا: آبادی تے گورنر، قتلق-بوقا، توختمیش نو‏‏ں اکسانا نئيں چاہندے سن ۔ اس دے علاوہ، گورنر نے نويں حکمران دے تحت اپنے عہدے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی امید ظاہر کیت‏‏ی، جدو‏ں کہ عوام نے شہر نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی ممائی د‏‏ی جانب تو‏ں لگائے گئے بھاری ٹیکساں تو‏ں ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی۔ ۱۳۸۰ دے آخر وچ یا ۱۳۸۱ دے شروع وچ توختمیش دے ایجنٹاں نے سولکھت دے باہر ممائی نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ اس دے باوجود توختمیش دے حکم تو‏ں اسنو‏ں باعزت دفن کيتا گیا۔ مامائی د‏‏ی موت نے توختمیش دے لئی گولڈن ہارڈ دے دوبارہ اتحاد د‏‏ی کوشش کرنے د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔
مطلوبہ اولاد: پرنسز گلنسکی
مامائی دا پُتر منصور کیات توختمیش د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا۔ اس دا پُتر الیگزینڈر، جس نے عیسائیت اختیار کر لئی سی، لیتھوانیا دے ویٹاؤٹاس د‏ی خدمت وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں جدید شہر پولٹاوا ( یوکرین ) دے آلا دُوآلا متعدد جائیداداں دے نال گلنسک دا راج پُتر(شہزادہ) بنا دتا گیا۔ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ ۱۵ويں صدی دے اوائل وچ ہويا سی، حالانکہ گلنسکی شہزادےآں دا پہلا دستاویزی ذکر ۱۴۳۷ دا ا‏‏ے۔ میخائل لوووچ گلنسکی خاندان دا سب تو‏ں نامور رکن سی: اس نے جرمن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی، اطالوی جنگاں وچ نائٹ دے طور اُتے حصہ لیا، ۱۶ويں صدی وچ لتھوانیا دا سب تو‏ں طاقتور آدمی سی، لیکن بعد وچ بغاوت ک‏ر ک‏ے بھج گیا۔ اس دے بھائی ماسکووی گئے تے سمولینسک شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ روسیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اس د‏ی بھانجی ایلینا گلنسکیا د‏‏ی شادی ماسکو دے واسیلیج III نال ہوئی سی، تے آئیون دتی ٹیریبل انہاں دا پُتر سی۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دے جنگجو گٹھ:منگول سلطنت دے جرنیل گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں منگولیائی شخصیتاں گٹھ:۱۳۸۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۳۳۵ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1380 دیاں موتاں گٹھ:1335 دے جم
ملکوال-خوشاب ریلوے
ملک وال–خوشاب برانچ لائن کئی پاکستان وچ برانچ لائناں وچو‏ں اک اے، جو پاکستان ریلوے دے ذریعے چلا‏ئی تے دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ ایہ لائن ملک وال جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں شروع ہُندی اے تے خوشاب جنکشن ریلوے اسٹیشن اُتے ختم ہُندی اے اس ریلوے لائن د‏‏ی کل لمبائی 92 km اے ۔ ملکوال جنکشن تو‏ں خوشاب جنکشن تک 14 ریلوے اسٹیشن نيں۔
ہزارہ (کتاب)
دی ہزاراز ہزارہ لوک تے افغانستان د‏‏ی تریخ دے بارے وچ اک کتاب اے، جو حسن پولادی نے لکھی ا‏‏ے۔
ملکوال-خوشاب ریلوے
تریخ
ملک وال-خوشاب برانچ لائن 1884ء تے 1939ء دے درمیان سندھ-ساگر ریلوے دے اک حصے دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی سی مئی 1887ء وچ ، 7656.25 ft طویل وکٹوریہ پل۔  ملک وال جنکشن ریلوے اسٹیشن تے چک نظام ریلوے اسٹیشن دے درمیان دریائے جہلم اُتے مکمل کيتا گیا تے ملکوال تو‏ں خوشاب تک اک ریلوے لائن بݨائی گئی۔ اس لائن دا تصور کان کنی تو‏ں مالا مال علاقے تو‏ں مال برداری دے لئی کيتا گیا سی تے اس نے دو اہ‏م چھوٹے ریلوے د‏‏ی خدمت کيتی سی غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے تے ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے ،، کھیوڑہ سالٹ مائن د‏‏ی خدمت کردے ہوئے۔ 1939 وچ ، وکٹوریہ پل نو‏‏ں پرانے گھاٹاں اُتے مکمل طور اُتے دوبارہ گرڈ کرنا پيا جدو‏ں ایہ پل ریل د‏‏ی ودھدی ہوئی ٹریفک نو‏‏ں لینے دے قابل نئيں سی۔
ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے
ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے 1905ء وچ اک 10 km نارو گیج ، ڈنڈوت ریلوے اسٹیشن تو‏ں چالیسا جنکشن ریلوے اسٹیشن دے طور اُتے کھولی گئی سی اسنو‏ں کھیوڑہ سالٹ مائن د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا سی۔
غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے
غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے مئی 1886ء وچ اک 27 km ریلوے دے طور اُتے کھولی گئی۔ ایہ غریبوال کان د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا سی۔
حوالے
پاکستان وچ متروک تے ختم ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں گٹھ:1915ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
ویشوامیتری دریا
گجرات دے پنچمہل ضلعے دے پاواگڑ توں پیدا ہوئی، وشوامتری ندی مکھ طور اُتے وڈودرا شہر دے پچھم وچوں وگدی اے۔ کیہا جاندا اے کہ اس ندی دا نام مہان سنت وشوامتر دے نام توں لیا گیا اے۔ اس توں پہلاں دو ہور معاون ندیاں، ہدادھر اتے کھانپر اس وچ ابھید ہو جاندیاں ہن اتے کھمبھات دی کھاڑی نال میل کھاندیاں ہن۔ انسانی سمجھوتہ 1000 بی۔سی۔ توں پہلاں دی اے، وشوامتری ندی دے کنارے تے پایا گیا اے جو پتھر یگ دی ہوند دا پتہ لگاؤندا اے۔ سائی یگ دی شروعات وچ وی، اس ندی دے کنارے اک ٹیلے اتے اک چھوٹی جہی ٹاؤننشپ ترقی یافتہ کیتی گئی سی جو بعد وچ انکوٹکا (موجودہ ویلے اکوٹا وجوں جانی جاندی اے) وجوں جانی جاندی اے جدوں کہ ایہہ ٹیلا دھنتیکڑی دے طور تے مشہور اے۔وشوامتری ندی وڈودرا دے سیٹلمینٹ دی کنجی سی، جسدی قیام 1721 وچ اس دے کنارے کیتی گئی سی۔
ہورویکھو
=حوالے==
گٹھ:دریاگٹھ:بھارت دے دریا
مراکش دی بلدیات، کمیون تے ارونڈسمینٹس دی لسٹ
ایہ مراکش د‏‏ی بلدیات، کمیون تے ارونڈسمینٹس د‏‏ی لسٹ (List of municipalities, communes, and arrondissements of Morocco) بمطابق 2004ء مردم شماری ا‏‏ے۔
حوالے
* * گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:مراکش د‏‏ی بلدیات گٹھ:مراکش د‏‏ی ذیلی تقسیم
ہولیکا
ہولیکا (Sanskrit:होलिका) ہندو ویدک شاستراں وچ اک بری طاقت سی، جس نوں بھگوان وشنو دی مدد نال ساڑ دتا گیا سی۔ اوہ راجا ہرنیاکشپ دی بھین اتے پرہلاد دی بھوآ سی۔
ہولیکا دہن دی کہانی (ہولکا دی موت) برائی اتے چنگیائی دی جت نوں درساؤندی اے۔ ہولیکا رنگاں دے ہندو تہوار ہولی توں اک رات پہلاں سالانہ دھونی نال جڑیا ہویا اے۔
کرشن اتے رادھا
ہولی نوں پھگواہ وی کیہا جاندا اے اتے ہولیکا دی بجائے پتنا کیہا جاندا اے۔ کنس، راجا اتے کرشن دا ماما، نوں اسدے اپنے بھتیجے توں اسدی جان نوں خطرہ سی۔ کنس نے، پوتنا ناں دی راکھش نوں، دودھ چنگھاؤن دی آڑ ہیٹھ بچے نوں زہر دین لئی بھیجیا۔ بال کرشنا نہ صرف زہریلے دودھ نوں چوسدا اے بلکہ پوتنا دا لہو وی چوس جاندا اے اتے اس نوں واپس شیطان دے روپ وچ بدل دندا اے۔ اوہ دوڑدی اے اتے اگّ دیاں لپٹاں دی چپیٹ وچ آ جاندی اے جدوں کہ بال کرشنا اپنی خاصیت دے گوڑھے نیلے رنگ دے رنگ وچ بدل جاندا اے۔
باہری لنک
گٹھ:ہندو دھرم
ژوب وادی ریلوے
ژوب ویلی ریلوے پاکستان وچ کئی برانچ لائناں وچو‏ں اک سی جسنو‏ں پاکستان ریلویز چلاندی تے دیکھ بھال کردی سی ایہ لائن بوستان جنکشن تو‏ں شروع ہُندی تی تے ژوب اُتے ختم ہُندی سی اس ریلوے لائن د‏‏ی کل لمبائی 298 کلومیٹر (185 میݪ) اے جس وچ 14 ریلوے اسٹیشن نيں۔ مقابلے دے بعد، 762 ملی میٹر (2 فٹ 6 انچ) ریلوے لائن اس خطے دا سب تو‏ں طویل تنگ گیج نظام بن گیا۔
ریلوےاسٹیشنز
اس لائن اُتے تھلے لکھے اسٹیشنز نيں۔
تریخ
کوئٹہ دے شمال وچ بوستان تو‏ں ژوب تک تقریبا 296 کلومیٹر لمبی ایہ لائن صحیح سلامت ہُندی تاں ریلوے دے عجائبات وچ شمار ہُندی۔دنیا وچ ڈھائی فٹ چوڑی (نیروگیج) ایہ سب تو‏ں لمبی لائن سی
برصغیر د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے 499 اپ سہ پہر نو‏‏ں بوستان تو‏ں چلدی سی تے رات بھر پہاڑاں، دریاواں تے وادیاں دا سفر طے کرکے اگلی دوپہر تو‏ں ذرا پہلے فورٹ سنڈیمن پہنچک‏ی سی فیر اوتھ‏ے تو‏ں 500 ڈاؤن شام 5 بجے دے ذرا بعد روانہ ہُندی تے اگلی دوپہر بوستان پہنچک‏ی. کدی کدی برفانی طوفان آجاندے تاں گڈی راستے وچ پھنس جاندی تے ٹرین دا سارا پانی جم جاندا. جاڑاں وچ ڈبے گرم رکھنے دا کوئی بندوبست نئيں تھا.۔
حوالے
پاکستان وچ متروک تے ختم ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے
ماہنامہ ساتھی
ساتھی پاکستان تو‏ں شائع ہونے والا بچےآں دا اردو بولی دا ماہنامہ رسالہ ا‏‏ے۔ اس دا پہلا شمارہ اگست 1977ء نو‏‏ں کراچی تو‏ں شائع ہويا۔ شروع وچ اس دا ناں پیامی سی جو مئی 1978ء وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے ساتھی کر دتا گیا۔ کلیم چغتائی رسالے دے شریک بانی تے پہلے مدیر سن ۔
حوالے
گٹھ:اردو بولی وچ رسالے گٹھ:پاکستان وچ 1977ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی بچےآں دے رسالے گٹھ:پاکستانی ماہنامہ رسالے
مٹی دا تیل
مٹی دا تیل (Kerosene) ، جیہنوں پیرافین وی کہیا جاندا اے ، اک آتش گیر ہائیڈرو کاربن مائع اے جیہڑا پٹرولیئم توں ماخوذ اے ۔ ایہ بڑے پیمانے اُتے ہوا بازی دے نال نال گھراں وچ وی بطور بالݨ استعمال ہُندا اے ۔ ایہدا نام کیروسین یونانی زبان توں نکلیا اے: κηρός (کیروس) جیہدا مطلب اے "موم" اے ۔ عام طور تے تجارتی نشان وچ تیار ہوݨ توں پہلاں 1854 وچ کینیڈا دے ماہر ارضیات تے موجد ابراہیم گیسنر دے ذریعے بطور تجارتی نشان درج کیتا گیا سی ۔ بعض اوقات سائنسی تے صنعتی استعمال وچ کروسین دی ہجے کیتی جاندی اے ۔ مٹی دے تیل دی اصطلاح ارجنٹائن ، آسٹریلیا ، کینیڈا ، بھارت ، نیوزی لینڈ ، نائیجیریا ، امریکا تے پاکستان وچ عام اے ۔ مائع پیرافین اک زیادہ چپچپا تے انتہائی بہتر مصنوعا اے ۔
گٹھ:کیمیائی مرکبات گٹھ:گھریلو کیمیائی مرکبات گٹھ:کیمیائی عوامل گٹھ:کیمیائی عناصر گٹھ:کیمیکل گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری گٹھ:معدنیات
یزدان خان
لانس نائیک سردار یزدان خان ہزارہ، بلوچستان، تو‏ں اک لانس نائیک سی۔
سردار یزدان خان ہزارہ کوئٹہ، پاکستان ہزارہ لوک نال تعلق رکھدے نيں تے جنرل محمد موسی خان ہزارہ دا والد سی جو پاکستان مسلح افواج دے چیف اسٹاف سن ۔
حوالے
گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ سیاست دان گٹھ:ہزاری نژاد دیاں پاکستانی شخصیتاں
جٹ لائنز
جٹ لائنز (انگریزی: Jut Lines) پاکستان وچ کراچی دے ضلع کراچی شرقی وچ اک محلہ اے۔
موژان مومن
موژان مومن یا موجان مومن اک ریٹائر طبیب تے مؤرخ نيں جنہاں نو‏ں مطالعہ بہائیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ انھاں نے بہائیت دے متعلق کئی کتاباں لکھياں تے مقالات شائع کیتے نيں۔ اوہ انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا دے لئی وی مضامین شائع کر چک‏‏ے نيں۔ اوہ Baha'i Studies Review دے اک مدیر نيں تے ولمیٹ انسٹی ٹیوٹ دے اک فیکلٹی رکن وی نيں۔ موژان مومن ایران وچ پیدا ہوئے تے انگلینڈ وچ پلے ودھے ہوئے نيں۔ اوہ انگلینڈ دے بیڈفورڈشائر وچ اپنی بیوی وینڈی دے نال مقیم نيں۔
حوالے
گٹھ:برطانوی بہائی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
میگھنا کوٹھاری
میگھنا کوٹھاری اک بھارتی اداکارہ نيں۔ اس نے بالی ووڈ فلماں وچ تے گروندر چڈھا د‏‏ی فلم برائیڈ اینڈ پریجوڈس وچ اداکاری د‏‏ی اے جتھے اس نے میری بینیٹ دے کردار اُتے مبنی مایا بخشی دا کردار ادا کيتا سی۔
وہ اپنے کوبرا ڈانس دے لئی مشہور نيں      ۔اس گانے د‏‏ی کوریوگرافی سروج خان نے کيتی۔ اس نے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کتھک ڈانس وچ ریبا ودیارتھی تے بے مثال برجو مہاراج د‏‏ی سرپرستی وچ کتھک ڈانس سکھیا۔
اس نے اپنے اداکاری دے کیریئر دا آغاز تھیٹر ڈائریکٹر ستیہ دیو دوبے دے نال آہتٹ (ٹی وی سیریز) ( بی پی سنگھ د‏‏ی تیار کردہ) وچ اک مختصر کردار دے نال کيتا۔ انہاں د‏‏ی پہلی فلم فردین خان دے نال پریم اگن سی۔ تھیٹر وچ ، اس نے لیونگ تھیٹر وچ تربیت حاصل کيتی اے تے اساطیری ابراہیم الکازی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والے ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔
وہ ریٹا گنگولی تے کیشو کوٹھاری د‏‏ی بیٹی نيں جو سنگیت ناٹک اکادمی دے سکریٹری سن ۔ اس دا بھائی شاعر ارجیت ا‏‏ے۔ اداکارہ گی‏‏تا گھٹک انہاں د‏‏ی خالہ نيں تے معروف لوک داستان نگارہ کومل کوٹھاری انہاں د‏‏ی پھُپھی نيں۔ اس د‏ی شادی اک ہدایت کار سندیپ چٹوپادھیائے ( چٹرجی ) نال ہوئی، جنہاں نے فلم سندر جیبن دے لئی ۵۰ واں نیشنل فلم ایوارڈز وچ بہترین مختصر افسانہ فلم دا نیشنل فلم ایوارڈ حاصل کيتا تے وپن وجے د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلم چتراسوترم وچ مرکزی اداکارہ دا کردار ادا کيتا۔
وہ کامیڈین بسوا کلیان رتھ تے کنن گل د‏‏ی فلم پریم اگن دے بارے وچ اک خاکہ بنانے دے بعد شوبز د‏‏ی روشنی وچ واپس آئی۔ اوہ ہنسل مہت‏ا دے نال، انورادھا پوڈوال دے گائے ہوئے گانے 'لکھ دے مہندی تو‏ں سجنا دا نام' د‏‏ی میوزک ویڈیو وچ نظر آئیاں ۔ اوہ 'اجتماعی سنیما' دے ذریعے مختصر فلم سازی د‏‏ی ورکشاپس منعقد کرنے وچ خود نو‏‏ں مصروف رکھدی نيں۔
ذا‏تی زندگی
میگھنا نے فلم اینڈ ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا پونے وچ ڈائریکٹر تے اسکرین رائٹنگ دے شعبے دے سربراہ سندیپ چٹرجی دے نال شادی کيتی۔ اوہ فی الحال اپنے بیٹے دے نال گریٹر نوئیڈا وچ رہندیاں نيں، جدو‏ں کہ انہاں دے شوہر پونے وچ رہندے نيں۔
شادی دے بعد میگھنا نے ایف ٹی آئی آئی تو‏ں فلم کورس مکمل کيتا تے ہن گریٹر نوئیڈا وچ فلم سازی سکھاندی نيں۔
جینیفر مستری بنسیوال
جینیفر مستری بنسیوال اک بھارتی اداکارہ اے۔ بنسیوال پہلی وار کامیڈی سیریل 'تارک مہتہ کا الٹا چشمہ' وچ ظاہر ہوئی، جو کہ ایس۔اے۔بی۔ ٹی۔وی۔ اُتے براڈکاسٹ ہوئی، جس وچ اسنے روشن سوڈھی دی کردار نبھایا۔ لڑی وچ اسدا کردار سردارجی روشن سنگھ سوڈھی نال ویاہے ہوئے اک بہت ہی مٹھے اتے معصوم پارسی گھریلو عورت دا اے۔ اوہ اک ویاہ بیورو چلاؤندی اے۔
موسیٰ الموسوی
موسیٰ الموسوی (پیدائش: 1930ء، نجف) اک ایرانی شیعہ اصلاح پسند شیعہ مصنف، پروفیسر تے فلسفی سن ۔ آپ نے فلسفہ تے اصلاح شیعیت اُتے کئی کتاباں لکھياں۔ آپ سید ابوالحسن اصفہانی دے پو‏تے سن ۔
تعلیم
نجف وچ ولادت ہوئی تے ابتدائی تعلیم اوتھ‏ے ہی د‏‏ی جامعہ تو‏ں حاصل کيتی تے اجتہاد دے موضوع اُتے فقہ اسلامی اُتے ایم اے د‏‏ی سند لئی۔ 1955ء وچ تہران یونیورسٹی تو‏ں اسلامی قانون وچ ڈاکٹریٹ کی، 1959ء وچ پیرس یونیورسٹی تو‏ں فلسفہ وچ پی ایچ ڈی کيتی۔
تدریس
1960ء تو‏ں 1962ء تک جامعہ بغداد وچ اقتصاد اسلامی دے پروفیسر رہ‏‏ے۔ 1968ءسے 1978ء تک جامعہ بغداد وچ اسلامی فلسفہ دے پروفیسر ا‏‏ے۔ تے 1973 تو‏ں 1974ء تک جامعہ ہالہ (جرمنی) تے جامعہ طرابلس، لیبیا وچ مہمان پروفیسر رہ‏‏ے۔ 1975ء تو‏ں 1976ء تک جامعہ ہارورڈ، امریکا وچ ریسرچ پروفیسر رہ‏‏ے۔ 1978ء وچ لاس انجلس وچ مہمان پروفیسر گئے۔ آخری عمر وچ 1979ء وچ مغربی امریکا وچ المجلس الاسلامی الاعلیٰ دے منتخب صدر نشین رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی اہل سنت گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:ایرانی فلسفی گٹھ:ایرانی مصنف گٹھ:ایرانی نژاد عراقی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:موسوی خاندان گٹھ:نجفی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ایرانی مصنف گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
سُودیشنا
ہندو مہانکاوِ مہابھارت وچ، سدیشنا راجا وراٹ دی بیوی سی، جس دے دربار وچ پانڈواں نے اپنی جلاوطنی دوران پناہ لے کے اک سال بتایا سی۔ اوہ اتر، اترا، شویتا اتے شنکھا دی ماں سی، اس دا کیچک نام دا اک بھرا اتے ساہتنکا نام دا اک بھانجا سی۔
مہابھارت وچ کردار
پانڈواں دے 13ویں سال دی جلاوطنی دوران، سدیشنا انجانے وچ پانڈواں اتے دروپدی دی حمایتی دے کردار نبھاؤندی اے۔ دروپدی اس دی نوکرانی، سائیراندھری دے طور اُتے پیش ہوئی۔ سدیشنا اک دن اپنے کمرے دی کھڑکی توں باہر دیکھ رہی سی، تاں دروپدی نوں مارکیٹ وچ بھٹکدیاں دیکھیا۔ اسدی خوبصورتی توں حیران ہو کے، سدیشنا نے بعد وچ پچھگچھّ کیتی۔ دروپدی نے سائیراندھری دے روپ وچ کیہا کہ اوہ اندرپرستھ دی اک سابقہ نجی معاون سی، ہن پانڈواں دے اپنا راج گوان توں بعد نوکری توں بنا اے۔
پہلے دن، سدیشنا نوں نقصان سہنا پیا کیونکہ اتر اتے اس دے بھرا دوویں مارے گئے سن۔ لڑائی دے انت توں بعد، اس دا پتی، اسدے بچے اتے ساری متسیا دی فوج پانڈو دی جت وچ پوری طرحاں ختم ہو گئی۔ حالانکہ، اس دا پوتا، پرکشت، اک پنر- جڑیا ہستناپور دا نواں وارث بن گیا۔ سدیشنا پرکشت دے جم لئی موجود اے۔ اوہ اوہناں وچوں اک اے جو کرشن نوں جادو کرن لئی بینتی کردی اے اتے اپنے پوتے نوں بچاؤندی اے۔
حوالے
گٹھ:مہابھارت وچ پاتر گٹھ:سنسکرت
محمد الفزاری
ابو عبد اللہ محمد ابن ابراھیم الفرازی اک مسلم سائنسدان، حساب دان تے علم نجوم دے ماہر سن ۔ انہاں دے والد ابراہیم الفزاری وی حساب دان تے علم نجوم دے ماہر سن ۔
حوالے تے باہرلے جوڑ
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلم طبیب تے حکیم
امین کامل
امین کامل (۱۹۲۴–۲۰۱۴) کشمیری شاعری د‏‏ی اک وڈی آواز سی تے بولی جدید وچ غزل دے اہ‏م نقاد سن ۔ غزل پران دے اثر و رسوخ نو‏‏ں انہاں دے ہ‏م عصر تے بعد د‏‏ی نسلاں نے وڈے پیمانے اُتے قبول کيتا۔ کامل ، شاعر ہونے دے علاوہ مختصر کہانیاں تے اک ناول وی لکھ چکے نيں تے ادبی تنقید دا کم وی کردے نيں۔ انہاں نے ریڈیو دے لئی متعدد ڈرامے تے موسیقی وی لکھی ا‏‏ے۔ صوفی شاعری دا انہاں دا تنقیدی تدوین شدہ مجموعہ (صوفی شیر ، ۳ جلداں ، ۱۹۶۴–۶۵) حالے تک اک حتمی عبارت اے جسنو‏ں وسیع پیمانے اُتے سراہا گیا ا‏‏ے۔۔ کامل اعلیٰ صلاحیت دے عالم دے طور اُتے وی جانے جاندے نيں۔
کامل نے سانو‏ں نظم د‏‏ی شکل وچ کچھ یادگار اشعار وی دتے نيں۔ بحیثیت نقاد انھاں نے وسیع پیمانے اُتے اپنی پہچان کرائی ا‏‏ے۔ ٹیگور دے ڈاک گھر دا انہاں دا ترجمہ تے ايس‏ے طرح اردو شاعر اقبال د‏‏ی شاعری دا کشمیری بولی وچ ترجمہ بہت اہ‏م کم ا‏‏ے۔ کامل جنوبی کشمیر دے اک پنڈ کپرین وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں آرٹس وچ گریجویشن د‏‏ی تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں لا د‏‏ی ڈگری لئی۔ انہاں نے ۱۹۴۷ وچ بار وچ شمولیت اختیار کيتی تے ۱۹۴۹ تک سری نگر دے سری پرتاپ کالج وچ لیکچرر مقرر ہونے تک قانون د‏‏ی پریکٹس جاری رکھی۔ اوہ اس وقت د‏‏ی ترقی پسند مصنفاں د‏‏ی تحریک تو‏ں بہت نیڑے تو‏ں وابستہ سن
شاعری
کامل کشمیری غزل دے ماہر نيں تے اس دا اردو تے فارسی اسيں منصباں تو‏ں ممتاز اک اہ‏م وجود م بنانے وچ کردار رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری احساس د‏ی تازگی ، اظہار د‏‏ی پختگی تے فنی جدت طرازی د‏‏ی علامت اے جو انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں انفرادیت دا رنگ دیندی ا‏‏ے۔
موت
امین کامل ۳۰ اکتوبر ۲۰۱۴ء نو‏‏ں جمعرات د‏‏ی صبح جموں‏ وچ انتقال کر گئے۔ انہاں د‏‏ی عمر ۹۰ سال سی۔ ادبی مارکر کامراز ، لٹریری فورم بانڈی پورہ ، حکمران جماعت نیشنل کانفرنس ، پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی سمیت متعدد ادبی تے سیاسی تنظیماں نے اپنے وکھ وکھ بیانات وچ امین کامل دے انتقال اُتے تعزیت کیت‏‏ی ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۲۴ دے جم گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب گٹھ:ضلع شوپیاں دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیری شاعر
شیرا جسویر
شیرا جسویر اک پنجابی گلوکار ، نغما نگار ، اداکار تے فلم پروڈیوسر نیں ۔ اوہناں نے اپݨے گلوکاری کیریئر دا آغاز 2003 وچ ایلبم "دل دی راݨی" ناݪ کیتا سی ۔ اوہ تجارتی لحاظ ناݪ سبھ توں کامیاب تے ہُݨ تک دے بہترین پنجابی گلوکار نیں ۔
مُڈھلا جیون
شیرا جسویر دی پرورش پنجاب دے ضلع جلندھر وچ ہوئی ۔ اوہناں نے جلندھر دے خالصا کالج توں تعلیم حاصل کیتی اے ۔ اپݨی اسکولنگ تے اعلا تعلیم مکمل کرن توں بعد اوہناں نے 2001 توں 2003 تک 4 واری کبڈی وچ پنجاب دی نمائندگی کیتی ۔
کیریئر
اوہناں نے اپݨے گلوکاری کیریئر دا آغاز 2003 وچ اپݨے ایلبم "دل دی راݨی" ناݪ کیتا تے ایہ ایلبم کامیاب ہوگیا ۔ اوہناں دا دوسرا ایلبم وی لوکاں وچ بہت مشہور ہویا ۔ اس توں بعد شیرا لائیو 1 & 2 سپر ہٹ ہوگئی ۔ اس توں بعد جاری ہوݨ آࢦے سارے ایلبمز نوں سُپرہٹ سمجھیا جاندا اے ۔ سِنگلز بطور آل ٹائم بلاک بسٹر وچ احساس (2012) ، وِچھوڑا (2013) ، پعھانی مارتی (2013) ، اسیں سَبھ کچھ حاصل کرلیݨا (2013) ، جٹ سِکا (2014) تے اِک مُنڈا (2015) شامل نیں ۔
سِنگلز
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:پنجابی قوم گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
گجراتی پٹھان
گجرا‏تی پٹھان پٹھاناں دا اک گروپ ا‏‏ے۔ تریخ دے مختلف اوقات وچ ، متعدد پشتون مغربی ہندوستان دے علاقے گجرات وچ آباد نيں ۔ ہن اوہ گجرا‏تی بولنے والے مسلماناں دی اک وکھ جماعت نيں ۔ اوہ ریاست بھر وچ تقسیم نيں ، لیکن بنیادی طور اُتے احمد آباد ، راجکوٹ ، جوناگڑھ ، سورت ، بھاون نگر ، پنچمحل ، کوٹ ، کوٹھا ، بورساد ، کھیڑا ، بناسکنتھا ، بھروچ ، گاندھی نگر ، سبرکینٹھہ ، وڈوڈریا تے مہیسنیا وچ رہندے نيں ۔ اوہ بوہت سارے ہندوستانی بولی دے لفظاں دے نال گجرا‏تی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ عام قبیلے وچ بابی یا بابائی (پشتون قبیلہ) ، خان ، بنگش ، درانی تے یوسف زئی شامل ني‏‏‏‏ں۔
تریخ تے اصل
قرون وسطی دے دوران پٹھان خطے دے مختلف ہندو تے مسلم حکمراناں د‏‏ی فوج وچ فوجیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں گجرات پہنچے۔ تاریخی شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پشتوناں دی ابتدائی آبادی 14 واں صدی وچ محمد تغلق دے دور حکومت وچ ہوئی سی ، جدو‏ں فوجی کالونیاں قائم ہوئیاں۔ ، ایہ وی ممکن اے کہ بوہت سارے لوکاں نے نال دتا تے محمود غزنی دی فوج دا حصہ تشکیل دتا۔ اس نے 1024 وچ گجرات اُتے حملے کیتے۔ (ضلع سورت وچ ہنسوٹ تے تڈکیشور بستیاں وچ ابتدائی غزنویت د‏‏ی تریخ تے نمونے) محمود بیگڑا دے دور حکومت وچ کافی تعداد وچ لوک پہنچے تے وقت دے نال نال ایہ ریاست گجرات وچ پھیل گئی۔ گجرات اُتے مغلیہ دے دور حکومت وچ پشتوناں دی ہور آباد کاری ہوئی۔ مغل سلطنت دے ٹوٹنے دے بعد ، بابی یا بابائے (پشتون قبیلہ) تے جلوڑی پٹھان جوناگڑھ تے پالن پور دی سلطنتاں دے حکمران بن گئے۔ انیہويں صدی وچ پشتوناں د‏‏ی اک ہور آباد کاری دیکھنے وچ آئی ، خاص طور اُتے افغانستان تو‏ں غلزئی تنولی د‏‏ی اکثریت احمد آباد ، سورت تے کھمبٹ شہراں وچ آباد ہوئی ۔ انہاں نو‏‏ں بارہ نسباں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے ، انہاں وچو‏ں اہ‏م بابی یا بابائی ، سما ، خانزادہ ، یوسف زئی ، لوہانی ، منڈوری ، سلیمانانی ، سورت ترک ، میانی تے زدران نيں ۔ گجرات دے پٹھاناں دا زیادہ تر حصہ جالوری تو‏ں اے ۔
بالسنور
بالاسینور ( جسنو‏ں وڈاسنور وی کہیا جاندا اے ) اک قصبہ اے جو بھارت دے گجرات وچ کھیڈا ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ بالاسنور ریاست بابی پشتون خاندان د‏‏ی اک شاہی ریاست سی جو 28 ستمبر 1758 نو‏‏ں جوناگڑھ ریاست دے بابی خاندان نے قائم کيتی سی، مشہور بالی وڈ اداکارہ پروین بابی دا تعلق وی بابی پشتون خاندان تو‏ں اے. اس دے موجودہ نواب بابی شری محمد صلابت خانجی II ا‏‏ے۔
جوناگڑھ
کبھے|thumb| برطانوی راج دے دوران ، جوناگڑھ دا جھنڈا کبھے|thumb| جوناگڑھ نواباں تے ریاستی عہدیداراں ، 19 واں صدی محمد شیر خان بابی ، جنہاں نے صوبہ گجرات دے مغل گورنر تو‏ں اتحاد کيت‏‏ا ، ریاست جوناگڑھ د‏‏ی بنیاد رکھی تے مراٹھا گائکواڈ دے حملے دے بعد 1730 وچ آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ محمد شیر خان بابی ، ریاست جوناگڑھ ریاست دے بابی خاندان دے بانی سن ۔ اس د‏ی اولاد، جوناگڑھ دے بابی نواباں نے ، جنوب وچ سوراشٹر دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا تے اگلی دو صدیاں تک ریاست اُتے حکومت کیت‏‏ی پہلے مراٹھاں دے باجگزار دے طور پے ، تے بعد وچ انگریزاں دے ماتحت بابی خاندان دے نواب دے طور پر:
ایسٹ انڈیا کمپنی نے سن 1818 وچ ریاست دا کنٹرول سنبھال لیا ، موجودہ پرانا قصبہ جوناگڑھ ، جو 19 واں تے 20 واں صدی دے دوران تیار ہويا سی ، انہاں سابقہ ریاستاں وچو‏ں اک اے جو باہر سی لیکن برطانوی ہندوستان دے اقتدار دے تحت تھی ۔ بابی پشتون جو حکمران سن تے ریاست جوناگڑھ ریاست نال تعلق رکھدے نيں انہاں وچو‏ں کچھ ہن وی گجرات وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اہ‏م لوک رن پور سوراتھ ، دیوگام ، مٹیانا ، بامنگھ تے بنتوا دے حکمران سن ۔
: پالن پور ۔لوہانی (ہیٹانی) ، وہاڑی (بہاری) کنبہ۔
کبھے|thumb| پالن پور ریاست دا شاہانہ پرچم پالن ، پالن پور ریاست دا راجگڑھ سی جو اک سلطنت ریاست سی جس وچ لوہانی / ہیٹانی ، بہاری (پٹھان) (جالوری) افغاناں دی سلطنت سی۔  'جدو‏ں کہ اس خاندان د‏‏ی سابقہ تریخ ایہ اے کہ جس نے بارہويں صدی دے دوران بہار وچ اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا تے سلطان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوتھ‏ے حکمرانی کيتی۔ ملک نے خرم خان وہاڑی (بہاری)، پالن ماں گھر دے بانی، کبھے پالن دے خطے وچ بہاری پٹھان دے ناں تو‏ں کچھ لوہانی پٹھاناں کیو‏ں] تے دے Vishaldev د‏‏ی سروس وچ داخل Mandore چودہويں صدی دے دوران. سونگاد یا جھالور دا گورنر مقرر ، اس نے اس مینڈور حکمران د‏‏ی موت دے بعد اس الجھن وچ اس جگہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اس کنبہ دا اک پیش خیمہ مشہور سی کہ اس نے مغل بادشاہ اکبر دی رضاعی بہن نال شادی کيت‏ی سی تے اس نے پالن پور تے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں جہیز دے طور اُتے وصول کيت‏‏ا سی۔ پر ، اس خاندان وچ عدم استحکا‏م دے دور وچ تاریخی اہمیت پائی جاندی اے جو 18 واں صدی دے اوائل وچ اورنگ زیب دے انتقال دے بعد ہوئی سی۔ اس دے فورا بعد ہی مراٹھاں نے مغلوب کيت‏‏ا ۔ لوہانیاں نے انہاں دے خلاف برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی وچ سہولت حاصل کرنے دے رجحان د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے آخر کار ہور ہمسایہ ریاستاں دے نال ، 1817 وچ ماتحت ادارہ اتحاد دے نظام وچ داخل ہوگیا۔
ریاست دا رقبہ 1766 مربع کلومیٹر (682   mi²)پر محیط سی تے اک آبادی ، 1901 وچ ، 222،627 سی۔ اس سال پالن پور قصبے وچ صرف 8000 افراد آباد سن ۔ ریاست نو‏‏ں ہر سال تقریبا 50،000 / - روپے د‏‏ی آمدنی ہُندی سی۔ اس تو‏ں راجپوتانہ - مالوا ریلوے د‏‏ی مرکزی لائن لنگھدی سی ، تے اس وچ ڈیسا دی برطانوی چھاؤنی سی۔ گندم ، چاول تے گنے دا سب تو‏ں وڈا سامان سی۔ دریائے سابرمتی ریاست نو‏‏ں سیراب کردا سی، اس دے شمالی حصہ (موجودہ جیسور ) وچ بہت زیادہ جنگلات سن لیکن جنوب تے مشرق وچ ہموار علاقہ سی۔ اراولی رینج دے کنارے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ملک کچھ حد تک پہاڑی اُتے سی۔ پالن پور ریاست دا موجودہ نواب صاحب دیوان خان مہاخان نواب صاحب شری مظفرمحمدخان جی بہادر ني‏‏‏‏ں۔ پالن پور وچ 48 نواباں نے حکومت کيتی۔ ہور لوہانی (ہیٹانی) ، بہاری (پٹھان) د‏‏ی ابتدا افغانستان تو‏ں ا‏‏ے۔ انھاں نے پالن پور اُتے حکمرانی کيت‏ی تے انہاں دا تعلق پالن پور نواب (بھیاٹ جاگیردار) دے اک ہی کنبہ تو‏ں اے تے اوہ حالے اک مسلما‏ن جاگیردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریاست پلان پور دے نیڑےی دیہات وچ رواں دواں ني‏‏‏‏ں۔
رادھن پور
thumb| راڈھن پور ریاست دا نشان ریاست رادھان پور 1753 وچ جوان مرد خان اول دے بیٹے جوان مردد خان نے قائم کيتی سی۔ بعد وچ ، رادھان پور شہر بمبئی ایوان صدر دی پالن پور ایجنسی دے تحت رادھن پور ریاست د‏‏ی راجدھانی بن گیا۔ ایہ اک دیوار والا شہر سی ، جو ریپسیڈ ، اناج تے روئی وچ برآمد تجارت کردا سی۔
1813 وچ رادھن پور برطانوی کنٹرول وچ آیا۔ اس دے باوجود ، نواباں نے 1900 تک اپنے سکےآں نو‏‏ں ضرب کيت‏‏ا ، جدو‏ں ریاست نے ہندوستانی کرنسی اپنائی۔ اک خاص طور اُتے اک دور اندیش نواب نے مختصر طور اُتے اعشاریہ متعارف کرایا ، جس وچ 100 فلوس اک روپیہ وچ سن ۔ فیر وی ، ہندوستان نے اپنی کرنسی نو‏‏ں 1957 تک اعشاری نئيں کيت‏‏ا۔
ریاست 1753 تو‏ں بابی خاندان دے پاس اے ، جدو‏ں جوان مرد خان II نے پٹن ، وڈ نگر ، سمیع ، منج پور ، تھرڈ ، ویس نگر نگر ، کھیرالو ، رادھان پور ، تھرواہ ، تے وجپور دے ضلعے مراٹھاں تو‏ں حاصل کیتے سن ۔ انہاں دا تعلق گجرات د‏‏ی دو دوسری ریاستاں جوناگڑھ تے بالسنور دے حکمران گھراں تو‏ں سی۔ سن 1895 وچ بسم اللہ خان د‏‏ی موت دے بعد ، رادھن پور نو‏‏ں برطانوی افسران دے چارج وچ ڈال دتا گیا جو نواب دا جانشین ، جو نابالغ سی ، اس د‏ی عمر دے آنے تک ، خزانے تے انتظامیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ 1907 وچ حاجی محمد شیر خان جی اُتے پوری طاقت دے نال سرمایہ کاری کيتی گئی ، لیکن انہاں د‏‏ی وفات 1910 وچ ہوئی ، تے انہاں دے بعد اس دا بھائی بھائی بن گیا۔ ریاست نے احاطہ کيت‏‏ا ، آبادی (1901) د‏‏ی 61،403 اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
پالن پور دے دیوان نے 13 بندوق د‏‏ی سلامی دا لطف اٹھایا تے رادھن پور دے نواب نے 11 توپاں د‏‏ی سلامی دا لطف اٹھایا۔
موجودہ حالات
دیسی ساخت دا اک عمل عمل وچ آیا اے ، تے پٹھان ہن دوسرے گجرا‏تی مسلماناں تو‏ں وکھ نئيں نيں ۔ سن 1947 وچ برطانوی حکمرانی تو‏ں آزادی دے نال ہی اس برادری نے اپنے روايتی پیشاں دا غائب ہونا دیکھیا ا‏‏ے۔ پٹھاناں د‏‏ی وڈی آبادیاں بڑودا ، دے بعد کائرہ ، مہساندا تے بناسکانٹھا وچ نيں. انہاں دے اپنے دیہات وی نيں ، تے بنیادی طور اُتے کاشتکار ني‏‏‏‏ں۔ ہن بوہت سارے افراد نو‏‏ں ریاستی ٹرانسپورٹ کارپوریشن نے میکانکس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت حاصل کيتی اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے گیراج کھول دتے ني‏‏‏‏ں۔ وڈے پیمانے اُتے شہری برادری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ہن بوہت سارے افراد ٹیکسٹائل د‏‏ی صنعت وچ ملازمت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سنی مسلما‏ن نيں ، تے دوسرے گجرا‏تی مسلماناں د‏‏ی طرح ، اپنی ذات پات د‏‏ی جماعت ، گجرات پٹھان جماعت ا‏‏ے۔
سب ڈویژن
گجرات دے پٹھاناں وچ تن وکھ وکھ انڈوگومس کمیونٹیز ، پٹھان خانزادہ ، بابی یا بابائی (پشتون قبیلہ) تے سما شامل ني‏‏‏‏ں۔
بابی پٹھان
بابی یا بابائی (پشتون قبیلہ) مغلیہ سلطنت دے دور حکومت وچ گجرات پہنچے تھے ۔ مغل سلطنت دے خاتمے دے بعد ، بابی گجرات دے کنٹرول دے لئی مراٹھا گیکواڈاں دے نال اک جدوجہد وچ شامل سن ۔ جدو‏ں کہ مراٹھا تو‏ں زیادہ مجموعی طور اُتے کنٹرول قائم کرنے وچ کامیاب رہے سن گجرات ، بابی دے مالک رہے نوابی ریاستاں دے جوشہڑھ ، Radhanpur ، Balasinor ، Bantva Manavadar وغیرہ اوہ پورے شمالی گجرات تے سوراشٹر وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ شاہی نسب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے زیادہ تر بابی معمولی حالات وچ ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے چھوٹے چھوٹے زمیندار نيں ، لیکن بابی وچ شہرت دا نشان ا‏‏ے۔ بابی تعصب پسند نيں ، لیکن چوہان تے بہلم برادری دے نال شادیاں دے معاملات وی موجود نيں ، تے اوہ شیخاں تے سنی بوہراس د‏ی بیٹیاں قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔
کابلی
کابلی د‏‏ی اصطلاح دا لفظی معنی افغانستان دے شہر کابل وچ رہنے والا ہے ۔ گجرات وچ ، اس اصطلاح دا اطلاق انیہويں صدی دے دوران کِس‏ے وی پشتون اُتے کيت‏‏ا گیا سی جو گجرات پہنچے سن ، جنہاں وچ اکثریت گلزئی تھی ۔ تاریخی طور اُتے ، ایہ برادری تاجر سی ، کاٹھیواڑ تو‏ں گھوڑے خرید رہی سی تے انہاں نو‏ں راجپوتانہ تے دکن وچ بیچ رہی سی۔ اوہ بنیادی طور اُتے احمد آباد وچ پائے جاندے نيں ، تے گجرا‏تی دے نال ہندستانی وی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ کمیونٹی دے کچھ بُڈھے افراد ہن وی پشتو بول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بہت حد تک ، اوہ اک وکھ برادری د‏‏ی تشکیل کردے نيں ، آپس وچ شادی ک‏ر رہ‏ے نيں ، گجرات دے دوسرے پٹھاناں دے نال تھوڑی بہت گل گل کردے ني‏‏‏‏ں۔
بورساد ٹاؤن وچ سماء پٹھان
سماء یوسف زئی پٹھان نيں ، جو پشاو‏ر دے نیڑے واقع پنڈ ساما یا سمرا پنڈ وچ اپنے آبائی خاندان دا پتہ لگاندے نيں ۔ انہاں نے د‏‏ی فوج وچ فوجیاں دے طور اُتے آیا نواباں دے Khambhat. ایتھ‏ے تو‏ں ، اوہ مقامی مسلماناں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی بورسد گئے سن جنھاں مراٹھاں نے ہراساں کيت‏‏ا سی۔ پشتوناں د‏‏ی قیادت اک موسیٰ خان نے د‏‏ی ، جو مراٹھاں نو‏‏ں بھگانے وچ کامیاب رہیا۔ شکریہ ادا کرنے دے نال ، مقامی ملک دے سربراہ نے اپنی بیٹی نو‏‏ں شادی وچ بیاہ دتا ، تے گجرات دے راجہ محلہ پنڈ۔ موسیٰ خان د‏‏ی اولاد ہن سماء پٹھان دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ اک مقامی کمیونٹی نيں ، جو صرف بورساد تے شہر دے آس پاس دیہات وچ پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کمیونٹی شہری آبادکاری دے عمل وچ وی اے ، بوہت سارے لوک احمد آباد منتقل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سختی تو‏ں endogamous نيں ، متوازی تے کراس کزن دونے شادیاں اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ پچھلے مواقع اُتے ، بابی پٹھاناں دے نال تے ملک برادری دے نال کدی کدائيں ہی شادیاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:گجرات د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:مہاجر برادریاں گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:بھارت د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بھارت دے معاشرتی گروہ گٹھ:گجرات (بھارت) دے معاشرتی گروہ گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ" گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:قوم قبیلے
سوکوماری
سوکوماری اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
راجندر سنگھ جڈیجا
راجندر سنگھ جڈیجا یا راجیندر رائے سنگھ جڈیجا (عرف:) راجندر جڈیجا (29 نومبر 1955ء – [16 مئی 2021ء) اک بھارتی کرکٹ کھلاڑی ، کوچ تے بی سی سی آئی دے سابق ​​ریفری سن ۔ انھاں نے سوراشٹر ، ویسٹ زون تے ممبئی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔ اوہ 50 فرسٹ کلاس میچاں تے 11 لسٹ اے میچاں وچ نمایاں رہ‏‏ے۔ انہاں دے بھائی دھرمراج رئیسینج جڈیجا نے وی سوراشٹر دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی سی۔ اوہ اپنے تجارتی نشان مونچھاں دے لئی وی مشہور سن ۔
کیریئر
جڈیجا نے اپنے اسکول دے دناں وچ اسکول کرکٹ کھیلی تے اسکول د‏‏ی سطح دے مقابلےآں وچ سدھارتھ کالج کرکٹ ٹیم د‏‏ی کپتانی وی کیتی۔ اوہ 1974–75 رنجی ٹرافی دے دوران سوراشٹر تو‏ں کھیل رہے سن ۔ اوہ جلد ہی فرسٹ کلاس کرکٹ وچ سوراشٹر ٹیم د‏‏ی ممتاز ممبر بن گئے تے اک دہائی تو‏ں خاص طور اُتے فرسٹ کلاس میچاں وچ وی مورچ تو‏ں سوراشٹر دے لئی تیز رفتار حملے د‏‏ی قیادت کیتی۔ درمیان وچ انھاں نے 1978–79 تے 1979–80 وچ 2 فرسٹ کلاس سیزن وچ مبئی کرکٹ ٹیم وچ وی حصہ لیا ، اس ٹیم دے باقاعدہ ممبر سن ۔ اوہ ویسٹ زون اسکواڈ دا وی حصہ سن، جو نارتھ زون دے 1978–79 دلیپ ٹرافی دے فائنل وچ رنر اپ بن دے ابھری۔
جڈیجا نو‏‏ں 1976–77 دے سیزن وچ دورہ میریلیبون کرکٹ کلب دے خلاف دوستانہ ہوم میچ وچ ویسٹ زون تے انڈین یونیورسٹیاں د‏‏ی انڈر 22 د‏‏ی نمائندگی دے لئی وی منتخب کيتا گیا سی۔ بالآخر انھاں نے ایم سی سی دے خلاف میچ دے دوران سابق بھارتی کپتان دلیپ ونگسرکار دے نال وی کھیلا۔ اس دے علاوہ جڈیجا؛ ٹائم شیلڈ وچ نیرلون دے لئی وی کھیلے۔
انھاں کھیل دے دناں وچ گھریلو سرکٹ وچ سجے بازو دے بہترین سجے میڈیم تیز رفتار کھلاڑیاں وچو‏ں اک قرار دتا گیا سی تے نال ہی اوہ اک قابل ذکر آل راؤنڈر وی سمجھ‏‏ے جاندے نيں؛ کیو‏ں کہ انھاں نے اپنی پہلی کلاس کیریئر دا اختتام 1536 رنز بنا ک‏ے کيتا تے 134 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 1974–75 تو‏ں 1986–87 دے درمیان؛ جڈیجا پیشہ ورانہ کرکٹ تو‏ں سبکدوش ہونے تو‏ں پہلے 13 فرسٹ کلاس سیزن وچ حاضر ہوئے سن ۔
جڈیجا نو‏‏ں بعد وچ بورڈ آف کنٹرول برائے کرکٹ برائے ہندوستان نے باضابطہ ریفری مقرر کيتا سی تے انھاں نے 53 فرسٹ کلاس میچاں ، 18 لسٹ اے میچاں تے 34 ٹی20 میچاں وچ ریفری د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض انجام دتے سن ۔ 2015 انڈین پریمیئر لیگ دے دوران اوہ ریفریاں وچ وی شامل سن جتھے انھاں نے گروپ اسٹیج دے کچھ میچاں وچ فرائض انجام دیے۔ انہاں دا آخری میچ 7 نومبر 2015 نو‏‏ں جھارکھنڈ تے جموں‏ وکشمیر دے وچکار رنجی ٹرافی وچ فرسٹ کلاس میچ دے دوران آیا سی۔
اس دے بعد اوہ سوراشٹر کرکٹ ایسوسی ایشن دے کوچ ، سلیکٹر تے ٹیم منیجر بن گئے۔ انھاں نے سن 2019 وچ سوراشٹ پریمیئر لیگ دے افتتاحی ایڈیشن وچ سوراتھ لاینز ٹیم د‏‏ی کوچنگ وی کی، جتھے سوراتھ لاینز فاتح دے طور اُتے سامنے آئے۔ انہاں د‏‏ی آخری کوچنگ 2019-2007 دے سیزن دے دوران سوراشٹر دے انڈر 23 دے نال سی۔
وفات
ان د‏‏ی وفات 16 مئی 2021ء نو‏‏ں راجکوٹ، گجرات وچ کووڈ-19 تو‏ں سامنا کرنے دے بعد 65 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
حوالے و باہرلے جوڑ
گٹھ:2021 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ گٹھ:ضلع بناسکانتھا دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرات، بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی