cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پوٹسڈم معاہدہ
اخراج
اگرچہ پوٹسڈیم معاہدے دا اطلاق صرف پولینڈ ، چیکوسلاواکیا تے ہنگری دے ناں سی ، لیکن رومانیہ وچ وی ملک بدر ہويا ، جتھ‏ے ٹرانسلوینیائی سیکسن نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں وکھ کردتا گیا ، تے یوگوسلاویہ وچ ۔ سوویت علاقےآں وچ ، جرمناں نو‏‏ں شمالی مشرقی پروسیا ( اوبلاست کالییننگراڈ ) تو‏ں جلاوطن کردتا گیا لیکن نال ہی ملحقہ لتھوانیائی کالیپیڈا ریجن تے بالٹک جرمناں دے ذریعہ آباد ہور علاقےآں تو‏ں بھی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے معاہدے گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے گٹھ:سوویت یونین دے معاہدے گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ (1918–45) گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
راشلٹ
ایس پنڈ چ 1707 چ کارل لنیاس جمیا سی۔
صحرائے سمپسن
صحرائے سمپسن آسٹریلیا دا اک وڈا صحرا اے جہڑا 50 ہزار مربع میل دے رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ اس صحرا وچ ریت دے ٹِبےآں دے لمبے سلسلے نیں تے لوݨیاں (نمکین) جھیلاں وی نیں ۔ ایہہ جھیلاں پراݨے دریاواں دے آبی بخارات بݨ کے اڑ جاݨ نال بَݨیاں سی ۔ ہُݨ ایہ موسمی مینھ نال ای سیراب ہُندیاں نیں ۔
گٹھ:صحرا گٹھ:جغرافیا
میراں شاہ جلندھری
میراں شاہ جلندھری (1839 – 1914) انیویں صدی دے پنجابی دے مشہور صوفی شاعر ہوئے ہن ۔ اوہ جلندھر دے جم پل تے وسنیک سن۔ اوہناں نوں پنجابی، ہندی، اردو، فارسی اتے عربی بولیاں دا بہت ودھیا علم سی ۔ اوہناں نے پنجابی، ہندی اتے اردو وچ شعر رچنا کیتی ۔ اوہناں دی پنجابی شاعری وچ ہیر وا رانجھا، مرزا صاحباں، سوہنی مہینوال، کلیات میراں شاہ اتے گلدستہ میراں شاہ شامل ہن ۔ کلیات میراں شاہ وچ اوہناں دی اردو رچنا وی شامل اے ۔اوہناں دی مشہوری اوہناں دیاں کافیاں کرکے ودھیرے اے ۔
میراں شاہ جلندھری (1839–1925) 19ویں صدی دا اک پنجابی صوفی شاعر سی۔ اس نوں پنجابی، ہندی، اردو، فارسی اتے عربی بولیاں دا بہت ودھیا علم سی۔
زندگی
اوہ جلندھر دا رہن والا سی۔ اوسدے پیؤ دا ناں ولی محمد سی۔ اس نے بابا شیخ فرید وانگ گرہستی جیون بتیت کیتا۔ میراں شاہ جالندھری نے پیر مستان شاہ قابلی نوں مرشد دھارن کیتا۔
رچناواں
میراں شاہ دی کاوَ-رچناں پنجابی توں علاوہ ہندی تے اردو وچ دوہڑے، سی-حرفیاں، کافیاں گیتاں تے ڈڈھا دے روپ وچ ملدی اے۔ اس دی رچنا ‘گلدستاں میراں شاہ` وچ پنجابی کافیاں، سی-حرفیاں تے بینتاں توں بنھاں کجھ اردو غزلاں وی اکتر کیتاں گئیاں ہن۔ اسے طرحاں اس نے قصہ ‘ہیر رانجھا` تے ‘مرزا صاحبہ` لکھ کے وی عشقَ مجازی تے عشقَ حقیقی متعلق اپنے صوفیانہ وچاراں دی ترجمانی کیتی اے۔
سید میراں شاہ جالندھری دے کلام وچ عشقَ وغیرہ توں انت تک اک سوتر وجوں سمایا ہویا اے۔ اس لئی عشقَ ہادی اے؛ عشقَ آسرا اے؛ عشقَ ولوں روحانی بھیت کھلھدے ہن۔.۔عشقَ ساقی اے، عشقَ تیاگ تے قربانی سکھاؤندا اے۔”
شعری نمونہ
دیکھو نیں کیہی ماہی نے، گجھڑی سانگ چلائی۔ سدھّ بدھ میری سبھّ اٹھ گئیا، ایسے آن دکھائی۔ رلکے سئیاں دیون طعنے، میں عشقَ نے پھوک جلائی۔ رانجھا میرا میں رانجھے دی، فرق نہیں وچ رائی۔ رانجھا ماہی اس نوں ملدا، جس دل توں دوج گوائی۔ آن سیالیں مرلی واہی، میں سن ایمان لیائی۔ آن ہزاریوں نال کرم دے، میں آزز لے گل لائی۔ میراں شاہ گر اپنے توں، میں جندڑی گھول گھمائی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی صوفی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کیریولا فلورا
کیریولا فلورا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پرندیاں دی کانفرنس
پرندیاں دی کانفرنس لگپگ 4500 سطراں دا فارسی وچّ فرید الدین عطار دا لکھیا شعری شاہکار ہے۔
اس نظم وچّ، دنیا دے پنچھی ایہہ فیصلہ کرن لئی سبھا کردے ہن کہ اوہناں دا راجا کون ہووے۔ اوہناں سبھناں وچوں سیانا،چکیراہا، سجھا دندا ہے کہ اوہناں نوں دنت کتھائی سیمرغ ( خیالی ایرانی پرندہ جو موٹے طور تے لہندے دے فوئینکس  دے سامان ہندا ہے) دی تلاس کرنی چاہیدی ہے۔ چکیراہا پرندیاں دی اگوائی کردا ہے، جہناں وچوں ہریک کسے منکھی نقص دی نمائندگی کردا ہے جہڑا بندے نوں بدھ نہیں بنن دندا۔ جدوں اخیر تیہہ پرندیاں دا ٹولا سیمرغ دی بستی پہنچدا ہے، اتھے بسّ اک جھیل ہے جس وچّ اوہ اپنا عکس ویکھدے ہن۔
فارسی وچّ بہترین نظم ہون دے علاوہ، ایہہ کتاب دو شبداں - سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ) اتے سی مرغ (فارسی توں مطلب بنیا تیہہ پرندے) دے وچکار چلاکی والی کھیل اتے منحصر ہے۔
حوالے
گٹھ:صوفی ساہت گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:کتاباں گٹھ:فارسی
ضلع ہوگلی
ضلع ہوگلی بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ چنسوراہ شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 5,520,389 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 4 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
سفید تحریک
سفید تحریک ، جس دی فوجی بانہہ ، سفید فوج کہلاندی سی ، سویت یونین دے شروع دے دور چ اونہاں روسی قوتاں دے مشتمل اک تحریک سی ، جہڑی انقلاب اکتوبر (انقلاب روس) دے مگروں سیاسی تے فوجی محاذ تے بالشویک دھڑےآں دے خلاف ہو گئیاں سن تے 1917ء توں 1923ء تک دی روسی خانہ جنگی چ لال فوج دے خلاف لڑدیاں رہئیاں ۔
مرکزی ہم آہنگی دی کمی پاروں سفید فوجاں دی حثیت کدے وی انقلاب مخالف دھڑےآں دے اک ڈھلے جہے اتحاد توں ودھ نئیں رہی ۔ اپنے آپ نوں بالشویک مخالف روسی محب وطن ظاہر کرن آلے سفید فوج دے عہدے دار تک وی واضع نظریاتی خیال نئیں رکھدے سن ۔ سفید فوج متحدہ کثیر القومی روس دی حامی سن تے پرانی روسی سلطنت دی تھاں قومی ریاستاں بنان آلے حلقےآں دے خلاف سن ۔ مغربی اتحاد تے مرکزی قوتاں تے دوجیاں بین القوامی طاقتاں ولوں مختلف موقعےآں تے سفید تحریک دی فوج نوں مد د دتی جاندی رہی تے اس لئی اشتراکیاں نے سفید فوج نوں باہرلیاں طاقتاں دے مفاد دا نمائندہ قرار دتا ۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
عمانوئیل میکرون
امینوئل جین-مائیکل فریڈیریک میکروں (جم 21 دسمبر 1977) فرانس دے صدر چنے گئے ہن اک سابقہ سول سروینٹ اتے انویسٹمینٹ بینکر، اسنے پیرس نینیٹیری یونیورسٹی وچّ فلسفے دی پڑھائی کیتی، سائنسز پو توں پبلک معاملیاں دی ماسٹر دی ڈگری کیتی اتے 2004 وچّ ایکول نیشنل ڈی'ایڈمنسٹریشن (ایئینئے) توں گریجوئیشن کیتی۔ اس نے انسپیکٹوریٹ جنرل آف فائینانسس (آئی جے ایف) وچّ مالی انسپیکٹر دے روپ وچّ کم کیتا اتے پھر روتھچائیلڈ اینڈ سئے بینک وکھے اک انویسٹمنٹ بینکر بن گیا۔
سال 2006 توں 2009 تک سوشلسٹ پارٹی (پیئیس) دا میمبر، میکروں نوں 2012 وچ فرانسس ہولاندے دی پہلی سرکار دے ماتحت ڈپٹی سیکٹری-جنرل تعینات کیتا گیا سی۔ اس نوں دوجی وولس سرکار ماتحت 2014 وچ معاشی، صننعت اتے ڈجیٹل معاملیاں دا وزیر تعینات کیتا گیا سی۔ اس دوران اس نے وپار-پکھی سدھاراں لیاندے۔ 2017 دی صدارتی چون وچ قسمت ازماؤن لئی اسنے اگست 2016 وچ استعفٰی دے دتا۔ نومبر 2016 وچ، میکروں نے اعلان کیتا کہ اوہ اپریل 2016 وچ قائم اک مرکزی سیاسی تحریک ، این مارچے! دے بینر ہیٹھ چون وچ کھڑیگا۔ وچاردھاری طور تے، اس نوں اک سنٹرلسٹ اتے اداروادی وجوں پیش کیتا گیا اے۔
میکروں نے 23 اپریل 2017 نوں چوناں دے پہلے گیڑ دے بعد رن آف لئی کوالیفائی کیتا۔ اوہ 7 مئی نوں صدارتی چون دے دوجے گیڑ وچّ جت گیا،   نیشنل فرنٹ دے امیدوار، مرین لی پین، نے ہار قبول کر لئی۔   39 سال دی عمر دا اوہ نیپولیئن توں بعد فرانسیسی اتہاس وچّ سبھ توں چھوٹی عمر دا پردھان اتے راج دا سبھ توں چھوٹی عمر دا مکھی بن جاویگا۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
ایمئینز وچ پیدا ہویا، ایمانویل جون-میشل پھریڈیریک میکروں فارووسیو (نوگئیس)، اک ڈاکٹر اتے جین-میشیل میکروں، پکارڈی دی یونیورسٹی وچ نیورولوجی دی پروفیسر دا پتر اے۔ اک غیر-دھارمک پروار وچ پلے، میکروں نے 12 سال دی عمر وچ رومی کیتھولک وچّ اپنی ہی بینتی تے اس نے بپتسما لیا سی۔
اوہ زیادہتر ایمئینس وچّ جیسوئٹیز ڈے لا پرووڈینس لیکسی وچّ سکھیا حاصل کیتی۔ اس توں بعد اس دے ماپیاں نے اسنوں پیرس دے ایلیٹ لائسی ہینری-چوتھیی سکول وچّ اپنا آخری سال پورا کرن لئی بھیجیا، ' جتھے اسنے ہائی سکول دے پاٹھکرم اتے انڈرگریجوئیٹ پروگرام نوں پورا کیتا۔ اس دے ماپیاں نے اس نوں بریٹیٹ ازائیر، جو کہ جیسوئٹیس ڈے لا پروونداس وچ شادیسدا تنّ بچیاں دی ماں ادھیاپکا سی، دے نال بندی اسدی سانجھ دے کارن پیرس بھیجیا سی، جو بعد وچ اس دی بیوی بنیگئی۔  اس نے پیرس-ائیسٹس نانٹیرے لا ڈفینس یونیورسٹی وکھے فلاسفی دا مطالعہ کیتا، ڈی۔ای۔اے۔ دی ڈگری حاصل کیتی۔
1999 دے اخیر وچّ اسنے فرانس پروٹیسٹینٹ دارشنک پال ریکوؤر دے سمپادکی معاون دے طور تے کم کیتا، جو اس ویلے اپنی آخری پرمکھ رچنا، ل میمور، ل ہسٹوئر، لؤبلی نوں لکھ رہا سی۔ میکروں نے مکھ طور تے ٹپنیاں اتے ببلیؤگراپھی تے کم کیتا۔
اسنے 2004 وچّ گریجوئیٹ ایکولے نیشنل ڈی (ایئینئے) وچّ اک سینئر سول سروس کیریئر لئی سکھلائی توں پہلاں، سائنسز پو وچّ عوامی معاملیاں وچّ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔
پیشہ ور کیریئر
میکروں نے 2004 اتے 2008 دے وچکار فرانسیسی منترالے دی آرتھکتا وچّ انسپیکٹر آف فائینانسس دے طور تے کم کیتا۔ 2007 وچّ، اسنے جیک اٹلی دی اگوائی وچّ فرینچ معاشی ترقی وچّ سدھار کرن لئی کمیشن دے ڈپٹی ریپرچر دی کردار نبھایا۔ میکروں نے 2008 وچّ اپنے سرکاری اقرارنامے توں خود نوں خریدن لئی € 50,000 دا بھگتان کیتا،  اتے روتھچائیلڈ اتے سئے بینک وکھے اچّ ادائیگی والی پوزیشن تے اک نویش بینکر دے روپ وچّ کم کرن لئی چلا گیا۔
سیاسی جیون
میکروں 2006 توں 2009 تکّ سوشلسٹ پارٹی (پیئیس) دا میمبر سی۔ thumb|269x269px|میکروں آرتھکتا اتے وتّ دے لئی فرینچ منتری وجوں۔ 2012 توں 2014 تکّ، اسنے ایلسی دے ڈپٹی سیکٹری-جنرلری، (صدر ہولاندے دے سٹاف وچّ اک سینئر کردار) وجوں کم کیتا۔  26 اگست 2014 نوں اسنوں ارنید مونٹیبر دی تھاں تے دوجی والس کیبنٹ وچ مطلب انتظام اتے وزیر خزانہ دے طور تے نیوکت کیتا گیا سی۔  معیشت دا وزیر ہون دے ناطے، میکروں کاروباری دوستانہ سدھاراں نوں اگے ودھان وچّ موہری سی۔ 17 فروری 2015 نوں، وزیراعظم منوئیل وولس نے خاص 49.3 پروسیجر دی ورتوں کردے ہوئے اک ہچکچاؤندی پارلیمنٹ ولوں میکروں دے دستخط قانون پیکیج نوں پاس کروایا۔
اگست 2015 وچ، میکروں نے کیہا کہ اوہ ہن پی۔ایس۔ دا میمبر نہیں سی اتے ہن اک آزاد سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1977 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
کیریولا ہارڈوکی
کیریولا ہارڈوکی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اگرسین دی باؤلی
[[تصویر:Agrasen_Ki_Baoli_(Ugrasen_Ki_Baoli).JPG|thumb|333x333px|اگرسین دی باؤلی
]]
[[تصویر:Agrasen_ki_Baoli,_New_Delhi,_India_-_20070127.jpg|left|thumb|200x200px|اگرسین دی باؤلی
]] لگبھگ 60 میٹر لمبی اتے 15 میٹر اچی اس باؤلی بارے ایہہ یعقین اے کہمہابھارت دور وچ اسدی اساری کروائی گئی سی اتے بعد وچ اگرسین سماج نے اس دی مرمت کرائی۔ جنتر منتر دے نیڑے، ہیلی روڈ اُتے واقع اے۔ اس باؤلی وچ کسے ویلے نویں دلی اتے پرانی دلی دے لوک تیراکی سکھن آؤندے سن۔
حوالے
گٹھ:دلی دا اتہاس گٹھ:دلی وچ مکھ تھاواں گٹھ:دلیگٹھ:بھارت دی تریخ
کیریولا انٹرمیڈیا
کیریولا انٹرمیڈیا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
المعتز باللہ
المعتز باللہ (پیدائش: 847ء– وفات: جولائ‏ی/ اگست 869ء) خلافت عباسیہ دا تیرہواں خلیفہ سی جس نے 865ء تو‏ں 869ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ معتز باللہ نو‏‏ں انتشار سامراء دے خلفائے عباسیہ وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اُس دے مختصر ترین عہد حکومت وچ شورشاں تے بغاوتاں عام رہیاں۔ ترک امرا د‏‏ی بے جا مداخلت دے سبب خلفاء کٹھ پتلی بن کر رہ چکے سن، معتز وی اِنہاں وچو‏ں اک سی ۔ 869ء وچ ترکاں نے اُسنو‏‏ں قتل کر دتا۔
المعتز عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ناں و نسب
معتز دا ناں محمد تے بقول دوسرے اقوال دے زبیر سی ۔ کنیت ابو عبد اللہ تے خطاب المعتز باللہ سی ۔ معتز د‏‏ی والدہ فاطمہ خاتون بنت فتح ابن خاقان سی جدو‏ں کہ والد المتوکل علی اللہ خلیفہ عباسی سی ۔
پیدائش
معتز د‏‏ی پیدائش 232ھ/ 847ء وچ سامراء وچ ہوئی۔ اُس د‏‏ی والدہ اک رومیہ اُم ولد قبیحہ سی۔ معتز دا قد دراز، بدن فربہ، خوبصورت بلند ناک، چہرہ گولائی وچ ہنس مکھ، رنگت سفید سرخی مائل، گھنگریالے بال سیاہ، گھنی داڑھی، دونے اکھاں خوبصورت، بھنويں تنگ سن۔ خلفائے عباسیہ وچ اِس قدر حسین خلیفہ د‏‏ی مثال بعد وچ نئيں ملد‏ی۔ علی بن حرب محدث تو‏ں علم حدیث د‏‏ی تحصیل کيتی۔ علی بن حرب دا قول اے کہ: ميں نے معتز تو‏ں زیادہ خوبصورت کوئی خلیفہ نئيں دیکھیا۔
عہد خلافت
عباسی خانہ جنگی (865ء-866ء) دے دوران المستعین باللہ نے 5 فروری 865ء نو‏‏ں اپنی دستبرداری ظاہر کیت‏‏ی تے معتز نو‏‏ں رِدائے خلافت و مہر خلافت سونپ دی۔ جمعہ دے خطبہ وچ معتز دے ناں دا خطبہ پڑھا گیا۔
وزارت و نائب سلطنت
252ھ وچ جدو‏ں معتز تخت نشاں ہويا تاں اُسی سال اشناس ترکی فوت ہويا جسنو‏ں الواثق باللہ نے نائب سلطنت بنایا سی ۔ اشناس ترکی دے ترکہ وچ پنجاہ ہزار دینار سن جسنو‏ں معتز نے حکومتی مال وچ جمع ک‏ر ليا۔ علی بن محمد بن عبد اللہ بن طاہر نو‏‏ں خلعت دے ک‏ے وزارت و نیابتِ سلطنت تو‏ں نوازیا، دو تلواراں اُس د‏‏ی کمر اُتے بنھی گئياں۔ کچھ مدت بعد اُسنو‏‏ں وی معزول کر دتا تے معتز نے اپنے بھائی ابو احمد نو‏‏ں نائب سلطنت بنایا، اُس دے سر اُتے چاندی دا تاج رکھیا گیا تے جواہرات دا طرہ لگایا گیا تے دو تلواراں کمر تو‏ں بنھی گئياں۔ ابو احمد نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد بغاء الصغیر الشرابی نو‏‏ں نائب سلطنت بنایا مگر اُس نے اک سال بعد بغاوت کردتی تے معتز دے حکم تو‏ں اُسنو‏‏ں قتل کر دتا گیا، اُس دا سر سامراء تے بغداد وچ سر عام لٹکایا گیا۔
وفات
المہتدی باللہ د‏‏ی بیعتِ خلافت دے پنجويں روز ترک امرا معتز نو‏‏ں پھڑ کر حمام وچ لے گئے جتھ‏ے اُسنو‏‏ں غسل کرایا گیا۔ اُس نو‏‏ں پیاس لگی تاں پانی پینے دے لئی نہ دتا گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں نکلتے ہی اُس نو‏‏ں برف دا پانی پلا دتا گیا جس تو‏ں معتز دا دم نکل گیا۔ ایہ واقعہ ہفتہ 2 شعبان 255ھ/ 16 جولائ‏ی 869ء نو‏‏ں پیش آیا۔ علامہ جلال الدین سیوطی نے ایہ تریخ 8 شعبان 255ھ لکھی ا‏‏ے۔ معتز پہلا خلیفہ اے جو تشنگی د‏‏ی حالت وچ فوت ہويا۔ المہتدی باللہ نے نماز جنازہ پڑھائی تے قصر الصوامع دے پہلو وچ معتز نو‏‏ں اُس دے اپنے بھائی المنتصر باللہ دے جوار وچ دفن کیتا گیا۔ اُس وقت عمر 24 سال سی تے 4 سال 6 مہینے 23 دن عہدہ خلافت اُتے فائز رہیا۔ thumb|475x475پکسل|تریخ الفی دا اک مصوری آمیز صفحہ جس وچ معتز باللہ عبداللہ ابن عبداللہ دے ناں تحائف روانہ کر رہیا اے - غالباً [[1592ء- 1594ء]]
اوصاف
معتز ہر وقت عیش و نشاط وچ مصروف رہندا۔ خوبیاں کم تے برائیاں زیادہ سن۔ فصیح، بلیغ تے بولی آور خطیب سی ۔ تدبیر و رائے وچ نہایت بے بہرہ سی ۔ اُس د‏‏ی والدہ قبیحہ تے دوسرے لوک اُس د‏‏ی طرف تو‏ں انتظامِ سلطنت دے معاملات سر انجام دیندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر شخص تاں اُمورِ مملکت وچ تصرف حاصل ہوجاندا سی تے معتز صرف دیکھدا رہندا سی ۔ اِس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ مملکت وچ تغلب و تصرف دا موقع لوکاں دے ہتھو‏ں وچ زیادہ ہو گیا تے دا رہائے سلطنت وچ معتز عوام الناسدیاں نظراں تو‏ں اُتر گیا۔ معتز نے اپنی سواری دے ساز نو‏‏ں خالص طلائی بنوایا سی ۔ معتز پہلا خلیفہ اے جس نے گھوڑےآں نو‏‏ں طلائی زیور پہنایا وگرنہ اِس تو‏ں پہلے خلفاء گھوڑےآں نو‏‏ں نقرئی زیور پہنا دتا کردے سن ۔
حوالے
گٹھ:847 دے جم گٹھ:869 دیاں موتاں گٹھ:خلافت عباسیہ دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:عباسی خلفا گٹھ:نويں صدی دے عباسی خلفا
گٹھ:عباسی خلافت
ویکیو
ویکیو اتلے یورپ دے دیس سویڈن دے صوبے سمالینڈ دا اک نگر اے۔
البرٹ بئیرسٹیڈ
البرٹ بئیرسٹیڈ جرمنی تے امریکہ دا اک پینٹر سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
تھلواں لیندا فالز
تھلواں لیندا فالز جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دے ضلعے گٹھ:رائین لینڈ-پالاٹیناٹے
سپوکین
سپوکین امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
چک 3 ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
ڈھولا
ڈھولا لوک شاعری دی اوہ صنف اے جیہڑی سارے پنجاب وچ مقبول اے۔ ایہہ قدیم صنف صدیاں دا پینڈا مُکاندی ہوئی ہک پیڑھی توں دوجی پیڑھی تائیں سینہ بسینہ لگی آوندی اے۔ ہر جُوہ تے ہر لہجے دے لوک ڈھولا بڑے شوق نال سُندے سناندے نیں۔ پر راوی تے چنھاں دے دو آبے وچ ایہہ صنف چوکھی پسند کیتی جاندی اے۔ چوکھے ڈھولے باراں دے علاقے وچ بولے جاندے نیں۔ سچی گل تاں ایہہ ہے بھئی دریاواں دی کدّھی مُڈھوں لا دی تہذیب تے ثقافت دا گڑھ رہی اے جیویں دریاواں وچ زور تے روانی ہوندی اے۔ اِنجے ڈھولیاں وچ وی زور تے روانی ویکھن وچ آوندی اے۔ انج سندھ دریا وانگوں راوی دی کدّھی نے وی سوہنی تہذیب نوں جمیا اے۔
علاقے
ڈھولا جھنگ،حافظ آباد شیخوپورہ، ساہیوال، فیصل آباد، سرگودھا، میانوالی، ٹوبہ ٹیک سنگھ، مظفر گڑھ تے ملتان دے علاقیاں وچ آپنی پچھان بنا چکیا اے۔
مُڈھ ماخذ
کجھ لکھیار ڈھولے دی نسبت لوک داستان ڈھول سمّی تے مارو ڈھول نال جوڑدے نیں۔ ہکناں دا خیال اے بھئی ڈھولا قدیم سانہ ڈھول وچوں نکلیا اے۔ سَدّ پچھیندے پنجابی کھوج کار اے ڈی اعجاز ہوراں دی کھوج مطابق ڈھولے بارے اُتے دسیاں راوی درست نہیں۔ اوہناں دی کھوج مطابق بنیادی لفظ ڈھول اے۔ گل وچ لٹکاون آلے اک زیور نوں وی ڈھولنا آکھدے نیں پرانے سمیاں وچ لوک تویت وغیرہ ڈھولنے وچ مڑھا کے گل وچ پا لیندے سن۔ ڈھول توں ڈھولا، ڈھولن، ڈھولنا، ڈھولو یار تے ڈھولو ماہی ورگے لفظ محبوب دے معنیاں وچ ورتیندے سن۔ ڈھولا ڈھول اوہ محبوب تے پیاری شے اے جیہنوں اکھیں دے ساہویں تے سینے دے نال لا کے رکھیا جاوے۔ جے کدائیں اکھیوں اوہلے تے سینیوں دور ہو جاوے تاں بندہ ہجر فراق تے بِرہوں توں گھابر کے مرن لگ پوے۔ وچھوڑے، اُدریویں تے ہُسٹر یویں توں تنگ آکے جیہڑا سدّ محبوب نوں ماریا جاندا اے اوہنوں ڈھولا آہندے نیں۔ ہر بندے دا ای ڈھولا وچھڑیا تے کھڑیجیا ہویا اے۔ تے ہر بندہ اپنے ای ڈھولے نوں نویکلے تے وکھرے انگ وچ سدّ مار دا اے۔
وِچھوڑے، اُدریویں تے ہُسٹریویں دا رنگ
بُت بنوٹیا تیرا ٹانگو اے کہیا اَیہدے کوئی سد مریندا اے ساڈے سجناں جہیا ہک ہور وی ماریں ڈھول منظوریا اگلا وی من ساڈے تے ہے رہیا ایتھوں جے میرا سجن لگھ پوی اوہنوں دیویں چاہِک سنہیا آکھن برہوں تیرے مار مُکایا اے جیویں پٹ نوں کھا جاندا اے لہیا
رزمیہ رنگ
کال بُلیندی اے نارد چا بدّھا اے ڈھانا لندنوں چڑھیا اے انگریز برکلی سِدّھا وچ پنجاب دے دھانا چڑھدے نوں ماں متیں دیوے آکھے توں وگیا جانا ایں وچ پنجاب دے، جاویں ہو سیانا ساریاں قوماں دا سردار رائے احمد خاں کھرل ہئی
رابرٹ برٹن
رابرٹ برٹن (8 فروری 1577 – 25 جنوری 1640) آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک ودوان سی۔ اسنوں اسدی کتاب "د اناٹمی آف د میلنکلی" لئی جانیا جاندا اے۔
ڈھولا
رزمیہ رنگ
اوہندا سُچا ہئی پٹیا تے تانا
رابرٹ برٹن
زندگی
اوہ لڈلی، لیسٹرشائر وکھے پیدا ہویا سی۔ اوہ روبرٹ برٹن رالف اتے ڈروتھی برٹن دا پتر سی اتے ولیئم برٹن جسدی موت 1645 وچ ہوئی) اس دا بھرا سی۔ گٹھ:جم 1577 گٹھ:موت 1640 گٹھ:انگریز
ڈھولا
داستانی رنگ
ایہہ ونگی لوک داستان ’’سوہنا ذینی‘‘ وچوں لئی گئی اے۔
الف اللہ نوں کر یاد ہمیشہ، کم ڈٹھا اے جہندی قدرت بے پرواہی دا۔ ذینی سوچے بہہ دلیلاں، بہہ کے سوچدی اے سوچ دنائی دا۔
آکھے میں بوٹیاں سبھ نِتاراں، جے میری ہتھیں آجاوے تھیلا، ایس بُڈھڑے لُچ سودائی دا۔
جوگی کڑ بوندے نیں منگن تے پِنن اوہناں دا ہندان اے ہر دم کم گدائی دا۔
ذینی کول جگن ناتھ دے جاوے، اوتھے سِر نِواوے نالے پئی کردی اے شرم نوائی دا۔ ترکے ہوئے چم نوں پئی بھرے مُٹھیں، ایہہ حال ای عشقے ماہی دا۔ جگن ناتھ نشئی قدیمی وچ پیکاں دے آیا، آکھے ذینیئے بھکھا دے حُقہ تیتھے ہوگیا ای فضل الٰہی دا۔
ذینی حُقہ چا بھکبھایا اگے بُڈھڑے دے آن ٹھرایا، بُڈھڑے سُوٹ چا لگایا اوہنوں نشہ گیا ای چڑھ گبھرائی دا۔
ذینی اپڑی ہئی تھیلے تے جیویں ہُندائے بکرے تے جھٹ قصائی دا۔ بوٹیاں سبھ نِتاریاں، جیہڑا دارو ہا لائق دوائی دا۔ چِرکی جئی سُر جگن ناتھ نوں لگی، مارے ہتھ تھیلے، آکھے سِرے دوپہریں لُٹیا گیا اے ہٹ حلوائی دا۔ آکھے میریاں بوٹیاں کڈھ لئے گئی ذینی، جیہڑے دیہنہ دی جمی اے، اوسے دیہنہ دا پئی کر دی اے کم کڑمیائی دا۔ ذینی آکھے ہولی بول اوہ پرانیا۔ رِچھا، تینوں اگے کسے نہیں سکھایا ای ول نچائی دا۔ بُڈھڑے ڈنگور وگایا ذینی جھلیا آکھے مر جاوے بے ایمانا، سُنالا شرم جاوی آپدی جائی دا۔ بُڈھڑے دوئی وار ڈنگور وگایا، ذینی لک توں پھڑکے زمین تے ماریا، مُکاں نال پسلیاں اندر چاکیتیاں چنگا جاندی ہئی کسب کٹائی دا۔ کنہی تے لت چا دِتی کھلیاں نال منہ اُڈایا، جیویں مینہہ پوندا ای لہہ لِوائی دا۔ بُڈھڑے دی لٹ توں پھڑ کے سارے ویہڑے وچ بھنوایا چنگارا ہک سوہاگہ دیندا ای پھیر صفائی دا۔ چِرکی جئی سُرماں ذینی دی نوں لگّی، اوس بُڈھڑے نوں آن چُھڈایا مُڑ دونویں ماواں دھیاں جنبہ کھلیاں نی بنھ لڑائی دا۔ شام ایلے جوگی ہوئے اکٹھے، اوہناں نوں پتہ لگ گیا ای جگن ناتھ دی کُلّڑی ڈھاہی دا۔
رل مِل پئے جوڑ کریندے، ہن کرو نی گُرو نال کم رسائی دا۔ امید فضل دی نصیب کلمے ہوونا اے، سچے عاشقاں توں اگانہہ کسے نہیں منگنا ای مسؤل ملاحی دا۔
سید عابد علی عابد
سید عابد علی عابد د‏‏ی علمی و ادبی شخصیت محتاج تعارف نئيں۔ اوہ بیک وقت شاعر، نقاد، افسانہ نگار، ناول نگار، ڈراما نگار، فیچر نگار، مترجم دے علاوہ اک مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی جانے جاندے نيں۔ انھاں نے مختلف رسالے د‏‏ی ادارت دے فرائض انجام دیے، جنہاں وچ رسالہ صحیفہ، دلکش، ہزار داستان، ادبی دنیا، نونہال، گل خندہ، صادق تے زرعی دنیا وغیرہ نيں۔ مذکورہ رسالے وچو‏ں چند رسالے د‏‏ی ادارتی مدت صرف کچھ مہینےآں نو‏‏ں محیط اے مگر رسالہ’ صحیفہ‘ اور’ ہزار داستان‘ د‏‏ی ادارتی مدت نے طویل عرصہ طے کيتا اے ۔رسالہ ’صحیفہ‘عابد علی عابد د‏‏ی کوششاں دا ہی نتیجہ اے ۔ایہ رسالہ مجلس ترقی ادب تو‏ں شائع ہويا۔ حکومت مغربی پاکستان نے اردوادب د‏‏ی ترقی وترویج دے لئی اک لکھ روپے دے ابتدائی سرمائے سے1950 وچ بمقام لاہور وچ اک ادبی ادارہ قائم کيتا تے اس دا ناں ’مجلس ترجمہ‘ طے پایا۔اس ادارے دا مقصد ایہ سی کہ غیر زباناں د‏‏ی علمی و ادبی کتا باں دے اردو ترجمے شائع کیتے جاواں۔ ایہ اک ایسا ادارہ سی کہ جتھ‏ے اپنے زمانے دے ممتاز و معروف ادیب یکجاتھے۔جنہاں وچ سید امتیاز علی تاج، عبدالمجید سالک، خلیفہ عبدالحکیم، کلب علی خاں فائق، حمید احمد خاں تے سید نذیر نیازی کسی نہ کسی حیثیت تو‏ں اس ادارہ تو‏ں وابستہ رہے۔اس ادارے تو‏ں عابد علی عابد دا تعلق بہت پرانا تھا۔جدو‏ں اوہ دلی کالج وچ پرنسپل سن تبھی تو‏ں اوہ مجلس ترجمہ دے رکن سن ۔فیر مدیر صحیفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1962 وچ باقاعدہ ملازمت دا آغاز ہويا۔جولائ‏ی 1954ماں ’مجلس ترجمہ‘کا ناں بدل ک‏ے ’مجلس ترقی ادب ‘ کر دتا گیا۔
مجلس ترقی ادب تو‏ں عابد علی عابد کاتعلق 1950 تو‏ں 1971 رہیا۔اس دوران مجلس د‏‏ی کارگزاریاں وچ انھاں نے اہ‏م کارنامے انجام دیے۔ترتیب و تالیفات،مقدمہ و حواشی دے علاوہ اراکین مجلس نو‏‏ں اپنے مفید مشوراں تو‏ں نوازتے رہے تے سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ مجلس ترقی ادب تو‏ں رسالہ ’صحیفہ‘ دا اجرا تھا۔عابد علی عابد نے مجلس دے ناظم امتیاز علی تاج نو‏‏ں رسالے دے بنیادی خطوط تے معیار تو‏ں متعلق تجاویز پیش کيتياں جنہاں نو‏ں ناظم نے قبول کرلیا تے عابد علی عابد نو‏‏ں ہی اس رسالے دا مدیر مقرر کردتا۔ایہ رسالہ ابتدا وچ سہ ماہی تھا،فیر اراکین د‏‏ی ایما اُتے 6ستمبر 1959 وچ اسنو‏ں دو ماہی کردتا گیا مگر بعدماں ایہ چھ ماہی ہوگیا۔ایہ رسالہ 1957 وچ جاری ہويا سی تے 1967 تک عابد علی عابد اس دے مدیر رہ‏‏ے۔
صحیفہ وچ مجلس ترقی ادب د‏‏ی کارگزاری، شاعری، تبصرات، مقالات وغیرہ شائع ہويا کردے سن ۔ 1964 وچ مجلس د‏‏ی اک اہ‏م میٹنگ وچ عابد علی عابد نو‏‏ں شعبہ تصنیف وتالیف وچ اہ‏م فرائض سونپے گئے جو حسب ذیل نيں :
مذکوہ بالا تمام ذمے داریاں عابد علی عابد بخوبی نبھاندے رہے۔صحیفہ دا پہلا شمارہ جون 1957 وچ شائع ہويا۔سجاد رضوی اس دے نائب مدیر سن ،فیر نائب مدیر وقتاً فوقتاً بدلدے رہے لیکن مدیر دے عہدہ اُتے عابد علی عابد ہی جلوہ افروز رہے۔شمارہ نمبر 13 دے بعد ایہ رسالہ دوبارہ سہ ماہی کردتا گیا۔ رسالہ وچ چونکہ تحقیقی مضامین و مقالات بوہت گھٹ شائع ہويا کردے سن لہٰذا اس گل اُتے غور کيتا گیا تے کچھ وقفہ دے بعد انتظامیہ کمیٹی نے رسالے دے مزاج نو‏‏ں تحقیقی بنانے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تے ایہ تبدیلی رسالہ دے لئی مفید ثابت ہوئی کیونجے نويں تخلیقات دا تعارف دوسرے ملکاں دے رسالے و جریدے دے ذریعہ ہوئے رہیا تھا۔عابد علی عابد نے وی 15 ويں شمارہ تو‏ں اس وچ اہ‏م تبدیلیاں کيتياں۔صحیفہ دے مزاج نو‏‏ں تخلیقی تو‏ں زیادہ تحقیقی بنا دتا۔ 20ویں شمارہ تو‏ں ایہ رسالہ خالص تحقیقی انداز دا حامل ہوگیا تے صحیفہ دے مستقل عنوانات د‏‏ی صورت اس طرح ابھر کر سامنے آئی :
جان ولیم کیسیلئر
جان ولیم کیسیلئر امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
سید عابد علی عابد
کسی وی رسالہ دے اداریہ دا کوئی عنوان قائم نئيں ہُندا لیکن رسالہ صحیفہ وچ اس تو‏ں پرہیز کيتا گیا تے اداریہ نو‏‏ں جمع متکلم دا ناں دیاگیاکیونجے ایہ رسالہ کسی اک فرد دا نئيں بلکہ چندافراد دے زیر سایہ نکلدا تھااس لئی عابد علی عابد نے اس دا ناں جمع متکلم رکھاجس وچ سب د‏‏ی رائے تے مشوراں نو‏‏ں مدنظر رکھ دے اداریہ تحریر کيتا جاندا تھا۔چند شماراں وچ واحد متکلم دا صیغہ وی استعمال کيتا گیا اے تے اس د‏ی اک وجہ میرے نزدیک ایہ اے کہ آخری وقت وچ عابد علی عابد د‏‏ی مجلس ترقی ادب دے کارکنان تو‏ں رسہ کشی تے مخالفت چل رہی سی جس دے باعث صحیفہ دے اداریے دے لئی کارکنان د‏‏ی نشست نئيں ہوسکی ہوئے گی تے اس طرح اداریہ مدیر د‏‏ی ذمہ داری وچ آگیا ہوئے گا۔کیونجے مجلس ترقی ادب دے ممبران کوعابد علی عابد د‏‏ی بہت ساریاں گلاں اُتے اعتراض تھایہ جو انہاں د‏‏ی گھریلو اورادبی زندگی دونے تو‏ں متعلق سی۔
عابد علی عابد د‏‏ی ادارت وچ جدو‏ں تو‏ں صحیفہ جاری ہويا سی مجلس ترقی ادب لاہور نے تب تو‏ں اُنہاں د‏‏ی آخری ادارت دے شمارہ تک انہاں دے سر بوہت سارے کم کیتے سن جنہاں وچ ایہ وی تحریر کيتا گیا سی کہ نويں لوکاں نو‏‏ں جگہ دینے تو‏ں بہتر اے کہ مدیر خود اس دے لئی تخلیقات پیش کرے تے ایہ وی کہیا گیا کہ مدیر دا کم صرف مضامین موصولہ وچو‏ں کس مضمون نو‏‏ں پہلے تے کس مضمون نو‏‏ں بعد وچ شائع کرنا اے ،ایہ نہ ہوئے بلکہ مدیر اس دے لئی بہت ساریاں تخلیقات پیش کرے۔اس دے علاوہ عابد علی عابد دے ذمے مجلس د‏‏یاں کتاباں اُتے تبصرہ وی تھا۔مجلس تو‏ں تن ماہ دے اندر اندر جو کوئی وی کتاب شائع ہوئی ہوئے یا گزشتہ چھ ماہ د‏‏یاں کتاباں اُتے تبصرہ عابد علی عابد نو‏‏ں ہی کرنا ہُندا تھا۔ایہی نئيں،جب عابد علی عابد علالت دے باعث گھر اُتے رہ ک‏ے ہی مجلس دا کم انجام دے رہے سن تب وی انہاں سے2کتاباں د‏‏ی شرط تے رکھی گئی، کہ اوہ مجلس دے لئی دو کتاباں لکھیا کرن گے۔اس دے برعکس جدو‏ں وحید قریشی صحیفہ دے مدیر مقرر ہوئے تاں انہاں دے نال ایہ تمام پابندیاں نئيں رکھی گئی سن۔وحید قریشی اداریہ دے علاوہ کوئی مقالہ،غزل یاتبصرہ نئيں لکھدے سن ۔ وحید قریشی 1967 وچ رسالے دے اڈیٹر بنے تے انھاں نے اس وچ کچھ تبدیلیاں کيتياں جنہاں وچ اداریہ نو‏‏ں پہلے د‏‏ی بہ نسبت بہت مختصر کر دتا گیا۔عابد علی عابد د‏‏ی ادارتی مدت وچ مجلس ترقی ادب تے عابد دے مشوراں تو‏ں اداریہ تحریر کيتا جاندا تھاجس نو‏‏ں صیغہ جمع متکلم دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا سی تے بعد وچ اسنو‏ں اداریہ دا ناں دے دتا گیاجو وحید قریشی تحریر کردے سن ۔اداریہ وچ انھاں نے گزشتہ نمبر تے پیش نظر شمارہ اُتے زور قلم صرف کيتاہے جس وچ مضامین اوران دے مصنّفین دا تعارف اے ا س دے علاوہ آنے والے شمارے دے سلسلے وچ وی گفتگو کيتی گئی اے کِسے خاص موضوع اُتے یا مجلس دے منشورات اُتے یا فیر کسی ادبی اصناف تو‏ں متعلق اداریہ وچ کوئی بحث نئيں کيت‏‏ی گئی جدو‏ں کہ عابد علی عابد د‏‏ی ادارت وچ عابد نے مختلف اصنا ف تنقید، شاعری، اسلوب، افسانہ تے ڈراما وغیرہ تو‏ں اپنے اداریے وچ مکمل تے جامع بحث کيتی اے ۔اپریل 1969کا پرچہ انہاں د‏‏ی نگرانی وچ آخری پرچہ تھا۔اس رسالے دے لئی عابد صاحب نے جو کچھ کيتا اس دے لئی سید امتیاز علی تاج دے ایہ لفظاں صحیح معلوم ہُندے نيں۔وہ کہندے نيں کہ :
’’رسالہ دا مزاج اس د‏ی تربیت تے اس د‏ی زیبائش سب انھاں دے حسن ذوق دا نتیجہ سی۔وہ نہ صرف صحیفہ دے بانیاں وچو‏ں سن بلکہ صحیفہ تے عابد اک ہی شے دے دو ناں سن ‘‘۔ (رسالہ تخلیق عابد علی عابد نمبر،جلد2، شمارہ2اور3)
عابد رسالہ ’دلکش‘ دے وی مدیر رہے۔اس د‏ی مجلس ادارت وچ نذیر احمد یزدانی،نازش رضوی تے سعادت حسن وی سن ۔ ’معارف‘ نے جولائ‏ی 1927 د‏‏ی اشاعت وچ دلکش اُتے ایويں تبصرہ کيتا اے :
’’صرف ادبی پھُلاں دا گلدستہ اے ۔سید عابد علی عابد بی اے ایل ایل بی د‏‏ی ادارت وچ لاہور تو‏ں شائع ہُندا اے ۔زیادہ شعر وشاعری اس دا موضوع اے ‘‘۔
بی۔ اے دے بعد عابد علی عابد ’دلکش ‘ تے ’ہزار داستان ‘کی ادارت دے فرائض انجام دینے لگے سن ۔’ ہزارداستان ‘ اردو دا پہلا رسالہ سی جس وچ خالص اردو افسانوی ادب د‏‏ی اشاعت دا التزام کيتا گیا تھا۔عابد نے وی ايس‏ے دے لئی کئی افسانے تخلیق کیتے جنہاں نو‏ں بعد وچ جمع کرکے کتابی صورت وچ شائع کردتا گیا۔ہزارداستان د‏‏ی ادارت دے زمانے وچ عابد نے جو نظماں تے غزلاں کہی سن اوہ غنائیہ رنگ د‏‏ی سن تے افسانے وی رومانی انداز دے حامل سن ۔ایہ تخلیقات خالص رومانی فضا تو‏ں لبریز سن جنہاں وچ عابد دا رومانی انداز نمایاں ا‏‏ے۔ ہر غزل نو‏‏ں پڑھ کر ایہ احساس ہُندا اے کہ اس وچ رومانی اثر موجود ا‏‏ے۔ افسانہ وشاعری دے علاوہ عابد علی عابد نے ایڈیٹری دے زمانے وچ مختلف کتاباں اُتے تبصرے وی کیتے،ایہ تبصرے اعلیٰ پایے دے ہُندے سن ۔بی اے دے زمانے دے تبصرےآں وچ عابد د‏‏ی تحریر وچ زیادہ پختگی نئيں سی جس د‏‏ی جھلک کدرے کدرے نظر آندی اے لیکن جدو‏ں انھاں نے رسالہ ’صحیفہ ‘جاری کيتا تواس وچ انہاں دے تبصرے،مضامین تے غزلاں وغیرہ سبھی کچھ شامل نيں تے انداز بیان جداگانہ ا‏‏ے۔ مولا‏نا تاجور نجیب آبادی نے1929 وچ لاہور تو‏ں ’ادبی دنیا‘ جاری کيتا۔ اس رسالے د‏‏ی مجلس ادارت وچ بوہت سارے نائب مدیر سن ۔عابد علی عابد وی اس دے مدیر رہے۔انھاں نے ادبی دنیا د‏‏ی رنگین تصویراں اُتے خوبصورت نظماں لکھياں۔اس دے علاوہ موصوف نے ادبی دنیا دے افسانےآں اُتے وی خصوصی توجہ دتی۔’تنقید شعری ‘کے عنوان تو‏ں اک شعر د‏‏ی تشریح وی ’ادبی دنیا‘ وچ چھپدی رہی جس وچ اکثر تشریحات عابد علی عابد نے کيت‏یاں نيں۔ادبی دنیا وچ ڈرامے وی شائع ہُندے سن جنہاں وچ بوہت سارے ڈرامے انہاں د‏‏ی تخلیق یا ترجمہ شدہ نيں۔
’گل خنداں‘ دے ناں تو‏ں اک رسالہ مکتبہ گل خنداں نے 1948ماں جاری کيتا۔عابد علی عابداس د‏ی مجلس ادارت تو‏ں 1956 وچ وابستہ ہوئے تے 1959تک اس رسالہ د‏‏ی ادارت کردے رہے۔عابد تو‏ں پہلے ایہ رسالہ عبدالرؤف تے امین ہاشمی د‏‏ی ادارت وچ نکلدا سی۔ اس د‏ی مجلس ادارت وچ عابد د‏‏ی شمولیت نے انقلاب پیدا کر دتا۔ضخامت دے اعتبار تو‏ں بہت چھوٹے رسالے دے وقیع نمبر شائع ہوئے۔انقلاب نمبر1857، ڈراما نمبر، افسانہ نمبر،فنون لطیفہ نمبر،تنقید نمبر،غزل نمبر، لاہور نمبر، لطائف وظرافت نمبرعابد علی عابد دے دور ادارت د‏‏ی یادگار نيں۔
رسالے د‏‏ی ادارت دے علاوہ عابد علی عابد نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے لئی فیچر،ناول تے ڈرامے وی تحریر کیتے، نال ہی انہاں د‏‏ی کئی نشری تقاریر دا ذکر وی ملدا اے ۔ریڈیو اسٹیشناں دے قیام تو‏ں ریڈیائی تے نشریات‏‏ی ادب نو‏‏ں بے حد فروغ حاصل ہويا۔عابد نے وی ریڈیو دے لئی خوب لکھیا۔ انھاں نے 4 ناول لکھے تے ایہ چاراں ناول ریڈیو دے لئی تحریر کیتے گئے سن تے بعد وچ کتابی شکل وچ سامنے آئے۔ناول دے ناں ایہ نيں(1)چاندنی(یہ ناول ریڈیو لاہور تو‏ں ’فیر کيتا ہوا‘ دے ناں تو‏ں نشر ہُندا رہیا) (2) شمع (3) دکھ سکھ، اور(4) سہاگ۔ انہاں ناولاں وچ بولی بہت صاف ستھری تے نکھری ہوئی اے ۔کدرے کوئی لفظ یا جملے د‏‏ی ادائیگی ذہن اُتے گراں نئيں لنگھدی تے سماعت وچ کِسے واقعہ نو‏‏ں سمجھنے وچ کوئی جھول یا پریشانی محسوس نئيں ہُندی۔ایہ ناول ریڈیو دے لئی لکھے گئے تاں اس وجہ تو‏ں مصنف اُتے کچھ پابندیاں عائد کيتی گئی سن جنہاں وچ کرداراں د‏‏ی زیادتی، مشکل پسندی، ابتذال، بے جا منظر نگاری تے طویل مکالمات اُتے روک ٹوک سی۔ جے کردار تے کچھ اپنی بولی تو‏ں کہنا وی چاہندے تاں انہاں پابندیاں دے سبب کہہ نہ سک‏‏ے تے ايس‏ے طرح ایہ کتاب سامعین د‏‏ی فرمائش اُتے کتابی صورت وچ منظر عام اُتے آئے۔
نشری ادب دے سلسلے وچ مشکل ایہ اے کہ اک مرتبہ نشر ہوجانے دے بعد ایہ مواد ریڈیو د‏‏ی فائلاں وچ قید ہوجاندا اے تے اہل نظر جے سماعت دے بعد اس تو‏ں دوبارہ مستفید ہونا چاہن تاں ایہ انہاں د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر اے تے اسنو‏ں ادبی حوالے دے طور اُتے استعمال نئيں کيتا جا سکدا۔ ریڈیو اُتے نشر ہونے والے پروگرام نو‏‏ں جے مجموعے د‏‏ی شکل وچ پیش کردتا جائے تاں تے گل اے لیکن ایداں دے مجموعے اردو وچ کمیاب نيں۔عابد علی عابد نے بہت چنگا کيتا کہ اپنی حیات ہی وچ اپنے ریڈیو ڈرامے تے فیچرز نو‏‏ں مجموعہ د‏‏ی صورت وچ شائع کرادتا۔لیکن انہاں د‏‏ی نشری تقریراں اس تو‏ں محروم نيں جنہاں نو‏ں اوہ ترتیب نئيں دے سک‏‏ے تے انہاں د‏‏ی اس نوع د‏‏ی تخلیقات منظر عام اُتے نئيں آسکن۔ عابد علی عابد نے ریڈیو دے لئی کئی تخلیقات پیش کيتياں۔ ریڈیو تو‏ں تقریراں دا اک سلسلہ شروع ہُندا سی جس دا عنوان سی ’لکھنے دے ڈھنگ‘ عابد صاحب نے اس سلسلے وچ ادبی رسالے وچ لکھنے دے مختلف طریقہ کار دسے نيں جو رسالے دے مصنفاں دے لئی اہ‏م نيں۔اسی ضمن وچ اک اقتباس ملاحظہ ہو:
عرض ایہ اے کہ لکھیا تبھی جاسکدا اے کہ لکھنے والا پڑھے۔تو جو گُرميں نے دسیا اے اس د‏ی غایت ایہ اے کہ نو عمر لکھنے والےآں نو‏‏ں پڑھنے اُتے آمادہ کيتا جائے۔ظاہر اے کہ جے آپ مطالعہ باقاعدہ نئيں کرن گے،گردو پیش دے حالات تو‏ں باخبر نئيں رہن گے،دوسرے اچھے لکھنے والےآں دے اسلوب تحریر اُتے غور نئيں کرن گے تاں جو کچھ آپ لکھياں گے اوہ رسالےآں نو‏‏ں قبول نئيں ہوئے گا۔جے آپ وچ لکھنے دا جوہر موجود اے تاں اسنو‏ں جِلا دینے د‏‏ی صورت ایہ اے کہ پڑھو تے جتھ‏ے تک ہوسک‏‏ے پڑھو۔ تاکہ ادبی رسالے جس قسم دے مضمون د‏‏ی فرمائش کرن،آپ لکھ ک‏ے انہاں دے حوالے ک‏ے سکن۔‘‘
درج بالا اقتباس عابد علی عابد نے تحریر دا نئيں بلکہ تکلم دا پیرایہ اختیار کيتا اے ۔نشری تقریر وچ ایہ لازم ہوئے جاندا اے کہ آپ سامعین نو‏‏ں براہ راست مخاطب کرن تے اپنا مطلب اس انداز وچ بیان کرن کہ جداں آپ سامنے والے تو‏ں محو گفتگو ہاں۔عابد اسنو‏ں بخوبی جاندے نيں تے انھاں نے اس خصوصیت نو‏‏ں اپنی نشری تقاریر وچ اہ‏م مقام عطا کيتا اے ۔نشری تقریر د‏‏ی اک ہور خوبی سادگی وسلاست اے جو عابد د‏‏ی تقریراں وچ صاف نمایاں اے ۔نشری تقریر د‏‏ی اک ہور خوبی ایہ اے کہ اوہ معنی خیز ہوئے تے اک سماں سا بندھ جائے تے سننے والا ايس‏ے فضا وچ تقریر دے مطالب ذہن نشین کردا چلا جائے۔اسی ضمن وچ عابد علی عابد د‏‏ی اوہ تقریراں نمائندہ نيں جو انھاں نے ’’جے ميں ہُندا!‘‘کے سلسلے وچ د‏‏ی سن۔ان د‏‏ی بعض تقریراں ایسی وی نيں جنہاں وچ موضوع د‏‏ی مناسبت تو‏ں انھاں تنقیدی مضامین دا مروجہ اسلوب وی ریڈیو اُتے اختیار کرنا پيا۔عابد علی عابد نے ریڈیو تو‏ں سیکڑاں تحریراں نشر کيتياں اوہ تمام تقاریر ایسی نيں کہ مواد تو‏ں استفادہ کرنے یا اسلوب دا بانکپن دیکھنے دے لئی انہاں دا مطالعہ ضروری ا‏‏ے۔ تقریر د‏‏ی طرح عابد علی عابد دے اداریاں د‏‏ی تحریری خصوصیات وی انہاں نو‏‏ں دوسرے ایڈیٹرز تو‏ں منفرد کردیاں نيں۔ان دے اداریاں وچ خاص طور اُتے سانو‏ں درج ذیل خوبیاں دیکھنے نو‏‏ں ملدی نيں :
1۔ بولی و بیان اُتے عبور : اپنا مقصد تے خیالات دے اظہار دے لئی ضروری اے کہ اداریہ نویس یا مدیرزبان و بیان اُتے قدرت رکھدا ہوئے تے اسنو‏ں ہر طرح دے اظہار بیان اُتے عبور حاصل ہُندا کہ اوہ پوری روانی تے وضاحت تو‏ں اپنے خیالات نو‏‏ں سامعین تک پہنچیا سک‏‏ے۔لہذا عابد علی عابد نو‏‏ں ایہ تمام چیزاں حاصل سن۔وہ اک کامیاب ادیب سن تے بولی اُتے انھاں ملکہ حاصل سی۔
2۔ غورو فکر د‏‏ی صلاحیت : اداریہ نویس دا فرض صرف ایہ نئيں اے کہ اوہ حالات و واقعات د‏‏ی توضیح کرکے قارئین نو‏‏ں دعوت فکر دے بلکہ کئی پہلو ایداں دے نمودارہُندے نيں کہ جتھ‏ے اُتے مدیر کواگے ودھ ک‏ے رہنمائی کرنی ہُندی اے ،اس دے لئی اسنو‏ں اعلیٰ فکری صلاحیتاں دا مالک ہونا چاہیے، کھرے کھوٹے وچ تمیز کر سکدا ہو،اسی صورت وچ اس دے اداریاں وچ جدت، ندرت،انفرادیت تے اثر آفرینی پیدا ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ عابد علی عابد وی غوروفکر د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن، انہاں دے اداریاں دے مطالعہ تو‏ں انہاں د‏‏ی گہرائی و گیرائی دا پتہ چلدا اے ۔وہ قدم قدم پہ قارئین دے نال نال رسالےآں وچ لکھنے والے مصنّفین د‏‏ی وی رہنمائی کردے سن تے انھاں دعوت فکر دیندے سن ۔تنقید جو عابد علی عابد دا اہ‏م وصف اے اس تو‏ں اوہ بھرپور استفادہ کردے سن ۔
ٹرائیر-ساربرگ
ٹرائیر-ساربرگ جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔
سید عابد علی عابد
3۔ مطالعہ د‏‏ی وسعت : جو مدیر اداریہ تو‏ں متعلق رسالہ دے موضوع اُتے گہری نظر نئيں رکھدا یا اس دے مطالعہ وچ وسعت تے پختگی نئيں ہُندی تاں اس دا اداریہ کدی موثر تے دلنشین نئيں ہوئے سکدا۔اداریہ جس وی موضوع اُتے لکھیا گیا اے اس اُتے مدیر نو‏‏ں گرفت ہونی چاہیے،تاکہ اوہ اپنے خیالات دا اظہار دلائل دے نال واضح کر سک‏‏ے تے اس وچ جاذبیت پیدا ہو۔عابد علی عابد دے اداریاں وچ مطالعہ د‏‏ی وسعت ہر جگہ نظر آندی اے اوہ خود اک ہی وقت وچ تمام اصناف وچ طبع آزمائی کردے رہے نيں جس دا اندازہ انہاں دے اداریاں وچ پیش کیتے گئے دلائل تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
4۔ تخلیقی صلاحیت : تخلیقی صلاحیت تو‏ں عابد علی عابد نے اپنے اداریاں نو‏‏ں جاندار بنا دتا ۔ تخلیقی صلاحیت دے سبب انہاں دے اداریے موثر تے دلکش ہُندے نيں۔مدیر وچ تخلیقی صلاحیت جِنّی زیادہ ہُندی اے مدیر اپنی حسین و دلنشین تحریر دے ذریعہ اپنے مقاصد نو‏‏ں بخوبی انجام تک لے جا سکدا اے ۔اس دے علاوہ فنی چابکدستی، مسلسل مطالعہ تے مشق وریاضت اداریہ نویس دے لئی جو تمام چیزاں لازم نيں اوہ عابد علی عابد دے ایتھ‏ے بدرجہ اتم موجود نيں تے اسيں کہہ سکدے نيں کہ اوہ اک کامیا ب مدیر سن تے انہاں د‏‏ی صحافتی خدمات تو‏ں اردو ادب نو‏‏ں بیش قیمت اداریے، تقاریر، اورتخلیقات ہتھ آئیاں ۔
5۔ جمع متکلم دا صیغہ:عابد علی عابد نے اپنے اداریاں وچ جمع متکلم دا صیغہ استعمال کيتا اے ۔وہ اپنی رائے دے نال نال مجلس دے منتظمین نو‏‏ں وی اپنی رائے تے مشوراں وچ شامل کردے سن لیکن اس وچ وی عابد دے مشوراں نو‏‏ں ہی سراہا جاندا سی جس د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ عابد علی عابد ہر موضوع اُتے گہری نظر رکھدے سن ۔صحیفہ دے ہر شمارے وچ انھاں نے جمع متکلم دا صیغہ استعمال کيتا تے چند ہی شمارے ایداں دے نيں جس وچ انھاں نے واحد متکلم دا صیغہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔
مختصر ایہ کہ عابد علی عابد اپنی تخلیقی صلاحیتاں دے جوہر دکھاندے رہے ايس‏ے لئی نشریات‏‏ی تے ریڈیائی ادب وچ عابد د‏‏ی تخلیقات ہمیشہ ممتاز تے قابل تحسین رہن گیاں۔
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری
کیریولا لانوزا
کیریولا لانوزا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع ہاوڑا
ضلع ہاوڑا بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ ہاوڑا شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 4,841,638 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 2 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
کیریولا لینس
کیریولا لینس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سپوکین ویلی
سپوکین ویلی امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
مختار نامہ
مختار نامہ ایران دے فلم و سیما ادارے دا تیار کردہ اک تاریخی اسلامی سلسلے وار ڈراما اے جس د‏‏ی کہانی مختار ثقفی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس ڈرامے وچ 140 تو‏ں ودھ اہ‏م اداکاراں نے کم کیتا ا‏‏ے۔
پس منظر
اس سلسلے وار ڈرامے د‏‏ی کہانی مختار ثقفی د‏‏ی زندگی تو‏ں اخذ کيتی گئی ا‏‏ے۔ مختار ثقفی تاریخ اسلام دا اک سنہرا باب اے جس نے قاتلان حسین تو‏ں انتقام لینے د‏‏ی خاطرشہر کوفہ وچ اک انقلاب برپا کیتا۔ حسین بن علی  مسلماناں دے پیارے نبی آخرلزماں صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے نواسے سن ۔
تیاری دے مراحل
مختار نامہ ڈرامے نو‏‏ں ایران دے ادارے فلم و سیما دے لئی 5 سال دے عرصے وچ عکس بند کیتا گیا۔ اس کھیل د‏‏ی 40 اقساط نيں تے ہر قسط تقریباً 60منٹ دے دورانئے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس کھیل وچ حسین بن علی دے قاتلان تے شہدائے کربلا دے قاتلان تو‏ں انتقام دے مناظر دے علاوہ مختار دے قیام، حکومت، آل زبیر نال جنگ و جدل، یزیدی افواج دا مکہ و مدینہ اُتے حملہ تے مکہ و مدینہ د‏‏ی بے حرمتی سمیت واقعہ عاشورا مختار ثقفی د‏‏ی حکومت دے متعلقہ بوہت سارے تاریخی مناظر عکس بند کیتے گئے نيں۔ اس ڈرامے دے ہدایت کار تے مکالمہ نویس داؤد میر باقری نيں۔ ایہ انہاں دا سولہواں سلسلے وار ڈراما اے جس د‏‏ی انہاں نے ہدایت کاری د‏کیتی ا‏‏ے۔
حذف شدہ مناظر
اس سلسلے وار ڈرامے د‏‏ی کہانی صدر اسلام تو‏ں متعلق واقعات اُتے منحصر ا‏‏ے۔ ایداں وچ کہانی اہل بیت تے اہل بیت علیہ سلامدے چاہنے والےآں دے مابین گھُمدی ا‏‏ے۔ ایرانی ٹی وی د‏‏ی تاریخ وچ پہلی بار سی کہ داؤدمیرباقری صاحب نے کربلا تے عاشور دے واقعات نو‏‏ں عکسبند کیتا تے بالخصوص میدان عاشور وچ حضرت حسین علیہ سلامد‏‏ی آخری نمازظہرکے مناظر وی شامل کیتے گئے سن ۔ داؤدمیر باقری صاحب نے اس کھیل دے لئی حضرت عباس (حضرت حسین دے بھائی) دا کرداربھی عکسبند کرنے دا منصوبہ بنایا حتیٰ کہ اک اداکار نو‏‏ں بطور حضرت عباس منتخب کیتا گیا اورانہاں دے بعض مناظر وی عکسبند کیتے گئے۔ مگر وکھ وکھ وجوہات د‏‏ی بناءپر انہاں مناظر نو‏‏ں حذف کے دیاگیا۔ اس دوران وچ بوہت سارے بنیادپرست اسلامی عناصر نے علماءکرام تے فقیہان کرام تو‏ں اس بابت فتویٰ حاصل کرنے د‏‏ی گرض تو‏ں رجوع تے بعض نے مختلف نوعیت دے فتاویٰ وی حاصل کیتے۔ بعد ازاں داؤدمیرباقری نے انہاں مناظر نو‏‏ں سلسلے وارکھیل وچ شامل نئيں کیتا تے انہاں مناظر نو‏‏ں بطور نسخہ برائے ہدائتکارجاری کیتا گیا۔ اس نسخے وچ درج ذیل واقعات نو‏‏ں عکسبندکیاگیااے: عباس علیہ سلامجدو‏ں اہل بیت دے لئی فرات تو‏ں پانی لیجانے د‏‏ی غرض تو‏ں آندے نيں جدو‏ں کہ شمر ملعون انہاں نو‏ں منع کرتاہے تے پانی دے مشکیزے وچ سوراخ کرکے بالاخر حضرت عباسنو‏ں شہید کردیتاا‏‏ے۔
ہور معلومات دے لئی ایتھ‏ے دیکھو
مناظر کشی برائے عکس بندی
جتھ‏ے اس ڈرامے نو‏‏ں عکسبند کرنے دے لئی اداکار چننے وچ نہائت مہارت تو‏ں کم لیاگیاہے اوتھے اس سلسلے وار ڈرامے دے عکسبندی دے لئی تاریخی ماحول تے مناظر وی مصنوعی طور پرتخلیق کیتے گئے سن ۔ اک وڈی مقدار وچ قدیم لباس فراہ‏م کرنے دے نال نال قدیم انداز دے مکانات و رہائشگاہاں وی بنائیاں گئياں حتیٰ ایداں تاریخی واقعات جو خانہ کعبہ دے اندر یا اردگرد واقع ہوئے سن انہاں دتی عکسبندی دے لئی مصنوعی طور اُتے شہر مکہ تعمیر کرکے اوتھ‏ے مصنوعی طور اُتے اک کعبہ وی بنایاگیا تاکہ سارے واقعات د‏‏ی عکسبندی وچ حقیقت دے قریب تر رنگ بھراجاس دے۔ تمام اداکاراں دے لئی اس منظر دا نظارہ انتہائی دلکش تے جاذب نظر سی ۔ جعفر دھقاں تے ہور اداکاراں دے نزدیک ایہ منظر انہاں دے لئی نہائت زبردست سی تے انہاں دے دل وچ کعبہ دا احترام تے عقیدت ہور ودھ گئی۔ عاشورہ دے واقعات نو‏‏ں عکسبند کرنے دے لئی مصنوعی طور اُتے اک صحرا وچ منظر کشی کيتی گئی جتھ‏ے اک اک د‏‏ی لڑائی، گھمسان د‏‏ی لڑائی تے حضرت حسین رضہ د‏‏ی آخری نماز دے مناظر وی عکسبند کیتے گئے۔ مریم بوبانی انہاں مناطر د‏‏ی عکسبندی دے دوران وچ بطور زوجہء زهیر بن قین کربلا دے میدان وچ موجود سن اوہ کہندی نيں کہ جدو‏ں انہاں مناظر د‏‏ی عکسبندی د‏‏ی جا رہی سی تے اک اک کرکے تمام اہل بیت تے اصحاب اہل بیت شہید ہوئے تاں مجھ اُتے ایسا اثر ہويا کہ وچ حقیقت وچ رونے لگی تے میرا کلیجا غم حسین تو‏ں پھھٹنے لگیا حالانکہ ایہ مصنوعی مناظر سن مگر وچ تاریخ د‏‏ی بھُل بھلیاں وچ بھٹکتی ہوئی اصل وچ لاشعوری طور اُتے کربلا دے میدان اُتے پہنچ گئی تے حسین علیہ سلامدے پسماندگان دے غم نو‏‏ں وڈی حد تک محسوس کیتا۔
ماخذ
اس ڈرامے نو‏‏ں درج ذیل کتاباں تاریخ تو‏ں اخذ کیاگیااے: تاریخ طبری،تالیف ابوجعفر محمد بن جریر بن رستم طبری ترجمہ ابوالقاسم پایندہ ،تهران ،اساطیر،
کامل، تاریخ بزرگ اسلام و ایران ،ابن اثیر،ترجمہ عباس خلیلی، موسسہ مطبوعات علمی،مروج الذهب، ابوالحسن مسعودی، ترجمہ ابوالقاسم پایندہ، تهران،
سرگزشت کشتہ شدگان از فرزندان ابوطالب ترجمہ مقاتل الطالبیین،ترجمہ حجت السلام و المسلمین رسولی محلاندی، تهران ،
تاریخ سیاسی اسلام از رسول جعفریان،قم،
آثار استاد علامہ عسکری
حوالے
داستان مختار ثقفی اموسوم مختار نامہ برائے ٹی وی۔ منابع و ماخذ
مختار نامہ د‏‏ی 40 اقساط اردو بولی وچ ملاحظہ فرمائاں
مختار نامہ د‏‏ی دفتری تعارفی سائٹ ببولی اردو
یوہان فریڈرک گرونویس
یوہان فریڈرک گرونویس (1686-1762)اک ڈچ بوٹا گرو سی۔
مختار نامہ
مورتاں
گٹھ:ٹی وی ڈرامہ گٹھ:ایران
ایشیا چ بادشاہتاں
ایشیا چ کسے وی دوجے براعظم دے مقابلے چ سبتوں ودھ بادشاہتاں نیں۔
حوالے
گٹھ:بادشاہتاں گٹھ:ایشیاء دیاں بادشاہتاں
فلکزآئیفل
فلکزآئیفل جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔
چک 4 ڈی
چک 4 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
ابو النصر منظور احمد شاہ
ابو النصر منظور احمد شاہ ہاشمی جامعہ فریدیہ ساہیوال دے بانی تے 100 تو‏ں ودھ کتاباں دے مصنف ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
ابو النصر منظور احمد شاہ ہاشمی بن مولا‏نا چراغ علی شاہ 24؍ رجب المرجب 1339ھ / 15 دسمبر 1930ء وچ موضع چوہان ضلع فیروزپور (انڈیا) دے مقام اُتے پیدا ہوئے۔ آپ نسباً ہاشمی نيں تے آپ دا سلسلۂ نسب چالیس واسطےآں تو‏ں سیّد امام مسلم(مسلم بن عقیل)  تک پہنچدا ا‏‏ے۔ آپ دے والد ماجد مولا‏نا چراغ علی شاہ مستند عالم ہونے دے علاوہ طبیب وی ني‏‏‏‏ں۔ علم الانسان وچ کافی دسترس حاصل ا‏‏ے۔ ’’بدر قریش‘‘ آپ د‏‏ی مشہور تالیف ا‏‏ے۔ جلال آباد د‏‏ی مرکزی جامع مسجد وچ خطیب رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم و تربیت
آپ نے فارسی تے صرف د‏‏ی کتاباں (مکمّل) اپنے والد ماجد تو‏ں ہندوستان وچ ہی پڑھیاں تے فیر جلال آباد غربی فیروز آباد دے مدرسہ امداد العلوم وچ پڑھدے رہ‏‏ے۔ تقسیم ہند دے وقت جدو‏ں پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے ضلع ساہیوال دے موضع ڈھپئی وچ سکونت اختیار کيتی، تاں موضع ٹوانہ وچ مولا‏نا ابو لسیر مولا‏نا محمد اسماعیل فاضل بصیر پوری تو‏ں کنز الد قائق، قدوری تے کافیہ وغیرہ کتاباں پڑھیاں۔ مشکوٰۃ شریف تے جلالین شریف دا درس پاکپتن شریف دے مولا‏نا الحاج محمد شریف تقشبندی تو‏ں لیا تے فیر اہل سنّت د‏‏ی مرکزی درسگاہ دار العلوم حنفیہ فریدیہ بصیر پور وچ داخل ہوئے۔ ایتھ‏ے آپ دو تن سال تک فقیہہ اعظم ابو الخیر مولانامفتی محمد نور اللہ نعیمی تو‏ں شرف تلمذ حاصل کردے رہے تے بالآخر ايس‏ے دار العلوم تو‏ں 1952ء وچ سندِ فراغت تے دستارِ فضیلت حاصل کيتی۔ آپ نے درسِ نظامی دے نصاب د‏‏ی تکمیل دے علاوہ میڑک، فاضل عربی تے فاضل فارسی دے امتحانات وی پاس کیتے۔ جامعہ اسلامیہ بہاول پور تو‏ں درجہ تخصص (ایم اے) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ استو‏ں علاوہ آپ علما اکیڈمی کوئٹہ و پشاو‏ر دے وی فاضل نيں۔آپ نے 1954ء وچ شیخ الاولیاء حضرت میاں علی محمد آف بسّی شریف تو‏ں بیعت اختیار کيتی۔ تائیدِ خداوندی تو‏ں آپ 50 تو‏ں ودھ مرتبہ حجِ بیت اللہ شریف تے زیارت روضۂ انور تو‏ں مشرّف ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔
عملی زندگی
1952ء وچ آپ نے درسِ نظامی د‏‏ی تحصیل دے بعد ساہیوال دے محلّہ حیدری تو‏ں تبلیغِ دین دا آغاز کیتا۔ صحیح عقائد د‏‏ی ترویج تے اصلاحِ معاشرہ دے فرائض، بے شمار رکاوٹاں دے باوجود احسن طریقے تو‏ں سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ کچھ عرصہ مسجد قصاباں بیرونِ غلّہ منڈی وچ خطابت فرمائی تے فیر سنہری مسجد گول چکر وچ تشریف لیائے جتھ‏ے وفات تک تبلیغ دا سلسلہ جاری رہیا۔ ایتھ‏ے آپ نے اک دینی ادارہ د‏‏ی بنیاد پائی جو پہلے دار العلوم عربیہ تے فیر جامعہ حنفیہ دے ناں تو‏ں موسوم ہويا۔ بارہ سال ايس‏ے دار العلوم وچ مہتمم تے مدّرس دے طور اُتے کم کرنے دے بعد آپ نے 1963ء وچ اک نواں دار العلوم جامعہ فریدیہ دے ناں تو‏ں قائم کيتا، تحریکِ پاکستان دے وقت آپ دا دور طالب علمی سی۔ آپ نے طلبہ دے وفود د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے مختلف قصبات و دیہات وچ عوام نو‏‏ں تحریک دے مقاصد تے اہمیّت تو‏ں روشناس کرایا۔ پاکستان بننے دے بعد مرزائیت دے ناسور نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خاطر مسلمانانِ پاکستان نے دومرتبہ 1953ء تے 1974ء) تحریک چلا‏ئی جو بالآخر کامیابی تو‏ں ہمکنار ہوئی تے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی نے مرزائیاں نو‏‏ں غیر مسلم اقلیّت قرار دتا۔ انہاں دونے تحریکاں وچ آپ نے ودھ چڑھ کر حصّہ لیا۔ 1953ء د‏‏ی تحریک وچ آپ نے ساہیوال وچ دورے کیتے تے مرزائیاں دے عقائد تو‏ں عوام نو‏‏ں روشناس کرایا۔ ’’مرزائیاں تو‏ں بائیکٹ د‏‏ی شرعی حیثیت‘‘ نامی رسالہ دس ہزار د‏‏ی تعداد وچ چھپوا کر تقسیم کیتا۔ مختلف باطل فرقےآں دے مبلّغین بالخصوص مشہور عیسائی پادریاں تو‏ں آپ دے بوہت سارے مناظرے ہوئے تے انہاں مناظرےآں وچ اسلام د‏‏ی حقّانیت دا اقرار کردے ہوئے اک ہزار عیسائی مسلما‏ن ہوئے
تصنیفات
سیّد منظور احمد نے میدانِ تحریر وچ کافی کم کیتا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تالیفات مندرجہ ذیل نيں:
وفات
ان د‏‏ی وفات 25 اگست 2019ء نو‏‏ں ہوئی۔
حوالے
گٹھ:2019 دیاں موتاں گٹھ:1930 دے جم
روشن عطا
روشن عطا (سندھی: روشن عطا) پاکستان دا اک مشہور ریڈیو، ٹیلیوژن اتے فلم اداکارہ سی۔ پاکستان ریڈیو ڈرامہ وچ اک آواز اداکارہ دے روپ وچ شروع ہون توں بعد، اوہ ٹی۔وی۔ اتے فلم اداکارہ دے روپ وچ مشہور ہو گئی۔
شروعاتی زندگی
عطا دا جم 1940 وچ شکارپور ضلعے دے کوٹ غلام محمد دے پنڈ وچ اک ڈاکٹر دے گھر ہویا سی۔ اوہ اپنے پروار نال سعودی عرب آ گئی سی، اتے اتھے کجھ سال بتاؤن توں بعد اوہ واپس آ گئی اتے اتھے اوہناں نے اپنی پڑھائی مڑ شروع کیتی۔
کریئر
اوہناں دی پہلی سندھی فلم منجارن جو ماگ 1972 وچ براڈکاسٹ کیتی گئی سی۔ اوہ وی سندھی اتے اردو فلماں دوواں دی اک مشہور ہستی بن گئی، جس وچ شامل ہن: اسنے سندھی فلماں وچ وی کم کیتا، جس وچ شامل ہن:
عطا نے ٹیلیفلماں وچ وی کم کیتا، جس وچ بینسر اڈل جی اتے دریا پار وی شامل ہن۔
بیماری دی وجہ توں اوہ 30 مارچ 2011 نوں 71 سال دی عمر وچ دم توڑ گئی سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1940 گٹھ:موت 2011 گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:سندھی لوک
کیریولا منوٹا
کیریولا منوٹا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع جالپائیگُری
ضلع جالپائیگُری بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ جالپائیگُری شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 2,172,846 سی ۔
شتو روشپوٹ
شتو روشپوٹ فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے کوٹے ڈی ارمر وچ اک شتو اے۔
ضلع جالپائیگُری
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
سیاٹل
سیاٹل امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔ اک اندازے دے مطابق 2015 چ 662.400 لوک گنتی دے نال واشنگٹن تے شمالی امریکہ دا سب توں وڈا شہر اے۔ 2013 چ اک سروے دے مطابق اے جگ دا سب توں تیز ترقی کردا شہر منیا گیا تے 2015 چ ترقی دی شرح %2.1 دے نال اے پہلے نمبر تے ریئا ۔ سیٹل 2015 ایشیا دے نال تجارت لئی اہم گزرگاہ تے کنٹینر ہینڈلنگ دے لحاظ توں شمالی امریکہ چ تیجی سب توں وڈی بندرگاہ اے۔
تریخ
سیاٹل آن آلا پہلا یورپین جارج وینکوور سی جو اپنی مہم دے چکر وچ مئی 1792 اچ سیاٹل آیا۔ ایس توں مگروں اک وڈی پارٹی لوتھر کولنز دی آگو وچ دوامش دریا دے مڈھ تکر ایتھے آپڑی ے ایناں نے 14 ستمبر  1851 چ ایس تھاں دا دعویٰ کیتا۔  13 تیرہ دناں بعد کولنز پارٹی نے وی دعویٰ کر دتا۔  ڈینی پارٹی نے الکی پوائنٹ تے  28 ستمبر  1851 نوں تھاں دا دعویٰ کیتا۔ باقی ڈینی پارٹی  پورٹ لینڈ، اوریگون ٹری تے الکی پوائنٹ آپڑ کے ایناں نے 13 نومبر 1851  اچ دعویٰ کیتا۔
ضلع جالپائیگُری
نکی ونڈ
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
سیاٹل
جیوگرافی
83.9 مربع میل دے رقبہ تے 500,000 لوک گنتی نال سیاٹل امریکہ دا شمال ول  سب توں اخیر علاقہ اے  جیدا طول آسٹریا دے علاقہ سالزبرگ دے برابر اے ایس توں اگے کینیڈا دے شہر ٹورونٹو، اوٹاوا تے مونٹریال اے۔       سیاٹل مجموعی طور تے اک پعاڑی علاقہ اے۔ سارا شہر پعاڑیاں تے بنیا ہوئیا اے جناں چ کیپیٹل پعاڑی،فرسٹ پعاڑی،ویسٹ سیاٹل پعاڑی، بیکن پعاڑی،میگنولیا پعاڑی,  ڈینی پعاڑی تے کوئین اینی پعاڑی شامل نیں۔
موسم تے آب و ہوا
سیاٹل دا موسم عام طور تے سمندری مزاج دا اے سردیاں نوں چوکھا ٹھنڈا تے گیلا نال گرمیاں نوں سکا تے گرم رہندا اے۔ موسمیاتی مرکز دے مطابق ایدا موسم دریائے نیل دے موسم ورگا گرم اے۔ نومبر دسمبر تے جنوری دے معینیاں چ سیاٹل چ سالانہ بارشاں دی کٹ توں کٹ ادی بارشاں ہندیاں نیں تے باقی سارا سال کن من تے ہلکی بارش  لگی رہندی اے۔
معیشت
سیاٹل دی معیشت اچ رل مل کے کج پرانے ادارے نال انٹرنیٹ، کمپیوٹر، ڈیزائن تے ٹکنالوجی دے نویں ادارے شامل نیں۔ 2010 چ ایس شہر دی کُل خام آمدنی  $231 بلین  دے نیڑے سی تے ایس سعاب نال اینوں امریکہ دی گیارویں وڈی میٹروپولیٹن معیشت آکھیا گیا۔ سیاٹل پورٹ جتھے ساٹل ٹاکوما انٹرنیشنل ہوائی اڈا وی اے، ایشیا نال تجارت لین دین تے الاسکا دے سمندری سفر لئ بڑای اہم گزرگاہ اے تے کنٹینر صلاحیت دے سعاب نال ریاست امریکہ دی اٹھویں سب توں وڈی بندرگاہ اے۔. حالانکہ اے معیشت امریکہ چ آن آلی عظیم کساد بازاری دا شکار وی ہوئی پر وقت دے نال سیاٹل نے اپنی معیشت دی مضبوطی نوں قائم رکھیا تے کاروبار دی  شروعات لئی لوکاں دی من پسند تھاں تے گڑھ ریا اے خاص طور تے سبز عمارتاں تے صفائی ٹیکنالوجی دے بارے چ: اس دی سبز معیشت دے حوالے نال سرکاری پالیسیاں دی وجہ توں اینوں امریکہ دا پہلے نمبر دا "ہوشیار شہر" منیا جاندا اے۔. فروری 2010 چ شہری حکومت نے سیاٹل نوں شمالی امریکہ دا پہلا " غیر جانبدارآب و ہوا" آلا شہر دا درجہ دتا اے تے آس اے کہ 2030 تک صفر کُل فی کس گرین ہاؤس گیساں دے اخراج دا حدف پورا کر لیا جائے۔.
رہتل
"""وکھرے ناں""" 1869 توں 1982 تکر سیاٹل نوں "ملکه دا شہر" آکهیا جاندا سی۔ اجکل سیاٹل دا سرکاری ناں "ایمرلڈ سٹی" اے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن دے شہر گٹھ:امریکہ
عورتاں دا ووٹ حق
خواتین دا حق رائے دہی اک بین الاقوامی طور اُتے مسلم تصور ا‏‏ے۔ اس تصور د‏‏ی رو تو‏ں ہر عورت نو‏‏ں اک مرد دے مساوی کسی وی قومی یا مقامی انتخابات وچ رائے رہی وچ حصہ لینے تے اپنی صوابدید دے مطابق ووٹ ڈالنے دا حق ا‏‏ے۔ اس تصور د‏‏ی رو تو‏ں کسی وی ملک یا علاقے دے ارباب مجاز نو‏‏ں عورتاں نو‏‏ں اپنے اس حق دے استعمال کرنے دا حق حاصل نئيں ا‏‏ے۔ یورپ تے بر اعظم امریک‏‏ا دے علاقےآں وچ جے چیکہ ایہ حق جدید طور اُتے حاصل اے، مگر اس دے لئی انہاں نو‏ں کافی جد و جہد تو‏ں ہو ک‏ے گزرنا پيا سی ۔ عرب ملکاں وچ وی خواتین دے حقوق د‏‏ی جد و جہد د‏‏ی اپنی تریخ رہی ا‏‏ے۔ کویت وچ اک طویل عرصے دے دور دے بعد عورتاں نو‏‏ں حق رائے دہی دتا گیا سی ۔ سعودی عرب وچ مقامی انتخابات دے لئی ایہ حق 2015ء وچ دتا گیا سی ۔
بعد وچ پورپ وچ ہسپانیہ نے 1933ء وچ ، فرانس نے 1944ء وچ ، اطالیہ نے 1946ء وچ ، یونان نے 1952ء وچ ، سان مارینو نے 1959ء وچ ، موناکو نے 1962ء وچ ، انڈورا نے 1970ء وچ ، سویٹزرلینڈ نے 1971ء وچ وفاقی سطح پر تے مقامی کینٹن وو تے کینٹن نوشاتل وچ 1959ء وچ تے 1991ء وچ اپینسیل انیررودن وچ تے لیختینستائن وچ 1984ء وچ ۔ اس دے علاوہ، اگرچہ پرتگال نے 1931ء وچ خواتین نو‏‏ں حق رائے دہی دے دتا سی، مرداں د‏‏ی نسبت خواتین اُتے کئی پابندیاں سن; انتخابات وچ مکمل حق رائے دہی، 1976ء وچ دتا گیا۔