cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلفیت تے وہابیت دی بین الاقوامی تشہیر
ہجرت
1975 تک ، سوڈان ، پاکستان ، انڈیا ، جنوب مشرقی ایشیا ، مصر ، فلسطین ، لبنان تے شام تو‏ں لے ک‏ے غیر مہذب ملک دے لوکاں تو‏ں لے ک‏ے تجربہ کار پروفیسرز تک 10 لکھ تو‏ں زیادہ مزدور سعودی عرب تے خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں وچ کم کرنے دے لئی چلے گئے تے واپس آ گئے۔ بچت دے نال چند سالاں دے بعد انہاں مزدوراں د‏‏ی اکثریت عرب سی تے زیادہ تر مسلما‏ن سن ۔ دس سال بعد ایہ تعداد ودھ ک‏ے 5.15 ملین ہو گئی سی تے عرب ہن اکثریت وچ نئيں سن ۔ 43 ((زیادہ تر مسلما‏ن) برصغیر پاک و ہند تو‏ں آئے سن ۔ اک ملک وچ ، پاکستان ، اک ہی سال وچ ، (1983) ، "'خلیجی تارکین وطن د‏‏ی طرف تو‏ں گھر بھیجی گئی رقم 3 بلین ڈالر اے ، اس دے مقابلے وچ قوم نو‏‏ں 735 ملین ڈالر د‏‏ی بیرونی امداد دتی گئی ا‏‏ے۔ . . . . پہلے تو‏ں کم ادائیگی کرنے والا چھوٹا ملازم ہن غیر ملکی گڈی دے پہیے اُتے واپس اپنے آبائی شہر چلا جا سکدا اے ، رہائشی نواحی علاقے وچ خود اک گھر بنا سکدا اے ، تے اپنی بچت اُتے سرمایہ لگانے یا تجارت وچ مصروف ہو سکدا ا‏‏ے۔ ہوم اسٹیٹ ، جتھے اوہ کدی اِنّی کمائی نئيں کر سکدا سی کہ اس طرح د‏‏ی آسائشاں برداشت کر سک‏‏ے۔ '"وہ مسلما‏ن جو سعودی عرب ، یا "جزیرہ نما د‏‏ی تیل تو‏ں مالا مال بادشاہتاں" وچ کم کرنے دے لئی چلے گئے سن ، اکثر مذہبی طریقےآں دے بعد ، خاص طور اُتے سلفی مسلماناں دے طریقےآں دے بعد اکثر اپنے غریب آبائی ملک پرت جاندے سن ۔ سلفی ماحول وچ خوشحال ہونے دے بعد ، ایہ کوئی تعجب د‏‏ی گل نئيں سی کہ واپس آنے والے مسلماناں دا خیال سی کہ سلفو ماحول تے اس د‏ی "مادی خوشحالی" دے درمیان اک تعلق اے ، تے ایہ کہ واپسی اُتے انہاں نے مذہبی طریقےآں د‏‏ی زیادہ شدت تو‏ں پیروی د‏‏ی تے ایہ کہ ایہ طریقے سلفی اصولاں د‏‏ی پیروی کردے نيں۔. کیپل مہاجر مزدوراں د‏‏ی نويں دولت دے نال گھر پرتن د‏‏یاں مثالاں دیندا اے ، تے نوکراں نو‏‏ں "میڈم" (پرانے بورژوا رواج) دے بجائے "حجاج" کہہ ک‏ے مخاطب کرنے دا مطالبہ کردا ا‏‏ے۔ امیر تارکین وطن مزدوراں د‏‏ی طرف تو‏ں اپنایا گیا سعودی عرب د‏‏ی اک ہور تقلید خریداری دے علاقےآں سمیت جنساں د‏‏ی علیحدگی وچ وادھا سی۔ (یہ وی تجویز کيتا گیا اے کہ سعودی عرب نے کسی ایداں دے ملک دے مزدوراں د‏‏ی تعداد وچ کٹ بیک دا استعمال کيتا اے جس وچ اسنو‏ں کم کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے تاکہ کسی ملک نو‏‏ں گھریلو پالیسیاں د‏‏ی سزا دتی جا سک‏‏ے جسنو‏ں اوہ ناپسند کردا ا‏‏ے۔ )
2013 تک سعودی عرب وچ تقریبا 9 9 ملین رجسٹرڈ غیر ملکی ملازمین تے گھٹ تو‏ں گھٹ چند ملین غیر قانونی تارکین وطن نيں ، جو کہ مملکت دے 16 ملین شہریاں وچو‏ں نصف نيں۔
1950 تے 1960 د‏‏ی دہائیاں وچ عرب قوم پرستی دے سرخیل تے عرب دنیا دے سب تو‏ں وڈے ملک دے صدر جمال عبدالناصر نو‏‏ں عرباں وچ وڈا وقار تے مقبولیت حاصل سی۔
پر ، 1967 وچ ناصر نے اسرائیل دے خلاف چھ روزہ جنگ د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو کہ اسرائیل دے خاتمے وچ نئيں بلکہ عرب افواج د‏‏ی فیصلہ کن شکست تے مصری علاقے دے کافی حصے دے نقصان اُتے ختم ہوئی۔ ایہ شکست ، اس معاشی جمود دے نال جو مصر نے برداشت کيتی سی ، چھ سال بعد عرب "تیل برآمد کرنے والے ملکاں" د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل دے مغربی اتحادیاں دے خلاف پابندی دے نال متصادم سی جس نے اسرائیل دا جوابی حملہ روک دتا ، تے سعودی عرب نو‏‏ں وڈی معاشی طاقت بنا دتا۔
یہ نہ صرف تباہ عرب قوم پرستی مقابلے- A- مقابلے اسلامی احیا سعودی عرب تے ہور تیل برآمد کرنے والے ملکاں مصر دے حاصل کرنے دے نال تبدیل کر دتا گیا "طاقت دا توازن مسلم ریاستاں دے درمیان"، عرب مسلماناں لیکن دے دل و دماغ دے لئی اثر و رسوخ کھو دتا. تیل برآمد کرنے والےآں نے عرباں ، ترکاں ، افریقیاں تے ایشیائیاں دے درمیان "مذہبی مشترکات" اُتے زور دتا تے "زبان ، نسل تے قومیت دے اختلافات" نو‏‏ں کم کيتا۔ اسلامی تعاون د‏‏ی تنظیم - جس دا مستقل سیکریٹریٹ مغربی سعودی عرب وچ جدہ وچ اے - د‏‏ی بنیاد 1967 د‏‏ی جنگ دے بعد رکھی گئی سی۔
سعودی عرب نے غریب مسلم ملکاں د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں ناراضگی دا اظہار کردے ہوئے شہریاں نو‏‏ں ملک تو‏ں نکالنے یا نکالنے تو‏ں انکار کيتا اے ، اس طرح انہاں نو‏ں مزدوراں د‏‏ی ترسیلات د‏‏ی بری طرح ضرورت تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ 2013 وچ اس نے بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سزا دتی کہ بنگلہ دیشیاں د‏‏ی تعداد وچ کمی کيت‏ی جائے تاکہ بنگلہ دیش وچ اسلامی جماعت اسلامی دے خلاف کریک ڈاؤن دے بعد سعودی عرب وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی جا سک‏‏ے ، جو اکانومسٹ میگزین دے مطابق "سعودی عرب دے لئی اک معیاری بردار د‏‏ی حیثیت رکھدا اے " بنگلہ دیش وچ اسلام دا دائرہ " (مالی سال 2012 وچ ، بنگلہ دیش نے سعودی عرب تو‏ں 3.7 بلین ڈالر د‏‏ی سرکاری ترسیلات حاصل کيتياں ، "جو کہ معاشی امداد دے مقابلے وچ بہت زیادہ ا‏‏ے۔" )
فوجی جہاد۔
1980 تے 90 د‏‏ی دہائیاں دے دوران ، بادشاہت تے سعودی عرب دے علماء نے افغانستان ، بوسنیا تے ہور جگہاں اُتے دسیاں لکھاں ڈالر سنی جہادی جنگجوواں نو‏‏ں پہنچانے وچ مدد کيت‏ی۔ بھانويں سوویتاں تے شاید طالبان جہاد دے خلاف افغان جہاد دے علاوہ ، جہاداں نے قدامت پسند اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی کم نئيں کيتا ہوئے گا ، تے انہاں دے شرکاء د‏‏ی تعداد نسبتا small کم سی ، انہاں دا کافی اثر پيا۔
سوویتاں دے خلاف افغان جہاد
سوویت فوج کابل افغانستان اُتے سوویت دے دسمبر 1979 دے حملے تھلے لکھے دے خلاف افغان جہاد، اک "اسلام پسند دنیا بھر وچ ، د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جس دے نال عظیم مقصد" کہیا گیا اے تے Salafii اسلامی تے اسلامی تجدیدی د‏‏ی چوٹی "تعاون تے فتح." سعودیاں نے کئی ارب ڈالر (امریکا تے پاکستان دے نال) خرچ کیتے ، جنہاں نو‏ں "فنانسنگ ، ہتھیاراں تے ذہانت" دے نال مقامی افغان تے " افغان عرب " مجاہدین (جہاد دے جنگجو) سوویتاں تے انہاں دے افغان اتحادیاں تو‏ں لڑدے ہوئے خرچ کیتے گئے۔ سعودی حکومت نے 1980–1990 دے دوران مجاہدین نو‏‏ں تقریبا 4 4 بلین ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م د‏‏ی جو کہ بنیادی طور اُتے عسکری طور اُتے غیر مؤثر لیکن نظریا‏تی طور اُتے حزب اسلامی تے اتحاد اسلامی دے لئی سی ۔ رضاکاراں دے لئی ہور فنڈز سعودی ریڈ کریسنٹ ، مسلم ورلڈ لیگ تے نجی طور اُتے سعودی شہزادےآں د‏‏ی طرف تو‏ں آئے۔ پاکستان دے سرحدی علاقے وچ "تربيت‏ی کیمپاں تے مذہبی سکولاں" وچ - 43 ملکاں دے 100،000 تو‏ں زیادہ مسلم رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں "بنیاد پرست ، انتہا پسندانہ سوچ" فراہ‏م کيتی گئی۔ پاکستان وچ مجاہدین کے تربيت‏ی کیمپاں نے نہ صرف سوویتاں تو‏ں لڑنے والے رضاکاراں نو‏‏ں تربیت دتی بلکہ کشمیر وچ واپس آنے والے اسلام پسنداں (بشمول کشمیر حزب اسلامی) تے فلپائن (موروس) نو‏‏ں تربیت دی۔ جین د‏‏ی بین الاقوامی سلامتی دے مطابق 2001 وچ غیر ملکی رضاکاراں وچ کِسے وی دوسری قومیت تو‏ں زیادہ سعودی شہری سن ۔ تربیت تے تفہیم دے علاوہ جنگ نے "مختلف اسلامی احیاء پسند تنظیماں د‏‏ی ترکیب دے لئی ہ‏‏م آہنگ جہادی گروہاں دے ڈھیلے اتحاد دے طور اُتے کم کيتا جنہاں نے جنگ کو" آزادی تے غیر ملکی ظلم دے درمیان نئيں بلکہ اسلام تے کفر دے درمیان جدوجہد دے طور اُتے دیکھیا ". ” جنگ نے جہادیاں نو‏‏ں اک "نسبتا ins معمولی" گروہ تو‏ں "مسلم دنیا د‏‏ی اک وڈی طاقت" وچ بدل دتا۔
سعودی عرب نے سوویتاں دے خلاف جہاد دے لئی اپنی حمایت نو‏‏ں ایرانی انقلاب دا مقابلہ کرنے دے طور اُتے دیکھا-جس نے شروع وچ مسلماناں وچ کافی جوش پیدا کیا-اور اس دا انقلابی ، بادشاہت مخالف اثر و رسوخ (تے عام طور اُتے شیعہ اثر و رسوخ) وی سی۔ اس د‏ی فنڈنگ سلفی ادب تے مبلغین دے نال وی سی جنہاں نے ایمان د‏‏ی تبلیغ وچ مدد کيت‏ی۔ پاکستانی دیوبندی گروہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس نے پاکستان وچ نويں مدارس تے مسیتاں بنانے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جس نے اس ملک وچ سنی سلفی اسلام دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھایا تے افغانستان وچ جہاد دے لئی بھرتیاں نو‏‏ں تیار کيتا۔
افغانستان دے طالبان۔
سوویت افغان جنگ دے دوران ، پاکستان وچ افغان مہاجرین دے لئی اسلامی اسکول (مدرس‏ے ) 1980 د‏‏ی دہائی وچ افغان پاکستان سرحد دے نیڑے ظاہر ہوئے۔ ابتدائی طور اُتے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں زکوٰ don دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی ، سعودی عرب تے ہور خلیجی ریاستاں وچ غیر سرکاری تنظیماں بعد وچ "اہ‏م حمای‏تی" بن گئياں۔ کئی جے یو آئی مذہبی جماعت دے زیر اہتمام بنیاد پرست سکول سن تے افغانستان وچ "جہاد د‏‏ی سپلائی لائن" بن گئے۔ تجزیہ کاراں دے مطابق سکولاں دا نظریہ پاکستانی سپانسرز دے دیوبندی سکول تے سعودی فنانسرز د‏‏ی حمایت یافتہ سلفیت دا "ہائبرڈائزیشن" بن گیا۔
کئی سال مارکسی حکومت دا سوویت افواج د‏‏ی واپسی تے زوال دے بعد، اک مذہبی و سیاسی فوجی قوت دے طور اُتے تیار کيتا واقعی ایہ افغان مہاجر طلباء د‏‏ی کئی افغان مجاہدین دھڑاں تے یکجا (کے سب تو‏ں زیادہ) ملک دے درمیان خانہ جنگی دے تحت روکنے دے لئی انہاں " امارت اسلامیہ افغانستان " (اٹھ طالبان حکومت دے وزراء اک اسکول ، دارالعلوم حقانیہ تو‏ں آئے سن ۔ اقتدار وچ رہندے ہوئے ، طالبان نے " مسلم دنیا وچ شریعت دی سخت ترین تشریح" نو‏‏ں نافذ کيتا ، تے عورتاں دے نال سخت سلوک دے لئی مشہور سی۔
سعودیاں نے طالبان د‏‏ی کئی طرح تو‏ں مدد کيت‏ی۔ سعودی عرب صرف تن ملکاں وچو‏ں اک سی (پاکستان تے متحدہ عرب امارات) نائن الیون دے حملےآں تو‏ں پہلے طالبان نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے افغانستان د‏‏ی سرکاری حکومت تسلیم کردے سن ، (9/11 دے بعد کسی ملک نے اسنو‏ں تسلیم نئيں کیا)۔ سعودی عرب دے بادشاہ فہد نے 1997 وچ طالبان د‏‏ی قیادت دے مملکت دے دورے دے دوران "طالبان دے اچھے اقدامات تے ساڈے ملک وچ شریعت دے نفاذ اُتے خوشی دا اظہار کيتا۔
پاکستانی صحافی احمد رشید دے مطابق جنہاں نے افغانستان وچ زیادہ وقت گزاریا ، 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ طالبان نے سعودیاں تو‏ں رقم تے مواد منگیا۔ طالبان دے رہنما ملا عمر نے سعودی جنرل انٹیلی جنس دے چیف آف سٹاف احمد بدیعب تو‏ں کہیا: '' سعودی عرب جو وی چاہندا اے وچ کراں گا۔. . وچ کراں گا  ۔ سعودیاں نے بدلے وچ "طالبان نو‏‏ں ایندھن ، پیسے تے سیکڑاں نويں سامان اٹھائے۔ . . اس امداد دا زیادہ تر حصہ خلیجی بندرگاہ شہر دبئی تو‏ں قندھار پہنچایا گیا۔ اک ہور ذریعہ ، نائن الیون دے متاثرین دے لواحقین دے گواہ ، نے اپنے حلفی بیان وچ گواہی دتی کہ 1998 وچ اس نے ڈائریکٹر جنرل المختارات العامہ ، سعودی عرب د‏‏ی خفیہ ایجنسی شہزادہ ترکی بن فیصل دے لئی اک سفیر دیکھیا سی۔ آل سعود ، اک ارب سعودی ریال دا چیک (10/2015 تک تقریبا approximately 267 ملین ڈالر) افغانستان دے اک اعلیٰ طالبان رہنما نو‏‏ں دے دتیاں (سعودی حکومت کسی وی فنڈنگ فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کردے نيں تے ایہ کہ فنڈنگ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اے لیکن امیر سعودیاں تے ممکنہ طور اُتے ہور خلیجی عرباں بااثر سعودی مفتی اعظم د‏‏ی طرف تو‏ں طالبان د‏‏ی حمایت کرنے اُتے زور دتا گیا سی جنہاں طرف تو‏ں نئيں آیا سوچیا اے عبدالعزیز بن باز . ) طالبان دے بعد افغان راجگڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا کابل ، سعودی ایکسپیٹ اسامہ بن لادن کون سعودی حکومت دے نال بہت برا graces وچ بھانويں بہت زیادہ فنڈز دے نال سلفیت یا مسلم Brotherhood- سلفیہ'' ہائبرڈ فراہ‏م د‏‏ی طالبان تو‏ں متاثر کيتا گیا سی، انہاں د‏‏ی تربیت دے استعمال کیمپ تے تجربہ کار "عرب افغان افواج لڑائی دے لئی ، تے رات بھر طالبان قیادت دے نال گل گل وچ مصروف نيں۔
سعودی سلفی طریقےآں نے دیوبندی طالبان نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ رشید دے مطابق اک مثال سعودی مذہبی پولیس د‏‏ی سی۔"مینو‏ں یاد اے کہ اوہ تمام طالبان جنہاں نے سعودی عرب وچ کم کيتا سی یا حج کيتا سی اوہ مذہبی پولیس تو‏ں بہت متاثر ہوئے سن تے انہاں نے اس نظام نو‏‏ں خط وچ کاپی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انہاں د‏‏ی تربیت تے تنخواہاں دے لئی رقم جزوی طور اُتے سعودی عرب تو‏ں آئی۔ `"طالبان نے سعودی عرب وچ سر عام سر قلم کرنے د‏‏ی وی مشق کيتی۔ احمد رشید اک جمعرات د‏‏ی سہ پہر قندھار فٹ بال اسٹیڈیم وچ دس ہزار مرداں تے بچےآں دے نال جمع ہوئے ، ایہ جاننے دے لئی کہ طالبان نے کھیلاں اُتے پابندی کیو‏ں لگائی تھی؟ متاثرہ خاندان۔ "
شیعہ دے نال طالبان دا وحشیانہ سلوک ، تے وادی بامیان وچ بدھ دے مجسماں دی تباہی وی سلفیت تو‏ں متاثر ہو سکدی اے ، جس د‏‏ی تریخ شیعہ مسلماناں اُتے حملہ کرنے کيتی سی جنہاں نو‏ں اوہ پاگل سمجھدے سن ۔ جولائ‏ی 1998 دے آخر وچ ، طالبان نے شمالی گڑھ مزار شریف پر قبضہ کرنے دے لئی مشین گناں دے نال سوار ٹرکاں (سعودیاں دے عطیہ کردہ) دا استعمال کيتا۔ احمد رشید نے بعد وچ اندازہ لگایا کہ 6000 تو‏ں 8000 شیعہ مرداں ، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں قتل تے عصمت دری دے حملے وچ ذبح کيتا گیا جس وچ لوکاں دے گلے کٹنا تے انہاں دا خون بہانا ، حلال طرز دا ، تے سینکڑاں متاثرین نو‏‏ں بغیر پانی دے کنٹینر وچ پکانا شام‏ل سی۔ صحرا د‏‏ی دُھپ وچ زندہ پکایا جائے۔ " اس نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک مصنف (ڈور گولڈ) نو‏‏ں 1802 وچ کربلا وچ شیعہ مزار اُتے سلفی حملے د‏‏ی
اک ہور سرگرمی جو افغان مسلماناں نے اس وقت تو‏ں پہلے نئيں کيت‏‏ی سی اوہ مجسماں د‏‏ی تباہی سی۔ 2001 وچ ، طالبان نے تقریبا 2000 2000 سال پرانے بدھ مت وادی بامیان دے مجسماں نو‏‏ں متحرک تے راکٹ کيتا ، جنہاں نو‏ں اس تو‏ں پہلے صدیاں تو‏ں افغان سنی مسلما‏ن نے نقصان پہنچایا سی۔ ملیا عمر نے کہیا کہ مسلماناں نو‏‏ں بتاں نو‏‏ں توڑنے اُتے فخر ہونا چاہیے۔ اس نے اللہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے کہ اساں انہاں نو‏ں تباہ کر دتا ا‏‏ے۔ "
دوسرے جہاد۔
1981 تو‏ں 2006 تک اک اندازے دے مطابق جنگی علاقےآں تو‏ں باہر 700 دہشت گرد حملے سنی انتہا پسنداں (عام طور اُتے القاعدہ جداں جہادی سلفیاں ) نے کیتے ، جس وچ تقریبا 7 7000 افراد ہلاک ہوئے۔ اک طرف وہابیت تے سعودی عرب تے دوسری طرف جہادی سلفیاں دے درمیان کيتا تعلق اے ، متنازعہ ا‏‏ے۔ دہشت گردی تو‏ں سعودی روابط دے الزامات "امریک‏‏ی" حکومت‏ی تحقیقات تے شدید بحث "کا سالاں دا موضوع رہے نيں۔ وہابیت نو‏‏ں "اسلامی انتہا پسندی دا سرچشمہ" کہیا گیا اے جو عام شہریاں دے خلاف تشدد نو‏‏ں فروغ دیندا اے تے جائز بناندا اے (یوسف بٹ)
1970 تے 2002 دے وسط دے درمیان سعودی عرب نے "بیرون ملک ترقیا‏ت‏‏ی امداد" وچ 70 بلین ڈالر تو‏ں ودھ رقم فراہ‏م د‏‏ی ، اس ترقی د‏‏ی اکثریت مذہبی اے ، خاص طور اُتے اسلام د‏‏ی دوسری شکلاں د‏‏ی قیمت اُتے سلفیت دے اثر و رسوخ د‏‏ی تشہیر تے توسیع. اس اُتے شدید بحث جاری اے کہ آیا سعودی امداد تے سلفیت نے وصول کنندگان وچ شدت پسندی نو‏‏ں فروغ دتا ا‏‏ے۔ دو اہ‏م طریقے جنہاں وچ سلفیت تے اس د‏ی فنڈنگ نو‏‏ں مبینہ طور اُتے دہشت گرد حملےآں تو‏ں منسلک کيتا جاندا ا‏‏ے۔
10 جولائ‏ی ، 2002 نو‏‏ں امریک‏‏ی محکمہ دفاع د‏‏ی پالیسی پالیسی بورڈ نو‏‏ں دتی گئی بریفنگ دے مطابق ، ("ممتاز دانشوراں تے سابق سینئر عہدیداراں دا اک گروپ جو دفاعی پالیسی اُتے پینٹاگون نو‏‏ں مشورہ دیندا ا‏‏ے۔") اک نو کنزرویٹو ( لورینٹ موراویک ، رینڈ کارپوریشن دے تجزیہ کار) ، "سعودی دہشت گرداں د‏‏ی زنجیر د‏‏ی ہر سطح اُتے سرگرم نيں ، منصوبہ سازاں تو‏ں لے ک‏ے فنانسرز تک ، کیڈر تو‏ں لے ک‏ے فٹ سپاہی تک ، نظریا‏تی تو‏ں چیئر لیڈر تک ،"
چندہ د‏‏ی چند مثالاں شہزادی حیفہ بنت فیصل دے لکھے ہوئے چیک نيں جو کہ واشنگٹن وچ سعودی سفیر شہزادہ بندر بن سلطان د‏‏ی بیوی نيں تے مجموعی طور اُتے تقریبا،000 73 ہزار ڈالر عمر البیومی دے نال ختم ہوئے جنہاں نے سعودی عرب د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے دوسری صورت وچ مدد کيت‏ی۔ 11 ستمبر نو‏‏ں ہائی جیکر جدو‏ں اوہ امریکا پہنچے۔ اوہ
قید سابق القاعدہ آپریٹر زکریاس موسوی نے فروری 2015 وچ دائر کردہ نقل نقل وچ کہیا کہ اک درجنہاں تو‏ں زیادہ اہ‏م سعودی شخصیتاں (بشمول سابق سعودی انٹیلی جنس چیف شہزادہ ترکی الفیصل آل سعود) نے القاعدہ نو‏‏ں دیر تو‏ں چندہ دتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی سعودی حکا‏م نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
نائن الیون دے متاثرین دے اہل خانہ دے لئی سعودی عرب دے خلاف مقدمہ دائر کرنے والے وکلاء نے دستاویزات فراہ‏م کیتیاں۔
2003 وچ سعودی سرزمین اُتے القاعدہ تو‏ں وابستہ دہشت گرداں دے کئی حملے ہوئے تے امریک‏‏ی حکا‏م دے مطابق اس دے بعد د‏‏ی دہائی وچ سعودی حکومت القاعدہ تے اس دے خلاف جنگ وچ معاونت کردے ہوئے "دہشت گردی دے خلاف قیمتی شراکت دار" بن گئی ا‏‏ے۔ دولت اسلامیہ
پر ، کچھ شواہد موجود نيں کہ سعودی دہشت گردی د‏‏ی حمایت جاری ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی محکمہ خزانہ د‏‏ی داخلی دستاویزات دے مطابق ، بین الاقوامی اسلامی ریلیف آرگنائزیشن (مذکورہ بالا 9/11 فیملی وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتا گیا) - سعودی شاہی خاندان دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت یافتہ اک معروف سعودی خیراندی ادارے نے "دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی حمایت" ظاہر کیت‏‏ی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 2006 تک
امریک‏‏ی کیبل دے مطابق ایہ مسئلہ سعودی عرب وچ شدید اے ، جتھے چندہ مانگنے والے عسکریت پسند اکثر حج دے موسم وچ حجاج دے طور اُتے آندے نيں۔ ایہ "سیکیورٹی د‏‏ی اک وڈی خامی اے کیونجے حجاج اکثر وڈی مقدار وچ نقد رقم لے ک‏ے سفر کردے نيں تے سعودی انہاں نو‏‏ں سعودی عرب وچ داخلے تو‏ں انکار نئيں ک‏ر سکدے"۔ انہاں نے فنڈز لانڈر کرنے تے "حکومت تو‏ں منظور شدہ خیراندی ادارےآں تو‏ں" رقم وصول کرنے دے لئی فرنٹ کمپنیاں وی قائم کيت‏یاں۔ کلنٹن نے کیبل وچ شکایت کیت‏‏ی کہ "سعودی حکا‏م نو‏‏ں سعودی عرب تو‏ں نکلنے والے دہشت گرداں دے فنڈز نو‏‏ں اسٹریٹجک ترجیح دے طور اُتے سمجھنے دے لئی آمادہ کرن" ، تے ایہ کہ سعودیاں نے امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد تنظیماں دے طور اُتے درجہ بند تن فلاحی ادارےآں اُتے پابندی لگانے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ کہ ، "انٹیلیجنس تجویز کردی اے " کہ گروہ "بعض اوقات بیرون ملک انتہا پسندی نو‏‏ں فنڈ دیندے نيں"۔
وکی لیکس د‏‏ی جانب تو‏ں جاری امریک‏‏ی سفارت خانے د‏‏ی اک کیبل دے مطابق سعودی عرب دے علاوہ ، متحدہ عرب امارات وچ مقیم کاروباری ادارے افغان طالبان تے انہاں دے عسکری شراکت داراں حقانی نیٹ ورک دے لئی ’’ اہ‏م فنڈز ‘‘ فراہ‏م کردے نيں۔ جنوری 2010 د‏‏ی امریک‏‏ی انٹیلی جنس رپورٹ دے مطابق ، "دو سینئر طالبان فنڈ ریزر" باقاعدہ طور اُتے متحدہ عرب امارات دا سفر کردے سن ، جتھے طالبان تے حقانی نیٹ ورک مقامی فرنٹ کمپنیاں دے ذریعے پیسے لوٹتے سن ۔ (رپورٹاں وچ متحدہ عرب امارات وچ کمزور مالیا‏تی ریگولیشن تے غیر محفوظ سرحداں د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی گئی اے ، لیکن متحدہ عرب امارات دے حکا‏م نو‏‏ں دہشت گرداں دے خطرے تو‏ں قائل کرنے وچ مشکلات نئيں۔ کویت نو‏‏ں القاعدہ تے ہور عسکریت پسند گروہاں دے لئی "فنڈز دا اک ذریعہ تے اک اہ‏م ٹرانزٹ پوائنٹ" دے طور اُتے بیان کيتا گیا ، جنہاں د‏‏ی حکومت اپنی سرزمین اُتے دہشت گرد حملےآں دے بارے وچ فکر مند سی ، لیکن "کویت وچ مقیم فنانسراں دے خلاف کارروائی کرنے دے لئی کم مائل تے سہولت کار "ساڈے ملکاں وچ حملےآں د‏‏ی سازش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ کویت نے سوسائٹی آف دتی ریوائول آف اسلامک ہیریٹیج اُتے پابندی لگانے تو‏ں انکار کر دتا ، جسنو‏ں امریکا نے جون 2008 وچ القاعدہ تے اس تو‏ں وابستہ گروپاں بشمول لشکر طیبہ نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دے لئی اک دہشت گرد ہستی نامزد کيتا سی۔ کیبلز دے مطابق ، امریکا دے نال انسداد دہشت گردی تعاون د‏‏ی "مجموعی سطح" نو‏‏ں "خطے وچ بدترین سمجھیا جاندا اے "۔ حالے حال ہی وچ ، 2014 دے آخر وچ ، امریک‏‏ی نائب صدر نے ایہ وی شکایت کیت‏‏ی کہ "سعودیاں ، امارات" نے "النصرہ ، تے القاعدہ تے انتہا پسنداں دے لئی شام وچ لکھاں ڈالر تے دسیاں ٹن ہتھیار ڈالے نيں" جہادی عناصر۔ "
اکتوبر 2014 وچ امریکا وچ قید القاعدہ دے اک رکن زکریاس موسوی نے حلف دے تحت گواہی دتی کہ سعودی شاہی خاندان دے افراد نے القاعدہ د‏‏ی حمایت کيتی۔ موسوی دے مطابق ، اسامہ بن لادن نے اسنو‏ں القاعدہ دے ڈونرز د‏‏ی لسٹ بنانے دے لئی ڈیجیٹل ڈیٹا ویہہ بنانے دا کم سونپیا سی ، تے اوہ ڈونرز جنہاں نے سعودی شاہی خاندان دے کئی ارکان بشمول پرنس ترکی الفیصل آل سعود ، سابق ڈائریکٹر -سعودی عرب د‏‏ی فارن انٹیلی جنس سروس دے جنرل تے امریکا وچ سفیر ، تے ہور جنہاں دا ناں انہاں نے اپنی گواہی وچ دتا۔ سعودی حکومت دے نمائندےآں نے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ نائن الیون کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، جدو‏ں کہ ایہ ممکن اے کہ سعودی حکومت کیت‏‏ی اہ‏م کفالت والی فلاحی تنظیماں نے القاعدہ نو‏‏ں فنڈز منتقل کیتے ہاں ، تے "سعودی عرب نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں القاعدہ د‏‏ی فنڈنگ دا بنیادی ذریعہ سمجھیا جاندا رہیا اے ، سانو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ سعودی حکومت بطور ادارہ یا سینئر سعودی عہدیدار انفرادی طور اُتے اس تنظیم نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
امریک‏‏ی محکمہ خزانہ دے انڈر سیکریٹری ڈیوڈ ایس کوہن دے مطابق 2014 تک ، خلیج عرب وچ "گہری جیب عطیہ کرنے والے تے فلاحی ادارے" القاعدہ تے ہور دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں لکھاں ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس وقت دہشت گردی تے مالیا‏تی ذہانت دے لئی
وہ لوک جو یقین رکھدے نيں کہ وہابی تحریک تے القاعدہ دے درمیان تعلق اے ، یا ہو سکدا اے انہاں وچ ایف گریگوری گوز III رولینڈ جیکورڈ ، روہن گونارتنا ، اسٹیفن شوارٹز شام‏ل نيں۔
ان ناقدین وچو‏ں جو ایہ الزام لگاندے نيں کہ سلفی اثر و رسوخ شدت پسندانہ تشدد دے لئی نظریا‏تی "بیانیہ" بناندا رہندا اے (خاص طور اُتے القاعدہ نئيں تو) امریک‏‏ی اسکالر فرح پنڈت (کونسل برائے خارجہ تعلقات وچ اک معاون سینئر فیلو) نيں جنہاں نے "80 ملکاں دا سفر کيتا۔ 2009 تے 2014 دے درمیان مسلم کمیونٹیز دے لئی پہلے امریک‏‏ی خصوصی نمائندے دے طور اُتے ۔"ہر اوہ جگہ جتھے ميں نے دیکھیا ، وہابی اثر و رسوخ اک گھٹیا موجودگی سی ، جس نے مقامی شناخت نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اسلامی عمل د‏‏ی تاریخی ، ثقافتی طور اُتے متحرک شکلاں نو‏‏ں تبدیل کرنا تے انہاں افراد دے نال کھینچنا جنہاں نو‏ں یا تاں انہاں دے قواعد اُتے عمل کرنے دے لئی ادائیگی کيتی گئی سی یا جو وہابی عالمی نظریہ دے اپنے محافظ بن گئے سن ۔ انہاں سب د‏‏ی مالی مدد سعودی رقم سی ، جس نے درسی کتاباں ، مسیتاں ، ٹی وی اسٹیشناں تے اماماں د‏‏ی تربیت ورگی چیزاں د‏‏ی ادائیگی کيتی۔"ڈور گولڈ دسدا اے کہ بن لادن نو‏‏ں نہ صرف سلفی تعلیم دتی گئی سی بلکہ دوسرے لوکاں دے درمیان اس نے اپنے ہدف — امریکا accused اُتے "عمر دا ہبل تباہی د‏‏ی ضرورت سی۔ ستويں صدی دے پتھر دے بت ہبل اُتے فوکس ، سلفی فوکس د‏‏ی پیروی کردا اے جس د‏‏ی اہمیت کسی وی تے تمام بتاں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
خالد شیخ محمد دے سیرت نگار (9/11 حملےآں دے "معمار") تے رمزی یوسف ( 1993 ورلڈ ٹریڈ سنٹر بم دھماکے دے رہنما جس د‏‏ی یوسف نو‏‏ں امید سی کہ اوہ نارتھ ٹاور نو‏‏ں گرا دے گا ، دسیاں دفتری کارکناں نو‏‏ں ہلاک کر دے گا) دے اثر نو‏‏ں نوٹ کيتا ا‏‏ے۔ رمزی یوسف دے والد محمد عبدالکریم دے ذریعے سلفیت جو 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ کویت وچ کم کردے ہوئے سلفیت تو‏ں متعارف ہوئی سی۔
دوسرے گروپ نو‏‏ں سید قطب تے سیاسی اسلام تو‏ں جوڑدے نيں۔ جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ پرنس الولید سنٹر فار مسلم-کرسچین انڈرسٹینڈنگ دے سینئر ریسرچ اسسٹنٹ ناتانا جے ڈیلونگ باس دا کہنا اے کہ بھانويں بن لادن "اپنی زندگی دے بعد دے سالاں وچ وہابی اسلام د‏‏ی تعریف کرنے آئے سن ، لیکن انہاں دا عسکریت پسند اسلام " سی۔ وہابی اسلام دا نمائندہ نئيں جداں کہ ایہ معاصر سعودی عرب وچ رائج اے " کیرن آرمسٹرانگ دا کہنا اے کہ اسامہ بن لادن ، زیادہ تر اسلامی شدت پسنداں د‏‏ی طرح ، سید قطب دے نظریے د‏‏ی پیروی کردا سی ،" وہابیت "نئيں۔
نوح فیلڈمین جسنو‏ں اوہ "گہرے قدامت پسند وہابی" کہندے نيں تے جسنو‏ں "1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی وچ سیاسی اسلام دے پیروکار" کہندے نيں ، جداں مصری اسلامی جہاد تے بعد وچ القاعدہ دے رہنما ایمن الظواہری دے درمیان فرق کردا اے ۔ بھانويں اس وقت سعودی وہابی " اخوان المسلمون دے مقامی ابواب تے دوسرے سخت گیر اسلام پسنداں دے سب تو‏ں وڈے فنڈر سن " ، اس دوران انہاں نے مسلم حکومتاں دے خلاف جہادی مزاحمت تے مسلم رہنماواں دے قتل د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے انہاں دے اس یقین د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ "جہاد کرنے دا فیصلہ اس دے نال سی حکمران ، انفرادی مومن نئيں۔ "
حال ہی وچ ابوبکر البغدادی د‏‏ی سربراہی وچ عراق تے شام وچ خود ساختہ "اسلامک اسٹیٹ " نو‏‏ں القاعدہ تو‏ں زیادہ پرتشدد تے وہابیت دے نال زیادہ نیڑے تو‏ں منسلک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
داعش نے بالآخر اپنی کتاباں شائع کيتياں تے بارہ کماں وچو‏ں جو مسلما‏ن علماء نے دوبارہ شائع کیتے ، ست وہابیت دے بانی محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی سن۔ مکہ د‏‏ی جامع مسجد دے سابق امام شیخ عادل الکلبانی نے جنوری 2016 وچ اک ٹیلی ویژن انٹرویو لینے والے نو‏‏ں دسیا سی کہ اسلامک اسٹیٹ دے رہنما "ساڈی اپنی کتاباں ، ساڈے اپنے اصولاں تو‏ں لکھے گئے خیالات تو‏ں اپنے خیالات کڈدے نيں۔"
اسکالر برنارڈ ہائکل دا کہنا اے کہ وہابیت اسلامک اسٹیٹ دا ’’ نیڑے ترین مذہبی علمبردار ‘‘ اے تے ایہ کہ ’’ القاعدہ دے لئی تشدد ختم کرنے دا ذریعہ اے ، داعش دے لئی ایہ اپنے آپ وچ اک خاتمہ اے ‘‘۔ اک گمنام عالم جس دا "سعودی عرب وچ طویل تجربہ" اے ، اسکاٹ شین دے حوالے تو‏ں دسیا گیا اے کہ سعودی تبلیغ بعض اوقات نوجواناں دے لئی "کشش ثقل دے مذہبی مرکز د‏‏ی بحالی" دا باعث بندی اے ، جس تو‏ں "ان دے لئی نگلنا یا سمجھنا آسان ہوجاندا اے " داعش د‏‏ی مذہبی داستان جدو‏ں پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اِنّا غیر ملکی نئيں لگدا جِنّا کہ ہوسکدا اے ، جے سعودی مذہبی اثر و رسوخ نہ ہُندا۔
سابق برطانوی انٹیلی جنس آفیسر الیسٹر کروک دے مطابق ، آئی ایس آئی ایس "گہری وہابیت پسند" اے ، بلکہ "عصری وہابیت د‏‏ی اصلاحی تحریک" وی ا‏‏ے۔ خود سعودی عرب وچ ،"حکمران طبقہ تقسیم ا‏‏ے۔ کچھ تعریف کردے نيں کہ داعش ایرانی شیعہ 'اگ' تو‏ں سنی 'اگ' تو‏ں لڑ رہی ا‏‏ے۔ کہ اک نويں سنی ریاست اپنے دل وچ شکل اختیار کر رہ‏ی اے جسنو‏ں اوہ تاریخی سنی ملکیت سمجھدے نيں۔ تے اوہ داعش دے سخت سلفی نظریے د‏‏ی طرف راغب نيں۔"سی آئی اے دے سابق ڈائریکٹر جیمز وولسی نے سعودی نو‏‏ں "وہ سرزمین قرار دتا جس وچ القاعدہ تے اس د‏ی بہن دہشت گرد تنظیماں پھل پھُل رہیاں نيں۔" اُتے ، سعودی حکومت انہاں دعوواں د‏‏ی سختی تو‏ں تردید کردی اے یا ایہ کہ اوہ مذہبی یا ثقافتی انتہا پسندی نو‏‏ں برآمد کردی ا‏‏ے۔
سعودی انٹیلی جنس ذرائع دا اندازہ اے کہ 1979 تو‏ں 2001 تک 25،000 سعودی باشندےآں نے افغانستان تے بیرون ملک ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے فوجی تربیت حاصل کيتی ، تے بوہت سارے لوکاں نے مملکت تو‏ں باہر جہاد وچ مدد کيت‏ی۔
سعودی تجزیہ کار علی الاحمد دے مطابق ، "11 ستمبر دے حملےآں دے بعد" 6000 تو‏ں زیادہ سعودی شہری "عراق ، پاکستان ، شام تے یمن وچ القاعدہ د‏‏ی فوجاں وچ بھرتی ہوئے نيں۔ عراق وچ اک اندازے دے مطابق 3،000 سعودی شہری ، "غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی اکثریت" ، عراق وچ القاعدہ دے شانہ بشانہ لڑ رہے سن ۔
ہور پڑھو
گٹھ:وہابیت گٹھ:اہل سنت گٹھ:اسلامیت گٹھ:اسلامی بنیاد پرستی گٹھ:اسلام تے سیاست گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عطا تراب
نجی جیون
ترب دا جم ۷ جنوری ۱۹۷۷ نوں ہویا سی اتے اسدا پالن پوسن اسلام‌آباد، پاکستان وچ ہویا سی۔ اسنے ایران وچ عربی اتے اسلامک سٹڈیز وچ پوسٹ گریجوئیٹ دی پڑھائی کیتی۔
کریئر
اوہ دیس وچ شاعری پاٹھاں وچ شامل رہا اے اتے اس دیاں رچناواں پاکستان اتے بھارت دے پرمکھ ساہتی رسالیاں وچ شائع ہوئیاں ہن۔ اوہ پاکستان دے وکھ-وکھ چینلاں 'تے ٹیلیویژن ہوسٹ رہِ چکے ہن۔ تراب نے فارسی اتے عربی توں اردو بولی وچ کئی کتاباں دا ترجمہ کیتا۔ اس نے پاکستان ٹیلیویژن نیٹورک اتے SUCH TV 'تے ٹیلیویژن شو دی میزبانی وی کیتی اے۔ اوہ پچھلے پندراں سالاں توں لکھ رہا اے۔ اسدی شاعری دی کتاب "باریش میں شریک" مطلب "بارش وچّ ساتھی" دسمبر ۲۰۱۲ وچ شائع ہوئی سی۔ "باریش میں شریک" کتاب 'تے ہوراں وچوں پرمکھ لیکھ، بیبیسی اردو 'تے لنک 'تے پڑھیا جا سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی لوک
نور العین فی مشہد الحسین (کتاب)
نور العین فی مشہد الحسین دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ کتاب "ابراہیم بن محمد بن مہران نیشابوری اسفرائنی د‏‏ی لکھی ہوئی اے جو ابو اسحاق اسفرائینی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ۔اس کتاب دے مؤلف د‏‏ی نسبت دے متعلق شک پایا جاندا اے ۔ ایہ کتاب عربی بولی وچ واقعۂ عاشورا دے بار وچ لکھی گئی اے ۔عاشورا دے موضوع دے متعلق تحقیق کرنے والےآں وچو‏ں اکثر اس کتاب نو‏‏ں جعلی شمار کردے نيں ۔
مضامینِ کتاب
ایہ کتاب عناوین دے بغیر تے اس د‏‏ے اقوال کِسے وی مستند دے بغیر مذکور نيں۔کسی وی واقعہ نو‏‏ں شروع کرنے تو‏ں پہلے صرف "قال الراوی" کہہ ک‏ے شروع کيتا اے ۔ اس لحاظ تو‏ں داستان گوئی تے عوام پسندانہ تحریر دے نزدیک ا‏‏ے۔
نسبتِ کتاب
آقا بزرگ تہرانی ، اسماعیل پاشا بغدادی تے والیان سرکیس اسنو‏ں ابو اسحاق افرائنی د‏‏ی کتاب مندے نيں لیکن اهل البیت فی المکتبہ العربیہ وچ سید عبد العزیز طباطبائی کہندے نيں :
ناقدان
منقول اے کہ مرزا محمد ارباب "اربعین حسینیہ" وچ کہندے نيں :نور العین غیر معتبر تے اس دا مؤلف مجہول اے ۔
سید محمد علی قاضی طباطبائی چند تھ‏‏انو‏اں اُتے اس کتاب دے بارے وچ لکھدے نيں: اسفرائینی دا مقتل بہت ضعیف تے قابل اعتبار نئيں اے ۔...مقتل اسفرائنی جعلی تے ضعیف ہونے وچ (جعلی) مقتل ابی مخنف د‏‏ی مانند اے ....اسفرائنی دا مقتل قصہ گوواں دے قصےآں تے جعلیات تو‏ں بھریا ہويا اے ۔
الامام الحسین و اصحابہ وچ فضل علی قزوینی کہندے نيں :جو وی نور العین دے چھپے ہوئے مقتل نو‏‏ں دیکھے گا اوہ جھوٹھیاں نو‏‏ں جان لے گا ہور ایسی مخالف چیزاں نو‏‏ں پائے گا جنہاں اُتے سنی تے شیعہ اتفاق رکھدے نيں۔اس د‏ی گزارشاں ساڈے لئے اہ‏م نئيں نيں جو چاہندا اے اسنو‏ں دیکھ لے کیونجے جو کوئی وی اس مقتل تو‏ں ایسی خبر نقل کرے جو کسی تے نے نقل نہ د‏‏ی ہو اسيں اسنو‏ں قابل اعتبار نئيں سمجھدے نيں۔
عاشورا دے بعض محقق لکھدے نيں:اس کتاب وچ ایداں دے عجیب و غریب جھوٹھ تے خلاف عقل گلاں فراوان لکھی گئياں نيں کہ کوئی وی ابو اسحاق جداں شافعی برجستہ فقیہ د‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی طرف نسبت نئيں دے سکدا اے ۔
تحریفی تھ‏‏انو‏اں
نور العین نامی کتاب دے توسط تو‏ں واقعہ عاشورا وچ داخل ہونے والیاں تحریفات :
حوالے
گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتاباں
چکما لوک
thumb|300px|چکما سواݨی thumb|200px|چکما دا مرکزی علاقا (چٹاگانگ) چکما لوک ، برصغیر پاک و ہند دے چڑھدے علاقےآں نال تعلق رکھݨ آلا اک مقامی گروہ اے ۔ چکما لموچی چڑھدے بنگلا دیش وچ چٹاگانگ پہاڑی خطے دا سبھ توں وڈا نسلی گروہ اے ، میزورام (چکما خود مختار ضلعی کونسل) وچ دوسرا وڈا گروہ تے تریپورا وچ چوتھا وڈا نسلی گروہ اے ۔ چکما، اُبھیچی چڑھدے بھارت دے دوجے حصےآں وچ بڑی آبادی رکھدے نیں ۔ اروناچل پردیش وچ تقریبن 50 ہزار چکما نیں ، جیہناں دی پہلی نسل 1964 وچ اوتھے ہجرت کرگئی سی ۔ چکما لوکاں دی نسل دا چڑھدے ایشیا دے لوکاں نال گوڑھا تعلق اے ۔
بولی
چکما بولی ، چکما لپی وچ لکھی جاندی اے ۔ ایہ بولی برصغیر پاک و ہند دیاں بولیاں دے ہند آریائی بولی ٹبر دا حصا اے ۔
مذہب
زیادہ تر چکما لوک تھیرواد بدھ مت دے پیروکار نیں ۔
چکما دی ہیٹھلی ونڈ تے سربراہی
چکما، 46 قبیلے یا ذاتاں وچ منقسم نیں ۔ اس برادری دی سربراہی چکما راجا کردا اے جیہدی حیثیئت قبائلی سربراہ دے لحاظ نال تریخی طور تے برٹش انڈیا تے بنگلا دیش دی حکومت نے تسلیم کیتی اے ۔
گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:قومیت
مارسیل لِیولی ہیمر
الیزابیتھ مارسیل لولی ہیمر (14 جولائی، 19004 مارچ، 1974) اک امریکی لائبریرین اتے لوکدھاراکار سی۔ اوہ ٹیکسس یونیورسٹی اتے ایل پاسو پبلک لائبریری وکھے تیہہ سالاں توں وی زیادہ ویلے تک رہی، جتھے اوہ ٹیکساس دے لوکدھارا اتے اتہاس دی ماہر سی۔ اسنے ستاراں سال ٹیکسس پھوکلیئر سوسائٹی دے خزانچی وجوں سیوا کیتی۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
الیزابیتھ مارسیل لولی دا جم وھائیٹ رائیٹ، ٹیکساس وچ 14 جولائی، 1900 نوں ہویا سی۔ اسدے ماپے رابرٹ مورس، اک شاہوکار وپاری، اتے کلیرا سزن (لیمن) لولی، گریسن کالج وچ اک انگریزی استاد سن۔ مارسیل نے عورتاں دے کنزرویٹری کڈ-کی کالج وکھے سکول دے اک سال وچ حصہ لیا، پھر اپنی سیکنڈری سکھیا ساؤتھ ایسٹن سٹیٹ نورمل وچ پوری کیتی۔
1919 وچ اسنے کرشچیئن کالج توں دو سالاں دی ڈگری حاصل کیتی، اتھے اوہ طالب علم سبھا دی پردھان وی رہی۔ ہیمر نے 1921 وچ اوکلاہوما یونیورسٹی توں انگریزی وچ اپنی بیچلر ڈگری حاصل کیتی، بعد وچ اسنے 1939 وچ ٹیکسس یونیورسٹی توں ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس دے ماسٹر دے تھیسس، ساؤتھ ویسٹن لٹریچر وچ اینیکڈوٹل ایلیمینٹس نوں ٹیکساس دیاں اچیاں کہانیاں اُتے 1943 دے لائیپھ میگزین دے لیکھ وچ "ٹیکساس یونیورسٹی دے مجموعہ وچ سبھ توں ودھ کتے-کنے" وجوں درسایا گیا سی۔
اسنے رابرٹ کوٹ ہیمر نال 1922 وچ ویاہ کیتا، ویاہ توں بعد اوہناں دے گھر اک دھی نے جم لیا۔ اسدا ناں میری مارسلے ہیمر حل سی۔ اس توں بعد 1930 وچ اوہناں دا طلاق ہو گیا سی۔
لائبریری کیریئر
ہیمر 1935 توں 1955 تک ٹیکسس یونیورسٹی وچ ٹیکسس کلیکشن دی ڈائریکٹر رہی۔ اس بااثر بیٹل ہال ریڈنگ روم ہیمر نوں اپنے دفتر وجوں ورتدی سی۔
1955 وچ اس نوں ایل پاسو پبلک لائبریری وچ ریفرینس اسسٹینٹ دے طور اُتے تعینات کیتا گیا سی۔ اسنے لائبریری دے دکھن-مغربی حوالہ ڈیپارٹمنٹ وچ مجموعہ دا پھلار کیتا، جسنوں موڈ ڈرلن سلیوان نے 1929 وچ شروع کیتا سی۔ 1965 وچ اپنی سیوامکتی ویلے، اسنے ڈیپارٹمنٹ ولوں اک ایل پاسو ہرلڈ-پوسٹ لیکھ وچ اکثر پچھے گئے موضوعاں بارے سانجھا کیتا، جس وچ دسیا گیا اے کہ کویں سٹاف نے پورے امریکہ توں پینچو ولا، بلی دِ کڈ اتے جون ویسلے ہارڈن بارے پرشناں دے جواب دتے۔
اپنی رٹائرمینٹ توں بعد، ہیمر پھورٹ ورتھ چلی گئی اتے تھوڑھے ویلے لئی ٹیکسس کرشچن یونیورسٹی دی میری کوٹس برنیٹ لائبریری وچ کم کیتا۔
سکالرشپ اتے سیوا
ہیمر نے ٹیکساس دے اتہاس، سیاست اتے دکھنی مغربی تریخی تماہی اتے پھرنٹیئر ٹائیمز ورگے رسالیاں لئی لوک-کہانیاں دا مطالعہ کیتا سی اتے اس بارے لکھیا۔ اس دی اک سبھ توں مشہور لکھت، "اینیکڈوٹس ایج سڈلائیٹس ٹو ٹیکسس ہسٹری،" 1939 وچ ٹیکساس پھوکلور سوسائٹی دے پرکاشن وچ شائع ہوئی جسدا سرلیکھ ان شیڈو آف ہسٹری سی । اسنے ٹیکساس دے گورنر مینسن تے 1937 وچ پہلی تیراں پنیاں دی اک بروشر لکھی اتے شائع کیتی۔
اوہ 1951 وچ استعفٰی دین تک 1934 توں ٹیکسس فوکلیئر سوسائٹی دی خزانچی رہی۔ سوسائٹی دے اک بعد دے سیکٹری-سمپادکاں ولوں "ٹیکساس پھوکلیئر سوسائٹی دے بہت اہم سالاں دوران اک لازمی حصہ وجوں درسائی گئی،" ہیمر نے تنظیم دے متعلق سیکٹری، معاون اڈیٹر وجوں سیوا نبھائی اتے سماج دے کاروبار دا انچارج ادوں چھڈّ دتا سی۔
اوہ 1939 وچ دکھن-پچھم دی ٹریل ڈرائیور ایسوسی ایشن دی جیون-میمبر اتے اتہاسکار وجوں چنی گئی سی۔
ہیمر دی موت 4 مارچ، 1974 نوں ہوئی اتے اسنوں وھائیٹ رائیٹ دے اوکھل قبرستان وچ دفنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:موت 1974 گٹھ:جم 1900
انجݨ
اِنجݨ یا محرکیہ (Engine) اک ایہجی آلہ اے جو حرارتی توانائی نو‏‏ں حرکی توانائی وچ تبدیل کردی ا‏‏ے۔
اِنجݨ دیاں قسماں
انجݨاں د‏‏یاں دو مشہور قِسماں نيں :
ٹو سٹروک انجݨ، فور سٹروک انجݨ، سکس سٹروک انجݨ، وینکل انجݨ
عمل
کسے وی انجݨاں وچ پسٹن دا انتہائی اُتے TDC) (سے انتہائی تھلے (BDC) تک دا اک چکر اک سٹروک کہلاوندا اے ہر انجݨ دے عمل وچ چار سٹروک ہُندے نيں: 1۔ انٹیک سٹروک 2۔ کمپریشن سٹروک 3۔ پاور سٹروک 4۔ ایگزاسٹ سٹروک
اس سٹروک دے اختتام اُتے انلیٹ والو فیر کھلنا شروع ہُندا اے تے ایہ عمل ايس‏ے طرح چلدا رہندا ا‏‏ے۔
گٹھ:انجن گٹھ:انجینرنگ گٹھ:مشیناں گٹھ:فزکس گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی ایجاداں
پاکستان پنجابی ادبی بورڈ
پاکستان پنجابی ادبی بورڈ' پاکستان وچ پنجابی بولی دی ترقی لئی بنایا گیا اک ادارہ اے ۔
پاکستان پنجابی ادبی بورڈ ۱۹۷۵ وچ پنجابی شاعراں، ادیباں تے سوجھواناں نے پنجابی زبان تے ادب دے ودھاؤ لئی بنایا۔ ایہنوں بنان پچھے ایہ سوچ سی کہ پنجابیاں دا اپنا اک ادارہ ہووے جیہڑا کلاسیکی پنجابی ادب، پنجاب دی تواریخ، تے پنجابی زبان دی ڈکشنری لئی کھوج کاری تے اوہناں نوں چھاپن دا آہر کرے۔
قیام
۳۰ مئی ۱۹۷۵ دی اک شام نوں پنجاب بھر دے معروف ادیباں، شاعراں، تے دانشوراں دا اِک اکٹھ ہوہا۔ جیہدے وچ پاکستان پنجابی ادبی بورڈ دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ ایس پہلے اجلاس وچ بورڈ دا دستور منظور کیتا گیا۔ ایہ وی فیصلہ کیتا گیا کہ ایہدے وچ وادھا گھاٹا بورڈ دے جنرل باڈی دے اجلاس وچ ہی ہو سکے گا۔
بورڈ دا ڈھانچہ
بورڈ دے ۱۱ پکے ممبر نیں۔ ایہدے توں وکھ بورڈ دے ہر دو ورھے مڑ چون ہندے نیں جنہاں وچ ۲۱ نویں ممبر چنے جاندے نیں۔
کم کار
بورڈ نوں بنے ہن 43 سال ہو گئے نیں تے ایہناں اٹھتیاں سالاں چہ بورڈ نے ۲۰۰ توں ودھ کتاباں چھاپیاں نیں۔ ایہناں توں وکھ بورڈ ہر مہینے اک ادبی پرچہ وی کڈھدا اے تے پنجابی زبان نوں اوھدا حق دلان لئی ہور وی کارے کردا رہندا اے ۔
مہینہ وار پنجابی پرچہ
مہینہ وار “پنجابی ادب” پاکستان پنجابی ادبی بورڈ دا علمی، ادبی، تے ثقافتی پرچہ اے جیہڑہ ہر مہینے چھپدا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی بولیگٹھ:پنجابی ساہت
جویریہ عباسی
جویریہ عباسی (ولادت:29 دسمبر 1972ء) اک پاکستانی اداکارہ جو زیادہ تر ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ کم کردیاں نيں۔  جویریہ عباسی نے ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے دل، دتا، دہلیز (جس وچ اوہ مرکزی کردار ادا کردیاں نيں) تے تھوڑی جہی خوشیاں دے علاوہ دورہیا، اندات‏ا، سوتیلی، تیرےی لئے وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی فلمی زندگی دا آغاز 2011ء د‏‏ی پاکستانی فلم، سلطان تو‏ں کيتا سی۔  انہاں نے گلوکار تے اداکار علی حیدر دے نال پی ٹی وی دے پیار جے کدی فیر ہويا وچ وی کم کيتا۔
ذا‏تی جیون
1997ء وچ جویریہ عباسی د‏‏ی شادی اداکار شمعون عباسی نال ہوئی سی، 2010ء وچ دونے نے طلاق لے لئی۔ اس شادی تو‏ں انہاں د‏‏ی اک بیٹی اداکارہ عنزیلہ عباسی ا‏‏ے۔
زمی آبرو
زمی آبرو (Zemi Abreu) یک چترباز مشهور جهان از پرتغال است که به طور گسترده به عنوان یکی از بهترین های تاریخ این ورزش شناخته می شود. او قهرمانی های متعددی را کسب کرده است. زمی اولین قهرمان پرتغالی چتربازی است و الهام بخش بسیاری از ورزشکاران جوان است تا رویاهای خود را در این ورزش دنبال کنند. زمی علاوه بر حرفه موفق خود در چتربازی، مدافع پرشور تناسب اندام و زندگی سالم است.
پنجابی لوکدھارا
پنجابی لوکا چاری یا لوکدھارا (Punjabi folklore) داستاناں، قِصے، خاص طور تے لوک گیت نیں جیہناں نو‏‏ں اس دے لوکاں د‏‏ی سوانح عمری کہیا جاندا ا‏‏ے۔
داروغا
داروغا (Daroga) مغل سلطنت تے برطانوی راج وچ پولیس اہلکار سی۔ مغل سلطنت وچ داروغا مغل بادشاہ دے "غلاماں" دا سپرنٹنڈنٹ سی۔
داروغے د‏‏ے فرائض
داروغےآں نے کچھواہا تے مغلاں د‏‏یاں فوجاں وچ خِدمات انجام دتیاں، داروغےآں دے فرائض دے مطابق، اوہناں نو‏‏ں وکھ وکھ القابات دِتے گئے جداں داروغا سوترخانہ، داروغا توپ خانہ، داروغا بارودخانہ۔ داروغے نے ضلع مجسٹریٹاں نو‏‏ں جواب دتا جو گھٹ تو‏ں گھٹ 100 مربع میل علاقےآں دے انچارج سن۔ چونکہ مجسٹریٹ اِنّے وڈے علاقے دے ذمے دار سن، اس لئی داروغے عام طور تے سبھ تو‏ں ودھ طاقتور مقامی حکا‏م ہُندے سن۔ کچھ معاملات وچ اوہ فیکٹریاں دے انچارج سن۔ دیہی علاقیاں وچ پولیس اُتے وی داروغےآں دی کمان سی۔
سواݨی داروغا
جیہناں سواݨیاں نو‏‏ں شاہی انتظامیا وچ تفویض کيتا گیا سی اوہناں نو‏‏ں وی داروغا دا خطاب دتا گیا سی۔ اس عہدے دا تقرر خود شہنشاہ نے کيتا سی تے ایہ عورت تے اوہدے خاندان لئی اک بہت وڈا اعزاز سی۔ نتیجتاتن، جیہناں سواݨیاں نو‏‏ں ایہ عہدے دِتے گئے اوہناں دا انتخاب اس لئی کيتا گیا کہ اوہ چنگی پرورش، تعلیم یافتا تے معزز گھرانےآں تو‏ں سی۔ ملکہ نورجہاں دی والدہ عصمت بانو بیگم نے کِسے زمانے وچ اس کردار وچ کَم کیتا سی۔ سواݨیاں داروغیاں نو‏‏ں عدالت دے آداب نو‏‏ں برقرار رکھݨ تے حرم دے اندر امن برقرار رکھݨ دا کَم سونپیا گیا سی۔
پنجابی لوکدھارا
پنجابی لوکاچاری دی لسٹ
نور پور دے راجا جگت سنگھ
داروغا
حوالے
گٹھ:صوبائی عنوانات گٹھ:پیشے گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:عہدے گٹھ:القاب گٹھ:خطاب گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
پنجابی لوکدھارا
حوالے
گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پنجابی ادب
ماڑی مصطفی
ماڑی مصطفے موگا توں تقریباً 32 کلومیٹر دکھن ول اتے ریلوے لنک کوٹ کپورا توں تقریباً 30 کلومیٹر مشرق ول واقع مالوے دا تریخی پنڈ اے۔ اس پنڈ وچ مکھ چار پتیاں ملہی، سہن، ملکا تے دیوان ہن۔ اس پنڈ نوں بھانے والی ماڑی، اشٹانگ کوٹ وی کیہا جاندا رہا اے۔ پنجاب وچ ملدے سبھ توں پرانے کندھ چتراں وچ ماڑی مصطفے دے کندھ چتر مشہور ہن۔ بابا لچھمن سدھ دی یاد وچ اتھے بنی قلعہ-نماہا عمارت بھون اساری کلا، ناتھاں دا ڈیرہ جس دی چھت گمبد سائز دی اے۔ اس اپر دیوی-دیوتیاں دیاں تصویراں اکریاں ہوئیاں ہن۔
اتہاس
مغل بادساہ اکبر دے راج ویلے ماڑی پرگنا چودھری بھلن دے ماتحت سی۔ 1763 عیسوی وچ ڈلیوالیا مثل دے تارہ سنگھ گھیبا نے ماڑی دے علاقے تے قبضہ کر لیا۔1806 ای۔ وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ماڑی پرگنے جو کہ تہسایل سی تے قبضہ کرن نال ہی ڈلیوالیا مثل دا انت ہو گیا۔ مغل دور توں لے کے انگریزاں دے راج تک ایہہ پنڈ سرکاری مکھیاں دا ہیڈکوارٹر رہا اے۔ گرو ہرگوبند صاحب جی چیت دی سدی پکھ دے تیج والے دن سمت 1684 بکرمی تاریک 06-03-1628 عیسوی نوں اس پنڈ وکھے آئے۔
سہلتاں
اس پنڈ وچ سرکاری سینئر سیکنڈری سکول، 66 کے۔وی۔، بجلی گرڈّ، ٹیلیفون ایکسچینج، کینرا بینک، سہکاری سوسائٹی، گؤشالا، کھیڈاں لئی سٹیڈیم ہن۔ واہگرو سیوا سوسائٹی رجِ۔ ماڑی مصطفے، غریب اتے لوڑوند لڑکیاں دیاں شادیاں کرنا اے۔
ہستیاں
بھجن سنگھ نے پنجابی صوبے مورچے وچ اہم یوگدان پاؤن والا بھجن سنگھ، نگندر سنگھ آئی۔ایم۔اے۔، بلدیو سنگھ انجنیئر، کہانی کار پیارا سنگھ ملی، کانگرسی لیڈر جسبیر سنگھ براڑ، موہن سنگھ مرگند باگھا پرانا ساہت سبھا دے بانی موہن سنگھ مرگند، سکندر سنگھ اتے گرجیت اتے ریڈر سکندر سنگھ قومانتری کبڈی کھڈاری، 1980–90 دے دہاکے مشہور گیت کار کرمجیت بھٹی اس پنڈ دے جمپل ہن۔ سابقہ انکم ٹیکس انسپیکٹر روح سنگھ نے ‘سری گرو ہرگوبند صاحب جی دیاں چونویاں مالوا تریخی پھیریاں اتے ماڑی پنڈ دا اتہاس’ کتاب لکھی اے۔
حوالے
گٹھ:موگا ضلعے دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
جوگاجوگ
جوگاجوگ جاں یوگایوگ رابندرناتھ ٹیگور دا اکّ ناول اے۔ ایہہ کتاب دے روپ وچ ۱۹۲۹ ( اشرہ ۱۳۳۶) وچ شائع ہویا سی۔ ایہہ سبھ توں پہلاں اشون ۱۳۳۴ توں لے کے چوترو ۱۳۳۵ تک بچترا رسالے وچ لڑیوار شائع کیتا گیا سی۔ پہلے دو انکاں وچ ناول دا سرلیکھ تین مرد سی۔ اوگروہایوں ۱۳۳۴ دے تیجے انک وچ، ربندرناتھ نے نام بدل کے جوگاجوگ رکھیا۔
کہانی دو پریواراں دی آپسی دشمنی دے آلے-دوآلے گھمدی اے - چیٹرجی، کلین ہن گراوٹ 'تے (بپروداس) اتے گھوسال (مدھوسودن)، نویں پیسے اتے ہنکار دے پرتندھ ہن۔ کمدنی، بپرداس دی بھین، دوواں وچکار پھس جاندی اے کیونکہ اوہ مدھوسودن نال ویاہی جاندی اے۔ اسدا پالن-پوشن اکّ آسرا گھر وچ ہویا سی جتھے اسنے روایتی جیون جاچ دا پالن کیتا سی اتے پروار دیاں ساریاں عورتاں وانگ ساریاں مذہبی رسماں دی پالنا کیتی سی۔ شوہر دی اسدی دماغی تصویر کسے اجیہے انسان دے روپ وچ اے جس وچ اس پرماتما دے سارے گن ساکار ہن جسدی اوہ پوجا کردی اے۔ ہن، اوہ مدھوسودن ولوں دولت اتے طاقت دے گھٹیا دکھاوے توں بری طرحاں ہلّ گئی اے۔ بھاویں اکّ چنگی، پتورتا بیوی وجوں پالی پوشی گئی سی، اوہ سیج سانجھی کرن دے وچار توں تربھکدی اے۔ "مدھوسودن نے کمو دے پریوار دا مذاق اڈاؤن لئی (اس) پیسے دی پوجا دے دباء نوں وار-وار ورتیا۔ اسدی قدرتی اشلیلتا، اسدی بولی دا کھرواپن، اسدی ہنکاری بدسلوکی، اس دے سریر اتے دماغ دی بیڈولتا جو اس دے جیون نوں اینی ڈونگھائی نال درساؤندی ہے: ایہہ سبھ کجھ اجیہا سی جس توں کمو دا سارا وجود ہر پل تربھکدا سی۔" ویلے دے نال کمو اپنی ادھیاتمکتا دے خول وچ پچھے ہٹ گئی۔ پر انت وچ اکّ سماں آؤندا اے جدوں کمو اسنوں ہور نہیں سہِ سکدی اتے اوہ اپنے بھرا دے گھر واپس چلی جاندی اے، پھر ایہہ پتہ چلدا اے  کہ اوہ حمل مالی اے۔ انت وچ اکّ نہ چاہندے ہوئے وی کمو گھوشالاں کول واپس جان لئی مجبور  اے۔ ناول ویاہتا عصمت دری نوں وی اجاگر کردا اے۔ کمدنی نوں مدھوسودن  ویاہتا عصمت دری دا شکار بناؤندا اے۔ مدھوسودن دے وڈے بھرا دی بیواہ مدھوسودن اتے شیامسندری وچکار جنسی تعلق وی ہن۔ بپرداس عورتاں دے برابر اعزاز اتے حقاں دا زوردار حامی اے۔
ناول دا انگریزی ترجمہ سپریا چودھری ( آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، ۲۰۰۶) ولوں آکسفورڈ ٹیگور ترجمہ دے حصے وجوں کیتا گیا سی۔
فلم
جوگاجوگ `تے  اسے نام دی ۲۰۱۵ دی اکّ فلم بنائی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:ربندرناتھ ٹیگور دے ناول گٹھ:کتاباں
المنتخب فی جمع المراثی و الخطب (کتاب)
منتخب طُریحی یا فخری دے ناں تو‏ں مشہور کتاب دا مکمل ناں اے، جسنو‏ں فخرالدین محمد بن علی بن طریحی نے اہل بیت دے متعلق تالیف کیا. اس کتاب دا عمدہ حصہ حضرت امام حسینؑ تو‏ں متعلق اے. محرم دے پہلے عشرے دے لحاظ تو‏ں 20 مجالس وچ ترتیب دتی گئی اے. ایہ کتاب محققاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ بنی رہی اے.
مؤلف
فخرالدین بن محمدعلی طُریحی،گیارہويں صدی دے شیعہ مفسر تے لغت دے موضوع اُتے لکھی جانے والی کتاب مجمع البحرین دے مصنف نيں.قرآن و حدیث دے مشکل لفظاں دے معانی دے بیان وچ انہاں د‏‏ی ایہ کتاب شیعہ علما د‏‏ی پہلی کتاب سمجھی جاندی اے.
کتاب دا تعارف
مشہور کتابشناس بزرگ تہرانی اس کتاب دے تعارف وچ لکھدے نيں: یہ کتاب ویہہ مجالس وچ تالیف ہوئی تے ہر مجلس چند ابواب اُتے مشتمل اے جس وچ اہل بیت دے فضائل تے مصائب بیان ہوئے نيں مؤلف دے طرز تحریر دے بارے وچ کہندے نيں :یہ کتاب نثر تے اشعار دے قالب وچ حزن انگیز مطالب دا مجموعہ اے .ظاہرا ایسا لگدا اے کہ محرم دے پہلے دس دناں وچ لوکاں دے لئی جنہاں مجالس نو‏‏ں مؤلف نے پڑھیا سی انہاں نو‏ں تحریری صورت وچ جمع کيتا اے.
حیثیت کتاب
ایہ کتاب ذاکرین د‏‏ی ہمنوائی کردی اے .عاشورا دے متعلق بوہت سارے مؤلفین نے اس کتاب تو‏ں مطالب نقل کيتے نيں تے انہاں نے لوکاں وچ اس کتاب د‏‏ی شہرت د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی تحقیق و جستجو دے بغیر اسنو‏ں اقوال تے نظریات دے لئی ماخذ قرار دتا اے.
تحریفی تھ‏‏انو‏اں
تحریفی مقام قرار پانے والے چند تھ‏‏انو‏اں :
ناقدان
بوہت سارے حدیث دے محققاں تے کتابشناساں نے اس کتاب نو‏‏ں مورد تنقید قرار دتا اے تے کہیا اے کہ اس وچ بوہت سارے موہوم مطالب نقل ہوئے نيں.مرزا محمد ارباب دا "اربعین حسینیہ" تو‏ں ایہ قول منقول اے : "اس کتاب وچ بہت زیادہ مسامحات تو‏ں کم لیا گیا اے جو اہل اطلاع تے اہل بصیرت تو‏ں پوشیدہ نئيں نيں ہور اس کتاب د‏‏ی ایسی مخصوص روایات جنہاں د‏‏ی تائید دوسری کتاباں تو‏ں نہ ہُندی ہوئے، اوہ قابل اعتبار نئيں نيں.
ماخذ
گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین گٹھ:کتب مقتل (عربی) گٹھ:کتب مقتل امام حسین
گٹھ:کتاباں گٹھ:کتب مقتل امام حسین
اردو تھیسارس (ویب سائٹ)
اردو تھیسارس اردو زبان د‏‏ی اک موبائل اینڈرائیڈ ایپلی کیشن تے ویب سائٹ اے، جو اردو بولی دے تقریباً 40 ہزار لفظاں مع مترادفات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا اجرا 16 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں کيت‏‏ا گیا۔ اس آن لائن اردو لغت نو‏‏ں لاہور دے معروف مترجم مشرف علی فاروقی نے شروع کيت‏‏ا، جو اس تو‏ں پہلے طلسم ہوش ربا تے داستان امیر حمزہ نو‏‏ں اردو تو‏ں انگریزی وچ ترجمہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔
منصوبہ
اس تھیسارس نو‏‏ں شروع کرنے والے پاکستانی مترجم مشرف علی فاروقی نيں جو پہلے ازاں داستان امیر حمزہ تے طلسم ہوش ربا دا انگریزی زبان وچ ترجمہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اجرا جولائ‏ی 2016ء وچ ہويا، جدو‏ں کہ اس اُتے کم 5 سال پہلے شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ ماہرین اردو ادب و لسانیات جناب ڈاکٹر تحسین فراقی، ڈاکٹر معین نظامی، محمد سلیم الرحمان تے ڈاکٹر مظہر محمود شیرانی اس علمی منصوبے وچ بطور مشیر و مدیر شریک رہے ني‏‏‏‏ں۔ اردو بولی تے لفظاں دے اک ماخذ دے طور پراسنو‏ں بہتر بنانے دا عمل مسلسل جاری ا‏‏ے۔ اپنی موجودہ حالت وچ ایہ محض مترادفات دے اک حصے اُتے مشتمل اے، لیکن مستقب‏‏ل وچ اُردو تے ذولسانی لغات دے علاوہ، اس وچ متضادات، محاورات تے ضرب الامثال دا اضافہ وی کيت‏‏ا جائے گا۔
خصومیات
مترادفات: اردو تھیسارس وچ ہر تلاش کردہ لفظ دے مترادفات (جے کوئی ہاں) پہلے درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
متعلقہ مترادفات: تلاش کردہ لفظ جتھ‏ے جتھ‏ے کِس‏ے دوسرے لفظ دے مترادف دے طور اُتے آیا اے، تاں اوہ لفظ تے اُس لفظ دے تمام مترادفات وی تلاش کردہ لفظ دے ’متعلقہ مترادفات‘ دے طور اُتے اُس دے اصل مترادفات دے تھلے دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اُس دوسرے لفظ د‏‏ی نشان دہی دے لئی اُسنو‏‏ں جلی حروف وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے کِس‏ے تلاش کردہ لفظ دے مترادفات مہیا نئيں اوتھ‏ے صرف ’متعلقہ مترادفات‘ دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ویب سائٹ تے ایپ دے ذریعے اُردو تھیسارس دے موجودہ ورژن وچ چالیس ہزار تو‏ں ودھ لفظاں تے ویہہ ہزار تو‏ں ودھ مترادفات دے مجموعے ڈھونڈے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔
ہور ویکھو
آن لائن اردو لغات د‏‏ی لسٹ
اردو لغت تاریخی اصول پر
اردو لغات
باہرلے جوڑ
گٹھ:آن لائن لغات گٹھ:پاکستان وچ 2016ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی ویب سائٹس گٹھ:اردو
ام وہب
ام وہب اپنے شوہر دے ہمراہ شب وچ کوفہ تو‏ں کربلا آئیاں تے میدان کربلا وچ امام حسین علیہ السلام دے لشکر تو‏ں ملحق ہوئیاں۔ روز عاشورا جدو‏ں انہاں دے شوہر جنگ دے لئی چلے گئے تاں انہاں نے امام جنگ د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی لیکن امام نے منع فرمایا۔ شوہر د‏‏ی شہادت دے بعد اوہ انہاں دے چہرے تو‏ں خون صاف کر رہ‏ی سی کہ شمر بن ذی الجوشن دے غلام رستم نے انہاں نو‏ں وی شہید کر دتا۔
اوہ اک بہادر سواݨی سی جو اپنے شوہر عبد اللہ بن عمیر کلبی دے ہمراہ کربلا وچ شہادت دے درجے اُتے فائز ہوئیاں۔ قابل ذکر اے کہ کربلا دے دلخراش واقعے وچ حضرت امام حسین علیہ السلام دے قافلے وچ تن ایسی شجاع و بہادر سواݨی سی جنھاں نے یزيدیاں تو‏ں مقابلہ کيتا جنہاں وچو‏ں دو عورتاں حضرت امام حسین علیہ السلام دے حکم تو‏ں میدان جنگ تو‏ں خارج ہوگئياں لیکن ام وھب کربلا د‏‏ی جنگ وچ موجود سی تے شہادت دے اعلیٰ درجے اُتے فائز ہوئیاں۔
ام وھب دا شمار انہاں تھوڑے جہے سواݨیاں وچ ہُندا اے جو اپنے شوہر تو‏ں والہانہ عشق و محبت دے علاوہ امام وقت حضرت امام حسین علیہ السلام تو‏ں بے پناہ عقیدت رکھدی سی تے انہاں دا شمار خالص شیعاں وچ ہُندا سی اس طرح د‏‏ی عظیم سواݨیاں دا وجود نہ صرف دنیا د‏‏ی تریخ بلکہ اسلام د‏‏ی تریخ وچ وی بہت ہی کم دیکھݨ نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔
روایت وچ اے کہ جدو‏ں عبد اللہ میدان کارزار وچ گئے تاں ام وہب نے اک لکڑی اٹھائی تے انہاں دے پِچھے پِچھے میدان جنگ د‏‏ی طرف گئياں تاکہ اپنے شوہر د‏‏ی مدد تے دشمناں نال جنگ کرن جدو‏ں عبد اللہ نے ام وہب نو‏‏ں میدان وچ دیکھیا تاں انہاں دے نیڑے آئے تے کہیا کہ تسيں فورا خیمے وچ واپس چلی جاؤ تے جنگ نو‏‏ں مرداں دے لئی چھوڑدو لیکن ام وہب نے اپنے شوہر نامدار تو‏ں کہیا : مین توانو‏‏ں نئيں چھڈ سکدی ایتھ‏ے تک کہ تواڈے نال اپنی جان قربان کرداں۔ حضرت امام حسین علیہ السلام جو پیار و محبت دے اس حسین منظر دا مشاہدہ ک‏ر رہ‏ے سن عبد اللہ بن عمیر کلبی د‏‏ی شریک حیات ام وھب نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے فرمایا: اے ام وہب ، خدا تینو‏ں اجر دے ، تسيں خیمے وچ جاک‏ے سواݨیاں دے نال بیٹھ جاؤ ، کیونجے سواݨیاں اُتے جہاد واجب نئيں ا‏‏ے۔ ام وہب نے جدو‏ں امام حسین علیہ السلام دے اس فرمان نو‏‏ں سنیا تاں حکم امام د‏‏ی اطاعت کردے ہوئے خیمے وچ واپس چلی گئياں لیکن خیمہ گاہ تو‏ں اپنے شوہر د‏‏ی شجاعت و بہادری دا نظارہ کردی رہیاں لیکن جدو‏ں عبد اللہ نے جام شہادت نوش کيتا تاں دوڑدے ہوئے اپنے شوہر دے سرہانے پہنچ گئياں تے کہیا " اے میرے سرتاج توانو‏‏ں بہشت مبارک ہو ، میں اس خدا تو‏ں جس نے توانو‏‏ں جنت د‏‏ی نعمت تو‏ں سرافراز کيتا اے التجا کردی ہاں کہ مینو‏ں وی تواڈے نال جنت وچ ہم نشیں قرار دیدے"۔
ام وہب د‏‏ی شجاعت و بہادری تے حضرت امام حسین علیہ السلام تے اپنے شوہر تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شمر حیران و پریشان ہو گیا کہ کدرے ایسا نہ ہو کہ ابن زياد دے کچھ سپاہی لشکر حسینی وچ شام‏ل ہوجاواں اس لئی اس نے اپنے غلام رستم نو‏‏ں حکم دتا کہ فورا ام وہب دے سر اُتے ایسا گرز مارو کہ اوہ ختم ہوجاݨ۔ رستم نے وی ایسا ہی کيتا تے اس طرح عبد اللہ عمیر کلبی د‏‏ی شجاع و بہادر شریک حیات ام وھب اپنے شوہر د‏‏ی شہادت دے کچھ ہی لمحاں بعد اوہ شہادت دے درجے اُتے فا‏ئز ہوگئياں تے اپنا مدعا حاصل ک‏ر ليا۔
حوالے
گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:بنو کلب گٹھ:سانحۂ کربلا گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:نو مسلمین گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
توری
کھبے|thumb|200px|توری، پودے اُتے کھبے|thumb|200px|توری پودے اُتے سُک جاوے تاں اسپنج بݨ جاندی اے
thumb|Luffa aegyptiaca
توری (سائنسی نام: Luffa acutangula and Luffa aegyptiaca) اک پودے دا پھݪ اے جیہنو‏ں سبزی دے طور تے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدا رنگ عمومن ہرا ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا تے افریقا دے بیشتر علاقےآں وچ کاشت ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان تے بھارت وچ ایہنو‏ں بطور سبزی کھایا جاندا ا‏‏ے۔ جے ایہ پودے اُتے لگیا رہوے تاں سُک کے اسپنج نما ہوجاندا اے، جیہنو‏ں عرب لوک نہاؤندے ہوئے جھاویں دے طور تے استعمال کردے نيں۔
مورتاں
گٹھ:سبزیاں گٹھ:نباتات گٹھ:سبزی گٹھ:پھݪ
میگھا آکاش
میگھا آکاش (ولادت:۲۶ اکتوبر ۱۹۹۵ء ) تمل ، تیلگو تے ہندی فلماں وچ کم کرنے والی اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں۔ انہاں نے ۲۰۱۷ء وچ فلم لائئ تو‏ں تیلگو فلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا۔ تے ۲۰۱۹ء وچ اوہ تمل فلم پیٹا تے ہندی فلم سیٹلائیٹ شنکر وچ نظر آئیاں ۔
مڈھلا جیون
میگھا تامل ناڈو دے چنويں وچ ۲۶ اکتوبر ۱۹۹۵ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں سی ۔ انہاں دے تیلگو سن تے والدہ ملیالی سی۔ انہاں دے والدین اشتہاری وچ کم کردے سن ۔ انہاں نے اپنی تعلیم لیڈی اینڈال اسکول تے وومن کرسچین کالج چنويں تو‏ں حاصل کيتی ۔ میگھا تمل زبان وچ مہارت رکھدی نيں۔