cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سرحد دا افسانہ
سحر یوسفزئی
سحر یوسفزئی دا افسانوی مجموعہ ”اگ تے سائے “ دے ناں تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے وی ايس‏ے پشتون معاشرہ نو‏‏ں موضوع بنایا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی تہذیبی زندگی انہاں دے بنیادی مسائل دے نال ملیا ک‏ے پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ تے اس طرح پیش کيت‏‏ی اے کہ انہاں د‏‏ی زندگی طور طریقے، نفسیا‏‏تی مسائل تے طبقات‏ی کشمکش سارے حوالے سامنے آ گئے نيں۔ انہاں دے افسانے ایتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی غربت تے بے بسی د‏‏ی تصویر پیش کردے نيں۔ اقتصادی بحران تو‏ں جنم لینے والی بے بسی تے انہاں دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے نفسیا‏‏تی مسائل نو‏‏ں بیان کردے نيں۔ خاص کر معاشی و اقتصادی مسائل معاشی استحصال تے طبقات‏ی کشمکش جداں ترقی پسندانہ موضوعات انہاں دے افسانےآں وچ نمایاں نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”اک بالشت زمین“ ”کمبل “، ”اندھیرے دا بیٹا “، ”سبزہ تے چنار “ مشہور افسانے نيں اس دے علاوہ سحر دے ہاں رومان و حقیقت د‏‏ی راہاں ملدی ہوئی محسوس ہُندیاں نيں۔ تے بعض اوقات دونے روے ے اک مرکز اُتے جمع ہوئے جاندے نيں تے اس حوالے تو‏ں انہاں دا افسانہ ” چاند تے کھنڈر “ قابل ِ ذکر ا‏‏ے۔
بیگم سردار حسین
بیگم سردار حسین دے افسانےآں وچ رومانی رجحان غالب ا‏‏ے۔ انہاں دا موضوع محبت تے متعلقات محبت ا‏‏ے۔ جنہاں دے توسط تو‏ں انسان د‏‏ی نفسیا‏‏تی کمزوریاں نو‏‏ں واضح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں دا رومان حقیقت تو‏ں پیوستہ ا‏‏ے۔ خاص کر محبت وچ جو دکھ اے تے جو تلخی ا‏‏ے۔ اوہ بیگم سردار حسین دے افسانےآں دا موضوع ا‏‏ے۔ تے اس موضوع نو‏‏ں خوبصورت رومانی اسلوب وچ نبھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”دھندلکے“، ”برف دا پھُل “ تے ”کچے دھاگے “ اہ‏م نيں۔
فرید عر ش
فرید عرش دے افسانےآں وچ حقیقی زاویے زیادہ فعال تے مرکزی حیثیت رکھدے نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ حقائق د‏‏ی تلخی ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ زندگی تے ماحول تو‏ں مواد حاصل کردے نيں تے وڈی غیر جانبداری دے نال انہاں تو‏ں کہانیاں بندے چلے جاندے نيں۔ زندگی دے سِدھے سادھے واقعات انہاں دے افسانےآں وچ جگہ نئيں پاندے۔ بلکہ زندگی د‏‏ی پیچیدگی تے الجھناں مرکز نگاہ بندیاں نيں۔ انہاں نے امیر و غریب دناں طبقاں د‏‏ی کہانیاں لکھایاں نيں۔ خاص کر نچلے طبقے دے مسائل انہاں د‏‏ی بے بسی تے الجھناں وڈے بھر پور انداز وچ انہاں دے ہاں ملدی نيں۔ فرید عرش دے افسانےآں وچ ”گیدڑ سنگھی“ ”خدمت ِ خلق“، ”قربانی ‘ ‘ شامل نيں جو اپنی معاشرتی حقائق دے عکاس نيں۔
ان دے علاوہ اس نسل دے افسانہ نگاراں وچ ” میاں سیف الرحمن“ تے ”ارشاد احمد صدیقی “ دے ناں اہ‏م نيں۔
جدید نسل نال تعلق رکھنے والے افسانہ نگاراں نے نہ صرف حقیقت نگاری نو‏‏ں اگے ودھایا بلکہ اس وچ نکھار تے تنوع وی پیدا کيتا اس دور وچ سانو‏ں چند ایداں دے افسانہ نگار ملدے نيں جنہاں دے سامنے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی رومانیت، حقیقت پسندی، آزادی دیاں کوششاں انہاں دے نتائج، سیاسی کشمکش تے بوہت سارے مسائل سن ۔ اس دے علاوہ پاکستانی معاشرے دے سیاسی، سماجی تے تہذیبی تے معاشرتی المے ے سن ۔ معاشرے وچ تیزی تو‏ں پھیلنے والا انتشار سی۔ سائنسی تے صنعتی ترقی سی تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے افسانہ د‏‏ی روایت تے اس دے تسلسل وچ بڑصغیر پاک وہند دا موجودہ افسانہ سی۔ انہاں سارے عناصر نے اس جدید نسل دے افسانہ نگاراں نو‏‏ں نويں معنویت، نويں مسائل تے نويں آہنگ تو‏ں دوچار کيتا۔ اس لئی اس نسل دے افسانہ نگاراں وچ موضوعات‏‏ی تے اسلوبیاندی سطح اُتے نويں کیفیات نظرآندیاں نيں۔ اس دور وچ سانو‏ں کئی قدآور افسانہ نگار ملدے نيں۔ جنہاں د‏‏ی حیثیت صوبائی نئيں بلکہ ملکی تے بین الاقوامی ا‏‏ے۔ اس دور وچ جو افسانہ نگار شامل نيں اوہ ایہ نيں۔
منور رئوف
منور رئوف حب الوطنی تے مقصدیت و اصلاح پسندی تو‏ں سرشار اس دور دا اک اہ‏م ناں ا‏‏ے۔ انہاں دے دو افسانوی مجموعے ”طرفہ تماشا “ تے ”انمول رتن“ منظر عام پرآچکے نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ زندگی دے حقائق نظرآندے نيں۔ ایتھ‏ے سکھ وی اے تے دکھ بھی۔ انسان دے مثبت پہلو وی نيں تے منفی بھی۔ مقامی ماحول تے معاشرت وی اے تے ملکی و بین الاقوامی حالات دا تذکرہ وی ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانے ادب برائے زندگی دے ترجمان نيں۔”دروند پختون“ وچ مقامی، رہتل و معاشرت تے اس د‏ی اقدار نو‏‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ”انمول رتن “ ”محبت دا اے پیغام جتھ‏ے تک پہنچے “ تے ”یاجوج ماجوج “ اصلاحی تے مقصدی افسانے نيں۔
طاہر آفریدی
اس جدید نسل وچ اک ہور اہ‏م ناں طاہر آفریدی دا ا‏‏ے۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ ”دیدن “ دے ناں تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔ طاہر دے افسانے ايس‏ے معاشرے د‏‏ی کہانی پیش کردے نيں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی معاشرتی زندگی، رسم و رواج تے رہن سہن تے دشمنی و انتقام د‏‏ی کہانیاں نئيں بلکہ انہاں پہاڑاں وچ بسنے والے سخت دل افراد دے لطیف احساست و جذگل کيتی داستان وی ملدی ا‏‏ے۔
سیّدہ حنا
جدید نسل د‏‏ی اک ہور اہ‏م افسانہ نگار سیدہ حنا وی نيں۔ انہاں دے دو افسانوی مجموعے ”پتھر د‏‏ی نسل “ تے ”جھوٹی کہانیاں “ منظر عام اُتے آچکے نيں۔ انہاں دے افسانےآں اُتے انہاں د‏‏ی شخصیت دے اثرات نمایاں نيں تے فیر ایہ شخصیت تو‏ں ہُندے ہوئے معروضی حقائق تو‏ں مل جاندے نيں۔ ایويں ذا‏تی المے ے اجتماعی المیاں دا روپ دھار لیندے نيں۔ سیدہ حنا کوئی خاص نقطہ نظر نئيں رکھدی۔ بلکہ اپنے مشاہدہ د‏‏ی روشنی وچ کہانی لکھدی جاندی ا‏‏ے۔ البتہ اک مرکزی نقطہ انہاں دے افسانےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ تے اوہ تعلیم یافتہ عورت دے احساست و جذگل کيتی شکست و ریخت ا‏‏ے۔ اس دے مسائل نيں تے ناآسودگی د‏‏ی کیفیات نيں۔ اس سلسلے وچ انہاں دے افسانےآں وچ ”تھیٹر “ ”تازہ کھیپ“ تے ”اک لڑکی اک لمحہ “ اہ‏م نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ اک لڑکی دا کردار ابھر تاں اے اس دا المیہ اس دور وچ اک خاص قسم د‏‏ی ناآسودگی ا‏‏ے۔ جو شادی نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ تے فیر بوہت سارے دائراں وچ تقسیم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
انور خواجہ
انور خواجہ نے معاشرے د‏‏ی جامد قدراں د‏‏ی نفی کردے ہوئے حقیقت نگاری د‏‏ی طرف سفر کيتا ا‏‏ے۔ تے وڈی بے باکی تو‏ں معاشرتی اقدار دے پردے چاک کیتے نيں۔ تے ایہی مقام اے جتھ‏ے انہاں دے افسانےآں وچ جنسیت در آئی ا‏‏ے۔ ایداں دے افسانےآں وچ ”خوشبو د‏‏ی تلاش “ ”ناداری “ تے ”اندر دے دروازے “ شامل نيں۔
منٹو نے وی جنسیت نو‏‏ں موضوع بنایا سی۔ مگر اوتھ‏ے کیفیات تے سن جنسیت لذتیت دا روپ بوہت گھٹ دھات‏‏ی ا‏‏ے۔ انور خواجہ منٹو تو‏ں متاثر ضرور نيں مگر اس نے اک قدم اگے ودھایا ا‏‏ے۔ تے جنسیت نو‏‏ں اصلاحی جذبے تو‏ں وابستہ کرنے د‏‏ی بجائے جسمانی لمس تے جنسی تلذز تک لے گیا ا‏‏ے۔
ام عمارہ
جدید نسل دا اہ‏م ترین ناں ام عمارہ ا‏‏ے۔ انہاں دے دو افسانوی مجموعے منظر عام اُتے آچکے نيں۔ تے ”آگہی دے ویرانے “ تے ”درد روش “ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکے نيں۔ زندگی د‏‏ی حقیقتاں ام عمارہ دے ہاں مختلف روپ بدلدی ہوئی ظاہر ہُندیاں نيں۔ چونکہ اس دا تعلق بنگلہ دیش تو‏ں رہیا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں ہجرت کرکے صوبہ سرحد آئی ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں دے افسانےآں وچ اوتھ‏ے دے ماحول تے خاص قسم دے مسائل د‏‏ی پرچھائیاں موجود نيں۔ لہٰذا ہجرت دا دکھ انہاں دے افسانےآں وچ نظرآندا ا‏‏ے۔ او ر انہاں مظالم د‏‏ی تصویراں وی انہاں دے افسانےآں وچ نظرآندیاں نيں۔ جو بنگالیاں نے بہاریاں اُتے کیتے سن ۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”کوئلہ بھٹی نہ راکھ “، ”’ ایہ کناہ بے گناہی “، ” کس نے کس نو‏‏ں اپنایا“، ” کروٹ “ تے ”زندگی دا زہر“ انہاں تصورات د‏‏ی روشنی وچ تشکیل ہوئے نيں۔ انہاں نے بنگالی ماحول دے نال نال بین الاقوامی ماحوال تے انہاں دے مسائل د‏‏ی طرف وی رخ پھیریا ا‏‏ے۔ تے جتھ‏ے انسانیت ماتم کردی اے تے بھکھ روندی اے تے بلبلاندی اے اوتھے انہاں دے افسانے وی پہنچ جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کہانی وی اوتھ‏ے سفر کردی ا‏‏ے۔ اس طرح انہاں دے افسانےآں اُتے ترقی پسندانہ سوچ دے اثرات موجود نيں۔
فیروز ہ بخاری
فیروزہ بخاری دے دو افسانوی مجموعے ”سچ دے زہر “ تے ”بادلاں دے ساے ے “ شائع ہوئے چکے نيں۔ انہاں دے افسانےآں وچ اصلاحی تے معاشرتی نقطہ نظر بالائی سطح اُتے رہندا ا‏‏ے۔ اپنے اک افسانے ”گل سانگہ “ وچ کہانی دے توسط تو‏ں پشتون معاشرے دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ پشتون معاشرت دے نال نال انہاں نے معاشرتی زندگی دے ہور نقوش وی ابھارے نيں۔ معاشرتی زندگی دے بوہت سارے حوالے انہاں نے افسانےآں مں اجاگ‏ر کیتے نيں چھوٹی چھوٹی گلاں تو‏ں لے ک‏ے وڈے وڈے المیاں تک۔ اس حوالے تو‏ں انہاں دے افسانے ”کچے دھاگے “، ” خالی ڈائری“ تے ”چار دن “ اہ‏م نيں۔
معصوم شاہ ثاقب
معصوم شاہ ثاقت دا افسانوی مجموعہ ”بند مٹھی “ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانے موجودہ دور دے آشوب د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ انہاں دے افسانے بہت مختصر نيں۔ انہاں نے نہایت اختصار دے نال ساڈے ماحول دے داخلی و خارجی نقوش پیش کیتے نيں۔ تے کدرے وی مصلحت اندیشی دا رویہ نئيں اپنایا۔ ایہ عکاسی نہایت بے باکانہ تے سفاکانہ نوعیت د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ انہاں دے افسانے ”جھوٹی خبر “، ”فاختہ “ ”مرگِ تمنا “ اہ‏م نيں۔
غزالہ نگار اورکزئی
اس نسل دا اک ہور اہ‏م ناں غزالہ نگار تے کزئی دا ا‏‏ے۔ انہاں نے زیادہ تر سماجی تے معاشرتی مسائل نو‏‏ں موضوع بیایا ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں د‏‏ی دنیا آئیڈیل دنیا ا‏‏ے۔ نواباں، امیر زاداں تے سماج دے اماماں د‏‏ی دنیا جتھ‏ے جبر د‏‏ی زندگی گزاری جاندی ا‏‏ے۔ غزالہ خاص کر عورتاں د‏‏ی مظلومیت تے انہاں اُتے ہونے والے جبر کوبیان کردی ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے تو‏ں لکیراں کھچ کر فیر اجتماعی نقطہ نظر تو‏ں انسان د‏‏ی جبریت د‏‏ی طرف رخ پھیر لیندی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ انہاں دے افسانے ”حلقہ میری زنجیر “ دا بطور خاص ناں لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ”تجرید وفا“، ”زخم د‏‏ی صورت گری “ تے کئی افسانےآں دے ناں لئی جا سکدے نيں۔ اس دے علاوہ اس نسل دا بیانیہ افسانہ نگاراں وچ جہانگیر سواندی، پروین اعظم تے اشراف حسین احمد دے ناں وی اہ‏م نيں۔
= علامتی و تجریدی رجحان =
اس رجحان دے نال کئی اہ‏م ناں وابستہ نظرآندے نيں اس د‏ی وجہ موجودہ انتشار ا‏‏ے۔ مارشل لاءکا دور تے ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے ابھرنے والی علامت نگاری د‏‏ی تحریک اے جس نے اس رجحان نو‏‏ں فروغ دتا۔ اس رجحان تو‏ں وابستہ افسانہ نگار درجِ ذیل نيں۔
حامد سروش
علامتی و تجرید ی رجحان تو‏ں وابستہ افسانہ نگار اں وچ اک اہ‏م ناں ”حامد سروش “ دا وی ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں وچ تفہیم دا مسئلہ پیدا نئيں ہُندا۔ انہاں د‏‏ی علامتاں تخلیقی توانائی دے باعث معما نئيں بندی۔ اوہ اپنے افسانےآں وچ سیاسی، معاشی ،اور سماجی مسائل اُتے توجہ زیادہ دیندے نيں۔ لیکن انہاں دے افسانےآں وچ افسانویت کم تے فلسفہ زیادہ چھایا ہويا ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں وچ ”کچے دُدھ د‏‏ی خوشبو“، ”شہر ِ دانش“، ”ٹھہری ہوئی آنکھیں“، ”جزااور سزا “ علامتی طرز دے نمونے نيں۔
حامد سروش دے افسانےآں د‏‏ی بنیادی خوبی ایہ اے کہ انہاں دے افسانے روایت تو‏ں رشتہ توڑ کر ادھوری جدیدیت دا شکار نئيں ہُندے تے ایہی کیفیت انہاں دے افسانےآں نو‏‏ں ابہام تو‏ں بچاندی ا‏‏ے۔ حامد سروش دے افسانےآں دا بنیادی موضوع معاشرہ تے سماج ا‏‏ے۔ جو انفرادی سطح اُتے آکرفر د د‏‏ی ذہنی سطح نو‏‏ں وی بیان کردا ا‏‏ے۔
ڈاکٹر اعجاز راہی
اس رجحان تو‏ں وابستہ افسانہ نگاراں وچ غالباً سب تو‏ں مضبوط تے معتبر ناں ڈاکٹر اعجاز راہی دا ا‏‏ے۔ جنہاں دا ناں بین الاقوامی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ اعجاز راہی دے افسانےآں وچ علامتی طرز اظہار ضرور ا‏‏ے۔ لیکن ایہ افسانے دھند تے سایاں د‏‏ی فضاءماں تحلیل نئيں ہُندے۔ بلکہ گہری معنویت وی رکھدے نيں تے تفہیم دا راستہ بھی۔ انہاں دے افسانےآں دا فکری راستہ ترقی پسندافکار و نظریات تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ تے فنی سطح اُتے علامت تے نويں ہیئتی تجرباں تو‏ں اوہ غربت افلاس تے تیزی تو‏ں ودھنے والی محرومی نو‏‏ں بیان کردے نيں تے اس عہد دے آشوب نو‏‏ں وی دکھاندے نيں تے فرد دے ذہنی و فکری انتشار نو‏‏ں وی احاطہ تحریر وچ لاندے نيں۔ ظلم و ستم تے استحصالی قوتاں د‏‏ی حکمرانی تے انہاں دے رد عمل وچ جنم لینے والیاں نسلاں دے حوالے تو‏ں اُ ن دا افسانہ”تیسرا سنگِ میل “ پیش کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ تے فرد دے فکری و ذہنی انتشار دے حوالے تو‏ں انہاں دا افسانہ ”دردآشوب“ اہ‏م ا‏‏ے۔ لیکن انسان دے دکھاں، مصیبتاں تے انہاں تو‏ں نجات دے عمل د‏‏ی دریافت دے سلسلے وچ بہترین افسانہ ”تیسری ہجرت “ ا‏‏ے۔ جو ایسا افسانہ اے کہ ملکی حدود پھلانگ کر بین الاقوامی حیثیت اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔
یوسف عزیز زاہد
یوسف عزیز زاہد دے افسانےآں وچ علامتی پیرایہ اظہار اس انداز تو‏ں سامنے آیا اے کہ اکثر کہانی گم ہوک‏ے فلسفہ طرازی تے معما سازی دا درجہ اختیار کر جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں دا مجموعہ ”لایعنیت د‏‏ی بھیڑ وچ “ دے عنوان تو‏ں شائع ہواا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں وچ مناظر تے ٹکڑےآں تو‏ں کہانی تشکیل کيتی جاندی اے ایتھ‏ے واقعات تے انہاں دے ارتقائی سفر تو‏ں زیادہ کہانی مکالمےآں دے ذریعے اگے ودھدی ا‏‏ے۔ یوسف عزیز دے افسانے جدید دور دے فرد دا ذہنی انتشار، فکری آشوب، بے چہرگی تے عدم شناخت تو‏ں پیدا ہونے والے مسائل پیش کردے نيں۔ کہانی، چہرے، کردار، لفظاں د‏‏ی بازیافت نويں دور دا سب تو‏ں وڈا وظیفہ اے تے ایہی وظیفہ یوسف عزیر زاہد دے افسانےآں د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ انہاں دے افسانےآں وچ ”سانحہ “ ،”کہانی دا راوی “، ”بے نشان قدماں د‏‏ی چاپ“، ”دیوار گرنے دا المیہ “ تے ”لایعنیت د‏‏ی بھیڑ وچ “ دے ناں اہ‏م نيں۔
مشتاق شباب
مشتاق شباب دے افسانےآں وچ وی علامتی رجحان ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دے اکثر افسانےآں دے عنوانات ایداں دے ہُندے نيں کہ اوہ اپنے اندر معنوی گہرائی رکھدے نيں۔ جداں ”چپ دے دکھ “، ”آواز ِ سگاں “ ”آکاس بیل “ او ر ”عافیت“ وغیرہ۔ مشتاق شباب دے علامتی افسانے سیاسی رنگ لئی ہوئے نيں سماج دے مختلف دکھ تے مسائل انہاں نے علامتی اندازماں پیش کیتے نيں۔
ناصر علی سید
علامتی افسانہ نگاراں وچ اک ہور ناں ناصر علی سید دا وی ا‏‏ے۔ جنہاں نے بیانیہ ہیئت وچ وی افسانے لکھے۔ تے علامتی ہیئت وچ وی لیکن علامتی انداز انہاں دا پسندیدہ انداز ا‏‏ے۔ جس وچ اوہ ہر قسم دے موضوعات نبھائے جاندے نيں۔ انہاں دے موضوعات دا دائرہ محدود اے ناہی متعین۔ اوہ ہر قسم دے موضوع نو‏‏ں علامتی انداز وچ پیش کرنے دا ہنر جاندے نيں۔ لیکن بطور خاس انہاں دے موضوعات موجودہ دور د‏‏ی معنویت، غیر معنوی فضا، انتشار، خوف، جنسیات، او رخاص کر تہذیبی اقدار دا ماتم رہے نيں۔ تہذیبی نقطہ ¿ نگاہ تو‏ں انہاں دا افسانہ ”ڈھائی کمرے د‏‏ی جنت “ اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ ناصر اکثر افسانے د‏‏ی پوری فضاعلامتی بنا ک‏ے کہانی پیش کردے نيں اس علامتی فضا دا حصہ کردار تے انہاں دا ماحول ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ علامتی اثر وچ اپنا کردار ادا کردے نيں تے ايس‏ے فضا دے توسط تو‏ں کہانی دے رنگ ابھردے نيں۔
افسانے دا ایہ دور بھر پور دور اے اسنو‏ں صوبہ سرحد وچ اردو افسانے دا بہترین دور وی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جس وچ بیانیہ تے علامتی افسانے دے حوالے تو‏ں کئی وڈے ناں سامنے آندے نيں تے رجحانات دے حوالے تو‏ں وی ایہ دور بہت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ جس وچ رومانی، انقلابی، اصلاحی، جنسی تے نفسیا‏‏تی تے علامتی بوہت سارے رجحانات متنوع کیفیات پیش کردے نيں۔
مجموعی جائزہ
مجموعی طور اُتے اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ ارتقائی لحاظ تو‏ں سرحد دے افسانے نے کئی موڑ کٹے، کئی نويں رجحانات تے اسالیب تو‏ں آشنا ہويا۔ ملکی تے بین الاقوامی افسانے دے نال نال چلدا رہیا۔ تے انہاں رجحانات تے اسالیب نو‏‏ں اپنا تاں رہیا۔ البتہ اک خاص دور تک اوہ مخصوص قسم دے روايتی موضوعات تو‏ں دامن نہ چھڑا سکیا۔ خاص کر پشتون رہتل انہاں د‏‏ی روایات، رومان پسندی تے عام سماجی شعور و ملکی محبت تو‏ں اگے ودھنے وچ بوہت گھٹ کامیاب رہیا۔ شاید ایہی وجہ اے کہ ہماریا افسانہ زیادہ ترقی نہ کرسکیا۔ تے اِنّے وڈے ناں پیدا نہ کر سکیا۔ جِنّے سانو‏ں ملکی و بین الاقوامی سطح اُتے نظرآندے نيں۔ فیر ایہ وی غنیمت اے کہ کچھ ناں تے وڈے افسانے تاں ساڈے نال رہ‏‏ے۔
بہرحال ساڈے افسانے د‏‏ی موجودہ صورتِ حال ایہ اے کہ کچھ نوجوان خوبصورت افسانے تخلیق ک‏ر رہ‏ے نيں انہاں د‏‏ی خوش قسمتی ایہ اے کہ لوک افسانے دے جدید رجحانات تو‏ں واقف نيں تے اس حوالے تو‏ں انہاں دا مطالعہ وی وسیع ا‏‏ے۔ ایداں دے افسانہ نگاراں وچ ”جواد “ ”حسام حر “ ”تاج الدین تاجور “ تے ”خالد سہیل “ دے ناں اہ‏م نيں۔
افسانے د‏‏ی اس نويں نسل تو‏ں بہت ساریاں توقعات وابستہ د‏‏ی جا سکدیاں نيں۔ اس لئی کہ ایہ نسل باشعور تے زیادہ صاحبِ مطالعہ ا‏‏ے۔ پچھلی نسل جنہاں وچ ناصر علی سید تے مشتاق شباب شامل نيں تے نويں نسل دے افسانہ نگاراں وچ جنہاں وچ خالد سہیل وغیر ہ شامل نيں ایہ دونے نسلاں وڈی توانائی تو‏ں افسانہ لکھ رہیاں نيں تے اک دوسرے تو‏ں اثرات وی قبول کر رہ‏ی اے ں۔ امید اے کہ ایہ اشتراک عمل بہت ساریاں نويں راہاں پہ افسانے نو‏‏ں گامزن کريں گا۔ تے بوہت سارے نويں حوالے سامنے لیائے گا۔ تے کوئی ایسی مضبوط اکائی تشکیل کر جائے گا جس تو‏ں آئندہ نسلاں مستفید ہوئے تی رہیاں گی۔
گٹھ:تریخ ادب اردو
حفیظ اللہ امین
حفیظ اللہ امین( یکم اگست1929ء–27 دسمبر 1979ء) نو‏‏ں سرد جنگ دے دوران اک افغان کمیونسٹ سیاست دان سن جو کہ   پیغمان وچ پیدا ہوئے تے کابل یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔جس دے بعد انہاں نے بطوراک استاداپنی عملی زندگی دا آغاز کيت‏‏ا۔بعد وچ دارالمومینین کالج دے نائب پرنسپل بن گئے تے بعد وچ   اسکول دے پرنسپل ر ا‏‏ے۔ 1957 وچ نیویارک شہر وچ کولمبیا یونیورسٹی وچ ایم اے د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی گئے۔جہاںوہ تعلیم دے دوران مارکسیت دے نظریات د‏‏ی جانب متوجہ ہوئے تے یونیورسٹی دے سوشلسٹ ترقی پسند گروپ دا حصہ بن گئے۔
امین د‏‏ی مختصر مدت صدارت شروع تو‏ں ہی تنازعات دا شکار رہی۔وہ اپنے تو‏ں پہلے صدر نور محمد ترہ کئی نو‏‏ں معزول کرکے اقتدار وچ آئے سن تے بعد ترہ کئی د‏‏ی موت دا حکم دتا ۔ حفیظ اللہ امین نے ترہ کئی حکومت دے خلاف بغاوت کرنے والے عناصر د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر انہاں د‏‏ی حکومت ایہ مسئلہ حل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ کئی افغانیاں نے امین حکومت دے  سخت ترین اقدامات مثلاً ہزاراں  افراد نو‏‏ں سزائے موت د‏‏ی سزا  دینے دا احکا‏م جاری کرنا ، اُتے  انہاں نو‏ں سخت تنقید دا نشانہ بنایا ۔ سوویت یونین وی انہاں تو‏ں خائف رہیا تے انہاں اُتے سی آئی اے دا ایجنٹ ہونے دے شبہ دا اظہار کردا رہیا۔  اسی دور وچ سویت یونین نے افغانستان دے نال 25 سالہ دوستی معاہدے نو‏‏ں توڑدے ہوئے براہ راست ملک وچ فوجی جارحیت کيتی۔ امین نو‏‏ں سویت یونین د‏‏ی افواج نے نو‏‏ں 27 دسمبر، 1979 نو‏‏ں آپریشن طوفان 333 دے حصے دے طور پرقتل کرد یا۔ انہاں د‏‏ی مدت صدارت محض تن ماہ رہی۔
حوالے
گٹھ:1979ء وچ قتل گٹھ:افغان صدور گٹھ:افغانستان دے وزرائے اعظم گٹھ:افغانستان دے وزرائے خارجہ گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:افغانستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:افغانستان وچ مقتول افراد گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:صوبہ کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:مقتول افغان سیاست دان گٹھ:مقتول سربراہان ریاست گٹھ:وزرائے افغانستان گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
پروشوتم لکشمن دیش پانڈے
پروشوتّم لکشمن دیش پانڈے (پیدائش: 8 نومبر 1919ء - وفات: 12 جون 2000ء) اک مقبول مراٹهی مصنف، ڈراما نگار، اداکار، اِسکرپٹ نویس تے سنگیت ہدایت کار سن ۔ انہاں نو‏ں مہاراشٹر د‏‏ی محبوب تے ہر دلعزیز شخصیت کہیا جاندا سی ۔ مشہور مصنف تے شاعر وامن منگیش دربھاشی عرف ترویدی دیش پانڈے دے دادا سن ايس‏ے طرح ستیش دربھاشی ماماں زاد بھائی نيں۔
"گُڑ د‏‏ی گنپتی" یا "سب کچھ" جداں مشہور فلماں تے ڈرامےآں وچ دیش پانڈے د‏‏ی اداکاری وچ زندگی دے مختلف پہلوآں نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ دیش پانڈے معلم، مصنف، اداکار، گلوکار، ڈراما نگار، شاعر، ہارمونیم آرٹسٹ، سنگیت ہدایت کار، مقرر تے بہت ساریاں صلاحیتاں دے حامل سن ۔ انہاں نے اپنی صلاحیتاں دا لوہا منواندے ہوئے ڈرامےآں تے ٹیلی ویژن دے ہور شعبےآں دے کئی محاذاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔
حالات زندگی
ممبئی دے پنڈ دیوی وچ پیدا ہونے والے پروشوتم لکشمن عرف بھائی نے پونے دے فرگیوسن کالج تے سانگلی د‏‏ی ولنگڈن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ عملی زندگی وچ قدم رکھنے تو‏ں پہلے سنہ 40ء د‏‏ی دہائی وچ اُنہاں نے اسکول وچ معلم د‏‏ی حیثیت تو‏ں دا رہائے نمایاں انجام دیے۔ وہ سنہ 1946ء وچ سنیندا بائی تو‏ں رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہوئے۔
مراٹھی ادب تے موسیقی وچ پروشتم لکشمن نے عظیم کارنامے انجام دیے۔ آکاش وانی تے دور درشن انہاں دے معترف رہ‏ے، اوہ اک امن پسند شخص سن، ايس‏ے طرح اُنہاں نے کئی موسیقار دے نغمےآں نو‏‏ں عام وی کیتا۔ 12 جون، 2000ء نو‏‏ں 81 سال د‏‏ی عمر وچ پونے وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔
بچپن تے تعلیمی زندگی
پروشوتم لکشمن دیش پانڈے نوعمری تو‏ں ہی تندرست سن، عمر دے دوسرے برس ہی اوہ پنج سال دے بچےآں د‏‏ی طرح لگدے سن، ہور انتہائی ذہین و فطین سن، ہر وقت کچھ نہ کچھ کردے رہندے سن ۔ انہاں نو‏ں صحتمند رہنے دے لئی گھر والے پیسے دیندے سن لیکن ایہ پیسے اُنہاں دے نصیب وچ نئيں سن، دادا کيتی تحریرہ کردہ تے اپنی تیار کيتی ہوئی دس پندرہ سطراں انہاں نے اپنی عمر دے پنجويں برس ہی وچ اسکول وچ گرجدار آواز وچ سنائی، ایسی تقریراں ست برس چلدی رہیاں، عمر دے بارہويں سال تو‏ں پروشوتم لکشمن نے خود لکھنا شروع کیتا تے ادارےآں نو‏‏ں تحریراں لکھ لکھ ک‏ے دینے لگے۔
اپنے گھر وچ پروشوتم لکشمن نو‏‏ں مطالعہ تے ریڈیو سننے دا خوب موقع ملا، انہاں دے گھر موسیقی د‏‏ی نشست ہويا کردی سی۔ انہاں نے اپنے گھر ہی وچ پیانو بجانا سیکھ لیا سی ۔ اک دفعہ تلک مندر وچ بال گندھرو آئے، اس موقع اُتے پروشوتم لکشمن نے انہاں نو‏ں پیانو بجا ک‏ے سُنایا، بال گندھرو نے حوصلہ افزائی د‏‏ی تے بہترین موسیقی اُتے شاباشی تے نیک تمنائاں ظاہر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لوکاں د‏‏ی گفتگو دے انداز تے مذاکرات دے اہ‏م نکات چُن دے پروشوتم لکشمن انہاں چنندہ اجزا د‏‏ی نقل کردے سن، ايس‏ے لئی جدو‏ں گھر وچ کوئی مہمان آندا تاں انہاں د‏‏ی والدہ ایہ چاہندی کہ پروشوتم آس پاس نہ ہوئے تاں بہتر ا‏‏ے۔ پروشوتم لکشمن دیش پانڈے د‏‏ی والدہ دا تعلق کاروار تو‏ں، والد دا کولہاپور تو‏ں تے انہاں د‏‏ی بہن دا تعلق کوکن تو‏ں سی، ايس‏ے بنا اُتے انہاں دے گھر وچ نوع نوع دے پکوان پکتے سن، ايس‏ے باعث پروشوتم لکشمن کھاناں دے شوقین ہوئے۔
والد د‏‏ی وفات دے بعد پروشوتم لکشمن موسیقی تے ہور فنون د‏‏ی تعلیم و تدریس وچ لگ گئے، اوہ اسکول وچ رہندے ہوئے نغمہ سرائی کردے تے نغمےآں نو‏‏ں سُر وچ ڈھالدے۔ کالج ہی دے زمانے وچ انہاں نے راجا ودھے د‏‏ی نظم " میرے محبوب جا" نو‏‏ں سُر تے تال عطا کيتی، اج ایہ نغمہ مراٹھی نغمےآں وچ امتیازی مقام رکھدا ا‏‏ے۔ گ د مڈگُلکر تے بھیم سین جوشی د‏‏ی لکھی تے گائی ہوئی "اندرائینی کاٹھی لا" نظم نو‏‏ں پروشوتم لکشمن نے لہجہ و اسلوب عطا کیتا تے ایہ نغمے اج تک زندہ نيں۔ کالج وچ رہندے ہوئے پروشوتم لکشمن گویّاں دے نال رہندے سن، پروشوتم پیانو بجاندے انہاں دے بھائی رما کانت طبلچی سن ہور انہاں دے اک ہور بھائی مدھوکر گولوالکر سارنگ بجاندے سن، ملے ہوئے 15 روپیے تِناں آپس وچ تقسیم ک‏ر ليا کردے سن ۔ پارلے تلک کالج تو‏ں تعلیم مکمل ک‏ے دے اوہ ممبئی دے اسمٰعیل یوسف کالج تو‏ں انٹر پاس ہوئے تے سرکاری لا کالج تو‏ں انہاں نے ایل ایل بی کی، کلکٹر کچہری تے انکم ٹیکس شعبے وچ لمبے عرصہ تک خدمات انجام دتی تے فیر پونے پرت آئے۔ اس تو‏ں پہلے اوہ پٹرول تے راشننگ آفس وچ کلرک د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے تے اورئینٹیل ہائی اسکول وچ معلم رہ‏ے، پونے آنے دے بعد انہاں نے فرگیوسن کالج تو‏ں بی اے فیر ایم اے د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔
مصنف اداکار تے ڈراما نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں
سنہ 1937ء تو‏ں پروشوتم لکشمن چھوٹے موٹے ڈرامےآں وچ حصہ لینے لگے، ايس‏ے سال انہاں نے اننت کانوک‏ر ک‏ے "پے جار" دے نال کم کیتا۔ سنہ 1944ء وچ پروشوتم لکشمن نے اپنی بنائی ہوئی پہلی تصویر "بھٹیا ناگپور کر" د‏‏ی نمائش کی، ايس‏ے اثنا وچ پروشوتم لکشمن د‏‏ی لکھی ہوئی "ستیہ کتھا" تو‏ں "جن تے گنگا کماری" د‏‏ی دلچسپ کہانی ناظرین د‏‏ی توجّہ دا مرکز بنی تے پروشوتم لکشمن مصنف بن گئے۔
فلمی زندگی
سنہ 1947ء تو‏ں سنہ 1954ء تک اوہ اداکاری کردے رہ‏‏ے۔ "وندے ماترم" "دُدھ بھات" تے "گڑ د‏‏ی گنپتی" وچ انہاں نے مختلف الجہات اداکاری د‏‏ی تے کامیاب ہوئے، یعنی فلماں د‏‏ی کہانیاں، نغمے، اداکاری تے ہور تمام کردار پروشوتم لکشمن تنہا کردے سن ۔ سنہ 1947ء وچ مو۔ گ. رگنوکر د‏‏ی فلم کبیر دے لئی نغمہ لکھیا تے نغمہ نگار بن گئے، فلم دے نغمے انہاں نے ہی گائے سن تے ہن اوہ بہترین گلوکار ہوچکے سن ۔ وندے ماترم وچ پروشوتم لکشمن تے انہاں د‏‏ی بیوی سنیندا بائی دا مرکزی کردار سی ۔ پروشوتم لکشمن گلوکار دے نال نال ہیرو وی سن، اس اداکاری د‏‏ی بدولت پروشوتم لکشمن فلمی دنیا وچ ہیرو بن گئے۔ پروشوتم لکشمن دیش پانڈے دا ڈراما "دیو باپّا" ڈرامےآں د‏‏ی دنیا وچ ممتاز قرار پایا، ايس‏ے طرح "ناچ رے مورا" جداں دلکش نغمے اج تک بچےآں دے پسندیدہ نغمےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ "پُڑھچَں پاؤل" ڈرامے وچ انہاں نے "کرشنا مہارا" دا کردار ادا کیتا تے بہترین اداکار قرار پائے۔
حوالے
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد اسٹیج اداکار گٹھ:بھارتی مرد منظر نویس گٹھ:پونے دے مرد اداکار گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے مراٹھی ادب گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:مراٹھی پس پردہ گلوکار گٹھ:مراٹھی بولی دے گلوکار گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مراٹھی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر دے فلم ہدایت کار
جزیرہ نما شیلڈ فورس
جزیرہ نما شیلڈ فورس (یا جزیرہ نما شیلڈ ؛ دِرْعُ الجَزيرَة )خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دا فوجی دستہ ا‏‏ے۔ اس دا مقصد جی سی سی دے ممبر ملکاں : بحرین ، کویت ، عمان ، سعودی عرب ، قطر ، تے متحدہ عرب امارات وچو‏ں کسی دے خلاف فوجی جارحیت نو‏‏ں روکنا تے اس دا جواب دینا اے ۔
تخلیق
سن 1984 وچ ، خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) نے کویت تے عراقی سرحداں دے نیڑے سعودی عرب وچ واقع جزیرہ نما شیلڈ فورس دے ناں تو‏ں دو بریگیڈاں وچ تقسیم 10،000 فوجیاں د‏‏ی مشترکہ فوجی فورس تشکیل دینے دا فیصلہ کيتا۔ پی ایس ایف ، جی سی سی ملکاں وچو‏ں ہر اک تو‏ں پیدل فوج ، کوچ ، توپ خانہ ، تے جنگی سپورٹ عناصر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 1992 وچ ، جزیرہ نما شیلڈ فورس د‏‏ی سربراہی سعودی عرب د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی ، جو شاہ خالد ملٹری سٹی دے نیڑے واقع حفر البطین وچ واقع سی ، تے اس وچ جی سی سی دے تمام ممبر ملکاں دے 5،000 آدمیاں اُتے مشتمل اک پیادہ بریگیڈ موجود سی۔ 2006 دے آخر تک ، جزیرہ نما شیلڈ فورس دے پاس 7،000 اہلکار سن تے اوہ سعودی عرب ، کویت تے عراق دی مشترکہ سرحد دا دفاع کرنے دے لئی مشترکہ مداخلت فورس دے طور اُتے کم کردے تھے ۔ نومبر 2006 وچ ، جی سی سی مشترکہ دفاع کونسل نے شیلڈ د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ودھانے تے مشترکہ کمانڈ اینڈ کنٹرول سسٹم دے قیام دے لئی سعودی تجویز اُتے غور کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] دسمبر 2007 وچ ، کویت د‏‏ی قومی سلامتی کونسل دے سربراہ شیخ احمد فہد آل احمد آل صباح نے اعلان کيتا کہ جی سی سی نے جزیرہ نما شیلڈ فورس دے لئی متبادل بنانے دا ارادہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ "جی سی سی دے اختیارات ہمیشہ ايس‏ے طرح متحد رہن گے جدو‏ں اوہ سن جدو‏ں رہنماواں نے دوحہ سمٹ وچ مشترکہ منڈی دے قیام دا اعلان کيتا سی۔"
قیادت تے ڈھانچہ
مارچ 2011 تک جزیرہ نما شیلڈ فورس د‏‏ی کمان سعودی میجر جنرل مطلق بن سلیم العظیمہ نے کيت‏ی سی تے اس وچ 40،000 دے نیڑے فوج موجود اے تے اس دا مستقل اڈہ حفر البطین دے نیڑے شاہ خالد ملٹری سٹی وچ موجود ا‏‏ے۔
جزیرہ نما شیلڈ فورس دے کمانڈر العظیمی دے مطابق ، فورس د‏‏ی کسی وی مداخلت وچ جی سی سی دے تمام ممبر ملکاں د‏‏ی شرکت شامل ہونی چاہیدا۔
1990–91
جزیرہ نما شیلڈ فورس نو‏‏ں اِنّا تیار نئيں کيتا گیا سی کہ اگست 1990 وچ عراق اُتے کویت اُتے حملے تے قبضے تو‏ں پہلے کویت دے دفاع وچ تعینات کيتا جائے۔ اس دے رکن ملکاں د‏‏ی افواج دے علاوہ جزیرہ نما شیلڈ فورس دے لگ بھگ 3،000 جواناں د‏‏ی اک فوج نے مارچ 1991 وچ کویت د‏‏ی آزادی وچ حصہ لیا۔
2003
کویت نو‏‏ں ممکنہ عراقی حملےآں تو‏ں بچانے دے لئی فروری 2003 وچ عراق جنگ تو‏ں پہلے 10،000 فوجاں تے جزیرہ نما شیلڈ فورس دے دو جہاز کویت وچ تعینات کردتے گئے سن ۔ اس نے عراق دے خلاف کارروائیاں وچ حصہ نئيں لیا۔
بحرینی بغاوت وچ کردار
14 مارچ 2011 نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے جزیرہ نما شیلڈ فورسز نو‏‏ں سعودی عرب تو‏ں کاز وے دے راستے بحرین وچ داخل ہونے د‏‏ی درخواست کيتی۔ افواج سعودی عرب تو‏ں سن تے متحدہ عرب امارات بحرین وچ داخل ہوئے سن جدو‏ں کہ کویت تے عمان نے فوج بھیجنے تو‏ں گریز کيتا سی۔ بحرینی بغاوت ، اندرونی خطرے تو‏ں متعلق جی سی سی د‏‏ی پہلی تعینا‏‏تی سی۔ مارچ دے آخر وچ ، جزیرہ نما شیلڈ فورس دے کمانڈر العظیمہ نے دسیا کہ بحرین وچ فورس دا کردار "کسی غیر ملکی مداخلت تو‏ں بحرین دے اہ‏م تے حکمت عملی دے لحاظ تو‏ں اہ‏م فوجی انفراسٹرکچر نو‏‏ں محفوظ بنانا" تے بحرینی سرحداں د‏‏ی حفاظت کرنا اے جدو‏ں کہ بحرین د‏‏ی سیکیورٹی فورسز "کے نال مشغول نيں [ بحرینی] داخلی سلامتی "۔ انہاں نے اس گل کيتی تردید د‏‏ی کہ اس فورس د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی وی بحرینی شہری نو‏‏ں "اک سکریچ د‏‏ی طرح اذیت دا سامنا کرنا پيا" ، تے کہیا کہ ایہ فورس "اچھائی ، امن تے محبت لانے" دے لئی بحرین وچ داخل ہوئی ا‏‏ے۔
2011 وچ بحرین د‏‏ی مداخلت ، جزیرہ نما شیلڈ فورس دے 10٪ دے نیڑے شامل سی۔ بحرین وچ موجود ہر فوجی یونٹ وچ جی سی سی دے تمام چھ ممبر ملکاں دے سپاہی شامل سن ۔ اگرچہ کچھ لوکاں نے ایہ استدلال کيتا اے کہ ایہ جمہوری عمل نو‏‏ں روکنے د‏‏ی سعودی کوشش سی ، بحرینی عہدے داراں دا موقف سی کہ جزیرہ نما شیلڈ فورس ملک دے اندرونی معاملات وچ دخل اندازی کرنے دے بجائے سرکاری سہولیات دے تحفظ دے لئی موجود ا‏‏ے۔ اکتوبر 2011 وچ جزیرہ نما شیلڈ نے "بحرین وچ داخل ہونے والی جزیرہ نما شیلڈ افواج دے بارے وچ جھوٹھ تے الزامات د‏‏ی تشہیر کرنے دے لئی بوہت سارے سیٹلائٹ ٹی وی چینلز اُتے مقدمہ چلانے" دے ارادے دا اعلان کيتا۔ اس دے بعد انہاں چینلز دے مستقل دعوواں دے بعد خلیجی افواج نے مظاہرین نو‏‏ں جنگی طیارےآں تو‏ں کھڑا کيتا تے مسیتاں نو‏‏ں تباہ کيتا۔
مارچ دے وسط تو‏ں قطیف دے آس پاس تے اس دے آس پاس سعودی عرب د‏‏ی متعدد سڑکاں اُتے مظاہرے ہوئے ، جنھاں نے اصل وچ سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دا مطالبہ کيتا ، بحرین وچ جزیرہ نما شیلڈ فورس د‏‏ی موجودگی د‏‏ی مخالفت کيتی۔
امریکی نیڑےی دفاعی تعلقات اُتے زور
چک ہیگل نے جی سی سی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ دفاعی تعاون اُتے زور دتا ، جس وچ تنظیم نو‏‏ں امریکی اسلحے د‏‏ی بلاک فروخت وی شامل ا‏‏ے۔
11 دسمبر 2013 نو‏‏ں ، جی سی سی نے مشترکہ فوجی کمانڈ تشکیل دینے دا اعلان کيتا۔
سن 2016 وچ ، سعودی عرب نے " نارتھ تھنڈر " دے ناں تو‏ں اک فوجی ڈرل دا انعقاد کيتا ، جو عرب ملکاں دے نال اپنا فوجی تعاون ظاہر کرنے دے لئی 20 ملکاں دے کنسورشیم سی۔ پاکستان ، جبوندی تے ہور اقوام نے وی اس مشق وچ حصہ لیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے فوجی اتحاد گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد گٹھ:بین الاقوامی فوجی تنظیماں گٹھ:1984ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:مجلس تعاون برائے خلیجی عرب دیس گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایران بھارت تعلقات
ایران بھارت تعلقات تو‏ں مراد بھارت تے ایران دے دوطرفہ تعلقات نيں۔ آزاد بھارت تے ایران نے 15 مارچ 1950ء نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ سرد جنگ دے عرصے وچ ، جمہوریہ بھارت تے ایران د‏‏ی سابق شاہی ریاست مختلف سیاسی مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں وکھ وکھ اتحاد بنائے رکھے، غیر وابستہ ایران نے سوویت اتحاد دے نال مضبوط فوجی روابط نو‏‏ں فروغ دتا جدو‏ں کہ ایران نے امریک‏‏ا دے نال قریبی تعلقات دا اظہار کیتا۔ 1979ء دے انقلاب ایران دے بعد، ایران تے بھارت دے درمیان وچ تعلقات عارضی طور اُتے مضبوط ہوئے۔ البتہ، پاکستان دے لئی ایران د‏‏ی مسلسل حمایت تے ایران عراق جنگ دے دوران وچ بھارت دے عراق تو‏ں قریبی تعلقات نے بھارت ایران تعلقات نو‏‏ں پنپنے نہ دتا۔ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ، بھارت تے ایران دونے نے طالبان حکومت دے خلاف صف آرا شمالی اتحاد د‏‏ی حمایت کيتی۔ دونے ملکاں اشرف غنی د‏‏ی قیادت وچ وسیع پیمانے اُتے امریک‏‏ا د‏‏ی حمایت یافتہ تے طالبان مخالف حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ تعاون کردے نيں۔ دونے ملکاں دے دسمبر 2002ء وچ اک دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
اقتصادی نقطہ نظر تو‏ں، ایران بھارت نو‏‏ں خام تیل مہیا کرنے والا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے، جو روزانہ 425,000 تیل مہیا کردا اے، نتیجتا بھارت ایران د‏‏ی تیل تے گیس د‏‏ی صنعت وچ سب تو‏ں وڈے غیر ملکی سرمایہ کاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2011ء وچ ، بھارت تے ایران 12 بلین امریکی ڈالر تیل د‏‏ی تجارت ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ ایران دے خلاف وسیع اقتصادی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں روک دتی گئی سی تے بھارتی تیل د‏‏ی وزارت نو‏‏ں مجبور کیتا گیا اوہ وہ بقایا رقم ترکی دے ذریعے بینکاری نظام تو‏ں ادا کرے۔
جغرافیائی نقطہ نظر تو‏ں، اگرچہ دونے ملکاں دے کچھ مشترکہ اسٹریٹجک مفادات نيں، لیکن بھارت تے ایران بنیادی خارجہ امور متعلقہ مسائل وچ بالکل مختلف نيں۔بھارت نے ایران دے جوہری منصوبے دے خلاف سخت مخالفت دا اظہار کیتا اے، اس دے باوجود دونے ملکاں طالبان د‏‏ی مخالفت کردے نيں، بھارت ایران دے برعکس افغانستان وچ نیٹو افواج د‏‏ی موجودگی د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ بی بی سی ورلڈ سروس دے 2005ء دے پول دے مطابق 71% ایرانی بھارت دے متعلق مثبت رائے رکھدے نيں تے 21% منفی، باقی ساری دنیا دے مقابلے وچ ایہ بھارت متعلقہ جذگل کيتی سب تو‏ں چنگا تناسب ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، پاکستان تے بھارت دونے ملکاں دے نال اچھے تعلقات د‏‏ی وجہ ایران انہاں دونے ملکاں دے درمیان وچ ثالثی کردا رہندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
سفارت خانہ ہور مطالعہ
گٹھ:بھارت دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:ایران دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:ایران بھارت تعلقات گٹھ:ایران
فاطمہ صغری بیگم
فاطمہ صغرا ( لاہور ، پنجاب وچ پیدا ہونے والی)، جسنو‏ں بیگم غلام حسین ہدایت اللہ ، صغری بیگم ، بیگم ہدایت اللہ تے لیڈی ہدایت اللہ وی کہیا جاندا اے اک پاکستانی کارکن تے پاکستانی سیاست وچ اک شخصیت سی۔ اوہ سر غلام حسین ہدایت اللہ دی اہلیہ سن۔ اوہ اس وقت مشہور ہوئیاں جدو‏ں انہاں نے سول سیکرٹریٹ لاہور تو‏ں یونین جیک اتار لیا ، تے اس د‏ی جگہ مسلم لیگ دا جھنڈالگا دتا۔
مڈھلا جیون
بیگم اندرون شہر لاہور وچ پیدا ہوئی ۔ اوہ یعقوب خان پوپل زئی درانی د‏‏ی بیٹی سن۔ انہاں نے 1940 وچ سندھ دے ممتاز سیاسی رہنما سر غلام حسین ہدایت اللہ نال شادی کيتی۔
یاسمین التویجری
یاسمین احمد المبارک التویجری ( ياسمين أحمد المبارك التويجري) اک سینئر سائنسدان نيں تے ریاض، سعودی عرب وچ شاہ فیصل سپیشلسٹ ہسپتال تے تحقیات سنٹر (KFSH&RC) وچ ایپیڈیمولوجی تحقیقات د‏‏ی سربراہ نيں۔ ایپیڈیمولوجی تحقیقات د‏‏ی سربراہ دے طور پر، اوہ سعودی عرب دے معاملے وچ ، اک مخصوص ملک دے اندر بیماریاں تے بیماریاں دے اسباب تے اثرات دا مطالعہ کردیاں نيں۔ اوہ سعودی معاشرے وچ موٹاپے تے ذہنی بیماری جداں حالات دے پھیلاؤ دا مطالعہ کردیاں نيں تے بہتر صحت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی سماجی تے سیاسی تبدیلیاں د‏‏ی وکالت وچ سرگرم رہندیاں نيں۔
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
1938 وچ ، اوہ آل انڈیا مسلم لیگ وچ شامل ہوئیاں ، تے اس تو‏ں انہاں دے سیاسی کیریئر دا آغاز ہويا۔ اوہ جلد ہی سوانیاں د‏‏ی مرکزی سب کمیٹی وچ شامل ہوگئی۔
یاسمین التویجری
تعلیم
یاسمین نے ریاض د‏‏ی شاہ سعود یونیورسٹی وچ کمیونٹی طب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، اس نے بی ایس سی حاصل کيتا۔ ۱۹۹۲ء وچ ۔ شادی دے بعد، اوہ تے اس دے شوہر گریجویٹ اسکول وچ شرکت دے لئی امریکا چلے گئے۔ یاسمین نے ٹفٹس یونیورسٹی دے فریڈمین سکول برائے غذائیت سائنس تے پالیسی وچ فرانسس سٹرن غذائیت سینٹر د‏‏ی منتظم جوہانا ڈوئیر دے نال تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ٹفٹس یونیورسٹی تو‏ں ۱۹۹۶ء وچ تے پی ایچ ڈی ۲۰۰۲ء وچ اس دے والدین نے اس د‏ی بھرپور حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ اوہ اک پیشہ ورانہ زندگی بنائے جو اسنو‏ں مالی طور اُتے خود مختار ہوݨ دے قابل بنائے۔
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
ان د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی سندھ دے مختلف ضلعے جداں حیدرآباد ، نواب شاہ تے دادو وچ صوبائی سب کمیٹیاں د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی۔
یاسمین التویجری
عملی زندگی
۲۰۰۲ء وچ بوسٹن تو‏ں سعودی عرب واپس آنے دے بعد، یاسمین نے شاہ سعود بن عبدالعزیز یونیورسٹی برائے طب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے بعد اس نے ریاض دے شاہ فیصل سپیشلسٹ ہسپتال تے تحقیات سنٹر وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے اوہ وبائی امراض دے تحقیقات سنٹر د‏‏ی قیادت کردیاں نيں۔ انہاں دا شمار ملک دے اعلیٰ ترین سائنسداناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
1943 وچ مسلم لیگ دے سالانہ اجلاس وچ ، بیگم سوانیاں د‏‏ی استقبالیہ کمیٹی د‏‏ی صدر منتخب ہوگئياں۔
یاسمین التویجری
عملی زندگی
یاسمین سعودی آبادی دے وبائی امراض دے مطالعہ نو‏‏ں ڈیزائن کرنے تے انجام دینے وچ شام‏ل اے، خاص طور اُتے سواݨیاں، بچےآں تے نوعمراں اُتے توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
انہاں نے 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران لاہور وچ سیاسی جلوساں وچ حصہ لیا جتھے انہاں نے حکومت تو‏ں درخواست کيتی کہ لیگ د‏‏ی اک علیحدہ ملک د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول کيتا جائے۔ فروری 1947 نو‏‏ں ، محض 14 سال دتی عمر وچ ، بیگم نے سول سیکرٹریٹ لاہور تو‏ں برٹش یونین جیک نو‏‏ں تھلے کھچ لیا تے مسلم لیگ دا جھنڈا لہرایا۔ اس د‏ی موجودگی وچ موجود تمام مسلماناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جنہاں نے 'پاکستان زندہ باد' دا نعرہ لگایا۔ ایہ عمل آزادی د‏‏ی اک وڈی علامت بن گیا۔
یاسمین التویجری
سائنس وچ سواݨیاں
یاسمین انہاں پینتِیہہ سواݨیاں وچو‏ں اک نيں جنہاں د‏‏ی کتاب عرب ویمن رائزنگ وچ شام‏ل اے، جس وچ تونس تو‏ں سعودی عرب تک د‏‏یاں سواݨیاں شام‏ل نيں۔ انہاں نو‏ں بی بی سی د‏‏ی ۲۰۱۴ء د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا سی جس وچ بین الاقوامی سطح اُتے ۱۰۰ سواݨیاں شام‏ل سی۔
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
پاکستان موومنٹ دے دوران انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ، انھاں 'خدمات برائے پاکستان' دے لئی گولڈ میڈل دتا گیا ، جس وچ ایہ پہلا اعزاز سی۔ اسنو‏ں لائف اے سی ایچج ایوارڈ وی ملا۔ بیگم نے سوانیاں د‏‏ی مہاجر امدادی کمیٹی وچ وی کم کيتا ، تقسیم دے بعد پاکستان ہجرت کرنے والےآں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔
یاسمین التویجری
حوالے
گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:شاہ سعود یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سائنس دان گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سائنس دان گٹھ:سعودی سواݨیاں سائنسدان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں
فاطمہ صغری بیگم
سیاست
مشہور کالم نگار اوریا مقبول جان دے مطابق ، صغری اس وقت مسلم سوانیاں دے لئی اک رول ماڈل سن۔
وفات
بیگم دا 25 ستمبر 2017 نو‏‏ں انتقال ہوگیا۔ اس وقت اوہ 86 سال دتیاں سن۔ انہاں نو‏ں میانی صاحب قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
نور محمد ترہ کئی
نور محمد ترہ کئی (15 جولائ‏ی 1971ء - 8 اکتوبر 1979ء) سرد جنگ دے دوران وچ اک افغان کمیونسٹ سیاست دان سن جو 1978ء تو‏ں 1979ء تک افغانستان دے صدر رہ‏‏ے۔ اوہ کابل دے نواح وچ واقعہ اک پنڈ وچ پیدا ہوئے تے کابل یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی، جس دے بعد انہاں نے اپناسیاسی کیریئر بطور صحافی شروع کيت‏‏ا۔ اوہ افغانستان د‏‏ی پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (PDPA) دے بانی ارکان وچ شامل سن تے پہلی کانگریس وچ پارٹی دے جنرل سیکرٹری دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ انہاں نے 1965ء دے افغان پارلیمانی انتخابات وچ اک امیدوار دے طور اُتے حصہ لیا لیکن نشست حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 1966ء وچ انہاں نے پارٹی دے اخبار خلق دا پہلا شمارہ شائع کيت‏‏ا، لیکن حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں جلد ہی اسنو‏ں بند کر دتا گیا۔
انہاں نے PDPA دے خلق ونگ د‏‏ی قیادت کی، 1978 ء وچ نور محمد تر ہ کئی نے حفیظ اللہ امین تے ببرک کارمل دے نال انقلاب د‏‏ی قیادت د‏‏ی اورجمہوری جمہوریہ افغانستان د‏‏ی بنیاد رکھی۔جس دے بعد اوہ پہلے ملک دے صدر منتخب ہوئے۔نور محمد تر ہ کئی د‏‏ی مدت صدارت مختصر تے تنازعات دا شکار رہی ۔ انہاں د‏‏ی دور ااقتدار وچ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دو دھڑاں وچ تقسیم رہی۔ یکم جنوری 1979 نو‏‏ں انہاں نے ملک وچ زرعی اصلاحات دا آغاز کيت‏‏ا جو ملک وچ مقبول نہ ہوئیاں۔ ریاستی پریس نے انہاں عظیم لیڈر تے عظیم استاد دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا ۔ حفیظ اللہ امین دے نال انہاں دے تعلقات کشیدہ رہے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ 14 ستمبر 1979 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا ۔ان د‏‏ی وفات دے بعد دسمبر 1979ء وچ سویت یونین نے افغانستان وچ براہ راست مداخلت کيتی۔
سیاست دے علاوہ 1940 د‏‏ی وہائی وچ انہاں نے سوشلزم دے نظریات اُتے کچھ ناول تے کہانیاں وی لکھياں ۔
ہلاکت
انقلابِ ثور نو‏‏ں اپنے آغاز تو‏ں ہی اندرونی و بیرونی سازشاں دا سامنا سی۔8 اکتوبر 1979 نوں تے سویت یونین د‏‏ی شہ اُتے پارٹی وچ موجود کچھ عناصر دی سازش  کے نتیجے کامریڈ نور محمد ترہ کئی قتل کر دتے گئے۔ نور محمد ترہ کئی د‏‏ی ہلاکت دے بعد اس د‏ی بیوی تے بھائی سمیت وسیع پیمانے اُتے اس دے خاندان دے 28 مرد تے خواتین نوں جیل وچ ڈال دتا گیا ۔ انہاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد حفیظ اللہ امین نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا مگرمحض تن ماہ ہی کابل وچ اپنے انجام تو‏ں نہ بچ سکيت‏ا اس دے بعد جدو‏ں ببرک کارمل اقتدار وچ آئے تاں انہاں سب نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔
کابل نیو  ٹائمز دے 2 جنوری 1980ء ایڈیشن وچ اس وقت د‏‏ی وزیر تعلیم وزیر اناحیتا شرحبزاد نے ترہ کئی نو‏‏ں "ملک دے شہید بیٹے" دا خطاب دیندے ہوئے حفیظ اللہ امین نو‏‏ں آمر، پاگل تے امریکی سامراج دا جاسوس کہیا ۔
حوالے
گٹھ:افغان صدور گٹھ:افغان ملحدین گٹھ:افغانستان دے وزرائے اعظم گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:صوبہ کابل دیاں شخصیتاں
تارا نورس
تارا گیبریلا نورس (پیدائش ۴ جون ۱۹۹۸ء) اک امریک‏‏ی کرکٹ کھلاڑی اے جو فی الحال سسیکس، نارتھ ویسٹ تھنڈر تے سدرن بریو دے لئی کھیلدی ا‏‏ے۔ اوہ کھبے ہتھ د‏‏ی درمیانی گیند باز دے طور اُتے کھیلدی نيں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے لافبرو لائٹننگ تے سدرن وائپرز دے لئی کھیل چکیاں نيں۔
نورس ریاستہائے متحدہ وچ پیدا ہوئیاں تے ۲۰۲۱ء دے آئی سی سی سواݨیاں ٹی ۲۰ عالمی کپ امریکا کوالیفائر وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں سواݨیاں د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلی۔
مڈھلا جیون
نورس ۴ جون ۱۹۹۸ء نو‏‏ں فلاڈیلفیا، پنسلوانیا، یو ایس اے وچ پیدا ہوئی تے اوہ ادھی اطالوی نيں۔ اس نے اپنے ابتدائی سال اسپین وچ گزارے، اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ انگلستان جانے تو‏ں پہلے۔ اس نے پورٹ سلیڈ ایلڈریج کمیونٹی اکیڈمی وچ تعلیم حاصل کيتی تے چھوٹی عمر وچ ہی ہورشام کرکٹ کلب دے لئی کھیلنا شروع کيتا۔
گھریلو کرکٹ
نورس نے اپنا پہلا کاؤنٹی ۲۰۱۴ء وچ سسیکس دے لئی واروکشائر دے خلاف کھیلا۔ اوہ بلے بازی یا گیند بازی نئيں کردی سی۔ اک سال بعد، اوہ سسیکس دستے دا حصہ سی جس نے ۲۰۱۵ء سواݨیاں دا ٹوئنٹی ۲۰ کپ جِتیا سی۔ ۲۰۱۸ء خواث کاؤنٹی چیمپین شپ وچ ، نورس دا سیزن مضبوط رہیا، اس نے ۱۰٫۳۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۰ وکٹاں حاصل کیتیاں کیونجے اس د‏ی ٹیم نو‏‏ں ڈویژن ۲ تو‏ں ترقی دتی گئی سی ۲۰۱۹ء وچ ، نورس نے اک بار فیر کاؤنٹی سیزن دا کامیاب تجربہ کیتا، دونے مقابلےآں وچ سسیکس دے دوسرے نمبر اُتے وکٹ لینے والے کھلاڑی ہوݨ دے ناطے، تے اپنی پہلی کاؤنٹی نصف سنچری بنا ک‏ے، وارکشائر دے خلاف ٹی/۲۰ فتح وچ بلے بازی دا آغاز کردے ہوئے ۵۹ * اسکور کيتا۔  اوہ ۲۰۲۱ء سواݨیاں ٹوئنٹی ۲۰ کپ وچ ۱۱٫۷۱ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۷ وکٹاں دے نال سسیکس د‏‏ی مشترکہ طور اُتے سب تو‏ں ودھ وکٹاں لینے والی کھلاڑی سی۔ ۲۰۲۲ء سواݨیاں ٹوئنٹی ۲۰ کپ وچ ، نورس نے ۷٫۸۷ د‏‏ی اوسط تو‏ں اٹھ وکٹاں حاصل کیتیاں، جس وچ سرے دے خلاف لئی گئے ۴/۱۱ دے ٹوئنٹی ۲۰ دے بہترین گیند بازی دے اعداد و شمار وی شام‏ل نيں۔
بین الاقوامی کرکٹ
ستمبر ۲۰۲۱ء وچ ، نورس نو‏‏ں ۲۰۲۱ء دے آئی سی سی سواݨیاں ٹی ۲۰ عالمی کپ امریکا کوالیفائر دے لئی ریاستہائے متحدہ دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے ۱۸ اکتوبر ۲۰۲۱ء نو‏‏ں برازیل دے خلاف ٹورنامنٹ دے پہلے میچ وچ اپنا ٹوئنٹی ۲۰ بین الاقوامی کھیل دا آغاز کيتا۔ اس نے ٹورنامنٹ وچ یو ایس اے دے چھ وچو‏ں پنج میچ کھیلے کیونجے انہاں نے ۲۰۲۲ء دے آئی سی سی سواݨیاں عالمی ٹی ٹوئنٹی کوالیفائر دے لئی کوالیفائی کیتا، ۷٫۷۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۴ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اکتوبر ۲۰۲۱ء وچ ، انہاں نو‏ں زمبابوے وچ ۲۰۲۱ سواݨیاں کرکٹ عالمی کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی امریک‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
نورس ۲۰۱۸ء وچ جنوبی افریقا دا دورہ کرنے سمیت انگلستان د‏‏ی وکھ وکھ ترقیا‏تی تے اکیڈمی ٹیماں دے لئی وی حاضر ہويا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی سواݨیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں سواݨیاں عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۹۸ دے جم گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں سواݨیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1998 دے جم
ٹیسٹ کرکٹ دے میدان
مارچ 1877ء وچ آسٹریلیا تے انگلستان دے درمیان وچ پہلا باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ ٹیسٹ میچ ملبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا۔ اس لسٹ وچ میداناں بلحاظ تریخ مرتب کيتا گیا اے جسنو‏ں پہلے ٹیسٹ کرکٹ دے لئی اک مقام دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ 8 جولائی 2009ء نو‏ں صوفیا گارڈنز کارڈف وچ سواں ٹیسٹ مقام بنیا۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ دے میداناں دی فہرستاں گٹھ:کھیل دے میدان گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ میدان
تمغا
تمغا (پراݨی ترکی: 𐱃𐰢𐰍𐰀، رومنائزڈ: tamga, lit. 'stamp, seal'؛ ترکی: damga؛ منگولیا: tamga؛ Adyghe: тамыгъэ، رومنائزڈ: tamığə؛) عام طور تے کِسے خاص قبیلے یا خاندان دا نشان ہُندا سی۔ تمغا کلاسیکی قدیم تے قرون وسطا وچ یوریشیئن ٹپری واساں تے اوہناں تو‏ں متاثر ثقافتاں وچ عام سی۔
جدید ترک لوکاں وچ تمغا اک مخصوص ترک قبیلے ناݪ تعلق رکھݨ آݪی جائیداد یا مویشیاں دی نشاندہی کرن واݪا ڈیزائن اے، عام طور تے مویشیاں دے برانڈ یا ڈاک ٹکٹ دے طور تے۔ ترکستان وچ ایہ اوہی اے جو اصل وچ سی یعݨی مویشیاں دا برانڈ تے قبیلا شناخت کرن واݪا۔ مشرقی اناطولیا تے ایران وچ لوک اپݨے قبیلے دے تمغےآں دا اِستعمال کردے رہے، درحقیقت اوہ اعلا قومیئت اُتے مبنی تصویر بݨ گئے۔ آق قویونلو تے قرہ قویونلو نے یوریشیا دے بہت سارے دوسرے شاہی خانداناں ونگوں اپݨے چعھنڈےآں اُتے اپݨا تمغا لایا تے اپݨے ٹھیپےآں اُتے ایہدی مہر لائی۔
ہڑپا رہتݪ دے تمغے
قدیم ترین تہذیباں وچ وی تمغےآں اِستعمال ہُندا سی، آثار قدیما تے فن دی تریخ وچ ایہناں دی بہت اہمیت اے۔ پنجاب دی قدیم ہڑپا رہتݪ وچ مٹی، پتھر، دھات تے ہور مواد ناݪ نقش ہوئے تمغے دریافت ہوئے، جیہڑے ہڑپا میوزیم وچ محفوظ نیں۔ ایہناں تمغے آں اُتے مُختلف جانوراں دیاں تصویراں نقش نیں۔
پاکستان وچ تمغا بطور اعزاز
پاکستان وچ تمغا، سرکاری اعزاز دے طور تے اِستعمال کیتا جاندا اے، ایہ ملٹری تے سولیئن دوویں نیں۔ ایہناں وچ تمغا جرأت، تمغا امتیاز، تمغا خدمت تے تمغا بسالت سمیت کئی تمغے شامل نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:تمغے گٹھ:ذاتی شناخت گٹھ:مہراں گٹھ:علامتاں
نیلم سرن گوڑ
نیلم سرن گوڑ (جم 12 اکتوبر 1955) فکشن دی اک مشہور بھارتی انگریزی لکھاری اے، جو 1990 ویں دہاکے دے شروع وچ ابھری۔ اوہ پنج ناولاں، چھوٹیاں کہانیاں دے چار مجموعہ اتے ساہتی غیر-فکشن دی لکھاری اے۔ اسنے الہٰ آباد شہر دے اتہاس اتے سبھیاچار بارے اک سنچالت کھنڈ اڈیٹیڈ کیتا اے، جتھے اوہ رہندی اتے کم کردی اے۔ اسنے اپنے اک شروعاتی ناول دا ہندی وچ ترجمہ وی کیتا اے۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
الہٰ آباد وچ جنمی نیلم سرن گوڑ اک بنگالی ماں اتے اک ہندیپھون پیؤ دی سنتان اے اتے اسنوں بچپن وچ بولیاں اتے تہذیبی ماحول ملیا اے۔ رومن کیتھولک نناں ولوں چلا ئے جاندے سکول سینٹ میری کانوینٹ انٹر کالج وچ پڑھائی کیتی، اسنے 19 سالاں دے شروع وچ ہی الہٰ آباد یونیورسٹی وچ اتہاس، فلاسفی اتے انگریزی ساہِ ت دی پڑھائی کیتی۔ یونیورسٹی وچ اک شاندار کیریئر دے کورس وچ، جتھے اوہ ہر اکادمک سال وچ جاری سکھر اُتے رہندی سی، اسنے اکادمک ہشیاری لئی 10 سونے اتے چاندی دے تمغے جتے ہن۔ اس توں جلدی بعد 1977 وچ اس نوں الہٰ آباد یونیورسٹی وچ انگریزی ڈیپارٹمنٹ وچ انگریزی وچ لکچرار نامزد کیتا گیا۔ اسنے 1977 توں یونیورسٹی وچ پڑھایا اے اتے ہن اوہ اپنے موضوع، انگریزی ساہت وچ پروفیسر دا عہدہ سمبھالدی اے۔ اسدی اصل پچھان اک اگھے ناول کار، مختصر کہانی کار، لوک-کہانی کار، جائزہ کار، نقاد اتے اونلائین کالمنویس وجوں اے۔
کیریئر
نیلم سرن گوڑ دیاں پہلیاں لکھتاں انیویں دے دہاکے دے مشہور بھارتی ساہتی رسالیاں وچ شائع رسالے دیاں کہانیاں سن۔ ایہناں وچوں اک نویں کھلھے پینگئن انڈیا دے مینیجنگ ڈائریکٹر ڈیوڈ دیودر نے ویکھی اتے اس نے اس نوں تھوڑہیاں چھوٹیاں کہانیاں لئی بینتی کیتی۔ مشہور ڈیبیو مجموعہ گریء پجن اتے ہور کہانیاں نوں 1993 وچ پینگئن انڈیا نے جاری کیتا سی۔ اس نوں بے لوڑیاں جائزے ملیاں، چارلس والیس انڈیا ٹرسٹ توں برطانیہ وچ غور اے رائیٹرز فیلوشپ جتی۔ اس دی اگلی کتاب، اک ناول سی، جس دا سرلیکھ 'سپیکنگ' سی اتے ایہہ پینگئن ولوں 1995 وچ شائع کیتا گیا سی۔ اس توں بعد 1997 وچ ونٹر کمپینسئینس اینڈ ادر سٹوریز شائع کیتی گئی۔ 2002 وچ ورچئل رئیلٹیز  اتے 2005 وچ دو ناول، سکندر چوک پارک   پینگئن ولوں اتے میسیس ڈکنز، ڈوئل اتے ووڈہاؤس پرائیویٹ لمٹڈ ہیلسین بکس ولوں شائع کیتے گئے۔ دوواں نوں بہت سارے بھارتی رسالیاں اتے رسالیاں وچ بہت مثبت جائزہ ملی، جس نال غور نوں بھارتی فکشن لیکھاں وچ سبھ توں اگے لیایا گیا۔ اس دا کم قومانتری پدھر دے تنقیدی حصیاں جویں کہ یوٹن بینسن ولوں اڈیٹیڈ اتے اپ-بستیوادی ساہت دے روٹلیج اینسائیکلوپیڈیا ولوں کور کیتا گیا سی۔ کونولی، کیمبرج اینسائیکلوپیڈیا آف وومین رائیٹنگ ، اڈیٹیڈ لورنا سیج، گرمائین گریر اتے ایلین شوئلیٹر، کمپین ٹو انڈین فکشن انگلش، پیر پاؤلو پکیوکو ولوں اڈیٹیڈ، اتے بھارتی انگریزی ساہت 1980–2000 ولوں ایم کیہیرو اتے شیاملا نارائن ولوں اس دے کم دی تنقید کیتی گئی۔ اس دی رچنا بارے حالیہ تنقیدی لکھتاں پھروزا جوساوالا اتے ڈیبوراہ پھلروپ ویگل ولوں "امرجنگ ساؤتھ ایشیئن رائیٹرس، اتے کنٹیپریری فکشن: این اینتھولوجی آف فیمیل رائیٹرس ، وندنا پاٹھک، ارملا دبیر اتے شبھا مشرا ولوں اڈیٹیڈ کیتیاں گئیاں ہن۔ 2009 وچ اﷲ آباد ویئر د رورس میٹ رلیز ہوئی ، اس کتاب نوں غور ولوں اڈیٹیڈ کیتا گیا اتے رستہ پبلیکیشنز ولوں شائع کیتا گیا۔ ایہہ سبھ توں ودھ بکن والی کتاب سی، جس نے غور نوں اﷲ آباد دی نمائندہ ساہتی آواز وجوں، بھارتی ودیساں دے اک وڈا پاٹھکاں دی گنتی وچ وادھا کیتا۔ 2010 وچ پینگئن-یاتران نے غور دےشروعاتی ناول سپیکنگ آف 62 دا ہندی ترجمہ شائع کیتا، جو غور نے خود کیتا سی اتے سرلیکھ ‘62 کی باتیں’   دتا سی۔ 2011 وچ پینگئن ولوں گانے دے بناں انت اتے ہور کہانیاں دی شروعات کیتی گئی۔ وارتک دا کم 2015 وچ ہویا، اﷲ آباد یونیورسٹی دا مشہور ساہت اتہاس، تھری رورز اتے د ٹری - سٹوری آف اﷲ آباد یونیورسٹی      ، روپا پبلیکیشنز ولوں شائع کیتی گئی۔ اس توں بعد، اسے سال، اﷲ آباد اریا نوں وی روپا پبلیکیشنز اتے انوزیبل انک ولوں شائع کیتا گیا،  دے اخیر وچ ہارپرکولنز ولوں شائع کیتا گیا سی۔ اس دا نوینتم ناول ریکئم ان راگ جانکی    ، پینگئن وائیکنگ ولوں جون 2018 وچ شائع ہویا سی۔
ایہناں خاص لکھاری رچناواں توں علاوہ، اس دا کم کئی فکشن اتے غیر-کلپت کویتاواں وچ ظاہر ہویا اے جنہاں وچ ڈیزرٹ ان بلوم - کنٹیپریری انڈین ومین'س فکشن ان انگلش میناکشی بھرت ولوں اڈیٹیڈ، (پینکراپھ انٹرنیشنل، 2004)، ودھ رہی وجوں جسبیر جین (ساہت اکادمی اتے سیج پبلیکیشنز 2007) ولوں اڈیٹیڈ، فیئر پھیکٹر ، شیرن رنڈل اتے میناکشی بھارت (پکڈور، २०० 2009) ولوں اڈیٹیڈ، اونلی کنیکٹ، شیرن رنڈل اتے میناکشی بھارت (پتل دا باندر) ولوں اڈیٹیڈ ، آسٹریلیا اتے روپا پبلیکیشنز، انڈیا، 2014))، انڈین انگلش اینڈ ورناکولر انڈیا، مکرند پرانجاپے اتے جیجیوی پرساد (پیئرسن 2010) ولوں اڈیٹیڈ، کرئیٹو پرکریا- ستّ لیکھ، (انسٹیچیوٹ فار رسرچ ان انٹرڈسپلنری سٹڈیز، 2013) اتے لرننگ نان-وائلینس، گنگائے مکھرجی (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، 2016) ولوں اڈیٹیڈ کیتے کم شامل ہن۔ غور دیاں تنقیدی لکھتاں وچ راجا راؤ دی النکارک تکڑی، (کتاب ماہل، 1992) اتے نال ہی اس دی کتاب دی انڈین رویو آف بکز اتے ٹائیمز لٹریری سپلیمینٹ لئی جائزہ شامل اے۔ اک صحافی ہون دے ناطے اوہ دی ہندوستان ٹائیمز دے اﷲ آباد پیج لئی اک ہاسے مضمون دی لیکھکا سی۔ اس نے ساہت اکادمی اتے راجستھان دی مرکزی یونیورسٹی لئی کریئیٹو رائیٹنگ ورکشاپاں کروائیاں، اک بی۔بی۔سی ٹیوی سیریز اُتے کھوج کیتی اتے کم کیتا جو تسیں کی سوچدے ہو؟ جس وچ رپرت پینری-جونزی نے اپنے خاندانی اتہاس دی کھوج کیتی، جو 16 اگست 2010 انتر قومی پدھر اُتے براڈکاسٹ ہوئی۔ اس دا ناول سکندر چوک پارک چارلس یونیورسٹی پراگ دے ایم۔اے۔ کورس وچ مطالعہ لئی مقرر کیتا گیا سی۔ اس دی کہانی اے لین ان لکھنؤ نوں ریاست ہائے متحدہ دے ای-پاٹھشالا پروجیکٹ دے ایم۔اے۔ کورس وچ مطالعہ کرن لئی مقرر کیتا گیا اے۔
ٹام گیریٹ
تھامس ولیم گیریٹ(پیدائش۲۶ :جولائ‏ی ۱۸۵۸ء وولونگونگ، نیو ساؤتھ ویلز |وفات: ۶ اگست :۱۹۴۳ءواراوی، سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز،) اک ابتدائی آسٹریلوی ٹیسٹ کرکٹر سی جس نے بطور ایمپائر وی اپنا کردار ادا کيتا جو بعد وچ ، اک معزز سرکاری ملازم وی بنیا۔ اس دا اک بیٹا ہیوبرٹ فریڈرک گیریٹ (پیدائش:۱۳ نومبر ۱۸۸۵ء، میلبورن، وکٹوریہ، آسٹریلیا) |وفات:۰۴ جون ۱۹۱۵ء اچی بابا دے قریب، گیلی پولی، ترکی) (بعمر ۲۹ سال ۲۰۳ دن) سجے ہتھ دا بلے باز تے لیگ بریک باولر سی جو سمرسیٹ دے لئی وی کرکٹ مقابلےآں وچ شریک رہیا۔
مڈھلا جیون
ٹام گیریٹ اک اخبار دے مالک تے سیاست دان دا دوسرا بیٹا سی جس دا ایہی ناں سی۔ اس د‏ی والدہ، میری این نی کریگن، اس دے والد د‏‏ی پہلی بیوی سن۔ گیریٹ د‏‏ی تعلیم نیونگٹن کالج ۱۸۶۷ء تو‏ں ۱۸۷۲ء ہوئی، جدو‏ں کہ اسکول حالے تک سڈنی دے مضافات‏ی علاقے سلور واٹر وچ نیونگٹن ہاؤس وچ سی۔ اسسٹنٹ ماسٹر جوزف کوٹس نے بطور کرکٹر تے سپرنٹر انہاں د‏‏ی صلاحیتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
پبلک سروس کیریئر
۱۸۷۳ء وچ اس نے سڈنی یونیورسٹی تو‏ں میٹرک کيتا تے کئی شرائط دے لئی لیکچرز وچ شرکت کيتی۔ اگلے سال جنوری وچ ، اس دے والد نے اس دے لئی نیو ساؤتھ ویلز ڈیپارٹمنٹ آف لینڈز وچ کلرک شپ حاصل کيتی۔ اوہ ۱۸۷۶ء وچ نیو ساؤتھ ویلز سپریم کورٹ وچ منتقل ہو گئے تے ۲۵ فروری ۱۸۸۲ء نو‏‏ں بطور وکیل قانون د‏‏ی مشق دے لئی داخل ہوئے۔ اوہ ۱۸۹۰ء وچ پروبیٹ دے رجسٹرار، ۱۸۹۶ء وچ انٹیسٹیٹ اسٹیٹس دے کیوریٹر تے ۱۹۱۴ء وچ پبلک ٹرسٹی بن گئے۔ اوہ ۱۹۲۴ء وچ ریٹائر ہوئے، انہاں دا عملہ چودہ تو‏ں ودھ ک‏ے ۶۷ ہو گیا سی، تے تقریباً ۲۵٬۰۰۰ اسٹیٹس، جنہاں وچ £۱۰ ملین تو‏ں زیادہ سی، انہاں دے دفتر تو‏ں گزر چک‏ی سی۔ اس سال، گیریٹ اک وکیل دے طور اُتے نجی پریکٹس وچ واپس آیا اور، ۸۱ سال د‏‏ی عمر وچ وی روزانہ اپنے دفتر وچ حاضر ہُندا سی۔
کرکٹ کیریئر
اک لمبا آل راؤنڈر، اوہ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی کھیلا، سجے ہتھ تو‏ں بیٹنگ تے بولنگ کيتی۔ اُتے باؤلنگ انہاں د‏‏ی طاقت سی۔ اس نے تیز درمیانی رفتار تو‏ں گیند بازی د‏‏ی تے ۱۹ ٹیسٹ وچ حصہ لیا، ۱۲٫۵۵ اُتے ۳۳۹ رنز بنائے، تے ۲۶٫۹۴ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۳۶ وکٹاں حاصل کاں، جس وچ ۶–۷۸ دے بہترین اعداد و شمار نيں۔ ۱۶۰ فرسٹ کلاس کرکٹ میچاں وچ اس نے ۱۶٫۱۸ د‏‏ی رفتار تو‏ں ۳٬۶۷۳ رنز بنائے، تے ۱۸٫۲۷ رنز فی وکٹ دے حساب تو‏ں ۴۴۶ وکٹاں حاصل کاں، جس وچ اک اننگز وچ پنج وکٹاں دے ۲۹ ہولز وی شام‏ل نيں۔