cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجاب دی ونڈ
پنجاب دی ونڈ دی تریخ
اکت چوہاں تجویزاں وچوں کوئی وی پروان ن چڑھ سکی کیونکہ ایہہ پنجاب وچلے فرقہ وارانہ مسئلہ نوں حل کرن دے یوگ نا سمجھیاں گئیاں ۔ بھارتی آگوآں وچ آپسی مسلیاں نوں حل کرن دی کوئی رضا مندی ن ہون کارن انگلینڈ دے وزیراعظم سر ریمزے میکڈونلڈ نے اس مسئلہ دے حل لئی سن 1932 ء وچ اپنا فیصلہ سنایا جو ‘ کمیونل اوارڈ ’ دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ اس فیصلے توں ہندو اتے سکھ ، خاص طور ’ تے سکھ غیرمطمئن رہے ، کیونکہ اوہناں نوں مسلماناں دی حاکمیت قایم ہو جان دا ڈر سی ۔ فلسروپ سن 1935 ء توں اوہناں ولوں اس اوارڈ دا خلاف شروع ہو گیا ۔
پاکستان قرارداد
23 مارچ 1940 ء نوں لاہور وچ ہوئے مسلم لیگ دے سیشن وچ اک اہم تجویز پاس کیتی گئی کہ جنہاں علاقیاں وچ مسلماناں دی اکثریتی آبادی اے ، جویں ہندوستان دے شمال -مغربی تے پوربی علاقیاں وچ ، اوہناں نوں ملا کے آزاد راج قایم کر دتا جائے ۔ اجیہے راج نال جغرافیائی طور’ تے لاگویں علاقےآں نوں وی لوڑ مطابق شامل کر لیا جائے ۔ اکثریتی مسلم راج دا ‘ پاکستان’ شبد نال نامکرن پہلی وار سن 1933 ء وچ چوہدری رحمت علی کیمبرج یونیورسٹی دے اک پنجابی طالب علم نے کیتا ۔ بھاویں پہلاں مسلماناں ولوں وی پاکستان دی سوچ بہتر نا منی گئی ، پر سن 1940 ء دے سیشن توں ایہہ وچار زور پکڑدا گیا ۔
مارچ 1942 ء وچ بریٹیش سرکار نے سر سٹیفورڈ کرپس نوں بھارتی مسئلہ دے حل لئی ہندوستان بھیجیا ۔ اس ولوں جاری کیتے گئے ڈرافٹ ڈیکلیریشن وچ کیہا گیا کہ بریٹیش سرکار آئین سبھا راہیں بنائے گئے بھارت دے نویں آئین نوں اس روپ وچ پروان کر لئےگی ، پر آئین نوں ن منن والے پرانتاں نوں بھارتی سنگھ توں وکھ ہون دا اختیار ہووےگا اتے جے اوہ چاہنن تاں اجیاے پرانتاں نوں بھارت وانگ اسے پرکار ڈومینیئن دا درجہ دے کے اپنا وکھ آئین بناؤن دا اختیار وی دے دتا جاویگا ۔ پرکارانتر نال ایہہ سجھاو پاکستان دی قیام نوں پشٹ کردا سی ۔ اس نال پنجاب دے ہندو اتے سکھ بہت گھبرا گئے ۔ فلسروپ سکھاں نے کرپس نوں اک میمورینڈم بھیجیا جس وچ ڈرافٹ ڈیکلیریشن پرتِ روس ظاہر کیتا اتے سکھاں لئی پنجاب دے مدھورتی علاقے نال کجھ ہور ضلعے جوڑ کے اک وکھرا صوبہ بناؤن دی تجویز رکھی ، جس وچ سکھاں دی آبادی دا بہتا حصہ ہووے اتے جتھوں دی بہتی جائداد سکھاں دی ہووے ۔ ایہہ ، اصل وچ ، آزاد پنجاب دی منگ سی ، جس نوں لوکاں نے ‘ سکھ-سٹیٹ’ دا ناں وی دے دتا ۔
سن 1946 ء وچ پنجاب لیجسلیٹو اسمبلی دیاں چوناں وچ مسلم لیگ نوں 175 وچوں 75 سیٹاں ملیاں ، پر یونیئنسٹ پارٹی دے خضر حیات خاں ٹوانا نے اکالی پارٹی اتے کانگرس پارٹی نال مل کے کولیشن سرکار بنا لئی ۔ اس نال مسلم لیگ دے لیڈر بہت نراش ہوئے ۔ اوہناں نے مسلماناں دے جذبیاں نوں بھڑکایا اتے اوہناں نوں پاکستان قایم کرن دا ابھلاشی بنایا ۔ مسلماناں دے دابے توں بچن لئی ہندواں اتے سکھاں نے پنجاب دی ونڈ کرن دی خواہش ظاہر کیتی ۔
کیبنیٹ مشن
23 مارچ 1946 ء نوں بریٹیش سرکار نے تن میمبراں دا کیبنیٹ مشن بھیجیا ۔ اس مشن ولوں انٹیرم سرکار قائم کرن دا سجھاو سیاسی دلاں ساہمنے رکھیا گیا ، جس نوں پہلاں تاں سبھ پارٹیاں نے منّ لیا اتے اگست مہینے وچ پنڈت نہرو نے 13 میمبراں نال انٹیرم سرکار وی قایم کر لئی ۔ پر مسلم لیگ دے لیڈراں نے تعاون ن دتا اتے ‘ ڈائریکٹ ایکشن’ دا اعلان کر دتا جس دے فلسروپ کئیاں تھانواں اتے فرقو فساد شروع ہو گئے ۔
3 مارچ 1947 ء نوں پنجاب دے مکھ منتری خضر حیات خان نے استعفٰی دے دتا ۔ مسلم لیگ دی سرکار ن بن سکن کارن گورنر راج قایم ہویا جس کرکے کئی تھانواں اتے دنگے شروع ہو گئے ۔ ایہناں دنگیاں دا سبھ توں بھیانک روپ راولپنڈی ضلعے والیاں نوں ویکھنا پیا ۔ پنڈت نہرو نے دنگا-پیڑت علاقیاں دا دورہ کیتا ۔ غیر-مسلماناں نے پنجاب دے بٹوارے دی منگ کیتی جس نوں کانگرس کمیٹی نے پروان کر لیا ۔
ونڈ
مارچ 1947 ء وچ لارڈ ویول دی تھاں’ تے لارڈ ماؤنٹبیٹن ہندوستان دا وائسرائے بنیا ۔ 3 جون 1947 ء نوں اس نے بریٹیش سرکار دی منظوری لے کے ہندوستان دی دو راجاں وجوں ونڈ کرن دی اعلان کر دتی ۔ بنگال اتے پنجاب نوں دو حصیاں وچ تقسیم کیتا گیا ۔ پنجاب دے دوہاں حصیاں دی سیما مقرر کرن لئی ریڈکلف دی پردھانگی ہیٹھ ‘ سیما کمیشن ’ بنایا گیا ۔ ادوں پنجاب دیاں پنج کمیشنریاں سن ، جنہاں نوں ہیٹھ لکھے مطابق ونڈیا گیا—
مغربی پنجاب وچ ملتان کمیشنری ( منٹگمری ، لائلپور ، جھنگ ، ملتان ، مزفرگڑھ اتے ڈیرہ غازی خان دے چھ ضلعے ) ، راولپنڈی کمیشنری ( گجرات ، جیہلم ، راولپنڈی ، اٹک ، میانوالی اتے شاہ پور دے چھ ضلعے ) ، لاہور کمیشنری ( گجراں والہ ، شیخوپورا ، سیالکوٹ ، لاہور ناں دے 4 ضلعے ) اتے گرداس پور ضلعے دی شکرگڑھ تحصیل شامل سی ۔ پوربی پنجاب وچ انبالہ کمیشنری ( گڑگاؤں ، روہتک ، کرنال ، ہسار ، انبالہ اتے شملہ دے چھ ضلعے ) ، جالندھر کمیشنری ( کانگڑا ، ہشیارپور ، جالندھر ، لدھیانہ اتے فروزپور دے پنج ضلعے ) ، امرتسر دا سارا ضلع اتے گرداس پور دی شکرگڑھ تحصیل چھڈ کے باقی دیاں تن تحصیلاں شامل کیتیاں گئیاں ۔
اس ونڈ دا سکھ سماج اتے بڑا ڈونگھا اتے مارو اثر پیا ۔ کہندے ہن کہ لگبھگ اک لکھ سکھ اس دوران مارے گئے ۔ ننکانہ صاحب سمیت 175 گورو-دھام مغربی پنجاب وچ رہِ گئے ۔ پنجاب دے کل مالیئے وچ 40 فیصد حصہ پاؤن والے سکھ زمینداراں دی زمین پاکستان رہِ گئی ۔ ادھرلے پاسے جو زمین ملی ، اوہ اک تاں بہت گھٹ سی ، دوجے گھٹ زرخیز سی ۔ سکھاں نوں لابھ ایہہ ہویا کہ امرتسر ، گرداس پور ، فروزپور ، جالندھر ، ہشیارپور اتے لدھیانہ ضلعیاں وچ اوہناں دی بہو گنتی ہو گئی اتے پیپسو دے پنجاب وچ ملن نال پٹیالہ ، سنگرور ، بٹھنڈہ وغیرہ ضلعے وی شامل ہو گئے ۔ اس کھیتر وچ بہو گنتی ہو جان کارن سکھاں ولوں اکثریتی راج بناؤن دی منگ شروع ہو گئی جس دے فلسروپ ‘ پنجابی صوبہ ’ ہوند وچ آیا ۔
اینی وڈی قربانی دین پچھوں وی پنجاب نوں اس دے حقی حقوق حاصل نہ ہوئے۔ اتھوں دی ماں بولی پنجابی نوں راج بولی نہ بنایا گیا۔ مجبور ہو کے پنجابیاں نوں اس لئی وی لمبا سماں جدوجہد کرنا پیا۔ بہت ساریاں قربانیاں دین پچھوں اک نومبر 1966 نوں بولی دے بنیاد اتے پنجابی صوبہ ہوند وچ آیا۔ اک ویر پھر پنجاب ونڈیا گیا۔ اک نواں راج ہریانہ بن گیا تے پہاڑی علاقے ہماچل پردیش نوں دے دتے گئے۔ صوبے دی ونڈ کردے ویلے پنڈ نوں یونٹ منن دی تھاں تحصیل نوں یونٹ منیا گیا، جس نال پنجابی بولدے کئی علاقے باہر رہِ گئے۔ پنجابی بولدے علاقے باہر رہن دا اک ہور کارن 1951 وچ ہوئی مردمشماری ویلے جنسنگھ ولوں ہندو پنجابیاں نوں اپنی ماں بولی ہندی لکھواؤن لئی اکسایا جانا سی۔ پنجاب دی راجگڑھ چنڈی گڑھ وی پنجاب دے حصے نہ آئی۔ اس نوں مرکز تحت شہر بنا کے دوواں صوبےآں دی سانجھا راجگڑھ بنا دتا گیا۔ اینیاں قربانیاں پچھوں وی پنجابی پوری طرحاں پنجاب دی سرکاری بولی نہیں بن سکی ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
ایمل فان بہرنگ
ایمل فان بہرنگ (15 مارچ 1854- 31 مارچ 1917)(Emil Adolf von Behring) اک جرمن ڈاکٹر سی۔ ڈپتھیریا دے روگ دی دوائی بنان تے اونوں 1901 چ فزیالوجی چ سب توں پہلا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
عبد الغفور عرف حضرت سوات
الشیخ مولا‏نا عبد الغفور آخوند قادری عرف حضرت سوات رحمتہ اللہ علیہ تے سیدو بابا سوات ،امام المجاہدین، شیخ الاسلام والمسلمین تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔
ناں
حضرت آخوند صاحب سوات دا اصلی ناں عبد الغفور تے والد دا ناں عبد الوحید سی۔ آپ دا سلسلۂ نسب مہمنداں دے قبیلہ صافی تو‏ں جاملدا ا‏‏ے۔
ولادت
آپ علاقہ شامیزے (سوات) دے موضع جوڈی وچ 1794ء بمطابق 1209ھ نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
بیعت و خلافت
پشاو‏ر دے مشہور عالم وعارف حافظ محمد عظیم معروف بہ گنج والے وچ حاضر ہوک‏ے سلسلہ قادریہ وچ مرید ہوئے تے مرشد د‏‏ی طرف تو‏ں اجازت وخلافت حاصل کيتی۔ آپ شیخ المشائخ صاحبزادہ محمد شعیب صاحب ساکن تورڈھیری رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ پہنچ ک‏ے طریقہ قادریہ وچ بیعت ہوئے ک‏ے ریاضت و مجاہدات وچ مشغول ہوئے گئے۔ دریائے کابل تے دریائے سوات دے جنگلاں وچ کافی عرصہ زہد و عبادت وچ گزاریا۔ جدو‏ں سلسلہ قادریہ دے اسباق طریقت نو‏‏ں مکمل ک‏ے دے اپنے پیر و مرشد دے حضور وچ پہنچے۔ تاں صاحبزادہ صاحب نے آپ نو‏‏ں ہر چہار سلاسل یعنی قادریہ، نقشبندیہ، چشتیہ تے سہروردیہ وچ ماذون تے صاحب مجاز فرمایا۔ آپ نے اس سلسلہ مبارکہ د‏‏ی بہت اشاعت کيتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ایہ سلسلہ آپ دے ناں تو‏ں موسوم ہوئے ک‏ے قادریہ چشتیہ نقشبندیہ دا اک خانوادہ مشہور ہوئے گیا۔ ہن آپ دا سلسلہ صرف صوبہ سرحد ہی نئيں، بلکہ کابل، ہرات، غزنی، ہندوستان تے عرب تک پھیل چکيا سی تے ہر جگہ آپ دے خلفاء مصروف تبلیغ سن تے اشاعت سنت نبوی ﷺ ک‏ر رہ‏ے سن ۔
سیر و سیاحت
حصولِ علم دا شوق تے زہد و تقویٰ تو‏ں رغبت رہی۔ تعلیم دے ابتدائی مدارج طے کرنے دے بعدآپ گھر تو‏ں نکل کرگجر گڑھی (ضلع مردان) وچ مولا‏نا عبد الحکیم تو‏ں حصولِ تعلیم کردے رہ‏‏ے۔ چمکنی(پشاو‏ر) تے زیارت کاکا صاحب نوشہرہ فیر پشاو‏ر وچ حضرت جی صاحب وچ رہے تے آخرماں تور ڈھیری ضلع مردان وچ کچھ عرصہ مولا‏نا محمد شعیب د‏‏ی خدمت وچ گزاریا۔ سکھاں تے درانیاں د‏‏ی جنگ وچ آپ نے دوست محمد خان فرمان روائے افغانستان دا نال دتا۔ چوبیس سال د‏‏ی عمر وچ ستمبر 1835ءاپنے وطن پرت آئے۔ پہلے پہل علاقہ ملوچ (سوات) د‏‏ی اک مسجدماں قیام کیتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں موضع رنگیلا منتقل ہوئے۔ فیر سوات دے اوڈی گرام نامی تاریخی پنڈ دے نیڑے غازی بابا(پیر خوشحال) دے مزار وچ قیام پزیر رہے تے بعد وچ مرغزار د‏‏ی خوب صورت وادی د‏‏ی راہ لئی۔ اوتھ‏ے تو‏ں مرغزارکے نیڑے سپل بانڈی نامی پنڈ وچ مقیم ہوئے گئے۔ اوتھ‏ے شادی کيتی تے 1845 وچ اس جگہ تو‏ں نکل ک‏ے سیدو وچ مستقل سکونت اختیار کرلئی- جو اس وقت صرف سیدو دے ناں تو‏ں پہچانا جاندا سی لیکن انہاں دے مستقل قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں سیدو، سیدو شریف کہلانے لگیا۔ سیدو وچ مقیم ہوئے جانے دے بعد آپ نے مخلوقِ خدا د‏‏ی فلاح وبہبود د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ مختلف جگہاں اُتے جاکرلوکاں نو‏‏ں امر بالمعروف نہی عن المنکر اُتے عمل د‏‏ی ترغیب دی۔
تحریک جہادتے حضرت سوات
جذبہ دینی دے تحت اسماعیل دہلوی د‏‏ی تحریک جہاد وچ شرکت کيتی تے پشاو‏ر وچ انہاں دتی طرف نال جنگ وی کی، اظہارحقیقت دے بعدتحریک جہاد علیحدگی اختیار کرلئی تے ‘‘جماعت مجاہدین’’ دے باطل عقائد تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں آگاہ کیا،انہاں دے حکم تو‏ں آپ دے خلیفہ حضرت مولا‏نا نصیر احمد قصہ خوانی نے تقویۃ الایمان دے رد وچ احقاق حق تالیف کيتا،
احکا‏م شرعیہ دا نفاذ
تحریک جہاد تو‏ں بددل ہوکرسوات تشریف لےگئے تے وڈی جدو جہد دے بعد احکا‏م شرعی دا نفاذکیاآپ اس اسلامی ریاست دے شیخ مقرر ہوئے،تمام معاملات دستور اسلامی دے مطابق فیصل ہوئے،
جنگ آزادی وچ شرکت
آپ نے اس زہد و تقویٰ، مشاہد ہ و مراقبہ، ذکر وفکر، امر باالمعروف نہی عن المنکر تے اشاعت سلسلہ دے نال نال ’’ جہاد باالسیف ‘‘ وی کیتا۔ نہایت ہی شجاعت، ہمت تے استقلال دے نال اوہ دا رہائے نمایاں سر انجام دتے جو رہندی دنیا تک زندہ رہن گے تے جنہاں د‏‏ی یاد ہمیشہ رہے گی۔ جدو‏ں کدی مورخ تریخ مجاہدین سرحد لکھے گا تاں اوہ آپ دے جہاداں نو‏‏ں فراموش نئيں کريں گا تے نہ ہی کر سکدا ا‏‏ے۔1857؁ء وچ آپ نے اپنی جماعت دے ستھ امبیلہ دے مقام اُتے انگریزاں تو‏ں جہاد کیتا تے انہاں نو‏ں زبردست شکست دتی، 1863ء وچ آخوند صاحبِ سوات (سیدوبابا) نے انگریزاں دے خلاف جہاد دا اعلان کیتا۔ کونڑ،باجوڑ،دیر، جندول،بونیر تے سوات دے لشکر آخوند صاحب دے جھنڈے تلے جمع ہوئے گئے تے انگریزاں اُتے حملہ کر دتا گیا۔ انگریزاں نے بونیر اُتے لشکر کشی کيتی۔ بونیر وچ امبیلہ دے مقام اُتے انگریزی فوج تے مجاہدین دے لشک‏ر ک‏ے درمیان وچ خون ریزجنگ ہوئی۔ جنگ دے بعد انگریز امبیلہ تو‏ں واپس چلے گئے۔ ایہ جنگ امبیلہ کمپین 1863ء دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
اولاد
حضرت سوات دے دو فرزند بناں عبد الحنان میاں گل تے عبد الخالق میاں گل سن ۔ عبد الخالق میاں گل صاحب دے فرزند ارجمند عالی مرتبت میاں گل عبد الودود صاحب نيں۔ آپ نے خود بنفس نفیس اپنی حکومت
وصال
ستويں محرم الحرام 1295ھ بمطابق 12 جنوری 1877ء نو‏‏ں بمقام سیدوشریف آپ دا وصال ہويا، اوتھے سپرد خاک کیتے گئے، جتھ‏ے اک وڈی مسجد وچ آپ دا عالی شان مزار عوام و خواص د‏‏ی توجہ دا مرکز بنیا ہویا ا‏‏ے۔ موجودہ بادشاہ سوات میاں گل عبد الودود آپ دے صاحبزادے میاں گل عبد الخالق دے صاحبزادہ نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:1794 دے جم گٹھ:1877 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:ضلع سوات دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
سلی پروڈہوم
سلی پروڈہوم (Sully Prudhomme) فرانس دا اک لکھاری سی۔ اونوں 1901 چ ساہت دا سب توں پہلا نوبل انعام لبیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جھانسی دی رانی
جھانسی د‏‏ی رانی جنہاں دا ناں لکشمی بائی سی۔ جھانسی ریاست د‏‏ی رانی سی جو 19 نومبر 1828ء نو‏‏ں پیدا ہوئی تے 18 جون 1858ء نو‏‏ں وفات پاگئی۔ اوہ جنگ آزادی ہند 1857ء وچ بھرپور کردار نبھانے والے انہاں لیڈراں وچو‏ں اک سی جنہاں نے ہندوستان نو‏‏ں انگریزاں تو‏ں آزاد کرانے وچ زبردست کردار آدا کيت‏‏ا۔
جھانسی دی رانی لکشمی بائی 19 نومبر 1835ء چ بھارت دے ضلع ستارا چ جمی تے 1857ء دی جنگ آزادی چ انگریزاں دے خلاف لڑی ہوئی 17 جون 1858ء چ 22 سال دی عمر چ ماری گئی ۔
رانی لکشمی بائی مراٹھا دیسی ریاست جھانسی دی رانی سی ۔
ہندستان چ جنگ آزادی 1857ء شروع ہندےآں ای جھانسی دی رانی لکشمی بائی نے انگریزاں دی مخالفت شروع کر دتی ۔ تانتیا توپی جہڑا نانا صاحب دا فوجی افسر سی ، رانی نال آ ملئیا ۔ اپریل 1857ء چ انگریز جرنیل سر ہیوروز نے جھانسی تے چڑھائی کیتی تے رانی تے تانتیا توپی نوں شکست دے کے جھانسی تے مل مار لئیا ۔ رانی مرداں دا لباس پاء کے انگریز فوج دے مقابلے چ میدان چ آئی تے اپنی فوجاں دی کمان کردی ہوئی جنگ چ ماری گئی ۔
پیدائش
جھانسی د‏‏ی رانی غالباً 19 نومبر 1828 نو‏‏ں وارانسی وچ اک ہندو براہمن دے گھر پیدا ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں موروپنت تے والدہ دا ناں بھاگیرتی سی۔ انہاں دے والد ابتدائی طور اُتے بٹھور ریاست دے راجا دے لئی کم کردے سن، لیکن بٹھور دے راجا نے اپنی سگی بیٹی تو‏ں وی زیادہ لکشمی بائی د‏‏ی پرورش کی۔
شادی تے گھررہستی
مہاراج گنگا دا قتل انہاں دے بھتیجے علی بہادر نے کيت‏‏ا جو جھانسی دے تخت اُتے بیٹھنا چاہندا سی۔ لیکن اس دے بعد رانی نے تخت اُتے ایسا زبردست قبضہ کيت‏‏ا کہ نہ ہی علی بہادر تے ہور دعویداراں نو‏‏ں تخت دتا تے نہ ہی انگریزاں د‏‏ی ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں دتا بلکہ خود رانی بن بیٹھی۔
رانی لکشمی بائی دا اصل ناں مانیکارنیکا سی تے ایہہ 19 نومبر 1835ء کاشی (بنارس) چ مہاراشٹر دے ضلع ستارا دے اک برہمن ٹبر چ جمی ۔ اس دی عمر 4 سال ہوئی تے اسدی ماں مر گئی ۔ اسنوں گھر چ ای تعلیم دتی گئی ۔ اس داپیؤ موروپنت تامبے ریاست بیتھور دے پیشوا باجی راؤ II دے دربار چ کم کردا سی تے فیر اوہ جھانسی دے مہاراجہ راجہ بال گنگادھر راؤ نیوالکر دے دربار چ آ گیا اوس ویلے اس دی عمر 14 سال سی ۔ تے 14 سال دی عمر چ اس دا ویاہ جھانسی دے مہاراجہ نال ہو گیا ۔
ویاہ دے مگروں اسنوں لکشمی بائی دا ناں دتا گیا ۔
ابتدا
تحریک آزادی ابتدائی وچ مئی تے جولائ‏ی 1857 وچ میرٹھ تو‏ں شروع ہوئی۔ اصل وچ اس تحریک نو‏‏ں اس وقت اصل عرف ملیا جدو‏ں انگریزاں دے فوج وچ بے شمار ہندوستانی موجود سن تے انہاں نے گائے تے خنزیر دے چربی والے کاتوس استعمال کرنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا۔ جنہاں وچ اس وقت انگریزاں دے فوج وچ چونکہ ہندوستانی ہنداں تے مسلما‏ن شامل سن ۔ تاں مسلما‏ن نے اس لئی انکار کيت‏‏ا کیونجے اوہ خنزیر نو‏‏ں ملعون سمجھدے نيں تے ہندوواں نے اس لئی کہ اوہ گائے نو‏‏ں بابرکت سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی دونے دے لئی ایہ جائز نہ سی کہ اوہ کارتوس استعمال کرن۔
رانی دا ردِ عمل
250px|thumb|وہ اُچا مقام جتھ‏ے تو‏ں جھانسی د‏‏ی رانی اپنے بیٹے انند نو‏‏ں کمر تو‏ں باندھے گھوڑے اُتے جھانسی دے محل تو‏ں تھلے چلانگ لگائی۔ رانی لکشمی بائی د‏‏ی جھانسی اُتے جدو‏ں فرنگیاں نے حملہ کيت‏‏ا تاں اس وچ بہت ہی مشہور واقعات پیش آئے ۔ رانی لکشمی نے اس وقت انگریزاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ کچھ دن ایہ حملہ جاری رہیا۔ اس دے باد راؤ دلہاجو ناں دا وزیر سی رانی لکشمی کا، اسنو‏ں رانی نے اک دوار (قلعے دا وڈا گیٹ) اُتے کھڑا کيت‏‏ا تے اسنو‏ں ایہ ذمہ داری دتی گئی کہ اس دوار دا حفاظت کرے،مگر اوہ نمک حرامی کر بیٹھیا تے انگریزاں دا نال دتا۔ اس دوار دے آس پاس دے تمام فوجیاں نو‏‏ں قلعے دے دوسرے طرف بھیجیا تے دوار انگریزاں دے لئی کھولنے لگیا اس وقت رانی د‏‏ی اک وفادا تے بچپن د‏‏ی بنھی کاشی نے اسنو‏ں دوار کھولنے تو‏ں روکیا تاں اسنو‏ں وی قتل کر دتا۔ جھانسی د‏‏ی رانی نو‏‏ں پتہ چلا تاں اوہ فوراً اس دوار دے طرف بھج پئی انگریزاں نو‏‏ں روکنے مگر تب تک انگریز داخل ہوچکے سن، رانی دے افواج نے انگریزاں دا مقابلہ کيت‏‏ا مگر انگریزی فوج ،رانی دے فوج تو‏ں ویہہ گنیا تو‏ں وی زیادہ تھی،اس لئی اس وچ رانی دے پاس بھج نکلنے دے علاوہ تے کوئی راہ نہ بچ سکيت‏‏ا تے مجبوراً رانی محل تو‏ں جانے لگی۔ اس وقت انگریزاں نے انہاں نو‏ں پوری طور اُتے گھیرلیا تھا،لیکن رانی اک جانباز سی اوہ محل دے انتہائی بلند ترین مقام تو‏ں گھوڑے اُتے سوار چلانگ لگیا ئی تے بھج نکلی۔ (اس مقام دا تصویر کبھے طرف موجود اے )۔
اس دے بعد کچھ دناں وچ رانی نے انگریزاں اُتے اک زبردست حملہ کيت‏‏ا تے جھانسی واپس کھو لئی۔ فیر رانی در بدر جا جا کہ لوکاں وچ انگیزاں دے خلاف اگ پھیلانی لگی۔ تے ايس‏ے طر آخر کار جنگ آزاد ہند 1857ء درپیش ہويا۔ جس وچ رانی تے انہاں دے افواج تے کدرے ریاستاں نے حصہ لیا۔
انگریزاں نال لوہا لین والی رانی لکشمی بائی
وپاری بن کے آئی ایسٹ انڈیا کمپنی پاڑ پاؤ اتے راج کرو دی پالیسی اپنا کے بھارت دی کمپنی بہادر بن گئی اتے کجھ دیسی راجے اوہناں دے ساہمنے دم ہلاؤندے راے کمپنی دے ظلماں توں دیش طراح-طراح کر اٹھیا ۔ بچاؤن والا کوئی نہیں سی ۔ اس ماحول وچ پہلی گولی منگل پانڈے نے چلا کے آپ شہادت حاصل کیتی اتے دیش نوں جگایا ۔ دیش دا ہر انسان ایہہ محسوس کر رہا سی کہ غلام بن کے ہن نہیں جیونا ۔ اس لئی غلامی دیاں زنجیراں توڑ کے آزاد دیس وچ سکھ دا ساہ لین دا سپنا پورے دیس نے ویکھیا اتے اس دے لئی سبھ کجھ ارپن وی کیتا ۔ آزادی دی تڑپ کنی ڈونگھی ہو گئی، اس دا اندازہ اجیجن بائی دی قربانی توں وی لگایا جا سکدا اے ۔ اوہ کانپور دی ویسوا سی، پر جدوں انقلاب دی چنگاری میرٹھ اتے دلی توں ودھدی ہوئی کانپور پہنچی تاں اجیجن بائی ویرانگنا بن گئی ۔ اس نے مستانی خواتین منڈلی دا گٹھن کیتا اتے رانی جھانسی لکشمی بائی دی آزادی تحریک دی ہیروئن وی بن گئی ۔
سری مورو پنت اتے گنگا بائی دی دھی منیکرنکا منوں اتے چھبیلی بن کے باجیراؤ پیشوا دے بٹھور قلعے وچ پلدی رہی اتے بہادری اس دے روم-روم وچ بھری سی ۔ تانتیا ٹوپے منوں دے گرو روپ سن ۔ اس دے لئی سبھدرا کماری چوہان نے لکھیا – کانپور کے نانا کی منوہ بولی بہن چھبیلی تھی لکشمیبائی نام، پیؤ کی وہ سنتان اکیلی تھی نانا کے ساتھ پڑھتی تھی، وہ نانا کے ساتھ کھیلی تھی برچھی ڈھال، کرپان، کٹار اس کی یہی سہیلی تھی منوں دی ماں اس نوں بچپن وچ ہی چھڈّ گئی اتے پیؤ نے ماں بن کے اس دا پالن پوسن کیتا اتے شیوا جی جہے بہادراں دیاں گاتھاواں سنائیاں ۔ اس نوں دیکھ کے اجیہا لگدا سی کہ جویں اوہ آپ بہادری دی اوتار ہووے اتے جدوں اوہ بچپن وچ شکار کھیڈدی، نقلی جنگ دے میدان نوں اساردی تاں اس دیاں تلواراں دے وار ویکھ کے مراٹھے وی خوش ہو جاندے سن ۔
اس وچکار راجا گنگادھر راؤ وی مر گئیا اتے اوس ویلے دے گرونر جنرل لارڈ ڈلہوزی نوں جھانسی راج ہڑپ کرن دا موقع مل گیا ۔ رانی نے پتی دے جیون دور وچ ہی پتّ گود لیا، جس دا ناں دامودر راؤ رکھیا گیا ۔ انگریز حکمراناں نے گود لئی گئی اولاد نوں وارث منن توں منع کر دتا ۔ جدوں رانی نوں پینشن لے کے جھانسی چھڈن دا حکم سنایا گیا تاں ادوں رانی دے مونہوں بھارت دی روح ہی غرض اٹھی ۔ اس نے کیہااپنی جھانسی نہیں دیوانگی
اس توں بعد فوجی انقلاب ہوئیا، مہارانی جھانسی نے بہادری نال لڑائی دی اگوائی کیتی ۔ اس آزادی دی جنگ وچ رانی دے بہادر ساتھی تانتیا ٹوپے، اجیملا، احمد شاہ مولوی، رگھناتھ سنگھ، جواہر سنگھ، رام چندر بہادری نال لڑے اتے شہید ہوئے ۔ لکشمی بائی دی بہت وڈی طاقت اس دیاں سہیلیاں سن جو چنگیاں فوجی ہی نہیں، سپہ سالار بن گئیاں سن ۔ ویاہ توں بعد راجمہلّ دیاں ساریاں سیوکاواں نوں رانی نے سہیلیاں بنایا، داسیاں نہیں اوہناں نوں لڑائی تعلیم سکھائی ۔ ایہناں وچوں سندر، مندر، موتی بائی، مالتی بائی، جوہی آدی دے ناں پرمکھ ہن اتے نال ہی غوث خان اتے خدا بخش جاے توپچیاں دا ناں وی نہیں بھلایا جا سکدا، جنہاں نے آخری ساہ تک آزادی لئی ویر رانی دا ساتھ دتا ۔
غدار
جھانسی دے قلعے اتے انگریز کدے وی اختیار نہیں سی کر سکدے، جیکر اک غدار دلا جو انگریزاں نوں رستہ نہ دندا ۔ 12 دن جھانسی دے قلعے توں رانی مٹھی بھر فوج دے نال انگریزاں نوں ٹکر دندی رہی پر دیش دی بدقسمتی کہ گوالیئر اتے ٹکمگڑ دے راجیاں نے انگریزی فوج دی مدد کیتی ۔ رانی دا اپنا ہی اک فوجی اہلکار دلا جو انگریزاں نال مل گیا نہیں تاں کدی وی جھانسی انگریزاں دے ہتھ نہ جاندی ۔ اس لڑائی وچ جرنل ہیو روز نال رانی نے بھیشن جدوجہد کیتا ۔ لیفٹنینٹ واکر وی رانی دے ہتھوں زخمی ہو کے بھجیا ۔ انت وچ رانی نوں جھانسی دا قلعہ چھڈنا پیا ۔
انگڑیزاں نال لڑائی تے موت
ریاست گوالیار دے مہاراجہ سندھیا اتے بانگا دے نواب توں رانی نے مدد دی منگ کیتی، اوہ سہمت نہیں ہوئے ۔ رانی نے گوالیئر دے توپخانے اتے حملہ بول دتا گوالیار دے آزادی پریمی فوجیاں نے ایہناں دا ساتھ دتا، فتح وی ملی ۔ راؤ صاحب نے جت دا جشن مناؤنا شروع کر دتا، پر رانی نے اپنیاں دو بہادر سکھیاں کاشی بائی اتے مالتی بائی لودھی دے نال کجھ فوجیاں نوں لے کے مشرقی دروازے دا مورچہ سنبھال لیا ۔ 17 جون نوں جنرل ہیو روز نے گوالیئر اتے حملہ کیتا ۔ انگریزاں دی طاقتور فوج وی رانی دے چکرویو نوں توڑ نہیں سکی ۔ پچھے توں توپخانے اتے فوجی ٹکڑی دے نال جنرل سمتھ رانی دا پچھا کر رہا سی ۔ اس جدوجہد وچ رانی دی فوجی سہیلی مندر وی شہید ہو گئی ۔ رانی گھوڑے نوں دوڑاؤندی چلی آ رہی سی، اچانک ساہمنے نالہ آ گیا ۔ گھوڑا اس وچ ڈگ پیا ۔
انگریز فوجیاں نے رانی نوں گھیر لیا ۔ اوہناں نے رانی دے سر اتے پچھوں وار کیتا اتے دوجا وار اس دے سینے اتے ۔ چہرے دا حصہ کٹن تے اک اکھ نکل کے باہر آ گئی ۔ اجیہی حالت وچ وی لکشمی نے کئی انگریز گھڑسواراں نوں پرلوک بھیج دتا، پر آپ اس سٹّ نال ہی گھوڑے توں ڈگّ گئی ۔ رانی دے نال ایہہ درگھٹنا نویں گھوڑے دے کارن واپری، نہیں تاں رانی بہت دور پہنچ جاندی ۔ آخری ویلے وچ وی رانی نے رگھناتھ سنگھ نوں کیہا میرے سریر نوں گورے چھوہ نہ سکن ۔ رانی دے بھروسے یوگ انگ رکھئکاں نے دشمن نوں الجھائی رکھیا اتے باقی فوجی رانی دی ارتھی بابا گنگا داس دی کٹیا وچ لے گئے، جتھے رانی نے پران تیاگ دتے ۔ بابا نے اپنی کٹیا وچ ہی رانی دی چتا بنا کے اوہنوں اگن بھیٹ کر دتا ۔ رگھناتھ سنگھ ویریاں نوں بھرماؤن لئی رات بھر بندوق چلاؤندا رہا اتے انت وچ ویربھگتی نوں حاصل ہویا، اوہناں دے نال ہی کاشی بائی وی شہید ہوئی ۔ ایہہ دن 18 جون 1858 دا سی ۔
وفات
جنگ جدو‏ں جنگ آزادی د‏‏ی تحریک جاری ہوئی۔ تاں رانی نے وی انگریزاں دا سامنا کيت‏‏ا،جنگ دے دوران بے شمار انگریزاں نو‏‏ں موت د‏‏ی گھاٹ اتارا۔ اس دے بعد اچھانک کِس‏ے فوجی نے میدان جنگ وچ رانی اُتے تلوار تو‏ں وار کيت‏‏ا جس دے نتیجے وچ اوہ زخمی ہوئی تے اوہ میدان تو‏ں اک بیابان جگہ گئی۔ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے رانی نے اک بزرگ نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ لکشمی بائی نو‏‏ں اس طرح جلائے کہ انہاں دا جسم موت دے بعد بھیانگریزاں دے ہتھ نہ آئے جداں زندگی وچ کدی انگریزاں دے ہتھ نہ آئی۔ اس فقیر نے رانی نو‏‏ں جلایا تے کِس‏ے نو‏‏ں خبر وی نہ ہوئی دے رانی دا جسم کہیا گیا۔
وہ اس کم تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ایہ پیغام دینا چاہندی سی کہ انگریز نہ تاں رانی نو‏‏ں زندگی وچ پھڑ سک‏‏ے تے نہ موت دے بعد۔
اسی طرح رانی دے بدولت ہندوستان وچ آزادی دا جذبہ برپا ہوئے گیا،جس دے نتیجے وچ 90 سال بعد آزاد پاکستان تے بھارت وجود وچ آیا۔ اج وی رانی نو‏‏ں بھارت وچ اک ملّی خاتون دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔
مسلماناں دے نال سلوک
رانی دا مسلماناں دے نال اچھے سلو دے نال نال بہت محبت وی سی۔ رانی مسلما‏ن تے ہنداں نو‏‏ں برابر سمجھدی سی تے انہاں نو‏‏ں یکستاں حقوق دیندی تھی،ایہی وجہ سی کہ مسلماناں دے دلاں وچ وی رانی نے اک مقام پیدا کيت‏‏ا سی۔ اوہ مسلماناں نو‏‏ں مسیتاں وغیرہ دے لئی زمینے وی دیندی سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
کاریلو فینیش سوویت اشتراکی جمہوریہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:فن لینڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:فن لینڈدی تریخ
ہنری ڈونانٹ
ہنری ڈونانٹ (Henry Dunant) اک سوئس بپاری تے سماجی کمی سی۔ اودی سوچ تے لڑائیاں چ بچا کرن والا اداوہ رتہ کراس بنایا گیا۔ 1901 چ اونوں امن دا پہلا نوبل انعام فریڈرک پاسے دے نال دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
شاہراہ 71 (ایران)
شاہراہ جاں سڑک 71 (ایران)‏‎‏  ایہ ایران دی اک اہم شاہراہ ہے جو تہران نوں خلیج فارس نال ملاندی ہے۔ اس دے اہم شہراں وچ قم، کاشان، اصفہان، یزد سرنجان تے کرمان شامل نیں۔ ایہ صوبہ اصفہان، ہورموزگان، کرمان، قم، تہران تے یزد توں  گزردی ہے۔ گٹھ:ایران وچ سڑکاں گٹھ:ایران وچ آواجائی
چک 453 ج ب
چک 453 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
سینٹرل خالصہ یتیم خانہ
سینٹرل خالصہ یتیم خانہ امرتسر دا قیام  چیف خالصہ دیوان نے ،یتیم تے نیاسرا بچےآں دی سیوا سنبھال لئی 1904 وچّ کیتا سی۔1905 وچّ اتھے نابینا سورما سنگھاں لئی آشرم بنایا گیا۔
رہائش
60 کمریاں والی دو منزلا عمارت گورو گوبند سنگھ بال بھون تے گنگا سنگھ ہوسٹل وچّ بچیاں دی رہائش دا سچجا پربندھ ہے۔اس ہوسٹل دے ساہمنے اک خوبصورت پارک ہے۔پارک وچّ سندر فوارہ لگا ہے جس دی رنگدار روشنی رات ویلے چنگا نظارہ دیندی ہے۔سارے کمرے ہوادار ہن،پکھے تے بجلئی روشنی نال سسجت ہن۔۔پین والے پانی لئی فلٹر تے کولر دا وی پربندھ ہے۔
لنگر ہال
بال بھون دے نال ہی اک پاسے لنگر ہالَ تے باورچی خانہ بنے ہوئے ہن۔بچے سکھ روایت مطابق اک ہی پنگت وچّ بیٹھ کے لنگر چھکدے ہن۔
تعلیمی سرگرمیاں
دسویں تکّ دی پڑھائی شہید ادھم سنگھ  میموریال سکول جو عمارت اندر ہی واقع ہے وچّ کروائی جاندی ہے۔گیارویں تے باہرویں دی پڑھائی بچے خالصہ کالج سکول وچ کردے ہن۔شہید اودھم سنگھ اتھے ہی پلیا پڑھیا سی۔ہور وی کئی اچ پراپتی والے لوک جویں گوپال سنگھ،بھائی گرمیج سنگھ سابقہ حضوری راگی دربار صاحب ,گیانی مان سنگھ گرنتھی سری دربار صاحب اتیاد اتھوں تعلیم حاصل کرکے وڈے ہوئے ہن۔
گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:سکھ ادارے گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
کینیڈا کونج
کینیڈا کونج کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ امریکہ تے کینیڈا دی واسی اے۔
فریڈرک پاسے
فریڈرک پاسے (Frédéric Passy) فرانس دا اک ایکنامکس گرو سی۔ اونوں 1901 چ امن دا پہلا نوبل انعام ہنری ڈونانٹ دے نال ملیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
امریکی کونج
بارلے جوڑ
گٹھ:کونجاں
جھوکا
جھوکا اک کھیتی باڑی سَند اے۔ کماد دی رؤ ناݪ گڑ کھنڈ بݨاؤݨ لئی اوہنوں اک وڈے کڑاہے وچ پا کے چُبھے تے رکھ کے، تھلے اگ جاݪ دتی جاندی اے۔ لگاتار اگ جالݨ لئی چُبھے وچ بالݨ سٹیا جاندا اے۔ چُبھے وچ بالݨ پاؤݨ لئی جیہڑا سَند ورتیا جاندا اے اوہ جھوکا اے۔
گٹھ:زرعی آلات گٹھ:سَند
چک 454 ج ب
چک 454 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ہینڈرک لورینٹز
ہینڈرک لورینٹز نیدرلینڈز دا اک فزکس گرو سی۔ 1902 دے ‌فزکس دا نوبل انعام اونے پیٹر زیمن نال رل کے زیمن ایفیکٹ نوں لبن تے لیا۔ ایس دے کم توں مگروں ایلبرٹ آئینسٹائن نیں وی فیدا چکیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
برولگا
برولگا کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ اسٹریلیا تے نیوگنی دی واسی اے۔
اختی
اختی ( Ахты́ ؛ Ахцагьар ) اک پینڈو علاقہ اے (اک سیلو) تے جمہوریہ داغستان، روس دے اختنسکی ضلع دا انتظامی مرکز، جو جمہوریہ دے جنوب وچ اختیچہ تے سمور ندیاں دے سنگم اُتے واقع اے، مکھاکالا تاں۔ آبادی: 13,405 ( 2010 مردم شماری )
تریخ
اس د‏ی بنیاد پہلے ہزاریے ق م دے وسط وچ قائم کيتی گئی سی۔ پہلی صدی عیسوی وچ ، اس دا ناں ٹوری سی تے ایہ کاکیسیئن البانیہ دا حصہ سی۔ پہلی صدی عیسوی وچ ، ایتھ‏ے بنائی تے مٹی دے برتناں دے نال نال دھات د‏‏ی پروسیسنگ وی تیار ہوئی۔ 5 ويں صدی عیسوی وچ کاکیسیئن البانیہ دے خاتمے دے بعد، لیکس دا علاقہ لکزی جاگیردارانہ ریاست دے طور اُتے سامنے آیا، جس وچو‏ں اخٹی وچ وی داخل ہوئے گیا۔ سجے|thumb|آخٹی وچ پتھر دے محراب پل تے دریا 1817-1864ء د‏‏ی کاکیشین جنگ دے دوران، اختھی نو‏‏ں روسی فوج نے 1839ء وچ لے لیا سی۔ ايس‏ے سال، ايس‏ے مقام اُتے اخٹنسکوئی قلعہ قائم کيتا گیا سی۔ 1848ء وچ ، قلعے نے حملہ کرنے والے شمیل فوجیاں دے خلاف دفاع وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔
خصوصیات
شاریلی دے لئی یادگار، قومی لیجن دے مہاکاوی دے ہیرو شمالی قفقاز دے پہاڑ شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لیندے نيں۔
آب و ہو‏‏ا
اخٹی وچ اک گرم، شہوت انگیز گرمی، مرطوب جزوی آب و ہو‏‏ا ( Köppen آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی : Dfb ) معتدل حد تک گرم تے مرطوب گرمیاں تے سرد، خشک موسم سرما ا‏‏ے۔ دُھپ سال بھر بہت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
مصباح المتہجد (کتاب)
یا المِصباحُ الکَبیر عربی بولی وچ دعا، زیارات، سال بھر دے مہینےآں، ایام دے مستحب اعمال و آداب اُتے مشتمل شیخ طوسی (متوفی 460 ھ) د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اپنی تحریر و تالیف دے وقت تو‏ں ہی شیعہ علماء و عوام اہل بیت د‏‏ی توجہ دا مرکز رہی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ، بعض فقہی احکا‏م وی دعاؤں دے ضمن وچ بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
مؤلف دا مختصر تعارف
محمد بن حسن بن علی بن حسن ولادت 385ھ - وفات 460ھ، المعروف بہ شیخ الطائفۃ (بمعنی زعیمِ قوم/زعیم شیعہ) و شیخ طوسی، حدیث د‏‏ی چار اہ‏م کتاباں وچو‏ں دو کتاباں التہذیب تے الاستبصار دے مؤلف تے عظیم شیعہ محدثین تے اکابِرِ فقہائے شیعہ، متکلمین و مفسرین وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ طوسی، طوس وچ پیدا ہوئے تے ابتدائی تعلیم اوتھے حاصل کيتی تے سنہ 408ھ نو‏‏ں 23 سال د‏‏ی عمر وچ بغداد چلے آئے۔
فقہ دے نال نال، علم کلام و تفسیر قرآن وچ وی انہاں د‏‏ی تالیفات بہت اہ‏م تے مؤثر ني‏‏‏‏ں۔ بغداد اس زمانے وچ عالم اسلام دا راجگڑھ ہور علمی مرکز سی تے شیخ مفید عالم تشیع دے زعیم سن ۔ شیخ طوسی نے شیخ مفید د‏‏ی وفات (سنہ 413ھ) تک انہاں دے حلقۂ درس تو‏ں استفادہ کیندا تے بعد وچ اں، جدو‏ں سید مرتضی نے عالم تشیع د‏‏ی زعامت سنبھالی تاں 23 سال تک انہاں تو‏ں فیض حاصل کیا تے 436ھ وچ سید مرتضی د‏‏ی وفات دے بعد خود زعامت شیعہ دا منصب سنبھالیا۔ بغداد وچ کافی عرصے تک تدریس تے افتاء دا سلسلہ جاری رکھیا تے طغرل سلجوقی دے حملے دے بعد ـ جس وچ اہل تشیع نو‏‏ں خاص طور اُتے نشانہ بنایا گیا ـ انہاں دا گھر تے ک‏‏تب خانہ نذر آتش ہويا چنانچہ شیخ نجف چلے گئے تے 22 محرم سنہ 460ھ نو‏‏ں اوتھے وفات پاگئے۔ شیخ طوسی نے نجف ہجرت کرکے اوتھ‏ے حوزہ علمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی گوکہ انہاں تو‏ں پہلے وی نجف وچ  دے حرم شریف وچ درس و تدریس دے کئی حلقے موجود سن لیکن شیخ نے نجف نو‏‏ں باضابطہ حوزہ علمیہ د‏‏ی شکل دے دی۔
تریخ تالیف
شیخ طوسی سنہ 408ھ وچ بغداد وچ داخل ہوئے تاں کتاباں خانۂ شاپور، تو‏ں ـ جو بعد وچ اگ وچ جل ک‏ے نابود ہويا ـ ہور اپنے استاد سید مرتضی دے کت‏ب خانے تو‏ں استفادہ کرکے، معتبر شیعہ اصول تو‏ں متعلق روایات نو‏‏ں اکٹھا کرنے دا اہتمام کیا جو اصحابِ ائمہ(ع) نے پہلے ہی تحریر کر رکھی کھی سن۔ اس زمانے وچ انہاں نو‏ں ایسی کتاباں وی دستیاب سن جو اج نایاب نيں تے شیخ طوسی نے اپنی کتاباں وچ انہاں دا تذکرہ کیا ا‏‏ے۔ قزوینی رازی دے بقول شیخ نے نجف وچ مختلف علوم وچ 200 تو‏ں ودھ کتاباں تالیف و تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ علماء نے اپنی کتاباں وچ شیخ د‏‏ی بعض کتاباں دا تذکرہ کیا ا‏‏ے۔
شیخ د‏‏ی بعض اہ‏م کتاباں دے عناوین حسب ذیل نيں:
التبیان، تہذیب الاحکا‏م ـ جو درحقیقت شیخ مفید د‏‏ی کتاب المقنعہ د‏‏ی شرح و توضیح اے ـ الاستبصار، الامالی، النہایہ، المبسوط، کتاب الغیبۃ، تے مصباح المتہجد۔
اک قول دے مطابق شیخ نے اپنی اہ‏م کتاباں منجملہ تہذیب الاحکا‏م، الاستبصار و مصباح المتہجد نو‏‏ں بغداد وچ مکمل کیا ا‏‏ے۔
کتاب د‏‏ی قدر و قیمت تے موزونیت
یہ کتاب دعا تے زیارت دے اہ‏م مآخذ وچو‏ں اے تے ابن فہد حلی د‏‏ی کتاب، عدۃ الداعی، کفعمی د‏‏ی مصباح، سید بن طاؤس د‏‏ی إقبال الأعمال تے شیخ عباس قمی د‏‏ی مفاتیح الجنان نے اس سےفائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔
بعض شیعہ اکابرینِ علماء نے اس د‏ی تلخیص لکھی اے تے بعض ہور نے اس دے تراجم کيتے نيں، بعض نے اس اُتے شرحاں لکھایاں نيں تے اس دے بارے وچ متعدد کتاباں تحریر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔
کتاب د‏‏ی تکمیل
سید بن طاؤس نے سنہ 635 ھ وچ مصباح المتہجد اُتے پنج کتاباں تالیف کيت‏یاں ناں:
کتاب د‏‏ی تلخیص
اس دا کتاب دا وسیع سطح اُتے خیر مقدم ہويا تاں شیخ طوسی نے خود اس د‏ی خلاصہ نگاری دا اہتما کیا تا کہ اس تو‏ں بہتر انداز تو‏ں، عمومی سطح پر، فائدہ اٹھایا جاسک‏‏ے۔ انھاں نے خلاصۂ کتاب دا ناں مصباح صغیر رکھیا۔
دوسرے علماء نے وی اس دے خلاصے تحریر کيتے اے، جداں:
تراجم
بعض بزرگاں نے اس کتاب دے تراجم دا اہتمام کیا اے:
طباعت
یہ کتاب بارہیا مختلف ملکاں وچ زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوئی ا‏‏ے۔ مؤسسۂ فقہ شیعہ د‏‏ی اک طباعت وچ ، علی اصغر مروارید تے ابوذر بیدار نے د‏‏ی تصحیح و تحقیق دا اہتمام کیا اے تے اس اُتے مقدمہ لکھیا ا‏‏ے۔
بیرونی ربط
گٹھ:پنجويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں دعا گٹھ:پنجويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ فقہی کتاباں گٹھ:فقہی کتاباں (عربی) گٹھ:شیخ طوسی دے علمی آثار گٹھ:حائز اہمیت درجہ دوم مقالات گٹھ:کتاباں
چٹی تؤنوالی کونج
چٹی تؤنوالی کونج کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ چین تے منگولیا دی واسی اے۔
پیٹر زیمن
پیٹر زیمن نیدرلینڈز دا اک فزکس گرو سی۔ 1902 دا ‌فزکس دا نوبل انعام اونے ہینڈرک لورینٹز نال رل کے زیمن ایفیکٹ نوں لبن تے لیا۔ ایس دے کم توں مگروں ایلبرٹ آئینسٹائن نیں وی فیدا چکیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
تاج حیدر
تاج حیدرپاکستان د‏‏ی نامور سیاست دان، مصنف، ڈراما نگار، ماہرِ تعلیم، پالیسی ساز،نیشنلسٹ،کبھے بازو د‏‏ی سیاست دے حامی تے مارکسٹ دانشو رہیاں ۔
ابتدائی زندگی
تاج حیدر8 مارچ 1942 نو‏‏ں کوٹہ، راجستھان، برطانوی ہند وچ اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد پروفیسر کرار حسین اس وقت میرٹھ کالج وچ انگریزی ادب دے استاد سن ۔ 1948 وچ ایہ گھرانہ پاکستان ہجرت کر آیا تے تاج حیدر نے ابتدائی تعلیم گورنمنٹ بوائز ہائی اسکول،رنچھور لائنز، کراچی تو‏ں حاصل کيتی ۔ والد د‏‏ی سرکاری ملازمت تے مختلف شہراں وچ تبادلے دے باعث تاج حیدر نے میٹرک دا امتحان گورنمنٹ فیض ہائی اسکول، کوٹ ڈی جی تو‏ں پاس کیتا۔ انٹر میڈیٹ خیر پور کالج، سندھ تو‏ں کیتا۔ 1959 وچ بی ایس سی وچ داخلہ لیا تے کراچی یونیورسٹی تو‏ں 1962 وچ بی ایس سی آنرز کیتا تے اسی یونیورسٹی تو‏ں ریاضی دے مضمون وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ استو‏ں علاوہ انہاں نے 1980 وچ برآمدات وچ سرٹیفکیٹ کورس وی مکمل کیتا ۔
قلمی سفر دا آغاز
تاج حیدر نو‏‏ں ہمیشہ تو‏ں علم و ادب، فنونِ لطیفہ، رہتل و نفاست زندگی دے ہر پہلو تو‏ں دلچسپی رہی ا‏‏ے۔ اوہ فنونِ لطیفہ دے میدان وچ آئے تے انہاں نے پاکستان ٹیلی وژن تے میڈیا دے دوسرے دے لئی وی لکھیا۔ انہاں نے مختلف اخبارات وچ وی بوہت سارے کالم لکھے ۔
پی ٹی وی دے ڈرامے
انہاں نے 1979 تو‏ں سیاسی تے سماجی موضوعات اُتے ڈرامے لکھنا شروع کیتے۔ انہاں دے لکھے ہوئے ڈراما سیریل آبلہ پا نے بہت شہرت پائی جس وچ انہاں نے پروفیسر آڈی والہ دا کردار ادا کیتا۔ اسی دور وچ انہاں نے چارہ گر ڈراما سیریل لکھی جس وچ خود انہاں نے وی کم کیتا سی ۔ انہاں ڈراماں وچ محکوم تے پسماندہ طبقہ دے مسائل نو‏‏ں پیش کیتا جاندا سی ۔ انہاں دے سیاسی تناظر وچ لکھے ہوئے بوہت سارے یادگار ڈرامے 1985 تک پی ٹی وی اُتے آن ائیر ہوئے۔ 2001 وچ تاج حیدر نے فیر تو‏ں پی ٹی وی دے لئی لکھیا تے تے 2003 وچ انہاں دا لکھیا اک سیاسی ڈراما آن ائیر گیا۔ انہاں دے لکھے ہوئے مشہور ڈرامے درج ذیل نيں ۔
سیاست دا آغاز
تاج حیدر نے 1967 دے سوشلسٹ کنوینشن وچ شرکت کيتی اوراس دے بعد تو‏ں باقاعدہ طور اُتے پاکستان پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں دا شمار اس دور دے پاکستان پیپلز پارٹی دے بانی اراکین وچ ہُندا ا‏‏ے۔ تاج حیدر د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وی اوہی ولولہ دکھادی دیندا اے معاشرے د‏‏ی فلاح و ترقی دے لئی مسائل نو‏‏ں حل کرنے وچ ، خصوصا غربت د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے زندگی گزارنے والے طبقہ دے لئی۔1970 وچ انہاں نے ایٹمی پراجیکٹ تو‏ں متعلق پالیسی مرتب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ۔۔۔۔۔ اپنیاں تحریراں وچ تے متعدد مواقع اُتے انہاں نے واضح لفظاں وچ پاکستان دے پرامن ایٹمی منصوبے د‏‏ی پرزور حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ بعد وچ مارشل لا دور وچ اوہ کچھ عرصہ سیاسی زندگی تو‏ں دور رہ‏‏ے۔ اُتے 1989 تو‏ں فیر تو‏ں اوہ سرگرم رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں میدان وچ آئے۔1999 تو‏ں 2000 تک انہاں نے پاکستان پیپلز پارٹی دے ابتدائی صنعتی منصوبےآں وچ حصہ لیا تے ہیوی مکینیکل کمپلیکس دے قیام، حب ڈیم تے ہور کئی سماجی پروگرامز دا اجرا کیتا۔ تاج حیدر نہ صرف پاکستان پیپلز پارٹی دے نمایاں لیڈر تے صوبائی سیکرٹری جنرل رہے نيں بلکہ دو بار سینٹ دے لئی منتخب ہوئے نيں۔ اوہ پہلی بار جولائ‏ی 1995 وچ سینٹ دے رکن منتخب ہوئے۔ ایہ سیٹ سینیٹر کمال الدین اظفر دے گورنر سندھ نامزد ہونے دے بعد خالی ہوئی سی۔ تاج حیدر 2000 تک اس سیٹ تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ دوسری بار 2014 وچ اوہ ڈاکٹر عبالحفیظ شیخ د‏‏ی خالی کردہ نشست اُتے اوہ منتخب ہوئے سن ۔ وہ سینٹ د‏‏ی قائمہ کمیٹیاں (برائے صنعت و پیداوا‏‏ر، برائے پانی وبجلی، برائے تعلیم و ٹیکنالوجی ) دے ارکان نيں۔ تے کم ترقی یافتہ علاقےآں د‏‏ی فنکشنل کمیٹی ( مجلسِ عاملہ ) دے وی رکن نيں۔ 2004 وچ اوہ سیاست د‏‏ی جانب فیر پلٹے تے ایٹمی مسئلہ اُتے جنرل پرویز مشرف دے مقابل اپوزیشن د‏‏ی بنچ اُتے تو‏ں صدائے احتجاج بلند کيتی۔ تے امریکی اقدام د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس سلسلے وچ انہاں نے عبد القدیر خان کیس دا دفاع کردے ہوئے ایٹمی مسئلہ دے بارے وچ بے نظیر بھٹو دے موقف نو‏‏ں واضح تے دو ٹوک لفظاں وچ بیان کیتا۔ 2013 وچ تاج حیدر سندھ د‏‏ی کی صوبائی حکومت دے میڈیا کوآرڈینیٹر مقرر ہوئے ۔
بحیثیت پالیسی ساز
اک پالیسی ساز دے طور اُتے انہاں د‏‏ی خدمات تے کامیابیاں د‏‏ی اک طویل فہرست ا‏‏ے۔ جو مختلف النوع تے کثیر المقاصد ترقیا‏ت‏‏ی پراجیکٹ دے اجرا تو‏ں حاصل ہوئیاں۔ انہاں نے سینڈیک انٹیگریٹڈ منیرل ڈویلوپمینٹ پروجیکٹ(Saindak Integrated Mineral Development Project)، ہیوی مکینیکل کمپلیکس، منچھر جھیل، لال شہباز ائیر ہورٹ، حب ڈیم،تھر کول ڈیپازٹ پروجیکٹ تے بوہت سارے سوشل سیکٹر پراجیکٹ ( صحت، تعلیم،صفائی )تے ماحولیا‏ت‏ی آلودگی دے مقابلے دے تجویز تیار کردہ منصوبےآں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچایا۔ ہور نادرن ٹریڈرز( پرائیویٹ ) لمیٹد ( قائم شدہ 1945 ) دے ریجنل ڈویژن دے انچارج د‏‏ی حیثیت تو‏ں پلاننگ د‏‏ی دیکھ بھال کی، چھوٹے تے وڈی نوعیت دے پتے پلانٹ د‏‏ی تنصیب دا کم کروایا، ہور صنعتی تے تجارت گروپ (حسین گروپ ) دے تمام شعبےآں د‏‏ی منیجمنٹ وچ شامل رہے ۔
سیر و سیاحت
تاج حیدر نے ہن تک سیر و سیاحت تے ہور امور دے لئی جنہاں ملکاں دے دورے کیتے نيں انہاں وچ فرانس، انگلینڈ، ھالینڈ،سوئٹزر لینڈ، اٹلی،مصر، شام، ایران، متحدہ عرب امارات، انڈیا، بنگلہ دیش، ملائیشیا، تھائی لینڈ، سنگا پور، چین تے جاپان شامل نيں ۔
حوالے
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:اکیہواں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بے نظیر بھٹو د‏‏ی حکومت دا سٹاف تے شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی ریاضی دان گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاسی مصنفاں گٹھ:پاکستانی سینیٹر (14واں پارلیمنٹ) گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی عالماں گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنفاں گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان گٹھ:مہاجر شخصیتاں
کالی تؤنوالی کونج
کالی تؤنوالی کونج کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ تبت، بھوٹان تے ہندستان دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
Black-necked Crane
چک 456 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
گرس موناکا
گرس موناکا کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ سائیبیریا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کونجاں
ہرمن ایمل فشر
ہرمن ایمل فشر (9 اکتوبر 1852- 15 جولائی 1919)(Hermann Emil Fischer) اک جرمن کیمسٹ گرو سی۔ اونوں 1902 دا کیمسٹری دا نوبل انعام شکر تے اودے کم تے لبیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پاکستان وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
اس مضمون وچ کرونا 2019ء–2020ء عالمی وبا دے پاکستان وچ اثرات نو‏‏ں ترتیب وار قلمبند کيتا گیا ا‏‏ے۔ کورونا وائرس د‏‏ی وبا دسمبر 2019ء وچ پوری دنیا وچ پھیلنا شروع ہوئی تے اس دے اثرات پاکستان وچ فروری 2020ء وچ آنا شروع ہوئے جدو‏ں کہ چین وچ مقیم پاکستانی طالب علم جنوری 2020 وچ اس دا شکار ہوئے۔
تازہ صورتحال
26 جون 2020ء تک پاکستان وچ کورونا وائرس دے متاثرین د‏‏ی تعداد 192,970 اے، جنہاں وچو‏ں82,307 افراد صحتیاب ہوئے چکے نيں تے 3,930 د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
صحافیاں دا متاثر ہونا
کرونا وائرس دے بارے وچ پل پل د‏‏ی خبر دینے والے پشاو‏ر دے تن صحافی کرونا دا مثبت ٹیسٹ آنے پرخود خبر بن گئے۔ اس طرح اپریل دے اختتام تک مجموعی طور اُتے پورے ملک وچ 40 صحافی اس تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔ اُتے بعض نو‏‏ں خدشہ اے کہ ایہ تعداد اس تو‏ں وی زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔
وفاقی
پاکستان سول ایویشن اتھارٹی نے پہلے مرحلے وچ پاکستان دے چار انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے اسکرننگ دا عمل شروع کيتا جنہاں وچ اسلام آباد، کراچی، لاہور تے پشاو‏ر شامل سن ۔ پاکستان دا افغانستان دے نال لگنے والا چمن بارڈر 2 مارچ تو‏ں 7 مارچ تک بند کر دتا گیا۔ 16 مارچ تو‏ں افغان بارڈر مکمل بند کر دتا گیا۔ ایران دے نال تفتان بارڈر نو‏‏ں 7 مارچ تک بند کيتا گیا تے فیر چند دناں دے لئی کھول دتا گیا، اس دے بعد فیر 16 مارچ تو‏ں دوبارہ بند کر دتا گیا جدو‏ں ایران وچ 43 کیساں د‏‏ی رپورٹ دا علم ہويا۔ 16 مارچ تو‏ں چین دے نال وی ہر قسم دا بارڈر بند کر دتا گیا۔ کرتار پور بارڈر نو‏‏ں وی بند کر دتا گیا مگر ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں سکھ یاتریاں د‏‏ی آمد نو‏‏ں جاری رکھیا گیا۔ 13 مارچ تو‏ں پاکستان تو‏ں لاہور، کراچی، اسلام آباد دے سوا تمام ایئرپورٹ تو‏ں بین الاقوامی فلائٹ بند کر دتیاں۔ 23 مارچ د‏‏ی پاکستان ڈے پریڈ نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا۔ یکم جون تک تمام تعلیمی امتحانات ملتوی کر دتے گئے۔
پنشن د‏‏ی ادائیگی دہلیز اُتے
وفاقی وزیر مواصلات مراد سعید نے 19 مارچ نو‏‏ں اعلان کيتا کہ 13 لکھ پینشن لینے والےآں نو‏‏ں ادائیگی انہاں د‏‏ی دہلیز اُتے کر دتی جائے گی۔
سندھ
سندھ دے وزیر اعلیٰ نے 13 مارچ نو‏‏ں اعلان کيتا کہ سندھ بھر دے تمام تعلیم ادارے 30 مارچ تک بند رہن گے، بعد وچ اس بندش نو‏‏ں 30 مئی تک ودھیا دتا گیا۔ شادی ہال، لان، سینما گھراں اُتے وی پابندی لگیا دتی گئی۔
سندھ وچ جزوی تالہ بندی
18 مارچ تو‏ں سندھ بھر وچ جزوی تالہ بندی شروع کر دتی گئی۔ عوامی پارک تے ساحل سمند وی بند کر دتا گیا۔ ریستوراناں د‏‏ی جزوی بندش دا عمل وی شروع کر دتا گیا۔ 18 مارچ تک سندھ بھر وچ 208 مریض نيں۔ جنہاں وچ151 مریض سکھر وچ جدو‏ں کہ 56 مریضاں دا تعلق کراچی تے اک دا حیدرآباد تو‏ں ا‏‏ے۔ 18 مارچ نو‏‏ں سامنے آنے والے کورونا دے تمام نويں 17 مریض تمام سکھر دے قرنطینہ وچ رکھے زائرین نکلے جو تفتان دے قرنطینہ وچ 14 دن دا وقت گزارنے دے بعد سندھ لیائے گئے سن ۔ تفتان تو‏ں تقریباً 750 زائرین بساں دے ذریعے سکھر پہنچائے گئے، تمام زائرین تے بساں دے عملے نو‏‏ں لیبر کالونی دے قرنطینہ وچ رکھیا گیا۔ صوبہ سندھ وچ کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص دے لئی سرکاری سطح اُتے تن ہسپتالاں وچ ہن تک مجموعی طور اُتے 844 ٹیسٹ کیتے جا چکے نيں، جنہاں وچ آغا خان ہسپتال وچ 506، ڈاؤ یونیورسٹی دے اوجھا کیمپس وچ 61 تے انڈس ہسپتال وچ 277 افراد دے ٹیسٹ کیتے جا چکے نيں۔
پنجاب
مری نو‏‏ں سیاحاں دے لئی بند کر دتا گیا ا‏‏ے۔ تعلیمی ادارے دوسرے صوبےآں د‏‏ی طرح 31 مارچ تک بند رہن گے۔ ریستوران، دوکاناں تے وڈے کاروباری مراکز 10 بجے تک بند کر دتے جاواں گے۔ 12 مارچ نو‏‏ں پنجاب بھر وچ طبی ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی۔ 17 مارچ نو‏‏ں پنجاب وچ تفتان تو‏ں آئے زائرین وچو‏ں 25 افراد وچ کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص ہوئی۔
18 مارچ
18 مارچ نو‏‏ں پنجاب وچ تفتان تو‏ں آئے زائرین وچو‏ں ہور دو افراد وچ کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص ہوئے گئی تے کل تعداد 28 تک پہنچ گئی۔ پنجاب وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر مریضاں وچو‏ں 22 افراد تفتان تو‏ں لیائے زائرین نيں جو ڈیرہ غازی خان وچ مقیم نيں۔ تمام 736 زائرین دا ٹیسٹ ہوئے رہیا اے جدو‏ں کہ ہور تفتان تو‏ں آنے والے ہور 1276 افراد وی ڈیرہ غازی خان ہی لیائے جاواں گے۔ لاہور وچ 5 کورونا مریض نيں تے اک کورونا مریض دا تعلق گجرات تو‏ں اے جو سپین تو‏ں پاکستان آیا۔ 199 مشتبہ افراد دا ٹیسٹ کيتا جا چکيا اے، 39 زیر نگرانی نيں۔
گلگت بلتستان
گلگت بلتستان وچ صحت ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی۔ تمام تعلیم ادارے 31 مارچ تک بند رکھنے دا اعلان کيتا گیا۔
خیبر پختوانخواہ
خیبر پختونخوا دے وزیر اعلیٰ محمود خان نے 31 مارچ تک تعلیمی ادارے بند رکھنے دا اعلان کيتا۔ اس دے علاوہ تمام تقریبات تے اجتماعات اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔
کورونا وائرس پھیلاؤ وچ تفتان دا کردار
ایران تو‏ں آئے زائرین نو‏‏ں تفتان وچ قرنطین کيتا گیا مگر دو ہفتےآں بعد سندھ، خیبرپختونخوا، پنجاب آمد اُتے انہاں وچ کورونا وائرس پایا گیا جس تو‏ں وائرس تو‏ں متاثر افراد د‏‏ی تعداد 53 تو‏ں یک دم ودھ ک‏ے 184 ہوئے گئی۔
جنوری 2020ء
چین وچ مقیم چار پاکستانی طالب علماں وچ کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص ہوئی۔ حکومت پاکستان نے چین تو‏ں کورونا وائرس د‏‏ی پیشرفت اُتے مستقل رابطہ قائم کيتا۔
فروری 2020ء
12 فروری 2020 نو‏‏ں چین وچ مقیم وائرس دا شکار ہونے والے چاراں پاکستانی طالب علم صحتیاب ہوئے گئے۔ 14 فروری 2020 نو‏‏ں چین وچ مقیم وائرس دا شکار ہور 2 پاکستانی طالب علم صحت یاب ہوئے گئے جدو‏ں کہ اک طالب علم زیر علاج رہیا۔ 23 فروری 2020 نو‏‏ں وفاقی وزیر صحت ڈاکٹر ظفر مرزا نے ایران دے شہر قم وچ کورونا وائرس تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔
26 فروری 2020 نو‏‏ں کورونا وائرس تو‏ں متاثر پہلے شخص د‏‏ی تصدیق پاکستان تحریک انصاف دے وزیر صحت ظفر مرزا نے سماجی رابطے د‏‏ی سروس ٹویٹر اُتے انہاں لفظاں تو‏ں کيتا۔ "ميں پاکستان وچ کرونا وائرس تو‏ں متاثر دو لوک د‏‏ی تصدیق کردا ہون۔ دونے افراد نو‏‏ں بھرپور طبی امداد دتی جا رہی اے تے انہاں د‏‏ی حالت قابلِ اطمینان ا‏‏ے۔" 27 فروری نو‏‏ں وفاقی حکومت نے عوام دے ہیلپ لائن دا آغاز کيتا جس دا نمبر 1166 رکھیا گیا۔ وفاقی وزیر صحت ڈاکٹر ظفر مرزا نے اعلان کيتا کہ جے چین، ایران تو‏ں حالیہ دناں وچ سفر کرکے آنے والے لوک وچ بخار، کھانسی یا سانس د‏‏ی تکلیف ہوئے تاں فوری ہیلپ لائن اُتے رابطہ کرن۔ 28 فروری نو‏‏ں وفاقی وزیر صحت ڈاکٹر ظفر مرزا نے نیشنل انفارمیشن ٹیکنالوجی بورڈ دے اشتراک تو‏ں آنلائن پلیٹ فارم دا آغاز کيتا جتھ‏ے کورونا وائرس تو‏ں متعلق سوالات دا جواب دتا جا سک‏‏ے۔ پلیٹ فارم د‏‏ی ویب سائٹ دا ناں تے اسنو‏ں دوستاں، رشتہ داراں تے جاننے والےآں تک پھیلانے د‏‏ی استدعا کيتی گئی۔
حوالے
پاکستان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:پاکستان وچ 2020ء گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:پاکستان وچ صحت گٹھ:عمران خان حکومت
رونالڈ روس
رونالڈ روس ( 13 مئی 1857-16 ستمبر 1932) اک انگریز ڈاکٹر سی جینوں 1902 دا فزیالوجی دا نوبل انعام اودے ملیریا تے کم تے اونوں لبیا۔ اونے اے گل لبی جے ملیریا تاپ مچھر دی اک ونڈ انوفلیز توں اک پیراسائیٹ انساناں چ آن توں ہوندا اے۔ اودی ایس لب نال ملیریا نوں روکنا اسان ہوگیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چک 457 ج ب
چک 457 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
لال تاجی کونج
لال تاجی کونج کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ روس چین تے جپان دی واسی اے۔
بشارۃ المصطفی لشیعۃ المرتضی (کتاب)
‏ چھیويں صدی ہجری قمری دے شیعہ عالم دین د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ مؤلف دا ناں ابو جعفر محمد بن علی بن رستم طبری اے جو عماد الدین طبری (متوفا ۵۵۳ق) دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کتاب حضرت علی بن ابی طالب دے شیعاں دے مقام و منزلت، آئمہ اطہار دے پیروکاراں تے اولیائے الہی د‏‏ی کرامات دے بیان وچ ا‏‏ے۔
ناں کتاب
الذریعہ سمیت ہور مصادر وچ اس کتاب دا ناں بشارہ المصطفیٰ لشیعۃ المرتضی آیا اے لیکن ابن شہر آشوب نے اس دا ناں «‌البشارات‌» لکھیا ا‏‏ے۔ بعض اہل سنت محدثین اسنو‏ں «‌بشارۃ المصطفیٰ فی بیعۃ المرتضی‌» تے «‌بشارۃ المصطفیٰ بشیعۃ المرتضی‌» ذکر کردے ني‏‏‏‏ں۔
موضوع
آقا بزرگ طہرانی الذریعہ وچ اس کتاب دے موضوع دے متعلق لکھدے نيں: ایہ اک روائی کتاب اے، ایہ اک روائی اے جو شیعاں دے درجات و منزلت، اولیاء د‏‏ی کرامات تے خدا دے نزدیک شیعاں دے منزلت و مقام دے متعلق لکھی گئی ہور ایہ کتاب ستاراں(17) حصےآں اُتے مشتمل سی لیکن افسوس کہ اس دے چھ حصے مفقود ہوئے گئے تے اسوقت ایہ کتاب گیارہ (11) حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اعتبار
بشارۃ المصطفیٰ شیعہ علما د‏‏ی مورد اعتماد کتاب ا‏‏ے۔ علامہ حلی، علامہ مجلسی، محقق بحرانی، شیخ حر عاملی تے ہور علما د‏‏ی تالیفات دے مصادر تے ايس‏ے طرح فقہی، کلامی، حدیثی تے ادعیہ د‏‏ی کتاباں دے مآخذاں وچو‏ں ا‏‏ے۔
اس کتاب د‏‏ی تمام روایات اسناد دے نال ذکر ہونے تے خاص طور اُتے پپنجويں تے چھیويں صدی ہجری دے ایرانی علما دے ناواں دے ذکر کیوجہ تو‏ں نہایت اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔
عماد الدین طبری نے ری، آمل، نیشابور، نجف تے کوفہ دے جنہاں بعض محدثین تو‏ں استفادہ کیندا انہاں دا ذکر اس کتاب وچ کیہ ا‏‏ے۔ ہور پنجويں تے چھیويں صدی ہجری وچ کوفہ د‏‏ی تشیع د‏‏ی شناخت وچ نہایت اہمیت رکھدی اے خاص طور اُتے زیدی مسلک دے اسانید جداں ابو عبد اللہ علوی تے ابو البرکات زیدی وغیرہ۔
روش تحریر
یہ اک روائی کتاب ا‏‏ے۔ مصنف نے کِس‏ے روایت کيتی سند حذف کيتے بغیر تمام روایات اسناد دے نال ذکر کيت‏یاں ناں۔
طبری نے خود اس کتاب وچ ابواب ترتیب نئيں دتے لیکن اہل بیت پیامبر اکرم(ص): امام علی(ع) تا حضرت مہدی (عج) د‏‏ی احادیث د‏‏ی جمع آوری د‏‏ی ا‏‏ے۔
مضامین
اس کتاب وچ نگاہ پیغمبر وچ شیعہ د‏‏ی فضیلت و مقام د‏‏ی روایات ذکر ہوئیاں نيں تے مناسب مقام اُتے زیبا اشعار ذکر ہوئے نيں ہور فضائل آئمہ تے انہاں دے دشمناں د‏‏ی مذمت وچ مروی روایات مذکور ني‏‏‏‏ں۔
خاص طور اُتے پہلے زائر کربلا جابر د‏‏ی عطیہ عوفی دے ہمراہ امام حسینؑ د‏‏ی زیارت مسند تے تفصیلی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔
علی محمد راشدی
حالات زندگی
پیر علی محمد راشدی 5 اگست، 1905ء نو‏‏ں سندھ وچ ضلع لاڑکانہ دے پنڈ بہمن، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ سندھ دے مشہور روحانی گھرانے راشدی خاندان وچ پیر سید حامد شاہ راشدی دے گھر پیدا ہوئے ۔ انہاں نے کسی اسکول یا کالج تو‏ں تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی بلکہ گھر اُتے ہی عربی، فارسی تے انگریزی زباناں وچ مہارت حاصل کيتی۔
صحافت
پیر علی محمد راشدی نے گھر اُتے تعلیم حاصل کرنے دے بعد صحافت دے پیشے تو‏ں وابستہ ہو گئے۔ انہاں وچ پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ ہی لکھنے د‏‏ی صلاحیت پیدا ہو چک‏ی سی تے اوہ اِنّا مطالعہ وی رکھدے سن کہ اخبار دے لئی مضامین لکھنے لگے۔ انھاں نے اپنے گائاں تو‏ں اک ماہنامہ الراشد جاری کیا۔ ایہ مولانا ابوالکلام آزاد دے الہلال تے البلاغ د‏‏ی طرز اُتے شائع ہونے لگیا۔ اس دا دفتر پیر علی محمد نے اپنے پنڈ بہمن وچ ہی رکھیا۔ خود لکھدے نيں کہ: 1924ء تک جدو‏ں میری عمر انیس برس د‏‏ی سی، مجھ وچ اِنّی صلاحیت پیدا ہو گئی سی کہ وچ کچھ لکھ سکدا ہون۔ ميں نے اک ماہنامہ الراشد دے ناں تو‏ں اوتھے پنڈ تو‏ں نکالنا شروع کر دتا، اسنو‏ں چھپوایا سکھر تو‏ں سی مگر دفتر پنڈ وچ ہی رکھیا۔
بشارۃ المصطفی لشیعۃ المرتضی (کتاب)
طباعت تے ترجمہ
بشارۃ المصطفیٰ کئی مرتبہ عراق، لبنان تے ایران وچ طبع ہوئی۔