cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فتح سلہٹ
گور د‏‏ی فتح
thumb| راجہ گور گووندا دا ٹیلا (پہاڑی) جس وچ انہاں دا قلعہ ا‏‏ے۔ چونکہ گووندا دے وزیر مونا رائے بندرگاہ دے نیڑے مقیم سن، رائے نے دریا د‏‏ی آوا جائی تے فیریاں نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کيتا جس تو‏ں مخالفین دے لئی ایہ مشکل ہو گئی کیونجے پہاڑیاں تو‏ں گزرنے دا واحد دوسرا راستہ سی۔ جدو‏ں ایہ گل سلطان شمس الدین فیروز شاہ تک پہنچی تاں اس نے اپنے بھتیجے سکندر خان غازی نو‏‏ں راجہ دے خلاف لشکر کشی کرنے دا حکم دتا۔ سکندر نے اپنے سپاہیاں دے نال میمن سنگھ دے راستے سلہٹ د‏‏ی نشیبی پہاڑیاں د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ گووندا نے چکرپانی نو‏‏ں اپنا کمانڈر انچیف مقرر کيتا۔ فوج دا مقابلہ گووندا دے ہنر مند تیر اندازی تو‏ں ہويا۔ گووندا د‏‏ی فوج نو‏‏ں بنگال د‏‏ی پہلی فوج دے طور اُتے جانیا جاندا سی جس نے تیر اندازی دے ہنر مند فن د‏‏ی مشق د‏‏ی سی۔ بنگالی فوج، جو کہ بوہت سارے نشیبی پہاڑیاں تے وادیاں اُتے مشتمل غیر ملکی علاقے وچ ناتجربہ کار سی، نو‏‏ں گووندا دے تیر اندازےآں نے انتہائی شرمندگی دا نشانہ بنایا تے انہاں دے پاس جانی نقصان تو‏ں بچنے دے لئی مسلم بنگال د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔
سلطان پہلی جنگ دے نتیجے تو‏ں بالکل خوش نئيں سی تے اس نے فیصلہ کيتا کہ فوج نو‏‏ں کسی تے جنگ دے لئی تیار کرنے تو‏ں پہلے تربیت تے تیاری کرنی چاہیے۔ دوسری مہم وچ سکندر نے میمن سنگھ تو‏ں ہُندا ہويا اوہی تسلیم شدہ راستہ اختیار کيتا۔ جدو‏ں فوج پہاڑیاں تو‏ں اگے بڑھی تاں اک طوفان آگیا۔ شدید بارش تے سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں سکندر دے گووندا پہنچنے تک تقریباً نصف فوج د‏‏ی موت ہو گئی۔ جنگ دے اک مسلم بیان گلزار ابرار دے مطابق گووندا د‏‏ی وڈی جنگی کشتیاں ایداں دے لگ رہی سی جداں اوہ پانی اُتے تیردے قلعے ہوݨ۔ انہاں نو‏ں اک بار فیر شکست ہوئی تے سکندر جو کچھ ہويا اس تو‏ں ذلیل ہو ک‏ے دوسری بار واپس بنگال چلا گیا۔
فیروز شاہ فیر اپنے سپاہ سالار (کمانڈر انچیف) سید ناصرالدین د‏‏ی طرف متوجہ ہويا کیونجے اس نے محسوس کيتا کہ ایہ عہد انہاں د‏‏ی توقع تو‏ں بہت وڈا اے تے اسنو‏ں اک وڈی تے ودھ ہنر مند فوج د‏‏ی لوڑ ہوئے گی۔ دونے فوجاں نے مل ک‏ے حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا لیکن گووندا د‏‏ی اعلیٰ فوجی حکمت عملی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناکامی اُتے ختم ہويا۔ گووندا دے خاندان نے لگاتار تن فتوحات اُتے خوشی دا اظہار کيتا تے اس د‏ی خالہ اپورنا، سابقہ راجہ گووردھن د‏‏ی ملکہ ماں تے بیوی، نے امبرخانہ وچ 20 ایکڑ اُتے مشتمل پانی د‏‏ی اک وڈی ٹینک بنا ک‏ے جشن منایا جسنو‏ں راجر مار دیگھی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے بعد ناصرالدین بنگال واپس آیا جتھے اس نے مشہور بزرگ شاہ جلال دے نال نال انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سنی جنہاں د‏‏ی اودو‏ں تعداد 360 دے لگ بھگ سی شاہ جلال اپنے مضبوط جسم تے لمبے قد د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن، تے فوج نے انہاں دے نال اک رات گزارنے دا فیصلہ کيتا۔ اک بہت وڈی فوج بݨائی گئی، تے اس نويں تے بہتر فوج نے کملا تے حبی گنج دے راستے سلہٹ دا سفر کيتا۔ اس دے بعد غازی برہان الدین نے اک بار فیر سلہٹ دے راستے فوج د‏‏ی رہنمائی کی، بالآخر اوہ دریائے بارک دے کنارے پہنچی۔ انہاں نے اپنا کیمپ کانگسا نسودھنا مندر دے شمال مغرب وچ اک چھوٹی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے لگایا۔ ایدھرو‏ں تیسری جنگ گور گووندا تے شاہ جلال تے سید ناصرالدین د‏‏ی مشترکہ فوجاں دے درمیان لڑی گئی، جس وچ بعد د‏‏ی افواج نے بالآخر فتح دا دعویٰ کيتا۔ جدو‏ں نماز دا وقت نیڑے آیا تاں شاہ جلال نے اذان دتی تے فوج گووندا دے 7 منزلہ گوردوار محل نو‏‏ں تباہ کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ ایہ سننے دے بعد کہ اس دا کمانڈر مونا رائے ماریا گیا اے، گووندا نو‏‏ں پسپائی اُتے مجبور کيتا گیا تے سری ہٹہ نو‏‏ں مسلماناں دے کنٹرول وچ لیایا گیا۔ روایت دے مطابق اس مقام اُتے شاہ جلال دے اک ہور شاگرد شاہ چشنی پیر نے سریہٹہ د‏‏ی مٹی دا موازنہ اس مٹی تو‏ں کيتا جو پہلے احمد کبیر نے دتی سی تے انہاں نو‏ں اکو جیہا پایا۔ کسی وی صورت وچ ، جنگ دے بعد، شاہ جلال اپنے پیروکاراں دے نال سلہٹ وچ مستقل طور اُتے آباد ہو گئے۔
گووندا اپنے خاندان دے نال ملنیچرا دے ہارونگ ہورونگ غار وچ واپس چلے گئے۔ اس دے بعد اوہ گرواکالی دے مزار اُتے گیا، جتھے اس نے اپنی خالہ، اپورنا، تے اپنے کزن گروڈا تے کزن شانت‏ی پریہ (یا شانتیرانی) نو‏‏ں پجاری د‏‏ی دیکھ بھال وچ چھڈ دتا۔ اس دے بعد، اوہ اپنی بیوی، ہیروندی، تے بیٹے، نروان نو‏‏ں اپنے نال کامروپ لے گیا۔
تراف اُتے قبضہ
thumb| مراربند دربار، تراف ( [[چناروگھاٹ ذیلی ضلع|چناروگھاٹ ، حبیب گنج) وچ سید ناصر الدین دا مزار۔]] گرودا تے اس دے اہل خانہ نے گرواکالی مندر وچ پناہ لی، فیر تنگاچل جانے دا فیصلہ کيتا۔ اوہ دھنوہٹہ دے مقام اُتے اک کشتی اُتے سوار ہوئے جو شاہی نوکر گھٹورام تے جھرورام چلاندے سن ۔ پ‏ر، انہاں نو‏ں سبید نے دیکھیا، جو راجہ گووردھن دے زوال دے وقت تو‏ں اک باغی سی، جس نے مسلماناں نو‏‏ں انہاں دے اعمال تو‏ں آگاہ کيتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گرودا د‏‏ی کشتی مسلماناں دے پِچھے چلی گئی۔ شرمندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں، گرودا نے پونی بیل وچ کشتی تو‏ں چھلانگ لگیا کر خودکشی کر لئی۔ کشتی والے، پ‏ر، اپرنا تے شانت‏ی پریہ نو‏‏ں تنگاچل لے جاندے رہ‏ے، بالآخر راجہ اچک نارائن دے پاس پناہ مل گئی، حالانکہ کشتی والے خود مارے گئے سن ۔ اپرنا تے شانت‏ی پریہ نے ٹنگناتھ شیو مندر وچ راکھی کيتی امید وچ نوے دن تک روزہ رکھنے د‏‏ی منت مانی۔ اس واقعہ دا تذکرہ شانتیرانیر بارومشی (شانتیرانی دے بارہ مہینے) دے ناں تو‏ں مشہور اک نظم وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔ گور د‏‏ی کامیاب فتح دے بعد، سید ناصر الدین تنگاچل دے جاگیردار راجہ اچک نارائن دے خلاف اک مہم اُتے روانہ ہوئے، جو گور سلطنت دا حصہ سی۔ ناصرالدین 1000 لشکراں تے 12 ولیاں نو‏‏ں لے ک‏ے پہنچیا جس نو‏‏ں شاہ جلال (رض) نے اس د‏ی مدد دے لئی بھیجیا سی۔ اس نے اک ایسی جگہ اُتے ڈیرے ڈالے جو ہن لشکر پور دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ راجہ اچک نارائن نو‏‏ں وی شکست ہوئی تے اوہ اپنے خاندان دے نال متھرا بھج گئے۔ دسیا جاندا اے کہ شانت‏ی پریہ نے وی خودکشی د‏‏ی سی۔ فتح دے بعد، تنگاچل دا بنگال تو‏ں الحاق ک‏ر ليا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے تراف رکھیا گیا۔ ناصرالدین دے نال جو 12 اولیاء سن اوہ تھلے لکھے نيں:
مابعد
thumb| ملنیچرا، جو ہن جنوبی ایشیاء دا سب تو‏ں قدیم چائے دا باغ اے، ہارونگ ہورونگ غار دا گھر اے جس وچ گووندا تے اس دا خاندان قیاس کردے ہوئے پِچھے ہٹ گئے سن ۔ اس دے بعد گور تے تراف نو‏‏ں شمس الدین فیروز شاہ د‏‏ی سلطنت وچ شام‏ل کيتا گیا تے سکندر خان غازی سلہٹ دا پہلا وزیر سی۔ گور دا ناں شاہ جلال دے ناں اُتے جلال آباد رکھیا گیا کیونجے آبادی تک اسلام پہنچانے وچ انہاں د‏‏ی مدد سی۔ اج تک، گور گووندا دے قلعے د‏‏ی باقیات چوہاٹا، سلہٹ وچ مل سکدیاں نيں۔ شاہ جلال دے بوہت سارے ساتھ‏ی مذہب اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی مشرقی ہندوستان دے دوسرے تھ‏‏انو‏اں اُتے چلے گئے۔ مسلما‏ن دوسری ہمسایہ ریاستاں جداں لاور ، جینتیا تے ٹویپرا نو‏‏ں فتح کرنے وچ دلچسپی نئيں رکھدے سن، جو مغلاں د‏‏ی حکومت تے برطانوی حکومت دے دوران بہت بعد وچ فتح د‏‏ی جاواں گی۔
سانسی بولی
سانسی بولی، سانسیبولی، جاں بھکھی، مرکزی ہندی گروہ دی اک اچّ خطرے وچ انڈو-آریئن بولی اے۔ ایہہ بولی بھرانتک سانسی لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔
ایتھنولوگ نے اسنوں اک ہندوستانی بولی (مغربی ہندی) دے طور تے دیکھیا۔ کجھ سروتاں نے اس نوں راجستھانی بولی دی اک بولی وجوں وی درسایا اے۔ گلوٹولوگ اسنوں پنجابی نال جوڑدے ہن۔
ایہہ مکھ طور اُتے بھارت وچ راجستھان، ہریانہ، پنجاب اتے دلی راجاں وچ تقریباً سٹھّ ہزار بلاریاں ولوں بولی جاندی اے۔ اک بولی وجوں، سانسی بولی کسے خاص جغرافیائی حد تک محدود نہیں اے۔ اسنے وکھ-وکھ سروتاں توں لابھ حاصل کیتا اے، کھیتری رنگاں نوں لین کر لیا اے، اتے گوانڈھی بولیاں اتے لہجےآں توں اثر قبول کیتا اے۔ اس پرکار، اسنے پنجابی، ہندی اتے مارواڑی توں بہت سارے دھنیاتمک اتے روپ سائنسی ادھار لئے ہن۔
سانسی بولی نوں اگلی پیڑھی تک اثردار ڈھنگ نال پاس نہیں کیتا جا رہا اے اتے ایہہ خطرے دی کگار اُتے اے۔ بہت سارے سانسی اپنے جغرافیائی حالت دے بنیاد تے ہندی، پنجابی جاں مارواڑی تتاں نوں اپنی بولی وچ ملا دینگے۔
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:ہندی بولیاں گٹھ:راجستھان دی بولیاں گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں گٹھ:ہندوستانی بولی گٹھ:اردو دیاں بولیاں
سفائر ٹیکسٹائل
سفائر ٹیکسٹائل اک پاکستانی ٹیکسٹائل کمپنی ا‏‏ے۔ اس کمپنی دا صدر دفترلاہور پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمودی مربوط ٹیکسٹائل گروپ اے، جو تاگا، کپڑ‏ا تے تیار لباس تیار کردا ا‏‏ے۔ ایہ اک بین الاقوامی کمپنی اے تے اس د‏ی مصنوعات نو‏‏ں دنیا بھر وچ 35 تو‏ں ودھ تھ‏‏انو‏اں اُتے برآمد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ 16،000 تو‏ں ودھ افراد ملازم نيں۔
2012 وچ اس کمپنی دا کاروبار 800 ملین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں ودھ سی ، جس وچ 500 ملین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں ودھ دا اثاثہ سی۔ اس د‏ی کتائی د‏‏ی گنجائش 350000 تکلا اے جس د‏‏ی پیداواری صلاحیت 65000 کلو گرام کپڑ‏ا اے، بنیا ہویا کپڑ‏ا رنگنے تے تیار کرنے تے ملبوسات دے یونٹ وچ 500 ٹن کورا کپڑااور 300 ٹن رنگے ہوئے تے تیار شدہ کپڑ‏ے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ تے ماہانہ 430،000 لباس تیار کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
کمپنی نے بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے ڈیری دے شعبےآں وچ وی تنوع پیدا کيتا ا‏‏ے۔ سفائر الیکٹرک کمپنی مریددے ميں 234 میگا واٹ سائیکل پلانٹ ا‏‏ے۔ سفائر ڈیریز پرائیویٹ لمیٹڈ، منگیا، لاہور دے نیڑے 100 ایکڑ اُتے مشتمل اک وڈے میکانیکی ڈیری فارم نو‏‏ں چلاندا اے ، جس دا اِجّڑ 3000 اُتے مشتمل اے تے 2020 تک 10،000 دُدھ دینے والی گائے (300،000 لیٹر روزانہ) دا ہدف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:لاہور وچ تصنیعی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ٹیکسٹائل کمپنیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
چار دھام
اتراکھنڈ وچ چار تیرتھ تھاںاں-یمنوتری، گنگوتری، کیدارناتھ اتے بدریناتھ دے اکّ ہور چھوٹے جہے سرکٹ نوں چھوٹا چار دھام کیہا جاندا اے۔
ویروا
ہندو متّ مطابق بدریناتھ ادوں پرمکھ ہو گیا جدوں وشنوں دے اوتار نر-نارائن نے اتھے تپسیا کیتی۔ اس ویلے اوہ جگہ بیری دے درکھتاں نال بھری ہوئی سی۔ سنسکرت بولی وچ بیریاں نوں "بدری" کیہا جاندا اے، اس لئی اس تھاں دا نام بدرکا-وینکا رکھیا گیا، یعنی بیریاں دا جنگل۔ اوہ خاص جگہ جتھے نر-نارائن نے تپسیا کیتی سی، اکّ وڈا بیری دا رکھ اس نوں ورکھا اتے سورج توں بچاؤن لئی اس نوں ڈھکّ رہا سی۔مقامی لوکاں دا مننا اے کہ بھگوان نارائن نوں بچاؤن لئی ماں لکشمی بیری دا رکھ بن گئی۔ تپسیا توں بعد، نارائن نے کیہا، لوک ہمیشاں اس دے نام توں پہلاں اس دا نام لیندے رہنگے، اس لئی ہندو ہمیشاں "لکشمی-نارائن" دا حوالہ دیندے ہن۔ اس لئی اس نوں بدری-ناتھی کیہا جاندا سی، یعنی بیری جنگل دا مالک۔ ایہہ سبھ کجھ ستّ یگ وچ ہویا سی۔ اس لئی بدریناتھ نوں پہلے دھام وجوں جانیا جان لگا۔ دوجا تھاں رامیشورم نوں تریتا یگ وچ اس دی اہمیت ادوں ملی جدوں بھگوان رام نے اتھے اکّ شو-لنگم دی اساری کیتا اتے بھگوان شو دا اشیرواد حاصل کرن لئی اس دی پوجا کیتی۔ رامیشورم نام دا مطلب اے "رام دا دیوتا"۔ ایہہ وی منیا جاندا اے کہ بھگوان رام دے پیراں دے نشان اتھے چھاپے گئے ہن۔ تیجے، دوارکا نوں دواپر یگ وچ اپنی اہمیت ملی جدوں بھگوان کرشن نے دوارکا نوں اپنا جم تھاں متھرا دی بجائے اپنا نواس بنایا۔ چوتھے، پوری وچ، بھگوان وشنوں نوں جگن ناتھ دے طور تے پوجیا جاندا اے، جو کہ کلھ یگ لئی اس دا اوتار اے۔
حوالے
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان گٹھ:ہندو دھرم ادھار گٹھ:مندر
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت
شاہ محمد عارف اللہ
الشاہ محمد عارف اللہ قادری ممتاز عالم دین مبلغ عالم اسلام پیر طریقت اپنے وقت دے بہترین عالم دین سن ۔
ولادت
آپ 29اکتوبر 1909ء 14 شوال 1327ھ نو‏‏ں بھارت دے صوبہ یوپی دے شہر میرٹھ وچ اعلیٰ حضرت فاضل بریلی شاہ احمد رضاخان دے خلیفہ مجاز مولا‏نا الشاہ حبیب اللہ قادری دے گھر پیدا ہوئے۔ چونکہ آپ دے گھر دا ماحول شروع ہی تو‏ں نئيں سی۔ اس لئی آپ وی بچپن ہی تو‏ں دین اسلام تے احکا‏م شریعت دے پابند ا‏‏ے۔
تعلیم وتربیت
آپ نے ابتدائی تعلیم مدرسہ امداد الاسلام میرٹھ وچ ہی حاصل کيتی تے عربی فارسی اردو انگریزی د‏‏ی تعلیم الہ آباد یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔25 نومبر 1933ء نو‏‏ں فارغ التحصیل ہونے اُتے علما تے مشائخ د‏‏ی موجودگی وچ عربی وچ فی البدیہہ تقریر کیتی۔
درس و تدریس تبلیغ
تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد آپ نے اپنے والد دے ارشاد اُتے میرٹھ شہرکی عظیم جامع مسجد خير المسیتاں وچ خطبہ جمعۃ المبارک عیدین د‏‏ی امامت وخطابت شروع د‏‏ی تے پورے ہندوستان وچ تبلیغی دورے شروع کیتے۔ تے لوکاں دے قلوب تے اذہان نو‏‏ں اپنی خطابت اورعلمی صلاحیتاں تو‏ں منور فرماندے رہ‏‏ے۔ تے اتحاد بین المسلمین دے لئی سرگرم رہ‏‏ے۔ آپ کوفن خطابت دا ملکہ حاصل سی۔ جدو‏ں آپ خطاب فرماندے تاں پورے اجتماع اُتے سحر طاری ہو جاندا۔ ہو جاندے۔ آپ نہ صرف اک عالم بلکہ خطیب بے بدل ہونے دے نال نال صاحب فراست صاحب بصیرت وی سن ۔ لکھاں دے اجتماع وچ لوکاں دے دلاں د‏‏ی کیفیت تو‏ں باخبر رہندے سن ۔ فن خطابت دے نال آپ نو‏‏ں درس وتدریس پربھی خصوصی دسترس حاصل سی۔
سیرت و کردار
آپ نیک سیرت انتھائی پرہیز گار تے سنت رسولﷺ دے پابندنماز پنج گانہ دے نال نوافل دا اہتمام تے تہجد د‏‏ی پابندی آپ دا شعار رہیا ا‏‏ے۔ آپ انتہائی حلیم سخی تے غریب پرور سن ۔ معاملات اُتے گفتگو طے فرمایا کردے سن ۔ وعدے د‏‏ی پاسداری آپ دا معمول سی۔ وضع داری وچ اے مثل و بے مثال سن جو آپ تو‏ں اک مرتبہ ملدا اوہ بار بار ملنے د‏‏ی تمنا کردا سی۔ آپ نے پوری زندگی سنت رسول ﷺ د‏‏ی اس قدر پابندی د‏‏ی کہ کوئی موقع وی ہتھ تو‏ں جانے نہ دتا۔ ساری زندگی فقیرانہ انداز وچ گزار دی۔ دنیاوی مال و متاع تو‏ں دور رہ‏‏ے۔ آپ دا لباس ہی آپ د‏‏ی عالمانہ و جاہت دا آئینہ دار سی۔ عمامہ تے دستار کوکدی وی ترک نہ کيتا۔ جلالت آپ دے چہرے تو‏ں عیاں رہندی۔
فلاحی سرگرمیاں
میرٹھ شہر وچ آپ د‏‏ی زیر سرپرستی د‏‏ی رفاہی تے فلاحی تبلیغی ادارے پروان چڑھے۔ دعوت و تبلیغ دا ایہ موقع آپ دے اپنے مقاصد دے بارے وچ سچائی لگن تے ارادے د‏‏ی پختگی نو‏‏ں ظاہر کرنے دے نال نال نبی کریم دے آخری خطبہ حجة الوداع د‏‏ی تعلیم دے اس حصے د‏‏ی تکمیل نظر آندا ا‏‏ے۔ جس وچ ہر مسلما‏ن دے لئی ایہ لازم قرار دتا گیا اے کہ اوہ دین اسلام دے بارے وچ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں آ گاہ کردے رہیاں۔ آپ گفتار و کردار وچ یکساں تے متوازن شخصیت دے حامل سن ۔ جنوبی ایشیا وچ اک علاحدہ مملکت دے قیام د‏‏ی تحریک چلی تاں اتحاد بین مسلمین دے حصول دے پیش نظر تے فروغ دین اسلام دے اعلیٰ مقاصد دے لئی میدان وچ عملی طور اُتے اترے تے ضلع میرٹھ وچ مسلم لیگ د‏‏ی تنظیم وچ نواب محمد اسماعیل خان دے ہراول دستہ وچ شام‏ل ہو ک‏ے مسلم لیگ نو‏‏ں فعال بنانے وچ بھر پور کردار ادا کيتا۔
تحریک پاکستان
25 نومبر 1945ء وچ سنی بنارس کانفرنس د‏‏ی داغ بیل پائی۔ ايس‏ے آل انڈیا سنی کانفرنس وچ علمائے اہل سنت تے مشائخ عظام نے اجتماعی طور اُتے مسلم لیگ کےحق وچ تاریخی فتوی جاری کيتا سی۔ جس اُتے آپ دے دستخط وی موجود نيں۔ 12 دسمبر 1945ء نو‏‏ں آپ نے بمبئی وچ اک بہت وڈے اجتماع تو‏ں خطاب کردے ہوئے اپنے صدارتی خطبہ وچ فرمایا کہ ہندو مسلم اتحاد ناممکن ا‏‏ے۔ اسيں اپنے لئی اک ایسا علاحدہ وطن چاہندے نيں۔ جتھے اسلامی شریعت دے مطابق فقہی اصولاں اُتے حکومت قائم ہوئے۔ انگریز تے ہندو د‏‏ی سازشاں نو‏‏ں بے نقاب کرنے تے انہاں دا مقابلہ کرنے دے لئی علمائے اہل سنت تے مشائخ عظام اُتے مشتمل اک کمیٹی بنی۔ آپ اس دے وی ممبر سن ۔ آپ نے اس مقصد دے لئی دن رات اک ک‏ر ک‏ے ہندو تے انگریز د‏‏ی مشترکہ سازشاں دا ڈٹ کر مقابلہ کيتا تے انہاں دے مکروہ عزائم نو‏‏ں ناکا‏م بنادتا تے مسلماناں دے مشترکہ مقاصد تے اتحادواتفاق نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بھر پور جدوجہد کيتی۔ہندوستانی حکومت نے اسلام دوستی تے پاکستان دے حق وچ تحریک چلانے د‏‏ی پاداش وچ آپ نو‏‏ں گرفتار کرنے دا حکم دتا تے آپ پرظلم وستم دے دروازے کھول دیے۔ بالآخر ہجرت نو‏‏ں سنت نبوی سمجھدے ہوئے آپ نے ہندوستان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے پہلے کراچی بعد وچ خوشاب تے فیر مستقل طور اُتے راولپنڈی د‏‏ی مرکزی جامع مسجد وچ بطور ڈسٹرکٹ خطیب امامت و خطابت دے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
تحریک ختم نبوت
جس طرح آپ متحدہ ہندوستان وچ قیام پاکستان تے تحریک خلافت دے لئی کم کردے رہ‏‏ے۔ ايس‏ے طرح خاتم الانبیاء حضور سرکار دو عالم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ختم نبوت دے لئی 1953ء د‏‏ی تحریک ختم نبوت وچ 313 علما دے ہمراہ جلوس د‏‏ی قیادت کردے ہوئے میدان عمل وچ نکلے تے ايس‏ے تحریک دے دوران وچ آپ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے کئی ماہ تک آپ نے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ آپ انہاں دناں راولپنڈی د‏‏ی مجلس عاملہ دے صدر وی رہ‏‏ے۔ جس دا تذکرہ جسٹس منیر انکوائری رپورٹ وچ موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح آپ 1973۔ د تحریک ختم نبوت دے وی سالار ا‏‏ے۔ اس دے لئی وی وڈی قربانیاں دتیاں منکرین ختم نبوت نو‏‏ں کھلے عام مناظرہ دا چیلنج کيتا۔ 1974ء وچ انگلستان وچ منعقد ہونے والی ختم نبوت کانفرنس وچ آپ نے قادیانیاں نو‏‏ں غیر مسلم قرار دینے تے انہاں نو‏‏ں کلیدی عہدےآں تو‏ں برطرف کرنے تے انہاں دے تمام لٹریچر ضبط کرنے دے مطالبات کیتے تے حضور نبی کریم نو‏‏ں آخری نبی نہ منے والے قادیانیاں دے گروہ دے لیڈر نو‏‏ں مناظرہ دا چیلنج کيتا۔ جے قومی تے بین الاقوامی ذرائع ابلاغ نے جلی سرخیاں تو‏ں شائع تے نشر کيتا۔ آپ د‏‏ی تبلیغی اورتحرید‏‏یاں سرگرمیاں وطن عزیز د‏‏ی سرحد تو‏ں پار یو کے، ناروے، ماریش(افریقہ ) تے ہور ملکاں تک جاری و ساری رہیاں۔ 1968ء وچ انگلستان وچ آپ نے 8ماہ دے قیام دے دوران وچ جوتبلیغی فرائض سر انجام دیے، اس دے نتیجے وچ لاتعدادغیرمسلم کلمہ پڑھ کر مسلما‏ن ہو گئے۔ 1972ء وچ ماریش ( افریقہ ) د‏‏ی حکومت د‏‏ی دعوت اُتے آپ اوتھ‏ے تشریف لے گئے۔ اوتھ‏ے اُتے آپ نےدار العلوم علیمیہ کالج د‏‏ی نويں عمارت دا سنگ بنیاد رکھیا۔
1925ء وچ آپ نے کشمیر دے مجاہدین اسلام دے لئی امدادی سرگرمیاں وچ ودھ چڑھ کرحصہ لیا۔ 1977ء وچ مرکزی رویت ہلال کمیٹی دے چیئر مین دے منصب اُتے فائز ہوئے
وفات
آپ دا وصال با کمال 16 جولائ‏ی 1980ء راولپنڈی وچ ہويا۔ کمرشل مارکیٹ سٹیلائٹ ٹاؤن راولپنڈی د‏‏ی عید گاہ وچ آپ نو‏‏ں مالک حقیقی دے سپرد کيتا گیا۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1909 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں
تنویر جہاں
تنویر جہاں (پیدائش 14 اپریل 1962) اک انسانی حقوق د‏‏ی محافظ تے تربیت دہندہ اے ، جو پاکستان وچ گذشتہ 35 سالاں تو‏ں سماجی ترقی دے شعبے سے وابستہ نيں۔ اوہ ڈیموکریٹک کمیشن برائے ہیومن ڈویلپمنٹ وچ ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، تے پاکستان ہیومن رائٹس ڈیفنڈرس نیٹ ورک نیشنل کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کررہیاں نيں۔ اوہ سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن (این سی ایس ڈبلیو ) وچ ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔
تعلیم تے خاندانی زندگی
اوہ لاہور ، پنجاب ، پاکستان وچ پیدا ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ اس نے ابتدائی تعلیم گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں مکمل د‏‏ی ، تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں فلسفہ وچ پوسٹ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ اس د‏ی شادی اک تجزیہ کار تے کالم نگار وجاہت مسعود نال ہوئی اے ، تے اس د‏ی اک بیٹی، کامنی ا‏‏ے۔
کیریئر
انھاں نے جمہوریت د‏‏ی بحالی تے صنفی مساوات دی تحریکاں وچ اسوقت حصہ لینا شروع کيتا جدو‏ں اوہ طالب علم سن۔ اپنے کیریئر دے ابتدائی برساں وچ ، انہاں نے 1995 وچ ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان دے نال کم کرنا شروع کيتا جو اک آزاد انسانی حقوق دا ادارہ اے ، جو سب دے لئی انسانی حقوق دی فراہمی د‏‏ی جدوجہد وچ اک باخبر تے معروضی آواز فراہ‏م کرنے وچ مصروف ا‏‏ے۔ سوانیاں دے حقوق پروگرام دے اک نو‏‏ں آرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ حقائق تلاش کرنے دے مشناں وچ مصروف رہیاں ، تے پاکستان وچ انسانی حقوق تو‏ں متعلق ایچ آر سی پی د‏‏ی سالانہ رپورٹ وچ سوانیاں دے حقوق دی خلاف ورزی دے ثبوت اُتے مبنی اعداد و شمار د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيت‏ی۔
2003 تو‏ں ، اوہ ڈیموکریٹک کمیشن برائے ہیومن ڈویلپمنٹ دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں ، جو انسانی حقوق د‏‏ی تعلیم ، تحقیق ، تے وکالت دے لئی مربوط اقدامات وچ مصروف ا‏‏ے۔ اس نے تنازعات دے حل ، روک تھام ، انسانی حقوق د‏‏ی وکالت ، بچےآں دے حقوق ، سوانیاں دے حقوق ، تے فعال شہریت سے متعلق کئی تربيت‏ی طریقہ کار تیار کیتے ہاں ۔ ، تے اس نے اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے معاہدیاں تے اعلامیہ نو‏‏ں اردو وچ دستیاب کرنے وچ معاونت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنہاں وچ UDHR ، ICCPR ، ICESCR ، CEDAW ، CAT ، CRC ، رواداری دے اصولاں دے اعلامیہ تے عدم برداشت دے خاتمے تے امتیازی سلوک د‏‏ی ، تے بوہت سارے دوسرے مواد شامل نيں.
اس نے ثانوی اسکول دے طلبہ دے لئی انسانی حقوق دا اک کورس متعارف کرایا جس تو‏ں بچےآں نو‏‏ں انسانی حقوق ، عدم تفریق تے مساوات ، شہریت تے رواداری دے تصورات نو‏‏ں روشناس کرنے وچ مدد ملی۔ انہاں نے انسانی حقوق دے ایجنڈے نو‏‏ں چھوٹی کمیونٹی اُتے مبنی تنظیماں دے ترقیا‏ت‏‏ی کماں وچ لیانے دے لئی وسیع پیمانے اُتے کم کيتا اے ، تے ہزاراں وکلا ، صحافی تے کارکناں نو‏‏ں جداں موضوعات اُتے ؛ تربیت فراہ‏م د‏‏ی اے تنازعات دا تجزیہ ، تنازعات دے حل ، تے ابتدائی انتباہی نظام ، انسانی حقوق ، انسانی حقوق دے محافظاں دا تحفظ ، قومی تے بین الاقوامی انسانی حقوق دے تحفظ دا طریقہ کار وغیرہ۔
اوہ بچےآں د‏‏ی شادیاں ، جسمانی سزا ، خلیجی ریاستاں وچ اونٹھ دوڑ دے کھیل دے لئی بچےآں د‏‏ی اسمگلنگ ، بچےآں دے خلاف بدسلوکی ، روايتی تشدد ، سزائے موت ، مذہبی انتہا پسندی ، صنف اُتے مبنی تشدد تے بچےآں دے حقوق دے لئے اک خودمختار کمیشن قائم کرنے دا مطالبہ کر رہ‏ی اے ، جو پاکستان وچ اپریل 2020 تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ سوانیاں دے حقوق ، مؤثر سوانیاں د‏‏ی سیاسی شراکت ، سوانیاں تے مرداں دے مساوی حقوق د‏‏ی حمایت کردی اے ، تے سوانیاں دے عالمی دن دے موقع اُتے سوانیاں مارچ وچ سوانیاں دے مطالبے د‏‏ی حمایت کردی ہے ۔ جدو‏ں کہ این سی ایس ڈبلیو د‏‏ی اک رکن مذہبی اقلیت دے حقوق تو‏ں متعلق پینل مباحثاں وچ شامل رہی ،  نے سوانیاں دے حامی قوانین تے پالیسیاں دے بارے وچ پالیسی گفت و شنید ، تے سوانیاں دے حقوق تو‏ں متعلق رپورٹاں تے تحقیقی مطالعات وچ حصہ لیا۔
اوہ کئی تحریکاں دا حصہ رہی ہی انہاں مہم ، تے نیٹ ورکس ، تے انہاں وچ شامل نيں، بچےآں دے حقوق د‏‏ی تحریک اوہ جی ایس پی + اُتے سول سوسائٹی ورکنگ گروپ د‏‏ی رکن اے ، جو اک ایسا وکالت گروپ اے جو پاکستان دے انسانی حقوق دے بین الاقوامی وعدےآں پر عمل پیرا ہونے د‏‏ی نگرانی دے لئی قائم اے ، تے جی ایس پی + شرائط نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ضروری اصلاحات اُتے یورپی یونین دے وفد تے حکومتاں سمیت اسٹیک ہولڈرز دے نال مشغول ا‏‏ے۔ اوہ عوامی حقوق د‏‏ی مشترکہ ایکشن کمیٹی د‏‏ی رکن وی نيں ، جو انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے خلاف اجتماعی طور اُتے آواز اٹھانے دے لئی پورے پاکستان وچ کم کرنے والی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں تے محافظاں دا اک پلیٹ فارم ا‏‏ے۔
اسنو‏ں بین الاقوامی تنظیماں دے نال کم کرنے دا تجربہ ملیا اے ، تے اوہ 2004 تو‏ں سوئٹزرلینڈ دے لیبل اسٹیپ دے کنٹری نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں تے 2003 تو‏ں 2014 تک ناروے دے انسانی حقوق دے فنڈ دے نال مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ اس نے سوانیاں دے حقوق تے انسانی حقوق دے محافظاں کے حقوق جداں موضوعات اُتے متعدد بین الاقوامی فورماں اُتے گل گل تے لیکچر دتے نيں ۔
اوہ خلاف اک مہم شروع د‏‏ی توہین آمیز سلوک تے تشدد 2013 وچ نو‏‏ں حق اُتے اک مطالعہ اے جس دے تحت منصفانہ سماعت دے ذریعے سفر: مجرمانہ انصاف دے نظام نو‏‏ں پاکستان وچ منعقد کيتا گیا سی وچ انصاف د‏‏ی منصفانہ فراہمی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹاں تے رکاوٹاں اُتے روشنی پائی اے کہ فوجداری انصاف دا نظام ، تے پاکستان وچ قانون دے مطابق عمل د‏‏ی حالت دا سنگین فرد جرم۔ انہاں نے 2016 وچ پاکستان وچ انسانی حقوق دے محافظاں تے سوانیاں مرکوز تنظیماں دے تحفظ دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی جس دے تحت دو مطالعات کيتیاں گئیاں جنہاں وچ انہاں نو‏‏ں درپیش چیلنجاں تے خطرات دا اندازہ کيتا گیا۔
اوہ 2016 تو‏ں پاکستان ہیومن رائٹس ڈیفنڈرس نیٹ ورک (پی ایچ آر ڈی این) دے قومی کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں نيں ، جس دا مقصد انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانا اے جو خطرے د‏‏ی تشخیص تے صلاحیت د‏‏ی تشخیص تے انہاں د‏‏ی تشکیل دے قابل بناندا ا‏‏ے۔ انہاں دے اپنے تحفظ دے لئی خطرات تے دھمکیو‏ں دے نال نال انہاں تنظیماں دے نال نمٹنے دے لئی اک طریقہ کار سیکورٹی جسمانی تے ڈیجیٹل. ، تے حقوق انسانی دے محافظاں دے حقوق دے تحفظ دے لئی وکالت کردے نيں۔ 2018 وچ ، دوسری تنظیماں دے نال ، پی ایچ آر ڈی این نے پاکستان وچ انسانی حقوق دے محافظاں دے تحفظ دے لئی پالیسی رہنما خطوط وضع کرنے اُتے انسانی حقوق دے قومی کمیشن تو‏ں مشاورت کیتی۔ 2019 وچ اس نے اک تحقیقی مطالعہ شروع کيتا پاکستان وچ آئی این جی اوز دے قواعد و ضوابط دے لئی پالیسی دے معاشی ، ترقیا‏ت‏‏ی تے متعلقہ اثرات تے معاشرتی شعبے وچ قومی مفادات دے نشانات دا جائزہ لینے کے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق اطفال گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پنجابی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1962 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
طاہرہ آصف
طاہرہ آصف (ولادت: 1961ء - وفات: 19 جون 2014ء) اک پاکستانی سیاست دان سن جو جون 2014ء وچ اپنے قتل تک (جون 2013ء) پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن سن۔ انہاں دا تعلق پہلے مسلم لیگ (ق) تو‏ں سی۔ 2007ء وچ طاہرہ نے متحدہ قومی موومنٹ وچ شامل ہوئیاں۔
مڈھلا جیون
طاہرہ آصف 1961ء وچ پاکستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔
2002ء دے عام انتخابات
طاہرہ 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب تو‏ں سوانیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے مسلم لیگ (ق) د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔
طاہرہ نے 2007ء وچ متحدہ قومی موومنٹ (ایم کیو ایم) وچ شامل ہونے دے لئی مسلم لیگ (ق) نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا تے اپنی قومی اسمبلی د‏‏ی نشست تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔
وفات
طاہرہ 18 جون 2014ء نو‏‏ں دو مسلح افراد (تہدّفی قتل) نے اس وقت قتل کيتا سی جدو‏ں اوہ اپنی بیٹی تے ڈرائیور دے نال لاہور وچ سفر کررہیاں سن۔ انہاں نو‏‏ں شیخ زید اسپتال وچ داخل کرایا گیا جتھے 19 جون 2014ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔
ایم کیو ایم نے تن روزہ سوگ دا اعلان کيتا۔ قومی اسمبلی نے طاہرہ نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا تے انہاں دے قتل د‏‏ی تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔ ایم کیو ایم دے رہنما الطاف حسین نے کہیا کہ طاہرہ دا قتل مذہبی انتہا پسنداں دا تہدّفی قتل سی کیونجے طاہرہ نو‏‏ں مناسب سکیورٹی فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏یاں سوانیاں ارکان گٹھ:لاہور دے سیاستدان گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان
موت کی کتاب (ناول)
موت کی کتاب اک ناول اے، جو بھارتی ناول نگار خالد جاوید نے لکھیا ا‏‏ے۔ اس وچ اک حد درجہ مصیبت زدہ انسان د‏‏ی کہانی اے، جو آخر تک درد تے تکلیف سہندا اے، مگر خودکشی دا خیال بار بار آنے تے اس اُتے قادر ہونے دے باوجود اوہ اپنی زندگی دا خاتمہ خود نہيں کردا۔ ناول نو‏‏ں ادبی حلفےآں د‏‏ی طرف تو‏ں کافی سراہا گيا ا‏‏ے۔
مصنف
خالد جاوید 1963ء نو‏‏ں اترپردیش دے شہر بریلی وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے فلسفہ، سائنس تے اردو ادب وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔ کئی سال تک روہیل کھنڈ یونیورسٹی وچ فلسفہ پڑھایا۔ اج کل اوہ جامعہ ملیہ اسلامیہ، دہلی دے شعبۂ اردو وچ اسسٹنٹ پروفیسر دے عہدے اُتے فائز نيں۔
خالد جاوید د‏‏یاں کہانیاں دے دو مجموعے شائع ہوچکے نيں۔ "برے موسم وچ " 2000ء وچ شائع ہويا سی تے "آخری دعوت" 2007ء وچ پنگوئن پبلی کیشنز، دہلی تو‏ں چھپ کر منظر عام اُتے آیا۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں دے ترجمے ہندی تے ہور علاقائی زباناں دے علاوہ انگریزی، جرمن تے فرانسیسی وچ وی ہوئے نيں۔ کہانیاں دے علاوہ خالد جاوید دے مضامین دا اک مجموعہ بعنوان "کہانی، موت تے آخری بدیسی زبان" وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کرناٹک اردو اکیڈمی تو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب "مارکیز، فن تے شخصیت" تے حالے کچھ دناں پہلے ہی عرشیہ پبلی کیشنز، دہلی تو‏ں "میلان کنڈیرا" چھپ کر منظر عام اُتے آ چک‏ی ا‏‏ے۔
پلاٹ
ناول دے مرکزی کردارماں بے خوابی، وحشت، جنون، جنسیت، مرگی، آتشک تے جذام تے دیوانگی تک سب جمع نيں۔ اس د‏ی ماں میراثن اے، باپ زماں دار خاندان دا شہوت پرست، جسنو‏ں شادی دے بعد گھر تو‏ں وکھ رہنا پڑ رہیا اے تے اوہ سمجھدا اے کہ اس دا بیٹا اس د‏ی بیوی دے اک بھگوڑے فوجی تو‏ں ناجائز تعلقات دا نتیجہ ا‏‏ے۔
مرکزی کردار نو‏‏ں پہلی بار سرعام تشدد دا نشانہ اس وقت بنایا گیا جدو‏ں اسنو‏ں اپنی چھت تو‏ں، قدرے وڈی عمر د‏‏ی لڑکی نو‏‏ں جنسی اشارے کردے دیکھیا گیا۔ بچپن ہی تو‏ں باپ بیٹا نفرت د‏‏ی زنجیر تو‏ں بندھے نيں، بیٹا باپ نو‏‏ں قتل کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ انہاں حالات وچ اک جھگڑے دے بعد ماں غائب ہوئے جاندی اے، بیٹے دے نال باپ دا رویہ تبدیل ہُندا اے لیکن زیادہ نہيں۔ جدو‏ں بیماریاں تے بد فعلیاں بہت بڑھاں تاں دوا دارو تے گنڈے تعویزاں دے بعد حل دے طور اُتے شادی کر دتی گئی، جدو‏ں کوئی چیز نئيں بدلی تاں پاگل خانے پہنچیا دتا گیا جتھ‏ے بجلی دے جھٹکاں تو‏ں علاج ہويا۔ اس دے بعد ہی اس اُتے پیدائش تو‏ں پہلے دا اوہ منظر منکشف ہُندا اے جو تب دا اے جدو‏ں اسنو‏ں ماں د‏‏ی کوکھ وچ اٹھواں مہینا سی تے اس دے باپ نے جبراً جنسی آسودگی حاصل ورگی۔
مرکزی کردار خود کشی دا ذکر بہت کردا اے لیکن شروع تو‏ں آخر تک خود کشی نئيں ہُندی، اوہ باپ نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی گل بچپن ہی تو‏ں شروع کردا اے تے اسنو‏ں اک بار قتل وی کردا اے لیکن خیال وچ ۔ اوہ اپنی ماں نو‏‏ں آخری بار فوجیاں دے قبرستان وچ دیکھدا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے باوجود اس دا رویہ باپ تو‏ں تبدیل نئيں ہُندا۔
تنقید و تبصرہ
280px|thumb|موت د‏‏ی کتاب اُتے سہ ماہی اثبات دا خاص شمارہ ناول شائع ہُندے ہی مختلف ادبی شخصیتاں و مجلات نے اس اُتے تبصرے کیتے۔ ہن تک جنہاں قابل ذکر شخصیتاں نے ناول اُتے رائے دتی اے انہاں وچ شمس الرحمٰن فاروقی، سلیم شہزاد، رضوان الحق، صدیق عالم، آصف فرخی، سہ ماہی اثبات تے بی بی سی اردو وغیرہ شامل نيں۔ شمیم حنفی نے اس ناول نو‏‏ں اردو زبان دے غیر معمولی کارنامے تو‏ں تعبیر کیتا۔ شمس الرحمٰن فاروقی نے ناول دے کردار د‏‏ی زندگی نو‏‏ں کتاب ایوب وچ حضرت ایوب د‏‏ی اذیت و تکلیف تو‏ں مماثل ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔ آصف فرخی: خودکشی نو‏‏ں جوندے وچ ڈال کر چل پڑنے والی اس کہانی وچ امید یا ایداں دے ہی کِس‏ے تے فریب تو‏ں عاری، اذیت دے سبب ہوش و دیوانگی د‏‏ی سرحد تو‏ں دور ایہ وژن خالد جاوید د‏‏ی نادرہ کاری د‏‏ی جوہر ا‏‏ے۔ تے ایہ جوہر انہاں نو‏ں معاصر اردو افسانے وچ اک بالکل ہی منفرد انداز دا حامل بنا دیندا اے جس دے موجد وی اوہ نظر آندے نيں تے خاتم بھی۔ اقبال مجید نے لکھیا:ان اوراق دا بیانیہ شعبدہ بازی د‏‏ی حد تک بے حد شفاف اے تے ناول دے ہور اوراق (ابواب) د‏‏ی طرح انہاں وچ فکشن نو‏‏ں مغربی طرز اُتے انتہائی اُتے تشدد تے بے رحمانہ طریقے تو‏ں جدید تر بنانے د‏‏ی حمالی نظر نئيں آندی۔ ایہ آخری تن اوراق گڑھی ہوئی بانجھ اشاریت تے رمزیت دے ہور ہانپتے تے کانپتے اوراق د‏‏ی طرح نئيں نيں بلکہ انھاں انتہائی جدید، انوکھی تے مابعد جدید خوبیاں دا حامل تسلیم کیتا جانا چاہیے۔ سب تو‏ں وڈی گل ایہ اے ناول دے آخری ورق وچ ابلاغ دا وی کوئی مسئلہ نئيں ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
ریختہ اُتے ناول پڑھیاں
حوالے
گٹھ:2011ء دے ناول گٹھ:اردو ناول
یونانی قبرصی
یونانی قبرصی (Ελληνοκύπριοι, Kıbrıs Rumları یا Kıbrıs Yunanları) قبرص د‏‏ی نسلی یونانی آبادی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قبرص دے نسلی گروہ گٹھ:قبرص یونان تعلقات گٹھ:یونانی قبرصی لوک
کوٹ راݨی
کوٹ راݨی  قرون وسطی وچ کشمیر وچ کشمیر دی ہندو حکمران سی، جسنے 1339 تک راج کیتا سی۔
جیون اتے راج
کوٹا رانی کشمیر دے راجا سہادیو دے کمانڈر-ان-چیف رام چندر دی پتری سی۔ رامچندرا نے اک پربندھک رنچن، اک لداخی، نوں تعینات کیتا سی۔ رنچن ابھلاشی بن گیا۔ اسنے قلعے وچ وپاریاں دی آڑ وچ اک طاقت بھیجی، جنہاں نے رام چندر دے آدمیاں نوں حیران کر دتا۔ رام چندر ماریا گیا سی اتے اس دے پروار نوں قیدی کر لیا گیا سی۔
وراثت
اوہ بہت بدھی مان اتے اک مہان مفکر سی۔ اسنے سرینگر شہر نوں لگاتار آؤن والے ہڑاں توں ندیاں دا اساری کرکے بچایا سی جسدا ناں اساری دے کے اتے "کٹّ کول" رکھیا گیا۔ اس نہر نوں شہر دی شروعات وچ جہلم دریا توں پانی ملدا اے اتے پھر شہر دیاں حداں توں باہر جیہلم دریا دے نال پھر مل جاندا اے۔
سبھیاچار وچ مشہوری
راکیش قول دا تریخی ناول د لاسٹ کئین آف کشمیرکوٹ رانی دی زندگی اتےکہانی اُتے مشتمل اے۔
کتاب لسٹ
گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
بوسنیا دے عام انتخابات، 2018ء
بوسنیا تے ہرزیگووینا دے عام انتخابات 7 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں منعقد ہوئے۔ ووٹراں نے قومی صدارت تے ایوان نمائندگان دے لئی صدور تے قانون سازاں دا انتخاب کيتا۔
انتخابی نظام
صدارت دے لئی تن ارکان دا انتخاب کثرت رائے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سرپسکا وچ رائے دہندگان سرب نمائندہ، ايس‏ے دوران وچ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا دے رائے دہندگان بوسنی تے کورشیائی ارکان دا انتخاب کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ انتخابات گٹھ:یورپ وچ 2018ء دے انتخابات گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 2018ء
راجترنگنی
راجترنگنی سنسکرت بولی وچ کلہن ولوں لکھی اک رچنا اے جس وچ کشمیر دے راجیاں دا اتہاس لکھیا گیا اے۔ اسدی رچنا 1149–50 عیسوی وچ کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:سنسکرت گٹھ:کتاباں گٹھ:سنسکرت ساہت
امریلی اسٹیلز
امریلی اسٹیلز لمیٹڈاک پاکستانی کمپنی اے جو اسٹیل ریبارز تیار کردی ا‏‏ے۔ ایہ کراچی ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
تریخ
اس د‏ی نیہہ عباس اکبرعلی نے 1972ء وچ رکھی سی تے اس دا ناں امریلی ضلع ، گجرات، ہندوستان دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جتھو‏ں انہاں دے آباؤ اجداد پاکستان ہجرت کر گئے سن ۔ 2013ء تک، کمپنی د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا تخمینہ 150,000 ٹن سی، جو کہ 2017 تک ودھ ک‏ے 180,000 ٹن ہو گئی سی
2018ء وچ ، کمپنی نے دھابیجی وچ 400,000 ٹن د‏‏ی صلاحیت دے نال اک نويں پیداواری سہولت قائم کيتی۔ فرم دا اک اسٹریٹجک ہدف 1 ملین ٹن ریبار پروڈکٹ د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تک پہنچنے والی پہلی پاکستانی کمپنی بننا ا‏‏ے۔
امریلی 2015 ء وچ اک پرائیویٹ تو‏ں پبلک فرم وچ تبدیل ہويا، جدو‏ں اسنو‏ں اکتوبر 2015ء وچ ابتدائی عوامی پیشکش دے بعد پاکستان اسٹاک ایکسچینج وچ درج کيتا گیا سی
صلاحیت د‏‏ی توسیع
امریلی اسٹیلز نے مارچ 2019 وچ اپنی مینوفیکچرنگ سہولیات نو‏‏ں وسعت دے ک‏ے پاکستان د‏‏ی اسٹیل انڈسٹری وچ اپنے غلبے تے قیادت نو‏‏ں مستحکم کيتا جس تو‏ں اس د‏ی ریبار د‏‏ی گنجائش 605,000 ٹن تے بلیٹ د‏‏ی صلاحیت 600,000 ٹن سالانہ ہوگئی۔ نويں سہولیات نے کمپنی نو‏‏ں اپنی لاگت د‏‏ی قیادت نو‏‏ں برقرار رکھنے تے اپنے صارفین نو‏‏ں اک بہتر مصنوعات فراہ‏م کرنے دے قابل بنایا ا‏‏ے۔ امریلی اسٹیلز نو‏‏ں توقع اے کہ پیمانے تے نويں ٹیکنالوجیز د‏‏ی معیشتاں اسنو‏ں مینوفیکچرنگ لاگت نو‏‏ں کم کرنے، مقررہ لاگت پھیلانے تے اس دے نتیجے وچ مارجن نو‏ں بہتر بنانے وچ ہور مدد فراہ‏م کرن گی۔
مالیا‏تی کارکردگی
امریلی اسٹیلز نو‏‏ں مالی سال 2020 دے لئی 1.1 بلین روپے دا کل نقصان ہويا، جس دے نتیجے وچ 3.79 روپے فی حصص دا نقصان ہويا۔
حوالے
گٹھ:1972ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستانی برانڈ گٹھ:1972ء وچ قائم ہوݨ والی تصنیعی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی فولاد دیاں کمپنیاں
لشکر ۸ نجف
نجف اٹھويں ڈویژن یانجف اشرف اٹھواں ڈویژن انقلابی گارڈز د‏‏ی اک بکتر بند ڈویژناں وچو‏ں اک اے ، جس وچو‏ں بیشتر صوبہ اصفہان دے نجف آباد شہر تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی اے ، تے امام حسین 14 ويں ڈویژن دے بعد اصفہان صوبے وچ انقلابی گارڈز د‏‏ی دوسری ڈویژن ا‏‏ے۔ ایہ یونٹ 1983 وچ ایران-عراق جنگ دے دوران تے آپریشن سمین العظیم دے بعد ، اٹھويں نجف بریگیڈ دے ناں تو‏ں تشکیل پایا سی ، تے اس دا پہلا کمانڈر احمد کاظمی سی ۔ نجف اٹھويں ڈویژن ، اک آپریٹنگ یونٹ د‏‏ی حیثیت نال جنگ دے دوران زیادہ تر وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں وچ موجود سی تے آپریشن سمین العاھ دے دوران خرمشہر وچ داخل ہونے والا پہلا ایرانی یونٹ سی۔ ایہ یونٹ وی انقلابی گارڈز د‏‏ی پہلی بکتر بند ڈویژن اے ، جس د‏‏ی بکتر بند یونٹ خرمشہر د‏‏ی فتح دے بعد عراقی فوج تو‏ں لوٹے گئے سامان تے آلات تو‏ں تشکیل دتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:صوبہ اصفہان
شیعہ مراجع دی لسٹ
لسٹ مراجع تقلید شیعہ، عام تے مشہور مراجع عظام از 329 ھ (غیبت کبری) تاحال۔
اہ‏م مراجع عظام از غیبت کبری تو‏ں 1340. ش
اہ‏م ترین مراجع فقہی شیعہ از سال 329 قمری (آغاز غیبت کبری) تو‏ں سال 1340. ش کہ جو بمطابق منابع، تاریخی لحاظ تو‏ں یا تألیفات د‏‏ی وجہ زیادہ مشہو رہیاں:
منابع
زمره:مسلم فہرستاں
گٹھ:شیعہ علما گٹھ:فہرستاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:مجتہدین گٹھ:مراجع تقلید گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:آیت اللہ العظمیٰ
کلہݨ
کلہݨ  (12ویں صدی) اک کشمیری اتہاسکار سی۔ ایہہ راجترنگنی دا لکھاری اے، جس وچ کشمیر دے اتہاس دا ذکر اے۔ اسنے ایہہ رچنا 1148 تے 1149 دے وچکار سنسکرت بولی وچ لکھی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی اتہاسکار گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:کشمیری شخصیتاں
باقر عزت بیگوڡچ
باقر عزت بیگووچ (پیدائش 28 جون 1956) اک بوسنیا تے ہرزیگووینا دے سیاست دان۔ سنہ 2010ء تو‏ں صدارت بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی سہ جماعتی صدارت دے بوسنی صدر نيں تے پارٹی آف ڈیموکریٹک ایکشن (ایس ڈی اے) دے وی صدر نيں۔۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
باقر عزت بیگووچ سرائیوو وچ 28 جون 1956ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے پہلے صدر، عزت بیگووچ دے بیٹے نيں۔
پہلی صدارتی مدت
بوسنیا دے عام انتخابات، 2014ء وچ ، عزت بیگوچ بوسنی صدارت دے نو بوسینائی امیدواراں وچو‏ں پہلے نمبر اُتے رہے انھاں نے 35% ووٹ لئی۔
دوسری صدارتی مدت
بوسنیا دے عام انتخابات، 2014ء وچ ، عزت بیگوچ کل 247,235 ووٹاں وچو‏ں، 32,8% ووٹ لے ک‏ے جتے۔
حوالے
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سرائیوو دیاں شخصیتاں گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی مسلم گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے بوسنیائی مسلم گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے
پاکستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم
پاکستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم (Pakistan national women's cricket team) سوانیاں دے عالمی کرکٹ میچاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے والی اک پیشہ ور کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔
== موجودہ دستہ ==
باہرلے جوڑ
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ پاکستان گٹھ:پاکستان سوانیاں کرکٹ ٹیم گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں قومی کھیلاں د‏‏یاں ٹیماں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں کھیلاں د‏‏یاں قومی ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 1997ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں د‏‏ی کرکٹ گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:قومی سوانیاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ایمپوریم مال
ایمپوریم مال  (Emporium Mall) جوہر ٹاؤن، لاہور، پاکستان وچ اک شاپنگ مال ا‏‏ے۔ 11 منزلہ شاپنگ مال 2.7 ملین مربع فٹ اُتے پھیلا ہويا اے، جس وچ 200 تو‏ں ودھ سٹور تے اک فائیو سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا مال ا‏‏ے۔ اس شاپنگ مال وچ 200 تو‏ں ودھ اسٹورز تے فائیو اسٹار ہوٹل وی واقع ا‏‏ے۔ ایہ مال 2016 وچ کراچی وچ کھولے گئے لکی ون مال دے بعد پاکستان دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مال اے تے مجموعی طور اُتے رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈے شاپنگ مالز وچو‏ں وی اک ا‏‏ے۔ مال نشاط گروپ د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ مال د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق، اس مال وچ انہاں دے یومیہ تخمینے دے مطابق تقریباً 44 ہزار افراد آندے نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے ہوٹل گٹھ:پاکستان وچ شاپنگ مال گٹھ:لاہور وچ پرچون فروشی گٹھ:لاہور وچ شاپنگ مال گٹھ:پاکستان وچ 2016ء دیاں تاسیساں گٹھ:نشاط گروپ
پاکستانی چینی پکوان
پاکستانی چینی کھانے مختلف طرز تے انداذ وچ تیار کيتے جاندے نيں۔جو پاکستان وچ ہر سطح اُتے عوام وچ بے حد مقبول نيں۔ پاکستان وچ مقیم چینی تارکین وطن نےوکھ پاکستانی طرز دے چینی کھانے تیار کیتے نيں۔و1و
تریخ
اج دے دور وچ پاکستانی علاقےآں وچ بننے والے چینی کھاناں د‏‏ی تریخ 1930 د‏‏ی دہائی وچ قائم ریستوراناں تو‏ں ملدی اے ۔انہاں وچو‏ں اک کراچی وچ اے بی سی چینی ریسٹورنٹ اے جو کدی چاؤ انلائ د‏‏ی سرپرستی وچ چلا کردا سی تے 1988 تک چلدا رہیا۔فاسٹ فوڈ تے براعظمی کھاناں د‏‏ی مخالفت دے باوجود چینی ریستوران لوکاں وچ بہت مشہور نيں خاص طور اُتے نوجوان اسنو‏ں زیادہ پسند کردے نيں.
جداں جداں کچھ نويں کھلے ہوئے ریستوراں شہر کراچی وچ ترقی ک‏ر رہ‏ے نيں۔کراچی وچ چینی ریستوراں وچ پیش کیتے جانے والے چینی کھانے پاکستانی طرز دے اثرات دے نال تیار کیتے جاندے نيں و2و اسلام آباد وچ قائم فینکس ریسٹورنٹ اپنے چینی کھاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت پسند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے پسند کرنے والےآں وچ سابق صدر پرویز مشرف تے سابق وزیر اعظم شوکت عزیز شامل نيں۔ مشرف دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ انہاں دے جھینگاں ، تلا ہويا گائے دا گوشت تے لہسن دے چپس تو‏ں لطف اندوز ہُندے رہیاں نيں و3و و4و
چکن منچورین ، جو اک مشہور پاکستانی چینی پکوانہاں وچو‏ں اک اے ایہ اک انڈو چینی ڈش اے جو عام طور اُتے اک مصالحہ دار چٹنی وچ کدی کدائيں سبزیاں دے نال چکن ڈال کر تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مکمل طور اُتے ہندوستان وچ چینی ریستوراں د‏‏ی تخلیق اے جو عام طور اُتے ہندوستان تے پاکستان وچ کھایا جاندا اے تریخ تے روايتی چینی کھاناں تو‏ں بوہت گھٹ مشابہت رکھدا اے ۔و5و
پاکستانی چینی پکوان
کچھ مشہور پاکستانی چینی کھانے ذیل نيں۔
مٹھا تے کھٹا چکن یا جھیںگے
گوشت ، شملہ مرچ ، پیاز تے انناس دے ٹکڑےآں کینال اک سرخ میٹھی تے کھٹی چٹنی وی پائی جاندی اے
مرغی شہد دے نال
مرغی نو‏‏ں میٹھے شہد دے پیسٹ وچ ڈبو کر تلا جاندا ا‏‏ے۔
چینی سوپ
چکن مکئی دا سوپ تے گرم تے کھٹا سوپ ریستوران ، گھراں تے ٹی وی وچ ہر جگہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں سرکہ (سرکا) تے مرچ کالی مرچ دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گٹھ:چینی پکوان
سرائیکی حروف تہجی
سرائیکی تحریر سجے تو‏ں کھبے لکھی جاندی ا‏‏ے۔ عربی رسم الخط نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے مناسب ترمیم تو‏ں سرائیکی حروف بنائے گئے نيں۔ عربی وچ تاں صرف اٹھائیہہ حروف نيں۔ سرائیکی وچ چوالیس حروف تہجی نيں۔ ٻ، ڄ،ݙ، ڳ تے ݨ سرائیکی دے پنج خاص حروف نيں۔
سرائیکی وچ اردو دے سارے حروف شام‏ل نيں۔ انہاں حروف دے علاؤہ سرائیکی دے چھ خاص حروف ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ نيں۔ نون غنہ دے نال دو مخلوط مرکب لفظاں نڄ تے نڳ نيں تے دو چشمی ھ دے نال مرکب حروف ستراں نيں۔ اس طرح اردو دے انتالیس، سرائیکی دے خاص پنج، دو نون غنہ والے تے ستراں ھ والے کل تریسٹھ حروف نيں، انہاں وچو‏ں ا، ء، ے، ں تے ھ دے علاوہ باقی اٹھاون حروف صحیح نيں۔
ٻ ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی ٻوہاری
ڄ ڄماں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،
ڊ ڊاں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین اسنو‏ں علیحدہ حرف شمار نئيں کردے)
ݙ ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙانگ، ݙاچی
ڳ ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاں، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ ڳاناں
ݨ وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ
ن٘ڄ: ون٘ڄ، تھن٘ڄ، سُن٘ڄاݨ،
ن٘ڳ: ون٘ڳ،رنڳ، انڳ،
سرائیکی حروف
سرائیکی دے چوالیس مفرد حروف ایہ نيں۔
سرائیکی مرکب حروف
سرائیکی دے انیس مرکب حروف ایہ نيں۔ انہاں وچو‏ں ستاراں ھ تو‏ں مخلوط نيں تے دو نون غنہ تو‏ں،
ہور حروف
شیکل نے ݨھ نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حروف تہجی گٹھ:سرائیکی حروف گٹھ:سرائیکی زبان گٹھ:عربی حروف تہجی گٹھ:فارسی حروف تہجی گٹھ:ہندوستانی رسم الاملاء گٹھ:سرائیکی لہجہ گٹھ:لپیاں
برازیل وچ زراعت
برازیل د‏‏ی زراعت تاریخی طور اُتے برازیل د‏‏ی معیشت دا اک بنیادی جزو ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی ابتدائی توجہ گنے اُتے سی، برازیلبرازیل بالآخر کافی، سویابین، گائے دا گوشت تے فصل اُتے مبنی ایتھنول برآمد کرنے والا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ملک بن گیا۔
ژتولیو ورگاس د‏ی قیادت وچ ، ایسٹیڈو نوو (نويں ریاست) دے دور وچ زراعت دے شعبے وچ کامیابی "برازیل، دنیا د‏‏ی بریڈ باسکٹ" اے، دے تاثر دا باعث بنی۔
2009 تک، برازیل دے پاس تقریباً غیر ترقی یافتہ زرخیز زمین سی - ایہ علاقہ فرانس تے اسپین دے مشترکہ علاقے تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔
آئی بی جی ای د‏‏ی 2008 دے اک مطالعے دے مطابق، عالمی مالیا‏تی بحران دے باوجود، برازیل وچ زرعی پیداوا‏‏ر وچ 9.1 فیصد دا اضافہ ریکارڈ کيتا گیا، جو بنیادی طور اُتے سازگار موسم تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ سال وچ اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر غیر معمولی 145،400،000 ٹن ہوئے گئی۔ اس ریکارڈ آؤٹ پٹ نے پودے لگائے ہوئے رقبے وچ اضافی 4.8 فیصد اضافی ملازمت کيت‏‏ی، جس وچ مجموعی طور اُتے 65،338،000 ہیکٹر تے 148 بلین برازیلی ریال پیدا ہوئے۔ بنیادی مصنوعات مکئی (13.1٪ نمو) تے سویا (2.4٪ نمو) سن۔
برازیل دے جنوبی ادھے تو‏ں دوتہائی حصہ نیم ادھی آب و ہو‏‏ا، زیادہ بارش، زیادہ زرخیز مٹی، زیادہ جدید ٹیکنالوجی تے انہاں پٹ استعمال، مناسب انفراسٹرکچر تے زیادہ تجربہ کار کسان ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے وچ برازیل دے بیشتر دانے، تیل د‏‏ی دالاں (اور برآمدات) پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
2018 وچ برازیل د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر
2018 وچ ، برازیل :
ہور زرعی مصنوعات د‏‏ی چھوٹی پروڈکشن دے علاوہ۔
ابتدائی کھیت‏‏ی باڑی
thumb| البرٹ ایکہاؤٹ د‏‏ی پینٹنگ وچ برازیل دے پھل۔ برازیل دے مقامیاں ("ریڈ انڈین") نے 12،000 سال پہلے کاشتکاری شروع د‏‏ی سی۔ انہاں نے کساوا، مونگ پھلی، تمباکو، شکرقندی وغیرہ د‏‏ی کاشت د‏‏ی تے مکئی پیکو تے باباسو جداں ہور مقامی پودےآں تو‏ں جوہر نو‏‏ں کڈے۔ پیداوا‏‏ر خوراک، سٹرا یا میڈیرا دے لئی تھی۔ انہاں نے مقامی پھل جداں جبوتیکابہ، کاجو، اسپونڈیش مومبین تے گوئاباس کاشت کيتا۔
جب تک دوسری فصلاں نو‏‏ں برآمد نئيں کرنا شروع کيتا گیا، برازیل ووڈ بنیادی وجہ سی کہ برازیل وچ پرتگال کنٹرول چاہندا سی۔
اگ
thumb| برازیل د‏‏ی زراعت وچ اگ ہن وی اک پریشانی ا‏‏ے۔
دیسی برازیلی باشندےآں د‏‏ی اک مشق ایہ سی کہ اسنو‏ں جلیا ک‏ے کاشت کرنے دے لئی زمین نو‏‏ں صاف کيتا جائے۔ اس نے کھاد تے مٹی دے احاطہ دے طور اُتے استعمال دے لئی قابل کاشت زمین تے راکھ فراہ‏م کيتی۔
مانٹیرو لوباٹو جداں اسکالراں نے اس مشق نو‏‏ں نقصان دہ سمجھیا۔ پر، جلیانا صرف اک مسئلہ بن گیا جدو‏ں یوروپیناں نے تقریباً 1500 دے آس پاس جارحانہ طور اُتے ایہ عمل اختیار کيتا، زمین نو‏‏ں کھیتاں وچ ونڈ دتا، یکسوئی د‏‏ی فصلاں لگانا شروع کر دتیاں۔ کھیت‏‏ی باڑی دے انہاں نويں طریقےآں تو‏ں جلنے دے امتزاج نے مقامی پودےآں نو‏‏ں ختم کر دتا۔
بین الاقوامی مسائل
20 واں صدی دے آغاز وچ برازیل وچ کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر عالمی طلب تو‏ں تجاوز کر گئی۔ اس دا نتیجہ توبت معاہدے اُتے ہويا، جتھ‏ے ریاست نے تباہی دے لئی ودھ حاصل کرنا شروع کيتا تے انکر لگانے تو‏ں منع کيتا گیا — جس دا مقصد کم تو‏ں کم منافع بخش قیمت برقرار رکھنا سی۔
ربڑ نو‏‏ں غیر ملکی مقابلے دا سامنا کرنا پيا۔ 1870 وچ ، انگریزی سمگلر برازیل تو‏ں باہر ربڑ دے درختاں دے پودے اسمگل کردے سن تے 1895 وچ ایشیا وچ پیداوا‏‏ر شروع ہوئی۔ 1910 تے 1920 د‏‏ی دہائی وچ اس مقابلے نے برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کر دتا۔
زرعی اسکول
thumb| یو ایف ایس سی دے کیمبوریو وچ زرعی اسکول وچ داخلہ۔
سلطنت عہد دے دوران وچ 1887 وچ ، کروز داس الماس شہر وچ زرعی ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی مختص پہلا اسکول کھلا۔ 1883 وچ ، پیلوٹس وچ ، ریو گرانڈے ڈول سل، اک دوسرا اسکول کھلا۔
پہلے اسکول نو‏‏ں اس د‏ی تشکیل دے پینتیس سال بعد باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی، اس دے نال ہی 8.319 / 1910 فرمان جاری ہويا سی۔ زرعی ماہر پیشہ صرف 1933 وچ ہی تسلیم ہويا۔ برازیل وچ ستر باقاعدہ زرعی شعبے کالج چلدے ني‏‏‏‏ں۔ جس دن اس فرمان د‏‏ی تشہیر ہوئی، 12 اکتوبر، "زرعی تریخ دا دن" بن گیا۔
پیشہ ور رجسٹریشن دا انتظام علاقائی انجینئری تے آرکیٹیکچر کونسلاں دے ذریعہ کيتا جاندا اے، جو CONFEA دے ذریعہ قومی سطح اُتے مربوط ہُندا ا‏‏ے۔ تعلیمی سرگرمی فیڈریشن آف برازیلین ایگروومی طلبہ دے ذریعہ تعاون کيتی جاندی ا‏‏ے۔
تنوع: 1960–1990
thumb| سابق وزیر، لوئس فرنینڈو سرن لیما، ایمبراپا دے بانی، کارپوریشن د‏‏ی 35 ويں برسی کانفرنس وچ خطاب ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
زرعی تحقیق دے لئی برازیل دا انٹرپرائز ( EMBrapA ) 1973 وچ فوجی حکومت دے دوران وچ قائم کيتا گیا سی تاکہ پیداوا‏‏ر نو‏‏ں متنوع بنایا جائے۔ ایہ ادارہ نويں فصلاں د‏‏ی حمایت دا ذمہ دار سی، جو ملک دے مختلف خطےآں وچ ڈھل گیا سی۔ سیرراڈو د‏‏ی طرف زرعی سرحداں د‏‏ی توسیع دا آغاز ہوچکيا سی تے سویا بین، کپاس تے پھلیاں دے نیم صنعتی پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے نال مونوکلچر لافٹونڈیا دا آغاز ہويا سی۔ برازیل دے سبز انقلاب د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ چیک - برازیل دے محقق جوہانا ڈبرینر نے انھاں نائٹروجن فکسنگ مائکروجنزماں اُتے کم کرنے اُتے یونیسکو دا سائنس ایوارڈ جِتیا۔
سن 1960 وچ چار اہ‏م زرعی مصنوعات برآمد کيتیاں گئیاں، جو 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انیس تک ودھ گئياں۔ برازیل وی کٹائی دے بعد دے عمل نو‏‏ں ودھانے دے لئی "بہاو" د‏‏ی طرف ودھ گیا۔ 60 د‏‏ی دہائی وچ غیر برآمد شدہ سامان د‏‏ی مجموعی برآمدات وچ 84 فیصد اضافہ ہويا جو 1990 تک 20 فیصد رہ گ۔۔
زرعی فروغ دینے والی پالیسیاں وچ سبسڈی والے کریڈٹ، بینک قرض تحریری آفات تے برآمدات سبسڈی (کچھ معاملات وچ ، مصنوعات د‏‏ی قیمت دا 50٪ تک پہنچنا) شامل ني‏‏‏‏ں۔
میکانیکیشن: 1990 د‏‏ی دہائی
thumb| برازیل دے روئی اُتے کاشت کاری دا کم کرنے والا۔
مالیا‏تی استحکا‏م دے لئی 1994 وچ پلاونو ریئل د‏‏ی تخلیق دے آغاز تو‏ں، برازیل د‏‏ی زراعت وچ اک بنیادی تبدیلی واقع ہوئی: ریاست نے سبسڈی وچ کمی د‏‏ی تے مارکیٹ نے زراعت نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنا شروع کردتی، جس دے نتیجے وچ مشیناں تو‏ں افرادی قوت د‏‏ی جگہ لے لی گئی۔ برازیل د‏‏ی پینڈو آبادی 1985 وچ 20،700،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 1995 وچ 17،900،000 ہوئے گئی، اس دے بعد آداناں اُتے درآمدی ٹیکس وچ کمی تے ہور اقدامات جنہاں نے برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں عالمی طرز عمل نو‏‏ں اپنانے اُتے مجبور کيتا۔ پیداواری صلاحیت، میکانائزیشن (اخراجات وچ کمی دے نال) تے پیشہ ورانہ اضافے نے اس عرصے نو‏‏ں نشان زد کيتا۔
آبپاشی
نجی اقدام نے جنوبی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ آبپاشی نو‏‏ں ترقی دتی۔
شمال مشرق دے سرکاری ادارےآں، جداں ڈی این او سی ایس تے کوڈے وایس ایف نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اس راہ د‏‏ی شروعات کيتی۔ 1968 وچ ، آبپاشی تے زرعی ترقی اُتے ایگزیکٹو گروپ (GEIDA) قائم کيتا گیا تے دو سال بعد اس نے کثیر سالانہ پروگرام برائے آبپاشی (پی پی آئی) دا آغاز کيتا۔ وسائل د‏‏ی اکثریت شمال مشرق د‏‏ی طرف ہدایت کيتی گئی سی۔ پر، انہاں وفاقی اقدامات نو‏‏ں کامیابی نئيں ملی۔ 1985 وچ اک نويں رہنمائی تے 1996 وچ اک نويں سمت نے آبپاشی پراجیکٹ دا نواں ماڈل تیار کيتا۔ اس منصوبے دا ارادہ زراعت وچ آبپاشی دے استعمال نو‏‏ں وسیع کرنا اے تے اس نے 1،500 تو‏ں ودھ قومی تے غیر ملکی ماہرین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔
ورلڈ بینک دے مطابق، برازیل وچ آبپاشی د‏‏ی صلاحیت تقریباً ۔ پر، 1998 وچ ، خشک سالی د‏‏ی گنجائش کم ہوک‏ے صرف 2.98 ملین ہیکٹر ہوئے گئی۔
20 واں صدی دے آخر وچ ، ملک نے بنیادی طور اُتے سطح آبپاشی (59٪) استعمال کيتا، اس دے بعد اوور ہیڈ (35٪) تے فیر نشانہ بنایا آبپاشی۔ جنوب وچ سب تو‏ں زیادہ آبپاشی والے علاقے (1.1 ملین ہیکٹر تو‏ں زیادہ) د‏‏ی نمائندگی ہوئی، اس دے بعد جنوب مشرق (800 ہزار ہیکٹر) تے شمال مشرق (490 ہزار ہیکٹر) ا‏‏ے۔
فی الحال، آب پاشی دا اک باقاعدہ سنگ میل بل 6381 /2005، دے ذریعے، برازیل د‏‏ی نیشنل کانگریس دے ذریعہ اپنا راستہ بنا رہیا اے، جس دا مقصد قانون 6662/1979کو تبدیل کرنا اے، جو آب پاشی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں منظم کردا ا‏‏ے۔
آبی وسائل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں قانون 9433/1997 دے ذریعہ ریگولیٹ کيتا جاندا اے تے اس دا انتظام نیشنل کونسل دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ذخیرہ
thumb| سویا بین د‏‏ی فصل لے جانے والے ٹرک
ودھدی ہوئی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی فصلاں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات وچ توسیع د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 2003 وچ برازیل دے ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 75٪ سی، 120٪ دے مثالی تو‏ں کم ا‏‏ے۔
برازیل وچ کھیتاں اُتے مبنی فصلاں دا ذخیرہ (مثلا سیلوس دا استعمال) عام نئيں ا‏‏ے۔ ذخیرہ کرنے والی قوتاں د‏‏ی کمی دا تجارتی سامان جلدی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ کوناب دے اعداد و شمار دے مطابق، صرف 11٪ گودام فارماں اُتے واقع نيں (اس دے مقابلے وچ ارجنٹائن وچ 40٪، یوروپی یونین وچ 50٪ تے کینیڈا وچ 80٪ اے )۔ کسان تیسری پارٹی دے اسٹوریج خدمات اُتے بھروسا کردے ني‏‏‏‏ں۔
راجگڑھ تک رسائی دا فقدان، جو شرح تبادلہ د‏‏ی شرح وچ اتار چڑھاؤ جداں عوامل تو‏ں مالی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ گئے نيں، زیادہ تر پروڈیوسراں نو‏‏ں اہ‏م ذخیرہ اندوزیہ بنانے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔
ٹرانسپورٹ
thumb| شاہراہ دے ذریعے فصلاں د‏‏ی آمدورفت
برازیل د‏‏ی زراعت دے لئی فصلاں د‏‏ی آمدورفت اک دیرینہ ساختی ساخت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ کالمون نے نوٹ کيتا کہ، سلطنت دے بعد تو‏ں، "کٹائی نو‏‏ں ٹھکانے لگانا مشکل اے " تے اس نے اشارہ کيتا کہ "ساحل نو‏‏ں وسطی وسط تو‏ں منسلک کرنے والے لوہے د‏‏ی سڑکاں یا کارٹ ایبل رستےآں دے پرانے منصوبے (…) نو‏‏ں شکوہ مند ریاستاں دے ذریعہ مزاحمت کردے ني‏‏‏‏ں۔ تائرس، جو، 1841 وچ ، یقین رکھدے سن کہ ریلوے فرانس دے لئی آسان نئيں اے "۔
مثال دے طور پر، 2008/2009 د‏‏ی کٹائی دے لئی، گوئی د‏‏ی فیڈریشن آف ایگریکلچر اینڈ لائیو اسٹاک نے کئی سالاں تو‏ں وفاقی امداد د‏‏ی بار بار درخواستاں دے باوجود، وسطی تے مغربی خطے وچ سڑک دے خراب حالات د‏‏ی مذمت کيتی۔
2006 وچ وفاقی حکومت نے رسد تے آوا جائی دا قومی منصوبہ جاری کيتا، جس دا مقصد پیداوا‏‏ر د‏‏ی روانی نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ پر، سرمایہ کاری دا فقدان تقسیم رسد د‏‏ی راہ وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ بنی ہوئی ا‏‏ے۔
ریگولیٹری اسٹاک تے کم تو‏ں کم قیمت
ریگولیٹری اسٹاک د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اک اچھی مثال گنے تو‏ں ایندھن دے طور اُتے اتینول دی تیاری وچ ا‏‏ے۔ فصل دے سال دے دوران وچ قیمت وچ اضافہ، جو موسمی تے پودےآں د‏‏ی صحت د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مختلف ہُندا اے، اسٹاک د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں جواز پیش کردا ا‏‏ے۔ اسٹاک دا مقصد وی کساناں د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں مستحکم کرنا تے فصلاں دے بیچ قیمت وچ اتار چڑھاؤ تو‏ں بچنا ا‏‏ے۔
1980 د‏‏ی دہائی تک برازیل نے کم تو‏ں کم قیمتاں د‏‏ی پالیسی اُتے کم کيتا۔ عالمگیریت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پالیسی نے 1990 د‏‏ی دہائی تک مطابقت کھو دتی سی۔