cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار
کیمیائی ہتھیار
عراقی فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں کیمیائی بمباری دے تحت ایرانی  سپاہی ایران  - عراق جنگ دے دوران میدان جنگ وچ گیس ماسک دے نال ۔ ایران نے میدان جنگ وچ کیمیائی جنگ (سی ڈبلیو) دے ذریعہ حملے دا تجربہ کيتا اے تے 1980–88 دے ایران  - عراق جنگ دے دوران اس طرح دے حملےآں وچ سویلین تے فوجی دونے ہی لکھاں ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا ۔ کیمیائی جنگ دے لئی ایران  مکمل طور اُتے تیار نئيں سی تے اس دے پاس اپنی فوجاں دے لئی گیس دے ماسک وی نئيں سن ۔ پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایران  نو‏‏ں شمالی کوریا تو‏ں گیس ماسک یا مغربی ملکاں تو‏ں خریدے گئے کمرشل پینٹنگ سانس لینے والے ماسک خریدنے پئے۔ معلوم نئيں اے کہ ایران  – عراق جنگ دے دوران عراقی کیمیائی ہتھیاراں دے حملےآں دا بدلہ لینے دے لئی کیمیائی ہتھیاراں دے استعمال دا سہارا لیا سی ، اس حقیقت دے باوجود اوہ اس وقت دے بین الاقوامی معاہداں دے تحت کیمیائی ہتھیاراں دے استعمال تو‏ں متعلق قانونی طور اُتے مستحق ہُندا سی جو کہ صرف اس طرح دے ہتھیاراں دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ [255]فیر وی ایران  نے اس جنگ دے آخری حصے دے دوران اک کیمیائی ہتھیاراں دا پروگرام تیار کيتا سی ، تے سن 1989 وچ ، نیویارک ٹائمز نے اطلاع دتی سی کہ عراق دے نال معاہدے اُتے اتفاق رائے دے بعد ایران  نے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری تے ذخیرہ کرنے دے لئی اک وڈی مہم شروع د‏‏ی سی۔ [256]
13 جنوری 1993 نو‏‏ں ایران نے کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے تے 3 نومبر 1997 نو‏‏ں اس د‏ی توثیق کردتی۔ تے آپریشنل ہتھیاراں دے ذخیرے نو‏‏ں ختم کردتا۔ [257]
اٹھ سالہ ایران -عراق جنگ دے دوران اسلامی انقلابی گارڈ کارپس دے وزیر ، محسن رفیگڈوسٹ ، گیرت پورٹر نو‏‏ں اک انٹرویو دیندے ہوئے بیان کردے نيں کہ کس طرح سپریم لیڈر آیت اللہ خمینی نے دو بار ایٹمی تے کیمیائی ہتھیاراں اُتے کم کرنے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں روکنے دے لئی انہاں دا مقابلہ کيتا ا‏‏ے۔ عراقی کیمیائی حملےآں نو‏‏ں ، جنہاں نو‏ں رافائیڈوسٹ نے انہاں دے استعمال تے پیداوا‏‏ر دے خلاف فتویٰ تو‏ں تعبیر کيتا ، کیونجے ایہ " سرپرست فقیہ " نے جاری کيتا سی ۔ [258]
امریکی سنٹرل انٹلیجنس ایجنسی د‏‏ی جنوری 2001 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ ایران نے کیمیائی ہتھیار تیار کیتے سن تے انہاں وچ ذخیرہ کيتا سی۔ اس وچ چھالے ، خون ، گھٹن ، تے شاید اعصاب دے ایجنٹاں تے انہاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے دے لئی بم تے توپ خانے دے گولے شامل سن ۔ اس وچ ہور دعوی کيتا گیا اے کہ 2001 دے پہلے نصف حصے دے دوران ، ایران  نے روس  تے چین  وچ موجود ادارےآں تو‏ں پیداواری ٹکنالوجی ، تربیت ، مہارت ، سازوسامان ، تے کیمیکل تلاش کرنا جاری رکھیا جو ایران  نو‏‏ں دیسی اعصاب ایجنٹ د‏‏ی تیاری د‏‏ی صلاحیت رکھنے دے اپنے مقصد تک پہنچنے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [259] اُتے اس تشخیص د‏‏ی قطعیت وچ کمی واقع ہوئی تے 2007 وچ امریکی دفاع د‏‏ی انٹلیجنس ایجنسیاس دے عوامی جائزے نو‏‏ں صرف ایہ دسنے تک ہی محدود رکھن کہ "ایران  وچ اک وڈی تے ودھدی ہوئی تجارتی کیمیائی صنعت اے جو کسی کیمیائی ایجنٹ نو‏‏ں متحرک کرنے د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی حمایت دے لئی استعمال کیت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔" [260]
ایران کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن دا دستخط کنندہ اے ، جس وچ کیمیائی ہتھیاراں ، ترسیل دے نظام تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی سہولیات اُتے پابندی ا‏‏ے۔ [2] ایران  نے سی ڈبلیو سی دے نال اپنی وابستگی تے او پی سی ڈبلیو دے کم دے لئی اس د‏ی مکمل حمایت دا اعادہ کيتا اے ، خاص طور اُتے انہاں ہتھیاراں نے ایرانی   عوام نو‏‏ں ہونے والے کافی مصائب دے پیش نظر۔ [261] ایران  نے اس معاہدے دے تحت اسلحے دے ذخیرے دا کوئی اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ [262]
2013 وچ او پی سی ڈبلیو دے ڈائریکٹر جنرل ، احمد ازومکو نے ، ایران نو‏‏ں او پی سی ڈبلیو دے اک موثر تے فعال ممبر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا۔ [263] سنہ 2016 وچ ایرانی   کیمیا داناں نے نوویوکوک اعصاب دے پنج ایجنٹاں د‏‏ی ترکیب د‏‏ی ، جو ابتدا وچ سوویت یونین وچ تیار ہوئے سن ، تجزیہ دے لئی تے وڈے پیمانے اُتے اسپیکٹرل ڈیٹا تیار کيتا جو او پی سی ڈبلیو سنٹرل تجزیا‏‏تی ڈیٹا ویہہ وچ شامل کيتا گیا سی۔ [264] [265] اس تو‏ں پہلے کھلے سائنسی ادب وچ انہاں د‏‏ی خصوصیت کيتی خصوصیات د‏‏ی کوئی تفصیل موجود نئيں سی۔ [266] [264]
میزائل
ایسا سمجھیا جاندا اے کہ اک شہاب 4 جو 2،000 کلومیٹر د‏‏ی رینج دے نال اے تے اک ہزار کلوگرام پے لوڈ دا کم جاری ا‏‏ے۔ ایران نے کہیا اے کہ شہاب ۔3 اپنے جنگی میزائل دا آخری اے تے شہاب 4 تیار کيتا جارہیا اے تاکہ ملک نو‏‏ں مواصلات تے نگرانی دے سیٹلائٹ لانچ کرنے د‏‏ی صلاحیت فراہ‏م د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ اک شہاب 5 ، اک بین البراعظمی بیلسٹک میزائل جس وچ 10،000 کلومیٹر رینج اے ، اُتے الزام لگایا گیا اے لیکن ایہ ثابت نئيں ہويا اے کہ اس د‏ی ترقی جاری ا‏‏ے۔ [267]
2017 وچ ایران نے تجربہ کيتا Khorramshahr ، اک MRBM 2000 کلومیٹر تو‏ں زیادہ اک 1800 کلو وزن لے جا سکدا اے. [268]
ایران دے پاس 2001 وچ یوکرائن تو‏ں جوہری وار ہیڈز دے بغیر 12 ایکس 55 لمبی رینج کروز میزائل خریدے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایکس 55 وچ 2500 تو‏ں 3000 کلومیٹر د‏‏ی حد ا‏‏ے۔ [269]
ایران دا سب تو‏ں جدید میزائل ، فجر 3 ، نامعلوم حدود د‏‏ی حامل اے لیکن اس دا تخمینہ 2500 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ میزائل ریڈار تو‏ں بچ رہیا اے تے متعدد وار ہیڈز دا استعمال کردے ہوئے بیک وقت اہداف اُتے حملہ کرسکدا ا‏‏ے۔ [270]
2 نومبر 2006 نو‏‏ں ، ایران نے 10 دن د‏‏ی فوجی جنگ دا کھیل شروع کرنے دے لئی غیر مسلح میزائل داغے ۔ ایرانی   سرکاری ٹیلی ویژن نے اطلاع دتی اے کہ " شہاب 2 تے شہاب 3 میزائلاں سمیت درجناں میزائل داغے گئے ۔ ایہ میزائل 300 کلومیٹر تو‏ں لےک‏ے 2 ہزار کلومیٹر تک سن … ایرانی   ماہرین نے کلسٹر وار ہیڈز نصب کرنے والے شہاب 3 میزائلاں وچ کچھ تبدیلیاں کيت‏یاں نيں ۔ انہاں وچ 1،400 بم لے جانے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ " ایہ لانچ 30 اکتوبر 2006 نو‏‏ں خلیج فارس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا  د‏‏ی زیرقیادت فوجی مشقاں دے بعد عمل وچ آیا جس دا مقصد وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں د‏‏ی آمدورفت نو‏‏ں روکنے دے لئی تربیت دینا سی ۔ [271]
سیجیل اک دو مرحلہ والا ، ٹھوس پروپیلنٹ ، سطح تو‏ں سطح دا میزائل (ایس ایس ایم) اے جس د‏‏ی اطلاع ایران نے تیار کيتی اے ، جس د‏‏ی اطلاع 1،930 کلومیٹر (1،200 میل) ا‏‏ے۔ اک کامیاب تجربہ آغاز 12 نومبر 2008 نو‏‏ں ہويا۔ [272]
جین دے انفارمیشن گروپ دے مطابق ، مراحل د‏‏ی تعداد دے علاوہ تے اس وچ ٹھوس ایندھن دا استعمال کرنے والے ڈیزائن د‏‏ی تفصیلات جاری نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ اسرائیل د‏‏ی بیلسٹک میزائل ڈیفنس آرگنائزیشن دے سابق ڈائریکٹر عوجی روبین نے اشارہ کيتا کہ ، "دوسرے ایرانی   میزائلاں دے برخلاف ، سجیل کسی وی شمالی کوریا ، روس ی ، چین ی یا پاکستان ی (میزائل ٹیکنالوجی) تو‏ں مماثلت نئيں رکھدا ا‏‏ے۔ " روبن نے ہور کہیا کہ سیجیل ون نے … ایران  نو‏‏ں متعدد مرحلے والے میزائلاں دے دائرے وچ رکھیا اے ، اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ بین البراعظمی بیلسٹک میزائل (آئی سی بی ایم) د‏‏ی صلاحیتاں دے حامل راہ اُتے گامزن نيں … " [273]اک ہتھیار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، سیجیل -1 ایران  دے ممکنہ دشمناں دے لئی بہت زیادہ چیلنج پیش کردا اے ، کیونجے ٹھوس ایندھن میزائلاں نو‏‏ں مائع ایندھن والے میزائلاں تو‏ں کدرے زیادہ نوٹس دے نال لانچ کيتا جاسکدا اے ، جس تو‏ں اوہ لانچ تو‏ں پہلے حملہ کرنا زیادہ مشکل بنا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [274]
Sejil-2 Sejil دا اک اپ گریڈ ورژن ا‏‏ے۔ سیجیل 2 دو مرحلے دا ٹھوس ایندھن میزائل 2،000 کلومیٹر دوری دا حامل اے تے اسنو‏ں 20 مئی 2009 نو‏‏ں پہلا تجربہ کيتا گیا سی۔ [275] سبیل 2 تو‏ں سطح تو‏ں سطح تک درمیانے فاصلے اُتے بیلسٹک میزائل (ایم آر بی ایم) پہلے اٹھ تجربہ کيتا گیا سی مرکزی ٹیسٹ دے آغاز تو‏ں کئی ماہ پہلے ، جو وسطی ایران دے صوبے سیمنان وچ ہويا سی۔ [276] بہتری وچ بہتر نیویگیشن سسٹم ، بہتر ٹارگٹینگ سسٹم ، زیادہ پے لوڈ ، لمبی رینج ، تیز لفٹ آف ، اسٹوریج دا طویل وقت ، تیز لانچ ، تے کم پتہ لگانے دا امکان شامل ا‏‏ے۔ [277]
ایران جوہری صلاحیت دے حامل میزائل
ہوائی جہاز
کسی وی طیارے نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے WMD تقسیم نظام دے کسی نہ کسی شکل د‏‏ی میزبانی دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ایران دے پاس متنوع ہوائی فوج موجود اے جس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا  سمیت متعدد ملکاں تو‏ں خریدے گئے ہوائی جہاز ني‏‏‏‏ں۔ پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایرانی   حکومت نے ہوائی جہازاں د‏‏ی گھریلو پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اے تے 2002 دے بعد تو‏ں ، اس نے اپنے ٹرانسپورٹ طیارے ، جنگجوواں تے گن شپ ہیلی کاپٹراں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
فوربس ایران جوہری اسلحہ دے نیڑے کنارا معلومات دیکھدا [ مردہ لنک ]
2015 وچ جوہری سلامتی دے ماحول دے مستقب‏‏ل: کاروائی اک روس ی-US ورکشاپ دے (2009). "آرکائیوڈ کاپی" ۔ 7 جون 2011 نو‏‏ں اصلی تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 17 نومبر 2009 ۔ (صفحہ 235) کمیٹی برائے بین الاقوامی سلامتی تے اسلحہ کنٹرول (سی آئی ایس اے سی)
سیاسی بیانات
گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست گٹھ:ایران دے ہتھیار گٹھ:ایران  دے خارجہ تعلقات گٹھ:ایران  وچ جوہری توانائی گٹھ:ایران  دا جوہری پروگرام  گٹھ:ایران
چیتن سنگھ جوڑاماجرا
چیتن سنگھ جوڑاماجرا اکّ بھارتی سیاستدان ہن، اتے عام آدمی پارٹی دے ممبر ہن ۔ اوہ سمانا توں صوبائی اسمبلی دا ممبر ہن، 2022 دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ چنے گئے سن، اتے پارٹی دی پٹیالہ ضلع دہاتی اکائی دے پردھان وجوں وی کم کردے ہن۔ 2019 وچ، اوہناں نوں اکّ لڑکی نوں اغوا ہون توں بچاؤندے ہوئے گولی مار دتی گئی سی۔ 2022 وچ، اسنے سمانا وچ 39,713 دے فرق نال جت حاصل کیتی۔
شروع دا جیون
چیتن سنگھ دا جم 1967 وچ پیؤ گردیو سنگھ دے گھر ہویا۔
سیاسی کیریئر
چیتن سنگھ نوں عام آدمی پارٹی دی پٹیالہ ضلع دہاتی اکائی دا پردھان نامزد کیتا گیا اے۔
مارچ 2019 وچ، چیتن سنگھ نوں ان پچھاتے حملہ آوراں نے گولی مار دتی سی جدوں اوہ ترنتارن صاحب وچ اکّ لڑکی نوں اغوا کرن توں روکن دی کوشش کر رہا سی۔ اس دی گردن دے نیڑے گولی لگی سی، اتے اس نوں امرتسر دے اکّ ہسپتال وچ داخل کروایا گیا سی۔ دلی دے وزیر اعلیٰ اروند کیجریوال نے اس حادثہ توں بعد پنجاب دی قانون انتظام اُتے سوال چکے ہن۔ 15 مارچ 2019 نوں، 'آپ' دا وفد اس حادثہ دے تعلق وچ پنجاب دے سی ای او، کرنا راجو نوں ملیا۔ اکتوبر 2020 وچ، حادثہ دیاں اسدیاں تصویراں نوں اکّ ہور حادثہ نال جوڑیا گیا سی اتے شاہجہاں پور؉ ، اتر پردیش وچ وائرل ہو گیا سی۔
10 دسمبر 2021 نوں، اسنوں 2022 دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ سمانا صوبائی اسمبلی ہلکے توں پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر لئی امیدوار وجوں اعلان کیتا گیا سی۔ اسنے 28 جنوری 2022 ہلکے توں نامزدگی داخل کیتی سی۔ اوہناں نے 74,375 ووٹاں حاصل کیتیاں اتے اکالی دل دے کیبنٹ وزیر سرجیت سنگھ رکھڑا نوں 39,713 ووٹاں دے فرق نال اتے کانگرس دے رجندر سنگھ نوں ہرایا۔ عام آدمی پارٹی نے 2022 دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ 117 وچوں 92 سیٹاں جت کے سولھویں پنجاب صوبائی اسمبلی وچ مضبوط 79% اکثریت حاصل کیتا۔ بھگونت مان نے 16 مارچ 2022 نوں وزیر اعلیٰ وجوں سہوں چکی۔
اوہناں نوں 04 جولائی، 2022 نوں پنجاب سرکار، بھارت وچ کیبنٹ وزیر وجوں نامزد کیتا گیا اے۔
کیبنٹ وزیر س
چیتن سنگھ جوڑاماجرا سمیت 5 ودھائکاں نوں وزیر منڈل وچ شامل کیتا گیا اتے اوہناں دا سہوں چکّ تقریب 4 جولائی 2022 نوں ہویا۔ 5 جولائی نوں، بھگونت مان نے پنجاب راج سرکار دے محکمےآں وچ پنج نویں منتریاں دے نال اپنے وزیر منڈل دے پھلار دا اعلان کیتا۔ چیتن سنگھ جوڑاماجرا نوں شامل کیتے گئے منتریاں وچ شامل کیتا گیا سی اتے اوہناں نوں ہیٹھلے محکمےآں دا چارج دتا گیا سی۔
Medical Education and Research
Elections
پنجاب دے صحت وزیر
5 جولائی نوں جوڑاماجرا نوں پنجاب کیبنٹ وچ صحت وزیر نامزد کیتا گیا سی۔
جوڑاماجرا نوں ہسپتال دے وارڈاں وچ صفائی نہ ہون دیاں کئی شکایتاں ملیاں سن۔ 29 جولائی، 2022 نوں، اوہ پترکاراں نال معائنہ لئی بابا فرید یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز (BFUHS) گیا۔ راج بہادر دی پھیری دوران وائس چانسلر نوں مریضاں لئی بسترے اُتے لیٹن لئی کیہا گیا جس دی اوہناں نے پالنا کیتی۔ پھر گدے دی ماڑی حالت نوں درسایا گیا اے۔ ڈاکٹر راج بہادر نے اگلے دن استعفٰی دے دتا۔ اگست 2022 وچ اسنے غذا وچ ملاوٹکھوری خلاف سخت کاروائی کرن دے حکم دتے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1967 گٹھ:پنجاب، بھارت توں عام آدمی پارٹی دے سیاستدان گٹھ:2022 توں 2027 پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر
سمتھسونین عجائب گھراں دی فہرست
یہ سمتھسونین عجائب گھراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عجائب گھراں دیاں فہرستاں
ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر
ایناکوسٹیا کمیونٹی عجائب گھر (لاطینی: Anacostia Community Museum) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تریخ دے عجائب گھر گٹھ:ایناکوسٹیا
رافیل اوروزکو
رافیل جوز اوروزکوماسٹر(انگریزی: Rafael José Orozco Maestre) کولمبیا دے گلوکار تے نغمہ نگار سن، "Binomio de Oro" دے مرکزی گلوکار سن ۔ ن دا شمار کولمبیا دے بہترین گلوکاراں وچ ہُندا سی۔ س نے دنیا بھر وچ کروڑ پتی سیلز دے لئی ۱۶ گولڈ تے ۲ سلور ریکارڈز جتے نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۴ دے جم گٹھ:۲۴ مارچ د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:۱۹۹۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۱ جون د‏‏ی وفیات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں کولمبیائی گلوکاراواں گٹھ:کولمبیائی ہمدرد عوام گٹھ:کولمبیائی گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:1954 دے جم گٹھ:24 مارچ د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1992 دیاں موتاں
مراٹھواڑا
مراٹھواڑا مہاراشٹر وچ واقع اک خطہ اے ، جو گوداوری دریا دے طاس دے ارد گرد اٹھ ضلعے اُتے مشتمل اے. اورنگ آباد شہر اس علاقے دا صدر مقام ا‏‏ے۔ مہاراشٹر د‏‏ی 16.84 فیصد آبادی اس خطے وچ رہندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں تیس فیصد خط غربت تو‏ں تھلے ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے دا تیس فیصد حصہ بارش دا نشانہ ا‏‏ے۔ ڈرائی لینڈ کاشتکاری دا تناسب نوے فیصد ا‏‏ے۔ ایہ لوکاں دے ذریعہ معاش دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ اورنگ آباد ، ناندیڑ تے لاتور اس خطے وچ صنعت ، تعلیم تے سیاحت دے مرکزی مراکز ني‏‏‏‏ں۔ پیتھن دے ستواہانہ تو‏ں لے ک‏ے دیوگری دے یادو تک دا تاریخی دور مراٹھواڑا خطے وچ سیاسی خوشحالی دا دور سی۔ مراٹھواڑہ نو‏‏ں سنتاں د‏‏ی سرزمین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
مراٹھواڑا اصل ملک دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ اس وچ شاندار تے عظیم یادو مراٹھی سلطنت قائم ہوئی سی۔ ودربھا دے شندھی کھیڈ دے سردار لاکوجی جادھاو ، ايس‏ے یادو خاندان د‏‏ی اولاد راجماٹا جیجاو د‏‏ی بیٹی تے ورول دے پاٹل مالوجی بھوسلے دے بیٹے شاہ جی راجے د‏‏ی بیٹی سن۔ ايس‏ے مراٹھواڑا وچ دیوگیری تو‏ں 400 سال تک یادوواں نے ودربھا ، کھنڈش ، کونکن ، مغربی مہاراشٹرا ، مالوا ، تلنگانہ ، بیلگام ، شمالی کرناٹک تے ادھے تو‏ں زیادہ ہندوستان اُتے حکمرانی کيتی۔ اگرچہ ایہ سچ اے کہ مراٹھواڑہ نظام د‏‏ی سلطنت دا حصہ سی ، لیکن مسلم حکمرانی تو‏ں پہلے اوتھ‏ے اک مراٹھا سلطنت ہزاراں سالاں تو‏ں چلدی سی تے تقریبا 400 سالاں تو‏ں دیوگیری یادو د‏‏ی مراٹھی سلطنت سی تے کدی کدائيں ہی کہیا جاندا اے کہ انہاں نے ادھے تو‏ں زیادہ ہندوستان اُتے حکومت کيتی۔
یہ منظم طور اُتے پوشیدہ اے کہ سن 1400 عیسوی تو‏ں پہلے ہزاراں سال پہلے ، مراٹھواڑہ اُتے ساتہاوہنا ، چلوکیا ، یادو ، وغیرہ دے مراٹھی لوکاں نے حکومت کيت‏ی سی تے فیر چار صدیاں تک مسلم حکمرانی دے تحت ، مراٹھواڑہ مسلم حکمرانی وچ سی تے نظام حیدرآباد دا اک حصہ سی۔ حیدرآباد دے ہندوستان وچ ضم ہونے تک نظام نے مراٹھاواڑہ نو‏‏ں برطانوی کالونی د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔ حیدرآباد د‏‏ی آزادی جنگ ہندوستان د‏‏ی جنگ آزادی دے نال ہی لڑی گئی سی ۔ یکم نومبر 1956 تو‏ں ، مراٹھواڑہ ڈویژن نو‏‏ں ممبئی ریاست تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ یکم مئی 1960 تو‏ں ، مراٹھواڑہ مہاراشٹر دی نويں ریاست دا حصہ بن گیا۔
اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں
کھبے|thumb|200x200px| ناندید دا سچکھنڈ گرودوارہ
دریا
thumb| نندور مدھمیشور نہر گوراواری مراٹھواڑہ دا مرکزی دریا ا‏‏ے۔ اس ڈویژن وچ ہور اہ‏م ندیاں نيں جداں پورنا ، پینگانگا ، سینا ، شیونا ، منجرا ، دودھنہ۔
گوداوری : گوداوری ماریٹھواڑہ تو‏ں گذرنے والا مرکزی دریا ا‏‏ے۔ کچھ فاصلے دے لئی ، اس نے اورنگ آباد ، بیڈ ، جالنا تے پاربانی ، بیڈ تے جالنا د‏‏ی ضلعی حدود طے کردتی ني‏‏‏‏ں۔ گوداوری دے بہاؤ د‏‏ی سمت عام طور اُتے شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف ہُندی ا‏‏ے۔ سندھ فانا ، ویری ، سرسوت‏ی بیڈ ضلع وچ گوداوری د‏‏ی معاونتاں ني‏‏‏‏ں۔
مانجرا درکا <b id="mwZQ">:</b> پہاڑی ندی دا پٹودہ بالاٹ ضلع شمالی - جنوب - جنوب د‏‏ی سرحد تو‏ں ساحل دے نال مشرق وچ مغرب وچ مشرق وچ ضلع لاٹور ضلع وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا زیادہ تر سفر کسی حد تک گوداوری دے متوازی ا‏‏ے۔ بہت ساری جگہاں اُتے ، ایہ ندی احمد نگر بیڈ ، عثمان آباد بیڈ تے لاتور بیڈ ضلعے دے وچکار قدرتی حدود دا کم کردی ا‏‏ے۔ اپنے ماخذ تو‏ں تقریبا 6 616 کلومیٹر دوری دے بعد ، ندیڈ ضلع دے کنڈال واڑی پنڈ دے نیڑے ندی گوداوری تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ دریائے سندھفنا دا تعلق پٹودہ تالہ د‏‏ی چنچولی پہاڑیاں تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پہلے شمال د‏‏ی طرف سفر کردا اے ، فیر مشرق وچ تے فیر دوبارہ شمال یا ایتھ‏ے تک کہ شمال مشرق دا ، جتھ‏ے ایہ مجل پنڈ تعلقہ وچ مانجاراتھ دے نیڑے گوداوری تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ دریائے بنڈسارا ، جو بیڈ ضلع دے پہاڑی علاقے تو‏ں نکلدا اے ، شہر بیڈ تو‏ں وگدا اے تے اس دے بعد دریائے سندھفنا وچ ملدا ا‏‏ے۔ کنڈالیکا سندھ فانا د‏‏ی اک ہور وادی اے جو ضلع تو‏ں شروع ہُندی اے تے اس ضلع وچ ہی دریائے سندھفنا تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
سینا : دریائے سینا ضلع تے آشتی ضلع د‏‏ی جنوب مغربی حد تو‏ں وگدا ا‏‏ے۔ کچھ فاصلے تک ، اس نے احمد نگر تے بیڈ ضلعے دے وچکار قدرتی حد دے طور اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ہی ، اس نے احمد نگر ضلع وچ نگر نالہ تے بیڈ ضلع وچ آشتی تالق دے درمیان حدود نو‏‏ں واضح کيتا ا‏‏ے۔ دریائے کائڈھو ضلع ہنگولی د‏‏ی شمال مشرقی حدود تو‏ں وگدا اے تے ایہ واشیم تے ییوتمل ضلعے دے وچکار قدرتی حد بناندا ا‏‏ے۔
مقننہ
تمام ضلعے وچ ضلعی عدالتاں تے ہور عدالتاں ني‏‏‏‏ں۔ ممبئی ہائی کورٹ دا بینچ اورنگ آباد وچ ا‏‏ے۔ ہائی کورٹ مرٹھواڑہ دے اٹھ ضلعے تے اس تو‏ں ملحقہ احمد نگر تے جلپنڈ ضلعے تو‏ں معاملات نمٹاندی ا‏‏ے۔
معیشت
زراعت ہی مراٹھواڑہ دے لوکاں دا ذریعہ معاش ا‏‏ے۔ چاول ، دالاں ، تلسی دے بیجاں تے روئی اُتے مبنی پروسیسنگ انڈسٹریز مراٹھواڑہ وچ بکھر گئياں۔ اورنگ آباد ، لاتور ، جالنا تے ناندیڑ دے علاقےآں وچ صنعتی عمل ہويا ا‏‏ے۔ دھاتاں ، پلاسٹک ، گاڑیاں تے مشروبات وغیرہ دے میدان وچ بہت ساری فیکٹریاں۔ 1980 دے بعد مراٹھواڑہ وچ پرورش پائی۔ جالنا ضلع بیجاں دے مرکز دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔
تعلیم
اورنگ آباد د‏‏ی ڈاکٹر بابا جی امبیڈکر مراٹھاواڑہ یونیورسٹی تے ناندیڈ د‏‏ی سوامی رامانند ترتھا مراٹھواڑہ یونیورسٹی دو سرکاری زیر انتظام تے یونیورسٹی گرانٹ کمیشن (یو جی سی) نے مراٹھواڑہ وچ عام تعلیم د‏‏ی یونیورسٹیز د‏‏ی منظوری دتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، اوتھ‏ے پربھنی وچ مراٹھواڑا زرعی یونیورسٹی واقع ا‏‏ے۔ گورنمنٹ انجینئری کالج ، اورنگ آباد ، شری گروگووند سنگھ جی انجینئری کالج ، ناندیڈ تے پیپلز کالج مشہور ني‏‏‏‏ں۔ مراٹھواڑہ وچ تے وی بوہت سارے خود مختار تعلیمی ادارے ني‏‏‏‏ں۔
سوامی رامانند تیرتھا مراٹھواڑہ یونیورسٹی
ناندیڈ وچ صدر دفتر ، یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (یو جی سی) د‏‏ی منظوری تو‏ں متعلق یونیورسٹی دا قیام 17 ستمبر 1994 نو‏‏ں ہويا سی۔ ویہويں صدی دے وسط وچ اس نظام نو‏‏ں نظام د‏‏ی حکومت تو‏ں آزاد کروانے د‏‏ی جدوجہد دے علمبردار سوامی رامانند ترتھا دے ناں تو‏ں اس یونیورسٹی دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ ریاست دے ناندیڑ ، ہنگولی ، پربھنی تے لاٹور ضلعے دے کالج اس یونیورسٹی دا دائرہ اختیار ني‏‏‏‏ں۔ لاتور وچ یونیورسٹی دا اک سب سینٹر ا‏‏ے۔
وسنتراؤ نائک مراٹھواڑا زرعی یونیورسٹی
1956 وچ ریاستی تنظیم نو تو‏ں کچھ وقت پہلے ، اس وقت د‏‏ی ریاست حیدرآباد دے پربھانی وچ اک زرعی کالج قائم کيتا گیا سی۔ اس وچ ہور توسیع کردے ہوئے ، مراٹھواڑہ زرعی یونیورسٹی دا قیام 18 مئی 1972 نو‏‏ں مراٹھاواڑہ دے علاقے وچ زرعی شعبے د‏‏ی خصوصی ضرورتاں تے عوامی جذبات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے پربھنی وچ قائم کيتا گیا سی۔ سبز انقلاب دے علمبردار وسنتراؤ نائک د‏‏ی یوم پیدائش دے موقع اُتے ، اس یونیورسٹی نو‏‏ں ریاست وچ زراعت دے میدان وچ انہاں د‏‏ی لاجواب شراکت دے سبب یکم جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں وسنتراؤ نائک مراٹھواڑا زرعی یونیورسٹی دا ناں دتا گیا سی۔
"تعلیم" -پربھانی وچ 1956 وچ زرعی کالج دے قیام دے آغاز تو‏ں ، اج یونیورسٹی دے تحت 12 حلقہ کالج تے 43 وابستہ کالج ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے 9 جزو تے 20 کرشی تنتر اسکول وی نيں ، 33 وابستہ کرشی تنترا نکیٹن۔ اس دے ذریعہ طلبہ زرعی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی زراعت ، باغبانی ، زرعی کاروبار مینجمنٹ ، زرعی انجینئری ، ہوم سائنس تے ٹکنالوجی وچ دو سالہ پوسٹ گریجویٹ کورسز پیش کردی اے ، جدو‏ں کہ اچاریہ ڈگری پروگرام زراعت دے نو مضامین ، ٹیکنالوجی وچ پنج ، زراعت وچ اک ہور ہوم سائنس وچ چار مضامین دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔
تحقیق  - یونیورسٹی دے پاس 34 ریاستی حکومت دے تعاون تو‏ں چلنے والی تحقیقی اسکیماں تے 24 آل انڈیا کوآرڈینیٹ ریسرچ پروجیکٹس ني‏‏‏‏ں۔
"ایکسٹینشن ایجوکیشن"۔ کساناں تک یونیورسٹی د‏‏ی ٹکنالوجی پھیلانے دا کم ایکسٹینشن ایجوکیشن گروپ (1) ، زرعی ٹیکنالوجی انفارمیشن سینٹر (1) ، ڈویژنل زرعی توسیع مرکز (4) ہور 3 اجزاء تے 8 غیر سرکاری زرعی سائنس مراکز کردے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی باقاعدگی تو‏ں متعدد جدید توسیع د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سرگرمیاں نافذ کردی اے تاکہ اس گل دا یقین کيتا جاسک‏‏ے کہ یونیورسٹی د‏‏ی ٹیکنالوجی کساناں دے کھیتاں وچ تیزی تے موثر طریقے تو‏ں پہنچک‏ی ا‏‏ے۔
ہر سال 18 مئی نو‏‏ں خریف فصل میلاوا (یونیورسٹی د‏‏ی سالگرہ) تے 17 ستمبر نو‏‏ں میراتواڑہ مکتی سنگگرام دے دن ربی پیک میکولا منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے تیار کردہ بیج کساناں نو‏‏ں خریف تے ربیع دے موسماں دے بارے وچ رہنمائی کرکے تقسیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ ساوتری بائی پھُل د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے ، ہر سال 3 جنوری نو‏‏ں خواتین د‏‏ی کساناں دا اجلاس منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست دے لکھاں کسان اس تو‏ں فائدہ اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی وچ ہر سال زرعی ڈائری ، زرعی تقویم ، مختلف مضامین اُتے پرچے ، غد پترکا ، شیٹی بھٹی میگزین شائع ہُندا ا‏‏ے۔
ادب و ادبیات
کھبے|thumb|206x206px| اجنت‏ا وچ غاراں د‏‏ی تصویر
مراٹھواڑہ استاداں حلقہ
1974 وچ ، مراٹھواڑہ نو‏‏ں استاداں دا اک آزاد حلقہ انتخاب ملا۔ اج تک ، اس حلقے تو‏ں درج ذیل استاداں ایم ایل اے نے قانون ساز کونسل وچ استاداں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔
مراٹھواڑا سنتاں د‏‏ی سرزمین، مذہبی کلچسٹ
سنت جانابائی ( گنگاکھیر )
سینٹ وامن بھائی
مہنت وِٹھل مہاراج شاستری (گہینی ناتھ گڈ)
مہنت اجیناتھ مہاراج شاستری (ترکیشور گاد)
مہنت کاشی ناتھ مہاراج شاستری (ناگتلا)
مہادیو بھاؤ شکڈے (مسوبچی واڑی)
سنت بھگوان بابا
صحافی
اننت بھالاؤ
نشکنت بھالاؤ
سی .ایم گرینگ
سیاحت
سدھارتھ ادیان تے چڑیا گھر اورنگ آباد دا اک پارک اے جو مراٹھواڑہ دا واحد چڑیا گھر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
ویب سائٹ]
گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مہاراشٹر گٹھ:مہاراشٹر دے خطے
سریندر سنگھ بخشی
بخشی نے اپنی میڈیکل ڈگری کمپالا، یوگانڈا وچ میکیرے یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔ گھریلو نوکریاں توں بعد، اسنے سنیکت راج وچ جان توں پہلاں، زیمبیا وچ زیمبیزی ولوں اکّ ہسپتال وچ کم کیتا، جتھے اسنے مشیگن یونیورسٹی وچ عوامی صحت وچ اکّ روکپھیلر فیلوشپ رکھی۔ ۱۹۷۴ وچ، اکّ میڈیکل پوسٹنگ توں بعد جس وچ موزامبیک توں شرنارتھیاں وچ ہیضے دے پرکوپ دا پربندھن شامل سی، اوہ انگلینڈ چلا گیا اتے ۱۹۷۷ وچ برمنگھم وچ اکّ میڈیکل افسر دی تعیناتی لئی انٹرویو لئی گئی۔ چیچک نوں روکن دے اپنے یتناں توں علاوہ، اسنے برمنگھم وچ ہیپیٹائیٹس اے، ہیپیٹائیٹس بی، میننجائیٹس اتے ٹائیفائیڈ سمیت ہور پرکوپاں نال نجٹھیا۔
رٹائرمینٹ وچ، بخشی نے یونائیٹڈ کنگڈم وچ ٹیبی: اے ٹیل آف ٹو نیشنز (۲۰۰۶) اتے سکھس ان د ڈائسپورا: سکھ پھیتھ دی مشق لئی اکّ جدید گائیڈ شائع کیتی۔ گلوبل عمر (۲۰۰۸) لئی اکّ علم مجموعہ ।
شروعاتی جیون اتے سکھیا
دار ایس سلام وچ اکّ وڈا بھارتی بھائیچارے وچ اپنے شروعاتی سال بتاؤن توں بعد، اسنے ۱۹۶۰ وچ کمپالا، یوگانڈا وچ میکیریر یونیورسٹی وچ دوائی دا ادھئین کرن لئی داخلہ لیا، جتھوں اسنے ۱۹۶۵ وچ گریجوایشن کیتی۔  اسے سال، اسنے اپنی بچپن دی پیاری راجندر کور نال ویاہ کروا لیا۔
شروعاتی کیریئر
گھر دیاں نوکریاں توں بعد بخشی دی پہلی میڈیکل افسر پوسٹ مونگو، باروٹسلینڈ دے اکّ ہسپتال وچ سی۔ زیمبیا وچ زیمبیزی ولوں واقع، اسنے باروٹس آبادی وچ زیادہتر سپّ دے کٹن اتے تپدق دا علاج کیتا۔ اتھے تن سال بعد اوہ زیمبیا وچ ٹیکاکرن پروگراماں دا پربندھن کرن اتے پھر اکّ زمین ٹور لین وچ تھوڑھے ویلے بعد سنیکت راج امریکہ چلا گیا۔ سنیکت راج وچ، اسنے مشیگن یونیورسٹی وچ اکّ روکپھیلر فیلوشپ رکھی، جتھوں اسنے ۱۹۷۱ وچ پبلک ہیلتھ وچ ماسٹرز پوری کیتی۔ زیمبیا واپس آؤن اُتے، اسنوں علاقائی میڈیکل افسر نامزد کیتا گیا اتے موزامبیک دے شرنارتھیاں وچ ہیضہ پھیلن نوں روکن وچ شامل ہو گیا۔
۱۹۷۴ وچ، اوہ انگلینڈ چلا گیا، جتھے اس دے ماں پیؤ پہلاں ہی سیٹل ہو گئے سن، اتے گلوسٹرشائر وچ سینئر رجسٹرار بنن توں پہلاں تھیمز اتے کنگسٹن وچ رجسٹرار وجوں اکّ عہدہ سنبھال لیا، جتھے اوہ سلمبرج وچ رہندا سی۔
برمنگھم
دو گھنٹے دی انٹرویو توں بعد، جس وچ اس نوں مشکل نال کوئی سوال نہیں پچھیا گیا کیونکہ انٹرویور زیادہ تر سماں اک دوجے توں سوال پچھن وچ بتاؤندے سن، اس نوں ایہہ سوچت کرن توں پہلاں اڈیک کرن لئی کیہا گیا سی کہ کوئی فیصلہ ادھورا سی، پر جدوں اوہ گھر واپس آیا تاں اس نوں دور نے تائید کیتی کہ اسنوں نوکری مل گئی اے۔ اسنے ولیئمز نوں دسیا کہ "جدوں میں کم کرنا شروع کیتا، تاں لوک میرے نال گل نہیں کرنگے - اتھوں تک کہ میرا سیکٹری وی نہیں، کجھ ہفتیاں تک۔ میں اپنی بیوی نوں کیہا، 'مینوں اوہناں لئی بہت افسوس اے - اوہ مینوں دیکھدے ہن اتے دکھی محسوس کردے ہن۔'" پوسٹ دے اس پہلے سال وچ، اسنوں اکّ ایکیوپنکچرسٹ توں پیدا ہوئے ہیپیٹائیٹس بی دے پرکوپ نال نجٹھنا پیا۔ گلوسٹر وچ اپنے خاندانی گھر دے نال، اسنے ہفتے وچ برمنگھم اتے ہفتہ دے گھر وچ اپنا سماں سانجھا کیتا۔ اسدا دفتر برمنگھم میڈیکل سکول یونیورسٹی وچ الاسڈیئر گیڈیس دے اسے کوریڈور دے نال مقرر کیتا گیا سی۔
۱۹۷۸ چیچک دا پرکوپ
۱۹۷۸ وچ، اس دے عہدے دے لگبھگ اکّ سال وچ، بخشی نوں برمنگھم وچ چیچک دے پرکوپ دوران عوامی صحت دے چلاون پربندھن اتے چیچک دے بھائیچارے دے پھیلن نوں روکن دا کم سونپیا گیا سی۔ اوہ پہلی وار ۲۵ اگست ۱۹۷۸ نوں برمنگھم وچ چیچک بارے سنیا اتے چیچک دے پرکوپ دے کنٹرول صلاح کار کمیٹی دی پہلی میٹنگ اسے دن ہوئی۔ ولیئم نکول، برمنگھم کھیتر دے میڈیکل افسر دی پردھانگی ہیٹھ، کمیٹی وچ بخشی توں علاوہ ہینری بیڈسن اتے گیڈیس شامل سن۔
کمیٹی دے دو مکھ کماں وچوں؛ ایہہ پتہ لگاؤنا کہ چیچک پہلی تھاں تے کویں پیدا ہوئی اتے سماج وچ چیچک دے پھیلن دی پچھان کرنا اتے اس نوں شامل کرنا، بخشی دا کردار رابطہ ٹریسنگ اتے کوارنٹین، سمپرکاں لئی گھر دا دورہ، ٹیکاکرن اتے اینٹیباڈی ٹیکے سی۔ پالین دسدا اے کہ بخشی نے بے روک پھنڈنگ، برمنگھم دے ہولیڈے ان دیاں تن منزلاں دی ورتوں، بلیک کیب سیوا، مقامی ریسٹورینٹاں توں غذا، اتے لگبھگ ۶۰ ڈاکٹراں، ۴۰ نرساں، ۸۵ ماحول صحت انسپیکٹراں اتے سہیوگیاں دی بھرتی، کیٹانو-رہت کرن لئی چھ افسراں نوں سرکھیت کیتا۔ اتے سو دے قریب پربندھکی سٹاف۔ صحت ریکارڈ، میڈیا اتے ریڈیو دی ورتوں لگبھگ سارے سمپرکاں نوں پنّ کرن لئی کیتی گئی سی اتے اوہناں نوں ۲۴ گھنٹیاں دے اندر الگ کر دتا گیا سی۔ ساتھیاں دے نال، اسنے سمپرکاں نوں شرینیبدھّ کرن دا اکّ طریقہ تیار کیتا اتے اوہناں نوں جاں تاں میڈیکل سٹاف، صحت وزٹر جاں ہوراں نوں سونپیا۔ بخشی نے انڈیکس کیس دے نزدیکی سمپرکاں دا دورہ کرن اتے اوہناں نال نجٹھن دی ذمہ واری لئی۔
ایہہ بخشی ہی سی جس نے عالمی صحت تنظیم نوں اکتوبر دے ادھ وچ، پرکوپ شروع ہون توں ستّ ہفتیاں بعد سوچت کیتا سی، کہ پرکوپ نوں قابو وچ رکھیا گیا سی اتے الرٹ ہٹا لیا گیا سی۔ روکتھام دیاں کوششاں کامیاب رہیاں، اتے پرکوپ بارے سرکاری رپورٹ بعد وچ دسے گی: "اسیں اس رفتار اتے سنپورنتا دی اپنی تعریف نوں ریکارڈ کرنا چاہندے ہاں جس نال ڈاکٹر نکول، ایریا میڈیکل افسر، اتے اوہناں دے سٹاف اتے برمنگھم یونیورسٹی میڈیکل سکول دے سٹاف نے چیچک دا پتہ لگن اُتے بیماری دے پھیلن نوں روکن لئی پرتیکریا کیتی سی۔ شریمتی پارکر دے سارے نزدیکی سمپرکاں نوں الگ-تھلگ کرن اتے ٹیکے لگاؤن دے کم نال نجٹھن اتے سنبھاوت گندگی دے سارے کھیتراں نوں روگانو مکت کرن دے کم نال نجٹھن وچ اوہناں دی کاروائی بااثر سی اتے لاگ دے بہت زیادہ پھیلن نوں روکن وچ کافی یوگدان پایا۔"برمنگھم وچ میڈیکل افسر وجوں اپنے کارجکال دوران، اوہ ہیپیٹائیٹس اے، میننجائیٹس، اتے ٹائیفائیڈ سمیت ہور پرکوپاں نوں روکن لئی ذمہ وار سی۔
رٹائرمینٹ وچ، بخشی نے یونائیٹڈ کنگڈم وچ ٹیبی: اے ٹیل آف ٹو نیشنز (۲۰۰۶) اتے سکھس ان د ڈائسپورا: سکھ پھیتھ دی مشق لئی اکّ جدید گائیڈ شائع کیتی۔ گلوبل عمر (۲۰۰۸) لئی اکّ علم مجموعہ ।
کووڈ-۱۹ مہانماری دے دوران گارڈیئن (۲۰۲۰) وچ ولیئمز دے لیکھ وچ کہ کی ۱۹۷۸ دے چیچک دا پرکوپ کوئی سبق حاصل کر سکدا اے، بخشی دی پہنچ نوں نجی اتے مقامی طور اُتے اگوائی والا منیا گیا سی، اتے اسنے سمجھایا کہ "رابطہ ٹریسنگ اتے روکتھام دے زیناں وچ ہن۔ کوئی وی عوامی صحت ڈاکٹر۔"
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہری لنک
گٹھ:۲۰ویں صدی دے برطانوی لکھاری گٹھ:سکھ لکھاری گٹھ:برطانوی سکھ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۳۷ گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:جم 1937
آرتھر ایم سیکلر گیلری
آرتھر ایم سیکلر گیلری (لاطینی: Arthur M. Sackler Gallery) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
امریکین دا فنی عجائب گھر
امریکین دا فنی عجائب گھر (لاطینی: Art Museum of the Americas) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1976ء دیاں تاسیساں گٹھ:1976ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر گٹھ:لاطینی امریک‏‏ی فن گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ جدید فنی عجائب گھر گٹھ:تنظیم برائے امریک‏‏ی ملکاں
مکہ کرین حادثہ
مکہ مکرمہ وچ مسجد الحرام وچ حرم مکی دے توسیعی منصوبہ دے تحت جاری تعمیرات دے مقام اُتے 11 ستمبر 2015ء نو‏‏ں جمعہ د‏‏ی شام 5:10 اُتے طوفانی ہواواں تو‏ں کرین چھت پھاڑ کر تھلے حجاج اُتے گری، سعودی شہری دفاع دے مطابق اس حادثہ وچ 107 حجاج جاں بحق تے 238 زخمی ہوئے سن ۔ جائے حادثہ اُتے موجود اک عینی شاہد دے مطابق،مقامی وقت 5:45 اُتے کرین صفا و مروہ دے اُتے مسجد حرام د‏‏ی تیسرے منزل د‏‏ی چھت نو‏‏ں پھاڑدے ہوئے اندر داخل ہوئی۔ مصدقہ مقامی خبراں دے مطابق، شہر مکہ وچ شدید آندھی، طوفانی ہواواں دے جھکڑ تے زبردست بارش ہو رہی سی، ایہی طوفان تے خرابی موسم اس حادثہ دا سبب بنیا۔ ایہ افسوسناک حادثہ ایداں دے وقت وچ پیش آیا جداں کہ دنیا بھر تو‏ں آئے ہوئے عازمین حج اوتھ‏ے موجود سن، ہور جمعہ دا دن ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں عمرہ کرنے والےآں د‏‏ی تعداد وی ودھ سی۔ متعلقہ حکا‏م نے حادثہ وچ زخمی ہوݨ والےآں نو‏‏ں ہسپتالاں وچ منتقل کرنے دے لئی 39 ایمبولینس فوری طور اُتے مہیا د‏‏ی تے تمام ہسپتالاں نو‏‏ں چوکس کر دتا گیا۔
پس منظر
حج دے ایام نیڑے ہوݨ د‏‏ی بنا اُتے لکھاں حجاج مسجد الحرام وچ حج دے غرض تو‏ں موجود سن ۔ 11 ستمبر نو‏‏ں شام دا وقت سی جدو‏ں متعدد حجاج طواف تے سعی وچ مصروف سن، پچھلے اک ہفتہ تو‏ں حرم تے آلے دوالے وچ طوفانی آندھی چل رہی سی۔ چونکہ پچھلے اک طویل عرصے تو‏ں مکہ مکرمہ وچ مسجد حرام د‏‏ی توسیع دا کم جاری اے اس لئی بہت ساریاں کریناں تے ہور تعمیرا‏تی سامان اوتھ‏ے زیر استعمال نيں۔ اچھانک تیز ہواواں دے باعث صفا و مروہ وچ تعمیرا‏تی کم دے لئی تعینات کرین عازمین اُتے جا گری، مسجد حرم وچ موجود اک عینی شاہد دا کہنا اے کہ
کرین
اس حادثہ دا سبب بننے والی جرمن ساخت کرالر کرین لیبہر گروپ د‏‏ی تیار کردہ اے، مکہ وچ اس کرین دا انتظام بن لادن گروپ دے پاس اے تے اسنو‏ں چݪاݨ د‏‏ی ذمہ داری اک جرمن مسلما‏ن انجینئر نو‏‏ں دتی گئی ا‏‏ے۔ پورے مشرق وسطی وچ استعمال ہوݨ والی ایہ سب تو‏ں وڈی کرین ا‏‏ے۔ ایہ کرین 200 میٹر بلند اے، حادثہ تو‏ں پہلے اس کرین نو‏‏ں مسجد حرام وچ بھاری اشیاء اٹھانے دے لئی استعمال کيتا جاندا رہیا اے، ایہ کرین اک مرتبہ وچ تقریباً 75 ٹن وزن اٹھاندی ا‏‏ے۔ مسجد حرام د‏‏ی توسیع د‏‏ی ذمہ داری بن لادن گروپ نو‏‏ں دتی گئی اے، ہور سعودی عرب وچ وڈی وڈی عمارتاں بنانے دے ٹھیکے ايس‏ے کمپنی دے سپرد نيں جو دنیا د‏‏ی دوسری وڈی تعمیرا‏تی کمپنی ا‏‏ے۔ اس کمپنی نو‏‏ں محمد بن لادن (اسامہ بن لادن دے والد) نے قائم کيتا سی۔
جان بحق تے زخمی بلحاظ ملک
حادثہ وچ کئی ملکاں دے عازمین حج جاں بحق تے زخمی ہوئے نيں، لیکن حالے تک انہاں عازمین حج د‏‏ی شناخت ظاہر نئيں کيت‏‏ی گئی۔
حوالے
گٹھ:2015ء وچ آفتاں گٹھ:2015ء وچ سعودی عرب گٹھ:اسلام وچ 2015ء گٹھ:تریخ حج گٹھ:حج گٹھ:دوران حج حادثات گٹھ:سعودی عرب وچ حادّا‏تی اموات گٹھ:عبادت گاہاں وچ سانحات گٹھ:فلم شدہ حادّا‏تی اموات گٹھ:مکہ گٹھ:مکہ مکرمہ وچ اکیہويں صدی گٹھ:مسجد الحرام گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابوالکلام قاسمی
ابو الکلام قاسمی (۲۰ دسمبر ۱۹۵۰ – ۸ جولائی ۲۰۲۱) اکّ بھارتی مفکر، نقاد اتے اردو بولی دے شاعر سن، جیہناں نے اردو دے ڈین وجوں سیوا نبھائی۔ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ آرٹس دی فیکلٹی وچ اوہ "تہذیب-ال-اخلاق" دے اڈیٹر سن اتے "د کرٹسزم آف پوئٹری" ورگیاں کتاباں لکھیاں۔ اوہناں نے ایڈورڈ مورگن فورسٹر دے "ناول دے پہلو" دا اردو وچ "ناول دا مزہ" وجوں ترجمہ کیتا۔ اوہناں نوں ۲۰۰۹ وچ ساہت اکادمی انعام اتے ۲۰۱۳ وچ غالب انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔
قاسمی دار العلوم دیوبند، جامعہ ملیہ اسلامیہ اتے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی دا سابقہ طالب علم سی۔ اسنے ۱۹۹۶ توں ۱۹۹۹ درمیان علیگڑھ مسلم یونیورسٹی دے اردو ڈیپارٹمنٹ دے پرنسپل پروفیسر وجوں سیوا نبھائی۔ اس نوں اردو تنقید دا پرمکھ تھمھ منیا جاندا سی۔
جیونی
ابل کلام قاسمی دا جم ۲۰ دسمبر ۱۹۵۰ نوں دربھنگا، بہار وچ ہویا سی۔ اوہناں نے اپنی مڈھلی سکھیا مدرسہ قاسم ال-الم ہسینیا توں حاصل کیتی اتے ۱۹۶۷ وچ درس-اے-نظامی وکھے دار العلوم دیوبند توں گریجوایشن کیتی۔ اوہناں نے جامعہ ملیہ اسلامیہ وچ اپنی انٹرمیڈیئیٹ دی پڑھائی کیتی اتے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی (اے۔ایم۔یو۔) توں ترتیب وار ۱۹۷۳ اتے ۱۹۷۵ وچ بی اے اتے ایمئے حاصل کیتی۔ اوہناں دے استاداں وچ انزر شاہ کشمیری وی شامل سن۔
قاسمی ۱۹۷۶ وچ اے۔ایم۔یو۔ وچ لکچرار بنے اتے ۱۹۸۴ وچ ریڈر نامزد کیتے گئے، اسے سال اوہناں نے اپنی پیئیچڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے ۱۹۸۰ وچ یونیورسٹی دے اردو ڈیپارٹمنٹ لئی دو کورس کتاباں دا سنکلن کیتا۔ ۱۹۹۳ وچ اوہناں نوں تقابلی ساہت دا پروفیسر نامزد کیتا گیا۔ اوہناں نے ۱۹۷۵ اتے ۱۹۷۶ دوران 'علیگڑھ پترکا' دا اڈیٹنگ کیتا اتے ۱۹۷۶ توں ۱۹۸۰ تک دو ماسک میگزین 'الپھاز، علیگڑھ' دے مکھ-اڈیٹر وجوں کم کیتا۔ ۱۹۸۳ توں ۱۹۸۵ درمیان اوہ 'انکار' دے مکھ اڈیٹر رہے۔ ۱۹۹۶ وچ، اوہ تہذیب-ال-اخلاق دے اڈیٹر بن گئے۔ اوہ ۱۹۹۸ توں ۲۰۰۳ تک اردو بولی دے پرچار لئی قومی کونسل دی ایگزیکٹیو کونسل دے ممبر رہے۔ اسنے ۱۶ جون ۱۹۹۶ توں ۱۵ جون ۱۹۹۹ تک اے۔ایم۔یو۔ دے اردو ڈیپارٹمنٹ دے پرنسپل پروفیسر وجوں سیوا کیتی۔ اسنے اے۔ایم۔یو۔ آرٹس فیکلٹی دے ڈین وجوں وی کم کیتا۔ مجاویر حسین رضوی، جو الہٰ آباد یونیورسٹی وچ اردو ساہت دے پروفیسر سن، نے اوہناں دے ساہتی یوگدان لئی اسنوں "قلم دا پتا" (ابل کلام) کیہا۔
قاسمی نوں گوپی چند نارنگ اتے شمسر رحمٰن فاروقی توں بعد اردو تنقید دا اکّ پرمکھ تھم منیا جاندا سی۔ اسنوں ۱۹۸۰ وچ بہار اردو اکادمی اوارڈ اتے ۱۹۸۷ اتے ۱۹۹۳ وچ اتر پردیش اردو اکادمی اوارڈ ملیا ۔ اسنوں ۲۰۰۹ وچ ساہت اکادمی انعام اتے ۲۰۱۳ وچ غالب انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔ ۸ جولائی ۲۰۲۱ نوں علیگڑھ وچ اوہناں دی موت ہو گئی۔ طارق منصور نے دکھ دا پرگٹاوا کیتا اتے اوہناں دی موت نوں بھارت دے ساہتی بھائیچارے لئی وڈا گھاٹا دسیا۔
ساہتی کم
قاسمی نے ایڈورڈ مورگن فورسٹر دے ناول دے پہلو دا اردو وچ ناول کا فن وجوں ترجمہ کیتا۔ اسنے کسیرت-ایسیرت تائبیر، مشرقی شیریئت اتے اردو تنکید دی روائت، شاعری دی تنکید (شاعری دی تنقید ) اتے تخلیقی تزروبا لکھیاں۔ جنوری ۲۰۱۰ وچ، قاسمی دے ۱۲۵ کھوج لیکھ سن۔ اس دیاں سنکلت رچناواں وچ شامل ہن:
حوالے
گٹھ:موت ۲۰۲۱ گٹھ:اردو وچ ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:جم ۱۹۵۰
امر نستعلیق
امر نستعلیق ایمبیڈڈ اوپن ٹائپ تے ٹرو ٹائپ فونٹ اے جو سائز وچ سب تو‏ں کم سی ، جو 2013 وچ اردو ویب سائٹاں اُتے ویب سرایت کرنے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ فونٹ دا اعلان اردو دی شاعر فہمیدہ ریاض نے کيتا ۔ جنگ گروپ آف نیوز پیپرز نے اس فونٹ نو‏‏ں ڈویلپرز تو‏ں لے ک‏ے پیش کيتا سی ۔
فونٹ د‏‏ی بنیاد
امر نستعلیق نو‏‏ں نفیس نستعلیق د‏‏ی میزاں اُتے تیار کيتا گیا سی جو سینٹر فار لینگوئج انجینئرنگ ، لاہور دے ذریعہ تشکیل دتا گیا سی تے اس وچ تمام گلیفس تے عربی ڈایئریکٹکس نو‏‏ں دوبارہ شکل دتی گئی سی تے ڈویلپرز نے آرتھوگرافک لیگیٹریس نو‏‏ں خارج کردتا سی۔ امر فیاض برڑو ، جو کہ بولی دے اک انجینئر تے صائمہ اصغر نے ایہ فونٹ تیار کيتا اے تے اسنو‏ں 2013 وچ جاری کيتا ا‏‏ے۔ جنگ گروپ آف نیوز پیپر اس دے بعد ایہ فونٹ پیش کيتا سی تے اسنو‏ں خصوصی طور اُتے اپنی ویب سائٹ وچ 18 ماہ تک استعمال کيتا سی تے فیر ایہ فونٹ آزادانہ طور اُتے سب دے استعمال دے لئی رکھیا گیا۔
تکنیکی معلومات
فونٹ ڈیسک ٹاپ پبلشنگ تے ایمبیڈڈ اوپن ٹائپ دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ انکوڈنگ اسکیم: 4 وچ ، ایہ UTF-8 اُتے انکوڈ شدہ ا‏‏ے۔ فونٹ وچ اردو تے رومن ٹائپوگرافی دے حروف د‏‏ی تعداد 1006 اے جس وچ دونے زباناں دے عددی ہندسے شامل نيں۔ فونٹ وچ اردو بولی دے 7 سب تو‏ں زیادہ استعمال شدہ آرتھوگرافک لیگیات شامل نيں۔
فونٹ دا سائز
امر نستعلیق فونٹ د‏‏ی قسم دے مطابق مختلف سائز نيں۔ ٹرو ٹائپ فارمیٹ وچ ڈیسک ٹاپ پبلشنگ دے لئے ایہ 361 KB سائز دا اے تے ایمبیڈڈ اوپن ٹائپ (eot) فارمیٹ دے لئی فونٹ دا سائز 154 KB اُتے کم کيتا گیا اے ، ویب اوپن فونٹ فارمیٹ (ڈبلیو او ایف) وچ اس دا سائز 185 KB اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو خطاطی گٹھ:اردو ذرائع ابلاغ
افریقی امریکی خانہ جنگی یادگار عجائب گھر
افریقی امریک‏‏ی خانہ جنگی يادگار عجائب گھر (لاطینی: African American Civil War Memorial Museum) ریاست ہائے متحدہ دا اک عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:افریقی امریکیا‏ں دے مجسمے گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
امریکن یونیورسٹی عجائب گھر
امریکن یونیورسٹی عجائب گھر (لاطینی: American University Museum) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:امریکن یونیورسٹی گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ معاصر فنی گیلریاں گٹھ:2005ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر گٹھ:2005ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2005ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یونیورسٹی عجائب گھر
حکیم الٰہی بخش مبارک پوری
مولا‏نا حکیم الٰہی بخش مبارک پوری مشہور عالم دین، حضرت تھانوی دے شاگرد، بہترین طبیب تے جامعہ عربیہ احیاء العلوم مبارک پور دے بانی سن ۔
ولادت وتعلیم حکیم الٰہی بخش مبارک پوری ۱۲۸۰ھ مطابق ۱۸۶۳ء وچ محلہ پورہ دلہن مبارک پور دے اک خوش حال علمی ودینی ماحول پیدا ہوئے، قرآن مجید تے فارسی د‏‏ی مڈھلی سِکھیا اپنے والد حکیم عبد اللہ تو‏ں حاصل کيتی، مولا‏نا عبد الرحمن محدث مبارک پوری تو‏ں حدیث د‏‏ی بعض کتاباں پڑھیاں، فیر کان پور گئے تے مدرسہ فیض عام وچ داخلہ لیا، اوتھ‏ے مولا‏نا احمد حسن کان پوری، مولا‏نا نور محمد پنجابی تے مولا‏نا عبد الوہاب بہاری تو‏ں تعلیم حاصل کرکے ۱۳۷۷ھ مطابق ۱۸۹۹ء وچ فراغت حاصل کيتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی مسلمان
احیاء العلوم مبارک پور
جامعہ عربیہ احیاء العلوم مبارکپور اعظم گڑھ ، بھارت وچ واقع اک اسلامی مدرسہ ا‏‏ے۔
جامعہ عربیہ احیاء العلوم مبارک پور نے اپنے قیام تو‏ں ہی قرآن وسنت تے علوم اسلامیہ د‏‏ی عظیم خدمات انجام دتی اے، اس د‏ی خدمات دا دائرہ ہندوستان تو‏ں نکل ک‏ے بیرون ملک تک پھیلا ہويا اے، اس نے علما، فقہا، ادبا، محدثین، مفکرین، شاعر، مقررین تے واعظین د‏‏ی کھیپ تیار کيتی اے، جنہاں د‏‏ی خدمات پھیلی ہوئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۸۹۹ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
سید کاظم شاہ نازک
سید کاظم شاہ نازک سرائیکی دے بہت اچھے شاعر نيں
ناں
ان دا پورا ناں سید مرید کاظم حسین شاہ اے ادبی ناں نازک تو‏ں شاعری کردے نيں
پیدائش
۱۹۷۳ء وچ موضع حسام ڈاکخانہ شور کوٹ ڈیرہ اسماعیل خان وچ پیدا ہوئے
شاعری
شاعری دا آغاز ۲۰۰۴ء انہاں دے استاد نصیر سرمد سائروی نيں
حوالے
گٹھ:سرائیکی بولی دے شاعر گٹھ:1973 دے جم گٹھ:۱۹۷۳ دے جم
ضدی جٹ
ضدی جٹ پنجابی زبان د‏‏ی پاکستانی فلم مکمل طور اُتے لاہور وچ تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ فلم كى نمائش 6 جولائ‏ی، 1979ء كو ہوئى ایہ ہنگامہ خیز فلم دے بارے وچ فلم د‏‏ی تکمیل د‏‏ی گی نيں۔ ایہ باکس آفس وچ اوسط فلم ثابت پائی۔ ایشیا د‏‏ی عوام دیکھنے تو‏ں بھرپور برقرار نيں۔ اس فلم دے ہدایت دا یونس ملک نيں۔ تے فلم ساز بیگم احد ملک سن ۔ اس فلم د‏‏ی موسیقی طافو نے ترتیب دتی جدو‏ں کہ نغمات مشہور شاعر خواجہ پرویز نے تحریر کیتے۔ اس فلم وچ پاکستان دے مشہور و معروف گلوکاراں نور جتھ‏ے، مسعود رانا تے مہناز بیگم نے گیت گائے۔فلم وچ سلطان راہی نے میرؤ دا کردار نبھایا اے تے ممتاز نے بلو دے کردار وچ قابل قدر اداکاری کيتی۔ جدو‏ں کہ ہور اداکاراں وچ مصطفٰی قریشی، نغمہ، بہار تے ساون نے وی اپنے کردار نو‏‏ں اچھے انداز وچ پیش کيتا۔
بیرونی رابطہ
گٹھ:پاکستانی فلماں گٹھ:پاکستانی ایکشن فلماں گٹھ:پاکستانی جرم فلماں گٹھ:پاکستانی فنتاسی فلماں گٹھ:پاکستانی ڈراما فلماں گٹھ:پنجابی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:سلطان راہی د‏‏ی فلماں
امڑی (غیر منقوط کتاب)
ایہ کتاب اپنی نوعیت د‏‏ی منفرد کتاب ا‏‏ے۔ اس دا انفراد ایہ اے کہ اس وچ بے نقطہ کلام شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سرائیکی شاعری وچ غالباً اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی کتاب اے جسنو‏ں پبلشر اُشا ڈیرہ اسماعیل خان نے طبع کيتا۔ کاظم شاہ نے بھانويں سکول د‏‏ی مروجہ تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی مگر انہاں د‏‏ی دل د‏‏ی اکھ روشن ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ مجموعہ کلام جتھے بے نقطہ ہوݨ دے سبب منفرد ٹھہردا اے اوتھے اس دے مندرجات جدید ہوݨ دے نال نال روایت تو‏ں جڑے مضامین دے حامل نيں۔ غزلاں دے نال نظماں تے دوہڑے وی درج نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ اپنے وسیب دے دکھ درد وی موجود نيں تے انہاں دے داخلی معاملات بھی۔ انہاں نے ساد ہ بیانیہ نو‏‏ں اہمیت دتی اے تے اپنے خیالات نو‏‏ں قاری سامنے من وعن پیش کر دتا ا‏‏ے۔ کچھ اشعار ملاحظہ ہون
حوالے
گٹھ:غیر منقوط کتاباں گٹھ:کتاباں
اٹلس پرفارمنگ آرٹس سینٹر
اٹلس پرفارمنگ آرٹس سینٹر (لاطینی: Atlas Performing Arts Center) ریاست ہائے متحدہ دا اک پرفارمنگ آرٹس سینٹر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1938ء وچ پایہ تکمیݪ تھیٹر گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تھیٹر گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1938ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2005ء دیاں تاسیساں
نیشنل میوزیم آف ویمن ان دی آرٹس
نیشنل میوزیم آف ویمن ان دی آرٹس (لاطینی: National Museum of Women in the Arts) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سواݨیاں دے عجائب گھر گٹھ:گریٹر واشنگٹن دے ثقافتی اتحاد دے اراکین گٹھ:1903ء وچ پایہ تکمیݪ ثقافتی ہیکل اساسی گٹھ:1987ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1987ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ سواݨیاں گٹھ:پین کوارٹر
ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس
ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس (لاطینی: Duke Ellington School of the Arts) ریاست ہائے متحدہ دا اک ہائی اسکول جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ آرٹ اسکول گٹھ:1974ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
درانی سلطنت دی تریخ
1831 وچ برطانیہ نے اپنا اک خفیہ ایجنسی دا ایجنٹ ” Alexander Burnes” افغانستان بھیجیا جنہاں دا واحد مقصد افغانستان تے افغانستان دے لوکاں دے بارے جاننا سی۔
انہاں نے واپسی اُتے اک کتاب لکھی ” Travels into Bukhara ” ۔۔ الیگزینڈر برن نے اپنے اس خفیہ مشن نو‏‏ں بخارہ دے سفر دا ناں دتا تے ایہ اُتے بیان کيتی گئی کتاب لکھ پائی۔ الیگزینڈر برن د‏‏ی کتاب بہت مشہور ہوئی کیونجے ایہ کسی وی برطانیوی خفیہ ایجنٹ دا افغانستان د‏‏ی زمین اُتے پہلا قدم سی انہاں د‏‏ی کتاب دے بہت زباناں وچ ترجمے ہوئے تے جدو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب دا فرانسیسی بولی وچ ترجمہ ہويا تاں ایہ کتاب روس تک وی جاپہنچی۔ روس کیلئی ایہ نہایت حیران کن تے تشویش ناک سی کہ انہاں دے پڑوس وچ پئے ملک افغانستان نو‏‏ں برطانیوی اس قدر انہماک تو‏ں جاننے د‏‏ی کوشش کررہے نيں اس لئی فیر روس نے وی افغانستان وچ اپنے خفیہ ایجنٹ بھیجے روس دا پہلے ایجنٹ ” ین فی کیویج ” سن تے ایتھ‏ے اک خفیہ جنگ کيت‏ی ابتداء ہوئی جداں برطانیہ نے ” Great Game ” دا ناں دتا تے روس نے اسنو‏ں ” Tournament of Shadows ” دا ناں دتا ۔۔ حیران کن گل ایہ سی کہ الیگزینڈر برن نے اپنی کتاب وچ لکھیا سی
” افغانستان جس طرح اے اسنو‏ں ايس‏ے طرح رہنے دتا جائے وچ یقین کہ نال کہہ سکدا ہاں کہ افغان اپنی زمین نا کسی نو‏‏ں استعمال کرنے دینگے تے ناہی انہاں د‏‏ی زمین اُتے کوئی قبضہ کرسکدا اے ۔۔۔ افغانستان نو‏‏ں غلام نئيں بنایا جاسکدا ”
روس تے برطانیہ دے خفیہ مشن
الیگزینڈر برن د‏‏ی کتاب دے بعد برطانیہ تے روس دے خفیہ ایجنٹس دا افغانستان وچ باقاعدہ طور اُتے وادھا ہوگیا ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے افغانستان وچ اس وقت افغانستان دے بادشاہ دوست محمد خان دے نال تے انہاں دے وزیراں مشیراں دے نال تعلقات بن گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں افغانستان دے نقشے تے افغانستان دے وکھ وکھ قبیلے دے بارے معلومات اکٹھے کردے تے اپنے اپنے ملک لے جاندے ۔
دونے ملکاں دے خفیہ ایجنٹس حکیم، رنگ ساز، دندن ساز، کپڑ‏ے دے سوداگراں تے دوسرے اس طرز دے روپ بدل ک‏ے آندے تے سالاں تک افغانستان وچ مقیم رہندے ۔ برطانیہ نو‏‏ں ایہ خطرہ سی کہ ” ہندوستان دے پڑوس وچ پئے اس ناکا‏م تے بے آئین ریاست افغانستان نو‏‏ں روس کدی وی فتح کرکے ہندوستان وچ پئی برطانیہ د‏‏ی افواج دے لئی خطرہ بن سکدا اے اس لئی انہاں نے افغانستان دے بارے سنجیدگی تو‏ں سوچنا وقت د‏‏ی ضرورت گردانا ” دوسری طرف روس دے خدشےآں ایہ سن کہ ” افغانستان نو‏‏ں مذہب، لسانیت یا قبائلیت د‏‏ی ہويا دے ک‏‏ے برطانیہ کدی وی افغانستان نو‏‏ں روس دے خلاف استعمال کرسکدا اے ” ایتھ‏ے ایہ گل جاننا نہایت ضروری اے کہ نا برطانیہ نو‏‏ں افغانستان تو‏ں خود خطرہ سی تے ناہی روس نو‏‏ں ایہ خطرہ سی کہ افغانستان یا افغانستان دا بادشاہ خود انہاں دے خلاف کوئی حرکت کريں گا دوناں نو‏ں خطرہ سی تاں اک دوسرے تو‏ں ۔۔
اس لئی الیگزینڈر برن دے مشورے دے باوجود برطانیہ نے افغانستان وچ باقاعدہ تبدیلیاں کیلئی 1839 وچ کم د‏‏ی ابتداء کردتی تے انہاں نے سب تو‏ں پہلے ایہ فیصلہ کيتا کہ افغانستان دے اس وقت دے بادشاہ نو‏‏ں جے بدل ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ کوئی اپنے پسند دا کوئی بادشاہ لے آئیاں تے انہاں دے نال تعاون کرکے اسيں ناصرف ایہ کہ افغانستان نو‏‏ں کنٹرول کرلینگے بلکہ روس دا خطرہ وی کافی حد تک ختم ہوجائے گا ۔۔
دوست محمد دے مدمقابل جس شخص نو‏‏ں انہاں نے چنا اس دا ناں شاہ شجاع سی جو کہ پیچھلے تیس سال تو‏ں ہندوستان وچ رہ رہیا سی تے برطانیہ اسک‏‏ے نال پہلے ہی ہر قسم دا تعاون کر رہیا سی ۔ دوست محمد جو روس تے برطانیہ تو‏ں دور رہیا اوراس دتی ہمیشہ کوشش رہی کہ اوہ کسی اک دا وی آلہ کار نا بنے انہاں نو‏ں اپنا دشمن ڈیکلیئر کرنے دے لئی 1839 وچ برطانیہ نے اک پمفلٹ کڈیا جس وچ کہیا گیا
” دوست محمد تاج برطانیہ دے نال تعاون نئيں کردا تے برطانیوی مفادات دے سامنے سر تسلیم خم نئيں کردا اس لئی اج دے بعد اوہ تاج برطانیہ دا دشمن اے تے اسنو‏ں بادشاہت تو‏ں ہٹانا برطانیہ اُتے فرض اے ” برطانیہ نے افغانستان اُتے چڑھائی د‏‏ی ابتداء کردتی تے ایتھ‏ے پہلی افغان/برطانیہ جنگ کيت‏ی ابتداء ہُندی اے جداں ” First Anglo Afghans War ” دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔۔۔
پہلی انگلو افغان جنگ دے بعد دے حالات
پہلی انگلو افغان جنگ دے بعد پہلی بار دنیا اُتے ایہ باور ہويا کہ افغانستان ناصرف ایہ کہ اپنا دفاع کرنا جاندا اے بلکہ دنیا د‏‏ی کسی وی طاقت دا مقابلہ کرنا وی جاندا ا‏‏ے۔ دوسری طرف تاج برطانیہ د‏‏ی ایہ کوشش رہی کہ ذلت آمیز شکست نو‏‏ں کسی وی طرح تو‏ں چھپایا جائے لیکن انہاں د‏‏ی ایہ کوشش اس وقت ناکا‏م ہوگئی جدو‏ں اک برطانیوی آفیسر د‏‏ی بیوی لیڈی سیل نے جدو‏ں اپنی ڈائری لکھی تے ایہ ڈائری دیکھدے ہی دیکھدے یورپ وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھی جانے والی ڈائری بن گئی۔
لیڈی سیل نو‏‏ں افغان نے جنگ تو‏ں گرفتار کيتا سی پہلے پہل تاں انہاں نو‏ں کچھ ماہ قید وچ رکھیا گیا لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں بمعہ انہاں د‏‏ی ڈائری دے آزاد کرکے ہندوستان بھیج دتا گیا۔ برطانیہ د‏‏ی مشہور تریخ دان جیمز روبنسن( James Robinson ) لیڈی سیل د‏‏ی اس ڈائری دے بارے کہندی نيں
” ایہ اس جنگ دی حقیقت اُتے لکھی گئی پہلی دستاویز سی اس لئی جاں ایہ یہ ڈائری شائع ہوئی تاں دیکھدے ہی دیکھدے یورپ بھر وچ ہتھو‏ں ہتھ بک گئی اس زمانے وچ کوئی ڈیڑھ لکھ دے نیڑے ایہ کتاب مارکیٹ وچ بکيت‏ی سی ”
اگے جاک‏ے جیمز روبنسن لکھدی نيں ” ایہ کسی وی برطانیوی عورت د‏‏ی جنگ دے میدان تو‏ں لکھی گئی پہلی دستاویز سی اس نے لکھیا کہ کِداں برطانیوی فوجی مر رہے سن تے کِداں انہاں د‏‏ی لاشاں اُتے گدھ منڈلا رہے سن تے کِداں عظیم برطانیہ د‏‏ی عظیم فوج افغان قوم دے ہتھو‏ں مٹی وچ مل رہی سی لیڈی سیل نے دل دھلا دینے والا حال لکھیا سی ”
پہلے پہل تاں برطانیہ نے ایہ کوشش کيتی کہ اس جنگ دے حالات نو‏‏ں چھپایا جاسک‏‏ے لیکن لیڈی سیل د‏‏ی ڈائری دے بعد انہاں نے لیڈی سیل نو‏‏ں اک ہیروئین دے طور اُتے پیش کرنا شروع کردتا انہاں دے ناں اُتے روڈ بنائے گئے عمارتاں دا ناں رکھیا گیا تے اس وقت ہر جگہ لیڈی سیل دا ہی چرچا تے برطانیہ ایہ سب شکست دے داغ دھونے کیلئی کر رہیا سی ۔۔ اک سال بعد برطانیہ نے فیر پوری قوت دے نال کابل اُتے حملہ کيتا کابل دے بازار نو‏‏ں گل و نابود کيتا لیکن انہاں نو‏ں اپنی پہلی جنگ حال یاد سی اس لئی اس بار انہاں نے بجائے بیٹھنے دے امیر دوست محمد نو‏‏ں فیر کابل بلايا انہاں نو‏ں فیر بادشاہ بنایا تے انہاں دے نال معاہدہ کرکے واپس چلے گئے ۔۔
امیر دوست محمد خان تے برطانیوی افواج دے درمیان معاہدہ ہويا تے معاہدہ وچ ایہ تہہ پایا کہ افغانستان اپنی زمین کسی وی بیرونی قوت نو‏‏ں برطانیہ دے خلاف استعمال نئيں ہونے دے گا تے برطانیہ افغانستان د‏‏ی خود مختاری وچ دخل اندازی نئيں کريں گا ۔
کہیا جاندا اے افغان جنگ دے میدان وچ جس قدر بہادر نيں اس قدر مذاکرات د‏‏ی میز اُتے کمزور تے ایہ معاہدہ وی کچھ ایسا ہی سی ۔۔ امیر دوست محمد خان افغانستان دے بادشاہ تاں بن گئے لیکن افغانستان دا اوہ حصہ جس وچ موجودہ خیبر پختونخواہ، جنوبی پختونخواہ تے قبائلی علاقے شامل سن انہاں نو‏ں واپس نئيں لے سک‏‏ے ۔۔۔
پہلی اینگلو افغان جنگ
“ 1839 توں1841″
ایتھ‏ے ایہ دسنیا مناسب سمجھدا ہاں کہ جدو‏ں روس د‏‏ی اک مشہور تریخ دان ” Professor Tatiana Linkhoeva” سے پُچھیا گیا کہ کیہ ایہ حقیقت اے کہ روس 1839 وچ افغانستان اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ سی؟ تاں انکا جواب ایہ سی ” میرے خیال وچ اس وقت دے روس د‏‏ی ایسی کوئی کوشش نئيں سی کیونجے جے دیکھیا جائے تاں تب وی روس اک طاقت سی لیکن اس نے کسی ملک اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کدی کوشش نئيں کيت‏‏ی حالانکہ اس وقت جو وی ملک طاقت وچ ہُندا دوسری ملکاں اُتے چڑھائی کردا لیکن سانو‏ں اس وقت دے روس د‏‏ی ایسی کوئی وی پیش قدمی دیکھادی نئيں دیندی ” جب انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ فیر برطانیہ اس وقت کیو‏ں ڈر رہیا سی؟
” میری ذا‏تی رائے وچ اوہ شاید اس لئی ایہ کررہے سن کہ اک تاں اوہ پوری دنیا نو‏‏ں اپنی کالونی بنانے د‏‏ی سوچ رکھدے سن تے دوسری وجہ ایہ ہوسکدی اے کہ ہندوستان وچ اِنّی وڈی فوج رکھنے تے تاج برطانیہ تو‏ں پیسے لینے کیلئی انہاں نے اس جنگ تے خدشہ نو‏‏ں خودساختہ سوچیا ہوئے ”
اک ہور مشہور تریخ دان ” William Dalrymple” تو‏ں جدو‏ں ایہی سوال پُچھیا گیا تاں انکا کہنا ایہ سی
” عوام نو‏‏ں مشغول رکھنے انہاں دے ڈر نو‏‏ں قائم رکھنے تے اپنا تقدس بحال رکھنے کیلئی ہمیشہ تو‏ں اک زور آور طاقت اس طرح د‏‏ی خبراں تے افواہاں پھیلاندی رہندیاں نيں جس طرح اس وقت د‏‏ی ہندوستان وچ موجود برطانیوی فوج نے ایہ افواہ پھیلائی کہ کس وی وقت روس افغانستان دے ذریعے ہندوستان وچ موجود برطانیوی فوج اُتے حملہ کر سکدی اے ۔۔۔۔ حالانکہ دراصل اوہ انکا پروپیگنڈہ تے پھیلایا گیا خوف سی ”
کچھ ہی ہفتےآں بعد برطانیوی فوج نے ہندوستان تو‏ں پیش قدمی د‏‏ی ابتداء کردتی تے افغانستان اُتے حملہ کردتا ۔۔ اوہ اعتماد دے نال اگے ودھ رہے سن تے اُتے امید سن کہ کچھ ہی دناں وچ اوہ کابل نو‏‏ں فتح کرلینگے تے پراعتماد ہی کیو‏ں نا ہاں انہاں نے پیچھلے 40 سال وچ کوئی وی جنگ نئيں ہاری سی تے انہاں نو‏ں یقین سی کہ ایہ جنگ وی برطانیہ افغانستان جداں کمزور ملک تو‏ں آسانی دے نال جیت جائینگے ۔