cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الطاف حسین
متحدہ قومی موومنٹ دے صدر دفتر اُتے چھاپہ
11 مارچ، 2015ء نو‏‏ں متحدہ قومی موومنٹ دے صدر دفتر نائن زیرو اُتے پاکستان رینجرز نے چھاپہ ماریا تے متعدد افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا، جنہاں وچ سزائے موت پانے والے قیدی تے ایداں دے افراد وی شامل سن جنہاں دے خلاف ایف آئی آرز درج نيں۔ 17 مارچ، 2015ء نو‏‏ں الطاف حسین دے خلاف کرنل طاہر د‏‏ی مدعیت وچ پاکستان رینجرز دے اہلکاراں نو‏‏ں دھمکانے دے جواب وچ کراچی دے سول لائنز تھانے وچ مقدمہ درج کيتا گیا۔
غیر ملکی ایجنسیاں نال تعلق
الطاف حسین نے کئی مرتبہ اپنی تقریر وچ براہ راست پاکستان دے سیکیورٹی ادارےآں (فوج،رینجرز،وغیرہ) نو‏‏ں دھمکی دتی اے ،اس دے علاوہ اپنی تقاریر وچ انہاں نے غیر ملکی عناصر تو‏ں کدرے مرتبہ پاکستان وچ مداخلت دا مطالبہ وی کيتا اے جس د‏‏ی جواب وچ وزیر داخلہ پاکستان نثار علی خان نے انہاں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا کہ کوئی محب وطن شہری ایسا حرکت نئيں کر سکدا کہ راء تے نیٹو جداں غیر ملکی ایجنسیاں تو‏ں امداد منگے،اس لئی ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ الطاف حسین کیخلاف برطانوی حکومت نال رابطہ کيتا جائے گا۔ اس دے علاوہ پاکستان تے برطانیہ دونے وچ الطاف حسین کیخلاف قتل دے متعدد مقدمات وی درج نيں جنہاں وچ عمران فاروق قتل کیس،ظہرہ شاہد قتل کیس تے عظیم طارق قتل کیس سب تو‏ں متحرک مقدمات نيں۔
باہرلے جوڑ
کینیڈا د‏‏ی عدالت نے اسنو‏ں دہشت گرد قرار دتا اے http://209.41.165.188/urdu/details.asp?nid=206520
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان نو‏‏ں مطلوب مفرور شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ گٹھ:پاکستانی جلاوطن گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی گٹھ:کارکنان پاک فوج گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ہندوستانی شخصیتاں
پؤری پٹیانوالا چکور
پؤری پٹیانوالا چکور مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے ایشیاء دا واسی اے۔
آجڑی تارہ جھرمٹ
گٹھ:آجڑی تارہ جھرمٹ گٹھ:تارہ جھرمٹ
کوڈیاک، الاسکا
کوڈیاک، الاسک‏ا ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک شہر جو کوڈیاک جزیرہ برو، الاسک‏ا وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
کوڈیاک، الاسک‏ا دا رقبہ 12.10 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 6,130 افراد اُتے مشتمل اے تے 15 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:الاسک‏ا دے شہر گٹھ:کوڈیاک جزیرہ برو، الاسک‏ا وچ شہر گٹھ:1791ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
ضلع بوڈرم
ضلع بوڈرم ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
لال سہانرا نیشنل پارک
لال سہانرا نیشنل پارک (انگریزی : Lal Suhanra National Park) پنجاب (پاکستان) دا اک نیشنل پارک اے ۔ ایہ پارک پنجاب دے ضلع بہاولپور وچ واقع اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستان دے پارک گٹھ:پنجاب دے پارک گٹھ:پنجاب دیاں سیر گاہواں گٹھ:ضلع بہاولپور
دہستان سند میرثویان
ایہ ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان دے ضلعے شہرستان چاہ بہار دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان چ اے ۔
چک 689 گ ب
چک 689 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
جولے بوردے
جولے بوردے ( 30 جون 1870-9 اپریل 1961) اک بیلجین مائکروبیالوجی گرو تے ایمیونولوجی گرو سی۔ اوہنوں 1919 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مائکروبیالوجی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہلڈبرانٹ چکور
ہلڈبرانٹ چکور مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے ایشیاء دا واسی اے۔
لالوسار۔دودیپاتسار نیشنل پارک
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان دے پارک
ضلع دالامان
ضلع دالامان ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
آئیووا
آئیووا امریکہ دا اک صوبہ اے۔ ایدے چڑھدے پاسے دریائے مسیسپی اے، لیندے پاسے دریاۓ میسوری اے تے ایدے دکھن وچ دریاۓ ڈس موئنس اے۔
ضلع داتچا
ضلع داتچا ترکی دے صوبہ مغلا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سپر گریوٹی
تھیورٹیکل فزکس وچّ، سپرگریوٹی (سپرگریوٹی تھیوری؛ جسنوں سنکھیپ روپ وچّ SUGRA لکھیا جاندا ہے) اک اجیہی پھیلڈ تھیوری ہے جو سپرسمٹری اتے جنرل رلیٹیوٹی دے سدھانتا داں میل کردی ہے۔ ایہناں دوواں توں اکٹھا بھاوَ ایہہ ہے کہ، سپرگریوٹی وچّ، سپرسمٹری اک ستھانک سمٹری (سمروپتا) ہندی ہے (غیر- گریوٹیشنل سپرسمٹرک تھیوریاں توں الٹ جویں منیمل سپرسمٹرک سٹینڈرڈ ماڈل)۔ کیونکہ سپرسمٹری دے جنریٹر  (SUSY) اک سپر-پوآئنکیئر الجبرے نوں رچن لئی پوآئنکیئر گروپ نال لپیٹے جاندے ہن، اسلئی ایہہ دیکھیا جا سکدا ہے کہ سپرسمٹری توں قدرتی طور تے سپرگریوٹی پیدا ہندی ہے۔ عامَ طور تے سپرگریوٹی اتے سارا پرمپراگت ساہت کارٹن سمپرکاں دے شبداں وچّ رچیا جاندا ہے۔
گریویٹون
گریوٹی دی کسے وی پھیلڈ تھیوری دی طرحاں، اک سپرگریوٹی تھیوری وچّ اک سپنّ-2 پھیلڈ ہندی ہے جسدا کوانٹم گریویٹون ہندا ہے۔ سپرسمٹری اک سپرپارٹنر پراپت کرن لئی گریویٹون پھیلڈ دی منگ کردی ہے۔ اس پھیلڈ دا سپنّ 3/2 ہندا ہے اتے کوانٹم گریویٹینو ہندا ہے۔ گریویٹینو پھیلڈاں دی سنکھیا سپرسمٹریاں دی سنکھیا برابر ہندی ہے۔
گیز سمٹری
لوکل سپرسمٹری دی پہلی تھیوری 1975 وچّ ڈکّ ارنووٹّ اتے پران ناتھ دوارا پرستاوت کیتی گئی سی۔ جسنوں گیج سمٹری کیہا گیا ۔
SUGRA
SUGRA، جاں سپرگریوٹی 1976 وچّ ڈان پھریڈمین، سرگیؤ پھریرا اتے پیٹر وون نیووینزیز دوارا کھوجی گئی سی، پر بہت جلدی ہی کئی گنتی دیاں ڈائمینشناں اتے وادھو (N) سپرسمٹرک چارجاں وچّ کئی وکھریاں تھیوریاں تکّ جنرلائز کر دتی گئی۔ N>1 والیاں سپرگریوٹی تھیوریاں نوں عامطور تے ودھائیاں ہوئیاں سپرگریوٹی (SUEGRA) ولّ اشارہ کردیاں کیہا جاندا ہے۔ کجھ سپرگریوٹی تھیوریاں نوں ڈائمینشنل رڈکشن دے طریقے نال نشچت اچّ-ایامی سپرگریوٹی تھیوریاں دے برابر دکھایا گیا سی۔ (اداہرن دے طور تے، N = 1 گیاراں-ایامی سپرگریوٹی نوں ایامک طور تے S7 to N = 8، d = 4 SUGRA اتوں گھٹا دتی جاندی ہے)۔ نتیجن ملن والیاں تھیوریاں نوں کدے کدے کالوزا0کلین تھیوریاں کیہا جاندا ہے جویں کالوزا اتے کلین نے 1919 وچّ اک 5-ایامی گریویٹیشنل تھیوری رچی سی، جسنوں جدوں ایامک طور تے چکر اتے گھٹایا جاندا ہے، اسدا 4-ایامی حلقہ ماڈل گریوٹی نال ملایا ہویا الیکٹرومیگنٹزم درساؤنسدا ہے۔
mSUGRA
mSUGRA دا ارتھ ہے منیمل (اتی-سوخم) سپر گریوٹی۔ اک سپر ہگز مکینزم راہیں سپرسمٹری (SUSY) ٹٹّ جان والے N=1 سپرگریوٹی ڈھانچے (پھریمورک) اندر کناں دیاں پرتکریاواں دے اک واستوک ماڈل دی رچنا 1982 وچّ علی چامسیڈنے، رچرچ ارنووٹّ، اتے پران ناتھ دوارا کیتی گئی سی۔ اتسوکھم سپرگریوٹی-گرینڈ-یونیپھیکریشن تھیوریاں (mSUGRA GUT) دے نام نال جانے جاندے اکٹھے ماڈلاں دیاں ایہناں شرینیاں وچّ، انّ گپت سیکٹر دی موجدگی راہیں SUSY دے ٹٹّ جان دی وچولگری گریوٹی راہیں ہندی ہے۔  mSUGRA قدرتی طور تے کومل SUSY بریکنگ شبداں نوں رچدی ہے جو کسے سپر ہگز پربھاو دا نتیجہ ہے۔ رینورملائیزیشن گروپ اکئیشناں (RGEs) راہیں الیکٹروویک سمٹری دا ریڈیئیٹو طور تے ٹٹّ جانا اک ترنت نتیجہ ہے۔ mSUGRA اپنی انومان لگاؤن دی شکتی کارن کن بھوتک وگیان دے سبھ توں زیادہ وشال جانچ پڑتال دے ماڈلاں وچوں اک ہے- جس وچّ وشال ایکیکرن (گرینڈ یونیپھیکیشن) دے پیمانے توں گھٹّ-اورجا والی گھٹنا نوں نردھارت کرن لئی صرف چار انپٹّ پیرامیٹراں اتے اک چنہ دی ضرورت پیندی ہے۔
11-ڈائمینشناں: maximal SUGRA
ایہناں سپرگریوٹیاں وچوں اک، 11-ایامی تھیوری، نے تھیوری عوف ایوریتھنگ لئی پہلا سمبھاوت امیدوار دے روپ وچّ وچار یوگ اتیزنا پیدا کیتی ہے۔ ایہہ اتیجنا چار تھماں اتے بنائی گئی سی۔، جہناں وچوں دو تھم ہن بری طرحاں بدنام رہے ہن۔
وسارنر ناہم نے دکھایا کہ کسے سنگل گریویٹون نال ستھرتا دے روپ وچّ 11 ایام، ایاماں دی سبھ توں وڈی گنتی سی، اتے ہور زیادہ ایاماں والی کوئی تھیوری وچّ 2 توں زیادہ سپناں والے کن وی ہو سکدے ہن۔ ایہناں سمسیاواں نوں 12 ایاماں وچّ ختم کیتا جاندا ہے جیکر ایہناں وچوں دو ایام ٹائم-لائیک ہون، جویں اٹزاک بارز دوارا اکثر زور دتا گیا جاندا رہا ہے۔
سمسئواں
پنر-مانکیکرن (رینورملائیزیشن) دی کٹھنائی توں علاوہ، گیج تھیوریاں نال سمسیا ایہہ ہے کہ اوہ نرالیاں (کیول اکو) نہیں ہن۔ جویں کسے ویکتی گت گیج تھیوری وچّ اننت (انپھنٹیز) شامل ہندیاں ہن جہناں نوں واستوکتا وچّ فٹّ کرن لئی اپنے مطابق ڈھالنا پیندا ہے، اسلئی اننت گنتی دیاں سنبھوَ گیج تھیوریاں ہن، اتے جو اک تھیوری پھجکس دیاں انٹریکشناں درساؤن لئی چنی جاندی ہے، اسنوں وی اسے برابر دے وشیش ادھار دے طریقے نال صحیح کرنا پیندا ہے، تاں جو اوہ واستوک سنسار دے نریکھناں نال میل کھا سکے۔ استوں برا ہور کی ہووےگا کہ، گیج تھیوریاں وچّ اجیہا کجھ نہیں ہندا جو دسدا ہووے کہ ضروری ماترا وچّ کنے الگّ قسم دے کن ہونے چاہیدے ہن- کنے بیرون، جاں لیپٹون (الیکٹرون پھیملی والے کن)، جاں گیج بوسون، جاں جو وی ادرش روپ وچّ گون، بھوتک وگیانی کسے نرالی تھیوری نوں لیاؤنا پسند کرنگے جو بھوتکی سنسار نوں سمجھاؤن لئی صرف نشچت قسم دے نشچت گنتی دے کن منگدی ہووے۔ اجیہی اک تھیوری ولّ اک قدم سپرسمٹری دی کھوج نال 1974 وچّ آیا ۔ کارلسرہے دی یونیورسٹی وکھے جولیئس، اتے کیلپھورنیا دی یونیورسٹی دے برونو زمینو دے کم توں ایہہ وچار آیا۔ اوہناں نے اس بارے انومان لگاؤنا شروع کیتا کہ اک آدرش سمٹرک سنسار وچّ چیزاں کستراں دیاں ہونیاں چاہیدیاں ہن- کہ ہریک پھرمیؤن دا انے ہی پنج والا اک ورودھی ہمروپ بوسون ہونا چاہیدا ہے۔ عامطور تے اسیں اسطراں دی سمٹری قدرت وچّ نہیں دیکھدے، پر ویاکھیا ایہہ ہو سکدی ہے کہ سمٹری توڑی گئی ہے، جویں سمٹری جس وچّ الیکٹرومیگنیٹک اتے ویک انٹریکشناں شامل ہن۔ کافی یقین دے طور تے، جدوں تسیں گنت راہیں گزردے ہو، تسیں کھوجدے ہو کہ اوہناں سپرسمٹریاں نوں درساؤن دے طریقے ہندے ہن جو بگّ بینگ دوران موجود ہندیاں ہن پر پھیر اک اجیہے طریقے نال ٹٹّ جاندیاں ہن کہ پھجکس دے روزانہ دے کن (پارٹیکلز) سوخم پنج پراپت کر لیندے ہن۔ جدونکھ اہنا دے سپر-پارٹنر بہت زیادہ وشال پنجاں (ماسز) نال چھڈّ دتے جاندے ہن۔ سپر-کن پھیر کجھ پل ہی موجود رہِ پاؤندے ہن کہ بعد وچّ گھٹّ پنج والے کناں دے پھوارے وچّ ٹٹّ جاندے ہن؛ اجکلّ سپر-کن پیدا کرن لئی، سانوں بگّ بینگ ورگیاں حالتاں پیدا کرن دی ضرورت ہندی ہے، جو سچ مچّ بہت اچّ ارجا ہندی ہے، اتے ایہہ کوئی حیرانی والی گلّ نہیں ہوویگی جیکر C E R N وکھے آپس وچّ ٹکرا رہے پروٹون/اینٹیپروٹون دی بیم وی اوہناں نوں پیدا کرن توں اسپھل رہے۔
ایہہ بہت زیادہ ‘جے’ والی چیز ہندی ہے۔ پر اسطراں کرن وچّ اک مہان فائدہ ہے۔ سپرسمٹرک پھیلڈ تھیوری دیاں اجے وی الگّ قسماں باقی ہندیاں ہن، پر سمٹری تے لگیاں پابندھیاں دا ارتھ ہے کہ تھیوری دا ہریک روپ (ورژن) کناں دیاں الگّ قسماں دی صرف نشچت سنکھیا دی موجودگی دی ہی آگیا دندا ہے۔ کجھ روپ الگّ الگّ مڈھلے کناں دے سینکڑے کن رکھدے ہن، جو اک کٹھن سمبھاونا ہے، پر باقیاں کول دوری تے تھوڑی جگہ ہندی ہے، اتے کوئی وی تھیوری اننت سنکھیا دے ‘مڈھلے کناں’ دی سمبھاونا دی بھوکھبانی نہیں کردی۔ استوں چنگا، ہریک سپر سمٹرک تھیوری وچّ کناں نوں پھیملی گروپاں وچّ صاف طریقے نال ارینج کیتے جاندا ہے۔ سرلتم روپ وچّ، صرف اکو بوسون ہندا ہے، جو 0 سپنّ اتے � -سپنّ والے اک پارٹنر نال ہندا ہے؛ اک ہور زیادہ گنجھل دار روپ وچّ سپنّ 1 والے دو بوسون ہندے ہن، اک  � سپنّ والا پھرمیؤن ہندا ہے اتے اک پھرمیؤن 3/2 سپنّ والا ہندا ہے، اسے طرحاں اگے۔ پر سبھ توں چنگی خبر آؤنی اجے باقی ہے۔ سپرسمٹریاں وچّ، تہانوں ہمیشاں ہی پنر-مانکیکرن دی چنتا کرن دی ضرورت نہیں ہندی۔ ایہناں وچوں کجھ تھیوریاں وچّ، ، کسے وشیش انداز وچّ تاں نہیں کینسل ہندے، پر گنت دے ڈھکویں نیماں دی پالنا کردے ہوئے اتے پچھے سمجھ وچّ آؤن یوگ نشچت نمبر چھڈدے ہوئے اننت (انپھنٹیز) اپنے آپ کینسل ہو جاندے ہن ۔
سمسیاواں گہریاں ہن۔ سپرگریوٹی ورگیاں تھیوریاں گھٹو گھٹّ ستھر، سیمت ہن، اتے پنر-مانکیکرن دی ضرورت توں بغیر ہن۔ ہوا دے وچّ اک احساس ہے کہ بھوتک وگیانی صحیح پٹڑی تے ہن۔ پر جیکر پارٹیکل ایکسیلیٹر تھیوریاں نوں پرکھن توں اسپھل رہندے ہن۔، پھیر اہنا نوں یقینی کویں بنایا جا سکدا ہے؟ ایہی کارن ہے کہ برہمنڈ وگیان- سمچے برہمنڈ دا ادھٔین- اجکلّ وگیان دا اک چھلانگا والا کھیتر ہے۔ 1983 وچّ، نیویورک اکیڈمی آف سائینسز دے ایکزکیوٹو ڈائریکٹر ہینز پیجلز نے جویں کیہا سی کہ ‘اسیں پہلاں ہی پھجکس دے ایکسلیٹر توں بعد والے کھیتر وچّ داخل ہو چکے ہاں جسدے لئی برہمنڈ دا سارا اتہاس مڈھلی پھجکس لئی ثبوت دین والا گراؤنڈ بن گیا ہے’۔ اتے برہمنڈ وگیانی پارٹیکل پھجکس نوں گلے لاؤن لئی گھٹّ اتسک نہیں ہن۔
�
چارلس ایڈورڈ گیوم
چارلس ایڈورڈ گیوم ( 15 فروری 1861- 13 مئی 1938) اک سوس فزکس گرو سی۔ اوہنے نکل -سٹیل چورناں دی خرابیاں بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1920 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
پریڈیٹر ڈرون
پریڈیٹر ڈرون دا مڈ 1980 دے دہاکے چ رکھیا گیا تے ایدے پہلے ڈیزائن اک اسرائیلی ابراہم کرم جیہڑا اسرائیل چھڈ کے امریکہ آگیا سی دی کمپنی نے بناۓ سن۔ سی آئی اے نے ایس توں 5 جعاز مل لۓ تے ابراہم کرم نے سی آئی اے دے کہن تے ایدے لئی اک رولا ناں پان والا انجن بنایا تے اینج ایدا نواں ناں پریڈیٹر رکھیا گیا۔ 1994 چ جنرل اٹامکس نوں ایدے بنان دا ٹھیکہ دتا گیا۔ پریڈیٹر اک مکمل سسٹم ہوندا اے۔ اس سسٹم چ اک ڈرون جعاز تے اک ڈبہ ہوندا اے جیدے چ بہہ کہ پائلٹ اینوں سیٹلائٹ دے سگنلاں توں اڈاندا اے۔ پائلٹ دے نال اک دو ہور بندے وی اینوں اڈان چ مدد دیندے نیں۔ اے ڈبہ تے ڈرون جعاز اک سی-130 ہرکولیس چ فٹ آسکدے نیں تے ایناں نوں جگ چ کتھے وی لے جایا جاسکدا اے۔ اس سارے سسٹم وچ 55 لوک ٹوٹل ہوندے نیں۔ اے لوک اس جعاز توں وصول ہون آلیا تصویراں نوں جاسوسی دے کماں واسطے ورتددے نیں۔ سیٹلائٹ سسٹم دی وجہ توں پائلٹ امریکہ وچ بہہ کے پریڈیٹر نوں افغانستان چ اڈا سکدا اے۔
پریڈیٹر ڈرون اتے انفراریڈ کیمرے تے سنتھیٹک اپرچر ریڈار لگے ہوندے نیں۔ انفراریڈ کیمریاں دے نال اے نیرے وچ وی ویکھ سکدا اے۔ اے کیمرے اینے چنگے ہوندے نیں کہ ڈرون 10،000 فٹ دی بلندی توں اے تک سکدا اے کہ بندے نے سرگٹ کس ہتھ چ پکڑیا ہویا اے۔ جدوں کہ سنتھیٹک اپرچر ریڈار اک خاص قسم دا ریڈار ہوندا اے جیڑا کہ بوت وڈی تھاں دی فوٹو کچھ سکدا اے تے اے دس سکدا اے کہ کیڑی شے ہلدی پئی اے مثلا اے ریڈار بوت تیزی دے نال کسے حرکت کردے ٹینک نوں لب سکدا اے۔
پریڈیٹر ڈرون چ اک چار سلنڈراں آلا انجن لگیا ہوندا اے جیڑا کہ اینوں 115 ہارپاور دیندا اے۔ ایدا وزن 512 کلوگرام ہوندا اے تے اے 500 کلوگرام دا اسلحہ وی چک سکدا اے۔ اس اسلحے چ دو ہیلفائیر میزائل یا چار سٹنگر میزائل ہوندے نیں۔ اے نشانے اتے لیزر ماردا اے تے اس توں ہیلفائیر میزائل اس لیزر دا پچھا کردا اے۔ اے 100 گیلن وزنی بالن لے کے اڈدا اے تے اے 40 کینٹیاں واسطے ہوا وچ رے کے جاسوسی کر سکدا اے۔ ایدا انجن بوتا شور نی مچاندا تے ایدی اواز اک کعا کٹن آلی مشین جنی ہوندی اے۔ اے 25،000 فٹ اچائی تک جاسکدا اے۔ اک پریڈیٹر سسٹم دا مل 20 میلین ڈالر اے۔
سن 2000 تے 2001 چ ہیلفائیر میزائل ایدے توں چلان دا تجربہ کیتا گیا تے ستمبر 2001 چ ہون آلے القاعدہ دے حملے دے بعد اینوں افغانستان چ اسامہ بن لادن تے اودے سنگیاں نوں مارن واسطے ورتنا شروع کر دتا گیا۔ اینوں ورتن دے 10 وریاں بعد 2004 چ اینوں پرفکٹ بناد دتا گیا تے اینوں ترکی، اٹلی تے برطانیہ نوں وی دتا گیا۔ 2009 تک پریڈیٹر 500،000 کینٹے تک اڈایا جا چکیا سی تے ایناں چ 87٪ جنگی مشن سن۔
اینو پاکستان دے قبائلی علاقیاں وچ حملے کرن آستے امریکی فوج استعمال کر رہی اے۔ اینوں عام بولی چ ڈرون وی آکھیا جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
ٹرنیسٹس بائکالکاراٹس
ٹرنیسٹس بائکالکاراٹس مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
مچھیارا نیشنل پارک
مچھیارا نیشنل پارک اتری ازادکشمیر پاکستان وچ اک نیشنل پارک اے۔ ایہ 13593 ہیکٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے 1996 وچ بنایا گیا سی۔ ایہ نیلم دریا دے سجے کنڈے تے مظفرآباد توں 35 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ججورانا، تیندوہ ایتھے ملدے نیں۔
پستول
پستول ہتھ نال گولی چلانے آلا اک ہتھیار اے۔ ایس باہجوں ایہ بندوق نالوں وکھرا اے۔ ریوالور تے پستول ایہدیاں ونڈاں نیں۔
19ویں صدی وچ ریوالور بنے جیدے وچ کئی گولیاں پائیاں جاسکدیاں سن تے اینج چھیتی کئی گولیاں چلان دی لوڑ وی پوری ہوگئی۔
گستاف فلابیر
گستاف فلابیر  (پیدائش: 12 دسمبر 1821ء - وفات: 8 مئی 1880ء) انیہویں صدی دا فرانسیسی دا ناول و افسانہ نگار، ڈراما نویس، مشہور ناول مادام بواری دا خالق، حقیقت پسند مکتبِ فکر دا نمائندہ، افسانہ نویسی دا ماہر تے موپاساں دا سرپرست سی۔
حالات زندگی
گستاف فلابیر بمقام روئن، نارمنڈی، فرانس وچ اک ڈاکٹر خاندان وچ پیدا ہویا۔ اس دے والد روئن وچ چیف سرجن تے کلینیکل پروفیسر سن ۔ ابتدائی تعلیم روئن وچ پائی تے فیر قانون دی تعلیم دے لئی پیرس چلے گئے، جس نال انھاں کوئی دلچسپی نہیں سی۔ 1846ء وچ اپنے باپ تے بہن دی موت دے بعد اس نے پیرس چھڈ دتا کیونجے روئن دے قریب کرویاسے (Croisset) دے مقام اُتے اوہ اپنی ماں دے لئی اک گھر بنانا چاہندا سی۔ ایہی مقام فلابیر دا گھر بن گیا جتھے اوہ عمر بھر رہیا۔
1846ء توں 1854ء تک شاعرہ لوئزکولے (Louise Colet) نال اس دا گہرا تعلق رہیا۔ انہاں دے محبت نامے محفوظ کر لئے گئے نیں۔ بعض تذکرہ نگار لکھدے نیں کہ اس دی زندگی دا صرف ایہی اک جذباتی واقعہ سی کیونجے اوہ عمربھر کنوارا ای رہیا۔
ادبی خدمات
1849ء وچ اس نے مشرق دا سفر کیتا۔ یونان تے مصر اس دے تخیل تے تفکر اُتے ایسے اثرانداز ہوئے کہ 1850ء وچ مشرق توں واپسی اُتے اس نے اپنی شاہکار کتاب "مادام بواری" 1857ء (Madame Bovary) لکھنا شروع کیتی۔ اس دے لکھنے وچ تقریباً چھ سال لگے لیکن جدوں ایہ چھپی تے عوام نے وڈی پسندیدگی دا اظہار کیتا۔ پھر اس نے "سلامبو" (Salammbô) لکھنا شروع کیتا جو اک تریخ ناول اے تے 1862ء وچ شائع ہویا۔ فلابیر نے اپنے عہد دے طرز معازرت تے طور طریقے دا وی مطالعہ کیتا تے اپنی طفلی تے شباب دیاں یاداں نوں  یاد کر کے 1866ء وچ (L’Education sentimentale) لکھی۔ اسی دوران وچ کئی مصیبتاں اس اُتے آپیاں۔ اس دی صحت گر گئی۔ اعصابی کمزوری وچ مبتلا ہو گیا۔ اس دے چنگے دوست جاں تے مر گئے جاں غلط فہمیاں دے باعث اسنوں چھڈ گئے۔ انہاں حالات تے دوسرے عناصر نے مل کے اسنوں تنہا   کر دتا۔ باوجود اس دے اس نے لکھنا ترک نہیں کیتا۔ فیر اس دی اک کتاب ( La Tentation de Saint Antoine) سامنے آئی تے 1877ء وچ تن کہانیاں دا مجموعہ (Trois Contes) دے ناں توں شائع ہویا۔ وفات توں پہلے اس دی آخری تخلیق (Bouvard et Pécuchet) سی جس دے بارے وچ اسنوں یقین سی کہ اس دا شاہکار اے۔
وفات
1870ء تک اوہ اپنی صحت کھو چکیا سی۔ بالآخر 59 سال دی عمر وچ مرگی دے اک ای حملے وچ 8 مئی 1880ء نوں کرویاسے، روئن، فرانس وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
تھیورٹیکل فزکس
تھیورٹیکل فزکس (نظری فزکس) فزکسدی اوہ شاخ ہے جو طبعی شیواں اتے سسٹماں نوں سدھ کرن لئی، سمجھاؤن لئی اتے قدرتی گھٹناواں دی بھَوِکھبانی (پیشگوئی)کرن لئی ایہناں چیزاں دے گنتک ماڈل اتے سنکھیپتاواں نیوکت کردی ہے۔ ایہہ پریوگک بھوتک وگیان توں الٹ ہے، جو ایہی گھٹناواں دے انومان لئی پریوگک اوزار (ٹول) ورتدی ہے۔
عامَ طور تے وگیان دا وکاس پریوگک ادھٔین اتے تھیوری درمیان پرسپر کریا اتے نربھر کردا ہے۔ کجھ ماملاں وچّ، سدھانتک بھوتک وگیان پریوگاں اتے نریکھناں نوں کجھ وزن دین ویلے گنتک سخت انساشن دے میاراں دی پالنا کردی ہے۔ اداہرن دے طور تے، سپیشل رلیٹیوٹی نوں وکست کردے وقت، البرٹ آئینسٹائین دا واسطہ لورنٹز ٹرانسفورمیشناں نال پیا جہناں نے میکسویلّ دیاں اکئیشناں نوں ستھر کیتا، پر آئینسٹائین سپشٹ طور تے مائیکلسن-مورلے پریوگ پرتِ دلچسپی نہیں رکھدا سی۔ جو دھرتی دی کسے چمکدار ایتھر راہیں گزرن دے وشے اتے سی۔ دوجے پاسے، آئینسٹائین نوں پھوٹوئلیکٹرک پربھاو سمجھاؤن کارن نوبل پرسکار ملیا، جو پہلاں اک پریوگک نتیجہ سی۔ جس وچّ سدھانتک فارمولا بنتر دی کمی سی۔۔
گٹھ:فزکس
پشاور میوزیم
پشاور میوزیم صوبہ سرحد پاکستان دے تریخی شہر پشاور دا اک میوزیم یا عجائب کعر اے۔ اے پرانے شہر دے وچ اے۔ ایدی نیوں 1906-7 چ انگریزاں دے ویلے رکھی گئی سی۔ پشاور میزیم چ گندھارہ تے لسلامی ویلے دیاں چیزاں رکھیاں ہویاں نیں۔
ہوگلی چکور
ہوگلی چکور مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
والٹر ہرمن نرنسٹ
والٹر ہرمن نرنسٹ ( 25 جون 1864- 18 نومبر 1941) اک جرمن فزیکل کیمسٹری گرو تے فزکس گرو سی۔ اوہنے تھرموڈائینامکس دے تیجے قنون، نرنسٹ لالٹین، نرنسٹ مساوات، نرنسٹ گلوور، نرنسٹ افیکٹ، نرنسٹ گرمی تھیورم، نرنسٹ پوٹینشل، نرنسٹ-پلانک مساوات بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1920 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 690 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
عباس طیب جی
طیب جی عباس بمبئی دے مشہور طیب جی خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ پہلاں بڑودا وچ منصف رہے ، پھر رٹائر ہون دے بعد کانگرس وچ شامل ہو گئے ۔ سن 1921ء وچ داڑوار فائرنگ نوں جانچ لئی کانگرس کارجسمتی ولوں تعینات کمیٹی دے تسی پردھان سن ۔ اپریل ، 1930ء وچ جو مشہور ڈانڈیمارچ گاندھی نے کیتا سی ول لون دا قنون توڑیا سی ، اس وچ عباس طیب جی وی اوہناں دے نال سن اتے ایہہ طے ہویا کہ گاندھی  دی گرفتاری دے بعد کانگرس دی واگڈور تسی سمبھالین گے ۔ تہاڈا سارا  پروار بھارتی راشٹر دا سیوک رہا اے ۔ بھارت دے قومی مسلمان گھرانیاں وچ طیب جی دا گھرانہ آگوُ رہا اے ۔
گٹھ:بھارتی مسلمان
مارگلا ہلز نیشنل پارک
مارگلا نیشنل پارک پاکستان دے اتر وج اسلام آباد دے نال مارگلہ دے پربت دھارے وچ اک نیشنل پارک اے ۔ ایہ 42،962 ایکڑ رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ ٹلا چرونی 1,604 میٹر نال ایہدا سبھ توں اُچا تھاں اے ۔ ایتھے جانوراں دیاں 52 ونڈاں ملدیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے پارک
آئس لینڈ
آئس لینڈ دا سرکاری ناں جمہوریہ آئس لینڈ ا‏‏ے۔ (Icelandic: Ísland or Lýðveldið Ísland; آئس لینڈ اک جزیرہ اے جو شمال مغربی یورپ دا اک ملک ا‏‏ے۔ اس دے بیرونی حصے شمال وچ اٹلانٹک (بحر اوقیانوس) سمندر وچ یورپ تے گرین لینڈ دے درمیان موجود نيں۔ جولائ‏ی 2008ء دے مطابق اس د‏ی آبادی 311396 ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ریکیاویک ا‏‏ے۔
وسطی اٹلانٹک پلیٹ اُتے اپنے محل وقوع دے لحاظ تو‏ں آئس لینڈ آتش فشانی تے ارضیات دے حوالے تو‏ں کافی وڈے پیمانے اُتے متحرک ا‏‏ے۔ اس دا اندرونی حصہ سطح مرتفع اُتے مشتمل اے جو ریتلے میداناں، پہاڑاں تے گلئیشرز(یخ بست دریا) اُتے مشتمل اے تے انہاں ہی گلیشئرز (یخ بست دریا) تو‏ں دریا نکل ک‏ے اس دے زیريں حصےآں تو‏ں ہُندے ہوئے سمندر تک جاندے نيں۔ خلیجی رو د‏‏ی وجہ تو‏ں آئس لینڈ دا درجہ حرارت اس دے محل وقوع دے باوجود نسبتاً معتدل رہندا اے تے اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے رہائش کرنا نسبتاً آسان ا‏‏ے۔
آئس لینڈ وچ انسانی آبادی دے آثار 874ء تو‏ں ملدے نيں جدو‏ں نارویجیئن سردار انگولفر آرنارسن آئس لینڈ دا پہلا مستقل آباد کار بنیا۔ اس دے علاوہ ہور لوکاں نے ایتھ‏ے دے چکر لگائے سن تے قیام وی کيتا سی۔ اگلی صدیاں دے دوران نارڈک تے گائلیک لوکاں نے آئس لینڈ نو‏‏ں اپنا مستقر بنایا۔ ویہويں صدی تو‏ں پہلے تک آئس لینڈ د‏‏ی آبادی دا انحصار ماہی گیری تے زراعت اُتے سی تے 1262ء تو‏ں 1944ء تک ایہ ناروے دا حصہ رہیا تے اس دے بعد ڈینش (دانمارکی) بادشاہت کا۔ ویہويں صدی وچ آئس لینڈ د‏‏ی معیشت تے بہبود دا نظام بہت تیزی تو‏ں پروان چڑھیا۔
اج آئس لینڈ اک ترقی یافتہ ملک اے، فی کس جی ڈی پی دے لحاظ تو‏ں دنیا وچ پنجويں تے انسانی ترقی دے حوالے تو‏ں دنیا وچ دوسرے نمبر اُتے آندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی معیشت فری مارکیٹ (آزاد منڈی) اکانومی اُتے مشتمل اے جس وچ خدمات، فنانس(مالیات)، ماہی گیری تے مختلف صنعتاں اہ‏م سیکٹرز نيں۔ سیاحت وی کافی مقبول ا‏‏ے۔ آئس لینڈ UN, NATO, EFTA, EEA تے OECD دا رکن اے لیکن یورپی یونین دا رکن نئيں۔ آئس لینڈ یورپ دا اک دیس اے جیہڑا اتلے وڈا سمندر اوقیانوس دے اک جزیرے تے وس ریا اے۔ ایدی لوک گنتی 320000 دے نیڑے اے تے 103,000 مربع کلومیٹر تے اے۔ دیس دے چوکھے وڑے تھاں تے برف جمی ریندی اے ایس لئی ایدا اے ناں تے ایتھے آتش فشان پہاڑ وی نیں۔
874 توں ایتھے لوک وسنا شروع ہوۓ۔ جدوں اک نارس انگولفرارنارس نے ایتھے پکا وسن لگا۔ اوس توں پہلے وی ایتھے لوک آندے سن۔ آن والیاں صدیاں وچ اتلے یورپ دے ہور لوک ایتھے آۓ۔ 1262 تون 1918 تک ایہ ناروے تے ڈنمارک دیاں بادشائیاں دا انگ ریا۔ مچھیاں پھڑنا تے وائی بیجی ایتھوں دے لوکاں دے کم سن۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں ایتھے کارخانے لگے تے سکھ دا ویلہ آیا۔ ہن اے دنیادے امیر دیساں وج کنیا جاندا اے۔ایتھے آئیسلینڈی بولی بولی جاندی اے۔ آئس لینڈ نے کوئی پکی فوج نئیں رکھی۔
آئیسلینڈ جاں آئیسلینڈ دا لوکراج (آئیسلینڈی: sland جاں Lveldi sland) یورپ وِچّ اُتّلے بحر منجمند شمالی وِچّ گرینلینڈ، فارو اَتے ناروے وِچکار وسیا اِک ٹاپونُما دیس اے۔ آئیسلینڈ دا رقبہ لگبھگ 1،03،000 مربع کلومیٹر2 اے اَتے اندازی آبادی 3،13،000 (2009) اے۔ ایہہ یورپ وِچّ برطانیہ توں بعد دُوجا اَتے دنیا وِچّ 18واں سبھ توں وڈّا جزیرہ اے۔ اِسدا راجگڑھ رِکیاوِک اَتے دیس دی لگبھگ ادّھی آبادی اِتّھے رہندی اے ۔
وِیہویں صدی دے پِچھیترے ادّھ وِچّ آئیسلینڈ واسِیاں نے اپنے دیش دے وِکاس اُتّے پُرزور دھیان دِتّا اَتے دیش دے ادھاربھوت ڈھانچے نوں سُدھارن اَتے ہور کئی اُنّت کمّاں اُتّے دھیان دِتّا جِسدے نتیجے وجوں آئیسلینڈ، اقوام متحدہ دے جیون گُنوتّا سُوچک دے بنیاد اُتّے دنیا دا سبھ توں زیادہ رہِنیوگ دیش اے۔
آئیسلینڈ، اقوام متحدہ، ناٹو، ایفٹا، ایئیے سمیت دنیا دِیاں بہُت سارِیاں ادارےآں دا میمبر اے۔
اِتہاس
اگرچہ تاریخی حوالےآں تو‏ں آئرش منکس دے ابتدائی وجود دا کچھ تذکرہ ملدا اے، عمومی طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ آئس لینڈ د‏‏ی دریافت تے اس د‏ی آبادکاری ناروے دے مہم جوواں نے نويں صدی دے آخر وچ د‏‏ی سی۔ ایتھ‏ے سب تو‏ں پہلا آبادکار ناروے دا انگولفر آرنارسن سی جس نے اپنا مویشی خانہ بنایا۔ انگولفر دے بعد بہت سارے مہاجرین نے ادھر دا رخ کيتا جنہاں د‏‏ی اکثریت نارویجن تے آئرش غلاماں د‏‏ی سی۔ 930ء تک قابل کاشت زمین دا تقریباً تمام حصہ لوکاں نے اپنے قبضے وچ ک‏ر ليا سی تے آلتھنگ (Althing) یعنی مقننہ تے پارلیمان بنائی گئی سی جو آئس لینڈ د‏‏ی آزاد ریاست دا مرکز سی۔ 1000ء وچ پرامن طریقے تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں قبول کيتا گیا۔ آزاد ریاست دا درجہ 1962ء وچ ختم ہويا جدو‏ں پرانے آبادکاراں دا بنایا ہويا سیاسی نظام ناکامی دا شکار ہويا کیونجے ایہ مقامی سرداراں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ نہ کر سکدا سی۔
اندرونی مزاحمتاں تے سٹرلنگ دور د‏‏ی سول نافرمانی د‏‏ی وجہ تو‏ں پرانے معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی گئی جس دے سبب آئس لینڈ ناورے د‏‏ی بادشاہت وچ آ گیا۔ چودہويں صدی وچ آئس لینڈ د‏‏ی ملکیت ناروے -ڈنمارک نو‏‏ں منتقل کيتی گئی جدو‏ں کالمار یونین (کالماری اتحاد) دے تحت ڈنمارک تے ناروے د‏‏ی بادشاہتاں دا انضمام ہويا۔ آنے والی صدیاں دے د وران آئس لینڈ یورپ دے غریب ترین ملکاں وچ شمار ہونے لگا۔ غیر زرخیز زمین، آتش فشاناں دے پھٹنے تے سخت موسم دے باعث ایتھ‏ے زندگی بہت مشکل ہوئے گئی کیونجے انہاں دا دارومدار زراعت اُتے سی۔ سولہويں صدی دے دوران ناروے دے بادشاہ کرسچین (کریستیان) سوم نے لوتھرازم (لوتھریت) نو‏‏ں ہر پہلو تو‏ں ترویج دینی شروع کيتی۔ آخری کیتھولک بشپ دا 1550ء وچ اس دے دو بیٹےآں سمیت سر قلم کر دتا گیا جس دے بعد پورا ملک مکمل طور اُتے لوتھیرین (لوتھری) بن گیا۔ اس دے بعد تو‏ں ہن تک لوتھرازم (لوتھریت) اکثریت‏ی مذہب چلا آ رہیا ا‏‏ے۔
پانی گلی ہرمز
پانی گلی ہرمز خلیج عمان تے خلیج فارس وچکار واقع اک اہم پانی گلی اے ۔ ایہدے اُبھے کنڈھیاں تے ایران تے لمے کنڈھیاں تے متحدہ عرب امارات تے اومان واقع نیں ۔ ایہہ پانی گلی گھٹو گھٹ 21 میل چوڑی اے ۔
آئس لینڈ
اِتہاس
1814ء وچ نیپولن دیاں جنگاں دے بعد ناروے تے ڈنمارک کیل دے معاہدے دے بعد دو وکھ ملک بنے اُتے آئس لینڈ ڈنمارک دے قبضے وچ رہیا۔ انیہويں صدی دے دوران ملک دے حالات بدترین ہُندے چلے گئے تے آبادی د‏‏ی اکثریت نے جنوبی امریکا د‏‏ی طرف رخ کيتا۔ ايس‏ے دوران جون سیگوروسون دے تحت اک نويں آزادی د‏‏ی تحریک نے جنم لیا جو یورپ دے رومانوی تے قوم پرستانہ نظریات تو‏ں متاثر سی۔ 1874ء وچ ڈنمارک نے آئس لینڈ نو‏‏ں خود مختاری عطا کردتی جو 1904ء وچ ہور وسیع کيتی گئی۔ یکم دسمبر 1918ء وچ طے پانے والے معاہدے دے نتیجے وچ آئس لینڈ نو‏‏ں ڈنمارک دے بادشاہ دے ماتحت اک مکمل خود مختار ریاست دا درجہ ملا۔
پانی گلی ہرمز
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبنائے
آئس لینڈ
اِتہاس
دوسری جنگ عظیم دے دوران 9 اپریل 1940ء نو‏‏ں جرمنی دے ڈنمارک پرقبضے دے باعث آئس لینڈ تے ڈنمارک دے تعلقات کشیدہ ہوئے گئے۔ اک ماہ بعد برطانوی فوجاں نے ریکیاویک د‏‏ی بندرگاہ اُتے زبردستی ڈیرہ ڈال دتا جو آئس لینڈ د‏‏ی غیر جانبداری دے خلاف سی۔ اتحادی قبضہ جنگ دے دوران جاری رہیا۔ 1941ء وچ ایہ قبضہ امریکی فوج نے سنبھال لیا۔ اس دے بعد 17 جون 1944ء نو‏‏ں آئس لینڈ رسمی طور اُتے اک آزاد جمہوریہ بنیا۔ 1946ء وچ قابض افواج دا انخلا عمل وچ آیا۔ اندورن ملک مخالفت تے بغاوتاں دے باوجود آئس لینڈ ناٹو دا رکن 30 مارچ 1949ء نو‏‏ں بنیا۔ 5 مئی 1951ء نو‏‏ں امریکا دے نال آئس لینڈ دا دفاعی معاہدہ عمل وچ آیا جس دے نتیجے وچ امریکی افواج واپس آئیاں تے سرد جنگ دے دوران معاہدے دے مطابق دفاع دا فریضہ سر انجام دیندی رہیاں تے 2006ء دے خزاں تک موجود رہیاں۔
سبھ توں پہلے لوک جو آئیسلینڈ وِچّ راے سن، آئرلینڈ دے بھِکھّو سن۔ اوہ لوک لگبھگ 800 عیسوی وِچّ اِتّھے آئے سن۔
9ویں صدی وِچّ، نارس لوک اِتّھے رہن لئی آئے۔ آئیسلینڈ وِچّ رہن والا سبھ توں پہلا نارس سی پھلوکی وِلجرارسن (Flki Vilgerarson)۔ ایہہ اُوہناں لوکاں وِچّوں سی جِنہاں نے آئیسلینڈ نوں ایہہ نام دِتّا۔ ناروے دا اِک سپہ سالار جو آئیسلینڈ دے دکھّن-پچّھم وِچّ رہندا سی، نے رِکیاوِک دی قیام کِیتی سی۔
930 وِچّ آئیسلینڈ دے حکمراناں نے وحیا دا سن٘ویدھان لِکھیا سی۔ اوہناں نے التھِنگ (Alingi)، اِک پرکار دی پارلیمنٹ بنائی جو پِنگویلِر نامک ستھان اُتّے سی۔ ایہہ دنیا دی سبھ توں پہلی پارلیمنٹ سی جو اج تک وی چلاون وِچّ اے ۔
985 عیسوی وِچّ ایرِک، د ریڈ نامک اِک وِیکتی نوں کِسے دی ہتّیا دے الزام وِچّ آئسلینڈ ولوں کڈّھ دِتّا گیا ۔ اُسنے پچّھم دے ول سفر کِیتی اَتے گرینلینڈ دی کھوج کر پائی ۔ ایرِک دے پُتّ لیپھ ایرِکسن نے 1000 عیسوی وِچّ امریکی براعظم دی کھوج کِیتی سی ۔ اُسنے اِسنوں وِنلینڈ کیہا ۔ ایرِک، لیپھ اَتے انِّوں دِیاں یاتراواں دا چرچہ گاتھاواں (sagas) وِچّ مِلدا اے ۔
1262 وِچّ، آئسلینڈ، ناروے دا حصہ بنیا اَتے 1662 وِچّ ڈینمارک دا ۔ اُننیسویں صدی وِچّ بہُت سارے آئسلینڈواسی ڈینمارک ولوں آزاد ہونا چاہُندے سن ۔ 1918 وِچّ آئسلینڈ نوں بہُت سی طاقتاں دِتّی گئیاں ، لیکِن ڈینمارک دا حکمران ہُنے وی آئسلینڈ دا وی حکمران سی ۔
جدوں 9 اپریل، 1940 نوں جرمنی نے ڈینمارک اُتّے حق کر لیا تاں آئسلینڈ دی پارلیمنٹ التھِنگ نے ایہہ فیصلہ لیا کہ آئسلینڈواسیاں نوں اپنے دیش دا حکمرانی آپ کرنا چاہیدا اے، لیکِن اوہناں نے ہُن تک آزادی دی اعلان نہیں کِیتی سی ۔ پہلاں بریٹیش اَتے بعد وِچّ امریکی سینِکاں نے آئسلینڈ دا ادھِکرن کر لیا تاکہ جرمن اُس اُتّے حملہ نہ کر سکن ۔ 1944 وِچّ آئسلینڈ اِک آزاد راشٹر بنیاں ۔
دُوجے وِشو یُدّھ دے بعد آئسلینڈ اُتّری اٹلانٹِک سندِھ تنظیم دا میمبر بنیا، لیکِن یوروپی سنگھ دا نہیں ۔ 1958 اَتے 1976 دے وِچکار آئسلینڈ اَتے بریٹین دے وِچّ کوڈ مچھلیاں نوں پھڑن نوں لَے کے تِنّ وار گل بات ہوئی ۔ اِسنوں کوڈ یُدّ کیہا گیا ۔
1980 وِچّ وِگڈِس پھِمبوگاڈوٹِر ( Vigds Finnbogadttir ) آئسلینڈ دی صدر چُنی گئی ۔ اوہ کِسے وی دیش وِچّ چُنّیا ہویا ہون والی پہلی تیویں صدر سن ۔
سیاست
آئسلینڈ اِک پرتِنِدھّی لوکتنتر اَتے پارلیمانی جمہوریہ اے ۔ آدھونِک پارلیمنٹ، جِنوں الپِنگی (Alingi) کیہا جاندا اے، 1845 وِچّ ڈینمارک دے راجے لئی اِک صلاح کار نِکائے دے رُوپ وِچّ قائم کِیتی گئی سی ۔ اِسنوں مکمل رُوپ ولوں 930 وِچّ قائم اِک وِدھانسبھا دے رُوپ وِچّ ویکھیا جاندا اے جِسدی قیام راشٹرمنڈل دور وِچّ کِیتی گئی سی اَتے جِنوں 1799 وِچّ مُعطّل کر دِتّا ۔
آئسلینڈ دا صدر کیوَل اِک رسمی راشٹرادھِئکش اے اَتے اِک سفارتی دے رُوپ وِچّ کم کردا اے، لیکِن اوہ پارلیمنٹ ولوں پارِت کِسے وی قنون نوں روک سکدا اے اَتے قومی جنمت سنگرِہ لئی رکّھ سکدا اے ۔ حال صدر اولاپھر راگنار گرِنسن (lafur Ragnar Grmsson) ہَن ۔ سرکار دا پرمُکّھ ہُندا اے وزیر اعظم، جو حال وِچّ جوہانا سِرگُراڈوٹِر (Jhanna Sigurardttir) ہَن، جو اپنی منتریپرِشد دے نال، ایگزیکٹیو سرکار دے متعلق اُتّردائی اے ۔ منتریپرِشد دی نِیوکتی صدر ولوں عامَ چون دے بعد دی جاندی اے، پر، نِیوکتی اُتّے عامَ طور اُتّے سیاسی دلاں دے لیڈراں وِچّ وِچار وِمرش ہُندا اے دی کہڑے دل منتریپرِشد وِچّ سمِلّت ہو سکّدے ہَن اَتے سیٹاں دا ونڈ کِویں ہووےگا لیکِن اِس شرط اُتّے دی اُس منتریپرِشد نوں التھِنگ وِچّ اکثریت حاصل ہووےگا ۔ جدوں دلاں دے نیتا اپنے تُسی اِک نِردھارت معیاد وِچّ کِسے سِٹّہ تک پہُنچن وِچّ ااہل ہُندے اے تاں صدر اپنی طاقت دا استعمال کرکے منتریپرِشد دی نِیوکتی آپ کردا جاں کردِیاں ہو ۔ حالانکہ 1944 وِچّ جمہوریہ بنن دے بعد ولوں ہُنے تک اجیہا نہیں ہویا اے ، لیکِن 1942 وِچّ دیش دے ریجینٹ سوین جورنسن (Sveinn Bjrnsson، جو 1941 وِچّ التھِنگ ولوں اِس حالت وِچّ قائم کِیتے گئے سن) نے اِک اسنسدیئے سرکار نوں نِیوکت کِیتا سی ۔ ریجینٹ، سارے وِوہارک پریوجناں دے لئی، اِک صدر دی حالت سی، اَتے سوین اصل وِچّ 1944 وِچّ دیش دے پہلے صدر بنے ۔
جدید پارلیمان جسنو‏ں آلتھنگ وی کہندے نيں، 1845ء وچ قائم کيتی گئی سی تے اس د‏ی حیثیت ڈینش بادشاہ د‏‏ی مشاورتی کونسل د‏‏ی سی سی۔ عمومی طور اُتے اسنو‏ں 930 وچ قائم ہونے والی اسمبلی د‏‏ی نويں شکل کہیا جاندا اے تے جسنو‏ں 1799ء وچ معطل کيتا گیا سی۔ اج کل اس دے کل 63 ارکان نيں۔ ہر ممبر دا انتخاب 4 سال دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ آئس لینڈ وچ صدر دا عہدہ نمائشی ہُندا اے جو سفارت تے مملکت دے سربراہ دا کم کردا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے پاس ایہ اختیار وی ہُندا اے کہ ایہ پارلیمان تو‏ں منظور ہونے والے کسی قانون نو‏‏ں روک کر عوامی رائے دے لئی پیش کر سکدا ا‏‏ے۔
حکومت دا سربراہ وزیر اعظم ہُندا اے جو کابینہ دے نال مل ک‏ے حکومت نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ کابینہ دا تقرر صدر د‏‏ی طرف تو‏ں آلتھنگ دے انتخابات دے بعد ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے عموماً ایہ عمل سیاسی پارٹیاں دے سربراہ انجام دیندے نيں جو ایہ طے کردے نيں کہ کون کیہڑی پارٹیاں مل ک‏ے کابینہ د‏‏ی تشکیل کرن گی تے اس وچ نشستاں د‏‏ی تقسیم کینال کيتی جائے گی۔ صرف اس صورت وچ کہ پارٹیاں دے سربراہ مناسب وقت وچ کِسے نتیجے اُتے نہ پہنچ سکن، صدر اپنے اختیارات دا استعمال کردے ہوئے کابینہ تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ جمہوریہ د‏‏ی تشکیل یعنی 1944ء تو‏ں ہن تک ایسا نئيں ہويا۔ لیکن 1942ء وچ اک بار غیر پارلیمانی حکومت قائم کيتی گئی سی۔ لیکن ایہ حکومت اک ریجنٹ نے قائم کيتی سی تے ریجنٹ دا تقرر آلتھنگ د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی۔ ہر طرح تو‏ں ریجنٹ دا عہدہ صدر دے مساوی سی۔ اس ریجنٹ دا ناں بیورنسن سی۔ 1944ء وچ جمہوریہ دے قیام دے بعد ایہ اس دے پہلے صدر وی بنے۔
تقریباً ہمیشہ ہی آئس لینڈ د‏‏ی حکومت دو یا زیادہ پارٹیاں دے اشتراک قائم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صدر دے اختیارات دے حوالے تو‏ں آئینی ماہرین د‏‏ی رائے مختلف ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین صدر نو‏‏ں کچھ اہ‏م اختیارات دیندے نيں لیکن کچھ ماہرین د‏‏ی رائے اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ آئس لینڈ وچ دنیا وچ سب تو‏ں پہلی خاتون صدر دا انتخاب 1980ء وچ عمل وچ آیا۔ انہاں دا ناں ویگدس فنبوگادوتر اے تے اوہ 1996ء وچ اپنی ذمہ داریاں تو‏ں سبکدوش ہوئیاں۔ ٹاؤن کونسلاں دے انتخابات، پارلیمان تے صدارتی انتخابات ہر چار سال بعد منعقد ہُندے نيں۔ ایہ انتخابات بالترتیب 2010ء، 2011ء تے 2008ء وچ اگلی بار منعقد ہون گے۔
مئی 2007ء دے پارلیمانی انتخابات دے بعد، موجودہ حکومت سجے بازو د‏‏ی آزاد پارٹی تے سوشل ڈیموکریٹک اتحاد جو وزیر اعظم گئیر ہارڈی دے تحت اے، د‏‏ی مدد تو‏ں بنائی گئی ا‏‏ے۔ حکومت کوآلتھنگ وچ واضح برتری حاصل اے تے انہاں نو‏ں کل 63 وچو‏ں 43 نشستاں ملی ہوئیاں نيں۔
معیشت
آئس لینڈ فی کس قوت خرید د‏‏ی جی ڈی پی دے حوالے تو‏ں دنیا دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ پیداور رکھنے والا ملک ا‏‏ے۔ انسانی ترقی دے حوالے تو‏ں ایہ دنیا دا دوسرا بہترین ملک ا‏‏ے۔ قابل تجدید توانائی دے ذخائر ملکی توانائی دا 70 فیصد حصہ رکھدا اے تے ملک دے بارے کہیا جاندا اے کہ 2050ء تک ایہ توانائی دے لحاظ تو‏ں خود مختار ہوئے جائے گا۔ اپنے آبی بجلی دے ذخائر تے ارضی حرارتی توانائی دے باوجود آئس لینڈ وچ قدرتی ذخائر دا فقدان ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے اس د‏ی معیشت دا عمومی دارومدار ماہی گیری اُتے رہیا اے تے حالے وی ملکی معیشت دا وڈا حصہ ماہی گیری تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ مچھلیاں د‏‏ی کم ہُندی ہوئی تعداد تے بین الاقوامی مارکیٹ(منڈی) وچ اس د‏ی اہ‏م برآمدات جداں کہ المونیم تے فیروسیلیکان د‏‏ی کم ہُندی ہوئی قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکی معیشت خطرے دا شکار ا‏‏ے۔ اگرچہ آئس لینڈ د‏‏ی معیشت حالے تک ماہی گیری اُتے ہی انحصار کردی اے، سیر و سیاحت تے ہور خدمات، ٹیکنالوجی تے ہور صنعتاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے پیش نظر ماہی گیری د‏‏ی اہمیت کم ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔
سجے تے کھبے بازو د‏‏ی حکومت اپنی بجٹ د‏‏ی کمی د‏‏ی تے موجودہ خسارے د‏‏ی پالیسی، بیرونی قرضہ جات وچ کمی، معیشت وچ تنوع تے نجکاری د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھنا چاہ رہی ا‏‏ے۔ حکومت یورپی یونین وچ شمولیت د‏‏ی مخالفت کردی اے جس د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م وجہ ماہی گیری دے ذرائع آئس لینڈ دے ہتھ تو‏ں نکل جانا ا‏‏ے۔
آئس لینڈ د‏‏ی معیشت وچ تنوع پیدا کرنے دے لئی پچلی دہائی وچ صنعت کاری خدمات د‏‏ی صنعتاں تے موجودہ دور وچ سافٹ وئیر د‏‏ی تیاری، بائیو ٹیکنالوجی تے فنانشل سروسز دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ سیاحت دا سیکٹر وی تیزی تو‏ں پھیل رہیا اے جس وچ ایکو ٹورزم تے وہیل دا مشاہدہ کرنا شامل نيں۔ 2000ء تے 2002ء دے درمیان ترقی د‏‏ی رفتار کچھ کم رہی لیکن معیشت نے 2003ء وچ 4.3 فیصد تے 2004ء وچ 6.2 فیصد دے حساب تو‏ں ترقی کيتی۔ شرح بے روزگاری 1.3 فیصد اے جو یورپی اکنامک ایریا وچ سب تو‏ں کم شرحاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
آئس لینڈ د‏‏ی کرنسی نو‏‏ں آئس لینڈک کرونا کہندے نيں۔ آئس لینڈ دے سابقہ وزیر اعظم والگیرور سویریسڈوٹر نے 15 جنوری 2007ء وچ اک انٹرویو وچ اس خواہش دا اظہار کيتا اے کہ آیا کیہ اوہ یورپی یونین وچ شامل ہوئے بغیر یورو نو‏‏ں اپنا سکدے نيں۔ انہاں دا خیال اے کہ بین الاقوامی یورو مارکیٹ وچ اک چھوٹی سی معیشت دا اپنی کرنسی اختیار کیتے رکھنا کافی مشکل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ بورگارٹن نو‏‏ں ریکیاوک دا معاشی مرکز ا‏‏ے۔ اس وچ وڈی تعداد وچ کمپنیاں تے تن انوسٹمنٹ بینک موجود نيں۔ آئس لینڈ د‏‏ی سٹاک مارکیٹ، دتی آئس لینڈسٹاک مارکیٹ 1985ء وچ قائم ہوئی۔
مذہب
آئس لینڈ وچ آئین دے تحت ہر فرد نو‏‏ں مذہبی آزادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اوداں چرچ تے ریاست نو‏‏ں وکھ نئيں سمجھیا جاندا۔ آئس لینڈ دے قومی چرچ نو‏‏ں جو اک لوتھیرین چرچ اے، ریاستی چرچ د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ سرکاری طور اُتے ہر فرد دا مذہبی لگاؤ ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2005ء وچ آئس لینڈ دے افراد نو‏‏ں درج ذیل دے مذہبی گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا:
باقی 2.7 فیصد افراد زیادہ تر 20-25 مسیحی فرقےآں وچ بٹے ہوئے نيں تے اک فیصد تو‏ں وی کم آبادی غیر مسیحی ا‏‏ے۔
سبھیاچار
آئس لینڈ د‏‏ی ثقافتی جڑاں وائیکنگ تے نورس روایتاں تو‏ں جا ملدی نيں۔ آئس لینڈ دا ادب مقبول اے بالخصوص ساگاز تے ایڈاز جو آئس لینڈ د‏‏ی آبادکاری دے دوران لکھے گئے سن ۔ آئس لینڈ دے لوکاں دے خدوخال عام نارڈک نوعیت دے نيں جو ناروے تے سوئیڈن دے لوکاں تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ مسیحیت قبول کرنے تو‏ں پہلے تک ایتھ‏ے بہت سارے وائی کنگ اعتقادات نو‏‏ں منیا جاندا سی۔ اج وی آئس لینڈ دے کچھ لوک روحاں یا پریاں اُتے یقین رکھدے نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں دے وجود دا انکار نئيں کردے۔ ايس‏ے طرح انسانی ترقی دے پیمانے اُتے آئس لینڈ دا درجہ بہت بلند اے تے اسنو‏ں دنیا دا چوتھا خوش ترین ملک گردانا جاندا ا‏‏ے۔
عام خوراک عموماً مچھلی، بکری تے دُدھ د‏‏ی مصنوعات اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ Þorramatur نو‏‏ں قومی خوراک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ کئی مختلف کھانے موجود ہُندے نيں۔ اسنو‏ں روزانہ نئيں کھایا جاندا لیکن عموماً Þorri دے مہینے وچ کھاندے نيں۔ روايتی ڈشاں وچ skyr، scrota, shark, بھیڑ د‏‏ی سری تے بلیک پڈنگ شامل نيں۔
حالیہ تبدیلیاں دے باوجود آئس لینڈ دے لوک بحیثیت قوم، بہت صحت مند نيں۔ بچے تے نوجوان مختلف کھیلاں وچ حصہ لیندے نيں۔ مقبول کھیلاں وچ فٹبال، ٹریک اینڈ فیلڈ، ہینڈ بال تے باسکٹ بال شامل نيں۔ گولف، ٹینس، تیراکی، شطرنج تے آئس لینڈی گھوڑےآں اُتے گھڑسواری کرنا وی کافی مقبول نيں۔
آئس لینڈ مشہور ٹی وی چینل نک جونئیر دے اینیمیٹڈ پروگرام لیزی ٹاؤن دا گھر ا‏‏ے۔ ایہ بچےآں دا اک مقبول سلسلہ وار پروگرام اے جو دنیا بھر دے 98 مختلف ملکاں وچ دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ آئس لینڈ "دی شوگر کیوب" نامی میوزک گروپ دا وی وطن اے جو 80 تے 90 د‏‏ی دہائی وچ بہت مشہور رہیا سی۔ Björk اس د‏ی اک مشہور رکن نيں۔
1996ء وچ پارلیمان نے اک قانون د‏‏ی منظوری دتی جس تو‏ں ہ‏‏م جنس رجسٹرڈ پارٹرشپ نو‏‏ں قانونی قرار دتا گیا اے تے انہاں نو‏ں تقریباً عام شادی دے حقوق تے فائدے ملیاں گے۔ 2006ء وچ پارلیمان دے متحدہ ووٹ د‏‏ی مدد تو‏ں اک ہور قانون منظور کيتا گیا کہ ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں عام جوڑاں د‏‏ی طرح یکساں حقوق ملیاں گے جنہاں وچ بچہ گود لینا، بچے د‏‏ی دیکھ بھال تے مصنوعی طریقے تو‏ں نطفے د‏‏ی منتقلی شامل نيں۔
پربندھکی ونڈ
آئسلینڈ کھیتراں، نِرواچن-کھیتراں، کاؤنٹیاں اَتے نگر پالِکاواں وِچّ ونڈیا اے ۔ اِتّھے اٹّھ کھیتر ہَن جو مُکّھ رُوپ ولوں سانکھِائکیئے پریوجناں لئی استعمال وِچّ لیائے جاندے ہَن، ضلع عدالت وی اِس وِحصہ دے اِک پُرانے اڈیشن دا ورتو کر راے ہَن ۔ 2003 تک، پارلیمانی چُناواں لئی نِرواچن کھیتر اوہی کھیتر سن، لیکِن سن٘ویدھان سنشودھن ولوں، اوہ حال چھ نِرواچن کھیتراں وِچّ پرِورتِت کِیتے گئے: ٭ ریکجاوِک جواب اَتے ریکجاوِک دکھّن ( نگریئے کھیتر ) ؛ ٭ دکھّن پچّھم ( چار بُھوگولِک نظر ولوں وکّھ ریکجاوِک دے چارے پاسے دے اُپنگریئے کھیتر ) ؛ ٭ اُتّر-پچّھم اَتے پوربوت ( آئسلینڈ دا اُتّری اردھحصہ، ونڈیا )، اَتے، ٭ دکھّن ( آئسلینڈ دا دکھّن اردھحصہ ، ریکجاوِک اَتے اُپنگروں نوں چھڈّکے ) ۔
آئس لینڈ کوعلاقےآں، آبادیاں، کاؤئنٹیاں تے میونسپلٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ کل 8 مختلف علاقےآں نو‏‏ں شماریا‏‏تی حوالےآں تو‏ں استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ضلعی عدالتاں د‏‏ی حدود حالے تک پرانی تقسیم دے مطابق چل رہیاں نيں۔ مارچ 2003ء وچ آئین وچ ترمیم دے ذریعے انہاں نو‏ں 6 مختلف انتظامی علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا۔
شہر تے قصبہ جات
ریکیاوک دا شہر ملک دا راجگڑھ اے تے سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر بھی۔ ریکیاوک تے اس دے نزدیکی شہراں کوپاوگُر، ہافنارفیوریور، موسفیلسبیر، گاروابیر، سلتیارنارنس تے الفتانس مل ک‏ے اک وڈا علاقہ بنا‏تے نيں جتھ‏ے ملک د‏‏ی تقریباً دو تہائی آبادی رہندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہور شہراں وچ اکوریری، کیفلاویک، سیلفوس، ارکینس تے ایسافیورور شامل نيں۔
جغرافیہ
محل وقوع تے ٹوپوگرافی
آئس لینڈ شمالی بحیرہ آرکٹک وچ آرکٹک سرکل تو‏ں ذرا سا جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سرکل آئس لینڈ دے شمال تو‏ں چند علاقےآں نو‏‏ں چھوندا ہويا گزردا ا‏‏ے۔ ہمسائیہ گرین لینڈ دے برعکس آئس لینڈ نو‏‏ں یورپ دا حصہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ جغرافیائی اعتبار تو‏ں آئس لینڈ یورپ تے جنوبی امریکا، دونے براعظماں دا حصہ ا‏‏ے۔ اپنی ثقافتی، معاشی تے لسانی، کئی حوالےآں تو‏ں سکاندینیویا دا حصہ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا 18واں وڈا تے یورپ دا برطانیہ دے بعد دوسرا وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔
آئس لینڈ دا تقریباً 11 فیصد حصہ گلیشئرز(یخ بستہ دریاؤں) تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دے 4970 کلومیٹر طویل ساحل اُتے بہت ساریاں کھاڑیاں موجود نيں تے اکثر اہ‏م شہر وی انہاں دے نزدیک موجود نيں۔ آئس لینڈ دے بلند علاقے بہت سرد تے ناقابل رہائش نيں کیونجے اوہ ریت تے پہاڑاں دا مجموعہ نيں۔ اس دے اہ‏م شہراں وچ ریکیاوک، کیفلاویک، جتھ‏ے بین الاقوامی ہوائی اڈے موجود نيں تے اکوریوری نيں۔ گریمزی جزیرہ جو آئس لینڈ دے انتہائی شمال وچ اے، آرکٹک سرکل دے پارآبادی رکھدا ا‏‏ے۔
انسانی آمد دے وقت ایتھ‏ے واحد ممالیہ جانور آرکٹک لومڑی سی۔ ایہ برفانی دور دے بعد ایتھ‏ے جمے ہوئے سمندر اُتے چلدی ہوئی ایتھ‏ے تک پہنچی۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے دے قدیمی کوئی چرندے یا خزندے نئيں نيں۔ آئس لینڈ وچ 1300 مختلف قسماں دے حشرات موجود نيں جو باقی دنیا د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں۔ اس د‏ی وجہ ایہ وی ہوئے سکدی اے کہ برفانی دور وچ آئس لینڈ تقریباً سارے دا سارا برف تو‏ں ڈھکا ہويا سی۔
انسانی آبادکاری تو‏ں پہلے ایتھ‏ے جنگلات موجود سن جو کل آئس لینڈ دا 25 تو‏ں 40 فیصد حصہ سن ۔ جونہی آبادکار پہنچے، انہاں نے جنگلات نو‏‏ں کٹ کر زراعت دے لئی تے گھاہ دے میداناں دے لئی زمین بنانا شروع کر دتی۔ ویہويں صدی دے شروع تک ایہ جنگلات تقریباً ناپید ہوئے چلے سن ۔ اس دے بعد دوبارہ تو‏ں شجر کاری د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ لیکن حالے وی ایہ بوہت گھٹ مقدار وچ نيں۔ نويں شجرکاری دے نتیجے وچ بہت ساریاں نويں قسماں دے درخت وی آئس لینڈ وچ نظر آندے نيں مگرموسمی نا مونزونیت د‏‏ی وجہ تو‏ں درختاں د‏‏ی پرورش کٹھن اے -کوئی وی پودا زیادہ پنھپ نئيں پاتا- آئس لینڈ وچ کل چار نیشنل پارک نيں جو Jökulsárgljúfur National Park, Skaftafell National Park, Snæfellsjökull National Park, تے Þingvellir National Park نيں۔
ارضیا‏تی تے آتش فشانی تحاریک
ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں کم عمر زمین، آئس لینڈ ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں متحرک حصے تے مڈاٹلانٹک پلیٹ اُتے واقع اے جو اس دے بالکل درمیان تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں آئس لینڈ بہت زیادہ متحرک اے تے ایتھ‏ے بہت سارے آتش فشاں موجود نيں جنہاں وچ ہیکلا، ایلڈگیا تے ایلڈفل نيں۔ لادی ميں 1783ء تو‏ں 1784ء تک آتش فشان پھٹا جس تو‏ں پیدا ہونے والے دھوئيں تے گرد دے بادلاں نے یورپ دے اکثر تے افریقہ تے ایشیاٗ دے کئی علاقےآں نو‏‏ں کئی ماہ تک چھپائے رکھیا۔
ایتھ‏ے بہت سارے گیزر (گرم پانی دا چشمے) وی پائے جاندے نيں۔ جیوتھرمل پاور د‏‏ی کثرت ہونے دے سبب تے بہت سارے دریاواں تے آبشاراں دے باعث ایتھ‏ے شہریاں نو‏‏ں گرم تے ٹھنڈا پانی بہت سستے داماں وچ ہرگھرماں دستیاب ا‏‏ے۔ آئس لینڈ بذات خود بسالٹ تو‏ں بنیا ہویا اے جداں کہ جزیرے ہوئیاں نيں۔ اُتے ایتھ‏ے مختلف قسم دے آتش فشاں تے لاوے پائے جاندے نيں۔
آئس لینڈ وچ دنیا دا سب تو‏ں کم عمر جزیرہ موجود اے جو 5 نومبر 1963ء تو‏ں 5 جون 1968ء وچ ہونے والی آتش فشانی تحاریک تو‏ں وجود وچ آیا۔
جغرافیہ
آئسلینڈ بھووگیانِک رُوپ ولوں بہُت سرگرم اے اَتے کھاڑی دی گرم دھاراواں جو اِسدی ول وگدیاں ہَن، دے کارن اِتّھے بھاری ورکھا اَتے ہِمپات ہُندا اے اَتے اِس دھاراواں دے کارن کئی دِلچسپ اَتے غیر-معمُولی بُھوگولِک خاصیتاں دا وِکاس ہویا اے جو آرکٹِک ورتاک دے اِنھے نزدیک کِسے وی ہور جزیرہ ولوں بہُت وکّھ ہَن ۔
ایہناں وِچوں کُجّھ خاصیتاں ہَن، آئسلینڈ دے کئی پہاڑ، جوالامُکھِ ، گرم چشمے (ہاٹ سپرِنگس)، ندیاں، چھوٹِیاں جھیلاں، جھرنے، ہِمند، اَتے گیزر ۔ سگوں گیزر شبد وی گیسِر نام اِک پرسِدّھ گیزر ولوں ویوتپنّ ہویا اے جو دیش دے دکھّن حصہ وِچّ ستِھت اے ۔ ہِمند اِس دوِپیئے دیش دے 11٪ بھڈیپارٹمنٹ نوں اچھّادِت کِیتے ہوئے ہَن اَتے سبھتوں بہُت، واتناجوکُل ( Vatnajkull ) لگّبھگّ 1 کِمی موٹا اے اَتے یوروپ دا سبھتوں بہُت ہِمند اے ۔
آئسلینڈ، حالانکہ اِک یوروپی دیش منّیا جاندا، لیکِن بھوراکُ رُوپ ولوں جواب امریکہ وِچّ پیندا اے، کیونکہ ایہہ وِچکار اٹلانٹِک کٹک (رِج)، جو یوریشیائی اَتے اُتّری امریکہ دے وِورتنِک پلیٹاں دے وِچّ سیما دے بناؤندے اے، اُتّے ستِھت اے ۔ ایہہ کٹک تریخی رُوپ ولوں جنآبادی والے ریکجاوِک اَتے تھِنگویلِر کھیتراں دے وِچکار ولوں ہوکے گُزردا اے، اَتے اِس وکّھ وِورتنِک پلیٹاں دی گتیوِدھی کھیتراں وِچّ پرچُر مقدار وِچّ بھوتاپ اُورجا دا سروت اے ۔
مالی حالت
معاشی سُوچکاں دے بنیاد اُتّے آئسلینڈ دنیا دے سبتوں زیادہ دھنی دیساں وِچّ اے ۔ سال 2007 وِچّ متعلق وِیکتی ثقل کمائی 63،830 ڈالر سی ۔ ( دنیا وِچّ چوتھے ستھان اُتّے ، قومانتری مُدرا کوش دے مطابق )
ارتھوِئستھا مُکّھ رُوپ ولوں مچھّی پھڑن اُتّے آدھارِت اے، جِسدی دیش دے نِریات کمائی وِچّ بھاگیداری 60٪ اے اَتے ایہہ اُدیوگ دیش دے 8٪ کاریابل نوں روزگار دِتّے ہوئے اے ۔ آئسلینڈ دے کول مچھّی اَتے بے حدّ جلوِدیوت اَتے بھوتاپیئے اُورجا دے عِلاوہ ہور کوئی سنزریعہ نہیں اے ۔ اِسلئی اِتّھے دی ارتھوِئستھا اُتّے قومانتری بازار وِچّ مچھّی اُتپاداں اَتے اوہناں دے پرمن مُلاّں اُتّے ہون والے بدلاواں دا اثر پیندا اے ۔ سیمنٹ ہی اِکّماتر اجیہا اُتپاد اے جِسدے پرمن دا کچّا مال اِتّھے بندا اے ۔ اِتّھے سارا بھوَن اِس توں بنائے جاندے اے اَتے لکّڑی (مہِنگی ہون دے کارن) گھٹ ہی ورتو وِچّ لیائی جاندی اے ۔ مچھّی اُدیوگ اُتّے نربھرتا ہی اِک اجیہا کارن اے جو آئسلینڈ دے یوروپی سنگھ وِچّ سمِلّت ہون ولوں روکے ہوئے اے ۔ اُنھاننوں ایہہ چِن٘تا اے دِیاں یوسں دا میمبر بننوں دیش دے اُتّے کئی نیامک لاگوُ ہونگے جِسدے کارن مچھّی دے کچّے مال دے پربندھن اُتّے ولوں اوہناں دا قابُو ختم ہو جاویگا ۔ حالانکہ ارتھوِئستھا مچھّی اُدیوگ اُتّے آدھارِت اے لیکِن ایہہ اُدیوگ ہُن گھٹ مہتّوپُورن ہو رِہا اے اَتے سَیر اُدیوگ (مُکھّت: پارِستھِتیکی سَیر) اَتے آدھونِک تکنیکی اُدیوگ (مُکھّت: ساپھٹویئر اَتے جیو تکنیکی) ودّھ راے ہاں ۔ 2003 وِچّ دیش دی وِکاس در 4.3٪ سی اَتے 2004 وِچّ 5.2٪ ۔ 2004 دی چوتھی تیماہی وِچّ بے روزگاری در 2.5٪ سی جو لِکٹینسٹائن دے بعد یوروپی معاشی کھیتر وِچّ سبھتوں گھٹ سی ۔
2008 دا معاشی سنکٹ
ہال ہی دے سالاں وِچّ آئسلینڈ نوں گھور معاشی سنکٹ دا سامنا کرنا پیا اے، جو 2008 دے بینکِنگ سنکٹ دے بعد ولوں اَتے گہرا گیا ۔ ودھّدی مُدراسپھیتی، استھِر بینکِنگ اَتے مُدرا دے کارن آئسلینڈ دی رِنپاترتا نِردھارنتا (کریڈِٹ ریٹِنگ) ڑہ گئی اَتے بہُت سارے وِشیشگیا دا منّنا ہَن دی بینکِنگ نظام دا چرمرانا تدّ تک جاری راے گا جدوں تک دی معاشی پالیسیاں وِچّ ناٹکی بدلاو نہیں کِیتے جاندے ۔
سَیر
دیش دا مختصر سَیر دور آدھِکارِک رُوپ ولوں 31 مئی ولوں شُرُوع ہوکے 1 سِتمبر نوں ختم ہُندا اے ۔ جون دے آرنبھک مہینیاں وِچّ وی کئی کھیتر اَتے رستہ برف ولوں اچھّادِت ہُندے ہَن ۔ گریشمکالین دِن لمبے ہُندے ہَن اَتے ادّھی رات تک اُجیالا رہندا اے ۔ جون دی انت اَتے جولائی دے مہینیاں وِچّ زیادہتر پریٹن آؤندے ہَن ۔ اگست دے مہینے وِچّ پرواسی پنچھی وی آؤندے ہَن ۔ پیپِن، جو قومی پنچھی اگست دے انت ہون تک وِکھّن گھٹ ہو جاندے ہَن ۔ 20 اگست سَیر دے موسم دا آدھِکارِک آخری دِن ہُندا اے ۔ اِسدے بعد ولوں دِن چھوٹے ہون لگّدے ہَن اَتے برپھباری دا موسم شُرُوع ہو جاندا اے ۔ سَیر دے دو - تِنّ مہینیاں دے دوران ہی آئسلینڈ وِچّ لگّبھگّ 10 لکّھ پریٹن آؤندے ہَن جو اِتّھے دی جنگلی قُدرت جِویں: ہِمند، جھرنے، جوالامُکھی، اَتے جیجر دیکھن آؤندے ہَن ۔ ہال ہی دے سالاں وِچّ آئسلینڈ وِچّ سردیاں دے دوران وی سَیر وِچّ تیزی آئی اے ۔
موسم
آئس لینڈ دے ساحلی علاقےآں دا موسم سرد اوشیانک ا‏‏ے۔ جنوبی بحرِ اوقیانوس د‏‏ی گرم رو د‏‏ی وجہ تو‏ں آئس لینڈ دا درجہ حرارت ايس‏ے خط اُتے واقع ہور ملکاں د‏‏ی نسبت گرم ہُندا ا‏‏ے۔ سردیاں معتدل تے تیز ہواواں دے نال تے گرمیاں نم تے ٹھنڈی۔
آئس لینڈ وچ ہن تک دا سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 30.5 ڈگری تے سب تو‏ں کم درجہ حرارت منفی 38 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔
نباتات و حیوانات
آئس لینڈ وچ چند اک ہی معدنیات یا زراعتی ذخائر موجود نيں۔ آئس لینڈ دا تن چوتھائی حصہ بنجر ا‏‏ے۔ نباتات دا بیشتر حصہ گھاہ دے میداناں اُتے مشتمل اے جو پالتو مویشیاں د‏‏ی چراگاہ ا‏‏ے۔ آئس لینڈ دا اپنا آبائی واحد درخت برچ Betula pubescens ا‏‏ے۔ (بیتولا/غان)
آئس لینڈ دے جانوراں وچ آئس لینڈ د‏‏ی بھیڑ، مویشی تے آئس لینڈک گھوڑے شامل نيں۔ اس دے علاوہ آئس لینڈ دے گرد موجود پانیاں وچ مچھلیاں د‏‏ی کئی قسماں آئس لینڈ دے معاشی نظام دا اہ‏م حصہ نيں تے آئس لینڈ د‏‏ی کل برآمدات دا نصف حصہ بھی۔ جنگلی پستانیہ جانوراں وچ قطبی لومڑی، منک، جنگلی تے گھریلو چوہے، خرگوش تے رینڈئیر شامل نيں۔ 1900ء دے لگ بھگ کدی کدائيںبرفانی ریچھاں نے وی ادھر دا چکر لگایاتھا جو گرین لینڈ تو‏ں گلیشئر اُتے بہندے ہوئے ادھر پہنچے۔ پرندے خصوصاً بحری پرندے ایتھ‏ے د‏‏ی جنگلی حیات دا اہ‏م جزو نيں۔ پفن، سکوا تے کٹی ویک، ساحل د‏‏ی چٹاناں اُتے گھونسلا بنا‏تے نيں۔ آئس لینڈ دا اپنا بیڑا اے جو بین الاقوامی پابندیاں دے باوجود وہیل دا شکار جاری رکھدا ا‏‏ے۔
بولی
آئس لینڈ وچ آئس لینڈ بولی بولی اورلکھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بولی جنوبی جرمن بولی اے جو پرانی نورس بولی تو‏ں بہت نزدیک ا‏‏ے۔ ابتداٗ دے لحاظ تو‏ں ایہ بولی نارڈک اے تے یورپ د‏‏ی قدیم ترین زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ واحد قدیم بولی اے جس وچ رونک لفظ Þ شامل ا‏‏ے۔ انگریزی تے ڈینش زباناں ایتھ‏ے عام سمجھی تے بولی جاندیاں نيں۔ انہاں دونے زباناں د‏‏ی تعلیم سکول دے نصاب دا لازمی حصہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سوئیڈش، ناوریجیئن تے جرمن وی عام بولی تے سمجھی جاندیاں نيں۔
ساہت
آئسلینڈ دا سارا ساہت ایڈا کویتاواں ہَن جو 900 ولوں 1050 عیسوی دے وِچّ لِکھیاں گئی سی اَتے ایہناں وِچّ نائکاں اَتے وکھّرا دیوترپن دا ٹیکا اے، مُکھّت: گاتھاواں دے راجاواں دا جو مدھِئدور وِچّ سن ۔
سونورا سٹارلوسن سہِتِء نے اِک مہتّوپُورن بُھومِکا نِبھائی اے ۔ ایسائیئت دے اِتّھے آؤن دے بعد ولوں گِرجا گھر ولوں متعلق ساہت وی اِتّھے لِکھے گئے ۔
19ویں صدی دے شُرُوع وِچّ آئسلینڈِک ساہت-لِکھائی وِچّ بہُت تیزی آئی ۔ اُس دور دے کُجّھ اتی مہتّوپُورن لکھاری ہَن وائی گِنسن، گرونڈل ایم آئکونسن اِتادِ ۔ آئسلینڈ دے 20ویں صدی دے کُجّھ مہتّوپُورن لکھاری ہَن : اِپسٹین، ای وینڈِکٹسن، جان گونارسن ہالڈور لیکجِس
آبادی
نوٹ: ایہہ آنکڑے سال 2005 لئیاں ہَن۔
آئسلینڈ دی کُل جنآبادی 2،96،737 اے، اَتے اِتّھے دی نسلیئے بناوٹ اِس پرکار اے:
94٪ آئسلینڈی، اَتے 6٪ ڈینِش، سویڈِش، نارویجیائی، امریکی اَتے ہور ۔
آئسلینڈ بہُت سیما تک اِک سجاتی دیش اے اَتے اِتّھے پُورے دیش دی جنآبادی اُتّے ڈیئینئے جانچ چل رِہا اے ۔
جیون آسرا: پُرکھ 78.23 سال، تِیویناں 82.48 سال ۔
جنآبادی ونڈ : دیش دی 93٪ جنآبادی نگریئے کھیتراں وِچّ نِواس کردی اے جس وِچوں لگّبھگّ ادھّے ولوں وی زیادہ کیوَل راجدھئنی ریکجاوِک وِچّ رہندے ہَن ۔
آئس لینڈ د‏‏ی اپنی آبادی نارڈک تے سیلٹک النسل سی۔ اس دا ثبوت تحاریر تے سائنس جداں کہ خون دے نمونےآں تے جینیات‏ی تجزیے تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ جینیات‏ی تجزیے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آباد کاراں وچ مرداں د‏‏ی اکثریت نارڈک تے عورتاں د‏‏ی اکثریت سیلٹک سی۔
آغاز تو‏ں انیہويں صدی دے درمیان تک آبادی دا اندازہ 40,000 تو‏ں 60,000 لگایا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ سخت سردیاں، آتش فشانی راکھ تے طاعون دے باعث آبادی وچ فرق پڑدا رہیا سی۔ 1703ء وچ پہلی مردم شماری دے نتیجے وچ آبادی د‏‏ی تعداد 50,358 معلوم ہوئی۔
لاکی آتش فشاں دے پھٹنے دے بعد، جو 1783ء تو‏ں 1784ء تک رہیا، آبادی 40,000 د‏‏ی انتہائی کم حدتک پہنچی۔ حالات دے بہتر ہونے اُتے انیہويں صدی دے درمیان تک تے موجودہ دور وچ ایہ آبادی تیزی تو‏ں ودھدی چلی گئی ا‏‏ے۔ 1850ء وچ آبادی 60,000 سی تے 2007 وچ 3,10,000۔
دھرم
آئسلینڈ دی بہُو گِنتی جنآبادی عیسائی اے اَتے ادھِکانشت: لوتھرن ہَن ۔