cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنوں دی تریخ
بچے د‏‏ی پیدائش
اسلام دسدا اے کہ جدو‏ں کسی نو‏‏ں اللہ تعالیٰ اولاد ورگی نعمت تو‏ں نوازے تاں نہلانے دھلانے دے بعد بچے دے سجے کان وچ سب تو‏ں پہلے اذان دینی چاہیئے تو‏ں کہ بچے نو‏‏ں اطمینان ہوئے جائے کہ اوہ مسلما‏ن دے گھر وچ پیدا ہويا اے لیکن ساڈے ہاں بچے د‏‏ی پیدائش دے بعد خوب جشن منایا جاندا اے ۔بچہ پیدا ہُندے ہی لوک ہتھیار اٹھالیندے نيں تے خو ب فائر نگ کردے نيں ايس‏ے طرح نومولود دے کان وچ سب تو‏ں پہلے گولیاں د‏‏ی فائرنگ د‏‏ی آواز آجاندی اے ۔ایہ عمل آنے والے بچے دے لئی بہادری تے دلیری دا پہلا سبق ہُندا اے جو اسنو‏ں دتا جاندا اے ۔اس دے بعد دا ن وچ اذان دتی جاندی اے ۔بچے د‏‏ی پیدائش دے بعد لوک مٹھائی تقسیم کردے نيں جدو‏ں بچہ چالیس دن دا ہوئے جاندا اے تاں گھر والے چنے تے گندم اکٹھا ک‏ر ک‏ے پکاندے نيں تے فیر سارے گاؤں وچ تقسیم کردے نيں۔علاقے د‏‏یاں عورتاں بچے نو‏‏ں دیکھنے دے لئی آتی اے لیکن دیکھنے تو‏ں پہلے ہر عورت توفیق دے مطابق بچے اُتے کچھ رقم رکھ دیندی اے ۔اور بچے دے لئی کپڑ‏ے،صابن، تے دوسری چیزاں لا دیندے نيں۔اک گل اے کہ بچے د‏‏ی پیدائش اُتے جو فائرنگ کيتی جاندی اے اوہ اک غیر اسلامی تے غیر قانونی فعل اے ۔جنہاں تو‏ں کئی بے گناہاں د‏‏یاں جاناں چلی جاندیاں نيں۔لہٰذا ایہ فعل ترک کرنا چاہیے۔
کھیلاں
ضلع بنوں دا علاقہ کھیلاں دے لحاظ تو‏ں نہایت مرد م خیز اے کھیلاں دے میدان وچ ایتھ‏ے دے سپوتاں نے قوم تے ملک دا ناں روشن کيتا اے ۔قاضی محب ايس‏ے سرزمین نال تعلق رکھدے نيں پاکستان ہاکی ٹیم دے فل بیک احسان اللہ خان تے پاکستان ولی بال ٹیم دے سپوت مراد جہان وی ايس‏ے سرزمین دے باسی نيں۔پاکستان جونئیر ہاکی ٹیم ،ولی بال ٹیم ،فٹبال ٹیم تے کرکٹ وچ ضلع بنوں  دے بوہت سارے کھلاڑی نيں ۔
نیک خو اورنرم دل
مندرج بالا تمام گلاں دے باوجود ضلع بنوں دے لوک انتہائی نیک خو وی نيں۔ایتھ‏ے اُتے اسلامی تعلیمات دے مطابق زندگی گزارنا اک خوبی سمجھی جاندی اے ایتھ‏ے دے لوک نماز،روزہ،جہاد تے تمام ارکان اسلام تو‏ں بہت محبت رکھدے نيں۔ معراج العلوم یہاںکی سب تو‏ں وڈی دینی درسگا ہ اے جس تو‏ں ہر سال سینکڑاں حفاظ کرام تے علماء کرام فارغ ہوئے ک‏ے دین اسلام د‏‏ی خدمت کردے نيں ۔جدو‏ں سوویت یونین نے افغانستان اُتے یلغار د‏‏ی تاں ایتھ‏ے دے لوکاں نے جہاد افغانستان وچ بھر پور حصہ لیا۔علماء کرام تے نیک لوکاں د‏‏ی ایتھ‏ے اُتے بہت زیادہ عزت کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اہ‏م دینی درسگاہاں تے علماء کرام
اک انگریز کہندے نيں کہ Bannu in the grasp of the Ulamaآگے لکھدے نيں کہ Now the village contained one hundred & thirty-six houses & Three mosques, in eache of which a moolah taught,and about one in five of the muslman boys and one in tern of the girls in the village attended regularly at their respective mosques, So you see education was not neglaected by those good pathans.
موجودہ وقت وچ بنوں دے علاقے وچ بیش بہا علماء کرام تے مسیتاں نيں ۔شہر دے مشہورمسیتاں وچ مسجد جعفر خان، مسجد حافظ جی، مسجد خطیب صاحب، مسجد قصابان، مسجد قاری صاحب، مسجد شہید با با، مسجد غلہ منڈی کافی مشہور نيں۔جمعہ دے دن تاں انہاں مسیتاں وچ تل دھرنے د‏‏ی جگہ نئيں ہُندی۔مولاناصدر الشہیدؒ ،خواجہ مد مولویؒ اورامیربادشاہ عرف بنوںمولویؒ اہ‏م بزرگ مولوی گزرے نيں خطیب حضرت مولا‏نا علی عثمانی صاحب(مرحوم) دیوبند،بنی مولوی (مرحوم) مولاناعبدالمؤمن صاحب، مولا‏نا عبد الصمد خان(بوزید خیل)، مفتی عبدالرؤف،مفتی محمد وسیم (مرحوم)،مفتی انعام اللہ ، مولاناحفیظ الرحمن مدنی، مولا‏نا یعقوب الرحمن (مرحوم) مولا‏نا عبد الرزاق مجددی، مولا‏نا محمد قدیر صاحب،مفتی محمد وسیم مرحوم،شیخ الحدیث حضرت مولناٰ بہرام المعروف سپونی کلی مولوی صاحب،مفتی امداد اللہ ،مفتی اعزاز اللہ حقانی ، مفتی عبدالغنی ایڈووکیٹ، مولا‏نا عبدالغفور صاحب، مولا‏نا سید نصیب علی شاہ،ؒقاری محبوب الرحمن، قاری نظر دین ، قاری منہاج الدین قابل ذکر نيں۔ علوم الشریعہ، انوار العلوم چکڈاڈان، المرکز الا سلا می تے مدرسہ امام ابو حنیفہ بنوں  دے اہ‏م دینی درسگاہاں نيں۔
جنوری ۱۹۶۸؁ ء نو‏‏ں وزیراں نے بنوں شوگر مل ممش خیل اُتے بے خبری وچ چڑھائی د‏‏ی جس دے نتیجے وچ امیر نواز خان مروت،غنی الرحمن تے محمد صدیق خان مروت کلرک شوگر مل تے صدیق نو‏‏ں شدت دا نشانہ بنایا امیر نواز مروت تاں موقع اُتے ہی شہید ہوگئے جدو‏ں کہ غنی الرحمن تے محمد صدیق مروت نو‏‏ں اغوا کيتا۔ اس واقعہ نے اک بار فیر بنویان نو‏‏ں یکجا کرنے پرمجبور کر دتا۔ تے ۲۱ جنوری ۱۹۶۸؁ء نو‏‏ں اک عظیم الشان جلسے دا انعقاد کيتا۔ جس وچ ضلع بنوں  دے ہر قبیلے د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں نے پورے جوش تے خروش تو‏ں شرکت کيتی اس تاریخی جلتو‏ں ميں بنویان ملکان نے ایہ فیصلہ کيتا کہ جو مروت ساڈے بنوں  وچ روزگار دے سلسلے وچ آئے سن اوہ ساڈے مہمان سن اس لئی انہاں حفاظت کيتی ذمہ داری بحیثیت پشتون اسيں بنویان اُتے فرض ا‏‏ے۔ تے اسيں بحیثیت پشتون اس دا بدلہ ضرور لاں گے۔ ایہ جلسہ ہلدی منڈی دو سڑک ممش خیل دے نیڑے منعقد ہويا سی۔ اس جلتو‏ں ميں ملک خانزادہ خان آف سورانی، سالار محمد یعقوب خان،پیر سخی زمان(میریان)، عمر جان ،دلاباز خان، مولوی عبدالطیف بنوں  سٹی، نعمت اللہ مروت، نواب شیر افضل خان مروت، مولوی نصف جان، حق داد خان منڈان، ملک دراز خان آف عبیدخیل(جھنڈوخیل) ملک حمیداللہ خان منڈان، امیر خان آف مغل خیل، محمد اسلم خان، ملک اکبر علی خان ، عمر جان ککی، محمد خان ککی، ولی خان بارکزائی، رحم داد خان میرا خیل، دلاباز خان داود شاہ، اے ۔ڈی ربنواز خان ممش خیل،ملک بہادر خان بوزید خیل،ملک رضا خان ممہ خیل،امیرداد خان عیسکی،منور خان ایڈووکیٹ، عبدالرحمن شاہ نار شیر مست وغیرہ وغیرہ نے حصہ لیا۔ بنوں  دے اس عظیم جلتو‏ں ميں فیصلہ کيتا گیا کہ وزیراں نو‏‏ں پھڑ کر نظر بند کيتا جائے سب نے اس گل اُتے اتفاق کيتا تے بنویان نے وزیراں دے تقریباْ ۵۰ آدمیاں نو‏‏ں نظر بند کيتا گل لڑائی تک جا پہنچی تے بالآخر بنویان تے وزیراں دے درمیان اک خونریز جنگ ہوئی۔ جس وچ دونے اطراف تو‏ں زبر دست جانی تے مالی نقصان ہويا۔ کافی نقصان دے بعد وزیراں نے شکست تسلیم کرلئی اس جنگ کيت‏ی مصلحت وچ محسود قبیلے نے بہت اہ‏م کردار ادا کيتاتھا۔اس جنگ وچ بنویان دے تمام قبیلے نے زبردست اتحادواتفاق کامظاہرہ کيتا۔
شہراہاں تے آمد ورفت
موجودہ وقت وچ ضلع بنوں د‏‏ی تمام سڑکاں ٹیکسلا دے کھنڈرات تو‏ں کم نئيں صرف منڈان تے ممش خیل روڈ آمد تے رافت دے لئی مناسب نيں علاقائی سڑکاں تاں مکمل طور اُتے ٹُٹ پھوٹ دا شکار نيں۔میریان روڈ تاں بالکل ختم ہوئے چکيا اے صرف کچہ راستہ اے جس اُتے آمدورفت ہُندی اے بارشاں وچ سخت تکلیف دا سامنا کر نا پڑدا اے ۔اس دے علاوہ علاقائی سڑکاں جس د‏‏ی مرمت انتہائی ضروری اے انہاں وچ میراخیل د‏‏ی سڑک، اسمعٰیل خیل د‏‏ی سڑک،مندیو،بازارا حمد خان د‏‏ی سڑک، جھنڈوخیل سڑک ،سورانی د‏‏ی کچھ سڑکاں،اور منڈان د‏‏ی چھوٹی سڑکاں شامل نيں۔ایتھ‏ے اُتے ممش خیل سڑک جس اُتے ہر اتوار نو‏‏ں کرفیو ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے مکیناں نو‏‏ں وڈی تکلیف ہُندی اے کدی کدی راستے وچ ہی مریض دم توڑ دیندے نيں کیونجے کرفیو د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے جانے وچ کافی دشواری دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ ارباب اختیارکو اس طرف توجہ دینی چاہیے۔ضلع بنوں  وچ بوہت سارے بس،کار ،تانگے تے فلائینگ کوچز دے اڈے وی نيں جتھ‏ے تو‏ں مسافر اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ جاندے نيں انہاں وچ منڈان اڈا، میریان اڈا، میراخیل اڈا، داؤد شاہ اڈا، ممش خیل اڈہ، اسمٰعیل خیل اڈہ، جھنڈوخیل اڈا، سورانی اڈہ،ڈومیل اڈہ، بکاخیل اڈہ تے نورنگ اڈہ کافی مشہور نيں۔اس دے علاوہ نیوجنرل بس سٹینڈ(نیو اڈہ) جس تو‏ں دوسرے صوبےآں نو‏‏ں گاڑیا ں جاندیاں نيں وی اہ‏م ا‏‏ے۔
مشہور تعلیمی ادارے
ضلع بنوں دے لوک ا ب اللہ دے فضل تو‏ں تعلیم د‏‏ی طرف راغب نيں۔ ماضی وچ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی بے پناہ کمی سی لیکن سابق وزیر اعلیٰ اکرم خان درانی اورکچھ دوسری حکومتاں نے اس طرف توجہ دے ک‏‏ے بنوں  دے لوکاں نو‏‏ں تعلیم د‏‏ی طرف متوجہ کيتا۔ماضی وچ بنوں  وچ صرف اک کالج سی۔ لیکن ہن بنوں  وچ تقریباْ ۱۰ کالجز تے درجناں ہائر سیکنڈری سکولز نيں ۔ اس دے علاوہ اک یونیورسٹی وی قائم اے جس تو‏ں لکھاں نوجوان فارغ التحصیل ہوئے ک‏ے ملک تے قوم د‏‏ی خدمت ک‏ر رہ‏ے نيں۔اک میڈیکل کالج،اک درانی سکول اینڈ کالج جو کیڈیٹ کالج طرز دا اک تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ انجینئر نگ یونیورسٹی دا اک کیمپ وی بنوں  وچ موجود اے ۔کامرس کالجز تے ٹیکنیکل کالجز وی نيں۔البتہ بعض علاقےآں وچ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی شدید کمی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں علاقےآں دے لوکاں نو‏‏ں آمدورفت وچ دقت پیش آتی ا‏‏ے۔ حکومت وقت نو‏‏ں چاہیے کہ انہاں علاقےآں وچ کالجز قائم کرن تاکہ انہاں علاقےآں دے لوکاں دے بچے وی اعلیٰ تعلیم حاصل کر سکن۔ انہاں علاقےآں وچ نورڑ،سرہ درگہ، جھنڈوخیل،منڈان،میراخیل تے اسمعیٰل خیل دے علاقے شامل نيں۔
مشہور لائبریریاں
ماضی وچ ضلع بنوں وچ صرف اک لائبریری سی میونسپل کمیٹی بنوں  د‏‏ی لائبریری لیکن اوتھ‏ے اُتے جگہ بوہت گھٹ سی۔اب اک خوبصورت لائبریری آڈیٹوریم پارک بنوں  وچ بنائی گئی اے جس تو‏ں لاکھوںلوک مستفید ہُندے نيں اس دے علاوہ یونیورسٹی تے کالجز وچ وی لائبریریاں قائم نيں جس وچ بیش قیمت کتاباں موجو د نيں۔نیشنل بک فاونڈیشن آف پاکستان د‏‏ی لائبریری د‏‏ی اک شاخ وی بنوں  وچ پریس کلب دے نال قائم ا‏‏ے۔
گیس تے بجلی
ضلع بنوں اک ایسا علاقہ اے جس د‏‏ی زمین انتہائی زرخیز ا‏‏ے۔ سبزیاں تے ترکاریاں اس علاقے وچ بہت زیادہ پیدا ہُندیاں نيں ایتھ‏ے اُتے کرم گڑھی دے مقام اُتے اک ڈیم وی تعمیر کيتا گیا اے جس تو‏ں بنوں  تے لکی مروت د‏‏ی کچھ اراضی سیراب ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس تو‏ں کافی بجلی وی پیدا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ لیکن افسوس صد افسوس کہ زماں تاں بنوں  د‏‏ی اے لیکن اس د‏ی زیادہ تر بجلی ڈیرہ اسمعیٰل خان دے لوک استعمال کردے نيں جوسراسر ناانصافی اے ۔حالانکہ بنوں  وچ بجلی د‏‏ی جو حالت اے اوہ سب دے سامنے اے ۔اک اندازے دے مطابق بنوں  ڈیم تو‏ں اِنّی بجلی پیدا ہُندی اے جو سارے بنوں  دے لئی کافی اے لیکن اس دا استعمال کوئی تے کر رہیا اے تے اسيں چپ بیٹھے نيں۔اس دے علاوہ علی شوہ بابا دے مقام اُتے اِنّی گیس اے کہ تمام جنوبی ضلعے دے لئی کافی اے لیکن انہاں اُتے کم کرنے د‏‏ی بجائے اس ایشو نو‏‏ں دفنایا جاندا اے تے ٹال مٹول تو‏ں کم لیا جاندا اے ۔
بنوں وچ شعر تے شاعری تے ادب
اصلاحی ادبی ٹولنہ بنوںبھی بنوں د‏‏ی اک ایسی ادبی تنظیم اے جس نے یقینا پشتو ادب دے لئی بہت ہی زیادہ کم کيتا اے اورحالے تک کر رہ‏ی اے اس تنظیم دے چند ارکان ادب د‏‏ی جو خدمت کر رہ‏ی اے اوہ کسی تو‏ں ڈھکی چھپی نئيں اے ۔نوے سپرلے(نويں بہار) دے ناں تو‏ں اس ادبی تنظیم نے اک پشتو تذکرہ شائع کيتا اے جدو‏ں کہ سہ ماہی پشتو رسالہ شنہ زرغونہ(دھنک) تو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ منیب راحل، ماسٹر عزیزخان، اسد علی اسد، فریزاد مجبور، سید جمال مخلص اس ادبی تنظیم دے اہ‏م ستون نيں۔بنوں  وچ پشتو ادب دے حوالے تو‏ں جاوید احساس دا ناں اک اہ‏م ناں اے معیار ادبی جرگہ بنوں  دے ناں تو‏ں موصوف نے اک پشتو ادبی تنظیم بنائی اے ادب دے فروغ دے لئی ایہ تنظیم وی اپنی تمام تر توانائیاں بروئے کار لاندی اے ۔سرچینہ اس ادبی تنظیم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ادبی کاوش اے جو جاوید احساس د‏ی پشتو شاعری ا‏‏ے۔ شاہد خان شاہد، جاوید احساس، دلکشور محصور، زاہد خان زاہداس ادبی تنظیم دے اہ‏م ارکان نيں کسی وقت وچ ناچیز (عاقل عبید خیلوی) وی اس ادبی تنظیم دے نال منسلک سن ۔غوریوالہ دا علاقہ ضلع بنوں  شہر تو‏ں کچھ فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس لئی ادبی تشنگی بجھانے دے لئی کچھ ادبی دوستو ں نے اس علاقے وچ رحمان ادبی جرگہ غوریوالہ تے کاروان ادبی جرگہ غوریوالہ دے ناں تو‏ں دو مختلف ادبی تنظیماں بنائی ۔جو ادب دے فروغ دے لئی کوشاں نيں وارث خان وارث، توکلی،شیراز ساغر، حسن داد محسن،اسلام الدین دلگیراور دراز اسیر ایتھ‏ے دے اہ‏م شاعر نيں ۔ منڈان تے شیخان دے سنگم اُتے واقع ادبی گلدستہ ٹولنہ دے ناں تو‏ں وی اک ادبی تنظیم اے اس تنظیم دے اہ‏م ارکان وچ پروفیسر ڈاکٹر عمر قیاز قائل ،تراب منڈان، شاہد خان شاہد، رمضان نورٖڑ ،اور مختیار علی مختیار نيں۔منڈان ادبی گلدستہ منڈان بنوں  د‏‏ی اک اہ‏م ادی تنظیم اے جس دے ارکان ،تراب منڈان،ارشدمنڈان ،مخلص منڈان اہ‏م ارکان نيں،ایہ ادب دے لئی کافی کم کررہی اے ۔بنوںماں انجمن ترقی پسند مصنفاں د‏‏ی اک پشتو ادبی تنظیم وی ا‏‏ے۔ اس تنظیم د‏‏ی کئی کتاباں شائع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔پروفیسر ڈاکٹر محب وزیر، گوہر وزیر،ناصر مخدوم، دیدار وزیراس ادبی تنظیم دے اہ‏م ارکان نيں۔
ضلع بنوں وچ اردو ادب دے حوالے تو‏ں صرف اک اردو ادبی تنظیم اے انجمن ِ اردو بنوں  صوبہ خیبر پختونخوا جس د‏‏ی بنیاد ناچیز (عاقل عبید خیلوی) نے ۲۰۱۳ ء وچ خود رکھی۔ قومی بولی د‏‏ی ترویج دے لئی اس ادبی تنظیم د‏‏ی تن کتاباں شائع ہوئے چک‏ی اے شہر ویراں اردو شعری مجموعہ تے روشنی دا مینار سوانح عمری ، تاریخِ بنوں  (ایہی کتاب) ،سہ ماہی رسالہ پرواز (اردو ، پشتو) جدو‏ں کہ دو کتاباں پریس دے مراحل وچ نيں۔ بنوں  ادب دے شاہ سوار (مقالہ جاندی کتاب) تے کچھ افسانے کچھ افسانچے (افسانےآں د‏‏ی کتاب) اردو د‏‏ی اس ادبی تنظیم د‏‏ی بدولت بوہت سارے لوک اردو ادب د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے نيں ۔مستقب‏‏ل وچ اردو ادب دے حوالے تو‏ں جِنّا کم ہوئے گا اس دا کریڈیٹ انجمن ِ اردو بنوں  نو‏‏ں جائے گا۔ کیونجے شروعات اس تنظیم نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ میریا ن روڈ اُتے واقع علاقہ بارکزئی وچ بریخنا ادبی جرگہ وی ادبی خدمت دے لئی کوشاں اے صادق بارکزئی اس ادبی تنظیم دے بانی اے ۔بوزہ خیل وچ ادبی مکت‏‏ب سورانی دے ناں تو‏ں اک ادبی تنظیم جو ادب د‏‏ی ترقی دے لئی کم کر رہ‏ی اے ۔اس تنظیم وچ ہارون سورانی، پروفیسر ڈاکٹر عمرقیاز قائل،شاہین سورانی،فعت اللہ رفعت، زاہد اللہ زاہد، ہارون سورانی، پیاوزمان اورشہاب سورانی اہ‏م ارکان نيں اس تنظیم دا کردار وی پشتو ادب وچ کافی جاندار ا‏‏ے۔ پشتو ادب دے حوالے تو‏ں بنوں  وچ سپوگمئی(چاندنی) دے ناں تو‏ں دو ادبی تنظیماں کم کر رہیاں نيں اک سپوگمئی تنقیدی ٹولنہ بنوں  تے اک سپوگمئی ادبی ٹولنہ بنوں ! سب تو‏ں پہلے سپوگمئی تنقیدی ٹولنہ بنوں اُتے بحث کردے نيں ۔پشتو سپوگمئی تنقیدی ٹولنہ ضلع بنوں  اک سرگرم پشتو ادبی تنظیم اے اس تنظیم نے کافی ادبی کم کيتا اے تقریباً 14 کتاباں اس تنظیم نے شائع کيتياں نيں جس وچو‏ں اکثر کتاباں نو‏‏ں صوبائی سطح اُتے مختلف ایوارڈز تو‏ں وی نوازیا گیا اے ۔اولسی تنقیدی ٹولنہ ، پشتو ادبی ٹولنہ تے اصلاحی ادبی ٹولنہ بنوںکے بعد پشتو ادب دے لئی اس تنظیم نے سب تو‏ں زیادہ کم کيتا اے تے حالے تک کر رہ‏ی اے ۔اس تنظیم دے دو تذکرے سپوگمئی (چاندنی)اور رنڑا د سپوگمئی(چاندنی د‏‏ی روشنی) وی شائع ہوئے چکے نيں۔اس ادبی تنظیم د‏‏ی بنیاد وی ناچیز (عاقل عبیدخیلوی) نے رکھی سی۔ امیرز مان امیر، شاہ زمان صابرشادمان حائیل ایڈووکیٹ، ممتاز مروت، تراب منڈان، یاسر امین یاسر،طالب جان ماما، امجد الر حمن امجد، عامر ناسک آمندے،دراز اسیر، برکت میندا خیل،شاہ زمان صابر، عصمت سورانی ، بلیاز خاکساؔر،فرحت اللہ فرحت تے اردو دے مایہ ناز شاعر اکرم وزیر(اعزازی رکن) اس ادبی تنظیم دے نال منسلک رہیاں۔
ناں کتاب محقق، مصنف ،مؤلف وغیرہ
بنزے (پشتو ناول ) غازی سیال
؎منگرئی (پشتو ناول) غازی سیال
؎سیورے (پشتو افسانے) غازی سیال
د آزادئی سحر(پشتو ترانے) غازی سیال
ژوند او خکلا (پشتو شاعری) غازی سیال
خکلا د کائنات (نعتیہ مجموعہ پشتو) غازی سیال
پرخہ پہ گلونو ( پشتو نظماں) غازی سیال
د سندری روح (پشتو نثر) غازی سیال
زما سندرے ستا د پارہ (پشتو گیت) غازی سیال
رنگونہ بہارونہ (پشتو نظماں ) غازی سیال
نور ِ حرا(پشتو نعتیہ مجموعہ) غازی سیال
ھغہ سندرے چی فوک نہ دتی (پشتو نثر) غازی سیال
کشمالہ (پشتو ناول ) غازی سیال
نوے سپرلے (پشتو تذکرہ) مؤلف ،منیب راحل
ژغژغۂ (پشتو تذکرہ) مؤلف ، بیتاب عادلوی
مخکے بہ زو (پشتو تذکرہ) مؤلف، بیتاب عادلوی
سپوگمئی (پشتو تذکرہ مؤلف،عاقل عبیدخیلوی،ہدایت اللہ
د وزیرو ادبی جرگے ستوری مؤلفین، عبدالناصر مخدوم، شباب وزیر ،بشیر احمد زئی
وچے شونڈے(پشتو شعری مجموعہ) ماسڑ جمال
سکروٹے(پشتو شعری مجموعہ) افتخار درانی
سرچینہ (پشتو شعری مجموعہ) جاوید احساس
سنگار د غزل(پشتو شعری مجموعہ) عاقل عبید خیلوی
شہر ویراں (اردو شعری مجموعہ کلام) عاقل عبیدخیلوی
رنڑا د سپوگمئی (اردو ،پشتو تذکرہ) مرتبین ، امیر زمان امیر،ممتاز خان ممتاز
تریخ ِ بنوں (اردو نثری تحقیق ) عاقل عبید خیلوی
پرواز (اردو ،پشتو رسالہ) بنوں چیئرمین ،عاقل عبیدخیلوی ، چیف ایڈیٹر ، امیر زمان
خازی(پشتو شعری مجموعہ) مرحوم فلک ناز ناز
ژور زخمونہ (پشتو شعری مجموعہ) عمر زاد منتظر
قسمت کہ خہ ء شی (پشتو شعری مجموعہ ) عمرزاد منتظر
مکین د عرش تے فرش(نعتیہ کلام) غازی سیال
سڑسیل (پشتو شعری مجموعہ) ہارون سورانی
عنایات اردو(نصابی کتاب) ہارون سورانی
نظرونہ (روداداں) ا نجمن ترقی پسند مصنفاں برائے پشتو ادب
ڑنگہ خونہ(پشتو شعری مجموعہ) دلباز خان مرحوم
د میر گل شاہ نغمے(پشتومجموعہ) شاہین سورانی
مزل پہ لوڑو غرونو کے(پشتو شعری مجموعہ) انعام اللہ نورباز خیل
پشتو رسالہ شنہ زرغونہ بنوں منیب راحل
رسالہ پشتو مزل بنوں مرحوم حمید علی شاہ
د بنوں ادب (پشتو تذکرہ) مجبور سورانی
سوئیلی ستوری بنوں (پشتو تذکرہ) اسد قریشی
رمبیل چمبیل(پشتو شعری مجموعہ) مطیع اللہ قریشی
ثنا ء خوان د محمدﷺ(نعتیہ تذکرہ) ہدایت اللہ عامر
گل مخونہ کانڑی زڑونہ(پشتو شعری مجموعہ) مطیع اللہ قریشی
زلفی او رخسار (پشتو شعری مجموعہ) مجبور سورانی
رنڑا لار (رودادیںپشتو ) مجبور سورانی
خزان خویہ سپرلے(پشتو شعری مجموعہ) یوسف خان مستیوال
د سیند غاڑہ(پشتو شعری مجموعہ) تراب منڈان
زیڑ مازہور (پشتو شعری مجموعہ) نوشیر کمال
د قام فکر (پشتو شعری مجموعہ) نوشیر کمال
پریگدہ چی اوخاندو پہ چغو چغو (پشتو شعری مجموعہ) ممتاز علی خان ممتاز
مڑاوے گل (پشتو شعری مجموعہ) گلاب رحمان
ژوند او سلگئی (پشتو شعری مجموعہ) جمشید علی جمشید
مزل پہ ازغو(پشتو شعری مجموعہ) جمشید علی جمشید
مسافرے سلگئی(پشتو شعری مجموعہ) جمشید علی جمشید
د سپرلی یادونہ(پشتو شعری مجموعہ) مجبور سورانی
د عقیدت گلونہ (نعتیہ کلام) مجبور سورانی
د اسلام معاشی نظام(پشتو نثر) مجبور سورانی
تریخ پاک پہ یو سو پانڑو کے(پشتو نثر) مجبور سورانی
ارمانونہ(پشتو شعری مجموعہ) مطیع اللہ قریشی
شیشہ تے سنگ(پشتو شعری مجموعہ) خان زمان
د میو جام(پشتو شعری مجموعہ) اصغر بنوی
ڈڈوزے(پشتو شعری مجموعہ) نیک سورانی
نیمگرے مینہ(پشتو شعری مجموعہ) اثاری گل اثار
وینہ او مینہ (پشتو شعری مجموعہ) فلک ناز ممش خیل
خاورے (پشتو شعری مجموعہ) غنی الرحمان سرکی خیل
ریگزارونہ گلزارونہ(پشتو شعری مجموعہ) نعیم سورانی
زرغون گلونہ(پشتو شعری مجموعہ۹ اسلام الدین دلگیر
ستڑے ژوند(پشتو شعری مجموعہ) شریف اللہ سورانی
دا خاورہ زرغونہ دہ(پشتو تذکرہ) مؤلف وحید آساس
انتظار(پشتو شعری مجموعہ) رضا خان رضا
بے مثلہ بے مثالہ(نعتیہ کلام) ممتاز علی خان ممتاز
لوڑی ژورے(پشتو شعری مجموعہ) شیر انداز خان
د مینے ملغلرے(پشتو شعری مجموعہ) یوسف حیران
گونگہ مینہ (پشتو شعری مجموعہ) یونس علی قاصر
سیلاب د اخکو (پشتوشعری مجموعہ) نور محمد خان
رازونہ(پشتو شعری مجموعہ) نور محمد خان
غوٹئی بہ گل شی (پشتو تذکرہ) مولئف ،بیتاب عادلوی
اوربلکی (پشتو تذکرہ) مولئف، بیتاب عادلوی
رنڑا(نعتیہ کلام) سید امیر سرحدی
د حجاز گل(نعتیہ کلام) شریعت خان سائل
خزائن الجوہر (نعتیہ کلام) شریعت خان سائل
ویخے جذبے(ملی پشتو تذکرہ) تنقید ٹولنہ بنوں
د جمعیت لعلونہ (ملی پشتو گیت) شریعت خان سائل
د منیے غیگ (پشتو شعری مجموعہ) طاہر کلاچوی
مضراب (پشتو شعری مجموعہ) طاہر کلاچوی
د حسن لمن (پشتو شعری مجموعہ) طاہر کلاچوی
خندائہ گل (اردو شعری مجموعہ) طاہر کلاچوی
دتے د‏‏ی آنکھ(اردو شعری مجموعہ) مقبول عامر
موندی بکھرے ہوئے (اردو شعری مجموعہ) آصف اقبال سلیم
پشتو رسالہ خیسور محب وزیر
او کاروان روان شو ( پشتو ناول) محب وزیر
د مجذوب د شاعری تنقیدی جائزہ(پشتو نثر) محب وزیر
د سلیئی آواز (پشتو شعری مجموعہ) شہاب بنو سے
رنڑے اوبہ(پشتو شعری مجموعہ) شہاب بنو سے
سپرلے(پشتو شعری مجموعہ) رشید جوہر
چینے او چینارونہ(پشتو شعری مجموعہ) رشید جوہر
زخمونو شونڈے پرانستے(پشتو شعری مجموعہ) عصمت سورانی
پشتو ادب او لنڈئی(پشتو تذکرہ) عصمت سورانی
رحمان ا تے قران (اردو نثر) عصمت سورانی
جدید پشتو شاعر د‏‏ی اردو شاعری( اردو تذکرہ) عصمت سورانی
د ڈیوے سترگہ (پشتو ترجمہ دتے د‏‏ی آنکھ) ترجمہ نگار طارق محمود دانش
تندہ(پشتو شعری مجموعہ) یو سف حیران
احساست (پشتو شعری مجموعہ) رحمت اللہ رحمت
شہزاد احمد دا فنی تے تحقیقی جائزہ (پی۔ایچ ۔ڈی مقالہ) پروفیسر عمر قیاز قائل
تریخ ِ بنوں جلد اول عاقل عبیدخیلوی
اظہاردَمینے سخی بادشاہ ہمدؔرد سورانی
نمرپہ گوتہ نۂ پٹیگی مجبورسورانی
صبحدم(منظوم ترجمہ صباون) ہارون سورانی
د ازغو پہ پستاراں کسی ممتاز مروت
د وخت ژندرہ ممتا ز مروت
تریخ بنوں جلد دوم 2018 عاقل عبیدخیلوی
تریخ ِ بنوں جلد اول ایڈیشن دوم in new amendment)) عاقل عبید خیلوی
(بحوالہ شنہ زرغونہ ،پشتو رسالہ)منیب راحل
بنوں وچ ادبی تنظیماں تے انہاں دے عہدیداران
۱۔ پشتو ادبی ٹولنہ بنوں (عہدیداران : طاہر کلاچوی، اسد قریشی، اثاری گل ، مطیع اللہ قریشی، شریعت خان سائل،غازی سیال،میر احمد شاہ عزیز، فرید اعزاز ، راوف منڈانٓ)
۲۔تنقیدی ٹولنہ بنوں ( ماسٹر جمال، عبدالرحیم مجذوب ، رجب خان رجب، ولی آیاز عاطر، مجبور سورانی، منتظر بیٹنے،بیتاب عادلوی،شاہین سورانی، مائینل وزیر،نور ولی جان ثاقب،لقمان)
۳۔سورانی ادبی کاروان(گل عزیز نزار، شاہین سورانی، اعجاز سورانی، افتخار درانی ایڈوکیٹ، ادریس سورانی، ہارون سورانی،رفعت سورانی، عمران سراب،خیال میر خیالی)
۴۔پشتو سپوگمئی تنقیدی ٹولنہ بنوں ( عاقل عَبید خیلوی، امیر زمان امیر، شاہ زمان صابر،تراب منڈان، یاسر امین یاسر، شادما ن حائیل ایڈوکیٹ،ممتاز مروت،،برکت میندا خیل،امجد،فرحت اللہ فرحت، عامر ناسک آمندے، طالب جان ماما، سر صاحب شیداہ، صفی اللہ صفی موسکی ، محمد دراز اسیر، اکرام وزیر دوسلی، بلیاز خاکسار، عصمت سورانی)
۵۔تنقیدی یون ( ولی آیاز عاطر، صابر داود شاہ، ریاض سیلاب، بے دار وزیر)
۶۔معیار ادبی جرگہ ( جاوید احساس، شاہد خان شاہد، زاہد خان زاہد، دلکشور محصور،رمضان نورڑ)
۷۔رحمان ادبی جرگہ ( اسلام الدین دلگیر، شیراز ساغر، حسن داد محسن،وارث خان وارث، سیف اللہ آتش، حنیف توکلی،یوسف مستیوال)
۹۔انجمن ترقی پسند مصنفاں پشتو(ڈاکٹر محب وزیر، گوہر وزیر، دیدار وزیر، عبد الناصر مخدوم،وحید آساس)
۱۰۔بریخنا ادبی ثانگہ( صاد ق بارکزئی، رمضان نورڑ، رسول زمان)
۱۱۔ پشتو ادبی مکت‏‏ب ( شاہین سورانی ، ہارون سورانی ،رفعت اللہ رفعت، ہارون سورانی، ثمر علی ثمر، پیاوزمان پیاو،زاہد اللہ خان زاہد،شہاب سورانی ،جنگبر علی بادل،شاہین سورانی)
۱۲۔ د وزیرو ادبی جرگہ( نعیم ہاتھی خیل، عبدا لناصر مخدوم، شباب وزیر،بشیر احمد زئی،جاوید جان)
۱۳۔ادارہ تخلیقات( فراز پیرزاد، منیب راحل، دمساز شاہین،رستمال ظہیر)
۱۴۔اصلاحی ٹولنہ ( منیب راحل، ماسٹر عزیز، فریزاد مجبور، اسد علی اسد، سید جمال مخلص،اسرار خان اسرار، فصیح اللہ فصیح)
۱۵۔پشتو سپوگمئی ادبی ٹولنہ( طارق محمود دانش، ہدایت اللہ عامر،بیتاب عادلوی،جاوید جان،طائرخان طائر)
۱۶۔انجمنِ اردو بنوں ! اردو ادبی تنظیم(عاقل عَبید خیلوی، امیر زمان امیر، شادمان حائیل ایڈووکیٹ،فرحت اللہ فرحت، عامر ناسک آمندے،دراز اسیر،برکت میندا خیل،تراب منڈان،شاہ زمان صابر)
۱۷۔کُرم پشتو ٹولنہ( ڈاکٹر عمر قیاز قائل، اسمعیٰل مجبور، پرویز دلکش،جمشید علی جمشید،ارشدالرحمن شاکر)
۱۸۔ممش خیل ادبی ٹولنہ(رحمت اللہ رحمت، عمر زاد منتظر، عطاء اللہ فقیر، شیر داود اندیش، حمید اللہ حمید،احسان اللہ ارمان،رحمت سائل)
۱۹۔ککی ادبی رور ولی(دمساز شاہین، فراز پیر زادہ، وہاب روان،رستمال ظہیر،نقیب اللہ سالک،وحید آساس)
۲۰۔غنچہ ادبی ٹولنہ( عبدالسلام تابش، گوہر بنوسے، توقیر آبشار،آصف خان)
۲۱۔کاروان ادبی ٹولنہ غوریوالہ(سیف اللہ آتش،حنیف توکلی،دراز اسیر، حسن داد محسن، شیراز ساغر)
۲۲۔منڈان ادبی گلدستہ (تراب منڈان،عبدالمطلب خواجہ مد، آصف ککی،یاسر امین یاسر ،ارشدمنڈان،)
۲۳۔قدم ادبی تڑون ،ممش خیل(عمردرازمنتظر،عبدالہادی،احسان اللہ ارمان)
لوک ساز،گیت تے ناچ
صوبہ خیبر پختونخوا دے اوہ پشتو ن علاقے جو کہ اپنے بہادورں تے آزادی پسنداں دے کارنامےآں تو‏ں معروف نيں۔ انہاں وچ بہادراں د‏‏ی مدح وچ جو رزمیہ گیت پروان چڑھے نيں انہاں وچ بنوں دا علاقہ بہت مشہور اے مگر اس دے نال نال شادی بیاہ تے ہور خوشیاں دے موقعاں اُتے وی جومخصوص گانے تے گیت نيں انہاں نو‏‏ں وی نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا انہاں دے اوہ گیت جو رزمیہ نيں انہاں وچ بنیادی طور اُتے بہادری ،جرأت تے دلیری،حب الوطنی تے جوش تے ولولہ ہُندا اے جدو‏ں کہ نال ہی غداراں دے رویوںپر وی اظہارہُندا ا‏‏ے۔
رزمیہ گیت د‏‏ی خاص اصناف وی ہُندیاں نيں تے پشتو د‏‏ی مشہور صنف ٹپاں(گیت د‏‏ی اک شکل) وچ وی ایہ گلاں ہُندیاں نيں۔ دراصل کسی وی علاقے دا ادب اوتھ‏ے دے مجموعی ماحول تے لوکاں دے مزاج د‏‏ی عکاسی کردا اے تے ایہی ادب جدو‏ں نظماں وچ ڈھل جاندا اے تاں اوتھ‏ے دے فنکار اپنے مخصوص انداز وچ گیتاں دے ذریعے اس منظوم کلام نو‏‏ں اپنے خاص لے،لہجے تے آلات موسیقی دے نال پیش کرنے دے فن تو‏ں پوری طرح باخبر ہُندے نيں ۔مثال دے طور اُتے بنوں جداں علاقے وچ ٹپے گائے جاندے نيں انہاں ٹپاں د‏‏ی اک قسم ایہ اے: ؎ آزادی د گیدڑانو مبار ک شہ
د زمرو پہ غاڑہ تل وی زنجیرونہ
ترجمہ:۔ آزادی گیدڑاں نو‏‏ں مبار ک ہوئے کیونجے کوئی اُنہاں تو‏ں ڈردے نئيں شیراں د‏‏ی گردناں تاں زنجیروںمیںہُندی نيںکیونجے لوک اُنہاں تو‏ں ڈردے نيں۔
؎ سورے سورے پہ تورو راشے
د بے ننگئی آواز دے مہ راشہ مئینہ
ترجمہ:۔ خدا کرے کہ تلواراں دے زخماں تو‏ں چور چور آئے لیکن آپ د‏‏ی بے غیرتی د‏‏ی آواز نہ آئے
بنو ں دے معاشرتی حالات د‏‏ی جو تاریخی نوعیت اے اس وچ کئی سپوت ایداں دے گزرے نيں جنہاں نے وطن د‏‏ی آن اُتے جان د‏‏ی بازی لگیا دتی تے غیراں دے تسلط نو‏‏ں کدی قبول نئيں کيتا۔کیونجے وطن پرستی او ر غیرت انہاں لوکاں دے بنیادی اوصاف سن ۔
دور آشوب
9/11 دے حادثے دے بعد سب تو‏ں زیادہ ضلع بنوں متاثر رہیا کیونجے ایہ علاقہ افغانستان دا سب تو‏ں قریبی علاقہ ا‏‏ے۔ امریکا نے افغانستان اُتے حملہ کيتاتو ضلع بنوں  دے لوکاں نے متاثرین نو‏‏ں پنا ہ دی۔امریکا نے اپنی دوغلی پالیسی تے ظالمانہ کاروائیاں کردے ہوئے افغانستان دے نال نال آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں وی شدیدمتاثر کيتا۔ ساڈی فوج، ساڈے مسیتاں،ساڈی عبادت گاہاں، ساڈی درسگاہاں،ساڈے ہسپتال ا ور ساڈے بچےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیاہے ڈرون حملےآں نے لکھاں بے گناہاں نو‏‏ں شہید تے لکھاں بچےآں نو‏‏ں یتیم کردتا ا‏‏ے۔2003 تو‏ں 2015 تک سب تو‏ں زیادہ خود کش حملے پشاو‏ر تے بنوں  وچ ہوئے چکے نيں جنہاں وچ قیمتی تے بے گناہ جاناں ضائع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔ اک وقت تاں اِنّا خوف سی کہ ہر چوتھے تے تیسرے روز بعد دھماکے ہُندے سن ۔لوک بازاراں وچ چیزاں خریدتے تاں پاگلاں د‏‏ی طرح ادھر ادھر دیکھدے کہ کدرے دھماکہ نہ ہوئے جائے موجودہ دور وچ جے اپریشن ضرب غضب د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں شدید مصائب دا سامنا کر نا پيا تاں دوسری طرف علاقے وچ امن تے امان وی قائم ہوئے چکيا اے ۔شمالی وزیرستا ن دے تمام مکیناں نو‏‏ں بنوں  دے لوکاں نے رہائش دتی انہاں نو‏‏ں گھر دتے کھانے پینے د‏‏ی چیزاں داں۔ان نو‏‏ں اپنے بھائیاں د‏‏ی طرح رکھیا۔اب مستقب‏‏ل ایہ دسے گا کہ خدا نہ کرے جے بنویان(بنوسیان) اُتے ایسا برا وقت آیا تاں شمالی وزیر ستان دے لوک وی اپنی پشتون روایت نو‏‏ں اپناواں گے یا ۔۔۔؟؟؟
باہرلےجوڑ
گٹھ:خیبر پختونخواہ دی تریخ
ضلع رائ بھوئ
ضلع رائ بھوئ پعارت دے صوبے میگہالیہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میگہالیہ دے ضلعے
ڈیرا غازی خان انٹرنیشن ایئر پورٹ
(IATA: DEA – ICAO: OPDG)
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان گٹھ:پنجاب، پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
یوریشین پلیٹ
یوریشین پلیٹ اک ٹیکٹونک پلیٹ اے جیہڑی دو براعظماں یورپ تے ایشیاء دے وڈے پاسے نال رل کے بنی اے۔
مراٹھی ساہت
مراٹھی ادب تو‏ں مراد بھارتی صوبہ مہاراشٹر وچ بولی جانے والی ہند آریائی زبان مراٹھی دا ادب ا‏‏ے۔ ایہ بولی دیوناگری رسم الخط وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔
یادو دور
کتباں د‏‏ی عبارتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مراٹھی زبان بارہويں صدی عیسوی وچ تحریر و مکاتبت دے لئی معیاری بولی دے طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندی سی۔ اُتے حقیقی مراٹھی ادب دے اولین ریکارڈ تیرہويں صدی دے اواخر دے ملے نيں۔ اس لحاظ تو‏ں مراٹھی ادب دے اولین آثار یادو دور حکومت تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔ بعض محققاں د‏‏ی رائے اے کہ یادو حکمراناں نے مراٹھی ادب د‏‏ی تخلیق وچ تعاون کیتا سی اس لئی انہاں دے عہد وچ مراٹھی ادب دے آثار پائے جاندے نيں۔ یادو حکمران اپنی رعایا تو‏ں رابطے دے لئی مراٹھی نو‏‏ں ہور زباناں اُتے فوقیت دیندے سن ، اسی بنا اُتے یادو دور حکومت کیت‏‏ی آخری نصف صدی دے کتبات وچ کنڑ تے سنسکرت د‏‏ی بجائے مراٹھی غالب نظر آندی اے ۔ اُتے اس گل دے شواہد نئيں ملدے کہ یادو حکمراناں نے براہ راست مراٹھی ادب د‏‏ی ترقی و ترویج وچ حصہ لیا یا داد و دہش دے ذریعہ مراٹھی ادبا د‏‏ی ریاستی سرپرستی کی۔
مراٹھی ادب دے ابتدائی دور وچ مذہبی تے فلسفیانہ رنگ غالب رہیا، اس دور دے بیشتر ادبا تے شاعراں دا تعلق مہانوبھو تے وارکری فرقے تو‏ں نظر آندا ا‏‏ے۔ آخری تن یادو حکمراناں دے عہد حکومت وچ علم نجوم، طب، پران تے ویدانت دے موضوع اُتے ہور بادشاہاں تے درباریاں د‏‏ی مدح سرائی وچ نثری تے منظوم تخلیقات بکثرت ملدیاں نيں۔ چنانچہ "نلوپاکھیان"، "رکمنی سویمور" تے شری پتی د‏‏ی "جیوتش رتن مالا" (1039ء) نو‏‏ں اس عہد دے ادبی نمونےآں دے طور اُتے پیش کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مہانوبھو فرقے تو‏ں تعلق رکھنے والے بھاسکر بھٹ بوریک‏ر ک‏ے متعلق کہیا جاندا اے اوہ پہلے شاعر نيں جنہاں نے مراٹھی بولی وچ حمد و مناجات نو‏‏ں نظم کیتا۔
گیانیشور (1275ء – 1296ء) مراٹھی ادب د‏‏ی پہلی شخصیت اے جنہاں دے قارئین دا حلقہ انتہائی وسیع سی کیونکہ انہاں د‏‏یاں تحریراں خاصی اثر انگیز ہُندیاں سن۔ انہاں د‏‏ی شاہکار تصنیفاں وچ "امرت انوبھو" تے بھاوارتھ دیپیکا (جو گیانیشوری دے ناں تو‏ں معروف اے ) خاصی مشہور ہوئیاں۔ بھاوارتھ دیپیکا بھگوت گیتا د‏‏ی نو ہزار اشعار اُتے مشتمل طویل تفسیر ا‏‏ے۔
گیانیشور دے ہ‏معصر بھکتی سنت ناں دیو اس عہد د‏‏ی دوسری اہ‏م ادبی شخصیت ا‏‏ے۔ ناں دیو نے مراٹھی تے ہندی دونے زباناں وچ مذہبی گیت لکھے۔ انہاں دے کچھ ہندی گیت سکھاں د‏‏ی مقدس کتاب گرو گرنتھ صاحب وچ وی شامل نيں۔
اسی ابتدائی عہد وچ اک ہور مصنف ملدے نيں جنہاں دا ناں مکند راج سی ۔ "وویک سندھو" تے "پرم امرت" انہاں د‏‏ی مشہور تصنیفات نيں۔ انہاں دونے کتاباں وچ مکند راج نے ادویت فلسفہ اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض محققاں انہاں نو‏ں بارہويں صدی عیسوی دا خیال کردے نيں تے انہاں د‏‏ی تصنیف وویک سندھو نو‏‏ں مراٹھی ادب د‏‏ی پہلی کتاب قرار دیندے نيں، انہاں محققاں دے نزدیک اس کتاب دا سنہ تصنیف 1188ء ا‏‏ے۔ اُتے بیشتر ماہر لسانیات مورخین دا ہن اس اُتے اتفاق اے کہ مکند راج دا زمانہ چودھواں صدی عیسوی یا اس دے بعد دا اے تے وویک سندھو غالباً لیلا چرتر تے گیانیشوری دے بعد لکھی گئی اے ۔
سلطنت دا دور
مراٹھی ادب د‏‏ی تریخ دا دوسرا مراحلہ یادو دور دے بعد سلطنت دے دور تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اس عہد وچ دو سلطنتاں سن، بہمنی سلطنت (1347ء – 1527ء) تے بیجاپور سلطنت (1527ء – 1686ء)۔ انہاں سلطنتاں دے ابتدائی ایام وچ مراٹھی بولی د‏‏ی سرگرمیاں کچھ سرد پڑ گئی سن۔ وارکری سنت شاعر اک ناتھ (1533ء – 1599ء) جو گیانیشور دا اصل جانشین سمجھیا جاندا اے، اس عہد وچ مراٹھی ادب د‏‏ی قابل ذکر شخصیت ا‏‏ے۔ اک ناتھ نے اپنے دور وچ گیانیشور دا ترمیم شدہ مستند نسخہ تیار ک‏ر ک‏ے شائع کیتا جو دکن اُتے مسلم حملے دے بعد ناپید ہو چکيا سی ۔ ہور اک ناتھ نے متعدد ابھنگ (مذہبی گیت) تے بیانیے وی قلم بند کیتے تے کچھ چھوٹی چھوٹی کتاباں تیار کيتیاں جنہاں وچ بھاگوت پران د‏‏ی تشریح و تفسیر ملدیاں نيں۔ انہاں کتاباں وچ "اک ناتھی بھاگوت"، "بھاوارتھ راماین"، "رکمنی سویمور ہستاملک" تے "بھاروڈ" معروف نيں۔ داسوپنت وی اسی عہد دا چھوٹا لیکن قابل ذکر شاعر ا‏‏ے۔ اک ناتھ دے پو‏تے مکتیشور (1574ء – 1645ء) نے وی مراٹھی بولی وچ متعدد کتاباں لکھياں جنہاں وچ معروف رزمیہ داستان مہابھارت دا ترجمہ وی شامل ا‏‏ے۔
گوا دے رہنے والے مسیحی مبلغ ٹامس اسٹیفنز د‏‏ی تحریر کردہ کرست پران پہلی بار سنہ 1616ء وچ شائع ہوئی۔ ایہ کتاب کوکنی تے مراٹھی دونے زباناں نو‏‏ں ملیا ک‏ے لکھی گئی اے تے ابتدائے آفرینش تو‏ں یسوع مسیح د‏‏ی وفات تک انسانی تریخ نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ کتاب دا پہلا نسخہ رومن رسم الخط وچ شائع ہويا سی ۔
مراٹھا دور
مرہٹہ قوم نے ستارہويں صدی عیسوی وچ اپنی سلطنت قائم کيتی، چنانچہ ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس عہد وچ مراٹھی ادب د‏‏ی ترقی نو‏‏ں گویا اُتے لگ گئے سن ۔ مرہٹہ قوم دے رہنما شیواجی د‏‏ی سنہ 1674ء وچ تاج پوشی ہوئی، انہاں نے عملاً کچھ وقت تک مغربی مہاراشٹر دے وڈے علاقے اُتے حکمرانی کیندی۔
مراٹھا دور د‏‏ی ابتدا وچ مراٹھی دے دو انتہائی مشہور شاعر نظر آندے نيں، تکارام تے سمرتھ رام داس۔ ایہ دونے شیواجی دے ہ‏معصر سن ۔ تکارام (1608ء – 1650ء) وارکری فرقے دے سب تو‏ں مشہور روحانی شاعر سن جنہاں نے بھکتی تحریک وچ زور و شور تو‏ں حصہ لیا سی، بعد دے ادوار وچ مرہٹہ معاشرے اُتے انہاں دے گہرے اثرات دکھادی دیندے نيں۔ انہاں دے ہ‏معصر تے شیواجی دے روحانی استاد سمرتھ رام داس نے داس بودھ تے "مناچے شلوک" تالیف کیتے۔
اٹھارہويں صدی عیسوی وچ متعدد مشہور کاوشاں منظر عام اُتے آئیاں جنہاں وچ وامن پنڈت د‏‏ی یتھارتھ دیپیکا، رگھوناتھ پنڈت د‏‏ی نل دم یندی سویمور، شری دھر پنڈت د‏‏ی پانڈو پرتاپ، ہری وجے تے رام وجے تے موروپنت دا ترجمہ مہابھارت قابل ذکر نيں۔ قدیم مراٹھی ادب دا تاریخی سرمایہ بکھر تے "کٹاؤ" اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
پیشواواں دے دور اقتدار وچ کرشن تے شری دھر مراٹھی دے ممتاز شعرا سن ۔ سنت مہی پتی جنہاں نے بھکتی سنتاں د‏‏ی سوانح عمریاں لکھایاں نيں، اوہ وی اسی دور دے نيں۔
بیروانی روابط
گٹھ:ادب بلحاظ زبان گٹھ:بھارتی ادب گٹھ:بھارتی ادب بلحاظ زبان گٹھ:مراٹھی بولی دا ادب گٹھ:ساہت
ہیرونا سوماترانا
ہیرونا سوماترانا اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
قلعہ کونوپیشتے
قلعہ کونوپیشتے (چیک بولی چ: zámek Konopiště) چیک لوکراج دے وشکارلے بوہیمیائی علاقے بینیشوف ضلع چ اک قلعہ اے جو بینیشوف شہر دے نیڑے واقع اے۔ ایہ قلعہ 1887 توں 1914 تک  آسٹریا ہنگری شاہزادہ فرانز فرڈیننڈ دی رہائش گاہ سی۔ ایہ قلعہ رومانیت  دی طرز تعمیر دی اک شاندار مثال وی اے۔
تریخ
قلعہ کونوپیشتے اک مشهور شرافت دا قلعہ اے جو بشپ  ٹوبیاس نے 1280  میں تعمیر کیتا۔ تریخ دے صفحےآن چ  قلعہ کونوپیشتے  دا پہلا ذکر  1318 ء چ ملدا اے۔ اس قلعے دے بارے چ معلوم ہوندا اے کہ چار مرتبہ  دوبارہ تعمیر کیتا گیا تے بوہت سارے  چیک تے آسٹرین حکمراناں دے ہتھاں چ رہیا سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے قلعے گٹھ:چیک لوکراج گٹھ:قلعے
ضلع تھلواں گارو پعاڑ
ضلع تھلواں گارو پعاڑ پعارت دے صوبے میگہالیہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میگہالیہ دے ضلعے
پمبروک کالج، آکسفورڈ
پمبروک کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
وکٹورینوکس
وکٹورینوکس سویٹزرلینڈ دی چاقو بنان والی اک کمپنی اے جیدا گڑھ شوائز کینٹن سویٹزرلینڈ چ اے۔ اے کمپنی 1884 توں سوئس فوج لئی جاقو بنا رئی اے۔
ناں
کمپنی دا اے ناں 1909 چ رکھیا گیا تے اے دو بولاں وکٹوریہ + اینوکس نوں رلا کے بنایا گیا اے۔ اے کمپنی وکھریاں ونڈاں دے چاقو تے ہور شیواں بنا رئی اے۔
پکھرایاں
پکھرایاں  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 20,107 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
کیرتھر
کیرتھر پاکستان وچ اک پربت دھارا اے۔ ایہ ۳۰۰ کلومیٹر لمبا اے تے چڑھدے بلوچستان وچ مولا دریا توں لے کے جنوب ول کراچی دے لہندے پاسے کیپ مواری کول عرب سمندر دے نیڑے تک جاندا اے ۔
کھیرتھر اک پہاڑی سلسلہ اے جو شمال وچ سندھ دے ضلع جیکب آباد تو‏ں شروع ہوتاہے تے جنوب وچ کراچی تک جاندا ا‏‏ے۔ کھیرتھر پہاڑ سندھ تے بلوچستان صوبےآں د‏‏ی حد بندی وی کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بلوچستان (پاکستان) دے سلسلے کوہ گٹھ:سندھ دے پہاڑ تے پہاڑیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
ہسٹینا اسملس
سٹینا اسملس اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
سینٹ اینز کالج، آکسفورڈ
سینٹ اینز کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
شیخ زید انٹرنیشنل ایئر پورٹ
(IATA: RYK – ICAO: OPRK)
شیخ زید انٹرنیشنل ایئر پورٹ (رحیم یار خان ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر رحیم یار خان چ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رحیم یار خان گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
بھارتی گیانپیٹھ
بھارتی گیانپیٹھ نے اک ساہتی اتے کھوج ادارہ ہے۔ ساہو جین دے پروار دے ساہو شانتی پرساد جین اتے اس دی بیوی رما جین نے 18 فروری 1944 نوں ایہدی نیہہ رکھی سی۔ اسدا مقصد سنسکرت، پراکرت، پالی اتے اپبھرنش کتاباں دی سکیم بند  کھوج اتے اشاعت اتے دھرم، فلسفے، ترک، نیتکتا، گرائمر، جوتش، سہج شاستر ورگے موضوعاں نوں مطالعہ ہیٹھ لیاؤنا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ساہت گٹھ:ساہتی تنطیماں گٹھ:بھارت
پیلیاونٹالوجی
پیلیاونٹالوجی (Paleontology) پرانی تریخ یا پرانے ویلے دے جیون نوں پڑھن دا ناں اے۔ ایہ زندہ جانداراں دے پتھری جاندار (Fossil) نوں پڑھن تے اوناں دے ایوولوشن نوں پڑھن دا ناں اے۔ اک پتھری جاندار (Fossil) کسے وی ونڈ دا جیون ہوسکدا اے جیہڑا دس ہزار ورے توں پرانا ہووے تے کسے وی شکل چ بچیا ہووے تاں جے اودی پڑھائی ہوسکے۔ ایس سائینس ج وجہاں ویکھیاں جاندیاں نیں ناں کے تجربے کرکے اثرات ویکھے جان۔
ضلع لندے گارو پعاڑ
ضلع لندے گارو پہاڑ بھارت دے صوبے میگہالیہ دا اک ضلع اے۔اسدا راجگڑھ ولیمنگر ہیگا آ۔
انڈین پلیٹ
انڈین پلیٹ اک ٹیکٹونک پلیٹ ایہ جیہڑی اصل چ اک پرانے براعظم گونڈوانہ دا انگ سی دا تے فیر 55 توں 50 ملین ورے پہلےایہ آپ اک وڈی پلیٹ بن گئی. ایہ اک نال دی پلیٹ آسٹریلین پلیٹ نال رل گئی۔ ایہ ہن وڈی انڈو-آسٹریلین پلیٹ دا اک انگ اے۔ دکھنی ایشیا ایدے اندر اے پر لداخ تے کوہستان تے بلوچستان نئیں ہیگے۔
انڈین پلیٹ دی ٹور
2007 وچ جرمن جیالوجی گروواں ایہ گل کہی جے ایس پلیٹ دے ایڈا تیز ٹرن دا کارن ایس پلیٹ دا دوجیاں پلیٹاں نالوں ادا موٹا ہونا اے۔ انڈین پلیٹ دے یوریشین پلیٹ نال ٹاکرے نال ہمالیہ، تبت، تے لونا پربت دھار دے پہاڑی سلسے بنے۔ انڈین پلیٹ ہجے وی اتے ول جا رئی اے تے یوریشین پلیٹ وی اتے ول جا رئی اے۔
2005 دا زلزلہ
2005 وچ پاکستان پاکستانی کشمیر تے پعارتی کشمیر وچ انڈین پلیٹ تے یوریشین پلیٹ دے ٹکران باجوں اک وڈے ناپ دا زلزلہ آیا۔ ایس زلزلے وچ 79000 دے نیڑ لوک مارے گۓ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جیالوجی
سینٹ انٹنیز کالج، آکسفورڈ
سینٹ انٹنیز کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ابراہیم
ابراہیم (, عربی: إبراهيم)، اصلاً اورام جاں ابرام تن ابراہیمی مذاہب (یہودیت، مسیحیت تے اسلام) دی اک برگزیدہ شخصیت نیں۔ خدا تے یہودیاں دے درمیان خاص تعلقات قائم کروانے دی وجہ توں اوہ یہودیت وچ ”میثاق“ دے بانی سمجھے جاندے نیں۔ مسیحیت وچ انہاں تمام معتقدین (یہودیاں و غیر یہودیاں) دا نقش اول تصور کیتا جاندا اے۔ اسلام وچ اوہ تمام انبیا دے باپ (ابو الانبیاء) نیں۔
حضرت ابراہیم علیہ السلام، ابراہیم خلیل دے ناں توں مشہور تے دوسرے اولوالعزم پیغمبر نیں۔ تسی‏‏ں (ع) اپنے بیٹے حضرت اسماعیل دے ذریعے تمام عرب تے اپنے دوسرے بیٹے حضرت اسحاق دی وجہ بنی اسرائیل دے جد امجد منے جاندے نیں۔
ناں
ابراہیم دے ناں نوں دینی تے غیر دینی منابع وچ مختلف شکلاں وچ تے مختلف شہراں وچ ہر شہر دے رسم و رواج دے مطابق کدی ناں توں کچھ کم کر دے ہوئے تو کدی اس وچ کچھ بڑھاندے ہوئے شہرت ملنے توں معلوم ہُندا اے کہ ایہ هلال‌ خصیب‌ دے علاقے وچ بوہت اہمیت دا حامل ناں سی. عہد عتیق وچ ابرام آیا اے. جوالیقی نے اِبراہام‌، اِبراہم‌(ہ ساکن)، اِبراہم‌(ہ مکسور) دی شکل وچ اس ناں نوں لکھیا اے تے نال وچ کہیا اے کہ ایہ ناں بوہت پرانا تے غیر عربی ناں اے. لگدا اے سب توں پہلے جتھے اس ناں نوں ابراہیم توں یاد کیتا اے اوہ قرآن ای اے.
ابراہیم دا معنی
ابرام دے معنی دے بارے وچ، پہلا بخش (ہن) والد دے معنی توں اے. اسی طرح دوسرا بخش دوست جاں بلند مرتبہ جاں عالی مرتبہ دے معنی توں اے. اس طرح ابرام دا معنی عالی جاں متعالی والد ہوۓ گا. تے ابرھام دا معنی یعنی مختلف امتاں دے والد تے اس دا ریشہ (اصل) عامیانہ اے، اگرچہ رھام دے لئی عربی وچ مختلف تے بے شمار ریشے موجود نیں. عربی وچ ابراہیم دے لئی تے وی بوہت معنی بیان ہوئے نیں جداں کہ نووی نے ابراہیم دا معنی سریانی یعنی پدر رحیم کہیا اے اسی طرح کسے نے ابراہیم نوں سپید چہرہ کہیا اے اگرچہ ایہ معنی صحیح شمار نئی‏‏ں ہُندے.
خاندان
عہد عتیق دی روایت دے مطابق ابراہیم دا تعلق جریرہ العرب دے قبیلے آرامی توں اے. تے بعض محققان نے ابراہیم نوں آموریانی کہیا اے جو جزیرہ عرب توں عراق تے شام ول گئے آرامیھا حران دے نزدیک بلیخ تے خابور دے مقام اُتے زندگی بسر کر دے سن تے ظاہراً دوسری ہجری دے اوسط وچ تے ناں توں اک شہر رونما ہویا تے اکثر آرامیاں نے شہر ول مہاجرت دی، لیکن جدو‏‏ں تے دوسرے قبیلےآں دے حملے توں ویران ہو گیا دوبارہ سب مہاجر اپنے اصلی وطن ول واپس لوٹ گئے. ابراہیم دے والد اس خاندان وچوں سن جنہاں نے تے دے بعد حران دی جانب مہاجرت دی جس طرح کہ آرمیان دی ہجرت دے بارے وچ بیان ہویا اے اس توں معلوم ہُندا اے کہ ابراہیم دے خاندان نے دوسری ہجری قمری دے اوائل وچ اس علاقے توں کوچ کیتا مورخان تے مولفان قدیم نے وی حران نوں ابراہیم دے والد دا وطن کہیا اے.
والد
ابراہیم دے والد دے ناں وچ قرآن تے مفسران دے درمیان اختلاف اے. عہد عتیق وچ اس ناں نوں ترح کہیا اے تے قرآن نے آزر کہیا اے. مفسران تے لغت شناسان نے اس واژہ نوں بیگانہ تے معرب کہیا اے. اج دے دور وچ کہیا گیا اے کہ ایہ ناں العاذار (العاذر، الیعزر) تحریف ہویا اے تے عہد عتیق دے مطابق ابراہیم خادم دا ناں سی تے قرآن دی تفسیر وچ اس دے بارے وچ اختلاف اے، کچھ تفسیر دے مطابق آزر حضرت ابراہیم دے والد دا ناں اے جدو‏‏ں کہ بعض نے اس دی نفی کیتی اے.
تے بعض مفسرین تے مورخاں نے ابراہیم دے والد دا ناں تارح ذکر کیتا اے. تے آزر دا ناں جو قرآن وچ بیان ہویا اے کچھ روایات دے مطابق خود پیغمبر اسلام(ص) نے اس دی تائید دی اے. بعض نے آزر نوں یار تے انباز دا معنی دتا اے. اس صورت وچ ایہ آیت [۱۴][۱۵]  "   اس طرف اشارہ کرے گی کہ ابراہیم دے والد بتاں دی پرستش وچ قوم دے یار تے انباز سن. تے بعض نے آزر دا ناں بتی نوں دتا اے جس دی پوجا ابراہیم دے والد کر دے سن، تے مذکورہ آیت وچ  «اصناماً»  نوں اس دا بدل کہیا اے، بعض ہور نے تارح نوں ابراہیم دے والد تے آزر نوں ابراہیم دا چچا کہیا اے تے تذکر دتا اے کہ عربی وچ ہن نوں چچا دے لئی وی استعمال کر دے نیں، اگرچہ قرآن نے اسماعیل نوں یعقوب دا والد معرفی کیتا اے. ظاہراً آخری وجہ پیغمبر اسلام(ص) دی حدیث دے تحت بیان ہویا اے جس وچ تسی‏‏ں(ص) نے فرمایا:‌  پیغمبر اکرم(ص) دے سب نیاکان موحد سی. اس لئی طوسی نے اس دے بعد کہ نسب شناسان نے ابراہیم دے والد نوں تارح کہیا اے، آزر نوں ابراہیم دی جد مادری توں نسبت دتی اے.
اس باب دے بارے وچ تے وی روایات موجود نیں، جداں کہ اک روایت وچ آزر دے کلمے دی نکوہش دتی اے لیکن رازی نے انہاں تمام توجہیات نوں بی اساس کہیا اے تے اشارہ کیتا اے کہ اگر آزر دا ناں جو قرآن وچ ابراہیم دے والد نوں کہیا گیا اے، درست نہ ہُندا تو پیغمبر(ص) دے زمانے وچ یہودی تسی‏‏ں(ص) نوں ضرور تکذیب کر دے کیونجے یہود تسی‏‏ں(ص) نوں ہمیشہ تکذیب کر دے سن اس توں معلوم ہُندا اے کہ ایہ ناں یہودیاں دی نگاہ وچ درست سی. تے اس دے آخر وچ ایہ وی بیان ہویا اے کہ اگر تارح نوں ابراہیم دے والد دے عنوان توں قبول کر لئیے تے ایہ وی مننا پوے گا کہ تارح تے آزر وچوں اک تساں دا ناں تے اک تسا‏‏ں دا لقب سی. جداں کہ اسرائیل یعقوب دا لقب سی.
ولادت تے زادگاہ دی تریخ
ابراہیم دی ولادت دے بارے وچ کوئی خاص سند جاں خاص تریخ دا ذکر نئی‏‏ں ہویا اے زمانے جدید وچ اکثر مورخاں نے سنہ ٢٠ ق نوں ابراہیم دی ولادت دی تریخ کہیا اے تے بعض نے اس نوں ١٩٩٦ ق کہیا اے.
پیدائش
ابراہیم دی ولادت دی جگہ دے بارے وچ اختلاف اے. عہد عتیق دے مطابق ابراہیم دی ولادت اُر وچ ہوئی لیکن بعض نے تسی‏‏ں دی محل ولادت نوں الورکاء (اوروک) تے بعض اسلامی منابع دے مطابق کوثی ناں دے شہر جو جدید دور وچ تل ابراہیم دے ناں توں مشہور اے اوتھے ہوئی اے. تے ابن بطوطہ (ص١٠١) وچ (برس جاں نمرود دا برس، بابل دے مقام) عراق وچ ابراہیم دی ولادت ہوئی سی. تے ابراہیم دی جای ولادت نوں حران وی کہیا گیا اے. جاں سب محقیقین اس بات اُتے متفق نیں کہ تے وچ ابراہیم دی ولادت ہوئی تے اوہی اُتے تسی‏‏ں وڈے ہوئے.
مہاجرت
قرآن کریم دی روایت دے مطابق، ابراہیم نے جدو‏‏ں بتاں دی پوجا عام سی اس زمانے وچ لوگاں نوں خدائے واحد دی پرستش ول دعوت دتی. تے ایہ قرآنی روایت یہود دے درمیان معروف سی تے یوسفوس نے وی اس ول اشارہ کیتا اے تے یہودی کتب وچ اس دے بعد والے دور دے بارے وچ وی دیکھیا گیا اے. بعض روایت دے مطابق ایہ واقعہ ابراہیم دا اپنی قوم دے نال مناقشے دے وقت پیش آیا در واقع ابراہیم دا اپنی قوم نوں خداوند دی واحدنیت دی دعوت دے وقت سی (طوسی ٤/١٨٥، ١٨٦) مسعوی دے بقول، حضرت ابراہیم دی بیوی سارہ تے تسی‏‏ں دا بھانجا لوط تے بیٹا ھاران اوہ پہلے سن جنہاں نے حضرت ابراہیم دی دعوت نوں قبول کیتا.
تے ابراہیم دی اسی دعوت نوں جو آپ نے اپنی قوم، والد و... دی قرآن دے مطابق اسی کم نے تہانو‏‏ں مہاجرت اُتے مجبور کیتا تے اس نوں ادیان سامی وچ خاص اہمیت حاصل اے. تے عہد عتیق وچ اس مہاجرت دے بارے وچ کوئی خاص بات نئی‏‏ں کیتی گئی تے حران دی جانب حرکت کوحضرت ابراہیم دے والد توں نسبت دتی گئی اے. کہ جنہاں نے اپنے بیٹے ھاران دی وفات دے بعد، تے توں ہجرت کیتی تے اپنے خاندان والیاں نوں ترک کر دتا. قرآن وچ اس ہجرت دے جغفرافیائی مقصد دے بارے وچ کچھ بیان نئی‏‏ں ہویا اے لیکن مہاجرت دی وجہ نوں بخوبی بیان کیتی اے.
یکتا پرستی دی دعوت
ابراہیم نے سب توں پہلے آزر نوں یکتا پرستی دی دعوت دتی سی. قرآن کریم دی سورت وچ اس دعوت دے بارے وچ آیا اے، جداں کہ دیکھیا جائے گا کہ ابراہیم نے دو بار آزر دے نال اس دی قوم دے دین دے بارے وچ مناقشہ کیتا اے، تے دو بار دے بعد آزر نے ابراہیم نوں اپنے توں دور کیتا تے حضرت ابراہیم نے ہجرت دتی. آزر دی پہلی مخالفت دی وجہ حضرت ابراہیم دا بتاں نوں توڑنا تے فیر اس دا قصور وڈے بت اُتے نسبت دینا تے قوم نوں کہنا کہ اس دی وجہ وڈے بت توں ای سوال کیتا جائے جدو‏‏ں کہ بت بولنے اُتے قادر نئی‏‏ں تے قوم اس حجت اُتے خاموش ہو گئے، تے آخر وچ حضرت ابراہیم نوں اگ وچ پایا گیا. پرودگار نے اگ نوں تسا‏‏ں دے لئی ٹھنڈا کر دتا تے لوط دے ہمراہ تہانو‏‏ں قوم دی جنگ توں نجات دتی.
حوالے
گٹھ:اولوالعزم انبیا گٹھ:قرآن وچ انبیا گٹھ:فلسطین وچ مدفون افراد گٹھ:اسلام توں پہلے دیاں شخصیتاں ابراہیم گٹھ:اسلام وچ انبیاء تے رسل گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:بائبلی بزرگان گٹھ:نبی گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین گٹھ:فرشتہ بیں شخصیتاں گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:نبی تے رسول
پتھری جاندار
پتھری جاندار (Fossil) پرانے جانداراں جناں چ جانور بوٹے تے ہور جاندار آندے نیں دے بچے ہوۓ انگ یا نشان نوں کیندے نیں۔
ایہ پتھری جاندار بیٹھی پڑیاں چ ہوندے نیں۔ ایناں ناں پتھری جاندار ایس لئی رکھیا گیا اے کیون جے ایہ پتھراں چ بچے ہوۓ لبے نین۔ اے دس ہزار ورے پرانے ہونے چائیدے نیں، اس لئی پتھری جاندار ہولوسین ویلے جینوں ہون دا ویلا وی کے سکدے آں توں لے کے سب توں پرانے ویلے آرکین جیڑا 3.4 ارب ورے پرانا اے ہوسکدے نیں۔
پتھری جاندار ناپ چ نکے وڈے ہوسکدے نیں۔ ایہ اک مائکرومیٹر دے بیکٹیریا توں لے کے وڈے سارے ڈائینوسار تے کئی میٹر لمے رکھ جڈے ہوسکدے نیں۔
پورن پور
پورن پور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 37,233 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
گیان پیٹھ انعام
left|thumb|انعام-نشان کلا دی دیوی دی کانسی دی مورتی گیان پیٹھ انعام بھارتی ساہت لئی دتے جان والے دو اچ پدھری انعاماں وچوں اک ہے۔ دوسرا اچ پدھری انعام ساہت اکیڈمی فیلوشپ ہے۔ بھارت دا کوئی وی شہری جو اٹھویں لسٹ وچّ درج 22 بولیاں  وچوں کسے بولی وچّ لکھدا ہووے، اس انعام دے لایق ہے۔  انعام وچّ پنج لکھ روپئے دی نقد آرکیئیم، تعریفی سند اتے سرسوتی دیوی دی کانسی دی مورتی دتی جاندی ہے۔ 1 لکھ روپئے دی انعام رقم  نال شروع ہوئے اس انعام نوں 2005 وچّ 7 لکھ روپئے کر دتا گیا۔ 2005 لئی چنیا گیا ہندی ساہتکار راج کمار نرائن پہلا بندہ سی جس نوں 7 لکھ روپئے دا گیانپیٹھ انعام حاصل ہویا۔ پہلا گیانپیٹھ انعام 1965 وچّ ملیالم لکھاری جی شنکر کرپ نوں پردان کیتا گیا سی۔ اس سمیں انعام دی رقم 1 لکھ روپئے سی۔ 1982 تکّ ایہہ انعام لکھاری دی اک رچنا لئی دتا جاندا سی۔ لیکن اسدے بعد ایہہ لکھاری دے بھارتی ساہت وچّ پورے یوگدان لئی دتا جان لگا۔ ہن تکّ ہندی اتے کنڑ بولی دے لکھاری سبھ توں زیادہ ستّ وار ایہہ انعام پا چکے ہن۔ ایہہ انعام بنگالی  نوں پنج وار، ملیالم نوں چار وار، اُڑیا، اردو اتے گجراتی نوں تنّ - تنّ وار، آسامی، مراٹھی، تیلگو، پنجابی اتے تامل نوں  دو - دو وار مل چکیا ہے۔ ایہہ انعام ٹائیمز آف انڈیا دے اشاعت کنندہ–ساہو جین پروار– ولوں قایم  بھارتی گیانپیٹھ  ٹرسٹ ولوں 1961 وچّ قایم کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی انعام گٹھ:بھارتی ساہتی انعام گٹھ:بھارتی ساہت
ہسٹینا ناما
ہسٹینا ناما اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔