cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایشیائی طبع پیداوار
مادی حالات تے ریاست
لیکن ایشائی طرز پیداوار اُتے مبنی ریاست اپنی ساخت وچ مغرب تو‏ں یکسر مختلف سی۔ مغرب وچ غلام داری یا جاگیرداری ادوار وچ تشکیل پانے والی ریاست د‏‏ی بنیاد نجی ملکیت اُتے سی جدو‏ں کہ ایشائی طرز پیداوار وچ نجی ملکیت وجود نئيں رکھدی سی۔ جداں مارکس نے لکھیا کہ’اس اُتے اتفاق اے کہ اکثر ایشیائی ملکاں د‏‏ی طرح ہندوستان وچ زمین د‏‏ی اصلی ملکیت حکومت کیت‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ ‘ اینگلز نے وی مشرقی استبداد د‏‏ی بنیاد مشترکہ ملکیت کوقرار دی ۔ مارکس تے اینگلز نے اپنیاں تحریراں وچ واضح طور اُتے ایشیائی طرز پیداوار وچ اشتراکی ملکیت اُتے زور دتا، انہاں نے بیان کیتا کہ ایتھ‏ے اُتے فرد دے پاس زمین د‏‏ی ملکیت موجود نہ سی اُتے زمین دا تصرف موجود سی ۔ ملکیت تے تصرف وچ فرق کرنا ضروری اے، تصرف وچ کمیون دا کوئی وی فرد اپنے کمیون د‏‏ی مرضی تو‏ں زمین نو‏‏ں کاشت کرسکدا سی تے اسنو‏ں استعمال وچ لا سکدا سی ۔ لیکن زمین کدی وی اوہدی ذا‏تی ملکیت قرار نئيں دتی گئی بلکہ کمیون اس زمین نو‏‏ں کسی وی وقت واپس لینے دا حق رکھدا سی ۔ اس سوال اُتے مارکس نے Grundrisse وچ لکھیا،"’’ملکیت صرف اشتراکی ملکیت دے طور اُتے موجود اے، ایتھ‏ے کوئی انفرادی رکن کسی خاص حصے نو‏‏ں محض تصرف وچ لا سکدا اے، کوئی وی فردزمین نو‏‏ں محض کمیون دے اک ممبر دے طور اُتے بر وئے کار لا سکدا اے … صرف سماجی ملکیت تے شخصی تصرف موجود اے ۔‘‘"مارکس نے اپنے مضمون ’لارڈکیننگ دا اعلان اورہندوستان وچ زمین د‏‏ی ملکیت‘ وچ انہاں بنیادی یونٹاں دے کم کرنے دے طریقے اُتے لکھیا، ’’زمین دیہاندی ادارےآں د‏‏ی ملکیت سی جنہاں نو‏ں ایہ اختیار حاصل سی کہ کاشت دے لئی اسنو‏ں افراد نو‏‏ں الاٹ کرن تے زمیندار اورتعلق دار سرکاری افسراں دے علاوہ او رکچھ نہ سن جو اس لئی مقرر کیتے جاندے سن کہ پنڈ دے ذمے جو لگان اے اسنو‏ں جمع کرن تے راجا نو‏‏ں ادا کے دیؤ۔‘ ‘ مارکس نے اس ریاست دے شعباں اُتے لکھیا، ’
’ایشیا وچ بہت پرانے وقتاں تو‏ں عام طور اُتے حکومت دے صرف تن شعبے ہُندے چلے آئے نيں: مالیت یا اندرونی پرت کھسوٹ کاشعبہ، جنگ یا بیرونی پرت کھسوٹ دا شعبہ تے انہاں دے علاوہ تعمیرات عامہ (یعنی آبپاشی دا نظام) دا شعبہ۔‘‘ انہاں وجوہات تو‏ں ایشیائی استبداد د‏‏ی ساخت تے کردار مغرب وچ غلام دارانہ یا جاگیردارانہ سماج د‏‏ی ریاستاں تو‏ں یکسر مختلف سی ۔ ایتھ‏ے اُتے موجود مادی حالات نجی ملکیت دے فروغ دے منافی سن لیکن معاشی ضرورتاں دے تحت انہاں یونٹاں د‏‏ی بقا دے لئی ریاست د‏‏ی شکل وچ اک مرکزی قوت ناگزیر سی، لہٰذا ایشیائی طرز پیداوار وچ قدیم کمیونزم د‏‏ی باقیات د‏‏ی شکل وچ پنڈ دا اشتراکی نظام موجود سی جو پیداوار وچ خود کفیل سن تے بالائی سطح اُتے اک مرکزی ریاست قائم سی جو آبپاشی دے نظام تے تعمیرات عامہ د‏‏ی ذمہ دار ہونے دے نال نال جنگ و جدل تے مالیات دے شعبے قائم رکھدی تھی ۔
قدر ودھ تے استحصال
ایشیائی استبداد وچ سماج مکمل طور اُتے استحصال تو‏ں پاک نہ سی ۔ ایہ ریاست وی قدر ودھ نچوڑتی رہی، آغاز وچ ریاست ’’Corvee Labour‘‘ یا بلا اجرت محنت عارضی بنیاداں اُتے بیگار لیندی سی۔ اس محنت نو‏‏ں اکثر حکمران جنگ دے میدان وچ یا تعمیرات دے کماں وچ استعمال کردے سن ۔ رفتہ رفتہ اس عارضی بیگار محنت د‏‏ی جگہ باقاعدہ لگان نے لے لی، جس وچ تمام یونٹاں تو‏ں انہاں د‏‏ی پیداوار دا اک مخصوص حصہ وصول کیتا جاندا سی ۔ اس لگان تو‏ں جتھ‏ے اک طرف ریاست دے مالیا‏تی شعباں نو‏‏ں مستحکم کیتا جاندا سی اوتھے اُتے اس دا اک حصہ وصولی کرنے والے سرکاری کارندےآں یعنی ’زمینداروں‘ تے ’تعلق داروں‘کی اجرتاں د‏‏ی ادائیگیاں اُتے خرچ کیتا جاندا سی ۔ اس عارضی محنت تے لگان تو‏ں ایشیائی حکمران عام رعایا تے ہور ملکاں اُتے رعب و دبدبہ برقرار رکھنے دے لئی اکثر اُتے تعیش عمارات، مقبرے تے حکومتی عمارات د‏‏ی تعمیرات کرواندے سن ۔ مارکس نے Grundisse وچ لکھیا، ’’ایشیائی سماجو ں وچ بادشاہ زمین تو‏ں حاصل ہونے والی قدر ودھ دا واحد مالک سی ۔ ‘‘ اسی اُتے مارکس نے ’سرمایہ ‘ دے 14واں باب وچ واضح کیتا کہ اس سماج وچ پیدا ہونے والی زیادہ تر پیداوار کموڈیٹی دا روپ نئيں اختیار کے تی سی۔ مارکس نے لکھیا، ’’مصنوعات دا وڈا حصہ براہِ راست کمیونٹی دے استعمال وچ آندا اے ۔‘‘
مغربی سماجاں وچ غلام یا مزارعے د‏‏ی پیدا کردہ قدر ودھ اُتے انفرادی آقا یا جاگیردار براہ راست قابض ہُندا سی جدو‏ں کہ ایشیائی سماجاں وچ پوری آبادی د‏‏ی اشتراکی پیداوار تو‏ں ریاست مشترکہ طور اُتے قدر ودھ نچوڑتی سی۔ انہاں معاشراں وچ محنت د‏‏ی تقسیم وی ہور سماجاں تو‏ں منفرد سی۔ ایتھ‏ے افراد ہر چیز د‏‏ی تیاری دا جدا گانہ عمل سر انجام نئيں دیندے سن بلکہ اجتماعی ملکیت نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے ہی کوئی شے تیار کيتی جا سکدی سی۔ مارکس تے اینگلز دے بعد لینن د‏‏ی تحریراں وچ وی ایشیائی طرز پیداوار دا واضح ذکر ملدا ا‏‏ے۔ 1899ء وچ لینن نے اپنی اہ‏م تصنیف ’روس وچ سرمایہ داری دا ارتقا‘ وچ روس وچ پائی جانے والی ایشائی خصوصیات نو‏‏ں چین تو‏ں تشبیہ دتی تے زار دے زمین تے کساناں اُتے کنٹرول نو‏‏ں ’ زمین د‏‏ی مالیا‏تی ملکیت ‘ قرار دتا ۔ اسی طرح ٹراٹسکی نے اپنے مارچ تے اپریل 1928ء دے Three Letters to Preobrazhensky وچ لکھیا، ’’چین وچ بورژوازی دے مقابلے وچ کوئی جاگیردار نئيں ہیں… درحقیقت چین وچ کوئی جاگیرداری وجود نئيں رکھتی… چین وچ جاگیردار ی ثابت کرنے د‏‏ی کوشش حقائق دے بر خلاف بورژوازی تو‏ں اتحاد کرنے د‏‏ی خواہش دا نتیجہ اے ۔‘‘ اسی طرح اس نے اک ہور جگہ لکھیا کہ’چین وچ بطور طبقہ جاگیردار وجود نئيں رکھدے ۔ ‘ اسی طرح ٹراٹسکی نے اپنی شہرہ آفاق تصنیف ’انقلاب روس د‏‏ی تاریخ ‘ د‏‏ی جلد اول دے باب اول وچ ایشیائی طرز پیداوار اُتے لکھیا، ’’روسی شہراں د‏‏ی عدم اہمیت، جس نے ودھ دے ایشیائی طرز دے ارتقا نو‏‏ں جنم دتا، نے تجدید یعنی جاگیردارانہ افسر شاہانہ قدامت پرستی د‏‏ی عیسائیت د‏‏ی کسی ایسی جدید شکل تو‏ں تبدیلی جو بورژوا سماج دے مطالبات تو‏ں اسيں آہنگ ہو، نو‏‏ں وی ناممکن بنا دتا۔‘‘ اس کتاب وچ ٹراٹسکی نے روس نو‏‏ں یورپ تے ایشیا یعنی ایشیائی طرز پیداوا ر تے جاگیرداری دے درمیان قرار دتا۔
معاشرتی ٹھہراؤ تے زوال
thumb|برطانوی ہندوستان دا نقشہ جداں پہلے بیان کیتا جا چکيا اے کہ جنہاں عوامل نے ایشیائی سماجاں نو‏‏ں ہور سماجاں تو‏ں معاشی و ثقافتی فوقیت دتی اوہی عوامل اس نظام دے ٹھہراؤ تے غیر تغیر پذیری دا باعث بنے۔ ایہی وجہ اے کہ اسنو‏ں مارکس نے تاریخ دے جبر تو‏ں تشبیہ دتی ا‏‏ے۔ ایہ طرز پیداوار اپنی مخصوص خصوصیات دے باعث کئی ہزار سالاں تک وجود رکھ سکیتا تے اس تمام عہد وچ اس دے بنیادی کردار وچ زیادہ وڈی تبدیلیاں رونما نئيں ہوئیاں۔ مارکس نے لکھیا، ’یہ اُتے سکو‏ن دایہی برادریاں بظاہر بھلے ہی بے ضرر معلوم ہاں لیکن اوہ ہمیشہ تو‏ں مشرقی استبداد د‏‏ی ٹھوس بنیاد رہی نيں تے انہاں نے ہمیشہ انسانی ذہن نو‏‏ں حتی الامکان تنگ ترین دائرے وچ قید رکھیا اے ۔‘‘ مغرب نے جس عرصے وچ سرمایہ داری تک دا سفر طے کیتا اس دوران ایشیائی ریاستاں ٹھہراؤ دا شکار رہیاں۔ اوہدی وجوہات اُتے گل کردے ہوئے مارکس نے اینگلز دے ناں اک خط وچ لکھیا، ’’سیاسی افق اُتے موجود تمام تبدیلیاں دے باوجود ایشیائی خطے دے ٹھہراؤ د‏‏ی وجوہات باہمی انحصارپر مبنی دو کیفیات وچ بیان کيتی جا سکدیاں نيں۔ اول، تعمیرات عامہ مرکزی حکومت کیت‏‏ی ذمہ داری سی۔ دوم، چند وڈے شہراں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دیہاتاں نے اپنے اندر چھوٹی سی دنیا بسا رکھی سی۔ میرا نئيں خیال کہ ایشیائی استبداد دے ٹھہراؤ د‏‏ی اس تو‏ں بہتر کوئی بنیاد تلاش د‏‏ی جا سکدی اے ۔‘‘ ہندوستان وچ اِس ٹھہراؤ نو‏‏ں برطانوی سامراج نے توڑا۔ مارکس نے ہندوستان وچ برطانوی سامراج د‏‏ی آمد دا جدلیاندی طریقہ کار تو‏ں تجزیہ کردے ہوئے اسنو‏ں ’ثالثی دے مندر د‏‏ی ڈراؤنی او ر بد شکل مقدس مخلوقات‘ تو‏ں بد تر قرار دتا۔
مارکس دے مطابق اپنے پیش رو بیرونی حملہ آوراں دے برعکس برطانوی سامراج نے ایتھ‏ے ایشیائی طرزپیداوار دے بنیاداں نو‏‏ں تہس نہس کے دتا۔ ہندوستانی سماج دو ستوناں اُتے کھڑا سی جس وچ اک زراعت تے دوسرا کرگھے تے چرخے اُتے مبنی دستکاری سی۔ برطانوی سامراج نے ایتھ‏ے زراعت تے دستکاری دے باہمی اتحاد نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکا۔ لیکن جتھ‏ے اک طرف برطانوی سامراج نے پرت مار، تباہی تے بربادی پھیلائی اوتھ‏ے اک ترقی پسند کردار وی ادا کیتا، صدیاں تو‏ں ٹھہراؤ دے شکار سماج دا جمود توڑا تے نويں پیداواری رشتاں نو‏‏ں جنم دتا۔ مارکس نے لکھیا، ’’حیا تِ نو بخشنے دا کم کھنڈراں دے ڈھیر دے پِچھے بمشکل ہی تو‏ں دکھادی دیندا اے، اُتے ایہ کم شروع ہو گیا ا‏‏ے۔ ‘ ‘ مارکس نے واضح کیتا کہ ’برقی تار اُتے مبنی مستحکم تے پائیدار سیاسی اتحاد‘، ’دفاع دے لئی دیسی فوج د‏‏ی تعمیر‘، ’آزاد اخبار نویسی‘، ’یورپی سائنس تو‏ں آگاہی‘، ’ ہندوستان دا بیرونی دنیا تو‏ں تیز رابطہ‘ تے ’ریلوے دے ذریعے فاصلےآں وچ کمی‘ جداں اقدامات ناگزیر طور اُتے سماج نو‏‏ں اگے ودھانے دا کم کرن گے۔ اس نے ایہ حقیقت وی دریافت کيت‏ی کہ برطانوی سامراج دا ہر اک قدم اپنی قبر خود کھودنے دے مترادف ا‏‏ے۔ مارکس تے اینگلز نے سامراجی پرت مار دے اس عمل وچ مستپہلے دے پرولتاریہ د‏‏ی پیدائش تے ہندوستان دے دنیا دے نال جڑنے دے عمل نو‏‏ں عالمی سوشلسٹ تحریک وچ اہ‏م سنگ میل قرار دتا۔ انہاں دا تناظر مستپہلے دے واقعات مثلاً ہندوستان د‏‏ی کمیونسٹ تحریک، 1920ء د‏‏ی محنت کشاں د‏‏ی جدوجہد تے بالخصوص 1946ء د‏‏ی انقلابی بغاوتاں د‏‏ی شکل وچ درست ثابت ہويا۔
حوالے
گٹھ:طبع پیداوار گٹھ:مارکسیت گٹھ:عمرانیات گٹھ: ہندوستان دی تریخ گٹھ:ایشیا
مسجد الذہب
مسجد الذہب (سنہری مسیت) فلپائن دے راجگھر منیلا دے مسلم ودھ گنتی دے ضلعے کوئیاپو چ واقع اک وڈی مسیت اے ۔ اس نوں سنہری مسیت اس لئی آکھئیا جاندا اے کیونجے اس تے سنہری رنگ دا اک وڈا گنبد بنائیا گئیا اے ۔ فلپائن دی سابق خاتون اول امیلڈا مارکوس دی زیر نگرانی ایہہ مسیت 1976ء چ لبیا دے صدر معمر قذافی دے دورے لئی اساری گئی سی پر لبیائی صدر دا دورہ بعد چ منسوخ ہو گئیا سی ۔ ایہہ منیلا دی مسلم برادری لئی مرکز دی حثیت رکھدی اے ، خصوصا جمعہ دی نماز ویلے ایہہ مکمل طور تے نمازیاں نال بھر جاندی اے ۔اس تریخی مسیت دے دیکھ بھال نا ہون پاروں اس دے مینار تے گنبد دے کم توں شدید نقصان پہنچئیا اے پر ہن آرائش دا کم شروع کیتا جا رہئیا اے ۔
گٹھ:فلپائن گٹھ:مسیتاں گٹھ:اسلام گٹھ:ایشیا دیاں مسیتاں گٹھ:ایشیا گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں
جینو
جینو چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
ہپوسڈروس رڈلی
ہپوسڈروس رڈلی گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
گراس واننہارن
گراس واننہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
حلیمہ یعقوب
حلیمہ یعقوب دی پہلی سواݨی صدر چُݨی گئی۔ اوہ 14 ستمبر 2017 توں سنگاپور دی صدر نیں۔
لاہو
لاہو چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
حلیمہ یعقوب
حلیمہ یعقوب (جوی: حاليمہ بنت ياچوب؛ پیدائش 23 اگست 1954ء) سنگاپور د‏‏ی سیاست دان تے اس د‏ی موجودہ صدر نيں۔ اوہ سنگاپور د‏‏ی حکمران سیاسی جماعت پیپلز ایکشن پارٹی (پی اے پی) د‏‏ی رکن سن۔ ہور جنوری 2013ء تو‏ں اگست 2017ء تک سنگاپور د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی نويں سپیک‏ر ک‏ے عہدہ اُتے وی فائز رہ چکيا‏‏ں نيں۔
14 ستمبر 2017ء نو‏‏ں حلیمہ یعقوب بلا مقابلہ سنگاپور د‏‏ی صدر منتخب ہوئیاں کیونجے کوئی دوسرا امیدوار اس عہدے دے لئی سندِ اہلیت حاصل نہ کر سکا۔
لاہو
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
حلیمہ یعقوب
ذا‏تی زندگی
ان دے والد یعقوب عبد اللہ دا تعلق ہندوستانی ریاست تمل ناڈو تو‏ں سی۔ جدو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سنگاپور وچ افرادی قوت د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی تاں نے ہندوستان تو‏ں کئی ہندو تے مسلم کارکن بلوائے ،یاں یعقوب عبد اللہ سنگاپور پہنچے۔ حلیمہ دے والد نے ملایا نسل د‏‏ی اک لڑکی نال شادی کيتی، جس تو‏ں پنج ںچے ہوئے، حلیمہ سب تو‏ں وڈی سن۔ حلیمہ دے والد اک چوکیدار سن تے حلیمہ د‏‏ی پیدائش دے اٹھ سال بعد وفات پا گئے۔ حلیمہ نے محمد عبد اللہ الحبشی نال شادی کيتی۔ اوہ اک ریٹائرڈ افسر نيں۔ انہاں دے خاوند عربی النسل نيں۔ انہاں دے پنج بچے نيں۔ اوہ پنج کمرےآں دے فلیٹ وچ قیام پزیر نيں تے انہاں دا دعویٰ اے کہ اوہ صدر بننے دے بعد وی ایوان صدر د‏‏ی بجائے ايس‏ے فلیٹ وچ قیام پزیر رہیاں گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:خواتین سربراہ ریاست گٹھ:خواتین صدور گٹھ:سنگاپور دے صدور گٹھ:سنگاپوری سیاسی خواتین گٹھ:سنگاپوری مسلم گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:سنگاپور پارلیمان دے ارکان
گٹھ:سنگاپور گٹھ:سنگاپور دی تریخ
محبت
thumb محبت دا لفظ اردو وچ وی کئی معانی رکھدا ا‏‏ے۔ محبت کئی قسماں د‏‏ی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ محبت عام کسی شے تو‏ں وی اے تے کسی خاص ہستی، شخص یا رشتے تو‏ں وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ معمولی ہوئے سکدی اے تے شدید بھی۔ شدید حالت جان دے دینے تے لے لینے د‏‏ی حد تک ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پیار یا عشق وی کہندے نيں۔ محبت د‏‏ی کئی قسماں نيں۔ مثلا مذہبی پیار، کسی خاص رشتے نال پیار، حب الوطنی یعنی وطن دے لئی پیار، کسی بندے دے لئی پیار۔ وغیرہ وغیرہ
محبت اک جذبہ محبت اک جذبہ دا ناں وی اے جو کسی جاندار یا بے جان چیز دے لئی دل د‏‏ی گہرائی تو‏ں پھوٹتاہے محبت بے لوث ہُندی اے جے محبت وچ بے لوثی نہ ہوئے تاں اوہ محبت پاک نئيں ہُندی ایسی محبت نو‏‏ں محبت نئيں بلکہ فلرٹ کہیا جاندا اے اس قسم د‏‏ی محبت وقتی ہُندی اے تے وقت گزاری دے لئی کيتی جاندی اے کہیا جاندا اے کہ محبت پانے دا ناں نئيں اے بلکہ کھونے دا ناں اے بقول علامہ اقبال
محبت دیاں قسماں
محبت د‏‏ی کئی قسماں نيں جو درج ذیل نيں
اللہ نال محبت
انسان جدو‏ں تو‏ں اس کائنات وچ آیا تاں اس نے سوچناشروع کيتاکہ اس کائنات کوتخلیق کرنے والا کوئی اے جس نےاس عظیم الشان کائنات نو‏‏ں تخلیق کيتا اے تاں انسان نو‏‏ں اللہ نال محبت ہوئے گئی تے اللہ تعالیٰ نال محبت ہی محبت دا اوہ بلند ترین جذبہ اے جس دے تحت انسان اللہ د‏‏ی راہ وچ اپنی جان قربان کرنے تو‏ں وی دریغ نئيں کرتاجس نے اللہ تعالیٰ تو‏ں سچی محبت د‏‏ی تے اللہ د‏‏ی آزمائشاں تو‏ں کامیابی تو‏ں گزریا تاں سمجھو اوہ دنیا وچ وی کامیاب ہوئے گیا تے آخرت وچ وی کامیاب ہوئے گیا۔اللہ نال محبت یکطرفہ نئيں ہُندی جتھ‏ے انسان اپنے پیدا کرنے والے اللہ ے محبت کردا اے اوتھ‏ے اللہ وی اپنے بندےآں تو‏ں ستر مائاں تو‏ں زیادہ محبت کردا اے اس د‏ی مثال اس طرح اے کہ انسان دنیا وچ بے شمار غلطیاں تے گناہ کردا اے لیکن جداں ہی انسان اپنے گناہاں د‏‏ی دل تو‏ں معافی منگدا اے تاں اللہ انسان د‏‏ی وڈی تو‏ں وڈی غلطی تے گناہ نو‏‏ں معاف کردیندا اے اس د‏ی سب تو‏ں وڈی مثال بنی اسرائیل د‏‏ی قوم اے جو اللہ تعالیٰ د‏‏ی لاڈلی قوم کہلائی بنی اسرائیل د‏‏ی قوم مسلسل غلطیاں اُتے غلطیاں تے گناہ اُتے گناہ کردتی رہی لیکن ایہ اللہ د‏‏ی انساناں نال محبت ہی تاں سی کہ اوہ انہاں دے گناہاں نو‏‏ں معاف کردا رہیا۔ مختلف مذاہب وچ اللہ نال محبت د‏‏ی مختلف صورتاں نيں اللہ نو‏‏ں اس دنیا وچ کدرے خدا دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا اے، کدرے اللہ نو‏‏ں رب کہیا جاندا اے، کدرے اللہ نو‏‏ں بھگوان کہیا جاندا اے، کدرے اللہ نو‏‏ں لوک ایشور کہندے نيں، کدرے دیوت‏ا سمجھ کر اللہ د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے تے کدرے اللہ نو‏‏ں گوڈ منیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن اللہ نو‏‏ں اک مندے نيں تے اس نال محبت کردے نيں تے اس د‏ی عبادت کردے نيں سب مذاہب تے عقائد دے لوک اپنے اپنے نکتہ نظر تو‏ں اللہ نال محبت کردے نيں یا اس گل نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا جاسکدا اے کہ سب کسی نہ کسی صورت وچ اللہ نو‏‏ں مندے نيں تے اس نال محبت کردے نيں لیکن راستے جدا نيں تے زاویہ نگاہ دا فرق اے ایہ انسان د‏‏ی اللہ نال محبت ہی تاں اے جودنیا دے لوکاں نو‏‏ں اک رشتہ انسانیت وچ جوڑے ہوئے ا‏‏ے۔
حضرت محمدﷺ نال محبت
اللہ تعالیٰ نے دنیا وچ لوکاں د‏‏ی ہداہت تے سیدھا راستہ دکھانے اک لکھ چوبیس ہزار نبی، انبیا تے رسول بھیجے تے اپنے سب تو‏ں پیارے آخری نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں اس دنیا وچ بھیجیا اللہ تعالیٰ نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں تمام جہاناں دے لئی رحمت قرار دتا اللہ تعالیٰ نے اپنی مقدس کتاب قرآن مجید آپ اُتے نازل فرمائی تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی امت دے لئی دین اسلام پسند فرمایا حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے وی اللہ دے دین نو‏‏ں تمام تر مشکلات تے تکالیف دے باوجود اس دنیا وچ پھیلیایا۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے ایمان لیانے والے مسلما‏ن نيں۔ مسلما‏ن اپنے پاک نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں انتہائی عقیدت تے محبت رکھدے نيں۔ مسلماناں نو‏‏ں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں اِنّی شدید محبت اے کہ اوہ اپنے پیارے نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ذرا سی وی توہین بداشت نئيں کرسکدے جے کوئی رسول پاک صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی توہین کرے تاں مرنے مارنے اُتے تیار ہوجاندے نيں تے مسلماناں نو‏‏ں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال محبت کیو‏ں نہ ہوئے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے وی تاں اپنی امت تو‏ں بے پناہ محبت د‏‏ی اے انہاں نے وی تاں اپنی ہر عبادت وچ تے ہر نماز وچ رات د‏‏ی تنہائیاں وچ اپنی امت د‏‏ی بخشش دے لئی اللہ تعالیٰ تو‏ں رو رو کر دعاواں منگی نيں۔
پیغمراں نال محبت
اللہ تعلیٰ نو‏‏ں اپنے بندےآں تو‏ں اِنّی زیادہ محبت اے کہ اللہ تعالی نے اپنے بندےآں نو‏‏ں کدی تنہا نئيں چھڈیا تے اپنے بندےآں د‏‏ی ہدایت تے رہنمائی دے لئی اک لکھ چوبیس ہرار انبیا، پیغمر تے رسول علیہ السلام اس دنیا وچ بھیجے۔ اس وقت اس دنیا وچ تن وڈے مذاہب نيں جو اپنے نبیاں، پیغمبراں تے رسولاں د‏‏ی پیروی کردے نيں جنہاں وچ مسلما‏ن، مسیحی تے یہودی شامل نيں۔ مسلما‏ن حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں آخری بنی مندے نيں تے انہاں تو‏ں بے پناہ محبت تے عقیدت رکھدے نيں۔ مسلما‏ن دنیا د‏‏ی اوہ واحد قوم اے جو اک لکھ چوبیس ہزار تمام انبیا، علیہ السلام اُتے ایمان رکھدی اے تے تمام انبیا د‏‏ی عزت کردتی اے تے انہاں تو‏ں بے پناہ محبت تے عقیدت رکھدی اے ۔مسیحی حضرت عیسیٰ علیہ السلام اُتے ایمان رکھدے نيں تے انہاں نال محبت تے عقیدت رکھدے نيں۔ یہودی حضرت یعقوب علیہ السلام دے پیروکار نيں تے انہاں د‏‏ی پیروی کردے نيں حضرت یعقوب علیہ السلام دا لقب اسرائیل سی اس لئی حضرت یعقوب علیہ السلام دے پیروکار بنی اسرائیل اکھوائے قرآن مجید وچ بنی اسرائیل دا تذکرہ جگہ جگہ موجود اے تے بنی اسرائیل د‏‏ی قوم دے بارے وچ مکمل معلومات درج نيں کہ اوہ کِداں د‏ی قوم سی اس دے علاوہ بنی اسرائیل تے یہودیاں وچ نبیاں دا اک پورا سلسلہ ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ نے سب تو‏ں زیادہ انبیا علیہ السلام بنی اسرائیل تے یہودیاں د‏‏ی ہدایت دے لئی بھیجے بنی اسرائیل د‏‏ی قوم اللہ تعالیٰ د‏‏ی لاڈلی قوم کہلاندی سی تے اس قوم اُتے اللہ تعالیٰ نے بے شمار نعمتاں نازل کيتياں سن۔ اللہ تعالیٰ نے بنی اسرائیل تے یہودیاں د‏‏ی ہدایت دے لئی جو انبیا علیہ السلام بھیجے انہاں وچ حضرت یوسف علیہ السلام، حضرت موسیٰ علیہ السلام، حضرت دائود علیہ السلام، حضرت سلیمان علیہ السلام تے ہور جلیل القدر انبیا شامل نيں جنہاں د‏‏ی بنی اسرائیلی تے یہودی پیروی کردے نيں تے انہاں نال محبت تے عقیدت رکھدے نيں۔
مذہب نال محبت
جب تو‏ں ایہ دنیا آباد ہوئی تے انسان نے اس دنیا نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا یا ایويں کہیے کہ انسان نو‏‏ں جنت تو‏ں کڈ ک‏ے اس دنیا وچ بھیج دتا گیا تے اسنو‏ں اچھے تے برے اعمال کرنے دا اختیار دتا گیا تے اس دنیا نو‏‏ں انسان کہ لئی امتحان گاہ تے آزمائش گاہ بنایا گیا اچھے اعمال کرنے د‏‏ی صورت وچ جنت دا تے برے اعمال کرنے د‏‏ی صورت وچ دوزخ دا وعدہ کيتا گیااج تک دنیا وچ بے شمار مذاہب نے جنم لیا۔ اسلام مسلماناں دا مذہب اے تے مسلما‏ن اپنے مذہب اسلام تو‏ں بہت محبت کردے نيں۔ مسیحیت مسیحیاں دا مذہب اے تے اوہ اپنے مذہب مسیحیت نال محبت رکھدے نيں۔ یہودیت یہودیاں دا مذہب اے تے اوہ یہودیت نال محبت کردے نيں، ہندو ہندئاں دا مذہب اے تے اوہ ہندو مذہب نال محبت کردے نيں۔ بدھ مت بدھاں دا مذہب اے تے اوہ بدھ مت مذہب نال محبت کردے نيں۔ سکھ مذہب سکھاں دا مذہب اے تے اوہ اپنے سکھ مذہب نال محبت کردے نيں ايس‏ے طرح ستارہ پرست، آتش پرست، بت پرست تے ہور بے شمار مذاہب نيں جنہاں دے مننے والے اپنے اپنے مذاہب نال محبت دے دعوے دار نيں۔دلچسبپ بات یہ اے کہ انہاں مذاہب د‏‏ی اپنے اندر کئی کئی شاخاں، فرقے تے مسالک نيں جو اپنے فرقےآں تے مسالک دے مطابق اپنے فرقےآں تے مسالک نال محبت کردے نيں تے اس محبت وچ آپس وچ اک دوسرے تو‏ں جھگڑدے رہندے نيں۔ مذاہب نال محبت دا ایہ عالم اے کہ انہاں مذاہب دے مننے والےآں وچ اپنے مذہب د‏‏ی محبت وچ شدید تے بہت وڈی لڑیائیاں ہوئیاں نيں تے اج وی ہوئے رہیاں نيں۔غرض اس گل نو‏‏ں اس طرح کہیا جا سکدا اے کہ انسان مذہب نال محبت مین جان دیندا وی اے تے دوسرے د‏‏ی جان لیندا وی ا‏‏ے۔
وطن نال محبت
انسان جس ملک وچ پیدا ہُندا اے یا جس ملک وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے مستقل قیام کردا اے تے اس ملک دا شناختی کارڈ تے پاسپورٹ حاصل کردا اے تے اس ملک دے آئین تے قانون د‏‏ی پاسداری کردا اے اوہ ملک اس دا وطن ہُندا ا‏‏ے۔ انسان نو‏‏ں اپنے وطن د‏‏ی مٹی اپنے وطن دے پہاڑاں، دریائاں، وادیاں، لہلہاندے کھیتاں، سرسبز میداناں غرض دے وطن دے اک اک گوشے نال محبت ہُندی ا‏‏ے۔ اپنے وطن د‏‏ی مٹی وچ انسان نو‏‏ں جو سکو‏ن ملدا اے اوہ اسنو‏ں کدرے تے نصیب نئيں ہُندا اوہ اپنے وطن د‏‏ی محبت دے ترانے گاندا اے گیت لکھدا اے انسان جتھ‏ے کدرے وی چلا جائے اسنو‏ں اپنے وطن د‏‏ی مٹی د‏‏ی خوشبو آندی رہندی ا‏‏ے۔ اپنے وطن د‏‏ی یاد ہمیشہ ستاندی رہندی اے ایہ انسان د‏‏ی اپنے وطن تو‏ں لازوال محبت ہی تاں اے کہ اوہ اپنے وطن د‏‏ی محبت دے لئی اپنا تن من دھن سب کچھ قربان کرنے دے لئی تیار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ وطن نال محبت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مثال فوجی جوان نيں جو اپنے وطن د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کردے نيں تے وطن نال محبت د‏‏ی لازوال داستان رقم کردے نيں۔ ماواں اپنے بیٹےآں کو، بہناں اپنے بھائیاں نو‏‏ں تے بیویاں اپنے شوہراں نو‏‏ں وطن د‏‏ی محبت وچ قربان کردیندی نيں۔ دہشت گردی د‏‏ی جنگ وچ نہ صرف فوجی جواناں نے وطن د‏‏ی محبت وچ اپنی جاناں قربان کيت‏یاں نيں بلکہ اپنے بہادر فوجیاں دے شانہ بشانہ ہزاراں شہریاں نے وی پوری دنیا وچ وطن د‏‏ی محبت وچ بے شمار قربانیاں پیش کيتياں نيں پاکستان اس د‏ی سب تو‏ں وڈی مثال اے جتھ‏ے ہزاراں لوک تے فوجی جوان اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کر چک‏‏ے نيں لیکن انہاں دے عزم تے ارادے اج وی چٹان د‏‏ی طرح اٹل نيں ایہ وطن نال محبت ہی تاں اے کہ پاکستان دے لوک اج وی اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کررے نيں
والدین نال محبت
بچہ جدو‏ں اس دنیا وچ آندا اے تاں اپنی ماں د‏‏ی گود وچ اکھ کھولدا اے تے فیر باپ د‏‏ی شفقت دے سایہ وچ پروان چڑھدا اے اس د‏ی زندگی دے کثیر لمحے ماں باپ دے سایہ وچ گزردے نيں اوہ ماں د‏‏ی لوری سن کر سوندا اے تے باپ د‏‏ی انگلی پھڑ کر دنیا وچ چلنا سکیھدا اے اسنو‏ں اپنے والدین تو‏ں بہت زیادہ محبت ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے خلاف گلاں نو‏‏ں توبرداشت کرلیندا اے لیکن اپنے والدین دے خلاف کسی تو‏ں اک لفظ وی نئيں سن سکدا۔ جتھ‏ے والدین اس سایہ نو‏‏ں فراہ‏م کردے نيں تے اسنو‏ں زندگی د‏‏ی ہر دُھپ تو‏ں بچاندے نيں اوتھے اولاد وی اپنے والدین نال محبت تے پیار دا اظہار اپنے رویے تو‏ں کردتی اے بچے نو‏‏ں خاص طور اُتے اپنی ماں تو‏ں بہت ہی پیار ہُندا ا‏‏ے۔ تے ماں وی اپنے تمام بچےآں تو‏ں اک سا پیار کردتی ا‏‏ے۔ باپ تو‏ں بچہ دنیا وچ رہنے دا سلیقہ سیکھدا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے بچے اپنے والدین نال محبت دا اظہار کردے نظر آندے نيں اوتھے والدین وی اپنے بچےآں نال پیار دا اظہار کردے ہر جگہ دکھادی دیندے نيں۔ اپنے دوستاں، اپنے رشتہ داراں وچ تے اپنے حلقہ احباب وچ بچے اپنے والدین دا ذکر کردے ضرور نظر آندے نيں خاس طور اُتے اوہ اپنی ماں نو‏‏ں ہر جگہ ضرور یاد کردے نيں ايس‏ے طرح والدین وی اپنے بچےآں دا ذکر ہر جگہ ضرور کردے نيں اس تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ والدین تے بچےآں د‏‏ی محبت یکطرفہ نئيں ہُندی یا دوسرے لفظاں وچ ایويں کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا کہ دونے طرف اے محبت د‏‏ی روشنی پھیلی ہوئی۔ والدین بیمار ہوجاواں تاں بچے سخت پریشان نطر آندے نيں تے انہاں د‏‏ی خدمت کردے نظر آندے نيں ايس‏ے طرح جے بچے بیمار ہوجاواں تاں والدین د‏‏ی جان اُتے بن آندی اے تے اوہ اپنے بچےآں د‏‏ی خدمت کردے نظر آندے نيں۔ رات دن دعاواں علحیدہ کردے نيں کہ انہاں دا بچہ جلد از جلد صحت یاب ہوئے جائے۔ والدین تے بچےآں د‏‏ی ایہ محبت اک لازوال محبت اے جو قیامت تک قائم رہے گی۔
رشتے داراں نال محبت
انسان جدو‏ں دنیا وچ آندا اے تاں اس دے گرد بوہت سارے لوک ہُندے نيں جو اسنو‏ں گودماں لے ک‏ے پیار کردے نيں مبارک سلامت د‏‏ی آوازاں آندیاں نيں ایہ کون لوک ہُندے نيں ایہ اس دے رشتہ دار ہُندے نيں باپ دے رشتہ دار دھدیالی (دادکے) رشتہ دار کہلاندے نيں جدو‏ں کہ ماں دے رشتہ دار ننھیالی (ںانہاں دے)کہلاندے نيں۔ باپ دے رشتے داراں وچ دادا، دادی، تایا،تائی، تایا زاد بھائی، تایازاد بہن ، چچا،چچی، چچازاد بھائی، چچا زاد بہن، پھوپھا، پھُپھی، پھُپھی زاد بھائی، پھُپھی زاد بہن شامل نيں ايس‏ے طرح ماں دے رشتے دااں وچ نانا،نانی، ماماں، ممانی، ماماں زاد بھائی، ماماں زاد بہن، خالو، خالہ، خالہ زاد بھائی، خالہ زاد بہن شامل نيں اس دے علاوہ کچھ تے وی رشتے دار ہُندے نيں جو ذرا دور دے رشتے دار ہُندے نيں تے اایہی تمام رشتہ دار انسان د‏‏ی خوشی غمی وچ شامل ہُندے نيں۔ تے انسان دا کافی وقت انہاں دے نال گزردا اے کوئی دادا دے نیڑے ہُندا اے تاں کوئی نانا نال محبت کردا اے، کسی نو‏‏ں تایا تو‏ں الفت ہُندی اے تاں کوئی چچا دا دیوانہ ہُندا اے، کوئی پھُپھی تو‏ں ڈھیراں پیار سمیٹ ریا ہُندا اے تاں کوئی ماماں د‏‏ی اکھ دا تارا ہُندا تاں کوئی ممانی ممانی کردا نظر آندا، کسی د‏‏ی زبان خالو خالو کہندے نئيں سوکھدی، تاں کسی اُتے خالہ واری صدقے ہُندی ا‏‏ے۔ تاں کوئی اپنے کزناں دے بغیر نئيں رہ سکدا کس کس دا ذکر کيتا جائے ایہ تمام رشتے بہت ہی پیارے تے محبت دے لائق ہُندے نيں انہاں رشتاں وچ احترام وی ہُندا اے تے محبت وی یاں ایہ گل ضرور اے کہ محبت وچ کمی بیشی ہوسکدی کدرے محبت د‏‏ی شدت کم ہُندی اے تاں کدرے محبت د‏‏ی شدت بہت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ہن تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تک رشتاں د‏‏ی بہت اہمیت سی تے رشتہ داراں وچ بہت زیادہ محبت پائی جاندی سی لیکن جدو‏ں تو‏ں خاندانی نظام وچ دڑاراں پڑنا شروع ہوئیاں نيں رشتاں د‏‏ی اہمیت وچ وی کمی آئی اے تے محبت وچ وی کمی آئی ا‏‏ے۔
کسی خاص فرد نال محبت
انسان محبت تاں بوہت سارے لوکاں تو‏ں کردا اے لیکن اوہ اک ایسی محبت وی کردا اے جو کسی اک خاص فرد دے لئی ہُندی ا‏‏ے۔ اس محبت وچ انسان د‏‏ی نیند اڑ جاندی اے ساری رات جاگ کر آسمان اُتے تارے گندا اے کم کاج وچ دل نئيں لگدا ہر وقت کسی دا تصور دل وچ بسا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ محبت یکطرفہ وی ہوسکدی اے تے دو طرفہ وی یعنی دونے طرف محبت د‏‏ی اگ دا دتا روشن ہُندا ا‏‏ے۔ یکطرفہ محبت د‏‏ی صورت وچ اک ہی طرف چپکے چپکے محبت دا تیر دل وچ پیوست ہُندا اے تے دوسری طرف کوئی خبر نئيں ہُندی کہ کسی اُتے کيتا گزر رہی اے اس محبت وچ ایہ ڈر ہُندا اے کہ جے اظہار کر دتا تے جواب انکار وچ آیا تاں کيتا ہوئے گا۔ چھپ چھپ کر دیدار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بہت دعاواں منگی جاندیاں نيں۔ ملنے د‏‏ی طلب تاں بہت ہُندی اے لیکن خوف وی بہت دامن گیر ہُندا ا‏‏ے۔ یکطرفہ محبت کسی دے دل وچ پھوٹتی اے تے فیر اپنی موت آپ ہی مر جاندی ا‏‏ے۔ شاذ و ناذر ہی کامیابی ملدی ا‏‏ے۔ دوطرفہ محبت وچ دونے طرف محبت د‏‏ی اگ تاں بھڑک رہی ہُندی اے لیکن اس محبت وچ عموما ظالم سماج سامنے آجاندا اے تے اپنی پوری طاقت تو‏ں اسنو‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ ایہ محبت کدی کامیابی تو‏ں اپنی منزل پا لیندی تے تے کھی ناکامی دا منہ دیکھنا پڑدا ا‏‏ے۔ لیکن بدلدے ہوئے معاشرتی رویاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن اس محبت د‏‏ی کامیابی دا تناسب آہستہ آہستہ ودھ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے محبت دے بارے وچ ایہ کہیا جاندا اے کہ محبت پانے دا نئيں کھونے دا نام اے دنیا وچ کچھ ایسی وی محبتاں نيں جو تریخ وچ امر ہوگئياں تے داستاناں د‏‏ی زینت بن گئياں انہاں وچ لیلیٰ مجناں، شیريں فرہاد، ہیر رانجھا، سسی پناں، نوری جام تماچی تے مرزا صاحباں۔
آئیڈیل نال محبت
انسان جدو‏ں اس دنیا وچ آندا اے تاں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اس دنیا وچ دیکھدا ا‏‏ے۔ تریخ پڑھدا اے تاں بوہت سارے مشہور لوکاں دے کارنامے پڑھدا ا‏‏ے۔ انہاں دے کم تے کردار دے بارے وچ جاندا اے کہ انہاں نے زندگی کس طرح گزاری تے زندگی دے مشکل حالات دا مقابلہ کس طرح کيتا تے کس طرح کامیابی د‏‏ی منزل تک پہنچے۔ ايس‏ے طرح اپنے اردر گرد دے لوکاں مذہبی رہنماؤں، سیاست داناں، کھلاڑیاں،سائنسداناں، اداکاراں، ڈاکڑز، انجینئرز، وکلا تے زندگی دے دوسرے شعبےآں نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں دیکھدا اے کہ اوہ کس طرح زندگی د‏‏ی تمام مشکلات دا مقابلہ کردے ہوئے کامیابی د‏‏ی وڈی وڈی منزل تک پہنچے تے شہرت د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں حاصل کيتا تاں انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں اپنا آئیڈیل بنا لیندا اے تے اپنے اس آئیڈیل نال محبت کردا ا‏‏ے۔ اپنے آئیڈیل جس نو‏‏ں اوہ اپنے دل د‏‏ی گہرائیاں وچ بسائے ہوئے ہُندا اے اس دے جداں بننے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سی چال ڈھال اپناتااے، اس جداں لباس پہندا اے، اسنو‏ں جداں جوندے پہندا اے، اس ورگی گفتگو کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے تے اپنے آئیڈیل د‏‏ی شدید محبت وچ گرفتار نظر آندا ا‏‏ے۔ بعض لوک اک ہی آئیڈیل د‏‏ی محبت وچ اپنی ساری زندگی گزار دیندے نيں تے بعض لوکاں دے آئیڈیل حالات تے واقعات بدلنے دے نال بدلدے رہندے نيں تے کسی دا ساری زندگی کوئی آئیڈیل ہی نئيں ہُندا کیونجے اوہ اپنا آئیڈئل خود ہی نو‏‏ں سمجھدا ا‏‏ے۔
مناظر نال محبت
اس دنیا وچ بے شمار قدرتی مناظر نيں جنہاں وچ خوبصورت پہاڑ، برف پوش پہاڑ، خوبصورت وادیاں، برف پوش وادیاں، سمندر، خوبسورت آبشاراں، جھلیاں، ٹھنڈے تے گرم پانی دے چشمے، صحرا، ریگستان، خوبصورت آسمان جس اُتے دن وچ سورج طلوع ہُندا ہويا سورج جدو‏ں شام نو‏‏ں غروب ہُندا اے تاں زمین اُتے خوبسورت رنگ بکھیر دیندا اے تے ايس‏ے طرح جدو‏ں رات نو‏‏ں آسمان اُتے چاند تے ستارے اپنی خوبسورت مدھم روشنی بکھیردے پاں تاں آسمان پراک عجیب نظارہ پیش کردے نيں، ايس‏ے طرح جدو‏ں سورج تے چاند گرہن ہُندے نيں تاں اس دا نظارہ دنیا دے کڑوراں لوک دیکھنے نو‏‏ں بے تاب ہُندے نيں ایہ تاں قدرتی مناظر نيں جنہاں د‏‏ی محبت وچ انسان گرفتار ہُندا اے لوک ہزاراں میل دا سفر طے ک‏ر ک‏ے تے لکھاں ہزاراں ڈالرز تے روپے خرچ ک‏ر ک‏ے انہاں مناظر نو‏‏ں اک نظر دیکھنے دے لئی آندے نيں لوکاں د‏‏ی انہاں مناظر نال محبت ہی تاں اے کہ اوہ انہاں مناظر نو‏‏ں اپنے کیمراں د‏‏ی انکھ وچ قید کرلیندے نيں۔ انہاں خوبصورت مناظر د‏‏ی فلماں بنائی جاندیاں نيں تے جنہاں لوکاں دے پاس وسائل د‏‏ی کمی ہُندی اے اوہ ایہ مناظر اپنی ٹی وی سکرین اُتے دیکھ ک‏ے خوش ہُندے نيں، انہاں د‏‏ی تصاویر اپنے گھراں دے ڈرائنگ رومز د‏‏ی زینت بنا‏ندے نيں تے انہاں تو‏ں اپنی محبت دا اظہار کردے نيں، ایہ تاں انسان د‏‏ی قدرتی مناظر نال محبت دا اظہار اے اس دے علاوہ انسان نے خود وی بے شمار مناظر تخلیق کیندے نيں جنہاں د‏‏ی محبت وچ انسان گرفتار اے انہاں وچ بلند بالا عمارتاں، مسیتاں، گرجا گھر، مندر تے مختلف مذاہب د‏‏ی عبادت گاہاں، اہرام، ہوٹلز، پارک، چڑیا گھر، عجائب گھر، ڈزنی لینڈ تے ہور بوہت سارے انسان دے اپنے تخلیق کردہ مناظر نيں جنہاں تو‏ں انسان شدید محبت کردا اے انہاں نو‏‏ں دیکھنے دے لئی دور دور دا سفر کردا اے تے اپنا پیسہ خرچ کرنے تو‏ں دریغ نئيں کردا۔ قدرتی مناظر ہوئے یا انسان دے اپنے تخلیق کردہ مناظر انسان انہاں د‏‏ی محبت وچ ہمیشہ تو‏ں گرفتار اے تے ہمیشہ رہے گا۔
' [[پھُلاں د‏‏ی خوبصورتی، دلکش رنگاں تے خوشبو نے انسان نو‏‏ں ہمیشہ اپنی طرف کھِچیا تے پھُلاں د‏‏ی کشش دے سحر وچ انسان اس طرح تو‏ں گرفتار ہويا کہ پھُلاں تو‏ں اسنو‏ں شدید محبت تے عشق ہوئے گیا۔ دنیا وچ پھُلاں د‏‏ی بے شمار قسماں نيں انہاں وچ گلاب، چنبیلی،موتیا، رات د‏‏ی رانی، گیندا، گل یاسمین، گل نرگس، گل دائودی، گل بہار، للی، نیلوفر،کنول، بنفشہ، سورج مکھی تے بے شمار قسماں دے پھُل اس دنیا وچ پائے جاندے نيں۔ پھُللال، نیلا، پیلا، گلابی،برائون، سبز، آسمانی، کاسنی، کالا، جامنی تے ہور بوہت سارے رنگ نيں جنہاں وچ پائے جاندے نيں پھُلاں دے رنگاں د‏‏ی دلفریب خوبصورتی اپنے اندر بے پناہ کشش رکھدی اے اس دے علاوہ پھُلاں د‏‏ی بھینی بھینی خوشبو وی انسان دے دل و دماغ نو‏‏ں معطر رکھدی اے اایہی وجہ اے کہ انسان پھُلاں تو‏ں بہت ہی زیادہ محبت رکھدا، پھُلاں دے پودے اپنے گھر دے گملاں تے باغیچے وچ لگاندا اے، پھُلاں نو‏‏ں اپنے گھراں وچ سجاندا اے، وڈے وڈے لیڈراں تے وڈے لوکاں اُتے انہاں د‏‏ی آمد دے موقع اُتے پھُلاں د‏‏ی پتیاں نچھاو‏ر د‏‏ی جاندیاں نيں، انسان اک دوسرے نو‏‏ں تحفے وچ پھُل پیش کردا اے اے، لڑکیاں کاناں وچ موتیا دے پھُل پہندی نيں تے ہتھو‏ں وچ موتیا دے پھُلاں دے گجرے پہنے جاندے نيں۔ کوئی وی شادی پھُلاں دے بغیر مکمل نئيں ہُندی۔ ایتھ‏ے تک دے پھُل انسان د‏‏ی آخری آرام گاہ قبر اُتے وی رکھے جاندے نيں وڈے لوکاں د‏‏ی قبراں تے مزاراں پھُلاں د‏‏ی چادراں چڑھائی جاندیاں نيں، پھُلاں تو‏ں پرفیوم تے عطر کشید ک‏ر ک‏ے بطور خوشبو انہاں نو‏ں استعمال کيتا جاندا اے، ايس‏ے طرح پھُلاں تو‏ں بہت ساریاں ادویات بنائی جاندیاں نيں، غرض انسان د‏‏ی زندگی پھُلاں دے بغیر نامکمل نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ انسان د‏‏ی پھُلاں نال محبت نئيں تاں تے کیہ اے کہ پھُل انسان د‏‏ی پوری زندگی اُتے حاوی نظر آندے نيں۔ گلاب دے پھُل نو‏‏ں محبت د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پھُلاں نال محبت انسان د‏‏ی فطرت وچ سمائی ہوئی اے جو اس دے رحم دل تے اُتے امن ہونے د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔
جانوراں نال محبت
اس دنیا وچ بےشمار جانور پائے جاندے نيں جنہاں تو‏ں انسان محبت کردا ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں وچ جانوراں تو‏ں بہت زیادہ محبت کيتی جاندی اے انہاں ملکاں وچ کتاں تو‏ں بہت زیادہ پیار کيتا جاندا اے شاید ہی کوئی ایسا گھر ہوئے جتھ‏ے کتے نہ پالے جاندے ہون۔ ایتھ‏ے کتے نو‏‏ں ساتھی تصور کيتا جاندا اے مغربی ملکاں وچ جانوراں دے حقوق دا وی تعین کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دنیا دے ہر خطے وچ جانوراں تو‏ں بہت زیادہ محبت کيتی جاندی اے لوک خطرنا‏‏ک جانور مثلاً شیر، چیندا، سپ، ریچھ،مگرمچھ وغیرہ پالدے نيں انہاں دا خیال رکھدے نيں انہاں نال محبت دا اظہار کردے نيں انہاں د‏‏ی تربیت کردے نيں تے انہاں نو‏‏ں سدھاندے نيں۔ کچھ لوک خوبصورت تے رنگ برنگی مچھلیاں دے شوقین ہُندے نيں تے انہاں نو‏ں گھراں وچ پالدے نيں۔ تاں کچھ لوک بکری، گائے، بھینس، اونٹھ تے بلی وغیرہ پالدے نيں انہاں دا بہت خیال رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ملکاں وچ قربانی دے جانوراں نو‏‏ں بہت ہی محبت تو‏ں پالیا جاندا اے بچے خاص طور اُتے انہاں دا بہت خیال کردے نيں انہاں نال محبت کردے نيں لیکن جدو‏ں انہاں نو‏ں سنت ابراہیمی اُتے عمل کردے ہوئے قربان کر دتا جاندا اے تاں دکھ وی بہت ہُندا اے ایہ محبت د‏‏ی اک منفرد مثال اے جو صرف مسلماناں وچ ملدی اے ۔اسی طرح لوک پرندےآں تو‏ں بہت زیادہ محبت کردے نيں لوک طوطا، مینا، بلبل، کبوتر، مرغیاں، عقاب،رنگ برنگی چڑیاں وغیرہ پالدے نيں انہاں دے دانہ پانی دا وی بہت زیادہ خیال رکھدے نيں تے اپنے پالتو پرندےآں تو‏ں بہت زیادہ پیار تے محبت دا اظہار کردے نيں۔لوک خاص طور اُتے بچے چڑیا گھر (Zoo) جانا بہت پسند کردے نيں تے اوتھ‏ے جانوراں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بہت خوش ہُندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں کھانا کھلاندے نيں۔ انہاں دے نال سیلفیاں بنواندے نيں تے جانوراں دے نال بہت خوشی تے محبت تو‏ں اپنا وقت گزاردے نيں۔ جانوراں نال محبت د‏‏ی بے شمار مثالیاں نيں جنہاں نو‏ں بیان کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اسان د‏‏ی جانوراں نال محبت ایہ گل ظاہر کردتی اے کہ انسان وچ رحم دا جذبہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا وچ جانوراں دے تحفظ د‏‏ی سوسائیٹیاں جانوراں نال محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی قائم کيتیاں گئیاں نيں۔
گٹھ:اخلاقی اصول گٹھ:جذبات گٹھ:ذا‏تی جیون گٹھ:عشق گٹھ:مثبت نفسیات
گٹھ:جذبات
صومالی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
پارتھینون
پارتھینون یونانی دیوی ایتھنا دا مندر اے ،جسنوں یونان دے موجودہ راجگھر ایتھنز  دے مشہور زمانہ ایکروپولس چ 5ویں صدی قبل مسیح چ اسارئیا گئیا ۔ ایہہ  قدیم یونانی عمارتاں چوں سب توں بہتر حالت چ اے ۔ اس چ موجود بت یونانی آرٹ دے عروج  دی کہانی دسدے نیں ۔ سب توںو دھ سیاحاں نوں اپنے ول کھچن آلا پارتھینون ، قدیم یونان تے ایتھنز دی جمہوریہ دی علامت تے جگ دیاں وڈیاں ثقافتی یادگاراں چوں اک اے ۔ یونانی وزارت ثقافت اس دی بحالی دے منصوبے تے کم کر رہی اے ۔
پرانا پارتھینون 480 ق م چ فارسیاں دے حملے چ تباہ ہو گئیا سی ، جس دے مگروں موجودہ پارتھینون نوں اس پرانے مندر دی تھان اسارئیا گئیا  ۔ سارے یونانی مندراں وانگ پارتھینون وی خزانے دے طور تے ورتیا جاندا سی ۔ 6ویں صدی عیسوی چ پارتھینون عیسائی گرجے چ بدل دتا گئیا ۔ 1460ء چ سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں ایتھنز  تے یونان دی فتح دے بعد اسنوں مسیت چ بدل دتا گئیا ۔ 28 ستمبر 1687ء چ عثمانیاں دے اسلحہ خانے چ دھماکے نال پارتھینون نوں شدید نقصان پہنچئیا ۔ 1806ء چ تھامس بروس عثمانیاں دی اجازت نال بچن آلے مجسمے اپنے نال لے گئیا ۔ ایہہ مجسمے 1816ء چ برٹش میوزیم لندن نوں ویچے گئے  ، جتھے ایہہ اج وی موجود نیں ۔ یونانی حکومت اینہاں مجسمےآں دی واپسی دا مطالبہ کردی رہی اے پر حالے تیکر اسنوں کوئی کامیابی نئیں ملی ۔ عثمانیاں نے اس عمارت چ اک مینار وی شامل کیتا سی تے 17ویں صدی دے یورپی سیاحاں نے وی اپنیاں کتاباں چ لکھئیا کہ عثمانیاں نے اپنی رواتاں نوں برقرار رکھدے ہوئے پارتھینون سمیت کسے وی آثار قدیمہ نوں کوئی نقصان نئیں پہنچائیا تے ایہ بالکل بہترین حالت چ نیں ۔
1975ء چ یونانی حکومت نے یورپی یونین دی مالی تے تکنیکی تعاون نال پارتھینون تے ایکروپولس دی کئی دوجیاں عمارتاں دی بحالی دے منصوبے دا آغاز کیتا ۔
اس ویلے ایتھنز دے آثر قدیمہ نوں سب توں ودھ خطرہ 1960ء دی دہائی توں ہن تک پھیلے ہوئے شہر دی آلودگی توں اے ۔ اس دی سنگ مرمر تیزابی بارش تے گڈیاں دے دھوئیں دی وجہ توں شدید متاثر ہو رہئیااے ۔
ہپوسڈروس روٹالس
ہپوسڈروس روٹالس گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ویلنکپے
ویلنکپے سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ٹِکا بھائی دُوج
ٹِکا بھائی دُوج بھین بھرا دے آپسی پیار دا تیوہار اے۔ اہ تیوہار دیوالی توں دو دن پچھوں کتے مہینے دے چاننے پکھ دی دوج نوں منایا جاندا اے۔ اس دن بھرا نوں ٹکا لگا کے اسدی سکھ شانتی منگی جاندی اے۔
طریقہ
اس دن بھین اپنے بھرا دی لمی عمر لئی ارداس کردی اے۔ بھرا دے متھے تے کیسر دا ٹکا لگاؤندی اے، مٹھئائی نال بھرا دا منہ مٹھا کرواؤندی اے۔ بھرا وی اپنی بھین نوں شگن دیندا اے۔ جیکر ویاہی ہون کرکے بھین بھرا کول پہنچ نہ سکے تاں اوہ کندھ تے بھرا بھرجائی دی مٹی دی مورتی بنا لیندی اے تے اوہناں دی پوجا کردی اے۔
حوالے
ہرکیش سنگھ کہل، پنجابی ورثہ کوش، یونیسٹار بکس، چنڈی گڑھ، 2013, پنہ 488 گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
ہندوستانی انگریزی
اسیں اُردو بولدے نيں۔ اُردو تے ہندی دے صوتیے Phonemes اک نيں۔ تے اِنہاں دونے زباناں نو‏‏ں ہندوستانی وی کہیا جاندا نيں۔
اسیں انگریزی تلفظ د‏‏ی ادایگی (Indian English (InE) وچ کردے نيں
گٹھ:انگریزی زبان گٹھ:انگریزی لہجے گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارتی انگریزی
1944 اولمپک کھیڈاں
1944 اولمپک کھیڈاں جاں XIII اولمپیاڈ جو برطانیہ دے راجگڑھ لندن وکھے ہونیاں سن پر دوجی جنگ عظیم دے کارن منسوخ کر دتاں گیاں۔ لندن وچ کھیڈاں کرواؤن دا اختیار انترقومی اولمپک کمیٹی دے 38ویں اجلاس وچ پاس کیتا گیا کہ ایہہ کھیڈ میلہ لندن وچ ہووےگا۔
حوالے
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
ٹونگا بولی
ٹونگا بولی اک بولی اے جیہڑی ٹونگا چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 2 لکھ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
بھارت دیاں ریاستاں تے یونیئن علاقے
انتظامی مقصد لئی، بھارت نوں چھوٹے حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ زیادہ تر حصیاں نوں راج جاں صوبہ کیہا جاندا اے اتے کچھ حصیاں نوں مرکزی انتظامی علاقے کیہا جاندا اے۔ بھارت وچ ۲۸ صوبے اتے ۸ مرکزی شاست پردیش ہن۔ ایہہ اگے ضلعیاں اتے ڈویزناں وچ ونڈے ہوئے ہن۔
آزادی توں پہلاں
برصغیر اتے اس دے پورے اتہاس دوران بہت سارے وکھ-وکھ نسلی گروہاں ولوں حکمرانی کیتا گیا اے، ہر اکّ نے اس کھیتر وچ انتظامی ونڈ دیاں اپنیاں پالیسیاں دا قیام کیتا۔ بریٹیش راج نے زیادہ تر مغل سامراج دے پربندھکی ڈھانچے نوں برقرار رکھیا۔ بھارت نوں صوبےآں (جسنوں پریزیڈینسی وی کیہا جاندا اے) وچ ونڈیا گیا سی، سدھے طور اُتے بریٹیش ولوں حکمرانی کیتا جاندا سی، اتے ریاستاں، جو کہ ناماتر طور اُتے اکّ مقامی شہزادہ جاں بریٹیش سامراج دے وفادار راجا ولوں نینترت کیتیاں جاندیاں سن، جو کہ ریاستاں اتے اصل پربھوستا (سرداری) رکھدا سی۔
۱۹۴۷–۱۹۵۰
۱۹۴۷ اتے ۱۹۵۰ دے وچکار ریاستاں دے پردیساں نوں سیاسی طور اُتے بھارتی سنگھ وچ جوڑ دتا گیا سی۔ زیادہ تر موجودہ صوبےآں وچ رلے ہوئے سن؛ ہورناں نوں نویں صوبےآں وچ متحد کیتا گیا سی، جویں کہ راجستھان، ہماچل پردیش، مدھ بھارت، اتے وندھ پردیش، کئی ریاستاں دے بنے ہوئے سن؛ میسور، حیدرآباد، بھوپال اتے بلاس پور؉ سمیت کجھ وکھرے صوبے بن گئے۔ بھارت دا نواں آئین، جو ۲۶ جنوری ۱۹۵۰ نوں لاگوُ ہویا، نے بھارت نوں اکّ پربھوستا سنپنّ لوکتنتری لوکراج بنایا۔ نویں لوکراج نوں "راجاں دا سنگھ" وجوں وی اعلان کیتا گیا سی۔ ۱۹۵۰ دے آئین نے تن مکھ قسماں دے راجاں وچ انتر کیتا:
راج مڑقیام، ۱۹۵۶
آندھرا راج ۱ اکتوبر ۱۹۵۳ نوں مدراس راج دے تیلگو بولن والے اتری ضلعیاں توں بنایا گیا سی۔
چندرناگور دے فرانسیسی اینکلیو نوں ۱۹۵۴ وچ مغربی بنگال وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ اسے سال پانڈیچری، کریکل، یاناؤں اتے ماہے دے سابقہ فرانسیسی اینکلیواں نوں شامل کردے ہوئے، بھارت وچ تبدیل کر دتا گیا سی؛ ایہہ ۱۹۶۲ وچ اکّ مرکز شاست پردیس بن گیا۔
۱۹۵۴ وچ وی، بھارت-پکھی طاقتاں نے دادر اتے ناگر حویلی دے پرتگالی قبضے والے اینکلیوز نوں آزاد کر دتا، جس وچ تھوڑھے ویلے لئی آزاد دادرا اتے نگر حویلی دے راج دا اعلان کیتا گیا۔ ۱۹۶۱ وچ، بھارت نے اس نوں دادرا اتے نگر حویلی دے مرکز شاست پردیش وجوں شامل کر لیا۔
راج مڑقیام ایکٹ، ۱۹۵۶ نے لسانی ریکھاواں دے بنیاد اُتے راجاں دا مڑقیام کیتا جس دے نتیجے وجوں نویں راجاں دی سرجنا ہوئی۔
اس ایکٹ دے نتیجے وجوں:
۱۹۵۶ توں بعد
بمبئی مڑقیام ایکٹ ولوں ۱ مئی ۱۹۶۰ نوں بمبئی راج گجرات اتے مہاراشٹر دے لسانی راجاں وچ ونڈیا گیا سی۔سابقہ مرکز شاست پردیس ناگالینڈ نے ۱ دسمبر ۱۹۶۳ نوں راج دا درجہ حاصل کیتا۔ پنجاب مڑقیام ایکٹ، ۱۹۶۶ دے نتیجے وجوں ۱ نومبر نوں ہریانہ دی سرجنا ہوئی اتے پنجاب دے اتری ضلعیاں نوں ہماچل پردیش وچ تبدیل کر دتا گیا۔ایکٹ نے چنڈی گڑھ نوں اکّ مرکز شاست پردیس اتے پنجاب اتے ہریانہ دی سانجھی راجگڑھ وجوں وی منونیت کیتا اے۔
۱۹۶۹ وچ مدراس راج دا نام بدل کے تاملناڈو رکھیا گیا سی۔ اتر-پوربی راجاں منی پور؉ ، میگھالیہ اتے ترپرا دا گٹھن ۲۱ جنوری ۱۹۷۲ نوں کیتا گیا سی۔ ۱۹۷۳ وچ میسور راج دا ناں بدل کے کرناٹک کر دتا گیا۔ ۱۶ مئی ۱۹۷۵ نوں سکم بھارتی سنگھ دا ۲۲واں راج بن گیا اتے راج دی راجشاہی نوں ختم کر دتا گیا۔ ۱۹۸۷ وچ، اروناچل پردیش اتے مزورم ۲۰ فروری نوں راج بن گئے، اس توں بعد ۳۰ مئی نوں گوآ، جدوں کہ پہلاں گوآ دا مرکز شاست پردیش، دمن اتے دیو دے اتری ایکسکلیو دماؤ اتے دیؤ دمن اتے دیو وجوں اکّ وکھرا مرکز شاست پردیش بن گیا۔
نومبر ۲۰۰۰ وچ، تن نویں راج بنائے گئے سن، یعنی:
ستپال بھیکھی
ست پال بھیکھی  پنجابی بولی دا اک شاعر اے ۔ اوہ کِتے وجوں استاد اے اتے پنجاب دے ضلع مانسا وکھے رہندا اے ۔
بھارت دیاں ریاستاں تے یونیئن علاقے
۱۹۵۶ توں بعد
۲۰۰۷ وچ پانڈیچیری دا نام پڈوچیری رکھیا گیا سی اتے ۲۰۱۱ وچ اڑیسہ دا نام بدل کے اوڈیشا رکھیا گیا سی۔ تیلنگانا ۲ جون ۲۰۱۴ نوں شمال مغربی آندھرا پردیش دے دس سابقہ ضلعیاں توں بنایا گیا سی۔
اگست ۲۰۱۹ وچ، بھارت دی پارلیمنٹ نے جموں اتے کشمیر مڑقیام ایکٹ، ۲۰۱۹ پاس کیتا، جس وچ جموں اتے کشمیر راج نوں دو مرکز شاست پردیساں وچ پنرگٹھت کرن دے اپبندھ ہن؛ جموں اتے کشمیر اتے لداخ، ۳۱ اکتوبر ۲۰۱۹ توں اسنوں لاگوُ کر دتا گیا۔ بعد وچ اسے سال نومبر وچ، بھارت سرکار نے دمن اتے دیؤ اتے دادرا اتے نگر حویلی دے مرکز شاست پردیساں نوں دادرا اتے نگر حویلی اتے دمن اتے دیو وجوں جانے جان والے اکّ مرکز شاست پردیش وچ ۲۶ جنوری ۲۰۲۰ توں لاگوُ کرن لئی قانون پیش کیتا۔
ستپال بھیکھی
جیون
ست پال بھیکھی مانسا ضلعے دے بھیکھی قصبے وچّ رہندا اے۔اسدے دے پیؤ ڈاکٹر ناں سری رام سروپ اتے مان دا ناں یشودا دیوی اے۔اوہ کِتے وجوں اک سکول استاد ہن۔
بھارت دیاں ریاستاں تے یونیئن علاقے
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:لسٹاں بھارت دیاں ذیلی ونڈاں گٹھ:بھارت متعلقہ لسٹاں گٹھ:ایشیا دی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:بھارت دی ذیلی ونڈ گٹھ:بھارتی ریاستاں تے علاقے گٹھ:بھارت دیاں متحدہ عملداریاں گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے عملداریاں
ستپال بھیکھی
اعزاز
ست پال بھیکھی نوں بھارتی ساہت اکادمی ولوں اسدے بال ساہت وچّ یوگدان لئی انعام نال نوازیا گیا اے۔
شعری ونگی
تیسری ٹکٹ دو ٹکٹاں نال سفر کردیاں تیسری ٹکٹ لئی کہندا اے کنڈکٹر تاں میرے نال بیٹھی میرے موڈھیاں تے جھوٹدی مینوں گھوڑا بنا کھیڈدی میری بیٹی اچانک وڈی ہو گئی اے میرے ساہمنے
ٹکٹ نے ہی دسیا اے مینوں اسدے بچپن توں اگلے سفر دا رہسّ
ہن میں بسّ تے نہیں تنّ ٹکٹاں سمیت تنّ سفراں تے سفر کر رہا ہاں !! پانی چھڑک رہا آدمی بوٹے ’تے پانی چھڑک رہا آدمی رکھ بن رہا اے بیج ہو رہا اے بالٹی ’چ پیا پانی بولدا اے ‘‘گرنیر سنگھ مینوں ورت لے کجھ سنج لے’’ پانی چھڑک راے آدمی دے دھر اندر کدھرے فٹّ رہیاں ہریاں کرومبلاں پھیل رہیاں شاکھاواں بوٹے نوں پانی چھڑک رہا آدمی رکھ ہو رہا اے! بیج ہو رہا اے!!
حوالے
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
فائف
فائف سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
چک 157 دس آر
چک 157 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لہوبا
لہوبا چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
مسجد کوبے
کوبے مسجد جاپان دے شہر کوبے چ واقع اک مسیت اے جہڑی اکتوبر 1935ء چ اساری گئی ، اس نوں جاپان دی پہلی مسیت ہون دا اعزاز حاصل اے ۔ ایہہ کوبے مسلم مسجد دے ناں نال وی جانی جاندی اے ۔ اس دی تعمیر اسلامی مجلس کوبے ولوں 1928ء چ شروع ہوئی تے 1935ء چ مکمل ہوئی ۔ 1943ء چ جاپانی شاہی بحریہ نے اس مسیت تے مل مار لئی ۔ پر ہن اس مسیت دی حثیت بحال اے تے شہر دے مسلماناں دا مرکز اے ۔ اپنے مضبوط ڈھانچے دے پاروں ہانشن دے وڈے بھچال چ وی ایہہ مسیت محفوظ رہی ۔ ایہہ مسیت روایتی ترکی انداز چ تعمیر کیتی گئی اے تے اسنوں چیک ماہر تعمیرات جان جوزف سواگر (1885ء-1969ء) نے تعمیر کیتا جہڑے جاپان چ کئی مذہبی تعمیراں دے ماہر تعمیرات نیں ۔
گٹھ:جاپان گٹھ:مسیتاں گٹھ:اسلام گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں
کریمیائی بولی
کریمیائی بولی کریمیائی تاتاریاں دی بولی اے۔ اے لوک وکھریان تھاواں تے ونڈے ہوۓ نین تے ایس بولی دے بولن والیان دی کنتی 483,990 اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
شفیق جونپوری
شفیق جونپوری دا شمار انہاں شاعر وچ ہُندا اے، جنھاں نے اردو شاعری د‏‏ی آبرو ودھائی اے، اوہ اپنے کلام د‏‏ی خوبیاں دے لئی مشہور نيں، جس نے وی انہاں دا کلام اک بار پڑھ لیا، اس دے دل وچ آپ دے لئی جگہ پیدا ہوگئی۔ شفیق جونپوری غزل ونظم اُتے یکساں قدرت رکھدے سن ۔ انہاں کےتغزل وچ جتھ‏ے گدگدی اے، اوتھے انہاں د‏‏ی نظماں وچ جوش وجذبہ، اخلاق ومروّت، ملت دا درد تے وطن د‏‏ی محبت موجزن ا‏‏ے۔ لفظاں دے برمحل استعمال تے مصرعاں دے دروبست دا توازن آپ د‏‏ی شاعری د‏‏ی خصوصیات نيں۔ اوہ خیال نو‏‏ں اس خوبی تو‏ں پیش کردے نيں کہ لفظ ومعنیٰ دا باہمی ربط شیر وشکر ہوجاندا ا‏‏ے۔ شفیق جونپوری د‏‏ی شاعری وچ غمِ محبت ضرور اے، لیکن یاس وناامیدی نئيں اے، طلب اورمسلسل طلب وجستجو انہاں د‏‏ی شاعری دے بنیادی عناصر نيں۔ آپ د‏‏ی شاعری جتھ‏ے سوئے ہوئے لوکاں نو‏‏ں جگاندی اے، اوتھے تھکے ہارے لوکاں نو‏‏ں نشاط وآسودگی وی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ ظاہر اے کہ شاعری وچ جس شخص دا قد وقامت اِنّا بلند ہو، انہاں تو‏ں آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں روشناس کرانا وی ازحد ضروری ا‏‏ے۔
اردوزبان وادب د‏‏ی ترویج واشاعت وچ سرگرم قومی کونسل برائے فروغ اردو بولی دے اہ‏م مقاصد وچ شامل اے کہ نابغٔہ زمانہ ادبا، شاعر اورقدآور شخصیتاں دے مونوگراف تیار کرائے جاواں تاکہ آنے والی نسل اپنے بزرگ شاعر وقابل قدر شخصیتاں تو‏ں آشنا رہ‏ے، بلاشبہ ڈاکٹر تابش مہدی خود ہی قادرالکلام شاعر ہونے دے نال عمدہ نثر نگار وی نيں، انہاں د‏‏ی شاعری جتھ‏ے مقبول عام اے، اوتھے انہاں د‏‏ی نثر نگاری وی سحر انگیز ا‏‏ے۔ آپ نے مقدمہ وچ لکھیا اے:
’’شفیق جونپوری تو‏ں ہمیشہ عقیدت ومحبت رہی، ميں نے شفیق جونپوری تو‏ں بہت کچھ سکھیا اے، اج وی انہاں د‏‏ی شاعری دا وڈا حصہ میرے حافظے د‏‏ی زینت ا‏‏ے۔ شفیق جونپوری ساڈی اردو تریخ دے انہاں عظیم لوکاں وچ نيں جنھاں نے پرورشِ لوح وقلم وی د‏‏ی اے تے نويں نسل د‏‏ی ذہنی وفکری تربیت وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا اے، ایداں دے شاعر دے حالاتِ زندگی تے افکار وخیالات تو‏ں نويں نسل نو‏‏ں متعارف کرانا قومی کونسل برائے فروغ اردو بولی جداں عظیم ادارے دا قومی ولسانی فریضہ اے یہ خوش آئند گل اے کہ کونسل اس فریضہ نو‏‏ں بہ حسن وخوبی ادا کررہی اے ۔‘‘
ڈاکٹر تابش مہدی نے نہایت جامعیت دے نال اختصار نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے شفیق جونپوری د‏‏ی شخصیت تے شاعری جوکہ اک بحر بے کراں اے، اسنو‏ں کوزے وچ بند کرنے د‏‏ی کامیاب کوشش کيتی ا‏‏ے۔
مونوگراف وچ مقدمہ دے بعد شفیق جونپوری د‏‏ی شخصیت وسوانح، شفیق جونپوری دا نظریۂ شعر وادب، اج دا شعری وتنقیدی رویہ تے شفیق جونپوری تے اخیر وچ انہاں دے نمونۂ کلام نو‏‏ں پیش کيتا ا‏‏ے۔ یقینا ایہ مونوگراف اک قابل قدر کاوش اے، جس دے لئی جتھ‏ے کونسل دے سرگرم وفعال ڈائرکٹر پروفیسر ارتضیٰ کریم قابل مبارکباد نيں، اوتھے اس دے مصنف ڈاکٹر تابش مہدی وی شکریہ دے مستحق نيں کہ انھاں نے جامعیت دے نال شفیق جونپوری د‏‏ی شخصیت تے انہاں د‏‏ی شاعری تو‏ں آشنائی دے لئی قارئین نو‏‏ں گراں قدر ادبی سرمایہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ توقع اے کہ اس ادبی شہ پارے د‏‏ی علمی وادبی حلفےآں وچ پذیرائی ہوئے گی۔
گٹھ:اردو لکھاری
تبتی ، ایغور تے ہوئی مسلمان
ایغور اتے ہوئی لوک عوامی جمہوریہ چین دیاں دو وڈیاں مسلمان اقلیتاں وچوں نیں۔ ایہ دونویں لوکیں سنّی اسلام نوں مندے نیں جس اندر وچلے ایشیا دے کئی صوفی وچار رل مل گئے ہوۓ نیں۔ ایغور لوک ترک نسل توں نیں جو اصل وچ التائی دے پہاڑی علاقے توں آۓ سان جو کہ پچھمی منگولیا دے اتر وچ واقع اے۔ اٹھویں صدی عیسوی دے شروع توں ناویں صدی عیسوی دے ادھ تیکر منگولیا وچ راج کرن مغروں اوہ چڑھدے ترکستان (سنکیانگ) ٹُر گۓ۔ اودوں توں اوہ ایس علاقے دا وڈا گروہ منّے جاوندے نیں اتے اپنی ترکی بولی بولدے نیں۔ پر ایغور لوکیں اپنے اندر کوئی پکا جتھہ نئیں۔ گزرے سمے وانگوں اج وی اوہ اپنے تھل دے شہر جِتھے اوہ وسدے سان نال اپنی پچھان بناوندے نیں۔ ایہناں سبناں لئی شبد "ایغور" دا استعمال ناویں صدی عیسوی دے اخیر توں شروع ہویا جس دا مقصد ایہناں نوں منچوچنگ راج دے خلاف اکٹھا کرنا سی۔
ایغور لوکیں شریف اتے ارام پسند نیں، جو تبتیاں وانگوں کم دے سنسکار نوں نئیں مندے اتے سوکھی زندگی گذارنا پسند کردے نیں۔ اسلام بارے اوہناں دی جانکاری اتے عمل کمزور اے، اتے اوہناں دیاں مسجداں تے واتا ورن وسطی ایشیا والا اے۔ ایہناں وچوں اوہ لوکیں جو سنکیانگ دے وچکار یا اتر وچ وسدے نیں اوہناں نے کافی حد تیکر چینی سنسکرتی نوں گلمے لا لیا اے۔ زیادہ تر بڈھے مسیتے جاوندے نیں جنہاں (مسجداں) دا حال وی چنگا نئیں۔ دکھنی سنکیانگ جتھے ہان لوکاں دی نفری گھٹ اے، اوتھے ایغور لوکاں اندر اسلام زیادہ پکا اے۔ حوئی لوکاں دی نسبت اوہ لوک اسلام دے اک روائتی روپ نوں مندے نیں۔
ہوئی لوک
ہوئی لوک مختلف نسلاں دے لوکیں نیں، پر زیادہ تر ایہ عرب، ایران، وسطی ایشیا اتے منگولیا توں نیں۔ ایہ لوک چین دے ہر حصے وچ رہندے نیں۔ ایہناں نے ستویں صدی عیسوی دے شروع وچ آونا شروع کیتا سی جدوں اوہ تاجر بن کے آۓ سان یا اوہناں نوں سپاہی بنا کے لیایا گیا سی۔ چودھویں صدی عیسوی دے ادھ وچ ایہناں نوں ہان چینی لوکاں نال شادی بیاہ کرن اوپر مجبور کیتا گیا سی، تے ایس لئی اوہ چینی بھاشا بولدے نیں اتے اوہناں دا واتا ورن تے اوہناں دیاں مسیتاں چینی نیں۔ چین دی دوجیاں مسلم اقلِیتاں ہوئی لوکاں دی چینی سنسکرتی نوں چنگا نئیں جاندیاں۔
عام طور تے ہوئی لوک وسطی/مرکزی ایشیائی لوکاں وانگوں آلکسی نئیں، سگوں عام چینیاں وانگوں تجارت کرن اتے پیسہ کمان نال ڈاڈھا موہ رکھدے نیں۔ تبتیاں وانگوں اوہ چاقو کول رکھدے نیں اتے ایس نوں ورتن وچ بڑے ہُشیار نیں۔ ایہناں دے دو وڈھے ٹولے نیں۔ پچھمی ہوئی ننگزیا، دکھنی گانسو، اتے پوربی چنگھائی جس دی سرحد امدو(اتری پوربی تبت) نال لگدی اے وچ رہندے نیں؛ جد کہ پوربی ہوئی سارے اتری چین اتے اندرلے منگولیا وچ کھلرے ہوۓ نیں۔
پچھمی ہوئی لوک
پچھمی ہوئی لوکاں اندر اسلام اک ایکتا پیدا کرن والی شکتی وانگوں قائم اے اتے ہور پھیل رہیا اے۔ جوان اتے بڈھے دونویں مسیتے جاوندے نیں جو اک سماجی میل دے استھان دا کم دیندی اے جتھے لوکاں نوں اک دوجے بارے جانکاری دا موقع ملدا اے۔ ایغور دیاں مسیتاں نالوں ایہ مسیتاں زیادہ صاف ستھریاں اتے چنگے حال وچ نیں۔ ہوئی سنسکرتی راجدھانی لینگشیا وچ اسلامی مدرسیاں دے باوجود، جتھے سمادھی گورواں راہیں روائتی صوفی ٹولیاں نوں شکشا دتی جاوندی اے، پچھمی ہوئی لوکاں نوں اسلام بارے کوئی خاص جانکاری نئیں۔
اجوکے یگ وچ بدوبدی چینی واتا ورن لاگو کرن دی جیہڑی ریت چلی ہوئی اے ایس تھلے پچھمی ہوئی ایغوراں دی نسبت گھٹ ہی آۓ نیں، ہورے ایس لئی کہ اوہ پہلاں ہی چینی واتا ورن اپنا چکے ہوۓ نیں اتے خالص چینی بولی بولدے نیں۔ مثال دے طور تے، چھڑی اوہو ہی ایغور سوانیاں سِر اتے دوپٹہ لیندیاں نیں جو دکھنی سنکیانگ دے دور پار پنڈاں وچ رہندیاں نیں، جد کہ پچھمی ہوئی سوانیاں ہان چینی اکثریتی شہراں وچ رہندیاں ہوئیاں وی دوپٹے لیندیاں نیں۔
پوربی ہوئی لوک
پچھمی ہوئی لوکاں دے مقابلے تے پوربی ہوئی لوک زیادہ ریت رسم دے پابند نیں۔ بھاویں ایہناں دے لگ بھگ ۸۰ فیصد لوکیں، جوان اتے بڈھے، اسلام نوں مندے نیں، پر بوہت تھوڑے نماز دے پابند نیں۔ پوربی ہوئی لوک اج وی جانوراں نوں ذبح کر کے "حلال" کھاندے نیں اتے سور دا گوشت نئیں کھاندے۔ پر ایہناں وچوں کئی سگریٹ اتے شراب پیندے نیں جو قران دے خلاف اے۔ کجھ لوکیں رمضان دے روزے رکھدے نیں، پر مرداں وچوں بوہت گھٹ نیں جنہاں دیاں سنتاں ہوئیاں نیں، اتے سوانیاں برقع نئیں پاوندیاں۔
ہوئی لوکاں دی ہجرت
صدیاں توں ہوئی لوک تاجراں دے طور تے سارے چین وچ آباد ہو رہے نیں۔ ایتھوں تیکر کہ منگول یوآن راج ویلے مسلمان تاجر بیجنگ جان والے نذرگزار قافلیاں نال رل جاندے سان۔ ایس دے اُلٹ ایغور اتے تبتی مسلمان اپنے اپنے علاقیاں وچ ہی وکھ رہ گئے نیں۔ ایہناں وچکار ایہ انتر ہورے ایس لئی اے کہ ہوئی لوکاں دے وڈے وڈیرے تاجر اتے بھاڑے دے سپاہی سان۔ جد کہ تبتی اتے ایغور مسلمان دونویں اپنے موجودہ علاقیاں وچ اپنے دیس منگولیا اتے کشمیر توں نساۓ گئے مہاجر بن کے آۓ سان۔ ایس طراں اجوکے یگ وچ مسلمان تاجراں دی مرکزی تبت ول ہجرت ہوئی لوکاں دی تاریخ وچ کوئی نویں گل نئیں۔ ایہ گل انج نئیں کہ ہان چینی سرکار ایہناں نوں دھکے نال تبت وچ وسا رہی اے، بلک ایہ لوکیں تجارت لئی آپوں اودھر لگے جا رہے نیں۔