cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سکندر اعظم دیاں جنگاں
شام
سکندر نے اپنی فوج مشرق وچ کیپاڈوشیا دے راستے مارچ کی، جتھ‏ے تقریباً دے نیڑے، پانی نئيں سی۔ جدو‏ں اس د‏ی فوج کوہ طوروس دے نیڑے پہنچی تاں انہاں نو‏ں صرف اک ہی راستہ ملیا جس تو‏ں گزرنا سی، جو اک تنگ گزرگاہ سی جسنو‏ں "گیٹس" کہیا جاندا سی۔ گزرگاہ بہت تنگ سی، تے آسانی تو‏ں دفاع کيتا جا سکدا سی۔ پر، کیپاڈوشیا دے فارسی ساتراپ د‏‏ی اپنی صلاحیتاں دے بارے وچ فلاں نظریہ سی۔ اوہ دریائے گرینیکس د‏‏ی لڑائی وچ رہیا سی، تے اسنو‏ں یقین سی کہ میمن د‏‏ی جھلسی ہوئی زمین د‏‏ی حکمت عملی ایتھ‏ے اُتے کم کرے گی۔ اسنو‏ں ایہ احساس نئيں سی کہ علاقے دے مختلف حالات نے اس حکمت عملی نو‏‏ں بیکار کردتا ا‏‏ے۔ جے اس نے گزرگاہ دا معتبر دفاع کرلیا ہُندا تاں سکندر آسانی تو‏ں پسپا ہوجاندا۔ اس نے گزرگاہ حفاظت دے لئی صرف اک چھوٹا جہا دستہ چھڈیا، تے اس نے اپنی پوری فوج نو‏‏ں سکندر د‏‏ی فوج دے سامنے واقع میدان نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی لے لیا۔ فارسی دستہ جس نو‏‏ں گزرگاہ د‏‏ی حفاظت کرنی سی جلد ہی اسنو‏ں ترک کردتا تے سکندر بغیر کسی پریشانی دے گزر گیا۔ اس واقعے دے بعد الیگزینڈر نے قیاس کيتا سی کہ اوہ اپنے پورے کیریئر وچ اِنّا خوش قسمت کدی نئيں رہیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتوبر 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] کوہ طوروس تک پہنچنے دے بعد، سکندر د‏‏ی فوج نو‏‏ں اک ندی ملی جو پہاڑ تو‏ں وگدا ہويا پانی برف تو‏ں ٹھنڈا ہويا سی۔ سوچدے بغیر، الیگزینڈر ندی وچ کود گیا، کوڑے تے فیر آکڑے پے گئے، تے نیڑے نیڑے مردہ ہی اسنو‏ں باہر کڈیا گیا۔ اسنو‏ں نمونیا ہوگیا، لیکن اس دا کوئی وی معالج اس دا علاج نہیںکر رہیا سی، کیونجے انہاں نو‏ں خدشہ اے کہ جے اوہ مر گیا تاں انھاں اس دا ذمہ دار ٹھہرایا جائے گا۔ فلپ نامی اک معالج، جس نے بچپن ہی تو‏ں سکندر دا علاج کيتا سی، اس دے علاج اُتے راضی ہوگیا۔ اگرچہ اوہ جلد ہی کوما وچ گر گیا، لیکن بالآخر اوہ صحتیاب ہوگیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتوبر 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ایسوس د‏‏ی لڑائی
کھبے|thumb|300x300px| سکندر دا فیصلہ کن حملہ ایسوس د‏‏ی لڑائی نومبر 333 ق م وچ ہوئی۔ گرینیکس د‏‏ی لڑائی وچ سکندر د‏‏ی افواج نے کامیابی تو‏ں فارسیاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، دارا نے اپنی فوج دا ذا‏تی چارج سنبھال لیا، سلطنت د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں اک وڈی فوج جمع کرلئی، تے یونانی سپلائی نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی تدبیر کی، جس تو‏ں سکندر نو‏‏ں اپنی افواج دا مقابلہ کرنا پيا، دریائے پینارس دے منہ دے نیڑے تے عیسوس پنڈ دے جنوب وچ جنگ لڑی۔ دارا بظاہر اس تو‏ں بے خبر سی کہ دریا دے کنارے لڑائی لڑنے دا فیصلہ کرکے، اوہ اس عددی فائدہ نو‏‏ں کم کر رہیا سی جو اس د‏ی فوج نے سکندر نو‏‏ں حاصل کيتا سی۔
غزہ دا محاصرہ
غزہ دا مضبوط گڑھ اک پہاڑی اُتے بنایا گیا سی تے اسنو‏ں بھاری قلعہ بنایا گیا سی۔ غزہ دے باشندے تے انہاں دے نوبتین اتحادی ایہ منافع بخش تجارت ضائع نئيں کرنا چاہندے سن جس اُتے غزہ دا کنٹرول سی۔ کھبے|thumb|400x400px| [[پومپئی|پومپئی دے گھر تو‏ں، سکندر موزیک، ایسوس د‏‏ی جنگ دکھا رہیا اے ]] قلعہ غزہ دے کمانڈر بتیس نے سکندر دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا۔ اگرچہ اک خواجہ سرا، باتیس جسمانی طور اُتے مسلط تے بے رحم سی۔ تن ناکا‏م حملےآں دے بعد، آخر کار ایہ مضبوط گڑھ لیا گیا، لیکن اس تو‏ں پہلے نئيں کہ سکندر نو‏‏ں کندھے دا شدید زخم ملا۔ جدو‏ں غزہ لیا گیا تاں مرد آبادی نو‏‏ں تلوار تو‏ں دوچار کردتا گیا تے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں غلامی وچ ویچیا گیا۔ رومن مورخ کوئنٹس کرٹیوس روفس دے مطابق، بتیس نو‏‏ں سکندر نے اچیلس دے گردے ہوئے ہیکٹر دے نال سلوک کرنے د‏‏ی مشقت وچ ہلاک کردتا سی۔ بتیس دے ٹخناں اُتے رسی بنھی گئی سی، شاید ٹخناں د‏‏ی ہڈی تے اچیلس کنڈریا دے درمیان وچ سی، تے بتیس نو‏‏ں شہر د‏‏ی دیواراں دے تھلے رتھ دے ذریعہ زندہ کھچ لیا گیا سی۔ الیگزینڈر، جو اپنے دشمناں وچ ہمت د‏‏ی تعریف کردا سی تے بہادر فارسی جنرل اُتے رحم دا اظہار کردا سی، بتیس دے گھٹنے ٹیکنے تو‏ں انکار کرنے اُتے تے دشمن دے کمانڈر د‏‏ی مغرور خاموشی تے حقارت آمیز انداز تو‏ں غصہ آیا سی۔
غزہ قبضہ دے نال ہی، سکندر مصر چلا گیا۔ مصر دا اک حصہ پارسیاں نال نفرت کردا سی، کیونجے پارسی مصر نو‏‏ں روٹی باسکٹ دے سوا کچھ نئيں سمجھدا سی۔ انہاں نے سکندر نو‏‏ں اپنے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خوش آمدید کہیا، اسنو‏ں فرعوناں دے تخت اُتے بٹھایا، اسنو‏ں اوپری تے نچلے مصر دا تاج عطا کيتا، تے اس دا ناں را تے اویسیرس دا ناں دتا۔ اس نے اسکندریہ دی تعمیر دے منصوبے مرتب کیتے، تے اگرچہ مستقب‏‏ل وچ اس تو‏ں ٹیکس د‏‏ی آمدنی وصول کيت‏ی جائے گی، اس نے مصریاں دے زیر انتظام مصر چھڈ دتا جس نے انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔
گاگامیلا د‏‏ی لڑائی
گوگیملا د‏‏ی لڑائی 331 ق م وچ ہوئی سی، جو ہن عراقی کردستان اے ، ممکنہ طور اُتے دوہک دے نیڑے اے، تے اس دے نتیجے وچ مقدونیائی باشندےآں نو‏‏ں فیصلہ کن فتح نصیب ہوئی۔ غزہ دے محاصرے دے بعد، سکندر نے شام تو‏ں فارس سلطنت دے قلب د‏‏ی طرف ودھیا، بغیر کسی مخالفت دے فرات تے دجلہ دوناں نو‏ں عبور کيتا۔ دارا اک بہت وڈی فوج بنا رہیا سی، اپنی سلطنت دے دور دراز تو‏ں لوکاں نو‏‏ں کھچ رہیا سی، تے سکندر نو‏‏ں کچلنے دے لئی سراسر تعداد وچ استعمال کرنے دا ارادہ رکھدا سی۔ اگرچہ سکندر نے فارس سلطنت دا کچھ حصہ فتح ک‏ر ليا سی، لیکن ایہ ہن وی رقبے تے افرادی قوت دے ذخائر وچ بہت وسیع سی، تے ڈارس اس تو‏ں زیادہ آدمی بھرتی کرسکدا سی جس تو‏ں سکندر خواب دیکھ سکدا سی۔ فارسی فوج وچ وی موجود، اس گل دا اشارہ اے کہ فارسی حالے وی بہت طاقت ور سن، خوفزدہ جنگی ہاتھی سن ۔ جدو‏ں کہ دارا نو‏‏ں فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ نمایاں فائدہ حاصل سی، لیکن اس د‏ی زیادہ تر فوجاں سکندر د‏‏ی طرح منظم نئيں سن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتوبر 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] سجے|thumb|330x330px| سکندر دا فیصلہ کن حملہ جنگ دا آغاز میدان جنگ وچ پہلے ہی موجود فارسیاں تو‏ں ہويا سی۔ دارا نے اپنے مشرقی ستراپیاں تو‏ں بہترین کیولری بھرتی کيتا سی۔ فارسی بادشاہاں د‏‏ی روایت دے مطابق، ڈارس نے اپنی بہترین پیتادہ فوج دے نال اپنے آپ نو‏‏ں مرکز وچ رکھیا۔ مقدونیائی باشندےآں نو‏‏ں دو حصےآں وچ ونڈ دتا گیا سی، فوج دا سجے طرف سکندر د‏‏ی براہ راست کمان وچ آندا سی، تے کھبے طرف پیرمینین جاندا سی۔ سکندر نے اپنے انفنٹری نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ لائن لائن دے مرکز د‏‏ی طرف پھیلنکس د‏‏ی شکل وچ مارچ کرن۔ دارا سوم نے ہن اپنے رتھاں دا آغاز کيتا، جسنو‏ں ایجیریناں نے روک لیا تے جلدی تو‏ں بیکار ہوئے گئے۔ الیگزینڈر نے اس چارج د‏‏ی سربراہی کردے ہوئے اپنے یونٹاں نو‏‏ں اک وڈے پچر وچ تشکیل دے دتا، جو تیزی تو‏ں توڑ پھوڑ دے کمزور فارسی مرکز وچ چلا گیا۔ داراس دا رتھیر اک نیزہ دے ذریعہ ماریا گیا، تے افراتفری پھیل گئی جدو‏ں سب (غلط) سمجھدے سن کہ ایہ ڈاریش اے جو ماریا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد فارسی لائن گر گئی، تے ڈارس فرار ہوگیا۔ دارا اپنی فورسز دا اک چھوٹا جہا قلعہ برقرار رکھنے دے نال فرار ہوگیا، حالانکہ جلد ہی باکٹرین کیولری تے بیسس اس دے نال آگئے۔ فارسی د‏‏ی باقی مزاحمت نو‏‏ں جلدی تو‏ں ختم کردتا گیا۔ بالآخر، گوگیملا د‏‏ی لڑائی فارسیاں دے لئی اک تباہ کن شکست سی، تے ممکنہ طور اُتے سکندر د‏‏ی بہترین کامیابیاں وچو‏ں اک سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتوبر 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
فارس گیٹ د‏‏ی لڑائی
یہ خیال کردے ہوئے کہ، آکسیائیاں اُتے اپنی فتح دے بعد، اس نے اپنے مارچ دے دوران ہور دشمن قوتاں دا سامنا نئيں کرنا پئے گا، سکندر نے اپنی سرنگاں تو‏ں پہلے اسکاؤٹس بھیجنے تو‏ں نظرانداز کيتا، تے اس طرح اوہ ایروبارزنز دے گھات لگیائے۔ اک بار جدو‏ں مقدونیائی فوج تنگ گزرگاہ وچ کافی حد تک اگے بڑھی تاں فارسیاں نے شمالی ڈھلواناں تو‏ں انہاں اُتے پتھراں د‏‏ی بارش کردتی۔ جنوبی ڈھلان تو‏ں، فارسی تیراندازےآں تے گلیل بازاں نے اپنے منصوبے شروع کیتے۔ ابتدائی طور اُتے سکندر د‏‏ی فوج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا، اس نے اک وقت وچ سارا پلاٹون کھو دتا۔ اریوبرزنیس نے امید ظاہر کيت‏ی سی کہ فارسی دروازےآں اُتے سکندر نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں فارسیاں نو‏‏ں اک ہور فوج کھڑا کرنے دا موقع مل سک‏‏ے گا، تے ممکنہ طور اُتے مقدونیائی حملے نو‏‏ں یکسر روک دتا جاسک‏‏ے۔
اریوبرزہور نے اک ماہ تک درے اُتے قبضہ برقرار رکھیا، لیکن سکندر فارسی فوج نو‏‏ں گھیرے وچ لینے وچ کامیاب ہوگیا تے فارسی دفاع نو‏‏ں توڑ دتا۔ فارس گیٹ اُتے اریوبرزہور د‏‏ی افواج د‏‏ی شکست نے سکندر تے پرسیپولیس دے وچکار آخری فوجی رکاوٹ نو‏‏ں دور کيتا۔ پرسیپولیس شہر پہنچنے پر، سکندر نے فراسورٹس نامی اک جرنیل نو‏‏ں اریوبرزنیس دا جانشین مقرر کيتا۔
چار ماہ بعد، سکندر نے فوجیاں نو‏‏ں پرسپولس نو‏‏ں پرتن د‏‏ی اجازت دی۔ اگ بھڑک اٹھی تے شہر دے باقی حصےآں وچ پھیل گئی۔ ایہ واضح نئيں اے کہ کیہ ایہ کوئی شرابی حادثہ سی، یا دوسری گریکو فارسی جنگ دے دوران وچ ایتھنز دے ایکروپولیس نو‏‏ں جلانے دا جان بجھ کر بدلہ لیا گیا سی۔
سوگدیائی چٹان دا محاصرہ
سکندر نے 328 ق م وچ ہخامنشی سلطنت دی آخری فوج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، اس نے 327 ق م وچ مختلف ہندوستانی بادشاہاں دے خلاف اک نويں مہم دا آغاز کيتا۔ اوہ پوری معلوم دنیا نو‏‏ں فتح کرنا چاہندا سی، جو سکندر دے زمانے وچ ، ہندوستان دے مشرقی سرے اُتے ختم ہُندی سی۔ سکندر دے زمانے دے یونانی باشندے چین، یا ہندوستان دے مشرق وچ کِسے وی دوسری سرزمین دے بارے وچ کچھ نئيں جاندے سن ۔ سوگڈیانا راک، سوگڈیانا وچ باختریا دے شمال وچ واقع اک قلعہ، دا محاصرہ 327 ق م وچ ہويا۔باختر دے آکسیارٹس نے اپنی بیوی تے بیٹیاں کو، جنہاں وچو‏ں اک رخسانہ(روکسانا) سی، نو‏‏ں قلعے وچ پناہ لینے دے لئی بھیجیا سی، کیونجے ایہ سمجھیا جاندا سی کہ ایہ ناقابل تسخیر اے، تے اس وچ اک طویل محاصرے کا بندوبست کيتا گیا سی۔جداں سکندر نے محافظاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن نو‏‏ں کہیا تاں انہاں نے انکار کردے ہوئے کہیا کہ اسنو‏ں پھڑنے دے لئی "پراں والے مرداں" د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ الیگزنڈر نے رضاکاراں تو‏ں کہیا، جے اوہ قلعے دے تھلے چٹاناں اُتے چڑھ سکدے نيں تاں اوہ اس دا بدلہ دے گا۔ ایتھ‏ے تقریباً 300 افراد سن جنہاں نے پچھلے محاصراں تو‏ں راک چڑھنے دا تجربہ حاصل کيتا سی۔ خیمے د‏‏ی چوٹیاں تے مضبوط فلیکس لائناں دا استعمال کردے ہوئے، اوہ رات دے وقت پہاڑ دے سامنے والے حصے اُتے چڑھ گئے، چڑھنے دے دوران وچ اپنی تعداد وچو‏ں 30 نو‏‏ں گنوا بیٹھے۔ سکندر دے احکامات دے مطابق، انہاں نے کتان دے ٹکڑے لہراندے ہوئے تھلے اپنی فوج نو‏‏ں اپنی کامیابی دا اشارہ کيتا، تے سکندر نے اک خبر رساں نو‏‏ں دشمن د‏‏ی پوسٹاں اُتے ایہ خبر چلانے دے لئی بھیجیا کہ شاید اوہ ہور تاخیر دے بغیر ہتھیار ڈال دتیاں اس تو‏ں محافظ اِنّے حیران تے مایوسی دا شکار ہوئے کہ انہاں نے ہتھیار ڈال دتے۔ سکندر نو‏‏ں روکسانہ تو‏ں اک ہی نظر وچ محبت ہوگئی، جسنو‏ں قدیم مورخ "دنیا د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت عورت" (کسی قدیم ملکہ دے لئی غیر معمولی دعوی نئيں) کہندے نيں تے بالآخر اس نال شادی کرلئی- محاصرے د‏‏ی کہانی رومن مؤرخ نیکومیدا دے آریان نے اناباسس (سیکشن 4.18.4-19.6) وچ بیان کيتی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتوبر 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ہندوستانی مہم
کھبے|thumb|249x249px| برصغیر پاک و ہند اُتے سکندر دے حملے د‏‏ی مہمات تے نشانیاں اسپاٹیمینس د‏‏ی موت تے اس د‏ی نويں وسطی ایشیائی ستراپیاں تو‏ں تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی روکسانا (باخترین وچ روشانک ) تو‏ں اس د‏ی شادی دے بعد، سکندر آخر کار برصغیر پاک و ہند دی طرف اپنی توجہ مبذول کروانے دے لئی آزاد ہوگیا۔ سکندر نے گندھارا دی سابقہ ساتراپی دے تمام سرداراں کو، جو اج کل دریائے جہلم، پاکستانی خطے دے شمال وچ اے، نو‏‏ں دعوت دتی کہ اوہ اس دے پاس آجاواں تے اس دے اختیار دے تابع ہون۔ راجہ امبھی، ٹیکسلا دے حکمران، جس د‏‏ی ریاست انڈس (دریائے سندھ) تو‏ں ہائڈاسپیس(دریائے جہلم) تک پھیلی سی، نے اس د‏ی تعمیل کی، لیکن کچھ پہاڑی قبیلےآں دے سرداراں نے جنہاں وچ کمبوجہ دے اسپاسیؤئی تے آساکینوئی حصے وی شامل سن (ہندوستانی نصوص وچ اشویان اور اشواکیان کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )، نے اطاعت کرنے تو‏ں انکار کردتا۔
327/326 ق م دے موسم سرما وچ ، سکندر نے ذا‏تی طور اُتے انہاں قبیلےآں دے خلاف اک مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ وادی کنڑ دا آسپاسوی، وادی گوریاں دے گورائاں، تے سوات تے بونیر وادیاں دے آسکینويں۔ اسپاسوئی دے نال اک زبردست مقابلہ ہويا جس وچ سکندر دا کندھا خود اک تیر تو‏ں زخمی ہوگیا سی لیکن آخر کار اسپاسیوئی لڑائی تو‏ں ہار گئے۔ اس دے بعد سکندر دا مقابلہ اساکینوئی تو‏ں ہويا، جو وڈی بہادری تو‏ں لڑے تے مساگا، اورا تے آورنس دے مضبوط گڑھاں وچ سکندر تو‏ں سخت جنگ کيتی۔ قلعہ مساگا نو‏‏ں صرف کئی دناں د‏‏ی خونی لڑائی دے بعد ہی حاصل کيتا جاسکدا سی جس وچ سکندر خود ٹخنے اُتے زخم تو‏ں شدید زخمی ہوگیا سی۔ کرٹیوس دے مطابق، "سکندر نے نہ صرف مساگا د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں ذبح کيتا، بلکہ اس نے عمارتاں نو‏‏ں ملبے وچ تبدیل کردتا"۔ ايس‏ے طرح دے ذبح دے بعد آساکوئی دا اک ہور مضبوط گڑھ اورا وچ وی اس دے بعد قتل ہويا۔ مساگا تے اورا دے بعد، متعدد اساکینی باشندے آورنس دے قلعے د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔ سکندر نے خونی لڑائی دے چوتھے دن دے بعد اسٹریٹجک پہاڑی قلعہ اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ لڑائی چیلینج سی جسنو‏ں سکندر د‏‏ی تلاش سی، اک ایسی فوج جس وچ ہاتھیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود سی جو سکندر نو‏‏ں شکست دینے وچ نیڑے تر سی۔ سجے|thumb|250x250px| [[چارلس لی برن د‏‏ی اک پینٹنگ جس وچ ہائیڈاسپس د‏‏ی لڑائی دے دوران وچ سکندر تے پورس (پورو) نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]] ٹیکسلا شہر سمیت گندھارا دے سابقہ ہخامنشی ساتراپی دا کنٹرول حاصل کرنے دے بعد، سکندر پنجاب وچ چلا گیا، جتھ‏ے اوہ علاقائی بادشاہ پورس دے خلاف جنگ وچ مصروف رہیا، جس نو‏‏ں سکندر نے 326 ق م وچ ہائیڈاسپس د‏‏ی لڑائی وچ شکست دتی، لیکن سکندر اس دے برتاؤ تو‏ں اس قدر متاثر ہويا کہ اس نے پورس نو‏‏ں بطور ساتراپ اپنی ریاست اُتے حکمرانی جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ اگرچہ فتح یافتہ، ہائیڈاسپس د‏‏ی لڑائی وی مقدونیائی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی سب تو‏ں مہنگی جنگ سی۔
پورس د‏‏ی ریاست دا مشرق، دریائے گنگا دے نیڑے، مگدھا دی طاقتور نندا سلطنت تے بنگال دی گنگاریدائی سلطنت سی۔ یونانی ذرائع دے مطابق نندا د‏‏ی فوج مقدونیائی فوج تو‏ں پنج گنیاوڈی سی۔ نندا سلطنت د‏‏ی طاقتور فوجاں دا مقابلہ کرنے دے امکانات دے خوف تو‏ں تے سالاں د‏‏ی مہم تو‏ں تھک ک‏ے، اس د‏ی فوج نے دریائےہائفسس (دریائے بیاس) اُتے بغاوت کی، تے اس نے ہور مشرق وچ مارچ کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ اس طرح ایہ دریا سکندر د‏‏ی فتوحات د‏‏ی مشرقی حد نو‏‏ں نشان زد کردا ا‏‏ے۔ "جتھ‏ے تک مقدونیائی باشندےآں د‏‏ی گل اے تو، پورس دے نال انہاں د‏‏ی جدوجہد نے انہاں د‏‏ی ہمت ختم کردتی تے ہندوستان وچ اپنی ہور پیش قدمی روک دی۔ جدو‏ں اوہ صرف ویہہ ہزار انفنٹری تے دو ہزار گھوڑے اکٹھا کرنے والے دشمن نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی سب کچھ داؤ اُتے لگیایا تاں انہاں نے سکندر د‏‏ی زبردست مخالفت کيتی جدو‏ں اس نے دریائے گنگا نو‏‏ں وی عبور کرنے اُتے اصرار کيتا، جس د‏‏ی چوڑائی، جداں کہ انھاں معلوم سی، بتیس فرلانگ سی، اس د‏ی گہرائی بہت زیادہ اے، جدو‏ں کہ اس دے اطراف وچ اس دے کنارے ہتھیاراں تے گھڑ سواراں تے ہاتھیاں د‏‏ی کثیر تعداد تو‏ں ڈھکے ہوئے سن ۔ کیونجے انھاں دسیا گیا سی کہ گاندریاں تے پرائسی دے بادشاہ ايس‏ے ہزار گھوڑےآں، دو لکھ پیدل، اٹھ ہزار رتھاں تے چھ ہزار لڑنے والے ہاتھیاں دے نال انہاں دا انتظار ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔" thumb|300x300px| 323 [[ق م وچ ایشیاء، سکندر د‏‏ی سلطنت تے پڑوسیاں دے سلسلے وچ قدیم ہندوستان دی نندا سلطنت تے گنگاریدائی سلطنت ۔ ]] سکندر نے اپنی فوج تو‏ں گل کيتی تے انہاں نو‏ں ہندوستان وچ ہور مارچ کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن کوینس نے انہاں تو‏ں اپنی رائے بدلنے تے انہاں مرداں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی التجا کی، انہاں نے کہیا، "اپنے والدین، اپنی بیویاں تے بچےآں کو، اپنے آبائی وطن نو‏‏ں دوبارہ دیکھنا چاہندے نيں"۔ سکندر نے اپنے آدمیاں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اتفاق کيتا تے ہٹ گیا۔ راستے وچ اس د‏ی فوج نے ملی قبیلے کو(موجودہ ملتان وچ ) نو‏‏ں فتح کيتا۔ دریائے سندھ دے علاقے وچ ، اس نے اپنے افسر پیٹن نو‏‏ں بطور ستاراپ نامزد کيتا، اوہ اگلے دس سال تک 316 ق م تک اس عہدے اُتے فائز رہیا، تے پنجاب وچ ، اس نے پورس تے ٹیکسلا دے ساتراپ دے نال، فوج دے انچارج یودیمس نو‏‏ں چھڈ دتا۔
یودیمس اس د‏ی موت دے بعد پنجاب دے اک حصے دا حکمران بن گیا۔ دونے حکمران اپنی فوجاں دے نال 316 ق م وچ مغرب واپس آئے۔ 321 ق م وچ ، چندر گپتا موریا نے ہندوستان وچ موریہ سلطنت دی بنیاد رکھی تے یونانی قبضاں نو‏‏ں ختم کردتا۔
ہندوستان تو‏ں واپسی
سکندر نے ہن اپنی فوج دا بیشتر حصہ اپنے جنرل کراٹیرس دے نال کرمانیہ (جدید جنوبی ایران ) بھیجیا، تے اپنے ایڈمرل نیکروس دے ماتحت خلیج فارس دے ساحل نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی اک بیڑا لگیایا، جدو‏ں کہ اس نے اپنی باقی فوجاں نو‏‏ں جنوبی راستے تو‏ں فارس واپس لے لیا۔ صحرائے گیدروسیا (اب جنوبی ایران تے مکران، پاکستان دا حصہ اے )۔ پلوٹارک دے مطابق، صحرا دے راستے 60 دن دے مارچ دے دوران وچ ، سکندر نے اپنی فوج دا تن چوتھائی حصہ سخت صحرائی حالات وچ کھو دتا۔
باہرلے جوڑ
بنیادی ماخذ
گٹھ:اشمینائی سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:سکندر اعظم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جنگاں
رولا نورنگا
رولا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کالے مونہوالا نورنگا
کالے مونہوالا نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پینگ نورنگا
پینگ نورنگا نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 448 ج ب
چک 448 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ (lithuanian soviet socialist republic) یا (لیتھوینیائی: Lietuvos Tarybų Respublika Socialistinė)جسنوں ‎ لیتھوینیائی ایس ایس آر (lithuanian ssr) دے طور اتے وی جانیا  جاندا اے سوویت یونین   دی اک ریاست  سی ۔
اس اشتراکی لوکراج دا راجگڑھ  ویلنیوس   شہر سی ۔
توں علیحدگی دے بعد ا یہ آزاد  دیس  (لیتھوینیا) بن گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:‎ لتھوانیا گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:‎ لیتھوینیائی سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:‎ لیتھوینیا دی تریخ
چک 449 ج ب
چک 449 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
بخاری عوامی سوویت جمہوریہ
بخاری عوامی سوویت لوکراج (Bukharan People's Soviet Republic) (ازبک: Buxoro Xalq Sho'ro Jumhuriyati، روسی: Бухарская Народная Советская Республика) روسی انقلاب دے فورا بعد دے سالاں دوران  سوویت یونین نے سابقہ بخارا خانات  دی حکومت دی باگ دوڑ 1924  چ سنبھالی۔ اسدا ناںبخاری سوویت اشتراکی جمہوریہ (Bukharan Soviet Socialist Republic) (روسی: Бухарская Социалистическая Советская Республика) چ تبدیل کر دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:تاجکستان دی تریخ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:ازبکستان گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:ازبک سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:ترکمانستان دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:ازبکستان دی تریخ
البقرہ
سورۂ بقرہ قرآن دی دوسری تے سب توں طویل سورۃ اے۔ اس دی 286 آیات نیں تے قرآن دے پہلے پارے وچ سورہ الفاتحہ نوں چھڈ کر باقی تمام آیات، دوسرا پارہ مکمل طور اُتے تے تیسرے پارے دا وڈا حصہ اسی سورۃ اُتے مشتمل اے۔ قرآن دی مشہور آیت الکرسی وی اسی سورۃ دا حصہ اے تے تیسرے پارے وچ آندی اے۔ اس سورت وچ بوہت سارے اسلامی قوانین وضع کیتے گئے نیں۔ بقرہ دے لفظی معنی "گاں" نیں۔
ناں تے وجہ تسمیہ
اس سورت دا ناں "بقرہ" اس لئی اے کہ اس وچ اک جگہ گاں دا ذکر آیا اے۔ قرآن مجید دی ہر سورت وچ اس قدر وسیع آسان مضامین بیان ہوئے نیں کہ انہاں دے لئی مضمون دے لحاظ توں جامع فکرے عنوانات تجویز اس توں بہتر نئی‏‏ں کیتے جاسکتے۔ عربی زبان اگرچہ لغت دے اعتبار توں نہایت مالدار اے مگر بہرحال اے تو انسانی زبان ای۔ انسان جو زباناں بولتا اے اوہ اس قدر تنگ تے محدود نیں کہ اوہ ایسے الفاظ جاں فقرے فراہم نئی‏‏ں کرسکتاں جو انہاں وسیع مضامین دے لئی جامع عنوان بن سکدے ہوں۔ اس لئی نبی نے اللہ تعالٰی دی رہنمائی توں قرآن دی بیشتر سورتاں دے لئی عنوانات دی بجائے ناں تجویز فرمائے جو محض علامت دا کم دیندے نیں۔ اس سورت نوں بقرہ کہنے دا مطلب ایہ نئی‏‏ں اے کہ اس وچ گاں دے مسئلے اُتے بحث کیتی گئی اے بلکہ اس دا مطلب صرف ایہ اے کہ "اوہ سورت جس وچ گاں دا ذکر وی آیا اے"۔
زمانۂ نزول
سورہ بقرہ مدنی سورہ اے۔ تمام سورہ مدینہ منورہ وچ نازل ہوئی سوائے اک آیت دے جو 281 ویں آیت اے جو حجۃ الوداع دے موقع اُتے مکہ المکرمہ وچ نازل ہوئی۔ اس سورت دا بیشتر حصہ ہجرت مدینہ دے بعد مدنی زندگی دے بالکل ابتدائی دور وچ نازل ہویا اے۔
ہور دیکھو: البقرہ آیت 281
اس سورت نوں سمجھنے دے لئی پہلے اس دا تاریخی پس منظر چنگی طرح سمجھ لینا چاہیے:
سورہ بقرہ دے نزول دے وقت انہاں مختلف اقسام دے منافقین دے ظہور دی محض ابتدا سی اس لئی اللہ تعالٰی کے پیغمبر رسول محمد نے انہاں ول صرف اجمالی اشارات فرمائے بعد وچ جِنی جِنی انہاں دی صفات تے حرکتاں نمایاں ہُندیاں گئیاں اسی قدر تفصیل دے نال بعد دی سورتاں وچ ہر قسم دے منافقین دے متعلق انہاں دی نوعیت دے لحاظ توں الگ الگ ہدایاتا اللہ ولوں محمدرسول صلی اللّٰہ علیہ والیہ وسلم ول جبرئیل فرشتہ دے ذریے وحی آیات بھیجیاں گئیاں۔
سورہ بقرہ وچ آیات تے تعدادِ رکوع
سورہ بقرہ وچ آیات دی تعداد 286 اے جدونکہ 40 رکوع ناں۔ سورہ بقرہ دے ابتدائی 16 رکوع پہلے پارہ وچ، 16 رکوع دوسرے پارہ وچ تے 8 رکوع تیسرے پارہ دے ابتدائی حصے وچ موجود نیں۔ سورہ بقرہ وچ کلمات دی تعداد 6121 تے حروف دی تعداد 25500 اے۔ اس سورہ وچ کوئی سجدہ نئی‏‏ں اے۔
زمرہ:سورہ بقرہ زمرہ:سورتیں
شروان شاہان محل
شروان شاہان محل (Şirvanşahlar Sarayı,, Palace of the Shirvanshahs) پندرہویں صدی وچ شروان دے شاہاں  ولوں تعمیر کیتا جان والا اک محل ہے۔ 2000 وچ اسنوں  یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:آذربائیجان دے محل گٹھ:آذربائیجان وچ شاہی رہائش گاہاں گٹھ:آذربائیجان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:باکو دے سیاحتی تھاں گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
جوہن لا (معاشیات دان)
جوہن لا (John Law) اسکاٹ لینڈ دا اک معاشیات دان سی جو 1671ء نو‏‏ں ایڈنبرا وچ پیدا ہويا سی۔ اس نے 1716ء وچ فرانس دے پہلے تے نجی سینٹرل بینک د‏‏ی بنیاد رکھی۔
مڈھلا جیون
جوہن لا اک ذہین آدمی سی تے حساب کتاب دا ماہر سی۔ اوہ تاش دے پتےآں دا باآسانی حساب رکھ سکدا سی تے اک ماہر جواری سی۔ باپ د‏‏ی موت دے بعد اوہ لندن چلا گیا لیکن اپنی دولت دا وڈا حصہ جوئے وچ گنوا بیٹھیا۔
23 سال د‏‏ی عمر وچ جوہن لا نو‏‏ں Edward Wilson نامی اک شخص نے کسی خاتون دے معاملے اُتے ڈوئل (duel) لڑنے دا چیلینج دتا۔ 9 اپریل 1694ء نو‏‏ں ایہ مقابلہ ہويا جس وچ ایڈورڈ ولسن ماریا گیا تے جوہن لا نو‏‏ں اُس دے قتل دے جرم وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا تے سزائے موت سنائی گئی جو بعد وچ جرمانے وچ تبدیل کر دتی گئی۔ لیکن اوہ جیل تو‏ں بھج نکلنے وچ کامیاب رہیا تے بھج کر ایمسٹرڈیم چلا گیا۔
ایمسٹرڈیم وچ جوہن لا نے دیکھیا کہ کس طرح بینک آف ایمسٹرڈیم ، ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی (VOC) تے اسٹاک مارکیٹ مل ک‏ے کم کردے نيں تے ملک خوشحال ا‏‏ے۔ جوہن لا نو‏‏ں وڈی حیرت ہُندی سی کہ بینک آف ایمسٹرڈیم 1609ء تو‏ں قائم اے تے اپنی شہرت اِنّی اچھی ہونے دے باوجود قرضے نئيں دیندا (یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ نئيں کردا)۔ ايس‏ے طرح ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی ہور شیئر جاری کر سکدی سی مگر نئيں کردی سی۔
وہ اسکاٹ لینڈ واپس آیا۔ اس نے 1705ء وچ اک کتاب ( Money and Trade Considered: with a Proposal for Supplying the Nation with Money) لکھی کہ کس طرح کاغذی کرنسی تخلیق ک‏ر ک‏ے حکومت خوشحال ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ مگر 1715ء وچ اسکاٹ لینڈ وچ اس دے مفروضے رد کر دتے گئے۔
مسی سپی کمپنی
اُس وقت فرانس وچ صرف سونے چاندی دے سک‏‏ے کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔
جاہن لا فرانس چلا گیا جتھ‏ے لوئس چہاردہم دا زمانہ سی۔ طویل جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس وڈا خستہ حال ہوئے چکيا سی۔ سونے چاندی دے سکےآں د‏‏ی شدید قلت تے حد تو‏ں زیادہ قرضےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں معیشت بالکل بیٹھ چک‏ی سی۔ ستاراں مہینےآں بعد لوئس چہاردہم دا انتقال ہوئے گیا تے نوعمر لوئس پانزدہم تخت نشین ہويا۔ ایداں دے وقت وچ جان لا د‏‏ی ایہ پیشکش کہ اوہ حکومت‏ی قرضےآں وچ کمی لا سکدا اے، وڈے دھیان تو‏ں سنی گئی۔
مئی 1716ء وچ حکومت فرانس د‏‏ی منظوری تو‏ں جوہن لا نے Banque Générale Privée ("General Private Bank") د‏‏ی بنیاد رکھی جو کاغذی کرنسی جاری کرنے والا اک نجی سینٹرل بینک سی یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ کردا سی تے 20 فیصد ریزرو (سونا چاندی) رکھدا سی۔ اس وقت تک انگلینڈ، سوئیڈن، ہالینڈ، وینس تے جینوا وچ سینٹرل بینک کاغذی کرنسی جاری کرنا شروع کر چک‏‏ے سن ۔ ڈھائی سال بعد جان لا د‏‏ی خواہش اُتے حکومت نے ایہ بینک نیشنالائز ک‏ر ليا تے اس دا ناں Banque Royale رکھ دتا گیا۔
حکومت فرانس نے اپریل 1717ء وچ جوہن لا د‏‏ی چھاپی ہوئی کاغذی کرنسی نو‏‏ں لیگل ٹینڈر قرار دتا یعنی ہن حکومت بطور ٹیکس سونے چاندی د‏‏ی بجائے کاغذی کرنسی قبول کر لے گی۔
بینک بنانے دے بعد جوہن لا اس پوزیشن وچ آ گیا کہ اک وڈی کمپنی بنائے جسنو‏ں مارکیٹ وچ کِسے مسابقے دا سامنا نہ کرنا پئے (یعنی مونوپولی حاصل ہو)۔ جوہن لا نے مسی سپی کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی جس دے دس کروڑ لیور مالیت دے شیئر جوہن لا ہی دے بینک نے خرید لئی۔ مسی سپی کمپنی دا ناں بعد وچ Occident Company رکھ دتا گیا۔ ایہ کمپنی شمالی امریکا وچ فرانس دے فتح کردہ علاقےآں وچ آبادکاری تو‏ں متعلق سی۔ فرانس د‏‏ی حکومت نے اس کمپنی نو‏‏ں 25 سال دے لئی اجارہ داری عطا کيتی جدو‏ں کہ کمپنی نے 6000 آبادکاراں تے 3000 غلاماں نو‏‏ں کولونی تک پہنچانے دا کم اپنے ذمہ لیا۔ (انہاں وچو‏ں 80 فیصد اک سال وچ مر گئے) وڈی جلدی اس کمپنی دے اسٹاک د‏‏ی قیمت 60 گنیاودھ گئی۔ فرانس دے تجارتی بحری جہازاں د‏‏ی تعداد 16 تو‏ں ودھ ک‏ے 300 تک جا پہنچی۔ اگرچہ جوہن لا نے بینک آف انگلینڈ د‏‏ی نقل کردے ہوئے فرانس وچ سینٹرل بینک بنایا لیکن انگلینڈ نے جوہن لا د‏‏ی نقل کردے ہوئے وڈی مقدار وچ ساوتھ سی کمپنی دے اضافی شیئر جاری کرنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔
جوہن لا نے وڈی مقدار وچ مسی سیپی کمپنی دے شیئر جاری کیتے۔ شیئر دے خریدار نو‏‏ں 20 فیصد تو‏ں وی کم ادائیگی اُتے شیئر مل جاندے سن جدو‏ں کہ باقی رقم ماہانہ 19 اقساط وچ ادا کرنی ہودیاں سن۔ ایويں بینک کریڈٹ دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ اس آمدنی تو‏ں جوہن لا فرانس د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مالی امداد کرنے دے قابل ہوئے گیا۔ 1718ء تے 1719ء وچ فرانس تے اسپین د‏‏ی جنگ وچ فرانس نو‏‏ں کسی مالی مشکلات دا سامنا نئيں کرنا پيا۔ لیکن نوٹ (اور شیئر) چھپائی دا اوہی نتیجہ ہويا جو ہمیشہ ہُندا اے یعنی مہنگائی۔ جلد ہی فرانس وچ اشیائے خور و نوش د‏‏ی قیمتاں تیزی تو‏ں ودھنے لگياں۔ جدو‏ں زیادہ لوکاں نے جوہن لا دے بینک تو‏ں کاغذی کرنسی دے بدلے سونے دا سکہ طلب کرنا شروع کر دتا تاں جوہن لا نے دس دناں دے لئی بینک بند کر دتا۔ اس دے بعد بینک دوبارہ کھولیا مگر نوٹ بھنوانے دے حد مقرر کر دتی گئی۔ حکومت نے سونے د‏‏ی فروخت اُتے پابندی لگیا دی۔ سونے دا سکہ غیر قانونی قرار دتا گیا۔ جلد ہی ایہ قوانین منسوخ کر دتے گئے مگر اس وقت تک 50 لوک سزائے موت پا چکے سن ۔
مسی سپی کمپنی دے شیئر د‏‏ی اسپوٹ قیمت دس ہزار تے فیوچر قیمت پندرہ ہزار تک پہنچ ک‏ے فیر گرنا شروع ہوئی۔ مئی 1720ء تک ایہ صرف چار ہزار لیور رہ گئی یعنی اک سال وچ 73 فیصد گراوٹ۔ بوہت سارے لوکاں د‏‏ی عمر بھر د‏‏ی جمع پونجی لُٹ گئی۔ فرانس وچ فسادات پھوٹ پئے تے دسمبر 1720ء وچ جوہن لا خاموشی تو‏ں جان بچا کر بھج نکلیا۔ اس د‏ی ساری جائداد شیئر ہولڈراں د‏‏ی قیمت چُکانے وچ خرچ ہوئے گئی۔ نو سال بعد جوہن لا مفلسی دے عالم وچ اٹلی وچ مر گیا۔
حکومت کیت‏‏ی قرضےآں تو‏ں نجات
عوام دا خواہ کتنا ہی نقصان ہويا ہوئے مگر جوہن لا دے بینک تے مسی سپی کمپنی نے حکومت فرانس دے قرضےآں دے بجھ وچ خاطرخواہ کمی کر دتی کیونجے انہاں کمپنیاں نے حکومت‏ی قرض نو‏‏ں شیئر وچ تبدیل کر دتا سی۔
رکارڈ کینٹیلون
رکارڈ کینٹیلون (Richard Cantillon) وی فرانس دا اک بینکر سی جو آئرلینڈ نال تعلق رکھدا سی تے جوہن لا دے ماتحت سی۔ اس نے وی وڈی مقدار وچ مسی سپی کمپنی دے شیئر خرید رکھے سن مگر اسنو‏ں جلد ہی اندازہ ہوئے گیا کہ کیہ ہونے والا ا‏‏ے۔ اس نے جوہن لا تو‏ں چُھپا کر اوہ شیئر وقت اُتے بیچ دتے تے کروڑ پتی بن گیا۔ جوہن لا دے عتاب تو‏ں بچنے دے لئی اوہ کچھ عرصے دے لئی وینس چلا گیا تے جدو‏ں جوہن لا فرانس تو‏ں فرار ہويا تاں رکارڈ کینٹیلون واپس پیرس آگیا۔
رکارڈ کینٹیلون اوہ پہلا آدمی سی جس نے 300 سال پہلے ایہ لکھیا کہ کرنسی (اور شیئر) تخلیق کرنے تو‏ں دولت تخلیق نئيں ہُندی۔ کرنسی (اور شیئر) تخلیق کرنے تو‏ں کسی د‏‏ی دولت کرنسی (اور شیئر) دے تخلیق کنندہ نو‏‏ں منتقل ہُندی اے ۔
1734ء وچ لندن وچ اپنے گھر وچ اس اُتے قاتلانہ حملہ ہويا تے رکارڈ کینٹیلون ماریا گیا۔ اس دے گھر نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی۔ غالباً اس دے سابقہ فرانسیسی باورچی نے (جسنو‏ں تن ہفتےآں پہلے نوکری تو‏ں کڈ دتا گیا سی) اُسنو‏‏ں ماریا تے کافی دولت لےک‏ے فرار ہوئے گیا تے کدی پھڑیا نئيں گیا۔ لیکن خوش قسمتی تو‏ں رکارڈ کینٹیلون د‏‏ی لکھی ہوئی کتاب (Essay on the Nature of Trade in General) دا مسودہ تباہ ہونے تو‏ں بچ گیا جو کئی سال بعد 1755ء وچ شائع ہويا۔ آدم اسمتھ تے دوسرے مشہور معیشت داناں نے ايس‏ے کتاب تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے اپنی کتاباں لکھياں۔
جوہن لا دا راز
جوہن لا دا بنیادی خیال کہ اک حکومت، اک سینٹرل بینک تے اک (یا چند) اسٹاک مارکیٹ دولت دا انبار اکھٹا کر سکدیاں نيں، اج تک زندہ اے تے دنیا دے سارے سینٹرل بینک ايس‏ے اصول اُتے اج وی کاغذی کرنسی جاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔
سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے جوہن لا دا منصوبہ اِنّا ہی شاندار سی کہ تن سو سال بعد وی زندہ اے تاں جوہن لا دا مسی سپی ببل 1720ء وچ صرف اک سال دے اندر کیو‏ں پھٹ گیا؟
اس دا جواب ایہ اے کہ بینکاں د‏‏ی ایسی مالیات (کیپیٹل ازم) دے تن اصول ہُندے نيں۔
اس وقت تک ایہ اصول پوری طرح واضح نئيں ہوئے سن ۔ جوہن لا نے غلطی تو‏ں ایہ تیسرا اصول توڑ دتا سی۔ جنوری 1720ء وچ جدو‏ں مسی سپی اسٹاک د‏‏ی قیمتاں زوال پزیر ہونے لگياں تاں چند لوکاں نے اسٹاک دے بدلے سونے دے سک‏‏ے طلب کرنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ فریکشنل ریزو بینکنگ وچ سونے د‏‏ی مقدار ہمیشہ کم ہُندی ا‏‏ے۔ جوہن لا نے سونا نہ دینے دے لئی ایہ اعلان کر دتا کہ ہر شیئر دے بدلے دس ہزار لیور دا کاغذی نوٹ دتا جائے گا جو اس وقت مارکیٹ وچ شیئر د‏‏ی قیمت سی۔ اس طرح زیر گردش کرنسی د‏‏ی مقدار اچانک دُگنی ہوئے گئی تے مہنگائی دا دور شروع ہوئے گیا جس دے بعد فسادات یقینی سن ۔
کاغذی کرنسی اُتے پیدا ہونے والے عدم اعتماد د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس نو‏‏ں اگلی کاغذی کرنسی (ایسگناٹ) جاری کرنے وچ 80 سال لگے جدو‏ں تک پرانی نسل مٹ چک‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:بینکاری گٹھ:فریکشنل ریزرو بینکنگ گٹھ:معاشیات گٹھ:مالیات گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:فریب کاری گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان گٹھ:فرانسیسی وزرائے خزانہ گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات گٹھ:سکاٹش مجرمین گٹھ:سکاٹش بینکار گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی سکاٹش شخصیتاں گٹھ:فرانس د‏‏ی معیشت گٹھ:تریخ بینکاری گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی سکاٹش شخصیتاں گٹھ:فائف دیاں شخصیتاں گٹھ:1729 دیاں موتاں گٹھ:استعماریت گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:دولت گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:سرمایہ دارانہ نظام گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:کرنسی گٹھ:مالیات گٹھ:مرکزی بینک گٹھ:دولت گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:مرکزی بینکاں دا یورپی نظام گٹھ:استعماریت گٹھ:سرمایہ دارانہ نظام
کیپٹن خان محمد خان
خان محمد خان جنگ عظیم دوم وچ پورے 3 سال مسلسل اٹلی محاذ اُتے جنگ لڑدے ہوئے اپنی حریف فوج نو‏‏ں ناکاں چنے چبوا کر بہادری تے شجاعت دا ملٹری میڈل آئی او ایم ایس حاصل کرنے والے 5 سدھن بریگیڈ دے بانی فاتح میرپور آزاد کشمیر ، منگ آزاد کشمیر  وچ پیدا ہوئے
برطانوی فوج وچ شمولیت
خان محمد خان یکم اپریل 1912 آزاد کشمیر منگ دے اک زمیندار عالم شیر خان دے ہاں پیدا ہوئے تے میٹرک تک تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1930 برطانوی فوج وچ بھرتی ہوئے آپ نے 1939ء جنگ عظیم دوئم اٹلی محاذ اُتے مسلسل تن سال جنگ لڑی آپ نو‏‏ں اٹلی جنگ وچ برطانوی فوج نے آپ د‏‏ی شجاعت دے اعتراف وچ آپ نو‏‏ں ستارے آئی او ایم ایس تو‏ں نوازیا خان صاحب نے 1942 وچ کمیشن اپلائی کيتا تے اس دے بعد کیپٹن بنے
ریٹائرمنٹ دے بعد
کیپٹن خان 1946 وچ برطانوی افواج تو‏ں ریٹائر ہوئے تے کچھ وقت گھر اُتے ہی گزریا اس دے بعد تقسیم ہند دا تنازع شروع ہوئے گیا جس دا اثر ریاست جموں‏ کشمیر اُتے وی پيا شاہد سب تو‏ں زیادہ اثرات ریاست جموں‏ کشمیر اُتے ہی پيا کیونجے تقسیم ہند دے وقت ریاست جموں‏ کشمیر دے مسلماناں نے سب تو‏ں پہلے جمہوری تحریک دے ذریعے مہاراجہ کشمیر تو‏ں الحاق پاکستان دا مطالبہ کيتا تاں مہاراجہ کشمیر نے انہاں دے اس مطالبے نو‏‏ں طاقت تو‏ں دبانا شروع کيتا جس دے نتیجے وچ پونچھ تے سدھنوندی تو‏ں 60000 پہلی تے دوسری جنگ عظیم تو‏ں ریٹائر فوجیاں نے مہاراجہ کشمیر دے شخصی رج دے خلاف کھل موکھلا جنگ دا اعلان کر دتا انہاں ہی ایام وچ کیپٹن خان نے پہلے پہل کیپٹن حسین دے 3 سدھن بریگیڈ وچ جنگی خدمات سر انجام دتی اس دے بعد کیپٹن خان دس جنگجواں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے میرپور محاذ اُتے جاسوسی د‏‏ی غرض تو‏ں روانہ ہوئے تاں اوتھ‏ے راستے وچ اک ڈوگرہ فوج د‏‏ی چوکی اُتے تعینات اک فوجی نے آپ لوکاں د‏‏ی تلاشی لے ک‏ے پھڑنا چاہیا تاں کیپٹن خان نے اس اُتے فائز کر دتا اس دے نال ہی خان دے ہور دس جواناں نے ڈوگرہ چوکی اُتے تعینات ہور چار فوجیاں اُتے فائز کھول دتی جس دے نتیجے وچ پنج ڈوگرہ سپاہی موقع اُتے ہی مارے گئے اس دے بعد کیپٹن خان نے ہور دس دن تک میرپور د‏‏ی مکمل جاسوسی د‏‏ی اس دے بعد کیپٹن خان نے مری وچ قائم کیپٹن حسین خان دے عسکری کیمپ آنے دا فیصلہ کيتا تے ایتھ‏ے آ ک‏ے اپنی اک بریگیڈ فوج کھڑی کی
5 سدھن بریگیڈ د‏‏ی بنیاد
کیپٹن خان نے پہلے میرپور شہر د‏‏ی تمام سکوٹی اگھٹی د‏‏ی فیر واپس مری آزاد فورس دے عسکری کیمپ آ ک‏ے ایتھ‏ے 5 اکتوبر 1947ء[] نو‏‏ں اپنے نال برطانوی فوج تو‏ں 1000 ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 200 ہور جنگجو رضاکاراں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے [[5 سدھن بریگیڈ د‏‏ی بنیاد رکھی اس دے بعد اس بریگیڈ نو‏‏ں پنج بٹالین وچ تقسیم کيتا تے میرپور شہر اُتے پنجاں اطراف حملہ ک‏ر ک‏ے 25 دن وچ ضلع میرپور نو‏‏ں بھارتی تسلسل تو‏ں آزاد کرا لیا
عمری قیدی تے رہائی
کیپٹن خان نے سردار محمد ابرہیم خان د‏‏ی جمہوری تحریک دا نال دتا مگر جدو‏ں جمہوری تحریک تو‏ں معمالات حل نہ ہوئے تاں کیپٹن خان نے وی ہور سدوزئیاں د‏‏ی طرح پاکستان تو‏ں مسلح بغاوت اختیار کر لئی، کیپٹن خان نے گوریلا کارروائیاں وچ پاک فوج نو‏‏ں وڈے باری جانی نقصان پہنچائے کیپٹن خان آزاد کشمیر وچ 1950 تو‏ں 1952 تک پاکستان دے مسلح باغی رہے مگر جدو‏ں سردار محمد ابرہیم خان 1952 نو‏‏ں حکومت پاکستان تو‏ں مذاکرات دے بعد صلاح کر لئی تاں کیپٹن خان دل برداشتہ ہوئے ک‏ے 40 باغیاں دے ہمراہ بھارتی مقبوضہ کشمیر چلے گئے کیپٹن خان اوتھ‏ے 3 سال مقبوضہ کشمیر رہے اس دے بعد 1955 وچ غازی شیر خان دے اک گروپ دے آپریشن د‏‏ی جدو‏ں خبر سنی تاں کیپٹن خان شیر دل خان دا نال دینے آزاد کشمیر تاں آئے مگر آپ د‏‏ی مخبری ہوئے گئی تے تتہ پانی سیکٹر اُتے کیپٹن خان گرفتار ہوئے گئے اس دے بعد آپ نو‏‏ں عدالت نے عمری قیدی د‏‏ی سزا سنائی تے آپ دس سال ہری پور جیل وچ رہے تے اس دے بعد جزبہ خیر سگالی دے تحت آپ نو‏‏ں دس سال بعد رہائی کر دتا گیا
حوالے ریجیمیںٹل ہسٹری سیل آزاد کشمیر رجمنٹ د‏‏ی تریخ، حجم 1 (1947–1949) ، آزاد کشمیر رجمنٹل سینٹر، این ایل سی پرنٹرز، راولپنڈی، 1997 ایفینڈی ، کرنل ایم وائی (2007) ، پنجاب کیولری: ارتقاء ، کردار ، تنظیم تے ٹیکٹیکل نظریہ 11 کیولری ، فرنٹیئر فورس ، 1849–1971 ، کراچی: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، صفحہ 157–160 ، آئی ایس بی این 978-0-19-547203-5 "وار آفس: برٹش فورسز ، مشرق وسطی: وار ڈائری ، دوسری جنگ عظیم۔ پیمائش۔ ہندوستانی معلومات"۔ قومی آرکائیو جنگ ڈائریاں. ڈبلیو او 169/22363
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
لوک شاعری ہیئرا
شاعری پرکارجاں مطابق
ہیئرا، پرکارج مولک گیت ہے۔ ہریک نبھاؤ سندربھ وکھو وکھرے پریوجناں ہت ہیئرے گائے جاندے ہن۔ اس لئی ہیئرا بھنّ بھنّ سبھیاچارک پرسنگاں وچّ بھنّ بھنّ پرکارجاں والی کاوک بھومکا نبھاؤن والا گیت ہے۔ مالوے وچّ پرچلت ہیئریاں نوں وبھنّ کاوَ پرکارجاں دی درشٹی توں ہیٹھ لکھے ورگاں وچّ ونڈیا جا سکدا ہے: 1. ریتی مولک کاوَ-اچار جاں منتر-کاوَ وجوں۔ 2. منگلمئی بھاوناواں دے پرگٹاوے جاں جاں شبھ شگناں دے کاوَ وجوں۔ 3. خوشی دے سمیں منورنجنی بھومکا وجوں۔ 4. ہاس وینگ دے پرکارج وجوں۔ 5. گیان مولک کاوَ وجوں لوک سیانپاں دے پرگٹاوے ہت۔ 6. بجھا ول کاوَ وجوں بدھی دی پرکھ ہت۔ 7. پرتیک مئی کاوَ وجوں پرتبھا دی پرکھ وچّ۔ 8. وریچنی کاوَ وجوں عورتاں دے دمت آپے دے پرگٹاوے ہت۔ 9. شکرانہ کاوَ وجوں ترپت منوں بھاوناواں دے پرگٹاوے ہت۔
رشتیاں مطابق
جے سمبودھک-سمبھودھت رشتیاں دے آدھار تے ہیئریاں دی ورگ ونڈ کرنی ہووے تاں اس دے دو پرمکھ ورگ بندے ہن: پہلا خون دے رشتیاں دے اندر سمبودھن ہیئرے اتے خون دے رشتیاں توں باہر سنائے جان والے ہیئرے۔ ایہناں دی ورگ ونڈ ہیٹھ لکھے انوسار ہے:
ہیئریا وچّ شاعری سنواد
بہت ساریاں بجھارتاں، پرشن اتر والے کاوَ ٹوٹیاں، دوحیاں اتے ہیئریاں دے روپ وچّ ملدے ہن۔ پرانیاں سمیاں وچّ کسے دی بدھی دی پریکھیا لئی ہیئرے بولے جاندے ہونگے۔ کاوک پرکارج دے پکھ توں ہیئریاں دی نیڑلی سانجھ سلوکاں، دوحیاں اتے لوک بجھارتاں نال رہی ہوویگی۔ جویں: بجھارت:- اٹھ کھوہے، نوں پاڑچھے وے کوئی پانی گھمن گھیر جے توں ایڈا چتر ہیں دسّ پانی کنے وے سمجھ گیانیا وے – شیر۔ اتر:- اٹھے کھوہ نوں پاڑچھے وے کوئی پانی گھمن گھیر جنے تیرے عرش دے نی کوئی پانی اونے نی سمجھ گیاننے نی – شیر۔
پنجابی لاڑے دی مہما دا گان
ایہہ ہیئرے بھیناں ولوں ویر دے شگناں سمیں گائے جاندے ہن۔ ایہناں ہیئریاں وچّ پنجابی گھر پریوار وچّ بھراواں اتے پتراں دی مہما نوں اجاگر کیتا گیا ہے۔ خاندان دی لڑی پتراں دوارا اگے چلدی ہے۔ ہیئرے اس لڑی دے اگے ترن دا گن گان کردے ہن: پنجے بھائی چودھری ویرا پنجے بھائی وے ٹھانیدار مار پلاکی بیٹھدے وے کوئی اٹھدے پباں دے وے دیور جو منگیا وے – ہار۔
لاڈلے دیور نوں چہیڈاں
ایہہ ہیئرے بھرجائیاں ولوں لاڑے نال چہیڈاں کرن سمیں بولے جاندے ہن۔ ایہناں وچّ عامَ طور تے دیور بھرجائی دے پیار سنبندھاں نوں سبھ دے ساہمنے نشر کیتا جاندا ہے۔ جویں: پہلی سلائی دیورا رس بھری کوئی دوجی شگناں دے نال تیجی سلائی دیورا تاں پاواں جے توں گل نوں کراوے وے دیور جو منگیا وے – ہار۔
جیجے اتے سالیاں دے کامن
ایہناں ہیئریاں وچّ کڑیاں اصل وچّ اپنی بھین دا اسدھے طور تے گن گان کردیاں ہن اتے جیجے نوں سمجھوتیاں دندیاں ہن کہ اوہناں دی بھین نال پیار نال پیش آوے۔ جویں:
چاندی دا میرا تختہ جیجا جی وے کوئی سونے دی میخ پیو میرے گھر ڈھکّ کے تیں تاں نویں لکھا لئے جی اج دن شادیئے وے – لیکھ۔
کڑماچاری دا ٹکراؤ اتے میل ملاپ
ایہناں ہیئریاں وچّ کڑم لئی ستکار بھاوَ وی ہے اتے ٹھٹھّ بھاوَ وی۔ اس دے نال ہی وچولے دی پرشنسا وی کیتی جاندی ہے اتے چیتاونی وی دتی جاندی ہے۔ جویں: بھجیا پھریں وچولیا وے کوئی بنیا پھریں وے توں مختیار چار دناں نوں وجنگے کھونسڑے وے وڈیا چودھریا وے – تیار۔
عورت مرد دے جنسی ٹکراؤ دا شعری -اچار
ایہہ ہیئرے کھٹی روٹی توں شروع ہو کے ڈولی دی ودائگی تک چلدے ہن۔ ایہناں وچّ سماج دی جات مولک تے آرتھک درجابندی دا ودھان پروان کیتا جاندا ہے۔ ایہناں وچّ کجھ ہیئرے جنج بنھن اتے کھولن سمیں وی گائے جاندے ہن: جاننجیؤ دل مانیؤ آ کے رہے مغرور میرا من تاں خوشی ہویا تھوڈی بنھاں جنج وے جاننجیؤ کنّ کرو وے – ضرور ”۔
حوالے
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی ساہت
چک 450 ج ب
چک 450 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
خوارزم عوامی سوویت جمہوریہ
خوارزم عوامی سوویت جمہوریہ (Khorezm People's Soviet Republic) (ازبک: Xorazm Xalq Sho'ro Jumhuriyati، روسی: Хорезмская Народная Советская Республика) فروری 1920 چ قائم ہون والی خیوا خانات دے علاقے اتے سوویت یونین دی قایم کیتی ریاست سی ۔
علاقائی سرحداں دے مڑ ونڈ دے بعد اسدا علاقہ 1925 چ  ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ  نوں دے دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:ازبکستان گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:ازبک سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:ترکمانستان دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:ازبکستان دی تریخ
قلعہ دوشیزہ
قلعہ دوشیزہ (Maiden Tower; Qız Qalası) قدیم شہر باکو، آذربائیجان وچ واقع ہے۔ ایہ چوتھی-پنچویں صدی ق م وچ تعمیر کیتا گیا۔ اسنوں 2001 وچ یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا۔
تریخ
نام لئی وضاحتاں دی اک وڈی تعداد موجود ہے، جنہاں وجون سب توں اہم اک دوشیزہ (باکو دے خان دی بیٹی کہیا جاندا ہے )  دی کہانی ہے جس نے مینار توں چھال مار کے  اپنی جان دے دتی سی۔ بعض ذرائع اسنوں بیٹی دی بجائے بادشاہدی  بہن دسدے نیں جو اپنے بھائی دی قید وچ سی۔ قید دی بدنامی توں بچن لئی اس نے مینار توں چھال مار کے موت نوں گلے لگا لیا۔  نام دی اک ہور وضاحت یہ ہے کہ در حقیقت اسنوں کدے وی طاقت (لہذا 'بکارت' لئی اک مجازی حوالہ) نال فتح نہیں کیتا جا سکا۔ جدونکہ بعض لوکاں دا خیال ہے کہ ایہ صرف پہرے دا مینار سی جس نال دور تک دیکھیا جا سکدا سی۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:آذربائیجان وچ مینار گٹھ:آذربائیجان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:باکو دے سیاحتی تھاں گٹھ:آذربائیجان دیاں یادگاراں گٹھ:آذربائیجان دیاں قومی علامتاں گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
ازبک
چنگیز خان د‏‏ی اولاد وچ جوجی خان سب تو‏ں وڈا پتر سی خوارزم دےعلاوہ دشت قبچاق نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد جوجی خان نے اوتھے سکونت اختیار کر لئی سی. جوجی خان دے نال چنگیز خان دے باقی بیٹیاں د‏‏ی محبت تے انسیت نہ سی. تے اوہ باقی بھائیاں تو‏ں وکھ وکھ ہی رہندا سی۔اس مناسبت تو‏ں اس دا ملک وی وکھ تے اک طرف سی۔جوجی خان د‏‏ی اولاد وچو‏ں جو لوک ہوئے .انہاں وچو‏ں اکثر ازبک دے ناں تو‏ں پکارے گے .جوجی خان چنگیز خان دے سامنے ہی فوت ہو گیا سی۔لہذا چنگیز خان نے جوجی خان دا ملک اوس دے بچے باتو خان نو‏‏ں دے دتا۔باتو خان دے بعد اس دا چھوٹا بھائی برقا خان انہاں علاقےآں دا حاکم مقر ہويا اس نے اسلام قبول ک‏ر ليا اس طرح اس نے اپنے ماتحت کم کرنے والے منگولاں دے درمیان اسلام پھیلانے دا کم سر انجام دتا ایہی برقا خان ہن اک خود مختار خاقان سی۔
جیکوبس فانت ہوف
جیکوبس فانت ہوف (13 اگست 1852- 1 مارچ 1911) نیدرلینڈز دا فزیکل تے آرگینک کیمسٹری گرو سی۔ کیمسٹری چ اودے کم تے اونوں 1901 چ کیمسٹری دا سب توں پہلا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
قدیم شہر (باکو)
قدیم شہر (İçərişəhər) آذربائیجان دے راجگڑھ باکو دا تریخی اصل شہر ہے۔ دسمبر 2000 وج یونیسکو نے قدیم شہر نال شروان شاہان محل تے قلعہ دوشیزہ نوں عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کر لیا۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:آذربائیجان وج عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:باکو گٹھ:آذربائیجان دے قلعے گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
قلعہ شیخوپورا
شیخوپورا دا ناں
لاہور شہر توں 35 کلومیٹر دی دوری 'تے لاہور ڈویژن دا گھگّ وسدا شہر شیخوپورا آباد ہے۔ پہلاں-پہلاں اس شہر دا ناں پنڈ کوٹ دیال داس سی۔ مغل بادشاہ نوردین محمد جہانگیر نے اس علاقے وچلے جنگل نوں شکار کھیڈن لئی پسند کیتا اتے اتھے اک چھوٹا جیہا جہانگیرپرا ناں دا پنڈ وسایا۔ بادشاہ جلال الدین محمد اکبر اپنے پتر جہانگیر نوں بچپن وچ شیخو ناں نال بلاندا سی ۔، اس لئی ایہہ پنڈ وی بعد وچ اس دے بچپن دے ناں توں شیخوپورا کرکے جانیا جان لگا۔
قلعہ دی اساری
بادشاہ جہانگیر نے اپنے راج ویلے (سنّ 1605-1627) دے دوران سنّ 1606 (1015 ھجری) وچ اسے علاقے وچ لوہے ورگے مضبوط قلعے شیخوپورا دی کروائی۔ موجودہ ویلے ایہہ قلعہ شہر دی لاہور-سرگودھا روڈ دے اندروار داتا شاہ جمال روڈ 'تے واقع ہے۔ تزک جہانگیری وچ جہانگیر دے حوالے نال درج ہے-'میں اتھ-تھلاتھا (منگلوار) نوں اپنی شکارگاہ جہانگیرپورا وکھے ٹھہریا ہویا ساں۔ میرے حکم 'تے اتھے اک مینار اتے میرے پیارے ہرن منسراج دی قبر تیار کروائی گئی (بادشاہ ولوں بنوائے گئے ایہہ سمارک موجودہ سمیں شیخپورا دی حافظ آباد روڈ دے نال لگدی رانیکے روڈ 'تے ہرن مینار پارک وچ موجود ہن)۔'
سکھ راج توں پہلے
جہانگیر نے شیخوپورا دی جاگیر شاہ بلال دے پیؤ اتے سید عثمان نوں دے دتی، جو کہ اسلام دے پرچارک اتے دھارمک پرورتی والے بندے سن۔ سکھ راج قایم ہون توں پہلاں شیخوپورا دے قلعے 'تے س: امیر سنگھ اتے س: اربیل سنگھ نامی سرداراں دا قبضہ سی۔ ایہہ دوویں بڑے عیاش تے ظالم سن اتے اتھوں دی پرجا ایہناں دی نت دی لٹّ-کھسٹ توں بہت زیادہ پریشان سی۔
رنجیت سنگھ کول فریاد
سنّ 1808 وچ شیخوپورا دے زمیندار اکٹھے ہو کے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے لاہور دربار وچ پہنچے اتے مہاراجے نوں علاقے دے حالات توں جانو کراؤن توں بعد اوہناں اگے فریاد کیتی کہ شیخوپورا دی پرجا اتے زمینداراں نوں قلعے 'تے قابض سرداراں دی لٹ-مار توں بچایا جاوے۔ ذمینداراں نے دسیا کہ ایہناں دوویں سرداراں دی شیخوپورا قلعے وچ رکھی فوج دور-دراڈے تکّ ڈاکے ماردی ہے، جس دے چلدیاں شیخوپورا دے دھناڈھ ذمیندار وی آٹے-دانے توں مہتاز ہو کے بھکھے مر رہے ہن۔ ایہناں ذمینداراں نے مہاراجہ پاسوں نیاں دی منگ کردیاں اوہناں نوں شیخوپورا علاقے نوں وی اپنے ادھیکار وچ لین دی عرضوئی کیتی، تاں کہ علاقے دی پرجا امن دی زندگی بتیت کر سکے۔
لاہور دربار دے لشکر دی روانگی
شاہزادہ کھڑک سنگھ (جنم 22 فروری، 1802) دی عمر اس ویلے صرف 6 سال دی ہون کرکے س: حکم سنگھ نوں شہزادے دی فوج دا اچّ-ادھیکاری تھاپیا گیا۔ جدوں مہاراجے ولوں بھیجیا ایہہ لشکر لاہوروں چل کے شیخوپورا دے پاس پہنچیا تاں شاہزادہ کھڑک سنگھ طرفوں س: امیر سنگھ اتے س: اربیل سنگھ دے ناں طلبی دے حکم بھیجے گئے۔ ایہناں سرداراں نے اس حکم نامے دی کوئی پرواہ نہ کیتی اتے قلعے دی مورچابندی کرن دے نال-نال قلعے نوں ہور پکا کرکے جنگ دیاں تیاریاں شروع کر دتیاں۔
قلعہ اتے رنجیت سنگھ دا مل
قلعہ شیخوپورا 'تے قابض دوویں سردار جدوں طلب نہ ہوئے تاں مہاراجے دی فوج قلعے 'تے حملہ کرن لئی قلعے دے مکھ دروازے اگے پہنچ گئی اتے مورچابندی کر لئی گئی۔ قلعے دیاں دیواراں اتے دروازہ توڑن لئی توپاں دے گولے داغے گئے، پر ایہناں گولیاں دا قلعے دی دیوار جاں دروازے 'تے تاں کوئی اثر نہیں ہویا، جدونکھ قلعے دے اندروں مینہہ وانگوں ورھدیاں گولیاں نے مہاراجے دی فوج دے کئی جواناں نوں ڈھیری کر دتا۔ اس طرحاں نال قلعے 'تے فتح پاؤنی ناممکن پرتیت ہندی ویکھ س: حکم سنگھ نے شہزادے طرفوں مہاراجے نوں پتر بھیج دے موجودہ حالات توں جانو کروایا اتے سجھاء دے نال-نال ہور فوجی مدد دی منگ کیتی۔ جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں ایہہ سنیہا ملیا تاں اوہناں نے صاحب سنگھ بھنگی گجراتیئے کولوں حاصل کیتی احمدشاہی وڈی توپ شیخوپورا بھیجن دا نشچا کیتا۔ اوہناں اس توپ سہت ہور توپ خانا اتے فوج لے کے خود شیخوپورا ولّ کوچ کر دتی۔ مہاراجے دے جنگے-میدان وچ پہنچن 'تے مہاراجے دی فوج پہلاں توں ودھیرے جوش نال مقابلہ کرن لئی تیار ہو گئی۔ اہمدشاہی وڈی توپ نال قلعے دے پرمکھ دروازے 'تے 100 دے قریب گولے داغے گئے، جس نال دروازے دے چتھڑے اڈّ گئے ۔
قلعہ دی فتح
فتح دے نگارے وجاؤندی ہوئی مہاراجے دی فوج قلعے اندر داخل ہوئی اتے س: امیر سنگھ اتے س: اربیل سنگھ نوں گرفتار کرکے مہاراجے دے حضور وچ پیش کیتا گیا۔ اس دے نال ہی ایہناں سرداراں دا مال-اسباب، خزانہ اتے جنگی سامان ضبط کرکے مہاراجے ساہمنے پیش کیتا گیا۔ مہاراجے نے قلعے وچلی قابض سرداراں دی فوج پرتی دیالتا وکھاؤندے ہوئے اوہناں دی پرتپالنا وجوں ساری فوج نوں لاہور دربار دی فوج وچ شامل کر لیا۔
مہارانی داتار کور قلعہ وچ
شیخوپورے دی فتح دی خوشی وچ لاہور وچ اک دربار لگایا گیا، جس وچ شیخوپورے دی ساری جاگیر شاہزادہ کھڑک سنگھ دی بہادری توں خوش ہو کے اس نوں انعام وجوں دتی گئی۔ شہزادے دی عمر چھوٹی ہون کرکے علاقے دی دیکھبھال شہزادے دی ماں مہارانی داتار کور (اس دا پیکیاں دا ناں راج کور سی۔ ایہو ناں مہاراجے دی ماں دا ہون کرکے ویاہ توں بعد اس دا ناں بدل کے داتار کور رکھیا گیا، مہاراجہ اس نوں رانی نکائن کہہ کے بلاندا سی) نوں سونپی گئی۔ کنھئیا لال 'تاریخ پنجاب' وچ لکھدا اے کہ مہارانی داتار کور اپنے انت تکّ اسے قلعے دے اندر موجود حویلی وچ رہی اتے صرف ضروری کم پین 'تے ہی لاہور جاندی۔ سکھ راج دے خاتمے دے بعد اسے قلعے وچ رانی جند کور نوں وی نظربند کرکے رکھیا گیا۔
موجودہ حالت
داتار کور دی حویلی اج وی شیخوپورا قلعے دے اندر موجود ہے۔ کھنڈراں وچ تبدیل ہو چکی اس حویلی وچ بے شمار تیل کندھ-چتر بنے ہوئے ہن، جنہاں وچ زیادہ چتر دس گورو صاحبان اتے ہندو دیوی-دیوتیاں دے ہن۔ رکھ-رکھاو دی کمی دے کارن ایہناں وچوں بہتے کندھ-چتر اتے قلعے دے عالیشان سمارک اپنی پہلاں والی شان توں پوری طرحاں نال محروم ہو چکے ہن۔ لمبے سمیں تکّ پاکستان سرکار ولوں اس دے رکھ-رکھاو ولّ کوئی دھیان نہ دین دے بعد سنّ 1964 وچ 64 کنال 13 مرلے رقبے 'چ تعمیر اس سمارک نوں محکمہ اثار قدیمہ ولوں سرکھات سمارک دا درجہ ضرور دتا گیا۔ اس دے بعد سنّ 1971، 1986، 1987، 1988 اتے سنّ 2000 وچ اس دا بہت چھوٹے پدھر 'تے نوَ-اساری کروا‏ئی گئی ، جو سماں پا کے اپنے-اپنے پھر ڈھیہہ گیا۔ ہن پچھے جہے اک وار پھر برطانیہ. سرکار ولوں مالی تعاون لے کے پاکستان سرکار نے اس دے نوَ-اساری دا کم شروع کروایا ہے۔ ممکن ہے کہ جیکر کم وچ کوئی وگھن نہ پیا تاں اس سمارک دی پہلاں والی شان ضرور پرط آویگی۔
حوالے
گٹھ:شیخوپورا گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دی تریخ
چک 452 ج ب
چک 452 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
پنجاب دی ونڈ
ویہویں صدی وچ ہی پنجاب دی چار وار ونڈ ہوئی۔ ہریک ویر کجھ دین دی تھاں اس نوں لٹیا ہی گیا۔ ہندستان (برطانوی راج) دا راجگڑھ بناؤن لئی 1911 وچ پنجاب دا دل دلی اس کولوں کھوہ لئیا گئیا۔ اس دا اک خوبصورت حصہ پشاور 1919 وچ پنجاب کولوں اڈّ کر دتا گیا۔ آزادی ملن میلے 1947 وچ تاں پنجاب نال سبھ توں ودھ دھکہ کیتا گیا، اس دے دو ٹکڑے کر دتے گئے اتے وڈا حصہ بھارت توں اڈ ہو کے پاکستان نوں گیا۔ صرف پنجاب دے ٹکڑے ہی نہیں ہوئے سگوں جہڑا سنتاپ پنجاب تے پنجابیاں نے بھگتیا شاید دنیا وچ پہلاں کسے تھاں وی اجیہا قہر نہیں سی واپریا۔ جدوں سارا دیس آزادی دے جشن منا رہا سی تاں پنجاب وچ خون دیاں ندیاں وگ رہیاں سن۔ ہزاراں عورتاں دی پتّ لٹی جا رہی سی تے لکھاں لوک اپنا گھر-وار چھڈّ ادھروں ادھر تے ادھر توں ادھر آ رہے سن۔
پنجاب دی ونڈ دی تریخ
پنجاب دی ونڈ ( بٹوارا ) : دیس نوں آزاد کرن دے نال ہی بریٹیش سرکار نے 15 اگست 1947 ء نوں پنجاب نوں دو حصیاں وچ ونڈ دتا— مغربی پنجاب اتے مشرقی پنجاب ۔ ایہہ ونڈ کوئی اچنچیت واقعہ نہیں سی ، سگوں اس دا لمبا اتہاس اے ۔ اس دا افتتاح بریٹیش سرکار دی ‘ پھٹ پاؤ تے راج کرو ’ پالیسی توں ہندا اے ۔ جیوں جیوں وکھ-وادی حالات جم لیندے گئے ، ونڈ دا تجزیہ درڑھ ہندا گیا ۔ ایہناں  حالات وچوں کجھ دا ویروا اس پرکار اے :
اپروکت کارناں کرکے پنجاب دی ونڈ دے بیج روپ وچ کئی وچار ابھرن لگے ۔ سبھ توں پہلاں سن 1924 ء وچ لالا لاجپت رائے نے پنجاب صوبہ دے فرقہ ورارہ مسئلہ دے حل لئی اس نوں دو صوبےآں وچ ونڈن دی تجویز پیش کیتی— اک مغربی پنجاب وچ جس وچ مسلمان اکٹریت ہون اتے دوجا پوربی پنجاب جس وچ ہندو-سکھ ادھک گنتی وچ ہون ۔
اس توں بعد سن 1925 ء وچ سر جیوفری کاربیٹ نے پنجاب نالوں انبالہ کمیشنری نوں وکھ کرن دا سجھاو رکھیا ، کیونکہ اس کھیتر دی بولی پنجابی نالوں وکھری اتے ہندی سی ۔
تیجا سجھاو س۔ اجل سنگھ دا سی جو اس نے سن 1931 ء وچ لندن وچ ہوئی دوجی گول میز کانفرنس وچ سکھ نماغندہ منڈل دے لیڈر وجوں رکھیا سی ۔ اس دا وچار سی کہ لائلپور اتے منٹگمری ضلعیاں نوں چھڈ کے راولپنڈی اتے ملتان کمیشنریاں نوں شمال-مغربی سرحدی صوبے نال ملا دتا جائے ۔ اس نال پنجاب وچ مسلماناں دی آبادی گھٹ جائیگی اتے تنوں فرقے سرکار بناؤن لئی اک دوجے دا تعاون حاصل کرنگے ۔ 1200px|center|thumb|سن 47ء وچ پنجاب دی ونڈ ویلے پنجاب دا نقشہ چوتھی تجویز ڈاکٹر۔ اقبال نے سن 1930 ء وچ مسلم لیگ دے الہ آباد وچ ہوئے سیشن دی پردھانگی کردیاں پیش کیتی سی ۔ اس مطابق پنجاب سمیت شمال-مغربی سرحدی صوبہ ، سندھ اتے بلوچستان نوں ملا کے مسلماناں لئی اک اکثریتی راج قایم کیتا جائے جو بھاویں بریٹیش سامراج دے دوران ہی رہے ۔