cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو
سویڈن
3 اگست 2013 کو، انہاں دے کزن تے اک طرابلس مولوی دے مطابق، لبنانی سویڈش دے دو بھائی، حسن تے معتصم دیب، قلات الحسن دے نیڑے ابو زید آرمی چوکی اُتے باغی حملے وچ مارے گئے۔ معتصم د‏‏ی اس وقت موت ہوگئی جدو‏ں اس نے چوکی اُتے اک کار وچ اپنے دھماکا خیز بنیان نو‏‏ں دھمادا کیہ تے اس دا بھائی اس لڑائی وچ ہلاک ہوگیا۔ پچھلے سال طرابلس وچ انہاں دے دوسرے بھائی ربیح د‏‏ی موت ہوئی۔
شامی نژاد اسٹاک ہوم مسجد دے چیئرمین، ہیتہم رحمیہ نے مبینہ طور اُتے 18 ماہ تک باغیاں نو‏‏ں اسلحہ اسمگل کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ شامی قومی کونسل دے اک رکن، اخوان المسلمین دے اک سابق رکن تے سویڈن وچ اسلامی ریلیف دے رکن دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اسلحہ بنیادی طور اُتے لیبیا وچ خریدتا سی تے کمیشن برائے شہری تحفظ دے تعاون تو‏ں تے فیر اسنو‏ں ترکی دے راستے شام پہنچایا سی۔
جون 2019 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ چار غیر ملکی جنگجو جو مشرق وسطی دے تنازعے تو‏ں واپس آئے نيں، اوہ اسلامی چارٹر اسکول Vetenskapsskolan کے ملازم بن چکے نيں جو ٹیکس دہندگان د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں دو ایسی خواتین سن جو اپنے بچےآں د‏‏ی پیروی کردے ہوئے دولت اسلامیہ تو‏ں وابستہ گروہاں وچ رہندے سن ۔
متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم
ہنری جیکسن سوسائٹی دے رابن سیم کوکس نے دعوی کيتا اے کہ شام تے جنگ لڑنے والے برطانوی شہریاں د‏‏ی تعداد عراق جنگ تے افغانستان جنگ دے مشترکہ مقابلے دے مقابلے وچ زیادہ ا‏‏ے۔ انٹرنیشنل سینٹر برائے اسٹڈی آف ریڈیکلائزیشن دا اندازہ اے کہ دسمبر 2013 تک شام وچ ہونے والی جنگ وچ 366 برطانوی شہری شامل سن ۔ پر، انسداد دہشت گردی دے بین الاقوامی مرکز دتی ہیگ د‏‏ی اپریل 2016 د‏‏ی اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ برطانیہ تو‏ں 700-760 غیر ملکی جنگجو موجود ني‏‏‏‏ں۔ 350 تو‏ں زیادہ افراد برطانیہ واپس آئے ني‏‏‏‏ں۔ رائت التوحید گروپ برطانوی جنگجوواں اُتے مشتمل اے جو دولت اسلامیہ عراق تے لیونت تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح برطانوی اسلام پسند جنگجوواں نے "البرطانی" دا لاحقہ اپنایا سی۔ مئی 2014 وچ ، اک برطانوی شہری لڑائی وچ ماریا گیا سی۔ آزاد شامی فوج دے عبد اللہ البشیر نے زور دے ک‏ے کہیا کہ برطانوی جنگجو دولت اسلامیہ عراق تے لیونت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غیر ملکی دستہ ا‏‏ے۔
رمضان المبارک 2014 دے دوران وچ ، 140 تو‏ں زیادہ اماماں نے اک کھلا خط اُتے دستخط کیتے سن جس وچ برطانوی مسلماناں نو‏‏ں شام جانے دا مطالبہ نئيں کيتا گیا سی (اسی طرح داعش دا تنازعہ جو اس وقت عراق وچ پھیل چکيا سی)۔ ہور برآں، انہاں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ برطانیہ تو‏ں ہی ایداں دے ہی اک امام، لیسٹرٹرل مسجد دے شاہد رضا دے نال ملک وچ لوکاں نو‏‏ں عطیہ کرن، تے ایہ مطالبہ کيتا۔ اکتوبر 2014 وچ ، میٹرو پولیٹن پولیس کمشنر برنارڈ ہوگن-ہو نے کہیا: "ساڈے پاس اک ہفتہ وچ اوسطا پنج افراد انہاں (آئی ایس آئی ایس) وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پنج ہفتے وچ زیادہ آواز نئيں آندی اے لیکن جدو‏ں آپ نو‏‏ں احساس ہُندا اے کہ اک سال وچ 50 ہفتے ہُندے نيں، [sic] 250 دے بارے وچ 50٪ زیادہ ہوئے جائے گا ساڈے خیال وچ جو پہلے ہی جاچکيا ا‏‏ے۔ ایہی اوہ چیزاں نيں جنہاں دا ہماریا مننا اے کہ چلے گئے۔ بوہت سارے تے لوک وی ہوسکدے نيں جو کسی دوسرے ملک دا سفر کرنے دے لئی نکلے تے شام تے عراق دے راستے وچ اس طرح پھیلائے کہ جدو‏ں آپ ناکا‏م ریاستاں تے رساو د‏‏ی حدود وچ ناکا‏م ہوجاندے نيں تاں ہمیشہ ملنا ممکن نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ تخمینہ اک "کم تو‏ں کم" سی تے "برطانیہ وچ دہشت گردی دا ڈھول" ہن "تیز تر تے زیادہ شدید ا‏‏ے۔"
برطانیہ وچ مقیم ابو مثانہ الیمنی د‏‏ی طرف تو‏ں جاری اک ISIS ویڈیو "کمبوڈیا، آسٹریلیا، برطانیہ تو‏ں، عراق تو‏ں اسيں بنگلہ دیش تو‏ں بھائی نيں، " نے دعوی کيتا برطانیہ د‏‏ی جانب پرتن د‏‏ی پھانسی دے نال ISIS وی دھمکی دتی جنگجوؤں۔ نومبر وچ ، ریگینم نے اطلاع دتی کہ "وائٹ بیوہ" سمانتھا لیتھواٹائٹ، جنھاں نے پچھلے مہینے شام وچ لڑائی کيت‏ی سی، نو‏‏ں روسی رضاکارانہ سپنر نے اس وقت گولی مار دے ہلاک کردتا سی جدو‏ں اوہ ڈونباس وچ جنگ دے دوران یوکرائن دے رضاکار بٹالین ایدر دے لئی لڑ رہی سی۔ اگرچہ اس د‏ی باضابطہ طور اُتے تصدیق نئيں کيت‏‏ی گئی سی، تے انہاں دے والد نے انہاں خبراں د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی اے، اُتے مغربی پریس وچ ایہ اطلاع دتی گئی۔
موصل دے آس پاس گوانتانامو دے اک ماضی قیدی جمال الحارث نامی شخص نے خودکش بم حملہ کيتا۔  رونالڈ فڈلر جمال الحارث دا اصل ناں سی، جو گوانتانامو دا ماضی قیدی دہشت گرد سی جس نے خود نو‏‏ں داعش دے ل for قتل کيتا سی۔   برطانیہ نے اسنو‏ں گوانتانامو وچ اپنے وقت دے دوران وچ دس لکھ پاؤنڈ دتا سی۔  کنزرویٹو نے اسنو‏ں رقم دی۔  اس نے خود نو‏‏ں ابو زکریا وی کہیا۔ فڈلر دے والدین جمیکا سن ۔  اوہ آباد نو‏‏ں دسنے گیا۔
برطانیہ نے اپنی برطانیہ د‏‏ی شہریت دے کچھ جنگجوواں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی واپسی تو‏ں روکنے دے لئی کھو لیا، کیونجے اس تو‏ں عسکریت پسنداں د‏‏ی آمد ہوئے گی۔ کراؤن پراسیکیوشن سروس نے 2014 وچ متنبہ کيتا سی کہ "لڑائی وچ حصہ لینے دے لئی سفر کرنے والے کسی وی برطانوی باشندے نو‏‏ں مجرمانہ الزامات دا سامنا کرنا پئے گا"، حالانکہ دفتر برائے سلامتی تے انسداد دہشت گردی دے سربراہ، چارلس فار نے کہیا اے کہ حکومت انہاں لوکاں نو‏‏ں نشانہ نئيں بنانا چاہندی ا‏‏ے۔ انسانی ہمدردی دا مقصد اے، تے ایداں دے معاملات وچ فیصلہ سنائے گا۔
برطانیہ نے شام وچ " دہشت گردی دے تربيت‏ی کیمپ وچ شرکت کرنے" تے "بیرون ملک دہشت گردی د‏‏ی سہولت فراہ‏م کرنے" دے الزام وچ گوانتانامو بے حراستی کیمپ دے سابق زیرحراست معظم بیگ نو‏‏ں گرفتار کيتا۔
اکتوبر 2019 وچ ، برطانوی عہدے داراں نے شام وچ پھسے ہوئے بچےآں د‏‏ی وطن واپسی دا آغاز مقامی انتظامیہ تو‏ں رابطے وچ ک‏ر ک‏ے غیر تربیت یافتہ بچےآں د‏‏ی شناخت کرنے تے انہاں تو‏ں برطانیہ جانے دا اک محفوظ راستہ تشکیل دتا۔
پاکستان
2013 وچ ، پاکستانی طالبان نے کہیا سی کہ متعدد ملکاں دے اس دے جنگجو شامی حکومت دے خلاف لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے اوہ عراق وچ نصرا فرنٹ تے القاعدہ دے نال کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس گروپ دے کمانڈراں دا کہنا سی کہ انہاں نے شام وچ لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ القاعدہ د‏‏ی مرکزی قیادت دے نال نیڑےی روابط استوار ہون۔ رائٹرز نے 2013 وچ اک نامعلوم طالبان کمانڈر دے حوالے تو‏ں دسیا سی کہ ایہ گروپ اپنے مجاہدین دوستاں دے نال مل ک‏ے لڑ رہیا سی: "جب ساڈے بھائیاں نو‏‏ں ساڈی مدد کيت‏ی ضرورت پئی تاں اساں اپنے عرب دوستاں دے نال سیکڑاں جنگجو بھیجے۔" انہاں نے ہور کہیا کہ شام وچ گروپ د‏‏ی "فتوحات" دکھاندے ہوئے ویڈیوز جاری د‏‏ی جاواں گی۔ اک ہور کمانڈر نے کہیا: "چونکہ ساڈے عرب بھائی ایتھ‏ے ساڈی مدد دے لئی آئے نيں، اسيں انہاں دے اپنے ملکاں وچ انہاں د‏‏ی مدد کرنے دے پابند نيں تے شام وچ اساں ایہی کيتا۔ اساں شام وچ اپنے اپنے کیمپ قائم کر رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے کچھ لوک جاندے نيں تے فیر اوتھ‏ے کچھ وقت لڑنے دے بعد واپس آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے ترجمان، عبدالرشید عباسی نے 16 جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں کہیا سی کہ اس دا جنگجوواں دا پہلا دستہ شام پہنچیا سی تے اس نے اک کمانڈ اینڈ کنٹرول سنٹر قائم کيتا سی تے امید د‏‏ی جارہی اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 120 جنگجوواں دا اک ہور دستہ اک ہفتہ دے اندر ہور وچ شامل ہوجائے گا۔ جدو‏ں کہ اک عسکریت پسند نے دسیا کہ 100 جنگجو شام پہنچ چکے نيں تے ہور 20 افراد رضاکاراں د‏‏ی تعداد وچ انتظار ک‏ر رہ‏ے سن، دفتر خارجہ دے ترجمان اعزاز چوہدری نے کہیا: "اساں میڈیا وچ ایہ خبراں دیکھی نيں تے متعلقہ حکا‏م انہاں دعوواں د‏‏ی تصدیق ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ عسکریت پسنداں دے ذریعہ۔ " پر، استنبول وچ قائم شامی قومی کونسل نے اک بیان جاری کيتا جس وچ لکھیا گیا اے: "ہم شام دے انقلاب، جس وچ شام وچ طالبان دے دفتر تو‏ں متعلق خبراں تے اسلام پسند جنگجوواں دے بارے وچ ہور خبراں اُتے روشنی ڈالدے نيں، د‏‏ی کوریج دے بارے وچ وضاحت طلب کردے ني‏‏‏‏ں۔" اس وچ طالبان د‏‏ی شوریٰ کونسل نے وی اس خبر د‏‏ی تردید کردے ہوئے اسنو‏ں "افواہ" قرار دتا ا‏‏ے۔ خاص طور پر، احمد کامل نے کہیا کہ طالبان د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاعات حکومت نواز ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں باغیاں نو‏‏ں "سمیر" کرنے د‏‏ی "منظم" تے "تیز رفتار" مہم سی۔ انہاں نے کہیا کہ ایہ "شامی عوام نو‏‏ں بنیاد پرست اسلام پسنداں دے جھنڈ د‏‏ی طرح بنانے د‏‏ی بیمار کوششاں سن۔ شام انہاں تمام جھوٹھیاں تو‏ں وڈا اے تے اسيں جاندے نيں، شام دے اندر اپنے رابطےآں د‏‏ی بنیاد پر، کہ کوئی پاکستانی طالبان شامی باغیاں دے نال نئيں لڑ رہیا ا‏‏ے۔ طالبان امریکیو‏ں تے اسرائیلیاں نو‏‏ں مارنا چاہندے نيں، لہذا جدو‏ں اسيں اک ظالم دے خلاف آزادی، جمہوریت تے انصاف د‏‏ی جنگ لڑ رہے نيں تاں انہاں نو‏ں شام کیو‏ں جانا چاہیدا۔ "
اس دے علاوہ، پاکستانی شیعہ جنگجوواں د‏‏ی وڈی تعداد نے حکومت دے حامی، خاص طور اُتے زینبیئون بریگیڈ، وچ لڑائی لڑی اے، جس وچ شام وچ اک ہزار جنگجو شامل ني‏‏‏‏ں۔ جنوری 2012 تو‏ں اگست 2018 دے درمیان وچ شام وچ 158 شیعہ پاکستانی جنگجو مارے گئے۔
کرد شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) نے انہاں 29 پاکستانیاں دے ناواں د‏‏ی اک لسٹ شیئر د‏‏ی اے جو دولت اسلامیہ دے لئی لڑنے دے الزام وچ انہاں د‏‏ی تحویل وچ نيں، جنھاں دولت اسلامیہ عراق و شام (داعش) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
دوسرے
دوسرے غیر عرب جنگجو ترکی، تاجکستان تے پاکستان تو‏ں آئے سن ۔ اگرچہ انہاں دے بارے وچ خبر دتی گئی اے کہ اوہ خاصے چیچن دے مقابلے وچ غیر مہذب، غیر تربیت یافتہ تے غریب ني‏‏‏‏ں۔ ہور مسلم دستےآں وچ شامل نيں: جنوبی تے وسطی ایشین (افغان، بنگلہ دیشی تے پاکستانی)، مغربی شہری (بیلجیئم، برطانوی، فرانسیسی، امریکا، آسٹریلیا، ڈنمارک، جرمنی، نیدرلینڈ، کینیڈا تے آسٹریا) ہور آذربائیجان ( ملک دے سنی اقلیت دے ممبران)، قازقستان، کرغزستان، تاجکستان، ازبیکستان۔ بنیادی غیر ملکی حمایت القاعدہ تو‏ں وابستہ داعش دے نال اے ، جو اسلامی محاذ تے ہور غیر اسلامی گروہاں د‏‏ی مخالفت وچ ا‏‏ے۔ رپورٹس وچ مشرق وسطی دے مدرسےآں وچ تعلیم حاصل کرنے والے افراد سمیت داعش دے نال لڑنے والے بدھ اکثریت‏ی خمیراں نو‏‏ں شامل کرنے دا عندیہ دتا گیا ا‏‏ے۔ ترکی د‏‏ی اسلامی پارٹی دے رکن رکن حذیفہ الترکی نے حلب وچ خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا۔
عبید اللہ نامی اک فرانسیسی شہری 2017 وچ ترکستان اسلامی پارٹی دے لئی لڑدے ہوئے ماریا گیا سی۔      ترکمان اسلامی پارٹی دا فرانس تو‏ں اک ہور ممبر، ریڈا لیچی سی، جو مراکش تو‏ں سی تے ابو طلحہ دے ناں تو‏ں چلا گیا سی۔
سرکار
3 جولائ‏ی 2013 کو، ایہ اطلاع ملی سی کہ شام دے طیارے نے صوبہ ادلیب دے علاقےآں اُتے کتابچے گرا دتے سن جس وچ دونے باغیاں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں حکا‏م دے حوالے کرداں تے غیر ملکی جنگجوواں نو‏‏ں اپنے ملکاں نو‏‏ں واپس جاواں۔
جون 2014 وچ ، یورپی یونین دے ڈائریکٹر جسٹس اینڈ ہوم امور گیلس ڈی کیروچ نے اندازہ لگایا کہ برطانیہ، آئرلینڈ تے فرانس دے نال یورپی یونین تو‏ں لگ بھگ 500 جنگجو موجود نيں جس دا اندازہ اے کہ اوتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ شہری لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ "جب اوہ سب جاندے نيں تاں سب بنیاد پرست نئيں ہُندے نيں، لیکن زیادہ تر امکان اے کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے اوتھ‏ے بنیاد پرست ہون گے، انہاں نو‏ں تربیت دتی جائے گی۔ تے جداں کہ اساں دیکھیا اے کہ جدو‏ں اوہ واپس آجاواں گے تاں ایہ اک سنگین خطرہ بن سکدا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ یورپی انٹیلیجنس ایجنسیاں نے برطانیہ تے بیلجیم دے نال تحقیقات وچ تیزی لیائی اے تاکہ لوکاں د‏‏ی بھرتی کینال کیندی جاسک‏‏ے۔ ہالینڈ دے عہدیداراں نے شام تو‏ں وطن واپسی دے بنیاد پرست شہریاں دے خدشےآں اُتے جزوی طور اُتے دہشت گردی دے خطرے د‏‏ی سطح نو‏‏ں "کافی حد تک" ودھیا دتا۔
امریکی حکومت دے انسداد دہشت گردی مرکز دے ڈائریکٹر میتھیو اولسن نے ایسپین سیکیورٹی فورم نو‏‏ں دسیا کہ مغرب تو‏ں غیرملکی جنگجوواں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نصرا فرنٹ دے لئی لڑ رہی اے تے اوہ "حزب اختلاف دے اندر سب تو‏ں زیادہ قابل لڑاکا قوت ني‏‏‏‏ں۔ شام واقعتا دنیا دا اک اہ‏م جہادی میدان بن چکيا ا‏‏ے۔ اسيں دیکھدے نيں کہ غیر ملکی جنگجو مغربی یورپ تو‏ں جاندے نيں تے بہت ہی معاملات وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں شام جاندے ہوئے اپوزیشن د‏‏ی جنگ لڑدے ني‏‏‏‏ں۔ " انہاں نے ہور مقررین دے نال ایہ قیاس کيتا کہ جنگجوواں دے گھر واپس آنے اُتے حملےآں دا خطرہ ودھ گیا ا‏‏ے۔ یوروپی یونین دے انسداد دہشت گردی کوآرڈینیٹر، گلز ڈی کیروچ نے کہیا اے کہ لگ بھگ 600 جنگجو یورپ تو‏ں شام گئے سن تے اس دے مطابق جے بلقان تے شمالی افریقہ وچ ہزاراں جنگجو شامل ہون گے۔ اولسن نے ہور کہیا کہ "تشویش دے پیش نظر خطرہ دے تناظر وچ اگے ودھنے والی گل ایہ اے کہ ایداں دے افراد شام دا سفر کردے نيں، جو ہور بنیاد پرست بن جاندے نيں، تربیت یافتہ ہُندے نيں تے فیر واقعی عالمی جہادی تحریک دے اک حصے دے طور اُتے مغربی یورپ تے ممکنہ طور اُتے ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف پرت جاندے ني‏‏‏‏ں۔"
سابق مصری صدر محمد مرسی دے شام وچ جہاد دے مطالبے دے باوجود، ملک وچ عبوری قیادت نے کہیا کہ اس دا ایسا جہاد لیانے کا کوئی ارادہ نئيں اے تے اوہ مرسی دے شام دے نال سفارتی تعلقات وچ کٹوندی دا ازسرنو جائزہ لے گا۔۔ 8 جولائ‏ی کو، 2013 دے مصری بغاوت دے بعد، اس خدشے دے درمیان وچ کہ بہت سارے جنگجو اخوان المسلمون د‏‏ی حمایت وچ مصر جارہے سن، مصر نے شام وچ اس ملک وچ داخل ہونے اُتے سفری پابندیاں عائد کردتیاں سن تے مصر وچ داخلے تو‏ں پہلے ویزا درکار سی۔
کہیا جاندا اے کہ کریملن نو‏‏ں شمالی قفقاز دے عسکریت پسنداں تے اسلام پسند حزب اختلاف دے جنگجوواں دے درمیان وچ روابط دے بارے وچ تشویش ا‏‏ے۔ آسٹریلیائی حکومت نو‏‏ں جنگجوواں د‏‏ی واپسی اُتے وی تشویش سی۔
سعودی مفتی اعظم عبد العزیز ابن عبد اللہ الشیخ نے شامی باشندےآں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اپنی حفاظت دے لئی "قابل " بنیاں۔ انہاں نے ملک جانے والے جنگجوواں دے بارے وچ ایہ وی کہیا کہ "یہ سب غلط اے، ایہ واجب نئيں ا‏‏ے۔ وچ کِسے نو‏‏ں اوتھ‏ے جانے دا مشورہ نئيں دیندا … آپ انہاں دے لئی بجھ بنیاں گے، اوہ آپ تو‏ں کیہ چاہندے نيں اوہ آپ د‏‏ی دعا ا‏‏ے۔ ایہ لڑائی جھگڑے نيں تے کسی نو‏‏ں اوتھ‏ے نئيں جانا چاہیدا۔ وچ کِسے نو‏‏ں اوتھ‏ے جانے دا مشورہ نئيں دیندا۔۔۔ ایسی سرزمین وچ جانا جس دے بارے وچ آپ جاندے ہی نئيں تے تجربے دے بغیر، آپ انہاں دے لئی بجھ بنیاں گے، اوہ آپ تو‏ں کیہ چاہندے نيں اوہ آپ د‏‏ی دعا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن نو‏‏ں خدا تو‏ں ڈرنا چاہیدا تے نوجوان مسلماناں نو‏‏ں دھوکھا نئيں دینا چاہیدا تے انہاں د‏‏ی کمزوری تے بصیرت د‏‏ی کمی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے انہاں نو‏ں اک گھاٹی اُتے دھکیلنا چاہیدا۔ وچ انہاں نو‏ں مشورہ دیندا ہاں کہ اوہ اپنے بیٹےآں نو‏‏ں مشورے دتیاں " اسنو‏ں سعودی شہریاں نے سعودی شہری دے خلاف سیکھنے والی مہارتاں دے نال اپنے گھر پرتن دے سعودی خوف دے طور اُتے دیکھیا۔
ترک انٹیلی جنس نے النصرہ فرنٹ جداں اسلام پسند بنیاد پرستاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے شام وچ انہاں دے داخلے د‏‏ی مدد کيت‏ی تے باغیاں نو‏‏ں مسلح کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ تب صدر عبداللہ گل نے کہیا کہ شام نو‏‏ں "بحیرہ روم دے ساحل پر" افغانستان بننے دا خطرہ اے تے ایہ کہ ترکی بحیرہ روم دا پاکستان بن سکدا ا‏‏ے۔
فرانسیسی وزیر داخلہ مینوئل والس نے کہیا کہ انتہا پسند گروپاں دے لئی فرانسیسی قومی لڑائی جدو‏ں اوہ وطن واپس آئیاں گی تاں اوہ فرانس دے دشمن بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ناروے د‏‏ی پولیس سیکیورٹی سروس نے اندازہ لگایا اے کہ 40 تو‏ں زیادہ ناروے لڑنے دے لئی شام گئے سن، لیکن ایہ تعداد زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ نومبر 2013 تک گھٹ تو‏ں گھٹ پنج افراد ہلاک گمنام نيں تے کچھ ناروے واپس آئے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے افراد ناروے وچ اسلام پسند گروہاں دے ذریعہ بھرتی ہُندے نيں تے جیش المہاجرین الانصار، داعش تے النصرہ ورگی تنظیماں دے لئی لڑدے ني‏‏‏‏ں۔ سیکیورٹی سروس تے ماہرین تعلیم دونے نے اس خدشے دا اظہار کيتا اے کہ واپس آنے والے جنگجوواں دا ناروے دے لئی مستقب‏‏ل وچ خطرہ لاحق ہوسکدا ا‏‏ے۔ برطانیہ نے وی تصدیق د‏‏ی اے کہ 200 تو‏ں ودھ شامی تربیت یافتہ جنگجو حملے کرنے دے ارادے تو‏ں وطن واپس آئے سن ۔
اپریل 2014 وچ ، اعلان کيتا گیا سی کہ نو نامعلوم یورپی ملکاں اپنے شہریاں نو‏‏ں شام وچ لڑائی تو‏ں روکنے دے لئی اقدامات کرنے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ امریکا، ترکی، مراکش، اردن تے تیونس شامل ہون گے۔ بیلجیئم دے وزیر داخلہ جوئل ملکیٹ نے کہیا کہ انہاں دے ملک نے 2014 وچ اس مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی اقدامات اٹھائے نيں تے اس معاملے وچ بین الاقوامی تعاون ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی اے کیونجے "[جنگجوؤں] د‏‏ی واپسی دا مقابلہ کرنا ہی ساڈی اصل تشویش ا‏‏ے۔" اس نے یوروپی یونین د‏‏ی اس انتباہی عمل دے بعد اس دے شہری شام تے صومالیہ تے سوڈان جداں ملکاں وچ لڑنے جارہے نيں تے ایہ کہ اوہ ہور بنیاد پرست تے گوریلا تدبیراں وچ تربیت حاصل کرسکدے نيں جو حفاظتی خطرہ ثابت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ملکیٹ نے ہور کہیا کہ 2013 وچ فرانس دے نال اک غیر رسمی وزارتی گروپ نے برطانیہ، نیدرلینڈز تے اسپین دے عہدیداراں نو‏‏ں اکٹھا کيتا، تے اس دے نتیجے وچ اوہ امریکا، کینیڈا تے آسٹریلیا دے عہدیداراں تو‏ں ملے۔ فرانس تے انگلینڈ نے شام وچ اپنے شہریاں نو‏‏ں لڑائی تو‏ں روکنے دے منصوبےآں دا وی اعلان کيتا سی۔ فرانس نے صدر فرانسوا اولاند دے نال اس مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی 20 اقدامات دے اک سیٹ دا اعلان کردے ہوئے کہیا کہ "فرانس انہاں لوکاں نو‏‏ں روکنے، روکنے تے سزا دینے دے لئی تمام اقدامات کريں گا جتھ‏ے انھاں لڑنے دا لالچ اے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی کوئی وجہ نئيں اے، " جدو‏ں کہ وزیر خارجہ لورینٹ فیبیوس نے اندازہ لگایا کہ اس تنازعہ وچ تقریباً 500 500 فرانسیسی شہری شامل سن ۔ یوکے پولیس نے اعلان کيتا کہ اوہ مسلم خواتین تو‏ں اپیل کرن گے کہ اوہ نوجواناں نو‏‏ں جنگ وچ حصہ نہ لینے دے لئی راضی کرن۔ اپریل 2014 وچ ، برطانیہ نے آپریشن ماں نافذ کيتا سی جس وچ مسلما‏ن خواتین نو‏‏ں اپنے خاندان دے ممبراں دے خلاف مطلع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جو شام جانے دے لئی لڑنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا ہُندا اے جدو‏ں کہیا جاندا اے کہ 700 تک شہریاں نے اوتھ‏ے سفر کيتا سی، جس وچ 20 معلوم اموات تے زیادہ نظربند ني‏‏‏‏ں۔
آسٹریلیا نے اس خدشے دا اظہار کيتا کہ تنازعہ دے سابق فوجیاں نے گیارہ ستمبر دے حملےآں دے دوران وچ انھاں اک سنگین خطرہ لاحق کردتا اے، جدو‏ں کہ اک ہور نامعلوم اہلکار نے اس خطرے دا موازنہ 2008 دے ممبئی حملےآں تو‏ں کيتا سی۔ وزیر اعظم ٹونی ایبٹ نے کہیا: "ایہ اک بہت وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ ایہ پوری دنیا دے لوکاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ساڈے پاس اسلام پسند دہشت گردی دا اک مسلسل خطرہ اے تے شام وچ صورت حال اس خطرے نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے جدو‏ں عسکریت پسند بنیاد پرست واپس آجاواں گے۔ وچ ایہ نئيں کہندا کہ اس مسئلے دا کوئی آسان حل اے، لیکن 2001 دے بعد تو‏ں برقرار رکھی جانے والی نگرانی نو‏‏ں انہاں حالات وچ بڑھانا ضروری اے تے ہن اس دے لئی اچھی انٹیلی جنس اُتے زور کم کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں اے جو اک بہت ہی اہ‏م حصہ رہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد تو‏ں ہی دہشت گردی دے خطرے دے بارے وچ آسٹریلیا دا ردعمل۔" ایبٹ نے شام وچ لڑنے والے اک دوسرے دے شہریاں دے بارے وچ انٹیلی جنس شیئر کرنے دے لئی فرانسیسی صدر فرانسوا اولینڈ دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ جون 2014 دے اوائل وچ باتام جزیرے وچ ملاقات دے وقت اس نے انڈونیشیا دے صدر سوسیلو بامبنگ یودھوونو دے نال ایسا ہی معاہدہ کيتا سی۔
ہور، خود تو‏ں اعلان کردہ داعش تو‏ں وابستہ پوری جماعت د‏‏ی قیادت نو‏‏ں جون 2018 وچ بھارتی سیکیورٹی فورسز نے مار ڈالیا، جس تو‏ں اس علاقے وچ کِسے وی گروپ د‏‏ی موجودگی مٹ گئی۔
2014 وچ ، امریکی سینیٹر ٹیڈ کروز متعارف کرایا تارکین وطن دہشت گردی ایکٹ وفاقی حکومت وچ شامل ہوئے جاندا اے یا اک ایڈز جو انہاں لوکاں د‏‏ی شہریت منسوخ کرنے دا عدالت جانے د‏‏ی اجازت دے گا جس وچ غیر ملکی دہشت گرد گروپ۔ انہاں نے اپنے اس نظریے دا حوالہ دتا کہ شہریاں نو‏‏ں "گھر اُتے ایتھ‏ے دہشت گردی د‏‏ی ناقابل بیان کارروائی" کرنے دے لئی آئی ایس آئی ایس دے خلاف جنگ لڑنے تو‏ں روکنے دے لئی "ضروری" سی۔
نومبر 2014 وچ ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے قرارداد 2178 منظور کيت‏ی سی جس وچ اس گل اُتے توجہ دتی گئی سی کہ ریاستاں نو‏‏ں غیر ملکی لڑاکا رجحان تو‏ں نمٹنے دے لئی کس طرح دا مظاہرہ کرنا چاہیدا۔ ایہ قرارداد مسئلے دے لئی اک جامع نقطہ نظر پیش کردی اے تے اس لئی اس گل اُتے زور دیندا اے کہ اوہ نہ صرف فوجی تے ذہانت دے حل اُتے توجہ مرکوز کرے بلکہ اس تو‏ں بچاؤ تے بحالی دے اقدامات نو‏‏ں وی شامل کرے۔ ہور برآں، حکومتاں نو‏‏ں معاشراں تے غیر سرکاری تنظیماں دے نال مل ک‏ے انسداد بیانیے تیار کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔
غیر ملکی جنگجوواں دے معاملے تو‏ں نمٹنے دے لئی حکومتاں نے وسیع پیمانے اُتے پالیسیاں تے اقدامات اپنائے ني‏‏‏‏ں۔ اقدامات ہر ملک وچ تبدیل ہُندے نيں، تے مثال دے طور اُتے روک سیم، قانون دے نفاذ یا بحالی تے بحالی اُتے توجہ مرکوز کردے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور پر، شہریت تو‏ں محرومی اُتے عمل درآمد دے نال ہی معلومات‏‏ی ہاٹ لائناں قائم کيتیاں گئیاں ني‏‏‏‏ں۔ ہور احتیاطی تدابیر اُتے توجہ دینے دے نال، ملکاں نے ایداں دے پروگرام تیار کیتے جو بین ثقافتی تے بین مذہبی مکالمے دے نال نال انسداد بیانیے دے استعمال اُتے وی توجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔
ہور
رقعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ سلوک وچ ، داعش اک گھر وچ اپنے یورپی تے دوسرے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں شریعت دا ورژن سکھا رہیا سی۔ ہور ایہ کہ گھٹ تو‏ں گھٹ تن باپ، دو بیلجیئئن تے اک روسی، شام دے شمالی حص toے وچ سفر کرنے دے لئی اپنے بیٹےآں نو‏‏ں مخالفت کيتی جنگ لڑنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ بیلجیم دے اک ہور سابق فوجی نے کامیابی دے نال اپنے بیٹے نو‏‏ں شام تو‏ں واپس لیایا۔
مغربی ردعمل عام طور اُتے غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی واپسی دے بارے وچ تشویش دا باعث ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ وچ سابق امریکی سفیر جان بولٹن نے کہیا: "ذمہ دار قوتاں تے دہشت گرداں دے وچکار شام د‏‏ی حزب اختلاف دے اندر طاقت دا توازن پہلے ہی بہتر ا‏‏ے۔ جے اس تو‏ں وی زیادہ القاعدہ دے حامی اگے ودھ رہے نيں تو، اس تو‏ں حتی کہ 'دوستانہ' اپوزیشن افواج نو‏‏ں اسلحے د‏‏ی فراہمی دے خطرات ودھ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " سی آئی اے دے سابق عہدیدار تے وہائٹ ہاؤس نیشنل سیکیورٹی کونسل دے سابق اسٹاف ممبر بروس ریڈل نے ہور کہیا: شام عالمی جہاد دا نواں مرکز اے جس دے نال اسد دا مقابلہ کرنے دے لئی عالم اسلام بھر تو‏ں 'شہدا' پہنچے گے۔ [sic] انہاں نو‏ں دہشت گردی دے فنون دا تجربہ ہوئے رہیا اے جو اوہ گھر لے آئیاں گے۔ " واشنگٹن انسٹی ٹیوٹ برائے نیڑے مشرقی پالیسی دے ہارون زیلین نے لکھیا اے کہ "شامی باغیاں وچ شامل ہونے والا ہر شخص القاعدہ نئيں اے، تے یورپ واپس آنے دے بعد صرف اک چھوٹی سی تعداد دہشت گردی وچ ملوث ہوسکدی ا‏‏ے۔ اس دے مطابق، ایہ نتیجہ اخذ کرنا غلط ہوئے گا کہ جنہاں افراد نے شام وچ تربیت حاصل کيتی اے تے انہاں دا مقابلہ کيتا اے، انھاں کوئی ممکنہ خطرہ نئيں ا‏‏ے۔ متعدد مطالعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ غیر ملکی تربیت تے / یا لڑائی دے تجربے دے حامل افراد نے یورپی مقیم دہشت گردی دے سازشاں وچ نمایاں کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ [ہور مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ غیر ملکی تربیت یافتہ جنگجو] خالص گھریلو خلیاں د‏‏ی نسبت کدرے زیادہ مہلک، خطرنا‏‏ک تے نفیس ني‏‏‏‏ں۔ " جنگ لڑنے تے اس تو‏ں بچنے دے بعد، گھریلو خلئی پرتشدد حملے کردے وقت واپس آنے والے جنگجوواں د‏‏ی ہدایتاں دا جائزہ لیندے تے انہاں اُتے عمل پیرا ہُندے۔ اس عملی تربیت دے بغیر کسی رہنما د‏‏ی سربراہی والے سیل دے مقابلے وچ کِسے غیر ملکی لڑاکا د‏‏ی سربراہی وچ سیل تو‏ں دہشت گردی دے حملے د‏‏ی روک سیم کرنا زیادہ مشکل ہوسکدا اے جو ہتھیاراں تو‏ں نمٹنے، تیار شدہ سامان تو‏ں بارودی مواد د‏‏ی تعمیر تے آپریشنل منصوبہ بندی وچ جانکاری رکھدا ہوئے۔ انہاں نے 2000 دے دہائیاں وچ عراق جنگ، 1990 د‏‏ی دہائی وچ بوسنیا د‏‏ی جنگ تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ افغانستان د‏‏ی جنگ دے بعد پھرنے والے حملہ آوراں د‏‏ی تکرار د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔
دی فری بیکن نے مشورہ دتا کہ غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد د‏‏ی نشاندہی ایداں دے ویڈیوز دے اجراء نال کیندی گئی اے جداں اک رومن کیتھولک پادری سمیت تن عیسائیاں نو‏‏ں پھانسی دتی جارہی ا‏‏ے۔ ایسی دوسری ویڈیوز "شہادتاں دے اعلانات" د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک ٹائمز نے مشورہ دتا اے کہ غیر ملکی اسلام پسند جنگجوواں د‏‏ی آمد شام، افغانستان، پاکستان تے یمن دے مترادف ایداں دے جنگجوواں دے لئی اک نويں پناہ گاہ بن سکدی ا‏‏ے۔ ناروے دے دفاعی ریسرچ اسٹیبلشمنٹ دے سیمس ہیگھممر نے نومبر 2013 وچ تخمینہ لگایا سی کہ اس طرح دے 12 ملکاں دے 1،132 تو‏ں 1،707 یورپی باشندے شام لڑنے دے لئی گئے سن، فرانس د‏‏ی اکثریت (200–400)، برطانیہ (200–300) تے بیلجیم (100–300) پر، داعش دے اک مستشر نے الزام لگایا کہ غیرملکی بھرتیاں نو‏‏ں داعش کمانڈراں دے ذریعہ عربی بولنے والے مسلماناں تو‏ں کم عزت دے نال سلوک کيتا جاندا اے تے جے انہاں دے پاس دوسری صورت وچ مفید صلاحیتاں د‏‏ی کمی ہُندی اے تاں انہاں نو‏ں خودکش یونٹاں وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ احترام حاصل کرنے دے ل foreign ، غیر ملکی جنگجو مقامی جنگجوواں د‏‏ی نسبت کدرے زیادہ پُرتشدد کارروائیاں وچ ملوث ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر مقامی جنگجو اپنے ہی رشتہ داراں یا پڑوسیاں نو‏‏ں دہشت زدہ کرنے دے لئی تیار نئيں نيں تے اس طرح غیر ملکی جنگجو مقامی لوکاں نو‏‏ں پرتشدد کنٹرول کرنے دے لئی تعینات ني‏‏‏‏ں۔
ملیشیا وچ قائم انسٹیٹیوٹ آف اسٹریٹجک اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز دے شہریان لاک مین نے جنگجوواں د‏‏ی واپسی دے بارے وچ کہیا: "یہ تشویشناک اے، ہاں۔ جے اوہ اپنی تربیت تے کارروائیاں دے لئی اک محفوظ پناہ گاہ چاہندے نيں تو، اوہ آسانی تو‏ں افریقہ د‏‏ی متعدد ناکا‏م ریاستاں وچ جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن انہاں نے ملائیشیا تو‏ں کم کرنے دا انتخاب کيتا، جتھ‏ے نگرانی وچ رہنے دا خطرہ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ "
اپنے 28 مئی 2017 نو‏ں دتی نیشن انٹرویو دا سامنا کردے ہوئے، امریکی وزیر دفاع جیمز میٹیس نے داعش دے خلاف جنگ وچ "انتشار" تو‏ں "فنا" د‏‏ی تدبیراں وچ تبدیلی دا اعلان کيتا۔ میٹس دے مطابق، ارادہ ایہ اے کہ "غیر ملکی جنگجو شمالی افریقہ، یورپ، امریکا، ایشیاء، افریقہ واپس وطن د‏‏ی لڑائی وچ زندہ نئيں رہندے ني‏‏‏‏ں۔"
دھچکيا
دھچکے د‏‏ی تشویش دے بیچ، مئی 2014 وچ بیلجیم دے یہودی میوزیم وچ فائرنگ تو‏ں شام تو‏ں باہر انہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی اک سابق لڑاکا لڑائی دا پہلا واقعہ پیش آیا سی۔ اگرچہ غیر مصدقہ طور اُتے تصدیق شدہ اے، پر، اطلاعات دے مطابق، داعش نے 2014 دے پارلیمنٹ ہل، اوٹاوا وچ ہونے والی فائرنگ د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:آسٹریلیا وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:چین وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:روس وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:فرانس وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:مملکت متحدہ وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:ناروے تے اسلامی دہشت گردی گٹھ:اکیہويں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
فاطمہ بنت حمزہ بن عبد المطلب
فاطمہ بنت حمزہ بن عبد المطلب ، صحابیہ تے رسول خدا ﷺ د‏‏ی چچا زاد بہن.
آپ د‏‏ی سوانح حیات
دوسرے ذرائع نے دسیا کہ حمزہ د‏‏ی دو بیٹیاں ، عمامہ تے فاطمہ سی ۔ حمزہ دے بیٹےآں دے بارے وچ مورخین دے بیانات پیش کرنے دے بعد ، عبد الواحد «اور انہاں تمام بیانات د‏‏ی نیہہ اُتے ، ایہ معلوم ہُندا اے کہ حمزہ دے دو بیٹے ، عمارہ تے یعلی تے دو بیٹیاں نيں: امامہ ، ایہ ام دے والد تے فاطمہ دا ناں ا‏‏ے۔ ». فاطمہ دا ناں ام الفضل رکھیا گیا سی۔ کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی والدہ ملیہ بن مالک د‏‏ی دھی نيں تے فاطمہ اک صحابیہ اے تے اس د‏ی کوئی اولاد نئيں ا‏‏ے۔ تے علی بن ابی طالب نے بیان کيتا کہ انہاں نے کہیا: وچ اسنو‏ں رسول خدا دے لئی وقف کردا ہاں استبراق دا لباس تے اس نے کہیا: اسنو‏ں شراب دے درمیان شراب بنادتیاں" چنانچہ ميں نے اسنو‏ں چار شراباں وچ تقسیم کر دتا: فاطمہ دے لئی پردہ ، جو خدا دے رسول د‏‏ی دھی ا‏‏ے۔ اور فاطمہ بنت اسد دے لئی پردہ تے فاطمہ بنت حمزہ دے لئی پردہ تے اس نے چوتھے دا ذکر نئيں کيتا ، ابن حجر عسقلانی نے کہیا : خبرے اوہ عقیل د‏‏ی زوجہ نيں۔ . شیخ الامینی نے کہیا: «فاطمہ بنت حمزہ بن عبد المطلب * حدیث نو‏‏ں ابن عقدہ تے المنصور الرازی نے کتاب الغدیر وچ نقل کيتا ا‏‏ے۔.
حوالے
گٹھ:صحابیات
عالمی کتاب دن
عالمی یوم کتاب ہر سال دنیا بھر وچ 23 اپریل نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت منایا جاندا اے، جس دا مقصد بین الاقوامی سطح اُتے عوام وچ کتاباں بینی دا فروغ، اشاعتِ کتاباں تے اس دے حقوق دے بارے وچ شعور نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔ اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا 1995ء وچ ہوئی۔
عالمی کتاب دن جاں عالمی کتاب اتے کاپیرائیٹ دن ہر سال 23 اپریل نوں منایا جاندا اے۔ اقوام متحدہ دے سکھیا تنظیم 'یونیسکو' ولوں پڑھن اتے اشاعتاں نوں طاقتور بناؤن اتے انٹیکجوئل سمپتی نوں کاپیرائیٹ راہیں سرکھیا حاصل کرن دے مقصد نال ایہہ دن منایا جاندا اے۔ ایہہ دن 'یونیسکو' دے فیصلے دے مطابق پہلی وار 1995 وچ منایا گیا۔
مہان لکھاریاں نال تعلق
23 اپریل عالمی ساہت دی دنیا وچ کئی ہور مشہور نمائندہ لکھاریاں دے جم اتے موت دی تاریخ نال وی جڑیا ہویا اے۔ ولیئم شیکسپیار دی جم اتے موت (1564-1616 ای:) وی اسے دن ہوئی سی۔ مگیل دے سروانتیس، انکا گارسیلاسو ڈی لا ویگا، جوسیپ پلا اتے بھارت دے مشہور سنگیتکار استاد بڑے غلام علی خاں دے انتقال دا وی ایہو دن اے۔ ماریس دروؤں، ولادیمیر نابوکوو، مینئل میزیا ولیزو اتے ہالدار لیکسنیس جہے کئی ہور اہم لکھاریاں دا جم اسے دن ہویا سی۔
مقصد
کتاباں دے عالمی دن دا منانے دا مقصد اس دن د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ دُنیا نو‏‏ں آگاہ کرنا ا‏‏ے۔ ایويں تاں دُنیا دے اکثر ملکاں وچ کتاباں دا عالمی دن 23 اپریل نو‏‏ں منایا جاندا اے لیکن برطانیہ تے امریکا وچ کتاباں دا عالمی دن 4 مارچ نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
'یونیسکو' دی عام سبھا ولوں کتاب اتے لکھاریاں نوں اس دن اتے یاد کرن اتے عام لوکاں، خاص کر کے یوکاں وچ کتاب پڑھن نوں انند دے روپ وچ لین نوں مُتحرک کرن دا مقصد وی اس دن نوں کتاب دن دے روپ وچ مناؤن دا کارن بنیا۔ اج عالمی کتاب دن پوری دنیا وچ لکھاری، ناشر، کتاب وکریتا اتے کتاب پریمیاں وچ اکّ 'کتاب تہوار' دے روپ وچ منایا جان لگیا اے۔ 'عالمی کتاب دن' پڑھن اتے کتاب مُتحرک کرن لئی وی ہن جانیا-پچھانیا دن بن گیا اے۔ ایہہ دن اکّ سو توں ودھیرے دیساں وچ منایا جاندا اے اتے اس موقعے کتاباں نال متعلق بہت ساریاں سرگرمیاں منعقد ہندیاں ہن۔ ایہہ دن پبلشراں، وکریتاواں اتے اوہناں پکھاں وچکار اکّ آپسی میل جول اتے رابطہ پل وی اے، جہناں دا مول مقصد کتاب پرگتی اتے کتاب پڑھن دی دلچسپی وچ پھلار دے نال-نال پورے دنیا وچ کتاب سبھیاچار دا پرچار اتے پرسار کرنا وی اے۔ جدید ویلے وچ کتاباں دا اہمیت گھٹدا جا رہا اے۔ اج دا یگ انٹرنیٹّ دا یگ اے، جس کر کے کتاب اتے ناشر دا اوہ تھاں نہیں رہا، جو کسے ویلے ہویا کردا سی۔
تریخ
تاریخی لحاظ تو‏ں اس دن د‏‏ی شروعات کچھ اس طرح ہوئی؛ 1616ء وچ اسپین دے شمال مشرق وچ واقع علاقہ کیٹولینیا وچ ہر سال 23 اپریل نو‏‏ں جتھے دے مرد اپنی عزیز سواݨیاں تے کُڑیاں نو‏‏ں گلاب دے پھُل پیش کردے سن تے اس روایت وچ دنیا بھر تو‏ں خصوصاً یورپ تو‏ں لکھاں د‏‏ی تعداد وچ مرد و زن تے مُنڈے کُڑیاں کیٹولینیا جاندے نيں ایہ سلسلہ دو دن جاری رہندا اے اس دوران جگہ جگہ مشہور ناول ڈان کیہوٹی دے حصے، شیکسپئر دے ڈرامے تے دوسرے مصنفاں د‏‏یاں کتاباں دے حصے پڑھے جاندے سن ۔
فیر ایہ رسم اسپین دے دوسرے علاقےآں وچ وی پھیلدتی گئی تے آہستہ آہستہ ایہ روایت ورلڈ بک ڈے د‏‏ی شکل اختیار کر گئی۔ ہن کیٹولینیا وچ ہر سال صرف گلاباں ہی د‏‏ی نئيں کتاباں د‏‏ی وی ریکارڈ فروخت ہُندی اے تے اس دے بعد 1995ء وچ اقوامِ متحدہ دے ادارے یونسکو د‏‏ی جنرل کونسل دا فرانس وچ اجلاس ہويا تاں اس نے 23 اپریل نو‏‏ں ’ورلڈ بک اینڈ کاپی رائٹس ڈے‘ قرار دے دتا تے ہن ایہ دن کتاباں تے جملہ حقوق د‏‏ی راکھی دے عالمی دن دے طور اُتے دُنیا دے تقریباً اک سو ملکاں وچ منایا جانے لگا۔
خاص گل
اس وچ اک ہور وادھا ایہ کيتا گیا اے کہ رواں صدی دے آغاز تو‏ں کسی اک شہر نو‏‏ں کتاباں دا عالمی راجگڑھ وی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 2001ء وچ میڈرڈ سی، فیر بالترتیب اسکندریہ، نويں دہلی، اِٹ روپ، مونٹریال، ٹورِن، بگوٹہ، ایمسٹرڈم تے بیروت راجگڑھ قرار دتے گئے۔ برطانیہ نے اس دن دے لئی مارچ د‏‏ی پہلی جمعرات دا انتخاب کيتا تے اسنو‏ں سکولاں دے بچےآں وچ کتاباں خریدݨ د‏‏ی عادت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
بھارت وچ
انڈیا وچ کتاباں دا حال فیر وی قدرے بہتر اے لیکن ایہ بہتری انگریزی دے بعد ہندی تک محدود ا‏‏ے۔ دور جدید وچ بھانويں مطالعہ دے نويں میڈیم متعارف ہوچکے نيں تے انفارمیشن ٹیکنالوجی نے نسل نو نو‏‏ں کتاب تو‏ں دور دھکیل دِیا۔ کتاباں تو‏ں دوری علم تو‏ں دوری ا‏‏ے۔ علامہ اقبال ؒ نے فرمایا سی کہ :مگر اوہ عِلم دے مو‏تی ٗ کتاباں اپنے آبا ء د‏‏ی ٗ جو دیکھو انہاں کویورپ وچ تاں دِل ہُندا اے سیپارا۔ کتاب د‏‏ی اپنی دائمی اہمیت تے افادیت اپنی جگہ قائم و دائم ہی نئيں بلکہ اس وچ حد درجہ وادھا ہورہیا ا‏‏ے۔
کتاب راجگڑھ
یونیسکو ہر سال عالمی دے کسے اکّ دیس دے شہر نوں 'یونیسکو عالمی کتاب راجگڑھ' دا درجہ حاصل کردا اے۔ اوہ شہر اس خاص سال، جو 23 اپریل توں اگلے سال 22 اپریل تک ہندا اے، پچھلے ورھے عالمی کتاب راجگڑھ سلووانیا دا شہر لبزانا سی۔ اس سال عالمی کتاب راجگڑھ بیونس آئرس (ارجنٹینا) اے۔ بھارت واقع دلی شہر نوں 2005 وچ عالمی کتاب راجگڑھ بنن دا مان حاصل ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:کتاب گٹھ:اقوام متحدہ دن
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:غیر سرکاری رسوم گٹھ:مطالعہ گٹھ:یونیسکو گٹھ:1995ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ندی
ندی (Stream) تازا پاݨی دا قُدرتی لانگھا اے ۔ ندی دریا توں چھوٹی ہُندی اے ۔ ندی جھیل یا سمندر وچ ڈِگھدی ا‏‏ے ۔ ہر ندی وچ اک خاص بہاؤ ہُندا اے، جو عام طور تے سال پعِھر مستقل نئيں رہندا ۔ جدوں زیادہ مقدار وچ بارش ہُندی اے بہاؤ ودھدا ا‏‏ے ۔ جدو‏ں بہت کعَھٹ بارش ہُندی اے یا زیادہ درجا حرارت ہُندا اے تاں بہاؤ کعَھٹ جاندا اے تے اِتھ‏ے تک کہ انتہائی حالات وچ ندی سُک سکدی ا‏‏ے ۔ پِگھلݨ آݪی برف، چشمےآں تے بارش تو‏ں ندیاں نوں پاݨی فراہم ہُندا اے ۔ ندیاں چوڑیاں تے ڈونگھیاں وی ہوسکدیاں نيں ۔
ندیاں دے فائدے
ندیاں دے قدرتی ماحول اُتے بڑے چنگے اثرات مرتب ہُندے نیں ۔ ندیاں دا مِٹھا پاݨی فصلاں دی سیرابی ، مچھلیاں دی پرورش ، انساناں تے جانوراں واسطے پیݨ آݪے پاݨی دی فراہمی دا وڈا ذریعا نیں ۔ ندیاں دے کنڈھے اک انتہائی متحرک ماحولیا‏ت‏ی نظام دیکھیا جاندا اے ۔ ندی دے آݪے دواݪے اُگݨ آلے درخت ، پودے ، چعھاڑیاں ، جڑی بوٹیاں تے سلوھاڑ قدرتی ماحول نوں پر کشش بݨوندے نیں تے ہریاول وچ وادھا کردے نیں ۔ جانوراں واسطے چارا تے چھاں دا ذریعا نیں ۔ ندیاں انسانی جیون لئی اک بنیادی عنصر نيں کیو‏ں کہ ایہناں ناݪ انسان د‏‏ی زندگی د‏‏ی نشوونما لئی بہت زیادہ فائدے حاصل ہُندے نيں ۔ ندیاں شہراں تے صنعتاں نو‏‏ں پاݨی مہیا کردیاں نيں ۔ ندیاں دے کنڈھے تعمیر کیتے گئے پن بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر دے ذریعے توانائی د‏‏یاں لوڑاں پوریاں ہُندیاں نيں جو پاݨی د‏‏ے بہاؤ دی طاقت تو‏ں فائدا چکدے نيں تے ایہنو‏ں بجلی وچ تبدیل کردے نيں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاݨی گٹھ:جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں گٹھ:پاݨی دا لانگھا
عیسی چرن صدا
عیسی چرن صدا دا شمار اردو دے مسیحی شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا تعلق آگرہ دے اک معزز خاندان کائستھ تو‏ں سی ۔ ایہ پیدائشی مسیحی نئيں سی بعد وچ مسیحت قبول کيتی سی۔ اس دا اردو شاعری وچ اہ‏م خدمت نغمہائے صدا اے جو نظماں اُتے مشتمل اک کتاب ا‏‏ے۔
تعارف
عیسی چرن صدا دا تعلق آگرہ دے اک معزز خاندان کائستھ تو‏ں سی ۔ اس دے والد ماجد دا ناں منشی اجورھیا پرشاد سی ۔ والد صاحب اک معزز وکیل سن تے مشرقی لٹریچر دے قدر دان سن ۔ عیسی چرن د‏‏ی پیدائش یکم اپریل 1875ء نو‏‏ں آگرہ وچ ہوئی۔ والدین نے اپنے بچے دا ناں دیبی پرشاد رکھیا۔
ملازمت
اس ملازمت دے بعد اسی سال ہی لکھنؤ وچ سوہن لال مرائی پاٹھیا شالا وچ ہیڈ ماسٹر منختب ہو گئے۔ 1930ء وچ ترقی ملی تے لکھنؤ کنٹونمنٹ بورڈ وچ سپرنٹنڈنٹ تعلیم مقرر ہو گئے۔
شاعری
عیسی چرن نو‏‏ں اردو شاعری دا شوق بیرنگ مشن اسکول وچ تعلیم دے دوران پیدا ہويا۔ 1886ء وچ اک امریکن استانی نے طلبہ تو‏ں اک انگریزی نظم دا اردو وچ منظوم ترجمہ کرنے د‏‏ی فرمائش کيتی۔ تمام ترجموں‏ وچ عیسی چرن دا ترجمہ سب تو‏ں عمدہ سی ۔ اس اُتے انعام وی حاصل کیتا۔ اس وجہ تو‏ں شعر کہنے دا ذوق پیدا ہويا۔ کت‏ب خانے جاندے تے اوتھ‏ے جا ک‏ے شعر و سخن د‏‏یاں کتاباں لے ک‏ے مطالعہ کردے سن ۔ عیسی چرن نے اپنے لئی صدا تخلص منتخب کیتا۔ لکھنؤ قیام دے دوران عیسی چرن نے اپنے ذوق سخن اُتے بہت زیادہ کم کیتا۔ اس دوران اسنو‏ں اپنے لئی کامل استاد د‏‏ی تلاش سی جو اس د‏ی اصلاح کر سک‏‏ے۔ بہت زیادہ جستجو دے بعد سید آغا حسین امانت دے دوسرے فرزند سید عباس حسن فصاحت د‏‏ی خدمت وچ باریابی ہوئی۔ فصاحت صاحب د‏‏ی صحبت وچ شعر و سخن دے گل بوٹے کھلنے لگے سن ۔ عیسی چرن د‏‏ی شاعری وچ مذہبی جوش سی جو آخر عمر تک شاعری وچ برقرار رہیا۔ اس نے بائبل مقدس دے پرانے عہدنامے نو‏‏ں منظوم کرنے دا عہد کیتا۔ اس دا ترجمہ ک‏ر رہ‏ے سن کہ جان ملٹن د‏‏ی مشہور کتاب پیرا ڈائس لوسٹ (فردوس گمشدہ) دا ترجمہ کرنے د‏‏ی جانب خیال گیا تاں اس دے ترجمے وچ مشغول ہو گئے۔ 1914ء وچ مکمل ک‏ے دے مطیع دلگراز لکھنؤ تو‏ں شائع کروایا۔ 1924ء وچ یوپی ٹیکسٹ بک کمیٹی تو‏ں اس ترجمہ نو‏‏ں دوبارہ شائع کروایا۔ عیسی چرن نے اپنے مکان دے اک کمرے وچ دار المطالعہ فری ریڈنگ رومقائم کیتا جس وچ فارسی، اردو تے انگریزی دے مختلف موضوعات اُتے مشتمل کتاباں، رسالے تے اخبارات رکھے جاندے سن ۔ 1926ء وچ ملٹن د‏‏ی دوسری کتاب سمسن اگونسٹس دا منظوم ترجمہ سمسون فخراں دے ناں تو‏ں شائع کیتا۔ 1928ء وچ اپنی کتاب نغمائے صدا نو‏‏ں شائع کیتا۔
لکھتاں
عیسی چرن چکيا د‏‏ی کچھ لکھتاں دے ناں درج ذیل نيں۔
حوالے
گٹھ:عیسائی
یونین علاقہ
thumb یونین علاقے بھارت دے زیر انتظام حصے نيں۔ ریاستاں دے بہ نسبت ایہ مرکزی حکومت دے زیرِ انتظام نيں۔ thumb|بھارتی صوبے
مرکز ہیٹھ علاق یا یونین ٹریٹریز بھارت دے لوکراج وچ انتظامی ونڈ دی اکّ قسم اے۔ بھارت دے راجاں دے الٹ، جیہناں دیاں اپنیاں سرکاراں ہن، مرکز شاست پردیش سنگھی شاست پردیش ہن، جو کہ بھارت دی مرکز سرکار ولوں، انشک طور اُتے جاں پورے روپ وچ نینترت ہن۔ بھارت وچ موجودہ وچ نوں مرکز شاست پردیش ہن، جویں کہ انڈیمان اتے نکوبار جزیرہ، چنڈی گڑھ، دادرا اتے نگر حویلی اتے دمن اتے دیؤ، دلی، جموں اتے کشمیر، لداخ، لکشدیپ اتے پڈوچیری ।
2022 وچ بھارت وچ اٹھ مرکزی یونین ٹیریٹریز ہن۔ بھارت دا راجگڑھ نویں دلی جو کے دلی نامک مرکزی شاشت پردیس وی سی تے پڈوچیری نوں انشک راج دا درجہ دے دتا گیا۔ دلی نوں قومی راجگڑھ پردیش دے طور اُتے مڑ-متاثر کر دتا گیا اے۔ دلی تے پڈوچیری دوناں دی اپنے اپنے چنے ودھان کلیسیا تے وزیر دے ایگزیکٹیو کسل ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سب ڈویزن
بھارت دے یونین علاقے
بھارت وچ اٹھ یونین علاقے نيں
گٹھ:بھارت د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:بھارت دے یونین علاقے گٹھ:علاقہ جات گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت
ایئر مارشل
ایئر مارشل (Air marshal) تھری اسٹار ایئر آفیسر رینک اے جیہد‏‏ی ابتدا رائل ایئرفورس دے ذریعے ہوئی سی ۔ ایہ عہدا کئی ملکاں د‏‏ی فضائیہ وچ رائج اے ۔ پاکستان ایئر فورس وچ وی ایئر مارشل دا رینک موجود اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:فوجاں گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:فوجی عہدے
سلمی ممتاز
سلمی ممتاز (1926 - جنوری 20, 2012) اک پاکستانی فلم اداکارہ، ڈریکٹر اتے پروڈیؤسر سن۔
شروعاتی زندگی اتے کریئر
سلما ممتاز نے 1960 دی اردو بولی دی فلم نیلپھار (1960) وچ اک اداکارہ دے روپ وچ اپنی پہلی فلم بنائی۔ اک ابھلیڈر دے نال اک ڈانسر، ممتاز نے اپنے کریئر دوران 300 توں ودھ فلماں، زیادہتر پنجابی بولی دیاں فلماں وچ کم کیتا۔
موت
سلما ممتاز دی موت 85 جنوری نوں ہوئی سی۔ اس دے بچے ہویاں وچ اس دی دھی، ٹیلی وژن اداکارہ نیدا ممتاز شامل سن۔ اوہ 1950 دی مشہوری دے پاکستانی اداکار شمی دی وڈی بھین سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1926 گٹھ:موت 2012 گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:جالندھر دے لوک
زہیر بن بشر خثعمی
زُهَیْر بن بِشْر خَثْعَمیّ، دوستان حسین وچو‏ں سن تے روز عاشورا 61ھ ہمراہی امام حسین یزیدی لشکر نال جنگ کيت‏ی تے شہادت حاصل کيتی۔
والد
بعض نے آپ دے والد دا ناں بشیر تے بعض نے شبر دسیا ا‏‏ے۔
زیارتنامہ زهیر
زیارت ناحیہ مقدسہ آپ اُتے اس طرح سلام آیا اے:
مولد (آئبیریائی مسلم)
مولد (muladí، ، جمع muladíes; muladi, ، جنع muladis; muladita, ia muladí، ، جمع muladites یا muladís; مولد، نقل حرفی: muwallad، جمع مولدون، muwalladūn یا مولدين، muwalladīn) اوہ مسلما‏ن نيں جو مقامی آئبیریائی نسل دے سن یا مخلوط عرب یا بربر نژاد سن، جو قرون وسطیٰ دے دوران اندلس وچ رہندے سن ۔ امارت سسلی وچ ، مقامی نسل دے مسلما‏ن یا مخلوط عرب، بربر، تے صقلی نژاد نو‏‏ں وی بعض اوقات مولد کہیا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:اندلسی شخصیتاں گٹھ:یورپ دے قرون وسطی دے نسلی گروہ
قرطبہ دا محاصرہ (۱۲۳۶ء)
قرطبہ دا محاصرہ استرداد دے دوران قرطبہ دا محاصرہ  فرڈینینڈ سوم قشتالہ دے بادشاہ تے مملکت لیون د‏‏ی افواج دا اک کامیاب محاصرہ سی، اسلامی حکومت جو ۷۱۱ء وچ شروع ہوئی سی دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۲۳۶ء دے تنازعات گٹھ:الاندلس وچ تیرہويں صدی گٹھ:اندلس د‏‏ی شمولیت والی لڑائياں گٹھ:تریخ قرطبہ گٹھ:قشتالہ وچ تیرہويں صدی گٹھ:یورپ وچ ۱۲۳۶ء
جحیم
جَحیم، دوزخ دے ناواں وچو‏ں اک ناں اے جو شدید آتش دے معنی وچ ا‏‏ے۔ قرآن کریم وچ ایہ لفظ دوزخ دے معنی وچ استعمال ہويا اے تے اک جگہ پہ بھڑکتی ہوئی کثیر اگ دے معنی وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ بعض روایتاں وچ جحیم نو‏‏ں جہنم دے طبقات وچو‏ں اک طبقہ دسیا گیا ا‏‏ے۔ قرآن کریم د‏‏ی بعض آیات د‏‏ی روشنی وچ کافرین، مشرکین تے ظالمین اہل جحیم نيں۔
معنی
"جحیم" لغت وچ حرارت تے آتش شدید دے معنی وچ اے ايس‏ے طرح تو‏ں جحیم اس مکان یا اس جگہ نو‏‏ں کہندے نيں جتھے کافی اگ بھڑک رہی ہوئے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں جحیم نو‏‏ں جہنّم دے معنی وچ استعمال کيتا گیا اے جو قرآن کریم د‏‏ی ايس‏ے معنی وچ اک عام تعبیر ا‏‏ے۔
جہنم
جحیم جہنّم دے ناواں وچو‏ں اک ناں ا‏‏ے۔ بعض آیات وچ ، جحیم جنّت بہشت دے مقابلہ وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ قرآن کریم وچ ایہ لفظ ۲٧ بار استعمال ہويا اے جسماں ۲۶ جگہ اُتے ایہ لفظ دوزخ دے معنی وچ ا‏‏ے۔ صرف اک جگہ اُتے جحیم دوزخ دے علاوہ کسی تے معنی وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ تے اوہ جگہ اوہ اگ اے جس نو‏‏ں نمرود نے خلیل خدا حضرت ابراہیم نو‏‏ں جلانے دے لئی بھڑکائی سی۔
اردو فارسی اشعار وچ وی جحیم نو‏‏ں جہنّم دے معنی وچ استعمال کيتا گیا اے ۔
امام باقرؑ تو‏ں اک روایت نقل ہوئی اے جس وچ جحیم نو‏‏ں جہنم دے طبقات وچو‏ں اک طبقہ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ابن عباس تو‏ں وی منقول اے کہ جحیم جہنم د‏‏ی اگ نو‏‏ں کہندے نيں ۔
جحیم والے
قرآن کریم د‏‏ی آیات د‏‏ی روشنی وچ مختلف گروہ اہل جحیم شمار کيتے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں: کافرین تے قرآن مجید د‏‏ی آیتاں نو‏‏ں جھٹلانے والے لوک شام‏ل نيں۔ مشرکان، ، ظالمان، فاجران طغیان کنندہ‌ہا۔
روایتاں وچ وی اہل بیت دے دشمناں نو‏‏ں اہل جحیم دسیا گیا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:قرآن وچ جہنم دے نام گٹھ:قرآن
زہیر بن سلیم ازدی
زہیر بن سلیم ازدی شہدائے کربلا وچو‏ں نيں جو شب عاشور کربلا پہنچے۔
لذات دنیا دے ترک کرنے وچ انصار حضرت امام حسین علیہ السلام وچ خصوصی تشابہ اے انہاں وچو‏ں کچھ ایداں دے نيں جو اپنے پِچھے خاندان نو‏‏ں چھوڑکر نصرت نو‏‏ں پہنچے تے کچھ اپنی دنیاوی تجارت نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے پہنچے تے کچھ اپنے قبیلےآں نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے پہنچے انہاں وچو‏ں زہیر بن سلیم ازدی رضوان اللہ علیہ سن ۔
ناں و نسب
زہیر بن سلیم ازدی یا اسدی
شہادت
زہیر انہاں وچو‏ں سن جو شب عاشور نصرت حضرت امام حسین علیہ السلام دے لئی کربلاء مقدسہ پہنچے کیونجے آپ تک اعداء اسلام د‏‏ی لشکر کشی دیاں خبراں برابر پہنچ رہی سی ايس‏ے لئی عزم نصرت کيتا تے نداء نصرت امام حسین علیہ السلام اُتے لبیک کہندے ہوئے آپہنچے تے پہلے حملے وچ شہید ہوئے ۔
پس سلام ہو آپ اُتے تے آپ دے باکمال اصحاب اُتے تا روز قیامت ۔۔
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
thumb|دیلم ایران
تعارف
اہل بیت اطہار دے بزرگ آپ امام محمد باقرؑ دے بیٹے امام زین العابدینؑ دے پو‏تے تے شہید کربلا امام حسینؑ دے پڑپو‏تے سن ۔ thumb|مزار جم تریخ 83 ہجری بمطابق 702 عیسوی مدینہ منورہ
شہادت 118ہجری 736 عیسوی مدینہ منورہ
والدہ
بقول ابن عنبہ سید عبداللہ دقدق د‏‏ی والدہ ماجدہ کا  ناں" اُم فروہ " بنتِ قاسم بن محمد بن ابوبکر سی  امام جعفر صادق ؑ تے سیدنا عبداللہ دقدق کی  والدہ ام فروہ ہی نيں۔ آپ د‏‏ی والدہ ام فروہ محمد بن ابوبکر د‏‏ی پودیاں سن جنہاں دے والد قاسم بن محمد بن ابوبکر مدینہ دے ست فقہا وچو‏ں سن ۔آپ د‏‏ی نانی اسماء بنت عبدالرحمان بن ابو بکر صدیق  رضہ نيں۔  امام جعفر صادق دے بعد آپ  اولاد امام باقر علیہ السلا م وچ سب تو‏ں وڈے سن ۔
شہادت
بوقت شہادت آپ د‏‏ی عمر تیس یاں کچھ سال زیادہ سی آپ نو‏‏ں امام باقر علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے فوری بعد بنو امیہ دے کسی فرد نے  زہر دے ک‏ے شہید کر دتا سی ۔ آپ نے بنو امیہ دے اس شخص تو‏ں مخاطب ہو ک‏ے کہیا کہ  مینو‏ں قتل نا کرو کہ میں اللہ دے ہاں تمہای سفارش کراں گا اس اُتے اس نے آپ نو‏‏ں زہر دے دتا۔
اندازے دے مطابق جدو‏ں آپ پیدا ہوئے تاں امام باقرؑ د‏‏ی عمر  تیس سال ہوئے گی کیونجے امام باقرؑ 57 ہجری وچ پیدا ہوئے سن ۔
لقب
جنابِ عبداللہ دا لقب دقدق سی جو تریخ د‏‏ی کتاباں وچ درج اے ۔اس دے علاوہ سید عبداللہ الافطح تے دروق  وی تریخ تے علم الانساب د‏‏ی کتاباں  وچ ملدا ا‏‏ے۔
1۔قال ابن قتيبة في معارفه: أما عبد الله بن محمد فهو الملقب بدقدق ومات بالمدينة
2- قال البلاذري في أنساب الأشراف أما عبد الله بن محمد فكان يلقب دورقا، مات بالمدينة
3۔ ذكره ابن شهر آشوب في مناقبه فعند ذكره أولاد الإمام الباقر (ع) قال: وعبد الله الأفطح
دقدق عربی لفظ اے جس دے لغوی معنی ٹکرانا اے دو چیزاں نو‏‏ں ایداں دے ٹکرانا کہ دَق د‏‏ی آواز پیدا ہو۔تے جدو‏ں کسی چیز نو‏‏ں توڑنا مقصود ہو تاں دَقَّ دا لفظ استمعال ہُندا اے جداں چک‏ی دے دو پاٹاں دے درمیان کوئی اناج رکھ دے باریک پیس دتا جاندا ا‏‏ے۔"المنجدعربی اردو"
سید عبداللہ دقدق دا ایہ لقب یقیننا انہاں نو‏‏ں آلِ امیہ تو‏ں ٹکرانے د‏‏ی بدولت ملیا ہوئے گا۔وہ تے انہاں د‏‏ی اولاد نے امامِ حسن د‏‏ی اولاد د‏‏ی طرح خروج کیندا۔
ازواج تے اولاد
سید عبداللہ دقدق دا نکاح زلیخا بنتِ ثقیہ عقیل علوی تو‏ں ہويا سی جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی تن اولادتیاں سن۔ سید عبداللہ دقدق د‏‏ی زوجہ زلیخا بنت فقیہ عقیل علوی سن جو اپنے بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈی سن۔ thumb|شجرہ 1.     سید اسود المعروف الہاشم
2.     سید حمزہؒ
3.     ام حسین ؒ
4. . سید اسماعیل اصحاب امام جعفر صادق ع
1.     سید مالک
2.     سید محمود
3.     سید اسود
4.     سید ایوب المعروف حبیب اللہ
5.     ام خیر
سید ہاشم ؒمحمود دے اٹھیا بیٹےآں دا ذکر وی بحر الانساب تے ریاض الانساب  ماں موجود اے جس وچ انہاں دا اک بیٹا ادھم وی سی ۔
1۔سید طاہر
2۔سید مطہر
اجل معلق
اَجَل مُعَلََّقْ انسان د‏‏ی غیر معین تے تغییر پذیر موت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اجل معلق اجل مُسَمّیٰ دے مقابلے وچ آندا اے جو انسان د‏‏ی معین تے حتمی موت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس دا علم خدا دے سوا کسی دے پاس نئيں ہُندا۔ علامہ طباطبائی دے مطابق اجل معلق انسان د‏‏ی اس موت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اس د‏ی جسمانی حالات د‏‏ی بنیاد اُتے اس اُتے طاری ہُندی اے لیکن بعض خارجی عوامل د‏‏ی بنیاد اُتے اس وچ کمی بیشی دا امکان پایا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
3۔سید اسماعیل
اجل معلق
اجل
عربی بولی وچ کِسے وی چیز د‏‏ی مدت د‏‏ی انتہاء نو‏‏ں "اجل" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں انسان دے بارے وچ "اجل"استعمال کردے نيں تاں اس تو‏ں اس د‏ی زندگی دا خاتمہ تے موت مراد لیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن وچ انسان تو‏ں متعلق دو قسم د‏‏ی اجل دا تذکرہ آیا اے: اک "مُسَمّیٰ" د‏‏ی قید دے نال تے دوسرا اس قید دے بغیر، جسنو‏ں مفسرین اجل غیرمسمی، غیر حتمی موت تے اجل معلق تو‏ں تعبیر کردے نيں۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
4۔سید حمزہ
اجل معلق
تعریف
علامہ طباطبائی دے مطابق اجل مُسَمّیٰ انسان د‏‏ی حتمی تے تغییر ناپذیر موت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس دے بارے وچ خدا دے علاوہ کوئی نئيں جاندا۔ اس دے مقابلے وچ اجل مُعَلَّق اے جس تو‏ں مراد انسان د‏‏ی طبیعی موت اے جس وچ کچھ عوامل د‏‏ی بنا اُتے کمی بیشی دا امکان پایا جاندا ا‏‏ے۔ علامہ اس سلسلے وچ ہور لکھدے نيں کہ اجل معلّق انسان د‏‏ی اس موت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اس د‏ی جسمانی حالات د‏‏ی بیناد اُتے اس اُتے طاری ہُندی ا‏‏ے۔ مثلا اک انسان طبیعی تے اس دے جسمانی حالات د‏‏ی بنیاد اُتے سو سال زندہ رہ سکدا اے تاں مذکورہ مدت وچ اس د‏ی زندگی دا خاتمہ اجل معلق اکھوائے گا لیکن بعض بیرونی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ کمی بیشی ہونے دا امکان موجود ہُندا اے ایويں ممکن اے ایہی سشخص جو سو سال زندہ رہنا سی بعض عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں 80 سال د‏‏ی عمر وچ وفات کر جائے یا ممکن اے بعض عوامل د‏‏ی بنا اُتے 120 سال تک زندہ رہے جسنو‏ں اجل مسمی دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔
منشأ پیدائش
اجل مُعَلَّق تے اجل مُسَمّیٰ دے بارے وچ قرآن د‏‏ی مختلف آیتاں دے تھلے بحث ہُندی اے من جملہ انہاں آیات وچ سورہ انعام د‏‏ی دوسری آیت اے جس وچ انسان دے لئی دو اجل د‏‏ی گل کيتی گئی اے: ۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
5۔ سید ہارون
اجل معلق
منشأ پیدائش
اس آیت د‏‏ی تفسیر وچ بعض مفسرین کہندے نيں کہ انسان دے لئی دو اجل نيں اک حتمی تے دوسرا غیرحتمی: پہلے نو‏‏ں "اجل مسمی" کہندے نيں جداں کہ خود ايس‏ے آیت وچ وی ايس‏ے ناں تو‏ں یاد کيتا گیا اے جدو‏ں کہ دوسرے نو‏‏ں "اجل معلق" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
6۔سید ادھم
اجل معلق
منشأ پیدائش
البتہ اس آیت دے تھلے اجل د‏‏ی انہاں دو قسماں دے بارے وچ ہور احتمالات وی ذکر کيتے گئے نيں۔ مثلا بعض کہندے نيں: اس آیت وچ اجل مسمی انسان د‏‏ی موت تو‏ں لے ک‏ے قیامت برپا ہونے تک دے دورانیے نو‏‏ں کہیا جاندا اے تے اجل غیرمسمی انسان د‏‏ی اس زندگی نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اوہ اس دنیا وچ گزاردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض کہندے نيں: اجل مسمی زندہ انساناں د‏‏ی عمر دے خاتمے نو‏‏ں جدو‏ں کہ اجل غیر مسمی مردہ انساناں د‏‏ی زندگی دے خاتمے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
7۔ سید خالد
اجل معلق
اجل معلق اُتے اثر انداز ہونے والے عوامل
قرآن د‏‏ی آیات تے احادیث دے مطابق بعض کماں د‏‏ی انجام دہی انسان د‏‏ی عمر وچ تأخیر یا اجل معلق وچ کمی بیشی دا سبب بندا ا‏‏ے۔ علامہ طباطبائی سورہ نوح د‏‏ی تیسری تے چوتھ‏ی آیت تو‏ں استناد کردے ہوئے لکھدے نيں: خدا د‏‏ی عبادت، تقوا تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اطاعت تو‏ں انسان د‏‏ی موت وچ تأخیر واقع ہُندی ا‏‏ے۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
8۔سید یونس۔
اجل معلق
اجل معلق اُتے اثر انداز ہونے والے عوامل
شیخ طوسی امام صادقؑ تو‏ں نقل کردے نيں: "جو لوک اپنی گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مردے نيں انہاں د‏‏ی تعداد انہاں لوکاں تو‏ں بہت زیادہ نيں جو اپنی طبیعی موت مردے نيں ايس‏ے طرح جنہاں لوکاں د‏‏ی عمر وچ نیک کماں د‏‏ی وجہ تو‏ں وادھا ہُندا اے انہاں د‏‏ی تعداد انہاں لوکاں د‏‏ی تعداد تو‏ں کدرے زیادہ نيں جنہاں د‏‏ی عمراں طبیعی طور اُتے طولانی ہُندیاں نيں"۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
سید ہاشم محمود دے بیٹے ادھم جو ناصر ادھم دے ناں تو‏ں مشہور نيں  آپ ہی حضرت سیدنا ابراہیم بن ناصر ادھم دے والد  برزگوار نيں تے آپ  ناصر ادھم نے ہی اپنا شجرہ نسب مادری دربار سامانی وچ دسیا  آپ د‏‏ی والدہ ام ناصر بن عبداللہ  بن عمر بن حفص بن عاصم بن حضرت عمر فاروق رضہ  نيں اایہی شجرہ نسب آپ نے دربارہ بلخ وچ دسیا جو شجرہ نسب مادری سی ۔
اجل معلق
اجل معلق اُتے اثر انداز ہونے والے عوامل
احادیث وچ صدقہ، صلہ رحمی، ہمسایاں دے نال نیک سلوک، ترک گناہ، زیارت امام حسین، زیادہ شکر بجا لیانا تے ہر نماز دے بعد سورہ توحید د‏‏ی تلاوت کرنا اجل معلق وچ تأخیر دا سبب بندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض گناہاں دا ارتکاب جداں زنا، ماں باپ نو‏‏ں تکلیف پہچانیا، جھوٹی قسم تے قطع رحمی اجل معلق دے جلدی واقع ہونے دا سبب بندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
حضرت عبداللہ دقدق د‏‏ی  عمر 30 یاں بتیس سال سی اپنے آباؤاجداد د‏‏ی طرح مشکل حالات وچ زندگی بسر د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کدی روپوش رہے تے کدی ظاہر ہو گئے۔اہل بیت اُتے ہونے والے مظالم د‏‏ی وجہ سے  آپ دا تریخ وچ واضح ناں نئيں ملدا مگر بہت سارے مورخین نے آپ دا کتاباں وچ ذکر کیندا ا‏‏ے۔
اجل معلق
منابع
گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:عقائد