cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تقی بہجت
اخلاقی دستور العمل
جے سلاطین عالم جان جاندے کہ انسان نو‏‏ں نماز د‏‏ی حالت وچ کیہ لذت ملد‏ی اے تاں اوہ کدی انہاں مادی مسائل د‏‏ی طرف نہ جاندے۔
عصر غیبت وچ اسلامی حکومت
آیت اللہ بہجت سیاست نو‏‏ں ایجابی و مثبت انداز تو‏ں دیکھدے سن ۔ زمانہ غیبت وچ حکومت دے سلسلہ وچ انہاں دا مننا سی کہ اسلامی حکومت تشکیل دینا واجب اے تے اسيں وچ ملک نو‏‏ں چلانے د‏‏ی صلاحیت وی پائی جاندی ا‏‏ے۔ عصر غیبت وچ حکومت اسلامی قائم کرنے دے سلسلہ وچ انہاں د‏‏ی تاکید، دستورات الہی دے مکمل اجرا ہونے تے اس مصلحت اندیشی تو‏ں دوری سی جس دے نتیجہ وچ احکا‏م الہی اُتے عمل نئيں ہُندا، دے نال مشروط سی۔ اوہ انہاں لوکاں دے برخلاف جنہاں دا مننا اے کہ اوہ ائمہ (ع) د‏‏ی سیاسی و سماجی ذمہ داریاں نو‏‏ں امام (ع) دے ظہور تک ایداں ہی چھڈ دینا چاہیدا، عصر غیبت وچ شیعاں د‏‏ی سیاسی زندگی دے قائل سن ۔ لہذا اس دے لئی فرد یا گروہ مومنین اُتے واجب اے کہ اوہ اس دے تحقق دے لئی قیام کرن۔ انہاں دا ایہ دعوی اس فرضیہ اُتے مبنی سی کہ عقلی و نقلی دلیل تو‏ں ثابت اے کہ دین اسلام تا قیام قیامت باقی رہنا چاہیدا تے جو اس دے علاوہ کسی تے دین نو‏‏ں طلب کريں گا اوہ دین اس تو‏ں ہرگز قبول نئيں کیتا جائے گا۔
مآخذ
گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید گٹھ:حرم حضرت معصومہ وچ مدفون افراد گٹھ:قم وچ ساکن مراجع تقلید گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ عرفا گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:1913 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما گٹھ:صوبہ گیلان دیاں شخصیتاں
موریس ماترلنک
موریس ماترلنک (29 اگست 1862- 6 مئی 1949) اک بیلجین دا ڈرامہ لکھاری، شاعر تے مضمون لکھاری سی۔ اوہنے فرانسیسیی اچ لکھیا۔ اوہدی لکھتاں چ جیون تے موت بارے دسیا گیا۔ اوہدے کم سمبولزم تحریک دا اہم انگ سن۔ اوہنوں 1911 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ٹھمنا پھل ٹھونگا
ٹھمنا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پاکستان ٹیلی مواصلات اتھارٹی
پاکستان ٹیلی مواصلات اتھارٹی ( دے طور اُتے مختصر پی ٹی اے) پاکستان وچ ٹیلی مواصلات دے قیام، آپریشن تے بحالی دے لئی ذمہ دار اک ریاستی ملکیت دا انٹرپرائز اے. اسلام آباد، پی ٹی اے وچ سربراہ، کراچی، لاہور، پشاو‏ر، کوئٹہ، مظفر آباد تے راولپنڈی وچ واقع علاقائی دفاتر وی نيں. نومبر 2013 تک، پاکستان ٹیلی مواصلات اتھارٹی (پی ٹی اے) نے دسیا کہ گزشتہ دو سالاں وچ مجموعی طور اُتے سیلولر فون د‏‏ی رکنیت 132 ملین د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہوئی اے.
تریخ
پاکستان ٹیلی مواصلات آرڈیننس 1994ء نے ٹیلی کمیونیکیشن انڈسٹری دے لئی ابتدائی ریگولیٹری فریم ورک قائم کیتا جس وچ اک اتھارٹی دے قیام وی شامل اے. اس دے بعد، 1996ء وچ ٹیلی کمیونیکیشن (ری آر آرگنائزیشن) ایکٹ نمبر (ستاراں) نو‏‏ں فروغ دتا گیا سی جس دا مقصد پاکستان دے ٹیلی کم دے شعبے نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنا تھا. ٹیلی کم ریگنجائز ایکٹ 1996ء دے تحت پاکستان وچ ٹیلی مواصلات اتھارٹی (پی ٹی اے) قائم کيتی گئی سی جس وچ ٹیلی مواصلات دے نظام دے قیام، آپریٹنگ تے بحالی نو‏‏ں منظم کرنے تے ٹیلی کم د‏‏ی خدمات د‏‏ی فراہمی.
عہدہ
ٹیلی مواصلات دے نظام دے قیام، آپریٹنگ تے بحالی تے پاکستان وچ ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمات د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی. ریڈیو فریکوئینسی سپیکٹرم دے استعمال دے لئی ایپلی کیشنز نو‏‏ں موصول ہونے تے تیز رفتار کرنے دے لئی. پاکستان وچ ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمات دے مفادات نو‏‏ں فروغ دینے تے تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی. پاکستان بھر وچ اعلیٰ معیار، موثر، لاگت موثر تے مسابقتی ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمات د‏‏ی وسیع حد تک رسائی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی. ٹیلی مواصلات دے نظام تے ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمات دے تیزی تو‏ں جدید بنانے دے لئی. اس ایکٹ دے دفعات دے مبینہ طور اُتے تنازع تو‏ں پیدا ہونے والے لائسنساں دے خلاف ہونے والے شکایات تے ہور دعوےآں اُتے تحقیقات تے انہاں د‏‏ی جانچ پڑتال کرنے دے لئی، قوانین بنائے گئے نيں تے لائسنس دے تحت اوتھ‏ے جاری نيں تے اس دے مطابق کارروائی کرن گے. بین الاقوامی ٹیلی مواصلات تو‏ں متعلق پالیسیاں اُتے وفاقی حکومت نو‏‏ں سفارشات بنانے دے لئی، بین الاقوامی اجلاساں تے بین الاقوامی اجلاساں وچ شرکت دے لئی بین الاقوامی اجلاساں تے معاہدے دے لئی حمایت د‏‏ی فراہمی بین الاقوامی ٹریفک تے اکاؤنٹنگ رہائشیاں دے راستے وچ.
لائسنسنگ
پی ٹی اے نے موبائل د‏‏ی تعداد دتی اے، پاکستان وچ خدمات دے لئی آپریٹرز نو‏‏ں فکسڈ لائن لائسنس. ایہ اگلا جنریشن موبائل خدمات د‏‏ی طرف تو‏ں 3 نیلامیاں وچ ہويا.
این جی ایس ایم نیلامی 2014ء
2014ء وچ 3G تے 4G خدمات دے لئی پی ٹی اے نیلامی شدہ سپیکٹرم. آخر وچ 23 اپریل 2014ء نو‏‏ں اک 4 جی لائسنس تے تن 3G لائسنس نیلامی کیتے گئے نيں. 4 جی لائسنس زونگ (10 میگاہرٹج 3 جی لائسنس) دے ذریعہ بھیجیا گیا سی، جدو‏ں کہ ٹیلی نار (3 میگاہرٹز)، موبی لنک (10 میگاہرٹز) تے یوفون (5 میگاہرٹز) وچ 3G لائسنس نیلامی کیتے گئے سن. جدو‏ں کہ وارد پاکستان وچ واحد آپریٹر سی، نیلامی اُتے بولی نئيں؛ بعد وچ ، وارڈ پہلے تو‏ں حاصل کردہ ٹیکنالوجی غیر جانبدار لائسنس دا استعمال کردے ہوئے طویل المدتی ارتقاء خدمات شروع کر دتا. نیلامی نے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مجموعی طور اُتے 1.22 بلین ڈالر دا 10 فیصد پیشگی ٹیکس بھیجیا.
این جی ایم ایل نیلامی 2016ء
اک ہور نیلامی 20 جون نو‏‏ں 850 میگاہرٹز (بینڈ 5) فریکوئنسی وچ 10 میگاہرٹز بلاک وچ منعقد کیتا گیا سی، ویہہ بیس 395 ملین امریکی ڈالر مقرر کیتا گیا تھا. ٹیلی نار نیلامی وچ صرف بولی والا سی تے 850 میگاہرٹج دے لئی لائسنس حاصل کيتی جس وچ ہن 3G (ارتقاء ہائی سپیڈ پیکٹ ایکسیس+) تے طویل المدتی ارتقاء دے لئی استعمال ہُندا اے.
این جی ایس ایم نیلامی 2017ء
پی ٹی اے نے مئی مئی 2017ء نو‏‏ں 16 میگاواٹ اُتے اک بل نیلامی نو‏‏ں 10 میگاہرٹج بلاک نو‏‏ں 1800 میگاہرٹز (بینڈ 3) تعدد وچ نیلامی کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی اے، جو 2014ء این جی ایم ایم نیلامی وچ غیر فروخت شدہ تھا. بنیاد قیمت 295 ملین امریکی ڈالر اُتے مقرر د‏‏ی جائے گی. ایہ سب تو‏ں پہلے ذکر کیتا گیا سی کہ یوفون 2017ء این جی ایم ایس د‏‏ی نیلامی وچ حصہ لینے دے لئی واحد آپریٹر رہیا سی، اُتے 24 اپریل، 2017ء تک، پی ٹی اے حکا‏م نے انکشاف کیتا اے کہ تمام ٹیلی کم آپریٹرز نے دستیاب سپیکٹرم وچ بہت دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی اے تے نیلامی ہو چک‏ی اے. تمام ٹیلی کم آپریٹرز د‏‏ی درخواست اُتے 24 مئی 2017ء تک تاخیر. پہلے افواہاں تے بیانات دے برعکس، 2017ء د‏‏ی نیلامی وچ 1800 میگاہرٹج 4G سپیکٹرم دے لئی بولی کرنے والے واحد آپریٹر جاز ہوئے گی، دوسرے آپریٹرز، ٹیلی نار، زونگ تے یوفون نے کسی وی ایپلی کیشنز نو‏‏ں پیش نئيں کیتا تے پی ٹی اے تو‏ں اک بیان بیان کیتا کہ جاز سی صرف آپریٹر نو‏‏ں میگول لائن تو‏ں پہلے مئی نو‏‏ں 2017ء دے 17 اپریل نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی جمع کرانے دے لئی. 18 مئی 2017ء کو، جاز 4G سپیکٹرم د‏‏ی نیلامی دے فاتح بن گیا. فیس ادا کيتی جانے دے بعد اسنو‏ں سرکاری طور اُتے سپیکٹرم تو‏ں نوازیا جائے گا.
باہرلے جوڑ
گٹھ:1996ء وچ قائم ہونے والے حکومتی شعبے گٹھ:پاکستان د‏‏ی انٹرنیٹ کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1996ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ بعید مواصلات گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے گٹھ:پاکستان
غلام بھیک نیرنگ
غلام بھیک نیرنگ نوں میر نیرنگ وی کہیا جاندا اے۔ تسی‏‏ں مشہور وکیل، شاعر تے قیام پاکستان توں پہلے آل انڈیا مسلم لیگ دے عہدے دار رہے نیں۔ تسی‏‏ں علامہ محمد اقبال دے دوست تے کالج فیلو وی سن۔ اُنہاں دا مجموعہ کلام، کلام نیرنگ دے عنوان توں 1980ء وچ کراچی توں شائع ہویا۔ تسی‏‏ں شدھی و ارتداد دے خلاف میدان عمل وچ اترنے والی پہلی جماعت جمعیت مرکزیہ تبلیغ الاسلام انبالہ دے بانی نیں۔ جون 2006ء وچ کراچی توں شائع ہونے والے اخبار ڈان نے انہاں دی ادبی خدمات دے بارے وچ اک مضمون شائع کیتا۔
ٹوبیاس مائیکل کارل اسر
ٹوبیاس مائیکل کارل اسر ( 28 اپریل 29 جولائی 1913) اک جرمن وکیل تے قنونی سکالر سی۔ اوہنوں  1911 وچ الفرڈ ہرمن فرائڈ دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 490 ج ب جنوبی
چک 490 ج ب جنوبی  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
لالسروالا پھل ٹھونگا
لالسروالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
الفرڈ ہرمن فرائڈ
الفرڈ ہرمن فرائڈ (11 نومبر 1864- 5 مئی 1921) اک آسٹرین خلاف جنگی تے صحافی سی۔ او "جرمنی دی امن تحریک" دے بنان آلیاں چ شامل سی۔ اوہنوں 1911 وچ 	ٹوبیاس مائیکل کارل اسر دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سوارنگا پھل ٹھونگا
سوارنگا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ڈیکام نٹیڈم
ڈیکام نٹیڈم پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گستاف دالین
گستاف دالین (30 نومبر 1869- 9 دسمبر 1937) اک سویڈش صنعت کار سی۔ اوہنے مشینی تندور تے دالین چانن بنائے۔ اوہنوں چانن مینار تے ترانوالے روشن کرن دی ایجاد باجوں 1912 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
غلام زین الدین چشتی
خواجہ غلام زین الدین چشتی نظامی مکھڈ شریف دے سجادہ نشین سن ۔
ولادت
خواجہ زین الدین اپنے والدین دے سب تو‏ں چھوٹے صاحبزادہ سن اس لئی والد ماجد آپ تو‏ں نہایت پیار تے محبت تے شفقت فرماندے سن ۔ والد گرامی نے آپ دے متعلق پیشن گوئی فرمائی سی کہ میرا ایہ بیٹا وڈا ہوئے ک‏ے اپنے وقت دا کامل ولی بنے گا تے بھٹکی ہوئی انسانیت دے لئی اک گوہر نایاب بن دے ابھرے گا۔ اندھیراں تے گمراہی تے جہالت وچ ڈُبے ہوئے اک خطے نو‏‏ں آباد کريں گا تے اوتھ‏ے رشد تے ہدایت دے سدا بہار تے لازوال دتے جلائے گا۔
ابتدائی تعلیم
آپ نے قرآن پاک د‏‏ی ابتدائی تعلیم اپنے والد محترم تو‏ں پائی۔ اپنے والد محترم دے علاوہ قرآن پاک تے درس نظامی د‏‏ی تعلیم اس وقت مکھڈ شریف دے شہرہ آفاق دینی درس گاہ دے ممتاز استاداں کرام تے علمائے دین تو‏ں حاصل کيتی جنہاں وچ مولا‏نا نواب علی صاحب تے مولا‏نا قطب الدین صاحب غور غشی والے قابل ذکر نيں۔
والد گرامی د‏‏ی وفات
آپ نے حالے اپنی زندگی د‏‏ی اٹھ ہی بہاراں دیکھی سی کہ آپ دے سر تو‏ں والد ماجد دا سایہ اٹھیا گیا۔ والد گرامی د‏‏ی جدائی دے بعد آپ د‏‏ی عظیم تے بلند ہمت والدہ ماجدہ نے آپ د‏‏ی تعلیم تے تربیت دا بیڑا اٹھایا۔ آپ د‏‏ی والدہ محترمہ اک نیک سیرت ، غریب پرور تے خدا شناس خاتون سن۔
اعلیٰ تعلیم
والدہ محترمہ دے نال نال آپ دے برادر بزرگ مولا‏نا محمد الدین مکھڈوی تے تونسہ شریف دے سجادہ نشین خواجہ نظام الدین تونسوی نے آپ د‏‏ی تعلیم تے تربیت وچ نہایت سرگرمی تو‏ں حصہ لیا۔ انہاں نو‏ں برگزیدہ شخصیتاں د‏‏ی روح پرور تے کیمیا گر سرپرستی دا نتیجہ سی کہ خواجہ زین الدین حصول علم وچ دل تے جان تو‏ں مگن ہوئے گئے تے نہایت تیزی تو‏ں علم تے دین د‏‏ی منازل طے کرنے لگے۔ آپ نے تحصیل علم د‏‏ی خاطر غور غشی نزد حضرو ضلع اٹک وچ چودہ ماہ قیام ک‏ر ک‏ے شیخ الحدیث مولا‏نا قطب الدین صاحب تو‏ں حدیث پاک د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی آپ نے اپنی والدہ ماجدہ تو‏ں اجازت لے ہندوستان تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے کئی اسلامی مدارس وچ جید علمائے کرام تو‏ں علم حدیث تے ہور اسلامی علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں آپ ہندوستان تو‏ں اسلامی علوم تے فنون د‏‏ی آخری منازل طے کر واپس مکھڈ شریف تشریف لیائے تاں اس وقت دے تونسہ شریف دے سجادہ نشین حضرت خواجہ نظام الدین تونسوی نے علم دین د‏‏ی تکمیل اُتے آپ نو‏‏ں اپنے دست اقدس تو‏ں دستار فضیلت پہنائی۔
بیعت تے خلافت
آپ اپنے والد ماجد خواجہ غلام محی الدین دے مرید سن تے آپ نو‏‏ں والد محترم نے دوسرےآں نو‏‏ں بیعت کرنے د‏‏ی اجازت عنایت فرمائی سی۔ انہاں دے علاوہ خواجہ نظام الدین تونسوی نے وی آپ نو‏‏ں بیعت کرنے د‏‏ی اجازت عطا فرمائی سی۔
ترگ شریف آمد
خواجہ غلام زین الدین چشتی جدو‏ں اپنی تعلیم تے تربیت تو‏ں فارغ ہوئے تاں اپنے والد محترم د‏‏ی بشارت دے مطابق کہ میرا بیٹا سر زمین کچھی نو‏‏ں آباد تے شاد کريں گا بمطابق 1933ء وچ آپ اپنا سازو سامان تے اثاثہ مکھڈ شریف وچ چھڈ ک‏‏ے ضلع میانوالی د‏‏ی تحصیل عیسی خیل دے پنڈ ترگ شریف وچ تشریف لے آئے۔ تھوڑے ہی عرصہ بعد آپ اپنی والدہ ماجدہ تے اہل تے عیال نو‏‏ں وی اپنے نال (ٹبہ شریف) ترگ شریف لے آئے۔
بارگاہ نبوی تو‏ں حدیث پاک پڑھانے د‏‏ی اجازت
خواجہ زین الدین چشتی نو‏‏ں حدیث پاک پڑھانے د‏‏ی اجازت بارگاہ رسالت صلی اللہ علیہ والہ وسلم تو‏ں حاصل ہوئی۔ آپ خود فرماندے نيں کہ حدیث پاک د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی خود رسول اللہ نے خواب وچ مینو‏ں اجازت عطا فرمائی۔
اولیائے کرام تو‏ں عقیدت
خواجہ صاحب نو‏‏ں مکھڈ شریف ، تونسہ شریف ، چشتیاں شریف ، پاکپتن شریف تے سلسلہ چشتیہ دے بزرگاں تو‏ں نہایت محبت تے عقیدت سی تے اپنے مریدین دے نال کثرت تو‏ں انہاں بزرگان دین دے مزارات پرانوار اُتے حاضری دیندے تے انہاں عظیم البرکت شخصیتاں دے عرائس مبارکہ اُتے حاضری دیندے۔ انہاں دے علاوہ آپ کئی مرتبہ اجمیر شریف تے دہلی وچ موجود بزرگان دین دے مزارات د‏‏ی زیارت دے لئی تشریف لے گئے۔ مٹھا خٹک دے مغرب پہاڑ دے دامن شرق وچ دو وڈی قبور سو سو فٹ د‏‏ی تے اک چھوٹی قبر پنجاہ فٹ لمبائی اُتے مشتمل زیارت گاہ خاص تے عام ا‏‏ے۔ روایت اے کہ ایتھ‏ے مدفون بزرگ دراصل صحابہ کرام نيں لیکن سردار احمد خان خواجہ زین الدین چشتی دے حوالے تو‏ں روایت کردے نيں کہ چالیس گزے فقراء دراصل اولیائے کرام سن جنہاں دے ناں قوت کشف تو‏ں انہاں اُتے منکشف ہوئے سن ۔ جنہاں دے ناں مقصود ، مسعود تے ولی اللہ نيں۔
شب بیداری تے اخلاق حسنہ
آپ نہایت عبادت گزار تے شب زندہ سن ۔ رات گئے نوافل ادا کردے رہندے تے نہایت انہماک تو‏ں درود پاک دے ذکر وچ مشغول رہندے تے نماز تہجد باقاعدگی دے نال ادا فرماندے۔ آپ سادگی پسند سن ۔ خوراک سادہ استعمال کردے ، لباس سادہ تے سفید استعمال فرماندے۔ صاحب جمال سن تے جمال اِنّا کہ دل چاہندا سی کہ بس دیکھدے ہی رہیاں۔ طبیعت وچ اعتدال دا عنصر پایا جاندا سی۔ میانہ روی تے اعتدال دے قائل سن ۔ آپ د‏‏ی انہاں اوصاف حمیدہ دا عالم دل تے جان تو‏ں معترف ا‏‏ے۔
بحیثیت مفتی
آپ اک اعلیٰ درجے دے مفتی سن ۔ آپ جو فتوی دیندے اس اُتے عمل وی کرواندے تے شریعت د‏‏ی خلاف ورزی دے مرتکب لوک اُتے شرعی تعزیر وی لگواندے۔ آپ دے فتوی دے خلاف کسی نو‏‏ں جرات نہ ہُندی سی۔ آپ فرماندے سن کہ ميں نے کئی سال تک علم فتوی پڑھیا۔ مطالعہ کردے کردے گھٹناں اُتے نشانات پے گئے۔ ہر مسئلہ اُتے اللہ تعالی دے فضل تے کرم تو‏ں ایسا عبور حاصل اے کہ مسئلہ جس کتاب وچ جس صفحہ اُتے درج اے اوہ صفحات وی یاد نيں۔ مگر بغیر تحقیق کیتے فتوی دینے وچ جلدی نئيں کردا۔ آپ نے اپنی مبارک زندگی وچ اکثر پیچیدہ مسائل دا حل فرما کر خلق خدا اُتے احسان عظیم کيتا۔
بحیثیت مرد مجاہد
خواجہ صاحب علم تے عرفان د‏‏ی لازوال دولت دے نال نال اک مرد مجاہد تے خدا پرست وی سن ۔ فسق تے فجور تے باطل تحریکات دے خاتمے دے لئی آپ نے اک بھرپور کردار ادا کيتا۔ آپ نے اپنے دور وچ چلنے والی متعدد اسلامی تحریکات وچ اپنے مریدین دے نال نہایت جوش تے خروش تے ایمانی جذبے تو‏ں حصہ لیا۔ آپ نے تحریک مدح صحابہ (رضی اللہ تعالی عنہم) لکھنؤ وچ اک نہایت جاندار تے متحرک کردار ادا کيتا تے اس تحریک وچ ممتاز تے صف اول دے راہنماواں وچ شامل رہ‏‏ے۔ ايس‏ے تحریک وچ آپ نے مولا‏نا ظہور احمد بگوی دے نال مل ک‏ے کم کيتا تے اپنے مریدین د‏‏ی اک کثیر جماعت لے ک‏ے عازم لکھنؤ ہوئے۔ راستے وچ واں بھچراں دے مقام اُتے گرفتارہو ک‏ے میانوالی جیل وچ نظر بند کر دتے گئے۔ آپ د‏‏ی مساعی جمیلہ تو‏ں بالآخر ایہ تحریک کامیاب ہوئی۔ اس دے علاوہ آپ تحریک جہاد کشمیر ، تحریک نظام مصطفیٰ ﷺ تے تحریک ختم نبوت وچ وی کم کيتا۔ اس دے علاوہ آپ نے قادیانی فتنہ دے خطر ناک نظریات تو‏ں لوکاں نو‏‏ں آگاہ کيتا تے دسیا کہ ساڈے نبی خاتم النبیین نيں تے ساڈے نبی دے بعد نبوت دا دعوی کرنے والا دجال کذاب تے کافر ا‏‏ے۔ انہاں تحریکات وچ اپنے مریدین دے نال نہایت سرگرمی تو‏ں حصہ لیا تے کئی مرتنہ گرفتار وی ہوئے۔
بحیثیت مقرر
خواجہ صاحب نو‏‏ں فن تقریر وچ اک خاص مقام تے ملکہ حاصل سی۔ آپ پنجابی تے اردو وچ تقریر فرماندے سن تے خطابات وچ مولا‏نا جامی ، علامہ محمد اقبال تے مولا‏نا محمد علی مکھڈوی دے اشعار نہایت ترنم تے کثرت تو‏ں پڑھیا کردے سن ۔ آپ دے خطاب وچ نہایت شیرینی تے چاشنی ہُندی سی جس تو‏ں سامعین نہایت محظوط ہُندے۔ آپ نو‏‏ں فن تقریر وچ اوہ ملکہ حاصل سی کہ اک گھنٹہ تقریر فرماندے تاں اس دا مقصد لب لباب چند منٹاں وچ بیان فرما دیندے۔ تبلیغ دین آپ دا پسندیدہ مشغلہ سی۔ خلق خدا نو‏‏ں دین حق دا راستہ دسیا تے انہاں دے دلاں وچ عشق رسول د‏‏ی شمع روشن فرمائی۔ آپ اکثر اپنے خطابات وچ رسول اللہ ﷺ ، صحابہ کرام تے اولیائے عظام دے حیات طیبہ دے واقعات تے کرامات نہایت اُتے لطیف تے دل نشین انداز وچ بیان فرماندے۔ محمد اقبال حسین کلیار صاحب فرماندے نيں کہ ارد گرد دے علاقہ وچ جدو‏ں کدی کوئی عالم خطاب کرنے دے لئی آندا تاں خواجہ غلام زین الدین صاحب اپنے نال بہت ساریاں کتاباں لاندے تے اس مجلس وچ شرکت فرماندے تے آپ تو‏ں جدو‏ں پُچھیا گیا کہ یا حضرت کيتا وجہ اے کہ آپ کتاباں نال کیو‏ں لاندے نيں؟ فرمانے لگے کہ اکثر علما دوران تقریر کوئی گل کہہ ڈالدے نيں جے کوئی معترض اعتراض وارد کر دے تاں جواب نئيں دے پاندے۔ وچ کتاباں نال اس لئی لاندا ہاں کہ جے کوئی ایسی گل ہوئے جائے تاں وچ مسلک حق اہل سنت تے جماعت د‏‏ی حقانیت ثابت کر سکےآں تے معترض نو‏‏ں کتاباں دے حوالے تو‏ں جواب دے ک‏ے مطمئن کر دواں۔
وصال مبارک
خواجہ غلام زین الدین چشتی بروز جمعرات 21 ذی الحجہ شریف 1398ھ بمطابق 22-23 نومبر 1978ء د‏‏ی درمیانی شب بعد نماز عشاء سعید آباد کراچی وچ اک عالم نو‏‏ں روندا ہويا چھڈ ک‏‏ے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔
وصال تو‏ں پہلے آپ نے نماز عشاء د‏‏ی امامت خود فرمائی۔ وصال دے وقت آپ دے مریدین خاص وچو‏ں میاں نور محمد شاہ میانہ والا میانوالی تے صوفی بشیر احمد مگھیاں اٹک والے سن تے جناب ملک میاں محمد کراچی والے موجود سن جنہاں دے گھر آپ ٹھہرے ہوئے سن ۔ آپ دے وصال د‏‏ی خبر پورے ملک وچ جنگل وچ اگ د‏‏ی طرح پھیل گئی۔
نماز جنازہ
خواجہ صاحب دے وصال دے دوسرے دن کراچی وچ نماز جنازہ ادا کيتی گئی۔ اس دے بعد آپ دا جسد مبارک کراچی تو‏ں فیصل آباد بذریعہ طیارہ تے فیر ادھر تو‏ں ترگ شریف لیایا گیا۔ ترگ شریف وچ آپ د‏‏ی نماز جنازہ آپ دے بہترین دوست تے معتمد ساتھی تے میانوالی دے ممتاز عالم دین تے فقیہہ کامل مولا‏نا فخرالدین گانگوی صاحب نے پڑھائی۔ متعدد علمائے کرام تے مشائخ عظام نے وی آپ د‏‏ی نماز جنازہ وچ شرکت فرمائی۔ آپ د‏‏ی نماز جنازہ وچ عوام دا ٹھاٹھاں ماردا ہويا سمندر سی۔ ایہ آثم وی اس نماز جنازہ وچ شریک سی۔ 24 نومبر 1978ء بمطابق 23 ذی الحجہ 1398ھ نو‏‏ں دوپہر دے وقت اس عظیم مرد مجاہد دے جسد انوار نو‏‏ں سپرد خاک کيتا گیا۔
مزار تے عرس
ترگ شریف وچ خواجہ غلام زین الدین چشتی دا مزار عوام دے لئی زیارت گاہ ا‏‏ے۔ آپ دا عرس مبارک ہر اسلامی سال دے 20 ، 21 تے 22 ذی الحجہ نو‏‏ں ترگ شریف تحصیل عیسی خیل ضلع میانوالی وچ نہایت تزک تے احتشام تے عقیدت تو‏ں منایا جاندا اے جس وچ ملک دے کونے کونے تو‏ں آپ دے مریدین شامل ہُندے نيں۔ ممتاز علمائے کرام ، خطباء ، نعت خواں حضرات تے مشائخ عظام د‏‏ی تقاریر ہُندیاں نيں تے عوام الناس انہاں روحانی محفلاں تو‏ں فیض یاب ہُندے نيں۔
اولاد
حضرت خواجہ غلام زین الدین چشتی نظامی دے چار بیٹے تے تن بیٹیاں سن۔ بیٹےآں دے ناں درج ذیل نيں۔ خواجہ زین الدین چشتی دے بعد آپ دے سب تو‏ں وڈے صاحبزادے خواجہ غلام معین الدین چشتی المعروف چن ماہی صاحب آپ د‏‏ی درگاہ دے سجادہ نشین نيں۔
لال پٹیوالا پھل ٹھونگا
لال پٹیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ڈیکام اینیم
ڈیکام اینیم پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گٹھ:پھل ٹھونگا
چک 478 ج ب خاص
چک 478 ج ب خاص  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
وکٹر گرگنارڈ
وکٹر گرگنارڈ ( 6 مئی 1871- 13 دسمبر 1935) اک فرانسیسی کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے 1900 وچ مصنوعی ری ایکشناں دی کھوج کیتی ، جو بعد چ اوہدے نا تے گرگنارڈ ری ایکشن اخوائے۔اوہنوں 1912 وچ پال سبٹیائر دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 481 ج ب خاص
چک 481 ج ب خاص  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
گرین ہاؤس
گرین ہاؤس دا مکھ مقصد سارے سال لئی پودیاں نوں اک مناسب موسم مہیا کرواؤنا ہے۔ایہہ موسم کافی حد تکّ قدرتی روشنی یا سورجی کرناں دے مہیا سماں تے اننھاں دی مقدار اتے منحصر کردا ہے۔گرین ہاؤس اندر کل قدرتی کرناں دا مہیا ہونا گرین ہاؤس دی شکل اتے اس دِی سمت اتے وی منحصر  ہے، ایہی  جیز گرین ہائیس دے اندرلے درجہ حرارت  نوں کنٹرول کردی ہے۔
وکھ وکھ کھوجارتھیاں نے وکھ وکھ رتاں وچّ بے موسمیاں سبزیاں اگاؤن لئی گرین ہاؤساں دیاں وکھ وکھ شکلاں ورتیاں ہن۔ایہہ گرین ہاؤساں دیاں شکلاں دے لمبائی والے دھرے نوں چڑھدے-لہندے(E-W) یا اتر-دکھنی (N-S) سمت وچّ انحصار کردے ہن۔
پنجابی یونیورسٹی دے ماہر پروفیسر ڈاکٹر. وی پی سیٹھی نے ایہناں شکلاں دے موازناتی مطالعہ تے تجربے کر کے کھوج پتر لکھے ہن جہناں وچّ سبھ تو ودھ کامیابی والیاں شکلاں تے سمتاں متعین کیتیاں ہن۔
thumb||گرین ہاؤس دا سمت متعین
اپنے علاقے تے خطے لئی سورجی کرناں دی مقدار تے سبھ توں مناسب گرین ہاؤس دی سمت تے سائز متعین کرن لئی پنجاب یونیورسٹی مکینیکل انجیئنری ڈیپارٹمنٹ دے ماہراں دی صلاحَ لین نال بے موسمی سبزیاں تے شنگار پودیاں دی پیداوار نوں بہت لاہے وند حد تکّ ودھایا جا سکدا ہے۔
300px|thumb|نیدرلینڈز دے گرین ہاؤس
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:گرین ہاؤس گٹھ:کھیتی باڑی عمارتاں
ڈاکٹر شیر شاہ سید
ڈاکٹر شیر شاہ سید  مشہور افسانہ نگار تے گائنی ڈاکٹر  نیں ۔پاکستان وچ گائنی دے شعبے لئی انہاں دیاں  خدمات ناقابلِ فراموش نیں ۔ کوہی گوٹھ ہاسپٹل  دا منصوبہ تے تکمیل ڈاکٹر شیر شاہ سید دی طبی خدمات وچ  نمایاں ترین  کارنامہ ہے۔
حالاتِ زندگی
ڈاکٹر شیر شاہ سید 26 مارچ،1952ء نوں  ابوظفر آزاد تے عطیہ سید المعروف  ڈاکٹر عطیہ ظفر  سید  دے گھر پیدا ہوئے ۔ انہاں دے اجداد بنگال توں سن۔ انہاں دی والدہ نے شادی دے بعد وی تعلیم نوں  جاری رکھدے ہوئے ایم بی بی ایس کیتا تے  اپنے اٹھ بچےآں نوں وی ی ایسے شعبے وچ تعلیم دلوائی ۔ والد نے  عطیہ اسپتال دے کول میڈیکل اسٹور کھولیا تے غریباں نوں مفت دوائیاں دین تے انہاں دے روزمرہ دے مسائل حل کرن لگے۔ لہٰذا سماجی خدمت تے  مسیحائی ڈاکٹر شیر شاہ سید نوں ورثے وج ملی ۔ ڈاکٹر  شیر شاہ سید نے ڈاؤ میڈیکل کالج سندھ توں  میڈیکل دی تعلیم مکمل کیتی تے بیرون ملک اسپشلائززیشن لئی چلے گئے ۔ گائنی دے شعبے وچ اعلیٰ ڈگری حاصل کیتی تے پاکستان آ کے اس شعبے وچ  خاص طور اُپر فسٹولا دے علاج لئی بہت عملی اقدامات کیتے ۔ کوہی گوٹھ پراجیکٹ تے  پھر کوہی گوٹھ ہسپتال دی تکمیل اُپر کم کیتا ۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر شیر شاہ سید اک بہترین افسانہ نگار وی نیں۔ اب تک  انہاں دے کئی افسانےآں دے مجموعے تے ناول شائع ہو چکے نیں ۔  نیز  گائنی دے شعبے وچ وی انہاں نے بہت ساریاں رہنمائی  کتاباں اردو وچ لکھیاں نیں۔ انلہاں دے ناول تے افسانےآں دے مجموعے درج ذیل نیں۔
انہاں کتاباں توں حاصل شدہ آمدنی وی کوہی گوٹھ ہسپتال دے مریضاں دے علاج اُپر خرچ کیتی جاندی ہے ۔ پاکستان میں 2002ء دے زلزلے تے  2010ء دے سیلاب وچ ڈاکٹر شیر شاہ سید نے متاثرہ علاقےآں وچ اپنے ساتھی ڈاکٹراں دے نال دن رات کم کیتا تے  بہت ساریاں  قیمتی جاناں نوں بچان وچ کامیاب رہے ۔
حوالے
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:کراچی دے لکھاری گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:1952ء دے جم گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:زندہ لوک
ڈیکام ٹرسٹرامی
ڈیکام ٹرسٹرامی پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پال سبٹیائر
پال سبٹیائر ( 5 نومبر 1854- 14 اگست 1941) اک فرانسیسی کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے صنعت چ ورتن جان آلی ہائیڈروجینیشن (نکل دے استعمال نال ہائیڈروجن تیزی نال کاربن نال رلدی اے)دا ول دسیا ۔ اوہنوں 1912 وچ وکٹر گرگنارڈ دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کالے اگیوالا
کالے اگیوالا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نیلیاں کھاکھانوالا پھل ٹھونگا
نیلیاں کھاکھانوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
اگ چھاھتی پھل ٹھونگا
اگ چھاھتی پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 479 ج ب کشمیریاں
چک 479 ج ب کشمیریاں  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
کلپرا پھل ٹھونگا
کلپرا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دوسری افیونی جنگ
دوسری افیونی جنگ (第二次鸦片战争) جسنو‏ں دوسری انگریز-چینی جنگ یا دوسری اینگلو-چینی جنگ (Second Anglo-Chinese War)، دوسری چینی جنگ (Second China War)، تیر جنگ (Arrow War)، چین وچ اینگلو-فرانسیسی مہم (Anglo-French expedition to China) بھی کہیا جاندا اے متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تے فرانسیسی سلطنت دوم نے چین دے چنگ خاندان دے خلاف لڑی جو کہ 1856ء تو‏ں 1860ء تک لڑی گئی۔
ناں
اصطلاحات "دوسری جنگ" تے "تیر جنگ" دونے اطراف دے ادب وچ استعمال ہُندی نيں۔ "دوسری افیونی جنگ" برطانوی تزویراندی مقاصد وچو‏ں اک اے: افیون د‏‏ی تجارت نو‏‏ں قانونی بنانا، تجارتی توسیع، چین نو‏‏ں تمام برطانوی تاجراں دے لئی کھولنا تے غیر ملکی درآمدات نو‏‏ں مقامی لگان تو‏ں مستثنی قرار دینا۔ "تیر جنگ" (Arrow War) اس بحری جہاز دے ناں تو‏ں اے جو تنازع دا نقطہ آغاز بنیا۔
جنگ دا آغاز
یہ جنگ پہلی افیونی جنگ دے بعد دے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی۔ 1842ء وچ معاہدہ نانکنگ جسنو‏ں چین پہلا غیر مساوی معاہدہ قرار دیندا اے کہ رو تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں بھاری معاوضہ تے اضافی علاقائییت حاصل ہوئی، پنج معاہدہ بندرگاہاں تک رسائی تے جزیرہ ہانگ کانگ اُتے قبضہ۔ بہتر تجارت تے سفارتی تعلقات دے برطانوی اہداف دا پورا نہ ہونا معاہدے د‏‏ی ناکامی دا سبب تے دوسری افیونی جنگ (1856ء تا 1860ء) د‏‏ی وجہ بنیا۔ چین وچ پہلی افیونی جنگ نو‏‏ں جدید چین د‏‏ی تریخ دا نقطہ آغاز تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔
الیہو روٹ
الیہو روٹ (15 فروری 1845- 7 فروری 1937) اک امریکی وکیل سی۔ اوہنوں بیسویں صدی دا سیانا آدمی منیا جاندا سی۔ اوہنوں 1912 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
خونی چھاتیوالا پھل ٹھونگا
خونی چھاتیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دوسری افیونی جنگ
شروعات
1850ء د‏‏ی دہائی وچ مغربی سامراج د‏‏ی تیز رفتار ترقی ہوئی۔ مغربی طاقتاں دے کچھ مشترکہ اہداف وچ غیر ملکی بازاراں تے نويں بندرگاہاں تک رسائی وچ توسیع سی۔ فرانس دا معاہدہ ہوانگچپو تے امریکی وانگشیا معاہدے دونے وچ شقاں موجود سن کہ 12 سال بعد معاہداں اُتے دوبارہ گفت و شنید د‏‏ی جا سک‏‏ے گی۔ چین وچ مراعات د‏‏ی توسیع د‏‏ی کوشش وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ نے معاہدہ نانکنگ اُتے چنگ حکا‏م تو‏ں دوبارہ گفت و شنید دا مطالبہ کیتا تا کہ پسندیدہ ترین ملک دا درجہ حاصل کیتا جا سک‏‏ے۔ برطانوی مطالبات وچ چین نو‏‏ں برطانوی تجارتی کمپنیاں دے لئی کھولنا، افیون د‏‏ی تجارت نو‏‏ں قانونی حیثیت دینا، غیر ملکی درآمدات نو‏‏ں مقامی لگان تو‏ں مستثنی قرار دینا، قزاقی دا خاتمہ، قلی تجارت دے قوانین بنانا، رطانوی سفیر نو‏‏ں بیجنگ وچ رہائش پذیر ہونے د‏‏ی اجازت تے تمام معاہداں دے انگریزی بولی ورژن نو‏‏ں چینی بولی اُتے مقدم کرنا سی۔
الیہو روٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گرہارٹ ہاپٹمان
گرہارٹ ہاپٹمان (15 نومبر 1862-  6 جون 1946) اک جرمن ڈرامہ لکھاری تے ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1912 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
دوسری افیونی جنگ
شروعات
اکتوبر 1856ء وچ چین بحریہ نے کینٹن وچ اک ایرو (Arrow) نامی بحری جہاز نو‏‏ں قزاقی دے شک وچ پھڑ لیا۔ ایہ جہاز پہلے قزاقی دے لئی استعمال ہُندا رہیا سی جسنو‏ں چینی حکومت پھڑنے دے بعد بیچ دتا سی۔ ہن ایہ اک برطانوی جہاز دے طور اُتے مندرج سی تے پکڑے جانے دے وقت اس اُتے برطانوی پرچم لہرا رہیا سی، اُتے اس د‏ی رجسٹریشن معیاد ختم ہوئے چورگی۔ اس دے کپتان تھامس کینیڈی جو جہاز اُتے سوار سی چین دے بحری جہاز نو‏‏ں دیکھ ک‏ے برطانوی پرچم اتار لیا۔ برطانوی وائسرائے نے عملے د‏‏ی فوری طور اُتے رہائی تے پرچم د‏‏ی مبینہ طور اُتے بے حرمتی اُتے معافی مانگنے مطالبہ کیتا۔ یی منگچین نے عملے دے نو افراد نو‏‏ں رہیا کر دتا مگر تن نو‏‏ں رہیا کرنے تو‏ں منع کر دتا، تے ایہ جنگ دا نقطہ آغاز بنیا۔
ہور ویکھو
افیونی جنگاں
حوالے
گٹھ:اٹھ پرچم گٹھ:چین وچ 1856ء گٹھ:چین وچ 1857ء گٹھ:چین وچ 1858ء گٹھ:چین وچ 1859ء گٹھ:چین وچ 1860ء گٹھ:دوسری افیونی جنگ گٹھ:کولون (ہانگ کانگ) گٹھ:منظم جرم تنازعات گٹھ:چین دی تریخ
کڑی پتے دا رُکھ
thumb|کڑھی پتے دا رُکھ کڑھی پتے دا رُکھ  (مُرایا کوئینجی، (Murraya koenigii); سین(syn) برگیرا کوئینجی، (Bergera koenigii), چلکاس کوئینجی (Chalcas koenigii) تپت-کھنڈی تے اردھ تپت-کھنڈی علاقےآں وچّ پایا جان والا رتاسیئی (Rutaceae) پروار دا اک درخت ہے، جو مول طور تے بھارت نال جڑیا ہے۔ اکثر رسیدار کھانیاں وچّ استعمال ہون والے اسدے پتیاں نوں کڑھی پتہ کہندے ہن۔ کجھ لوک اسنوں مٹھی نمّ دے پتے وی کہندے ہن۔ اسدے تامل نام دا مطلب ہے، اوہ پتے جنہاں دا استعمال رسیدار کھانیاں وچّ ہندا ہے۔ کنڑ بولی وچّ اسدا مطلب نکلدا ہے - کالی نمّ، کیونکہ اسدے پتے دیکھن وچّ کوڑی نمّ دے پتیاں نال ملدے جلدے ہن۔ پر اصل وچّ اس کڑھی پتے دے درخت دا نمّ دے درخت نال کوئی تعلق نہیں ہے۔ اصل وچّ کڑھی پتہ تیز پتہ جاں تلسی دے پتیاں، جو بحیرہ روم  وچّ ملن والے خوشبودار پتے ہن، توں وی بہت وکھ ہے۔
شکل
ایہہ درخت چھوٹا ہندا ہے جسدی انچائی 4-6 میٹر ہندی ہے اتے جسدے تنے دا قطر 40 س م تکّ ہندا ہے۔ اسدے پتے نکیلے ہندے ہن، ہر ٹاہنی وچّ 11-21 پتیدار کمانیاں ہندیاں ہن اتے ہر کمانی 2-4 س م لمبی اتے 1-2 س م چوڑی ہندی ہے۔ ایہہ پتے بہت ہی خوشبودار ہندے ہن۔ اسدے پھل چھوٹے - چھوٹے، سفید رنگ دے  اتے خوشبودار ہندے ہن۔ اسدے چھوٹے - چھوٹے، چمکیلے کالے رنگ دے پھل تاں کھادھے جا سکدے ہن، لیکن ایہناں  دے بیج زہریلے ہندے ہن۔
اس پرجاتی نوں ونسپتی وگیانی جوہان کانگ دا نام دتا گیا ہے۔
استعمال
مرایا کوئینجی (Murraya koenigii) دے پتیاں دا آیوروید چکتسا وچّ جڑی - بوٹی وجوں وی استعمال کیتا جاندا ہے۔ ایہناں دے خاص گناں وچّ اینٹی – ڈائبیٹک (anti-diabetic), اینٹیاکسیڈینٹ (antioxidant), اینٹیمائکروبیئل (antimicrobial), اینٹی-انپھلیمیٹری (ant-inflammatory), ہیپاٹوپروٹیکٹو (hepatoprotective), اینٹی-ہائپرکولیسٹرولیمک (anti-hypercholesterolemic) وغیرہ شامل ہن۔ کڑھی پتہ لمبے اتے تندرست والاں لئی وی بہت لابھکاری منیا جاندا ہے.
حالانکہ کڑھی پتے دا سبھ توں زیادہ استعمال رسیدار کھانیاں وچّ ہندا ہے، پر ایہناں دے علاوہ وی ہور کئی کھانیاں وچّ مصالے دے نال اسدا استعمال کیتا جاندا ہے۔
اگاؤ
بوٹے اگاؤن لئی تازے بیجاں نوں بیجنا چاہیدا ہے، سکے جاں مرجھائے پھلاں وچّ جمن دی طاقت نہیں ہندی۔ پھل نوں جاں تاں مکمل طور تے (جاں گدّ کڈھکے ) گملے دے مشرن وچّ گڈّ دیو اتے اسنوں گلہ نہیں سگوں صرف نم بنائیں رکھو۔
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ: پودے گٹھ:بھارتی مصالے
ਕੜ੍ਹੀ ਪੱਤੇ ਦਾ ਰੁੱਖ
سانولے پاسیوالا پھل ٹھونگا
سانولے پاسیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ہایک کامرلنگ اونس
ھایک کامرلنگ اونس ( 21 ستمبر 1853- 21 فروری 1926) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنے ریفریجریشن (تاپ نوں اک تھاں توں دوجی تاں ٹورن دا ول) دی تکنیک دا مڈھ رکھیا۔ اوہنے ہیلیم نوں پہلی واری مائع چ بدلیا تے۔ 1911 چ اوہنے "سپر کنڈکٹوٹی" دی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1913 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بھارت دے نائب صدراں دی لسٹ
ایہ بھارتی نائب صدراں دی مکمل لسٹ ہے، لسٹ وچ انہاں سب دا ذکر ہے جنھاں نے 1950ء وچ بھارتی آئین اپنانے دے بعد بطور نائب صدر بھارت دے حلف چُکیا۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:لسٹ بھارت دے سیاسی حکام بھارت گٹھ:بھارت دے نائب صدر گٹھ:نائب صدر گٹھ:بھارت سرکار
لال اگیوالا پھل ٹھونگا
لال اگیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 482 ج ب چڑھدا
چک 482 ج ب چڑھدا  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
پیلی کنیر
200px|thumbnail|پیلی کنیر پیلے پُھلاں والی کنیر (انگریزی:Yellow oleander) چھوٹی اُچائی والا رُکھ ہے جس نوں پیلے رنگ دے پُھلّ لگدے ہن۔ اس دی پتیاں لمبیاں اتے پتلیاں ہندیاں ہن۔
اس دا دُدھ جسم دی جلن نوں ختم کرن والا اتے زہریلہ ہندا ہے۔ اس دی چھلّ کوڑی، چبھویں اتے بخار ختم کرن والی ہندی ہے۔ چھلّ دی کریا بہت ہی تیز ہندی ہے، اس لئی اسنوں گھٹّ مقدار وچّ ورتدے ہن، نہیں تاں پانی ورگے پتلے دست لگّ جاندے ہن۔ کنیر دا مکھ زہریلہ اثر دل دیاں پٹھےآں اُتے ہندا ہے۔
بیج
کنیر دا بیج زہریلہ ہندا ہے۔ اک بیج وی جان لین لئی کافی ہے۔ کنیر دا زہر ڈائگاکسین ڈرگّ دی طرحاں ہے۔ ڈائگاکسین دل دی دھڑکن دی رقتار گھٹّ کردا ہے۔ کنیر دا اک بیج ڈائگاکسین دے سو ٹیبلیٹ دے برابر ہندا ہے۔ پہلاں تاں ایہہ دل دی دھڑکن نوں مدھم کردا ہے اتے آخرکار اکدم روک دندا ہے۔ thumbnail|right|گلابی کنیر
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:پودے گٹھ:گھآ
چک 491 ج ب چدھڑ
چک 491 ج ب چدھڑ  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
لال مگر پھل ٹھونگا
لال مگر پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
لالسرا پھل ٹھونگا
لالسرا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پیٹاگونی طوطا
پیٹاگونی طوطا طوطیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دھکنی امریکہ دے دیساں چلی، ارجنٹائن تے یوراگوے دا واسی اے۔
چارلز رچٹ
چارلز رابرٹ رچٹ (25 اگست 1850- 4 دسمبر 1935) اک فرانسیسی فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے بہتیرے میداناں چ کم کیتا، جناں چ نیورو کیمسٹری، ہاضمہ،جانوراں چ تاپ دا کنٹرول تے سا۔اوہنوں اینا فائیلیکسس تے کم کرن باجوں 1913 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
الیکسس کارل
الیکسس کارل (28 جون 1873- 5 نومبر 1944) اک فرانسیسی سرجن تے جیون پڑھت گرو سی۔ اوہنے پٹھیاں دی سرجری تے آپریشن لئی نویاں راواں کڈیاں۔ اوہنے انسانی انگاں نوں تبدیل کرن دا ول دسیا تے او یوجینکس دا منن آلا سی۔ اوہنوں 1912 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ایلفرڈ ورنر
ایلفرڈ ورنر ( 12 دسمبر 1866- 15 نومبر 1919) اک سوس کیمسٹری گرو سی۔ او زیورچ یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔ اوہنے ٹرانزشن تعاتاں دے گنجلاں دے اٹھ کوناں آلے وکھالے بارے دسیا۔ اوہنوں 1913 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔ او پہلا نا آرگینگ کیمسٹری گرو سی جنوں نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
تحریک الکتاب باکستان
تحریک الکتٰب حجرہ شاہ محمد مقیم
ضلع قصور تو‏ں علم دوست رضوان اللہ کوکب حجرہ شاہ مقیم وچ تشریف لیائے تے دربار حضرت شاہ محمدمقیمؒ دے قریب الکتٰب اکیڈمی د‏‏ی بنیاد رکھی۔سچ کہندے نيں کہ اچھے تے وڈے انسان د‏‏ی صحبت انسان کووڈا بنا دیندی اے ۔ایہی وجہ اے کہ آپ تو‏ں منسلک طالب علماں نے مِل کرآپ ہی د‏‏ی سرپرستی وچ الکتٰب سوسائٹی دے ناں تو‏ں اک تنظیم تشکیل دی۔آپ دے شاگردوںتے الکتٰب سوسائٹی د‏‏ی بنیاد رکھنے والےآں وچ زاہد اقبال ہاشمی ‘مرزا محمد احمد‘محمد شفیق تے محمد رمضان تنویر وغیرہ شامِل نيں۔
اس ضمن وچ ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب نے اپنے اک انٹر ویو وچ دسیا کہ:
’’شروع شروع وچ اساں اک سوسائٹی قائم کيتی۔ساڈا ابتدائی مقصد ایہ سی کہ رائج قدیمی نظام اسلامی تے معاشرتی تقاضاں دے مطابق نئيں اے ۔تعلیم دا اصل مقصد ختم ہُندا نظر آرہیا تھا‘لوکاں نے تعلیم نو‏‏ں کاروبار بنا لیا سی تے استاداں بکاؤ مال بن گئے سن ۔تحریک دے ابتدائی نعراں وچ ایہ سی کہ ’’تعلیم کاروبار نہیں‘‘اور’’ استاد بکاؤ مال نہیں‘‘ وغیرہ۔الکتٰب دے ابتدائی مقاصد وچ علم ِ نافع دے تصور نو‏‏ں عام کرنا تے سائنس د‏‏ی تعلیم وی دینی تعلیم دا حصہ اے ‘ثابت کرنا تے اس دے عمل دے لئی کوشش کرنا سی ۔"1
اساں1992 سے2006تک دا کامیاب سفر کیااو2006رماں اک واضح تبدیلی رونما ہوئی جدو‏ں محمد اشرف شاکر‘فیضان اللہ کوکب‘احسان الحق ظہیر‘سعید احمد پھول‘مرزا راشد جاوید‘ارشد حسین ڈوگر تے محمد عباس چوہدری نے شمولیت اختیار کيتی تے اس دا ناں الکتٰب سوسائٹی تو‏ں بدل ک‏ے تحریک الکتٰب پاکستان رکھیا گیا۔
مقاصد
تحریک الکتٰب دے مقاصد وچ قرآنِ پاک دے مطابق تعلیم دینے دا طریقۂ کار تے انسانی زندگیاں دے دین دے دسے ہوئے اصولاں دے مطابق بسر کرنے جداں موضوعات اولیت دے حامل نيں۔نذیر احمد مجاہد نے تعمیر ِ سیرت وچ اس تحریک دے مقاصد گنواندے ہوئے وضاحت کيتی اے:
’’تحریک الکتٰب پاکستان دا بنیادی مقصد کتاب و حکمت دے علم و شعور دے ذریعے اک عالمگیر انسانی معاشرے دا قیام اے تحریک اس سوچ نو‏‏ں عام کرنا چاہندی اے کہ تعلیم دینا کوئی کاروبار نہیںتے نہ ہی تعلیم صرف ڈگری تے ملازمت دے لئی حاصل کرنی چاہیے بلکہ تعلیم تاں انسان نو‏‏ں انسان بناندی اے ۔تعلیم دے شعور تو‏ں ایسا سماج قائم ہو سکدا اے جس وچ انسان نو‏‏ں بلا امتیاز تمام بنیادی شہری ‘ریاستی تے جمہوری حقوق یکساں معیار اُتے میسر ہاں تے جتھ‏ے منصفانہ معاشی تقسیم ہو۔‘‘�(2)
تحریک الکتٰب پاکستان اک بہت وڈا عوامی تعلیمی نیٹ ورک چلا رہی اے ۔اس تحریک دے ذریعے اک تعلیمی بورڈ الکتٰب دے ناں تو‏ں قائم کیتا گیا اے ‘جس دے زیرِسایہ بوہت سارے سکولز تے کالجز شمع علم روشن کیتے ہوئے نيں۔الکتٰب تعلیمی بورڈ تو‏ں الحاق ادارےآں دے ناں درج ذیل نيں:
۱۔ الکتٰب ڈگری کالج فار بوائز ‘حجرہ شاہ مقیم
۲۔ الکتٰب ڈگری کالج فار گرلز‘ حجرہ شاہ مقیم
۳۔ الکتٰب ہائی سکول‘حجرہ شاہ مقیم
۵۔ الکتٰب مڈل سکول‘علی کیمپس‘چوک بھوکن
۶۔ الکتٰب ماڈل سکول ‘شینہووال
۷۔ الکتٰب مڈل سکول‘ جھگیاں مہروک
ان سکولز نو‏‏ں براہ راست تحریک چلا رہی اے ۔اس دے علاوہ نجی سکولاں وچ وی کچھ ایداں سکول نيں جنہاں دا تعلیمی نظام تحریک الکتٰب دے بنائے گئے نظام دے مطابق چلا یاجا رہیا اے تے اوہ سکول باقاعدہ طور اُتے الکتٰب تعلیمی بورڈ دا حصہ نيں۔الکتٰب تعلیمی بورڈ دے زیرِ اہتمام تمام سکول د‏‏ی باقاعدہ رجسٹریشن شدہ اے ں تے اک معاہدہ دے تحت اوہ تحریک دا سلیبس پڑھا رہے نيں۔ان سکولاں د‏‏ی تفصیل ذیل وچ پیش کيتی جاندی اے:
۱۔ الصفہ پبلک ہائی سکول‘ بہلول پور
۲۔ النور پبلک ہائی سکول‘قادر آباد
۳۔ الرحمان پبلک سکول‘ پیر حیات
۴۔ مادرِ ملت سکول‘ سرائے امر سنگھ
پتلی چنجوالا طوطا
پتلی چنجوالا طوطا طوطیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دے دیساں چلی، ارجنٹائن واسی اے۔
تحریک الکتاب باکستان
مقاصد
۶۔ حمزہ پبلک سکول ‘ چک کمبوہ
۷۔ الفرید ایجوکیشنل کمپلیکس‘ چشتی شام دین
۸۔ القمر ایجو کیشنل انسٹیٹوٹ‘اڈا مالی سنگھ
۹۔ مادرِ ملت پبلک کالج حجرہ
اس دے علاوہ متعدد اکیڈمیاںتحریک الکتٰب د‏‏ی سرپرستی وچ عوام نو‏‏ں علم ونڈ رہی نيں۔
تحریک الکتٰب د‏‏ی سرپرستی وچ الکتٰب لائبریری حجرہ شاہ مقیم وچ ہر موضوع اُتے درجناں کتاباں موجود ہیںجنہاں تو‏ں عوام فیض یاب ہو رہی اے ۔اس لائبریری وچ نادر و نایاب اخبارات تے رسالے و جریدے وی موجود نيں جنہاں تو‏ں ہر عام و خاص فائدہ حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔ قاری نو‏‏ں اک ہفتہ د‏‏ی مدت دے لئی کتاب مہیا وی کيتی جاندی اے ۔ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب اس حوالے تو‏ں اک انٹر ویو وچ دسدے نيں:
’’ساجد علی ساجد ساڈے پہلے کامیاب لائبریرین سن ۔ابتدائی وچ ميں نے اپنی ساری کتاباں الکتٰب لائبریری نو‏‏ں عطیہ کر دتیاں سن ۔اس دے بعد ساجد علی ساجد نے مختلف فنڈز تے بک بینک دے ذریعے لائبریری د‏‏ی کتاباں وچ اضافہ کیتا تے اک وسیع تعداد وچ کتاباں جمع ہوگئياں جنہاں تو‏ں ہر خاص و عام استفادہ کردا ا‏‏ے۔(3)
تحریک الکتٰب پاکستان د‏‏ی زیرِ نگرانی الکتٰب کمپیوٹر لیب حجرہ شاہ مقیم تو‏ں سینکڑاں طلبائ و طالبات فیض یاب ہو چکے ہیںاس لیب وچ جدید کمپیوٹرز تے معیاری استاداں خدمات سر انجام دے رہے نيں۔بلا تفریق طلبائ و طالبات حجرہ شاہ مقیم د‏‏ی قدیم سائنس لیبارٹری تو‏ں مستفید ہو رہے نيں۔ایہ لیبارٹری وی تحریک دے زیرِ اثر اے ۔اس دا ناں الکتٰب سائنس لیبارٹری اے ۔ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب کہندے نيں:
’’سائنسی تجربہ گاہ قائم کرنے دا مشورہ شفیق کوکب صاحب دا تھا۔اسی دے تحت اساں اک لیب بنائی جس وچ ہر قسم دے تیزاب تے اساس مہیا کیتے اورشہر دے سکولاں دے طلبائ نو‏‏ں اس وچ مفت تجربات کروانے شروع کیتے تاکہ معاشرے وچ سائنس دا شعور پیدا ہو تے طلبائ تحقیق کر سکن۔‘‘(4)
ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب تحریک الکتٰب دے روح رواں نيں۔موصوف اللہ تعالیٰ تے حضرت محمد ؐ تو‏ں سچی عقیدت رکھدے نيں۔منکسر المزاج شخصیت دے حامل نيں تے انہاں دا مطمعٔ نظر زندگی نو‏‏ں قرآن پاک دے اصولاں دے مطابق گزارنا ہی نئيں بلکہ اوہ قرآن و حکمت دے انسلاک تو‏ں اک مکمل معاشرہ تشکیل دینے دے خواہاں نيں تے تحریک الکتٰب اسی مقصد دا اُتے چار کردی اے ۔سال ۷۰۰۲ئ دے اجلاس وچ انھو ں نے تحریک دے مقاصد دا اجمالی جائزہ پیش کیتا جس نو‏‏ں Districts Postماں شائع کیتا گیا:
Islam is not a religion but Deen that guides Humanity un every field of life. The rise if Islam can become possible only if islamic society is established through practice and acceptance of the unalterable value of Islam(5).
پاکستان گورنمنٹ نے جدو‏ں تو‏ں طلبائ و طالبات نو‏‏ں مفت کتاباں دینا شروع کيتیاں نيں تب تک تحریک نے طلبائ و طالگل کيتی مدد دے لئی ایہ فرض سر انجام دتا۔تحریک الکتٰب د‏‏ی سر پرستی وچ اک بک بینک بنایا گیا جس وچ طلبائ اپنی پرانی کتاباں دے ک‏ے اگلی کلاس د‏ی کتاباں مفت لیندے سن ۔
تحریک الکتٰب دا باقاعدہ دستور تحریری شکل وچ موجود اے جس وچ عہدےآں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی شرائط تے ذمہ داریاں موجود نيں۔آغاز تو‏ں ہن تک ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب اس تحریک دے نگران نيں ۔ہر پنج سال بعد نگران تحریک الکتٰب دا انتخاب عمل وچ لیایا جاندا اے ۔اس دے علاوہ سلیکشن کمیشن تے منتظم ‘معتمد ‘خازن تے انہاں دے نائبین ‘سکول کونسل ‘کالج کونسل‘ شعبہ تعلیم القرآن‘ شعبہ نشر و اشاعت تے چیف آرگنائزر وغیرہ دا وی انتخاب کیتا جاندا ا‏‏ے۔
’’رضوان اللہ کوکب دا مضمون ’’تحریک‘‘کے ضمن وچ ’’تجدید ِ نوتے اسلامی تحاریک‘‘اک تصورات‏‏ی مطالعہ ہی نئيں بلکہ تخلیقی ‘تحقیقی تے معلوماندی مضمون اے ۔ان د‏‏ی کاوش نہایت قابلِ تحسین تے لائق آفرین اے ۔اللہ کرے زورِ نظر تے زیادہ۔‘‘(6)
حوالے
1-انٹر ویو‘ ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب ‘ محمد ختے علی‘تعارف رضوان اللہ کوکب‘ حجرہ شاہ مقیم:الکتٰب ہاؤس ‘ ۶۲ جون ۶۱۰۲ئ
2-نذیر احمد مجاہد‘تحریک الکتٰب پاکستان‘مشمولہ:تعمیرِ سیرت‘والیم:۶‘حجرہ شاہ مقیم:تحریک الکتٰب پاکستان‘ ۵۱۰۲ئ‘ ص:۵۲
3۔انٹر ویو ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب ‘ محمد ختے علی‘تعارف رضوان اللہ کوکب‘ حجرہ شاہ مقیم: الکتٰب ہاؤس ‘ ۶۲ جون ۶۱۰۲ئ
4۔انٹر ویو ڈاکٹر رضوان اللہ کوکب ‘ محمد ختے علی‘تعارف رضوان اللہ کوکب‘ حجرہ شاہ مقیم: الکتٰب ہاؤس ‘ ۶۲ جون ۶۱۰۲ئ
6۔چودھری نعمت علی کوکب‘مکتوب بناں ایڈیٹر خرد افروز�âماہ رخ رانا�á‘مشمولہ :خرد افروز‘جنوری ۴۱۰۲ئ‘ص:۷۳
زمرد طوطا
زمرد طوطا طوطیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دھکنی امریکہ دا واسی اے۔
گٹھ:طوطا ٹبر
ماہنامہ کمپیوٹنگ
بارلے جوڑ
زمرہ:پاکستان دے رسائل تے جرائد
پولی کلچر
پولیکلچر قدرتی ایکو-سسٹم دے وکھرے پن دی رِیس، مونوکلچری اکو فصل دے وڈے کھیتاں دی بجائے اسے سپیس وچّ کئی کئی فصلاں اگاؤن، ورتن والی کھیتی باڑی نوں کہندے ہن۔ اس وچّ بہو-فصلی، رلویاں فصلاں، ساتھی لاؤنا، فائدیمند ندین، اتے گلی فصلاں وی شامل ہن۔ ایہہ اکو ویلے اتے اکو تھاںن تے اک توں ودھ قسم دے پودے لاؤن جاں جانور پالن دی ودھی ہے۔
گٹھ:کھیتی باڑی
مورٹائمر مینیپس
مورٹائمر مینیپس (22 فروری 1855 – 1 اپریل 1938), اک اسٹریلیا جمیا تے انگلینڈ وسیا پینٹر تے لکھاری سی۔
مورٹائمر مینیپس پینٹر سی تے اوہ لہور وی آیا سی۔
بھارت دا ہرا انقلاب
بھارت دا ہرا انقلاب توں مطلب بھارت دے آبپاش اتے غیر آبپاش کھیتی باڑی علاقےآں  وچّ نویاں تکنیکاں، کیمیائی  کھاداں اتے زیادہ جھاڑ دین والے ہائیبرڈ اتے بونے بیجاں دی ورتوں نال فصل پیداوار  وچّ وادھا کرن توں ہے۔ بھارت دے ہرے انقلاب دا پیؤ ایم. ایسّ. سوامیناتھن نوں کیہا جاندا ہے۔ تھوڑھے ہی سمیں وچّ اس توں انے حیرانی والے نتیجے نکلے کہ دیس دے سکیم کاراں، کھیتی باڑی ماہراں اتے سیاستداناں نے اس اچمبھا ترقی نوں ہی ہرے انقلاب دا نام دے  دتا۔ دیس دے کھیتی باڑی علاقے وچّ ہوئے   سدھار دے فلسروپ دیس وچّ کھیتی پیداوار ودھی ہے۔ انّ وچّ خود کفالت آئی ہے۔
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی
ملک بٹین
میلہ ملک بٹین گڈھی مانکپورپرتاپگڈھ تریخ دے تے اق وچ
سیدقطب حیدرعلوی شہیدؒ حکمران ریاست بلخ موجودہ مزارشریف افغانستان
ہم سبھی سلطان محمود غزنوی بن سبکتگین دے بارے وچ خوب اچھی طرح جاندے نيں۔ تے ایہ وی جاندے نيں کہ اس نے ستاراں بار ہندوستان اُتے حملہ کیتا۔ اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بہت شہرت ملی۔ اس دا لقب یمین الدولہ تے کنیت ابوقاسم سی۔ اس دے دورحکو مت وچ بلخ (موجودہ دور وچ افغانستان دا شہرمزارشریف) دے گورنرحضرت ملک قطب حیدرسن ۔ ملک قطب حیدر علوی حضرت سیدسالارمحمودغازی المعروف بہ سالارساہوؒ والدماجد سیدسالار مسعود غازیؒ المعروف غازی میاںؒ دے چچازاد بھائی سن ۔ ایہ سلطنت کڑا مانکپور دے سب تو‏ں پہلے مسلم فاتح وحکمران نيں۔ انہاں دا صحیح ناں قطب حیدر ا‏‏ے۔ قطب غازی، ملک غازی،سالارغازی،ملک حیدر،قطب شاہ وغیرہ انہاں دے القاب نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت 358ھ ؁ وچ افغانستان دے مشہورشہرہرات وچ ہوئی۔ آپ دا نسب کتاباں تریخ وچ ایويں بیان کیندا گیا ا‏‏ے۔ حضرت سالارغازی ملک سید قطب حیدربن غازی سید نوراللہ بن غازی سید طاہربن غازی سید طیب بن غازی سید محمد بن غازی سید عمربن غازی سید آصف بن غازی سید بطل(بطال)بن غازی سید عبد المنان بن سیدنا محمد(ابن الحنف یہ) بن امیرالمؤمنین حضرت سیدنا علی کرم اللہ وجہ۔حضرت علی کرم اللہ وجہ د‏‏ی غیر فاطمی اولاد خود نوں علوی یا اعوان کہندی ا‏‏ے۔ اسی لئی انہاں نو‏ں علوی کہیا گیا۔
ہندوستان آمد تے اس د‏‏ی وجہ
ملک قطب حیدر 1030ء ؁ وچ سلطان محمودغزنوی دے انتقال تک شہربلخ دے حکمران سن ۔ سلطان محمود غزنوی دے بعدکچھ دن جلال الدولہ محمدبن محمودغزنی دا بادشاہ ہويا۔ اسی سال سلطان دا دوسرابیٹاشہاب الدولہ مسعودبن محمود تخت نشین ہويا۔ کہندے نيں کہ خاندان علوی دے مخالفین نے سلطان مسعود دے دور وچ اک بارپھرطاقت پائی۔ اس نے خواجہ حسن میمندی نو‏‏ں قید تو‏ں آزاد کر دے دوبارہ وزیربنا لیا۔ اسنو‏ں سلطان محمودغزنوی نے قیدکر دتا سی ۔ تے اسی د‏‏ی سازش اُتے سلطان مسعود نے ملک قطب حیدر نو‏‏ں بلخ تو‏ں معزول کر دے اپنے پاس حاضرہونے دا حکم دیاسی ۔ تریخ ب یہقی د‏‏ی اک تحریر تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ سلطان مسعودغزنوی نے اپنے اقتدارکو مضبوط کرنے دے لئی انہاں تو‏ں مدد کاخواہاں سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں یقین سی کہ اوہ اس وچ غیر جانبداررہنا پسند کرن گے۔ بہرحال سلطان مسعودغزنوی نے انہاں نو‏ں دارالسلطنت حاضرہونے کافرمان بھیجیا توانہاں نے اسنو‏ں خارج کیندا تے ہندوستان د‏‏ی جانب چل پئے۔ اس وقت ہندوستان وچ انہاں دے چچا زادبھائی حضرت سید سالار ساہو تے بھتیجے حضرت سید سالارمسعودغازی ؒ المعروف غازی میاں جنگ وچ مشغول سن ۔ اس جنگ دا آغازسلطان محمودغزنوی دے دور وچ ہويا سی ۔ ایہ انہاں سی نواں تو‏ں ہُندے ہوئے جوعلویاں دے زیرتسلط سن سترکھ پہنچے۔
سلطنتِ کڑامانکپورپرعلویاں دا حملہ تے سیدملک قطب حیدرشہیدؒ
علوی لشکرسترکھ وچ مقیم سی تبھی کڑا مانکپور دے راجاواں د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ محسوس کردے ہوئے سید سالارمسعود غازی نے اک لشکرجرارکو ملک قطب حیدرؒ تے ملک امام الدینؒ د‏‏ی قیادت وچ کڑا مانکپور د‏‏ی جانب روانہ کیندا۔ انہاں دونے سرداراں نے سترکھ تو‏ں مانکپور دے راستے وچ واقع ہونے والے تمام قصبات تے د یہات نو‏‏ں زیر ک‏ر ليا۔ ایہ مقبوضہ علاقےآں پراپنی گرفت مضبوط کردے ہوئے کڑہ مانکپورپہنچے تے فاتح ہوئے۔ مصنف آئینہ اودھ نے مرآت مسعودی دے حوالے تو‏ں تحریر کیندا اے کہ سید سالار ساھوؒ بذات خود کڑا مانکپور دے لئی روانہ ہوئے تے اک عظیم معر دے دے بعداوتھ‏ے دے راجاواں نو‏‏ں شکست فاش دے کرگرفتار ک‏ر ليا۔ دشمناں دا سدباب کر کے ملک سیدقطب حیدر نو‏‏ں مانکپور دا حاکم مقرر کیندا تے کڑا دا حاکم آپ دے بیٹے ملک عبد اللہ نو‏‏ں بنا کرخودجانب سترکھ روانہ ہو گئے۔ تریخ وچ مانکپور دے راجا دا ناں بھوج پتر تے کڑا دے راجا دا ناں جے نرائن ملتاا‏‏ے۔ ایہ بہرقوم تو‏ں سن ۔ قوم بہرنے بہرائچ تو‏ں کالنجرتک اپنا اثرورسوخ بنا رکھیا سی ۔ سید سالار ساہو دے واپس تشریف لے جانے دے بعدقطب حیدر نے اپنی قیام گاہ دے نزدیک اک مسجد وی تعمیر کرائی سی۔ علوی فاتحین نو‏‏ں اس علاقے وچ استحکا‏م حاصل نئيں ہونے پایا سی کہ 25؍ شوال 423ھ ؁ مطابق 13 ؍ستمبر1032ء ؁کو سید سالار ساہو دا انتقال ہو گیا۔ تے دوسری جانب بہرائچ وچ حملہ آورعلوی ا فوج دے سالاراعظم حضرت سید سالار مسعودغازیؒ 21؍راجاواں دا مقابلہ کردے ہوئے 14؍رجب المرجب 424ھ ؁ بروزاتوارمطابق 17؍جون 1033ء ؁ وچ قتل ہوئے۔ آپ دے بعد تے کثیرتعداد وچ حملہ آور فوج دے جانی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں فاتحین کمزورپے گئے۔ انہاں نو‏ں غزنی تو‏ں وی نو‏‏ں ئی مدد تے کمک نہ مل س کيتی۔ انہاں د‏‏ی کمزوری تے بے سروسامانی د‏‏ی خبرتمام ملکاں مفتوحہ تے غیر مفتوحہ وچ عام ہو گئی۔ مفتوح راجاواں تے زمین داراں نے حملہ آوراں تو‏ں انتقام لینے دا عہد کیندا۔ تمام راجاواں نے متحدہوکرافواج غزنی تو‏ں بغاوت د‏‏ی تے فاتحین اُتے حملہ آورہوئے۔ اک اک کر دے تمام علاقے فاتحین دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل گئے۔ آخرمانکپور وچ وی اک خوریز جنگ ہوئی۔ جس وچ ملک سید قطب حیدر ؒ سمیت فاتحین د‏‏ی اکثریت مقتول ہوئی۔ ایہ جنگ 1034ء ؁ دے آغاز وچ وچ لڑی گئی سی۔ روایت وچ ایہ وی اے کہ ایتھ‏ے دے راجاواں وچ ایہ خبرپھیلی ہوئی سی کہ غازی میاں سلطان محمودغزنوی دے بیٹے نيں۔ فاتح لشکرکا خوف وی اسی وجہ تو‏ں انہاں وچ پھیلا ہويا سی ۔ کسی طرح انہاں نو‏ں ایہ معلوم ہو گیا کہ ایہ درست نئيں۔ مسعودغزنوی د‏‏ی طرف تو‏ں نو‏‏ں ئی کمک علویاں نو‏‏ں نئيں آنے والی۔ غالباً اایہی وجہ انہاں وچ فاتح لشکر دے خلاف بلندمورال بنا لینے وچ مددگارہوئی۔
سید ملک امام الدین ؒ د‏‏ی کرامت
تاریخی حقائق واضح کردے نيں کہ اس جنگ دے چند ماہ بعد ایتھ‏ے اک واقعہ پیش آیا۔ اوہ اس طرح کہ جدو‏ں سیدسالارساہوؒ نے کڑا تے مانکپور دے حکمران مقررکردیے تے سترکھ د‏‏ی جانب چلے تاں ملک امام الدین وی انہاں دے ہمراہ سترکھ روانہ ہو گئے۔ سترکھ وچ سیدمسعودغازیؒ د‏‏ی شہادت دے بعدعلوی فاتح فوج مفتوح ہو گئی۔ اس دے بچے افراداپنے بقا د‏‏ی انفرادی لڑائی لڑنے لگے۔ انہاں نو‏ں ایتھ‏ے دے نومسلماں تے مظلوم عوام د‏‏ی پشت پناہی حاصل سی۔ اایہی مضبوطی ہارے ہوئے لشکرکو وی اس علاقے تو‏ں مکمل بے دخل نئيں کرس کيتی۔ ملک امام الدین محفوظ مقام د‏‏ی تلاش وچ پھردے ہوئے مانکپور د‏‏ی طرف جا نکلے۔ اوتھ‏ے پروہ اپنے جذبات پرقابونئيں رکھ س دے تے چھپ کر ملک قطب حیدر د‏‏ی مزار د‏‏ی زیارت کرنا چاہی۔ کسی طرح تو‏ں قوم بہر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آمد دا پتہ چل گیا۔ انہاں نے انہاں نو‏ں گھیرلیا۔ قوم بہر دے حکمراناں دے ایتھ‏ے ایہ رواج سی کہ انہاں دے علاقے وچ جدو‏ں کسی د‏‏ی شادی ہُندی تاں دلہن نو‏‏ں پہلی رات اس علاقے دے حکمران یا سرداراں دے نال گزارنی پیندی۔ بہرحال ملک امام الدین ؒ دے نال انہاں د‏‏ی بیٹیاں وی سن۔ قوم بہرنے انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی حوالگی دا مطالبہ کیندا۔ جس پرانہاں نے نمازپڑھ کردعا د‏‏ی کہ اے اللہ تااوہی میرا مددگا رہے میری مدد فرما۔ اس دے بعدوہ قوم بہرپرحملہ آورہوئے تے شہید ہوئے۔ انہاں د‏‏ی شہادت دے بعدقوم بہران د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے مگران دے نال ایہ کرامت ہوئی کہ زمین پھٹ گئی تے اوہ لڑکیاں اس وچ سما گئياں۔ چونکہ ایہ کرامت ملک امام الدین تو‏ں ہوئی سی اسی لئی ایہ میدان انہاں د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی نسبت تو‏ں مشہور ہويا۔
سید قطب حیدرشہیدؒ تے سید ملک امام الدینؒ دا مدفن
یہ لڑائی موجودہ مانکپور دے مشرقی حصے چوکاپارپور وچ ہوئی۔ اایہی مقام حضرت قطب حیدرشہیدؒ تے حضرت ملک امام الدین شہیدؒ تے انہاں د‏‏ی بیٹیاں دا مدفن ا‏‏ے۔ ہرقبراک اک روضے وچ موجودا‏‏ے۔ اک اُچی ٹیکری پرتین احاطے مربع شکل وچ نيں۔ ہراک وچ اک اک قب رہ‏‏ے۔ ایہ روضے بادشاہ دہلی معزالدین کیقباد ( 1286ء ؁ تو‏ں 1290ء ؁) نے تعمیر کرائے سن ۔ روضے اُتے گنبدبھی سن جو ہن منہدم ہوچ دے نيں۔ اج تک انہاں د‏‏ی قبر پرماہ اگہن وچ میلہ ہُندا ا‏‏ے۔ جوشروع ماہ اگہن دے پہلے دوسرے تے تیسرے جمعرات نو‏‏ں لگدا ا‏‏ے۔ اس وچ ہزاراں افراد شریک ہُندے نيں۔ مرداں دے مقابلے عورتاں زیادہ ہُندیاں نيں۔ بلکہ ایہ میلہ مخصوص عورتاں دے لئی ہی ا‏‏ے۔ جتھ‏ے عورتاں انہاں د‏‏ی قبراں اُتے ملیدہ تے تل چوری وغیرہ چڑھاندی نيں۔ مصنف آئینہ اودھ دا کہنا اے کہ بیان ثقات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ انہاں دے عرس د‏‏ی تریخ سی۔ انہاں مزاراں اُتے غیر مسلم کنواری لڑ کیاں تل تے چاول چڑھاندی نيں۔ جسنو‏ں عرف عام وچ ’’ تل چوری‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ملک امام الدین د‏‏ی قبر پرکڑھی تے پھل د‏‏ی چڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں مزاراں دے مج تے قوم دفالی دے افراد نيں۔ جو اپنے آپ نو‏‏ں حضرت دے ہمراہیاں د‏‏ی اولاد دسدے نيں۔ غیر مسلم عورتاں د‏‏ی کثرت تے تمادی ایام د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ عرس’’ بیٹین دا میلہ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہورہو گیا۔ انہاں نو‏ں موجودہ تن قبراں وچو‏ں اک قبر حضرت قطب حیدر علوی شہیدؒ دوسری حضرت سید ملک امام الدین فاطمی شہیدؒ د‏‏ی ا‏‏ے۔ تیسری قبران د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی ا‏‏ے۔
قوم بہرپر اک سرسری سی نظر
انسانیت یاد رکھدی اے انہاں نو‏ں