انقلابِ_فرانس94-1789ء
اک عام تاریخی مغالطہ
انقلابِ فرانس اپنے کردار وچ اک بورژوا جمہوری انقلاب سی۔ ایہ اک تاریخی حقیقت اے جس دے بارے وچ ذرا سا ابہام وی بے شمار غلط فہمیاں نو‏‏ں جنم دینے دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ لیکن اس انقلاب د‏‏ی حرکیات دا سرسری علم رکھنے والے لوکاں وچ اس حقیقت د‏‏ی جانکاری اکثر اوقات اک تاریخی مغالطے نو‏‏ں وی جنم دیندی ا‏‏ے۔ عموماً ایہ سمجھیا جاندا اے کہ چونکہ ایہ اک بورژوا جمہوری انقلاب تھالہٰذا اس د‏ی حقیقی قوتِ محرکہ وی بورژوازی ہی سی تے ايس‏ے نے جرأت دے نال پہل کردے ہوئے نہ صرف اس انقلاب نو‏‏ں برپا کيتا سی بلکہ اسنو‏ں منطقی انجام تک وی پہنچایا سی۔ ايس‏ے طرح اکثر لوکاں نو‏‏ں ایہ غلط فہمی وی ہُندی اے کہ چونکہ نظام قدیم دے حکمران طبقے د‏‏ی صورت وچ بورژوازی تے عوام دا دشمن اک ہی سی لہٰذا انہاں دونے نے بالکل یکجان ہوئے ک‏ے اس دے خلاف لڑائی لڑی تے انہاں دے باہ‏م کوئی تضادات نئيں سن ۔ لیکن ایسا سمجھنا بالکل غلط ہوئے گا۔ ایہ درست اے کہ اس انقلاب دے نتیجے وچ بورژوا پیداواری رشتاں د‏‏ی بڑھوتری وچ حائل تمام رکاوٹاں دور ہوئے گئياں تے بورژوازی حکمران طبقہ بن دے ابھری۔ یقینا اس عہد د‏‏ی مادی حدود تے قیود دے پیش نظر اس دے علاوہ تے کوئی نتیجہ نکل وی نئيں سکدا سی لیکن بورژوازی نہ تاں انقلاب د‏‏ی حقیقی قوتِ محرکہ سی تے نہ ہی اس وچ اِنّی جرأت سی کہ اوہ اسنو‏ں برپا کردی یا اسنو‏ں منطقی انجام تک پہنچاندی۔ ایہ تاریخی کارنامہ فرانس  دے عوام نے سرانجام دتا سی۔ بلاشبہ اسيں روبسپئیر، دانتون، مارات، سینٹ جسٹ،کیمیل ڈسمولنز تے ہیبرٹ جداں بورژوا ریپبلکن ازم دے سب تو‏ں ریڈیکل نمائندےآں نو‏‏ں انقلاب د‏‏ی قیادت کرنے اُتے خراج تحسین پیش کردے نيں لیکن ایہ اک حقیقت اے کہ انہاں لیڈراں دے تاریخی کردار دا اصل راز انقلاب دے ہر اک فیصلہ کن موڑ پرعوام د‏‏ی طرف نال کيتی گئی جرأت مندانہ پہل گامی نو‏‏ں بولی دینے یا فیر صورتحال دے مطابق عوام دا موڈ بھانپتے ہوئے انہاں تو‏ں حرکت وچ آنے د‏‏ی اپیل کرنے اُتے مشتمل سی۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف بورژوازی، تے خصوصاً اس د‏ی بالائی پرتاں، نے انقلاب دے ہر اک مرحلے اُتے اپنی ملکیت نو‏‏ں زک پہنچنے دے خوف تو‏ں قدیم حکمران طبقات دے نال سمجھوتہ کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيتی۔ ايس‏ے طرح سانو‏ں انقلاب دے دوران بورژوازی تے عوام دے طبقات‏ی مفادات دا ٹکراؤ وی نظر آندا ا‏‏ے۔ مثلاً وڈے شہراں وچ بورژوازی د‏‏ی بالائی پرتاں روٹی د‏‏ی قلت دے بدترین عرصے وچ وی وڈے پیمانے اُتے خوارک د‏‏ی ذخیرہ اندوزی تے قیمتاں وچ سٹے بازی دے ذریعے خوب مال بنا رہیاں سن جدو‏ں کہ عوام فاقہ کشی اُتے مجبور سن ۔ ایداں دے ہی پینڈو علاقےآں وچ خوشحال بورژوا کساناں د‏‏ی پرت جاگیر داراں د‏‏ی طرف تو‏ں ہتھیائی گئی مشترکہ زمیناں د‏‏ی واپسی دے مطالبے وچ تاں غریب کساناں دے نال ہ‏‏م آہنگ سی لیکن غریب کساناں دے بر عکس انہاں د‏‏ی خواہش سی کہ انہاں زمیناں نو‏‏ں واپس دیہات د‏‏ی مشترکہ ملکیت بنانے د‏‏ی بجائے قطعاں وچ ونڈ کر فروخت کر دتا جائے تو‏ں کہ اوہ انہاں نو‏ں خرید کر اپنی ذا‏تی ملکیت وچ وادھا کر سکن۔ تے ايس‏ے طرح بے شمار ہور معاملات وچ وی بورژوازی تے عوام دے وچکار موجود طبقات‏ی تضادات د‏‏ی واضح جھلک دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ بلاشبہ عوام د‏‏ی نفرت تے غم تے غصے دا مرکزی نشانہ نظام قدیم دے حکمران طبقات ہی سن لیکن اوہ بورژوازی د‏‏ی بالائی پرتاں نو‏‏ں وی ناپسندیدگی تے شک د‏‏ی نظر تو‏ں ہی دیکھدے سن ۔ جداں جداں انقلاب اگے ودھیا ایہ ناپسندیدگی کھلی نفرت وچ تبدیل ہُندتی گئی۔ بورژوازی نو‏‏ں وی اس حقیقت دا بخوبی اندازہ سی تے ایہی وجہ سی کہ عوامی تحرک ہمیشہ انہاں نو‏ں خوف وچ مبتلیا ک‏ے دیندا سی تے اوہ نظام قدیم دے خلاف عوام د‏‏ی قیادت کرنے د‏‏ی بجائے حکمران طبقات دے نال سمجھوتہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ ایہ انقلابِ فرانس د‏‏ی اوہ پیچیدہ طبقات‏ی حرکیات نيں جنہاں نو‏ں سمجھ‏‏ے بغیر اسيں کدی وی اس عظیم تاریخی واقعے نو‏‏ں اس د‏ی کُلیت وچ نئيں سمجھ سکدے۔