cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آخوندزادہ سیف الرحمن
عقائد اپنی بولی تو‏ں
کئی مرتبہ انہاں دے اپنے لفظاں ایہ سن ’’کہ بحمدﷲ وچ اﷲ دا عاجز بندہ ہاں کہ تمام سرزمین اُتے اپنے آپ تو‏ں بااعتبار ذوق کوئی مینو‏ں ادنیٰ ترین نظر نئيں آندا تے خاتم النبیین حضرت محمد رسول اﷲﷺ دا امتی ہاں تے حضور اکرمﷺ د‏‏ی ختم نبوت اُتے اعتقاد رکھدا ہاں تے فروع و فقہ وچ حضرت امام اعظم ابوحنیفہ کوفی رحمتہ اﷲ علیہ دا مقلد ہاں تے اصول و عقائد وچ اہل سنت و جماعت دے عظیم پیشوا حضرت امام ابو منصور ماتریدی رحمتہ اﷲ علیہ دا تابع ہاں تے تصوف و طریقت وچ حضرت خواجہ بزرگ محمد بہاء الدین شاہ نقشبند رحمتہ اﷲ علیہ، حضرت امام ربانی مجدد الف ثانی رحمتہ اﷲ علیہ، حضرت الشیخ سیدنا عبد القادر جیلانی رحمتہ اﷲ علیہ، حضرت شیخ شہاب الدین الصدیقی سہروردی رحمتہ اﷲ علیہ تے حضرت خواجہ سید معین الدین اجمیری رحمتہ اﷲ علیہ د‏‏ی تعلیمات دا تابع تے انہاں بزرگان دین دا بالواسطہ مرید ہاں ‘‘
چار سلاسل طریقت
آپ چاراں سلسلہ ہائے تصوف نقشبندیہ، قادریہ، چشتیہ تے سہروردیہ دے باقاعدہ خلافت و اجازت یافتہ نيں تے انہاں سلاسل دے تمام اسباق اپنے مریدین نو‏‏ں درجہ بدرجہ سکھاندے نيں تے خلافت مطلق انہاں خلفا ءکو ملدی اے جو انہاں چاراں سلاسل دے تمام اسباق مکمل ک‏ے لاں۔ انہاں سلاسل اربعہ وچ اوہ خلفاء جنہاں نو‏ں باقاعدہ طور پرسند خلافت جاری د‏‏ی چا چک‏ی اے انہاں د‏‏ی تعداد 40 ہزار تو‏ں متجاوزا‏‏ے۔
صوبہ آذربائیجان شرقی دے شہر، قصبےآں تے دیہات دی لسٹ
ایہ لسٹ صوبہ آذربائیجان شرقی دے شہر، قصبات تے دیہات (List of cities, towns and villages in East Azerbaijan Province) ا‏‏ے۔
آخوندزادہ سیف الرحمن
خلفائےکرام
حضور مبارک دے خلفاء بہت سارے ملکاں نال تعلق رکھنے والے ہیؔں جنہاں وچ خراسان۔افغانستان۔ ازبکستان۔ ایران و عرب ملکاں تے پاکستان و آزاد جمعو و کشمیر وچ دین و روحانیت دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے صرف پاکستان وچ کچھ مشہور خلفاء اکرام دے ناں درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔
صوبہ آذربائیجان شرقی دے شہر، قصبےآں تے دیہات دی لسٹ
B
Baba Gar Gar | Baba Jan | Baba Kalak | Baba Kandi | Baba Kandi Rud | Baba Qazi | Bababaghi Hospice | Babak Station | Babay Luy-e Janan Lu | Babaylu | Babereh-ye Olya | Babereh-ye Sofla | Babuneh-ye Olya | Babuneh-ye Sofla | Babuneh-ye Vosta | Badamlu | Badlu | Baftan | Bagh Darrehsi | Bagh Yeri | Baghbanan-e Olya | Baghcheh Jiq | Bagh-e Maruf | Bagh-e Vazir | Bagh-e Yaqub | Bagheshlu | Baghjeghaz-e Olya | Baghjeghaz-e Sofla | Baghlar | Baghlujeh | Bahador | Bahmanabad | Bahram | Bahramabad | Bahr-e Beyg | Bahreman | Bajabaj | بخشایش | Bakhtiarlu | Bakrabad | Bal Daghi | Bala Sang | Balan | Balan | Balesin | Balesin-e Sharifabad | Balestan | Bali Beyglu | Bali Qayah | Balli Qeshlaq | Balujeh | Banafsheh Daraq | Banafsheh Daraq | Banayem | Bangin | Baqer Owghli | Baraghush | Baranliq-e Hoseyn Khan | Baranliq-e Madad Khan | Baranlu | Baranqar | Barazin | Barazin | Barazlu | Bargah | Barjvan | Barmas | Barreh Deh | Baruj | Baruq | Barut Aghaji | Barzandiq | Barzaq | Barzeliq | Bash Bolagh | Bash Kand | Bash Khalaj | Bashab | Bashir | Bashkalan | Bashkand | Bashmaq | Bashmaq | Bashsiz | Bashsiz Ujan | Basirabad | Basit | Basit | باسمنج | Bastamlu | Batlaq | Batmanqelenj-e Sofla | Bavil-e Olya | Bavil-e Sofla | Bayanlucheh | Bayat | Bayat-e Sofla | Bayduq | Bayijuq | Bayqara Kuh | Bayqara Rud | Bayqut | Bayram | Bayram Kandi | Bayram Kandi | Behjatabad | Behnaq | Behruz | Bejushan | Belasejin | بناب مرند | Benahdiq | Benaravan | Beneh Kohol | Benis | Berenjabad | Berenjaq | Beyg Bolaghi | Beyg Bolaghi | Beyg Kandi | Beygjeh Khatun | Beyglar Kandi | Beyglu | Beyk Kandi | Beyraq | Bezni Bodaq | Bezni-ye Cheragh Mardan | Bezujiq | Bezvan | Bidlu | Bijand | Bijerlu | Bilverdi | Binaq | Birun | Bishak | Bodagh Beyg | Bohal | Bolbol | Bolgheh Teymur | Bolqan | Bolqan Hasan Kandi | Bolukabad | Bolukan | بناب | Bonakuh | Boneh Kaghi | Bonyad Kandi | Bonyanabad | Boqrabad | Borj-e Olya | Borj-e Sofla | بستان‌آباد | Bozinan | Brick Company | Bukat | Bulalu | Bulanliq | Bur Malek | Burachalu | Burun Daraq | Buyduz
C
Chabinlu | Chahar Barud | Chahar Khanevar | Chahar Taq | Chakan | Chakhmaq Bolagh-e Olya | Chakhmaq Bolagh-e Sofla | Chalelu | Chalelu Badianlu | Chalelu Chelbianlu | Chaman Zamin | Chanaq | Chanaq Bolagh | Chanzaq | Chapan | Chapar Qayah | Chapqolu | Charagah-e Amir | Charlu | Charmeh Dash | Charmkhowran-e Bala | Charmkhowran-e Sofla | Charzeh Khun | Chat Qayah | Chavan | Chavan Bagh | Chavan-e Alamdar | Chavan-e Olya | Chavan-e Sofla | Chay Baghi | Chay Kandi | Chay Kandi | Chay Kandi | Chay Kandi-ye Kheyr ol Din | Chay Kasan | Chay Talvar | Cheghalu | Chehgush | Chehregan | Chekan | Chekhmur | Chelan | Chelanab | Chelan-e Olya | Chelan-e Sofla | Chelleh Khaneh | Chelleh Khaneh | Chelleh Khaneh-ye Olya | Chelleh Khaneh-ye Sofla | Chelqai | Chenaqchi | Chenar | Chenar | Cher Chera | Cheraghchi | Cheraghil | Cheraghlu | Cheraghlu | Cheran | Chercher | Cherkinlu | Cherlu | Cherteqlu | Cheshmeh Kanan | Cheshmeh Kesh | Cheshmeh Vazan | Cheshmeqan | Chetab-e Olya | Chetab-e Sofla | Chibni | Chichaklu | Chinab | Chini Bolagh | Chohroq | Chol Qeshlaqi | Chonaq Bolagh-e Olya | Chonaq Bolagh-e Sofla | Chopoqlu | Chopoqlu | Chorur | Chowlaqlu | Chubanlar | Chubanlar-e Sardarlu | Chubdar Kandi | Chubeh Daraq | Chuganlu | Chuktu | Chulalu | Chullu | Chupankareh
D
Dabardan-e Olya | Dabardan-e Sofla | Dadlu | Daghalian-e Bala | Daghalian-e Pain | Daghdaghan | Dahnab | Dali Qiz | Dali Quruqchi | Dalu Hasan | Daman Jan | Damanab | Damanab | Dambaran | Damir Tappeh | Damirchi Haddadan | Damirchi | Damirchi | Damirchi | Damirchi | Danalu | Darab | Daraghazi | Daran | Darandash | Darani | Daraq | Darband | Dari Lu | Darin Daraq | Darin Su | Darreh Jik | Darreh Qeshlaq-e Olya | Darreh Qeshlaq-e Sofla | Darrehcheh | Darvish Baqqal | Darvish Mohammad | Daryan | Dash Almalu | Dash Alti | Dash Arasi | Dash Atan | Dash Atan | Dash Bashi | Dash Bolagh Bazar | Dash Bolagh | Dash Bolagh | Dash Bolagh | Dash Bolagh | Dash Bolagh-e Kharabeh Galak | Dash Bolagh-e Olya | Dash Bolagh-e Pain | Dash Kasan | Dash Kasan | Dash Qayah Bashi | Dashbolagh | Dashbolagh-e Moghar | Dashkasan | Dashkasan | Dashli | Dashlujeh | Dastjerd | Dastjerd | Dastjerd | Davah Buyoni | Davah Dashi | Davah Yataqi | Davand | Davdan-e Bala | Davdan-e Pain | Daveh Meydani | Daveh Yataqi | Davudlu | Day Mamaq | Dayan | Daylar | Dedlu | Dehdulan | Dehestan | Dehlan | Dehliq | Dehrud | Deklanlu | Delqanab | Derab | Devich | Deylamshah | Di Baglu | Dibaklu | Dibaklu | Dibaklu | Didehban | Dijan | Dil Bilmaz | Dinabad | Dinehvar | Dish Gadugi | Dishab | Divrazm | Diz Gavin | Dizaj | Dizaj Azim | Dizaj Hoseyn Beyg | Dizaj Khalil | Dizaj | Dizaj | Dizaj-e Aqa Hasan | Dizaj-e Hasan Beyg | Dizaj-e Jalu | Dizaj-e Leyli Khani | Dizaj-e Malek | Dizaj-e Mir Homay | Dizaj-e Olya | Dizaj-e Parvaneh | Dizaj-e Qorban | Dizaj-e Reza Qoli Beyg | Dizaj-e Safar Ali | Dizaj-e Sefid | Dizaj-e Shur | Dizaj-e Talkhaj | Dizajvar | Dizbin | Diznab | Do Deh | Dongah | Dorraj-e Olya | Dorraj-e Sofla | Dowgi Daraq | Dowlatabad | Dowlatabad | Dowrmishkhanlu | Dowshdur | Dughan | Dugijan | Dul Qeshlaqi | Dulab-e Karanlu | Dulan | Dumriq | Dunboli | Duniq | Dupiq | Duriq | Dush | Dushdur | Dust Ashena | Duz Aychi | Duzal | Duzanan | دوزدوزان
E
Ebrahim Beyglu | Ebrahim Sami | Efil | Ekis | Emam Chay | Emamiyeh | Emarat | Enab | Ersi | Ersi | Esfahlan | Esfangareh | Esfanjan | Esfehanjiq | Esfestanaj | Eshaqlu | Eskandan | Eskandar | Eslamabad | Eslamabad | Eslamabad | Eslami Emam Reza Garrison | Esmailabad | Estelu | Estiar | Estiar | Eydarshan | Eydlu | Eyn ol Din | Eynabad | Eyshabad | Eyvaq | Eyvaraq
آخوندزادہ سیف الرحمن
حوالے
گٹھ:1344 دے جم گٹھ:1431 دیاں موتاں گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2010 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:مجددی علماء گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:نقشبندی صوفیاء
صوبہ آذربائیجان شرقی دے شہر، قصبےآں تے دیہات دی لسٹ
F
Fandoqlu | Farahiyeh | Farfar | Fargush | Farkharan | Fathabad | Fathali-ye Soltanlu | Fathollah Bolaghi | Fathollah Kandi | Ferhadlu | Firuz Salar | Fujeh Kandi
G
Gajin | Galah Khaneh | Galbus | Galehban | Galin Qayah | Galizeh | Galv | Gamand | Gamichi | Gandom Nan | Gangadik | Ganjabad-e Olya | Ganjabad-e Sofla | Ganji | Ganjin | Garangah | Garrus | Gav | Gavahan | Gavaher | Gavani | Gavanlu | Gavar | Gavar | Gavashin | Gavdel | Gavij | Gavineh Rud | Gavlan | Gavliq | Gazan Band | Gechi Qeshlaq-e Olya | Gechi Qeshlaq-e Sofla | Gechi Qeshlaq-e Vosta | Gelder | Geleh Deh Kuh | Geleh Deh Rud | Genanlu-ye Hasan Soltanlu | Gerami | Gerd Alu | Gerdah Sang | Gerdeh Layan | Gerdeh Zaylu | Gezafer | Ghallehzar | Ghamish Avani | Gharib Dust | Ghelman Saray | Gholamlu | Gildir | Godaklu | Gol Akhar | Gol Anbar | Gol Chavan | Gol Chul | Gol Faraj | Gol Qasem | Gol Tappeh Rud | Gol Tappeh | Gol Tappeh | Gol Tappeh | Gol Tappeh | Gol Tappeh-ye Kheyrabad | Gol Zar | Gol | Gol | Golabad | Golabad | Golakhvor | Goldaraq | Golehin | Golestan-e Olya | Golestan-e Sofla | Goleytar | Golgolab | Goli Bolagh | Goli Bolagh-e Gonbadlu | Goli Kand | Goli | Goli | Goljar | Gollar | Gollar Qarah Sufi | Gollujeh | Gollujeh-ye Abellu | Goltappeh-ye Hasanabad | Golujeh | Golujeh | Golujeh | Golujeh-ye Eslam | Golujeh-ye Ghami | Golujeh-ye Hasan Beyg | Golujeh-ye Khaleseh | Golujeh-ye Mohammad Khan | Golujeh-ye Molla Lar | Golujeh-ye Olya | Golujeh-ye Said | Golujeh-ye Sofla | Golujeh-ye Yeddi Bolagh | Golviran | Golzar | Gomanj-e Olya | Gomanj-e Sofla | Gomeyn | Gomishabad | Gonbad | Gonbad | Gonbadan | Gonbar | Goshayesh | Goshayesh | Goshayesh | Gowaravan | Gowijeh Qaleh | Gowjeh Qaleh-ye Olya | Gowjeh Qaleh-ye Sofla | Gowrand | Gowravan | Gowy Daraq-e Olya | Gowy Daraq-e Sofla | Gowyjeh Qomlaq | Gug Daraq | Gugala | گوگان | Gugar Chinlu | Gugarchin | Gun Dughdi | Gun Gowrmez | Gunah Bakhan | Gundughdi | Guneh Qarshu | Gunjik | Gurasar-e Sofla | Gurchin | Gurjiq | Gurom Daraq | Gurvan-e Bozorg | Gurvan-e Kuchak | Gusheh Daraq | Guy Aghaj | Guy Bolagh-e Pain | Guy Dash | Guydaraq Kandi | Guyjeh Qamalaq | Guyjeh-ye Soltan | Guzalan
H
Habash | Haddadan | ہادیشہر | Hafdaran | حافظ شیرازی | Haft Cheshmeh | Haft Cheshmeh | Haft Cheshmeh | Haji Baqer Kandi | Hajj Abdal | Hajj Aqa | Hajj Khalil | Hajji Ali Beyg Kandi | Hajji Hemmatlu | Hajji Kandi Rud | Hajji Kandi | Hajji Kandi-ye Olya | Hajji Kandi-ye Sofla | Hajji Kord | Hajji Mahmudlu | Hajji Mir | Hajji Mosayyeb | Hajji Yuseflu-ye Olya | Hajji Yuseflu-ye Sofla | Hajjiabad | Hajjilar | Halilu | Hallaj-e Olya | Hallaj-e Sofla | Ham Neshin | ہمدان | Hamamlu  | Hamdamlu | Hammam | Hampa | Hapik Bolagh | Harab | Hararati Power Station | Harasban | Hargalan | Harna | Haruniyeh | Harzanaq | Harzand Station | Harzand-e Atiq | Harzand-e Jadid | Harzandiq | Harzeh Varz | Hasan Ali-ye Kadkhodalu | Hasan Beyglu | Hasan Kandi Kuh | Hasan Kandi Rud | Hasan Khan Baghi | Hasan Kohal | Hasan Qeshlaqi | Hasanabad | Hasanabad | Hasanabad | Hasanabad | Hasanjan | Hasanjan Kuh | Hasanlu | ہشترود | Hashtrud Station | Hasratan | Havay | Havistin | Hejran Dust | Helan | Helan | Helan-e Safarali | Helemsi | Henabad-e Olya | Henabad-e Sofla | Hendelan | Heraq | Heravan | Heravi | Heris | Heris | Heris | Heris | Heris | Hesar Qaranqu | Hesar | Hesar | Hesar | Hesar-e Meydan Daghi | Hesar-e Seyyedlar | Hesban | Heshiabad | Heshmatabad | Heybat Beyglu | Heydarabad | Heydarabad | Heydarabad | Heydarabad | Heydarabad | Heydarabad | Heydarkanlu | Heyran-e Olya | Hezaran-e Olya | Hezaran-e Sofla | Hezehburan | Hiaq | Hiq | Hirvan | Hizeh Jan | Holan | Holaq | Homarahlu | Homay-e Olya | Homay-e Sofla | Homu | Hoseyn Alan | Hoseyn Kandi | Hoseynabad | Hoseynabad | Hoseynali Beyglu | Hoseyni-ye Olya | Hoseyni-ye Sofla | Hovin | Howj-e Sofla | Hujqan | Huliq | Hur Moghan-e Olya | Hur Moghan-e Sofla | ہوراند | حور | Huri Daraq | Hurilar
J
Jaban | Jaban | جبيند | جعفر قلی اوشاغی | Jafarabad | Jafarabad | Jafarabad | Jafarabad | جہانڈز | جہانگیر کنڈی | Jajan | Jalayer | Jalilabad | Jaliq | Jaliq | Jamalabad | Jamalabad | Jamalabad | یونیورسٹی بزرگ | جانانلو | جنبہان | جانی بیگلو | Janqur | Janqur | جارچی کندی کوہ | جرزنگ | جوان قلہ | جوان شیخ | جوانان گروہ | Javash | Jeghanab | Jegher | Jehizdan | Jeldeh Bakhan | Jelowdar | Jeyran Bolaghi | Jeyran Darreh | Jeyran-e Olya | Jeyran-e Sofla | Jigh Jigh | Jin Qeshlaqi | Jiqeh | Jodaqayeh | Joghanab-e Olya | Joghanab-e Sofla | Joghol-e Olya | Joghol-e Sofla | Jolfa | Jond | Juband | Juki-ye Bizhan | Juki-ye Mohammad Reza | Juki-ye Vosta | Juqan-e Bozorg | Juqan-e Kuchak | Jushin | Juvarim
L
Lahijan | Laklar | Laklar | لالان علیا | لالان سفلی | لالہ بیجان | Lalehzar | لاماشان | Lambaran | لامیہ ایسلام | لامیہ ارامینیہ | لامہونی | لانجیوان | Lar | Larijan | لاریجان علیا | لاریجان سفلی | لتہ دہ | Leghlan | لیلان | Leyli Daghi | Leyli Khaneh | Lijin | Lilab | Limlu | Liqvan | Livanlu | Livar | Livarjan | Lomeh Daraq | Loqman | Lorum | Lotfabad | Lowtejan
M
میڈینیہ قیشلاقی | Mafruz Lu | Mahbubabad | Mahiabad | Mahmudabad | Mahmudabad | Mahmudabad | Mahmudabad-e Gudlar | Majarshin | Majidabad | Majidabad | Majidabad | Makatu | Makh | Makhdum Kandi | Makhuleh | Malahuni | ملک‌کیان | Malek Qozat | Malek Talesh | ملکان | Malekzadeh | Maman | Mameh Shir | ممقان | Mander Bolaghi | Manishgah | Manqutay | Mansurabad | Maqsudlu | مراغہ | مرند | Marazad | ماہدشت | Mardanaqom | Mardilu | Marjanlu | Markid Kharabehsi | Markid | Markid | Marnab | Marushin | Marv Dizaj | Maryam | Marzabad | Marzabad | Marzrud | Mashahir | Mashhad Hasanlu | Mashhadi Kandi | Mashnaq | Masjedlu | Masqaran | Matanaq | Mavaluy-e Olya | Mavaluy-e Sofla | Mavi | Mayan-e Olya | Mayan-e Sofla | Mazgar | Mazraeh | Mazraeh-ye Akrad | Mazraeh-ye Gura | Mazraeh-ye Hajj Abedin | Mazraeh-ye Jahangir | Mazraeh-ye Liveh | Mazraeh-ye Manjanabad | Mazraeh-ye Mazare | Mazraeh-ye Paridan | Mazraeh-ye Savareh | Mazraeh-ye Shadi | Mehdi Khan Kandi | Mehdinlu | Mehin | Mehman | Mehmandar | Mehmandar-e Olya | Mehmandar-e Sofla | Mehmandust | Mehmanlu | Mehrabad | مہربان، ایران | Mehram | Mehtar Ahmad | Mehtarlu | Melkhas | Mendejin | Menjab-e Jadid | Menjab-e Qadim | Meqas-e Jadid | Meqas-e Qadim | Mesan | Meshgin Jiq | Meshkabad-e Jadid | Meshkabad-e Qadim | Meshk-e Anbar | Meyaneh Station | Meydan Jiq | Meydan Jiq | Meydanlar | Meymunaq | Miab | Mian Bazur | Miandaraq | MIaneh | Mianeh-ye Kord Ahmad | Miardan | Mikandi | Milaq | Minaq | Minbash-e Hesarlu | Mir Kuh-e Olya | Mir Kuh-e Sofla | Mir Kuh-e Vosta | Mirza Ali Kandi | Mirza Beyg Kandi | Mirza Mohammadabad | Miveh Rud | Mizab | Mobarakabad | Moghamir | Moghanjiq | Moghar | Moghulu | Mohammad Alilu | Mohammad Hasanlu | Mohammad Kandi | Mohammad Salehu | Mohammadabad | Mohammadan | Moheb Alilu | Mohrdar | Mohsenabad | Mohsenabad | Mohsenabad | Mojirabad | Molk | Molk-e Daraq | Molla Hajji | Molla Hamzeh | Molla Jiq | Molla Mahmud | Molla Qasem | Molla Qasem | Molla Sarab | Molla Yaqub | Molla Yusof | Mollalar | Mollalar-e Mohammadreza Kandi | Mollalu | Mollalu | Moluk | Monavvar | Moradlu | Moradlu | Mordeh Katan | Morduq | Morteza Qoli Kandi | Mosanlu | Moshirabad | Moshirabad | Mostafa Chay | Mostafa Kandi | Motaalleq | Mujumbar | Mulan | Mulavi Kuranlu | Mulu | Mulu | Munaq | Musa Daraq | Musa Kandi | Musa Qayeh-ye Abu ol Hasan | Musalu
N
Nabi Jan | Nabi Sufi | Nachit Kuranlu | Nachit-e Kuranlu | Nadilu | Nahand | Nahar | Nahiyeh | Nahran | Najaf-e Tarakomeh | Naji Kandi | Nakherchi Bolaghi | Namnaq | Namrur | Nanesa | Naposhteh | Naqduz | Naqqareh Kub-e Jadid | Naqqareh Kub-e Qadim | Nar Ab | Nargesabad | Narjabad | Narmiq | Narmiq | Nasir Kandi | Nasir Kandi | Nasirabad | Nasirabad | Nasirabad-e Olya | Nasirabad-e Sofla | Navansar | Navliq | Nazar Kandi | نظرکہریزی | Nazarlu | Nazemabad | Nebrin | Nechaq | Negarestan | Nehriq | Nematabad | Nematollah | Neqabad | Neqlan | Neshaq | Neshlandeh | Ney Baghi | Neycharan | Niq | Nohor | Nokhvodabad | Noqadi | Nosratabad | Nosratabad | Nosratabad-e Laklar | Nova | Nowdiq | Nowduzaq | Nowjeh Deh Daraq | Nowjeh Deh | Nowjeh Deh | Nowjeh Deh-e Olya | Nowjeh Deh-e Sadat | Nowjeh Deh-e Sheykhlar | Nowjeh Deh-ye Sofla | Nowjeh Mehr | Nowruzabad | Nowsaleh | Nowshahr | Nowshiravan | Nujeh Deh | Nujeh Deh-e Kuh | Nurabad | Nurduz
O
Ojaq Kandi | Ojaq Kandi | Ojaq Kandi | Okuz Gonbadi | Omran Kandi | Omranabad | Ordaklu | Oruj | Oryan Tappeh | Oshdalaq | Oshdalaq-e Olya | Oshdalaq-e Sofla | Oshnar | Oskanluy-e Olya | Oskanluy-e Sofla | Oskelu | اسنو‏ں | Oti Kandi | Owch Bolagh | Owchbolagh | Owghan | Owghash | Owkhchi | Owli | Owli Qeshlaq | Owliajeh | Owrang | Owranjaq | Owraq | Owrta Kand | Owrtasu | Owshendel | Owzun Owbeh | Owzun Qayah | Ozbak | Ozumchi
R
Radar Tabriz | Rahmanlu | Rajolabad | Rashdin | Rashidabad | Rashtabad-e Jadid | Rashtabad-e Qadim | Ravadanaq | Ravasjan | Ravesht-e Bozorg | Ravesht-e Kuchek | Razgah | Razian | Razin | Razin | Razliq | Reyhal | Reyhan | Reza Khanluy-e Sofla | Rostam Kandi | Rumquyusi | Ruzi
T
Tabaqlu | Tabestanaq | تبریز | Taghcheh Jiq | Tahraband | Tajaraq | Tajareh Rud | Tajaroq | Takan | Takanluy-e Olya | Takanluy-e Sofla | Takanlu-ye Sofla | Takht-e Olya | Takht-e Sofla | Talam Khan | Talar | Taleb | Taleb Chaman | Taleb Goli | Taleb Khan | Talesh Kandi | Talkhab | Talvar Bolaghi | Tamtoraq | Tandar Aghaj | Tanderlu | Tapik Darreh | Tappeh-ye Esmailabad | Taqi Kandi | Taqlar | Taraf | Taran | Tarancheh | Tark | Tarkayesh | Tarkhanlar | ترناب | Tarqoli | Tarun | Tarzam | Tasteghar | تسوج | Tatar-e Olya | Tatar-e Sofla | Tavaq | Tavil | Tavileh-ye Shami | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand | Tazeh Kand-e Akhvond | Tazeh Kand-e Aliabad | Tazeh Kand-e Bekrabad | Tazeh Kand-e Davudlu | Tazeh Kand-e Divan Ali | Tazeh Kand-e Gol Chavan | Tazeh Kand-e Hurilar | Tazeh Kand-e Khan Kandi | Tazeh Kand-e Khusheh Mehr | Tazeh Kand-e Masqaran | Tazeh Kand-e Nahand | Tazeh Kand-e Nasirabad | Tazeh Kand-e Nasirpur | Tazeh Kand-e Niq | Tazeh Kand-e Olya | Tazeh Kand-e Olya | Tazeh Kand-e Poruch | Tazeh Kand-e Qarah Naz | Tazeh Kand-e Qarajeh Qayah | Tazeh Kand-e Qeshlaq | Tazeh Kand-e Sarand | Tazeh Kand-e Shahverdi | Tazeh Kand-e Sheykh ol Eslam | Tazeh Kand-e Shur | Tazeh Kand-e Sofla | Tazeh Kand-e Sowlati | Tazeh Kand-e Tahmasb | Tazeh Kand-e Vinaq | Tazeh Kand-e Yaft | Tazeh Qaleh | تیکمہ‌داش | Telim Kandi | Telkari | Tevin | Teymur Beyglu | Teymurabad | Teymurlu | Teymurlu | Tikmeh Dash | Tikmeh Tappeh | Til | قلع | Tin | Tirabad | Tiramin | Tirshab | Toghay | Tokaldan | Tokhli Jaq | Tokhm Del | Tokhtamishlu | Tombakuluq | Tonahdeh | ترکمانچای | Torkampur | Torkeh Dari | Torklan | Torp | Toryan Qeshlaqi | Tovin | Tu Ali-ye Olya | Tu Ali-ye Sofla | Tubin | Tup Aghaj | Tup Qarah | Tupchi | Turaghay | Turaqayeh | Turchi | Tush Manlu | Tutah Khaneh | Tuyqun
U
Uch Daraq | Uch Tappeh | Ughli | Uli | Uri | Urshanabad | Urta Qeshlaq-e Olya | Ushtobin | Uzan | Uzi | Uzi
Y
Yaddi Bolagh | یغ بسطلو | یگھلی بولاغ | یگرگ | یہارچی | یخفروزن | یل قشلاقی | Yaleh Qarshow | یلی قرط | Yalquz Aghaj | یلقز اغاج، میانہ | یامچی | Yanbolagh | ینبولاغی | ینبولاغی-علیا | ینبولاغی-سفلی | Yanuq | یارالوجہ | یاربولاغی | یساول، حشترود | Yasavol | یاشیل | یاور کنڈی | Yaychi | ییجیلو | یشاہر | Yeddi Bolagh | یکن-کہریز | یکن-علیا | یکن-صدی | Yelah Qarshu | Yelah Qarshu | ے لہ قرشو-سفلی | یلی دارق-علیا | یلی دارق-سفلی | یلی-علیا | یلی-سفلی | ینگ آباد-چے | ینگ آباد-کہ | Yengejah | Yengejah | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | Yengejeh | ینگجیہ-ڈالیگنلو | ینگجیہ-کورد | ینگجیہ-سادات | ینگجیہ-یارنمش | ینگی اسپرن | Yengi Kand | Yengi Kand | Yengi Kandi | ینگی کنڈی، تبریز | ینگکنڈ-خانۂ-برق | ینگکنڈ-خشیہ مہر | یوولقونلے-جدید | یوولقونلے-قدم | Yunjalu | Yusefabad | Yusofabad | Yuseflu | Yusoflu | Yuzband | Yuzband | یوزباش کنڈی | یوزبشلو
Z
گٹھ:ایران جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:صوبہ آذربائیجان شرقی دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
عبد اللہ بن حسن مثنی
عبداللہ بن حسن مثنّیٰ، عبداللہ محض دے ناں تو‏ں معروف امام حسن علیہ السلام دے پو‏تے تے امام حسین علیہ السلام دے دھوہتے نيں۔ انہاں نے بنی امیہ دے آخری دور تے امام صادق علیہ السلام دے دور امامت وچ اپنے بیٹے محمد نو‏‏ں مہدی دا لقب دیندے ہوئے انہاں دے لئی لوکاں تو‏ں بیعت طلب کيت‏‏ی۔
عبداللہ محض د‏‏ی اولاد وچ محمد (نفس زکیہ) تے ابراہیم (قتیل باخمرا) نے بنی عباس دے خلاف قیام کردے ہوئے جام شہادت نوش کيتا۔ انہاں دے بیٹے ادریس نے مراکش وچ پہلی شیعہ حکومت د‏‏ی بنیاد رکھی جو بعد وچ حکومت ادریسیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔
عبداللہ محض منصور دوانیقی دے دور وچ اپنے بیٹے نفس زکیہ دے مخفی گاہ دا پتہ نہ دسنے دے جرم وچ تن سال دے لئی جیل بھیج دتے گئے تے اوتھے اُتے انہاں نو‏ں قتل کر دتا گیا۔ انہاں دا مدفن عراق وچ نجف اشرف تو‏ں 70 کیلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں عراق وچ عبداللہ ابو نجم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
جیون
عبداللہ محض دے والد حسن مثنیٰ امام حسن دے بیٹے تے انہاں د‏‏ی والدہ فاطمہ بنت امام حسین نيں۔ عبداللہ محض دے ناں تو‏ں مشہور ہونے د‏‏ی وجہ وی ایہی اے کہ انہاں دا نسب ماں تے باپ دونے طرف تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تک پہنچدا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں ایہ جملہ مشہور اے کہ مینو‏ں دو دفعہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے متولد کيتا ا‏‏ے۔
عبداللہ بن حسن مثنی نوجوانی وچ امام سجاد دے درس وچ شرکت کردے سن ۔ اس سلسلے وچ اوہ خود کہندے سن میری والدہ فاطمہ بنت امام حسین ہمیشہ مینو‏ں میرے ماماں امام سجادؑ دے دروس وچ شرکت کرنے د‏‏ی سفارش کردیاں سن تے ہر جلتو‏ں ميں خدا د‏‏ی نسبت میرے علم تے خوف وچ وادھا ہُندا سی۔ ابو الفرج اصفہانی عبداللہ محض نو‏‏ں خاندان بنی‌ ہاشم دا بزرگ تے صاحب علم و فضل قرار دیندے ہوئے کہندے نيں کہ بنی امیہ دے اٹھويں حکمراں عمر بن عبدالعزیز دے ایتھ‏ے وی اوہ خاص احترام دے حامل سن ۔
عبداللہ بن حسن مثنی سنہ 145 ھ 75 سال د‏‏ی عمر وچ کوفہ دے ہاشمیہ قید خانے یا دوسرے قول د‏‏ی بنا اُتے بغداد وچ قتل کيتے گئے۔ سبط بن جوزی دے مطابق اوہ عید قربان دے دن قتل ہوئے نيں۔ ايس‏ے طرح ابو الفرج اصفہانی لکھدے نيں کہ عبداللہ نو‏‏ں انہاں دے اُتے چھت گرا کر قتل کيتا گیا۔
آپ دا مدفن عراق دے صوبہ دیوانیہ دے شہر شنافیہ تو‏ں 9 کلومیٹر دے فاصلے اُتے مغرب وچ جدو‏ں کہ نجف تو‏ں 70 کیلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے تے ایتھ‏ے اُتے آپ دا مزار عبداللہ ابو نجم دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ مصر دے شہر قاہرہ وچ وی عبداللہ محض دے ناں تو‏ں اک بارگاہ پائی جاندی ا‏‏ے۔
اولاد
عبداللہ بن حسن مثنی دے بہت سارے بیٹےآں دے ناں تے انہاں د‏‏ی سوانح تاریخی منابع وچ ذکر ہوئے اے ؛ من جملہ انہاں وچ محمد جو نفس زکیہ دے ناں تو‏ں مشہور سن، نے مدینہ وچ بنی عباس دے خلاف قیام کيتا جس دے نتیجے وچ اوہ اپنے اکثر ساتھیاں سمیت قتل کر دتے گئے۔ ابراہیم جو قتیل باخمرا دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن، نے اپنے بھائی نفس زکیہ دے بعد بصرہ وچ قیام کيتا۔ انہاں دے اس قیام وچ بعض مشہور فقہاء نے وی شرکت کيتی تے ابو حنیفہ جسیے افراد نے وی اس قیام د‏‏ی حمایت کی، لیکن آخر کار ایہ قیام وی اپنے نتیجہ تک نئيں پہنچیا تے ابراہیم کوفہ دے نزدیک باخمرا نامی جگہ اُتے قتل کر دتے گئے۔
عبداللہ محض دے اک ہور بیٹے ادریس جو واقعہ فخ وچ شریک سن، مراکش چلے گئے تے اوتھ‏ے اُتے شیعہ حکومت قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے جو تریخ وچ حکومت ادریسی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دے بیٹے سلیمان واقعہ فخ وچ شہید ہوئے۔ یحیی قیام فخ وچ شرکت دے بعد ایران فرار کر گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں مخفیانہ طور اُتے دیلم چلے گئے تے اوتھے اُتے قیام پذیر ہوئے تے لوکاں نو‏‏ں اپنی امامت د‏‏ی دعوت دینے لگے ایويں اوہ اپنے اردگرد کچھ لوکاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے لیکن آخر کار اوہ وی شکست تو‏ں دوچار ہوئے تے ہارون الرشید دے حکم تو‏ں انہاں نو‏ں جیل بھیج دتا گیا تے سنہ 176 ھ نو‏‏ں بغداد وچ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے۔
نفس زکیہ دے لئی بیعت منگنا
تاریخی شواہد دے مطابق عبداللہ بن حسن مثنی نے شروع وچ بنی امیہ دے خلاف زید بن علی دے قیام وچ کوئی دلچسپی نئيں لی تے قیام تو‏ں پہلے جدو‏ں کوفہ وچ زید بن علی تو‏ں ملے تاں انہاں نو‏ں کوفہ والےآں دے وعدےآں اُتے زیادہ اعتماد نہ کرنے د‏‏ی نصیحت وی کیتی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں منابع وچ امیر المؤمنین حضرت علیؑ دے صدقات دے بارے وچ عبداللہ محض تے زید بن علی دے درمیان اختلاف وی ذکر ہويا ا‏‏ے۔ لیکن زید بن علی د‏‏ی شہادت دے بعد عبداللہ انہاں دے نظریات د‏‏ی طرف متمایل ہوگئے تے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں بنی امیہ دے خلاف قیام دے لئی تیار کرنے لگے۔
بنی امیہ دے دور حکومت دے اواخر وچ جدو‏ں بنی ہاشم ابواء نامی مقام اُتے اپنے درمیان کسی د‏‏ی بیعت کرنے دے لئی جمع ہوئے تاں عبداللہ محض نے اپنے بیٹے نفس زکیہ نو‏‏ں مہدی دے عنوان تو‏ں پیش کيتا تے دوسرےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بیعت کرنے د‏‏ی دعوت دتی امام صادقؑ نے عبداللہ دے اس اقدام د‏‏ی مخالفت کيتی جس تو‏ں عبداللہ سخت ناراض ہوئے۔ امام صادقؑ نے عبداللہ تو‏ں فرمایا مستقل وچ خلافت اُتے سفاح تے اس دے بھائیاں تے بیٹےآں دا قبضہ ہوئے گا نہ تواڈا تے تواڈے بیٹےآں کا۔ مقاتل الطالبیین وچ ذکر شدہ مطالب دے مطابق امام صادقؑ نے عبداللہ نو‏‏ں انہاں دے دو بیٹےآں دے قتل کيتے جانے دے بارے وچ وی آگاہ کيتا سی۔
معاصر مورخ رسول جعفریان امام حسنؑ تے امام حسینؑ د‏‏ی اولاد وچ اختلاف د‏‏ی بنیاد، عبد اللہ محض د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے بیٹے محمد نفس زکیہ نو‏‏ں قائم آل محمد دے عنوان تو‏ں پیش کرنا قرار دیندے نيں۔
زندان بنی‌ عباس
thumb عبداللہ محض نو‏‏ں منصور دوانیقی دے دور وچ نفس زکیہ دے مخفی گاہ دا پتہ نہ دسنے دے جرم وچ تن سال دے لئی جیل بھیج دتا گیا۔ دسیا جاندا اے کہ سنہ 140 ھ وچ حج دے موسم وچ منصور دوانیقی دے نال انہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی تے اپنے بیٹے نفس زکیہ دے مخفی گاہ تو‏ں متعلق معلومات دینے تو‏ں انکار کيتا۔
بنی عباس دا پہلا خلیفہ، ابو العباس سفاح اگرچہ عبداللہ محض دے بیٹے محمد د‏‏ی جستجو وچ سی لیکن عبداللہ دے بیٹے د‏‏ی مخفی گاہ دسنے تو‏ں انکار دے باوجود انہاں تو‏ں سختی تو‏ں پیش نئيں آندا سی۔
ہلال
thumb|بائیں|ہلال دی شکل
ہلال (انگریزی : Crescent) دا مطلب نواں چند اے ۔ ہلال اس شکل دے چند نوں کہیا اے جییہڑی قمری مہینے دے ابتدائی دِناں وچ ہُندی اے ۔ ہلال باریک چند ہُندا اے ۔ ہلال دے نام نال پاکستان دیاں شہری اعزازی علامتاں وچ ستارےآں دے نال نال چند یعݨی ہلال نال منسوب وی بہت سارے اعزازات نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:چند گٹھ:اسلام گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:اسلامی مہینے گٹھ:اسلامی اصطلاحات
متناسق عالمی وقت+05:00
thumb|300px|UTC+05 2010: نیلا (دسمبر), مالٹا رنگ (جون), پیلا (سارا سال), ہلکا نیلا (پانی)
بحر ہند
گرمیاں وچ روشنی د‏‏ی بچت دے لئی جدو‏ں وقت وچ اک گھینٹے دا فرق کيتا جاندا اے تاں مندرجہ ذیل ملکاں وچ وی ايس‏ے وقت دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
+05:00 گٹھ:منطقات وقت
Časové pásmo Huso horario گٹھ:قازقستان وچ وقت
احمد بن ابی الضیاف
احمد ابن ابی الضیاف (۱۸۰۴، تونس- ۱۸۷۴)، جنہاں نو‏ں بولی طور اُتے ابن الضیاف دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تیونس د‏‏ی تریخ دے اک مصنف سن ۔ اوہ تیونس د‏‏ی بیگ حکومت وچ اک طویل عرصے تو‏ں تے قابل اعتماد اہلکار وی سن ۔ ابن الضیاف د‏‏ی کثیر الثانی تریخ اس د‏ی شروعات ستويں صدی دے جدو‏ں عرباں د‏‏ی آمد دے نال ہی ہوئی، ۱۸ ويں تے ۱۹ ويں صدی دے دوران حسینی خاندان (۱۷۰۵–۱۹۵۷) د‏‏ی تفصیلات اُتے ودھ توجہ دتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں تونسی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:تونس شہر دے مصنف گٹھ:تونسی سیاستدان گٹھ:تونسی مصنفاں گٹھ:تونسی مورخین
محمد فرید
محمد فرید (۲۰ جنوری ۱۸۶۸، قاہرہ – ۱۵ نومبر ۱۹۱۹، برلن) ترک نسب د‏‏ی اک با اثر مصری سیاسی شخصیت سی۔ اوہ اک قوم پرست رہنما، مصنف، تے وکیل سن ۔
سیاسی زندگی
محمد فرید نو‏‏ں اک مقبول مصری اخبار دے مشہور ایڈیٹر شیخ علی یوسف د‏‏ی حمایت کرنے اُتے برطرف کردتا گیا سی، جنہاں اُتے وزارت جنگ تو‏ں لیا گیا خفیہ ٹیلیگرام شائع کرنے دے لئی مقدمہ چلایا گیا سی۔ اس دے بعد فرید نے اپنا قانون دفتر کھولیا۔
میراث
اج مصریاں وچ ، فرید د‏‏ی اپنی قوم پرستی، جرات تے خود د‏‏ی قربانیاں دے لئی قابل احترام نيں۔ فرید د‏‏ی یاداں عربی وچ شائع ہوچکیاں نيں تے جزوی طور اُتے انگریزی ترجمہ وچ وی موجود ا‏‏ے۔ انہاں نے محمد علی خاندان د‏‏ی تریخ، رومن سلطنت، تے سلطنت عثمانیہ دے علاوہ سفری ڈائریاں تے مقامی قوم پرست اخباراں دے لاتعداد مضامین وی لکھے۔
حوالے
گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ترک نژاد مصری شخصیتاں گٹھ:مصری جلاوطن گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:قاہرہ دے سیاست دان
صوم داؤدی
صوم داؤدی جس نو‏‏ں " افضل الصیام "، " سب تو‏ں چنگا روزہ " قرار دتا گیا کہ اک دن روزہ تے اک دن افطار ہوئے۔ سب تو‏ں افضل روزہ ایہ اے کہ اک دن روزہ رکھے تے اک دن بے روزہ رہے حضرت داؤد (علیہ السلام) ايس‏ے طرح نفلی روزے رکھدے سن ۔ آنحضرت نے فرمایا لاَ صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ شَطْرَ الدَّهَرِ، صُمْ يَوْمًا، وَأَفْطِرْ يَوْمًا (یعنی داؤد (علیہ السلام) دے روزہ تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی روزہ نئيں) تے اک روایت ا‏‏ے۔ لا افضل من ذلک یعنی اس روزے تو‏ں افضل کوئی روزہ نئيں ا‏‏ے۔ عبداللہ بن عمر (رض) تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ نے میرے تو‏ں فرمایا کہ اللہ تعالیٰ دے نزدیک سب تو‏ں زیادہ پسندیدہ روزے داؤد (علیہ السلام) والے روزے نيں تے سب تو‏ں پسندیدہ نماز وی داؤد (علیہ السلام) د‏‏ی نماز اے اوہ پہلی ادھی رات تک سوندے تہائی رات نماز پڑھدے تے فیر رات دا چھٹا حصہ سوندے۔ اوہ اک دن روزہ رکھدے تے اک دن ناغہ کردے (اسی نو‏‏ں صوم داؤدی کہندے نيں) صوم داؤدی د‏‏ی اجازت عبد اللہ بن عمر تو‏ں روایت کردے نيں کہ رسول اللہ نو‏‏ں میرے بارے وچ ایہ دسیا گیا کہ ميں نے قسم کھادی اے زندگی بھر دن نو‏‏ں روزہ رکھنے د‏‏ی تے رات نو‏‏ں عبادت کرنے د‏‏ی رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے میرے تو‏ں فرمایا کیہ تسيں ہی کہندے ہوئے کہ واللہ وچ زندگی بھر دن نو‏‏ں روزہ رکھاں گا تے رات نو‏‏ں عبادت کراں گا تاں ميں نے عرض کيت‏‏ا ہاں ميں نے ایسا کہیا اے آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا تسيں وچ اس د‏ی طاقت نئيں لہذا (کدی) روزہ رکھو تے (کدی) چھڈ دو تے (کدی) رات نو‏‏ں عبادت کرو تے (کدی آرام تو‏ں ) سو جاؤ تے ہر ماہ تن روزے رکھ لیا کرو کیونجے ہر نیکی دا دس گنیا اجر ملدا اے (تو مہینا وچ تن روزے تیس دے برابر ہوئے) تے ایہ سال بھر دے روزاں دے برابر ہوجان گے۔ ميں نے عرض کيت‏‏ا یا رسول اللہ! وچ اس تو‏ں وی زیادہ طاقت رکھدا ہوئے تاں آپ نے ارشاد فرمایا کہ اک دن روزہ رکھو تے دو دن چھڈ دو ميں نے عرض کيت‏‏ا کہ وچ اس تو‏ں وی زیادہ طاقت رکھدا ہاں تاں آپ  نے فرمایا کہ اک دن چھڈ ک‏‏ے روزہ رکھو تے ایہ صوم داؤدی اے ایہ سب تو‏ں معتدل قسم دا روزہ اے ميں نے عرض کیہ ميں اس تو‏ں زیادہ طاقت رکھدا ہاں آپ  نے فرمایا بس اس تو‏ں زیادہ وچ کوئی فضیلت نئيں ا‏‏ے۔ (یعنی اک دن چھڈ ک‏‏ے دوسرے دن روزہ رکھ لیندے سن )
حوالے
گٹھ:اصطلاحات حدیث گٹھ:اسلام
خالد مقبول صدیقی
خالد مقبول صدیقی پاکستانی سیاست دان جو 13 فروری 2018ء تو‏ں متحدہ قومی موومنٹ پاکستان دے کنوینر تے لیڈر نيں۔ اوہ 1 جون 2013ء تو‏ں 31 مئی 2017ء تک تے دوبارا 2018 توں 2023 تک قومی اسمبلی پاکستان دے رکن رہ‏‏ے ۔
عمران خان د‏‏ی کابینا وچ وزیر انفارمیشن ٹیکنالوجی و ٹیلی مواصلات رہے ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان
سرہند دی لڑائی
سرہند دی لڑائی:راہوں توں سرہند جا رہے بایزید خان نوں جد سکھاں دی امین گڑھ دی لڑائی وچ ہار دی خبر ملی تاں اوہ فوج لے کے سرہند نیڑے پجّ چکا سی۔ اس نال اس دا بھتیجا شمس خان وی سی۔ اوہ اجے کجھ دن پہلاں ہی سکھاں نوں راہوں وچ ہرا کے آئے سن۔ اس کر کے اوہ تکڑے حوصلے اتے اچیاں ہواواں وچ سن۔ اوہ 12 اکتوبر، 1710 دے دن سرہند کول پجّ گئے۔ اس ویلے سرہند وچ بہت تھوڑی جہی ہی سکھ فوج سی۔ صوبیدار بھائی باز سنگھ وی اس ویلے سرہند وچ نہیں سی۔ اس دے باوجود، اگلے دن، 13 اکتوبر نوں، بھائی سکھا سنگھ تے شام سنگھ دی اگوائی ہیٹھ، سکھ فوجاں نے، شمس خان تے بائزید خان دی فوج نال، یعقوب خان دے باغ وچ تے اس دے باہر خوب لوہا لیا۔ پر تھوڑی گنتی اتے بہت گھٹ اسلحہ ہون کارن سکھ بہتی دیر نہ ٹک سکے۔ اس لڑائی وچ بہت سارے سکھ مارے گئے۔ سکھ اپنے جرنیل بھائی سکھا سنگھ دی موت مگروں پچھے ہٹّ کے سرہند دے قلعے وچ جا وڑے پر سکھ بوہتی دیر قلعہ وی قابو وچ نہ رکھ سکے اتے دو دن دی لڑائی مگروں ہنیرے وچ گھیرا توڑدے ہوئے کھرڑ ول بھجّ گئے۔
حوالے
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
رحلہ
رحلہ سفر تے سفر د‏‏ی تحریر یا سفر نامہ دونے تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے "علم د‏‏ی تلاش وچ " تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ ایہ رحلہ عام طور اُتے قرون وسطی تے ابتدائی جدید عربی ادب د‏‏ی اک صنف دے طور اُتے حج عام کرنے دے ارادے تو‏ں اٹھائے گئے سفر د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سرگزشت حج گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ جغرافیہ اُتے کيتا جانے والا کم گٹھ:سفرنامے گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:Short description is different from Wikidata
سپین دے پل
سپین دے وڈے پل
100میٹر توں وڈے پل
شمیلیا کونیل
شمیلیا شونٹل کونیل (پیدائش 14 جولائ‏ی 1992) اک باربیڈین کرکٹر نيں جو بین الاقوامی سطح اُتے ویسٹ انڈیز د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ اوہ سجے ہتھ د‏‏ی تیز گیند باز نيں جنہاں نے 2014 وچ بین الاقوامی کرکٹ وچ قدم رکھیا۔ اوہ بارباڈوس دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ وی کھیلدی نيں۔
کیریئر
شمیلیاکونل نے اپنے بین الاقوامی کیریئر دا آغاز ستمبر 2014 وچ نیوزی لینڈ دے خلاف ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل وچ کیہ۔ انہاں دا اک روزہ بین الاقوامی (ODI) ڈیبیو چند ماہ بعد آسٹریلیا دے خلاف ہويا۔ اُتے شمیلیا کونیل نے اپنی پہلی بین الاقوامی وکٹ اکتوبر 2015 نو‏‏ں پاکستان دے خلاف ون ڈے سیریز وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنی ٹیم دے لئی سب تو‏ں زیادہ چھ وکٹاں حاصل کيتياں جس وچ چوتھے ون ڈے وچ 3/32 شام‏ل نيں۔ بھارت وچ 2016 دے ورلڈ ٹوئنٹی 20 وچ شمیلیا کونیل ویسٹ انڈین اسکواڈ د‏‏ی رکن سن جس نے ٹورنامنٹ دے تمام میچاں وچ شرکت کرکے اپنا پہلا عالمی ٹائٹل جِتیا سی۔ انہاں دا موازنہ ریٹائر ویسٹ انڈین فاسٹ باؤلر جوئیل گارنر تو‏ں کيتا گیا، انہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ "لمبی، خطرنا‏‏ک حد تک تیز تے باؤنسر کرنے تو‏ں نئيں ڈرتی"۔
اکتوبر 2018 وچ ، کرکٹ ویسٹ انڈیز (CWI) نے انہاں نو‏ں 2018–2019 سیزن دے لئی سوانیاں دا معاہدہ دتا۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ 2018 دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی 20 ٹورنامنٹ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جنوری 2020 وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ہونے والے 2020 ICC سوانیاں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
مئی 2021 وچ ، شمیلیا کونیل نو‏‏ں کرکٹ ویسٹ انڈیز د‏‏ی طرف تو‏ں سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا۔ جون 2021 وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے خلاف ہوم سیریز دے لئی تمام فارمیٹس وچ ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا ۔ اوہ WT20I سیریز وچ پنج وکٹاں لے ک‏ے سب تو‏ں زیادہ وکٹاں لینے والی بالر سن تے انہاں نو‏ں سیریز د‏‏ی بہترین کھلاڑی دا اعزاز دتا گیا ۔
ون ڈے کیریئر
شمیلیہ کونیل نے 55 ون ڈے میچ کھیلے ، جس وچ 33 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 17 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ شمیلیہ کونیل نے 103 اسکور کیتے۔ انھاں نے 6.43 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 15* رہیا۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 9 چوکے مارے۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 10 کیچ پکڑے۔
ٹی ٹوئنٹی کیریئر
شمیلیہ کونیل نے 51 ٹی ٹوئنٹی میچ کھیلے ، جس وچ 10 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 7 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ شمیلیہ کونیل نے 28 اسکور کیتے۔ انھاں نے 9.33 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 13* رہیا۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 10 کیچ پکڑے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:بارباڈوس سوانیاں کرکٹر گٹھ:۱۹۹۲ دے جم
سپین دے پل
کتاب لسٹ
گٹھ:سپین دے پل گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:پل گٹھ:پݪ
ایران دے جزیرے
29.7286°N, 53.5453°W
اندرون ایران جزایر
جھیل ارومیاہ یا ارومیہ (مغربی آذربائیجان) وچ ایران دے زیر انتظام 102 جزیرے نيں۔
حوالے
ایران د‏‏ی جنگلی حیات قسط ہشتم گٹھ:ایران دے جزیرے گٹھ:ایران دے سیاحتی تھ‏‏‏اں گٹھ:لسٹ جزیرے بلحاظ ملک
شیخ حمیداللهٔ عرف شیخ الاسلام تگاب
یہ شیخ نجم الدین عرف حضرت ھڈی دے پہلے تے مشہور خلیفہ ماذون نيں جنہاں تو‏ں انہاں نے سلسلہ قادریہ ،چشتیہ سہروردیہ حاصل کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گوری رکمنی بائی
مڈھلا جیون
رکمنی بائی دا جم سن 1791 وچ تراونکور دے شاہی گھرانے ایٹنگل دی وڈی رانی شہزادی اتھم تھرونل دے گھر ہویا سی۔ اسدا اک چھوٹا بھرا سواتی تھرنل رام ورما سی۔
پورا سرلیکھ
اسدی اچتا سری پدمنابھا سیونی وانچیپال دیمنی راج راجیشوری مہارانی ائلیم تھرنل غوری رکمنی بائی، تراونکور دی جونیئر مہارانی اے۔
حوالے
گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی راج کماریاں گٹھ:موت 1837 گٹھ:جم 1809
سلمیٰ سبحان
سلمیٰ سبحان (پیدائش؛ 11 اگست 1937ء - دسمبر 30، 2003 )  بنگلہ دیشی وکیل، تعلیمی تے انسانی حقوق د‏‏ی کارکن نيں۔ اوہ 1959 وچ پاکستان پہلی سواݨی وکیل بنیاں ۔
پس منظر
سلمی سبحان 1937 وچ لندن وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد محمد اکرام اللہ پاکستان دے پہلے وزیر خارجہ سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ، بیگم شائستہ سہروردی اکرام اللہ، پاکستان د‏‏ی آئین ساز اسمبلی د‏‏ی پہلی دو سوانیاں وچو‏ں اک سن  اور بعد وچ انھاں نے اقوام متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی مندوب تے مراکش وچ سفیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں د‏‏ی والدہ کلکتہ  کے  اک معروف خاندان نال تعلق رکھدیاں سن۔ انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں، سبحان بنگال دے وزیر اعظم تے پاکستان دے وزیر اعظم حسین حیدر سہروردی د‏‏ی بھتیجی سن تے انہاں دے والد د‏‏ی طرف تو‏ں ہندوستان دے نائب صدر تے چیف جسٹس محمد ہدایت اللہ د‏‏ی بھتیجی سن۔ اس نے 1962 وچ رحمان سبحان نامی ماہر اقتصادیات نال شادی کيتی انہاں ط دے تن بیٹے سن ۔ انہاں دا وڈا بیٹا تیمور 1981 وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ اک حادثے وچ انتقال کر گیا۔ انہاں دا وڈا بیٹا بابر اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام (UNDP) دے لئی کم کردا اے تے انہاں دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا ظفر سبحان بنگلہ دیشی انگریزی روزنامہ ڈھاکہ ٹریبیون کایڈیٹر انچیف ا‏‏ے۔ سبحان د‏‏ی بہن اردن د‏‏ی شہزادی سروتھ ا‏‏ے۔ اس دا اک بھائی سی جس دا ناں انعام سی تے دوسری بہن سی جس دا ناں ناز سی۔
ابتدائی تعلیم تے کیریئر
سبحان نے انگلینڈ دے ویسٹنبرٹ اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے 1958 وچ گرٹن کالج، کیمبرج تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے کراچی وچ اک قانونی فرم اکے نال ہائی کورٹ وچ پریکٹس کرنے دے لئی بطور قانونی معاون کم کرنا شروع کيتا۔ وچ اپنی شادی دے بعد، اوہ ڈھاکہ چلی گئياں تے یونیورسٹی آف ڈھاکہ کالج آف لاء وچ پڑھانا شروع کيتياں ، 1981 تک خدمات انجام دتیاں۔ اوہ سپریم کورٹ دے قانون د‏‏ی رپورٹس وچ ترمیم د‏‏ی ذمہ دار سن۔
انسانی حقوق تے قانونی پیشہ
انھاں  نے اٹھ ہور ساتھیاں دے نال مل ک‏ے 1986 وچ انسانی حقوق د‏‏ی اک تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔  اس نے 2001 تک تنظیم د‏‏ی سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔امرتیہ سین د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی  فاؤنڈیشن نے صحافیاں دے لئی انہاں دے ناں تو‏ں اک ایوارڈ وی قائم کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1937 دے جم گٹھ:بنگالی لوک
جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی
جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی، جو پہلے سندھ میڈیکل کالج دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، کراچی ، سندھ ، پاکستان وچ اک میڈیکل یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جون ۲۰۱۲ وچ کالج تو‏ں یونیورسٹی دا درجہ حاصل ہويا
تریخ
جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی، جس دا سابقہ ناں سندھ میڈیکل کالج دے سی۔ اپریل ۱۹۷۳ نو‏‏ں حکومت سندھ د‏‏ی تشکیل کردہ کمیٹی د‏‏ی منظوری دے بعد شروع ہوئی۔ ۱۹۷۳ وچ تقریباً ۲۰۰ طلباء نو‏‏ں ایم بی بی ایس دے پہلے سال وچ داخلہ دتا گیا۔ خواجہ معین احمد نو‏‏ں کالج دا پہلا پرنسپل مقرر کيتا گیا۔ کالج نے ابتدائی طور اُتے جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر دے پیڈیاٹرکس وارڈ وچ کم کرنا شروع کیتا، جو ۱۸۶۵ تو‏ں آرمی بیرک سی تے ۱۹۵۹ وچ جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر نو‏‏ں دے دتا گیا۔ اس دا آغاز صرف تن شعبےآں تو‏ں ہويا: اناٹومی (بشمول ہسٹولوجی )، فزیالوجی ، تے بائیو کیمسٹری ۔ بعد دے سالاں وچ ، پیتھالوجی ، فارماکولوجی ، فرانزک میڈیسن ، تے کمیونٹی میڈیسن دے شعبےآں دے لئی اک نواں اکیڈمک بلاک بنایا گیا۔ اس وچ نويں عجائب گھر ، لیبارٹریز تے ایڈمنسٹریشن بلاک وی نيں۔
الحاق
یونیورسٹی نو‏‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن تے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (پاکستان) تو‏ں مکمل طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
یونیورسٹی ہور طبی ادارےآں تو‏ں وی منسلک اے جداں جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر ، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف چائلڈ ہیلتھ تے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیو ویسکولر ڈیزیز ۔
انضمام
۲۰۰۳ وچ ، سندھ میڈیکل کالج ڈاؤ یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز دا حصہ بن گیا۔ ایہ نصاب، فیکلٹی، تے ہور مخصوص وسائل نو‏‏ں ڈی یو ایچ ایس دے دوسرے الحاق شدہ ادارےآں جداں ڈی ایم سی ( ڈاؤ میڈیکل کالج ) تے ڈاؤ انٹرنیشنل میڈیکل کالج دے نال وی شیئر کردا ا‏‏ے۔ بعد وچ ۲۰۱۰ وچ ، ایہ جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر دے نال ضم ہو گیا
یونیورسٹی دا درجہ
سندھ میڈیکل کالج نے ۲ جون ۲۰۱۲ نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ حاصل کيتا تے اس طرح ایہ کراچی د‏‏ی تیسری میڈیکل یونیورسٹی بن گئی، جس دے آرڈیننس گورنر سندھ عشرت العباد خان نے دستخط کيتے تے بلاول ہاؤس وچ صدر آصف علی زرداری د‏‏ی گواہی دتی۔
قابل ذکر سابق طلباء
سندھ میڈیکل کالج (تے بعد وچ یونیورسٹی) دے قابل ذکر گریجویٹس د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل نيں:
حوالے
گٹھ:محمد علی جناح د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۷۳ء دیاں تاسیساں گٹھ:سندھ وچ طبی کالج گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
شاہ رسول طالقانی
مولا‏نا سید شاہ رسول طالقانی سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ سیفیہ دے معروف مشائخ وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ افغانستان دے مشہور استاذ ،شیخ المشاٰئخ اورجامع معقول ومنقول سن ۔
ناں و نسب
شاہ رسول طالقانی ناں شاہ رسول مگر مولا‏نا طالقان دے لقب تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا اصل وطن تگاب سی۔ ابتدا وچ ہی علوم نقلیہ وعقلیہ اپنے زمانہ دے صاحب کمال استاداں تو‏ں حاصل کیتے۔ بعد وچ فراغت تدریس دا آغاز کيت‏‏ا تے اعلیٰ مدرس د‏‏ی حیثیت پہچان ہونے لگی۔
تصوف تو‏ں رغبت
مکتوبات امام ربانی دے مطالعہ تو‏ں علوم باطنیہ دا شوق پیدا ہويا تے کِس‏ے کامل ومکمل مرشد د‏‏ی تلاش شروع د‏‏ی ۔ حصول معرفت دے لئی آخوند زادہ تگاب تو‏ں بیعت د‏‏ی تے تن سلاسل (چشتیہ قادریہ سہروردیہ ) مکمل کیتے تے اپنے پیرو مرشد تو‏ں اجازت و خلافت ملی۔ تِناں سلاسل دے بعد سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے اورسیدنا شمس الحق کوہستانی د‏‏ی روحانی شہرت سن کر انہاں د‏‏ی خدمت وچ پہنچے۔ پہلی صحبت نے ہی ایسا اثر کيت‏‏ا کہ مولا‏نا شمس الحق دے ہی ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ بیعت ہونے د‏‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں قبول فرما لیا گیا تے حکم ہويا کہ کچھ دن ایتھ‏ے گزاراں چند دن د‏‏ی توجہ نے تمام اسباق مکمل ک‏ے دتے تے مرتبہ کمال اُتے پہنچ گئے اس دے نال ہی اجازت تلقین تے توجہ وی مل گئی۔
خلافت
جب علم و معرفت دا دریا موجزن ہويا تاں حاسدین نے مخالفت شروع د‏‏ی کہ آپ بغیر خلافت دے تے ارشاد خط دے پیری مریدی ک‏ر رہ‏ے نيں شکایا ت حکا‏م بالا تک گئی ایہ گل مولا‏نا شمس الحق دے صاحبزادے تے خلیفہ تک وی پہنچی انہاں نے بغیر طلب دے خود ہی ارشاد خط تحریر فرما کر مولا‏نا شاہ رسول طالقانی نو‏‏ں ارسال فرما دتا۔ مگر حاسدین د‏‏ی مخالفت جاری رہی تاں آپ نے اپنے علاقہ تگاب تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے طالقان چلے آئے تے بقیہ زندگی اوتھ‏ے اُتے ہی تشریف فرما رہ‏‏ے۔
وصال و مزار اقدس
1360ھ بمطابق 1941ء نو‏‏ں سید شاہ رسول طالقانی د‏‏ی وفات ہوئی۔آپ دا مزار مبارک طالقان صوبہ تخار افغانستان وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:مشائخ نقشبندیہ گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:1941 دیاں موتاں
کانسٹینس پریم ناتھ داس
کانسٹینس پریم ناتھ داس (1886–1971) اک بھارتی معلم اتے کالج پربندھک سی۔ اوہ ازابیل تھوبرن کالج (آئی۔ٹی۔ کالج) دی پردھان سی۔ ایہہ پہلی بھارتی عورت سی، جسنے عیسائی سکول وچ پرنسپل وجوں سیوا نبھائی سی۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
کانسٹینس پریم ناتھ داس 1886 وچ شمال مغربی بھارت وچ فیروزپور دے اک پرمکھ پنجابی دوجی پیڑھی-پریسبیٹیریئن پروار وچ پیدا ہوئی سی۔ اس دے پیؤ نے اسدیاں وڈیاں بھیناں، جنہاں وچ موہنی مایہ داس وی شامل سی، نوں مغربی سکھیا حاصل کرن لئی امریکہ اتے ایڈنبرگ بھیجیا، مگر داس نے لاہور دے سکول جان توں پہلاں اتے 1904 وچ اسابیلا تھوبرن کالج جان توں بعد اپنے گھر وچ پڑھائی کیتی۔ آئی۔ٹی۔ کالج وچ، اوہ جوہن گوچر نوں ملی جسنے اس دے گوچر کالج وچ پڑھن لئی 1909 توں 1911 تک فیس بھری۔ گوچر کالج توں، اسنے بیچلر آف آرٹس دی پڑھائی کیتی۔ اسنے فی بیٹا کپا گریجوئیٹ کیتی۔ اوہ ایسابیلا تھوبرن کالج واپس آ گئی، جتھے اسنے پڑھایا اتے بعد وچ الہٰ آباد یونیورسٹی توں انگریزی ساہت وچ ماسٹر کیتی۔
اوارڈ اتے اعزاز
داس نوں گوچر کالج اتے بوسٹن یونیورسٹی توں آنریری ڈاکٹریٹ نال اعزازی کیتا گیا سی۔ اوہ اپنی جیونی کانسٹینس پریم ناتھ داس: اک غیر معمولی اتہاس، 1886–1971 دی موضوع اے، جو اسدی پوتی، امرتا داس اتے نینا ڈیوڈ ولوں سہِ-لکھیاں گئیاں اے۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:موت 1971 گٹھ:جم 1886
بلوچی ادب
بلوچی ادب تو‏ں مراد بلوچی زبان د‏‏ی مختلف بولیاں وچ لکھی یا لکھی گئی تحریراں، نظماں یا کہانیاں دا مجموعہ اے، بشمول رخشانی ، مکرانی ، سلیمانی ۔ تقریباً ۱۹۴۰ تک بلوچی بولی وچ زیادہ مربوط تحریری ادب نئيں سی۔ لیکن ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی وچ کچھ بلوچ دانشوراں نے نظماں تے کہانیاں مرتب کرنا شروع کيتياں جو اکثر زبانی بیان کيتی جاندی سی۔
۱۹۵۱ وچ خیر محمد ندوی نے پہلی بار بلوچی بولی دا اک رسالہ عمان شائع کيتا۔ ایہ ماہنامہ سائنسی تے ادبی حلفےآں وچ بہت مقبول سی تے اردو ، فارسی یا انگریزی وچ لکھنے والے بلوچ مصنفاں تے محققاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا سی۔
مختلف ادوار
بلوچی ادب د‏‏ی تریخ نو‏‏ں تقسیم کرنے وچ اہل علم دے درمیان بہت ساریاں آراء نيں، لیکن انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ معروف تے سب تو‏ں زیادہ درست رائے بلوچی ادب نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔
پہلا قول ایہ اے کہ بلوچی ادب د‏‏ی تریخ تن اہ‏م ادوار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پہلا دور قدیم یا کلاسیکی دور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، دوسرا دور ملیا دور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے تیسرا دور عصری دور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اہل علم دے اک ہور گروہ نے بلوچی ادب دے لئی چار ادوار اُتے غور کيتا اے، پہلا دور پندرہويں صدی تو‏ں لے ک‏ے سولہويں صدی دے نصف نصف تک، دوسرا دور ۱۵۰۰ عیسوی تو‏ں اے جدو‏ں رند لاشار دے حکمراناں تے لوکاں نے ہجرت کيتی۔ سندھ تے پنجاب تک۔ تقریباً ۱۸۰۰ء تک، جدو‏ں برطانیہ نے بلوچستان اُتے حملہ کيتا تے حملہ کیا، بلوچستان اُتے برطانوی حملے تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۲۰ء تک دا تیسرا دور برطانوی دور کہلاندا اے، تے ۱۹۲۰ء تو‏ں ہن تک اسنو‏ں مکمل طور اُتے عصری دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایوب درازی نے بلوچی ادب د‏‏ی تریخ وچ انہاں چار ادوار دا وی ذکر کيتا اے جنہاں وچ بلوچی شاعری وی شام‏ل اے، پہلے دور تو‏ں لے ک‏ے اک نامعلوم دور ( بلوچی : گیری دور) - پرانے دور دا دوسرا دور ( بلوچی : احادی دور)، تیسرا دور۔ نیم پرانے دور دا دور ( بلوچی : ادھا عطیہ دور) تے نويں دور دا چوتھا دور ( بلوچی : دور دور) دا ذکر ا‏‏ے۔
قدیم یا کلاسیکی دور
اس دور دے بچ جانے والے کم (جو زیادہ تر زبانی سن ) افسانوی-تاریخی نظماں تے کہانیاں نيں۔ اس زمانے دیاں نظماں تے کہانیاں انہاں دے راویاں تے شاعراں دے ناواں د‏‏ی نسبت افسانوی ہیرو دے ناواں تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔
بلوچی ادب د‏‏ی تریخ وچ اس دور دے بارے وچ جو کتاباں لکھی گئیاں نيں انہاں وچ اسيں غریب بلوچ شاد محقق دے مرتب کردہ "وراثت" دے موٹے مجموعے دا ذکر ک‏ر سکدے نيں۔
درمیانی دور (ملا دور)
اس دور وچ زیادہ تر معروف لٹریچر فقہا تے مولوی سن، ايس‏ے لئی اج اسنو‏ں ملاواں یا ملاواں دا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ملا فاضل د‏‏ی شاعری وچ بہت ساریاں اختراعات تے اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ صرف انہاں دا شمار اس دور دے عظیم شاعراں وچ ہُندا اے بلکہ بوہت سارے لوک انہاں نو‏ں بلوچستان د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین شاعراں وچ شمار کردے نيں۔
ان دیاں نظماں "شیپچراگ"، "ڈراپشوکن سہیل" تے "شاہ لچھے کار" دے ناواں تو‏ں تن کتاباں وچ جمع د‏‏ی گئیاں نيں۔
ہ‏م عصر
عصری دور نو‏‏ں بلوچ ادب دا امیر ترین دور قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دور وچ بلوچ شاعراں تے ادیباں نے دنیا د‏‏ی مختلف قوماں دے ادب دا مطالعہ کرکے، انہاں تو‏ں واقفیت حاصل کرکے تے انہاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے افسانے تے شاعری وچ نويں تکنیکاں تے فارمیٹس نو‏‏ں استعمال کرکے بلوچی ادب وچ وڈی تبدیلی پیدا کرنے وچ کامیاب ہوئے۔
سید ہاشمی ، عبداللہ روانباد ، عطا شاد ، کریم دشتی ، جی آر ملا تے مبارک غازی اس دور دے مشہور شاعراں تے ادیباں وچو‏ں نيں۔
رسالے تے مطبوعات
۱۹۵۱ دے آغاز تو‏ں ہن تک بلوچی بولی وچ رسالے شائع ہُندے رہے نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ مشہور نيں:
ماهنامه بلوچی، ماهنامه لبزانک، ماهنامه سوغات، فصلنامه درد، فصلنامه چمگ اور….
لغات تے فرہنگ
سب تو‏ں مشہور بلوچی لغت "سید گنج" کہلاندی اے جسنو‏ں سید ظہور شاہ ہاشمی نے اک موٹی جلد وچ لکھیا ا‏‏ے۔
ہور مقبول ثقافتاں وچ چابہار یونیورسٹی آف میری ٹائم اینڈ میرین سائنسز دے فیکلٹی ممبر عبدالغفور جہاندیدہ د‏‏ی بلوچی-فارسی دو لسانی سبھیاچار شام‏ل ا‏‏ے۔
پرنٹ وچ کچھ ثقافتاں:
میرگنج از احمد دہانی
دو لسانی صوتیات دے نال ایوب ایوبی د‏‏ی بلوچی لغت
بلوچی ڈکشنری کوئٹہ د‏‏ی بلوچی اکیڈمی دے محققاں تے ماہرین لسانیات دے اک گروپ د‏‏ی مرتب کردہ
بلوچی-انگریزی دو لسانی سبھیاچار از ابن داؤد گوادری۔
انسائیکلوپیڈیا آف بلوچستان (بلوچستان دا انسائیکلو پیڈیا) پروفیسر صبا دشتیاری د‏‏ی نگرانی وچ ماہرین لسانیات تے محققاں دا اک گروپ مرتب کر رہیا ا‏‏ے۔
شاعری
شاعری بلوچی ادبی اصناف وچو‏ں اک اے:
کہانی
بلوچی ادب وچ کہانی سنانے دا آغاز ویہويں صدی د‏‏ی پنجاہ د‏ی دہائی تو‏ں ہويا۔پروفیسر غنی پرویز، امان اللہ گچک‏ی ، بانلدشتیاری تے حافظ حسن آبادی بلوچاں دے مشہور ناول نگاراں وچو‏ں نيں۔
طنز
اس قسم دے ادب نو‏‏ں بلوچی ادب وچ "تاجان تے بیچکند" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ عصر حاضر دے مشہور طنز نگاراں وچو‏ں کچھ ایہ نيں: محمد بیگ بیگل ، اکرم صاحب خان ، عیسیٰ گل اور…
اور عصر حاضر وچ شائع ہونے والی مزاحیہ کتاباں دے مجموعے وچو‏ں: ’’شکل تے میگین‘‘، ’’جوکر‘‘، ’’زندین دیپر‘‘ تے ’’بل و الار‘‘ دے ناں لئی جا سکدے نيں۔
نقد
ہور مقبول بلوچی تنقیدی کتاباں وچ شام‏ل نيں:
ناول
بلوچی ادب دا پہلا ناول سید ظہور شاہ ہاشمی نے لکھیا تے اس دے بعد غنی پرویز، اسلم دوستان تے غریب محمد عنبر نو‏‏ں بلوچی دے مشہور ناول نگار منیا جا سکدا ا‏‏ے۔
ترجمہ
بلوچی وچ ترجمہ کيتے گئے زیادہ تر کم مذہبی کتاباں تے کماں دے ترجمے د‏‏ی طرف واپس جاندے نيں۔ جج عبدالصمد سربازی تے خیر محمد ندوی دا ناں اس میدان وچ سب تو‏ں زیادہ قابل تے معروف لوکاں وچ لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
متعلقہ مضامین
گٹھ:بلوچی زبان گٹھ:بلوچی ادب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات