cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فتح تہران
تہران د‏‏ی فتح
آئین د‏‏ی حامی قوتاں اُتے دباؤ ڈالنے دے لئی روس نے ایرانی سرزمین وچ داخل ہونے دے لئی فوج بھیجی۔ ایہ افواج، بشمول اک کاسک رجمنٹ، اک انفنٹری کور، تے اک آرٹلری یونٹ، ۳۰ جولائ‏ی ۱۲۸۸ نو‏‏ں باکو وچ جمع ہوئی سی، تے لندن وچ اس وقت دے روسی سفیر، کاؤنٹ الیگزینڈر بینکنڈورف دے مطابق، پنج دن بعد انزالی تے قزوین بھیجی گئی سن۔. اوہ ۱۱ جولائ‏ی نو‏‏ں قزوین وچ داخل ہوئے۔ اس وقت سپاہ دار تے سردار اسد نے اپنے مطالبات دا اظہار کردے ہوئے محمد علی شاہ نو‏‏ں خطوط بھیجے جنہاں وچ ایران تو‏ں روسی فوجاں دا انخلاء، ریاستی انجمناں دے ذریعے وزراء دا انتخاب تے شاہ دے متعدد رشتہ داراں د‏‏ی بے دخلی شام‏ل سی۔ بادشاہ نے انہاں مطالبات د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس لئی آئین د‏‏ی حامی قوتاں نے تہران اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔
سردار مریم بختیاری تے کئی بختیاری فوجاں آئین د‏‏ی حامی قوتاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے خفیہ طور اُتے تہران وچ داخل ہوئیاں، تاکہ جھڑپاں شروع ہُندے ہی اوہ شہر دے اندر، پارلیمنٹ دے اردگرد اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کر سکن تے قراق افواج دا مقابلہ کر سکن۔ ۱۳ جولائ‏ی نو‏‏ں قومی افواج بہجت آباد گیٹ کھول کر تہران وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہوئیاں۔ انہاں نے بہارستان تے تہران دے شمالی محلےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سپاہ سالار مسجد وچ آباد ہو گئے۔ محمد علی شاہ تن ہزار سپاہیاں تے سولہ توپاں دے نال سلطان آباد چلا گیا۔ شہر وچ تن دن تک جھڑپاں ہُندی رہیاں، ایتھ‏ے تک کہ ۱۶ جولائ‏ی نو‏‏ں محمد علی شاہ نے روسی سفارت خانے وچ پناہ لی، لیاخوف نے ہتھیار ڈال دتے تے راجگڑھ آئین پسنداں دے کنٹرول وچ آگیا۔ انہاں جھڑپاں وچ ۵۰۰ افراد مارے گئے سن تے برطانوی حکا‏م دے مطابق تہران د‏‏ی فاتح افواج د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی لُٹ مار نئيں کيت‏‏ی گئی سی تے ایہ لُٹ مار شاہی افواج نے د‏‏ی سی۔
نتائج
تہران د‏‏ی فتح دے بعد، پنج سو امرا، اشرافیہ، شہزادےآں، بیوروکریٹس، علماء، تاجراں، گلڈز دے سربراہان تے ممتاز آئین سازاں اُتے مشتمل سپریم اسمبلی د‏‏ی تشکیل دے نال، محمد علی شاہ نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تے اس دے بیٹے احمد مرزا نو‏‏ں صدر مقرر کيتا گیا۔ تخت ازدولملک ، وائسرائے، محمد ولی خان تونیکابونی سربراہ مملکت تے وزیر جنگ، سردار اسد بختیاری وزیر داخلہ تے یپرم خان تہران حکومت دے سربراہ بنے۔ روس تے آئین سازاں دے درمیان اک سمجھوتہ ہويا جس دے مطابق کوساک بریگیڈ حسب معمول تہران وچ موجود ہوئے گی تے تہران پولیس د‏‏ی ذمہ داری سنبھالے گی تے بدلے وچ روس تہران دے فاتحین تو‏ں لڑائی بند ک‏ر ک‏ے نويں حکومت نو‏‏ں تسلیم کرے گا۔.
محمد علی شاہ، جنہاں د‏‏ی ایران وچ قیام دیاں کوششاں ناکا‏م ہوئیاں، اپنے چالیس رشتہ داراں تے نوکراں دے نال ایران چھڈ ک‏‏ے ۹ ستمبر نو‏‏ں اوڈیسا شہر جانے اُتے مجبور ہوئے۔ تہران د‏‏ی اک عدالت نے آئین دے متعدد سرکردہ مخالفین جداں کہ فضل اللہ نوری، میر ہاشم تبریزی تے مفخر الملک نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی۔
بہارستان د‏‏ی حویلی نو‏‏ں ارباب کیخوسرو تے شیخ حسن میمر د‏‏ی نگرانی وچ بحال کيتا گیا تے دوسری پارلیمنٹ دا افتتاح ۱۴ نومبر ۱۲۸۸ نو‏‏ں احمد شاہ د‏‏ی تقریر تو‏ں ہويا۔ پارلیمنٹ دے ووٹ تو‏ں مطمن الملک پیرنیا پارلیمنٹ دے اسپیکر تے محمد ولی خان ٹونیکابونی حکومت دے وزیر اعظم بن گئے۔
تاریخی تجزیہ
سہراب یزدانی دا خیال اے کہ بھانويں بختیاری حکمراناں تے گھراناں وچ کِسے حد تک سیاسی شعور موجود سی۔ جس طرح گھریلو سوانیاں اخبارات تے کتاباں پڑھدی نيں تے سوانیاں دے حق رائے دہی دا مطالبہ کردیاں نيں، ايس‏ے طرح بیداری د‏‏ی اس سطح نو‏‏ں بختیاری دے تمام طبقات تک نئيں ودھایا جا سکدا۔ یزدانی دے مطابق، بختیاری عوام غریب تے جاہل سن تے آئین د‏‏ی نوعیت نو‏‏ں نئيں جاندے سن ۔ مثال دے طور اُتے بختیاری قوم اُتے جو ظالمانہ جذبہ غالب سی، اس د‏ی وجہ تو‏ں بندوق برداراں دا اک گروہ جو تبریز دے لوکاں د‏‏ی معمولی ظلم دے خلاف مزاحمت دا مقابلہ کرنے دے لئی نکلیا سی، سڑک دے بیچاں بیچ نافرمانی کر کے عبدالعظیم دے مزار پر چلا گیا۔ لیکن یزدانی دے مطابق اوہ "منتخب حکومت تو‏ں مرعوب سن ۔ یا لوکاں دے حقوق د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن "؛ بلکہ محمد علی شاہ دے اقتدار د‏‏ی متزلزل بنیاداں نے کچھ بختیاری گھراناں نو‏‏ں مالی تے سیاسی فائدہ حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ آئین وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔
بنیادی ذرائع
آئینی دور وچ غیر ایرانی مصنفاں د‏‏ی لکھی ہوئی کتاباں وی موجود نيں، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور دی اورنج (روسی وزارت خارجہ)، دی بلیو (برطانوی دفتر خارجہ)، ایرانی آئین د‏‏ی تریخ ( ایڈورڈ براؤن ) تے ایرانی نيں۔ جبر ( مورگن شسٹر )۔
ثانوی وسائل
۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں، تریخ دے اسکالرز د‏‏ی آمد دے نال، آئین د‏‏ی تریخ اُتے ایداں دے کم تخلیق کیتے گئے جنہاں دا اک تجزیا‏‏تی پہلو سی تے اوہ واقعات نو‏‏ں "محض" بیان نئيں کردے سن ۔ انہاں محققاں وچو‏ں اک فریدون ادمیت نيں ، جنہاں دے اس شعبے وچ کئی کم نيں تے انھاں نے پہلی بار اپنے کماں وچ بوہت سارے فرسٹ ہینڈ ذرائع تو‏ں پرنٹ یا کیلیگرافی دا مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔ رحیم رئیسنیا تے باقر مومنی نے کھبے بازو دے طبقات‏ی نقطہ نظر دے نال اپنے کماں وچ آئینی تحریک دے معاشی تے سماجی پہلوآں تو‏ں نمٹا ا‏‏ے۔ ابراہیمیان سیاسی میدان وچ وی خود نو‏‏ں اک سوشل ڈیموکریٹ سمجھدے نيں، تے اپنے کماں وچ اوہ ایران د‏‏ی نو مارکسی تے طبقات‏ی تشریح تلاش کردے نيں۔ اس دے علاوہ، محمد علی ہمایون کتوزیان ، صادق زیبکلام، ماشاء اللہ اجودانی ، غلام حسین مرزا صالح تے حسن غازی مرادی نے اس میدان وچ تجزیا‏‏تی تے سماجی کم شائع کیتے نيں۔ داؤد فریحی نے اپنی کتاب فقہ تے سیاست وچ معاصر ایران وچ  آئین دے وقت تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ایران وچ سیاسی فقہ د‏‏ی ترقی دا وی مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔ ہور، جواد طباطبائی نے اپنی کتاب <i id="mwAeo">Fundamentals of Constitutional Theory</i> وچ ، آئینی تحریک اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے، خراسانی پادریاں دے فقہی نظریات نو‏‏ں آئینی نظام دے حق وچ سمجھیا۔
ذرائع
گٹھ:ایرانی خانہ جنگیاں گٹھ: تہرانت دی ریخ گٹھ:1909ء وچ ایران گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عثمانی شاہی حرم
thumb|شاہی کنيز
عثمانی شاہی حرم (Ottoman Imperial Harem) یا حرم ہمایو‏ں (حرم همايون) سلاطین عثمانی دا زنان خانہ (حرم) سی جتھے انہاں د‏‏ی بیویاں، خدام (لونڈیاں تے خواجہ سرا)، سواݨیاں رشتہ دار تے کنیزاں جنہاں وچ کئی عثمانی شاہی خاندان وچ خاص مقام رکھدی سی، مقیم ہُندیاں سن۔ شاہی حرم دا عثمانی دربار وچ اک اہ‏م سماجی تے حکومت‏ی معاملات د‏‏ی سیاست وچ کافی با اختیار کردار رہیا اے، خاص طور اُتے سلطنت سواݨیاں دے طویل دور وچ ۔
شاہی حرم د‏‏ی مقتدرہ والدہ سلطان ہُندی سی جدو‏ں کہ خاصکی سلطان دا وی حرام وچ خاص مقام ہُندا سی۔ اس دے علاوہ قیزلر آغا شاہی حرم دے خواجہ سرااں دا سردار ہُندا سی۔
حوالے
گٹھ:عثمانی شاہی حرم گٹھ:توپ قاپی محل گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
عاصم بخاری
عاصم بخاری (Asim Bukhari)، اک پاکستانی پنجابی ڈراما، تھیٹر، فلم اداکار، ڈائریکٹر، لکھاری تے پنجابی صوفی شاعر نیں۔ اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن دے بے شمار ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے۔ اس توں علاوہ بہت سارے ریڈیو تے ٹی وی ڈرامے لکھے۔ ڈراما، سٹیج، تھیٹر، فلم، کمرشلز وچ کم کیتا۔
مُڈھلا جیون
عاصم بخاری 1944ء نوں پنجاب دے شہر لہور وچ اندرون لہور موچی دروازے کوݪ پیدا ہوئے۔ خاندانی پچھوکڑ مذہبی سی، دادا قرآن پاک دا درس دیندے سی، نانا امام مسجد سی۔ والد بسلسہ معاش مختلف شہراں وچ ملازمت کردے رہے۔
عاصم بخاری نے عمر دے ابتدائی تن چار سال موچی دروازہ لہور وچ ای گزارے۔ اس توں بعد پنڈ رسول نگر چلے گئے، اوتھے سال دو سال رہے، اوتھے اوہناں نے کچی جماعت وچ داخلہ لیا۔ اوہ اپݨے تایا دے ناݪ رہے جو محکمہ جنگلات وچ فاریسٹ آفیسر سی، اوہناں ناݪ پہلاں جہلم فیر سرگودھے شِفٹ ہوئے۔ 16 اکتوبر 1951ء نوں سرگودھے چلے گئے۔ ابتدائی تعلیم سرگودھے دے مقامی سکولاں وِچوں حاصل کیتی، میٹرک اسلامیہ خالقیہ ہائی سکول سرگودھا توں کیتا۔ فیر اپݨے والد کوݪ کراچی چلے گئے جِتھے سندھ مسلم کالج وچ کامرس دے شعبے وچ داخلہ لیا تے کراچی وچ کامرس دی تعلیم دا آغاز کر دِتا۔
دوران تعلیم ای نیشنل بینک وچ ملازمت مِݪ گئی تے اوہ تعلیم وچاݪے چَھڈ کے 1962ء وچ لہور چلے گئے۔ 1962ء توں اوہ لہور رہ رہے نیں۔ اوہناں دا گھر ماڈل ٹاؤن لہور آر بلاک وچ اے۔
بینک ملازمت توں پہلاں انار کلی لہور وچ جلندھر میڈیکل سٹور اُتے کُچھ عرصہ پنجاہ روپے ماہوار اُتے ہٹی کھولݨ تے بند کرن دی ملازمت وی کیتی۔ اس توں علاوہ تھیٹر وچ وی کم کردے رہے۔
شوبز ناݪ وابستگی
ریڈیو وچ کمپیئرنگ توں علاوہ اوہناں نے بہت سارے ریڈیو تے ٹی وی ڈرامے وی لکھے نیں۔ اک لمبے عرصے تک پنجاب رنگ دے ناں توں ریڈیو شو وی ہوسٹ کردے رہے۔
اوہناں نے کئی فِلماں وچ اداکاری کیتی بلکہ آپ وی اک فلم بݨائی۔ اوہناں دی پہلی فلم دا ناں ’’ظالم‘‘ سی۔
گھر بار
پیدائش ویلے اوہناں دا ناں سید محمد عاصم رکھیا گیا جو بعد وچ سکول سرٹیفکیٹ وچ جاݨ بجھ کے یا انجاݨے وچ آصف شاہ کر دتا گیا تے جدوں شوبز ناݪ منسلک ہوئے تے ناں عاصم بخاری کرلیا۔ عاصم بخاری نے آئی کام تک تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دے والد دا ناں سید محمد قاسم سی تے والدہ دا ناں سرفراز بیگم سی تے دوویں ایس دنیا توں ازلی دنیا ول سفر کر چکے نیں۔ اوہناں دے والد 1919ء وچ لہور وچ پیدا ہوئے تے 28 اگست 1997ء نوں کراچی وچ انتقال کر گئے۔ اوہناں دی والدہ دا جم 1921ء نوں لہور وچ ہویا تے 17 نومبر 1979ء نوں لہور وچ ای انتقال ہویا۔ عاصم بخاری 29 اگست 1944ء نوں لہور وچ پیدا ہوئے۔ عاصم بخاری دا ویاہ 31 مارچ 1974ء نوں ہویا۔ ویاہ خاندان توں باہر ہویا۔ اوہناں دی اولاد وچ دو دھیاں تے دو پُتر نیں۔
اوہناں دے پُتر اجلال بخاری تے دھی معطر نے پاکستان ٹیلی ویژن دے مشہور ڈرامے عینک والا جن وچ بطور چائلڈ اداکار کم کیتا۔
کیریئر
لہور دے مُختلف دورےآں وچ تھیٹر وچ کَم کردے رہے۔ بے روزگاری دے زمانے وچ اوہ سٹیج اُتے کَم کرن دا تجربہ حاصل کر چکے سی۔ اک وار اپݨے دوست ناݪ سٹیج ڈرامے دی ریہرسل دیکھݨ گئے۔ ڈائریکٹر نے اوہناں نوں وی کَم کرن دی پیشکش کیتی، جو اوہناں نے فورن قبول کر لئی۔
رفیع خاور ننھا تے جمیل فخری اوہناں ناݪ نیشنل بینک دی اکو برانچ وچ کم کردے سی۔ نیشنل بینک نے اک ڈرامیٹک کلب دا قیام کیتا جیہنوں دیکھݨ لئی منور توفیق تے اوہناں دے شوہر توفیق اعجاز آئے۔ اوہناں دے ناݪ پی ٹی وی دا عملہ آیا۔ اوتھے عاصم بخاری نوں اداکاری کرن دا کہیا گیا۔ توفیق اعجاز نے اوہناں نوں آڈیشن لئی کہیا جیہدے متعلق اوہناں نے رضامندی دا اظہار کیتا۔ عاصم بخاری آڈیشن لئی ذکاء درانی دے کوݪ گئے، جیہنوں اوہناں نے نہایت خوش اسلوبی ناݪ نبھایا۔ ذکاء درانی نے جمعرات نوں انٹرویو لیا، اتوار نوں عاصم بخاری مال روڈ لہور اُتے پیدل جارہے سی، مسجد شہداء دے کوݪ جاندے ہوئے رفیع خاور ننھا نے اوہناں نوں دیکھ کے ہاک ماری تے ڈرامے دا سکرپٹ دتا جیہڑا اوہناں نوں مِݪݨ آݪا پہلا سکرپٹ سی۔ ایہدے ناݪ ای اوہناں دے فنی کیریئر دا آغاز ہوگیا۔ رفیع خاور ننھا اوہناں دِناں وچ نیشنل بینک وچ ای ملازم سی تے عاصم بخاری دے دے قریبی دوست سی۔
عاصم بخاری نے اپݨا پہلا ڈراما کرائے کا گھر 1965ء وچ پاکستان ٹیلی ویژن دے پلیٹ فارم توں کیتا۔ ایس ڈرامے دا معاوضہ اوہناں نوں ستر روپے مِݪیا جو اوس ویلے دے حساب ناݪ خطیر رقم سی۔ ایہدے ناݪ ناݪ اوہناں نے پی ٹی وی دے دیگر پراجیکٹس اُتے وی کَم جاری رکھیا۔ 1974ء وچ عاصم بخاری نے راشد ڈار دے پی ٹی وی دے پنجابی ڈرامے آپے رانجھا ہوئی وچ اہم کردار ادا کیتا جیہنے اوہناں نوں شہرت بخشی۔
ساس پہ ساس بہو اداس ڈراما اوہناں دی لِکھت تے ڈائریکشن سی۔
پی ٹی وی دے کئی ڈرامے لکھے۔ بہت سارے ریڈیو ڈرامے وی کیتے تے لکھے۔
عاصم بخاری نے فلماں تے سٹیج اُتے وی اداکاری دے جوہر دکھائے نیں۔
اجوکا تھیٹر دے کھیل بُلھا وچ شاہ عنایت قادری دا کردار ادا کیتا۔ اجوکا تھیٹر تے رفیع پیر تھیٹر وچ کم کیتا۔ اجوکا تھیٹر ناݪ چڑھدے پنجاب تے لندݨ وچ پرفارم کیتا۔
ڈرامے
ایہناں توں علاوہ وی عاصم بخاری دے بہت سارے ٹی وی ڈرامے نیں۔
فِلم
اوہناں نے کئی فِلماں وچ اداکاری کیتی بلکہ آپ وی اک فلم بݨائی۔ اوہناں دی پہلی فلم دا ناں ’’ظالم‘‘ سی۔
مشہور فِلماں
پنجابی شاعری
عاصم بخاری نے پنجابی شاعری دا آغاز 1996ء وچ کیتا، اوہناں دی شاعری وچ صوفیانہ رنگ اے۔
اوہناں دا پہلا شعر :
نہ میں ٹعگھا نہ میں وچھا نہ میں بݨیا انسان
جـمـدیـاں ای کـلـبـوت دے انـدر آ بیٹھـا شـیـطـان
اوہناں دی پنجابی شاعری دیاں تن کتاباں چَھپ چکیاں نیں۔
خورے کیہ میں کر بیٹھا واں
خورے کیہ میں کر بیٹھا واں
مرن توں پہلاں مر بیٹھا واں
وچ حیاتی جیوݨ دی خاطر
سبھناں ناݪ میں لَڑ بیٹھا واں
♥ ♡ ♥ ♡ ♥ ♡ ♥ ♡ ♥ ♡ ♥
تَکدا رہنداں سَبھ دیاں راہواں
نیڑے جاݨ توں ڈر بیٹھا واں
چعھوٹھے ہاسے ہَسدا واں میں
نیڑے جاݨ توں چَعھکدا واں میں
دور کھلو کے تَکدا واں میں
ظلم حیاتی جڑ بیٹھا واں میں
سَبھ چَعھکدے نیں آؤݨ توں نیڑے
پُتر تعھی آں رانجھے کھیڑے
کوئی نئیں آؤندا میرے ویڑھے
لیکھاں ہتھوں سڑ بیٹھا واں
(عاصم بخاری)​
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:لہور دے اداکار گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی صوفی شاعر
عظیم دہشت دے آرمینیائی متاثرین
گریٹ پرج دے آرمینیائی متاثرین کا حوالہ بوہت سارے دانشوراں، ادیباں تے شاعراں، سیاسی، مذہبی تے عسکری شخصیتاں تو‏ں اے جو جوزف اسٹالن دے دور حکومت وچ ۱۹۳۶ تو‏ں ۱۹۴۳ تک گریٹ پرج دے دوران مارے گئے سن ۔اشاره به تعدادی از روشنفکران، نویسنده و شاعر، شخصیت‌های سیاسی، مذهبی و نظامی دارد که در طول
پس منظر
دی گریٹ پرج یو ایس ایس آر وچ ۱۹۳۶ تو‏ں ۱۹۳۸ تک سیاسی جبر د‏‏ی کارروائی اے، جو جزوی طور اُتے ۱۹۴۳ تک جاری رہی۔ ۱۸۳۶ دے بعد تو‏ں، بوہت سارے آرمینیائی اسکولاں نو‏‏ں زارسٹ روسی مرکزی حکومت دے حکم تو‏ں بند کر دتا گیا اے، تے باقی تعلیمی ادارےآں وچ آرمینیائی زبان د‏‏ی تعلیم اُتے سخت پابندی عائد کر دتی گئی ا‏‏ے۔ زارسٹ روس د‏‏ی حکومت دے بعد وی، یعنی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے دور وچ ، انہاں نے آرمینیائی کلیسا دے معاملات وچ انتہائی سنگین طریقے تو‏ں مداخلت کيتی۔ پر، اس دور تو‏ں جدو‏ں عظیم آرمینیائی سرپرست نو‏‏ں "خوراں اول" (۱۹۳۲) مقرر کيتا گیا تے بکھرے ہوئے آرمینیائی کمیونٹی دے نال چرچ دے تعلقات سوویت حکومت دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ کم ہوئے نيں ; پر، انہاں پابندیاں دا خاتمہ ۱۹۳۸ وچ خورین اول دے قتل تے مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں چرچ د‏‏ی جائیداد د‏‏ی ضبطی تے ایکمیڈزین کیتھیڈرل اُتے پابندی دے نال ہويا ، جس نے آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں زیر زمین چرچ دا رخ کرنے اُتے مجبور کيتا۔
۱۹۳۷ وچ ، سٹالن اناستاس میکویان ، جارجی مالینکوف تے لاورینٹی بیریا دے نال، یریوان نو‏‏ں ۳۰۰ د‏‏ی لسٹ دے نال ارمینیا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سوویت یونین) د‏‏ی تحلیل د‏‏ی نگرانی دے لئی بھیجیا گیا، جس دے زیادہ تر اراکین پرانے بالشویک سن ۔ اس دے بوہت سارے رہنما گریٹ پرج دا شکار ہو گئے۔ اناستاس میکویان نے انہاں نو‏‏ں رہیا کرنے د‏‏ی بہت کوششاں کيتياں لیکن انہاں نو‏ں خود حکومت نے سینکڑاں ہور لوکاں دے نال گرفتار ک‏ر ک‏ے جیل بھیج دتا۔
سٹالن دے ماتحت سوویت یونین وچ رہنے والی ہور نسلی اقلیتاں وی گریٹ پرج دا شکار ہوئیاں۔ ۱۹۳۶ وچ ، لارنس بیریا تے سٹالن نے مختلف بہانےآں تو‏ں دسیاں ہزار آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں جلاوطن یا سائبیریا بھیج دتا۔ دونے آرمینیا نو‏‏ں جارجیا دے نال الحاق کرنے دے بہانے آرمینیا د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ۷۰۰٬۰۰۰ تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
ذرائع
گٹھ:سزائے موت یافتہ آرمینی شخصیتاں گٹھ:آرمینیا وچ اشتمالیت
خاتون اول، افغانستان
افغانستان د‏‏ی خاتون اول دا لقب افغانستان دے صدر د‏‏ی اہلیہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ سابق صدر اشرف غنی د‏‏ی اہلیہ رولا غنی 2014ء تو‏ں 2021ء تک افغانستان د‏‏ی آخری خاتون اول سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغان سیاست دان گٹھ:افغانستان د‏‏یاں خواتین اول گٹھ:سربراہان مملکت د‏‏ی ازواج گٹھ:افغانستان
محمد مظہر نانوتوی
محمد مظہر نانوتوی (1821 – 3 اکتوبر 1885) اک بھارتی مسلما‏ن عالم تے تحریک آزادی دے محرک کارکن سن ۔ آپ مظاہر علوم سہارنپور دے بانیان وچو‏ں نيں۔ اوہ جنگ شاملی وچ شریک سن تے برصغیر پاک و ہند دے انیہويں صدی دے یگانہ روزگار مشائخ وچو‏ں نيں۔
سوانحی خاکہ
محمد مظہر 1821 وچ نانوتہ دے صدیقی گھرانہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد لطف علی مملوک علی نانوتوی دے چچازاد بھائی سن ۔ مظہر نانوتوی نے حفظ قرآن تے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی۔ انھاں نے دہلی کالج وچ مملوک علی نانوتوی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے موطأ امام مالک تے کچھ دوسری حدیث د‏‏یاں کتاباں شاہ عبد الغنی دہلوی تو‏ں تے صحیح بخاری شاہ محمد اسحاق دہلوی تو‏ں پڑھی۔ اوہ تصوف وچ رشید احمد گنگوہی دے اک مجاز سن ۔
مولا‏نا مظہر نو‏‏ں الواس اشپرنگر نے وارانسی وچ گورنمنٹ کالج دے شعبۂ عربی دا صدر مدرس مقرر کيتا سی۔ بعد وچ انھاں نے گورنمنٹ کالج، اجمیر دے شعبۂ عربی د‏‏ی صدارت کيتی۔ اوہ آگرہ کالج وچ وی مدرس رہ‏‏ے۔ مظہر نے تحریک آزادی ہند وچ حصہ لیا تے جنگ شاملی وچ امداد اللہ مہاجر مکی دے نال جنگ لڑی۔ 1857 دے بعد سرکاری ادارےآں وچ کم کرنے دے بارے وچ انہاں دے خیالات تبدیل ہوئے۔ انھاں نے نول کشور پریس کاپی ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت اختیار کيتی تے ست سال تو‏ں زیادہ عرصہ اوتھ‏ے کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی ترتیب شدہ لکھتاں وچ غزالی د‏‏ی  احیاء العلوم تے طاہر پٹنی د‏‏ی  مجمع البحار  شام‏ل نيں؛ مؤخر الذکر اس وقت دا سب تو‏ں وڈا علمی کم ا‏‏ے۔ فروری 1867 وچ مظہر نانوتوی مظاہر علوم سہارنپور آگئے۔ جتھے انھاں نے تفسیر ، حدیث ، فقہ ، ادب تے تریخ سمیت کئی فنون دا درس دتا انھاں مظاہر علوم د‏‏ی ترقی وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی بانی دے پیش اُتے تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مظہر نانوتوی دا انتقال 3 اکتوبر 1885 نو‏‏ں ہويا۔ انہاں دے شاگرداں وچ محمد قاسم نانوتوی تے خلیل احمد سہارنپوری شام‏ل نيں۔
کتابیات
گٹھ:1821 دے جم گٹھ:1885 دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
سلطان اسلم بیکووچ سوسنالیئیف
سلطان اسلم بیکووچ سوسنالیئیف ( Султан Асламбекович Сосналиев ؛ 23 اپریل 1942 – 23 نومبر 2008) چرکسیائی نسل دے اک سوویت آرمی افسر سن جو ابخازیہ وچ جنگ دے دوران ابخاز تے شمالی قفقاز فورسز دے کمانڈر تے 1993–1996 تے 2005–2007 وچ ابخازیہ دے وزیر دفاع دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہے سن ۔
مڈھلا جیون
سلطان سوسنالیئیف کبارڈینو-بلکاریا، روس دے شہر باکسان وچ کباردین والدین وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے سیزران ہائر ملٹری ایوی ایشن اسکول تے ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا تے 29 سال تک سوویت اینٹی ایرکرافٹ فورس وچ خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 1990 وچ کرنل دے عہدے اُتے ریٹائر ہوئے تے 1992 تک کبارڈینو-بلکاریا د‏‏ی تعمیرا‏تی صنعت وچ کم کيت‏‏ا۔
جنگ وچ کردار
سوسنالیئیف قفقاز دے نو تشکیل شدہ کنفیڈریشن آف ماؤنٹین پیپلز دے فوجی محکمہ دے سربراہ بن گئے۔ ابخازیہ وچ جنگ دے آغاز دے بعد اوہ 15 اگست 1992 نو‏‏ں کباردین رضاکاراں دے گروپ دے نال ابخازیا پہنچے۔ اوہ گوڈوٹا وچ قائم ریاستی کمیٹی برائے دفاع دے عملے دا سربراہ مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ گاگرا د‏‏ی فتح یافتہ جنگ دے منصوبہ سازاں وچو‏ں اک سی۔
انہاں نو‏ں اپریل 1993 وچ وزیر دفاع مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے بعد وچ انہاں نو‏ں میجر جنرل دے عہدے تو‏ں نوازیا گیا سی۔ سوسنالیئف تے سرگئی دبار نے جولائ‏ی تے ستمبر وچ سکھومی دے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی سی۔ 24-25 مارچ 1994 نو‏‏ں سوسنالیئیف جنگ دے آخری آپریشن - وادی کوڈوری دے لدا پنڈ اُتے قبضہ کرنے دا انچارج سی۔
جنگ دے بعد د‏‏ی زندگی
سوسنالیئیف نے جولائ‏ی 1996 وچ استعفیٰ دے دتا تے کبارڈینو-بلکاریا واپس آئے۔ سرگئی باگپش ابخازیا دے صدر منتخب ہونے دے بعد ، انہاں نے سوسنالیئیف نو‏‏ں وزیر دفاع دے عہدے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کیونجے ابخازی فوج وچ "اصلاحات د‏‏ی اشد ضرورت تھی"۔ مؤخر الذکر نے وزیر دفاع تے نائب وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں مئی 2007 تک ابخازی حکومت وچ کم کيت‏‏ا تے اس د‏ی خدمت کيتی
ذرائع
گٹھ:ابخازیا دے وزرائے دفاع گٹھ:ابخازيا دے نائب وزرائے اعظم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:1942 دے جم گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
محمد کلبا
محمد کلبا ابخازیہ دی سلامتی کونسل دے موجودہ سکریٹری ني‏‏‏‏ں۔ کلبج 28 اکتوبر 2014 نو‏‏ں نومنتخب صدر راؤل خاجمبا نے مقرر کيت‏‏ا سی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں
ٹربائن
گیس کمپریسر جاں پمپ وی ٹربائین ورگا ہی ہندا اے پر ایہہ ٹربائین توں الٹا کم کردا اے۔
ٹربائین دی ترقی اتے اصول
ٹربائین وچ گھٹ توں گھٹ اک روٹر اسمبلی ہندی اے جہڑا اسدا گتیمان پرزہ ہندا اے اتے ایہہ اک جاں اک توں ودھ بلیڈاں دے نال شافٹ جاں ڈرمّ دے نال اس مشین نوں چلاؤندا اے۔ بلیڈ اپر ترل مادہ جاں ہور کوئی مادہ دباء پاؤندا اے جس نال روٹر جاں گھرنی گھمن لگدی اے۔ مادہ دا ایہہ وہاء روٹر گھرنی نوں کائینیٹک توانائی حاصل کردا اے۔ گیس، بھاف جاں پن ٹربائین وچ عامَ طور تے بلیڈ دے آسے-پاسے اک ڈھکن ہندا اے جہڑا دروَ دی مقدار نوں قابو وچ رکھدا اے۔
شبد "ٹربائین" 1822 وچ فرینچ انجینیئر کلاؤڈ برڈن نے لاطینی شبد "ٹربو" (= بھنور) توں گھڑیا سی۔ اسدا ذکر اوہناں نے اک لکھتی دستاویز وچ کیتا سی جہڑا رائل سائنس اکادمی پیرس نوں پیش کیتا گیا سی۔ کلاؤڈ برڈن دے سابقہ طالب علم بینوئٹ فورنیرون (Fourneyron) نے پہلی وہارک کم کرن والی واٹر ٹربائین دی اساری کیتی سی۔ بھاف ٹربائین دی کاڈھ دا سہرا بریٹیش انجینیئر سر چارلس پارسنس (1854–1931) نوں ریئیکشن ٹربائین دی کاڈھ دے لئی اتے سویڈش انجینیئر گستاف ڈے لیوال (1845–1913) نوں امپلس ٹربائین دی کاڈھ دے لئی دتا جاندا اے۔ پچھوں جدید ٹربائیناں وچ اک ہی اکائی وچ ریئیکشن اتے امپلس دا استعمال اکٹھیاں ہی کیتا جان لگا اے۔ عامَ طور اتے ریئیکشن اتے امپلس دی ڈگری اسدے بلیڈ دے گھیرے دی جڑ وچ وکھ-وکھ ہندی اے۔
حوالے
گٹھ:پن بجلی گٹھ:پاور پلانٹ گٹھ:توانائی تبدیلی گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ گٹھ:ٹیکنالوجی
الواس اشپرنگر
الواس اشپرنگر (ولادت: 3 ستمبر 1813ء، ٹیرول؛ وفات: 19 دسمبر 1893ء، ہائیڈل برک) آسٹریا دے اک مستشرق سن ۔
انہاں نے یونیورسٹی آف ویانا تو‏ں طب، علوم فطریہ تے استشراق د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 1836ء وچ اوہ لندن گئے جتھے انہاں نے ایری آف مونسٹر دے نال انہاں د‏‏ی کتاب مسلم عوام دے درمیان وچ فوجی سائنس د‏‏ی تریخ اُتے کم کيتا۔
وہ 1843ء وچ کولکات‏ا چلے گئے تے فیر دہلی آ ک‏ے ذاکر حسین دہلی کالج دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ انہاں نے کئی یورپی بولی د‏‏یاں کتاباں دا ہندوستانی زبان وچ ترجمہ کيتا۔ 1848ء وچ انہاں نو‏ں شاہی ک‏‏تب خانہ دے لئی اک کیٹلاگ تیار کرنے دے لئی لکھنؤ بھیجیا گیا۔ اس د‏ی جلداں 1854ء وچ کولکات‏ا وچ تیار ہوئیاں۔ فارسی شاعراں تے انہاں دا مختصر تعارف تے انہاں دے شاہکار کلاماں تو‏ں مزین ایہ مجموعہ فارسی ادب دے دلداداں دے لئی کسی خزانہ تو‏ں کم نئيں ا‏‏ے۔
1850ء وچ اوہ ایشیاٹک سوسائٹی دے ممتحن، سرکاری مترجم تے سکریٹری مقرر ہوئے۔ اس عہدہ اُتے رہندے ہوئے انہاں نے کئی کتاباں شائع کيتياں جنہاں وچ مسلم سائنسداناں دے ذریعہ استعمال تکنیکی اصطلاحات دا لغت (1854ء) ابن حجر عسقلانی د‏‏ی اصحاب محمد دا تذکرہ (1856ء) قابل ذکر نيں۔
اشپرنگر 1857ء وچ یونیورسٹی آف برن وچ مشرقی زباناں دے پروفیسر مقرر ہوئے تے فیر 1881ء وچ ہائیڈل برگ چلے گئے۔ انہاں د‏‏ی تصنیف کردہ عربی، فارسی، ہندوستانی تے ہور زباناں د‏‏ی تمام مجلد کتاباں، مخطوطات تے مطبوعات نو‏‏ں برلن سٹیٹ لائنریری نے اپنے قبضہ وچ لے لیا۔
حوالے
گٹھ:1813 دے جم گٹھ:1893 دیاں موتاں گٹھ:آسٹریائی مترجمین گٹھ:آسٹریائی مستشرقین گٹھ:انگریزی وچ مترجمین گٹھ:انیہويں صدی دے مترجمین
زینب خاتون
زینب بیگم یا زینب خاتون (ولادت: 11 جنوری 1917ء - وفات: 28 اپریل 1978ء)، جنہاں نو‏ں زمینہ بیگم دے ناں تو‏ں وی کہیا جاندا اے، اک افغان شہزادی تے خاتون اول سن۔ اوہ افغانستان دے پہلے صدر محمد داؤد خان د‏‏ی اہلیہ سن۔ زینب خاتون 1973ء تو‏ں 1978ء وچ افغانستان د‏‏ی خاتون اول سن۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:افغانستان د‏‏یاں خواتین اول گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
زہیر بن ابی سلما
زہیر بن ابی سلمیٰ عہد جاہلیت دا ممتازاور صاحب دیوان شاعر سی۔
حالات زندگی
زہیر بن ابی سلمیٰ بن ربعیہ بن رباح مزنی 530ء وچ پیدا ہويا اپنے باپ دے رشتہ داراں بنو غطفان وچ پرورش پائی۔ اک عرصہ تک اپنے ماماں د‏‏ی صحبت وچ رہیا، اس دا ماماں عرصے تو‏ں صاحب فراش تے بے اولاد لیکن نہایت دانا شخص سی، اوہ حسن رائے، عمدہ شاعری تے کثرت مال د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدا سی۔ زہیر نے اس د‏ی شاعری تو‏ں بہت کچھ حاصل کيتا تے اس دے علم و حکمت تو‏ں بہت متاثر ہويا۔ ایہ چیز اس د‏ی حکمت دے موتیاں تو‏ں مرصع شاعری وچ جگہ جگہ نمایاں نظر آندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں مرہ قبیلہ دے دو دانشمند حارث بن عوف تے ہرم بن سنان نے بنو عبس و ذبیان دے درمیان وچ صلح کروانے تے دشمنی نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے دے لئی دونے قبیلےآں دے مقتولین د‏‏ی دیت اپنے ذمہ لے لی جو تن ہزار اونٹھ بندی سی تے جنگ کيت‏ی اگ نو‏‏ں ختم کر دتا تاں سرداراں د‏‏ی اس عالی ظرفی نے شاعر د‏‏ی طبعیت نو‏‏ں بے حد متاثر کيتا تے اس نے اپنے مشہور معلقہ وچ انہاں دونے د‏‏ی مدح کیتی۔
ہرم بن سنان د‏‏ی مدح
زہیر نے با رہیا ہرم بن سنان د‏‏ی مدح د‏‏ی تاں ہرم نے قسم کھالی کہ زہیر جدو‏ں وی اس د‏ی مدح کريں گا یا اس تو‏ں کچھ سوال کريں گا یا اسنو‏ں سلام کريں گا تاں اوہ اس دے جواب وچ غلام یا لونڈی یا گھوڑا دے گا۔ زہیر اس دے عطیات قبول کردے کردے شرما گیا تے ایہ کرنے لگیا کہ جدو‏ں اوہ ہرم نو‏‏ں لوکاں وچ بیٹھے دیکھدا تاں کہندا ہرم دے سوا تسيں سب خیریت تو‏ں رہو جدو‏ں کہ اوہ تسيں سب تو‏ں چنگا اے جس نو‏‏ں ميں نے شریک نئيں کيتا۔
اک دفعہ حضرت عمر بن خطاب نے ہرم دے لڑکے تو‏ں کہیا کہ اپنے باپ د‏‏ی مدح وچ کہ‏ے ہوئے زہیر دے کچھ اشعار سناؤ۔ اس نے سنائے تاں حضرت عمر کہنے لگے تواڈے والدکے متعلق زہیر نے کِنے اچھے اشعار کہ‏ے نيں۔ لڑکا کہنے لگیا خدا د‏‏ی قسم اسيں اسنو‏ں دیندے وی خوب سن، تاں حضرت عمرؓ نے فرمایا جو کچھ تسيں نے دتا اوہ تاں ختم ہوئے گیا تے جو کچھ اس نے تماں دتا اوہ باقی ا‏‏ے۔
زہیر دولت و ثروت دے باوجود نہایت خوش اخلاق، نرم مزاج، صاحب رائے، پرہیز گار، صلح جو تے اللہ تعالیٰ تے یوم آخرت اُتے ایمان رکھدا سی۔ اس دا ثبوت اس دے کہ‏ے ہوئے اشعار نيں۔ زہیر نے 90 سال تو‏ں زیادہ عمر پائی جداں کہ اس دے اک شعر تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا انتقال ہجرت تو‏ں تیرہ سال پہلے ہويا لیکن اس دے بیٹے کعب تے بحیر اسلام لے آئے سن ۔
شاعری
زہیر دا گھرانہ شاعری وچ ممتاز حثیت رکھدا سی۔ اس ماماں، اس د‏ی دو بہناں سلمیٰ تے خنساء تے اس دے دو بیٹے کعب تے بجیر قابل شاعر وچو‏ں سن تے ایہ امتیاز کسی دوسرے گھرانے نو‏‏ں نصیب نئيں ہويا۔ کچھ لوک تاں اسنو‏ں امرؤ القیس تے نابغہ ذبیانی تو‏ں وی افضل قرار دیندے نيں۔ کیو‏ں کہ اس د‏ی شاعری صداقت لہجہ د‏‏ی بنا اُتے ممتاز تے غریب لفظاں تو‏ں خالی تے بیہودہ خیالات تے فحش گوئی تو‏ں صاف ا‏‏ے۔ اس دا کلام قلیل لفظاں مگر کثیر معافی اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ واحد شاعر اے جسنو‏ں مدح، ضرب الامثال تے حکیمانہ مقولے نظم کرنے وچ کمال حاصل ا‏‏ے۔
زہیر انہاں شاعراں وچ اک جو کلام نو‏‏ں لکھ ک‏ے پرکھدے تے کانٹ چھانٹ کردے سن ۔ اس دے قصائد نو‏‏ں ’حوالیات‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ لوکاں دا خیال اے کہ اوہ چار مہینےآں تک قصیدہ نظم کردا سی تے چار ماہ تک اس د‏ی کانٹ چھانٹ کردا سی۔ اس طرح ایہ قصیدہ لوکاں سال بھر دے بعد جاک‏ے ملدا سی۔
حوالے
گٹھ:520 دے جم گٹھ:609 دیاں موتاں گٹھ:چھیويں صدی دے شاعر گٹھ:چھیويں صدی دے مصنفاں گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر گٹھ:ستويں صدی دے شاعر گٹھ:ستويں صدی دے مصنفاں گٹھ:مشرق وسطی دے مصنفاں دے نامکمل مضامین گٹھ:چھیويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:شعرائے معلقات گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی دے عرب شاعر
سلطنت خواتین
thumb|[[سلطنت عثمانیہ]]
سلطنت خواتین جاں سلطنت سواݨیاں (Sultanate of Women) (Kadınlar Saltanatı) سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران تقریبا 130 سال د‏‏ی مدت سی جس وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی شاہی سواݨیاں نے ریاست معاملات وچ (مرد) عثمانی سلطان تو‏ں بالا غیر معمولی سیاسی اثر و رسوخ حاصل ک‏ر ليا سی۔ ایہ سلسلہ سلیمان اعظم دے دور تو‏ں شروع ہويا جدو‏ں خرم سلطان نے دربار وچ اک خاص سیاسی اثر و رسوخ حاصل کيتا۔ بعد وچ وکھ وکھ ادوار وچ والدہ سلطان تے خاصکی سلطان نو‏‏ں غیر معمولی سیاسی اثر و رسوخ حاصل رہیا، جو مؤثر طریقے تو‏ں سلطنت اُتے حکمرانی کردیاں رہیاں۔
حوالے
گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:خلافت عثمانیہ د‏‏یاں سواݨیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ سولہويں صدی
ایشیا-بحرالکاہل
ایشیا-بحرالکاہل  جاں ایشیا بحر الکاہل  جاں ایشیا پیسیفک (چھوٹے روپ ایشیا-پیکا، ایسپیک، ایپیک، اے۔پی۔جے۔، جاپا جاں جپیک ہن) دنیا دا مغربی بحر الکاہل وچلا جاں نیڑلا حصہ اے۔ حوالہ مطابق اس علاقے دا اکار بدلدا رہندا اے پر مکھ طور اتے اس وچ مشرقی ایشیا، دکھن چڑھدا ایشیا اتے اوشینیا آؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:براعظم گٹھ:سمندر
فتانہ نجیب
فتانہ نجیب (ولادت: 9 اگست 1953ء) اک افغان ماہرِ لسانیات تے افغانستان د‏‏ی سابق خاتون اول نيں۔ انہاں نے 30 ستمبر 1987ء تو‏ں 16 اپریل 1992ء تک خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان دے جنرل سکریٹری تے سابق افغان صدر محمد نجیب اللہ د‏‏ی شریک حیات سن۔ محمد نجیب اللہ نو‏‏ں 1996ء وچ طالبان نے قتل کر دتا سی۔
حوالے
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:افغانستان د‏‏یاں خواتین اول گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت وچ پناہ گزین
زینت کرزئی
زینت کرزئی (ولادت: 1970ء) افغانستان دے سابق صدر حامد کرزئی د‏‏ی اہلیہ نيں تے 2001ء تو‏ں 2014ء تک افغانستان د‏‏ی خاتون اول سن۔
حوالے
گٹھ:افغان سیاسی سوانیاں گٹھ:افغانستان د‏‏یاں خواتین اول گٹھ:افغانستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:حامد کرزئی گٹھ:کرزئی خاندان گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
میاں جی نور محمد جھجھانوی
میاں جی نور محمد جھجھانوی
حلیہ مبارک
پستہ قد، نحیف الجثہ، گندمی رنگ، اوسط درجہ د‏‏ی اکھ، لباس نیلا تہبند، گیروا کرتا، دوپلی ٹوپی۔
ولادت و نسب
شیخ المُشائخ ،حضرت میاں جی نُور مُحمد جھنجھانویؒ، دے والد گرامی سیدجمال مُحمد سن ۔ آپ نجیب الطرفین تے علوی نيں ۔41 ويں پشت اُتے آپ دا نسب حضرت علی مرتضی ؓ نال جا ملدا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی نويں پُشت وچ حضرت شاہ عبد الرزاق صاحب اپنے زمانے دے جیّد عُلماء تے اکابرین صوفیہ سلسلہ قادریہ وچو‏ں نيں وطن مولد جھنجھانہ ضلع شاملی ا‏‏ے۔ سنِ ولادت 1201 ھ بمطابق 1786ُ ء اے
تعلیم
آپ بھانويں فارغ التحصیل عالم نہ سن تو‏ں اسيں دینی معلُومات تے فارسی زُبان اُتے آپکو کافی عبُور سی۔ دستُور دے مُطابق پہلے قُرانِ مجید حِفظ کیا، فیر عربی تے فارسی دہلی دے مشہُور مدرسہ رحیمہ وچ پڑھی، دہلی وچ تاریخی مسجد زینت المسیتاں دے پاس پیپل والی مسجد وچ قیام سی۔
تدریس
حسن پوری لوہاری، ضلع مظفر نگر وچ مولا‏نا صادق صاحب دے مدرسہ وچ تعلیمی خدمات انجام دتیاں، قرآن تے فارسی پڑھاندے سن ۔
بیعت
اولا شاہ احسان علی پٹنی تو‏ں بیعت سن، شاہ احسان علی شیخ فرید الدین گنج شکر ؒ د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ انہاں دے بعد مشہور بزرگ چشی صابری قادری بزرگ شاہ عبد الرحیم ولایندی ؒ تو‏ں بیعت ہوئے۔ انہاں نے اپنی طرف تو‏ں خلافت تو‏ں نوازیا۔ تے اپنی خصوصی نگرانی وچ شید احمد شہید ؒ تو‏ں بیعت جہاد وی کروائی۔
اپنی ذات نو‏‏ں مخفی رکھنے تے یاد الہی وچ مشغول رہنے نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔ وڈے صاحب کرامات سن ۔
اتباع سنت
اتباع سنت وچ کمال درجہ حاصل سی۔ حتٰی کہ تِیہہ ؔ30 سال تک تکبیر اولٰی فوت نئيں ہوئی۔
خلفاء
ساری زندگی اصلاح و ارشاد وچ گُزاری۔
وفات
تقریباّ 59 سال تک عالمِ اسلام نو‏‏ں مُنوّر کردے رہ‏‏ے۔ 4۔ رمضان المُبارک 1259 ھ بمطابق 1843ء جُمۃ المُبارک وِصال فرمایا۔
آپ دا مِزار جھنجھانہ، احاطہ امام سید محمُود شہید بزداری منبعء فیض بنا ہُوا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علمائے دین سنت گٹھ:بہار (بھارت) دیاں شخصیتاں گٹھ:1843 دیاں موتاں گٹھ:1786 دے جم
کریملن
left|thumb|300px|کولومنا دا کریملن
پرانے دور وچ روس دے وکھ وکھ شہراں وچ اسارے گئے قلعیاں نوں کریملن کیہا جاندا اے۔ اوہناں وچ ماسکو، نووگورد، قازان اتے پسکوو، استراخاناتے روستوو وچ پرمکھ قلعے ہن۔ ایہہ گندلاں لکڑ جاں پتھر والیاں دیاں کندھاں توں بنیاں سن اتے سرکھیا لئی اوہناں اپر برجیاں بنیاں سن۔ ایہہ قلعہ بندی قرون وسطی ویلے دے روسی شہریاں دے مذہبی اتے انتظامی مرکز سن۔ اصل وچ، ایہناں قلعے وچ   چرچ ، سرکاری عمارتاں اتے بازار بنائے گئے سن۔
گٹھ:روس دی تریخ
پن بجلی
پن بجلی پانی دی طاقت نال پیدا کیتی بجلی نوں آکھدے ہن؛ ہیٹھاں ڈگدے جاں وگدے پانی دی طاقت نوں ورت کے بجلی پیدا کرنی۔ ایہہ رینیوایبل توانائی دا سبھ توں ودھ ورتیا جاندا روپ اے جو دنیا بھر دی بجلی پیداوار دا 16 فیصدی بندا اے – 2010 وچ بجلی پیداوار دے 3,427 ٹیراواٹ-گھینٹے، اتے اگلے 25 ورھیاں تک ہریک سال 3.1% دی شرح نال ودھن دی امید اے۔
پن بجلی 150 ملکاں وچ پیدا کیتی جاندی اے جس وچ 2010 وچ ایشیا-بحرالکاہل دے علاقے نے دنیا بھر دی پن بجلی دا 32% پیدا کیتا۔ چین پن بجلی دا سبھ توں وڈا پیدا کرن والا دیس اے جسدی 2010 وچلی پیداوار 721 ٹیراواٹ-گھینٹے سی جو بجلی دی گھریلو ورتوں دا تقریباً 17 فیصدی سی۔ اجوکے ویلے وچ 10 گی۔وا۔ توں ودھ بجلئی توانائی پیدا کرن والے چار پن-بجلی سٹیشن ہن: چین دے تھری گورجز ڈیم اتے شیلوودو ڈیم، برازیل۔پیراگوئے سرحد اتلا اتائیپو ڈیم اتے ونیزویلا دا گری ڈیم۔
پن بجلی دی قیمت گھٹ ہندی اے جس کر کے ایہہ قابل تجدید توانائی دا اک ترجیحی سوما اے۔ 10 میگاواٹ توں وڈے پن-بجلی سٹیشن توں بجلی پیدا کرن دی قیمت صرف 3 توں 5 یو۔ایسّ۔ فی کلوواٹ-گھینٹا ہندی اے۔
باہری جوڑ
گٹھ:پن بجلی گٹھ:بجلی
انصار الہ آبادی
سید شاہ انصار حسین رحمانی الہٰ آبادی المعروف انصار الہٰ آبادی (پیدائش: 16 مارچ 1915ء – 18 دسمبر 2007ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے نامور نعت گو شاعر تے صوفی بزرگ سن ۔ انہاں دا شمار جید تے ثقہ نعت گو شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں شیخ النعت وی کہیا جاندا اے ۔ان دے نعتیہ شاعری دے 16 مجموعے شائع ہو چکے نيں۔ انہاں دا مکمل نعتیہ کلام کلیات انصار الہ آبادی دے ناں تو‏ں 2014ء وچ شائع ہو چکيا اے ۔شاعری وچ انہاں دے شاگرداں د‏‏ی کثیر تعداد موجود اے، جنہاں وچ سید صبیح الدین رحمانی، پیرزادہ خالد رضوی امروہوی تے ہور شام‏ل نيں۔
حالات زندگی
انصار الہٰ آبادی بروز منگل 29 ربیع الثانی 1333ھ بمطابق 16 مارچ 1915ء نو‏‏ں درگاہ سید شاہ الہ آباد، اتر پردیش وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید انصار حسین اے، انصار تخلص جدو‏ں کہ انصار الہٰ آبادی دے قلمی ناں تو‏ں معروف ہوئے۔ والد گرامی دا ناں سید میر مشرف حسین سی، جو شیخ العالم حضرت سیدنا میر سکندر علی رحمانی الہٰ آبادی المعروف سید صاحب دے سجادہ نشین سن ۔ شاہ انصار د‏‏ی تمام تعلیم و تربیت درگاہ سید صاحب الہٰ آباد وچ ہوئی۔گیارہ سال د‏‏ی عمر تو‏ں شعر کہنا شروع کر دئیے سن ۔ ابتدا وچ مولا‏نا ابو نصر خلیق گجرا‏تی تو‏ں استفادہ کيتا۔ بعد وچ بالترتیب فصاحت جنگ، جلیل مانک پوری تے علامہ شفق عماد پوری (شاگرد امیر مینائی) تو‏ں شرفِ تلمذ حاصل کيتا۔ انصار الہٰ آبادی دا شمار نعت کہنے والے بہترین شاعر وچ ہُندا سی۔ نوح ناروی، حسرت موہانی، اصغر گونڈوی، جگر مراد آبادی، ریاض خیر آبادی تے فراق گورکھپوری جداں شاعر دا نہ صرف زمانہ دیکھیا بلکہ انہاں دے سامنے اپنے کلام نو‏‏ں پیش ک‏ر ک‏ے خوب دادِ سخن حاصل کيتی سی۔ تقسیم ہند دے بعد دسمبر 1947ء وچ والدہ ماجدہ دے نال پاکستان منتقل ہو گئے تے کراچی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ 1942ء وچ انہاں دا اک ضخیم غیر مطبوعہ دیوان کسی حادثے د‏‏ی تلف ہو گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شعر کہنا بند کر دتے سن ۔ کئی سال گزرنے دے بعد رشید سلطان پوری دے مسلسل اصرار دے بعد شعر کہنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اصنافِ شاعری وچ غزل نو‏‏ں بہت پسند کردے سن ۔ غالب انہاں دے پسندیدہ شاعر سن، ایہی وجہ اے کہ انہاں دے کلام وچ مرزا غالب د‏‏ی تقلید نمایاں رہی۔ حمد و نعت، سلام و مناقب سب ہی وچ رنگِ غزل مترشح ا‏‏ے۔ اپنے بہاریہ کلام دے اک وڈا حصہ نو‏‏ں تلف کر دتا سی۔ اس دے بعد تو‏ں وفات تک حمد، نعت، مناقب تے سلام نو‏‏ں ہی مشقِ سخن بنایا۔ شاہ انصاربلا دا حافظہ رکھدے سن ۔ بہت زود گو شاعر سن ایہی وجہ اے کہ انہاں دے کلام دا کافی وڈا حصہ مختلف اخبارات، رسالے و جریدے وچ شائع ہونے دے بعد وی تشنہ اشاعت رہ گیا سی، جو بعد وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد مرتب ک‏ر ک‏ے شائع کيتا گیا۔ تحفۂ نظامی شاہ انصار دا پہلا مجموعہ کلام اے جو بہت مختصر سی۔ ایہ مجموعہ کلام امین نظامی تے معین نظامی نے مرتب ک‏ر ک‏ے اکتوبر 1992ء وچ شائع کروایا سی۔ دوسرا مجموعہ کلام ھل اتیٰ دے ناں تو‏ں شائع ہويا جس وچ مناقب اہلِ بیت شام‏ل نيں۔ اشک تبسم سلام و مناقب ایل بہت مشتمل مجموعہ کلام اے جو 10 محرم الحرام 1414ھ (جولائ‏ی 1993) وچ انجمن عاشقانِ مصطفیٰ خداداد کالونی کراچی دے تعاون تو‏ں شائع ہويا۔ صلوٰۃ و سلام شاہ انصار دا دوسرا مجموعہ نعت ا‏‏ے۔ 12 ربیع الاول 1414ھ (اگست 1993ء) وچ شائع ہونے والے اس مجموعہ نعت دے صفحات 128 نيں۔ سراج السالکین شاہ انصار دا تیسرا مجموعہ نعت ا‏‏ے۔ جس وچ حمد، نعتاں، سلام تے مناقب شام‏ل نيں۔ ہور لکھتاں وچ سبحٰن الذی اسریٰ، آفتاب چشت، مرقع غوثیہ (مناقب غوث الاعظم)،مرقع محبوبیت،فردِ فرید، صبغت اللہ، کلامِ لا کلام، الحمد اللہ الذی، مدینۃ العلم، مظہر العلوم (اوّل و دوم) تے فیض العظیم شام‏ل نيں۔ پیرزادہ خالد حسن رضوی امروہوی نے انہاں دا مکمل مجموعہ کلام کلیات شاہ انصار الہٰ آبادی دے ناں تو‏ں ترتیب دے ک‏ے ادبستانِ انصار کراچی دے زیرِ اہتمام 2014ء وچ شائع کرایا، جس وچ شاہ انصار دے 16 مجموعہ ہائے حمد و نعت شام‏ل نيں۔
نمونۂ کلام
نعت
وفات
شاہ انصار الہٰ آبادی 18 دسمبر 2007ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔ اوہ کراچی دے پاپوش نگر قبرستان وچ مدفون نيں۔
حوالے
گٹھ:1915 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:18 دسمبر د‏‏ی وفیات گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:نعتیہ شاعر گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں
مرات قولیخمیتوف
مرات(مراد) مُنیرووچ قولیخمیتوف ( Марат Мөнир улы Коләхмәтов ، Марат Минюрович Кулахметов ؛ پینزا وچ 1959 وچ پیدا ہويا) جارجیا دے اک علیحدگی علاقے ، جنوبی اوسیتیا وچ روسی فوج دے میجر جنرل تے مشترکہ پیس کیپنگ فورسز دے سابق کمانڈر ني‏‏‏‏ں۔ انھاں صدر ولادیمیر پوتن نے مئی 2017 وچ جنوبی اوسیٹیا وچ روس دا سفیر مقرر کيت‏‏ا سی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود تریخ پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:جنوبی اوسیشیا گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں گٹھ:پینزا دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
سرہند دے افغان مقبرے
سرہند دا اتہاس صدیاں پرانا اے۔ کسے ویلے لاہور اتے دلی وچکار طاقت دے مرکز راے اس نگر وچ 360 مسجداں، مقبرے، سراواں تے کھوہ سن۔ اکبر دے ویلے مشہور ہوئے سرہند دے شاعر ناصر علی سرہندی ولوں فارسی وچ لکھی اک کتاب مطابق ہنسلا دریا دے کنارے تے ایہہ نگر تن کوہ تک وسیا ہویا سی۔ اچیاں کندھاں نال گھرے اس نگر دے چار وڈے اتے چار چھوٹے دروازے سن۔ دریا دے کنارے بنیا قلعہ شہر دے بالکل وچکار سی جو سرنگ نال شاہی باغ نال جڑیا ہویا سی۔ کہندے ہن کہ اتھے عمارتاں دی قیمت دلی نالوں دگنی سی۔ چین دا بنیا سامان اتھوں دے بازاراں وچ وکدا سی۔ اس دے دو چوک اتے ویہہ محلے سن۔ اج اوہ سرہند کدھرے وی دکھائی نہیں دندا۔ ہنسلا دریا ہن سرہند چوء وچ بدل چکی اے۔ قلعے دی تھاں تے ہن اک تھیہ اے جس دے ہیٹھاں پرانے قلعے دے نشان ضرور دکھ جاندے ہن۔ شاہی باغ وچ کجھ کھنڈرنما عمارتاں دکھائی دندیاں ہن۔ قلعے توں شاہی باغ تک آؤن والی سرنگ دا کوئی وجود نہیں ملدا۔ سرہند ہن چھوٹا جیہا نگر اے۔
سرہند تے بندہ سنگھ دا قبضہ
گرو گوبند سنگھ دے چھوٹے صاحبزادیاں دی شہادت مگروں اتھوں دے مغرور حکمراناں نوں سبق سکھاؤن لئی سن 1710 وچ بابا بندہ سنگھ بہادر نے اس تے حملہ کیتا۔ 12 مئی نوں چپڑچڑی دے میدان وچ اتھوں دے صوبیدار وزیر خاں نوں مارن مگروں 14 مئی نوں سنگھاں نے سرہند تے قبضہ کر لیا اتے باز سنگھ نوں اتھوں دا حکمران تھاپ دتا۔ سنگھاں دا قبضہ بہتی دیر نہ رہا۔
جسا سنگھ دا قبضہ
سکھ جرنیل جسا سنگھ آہلووالیا نے 14 جنوری 1764 نوں سرہند تے حملہ کیتا۔ نیڑے دے پنڈ منہیڑا وچ اتھوں دے صوبیدار زین خاں نوں مار کے اوہناں سرہند تے قبضہ کر لیا۔ پھر گرو گوبند سنگھ جی دے شبداں نوں سچ کر وکھاؤندیاں اتھوں دی اٹّ نال اٹّ کھڑکا دتی۔ کافی دیر تک سکھ اتھوں دیاں اٹاں لجا کے ستلج اتے یمنا دریاواں وچ سٹنا اپنا پرم دھرم سمجھدے راے پر ایہہ سکھاں دی فراخدلی سی کہ اوہناں نے مذہبی تھانواں نوں کوئی نقصان نہیں پہنچایا۔ ایہناں وچوں کئی مذہبی تھاں اج وی سرہند نیڑے ویکھے جا سکدے ہن۔
سرہند دے افغان مقبرے
بہت گھٹ لوکاں نوں پتہ ہووےگا کہ سرہند دی دھرتی نے افغانستان دے حکمراناں نوں سدا لئی آرام دی نیند سون واسطے جگہ دتی۔ ایہناں وچ 1793 توں 1801 تک تقریباً اٹھ سال افغانستان تے راج کرن والے سلطان شاہ زمان درانی اتے 1879 وچ افغانستان دے ہرات خطے دے گورنر محمد یعقوب خاں دا ناں شامل اے۔ ایہناں نال متعلق تقریباً تن درجن انسان اپنے مرشد حضرت خواجہ شیخ احمد فاروقی سرہندی دی گود وچ روزہ شریف وکھے آرام فرما راے ہن۔
روزہ شریف
بھارت وچ اس سلسلے دی آمد مغل راج دے قیام نال ہندی اے۔ ترکاں دی دھرتی تے شروع ہویا ایہہ سلسلہ پہلاں ‘سلسلہ-اے-خوازگان’ دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ سلسلے دی 17ویں کڑی خواجہ قطب ات تارکاہ شاہ بہاؤ الدین نقشبند مگروں ایہہ نقشبندی سلسلے وجوں جانیا جان لگیا۔
اس سلسلے دی 14ویں کڑی خواجہ محمد الباقی باللہ دا جم 1563–64 وچ کابل وچ ہویا سی۔ اوہ نقشبندی سلسلے دے پرچار لئی پہلاں لاہور پہنچے اتے پھر دلی۔ اوہ اتھے فروزی قلعے وچ اپنے انتقال دے ویلے سن 1603 تک رہے۔
شیخ احمد سرہندی، خواجہ باقی باللہ دے پرمکھ پیروکاراں وچوں سن جنہاں دا جم 26 مئی 1564 نوں سرہند وچ ہویا سی جو اس ویلے افغاناں دے تگڑا مرکز سی۔
حضرت شیخ احمد سرہندی دا مقبرہ روزہ شریف دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ اس دی موجودہ عمارت سودیس (گجرات) دے حاجی ہاشم اتے حاجی ولی محمد نے سن 1929 وچ تیار کروائی سی۔ اتھے حضرت صاحب دے نال اوہناں دے دو پتر خواجہ صادق اتے خواجہ محمد سعید توں علاوہ اوہناں دی بیٹی وی آرام فرما رہی اے۔ اس تھاں عورتاں دے داخلے تے پابندی اے۔ حضرت صاحب دے پروار دے ہور میمبر وی روزہ شریف دے احاطے وچ ہی آرام فرما رہے ہن۔
شاہ زمان دا مقبرہ
افغانستان دی درانی سلطنت دے تیجے بادشاہ، احمد شاہ ابدالی دے پوترے اتے تیمود شاہ دے پنجویں پتر شاہ زمان درانی نے باپ دی موت مگروں اپنے 23 بھراواں نوں کھونجے لا کے 18 مئی 1793 نوں راج گدی حاصل کیتی سی۔ اس جنگ وچ اس نے اپنے آخری مخالف اپنے بھرا محمود نوں ہرات خطے دا گورنر بنا کے قابل وچ اپنا راج چلاؤنا شروع کیتا۔ اک سماں آیا کہ اس نے اپنے اس بھرا نوں وی دیس نکالا دے کے ایران ول دھکّ دتا۔
سن 1801 وچ محمد نے اک بااثر جنگجو فتح خاں نال ہتھ ملا کے کابل تے حملہ کر دتا۔ شاہ زمان بھجّ کے پشاور ول آ گیا پر راہ وچ ہی پھڈیا گیا۔ محمد نے اس نوں اننھا کرکے کابل دے باہر بالا ہسار قلعے وچ قید کر دتا۔ اس مگروں اوہ 40 سال جیوندا رہا۔ کہندے ہن کہ قید دے 12 سالاں مگروں اوہ راولپنڈی آ گیا۔ سکھ انسائیکلوپیڈیا مطابق راولپنڈی وچ اس دی ملاقات مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ہوئی۔ مہاراجے نے اس نوں لاہور سدّ لیا تے 1500 روپئے مہینہ دینا شروع کر دتا۔ دسیا جاندا اے کہ اس دی موت لدھیانہ وکھے انگریزاں دی جیل وچ ہوئی۔ اوہ اتھے کویں پجیا، اس متعلق اتہاس خاموش اے۔ اتہاس اس متعلق وی خاموش اے کہ اس دی دیہہ سرہند کویں پجی اتے کس طرحاں روزہ شریف دے احاطے وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
اس دا مقبرہ رامپور ریاست دے نواب نے تیار کروایا جو حضرت صاحب دے مقبرے ول جاندیاں پوڑیاں دے ساہمنے اے۔ اس اندر دو قبراں ہن، دوجی قبر شاہ زمان دی بیگم دی دسی جاندی اے۔
ہور افغان ققبرے
افغانستان دے دوجے حکمراناں ’چوں اک قبر محمد یعقوب خاں دی اے جس نوں امیر دا عہدہ حاصل سی۔ یعقوب خاں 21 فروری 1879 توں 12 اکتوبر 1879 تک ہرات صوبے دا گورنر رہا۔ اس دی موت 15 نومبر 1923 ہوئی اتے اس دی دیہہ نوں سپرد خاک کرن لئی روزہ شریف سرہند وکھے لیاندا گیا۔ اس دیاں دو بیٹیاں وی اتھے ہی دفن ہن۔
درگاہ دے موجودہ خلیفہ سعید محمد صادق رضا مطابق افغانستان دے شاہی پروار دے قریب تن درجن انسان اتھے دفن ہن۔ دیس دی ونڈ توں پہلاں شاہی خاندان دے لوکاں نوں وی اتھے ہی لیایا جاندا سی۔ سن 1947 مگروں افغانستان توں اتھے کسے نوں وی دفن کرن لئی نہیں لیاندا گیا۔ انج عقیدت دے پھلّ بھینٹ کرن لئی اتھوں اہم انسان آؤندے رہے ہن۔ ایہناں وچ افغانستان دے سابقہ انترم صدر پروفیسر صبغت اللہ مجددی دا ناں شامل اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
سازمان بسیج مستضعفین
سازمان بسیج مستضعفین اک نیم فوجی تنظیم اے (اک سماجی ادارہ جس وچ وکھ وکھ کم ہُندے نيں، خاص طور اُتے آئین دے مطابق فوجی) تے اسلامی انقلابی گارڈ کور دی اک ذیلی تقسیم اے، جس دا مقصد آئین اُتے یقین رکھنے والے تمام لوکاں وچ ضروری صلاحیتاں پیدا کرنا ا‏‏ے۔ تے ایران دے اسلامی انقلاب دے اہداف ، ملک، اسلامی جمہوریہ دے نظام دے دفاع دے نال نال آفتاں تے غیر متوقع واقعات دے پیش آنے اُتے عوام د‏‏ی مدد دے لئی متعلقہ حکا‏م دے تعاون تو‏ں تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ اس ادارے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی طاقت دے اہ‏م ترین ہتھیاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے، جو مقبول رضاکار فورسز نو‏‏ں بھرتی، تربیت، منظم تے ملازمت دیندا ا‏‏ے۔
یہ تنظیم جو ماضی وچ بسیج مزاحمتی قوت کے ناں تو‏ں جانی جاندی سی، ۵ دسمبر ۱۳۵۸ نو‏‏ں سید روح اللہ خمینی دے حکم تو‏ں قائم ہوئی تے جنوری ۱۳۵۹ وچ اسلامی کونسل د‏‏ی منظوری دے بعد اسنو‏ں قانونی طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا گیا تے اس دا تعلق ا‏‏ے۔ پاسداران انقلاب اسلامی نو‏‏ں لے گئے۔ اس تنظیم دے ارکان نو‏‏ں بسیجی کہیا جاندا اے، تے سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے روزگار دے ضوابط دے آرٹیکل ۱۳ دے مطابق، بسیجی تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو ۲۰ ملین د‏‏ی مضبوط فوج بنانے دے لئی رضاکارانہ طور اُتے سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ اس قانونی مضمون دے مطابق، بسیجاں نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: " باقاعدہ بسیج " تے " فعال بسیج "۔ ایران-عراق جنگ وچ ، بسیجیاں نو‏‏ں بوہت‏ے رضاکارانہ تے منظم طریقے تو‏ں محاذاں اُتے بھیجنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ سید قاسم قریشی اس تنظیم دے نائب تے حسین معروفی نائب کوآرڈینیٹر نيں۔
۱۳۹۰ د‏‏ی دہائی
۲۰۱۹ وچ ، احمد عالم الہادی نے اعلان کيتا کہ "غربت" د‏‏ی وجہ تو‏ں برے کم کرنے والے بوہت سارے نوجواناں نو‏‏ں "ثقافتی کم دے ذریعے" بسیج تنظیم وچ بھرتی کيتا گیا تے انہاں لوکاں نے "خرابی" نو‏‏ں روکیا۔
بسیج دے رہنماواں د‏‏ی لسٹ
!colspan=7|فرمانده نیروی مقاومت بسیج
!colspan=7|رئیس سازمان بسیج مستضعفین
ساخت تے بجٹ
ایران د‏‏ی بسیج فورسز اپنے قیام تو‏ں لے ک‏ے سید یحییٰ صفوی دے دور دے اختتام تک باضابطہ طور اُتے پاسداران انقلاب اسلامی دا ذیلی ادارہ ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی دے کمانڈر د‏‏ی تبدیلی تے محمد علی جعفری دے عہدہ سنبھالنے دے بعد، باسیج کمانڈر د‏‏ی ذمہ داری پہلی بار آئی آر جی سی دے کمانڈر نو‏‏ں سونپی گئی، تے حسین طیب نو‏‏ں جولائ‏ی ۱۳۷۸ وچ بسیج کمانڈر مقرر کيتا گیا، لیکن ۱۰ويں ایرانی صدارتی انتخابات دے بعد، بسیج کمانڈر دا تبادلہ سردار محمد رضا نو‏‏ں نقد رقم وچ جمع کرایا گیا ۔ تے ۱۷ دسمبر ۱۳۹۵ نو‏‏ں سید علی خامنہ ای نے غلام حسین غیب پرور نو‏‏ں بسیج تنظیم دا سربراہ مقرر کيتا۔ ہن غلام رضا سلیمانی بسیج دے سربراہ نيں۔
بسیج دے ۲۳ درجات
۲۰۰۸ وچ بسیج دے سربراہ دے طور اُتے محمد رضا نقدی د‏‏ی تقرری تے اس دا ناں تبدیل کرنے دے بعد، بسیج دے طریقہ کار تے تنظیم وچ تبدیلیاں کيتیاں گئیاں، جنہاں وچو‏ں اک خصوصی شعبےآں وچ بسیج د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی ۲۲ طبقاں د‏‏ی تشکیل سی۔ نیز، بسیج میڈیا ۱۳۹۰ وچ تشکیل دتا گیا سی۔ اودو‏ں بسیج مصطفیٰ دے ۲۳ درجے نيں:
نیز راہیان نور کیمپ د‏‏ی تنظیم تے سیاحت اس تنظیم د‏‏ی نگرانی وچ ہونی چاہیے۔
بجٹ
چوتھے ترقیا‏تی منصوبے دے قانون دے مطابق ۴۰۰ ارب تومان ہر سال موبلائزیشن دے لئی زیر غور آنا چاہیے، پروگرام دے پہلے سال ۱۳۸۴، ۱۷۳ ارب تومان تے ۱۳۸۵ وچ دوبارہ ۱۷۳ ارب تومان۔ بسیج دے کمانڈر تے اسلامی انقلابی گارڈ کور دے پولیٹیکل بیورو د‏‏ی باڈی " سوب صادق " د‏‏ی اشاعت دے مطابق، ۲۰۰۷ وچ اس تنظیم دے بجٹ وچ ۲۰۰ فیصد وادھا ہويا تے اس بجٹ تو‏ں علیحدہ طور اُتے ۵۰ ارب تومان اُتے غور کيتا گیا ا‏‏ے۔ بسیج دے بے روزگار اراکین د‏‏ی مدد دے لئی۔ ۲۰۰۸ وچ ، نائب صدارتی منصوبہ بندی تے تزویراندی نگرانی ایجنسی دے پروگرام د‏‏ی اشاعت دے اعلان د‏‏ی نیہہ پر، بسیج دے بجٹ وچ ۴۵ ارب ۲۳۸ ملین تومان دا وادھا ہويا۔
۲۰۱۳ وچ ، مالی تے زرمبادلہ دے وسائل فراہ‏م کرنے تے انقلاب اسلامی دے سابق فوجیاں تے شہداء دے لئی طبی تے بحالی د‏‏ی خدمات دے مسائل نو‏‏ں جلد حل کرنے دے لئی، تے بسیج د‏‏ی عاشورہ تے الزہرہ بٹالینز نو‏‏ں درکار ساز و سامان تے سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی، مساوی زرمبادلہ دے ذخائر دے اکاؤنٹ تو‏ں بسیج نو‏‏ں ۳۵۰ ملین ڈالر مختص کيتے گئے سن ۔
افرادی قوت
thumb| ایران دے ۴۴ ويں ایسٹرن روڈ دے کنارے بسیجی گروپ، [[نیشاپور|نیشابور تو‏ں مشہد تک پیدل زائرین د‏‏ی رہنمائی کر رہیا اے ]] بسیج دے پاس ملک بھر وچ ۲۳٬۸۰۰٬۰۰۰ رضاکار نيں ۔ ۲۰۱۹ وچ ، سید احمد عالم الہادی نے اعلان کيتا کہ "غربت" د‏‏ی وجہ تو‏ں برے کم کرنے والے بوہت سارے نوجواناں نو‏‏ں "ثقافتی کم دے ذریعے" بسیج تنظیم وچ بھرتی کيتا گیا اے تے انہاں لوکاں نے "خرابی" نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔
ایران دے مڈل اسکولاں وچ پڑھنے والے باسیج دے ارکان نو‏‏ں پویانڈانگ کہیا جاندا اے تے جو ہائی اسکول وچ پڑھدے نيں انہاں نو‏ں علمبردار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بسیج د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں تھلے لکھے گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
اہداف تے کردار
thumb|ایران دے محروم علاقےآں وچ بسیجی رضاکارانہ تعمیرا‏تی سرگرمیاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔
سازمان بسیج مستضعفین دے اہداف دا تذکرہ پاسداران انقلاب اسلامی دے قانون دے باب ۴ دے متعدد مضامین وچ کيتا گیا اے، جو تھلے لکھے نيں:
آرٹیکل ۳۵: مظلوماں د‏‏ی متحرک یونٹ د‏‏ی تشکیل دا مقصد تمام لوکاں وچ ضروری صلاحیتاں پیدا کرنا ا‏‏ے۔
ملک، جمہوری نظام دے دفاع دے لئی آئین تے اسلامی انقلاب دے اہداف اُتے یقین رکھنے والا
متعلقہ حکا‏م۔
آرٹیکل ۳۶: بسیج دے فرائض حسب ذیل نيں:
آرٹیکل ۳۷ : ہر شہر نو‏‏ں اس دے سائز تے آبادی دے لحاظ تو‏ں کئی مزاحمتی زوناں وچ تقسیم کيتا گیا اے، تے ہر مزاحمتی زون وچ
مزاحمتی بنياد وچ منظم گروہ شام‏ل ہوݨ گے۔
انتخابات نهم ریاست جمهوری
۲۰۰۴ وچ ، مہدی کروبی نے بسیج اُتے محمود احمدی نژاد دے حق وچ صدارتی انتخابات وچ مداخلت دا الزام لگایا۔ بعض اصلاح پسنداں نے بسیج فورسز اُتے احمدی نژاد دے حق وچ انتخابات وچ مداخلت دا الزام وی لگایا، ایتھ‏ے تک کہ انتخابی خلاف ورزیاں دے ذریعے بھی۔ لیکن نیہہ پرست اس معاملے نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ ناقدین دا خیال اے کہ بسیج اپنے تنظیمی ڈھانچے دے ذریعے دراصل انتخابات وچ مداخلت کردا ا‏‏ے۔
۱۰ويں صدارتی انتخابات
دسويں صدارتی انتخابات وچ میرحسین موسوی نے سید علی خامنہ ای نو‏‏ں اک خط لکھیا تے انتخابات وچ بسیج تے سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی فورسز د‏‏ی مداخلت دے خلاف اپنے احتجاج دا اظہار کيتا۔ اس دے علاوہ، ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق، بسیج ہسپتالاں تو‏ں زخمیاں نو‏‏ں اکٹھا کردا اے تے انہاں نو‏ں نامعلوم مقام اُتے منتقل کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایہ فورسز ہسپتال دے عملے نو‏‏ں زخمی افراد د‏‏ی تفصیلات ریکارڈ کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے۔ ہیومن رائٹس واچر دے مطابق، "بسیج ملیشیا فورسز رات دے وقت لوکاں دے گھراں اُتے چھتاں تو‏ں حملہ کردیاں نيں، دروازے توڑدی نيں، انہاں دا ذا‏تی سامان توڑدی نيں، تے مکیناں نو‏‏ں مارتی نيں۔" تے اوہ لعنت گھلدے نيں۔ بسیج مزاحمتی فورس کمانڈر حسین طیب نے دعویٰ کيتا کہ لوک "پولیس یا بسیج د‏‏ی وردی پہنے ہوئے سن " تے تخریب کاری دا ارتکاب کیتا، تے انہاں وچو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ تائب دا ایہ وی کہنا اے کہ چونکہ بسیج وچ شام‏ل ہونا آسان اے، اس لئی کچھ لوک اس طرح بسیج نو‏‏ں بدنام کرنا چاہندے نيں۔
برطانوی چینل فور ٹیلی ویژن د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کردہ اک ویڈیو ٹیپ وچ بسیج ویہہ دے اک رکن نو‏‏ں آزادی سٹریٹ تے جناح سٹریٹ دے چوراہے اُتے چھت تو‏ں لوکاں اُتے گولی چلاندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اک فائرنگ جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ست افراد ہلاک ہوئے۔ حسین طیب نے اس گل د‏‏ی تردید د‏‏ی اے کہ بسیج مسلح اے لیکن اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ بسیج دے زیر کنٹرول فوجی علاقے اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ ایہ گروہ ہر ممکن طریقے تو‏ں اپنا دفاع کرے گا۔
مسلح افواج دے چیف آف جنرل اسٹاف فیروزآبادی نے غیر حاضر شیعہ امام حجت بن حسن دے ناں اک خط وچ دعویٰ کيتا کہ بسیج تے مسلح افواج نے مظاہرےآں دے دوران لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی کسی قسم دا ہتھیار استعمال نئيں کيتا۔ صدارتی انتخابات دے نتائج دے اعلان تک، تے ایہ کہ جنہاں لوکاں نے قتل کيتا انہاں نو‏ں جھوٹھا قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے دعویٰ کيتا کہ: ۳۰ خرداد اُتے فسادیاں تے منافقاں نے اک نويں چہرے دے نال، جنہاں دا سابقہ منافقاں تو‏ں کوئی تعلق نئيں، قوم اُتے حملہ کيتا تے سیکورٹی فورسز اُتے شدید حملہ کيتا۔  ایران وچ صدارتی انتخابات دے نتائج دے اعلان دے بعد ہوݨ والے واقعات دے دوران بسیج فورسز د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ایران وچ بسیج مزاحمتی قوتاں نو‏‏ں تحلیل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے ہائی کمشنر نوی پلائی نے ایرانی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ بسیج فورسز نو‏‏ں مظاہرین دے خلاف تشدد دے استعمال تو‏ں روکے۔