cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بندہ سنگھ بہادر دا قایم کیتا خالصہ راج
خالصہ دربار وچ تیجا اہم اعلان خالصہ راج دا سکہ جاری کرن دا کیتا گیا۔ سمچے سکھ اتہاس وچ ایہہ پہلا موقع سی جدوں نرول خالصے دے ناں دا سکہ اتے دفتری موہراں چالو کیتیاں گئیاں سن۔ خالص سونے دا سبھ توں مہنگا سکہ جو گھڑیا گیا سی، اس اپر ایہہ عبارت لکھی گئی سی :
سکہ جد بر ہر دو عالم تیگِ نانک واہب است۔
فتح گوبند سنگھ شاہِ-شاہان فضلِ سچا صاحب است۔
اس دا پنجابی ترجمہ اے : شاہاں دے شاہ گرو نانک دیوَ جی اتے گرو گوبند سنگھ جی دیاں اتے اک ادور پرکھ ولوں بکھششاں اتے مہراں صدقہ فتح حاصل ہوئی اے اتے دو جہاناں وچ سکہ پرچلت کیتا اے۔
اس سکے دے دوجے پائے ایہہ عبارت سی :
ضربِ امان قہر، مسورت شہر، جینتُو-تکھتُو، مبارک بخت۔
اس دا پنجابی وچ مطلب اے۔ ‘ایہہ سکہ، دنیا دے امن استھان، شہراں دی مورتِی اتے دھنبھاگی راجگڑھ (لوہگڑھ) توں جاری کیتا گیا۔’ کتنے سندر، پیارے اتے بااثر شبد سن جو بندہ سنگھ بہادر نے خالصے دی راجگڑھ لئی ورتے سن۔
اک ایسی موہر تیار کیتی گئی سی جس نوں خالصہ دربار ولوں جاری ہوئے ہر فرمان، ہر دستاویز اتے ہر حکم اپر لگایا جاندا سی۔ اس دی عبارت سی :
ازمتِ نانک گرو ہم زاہرو ہم باطن است۔
پادشاہِ دین و دنیا آپ سچا صاحب است۔
مطلب کہ : گرو نانک دیوَ جی دی وڈیائی اندر-باہر سارے پھیلی ہوئی اے۔ اوہ ہی دین-دنیا دا مالک اے اتے اوہ ہی سچا ربّ اے۔
پر اس موہر نوں شاید لمی ووکیبولری کرکے جاں اوکھی ووکیبولری کرکے چھیتی بدل دتا گیا سی۔ اس دی تھاں تے جو موہر بنائی گئی سی اس اپر ایہہ عبارت سی :
دیگ و تیغ و فتح او نصرت بے درنگ۔
یافت از نانک گرو گوبند سنگھ۔
اس دا پنجابی ترجمہ اے : تیغ راہیں فتح اتے غریب نوں مفت لنگر چھکاؤن دی سیوا گرو نانک دیوَ اتے گرو گوبند سنگھ جی توں ہی حاصل کیتی اے۔
ایہناں سکے اتے موہراں دے چالو کرن بارے خفیہ خبراں وچ وی جانکاری بھیجی جاندی سی۔ 6 جون، 1710 دن جمعرات دی اک خبر وچ مکھ خبر-نویس ہدایت کیس نے بادشاہ نوں دسیا سی کہ باغی بندے نے ہیٹھ لکھیا دوہرا سکیاں اپر لکھ کے جاری کر رکھیا اے :
عظمت-اے-نانک گرو ہم ظاہر ہو باطن استُ۔ پادشاہ-اے-دین وا دنیا آپ سچا صاحب است۔'
مطلب : گرو نانک دی وڈیائی دو جہاناں وچ قائم ہو گئی اے۔ دھرم اتے دنیا دا بادشاہ وی اوہ ہی آپ سچا پاتشاہ اے۔ 9-11-1711 دی اک ہور خبر وچ اک ہور عبارت بارے ایوں لکھیا اے : اوہناں (سکھاں) نے موہر دے اپر ایہہ اکھر کھدوائے ہن : ‘گرو نانک دی وڈیائی ڈریکٹ اے اتے خفیہ اے۔ اوہ (گرو نانک) اس جہان دا اتے اگلے جہان دا بادشاہ اے اتے اوہ (گرو نانک) ہی سچا پاتشاہ اے۔”
خالصے دے سر تے راج-حصہ دا مکٹ رکھ کے بندہ سنگھ نے سکھ اتہاس وچ اک ایسا باب جوڑ دتا سی جہڑا ساری دنیا دے اتہاس وچ اپنے برابر دی مثال نہیں دیکھ سکدا۔ دنیا وچ اتے پنجاب دے اپنے گوانڈھ وچ جتنے وی وڈے وڈے بادشاہ ہوئے ہن سبھ نے اپنے ناں دے سکے چلا ئے اتے سبھ نے ہی اپنے آپ نوں ربّ دا انسانی روپ درسایا سی پر ادھر بندہ سنگھ بہادر اے جہڑا اپنے ناں نوں بالکل خفیہ رکھ کے گرو اتے خالصہ پنتھ دے ناں نوں ساہمنے لیاؤندا اے۔ ڈاکٹر۔ گنڈا سنگھ دے شبداں وچ ‘مغل بادشاہاں دے راج وچ سکے اتے موہراں اوہناں دے نجی ناواں اتے چلدے سن پر خالصے دا لیڈر بندہ سنگھ اپنے نجی ناؤں اتے کجھ نہیں سی کردا۔ اوہ راج دی حصول سچے صاحب واہگرو دی مہر نال گرو نانک-گرو گوبند سنگھ توں حاصل ہوئی کہندا اے اتے آپ دیگ اتے تیغ راہیں صرف سیوادار اے۔ اس لئی بخشش گرو نانک دی اے فتح گرو گوبند سنگھ اتے پاتشاہی ادور پرکھ واہگرو دی۔ ایہہ دنیا دے اتہاس وچ اک ادتی مثال اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاسگٹھ:پنجاب دی تریخ
پاکستان رینجرز
پاکستان رینجرز پاکستان دا اک نیم فوجی ادارہ اے ۔ جیہداا کَم پاکستان دی لہندی سرحد دی حفاظت تے جنگ و شورش زدہ علاقےآں وچ عوام نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا ا‏‏ے ۔ ایہدا سربراہ ڈائریکٹر جنرل اے ۔ جیہڑا لیفٹیننٹ جنرل رینک دا آرمی افسر ہُندا اے ۔ اوہنوں چیف آف آرمی سٹاف تعینات کردا اے ۔ پاکستان رینجرز نو‏‏ں رینجرز آرڈیننس 1959 دے تحت بݨایا گیا ۔
پاکستان رینجرز نو‏‏ں انتظامی لحاظ نال دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے ۔ پنجاب رینجرز تے سندھ رینجرز
پنجاب رینجرز
پنجاب رینجرز دا ہیڈ کوارٹر لہور وچ ا‏‏ے ۔ پنجاب رینجرز دا کم بھارت نال 1300 کلومیٹر لمبی سرحد د‏‏ی حفاظت کرنا ا‏‏ے ۔ اس توں علاوہ پنجاب رینجرز پاک فوج تے ہور انٹیلی جنس ایجنسیاں نال مل ک‏ے دہشت گرداں دے خلاف پنجاب دے مختلف علاقےآں وچ کارروائیاں وی کر دی اے ۔
سندھ رینجرز
سندھ رینجرز دا ہیڈ کوارٹر کراچی وچ ا‏‏ے ۔ سندھ رینجرز دا کَم بھارت نال لَگدی 912 کلومیٹر لمبی سرحد د‏‏ی حفاظت کرنا ا‏‏ے ۔ اس توں علاوہ سندھ رینجرز سندھ وچ دہشت گرداں دے دوجے مُلک دُشمݨ عناصر دے خلاف کارروائیاں وی کر دی اے ۔ خاص طور تے کراچی وچ دہشگرداں تے ملک دشمݨ گروہاں دے خلاف کارروائیاں کر دی اے ۔ کراچی وچ امن و امان قائم کرنا رینجرز دی وڈی کامیابی اے ۔ رینجرز نو‏‏ں کراچی وچ انسداد دہشت گردی دے قوانین دے تحت کارروائی دے اختیارات حاصل نيں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان
سامیہ حسن
سامیہ حسن (ولادت: 27 جنوری 1960ء) موجودہ صدر تنزانیہ نيں۔ انہاں نے سابق صدر جان موگوفلی د‏‏ی وفات دے بعد 19 مارچ 2021ء نو‏‏ں صدارت دا حلف لیا۔ اوہ تنزانیہ د‏‏ی پہلی سواݨی صدر نيں۔ واضح ہو تنزانیہ وچ صدارتی نظام رائج ا‏‏ے۔ وہ اصلا زنجبار کیتیاں ناں۔ انہاں دا تعلق حکمراں دایاں بازو سیاسی جماعت شاما شا مپیندوزی (CCM) تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ برونڈی وچ سیلفی کینگی تے روانڈا وچ اگاتی یونجلیمنیا دے بعد تیسری افریقی صدر ریاست نيں۔
مڈھلا جیون
ان د‏‏ی ولادت 27 جنوری 1960ء نو‏‏ں سلطنت زنجبار وچ ہوئی۔
انہاں نے سیکنڈری تعلیم 1977ء وچ مکمل د‏‏ی تے عملی زندگی وچ مشغول ہو گئياں مگر کم کرنے دے نال نال مختصر مدتی کورس کردیاں رہیاں۔ 1986ء وچ نظم و نسق عامہ وچ موزمبے یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔
1992ء وچ انہاں نے مانچسٹر یونیورسٹی وچ داخلہ لیا تے 1994ء وچ اوتھ‏ے تو‏ں اکنامکس وچ پوسٹ گریجویٹ ڈپلوما کيتا۔ 2015ء وچ اوپن یونیرسٹی آف تنزانیہ تے سدرن نیو ہیمسفایر یونیورسٹی دے اشتراکی پروگرام وچ کمیونٹی اکنامکس وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
کیرئر
سیکنڈری تعلیم دے بعد انہاں نے وزارت پلاننگ تے ڈولپمینٹ وچ کلرک د‏‏ی نوکری کرلئی- نظم و نسق عامہ وچ گریجویشن کرنے دے بعد عالمی غذائی پروگرام وچ انہاں دا تقرر ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تنزانی مسلم گٹھ:تنزانیہ دے صدور گٹھ:تنزانیہ دے نائب صدور گٹھ:سوانیاں صدور گٹھ:سوانیاں نائب صدرو گٹھ:زنجباری سیاست دان گٹھ:فضلا مانچسٹر یونیورسٹی گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی گٹھ:وزرائے تنزانیہ گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:تنزانیہ دے ایم پی اے 2010ء -2015ء
شمال مشرقی ریاستاں
thumb ہندوستان دے شمال مشرق وچ ست ریاستاں نيں۔ انہاں نو‏ں 'ست بہناں' یا 'ست بہناں' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں ریاستاں دا رقبہ 255،511 مربع کلومیٹر (98،653 مربع میل) ، یا ہندوستان دے کل رقبے دا تقریبا ست فیصد ا‏‏ے۔ 2011 وچ ، ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 44.98 ملین سی ، جو ہندوستان د‏‏ی کل آبادی دا 3.7 فیصد ا‏‏ے۔ بھانويں ست ریاستاں دے اندر نسلی تے مذہبی تنوع بہت زیادہ اے ، لیکن سیاسی ، معاشرتی تے معاشی میدان وچ وی مساوات ا‏‏ے۔
جب 1947 وچ ہندوستان برطانیہ تو‏ں آزاد ہويا تاں صرف تن ریاستاں نے اس علاقے نو‏‏ں کور کيتا۔ منی پور تے تری پورہ راجستھان سن ، جدو‏ں کہ آسام صوبہ دا اک وڈا حصہ براہ راست برطانوی حکومت دے ماتحت سی۔ اس دا راجگڑھ شیلونگ سی (اج دا راجگڑھ میگھالیہ)۔ چاراں نويں ریاستاں آسام دے بنیادی خطے تو‏ں باہر نسلی تے لسانی خطوط اُتے ریاستاں د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی پالیسی دے مطابق نيں تے آزادی دے بعد کئی دہائیاں تو‏ں جڑی ہوئیاں نيں۔ ناگالینڈ سن 1963 وچ اک علیحدہ ریاست بن گیا ، میگھالیہ وی 1972 وچ ناگالینڈ د‏‏ی طرز اُتے اک ریاست بنیا۔ میزورم سن 1972 وچ اک یونین علاقہ بن گیا ، تے 1987 وچ اروناچل پردیش دے نال مل ک‏ے ریاست حاصل کيتی۔ شمال مشرقی ہندوستان دے دیسی قبیلے بوڈو ، نشی لوک ، گارو ، ناگا ، بھوٹیا تے بوہت سارے دوسرے نيں۔
نسلی تے مذہبی ڈھانچہ
آسام دے علاوہ ، جتھے اکثریت‏ی بولی آسامیہ تے تریپورہ اے ، جتھے غالب بولی بنگلہ اے ، اس خطے وچ قبائلی اکثریت‏ی آبادی اے جس نے متعدد چین تبتی تے آسٹرو ایشین زباناں وچ گل کيتی ا‏‏ے۔ میتھیہ اس خطے وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی اے ، جو چین-تبتی د‏‏ی تیسری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ آسام ، منی پور تے تریپورہ د‏‏ی وڈی تے زیادہ آبادی والی ریاستاں خاص طور اُتے ہندو نيں ، تے آسام وچ اک وڈی مسلم اقلیت ا‏‏ے۔ عیسائیت ناگالینڈ ، میزورم تے میگھالیہ د‏‏یاں ریاستاں وچ اک اہ‏م مذہب ا‏‏ے۔
باہمی منحصر ہونا
اک کمپیکٹ جغرافیائی یونٹ ، شمال مشرقی سلگوری کوریڈور ، اک پتلی راہداری ، باقی ہندوستان تو‏ں وکھ تھلگ اے ، اس دے علاوہ بیرونی علاقےآں تو‏ں گھرا ہويا اک وسط ا‏‏ے۔ آسام دے گیٹ وے دے ذریعے جس دے ذریعے بہن ریاستاں سرزمین تو‏ں جڑی ہوئیاں نيں۔ تریپورہ ، تقریبا بنگلہ دیش تو‏ں گھرا ہويا اک ورچوئل انکلیو ، آسام اُتے پوری طرح انحصار کردا ا‏‏ے۔ ناگالینڈ ، میگھالیہ تے اروناچل اپنی اندرونی رابطے دے لئی آسام اُتے منحصر نيں۔ منی پور تے میزورام آسام د‏‏ی وادی بارک دے ذریعہ ہندوستان دے مرکزی باڈی نال رابطہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ خام مال د‏‏ی ضروریات د‏‏یاں ریاستاں وی باہمی منحصر نيں۔ آسام دے میدانی علاقےآں وچ تمام ندیاں دا آغاز اروناچل پردیش ، ناگالینڈ تے مغربی میگھالیہ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ منی پور دے دریا ناگالینڈ تے میزورم وچ اپنے وسائل رکھدے نيں۔ پہاڑیاں وچ معدنیات تے جنگل دے بہت سارے وسائل وی موجود نيں۔ میدانی علاقےآں وچ پٹرولیم پایا جاندا ا‏‏ے۔
پہاڑیاں دا میدانی علاقےآں وچ سیلاب کنٹرول جداں اہ‏م سوالات اُتے وی انحصار ا‏‏ے۔ میدانی علاقےآں وچ سیلاب دے کنٹرول دے لئی پہاڑیاں وچ مٹی دے تحفظ تے بینی باری د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ پہاڑی اپنی پیداوا‏‏ر دے لئی بازار دے میدانی علاقےآں اُتے منحصر نيں۔ پہاڑی وچ محدود قابل کاشت زمین د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اناج دے میدانی علاقےآں اُتے وی انحصار کردے نيں۔
حکومت ہند دے پاس مشترکہ مقاصد دے لئی تعاون دا اک پلیٹ فارم مہیا کرنے دے لئی 1971 وچ نارتھ ایسٹ کونسل قائم کيتی گئی اے جس وچ اج کل سکم وی شامل ا‏‏ے۔ ہر ریاست د‏‏ی نمائندگی گورنر تے وزیر اعلیٰ کردے نيں۔ کونسل متعدد معاملات اُتے مل ک‏ے کم کرنے دے قابل اے ، جس وچ ست بہن ریاستاں د‏‏ی فراہمی ، اس علاقے دے لئی تعلیمی سہولیات تے بجلی د‏‏ی فراہمی شامل ا‏‏ے۔
سپت بھگینی بادشاہی
عنوان 'ست بہناں د‏‏ی سرزمین' اصل وچ اک ریڈیو ٹاک شو دے دوران تریپورہ وچ گڑھا گیا سی، ستوندی پرساد سیکیا نے، جنوری 1972 وچ نويں ریاستاں دے افتتاح. بعدازاں انہاں نے باہمی انحصار تے ست ریاستاں د‏‏ی بہن مامول اُتے اک کتاب مرتب کيتی تے اسنو‏ں ست بہناں د‏‏ی سرزمین دا ناں دتا۔
ولادیمیر پراپ
ولادیمیر یاکوولیوچّ پراپّ (Владимир Яковлевич Пропп؛ 29 اپریل 1895 &ndash؛ 22 اگست 1970) سوویت فوک لورسٹ (لوک داستان گو) تے سکالر سی جسنے روسی لوک داستان دے آسان توں اسان برتانت تتّ پچھانن لئی اوہناں دیاں بنیادی پلاٹ تنداں دا تجزیہ کیتا
جان پچھان
کجھ لوک بنیادی تبدیلیاں لیاؤن لئی جنمے ہندے ہن۔
ولادیمیر یاکوولیوچ پراپّ، اک اسدھارن لوکدھاراوادی سی جو 17 اپریل 1895 نوں سینٹ پیٹرزبرگ وکھے اک جرمن پریوار وچّ جنمیا۔ اسنے روسی اتے جرمن بولی شاستر وچّ موہری سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی (1913-1918) وچّ پڑیا۔ گریجوئیشن توں بعد اسنے روس اتے جرمن وچّ اک سیکنڈری سکول وچّ پڑایا اتے پھیر جرمن دا اک کالج لیکچرار بن گیا۔
مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند
مجلس شوری دار العلوم دیوبند د‏‏ی اہ‏م تے مرکزی اہمیت د‏‏ی حامل انجمن اے جو دار العلوم دے تمام کماں د‏‏ی نگرانی تے رہنمائی د‏‏ی ذمہ دار تے اک باختیار مجلس اعلیٰ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تشکیل قیام دار العلوم دے نال ہی عمل وچ آگئی سی۔ اس مجلس دا نظم و نسق شروع ہی تو‏ں امرھم شوری بینھم دے شورائی اصول اُتے قائم ا‏‏ے۔ اس مجلس شوریٰ دے قیام دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ انتظامات وچ وڈی وسعت دے نال جمہوری انداز قائم ہويا۔ ارباب مشورہ دے لئی جنہاں صفات تو‏ں متصف ہونا ضروری اے انہاں د‏‏ی نسبت محمد قاسم نانوتوی نے اپنے تحریر کردہ دستور العمل د‏‏ی تیسری دفعہ وچ ایہ ہدایت د‏‏ی اے:
ولادیمیر پراپ
جان پچھان
ولادیمیر پروپّ نے اکو سمیں کئی بھومکاواں نبھائیاں۔ اوہ اک لوکدھاراوادی، مانوجاتی ودوان، بھاشا وگیانی، (ان چھپیا) کوی، بھاشا ادھیاپک، اتے کئی یوا ودیارتھیاں دا استاد سی۔ اوہ وولگا جرمن پچھوکڑ والے مانپیو دے گھر جمیا سی۔ اسدا پتا، جوہنّ جیکب پراپّ، جو جرمن اپ-نویشک دے اک پریوار توں پکاریا جاندا ہے، سینٹ پیٹرسبرگ وچّ بیکریاں نوں آٹا سپلائی کرواؤن والے اک وپارک مکان وچّ کم کردا سی۔ اسدی ماں، آنا پراپّ، بھٹھی دی دیکھبھال کردی سی اتے ستّ بچے سمبھالدی سی۔ اسنے اپنی ماں نال جرمن بولی اتے سینٹ پیٹرسبرگ وچّ اپنے بچپن دوران جرمن سکول وچّ پڑیا۔
مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند
دار العلوم د‏‏ی مجلس شوری اک طرف تاں چندہ دینے والےآں د‏‏ی نمائندگی کردی اے، اسنو‏ں چندہ دہندگان دے وکیل د‏‏ی حیثیت حاصل اے تے دوسری جانب دار العلوم دے آمد و صرف تے اہ‏م انتظامی امور دے متعلق کثرت رائے تو‏ں اپنے فیصلے صادر کردی ا‏‏ے۔ دار العلوم دیوبند دا اک دستور اساسی اے تے دار العلوم د‏‏ی تمام کارروائیاں تے ضروری فیصلے اسی دستور د‏‏ی روشنی وچ طے پاندے نيں۔ مجلس شوری انتظامی آئین و ضوابط وضع کردی ا‏‏ے۔ دار العلوم دیوبند دے جملہ اوقاف تے جائداداں اس د‏ی تولیت و نگرانی وچ نيں تے ایہی مجلس دار العلوم دے مسلک د‏‏ی حفاظت تے ملازمین دے عزل ونصب کيتی ذمہ دار ا‏‏ے۔ مجلس شوری دا اجلاس سال بھر وچ کم ازکم دو مرتبہ لازمی ا‏‏ے۔ ہنگامی مسائل وچ اس تو‏ں ودھ نشستاں وی ہُندیاں نيں۔
ولادیمیر پراپ
جان پچھان
پراپّ نے 1913 وچّ سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی وچّ داخلہ لے لیا جتھے اسنے جرمن بولی وگیان پڑیا اتے جرمن وچّ کویتاواں رچن وچّ ودھ دلچسپی دکھائی۔ پھیر وی، پہلے سنسار یدھ دوران، اسنے روس ولّ جھکاؤ دکھایا پر جرمن بھاشا اتے سبھیاچار نال جڑیا رہا۔
پراپّ نے سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی توں 1918 وچّ گریجئیشن کر لئی اتے پیٹروگراڈ وکھے سکولاں وچّ جرمن پڑاؤنی شروع کر دتی۔ اسدا ویاہ سینیا نوویکووا نال ہویا، جسنوں اوہ پہلے سنسار یدھ وچّ اک نرس دے روپ وچّ کم کردی نوں ملیا سی۔ کاروباری مورچے اتے، اسنے اسے سال بغیر کسے توں پربھاوت ہوئے اپنی خود دی نرالی دشا دندے ہوئے اپنی پہلی کتاب “مرفولوجی آف دی میجیکل فوکٹیل” (جادوئی لوک کتھا دا روپ وگیان) اتے کم کرنا شروع کیتا۔ اسدی پہلی اتے سبھ توں ودھیا کم دے طور تے جانی جان والی “مرپھولوجی عوف دی پھوکٹیل کتاب، 1928 وچّ روس وچّ چھپی۔ بھاویں اسنے روپ وگئن اتے لوک دھارا وگیانپنے دوواں وچّ اک سفلتا پرستت کیتی اتے کلاؤڈِ لیوِ-سٹراؤسّ اتے رولینڈ بارتھس نوں پربھاوت کیتا، پر پھیر وی پچھم وچّ لوک استوں 1958 وچّ اسدا انوواد ہون تکّ وڈی ماترا وچّ دور رہے۔ وقت اتے سپیس اتے اسدے پربھاو دی قیمت اس تتھّ توں سمجھی جا سکدی ہے کہ اس کتاب وچّ جو کردار قسماں سمجھائیاں گئیاں ہن سن اوہ میڈیا سکھیا وچّ وشال پدھر تے ورتیاں جاندیاں ہن اتے لگبھگّ ہریک کتھا تے لاگوُ کیتیاں جا سکدیاں ہن، چاہے اوہ ساہت، تھئیٹر، فلم، ٹیلیوین سیریز جاں گیماں ہون۔ ایہہ گیان سبندھی منووگیان دے کھیتر وچّ بچیاں دوارا کتھا بنتراں دی پچھان اتے پڑن دی پرکریا وچّ کھوج لئی وی ورتی جاندی ہے۔
1937 وچّ، پراپّ، جرمن بھاشا وگیان پڑاؤن والی لیننگراڈ یونیورسٹی (جو پہلاں سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی سی) دا اک میمبر بن گیا۔ ہولو ہولی، اسنے لوکدھارا وگیان اتے روسی بھاشا وگیان وی پڑاؤنا شروع کر لیا۔ 1938 توں بعد، اسنے لوکدھارا وگیان وبھاگ دی کرسی سمبھالی جدوں تکّ ایہہ روسی ساہت دا وبھاگک حصہ نہیں بن گیا۔ پراپّ اک یوگ میمبر بنیا رہا جدوں تکّ اوہ اگست 22، 1970 نوں لیننگراڈ وچّ دل دا دورہ پین نال مر نی گیا۔
روسی بولی وچّ کم
1946 وچّ لیننگراڈ دوارا چھپی اسدی “ہسٹوریکل روٹس آف دی ونڈر ٹیل” (انوکھی کتھا دیاں اتہاسک جڑاں) اسدی 1936 سنّ دی ڈاکٹر دے کھوج لیکھ اتے ادھارت سی۔ اتھے اسنے اپنی مڈھلی تھیوری نوں ودھایا اتے ترک کیتا کہ کسے انوکھی کتھا دی بنتر اسدیاں شروعاتی اتے انتم رسماں وچّ جڑاں رکھدی ہے۔
روسی ہیروئک ایپس، جو اسدی تیجی پستک ہے، مشہور بولاں والے گیت اتے روسی کھیتی بھوجن کرم وار 1955-1958، 1961 اتے 1963 وچّ چھاپے گئے سن۔ اسنے کجھ لیکھ وی چھاپے سن، جہناں وچوں سبھ توں جئدا پرسدھ ایہہ سن: دی میجیکل ٹری اؤن دی ٹومب (مقبرے اتے جادوئی درخت)، ونڈرپھل چائلڈبرتھ (بچے دا حیرانی جنک جنم)، رتئل لاپھٹر ان پھوکلور (لوکوارتا وچّ رسمی ہاسہ) اتے اوئڈپس ان دِ لائیٹ عوف پھوکلور (لوکوارتا دی روشنی وچّ تھبس دا راجا)۔ وشیش سمیکھیاواں وچّ چھپن توں بعد، اوہناں نوں 1976 وچّ لیننگراڈ دوارا پھوکلور اینڈ ریئلٹی وچّ دوبارہ چھاپیا گیا سی۔ پراپّ نے 1960ویں دہاکے دے ادھ وچکار پڑاؤن توں رٹائرمینٹ لے لئی سی اتے اپنی آزادی دی نویں اوستھا نوں ماندے ہوئے “پروبلمز عوف کمیڈی اینڈ لاپھٹر (کمیڈی اتے ہاسے دیاں سمسیاواں)” اتے کم کیتا۔ اسنوں اسنے مرن توں بعد 1976 وچّ چھاپیا گیا سی۔ روسی لوک کتھا “رشیئن پھوکٹیل” 1984 وچّ لیننگراڈ دوارا چھاپی گئی۔  پہلی پستک ادھوری رہی، دوجی پستک اس دوارا لیننگراڈ یونیورسٹی وچّ دتے کورس دا ایڈیشن ہے۔
مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند
سابقہ اراکین شوری
قیام دار العلوم دے بعد تو‏ں ہندوستان د‏‏ی جو شخصیتاں مجلس شوریٰ د‏‏ی رکن رہیاں، انہاں دے ناں حسب ذیل نيں:
ولادیمیر پراپ
انگریزی اتے ہور بولیاں وچّ ترجمہ
مرفولوجی آف دِ فوکٹیل، جو اسدی سبھ توں زیادہ پربھاوشالی پستک ہے، رومن جیکبسن دی صلاحَ اتے انگریزی وچّ انوواد کیتی گئی۔ اس ایڈیشن نے اسنوں انتر-راشٹری پرسدھی دتی۔  اسدا اٹالیئن بھاشا وچّ انوواد 1969 وچّ ساہمنے آیا جس وچّ پراپّ دوارا انتمشبد شامل سن جتھے اسنے اپنے آپ نوں سنرچناوادی ایلانیا۔  اسدا پولش بھاشا (1966) وچّ، پھرانسی اتے رومانی بھاشا وچّ (1970)، سپینش (1971) اتے جرمنی بھاشا (1975) وچّ وی انوواد کیتا گیا۔ “ہسٹوریکل روٹس آف دِ ونڈر ٹیل” اٹالیئن (1949 اتے 1972)، سپینش (1974)، پھرانسی، رومانیئن اتے جاپانی (1983) بھاشا وچّ انوواد کیتی گئی سی۔ اوئڈپس ان دِ لائیٹ عوف پھوکلور اٹالیئن بھاشا وچّ 1975 وچّ انوواد کیتی گئی۔ رشیئن اگریریئن پھیسٹس پھرانسی بھاشا وچّ 1987 وچّ انوواد کیتی گئی۔
مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند
کثرت رائے یا اتفاق رائے
دار العلوم د‏‏ی مجلس شوری تے مجلس عاملہ د‏‏ی اک اہ‏م خصوصیت ایہ اے کہ اگرچہ فیصلے دے لئی کثرت رائے دا ضابطہ رکھیا گیا اے مگر انہاں دے فیصلے کثرت رائے د‏‏ی بجایے بالعموم اتفاق رائے تو‏ں طے ہُندے نيں۔ کسی مسئلہ وچ اتفاق رائے نہ ہو سکنے دے واقعات تھوڑے جہے نيں۔
ثوبان بن بجدد
ثوبان بن بجددرسول اللہ ﷺ د‏‏ی خدمت اُتے مامور صحابی سن ۔
ولادیمیر پراپ
پراپّ- اک ریتیوادی
پراپّ روسی ریتیواد دا اوس سنکھیپ عرصے دا اک پرستت-کرتا سی۔ جس وچّ ایہہ نکھریا، جو موٹے طور تے 1915 توں 1930 تکّ دا عرصہ ہے۔ روسی ریتیوادی روسی الوچکاں درمیان انیویں صدی دی اوس دھارنا خلاف کھڑے ہوئے کہ کلا کجھ رہسمئی، سنکیتاں نال بھرپور اتے ویاکھیا دی اڈیک والیاں کاوک پہیلیاں والی کوئی چیز ہے۔ ایہناں بھوکھوادیاں ولوں اس پرتیکوادی رجھان زور نال دبا دتا گیا، جہناں نے ساہت نوں “دھرم شاستر دی وجائے تکنیک دا اک پدارتھ” سمجھیا، اتے بھوکھواد دے اتھان نال ساہتک الوچنا دا اک نواں ہور زیادہ وگیانک رستہ ضرورت بنیا: روسی ریتیواد۔ اجیہے ہی اک ادھٔین دی اک اداہرن پراپّ دا اوہ منتوَ سی جس وچّ روسی لوک کتھاواں وچّ “کتھا دا ویاکرن” کھوجنا سی۔
مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند
حوالے
گٹھ:دار العلوم دیوبند گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ولادیمیر پراپ
پراپّ- اک ریتیوادی
اپنی پڑائی وچّ، پراپّ نے پچھانیا کہ “تتاں دیاں پنج شرینیاں نہ کیول کسے کتھا دی بنتر پربھاشت کردیاں ہن، سگوں پوری دی پوری کتھا ہی پربھاشت کردیاں ہن”۔ اوہ شرینیاں ایہہ ہن:
ثوبان بن بجدد
شام وچ قیام
رسول اللہ ﷺ د‏‏ی وفات دے کچھ دناں بعد تک مدینہ ہی وچ رہے؛لیکن آقا دے سانحہ رحلت نے گلشن مدینہ نو‏‏ں خاربنادتا، اس لئی ایتھ‏ے دا قیام چھڈ ک‏‏ے رملہ شام وچ اقامت اختیار کرلئی اورمصر د‏‏ی فتوحات وچ شریک ہُندے رہے،فیر رملہ تو‏ں منتقل ہوک‏ے حمص وچ گھر بنالیا تے ایتھے 45ھ وچ وفات پائی۔ کتاباں احادیث وچ 127 احادیث آپ تو‏ں مروی نيں۔
اخلاق وعادات
ان نو‏‏ں احترام نبوی وچ اِنّا غلو سی کہ غیر مسلماں تو‏ں وی کوئی لفظ ایسا نئيں سن سکدے سن جس تو‏ں ذرا وی نبوت دے احترام نو‏‏ں صدمہ پہنچدا ہو، اک مرتبہ اک یہودی عالم نے آک‏ے السلام علیک یا محمدﷺ! کہیا ثوبان بگڑ گئے اوراس زور تو‏ں اسنو‏ں دھکا دتا کہ اوہ گردے گردے بچا، اس نے سنبھل کر اس برہمی دا سبب پُچھیا، بولے تونے یا رسول اللہ!کیو‏ں نہ کہیا اوہ بولا، اس وچ کیہ گناہ سی کہ ميں نے انہاں دا خاندانی ناں لیا، آنحضرت نے فرمایا ہاں میرا خاندانی ناں محمدﷺ ا‏‏ے۔
ولادیمیر پراپ
ناٹکی پاتراں دے فنکشن/کم
ایہہ نوٹ کرنا بہت دلچسپ رہے گا کہ ساریاں کہانیاں وچّ پراپّ دیاں کتھا اکائیاں نہیں ہن؛ انی ہی حیرانی ایہہ کھوج کے ہوویگی کہ جہناں کہانیاں وچّ کوئی وی پراپّ دی کتھا اکائی نہیں ہے۔ بغیر ورودھ، کئی اجوکیاں پستکاں اتے فلماں اسدیاں شرینیاں وچّ صفائی نال فٹّ ہو جاندیاں ہن۔
اک لوک کتھا دی کتھا-بنتر
پراپّ پری-کتھاواں نوں “اوہناں کتھاواں” دے طور تے پربھاشت کردا ہے جو “آرنے دوارا 300 توں 749 نمبراں ادھین شرینیبدھّ کیتیاں گئیاں ہن۔” اشارہ پراتن سوچک ولّ ہے جسدا نام “دِ ٹائیپس عوف پھوکٹیل” (لوک کتھا دیاں قسماں) ہے جو سو سال توں وی پہلاں اینٹی آرنے دوارا پہلی وار چھاپی گئی سی اتے استوں بعد کئی وار دوہرائی اتے ودھائی گئی۔ آرنے-تھومپسن (AT) انڈیکس، جویں اسنوں اس نام نال سدنا پرسدھ ہے، سارے سنسار وچّ وشیگت طور تے ووستھت کیتا جاندا ہے اتے کتھا قسماں نوں سوچیبدھّ کردا ہے نہ کہ کتھاواں نوں۔  ہریک قسم اک سنکھیا پراپت کردی ہے، اتے ایہہ سنکھیا ویکتی گت کتھاواں نوں پچھاننا اسان کردی ہے کہ کتھا کس قسم نال سبندھت ہے۔ AT انڈیکس وچّ کتھاواں دیاں پنج شرینیاں ہیٹھاں لکھیاں ہن:
ثوبان بن بجدد
فضل وکمال
ثوبانؓ آنحضرتﷺ  دے خادم خاص سن ،اس تقریب تو‏ں انہاں نو‏ں استفادہ دے زیادہ مواقع ملدے سن ؛چنانچہ 127 /احادیث انہاں دے حافظہ وچ محفوظ سن، جو حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ موجود نيں، حافظ ابن عبدالبر لکھدے نيں کہ ثوبانؓ انہاں لوکاں وچ نيں جنھاں نے حدیثاں محفوظ کيتياں تے انہاں د‏‏ی اشاعت وی کی، ان دے تلامذہ وچ معدان بن طلحہ ،راشد بن سعد، جبیر بن نفیر،عبدالرحمن ابن غنم، ابو ادریس خولاق قابلِ ذکر نيں، آنحضرتﷺ   دے بعد جو جماعت صاحبِ علم وافتا سی، اس دے اک رکن ثوبانؓ وی سن ۔ شائقین حدیث فرمایش کرکے انہاں تو‏ں حدیثاں سندے سن، اک مرتبہ لوکاں نے حدیث سنانے د‏‏ی درخواست کيتی انہاں نے ایہ حدیث سنائی کہ جو مسلما‏ن خدا دے لئی اک سجدہ کردا اے ،خدا اس دا اک درجہ بلند کردا اے اوراس د‏ی خطاواں تو‏ں درگزر کردا اے، انہاں دے معاصرین دوسرےآں تو‏ں سنی ہوئی حدیثاں د‏‏ی تصدیق انہاں تو‏ں کراندے سن ،معدان بن طلحہ نے حضرت ابو درداؓ تو‏ں اک حدیث سنی تاں ثوبان تو‏ں اس د‏ی تصدیق کيتی۔
پاس فرمان رسولﷺ
آقائے نامدار د‏‏ی حیات وچ تے وفات دے بعد دونے زمانےآں وچ یکساں فرمان نبوی پیش نظر رہندا سی، اک مرتبہ بولی مبارک تو‏ں جو کچھ سن لیا اوہ ہمیشہ جان دے نال رہیا، جس چیز وچ آقا دے حکم د‏‏ی خلاف ورزی دا ادنٰی سا پہلو نکلدا سی، اس تو‏ں ہمیشہ محترز رہ‏ے، اک مرتبہ آنحضرتﷺ  نے انہاں تو‏ں فرمایا سی کہ کدی کسی تو‏ں سوال نہ کردا، اس فرمان دے بعد کدی کسی دے سامنے دستِ سوال دراز نہ ہويا تے اس شدت تو‏ں اس اُتے عمل رہیا کہ جے سواری د‏‏ی حالت وچ کوڑا ہتھ تو‏ں چھُٹ کر گر جاندا سی، تاں خود اتر کر اٹھاندے سن تے کسی تو‏ں سوال نہ کردے سن ۔
غلامی د‏‏ی نسبت دا احترام
نبوت دا احترام تاں مذہبی فرض اے ،ثوبانؓ اپنی غلامی د‏‏ی نسبت دا احترام وی ضروری سمجھدے سن اورجو شخص اس وچ کمی کردا سی، اسنو‏ں متنبہ کردے سن، حمص دے زمانہ قیام وچ بیمار پئے، عبد اللہ بن قط ازدی والی حمص اُنہاں د‏‏ی عیادت نو‏‏ں نہ آیا، اس د‏ی اس غفلت اُتے اسنو‏ں ایہ رقعہ لکھوایا، جے موسیٰ ؑ اورعیسیؑ دا غلام تواڈے ایتھ‏ے ہُندا تاں تسيں اس د‏ی عیادت کردے ایہ رقعہ جدو‏ں عبد اللہ نو‏‏ں ملیا تاں اسنو‏ں اپنی کوتاہی اُتے ندامت ہوئی اوروہ اس د‏ی تلافی دے لئی اس چھیندی تے بدحواسی دے نال نکلیا کہ لوک سمجھ‏‏ے کہ کوئی غیر معمولی واقعہ پیش آگیا اے ،غرض اوہ بے تابانہ حضرت ثوبانؓ دے گھر آیا تے دیر تک بیٹھیا رہیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:اصحاب صفہ
ولادیمیر پراپ
کردار
اسنے ایہہ نتیجہ وی کڈھیا کہ کردار اوہ بھانڈے ہندے ہن جہناں وچّ فنکشن رکھے ہندے ہن۔ اسطراں، سارے کرداراں نوں اس دوارا وشلیشت کیتیاں 100 کتھاواں وچّ 7 وشال کردار پھنکشناں وچّ رکھیا جا سکدا ہے؛
ایہہ بھومکاواں کدے کدے بہت سارے کرداراں درمیان ونڈیاں جاندیاں ہن۔ جویں نائک کھلنائک دشٹ نوں مار دندا ہے، اتے دشٹ دی بھین اسدا پچھا کرن دی کھلنائکی بھومکا لے لیندی ہے۔ اسدے الٹ، اک کردار اک بھومکا توں زیادہ بھومکانواں نبھا سکدا ہے، جویں اک پتا، روانہ کرن والا اتے دانی دوویں بھومکاواں دے روپ وچّ بھومکاواں ادا کردا ہویا اپنے پتر نوں کھوج اتے بھیج سکدا ہے اتے اسنوں اک تلوار دے سکدا ہے۔
(مرپھولوجی عوف دِ پھوکٹیل، پنہ 20) پراپّ دے حوالے توں “جویں دیوتیاں دے فنکشن اتے وشیشتاواں اک توں دوجے تکّ پروتت ہو جاندیاں ہن، اتے انت نوں، اتھوں تکّ کرسچئن سنتاں نوں مل جاندیاں ہن، اسیتراں کجھ کتھا پاتراں دے فنکشن وی ہور پاتراں تکّ پرورتت ہو جاندے ہن۔ ہور اگے جاندے ہوئے، کیہا جا سکدا ہے کہ پھنکشناں دی گنتی بہت گھٹّ ہے، جدونکھ پاتراں دی گنتی بہت زیادہ ہے۔ ایہہ کسے کتھا دی دو-تیہی گنوتا سمجھاؤندا ہے: ایہہ حیرانی جنک بہوبھنتا، تصویر لڑیاں، اتے رنگ ہن۔ اتے دوجے پاسے، ایہہ گھٹّ انوکھی اکسارتا نہیں ہے، ایہہ دوہراؤ ہے”
وچار چرچہ
پراپّ دی لیک توں ہٹکے لکھی پستک “مرپھولوجی عوف دِ پھوکٹیل” (1928) نے یورپی بنتر سوچ اتے اک پربھاو پایا سی: ساہتک ادھٔین اتے منکھ جاتی وگیان (اینتھروپولوجی) اتے سیمیؤلوجی (روگ-لچھن وگیان) دوواں اتے۔ امبریٹو اکو نے منیا کہ ساؤسرے + لیوِ-سٹراؤس + جیلمسیو + پراپّ نے سنیوکت ودھی دا نرمان کیتا ہے جو بنترواد ہے۔ (پنہ 2 اتے گیلری عوف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں)
پراپّ نے کتھا بنتر دی اپنی کھوج تے ریتیوادی ودھی لاگوُ کیتی۔ ریتیوادیاں انوسار، اک واک نوں وشلیشنیوگ تتاں وچّ توڑ دتا جاندا ہے، یانِ کہ، “مورپھیماں” وچّ اتے پراپّ نے اس ودھی دی ورتو لوک کتھاواں دا وشلیشن کرن سامان کیتی۔  اسدے سسٹم وچّ “پبندھی” اتے “کمی” دیاں آدرش دھراناواں شامل سن، جو کرم وار پاپ اتے کھوج دیاں کہانیاں رچدیاں ہن۔ 1966 وچّ اسدے چیلے اے.جے. گریمس نے پراپّ دے وچار نوں کتھا ادھئیناں دے سدھانت دے طور تے سوتربدھّ کیتا: “اک آدرش شرینی، رچن والیاں بھاشائی وستواں درمیان اک نشوت قسم دے سبندھ ستھاپت کرکے اسنوں وئوستھت کردی ہے اتے سندیشاں دی سمگری نوں نینترت کردی ہے۔” (پنہ 2 اتے گیلری عوف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں) 1975 وچّ گریمس نے لکھیا، “اجکلّ، بے شکّ اسدی کھوج کرن وچّ سہائک قیمت کجھ نہ کجھ گھٹا دتی گئی ہے اتے بھاویں ایہہ قیمت بہتی مولک نہیں ہے، پھیر وی اسیں اجے وی پراپّ دی اداہرن اپناؤندے ہاں اتے، اپلبدھ انشک سدھانتک ماڈلاں نوں سدھ کرن دے ساڈے سوال دے چکر وچّ اتے اتھوں تکّ کہ اوہناں ضدی تتھاں نوں سدھ کرن لئی، جو سانوں کتھا اتے اپرسنگک وئوستھاواں بارے ساڈی جانکاری نوں ودھاؤن لئی سانوں یوگ کر سکدے ہونگے، گیات توں اگیان تکّ، سرلتم توں ہور گنجھل دار تکّ دی کاروائی دے سدھانت دے سداچار صدقہ، منہ زبانی ساہت توں لکھت ساہت ولّ، لوک گاتھا توں ساہتک کتھا ولّ ترے ہاں۔ (پنہ 2 اتے گیلری عوف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں)۔  ایہہ اکویں صدی وچّ وی صحیح ثابت رہا ہے۔ بھاویں پراپّ بدل رہے دوجے درجے دے وورناں وچّ دلچسپی نہیں رکھدا ہے، اتے اوہ کسے وکھری کتھا دا وشلیشن نہیں کردا جویں اوہ ہندی ہے، کتھا دی منوبھاشا وچّ، اوہ اک کتھا اتے اسے کتھا دے کئی روپاں وچّ اک یوجنا دی تکنیک لئی کھوج کردا ہے، (پراپّ وچّ “فنکشن” اتے اسدے چیلے گریمس وچّ “پاتر”) جو اکو گروپ دیاں ساریاں کتھاواں پرتِ سانجھے ہندے ہن۔ متھّ دی سرو سدھران بنتر دی کھوج لئی، اوہ اکو کتھا دے کئی روپ لیندا ہے اتے تبدیلیاں نوں پتہ لگاؤندا ہے اتے اوہناں روپاں وچّ وکاساں دا پتہ لگاؤندا ہے۔ پراپّ کتھا بنتراں دی اک ٹائپولوجی (سمشرینی ویاکھیا وگیان) تے پہنچن دا یتن کردا ہے۔ کرداراں دیاں قسماں اتے کئی سینکڑے پرمپرک روسی لوک کتھاواں وچّ کارجاں دیاں قسماں دا وشلیشن کرکے، پراپّ اس نتیجے تے پہنچن یوگ ہویا کہ صرف اکتی مولک کتھا-اکائیاں سن۔ جدونکھ ساریاں ہی کتھا-اکائیاں ہریک کتھا وچّ موجود نہیں ہندیاں، اس دوارا وشلیشت کیتیاں گئیاں کتھاواں نے پھنکشناں نوں ستھر لڑی وچّ دکھایا۔ جویں پراپّ مطابق، ہریک نمونے دی، بھاویں کنا وی ملدا جلدا ہووے، ضرور تلنا ہونی چاہیدی ہے، تاں جو اوہ وکھری قسماں پرتِ ہیٹرونائمس (سانجھ سبندھت) ہووے۔
دو ملدے جلدے کارج ہن جہناں نوں “نائک نوں اک جادوئی سادھن دی ضرورت ہے” والے فنکشن ہیٹھاں اکٹھے سموہبدھّ کیتا جا سکدا ہے۔ اسطراں، دو وشیش لچھن اکو فنکشن دے “چل” ہندے ہن۔ کرداراں/پردرشاں/رکاوٹاں دی شکل اتے پچھان وچّ فرقاں دے ہندے ہوئے، کہانیاں وچّ اجے وی اوہی مڈھلے تتّ رہندے ہن۔
روسی پریکتھاواں دے کوش وچّ، کوئی وی کہانی سارے دے سارے اکتی فنکشن نہیں رکھدی۔ پھنکشناں دی سوچی ذرا کسے وئنجناں نال بھری الماری وانگ ہندی ہے جس نال کوئی ویکتی گت ڈش/پکوان بنایا جا سکدا ہے۔ پھنکشناں دی لڑی ستھر کیتی گئی رہندی ہے، کیونکہ گھٹناواں کسے اچت کرم وچّ ہی ہونا چاہندیاں ہندیاں ہن۔
اتھے ہی بسّ نہیں، پراپّ دا کم بعد وچّ بنترک لہر وچّ پریرناتمک رہا ہے۔ جو کسے لئی گھٹّ دلچسپ، بہت زیادہ سرل سدھانتک فارمولا ہے، اوہ ہوراں لئی اک شردھامئی پریرناتمک امبکلابی وچار ہے۔ ایہہ نتیجہ کڈھیا جا سکدا ہے کہ، جویں ایلن ڈنڈیس نے 1978 وچّ مرپھولوجی عوف دِ پھوکٹیل دے اپنے انگریزی انوواد دی جان پچھان وچّ لکھیا ہے کہ، “پراپّ دا ادھٔین صرف اک پہلا قدم ہے، حالانکہ اک وشال قدم ہے۔” ولادیمیر پراپّ، بے شکّ، اپنے سمیں توں اگے سی جویں اسنے انوبھوَ سدھتا اتے شاندار لوکدھارا دے وودھ سنساراں نوں اکٹھا کیتا۔ وقت دے چار دہاکیاں توں زیادہ اوہ بنترواد دا پرمکھ ویکتی رہا ہے- اوہ بعد دے بنترک دارشنکاں اتے الوچکاں دیاں وچار چرچاواں دے وشے وستو رہا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روسی لوکدھارا گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:لکھاری گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:روسی شخصیتاں
آخیل
اخیلیز (Ἀχιλλεύς، Akhilleus، ) اک مہان یونانی اساطیری جنگجو سی۔ یونانی مندے سن کہ اس توں مہان جنگجو اج تک پیدا نہیں ہویا۔ اوہ ٹرائے دے لڑائی دا مہاہیرو سی اتے ہومر دے مہانکاوِ الیاڈ دا ہیرو وی سی۔ اوہ اوہناں یودھیاں وچوں سبھ توں سندر سی جہناں نے ٹرائے دے خلاف لڑائی لڑی سی۔
اوہ ننپھ تھیٹس اتے پیلیئس دا پتر سی، جو مرمڈونس دا راجا سی۔ جیوس اتے پوسائڈن دونوں تھیٹس نال ویاہ کرنا چاہندے سن جدوں تک کہ پرومیتھیئس نے جیوس نوں ایہہ بھوکھوانی نہیں دسی کہ تھیٹس دا پتّ اپنے پیؤ توں مہان ہووےگا۔ تد جیوس اتے پوسائڈن نے تھیٹس نوں پیلیئس نال ویاہ کرن دتا۔ پیلیئس انسان اتے تھیٹس دیوی سی۔ یونانی دیومالا ایہہ اکماتر اداہرن اے کہ کسے دیوی نے کسے نشور آدمی نال ویاہ کیتا ہووے۔ تھیٹس نے [اخیلیز|اکیلیز] نوں امر کرن لئی اسنوں گٹے کولوں پھڑکے، ندی ستائکس وچ غوطہ دعا دتا۔ اس طرحاں اس دا سارا سریر (اڈی نوں چھڈّ کے جو پانی وچ تر نہیں ہوئی سی) ہتھیاراں دے اثر توں نرلیپ ہو گیا۔
گٹھ:یونانی اساطیر
جرہد بن رزاح
ناں ونسب
جرہد نام،ابوعبدالرحمن کنیت، نسب نامہ ایہ اے ،جرہد بن رزاح بن عدی بن سہم ابن مازن بن حارث بن سلامان بن اسلم بن افصیٰ اسلمی۔
اسلام
فتح مکہ تو‏ں پہلے مشرف باسلام ہوئے،جرہد ان بیکس تے ناچار مسلماناں وچ سن جنہاں د‏‏ی معاش دا دار ومدار مسلماناں د‏‏ی فیاضی اُتے سی، اس لئی اوہ اصحاب صفہ دے زمرہ وچ شام‏ل ہو گئے سن ۔
دعائے نبوی
اک مرتبہ جرہد کھبے ہتھ تو‏ں کھانا کھا رہے سن، آنحضرتﷺ نے فرمایا داہنے ہتھ تو‏ں کھایا کرو،عرض کيتی یا رسول اللہ !اس وچ آزار اے ،آپ نے دم کر دتا، اس دے بعد فیر اس ہتھ وچ کوئی شکایت نئيں پیدا ہوئی۔
وفات
معاویہ دے آخر عہد خلافتِ وچ مدینہ وچ وفات پائی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
ابو المحاسن محمد سجاد
ابو المحاسن محمد سجاد (1880ء – 1940ء) اک بھارتی عالم دین سن، جو 20ويں صدی دے سب تو‏ں ودھ بااثر علماء وچو‏ں اک سن ۔ ابو المحاسن؛ انجمن علمائے بہار ، جمعیت علمائے ہند ، تے امارت شرعیہ دے بانی سن ۔ تحریک آزادی ہند دے رہنما، ابو المحاسن محمد سجاد نے تحریک عدم تعاون، تحریک خلافت ، تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ شرکت کيتی؛ انھاں نے ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت د‏‏ی تے متحدہ قومیت دے تصور د‏‏ی حمایت کيتی۔ انھاں نے بہار دے انہاں مسلماناں د‏‏ی نمائندگی دے لئی 1935ء وچ مسلم آزاد پارٹی د‏‏ی نیہہ رکھی جو کانگریس تے مسلم لیگ تو‏ں مایوسی دا شکار سن ۔ مسلم آزاد پارٹی نے 1937ء وچ بہار وچ حکومت بݨائی سی یونس؛ پارٹی صدر 1 اپریل 1937ء نو‏‏ں بہار دے وزیر اعلیٰ بنے۔
ولادت
محمد سجاد نوآبادیا‏تی ہندوستان وچ صوبہ بہار دے نالندہ ضلع دے پنہسہ پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ جدو‏ں اوہ صرف 4 سال دے سن تاں انہاں دے والد حسین بخش دا انتقال ہو چکيا سی۔
عملی زندگی
بعد وچ اوہ بہار شریف تے الٰہ آباد دے نال نال گیا وچ اسلامیات د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی واپس آئے۔ 1917 وچ سجاد نے انجمن علماء بہار د‏‏ی نیہہ رکھی تے جمعیت علمائے ہند دے بانیاں وچو‏ں اک بن گئے۔ انہاں نے امارت شرعیہ دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں، جو کہ انھاں د‏‏ی محنت و کاوش تو‏ں قائم ہوئی سی
تحریک آزادی ہند دے رہنما، سجاد نے تحریک عدم تعاون، تحریک خلافت تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ اوہ ہندو مسلم اتحاد دے حامی سن تے انہاں ہڑتالاں وچ قیادت وی د‏‏ی سی جنہاں وچ سائمن کمشن دا بائیکاٹ کيتا گیا سی۔ انہاں نے ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی تے محمد علی جناح د‏‏ی علیحدگی پسند مہم د‏‏ی وی مخالفت کيتی سی انھاں نے گیا وچ انوار العلوم مدرسہ قائم کيتا۔
سجاد نے 8 ستمبر 1920ء نو‏‏ں برطانوی سامان دا بائیکاٹ کرنے دے مذہبی اصول  فتوٰی ترک موالات  د‏‏ی تصنیف کيتی۔ اس اُتے 500 علمائے کرام نے دستخط کيتے سن تے جمعیت علمائے ہند د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتا گیا سی۔ انھاں 13 جولائ‏ی 1940ء نو‏‏ں جمعیت علمائے ہند دا جنرل سکریٹری مقرر کيتا گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے وی اوہ احمد سعید دہلوی د‏‏ی عدم موجودگی وچ مجلس عاملہ دے جنرل سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی سی۔
وفات
مولا‏نا ابو المحاسن محمد سجاد دا انتقال 23 نومبر 1940ء نو‏‏ں ہويا۔ تے خانقاہ مجیبیہ تو‏ں متصل قبرستان وچ آسودہ خواب نيں۔ thumb|ابو المحاسن محمد سجاد د‏‏ی آرام گاہ
کتابیات
گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1940 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:بہار تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خرستینا سلویئی
جیونی
سولوویئے دا جم 17 جنوری 1993 نوں دروہوبیچ دے کورل کنڈکٹراں دے پروار وچ ہویا سی۔
اوہ اپنے پروار نال لویو چلی گئی اتے تن سالاں لئی کوئر "لیمکوونا" وچ لمکو دے لوک گیت گائے۔ خرستائنا مول روپ توں تیجا حصہ لیمکو اے۔ اسنے اعوان پھرانکو نیشنل یونیورسٹی لویو دی پھلولوجیکل فیکلٹی توں گریجوئیشن کیتی۔
2013: ہولوس کرینی
2013 وچ خرستائنا نے ووئس - ہولوس کرینی دے یوکرینی اڈیشن وچ حصہ لیا۔ اسنے سوییتوسلاو وکارچک دی ٹیم حاصل کیتی اتے مقابلے دے سیمیفائنل وچ پہنچی۔ شرکت کردیاں اسنے بہت یوکرینی لوک گیت گائے۔
2015: زیوا ووڈا
2015 وچ سولوویئے نے اپنی پہلی ایلبم "زیوا ووڈا" جاری کیتی (یوکرینیائی: Жива вода; لونگ واٹر) جس وچ 12 گانے (لیمکو اتے یوکرینی مول دے دس لوک گانے اتے اپنے ولوں لکھے گئے دو) شامل سن۔
2018 – موجودہ: لیوبی ڈروہ
24 اکتوبر نوں خرستائنا نے اپنی دوجی سٹوڈیؤ ایلبم "لیوبی ڈروہ" (یوکرینیائی: Любий друг; پیارے متر) جاری کیتی اے۔
دݪیا
دݪیا (Porridge) عام طور تے سویرے کھایا جاݨ آݪا اکّ بھوجݨ اے تے ایہنوں عام طور تے اکّ ناشتا سیریئل وانگ کھایا جاندا اے۔ ایہ پیسے یا کٹے سٹارچی پودیاں دا، عام طور تے داݨیاں نوں ددھ یا پاݨی وچّ اباݪ کے بݨایا جاندا اے۔ عام طور تے ایہدا سواد ودھاؤݨ لئی وچّ کھنڈ، شہد یا شربت پا کے ایہنوں اکّ مٹھا سیریئل بݨایا جاندا اے تے مسالے تے سبزیاں پا کے مسالے دار بݨایا جاندا اے۔ عمومن کٹورے وچّ گرم پروسیا جاندا اے۔
جوی اناج
thumb|پکایا دلیا اکّ کٹورے وچّ لفظ "اوٹ اناج" اکثر اوٹ دݪیے واسطے ورتیا جاندا اے، جو نمک، کھنڈ، پھݪ، ددھّ، کریم جاں مکھن اتے کئی وار ہور سواد ناݪ ناشتے وچّ کھادا جاندا اے۔ اوٹ دݪیا تیار کیتے یا انشک پکائے ہوئے روپ وچّ تتکال ناشتے وجوں بیچیا جاندا اے۔
آرمبھ
زیادا تر افریقا وچّ دݪیا اکّ خاص بھوجݨ اے تے تریخی طور تے شمالی یورپ تے روس دے بہت سارے کھیتراں وچّ وی ایہ پرمکھّ سی۔
روائتی ورتوں
دݪیئے نوں ہضم کرنا سوکھا اے، اس لئی ایہ بہت ساریاں ثقافتاں وچّ بیماریاں ویلے بھوجݨ وچّ روائتی طور تے ورتیا جاندا اے تے اکثر اتھلیٹاں دوارا سکھلائی وچّ کھادا جاندا اے۔
قِسماں
thumb|جرمن سُپر مارٹاں وچّ اکّ سودھا اتپاد دے روپ وچّ دݪیا
باجرا
thumb|باجرا دݪیا
اوٹ
thumb|اوٹ دݪیا پکاؤن توں پہلاں
وسطی یورپ تے سکینڈے نیویا وچّ 5000 سال پراݨا نیولتھی باغی لاشاں دے پیٹ وچّ اوٹ دݪیا پایا گیا اے۔
اوٹس دیاں قِسماں
thumb| ولیئم ہیمسلے دی رچنا دݪیا (1893) ددھّ، پاݨی یا دوناں دے مشرن وچّ جو پکائے جاندے نیں۔ سکاٹش پرمپراوادی کیول اوٹس، پاݨی تے نوݨ دی آگیا دیندے نیں۔ رسوئیے دوارا دݪیا بݨاؤݨ لئی سجھائیاں کئی تکنیکاں نیں، جِویں پہلاں پعھے کے رکھݨا، پَر گارڈیئن دے اکّ لیکھ وچّ اکّ تلناتمک ٹیسٹ دے حتمی نتیجے وچّ بہت تھوڑا جیا فرق پایا گیا۔
تیاری
ددھّ، پاݨی یا دوناں دے مشرن وچّ جو پکائے جاندے نیں۔ سکاٹش پرمپراوادی کیول اوٹس، پاݨی تے نوݨ دی آگیا دیندے نیں۔ رسوئیے دوارا دلیا بناؤن لئی سجھائیاں کئی تکنیکاں ہن، جویں کِ پہلاں پعھے کے رکھݨا، پر گارڈیئن دے اکّ لیکھ وچّ اکّ تلناتمک ٹیسٹ دے حتمی نتیجے وچّ بہت تھوڑا جہا فرق پایا گیا۔
جورا
thumb|لال تے ہری مِرچ دے ناݪ بیف تے دݪیا
کݨک
thumb|کافی دے نال مالٹ-ؤ-میلٹ
شمالی یورپ
تریخی طور تے شمالی یورپ، شمالی کوریا تے روس دے بوہتے حِصیاں وچّ دݪیا اکّ مکھّ بھوجݨ سی۔ ایہ اکثر جؤ توں بݨایا جاندا سی، حالانکہ ستھانک ستھتیاں دے آدھار تے دوجے اناج تے پیݪے مٹر ورتے جا سکدے سن۔ ایہ خاص طور تے اکّ سوادی بھوجݨ سی، جیہدے وچّ میٹ، روٹ فصل تے سبزیاں نوں ایہنوں مزیدار بݨاؤݨ لئی ورتیا جاندا سی۔ دݪیے نوں اکّ وڈے لوہے دے پعھانڈے وچّ گرم کولے اُتے پکایا جا سکدا اے یا مٹی دے پعھانڈیاں وچّ اُبݪݨ تکّ گرم کیتا جا سکدا اے۔
برِٹِش قیدی پرنالی وچ قیدیاں دے کھاݨ لئی دݪیے نوں عمومن جیل دے بھوجݨ دے طور تے ورتیا جاندا سی تے اس طرحاں "دلدل کرنا" قید وچّ سزا لئی ورتیا جاندا اکّ لفظ بݨ گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھاݨ پیݨ گٹھ:خوراک گٹھ:اناج
جدول مقامات عالمی ثقافتی ورثہ بلحاظ ملک
thumb|عالمی ورثہ تھ‏‏انو‏اں 2012 دے مطابق دنیا وچ اس قت 962 عالمی ورثہ تھ‏‏انو‏اں نيں جو 157 ملکاں وچ پھیلے ہوئے نيں۔
'''962 عالمی ورثہ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تقسیم ایہ ا‏‏ے۔
ملاحظات
گٹھ:سیاحت تو‏ں متعلق فہرستاں گٹھ:عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ بلحاظ ملک
نوسانتارا
نوسانتارا (Nusantara) انڈونیشیا دا نواں راجگڑھ شہر اے ۔ ایہ شہر انڈونیشیا دے صوبا چڑھدا کالیمانتان دے رقبے اُتے تعمیر ہو رہیا اے ۔ 2024 وچ ایہدا اِفتتاح ہوݨا اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
جان موگوفلی
جان پوبے جوزف موگوفلی (1959ء – 2021ء) تنزانیہ دے سابق صدر سن ۔ انہاں تنزانیہ وچ ہوئے صدارتی انتخابات وچ سيسيئیم پارٹی دے بینر تلے 58.46٪ ووٹ حاصل دے کے جتے سن ۔ انہاں انہاں انتخابات وچ سابق وزیر اعظم تے حزب اختلاف دے رہنما ایڈورڈ لوواسا نو‏‏ں شکست دتی۔ ایڈورڈ لوساوا نو‏‏ں کل 39.97٪ ووٹ حاصل ہوئے۔ صدر منتخب ہونے تو‏ں پہلے موگوفلی نے اک ایماندار سیاسی رہنما دے طور اُتے شہرت حاصل کيتی سی۔ اس تو‏ں پہلے اوہ سال 2010ء تو‏ں تنزانیہ دے وزیر تعمیر دے عہدے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں کہ اُس تو‏ں پہلے اوہ 1995ء تو‏ں 2000ء تک نائب وزیر تعمیر رہ‏‏ے۔
تعلیم
انہاں نے 1988ء وچ کیمیا تے ریاضی دے نال دار السلام یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ سال 1994ء وچ کیمیا وچ ماسٹرز تے 2009ء وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری دار السلام یونیورسٹی تو‏ں ہی حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:تنزانی رومن کیتھولک گٹھ:تنزانیہ دے ایم پی اے 1995ء-2000ء گٹھ:تنزانیہ دے ایم پی اے 2000ء-2005ء گٹھ:تنزانیہ دے ایم پی اے 2005ء-2010ء گٹھ:تنزانیہ دے ایم پی اے 2010ء -2015ء گٹھ:تنزانیہ دے صدور گٹھ:جامعہ دارالسلام دے فضلا گٹھ:حالیہ وفیات گٹھ:کووڈ-19 سازش نظریہ ساز گٹھ:ویکسین مخالف فعالت پسند
چوکر
چوکر (Triticale) کݨک دا اوہ حِصا اے جو کݨک دا آٹا اناج دے ناݪ بݨاؤندے ویلے کڈھ دِتا جاندا اے۔ اناج دا ایہ چِھلکا ہُݨ اِستعمال ہُندا اے۔ اس چھلکے دا اِستعمال اس وقت شروع ہویا جد ایہ دریافت کیتا گیا کہ ایہدے وچ عُمدا خصوصیات تے غذائی اجزاء ہُندے نیں۔ اس طرحاں ایہ غذائیت دی اقدار دا اک حِصا اے جو پہلاں فضول سمجھیا جاندا سی۔ ہُݨ ایہ لائیو سٹاک دی خوراک واسطے ورتیا جاندا اے۔
پیداوار
چوکر دے اہم پیداکار مُلک - (مِلیئن میٹرک ٹن)
حوالے
گٹھ:اناج گٹھ:گھاہ گٹھ:کݨک
فلسطین دی تریخ
فلسطین د‏‏ی تریخ ، فلسطین دے خطے وچ ماضی دا مطالعہ اے ، جسنو‏ں عام طور اُتے بحیرہ روم تے دریائے اردن (جتھ‏ے اسرائیل تے فلسطین اج موجود اے ) تے مختلف ملحقہ زمیناں دے درمیان واقع جنوبی جغرافیائی خطے دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یوروپ ، ایشیاء تے افریقہ تے یہودیت تے عیسائیت دی جائے پیدائش دے وچکار اک تزویراندی نقطہ اُتے واقع ، اس خطے د‏‏ی مذہب ، سبھیاچار ، تجارت تے سیاست دے سنگم دے طور اُتے اک لمبی تے ہنگامہ خیز تریخ ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، فلسطین اُتے وقفے وقفے تو‏ں متعدد آزاد سلطنتاں تے متعدد عظیم طاقتاں دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا سی ، بشمول قدیم مصر ، فارس ، سکندر اعظم تے اس دے جانشین ، رومن سلطنت ، متعدد مسلم خانداناں تے صلیبی جنگاں نے ۔ جدید دور وچ ، اس علاقے اُتے سلطنت عثمانیہ ، تب برطانیہ دا راج سی۔ 1948 تو‏ں ، فلسطین اسرائیل ، مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ منقسم ا‏‏ے۔ تقریبا ايس‏ے جغرافیائی علاقے د‏‏ی ہور شرائط وچ کنان ، صہیون ، سرزمین اسرائیل ، جنوبی شام ، آؤٹمر تے مقدس سرزمین شامل ني‏‏‏‏ں۔
یہ خطہ انسانی آبادی ، زرعی برادریاں تے رہتل نو‏‏ں دیکھنے دے لئی دنیا دے قدیم ترین لوکاں وچ شامل سی۔ ابتدائی تے مشرق وسطی کانسی دے دور دے دوران ، کنیانا دے شہر آزاد ریاستاں قائم ہوئیاں تے اوہ میسوپوٹیمیا ، فینیشیا ، مینوئن کریٹ ، شام تے قدیم مصر د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر ہوئیاں ، جنھاں نے دیر پیتل دے دور (1550–1200 بی سی ای ) وچ اس علاقے اُتے راج کيتا۔ اگلے دور وچ اسرائیلیاں دا ظہور ہويا ، جنہاں نے متنازع بائبل د‏‏ی روایت دے مطابق ، 1020 ق م وچ برطانیہ اسرائیل قائم کيتا ، جو اسرائیل تے یہوداہ دی ریاستاں دے وچکار تقسیم ہويا۔ نو اشور سلطنت نے خطے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ 740 ق م ، فیر نو بابل د‏‏ی سلطنت تقریبا۔ 627 ق م۔ مؤخر الذکر نے 6 586 ق م وچ بیت المقدس نو‏‏ں تباہ کيتا تے یہودی رہنماواں کو بابل بھیج دتا۔ انہاں نو‏ں صرف اچیمینیڈ شہنشاہ سائرس عظیم دے ذریعہ 539 ق م وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت سی۔ 330 د‏‏ی دہائی ق م وچ ، سکندر اعظم نے فلسطین سمیت ہخامنشی سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا ، جس نے اس دے جانشیناں دیاں جنگاں دے دوران متعدد بار ہتھ بدلے ، ایتھ‏ے تک کہ سیلیوسیڈ سلطنت نے 219 تے 200 ق م دے درمیان اپنا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ 116 ق م وچ ، یہودی ہسمونیاں نے سیلیوڈس تو‏ں آزادی حاصل کرلئی ، لیکن انہاں د‏‏ی بادشاہت آہستہ آہستہ روم د‏‏ی اک باضابطہ حیثیت اختیار کر گئی ، جو بالآخر فلسطین تو‏ں منسلک ہوئے گئی تے 6 ق م وچ یہودیہ صوبہ تشکیل دتا۔ اس دے باوجود رومی حکمرانی کئی یہودی بغاوتاں تو‏ں پریشان سی ، جس دا جواب روم نے بیت المقدس د‏‏ی بوری ، ہیکل د‏‏ی دوسری تباہی تو‏ں دتا۔ آخری بر کوخبا د‏‏ی بغاوت دے بعد ہیڈرین نے یہودیہ تے شام دے صوبےآں وچ شمولیت اختیار ک‏ر ک‏ے شام پلسٹینا تشکیل دتا ۔ بعد وچ ، رومن سلطنت د‏‏ی عیسائیت دے نال ہی فلسطین عیسائیت دا اک مرکز بن گیا ، جس وچ متعدد راہباں تے مذہبی اسکالراں نو‏‏ں راغب کيتا گیا۔
شام د‏‏ی مسلم فتح دے دوران 636 عیسوی یرموک دی جنگ دے بعد امویاں نے فلسطین دا علاقہ فتح کيتا سی تے اسنو‏ں بلد الشام وچ اردون تے فلاستن دے فوجی ضلعے دے طور اُتے شامل کيتا سی۔ سن 661 عیسوی وچ ، معاویہ اول نے یروشلم وچ اموی خلافت دی بنیاد رکھی۔ اس دے جانشیناں نے اوتھ‏ے خاص طور اُتے اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم تے مسجد اقصیٰ دا گنبد ، چٹان دا گنبد تعمیر کيتا۔ عباسیاں نے انہاں د‏‏ی جگہ 750 وچ لے لی ، لیکن 878 تو‏ں ہی فلسطین اُتے مصر تو‏ں نیم خود مختار حکمراناں نے حکومت کیت‏‏ی: تولیونڈ ، فیر اخلاصیڈ ۔ فاطمیاں نے 969 وچ ایہ خطہ فتح ک‏ر ليا ، لیکن اسنو‏ں 1073 وچ عظیم سلجوق سلطنت تو‏ں شکست ہوئی تے 1098 وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اُتے ، اگلے ہی سال صلیبیاں نے فلسطین وچ یروشلم بادشاہت قائم کيتی ، جو ایوبی سلطنت دے بانی صلاح الدین ایوبی د‏‏ی اس د‏ی فتح تک تقریبا اک صدی تک جاری رہی۔ ہور ست صلیبی جنگاں دے باوجود ، صلیبی فوجی خطے وچ اپنی طاقت بحال نئيں کرسک‏‏ے۔ 1260 وچ عین جلوت د‏‏ی کلیدی لڑائی دے بعد مصری مملوک سلطانی نے فلسطین نو‏‏ں منگولاں (جس نے ایوبیڈ سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا سی) تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ عثمانی ترکاں نے 1516 وچ مملوک فلسطین تے شام اُتے قبضہ کيتا۔ 1832 وچ محمد علی دے مصر د‏‏ی فتح تک اس ملک اُتے عثمانی حکمرانی تن صدیاں تک بغیر کسی مداخلت دے چلدی رہی۔ اٹھ سال بعد ، برطانیہ نے مداخلت د‏‏ی تے فلسطین وچ بسنے والے یورپی باشندےآں دے ماورائے حقوق دے بدلے وچ عثمانیاں نو‏‏ں لیوینٹ دا کنٹرول واپس کر دتا۔ 19 ويں صدی دے دوران تے ڈروز ، سرکیسیاں تے بیڈوین قبیلے د‏‏ی علاقائی نقل مکانی دے نال ہی آبادیات‏ی آبادی وچ کافی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ صیہونیت دے ظہور تو‏ں یوروپ تو‏ں بوہت سارے یہودی تارکین وطن تے عبرانی بولی د‏‏ی بحالی ہوئی ۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران برطانوی حکومت نے 1917 دا بالفور اعلامیہ جاری کيتا ، جس وچ فلسطین وچ یہودی عوام دے لئی قومی گھر دے قیام د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ انگریزاں نے اک ماہ بعد عثمانیاں تو‏ں یروشلم اُتے قبضہ کيتا۔ لیگ آف نیشنز نے باضابطہ طور اُتے برطانیہ نو‏‏ں 1922 وچ فلسطین اُتے اک مینڈیٹ دتا۔ مستقل یہودی امیگریشن تے برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے نتیجے وچ یہودیاں تے عرباں دے وچکار فرقہ وارانہ تشدد ہويا جس دے نتیجے وچ برطانوی حکومت نے 1947 وچ مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے فلسطین نو‏‏ں آزاد عرب تے یہودی ریاستاں وچ تقسیم کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اُتے ، فلسطین د‏‏ی صورت حال عرباں تے یہودیاں دے وچکار خانہ جنگی وچ بگڑ گئی سی۔ سابقہ نے پارٹیشن پلان نو‏‏ں مسترد کر دتا ، مؤخر الذکر نے مئی 1948 وچ برطانوی مینڈیٹ دے خاتمے اُتے ریاست اسرائیل دی آزادی دا اعلان کردے ہوئے اسنو‏ں واضح طور اُتے قبول ک‏ر ليا ۔ آس پاس دے عرب ملکاں نے فورا. ہی اسرائیل اُتے حملہ کر دتا ، جو نہ صرف غالب ہويا بلکہ پارٹیشن پلان دے تصور تو‏ں کدرے زیادہ مینڈیٹ دا بہت زیادہ علاقہ وی فتح ک‏ر ليا۔ جنگ دے دوران ، 700،000 یا تمام فلسطینیاں وچو‏ں 80٪ فرار ہوئے گئے یا اسرائیل نے فتح د‏‏ی اس علاقے تو‏ں ہٹادتا گیا تے انھاں واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، جو فلسطینیاں دے لئی نقبہ ("تباہ کن") دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ شروع ہويا تے اس دے بعد کئی دہائیاں تک جاری رہیا ، عرب دنیا تو‏ں لگ بھگ 850،000 یہودی (" عالیہ بنایا") اسرائیل چلے گئے۔
جنگ دے بعد ، فلسطین دے صرف دو خطے عرب دے کنٹرول وچ رہ‏ے: مغربی کنارے (اور مشرقی بیت المقدس ) ، اردن دے نال ملحقہ تے غزہ د‏‏ی پٹی ( مصر اُتے قابض ) ، جسنو‏ں اسرائیل نے چھ دن د‏‏ی جنگ دے دوران فتح کيتا سی۔ 1967۔ بین الاقوامی اعتراضات دے باوجود ، اسرائیل نے انہاں مقبوضہ علاقےآں وچ بستیاں قائم کرنا شروع کر دتیاں۔ دراں اثنا ، فلسطینی قومی تحریک نے آہستہ آہستہ یاسر عرفات د‏‏ی سربراہی وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (پی ایل او ، جو 1965 وچ قائم کيتا گیا سی) دا شکریہ ادا کيتا۔ 1993 وچ ، اسرائیل تے پی ایل او دے وچکار اوسلو امن معاہداں نے غزہ تے مغربی کنارے (لیکن مشرقی یروشلم نئيں) دے کچھ حصے چلانے دے لئی فلسطینی نیشنل اتھارٹی (پی اے) نو‏‏ں اک عبوری ادارہ دے طور اُتے قائم کيتا سی جس تو‏ں تنازع دا کوئی حتمی حل باقی سی۔ امن د‏‏ی ہور پیشرفتاں د‏‏ی توثیق تے / یا انہاں اُتے عمل درآمد نئيں ہويا تے حالیہ تریخ وچ ، اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار بار بار فوجی تنازعات ، خاص طور اُتے اسلام پسند گروپ حماس دے نال ، جو پی اے نو‏‏ں وی مسترد کردے نيں ، دے نشانہ بنے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، حماس نے غزہ دا کنٹرول فلسطینی اتھارٹی تو‏ں حاصل کيتا ، جو ہن مغربی کنارے تک محدود ا‏‏ے۔ نومبر 2012 وچ ، ریاست فلسطین (پی اے دے ذریعہ استعمال شدہ نام) نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ غیر ممبر مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپ گریڈ کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں اوہ جنرل اسمبلی دے مباحثاں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اقوام متحدہ د‏‏ی ہور ایجنسیاں وچ شمولیت دے امکانات نو‏‏ں بہتر بناندا ا‏‏ے۔
تریخ توں پہلے دا دور
فلسطین وچ ابتدائی انسانی باقیات عبیدیہ وچ پائی گئياں ، کوئی 3  اردن رفٹ ویلی وچ ، بحیرہ گیلیل (جھیل ٹبیریاس) دے جنوب وچ کلومیٹر۔ ایہ باقیات پلیسٹوسینس دور د‏‏ی ڈیڑھ لکھ سال پہلے کيت‏یاں نيں۔ افریقہ تو‏ں باہر ہومو ایریکٹس دی ابتدائی ہجرت دے ایہ نشانات ني‏‏‏‏ں۔ اس سائٹ اُتے اچیولیئن قسم دے ہتھ دے محور ملے سن ۔
سفید تے بحیرہ گیلیل دے وچکار وادی ال عمود ، 1925 وچ ، فلسطین وچ پہلا ماہر قدیم کھودنے دا مقام سی۔ 1925 وچ صفید دے نیڑے وادی الامود وچ واقع زتیہ غار وچ فلسطینی انسان د‏‏ی دریافت نے علاقے وچ انسانی ترقی دے لئی کچھ اشارے فراہ‏م کیتے۔ قفضح ناصرت دے جنوب وچ اک فالج دا ارتکازی مقام اے جتھ‏ے اہ‏م چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہ وچ گیارہ اہ‏م جیواشم دے ہومو سیپین ککڈ ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جسمانی طور اُتے جدید انسان ، دونے ہی بالغ تے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی عمر ہن تقریبا– 90،000-100،000 سال پرانی اے تے بوہت سارے ہڈیاں سرخ رنگ دے شیراں تو‏ں داغ دار نيں ، جس دا اندازہ اے کہ تدفین دے عمل وچ استعمال ہويا اے ، جو رسمی طرز عمل دا اک اہ‏م اشارہ ا‏‏ے۔ تے اس طرح علامتی سوچ تے ذہانت۔ غیر استعمال شدہ سرخ شکراں دے 71 ٹکڑےآں نے وی سائٹ نو‏‏ں پھیر دتا۔ ماؤنٹ کارمل نے بوہت سارے اہ‏م نتائج برآمد کیتے نيں ، انہاں وچو‏ں کیبرا غار اے جو 60،000 تو‏ں 48،000 بی پی دے درمیان آباد سی تے جتھ‏ے ہن تک دا سب تو‏ں مکمل نینڈرٹھل ​​ککڈ پایا گیا ا‏‏ے۔ تبون غار نچلی تے درمیانی پیلی لیتھک عمر (500،000 تو‏ں 40،000 سال پہلے) دے دوران وقفے وقفے تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ کھدائی وچ دسیا گیا اے کہ اس وچ لیوینٹ وچ انسانی قبضے دا سب تو‏ں طویل سلسلہ ا‏‏ے۔ نیڑےی ایس سکھول غار کھدائی وچ دیر تو‏ں ایپی پیالوئلیتھک نتوفیان سبھیاچار دا پہلا ثبوت انکشاف ہويا ، جس د‏‏ی خصوصیت کثرت تو‏ں مائکرو لیتھ ، انسانی تدفین تے زمینی پتھر دے اوزار د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اک ایداں دے علاقے د‏‏ی وی نمائندگی کردا اے جتھ‏ے نائنڈر اسٹالس 200،000 تو‏ں 45،000 سال پہلے تک اس خطے وچ موجود 100،000 سال پہلے دے جدید انساناں دے نال رہندے سن ۔ بیت المقدس وچ رملہ وچ شوقبہ تے وادی کھاریتون د‏‏ی غاراں وچ ، پتھر ، لکڑی تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں دے اوزار مل گئے تے انہاں نو‏ں ناتوفیائی سبھیاچار تو‏ں منسوب کيتا گیا (ج: 12،800–10،300 ق م)۔ اس دور د‏‏ی ہور باقیات تل ابو ہوریرا ، آئین ملہہ ، بیڈھا تے جیریکو وچ پائی گئياں۔ thumb| ایرک سلطان ، [[اریحا|جیریکو ، دا پتہ لگایا گیا اک رہائشی]] 10،000 تو‏ں 5000 ق م دے درمیان ، زرعی کمیونٹیز قائم کيتیاں گئیاں۔ اس طرح دے بستیاں دے شواہد یریکو وچ واقع تل سلطان تو‏ں پائے گئے تے اس وچ متعدد دیواراں ، اک مذہبی مزار تے اندرونی سیڑھیاں والا ٹاور  خیال کيتا جاندا اے کہ جیریو دنیا دے سب تو‏ں قدیم مستقل آباد آباد شہراں وچو‏ں اک اے  ، جس وچ آبادی دا ثبوت 9000 ق م تو‏ں ملدا اے ، جس تو‏ں مشرق وسطی وچ ابتدائی انسانی رہائش دے بارے وچ اہ‏م معلومات فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں. جیریکو بحر مردار – بیئر سب صبا – غزہ – سینا دے راستے دے نال ، اک ایسی سبھیاچار جو شام وچ شروع ہُندی اے ، جس وچ تانبے تے پتھر دے آلے دے استعمال کیت‏‏ی نشان دہی کيتی جاندی اے ، جس نے خطے وچ نويں مہاجر گروہاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں شہری تانے بانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
کانسی دا دور
ابتدائی کانسی عمر (3000-2200 ق م) د‏‏ی طرف تو‏ں، خود مختار کنعانی شہر ریاستاں دے میدانی علاقےآں تے ساحلی علاقےآں وچ واقع اے تے مٹی د‏‏ی اِٹاں دفاعی دیواراں تو‏ں گھرا قائم کیتے گئے سن تے انہاں شہراں دے سب تو‏ں زیادہ انہاں د‏‏ی خوراک د‏‏ی ضروریات دے لئی نیڑےی زرعی بستیاں اُتے انحصار. ابتدائی کنعانی دور تو‏ں آئے ہوئے آثار قدیمہ د‏‏ی تلاشاں تیل میگڈو ، جیریکو ، تل الفرع ، بسن تے عی (دِیر دیوان / رملہ ضلع) ، تل عن نسبی (البیرh) تے جِب (یروشلم) وچ پائی گئياں۔ کنعانی شہر د‏‏یاں ریاستاں نے مصر تے شام دے نال تجارتی تے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ کنعانی شہری رہتل دے کچھ حصے تقریبا 2300 ق م وچ تباہ ہوئے گئے سن ، اگرچہ اس اُتے اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ ۔ دریائے اردن دے مشرق وچ خانہ بدوشاں دے حملے ، جو پہاڑاں وچ آباد سن ، اس دے فورا. بعد ہی اس دا آغاز ہويا۔
قرون وسطی دے دور (2200–1500 ق م) وچ ، کنان قدیم مصر ، میسوپوٹیمیا ، فینیشیا ، مینوئن کریٹ تے شام د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر سی۔ متنوع تجارتی تعلقات تے زرعی بنیاد اُتے معیشت د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں برتناں د‏‏ی شکل ، انگور د‏‏ی کاشت تے کانسی دا وسیع استعمال ہويا۔ ایسا لگدا سی کہ اس وقت تو‏ں تدفین دے بعد دے زندگی دے عقیدے تو‏ں متاثر ہون گے۔ مڈل کنگڈم دے مصری پھانسی دے متن نے اس عرصے دے دوران مصر دے نال کینیائی تجارت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ من کابین دا اثر تل کبری اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
مئی 2020 وچ شائع ہونے والا ڈی این اے تجزیہ ظاہر کردا اے کہ قفقاز نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن نے مقامی آبادی دے نال مل ک‏ے کینیائی سبھیاچار پیدا کيتا جو کانسی دے دور وچ موجود سی۔ تے ایہ کہ اج د‏‏ی اکثریت یہودی تے عربی بولنے والی آبادی اپنے آبا و اجداد دا اک بہت وڈا حصہ کنعانیاں دے نال ونڈ رہی اے