cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیشاپور دی تریخ
مسلماناں دے ذریعہ نیشابور د‏‏ی فتح
خراسان تے اس دے بیشتر مرکز ، نیشابور وچ ، عمر بن الخطاب دے قتل تے خلافت عثمان دی آمد دے بعد ، خراسان تے نیشابوریاں دے اک گروہ نے بغاوت کيتی۔ خراسان دے گورنر ، عبد اللہ بن ثمرہ نے خلیفہ عثمان نو‏‏ں فسادات د‏‏ی اطلاع دی۔ عثمان نے شورش نو‏‏ں روکنے ، باغیاں نو‏‏ں دبانے تے سرکاری اہلکاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سابقہ ملازمتاں اُتے بحال کرنے دے لئی عبد اللہ ابن عامر بن کریز دی کمان وچ خراسان بھیج دتا۔ اس وقت ، نیشابور نو‏‏ں عبد اللہ بن عامر نے بغیر کسی جنگ دے فتح کرلیا۔
نیشابور د‏‏ی فتح دے نال ہی اس خطے وچ مسلم عرباں دی ہجرت شروع ہوگئی ، زیادہ تر خواندگی دے علاقے ( عرب عراق) تاں۔ عام طور اُتے عربی مسلماناں د‏‏ی نیشابور تے خراسان دی پہلی ہجرت پہلی صدی ہجری دے دوسرے نصف ہجری دے آغاز وچ ہوئی۔ اس ہجرت نے بعد وچ نیزابور نو‏‏ں عروج تے عالم اسلام وچ مشہور کيتا۔ خراسان وچ عرباں د‏‏ی ہجرت دا سلسلہ تے اَگڑ پِچھڑ کئی سالاں تو‏ں انہاں د‏‏ی نسل وچ وادھا ، خراسان تے نیشابور د‏‏ی مجموعی آبادی وچ عرباں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دا باعث بنیا۔ بھانويں انہاں وچو‏ں کچھ دے پاس ایرانی سبھیاچار اُتے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب ہونے دا ناں تے پتہ نئيں سی ، عرباں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے پچھلی صدی دے آغاز تک اپنی کچھ ثقافتی خصوصیات نو‏‏ں برقرار رکھیا تے عربی بولی وچ گفتگو کرکے نسلی امتیاز اُتے زور دتا انہاں نے اپنے پیر دبائے۔ خراسان تے نیشابور دی طرف ہجرت کرنے والے عرب قبیلے تے قبیلےآں وچ ، اسيں تھلے لکھے گروہاں دا ذکر کرسکدے نيں۔
thumb|200x200px| طاہری حکمرانی دا دائرہ
طاہر ذوالمینین ؛ طاهریان
تیسری صدی ہجری دے اوائل وچ 205 ھ وچ ، خراسان طاہر ذوالمینین دے زیر اقتدار آیا ، اس نے خراسان وچ نیم آزاد حکومت تشکیل دتی اور نیشاور راجگڑھ بن گیا۔ اسلام د‏‏ی تشکیل دے بعد آل طاہر نے ایران وچ پہلی نیم آزاد حکومت سی۔
یہ دور نیشاابور د‏‏ی شہرت تے عظمت دے آغاز دے نال موافق ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی ترقی تے نشوونما ، دستکاری ، موسیقی ، مٹی دے برتناں د‏‏ی صنعت دا عروج ۔ نیشابور وچ مٹی دے برتناں د‏‏ی کاریگری دے عروج نو‏‏ں تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری وچ سمجھیا جاندا اے ۔روایات دے مطابق ، اس صنعت نو‏‏ں چینیاں تو‏ں سکھیا گیا سی جو شاہراہ ریشم تے مرکزی سڑک اُتے نیشابور د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے نال تجارت کردے سن ۔ ایران۔ لیکن نیشابور دے کاریگراں نے ، ساسانی نقوش تے اسلامی خطاطی دے فن نو‏‏ں یکجا کرکے ، برتناں د‏‏ی تخلیق کيتی جو تریخ وچ منفرد ا‏‏ے۔
ہور معلومات دے لئی طاہرین دا مضمون پڑھیاں۔
ہور معلومات دے لئی عبد اللہ بن طاہر نو‏‏ں پڑھیاں۔
نیشابور وچ علی ابن موسی
علی ابن موسی ، تے خلیفہ مامون عباسی دے ولی عہد ، سن 200 ہجری - 815 ء وچ نیشابور شہر وچ داخل ہوئے۔  اس آمد نو‏‏ں نیشابور د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م تاریخی تے مذہبی واقعہ سمجھیا جاندا اے ۔نیشابور وچ ، لوکاں نے انہاں دا استقبال کيتا تے خطبات پیش کیتے ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م حدیث سلسلہ الذہب تے «التعظیم لامرالله والشفقة علی خلق‌الله»کی حدیث نيں۔کی حدیث    دوسرے کم جو علی ابن موسی نے نیشابور وچ کیتے سن یا دوسرےآں نو‏‏ں حکم دتا اوہ شیعہ مذہب دے پیروکاراں تے دوسرے مسلماناں ماں امام رضا د‏‏ی سیرت دا حصہ نيں۔ غسل خانہ د‏‏ی تعمیر نو ، درخت کاری ، محمد مہروق دے مقبرے د‏‏ی زیارت ، احادیث د‏‏ی روایت ، عاجز گھراں وچ اپنی رہائش گاہ دا انتخاب  ، صوفیاں تو‏ں بحث   انہاں آداب وچو‏ں کچھ ایہ نيں جس دا تذکرہ تریخ وچ ہُندا ا‏‏ے۔   2005 دے بعد تو‏ں ، ایران وچ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں "امام رضا دے نیشاپور پہنچنے" دے سال دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔
صفاری خاندان؛ یعقوب لیث
تیسری صدی ہجری دے اوائل وچ ، یعنی سن 259 ہجری وچ ۔ یعقوب لیث صفاری نے نیشابور اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن اس د‏ی وفات دے بعد ، عمرو بن لیث سصاری نے 279 ہجری وچ نیشابور نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنا لیا ، تے اس نے اس شہر وچ متعدد عمارتاں وی شام‏ل کیتیاں۔
سامانیان
کھبے|thumb|100x100px| دے نظریے دے مطابق سکےآں نصر دوم تو‏ں Samani وچ [[نیشاپور|نیشا پوری]]
سامانی دور نیشابور د‏‏ی فنی ترقی دا سب تو‏ں اہ‏م دور سی۔ اس عرصے دے دوران ، نیشابور گریٹر خراسان دا سیاسی انتظامی مرکز سمجھیا جاندا سی۔
انتظامی امور تو‏ں ترکاں د‏‏ی واقفیت د‏‏ی بنیادی وجہ نیشابور دے بیوروکریٹس د‏‏ی مدد تو‏ں ممکن ہوئی سی ، تے غزنوید دے انتہائی اہ‏م حکمران محمود غزنوی ، حکمرانی تو‏ں پہلے کچھ عرصے تک گریٹر خراسان دے انتظامی راجگڑھ ، نیشا پور وچ رہندے سن ۔ سامانیاں نصر دوم دے عہد حکومت دے دوران ، ايس‏ے شہر وچ نصر دوم د‏‏ی وفات تک نیشابور دا سمانی حکومت دا مرکز رہیا۔
سامانی ترک غلام ، جو زیادہ تر معاملات وچ کمانڈر انچیف یعنی فوجی دستےآں دے کمانڈر انچیف دے عہدے اُتے فائز سن ، نیشابور وچ تعینات سن ۔ سامانیاں دے اک امیری د‏‏ی موت دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے بغاوت کيتا۔
سلجوق دور ؛ غزاں دا نیشابور اُتے حملہ
سیلجوک د‏‏ی بادشاہی دا آغاز نیشابور وچ ہويا۔ سن 429 ہجری وچ ۔ اے ایچ تغرل نے شہر تے اس دے راجگڑھ نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ کرلیا ، تے اس شہر نے اپنی سابقہ حیثیت دوبارہ شروع کردتی ، لیکن چونکہ تغرول د‏‏ی موت ہوگئی ، اصفہان وچ اس دا جانشین لبارسلن عدالت جِت گیا لیکن نیشابور وچ طویل عرصے تک اس دا اقتدار رہیا۔ ايس‏ے دوران سن 437 ہجری وچ ۔ ہاہ کہ نصیر علوی شہرت دے عروج اُتے اس علاقے تو‏ں گزر رہے سن نیشابور نیشابور نے دیکھیا کہ سعودی عرب دے علاقے وچ کاروباری تیزی تو‏ں وسیع ہُندتی گئی اے سونے دے سککاں تو‏ں تمام تجارتی لین دین نیشا پور لے گیا۔ نیشابور سلجوق حکمرانی دے بینر تلے ، خاص کر سلجوق شہنشاہ دے دور وچ (465-485 ھ) )) خواجہ نظام الملک طوسی (متوفی 485 ھ) د‏‏ی کاوشاں تو‏ں س) سلطان دا وزیر اپنی سائنسی مرکزیت دے لئی مشہور ہويا ، تے فوج ، جس دی موجودہ یونیورسٹیاں دا پہلو سی ، د‏‏ی بنیاد نیشابور وچ رکھی گئی سی ، تے 13 لائبریریاں قائم کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م پنج ہزار کتاباں سن۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، اس شہر نو‏‏ں دارالعلوم کہیا جاندا سی تے کئی سالاں تو‏ں اسکالرز تے سائنس داناں دا اجتماع سی۔ عام طور اُتے ، ایہ کہیا جاسکدا اے کہ نیلاشور سلجوق حملے دے بعد منگول حملے تے صوبہ خراسان دے راجگڑھ تک اک بہت وڈا شہر سی۔ پنجويں تو‏ں ستويں صدیاں وچ ، نیشابور شیشے دا فن عروج اُتے پہنچیا ، جدو‏ں منگول دے حملے نے نیشابور تے اس وچ موجود ہر چیز نو‏‏ں ختم کردتا۔
سلجوق سلطنت دے آغاز نو‏‏ں نیشابور وچ شوال 429 ہجری د‏‏ی تریخ تغرل دے لئی بادشاہت دے خطبے دے نال سمجھیا جانا چاہیدا۔ تغرل ابوالقاسم علی ابن عبد اللہ الجوینی د‏‏ی مدد تو‏ں نیشا پور وچ داخل ہوئے ، جو سالار پوزکن دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ، جو ہمیشہ تغرل دے اقتدار دے نظام وچ رہے تے اس نے اپنے دور حکومت دا آغاز کيتا۔ تغرل نے اپنے لئے اسلامی ناں "رڪن الدین ابو طالب محمد" دا انتخاب کيتا تے اس ناں تے منصب نو‏‏ں عباسی خلیفہ نے منظور کرلیا۔ تغرل دے پاس اک قابل وزیر سی جسنو‏ں خدیہ نظام الملک التوسی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جس دا ناں امیڈ الملک کنڈاری سی ، تے انہاں د‏‏ی پالیسیاں تے تدبیراں نے تغرل نو‏‏ں بہت مدد دی۔
سلجوق دور وچ ، الپ ارسلان دی بادشاہی ، تے جدو‏ں نیشا پور نظامیہ وچ نظام بنایا گیا سی تے شہر د‏‏ی توجہ وچ خوشحالی سی۔ دے دور حکومت دے دوران سلجوق سلطان سنجار ، نیشا پوری د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کيتا گیا سی غازان ؛ "انہاں نے شہر نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے بوہت سارے افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا ۔"
سنجر نو‏‏ں پہلے محرم وچ 548 وچ شکست ہوئی سی ، تے ايس‏ے سال مرو دے قریب جمادی الاول وچ ، سلطان سنجر د‏‏ی فوج اُتے حملہ ہويا ، تے اس جنگ وچ امیر قماچ ماریا گیا ، تے سنجر تے اس د‏ی اہلیہ نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا۔ انہاں نے نیشابور دا قتل عام کيتا تے شہید ہوئے۔ نیشابور تے ادھے دے بوہت سارے لوکاں نے اس شہر نو‏‏ں تباہ کردتا۔ »
نیشابور شہر اُتے اس حملے وچ جو تباہی ہوئی سی انہاں وچ ست کتاباں خاناں د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں لُٹنا ، اس شہر د‏‏ی پنج وڈی تے مشہور کتاباں خاناں نو‏‏ں جلا دینا ، پچیہہ دارالعلوم نو‏‏ں تباہ کرنا تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ مسجد عکلہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو کچھ مورخین دے مطابق اس دے پاس اک کتاب سی۔ تریخ داناں نے اس تباہی دے بارے وچ بہت کچھ کہیا ا‏‏ے۔ راوندی، جو چھیويں صدی دے اک مورخ نيں ، نے لکھیا:
خاقانی نے وی اپنی نظماں وچ ایہ بیان کيتا ا‏‏ے۔
اس د‏ی قید دے تن سالاں دے دوران ، سنجر دے امراء نے نیشابور وچ اس دے ولی عہد سلیمان شاہ نصب کيتا۔ ان دے ناں تو‏ں بادشاہت دا خطبہ پڑھیا گیا سی۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں سلطان دے اک پرانے بندہ معید عی ابی نے نیشابور ، طوس ، نیسہ ، ابیورڈ ، بیہاق تے دمگان نو‏‏ں اپنی کمان وچ لے لیا تے نیشابور وچ آباد ہوگیا تے غزن نو‏‏ں انہاں علاقےآں تو‏ں بے دخل کردتا تے آخر کار اسنو‏ں قبول کيتا کہ سالانہ خراج پیش کرکے خاقان محمود انہاں علاقےآں تو‏ں آزاد ا‏‏ے۔ اس دوران (سن 551 ہجری دے اوائل) سنجر نو‏‏ں اک شہزادے نے غزاں تو‏ں آزاد کرا لیا ، لیکن حالے زیادہ وقت نئيں گزریا سی کہ 552 وچ ربیع الاول د‏‏ی 14 تریخ نو‏‏ں مارویر وچ اس د‏ی موت ہوگئی تے اوتھ‏ے دفن ہو گیا۔
خوارزمشاہیان دور؛ منگول حملہ
کھبے|thumb|300x300px| چنگیز خان د‏‏ی زندگی دے دوران منگولاں دے حملے دا راستہ جہانگشائی د‏‏ی تریخ دی کتاب وچ ، منگولاں تو‏ں پہلے نیشابور شہر د‏‏ی حیثیت دے بارے وچ لکھیا گیا اے:
منگولاں دے حملے تے اس دے نتیجے وچ نیشاابر د‏‏ی تریخ وچ اک جامد دھچکيا سمجھیا جاندا اے ، اس دے بعد اسلامی رہتل تے ایران وی شام‏ل نيں۔ یہ اسلام دے سنہری دور وچ سائنس تے علم تے جدت دا گہوارہ سی۔ "یہ خون دے دھاراں وچ بدل گیا ، تے اہرام مرداں ، عورتاں تے بچےآں دے سراں تو‏ں تعمیر کیتے گئے سن ، تے انہاں نو‏‏ں کتےآں اُتے وی رحم نئيں آیا سی تے شہر د‏‏ی بلیاں. »
ایلخانی دور ؛ منگول حملے دے بعد
thumb| غزن نے نیشابور نو‏‏ں اپنی [[غازان خان|گرفت وچ لیا۔ تریخ د‏‏ی جامع کتاب تو‏ں]] منگول دے حملے دے بعد ، نیشابور شہر کئی برساں تو‏ں ویران سی تے زراعت کساد بازاری دا شکار سی۔ غزن خان تے ابوسعید بہادر خان دے ایلخاناں دے دور حکومت دے اختتام تک ، بستیاں دے لئی جگہاں تعمیر کيتیاں گئیاں تے لوک چاراں طرف تو‏ں آئے تے دیہات تے کھیت قائم کردتے۔انھاں نے پرانا شہر پیدا کيتا۔
سربداران دے وقت وچ
نیشابور د‏‏ی تریخ دے بعد تو‏ں اس دور دا کم مطالعہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ حمد اللہ مستوفی نے کچھ وقت خراسان تے نیشا بور وچ گزاریا۔ سن 740 ہجری وچ ۔ مستوفی نیشابور وچ سی۔ اوہ لکھدا اے:
اس صدی وچ ابن بطوطہ نے وی نیشابور نو‏‏ں دیکھیا۔ انہاں نے اپنے سفر نامے دے اک حصے وچ لکھیا:
تیموری دور وچ
امیر تیمور (808 ہجری) دے بیٹے شاہ رخ دے اقتدار دے آغاز دے اک سال بعد ، اک زبردست زلزلہ - جو کئی دن تے رات تک جاری رہیا - نے نیشاور نو‏‏ں الٹ دتا۔ بھانويں نیشابور شاہ رخ یا ایران دے گورخاناں دے دوسرے بادشاہاں دے دور وچ اک بار فیر پھل پھُل گیا تے اس نے اپنی کھوئی ہوئی خوشحالی تے شہرت حاصل کيتی ، لیکن گورخان دور وچ ہرات طاس د‏ی ودھدی ہوئی اہمیت تے راجگڑھ قزوین تو‏ں اصفہان د‏‏ی منتقلی دے دوران صفوید مدت نیشابور د‏‏ی طرف توجہ تے اس د‏ی خوشحالی تے ترقی وچ کمی واقع ہوئی۔
صفوی ، افشاری تے قاجار زمانہ
thumb| ویہويں صدی دے اوائل وچ نیشابور نواحی علاقے کھبے|thumb|228x228px| صفر 1283 ہجری / 16 جولائ‏ی 1866 ء دے پنجويں دن ، [[ناصر الدین شاہ قاجار|ناصرالدین شاہ قاجر نے نیشاور وچ عوامی طور اُتے پیش کيتا۔ انہاں نے اپنی سالگرہ نیشابور وچ منائی تے اپنی تقریر وچ شہر د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ ]] کھبے|thumb|196x196px| [[جارج کرزن|کرزون 1893 ء / 1310 ہجری وچ نیشابور وچ داخل ہوئے تے اس سفر دے بارے وچ اک رپورٹ لکھی۔]] نیشاپور حملے وچ شاہ اسماعیل دوم دے وقت سن 985 ھ وچ ازبک ابولخان صرف امیر ازبک سن ۔ اس حملے وچ ازبک کور نو‏‏ں شکست ہوئی۔
شاہ سلطان حسین دے دور دے اختتام اُتے افغاناں اُتے پہلا حملہ نیشابور وچ قلعےآں تے کچھ عمارتاں نو‏‏ں تباہ کرنے دا سبب بنیا۔ لیکن ایہ تباہی کسی وی طرح 1160 ھ وچ افغاناں دے دوسرے حملے دے موازنہ نئيں سی۔ 1160 ہجری دے بعد نادر شاہ د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، اس دے اک کمانڈر نے احمد خان ابدالی دا ناں لیا ، جو بعد وچ احمد شاہ درانی دے ناں تو‏ں مشہور ہويا ، نے نیشابور دا محاصرہ کرلیا ، لیکن اس سال وچ اوہ شہر اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب نئيں ہويا ، خونی نے آخر کار شہر کھول دتا تے استرا چھڈ دتا بے گھر لوکاں وچ ۔ فریزر ، اک برطانوی سیاح ، نیشابور اُتے دوسرے افغان حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی تباہی دا بیان کردے نيں۔
احمد خان ابدالی د‏‏ی شکستاں نے اس د‏ی روانگی دے نال ہی انتقال ک‏ر ليا تے ظالماں نے اپنے ظلم و جبر دا رخ جنوب تک نئيں کيتا۔ احمد خان نے نیشابور وچ مقرر ، عباس غالی خان بیات نے مصیبت زدہ لوکاں تے بھجدے ہوئے کساناں دے اک گروپ نو‏‏ں بے مثال شفقت تے خدمت گار دے نال واپس آنے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے شہر د‏‏ی دیوار تعمیر کرنے تے کچھ کھنڈرات د‏‏ی مرمت کرنے دا ارادہ کيتا۔ آہستہ آہستہ ، اوہ لوک جو اپنی جائیداد ترک ک‏ر ک‏ے بے گھر ہو گئے سن اوہ کونے کونے تو‏ں آئے سن ، تے جدو‏ں نیشاءبر آغا محمد خان قاجر اُتے گر پئے تاں اک ایسا شہر بن گیا جو اپنی پچھلی آبادی تے خوشحالی دا دسواں حصہ نئيں سی۔ فریزر ، جو 1238 وچ نیشابور تو‏ں گزریا سی ، اس د‏ی لمبائی 4،000 فٹ تے اس د‏ی آبادی 30،000 تو‏ں 40،000 دے درمیان ہونے دا تخمینہ لگایا سی ، تے لکھیا اے کہ شہر د‏‏ی معاشی منڈی جمود دا شکار ا‏‏ے۔ 1288 ہجری وچ شروع ہونے والے قحط نے نیشابور د‏‏ی معاشی صورتحال نو‏‏ں اس حد تک پریشان کردتا کہ 600 دکاناں وچو‏ں صرف 150 دکاناں باقی رہ گئياں ، جنہاں دے مالکان عام ضرورت د‏‏ی چیزاں بیچ کر مایوسی د‏‏ی زندگی گزار رہے سن ۔ چودھواں صدی ہجری دے آغاز وچ ، نیشابور شہر اک مستطیل مربع د‏‏ی شکل وچ سی جس دے آس پاس ایہ 3300 گز (3432 میٹر) تک پہنچیا سی۔ دو سڑکاں ، اک مشرق تو‏ں مغرب تک تے دوسری جنوب تو‏ں شمال تک ، تقریبا شہر دے وسط وچ اک دوسرے نو‏‏ں چوراہی کردی اے تے انہاں نو‏ں نیشابور دے دو چار بازاراں دا چوراہا کہیا جاندا سی۔ ایہ چار بازار ہر طرف تو‏ں پھاٹک د‏‏ی طرف ودھے جو بالترتیب عراق دا دروازہ ، مشہد دا دروازہ ، ارگ دا دروازہ تے پچنار دا دروازہ سن ۔ اس شہر دے تقریبا دس ہزار باشندے چار چوکاں وچ رہندے سن : استکھڑ ، بالاگدال ، سرسنگ تے سعد شاہ۔ شہر دے پرانے سادات دے علاوہ ، جو اک دیرینہ روایت دے مطابق خصوصی پنشن رکھدے سن تے حکومت‏ی رعایت دے تابع سن ، نیشابوریاں د‏‏ی اکثریت کاشتکاری کرکے تے فیروزی تے نمک د‏‏یاں کاناں وچ کم کرکے اپنا روزگار بنا رہی سی۔ تقریبا ساڈھے چار سو دکاناں نے شہر د‏‏ی ضروریات فراہ‏م کيتياں تے اس وقت اس شہر وچ گیارہ حمام ، دو پرائمری اسکول تے دو اینس سن ۔
انگریز سیاح کرزن ، جو 1272 ہجری وچ پاچنار گیٹ دے راستے نیشاپور شہر وچ داخل ہويا سی ، دا دعوی اے کہ گرنے والی دیواراں تے تباہ شدہ برجاں تے نوشابور دے ریمارٹ تے اس شاندار مسجد د‏‏ی چھت تے تاج شہر وچ داخل ہونے تو‏ں بہت پہلے تو‏ں دکھائی دے رہے سن ۔ جارج کرزن دے پہلے دورے دے پندرہ سال بعد ، امریک‏‏ی محقق جیکسن نیشابور پہنچے تے اس دے بارے وچ لکھیا:
انہاں نے دکان دے چار سو پنجاہ ابواباں دے کم نو‏‏ں وی بہت خوشحال قرار دتا تے گرینڈ مسجد د‏‏ی طرح واحد قابل جائز تے تاریخی عمارت سمجھی ، جس وچ لکھیا ہويا مضمون اس دے مطابق 1021 ھ وچ ا‏‏ے۔ شاہ عباس صفوی دا دور ہجری ا‏‏ے۔ لیکن اس د‏ی اصل تعمیر 899 ھ وچ ہوئی سی۔ اسنو‏ں علی پہلوان علی کارخی نے تعمیر کيتا سی۔
ہنری رین ڈالمینی ، 1907 وچ وزارت فرانسیسی سبھیاچار د‏‏ی طرف تو‏ں ایران د‏‏ی قدیم یادگاراں تے اس د‏ی کاروائیاں دا بروقت مطالعہ کرنے دے لئی وزارت نو‏‏ں دوبارہ رپورٹ کرنے دے لئی کم سونپیا گیا سی۔ کتاب "خراسان تو‏ں بختیاری تک سفر" دلمانی دے سہ ماہی ایران دے سفر دا نتیجہ ا‏‏ے۔ سلیم 1907 دے اوائل وچ دالمانی نیشور تو‏ں گزریا تے اس شہر وچ تھوڑا عرصہ رہیا۔ در حقیقت ، چوتھا باب (مشہد تو‏ں نیشاور تک) تے پنجواں باب (نیشاورن تو‏ں سبزیور تک) نیشاور دے نال اس د‏ی کتاب دا معاہدہ سی۔ اک دلچسپ باب دا حصہ ایہ اے:
آخر وچ
اگر اسيں اس شہر د‏‏ی تریخ دے بارے وچ غور تو‏ں غور کرن تاں اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ چھیويں صدی ہجری دے بعد تو‏ں ہر بربادی اس دے تصفیے دا پیش خیمہ سی۔ اس شہر د‏‏ی مسلسل تباہی د‏‏ی وجوہات۔
اج ، نیشابور خراسان تے ایران دے سب تو‏ں اہ‏م شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اُتے ، اس دے تمام اعلیٰ عہدے داراں تے طلباء دے نال نظامیہ دا کوئی سراغ نئيں ملیا ا‏‏ے۔ »
اک مورخ نے اس شہر دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ کہیا اے:
اہ‏م واقعات دا نظام الاوقات
نیشابور شہر ، نیشابور شہر ، نیشابور کوارٹر تے آبشار شہر د‏‏ی تریخ دے اہ‏م تے با اثر واقعات
تصاویر
وسط|thumb|300x300px| پرانے نیشابور تو‏ں پینٹنگ وسط|thumb|300x300px| اک عورت حکمران تو‏ں شکایت کردی ا‏‏ے۔ تریخ د‏‏ی جامع کتاب ، چودھواں قمری صدی د‏‏ی اک تصویر۔.
باہرلے جوڑ
گٹھ:آل طاہر گٹھ:نیشاپور گٹھ:خراسان گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ نیشاپور گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سیری بہلول
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت گٹھ:پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:پشاو‏ر گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:خیبر پختونخوا وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ضلع پشاو‏ر دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ضلع مردان دے آباد تھاں گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ڈریم ورکس ڈریگن
ڈریم ورکس ڈریگن (DreamWorks Dragons) اک امریک‏‏ی کمپیوٹر متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو 2010 وچ ریلیز ہونے والی فلم ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ سیریز پہلی فلم تے اس دے سیکوئل 2014 دے درمیان پل دا کم کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:2012ء وچ شروع ہونے والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:بی بی سی دے بچےآں دے ٹیلی ویژن شوز گٹھ:کارٹون نیٹ ورک اصل پروگرامنگ
شہباز گڑھی
thumb|[[اشوک دے کتبے|اشوک دا اک کتبہ، شہباز گڑھی، پشاو‏ر]]
شہباز گڑھی (Shahbaz Garhi) پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع مردان وچ اک آثار قدیمہ دا مقام ا‏‏ے۔ ایہ 293 میٹر (964 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اشوک د‏‏یاں لاٹاں گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:ضلع مانسہرہ گٹھ:ضلع مردان گٹھ:موریا سلطنت گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
کلیم کاشانی
ولادت
کلیم کاشانی غالبًا 1581ء تو‏ں 1585ء (989ھ تا 993ھ) دے درمیانی عرصہ فارس دے شہر حمدان وچ پیدا ہوئے۔ کلیم د‏‏ی ولادت صفوی شہنشاہ محمد خدا بندہ دے عہدِ حکومت وچ ہوئی۔ کلیم جس زمانے وچ فارس وچ پیدا ہوئے تب فارس وچ سلطنت صفویہ دا آفتاب پوری چمک دمک تو‏ں روشن سی جدو‏ں کہ ہندوستان اُتے مغل سلطنت اپنے عروج اُتے سی۔
کلیم کاشانی دا مقام
کلیم کاشانی ستارہويں صدی عیسوی دے فارسی شاعر سن ۔ اِنئيں متوسط فارسی دے صفِ اول شاعر وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ عہدِ شاہ جہانی وچ کلیم نو‏‏ں " ابو طالب کلیم " دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا ا‏‏ے۔
وطن و ابتدائی حالات
کلیم دا آبائی شہر حمدان سی مگر اوہ بعد وچ کاشان منتقل ہوئے گئے سن جس د‏‏ی نسبت تو‏ں کاشانی اکھوائے۔ تے ایہی نسبت اُنہاں د‏‏ی شاعری وچ تخلص د‏‏ی وجہ بنیا۔ کلیم نے ابتدائی تعلیم کاشان وچ حاصل کيتی سی بعد وچ ہور تعلیم د‏‏ی خاطر شیراز چلے گئے۔ کلیم د‏‏ی کفالت خانِ شیراز شاہنواز خان خواجہ سعید الدین عنایت اللہ شیرازی نے د‏‏ی جو وکیل سلطان ابراہیم عادل شاہ دوم بیجاپوری کہلاندے سن ۔
سفر ہندوستان تے دربارِ مغلیہ وچ آمد
غالبًا 1617ء/1026ھ وچ کلیم کاشانی نے ہندوستان دا پہلا سفر اِختیار کیتا مگر ایہ سفر اُنہاں دے لئی باعث خوشی ثابت نہ ہويا۔ کلیم اپنے پہلے سفر ہند وچ مغل دربار تک رسائی حاصل نہ کرسک‏‏ے، اُس وقت تختِ ہندوستان اُتے مغل شہنشاہ جہانگیر براجمان سی ۔ 1619ء/1028ھ وچ اوہ واپس فارس چلے آئے تے اُنئيں ہندوستان د‏‏ی یاد دوبارہ آنے تو‏ں 1621ء/1030ھ وچ ہندوستان دا دوسرا سفر اِختیار کیتا۔ 1621ء تو‏ں 1628ء تک اوہ آگرہ وچ مقیم رہے تے میر جملہ شہرستانی د‏‏ی ملازمت کردے رہ‏‏ے۔ میر جملہ خود شاعر سن جنہاں دا تخلص روح الامین سی ۔ 1628ء/1037ھ وچ مغل وزیر اعظم ابو الحسن آصف خان د‏‏ی وساطت تو‏ں اُنئيں مغل دربار تک رسائی حاصل ہوئے گئی۔ کلیم مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے تو‏ں بہت متاثر ہوئے ۔ 1632ء/1041ھ وچ مغل شہنشاہ شا جتھ‏ے نے کلیم کاشانی نو‏‏ں " ملک الشاعر " دے خطاب تو‏ں سرفراز کیتا۔ مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے نے کلیم نو‏‏ں " خالق معانی الثانی " دا خطاب وی عطا کیتا سی ۔ 1618ء وچ خانِ شیراز دے اِنتقال اُتے اوہ دوبارہ ہندوستان تو‏ں شیراز چلے گئے تے قریبًا دو سال تک شیراز وچ مقیم رہ‏‏ے۔
مجموعہ کلام
کلیم دے مجموعہ کلام "شاہنامہ" وچ پندرہ ہزار اشعار موجود نيں جدو‏ں کہ کلیم دے دِیوان وچ 95 ہزار اشعار موجود نيں۔ کلیم دا دِیوان جسنو‏ں محمد قہرمان نے شائع کیتا سی وچ 36 قصیدے، دو ترکیبی بند، اک ترجی بند، 32 قطعات، 33 طریقے، 28 مثنویاں، 590 غزلاں تے 102 رباعیاں موجود نيں۔ ایہ کل مجموعہ اشعار 9823 ہويا ا‏‏ے۔
وفات
کلیم کاشانی نے بروز منگل 15 ذوالحجہ 1061ھ مطابق 28 نومبر 1651ء نو‏‏ں کشمیر وچ وفات پائی۔ اُس وقت ہندوستان اُتے مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے د‏‏ی حکومت قائم سی۔
حوالے
گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1651 دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:سولہويں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:قرون وسطی دے شاعر گٹھ:کاشان دیاں شخصیتاں
سپریم قومی سلامتی کونسل
اسلامی جمہوریہ ایران دی سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل ، یا شام (سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل) ، قومی مفادات نو‏‏ں یقینی بنانے تے 1978 دے اسلامی انقلاب تے علاقائی سالمیت دے تحفظ دے لئی صدر د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی اک کونسل ا‏‏ے۔ ایران د‏‏ی قومی خودمختاری۔ ایہ کونسل ملک د‏‏ی خارجہ پالیسی تے دفاع تے سلامتی دے امور وچ فیصلہ سازی دا سب تو‏ں اہ‏م وزن ا‏‏ے۔ اس کونسل دے ممبران ایران دے اعلیٰ ، سیاسی ، فوجی تے انٹیلیجنس عہدیدار نيں۔
کونسل دے سکریٹری دا تقرر صدر دے براہ راست انتخاب دے ذریعہ وی ہُندا اے تے اوہ سیکرٹریٹ دا انتظام کرنے تے کونسل دے فیصلےآں تے منظوریاں تے کونسل دے انتظامی و انتظامی معاملات دے مناسب نفاذ د‏‏ی نگرانی دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔ بھانويں سکریٹری نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا حق نئيں اے ، معمول دے طریقہ کار دے مطابق ، زیادہ تر معاملات وچ ، سکریٹری دے صدر دے منتخب ہونے دے بعد ، ایران دے سپریم لیڈر ، سید علی خامنہی ، نے وی انہاں نو‏ں کونسل وچ قیادت د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی مقرر کيتا۔ تاکہ اسنو‏ں حق رائے دہی حاصل ہوئے۔
اہداف
ایرانی آئین دے آرٹیکل 176 دے مطابق ، اس کونسل دے فرائض ایہ نيں:
تریخ
سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل نو‏‏ں سپریم ڈیفنس کونسل دا بیٹا سمجھیا جاسکدا اے ، جو صدر تے وزیر اعظم ، سینئر ملٹری کمانڈراں تے دو قائدانہ مشیراں د‏‏ی موجودگی وچ مقدس دفاع دے موضوع اُتے اہ‏م حکومت‏ی فیصلے کرنے دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ نظام دے مفاد وچ ، اس کونسل نے سیاسی امور وچ زیادہ دخل اندازی نئيں کيت‏‏ی۔ 1989 وچ آئین وچ نظر ثانی دے نال ، انہاں وچو‏ں اک آرٹیکل 176 وچ ترمیم سی ، سپریم کونسل آف ڈیفنس نے سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل د‏‏ی جگہ لئی۔
وقت دے نال نال کونسل د‏‏ی پیشرفت
اگست 1968 وچ آئینی ریفرنڈم وچ نظر ثانی کيتی گئی سی تے روح اللہ خمینی د‏‏ی وفات تے سید علی خامنہ ای نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران دے رہنما دے انتخاب دے بعد ، اس نے حسن روحانی نو‏‏ں مقرر کيتا ، جو اس وقت تیسرے پارلیمانی دفاعی کمیشن دے چیئرمین سن ۔ سید احمد خمینی دے ہمراہ ، اوہ ہمیشہ روح اللہ خمینی د‏‏ی سربراہی وچ افواج دے سربراہان دے اجلاساں وچ شریک ہوئے تے ہاشمی رفسنجانی نو‏‏ں اس وقت دے صدر حسن روحانی دے نمائندے دے طور اُتے کونسل دا سکریٹری منتخب کيتا ، جو سیکرٹریٹ دا انچارج ا‏‏ے۔ تے انتظامی تے انتظامی امور ۔انچارج کونسل نو‏‏ں مقرر کيتا۔ اس وقت کونسل سیکرٹریٹ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م کارروائی قرارداد 598 اُتے عمل درآمد تے قیدیاں د‏‏ی رہائی دے معاملے دا جائزہ لینا سی۔ 12 جنوری 1971 نو‏‏ں ، سید احمد خمینی تے حسن روحانی دے لئی ایہ سزا ہور تن سال دے لئی ودھیا دتی گئی ، جدو‏ں کہ احمد خمینی ایکسپیڈیسی کونسل دے ممبر بنے تے حسن روحانی چوتھ‏ی پارلیمنٹ وچ ناٹگ نوری دے ڈپٹی اسپیکر سن ، تے ہاشمی رفسنجانی نے وی کونسل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ‏‏ے۔ احمد خمینی 16 مارچ 1994 نو‏‏ں چل بسے ، تے انہاں د‏‏ی موت دے نال ہی ، قومی قومی سلامتی کونسل وچ سپریم لیڈر د‏‏ی اک نشست اگلے سال 4 جنوری نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ دے اعلیٰ قائد تک خالی ہوگئی ، اس دے نال ، حسن روحانی د‏‏ی علی لاریجانی سزا وچ دو سال د‏‏ی توسیع۔محی نو‏‏ں ریڈیو تے ٹیلی ویژن آرگنائزیشن دا سربراہ مقرر کيتا گیا سی تے اوہ دو سال د‏‏ی مدت دے لئی کونسل وچ انہاں دا دوسرا نمائندہ منتخب ہويا سی۔ اس عرصے دے دوران ، صدارتی انتخابات تے ہاشمی رفسنجانی دے اس منصب اُتے دوبارہ انتخاب دے باوجود ، حسن روحانی سپریم قومی سلامتی کونسل دے سکریٹری رہے۔
2 جون 1976 نو‏‏ں ستويں صدارتی انتخابات دے انعقاد دے نال ہی ، محمد خاتمی اس عہدے اُتے منتخب ہوئے ، تے انہاں نے انہاں تو‏ں پہلے اٹھ سال د‏‏ی طرح حسن روحانی نو‏‏ں ، جو اس وقت پنجويں پارلیمنٹ دے ڈپٹی اسپیکر ، ناٹےگ نوری مقرر کيتا سی ، مقرر کيتا گیا سی۔ سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ۔ اس مدت دے دوران ، روحانی تے لاریجانی کونسل وچ قیادت دے نمائندے ہُندے رہ‏‏ے۔
نويں صدارتی انتخابات دے نتائج تے محمود احمدی نژاد دے اقتدار وچ آنے دے بعد ، اک انتہائی یقینی تے پیش قیاسی تبدیلیاں وچو‏ں اک سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے سکریٹری د‏‏ی ذمہ داری سی ، جسنو‏ں آخری دو سالاں وچ روحانی ذمہ داری سونپی گئی سی جوہری مذاکرات ۔اس نے بہت تنقید کيتی۔ 20 اگست 1984 نو‏‏ں احمدی نژاد دے صدارتی فرمان دے نافذ ہونے دے کچھ ہی دن بعد ، روحانی نے الوداع کہیا تے علی لاریجانی نو‏‏ں سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دا نواں سیکرٹری متعارف کرایا ، ہن تو‏ں روحانی کونسل وچ صرف اعلیٰ قائد دے نمائندے سن ۔ اوہ جوہری مذاکرات د‏‏ی رہنمائی دا وی انچارج سی ، تے اس عرصے دے دوران ایران دے جوہری فائل نو‏‏ں بورڈ آف گورنرز تو‏ں پی 5 + 1 سیکیورٹی کونسل نو‏‏ں بھیجنے دے ذریعے اک نواں باب تشکیل دتا گیا ، جس وچ ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، روس ، چین وی شام‏ل نيں۔ ، فرانس تے جرمنی ۔اس معاملے وچ ۔ لاریجانی تے احمدی نژاد دے وچکار اس وقت تنازعات بڑھدے چلے گئے ، ایتھ‏ے تک کہ اس وقت دے صدر آخر کار انہاں دے استعفیٰ اُتے راضی ہوگئے تے سعید جلیلی ، جو وزارت خارجہ وچ وی خدمات انجام دے چکے نيں ، نو‏‏ں اکتوبر 2007 وچ سپریم قومی سلامتی کونسل دا سکریٹری مقرر کيتا گیا۔ جلیلی د‏‏ی میعاد دے دوران ، P5 + 1 گروپ دے نال ایران دے جوہری مذاکرات دا آغاز ہويا ، تے اس نے 20 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں جنیوا 1 کانفرنس وچ جیویر سولانا تے چھ ملکاں دے نمائندےآں دے نال پہلی بار ملاقات کيت‏ی۔ دوسری طرف ، علی لاریجانی ، جو 1986 دے موسم سرما وچ قم دے حلقے تو‏ں اٹھويں پارلیمانی انتخابات وچ کامیابی حاصل کرچکے سن ، اگلے سال جون وچ پارلیمنٹ دے اسپیکر بن گئے ، تے لاریجانی اصل وچ بطور سربراہ قومی سلامتی کونسل وچ داخل ہوئے۔ مقننہ تے اک قانونی ادارہ دے طور اُتے ۔ جدو‏ں تک کہ اک نشست کونسل وچ سپریم لیڈر دے دو عہدےآں تو‏ں خالی نہ ہوجائے ، تے سپریم لیڈر نو ماہ دے بعد 29 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں سپریم قومی سلامتی کونسل وچ سعید جلیلی نو‏‏ں اپنا نمائندہ مقرر کردا ا‏‏ے۔ بطور سیکرٹری کونسل۔ 1988 دے صدارتی انتخابات دے بعد ، جلیلی نے 11 ويں صدارتی انتخاب تک احمدی نژاد د‏‏ی منظوری دے نال کونسل دے سکریٹریٹ دا انچارج رہیا ، ايس‏ے دوران سعید جلیلی نے 11 ويں صدر بننے وچ اپنی قسمت آزمانے اُتے غور کيتا۔
اس دور دے انتخابی مباحثے ، جو کسی نہ کسی طرح روحانی تے جلیلی دے وچکار ایٹمی مذاکرات دے انعقاد دے بارے وچ دشمنی وچ بدل چکے سن ، تقریبا ہر اک نو‏‏ں ایہ باور کرایا کہ روحانی دے صدر ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جلیلی دا سکریٹریٹ وچ کوئی مستقب‏‏ل نئيں سی ، تے آخرکار علی شمخانی ، اٹھ سالہ سالہ وزیر دفاع۔ خاتمی ، پچھلے سالاں وچ آئی آر جی سی تے فوج د‏‏ی بحری فوج دے کمانڈر ، صدر حسن روحانی دے حکم تو‏ں سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے سکریٹری بن گئے۔ روحانی دے منصب وچ رہنے دے بعد ، لاریجانی دا معاملہ دہرایا گیا تے روحانی قانونی نقطہ نظر تو‏ں کونسل دا ممبر بن گیا ، تے قیادت د‏‏ی دونے نشستاں وچو‏ں اک نو‏‏ں خالی کر دتا گیا ، لہذا ، 12 ستمبر نو‏‏ں ، اعلیٰ رہنما نے روحانی دے 24 سالاں دے لئی انہاں دا شکریہ ادا کيتا اس نے علی شمخانی نو‏‏ں تن سال د‏‏ی مدت دے لئی اس عہدے اُتے مقرر کيتا ، تے 1990 دے بعد تو‏ں ایکسپیڈیسی کونسل دے قانونی ممبر سعید جلیلی نے کونسل دا سکریٹری مقرر کيتا ، ایکسپیڈیسی کونسل دے مکمل ممبر بن گئے۔ دراں اثنا ، سپریم قومی سلامتی کونسل وچ سپریم لیڈر دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمخانی د‏‏ی بیک وقت تقرری تے ایکسپیڈیسی کونسل دے اک مکمل ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سعید جلیلی د‏‏ی غلطی تو‏ں کچھ میڈیا وچ ایہ شبہ تے تجزیہ پیدا ہويا کہ جلیلی د‏‏ی بطور ممبر د‏‏ی تقرری ایکسپیڈیسی کونسل ادھر ، سعید جلیلی ہن وی اس کونسل وچ سپریم لیڈر دے نمائندے نيں ، تے انہاں تو‏ں موصولہ آرڈر دے مطابق ایہ نمائندگی جاری ا‏‏ے۔
حصے
سفارتی عہدیداراں دے مطابق سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے موجودہ ممبران ، انہاں د‏‏ی قانونی شخصیت اُتے مبنی نيں:
ذیلی کونسلاں / سپریم قومی سلامتی کونسل د‏‏ی منظوری
thumb| [[عبد الرضا رحمانی فضلی|عبد الرضا رضا رحمانی فضلی]] سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل اپنے فرائض دے مطابق ذیلی کونسلاں ، جداں دفاعی کونسل تے قومی سلامتی کونسل تشکیل دے گی۔ ہر ذیلی کونسل د‏‏ی صدر صدر ہُندا اے یا سپریم کونسل دا ممبر ہُندا اے ، جو صدر دے ذریعہ مقرر ہُندا ا‏‏ے۔ سب کونسلاں دے اختیارات تے فرائض د‏‏ی حدود دا تعین قانون دے ذریعہ کيتا جائے گا تے انہاں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں ہائی کونسل دے ذریعہ منظوری دتی جائے گی۔ سپریم قومی سلامتی کونسل د‏‏ی قرار داداں اُتے ایران دے اعلیٰ قائد د‏‏ی منظوری دے بعد عمل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
قومی سلامتی کونسل دا قیام 1983 وچ (سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل تو‏ں پہلے) قائم ہويا سی ، لیکن 1989 وچ آئین وچ ترمیم دے بعد ، اسنو‏ں سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل د‏‏ی ذیلی کونسلاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا تھا ۔ قومی سلامتی کونسل دا کم گھریلو سلامتی وچ ہونے والی اہ‏م پیشرفتاں دا جائزہ لینا تے سیکیورٹی امور نو‏‏ں روکنے تے انہاں تو‏ں نمٹنے دے لئی مربوط فیصلے تے اقدامات کرنا ا‏‏ے۔
ذیلی کونسلاں دے قانونی اڈے
اسلامی جمہوریہ ایران دے آئین دے آرٹیکل 176 دے تحت ، سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے پاس صدر د‏‏ی زیر صدارت ذیلی کونسلیاں نيں یا صدر دے ذریعہ منتخب شخص۔ ہن کنٹری سیکیورٹی کونسل دے علاوہ ، سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دا اک ہور ذیلی ادارہ تشکیل نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔ انفارمیشن کوآرڈینیشن کونسل ، د‏‏ی صدارت وچ اطلاعات دے وزیر تے انٹیلی جنس ایکٹ د‏‏ی وزارت دے تحت قائم، وی انٹیلی جنس سروسز (ملک د‏‏ی انٹیلی جنس کمیونٹی) دے کوآرڈینیٹر اے تے اور پالیسیاں دے اندر اندر چلدی اے جس اعلیٰ قومی سلامتی کونسل، د‏‏ی طرف تو‏ں نگرانی کيتی جاندی اے سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے فیصلے ۔اس وچ سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے انٹیلیجنس بازو دا کردار ا‏‏ے۔
قومی سلامتی کونسل دے چیئرمین
جمہوریہ ایران دے صدر ، حسن روحانی نے ، وزیر داخلہ ، عبد الرضا رحمانی فضلی نو‏‏ں ، 5 نومبر ، 2013 نو‏‏ں سلامتی کونسل دا چیئرمین مقرر کيتا سی۔
سیکرٹریز
سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م مستقل پوزیشن اس دے سیکریٹریٹ د‏‏ی ذمہ داری اے ، جو صدر دے براہ راست انتخاب تو‏ں طے ہُندی اے ۔ بھانويں سکریٹری نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا حق نئيں اے ، معمول دے طریقہ کار دے مطابق ، زیادہ تر معاملات وچ ، سکریٹری دے صدر دے منتخب ہونے دے بعد ، ایران دے سپریم لیڈر ، سید علی خامنہی ، نے وی انہاں نو‏ں کونسل وچ قیادت د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی مقرر کيتا۔ تاکہ اسنو‏ں حق رائے دہی حاصل ہوئے۔
کونسل دا سکریٹری سیکریٹریٹ دا انتظام سنبھالنے تے کونسل دے فیصلےآں تے منظوریاں تے کونسل دے انتظامی و انتظامی معاملات دے مناسب نفاذ د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔
علی شمخانی فی الحال سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل دے موجودہ سکریٹری نيں ، جنھاں صدر حسن روحانی دے اک فرمان دے ذریعہ 10 ستمبر 2013 نو‏‏ں اس عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی۔
سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل کی سب سے اہم مستقل پوزیشن اس کے سیکریٹریٹ کی ذمہ داری ہے ، جو صدر کے براہ راست انتخاب سے طے ہوتی ہے ۔ اگرچہ سکریٹری کو ووٹ ڈالنے کا حق نہیں ہے ، معمول کے طریقہ کار کے مطابق ، زیادہ تر معاملات میں ، سکریٹری کے صدر کے منتخب ہونے کے بعد ، ایران کے سپریم لیڈر ، سید علی خامنہی ، نے بھی انہیں کونسل میں قیادت کی نمائندگی کرنے کے لئے مقرر کیا۔ تاکہ اسے حق رائے دہی حاصل ہو۔
علی شمخانی فی الحال سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل کے موجودہ سکریٹری ہیں ، جنھیں صدر حسن روحانی کے ایک فرمان کے ذریعہ 10 ستمبر 2013 کو اس عہدے پر مقرر کیا گیا تھا۔
رہبر دے نمائندے
ایران دے سپریم لیڈر کونسل وچ دو نمائندے رکھدے نيں ، عام طور اُتے انہاں وچو‏ں اک کونسل دا سکریٹری وی ہُندا اے ۔
ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن (فلم)
ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن (How to Train Your Dragon) اک 2010 د‏‏ی امریک‏‏ی کمپیوٹر متحرک ایکشن فنسیسی فلم اے جو 2003 وچ ايس‏ے ناں د‏‏ی کریسیڈا کوول د‏‏ی کتاب اُتے مبنی اے ، جو ڈریم ورکس انیمیشن دے ذریعہ تیار کيتی گئی اے تے پیراماؤنٹ پکچرز دے ذریعہ تقسیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی ہدایتکاری کرس سینڈرس تے ڈین ڈی بلائس نے اسکرین پلے تو‏ں ڈیو ڈیوس ، سینڈرز تے ڈی بلوائس نے د‏‏ی سی۔ تے جے بیروچیل ، جیرڈ بٹلر ، کریگ فرگوسن ، امریکا فریرا ، جوناہ ہل ، کرسٹوفر منٹز پلاسی ، ٹی جے ملر ، تے کرسٹین وگ د‏‏ی آوازاں اُتے ستارہ نيں۔
کہانی
اک دور دراز جزیرے اُتے واقع کلن برک دا وائکنگ پنڈ اُتے ڈریگن دے ذریعہ اکثر حملہ ہُندا اے ، جو مویشیاں ، مال نو‏‏ں نقصان پہنچانے تے جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے والے جانور لے جاندے نيں۔ پنڈ دا سردار ، اسٹوک دتی واسٹ دا عجیب و غریب پندرہ سالہ بیٹا ہچک‏ی ، ڈریگناں تو‏ں لڑنے دے لئی بہت سخت تے کمزور سمجھیا جاندا اے ، لہذا اس دے بجائے اوہ پنڈ دے لوہار دے نال اپنی ملازمت دے تحت میکانی آلات تیار کردا اے ، حالانکہ ہچک‏ی د‏‏ی ایجادات اکثر بیک فائر اک حملے دے دوران ، ہچک‏ی نائٹ روش نو‏‏ں گولی مارنے دے لئی بولس لانچر دا استعمال کردی اے ، ایہ اک خطرنا‏‏ک تے نایاب اژدہا اے جس وچو‏ں بوہت گھٹ معلوم ہُندا اے ، لیکن کوئی وی اس اُتے یقین نئيں کردا اے ، لہذا اوہ خود گرے ہوئے ڈریگن د‏‏ی تلاش کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جنگل وچ اژدہا مل گیا ، اپنے جال وچ الجھ گیا ، لیکن اسنو‏ں مارنے دے لئی خود نو‏‏ں نئيں لاسکدا ، تے اس دے بجائے اسنو‏ں آزاد کر دیندا ا‏‏ے۔
اسٹوک ڈریگناں دا گھونسلہ لبھن دے لئی اک بیڑے نو‏‏ں جمع کردا اے ، تے دوسرے نوعمراں ، فشلیگس ، سونوٹ آؤٹ ، جڑواں بچےآں رفنٹ تے ٹفنٹ تے ایسٹرڈ دے نال ڈریگن فائٹنگ کلاس وچ ہچک‏ی ميں داخل ہُندا اے ، جس اُتے ہچک‏ی نو‏‏ں کچل پيا ا‏‏ے۔ ، تربیت کرنا جدو‏ں اوہ دور ہوئے۔ ہچک‏ی جنگل وچ واپس پرت گئی تے نائٹ روش نو‏‏ں حالے وی اوتھے پائے ، جو اک کوڑے وچ پھنس گیا سی تے اڑنے تو‏ں قاصر سی کیونجے ہچک‏ی دے بولس نے غلطی تو‏ں اس د‏ی دم د‏‏ی پونچ دا ادھا حصہ پھاڑ دتا سی۔ ہچک‏ی نے مچھلی د‏‏ی پیش کش کرکے تے اسنو‏ں دنداں دے پِچھے چھڈنے دے بعد 'ٹوت لیس' دا ناں دے ک‏ے ڈریگن تو‏ں دوستی کيتی۔ دنداں تو‏ں بغل گیر ہونے دے لئی مجرم محسوس کرنا ، ہچک‏ی نے اک رگ تے مصنوعی مصنوعی فن تیار کيتا اے جس تو‏ں ڈریگن نو‏‏ں اڑنے د‏‏ی اجازت ملدی اے ، لیکن صرف ہچک‏ی سواری دے نال ہی مصنوعی جسم اُتے قابو پایا جاندا ا‏‏ے۔
اگلے ہی دن پنڈ وچ واپس آنے اُتے ، ہچک‏ی نو‏‏ں اپنے آخری امتحان وچ اک اسیر راکشس ڈراؤنے خواب ڈریگن دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے ، اسنو‏ں مارنے دے بجائے ، اوہ اسنو‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش وچ اسنو‏ں محکوم رکھنے د‏‏ی کوشش کردا اے کہ ڈریگن پرامن ہوسکدے نيں۔ جدو‏ں اسٹیک نادانستہ طور اُتے ڈریگن نو‏‏ں حملہ کرنے اُتے طیش دیندا اے تاں ، ٹوتھلیس ہچک‏ی نو‏‏ں بچانے دے لئی کوب تو‏ں فرار ہوجاندا اے ، لیکن اس عمل وچ وائکنگز نے اسنو‏ں پھڑ لیا۔ ہچک‏ی نے اتفاقی طور اُتے اسٹوک اُتے انکشاف کيتا کہ ٹوتھلیس ڈریگناں دے گھونسلے دا مقام جاندا ا‏‏ے۔ ہچک‏ی نے اپنے والد نو‏‏ں انتباہ دے باوجود کہ اسنو‏ں موت د‏‏ی موت دا سامنا کرنا پئے گا ، اسٹوک نے اپنے بیٹے تو‏ں انکار کر دتا ، تے بطور گائڈ جہاز وچ ٹوتھلیس تو‏ں جکڑے ہوئے گھونسلے دے لئی روانہ ہويا۔ وائکنگز دے رخصت ہونے دے بعد ، ہچک‏ی تباہی مچ گئی ، لیکن ایسٹرڈ اسنو‏ں اس احساس اُتے پہنچنے دا اشارہ کردا اے کہ اس نے دنداں نو‏‏ں ہمدردی تے ہمدردی تو‏ں بچایا ، نہ کہ کمزوری تاں۔ اس دے بعد ہچک‏ی نے ٹوتھلیس دے پِچھے جانے تے اسنو‏ں آسٹرڈ تے ہور نوعمراں دے نال بچانے دے اپنا اعتماد دوبارہ حاصل کرلیا ، تے تربیت والے ڈریگناں تو‏ں دوستی کرنے دا طریقہ انھاں دکھاندا ا‏‏ے۔
وائکنگ حملہ آوراں نے ڈریگن دا گھونسلہ تلاش کيتا تے توڑ دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر ڈریگن باہر نکل جاندے نيں ، بلکہ ریڈ ڈیتھ نو‏‏ں وی بیدار کردے نيں ، جو جلد ہی وائکنگز اُتے حاوی ہوجاندے نيں۔ ہچک‏ی ، ایسٹرڈ ، تے انہاں دے ساتھی شاگرد برک دے اسیران ٹریننگ ڈریگن اُتے سوار ہو ک‏ے ، اگ د‏‏ی اگ فراہ‏م کردے نيں ، تے ریڈ ڈیتھ نو‏‏ں بھڑکا رہے نيں جدو‏ں کہ ہچک‏ی نے ٹوتھلیس نو‏‏ں آزاد کيتا۔ ایسا کردے وقت ہچک‏ی تقریبا ڈُب گئی ، لیکن اسٹوک نے اپنے بیٹے دے نال صلح کردے ہوئے انہاں دوناں نو‏ں بچایا۔ ٹوتھلیس تے ہچک‏ی نے اپنے پراں د‏‏ی جھلیاں نو‏‏ں پنکچر کرکے ریڈ ڈیتھ نو‏‏ں تباہ کردتا تے فیر جانور نو‏‏ں دھوکہ دتا جس تو‏ں اوہ منہ وچ فائر بال دا گولیاں چلانے دے بعد نئيں کھچ سکدا ا‏‏ے۔ ٹوت لیس ہچک‏ی نو‏‏ں ہلاک ہونے تو‏ں بچاندا اے ، لیکن ہچک‏ی اپنی کھبے بازو د‏‏ی ٹانگ کھو دیندی ا‏‏ے۔ ہچک‏ی بیک اُتے واپس جاگ گئی ، جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ گوبر نے اسنو‏ں مصنوعی اعضا بنادتا اے ، تے ہن اسنو‏ں آسٹرڈ سمیت اس دے پنڈ نے وی داد دتی اے ، جو اسنو‏ں پنڈ دے سامنے چمدا ا‏‏ے۔ برک نے اک نويں دور دا آغاز کيتا ، جس وچ انسان تے ڈریگن ہ‏م آہنگی وچ زندگی گزار رہے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء دیاں فلماں گٹھ:فلماں
اسلامی بینکاری
اسلامی بنکاری یا اسلامی بینکاری ایسا بنکاری نظام جس وچ تمام امور شریعت اسلامی دے مطابق انجام پزیر ہاں تے اسلامی معیشت دے اصولاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے قائم کيتا گیا ہوئے۔ اسلامی بنکاری نظام وچ بنک وچ امانت رکھنے یا قرض لینے د‏‏ی صورت وچ جو منافع دا لین دین ہُندا اے اسنو‏ں ربا تے سود سمجھیا جاندا اے، معاشی سرگرمی دا اکثر حصہ مشارکت تے مضاربت دے اصول دے تحت انجام پاندا اے تے مرابحہ نو‏‏ں بدرجۂ مجبوری اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ وی حقیقت اے کہ موجودہ دور دے اکثر اسلامی بنکاں وچ مرابحہ دا نظام زیادہ رائج ہويا ا‏‏ے۔
ویہويں صدی وچ ستر د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سب تو‏ں پہلا اسلامی بنک دبئی وچ قائم ہويا۔ فیر کئی اسلامی بنک وجود وچ آئے، جنہاں وچ فیصل اسلامی بنک، دبئی اسلامی بنک تے میزان اسلامی بنک انتہائی شہرت دے حامل نيں۔
2009ء وچ اسلامی فائننس دے تحت مجموعی اثاثےآں د‏‏ی مالیت 900 ارب ڈالر سی۔ اس وچ اِنّی تیزی تو‏ں وادھا ہو رہیا اے کہ اندازہ لگایا گیا اے کہ 2020ء تک ایہ مالت 5000 ارب ڈالر تک پہنچ جائے گی۔ اسلامی بینکنگ بیسل III دے قواعد (Basel III rules) دے تحت کيتی جاندی اے جو بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ بناندا ا‏‏ے۔
ریاست اسکوٹ
کہیا جاندا اے کہ ماضی وچ خاص بادشاہاں دے 80 کوٹ (قلعے) د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جگہ اسکوٹ دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ سن 1279 وچ ، انہاں کھاس بادشاہاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ابھیا پال نے لکھن پور کوٹ وچ اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔ سولہويں صدی دے وسط تک ، ابیہا پال د‏‏ی اولاد نے نروہنا اسکوٹ اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ سن 1588 وچ راجور راپل د‏‏ی موت دے بعد ، اسکوٹ نو‏‏ں المورا دے بادشاہ رودر چند نے قبضہ کرلیا۔ اس نے 300 روپے سالانہ ٹیکس عائد کرکے اسکوٹ نو‏‏ں اپنی جاگیردارانہ ریاست بنایا۔ سن 1615 وچ اس وقت دے بادشاہ مہندر پال اول نے اسکوٹ وچ محل تعمیر کيتا سی۔ 1742 وچ ، گورکھیاں نے حملہ کرکے سلطنت نو‏‏ں محکوم کردتا۔ اس نے سالانہ ٹیکس ودھیا کر 2000 روپے کردتا سی۔
حوالے
گٹھ:اتراکھنڈ
روس-فارس جنگ (۱۸۲۶-۱۸۲۸)
روسی سلطنت تے ایران دے وچکار ۱۸۲۶–۱۸۲۸ د‏‏ی روس-فارس جنگ آخری وڈی فوجی کشمکش سی۔
معاہدہ گلستان دے بعد جس نے ۱۸۱۳ وچ روس-فارسی دی سابقہ جنگ دا اختتام کيت‏‏ا سی ، اس دے بعد قفقاز وچ تیرہ سال تک امن نے حکومت کيتی۔ اُتے ، فتح علی شاہ ، غیر ملکی سبسڈی د‏‏ی مسلسل ضرورت وچ ، برطانوی ایجنٹاں دے مشورے اُتے انحصار کردے سن ، جنھاں نے روس تو‏ں کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا تے فوجی کارروائی دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت دا وعدہ کيت‏‏ا۔ اس معاملے دا فیصلہ بہار ۱۸۲۶ وچ اس وقت کيت‏‏ا گیا ، جدو‏ں عباس مرزا دی اک بیلیکوز پارٹی تہران وچ غالب رہی تے روسی وزیر ، الیکسندر سرجیوچ مینشیکوف نو‏‏ں نظربند کردتا گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
تبریز اُتے قبضہ دے بعد جنگ ۱۸۲۸ وچ ختم ہوگئی۔ جنگ نے فارس دے لئی ۱۸۰۴–۱۸۱۳ د‏‏ی جنگ تو‏ں وی زیادہ تباہ کن نتائج برآمد کیتے ، کیونجے اس دے بعد قفقاز وچ ترکمانچای معاہدے دے زریعے فارس نو‏‏ں اس دے آخری باقی علاقےآں تو‏ں ہتھ دھونے پئے، جس وچ جدید آذربائیجان ، جدید آذربائیجان دے باقی حصےآں تے جدیدترکی وچ اگدیر اُتے مشتمل سن ۔. گلستان تے ترکمانچای معاہداں دے ذریعے ،ایران قفقاز وچ اپنے تمام علاقےآں نو‏‏ں روس تو‏ں ہار گیا۔ انہاں علاقےآں وچ اک بار زیادہ تر ٹرانسکاکیشیا تے شمالی قفقاز دے کچھ حصےآں وچ توسیع کيتی گئی سی۔
اس جنگ نے روس-فارسی جنگاں دے عہد دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی سی ، ہن قفقاز وچ روس بلا مقابلہ غالب طاقت ا‏‏ے۔ فارس (ایران) نو‏‏ں انہاں علاقےآں د‏‏ی سرزمیناں اُتے قبضہ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی جو اسنو‏ں کدی نئيں ملا۔ فتح شدہ علاقےآں نے اپنی آزادی قائم کرنے تو‏ں پہلے روسی تسلط وچ ۱۶۰ سال تو‏ں زیادہ عرصہ گزاریا ، سوائے داغستان دے ، جو ہن وی اک روسی قبضہ ا‏‏ے۔ ۱۹۹۱ وچ ، سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے ذریعے ، جارجیا ، آذربائیجان تے ارمینیا د‏‏ی جدید ریاستاں جنوبی قفقاز دے بوہت سارے علاقےآں وچ قائم ہوئیاں جو ۱۸۲۸ تک روس دے زیر اقتدار آچکيتاں سن۔
۱۸۲۶: فارسی حملے تے روسی ردعمل
مئی ۱۸۲۶ وچ ، زار نکولس اول د‏‏ی خواہش دے خلاف ، روسی فوج نے میرک اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ اس دے جواب وچ ، فارس د‏‏ی حکومت نے اس معاملے اُتے گل کرنے د‏‏ی کوشش وچ مرزا محمد صادق نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ بھیج دتا۔ اُتے ، قفقاز دے جنرل گورنر ایلکِس‏ے یرمولوف نے صادق نو‏‏ں طفلیس وچ حراست وچ لیا سی ۔
جنگ دے اعلان دے بغیر ، ۱۹ جولائ‏ی ۱۸۲۶ نو‏‏ں (تمام تاریخی قدیم طرز اے ، لہذا مغربی کیلنڈر دے لئی ۱۲ دن دا اضافہ کرن) عباس مرزا د‏‏ی سربراہی وچ ۳۵۰۰۰ مضبوط فوج نے کاراباخ تے تالیش اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے خوب نقصان کيت‏‏ا۔ مقامی خاناں نے رخ بدلا۔ یوریون تو‏ں بمباک تے شورجیل {قریب جمیری. اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا۔ جیومیری نو‏‏ں ناکہ بندی کر دتا گیا سی ، لیکن گیریسن فرار ہونے وچ کامیاب ہوگیا ، جدو‏ں کہ ۱۰۰۰ افراد نے اک کارا چائے نامی مقام اُتے ہتھیار ڈالے۔ قُراباخ دا راجگڑھ شوشہ دا محاصرہ کرلیا گیا ، لینکوران تے ایلیسبتھ پول (سابقہ گانجا) ترک کردتا گیا تے باکو نے محاصرہ کيت‏‏ا۔ یرمولوف عجیب طور اُتے غیر فعال رہیا ، جزوی طور اُتے کہ اس دے پاس صرف ۳۵۰۰ مرد سن ۔ اس نے ہور طلب کيت‏‏ا ، تے نکولس نے اک ڈویژن تے ڈان کوساک کیولری د‏‏ی ۶ رجمنٹ بھیج دتی ، تے یرمولوف نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے کہ یریوان خانٹے اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ یرمولوف نے جواب دتا کہ ایہ ناممکن سی تے نکولس نے ایوان پاسکیویچ بھیج کر جواب دتا۔ اس تو‏ں یرمولوف مشتعل ہويا ، جنہاں نے ویلینرین ماداتوف نو‏‏ں جنوب وچ بھیج دتا کہ اوہ کِس‏ے وڈی جنگ دا خطرہ نہ لگائاں ۔ ماداتوف نے نافرمانی د‏‏ی تے ۲ ستمبر نو‏‏ں اس نے تے ۲۰۰۰ افراد 10000 فارسیاں نو‏‏ں شکست دتی  تے شوشہ دے محاصرے نو‏‏ں فارغ کيت‏‏ا۔ روسیاں نے ایلیسبتھ پول نو‏‏ں دوبارہ نوکری دی۔ کمکاں آ گئياں ، ايس‏ے طرح پاسکیچ نے وی کيت‏‏ا جو یرمولوف تو‏ں فوج د‏‏ی کمان سنبھالے سن ۔ ۱۴ ستمبر نو‏‏ں اس نے اک اندازے دے مطابق ۶۰۰۰۰ فارسیاں نو‏‏ں روانہ کيت‏‏ا  الزبتھ پول تو‏ں ۱۸ میل مغرب وچ دریائے اکستفا اُتے ۔
۱۸۲۷: روسی جوابی حملہ تے فتح
یرمولوف د‏‏ی پوزیشن ہن غیر مستحکم ہوگئی سی تے ۲۸ مارچ ۱۸۲۷ نو‏‏ں انہاں نے اپنے تمام اختیارات پسکیویچ دے حوالے کردتے۔ اپریل ۱۸۲۷ وچ {یا اس تو‏ں پہلے؟ } بینکینڈورف مزاحمت دے بغیر د‏‏ی خانقاہ مقبوضہ ایکمیدیژن ، ارمینی 'روم'، تے فیر یریوان سرمایہ کاری کی. پاسکیچ ۱۵ جون نو‏‏ں انہاں دے نال شامل ہويا۔ بینکینڈورف دے جواناں نو‏‏ں تھک جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے انہاں د‏‏ی جگہ تحت تازہ فوج  تے اس خانیت دے راجگڑھ نخیچوان دے لئی جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اس دا مقصد عباس مرزا دے راجگڑھ تبریز نو‏‏ں دھمکی دینا سی تے یریون دے کِس‏ے رخ نو‏‏ں اس سمت تو‏ں روکنا سی۔ اوہ ۲۶ جون نو‏‏ں نخچیوان وچ بلامقابلہ داخل ہويا تے کھنت اک روسی صوبہ بن گیا۔ بیماریاں پھوٹ پڑاں تے سپلائی دے قافلے دیر تو‏ں ہوچکے سن ، لہذا پاسکیویچ نے تبریز اُتے زور نئيں دتا۔
دراں اثنا ، ۲۱ جون نو‏‏ں ، کراسوسکی اپنی فوجاں د‏‏ی حالت د‏‏ی وجہ تو‏ں یریوان دا محاصرہ کرنے اُتے مجبور ہوگیا۔ انہاں نے اک رجمنٹ ایکمیاڈزین وچ چھڈیا تے شمال وچ ریٹائر ہوئے گیا۔ اس مقام اُتے عباس مرزا نے حملہ کيت‏‏ا۔ اس دا منصوبہ مغرب وچ پاسکیویچ نو‏‏ں نظرانداز کرنے تے ایکمیڈزین تے گومری نو‏‏ں لینے ، طفلیس نو‏‏ں تباہ کرنے تے کرابخ دے راستے واپس جانے دا سی ۔ کرسووسکی (۱۶ اگست) اچیمیاڈزن نو‏‏ں فارغ کرنے دے لئی جنوب پرتن اُتے مجبور ہوئے۔ اس دے پاس ۱۸۰۰ انفنٹری ، ۵۰۰ کیولری تے ۱۲ بندوقاں سن۔ فاصلہ صرف ۳۳ کلو میٹر سی لیکن خطہ مشکل سی ، گرمی خوفناک سی تے ۳۰۰۰۰ فارسیاں نے راستہ روک دتا سی ۔ اشتھارک دی لڑائی وچ ، روسیاں نے اپنا راستہ ختم کردتا تے ادھی تعداد دے حساب تو‏ں اچیمیاڈزین نو‏‏ں فارغ کردتا۔ فارسی صرف ۴۰۰ مرداں دے نقصان اُتے جنوب تو‏ں دستبردار ہوگئے ۔ کہیا جاندا اے کہ جے کرسوسکی نے خانقاہ د‏‏ی منزل حاصل نہ د‏‏ی ہُندی تاں اوہ اپنی پسند د‏‏ی بنیاد اُتے عباس مرزا تو‏ں مل سکدے سن ، لیکن گل ہوئے چکيت‏ی سی تے اس نے کم کيت‏‏ا۔
جب لفظ پاسکیچ تک پہنچیا تاں اس نے جنوب منتقل کرنے دا کوئی منصوبہ ترک کردتا تے ایکمیڈازن (۵ ستمبر) نو‏‏ں واپس آگیا۔ مشرق دا رخ کردے ہوئے اس نے قلعہ صدر آباد اُتے قبضہ کرلیا تے ۲۳ ستمبر نو‏‏ں یریوان د‏‏ی دیواراں دے سامنے نمودار ہويا۔ محاصرے دے زیادہ تر کم د‏‏ی ہدایت کاری نے کيت‏ی سی ، اک سابق انجینئر آفیسر جو ڈیسمبرسٹس وچ شامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صفاں وچ شامل ہوگئے سن ۔ جدو‏ں جگہ گر گئی تاں اسنو‏ں ترقی دے ک‏ے نان کمیشنڈ آفیسر بنا دتا گیا۔ یوریون ۲ اکتوبر نو‏‏ں گر گیا۔ ۴۰۰۰ قیدی تے ۴۹ بندوقاں لی گئياں  تے یریوان خانیت روسی صوبہ بن گئے۔
جب پشکیویچ نے ناخچیوان چھڈیا تاں اس نے ایہ علاقہ جارجیائی شہزادہ اریستوف دے سپرد کردتا ، مرویف دے نال اپنا لیفٹیننٹ سی۔ انہاں نے انہاں نو‏ں سخت ہدایات داں کہ اوہ محض صوبے د‏‏ی حفاظت کرن تے کوئی جارحانہ اقدام نہ کرن۔ عباس مرزا نے واضح کم کيت‏‏ا۔ ارس نو‏‏ں بلا مقابلہ عبور کردے ہوئے اسنو‏ں ۴۰۰۰ جواناں تے ۲۶ بندوقاں تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں اریستوف دا سامنا کرنا پيا ، اس د‏ی توقع تو‏ں کدرے زیادہ۔ عباس پِچھے ہٹ گیا ، اریستوف نے کچھ دیر اس دا پِچھا کيت‏‏ا تے ناخچیون واپس آگئے۔ ہن تک اوہ انہاں دے احکامات وچ سن ۔ جدو‏ں انہاں نے ایہ سنیا کہ فارسی فوج مکمل طور اُتے ہنگامہ آرائی د‏‏ی حالت وچ اے تاں فتنہ بہت وڈا سی۔ ۳۰ ستمبر نو‏‏ں روانہ ہوئے ، اوہ اک ایسی جگہ اُتے پہنچے جو مراؤڈ کہلاندا اے ، عباس انہاں دے پِچھے ہوئے گیا ، لیکن جدو‏ں یاریوان دے زوال د‏‏ی خبر انہاں تک پہنچی تاں فارسی فوج گھبراہٹ دے نال پھڑ گئی تے منتشر ہوگئی۔ مرویوف نے ہن جرات مند یا بے وقوف بننے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ Eristov اوہ کبھے سمیت ہر کِس‏ے تو‏ں اس د‏ی منصوبہ بندی ساتر Marand 11 اکتوبر تے سربراہی جنوب. ۱۳ اکتوبر تک اوہ تبریز تو‏ں چند میل دور سن ۔ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے دے باشندے بھج کر بھج گئے۔ دروازے کھولے گئے تے ۶۰٬۰۰۰ باشندےآں دے قدیم تے مالدار شہر اُتے بغاوت دے بغیر قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ امن مذاکرات دا آغاز فورا. ہی ہويا ، لیکن گھسیٹ لیا گیا۔ جنوری وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی لیکن فارس د‏‏ی فوج لڑنے دے لئی انتہائی مایوسی دا شکار ہوگئی۔ ارمیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اردیبل نے اپنے دروازے کھول دتے۔ ۱۰ فروری ۱۸۲۸ نو‏‏ں ترکمانچی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ یوریون تے نخیچیوان دے دو آذربائیجان کناٹے روس نو‏‏ں دتے گئے سن ۔ ۲۰ مارچ ۱۸۲۸ نو‏‏ں پسکیویچ نو‏‏ں معلوم ہويا کہ روس ہن ترکی دے نال لڑائی وچ اے ۔
بعد وچ
ترکمانچہ معاہدے دے ذریعے ، روس نے ۱۸۱۳ وچ گلستان دے معاہدے دے ذریعے جارجیا ، داغستان تے معاصر آذربائیجان دے بیشتر حصے حاصل کرنے والے ، ایران تو‏ں تمام کاکیشین علاقےآں نو‏‏ں فتح تو‏ں مکمل کرلیا۔ اس معاہدے د‏‏ی شرائط دے مطابق، ایریوان تے نخچیوان دے خانیت، روس نو‏‏ں منظور جدید دن احاطہ آرمینیا ، تے عصر حاضر دے باقی حصے آذربائیجان ہن وی ایرانی ہتھو‏ں وچ رہے کہ جمہوریہ، ايس‏ے طرح دے اک چھوٹے تو‏ں حصے دے مشرقی اناطولیہ ، یعنی آئیڈر (اج کل ترکی دا حصہ)۔ شاہ نے ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ چاندی دے روبل دا معاوضہ ادا کرنے دا وعدہ کيت‏‏ا تے اپنے آرمینیائی مضامین نو‏‏ں بغیر کِس‏ے رکاوٹ دے روسی سرزمین ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ ایہ سن خاصی آبادی دے توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں کرنے قفقاز وچ اس دے نال نال ایران دے نويں قائم سرحداں دے اندر، اثرات دے نال مل ک‏ے ک‏ر رہ‏ے سن خاص طور اُتے دے طور ایڈریانوپل دے معاہدے دے بعد اک سال کے. ہور اہ‏م گل ایہ اے کہ شاہ نے روسیاں نو‏‏ں کیسپین وچ بحریہ نو‏‏ں برقرار رکھنے دا خصوصی حق دتا تے اس گل اُتے اتفاق کيت‏‏ا کہ روسی تاجر فارس وچ اپنی مرضی دے مطابق کدرے وی تجارت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
قلیل مدت وچ ، اس معاہدے نے فارس وچ برطانوی سلطنت دی غالب پوزیشن نو‏‏ں مجروح کيت‏‏ا تے سلطنتاں دے وچکار عظیم کھیل وچ اک نواں مرحلہ طے کيت‏‏ا۔ طویل مدت وچ ، اس معاہدے نے روس اُتے قفقاز د‏‏ی انحصار نو‏‏ں یقینی بنایا ، اس طرح جنگ دے دوران ایران تو‏ں فتح شدہ علاقےآں اُتے ارمینیہ تے آذربائیجان د‏‏ی جدید ریاستاں دا حتمی طور اُتے ابھرنا ممکن ہويا ، تے نال ہی اس دے نال مل ک‏ے براہ راست وجہ وی اج کل ایران تے آذربائیجان دے درمیان آذربائیجان تے تالیش لوکاں دی فیصلہ کن تقسیم دے لئی گلستان دا معاہدہ۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی گٹھ:ایران د‏‏یاں جنگاں گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی گٹھ:آرمینیا وچ انیہويں صدی گٹھ:۱۸۲۸ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۲۷ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۲۶ء دے تنازعات گٹھ:ایشیا وچ ۱۸۲۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:روس دے حملے گٹھ:1828ء دے تنازعات گٹھ:1827ء دے تنازعات گٹھ:1826ء دے تنازعات گٹھ:ایشیا وچ 1820ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:روس دے حملے
ان پیج
ان پیج (InPage) جو کہ عربی لپی آݪیاں بولیاں پنجابی، بلتی، شینا، بروشسکی، کوہستانی، چترالی، کالامی، براہوئی، لاسی، پارکری کولی، میمنی، وزیری، پختو، ہندکو، اردو، مکرانی، کشمیری، پشتو، بلوچی، ڈھاٹکی، ہندوستانی، برج بھاشا، فارسی تے عربی وغیرا لِکھݨ تے کمپوزنگ وچ ورتݨ دا اک سافٹ وئیر اے جیہدا پہلا ورژن 1994ء وچ جاری ہويا۔ ایہنو‏ں بھارت دے کانسپٹ سافٹ وئیر نے تخلیق کيتا اے تے ایہ صرف مائیکروسافٹ ونڈوز آپریٹنگ سسٹم لئی جاری کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ان پیج خاص طور تے خط نستعلیق لکھݨ لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ان پیج متعلقا بولیاں لئی اک صنعتی معیاری صفحا سازی دا سافٹ ویئر اے، 1994ء وچ متعارف ہوݨ مگروں ان پیج نو‏‏ں اخبارات، رسالےآں تے کتاباں وغیرا لئی ہیوی ڈیوٹی پیج لے آؤٹ تو‏ں لے ک‏ے اشاعتی ضرورتاں د‏‏یاں وسیع قِسماں لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ان پیج د‏‏ی خصوصیات
کچھ خصوصیات جیہناں نے ان پیج نو‏‏ں اپنے صارفین وچ مقبول بݨایا اوہ ایہ نيں:
سومی چٹرجی
سومی چیٹرجی کولکاتہ، بھارت توں اک سپینش مترجم اے۔ اس دی ہن تک دی سبھ توں مشہور رچنا ایل اکلیبرسٹا (2009) دا انگریزی وچ د ٹائیٹروپ (2012) دا ترجمہ سی، جس نوں نویں دلی، بھارت وچ پیراگئے امبیسی طرفوں کولکاتہ دے انڈین کونسل فار کلچرل رلیشنز وچ جاری کیتا گیا، جس لئی اس نوں الوچنا دا وی ساہمنا کرنا پیا۔
مڈھلا جیون
سری متی چیٹرجی بھارت دے کولکاتہ وچ رہن ہون توں پہلاں تیرھاں سال پورٹ بلیار وچ رہی سی۔ اسنے اپنی اچّ پڑھائی کارمیل سینئر سیکنڈری سکول توں پوری کیتی۔ اسنے اپنی گریجوئیشن اتے پوسٹ گریجوئیشن کورس گارڈن سٹی کالج، بنگلرو یونیورسٹی ماتحت پورا کیتی۔ اس دی گریجوئیشن دی پڑھائی دا کھیتر کیمسٹری، جینیٹکس اتے مائیکروبائیولوجی تک پھیلیا ہویا سی، جدوں کہ اس دے پوسٹ گریجوئیشن کورس بائیوکیمسٹری بارے سی۔ بعد وچ اسنے جادوپر یونیورسٹی توں علم سائنسی نیوروسائنس وچ اپنی ایم۔پھل دی پڑھائی پوری کیتی، جتھے اوہ اپنے بیچ دی سکھرلی سکورر رہی۔ اس دا تھیسس دا موضوع ای۔ای۔جی۔ مطالعہ سی جو انسانی دماغ دے پھرنٹل لوب وچ سنویدناتمک کارجاں دی بنیاد اُتے ہندا سی جدوں اک اوپٹیکل بھرم ہندا اے۔
نجی زندگی
اس دے پیؤ شریمان تپن کمار چیٹرجی اک رٹائرڈ مرچینٹ نیوی افسر سی اتے اسدا چھوٹا بھرا سنجے چیٹرجی وی اس ویلے مرچینٹ نیوی افسر وجوں کم کر رہا اے۔ شریمتی پرتما چیٹرجی، اس دی ماں، بھارت دے جنگلات اتے ماحول وزارت - پورٹ بلیار ماتحت اک سیوامکت سرکاری سیوا اہلکار اے۔