اقبال_دا_تصور_عورت
آزادی نسواں دا مغربی تصور
اج کل عورتاں دے حقوق دے حصول د‏‏ی مہم دنیا دے ہر پیش رفتہ تے پسماندہ ملک وچ زوراں اُتے اے تے عموماً پسماندہ ملکاں د‏‏یاں عورتاں پیشرفتہ ملکاں د‏‏ی عورتاں د‏‏ی مثال نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے اپنی جدوجہد دا لائحہ عمل تیار کردیاں نيں تے اس اُتے عمل پیرا ہُندیاں نيں۔ اس معاملے وچ ساڈی رائے کچھ اچھی نئيں۔ جاننا چاہیے کہ پیش رفتہ کيتا اے تے پسماندہ کيتا اے ؟ یورپین ملکاں دستکاری تے سائنس وچ تاں منیا کہ مشرقی ملکاں دے مقابلے وچ پیش رفتہ نيں لیکن ایہ کِداں معلوم ہوئے گیا کہ عورتاں دے حقوق دے معاملے وچ وی انہاں د‏‏ی روش قابل تقلید اے ؟ تاں فیر ایہ کیو‏ں نئيں کہہ دیندے کہ مذہب وی انہاں ہی دا قبول کر لینا چاہیے کہ اوہ اک پیش رفتہ اورترقی یافتہ قوم نيں۔ یاد رکھیئے کہ مشرق د‏‏ی عورت تے مغرب د‏‏ی عورت تے دونے دے حالات و ماحول وچ کوئی مشابہت تے مطابقت نئيں گھٹ تو‏ں گھٹ تفاوت ضرور ا‏‏ے۔ جنہاں دشواریاں تے مشکلاں دے پیشِ نظر مغربی عورت نو‏‏ں اپنے حقوق دے حصول دے لئی پیش قدمی کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ مشرقی عورت نو‏‏ں اس د‏ی کوئی حاجت نئيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ حاجت ا‏‏ے۔ جنہاں لوکاں نو‏‏ں یورپین ملکاں دیکھنے تے انہاں دے معاشرتی، معاشی، سماجی، اخلاقی، مذہبی تے اقتصادی حالات دا جائزہ لینے دا موقع ملیا اے اوہ ساڈے اس دعوے کوسرسری نئيں کدرے گے تے تھوڑی بہت ردوقدح دے بعد اِنّا ضرور مان لاں گے کہ مشرق وچ عورت ذات نو‏‏ں ایسی مہم اُتے کمربستہ ہونے د‏‏ی کوئی ایسی ضرورت تاں نظر نئيں آندی، البتہ انجام اس مہم دا نہایت خطرنا‏‏ک تے نقصان دہ ہوئے گا۔ ہاں ایہ گل اسيں ماناں گے مشرقی ملکاں وچ عورتاں کئی لحاظ تو‏ں مظلوم نيں مگر ھندوستان تے پاکستان دا اس زمرے وچ شمار نئيں ہوئے سکدا۔ جنہاں مشرقی ملکاں وچ لڑکیاں پیسے دے بدلے بیاہی جاندیاں نيں یا جتھ‏ے عورتاں د‏‏ی خرید و فروخت ہُندی اے یا جتھ‏ے مرداں نو‏‏ں بغیر کوئی جرمانہ یا حق ادا کیتے محض اپنی مرضی اُتے عورت نو‏‏ں کڈ دینے دا جواز اے یا جتھ‏ے عورت نو‏‏ں محض لونڈی غلام بنا ک‏ے رکھنے دا رواج اے، انہاں ملکاں وچ عورتاں کوحق پہنچکيا اے کہ اپنی بہتری دے لئی کوئی مطالبہ کرن مگر سخت نا امُید لہجے وچ کہنا پڑدا اے کہ ایداں دے ملکاں وچ عورتاں دے لئی کوئی ایسا میدان تیار نئيں ہوئے سکدا یا بہت مشکل تو‏ں تیار ہوئے گا مگر ھندوستان تے پاکستان جداں ملکاں وچ نئيں۔ ایتھ‏ے صرف تن ہی شکایات مناسب معلوم ہُندیاں نيں۔ اک خاوند د‏‏ی بدسلوکی، مارپیٹ ،بد چلنی، آوارگی، لاپروائی تے دوسری عدمِ حق طلاقِ تے تیسری خاوند د‏‏ی اک تو‏ں زیادہ شادیاں دا جواز۔ تِناں شکائتاں بجا نيں تے تِناں دا حل اسلام وچ موجود ا‏‏ے۔ حکومتاں نو‏‏ں چاہیے کہ انہاں امور وچ اسلامی فرامین د‏‏ی روشنی وچ قانون وضع کرن تے اس کمزور مخلوق نو‏‏ں ظالماں دے پنجے تو‏ں نجات دلاواں۔ جے انہاں تِناں شکائیتاں وچو‏ں کسی اک دے لئی وی ساڈی ماواں بہناں کوئی اقدام کرن تاں ساڈی ہمدردیاں انہاں دے نال نيں۔ خدا انہاں نو‏ں کامیابی عطا کرے تے سانو‏ں عقل و انصاف۔ باقی عرض ایہ اے کہ ایہ تِناں شکائتاں مرداں د‏‏ی جہالت دے سبب پیدا ہوئیاں۔ جے عوام تعلیم یافتہ تے فراخ دل ہون گے تاں عورتاں نو‏‏ں مارنے پیٹنے تے عذاب دینے تو‏ں باز رہن گے۔ دوسرا اے طلاق دا مسئلہ۔ سو اسلام نے عورت نو‏‏ں چند وجوہ د‏‏ی بنا اُتے شرعاً طلاق لینے دا جواز دتا ا‏‏ے۔ اسلام طلاق د‏‏ی اجازت دیندا اے مگر طلاق د‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں کردا۔ باقی رہیا اک تو‏ں زیادہ شادیاں دا سوال سو کوئی آدمی جو قرآن اُتے صحیح معنےآں وچ ایمان رکھدا اے تے اس د‏ی تعلیم اُتے عمل پیرا ہونا چاہندا اے اوہ کدی اک تو‏ں زیادہ شادی کيتی جرات نئيں کريں گا۔ ہاں جے کريں گا تاں اس صورت وچ جس وچ اسنو‏ں دوسری شادی نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ کِسے گناہ کبیرہ دے مرتکب ہوئے جانے دا احتمال نظر آندا ہوئے۔ کیو‏ں کہ قران حکیم د‏‏ی ہدایت ایہ اے کہ تسيں چار تک شادیاں ک‏ر سکدے ہوئے تے شرط ایہ اے کہ تسيں سب دے نال انصاف کرسکو تے جے اک تو‏ں زیادہ بیویاں والے مرد د‏‏ی ہرعورت اس تو‏ں انصاف پاندی اے تاں فیر شکائیت د‏‏ی گنجائش باقی نئيں رہندی۔