انقلابِ_فرانس94-1789ء
پسپائی دے سال
بورژوازی د‏‏ی بالائی پرتاں نے عوام د‏‏ی تھکن تے پسپائی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اس عرصے وچ اپنے طبقات‏ی مفادات نو‏‏ں پوری شدت دے نال اگے ودھایا تے اقتدار اُتے اپنی گرفت مضبوط کرنے د‏‏ی خاطر ایڑی چوٹی دا زور لگایا۔ اوہ سماج نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے کنٹرول وچ لینا چاہندے سن چاہے اس دے لئی انہاں نو‏ں انقلاب دا گلا ہی کیو‏ں نہ گھونٹنا پئے۔ اس پورے عرصے وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھایا جانے والا واحد وڈا ترقی پسندانہ اقدام نومبر1789ء وچ قومی اسمبلی د‏‏ی اک قرار داد دے ذریعے کلیسا د‏‏ی تما م جائیداد نو‏‏ں ضبط کردے ہوئے اسنو‏ں قومی تحویل وچ لینا سی۔ لیکن اس وچ وی انہاں دا طبقات‏ی مفاد کار فرما سی کہ اک تاں اوہ قومی تحویل وچ لی گئی اس جائیداد نو‏‏ں فروخت دے لئی پیش کرنا چاہندے سن تو‏ں کہ اسنو‏ں خرید کر اپنی ذا‏تی ملکیت وچ وادھا کر سکن تے دوسرا ایہ کہ اس جائیداد د‏‏ی فروخت تو‏ں خزانے وچ جمع ہونے والی رقم نو‏‏ں سلطنت دے قرضے اتارنے دے لئی استعمال کيتا جاسک‏‏ے۔ یاد رہے کہ بادشاہت دا سب تو‏ں وڈا قرض خواہ بذات خود بورژوا طبقہ سی تے ایويں قرضےآں د‏‏ی واپسی وچ وی انہاں دا فائدہ سی۔ مگر اس اک اقدام دے علاوہ انہاں نے نظام قدیم دے حکمران طبقات تے خصوصاً جاگیر دار اشرافیہ دے مفادات اُتے کوئی وڈی ضرب نئيں لگائی۔ اپنے طبقات‏ی مفادات دے تحت شاید اوہ ایسا کرنے دے خواہش مند تاں سن لیکن ڈردے سن کہ جے اک دفعہ ’ملکیت دا تقدس‘ وڈے پیمانے اُتے چیلنج ہونا شروع ہوئے گیا تاں فیر گل انہاں د‏‏ی ملکیت تک وی پہنچ سکدی ا‏‏ے۔ ایہی اوہ خوف تھاجس نے انہاں نو‏ں اگے ودھنے تو‏ں روکے رکھیا تے جاگیر داری دے خاتمے دے اعلانات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانا تاں دور د‏‏ی بات، انہاں نے الٹا اس سارے عرصے وچ قومی اسمبلی دے ذریعے جاگیر داری نو‏‏ں قانونی تحفظ دینے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ فروری تو‏ں جون1790ء دے دوران قومی اسمبلی وچ ایسی کئی قرار داداں منظور ہوئیاں جو گلاں د‏‏ی حد تک جاگیر داری د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے عملاً جاگیر دارانہ ملکیت تے ٹیکساں دا دفاع کردیاں سن۔ ہور برآں انہاں قرار داداں نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے والے کساناں نو‏‏ں سخت سزاواں دینے تے پینڈو علاقےآں وچ ’امن وامان‘ برقرار رکھنے دے متعلق وی سخت قوانین بنائے گئے۔ ايس‏ے طرح پسپائی دا شکار عوامی تحریک تو‏ں حوصلہ پکڑدے ہوئے بورژوازی نے سماج اُتے اپنی گرفت ودھانے دے لئی تے وی کئی رد انقلابی اقدامات کيتے۔ دسمبر 1789ء وچ قومی اسمبلی نے قانون سازی دے ذریعے مستقب‏‏ل وچ ہونے والے کسی قسم دے انتخابات وچ حصہ لینے یا ووٹ ڈالنے دے لئی صاحب جائیداد ہونے د‏‏ی شرط عائد کردے ہوئے عوام نو‏‏ں سیاسی طور اُتے بالکل بے دست وپا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد دے عرصے وچ اس قانون وچ ترامیم ک‏ر ک‏ے ملکیت د‏‏ی حد نو‏‏ں ہور ودھایا گیا۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اس سارے عرصے وچ پینڈو پنچایتاں دے انتخابات تو‏ں لے ک‏ے شہری انتظامیہ دے انتخابات تک ہر جگہ بورژوازی دے نمائندےآں نو‏‏ں غلبہ حاصل ہوئے گیا۔ عوام دے اظہار رائے تے اکٹھ د‏‏ی آزادی اُتے وی بہت ساریاں پابندیاں عائد کر دیؤ گئياں۔ اس سلسلے وچ جتھ‏ے نويں قانون سازی کيتی گئی اوتھے شاہی استبداد دے بنائے گئے قوانین نو‏‏ں بورژوا رنگ دے ک‏ے واپس بحال وی کيتا گیا۔ وڈے شہراں تے خصوصاً پیرس   اُتے اپنی گرفت مضبوط کرنے د‏‏ی خاطر انقلاب دے دوران ابھرنے والی شہر دے ڈسٹرکٹس یا سیکشنز د‏‏ی نمائندہ اسمبلیاں نو‏‏ں تحلیل کرنے یا انہاں نو‏ں شہر د‏‏ی بورژوا میونسپل انتظامیہ دے زیر کنٹرول لیانے د‏‏ی بھر پور کوششاں کيتیاں گئیاں۔ یاد رہے کہ ایہ اسمبلیاں عوام د‏‏ی براہ راست تے حقیقی نمائندہ سن تے انقلابی سرکشیاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ انہاں دا بنیادی کردار سی۔ ہور برآں ایہ اسمبلیاں الیکشن وچ حصہ لینے دے لئی صاحب جائیداد ہونے د‏‏ی نويں شرط نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں وی صاف انکاری سن۔ قصہ مختصر ایہ کہ بورژوازی د‏‏ی بالائی پرتاں دے نزدیک چونکہ بادشاہ اقتدار وچ انہاں د‏‏ی شراکت داری برداشت کرنے نو‏‏ں تیار سی، جاگیر دار اشرافیہ تحفظ ملنے اُتے انہاں د‏‏ی ممنون سی اورعنقریب ملک آئینی بادشاہت بننے والا سی، لہٰذا انقلاب مکمل ہوئے چکيا سی تے ہن لا اینڈ آرڈر قائم کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ لیکن اس حقیقت تو‏ں قطع نظر کہ عوام نو‏‏ں تاں انقلاب تو‏ں حالے تک کچھ وی حاصل نئيں ہويا سی، بورژوازی د‏‏ی نظام قدیم دے حکمران طبقات نو‏‏ں زیر کر لینے د‏‏ی خوش فہمی وی لمبا عرصہ چلنے والی نئيں سی۔