cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
داعش دے ہتھوں ثقافتی ورثے دی تباہی
مسیتاں تے مزارات
موصل وچ داعش نے متعدد مقبراں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا جنہاں دے اُتے مزارات تعمیر کیتے گئے سن ۔ جولائ‏ی ۲۰۱۴ وچ ، داعش نے دانیال نبی دے مقبرے وچو‏ں اک ( موصل وچ بھی) نو‏‏ں دھماکہ خیز مواد تو‏ں تباہ کر دتا۔ ۲۴ جولائ‏ی ۲۰۱۴ نو‏‏ں یونس نبی د‏‏ی قبر تے مسجد نو‏‏ں وی دھماکہ خیز مواد تو‏ں تباہ کر دتا گیا۔ ۲۵ جولائ‏ی ۲۰۱۴ ناں، موصل وچ ۱۳واں صدی دا امام عون الدین دا مزار، ۱۳واں صدی دے منگول حملے تو‏ں بچ جانے والے چند ڈھانچاں وچو‏ں اک، نو‏‏ں داعش نے تباہ کر دتا سی۔  دھماکہ خیز مواد نال کيتی گئی، لیکن بعض صورتاں وچ بلڈوزر دا استعمال کيتا گیا۔ ۲۷ جولائ‏ی نو‏‏ں داعش نے حضرت جرجیس (جارج) د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔
۲۴ ستمبر ۲۰۱۴ نو‏‏ں تکریت وچ اربعین والی مسجد تے مزار نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا جس وچ عمر دے دور دے چالیس مقبرے سن ۔
۲۶ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے وسطی موصل وچ ۱۲واں صدی د‏‏ی سبز مسجد نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔
مارچ ۲۰۱۵ وچ ، داعش نے موصل د‏‏ی حمو القدو مسجد نو‏‏ں زمین بوس کر دتا، جو کہ ۱۸۸۰ د‏‏ی ا‏‏ے۔ حمو القدو مسجد وچ علاءالدین ابن عبدالقادر گیلانی د‏‏ی قدیم قبر موجود سی۔  نے موصل دیاں مسیتاں تو‏ں تمام آرائشی عناصر تے فریسکوز نو‏‏ں ہٹانے دا حکم دتا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ قرآنی آیات وی جنہاں وچ اللہ دا ذکر ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ISIL نے "تخلیق کيتی اک غلط شکل، شریعت د‏‏ی بنیادی گلاں تو‏ں متصادم" قرار دتا سی۔ موصل وچ اس حکم د‏‏ی مخالفت کرنے والے گھٹ تو‏ں گھٹ اک امام نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ thumb|250x250px| ۲۰۱۳ وچ النوری د‏‏ی عظیم مسجد دا جھکا ہويا مینار۔ [[موصل د‏‏ی لڑائی (۲۰۱۶ء - ۲۰۱۷ء)|موصل د‏‏ی جنگ دے دوران ۲۲ جون ۲۰۱۷ نو‏‏ں داعش دے ہتھو‏ں تباہ ہويا۔]] ۲۰۱۶ وچ ، داعش نے صوبہ الانبار وچ مینار انا نو‏‏ں تباہ کر دتا سی، جو خلافت عباسیہ دا ا‏‏ے۔ مینار نو‏‏ں ۲۰۰۶ وچ عراقی خانہ جنگی دے دوران اک نامعلوم مجرم دے ہتھو‏ں تباہ ہونے دے بعد صرف ۲۰۱۳ وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔
۲۰۱۷ وچ ، داعش نے النوری د‏‏ی عظیم مسجد تے اس دے جھکے ہوئے مینار نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ایہ اوہ مسجد سی جتھے داعش دے رہنما ابوبکر البغدادی نے تن سال پہلے دولت اسلامیہ دے خلافت دے قیام دا اعلان کيتا سی۔
گرجا گھر تے خانقاہاں۔
thumb| دیر مار ایلیا خانقاہ، جو اگست دے آخر تے ستمبر ۲۰۱۴ دے درمیان کسی وقت تباہ ہو گئی سی۔ جون ۲۰۱۴ وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ داعش دے عناصر نو‏‏ں موصل دے تمام گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی۔ تب تو‏ں، شہر دے اندر زیادہ تر گرجا گھر تباہ ہو چکے نيں۔
۲۴ ستمبر ۲۰۱۴ نو‏‏ں داعش دے عسکریت پسنداں نے تکریت وچ مشرقی اسوری چرچ نال تعلق رکھنے والے ستويں صدی دے گرین چرچ (جسنو‏ں سینٹ احوادامہ چرچ وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں دیسی ساختہ بماں تو‏ں تباہ کر دتا۔
عراق دے بخدیدہ دے نیڑے خضر الیاس وچ مار بہنام خانقاہ نو‏‏ں داعش نے مارچ ۲۰۱۵ وچ تباہ کر دتا سی۔
, ISIL destroyed the Assyrian Christian Virgin Mary Church on Easter Sunday in the Syrian town of Tel Nasri. "As the 'joint forces' of Kurdish People's Protection Units and local Assyrian fighters attempted to enter the town", ISIL set off the explosives destroying what remained of the church. ISIL had controlled the church since 7 March 2015.
۲۱ اگست ۲۰۱۵ نو‏‏ں حمص گورنری وچ القریتین دے نیڑے سینٹ ایلیان د‏‏ی تاریخی خانقاہ نو‏‏ں داعش نے تباہ کر دتا سی۔
قدیم تے قرون وسطی دیاں تھانواں
تلعفر قلعہ دے کچھ حصےآں نو‏‏ں داعش نے دسمبر ۲۰۱۴ وچ اڑا دتا سی، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا سی۔
جنوری ۲۰۱۵ وچ ، داعش نے مبینہ طور اُتے موصل دے التحریر محلے وچ دیوار نینویٰ دے وڈے حصےآں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ دیواراں دے ہور حصے بشمول مشکا تے امداد گیٹ نو‏‏ں اپریل ۲۰۱۶ وچ دھماکے تو‏ں اڑا گیا سی۔
شام دے شہر رقہ وچ ، ISIL نے ۸واں صدی ق م دے اک وڈے قدیم آشوری گیٹ وے شیر دے مجسمے نو‏‏ں سرعام بلڈوز کرنے دا حکم دتا۔ شیر دا اک ہور مجسمہ وی تباہ کر دتا گیا۔ دونے مجسماں د‏‏ی ابتدا ارسلان تاش آثار قدیمہ نال ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ تباہی داعش دے میگزین دابق وچ شائع ہوئی سی۔ گمشدہ مجسماں وچ ملیا عثمان الموصلی کے، کلش اٹھانے والی عورت دے تے ابو تمام دے مجسمے نيں۔
۲۶ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے اک ویڈیو جاری د‏‏ی جس وچ موصل دے عجائب گھر وچ مختلف قدیم نوادرات د‏‏ی تباہی نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ متاثرہ نمونے آشوری دور تو‏ں تے قدیم شہر ہاترا تو‏ں نکلدے نيں۔ ویڈیو وچ خاص طور اُتے نرگل گیٹ دے سجے جانب تو‏ں اک جیک ہمر دے ذریعے گرینائٹ لاماسو دے مجسمے نو‏‏ں خراب کردے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر وچ کئی ہور مسخ شدہ اشیاء د‏‏ی نقل ہونے دا دعویٰ کيتا گیا سی، لیکن بعد وچ عراق دے وزیر سبھیاچار عادل شرشب نے اس د‏ی تردید د‏‏ی جنہاں نے کہیا: "موصل میوزیم وچ بوہت سارے قدیم نمونے سن، وڈے تے چھوٹے۔ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی بغداد وچ عراق دے قومی عجائب گھر منتقل نئيں کيتا گیا۔ اس طرح موصل وچ تباہ ہونے والے تمام نمونے اصلی نيں ماسوائے چار ٹکڑےآں دے جو جپسم تو‏ں بنے سن ۔" سجے|thumb| نمرود وچ اشورناصرپال II دا محل، ۲۰۰۷ وچ تصویر۔ داعش نے مارچ ۲۰۱۵ وچ شہر نو‏‏ں بلڈوز ک‏ر ک‏ے تباہ کر دتا سی۔ ۵ مارچ ۲۰۱۵ ناں، ISIL نے مبینہ طور اُتے ۱۳واں صدی ق م تو‏ں اک آشوری شہر نمرود نو‏‏ں مسمار کرنا شروع کيتا۔ مقامی محل نو‏‏ں بلڈوز کر دتا گیا، جدو‏ں کہ اشورناصرپال II دے محل دے دروازےآں اُتے موجود لاماسو مجسماں نو‏‏ں توڑ دتا گیا۔ نمرود د‏‏ی تباہی نو‏‏ں ظاہر کرنے والی اک ویڈیو اپریل ۲۰۱۵ وچ جاری کيتی گئی سی جدو‏ں تک حکومت‏ی افواج نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ کیا، نمرود دے کھدائی شدہ علاقے دا ۹۰٪ حصہ، بشمول اشوربانیپال II دا محل، زیگورات، تے اس دے لاماسو مجسمے مکمل طور اُتے تباہ ہو چکے سن ۔ شہر د‏‏ی تباہی دے بعد تو‏ں، نمرود ریسکیو پروجیکٹ، جس د‏‏ی مالی اعانت سمتھسونین نے د‏‏ی اے، نے مقامی عراقی ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں تربیت دینے تے باقیات د‏‏ی حفاظت تے تحفظ دے لئی جگہ اُتے دو سیزن کم کيتا ا‏‏ے۔ ہن تک ایہ منصوبہ وڈی حد تک بقیہ نمونے تے امدادی اشیاء نو‏‏ں دستاویز کرنے تے جمع کرنے وچ کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ تعمیر نو دے منصوبے وی زیر تکمیل نيں۔
۷ مارچ ۲۰۱۵ ناں، کرد ذرائع نے اطلاع دتی کہ داعش نے ہترا نو‏‏ں بلڈوز کرنا شروع کر دتا اے، جو داعش دے ملحقہ علاقے اُتے قبضہ کرنے دے بعد مسمار ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ موصل دے اک کرد اہلکار سعید ماموزینی دے مطابق، اگلے دن داعش نے دور شروکین وچ کرد پیشمرگا فورسز اُتے حملہ کيتا۔ زیادہ تر نقصان پیشمرگا فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں ہويا جو داعش دے خلاف اس جگہ نو‏‏ں عسکری بنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مقام اُتے صرف اک لُٹ مار د‏‏ی سرنگ کھودتی گئی سی۔
۲۰۱۵ وچ نینوی دے پراں والے بیل دے چہرے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔
پالمیرا
thumb| [[تدمر|پالمیرا وچ بیل دا مندر ، جسنو‏ں داعش نے اگست ۲۰۱۵ وچ اڑا دتا سی]] شام وچ پالمیرا اُتے قبضے دے بعد، داعش دے بارے وچ اطلاع دتی گئی کہ اوہ شہر دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی جگہ نو‏‏ں مسمار کرنے دا ارادہ نئيں رکھدا اے (جدو‏ں کہ ہن وی ' مشرک ' سمجھ‏‏ے جانے والے کسی وی مجسمے نو‏‏ں تباہ کرنے دا ارادہ رکھدا اے )۔ ۲۷ مئی ۲۰۱۵ ناں، ISIL نے اک ۸۷ سیکنڈ د‏‏ی ویڈیو جاری د‏‏ی جس وچ بظاہر غیر نقصان شدہ قدیم کالونیڈس ، بیل دا مندر تے رومن تھیٹر دے کچھ حصے دکھائے گئے۔ پر، ۲۷ جون ۲۰۱۵ ناں، داعش نے پالمیرا وچ قدیم شیر دے مجسمے نو‏‏ں منہدم کر دتا۔ (اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں بحال کر دتا گیا اے، تے دمشق دے اک عجائب گھر وچ اس وقت تک ذخیرہ کيتا جا رہیا اے جدو‏ں تک اس گل دا تعین نہ کيتا جا سک‏‏ے کہ مجسمے نو‏‏ں بحفاظت پالمائرا واپس کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ) پالمیرا تو‏ں مبینہ طور اُتے اک سمگلر تو‏ں ضبط کیتے گئے کئی ہور مجسماں نو‏‏ں وی داعش نے تباہ کر دتا۔ ۲۳ اگست ۲۰۱۵ ناں، ایہ اطلاع ملی کہ داعش نے پہلی صدی کے بالشامین دے مندر نو‏‏ں اڑا دتا ا‏‏ے۔ ۳۰ اگست ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے بیل دے مندر نو‏‏ں دھماکہ خیز مواد تو‏ں مسمار دے دتا۔ تھوڑی دیر بعد لی گئی سائٹ د‏‏ی سیٹلائٹ امیجری تو‏ں ظاہر ہويا کہ تقریباً کچھ وی باقی نئيں رہیا۔
۳ ستمبر ۲۰۱۵ نو‏‏ں ASOR سیریئن ہیریٹیج اقدام د‏‏ی جاری کردہ رپورٹ دے مطابق، داعش نے دو مرحلےآں وچ جون دے آخر تو‏ں پالمیرا وچ ست قدیم ٹاور دے مقبراں نو‏‏ں وی تباہ کيتا۔ تباہی دا آخری مرحلہ ۲۷ اگست تے ۲ ستمبر ۲۰۱۵ دے درمیان پیش آیا، جس وچ الہبل دے دوسری صدی عیسوی دے ٹاور د‏‏ی تباہی وی شام‏ل اے، جسنو‏ں "پالمائرا دے مخصوص جنازے د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے Iamliku تے Atenaten دے قدیم مقبراں نو‏‏ں وی تباہ کر دتا گیا سی۔ یادگاری محراب نو‏‏ں وی اکتوبر وچ اڑا دتا گیا سی۔
مارچ ۲۰۱۶ وچ جدو‏ں شامی حکومت‏ی افواج نے پالمائرا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تاں داعش دے جنگجوواں نے ۱۳واں صدی دے پالمیرا قلعے دے کچھ حصےآں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا۔
۱ جنوری ۲۰۱۹ نو‏‏ں ایہ اطلاع دتی گئی سی کہ شامی حکا‏م نے السخنہ پینڈو علاقےآں وچ داعش د‏‏ی اک لاوارث جگہ تو‏ں پالمیرا تو‏ں اسمگل کیتے گئے رومی دور دے جنازے دے دو مجسمے برآمد کیتے نيں۔
ہٹرا
حطرہ ( الحضر ) عراق دے نینوا گورنری تے الجزیرہ دے علاقے دا اک قدیم شہر سی۔ اک وڈا قلعہ بند شہر تے پہلی عرب سلطنت دا راجگڑھ، بعد وچ ایہ فارسی کلائنٹ اسٹیٹ بن گیا۔ ہاترا نے AD 116 تے ۱۹۸ وچ رومیاں دے حملےآں دا مقابلہ کيتا جس د‏‏ی بدولت اس د‏ی اُچی، موٹی دیواراں ٹاورز تو‏ں مضبوط ہوئیاں۔ اُتے تقریباً ۲۴۰ عیسوی وچ ایہ شہر شاپور اول (۲۴۰-۲۷۲ د‏‏ی حکومت) دے پاس گرا، جو فارسی ساسانی خاندان دا حکمران سی، تے تباہ ہو گیا۔ شہر د‏‏ی باقیات، خاص طور اُتے مندر جتھے ہیلینسٹک تے رومن فن تعمیر مشرقی آرائشی خصوصیات دے نال ملدے نيں، اس د‏ی رہتل د‏‏ی عظمت د‏‏ی تصدیق کردے نيں۔ شہر ۲۹۰ اُتے واقع اے ۔ کلومیٹر (180 mi) بغداد دے شمال مغرب وچ تے 110 کلومیٹر (68 mi) موصل دے جنوب مغرب وچ ۔ ۷ مارچ ۲۰۱۵ ناں، عراقی حکا‏م سمیت مختلف ذرائع نے اطلاع دتی کہ عسکریت پسند گروپ اسلامک اسٹیٹ آف عراق اینڈ دتی لیونٹ (ISIL) نے حطرہ دے کھنڈرات نو‏‏ں مسمار کرنا شروع کر دتا ا‏‏ے۔ اگلے ماہ داعش د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتی گئی ویڈیو وچ یادگاراں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ قدیم شہر اُتے ۲۶ اپریل ۲۰۱۷ نو‏‏ں پاپولر موبلائزیشن فورسز نے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ بھانويں ہاترا دے زیادہ تر مندراں نو‏‏ں نسبتاً کوئی نقصان نئيں پہنچیا سی، لیکن انہاں دے اندرونی صحیفے تے فن نو‏‏ں داعش فورسز نے توڑ دتا تے لُٹ لیا سی۔
لائبریریاں
داعش نے موصل د‏‏ی مرکزی لائبریری سمیت وکھ وکھ تھانواں تو‏ں کتاباں تے کاغذات دے ذخیرے نو‏‏ں جلا یا چوری کيتا اے (جس وچ انہاں نے دھماکہ خیز مواد تو‏ں دھاندلی د‏‏ی تے جلا دتا)، موصل یونیورسٹی دی لائبریری، سنی مسلماناں د‏‏ی اک لائبریری، اک ۲۶۵- سالہ لاطینی چرچ تے ڈومینیکن فادرز د‏‏ی خانقاہ، تے موصل میوزیم لائبریری۔ کچھ تباہ شدہ یا چوری شدہ کم ۵۰۰۰ ق م دے نيں تے انہاں وچ "۲۰واں صدی دے اوائل دے عراقی اخبارات، سلطنت عثمانیہ دے نقشے تے کتاباں، تے موصل دے قیام دے تقریباً ۱۰۰ خانداناں دے ذریعہ کتاباں دے مجموعے شام‏ل نيں۔" بیان کردہ مقصد تمام غیر اسلامی کتاباں نو‏‏ں تباہ کرنا ا‏‏ے۔
جواب
۲۲ ستمبر ۲۰۱۴ ناں، ریاستہائے متحدہ دے سکریٹری آف اسٹیٹ جان کیری نے اعلان کيتا کہ محکمہ خارجہ نے امریکن اسکولز آف اورینٹ ریسرچ کلچرل ہیریٹیج انیشیٹوز دے نال شراکت داری د‏‏ی اے تاکہ "عراق تے شام وچ ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی حالت تے انہاں نو‏‏ں لاحق خطرات نو‏‏ں جامع طور اُتے دستاویز کيتا جاسک‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی بحالی، تحفظ تے تحفظ د‏‏ی ضروریات دا جائزہ لینے دے لئی"۔ ۲۰۱۴ وچ ، مسلح تصادم دے موقع اُتے ثقافتی املاک دے تحفظ دے لئی یونیسکو د‏‏ی کمیٹی نے نويں اجلاس وچ "ثقافتی املاک دے خلاف بار بار تے جان بجھ کر حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی... خاص طور اُتے شامی عرب جمہوریہ تے جمہوریہ عراق وچ "۔ یونیسکو د‏‏ی ڈائریکٹر جنرل ارینا بوکووا نے موصل وچ ہونے والی تباہی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد ۲۱۹۹ د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا، تے نمرود د‏‏ی تباہی نو‏‏ں جنگی جرم قرار دتا ۔
عراق دے سابق وزیر اعظم نوری المالکی نے اطلاع دتی کہ مقامی پارلیمانی سیاحت تے نوادرات د‏‏ی کمیٹی نے "اقوام متحدہ وچ داعش دے تمام جرائم تے بدسلوکی د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی شکایات درج کرائی نيں، جنہاں وچ قدیم عبادت گاہاں نو‏‏ں متاثر کرنے والے جرائم وی شام‏ل نيں"۔ ۲۸ مئی ۲۰۱۵ ناں، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے متفقہ طور اُتے اک قرارداد منظور کی، جسنو‏ں جرمنی تے عراق نے شروع کيتا سی تے اقوام متحدہ دے ۹۱ رکن ملکاں نے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی سی، جس وچ کہیا گیا سی کہ داعش د‏‏ی جانب تو‏ں ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی جنگی جرم دے مترادف ہو سکدی اے تے بین الاقوامی اقدامات اُتے زور دتا گیا اے کہ اوہ ایسی کارروائیاں نو‏‏ں روکاں۔ جسنو‏ں اس نے "جنگ دا حربہ" قرار دتا ا‏‏ے۔
اگست ۲۰۱۵ وچ پالمیرا مندر د‏‏ی تباہی دے بعد، انسٹی ٹیوٹ فار ڈیجیٹل آرکیالوجی (IDA) نے تاریخی تھ‏‏انو‏اں تے نوادرات دا ڈیجیٹل ریکارڈ قائم کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا جو ISIL د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں خطرہ نيں۔ اس مقصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، IDA، UNESCO دے تعاون تو‏ں، مشرق وسطیٰ وچ شراکت داراں دے لئی 5,000 3D کیمرے تعینات کرے گا۔ کیمراں دا استعمال مقامی کھنڈرات تے اوشیشاں دے 3D اسکین نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی کيتا جائے گا۔
چیک نیشنل میوزیم دے جنرل ڈائریکٹر، Michal Lukeš نے جون ۲۰۱۷ وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ شام نو‏‏ں جنگ تو‏ں تباہ ہونے والے اپنے ثقافتی تے تاریخی ورثے نو‏‏ں بچانے، محفوظ کرنے تے محفوظ کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے دا عہد کيتا گیا، بشمول پالمائرا دا قدیم مقام؛ انہاں نے مامون عبدالکریم نال ملاقات کيت‏ی تے ۲۰۱۹ تک جاری رہنے والے کماں دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال کیا
جون ۲۰۱۷ وچ ، ورلڈ مونومینٹس فنڈ (WMF) نے شامی پناہ گزیناں نو‏‏ں شامی-اردن سرحد دے نیڑے روايتی پتھر د‏‏ی چنائی وچ تربیت دینے دے لئی £۵۰۰٬۰۰۰ د‏‏ی اسکیم شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ اس دا مقصد انہاں نو‏ں ایہ سکھانا اے کہ شام وچ امن بحال ہونے دے بعد شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران تباہ شدہ یا تباہ ہونے والے ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی بحالی وچ مدد کرنے دے لئی ضروری مہارتاں تیار کرن۔
معمولی بحالی دا کم پہلے ہی شروع ہو چکيا اے: اک مردہ مرد تے اک عورت دے جنازے دے مجسمے، جنہاں نو‏ں داعش نے نقصان پہنچایا سی، نو‏‏ں پالمیرا تو‏ں لے جایا گیا، فیر بیروت تو‏ں روم روانہ کيتا گیا۔ اطالوی ماہرین نے رال مصنوعی اشیاء نو‏‏ں پرنٹ کرنے دے لئی 3D ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے پورٹریٹ نو‏‏ں بحال کیا، جو کہ اصلی پتھر دے نال مل جانے دے لئی پتھر د‏‏ی دھول د‏‏ی اک موٹی تہہ دے نال لیپت کیتے گئے سن ۔ مصنوعی ٹکڑےآں نو‏‏ں مضبوط میگنےٹ دا استعمال کردے ہوئے ٹوٹاں دے تباہ شدہ چہراں تو‏ں جوڑا گیا سی۔ بحال شدہ ٹکڑے ہن شام وچ واپس آچکے نيں۔ عبدالکریم نے کہیا کہ مجسماں د‏‏ی بحالی "پہلا حقیقی، واضح مثبت قدم اے جو بین الاقوامی برادری نے شامی ورثے دے تحفظ دے لئی اٹھایا اے "۔
پر، انعامات برائے انصاف پروگرام ISIL دے ذریعے تیل تے نوادرات د‏‏ی فروخت اور/یا تجارت وچ خلل ڈالنے والی معلومات دے لئی $۵ ملین تک د‏‏ی پیشکش کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شبیہ شکنی گٹھ:سبھیاچار متعلقہ تنازعات گٹھ:جنگی جرائم گٹھ:ثقافتی ورثہ گٹھ:شام وچ 2016ء گٹھ:عراق وچ 2016ء گٹھ:2015 وچ لیبیا گٹھ:2015 وچ شام گٹھ:2015 وچ عراق گٹھ:2014ء وچ شام گٹھ:2014ء وچ عراق گٹھ:لیبیائی سبھیاچار گٹھ:سوری سبھیاچار گٹھ:عراقی سبھیاچار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
البراق ریلوے ،مراکش
البوراق ، (عربی: البُراق، رومنائزڈ: al-burāq) کاسابلانکا تے طنجہ دے درمیان ۳۲۳ کلومیٹر لمبی (۲۰۱ میݪ) تیز رفتار ریل سروس اے جو مراکش وچ ONCF دے ذریعے چلا‏ئی جاندی ا‏‏ے۔ افریقی براعظم اُتے اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی، تیز رفتار سروس دا افتتاح ۱۵ نومبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں مراکش دے بادشاہ محمد VI نے مراکش د‏‏ی قومی ریلوے کمپنی ONCF د‏‏ی اک دہائی تو‏ں ودھ د‏‏ی منصوبہ بندی تے تعمیر دے بعد کيتا۔ ایہ مراکش وچ منصوبہ بند ۱٬۵۰۰ کلومیٹر (۹۳۲ میݪ) تیز رفتار ریل نیٹ ورک دا پہلا مرحلہ ا‏‏ے۔ ال بوراق ٹریناں تانگیر تے کینیترا دے درمیان ۱۸۶ کلومیٹر (۱۱۶ میݪ) سیکٹر اُتے ۳۲۰ کلومیٹر فی گھنٹہ (۲۰۰ میݪ فی گھنٹہ) د‏‏ی رفتار تک اک مخصوص ہائی سپیڈ لائن اُتے چلدی نيں۔ کینیترا تو‏ں، ٹریناں مراکش دے سب تو‏ں ودھ آبادی والے کوریڈور دے ذریعے آخری ۱۳۷ کلومیٹر (۸۵ میݪ) دے لئی اک اپ گریڈ شدہ مین لائن اُتے چلدی نيں، جو رباط تو‏ں کاسا بلانکا تک جاندیاں نيں۔
ناں
شاہ محمد ششم نے اسلامی روایت وچ اس مخلوق دے حوالے تو‏ں تیز رفتار سروس دا ناں البورق (البُراق) رکھیا جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ رات دے سفر دے دوران کچھ انبیاء کرام، خاص طور اُتے نبی محمد نو‏‏ں مکہ تو‏ں یروشلم لے گئے سن ۔
تریخ
مراکش وچ تیز رفتار ریل د‏‏ی فزیبلٹی دے بارے وچ ابتدائی مطالعات دا آغاز ۲۰۰۳ وچ ہويا سی، تے ۲۰۰۶ تک تانگیر تے کینیترا دے درمیان روٹ نو‏‏ں تعمیر د‏‏ی جانے والی پہلی لائناں وچ شمار کيتا گیا سی۔ ۲۰۰۷ وچ ، اس منصوبے دے انتظام دے لئی ابتدائی معاہدےآں اُتے دستخط کيتے گئے سن، تے ONCF نے 18 Alstom ٹرین سیٹ خریدݨ دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ ۲۰۰۸ وچ ، ONCF نے کہیا کہ اس نے ايس‏ے سال تعمیر شروع کرنے دا منصوبہ بنایا اے، جس دے آپریشن ۲۰۱۳ وچ شروع ہوݨ گے۔
فروری ۲۰۱۰ تک فنانسنگ نو‏‏ں حتمی شکل نئيں دتی گئی سی، جدو‏ں ONCF نے ۲۰ بلین درہم (DH) دے معاہدےآں اُتے دستخط کيتے سن ۔ براہ راست سرمایہ کاری مراکش د‏‏ی حکومت د‏ی طرف تو‏ں آئی، جس نے اس منصوبے دے لئی DH4.8 بلین مختص کيتے، تے یورپی ذرائع، جس نے کل DH1.9 بلین د‏‏ی سرمایہ کاری کی، جداں کہ بقیہ DH12.3 بلین تجارتی قرضےآں تو‏ں آئے۔ ڈی ایچ ۱۰ بلین انفراسٹرکچر اُتے خرچ کيتے جانے سن، جس وچ ڈی ایچ ۵٫۶ بلین امدادی آلات تے ڈی ایچ ۴٫۴ بلین رولنگ سٹاک اُتے خرچ کيتے جاواں گے۔ اودو‏ں، کم ۲۰۱۰ دے وسط وچ شروع ہوݨ د‏‏ی توقع سی، دسمبر ۲۰۱۵ وچ سروس شروع ہوݨ دے نال۔ دسمبر ۲۰۱۰ وچ ، ONCF نے 14 Alstom Euroduplex ٹرین سیٹ خریدݨ دے لئی اک حتمی معاہدے اُتے دستخط کيتے سن ۔ ہور تاخیر دے بعد، لائن د‏‏ی تعمیر ۲۹ ستمبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں شروع ہوئی، جدو‏ں تانگیر وچ نیہہ پتھر د‏‏ی تقریب منعقد ہوئی۔
اکتوبر ۲۰۱۷ وچ ، ٹریک د‏‏ی تعمیر مکمل ہو گئی، اس دے بعد نومبر وچ نويں الیکٹرک کیٹنری د‏‏ی تنصیب کيتی گئی۔ جنوری ۲۰۱۸ وچ پہلی بار برقی نظام نو‏‏ں متحرک کيتا گیا سی، تے لائن دے کنٹرول د‏‏ی سہولت اگلے مہینے آن لائن ہو گئی سی۔ ۲۰۱۸ دے وسط تک، سٹیشنز مکمل ہو چکے سن، حالانکہ سروس وچ متوقع داخلے نو‏‏ں سال دے آخر تک واپس دھکیل دتا گیا سی، کیونجے روٹ اُتے ٹرائل رن حالے چلنا باقی سن ۔
۱۵ نومبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں رباط جانے والی خصوصی ٹرین اُتے تانگیر د‏‏ی اک تقریب وچ البورق سروس دا افتتاح کيتا گیا۔ ریونیو سروس سال دے آخر تک شروع ہونا سی۔ ۲۵ دسمبر ۲۰۱۸ تک، ٹریناں ۰۶:۰۰ تو‏ں ۲۱:۰۰ تک ہر دو گھینٹے بعد کاسابلانکا تو‏ں روانہ ہوݨ والی سی۔
تیز رفتار ریل سروس دا افتتاح وی کئی نويں یا تزئین و آرائش شدہ ٹرین اسٹیشناں دے افتتاح دے نال ہويا: ٹینجر-وِل ریلوے ٹرمینل، کینیترا اسٹیشن، رباط-اگدل اسٹیشن، تے کاسا-وائیجرز ریلوے اسٹیشن۔
انفراسٹرکچر
یہ لائن دو حصےآں اُتے مشتمل اے — تانگیر تو‏ں کینیترا تک اک نواں راستہ تے کینیترا تو‏ں کاسا بلانکا تک موجودہ روٹ دا اپ گریڈ۔[۱۱] ۱۸۶ کلومیٹر لمبی (۱۱۶ میݪ) تانگیر – کینیترا لائن د‏‏ی تیز رفتار ۳۲۰ کلومیٹر فی گھنٹہ (۲۰۰ میݪ فی گھنٹہ) اے، جداں کہ ۱۳۷ کلومیٹر لمبی (۸۵ میݪ) کینیٹرا-کاسابلانکا لائن د‏‏ی درجہ بندی ۱۶۰ کلومیٹر فی گھنٹہ کيتی گئی سی۔ (۱۰۰ میݪ فی گھنٹہ) جدو‏ں سروس شروع ہوئی، منصوبہ بند اپ گریڈ دے نال ۲۲۰ کلومیٹر فی گھنٹہ (۱۴۰ میݪ فی گھنٹہ)۔ کینیترا تو‏ں کاسابلانکا تک ٹریکیج نو‏‏ں بالآخر اک نويں ہائی سپیڈ رائٹ آف وے تو‏ں تبدیل کيتا جائے گا، جس د‏‏ی تعمیر ۲۰۲۰ وچ شروع ہوݨ والی ا‏‏ے۔ بجلی د‏‏ی دو قسماں استعمال کیت‏‏ی گئی نيں- تانگیر تو‏ں کینیترا تک، نواں ٹریکیج 25 kV دے نال ۵۰ اُتے بنایا گیا سی۔ Hz، جدو‏ں کہ کینیترا تو‏ں کاسابلانکا تک لائن نے موجودہ 3 kV DC کیٹینری نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ETCS قسم دا سگنل سسٹم Ansaldo STS تے Cofely Ineo نے نصب کيتا سی۔
۲۰۱۸ وچ سروس دے آغاز پر، کاسا بلانکا تے ٹینگیئر دے درمیان سفر دا وقت ۴ گھینٹے ۴۵ منٹ تو‏ں گھٹ کر ۲ گھینٹے ۱۰ منٹ رہ گیا۔ کاسا بلانکا دے لئی وقف شدہ تیز رفتار ٹریکج د‏‏ی تکمیݪ تو‏ں سفر دا وقت ہور ۱ گھنٹہ ۳۰ منٹ تک کم ہو جائے گا۔
رولنگ اسٹاک
بارہ (۱۴ اصل وچ آرڈر کيتے گئے سن ) لائن اُتے چݪݨ والے Alstom Euroduplex ٹرین سیٹ بائل لیول نيں تے انہاں وچ ۵۳۳ مسافراں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ ہر ٹرین سیٹ دو پاور کاراں تے اٹھ پاندھی کاراں اُتے مشتمل اے (دو فرسٹ کلاس کاراں، پنج سیکنڈ کلاس کاراں، تے اک بوفے کار)۔
حوالے
مراکش گٹھ:1956ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:آئینی بادشاہتاں گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک گٹھ:افریقی ملک گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک گٹھ:بحیرہ روم دے ملک گٹھ:شمال افریقی ملک گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک گٹھ:موجودہ بادشاہتاں گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک گٹھ:افریقا وچ 1956ء دیاں تاسیساں مراکش گٹھ:۱۹۵۶ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:آئینی بادشاہتاں گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک گٹھ:افریقی ملک گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک گٹھ:بحیرہ روم دے ملک گٹھ:شمال افریقی ملک گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک گٹھ:موجودہ بادشاہتاں گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک گٹھ:افریقا وچ ۱۹۵۶ء دیاں تاسیساں
قدیم روم وچ مذہب
thumb|قدیم روم وچ مذہب
قدیم روم وچ مذہب (Religion in ancient Rome) روم دے شہر دے آبائی نسلی مذہب اُتے مبنی سی، جسنو‏ں رومی شخصی وضاحت دے لئی استعمال کردے سن، اس دے نال نال رومی حکومت دے تحت مذہبی رسومات دے لئی وی استعمال کيتا جاندا سی۔
گٹھ:قدیم رومی مذہب گٹھ:مذہبی تکثیریت
ورجینیا آبشار
حوالے
گٹھ:شمال مغربی علاقہ جات، کینیڈا دے تغیرات ارض گٹھ:کینیڈا دے آبشار گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:آبشاراں
کرالڈ جھیل
کرالڈ جھیل تھریؤڈ، وائناڈ وچ پیندی اکّ بہت ہی سندر جھیل اے۔   ایہہ کیرل دی تیجی سبھ توں وڈی تازے پانی دی جھیل اے اتے پکوڈ جھیل توں بعد وائناڈ دی دوجی سبھ توں وڈی جھیل اے۔ بناسرا ساگر ڈیم توں ایہہ جھیل ۳ کلومیٹر دی دوری تے اے۔
آکرشن
right|thumb| وائناڈ ایڈوینچر کیمپ اکّ ایڈوینچر سپورٹس ٹکانا اے جو ڈیٹیپیسی ولوں سمبھالیا جاندا اے۔ کرالڈ جھیل دے اتے وائناڈ ایڈوینچر کیمپ دا پربندھن ڈیٹیپیسی (ضلع ٹورزم پرموشن کونسل) وائناڈ ولوں کیتا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:کیرلا دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
میانچ آبشار
میانچ آبشار آبشار اے جو ویلز وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 90 m ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:آبشاراں
کویت یونیورسٹی
جامعہ کویت (جامعة الكويت) کویت شہر ، کویت وچ واقع اک عوامی جامعہ ا‏‏ے۔
تریخ
کویت یونیورسٹی (KU)، (عربی وچ : جامعة الكويت)، ایکٹ نمبر 29/1966 دے تحت اکتوبر 1966 وچ قائم کيتا گیا سی۔ یونیورسٹی دا باضابطہ افتتاح 27 نومبر 1966 نو‏‏ں کيتا گیا جس وچ کالج آف سائنس ، کالج آف آرٹس ، کالج آف ایجوکیشن تے کالج برائے سوانیاں شامل سن ۔ ایہ یونیورسٹی ریاست دا اعلیٰ تعلیمی تے تحقیق دا پہلا عوامی ادارہ ا‏‏ے۔
یونیورسٹی دا مقصد اسکالرشپ دے ذریعہ علم نو‏‏ں محفوظ تے منتقل کرنا اے تے آرٹس تے علوم وچ جدت تے ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا ا‏‏ے۔ اس دے تحت 17 کالج شامل نيں، جو 76 انڈرگریجویٹ ، 71 گریجویٹ پروگراماں د‏‏ی پیش کش کردے نيں۔
thumb|شویخ کیمپس یونیورسٹی د‏‏ی سہولیات چھ کیمپساں وچ پھیلی ہوئیاں نيں ، جو سائنس ، انجینئری ، ہیومینٹیز ، میڈیکل تے سوشل سائنسز وچ پروگرام پیش کردیاں نيں۔ طلبہ نو‏‏ں بیچلر ، ماسٹر تے ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگریاں دتی جاندیاں نيں۔
نومبر 2015 وچ یونیورسٹی نے کویت عالمی ٹیکنوپرینیرشپ چیلنج (کے جی ٹی سی) دا انعقاد کيتا۔
حوالے
جامعہ کویت گٹھ:1966ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:کویت
تائیوان دیاں بولیاں
thumb|تائیوان دیاں بولیاں تائیوان وچ بولیاں دی ونّ سونتا اے۔ ایہناں بولیاں دا تعلق آسٹرونیشیائی اتے سنو-تبتی بولی پریواراں نال اے۔ تائیوانی مولواسی ہزاراں سالاں توں آسٹرونیشیائی بولی پروار دی شاخاں فورموسن بولیاں بولدے آ رہے ہن۔ فورموسن بولیاں دی ملدی اندرونی ونّ سونتا کرکے تریخی بولی سائنس اُتے ہوئیاں کھوجاں تائوان نوں آسٹرونیشیائی بولی پروار دی بھاشائی جم زمین وجوں مانتا دندیاں ہن۔ پچھلے 400 سالاں دوران، چینی پرواس دیاں کئی لہراں تائوان وچ وکھ وکھ سنو-تبتی بولیاں لے کے آئیاں۔ ایہناں بولیاں وچ تائیوانی ہککین، حقہ اتے مندارن (مینڈرن) شامل ہن، جو اج دے تائیوان دیاں پرمکھ بولیاں بن گئیاں اتے تائیوان نوں ہوکیئن پوپ اتے مینڈوپوپ دا اک اہم مرکز بنایا۔
دوجے عالمی لڑائی توں بعد، تائیوان وچ اک لما مارشل لاء دا یگ چلیا۔ اس یگ وچ سرکار دیاں پالیسیاں عوامی ورتوں وچ مندارن توں علاوہ ہور بولیاں نوں دباؤن والیاں سن۔ اس نال مقامی بولیاں دے ترقی نوں گولنیوگ نقصان پہنچیا جس وچ تائیوانی ہوکیئن، حقہ، فورموسن بولیاں اتے میٹسو اپبولی شامل ہن۔ حالت 2000 دے دہاکے وچ تھوڑی جہی بدلی جدوں سرکار نے مقامی بولیاں دی رکھیا اتے مڑ سرجیتی لئی یتن کیتے سن۔ مقامی بولیاں تائیوان وچ ایلیمینٹری سکول سکھیا دا حصہ بن گئیاں، حقہ اتے فورموسن بولیاں لئی مقامی بولی دی سرکھیا متعلق قانون اتے نیم قائم کیتے گئے اتے ایہناں دوواں بولیاں لئی سروجنک ٹی۔وی۔ اتے ریڈیو سٹیشن وی قائم کیتے گئے سن۔ حال وچ، تائیوان سرکار ہیٹھاں درج کئی مکمل طور اُتے بولیاں جان والیاں بولیاں دے میاراں نوں وی قایم رکھدی اے۔ اپبھوگتاواں دی پرتیشتتا تائیوان وچ 2010 دی آبادی اتے گھریلو مردمشماری توں لئی گئی اے۔
غیرملکی بولیاں
right|thumb|365x365px| چینی بستیکرن توں پہلاں دے فورموسن بولی پروار، متعلق Blust (1999)। ملایو-پولینیشین (لال) پوربی فورموسن (جامنی) دے دوران آ سکدا اے۔ نوٹ کرو کہ دیس دے اتر پچھم وچ چٹا حصہ تائیوان دے اس حصے توں آدواسی لوکاں دی پوری غیر-موجودگی دا اشارہ نہیں دندا۔ چینی-بولی سروت اُتے، ایہہ کھیتر وکھ-وکھ میدانی مولنواسی گروہاں دی جنمزمین دے طور اُتے درج اے (اداہرن لئی Kulon )، اتے کجھ ہور گروہ (اداہرن لئی Taokas ) اپر دکھائے نقشے نالوں تھوڑھا وکھرے ٹکے ہوئے ہن۔ تائیوان دیاں سغیرملکی بولیاں جاں فورموسن بولیاں تائیوان دے آدواسی قبیلیاں دیاں بولیاں ہن۔ تائیوانی آدواسی اس ویلے جزیرہ دی آبادی دا تقریباً 2.3% حصہ ہن۔ حالانکہ، صدیاں دے بولی پرورتن توں بعد، اجے وی بہت گھٹ لوک اپنی جدی بولی بول سکدے ہن۔ نوجوان اتے ادھ کھڑ عمر دے لوکاں لئی حقہ اتے آدواسی لوکاں لئی مندارن اتے ہوکیئن نوں اوہناں دیاں نسلی بولیاں نالوں بہتر جاں بولنا عامَ گل اے۔ تائیوانی آدواسیاں دیاں لگبھگ 26 بولیاں وچوں گھٹو-گھٹو دس تاں ختم ہو گئیاں ہن، پنج ہور ختمختم ہون کنارے ہن اتے کئیاں نوں کجھ حد تک خطرے وچ پایا جا رہا اے ۔ سرکار 16 بولیاں اتے دیسی بولیاں دے 42 لہزیاں نوں مانتا دندی اے۔ سرکاری ایجنسی - کونسل آف انڈیجنز پیپلز - فورموسن بولیاں دی لکھن پرنالیاں دی ورتنی انتظام نوں قایم رکھدی اے۔ تائیوان دے جاپانی راج ماتحت رہن کارن جاپانی بولی دے شبداں دی اک وڈی گنتی فورموسن بولی وچ ظاہر ہندی اے۔ جاپانی اتے اتیال دے مپناہ وجوں یلن کریؤل جاپانی وی پائی جاندی اے۔
امیس بولی سبھ توں زیادہ بولی جان والی آدواسی بولی اے، جتھے ہوکئن اتے حقہ جزیرہ دے پوربی ساحل اُتے مغربی ساحل دے مقابلے گھٹ موجود ہن۔ سرکار دے اندازے مطابق امیس لوکاں دی گنتی 200,000 توں تھوڑھی جہی ودھ اے پر امیس نوں اپنی پہلی بولی وجوں بولن والے لوکاں دی گنتی 10,000 توں وی گھٹ اے۔ امیس کجھ مکھ دھارا دے مشہور سنگیت وچ دکھائی دتی اے۔ دوجیاں اہم سغیرملکی بولیاں وچ اتیال، پائیوان اتے بونون شامل ہن۔ مانتا حاصل بولیاں توں علاوہ، اپنیاں بولیاں دے نال تائیوانی میداناں دے سغیرملکی لوکاں دے لگبھگ 10 توں 12 گروہ ہن۔
کجھ سغیرملکی لوک گروہاں اتے بولیاں نوں مقامی سرکاراں ولوں مانتا حاصل اے، ایہناں وچ سرایا (اتے اس دیاں مکاؤ اتے تائیووئن قسماں) جزیرہ دے دکھن-پچھم وچ شامل ہن۔ کجھ ہور بولیاں نوں مڑ سرجیت کرن دیاں لہراں چل رہیاں ہن جویں کہ اتر وچ بیس، ودھیرے آبادی والے مغربی میداناں وچ بابوزا-تاؤکاس اتے جزیرہ دے مرکز پچھم وچ پازیہ۔
تائیوانی مندارن
مندارن نوں عامَ طور اُتے تائیوان وچ قومی بولی (國語) کیہا جاندا اے اتے سرکاری طور اُتے جانیا جاندا ہے۔ 1945 وچ، دوجے عالمی لڑائی دے انت توں بعد، مندارن نوں سرکاری بولی وجوں پیش کیتا گیا اتے سکولاں وچ لازمی بنایا گیا۔ (1945 توں پہلاں، جاپانی سرکاری بولی سی اتے سکولاں وچ پڑائی جاندی سی) ادوں توں، مینڈرن نوں وکھ وکھ گروہاں درمیان اک رابطہ بولی دے طور اُتے قائم کیتا گیا۔ بہتے تائیوانی بولن والے ہوکلو (ہوکیئن)، حقہ، جہناں کول اپنی بولی اے، آدواسی جو آدواسی بولی بولدے ہن؛ دے نال نال 1949 وچ مینلینڈ چینی آواس کر آئے جسدی مات بولی کوئی چینی پرتیروپ ہو سکدی اے۔
1949 دے بعد مکھ زمین چین توں چلے جان والے لوک (آبادی دے 12%) زیادہ تر مینڈرن چینی بولدے ہن۔ مندارن نوں عامَ طور اُتے بولیا اتے سمجھیا جاندا اے۔ 1945 دے دہاکے دے اخیر توں لے کے 1970 دے دہاکے دے اخیر تک تائوان دے سکولاں وچ نردیشکاں دا ایہہ اکماتر سرکاری زریعہ سی، جدوں تک 1980 دے دہاکے وچ انگریزی اک ہائی سکول دا موضوع بن گئی اتے مقامی بولیاں بن گئیاں۔
تائیوانی مندارن (جویں کہ سنگلش اتے کریؤل بولی گروہ دیاں کئی ہور حالات وانگ) سماجی گٹھ اتے حالت دے مطابق وکھو وکھرے پدھراں اُتے بولیاں جاندیاں ہن۔بہت سارے تائیوانی، خاصکر نوجوان پیڑھی، حقہ جاں ہوکیئن نالوں مندارن بولی چنگی طرحاں بولدے ہن اتے ایہہ جزیرہ لئی چینی اپبولیاں وچلے اک رابطہ بولی بن گئی اے۔
تائیوانی ہوکین
عامَ طور تے تائیوانی (臺語as) دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، Pe̍h-ōe-jī ) اتے سرکاری طور اُتے 臺灣閩南語 ہوکیئن (臺灣閩南語; 臺灣閩南語 ) وجوں جانیا جاندا اے؛ تائیوان ہوککین تائیوان دی سبھ توں ودھ بولی جان والی مول بولی ہے، جہڑی 70% آبادی ولوں بولی جاندی اے۔ بھاشائی طور اُتے، ایہہ دکھنی من بولیاں دیاں قسماں دا اک اپ گروہ اے جو دکھنی پھجان صوبہ وچ اتپن ہندی اے اتے سارے پوربی ایشیا وچ بہت سارے غیرملکی چینی بولدے ہن۔
تائیوانی دے بول چال اتے ساہتی دوویں رجسٹر ہن۔ بول چال تائیوانی دیاں جڑھاں پرانی چینی وچ ہن۔ ساہتی تائیوانی، جو کہ اصل وچ 10 ویں صدی وچ پھجیئن وچ ترقی یافتہ ہوئی سی اتے مڈل چینی اتے مشتمل سی، اک ویلے رسمی لکھت لئی ورتی جاندی سی، پر ہن ایہہ کافی حد تک ختم ہو گیا اے۔ جاپانی راج ماتحت رہن کرکے تائیوانی وچ وڈی گنتی وچ شبد تتسم روپ وچ جاپانی توں آئے ہن۔ تتسم شبداں نوں کانجی وچ تائیوان دے اچارن ولوں پڑھیا جا سکدا اے جاں بس جاپانی اچارن نال۔ ایہہ کارن تائیوانی نوں روائتی چینی ورن مالا اتے لاطینی-ادھارتی پرنالیاں جویں کہ پیرا-اے-جیرا جاں تائیوانی رومنائیزیشن نظام جو 2006 توں سرکاری طور اُتے ورتوں وچ آؤن توں بعد ملدی اے، دی اک مشرت سکرپٹ وچ لکھدا اے۔
ہال ہی وچ نشریاتی میڈیا وچ تائیوانی ہوکیئن دی ودھ رہی ورتوں ہو رہی اے۔
تائیوانی اپبولیاں وچ لحظے دے انتر تھوڑے جہے ہن پر اجے وی موجود ہن۔ سٹینڈرڈ لحظہ - تھونگ-ہانگ لحظہ (通行腔) کاؤسیونگ شہر توں نمونہ لیا جاندا اے، جدوں کہ دوجے لحظے وچکار اک سپیکٹرم وچ پے جاندے ہن
تائیوانی ہککین دا زیادہ تر حصہ ہوکین دیاں ہور اپبولیاں جویں کہ چین اتے دکھنی-پوربی ایشیا (جویں سنگاپور دے ہوکیئن ) وچ بولیا جاندا اے، نال نال سمجھوتہ یوگ اے، پر ایہہ پوربی گوانگڈونگ، چین وچ بولی جاندی دکھنی من دے ٹیوچے ویریئینٹ نال وی اک حد تک اے۔ حالانکہ، ایہہ مندارن اتے ہور چینی بولیاں نال آپسی سمجھ توں باہر اے۔ thumb|Townships/cities and districts in Taiwan where Hakka is a statutory regional language according to the Hakka Basic Act حقہ (客家語; ) مکھ طور اُتے تائیوان وچ اوہناں لوکاں ولوں بولی جاندی اے جو حقہ ٹبر دے ہن۔ ایہہ لوک تائیوان وچ کئیں تھاواں اُتے مرتکز ہن۔ حقہ تائیوانیاں دے بہتے لوک تایوان، ہسنچو اتے میولی وچ رہندے ہنں۔ تائیوانی حقہ دیاں قسماں نوں سرکاری طور اُتے قومی بولیاں وجوں مانتا حاصل اے۔ اس ویلے تائیوان وچ حقہ بولی دا پربندھن حقہ معاملے کونسل ولوں کیتا جاندا اے۔ ایہہ سرکاری ایجنسی حقہ ٹیوی اتے حقہ ریڈیو سٹیشن وی چلاؤندی اے۔ سرکار اس ویلے تائیوان وچ پنج حقہ اپبولیاں نوں پچھاندی اے اتے رکھدی اے (چھ، جے سکسیان اتے دکھنی سکیان نوں آزاد طور تے گنیا جاندا اے)۔
چینی اکھر
روائتی چینی اکھراں دی مکمل طور تے تائیوان وچ سنٹک بولیاں لکھن لئی ورتی جاندی اے جس وچ مینڈرن، تائیوانیز ہوکیئن اتے حقہ شامل ہن۔ سکھیا وزارت ایہناں بولیاں، پرکاشناں لئی لکھن دے معیار قایم رکھدا اے جس وچ قومی پاتراں دا سٹینڈرڈ فارم اتے تائیوانی ہککیئن اتے حقہ لئی سفارش کیتے پاتر شامل ہن۔
لکھتی مقامی بولی چینی، لکھتی چینی دا معیار اے جو سرکاری دستاویزاں، عامَ ساہت اتے روگٹھ دی زندگی دے زیادہ تر پہلوآں وچ ورتی جاندی اے، اتے اسدا گرائمر جدید سٹینڈرڈ مینڈرن اتے مشتمل اے۔ ورناکولر چینی چینی دا جدید لکھت روپ اے جس نے 20 ویں صدی دے شروع وچ نویں رہتل لہر دے بعد ساہت وچ کلاسیکل چینی دی ورتوں دی تکمیل کیتی، جو پرانے ویلے وچ بولی جاندی چینی دے گرائمر اتے مشتمل اے۔ ہال ہی، ہیٹھ وچ تائیوان ستھانیکرن دی لہر اے اتے تائیوانی دے ساہت دا اک ودھ رہی موجودگی، لکھیا ہوکیئن ووکیبولری اتے گرائمر دے بنیاد اُتے تائیوانی ہوکیئن کدے کدے ساہت اتے رسمی کمیونیکیشن وچ ورتیا گیا اے۔
روائتی چینی اکھر ہانگ کانگ اتے مکاؤ وچ وی ورتے جاندے ہن۔ تائیوان وچ بہت گھٹ اکھر وکھرے ڈھنگ نال لکھے گئے ہن؛ نیشنل پاتراں دا سٹینڈرڈ فارم آرتھوگرافی دا معیار اے جو تائیوان وچ استعمال کیتا جاندا اے اتے سکھیا وزارت ولوں چلایا جاندا اے، اتے اس وچ ہانگ کانگ اتے مکاؤ وچ ورتے جان والے مانکیکرت کردار روپاں دی تلنا وچ معمولی بھنتاواں ہن۔ اجیہے فرق چینی اکھراں دے سخت گیر اتے اشلیل روپاں نال متعلق ہن۔
لاطینی ورن مالا اتے رومنائیزیشن
لاطینی ورن مالا فورموسن بولیاں دا مول روپ اے اتے کجھ حد تک تائیوانیز ہوکیئن اتے حقہ دا مول روپ اے۔ یورپیئن مشنریاں دے پرجذبات دے نال، لکھن پرنالیاں جویں کہ سنکن ہتھ - لکھت، پیہ-اے-جیہ، اتے پھاکے-پھا-لا لاطینی ورن مالا وچ مشتمل سن۔ اس ویلے پھورموسن بولیاں دا سرکاری لکھن نظام پوری طرحاں لاطینی تے مشتمل اے اتے انڈین انڈیجئل پیپلز دی کاؤنسل ولوں بنائی رکھیا جاندا اے۔ سکھیا وزارت نوں وی لاطینی مشتمل سسٹم نوں رکھدا اے تائیوانی رومنائیزیشن سسٹم لئی تائیوانی ہوکیئن اے، اتے تائیوانی حقہ رومنائیزیشن سسٹم لئی حقہ۔ تائیوانی ہککین اتے حقہ دیاں پاٹھ-کتاباں روائتی چینی ورن مالا اتے لاطینی ورن مالا دی مشرت سکرپٹ وچ لکھیاں گئیاں ہن۔
تائیوان وچ چینی بولی دا رومانسکرن بہت اسنگت ہندا اے۔ تائیوان اجے وی زوین نظام دی ورتوں کردا اے اتے لاطینی ورن مالا نوں دھنیاتمک چنھاں وجوں عامَ طور تے نہیں ورتدا۔ روائتی طور تے ویڈ – گائیلاں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ مرکز سرکار نے ٹونگیانگ پنن نوں 2002 وچ سرکاری رومانس وجوں اپنایا سی پر مقامی سرکاراں نوں اس معیار نوں انڈٹھّ کرن دی اجازت اے کیونکہ کئیاں نے ہنو پنین نوں اپنایا اے اتے پرانیاں رومانسیاں نوں برقرار رکھیا اے جو عامَ طور تے ورتے جاندے ہن۔ حالانکہ، اگست 2008 وچ مرکز سرکار نے اعلان کیتی سی کہ جنوری 2009 تک تائوان وچ ہینیو پنین ہی معیاری مینڈرن دی رومنائیزیشن دی اکو نظام ہوویگی۔
دھنیاتمک چنہ
جھوین پھہاؤ، اکثر مختصر روپ وچ زوین، جاں اسدے پہلے چار اکھراں دے بعد بوپوموپھو دے طور تے جانیا جاندا اے، تائیوان دی دھنیاتمک نظام اے جو چینی لپی، خاص کرکے مندارن وچ اچارن دے نصیحت لئی اے۔ اس دیاں آوازاں نوں درساؤن لئی مینڈرن 37 پرتیکاں دی ورتوں کردا اے: 21 وئنجن اتے 16 رائیم تائیوانی ہوکیئن اس دیاں آوازاں نوں درساؤن لئی 45 پرتیکاں دی ورتوں کردا اے: 21 وئنجن اتے 24 رائیم۔ حقہ بولی لئی اک نظام وی بنائی گئی اے۔
سیون سسٹرز آبشار
سیون سسٹرز آبشار اے جو ناروے وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 410 m ا‏‏ے۔
تائیوان دیاں بولیاں
دھنیاتمک چنہ
ایلیمینٹری سکھیا وچ زوین دا اکماتر مقصد بچیاں نوں معیاری مینڈرن اچارن سکھاؤنا اے۔ سارے موضوعاں دیاں گریڈ اک پاٹھ کتاباں (مینڈرن سمیت) پوری طرحاں زوین وچ ہن۔ اس سال توں بعد، چینی اکھر ٹیکسٹ وضاحت دے روپ وچ دتے گئے ہن۔ گریڈ چار دے آس پاس، زوین اینوٹیشن دی موجودگی بہت گھٹ گئی اے، صرف نویں کردار حصہ وچ سکولی بچے چنہ سکھدے ہن تاں کہ اوہ چینی شبدکوش وچ دتے گئے شبداں نوں ڈیکوڈ کر سکن اتے ایہہ وی کہ اوہ ایہہ شبد لبھّ سکن کہ اوہناں لئی اوہ شبد کویں لکھنے ہن جس لئی اوہ صرف دھنیاں نوں جاندے ہن اتھوں تک کہ بالغاں وچ وی، ایہہ تائیوان وچ لگبھگ مکمل طور تے اک خاص پاتر دے اچارن دا ذکر کرن لئی ورتی جاندی اے جو دوجیاں نوں کیہا جاندا اے۔
سنکیتک بولی
تائیوان دی اک قومی سینت بولی اے، تائیوانی سینت بولی (ٹیئیسئیل)، جاپانی بستیوادی راج دوران جاپانی سینت بولی توں ترقی یافتہ کیتی گئی سی۔ ٹیئیسئیل دی جاپانی سینت بولی (جیئیسئیل) اتے نتیجے وجوں کوریئن سینت بولی (کیئیسئیل) نال کجھ آپسی سمجھدارتا اے۔ ٹیئیسئیل دی جیئیسئیل نال لگبھگ 60% لیکسیکل برابری اے۔
جاپانی
جدوں تائیوان جاپانی راج (1895 توں 1945) دے ماتحت سی تاں جاپانی بولی لازمی طور اُتے سکھائی جاندی سی۔ حالانکہ بولی بولن وچ زیادہ تر پرواہ ہن بزرگاں تک ہی محدود اے، پر تائوان دے زیادہ تر نوجوان، جو جاپان نوں اس کھیتر دے نوجوان پوپ سبھیاچار دا رجھان نردھارک مندے ہن، شاید میڈیا، اوہناں دے دادا-دادی جاں نجی " کریم توں لئیاں کلاساں" ولوں جاپانی نوں کجھ جان سکدے ہن۔
حوالے
گٹھ:تائیوان گٹھ:بولیاں گٹھ:تائیوان دیاں بولیاں
کیلا آبشار
thumb|Video 2022 کیلا آبشار آبشار اے جو استونیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 6 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:استونیا دے آبشار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:آبشاراں
بھدرکالی جھیل
thumb| بھدرکالی جھیل بھدرکالی جھیل وارنگل، تیلنگانا وچ کاکتیا شاہی خاندان دے گنپتی دیوَ ولوں بنائی گئی اکّ جھیل اے۔ ایہہ جھیل مشہور بھدرکالی مندر دے نیڑے واقع اے۔ ایہہ بہت ہی سندر جھیل اے
اتہاس
ایہہ کاکتیا شاہی خاندان دے گنپتی دیوَ نے بنوائی سی۔
ٹورزم
جھیل نوں سبھ توں وڈے جیو-بائیوڈائورسٹی کلچرل پارک دے روپ وچ ترقی یافتہ کیتا جا رہا اے - سیر-سپاٹے، تریخی گپھاواں، سسپینشن برج، قدرتی پگڈنڈیاں، آلھنے دے میدان اتے ماحولیاتی بھنڈاراں دے نال۔ دل سکیم تحت جھیل دے بنھ نوں مضبوط کرن لئی فنڈ وی منظور کیتے گئے ہن۔ ایہہ جھیل سیلانیاں لئی اکّ آکرشن دا مرکز اے۔
حوالے
گٹھ:تیلنگانا دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
پٹیسولا
جنگل تو‏ں آنے والی سوانیاں راکشساں دے بارے وچ جنوبی امریکا د‏‏ی لوک داستاناں وچو‏ں اک پٹیسولا/پٹاسوولا یا "اک پیر" اے ، جدو‏ں اوہ سوانیاں دے بارے وچ سوچدے نيں تاں بیابان دے وچکار مرد شکاریاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ پٹاسولا اک خوبصورت تے دلکش عورت د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہُندا اے ، اکثر کسی پیارے د‏‏ی طرح ہُندا اے ، جو آدمی نو‏‏ں اپنے ساتھیاں تو‏ں دور جنگل د‏‏ی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ، پٹیسولا انسانی جسم تے خون دے لئی زبردست ویمپائر نما ہوس دے نال ، اس اُتے حملہ کرنے تے گوشت نو‏‏ں کھا جانے یا اپنے شکار دا خون چوسنے والی اک پیر والی مخلوق د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی اصل ، گھناؤنی ظاہری شکل نو‏‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
مقام
پٹیسولا ویمپائر د‏‏ی علامات تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ عوامی عقیدے دے مطابق ، اوہ پہاڑی سلسلےآں ، جنگلات تے بہت زیادہ جنگل نما علاقےآں وچ رہندی ا‏‏ے۔ انہاں جگہاں دے کنارےآں اُتے تے بنیادی طور اُتے رات دے وقت ، اوہ مرد شکاریاں ،کانکناں تے جانوراں دے چرواہاں نو‏‏ں لالچ دیندی ا‏‏ے۔ اوہ انہاں د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی سرگرمیاں وچ وی مداخلت کردی ا‏‏ے۔
= ظاہری تفصیل
پٹیسولا مختلف شکلاں تے نمود وچ بدل سکدی ا‏‏ے۔ اوہ عام طور اُتے اک خوبصورت عورت د‏‏ی ظاہری شکل اختیار کردی اے تاکہ اوہ مرداں نو‏‏ں لالچ دے سک‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ اپنے شکار دا خون چوسنے دے لیئے عام طریقے استعمال کردی ا‏‏ے۔ ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ دوسرے جانوراں وچ وی تبدیل ہوسکدی اے ، جداں کہ اک وڈے کتا یا گائے۔
تغیرات
کولمبیا دے بحر الکاہل دے علاقہ لا ٹنڈا دے افسانےآں وچ اک ایسی شیطان عورت دے بارے وچ وی دسیا گیا اے جو مرداں دا خون چوستی ا‏‏ے۔ اُتے ، اس لیجنڈ وچ ، "لا ٹنڈا د‏‏ی شکل بدلنے د‏‏ی صلاحیتاں بالکل کامل نيں۔ اس د‏ی جو وی شکل منی جائے گی اس وچ لکڑی د‏‏ی ٹانگ اک مولینیلو (لکڑی د‏‏ی سرکشی) د‏‏ی شکل وچ ہوئے گی۔ اُتے عفریت بہت چالاک اے تے اس عیب نو‏‏ں شکار لوکاں تو‏ں چھپانے وچ ماہر ا‏‏ے۔ اسی طرح د‏‏ی اصل کہانیاں والی افسانوی مخلوق میکسیکو د‏‏ی طرح کولمبیا دے شمال وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ لا لورونا ( روندی ہوئی عورت) اپنے بچےآں دے لئی چیخاں مار رہی گلیاں وچ گھوم رہی سی ، جس نو‏‏ں اس نے قتل کيتا۔ لا پٹاسوولا دے نال وی ایسا ہی سلوک "متلاشیہويا ، سفید رنگ د‏‏ی ملبوس عورت د‏‏ی خوبصورت تے تیز شکل وچ اک پریت ا‏‏ے۔ بعض اوقات اوہ وائٹ لیڈی یا دلہن کہلاندی نيں ، اوہ رات دے وقت دکھائی دیدیاں سن تے اپنے گستاخانہ گانےآں تے ناقابل تلافی خوبصورتی دے نال ، برے سلوک کرنے والے مرداں نو‏‏ں جنگل وچ راغب کرکے انھاں ادھی موت تو‏ں ڈرادیاں سن۔" بھانويں اس دے متاثرین دا خون چوسنے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان نئيں کيتا گیا اے ، اُتے ، وائٹ لیڈی نے مرداں نو‏‏ں جنگل ، جنگل یا پہاڑی سلسلےآں وچ خوشگوار تعلقات تلاش کرنے تو‏ں روکیا سی۔
حوالے
گٹھ:تحویل صورت گٹھ:جنوب امریک‏‏ی اساطیر گٹھ:خون آشام گٹھ:قدرتی ارواح گٹھ:مؤنث افسانوی مخلوقات
برطانیہ وچ سکھ دھرم
سکھ دھرم اک دھرم اے جو بریٹیش سامراج دیاں پرانیاں سامراجی چیزاں،  سکھ دھرم  بھارت اتے پاکستان دے پنجاب کھیتر وچ پیدا ہندا اے۔ دھرم وچ 420,196 لوک نواسی دے دھرم دے روپ وچ درج کیتا گیا انگلڈ اُتے 2011 دی مردمشماری وچ 2.962 لوک دے نال نال ویلز، وچ 9,055 سکاٹلینڈ اتے 216 شمالی آئرلینڈ، دی کل سکھ آبادی لئی بناؤن 432,429.
اتہاس
thumb| [[لنڈن وچ سکھ 2012 وچ بھارت سرکار خلاف خلاف کارکردگی کر رہے سن ]] thumb| ٹریفلگر چوک وچ وساکھی مناؤندے ہوئے سکھ سکھ اتے برٹین دا لما اتے منزلا اتہاس اے۔ اخیرلے سکھ راجا، دلیپ سنگھ، 19 ویں صدی دے ادھ وچ بریٹیش دی دھرتی اتے قدم رکھن توں کئی دہاکے پہلاں، اپنے پیؤ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال 1800 وچ پنجاب وچ اینگلو-سکھو رابطہ ہویا سی۔ اس ویلے توں، حالانکہ ایہہ تعلق کئی وار سبھاء وچ بدلیا اے، دوواں بھائیچاریاں نے اک دوجے اتے مستقل نشان چھڈّ دتا اے۔ اداہرن وجوں، بریٹیش سماج دے بھانت بھانت دے بھانت بھانت، بولی، سیاسی پرنالیاں، فوجی اتے کرکٹ کرکٹ وچ بریٹیش-سکھٹش تعلق نے جدید بریٹیش اتے بھارتی سماج دے کئی نویں پہلوآں نوں جم دتا اے۔
برٹین وچ پہلے سکھ سیٹلر مہاراجہ دلیپ سنگھ (1838–1893) سن، جو 1844–1849 تک شاہی سکیرکیا راجٹبر دا آخری سکھ بادشاہ سی۔ اوہ 1854 وچ انگلینڈ پہنچے سن، بریٹیش ولوں اس دے راج توں غلام ہو گئے سن۔ اسدی ماں، مہارانی جند کور (1817–1863)، 1860 وچ وکٹوریئن لنڈن دے کینسنگٹن وکھے پہنچی اتے 1849 وچ سکھ راجٹبر دے پتن تک بریٹیش نال لڑن توں بعد پکے طور تے سیٹل ہو گئی۔ اسنوں بریٹیش پارلیمنٹ ولوں آگیا دتی گئی سی انگریزی دھرتی اُتے سیٹل کرن لئی۔
پہلے سکھ وشندیا نے 1911 وچ، جدوں لندن وچ پہلا سکھ گرودوارہ کھولھیا گیا سی، پنجاب توں پرواس کرنا شروع کر دتا سی۔ ترتیب وار پہلے اتے دوسرے عالمی لڑائیاں دی شروعات دے ویلے، انگلینڈ دے بہت سارے حصیاں وچ پہلاں توں ہی قائم سکھ موجودگی سی۔ لنڈن وچ ہی بھائی چارا چھوٹا سی پر ایہہ 1950 اتے 60 دے دہاکے وچ بہت تیزی نال ودھیا اتے مکھ طور تے دکھّ اتے چمڑی دے رنگ دے کارن بہت زیادہ نسل واد اتے وتکرے دا ساہمنا کیتا۔
2019 وچ، سیما ملہوترا پارلیمنٹ میمبر نے پچھلے 70 سالاں وچ سکھ قوم دے مثبت یوگدان بارے وچار وٹاندرے لئی پارلیمنٹ وچ پہلی بحث شروع کیتی۔ بریٹیش سکھ رپورٹ سمیت کھوجاں دی ورتوں بریٹیش سکھ سمودای نوں سمجھن لئی کیتی گئی اے۔
جنآبادی
ایہہ اوہ تھاں ہن جتھے زیادہ تر سکھ ریہندے ہن۔ ساؤتھہال، ہونسلو، سلوپھ، ویسٹ مڈلینڈز، ناٹنگھمشائر، بریڈپھورڈ، لیڈز، ڈربیشائر، بیکسلیتھ، آئیلپھورڈ، لیسٹرشائر، ایرتھ، لنڈن بورو آف ہلنگن، پلمسٹیڈ اتے ایلنگ وچ رہندے ہن۔ اتے کجھ لنڈن بورو آف بارکنگ اینڈ ڈیگینہیم، وولوچ، مینچیسٹر لوٹن اتے نورتھولٹ وچ رہندے ہن۔
سکھیا
thumb| پارلیمنٹ وچ بولدے ہوئے بریٹیش سکھ پیشہ ور 65% سکھاں کول گریجوئیٹ پدھر دی اہلیت اے جاں اس توں ودھ عمر۔ 20 – 34 عمر گروہ دے سکھ سکھ بھائیچارے دے اندر اچّ پدھر دے گریجوئیٹ (55%) ہن۔ ماسٹر ڈگری (22%) دی پوسٹ گریجوئیٹ اہلیت دا سبھ توں اچّ پدھر 35 – 49 عمر گروہ وچ اے۔ 65% جاں استوں ودھ عمر دے 8% سکھ پیئیچڈی کر رہے ہن۔ عورتاں اتے مرداں وچکار رسمی سکھیا دا ونڈنا لگبھگ برابر اے، کجھ ہور عورتاں جو یونیورسٹی دی ڈگری جاں اس دے برابر ہن (48% ،رتاں، 42% آدمی)۔
دولت
بریٹیش سکھاں وچ گھراں دی مالکیت بہت زیادہ اے اتے 87% پروار اپنے گھر دے گھٹو-گھٹو حصے دے مالک ہن۔ بریٹیش سکھ پریواراں وچوں 30% اپنے مکاناں دے مالک ہن اتے صرف 9% اپنی جائداد کرائے تے لیندے ہن۔ صرف 1% بریٹیش سکھ ہاؤزنگ بینیپھٹ دا دعوہ کردے ہن۔ ایہہ یوکے وچ کسے وی ہور سمودای نالوں پرائیویٹ گھراں دی مالکیت دی در دا سبھ توں اچّ پدھر درساؤندا اے۔ اس توں علاوہ، سارے بریٹیش سکھ پریواراں وچوں ادھے (49%) یوکے وچ اک توں ودھ جائداد دے مالک ہن، اکو جہی گنتی وچ (50%) بھارت وچ گھٹو گھٹ اک جائداد دے مالک ہن۔ بریٹیش سکھ پروار مستقبل لئی جائداد بناؤن دے زریعہ وجوں جائداد دی ورتوں کردے پرتیت ہندے ہن۔ 6% بریٹیش سکھ یورپ وچ کتے ہور جائداد دے مالک ہن۔
غریبی
برٹین وچ غریبی وچ رہن والے 27% بریٹیش سکھاں نال سکھاں دی غریبی دی در دوجی اے۔ ایہہ سمچی آبادی دے 18% دے مقابلے اے۔
چیریٹیبل دینا اتے سوے-سیوی کرنا
thumb| لنڈن وچ لنگر ونڈدے ہوئے سکھ سیوا (نرخود خواہی سیوا) کرنا سکھ دھرم دا مُ basicلا اصول اے، اتے سکھاں توں وی امید کیتی جاندی اے کہ اوہ اپنی کمائی گھٹو-گھٹو 10 فیصد گھٹ قسمت والے اتے چنگے ادیساں (دسوندھ) نال سانجھے کرنگے۔
برٹین دے 64 فی صدی سکھ کجھ سوے-سیوی کماں وچ لگے ہوئے ہن۔ 40 فیصد اوہناں دے گردوارے وچ سیوا سمیت سویئچھک سرگرمیاں اُتے اپنے ہفتے دے اک توں پنج گھنٹے دے وچالے دندے ہن، جدوں کہ دو فیصد توں ودھ اجہیاں سرگرمیاں' تے 25 گھنٹے بتاؤندے ہن۔ سکھ ہر سال hoursستن سویئچھک سرگرمیاں تے 200 گھنٹے بتاؤندے ہن۔ 93 فی صدی سکھ وی ہر مہینے کجھ پیسہ دان کردے ہن، صرف ستّ فی صدی نے کوئی دان نہیں کیتا۔ 50 فیصد توں ودھ سکھ ہر مہینے 1 توں 20 ڈالر وچ دان کردے ہن، اتے 7 فیصد متعلق مہینہ 100 توں ودھ دان کردے ہن۔ ایہہ اندازا لگایا جاندا اے کہ برٹین وچ سکھ charityستن charityستن چیرٹی لئی 380 ڈالر متعلق سال دان کردے ہن۔ کل ملا کے، یوکے وچ سکھ متعلق سال 125 ملیان ڈالر دان کرن لئی دان کردے ہن اتے ہر سال سویئچھک سرگرمیاں تے 65 ملیان توں ودھ گھنٹے خرچ کردے ہن۔
بزرگاں دی دیکھبھال
اک روایت اے کہ ایشیئن پروار وستھارت گھراں وچ اکٹھے رہن دا رجھان رکھدے ہن، اتے بہو گنتی سکھ وڈے ہون کرکے وڈے پروار نال رہن نوں ترجیح دندے ہن - 61% مرد اتے 52% عورتاں۔ دوسری سبھ توں ودھ پسند اوہناں دے اپنے گھر (44% مرد اتے 41% )عورتاں) وچ اے اتے تیجی ترجیح رٹائرمینٹ پنڈ وچ اے جس وچ 31% عورتاں اتے 24% مرد رٹائرمینٹ پنڈ وچ رہنا چاہندے ہن۔
تہوار اتے کمنٹی دے پروگرام
thumb| وزیر اعظم نال 10 ویں نمبر اُتے [[وساکھی|وساکھی دا جشن منا رہے سکھ ہتھیاربند فوجاں دے میمبر ]] بریٹیش سکھ بھائیچارے دے کجھ وڈے تیوہاراں وچ وساکھی شامل ہندی اے جس وچ عامَ طور اُتے دیس بھر وچ دیوالی اتے دیوالی شامل ہندی اے ۔ ساؤتھال یورپ وچ اک وڈا وساکھی سٹریٹ جلوساں وچوں اک دی میزبانی کردا اے۔ سال 2009 توں، وساکھی اتے دیوالی دوویں سال بریٹیش وزیر اعظم دی رہائش 10 ڈاؤننگ سٹریٹ وکھے منائے جا رہے ہن۔
مہینہ وار پنچم
پنچم اک مہینہ وار پنجابی شاہمکھی رسالہ اے جو 1998ء توں چھپ رہیا اے ۔
برطانیہ وچ سکھ دھرم
سکھاں لئی بریٹیش قانون وچ چھوٹاں
سکھاں نوں برٹین دے کئی قنوناں توں مکت کیتا گیا اے؛ اداہرن لئی اوہ (اس چر اوہ پگّ پہنن ہن) اتے اپنے آلے-دوآلے دے پورا کرن لئی آگیا اے ٹوپ بنا موٹرسائیکل سوار کرن دی اجازت ہندی کرپان جتھے حالات اس نوں ہور اک اپمانجنک ہتھیار دے طور تے دیکھیا جا رہا اے وچ۔ فروری 2010 وچ برٹین دے پہلے ایشیئن ججّ سر موتا سنگھ نے سکولاں ورگیاں عوامی تھاواں اُتے کرپان' تے پابندی دی تنقید کیتی۔
مہینہ وار پنچم
شروع
مہینہ وار پنچم، سچیت کتاب گھر --- فائزہ رعنا تے مقصود ثاقب دے رل ٹُرن دی کہانی اے۔ ایہہ دوویں جُڑے تے 1986 توں 1997 تیکر چھپدا مہینہ وار ماں بولی 1998 وِچ پنچم ہویا۔ پنچم دا مُڈھ کتاب لڑی نال بجھا۔ پنج ایہدِیاں کتاباں چھپیاں۔ پھیر سرکاری اجازت نامے نال مہینے وار پراگا بنیا۔ اقصٰی رعنا تے محمد آصف ببی نے ایہدی پربندھ کاری دی بِلے داری سانبھی۔ اج ایہہ بھاویں یو کے، امریکہ بیٹھے نیں پر پنچم دے آہر پاہر نال ایہناں دی جُڑت سگوِیں ٹُردی پئی اے۔
برطانیہ وچ سکھ دھرم
سکھاں لئی بریٹیش قانون وچ چھوٹاں
اک کرپان لگبھگ اوہی اے جو انڈونیشیا توں کریسٹ چاقو ورگا اے۔ دوویں بلیدان چڑھاؤن والے چاقو ہن۔ اتہاس وچ، اس قسم دی چاقو لڑائی دے قیدیاں اتے ہور چلاؤنیوگ قیدیاں نوں بدنام کرن لئی ورتی جاندی سی۔
مہینہ وار پنچم
ماں بولی دا مان
1998 توں لے کے ہُن تائیں چھپدا ایہہ مہینہ وار فائزہ رعنا تے مقصود ثاقب دی سانجھی سودھ کاری دا سِٹا اے۔ لوک بولی نال دھرو نُوں ایہہ لوکائی نال ہوندے ہر پدھر دے دھرو دا انگ سمجھدا اے۔ ایہدا وچار اے لوک بولی دا اگے آون چالُو ویہار دے بدلن نال جُڑیا ہویا اے۔ ایس کر کے ویہارواناں توں لوک بولی لاگُو کرن دی منگ کرنا ٹریڈ یونین پدھر دی گل اے۔ لاکڑ اول تاں پنجابی نُوں سرکاری کم کار دی بولی بناون نہیں لگی تے جے بنا وی لوے تاں لوکاں دے برخلاف پنجابی نُوں آپنا ہتھ ہتھیار بنا کے ورتسی۔ پنجابی دا ویہر والا اصلا جیہڑا بابیاں لوک رِیت کر کے اُساریا مُک ویسی۔ سرکار دربار ایہنوں پنجابی تاں بنا لیسی جیویں دے اوہنے وجوگے ہوئے ناں دے پنجابی بنائے ہوئے نیں پر ایہہ لوک بولی نہ رہسی۔ ایہدی سُدھ مثال ویکھنی ہووے تاں پنجابی نُوں سرکاری بولی منوان دے ترلے وِچ جُٹے ہوئے پنجابی لِکھیاراں شاعراں دِیاں لِکھتاں دی تھوتھ ویکھی جا سکدی اے۔ نِری اُردُو لِکھتاں دی جَگالی۔ پنجابی دا میل سانگا (کلاس ریلیشن) ایہدے لوک بولی ہوون نال اے تے لوک تے اُتلے مالکی وال میلاں وِچالے بھیڑ اُتے اے۔ سرکاری تے اُچ میلیے ورت ورتاریوں باہر رہن ای ایہدی حیاتی اے۔ ایہہ حیاتی پُگدی تدوں اے جدوں بابیاں دِیاں لِکھتاں مُکھ رکھ کے چالُو ویہار توں نابری دا راہ پھڑیجے۔ ویہر جگے۔ لوک بولی دی سانبھ سنبھال تے ایہدے پکے سُلیکھ نُوں اگے ودھاون والِیاں لِکھتاں ویہر تے نابری دے راہے پیاں ای لِکھیج سکدِیاں نیں۔ پنچم ایہو ٹِیچا جگاون دا اِک نمانا جیہا آہر اے۔ حاکم میلاں تے اوہناں دے لاگِیاں سیپیِاں ولوں لوکائی نُوں ونڈن دے ہر آہر دا تروڑ پنچم دا مُول مُدا اے۔ ایہہ لہندے چڑھدے پنجاب دِیاں کُل لوک بولِیاں نُوں ساواں آدر دیندا اے تے سواہری پدھر اُتے ورتدا اے۔ ایہدے لئی نہ کوئی انگ ماں اے تے نہ ای کوئی انگ ایس ماں دی وڈی نِکی اولاد۔ پنچم نکِھد تے ہار ہوئے مُدیاں والِیاں لِکھتاں توں وی پرہیز کردا اے۔ ایہدے لئی ہر اوہ مُدا اُچیچا اے جیہڑا لوک بولی دے لفظ بھنڈار دی سُگھ دیندا اے تے اگے نویں بولی اُسارن دی لوڑ جگاندا اے۔ تے ایہہ اودوں ای ہو سکدائے جدوں مُدا لوک ہِت دا تے مالکی وانی نال ٹکراء دا ہووے۔ پنچم نِرا سُلیکھ دِیاں ای نہیں ہر مضمون دِیاں لِکھتاں چھاپدا اے سماج سار، رِزق ویہار، وار، چِت سار، وچار سار، کلا، ناری سار ورتاندِیاں۔ سارِیاں گلاں دا ثبوت تُہانوں ایس ویب سائٹ وِچ لبھ جاسی۔
برطانیہ وچ سکھ دھرم
بریٹیش سکھ دھرم وچ بدلدا اے
alt=|thumb| نِ [[نیو میکسیکو|New میکسیکو واقع سکھٹ ٹیم دے امریکی سکھ برٹین دا دورہ کر رہے ہن اتے بریٹیش سکھاں نال پارلیمنٹ وچ اک تقریب وچ بولدے ہوئے۔ ]]
مہینہ وار پنچم
پنچم ناں مطلب
پنچم ہے سنگیت دا پنجواں سُر تے پنجویں جاتی۔ چار جاتِیاں اُچ گِنیاں گئیاں سن پُرانے ویلیاں دے پنجاب وِچ تے رہندی نمانی تے پورہیا کردی خلقت پنجویں جاتی سی پنچم۔ سو پنچم اُچ جاتِیاں دی ونڈوں باہر دھکی ہوئی کاما میل خلقت دی دس پاوندا اے۔
برطانیہ وچ سکھ دھرم
بریٹیش سکھ دھرم وچ بدلدا اے
یوکے وچ 650 سکھاں دے اک surveyنلائین سرویکھن وچ، اوہناں وچوں تن چوتھائی لوکاں نے کیہا کہ اوہناں نے نسل واد دا تجربہ کیتا اے۔ اس دے باو جود، 95% نے کیہا کہ اوہ برٹین وچ پیدا ہون جاں رہن تے مان محسوس کردے ہن۔ سرویکھن کیتے گئے 43% رتاں نے کیہا کہ اوہناں نے لنگ دی بنیاد تے وتکرے دا تجربہ کیتا سی، اتے اوہناں وچوں 71% نے اپنے وستھارت پروار وچ وی اسدا تجربہ کیتا سی۔
مہینہ وار پنچم
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی اخبار گٹھ:پنجابی ساہت
برطانیہ وچ سکھ دھرم
اختلاف
2018 وچ، کجھ سکھ سنگٹھناں نے اوئینئیس نوں سکھاں لئی نسلی ٹکّ باکس شامل کرن دی بینتی کیتی۔ اس نال کئی سکھ سنگٹھناں وچ لمبے ویلے توں اختلاف پیدا ہویا اے کہ کی ایہہ کرنا صحیح اے۔ اوئینئیس نے اپنے شائع پیپر وچ منگ نوں ردّ کر دتا۔