cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وینزویلا مظاہرے (2014 – تاحال)
گرفتاریاں
کھبے|thumb| سڑک اُتے بولیواین نیشنل گارڈ نال تعلق رکھنے والے VN-4s ۔ 15 فروری نو‏‏ں ، لیوپولڈو لوپیز دے والد نے کہیا ، "وہ میرے بیٹے لیوپولڈو د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں ، لیکن انتہائی مہذب انداز وچ " جدو‏ں حکومت نے اپنے گھر د‏‏ی تلاشی لئی۔ اگلے دن ، پاپولر ول دے رہنما لیوپولڈو لوپیز نے اعلان کيتا کہ اک ہور احتجاج دے بعد اوہ خود نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ شامل کرن گے ، ایہ کہندے ہوئے کہ ، "ميں نے کوئی جرم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ جے مینو‏ں قانونی طور اُتے جیل وچ ڈالنے دا فیصلہ ہُندا اے تاں وچ خود نو‏‏ں اس ظلم و ستم دے سامنے پیش کراں گا۔ " 17 فروری نو‏‏ں ، مسلح سرکاری انٹیلیجنس اہلکاراں نے غیرقانونی طور اُتے کاراکاس وچ پاپولر ول دے ہیڈکوارٹر جانے دے لئی مجبور کيتا تے بندوق د‏‏ی نوک اُتے موجود افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ 18 فروری نو‏‏ں ، لوپیز نے اپنی تقریر دے دوران وضاحت کيتی کہ اوہ کِداں ملک چھڈ سکدے نيں ، لیکن "وینزویلا وچ مظلوم لوکاں دے لئی لڑنے دے لئی ٹھہرے"۔ لوپیز نے تقریر کرنے دے بعد پولیس دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے انہاں نو‏ں کاراکاس دے پلوسیو ڈی جسٹیسیا منتقل کردتا گیا جتھ‏ے اگلے دن تک انہاں د‏‏ی سماعت ملتوی کردتی گئی۔
ہیومن رائٹس واچ نے لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے کہیا ، "لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری مناسب عمل دے اک بنیادی اصول د‏‏ی اک انتہائی قابل مذمت خلاف ورزی اے: آپ کسی نو‏‏ں کسی جرم دے نال منسلک ثبوت دے بغیر اسنو‏ں قید نئيں ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔"
مارچ دے آخری چند ہفتےآں دے دوران ، حکومت نے ہور الزامات لگانے تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گرفتاری شروع کردتی۔ اپوزیشن دے میئر وائسینیو سکارانو سپیسو نو‏‏ں انہاں د‏‏ی میونسپلٹی وچ رکاوٹاں اتارنے دے عدالدی حکم د‏‏ی تعمیل وچ ناکا‏م ہونے اُتے ساڈھے دس ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی جس دے نتیجے وچ پچھلے دناں وچ متعدد اموات تے زخمی ہوئے سن ۔ ہیوگو شاویز دے وڈے بھائی ، عدن شاویز نے حزب اختلاف دے میئراں اُتے تنقید کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی کوشش وچ شامل ہوئے گئے جنھاں نے احتجاج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ اوہ "مختلف معاملات دے الزامات عائد کرکے" سکارونو تے سیالبلوس د‏‏ی طرح ختم ہوسکدے نيں "۔ 27 فروری نو‏‏ں ، حکومت نے مختلف الزامات دے تحت پاپولر وِل دے رہنما کارلوس وِچیو دے گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا ۔
25 مارچ نو‏‏ں ، صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی فضائیہ دے تن جرنیلاں نو‏‏ں حکومت دے خلاف تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ مبینہ طور اُتے "بغاوت" د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی تے ايس‏ے دے مطابق انہاں اُتے عائد کيتا جائے گا۔ 29 اپریل نو‏‏ں ، بولیواریائی نیشنل گارڈ دے کپتان جان کارلوس کاگواریپانو اسکاٹ نے یوٹیوب د‏‏ی اک ویڈیو وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ "بطور قومی گارڈ ممبر جو اس ملک نال محبت کردا اے تے ساڈے مستقب‏‏ل تے اپنے بچےآں دے بارے وچ فکر مند اے "۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ ، "صدر تو‏ں استعفیٰ مانگنے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی کافی وجوہات موجود نيں" تے کہیا کہ حکومت نے " جنونی جنگ" کيتی۔ اس ویڈیو دے انہاں دناں دے بعد اسکاٹ اُتے حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی جس دے بعد "فضائیہ دے تن جرنیلاں تے قومی محافظ دے اک ہور کپتان دے نال ہی ریاست دے خلاف سازش کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی"۔
225 وینزویلا دے فوجی افسران نے انہاں تِناں فضائیہ دے جرنیلاں دے خلاف لگائے گئے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں نو‏ں فوجی عدالت دے سامنے لیانے تو‏ں "ان دے آئینی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی ، کیونجے ابتدائی سماعت پیش کرنا پہلے ضروری اے " تے نیشنل گارڈ نو‏‏ں "محدود رہنے" دے لئی کہیا۔ آئین دے آرٹیکل 320 ، 328 تے 329 دے تحت اپنے فرائض د‏‏ی تکمیل تے عوامی نظم و ضبط اُتے اپنی غیرقانونی سرگرمیاں ختم کرنا "۔ فضائیہ دے جنرلاں اُتے لگائے جانے والے الزامات نو‏‏ں وینزویلا دے سابق عہدیداراں تے کمانڈراں نے "میڈیا پینتریبازی" دے طور اُتے وی دیکھیا سی تاکہ یو این اے ایس او آر د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے کیونجے صدر مادورو نے اس میٹنگ دا وقت مقرر کيتا سی تے اوہ تفصیلات دینے تو‏ں قاصر سن ۔
قانون نافذ کرنے والے اقدامات
کھبے|thumb| الٹیمیرہ ، کاراکاس وچ حزب اختلاف دے مظاہرین دے خلاف آنسو گیس دا استعمال کيتا جارہیا اے ۔ کھبے|thumb| مظاہرین آنسو گیس دا جواب دیندے ہوئے 12 مارچ 2014۔ بولیواریائی نیشنل پولیس تے وینزویلا دے قومی گارڈ دے اہلکار وی انہاں عمارتاں اُتے ہتھیاراں تے بماں دے فائر کردے ہوئے دکھائے گئے جتھ‏ے اپوزیشن دے مظاہرین جمع سن ۔ پریس کانفرنس دے دوران ، وزیر داخلہ تے انصاف میگول روڈریگ ٹوریس نے کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے "بلیک واپس" دے ناں تو‏ں جانے والی کیوبا د‏‏ی خصوصی فورسز دے مظاہرےآں وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دے الزامات د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ وینزویلا وچ صرف کیوبا ہی دوا د‏‏ی مدد کر رہیا اے تے کھیل.
وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے ممبران دے ایہ الزامات اس وقت شروع ہوئے جدو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اک فوجی ٹرانسپورٹ طیارے د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جو کیوبا دا ہونے دا الزام لگایا سی۔
مارچ 2017 دے اواخر وچو‏ں تن افسران وینزویلا د‏‏ی نیشنل بولیویرین مسلح افواج وچ سیاسی پناہ د‏‏ی درخواست کيتی کولمبیا د‏‏ی پہلی دستاویزی کیس بندا جا تبتیاگ مدورو اقتدار وچ آنے دے بعد سے.
اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق OHCHR دے دفتر نے جولائ‏ی 2018 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ جولائ‏ی 2017 تو‏ں وینزویلا د‏‏ی انٹلیجنس تے سکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں حد تو‏ں زیادہ من منی گرفتاریاں تے نظربندی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 2014 تاں۔ من منی طور اُتے 12،000 تو‏ں زیادہ گرفتاریاں ہوچکيت‏یاں نيں۔ صرف اگست 2017 تو‏ں مئی 2018 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 570 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے ، انہاں وچ 35 بچےآں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے حکومت مخالف مظاہرین وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں مختصر طور اُتے پھانسی دے دتی ا‏‏ے۔
قرارداد 8610
27 جنوری 2015 نو‏‏ں ، وینزویلا دے وزیر دفاع ، ولادیمیر پیڈرینو لوپیز نے قرارداد 8610 اُتے دستخط کیتے جس وچ کہیا گیا اے کہ "ممکنہ طور اُتے مہلک طاقت دے استعمال دے نال ، آتشاں اسلحہ یا کسی تے مہلک ہتھیار دے نال نال" وینزویلا دے مسلح افراد دے ذریعہ آخری حربے دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ "عوارض د‏‏ی روک سیم دے لئی ، جائز طور اُتے قائم کردہ اتھارٹی د‏‏ی حمایت کرنے تے کسی وی جارحیت نو‏‏ں مسترد کرنے ، اس دا سامنا کرنے دے لئی فوری طور اُتے تے ضروری وسائل" اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ ایہ قرارداد وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 68 تو‏ں متصادم اے جس وچ کہیا گیا اے کہ ، "پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ قانون عوامی نظم و ضبط دے کنٹرول وچ پولیس تے سیکیورٹی دے اقدامات نو‏‏ں باقاعدہ بنائے گا۔ "
اس قرارداد دے نتیجے وچ کچھ وینزویلاین وچ غم و غصہ پایا گیا جس دے نتیجے وچ قرارداد 8610 دے خلاف احتجاج کيتا گیا ، خاص طور اُتے 14 سالہ کلیوبرت روہ نیوز د‏‏ی موت دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی موت ہزاراں افراد د‏‏ی تعداد دے بعد احتجاج کيتا سی۔ طلباء ، ماہرین تعلیم تے انسانی حقوق دے گروپاں نے اس قرارداد د‏‏ی مذمت کيتی۔ بین الاقوامی ادارےآں نے وی قرارداد 8610 دے نال ہی تشویش دا اظہار کيتا سی ، بشمول کینیڈا دی حکومت جس وچ کہیا گیا سی کہ "مظاہرین دے خلاف مہلک طاقت دے استعمال نو‏‏ں اختیار دینے دے حکومت وینزویلا دے فیصلے تو‏ں اوہ تشویش دا شکار اے " جدو‏ں کہ یوروپی پارلیمنٹ نے اس د‏ی منسوخی دا مطالبہ کيتا مکمل طور اُتے حل.
قرارداد پیش کرنے دے کچھ دن بعد ، پیڈرینو لوپیز نے کہیا کہ ناقدین نے اس فیصلے نو‏‏ں "زندگی تے ایتھ‏ے تک کہ مظاہرین نو‏‏ں وی انسانی حقوق دے لئی گہرے احترام د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت دستاویز" قرار دیندے ہوئے اس حکمنامے نو‏‏ں "غیر منحرف" قرار دتا ا‏‏ے۔ 7 مارچ 2015 نو‏‏ں ، پیڈرینو لوپیز نے بعد وچ اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی حکومت ہور تفصیل وضاحتاں پیش کرنے دے لئی قرارداد 8610 اُتے توسیع کر رہ‏ی اے تے اس فرمان نو‏‏ں "ریگولیٹ تے اس اُتے نظرثانی د‏‏ی جانی چاہیدا"۔
اپوزیشن دے الزامات
کھبے|thumb| اپوزیشن دے اجتماع وچ ماریا کورینا ماچاڈو تے لیلین ٹنٹوری "وینزویلا د‏‏ی ناکا‏م ریاست" دے عنوان تو‏ں دتی نیویارک ٹائمز کے اک اختیاری پروگرام وچ ، لوپیز نے "کاراکاس دے باہر ریمو وردے فوجی جیل سے" اس اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ پچھلے پندرہ سالاں تو‏ں ، "اس ملک وچ 'ناقابل برداشت' د‏‏ی تعریف ڈگریاں تو‏ں کم ہوئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ سانو‏ں خوف و ہراس دا سامنا نئيں کرنا پيا ، اسيں خود نو‏‏ں مغربی نصف کرہ وچ قتل د‏‏ی اک اعلیٰ ترین شرح ، افراط زر د‏‏ی شرح وچ 57 فیصد تے جنگ دے وقت تو‏ں باہر غیر معمولی بنیادی سامان د‏‏ی کمی دا سامنا کردے ہو.۔ انہاں نے ہور کہیا ، معاشی تباہی دا مقابلہ اِنّے ہی جابر سیاسی ماحول نے کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں 4 فروری نو‏‏ں طلباء دے مظاہرےآں دا آغاز ہويا ، 1500 تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، 30 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ افراد نے پولیس د‏‏ی تحویل وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، "اس طرح" اس حکومت دے مجرمانہ ہونے د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں بے نقاب کيتا گیا اختلاف رائے تو‏ں اپنے قید وچ خطاب کردے ہوئے ، لوپیز نے دسیا کہ 12 فروری نو‏‏ں ، انہاں نے "وینزویلا تو‏ں اپیل کيت‏ی سی کہ اوہ احتجاج تے آزادانہ تقریر دے اپنے قانونی حقوق استعمال کرن - لیکن ایسا امن تے تشدد دے بغیر کرن۔ اس دن تن افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی۔ خبر رساں ادارے الٹیمس نوٹیاس دے ویڈیو دے تجزیے وچ ایہ گل طے کيتی گئی اے کہ گولیاں نو‏‏ں بردار فوجی دستےآں د‏‏ی سمت تو‏ں فائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ فیر وی احتجاج دے بعد ، "صدر نکولس مادورو نے قتل ، آتش زنی تے دہشت گردی دے الزامات دے تحت ذا‏تی طور اُتے میری گرفتاری دا حکم دیا…. اج تک کسی وی قسم دا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا۔
یونیورسٹی آف اینڈیس دے طالب علم رہنما نے مظاہرین دے نال مارچ کيتا تے کیوبا دے سفارت خانے نو‏‏ں اک دستاویز پیش د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی ، "چلاں کیوبا دے سفارتخانے جاو تاکہ انہاں تو‏ں وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی مداخلت بند کرو۔ اسيں اس حقیقت دے لئی جاندے نيں کہ کیوبا بیرکاں تے میرافلوراں وچ اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی ہدایات دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ " سجے|thumb| اک مظاہرین نو‏‏ں اپوزیشن دا طبی امداد کھبے|thumb| گائے فاوکس دا ماسک پہنے ہوئے اک خاتون مظاہرین اس دے بعد حزب اختلاف دے مظاہرےآں نو‏‏ں کچھ لوکاں نے "مڈل کلاس احتجاج" دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ اُتے ، کچھ نچلے طبقے دے وینزویلاین نے طلبہ مظاہرین تو‏ں انہاں دا دورہ کرنے والے افراد نو‏‏ں دسیا کہ اوہ "ودھدی ہوئی غذائی قلت ، افراط زر د‏‏ی افراتفری تے بے لگام پرتشدد جرم" دے خلاف وی احتجاج کرنا چاہندے نيں لیکن اوہ اس تو‏ں خوفزدہ نيں کیونجے "کولیٹیووس" دے ناں تو‏ں مشہور حکومت نواز گروپاں نے "پرتشدد دباؤ" ڈالیا سی۔ مظاہرے ہوئے تے انہاں نے مبینہ طور اُتے کچھ اپوزیشن مظاہرین نو‏‏ں وی ہلاک کردتا۔
احتجاج د‏‏ی عوامی حمایت
مظاہرےآں دے آغاز دے بعد ، دن وچ اُتے امن مظاہرےآں د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلیاں تے "غلط حکومتاں دے ازالہ" د‏‏ی حمایت کرنے والےآں نو‏‏ں عوام وچ وسیع پیمانے اُتے پذیرائی ملی ا‏‏ے۔ پر ، حکومت وچ تبدیلی دے مطالبے نو‏‏ں کم تو‏ں کم حمایت حاصل ہوئی اے جدو‏ں کہ حزب اختلاف دے رہنماواں نے سیاسی طور اُتے غیر منسلک وینزویلاین تے نچلے طبقے دے ممبراں نو‏‏ں جیتنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔
غریباں د‏‏ی مدد
احتجاج د‏‏ی اکثریت اصل وچ وڈے شہراں دے متمول علاقےآں تک محدود سی جس وچ بہت سارے محنت کش طبقے دے شہریاں دا ایہ خیال سی کہ احتجاج انہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والا اے تے انہاں دے مفادات وچ کم نئيں کررہیا ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے راجگڑھ کاراکاس وچ واضح سی ، جتھ‏ے شہر دے متناسب امیر مشرقی حصے وچ ، مظاہرےآں نے روزانہ د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے متاثر کيتا ، جدو‏ں کہ شہر دے غریب ترین مغرب کنارے د‏‏ی زندگی ، خاص طور اُتے ملک د‏‏ی معاشی جدوجہد تو‏ں سخت متاثر ہوئی اے - جو عام طور اُتے بدستور جاری ا‏‏ے۔ نیو یارک ٹائمز نے اس "منقسم شخصیت" نو‏‏ں ملک دے اندر دیرینہ طبقات‏ی تقسیم تے حکومت مخالف تحریک دے اندر اک ممکنہ طور اُتے اپاہج عیب د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے حزب اختلاف دے رہنماواں تے صدر مادورو دونے دے ذریعہ تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ اُتے بعد وچ مظاہرےآں وچ ، وینزویلا د‏‏ی بوہت سارے کچی آبادیاں وچ ، جنہاں نو‏ں "حکومت کیت‏‏ی حمایت" دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، سماجی بہبود دے پروگراماں د‏‏ی بدولت ، جرائم ، قلت تے افراط زر اُتے مایوسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے تیزی تو‏ں احتجاج کرنا شروع کيتا۔ تے پرت مار جدو‏ں وینزویلا وچ صورتحال مسلسل خراب ہُندتی گئی۔
مغربی کاراکاس وچ پیٹیر جداں کچھ غریب محلےآں وچ ، ایداں دے باشندے جنہاں نے اس طرح دے سرکاری پروگراماں تو‏ں فائدہ اٹھایا اے ، مہنگائی ، قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح تے قلت دے خلاف احتجاج وچ شامل ہوئے۔ کچھ غریب برادریاں وچ مظاہرے نایاب ہی رہندے نيں ، جزوی طور اُتے مسلح کولیٹیو دے خوف تو‏ں جو برادری نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے نيں تے اپوزیشن رہنماواں اُتے عدم اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ایسوسی ایٹڈ پریس د‏‏ی تحقیقات دے بعد جس نے دو طلباء نو‏‏ں غریب ضلعے وچ حکومت مخالف مدد کيت‏ی ترغیب دتی سی ، اس تو‏ں نچلے طبقے وچ بہت زیادہ عدم اطمینان پایا گیا ، لیکن وینزویلا والے عام طور اُتے ممکنہ طور اُتے پنشن ، سبسڈی ، تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں محروم ہونے دے بارے وچ زیادہ پریشان سن جے اپوزیشن نے اقتدار حاصل کرنا سی تاں ، تے بوہت سارے لوکاں نے کہیا کہ اوہ محسوس کردے نيں کہ دونے طرف دے رہنما صرف اپنے مفادات تے عزائم تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ گارڈین نے وینزویلا دے عوام تو‏ں نقطہ نظر وی تلاش کيتا ا‏‏ے۔ جواب دہندگان نے اپنی مظاہرین د‏‏ی حمایت دے لئی مرکزی احتجاج دے بوہت سارے مرکزی موضوعات دا اعادہ کيتا: بنیادی سامان وچ قلت دے نال جدوجہد۔ جرم؛ تیل د‏‏ی آمدنی وچ بدانتظامی؛ ایئر لائن دے ٹکٹ خریدنے وچ دشواریاں تے غیر ملکی کرنسی خریدنے دے "افسر شاہی خواب" د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی سفری جدوجہد۔ تے حزب اختلاف د‏‏ی مبینہ طور اُتے "انتہائی سجے" نوعیت دے بارے وچ حکومت کیت‏‏ی بیان بازی اُتے مایوسی۔ دوسرےآں نے احتجاج وچ شامل نہ ہونے د‏‏ی متعدد وجوہات پیش کيتیاں جنہاں وچ شامل نيں: تعلیم ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے عوامی آوا جائی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت۔ اس اُتے مایوسی دا اظہار کيتا کہ آیا مادورو د‏‏ی معزولی تو‏ں معنی خیز تبدیلیاں ہوسکن گی۔ تے ایہ اعتقاد کہ اک سرمایہ دارانہ ماڈل کسی بدعنوان حکومت‏ی نظام وچ سوشلسٹ ماڈل تو‏ں زیادہ موثر نئيں ہوئے گا۔
احتجاج د‏‏ی کوریج
میڈیا کوریج تو‏ں وی مظاہرےآں دے لئی عوامی حمایت متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ کچھ ذرائع ابلاغ نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں کم کردتا اے تے بعض اوقات انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاجی تحریک نو‏‏ں اس دے "چھوٹے ، پُرتشدد گارمبیرو گروہ" د‏‏ی طرف تو‏ں تعبیر کيتا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی بنیاد پرستی مرکزی دھارے کی مخالفت کيتی حمایت نو‏‏ں کم کردی اے تے بظاہر حکومت دے "فاشسٹ" دے بیانیہ نو‏‏ں تقویت بخشتی ا‏‏ے۔ حکومت نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی جس وچ مدورو نے "سست تحریک بغاوت" د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا سی۔ جسٹس فرسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ اک کارکن دا کہنا سی ، "میڈیا سنسرشپ دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے دے لوک صرف حکومت‏ی ورژن نو‏‏ں جاندے نيں کہ بگڑے ہوئے امیر بچے ، بغاوت نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی کاراکاس دے دولت مند حصےآں نو‏‏ں جلا رہے نيں ،" تے حزب اختلاف دے رہنماواں تے مزدور طبقے وینزویلا دے وچکار رابطہ پیدا ہوگیا ا‏‏ے۔ احتجاج نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔
حمایت دا تجزیہ
کچھ وینزویلا دا دعوی اے کہ مظاہرےآں نو‏‏ں "معاشی محرومیاں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے دولت مند افراد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انقلاب دے دفاع وچ غریباں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ پورٹو لا کروز وچ یونیورسٹی آف ایسٹ وچ پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر اسٹیو ایلنر جداں تجزیہ کاراں نے احتجاج د‏‏ی حتمی تاثیر اُتے شکوک دا اظہار کيتا اے جے اپوزیشن وسیع تر معاشرتی تحرک پیدا نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ ووڈرو ولسن انٹرنیشنل سینٹر وچ لاطینی امریکا دے ایسوسی ایٹ ڈائریکٹر ، ایرک اولسن نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ نے مدورو نو‏‏ں "لالچی معاشی کلاس" نو‏‏ں قربانی دے بکرے دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے ، جو حمایت حاصل کرنے دے لئی اک مؤثر داستان رہیا اے کیونجے لوک "زیادہ مائل ني‏‏‏‏ں۔ "اقتصادی پالیسیاں د‏‏ی روشنی ڈالنے د‏‏ی تدبیراں دے مقابلہ وچ قیمتاں دے اضافے دے سازشی نظریات اُتے یقین کرنا۔"
پول تے سروے دا ڈیٹا
[[فائل:President Maduro's approval rating.png|کھبے|thumb| صدر نکولس مادورو د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی۔
5 مئی 2015 نو‏‏ں جاری کردہ اک سروے وچ ، ڈیٹانیلیسیس نے پایا کہ 77٪ جواب دہندگان دا پرامن احتجاج وچ حصہ لینے دا ارادہ نئيں سی ، جدو‏ں کہ 88٪ پابندیاں لگانے والے مظاہرےآں وچ حصہ نئيں لاں گے۔ لین نے اس د‏ی وجہ مظاہرےآں نو‏‏ں مجرم بنانا ، حکومت‏ی جبر دے خدشےآں تے مظاہرےآں دے اہداف دے حصول وچ مایوسی نو‏‏ں قرار دتا۔ اس سروے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ 70 فیصد آئندہ پارلیمانی انتخابات وچ حصہ لاں گے - جو کہ عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک ممکنہ "راستہ والو" اے — لیکن لین نے نوٹ کيتا کہ اس نے شرکت نو‏‏ں کمزور کيتا اے تے ایہ کہ وینزویلاین معاشی تے معاشرتی معاملات وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔
گھریلو میڈیا
کھبے|thumb| وینزویلا دا سرکاری میڈیا اپنے شہریاں نو‏‏ں کيتا دسدا اے اس اُتے تنقید کردے ہوئے احتجاج کرنے والا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔ انٹر امریکن پریس ایسوسی ایشن نے وینزویلا وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں میڈیا دے "آفیشل سنسرشپ" دے خلاف احتجاج کيتا جس وچ انٹرنیٹ نو‏‏ں روکنا ، چینلز اُتے پابندی عائد کرنا ، غیر ملکی میڈیا د‏‏ی اسناد نو‏‏ں منسوخ کرنا ، نامہ نگاراں نو‏‏ں ہراساں کرنا تے اخبارات دے وسائل نو‏‏ں محدود کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے وی حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ ، بدسلوکی ، ہراساں کرنے ، دھمکیو‏ں تے ڈکیتیاں دا الزام عائد کيتا۔
حکومت نے وینزویلا وچ میڈیا کوریج نو‏‏ں محدود کيتا ا‏‏ے۔ "حکومت مخالف ٹیلی ویژن اسٹیشناں جداں آر سی ٹی وی تے گلو بیوژن نے اپنے لائسنس منسوخ کردتے سن تے بالترتیب ملکیت وچ تبدیلی لیانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔" حزب اختلاف دے مطابق حکومت نے "اپنے عوامی فنڈز تو‏ں گل گل دا تسلط رکھنے دے لئی ریڈیو اسٹیشناں ، ٹیلی ویژن اسٹیشناں تے اخبارات دا اک طاقتور ڈھانچہ" اے تے اوہ معیشت دے بارے وچ مرکزی بینک تو‏ں قابل اعتماد معلومات فراہ‏م نئيں کردا اے تے نہ ہی کسی جرم دے بارے وچ کوئی اعداد و شمار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ صحافی۔
15 مارچ 2014 نو‏‏ں ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے "سچائی کمیشن" دے ناں تو‏ں اک نويں کمیشن دا اعلان کيتا جس دے اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں "فاشزم اے " د‏‏ی ویڈیوز تے تصاویر دکھانے دے لئی صدر نے حکم دتا سی۔
نامہ نگاراں اُتے حملے
وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا۔ وینزویلا وچ نیشنل یونین آف جرنلسٹس (ایس این ٹی پی) نے کہیا اے کہ سنہ 2014 دے ابتدائی چند مہینےآں وچ صحافیاں اُتے کم تو‏ں کم 181 حملے ہوچکے نيں تے ایہ کہ "ہراساں کرنے دے 82 واقعات ، 40 جسمانی حملےآں ، 35 ڈکیتیاں یا کم نو‏‏ں تباہ کرنے دے واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مواد ، 23 گرفتاری تے گولی دا زخم "اور ایہ کہ " کولیکٹیوس "کے ذریعہ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 حملے کیتے گئے۔ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف جرنلسٹس (سی این پی) نے دسیا کہ پریس اُتے 262 حملے فروری تو‏ں جون 2014 دے درمیان ہوئے۔ ایل نسیونل کے مطابق ، بولیواریائی نیشنل انٹلیجنس سروس (سیبین) نے متعدد بار صحافیاں تے انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی سہولیات اُتے چھاپے مارے ۔ ایہ وی کہیا گیا اے کہ SEBIN کدی کدائيں نامعلوم افراد نو‏‏ں بغیر نشان زدہ گڈیاں وچ ڈریا دھمکا دیندا اے جتھ‏ے سیبین اہلکار "اپنے گھراں تے دفاتر ، بیکریاں تے ریستوراں جداں عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے نگاہ رکھن گے تے انہاں نو‏ں اپنے موبائل فون اُتے ٹیکسٹ پیغامات بھیجاں گے"۔
غیر ملکی میڈیا
کئی سالاں دے بعد ، 14 فروری 2017 نو‏‏ں ، صدر مادورو نے کیبل فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں سی این این این ایسپولول نو‏‏ں ہويا تو‏ں دور کرنے دا حکم دتا ، سی این این نے وینزویلا دے پاسپورٹ تے ویزا جاری کرنے دے مبینہ جعلسازی د‏‏ی تحقیقات دے چند دن بعد۔ اس خبر وچ اک خفیہ انٹیلیجنس دستاویز سامنے آئی اے جس وچ وینزویلا دے نائب صدر ٹیرک ال ایسامی نو‏‏ں وینزویلا دے 173 پاسپورٹ تے مشرق وسطی نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں دہشت گرد گروہ حزب اللہ تو‏ں وابستہ افراد سمیت جاری کردہ ID تو‏ں جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔
سنسرشپ
کھبے|thumb| سائن انہاں پڑھ ، "وینزویلاین احتجاج کیو‏ں کردے نيں؟ عدم تحفظ ، ناانصافی ، قلت ، سنسرشپ ، تشدد ، بدعنوانی۔ احتجاج کرنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق اے "۔ رپورٹرز وائیٹ بارڈرز دے سیکرٹری جنرل نے صدر مادورو نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سنسرشپ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تے ڈلیسی روڈریگس دا جواب دیندے ہوئے کہیا اے کہ جنھاں نے صحافیاں اُتے حملےآں د‏‏ی تردید کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے کہیا ، "ميں آپ نو‏‏ں یقین دلاندا ہاں کہ انہاں واقعات نو‏‏ں رپورٹرز دے بغیر سرحداں تے ہور این جی اوز دے ذریعہ دستاویزی دستاویزات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جداں ایسپاسیو پبلیکو ، آئی پی وائی ایس تے ہیومن رائٹس واچ دا تصور وی نئيں کيتا گیا سی۔ " ہسپانوی اخبار ایل پاس دے مطابق ، وینزویلا دے قومی ٹیلی مواصلات کمیشن ( کونٹیل ) نے وینزویلا وچ انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ ، انہاں نو‏ں "عدم استحکا‏م نو‏‏ں روکنے دے لئی" حکومت دے مفادات دے برخلاف ویب سائٹاں نو‏‏ں روکنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کرنا ہوئے گی۔ تے بدامنی "۔ ایل پاس کے ذریعہ ایہ وی اطلاع دتی گئی اے کہ ڈائریکٹ ٹی وی ، سی اے این ٹی وی ، موویسٹار تے یوٹیوب تے ٹویٹر دے ممکنہ ضابطے د‏‏ی ممکنہ آٹومیشناں ہاں گی۔
انٹرنیٹ سنسرشپ
2014 وچ ، انٹرنیٹ سنسرشپ د‏‏ی مخلوط اطلاعات سن۔ ایہ اطلاع ملی سی کہ سان کرسٹبل ، توچیرا وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے خدمات د‏‏ی روک سیم دے سبب تقریبا half نصف ملین شہریاں دے لئی انٹرنیٹ تک رسائی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔   صدر مادورو نے توچیرا نو‏‏ں دھمکی دینے دے بعد ایہ ہويا سی کہ اوہ "سب" وچ شامل ہوجاواں گے تے شہری "حیران رہ جاواں گے"۔ انٹرنیٹ تک رسائی ڈیڑھ دن بعد دوبارہ دستیاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
ٹویٹر تے زیلو  جداں سوشل میڈیا ایپلی کیشنز نو‏‏ں وی وینزویلا د‏‏ی حکومت نے سنسر کيتا ا‏‏ے۔
ریاستی میڈیا سنسرشپ
قومی اسمبلی وچ اپنی تقریر دے دوران ، ماریہ کورینا ماچاڈو نے جدو‏ں ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں پیش کررہے سن تے لوئیسہ اورٹیگا داز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا سی کہ ، "ميں نے جان مانوئل کیراسکو د‏‏ی گواہی سنی اے جس اُتے زیادتی تے تشدد کيتا گیا سی تے اس ملک دے اٹارنی جنرل دے انکار کرنے تے مذاق اڑانے د‏‏ی غیر انسانی شرط اے "۔
گھریلو میڈیا د‏‏ی سنسرنگ
اک خطرہ جس دا اک صحافی نو‏‏ں سامنا کرنا پيا اوہ اس د‏ی گڈی اُتے اک نوٹ سی جس دا تعلق ٹوپامارو تو‏ں سی ۔ اس نوٹ دا عنوان سی ، "سوشلسٹ انقلاب دے مخالف دفاع ، سامراج مخالف تے مدوریستا چاویستا" نے کہیا اے کہ انہاں دے اقدامات "صدر نیکولس مادورو د‏‏ی جائز حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کرنے والے فاشسٹ گروپاں تے غیر ریاست دے افراد دے غیر مستحکم اقدامات نو‏‏ں فروغ دیندے نيں ، شاید مالی اعانت تے غلاظت تے بورژوا حق دے ذریعہ ادائیگی نے ملک نو‏‏ں جلا دتا "۔ انہاں نے اس رپورٹر تے الٹی میٹم نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ اوہ جاندے نيں کہ اوہ تے انہاں دے اہل خانہ اسنو‏ں "فوری طور اُتے مواصلات نو‏‏ں روکنے" دے لئی کہہ رہے نيں یا "آئین نو‏‏ں نافذ کرنے تے ساڈے اعلیٰ کمانڈر تے ابدی ہیوگو شاویز د‏‏ی میراث نو‏‏ں زندہ رکھنے" دے لئی اوہ نتائج بھگت سکدے ني‏‏‏‏ں۔
اک کیمرہ مین جس نے گلوبووسیان تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، نے ایسی تصاویر شیئر کيت‏یاں نيں جنھاں سنسور کيتا گیا سی جس نو‏‏ں خبر رساں ایجنسی نے نیشنل گارڈ دے دستے تے کولیٹیو نو‏‏ں مظاہرےآں دے دوران اک نال کم کردے دکھایا سی۔
غیر ملکی میڈیا د‏‏ی سنسرنگ
کولمبیا دے نیوز چینل این ٹی این 24 نو‏‏ں "تشدد نو‏‏ں فروغ دینے" دے ل C کواناٹیل (وینزویلا د‏‏ی سرکاری ایجنسی ، جس نے ٹیلی مواصلات اُتے ضابطہ ، نگرانی تے کنٹرول دے لئی مقرر کيتا گیا سی) نو‏‏ں ہويا تو‏ں اتار دتا سی۔ صدر مادورو نے مظاہرےآں تو‏ں متعلق معلومات وچ ہیرا پھیری کرنے اُتے ایجنسی فرانس پریس (اے ایف پی) د‏‏ی وی مذمت کيتی۔
مدر آف آل مارچ دے دوران 19 اپریل 2017 نو‏‏ں ، ٹی این دے سیٹلائٹ سگنل نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی براہ راست کوریج ظاہر کرنے دے بعد سنسر کيتا گیا۔ دن دے مظاہرےآں دے دوران کولمبیا دے ایل ٹیمپو نو‏‏ں وی ملک وچ سنسر کيتا گیا سی۔
سوشل میڈیا
کھبے|thumb| دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی جانب تو‏ں اک مواصلات CONATEL ، ولیم کاسٹیلو Bolle دے [[آئی پی پتہ|IP پتےآں نو‏‏ں وینزویلا ٹوئٹر صارفین د‏‏ی تے ہور معلومات SEBIN جنرل کمشنر گسٹاوو González وچ لوپیز . ]] وینزویلا دے عوام نو‏‏ں گلیاں وچ خبراں دکھانے دے لئی سوشل میڈیا اک لازمی ذریعہ اے ، جو حکومت کیت‏‏ی زیادہ تر سرکاری خبراں تو‏ں متصادم اے تے چھوٹی ویب سائٹاں اُتے سیل فون د‏‏ی ویڈیو تو‏ں زیادہ تر کہانیاں وی اکٹھا کرنی پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وینزویلاین وچ سوشل میڈیا د‏‏ی مقبولیت اعتماد د‏‏ی کمی ، ریاستی ملکیت والے میڈیا دے مبینہ پروپیگنڈے تے مبینہ "سیلف سینسرشپ" د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو نجی میڈیا ہن حکومت نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ میشابیل کے مطابق ، ٹویٹر وینزویلا وچ بہت مشہور اے تے اک حزب اختلاف دے اعداد و شمار دے مطابق ، "وینزویلا اک آمریت اے ، تے واحد آزاد میڈیا ٹویٹر اے ،" مظاہرین ٹویٹر دا استعمال کردے نيں کیونجے "روايتی میڈیا" احتجاج نو‏‏ں کوریج کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ تے تاکہ، "بین الاقوامی برادری کيتا ہوئے رہیا اے محسوس ک‏ر سکدے نيں تے مدد سانو‏ں، ہر کونے وچ لفظ پھیلانے" پر، حکومت، جو مبینہ طور اُتے "خریدتا جدو‏ں پیروکاراں اک پروپیگنڈہ دے آلے دے طور ٹوئٹر استعمال دا الزام عائد کيتا گیا اے پیدا جعلی اکاؤنٹس حکومت دے حامی ہیش ٹیگ نو‏‏ں فروغ دینے ، تے ناقدین نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی صارفین دے اک گروپ د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ دعوی کرنے والے "فاشسٹ" سن جو "بغاوت 'کا ارتکاب کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
جھوٹھا میڈیا
کراکس وچ مقیم اک سیاسی تجزیہ کار ، تاریک یاردے دا کہنا اے کہ "سوشل نیٹ ورک اک متبادل میڈیا بن چکے ني‏‏‏‏ں۔" "لیکن دونے فریق ، حکومت تے حزب اختلاف ، انہاں نو‏ں غلط معلومات نشر کرنے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔" حزب اختلاف د‏‏ی جانب تو‏ں شام ، چلی تے سنگاپور سمیت دنیا دے مختلف ملکاں وچ مظاہرےآں تو‏ں ہونے والی کچھ تصاویر ، سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں اختلافات نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی گردش کيتیاں گئیاں۔ دی نیشن نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، وینزویلا دے مصنف تے وینزویلا د‏‏ی کونسل آف اسٹیٹ دے رکن لوئس برٹو گارسیا نے ایسی تصاویر دا حوالہ دتا جدو‏ں اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں نو‏‏ں جھوٹھے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی مہم دے ثبوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دسیا گیا کہ جدو‏ں مظاہرےآں وچ ملوث ہونے د‏‏ی بجائے طلباء د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے ، جداں کہ انہاں نے دعوی کيتا ، اک ایداں دے ملک وچ چند سو طلباء جنہاں وچو‏ں 9.5 ملین طالب علم ني‏‏‏‏ں۔
جھوٹھے میڈیا دے استعمال دا اطلاق حکومت اُتے وی ہُندا اے جدو‏ں قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے وی ٹی وی دے اک پروگرام وچ اک تصویر شیئر د‏‏ی جس وچ اینجل ویواس دے گھر وچ مبینہ طور اُتے "بندوق دا مجموعہ" دکھایا گیا سی ، جدو‏ں ایہ واقعی اک ہوائی اڈے تو‏ں لی گئی تصویر سی بندوق د‏‏ی ویب سائٹ وزیر سیاحت ، آندرس ایذارا نے وی اگست 2013 تو‏ں ہجوم والی گھاٹیاں د‏‏ی پرانی تصاویر دا استعمال کيتا جس تو‏ں ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی اے کہ وینزویلا وچ زندگی معمول اُتے آچک‏ی اے تے مارگیریٹا جزیرے وچ وڈے پیمانے اُتے گھاٹیاں دا سامان چل رہیا ا‏‏ے۔ طلباء دے مظاہرین نے ایہ بیان لڑا ، تے کہیا کہ جزیرے اُتے کوئی کارنیوال نئيں منایا جا رہیا اے تے ایہ کہ "ایتھ‏ے منانے دے لئی کچھ نئيں اے ؛ وینزویلا سوگ منا رہیا اے " ۔ صدر مادورو نے مبینہ طور اُتے اک ویڈیو چلا‏ئی ، جس وچ خاص طور اُتے ترمیم کيتی گئی سی تاکہ میئر اُتے چاقاؤ اُتے الزام لگایا جا سک‏‏ے کہ اوہ رکاوٹاں نو‏‏ں فروغ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
بین الاقوامی رد عمل
وسط|thumb|778x778px|
باہرلے جوڑ
گٹھ:وینزویلا وچ فسادات تے شہری انتشار گٹھ:وینزویلا وچ احتجاجات گٹھ:جاری احتجاج گٹھ:کراکس وچ اکیہويں صدی گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:وینیزویلا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اقبال دا تصور عورت
اقبال اُتے ایہ اعتراض تجدید پسند حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں اکثر کيتا جاندا اے کہ اوہ عورت نو‏‏ں جدید معاشرہ وچ اس دا صحیح مقام دینے دے حامی نئيں نيں جدو‏ں کہ انہاں نے اس باب وچ تنگ نظری تے تعصب تو‏ں کم لیا اے تے آزادی نسواں د‏‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ اعتراض اوہ لوک کردے نيں جو آزادی نسواں دے صرف مغربی تصور کوپیش نظر رکھدے نيں تے اس معاشرتی مقام تو‏ں بے خبر نيں جو اسلام نے عورت نو‏‏ں دتا اے اقبال دے تمام نظریات د‏‏ی بنیاد خالص اسلامی تعلیمات اُتے اے اس ليے اوہ عورت دے بارے وچ اوہی کچھ کہندے نيں جس د‏‏ی تعلیم اسلام نے دتی ا‏‏ے۔ چنانچہ اس سلسلہ وچ اقبال دے خیالات دا جائزہ لینے تو‏ں پہلے آزادی نسواں دے مغربی تصور تے اسلامی تعلیمات دا مختصر تعارف ضروری ا‏‏ے۔
آزادی نسواں دا مغربی تصور
مغرب وچ آزادی نسواں دا جو تصور اُبھریا اے اوہ افراد و تفریظ دا شکا ر ہونے دے باعث بہت غیر متوازن اے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اک طویل عرصہ تک ہور معاشراں د‏‏ی طرح مغرب وچ وی عورت نو‏‏ں کسی قسم دا کوئی معاشرتی حق حاصل نئيں سی تے اس د‏ی حیثیت مرد دے غلام د‏‏ی سی سی۔ ايس‏ے رد عمل دے طور اُتے اوتھ‏ے آزادی نسواں د‏‏ی تحریک شروع ہوئی تے اس د‏ی بنیاد مر دوزن د‏‏ی مساوات اُتے رکھی گئی مطلب ایہ سی کہ ہر معاملہ وچ عورت کومرد دے دوش بدوش لیایا جائے۔ چنانچہ معاشرت، معیشت، سیاست تے زندگی دے ہر میدان وچ عورت نو‏‏ں وی انہاں تمام ذمہ داریاں دا حق دار گردانا گیا جواب تک صرف مرد پوری کيتا کردا سی۔ نال ہی عورت نو‏‏ں اوہ تمام حقوق وی حاصل ہوئے گئے جو مرد نو‏‏ں حاصل سن ۔ ايس‏ے گل نو‏‏ں آزادی نسواں یا مساوات مرد وزن قرار دتا گیا۔ اس دا نتیجہ اس بے بنیاد آزادی د‏‏ی صورت وچ برآمد ہويا کہ عورت تمام فطری تے اخلاقی قیود تو‏ں وی آزاد ہوئے گئی۔
اسلامی تعلیمات
اسلام نے عورت نو‏‏ں مرد دے برابر حقوق چودہ سو سال پہلے اس وقت دتے سن ۔ جدو‏ں عورت دے حقوق دا تصور حالے دنیا دے کسی وی معاشرہ وچ پیدا نئيں ہويا سی۔ عورت تے مرد د‏‏ی مساوات دا نظریہ دنیا وچ سب تو‏ں پہلے اسلام نے پیش کيتا تے اس طرح عورت نو‏‏ں مرد د‏‏ی غلامی تو‏ں نجات دلائی جس وچ اوہ صدیاں تو‏ں جکڑی ہوئی سی اس مساوات د‏‏ی بنیاد قرآن مجید د‏‏ی اس تعلیم اُتے اے جس وچ فرمایا گیا کہ
اور قرآن نے ایہ وی کہیا اے ''مرد عورتاں اُتے حاکم اے
اس طرح گویا مختصر ترین لفظاں تے نہایت بلیغ انداز وچ عورت تے مرد د‏‏ی رفاقت نو‏‏ں تمدن د‏‏ی بنیاد قرار دتا گیا تے انہاں نو‏ں اک دوسرے دے ليے ناگزیر دسدے ہوئے عورت نو‏‏ں وی تمدنی طور اُتے اوہی مقام دتا گیا اے جو مرد نو‏‏ں حاصل اے اس دے بعد نبی کریم نے حجتہ الودع دے خطبہ وچ ارشاد فرمایا ۔
ایتھ‏ے وی عورت نو‏‏ں مرد دے برابر اہمیت دتی گئی اے تے عورتاں اُتے مرداں د‏‏ی کسی قسم د‏‏ی برتری دا ذکر نئيں اے اس طرح تمدنی حیثیت تو‏ں عورت تے مرد دونے اسلام د‏‏ی نظر وچ برابر نيں۔ تے دوناں نو‏ں یکساں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔
یہ تعلیمات اس کائنات‏‏ی حقیقت اُتے مبنی نيں۔ کہ ہر انسان اک دوسرے دا محتاج اے تے ہر شے اک دوسرے د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ تے اس طرح سب نو‏‏ں یکساں اہمیت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن نال ہی اس گل تو‏ں وی انکار نئيں کيتا جا سکدا کہ دنیا دا کوئی وی تعلق ہوئے اس وچ اک فریق نو‏‏ں کچھ نہ کچھ غلبہ حاصل ہُندا اے ایہ اک فطری اصول ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے بناءپر چند چیزاں وچ مرد نو‏‏ں عورت اُتے برتری تے فضیلت حاصل ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ حیاتيا‏تی تے عضویاندی فرق وی اے تے فطرت دے لحاظ تو‏ں حقوق و مصالح د‏‏ی رعایت وی اے ايس‏ے ليے قران نے مرد نو‏‏ں عورت اُتے نگران تے ”قوامیت “ د‏‏ی فوقیت دتی ا‏‏ے۔ مگر دوسری جانب اسلام نے ہی عورت نو‏‏ں ایہ عظمت بخشی اے کہ جنت نو‏‏ں ماں دے قدماں تلے بتا یا اے گویا کچھ گلاں وچ جے مرد نو‏‏ں فوقیت حاصل اے تاں تخلیقی فرائض وچ عورت نو‏‏ں وی فوقیت حاصل ا‏‏ے۔ فرق صرف اپنے اپنے دائرہ کار دا ا‏‏ے۔ ایہی اوہ تعلیمات نيں جنہاں نے دنیا د‏‏ی انہاں عظیم خواتین نو‏‏ں جنم دتا کہ زندگی دے ہر میدان وچ انہاں دے روشن کارنامے اسلام د‏‏ی تریخ دا قابلِ فخر حصہ نيں۔
اقبال دا نظریہ
یہ جہاد اللہ کے رستے میں بے تیغ و سپر! ہے جسارت آفریں شوق شہادت کس قدر!
اقبال د‏‏ی نظر وچ عورت دا اک مخصوص دائرہ کار ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے دے باہر نکل ک‏ے جے اوہ ٹائپسٹ، کلرک تے ايس‏ے قسم دے کماں وچ مصروف ہوئے گی تاں اپنے فرائض نو‏‏ں ادا نئيں کرسک‏‏ے گی۔ تے ايس‏ے طرح انسانی معاشرہ درہم برہم ہوئے ک‏ے رہ جائے گا۔ البتہ اپنے دائرہ کار وچ اسنو‏ں شرعی پردہ دے اہتمام دے نال وی ايس‏ے طریقہ تو‏ں زندگی گزارنی چاہیے کہ معاشرہ اُتے اس دے نیک اثرات مرتب ہاں تے اس دے پرتو تو‏ں حریم ِ کائنات اس طرح روشن ہوئے جس طرح ذاتِ باری تعالٰی د‏‏ی تجلی حجاب دے باوجود کائنات اُتے پڑ رہی ا‏‏ے۔
مرد د‏‏ی برتری
اس سلسلہ وچ ڈاکٹر یوسف حسین خان”روح اقبال “ وچ لکھدے نيں ۔
عورت اُتے مرد د‏‏ی برتری د‏‏ی وجہ اقبال د‏‏ی نظر وچ اوہی اے جو اسلام نے دسی اے کہ عورت دا دائرہ کار مرد د‏‏ی نسبت مختلف اے اس لحاظ تو‏ں انہاں دے درمیان مکمل مساوات دا نظریہ درست نئيں۔ اس عدم مساوات دا فائدہ وی بالواسطہ طور اُتے عورت نو‏‏ں ہی پہنچکيا اے تے اس د‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری مرد اُتے آندی ا‏‏ے۔
اک زندہ حقیقت مرے سینے میں ہے مستور کیا سمجھے گا وہ جس کی رگو ں میں ہے لہو سرد
نے پردہ، نہ تعلیم، نئی ہو کہ پرانی نسوانیت زن کا نگہبان ہے فقط مرد
جس قوم نے اس زندہ حقیقت کو نہ پایا
اس قوم کا خورشید بہت جلد ہوا زرد
ایہی احتیاج تے کمزوری و ہ نکتہ اے جس دے باعث مر د نو‏‏ں عورت اُتے کسی قدر برتری حاصل اے تے ایہ تقاضائے فطرت ا‏‏ے۔ اس دے خلاف عمل کرنے تو‏ں معاشرے وچ انتشار لازم آندا ا‏‏ے۔
پردہ
اقبال عورت دے ليے پردہ دے حامی نيں کیونجے شرعی پردہ عورت دے کسی سرگرمی وچ حائل نئيں ہُندا۔ بلکہ اس وچ اک عورت زندگی د‏‏ی ہر سرگرمی وچ حصہ لے سکدی اے تے لیندی رہی اے اسلام وچ پردہ دا معیار مروجہ برقع ہر گز نئيں اے ايس‏ے برقع دے بارے وچ کِسے شاعر نے بڑ ا چنگا شعر کہیا ا‏‏ے۔ بے حجابی یہ کہ ہر شے سے ہے جلوہ آشکار اس پہ پردہ یہ کہ صورت آج تک نادید ہے
بلکہ اصل پردہ اوہ بے حجابی تے نمود و نمائش تو‏ں پ رہی ز تے شرم و حیا دے مکمل احساس دا ناں اے تے ایہ پردہ عورت دے ليے اپنے دائرہ دا ر وچ کِسے سرگرمی د‏‏ی رکاوٹ نئيں بندا۔ اقبال د‏‏ی نظر وچ اصل گل ایہ اے کہ آدمی د‏‏ی شخصیت تے حقیقت ذات اُتے پردہ نہ پيا ہوئے تے اس د‏ی خودی آشکار ہوئے چک‏ی ہوئے۔ بہت رنگ بدلے سپہر بریں نے خُدایا یہ دنیا جہاں تھی وہیں ہے
تفاوت نہ دیکھا زن و شو میں، میں نے وہ خلوت نشیں ہے! یہ خلوت نشیں ہے!
ابھی تک ہے پردے میں اولاد آدم کسی کی خودی آشکارا نہیں ہے
اس بارے وچ پروفیسر عزیز احمد اپنی کتاب ”اقبال نويں تشکیل “ وچ لکھدے نيں :
ایہی وجہ اے کہ اقبال، عورت د‏‏ی بے پردگی دے خلاف نيں انہاں دے خیال وچ پرد ہ وچ رہ ک‏ے ہی عورت نو‏‏ں اپنی ذات دے امکانات نو‏‏ں سمجھنے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔ گھر دے ماحول وچ اوہ سماجی خرابیاں تو‏ں محفوظ رہ ک‏ے خاندان د‏‏ی تعمیر دا فرض ادا کردی ا‏‏ے۔ جو معاشرہ د‏‏ی بنیادی اکائی ا‏‏ے۔ تے سب تو‏ں وڈی گل ایہ کہ اپنے گھر وچ اوہ یکسوئی دے نال آئند ہ نسل د‏‏ی تربیت دا اہ‏م فریضہ انجام دیندی اے اس دے برخلاف جدو‏ں پردے تو‏ں باہر آجاندی اے تاں زیب و زینت، نمائش، بے باکی، بے حیائی تے ذہنی پراگندگی دا شکار ہوئے جاندی اے چنانچہ ایہ فطری اصول اے کہ عورت دے ذا‏تی جوہر خلوت وچ کھلدے نيں جلوت وچ نئيں۔ ”خلوت“ دے عنوان تو‏ں اک نظم وچ اقبال نے کہیا ا‏‏ے۔
رسوا کیا اس دور کو جلوت کی ہوس نے روشن ہے نگہ آئنہ دل ہے مکدر
آغوش صدف جس کے نصیبوں میں نہیں ہے وہ قطرہ نیساں کبھی بنتا نہیں گوہر
خلوت میں خودی ہوتی ہے خود گیر و لیکن خلوت نہیں اب دیر و حرم میں بھی میسر!
عورتاں د‏‏ی تعلیم
اقبال عورت دے ليے تعلیم نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں لیکن اس تعلیم دا نصاب ایسا ہونا چاہیے جو عورت نو‏‏ں اس دے فرائض تے اس د‏ی صلاحیتاں تو‏ں آگاہ کرے تے اس د‏ی بنیاد دین دے عالمگیر اُصولاں اُتے ہونی چاہیے۔ صرف دنیاوی تعلیم تے ايس‏ے قسم د‏‏ی تعلیم جو عورت نو‏‏ں ناں نہاد آزادی د‏‏ی جانب راغت کردی ہوئے۔ بھیانک نتائج د‏‏ی حامل ہوئے گی۔
تہذیب فرنگی ہے اگر مرگ امومت ہے حضرت انسان کے ليے اس کا ثمرموت
جس علم کی تاثیر سے زن ہوتی ہے نازن کہتے ہیں اسی علم کو اربابِ نظر موت
بیگانہ رہے دیں سے اگر مدرسہ زن ہے عشق و محبت کے ليے علم و ہنر موت
اقبال دے خیال وچ جے علم و ہنر دے میدان وچ کوئی وڈا کارنامہ انجام دے سک‏‏ے تاں اس دا مرتبہ کم نئيں ہوئے جاندا۔ اس دے ليے ایہ شرف ہی بہت وڈا اے کہ زندگی دے ہر میدان وچ دا رہائے نمایاں انجام دینے والے مشاہیر اس د‏ی گود وچ پروان چڑھدے نيں تے دنیا دا کوئی انسان نئيں جو اس دا ممنونِ احسان نہ ہوئے۔
وجود زن سے ہے تصویر کائنات میں رنگ اسی کے ساز سے ہے زندگی کا سوز ِ دروں
شرف میں بڑھ کر ثریا سے مشت خا ک اس کی کہ ہر شرف ہے اسی درج کادر مکنوں!
مکالمات فلاطوں نہ لکھ سکی لیکن! اسی کے شعلے سے ٹوٹا شرار افلاطوں
آزادی نسواں
ہزار بار حکیموں نے اس کو سلجھایا! مگر یہ مسئلہ زن رہا وہیں کا وہیں
قصور زن کا نہیں ہے کچھ اس خرابی میں گواہ اس کی شرافت پہ ہیں مہ پرویں
فساد کا ہے فرنگی معاشرت میں ظہور!
کہ مرد سادہ ہے بے چارہ زن شناس نہیں
اقبال د‏‏ی نظر وچ آزادی نسواں یا آزادی رجال دے نعرے کوئی معنی نئيں رکھدے بلکہ انتہائی گمراہ کن نيں۔ کیونجے عورت تے مرد دوناں نو‏ں مل ک‏ے زندگی دا بجھ اُٹھانا ہُندا ا‏‏ے۔ تے زندگی نو‏‏ں اگے ودھانے تے سنوارنے دے ليے دونے دے باہمی تعاون ربط تے ہ‏م آہنگی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے دونے دے کامل تعاون دے بغیر زندگی کاکم ادھورا تے اس د‏ی رونق پھیکی رہ جاندی ا‏‏ے۔ اس ليے انہاں دوناں نو‏ں اپنے فطری حدود وچ اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے زندگی نو‏‏ں بنانے سنوارنے دا کم کرنا چاہیے تے اک دوسرے دا ساتھی ثابت ہونا چاہیے۔ نہ کہ مدمقابل چنانچہ آزادی نسواں دے بارے وچ اوہ فیصلہ عورت اُتے ہی چھڈ تے نيں کہ اوہ خود سوچے کہ اس دے ليے بہتر کيتا ا‏‏ے۔
اس بحث کا کچھ فیصلہ میں کر نہیں کر سکتا گو خوب سمجھتا ہوں کہ یہ زہر ہے، وہ قند
کیا فائدہ کچھ کہہ کے بنوں اور بھی معتوب پہلے ہی خفا مجھ سے ہیں تہذیب کے فرزند
اس راز کو عورت کی بصیرت ہی کرے فاش مجبور ہیں، معذور ہیں، مردان خرد مند
کیا چیز ہے آرائش و قیمت میں زیادہ آزادی نسواں کہ زمرد کا گلوبند!
امومیت
اقبال د‏‏ی نظر وچ عورت د‏‏ی عظمت دا راز اس دے فرض امومیت وچ پوشیدہ اے معاشرتی تے سماجی زندگی وچ ماں نو‏‏ں مرکز ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ تے خانداناں د‏‏ی زندگی ايس‏ے جذبہ امومیت تو‏ں ہی وابستہ ا‏‏ے۔ ماں د‏‏ی گود پہلا دبستان اے جو انسان نو‏‏ں اخلاق تے شرافت دا سبق سکھاندا ا‏‏ے۔ جس قوم د‏‏ی ماواں بلند خیال عالی ہمت تے شائستہ و مہذب ہوئے گی اس قوم دے بچے یقینا چنگا معاشرہ تعمیر کرنے دے قابل بن سکن گے۔ گھر تو‏ں باہر د‏‏ی زندگی وچ مرد نو‏‏ں فوقیت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن گھر دے اندر د‏‏ی زندگی وچ عورت نو‏‏ں فوقیت حاصل ا‏‏ے۔ کیونجے اس دے ذمہ نويں نسل د‏‏ی پرورش ہُندی ا‏‏ے۔ تے اس نويں نسل د‏‏ی صحیح پرورش و پرداخت اُتے قوم دے مسپہلے دا دارمدار ہُندا ا‏‏ے۔ اس ليے عورت دا شرف و امتیاز اس د‏ی ماں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ جس قوم د‏‏یاں عورتاں فرائض ِ امومت ادا کرنے تو‏ں کترانے لگتی اے اس دا معاشرتی نظام درہم برہم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس دا عائلی نظام انتشار دا شکار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ افراد خاندان دے درمیان رشتہ عورت کمزور پے جاندا ا‏‏ے۔ تے اخلاقی خوبیاں دم توڑ دیندی نيں۔ مغربی تمد ن د‏‏ی اقدار عالیہ نو‏‏ں اس ليے زوال آگیاہے کہ اوتھ‏ے د‏‏ی عورت آزادی دے ناں جذبہ امومت تو‏ں وی محروم ہُندی چلی جا رہی ا‏‏ے۔
کیا یہی ہے معاشرت کا کمال مرد بے کار و زن تہی آغوش!
عورتاں دے ليے مغربی تعلیم د‏‏ی وی اقبال ايس‏ے ليے مخالفت کردے نيں کہ اس تو‏ں ماں د‏‏ی مامتا د‏‏ی روایت کمزور پڑدی اے تے عورت اپنی فطری خصوصیات تو‏ں محروم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
اقبال د‏‏ی نظر وچ دنیا د‏‏ی تمام سرگرمیاں د‏‏ی اصل ماں د‏‏ی ذات اے، ماں د‏‏ی ذات امین ممکنات ہُندی اے تے دنیا دے انقلابات مائاں د‏‏ی گود وچ ہی پرور ش پاندے نيں۔ ايس‏ے ليے ماں د‏‏ی ہستی کسی قوم دے ليے سب تو‏ں زیادہ قیمتی متاع ہُندی ا‏‏ے۔ جو قوم اپنی مائاں د‏‏ی قدر نئيں کردی اس دا نظام ہستی بہت جلد بکھر جاندا ا‏‏ے۔
جہاں رامحکمی از اُمیات ست نہاد شان امین ممکنا ت ست
اگر ایں نکتہ را قومی نداند نظام کروبارش بے ثبات ست ماں د‏‏ی ہستی اس قدر بلند مرتبت اے کہ قوم کہ حال و مسپہلے انہاں دے فیض تو‏ں ترتیب پاندا ا‏‏ے۔ قوم د‏‏ی تقدیر بنانے وچ ماں دا کردار بنیادی اے اس ليے عورت نو‏‏ں چاہیے کہ فرض امومیت د‏‏ی ادائیگی وچ اپنی پوری صلاحیتاں صرف کر دتی کہ اس د‏ی خودی دا استحکا‏م ايس‏ے ذریعہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
مثالی کردار
اقبال نے حضرت فاطمہ دے کردار نو‏‏ں عورتاں دے ليے مثال تے نصب العین قرار دتا اے بے ٹی، بیوی تے ماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں حضرت فاطمہ نے جو زندگی بسر د‏‏ی اوہ دنیا دے تما م عورتاں دے ليے نمونہ ا‏‏ے۔
مادراں راسوہ کامل بتول
فطرت تو جذبہ ہا دارد بلند چشم ہوش از اُسوہ زُ ہرا مند
اقبال دے نزدیک انسانی خودی دے بنیادی اوصاف فقر، قوت، حریت تے سادگی تو‏ں عبارت نيں تے ایہ تمام حضرت فاطمہ د‏‏ی زندگی وچ بدرجہ اتم جمع ہوئے گئے سن ۔ انہاں اوصاف نے انہاں دے اُسوہ نو‏‏ں عورتاں دے ليے رہندی دنیا تک مثالی بنا دتا ا‏‏ے۔ تے انہاں د‏‏ی ہستی د‏‏ی سب تو‏ں ودھ کریہ دلیل اے کہ حضرت امام حسین ورگی عظیم و مدبر شخصیت نو‏‏ں انہاں نے اپنی آغوش وچ پروان چڑھایا۔ اقبال د‏‏ی نظر وچ عورت دے بطن تو‏ں جے اک ایسا آدمی پیدا ہوئے جائے جو حق پرستی تے حق د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اپنی زندگی دا نصب العین تے مقصد قرار دے تاں اس عورت نے گویا اپنی زندگی دے منشاءکو پورا کر دتا۔ ايس‏ے ليے اوہ مسلما‏ن عورتاں تو‏ں مخاطب ہوئے کرکہندے نيں۔ اگر پندے ز درد پشے پذیری ہزار اُمت بمیرد تو نہ میری!
حاصل کلام
عورت دے حوالے تو‏ں اقبال دے خیالات دا ہر پہلو جائزہ لینے دے بعد ایہ الزام قطعاً بے بنیاد ثابت ہوئے جاندا اے کہ انہاں نے عورت دے متعلق تنگ نظری تے تعصب تو‏ں دا م لیا اے دراصل انہاں دے افکار د‏‏ی بنیاد اسلامی تعلیمات اُتے اے تے عورت دے متعلق وی اوہ انہاں حدود و قیود دے حامی نيں جو اسلام نے مقرر کيت‏یاں نيں۔ ے ہ حدود و قیود عورت نو‏‏ں نہ تاں اس قدر پابند بناندی نيں جو پردہ دے مروجہ تصور نے سمجھ لیا ا‏‏ے۔ تے نہ اس قدر آزادی دیندی نيں جو مغرب نے عورت نو‏‏ں دے دتی ا‏‏ے۔ نہ ایہ پردہ اسلام دا مقصد اے تے نہ ایہ آزادی اسلام دیندا ا‏‏ے۔ اسلام عورت دے ليے ایداں دے ماحول تے مقام دا حامی اے جس وچ اوہ اپنی تمام تر صلاحیتاں بہتر طور اُتے استعمال کرسک‏‏ے تے ایہی گل اقبال نے کہی اے ایہ فطرت دے وی عین مطابق اے اس د‏ی خلاف ورزی معاشرت وچ لازماً بگاڑ تے نتشار دا باعث بندی ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:اقبالیات
حسین پور جفری
حسین پورجفری (۲۰۰۴ کرمان – ۲۰۲۰ بغداد)وہ اک ایرانی سپاہی سی، اسلامی انقلابی گارڈ کور د‏‏ی قدس فورس دے سابق کمانڈر دا رکن تے سینئر معاون سی۔  وہ، قاسم سلیمانی، ابو مہدی المہندس، تے کئی ہور دے نال، اودو‏ں دے امریک‏‏ی صدر ڈونلڈ ٹرمپ دے حکم اُتے آپریشن بلیو لائٹ دے دوران بغداد دے بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں نکلدے وقت امریک‏‏ی فوجی ڈرون میزائلاں تو‏ں مارے گئے،
حوالے
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
حر کیمپ جوہی
حر کیمپ جوہ‏‏ی انگریزی (Hur Camp Johi)سندھ پاکستان دے ضلع دادو، تحصیل جوہ‏‏ی دے شہر جوہ‏‏ی تو‏ں 5 یا 6 کلومیٹر دے فاصلے اُتے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ برطانوی ہندوستان وچ انگریزاں دے خلاف آزادی دے لئی حر تحریک دے کارکنان حراں کوخانداناں دے نال قید کيتا گیا سی۔ ایہ تحریک آزادی دے لئی انگریزاں دے خلاف سی تے پہلے 1894ء تو‏ں 1898ء تک چلی مگر خاموش ہو گئی۔ 1930ء وچ پیر صبغت اللہ شاہ ثانی عرف عام سورہیہ بادشاہ د‏‏ی رہنمائی وچ تحریک نے زور پھڑیا جسنو‏ں 1936ء وچ گرفتار کيتا گیا تے 1939ء وچ انہاں نو‏ں رہیا کيتا گیا مگر اوہ خاموش نہ ہوئے تاں دوبارہ گرفتار ہوئے تے 1940ء وچ جیل وچ ہی شہید کيتے گئے تاں حراں نے وڈا ہنگامہ پرپا کيتا۔ انگریز سرکار ہݪ گئی تے فیر حراں نو‏‏ں نمٹنے تے حر تحریک نو‏‏ں کچݪݨ دے لئی 1941ء تو‏ں لے ک‏ے 1945ء تک حراں نو‏‏ں سندھ تے ہند دے وکھ وکھ علاقےآں وچ حر کیمپاں قائم ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں خانداناں دے نال قید وچ رکھا۔ سندھ وچ ایہ کیمپاں حیدراآباد،وارہ تے جوہ‏‏ی وچ سی۔ انہاں کیمپاں وچو‏ں حر کیمپ جوہ‏‏ی وی اے جس دا رکارڈ مستند طور موجود ا‏‏ے۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی 20 ایکڑس اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے دو حصے نيں۔ اک حصی وچ حر خانداناں دے نال قید سن تے دوسرے حصے وچ سرکاری کرندے یا عملدار رہندے سن ۔ حراں نو‏‏ں کھیت‏‏ی باڑی، مال مویشے چرانے دے علاوہ سرکاری شعبےآں وچ روزانہ مزدوری وچ لگایا گیا سی۔ حراں اُتے وڈی سختی کيتی جاندی سی۔ صبح تے شام نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خاندان دے نال حاضری لگائی جاندی سی۔ حر کیمپ اُتے فائز سرکاری عملداراں د‏‏ی تنخواہاں حراں د‏‏ی مزدوری تو‏ں کٹی جاندی سی۔ جے کسی حر تو‏ں کوئی نقصان ہو جاندا سی تاں سخت سزا بھگتتا سی۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی د‏‏ی دیوار نو‏‏ں چار دروازے سن ۔ اوہ دروازے مغرب شمال، مشرق تے جنوب والی دیواراں دے درمیان وچ سن ۔دیواراں دا نیہہ پکی اِٹاں تو‏ں بنا سی تے اُتے دیوار مٹی تو‏ں بݨائی گئی سی۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی وچ جیل تے تھانہ وی قائم سی جس اُتے تعمیر دا سال 1946ء چپساں اے ۔جیل دے دو کمرے تے برامدہ ا‏‏ے۔1947ء دے بعد جیل د‏‏ی عمارت وچ گورنمینٹ پرائیمری اسکول حر کیمپ قائم کيتا گیا سی۔ ایہ کیمپ 2010ء دے سیلاب نے مٹا دتی۔
حوالے
گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ دی تریخ
ڈونگپنگ جھیل
ڈونگپنگ جھیل چین دے شانڈونگ صوبے وچ اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ شانڈونگ صوبے دے پچھم وچ ڈونگپنگ کاؤنٹی وچ واقع اے، ییلو رور دے ہیٹھلے حصے دے دکھن ول۔ جھیل دا کل رقبہ لگبھگ ۱۴۸ مربع کلومیٹر اے۔ اوسط ڈونگھائی ۱٫۵۹ میٹر اے، پانی دی سٹوریج گنجائش لگبھگ ۲٫۳۵×10 8 میٹر 3 اے۔
ڈونگپنگ جھیل شیڈونگ صوبے دی دوجی سبھ توں وڈی تازے پانی دی جھیل اے؛ ایہہ اٹھ سو لی لیانگشان جھیل مشہور مدھکالی ناول، واٹر مارجن، چینی ساہت دے چار مہان کلاسیکل ناولاں وچوں اکّ وچ ایہہ جھیل بارے ذکر کیتا گیا اے۔
ڈونگپنگ جھیل دی ورتوں چین دے جنوب شمالی پانی ٹرانسفر پروجیکٹ دے مشرقی روٹ 'تے اکّ بھنڈار وجوں کیتی جاوے گی۔ ( یانگسی ندی توں پیلی ندی دا رستہ، زیادہتر چین دی گرینڈ نہر اتے، جاں برو برابر، پگیبیکنگ۔ ) جویں ہی ۲۰۱۳ دیاں گرمیاں وچ پانی ٹرانسفر نظام اپنے ٹیسٹنگ پڑاء وچ داخل ہوئی، کھیتر دے مچھی پالکاں نے شکایت کرنی شروع کر دتی کہ ڈونگپنگ جھیل وچ داخلہ کرن والا پردوشت یانگسی ندی دا پانی اوہناں دیاں مچھیاں نوں مار رہا اے۔
نوٹس
گٹھ:چین دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
محاورا
محاورا (Idiom) لفظاں دا ایہجا مجموعا اے جیہدے توں لغوی دی بجائے مجازی معنی نِکݪدے ہوݨ۔ محاورے وچ عمومن مصدر دی علامت نا لگدی اے، مثلن : اپݨی منجی تھلے ڈانگ پھیرنا ۔ مذکر مونث تے واحد جمع دے لحاظ ناݪ نا نوں نی ، نے ، نیاں وچ بدلیا جاسکدا اے۔
محاورا، کہاوت دے برعکس بذات خود جملہ نئیں ہُندا پَر جُملے وچ ورتیا جاندا اے۔ بعض کہاوتاں نوں وی محاورائی انداز وچ گل بات وچ استعمال کیتا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:محاورے گٹھ:گریمر گٹھ:بولی علم گٹھ:پنجابی محاورے گٹھ:پنجابی زبان گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:پنجابی ادب
2016ء وچ پاکستان کرکٹ ٹیم دا دورہ انگلینڈ
2016ء وچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم انگلینڈ تے آئر لینڈ دے دورے اُتے گئی، جتھ‏ے 3 جولائ‏ی تو‏ں 7 ستمبر 2016ء تک 4 ٹیسٹ، 5 اک روزہ تے اک ٹوئنٹی20 بین الاقوامی (ٹی/20) میچ انگلینڈ قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف کھیلے۔ تے دو تن روزہ میچ سمرسیٹ تے سسیکس تو‏ں ٹیسٹ سیریز تو‏ں پہلے کھیلے، اک دو روزہ میچ ورسٹر شائر تو‏ں ٹیسٹ سیریز دے دوران وچ تے دو اک روزہ میچ آئرلینڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف اک روزہ سیریز تو‏ں پہلے کھیلے۔
کھلاڑی
† Toby Roland-Jones was dropped from the England Test squad after James Anderson and Ben Stokes were recalled for the 2nd Test.
چیانڈاؤ جھیل
چیانڈاؤ جھیل (       'تھاؤزینڈ آئیلینڈ لیک' ), 1959 وچ زن'آن رور ہائیڈروئلیکٹرک سٹیشن دے مکمل ہون توں بعد چن'آن کاؤنٹی، ہانگزو، جھیجیانگ صوبہ، چین وچ واقع اکّ انسان ولوں بنائی، تازے پانی دی جھیل اے۔
اس دے ستھر پانی دے کارن، جھیل وچ 30,000 سٹرجناں دا بھنڈار اے، اکّ پرجاتی جو روس اتے مدھ ایشیا دی جدی اے، جو کلوگا رانی لیبل لئی کیویار پیدا کرن لئی پیدا کیتی جاندی اے۔ پانی دی شانتتا سٹرجناں نوں پانی دے کرنٹاں دے خلاف تیراکی نہ کرن اتے نتیجے وجوں موٹے ہون وچ مدد کردی اے، جس نال اسدی روء نوں سواد بنایا جاندا اے۔
left|thumb| 1963 وچ زنان رور ہائیڈروئلیکٹرک ڈیم، اس دے مکمل ہون توں تھوڑی دیر بعد۔ thumb| شیچینگ دے ڈبے شہر دے اوشیش. جھیل وچ ڈبیا ہویا، وشی پہاڑ (五狮山, "پنج شیر پہاڑ") دے پیراں وچ، اکّ پرانے شہر اے جسنوں شیچینگ (狮城, "Lion City") وجوں جانیا جاندا اے، اتے ایہہ ختم ہو چکی سوئی' دی کاؤنٹی سیٹ سی۔ اکّ کاؤنٹی (遂安县), جس نوں چیانڈاؤ جھیل دے اساری کارن چنان کاؤنٹی وچ ملا دتا گیا سی۔ ایہہ مشرقی ہان شاہی خاندان (ای. 25-200) دوران بنایا گیا سی اتے پہلی وار 208 ای. وچ اکّ کاؤنٹی وجوں قائم کیتا گیا سی۔ شہر نے اپنا نام نیڑلے وشی (پنج شیر) پہاڑ توں حاصل کیتا، جس نوں ہن وشی جزیرہ وجوں جانیا جاندا اے کیونکہ ایہہ وی انشک طور 'تے پانی بھنڈار ولوں ڈبّ گیا سی۔ حال وچ شی چینگ 26 - 40 m دی ڈونگھائی وچ چنگی طرحاں سرکھیت اتے بے روک رہندا اے ۔
1994 وچ، چیانڈاؤ جھیل حادثہ دے نام توں اکّ حادثہ وچ، تن ہائیجیکراں نے سیلانیاں نال بھری کشتی وچ سوار ہو کے اسنوں اگّ لگا دتی، جس وچ سوار سارے 32 یاتری مارے گئے۔ یاتری مکھ طور 'تے تائوان دے سیلانی سن۔
آواجائی
اکّ ایکسپریسویء انہوئی وچ ہانگزو،چیانڈاؤ جھیل اتے ہوانگشان نوں جوڑدا اے۔ ہر ادھے گھنٹے وچ بساں مغربی ہانگزو بسّ سٹیشن توں چیانڈاؤ جھیل واسطے چلدیاں ہن۔
25 دسمبر، 2018 نوں، ہائی سپیڈ ریل سیواواں نے ہانگزو-ہوانگشان انٹرسٹی ریلوے ' تے کیانڈوہو ریلوے سٹیشن دی سیوا شروع کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:چین دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
الیاس عقیلی دہنوی
ٰالیاس عقیلی دہنوی (پیدائش :۱۳۷۴ وچ مبارکہ ، اصفہان وچ ) اک ایرانی ماہر عمرانیات، شاعر ، ایرانی مصنف ، سول ایکٹیوسٹ ، انسانی حقوق دے کارکن تے مشرق وسطیٰ وچ کشیدگی وچ کمی تے جمہوریت دے داعی نيں
thumb| سجے طرف تو‏ں: الیاس اگلی دہنوی، لیو بوکارڈی ، بین الاقوامی ایٹمی توانائی ایجنسی، ویانا وچ [[ویٹیکن سٹی|ویٹیکن سٹی حکومت دے سابق نمائندے، تے ٹوکیو وچ ہولی سی دے سفیر۔]]