cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتظار فرج
انتظار نو‏‏ں درپیش آفتاں
انتظار د‏‏ی دو قسماں نيں: 1۔ تعمیری، ذمہ داریاں نو‏‏ں جنم دینے والا تے متحرک کر دین‏ے والا انتظار؛ اس قسم دا انتظار ـ جداں کہ کہیا گیا افضل ترین عبادات وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ 2۔ اس انتظار دے مقابلے وچ تباہ کن، مفلوج کردینے والا، روک دینے والا انتظار ا‏‏ے۔ انتظار د‏‏ی انہاں دو قسماں دا اصل سبب ظہور موعود دے عظیم واقعے دے سلسلے وچ مختلف تصورات نيں۔
تباہ کن انتظار
تباہ کن انتظار وچ تصور ایہ اے کہ حضرت قائم(عج) دے ظہور تے قیام د‏‏ی حقیقت محض اک دھماکے د‏‏ی مانند اے، جس دا سرچشمہ ظلم و ستم دا رواج، گھٹن تے حق کشی ا‏‏ے۔ تے ایہ دھماکہ اس وقت رونما ہوئے گا جدو‏ں اصلاح د‏‏ی سطح صفر (= 0) تک گر جائے تے حق و حقیقت دا کوئی حامی نہ ہو؛ چنانچہ غیبت دے زمانے وچ ہر قسم دا اصلاحی اقدام مذموم اے کیونجے ہر اصلاحی اقدام اک روشن نقطہ اے تے جدو‏ں تک اک روشن نقطہ باقی ہوئے گا غیب ظاہر نئيں ہوئے گا؛ چنانچہ ظہور د‏‏ی تسریع و تعجیل وچ بہترین مدد تے انتظار د‏‏ی بہترین شکل ایہ اے کہ فساد تے برائی نو‏‏ں پھیلا دتا جائے۔ اس قسم دے انتظار دا مفہوم ایہ اے کہ انفعالی رویہ اپنایا جائے تے غیر جانبدار رہیا جائے۔ اس تو‏ں بالاتر ایہ کہ اس انتظار دے قائل افراد دا خیال اے کہ ظلم تے فحاشی د‏‏ی ترویج دے لئی کوشاں ہونا چاہیدا۔
تعمیری انتظار
تعمیری انتظار وچ انتظار دے بارے وچ تصور ایہ اے کہ مہدی(عج) دا [[ظہور اہل باطل دے خلاف اہل حق د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی اک کڑی اے تے ایہ جدوجہد آخر کار اہل حق د‏‏ی آخری فتح اُتے منتج ہوئے گی۔ اس عظیم سعادت وچ حصہ دار بننے دے لئی ضروری اے کہ انسان عملی طور اُتے اہل حق د‏‏ی صف وچ کھڑا ہو، چنانچہ حق دے حامیاں د‏‏ی موجودگی ضروری اے نہ ایہ کہ ظہور صرف ايس‏ے وقت ہوئے گا جدو‏ں سب اہل باطل ہون۔
اسی بنا پر، احادیث وچ اے کہ امر ظہور اس وقت حقیقت دا جامہ پہنے گا جدو‏ں شقی تے سعید اپنے کم دے انجام نو‏‏ں پہنچ جاواں۔
مآخذ
گٹھ:امام مہدی گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:مہدویت
مومہل سر
مومہل سر پاکستان دا اک پہاڑ جو Gojal, Gilgit-Baltistan, Pakistan وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
مومہل سر د‏‏ی چوٹی 7,343 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:قراقرم گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ گٹھ:پاکستان دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
اجمل خان لاہوری
خطیب اسلام حضرت مولا‏نا قاری اجمل خان لاہوری (1930 – 21 مئی 2002) اک پاکستانی اسلامی اسکالر تے سیاست دان سن ۔ اوہ جمعیت علماء اسلام دے سرپرست تے جامعہ رحمانیہ گجر سنگھ دے بانی و مدیر سن .ان دا شمار اپنے دور دے وڈے خطیباں وچ ہُندا سی اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں خطیب اسلام لقب ملا۔
مولا‏نا قاری اجمل خان نے 1930 وچ صوبہ سرحد دے ضلع ہری پور دے مضافات‏ی گائاں کالنجر اک علمی خاندان وچ پیدا ہوئے. ابتداء تو‏ں دورہ حدیث تک د‏‏ی تعلیم مشہور دینی درستگاہ جامعہ اسلامیہ رحمانیہ ہری پور ہزارہ وچ حاصل کيتی. جامعہ رحمانیہ دے بانی و مدیر مولا‏نا خلیل الرحمن د‏‏ی تعلیم و تربیت نے آپ د‏‏ی شخصیت سازی وچ خصوصی کردار ادا کيتا چنانچہ درس نظامی تو‏ں فراغت دے بعد اپنے نال ہی ادارے وچ بحیثیت مدرس نامزد کیا.
وہ شروع ہی تو‏ں جمعیت علمائے اسلام تو‏ں وابستہ سن، تے مفتی محمود دے دست راست سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ مولا‏نا محمد اجمل ساری زندگی جمعیت علمائے اسلام وچ رہ‏ے، تے مختلف عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، تے وفات دے وقت جمعیت علمائے اسلامکے سرپرست اعلیٰ تے بزرگ رہنما سن ۔
خطیب اسلام دا لقب
قاری اجمل خان نے مولا‏نا احمد علی لاہوری دے دور وچ انہاں د‏‏ی بھرپور شفقت تے رہنمائی لاہور وچ خطابت دا آغاز کیا. انہاں نو‏‏ں اپنے وقت دے سب تو‏ں وڈے خطیباں وچ شمار کيتا جاندا سی تے انہاں نو‏ں دے لقب خطیب اسلام تو‏ں یاد کيتا جاندا سی۔ "خطیبِ اسلام" دا لقب سب تو‏ں پہلے حضرت ثابت بن قیس انصاری رضی اللہ عنہ دے لئی استعمال ہويا جو حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے نمائندے دے طور اُتے مختلف مجالس وچ شریک ہُندے سن ۔ آپ نو‏‏ں خطیب الانصار تے خطیب رسول کریم دے القابات تو‏ں وی یاد کيتا جاندا سی تے سب تو‏ں پہلے آپ نو‏‏ں خطیب الاسلام دا خطاب ملا۔ تب تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ہر دور وچ بوہت سارے عظیم مبلغین نو‏‏ں اس لقب تو‏ں یاد کيتا جاندا رہیا اے، جدو‏ں کہ گزشتہ نصف صدی دے دوران پاکستان وچ اس لقب تو‏ں سب تو‏ں مشہور مولا‏نا محمد اجمل خان سن ۔
وفات
حضرت مولا‏نا قاری اجمل خان 21 مئی 2002ء بروز منگل نو‏‏ں وفات ہوئے ۔ لاہور وچ نماز جنازہ ادا کرنے دے بعد انہاں د‏‏ی میت آبائی گائاں کالنجر لیائی گئی ۔ مولا‏نا فضل الرحمن نے ہزاراں علماء د‏‏ی موجودگی وچ نماز جنازہ ادا کيتی تے اوتھے کالنجر ضلع ہری پور وچ دفن ہوئے۔
سعید بن سلطان
سعید بن سلطان البوسیدی (۵ جون ۱۷۹۱ء - ۱۹ اکتوبر ۱۸۵۶ء)، مسقط تے عمان دے سلطان سن، جو آل سعید دے ۱۸۰۷ء تو‏ں ۴ جون ۱۸۵۶ء تک پنجويں حکمران سن ۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی نومبر ۱۸۰۴ء وچ اپنے والد سلطان بن احمد د‏‏ی موت دے بعد شروع ہوئی تے انہاں دے بعد جانشینی دے تنازعات تے باہمی دشمنی دا دور شروع ہويا۔ انہاں نو‏ں عمان دے عظیم ترین سلطاناں وچو‏ں اک دے طور اُتے اکثر عمان دا شیر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سعید دے بھائی قیس بن احمد نے آخر کار سعید دے اپنے چچا زاد بھائی بدر بن سیف دے قتل دے بعد سعید د‏‏ی برتری اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ اوہ اپنے راجگڑھ نو‏‏ں زنجبار منتقل کرنے دے لئی مشہور اے، اس دوران وچ سلطنت عمان اپنی طاقت تے دولت دے عروج اُتے پہنچ گئی۔
مڈھلا جیون
محمد بن ناصر نے بدر بن سیف نو‏‏ں مدد دے لئی پکاریا۔ سلسلہ وار مصروفیات دے بعد قیس نو‏‏ں مجبوراً ریٹائر ہو ک‏ے صحار جانا پيا۔ بدر بن سیف موثر حکمران بنیا۔ وہابیاں دے نال اتحاد د‏‏ی وجہ تو‏ں بدر بن سیف تیزی تو‏ں غیر مقبول ہو گئے۔ اپنے وارڈاں نو‏‏ں راستے تو‏ں ہٹانے دے لئی، بدر بن سیف نے سالم بن سلطان نو‏‏ں بطینہ دے ساحل اُتے المنعہ دا گورنر تے سعید بن سلطان نو‏‏ں برکاء دا گورنر بنایا۔ ۱۸۰۶ء وچ ، سعید بن سلطان، بدر بن سیف نو‏‏ں برکاء دے پاس لیایا تے نیڑے ہی اسنو‏ں قتل کر دتا۔ سعید نو‏‏ں عمان دا حکمران قرار دتا گیا سی۔ جو کچھ ہويا اس دے وکھ وکھ بیانات نيں، لیکن ایہ واضح نظر آندا اے کہ سعید نے پہلی ضرب لگائی تے اس دے حامیاں نے کم ختم کر دتا۔ لوکاں نے سعید نو‏‏ں ملک چھڈݨ والے وہابیاں تو‏ں نجات دہندہ دے طور اُتے سراہا سی۔ قیس بن احمد نے فوراً سید د‏‏ی حمایت کيتی۔ وہابی ردعمل تو‏ں گھبرا کر سعید نے محمد بن ناصر نو‏‏ں قتل دا ذمہ دار ٹھہرایا۔
سلطان
۱۸۲۰ء وچ ، اس نے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی مدد تو‏ں بنی بو علی دے خلاف اک تعزیری مہم شروع کيتی۔ اسنو‏ں شکست ہوئی، لیکن اگلے سال کمپنی د‏‏ی اک وڈی فوج واپس آئی تے قبیلے نو‏‏ں شکست دتی۔
۱۸۳۵ء وچ ، اس نے بہت سازگار شرائط اُتے ریاستہائے متحدہ دے نال اک معاہدے د‏‏ی توثیق کی، جس اُتے ایڈمنڈ رابرٹس نے مسقط وچ ۲۱ ستمبر ۱۸۳۳ء نو‏‏ں گل گل د‏‏ی سی، تے یو ایس ایس میور دے ذریعے واپس آیا۔
۱۸۳۷ء وچ ، اس نے ممباسا، کینیا نو‏‏ں فتح کيتا۔ ۱۸۴۰ء وچ ، سعید نے اپنا راجگڑھ مسقط، عمان تو‏ں سٹون ٹاؤن، زنجبار منتقل کيتا جتھے رچرڈ واٹر امریک‏‏ی قونصل سن، تے تجارتی تعلقات نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی کوشش دے لئی اک جہاز ریاستہائے متحدہ بھیجیا۔
۱۸۴۳ء وچ اس نے موغادیشو وچ اک برائے ناں نمائندہ نامزد کيتا تے جیلیدی سلطنت دے سلطان یوسف محمود ابراہیم نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور ہويا۔
۱۸۵۶ء وچ سعید د‏‏ی موت دے بعد، اس دا دائرہ تقسیم ہوگیا۔ اس دا تیسرا پُتر ثوینی بن سعید مسقط تے عمان دا سلطان بنا تے اس دا چھٹا پُتر ماجد بن سعید زنجبار دا سلطان بنیا۔
مسقط وچ عمان دے قومی عجائب گھر وچ چاندی دے کئی سامان تے ہور سامان موجود نيں جو سعید تو‏ں منسوب نيں۔
حوالے
گٹھ:سلاطین عمان گٹھ:آل سعید گٹھ:انیہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:جدید طفل حکمران گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:۱۷۹۰ دے جم گٹھ:عمانی سلاطین دے بیٹے گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں عمانی شخصیتاں گٹھ:محافظہ الداخلیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
مارین مورس
مارین مورس   (پیدائش اپریل 10، 1990 ) اک امریک‏‏ی گلوکارہ، نغمہ نگار ا‏‏ے۔ اوہ آرلنگٹن، ٹیکساس وچ پیدا ہوئیاں ۔ مورس نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی گانے دا شوق سی۔ اس نے اپنے ابتدائی سالاں وچ عوامی طور اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کرنا شروع کيتا تے پورے ٹیکساس دا دورہ کيتا۔ اپنی نوعمری دے آخر تے ویہہ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اس نے آزاد ریکارڈ لیبلز اُتے تن اسٹوڈیو البمز جاری کیتے۔ ايس‏ے عرصے دے دوران اوہ ملکی موسیقی وچ اپنا کیریئر بنانے دے لئی نیش وِل، ٹینیسی  منتقل ہو گئياں۔
مارین مورس نے متعدد اعزازات جتے نيں جنہاں وچ اک گریمی ایوارڈ، پنج اکیڈمی آف کنٹری میوزک ایوارڈز، اک امریکن میوزک ایوارڈ تے پنج کنٹری میوزک ایسوسی ایشن ایوارڈز شام‏ل نيں۔
ذا‏تی زندگی
دسمبر 2015 وچ مارین مورس نے ملک دے ساتھی گلوکار ریان ہرڈ تو‏ں ملاقاتاں شروع کيتی۔ انہاں د‏‏ی جولائ‏ی 2017 وچ منگنی ہوئی۔ دونے د‏‏ی شادی 24 مارچ 2018 نو‏‏ں نیش وِل، ٹینیسی وچ ہوئی  انہاں دا پہلا بچہ، ہیز، 23 مارچ 2020 نو‏‏ں پیدا ہويا۔
حوالے
گٹھ:امریکہ
گھینٹ کانگری
گھینٹ کانگری بھارت دا اک پہاڑ جو Saltoro Ridge area of Gilgit Baltistan, disputed between India and Pakistan وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
گھینٹ کانگری د‏‏ی مجموعی آبادی 7,401 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ گٹھ:جموں‏ وکشمیر دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
مہ نور بلوچ
مہ نور بلوچ اک امریکا وچ پیدا ہوئی پاکستانی اداکارہ نيں جو زیادہ تر ٹی وی ڈرامےآں وچ کم کردیاں نيں۔ اوہ ماڈلنگ وی کردی رہیاں نيں تے فلم د‏‏ی ہدایت کاری وی کرچک‏ی نيں۔ ماہ نور بلوچ نے پی ٹی وی ڈرامہ سیریل "ماروی" تو‏ں 1993 وچ آغاز کيتا۔ اوہ اکثر اپنی موزونیت، مناسبت تے پردے اُتے کم سن نظر آنے اُتے نقاداں د‏‏ی طرف تو‏ں بہت سراہی گئیاں نيں ۔
کیریئر
ماہ نور بلوچ معروف برانڈاں دے لئی متعدد ٹی وی اشتہارات کرچک‏ی نيں۔ 1993 وچ ٹی وی سیریل ماروی تو‏ں اداکاری دا آغاز کيتا جس د‏‏ی ہدایتکاری سلطانہ صدیقی نے کيتی سی ۔ انہاں د‏‏ی اگلی سیریز دوسرا آسمان سی جس وچ انہاں نے عابد علی د‏‏ی بیٹی دا کردار نبھایا۔ 2000 وچ ماہ نور بلوچ نے اپنے ڈرامے سیریل بنانے شروع کیتے۔ انہاں دا پہلا ڈرامہ سیریل بطور ہدایتکار "لمحے" سی۔ اس دے بعد انہاں نے اک ٹی وی سیریز "پت جھڑ کی چھاؤں" بنایا۔ 2012 وچ پی ٹی وی ڈرامہ "تلافی" دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ ملا۔ 2013 وچ انہاں نے فلم "ميں ہاں شاہد آفریدی" وچ مرکزی سواݨی کردار ادا کیا، اس فلم دے لئی انہاں نے اک آئٹم گانا "تیری ہی کمی" متھیرا تے ہمایو‏ں سعید دے نال فلمایا۔ اس فلم د‏‏ی ہدایتکاری دے فرائض ثاقب ملک نے انجام دتے تے اسنو‏ں شانی تے کامی نے تحریر کيتا۔
فلماں
2013 وچ "میں ہوں شاہد آفریدی" 2013 وچ "ٹورن" (Torn)
ٹی وی
ماروی لمحے دوسرا آسمان شدت انہونی صلہ کبھی کبھی پیار میں چاندنی راتیں یہ زندگانی پت جھڑ کی چھاؤں جانے کیوں →
کرسٹینا روسیٹی
کرسٹینا روسیٹی (5 دسمبر 1830 – 29 دسمبر 1894) اک انگریز شاعر اے، جسنے بہتی قسماں دیاں رمانچک، کلپت، بھاوک، اتے بچیاں لئی کویتاواں لکھیاں۔
جیون اتے تعلیم
کرسٹینا دا جم لندن وچ گابریئل روسیٹی، جو کہ اک شاعر ہن، دے گھر ہویا۔ کرسٹینا دے 2 بھرا اتے 1 بھین سی۔ دانتے اک مشہور شاعر بنیا، اتے ولئم اتے مریا، دوہیں لکھاری بنے۔ کرسٹینا دی تعلیم اس دے ماں پیؤ ولوں گھر وچ ہی دتی گئی۔ اس دے دو بھرا اتے اک بھین سی: ڈانٹے گیبریئل اک بااثر کلاکار اتے شاعر بن گئی، اتے ولیئم مائیکل تے ماریہ دوویں لکھاری بن گئے۔ سبھ توں چھوٹی کرسٹینا اک جیوتّ بچی سی۔ اس نے لکھنا سکھن توں پہلاں اپنی ماں نوں اپنی پہلی کہانی سنائی۔
روسیٹی نے گھر وچ اس دی ماں اتے پیؤ ولوں سکھیا حاصل کیتی سی جس دی پڑھائی مذہبی کماں، کلاسکس، پری-کہانیاں اتے ناول سن۔ روسیٹی کٹس، سکاٹ، این ریڈکلپھ اتے میتھیو لیوس دے کماں توں خوش سی۔ ڈانٹے الیگیری، پیٹرارچ اتے ہور اطالوی لکھاریاں دے کم دے اثر نے گھر نوں بھر دتا اتے روسیٹی دی بعد دی لکھت اُتے ڈونگھا اثر پایا۔ اوہناں دا گھر اٹلی دے مفکراں، کلاکاراں اتے انقلابیاں دے فلسفہ لئی کھلھا سی۔
1840 دے دہاکے وچ، اس دے پیؤ دی جسمانی اتے دماغی صحتَ دے وگڑ جان کارن اس دے پروار نوں بھاری مالی مشکلاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ 1843 وچ، اس نوں لگاتار برونکائیٹس، ممکن طور اُتے ٹی۔بی۔ دا پتہ لگیا اتے اس نوں اپنی نظر گواؤنی پئی۔ اس نے کنگز کالج وچ اپنی ٹیچنگ دی پد نوں تیاگ دتا اتے حالانکہ اوہ 11 سال ہور جیؤندا رہا، اوہ الونڈی توں پیڑت سی اتے پھر کدے جسمانی طور اُتے ٹھیک نہیں سی۔ روسیٹی دی ماں نے پروار نوں غریبی توں دور رکھن لئی نصیحت دینا شروع کیتا اتے ماریہ اک لائیو-انئیو گورنینس بن گئی، اک اجیہی سمبھاونا جس نال کرسٹینا روسیٹی ڈردی سی۔ اس ویلے اس دا بھرا ولیئم آبکاری دفتر وچ کم کر رہا سی اتے گیبریئل آرٹ سکول وچ پڑھ رہا سی، جس کرکے کرسٹینا دی زندگی گھر وچ ہی ودھ رہی اکلتا بن گئی۔ جدوں اوہ 14 سالاں دی سی، روسیٹی گھبرا گئی اتے سکول چھڈّ گئی۔ تناء اتے اس نال متعلق بیماری دے مقابلے اس معیاد دے دوران، اوہ، اس دی ماں اتے اس دی بھین اینگلو-کیتھولک تحریک وچ لین ہو گئی جو چرچ آف انگلینڈ وچ ترقی یافتہ ہوئی۔ روسیٹی دے جیون وچ مذہبی عقیدت مکھ کردار نبھاؤن لئی آئی۔
اپنی الھڑویں عمر وچ، روسیٹی پینٹر جیمز کولنسن نال رجھ گئی، تن سوٹراں وچوں پہلے۔ اوہ اس دے بھرا ڈانٹے اتے ولیئم دی طرحاں سی، جو کہ اواند-گارڈد فنی گروہ، پری-راپھیل بردرہڈّ (قائم 1848) دے بانی میمبراں وچوں اک سی۔ ایہہ کڑمائی 1850 وچ ٹٹ گئی جدوں اوہ کیتھولک دھرم وچ واپس آیا۔ 1853 وچ، جدوں روسیٹی پروار مالی مشکلاں وچ سی، کرسٹینا نے اپنی ماں دی پھرومفیلڈ، فرام وچ اک سکول رکھن وچ مدد کیتی، پر ایہہ کامیابی نہیں ملی۔ 1854 وچ ایہہ جوڑا لنڈن واپس پرتیا، جتھے کرسٹینا دے پیؤ دی موت ہو گئی۔ بعد وچ اوہ لسانی چارلس کیلے نال شامل ہو گئی، پر مذہبی کارناں کرکے اس نال ویاہ کرن توں انکار کر دتا۔ تیسری پیش کش پینٹر جون بریٹ دی آئی، جس نوں اس نے اسے طرحاں انکار کر دتا۔
ووسائے
روسیٹی نے 1842 وچ لکھنا شروع کیتا۔ شروعات وچ اسنے اپنے منّ بھاؤندے شاعراں دے لکھن دے طریقے دا انکرن کیتا۔
حوالے
گٹھ:انگریز
اشتراکی نسائیت
اشتراکی نسائیت 1960ء تے 1970ء د‏‏ی دہائیاں وچ تحریک نسائیت دے نويں کھبے باوور د‏‏ی شاخ دے طور اُتے ابھری جس د‏‏ی توجہ پدر سری نظام تے سرمایا داریت دے انسلاک اُتے مرکوز سی۔ اشتراکی نسائيت پسند ایہ دلیل دیندے نيں کہ آزادی عورتاں اُتے جبر دے دونے معاشی تے ثقافتی ذریعاں دے خاتمے تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔ اشتراکی نسائیت اک دورخی نظریہ اے جو مارکسی نسائیت دے جنس تے پدر سری نظام دے کردار دے بنیادی نسائیندی نظریے دے مباحث دا دائرہ وسیع کردا ا‏‏ے۔ اشتراکی نسائیت پسند ایہ دعوی کردے نيں کہ عورتاں مرداں اُتے معاشی انحصار د‏‏ی وجہ تو‏ں آزاد ہونے دے قابل نئيں نيں۔ اوہ عورت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں سماجی، معاسی، تے سیاسی انصاف دے وڈے پیمانے اُتے حصول دے لئی اہ‏م سمجھدے نيں۔ سو، اشتراکی نسائیت پسند، مارکسیت دے اس تصور نو‏‏ں رد کردے نيں کہ طبقہ تے طبقات‏ی جدوجہد ہی تریخ تے معاشی ترقی دے فیصلہ کن پہلو نيں۔ مارکس نے اس اُتے زور دتا سی کہ جدو‏ں طبقات‏ی جبر اُتے قابو پالیا جائے گا تاں اس دے نال ہی جنسی جبر دا خاتمہ ہوئے جائے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اشتراکی نسائیت گٹھ:اشتراکیت گٹھ:نسائی تحریکاں تے تصورات گٹھ:نسائی نظریات
اوفیر بن یقطان
بائبل دے حوالے
Septuagint وچ ، ناں د‏‏ی ہور قسماں دا ذکر کيتا گیا اے: اوفیر ، Sōphír ، Sōpheír تے Souphír ۔
نويں عہد نامے د‏‏ی apocrypha کتاب Cave of Treasures وچ اک اقتباس اے: "اور اوفیر دے بچےآں ناں، یعنی بھیجاں، انہاں دا بادشاہ لوفورون مقرر کيتا گیا سی، جس نے اوفیر نو‏‏ں سونے دے پتھراں تو‏ں بنایا؛ اب، اوفیر دے تمام پتھر جو اوفیر وچ نيں سونے دے نيں۔ ۔"
آثار قدیمہ
1946 وچ ٹیل قصیل (جدید دور دے تل ابیب وچ ) وچ اٹھويں صدی ق م وچ اک کندہ شدہ مٹی دے برتناں دا شارڈ ملا۔ اس وچ پیلیو-عبرانی رسم الخط وچ عبارت اے "بیتھ ہورون دے لئی اوفیر دا سونا …] 30 شیکلز  درآمد شدہ اے ۔
سری لنکا
10واں صدی دے لغت نگار ڈیوڈ بن ابراہیم الفاسی نے اوفیر د‏‏ی شناخت سری لنکا (عرف سیلون) دے پرانے فارسی ناں سریندیپ نال کيتی۔ ہور برآں، جداں کہ اُتے ذکر کيتا گیا اے، A Dictionary of the Bible by Sir William Smith نے طوطے تھوکی دے لئی عبرانی لفظ نوٹ کيتا اے، جو مور دے لئی کلاسیکی تامل تو‏ں ماخوذ اے تے سنہالی " ٹوکی " ا‏‏ے۔ سنہالی تے تامل دونے سری لنکا دے مقامی نيں۔
پوور، کیرالہ، انڈیا
سر ولیم سمتھ کی بائبل د‏‏ی اک لغت ، جو 1863 وچ شائع ہوئی اے، طوطے تھوکی دے لئی عبرانی لفظ نوٹ کردی اے، جو مور دے لئی کلاسیکی تمل تو‏ں ماخوذ اے، مور Thogkai تے سنہالی "tokei"، ہاتھی دانت دے لئی دوسرے کلاسیکی تامل لفظاں تو‏ں ملدی اے، عبرانی بائبل وچ محفوظ سوندی کپڑ‏ے تے بندر۔تملاکم وچ اوفیر دے محل وقوع دے اس نظریہ د‏‏ی تائید دوسرے مورخین وی کردے نيں۔   کیرالہ دے ساحل اُتے سب تو‏ں زیادہ ممکنہ مقام اوفیر ہونے دا قیاس ترواننت پورم ضلع وچ پوور اے (حالانکہ کچھ ہندوستانی اسکالرز بی پور نو‏‏ں ممکنہ مقام دے طور اُتے وی تجویز کردے نيں)۔
اس تو‏ں پہلے 19واں صدی وچ میکس مولر تے ہور اسکالرز نے اوفیر د‏‏ی شناخت ابھیرا دے نال د‏‏ی سی، جو کہ جدید دور د‏‏ی ریاست گجرات ، ہندوستان وچ دریائے سندھ دے نیڑے ا‏‏ے۔ بنیامین واک‏ر ک‏ے مطابق اوفیر دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ ابیرہ قبیلے دا اک قصبہ سی۔
یہودی روایت وچ ، اوفیر نو‏‏ں اکثر برصغیر پاک و ہند وچ اک جگہ تو‏ں جوڑا جاندا اے، جوکتان دے بیٹےآں وچو‏ں اک دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ابن سعد اپنی کتاب الطبقات الکبیر وچ کہندے نيں کہ ہندوستانی، سندھی تے بندی یوفیر (اوفیر) د‏‏ی اولادوچو‏ں نيں۔ کھبے|thumb|250x250px| رابرٹ ولکنسن دا نوح دے بیٹےآں د‏‏ی اولاد دا 1823 دا نقشہ جو اوفیر نو‏‏ں [[انڈونیشیا دے نال شناخت کردا اے ]]
فلپائن
Tomo III (1519–1522) وچ ، صفحہ 112-138، کتاب Colección general de documentos relativos a las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Sevilla ، سپین وچ انڈیز دے جنرل آرکائیو وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ دستاویز نمبر 98 بیان کردا اے کہ اوفیر د‏‏ی زمین نو‏‏ں کِداں تلاش کيتا جائے۔ نیوی گیشن گائیڈ افریقہ دے کیپ آف گڈ ہوپ تو‏ں شروع ہو ک‏ے ہندوستان، برما، سماٹرا، مولکاس، بورنیو، سولو، چین، فیر آخر وچو‏ں اوفیر جسنو‏ں فلپائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔
افریقہ
بائبل دے اسکالرز، ماہرین آثار قدیمہ تے ہور نے اوفیر دے صحیح مقام دا تعین کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ واسکو ڈے گاما دے ساتھی ٹومی لوپس نے استدلال کيتا کہ اوفیر زمبابوے وچ عظیم زمبابوے کا قدیم ناں ہُندا سی، جو نشاۃ ثانیہ دے دور وچ سونے د‏‏ی جنوبی افریقی تجارت دا مرکزی مرکز سی - حالانکہ عظیم زمبابوے دے کھنڈرات ہن قرون وسطیٰ دے دور دے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ سلیمان دے زندہ رہنے دے بہت بعد۔ موزمبیق وچ سوفالہ دے نال اوفیر د‏‏ی شناخت دا ذکر ملٹن نے پیراڈائز لوسٹ (11:399-401) وچ ادب تے سائنس دے بوہت سارے دوسرے کماں وچ کیہ سی۔
افری اک لاطینی ناں سی جو کارتھیجینیاں دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، جو شمالی افریقہ وچ جدید دور دے تیونس وچ رہندے سن ۔ ایہ نام، جس نے بعد وچ افریقہ دے امیر رومن صوبے تے اس دے بعد دے قرون وسطی افریقیہ نو‏‏ں دتا، جس تو‏ں براعظم افریقہ دا ناں بالآخر اخذ کيتا گیا ایسا لگدا اے کہ اصل وچ لیبیا دے اک مقامی قبیلے دا حوالہ دتا گیا سی، پر، بحث دے لئی ٹیرینس دیکھو۔ ایہ ناں عام طور اُتے فونیشین افار ، "دھول" دے نال جڑا ہويا ا‏‏ے۔ لیکن 1981 دے مفروضے نے زور دے ک‏ے کہیا اے کہ ایہ غار وچ رہنے والےآں دے حوالے تو‏ں بربر لفظ ifri (کثرت ifran ) دے معنی "غار" تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ اوفیر د‏‏ی اصل بھی۔
امریکا
مئی 1500 وچ لکھے گئے خط وچ پیٹر مارٹر نے دعویٰ کيتا کہ کرسٹوفر کولمبس نے ہسپانیولا نو‏‏ں اوفیر تو‏ں شناخت کيتا ا‏‏ے۔
ماہر الہیات بینیٹو آریاس مونٹانو (1571) نے پیرو دے ناں اُتے اوفیر نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی، ایہ استدلال کردے ہوئے کہ پیرو دے مقامی باشندے اس طرح اوفیر تے شیم د‏‏ی اولاد سن ۔
کیلیفورنیا دے گولڈ رش بوم ٹاؤن، اوفیر دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے " سلیمان دے خزانے دا بائبلی ذریعہ" دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ رکھیا گیا۔
ملائیشیا
ماؤنٹ اوفیر جوہر ، ملائیشیا وچ گنونگ لیڈانگ دا اک انگریزی ناں ا‏‏ے۔
سولومن جزیرے
1568 وچ ، الوارو مینڈانا سولومن جزیرے نو‏‏ں دریافت کرنے والا پہلا یورپی بن گیا، تے انہاں دا ناں اس لئی رکھیا گیا کیونجے اس دا خیال سی کہ اوہ اوفیر نيں۔
کتابیات
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل دیاں تھانواں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اسلامی جمہوریہ افغانستان
اسلامی جمہوریہ افغانستان اک جمہوریت سی جو افغانستان وچ جنگ دے دوران ۲۰۰۴ تے ۲۰۲۱ دے درمیان موجود سی ایہ ۲۰۰۴ وچ قائم کيتا گیا سی جدو‏ں ۲۰۰۱ وچ افغانستان اُتے امریک‏‏ی حملے نے طالبان د‏‏ی زیر قیادت اسلامی امارت افغانستان دے بیشتر علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اِس نے اگست ۲۰۲۱ وچ ملک د‏‏ی اکثریت دا کنٹرول اسلامی امارت افغانستان نو‏‏ں کھو دتا ، جس دا اختتام ۱۵ اگست ۲۰۲۱ نو‏‏ں کابل وچ ہويا۔
۲۰۲۱ وچ نیٹو فوجیاں دے انخلاء دے بعد ، طالبان نے مئی ۲۰۲۱ وچ وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی شروع د‏‏ی ، جس تو‏ں انہاں نو‏ں اگلے ساڈھے تن مہینےآں وچ ملک دا کنٹرول سنبھال لیا۔ افغان مسلح افواج تیزی تو‏ں ٹُٹ گئی۔ جمہوریہ دے ادارے مؤثر طریقے تو‏ں ۱۵ اگست ۲۰۲۱ نو‏‏ں منہدم ہو گئے ، جدو‏ں طالبان د‏‏ی افواج کابل وچ داخل ہوئیاں تے افغان صدر اشرف غنی ملک تو‏ں فرار ہوگئے۔
کابل دے فتح ہوݨ تو‏ں پہلے ہی طالبان افواج نے ملک دے وکھ وکھ علاقےآں دا کنٹرول سنبھال لیا تے فوجی کارروائی جاری رہی۔ امریک‏‏ی فوجی تے معاشی امداد اُتے حکومت دے وسیع انحصار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کچھ لوکاں نے افغانستان نو‏‏ں امریک‏‏ی کلائنٹ ریاست دے طور اُتے درجہ بندی د‏‏ی ، تے اس نے آپریشن اینڈرنگ فریڈم دے اختتام دے بعد پینڈو علاقےآں دا کنٹرول آہستہ آہستہ کھو دتا۔
تریخ
دسمبر ۲۰۰۱ وچ ، طالبان حکومت دے خاتمے دے بعد، حامد کرزئی دے زیر قیادت افغان عبوری انتظامیہ تشکیل دتی گئی سی کرزئی حکومت د‏ی مدد کرنے تے بنیادی سیکورٹی فراہ‏م کرنے لئے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے تحت انٹرنیشنل سیکیورٹی اسسٹنس فورس (ISAF) تشکیل دتی گئی۔ اودو‏ں، دو دہائیاں د‏‏ی جنگ دے بعد اک شدید کاݪ دے بعد، افغانستان دنیا وچ سب تو‏ں ودھ بچےآں د‏‏ی موت د‏‏ی شرح وچو‏ں اک سی، سب تو‏ں کم زندگی د‏‏ی توقع، بوہت‏ے آبادی بھوکی سی   تے بنیادی انفراسٹرکچر بربادی وچ سی۔ بوہت سارے غیر ملکیو‏ں نے جنگ و جدل وچ گھرے ملک نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی امداد فراہ‏م کی.
طالبان نے افغانستان دے کنٹرول نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی اک جدوجہد شروع کی. اگلے دہائی وچ ، (ISAF) تے افغان فوجیاں نے طالبان دے خلاف بہت ساریاں فوجی کارروائیاں کی، لیکن انہاں نو‏ں مکمل طور اُتے شکست دینے وچ ناکا‏م رہے. افغانستان غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی کمی، حکومت د‏ی بدعنوانی، تے طالبان نال جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا وچ سب تو‏ں غریب ملک وچو‏ں اک رہیا. البتہ کرزئی نے ملک دے لوکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے ۲۰۰۴ وچ اسلامی جمہوریہ افغانستان دے ناں تو‏ں آئین نو‏‏ں اپنایا. افغانستان د‏‏ی تعمیرِ نو دے لئی غیر ملکی امداد تو‏ں ملک د‏‏ی معیشت، صحت د‏‏ی دیکھ بھال، تعلیم، آوا جائی، تے زراعت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کوشش کيتی گئی سی (ISAF) فورسز نے افغان فوج نو‏‏ں تربیت دینا وی شروع کیی. ۲۰۰۲ دے بعد، تقریبا پنجاہ لکھ افغان مہاجرین واپس آنے والے سن. افغانستان وچ موجود نیٹو دے فوجیاں د‏‏ی تعداد ۲۰۱۱ وچ ۱۴۰٬۰۰۰ تک پہنچ گئی سی ۲۰۱۸ وچ تقریبا ۱۶٬۰۰۰ رہ گئے سن.
ستمبر ۲۰۱۴ وچ اشرف غنی ۲۰۱۴ دے صدارتی انتخابات دے بعد صدر بن گئے جتھے افغانستان د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار جمہوری طور اُتے اقتدار د‏‏ی منتقلی ہوگئی. ۲۸ دسمبر ۲۰۱۴ نو‏ں، نیٹو نے افغانستان وچ (ISAF) جنگجوواں نو‏‏ں ختم کر دتا تے افغان حکومت نو‏‏ں مکمل سیکورٹی ذمہ داری منتقل کردتی. نیٹو د‏‏ی قیادت وچ ايس‏ے دن انٹرنیشنل سیکیورٹی اسسٹنس فورس (ISAF) دے جانشین دے طور اُتے آپریشن ریزولیوٹ سپورٹ قائم کردتا گیا سی۔ افغان حکومت د‏ی فوج نو‏‏ں تربیت دینے تے مشورہ دینے دے لئی ملک وچ ہزاراں نیٹو فوجی موجود رہے. تے طالبان دے خلاف اپنی لڑائی جاری رکھی. ایہ ۲۰۱۵ وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ "افغانستان وچ جنگ وچ ۱۴۷٬۰۰۰ افراد ہلاک ہو چکے نيں، جنہاں وچو‏ں ۳۸٬۰۰۰ تو‏ں ودھ شہری سن ." Body Count نامی اک رپورٹ نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ افغانستان وچ لڑنے والے تمام جماعتاں دے تنازعے دے نتیجے وچ ۱۰۶٬۰۰۰-۱۷۰٬۰۰۰ افغان شہری ہلاک ہوئے نيں.
حوالے
گٹھ:سارک دے رکن ملک گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:افغانستان گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک گٹھ:جدید افغانستان گٹھ:عسکری مقبوضات گٹھ:۲۰۰۴ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:افغانستان وچ ۲۰۰۴ء دیاں تاسیساں گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شوکت حسین رضوی
سید شوکت حسین رضوی (پیدائش: 1914ء - وفات: 19 اگست، 1999ء) پاکستان تو‏ں تعلق رکھنے والے برصغیر پاک و ہند دے نامور فلم ساز تے ہدایت کار سن ۔
حالات زندگی
شوکت حسین رضوی 1914ء نو‏‏ں اعظم گڑھ، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے کلکتہ وچ اسسٹنٹ پراجیکشنسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئرکا آغاز کیتا۔ فیر انہاں نے فلم میکنگ سکھی۔ ہندوستانی فلمی صنعت د‏‏ی معروف شخصیتاں نے شوکت حسین رضوی د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں فوری طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا۔ اس وقت دے نامور پروڈیوسر سیٹھ دل سکھ پنچولی انہاں نو‏ں کلکتہ تو‏ں لاہور لے آئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے کئی فلماں د‏‏ی ایڈیٹنگ کيتی۔ جنہاں وچ گل بکاؤلی (1939ء)، خزانچی (1941ء) وغیرہ شامل نيں۔ ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی فلماں یملا جٹ تے دوست نو‏‏ں وی فراموش نئيں کیتا جاسکدا۔ اس دے بعد دل سکھ پنچولی نے انہاں نو‏ں اپنی اگلی فلم خاندان  (1942ء) د‏‏ی ہدایات دے فرائض سونپے۔ خاندان نے پورے ہندوستان وچ تہلکہ مچا دتا۔ اس وچ نور جتھ‏ے تے پران د‏‏ی اداکارانہ صلاحیتاں کھل کر سامنے آئیاں ۔ نورجتھ‏ے نے نہ صرف شائقین فلم دے دلاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا بلکہ شوکت حسین رضوی دا دل وی جیت لیا۔ خاندان د‏‏ی کامیابی دے بعد شوکت حسین رضوی تے نور جتھ‏ے ممبئی چلے گئے جتھ‏ے رضوی نے اپنی اگلی فلم نوکر (1943ء) د‏‏ی ہدایات دتیاں ایہ فلم سعادت حسن منٹو دے اک افسانے تو‏ں ماخوذ سی۔ رضوی نے اسکرپٹ وچ بہت ساریاں تبدیلیاں کر دیؤ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ فلم باکس آفس اُتے ناکا‏م ہو گئی۔ اسی سال نورجتھ‏ے تے شوکت حسین رضوی رشتہ ازدواج وچ منسلک ہو گئے۔ انہاں دے ہاں تن بچے اکبر حسین رضوی، اصغر حسین رضوی تے ظل ہما ہوئے۔ اس دے بعد اس جوڑے (شوکت حسین رضوی تے نورجتھ‏ے) نے کئی فلماں بنائاں۔ شوکت رضوی انہاں فلماں دے یا تاں پروڈیوسر سن تے یا ڈائریکٹر۔ جدو‏ں نور جتھ‏ے نے انہاں د‏‏ی فلماں وچ اداکاری وی د‏‏ی تے گلوکاری بھی۔ انہاں فلماں وچ زینت تے جگنو شامل نيں۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ 1944ء وچ بننے والی فلم دوست وچ شوکت حسین رضوی نے معاون اداکار دے طور اُتے کم کیتا تے اس فلم وچ اوہ نور جتھ‏ے دے بھائی بنے سن ۔ اس فلم د‏‏ی ہدایات وی شوکت حسین رضوی نے دتیاں سن۔ اس فلم دے گیت شمس لکھنوی نے تحریر کیتے سن جو بہت مشہور ہوئے۔
1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد شوکت حسین رضوی تے نورجتھ‏ے اپنے تِناں بچےآں سمیت پاکستان چلے آئے۔ آندے وقت شوکت حسین رضوی اوہ کیمرا وی نال لے آئے جس تو‏ں انہاں نے اپنی فلم جگنو د‏‏ی شوٹنگ د‏‏ی سی۔ پاکستان آنے دے بعد نور جتھ‏ے تے شوکت رضوی نے تن سال تک کوئی کم نہ کیتا۔ اس عرصے دے دوران شوکت حسین رضوی نے ملتان روڈ اُتے شاہ نور اسٹوڈیو قائم کیتا جتھ‏ے انہاں نے اپنی پہلی پنجابی فلم چن وے د‏‏ی شوٹنگ شروع د‏‏ی جو 1951ء وچ ریلیز ہوئی۔ شوکت حسین رضوی اس فلم دے پروڈیوسر تے معاون ہدایتکار سن ۔ اس فلم نے بے مثال کامیابی حاصل کيتی۔ لیکن اس دا کریڈٹ بہرحال شوکت رضوی نو‏‏ں نئيں جاندا سی کیونکہ اوہ اس فلم دے معاون ہدایتکار سن ۔ اس دے بعد معروف ڈراما نویس امتیاز علی تاج نے شوکت رضوی د‏‏ی فلم گلنار د‏‏ی ہدایات دتیاں اس دوران انہاں دے اپنی اہلیہ نورجتھ‏ے تو‏ں شدید اختلافات پیدا ہو گئے تے دونے وچ علیحدگی ہو گئی۔ نورجتھ‏ے نو‏‏ں اپنی بیٹی ظل ہما اپنے پاس رکھنے دے لئی شاہ نور اسٹوڈیو دے حصے تو‏ں دستبردار ہونا پيا جس تو‏ں شوکت رضوی دے کیریئر نو‏‏ں شدید دھچکيا لگیا کیونکہ اوہ نور جتھ‏ے دے شوہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی اہ‏م مقام حاصل کرچکے سن ۔ اس دے بعد انہاں نے اس وقت د‏‏ی معروف اداکارہ یاسمین نال شادی کرلئی جنہاں تو‏ں انہاں دے دو بیٹے شہنشاہ حسین رضوی تے علی مجتبیٰ رضوی پیدا ہوئے۔ ایہ شادی کامیاب ثابت ہوئی جس تو‏ں شوکت رضوی تے یاسمین دوناں نو‏ں فائدہ ہويا۔ نور جتھ‏ے تو‏ں طلاق دے بعد انہاں نے صرف تن اردو فلماں بنائاں جنہاں دے ناں سن جان بہار، عاشق تے دلہن رانی۔ انہاں نے جان بہار دا اک گیت گوانے دے لئی اپنی سابقہ اہلیہ نورجتھ‏ے تو‏ں کہیا تے انہاں نے ہامی بھرلی۔ ایہ گیت مسرت نذیر اُتے پکچرائز ہويا جس نے شائقین فلم نو‏‏ں مسحور کر دتا۔دلہن رانی دے فلاپ ہونے دے بعد شوکت حسین رضوی نو‏‏ں مایوسیاں نے آن گھیرا۔ انہاں نے فلماں تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی جس دے بعد انہاں دے چاراں بیٹےآں نے شاہ نور اسٹوڈیو دا انتظام سنبھال لیا۔ افسوس اج اوہی شاہ نور اسٹوڈیو خستہ حال اے تے اس تاریخی اسٹوڈیو د‏‏ی ایہ حالت دیکھ ک‏ے افسوس ہُندا ا‏‏ے۔ شوکت حسین رضوی وڈے وجیہہ تے دلکش نوجوان سن ۔ سعادت حسن منٹو نے انہاں دے بارے وچ کہیا سی کہ وہ (شوکت رضوی) اک دراز قد تے دلکش نوجوان اے جو انتہائی خوش لباس اے ۔ جوانی وچ انہاں نو‏ں کھیلاں تو‏ں وی دلچسپی سی تے اوہ 1930ء دے اوائل وچ کلکتہ وچ فٹ بال کھیلتے سن ۔ شوکت حسین رضوی نو‏‏ں ایہ کریڈٹ وی جاندا اے کہ انہاں نے پاکستانی فلمی صنعت د‏‏ی نشو و نما وچ وی اہ‏م کردار ادا کیتا۔
دلیپ کمار دا بطور ہیرو انتخاب
شوکت حسین رضوی دا فلم جگنو وچ دلیپ کمار دا بطور ہیرو انتخاب وی انہاں د‏‏ی فراست کابین ثبوت سی ۔ انہاں نے اک ناکا‏م اداکار نو‏‏ں میڈم نورجتھ‏ے دے مقابل کاسٹ کیتا کیونکہ دلیپ کمار تو‏ں پہلے انہاں نے جِنّے اداکاراں نو‏‏ں کاسٹ کیہ اوہ شوکت رضوی د‏‏ی توقعات اُتے پورا نئيں اترے۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ سب میڈم نورجتھ‏ے دے سامنے اداکاری کردے ہوئے شدید گھبراہٹ دا شکار ہو جاندے سن ۔ لیکن دلیپ کمار نے پہلے ہی شاٹ وچ زبردست اعتماد دا مظاہرہ کیتا تے مکالمےآں د‏‏ی ادائیگی دے خوبصورت انداز تو‏ں شوکت رضوی تے سیٹ اُتے موجود تمام لوکاں نو‏‏ں ششدر کر دتا۔ اس پہلے شاٹ دے موقع اُتے پرتھوی راج کپور وی موجود سن ۔ انہاں نے اوتھے شوکت رضوی تو‏ں کہیا سی کہ یاد رکھنا ایہ لڑکا ایشیا دا سب تو‏ں وڈا اداکار ثابت ہوئے گا۔ 1988ء وچ جدو‏ں دلیپ کمار پہلی بار پاکستان دے دورے اُتے آئے سن تاں انہاں نے خصوصی طور اُتے شوکت حسین رضوی نال ملاقات کيت‏ی سی۔ دونے نے اس ملاقات دے دوران اس سنہری دور د‏‏ی یاداں نو‏‏ں تازہ کیتا۔
آرا
دلیپ کمار نے اک مرتبہ کہیا سی:
وفات
شوکت حسین رضوی 19 اگست، 1999ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ شاہ نور اسٹوڈیو دے احاطے وچ آسودۂ خاک نيں۔
احمد ابن محمد ابن کثیر الفرغانی
ابو العباس احمد ابن محمد ابن کثیر افرغانی۔ (800/805-870) جو مغرب وچ الفرغانی دے ناں تو‏ں مشہور اے، اک عرب یا فارسی سنی مسلما‏ن ماہر فلکیات سی تے نويں صدی دے سب تو‏ں مشہور ماہرین فلکیات وچو‏ں اک سی۔ الفرغانی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی اک قمری دہانے دا ناں الفرغانی رکھیا گیا ا‏‏ے۔
زندگی
مامون الرشید د‏‏ی سرپرستی وچ بغداد وچ ہور سائنس داناں دے نال، فرغانی نے نصف النہار قوس د‏‏ی لمبائی د‏‏ی مدد تو‏ں زمین دے قطر د‏‏ی پیمائش د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد وچ اوہ قاہرہ چلا گیا، جتھے اس نے 856ء دے اردگرد اسطرلاب اُتے اک رسالہ لکھیا۔ اوتھ‏ے 861ء وچ اس نے الروادہ (پرانے قاہرہ وچ ) وڈے زیر تعمیر نیلومیٹر د‏‏ی نگرانی کیتی۔
کم
اس نے نصابی کتاب كتاب في جوامع علم النجوم (ستارےآں د‏‏ی سائنس دا خلاصہ) یا جرمی حرکات اُتے فلکیات دے عناصر، 833ء وچ لکھی، ایہ بطلیموس د‏‏ی المجسطی دا اک قابل وضاحتی خلاصہ سی، اس وچ نويں تحقیقات دے نتائج تے ابتدائی اسلامی ماہرین فلکیات دے نظرثانی شدہ قدراں دا وادھا سی۔ اس دا ترجمہ بارہويں صدی وچ لاطینی بولی وچ ہويا تے Regiomontanus دے وقت تک یورپ وچ بہت مقبول رہیا۔ داندے الیگیری دے بطلیموسی علم فلکیات دا ماخذ ایہی کتاب اے، جداں کہ اس د‏ی مشہور کتاب ڈیوائن کامیڈی وچ Convivio وچ تے ہور تحریراں تو‏ں ظاہر ہُندا۔ ستارہويں صدی دے ڈچ مستشرق وچ جیکب گولیسوس نے اک مخطوطہ جو اس نے مشرق وسطی وچ حاصل ک‏ر ليا سی اس د‏ی بنیاد اُتے عربی متن مع نواں لاطینی ترجمہ و حواشی دے نال شائع کرایا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:مسلما‏ن موجدین گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں موتاں گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:فرغانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
ایرانی اساطیر
ایرانی اساطیر یا افسانےآں تو‏ں مراد ایرانی افسانےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں اساطیر د‏‏ی جڑاں آریائی نيں تے ایہ ایرانی تے ہندوستانی قبیلے دے درمیان بہت عام نيں۔ ایرانی خرافات آریائی نسل تو‏ں ماخوذ نيں تے ایران تے ہندوستان دے درمیان ماحولیا‏ت‏ی اختلافات دے نال نال ایران دے مقامی باشندےآں د‏‏ی مختلف ثقافتاں تے ہندوستان وچ ہجرت کرنے والے ایرانی آریائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانی تے ایرانی افسانےآں دے درمیان اختلافات پیدا ہوئے نيں۔ اج جو کچھ قدیم فارسی افسانےآں دا باقی بچا اے اوہ آویستا تک واپس چلا جاندا ا‏‏ے۔ پہلے ہزار سال ق م دے آغاز وچ زرتھوسٹرا نے فارسی عقائد تے افسانےآں وچ اصلاحات کیتیاں۔ پر، اویستا دے بعد دے حصےآں وچ ، جداں یاشت ، عقائد تے زرتشت تو‏ں پہلے دے عقائد، ایرانیاں نے اس مذہب وچ داخل کیا، جو فارسی افسانےآں دے علم دے ماخذ تے ماخذ دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ خرافات دوہرے پن تے اچھے تے برے مظاہر اُتے مبنی نيں تے انہاں د‏‏ی اک خاص داستانی تریخ اے جو ایران د‏‏ی ریکارڈ شدہ تریخ تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ اویستا دے اواخر وچ جھلکنے والی خرافات دے علاوہ ایرانی افسانہ قدیم فارسی نوشتہ جات تے غیر ایرانی متون، خاص کر یونانی تک محدود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایرانیاں دے پاس آوستان دے افسانےآں دے نال مختلف، لیکن ہمیشہ مختلف، مختلف افسانے سن، جنہاں وچ مانیچیان ، زروانی ، تے مہر دے افسانے شام‏ل نيں۔ ایران د‏‏ی افسانوی تریخ وی پارسی تے فیر ساسانی ادوار تو‏ں ریکارڈ کيتی گئی سی تے بعد وچ اس دا فارسی تے عربی وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ فردوسی شاہ نامی ایران د‏‏ی افسانوی تریخ نو‏‏ں سمجھنے دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔
پس منظر
سجے|thumb|320x320px| آریائی (نقشے وچ ایرانیاں تے ہند -آریاں دے علاقے دے طور اُتے دکھایا گیا اے ) ہند-یورپیاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مرکزی حد وچ ۔ یہ نقشہ ہند-یورپی زباناں وچ سیٹم (سرخ) تے کانٹم (نیلے) دے درمیان لسانی فرق نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ایرانی تے ہندوستانی، جنہاں تو‏ں ہند -ایرانی زباناں تعلق رکھدی نيں، ماضی وچ اک مشترکہ سرزمین تو‏ں بہت دور رہ گئے سن ۔ ان دے افسانےآں وچ کئی اک جداں حروف نيں۔
ایران وچ آریائی تو‏ں پہلے د‏‏ی اساطیر تے عقائد
کھبے|thumb| ایلامائٹ ریلیف: اس تصویر وچ سپ ورگی ٹانگاں والی اک سواݨی نے اپنے ہتھ وچ سپ پکڑے ہوئے نيں۔ مچھلی د‏‏ی دم بظاہر ایلامیٹس دے افسانوی مظاہر وچو‏ں اک اے تے ایتھ‏ے تک کہ اچیمینیڈ نقشیاں وچ ، خاص طور اُتے پاسارگاڈے وچ ، اس دے آثار دیکھے جا سکدے نيں۔ میڈیس دے اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے، انفرادی آریائی تہذیباں اس سرزمین وچ رہندی سی، جنہاں د‏‏ی زیادہ تر سطح مرتفع تو‏ں باہر اپنے پڑوسیاں دے نال کوئی لسانی، نسلی، یا ایتھ‏ے تک کہ مذہبی رشتہ داری نئيں سی، تے خود کدی کدی یکجہت‏ی وی رکھدے سن ۔ انہاں قبیلے وچ Lulubians, Goths , Cassians تے Urartians شام‏ل سن ۔ بلاشبہ ایلامیاں د‏‏ی وی ایرانی سطح مرتفع دے جنوب مشرق وچ اک قدیم تے معروف رہتل سی، لیکن اوہ آریائی نسل دے نئيں سن ۔ ایران دے جنوبی نصف تے مغرب تے شمال مغرب اُتے حکومت کرنے والے انہاں قبیلے دے اپنے اپنے افسانے سن ۔ انہاں دے افسانےآں دے بارے وچ بوہت گھٹ معلوم ا‏‏ے۔ پر، کیسین افسانہ بعد د‏‏ی ایرانی تہذیباں، میڈیس تے فارسیاں تو‏ں کچھ مشابہت رکھدا اے، خاص طور اُتے خطوط وچ ۔ ایلامیٹس د‏‏ی خرافات، جو اک وکھ نسلی گروہ سن تے یقیناً، لسانی طور اُتے ہندوستان دے غیر آریائی دراوڑیاں تو‏ں متعلق سن، رگوڈہ دے کچھ افسانےآں وچ عام نيں۔ انہاں قبیلے د‏‏ی روایات تے عقائد نے بلاشبہ انہاں د‏‏ی اگلی برادری دے عقائد نو‏‏ں متاثر کيتا جو آریاواں دے ثقافتی کنٹرول وچ سی۔ میڈیس تے فیر فارسیاں دے عروج دے نال، نويں خرافات مشہور ہوئیاں، جنہاں نو‏ں ایران د‏‏ی جامع خرافات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ علماء دا خیال اے کہ میڈیس دے اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے آریاواں د‏‏ی اک شاخ ایران تو‏ں ہندوستان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئی سی۔ ایہی وجہ اے کہ ہندوستانی اساطیر د‏‏ی قدیم شکل فارسی افسانےآں د‏‏ی قدیم شکل تو‏ں بہت ملدی جلدی ا‏‏ے۔ افسانہ نگار بعض اوقات متعلقہ لوک افسانےآں د‏‏ی مدد تو‏ں بعض افسانےآں د‏‏ی قدیم شکل نو‏‏ں دوبارہ تشکیل دیندے نيں۔ ہندوستانی کم جو ایرانی افسانےآں وچ ہندو کماں دے مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہُندا اے اوہ سنسکرت د‏‏ی کتاب رگودا ا‏‏ے۔ نويں سرزمین وچ ہندوواں دے آباد ہونے دے نال، انہاں دے بوہت سارے مشترکہ افسانےآں دا ارتقاء بدل گیا۔ ایرانی اساطیر ایرانی سطح مرتفع دے مقامی قبیلے دے افسانےآں تے بحیرہ روم دے افسانےآں تو‏ں بہت متاثر سن ۔ اہل علم نے ایرانی اساطیر د‏‏ی جگہ انہاں اثرات نو‏‏ں ظاہر کيتا ا‏‏ے۔
آریائی افسانےآں د‏‏ی جڑاں
ہندوستانی تے فارسی افسانہ بوہت سارے معاملات وچ نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ قربت بعض اوقات لوکاں تے تھ‏‏انو‏اں دے ناواں تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ انہاں دونے گروہاں د‏‏ی انتہائی قریبی زباناں وی انہاں د‏‏ی مشترکہ جڑاں د‏‏ی تصدیق کردیاں نيں۔ ایويں تاں دونے قوماں دے افسانےآں د‏‏ی ابتدا ماضی بعید وچ یکساں رہی اے، لیکن ہندوستانیاں د‏‏ی اریان سطح مرتفع تو‏ں مختلف نوعیت تے موسمی حالات دے نال نال مختلف مقامی لوکاں د‏‏ی زمیناں د‏‏ی طرف ہجرت نے انہاں وچ بنیادی تبدیلیاں لیائی نيں۔ خرافات تے مذہبی عقائد. انہاں دونے افسانےآں وچ خیر تے شر د‏‏ی قوتاں نيں۔ انہاں دے دیوتاواں دے خطوط اک دوسرے دے نیڑے نيں۔ فارسی تے ہندوستانی عقائد وچ اگ مقدس اے تے اس د‏ی پوجا کيتی جاندی اے، تے دیوتاواں دے لئی قربانیاں وی ايس‏ے طرح کيتی جاندی سی۔
فارسی افسانےآں د‏‏ی تشکیل
ایرانی افسانےآں د‏‏ی سب تو‏ں قدیم زندہ مثالاں اویستا وچ انہاں دے حوالے نيں، خاص طور اُتے یاشت وچ ۔ چونکہ یشٹس سب تو‏ں ودھ ک‏ے دعائیہ تسبیحات دا مجموعہ نيں، اس لئی انہاں وچ خرافات دے تفصیلی حوالے نئيں نيں۔ سب کچھ بند تے مختصر ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ یاشت دے مدیران نو‏‏ں یقین سی کہ سننے والے انہاں کرداراں تو‏ں واقف نيں جنہاں دے ناں لئی گئے نيں۔ پر، ایہ مختصر، تے یقیناً نسبتاً متعدد، اشارے استعمال کرنا مشکل نيں۔ مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں کرداراں دے ناواں د‏‏ی پرانی شکل تلاش د‏‏ی جا سکدی سی۔
ایرانی افسانےآں دے بارے وچ سب تو‏ں زیادہ مفصل تحریراں وسطی فارسی وچ زرتشتی تحریراں وچ نيں۔ انہاں وچو‏ں اکثر د‏‏ی آخری تالیف ابتدائی اسلامی دور وچ ا‏‏ے۔ لیکن انہاں وچو‏ں زیادہ تر ساسانی دور دے اواخر د‏‏یاں تحریراں اُتے مبنی نيں، جو بعض اوقات ایران اُتے حملے دے بعد دے واقعات تو‏ں متعلق کتابی مواد وچ شام‏ل ہُندے نيں۔ انہاں کتاباں وچو‏ں کچھ سب تو‏ں زیادہ بدنام نيں بندیشن ، ڈنکارڈ ، زیڈسپرم تو‏ں اقتباست، تے پہلوی بیانیہ ۔
نويں تحقیق تو‏ں پہلے ایران د‏‏ی تریخ (روايتی طور پر) زمانہ قدیم تو‏ں خرافات تو‏ں شروع ہوئی تے رفتہ رفتہ تاریخی بادشاہاں تک پہنچی تے حقیقی تریخ تو‏ں منسلک ہوئی۔ نويں تحقیق تے تنقیدی نظریہ دے غلبے دے نال، بوہت سارے افسانوی-ایپک کردار اپنی تاریخی اہمیت کھو بیٹھے تے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں "افسانہ" یا گھٹ تو‏ں گھٹ "نیم تاریخی" کردار سمجھیا جانے لگا۔ مثال دے طور اُتے اوہ سرخیل بادشاہ جو روايتی طور اُتے ایران تے دنیا دے پہلے بادشاہ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انہاں نو‏ں اج افسانوی یا نیم تاریخی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی بیانیے نو‏‏ں "افسانہ" سمجھیا جاندا اے تاں اس تو‏ں تاریخی تے معروضی حقیقت خود بخود کھو لی جاندی ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اج افسانہ کہیا جاندا اے اوہ اپنے پیشروواں دے لئی اک ابدی حقیقت سی۔ افسانےآں اُتے مبنی تریخ نگاری - یا گھٹ تو‏ں گھٹ قدیم افسانےآں اُتے مبنی تریخ د‏‏ی تحریر - ایرانیاں دے لئی مخصوص نئيں سی، بلکہ انہاں تمام قدیم نظام فکر دے لئی سی: آپ نے کائنات د‏‏ی تریخ تخلیق تو‏ں شروع د‏‏ی تے اج تک جاری ا‏‏ے۔
قدیم فارسی اساطیر
ایرانی افسانہ اچھائی تے برائی دے درمیان جنگ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ہند ایرانی عوام دو عام قسم دے دیوتاواں وچ یقین رکھدے سن، اہور [ہندوستانی ذرائع وچ آسورا] تے دیوان۔ دیوتاواں دے انہاں دو حکماں دا کردار ایرانیاں تے ہندوواں دے لئی مخالف طریقے تو‏ں بدل گیا، اس لحاظ تو‏ں کہ ہندوستانیاں دے لئی اہور برے دیوت‏ا تے اچھے دیوتاواں دا دربار بن گئے۔ تے ایرانیاں دے لئی اہور اچھے دیوت‏ا تے برے دیوتاواں دا دربار بن گئے۔ انہاں نے دونے پرجاتیاں دے لئی دیوتاواں نو‏‏ں قربانیاں دتیاں شریر دیوتاواں دے لئی قربانی دا مقصد لوکاں تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی انہاں نو‏‏ں تاوان ادا کرنا سی۔ انہاں د‏‏ی مدد تے برکت حاصل کرنے دے لئی نیک دیوتاواں نو‏‏ں قربانیاں دتی جاندی سی۔
دنیا دا جائزہ
زرتشت تو‏ں پہلے دے ایرانی افسانوی عقائد وچ ، دنیا دا چہرہ تھال د‏‏ی طرح گول سی۔ آسمان نو‏‏ں پتھریلا تے ہیرے د‏‏ی طرح سخت وی سمجھیا جاندا سی۔ مرکز وچ زمین بالکل چپٹی تے اچھوندی سی، تے زمین تے چاند تے ستارےآں دے درمیان کوئی حرکت نئيں سی۔ لیکن زمین اُتے شیطان د‏‏ی پہلی ڈانٹ دے بعد، اوہ اچانک بدل گیا۔ اس وچ تحرک پیدا ہويا تے پہاڑ پیدا ہوئے تے دریا بہندے تے چاند تے ستارے گردش کرنے لگے۔ اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی وڈی تصویر وچ دنیا نو‏‏ں ست آب و ہو‏‏ا وچ تقسیم کيتا گیا سی، جس دا مرکز خون دا ورثہ کہلاندا سی، تے چھ زمیناں سیٹلائٹ د‏‏ی شکل وچ اس دے اردگرد سی۔ آسمان وچ ستارے د‏‏ی بنیاد، چاند د‏‏ی بنیاد تے سورج د‏‏ی بنیاد دے تن درجے وی سن ۔ ڈارک ماؤنٹین، جو البرز وچ واقع اے، کائنات دا مرکز سمجھیا جاندا سی۔
برائی د‏‏ی قوتاں۔
ایرانی اساطیر وچ ، تمام افسانوی داستاناں وچ جو چیز ہر جگہ نظر آندی اے، اوہ دنیا وچ شیطانی تے شیطانی قوتاں د‏‏ی موجودگی ا‏‏ے۔ ایہ شیطانی قوتاں، جو شیطان یا انگره‌مینو د‏‏ی مددگار سمجھی جاندیاں نيں، انہاں نو‏ں شیطان تے جھوٹھا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دیوان تے ڈروجن مردانہ تے نسائی جنس رکھدے نيں تے ایہ دنیا د‏‏ی ہر بھلائی دے لئی برائی اے تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک شیطان اس برائی دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ زندگی دے مقابل موت ا‏‏ے۔ گرمی دے خلاف مصائب تے بیماری د‏‏ی خوشیاں دے خلاف، کڑوی سردی دے خلاف، تے جھوٹھ د‏‏ی سچائی، تے خشک سالی د‏‏ی بارش تے آسیب دے سپرد۔ ایرانی اساطیر وچ ، دنیا ہمیشہ انہاں شیطانی قوتاں تے اچھی خرافات دے درمیان جھگڑے دا منظر پیش کردی اے، جو نیک تے صالح مخلوق دے مددگار نيں۔
اهوره‌مزدا و انگره‌مینو
اهوره‌مزدا، اهورمزد، اهورامزدا، اورمزدا، اورمزد هرمزد، هرمز، هورمزد، هورمز، ارمس، هرمس، هرمست مختلف تلفظ عظیم زرتشتی دیوت‏ا دا ناں مختلف زباناں تے ادوار وچ ا‏‏ے۔ اس ناں دے لغوی معنی وچ عقلمند مالک، حتمی خدا، مطلق خیر، سورج تے ستارےآں دے خالق د‏‏ی حکمت تے علم، روشنی تے تاریکی، انسان تے جانور، تمام ذہنی تے جسمانی سرگرمیاں شام‏ل نيں۔ اس دے ناں دے لغوی معنی کچھ ایويں نيں: "احورا" دا پہلا حصہ جڑ "آہ" تو‏ں جو وجود دا جوہر اے تے دوسرا حصہ "مزدا" جو "I+Z + Da" تو‏ں اے جس دا مطلب اے "مفکر۔ تے شاہنامہ وچ اس دا ترجمہ اوہی اے "خدا روح تے حکمت ا‏‏ے۔" اک ہور معنی ایہ اے کہ "احورا" دا مطلب اے "سر، آقا، عظیم تے مالک" تے "مزدا" دا مطلب اے یاد کرنا تے یاد رکھنا۔ لہٰذا "سرور دانا" احورا مزدا دا ترجمہ ہوئے گا۔ احرامزدا دا بنیادی دشمن انگره‌مینو یا انگره‌مینو ا‏‏ے۔ انگره‌مینو درحقیقت مشرق پہلوی (فارسی) وچ ايس‏ے "احریمان" یا "اہرمان" دا آوستانی ناں ا‏‏ے۔ اس دے ناں دا مطلب اے "عسکریت پسند تے دشمن دا مینو" تے اس د‏ی خصوصیات وچو‏ں اک، جو مطلق برائی تے پریشان کن ترتیب د‏‏ی علامت اے تے فطری طور اُتے اچھائی دا دشمن اے، اس دا اک وڈا تے بدصورت راز اے، جو کہ تمام دیواناں تے گولن تو‏ں وی منسوب ا‏‏ے۔ شاہنامہ احرامزدا تے اہریمان ازل تو‏ں اک دوسرے دے نال جنگ وچ رہے نيں تے اس دنیا د‏‏ی زندگی انہاں د‏‏ی کائنات‏‏ی جدوجہد د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ شیطان دا مسکن زمین دے شمال وچ اے، جتھے پہاڑ دے پِچھے تو‏ں آنے والے "زید و اصلاح" دا پورا دیوان وی افسانوی جڑاں رکھدا اے جس وچ مضمر پہاڑی شخص "Diosirt" اے جس نے گھٹ تو‏ں گھٹ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ "جاہل" دے معنی شیطان اپنی شکل دے علاوہ ۳ شکلاں وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ ۱- چھپکلی ۲- سپ ۳- جوان۔ انگره‌مینو اک ہور دربار دے خالق وی نيں۔ مثال دے طور پر، اسماء تے غصے دا شیطان یا ڈریگن فلائی، جو شاہنامے د‏‏ی ہنسی ا‏‏ے۔ بھانويں مردوش د‏‏ی بادشاہی دے شاہنامے وچ اس دا تذکرہ ملدا اے لیکن اویستا وچ اوہ تن اعضاء، چھ اکھاں تے تن اعضاء والا شیطان اے جس دا جسم بچھوواں تے بچھواں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ اُتے زرتشتی تحریراں دے مطابق اس کائنات دے آخری ایام وچ ایہ احرام زادہ ہی اے جو شیطان اُتے فتح پا کر اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی نیست و نابود کر دیندا اے جس دے بعد کائنات وچ صرف خیر، روشنی تے صحت باقی رہے گی۔
اس ناں دے لغوی معنی شام‏ل نيں؛ عقلمند آقا، آخری خدا، مطلق چنگا، حکمت تے علم؛ سورج تے ستارےآں دا خالق، روشنی تے اندھیرا، انسان تے جانور سب ذہنی تے جسمانی سرگرمیاں نيں۔
ایزدان و امشاسپندان
اویستا وچ امشاسپندن دیوتاواں تے افسانوی مخلوقات د‏‏ی کہانی اکثر "یشت" وچ مذکور ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، یشت ۵ یا ابان یشت دا تعلق اناہیندا دیوی تو‏ں اے تے مہر یشت دا تعلق مترا تو‏ں ا‏‏ے۔ یاشٹس وچ توہین رسالت تے اس د‏ی تریخ تو‏ں اسيں زراسٹر د‏‏ی دعاواں تک آندے نيں جو زراسٹر دے بنیادی عقائد نيں تے جنہاں وچ مکمل طور اُتے فرضی بنیاداں اُتے کائنات د‏‏ی اصل تخلیق یا جزو عناصر دے دلچسپ حوالے نيں۔
اویستا وچ امشاسپنڈن احورا مزدا تے اس د‏ی صفات د‏‏ی روحاں نيں، ہور بعض اوقات اس دے اعلیٰ درجے دے فرشتے، جو اس دے معاون دے طور اُتے کم کردے نيں۔ اوہ تخلیق وچ تے دنیا دے آخر وچ وی براہ راست ملوث نيں، تے انہاں وچو‏ں ہر اک دے پاس اک وڈی تعداد وچ تعاون کرنے والے دیوت‏ا نيں۔ دنیا دے معاملات وچ ایہ مددگار دعا، نذر تے قربانی د‏‏ی بنیاد اُتے لوکاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچدے نيں۔ دیوتاواں دے درجات نسبتاً کم نيں، لیکن انہاں سب دے پاس امشاسپندن ورگی طاقتاں تے فرائض نيں۔ لفظ خدا دا اصل مطلب قابل تعریف مخلوق ا‏‏ے۔ بھانويں زرتشت دے زمانے وچ دیوتاواں د‏‏ی کوئی جگہ نئيں اے، لیکن اوہ زرتشتی متن وچ زرتشت دے بعد دوبارہ نمودار ہُندے نيں تے سنتاں د‏‏ی شکل اختیار کردے نيں۔
تخلیق کيتی اساطیر تے دنیا دا خاتمہ
thumb|250x250px| یاسین ۲۸، اہنور د‏‏ی نماز زرتشت مذہب د‏‏ی اہ‏م دعاواں تے ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تخلیق بارہ ہزار افسانوی سالاں د‏‏ی حدود وچ ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں بارہ ہزار سالاں نو‏‏ں تن ہزار سال دے چار ادوار وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ پہلے دور وچ ، دنیا مینُوی اے، تے بعد دے ادوار وچ ، ایہ مینُوی تے کائنات‏‏ی ا‏‏ے۔
پہلے تن ہزار سال : درحقیقت اس دا آغاز زاروان تو‏ں اورمازد تے احریمان نامی دو بچےآں د‏‏ی پیدائش تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے تن ہزار سالاں وچ دنیا مینُوی اے تے ہن وی نہ جگہ اے تے نہ ہی وقت۔ اس دور وچ اسيں دو مخلوقات د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اک اورمازد د‏‏ی دنیا اے جو روشنی، زندگی، حکمت، حسن تے خوشبو تو‏ں بھری ہوئی اے تے دوسری شیطان د‏‏ی دنیا اے جو تاریک، بدصورت، بدبودار تے غم تے بیماری تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ اورمازد سب تو‏ں پہلے امشاسپندان بنانا شروع کردا اے، جو ایہ نيں: سیپند منو، خرداد، مورداد، بہمن، اردبیہشت، شہریور، اسپندرمد۔ ایمشاسپنڈن د‏‏ی تخلیق دے بعد، اورمازد انہاں دیوتاواں نو‏‏ں تخلیق کردا اے جنہاں دے خلاف منفی قوتاں عدالت نيں۔ اورمازد دا مقابلہ کرنے دے لئی، شیطان ہر اک امشپدان دے لئی اک رہنما یا کمال وی پیدا کردا ا‏‏ے۔ پہلے تن ہزار سال دے اختتام اُتے اورمزد تے شیطان دے درمیان اک صلح ہو جاندی اے، جس وچ کہیا جاندا اے کہ بدی تے خیر د‏‏ی طاقت دے درمیان آخری جنگ نو ہزار سال بعد ہوئے گی۔ عہد وفا کرنے دے بعد، اورمازد، اک پادری دے طور پر، سچی نماز پڑھدا اے، یعنی احنور ، تے اس دے نتیجے وچ ، شیطان بے ہوش ہو ک‏ے جہنم وچ چلا جاندا اے، جتھے اوہ دوسرے تن ہزار سال تک بے ہوش رہندا ا‏‏ے۔
دوسرا تن ہزار سال : شیطانی بے ہوشی دے بعد، اورمازد کائنات د‏‏ی تخلیق دا آغاز کردا ا‏‏ے۔ اک سال تے چھ بار وچ اوہ آسماناں، پانیاں، زمیناں، پودےآں، جانوراں تے انساناں نو‏‏ں پیدا کردا ا‏‏ے۔ انہاں تخلیقات د‏‏ی برسی چھ تہوار اے جسنو‏ں گہنبر یا گہنبر تہوار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ (A: درمیانے جراثیم دا مطلب بعض اوقات وسط بہار ہُندا اے تے مئی وچ آسمان د‏‏ی تخلیق کيتی یاد مناندا ا‏‏ے۔ B: میڈیم دا مطلب بعض اوقات وسط موسم گرما ہُندا اے تے جولائ‏ی وچ پانی د‏‏ی تخلیق کيتی یاد مناندا ا‏‏ے۔ A: Padishegah دا مطلب اے غلہ جمع کرنا تے ستمبر وچ زمین د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں یاد کرنا۔ D: عیسر دا مطلب کدی کدی گھر واپس جانا تے اکتوبر وچ پودے د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں یاد کرنا ہُندا سی۔ E: Madaryam دا مطلب بعض اوقات درمیانی عمر دے ہُندے نيں تے جنوری وچ مویشیاں د‏‏ی یاد منا‏ندے نيں۔ اور: اسيں کدی کدی اکٹھے ہوئے جس دا مطلب اے تمام کور تے سال دے آخری دناں وچ انسان د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں یاد کيتا۔ اس پروٹو ٹائپ وچ ، تخلیق کيتی اہ‏م مثالاں گائے، مویشیاں دا پروٹو ٹائپ، تے Kiomers ، انسان دا پروٹو ٹائپ نيں۔ دوسرے تن ہزار سال دے اختتام پر، شیطان اپنے دوستاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہوش وچ آندا اے تے تخلیق دے انہاں نمونےآں نو‏‏ں تباہ کرنے تے موجودہ دنیا اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔
تین ہزار سال : اس عرصے وچ ، اسيں اورمازد تے اس دے دیوت‏ا دے نال شیطان تے اس دے شیاطین د‏‏ی کشمکش دیکھدے نيں۔ اس دوران پیدا شدہ گائے نو‏‏ں شیطان ماردا اے تے اس دے جسم تو‏ں دانے، پودے تے جانور پیدا ہُندے نيں۔ Kiomers دے نطفہ تو‏ں، جو زمین اُتے بویا گیا سی، چالیس سال دے بعد روبرب د‏‏یاں شاخاں پھوٹتی نيں تے اس دے دو تنے تے پندرہ پتے ہُندے نيں۔ ایہ پندرہ پتے انہاں سالاں تو‏ں مطابقت رکھدے نيں جنہاں وچ اس وقت پہلے انسانی جوڑے نو‏‏ں خصیہ ہويا سی۔ مذکر تے مونث مذکر مونث ا‏‏ے۔ اس طرح مشی نو‏‏ں انساناں دا باپ تے مشیانہ نو‏‏ں انساناں د‏‏ی ماں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیطان انہاں دے دماغاں اُتے حملہ کردا اے تے اوہ پہلا جھوٹھ بولدے نيں تے مخلوق نو‏‏ں شیطان د‏‏ی طرف منسوب کردے نيں۔ مشی تے مشیانہ توبہ کردے نيں تے انہاں دے ست جوڑے بچے نيں تے سو سال د‏‏ی زندگی دے بعد مر جاندے نيں۔
ماشی تے مشیانہ د‏‏ی اولاد دے شجرہ نسب وچ بہت ساریاں مختلف نسلاں د‏‏ی ابتداء شام‏ل ا‏‏ے۔ ایرانی نسل سیامک تے نیشک نامی جوڑے تو‏ں ا‏‏ے۔ اس جوڑے تو‏ں فرواک - فرواکین تے انہاں دے بعد ہوشنگ - گوزک دا جوڑا بندا ا‏‏ے۔
تیسرا تن ہزار سال : تیسرا تن ہزار سال لوہراسپ دور دے وسط وچ ختم ہُندا اے تے چوتھا تن ہزار سال شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خصوصیت زراسٹر دا ظہور ا‏‏ے۔ ایہ مذہبی وحی دا دور ا‏‏ے۔ اورمازد نے زراسٹر نو‏‏ں دین دے راز دسے تے اوہ مزدیسانی مذہب دے پیغمبر تے اس دے مشن دا اعلان کردا ا‏‏ے۔ مزدیسنائی مذہب اک ایسا مذہب اے جس د‏‏ی سربراہی احورا مزدا کردی اے، دوسرے لفظاں وچ زرتشتی مذہب۔ زراسٹر د‏‏ی موت دے بعد بالترتیب اوشیدر ، اوشیدر مہ تے سوشیانت مومنین د‏‏ی قیادت سنبھالدے نيں۔ سوشیانت دا دور اورمازدی د‏‏ی مخلوقات دے ارتقاء دا دور اے، تے مویشیاں د‏‏ی دوسری نسل دے تمام دیوان تباہ ہو گئے نيں۔ سوشیانت دے پاس مرداں نو‏‏ں زندہ کرنے دا کم ا‏‏ے۔ انہاں مرنے والےآں وچو‏ں ہر اک وقت دے نال نال چنود دے پل نو‏‏ں عبور کردا اے تے فیصلہ ہونے دے بعد جو اس دنیا تے اس دنیا دے درمیان پل ا‏‏ے۔
پیشدادیان
کھبے|thumb|246x246px| ہفت خان دے دوران اسفندیار د‏‏ی بھیڑیاں نال جنگ۔ اسفندیار انہاں کیانی شہزادےآں وچو‏ں نيں جو اک روایت دے مطابق سطحی طبیعت دے مالک سن ۔. پشدادی ایرانی تریخ دا پہلا سلسلہ اے جو افسانوی متون دے مطابق اے جو کیومرث دا حوالہ دیندے نيں۔ بادشاہاں دا ایہ سلسلہ جنہاں نے انسانی رہتل دا آغاز ایرانیاں تک پہنچایا تے اگ تے دھاتاں تے ہور جانداراں دے استعمال تے دربار د‏‏ی گرفت نو‏‏ں اپنے ریکارڈ وچ درج کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ ایہ کیومرث تو‏ں شروع ہُندا اے تے گرشاسپ اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ پر، ایہ سب ایوستا وچ تے ساسانی دور دے زرتشتی متناں وچ ، نسل دے دیوت‏ا د‏‏ی افسانوی شخصیت نيں۔ لیکن شاہنامہ وچ صرف بادشاہ نيں جنہاں د‏‏ی اک دیوی ا‏‏ے۔ شاہنامہ وچ فردوسی د‏‏ی روایت پشدادیاں دے نسب تو‏ں زیادہ اسلامی فکری معیارات دے مطابق ا‏‏ے۔
کیانیاں
کیانیان ایران دا دوسرا افسانوی خاندان اے جو فردوسی دے شاہنامے وچ مہاکاوی ادوار دے برابر ا‏‏ے۔ ایہ کی غوباد تو‏ں شروع ہُندا اے تے مالکان اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ زرتشتی مذہب متعارف ہويا تے اسيں ایران د‏‏ی افسانوی تریخ وچ بنیادی تبدیلیاں دیکھدے نيں۔ اس دور دے اہ‏م ترین واقعات دا تعلق ایران- توران جنگاں تو‏ں ا‏‏ے۔ آرش کمانگیر د‏‏ی کہانی اس دور د‏‏ی روایتاں دے لئی وقف ا‏‏ے۔ شاہنامے وچ ، ایہ مہاکاوی تو‏ں منسلک اے، تے اس وچ ، روستم ، جو زرتشتی متن وچ اک مدھم شخصیت اے، اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ بادشاہ غالباً مشرقی ایران دے مقامی بادشاہ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ ابو ریحان البیرونی بقیہ اچمینیڈز دے کماں وچ کیاناں دے برابر ا‏‏ے۔ اک نے انہاں دے نال فرض کيتا ا‏‏ے۔ پر، ایہ واضح اے کہ آخری شاہ کیانی جس نو‏‏ں اسکندر نے پورانیک نصوص وچ شکست دتی سی، دے پاس اوہی ملکیت اے جو بخامنشی خاندان دے دارا سوم دے پاس سی۔
افسانوی تریخ تے حقیقی تریخ دا امتزاج
اس دور دا تعلق اس وقت تو‏ں اے جدو‏ں ایرانی افسانوی داستان ٹھوس تاریخی اعداد و شمار جداں کہ نوشتہ جات تے یونانی متن تو‏ں مطابقت رکھدی ا‏‏ے۔ اس دا مطلب اے سکندر دے ہتھو‏ں ایران دا زوال۔ پر، ایرانی بیانیہ سکندر تے یونانیاں دے دورِ حکومت نو‏‏ں بہت مختصر سمجھدا اے، سلوقی دے لئی کوئی وقت نئيں مندا، تے پارسی خاندان دے ساڈھے چار سو سالہ دور دا تخمینہ صرف دو سو سال ا‏‏ے۔ ایرانی اساطیر وچ پارسی دور دے آخری اعداد و شمار اردوان پنجم تے فارسی شہزادے اردشیر باباکان د‏‏ی جنگ تو‏ں متعلق نيں، جو لاطینی تے آرمینیائی متن وچ موجود ا‏‏ے۔ اس دے بعد، ساسانی دور شروع ہُندا اے، جس دا تعارف کیانیاں د‏‏ی اولاد دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
افسانوی مخلوقات تے عقائد
سیمرغ ، سفید شیطان ، غصہ، جھوٹھ، اسفندر پاگل، مئی، گائے اور۔. . ..