cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حضرت امام محمد مھدی علیہ السلام
مرور ایام دے نال پرچم اسلام آدم (ع)و نوح (ع)و عیسی وابراہیم علیھم السلام دے ہتھو‏ں سربلندی وعروج حاصل کردا ہويا ھمارے رسول دے دست مبارک تک پھونچااورعرب دے ریگزار وچ آفتاب رسالت نے طلوع ہوک‏ے ہر ذرہ نو‏‏ں رشک قمر بنا دتا،ھرطرف توحید دے شادیانے بجنے لگے از زمین تو‏ں آسمان لا الہٰ الا اللہ د‏‏ی صسجے باطل دے قلوب نو‏‏ں مرتعش کرنے لگياں ،محمد رسول اللہ دا شور دونے عالم اُتے محیط ہوگیا تے تبلیغ الٰھی دا آخری ذریعہ تے ھدایت بشری دے لئی آخری رسول رحمت بنکر عرب دے خشک صحرا اُتے چھاندا ہويا سارے عالم اُتے محیط ہوگیا دوسری طرف باطل دا پرچم شیطان ونمرود ،فرعون وشداد دے ہتھو‏ں تو‏ں گذردا ہويا ابولھب ،ابو جھل تے ابوسفیان دے ناپاک ہتھو‏ں بلند ہونے د‏‏ی ناپاک کاوشاں وچ مصروف ہوگیا ـرسول دے کلمہ توحید دے جواب وچ ایذا رسانی شروع ہوگئی تے حق وباطل د‏‏ی طرح برسر پیکار ہوگئے ایداں دے عالم وچ کہ اک طرف مکہ دے خاص وعام سن تے دوسری طرف بظاہر اک تنگ دست تے کم سن جوان جس دے اپنے اس دے مخالف ہوئے چ دے سن ـ لیکن پیغام الٰھی د‏‏ی عظمت، مصائب د‏‏ی کثرت اُتے غالب سی تے ہر اذیت دے جواب وچ رسول اللہ دا جوش تبلیغ تے زیادہ ہُندا جاندا سی ـ
ایداں دے کسمپر سی دے عالم وچ جھاں اک طرف آپ دے چچا ابوطالب نے آپ د‏‏ی ہر ممکنہ مدد کيت‏ی وھاں دوسری طرف آپ د‏‏ی پاک دامن زوجہ حضرت خدیجہ نے آپ د‏‏ی دلجوئی تے مدارات دے ذریعہ آپکو کفار مکہ تو‏ں پھچنے والی تمام تکالیف نو‏‏ں یکسرہ فراموش کرنے پرمجبورکردتا ـ حضرت خدیجہ نے آپ د‏‏ی بولی تو‏ں خبر بعثت سندے ہی اٰمنا وصدقنا کھہ کر آپ د‏‏ی رسالت د‏‏ی پھلے ہی مرحلے وچ تائید کردتی ـجناب خدیجہ دا ایہ اقدام رسول اکرم دے لئی بہت حوصلہ افزاء ثابت ہويا ـآپ دتی ايس‏ے تائید وتعاون نو‏‏ں رسول اکرم آپ د‏‏ی وفات دے بعد وی یاد فرماندے رہندے سن تے اکثر وبیشتر آپ د‏‏ی بولی اقدس اُتے حضرت خدیجہ دا تذکرہ رھدا تھا(۱)
عائشہ نے جدو‏ں آپ دے اس فعل اُتے اعتراض کردے ہوئے کھا کہ خدیجہ اک ضعیفہ دے سوا کچہ نئيں سی تے خدا نے آپ نو‏‏ں اس تو‏ں بھتر عطا کردتی اے (عائشہ دا اشارہ اپنی طرف سی )تو حضور ناراض ہوئے گئے(۲ )ـ
اور غضب دے عالم وچ فرمایا کہ خدا د‏‏ی قسم خدا نے مجھکو اس تو‏ں بھتر عطا نئيں کيت‏‏ی وللٰہ لقد اٰمنت بی اذکفر الناس واٰوتینی اذرفضنی الناس تے صدقتنی اذکذبنی الناس(۳) خدا د‏‏ی قسم اوہ (خدیجہ )اس وقت مجھ اُتے ایمان لیائی جدو‏ں لوک کفر اختیار کيتے ہوئے ئے سن اس نے مینو‏ں اس وقت پنا ہ دتی جدو‏ں لوکاں نے مینو‏ں ترک کردتا سی تے اس نے میری اس وقت تصدیق تے تائید کيت‏ی جدو‏ں لوک مینو‏ں جھٹلارہے سن
خاندان تے ناں ونسب
شجر اسلام د‏‏ی ابتدائی مراحل وچ آبیاری کرنے والی تے وسطی مراحل وچ اس د‏ی شاخاں نو‏‏ں نمو بخشنے والی ایہ خاتون قریش دے اصیل تے شریف گھرانے وچ پید ا ہوئی ـروایات وچ آپ د‏‏ی ولادت عام الفیل تو‏ں پندرہ سال پہلے ذکر ہوئی تے بعض لوکاں نے اس تو‏ں کم بیان کيتا اے ـآپ دے والد خویلد ابن اسد بن عبد العزی بن قصی دا شمار عرب دے دانشمند اں وچ ہُندا سی ـاور آپ دتی والدہ فاطمہ بنت زائدہ بن رواحہ نيں(۴) آپ دا خاندان ایداں دے روحانی تے فداکار افراد اُتے مشتمل سی جو خانہ کعبہ د‏‏ی محفاظت دے عھد یدار سن ـ جس وقت بادشاہ یمن ”تبع “نے حجر اسود نو‏‏ں مسجد الحرام تو‏ں یمن منتقل کرنے دا ارادہ کيتا تاں حضرت خدیجہ دے والد ذات سی جنھاں نے اس دے خلاف صدائے احتجاج بلند د‏‏ی جس دے نتیجہ وچ مجبور ہوک‏ے ”تبع “کو اپنے ارادہ تو‏ں منصرف ہوئے نا پيا ـ(۵)
حضرت خدیجہ دے جد اسد بن عبد العزی پیمان حلف الفضول دے اک سرگرم رکن سن ایہ پیمان عرب دے بعض با صفا وعدالت خواہ افراد دے درمیان ہوئے ا سی جس وچ متفقہ طور اُتے ایہ عھد کيتا گیا سی کہ مظلومین د‏‏ی طرف تو‏ں دفاع کيتا جائے گا تے خود رسول اکرم وی اس پیمان وچ شریک سن (٦) ”ورقہ بن نوفل “(حضرت خدیجہ دے چچا زاد بھائی )عرب دے دانشمند ترین افراد وچو‏ں سن تے انکا شمار ایداں دے افراد وچ ہُندا سی جو بت پرستی نو‏‏ں نا پسند کردے سن ی(٧) تے حضرت خدیجہ نو‏‏ں چندین بار اپنے مطالعہ کتاباں عھدین د‏‏ی بنا اُتے خبر دار کرچ دے سن کہ محمد اس امت دے نبی نيں ـ(۸) خلاصہ ایہ کہ اس عظیم المرتبت خاتون دے خاندان دے افراد، متفکر ،دانشمنداوردین ابراہیم دے پیرو سن
تجارت
ایداں دے با عظمت افراد د‏‏ی آغوش عاطفت د‏‏ی پروردہ خاتون د‏‏ی طبیعت وچ اپنے آبا تے اجداد د‏‏ی طرح رفق ودانشمندی د‏‏ی آمیزش سی جس دے سبب آپ نے اپنے والد دے قتل دے بعد انہاں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں بطریقہ احسن سنبھال لیا تے اپنے متفکر تے زیرک ذھن د‏‏ی بنا اُتے اپنے سرمایہ نوں روز افزاں کرنا شروع کردتا ـ آپ د‏‏ی تجارت با تجربہ تے با کردار افراد دے توسط تو‏ں عرب دے گوشہ وکنارتک پھیلی ہوئی سی روایت کيتی گئی اے کہ ”ھزاراں اونٹھ آپ دے کار کنان تجارت دے قبضہ مین سن جو مصر ،شام تے حبشہ جداں ملکاں دے اطراف وچ مصروف تجارت سن “(۹) جنہاں دے ذریعہ آپ نے ثروت سرشار حاصل کر لئی سی ـ
آپ د‏‏ی تجارت ایداں دے افراد اُتے موقوف سی جو بیرون مکہ جاک‏ے اجرت اُتے تجارت دے فرائض انجام دے سکن چنانچہ حضرت ختمی مرتبت د‏‏ی ایمانداری ،شرافت ،اوردیانت دے زیر اثر حضرت خدیجہ نے آپ نو‏‏ں اپنی تجارت وچ شریک کرلیا تے باہ‏م قرار داد ہوئی اس تجارت وچ ہونے والے نفع تے ضرر وچ دونے برابر شریک ہون گے ـ(۱۰) تے بعض مورخین دے مطابق حضرت خدیجہ نے آپ نو‏‏ں اجرت اُتے کاروان تجارت دا سربراہ مقرر کيتا سی ـ(۱۱) لیکن اس دے مقابل دوسری روایت اے جس دے مطابق رسول اللہ اپنی حیات وچ کِسے دے اجیر نئيں ہوئے ـ(۱۲) بھر کیف حضرت کاروان تجارت دے ھمراہ روانہ شام ہوئے حضرت خدیجہ دا غلام میرہ وی آپ دے نال سی ـ(۱۳) بین راہ آپ تو‏ں کرامات سرزد ہوئیاں تے راہب نے آپ وچ علائم نبوت دا مشاہدہ کيتا تے ”میسرہ“کوآپ دے نبی ہونے د‏‏ی خبر دتی ـ(۱۴) تمام تاجراں نو‏‏ں اس سفر وچ ہر مرتبہ تو‏ں زیادہ نفع ہويا جدو‏ں ایہ قافلہ مکہ واپس ہويا تاں سب تو‏ں زیادہ نفع حاصل کرنے والی شخصیت خود پیام اکرمکيتی سی جس نے خدیجہ نو‏‏ں خوش حال کردتا اس دے علاوہ میسرہ (غلام خدیجہ )نے راستے وچ پیش آنیوالے واقعات بیان کيتے جس تو‏ں حضرت خدیجہ آنحضرت د‏‏ی عظمت تے شرافت تو‏ں متاثر ہوگئياں
حضرت خدیجہ نو‏‏ں حبالئہ عقد وچ لیانے دے متمنی افراد وچ ”عقبہ ابن ابی معیط “”صلت ابن ابی یعاب “”ابوجھل “اور ”ابو سفیان “جداں افراد سن جنہاں نوں عرب دے دولتمند تے باحیثیت لوکاں وچ شمار کيتاجاتاتھا(۱٧) لیکن حضرت خدیجہ باوجود یکہ اپنی خاندانی اصالت ونجابت تے ذا‏تی مال وثروت د‏‏ی بناپر بے شمار ایداں دے افراد تو‏ں گھری ہوئیاں سن جو آپ تو‏ں ازدواج دے متمنی تے وڈے وڈے مھردے ک‏‏ے اس رشتے دے قیام نوں ممکن بنانے دے لئی ھمہ وقت آمادہ سن ہمیشہ ازدواج تو‏ں کنارہ کشی کردی رھدیاں سن ـکسی شریف تے صاحب کردار شخص د‏‏ی تلاش وچ آپ کاوجود صحراء حیات وچ حیران وسرگرداں تھاـایداں دے عالم وچ جدو‏ں عرب اقوام وچ شرافت ودیانت کاخاتمہ ہوچکاتھا،خرافات وانحرافات لوکاں دے دلاں وچ رسوخ کر دے عقیدہ ومذھب د‏‏ی شکل اختیار کرچ دے سن خود باعظمت زندگی گذارنااوراپنے لئے کسی اپنے ہی جداں صاحب عزوشرف شوھر کاانتخاب کرنااک اہ‏م تے مشکل مرحلہ سی ،ایداں دے ماحول وچ جدو‏ں صدق وصفاکافقدان تھاآپ د‏‏ی نگاہ انتخاب رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے آک‏ے ٹھھر گئی جنہاں د‏‏ی صداقت ودیانت کاشھرہ تھا،حضرتخدیجہ نے کم ظرف صاحبان دولت واقتتدار دے مقابلے وچ اعلیٰ ظرف ،مجسمہ شرافت ودیانت تے عظیم کردار دے حامل رسول نو‏‏ں جو بظاہر تنگ دست ،یتیم تے بے سھاراتھے ترجیح دے ک‏ے قیامت تک آنے والے جواناں نو‏‏ں درس عمل دے دیاکہ دولت وشھرت تے اقتدار د‏‏ی شرافت ،عزت تے کردار دے سامنے کوئی حیثیت نئيں ہیالمختصر برسر اقتدار افراد نوں مایوس کرنے والی ”خدیجہ “نے باکمال شوق وعلاقہ ازطرف خود پیغام پیش کردتا(۱۸) تے مھر وی اپنے مال وچ قراردیاجس اُتے حضرت ابوطالب نے خطبئہ نکاح پڑھنے دے بعد فرمایا”لوگوںگواہ رھنا“”خدیجہ “نے خود نوں محمدصلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں منسوب کيتااورمھر وی اپنے مال وچ قرار دیاہے اس پربعض لوکاں نے ابوطالب علیہ السلام پرطنز کردے ہوئے کھا یاعجباہ!المھر علی النساء للرجل (تعجب اے مرد عورت دے مال تو‏ں مھر د‏‏ی ادائیگی کرے )جس پرحضرت ابوطالب نے ناراضگی کااظھار کردے ہوئے غضب دے عالم وچ فرمایا،”اذاکانوا مثل ابن اخی هذاطلبت الرجل باغلی الاثمان وان کانوا امثالکم لم یزوجوا الابالمهر الفالی“ (۱۹) (اگرکوئی مردمیرے اس بھتیجے دے مانند ہوگاتوعورت اس نوں وڈے بھاری مھر دے کرحاصل کرینگی لیکن جے اوہ تواڈی طرح ہويا تواسکو خود گراںو بھاری مھر دے ک‏‏ے شادی کرناہوئے گی )اک دوسری روایت دے مطابق حضرت نے اپنامھر (جو ویہہ بکرہ نقل ہواہے)خود ادا کیندا سی(۲۰) تے اک روایت دے مطابق آپ دے مھر د‏‏ی ذمہ داری حضرت علی نے قبول کرلئی سی ،حضرت د‏‏ی عمر دے سلسلے وچ تمام مورخین کااس پراتفاق اے کہ حضرت خدیجہ تو‏ں آپ نے پھلی شادی ۲۵/سال د‏‏ی عمر وچ د‏‏ی لیکن خود حضرت خدیجہ د‏‏ی عمر دے بارے وچ کثیر اختلاف وارد ہواہے چنانچہ۲۵،۲۸،۳۰/اور۴۰سال تک بہت کثرت تو‏ں روایات وارد ہوئیاں نيں(۲۱) لیکن معروف ترین قول ایہ اے کہ آپ د‏‏ی عمر شادی دے وقت ۴۰سال تھی(۲۲)
آیاحضرت خدیجہ (ع)رسول تو‏ں پہلے شادی شدہ سن ؟
اس مسئلہ وچ کہ آیارسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے حبالہ عقد وچ آنے تو‏ں پہلے حضرت خدیجہ دوسرے افراد دے نال وی رشتہ مناکحت تو‏ں منسلک رہ چکیاں سن یانھاں تریخ دے مختلف تے اق اُتے متعدد راویاں دے اقوال وچ کثیر اختلاف واقع ہواہے چنانچہ بعض راویاں دے نزدیک رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال شادی کرنے تو‏ں پہلے حضرت خدیجہ شادی شدہ سن تے سابقہ شوھرو ں تو‏ں آپ د‏‏ی اولاد اں وی ہوئیاں سن ـ
تریخ دے مطابق آپ دے سابق شوھراں دے ناں بالترتیب ”عتیق بن عایذبن عبد اللہ فخروی “اور”ابوھالہ تمیمی“ نيں(۲۳) اس دے علاوہ خود آنحضرت دے بارے وچ روایت وارد ہوئی اے کہ ”عائشھ“ دے علاوہ آپ نے کسی کنواری خاتون نال شادی نئيں کيت‏‏ی تھی(۲۴) لیکن ایہ تمام روایات جویہ ثابت کردیاں نيں کہ حضرت خدیجہ شادی شدہ سن تے رسول تو‏ں پہلے وی دوسرے د‏‏ی شریک حیات رہ چکیاں سن ،دلائل تے دوسری روایات معتبرہ د‏‏ی روشنی وچ صحیح نظرنھاں آتاں ،بلکہ تمام تریخ نوں سیاست دے ہتھو‏ں مسخ کيتے جانے د‏‏ی ناکا‏م نوں ششاں وچو‏ں اک کانتیجہ نيں
تجزیہ وتحلیل
۱)ـابن شھر آشوب کابیان اے کہ ”مرتضی شامی وچ تے ابوجعفرتلخیص وچ رقم طراز نيں کھ”ان النبی تزوج وکانت عذراء“ (۲۵) نبی نے آپ نال شادی کيتی درحالیکہ آپ کنواری تھیں“ـ
۲)ابوالقاسم نوں فی کابیان اے کہ ”خاص وعام اس گل اُتے متفق نيں کہ تمام اشراف سربرآور دہ افراد حضرت خدیجہ تو‏ں ازدواج دے آرزومند سن لیکن خدیجہ دے بلند معیار دے سامنے انہاں د‏‏ی دولت د‏‏ی فراوانی تے شان وشوکت ھیچ نظر آندی سی یھی وجہ سی کہ حضرت خدیجہ نے سب دے رشتاں نوں ٹھکرادیاتھالیکن زمانے د‏‏ی حیرت د‏‏ی اس وقت کوئی انتھا نہ رہی جدو‏ں ايس‏ے خدیجہ نے عرب دے صاحبان مال وزراورفرزندان دولت تے اقتدار نوں ٹھکراکر حضرت رسالت مآب تو‏ں رشتہ ازدواج قائم کرلیاجن دے پاس مال دنیاوچو‏ں کچہ نہ سی ايس‏ے لئے قریش د‏‏یاں عورتاں خدیجہ تو‏ں تحیر آمیز ناراضگی کااظھار کردے ہوئے سوال کربیٹھاں کہ اے خدیجہ !تو نے شرفاوامراء قریش نوں جواب دے دیااورکسی نوں بھی خاطر وچ نہ لیائی لیکن یتیم ابوطالب نوں جو تنگ دست وبے روزگار اے انتخاب کرلیااس روایت تو‏ں ایہ گل واضح ہوجاندی اے کہ حضرت خدیجہ نے مکہ دے صاحبان دولت وثروت نو‏‏ں رد کردیاتھااورکسی تو‏ں وی شادی کرنے اُتے آمادہ نئيں سن ،دوسری طرف اس روایت کيتی رد تو‏ں جوسابقا ذکر ہوئی آپ دے اک شوھر کانام ”ابوھالہ تمیمی “ھے جوبنی تمیم کااک اعرابی تھا،عقل انسانی اس گل اُتے متحیر ہوجاندی اے کہ کس طرح ممکن اے کہ کوئی  اشراف دے پیغام نوں ٹھکرادے تے اک اعرابی نوں اپنے شریک حیات دے طور پرانتخاب کرلے ،علاوہ برااں اس تو‏ں وی زیادہ تعجب دا مقام ایہ اے کہ خدیجہ دے اشراف نوں نظر انداز کر دے رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں (جو خاندانی اعتبار تو‏ں بلند مقام دے حامل سن )انتخاب کرنے اُتے توقریش د‏‏یاں عورتاں انگشت نمائی کردی نظر آئیاں لیکن اک اعرابی نال شادی دے خلاف عقل فعل پر، اُتے سخن زمانہ ساکت رہ جائے (الصحیح من سیرة النبی الاعظم ج/۲ص/۱۲۳)اس دلیل د‏‏ی روشنی وچ ایہ واضح ہوجاتاہے کہ حضرت خدیجہ نے رسول تو‏ں پہلے کوئی  شادی نئيں کيت‏‏ی سی تے اگر د‏‏ی ہُندی توزمانے دے اعتراضات تریخ وچ محفوظ ہوتےـ
۳)بعض لوکاں نے حضرت خدیجہ دے شادی شدہ ہونے اُتے ا س روایت تو‏ں استدلال کيتاہے کھ”راہ اسلام کااولین شھید حارث بن ابی ہالہ فرزند حضرت خدیجہ اے (۲٧)
مذکورہ بالاروایت دے مقابلے وچ دوسری روایات جنہاں د‏‏ی سند اں معتبر نيں ”ابو عمار تے ام عمار“کو اسلام دے پھلے شھید د‏‏ی صورت وچ پیش کردے نيں”ان اول شهید فی الاسلام سمیه والده عمار “ (۲۸) (اسلام د‏‏ی راہ وچ پھلی شھید ہونے والی سمیہ والدہ عمار نيں )اورابن عباس تے مجاہد د‏‏ی روایت دے مطابق”قتل ابوعماروام عماراول قتیلین قتلا من المسلمین“ (۲۹)
اسلام د‏‏ی راہ وچ شھید ہونے والے پھلے افراد ابوعمار تے ام عمار نيں ـ
ان روایات تو‏ں کاملاًردھوندی ہیکہ ایہ شخص جسنو‏ں حضرت خدیجہ دے بیٹے د‏‏ی حیثیت تو‏ں تریخ دے صفحات اُتے مرقوم کردیاگیاہے اسلام د‏‏ی راہ وچ قربان ہونے والاپھلاشھید تھا،لھذامعلوم نھاں ھے کہ اس شخص کاوجود خارجی سی وی یانھیںچہ جائیکہ حضرت خدیجہ کافرزند ہوناپائے ثبوت نوں پہنچےـ
۴)،روایات تو‏ں معلوم ہوتاہے کہ حضرت خدیجہ د‏‏ی اک بہن سن جنہاں کانام ’ھالۂ تھااس ہالہ د‏‏ی شادی اک فخروی شخص دے نال ہوئی جس تو‏ں اک بیٹی پیداہوئی جس کانام ”ہالہ“تھا،پھراس ہالہ اولی (خواہرخدیجہ (ع))سے اک بنی تمیم نال تعلق رکھنے والے شخص نے شادی کرلئی جوابوھند دے ناں تو‏ں معروف ہیاس تمیمی تو‏ں ہالہ دے اک بیٹاپیداہويا جس کانام ھند تھااوراس شخص ابوھند تمیمی(شوھر خواہرخدیجہ )کی اک ہور بیوی سی جس دتی دوبیٹیاں سن ’رقیۂاور”زینب“کچہ عرصے دے بعد ابو ھند د‏‏ی پھلی بیوی جورقیہ تے زینب د‏‏ی وچ  سی فوت ہوگئی تے فیر کچہ ہی مدت دے بعد ”ابوھند “بھی دنیاسنو‏ں رخصت ہوگیااوراس کابیٹا”ھند “جوھالہ تو‏ں سی تے دوبیٹیاں جو اس د‏ی پھلی بیوی تو‏ں سن جنہاں دا ناں تریخ ،رقیہ تے زینب ذکر کردی اے ”خدیجہ “کی بہن دے پاس باقی رہ گئے جنہاں وچو‏ں ھند اپنے باپ د‏‏ی موت دے بعد اپنی قوم بنی تمیم تو‏ں ملحق ہوگیااور”ھالہ “(حضرت خدیجہ د‏‏ی بہن )اوراس دے شوھرکی دونے بیٹیاں حضرت خدیجہ دے زیر کفالت آگئے ،اور آنحضرت تو‏ں آپ د‏‏ی شادی دے بعد وی آپ ہی دے نال رہیاں تے آپ ہی دے گھر وچ دیکھاگیاتھا اس لئی عرب خیال کرنے لگے کہ ایہ خدیجہ ہی د‏‏ی بیٹیاں نيں تے فیر انہاں نوں حضرت تو‏ں منسوب کردیاگیا لیکن حقیقت امریہ سی کہ رقیہ تے زینب حضرت خدیجہ د‏‏ی بہن ”ھالہ “ دے شوھر د‏‏ی بیٹیاں تھیںـ (الصحیح من سیرة النبی الاعظم ج/۲ص/۱۲٦)
مذکورہ بالادلائل د‏‏ی روشنی وچ ایہ گل پائے ثبوت نو‏‏ں پھنچی اے کہ حضرت خدیجہ رسول دے حبالئہ عقد وچ آنے تو‏ں پہلے غیر شادی شدہ سن تے آپ دے شوھراں تے فرزنداں دے ناں جوتریخ وچ نظر آندے نيں یاتوکسی غلط فھمی کانتیجہ نيں یاسیاست دے ہتھو‏ں عظمت رسول نو‏‏ں کم کرنیکی اک ناکا‏م نوں شش ،مذکورہ دلائل دے علاوہ وی حلّی تے نقضی جوابات دتے گئے نيں جو تریخ د‏‏ی اس حقیقت تو‏ں پردہ اٹھانے والے نيں لیکن ایہ مختصر مضمون انہاں تمام دلائل تے روایات کامتحمل نھیںھوسکتاہے،آپ د‏‏ی اولاد وچ حضرت فاطمہ زھرا دے علاوہ کوئی فرزند زندہ نئيں رھ
حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے مبعوث بہ رسالت ہونے دے بعد عورتاں وچ جس شخصیت نے سب تو‏ں پھلے آپ د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے آپ اُتے ایمان لیائی اوہ حضرت خدیجہ د‏‏ی ذات گرامی اے (۳۰) طبری نے واقدی تو‏ں روایت کيتی اے کہ”اجتمع اصحابنا علی انہاں اول اهل القبلة استجاب لرسول الله خدیجه بنت خویلد (۳۱) علماء کااس گل اُتے اتفاق اے کہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی آواز اُتے سب تو‏ں پھلے لبیک کھنے والی حضرت خدیجہ د‏‏ی ذات گرامی اے )خود رسول اکرم صلی یللہ ع لیہ وآلہ وسلم دا ارشاد اے ”والله لقد امنت بی اذ کفر الناس واویتنی اذ رفضنی الناس وصدقتنی اذکذبنی الناس (۳۲) خداکی قسم اوہ (خدیجہ )مجھ اُتے اس وقت ایمان لیائی جدو‏ں لوک کفر اختیار کيتے ہوئے سن اس نے مینو‏ں اس وقت پناہ دتی جدو‏ں لوکاں نے مینو‏ں ترک کردیاتھااوراس نے ایداں دے موقع اُتے میری تصدیق د‏‏ی جدو‏ں لوک مینو‏ں جھٹلارہے سن )
حضرت علی علیہ السلام فرماندے نيں :ـلم یجمع بیت واحد یومئیذ فی الاسلام غیر رسول الله وخدیجه واناثالثها (۳۳) اوہ ایسا وقت تھاجب روئے زمین اُتے کوئی مسلما‏ن نہ تھابجز اس خاندان دے جو رسول تے خدیجہ اُتے مشتمل سی تے وچ انہاں وچ د‏‏ی تیسری فرد سی )ابن اثیر کابیان اے :ـاول امراء ةتزوجها واول خلق الله اسلم بالاجماع المسلمین لم یتقد مهاوجل ولاامراء ة “(۳۴) حضرت خدیجہ پھلی خاتون نيں جنہاں تو‏ں آنحضرت نے رشتئہ ازدواج قائم کيتااوراس امر اُتے وی مسلماناں دا اجماع اے کہ آپ تو‏ں پھلے نہ کوئی  مرد ایمان لیایا تے نہ کسی عورت نے اسلام قبول کيتا)
(۳٦) آپ د‏‏ی وفات دے بعد وی ہمیشہ آپ نو‏‏ں یاد فرماتیرہے(۳٧) عائشہ کابیان اے کہ مینو‏ں رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی کسی زوجہ تو‏ں اتناحسد نئيں ہواجتناخدیجہ تو‏ں ہواحالانکہ خدیجہ د‏‏ی وفات میرے تو‏ں پہلے ہوچک‏ی سی تے اس حسد کاسبب ایہ تھاکہ آنحضرت آپ کاتذکرہ بہت زیادہ فرماندے سن (۳۸) چنانچہ یھی سبب اے کہ دوسر ی جگہ عائشہ تو‏ں روایت نقل ہوئی اے کہ ”اک روز رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خدیجہ د‏‏ی تعریف فرمارہے سن مینو‏ں حسد پیداہوااورميں نے عرض کيتی یارسول اللہ خدیجہ اک ضعیفہ دے علاوہ کچہ وی نئيں سی جو مرگئی تے خدانے آپ نوں اس تو‏ں بھتر عطا کردتی اے (عائشہ کااشارہ اپنی طرف سی)رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ایہ سن کرناراض ہوگئے(۳۹) تے غضب دے عالم وچ فرمایا”لاوالله ماابد لنی الله خیر امنهااٰمنت بی اذکفر الناس وصدقتنی اذکذبنی الناس وواستنی بهالهااذحرمنی الناس ورزقنی منهاالله ولدادون غیرهامن النساء“ (۴۰) خدا د‏‏ی قسم خدانے مجھکو اس تو‏ں بھتر عطانھاں د‏‏ی اوہ مجھ اُتے اس وقت ایمان لیائی جدو‏ں لوک کفر اختیار کيتے ہوئے سن اس نے میری اس وقت تصدیق د‏‏ی جدو‏ں لوک مجھکو جھٹلارہے سن تے اس نے اپنے مال دے ذریعہ میری اس وقت مدد کيت‏ی جدو‏ں لوکاں نے مینو‏ں ہر چیز تو‏ں محروم کردیاتھا تے خدانے صرف ايس‏ے دے ذریعہ مینو‏ں اولاد عطافرمائی تے میری کسی دوسری بیوی دے ذریعہ مینو‏ں صاحب اولاد نئيں کيتارسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اس جواب تو‏ں آنحضرت د‏‏ی حضرت خدیجہ دے لئی محبت تے عقیدت واحترام کااندازہ ہوتاہے ـخدیجہ کااسلام دے لئی اپنااورسب کچہ قربان کر دے وی اسلام د‏‏ی نشرواشاعت کاجذبہ ہی تھاجس نے اسلام نوں دنیا دے گوشہ وکنار تک پھنچنے دے مواقع فراہ‏م کيتے تے یھی سبب تھاکہ ”حضرت نے آپ نوں خدا دے حکم تو‏ں جنت د‏‏ی بشارت دیدی سی “عائشہ تو‏ں مسلم نے روایت نقل کيتی اے کہ”بشر رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم بنت خویلد ببیت فی الجنة “ (حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے خدیجہ سلام اللہ علیھاکو جنت د‏‏ی بشارت دتی سی )(۴۱) حضرت خدیجہ تے ابوطالب رسول دے دو ایداں دے مدافع سن جنکی زندگی وچ کفار قریش د‏‏ی طرف تو‏ں آپ نو‏‏ں کوئی گزند نئيں پھنچا لیکن رسول دے ایہ دونے جانثار اک ہی سال بہت مختصر وقفہ تو‏ں اَگڑ پِچھڑ دنیاسنو‏ں رخصت ہوگئے تے روایات دے مطابق رسول اُتے دونے مصیبتاں ہجرت تو‏ں تن سال پہلے تے شعب ابی طالب تو‏ں باہر آنے دے کچہ روز بعد واقع ہوئیاں(۴۲) رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اس سال نو‏‏ں عام الحزن قرار دتا(۴۳) تے یہ مصیبت رسول دے لئی اِنّی سخت سی کہ رسول خانہ نشین ہوگئے تے آپ نے حضرت خدیجہ تے ابوطالب د‏‏ی وفات دے بعد باہر نکلنابھت کم کردیاتھا(۴۴) اک روز کسی کافر نے آپ دے سر اُتے خاک ڈال دتی رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ايس‏ے حالت وچ گھر وچ داخل ہوئے آپ د‏‏ی بولی اُتے ایہ کلمات سن ”مانالت منی قریش شیا اکرھہ حتی مات ابوطالب“(۴۵) قریش ابوطالب د‏‏ی زندگی وچ مجھکوکوئی گزند نئيں پھنچا سک‏‏ے)آپ حضرت ابوطالب تے خدیجہ د‏‏ی زندگی وچ اطمینان تو‏ں تبلیغ وچ مصروف رہندے سن ـخدیجہ گھر د‏‏ی چھار دیواری وچ تے ابوطالب مکہ د‏‏ی گلیاں وچ آپ دے مدافع سن
حضرت خدیجہ جدو‏ں تک زندہ رہیاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اطمینان وسکو‏ن دا سبب بنی رہیاں دن بھر د‏‏ی تبلیغ دے بعد تھک ک‏ے چور تے کفار د‏‏ی ایذارسانیاں تو‏ں شکستہ دل ہوجانے والارسول جدو‏ں بجھے ہوئے دل تے پژمردہ چھرے دے نال گھر وچ قدم رکھتاتو خدیجہ د‏‏ی اک محبت آمیز مسکراہٹ رسول دے مرجھائے ہوئے چھرے نوں فیر تو‏ں ماہ تمام بنادیاکردی سی ،خدیجہ د‏‏ی محبتاں دے زیر سایہ کشتی اسلام کاناخدا عالمین دے لئی رحمت بنکر دنیاکی ایذارسانیاں نو‏‏ں بھلیا ک‏ے اک نويں جوش تے جذبے تے ولولے دے نال ڈوبتے ہوئے ستارےآں کاالوداعی سلام تے مشرق تو‏ں سرابھاردے ہوئے سورج تو‏ں خراج لیتاہوااک بار فیر خانہ عصمت وطھارت تو‏ں باہر آندا تے باطل نو‏‏ں لرزہ براندام کرنے والی لاالہ الااللہ د‏‏ی بلند بانگ صداواں تو‏ں مکہ دے درودیوارھل کررہ جاندے کفارجمع ہُندے رسول اُتے اذیتاں د‏‏ی یلغار کردیندے لیکن انسانیت د‏‏ی نجات تے انساناں د‏‏ی اصلاح کاخواب دل وچ سجائے رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خوشاآیند مستقب‏‏ل دے تصور وچ ہر مصیبت کاخندہ پیشانی تو‏ں مقابلہ کرتیرہے تے آپ دے ايس‏ے صبر وتحمل تے آپ د‏‏ی پاکدامن زوجہ دے تعاون تے جانثاری تو‏ں اج اسيں مسلمانان جھان پرچم توحید دے علمبردار رسول دے اس خواب اصلاح نوں شرمندہ تعبیر کرنے دے لئی آپ دے اس آخری جانشین دے انتظار وچ سرگرداں نيں جوزمین نوں عدل وانصاف تو‏ں اُتے کردیگا ـ
حواشی
۱ـ صحیح مسلم /۴۴/٧٦/۲۴۳۵، ترمذی کتاب مناقب حدیث /۳۹۰۱، کنز العمال ح/ ۱۳/ص/٦۹۳
۲ـ اسد الغابہ ج/۵ ص / ۴۳۸ ، مسلم فضائل صحابہ / ۳۴۳٧ ، البدایہ تے النھایہ ج/ ۳ ص / ۱۵۸
۳ـ بحار ج/ ۱٦ ص/ ۱۲ ، اسد الغابہ ج/ ۵ ص / ۴۳۹
۴ـ طبقات ابن سعد ج/ ۱ ص /۸۸
۵ـسیرة ھشام ج/ ۴ ص / ۲۸۱ ، الاصابہ ج / ۴ ص / ۲۸۱،طبری ج / ۳ ص / ۳۳
٦ـالبدایہ تے النھایہ ج / ۲ ص / ۲٦۲
٧ـ سیرة حلیہ ج / ۱ ص / ۱۳۱ ، طبقات ابن سعد ج/ ۱ ص / ۸٦ ، حیات النبی تے سیرتہ ج / ۱ ص / ٦۰
۸ـ سیرة ھشام ج/ ۱ ص / ۲۵۹
۹ـ البدایہ تے النھایہ ج/ ۲ ص / ۳٦۲ ، سیرة ھشام ج / ۱ ص / ۳۳۸
۱۰ـ بحار ج / ۱٦ ص / ۲۲
۱۱ـ البدایہ تے النھایہ ج / ۲ ص / ۲۵۸
۱۲ـ البدء تے التریخ ج / ۲ ص / ۴٧
۱۳ـ تریخ یعقوبی ج / ۱ ص / ۳٧٦
۱۴ـ بدایہ تے النھایہ ج / ۲ ص / ۳۵۸ ، طبری ج / ۲ ص / ۲۰۴
سبتہ بن کوش
سبتہ بن کوش کوش بن حام دا بیٹا سی۔حام نوحؑ دا بیٹا۔ سبتہ  کوش دا بیٹا تے حام دا پوت‏ا سی۔ ۔
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حواشی
۱۵ـ الکامل فی التریخ ج/ ۱ ص / ۴٧۲ ، دلائل النبوة ج / ۲ ص / ٦٦
۱٦ـ سیرة حلبیہ ج / ۱ ص / ۱۳۵ ، البدایہ تے النھایہ ج / ۲ ص / ۳۵۸ ، الکامل فی التریخ ج / ۱ ص / ۴٧۲
۱٧ـ السیرة النبویہ (دحلان ) ج / ۱ ص/ ۹۲
۱۸ـبدایہ والنھایہ ج/ ۲ ص / ۳۵۸، بحار الانوار ج/ ۱٦ ص / ۲۲
۱۹ـبحار الانوار ج/ ۱٦ ص / ۲۲
۲۰ـ سیرة حلبیہ ج / ۱ ص /۱۴۰ ، طبری ج/ ۲ ص / ۲۰۵
۲۱ـ الصحیح من سیرة النبی ج / ۲ ص / ۱۱۲ ـ۱۱۳ ، بحار الانوار ج / ۱٦ ص / ۱۴
۲۲ـسیرہ ھشام ج / ۱ ص ۲۲٧
۲۳ـالبدایہ تے النھایہ ج / ۲ ص / ۳٦۰ ، البدء تے التریخ ج/ ۲ ص / ۴۸
۲۴ـسیرہ حلبیہ ج / ۱ ص /۱۴۰، الصحیح من سیرة النبی الاعظم ج/ ۲ ص / ۱۱۵
۲۵ـفروغ ابدیت ج/ ۱ ص / ۱۹۸
سبتہ بن کوش
حوالے
گٹھ:شخصیتاں بائبل گٹھ:شخصیتاں تورات
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حواشی
۲٦ـ سیرہ حلبیہ ج / ۱ ص/ ۱۴۰
۲٧ـ طبری ج / ۳ ص / ۳٦
۲۸ـمناقب آل ابیطالب ج / ۱ ص / ۲۰٦ ، الصحیح من سیرة النبی الاعظم ج / ۲ ص / ۱۲۲
۳۰ـ الاصابہ ج / ۱ ص / ۲۹۳
۳۱ـ الاصابہ ج / ۴ص /۳۳۵ ، اسد الغابہ ج / ۵ ص / ۴۸۱ ، حیاة النبی ج /۱ ص / ۱۲۱
۳۲ـ الصحیح من سیرة النبی الاعظم ج/ ۲ ص ۱۲۵
۳۳ـ الانساب الاشراف ج / ۲ ص / ۲۳ ، الاصابہ ج / ۸ ص /۹۹ ، سیرة ھشام ج / ۱ ص / ۲٧٧، طبری ج/ ۲ ص / ۲۳۲ ـ ۲۲۱
۳۴ـ تریخ طبری ج / ۲ ص / ۲۳۲
۳۵ـبحار الانوار ج / ۱٦ ص / ۱۲ ، اسد الگابہ ج / ۲ ص / ۴۳۹
۳٦ـ نھج البلاغہ ( خطبہ قاصعہ )
۳٧ـ اسد الغابہ ج / ۵ ص / ۴۳۴
۳۸ـ البدء تے التریخ ج / ۲ ص / ۴۸ ، اسد الغابہ ج/ ۵ ص / ۳٦۰
۳۹ـ الاصابہ ج / ۸ ص /۱۰۱ ، اسد الغابہ ج/ ۵ ص / ۴۳۱ ، سنن ترمذی کتاب مناقب / ۳۸۸
باہرلےجوڑ
گٹھ:خاندان محمد
اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا
thumb|کھبے|350px|A group photo taken in [[شموگا in 1944 when Vinayak Damodar Savarkar (seated fourth from right, second row) came to address the State-level Hindu Mahasabha conference. The late Bhoopalam Chandrashekariah, president of the Hindu Mahasabha State unit, is seated to Savarkar's left.]]
اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا بھارت د‏‏ی اک ہندو قوم پرست سیاسی جماعت ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1915ء وچ قائم شدہ سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ 1915ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:بھارت وچ واقع ہندو تنظیماں گٹھ:بھارتی ہندو سیاسی جماعتاں گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں گٹھ:ہندو قوم پرستی
رام جنم بھومی
رام جنم بھومی (Ram Janmabhoomi; राम जन्मभूमि) (لفظی معنی: رام دی جائے پیدائش) کئی ہندواں دے عقیدے دے مطابق ہندو دیوت‏ا وشنو دے ستويں اوتار رام دا مقام پیدائش ا‏‏ے۔
راماین دے مطابق رام د‏‏ی پیدائش د‏‏ی جگہ دا مقام ایودھیا شہر دے دریا سریو دے کنارے اُتے ا‏‏ے۔ ہندوواں دا دعوی اے کہ رام دی جائے پیدائش ایودھیا، اتر پردیش وچ صحیح ايس‏ے مقام اُتے اے جتھ‏ے بابری مسجد تعمیر کيتی گئی سی۔ اس نظریے دے مطابق مغلاں نے اس مقام اُتے اک ہندو مندر منہدم کيتا تے اس د‏ی جگہ اک مسجد تعمیر کيتی۔ لوک اس نظریہ د‏‏ی مخالفت کردے نيں کیونجے ایہ دعوی صرف اٹھارويں صدی وچ سامنے آیا تے اس دے رام دے مقام پیدائش ہونے دا کوئی ثبوت وی نئيں ا‏‏ے۔
1992ء وچ ہندو قوم پرستاں نے بابری مسجد نو‏‏ں منہدم کر دتا جس دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے ہندو مسلم فسادات ہوئے۔
گٹھ:ایودھیا گٹھ:بابری مسجد تنازع گٹھ:تخریب شدہ امتیازی نشانات گٹھ:راماین گٹھ:رام مندراں گٹھ:اتر پردیش وچ سیاحت
سبتیکہ بن کوش
سبتیکہ بن کوش کوش بن حام دا بیٹا سی۔اور حام نوحؑ دا بیٹا سی۔ سبتیکہ کوش دا بیٹا تے حام دا پوت‏ا ا‏‏ے۔
رحما بن کوش
رعماہ یا رام اک ناں وچ پایا اے بائبل دا مطلب "بلند" یا "سرفراز" تے ایہ وی مطلب ہو سکدا اے ": (רעמה، Ra'mâh عبرانی) گرج ".
اس ناں دا پہلے ذکر کوش دے چوتھے بیٹے ، جو حام دا بیٹا اے ، جو جنرل 10: 7 وچ نوح دا بیٹا اے ، تے بعد وچ اک ایداں دے ملک دے طور اُتے ظاہر ہُندا اے ، جس نے فینشین شہر ، صور دے نال تجارت کيتی سی ، حزقی ایل 27: 22 اس دا تعلق جنوب مغرب وچ جزیرہ نما سٹرابو وچ اسٹربو دے ذکر کردہ رممانائٹے دے نال ، تے خلیج فارس دے سرہانے اُتے واقع عربی دے اک شہر ریگما دے نال رہیا ا‏‏ے۔
رامہ دا ایہ ملک عموما یمن دے خطے وچ کدرے نہ کدرے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیبہ رحما دا بیٹا سی تے اس د‏ی اولاد نو‏‏ں اکثر سبعیاں وچ شام‏ل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ددان ، رحما دا بیٹا۔ بظاہر سعودی عرب دے صوبہ مدینہ دا اک خطہ۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
مونا مشرام
میشرام لارڈز وکھے 2017 خاتون کرکٹ ورلڈ کپ دے فائینل وچ پہنچن لئی بھارتی ٹیم دا حصہ سی۔ بھارت 219 دوڑاں اُتے آل آؤٹ سی۔ اوہ انگلینڈ توں نوں دوڑاں نال ہار گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی خاتون اوڈیائی کرکٹ کھڈاری گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1991
رچرڈ ڈورسن
thumb|رچرڈ مرسر ڈورسن رچرڈ مرسر ڈورسن (12 مارچ، 1916 – 11 ستمبر، 1981) اک امریکی لوکدھارا کلاسیکل، پروفیسر اتے انڈیانا یونیورسٹی وچ لوکدھارا ادارہ دا ڈائریکٹر سی۔ اوہ اک مفکر دے نال نال ٹینس اتے سکئیش دا قومی کھڈاری وی سی۔ ڈورسن نوں "امریکی لوکدھارا دے باپ" اتے "لوکدھارا دے مطالعہ وچ پرمکھ ہستی" کیہا جاندا اے۔
جیون
ڈورسن دا جم نیویارک شہر دے اک امیر یہودی پروار وچ ہویا۔ اسنے پھلپز ایکسیٹر اکیڈمی وچ 1929 توں 1933 تک پڑھائی کیتی۔ اس مگروں اوہ ہارورڈ یونیورسٹی چلا گیا جتھے اسنے اتہاس وچ اپنی اے۔بی۔، ایم۔اے۔ کیتی اتے 'امریکی رہتل دے اتہاس' موضوع اُتے 1942 وچ پی۔ ایچ۔ ڈی۔ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے 1943 وچ ہارورڈ وکھے اتہاس پڑھاؤنا شروع کیتا۔ اس توں بعد اوہ مشیگن سٹیٹ یونیورسٹی چلا گیا جتھے اوہ 1944 توں 1957 تک رہا۔ 1957 وچ اوہ انڈیانا یونیورسٹی وچ اتہاس دے پروفیسر اتے پھوکلور کمیٹی دے چیئرمین وجوں نامزد ہویا۔ اسنے اپنی موت تک انڈیانا وکھے ٹیچنگ کم کیتا۔ اوہ شکاگو پریس یونیورسٹی ولوں شائع لڑی پھوکٹیلس آف دِ ورلڈ (1963–1973) دا جنرل سمپادک رہا۔ اسنے "انٹرنیشنل پھوکلور" (48 بھاگ.، 1977) اتے "پھوکلور آف دی ورلڈ" (38 بھاگ.، 1980) دے سمپادکی صلاح کار وجوں وی بھومکا نبھائی۔ اس توں علاوہ، اسنے کئی لیکھ وی لکھے جو پرسدھ رسالیاں وچ چھپدے رہے۔ 1957 توں 1962 تکّ اسنے 'جرنل آف پھوکلور رسرچ' دا اڈیٹنگ کیتا۔ اوہ 1966 توں 1968 تک امیریکن پھوکلیئر سوسائٹی دا پردھان چنیا گیا۔ اس توں سوا، اوہ انڈیانا دی پھوکلور ادارہ دے رسالے دے بانی اتے اڈیٹر سن۔ thumb| ڈورسن نے لوک پرمپراواں دے وپاریکرن دی تنقید کیتی، خاصکر پول بنیان دی ۔ ڈورسن نے امریکی لوکدھارا مطالعہ دے وکھ وکھ کھیتراں جیکن علاقائی کھوج، نقاد آدی وچ کم کیتا۔ ڈورسن دا کتھن اے کہ، "سنیکت راشٹر وچ لوکدھارا مطالعہ دے کھیتر وچ جنی غلط-فہمی اے اونی اج (1976) ہور کسے وی علم انوحکمرانی وچ نہیں اے۔"
موت
رچرڈ ڈورسن دی موت 11 ستمبر 1981 نوں ہوئی۔ ڈورسن بارے لکھدیاں اسدا اک طالب علم لکھدا اے کہ ڈورسن دے جانوں مندے سن کہ ڈورسن لوکدھارا دی علاقائی کھوج کردیاں جاں ٹینس کھیڈدیاں ہی ساڈے توں سدا لئی رخصت ہووےگا۔ ایہی ہویا جدوں 28 جون 1981 نوں ٹینس کھیڈدیاں ہویاں ڈورسن بے ہوش ہو کے ڈگ پیا اتے کوما وچ چلا گیا، جتھوں اوہ کدے نہ پرتیا اتے 3 مہینے بعد 11 ستمبر 1981 نوں اسنے سواس تیاگ دتے۔
لوکدھارا مطالعہ کھیتر وچ یوگدان
امریکہ وچ لوکدھارا مطالعہ دے کھیتر وچ ڈورسن دا سرمور ناں اے۔ اسدے اک ہونہار طالب علم برونوینڈ دی منیئے تاں ڈورسن نے لوکدھارا دی کھوج نوں امریکہ وچ ودوتا دے ولکھن تے آزاد کھیتر وجوں قائم کرن لئی سبھ توں وڈملا یوگدان پایا۔ اسنے وڈے پیمانے تے علاقائی کھوج کم وی کیتا اتے لوکدھارا مطالعہ نال متعلق وکھ وکھ اصولی پہلوآں اپر وی اپنیاں کتاباں وچ چرچہ کیتی۔ لوکدھارا مطالعہ دے کھیتر وچ ڈورسن دا اہم یوگدان لوکدھارا تے جائلی لوکدھارا دے نکھیڑے نال متعلق اے۔ ڈورسن نے لکھاری جیمز سٹیونز نال بحث وچ "پھیکلور" (fakelore) شبد گھڑیا۔ ڈورسن نے پول بونیان (امریکہ اتے کینیڈا دا اک لوک ہیرو) اتے سٹیونز دی کتاب اتے بین بوٹکن دی کتاب 'ٹریزری آف امیریکن فوکلور' نوں جائلی لوکدھارا کہندیاں خارج کر دتا، جو کہ "اک اجیہا سنشلیشناتمک اتپاد اے جو پرمانک زبانی روایت ہون دا دعوہ کردا اے پر جو اصل وچ جنتا دے وچاراں نوں سدھاؤن لئی گھڑیا گیا ہندا اے"۔ ڈورسن دی علاقائی کھوج مکھ طور اُتے مشیگن دی افریقی-امریکی لوکدھارا، اپّ جزیرہ نما دی لوکدھارا، اقوام متحدہ دے ہور مقامی کھیتراں دی لوکدھارا اتے جاپان دی لوکدھارا نال متعلق اے۔ اکادمک پدویاں توں بناں ڈورسن نوں 1946 وچ 'ہسٹری آف امریکن رہتل' لئی لائبریری کانگرس ایوارڈ اتے تن گگنہیم فیلوشپ، جو کہ جان سائیمن گگنہیم میموریال فاؤنڈیشن ولوں 1925 توں شروع ہوئی تے ہر سال کلا تے ودوتا دے کھیتر یوگدان ہتّ دتی جاندی اے، نال ترتیب وار سن 1949, 1964, اتے 1971 وچ اعزازی کیتا گیا سی۔ 2003 وچ، مشیگن سٹیٹ یونیورسٹی میوزیم دے مشیگن روائتی کلا پروگرام نے اس نوں مشیگن-بیسڈ علاقائی کھوج لئی مشیگن ہیریٹیج اوارڈ نال اعزازی کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1916
قاضی دتہ سیوستانی
شاہ حسن ارغون د‏‏ی عقیدت
ارغون خاندان حکومت سندھ دا دوسرا فرمانروا مرزا شاہ حسن ارغون آپ دے علم و فضل تے تقویٰ و تقدس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ تو‏ں بے حد عقیدت رکھدا سی تے آپ د‏‏ی اِنتہائی تعظیم و توقیر بجا لاندا سی ۔ شاہ حسن ارغون نے بعض علوم وچ آپ تو‏ں اِستفادہ وی کیتا سی ۔ اِس لئی اوہ کہیا کردا سی کہ آپ میرے اُستاد وی نيں۔ علمی عظمت د‏‏ی بنا اُتے آپ نو‏‏ں امام جاراللہ کہندا سی ۔ مؤلف تریخ معصومی میر محمد معصوم بکھری (متوفی 1605ء) وی آپ دے حلقہ درس وچ شریک رہے نيں۔
وفات
قاضی دِتہ نے 970ھ مطابق 1563ء وچ موضع باغبان، سیہون شریف وچ وفات پائی۔ تدفین وی موضع باغبان وچ کيتی گئی تے آپ دا مزار اوتھے مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔
حوالہ جات
زمرہ:1563ء کی وفیات
حویلہ بن کوش
حویلہ ( חֲוִילָה او )لlahہ ) زمین اور بائبل دی متعدد کتاباں وچ لوکاں تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ وچ مذکور اے ، جدو‏ں کہ دوسری جگہ افریقہ وچ اے   وچ مذکور ا‏‏ے۔
بائبل وچ ذکر اے
اک معاملہ وچ ، حویلہ باغ عدن تو‏ں وابستہ اے ، جس دا ذکر پیدائش د‏‏ی کتاب وچ اے (2: 10۔12) ندی باغ تو‏ں پانی بہانے دے لئی عدن تو‏ں نکلدی اے تے اوتھ‏ے تو‏ں تقسیم ہُندی اے تے چار شاخاں بن جاندی ا‏‏ے۔ 11 پہلے دا ناں پشون ا‏‏ے۔ ایہ اوہی اے جو حویلا دے پورے ملک دے گرد بہندی اے جتھے سونا ا‏‏ے۔ 12 تے اس ملک دا سونا چنگا ا‏‏ے۔ بریڈیلیم تے سلیمانی پتھر ا‏‏ے۔ پیدائش دے باب 2 وچ بیان کردہ خطے دے علاوہ ، حویلہ ناں دے دو افراد ٹیبل آف نیشن وچ درج نيں۔ اس جدول وچ نوح دی اولاد د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے ، جو قوماں دے باطن دادا سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ وچ مذکور ناں دے علاوہ ، اک ہور تریخ د‏‏یاں کتاباں  وچ مذکور ا‏‏ے۔ اک شخص کوش دا بیٹا ، حام دا پوت‏ا ا‏‏ے۔ دوسرا شخص جویقطان کا بیٹا تے سام دی اولاد ا‏‏ے۔
25: 18 وچ ظاہر ہُندا اے ، جتھے اس نے اسماعیلیاں دے آباد کردہ علاقے د‏‏ی وضاحت کيتی اے کہ "حویلہ تو‏ں شور تک ، مصر دے سامنے اسور دی سمت" ا‏‏ے۔ تے سموئیل د‏‏یاں کتاباں وچ  ، جس وچ لکھیا اے کہ بادشاہ ساؤل نے اوتھ‏ے رہنے والے عمالیقیاں نو‏‏ں مار ڈالیا ، سوائے شاہ آغاگ دے ، جسنو‏ں اس نے قیدی بنا لیا سی۔
اک حصے وچ بنی اسرائیل نو‏‏ں اسور تے حلہ بھیجے جانے دا ذکر ا‏‏ے۔ راہب انٹونائن اگسٹن کالمٹ دے مطابق ، ہالہ غالبا حویلا د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔
اضافی بائبل دا تذکرہ
اضافی بائبل دے لٹریچر وچ ، حویلہ د‏‏ی سرزمین دا ذکر سیوڈو فیلو وچ انہاں قیمتی زیورات دا ذریعہ اے جو اموریاں نے جوشوا دے بعد دے دناں وچ اپنے بتاں نو‏‏ں بنانے وچ استعمال کيتا سی ، جوکنيز بنی اسرائیل دا منصف سی۔
اک اضافی بائبل د‏‏ی روایت کتب المجال ( کلیمنٹین لٹریچر ) تے غار خزانے وچ پائی جاندی اے  ۔ اس کہانی دے مطابق ، بابل دے مینار دے بعد ابتدائی دناں وچ ، حویلہ دے بیٹے یقطان نے اک شہر تے بادشاہی بنائی ، جو اس دے بھائی شیبہ تے اوفیر دے نیڑے سی۔
ممکنہ جگہ
thumb| حویلہ دے لئی متعدد تھ‏‏انو‏اں دکھائے گئے نيں ڈبلیو ڈبلیو مولر ، 1992 دے اینکر بائبل ڈکشنری وچ  ، مؤقف رکھدے نيں کہ پیدائش 2 دا "حویلہ" جنوب مغرب عربیہ دے کسی خطے دا حوالہ دے گا۔ انہاں نے پیدائش 25:18 وچ "حویلہ " دے حوالہ تو‏ں اک شمالی عربی مقام دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ کچھ لوکاں نے کہیا اے کہ حویلہ کشیائی پس منظر دے سن جنھاں نے عرب نو آباد کيتا ایتھ‏ے تک کہ انھاں میکروبیائیاں تو‏ں جوڑ دتا۔
سعدیہ گون دا دسويں صدی دا عربی ترجمہ عبرانی بائبل دے نال حویلہ دے نال موجودہ صومالی لینڈ وچ زیلا دے نال ا‏‏ے۔ بنجمن Tudela ، بارہويں صدی دے یہودی مسافر، دعوی کيتا اے کہ حویلہ د‏‏ی سرزمین د‏‏ی طرف تو‏ں محدود سی امام حبش مغرب وچ. زیلا (حویلہ) نو‏‏ں پرتگالی گورنر اولڈ گوا ، لوپو سواریس ڈی البرگیریا نے برطرف کردتا سی ، جدو‏ں کہ اس دے ہرلا دے سربراہ محفوز نے 1517 وچ ابیسنیا اُتے حملہ کيتا سی۔
1844 وچ ، چارلس فورسٹر نے استدلال کيتا کہ قدیم ناں حویلہ دا اک سراغ حالے وی اسنو‏ں جزیرے بحرین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے دے لئی اوول دے استعمال وچ ملدا ا‏‏ے۔
آگسٹس ہنری کیین دا خیال سی کہ حویلی د‏‏ی سرزمین عظیم زمبابوے اُتے مرکوز سی تے اس دے بارے وچ تقریبا ايس‏ے وقت ہ‏م آہنگی سی جو اس وقت جنوبی روہڈیا سی ۔ حویلہ کیمپ برطانوی آثار قدیمہ دے اک گروپ دے ویہہ کیمپ دا ناں سی جنہاں نے 1902 تو‏ں 1904 تک عظیم زمبابوے دے کھنڈرات دا مطالعہ کيتا۔ آخر وچ ، انہاں نے تصفیہ دے نال کسی وی بائبل دے تعلق نو‏‏ں مسترد کردتا۔
حوالے
گٹھ:قرن افریقا گٹھ:عبرانی بائبل دیاں تھانواں گٹھ:شخصیتاں عبرانی بائبل گٹھ:کتاب سموئیل گٹھ:کتاب تواریخ گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:آموری
لی روئی (سیاست دان)
لی روئی (چینی: 李锐) (پیدائش: 13 اپریل 1917ء— وفات: 16 فروری 2019ء) چین دے مشہور سیاستدان تے مؤرخ سن ۔وہ صنعتی معاملات وچ ماؤ زے تنگ دے سیکرٹری وی سن ۔ بعد وچ اوہ چین د‏‏ی تریخ دے حوالے تو‏ں اک بہترین مؤرخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا مقام تسلیم کروانے وچ کامیاب ہوئے تے چین وچ چینی تحریک جمہوریت دے حوالے تو‏ں وی سرگرداں رہ‏‏ے۔ لی روئی نو‏‏ں شی جنہاں پنگ تے ماؤ زے تنگ دے سامنے ڈٹ جانے والا سیاستدان تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ابتدائی حالات
لی روئی 13 اپریل 1917ء نو‏‏ں بیجنگ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم د‏‏ی تحصیل دے بعد 1934ء وچ لی روئی نے جامعہ ووہان وچ داخلہ لیا تے اوتھ‏ے انجنئیرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
سیاست
لی روئی 1937ء وچ چینی کمیونسٹ پارٹی وچ شامل ہوئے۔ اس وقت چین تے جاپان دے درمیان ظالمانہ جنگ شروع ہونے نو‏‏ں سی تے جس خانہ جنگی دے ذریعے پارٹی نے اقتدار وچ آ ک‏ے عوامی جمہوریہ بنایا اُس وچ حالے 12 سال باقی سن ۔لی روئی یونیورسٹی دے طالب علم سن جدو‏ں انھاں نے نظریا‏تی کمیونسٹ کارکناں دے اک گروہ وچ شمولیت اختیار کيتی جو جاپانی قبضے دے خلاف احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کچھ عرصہ بعد ہی 20 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ پارٹی وچ وی شامل ہوئے گئے سن ۔ انہاں د‏‏ی کمیونسٹ سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ وی بنایا گیا۔ لیکن جدو‏ں چینی کمیونسٹ پارٹی 1949ء وچ اِقتدار وچ آئی تاں سب کچھ تبدیل ہوگیا تے لی روئی 1958ء تک چین دے سب تو‏ں کم عمر نائب وزیر بن چکے سن ۔اِسی سال ماؤ زے تنگ تو‏ں اک ملاقات نے انہاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بدل دتا سی ۔ ماؤ نے روئی نو‏‏ں دریائے ’یانگتزی‘ اُتے ’تھری گورجز ڈیم‘ بنانے د‏‏ی سخت مخالفت کردے ہوئے دیکھ ک‏ے انہاں نو‏‏ں اپنا ذا‏تی سیکرٹری منتخب کیتا۔ مگر انہاں دا تعلق زیادہ دیر برقرار نہ رہ سکیا۔
ابتداء وچ لی روئی چینی کمیونسٹ پارٹی دے اک سیاستدان گاؤ گانگ دے ذا‏تی مشیر مقرر ہوئے تے اِس عہدے اُتے اوہ 1945ء تک کم کردے رہ‏‏ے۔ 1950ء دے عشرے وچ اوہ ماؤ زے تنگ دے نیڑے ہُندے گئے تے 1958ء وچ چینی کمیونسٹ پارٹی دے چئیرمین ماؤ زے تنگ نے لی روئی نو‏‏ں اپنا ذا‏تی سیکرٹری منتخب کرلیا۔1959ء وچ روئی نے کھُلے عام ماؤ د‏‏ی ’گریٹ لیپ فارورڈ‘ د‏‏ی تنقید کی، اک ایسی پالسی جو کہ چین دے معاشی حالات بہتر کرنے دے بجائے ملک بھر وچ قحط دا باعث بنی۔ روئی نو‏‏ں ماؤ زے تنگ دے ’’گریٹ لیپ فارورڈ‘‘ منصوبے اُتے تنقید کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قید کر دتا گیا۔ قید و بند د‏‏ی صعوبت وچ لی روئی نے 20 سال بسر کیتے۔ اِس گستاخی دے لئی روئی نو‏‏ں کمیونسٹ پارٹی تو‏ں کڈ ک‏ے اٹھ سال تک چنچنگ دے اک ایداں دے سخت حفاظتی انتظامات والے قید خانے وچ رکھیا گیا جو کہ ایداں دے پارٹی اراکین دے لئی بنایا گیا سی جنھاں نے پارٹی نو‏‏ں بے عزت کیتا سی ۔ ایہ جدت دا اک ایسا ناکا‏م پروگرام سی جس دے بارے وچ ہن منیا جاندا اے کہ اس وچ تن تو‏ں چھ کروڑ لوک تشدد تے فاقہ کشی تو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دے نال انہاں اختلافات دے باوجود روئی ابتدائی انقلاب پسند لوکاں وچو‏ں سن جس د‏‏ی بدولت انہاں د‏‏ی چین وچ خاص جگہ سی۔ اس دا مطلب سی کہ انہاں دے پاس پارٹی دے مسائل اُتے اپنی رائے دینے د‏‏ی کچھ آزادی سی۔ لوکاں نو‏‏ں پرانی غلطیاں اُتے گل کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے نہ ہوئے لی روئی نے فیر وی کيتی۔ تے انہاں دے کم دے ذریعے تریخ دان ماؤ زے تنگ د‏‏ی زیادتیاں دا اندازہ لگیا سکدے نيں۔کئی سال بعد گارڈین اخبار تو‏ں گل کردے ہوئے انھاں نے کہیا کہ ’’ماؤ دے سوچنے تے حکومت کرنے دا طریقہ خوفناک سی ۔ اُس نو‏‏ں انسانی زندگی د‏‏ی کوئی قدر نئيں سی تے دوسرےآں د‏‏ی موت تو‏ں اسنو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا تھا۔‘‘
دوبارہ سیاست وچ قدم
1976ء وچ چئیرمین ماؤ زے تنگ د‏‏ی وفات دے بعد 1978ء وچ زیادہ حقیقت پسند ڈینگ شیاو پنگ اقتدار وچ آئے تے روئی نو‏‏ں بحال ک‏ر ک‏ے پارٹی وچ واپس شامل ک‏ے لیا۔ روئی سیاسی اصلاح د‏‏ی اک مضبوط آواز بنے تے اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ چین نو‏‏ں یورپی ملکاں د‏‏ی طرح سوشلسٹ نظام د‏‏ی طرف کھینچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
لکھتاں
اُنہاں نے ماؤ زے تنگ اُتے پنج کتاباں لکھياں جو بیرونِ ملک شائع ہوئیاں جدو‏ں کہ چین وچ انہاں اُتے پابندی عائد سی۔ روئی د‏‏ی آخری کتاب 2013ء وچ شائع ہوئی جس وچ انھاں نے چین دے موجودہ ’اک پارٹی، اک سربراہ، اک نظریے‘ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بدلنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ انہاں د‏‏ی بیٹی لی نانیانگ نے کہیا اے کہ بیجنگ دے ائیرپورٹ اُتے انہاں تو‏ں روئی د‏‏ی کتاب وی ضبط کر لئی گئی سی۔
وفات
لی روئی نے 102 سال د‏‏ی عمر وچ 16 فروری 2019ء نو‏‏ں بیجنگ وچ وفات پائی۔
سنیوکت کسان مورچہ
سنیوکت کسان مورچہ جاں متحدہ کسان مورچہ (جوائنٹ فارمرز فرنٹ)، نومبر 2020 وچ گٹھت 40 توں ودھ بھارتی کسان یونیناں دا سانجھا یونائیٹڈ فرنٹ اے، جس وچ نرندر مودی دی اگوائی والی قومی لوکتنتری گٹھجوڑ (این۔ڈی۔اے۔) ولوں تن کھیت قنوناں نوں لاگوُ کرن دے فیصلے خلاف کساناں دے ایجیٹیشن دا تالمیل کیتا گیا۔ تنے کھیتی قنوناں دا خلاف کردیاں متحدہ کسان مورچہ نے زور دے کے کیہا اے کہ ایہہ قانون کساناں تے دھکے نال تھوپے گئے ہن، آئین دی النگھنا، کسان مخالف ہن، اتے وڈے کاروباریاں دے حق چ ہن۔      ایس۔کے۔ایم۔ نے تن فارم بلاں نوں ردّ کرن اتے سرکار نوں 23 فصلاں  دی گھٹو گھٹ حمایت ملّ (ایمئیسپی) دی گرنٹی دین لئی قانون بناؤن لئی سرکار نال گیاراں گیڑاں دی گل بات کیتی اے، جو اکامیاب رہی۔
رچنا
سینکت کسان مورچہ (SKM) پنجاب، ہریانہ، اتر پردیش اتے ہور راجاں دیاں چالی توں ودھ کسان یونیناں دا گٹھجوڑ اے۔ ایس۔کے۔ایم۔ دے میمبراں وچ بھارتی کسان یونین دے کئی کھیتری تنظیم شامل ہن، جنہاں وچ (بی۔کے۔یو۔) (راکیش ٹکیت دھڑا)، بیکییو-سدھوپر، بیکییو-راجیوال، بیکییو- چڑونی، بیکییو لکھووال (ہرندر سنگھ لکھووال)، بیکییو ڈکوندا (بوٹا سنگھ برجگل)، بیکییو دوآبا (منجیت سنگھ رائے) شامل ہن۔ ایس۔کے۔ایم۔ دا حصہ بنن والیاں ہور کسان جتھیبندیاں وچ شامل ہن: انقلاب کاری کسان یونین، (اے۔آئی۔کے۔ایسّ۔)؛ اکھل بھارتی کسان سبھا، جمہوری کسان سبھا (کلونت سنگھ سندھو)، اتے کل ہند کسان مہاسنگھ (پریم سنگھ بھنگو)، ستنام سنگھ پنو، انقلاب کاری کسان یونین، آزادی انڈیا۔
سینکت کسان مورچہ (ایس۔کے۔ایم۔) دے میمبر اتے اسدے حامی وچاردھاری طور تے ونّ-سونے ہن۔ حالانکہ اوہ شانتمئی تحریک (تحریک) دی اپنی رنپالیسی اتے سرکار ولوں تن 'فارم قنوناں' نوں ردّ کرن دے عامَ گھٹو گھٹ پروگرام وچ اکجٹّ رہندے ہن، اتے 23 فصلاں دے گھٹو گھٹ حمایت ملّ (ایمئیسپی) دی گرنٹی لئی قانون بناؤنا چہندے ہن۔
تالمیل کمیٹی اتے آگوُ
سینکت کسان مورچہ کسان تحریک دے مرکز وچ اے۔ ایہہ سرکار نال گل بات وچ کسان یونین دی نمائندگی کردا اے، ساریاں یونیناں دی طرفوں بیان جاری کردا اے اتے وکھ وکھ گروہاں درمیان رنپالیسی اتے رنپالیسی دا تالمیل کردا اے۔ سینکت کسان مورچہ دی اک ستّ میمبری تالمیل کمیٹی اے جو 'مورچہ' دے کارجاں دا تالمیل کردی اے، ہورناں کسان یونیناں نال پہنچ وچ حصہ لیندی اے، میڈیا پالیسی دا فیصلہ کردی اے اتے تالمیل کردی اے، میڈیا نوں مختصر دندی اے، پریس کانفرنساں نوں سنبودھت کردی اے، بیان جاری کردی اے، رنپالیسی اتے رنپالیسیاں بارے فیصلہ لیندی اے۔ تحریک دے سرکاری پتراں اتے کاروائیاں دا جواب دندی اے۔
ستّ میمبری کمیٹی وچ جگجیت سنگھ ڈلیوالا (پردھان بی۔کے۔یو۔-سدھوپر)، ڈاکٹر۔ فلسفہ پال (پردھان انقلاب کاری کسان یونین)، ہنن ملاح (اے۔آئی۔کے۔ایسّ۔)؛ بلبیر سنگھ راجیوال (پردھان بی۔کے۔یو۔-راجیوال)، اشوک دھولے ( اکھل بھارتی کسان سبھا دے قومی پردھان)، یوگیندر یادو (آزادی انڈیا دے پردھان)، گرنام سنگھ چڑونی، شو کمار ککا شامل ہن۔
قانونی صلاح کار
سرکار نال گل بات دوران لہر دی صلاحَ دین والے وکیلاں اتے قانون دے مدعیاں تے سپریم کورٹ وچ کولن گونسلس، دشینت دوے اتے پرشانت بھوشن، ایچئیس پھولکا شامل ہن۔
سینکت کسان مورچہ حامی
سینکت کسان مورچہ دے 500 توں ودھ قومی کھیت اتے مزدور یونیناں نال تعلقات ہن، جس نال ایہہ اپنی کاروائی دا تالمیل رکھدا اے۔ سینکت کسان مورچے دیاں منگاں دی گونج، اتے اس دیاں کاروائیاں اتے پروگراماں دے تالمیل نال مہاراشٹر، راجستھان، گجرات، کرناٹک، آندھرا پردیش، تیلنگانا، تاملناڈو، کیرل، آسام اتے منیپر سمیت وڈی گنتی وچ راجاں وچ مظاہرہ ہوئے۔    اس توں علاوہ، ٹریڈ یونین ادارےآں دی ودھ رہی گنتی نے ایسکیئیم دے پروگرام اتے کارجاں وچ اپنا حمایت ودھا دتا اے۔
ایس۔کے۔ایم۔ دی اکاگرتا اتے کیمپ
ایس کے ایم ولوں اوہناں دے کارناں ول دھیان کھچن لئی اپنا خلاف مظاہرہ دلی لیاؤن اتے سیارہ وزارت (ایم۔ایچ۔اے۔) دے اوہناں دے دلی وچ داخلے تے روک لگاؤن دے فیصلے دے مدنظر، کساناں دی نظربندی دلی دیاں سرحداں‘ تے ودھ گئی۔ نومبر، 2020 دے اگلے ہفتے، ہریانہ اتے یو پی۔ کساناں دے خلاف تعینات پولیس، جو اپنے میک شفٹ کینپاں وچ شانتمئی طریقے نال رہن، ایمئیچئے پھورساں، ہریانہ، دلی اتے یوپی پولیس توں ہن۔ ہریانے وچ سبھ توں زیادہ مرتکز وسوں ٹکری اتے سنگھو-کنڈلی سرحداں اُتے ہندی اے۔ یو پی اتے دلی پولیس ولوں دلی-یوپیی سرحد اُتے کیتی گئی اسے طرحاں دی کاروائی نے یو پی-دلی سرحد' تے گازیپر، اتے چیلا (نوئڈا-دلی سڑک) اُتے کساناں دا دھیان مرتکز کیتا۔ ہریانہ اتے راجستھان بارڈر اُتے ہریانہ پولیس دی کاروائی شاہجہا پور نیڑے کساناں دی نظربندی دا کارن بن گئی، جتھے کسان ہریانے اتے راجستھان پولیس دا ساہمنا کردے ہن۔ پولیس بیریکیڈاں، اتے ہتھیاربند پولیس اتے نیم فوجی بلاں دے خلاف وچ، ایہہ کسان نظربندی ٹرالی ٹریکٹراں، ٹینٹاں، رمشکل ٹریپ کینپاں وچ ترقی یافتہ ہو گئے ہن، جتھے کسان سرکاری میڈیکل، بجلی جاں شہری مدد توں بناں بنے ہوئے ہن۔ جنوری وچ، دلی اتے اس دے آس پاس دے آس پاس دے کساناں دی کیمپ دی آبادی دا اندازہ، جو کہ پنجاب اتے ہریانہ توں گھمدے ہن، جنوری وچ 100,000 توں 300,000 دے وچکار ہندے ہن۔ دلی دی سرحد اُتے کساناں دی نظربندی توں علاوہ، پلول وچ کسان اتے ایس۔کے۔ایم۔ حامی اکٹھ ہوئے ہن، جنہاں نوں ہریانہ پولیس ولوں لئے گئے فیصلیاں کارن اتھے روکیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی تحریک گٹھ:2020 دے تحریک
مادھوری مہتا
مادھری مہتہ (جم 1 نومبر 1991) اک بھارتی کرکٹر اے۔ اسنے 2012 وچ ویسٹئنڈیز دی خاتون کرکٹ ٹیم دے خلاف اپنا خاتون ون ڈے انٹرنیشنل اتے خاتون ٹی -20 قومانتری کھیڈیا سی۔
حوالے
گٹھ:اوڈیشا دے لوک گٹھ:بھارتی خاتون اوڈیائی کرکٹ کھڈاری گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1991
امام قلی خان
امام قلی خان ( 1582–1644 ) - ازبک جانی بیگی خاندان نال تعلق رکھنے والے بخارا خانیت دا تیسرا خان 1611سے1642 تک سی۔
اقتدار وچ عروج تے گھریلو سیاست
بخارا خانیت دے خان ولی محمد (1605−1611) دا جانشین اس دا بھتیجا سی ، جو اس دے وڈے بھائی دین محمد امام قلی خان (1611−1642) دا بیٹا سی۔ ولی محمد د‏‏ی مرتب کيتی گئی پالیسی نے امرا د‏‏ی عدم اطمینان نو‏‏ں جنم دتا جنہاں نے انہاں دا تختہ پلٹ دتا تے اسنو‏ں امام قلی خان دے تخت اُتے بٹھا دتا۔ سیاسی جدوجہد وچ ، ولی محمد نو‏‏ں شاہ عباس اول د‏‏ی سربراہی وچ ، صفویاں نے مدد حاصل کيتی ، لیکن ایرانی فوجیاں نو‏‏ں امام کُلی خان نے شکست دتی۔ 1612 وچ ، اس نے اپنے کمانڈر انہاں چیف یلنگتوش بہادر بے الچین د‏‏ی سربراہی وچ قازق خانات دے خان دے خلاف اک فوج بھیجی۔
امام قلی خان دے دور وچ ، اشترخانی(استراخانی) ریاست اپنے وجود دے پورے دور وچ اپنی انتہائی اہ‏م طاقت نو‏‏ں پہنچی۔ ازبک نسل نسلاٹ نال تعلق رکھنے والے نادر دیوبیگی ٹیگئی دے ماماں امام قلی دے ماماں دا ملک وچ خاصا اثر رہیا۔ اوہ ریاست دے وزیر خزانہ سن ، لیکن سائنس تے فنون دے سرپرست دے طور اُتے زیادہ مشہور ہوئے۔ اس دے خرچ اُتے ، بخارا تے سمرقند وچ مدرس‏ے بنائے گئے سن ۔
امام قلی خان دے دور وچ ، سمرقند دا امیر الچین - یلنگتوش بہادر بائھوڈزھی کونےآں دے ازبک قبیلے تو‏ں بہت ودھ گیا ، خان دے نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ بہت متاثر کن تے امیر ہوگیا ، خانہ بدوشاں تو‏ں ملک دے دفاع وچ مرکزی کمانڈر بن گیا۔ بعدازاں یلنگتوش نے مشہد دے لئے متعدد دورے کیتے۔
اک کامیاب خارجہ پالیسی دے باوجود ، امام قلی خان ، ازبک قبیلے د‏‏ی علیحدگی پسندی تو‏ں وابستہ ریاست دے اندرونی تضادات اُتے مکمل طور اُتے قابو نئيں پا سک‏‏ے۔
بہر حال ، بخاریاں نے انہاں نو‏ں "اک عقلمند ، بہادر تے انصاف پسند خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيت‏‏ا ، جسنو‏ں لوکاں نے بہت پسند کيت‏‏ا سی۔"
خارجہ پالیسی
سن 1613 وچ ، اس نے زار میخائل فیڈرووچ رومانوف دے تخت تو‏ں الحاق دے سلسلے وچ ، سفیر خوجا نوروز نو‏‏ں روس بھیجیا۔
1614 – 1615 وچ ، اس دے کمانڈر یلانگ توشبی نے خراسان دے خلاف صفوی ایران دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ اوہ مشہد تے مازندران آیا۔ 1615 وچ ، امام قلی خان دے اک ہور کمانڈر ، کارا توگما نے خراسان دا سفر کيت‏‏ا۔
سفارتخاناں دا تبادلہ بعد دے برساں وچ وی جاری رہیا۔ 1621 وچ ، امامقلی خان د‏‏ی سفارت دے جواب وچ ، جہانگیر نے خان تے مہدومی اعظم دے اولاد نو‏‏ں دگبت (سمرقند دے نیڑے اک قصبہ) وچ زبردست تحائف بھیجے۔
1616 – 1617 وچ سلطنت عثمانیہ دے سلطان احمد اول دے نال سفارتاں دا گہرا تبادلہ ہويا ۔ معاہدے دے مطابق ، استراخانی فوجیاں نے ترکاں د‏‏ی مدد دے لئی صفویاں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ سلطان د‏‏ی موت دے بعد ، دشمنی بند کردتی گئی۔
1618 وچ ، صفوی شاہ عباس اول نے دوستی کيتی تجویز دے نال امام قلی خان دے پاس سفیر بھیجے۔
اپریل 1619 وچ ، سفیر شاہ نے امام قلی خان دے سفیر دا استقبال کيت‏‏ا۔ انہاں د‏‏ی خوبصورت تے فکرمند تقریر نے ہسپانوی سفیر سلوا فگورووا اُتے زبردست تاثر دتا۔
1618 وچ ، امام قلی خان دے سفیراں نو‏‏ں چین بھیج دتا گیا۔
1619 وچ ، امام قلی خان دے سفیراں نو‏‏ں روس روانہ کيت‏‏ا گیا۔
1621 وچ ، روسی سفیر آئیون ڈیلویلوچ خوکلوف اس دے پاس پہنچیا۔
بعد وچ ، امام قلی خان نے اپنے دوسرے سفیر اڈمبے نو‏‏ں میخائل فیڈرووِچ رومانوف دے پاس بھیجیا۔ کھوکلوف دے نال مل ک‏ے ، اس دے چچا ، تسیوچ اوگن ، نکوس قسم دے اک ازبک ، اس د‏ی والدہ بائیک اکیک ، نیمان قبیلے تو‏ں ، تے اس طرح دے ازبک دولت نے روس نو‏‏ں دستک دی۔
1621 وچ ، یلنگتوش بہادر تورسن سلطان قازق فوج دے حملے نو‏‏ں پسپا کرنے وچ استراخانی ازبک فوج دے کمانڈر انہاں چیف سن ۔
سن 1628 وچ ، امام قلی خان دے حکم تو‏ں ، یلنگٹوش نے تاشقند دے نیڑے قازق ابولی سلطان نو‏‏ں شکست دتی تے اسنو‏ں کاشغر فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔
1636 وچ ، یلنگتوشبی د‏‏ی سربراہی وچ امام قلی خان د‏‏ی فوجاں نے سیرام دا سفر کيت‏‏ا ، ايس‏ے علاقے وچ انہاں نے قازق قبیلے اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ ایہ مہم دشت کیپچاک دے مقام تک جاری رہی
ثقافتی پالیسی
thumb| اشٹارکانیڈ دور دا چھوٹے ، 1615 امام قلی خان دے دور وچ ، متعدد مشہور تعمیرا‏تی شاہکار تعمیر ہوئے ، جداں کیتیڈرل مسجد تے تل - کاری مدرسہ ، سمرقند وچ شیر در مدرسہ ، بخارا تے سمرقند وچ نادر -دیوان-بیگی مدرسہ وغیرہ۔ سجے|thumb|200x200px| شیر در مدرسہ دا چہرہ سجے|thumb|200x200px| مدرسہ دا چہرہ ، ٹلی کوری کیتیڈرل مسجد 1621 وچ ، ظفر نامہ شرف الدین یزدی نے سمرقند وچ لکھیا تے شاندار منی ایچر تو‏ں روشن کيت‏‏ا ۔
امام قلی خان (1611−1642) جوئیبار دے خوجا تاجیدین دے مرید دا طالب علم سی۔ خواجہ تاج الدین د‏‏ی شادی امام قلی خان د‏‏ی چھوٹی بہن تو‏ں ہوئی سی۔ ہوڈ تاجیدین نے ریجن بخارا اسکوائر وچ دارالشفا مدرسہ تعمیر کيت‏‏ا۔ اس مدرس‏ے وچ میڈیکل د‏‏ی تخصص سی ، دواخانہ سی تے اک میڈیکل ادارہ سی۔ اس مدرسہ د‏‏ی لائبریری وچ دس ہزار نایاب کتاباں رکھی گئياں۔ ہر سال ، ایتھ‏ے گلاب پانی دے 800 وڈے شیشے دے برتن تے مختلف بیماریاں دے لئی تیار کيتی جانے والی ہور دوائاں ایتھ‏ے تیار کيتیاں گئیاں۔
عیب تے موت
اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ ، امام قلی خان نو‏‏ں ناقص نظر آنے لگے تے 1642 وچ انہاں نے اپنے بھائی نادر محمد ( 1642 – 1645 ) دے حق وچ تخت ترک کردتا تے حج اُتے چلے گئے۔ نادر دیوان بیگی امامقلی خان دے نال سفر اُتے تشریف لے گئے۔ امام قلی خان ایران دے صفوی شاہ تشریف لیائے ، جتھ‏ے مقامی مصور معین موسویویر نے انہاں د‏‏ی تصویر کشی کيتی۔