cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فلسطین دی تریخ
نیو کنگڈم (مصر)
سجے|thumb| 15 ويں صدی ق م وچ اپنی بادشاہی زیادہ تو‏ں زیادہ علاقائی حد تک سن 1550–1400 ق م دے دوران ، کنعانی شہر مصر دے لئی وسیلہ بن گئے جدو‏ں مصر د‏‏ی نويں سلطنت نے مصر نو‏‏ں دوبارہ متحد کيتا تے احموس اول تے تھٹموس I دے تحت لیونٹ وچ پھیل گئے۔ اس مدت دے اختتام تک سیاسی ، تجارتی تے فوجی واقعات (1450–1350 ق م) سفیراں تے کنعانی پراکسی حکمراناں نے مصر دے لئی 379 کینیفارم ٹیبلٹس وچ ریکارڈ کيتا جنہاں نو‏ں امرنا خطوط دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے مصر دے متعدد مقامی پراکسی حکمراناں دا حوالہ دتا جداں مگیدو دے بریدیہ ، شکیم دا لیبیو تے یروشلم وچ عبدی ہیبہ۔ عبدی-ہیبہ اک حورین ناں اے تے اس وقت فلسطین وچ کافی حریت باشندے رہندے سن تاکہ عصر حاضر دے مصری متن د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جاسک‏‏ے جو عوام نو‏‏ں سائرو فلسطینیاں نو‏‏ں ارورو کہندے ني‏‏‏‏ں۔ thumb|350x350px| امرنا دور دے دوران [[قدیم مشرقی رہتل|قدیم نیڑے دے مشرق دا نقشہ ، جس وچ اس وقت د‏‏ی وڈی طاقتاں دکھادی گئیاں نيں: مصر (سنتری) ، ہیٹی (نیلا) ، کیسیائی بادشاہی بابل (سیاہ) ، مشرقی اسوری سلطنت (پیلا) تے میتنی (بھوری) . اچین / میسینیئن رہتل د‏‏ی حد نو‏‏ں جامنی رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] اپنے دور حکومت دے پہلے سال وچ ، سیٹی اول (ca.1294–1290 ق م) نے کنعان نو‏‏ں مصری حکمرانی دے لئی از سر نو تشکیل دینے د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، شمال وچ بیت شان تک پھیل گیا تے اس علاقے نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں چلانے دے لئی مقامی وسائل لگائے۔ اک اپج اک دفن سائٹ وچ سکاراب اس دا ناں برداشت، وچ کھدائی اک کنعانی تابوت دے اندر پایا یزرعیل د‏‏ی وادی ، علاقے وچ مصر د‏‏ی موجودگی د‏‏ی شہادت دیندا اے. کھدائیاں نے ثابت کيتا اے کہ تیرہويں دے آخر ، بارہويں تے گیارہويں صدی ق م ق م نے شاید فلسطین دے پہاڑاں وچ واقع سیکڑاں غیر معمولی ، غیر محفوظ دیہاندی بستیاں د‏‏ی بنیاد دیکھی۔ گیارہويں صدی ق م وچ ، گائاں د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی ، حالانکہ اس وچ کچھ بستیاں دے اضافے تو‏ں قلعہ بند بستیاں د‏‏ی حیثیت وچ توازن پیدا ہويا۔
1178 ق م وچ ، رامیسس III تے سی پیپلس دے وچکار دجاہی (کنعان) د‏‏ی لڑائی نے کانسی دے دور دے وسیع خاتمے دے دوران لیونٹ وچ نويں بادشاہت دے اقتدار وچ کمی دے آغاز د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
آہنی دور: کنعانی ، اسرائیلی تے فلستی
آئرن دور دے آغاز (سن 1175 ق م) دے دوران ، فلستیاں نے کنان دے جنوبی ساحل اُتے قبضہ کيتا تے مقامی آبادی وچ گھل مل گئے تے کئی نسلاں تو‏ں اپنی وکھ شناخت کھو بیٹھے۔ مٹی دے برتناں د‏‏ی باقیات وچ پایا جداں کہ ، جات (شہر) ، عقرون تے غزہ دے علاقے وچ فلستی حل دے لئی سب تو‏ں پہلے آثار قدیمہ ثبوت فراہ‏م دے پرندےآں دے نال سجایا. فلستیاں نو‏‏ں لوہا ہتھیاراں تے رتھاں نو‏‏ں مقامی آبادی وچ متعارف کروانے دا سہرا ا‏‏ے۔
جدید آثار قدیمہ دے ماہرین بائبل د‏‏ی روایت دے کچھ حصےآں تو‏ں اختلاف کردے ني‏‏‏‏ں۔ بائبل وچ غیر فنڈ اسٹیلسٹین تے سلیبرمین نے اس گل کيتی وضاحت کيتی اے کہ ، 1967 تک ، مغربی فلسطین دے بلند و بالا علاقےآں وچ واقع اسرائیلی سرزمین واقعتا. اک آثار قدیمہ د‏‏ی اک 'ٹیرا انکینیٹیٹی' سی۔ تب تو‏ں یہوداہ ، بنیامین ، افرائیم تے منسیح دے قبیلے دے روايتی علاقےآں نو‏‏ں گہری سروے دے ذریعے شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سروے آئرن عمر I. دوران فلسطین وچ موجودہ فلستی تے کنعانی معاشراں دے نال متضاد اک نويں سبھیاچار دا اچانک ابھرنے نازل د‏‏ی اے اس نويں کلچر سور دا گوشت باقیات د‏‏ی کمی (جدو‏ں کہ سور دا گوشت فلستی خوراک دا 20 فیصد تو‏ں قائم کيتی طرف تو‏ں خصوصیات اے جگہاں پر) ، انتہائی برتناں تو‏ں سجا ہويا مٹی دا برتن رکھنے تے فلسطینیاں / کنعانی رسماں دا ترک کرنا۔ پروفیسر دے مطابق بار ایلان یونیورسٹی دے فاسٹ ابرہام ، اسرائیلی نسلی شناخت خروج تے اس دے بعد د‏‏ی فتح تو‏ں نئيں بلکہ موجودہ کینیائی فلستی ثقافتاں د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پیدا ہوئی سی۔ "فنکلسٹین تے سلبر مین لکھدے نيں: 'ان سروے نے ابتدائی اسرائیل دے مطالعے وچ انقلاب برپا کر دتا۔ پہاڑی علاقےآں دے گھنے نیٹ ورک د‏‏ی باقیات د‏‏ی کھوج - جو بظاہر کچھ نسلاں دے دور وچ قائم ہوئی اے - نے اشارہ کيتا کہ وسطی پہاڑی ملک کنان وچ اک ڈرامائی طور اُتے معاشرتی تغیر پزیر ہويا اے 1200 ق م وچ ۔ ایتھ‏ے اُتے متشدد حملے یا ایتھ‏ے تک کہ واضح طور اُتے متعین نسلی گروہ دے دراندازی دا کوئی نشان نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، ایسا لگدا سی کہ ایہ طرز زندگی وچ اک انقلاب ا‏‏ے۔ جنوب وچ یہودی پہاڑیاں تو‏ں شمال وچ سامریہ د‏‏ی پہاڑیاں تک ، جو کم و بیش اعلیٰ آبادی والے پہاڑیاں وچ ، کنعانی شہراں تو‏ں دور جو تباہی و بربادی دے عمل وچ سن ، تقریبا two ڈھائی سو پہاڑیاں د‏‏ی آبادی اچانک پھیل گئی۔ ایہ پہلے اسرائیلی سن ۔ '" اس دے بعد ، بابل تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی واپسی دے بعد ، سینکڑاں سالاں دے عرصے وچ ، کنعانی بنی اسرائیل دے ذریعہ عذرا ( ≈450 ق م) دے دور تک آہستہ آہستہ جذب ہوئے گئے جدو‏ں انہاں دا کوئی تے بائبل ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ عبرانی ، کنعانی بولی د‏‏ی اک بولی پہاڑی ملک تے بعد وچ وادیاں تے میدانی علاقےآں د‏‏ی بولی بن گئی۔ گرافھم اُتے مبنی تحریر دا پہلا استعمال اس علاقے وچ ہويا ، غالبا مصر وچ رہنے والے کنعانی باشندےآں وچ ۔ اس جدید تحریر تو‏ں تمام جدید حرف تہجی ني‏‏‏‏ں۔ کلاسیکی عبرانی دے استعمال دا تحریری ثبوت تقریبا 1000 ق م وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ پیالو عبرانی حرف تہجی دے استعمال تو‏ں لکھیا گیا سی۔
خیال کيتا جاندا اے کہ اس دور دے آثار قدیمہ دے ثبوت کچھ بائبل دے واقعات د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔ 925 ق م وچ ، تیسرے انٹرمیڈیٹ ادوار دے فرعون شونکک اول نے بٹ لیکس د‏‏ی لڑائی دے بعد کنعان اُتے حملہ کيتا سی تے بائبل وچ مذکورہ پہلا فرعون سی جس نے یروشلم نو‏‏ں قبضہ کيتا تے اس دا تختہ بنھیا سی۔ اس عرصے وچ فلسطین تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے مصری انخلا ہويا سی ، حالانکہ اس گل دا امکان اے کہ دسويں صدی ق م دے شروع وچ ہی بیٹ شین اک مصری فوجی دستہ سی۔ کرخ مونو لیتھ ، تریخ سی۔ 835 ق م وچ ، اسقریہ د‏‏ی جنگ قرقار دے شاہ شالمانسر سوم نے بیان کيتا ، جتھ‏ے اس نے متعدد بادشاہاں د‏‏ی نفری دے نال مل ک‏ے لڑا ، انہاں وچ شاہ احب تے شاہ گندیبو سن ۔ میشا اسٹیل ، 850 ق م وچ ، بادشاہ عمری دے ذریعہ بحر مردہ دے مشرق وچ واقع موآب د‏‏ی فتح تے عمری دے بیٹے دے خلاف موآبی بادشاہ میشا د‏‏ی کامیاب بغاوت دا احوال ، غالبا بادشاہ احب (اور فرانسیسی اسکالر آندرے لیمیر نے دسیا اے کہ اس اسٹیل د‏‏ی لائن 31 ا‏‏ے۔ جملہ "ڈیوڈ دا گھر" (بائبل دے آثار قدیمہ دے جائزہ وچ [مئی / جون 1994] ، صفحہ 30-37)۔) 830 ق م وچ دارام دمشق دے ہزاریل دے ذریعہ تیل ڈین اینڈ ٹیل ایس سیفی اُتے مشتمل دستاویزات۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] سجے|thumb| لیونٹ سی 830 ق م اس دور وچ فلسطین وچ ہونے والی پیشرفتاں نے اسرائیلی قبیلے دے ذریعہ فتح کنعان دے عبرانی بائبل دے ورژن نو‏‏ں قبول کرنے والےآں تے اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں دے وچکار بحث و مباحثہ دا مرکز بنیا ہویا ا‏‏ے۔ بائبل اسٹڈیز دے کوپن ہیگن اسکول دے نیلس پیٹر لیمچے نے عرض کيتا کہ قدیم اسرائیل د‏‏ی بائبل د‏‏ی تصویر "قدیم فلسطینی معاشرے د‏‏ی کسی وی شبیہ دے خلاف اے جو فلسطین دے قدیم وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوسکدی اے یا فلسطین دا حوالہ دے سکدی اے تے اوہ ایہ اے کہ کسی وی طرح بائبل وچ اس شبیہہ نو‏‏ں خطے دے تاریخی ماضی دے نال صلح نئيں کيتا جاسکدا "۔ مثال دے طور اُتے ماضی وچ ، بائبل د‏‏ی کہانی تاریخی حقیقت دے طور پر، آثار قدیمہ علما د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد، دیکھیا گیا اے جدو‏ں کہ جان شلر تے ہرمین آئوسٹل ، دوسرےآں دے درمیان، دے مطابق "خاص طور تو‏ں انہاں لوکاں دے مرصع اسکول، ہن جدو‏ں کہ کنگز نے داؤد تے اصرار ک‏ر رہ‏ے نيں سلیمان ' شاہ آرتھر تو‏ں زیادہ حقیقت پسند نئيں' ، انہاں نے برطانیہ دے اسرائیل دے وجود د‏‏ی توثیق کرنے والے آثار قدیمہ دے ثبوت د‏‏ی عدم موجودگی تے بائبل دے متون د‏‏ی عدم اعتماد دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا ، کیونجے انہاں دے بعد دے دور وچ ایہ کتاب لکھی گئی سی۔
سائٹس تے نوادرات ، بشمول وڈے پتھر دے ڈھانچے ، پہاڑ ایبل ، مرنیپتاہ تے میشا اسٹیلی ، ہور لوکاں دے درمیان ، وسیع پیمانے اُتے مختلف تاریخی تشریحات دے تابع نيں: "قدامت پسند کیمپ" بائبل دے متن دے مطابق تے اسرائیل د‏‏ی تریخ د‏‏ی تشکیل نو تے آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق اس تناظر وچ ، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم یا تعمیر نو اسکول دے اسکالرز دا خیال اے کہ متحدہ بادشاہت دے خیال د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں نيں تے بائبل دے مطابق یہودیاں دے فارسی تے ہیلنسٹک ادوار وچ یہودیاں دے مصنفاں د‏‏ی تخلیق کردہ مذہبی روایت ا‏‏ے۔ سنٹرسٹ اسکالرز دے اک تیسرے کیمپ نے پینٹاٹیچ دے کچھ وکھ تھلگ عناصر تے آثاری امونیت پسندی دے کھاندے د‏‏ی قدر نو‏‏ں اعتراف کيتا اے کہ اوہ شاہی وقت د‏‏ی ممکنہ طور اُتے درست تریخ اے جو آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق ہوسکدی اے ، لیکن بحث اے کہ اس دے باوجود بائبل دے بیانیے نو‏‏ں انتہائی نظریا‏تی سمجھنا چاہیے تے تالیف دے وقت کمیونٹی د‏‏ی ضروریات دے مطابق ڈھال لیا۔
اسور تے بابل دے ادوار
سجے|thumb| نو ایشوریائی سلطنت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک اسوریائی نوشتہ جات سی. 740 ق م وچ خطے وچ دجلہ پائلیسر سوم دی فوجی فتوحات دا ریکارڈ اے ، اس عرصے دے دوران نو ایشوریہ د‏‏ی سلطنت نے بیشتر لیونٹ نو‏‏ں فتح کيتا۔ بائبل اسرائیلی شہراں بندا جا ریکارڈ کردا تابعداراں نو‏‏ں نو اسوری سلطنت اس مدت دے دوران. اس وقت دے نیڑے ، گیزر دا محاصرہ (سن. 733 ق م) ، یروشلم دے مغرب، نمرود وچ اسور شاہی محل وچ اک پتھر امداد اُتے ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ ہور فوجی مہمات سرگن تے سنہچیرب دے نال نال بائبل وچ وی درج ني‏‏‏‏ں۔ بائبل دے مطابق ، 722 تے 720 ق م دے درمیان اسرائیل د‏‏ی شمالی سلطنت نو‏‏ں اسوری سلطنت تے اسرائیلی قبیلے نے تباہ کيتا تھا ، تے اس دے بعد اسنو‏ں گمشدہ قبیلے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ یہوداہ د‏‏ی جنوبی ریاست تو‏ں سب تو‏ں اہ‏م تلاش سیلوئم شلالیھ ، تریخ سی۔ 700 ق م ، جو کھودنے والےآں دے کامیاب تصادم دا جشن مناندا اے تے یروشلم د‏‏ی دیوار دے دونے اطراف تو‏ں کھودنے والے سیلوم سرنگ تے واٹر پول بنانے دے لئی ، جس دا ذکر عبرانی بائبل وچ  ۔
نو ایشوریہ سلطنت د‏‏ی جگہ 627 ق م وچ نو بابل سلطنت نے لئی۔ 627 ق م د‏‏ی موت دے بعد اشور بنی پال د‏‏ی موت دے بعد نبوپولاسر نے کامیاب بغاوت کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] خطے وچ فرعون د‏‏ی طرف مختصر طور اُتے کنٹرول کيتا گیا سی نکوہ II دے مصر تو‏ں چھببیسواں راجونش دے درمیان مجدو (609 ق م) د‏‏ی لڑائی تے کرکمیس د‏‏ی جنگ چار سال بعد تے بابل تے مصر دے 26واں خاندان دے درمیان ہور تنازع دے دوران ریکارڈ کيتا جاندا اے 601–586 ق م۔ بائبل دے مطابق ، اس دا اختتام 586 ق م وچ ہويا جدو‏ں یروشلم تے پہلا ہیکل بابل دے بادشاہ نبو کد نضر دوم نے تباہ کيتا سی ۔ زندہ بچ جانے والے یہودی رہنماواں تے بیشتر مقامی آبادی نو‏‏ں بیبلونیا جلاوطن کردتا گیا ۔
فارسی دور
سجے|thumb| داراس III دے تحت اچیمینیڈ سلطنت کنگ سائرس نے عظیم اوپیس د‏‏ی لڑائی وچ نو بابل د‏‏ی سلطنت د‏‏ی شکست دے بعد ، ایہ علاقہ ایبر ناری ستیراپی یا ضلع نمبر V دا حصہ بن گیا۔ اس وچ ہیروڈوٹس تے آریان دے مطابق شام ، فینیشیا ، فلسطین تے قبرص دے علاقےآں نو‏‏ں تن انتظامی علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: فینیشیا ، یہوداہ تے سامریہ تے عرب قبیلے۔ فینیشین شہر صور ، سائڈن ، بائبلس تے اراڈوس موروثی مقامی بادشاہاں دے زیر اقتدار ایسی ریاسدیاں سن جنہاں نے اپنے ہی چاندی دے سککاں نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے جنہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں فارسی ستراپ تے مقامی مقبول اسمبلیاں نے محدود کر دتا سی۔ انہاں شہراں د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے سمندری تجارت اُتے مبنی سی۔ فوجی کارروائیاں دے دوران ، فینیشیناں نو‏‏ں اپنے بیڑے نو‏‏ں فارسی بادشاہاں دے اختیار وچ رکھنے د‏‏ی پابند سی۔ یہوداہ تے سامریہ نے کافی حد تک اندرونی خود مختاری حاصل کيتی۔ چھیويں دے اختتام تے 5 ويں صدی دے آغاز دے بیلی تے مہر دے تاثرات وچ یہوداہ دے صوبے دا ذکر ا‏‏ے۔ اس دے گورنراں وچ سائرس تے داراس اول دے تحت شیشباز زار تے زیرو بابل شامل سن ۔ نحمیاہ؛ باگاوہی ، جو نحمیاہ دے بعد کامیاب ہوئے تے جس د‏‏ی نسل دا تعین کرنا مشکل ا‏‏ے۔ تے "یہزکیہ گورنر" تے "یوہانان کاہن" ، جو یہودیاں وچ چوتھ‏ی صدی ق م وچ سککاں تو‏ں ٹکرایا جاندا سی۔ پنجويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں صوبہ سامریہ اُتے سنبلٹ تے اس د‏ی اولاد دا حکومت سی۔
بائبل تے سائرس سلنڈر دے مضمرات دے مطابق ، یہودیاں نو‏‏ں اس گل کيتی اجازت دتی گئی سی کہ انہاں د‏‏ی مقدس کتاباں نے سرزمین اسرائیل دا ناں دتا سی تے فارسی انتظامیہ نے اسنو‏ں کچھ خود مختاری دتی سی ، ايس‏ے دوران ایہ یروشلم دا دوسرا ہیکل سی تعمیر کيتا گیا سی. سیبستیا ، نیڑے نابلس ، فلسطین وچ فارسی انتظامیہ دے شمالی صوبہ سی تے اس د‏ی جنوبی سرحداں اُتے تیار کيتا گیا سی حبرون. مقامی آبادی وچو‏ں کچھ لوکاں نے فوجیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے فارسی انتظامیہ وچ لوکاں نو‏‏ں بچھایا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے زراعت جاری رکھی۔ B 400 B ق م وچ ، نباطینیاں نے جنوبی فلسطین وچ داخل ہوک‏ے نیگیو وچ اک وکھ رہتل بنائی جو 160 ق م تک جاری رہی۔ فارسی مدت دے اختتام اُتے خطے وچ متعدد بغاوتاں دا نشانہ بنے ، جس وچ B 350 B ق م وچ آرٹیکرکس III دے خلاف اک اہ‏م بغاوت وی شامل سی ، جس دے نتیجے وچ یروشلم نو‏‏ں تباہ کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
اس عرصے دے دوران زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی نمایاں طور اُتے وسیع نمو تے ترقی نے تبدیل کيتا جس وچ شہری منصوبہ بندی تے اچھی طرح تو‏ں تعمیر شدہ قلعہ بند شہراں دا قیام شامل سی۔ ہیلنسٹک مٹی دے برتناں نو‏‏ں تیار کيتا گیا سی جو فلستی روایات نو‏‏ں جذب کردا سی۔ خاص طور اُتے اشکیلون ، جفا ، یروشلم ، غزہ ، تے قدیم نابلس ( بتاتہ نو‏‏ں بتاواں ) جداں ہیلنائزڈ علاقےآں وچ تجارت تے تجارت وچ ترقی ہوئی۔
فارسیاں نے اس خطے دے مختلف رعایا دے مختلف لوکاں دے داخلی معاملات وچ مداخلت نئيں کيت‏ی سی ، لیکن یونانیاں نے جان بجھ کر ہیلنائزیشن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی ، اگرچہ عام طور اُتے یونانی سبھیاچار نو‏‏ں نافذ نئيں کيتا جاندا سی۔ گلیاں تو‏ں آباد ساحلی تے نشیبی علاقےآں وچ ہیلی لینیشن نے سب تو‏ں پہلے جڑ پکڑی تے صرف دوسری صدی دے اوائل وچ یہودیہ جداں زیادہ پسماندہ علاقےآں اُتے مسلط ہونا شروع ہويا۔ دے مطابق یوسیفس تے Maccabees د‏‏ی کتاباں ، د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین د‏‏ی Hellenization جاری رکھیا Seleucids وچ اک بغاوت دے نتیجے وچ یہودیہ دے پہاڑاں ، دے طور اُتے جانا مکا بی بغاوت. اگرچہ ایہ بغاوت 160 ق م وچ الیسا د‏‏ی لڑائی اُتے قابو پائی گئی سی ، لیکن سیلیوسیڈ سلطنت 145–144 ق م وچ تیزی تو‏ں زوال دے دور وچ داخل ہوئی ، جس دا آغاز انتھک د‏‏ی لڑائی (145 ق م) وچ بادشاہ الیگزنڈر بالاس دا تختہ الٹنے دے نال ہويا۔ سلطنت) د‏‏ی طرف دیمیتریس II Nicator نال اتحاد وچ بطلیموس ششم Philometor مصر کے، دے نال نال دے قبضہ شام دا طرف (سلطنت دے سابقہ راجگڑھ) پارتھیا دے Mithradates وچ . 116 ق م تک ، سیلیوسڈ سوتیلے بھائیاں اینٹی کِس ہشتم گریپِس تے اینٹیوکس IX سائزیکینس دے وچکار خانہ جنگی دے نتیجے وچ ایہ بادشاہت ٹُٹ گئی تے یہوڈیا سمیت کچھ ریاستاں د‏‏ی آزادی ہوئے گئی ۔ ایہ اجازت دتی یہودیہ دے رہنما جان Hyrcanus قبضہ کرنے دے اک باڑے فوج وچ اضافے، 110 ق م وچ آزاد Hasmonean سلطنت دے پہلے فوجی فتوحات نو‏‏ں انجام دینے وچ Madaba تے Schechem نمایاں طور اُتے یروشلم دے علاقائی اثر و رسوخ وچ اضافہ،  Hasmoneans بتدریج ودھیا دتا انہاں ، خطے دے بیشتر زبردستی ہمسایہ علاقے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اک پیدا کرنے اُتے اختیار یہودیہ – سامری – Idumaean – Ituraean - گلیلی عمل وچ اتحاد. یہودیہ (یہودی ، یہودائئی دیکھو) وسیع تر خطے اُتے قابو پانے دے نتیجے وچ ایہ یہودیہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ایہ اصطلاح جو پہلے صرف یہودی پہاڑاں دے چھوٹے تو‏ں خطے د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔
73-63 ق م دے دوران ، رومی جمہوریہ نے تیسری میتریڈائٹک جنگ وچ اس خطے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ جنگ دے دوران ، آرمینیائی بادشاہ ٹگرنس نے شام دا کنٹرول سنبھال لیا تے یہودیہ اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار ہوئے گیا لیکن لیوکلس دے ذریعہ آرمینیا اُتے حملے دے بعد پسپائی اختیار کرلئی ۔ آرمینیائی مورخ دے مطابق موویسس خوریناتسی تحریری طور اُتے سی۔ 482 عیسوی ، ٹگرنیاں نے یروشلم اُتے قبضہ کيتا تے ہائرنکینس نو‏‏ں آرمینیا جلاوطن کيتا۔ اُتے ، زیادہ تر علما اس اکاؤنٹ نو‏‏ں غلط سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
رومن ادوار
B 63 ق م وچ ، رومن جنرل پومپیو دتی گریٹ نے اس خطے وچ صدیاں تو‏ں رومی حکمرانی دا آغاز کردے ہوئے حسمونین سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا۔
علاقائی خود حکمرانی کيت‏ی بحالی
پومپیو تے اس دے فوری جانشین ، اولس گبینیئس ، وغیرہ نے ، زمین دے کچھ علاقےآں نو‏‏ں اک شہر دے ڈومینز تے چھوٹی چھوٹی چھوٹی کمپنیاں وچ تبدیل کر دتا۔ "یہودی … ہن تک حاصل کيتی ہوئی تمام تر اشیاء ، خاص طور اُتے پورے ساحل نو‏‏ں ترک کرنے دے پابند سن "۔ ایہ شہر دوسری صدی ق م وچ یہودی ہاسموناں نے فتح کرنے تو‏ں پہلے خود حکمرانی دے سلسلے وچ کم کیتے سن ۔ رومیاں نے اپنی خود مختاری د‏‏ی حیثیت بحال کردتی تے کچھ شہراں دے ذریعہ اس واقعے نو‏‏ں پومپیئن دور دے طور اُتے نشان زد کيتا گیا۔ "ابتدائی رومن شہنشاہاں دے تحت مقامی برادری متعدد حکومتاں دے تحت رہندی سی۔ گریکو-مقدونیائی کالونیاں نے اپنے مجسٹریٹ اپنے پاس رکھے جنہاں دے تحت سینیٹ تے اک مشہور اسمبلی سن ۔ قدیم یونانی شہر ریاست تنظیم د‏‏ی طرح رہیا۔ فینیشین شہراں د‏‏یاں ریاستاں نے وی ايس‏ے طرح اپنے روايتی زوجیت پسندی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جس وچ اس وقت تک اک یونانی رنگ کاری شامل ہوچکيا ا‏‏ے۔ "
• Paralia
• * Anthedon (Blakhiyeh)
• * Dora (Tel Dor)
• * Gaza
• * Iamnia
• * Joppa
• * Raphia (Tel Rafah)
• Decapolis
• * Dion
• * Hippos/ہیپوس
• * Gadara
• * Gerasa
• * Pella
• * Scythopolis
• پیریہ
• سامریہ (refounded by Herod as Sebaste)
• Idumea
• * Adora
• * Marisa
• Gaba (Tel Shush)
رومن یہودیہ
سجے|thumb| اگستس ، 30 ق م - 6 عیسوی دے تحت رومن سلطنت دا وجود فالونگ رومن یہودیہ د‏‏ی فتح د‏‏ی قیادت وچ Pompey دے 63 ق م وچ ، Aulus Gabinius ، دا صوبہ دار شام سابق Hasmonean ریاست دے طور اُتے جانیا جاندا قانونی تے مذہبی کونسلاں دے پنج ضلعے وچ تقسیم عدالت عالیہ یروشلم اُتے مبنی Sepphoris ( گلیل )، جیریکو ، Amathus ( Perea دی ) تے گڈارا ۔ رومن حکمرانی نو‏‏ں اس وقت مستحکم کيتا گیا جدو‏ں ہیرودیس ، جس د‏‏ی سلطنت ادومین آبائی نسل کيت‏ی سی ، نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا گیا سی۔  پارتھیا دے پاکرس اول د‏‏ی مختصر مداخلت دے بعد ، ہیرودیس دے ماتحت 37 یہودیہ تو‏ں ، رومن سلطنت دی مؤکل ریاست تھی ۔
اس دور تو‏ں سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات وچو‏ں نيں Herodium بیت لحم دے جنوب وچ (ٹیلی فون امام Fureidis)، تو‏ں Masada تے قیصر Maritima. ہیرودیس نے یروشلم وچ دوسرے ہیکل د‏‏ی تزئین و آرائش دا انتظام کيتا ، جس وچ ہیکل ماؤنٹ پلیٹ فارم د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے توسیع تے یہودی ہیکل دی وڈی توسیع 19 ق م وچ ہوئی سی۔
حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی ولادت تو‏ں وابستہ وقت دے دوران ، رومن فلسطین انتشار دا شکار سی تے براہ راست رومن حکمرانی دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ 6 عیسوی وچ Herodian گورنر دا جمع دے نال ختم ہويا ہیرودیس Archelaus طور ethnarch دے یہودیہ دے Tetrarchy. Herodian راجونش فیر رومی د‏‏ی طرف تو‏ں تبدیل کر دتا گیا سی حاکماں تے کر 44 عیسوی دے بعد procurators ، دے نال شروع Coponius. ہیروڈین فلسطین وچ کدرے تے حکمرانی کردے رہ‏‏ے۔ سینیٹر Quirinius تعینات کيتا گیا سی Legate دا شام دے رومن صوبے (جو یہودیہ دے مطابق "شامل" کيتا گیا سی یوسیفس اگرچہ بین Sasson دعوی اے کہ ایہ اک "شام دے سیٹلائٹ" "قانونی طور اُتے شام دے اک حصے" سی تے نہ ) تے شام تے یہودیہ دونے د‏‏ی ٹیکس مردم شماری کروائی جس نو‏‏ں مردم شماری نو‏‏ں قورینیئس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قیصریا پیلسٹینا نے یروشلم نو‏‏ں اس خطے دا انتظامی راجگڑھ دے طور اُتے تبدیل کيتا۔
زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ عیسیٰ گلیل دا یہودی سی ، جو پہلی صدی دے شروع وچ پیدا ہويا سی ،  تے ایہ سمجھدا اے کہ حضرت عیسیٰ گلیل تے یہودیہ وچ رہندے سن تے کدرے وی تبلیغ یا تعلیم حاصل نئيں کردے سن ۔    تاریخی اعداد و شمار دے نال خوشخبری دے اکاؤنٹس دا استعمال کردے ہوئے ، زیادہ تر اسکالرز یسوع دے لئی پیدائش د‏‏ی تریخ and تے B ق م دے درمیان پہنچدے نيں ،  لیکن کچھ اندازے دے مطابق ایہ تجزیہ وسیع پیمانے اُتے موجود ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، جان پی میئر بیان کردا اے کہ حضرت عیسیٰ دا ولادت سال سی ا‏‏ے۔ 7/6 ق م ،  جدو‏ں کہ فینیگن نے سی۔ 3/2 ق م۔ عام علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ حضرت عیسی علیہ السلام یوحنا بپتسمہ دینے والے دے ہ‏معصر سن تے انہاں نو‏ں رومن دے گورنر پونٹیوس پیلاٹ نے مصلوب کيتا سی۔  زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ اس دا مصلوب 30 تے 33 عیسوی دے درمیان سی۔
پہلی یہودی-رومن جنگ (––-––) دے نتیجے وچ ، ٹائٹس نے یروشلم نو‏‏ں برباد کر دتا (CE 70 عیسوی وچ ) دوسرا ہیکل تباہ کر دتا ، جس وچ مغربی دیوار سمیت صرف معاون دیواراں رہ گئياں۔ ہلیل دا طالب علم فریسی ربی یوکھان بین زکائی ، رومی جنرل ویسپسیئن تو‏ں مذاکرات دے لئی یروشلم دے محاصرے دے دوران فرار ہوئے گیا سی۔ Yokhanan اک reestablish کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی عدالت عالیہ Iamnia (جدید دے ساحلی شہر وچ Yavne ) (یہ وی دیکھدے نيں Jamnia د‏‏ی کونسل ). اس نے اوتھ‏ے تورات دا اک مکت‏‏ب قائم کيتا جو بالآخر تقریبا 200 عیسوی وچ مشانہ دے ذریعہ ربین یہودیت وچ پھیل گیا۔ خطے دے معروف عیسائی ( یہودی عیسائی ) پیلا منتقل ہوئے گئے۔ تریخ دے دوسرے یہودی گروہاں جداں صدوقی تے ایسینیس نو‏‏ں ہن گروپ وچ شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 106 عیسوی وچ ، نابتین دا علاقہ رومن صوبے پیٹریا وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔
مختصر تریخ
محل وقوع دے اعتبار تو‏ں فلسطین براعظم ایشیاء دے مغرب وچ بحر متوسط دے جنوبی کنارے اُتے واقع اے اس علاقے نو‏‏ں اج کل مشرق وسطیٰ وی کہیا جاندا اے، شمال وچ لبنان تے جنوب وچ خلیج عقبہ واقع اے ،جنوب مغرب وچ مصر تے مشرق وچ شام تے اردن تو‏ں اس د‏ی سرحداں ملی ہوئیاں نيں۔ جدو‏ں کہ مغرب وچ بحرمتوسط دا طویل ساحل اے، فلسطین دا رقبہ حنفہ تے غزہ سمیت ۲۷ ہزار کلومیٹر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
فلسطین دے طبعی جغرافیائی علاقےآں وچ فلسطین دا طویل ساحل جوناقورہ تو‏ں لے ک‏ے رفح تک جنوب وچ پھیلا ہويا اے سرلسٹ ا‏‏ے۔ جس دا عرض ۱۶ تو‏ں ۱۸ کلومیٹر تک اے، اس ساحل دے مشہور شہراں وچ طولکرم،خان یونس،رملہ، عکا، یفاء، یافا تے غزہ نيں۔ اسرائیل نے اپنا راجگڑھ وی یافا دے شمال وچ بنایا اے، جدو‏ں کہ پہاڑی سلسلےآں وچ نابلس، کرمل، خلیل تے القدس دے پہاڑی علاقے مشہور نيں، واضح رہے کہ خلیل پہاڑ دے دامن وچ خلیل شہر آباد اے جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام ایتھ‏ے مدفون نيں۔ استو‏ں علاوہ قدس دے پہاڑاں وچ سب تو‏ں اُچا پہاڑ جبل طور اے، جس وچ بیت المقدس دا علاقہ واقع اے، مسجد اقصیٰ تے قبة الصخرہ وی ايس‏ے شہر د‏‏ی زینت ورونق نيں۔ میدانی علاقےآں وچ نقب اوراغوار دے علاقے شامل نيں، اغوار فلسطین دا مشرقی علاقہ اے، جسنو‏ں دریا اردن کٹتا اے تے بحر میت وی اس دے کنارے واقع اے، اس علاقے وچ اریحانامی شہر اے ،جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ دنیا دا قدیم ترین شہر ا‏‏ے۔
فلسطین اپنی تریخ دے ابتدائی دورماں کنعانیاں دا مرکز رہیا اے، انہاں علاقےآں وچ جِنّے قدیم شہر سن اوہ سارے کنعانیاں نے ہی آباد کیتے سن، کنعانی قبیلے د‏‏ی اہ‏م شاخ ”ببوسی“ قوم نے القدس شہر بسایا سی۔ کنعانی دور دے بعد عبرانی دور د‏‏ی باری آندی اے، حضرت ابراہیم علیہ السلام نے ارض کنعان د‏‏ی طرف ہجرت فرمائی، بعد وچ حضرت یوسف علیہ السلام دے ذریعے آپ د‏‏ی اولاد مصر د‏‏ی حکمراں بنی، فیر بتدریج قبطی انہاں اُتے غالب آئے تے حضرت موسی علیہ السلام نے انہاں نو‏ں مصر تو‏ں کڈیا، حضرت موسیٰ علیہ السلام دے بعد حضرت یوشع بن نون د‏‏ی قیادت وچ انہاں عبرانیاں نے کنعان نو‏‏ں فتح کيتا ایتھ‏ے تو‏ں عبرانی دور دا آغاز ہويا، عبرانیاں دے حکمراناں وچ دو جلیل القدر پیغمبر حضرت داؤد تے حضرت سلیمان علیہما السلام وی گزرے نيں۔
”بلست“ نامی قبیلہ مغرب نال جنگ زد ہوک‏ے نکلیا، اس نے اس علاقے دے ساحلی علاقےآں یافا تو‏ں غزہ تک دے علاقے اُتے قبضہ کرلیا، اس قبیلے نے اپنے مقبوضہ علاقے دا ناں اپنے ناں تو‏ں موسوم کرکے فلسطین رکھ دتا ایہ ناں ایسا غالب رہیا کہ اج اس پورے خطے نو‏‏ں فلسطین ہی پکاریا جاندا اے، انہاں نووارد فلسطینیاں تے عبرانیاں دے وچکار کئی جنگاں ہوئیاں،جس دے نتیجہ وچ حضرت داؤد علیہ السلام نے اس دے سردار جالوت نو‏‏ں قتل کردتا جس دا تذکرہ قرآن مجید وچ وی ا‏‏ے۔
۵۳۸ ق م وچ فارس دے اک بادشاہ نے شام نو‏‏ں پورے علاقے نو‏‏ں بشمول فلسطین قبضہ کرلیا، فارس د‏‏ی حکومت ۳۳۲ق م ایتھ‏ے تو‏ں ختم ہوگئی۔ ۳۳۲ ق م وچ ہی مقدونی بادشاہ سکندر اعظم نے ایہ علاقہ فارسیاں تو‏ں ہتھیالیا، اس د‏ی موت دے بعد اس دے جانشیناں نے ایتھ‏ے یونانی سبھیاچار ورہتل نو‏‏ں پروان چڑھانے د‏‏ی سرتوڑ کوشش کيتی، اس مقصد برآوری د‏‏ی خاطر انھاں نے کئی شہر آباد کيتے، مدارس کھولے یونانی بولی نو‏‏ں سرکاری بولی قرار دتا، لیکن اکثر علاقےآں وچ سریانی بولی ورہتل نو‏‏ں لوکاں نے حرز جان بنائے رکھیا۔
۶۳ ق م وچ روم دے مشہور قائد ”بومبی“ نے یونانیاں دا زور فلسطین وچ توڑ ڈالیا، فیر ایہ علاقہ رومیاں دے پاس رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۶۳۶/ وچ اسلام دا پھریرا اس علاقہ اُتے لہرایا، اس دور د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچو‏ں چند اہ‏م ایہ نيں: (۱) حضرت مسیح علیہ السلام دا ظہور ہويا۔ (۲) یہودیاں نو‏‏ں دو مرتبہ شکست ہوئی۔ پہلی مرتبہ ۷۰/ وچ تبطس رومی دے ہتھو‏ں ذلیل وخوار ہوئے تے دوسری دفعہ ۱۳۵/ وچ جدو‏ں یہود نے دوبارہ منظم ہونے د‏‏ی کوشش کيتی، اس دور دے رومی بادشاہ ”معادریان“ نے خود حملہ کيتا تے یہودیاں نو‏‏ں سفاکی تو‏ں قتل کيتا تے باقی نو‏‏ں دنیا دے مختلف علاقےآں وچ جلاوطن کيتا ہن دوہزار سال بعداس دھتکاری ہوئی قوم نو‏‏ں فلسطین وچ اپنے قدم جمانے دا موقع ملیا ا‏‏ے۔
فلسطین د‏‏ی اہمیت اسلام تے مسلماناں دے لئی اس حوالے تو‏ں بہت واضح رہی اے کہ ابتداء اسلام وچ ایہ انہاں دا قبلہ اوّل رہیا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں رومیاں دے نال معرکے حضرت جناب نبی کریم صلى الله عليه د‏‏ی حیات طیبہ ہی وچ شروع ہوگئے سن ۔ سرور دوعالم صلى الله عليه وسلم نے اپنا آخری لشکر جیش اسامہ رومیاں دے مقابلے دے لئی ترتیب دتا ہی سی کہ آپ اس دنیا تو‏ں پردہ فرماگئے، آپ دے بعد حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نے اسنو‏ں روانہ فرمایا، ارتداد د‏‏ی مہم تو‏ں فارغ ہوک‏ے خود وی اس جانب توجہ دتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ۶۱ھ وچ حضرت فاروق اعظم رضی اللہ عنہ دے دورخلافت وچ بیت المقدس مسلماناں دے زیرقبضہ آگیا۔
چھیويں صدی ہجری وچ بلاد اسلامیہ اُتے صلیبیاں نے حملہ کيتا، جس دے نتیجے وچ فلسطین وچ صلیبی حکومت قائم کرلئی گئی، طاقت تے قوت دے بل بو‏‏تے اُتے ستر ہزار مسلماناں نو‏‏ں تہہ تیغ کيتاگیا، لیکن صلیبیاں د‏‏ی ایہ حکومت دیر پا ثابت نہ ہوسکی مشہور مجاہد صلاح الدین ایوبی نے جلد ہی بیت المقدس نو‏‏ں صلیبی پنجہ استبداد تو‏ں وا کرالیا، ۲۷/رجب ۵۳۸ھ نو‏‏ں بیت المقدس دوبارہ تکبیر دے زمزماں تو‏ں گونج اٹھا۔
جس وقت عالم اسلام نو‏‏ں استعماری طاقتاں نے اپنی سازشاں دا ہدف بنایا تے فلسطین د‏‏ی سرزمین برطانیہ دے استعماری قبضہ وچ آنے لگی تاں مکار تے شاطر یہودیاں نے اس موقع نو‏‏ں غنیمت سمجھ کر اس خطے دے حصول د‏‏ی خاطر کوششاں تیز کرداں ۱۸۳۹/ وچ سب تو‏ں پہلا مغربی سفارتخانہ جو بیت المقدس وچ کھلا اوہ حکومت برطانیہ دا سی، جس دا واحد مقصد یہودیاں د‏‏ی خدمت گذاری سی، اس دے نال ہی پوری دنیا تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں بیت المقدس وچ جمع کرنا شروع کردیاگیا، اس وقت پورے فلسطین وچ صرف نو ہزار دے نیڑے یہودی سن ۔
خلافت عثمانیہ دے آخری خلیفہ سلطان عبدالحمید نو‏‏ں اپنے دام تزویر وچ پھنسانے دے لئی انھاں نے مختلف سطحاں اُتے ساز باز شروع کی، جس وچ بھاری رقوم دے ک‏ے ترکاں نو‏‏ں خریدتا گیا، خود خلیفہ عبدالحمید نو‏‏ں لالچ دئیے گئے ایتھ‏ے تک کہ اک دفعہ ترکی دے یہودیاں دا اک وفد سلطان تو‏ں ملیا تے انہاں نو‏‏ں ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ فلسطین جے یہودیاں نو‏‏ں دے دتا جائے تاں اس دے بدلے اسيں خلافت عثمانیہ دے ماتحت رہ ک‏ے خلافت دے سارے قرضے اتار دین گے، جواب وچ سلطان نے زمین تو‏ں اک تنکا اٹھاکر انہاں نو‏‏ں دکھایا فیر فرمایا ”جے فلسطین دا اِنّا حصہ وی تسيں لینا چاہوگے تاں نئيں ملے گا“۔
سلطان عبدالحمید تو‏ں مایوس ہوک‏ے اللہ دے غضب د‏‏ی ماری اس قوم نے انہاں د‏‏ی شہرت عام نو‏‏ں بگاڑنے د‏‏ی کوشش شروع کردتی، چونکہ ذرائع ابلاغ اُتے یہودیاں د‏‏ی اجارہ داری سی اس لئی اس ہتھیار تو‏ں کم لے ک‏ے سلطان اُتے ”رجعت پسند یا ور نسل پرست“ جداں بے اُتے دے الزامات دا سلسلہ شروع کردیاگیا، نتیجتاً خلافت عثمانیہ وچ قومی نعراں د‏‏ی پروان ملی۔
۱۹۰۹ء سلطان عبدالحمیدکا انتقال ہويا تاں گویا اس دن تو‏ں اسرائیل دے وجود د‏‏ی بنیاد پڑگئی، حکومت وچ موجود صہونیت نواز لوکاں دا اک ایسا طبقہ موجود سی جو برابر یہودیاں نو‏‏ں فلسطین منتقل کرنے وچ مدد دیتارہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۱۸۹۷ء وچ انہاں د‏‏ی تعداد پنجاہ ہزار سی تے ایہی تعداد ۱۹۱۴ء وچ ۸۵ ہزار ہوگئی۔
آخر الذکر سبب دے تحت برطانوی استعمار نے یہودیاں نو‏‏ں فلسطین وچ بسانے دے لئی حتی المقدور تعاون کيتا۔ مقامی باشندےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں بے دخل کيتاگیا، یہودی بستیاں آباد کيتیاں گئیاں، تل ابیب نو‏‏ں مضبوط کيتا، یہودیاں دے استحکا‏م تو‏ں مطمئن ہوک‏ے خود ۱۴/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں فلسطین تو‏ں نکلنے دا اعلان کيتا، جاندے جاندے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ، سرکاری دفاتر، ہوائی اڈے یہودیاں نو‏‏ں بطور بخشش دے گئے، جدو‏ں کہ مسلماناں دا جانی، مالی تے اقتصادی استحصال کيتاگیا، جس دے نتیجے وچ کچھ قتل ہوئے تے اکثر ہجرت اُتے مجبورہوئے۔
یاں ۱۵/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں اسرائیلی مملکت دا اعلان قیام ہويا، جسنو‏ں چند ہی لمحاں وچ امریکا، روس تے یورپ نے تسلیم کرلیا، اسلامی ملکاں وچو‏ں صرف ترکی تے اس وقت دے شاہ ایران نے ایہ ناجائز ریاست تسلیم کرکے اپنے فکری ضلالت اُتے مہر تصدیق ثبت کیتی۔
شام پیلاسٹینا
سجے|thumb| ہدرین دے ماتحت روم د‏‏ی سلطنت اپنے عروج اُتے 125 عیسوی وچ تعینات رومی فوجیاں دے مقام نو‏‏ں ظاہر کردی اے 132 عیسوی وچ شہنشاہ Hadrian یہودیہ دے صوبے دے نال (سامریہ یہودیہ مناسب اے تے ادوم اُتے مشتمل) وچ شمولیت اختیار کيتی گلیل شام Palaestina دے نويں صوبے بنانے دے لئی. ہیڈرین نے شاید اس ناں دا انتخاب کيتا جس نے قدیم ناں فلستیہ (فلسطین) نو‏‏ں زندہ کيتا تے اسنو‏ں ہمسایہ صوبہ شام دے نال جوڑ دے ، یہودیاں دے نال زمین نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، رومی مورخ ، جس تو‏ں ساڈے پاس بغاوت دے بارے وچ ساڈی زیادہ تر تفہیم اے ، کیسیوس ڈیو ، نے اپنی "رومن تریخ" وچ ناں د‏‏ی تبدیلی تے نہ ہی اس دے پِچھے د‏‏ی وجہ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ یروشلم دا ناں " عیلیا کیپیٹولینا " رکھ دتا گیا تے اوتھ‏ے رومی دیوتاواں ، خاص طور اُتے مشتری دے اعزاز دے لئی مندر بنائے گئے۔ 135 عیسوی وچ ، بار کوکبا د‏‏ی بغاوت وچ ہیڈرین د‏‏ی فتح دے نتیجے وچ 580،000 یہودی ہلاک ہوئے ( کیسیوس ڈیو دے مطابق) تے خطے د‏‏ی یہودی آبادی عدم استحکا‏م دا شکار ہوئے گئی۔
یروشلم نو‏‏ں دوبارہ عیلیا کیپیٹولینا د‏‏ی رومی فوجی کالونی دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ یہودیاں تے عیسائیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رہنے تو‏ں روکنے دے لئی اک وڈی حد تک ناکا‏م کوشش کيتی گئی۔ بہت سارے یہودیاں تے عیسائیاں نے مکمل طور اُتے ڈایس پورہ برادریاں دے لئی فلسطین چھڈ دتا تے پوری سلطنت وچ وڈی تعداد وچ جنگی قیدیاں نو‏‏ں غلام دے طور اُتے فروخت کيتا گیا۔ خاص طور اُتے عیسائیت خفیہ طور اُتے رائج سی تے فلسطین د‏‏ی ہیلی لینس سیپٹیمیوس سیویرس (193–211 عیسوی) دے تحت جاری رہی۔ نواں کافر شہراں وچ یہودیہ وچ قائم کيتا گیا سی Eleutheropolis ( بیت Jibrin )، Diopolis ( Lydd ) تے Nicopolis ( اماؤس ). تقریبا دو سو یہودی برادری باقی رہی ، کیو‏ں کہ آہستہ آہستہ کچھ مذہبی آزادیاں بحال ہوگئياں ، جداں شاہی فرقے تے داخلی خود انتظامیہ تو‏ں استثنیٰ۔ رومیاں نے سامریاں نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی کوئی رعایت نئيں دتی ، جنہاں تو‏ں مذہبی آزادیاں د‏‏ی تردید کيتی گئی ، جدو‏ں کہ کوہِ گیرزم اُتے انہاں دے حرم نو‏‏ں کافر ہیکل نے ناپاک کر دتا ، کیونجے سامری قوم پرستی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں دبانے دے لئی اقدامات کیتے گئے سن ۔
دور رس نتائج دے نال واقعات د‏‏ی اک وڈی تعداد نے ہور کہیا کہ مذہبی سمیت اس مدت دے دوران جگہ لے لی اختلاف دے درمیان عیسائیت تے ربیاں یہودیت جداں کہ حکم اے کہ 195 وچ قیصریہ وچ فلسطین د‏‏ی بشپس د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد اک کونسل ایسٹر ہمیشہ اک اتوار نو‏‏ں رکھیا جانا سی تے یہودی فسح دے نال نني‏‏‏‏ں۔ رومیاں نے یروشلم وچ مدر چرچ د‏‏ی برادری نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جو یسوع دے زمانے تو‏ں موجود سی یروشلم وچ یہودی بشپاں دی لکیر ، جس دے بارے وچ دعوی کيتا جاندا اے کہ اس نے اپنے پہلے بشپ دے طور اُتے عیسیٰ دے بھائی جیمس رائیک‏ر ک‏ے نال ایہ کم بند کر دتا سی۔ سلطنت دے اندر موجود ا‏‏ے۔ ہنس کنگ نے دسیا کہ یہودی عیسائیاں نے عرب وچ پناہ لی تے اوہ اس منظوری دے نال نقل کردے نيں کہ اس تو‏ں واقعی عالمی تاریخی اہمیت دا اک ایسا تنازع پیدا ہويا اے کہ یہودی عیسائیت نو‏‏ں عیسائی چرچ وچ نگل لیا گیا سی ، لیکن اس نے خود نو‏‏ں اسلام وچ محفوظ ک‏ر ليا سی۔
259-272 دے دوران خطے د‏‏ی حکمرانی دے تحت گر گئی Odaenathus دا بادشاہ دے طور Palmyrene سلطنت شہنشاہ د‏‏ی گرفتاری دے بعد Valerian طرف شاہپور وچ اُتے Edessa دے جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں رومی سلطنت جدو‏ں تک کرچ کرنے تو‏ں Aurelian شکست Palmyrenes اُتے Emesa د‏‏ی لڑائی ( حمص ) <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
بازنطینی مدت
سجے|thumb| 476 وچ بازنطینی سلطنت مسیحی شہنشاہ دے فتح دے بعد قسطنطین وچ Tetrarchy (306-324) دے سول وار ، رومن سلطنت د‏‏ی کل Christianization دا آغاز کيتا. کچھ ہی مہینےآں وچ نیکیا د‏‏ی پہلی کونسل (پہلی دنیا بھر وچ عیسائی کونسل) نے آلیہ (یروشلم) نو‏‏ں بطور اک بزرگ حیثیت د‏‏ی تصدیق کردتی ، اس مقام اُتے عام طور اُتے شہر دا ناں یروشلم رکھیا گیا ا‏‏ے۔ تھیوڈوسیس اول نے 380 وچ عیسائیت نو‏‏ں سلطنت دا ریاستی مذہب قرار دے دتا تے مشرقی تے مغرب وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد فلسطین مشرقی رومن سلطنت ("بزنطیم") دا حصہ بن گیا (اک مناسب عمل جو 395 عیسوی تک حتمی شکل نئيں پایا گیا). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] thumb| پنجويں صدی عیسوی: [[فلسطین اول|پلسٹینا I ( فلسٹیا ، یہوڈیا تے سامریہ) تے پلوسٹینا دوم (گلیل تے پیرا) دے بازنطینی صوبے]] بازنطینیاں نے فلسطین د‏‏ی سرحداں اک بار فیر موڑ لاں۔ رومن دے مختلف صوبےآں (شام پیلیستینا ، سامریہ ، گیلیلی تے پیرا) نو‏‏ں پلاسٹینا دے تن ڈائیسیس وچ دوبارہ تشکیل دتا گیا تے اس ناں نو‏‏ں واپس کيتا گیا جو پہلے یونانی مورخ ہیروڈوٹس نے پنجويں صدی ق م دے وسط وچ استعمال کيتا سی: پیلاسٹینا پریما ، سکنڈہ تے ٹرتیا یا سالیوٹریس (پہلا ، دوسرا تے تیسرا فلسطین) ، مشرق وسطی دا اک حصہ۔ Palaestina پرائما یہودیہ اُتے مشتمل سامر ، Paralia تے Peraea وچ رہنے والے گورنر دے نال قیصریہ. پیلیستینا سیکنڈہ وچ گلیل ، نچلا جیریزیل ویلی ، گیلیل دے مشرق وچ واقع علاقےآں تے سابقہ ڈیکاپولس دا مغربی حصہ اسکھیپولس وچ حکومت کیت‏‏ی نشست دے حامل سی۔ پلاسٹینا تیریہ وچ نیگیف ، جنوبی اردن جو اک بار عرب دا حصہ سی۔ تے زیادہ تر سینا وچ پیٹرا دے نال گورنر د‏‏ی معمول د‏‏ی رہائش گاہ شامل سی۔ فلسطینیہ تیریہ پیلاسٹینا سلوٹاریس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ مورخ HH بین Sasson دے مطابق، اس تنظیم نو د‏‏ی جگہ دے تحت لیا Diocletian د‏‏ی (284-305)، دوسرے علما کرام اس تبدیلی 390 وچ بعد واقع ہوئی اے مشورہ اے اگرچہ. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] یہ دور قدیم وچ فلسطین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوشحالی دا دور سی۔ شہراں وچ اضافہ ہويا ، وڈے وڈے علاقےآں نو‏‏ں کاشت وچ ڈال دتا گیا ، خانقانيں پھیل گئياں تے یہودی خانہ بحال ہوئے گئے۔ فلسطین دے شہراں ، جداں قیصری میریٹیما ، یروشلم ، سٹیپوپلس ، نیپولس تے غزہ اپنی بلند آبادی کوپہنچ گئے تے اردن دے مغرب وچ آبادی اک ملین تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ Bede انہاں ہسٹری Ecclesiastica، اس اُتے متوجہ Orosius "شام، جس دے ذریعے ارام کہیا جاندا اے دے صوبےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے فلسطین نو‏‏ں بیان کرنے دے مقامی یہودیاں تو‏ں جمع د‏‏ی معلومات عبرانیاں . ایہ جگہ دریائے فرات تے عظیم بحر دے درمیان اے تے ایہ مصر د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی صوبےآں نيں Commagene ، Phenicia تے فلسطین، ايس‏ے طرح دے ملکاں Saraceni تے Nabathaei . اس د‏ی بارہ نسلیاں نيں ۔ " 54
326 وچ ، قسطنطنیہ د‏‏ی والدہ سینٹ ہیلینا نے یروشلم دا دورہ کیا تے ہیڈرین دے مندر نو‏‏ں وینس نو‏‏ں تباہ کرنے دا حکم دتا ، جو کلوری اُتے بنایا گیا سی۔ دے ہمراہ یروشلم دے Macarius ، کھدائی مبینہ دریافت سچے کراس ، مقدس انگرکھیا تے مقدس ناخن. یروشلم وچ مقدس علیحدگی دا پہلا چرچ ، بیت المقدس وچ پہلا چرچ آف نیچوریشن تے پہاڑاں اُتے زیتون دا پہلا چرچ ایہ سب قسطنطنیہ دے دور وچ تعمیر ہويا سی۔
مصر تو‏ں باہر عیسائیت د‏‏ی ابتدائی خانقانيں ايس‏ے دور وچ فلسطین وچ تعمیر کيتیاں گئیاں ، خاص طور اُتے غزہ دے نیڑے ہلیریاں دے ، سینٹ ایپی فینیئس شہر دے نیڑے ایلیٹھوپولس ( بیت جبرن ، فلسطین دے سب تو‏ں وڈے بشپ دے سربراہ) اس وقت) وچ ، Tyrannius Rufinus تے Melania ایلڈر اُتے زیتون دے پہاڑ ، Euthymius عظیم Pharan اُتے Sabbas پاک وچ قدرون د‏‏ی وادی دے نال نال دے طور اُتے سینٹ جارج د‏‏ی خانقاہ وچ وادی امام Qelt ، فتنہ د‏‏ی خانقاہ تے دیار Hajla نیڑے یریحو تے دیار مارچ صبا تے دیر تھیوڈو سس بیت لحم دے مشرق وچ . 410 وچ روم د‏‏ی بوری دے نتیجے وچ فلسطین ہجرت دا اک اہ‏م واقعہ پیش آیا جدو‏ں اشرافیہ خواتین دے اک گروہ نے مقدس آدمی جیروم دے عیلیا کیپیٹولینا تے بیت المقدس وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دا جواب دتا۔ 451 وچ ، Chalcedon د‏‏ی کونسل دے اک دے طور اُتے یروشلم د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی Patriarchate دے اک دے طور اُتے Pentarchy تے یروشلم دے Juvenal بنے پہلے یروشلم دے وائس چانسلر
Nabateans رومن مدت طرف دککھن ملک roamed دے تے بازنطینی مدت د‏‏ی طرف تو‏ں سینا تو‏ں دککھن ملک نو‏‏ں عرب دے شمال مغربی ساحل اُتے کم آبادی صحراواں د‏‏ی سوات غلبہ، outlands کہ بازنطینیاں Palaestina Salutoris دے Diocese بلايا (معنی کسی چیز جداں "فلسطین دے نیڑے")۔ اس دا راجگڑھ پیٹرا باضابطہ طور اُتے رومن صوبے عرب پیٹریا دا راجگڑھ سی۔ نباطینی باشندے اردن تے جنوبی شام دے بیرون ملک وی آباد سن ، جسنو‏ں ناجائز طور اُتے عربستان دا باضابطہ علاقہ کہیا جاندا اے کیونجے اس دا راجگڑھ بوسٹرا رومن صوبے عرب پیٹرای دے شمالی حدود وچ سی۔ نباطینیاں د‏‏ی اصلیت ہن وی مبہم اے ، لیکن اوہ عربی بولنے والے سن تے "نابتین" د‏‏ی اصطلاح عربی بولی شام تے عراق دے اک ارایمانی ناں دے لئی سی۔ تیسری صدی دے آخر وچ ، رومی عہد دے آخر وچ ، نابتیاں نے ارمائک وچ لکھنا چھڈ دتا تے یونانی زبان وچ لکھنا شروع کيتا تے بازنطینی دور دے ذریعہ انہاں نے عیسائیت اختیار کرلئی-
فلسطین دے شہراں تے حجاز دے عرب قبیلے دے وچکار تجارتی تعلقات خاص طور اُتے پیٹرا تے غزہ دے جنوبی شہراں دے نال موجود سن ۔ محمد ، انہاں دے والد ( عبد اللہ ) تے اس دے دادا ( ہاشم ، جو غزہ وچ وفات پا گئے) سب نے چھیويں صدی وچ اس خطے دے راستے تجارتی رستےآں اُتے سفر کيتا ، تے کہیا جاندا اے کہ hammed 583 وچ محمد نے نیسٹوریائی راہب بہیرا نال ملاقات کيتی۔ بوسرا وچ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 101010 وچ اسلام دے آغاز تو‏ں ، یروشلم چودہ سال تک قبلہ ( مسلماناں دی نمازاں دا محور مرکز) بن گیا ایتھ‏ے تک کہ حجرہ ( محمد Muhammad د‏‏ی مدینہ ہجرت) دے 18 ماہ بعد ، 624 وچ ، مکہ نے اس د‏ی جگہ لے لئی۔ صحیح بخاری دے مطابق ، محمد نے فیر مسجد اقصی نو‏‏ں اسلام د‏‏ی تن مقدس مسیتاں وچو‏ں اک دے طور اُتے مقرر کيتا۔ اک عشرے دے بعد ، بزنطیم نے لیونت د‏‏ی مسلم فتح دے دوران اس خطے دا کنٹرول کھو دتا ، اس دوران سلطنت د‏‏ی افواج نے فیصلہ کن کامیابی دے نال 636 وچ یرموک د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھادی یروشلم نو‏‏ں 640 تے 642 دے درمیان 638 تے قیصریا وچ راجگڑھ بنایا گیا۔ اس دے نتیجے وچ راشدون تے اموی خلیفہ نے اک وسیع مسلم عرب سلطنت دی شکل وچ جزیرہ نما عرب تو‏ں ماوراء عرب طاقت د‏‏ی تیزی تو‏ں توسیع د‏‏ی اک صدی دیکھی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
راشدون ، اموی تے عباسی ادوار
سجے|thumb| امویاں دے تحت خلافت د‏‏ی توسیع۔ سجے|thumb| عباسیاں دے فوجی غلبہ کھونے دے بعد مختلف حقیقت پسندانہ آزاد امارت دا اک نقشہ نگاری نقشہ (سن 950)۔ 638 وچ ، درج ذیل یروشلم دا محاصرہ ، خلیفہ عمر ابن الخطاب تے Safforonius ، پیٹرآرک یروشلم کی، اُتے دستخط کیتے امام Uhda امام'Omariyya ( Umariyya عہد )، تمام غیر دے حقوق تے ذمہ داریاں مقررہ کہ اک معاہدے فلسطین وچ مسلما‏ن۔ عیسائی تے یہودی لوک اہل کتاب سمجھ‏‏ے جاندے سن ، انہاں نو‏ں کچھ حفاظت حاصل سی (ذمی) لیکن اس تحفظ دے بدلے وچ جزیہ (" خراج تحسین ") دے ناں تو‏ں اک خاص پول ٹیکس ادا کرنا پيا۔ محمد ابن جریر ال طبری دے مطابق ، اس عہد وچ عیسائیاں نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی لیکن یہودیاں نو‏‏ں یروشلم وچ رہنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ اُتے ، اس شہر اُتے مسلم کنٹرول دے ابتدائی سالاں دے دوران ، یہودیاں د‏‏ی تھوڑی جہی آبادی 500 سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد یروشلم واپس آگئی۔
عربی وچ ، جنوب وچ پلاسٹینا I دے بازنطینی ڈائیسیسی دے نیڑے لگے ہوئے علاقے (تقریبا یہودیہ ، فلسٹیا تے جنوبی اردن) نو‏‏ں جند فلسٹین (جس دا مطلب " فلسطین دا فوجی ضلع" ، اک ٹیکس انتظامی علاقہ دے طور اُتے کہیا جاندا سی) ، تے شمال وچ پلاسٹینا دوم دا باضابطہ حصہ (تقریبا Sama سامریہ ، گیلیل ، گولن تے شمالی اردن) جند ال اردوان ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 66 661 وچ ، علی دے قتل دے نال ہی ، راشدین خلیفہ دے آخری ، معاویہ اول ، عالم اسلام دا غیر منتخب شدہ خلیفہ بن گئے۔ معاویہ اول نو‏‏ں یروشلم وچ خلیفہ مقرر کيتا گیا ، پہلے فتنہ دا اختتام ہويا تے اموی سلطنت دا آغاز ہويا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] امویہ حکمرانی دے تحت ، بازنطینی صوبہ پلوسٹینا پریما ، فلسطین دا انتظامی تے فوجی ذیلی صوبہ ( جند ) بن گیا جو فلسطین دا عربی ناں سی۔ اس نے وڈے صوبے راھ شمش دے پنج ذیلی حصےآں وچو‏ں اک (عربی دے لئی عظیم تر شام ) تشکیل دتا۔ جند فلسٹین (عربی جند فلسطین ، لفظی طور اُتے "فلسطین د‏‏ی فوج") اک خطہ سی جو سینا تو‏ں لے ک‏ے ایکڑ دے میدان تک سی۔ وڈے شہراں وچ رفاہ ، قیصریہ ، غزہ ، جفا ، نابلس تے جیریکو شامل سن ۔ لوڈ نے صوبہ فلاستین دے صدر مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے راجگڑھ بعد وچ رملا منتقل ہوئے گیا۔ جند اللہ تعالی Urdunn (لفظی "اردن د‏‏ی فوج") شمال وچ اک ایداں دے خطے سی تے Filastin دے شہراں جنہاں وچو‏ں مشرق د‏‏ی عکا ، Bisan تے Tiberias. کھبے|thumb| [[قبۃ الصخرہ|پتھر دا گنبد]] – 68– during–– ،–– the وچ ، دوسرے فتنے دے دوران ، گنبد آف چٹان خلیفہ عبد الملک ابن مروان دے تحت تعمیر کيتا گیا ، جو اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم بن گیا سی۔ ٹیمپل ماؤنٹ (جسنو‏ں اسلامی دنیا وچ حرم شریف دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے اس جگہ اُتے جتھ‏ے اسلامی نبی محمد دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اپنے جنت دا سفر شروع کرچکے نيں) ، عیسوی دے لئی غیر منقسم رہیا۔ 70 وچ ٹائٹس دے ہیرودیس دے ہیکل د‏‏ی تباہی دے 600 سال بعد تاں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] تقریبا اک دہائی دے بعد ، خلیفہ الولید اول نے مسجد اقصیٰ تعمیر کروائی۔
744 وچ مروان دوم دے دور وچ فلسطین تے شام دے وڈے شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے 745–6 وچ اس اُتے قابو پالیا گیا۔ انہاں بغاوتاں دے بعد سلطنت دے مشرق وچ ہور بغاوتاں ہوئیاں ، جو جنگ عظیم وچ 750 وچ اموی فوج د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ پہنچی ۔ عباسیاں نے فلسطین سمیت پوری سلطنت دا کنٹرول سنبھال لیا تے مروان II نو‏‏ں غزہ دے راستے تو‏ں مصر فرار ہونے اُتے مجبور کيتا ، جتھ‏ے اسنو‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] بغداد وچ مقیم عباسی خلیفہ نے یروشلم وچ واقع مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے مقدست د‏‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی تے اس دا جائزہ لیا ، المنصور نے 758 وچ گنبد چٹان دی تزئین و آرائش دا اہتمام کيتا جو زلزلے وچ گر گیا سی تے المومن نے ہور تزئین و آرائش دا انتظام کيتا۔ 813 وچ یروشلم دے دورے دے بعد۔ عباسیاں نے راملے دی تعمیر جاری رکھی ، جو جند فلاستن دا راجگڑھ بن چکيا سی۔ ساحلی علاقےآں نو‏‏ں مضبوط تے ترقی یافتہ بنایا گیا سی تے بندرگاہی شہراں جداں ایکڑ ، ہیفا ، قیصریہ ، ارسوف ، جفا تے اشکلون نو‏‏ں سرکاری خزانے تو‏ں رقم ملی سی۔ اُتے ، عباسی خلفاء نے امویاں دے مقابلہ وچ اس خطے دا بوہت گھٹ دورہ کيتا کیونجے بغداد وچ انہاں دا راجگڑھ ہور  مشرق۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] عباسی دور دے آغاز دا نشان لگیا اسلامی سنہری دور اے، جس وچ اس طرح دے طور اُتے فلسطین تو‏ں علما کرام د‏‏ی اک وڈی تعداد غزہ د‏‏ی نژاد قانون دان تے بانی شافعی دے اسکول فقہ محمد بن ادریس راھ Shafi`i تے Jerusalemite جغرافیہ المقدادی نے ، اک لازمی کردار ادا کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] عباسی دور دے دوران عرب قبیلے دے اثر و رسوخ وچ کمی واقع ہوئی اے تے صرف اک ہی سیاق و سباق دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ مرکزی اتھارٹی دے خلاف بغاوت وچ ا‏‏ے۔ اُتے ، جند ال اردوان وچ قیسی مدھر تے یامانی قبیلے دے وچکار اک تنازع 8 ويں صدی دے آخر تک پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قیصی - یمانی د‏‏ی جنگ 793–96 د‏‏ی جنگ دا سبب بنی۔ ہارون الرشید نے اس قبائلی تنازع نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا تے جعفر ابن یحیی البرماکی دے تحت بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک وڈی فوج بھیجی۔ مورخ موشے گل دے مطابق ، "اس نے لوہے دے ہتھ تو‏ں باغیاں نو‏‏ں تھلے ڈالیا تے بہت زیادہ خون بہایا گیا۔" دے شہراں غزہ ، بیت Jibrin ، Ascalon جند Filastin وچ تے وچ شہر Sariphaea جند اللہ تعالی Urdunn مکمل طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں متصادم تباہ ہوئے بدو قبیلےآں. مغربی فلسطین دے متعدد شہراں تے دیہاتاں نو‏‏ں وی برطرف کر دتا گیا۔ سینٹ چیریٹن ، سینٹ سائیریاکس ، سینٹ سباس ، سینٹ تھیوڈوسیس تے سینٹ ایتھیمیوس د‏‏ی خانقاہاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ قبائلی فیڈریشناں د‏‏ی مشترکہ ہلاکتاں تقریبا 1، 1200 سن۔
دوران ہارون الرشید د‏‏ی (786-809) دے نال پہلی رسمی رابطےآں سلطنت کر اوتھ‏ے Frankish سلطنت دے شارلیمین ، واقع ہوئی اقدام دے حصے دے طور عباسی-Carolingian اتحاد 797 وچ ، ہارون الرشید د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی اے نو‏‏ں رپورٹ کيتا جاندا اے چارلیمان نے تعمیر تے بہتری دے ل money پیسہ بھیجنے دے بدلے وچ یروشلم وچ عیسائی مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت Charlemagne نو‏‏ں کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، چرچ آف ہولی سلیپرچر نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے لاطینی اسپتال نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا تے اسنو‏ں بینیڈکٹائن دے ماتحت کر دتا گیا۔ دو سال بعد چارلمگن نے یروشلم دے پیٹریاارک جارج نو‏‏ں اک ہور مشن بھیجیا۔
نويں صدی دے آخر تک ، بغداد وچ مقیم عباسیاں نے اپنے مغربی صوبےآں دا کنٹرول ختم کرنا شروع کر دتا۔ 78 From78 تو‏ں فلسطین اُتے تقریبا aut اک صدی تک نیم خود مختار حکمراناں نے مصر اُتے حکومت کیت‏‏ی ، اس دا آغاز مصر دے حکمران تے تلونیڈ خاندان دے بانی ، احمد ابن ٹلن تو‏ں ہويا ، جس نے عباسی عدالت تو‏ں مصر د‏‏ی آزادی دے اعلان دے چار سال بعد فلسطین تے بیشتر شام نو‏‏ں فتح کيتا۔ بغداد وچ 4 in4 وچ عباسیاں نے فلسطین دا براہ راست کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ، جدو‏ں انہاں دے حملے دے بعد تلونیڈ امیر ہارون د‏‏ی فوج نو‏‏ں مصر واپس جانا پيا ، جتھ‏ے اگلے ہی سال تولیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] بغداد تو‏ں براہ راست کنٹرول 939 جدو‏ں تک برقرار رکھیا گیا سی محمد بن Tughj امام Ikhshid دے گورنر عباسی مصر تے فلسطین، اپنے ڈومین تے عباسی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں عنوان امام Ikhshid (شہزادہ) زیادہ آزاد کنٹرول دتی گئی رضی. تلونیاں د‏‏ی طرح ، اخدشید راجگڑھ فلسطین تو‏ں نسبتہ قربت دے نتیجے وچ اس خطے اُتے زیادہ توجہ مرکوز ہوئے گئی ، ایويں کہ دونے اخشید حکمران ، محمد بن تغج الاخشید تے ابو المسک کافر یروشلم وچ دفن ہوئے گئے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 968 وچ ابو المسمک کافر د‏‏ی ہلاکت دے نتیجے وچ اخلاصید حکومت کیت‏‏ی مہلک تقسیم ہوئے گئی کیونجے انہاں نے فاطمیاں دے متوقع حملے د‏‏ی تیاری کرلئی ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
فاطمہ مدت
سجے|thumb| فاطمid خلافت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک ماں اپنے اڈے تو‏ں تیونس ، جنرل Gawhar امام Siqilli د‏‏ی اسماعیلی شیعہ فاطمیاں ، جنہاں نے انہاں د‏‏ی بیٹی دے ذریعے محمد د‏‏ی اولاد ہونے دا دعوی کيتا فاطمہ ، فتح کيتا Ikhshidid 969 وچ فلسطین تے مصر دے ڈومینز، مقامی ضمانت اک معاہدے اُتے مندرجہ ذیل سنیاں آزادی مذہب د‏‏ی انہاں نے نويں شہر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ منتقل کر دتا قاہرہ ، صرف شمال Ikhshidid دے راجگڑھ Fustat. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] فاطمیاں نے بازنطینی سلطنت دی حدود تک اپنی توسیع جاری رکھی تے 717171 وچ اینٹیوک اُتے اک ناکا‏م حملے دے بعد امیڈا دے باہر بازنطینی شکست ہوئی۔ اُتے ، بازنطینیاں نے دوبارہ جنگ لڑی تے 975 وچ شہنشاہ جان اول تیمسکیس د‏‏ی دوسری ماساں شام تے شمالی فلسطین دے بیشتر حصےآں ، بشمول ٹبیریاس ، ناصرت تے قیصریہ پیلیستینا اُتے قبضہ کيتا ، لیکن یروشلم جاندے ہوئے اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ شہنشاہ بیمار ہوئے گیا تے مہم تو‏ں واپسی اُتے 97 976 وچ اچانک دم توڑ گیا تے بازنطینیاں نے اس د‏ی سلطنت دے شمال وچ بلغاری خطرہ دا سامنا کرنے دے فورا بعد ہی پِچھے ہٹ گئے۔
یروشلم ، نابلس تے اسسکان نو‏‏ں فاطمid حکمرانی دے تحت توسیع تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ اُتے ، 1009 وچ ، فاطمid خلیفہ الحکیم نے سلطنت دے تمام گرجا گھراں تے عبادت خاناں نو‏‏ں ختم کرنے دا حکم دتا ، جس وچ چرچ آف ہولی سیپلچر شامل سی۔ اُتے ، ویہہ سال بعد اسنو‏ں ال Hakحکیم دے جانشین نے خلیفہ دے طور اُتے تبدیل کيتا ، علی ا -ظاہر ، جس نے بازنطینی شہنشاہ رومانوس III ارگیرس دے نال معاہدے وچ چرچ آف ہولی سیپلچر تے ہور مسیحی گرجا گھراں د‏‏ی از سر نو تعمیر دا اختیار دتا۔ رومانوس دے جانشین کانسٹیٹائن IX مونوموس نے اس بحالی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تے اس دوران مورستان اسپتال ، چرچ تے خانقاہ سمیت متعدد ہور عیسائی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ ازظہر نے اپنے دور حکومت وچ گنبد آف چٹان دی اک وڈی تزئین و آرائش دا کم وی کيتا۔ دسويں صدی دے بعد ، فلسطین دا جھنڈاں وچ تقسیم ہونے لگا۔