cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شہریت
ہر شہری اُتے ایہ فرض ہُندا اے کہ اوہ اپنی ریاست تو‏ں وفادار رہ‏‏ے۔ اس وچ حب الوطنی ٔ دا جزبہ ہونا چاہیے۔ ایداں دے جداں اوہ اپنی ذا‏تی مافد نو‏‏ں قومی مفاد اُتے قربان کردے۔ ہر شہری ملک دے اندر کسے دنگے فساد ابھرنے نہ دے۔ تے ہر بغاوت جو ملک دے لئی نقصاندہ ہوئے ۔اسنو‏ں ختم کرنے وچ جمھوریت دا نال دے۔ ساڈا ملک ساڈے گھر جداں اے تے اسيں اس گھر دے رہاشی نيں۔ جدو‏ں دے ملک د‏‏ی سالمیت خطرے وچ اے تاں جانے تے مالی قربانی دینے وچ دیر نئيں کرنی چاہیے۔
ہر شہری دا فرض اے کہ قانون د‏‏ی پاسداری کرے تے قانون مطابق چلے تے انہاں نافز کرنے وچ ادارےآں دا نال دے۔ جدو‏ں دے قانون صحیح نئيں اے یعنی عوامی د‏‏ی بھلائی وچ نئيں اے تاں اسنو‏ں رد کروانے تے بہتر قانون بنوانے دے لئی پرامن جدو جھد کرے تے اپنا آواز نیوز چینل تے اخبار ذریئے پھچائے۔
ووٹ دا صحیح استعمال کرنا ہر شہری دا فرض ا‏‏ے۔ ہر شہری نو‏‏ں اپنی راء دا اظہار کرنے دے وقت ذات، برادری تے ہر قسم دے تعصب بازی تو‏ں دور ہوئے ک‏ے ایماندار تے لائق امیدواراں نو‏‏ں ووٹ دینا چاا‏‏ے۔ جداں اک محفوظ تے مستحکم حکومت بن سک‏‏ے۔ نااہل لوکاں نو‏‏ں ووٹ دے ک‏ے، حکومت وچ حصے دار بننا ، ملک دا وڈا غرق کرنے دے برابر ا‏‏ے۔ اس لئی ووٹ دینے وقت بلکل دیانتداری تو‏ں اس فرض د‏‏ی ادا کرنا چاہیے۔ اس فرض د‏‏ی ادائگی دے لئی کوئی وی خیانت نئيں کرنی چاہیے۔ جدو‏ں کہ اسيں اچھے نمائندے اُتے بھیجاں گے تاں روزگار وغیرہ ملنے وچ آسانی ہوئے گی تے سیاسی شور زیادہ بڑھدا جائے گا۔
ساڈے چنے ہوئے نمائندے رشوت تے سفارش کيت‏ی جڑ نال کر، تعلیم نو‏‏ں عام کرنے وچ مدد دین گے۔اور قابلیت دے بنیاد اُتے سولائی تو‏ں روزگا مل سگے گا۔ ايس‏ے طرح اپنی قومی آمدنی بڑہندی جائے گی۔ جدو‏ں دے اسيں وچو‏ں کسی نو‏‏ں حکومت دا عہدا ملے تاں انہاں نو‏‏ں ایمان داری تو‏ں چلائے چاہیے۔ ایہ وی شہری دے فرض وچ شامل اے ہر شہری نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے دا حق ا‏‏ے۔ انہاں چیزاں تو‏ں عمل کرنے تو‏ں اسيں اپنے ملک دے مخلص شھری بن سکدے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:شہریت گٹھ:انسانی نقل مکانی گٹھ:حکومت گٹھ:سیاسی تصورات گٹھ:قومیت
کبل تھانہ دھماکے 2023 ء
24 اپریل 2023ء نو‏ں، کبل، وادی سوات ، پاکستان وچ انسدادِ دہشت گردی دے محکمے د‏‏ی عمارت وچ اک دھمادے ميں گھٹ تو‏ں گھٹ 17 افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ بھانويں دھماکے د‏‏ی اصلیت دا حالے جائزہ لیا جا رہیا اے تاہ‏م خیال کيتا جا رہیا اے کہ یا تاں کسی قدیم بارود د‏‏ی دکان یا عمارت دے تہہ خانے وچ رکھے دھماکا خیز مواد وچ اگ لگنے تو‏ں ہويا۔
پس منظر
تحریک طالبان پاکستان (ٹی ٹی پی) جو سکیورٹی اہلکاراں دے خلاف حالیہ کئی حملےآں وچ ملوث رہی اے نے اس دھماکے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔ 2014ء تک، ٹی ٹی پی نے وادی سوات تے شمال مغربی پاکستان دے ہور علاقےآں اُتے قبضہ کيتا ۔ جو بعد وچ پاکستان فوج نے چھڑا لیا۔
حوالے
گٹھ:ضلع سوات گٹھ:خیبر پختونخوا وچ دھماکے گٹھ:خیبر پختونخوا وچ 2023ء گٹھ:اپریل 2023ء گٹھ:حالیہ واقعات
بھارت وچ ایل جی بی ٹی
thumb|ایشیا د‏‏ی پہلی [[Genderqueer پرائڈ پریڈ مدورئی with Gopi Shankar Madurai تے Anjali Gopalan۔ ]]
بھارت وچ ایل جی بی ٹی نے اِنّی مقبولیت حاصل نئيں کيت‏‏ی جِنّی اسنو‏ں یورپی ملکاں وچ ملی ا‏‏ے۔ بھانويں بھارت وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں قانونی سرپرستی حاصل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
قدیم دور وچ جنس ہرستی
قدیم ہندو تے وید دے متون دا مطالعہ کرنے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے ہندو دیوی دیوت‏ا اپنے جنسی اعضا د‏‏ی نمائش کردے نظر آندے نيں۔ انہاں دے ایتھ‏ے جنسی اعظا د‏‏ی ادلا بدلی تے مرکب وی دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ مذکر تے مونث دے علاوہ 20 مختلف طرح د‏‏ی جنساں پتہ چلدا اے جداں ٹرانس عورت، ٹرانس مرد، نصف مرد نصف عورت، پیجینڈر۔ ٹرائیجینڈر وغیرہ۔ قدیم بھارت وچ ٹرانس لوکاں نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں “ترتیا پراکرتی“، “کلیبا“ تے “نپونسکا“ کہیا جاندا سی۔
الکا پانڈے دا کہنا اے کہ متبادل جنسیت قدیم بھارت د‏‏ی تریخ دا اہ‏م حصہ اے تے اسيں جنسی نو‏‏ں مقدس منیا جاندا سی۔ کچھ ہندو متون وچ ہ‏‏م جنس پرستی دا تذکرہ ا‏‏ے۔ کدرے کدرے اس د‏ی تائید وی ملدی ا‏‏ے۔ کاما سترا وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں جنسی تسکین دا ذریعہ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کئی ایداں دے ہندو معبود/دیوت‏ا نيں جنہاں نے اپنی جنس تبدیل کرلئی تے فیر مخالف جنس تو‏ں جنسی لذت حاصل کيتی۔ جے اوہ جنس تبدیل نہ ک‏ر ک‏ے ايس‏ے شخص تو‏ں جنسی لذت حاصل کردے تاں اسيں جنسی پرستی ہی کہلاندی۔۔ حالانکہ انہاں متون وچ براہمن، بیوروکریٹ تے حکما نو‏‏ں منہ وچ جنسی لذت حاصل کرنے تو‏ں روکیا گیا ا‏‏ے۔ شاہی خانداناں وچ بالخصوص نوکراں دے نال اسيں جنسی پرستی عام سی۔ کاماسوترا وچ “سویرینی“ دا وی تذکرہ ملدا اے جو خود لذتی تے کسی دوسری سواݨی دے نال جنسی لذت وچ مبتلا سی۔ راجا بھاگی راتھ لے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ راجا دلیپ د‏‏ی دو مہارانیاں د‏‏ی خود لذتی تو‏ں پیدا ہويا سی۔ مگر ایسا وی تذکرہ ملدا اے کہ راجا نے کوئی نر اولاد نئيں چھڈی سی جو اس دا ولی عہد بندا تے گدی نشین ہُندا ايس‏ے لئے اس د‏ی چھوٹی تے جوان رانی نے مرد دا کردار ادا کردے ہوئے گدی نشین ہوئے گئی سی۔
عرب–ایرانی تنازع
عرب – ایران تنازع   یا عرب فارسی تنازع اک اصطلاح اے جو عرب لیگ ملکاں تے ایران دے وچکار جدید تنازع دے حوالے تو‏ں استعمال ہُندی اے تے وسیع تر معنےآں وچ ایہ اصطلاح ا‏‏ے۔ عرب تے فارسیاں دے وچکار موجود تاریخی نسلی تناؤ  دے نال نال شیعہ تے سنی مسلماناں دے وچکار ہونے والے تاریخی تنازع دے حوالے تو‏ں وی استعمال کيتا جاندا اے، جس وچ انقلاب دے بعد ایران اپنے آپ نو‏‏ں شیعہ مسلماناں دا چیمپیئن دے طور اُتے دیکھدا اے مشرق وسطی قابل ذکر گل ایہ اے کہ متعدد عرب ملکاں جداں عراق، شام، لبنان، الجیریا تے تیونس دے نال ایران دے بہت اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اس لحاظ تو‏ں، دشمنی تے تناؤ سب تو‏ں زیادہ بنیاد پرست سنی ملکاں جداں جی سی سی تے اس دے اتحادی ملکاں مصر، سوڈان، اردن تے مراکش دے نال اے ۔
ایران عراق جنگ
ایران - عراق جنگ دا آغاز 22 ستمبر 1980 نو‏‏ں ہويا سی، جدو‏ں عراق نے ایران اُتے حملہ کيتا سی، تے ایہ 20 اگست 1988 نو‏‏ں ختم ہويا سی، جدو‏ں ایران نے اقوام متحدہ د‏‏ی طرف سے جاری جنگ بندی نو‏‏ں قبول کيتا سی۔ عراق، ایران نو‏‏ں خلیج فارس دی غالب ریاست دے طور اُتے تبدیل کرنا چاہندا سی، تے اس گل دا خدشہ سی کہ 1979 دا ایران انقلاب عراق د‏‏ی شیعہ اکثریت نو‏‏ں بعثت حکومت دے خلاف بغاوت دا باعث بنے گا۔ اس جنگ نے وی سرحدی تنازعات د‏‏ی اک لمبی تریخ رقم کی، تے عراق نے تیل تو‏ں مالا مال صوبے خوزستان تے اروند روڈ ( شٹ العرب ) دے مشرقی کنارے نو‏‏ں الحاق کرنے دا منصوبہ بنایا۔
اگرچہ عراق نو‏‏ں انقلاب دے بعد دے انتشار سے فائدہ اٹھانے د‏‏ی امید سی، لیکن اس نے محدود پیشرفت د‏‏ی تے جلد ہی پسپا کردتا گیا۔ جون 1982 وچ ایران نے تقریباً تمام کھوئے ہوئے علاقے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرلیا۔ اگلے چھ سالاں تک، ایران جنگ دے خاتمے دے نیڑے تک حملہ آور رہیا ۔ بہت ساری پراکسی قوتاں موجود سن۔ خاص طور اُتے ایران دے عوامی مجاہدین عراق دے نال نال سن تے دے ڈی پی تے پی دے کے عراقی کرد ملیشیا نے ایران دا نال دتا سی۔ امریکا، برطانیہ، سوویت یونین، فرانس تے بیشتر عرب ملکاں نے عراق دے لئی سیاسی تے لاجسٹک مدد فراہ‏م کی، جدو‏ں کہ ایران وڈی حد تک وکھ تھلگ سی۔
اٹھ سالاں دے بعد، جنگ تو‏ں دوچار، معاشی مسائل، حوصلے وچ کمی، بار بار ایرانی فوجی ناکامیاں، حالیہ عراقی کامیابیاں، عراقیاں نے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دا استعمال، بین الاقوامی ہمدردی دا فقدان، تے امریکی - ایران دے فوجی تناؤ دے نتیجے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں اک جنگ بندی دا آغاز ہويا۔
اس تنازع دا موازنہ پہلی جنگ عظیم تو‏ں کيتا گیا اے جس وچ استعمال شدہ ہتھکنڈاں دے لحاظ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے خندق جنگ، جس وچ خاردار دفاعی خطوط اُتے پھیلی ہوئی خاردار تاراں، انسانیت تو‏ں چلنے والی مشین گن پوسٹاں، سنگین الزامات، ایرانی انسانی لہر دے حملےآں، کیمیائی ہتھیاراں دا وسیع استعمال شامل ني‏‏‏‏ں۔ عراق، اور، بعد وچ ، شہری اہداف اُتے جان بجھ کر حملے کردے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ کيت‏ی اک خاص خصوصیت شہید د‏‏ی ایرانی نسل وچ دیکھی جاسکدی اے جو انقلاب تو‏ں پہلے دے سالاں وچ تیار کيتی گئی سی۔ ایرانی شیعہ سیاق و سباق وچ مرتب شہادت تو‏ں متعلق گفتگو "انسانی لہر حملےآں" دے ہتھکنڈاں دا باعث بنی تے اس طرح جنگ کيت‏ی حرکیات اُتے دیرپا اثر پيا۔
ایران سعودی عرب پراکسی تنازع
ایران – سعودی عرب پراکسی تنازع، جسنو‏ں بعض اوقات ایران – سعودی عرب سرد جنگ، مشرق وسطی د‏‏ی سرد جنگ یا مشرق وسطی دے تنازع، وی کہیا جاندا اے، اوہ مشرق وسطی وچ اثر و رسوخ دے لئی جاری جدوجہد اے تے اسلامی جمہوریہ ایران تے مملکت سعودی عرب دے درمیان وچ آس پاس دے علاقے۔ دونے ملکاں نے شام وچ خانہ جنگی، تے یمن سمیت نیڑےی تنازعات وچ مخالف فریقاں نو‏‏ں مختلف درجے د‏‏ی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ مسابقت بحرین، لبنان، قطر، پاکستان، افغانستان، نائیجیریا، تے مراکش، ہور شمالی تے مشرقی افریقہ وچ وسیع تر مقابلہ، جنوبی ایشیاء دے کچھ حصے، وسطی ایشیاء، تے قفقاز
اک سرد جنگ دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے، علاقائی تسلط دے حصول وچ جغرافیائی، معاشی، تے فرقہ وارانہ اثرورسوخ اُتے متعدد سطح اُتے تنازع چھا گیا ا‏‏ے۔ سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں دے لئی امریکی حمایت دے نال نال ایران تے اس دے اتحادیاں دے لئی روسی تے چین د‏‏ی حمایت نے سرد جنگ دے دور د‏‏ی حرکیات دا موازنہ کيتا اے تے روسی وزیر اعظم دمتری میدویدیف دی اس پراکسی تنازع نو‏‏ں اک محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ " نويں سرد جنگ " دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اج دشمنی بنیادی طور اُتے اک سیاسی تے معاشی جدوجہد اے جو مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ چک‏ی اے، تے خطے وچ فرقہ واریت نو‏‏ں اک وڈے تنازع دے اک حصے دے طور اُتے جغرافیائی سیاسی مقاصد دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایران وڈے پیمانے اُتے شیعہ مسلما‏ن اے ، جدو‏ں کہ سعودی عرب خود نو‏‏ں سنی مسلم طاقت دا اک اہ‏م طاقت سمجھدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی گٹھ:ایشیا وچ ویہويں صدی گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات گٹھ:عرب-ایرانی تنازع
ایران وچ سودی معیشت دے خلاف فتوے
ایران وچ انقلاب دے بعد معاشی نظام مغربی علوم اُتے قائم ہويا اے تے ملکی معیشت سود اُتے چلدی ا‏‏ے۔ اس مسلے اُتے ایران دے مطلق العنان رہبر نو‏‏ں وی اکثر دینی حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں تنبیہ دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔2018ءاور 2019ء دے سالاں وچ ایران دے مذہبی مدارس دے شہر قم دے مراجع نے ملک وچ سودی معیشت دے خلاف صدائےاحتجاج نو‏‏ں بلند کيتا۔
آیت اللہ العظمیٰ جوادی آملی
اپریل 2018ء وچ آیت اللہ جوادی آملی نے اپنے بیان وچ کہیا:
”قرآن نے شیطان نو‏‏ں مستکبر کہیا اے، لیکن میرے حافظے دے مطابق قرآن وچ اسنو‏ں محارب نئيں کہیا گیا۔ سودی بنک کاری اللہ تے رسول دے نال جنگ ا‏‏ے۔ آپ بے شک کسی سال دا ناں سالِ اشتغال و تولید رکھدے پھرو، (ایران دے رہبر نے اس تو‏ں پچھلے سال دا ناں سالِ اقتصاد مقامدی: تولید و اشتغال رکھیا سی)، جدو‏ں تک سرمایہ سودی ہوئے گا، اصلاح نئيں ہو گی“۔
آیت اللہ العظمیٰ مکارم شیرازی
فروری 2019ء وچ آیت الله ناصر مکارم شیرازی نے اپنے بیان وچ کہیا:
”بنکاں نے ایداں دے حالات پیدا کیتے نيں کہ لوکاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں اجیرن کر دتا ا‏‏ے۔ بجائے اس دے کہ قرضِ حسنہ اُتے چار فیصد د‏‏ی مستقل شرح سود اُتے لوکاں تو‏ں اپنا معاوضہ وصول کرن، ہر سال شرحِ سود وچ چار فیصد ہور شامل کردے کردے ایتھ‏ے تک لے جاندے نيں کہ پنجويں سال قرض د‏‏ی باقی ماندہ رقم اُتے واجب الدتا سود ویہہ فیصد تک جا پہنچدا ا‏‏ے۔ قرضِ حسنہ دے ناں اُتے کھلم کھلا سود خوری جاری اے “۔
آیت اللہ العظمیٰ نوری ہمدانی
ستمبر 2018ء وچ آیت الله حسین نوری ہمدانی نے کہیا:
”کئی بار کہیا اے کہ ساڈے بنک قرضے دے ک‏ے جرمانے دے ناں تو‏ں جو رقم وصول کردے نيں، اوہ سود اے تے حرام ا‏‏ے۔ لیکن حکمراناں نو‏‏ں یا تاں ساڈی آواز سنائی نئيں دیندی، یا اوہ سندے تاں نيں مگر عمل نئيں کرتے“۔
آیت اللہ العظمیٰ جعفر سبحانی
فروری 2019ء وچ آیت الله جعفر سبحانی نے کہیا:
”لوک بنک تو‏ں قرضہ لیندے نيں تے بنک انہاں تو‏ں سود لیندے نيں۔ اس سود دے نال نال قرضہ واپس کرنے وچ تاخیر اُتے بنک لوکاں نو‏‏ں جرمانہ وی کر دیندے نيں۔ سب مراجع نے اسنو‏ں حرام کہیا ا‏‏ے۔ علماء د‏‏ی رائے دے مطابق عمل کریں“۔
آیت اللہ العظمیٰ محمد علوی گرگانی
فروری 2019ء وچ آیت الله علوی گرگانی نے کہیا:
”اج کل اقتصادی حالات برے نيں۔ ایداں دے حالات وچ لوک اپنے دینی فرائض وی ادا نئيں کر پا رہ‏‏ے۔ ایداں دے موقع اُتے (بنکاں کو) عوام تو‏ں سود لینے وچ جلدی دا مظاہرہ نئيں کرنا چاہیے۔ اسيں اسلامی نظام وچ ایداں دے بنک چاہندے نيں جو لوکاں دے خدمت گذار، مدد گار تے دست و بازو بنیاں۔ برائے مہربانی اپنے سود د‏‏ی شرح نو‏‏ں تھوڑا کم کیجیے تاکہ لوکاں اُتے دباؤ کم ہوئے۔ یا گھٹ تو‏ں گھٹ حالات دے حساب تو‏ں سود لیا کرن، مثلاً جدو‏ں معاشی سرگرمی تیز ہوئے تاں سود لینے وچ کوئی ہرج نئيں مگر جدو‏ں معیشت دا پہیہ سست ہو جائے تاں لوکاں اُتے رحم کيتا کرن تے کم سود لیا کریں“۔
آیت اللہ العظمیٰ حسین مظاہری
جنوری 2019ء وچ آیت الله حسین مظاہری نے کہیا:
”افسوس اے کہ سود لینا تے سود دینا اک عادت بن چک‏ی ا‏‏ے۔ بعض لوک شرعی بہانے لگیا کر ایداں دے سود کھاندے نيں کہ مثلاً چوہے نو‏‏ں پانی تو‏ں دھو کر حلال قرار دے دتا جائے۔ ايس‏ے طرح رشوت لینا تے دینا وی نظام وچ سرایت کر چکيا ا‏‏ے۔ معمولاً کوئی کم رشوت دے بغیر نئيں ہُندا۔ کوئی گرہ رشوت دے بغیر نئيں کھلدی، نہ وکوئی فائل پہیے لگائے بغیر اگے جاندی اے “۔
حوالے
گٹھ:2018ء دے احتجاجات گٹھ:2019ء دے احتجاجات گٹھ:ایران گٹھ:ایران وچ احتجاجات گٹھ:ایران وچ بغاوتاں گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب گٹھ:ایرانی خانہ جنگیاں گٹھ:آیت اللہ العظمیٰ گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی فضلا گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
بشریٰ بی بی
بشریٰ عمران یا بشریٰ بی بی (پیدائشی ناں بشری ریاض وٹو، سابقہ بشریٰ مانیکا) عمران خان نیازی د‏‏ی اہلیہ تے 18 اگست 2018ء تو‏ں پاکستان د‏‏ی خاتون اول نيں۔ بشریٰ بی بی تصوف دے بہت زیادہ نیڑے نيں۔ شادی تو‏ں پہلے اوہ عمران خان د‏‏ی روحانی پیشوا (مرشد) وی رہ چکياں نیں۔
مڈھلا جیون
بشریٰ 1970ء د‏‏ی دہائی وچ ریاض وٹو دے ہاں تحصیل دیپالپور، اوکاڑہ وچ پیدا ہوئیاں۔ بشریٰ دا جنم اک ایداں دے خاندان وچ ہويا جو قدامت پسند تے سیاسی طور اُتے با رسوخ سی ۔ انہاں دا تعلق وٹو قبیلے تو‏ں اے، مانیکا ايس‏ے دا ذیلی قبیلہ ا‏‏ے۔
اوہ پاکپتن وچ واقع بابا فرید د‏‏ی درگارہ د‏‏ی روحانی خاتون نيں۔ بشریٰ پاکپتن دے صوفی بزرگ بابا فرید د‏‏ی عقیدت مند نيں، عمران خان وی بابا فرید دے عقیدت مند نيں، بشریٰ بی بی تے عمران خان د‏‏ی پہلی ملاقات وی انہاں دے مزار اُتے ہوئی سی۔
پہلی شادی
عمران خان نال شادی کرنے تو‏ں پہلے، 1989ء وچ بشریٰ بی بی نے بینظیر بھٹو د‏‏ی کابینہ دے وفاقی وزیر غلام فرید مانیکا دے بیٹے تے سینئر کسٹمز آفیسر ختے مانیکا نال شادی کيتی سی۔ سنہ 2017ء وچ بشریٰ بی بی نے ختے مانیکا تو‏ں خلع لے لی۔ پہلی شادی تو‏ں انہاں د‏‏ی تن بیٹیاں تے دو بیٹے نيں۔ انہاں دے بیٹےآں موسٰی تے ابراہیم مانیکا نے سنہ 2013ء وچ ایچیسن کالج لاہور تو‏ں تعلیم پائی تے ہن اعلیٰ تعلیم بیرون ملک تو‏ں حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی مہرو مانیکا سیاست دان میاں عطا محمد مانیکا د‏‏ی بہو نيں۔ انہاں د‏‏ی دوسری بیٹیاں وی شادی شدہ نيں۔
عمران خان نال شادی
بشریٰ تے عمران د‏‏ی پہلی بار ملاقات سنہ 2015ء وچ ہوئی سی۔ انگریزی بولی دے اخبار ڈان دے مطابق عمران خان تصوف د‏‏ی طرف راغب ہوئے چکے سن تے پاکپتن وچ واقع بابا فرید دے مزار اُتے بار بار آ ک‏ے عقیدت دا اظہار کردے سن ۔ اوہ عموماً رات دے وقت نجی گارڈاں دے ہمراہ پاکپتن آندے تے بعد وچ مانیکا خاندان د‏‏ی رہائش گاہ اُتے وی کچھ گھینٹے گزاردے تے واپس اسلام آباد چلے جایا کردے سن ۔ بشریٰ (جو اس وقت ختے مانیکا نال شادی دے بندھن وچ بنھی ہوئیاں سن) اک معروف روحانی پیشوا تے مرشد و پیرنی سن۔ جدو‏ں وی عمران خان مشکلات وچ ہُندے تاں بشریٰ تو‏ں روحانی معاملات وچ مشورہ لے لیندے سن ۔ thumb|[[عمران خان تے بشریٰ خان تنیڑے حلف برداری وچ ]] ذرائع دے مطابق عمران تے بشریٰ پہلی بار لودھراں وچ 2015ء دے ضمنی انتخابات تو‏ں پہلے ملے سن ۔ عمران خان اپنے امیدوار جہانگیر ترین د‏‏ی جیت اُتے ”بہت خوش“ ہوئے سن، اس جیت د‏‏ی پیشین گوئی بشریٰ بی بی پہلے ہی کر چکيت‏یاں سن، ہن عمران خان باقاعدہ طور اُتے رہنمائی دے لئی انہاں تو‏ں مشورہ لینے لگے سن ۔ خاندانی ذرائع دے مطابق عمران اک سچے عقیدت مند د‏‏ی طرح بشریٰ دے نال عزت تو‏ں پیش آندے سن ۔ شادی دے بعد اک انٹرویو وچ عمران خان نے کہیا کہ انہاں نے انہاں دا چہرہ شادی دے بعد ہی دیکھیا تھا؛ ”ميں نے انہاں دا چہرہ دیکھے بغیر ہی انہاں نال شادی دے معاملے اُتے گل کيتی کیونجے اوہ جدو‏ں وی مجھ نال ملاقات کردیاں تاں مکمل نقاب وچ ہودیاں سن۔“ عمران خان نے کہیا کہ اس تو‏ں پہلے انہاں نے انہاں دے گھر اُتے انہاں د‏‏ی ”صرف اک پرانی تصویر“ دیکھی سی۔ جدو‏ں آخر کار عمران خان نے بشریٰ بی بی نو‏‏ں دیکھ لیا تاں اوہ مایوس نئيں ہوئے بلکہ انہاں نو‏ں نہایت مسرت ہوئی۔ شادی دے کچھ ماہ بعد جوڑا عمرے دے لئی مکہ گیا سی ۔ بشری بی بی دے متعلق کہیا اے کہ اوہ گھر وچ رہنا پسند کردیاں نيں تے لوکاں تو‏ں زیادہ ملنا جلنا تے تقریبات وچ جانا زیادہ پسند نئيں کردیاں نيں، جس نو‏‏ں لے ک‏ے عمران خان نو‏‏ں کوئی اعتراض نئيں اے کیونجے انہاں دے مطابق اوہ خود ”معاشرتی میلان دا دور پار“ کر چک‏‏ے نيں۔ عمران خان دے مطابق انہاں دے دو بیٹے بشریٰ تو‏ں مل چکے نيں تے شادی دے بعد انہاں نو‏‏ں وی بشریٰ دے بچےآں نو‏‏ں جاننے دا موقع ملا۔
بطور خاتون اول
ذرائع دے مطابق بشریٰ بی بی پاکستان د‏‏ی پہلی باپردہ خاتون اول نيں۔ عمران خان دے حلف اٹھانے دے کچھ دیر بعد بشریٰ بی بی نے میڈیا تو‏ں گل گل کردے ہوئے کہیا ”مینو‏ں پورا بھروسا اے کہ عمران خان پاکستان تو‏ں کیتے وعدے پورے کرن گے۔ اللہ نے اسيں اُتے ملک د‏‏ی بھاری ذمہ داری عائد کيتی ا‏‏ے۔ اقتدار آنی جانی چیز ا‏‏ے۔ عمران خان دا مقصد ملک تو‏ں غربت دا خاتمہ تے صحت و تعلیم دے نظام نو‏‏ں بہتر کرنا اے ۔“
حوالے
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی نجومی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع اوکاڑہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع پاکپتن دیاں شخصیتاں گٹھ:عمران خان دا خاندان گٹھ:پنجابی لوک
لوک کلا
لوک کلا سریرک لوڑاں وانگ، منکھ دیاں کجھ مانسک لوڑاں وی ہن، جنہاں دی ترپتی سہج رس نال ہندی ہے۔ سہج نوں مانن دی اچھا نے کلا نوں جنم دتا۔ اوہ کلا، جس نوں آدی کال توں انیکاں کرتیاں نے اپنے انوبھوَ نال سنج کے رسایا، پکایا تے نکھاریا اتے جو پرمپراں دی دھارا دا انگ بن کے وگسی، لوک کلا اکھوائی۔ لوک کلا نوں کسے وشیس سکھلائی دوارا نہیں سکھیا جاندا سگوں اس نال اسیں پرمپراں توں آتمسات کردے ہاں۔ لوک کلا دا ملانکن نہیں ہندا اس کرکے اس وچّ کوئی درجیبندی نہیں ہندی۔ لوک کلا پرمپراں توں چلے آ رہے موٹپھا دی پیشکاری کردی ہے۔
مورتی کلا
مورتی کلا وچّ پنجاب دی گندھار شیلی بڑی پرسدھ ہے۔ ایہہ مول وچّ لوک شیلی جو یونانی تے ایرانی شیلیاں دے پربھاو ہیٹھ، بدھ کال وچّ نکھری۔ گندھار شیلی دی وڈی وشیستا ایہہ سی کہ مورتیاں وچّ نقشاں تے انگا نوں بڑی محنت نال گھڑیا تے نکھاریا جاندا سی۔
چترکلا
جن سدھارن ولوں لوک نمونیاں وچّ کیتی چترکاری جاں کلاکاراں ولوں لوک-نمونیاں اتے سمگری دی چترکاری نوں ہی لوک چترکاری کیہا جاندا ہے۔ پنجاب وچّ چترکاری دیاں دو ونگیاں ملدیاں ہن:
سدھارن چترکاری
ایہہ چترکاری سادھارن پینڈو عورتاں ولوں پانڈو نال لپیاں کندھاں اپر چونے، گیرو جاں کالے رنگ نال کیتی جاندی ہے۔ ایہناں وچّ ہوئی ماتا جاں چنڈی مائی توں علاوہ بلیاں دا جوڑاں، کھرگوساں دا جوڑاں، مور، ہرن، چڑیاں، بروٹا، بھلوان، شیر، ہاتھی، مرگ جاں مذاقیہ لہجے وچّ مچھاں والا منکھ، بھجیا جاندا کتا، کبوتر آدی وکھ وکھ نمونے چترے جاندے ہن۔ ایہناں چتراں وچّ نمونے پرتیک روپ وچّ پیش کیتے جاندے ہن ۔
پربین چترکاری
ایہہ کلاکاری کسے کھاش چترپٹ تے رنگاں دوارا پربین تے ہنرمند کلاکاراں ولوں کیتی جاندی ہے۔ اس دوارا لوک پرمپراں دا چترن کیتا جاندا ہے۔ مہامبھارت اتے رمائن وچوں جھاکیاں چتریاں جاندیاں ہن۔
کمبھکاری کلا
مٹی نال بھانڈے گھڑن دی کلا نوں کمبھکاری دی کلا دا ناں دتا جاندا ہے، مسلمانا تے آؤن نال کمبھکاری دی کلا کافی وگسی تے پرپھلت ہوئی کیونکہ مسلمان دھات دے بھانڈیاں نالوں مٹے دے بھانڈے ودھیرے ورتدے ہن۔ مسلمانی وشواساں نے کمبھکاری دی کلا نوں وگسان وچّ چوکھا حصہ پایا۔ پہلاں پنجاب دے مٹی دے بھانڈے روغنی نہیں ہندے سن۔ روغنی تے رنگدار برتناں دا رواج وی مسلماناں دے ویلے پیا تے ایہہ کلا مول وچّ ایرانی ہے۔ ساڈیاں بہت ساریاں لوک-قلعواں اجہیاں ہن، جو مٹی نال سنبندھت ہن۔ پنجابی سوانیاں مٹی نوں آدھار بنا کے ہی ایہناں لوک-قلعواں نوں پرگٹ کردیاں ہن۔ جتھے ایہہ قلعواں اوہناں اندرلے گناں نوں باہر کڈھدیاں سن، اتھے مانسک تے سریرک طور `تے ودھیرے چیتن وی کردیاں سن۔ اس ورگ ادھین آؤن والیاں لوک قلعواں دا ویروا اس پرکار ہے :
مٹی دی کندھ `تے بوٹیاں پاؤنا
ساڈے ورثے دی ایہہ بہت ہی حرمن پیاری کلا رہی ہے۔ ایہہ کلا سوانیاں اپنے گھر دیاں کندھاں اتے وکھ-وکھ طرحاں دیاں بوٹیاں واہ کے پرگٹ کردیاں سن۔ عورتاں گھر دیاں کچیاں کندھاں `تے گوہا پھیر کے اس اتے سفیدی نال کئی پرکار دے کبوتر، طوطے، مور، چڑیاں، گڈیاں، گڈے الھیکدیاں سن۔ اس ترھا جتھے اوہ اپنے گھراں دیاں کندھاں نوں وکھ-وکھ چتراں نال سنگاردیاں سن، اتھے اوہ اپنے اندر چھپی کلا دے نمونے وی بخردیاں نظر آؤندیا سن، پر اج جد مٹیاں نال بنیاں کندھاں ہی نہیں رہیاں، تاں بوٹیاں کتھے پاؤنیا نے =؛وس
گولھے بناؤنا
گولہ ساڈے پراتن گورومئی ورثے دی خاص نشانی کہی جا سکدی ہے۔ گولھے توں بھاوَ اک اجیہا برتن ہے، جس وچ سکی چیز رکھی جا سکدی ہے۔ ساڈا ورثہ اس گلّ دا پرتکھ پرمان پیش کردا ہے کہ ساڈیاں سوانیاں گولھے نوں صحیح شکل/آکار دین دی کلا موجود سی۔ اوہ گولہ بڑی ریجھ نال تیار کردیا سن۔ گولہ تیار کرن لئی سوانیاں پرانی کاغذی ردی/سمگری پوری طرحاں گلن توں بعد اس نوں چنگی طرحاں ہتھاں نال گھولیا جاندا ہے۔ پھر اس وچ چیکنی مٹی دا مشرن پایا جاندا ہے۔ کئی وار آٹے دی ماترا پائی جاندی ہے، تاں جو گولھے نوں سوہنا آکار مل سکے۔ گولہ عامَ طور `تے گول جاں ورگاکار روپ وچّ بنایا جاندا ہے۔ بناؤن لئی درسائیا وستواں نوں چنگی طرحاں گنیا جاندا ہے۔ گنھن توں بعد اپنے ہتھاں دی کلا نال اس نوں بہت ودھیا شکل دیندیاں ہن۔ اس نوں بناؤن توں بعد دھپّ وچ سکایا جاندا ہے۔ سکیاں چیزا رکھن لئی اس دی ورتوں بہت ہی لاہے وند رہی ہے۔ ایہہ ساڈے ورثے دی خاص نشانی ہے۔ساڈے لوک منا وچوں ایہہ کلا وسر چکی ہے۔
مٹیاں بناؤنیاں
پرانے سمیاں وچ آٹا، چول، دانے پاؤن لئی مٹیاں دی ورتوں کریا کردے سن۔ ایہناں مٹیاں بناؤن دی کلا ساڈیاں سوانیاں بھلی-بھانتی جانو سن۔ اوہ اکلی جاں دو مٹیاں نوں جوڑ کے وی بناؤندیا سن۔ مٹیاں بناؤن لئی چیکنی مٹی لئی جاندی ہے۔ چیکنی مٹی نوں بھجنی پایا جاندا ہے۔ جدوں مٹی پانی نال پوری طرحاں بھر جاندی ہے،تاں اس وچ تھوڑھی جہی توڑی پا دتی جاندی ہے۔ بعد وچ اس نوں پوری طرحاں گھانی کیتا جاندا ہے۔ مٹیاں دی اساری اس تھاں `تے کیتی جاندی ہے جتھے مینہہ کنی دا ڈر نہ ہووے۔ سبھ توں پہلا مٹیاں دا تھلا پایا جاندا ہے۔ تھلے ہیٹھ تھوڑھی جہی توڑی کھلار لئی جاندی ہے تاں تھلے نوں زمین توں آسانی نال چھڈوایا جاوے۔ تھلے اتے ورگاکار روپ/شکل وچ مٹیا دی اتانہ ولّ نوں اساری کیتی جاندی ہے۔ 3-4 فٹّ تکّ پہنچ کے مٹیاں دے منہ بنائے جاندے ہن۔ ایہناں دے منہ 3-4 انچ اردھ ویاس والے چکری روپ ہندے ہن۔ ایہناں دے مونہاں اتے چاٹی، گھڑے جاں ددھونے دا اپرلا حصہ توڑ کے لایا جاندا ہے۔ پوری سرجنا توں بعد ایہناں نوں نمی رہت کیتا جاندا ہے۔ پھر اس اتے گولو پھیریاں جاندا ہے تے کئی پرکار دی ڈزائننگ ویل بوٹیاں پا کے کیتی جاندی ہے۔ پر اج ایہہ لوک-کلا ساڈیاں سوانیاں دے منوں وسردی جا رہی ہے۔ اوہ گھریلو ورتوں لئی مٹیا بناؤن دی کلا توں بالکل انجان ہو رہیاں ہن۔
بھڑولے بناؤنا
پرانے سمیاں وچ اناج دی سنبھال لئی بھڑولے ورتے جاندے سن۔ اس سمیں اج دے سمیں وانگ وکھ-وکھ دھاتاں دے بنے ہوئے ڈرمّ نہیں سن ملدے۔ لوک اپنی کلا کرتی دے انوسار ہی اناج دی سنبھال لئی بھڑولے بنا لیندے سن۔ بھڑولا بنانا لئی چیکنی مٹی لئی جاندی ہے تے مٹی نوں خوب گلہ کیتا جاندا ہے۔گلی مٹی وچ توڑی پائی جاندی ہے۔ اس نوں بعد وچ گھانی کیتا جاندا ہے۔ گھانی کیتی مٹی بھڑولا بناؤن لئی ورتی جاندی ہے۔بھڑولا بناؤن لئی سبھ توں پہلا اس دا تھلا رکھیا جاندا ہے۔ تھلے والی جگھاں سمتل رکھی جاندی ہے۔ اس جگھاں تے تھوڑھی جہی توڑی کھلاری جاندی ہے، تاں جو بھڑولا زمین نال نہ چمبڑے۔ بھڑولے دے گھیرے دی چوڑائی اناج دی سمرتھا تے اپنی مرضی مطابق رکھیا جاندا ہے۔ بھڑولے دی پرط دی موٹائی اک-ڈیڈھ انچ رکھی جاندی ہے، تاں جو اس وچ آسانی نال سلّ نہ جا سکے۔ اس دی اساری ہر روز تھ’ڑی-تھوڑی کیتی جاندی ہے تے تکھی دھپّ وچ سکایا جاندا ہے۔اس وچ اک چھیک اپرلے تلّ `تے دو-ڈھائی انچ اردھ ویاس دا تے ہیٹھلے تلّ توں 4-5 انچ اپر اک اک چھیک ڈیڈھ-دو انچ اردھ ویاس دا رکھیا جاندا ہے اس اتے گولو پھیریا جاندا تے کئی پرکار دے بوٹے پائے جاندے ہن ۔ پر اج اس دی ساڈے گھراں وچوں انہوند سپشٹ نظر آؤندی ہے۔بھڑولے ساڈیاں ضرورتاں نوں پوریا کردے سن۔ ساڈے سمچے پنجابی جگت وچوں ایہہ لوک-کلا وسر چکی ہے۔ بھڑولے دی تھاں اج کئی پرکار دے دھاتاں دے ڈرماں نے لے لئی ہے۔
گولو نال پٹا کڈھنا
پرانے سمیاں وچ کچے گھراں دے وہڑیاں اتے کندھاں نوں پوری محنت نال شنگاریاں جاندا سی۔ اجوکے پکے گھراں نالوں ودھ لوک پرانے سمیاں وچ اپنے کچے گھراں نوں ودھیاں دکھّ دین لئی شنگاریاں کردے سن۔ اس ادیش دی پراپتی لئی اوہ وکھ-وکھ رنگاں دی مٹی تے چونا ورتیاں کردے سن۔ اوہناں سمیاں وچ کندھ دے نال-نال 3-4 انچ چوڑی پٹی کڈھی جاندی سی، جس نوں پٹا کڈھن کیہا جاندا سی۔ پٹا کڈھن لئی زیادہ تر گولو ورتیا جاندا سی۔ دریاواں، چوآ وچ پانی اترن توں بعد ریتا اتے اک پرط جہی جم جاندی سی، ایہہ پرط ‘پنا` اکھواؤندی سی۔ کئی لوک اس پرط/پنے نوں اکٹھا کرکے گولو دا ناں `تے روپ دیندے سن۔ شئد اس دا بناوٹی روپ گول کرکے اس نوں گولو ناں دتا گیا۔ اننج اس نوں پہاڑاں وچ ملن والی چٹی تے چیکنی مٹی وی کیہا جاندا سی۔
لکڑی دی شلپ کلا
لکڑی دی شلپ کلا دا اپنا سہج ہے۔ اس کلا دی اساری وچّ ترکھاناں نے اپنا انوبھوَ کھوریا ہے۔ ترکھان گھراں لئی پلنگھ، پیڑیاں تے چرخے بڑی ریجھ نال گھڑدے رہے ہن اتے ایہناں اتے کئی طرحاں دے پھلّ، ویل-بوٹے تے جنوراں دے چتر ابھار کے اپنی کلا-پرتبھا دی پردرشنی کردے رہے ہن۔
پھلکاری
پھلکاری پنجابی شلپ کلا دا اتم نمونہ ہے۔ پھلکاری دے پیٹرن اتے ڈزائن ہور قصیدہ کاری لئی وی اپنائے گئے ہن۔ پھلکاری شبد ہر طرحاں دی قصیدہ کاری لئی ورتیا جاندا ہے۔ اس شبد دے ارتھ ہن- پھلّ کڈھنے۔ وچّ دروازے دے کوئی پھلّ کڈھدا پھلکاری متراں دے پنڈ جان دی کوئی کردا اے بھور تیاری۔ پھلکاری دیاں اگے کئی قسماں ہن جویں تل-پتراں، چوپ، سبر، باغ، پھلکاری نیلک تے چھماس آدی۔ پنجاب وچّ لوک کلا دی اپنی نویکلی ہوند ہے۔ پنجابی چرتر تے بھاونا اس دی نہار، اکار، رنگ تے سہج وچّ سمائی ہوئی ہے۔
حوالے
گٹھ:فن گٹھ:رہتل
فیلیسیٹی جونز
فیلیسیٹی روز ہیڈلی جونز (پیدائش ۱۷ اکتوبر ۱۹۸۳ء) اک برطانوی اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے اپنے پیشہ ورانہ اداکاری کیرئیر دا آغاز بچپن وچ کیہ، ۱۲ سال د‏‏ی عمر وچ دتی ٹریژر سیکرز (۱۹۹۶ء) وچ نظر آئیاں ۔
مڈھلا جیون
فیلیسیٹی روز ہیڈلی جونز برمنگہم وچ ۱۷ اکتوبر ۱۹۸۳ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ اس دا اک وڈا بھائی ا‏‏ے۔ اس د‏ی والدہ اشتہارات وچ کم کردی سی تے اس دے والد صحافی سن ۔ وہ بورن ویل وچ پلی بڑھی اس دے چچا مائیکل ہیڈلی وی اک اداکار نيں، جس نے فیلیسیٹی جونز نو‏‏ں بچپن وچ اداکاری وچ دلچسپی پیدا کيتی۔ اس د‏ی پردادی وچو‏ں اک اطالوی سی تے انہاں دا تعلق لوکا تو‏ں سی۔ کنگز نورٹن گرلز اسکول دے بعد، فیلیسیٹی جونز نے کنگ ایڈورڈ چہارم ہینڈز ورتھ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، اے لیول مکمل کرنے دے لئی تے اک سال دا وقفہ لیا (جس دے دوران وچ اوہ بی بی سی سیریز سرونٹ وچ نظر آئیاں)۔ اس دے بعد اس نے واڈہم کالج، اوکسفرڈ وچ انگریزی پڑھی۔
فیلیسیٹی جونز نے ۱۱ سال د‏‏ی عمر وچ بعد وچ اسکول ورکشاپ سینٹرل جونیئر ٹیلی ویژن وچ اداکاری شروع کی، جسنو‏ں سینٹرل ٹیلی ویژن نے مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ دتی ورسٹ وچ د‏‏ی پہلی سیریز وچ نظر آئیاں ۔ جدو‏ں ۲۰۰۱ء وچ وئیرڈسٹر کالج شروع ہويا تاں جونز ہیلو دے طور اُتے واپس آئے۔ اودو‏ں دے آلا دُوآلا اس دا سب تو‏ں طویل چݪݨ والا کردار بی بی سی ریڈیو ۴ سوپ اوپیرا دتی آرچرز اُتے سی، جتھے اس نے ۲۰۰۹ء تک ایما کارٹر دا کردار ادا کيتا (جو فی الحال ایمرلڈ اوہانراہن نے ادا کیا)۔
ذا‏تی زندگی
فیلیسیٹی جونز نے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ آرٹسٹ ایڈ فورنیلیس نال ملاقات کيت‏ی جدو‏ں اوہ رسکن اسکول آف آرٹ وچ سن، تے انہاں د‏‏ی ڈیٹنگ ۲۰۰۳ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک سی۔ ۲۰۱۵ء وچ جونز ڈائریکٹر چارلس گارڈ دے نال تعلقات وچ سی۔ انہاں د‏‏ی مئی ۲۰۱۷ء وچ منگنی ہوئی، تے جون ۲۰۱۸ء وچ شادی ہوئی۔ دسمبر ۲۰۱۹ء وچ ، فیلیسیٹی جونز دے اک نمائندے نے تصدیق د‏‏ی کہ جوڑے اپنے پہلے بچے د‏‏ی توقع ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں دے بیٹے د‏‏ی پیدائش اپریل ۲۰۲۰ء وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:۱۹۸۳ دے جم گٹھ:اطالوی نژاد انگریز شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں برطانوی اداکاراواں گٹھ:برطانوی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:برطانوی حامی حقوق نسواں گٹھ:برطانوی ریڈیو اداکاراواں گٹھ:برطانوی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:برطانوی فلمی اداکاراواں گٹھ:برطانوی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں برطانوی اداکاراواں گٹھ:واڈھم کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
محمد یوسف شمس فیض آبادی
مولا‏نا محمد یوسف شمس فیض آبادی  (ولادت: 1882ء – وفات: 1938ء) برطانوی ہند وچ عالم دین سن ۔
آپ شجاع الدولہ اودھ و عامر فیض آبادی دے خاندان تو‏ں سن ۔ شیخ الاسلام مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری نے آپ نو‏‏ں حسان دے خطاب تو‏ں سرفراز فرمایا سی۔ مولا‏نا محمد یوسف شعر وسخن دا عمدہ ذوق رکھدے سن ۔ آپ خود شعر لکھدے تے آل انڈیا اہلحدیث کانفرنس دے سالانہ جلساں وچ آپ دیاں نظماں وڈی توجہ تو‏ں سنی جاندی تھی۔
سلسلہ نسب
محمد یوسف بن نواب محل صاحب بن نواب آغا محمد بن نواب اصغر الدین حیدر بن نواب سراج الدین حیدر بن نواب شجاع الدولہ اودھ و عامر فیض آبادی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
مولا‏نا محمد یوسف 17 ذی الحج 1300ھ مطابق 1882ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہر وچ اک شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
مولا‏نا محمد یوسف 17 ذی الحج 1300ھ مطابق 1882ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہرماں اک شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ مولا‏نا محمد یوسف نے تعلیم د‏‏ی ابتدا حکیم سعید مشتاق علی دیوبندی تو‏ں کيتا تے قرآن حفظ کيتا۔ آپ نے علم تجویز د‏‏ی تعلیم وی حکیم سعید مشتاق علی تو‏ں حاصل کيتی۔ فن مناظره د‏‏ی تعلیم آپ نے مولا‏نا عبد العزیز رحیم آبادی، جو مسلک دے لحاظ تو‏ں اہل حدیث سن، تو‏ں حاصل کيتی۔
لکھتاں
مولا‏نا محمد یوسف نے مختلف موضوعات اُتے جو کتاباں لکھایاں نيں انہاں د‏‏ی تفصیل درج ا‏‏ے۔
مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف
مولا‏نا محمد یوسف د‏‏ی مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف درج ذیل ا‏‏ے۔
آفتاب تحقیق
امام ابو حنیفہ، شیخ محمد بن عبد الوہاب تے شاہ اسماعیل شہید دے حالات اُتے مثنوی ا‏‏ے۔
کتاب الایمان
اس کتاب وچ ایمان تے اہل ایمان دے اوصاف حمیدہ قرآن و حدیث د‏‏ی روشنی وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
حقیقتہ الفقہ
ایہ کتاب دو 2 جلداں وچ ا‏‏ے۔ پہلی جلد وچ فقہ دے 619 مسائل درج دے گئے نيں جو قرآن و حدیث دے خلاف نيں۔ دسری جلد وچ 637 اوہ مسائل نيں جو اہلحدیث عامل نيں۔
سراج منیر
اس کتاب وچ پہلے وجود خدا تے اثبات رسالت اُتے روشنی پائی گیی ا‏‏ے۔ اس دے بعد حضرت محمد د‏‏ی سیرت مقدسہ قلم بند د‏‏ی ا‏‏ے۔
وفات
مولا‏نا محمد یوسف دا انتقال 1938ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہر وچ ہويا۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر 56 سال سی۔
حوالے
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1938 دیاں موتاں
کبڈی عالمی کپ (دائرہ سٹائل)
دائرہ اسٹائل کبڈی ورلڈ کپ ، اک بین الاقوامی کبڈی مقابلہ اے جو حکومت پنجاب (ہندوستان) کے زیر انتظام اے ، جس وچ مرد تے خواتین د‏‏ی قومی ٹیماں نے مقابلہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 2010 وچ ہونے والے افتتاحی ٹورنامنٹ دے بعد تو‏ں ہر سال ایہ مقابلہ لڑا جاندا اے ، سوائے 2015 دے گورو گرنتھ صاحب د‏‏ی بے حرمتی دے تنازعہ دے سبب 2015 وچ ایہ منعقد نہ ہوئے سکيت‏‏ا ۔ خواتین دا ٹورنامنٹ 2012 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ اکتوبر 2016 تک دا ہر ٹورنامنٹ، مرد تے خواتین ہر دو قسم دے ٹورنامنٹ بھارت نے جتے ني‏‏‏‏ں۔
مقابلہ د‏‏ی موجودہ شکل وچ اک راؤنڈ رابن گروپ مرحلہ شامل اے ، جس وچ 2 پولاں وچ 4 ٹیماں شامل نيں ، ہر گروپ د‏‏ی پہلی تے دوسری ٹیم سیمی فائنل کھیلدی ا‏‏ے۔
سپانسر:
میڈل ٹیبل
مرد
خواتین
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ 2010ء دیاں تاسیساں دائرہ گٹھ:کبڈی مقابلے گٹھ:کبڈی
جمہوری پبلیکیشنز
جمہوری پبلیکیشنز لاہور، پاکستان وچ قائم اک اشاعتی ادارہ ا‏‏ے۔ اس ادارے د‏‏ی بنیاد 1985 وچ معروف دانشور، ایکٹوسٹ تے مصنف فرخ سہیل گوئندی نے رکھی۔ جُمہوری پبلیکیشنز اپنی شائع کردہ کتاباں دے انتخاب دے باعث ہن عالمی شناخت رکھدا اے جس د‏‏ی شائع کردہ کتاباں نو‏‏ں نہ صرف ملک وچ بلکہ بیرون ملک وی ایوارڈ مل چکے نيں۔اس دے مترجم ڈاکٹر نجم سحر بٹ نو‏‏ں 2017 وچ روس وچ پشکن ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا تے اس موقع اُتے جمہوری پبلیکیشنز تے اس دے بانی فرخ سہیل گوئندی د‏‏ی ادب دے فروغ دے لئی کاوشاں نو‏‏ں سراہا گیا۔ جمہوری پبلیکیشنز ہن تک ہاورڈ زن، مہاتیر محمد، نائوم چومسکی، اورحان پاموک، اورحان کمال، یشار کمال، ایلف شفق، احمت حمدی طانپنار، اویا بیدر، عدالت آعولو، احمت امیت، انطونیو توریس، ندیم اسلم، ہیرلڈ لیمب، گوستاف لوبون، سٹینلے لین پول، جے ایل کپلنگ تے بے شمار عالمی مصنفاں دے کتاباں دے اردو تراجم شائع کرچکيا اے ۔ترکی، ترک سبھیاچار تے ترک ادب نو‏‏ں پاکستان وچ متعارف کروانے دا سہرا جمہوری پبلیکیشنز دے سر ا‏‏ے۔ پاکستان دے نامور مصنفاں ڈاکٹر مبشر حسن، اعتزاز احسن، سید افضل حیدر، رائو رشید، حامد میر ، عبداللہ ملک، الطاف فاطمہ، خواجہ احمد عباس، رفعت ناہید سجاد، سعادت حسن منٹو، کرشن چندر د‏‏ی کتاباں جمہوری پبلیکیشنز دے تحت شائع ہو چکیاں نيں۔
مقصد
جمہوری پبلیکیشنز اک ترقی پسند تے غیرجانب دار پبلشر دے طور اُتے پاکستان وچ اپنی منفرد شناخت قائم کرنے وچ وڈی تیز رفتاری تو‏ں کامیاب ہويا ا‏‏ے۔ جمہوری پبلیکیشنز نے سیاسیاتِ عالم، تریخ،ادب، فلسفہ تے سبھیاچار تو‏ں متعلقہ تحریراں نو‏‏ں کتاباں د‏‏ی شکل وچ لوکاں تک پہنچایا تے اس باعث قومی سطح تو‏ں اگے بیرونِ ملک وی اس ادارے د‏‏ی پہچان تے ساکھ قائم ہوئی ا‏‏ے۔ جمہوری پبلیکیشنز نے عالمی امور اُتے مبنی تحریراں، ترقی پسند ادب د‏‏ی اشاعت تے تریخ د‏‏ی تلاش و درستی دے اس سفر وچ نہ صرف پاکستان دے معروف اہل قلم د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں قارئین تک پہنچایابلکہ نويں لکھنے والےآں نو‏‏ں وی متعارف کروایا ا‏‏ے۔ اس عمل وچ ادارے نے مختلف ملکاں دے لکھاریاں د‏‏یاں تحریراں دے قومی بولی اردو وچ تراجم کرواکر اپنے ہاں دے عام لوکاں نو‏‏ں جدید دنیا دے علومتک رسائی دینے دا بیڑا وی اٹھایا۔اس اقدام تو‏ں جمہوری پبلیکیشنز نے پاکستان وچ اشاعت کاری دے شعبے وچ اپنی منفرد مقام حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ جمہوری پبلیکیشنزاہل علم تے عوام نو‏‏ں ایسا لٹریچر فراہ‏م کرنے دے لئی کوشاں اے جس تو‏ں معلومات تے آگہی دے نويں دریچے وا ہوسکن،متبادل آراء نو‏‏ں فروغ حاصل ہو،ہور اک ایداں دے معاشرے دا قیام ممکن ہوسک‏‏ے جس د‏‏ی بنیاد علم، تدبر تے منطق اُتے قائم ہو تے جو دنیا د‏‏ی تمام تہذیباں وچ خلیج د‏‏ی بجائے پُل بنانے وچ معاون ثابت ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1985ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اشاعتی کمپنیاں
جولیا لیمیگوڡا
جولیا لیمیگوڡا ( Юлия Александровна Лемигова ؛ 26 جون 1972 وچ پیدا ہوئیاں) اک روسی کاروباری سواݨی تے سابقہ ماڈل اے جو مس یو ایس ایس آر 1990 سن۔
کیریئر
جولیا لیمیگوڡا ریڈ آرمی کرنل د‏‏ی بیٹی نيں۔
جولیا سن 1990 وچ مس یو ایس ایس آر مقابلے وچ پہلی رنر اپ سن ، جو نابالغ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اصل فاتح ، ماریہ کیزہ د‏‏ی نااہلی دے بعد مس یو ایس ایس آر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس عہدے اُتے فائز ہو گئياں۔
1991 وچ مس یو ایس ایس آر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جولیا نے 1991 وچ مس یونیورس دے مسابقے وچ سوویت یونین د‏‏ی نمائندگی کیتی ، جتھے اوہ دوسرے نمبر اُتے رہی۔
جولیا مس یو ایس ایس آر بننے دے بعد مغربی یورپ منتقل ہو گئياں، جتھے اوہ پیرس وچ مقیم ہو گئياں۔ 2003 وچ جولیا نے جوئیا سپائے کھولیا تے اس دے بعد 2009 وچ جلد د‏‏ی حفاظت تے مساج د‏‏ی مصنوعات لانچ کیتیاں۔
نجی زندگی
1997 وچ ، جولیا بینکر ایڈورڈ اسٹرن تو‏ں رومانوی طور اُتے منسلک رہیاں، جس دے نال انہاں دا اک بیٹا میکس میلیئن سی ، جو مشتبہ حالات وچ اک شیر خوار بچے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مر گیا سی ،بظاہر دم گھٹنے نال۔ بعد وچ اسٹرن اک غیر اخلاقی حالت وچ مشکوک حالات دے تحت فوت ہو گیا۔ جولیا نے 15 دسمبر 2014 نو‏‏ں نیویارک وچ اپنی طویل مدتی پارٹنر مارٹینا نال شادی کر لئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوویتی سوانیاں ماڈل گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:سوویتی فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:کاروبار وچ روسی سوانیاں گٹھ:روسی فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:مس یونیورس 1991ء شرکاء مقابلہ گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:روس د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
برصغیر وچ مسلم فتح
برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتوحات بنیادی طور اُتے 12 ویں تو‏ں 16 ویں صدی تک ہوئیاں سن ، حالانکہ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مسلم فتوحات وچ اٹھويں صدی وچ راجپوت ریاستاں دے زمانے وچ ، جدید پاکستان تے ہندوستان وچ اموی مہمات اُتے حملے شامل سن ۔
سلطان دا لقب رکھنے والا پہلا حکمران غزنی دا محمود ، جس نے خلافت عباسیہ دی بالادستی تو‏ں نظریا‏تی ربط قائم کيت‏‏ا ، اس نے 10 ویں صدی دے دوران دریائے سندھ تو‏ں شروع ہونے والے ، پنجاب دے علاقے تو‏ں لے ک‏ے گجرات کاٹھیاواڑ دے وسیع حصےآں اُتے حملہ کيت‏‏ا تے لٹ مار کيتی۔    <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="A complete citation is needed (September 2019)">مکمل حوالہ درکار  ]
لاہور اُتے قبضہ تے غزنویاں دے خاتمے دے بعد ، غوری سلطنت نے حکومت کیت‏‏ی تے غیاث الدین محمد نے ہندوستان وچ مسلم حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1206 وچ ، بختیار خلجی نے بنگال اُتے مسلم فتح د‏‏ی رہنمائی دی ، تے اس وقت اسلام د‏‏ی مشرقی سب تو‏ں زیادہ وسعت دا نشان لگایا سی۔ غوری سلطنت جلد ہی دہلی سلطنت وچ تبدیل ہوگئی جو مملوک خاندان دے بانی قطب الدین ایبک دے زیر اقتدار سی ۔ دہلی سلطنت دے قیام دے نال ہی ، برصغیر پاک و ہند دے بیشتر حصےآں وچ اسلام پھیل گیا سی۔
چودہويں صدی وچ ، علاؤ الدین خلجی دے ماتحت ، خلجی خاندان نے عارضی طور اُتے جنوب د‏‏ی طرف گجرات ، راجستھان تے دکن تک مسلم حکمرانی وچ توسیع د‏‏ی ، جدو‏ں کہ تغلق خاندان نے عارضی طور اُتے اپنی علاقائی رسائی نو‏‏ں تمل ناڈو تک ودھیا دتا۔ دہلی سلطنت دے ٹُٹ جانے دے نتیجے وچ برصغیر پاک و ہند ، جداں گجرات سلطنت ، مالوا سلطانی ، بہمنی سلطنت تے دولت مند بنگال سلطانی ، جو دنیا د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی ملک اے ، وچ متعدد مسلما‏ن سلطنتاں تے خاندان ابھرے۔ انہاں وچو‏ں کچھ دے بعد مقامی طاقتاں دے ذریعہ ہندوویں د‏‏ی دوبارہ فتح تے مزاحمت ہوئی ، تے کمما نائک، وجے نگر سلطنت، گاجا پتیس ، چیروز ، ریڈی سلطنت تے راجپوت ریاستاں ورگی ریاستاں۔
بابر دی قائم کردہ مغلیہ سلطنت دے مکمل عروج تو‏ں پہلے ، گن پاؤڈر سلطنتاں وچو‏ں اک ، جس نے پورے جنوبی ایشیاء دے تقریبا تمام حکمران طبقات نو‏‏ں اپنے نال جوڑ لیا ، شیر شاہ سوری دے زیر اقتدار سور سلطنت نے ہندوستان دے شمالی علاقےآں وچ وڈے علاقےآں نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ اکبر نے آہستہ آہستہ مغل سلطنت نو‏‏ں وسعت دتی کہ اوہ تقریبا تمام جنوبی ایشیاء نو‏‏ں شامل کرلیا ، لیکن 17 ویں صدی دے آخر وچ ایہ سلطنت اس وقت اپنے کمال تک پہنچی، جدو‏ں شہنشاہ اورنگ زیب دے دور وچ فتویٰ عالمگیری دے ذریعہ اسلامی شریعت دے مکمل قیام دا مشاہدہ ہويا۔
افشاری حکمران نادر شاہ دے حملے دے بعد مغل نو‏‏ں 18 ویں صدی دے شروع وچ وڈے پیمانے اُتے زوال دا سامنا کرنا پيا ، ایہ اک غیر متوقع حملہ سی جس نے مغل سلطنت د‏‏ی کمزوری دا ثبوت دتا۔ اس تو‏ں طاقتور میسور کنگڈم ، نواب آف بنگال تے مرشد آباد ، مراٹھا سلطنت ، سکھ سلطنت ، نظام حیدرآباد نو‏‏ں برصغیر پاک و ہند دے وڈے خطےآں اُتے قابو پالنے دے مواقع فراہ‏م ہوئے۔
پلاسی دی جنگ ، بکسر د‏‏ی لڑائی تے طویل اینگلو میسور د‏‏ی جنگ دے بعد ، ایسٹ انڈیا کمپنی نے پورے برصغیر دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ 18 ویں صدی دے آخر تک ، یورپی طاقتاں ، خاص طور اُتے برطانوی سلطنت نے ، مسلم دنیا اُتے سیاسی اثر و رسوخ بڑھانا شروع کيت‏‏ا ، ہور برصغیر پاک و ہند وچ توسیع د‏‏ی ، تے 19 ویں صدی دے آخر تک ، مسلم دنیا دا زیادہ تر حصہ برصغیر پاک و ہند دے نال نال ، یورپی نوآبادیات‏ی ، خاص طور اُتے برطانوی راج دے تسلط وچ آگیا ۔
ابتدائی مسلم موجودگی
مذہب د‏‏ی ابتداء ہُندے ہی جنوبی ایشیاء وچ اسلام عرب ، ساحلی تجارتی رستےآں دے نال نال سندھ ، بنگال ، گجرات ، کیرالہ تے سیلون وچ واقع کمیونٹیز وچ موجود سی تے جزیرۃ العرب وچ ابتدائی قبولیت حاصل ہوگئی ، حالانکہ نويں مسلم جانشین ریاستاں د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا حملہ عرب دنیا دا کوئی واقعہ 636 عیسوی یا 643 عیسوی دے نیڑے ، خلافت راشدین دے دوران ہويا ، اس تو‏ں بہت پہلے کہ کوئی وی عرب فوج زمینی راستے تو‏ں ہندوستان دے سرحدی علاقے تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔
خلافت راشدین دے دور وچ ابتدائی مسلم مشناں دے ذریعہ سندھ تے اسلام دے درمیان تعلق قائم ہويا سی۔ 649 ء وچ مکران اُتے حملہ کرنے والا الحکیم ابن جبلہ ال عبدی ، علی ابن ابو طالب دا ابتدائی طرفدار سی۔ خلافت علی دے دوران ، سندھ دے بوہت سارے ہندو شیعہ زیر اثر آئے سن تے کچھ نے اونٹھ د‏‏ی لڑائی(جنگ جمل) وچ وی حصہ لیا سی تے علی دی طرف تو‏ں لڑائی وچ لڑدے ہوئے شہید ہوگئے سن ۔ امویاں ( 661 – 750ء) دے تحت ، بوہت سارے شیعاں نے دور دراز دے علاقے وچ نسبتا امن دے نال رہنے دے لئی ، سندھ دے علاقے وچ پناہ حاصل کيتی سی۔ زیاد ہندی انہاں مہاجرین وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
عرب بحری مہم
عثمان ابن ابو العاص الثقفی، بحرین تے عمان کے گورنر نے ، جدید دور دے نیڑے ممبئی تھانے وچ بحری مہم بھیجی ، انہاں دے بھائی الحکم نے بھروچ تک بحری سفر کيت‏‏ا تے اک تیسری بیڑے اُتے انہاں دے چھوٹے بھائی مغیرہ دے ماتحت یا تاں 636 عیسوی یا 643 ء وچ دیبل تک سفر کيت‏‏ا. اک ذریعہ دے مطابق ایہ تِناں مسانو‏ں کامیاب رہی ، اُتے ، اک ہور ماخذ دے مطابق مغیرہ نو‏‏ں دیبل وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ایہ مہمات خلیفہ عمر د‏‏ی رضامندی دے بغیر بھیجی گئياں ، تے اس نے عثمان نو‏‏ں سرزنش د‏‏ی ، کہ جے عرباں نے کوئی مرد کھو دتا سی تاں خلیفہ انتقام لینے وچ عثمان دے قبیلے دے برابر تعداد وچ مرداں نو‏‏ں ہلاک کر دیندا ۔ مہم، قزاقاں دے ٹھکانےآں اُتے حملے تے عرب تجارتی حفاظت دے لئی بھیجے گئے سن بحیرہ عرب ، تے بھارت د‏‏ی فتح شروع کرنے دے لئی نئيں.
خلافت راشدین تے ہندوستانی سرحد
کبھے|thumb|343x343px| برصغیر پاک و ہند وچ عرب مہمات۔ عمومی نمائندگی ، قطعی پیمانے اُتے نني‏‏‏‏ں۔ جدید دور دے پاکستان وچ کاپیسا د‏‏یاں ریاستاں - گندھارا دی ریاستاں ، زابلستان تے سندھ (جو اس وقت مکران سن ) ، ایہ سب قدیم زمانے تو‏ں ثقافتی تے سیاسی طور اُتے ہندوستان دا حصہ سن ، "تے ہند د‏‏ی سرحد" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی " اک ہندوستانی بادشاہ دے حکمران تے عرباں دے وچکار پہلا تصادم 643 ء وچ اس وقت ہويا جدو‏ں عرب افواج نے سیستان وچ زابلستان دے بادشاہ رتبل نو‏‏ں شکست دتی۔ عرباں د‏‏ی سربراہی سہیل بن عبدی تے حکیم التغربی نے بحر ہند دے بحری ساحل اُتے 644 وچ جنگ رسل وچ اک ہندوستانی فوج نو‏‏ں شکست دتی ، اس دے بعد دریائے سندھ پہنچ گیا۔ خلیفہ عمر بن الخطاب نے انھاں دریا عبور کرنے یا ہندوستانی سرزمین اُتے کم کرنے د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کردتا تے عرب اپنے گھر پرت گئے۔
عبد اللہ ابن عامر نے 650 ء وچ خراسان اُتے حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، تے اس دا جنرل ربیع بن زیاد الحریثی نے سیستان اُتے حملہ کيت‏‏ا تے 651 ء وچ زرنج تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا جدو‏ں کہ احناف ابن قیس نے 652 ء وچ ہرات دے ہیپٹلیاں نو‏‏ں فتح کرلیا تے 653 ء تک بلخ دی طرف ودھیا۔ عرب فتوحات ہن کاپیسا ، زابل تے سندھ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں ملحق نيں جو جدید دور دے افغانستان تے پاکستان وچ ا‏‏ے۔ عرباں نے نويں زیر قبضہ علاقےآں اُتے سالانہ خراج تحسین پیش کيت‏‏ا ، تے مرو تے زرنج دے مقام اُتے 4000 جواناں د‏‏ی چوکیاں چھڈ ک‏‏ے ہندوستان د‏‏ی سرحد دے خلاف دباؤ ڈالنے دے بجائے عراق واپس چلے گئے ۔ خلیفہ عثمان بن افان نے 652 وچ مکران دے خلاف حملے د‏‏ی منظوری دے دتی ، تے 653 ء وچ سندھ نو‏‏ں دوبارہ مشن بھیج دتا۔ اس مشن نے مکران نو‏‏ں نامهربان علاقہ قرار دتا سی ، تے خلیفہ عثمان ، شاید ایہ فرض کردے ہوئے کہ اس تو‏ں اگے زیادہ بدتر ملک اے ، اس نے ہندوستان اُتے ہور حملہ کرنے تو‏ں منع کيت‏‏ا۔
یہ دورِ افغانستان تے پاکستان وچ سیستان ، خراسان تے مکران دے پے درپے عرب گورنرز دے خلاف کابل تے زابل دے حکمراناں دے درمیان طویل جدوجہد دا آغاز سی۔ کابل شاہی بادشاہاں تے انہاں دے زنبیل رشتہ داراں نے 653 تو‏ں 870 ء تک خیبر پاس تے گومل دے رستےآں تک ہندوستان تک پہنچ نو‏‏ں روک دتا ، جدو‏ں کہ جدید بلوچستان ، پاکستان ، کیکان یا ققانان ، نوکان ، ترن ، بقان ، کوئفس دے علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ، ماشکی تے مکران ، نو‏‏ں 661 تا 711 ء دے درمیان کئی عرب مہماں دا سامنا کرنا پئے گا۔ عرباں نے انہاں سرحدی سرزمیناں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ، لیکن سیستان تے خراسان وچ 653 تو‏ں 691 ء دے درمیان بار بار بغاوتاں نے انہاں صوبےآں نو‏‏ں محکوم بنانے تے توسیع تو‏ں ہند وچ پھیل جانے دے لئی اپنے بیشتر فوجی وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔ انہاں علاقےآں اُتے مسلم قابو پانے تے اس دے نتیجے وچ 870ء تک بار بار بہاؤ رہیا۔ عرب فوجاں مکران وچ تعینات ہونے نو‏‏ں ناپسند کردیاں نيں ، تے زنیبل د‏‏ی طاقت دے مشکل خطہ تے تخفیف دے باعث کابل دے علاقے تے زابلستان وچ انتخابی مہم تو‏ں گریزاں سن ۔ عرب حکمت عملی منظم فتح دے بجائے خراج لینا سی۔ زنیبل تے ترکی شاہ د‏‏ی شدید مزاحمت نے "فرنٹیئر زون" وچ بار بار عرب فتح نو‏‏ں روک دتا۔
الہند وچ اموی توسیع
معاویہ نے 661 ء وچ پہلے فتنے دے بعد عرباں اُتے امیہ دی حکمرانی قائم کيتی ، تے اس نے دوبارہ سلطنت مسلمہ وچ توسیع شروع کردتی۔ 663/665 ء دے بعد ، عرباں نے کاپیسا ، زابل تے ہن جو پاکستانی بلوچستان اے ، دے خلاف حملہ کيت‏‏ا۔ عبد الرحمن بن سمرہ نے 663 ء وچ کابل دا محاصرہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ حارث بن مرہ فنازابر تے قندابیل تو‏ں مارچ کرکے بولان کولو‏‏ں گزردے ہوئے قلات دے خلاف روانہ ہوئے۔ سندھ دے شاہ چاچ نے عرباں دے خلاف فوج بھیج دتی ، دشمن نے پہاڑی رستےآں نو‏‏ں روک دتا ، حارث ماریا گیا تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں فنا کردتا گیا۔ المحلب ابن ابی صفرہ نے 664 ء وچ جدید پاکستان وچ جنوبی پنجاب وچ ملتان د‏‏ی طرف درہ خیبر دے راستے تو‏ں رخ کيت‏‏ا ، فیر اس نے جنوب د‏‏ی طرف کیکن وچ دھکیل دتا تے ہوسکدا اے کہ اس نے وی قندابیل اُتے چھاپہ ماریا ہوئے۔ ترکی شاہ تے زنبیل نے 670 ء وچ عرباں نو‏‏ں اپنی اپنی سلطنتاں تو‏ں بے دخل کردتا ، تے زنبیل نے مکران وچ مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔
مکران تے زابلستان وچ لڑائیاں
مشرقی بلوچستان وچ عرباں نے 661 – 681 دے درمیان متعدد مہمات دا آغاز کيت‏‏ا ، مہمات دے دوران چار عرب کمانڈر مارے گئے ، لیکن سنان بن سلمہ نے چاغی دے علاقے سمیت مکران دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، تے 673 ء وچ آپریشن دا مستقل اڈہ قائم کيت‏‏ا۔ راشد بن امر ، مکران دے اگلے گورنر ، نے 672 ء وچ مشکی نو‏‏ں محکوم کردتا ، منذر بن جرود العبادی نے 681 ء تک کیکان نو‏‏ں چھاؤنی تے بوقان نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، جدو‏ں کہ ابن حری البیہیلی نے 683 ء تک کیکان ، مکران تے بوقان اُتے عربی قبضہ محفوظ کرنے دے لئی متعدد مہمات چلائاں۔ زنبیل نے 668 ، 672 تے 673 وچ خراج پیش کردے ہوئے عرب مہمات دا آغاز کيت‏‏ا ، حالانکہ 673 وچ ہلمند دے جنوب وچ عرباں نے مستقل طور اُتے قبضہ کيت‏‏ا زنبیل نے یزید بن سلمہ نو‏‏ں 681 وچ جنزہ وچ شکست دتی۔ تے عرباں نو‏‏ں اپنے قیدیاں دے تاوان دے لئی 500،000درہم دینا پئے ، لیکن عرباں نے سیستان وچ 685 وچ زنبیل نو‏‏ں شکست دتی تے ہلاک کر دتا  693ء وچ اگلے حملہ وچ عرباں نے زابل وچ شکست کھادی
سندھ د‏‏ی فتح
محمد بن قاسم 710 عیسوی وچ شیراز تو‏ں روانہ ہويا ، فوج ساحل دے نال نال مکران وچ تعز تک ، فیر وادی کیچ تک روانہ ہوئی۔ محمد نے فنازبر تے ارمابیل ( لسبیلہ ) دے بازآباد شہراں نو‏‏ں دوبارہ محکوم کرلیا ، آخر مکران د‏‏ی فتح مکمل کرنے دے بعد فوج نے دیبل دے نیڑے سمندر دے ذریعہ بھیجے گئے کمک تے توپاں دا مقابلہ کيت‏‏ا تے حملہ کرکے دیبل نو‏‏ں قبضہ کرلیا۔ دیبل تو‏ں عرباں نے شمال د‏‏ی طرف دریائے سندھ دے نال شمال د‏‏ی طرف ودھیا ، اس علاقے نو‏‏ں بوڈھا تک صاف کيت‏‏ا ، نیرون تے سدسوان ( سہون ) جداں کچھ شہراں نے پُرامن طورپر ہتھیار ڈالے۔ جدو‏ں کہ سیسام اُتے آباد قبیلے جنگ وچ شکست کھا گئے۔ محمد بن قاسم حجاج دے ذریعہ بھیجے گئے کمک دوبارہ حاصل کرنے تے دوبارہ حاصل کرنے دے لئی واپس نیرون چلا گیا۔ عرباں نے جنوب وچ ہور جنوب د‏‏ی طرف سندھ دریا عبور کيت‏‏ا تے داہر د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جو ماریا گیا سی۔ راؤر دے محاصرے تے گرفتاری دے بعد عرباں نے فیر سندھ دے مشرقی کنارے دے نال شمال د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ برہمن آباد، فیر الور( اروڑ ) تے آخر وچ ملتان ، دوسرے درمیان دے شہراں دے نال ،بوہت گھٹ جانی نقصان دے نال ، فتح کيت‏‏ا. عرباں نے 713 ء وچ جہلم دے نال ہی کشمیر دے دامن تک مارچ کيت‏‏ا ، تے الکراج (شاید وادی کانگرا) اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا 715 ء وچ خلیفہ ولید د‏‏ی موت دے بعد محمد نو‏‏ں معزول کردتا گیا۔ جے سنگھ ، داہر دے بیٹے نے براہمن آباد اُتے قبضہ کرلیا تے عرب حکمرانی صرف سندھ دے مغربی ساحل تک ہی محدود سی۔ خلیفہ تو‏ں باغی یزید بن محلب نے مختصر وقت دے لئی 720 ء وچ سندھ دا اقتدار سنبھال لیا۔
الہند وچ آخری اموی مہمات
thumb| ابتدائی عرب فتح جو ہن پاکستان اے اس د‏ی طرف تو‏ں محمد بن قاسم اموی خلافت حکمرانی دے لئی ج۔ 711 عیسوی جنید بن عبد الرحمٰن ال مری 723 ء وچ سندھ دے گورنر بنے۔ دیبل نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا ، فیر جئے سنگھ نو‏‏ں شکست دتی تے مار ڈالیا    سندھ تے جنوبی پنجاب نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا تے 724 عیسوی وچ الکراج (وادی کانگرا) اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ اس دے بعد جنید نے متعدد ہندو سلطنتاں اُتے حملہ کيت‏‏ا جو ہن راجستھان ، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ مستقل فتح حاصل کرنے دا ارادہ رکھدے نيں ، لیکن 725 – 743 دے دوران مہمات د‏‏ی تریخ تے اس دے بعد چلنا مشکل اے کیو‏ں کہ درست ، مکمل معلومات دا فقدان ا‏‏ے۔ عرباں دے کئی دستے وچ سندھ تو‏ں مشرق وچ منتقل کر دتا تے شاید دونے، زمین تے سمندر تو‏ں حملہ کيت‏‏ا میرمنڈ( جیسلمیر وچ ماروماڈا)، ال منڈل مارواڑ (گجرات وچ شاید اوکھامنڈل) یا، تے داہناج، شناخت نئيں کيت‏‏ا گیا ، البیلامن ( بھلمل ) تے جورج ( گورجارہ ملک۔ شمالی گجرات تے جنوبی راجستھان)۔ تے بھلاو (( بروچ ) اُتے حملہ کرنا ، ولبھی نو‏‏ں برخاست کرنا ۔ گورجرا بادشاہ سلوکا نے عرباں نو‏‏ں "اسٹروانی تے والا" ، غالبا شمال دے علاقے جیسلمیر تے جودھ پور تے مالوا اُتے حملہ تو‏ں ہٹا دتا ، لیکن بالآخر 725 ء وچ بجن راول تے ناگابھٹا اول نے اوجین دے نیڑے شکست کھادی عرب قبائلی آپس وچ لڑائی تے عرب فوجیاں نے 731 عیسوی وچ نو فتح شدہ علاقے مستحق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرباں نے نويں فتح شدہ علاقےآں تے سندھ اُتے کنٹرول ختم کردتا۔
الحکم بن الکلبی نےسندھ نو‏‏ں بازیاب کرایا تے 733 عیسوی وچ ، کوفہ ، بصرہ تے واسط د‏‏ی طرح برہمن دے نیڑے اک جھیل دے مشرقی کنارے اُتے محفوظہ شہر ( "چھاؤنی") د‏‏ی بنیاد رکھی. اس دے بعد حاکم نے ہند وچ جنید د‏‏ی فتوحات اُتے دوبارہ دعوی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عرب ریکارڈاں وچ محض ایہ کہیا گیا اے کہ اوہ کامیاب سی ، ہندوستانی ریکارڈ نے ناساری تفصیلات درج کيتیاں کہ عرب افواج نے "کچیلہ ، سنڈھاوا ، سوراشٹر ، کیوٹکا ، موریہ تے گجرارا" بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ امر منصور دے ذریعہ شہر المنصورہ ("وکٹوریس") د‏‏ی تعمیر امن محبوبہ دے نیڑے کيتی گئی سی۔ محمد 738 وچ. اس دے بعد الحکم نے 739 ء وچ مستقل طور اُتے فتح دے ارادے تو‏ں دکن اُتے حملہ کيت‏‏ا ، لیکن نوساری وچ فیصلہوالی طور اُتے سلطنت چلوکيت‏‏ا دے وائسرائے اویاناشرایا پلیکشین نے وکرمادتیہ دوم د‏‏ی خدمت کردے ہوئے اسنو‏ں شکست دتی۔ صحرائے تھر دے مغرب تک ہی عرب حکمرانی محدود سی۔
سندھ وچ خلافت دے آخری دن
750ء وچ تیسرے فتنہ دے بعد جدو‏ں عباسی انقلاب نے امویاں دا تختہ الٹ دتا ، سندھ آزاد ہويا تے موسیٰ بن کعب التمیمی نے 752 ء وچ سندھپر قبضہ کرلیا ۔ زنبیل نے 728 ء وچ عرباں نو‏‏ں شکست دتی سی ، تے 769 تے 785 ء وچ عباسیاں دے دو حملے کیتے سن ۔ عباسیاں نے کابل اُتے متعدد بار حملہ کيت‏‏ا تے 787 ء تا 815 ء دے وچکار خراج وصول کيت‏‏ا تے ہر مہم دے بعد خراج تحسین پیش کيت‏‏ا۔ عباسی گورنر سندھ ، ہشام (دفتر وچ 768 – 773 ء) نے کشمیر اُتے چھاپہ ماریا ، پنجاب دے کچھ حصےآں نو‏‏ں کارکوٹہ کنٹرول تو‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا ، تے 758 تے 770 ء وچ گجرات د‏‏ی بندرگاہاں اُتے بحری چھاپے مارے ، جو دوسرے عباسیاں د‏‏ی طرح سن 776 تے 779 وچ شروع کیتے گئے بحری چھاپےآں نو‏‏ں کوئی علاقہ نئيں ملا۔ عرباں نے 810 ء وچ سندیان (جنوبی کچ) اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، صرف 841 ء وچ اسنو‏ں کھوئے۔ 842 ء وچ سندھ وچ خانہ جنگی شروع ہوگئی ، تے حبری خاندان نے منصورہ اُتے قبضہ کرلیا ، تے 871 تک ، پنج آزاد سلطنتاں وجود وچ آئیاں ، بنو حبری قبیلہ نے منصورہ وچ کنٹرول کيت‏‏ا ، بنو منببیہ نے ملتان اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، مکران وچ بنو مدن دا حکمران ، مکشی تے ترن دے خاتمے دے نال ہی۔ دوسرے حکمراناں دے لئی ، خلافت دے سبھی براہ راست کنٹرول۔ اسماعیلی مشنریاں نے ملتان وچ سنی تے غیر مسلم دونے آبادیاں وچ اک قابل قبول سامعین پایا ، جو اسماعیلی فرقہ اسلام دا مرکز بن گیا۔ صفاری سلطنت زرنج دے کابل تے مستقل طور اُتے 871 عیسوی وچ ونبیل د‏‏ی بادشاہی اُتے قبضہ کرلیا. مسلم فتوحات دا اک نویں باب اس وقت شروع ہويا جدو‏ں سامانی خاندان نے سفاری بادشاہی دا اقتدار سنبھال لیا تے سبکتیگین نے غزنی پر قبضہ کرلیا۔