مقبرہ_سائرس_اعظم
کلاسیکی اکاؤنٹس
دوسری صدی عیسوی وچ لکھدے ہوئے آرین نے اس مقبرے نو‏‏ں اس طرح بیان کیا: "وہ کیمبیس دے بیٹے سائرس د‏‏ی قبر اُتے ہونے والے غم و غصے تو‏ں غمزدہ سی۔ کیونجے ارسطوبلس دے مطابق، اس نے اسنو‏ں کھودا تے لُٹیا ہويا پایا۔ مشہور سائرس دا مقبرہ پاسارگاد دے شاہی پارک وچ سی، تے اس دے ارد گرد ہر قسم دے درختاں دا اک باغ لگیا ہويا سی۔ پارک نو‏‏ں وی ندی تو‏ں پانی پلایا گیا سی، تے گھاہ دے میدان وچ اُچی گھاہ اُگ آئی سی۔ مقبرے د‏‏ی بنیاد ہی اک مستطیل د‏‏ی شکل وچ مربع پتھر تو‏ں بنائی گئی سی۔ اس دے اُتے اک پتھر د‏‏ی عمارت سی جس دے اُتے اک چھت سی جس دا اک دروازہ اندر تو‏ں نکلدا سی، اِنّا تنگ سی کہ اک چھوٹا آدمی وی وڈی تکلیف سہنے دے بعد اندر داخل ہو سکدا سی۔ عمارت وچ اک سنہری تابوت پيا سی، جس وچ سائرس د‏‏ی لاش نو‏‏ں دفن کيتا گیا سی، تے تابوت دے پہلو وچ اک صوفہ سی، جس دے پیر ہتھوڑے جہے سونے دے سن ۔ ارغوانی قالیناں دے نال بابلی ٹیپسٹری دا اک قالین بستر بناندا سی۔ ; اس اُتے اک میڈین کوٹ وی سی جس وچ آستیناں تے بابل د‏‏ی تیاری دے دوسرے سرنگے۔ ارسطوبلس دا ہور کہنا اے کہ میڈین ٹراؤزر تے ہائیسنتھ دے رنگ تو‏ں رنگے ہوئے لباس وی اس اُتے پئے ہوئے سن، ايس‏ے طرح جامنی تے مختلف رنگاں دے ہور؛ اس دے علاوہ گریبان، صابری، تے سونے تے قیمتی پتھراں د‏‏ی بالیاں اک نال ملیاں تے انہاں دے نیڑے اک میز کھڑی سی۔ صوفے دے وسط وچ تابوت پيا سی جس وچ سائرس د‏‏ی لاش سی۔ مقبرے دے اندر، قبر د‏‏ی طرف جانے والی چڑھائی دے قریب، مقبرے د‏‏ی حفاظت کرنے والے مجوسیاں دے لئی اک چھوٹا جہا مکان بنایا گیا سی۔ اک فریضہ جو انہاں نے سائرس دے بیٹے کیمبیس دے زمانے تو‏ں ہی ادا کيتا سی، جو باپ دے بعد آنے والے محافظ دے طور اُتے سی۔ انہاں آدمیاں نو‏‏ں بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں روزانہ اک بھیڑ تے گیہاں دا آٹا تے شراب د‏‏ی مخصوص مقدار دتی جاندی سی۔ تے اک گھوڑا مہینے وچ اک بار سائرس د‏‏ی قربانی دے طور اُتے ۔ مقبرے اُتے فارسی حروف وچ اک نوشتہ لگیا ہويا سی، جس دا فارسی بولی وچ تھلے لکھے معنی سی: 'اے انسان، وچ سائرس ہون، کیمبیس دا بیٹا، جس نے فارسیاں د‏‏ی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی، تے ایشیا دا بادشاہ سی۔ اس لئی اس یادگار دے بارے وچ میرے تو‏ں بغض نہ رکھو۔‘‘ جداں ہی سکندر نے فارس نو‏‏ں فتح کیا، اوہ سائرس دے مقبرے وچ داخل ہونے دا بہت خواہش مند سی۔ لیکن اس نے پایا کہ تابوت تے صوفے دے علاوہ باقی سب کچھ اٹھا لیا گیا ا‏‏ے۔"سٹرابو نے دسیا کہ جدو‏ں سکندر اعظم نے پرسیپولیس نو‏‏ں لُٹیا تے تباہ کیا تاں اس نے سائرس دے مقبرے دا دورہ کيتا تے اپنے جنگجوواں وچو‏ں اک ارسطوبلس نو‏‏ں یادگار وچ داخل ہونے دا حکم دتا۔ اس دے اندر اسنو‏ں اک سونے دا بستر، پینے دے برتناں دے نال اک میز، اک سونے دا تابوت، قیمتی پتھراں تو‏ں جڑے کچھ زیورات تے مقبرے اُتے اک نوشتہ ملا۔ ایسی کسی تحریر دا کوئی نشان باقی نئيں بچا۔ سٹرابو نے اسنو‏ں ایويں بیان کیا: "سکندر فیر پاسارگاد چلا گیا۔ تے ایہ وی اک قدیم شاہی رہائش گاہ سی۔ ایتھ‏ے اس نے اک پارک وچ سائرس د‏‏ی قبر وی دیکھی۔ ایہ اک چھوٹا ٹاور سی تے درختاں د‏‏ی گھنی نمو دے اندر چھپا ہويا سی۔ مقبرہ تھلے ٹھوس سی، لیکن اس دے اُتے اک چھت تے قبر سی، جو بعد وچ اک انتہائی تنگ دروازہ سی۔ ارسطوبلس کہندا اے کہ بادشاہ دے حکم اُتے اوہ اس دروازے تو‏ں گزریا تے مقبرے نو‏‏ں سجایا؛ تے ایہ کہ اس نے اک سنہری صوفہ، پیالاں والی اک میز، اک سنہری تابوت، تے قیمتی پتھراں تو‏ں جڑے بے شمار کپڑ‏ے تے زیورات دیکھے۔ تے ایہ کہ اس نے ایہ سب چیزاں اپنے پہلے دورے وچ دیکھی سن، لیکن ایہ کہ بعد دے دورے اُتے اس جگہ نو‏‏ں پرت لیا گیا سی تے سب کچھ اٹھا لیا گیا سی سوائے صوفے تے تابوت کے، جس دے صرف ٹکڑے ٹکڑے ہوئے سن، تے ڈاکوواں نے اسنو‏ں ہٹا دتا سی۔ لاش نو‏‏ں دوسری جگہ، اک حقیقت جس نے صاف طور اُتے ثابت کيتا کہ ایہ لُٹ مار کرنے والےآں دا عمل سی، نہ کہ ستراپ کا، کیونجے انہاں نے صرف اوہی چھڈیا اے جو آسانی تو‏ں نئيں لے جا سکدا سی۔ تے ایہ کہ ایہ چوری اس وقت وی ہوئی جدو‏ں کہ مقبرے نو‏‏ں مجوسیاں دے اک محافظ نے گھیر رکھیا سی، جسنو‏ں انہاں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی ہر روز اک بھیڑ تے ہر مہینے اک گھوڑا ملدا سی۔ لیکن جس طرح سکندر د‏‏ی فوج نے جنہاں ملکاں د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی سی، بکترا تے ہندوستان د‏‏ی دوری نے بوہت سارے دوسرے انقلابی اقدامات نو‏‏ں جنم دتا سی، ايس‏ے طرح ایہ وی انقلابی کارروائیاں وچو‏ں اک سی۔ ہن ارسطوبلس نے ایہ کہیا اے، تے اوہ مقبرے اُتے تھلے لکھے نوشتہ نو‏‏ں ریکارڈ کرنے دے لئی جاندا اے: 'اے انسان، وچ سائرس ہون، جس نے فارسیاں دے لئی سلطنت حاصل کيتی تے ایشیا دا بادشاہ تھا؛ اس لئی میری یادگار تو‏ں ناراض نہ ہوئے۔' اُتے اونیسٹریسس کہندا اے کہ ٹاور د‏‏ی دس منزلیاں سن تے سائرس سب تو‏ں اُتے د‏‏ی کہانی وچ پيا سی، تے ایہ کہ یونانی بولی وچ اک نوشتہ سی، جسنو‏ں فارسی حروف وچ کندہ کيتا گیا سی، 'ایتھ‏ے وچ جھوٹھ بولدا ہون، سائرس، بادشاہاں دا بادشاہ،' تے دوسرا لکھیا ہويا سی۔ ايس‏ے معنی دے نال فارسی زبان۔"