cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وائیٹ ہول
1980 توں بعد اگے
2011 دا اک پیپر ترک کردا اے کہ بگّ-بینگ خود ہی اک وائیٹ ہول اے۔ ہور اگے ایہہ سجھاؤندا اے کہ کسے وائیٹ ہول دا پیدا ہونا، جسنوں ‘سمال-بینگ’ کیہا گیا، ترنت ہندی ہے- سارا مادےاک سنگل نبض اتے باہر کڈھ دتا جاندا اے۔ اسطراں، بلیک ہولاں توں الٹ، وائیٹ ہولاں نوں لگاتار پرکھیا نہیں جا سکدا- سگوں گھٹنا دے خود دے آلے دوآلے ہی صرف ایہناں دے اثراں نوں پرکھیا جا سکدا اے۔ پیپر نے ایہہ وی پیش کیتا کہ وائیٹ ہولاں نال گاما-کرناں دا وسپھوٹ والا اک نواں گروپ پچھانیا گیا اے۔ کسے وائیٹ ہول وسپھوٹ ولوں پیدا کیتی گئی بگّ-بینگ والا وچار میڈرز ایگیوئلر، مورینو، اتے بلنی ولوں پیپر وچّ اک ماس -ایامی ویکمّ دے ڈھانچے وچّ تازہ سمیاں وچّ وورنبدھّ کیتا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فزکس
بوئینک
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ بوئینک شہر سربیا دا اک شہر اے جہڑا سربیا دے ضلع یابلانیچا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
کرکٹ ورلڈ کپ 1987
ورلڈ کپ دا مقابلہ چوتھی واری 1987 نوں انڈیا تے پاکستان چ ہوئیا ۔
ٹی ایس ایلیٹ
ٹی ایس ایلیٹ ( 26 ستمبر 1888-  4 جنوری 1965) اک امریکی پبلشر، ڈرامہ لکھاری، ساہتی تے معاشرتی تنقید گرو سی تے ویہویں صدی دا وڈا شاعر وی سی۔ اوہنوں 1948 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
کرکٹ ورلڈ کپ 1987
اے مقابلے 8 اکتوبر توں 8 نومبر تکر انڈیا تے پاکستان دے علاقے آں چ کھیڈے گئے۔ ایدی ٹرافی دوجی واری فیر انگلینڈ دی ٹیم نے حاصل کیتی ۔
ٹی ایس ایلیٹ
framepx|thumbnail|بائیں|ٹی۔ایس ایلیٹپیدائش: 1888ء
انگریزی زبان دا مشہور شاعر تے نقاد سینٹ لوئیس امریکا وچ پیدا ہویا۔ آکسفورڈ یونیورسٹی تے ہاورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔ ہارورڈ یونیورسٹی وچ انگریزی شاعری دا پروفیسر مقرر ہویا۔ 1915ء وچ برطانیہ چلا گیا تے اوتھے مستقل سکونت اختیار کر لی۔ 1922ء وچ اک ادبی رسالہ Criterionجاری کیتا۔ جو 1929ء وچ بند ہو گیا۔ 1948ء وچ ادب دا نوبل پرائز ملیا۔ بعد وچ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ شاعری دا پروفیسر ہویا تے او۔ ایم دا اعلیٰ برطانوی خطاب پایا۔ متعدد منظوم ڈرامیاں دا مصنف اے۔ آخری دناں وچ فیر اینڈ فیر پبلشر دا اڈیٹر رہیا۔ تنقیدی نظریات وی بہت زیادہ مشہور ہوئے۔ رومانیت دے سخت خلاف سی۔ تے اس دے خلاف شخصیت توں گریز تے معروضی تلازمے دے نظریات پیش کیتے۔ اس دا نظریہ روایت اردو ادب اُتے وی اثر انداز ہویا تے کئی اردو نقاد مثلاً محمد حسن عسکری، ڈاکٹر جمیل جالبی، ڈاکٹر سید عبد اللہ تے ڈاکٹر عابد علی عابد انہاں توں متاثر نظر آندے نیں۔
بارلے جوڑ
==
گٹھ:1888 دے جم گٹھ:1965 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں گٹھ:امریدی ادبی نقاد گٹھ:امریدی نوبل انعام یافتہ گٹھ:امریکی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:انگریز شاعر گٹھ:انگلیکانیت قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:برطانوی شاعر گٹھ:برطانوی نوبل انعام یافتہ گٹھ:برطانوی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:ویہویں صدی دے امریکی شعرا گٹھ:ویہویں صدی دے انگریز شعراء گٹھ:ویہویں صدی دے برطانوی شاعر گٹھ:ویہویں صدی دے برطانوی مصنفین گٹھ:ویہویں صدی دے مرد مصنفین گٹھ:سینٹ لوئس، مسوری دے مصنفین گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی گٹھ:مرٹن کالج، اوکسفورڈ دے فضلا گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سوپدت
گٹھ:مصر گٹھ:مصری شخصیتاں گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
Llista de personatges de la mitologia egípcia
کونیروسٹرم سپیشیوسم
کونیروسٹرم سپیشیوسم تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔
انٹل
انٹل اک امریکی ملٹینیشنل ٹیکنالوجی کمپنی اے۔ انٹل کمپیوٹر دے پروسیسر تے ہور سیمیکنڈکٹر چپاں بنان آلی جگ توں سب وڈی کمپنیاں چوں اک اے۔ اس کمپنی نیں x86 ٹبر دے مائیکروپروسیسر ایجاد کیتے سن جیڑے اج کل دے بوتے نجی کمپیوٹراں چ لگے ہوندے نیں۔ انٹل ایپل، سیمسنگ، ڈیل، ایچ پی جئی کمپیوٹر بنان آلیاں کمپنیاں نوں پراسیسر بنا کہ دیندا اے۔ انٹل مدربورڈ چپسیٹ، نیٹورک کنٹرولر چپ، آی سی بورڈ تے ہور کمپیوٹر دے پرزے وی بناندا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کمپنیاں
کرکٹ ورلڈ کپ 1992
ورلڈ کپ دا مقابلہ پنجویں واری 1992 نوں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ چ ہوئیا ۔
اے مقابلے 22 فروری توں 25 مارچ تکر آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے علاقے آں چ کھیڈے گئے۔ ایدی ٹرافی پہلی واری پاکستان دی ٹیم نے حاصل کیتی جیدا مقابلہ فائنل چ انگلینڈ دی ٹیم نال ہوئیا تے پاکستان دی ٹیم نے انگلینڈ نوں ہرا کے ٹرافی جت لئی.
انٹونیو ایگاس مونیز
انٹونیو ایگاس مونیز ( 29 نومبر 1874 -13 دسمبر 1955) اک پرتگالی نیورولوجی گرو سی جنے "دماغی اینجیوگرافی" تے کم کیتا۔ اوہنے پہلی واری "سائیکوسرجری" تے "لیوکوٹومی" دا ول دسیا۔ اوہنوں 1949 وچ والٹر روڈلف ہیس دے نال ‌فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:یونانی شخصیتاں گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چند
چن (علامت: ) زمین دے گرد کمن آلا اکو پاندھی اے۔ اے زمین توں 384403 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ایہ زمین دے دوالے اپنا اک پھیرہ 27.3 دناں چ پورا کردا اے۔ ایہدا قطر زمین دے قطر دا 27%، ایہ  زمین  دے کنے دا 60% اے تے فیر ایھدا ماس  زمین  دے ماس  دا 81واں انگ بندا اے۔
چن دا زمین اگے  اکو ای  وکھالہ  ریندا  اے ۔ سورج  مگروں ایہ  اسمان  تے  سب  توں  لشکدی  چیز اے  پاویں ایدھے  مکھ ہنیرا کولے ورگا اے۔ اسمان تے وکھریاں کرکے ودھیا دسن باجوں تے ایدھے وکھرے روپ ایہناں رل کے ایہنوں پرانے ویلیاں توں بولی، کیلنڈر، آرٹ تے مزہب تے گوڑھے رنگ کیتے نیں۔ چن دی کھچ سوندر وچ چھلاں بناندی اے تے دن نوں تھوڑا جیا لماں کردی اے۔ چن توں زمین دا پینڈا سلانہ  3.82 سینٹی میٹر ودھ ریا اے۔ پر ایہ ناپ پکا نہیں۔
چن دا بننا
4.527 ارب ورے پہلے چن کنج بنیا ایدھے بارے کئی سوچاں نیں۔ ایہ کم سورجی پربندھ دے بنن توں 3 توں 5 کروڑ مگروں ہویا۔ زیادھہ ایہو ای گویڑہ لگایا گیا اے جے کوئی مریخ دے ناپ دا شے زمین نال ٹکرائی تے اوہدے ملبے وچوں چن بنیا۔ سورجی پربندھ دے بنن دے مڈھ وچ ایہو جے ٹاکرے عام سن۔ کمپیوٹر تے ایس ٹاکرے نوں بنا کے ویکھیا گیا تے ایہو مورت بندی سی۔ شہابیۓ ایہ گل دسدے نیں جے سورجی پربندھ دے اندرلے انگاں وچ چن تے زمین دے آئیسوٹوپس آپس وچ رلدے نیں جدکے ایہناں دے آئسوٹوپس مریخ تے وسٹا نال نہیں رلدے۔
چن دی چھلڑ، مینٹل، تے گری وکھرے ولدے بنے نیں۔ چن دی اندرلی خالص لوہے دی گری دا ریڈیس 240 کلومیٹر اے ایس توں اپر پانی سار لوہے  دا انگ اے جیدا ریڈیس 300 کلومیٹر دے نیڑے اے۔ ایس توں اپر 500 کلومیٹر دے ریڈیس دی کج پگھلی پٹی اے۔ چن دا لوہے نال رچیا چھلڑ 50 کلومیٹر دے نیڑے تریڑے موٹا اے۔
لیزر تے مورتاں نال چن دی اتلی پدھر دی کھوج ہوئی اے۔ چن دے دکھن ول 2240 کلومیٹر ریڈیس دا اک کھڈا دسد اے جیہڑا 13 کلومیٹر ڈونگا اے۔ ایہ ساڈے سورجی پربندھ دا سب توں ڈونگا کھڈا اے۔ چن دی پدھر تے سانولے رنگ دے سادے نشان نیں جنہاں نوں ماریہ کیا گیا اے یعنی سمندر۔ پرانے تارہ گرواں دی ایہ کاہڈ سی جے ایہ سمندر نے پر ہن پتہ چلیا اے جے ایہ سکے ہوۓ لاوے دے ویہڑے نیں۔ مارہ سانوں سامنے دسن والا چن دے خصے تے ای زیادہ اے تے سامنے والے حصے دے ایہ 31% حصے تے ایہ۔ چن تے لوۓ دے ایہ ویہڑے 3.0–3.5 ارب ورے پہلے بنے۔ کسے تھاں تے ایہ 4.2 ارب پرانے وی نیں۔ سب توں تازی لاوے دی نشانی 1.2 ارب ورے پرانی اے۔
چن دی پدھر تے پانی سار پانی نہیں لبیا۔ زمین توں پانی لجانا بہت مینگا اے۔ چن تے ہوا کوئی نیں تے ایہ ویکیوم وانگوں اے۔ 26 کیلون ایتھے سب توں ھوڑا گرمی ناپ ناپیا گیا اے۔ چن زمین دے دوالے 27.3 دناں وچ کمدا اے پر زمین دے سورج دے دوالے کمن باجوں 29.5 دن دا لگدا اے۔
چن زمین دے ناپ دے حساب نال چوکھا وڈھا اے۔ ایہدا قطر زمین دے قطر دا چوتھا حصہ تے ماس دا 81واں حصہ اے۔ اگر ایدھے سیارے نوں وی نگاہ وچ رکھیا جاۓ تے ایہ سب توں وڈھا چن اے۔ ایہ اوسے ویلے اپنے دوالے وی کمدا اے جدوں ایہ زمین دے دوالے کمدا اے تے ایس باجوں ایدا اکو وکھالہ زمین نوں ویکھن والیاں اگے ریندا اے۔ اوہ حصہ جیہڑا سانوں نہیں دسدا اوہ چن والے کیلنڈر دی پہلی تریخ نوں ہنیرے وانگوں دیکھیا جاسکدا اے ہلال نال۔ چن پہلے اپنے دوالے تیز کمدا سی تے زمین باجوں ایدا کمن ہن والا ہوگیا۔ اپنے چکر دے چوتھے حصے وچ جدوں چن ادھا دسدا اے پر اوہدی چاننی دسواں حصہ ہوندی اے بجاۓ ادھی ہوندے۔
سورج تے زمین دےوشکار پینڈا 356,400 توں 406,700 کلومیٹر تک ریندا اے۔ 19 مارچ 2011 نوں 1993 مگروں زیمن دے سب توں نیڑے سی تے اوہدی لشک 30٪ تے ناپ 14 ٪ ودھ سی اوس توں جدوں ایہ سب توں دور سی۔
چن دی کھچ ومین دے سمندراں وچ چھلاں بناندے نیں۔ اگر چن تے سورج اک سیدھ وج آجان تے ایہ زور ودھ جاندا اے۔ چن زمین تے زلزلے وی بناندا اے ایہ گل اپالو مشن دے خن تے رکھے ناپن والے اوزاروں توں 1969 تے 1972 دے وشکار پتہ چلی۔
گرہن اوہدوں لگدے نیں جدوں چن سورج تے زمین اک سیدھ وچ ہون۔ سورج گرہن نوین چن ویلے اودوں بندا اے جدوں چن زمین تے سورج دے وشکار ہووے۔ چند گرہن پورے چن ویلے اودوں لگدا اے جدوں زمین ےورج تے چن دے وشکار آجاوے۔ سورج وڈا اے پر دور ہون باجوں چن جڈا ای دسدا اے۔ ہر 6585.322 دناں مگروں اک سورج گرہن ہوندا اے۔
چن دی کھوج
چن بارے جانن تے ایہنوں سمجھن تے پڑھن بارے لوک تارہ پڑھت  دے مڈھ ویلے ای لگ گے سن۔ 5ویں صدی م پ دے بابلی تارہ گروواں نے 18 ورے دے چکر چن گرہن دا پت چلایا۔ ہندستانی تارہ گروواں نے مہینے وچ چن دے ودھن بارے دسیا۔ چوتھی صدی م پ دے چینی تارہ گرو شی شن نے سورج تے چن گرہن ہون بارے دسیا۔ انیکساگورس (500 – 428  م پ) اک یونانی تارہ گرو تے فلسفی سی جیہنے ایہ عقلی گل کیتی جے چن تے سورج دونویں گول پڑیاں نیں تے چن سورج دا چانن پرتا کے ساڈے ول کلدا اے تے ایہو گل ہان ٹبر دے چینیاں نوں سجھی۔ 499 وچ ہندستانی تارہ گرو آریہ بھٹ نے وی ایہ لکھیا اپنی کتاب آریہ بھاٹیا وچ جے سورج دے چانن دا چن نالوں ٹکرا کے پلٹنا ای چن دے لشکن دی وجہ اے۔ سیلیوکوس نے دوسری صدی م پ وچ بالکل ٹھیک کیا جا سمندر دیاں چھلاں چن باجوں بندیاں نیں تے اوہناں دی اچائی دا جوڑ چن دی سورج نال سیدھ نال اے۔ ایسے صدی وچ ارسٹارخس نے زمین توں چن دا پینڈا تے چن دا ناپ ناپیا جیہنوں  بطلیموس نے ہور ودھیا کیتا۔ ارشمیدس نے اک پلینیٹیریم بنایا جیدے وچ چن تے تاریاں دی ٹور دسی گئی سی۔
وشکارلہ ویلہ وچ ٹیلیسکوپ دے بنن توں پہلے ک‏ی لوک ایہو ای مندے سن جے چن پدھرا اے پر ایس ول وی لوک آرۓ سن جے ایہ گول اے۔ 1609 وچ گلیلیو گلیلی نے اپنی کتاب سڈریوس ننسیس وچ ٹیلیسکوپ توں ویکھ کے مورتاں بنا کے چھاپیاں تے ایہ دسیا جے چن پدھرا ای نہیں ایدے تے پہاڑ وی نیں تے گول کھڈے وی نیں۔ ٹیلیسکوپ نے اک نویں دنیا دی کھڑکی لوکاں اگے کھولی تے چن دے نقشے لوک بنان لگ پۓ۔ رچیولی تے گریمالڈی نے 17ویں صدی وچ چن دیاں تھانواں دے ناں رکھن دے اچیچے ول کڈے تے ناں رکھے جیہڑے ہجے وی ورتے جارۓ نیں۔ ولہلم بیئر تے یوہان ماڈلر نے چن دے بہت ودھیا نقشے بناۓ تے چن پہاڑاں دیاں اچائیاں وی ناپیاں۔ چن دی پدھر تے گول کھڈے جنہاں نوں گلیلیو نے اگپہاڑ توں بنے سمجھیا سی آن والے ویلیاں وچ ایہ پتہ چلیا جے اوہ چن تے باہر توں آکے ڈگن تے ٹکران والیاں شیواں نال بنے نے۔
سوویت یونین دے کم
امریکہ تے سوویت یونین دی ٹھنڈی لڑائی وچ دوناں دیساں دے وشکار اسمان دی کھوج بارے وی کؤل ہوجاندا اے تے ایدھے وچ چن بارے کھوج وچ بہت وادھے ہوۓ۔ سویت یونین دے لونا پروگرام وچ لونا 1  زمین دی کھچ توں باہر نکلدا اے تے چن دے نیڑے جاندا اے، لونا 2 پہلی انسان دی بنائی ہوئی شے سی جیہڑی چن دی پدھر تے اتری۔ لونا 3 نے چن دے لکے پاسے دیاں مورتاں بنایاں۔ ایہ سارے کم 1959 وچ ہوۓ۔ لونا 9 چن دے اتردا اے تے لونا 10 پہلی واری چن دے دوالے چکر کٹدا اے۔ لونا 16، لونا 20 تے لونا 24 چن دی پدھر توں مٹی زمین تے لے کے آندے نیں۔
امریکہ دے کم
امریکہ نے وی سوویت یونین نال چن تے اپڑن دی دوڑ وچ سی پر جدوں یوری گاگرین اک روسی اسمان تے گیا تے امریکہ نے چن تے اپڑن دی دوڑ وچ بہت وادا کردتا تے امریکہ دا اپالو پروگرام پہلے تے سوویت یونین نالوں پجھے سی پر فیر تیزی نال اگے ودھیا۔ 1968 وچ اپالو 8 نے بندیاں نال چن دے دوالے پہلی واری چکر کٹیا۔ اپالو 11 21 جولائی 1969 نوں چن تے اتریا تے نیل آرمسٹرانگ اک امریکی، پہلا انسان سی جیہڑا ایدا ایس ااری دا آگو سی اوہ چن تے اتریا۔ امریکی فیر وی چن تے گۓ تے 382 کلو چن دی مٹی 2,196 وکھریاں گتھلیاں وچ لے کے زمین تے آۓ۔ نیل آرمسٹرانگ دا اپڑنا دوناں دیساں دے وشکار لگی دوڑ دا انت سی۔ ایس دوڑ باجوں ٹیکنالوجی تے سائینس وچ بہت وادے ہوۓ تے انسان دا زمین دے آلے دوالے دے محول بارے جاندکاری وچ جوکھا وادھا ہویا۔ چن اتے ایس تکنیکی پرزے چھڈے گۓ جیہڑے اوتھوں زمین ول خبران کلدے سن۔
دوجے دیس
لونا تے اپالو پروگراماں مکروں دوجے دیس وی اگے آندے نیں۔ جپان چن دے دوالے کمن والا روبوٹ ہائیٹن 1990 وچ ٹوریا۔ یورپی دیساں نے 2004 وچ سمارٹ 1 کلیا ایدھے دوالے۔ 2007 نوں چین اپنا بنیا سیارہ چانگی چن ول کلدا اے۔ 2008 وچ ہندستان دا بنیا چندریاں 1 چن ول جاندا اے۔ ہندستان دا ایہ وی کہنا اے جے اوہ 2020 تک چن تے اپنا بندا کلے گا۔
امریکی چن تے جاچکے نیں تے امریکہ دا چنڈا وی لگیا ہویا اے چن تے تے اینج ای سوویت یونین وی چن ول مشن کل چکیا اے پر کسے دیس نے وی چن تے کلیم نہیں کیتا جے اوہ چن دا مالک اے۔ امریکہ تے روس 1967 وچ ہون والی اک ٹریٹی دے کگی مارچکے نیں جیدے وچ خلا نوں ہتھیاراں توں پاک تے سارے انساناں لئی منیا گیا سی۔ کئی لوکاں نے اپنے ولوں ای چن تے ملکیت دے دعوے کیتے نیں پر اوہناں دی گل نوں مانتا نہیں ملی۔
اتہ پتہ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
چک 18 اک اےایل
چک 18 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
سورجی چکھڑ
سورجی چکھڑ سورج دی باہری پدھر توں چلن والا اک چکھڑ اے۔ ایہ 15 ملین کلومیٹر/کینٹہ دی دوڑ نال پورے سوجی پربندھ وچ پھیلدا اے۔
گٹھ:سورجی پربندھ
فوکس ویگن
فوکس ویگن جرمنی دی کاراں ویگناں تے ٹرک بنان والی کمپنی اے۔ فوکس ویگن جرمن بولی دا بول ایہ جیدا مطلب اے 'لوک گڈی'۔ ایس کمپنی دی نیو ہٹلر دے آکھن تے رکھی گئی۔ اوس ویلے بنن والیاں گڈیاں دا مل چوکھا سی تے عام لوک نئیں سی لےسکدے ایس ہٹلر نے فرڈیننڈ پورشے نوں کیا جے ایسی کڈی بنائی جاۓ جیہڑی سستی ہوۓ تاں جے عام لوک وی مل لے سکن۔ ایس کار دا انجن پچھے رکھیا گیا تے ایہ ہو نال ٹھنڈی ہوندی اے۔
ارد شیر بابکاں
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ایرانی شخصیتاں
محمد علی (مکے باز)
محمد علی (پیدائشی نام: کیسیئس مارسیلس کلے جونیئر (پیدائش: 17 جنوری، 1942ء - وفات : 3 جون 2016ء) امریکا دے اک سابق مکے باز سن، جو 20 واں صدی دے عظیم ترین کھلاڑی قرار پائے۔ انہاں نے تن مرتبہ مکے بازی د‏‏ی دنیا دا سب تو‏ں وڈا اعزاز "ورلڈ ہیوی ویٹ باکسنگ چیمپیئن شپ" جِتیا تے اولمپک وچ سونے دے تمغے دے علاوہ شمالی امریکی باکسنگ فیڈریشن د‏‏ی چیمپیئن وی جیندی۔ اوہ تن مرتبہ ورلڈ ہیوی ویٹ باکسنگ چیمپیئن شپ جیتنے والے پہلے مکے باز سن ۔
محمد علی  (جم ناں: کیسیئس مارسیلس کلے جونیئر)  امریکہ دے ایک مشہور کھیڈاری تے مکے باز سن، او 20 ویں صدی دے عظیم ترین کھیڈاری منے جاندے سن۔ اونہاں نے تین واری مکے بازی دی دنیا دا سب توں  وڈا اعزاز "ورلڈ ہیوی ویٹ باکسنگ چیمپیئن شپ" جتیا تے اولمپک اچ  سونے دے تمغے وی جتے۔ ایس توں علاوہ شمالی امریکی باکسنگ فیڈریشن دی چیمپیئن شپ وی جتی۔ او تین واری ورلڈ ہیوی ویٹ باکسنگ چیمپیئن شپ جتن والے جگ تے پہلے مکے باز سن۔.
جیون
اوناں دے پیو داناں کیسیئس مارسیلس کلے سینئر سی تے ایس کر کے او  کیسیئس مارسیلس کلے جونیئر اخوان لگے۔ کیسیئس کلے نے 12 سال دی عمر توں ہی ایک مقامی جمنازیم وچ باکسنگ سکھنی شروع کر دتی۔ او جماندرو کالے سن تے او 1964 اچ اسلام مزہب چ شامل ہو گئے۔ اوناں نے اپنا اسلامی ناں محمد علی رکھیا تے مرن تکر ایس ناں توں ای مشعور ہوئے۔
6 فٹ تن انچ (1.91 میٹر) قد دے حامل محمد علی مکے بازاں دے عام انداز (ہتھ چہرے اُتے رکھ دے اس دا دفاع کرنا) دے برخلاف اک منفرد انداز دے حامل سن ۔ انہاں نے 29 اکتوبر 1960ء نو‏‏ں آبائی قصبے لوئسویل وچ پہلا مقابلہ جِتیا۔ 1960ء تو‏ں 1963ء تک نوجوان کیسیئس نے 19 مقابلے جتے تے اک وچ وی شکست نئيں کھادی انہاں مقابلاں وچو‏ں 15 وچ اس نے مدمقابل نو‏‏ں ناک آؤٹ کيتا۔
شہرت دا آغاز
باکسنگ وچ انہاں دا کیریئر اک شوقیہ کھلاڑی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب رہیا لیکن انہاں نو‏‏ں عظمت اس وقت حاصل ہوئی جدو‏ں 1960ء وچ روم اولمپِک وچ انہاں نے سونے دا تمغا جِتیا۔
لیکن تمغا جیتنے دے بعد جدو‏ں محمد علی اپنے شہر واپس آئے تاں اوہ نسلی امتیاز دا شکار ہوگئے۔ اک ریستوران وچ انہاں نو‏ں اس لئی نوکری نہ مل سکی کیونجے اوہ سیاہ فام سن تے اس واقعے دے نتیجے وچ انہاں نے اپنا سونے دا تمغا دریائے اوہائیو وچ سُٹ دتا سی۔
لیکن انہاں واقعات دے باوجود انہاں د‏‏ی کامیابیاں دا سلسلہ چلدا رہیا۔ اکھاڑے وچ کیسیئس کلے دا کردار غیر معمولی رہیا۔ اوہ اپنے مخالفین نو‏‏ں کھلا چیلینج دیندے رہ‏ے، باکسنگ دے مقابلے جیتتے رہ‏ے، تے عوام نے انہاں نو‏‏ں عقیدت د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھنا شروع کر دتا۔
عالمی اعزاز
thumb|علی تے لسٹن دے مقابلے دے دا اک منظر، لسٹن زمین بوس نيں
فروری 1964ء وچ کیسیئس کلے نے باکسنگ وچ اس وقت دے عالمی چیمپیئن سونی لسٹن نو‏‏ں کھلا چیلنج کيتا تے انہاں نو‏ں اک مقابلے دے چھیويں راؤنڈ وچ شکست دتی۔ اس دے بعد انہاں نے مسلسل ست مقابلاں وچ اس وقت دے مایہ ناز مکے بازاں نو‏‏ں زیر کيتا۔
اس فتح دے بعد انہاں نے نیشن آف اسلام وچ شمولیت اختیار کرلئی تے اپنا ناں محمد علی رکھ لیا۔ محمد علی دا کہنا سی کہ کیسیئس کلے اک غلامانہ ناں سی۔
جنگ ویت ناں تے سزا
جنگ ویت نام دے دوران محمد علی نے امریکی فوج وچ شامل ہونے دے عہد نامے اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا جس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں انہاں دے اعزاز تو‏ں محروم کر دتا گیا تے 5 سال د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ بعد وچ سپریم کورٹ نے عوامی احتجاج نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے انہاں نو‏ں سزا تو‏ں مستثنٰی قرار دتا۔
بعد وچ جدو‏ں محمد علی فیر تو‏ں میدان وچ اترے تاں انہاں د‏‏ی باکسنگ وچ اوہ کشش نئيں سی تے جو فریزیئر نے انہاں نو‏ں شکست دیدی لیکن دو سال دے بعد انہاں نے بدلہ چکيا لیا۔
جو فریزیئر تے محمد علی دا ایہ مقابلہ مکے بازی د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین مقابلاں وچ شمار ہُندا اے تے "Fight of the Century" یعنی صدی د‏‏ی بہترین لڑیائی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
عالمی اعزاز دا دوبارہ حصول
thumb
1975ء وچ محمد علی نے نیشن آف اسلام چھڈ ک‏‏ے باقاعدہ اسلام قبول ک‏ر ليا۔
اسی سال منیلا، فلپائن وچ فیر تو‏ں محمد علی دا مقابلہ جو فریزیئر تو‏ں ہويا جنہاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں محمد علی نال نفرت ہونے لگی ا‏‏ے۔ 14 راؤنڈ دے بعد محمد علی نے فتح حاصل کيتی تے شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچ گئے۔
لیکن فروری 1978ء وچ علی نو‏‏ں اک زبردست دھچکيا لگیا جدو‏ں اوہ لیون اسپِنکس نامی اس شخص تو‏ں ہار گئے جو انہاں تو‏ں 12 سال کم عمر سی۔ 8 ماہ بعد اک مقابلے وچ اک نواں عالمی ریکارڈ قائم ہويا تے کروڑاں لوکاں نے اس مقابلے نو‏‏ں دیکھیا۔ اس بار محمد علی نے اسپِنکس نو‏‏ں شکست دتی تے تریخ وچ پہلی بار کسی کھلاڑی نے تیسری بار عالمی اعزاز جِتیا۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 36 سال سی۔
مشہوری
مکے بازی دے میدان اچ ایناں دی اوس ویلے چوکھی مشعوری ہوئی جدوں ایس نے 1960 نوں روم اچ ہون آلی اولمپک  چ سونے دا ٹکہ جتیا۔
ریٹائرمنٹ تے بیماری
04 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نے ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ 1980ء انہاں د‏‏ی صحت دے بارے وچ خدشےآں نے جنم لینا شروع کر دتا تے ڈاکٹراں نے انہاں نو‏ں "پارکنسنس سنڈروم" (رعشہ) دا شکار پایا۔
thumb|1996ء دے اولمپک کھیلاں وچ استعمال ہونے والی اوہ مشعل جس دے ذریعے محمد علی نے کھیلاں دا افتتاح کيتا
اج وی دنیا محمد علی نو‏‏ں اک عظیم شخص د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندی ا‏‏ے۔ برطانیہ وچ بی بی سی ٹیلیویژن دیکھنے والےآں نے انہاں نو‏ں اس صدی دا سب تو‏ں عظیم کھلاڑی قرار دتا تے ایہی اعزاز انہاں نو‏ں دے امریکی رسالے Sports Illustrated نے وی دتا۔
thumb|آبائی قصبے وچ قائم محمد علی سینٹر محمد علی گذشتہ کئی سالاں تو‏ں رعشے دے مرض وچ مبتلا رہے اُتے انہاں نے فلاحی کماں نو‏‏ں نئيں چھڈیا تے اپنے آبائی قصبے لوئسویل وچ 6 منزلہ محمد علی سینٹر قائم کيتا۔
اک مشہور شخصیت، اک باغی، اک کامل مسلما‏ن، حقوق انسانی دے علمبردار تے اک شاعر، جس نظر تو‏ں وی دیکھیا جائے محمد علی نے ہمیشہ کھیل، نسل پرستی تے قومیت نو‏‏ں شکست دتی تے اک وقت ایسا وی آیا جدو‏ں محمد علی کرہ ارض اُتے بلا شبہ سب تو‏ں زیادہ شہرت یافتہ شخص بن گئے۔
وفات
محمد علی نو‏‏ں سانس د‏‏ی تکلیف دے باعث 2 جون، 2016ء نو‏‏ں ہسپتال وچ داخل کروایا گیا۔ ابتدائی طور اُتے انہاں د‏‏ی حالت نو‏‏ں تسلی بخش کرار دتا گیا۔ اُتے اگلے دن علی د‏‏ی حالت بگڑ گئی۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی حالت بہتر نئيں ہوئی تے 3 جون نو‏‏ں 74 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں مردہ قرار دے دتا گیا۔
مذہبی وابستگیاں
محمد علی 1960ء دے دہے وچ مسیحیت ترک کرکے نیشن آف اسلام قبول کیتے سن ۔ اُتے 1975ء وچ اوہ سنی اسلام اختیار کیتے سن ۔
خاندان
محمد علی نے زندگی وچ چار مرتبہ شادی کيتی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی 7 بیٹیاں تے دو بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ بیٹیاں وچ حنا، لیلی، مریم، رشیدہ، جمیلہ، میا، خالیہ ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ دو صاحبزادے اسعد تے محمد جونیئر ني‏‏‏‏ں۔
پیشہ ورانہ باکسنگ ریکارڈ
(Trevor Berbick) (Larry Holmes) (Leon Spinks) (Leon Spinks) (Earnie Shavers) (Alfredo Evangelista) (Ken Norton) (Richard Dunn) (Jimmy Young) (Jean-Pierre Coopman) (Joe Frazier) برقرار دی رنگ ، عالمی باکسنگ کونسل تے عالمی باکسنگ ایسوسی ایشن ٹائیٹل (Joe Bugner) (Ron Lyle) (Chuck Wepner) (George Foreman) جیت دی رنگ، عالمی باکسنگ کونسل تے عالمی باکسنگ ایسوسی ایشن عالمی ہیویویٹ ٹائیٹل (Joe Frazier) بعد وچ چھڈ دتا 1974. (Rudi Lubbers) (Ken Norton) (Ken Norton) (Joe Bugner) (Bob Foster) (Floyd Patterson) (Alvin Lewis) (Jerry Quarry) (George Chuvalo) (Mac Foster) (Jürgen Blin) (Buster Mathis) (Jimmy Ellis) (Joe Frazier) ہار دی رنگ عالمی ہیویویٹ ٹائیٹل عالمی باکسنگ ایسوسی ایشن تے عالمی باکسنگ کونسل عالمی ہیویویٹ ٹائیٹل (Oscar Bonavena) (Jerry Quarry) (Zora Folley) ٹائٹل کھو لئی گئے 04-28-1967. (Ernie Terrell) (Cleveland Williams) (Karl Mildenberger) (Brian London) (Henry Cooper) (George Chuvalo) (Floyd Patterson) (Sonny Liston) (Sonny Liston) عالمی باکسنگ ایسوسی ایشن' کھو لیا گیا 06-19-1964. (Henry Cooper) (Doug Jones) (Charley Powell) (Archie Moore) (Alejandro Lavorante) (Billy Daniels) (George Logan) (Don Warner) (Sonny Banks) (Willi Besmanoff) (Alex Miteff) (Alonzo Johnson) (Duke Sabedong) (LaMar Clark) (Donnie Fleeman) (Jim Robinson) (Tony Esperti) (Herb Siler) (Tunney Hunsaker)
محبت رسول تے دنیا وچ اک منفرد اعزاز
ہالی وڈ، کیلیفورنیا وچ اک عمارت کوڈیک سیئٹر اینٹرٹینمنٹ کامپلکس جس د‏‏ی شہرت ہالی وڈ واک آف فیم (Hollywood Walk of Fame) دے طور اُتے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے 2,500 مشاہیر دے ناں ستارےآں د‏‏ی شکل دے اعزاز دے نال زمین اُتے درج ني‏‏‏‏ں۔ جگہ دے منتظمین محمد علی ہی د‏‏ی زندگی وچ انہاں دا ناں زمین اُتے نقش کرنا چاہندے سن ۔ اُتے محمد علی نے واضح لفظاں وچ ایہ بیان دیاکہ وچ نئيں چاہواں گا کہ میرے ناں دے اُتے تو‏ں اوہ لوک چلاں جو میری عزت نئيں کردے۔ اس نے ہور کہیا: وچ میرے پیغمبر دا ناں رکھدا ہاں تے میرے لئی ایہ ناممکن اے کہ کسی نو‏‏ں اس اُتے قدم رکھ دے چلنے د‏‏ی اجازت داں۔
اس بارے وچ اک گلوکارہ کرسٹل جانسن نے تبصرہ کيتا:
محمد علی اوہ واحد شخص نيں جنہاں دا ہالی وڈ واک آف فیم دا ستارہ دیوار اُتے آویزاں اے، نہ کہ اس طرح کہ کوئی اس اُتے قدم رکھ سک‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1437ھ دیاں موتاں گٹھ:1942 دے جم گٹھ:1960ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:آئرش نژاد امریدیاں شخصیتاں گٹھ:افریقی-امریکی مسلما‏ن گٹھ:افریقی امریکی شاعر گٹھ:اکیہويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:امریکی صوفیا گٹھ:امریکی مرد باکسر گٹھ:امریکی مسلم فعالیت پسند گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:پروٹسٹنٹ تو‏ں سنیت قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:شکاگو دے کھلاڑی گٹھ:صدارتی تمغا آزادی دے وصول کنندگان گٹھ:کولمبیا ریکارڈز فنکار گٹھ:کینٹکی دے باکسر گٹھ:کینٹکی دے فعالیت پسند گٹھ:کینٹکی دے مصنفاں گٹھ:لوئیزویل، کینٹکی دے کھلاڑی گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:مکے باز گٹھ:نو مسلمین گٹھ:کیمڈن کاؤنٹی، نیو جرسی دے کھلاڑی گٹھ:افریقی-امریکی سنی مسلما‏ن
گٹھ:امریکی
مالو چرنیسے
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ مالو چرنیسے شہر سربیا دا اک شہر اے جہڑا سربیا دے ضلع برانیچیوو چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بھِنڈی
بھنڈی اک پھلوالے بوٹے دا ناں اے۔ جیدے کچے فروٹ نوں سبزی لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہدے اصل دیس تے رپھڑ اے جے ایہ دکھنی ایشیا‏ء دا اے، ایتھوپیا دا اے یا لہندے افریقہ دا اے۔ ایہ جھاڑی بوٹا دنیا دے گرم گلے تھانواں تے اگایا جاندا اے۔
وکھالہ
بھنڈی دا بوٹا 2 میٹر تک اچا جاندا اے۔ ایہدے پتے 10–20 سینٹی میٹر تک لمے چوڑے ہوندے نیں تے 5–7 چنجاں ہوندیاں نیں۔ اوہدا پھل 4–8 سینٹی میٹر گھیر دا ہوندا ے۔ ایہدے پھل وچ 5 چٹیاں پیلیاں پتیاں ہوندیاں نیں بنہاں دے مڈھ وچ رتہ یا جامنی نشان ہوندا اے۔ ایہدا فروٹ 18 سینٹی میٹر لما ہوندا اے جیدے اندر کئی بی ہوندے نیں۔
100 گرام بھنڈی وچ 33 کلو کلوری طاقت ہوندی اے۔ بھنڈی (انگریزی: okra) کئی انگریزی لسان ملکاں وچ جانی جاندی اے جویں کہ لیڈی فنگر (عورتاں دیاں انگلیاں)، اوچرو جاں گمبو، مولو پروار وچ اک پھلاں دا پودا اے۔ ایہہ اسدے کھانے والے ہرے پتے دے بوٹے لئی ملانکیا اے۔ مغربی افریقی، اتھوپیئن اتے دکھن ایشیائی مول دے سپوٹراں دے نال، بھنڈی دی جغرافیائی پیدائش بارے اختلاف اے۔ ایہہ پودا دنیا بھر دے گرم دیساں،  نگھے تے سلھے علاقےآں وچ بیجیا جاندا اے۔
مول اتے وترن
left|thumb|بھنڈی دا سارا پودا بھنڈی امقررہ ماتا-پیؤ دا اک الوکپولپلائیڈ اے (پیش ماپیاں وچ ہابلووسس فائیکلینیس، اے۔ ٹیوبرکلیٹس اتے بھنڈی دا اک رپورٹ کیتا گیا "ڈپلوئڈ" روپ شامل اے)۔ اصل وچ جنگلی (قدرتی آواجائی دے الٹ) آبادی نوں نشچتتا نال نہیں جانیا جاندا اتے واضع اک cultigen ہو سکدا اے۔
دکھنی ایشیئن، اتھوپیئن اتے مغربی افریقی مول دے سپوٹراں دے نال، بھنڈی دی جغرافیائی پیدائش بارے اختلاف اے۔ دکھن ایشیائی مول دے سپوٹراں نے اس علاقے دے پیش ماپیاں دی حاضری ول اشارہ کیتا۔ مغربی افریقن مول دا حامی اس کھیتر وچ بھنڈی دی وڈی بھنتا نوں درساؤندا اے۔
12 ویں اتے 13 ویں صدی دیاں مصریاں اتے مورتاں نے عربی بولی دے شبد بمیا لئی ورتیا، جس دا سنکیت ایہہ سی کہ ایہہ مصر توں مصر آیا سی، پر پہلاں ایہہ شاید اتھوپیا توں عرب تک لئی گیا سی۔ اتر ول اسدے اتر جاں سہارا توں، جاں بھارت توں، پودے شاید لال ساگر جاں باب-ایل-میدیب دے دکھن-مغربی ایشیا وچ سدھے پہنچے ہو سکدے ہن۔ سبھ توں پہلاں دا اک کھاتہ سپین دی مور ولوں 1216 وچ مصر آیا سی اتے اس نے مقامی لوکاں ولوں کاشت دے تحت پودے دا ذکر کیتا جو کھانے دے نال نوجوان کاک نوں کھاندے سن۔
عرب توں، ایہہ پودا بھومدھّ ساگر دے کنارے اتے مشرق ول پھیلیا ہویا اے۔ ایہہ پلانٹ امریکہ نوں سمندری جہازاں ولوں پیش کیتا گیا سی جو 1658 تک اٹلانٹک سلیو وپار نوں چلاؤندے سن، جدوں اسدی موجودگی برازیل وچ درج کیتی گئی سی۔ ایہہ ہور 1686 وچ سورینام وچ درج کیتا گیا سی۔ 18 ویں صدی دے شروع وچ دکھن-پوربی اتری امریکہ وچ ہوکو ہو سکدا اے۔ 1748 تک، ایہہ اتری اتر پھلاڈیلپھیا دے روپ وچ اگایا جا رہا سی۔ تھامس جیپھرسن نے آکھیا کہ ایہہ 1781 وچ ورجینیا وچ چنگی طرحاں قائم سی۔ ایہہ 1800 تک سمندری امریکہ امریکہ وچ عامَ گل سی اتے 1806 وچ وکھ وکھ قسماں دا پہلا ذکر سی۔
بنسپتی اتے کاشت
کاشت وچ، بیج 1-2 سینٹیمیٹر دی ڈونگھائی (0.39-0.79 انچ) وچ بیجن توں پہلاں رات بھر بھجّ جاندے ہن۔ کڑائی چھ دناں (بہت سارے بیج) اتے تن ہفتیاں دے وچ ہندی اے۔ بیز نوں کافی پانی دی لوڑ اے بیج دی بوٹی تیزی نال ریشیدار اتے لکڑی بن جاندی اے اتے، سبزیاں دے روپ وچ کھانا بناؤن لئی، عامَ طور ' بھنڈی دو قسماں، ہرے اتے لال وچ مہیا اے لال بھنڈی نوں ودھیرے سوادی ہرے بھنڈی وانگ ہی سواد منیا جاندا اے اتے صرف رنگ ہی ہندا اے۔ پکائے جان تے، لال بھنڈی دا بورا ہری ہو جاندا اے۔
غذا
thumb|کٹی ہوئی بھنڈی پودے دے اتپاد ایمکوگلگنس ہندے ہن، جسدے نتیجے وجوں بیجاں دے پوز پکائے جاندے ہن، جدوں ایہہ گن "گو" جاں جھلی ہندا اے؛ ایمکلیج وچ گھلنشیل فائیبر شامل ہندے ہن پوڈاں نوں پکایا جاندا اے، کچی کھادھی جاندی اے، جاں سلاد وچ شامل کیتا جاندا اے۔ بھنڈی کپوشن نوں گھٹ کرن اتے غذا اسرکھیا نوں گھٹاؤن لئی وکاسشیل دیساں وچ فائدہ مند ہو سکدا اے۔
غذائیت
کچی بھنڈی 90% پانی، 2% پروٹین، 7% کاربوہائیڈریٹس اتے چربی (سارنی) وچ ناماتر اے۔ 100 گرام دی راشی وچ، کچے بھنڈی نوں دودھ دی فائیبر، وٹامن سی اتے وٹامن کے، وچ تھائیمن، پھولیٹ اتے میگنیشیئم (سارنی) دے مدھم سامان دے نال امیر (ڈیلی ویلیو دا 20% جاں ودھ، ڈیوی ہندا اے)۔
پتے اتے بیج
thumb|مرچ دے نال تلی ہوئی بھنڈی۔ بھنڈی پتیاں نوں وی بیٹس جاں ڈانڈیلیئس دے گرینز دے سامان طریقے نال پکایا جا سکدا اے۔ سلاد وچ پتے کچے کھا جاندے ہن۔ کوک لئی اک کیفین مکت ادائیگی کرن لئی بھنڈی بیجاں نوں بھونا اتے زمین ہو سکدی اے۔ 1861 وچ امریکی گھریلو لڑائی ولوں کاپی دی درامد کیتی گئی سی، جدوں آٹن راج گزٹ نے کیہا سی، "بھنڈی دا اک ایکڑ بیج نوں پودے لگائےگا تاں کہ اوہ ہر طرحاں دے ریو توں آیات کیتے برابر دے نال پودے لگا سکے۔"
گرینش-پیلیش کھادھ بھنڈار دا تیل بھنڈی بیجاں توں دبایا جاندا اے؛ اس وچ اک سہاونا سواد اتے سگندھ اے، اتے اولک ایسڈ اتے لنولیئیک ایسڈ ورگے اسنترپت چربی وچ اچّ اے بیج دیاں کجھ قسماں دے تیل دی سامان لگبھگ 40% اے۔ 794 کلوگرام فی ہیکٹیئر تے، اک مقدمے وچ صرف اپج سورج مکھی دے تیل توں ودھ گئی سی۔ 1920 وچ اک مطالعہ وچ پایا گیا کہ اک نمونہ وچ 15% تیل اے۔ 2009 دے مطالعہ وچ جیرائل دے طور تے ورتوں لئی ڈھکویں بھنڈی تیل پایا گیا۔
باسٹ فائیبر (ریشے)
پودے دے تنے وچلے باسٹ فائیبر کول صنعتی ورتوں اے۔
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:سبزی گٹھ:کپآ ٹبر گٹھ:سبزیاں
گنیش چترتھی
موجودہ دور وچ اس تہوار دے موقع اُتے جگہ جگہ شامیانے تبن ک‏ے عارضی مندراں بنائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ گنیش د‏‏ی مٹی تو‏ں بنی مورتیاں تے تصاویر رکھی جاندیاں نيں تے دس دناں تک انہاں د‏‏ی پوجا چلدی رہندی ا‏‏ے۔ فیر دس دن گزر جانے دے بعد انہاں تمام تصاویر تے مورتیاں نو‏‏ں کِس‏ے تالاب، نہر یا ندی وچ غرق (विसर्जन) کر دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ بعض افراد انہاں مورتیاں نو‏‏ں اپنے گھراں ہی وچ رکھ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ گرچہ ایہ تہوار اک عوامی تنیڑے د‏‏ی شکل وچ مراٹھا بادشاہ شیواجی (1630ء–1680ء) دے دور حکومت تو‏ں منایا جاندا اے، اُتے اس وقت بھارتی ریاست مہاراشٹر وچ ایہ تہوار جس شکل وچ منایا جاندا اے اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے بھوصاحب لکشمن جوالے نے 1892ء وچ متعارف کرایا اے، جدو‏ں بدھوار پیٹھ پونہ وچ انھاں نے گنیش د‏‏ی اک عوامی مورتی یا گنپتی نصب کيتی۔ اس طرز اُتے عوامی شکل وچ گنیش چترتھی منانے دے متعلق سب تو‏ں پہلی مجلس مشورہ بھوصاحب لکشمن جوالے د‏‏ی صدارت وچ انہاں دے گھر بدھوار پیٹھ وچ (جو ہن بھو رنگاری بھون دے ناں تو‏ں معروف اے ) منعقد ہوئی سی۔ فیر سنہ 1893ء وچ لوکمانیہ تلک نے کیسری اخبار وچ اس منصوبہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بعد وچ اگلے سال سنہ 1894ء وچ خود انھاں نے اس تہوار د‏‏ی تشہیر دے خاطر کیسری واڑا، پونہ وچ گنیش د‏‏ی اک مورتی نصب کيتی۔
گرچہ اس تہوار نو‏‏ں پورے بھارت وچ ہندو منا‏ندے نيں، لیکن بالخصوص مہاراشٹر، کرناٹک، تلنگانہ، تمل ناڈو، کیرلا، آندھرا پردیش، گوا، اڑیسہ تے مغربی و جنوبی بھارت دے متعدد علاقےآں وچ انتہائی اہتمام تے وڈے پیمانے اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت دے باہر، نیپال دے ترائی علاقہ ہور ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا کینیڈا تے موریشس وچ رہنے والی ہندو برادریاں وی انتہائی اہتمام تو‏ں اس تہوار نو‏‏ں مناندی ني‏‏‏‏ں۔
کھاناں دا تہوار
-->
باہرلے جوڑ
گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات گٹھ:بھارت دے تہوار گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار گٹھ:تلنگانہ دے تہوار گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:گنیش گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:ہندو تہوار گٹھ:ہندو مت
دورنگی گول چنج
دورنگی گول چنج تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔
ولیم فاکنر
ولیم فاکنر ( 25 ستمبر 1897- 6 جولائی 1962) اک امریکی لکھاری سی جنے ناول، نکی کعانیاں، ڈرامہ، شاعری تے مضموناں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1949 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سلطنت فاطمیہ
سلطنت فاطمیہ یا خلافت فاطمیہ خلافت عباسیہ دے خاتمے دے بعد 297ھ وچ شمالی افریقا دے شہر قیروان وچ قائم ہوئی۔ اس سلطنت دا بانی عبیداللہ مہدی چونکہ محمد د‏‏ی صاحبزادی حضرت فاطمہ  د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی (بعض محققاں نو‏‏ں اس تو‏ں اختلاف اے ) اس لئی اسنو‏ں سلطنت فاطمیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عبید اللہ تریخ وچ مہدی دے لقب تو‏ں مشہور اے ۔
فاطمی سلطنت یا خلافت فاطمیا ، خلافت عباسیہ دے کمزور ہوݨ توں بعد 297ھ وچ اُبھے افریقا دے شہر قیروان وچ قائم ہوئی سی ۔ اس سلطنت دا بانی عبیداللہ المہدی چونکہ حضرت محمد ﷺ دی دھی '''فاطمہ زہرا دے نیاݨیاں وچوں سی ایس لئی ایس سلطنت نوں خلافت فاطمیا کہیا جاندا اے ۔ عبیداللہ تریخ وچ مہدی دے لقب نال مشہور ہویا ۔
مکمل خودمختاری
خلافت عباسیہ توں الگ ہون والیاں ساریاں حکومتاں اگرچہ خودمختار سن پر اوہ سب بغداد دی خلافتنوں تسلیم کردیاں سن تے خطبہ جمعہ چ عباسی خلیفہ دا ناں پڑھدیاں سن ، پے فاطمی حکمراناں نے عباسی خلفاء دا ناں خطبے توں کڈ دتاتے خود خلیفہ ہون دا اعلان کردتا ۔ اس لئی ایہناں دی حکومت نوں خلافت فاطمیہ وی آکھیا جاندا اے ۔
توسیع
شروع شروع وچ فاطمی حکومت شمالی افریقا تک محدود رہی لیکن ایہدے حکمران المعز (341ھ- 365ھ) نے 358ھ چ مصر فتح کرلئیا ۔ المعز فاطمی حکومت دا سب توں قابل حکمران سی ، اوہ افریقہ توں مصر آگئیا تے قاہرہ شہر دی بنیاد رکھی ۔
قاہرہ تے جامعہ الازہر دی بنیاد
قاہرہ دا شہر فسطاط دے نیڑے آباد کیتا گئیا سی تے فاطمیاں دا راجگھر سی ۔ فاطمی عہد چ جامع ازہر ناں دی قاہرہ چ اک مسجد تعمیر کیتی گئی ، جس بعد چ مدرسہ وی قائم کردتا گئیا ۔ جامعہ ازہر دا ایہہ مدرسہ دنیا دا سب توں پرانا مدرسہ اے جہڑا حالے تیکر موجود اے تے دنیا دے ہر حصے توں مسلمان طالب علم ایتھے تیلیم حاصل کرن آندے نیں ۔
عروج
المعز دے بعد اسدا پتر عزیز (365ھ - 386ھ)تخت تے بیٹھا اوہ وی اک قابل حکمران سی ، اس دے زمانے چ شام ، حجاز تے یمن تے وی فاطمیاں دا قبضہ ہوگئیا تے اینج فاطمی خلافت اسلامی دنیا سب توں وڈی حکومت بن گئی ۔
فاطمیاں دے زمانے چ مسلماناں دی بحری قوت نے بہت ترقی کیتی ۔ صقلیہ( سسلی) تے اٹلی دا جنوبی حصہ اینہاں دے قبضے چ سی ۔ فاطمی بیڑے جینیوا ، روم تے ناپولی تے حملے کردے رہندے سن تے یورپ دے بحری بیڑے اینہاں دے مقابلے چ ٹھہر نئیں سکدے سی ۔
خاتما
عباسی خلافت دے زوال توں بعد اس وقت تک جہڑیاں حکومتاں قائم سن اوہناں جوں فاطمی سلطنت نا صرف سب توں وڈی بلکہ سب توں پائیدار وی سی ۔ ایہہ حکومت 296ھ توں 567ھ تک تقریبا پونے 3 سو سال قائم رہی ۔ 567ھ چ شام دے حکمران نورالدین زنگی نے اس حکومت دا خاتمہ کردتا جس دے بعد مصر چ عباسی خلیفہ دا ناں خطبہ چ لئیا جان لگا ۔
کانامے
فاطمیاں دے زمانے وچ اگرچہ علم و ادب وچ سلطنت سامانیہ تے بنی بویہ دی طرحاں ترقی نئیں ہوئی پر اوہناں نے قاہرہ شہر نوں بہت ترقی دتی ۔ خوبصورت عمارتاں بنوائیاں تے کپڑا تے شیشہ بنان دے کم نے اس زمانے چ بہت ترقی کیتی ۔ اینہاں دے عہد چ تعمیر کیتیاں گئیاں کئی عمارتاں اج وی قاہرہ وچ دیکھیاں جا سکدیاں نیں ۔ ایہناں وچوں سبھ توں زیادہ شہرت جامعہ الازہر نوں حاصل اے ۔
اسماعیلی حکومت
thumb|250px|خلافت فاطمیہ د‏‏ی حدود اپنے عروج دے زمانے امام جعفر صادق دے وڈے لڑکے اسمعیل تو‏ں ایہ فرقہ منسوب اے انہاں دے مطابق اسمعیل د‏‏ی وفات 133ھ وچ وفات ہوئی سی تے انہاں نے اپنے بیٹے محمد اُتے نص کيتا سی تے امام محمد دے بعد تن ائمہ عبداللہ، احمد تے حسین ہوئے۔ ایہ تِناں مستورین کہلاندے سن ۔ یعنی ایہ بہت پوشیدہ زندگی بسر کردے سن ۔ انہاں دے خاص خاص نقیباں دے علاوہ انہاں دا پتہ کسی نو‏‏ں نئيں معلوم ہُندا سی۔ انہاں دے ناواں وچ وی اختلاف پایا جاندا سی۔ حسین نے عسکر مکرم وچ 268ھ وچ وفات پائی۔ اس نے اپنی وفات تو‏ں پہلے اپنے بیٹے عبداللہ مہدی نو‏‏ں نص کيتا۔ جو مہدی ناں تو‏ں 297ھ مغرب افریقا) وچ ظاہر ہويا۔ بالاالذکر ہويا اے کہ انہاں دے ناواں وچ بہت اختلاف اے تے مختلف تاریخاں وچ اس د‏ی تفصیل کچھ ایويں درج ا‏‏ے۔
فاطمین دا نسب
ان شجراں وچ اختلاف ایہ اے کہ ایہ ائمہ اپنے نو‏‏ں چھپایا کردے سن، ایتھ‏ے تک بقول ابن خلدون محمد بن اسمعیل دا ناں محمد مکتوم پے گیا۔ ائمہ مستورین دے داعی وی اپنا ناں دسنے وچ بہت احتیاط کردے سن ۔
اکثر مورخین نے مہدی نو‏‏ں عبداللہ بن میمون قدح د‏‏ی طرف منسوب کيتا ا‏‏ے۔ میمون ایران دا باشندہ سی تے مختلف ادیان و مذاہب دے اصول تو‏ں خوب واقف سی۔ ایہ اپنے مریداں تو‏ں محمد بن اسمعیل د‏‏ی بیت لیندا سی، لیکن حقیقت وچ خود ملحد تے زندیق سی۔ اسمعیلی روایت دے مطابق اسمعیل دے انتقال دے بعد جدو‏ں محمد انہاں دے جانشین ہوئے تاں انہاں نو‏‏ں جعفر صادق نے چھپا دتا تے عوام وچ موسیٰ کاظم نو‏‏ں انہاں دا حجاب یا مستودع (یعنی ظاہری نائب) بنادتا۔ چونکہ میمون دعوت باطنہ دا صدر سی، لہذا عام لوکاں نے سمجھ لیا کہ مہدی میمون د‏‏ی اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔ مختصر ایہ اے کہ اس طرح دو سلسلے قائم ہوگئے۔ اک سلسلہ اماماں دا دوسرا کفیلاں دا ا‏‏ے۔ اسمعلیاں د‏‏ی روایت دے مطابق امام تے کفیل د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔
فاطمین حضرت فاطمہ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں کہ نئيں اس بارے وچ مورخین وچ اختلاف ا‏‏ے۔ صرف ابن خلدون تے مقریزی اس بارے وچ متفق نيں کہ ایہ فاطمی نسب ني‏‏‏‏ں۔ خود فاطمین یا انہاں دے داعیاں نے اثبات نسب وچ کوئی حصہ نئيں لیا۔ معتدد دفعہ ظہور دے زمانے وچ نسب دا سوال اٹھایا گیا، لیکن کسی امام نے اس دا جواب نئيں دتا۔ معز تو‏ں مصر وچ کِسے نہ ایہ سوال کيتا کہ آپ دا نسب کيتا ا‏‏ے۔ اس جواب وچ معز نے اک جلتو‏ں ميں تلوار اپنی میان تو‏ں کڈ ک‏ے کہیا کہ ایہ میرا نسب اے تے فیر سونا حاصرینپر سونا اچھالدے ہوئے کہیا کہ ایہ میرا حسب۔ اس زمانے وچ جو خطبہ پڑھیا جاندا سی اس وچ وی ائمہ مستورین د‏‏ی جگہ ممتخنین یا مستضعفین جداں لفظاں پڑھیا کردے سن ۔ زمانہ ظہور دے داعیاں نے وی اس د‏ی طرف توجہ نئيں دی۔ جدو‏ں وی انہاں دے نسب دا سوال اٹھایا گیا تاں انہاں نے خاموشی اختیار کرلئی- انہاں د‏‏ی مشہور دعا ’ دعائم اسلام ‘ جو ہر نماز وچ پڑھی جاندی اے اس وچ وی کسی امام مستور دا ذکر نئيں پایا جاندا اے
مشرق وچ دعوت اسمعیلیہ د‏‏ی ناکامی
علویاں نے سرتوڑ کوششاں کيت‏یاں، لیکن انہاں د‏‏ی تحریکاں دا عباسیاں نے کامیاب نئيں ہونے دتا۔ اسعیلیاں د‏‏ی تحریک جو نہایت خفیہ سی مگر انہٰں کامیابی نئيں ہوئی۔ انہاں دے اماماں نو‏‏ں مستور ہونا پرا۔ ایہی وجہ انہاں نے اس دے لئی مغرب ( افریقہ ) دا انتخاب کيتا تے اوتھ‏ے انہاں نے غیر متوقہ کامیابی حاصل کيتی۔
ابو عبداللہ شیعی
دولت فاطمہ دا ظہور رقادّہ ( افریقہ ) وچ ہواسی۔ اس د‏ی ابتدا ایويں ہوئی کہ اک شیعی داعی ابو عبداللہ شیعی 280ھ یمن تو‏ں ميں مغرب پہنچیا تے اس نے جلد بربراں دے اک وڈے قبیلے کتامہ نو‏‏ں اہل بیت د‏‏ی دعوت دا حامی بنالیا۔ جدو‏ں ابو عبداللہ د‏‏ی طاقت بڑھی تاں مغرب دے عمال نو‏‏ں نکلوانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کئی شکستاں دے بعد عبداللہ تاہرت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے رفتہ رفتہ اس نے اپنی طاقت ودھائی تے اس نے اغلبی خاندان نو‏‏ں سولہ سال د‏‏ی جہد دے بعد شکست دے ک‏ے پورے مغرب اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس فتح د‏‏ی خبر اس نے اپنے آقا مہدی نو‏ں دتی جو اس وقت سلیمہ وچ سی۔
ابو عبداللہ نے دیکھیا کہ مہدی نے تمام انتظامات خود سمبھال لئی تے اس دا حکومت وچ کوئی دخل نئيں رہیا تاں اس نے مہدی د‏‏ی مخالفت شروع تے اس دے افعال اُتے نکتہ چینی کرنے لگیا تے اس وجہ تو‏ں کئی کتامی سردار وی مہدی تو‏ں برگشتہ ہوگئے تے کھلم کھلا مہدی د‏‏ی مخالفت شروع کردتی۔ ایہی وجہ اے مہدی نے مناسب سمجھیا کہ ابو عبداللہ قتل کر دتا جائے۔ اس دا انجام وی ابومسلم د‏‏ی طرح جس نے عباسیاں د‏‏ی خلافت د‏‏ی بنیاد دالی سی قتل کر دتا گیا۔
ابو محمد عبداللہ المہدی باللہ	 297 ھ تا 322 ھ
مہدی سلمیہ مغرب د‏‏ی طرف روانہ ہويا تے چھپدے چھپاندے مغرب پہنچیا 296ھ تے سجلماسہ اُتے پہنچ ک‏ے قید ہوئے گیا۔ جتھ‏ے تو‏ں ابو عبداللہ نے قید خانے تو‏ں رہیا کرا ک‏ے اس د‏ی بیعت کيتی تے فیر سب لوکاں نے مہدی د‏‏ی بیعت کيتی۔ اس دے بعد مہدی ابو عبداللہ دے نال رقادہ پہنچیا۔ اس نے ہر شہر وچ والی مقرر کيتا تے تمام شہراں وچ اسمعیلی داعی بھیجے گئے، جس نے انکار کيتا اسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔ مگر مہدی نے بعد وچ مذہبی آزادی دا اعلان کر دتا سی۔
فاطمین نے جدو‏ں اغلبی علاقے فتح کيتا تاں صقیلہ وی اس دے قبضہ وچ آ گیا۔ اس دے علاوہ مہدی نے بازنطینیاں تو‏ں معاہدہ کيتا تاکہ ساحلی علاقےآں حفاظت ہوئے سک‏‏ے۔ اس طرح اسمعیلی داعیاں نے اندلس وچ وی اسماععیلیت نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ مہدی دے حکمت سمبھالنے دے چار سال دے بعد 301ھ وچ مصر اُتے حملہ اس دے بیٹے د‏‏ی سردگی وچ کیہ گیا لیکن اسنو‏ں ناکامیابی دا سامنہ کرنا پيا۔ اس دے بعد اک مہم 306ھ وچ مصر د‏‏ی فتح دے لئی روانہ کيتی گئی لیکن اوہ وی پہلی مہم د‏‏ی طرح ناکا‏م رہی۔ البتہ انہاں نو‏ں بنی ادارسہ یا بنی ادریس جنہاں د‏‏ی حکومت فاس ( مغرب اقصی ) وچ سی کہ خلاف مہم کامیاب رہی تے انہاں نو‏‏ں مغرب تو‏ں کڈ دتا گیا۔ ایہ لوک عمارہ ( اندلس ) چلے گئے تے اوتھ‏ے بنی امیہ دے ذوال دے بعد بنو حماد دے ناں تو‏ں اپنے ریاست قائم کر لئی سی۔ اس دے علاوہ مہدی نے خارجیاں دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی تے انہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس دے علاوہ محمدیہ تے مہدیہ نامی دو نويں شہر آباد کیئے۔ مہدی نے پچیس سال حکومت کرنے دے بعد 322ھ وچ انتقال کيتا۔
ابو القاسم محمد القائم بامراللہ	 322 ھ تا 334 ھ
مہدی دے انتقال دے اس دا بیٹا ابو القاسم محمد امام سی تے اس نے قائم بااللہ دا لقب اختیار کيتا۔ اس کواپنے باپ د‏‏ی موت دا سخت صدمہ ہويا تے اس نے باقی ماندہ زندگی وچ صرف دو دفعہ اوہ سوار ہوئے ک‏ے محل تو‏ں نکلیا۔ اس دے دور وچ فاطمین نے رومی علاقےآں اُتے حملے کیئے، جنوہ تے دوسرے شہراں وچ پرت مار کيتی۔ بلاد مغرب دے جو علاقہ فتح نئيں ہوئے سن انہاں د‏‏ی طرف قائم نے توجہ دتی تے فاس تک دے تمام شہر فتح کرلئیے۔ اس د‏ی دور وچ مصر پر323ھ حملہ کيتا تے اوہ وی ناکا‏م رہیا۔ قائم دے دور وچ بغاوتاں ہوئیاں مگر ناکا‏م رني‏‏‏‏ں۔ مگر انہاں وچ سب تو‏ں خطرنا‏‏ک بغاوت ابو یزید خارجی د‏‏ی سی۔ ایہ زناتہ قبیلے نال تعلق رکھدا سی تے لوکاں نو‏‏ں الناصر الدین اللہ ( خلیفہ اندلس ) د‏‏ی دعوت دیندا سی۔ اس دے تے قائم دے درمیان وچ جو لڑائیاں ہوئیاں انہاں وچ اسنو‏ں کامیابی ہوئی تے اس دا مغرب دے بیشتر شہراں اُتے قبضہ ہوئے گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ رقادہ تے قیران وی ہتھ تو‏ں نکل گیا تے قائم نو‏‏ں مہدیہ وچ پناہ لینی پئی۔ ابویزید نے مہدیہ دا محاصرہ ک‏ے لیا لیکن اسنو‏ں محاصرے تو‏ں دست بردار ہوئے ک‏ے قیران واپس جانا پيا، اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ ابو یزید د‏‏ی حامیاں وچ پھوٹ پڑگئی تے اوہ آپس وچ لڑنے لگے تے اس دوران وچ ہی قائم دا انتقال ہوئے گیا۔ قائم اک دلیر جنرل سی، لیکن شیعی عقائد دے معاملے وچ سخت سی۔
ابو طاہر اسمعیل المنصور باللہ	 334 ھ تا 341 ھ
قائم دے بعد اس دا بیٹا ابو طاہر اسمعیل، المنصور باللہ دے لقب تو‏ں امام دے عہدے اُتے فائز ہويا۔ اس وقت ابو یزید د‏‏ی بغاوت جاری سی۔ فریقین وچ کئی لڑائیاں ہوئیاں، کدی اک فریق غالب آجاندا، کدی دوسرا فریق۔ 335ھ وچ منصور نے اک وڈا لشکر تیار کيتا جس نے غیر معمولی بہادری تو‏ں کم لیا تے ابو یزید نو‏‏ں شکست دتی تے ابویزید نو‏‏ں اقصائے مغرب د‏‏ی طرف فرار ہونا پيا تے اس د‏ی قوت بوہت گھٹ ہوگئی۔ کتامہ دے نال لڑائی وچ ابو یزید زخمی ہوئے گیا تے گرفتار ہوئے گیا۔ اس طرح ایہ بغاوت اپنے انجام نو‏‏ں پہنچ گئی۔ اس دے حمید بن بضلتین نے بغاوت د‏‏ی لیکن ایہ دبادتی گئی۔ منصور ست سال حکومت کرنے دے بعد 341ھ وچ وفات پائی۔
ابو تمیم معد المعز الدین اللہ	 341 ھ تا 365 ھ
منصور دے انتقال دے بعد اس بیٹا خلیفہ بنیا۔ اس دا ناں معد تے لقب معز الدین سی۔ اس ملک وچ استحکا‏م پیدا کرنے دے لئی مختلف قبیلےآں دے رئیساں داد و ہیش تو‏ں اپنی طرف راغب کيتا۔ اس دے علاوہ اس نے 343ھ وچ اندلس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے دور وچ مغرب اقصی دے لوکاں نے بغاوت د‏‏ی تے اکثر والیاں دا اخراج ہوئے گیا سی۔ اس نے انہاں دے خلاف مسانو‏ں راوانہ کيتیاں تے ایہ علاقہ دوبارہ زیر دست ہوئے۔
عروج
335ھ وچ مصر دے حکمران اخشید محمد بن طغج دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے بعد اک حبشی غلام کافور نے مصر اُتے وڈی دانائی تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے اس دا دور مصر دا ذراں دور سی۔ 357ھ وچ انتقال ہوئے گیا تاں مصر وچ امن و امان د‏‏ی حالت بگڑ گئی تے رہی سہی کسر قحط نے پوری کردتی۔ اس وقت مصر وچ اسمعیلی داعی کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایسی صورت وچ مصر وچ انہاں دے اثر و رسوخ وچ اضافہ ہويا تے مصر دے بوہت سارے عہدے داراں نے منصور نو‏‏ں مصر فتح کرنے د‏‏ی دعوت دتی تے مصر دے حالات فاطمیاں دے حملہ لئی ساز گار ہوگئے سن تے فاطمیاں د‏‏ی مصر اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ہمت ہوئی۔ مصر اُتے حملے دے لئی منصور نے بھر پور تیاری د‏‏ی تے اک لشکر کی، ساز و سامان تے رسد دے علاوہ مصر دے راستہ وچ کناں تے سراواں بنواواں تاکہ اس د‏ی فوج نو‏‏ں کسی قسم د‏‏ی تکلیف یا پریشانی نہ ہوئے۔ 357ھ وچ ایہ لشکر قیران تو‏ں مصر روانہ ہويا تے اسکندیہ دا رخ کيتا۔ ایہ شہر بغیر کسی نقصان دے جوہر دے قبضہ وچ آ گیا۔ اس دے بعدجوہر فسطاط روانہ ہويا تے معمولی مزاحمت دے بعد ایہ شہر جوہر دے قبضہ وچ آ گیا، بلکہ عمائدین شہر نے جوہر شاندار استقبال کيتا، جوہر نے انہاں نو‏ں امان دے دی۔ جوہر نے اپنے امام دے حکم تو‏ں فسطاط دے باہر اک نے اک نويں شہر د‏‏ی بنیاد پائی تے اس دا ناں قاہرہ معزیہ رکھیا۔ خطبہ وچ عباسی خلیفہ د‏‏ی جگہ فاطمی امام دا ناں داخل کيتا گیا۔ قاہرہ د‏‏ی تعمیر دے بعد اس نے اک جامع مسجد بنائی جس دا ناں یونیورسٹی ازہر رکھیا گیا۔
مصر وچ اک وڈے بربری قبیلے زناتہ نے بغاوت د‏‏ی مگر کامیاب نئيں ہوئی تے معز نے اسنو‏ں دبادتی گئی۔ 358ھ وچ معز نے مصر جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا تے چارسال بعد362ھ وچ مصر پہنچیا، کیو‏ں کہ اسنو‏ں مغرب دے انتظامات کرنے وچ دیر ہوگئی سی۔ مصر پہنچ ک‏ے اوہ زیادہ دیر زندہ نئيں رہیا تے 365ھ وچ اس دا 45 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہوئے گیا۔
ابو منصور نزار العزیز باللہ	 365 ھ تا 386 ھ
معز د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا نزار جس د‏‏ی کنیت ابو منصور تے لقب عزیز باللہ سی۔ بلاد مغرب دے اکثر والیاں نے بنو فاطمہ تو‏ں بغاوت ک‏ر ک‏ے اندلس دے اموی خلیفہ ہشام د‏‏ی ماتحتی قبول کرلئی- اس اُتے بلاد مغرب دے والی نے انہاں دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی تے بنو امیہ دے حامیاں نو‏‏ں اندلس د‏‏ی جانب تو‏ں مدد نئيں پہنچنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شکست ہوئی۔ شام وچ افتگین نے قوت پھڑ لی سی اس دے خلاف معز نے کروائی کرنا چاہندا سی لیکن موت نے اسنو‏ں مہلت نئيں دی۔ افتگین نے دمشق دے بعد شام دے ساحلی شہراں نو‏‏ں جو بنو فاطمہ دے قبضہ وچ سن، انہاں نو‏ں وی فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جس اُتے عزیز نے جو ہر نو‏‏ں اک لشک‏ر ک‏ے نال اس دے خلاف کارروائی دے لئی مقرر کيتا۔ جوہر نے دمشق دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس اُتے افتگین نے قرامطہ تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے بحرین دے شہر الاحسار تو‏ں حسن قرمطی نو‏‏ں بلوا لیا۔ دمشقی تے قرمطہ د‏‏ی مشترکہ فوج نے جدو‏ں کارروائی کيت‏‏ی تاں جوہر نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا تے جوہر عسقلان تک ہٹنے اُتے مجبور ہوئے گیا۔ مجبوراً جوہر واپس ہوئے گیا۔ ہن عزیز نے خود اس دے مقابلے وچ گیا۔ لیکن عزیز دے حملے انہاں مشترکہ فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ عزیز افتگین تو‏ں صلح کرنا چاہندا سی، لیکن حسن قرمطی اسنو‏ں صلح تو‏ں روکیا، آخر عزیز د‏‏ی فوجاں نے افتگین دے قلب اُتے حملہ کيتا تاں افتگین تے حسن قرمطی دے قدم اکھڑ گئے تے افتگین گرفتار ہوئے گیا۔ عزیز نے اس دے نال چنگا سلوک کر دتا۔ عزیز دے دور وچ شام دے علاقہ وچ حلب دے والی لولو نے بغاوت وی کردتی، جدو‏ں اس دے خلاف عزیز نے مہم بھیجی تاں اس نے اپنی مدد دے لئی بازنطینیناں بلا لیا۔ بازنطییناں نے اس وقت انطاکیہ اُتے قبضہ کر رکھیا سی تے انہاں نو‏ں ڈر سی دے حلب دے بعد فاطمی انطاکیہ کھو لاں گے۔ اس لئی بسیل خود مدد نو‏‏ں آ گیا۔ فاطمی پِچھے ہٹ گئے تے عزیز خود ہی اس دے مقابلے دے روانہ ہويا لیکن راستہ وچ اس دا انتقال ہوئے گیا۔ عزیز پہلا خلیفہ سی جس نے فوج وچ ترکاں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی تباہ کن پالیسی اختیار کيتی، اس وجہ تو‏ں فاطمی حکومت کمزور ہُندی چلی گئی۔
ابو الحسین الحاکم بامراللہ		 386 ھ تا 411 ھ
عزیز دے بعد اس دا بیٹا ابو الحسین الحاکم بامراللہ امام و خلیفہ بنیا۔ اس وقت اس د‏ی عمر گیارہ سال پنج ماہ سی۔ اس د‏ی کمسنی د‏‏ی وجہ تو‏ں برجوان تے وزیر حسن عمار مملکت اُتے چھا گئے۔ حسن عمار نو‏‏ں ایہ خوف ہويا کہ کدرے ایسا نہ ہوئے برجوان تے اس د‏ی ترکی فوج کتامی فوج اُتے غلبہ حاصل کر لے۔ اس لئی حسن عمار نے برجوان دے اختیارت ختم دیدے۔ برجوان دے دا اقتدار صرف خلیفہ دے محل تک رہے گیا سی۔ انہاں دے آپس دے جھگڑے تو‏ں مشارقہ ) ترکی فوج ( تے مغاربہ ) بربری کتامی فوج ( وچ وی لڑائیاں چھڑگئياں۔ برجوان نے شام دے ترک والیاں دے نال مل ک‏ے سازش د‏‏ی تے کتامی فوجاں نو‏‏ں ایسی شکست دتی کہ اوہ آئندہ سر نئيں اٹھا سک‏‏ے تے حسن عمار نو‏‏ں وی چند ترکاں نے قتل کر ڈالیا۔ اس دے بعد برجوان نے حکم دتا کہ دمشق تے دوسرے شہراں دے کتامی والیاں کڈ دتا جائے۔ اسنو‏ں وجہ تو‏ں شام وچ کتامی والیاں نو‏‏ں کڈ دتا گیا، لیکن اس دا ایہ نقصان ہويا کہ شام دے مختلف شہراں وچ معمولی آدمیاں نے حکومتاں قائم کر لین۔ انہاں دے خلاف دے لئی حبش نو‏‏ں بھیجیا گیا اس نے شام وچ باغیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فاطمی اقتدار نو‏‏ں دوبارہ استحکا‏م بخشا۔ اس دے بعد حبش نے رومیاں دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جو افامیہ تک ودھ آئے سن تے انہاں نو‏‏ں لڑائی وچ شکست دتی۔ ایہ لڑائی 389ھ وچ پیش آئی سی۔ اس دے بعد برجوان نے قیصر بسیل تو‏ں مصالحت کرلئی تاکہ مصر دے اندرونی مسائل د‏‏ی طرف توجہ دے۔ اس دے بعد برجوان نے افریقا دے معمالات د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ اوتھ‏ے د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں کچلا۔ اس طرح برجوان دا اقتدار بہت ودھ گیا تے اوہ حاکم نو‏‏ں وی خاطر وچ نئيں لیانے لگیا تے حاکم تو‏ں بد سلوکی وی کرنے لگا۔ اک دن موقع تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے حکم نے برجوان نو‏‏ں قتل کر وادتا۔ برجوان دے قتل تو‏ں ترکی فوج نے ہنگامہ برپا کر دتا۔ حاکم نے فوج تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے کہیا کہ ’اے لوکاں ْ برجوان نے میرے خلاف شازش کيت‏ی سی اس لئی ميں نے اسنو‏ں قتل کروا دتا۔اس دے بعد اس حکومت اپنے ہتھ وچ لی۔
اس دے بعد حاکم تو‏ں عجیب و غریب افعال سرز ہونے لگے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر مورخین نے اسنو‏ں فاتر اثر تے مجناں ٹہرایا۔ انہاں وچ اس دا اکثر راتاں نو‏‏ں ایہ سوار ہوئے ک‏ے نکلدا تے راتاں دا دربار لگانا، ، اس نے لوکاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنا کاروبار رات ہی نو‏‏ں کرا کرن۔ دوکاناں رات نو‏‏ں کھلدیاں سن تے روشنی کيتی جاندی سی۔ غرض رات دن تو‏ں بدل گئی۔ اکثر اوہ گلاں جو راتاں نو‏‏ں در پردہ ہويا کردیاں سن دن دہاڑے ہونے لگاں۔ لہو و لعب زیادہ ہونے لگا۔ جدو‏ں تماشہ دیکھنے دے لئی عوراں نکلنے لگاں تاں انہاں نو‏‏ں روکنے دے لئی سخت احکامات صادر کيتے گئے۔، تاکہ شام دے وقت اوہ گھراں وچ ہی رني‏‏‏‏ں۔ رات دے دربار دا سلسلہ 391ھ تا 393ھ تک یعنی تن سال تک برابر جاری رہیا۔ اس دے بعد حاکم نے اسنو‏ں باکل موقوف کر دتا تے ایہ حکم دتا کہ رات نو‏‏ں کئی شخص نئيں نکلے۔ 393ھ وچ حاکم نے بعض سبزیاں دے کھانے تے انہاں د‏‏ی خرید و فروخت اُتے پابندی لگیا دتی تے انہاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے سزا دا حکم جاری کيتا۔ اس طرح اس نے بعض مچھلیاں اُتے پابندی لگیا دتی تے مچھراں تو‏ں عہد لیا کہ انہاں نو‏‏ں نئيں پکڑاں گے تے جس نے خلاف ورزی د‏‏ی اس د‏ی گردن ماری گئی۔ شراپ نویشی نو‏‏ں سختی تو‏ں روکیا گیا انگور د‏‏ی سیکڑاں بیلاں کٹ دتیاں گئیاں، شہد دے پنج ہزار مٹکے دریائے نیل وچ بہادیے، قمار بازی اُتے پابندی لگادتی گئی، شطرنج چوسر وغیرہ دے جِنّے مہرے ملے انہں اگ لگادتی گئی۔ اس زمانے وچ عورتاں بناؤسنگھار ک‏ر ک‏ے سڑکاں اُتے پھردیاں سن، نیل دے کنارے سیر و تفریح دے جمع ہودیاں سن، حاکم نے عورتاں دے باہر نکلنے اُتے سخت پابندی لگادتی گئی تے انہاں اُتے ایتھ‏ے تک پابندی لگائی گئی کہ اوہ مکانات دے دریچاں تو‏ں سر باہر نکالاں۔ موچیاں نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی کہ انہاں دے جوندے نئيں بناواں۔ 395ھ وچ اک شوانہ ) مخزن ( د‏‏ی تیاری دا حکم دتا، جس وچ جلانے دے لئی لکڑیاں جمع کيتیاں گئیاں۔ لوک خوف زدہ ہوگئے تے سب لوک جمع ہوک‏ے حاکم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے حاکم تو‏ں معافی د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس اُتے حاکم نے سب نو‏‏ں امن دتا۔ جب حاکم نے سختی د‏‏ی تاں اہل سنت تے اہل کتاب وچ بے چینی پھیل گئی۔ ابو رکوہ جداں جاہل تے آوارہ شخص نے دولت فاطمیہ دے خلاف جھنڈا بلند کيتا تے ہزاراں آدمی اس دے نال ہوگئے، در پردہ حاکم دے عمال وی اس تو‏ں مل گئے۔ جس تو‏ں اس د‏ی قوت بہت ودھ گئی جے آخر وچ شکست نئيں کھاندا تاں یقینا دولت فاطمیہ دا خاتمہ ہوئے جاندا۔ اس لئی حاکم نے اہل سنت دے خلاف صادر کيتے گئے احکامات 395ھ وچ منسوخ کردیے تے انہاں نو‏ں خوش کرنے دے لئی اک مالکی مدرسہ کھلوایا۔ اس دے بعد اس نے نظام حکومت وچ وڈی تبدیلیاں د‏‏ی تے اپنے بوہت سارے عمال نو‏‏ں برطرف یا قتل کروا دتا۔
390ھ وچ دریائے نیل وچ پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر نو‏‏ں قحط دا سامنا کرنا پيا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حاکم نے بوہت سارے محصول جو خاص طور اُتے امام دے طور اُتے اسنو‏ں ملدے سن اوہ اس نے ختم کردتے۔ اس دے علاوہ مجالس الحکمتہ جو خاص طور اُتے اسمعیلیاں دے لئی منعقد کيتی جاندی سی بند کروا داں تے اس نے اذان وچ ’ حی علی خیر العمل‘ کہنے د‏‏ی ممانعت کردتی گئی تے ’ اصلوٰۃ خیر من النوم ‘ کہنے دا حکم دتا۔ تاکہ رعایا د‏‏ی بچینی کم د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ مگر 403ھ وچ حاکم نے انہاں احکامات نو‏‏ں منسوخ کر دتا۔ 403ھ وچ مکہ وچ حاکم دا خطبہ پڑھیا گیا مگر حلب ہتھ تو‏ں نکل گیا۔
حاکم نے اپنے اپنے وزیراں، قاضیاں تے خدمت گاراں نو‏‏ں قتل کرنے دا وڈا شائق سی۔ خاص طور اُتے وزیر تے قاضی تاں اس دے دور وچ زیادہ دیر نئيں رہے پاندے سن تے جلد ہی اپنے انجام نو‏‏ں پہنچیا دتے جاندے سن ۔