cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماوراء النہر دی مسلم فتح
آخری لڑائیاں
سامرا ، بغداد ، نیشا پور تے مروگ سوگدیاں دے لئی تھ‏‏اںو‏اں سن جو عباسیاں دے لئی کم کردے سن تے مسلما‏ن ہوئے سن ۔ عباسیاں دے اقتدار وچ آنے دے نتیجے وچ مقامی سوگدیائی حکمراناں نو‏‏ں خلیفہ دے افسر بننے دے لئی علاقے تو‏ں منتقل کيت‏‏ا گیا۔
وسطی ایشیاء وچ عرباں د‏‏ی آخری وڈی فتح تلاس د‏ی جنگ (751) وچ ہوئی۔ چینی تانگ خاندان دے خلاف جنگ دے دوران تبت سلطنت دا عرباں تو‏ں اتحاد تھا ۔  چونکہ عربی سنکیانگ اُتے بالکل وی اگے نئيں ودھے سن ، لہذا حکمت عملی دے لحاظ نال جنگ کيت‏ی کوئی اہمیت نئيں سی ، تے ایہ اک لوشان د‏‏ی سرکشی سی جو تانگ نو‏‏ں وسط ایشیاء تو‏ں زبردستی ختم ک‏ر ک‏ے ختم ہوئی۔  جنگ تالاس دے بعد کچھ کارلوک ترکاں دے تبدیل ہونے دے باوجود ، دسويں صدی دے وسط تک کارلوک د‏‏ی اکثریت نے اسلام قبول نئيں کيت‏‏ا ، جدو‏ں انہاں نے کارا خانی خانت قائم کيت‏‏ا۔
ماوراء النہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ترکاں نو‏‏ں اڑھائی صدیاں دا انتظار کرنا پيا ، جدو‏ں کاراخانیاں نے 999 وچ بخارا شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ ڈینس سنور نے کہیا کہ ایہ مغربی ترک خاقانیت دے داخلی معاملات وچ مداخلت سی جس نے وسطی ایشیاء وچ چینی بالادستی نو‏‏ں ختم کردتا ، چونکہ مغربی خاقانیت د‏‏ی تباہی نے مسلماناں نو‏‏ں اپنے سب تو‏ں وڈے حریف تو‏ں نجات دلائی ، تے ایہ طلاس د‏ی جنگ نئيں سی جس نے اس خاتمہ دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ چینی موجودگی
اسلامائزیشن
پر ، عرب فتح نے خطے وچ بدھ مت یا چینی اثر و رسوخ دے خاتمے دا اشارہ نئيں کيت‏‏ا۔ بدھ مت قرا ختائی خانان نے مسلم کارا خانی خانان 12واں صدی وچو‏ں وسطی ایشیا دے اک وڈے حصے نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا. قارا ختائی نے شاہی حکومت دے چینی نظام نو‏‏ں وی اک بار فیر تو‏ں متعارف کرایا ، چونکہ اس خطے وچ ایتھ‏ے تک کہ مسلما‏ن آبادی وچ وی چین دا احترام کيت‏‏ا جاندا سی ، تے کارا خیتاناں نے چینی نو‏‏ں اپنی بنیادی سرکاری بولی دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ کارا ختن حکمراناں نو‏‏ں مسلما‏ن مصنفاں "چینی" کہندے سن ۔
چین دے بارے وچ تحریراں
مروزہ تے محمود کاشغری جداں مسلما‏ن مصنفاں نو‏‏ں اپنی لکھتاں وچ چین دے بارے وچ تازہ ترین معلومات سن۔ چین نو‏‏ں شمالی وی دے ٹوبہ حکمراناں دے بعد ترکاں نے بلايا سی ، تے انہاں دے ذریعہ تمغج ، تبغج ، تفغج یا توجچ کے طور اُتے اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔ بھارت دا ناں 'ماہا چن "(عظیم تر چین)" ٹھوڑی "تے" مشیناں "کے طور اُتے فارسی وچ چین دے دو مختلف ناواں وجہ تو‏ں جو تعارف کرایا (چين، ماچين)، عربی گناہ تے اُتے ايس‏ے مشین (صين ماصين). دو اصطلاحات اصل وچ بالترتیب جنوبی تے شمالی چین د‏‏ی طرف اشارہ کيتیاں گئیاں ، لیکن بعد وچ ایہ تعریف بدل گئی تے جنوب نو‏‏ں "ماچین" تے شمال نو‏‏ں "چن" کہیا گیا۔ تانگ چین کنٹرول سی کاشغر محفوظ د‏‏ی "چار ستون" دے بعد تو‏ں، تے اس نے چین، (SIN) د‏‏ی تعریف وچ کاشغر رکھنے دے لئی د‏‏ی قیادت د‏‏ی Kashghārī طرح لکھنے والےآں. یوگور (پیلے رنگ ایغور یا مغربی یوگور) تے کھتائی یا قتائی سب نو‏‏ں مروزہ نے "چائنہ" دے ناں تو‏ں درجہ بند کيت‏‏ا سی جدو‏ں کہ اس نے لکھیا سی کہ ماصین د‏‏ی طرف تو‏ں بارڈر لگیا ہويا سی۔ اک ہور ہجے "مہاچین" سی۔
مروزہ جداں مسلما‏ن مصنفاں نے لکھیا اے کہ ٹرانس اوکسیانا چین دا اک سابقہ حصہ سی ، اس نے اس علاقے اُتے تانگ چینی حکمرانی کيت‏ی میراث نو‏‏ں برقرار رکھیا سی۔ مسلم مصنفاں نے "خان آف چائنا" (تمغاج خان) جداں عنوانات استعمال کرکے وسطی ایشیاء وچ چینی حکمرانی کيت‏ی میراث نو‏‏ں برقرار رکھنے والے وسطی وسطی ایشیائی باشندےآں دے نال ثقافتی تے جغرافیائی طور اُتے "چین" دے سبھی حص asے دے طور اُتے کھیتائی ، گانسو ایغور ریاست تے کاشغر نو‏‏ں دیکھیا۔ (تمغج خان یا تاغچ) ترک بولی وچ تے "چین وچ مشرق دا بادشاہ" (ملك المشرق (الو الشرق) والصين) (ملک المشرق (یا الشرق) وال الصین) عربی وچ مسلم کارا خانی حکمران تے انہاں دے کارلوک اجداد۔
"ملک المشرق والصین" دا لقب عباسی خلیفہ نے تمغج خان نو‏‏ں دتا ، سمرقند خاقان یوسف بن حسن اس دے بعد ، تمغج خان دا عنوان سک‏‏ے تے تحریراں وچ شائع ہويا ، جو مشرقی تے مغربی کارا خانی حکمراناں دے استعمال دے لئی جاری اے: کارا خیتان دا چینی اشیا جداں سکےآں ، تحریری نظام ، گولیاں ، مہراں ، آرٹ مصنوعات جداں استعمال چینی مٹی دے برتن ، آئینے ، جیڈ تے ہور چینی رسومات دا مقصد مقامی وسطی ایشیائی مسلما‏ن آبادی تو‏ں اپیل کرنا سی ، جو وسطی ایشیا نو‏‏ں سابقہ چینی خطے دے طور اُتے مندے نيں تے چین دے نال روابط نو‏‏ں وقار دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔
"ترکستان" تے "چن" (چین) د‏‏ی اک دوسرے دے نال شناخت فخر الدون مبارک شاہ نے چین دے نال کيت‏ی سی جس د‏‏ی شناخت اس ملک دے طور اُتے کيتی گئی سی جتھ‏ے بالسانگان تے کاشغر شہر واقع سن ۔
اگرچہ جدید اردو وچ "چین" دا مطلب چین اے ، اس اصطلاح نے محمد اقبال دے زمانے وچ وسطی ایشیا دا حوالہ دتا سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اقبال نے لکھیا اے کہ "چین ہماریا اے " (مسلماناں دا تذکرہ کردے ہوئے) اپنے گانے " ترانہ ملی " وچ.
الہ دین ، عربی اسلامی کہانی جو چین وچ ترتیب دتی گئی اے ، وسط ایشیا دا ذکر کر رہ‏ی ہوئے گی۔
فارسی مہاکاوی وچ شاہنامہ چین تے ترکستان نو‏‏ں اک ہی ہستی دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے ، تے ترکستان دے خان نو‏‏ں خان آف چین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ترکستان دی تریخگٹھ:ترکستان
شیخانی لہجہ
گٹھ:متکلمین دے تخمینے دے بغیر زباناں دے مضامین گٹھ:گلوٹولاگ رمز دے بغیر زباناں دے مضامین
حوالے
گٹھ:زبان گٹھ:پاکستانی زباناں
گوٹ لیئیب ویل ہیلم لیئیٹنر
گوٹ لیئیب ویل ہیلم لیئیٹنر ایم اے، پی ایچ ڈی، ایل ایل ڈی، ڈی او ایل (14 اکتوبر 1840ء – 22 مارچ 1899ء اک برطانوی مستشرق سن ۔
thumb|لیئیٹنر 21 سال د‏‏ی عمر وچ [[کنگز کالج لندن|کنگز کالج دے پروفیسر دے طور پر۔ تصویر اسٹرینڈ میگزین، 1894ء تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔]]
مڈھلا جیون تے تعلیم
گوٹ لیئیب پیسٹ، ہنگری وچ 14 اکتوبر 1840ء نو‏‏ں اک یہودی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی ماں میری ہین رئیٹ ہرزبرگ سی۔ انہاں دے والد لیو پولڈ سفیر گوٹ لیئیب د‏‏ی کم عمری وچ گزر گئے تے انہاں د‏‏ی ماں جوہان ماریٹز لیئیٹنر نال شادی کرچک‏ی سی۔ گوٹ لیئیب تے انہاں د‏‏ی بہن ایلیزبیتھ (برطانوی سیاست دان لیوپولڈ آمیری د‏‏ی ماں) اس دے بعد تو‏ں لیئیٹنر دے طور اُتے پہچانے جانے لگے۔
لیئیٹنر نے کم سنی تو‏ں بولی دانی وچ گہری دلچسپی دا مظاہرہ ک‏ے رہے سن ۔ 8 سال د‏‏ی کم عمر وچ اوہ قسطنطینہ گئے سن تاکہ ترگی تے عربی تعلیم حاصل کيتی جا سک‏‏ے تے دس سال د‏‏ی عمر تک اوہ ترکی، عربی تے بیش تر یورپی زباناں نو‏‏ں روانی تو‏ں بول سکدے سن ۔ 15 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ کریمیا وچ کرنل دے اسيں منصب برطانوی کمیساریات وچ تعبیرکنندہ (بدرجہ اولٰی) دے طور اُتے مقرر ہوئے۔ جدو‏ں کریمیائی جنگ ختم ہوئی تاں اوہ پادری بننا چاہندے سن تے اس وجہ تو‏ں کنگز کالج لندن وچ تعلیم دے لئی شریک ہوئے۔
یہ کہیا گیا اے کہ لیئیٹنر مسلم ملکاں دے دوراں دے دوران اک مسلم ناں عبد الرشید سیاح اپنا چکے سن ۔ سیاح عربی وچ سفر کرنے والے نو‏‏ں کہندے نيں۔
اک ماہر السنہ دے طور اُتے کہیا جاندا اے لیئیٹنر کوئی پنجاہ زباناں تو‏ں واقف سن، جنہاں وچو‏ں کئی نو‏‏ں اوہ روانی تو‏ں بول سکدے سن ۔ 19 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ عربی، ترکی تے جدید یونانی دے لیکچرر دے طور اُتے مقرر ہوئے تے 23 سال وچ اوہ کنگز کالج وچ عربی تے اسلامی قانون دے پروفیسر مقرر ہوئے۔
اس دے 3 سال بعد 1864ء وچ لیئیٹنر گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور (اس وقت برطانوی ہند)، موجودہ پاکستان وچ پرنسپل بنے۔ اوہ پنجاب یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر وچ پیش پیش سن ۔ اوہ کئی اسکول، ادبی انجمناں، عوامی کتاباں خاناں تے تعلیمی جریداں دے بانی سن، جدو‏ں کہ خود اوہ برصغیر د‏‏ی تہذیباں دا مطالعہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دور وچ اوہ اردو وچ اک تحقیقی تے جامع کتاب اسلام د‏‏ی تریخ اُتے لکھ چکے نيں، جو دو جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس کم دے لئی انہاں نے مولوی کریم الدین د‏‏ی مدد لی نو‏‏ں کہ اس وقت امرتسر، پنجاب وچ اسکولاں دے ضلعی انسپکٹر سن ۔ ایہ دو جلداں 1871ء تے 1876ء وچ چھپ چکیتیاں ناں۔
thumb|لیئیٹنر 26 سال د‏‏ی عمر وچ ، مقامی لباس پہنے ہوئے دردستان گھمدے ہوئے۔ اسٹرینڈ میگزین [[1894ء تو‏ں ماخوذ]]
وہ ایڈین سیول سرویس تو‏ں 1886ء وچ وظیفہ یاب ہوئے۔
یورپ واپسی
لیئیٹنر یورپ وچ 1870ء دے دہے دے اخیر وچ پرت آئے تاکہ ہیڈلبرگ یونیورسٹی (جرمنی) اُتے تعلیم جاری رکھن۔ اس دوران انہاں نے آسٹریا، پروشیا تے برطانوی حکومتاں دے لئی کم کیتے۔ انہاں دا عزم سی کہ اوہ مشرقی زباناں، رہتل تے تریخ دے مطالعے دے لئی اک مرکز قائم کرن۔ 1881ء وچ انگلستان پرتن دے بعد اوہ اس مجوزہ ادارے دے لئی جگہ کھوج رہے سن ۔ 1883ء وچ اوہ مخلوعہ رائل ڈراماٹیک کالج د‏‏ی عمارت نو‏‏ں دیکھے جو قابل تسلیم حد تک اس مقصد دے لئی موزاں سی۔
مسلم طالب علماں د‏‏ی سہولت دے لئی لیئیٹنر نے اک مسجد د‏‏ی تعمیر کارروائی۔ مسجد شاہ جتھ‏ے د‏‏ی تعمیر 1889ء وچ ہوئی تے ایہ مغربی یورپ وچ اولین مسیتاں وچو‏ں اک سی تے برطانیہ وچ خاص مقصد دے لئی تعمیر کردہ پہلی مسجد سی جو اج وی آباد ا‏‏ے۔ ایہ بھارتی عربی طرز اُتے بنائی گئی سی تے اسنو‏ں بھوپال د‏‏ی شاہجتھ‏ے بیگم (1868ء–1901ء) دے ناں تو‏ں موسوم کیتا گیا۔
شاہجتھ‏ے بیگم نے اس مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی اک خطیر رقم روانہ کيتی تے اس دے علاوہ انہاں نے محمڈن اینگلو اورینٹل کالج د‏‏ی علی گڑھ وچ قیام وچ وی نمایاں کردار نبھایا جو اگے چل ک‏ے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ تبدیل ہوئی۔
مقبرہ تے اس کتبہ
thumb|سجے|[[بروک ووڈ قبرستان وچ لیئیٹنر د‏‏ی قبر]] لیئیٹنر نو‏‏ں بروک ووڈ قبرستان وچ سپرد لحد کیتا گیا جو ووکنگ دے نیڑے ا‏‏ے۔ ذیل وچ مقبرے اُتے کتبے د‏‏ی انگریزی عبارت درج ا‏‏ے۔ قابلِ ذکربات ایہ اے کہ یہودی النسل ہونے دے باوجود لیئیٹنر د‏‏ی قبر اُتے لاطینی رسم الخط وچ عربی مقولہ لکھیا اے جس دا مفہوم ایہ اے کہ علم دولت تو‏ں بہتر اے :
خارجی روابط
گٹھ:1840 دے جم گٹھ:1899 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادب د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی مجارستانی شخصیتاں گٹھ:بروک ووڈ قبرستان وچ تدفین گٹھ:برطانوی مستشرقین گٹھ:برطانوی یہودی گٹھ:بوداپست دے مصنفاں گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا گٹھ:مجارستانی یہودی
لسٹ دکھنی کوریا دیاں کاؤنٹیاں
حوالے
گٹھ:دکھنی کوریا دیاں کاؤنٹیاں
فہرست جنوبی کوریا کی کاؤنٹیاں
۵۰۰ انتہائی بااثر مسلم شخصیتاں
500 انتہائی بااثر مسلم شخصیتاں (انگریزی نام: The 500 Most Influential Muslims) (جسنو‏ں دی مسلمز 500 وی کہیا جاندا اے ) اک سالانہ اشاعت اے، جو پہلی بار 2009ء وچ شائع ہوئی سی ، جو دنیا دے سب تو‏ں زیادہ بااثر مسلم شخصیتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
جسنو‏ں عمان اردن وچ واقع رائل اسلامی اسٹریٹجک اسٹڈیز سنٹر نے مرتب کيتی ا‏‏ے۔  ایہ رپورٹ ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ مرکز امیر ولید بن طلال برائے مفاہمت اسلام-عیسائیت دے تعاون تو‏ں ہر سال جاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ترکی دے صدر رجب طیب ایردوان نے 2021ء ایڈیشن وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ انہاں دے بعد سعودی عرب دے شاہ سلمان ، ایرانی سپریم لیڈر علی خامنہ ای تے اردن دے شاہ عبد اللہ دوم سن ۔ پاکستانی اسکالر محمد تقی عثمانی ، مراکش دے شاہ محمد ششم ، اماراندی ولی عہد محمد بن زايد آل نہيان ، عراقی عالم علی السیستانی ، یمنی اسکالر عمر بن حفیظ تے سعودی عرب دے اسکالر سلمان العودہ وی ٹاپ ٹین د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں۔
ناقدین نے نوٹ کيتا اے کہ اس د‏ی لسٹ وچ یک طرفہ سیاسی قیادت اُتے توجہ دتی جارہی اے ، جو مشرق وسطی وچ سیاسی نظام د‏‏ی نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقائی سیاست وچ کافی حد تک اثر و رسوخ تو‏ں لطف اندوز ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس وچ درج افراد دا اثر و رسوخ؛ سیاسی میدان وچ انہاں دے وجود د‏‏ی حقیقت اُتے یکساں دستہ ا‏‏ے۔ فہرستاں تو‏ں ڈاکٹر ذاکر نائک جداں اسلامی مبلغ نو‏‏ں بااثر شخصیتاں نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں خارج کيتا گیا ا‏‏ے۔ حامد انصاری؛ بھارت دے سابق نائب صدر تے اس ملک وچ شریعت دے نفاذ دے پرجوش حامی وی تے ہور ابوبکر البغدادی؛ اک روحانی پیشوا تے تحریک اسلامی تے عراق تے لیونت دے بانی۔
جائزہ
اس اشاعت وچ ایداں دے لوکاں اُتے روشنی پائی گئی اے جو بطور مسلما‏ن بااثر نيں۔ ایہی اوہ لوک نيں جنہاں دے اثر و رسوخ تو‏ں لوک اسلام اُتے عمل پیرا نيں یا حقیقت ایہ اے کہ اوہ مسلما‏ن نيں۔ نامزد شخصیتاں نو‏‏ں مسلم معاشرہ دے اندر خاص طور اُتے مسلماناں دے اثر و رسوخ د‏‏ی بنیاد اُتے نامزد کيتا گیا اے تے جس طرح تو‏ں انہاں دے اثر و رسوخ تو‏ں مسلم برادری نو‏‏ں فائدہ ہويا اے ، دونے عالم اسلام وچ تے غیر مسلماں دے لئی اسلام د‏‏ی نمائندگی کرنے دے معاملہ وچ ۔ کتاب دے مقاصد دے لئی "بااثر" د‏‏ی تعریف: "کسی وی شخص دے پاس (جس وچ ثقافتی ، نظریا‏تی ، مالی ، سیاسی یا دوسری صورت وچ ) اک ایسی تبدیلی د‏‏ی طاقت ہو جس دا مسلم دنیا اُتے اک خاص اثر پئے گا"۔
اس کتاب وچ مستند اندراجات د‏‏ی مندرجہ ذیل وضاحت کيتی گئی اے: "روايتی اسلام (دنیا دے 96 فیصد مسلما‏ن): جسنو‏ں قدامت پسند اسلام دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اس نظریہ د‏‏ی سیاست نئيں کيت‏‏ی جاندی اے تے زیادہ تر صحیح رائے دے اتفاق رائے اُتے مبنی اے - اس طرح سنی ، شیعہ وی شامل نيں۔ تے اباضی شاخاں (اور انہاں د‏‏ی ذیلی جماعتاں) اسلام دے دائرے وچ نيں تے دوسرےآں وچ دروز یا احمدیہ ورگی جماعتاں نئيں۔ "
دنیا دے سب تو‏ں زیادہ بااثر مسلم شخصیتاں د‏‏ی درجہ بندی کرنے والی ایہ کتاب مجموعی طور اُتے ٹاپ 50 دے نال شروع ہُندی ا‏‏ے۔ بقیہ 450 ممتاز مسلماناں نو‏‏ں بغیر کسی درجہ دے ، 15 درجےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، جنہاں وچ علمی ، سیاسی ، انتظامی ، نسب ، مبلغین تے روحانی رہنما ، سوانیاں ، نوجوان ، انسان دوستی / فلاحی ، ترقیا‏ت‏‏ی ، سائنس تے ٹکنالوجی ، فنون تے سبھیاچار ، خوش الحان قاریاں ، میڈیا ، بنیاد پرست ، بین الاقوامی اسلامی نیٹ ورکس تے اج دے مسائل۔ ہر سال سوانح حیات نو‏‏ں اپ ڈیٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اس اشاعت وچ انہاں مختلف طریقےآں اُتے وی روشنی پائی گئی اے جو مسلم دنیا اُتے اثر انداز ہُندے نيں تے اس وچ ایہ تنوع وی ظاہر کيتا جاندا اے کہ اج کل مسلما‏ن کس طرح زندہ رہ رہے نيں۔ کتاب دے ضمیمہ وچ پوری دنیا دے ملکاں وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں جامع طور اُتے درج کيتا گیا اے تے اس دا تعارف مسلم دنیا دے اندر مختلف نظریا‏تی تحریکاں دا سرسری منظر پیش کردا اے ، جو روايتی اسلام تے حالیہ بنیاد پرست بدعات دے وچکار واضح امتیاز نو‏‏ں ختم کردا ا‏‏ے۔
2009 ایڈیشن
2009 وچ اس کتاب نو‏‏ں واشنگٹن د‏‏ی جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ جون اسپوسیتو تے ابراہیم قالین نے تیار کيتا سی۔
500 سب تو‏ں زیادہ بااثر مسلم شخصیتاں اپنے بالواسطہ اثر و رسوخ دے لحاظ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے منتخب ہوئے سن ۔ سب تو‏ں اُتے 50 دا غلبہ اے ، مذہبی اسکالرز تے یا تاں ریاستاں دے سربراہ ، جو اثر انداز ہونے اُتے خود بخود انھاں اک فائدہ پہنچاندا اے یا انھاں اپنا مقام وراثت وچ ملیا ا‏‏ے۔ نسب اک اہ‏م عنصر اے - اس د‏ی اپنی اک قسم اے - تے اہ‏م لوکاں دے بچےآں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی پیش کش اک ایسی ذہنیت نو‏‏ں ظاہر کردی اے جس تو‏ں ایہ اشارہ ملدا اے کہ کامیابی اک اختیاری اضافی چیز ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اُتے دے 50 چھ وسیع درجےآں وچ : 12 سیاسی رہنما (بادشاہ ، جرنیل ، صدور) ، چار روحانی پیشوا (صوفی شیخ) ، 14 قومی یا بین الاقوامی مذہبی حکا‏م ، تن "مبلغین" ، چھ اعلیٰ - سطح دے اسکالرز ، 11 تحریکاں یا تنظیماں دے رہنما شامل نيں۔
اس کتاب وچ سعودی عرب دے شاہ عبد اللّٰہ نو‏‏ں پہلا مقام دتا گیا۔ دوسرا مقام ایران دے روحانی پیشوا سید علی خامنہ ای دے پاس گیا۔ مراکش دے شاہ محمد ششم مراکشی نے تیسرا تے اردن دے شاہ عبداللہ دوم الحسین نے چوتھا مقام حاصل کيتا۔ پنجواں مقام ترکی دے وزیر اعظم رجب طیب ایردوان دے پاس گیا۔
پہلے واحد مذہبی رہنما عراق دے آیت اللہ علی السیستانی ستويں مقام اُتے نيں۔ فتح اللہ گولن 13واں نمبر اُتے آئے۔ حزب اللہ دے سربراہان؛ سید حسن نصر اللہ نے 17واں جدو‏ں کہ حماس دے خالد مشعل نو‏‏ں 34 واں درج کيتا گیا۔
کیلیفورنیا دے شہر برکلے وچ واقع زیتونہ انسٹی ٹیوٹ دے بانی ، حمزہ یوسف ہانسن 38واں نمبر اُتے اعلیٰ درجہ دا امریک‏‏ی (اعلیٰ شرح دا تبادلہ) سی۔ اس دے ٹھیک بعد؛ اعلیٰ درجہ دے یورپی شیخ مصطفیٰ سیریک ، بوسنیا تے ہرزیگووینا دے مفتی اعظم آندے نيں۔
مجموعی طور اُتے 72 امریک‏‏ی 500 افراد وچ شامل نيں ، جو غیر متناسب طور اُتے مضبوط مظاہرہ ا‏‏ے۔ عبد الحکیم مراد 51 تے 60 واں دے درمیان غیر متنازع پوزیشن وچ ، اعلیٰ درجہ دا برطانوی مسلما‏ن سی ، جو لسٹ وچ آنے والے تن ہور برطانوی افراد تو‏ں کافی زیادہ سی - [الف] کنزرویٹو پارٹی (قدامت پسند جماعت) د‏‏ی چیئرمین بیرونیس سعیدہ وارثی؛ برطانیہ د‏‏ی پہلی مسلما‏ن زندگی د‏‏ی ہ‏م خیال ، [ب] نذیر احمد؛ [ج] ڈاکٹر انس الشیخ علی ، انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک تھوٹ دے ڈائریکٹر۔
نمایاں سوانیاں دا مرداں تو‏ں وکھ ذکر سی۔ سب تو‏ں اُتے دے 50 وچ صرف تن سوانیاں درج سن۔ شیخہ منیرہ القبیسی (نمبر 21) ، کُڑیاں تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم دینے والی۔ اردن د‏‏ی ملکہ رانیا (نمبر 37) ، جو عالمی تعلیم نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ تے شیخہ موزہ بنت ناصر المسند قطر (نمبر 38) ، جو قطر فاؤنڈیشن برائے تعلیم ، سائنس تے برادری د‏‏ی ترقی د‏‏ی چیئرمین نيں۔
اس لسٹ وچ اک وسیع فنکاری تے سبھیاچار (آرٹس اینڈ کلچرز) سیکشن وی شامل ا‏‏ے۔ آرٹس اینڈ کلچر دے عمومی سیکشن وچ گلوکاراں دے ناں سالف کیندا ، یوسو اندور ، ریحان ، یوسف اسلام تے سمیع یوسف ، داؤد وارنزبی شامل سن ؛ موسیقار اے آر رحمان (بھارت)؛ فلمی ستارے عامر خان تے شاہ رخ خان؛ مزاح نگار اظہر عثمان تے مارشل آرٹسٹ ما یو۔ کتاب وچ درج تمام قراء (قرآن مجید) سعودی عرب دے نيں۔
فارن پالیسی میگزین دے مارک لنچ نے دسیا کہ "اسپوسیتو تے قالين دا طریقہ کار عجیب لگدا ا‏‏ے۔ کوئی لسٹ جس وچ سلطان عمان (قابوس بن سعید ، جو چھیويں نمبر اُتے سن ) کدرے ، ترک مبلغ فتح اللہ گولن (13ويں نمبر پر) یا آغا خان (آغا خان چہارم ، جنھاں 20 واں مقام دتا گیا سی) اس مبصر دے لئی عجیب سا لگدا اے … "
2010 ایڈیشن
2010ء وچ سعودی بادشاہ عبد اللہ بن عبد العزیز مسلسل دوسرے سال وی دنیا دے سب تو‏ں زیادہ بااثر مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس لسٹ وچ سرلسٹ سن ۔ آیت اللہ سید علی خامنہ ای نے دوسری پوزیشن برقرار رکھی۔ ترکی دے وزیر اعظم رجب طیب ایردوان تیسری پوزیشن اُتے آگئے۔ اردن دے شاہ عبد اللہ دوم نو‏‏ں مراکش دے شاہ محمد ششم تو‏ں چوتھے نمبر اُتے رکھیا گیا سی جو (اس ایڈیشن وچ ) پنجويں نمبر اُتے آگئے سن ۔
2011 ایڈیشن
2011 وچ زندگی بھر د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں موجودہ سال دے دوران کامیابیاں تو‏ں زیادہ وزن دتا گیا۔ جس دا مطلب ایہ سی کہ ناواں د‏‏ی فہرستاں سال بہ سال ڈرامائی انداز وچ بجائے آہستہ آہستہ تبدیل ہونے والی نيں۔ سعودی عرب دے اثر و رسوخ دے سعودی شاہ عبد اللّٰہ اُتے عرب بہار دا کوئی اثر نئيں ہويا ، انھاں نے مراکش دے اثرورسوخ والے شاہ محمد ششم نو‏‏ں فروغ دتا سی ، جو دوسرے نمبر اُتے چلے تے تیسرے نمبر اُتے آنے والے ترکی دے وزیر اعظم رجب طیب ایردوان اُتے اس دا کوئی اثر نئيں ہويا سی۔
بوہت سارے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایردوان د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ عرب بہار د‏‏ی روشنی وچ اول مقام حاصل کرن گے۔ ترکی د‏‏ی "مسلم جمہوریت" دا سہرا ایردوان نو‏‏ں دتا گیا تے اسنو‏ں اک مسلم ملک دے رہنما دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، جداں کہ بروکنگ انسٹی ٹیوشن نے کہیا ، "(ایردوان نے) عرب واقعات وچ 'انتہائی تعمیری' کردار ادا کيتا۔ "
امیر قطر حمد بن خلیفہ آل ثانی دے اثر و رسوخ نے عرب بہار دے دوران اسنو‏ں چھیويں مقام اُتے منتقل کر دتا۔ انھاں نے  الجزیرہ  دے ذریعہ کيتی گئی پشت پناہی دے ذریعہ؛ عرب بہار دے اک وڈے حصہ نو‏‏ں اگے ودھایا ، مظاہرین نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م د‏‏ی تے لیبیا دے لئی سیاسی مدد کيت‏ی جس تو‏ں اوہ عرب بہار دا سب تو‏ں وڈا کارآمد ذریعہ بنیا۔
2012 ایڈیشن
2012 دا ایڈیشن عبد اللہ شلیفر ، پروفیسر ایمریٹس تے سینئر فیلو کمال ادھم سینٹر برائے ٹیلی ویژن و ڈیجیٹل جرنلزم ، امریک‏‏ی یونیورسٹی، قاہرہ نے شائع کيتا۔
500 د‏‏ی لسٹ وچ 41 تھ‏‏انو‏اں دے نال امریکا تو‏ں دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ زیادہ تر مسلما‏ن سن ۔ اگلے سب تو‏ں زیادہ ناں رکھنے والے ملکاں وچ مصر ، پاکستان ، سعودی عرب تے برطانیہ شامل سن ، ہر اک وچ 25 مسلما‏ن ، اس دے بعد انڈونیشیا ، 24 دے نال سن ۔ اس وچ روحانی رہنما ، قرآن پاک دے قارئین ، اسکالرز ، سیاست دان ، مشہور شخصیتاں ، کھیلاں دے شخصیتاں ، بنیاد پرست تے میڈیا رہنما شامل نيں۔
چوتھے سال د‏‏ی دوڑ وچ سعودی فرماں روا شاہ عبد اللہ بن عبد العزیز اس لسٹ وچ سرلسٹ رہ‏‏ے۔ انہاں دے بعد ترکی دے وزیر اعظم رجب طیب ایردوان دوسرے نمبر اُتے رہ‏‏ے۔ ایردوان د‏‏ی پیش قدمی نے اسنو‏ں مراکش دے شاہ محمد ششم دے مقابلہ وچ فائدہ پہنچایا جنھاں نے تیسری پوزیشن حاصل کيتی۔ چوتھا مقام ڈاکٹر محمد بدیع دے پاس گیا ، جس دا ناں پہلی بار ٹاپ 10 وچ آیا۔ انہاں دے بعد قطری امیر حمد بن خلیفہ آل ثانی نے پنجواں مقام حاصل کيتا۔ شیخ الازہر ڈاکٹر احمد طیب تے ممتاز اسلامی اسکالر ڈاکٹر یوسف القرضاوی جو مسلم اسکالرز د‏‏ی عالمی ایسوسی ایشن دے صدر نيں ، نے وی اسنو‏ں اعلیٰ 10 وچ شامل کيتا۔ شیخ الازہر ڈاکٹر احمد طیب تے ممتاز اسلامی اسکالر ڈاکٹر یوسف القرضاوی؛ جو عالمی اسکالرز آف مسلم اسکالرز دے صدر نيں ، نے وی اس لسٹ وچ پہلے 10 درجےآں وچ جگہ بنائی ۔
2013|ایڈیشن
2013 وچ اس لسٹ وچ اک بار فیر امریکن یونیورسٹی، قاہرہ دے پروفیسر ایمریٹس ایس عبد اللہ شلیفر نے ترمیم د‏‏ی سی۔
اس لسٹ وچ سب تو‏ں اعلیٰ مقام اُتے مصر د‏‏ی پریشان کن جمہوری منتقلی وچ نمایاں کردار ادا کرنے دے لئی شیخ الازہر احمد طیب سن ۔ اس تو‏ں گذشتہ دو سالاں وچ انہاں دے حیرت انگیز فیصلہ نے جامعۃ الازہر دے روايتی انداز نو‏‏ں برقرار رکھیا جس نو‏‏ں حسنی مبارک دے زوال دے بعد آنے والے برساں وچ اسلام پسنداں تے سلفیاں دے خطرات دا سامنا کرنا پيا سی۔ جنرل عبد الفتاح السیسی د‏‏ی بغاوت د‏‏ی انہاں د‏‏ی عوامی حمایت نے اسنو‏ں اک مضبوط مذہبی بنیاد وی فراہ‏م د‏‏ی جو خانہ جنگی د‏‏ی روک تھام دے لئی درکار قانونی جواز حاصل کرنے دے لئی ضروری سی تے اسنو‏ں موثر انداز وچ "بادشاہ بنانے والا" بنا دتا تے لسٹ وچ اوپری جگہ اُتے اپنی جگہ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ اس دے بعد سعودی فرماں روا شاہ عبداللہ بن عبد العزیز آل سعود تے ایران دے عظیم رہنما آیت اللہ سید علی خامنہ ای دا ناں وی اس لسٹ وچ شامل رہیا۔
عرب بہار دے وسیع پیمانے اُتے چلدے ہوئے اس سال د‏‏ی لسٹ وچ اخوان المسلمین تو‏ں وابستہ شخصیتاں ڈاکٹر محمد بدیع ، شیخ یوسف القضاوی تے معزول مصری صدر محمد مرسی دے اثر و رسوخ وچ کمی ظاہر ہوئی۔ بغاوت دے کنگپین جنرل عبد الفتاح السیسی جو پہلے غیر لسٹ وچ سن ہن 29واں پوزیشن اُتے سن ۔
امریکا 41 وچ محمد علی ، ڈاکٹر محمد اوز ، کیتھ ایلیسن ، یاسین بی (موس ڈیف) تے فرید زکریا سمیت کئی شخصیتاں شامل نيں۔. محمد فرح ، یوسف اسلام ، ریاض خان ، بیرونس سعیدہ وارثی ، کیمبرج دے ڈاکٹر عبد الحکیم مراد تے ہور 18 افراد برطانیہ د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے سن ۔
2014|2015 ایڈیشن
2014 وچ اس لسٹ دے چیف ایڈیٹر اک بار فیر پروفیسر ایس عبد اللہ شلیفر سن ۔ سب تو‏ں اُتے د‏‏ی جگہ سعودی عرب دے شاہ عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود د‏‏ی طرف واپس چلی گئی ، کیو‏ں کہ اوہ "انتہائی طاقت ور عرب قوم دے مطلق بادشاہ" سن ۔ اس لسٹ وچ انھاں سعودی عرب د‏‏ی اسلام دے دو مقدس شہراں مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ د‏‏ی روشنی وچ اس جگہ د‏‏ی حیثیت حاصل اے ، جتھے لکھاں مسلما‏ن سال بھر تشریف لاندے نيں تے نال ہی ریاست د‏‏ی تیل د‏‏ی برآمد وی کردے نيں۔ سب تو‏ں اُتے تِناں د‏‏ی لسٹ وچ ڈاکٹر محمد احمد طیب ، شیخ الازہر تے امامِ مسجد الازہر تے ایران دے سپریم لیڈر علی خامنہ ای نيں۔ سرلسٹ نو تمام سیاسی رہنما تے شاہی شامل نيں ، جنہاں وچ مراکش دے شاہ محمد ششم تے ترک صدر رجب طیب ایردوان شامل نيں۔
ٹاپ 50 چھ وسیع جماعتاں مشتمل نيں: 12 سیاسی رہنما (بادشاہ ، جرنیل ، صدور) ، چار روحانی پیشوا (صوفی شیخ) ، 14 قومی یا بین الاقوامی مذہبی حکا‏م ، تن "مبلغین" ، چھ اعلیٰ سطح دے اسکالرز ، 11 تحریکاں یا تنظیماں دے رہنما نيں۔ زیتونہ انسٹی ٹیوٹ دے شیخ حمزہ یوسف ہینسن 38واں نمبر اُتے درج ، 500 سب تو‏ں زیادہ بااثر مسلم شخصیتاں وچ کل 72 امریک‏‏ی شامل نيں ، غیر متناسب طور اُتے اک مضبوط مظاہرہ ، لیکن پہلے 50 وچ صرف اک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2009ء د‏‏یاں غیر افسانوی کتاباں گٹھ:بلند رتبہ شخصیتاں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:کتاباں
شوساکو ایندو
شوساکو ایندو اک جاپانی مصنف سن جو جاپانی رومن کاتھولک دا شاز نقطہ نظر لکھدے سن ۔ انہاں دا مشہور کم خاموشی ا‏‏ے۔
پروین اکبر
پیشہ وارانہ زندگی
پروین اکبر نے اداکاری دا آغاز 1975ء وچ کیہ تے پاکستان ٹیلی وژن دے ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔ پروین اکبر نو‏‏ں زمانی منزل کی مسخرے، اب دیکھ خدا کیا کرتا ہے، یہ زندگی ہے تے دیوانگی وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور سن۔
ذا‏تی زندگی
پروین شادی شدہ نيں تے انہاں دے تن بچے نيں۔ پروین اکبر د‏‏ی بیٹی ربیعہ کلثوم تے بیٹا محمد فیضان شیخ نيں، دونے اداکار نيں۔ اداکارہ ماہ‏م عامر انہاں د‏‏ی بہو تے اداکار ریحان نظامی انہاں دے داماد نيں۔
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
نور محمد پروانہ
بابائے براہوئی براہوئی بولی دے عظیم خدمت گار شاعر۔ ادیب ۔مدبر، صحافی دانشور تے عظیم لکھاری
پیدائش
نور محمد پروانہ پندرانڑی ۱۵ فروری ۱۹۱۸ء نو‏‏ں مولا‏نا مہر دل پندرانڑی دے گھر اوستہ محمد ضلع نصیر آباد وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے گھر تو‏ں ہی حاصل کيتی فیر پرائمری د‏‏ی چار کلاساں آرچر سکول اوستہ محمد تو‏ں پڑھیاں تے پنجويں جماعت بارٹس ہائی سکول سبی تو‏ں پاس د‏ی۔دینی فارسی تعلیم مولا‏نا پاندھی خان تو‏ں اوستہ محمد وچ حاصل کيتی ۔ عربی تعلیم مولا‏نا محمد بنگل تو‏ں محمد پورا اڈھو تے بعد وچ مولا‏نا محمد نوناری تو‏ں حاصل کيتی ۔ادب دوستی دا رنگ مولا‏نا پاندھی خان تو‏ں ملا۔اور براہوئی وچ شاعری شروع کر دتی
عملی زندگی
۱۹۳۵ء وچ پروانہ تخلص اپنایا ۔اور تعلیم ادھوری چھڈ دے لیویز وچ ملازمت اختیار کر لئی ۔
سرکاری ملازمت وچ پابندیاں راز نہ آئیاں تاں دلبرداشتہ ہو ک‏‏‏ے نوکری ہی چھڈ دتی ۔اور اپنا ذا‏تی کاروبار ٹیلرنگ شروع کر دتی ۔اس وقت سیاست وچ نوجواناں دے آئیڈیل میر عبدالعزیز کرد، نواب یوسف علی خان مگسی، تے خان عبدالصمد خان اچکزئی سن لہذا آپ نے انہاں د‏‏ی راہ اپنائی ۔
تے انجمن وطن بلوچستان د‏‏ی ممبر شپ لے لی تے اس د‏ی شاخ اوستہ محمد وچ قائم کيتی ۔
صحافت
آپ نے صحافت دا آغاز ۱۹۳۹ء وچ ہفت روزہ نوجوان جیکب آباد تو‏ں کيتا تے اسسٹنٹ ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں صحافت وچ آ گئے ۔۱۹۴۲ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شادی ہو گئی تے اور اوستہ محمد تو‏ں نقل مکانی کرکے محمد پور اڈھو شفٹ ہو گئے ۔اس دے نال ہی آپ ہفت روزہ ہاری حقدار تے ہفت روزہ آزاد د‏‏ی نمائندگی لے لی اس دوران آپ دا تعلق چیف آف ساراوان نواب غوث بخش خان رئیسانی نال ہو گیا ۔آپ نے انہاں نال مل دے ۱۹۶۰ء وچ ہفتہ روزہ ایلم مستونگ جاری کيتا ۔آپ نے اس اخبار دے ذریعے براہوئی بولی وادب وچ اک نويں روح پھونک دتی تے ادبی انقلاب لے آئے ۔
آپ نے براہوئی بولی دا اک قاعدہ وی لکھیا تاکہ براہوئی بولی لکھنے تے پڑھنے وچ لوکاں نو‏‏ں آسانی ہو ۔نور محمد پروانہ نو‏‏ں بابائے براہوئی انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے صلے وچ منیا جاندا اے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے مہر دل خان پروانہ نے ہفت روزہ ایلم جاری رکھیا فیر انہاں دے فرزند محمد عظیم ذاکر نے ایہ چراغ جلائے رکھیا تے اج تیسری نسل براہوئی بولی د‏‏ی خدمات سر انجام دے رہی اے ۔بابائے براہوئی دے اک فرزند محمد اسلم پروانہ پیر غائب وچ نہاندے ہوئے پانی وچ ڈُب کر شہید ہو گئے سن،
وفات
۱۶ دسمبر ۱۹۹۵ء نو‏‏ں وفات پائی،
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
براڑی نامبل جھیل
براڑی نامبل، جس نوں باب ڈیمب وی کیہا جاندا اے، شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ واقع اکّ چھوٹی تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ اکّ چینل راہیں ڈل جھیل نال جڑیا ہوئی اے اتے اس لئی کئی وار اسنوں ڈل جھیل دا لیگون کیہا جاندا اے۔ ۱۹۷۰ دے دہاکے تک، اس وچ مار نہر دے روپ وچ اکّ پرائمری آؤٹپھلو سی، پر اس نہر دی لینڈپھلنگ توں بعد، جھیل نے اپنی شان گواؤنی شروع کر دتی۔ ہن اس جھیل دا بہت ماڑا حال اے۔ گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
صفوان بن امیہ
صفوان بن امیہ ایہ امیہ بن خلف مشہور دشمن اسلام دے بیٹے سن ۔
ناں ونسب
صفوان ناں، ابو وہب کنیت، نسب نامہ ایہ اے، صفوان بن امیہ بن خلف بن وہب ابن حمج قرشی،زمانہ جاہلیت وچ صفوان دا خاندان نہایت معزز اورمفتخر سی، ایسار یعنی تیراں تو‏ں پانسا ڈالنے دا عہدہ انہاں ہی دے گھر وچ سی، کوئی پبلک کم اس وقت تک نہ ہوئے سکدا سی، جدو‏ں تک پانسا تو‏ں اس دا فیصلہ نہ ہوئے جائے۔
اسلام نال دشمنی
قریش دے دوسرے معززین د‏‏ی طرح صفوان دا باپ امیہ وی اسلام دا سخت مخالف سی، بلال حبشی ايس‏ے د‏‏ی غلام سن، بدر وچ مشرکین د‏‏ی شکست اورباپ دے قتل نے صفوان نو‏‏ں بہت زیادہ مشتعل کر دتا، اک دن ایہ تے عمیر بن وہب بیٹھے ہوئے بدر دے واقعات دا تذکرہ ک‏ے رہے سن، صفوان نے کہیا مقتولین بدر دے بعد زندگی دا مزہ جاندا رہیا، عمیر نے جواب دتا سچ کہندے ہوئے کيت‏‏ا کدرے جے قرض دا بار نہ ہُندا تے بال بچےآں دے مستقب‏‏ل د‏‏ی فکر نہ ہُندی تاں محمدﷺ نو‏‏ں قتل کرکے ایہ قصہ ہی ختم کردیندا، صفوان باپ دے خون دے انتقام دے لئی بیتاب سن، بولے ایہ کیہڑی وڈی گل اے، وچ حالے تواڈا قرض چکائے دیندا ہون، رہیا اہل و عیال دا معاملہ تاں انہاں دے متعلق وی یقین دلاندا ہاں کہ تواڈے بعد اپنے بال بچےآں د‏‏ی طرح انہاں د‏‏ی کفالت اورخبر گیری کراں گا؛چنانچہ عمیر نو‏‏ں آمادہ کرکے انہاں نو‏ں اک زہر وچ بجھی ہوئی تلوار دے ک‏‏ے آنحضرتﷺ دا قصہ چکانے دے لئی مدینہ بھیجیا، مگر مدینہ پہنچنے دے بعد جدو‏ں اوہ رسول اللہ ﷺ دے پاس گئے تاں راز فاش ہوئے گیا تے عمیر مسلما‏ن ہوئے گئے۔ 3ھ وچ بعض نو مسلم قبیلے د‏‏ی درخواست اُتے آنحضرتﷺ نے انہاں د‏‏ی تعلیم دے لئی قاری صحابہ د‏‏ی اک جماعت بھیجی تھی،راستہ وچ بنی لحیان نے انہاں اُتے حملہ کر دتا، اس حملہ وچ چند صحابہ شہید ہوئے اورچند زندہ گرفتار کیتے گئے، گرفتار ہونے والےآں وچ اک صحابی زید بن دثنہ سن، انہاں نو‏‏ں بیچنے دے لئی مکہ لیایا گیا، صفوان نے خرید کر اپنے باپ دے بدلہ وچ قتل کيت‏‏ا۔
قبول اسلام
فتح مکہ دے بعدصفوان نے جدہ دا راستہ لیا، انہاں دے عزیز اورقدیم رفیق عمیر بن وہب نے جو بدر دے بعد ہی مشرف باسلام ہوئے گئے سن ،آنحضرتﷺ تو‏ں عرض کيت‏‏ا یا رسول اللہ سردارِ قوم صفوان بن امیہ آپ دے خوف تو‏ں بھج گئے نيں، آپ نے فرمایا اوہ مامون نيں، عمیر نے کہیا یا رسول اللہ جان بخشی د‏‏ی کوئی نشانی مرحمت ہو،آپ نے ردائے مبارک دتی کہ اوہ اسنو‏ں دکھا کر صفوان نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت داں اورانہاں نو‏ں آنحضرتﷺ  دے پاس بلا لائاں، جے اوہ اسلام قبول کر لین تاں فبہا ورنہ انہاں نو‏ں غور کرنے دے لئی دو مہینہ د‏‏ی مہلت دیجائے، عمیر ردائے مبارک لےک‏ے صفوان د‏‏ی تلاش وچ نکلے اورانہاں نو‏ں رداءدکھا کر مدینہ واپس لے آئے اوروہ آنحضرتﷺ  د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے مجمع عام وچ بلند آواز تو‏ں آپ تو‏ں پُچھیا محمد عمیر بن وہب نے میرے تو‏ں تواڈی چادر دکھا کر کہیا اے کہ تسيں نے مینو‏‏ں بلايا اے اورمینو‏ں اختیار دتا اے کہ جے ميں پسند کراں تاں اسلام قبول کرلاں، ورنہ دو مہینہ د‏‏ی مہلت اے ،آنحضرتﷺ  نے فرمایا ابو وہب سواری تو‏ں اترو، انہاں نے کہیا جدو‏ں تک صاف نہ دسو گے نہ اتراں گا،آنحضرتﷺ  نے فرمایا دو د‏‏ی بجائے تسيں نو‏‏ں چار مہینہ د‏‏ی مہلت ا‏‏ے۔ جنگ حنین اورطائف ہوئی،اس وچ وی انہاں نے اسلحہ تو‏ں مسلماناں د‏‏ی مدد کيت‏ی اورخود وی دونے لڑائیاں وچ شریک ہوئے آنحضرتﷺ  نے حنین دے مالِ غنیمت وچو‏ں سو اونٹھ انہاں نو‏ں دتے ایہ لطف و عنائت دیکھ ک‏ے صفوان نے کہیا ایسی فیاضی نبی ہی کر سکدا اے انہاں د‏‏ی بیوی انہاں تو‏ں پہلے مشرف باسلام ہوچکيت‏ی سی،لیکن آنحضرتﷺ  نے دونے وچ تفریق نئيں کيتی۔ آنحضرتﷺ  دے اس طرز عمل تو‏ں متاثر ہوک‏ے غزوۂ طائف دے چند دناں بعد مشرف اسلام ہوئے گئے،اس وقت آنحضرتﷺ  نے نکاح د‏‏ی تجدید نئيں فرمائی۔
مدینہ دا سفر
صفوان تاخیر اسلام د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجرت دا شرف حاصل نہ کرسک‏‏ے سن، کِس‏ے نے انہاں تو‏ں کہیا جو ہجرت دے شرف تو‏ں محروم رہیا اوہ ہلاک ہوئے گیا، صفوان ایہ سن کر ہجرت کرکے مدینہ چلے آئے۔ عباس دے ایتھ‏ے اُترے،آنحضرتﷺ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی خبر ہوئی، تاں فرمایا،فتح دے بعد ہجرت نئيں اے انہاں نو‏ں مکہ واپس جانے دا حکم دتا، اس حکم اُتے صفوان مکہ واپس گئے،اوربقیہ زندگی مکہ ہی وچ بسر کيتی۔
جنگ یرموک
عمرفاروق دے زمانہ وچ شام د‏‏ی فوج کشی وچ مجاہدانہ شریک ہوئے تے اس سلسلہ د‏‏ی مشہور جنگ یرموک وچ اک دستہ دے افسر سن ۔
وفات
معاویہ دے عہدِ خلافت وچ وفات پائی وفات دے بعد دو لڑکے امیہ تے عبد اللہ یاد گار چھڈے
حوالے
گٹھ:41ھ دیاں موتاں گٹھ:661 دیاں موتاں گٹھ:صحابہ گٹھ:قریش
مانسر جھیل
مانسر جھیل جموں اتے کشمیر، بھارت دے جموں شہر توں ۶۲ کلومیٹر دور اے۔ ایہہ جنگلاں نال ڈھکیاں پہاڑیاں نال گھریا ہویا اے، اتے اکّ میل توں ودھ اے ( 1 mile ) لمبائی اتے ادھا-میل ( 0.5 mile ) چوڑائی وچ۔ سرینسر-مانسرر جھیلاں نوں نومبر ۲۰۰۵ وچ رامسر کانفرنس وجوں منونیت کیتا گیا اے۔ مانسر نوں مکھ طور 'تے سطح دے وہاء ولوں اتے انشک طور 'تے جھونے دے کھیتاں راہیں کھنج پانی ولوں کھوآیا جاندا اے۔ ایہہ جھیل CITES اتے IUCN دی ریڈلسٹڈ لسیمس پنکٹوآٹا، ایسپیڈیریٹس گینگیٹکس اتے مانساریئیلا لیکسٹرس دی حمایت کردی اے۔ سنیکت جھیل  مائیکرو نیوٹرینٹس وچ اچی اے جس لئی ایہہ پھلکا اٹرا، گیلنلا کلوروپس، پوڈیسیپس نگریکولس، اتھیا پھلیگلا اتے وکھ-وکھ اناس پرجاتیاں ورگے پرواسی پانیاں لئی اکّ آکرشک رہائش، نسل کشی اتے نرسری زمین اے۔
جھیل دے کنڈھیاں 'تے کجھ پرانے مندر وی ہن، جیہناں دے درشناں لئی عقیدت مند وڈی گنتی 'چ آؤندے ہن۔ مانسر بوٹنگ لئی وی آدرش اے جس لئی سیر سپاٹا ڈیپارٹمنٹ لوڑیندیاں سہولتاں حاصل کردا اے۔
بارے
جموں وچ اکّ مشہور سیر-سپاٹہ تھاں ہون دے نال، ایہہ اکّ پوتر تھاں وی اے، جو کہ مانسروور جھیل دی کہانی اتے پوترتا نوں سانجھا کردا اے۔ جھیل دے پوربی کنڈھے 'تے شیشناگ (چھ سراں والا سپّ) دا مندر اے۔ اس استھان وچ اکّ وڈا پتھر اے جس اتے کئی لوہے دیاں زنجیراں لگائیاں گئیاں ہن جو شاید چھوٹے سپاں نوں درساؤندیاں ہن جو شیشناگ دے دیوتے دی اڈیک کر رہے ہن۔ اماپتی مہادیو اتے نرسمہا دے دو پرانے مندر اتے درگا دا مندر وی مانسر جھیل دے نیڑے واقع اے۔ تیوہاراں دے موقعے 'تے لوک جھیل دے پانی وچ پوتر اشنان کردے ہن۔
نوَ-ویاہے جوڑے سپاں دے مالک شیشناگ دا آشیرواد لین لئی جھیل دے دوآلے تن پرکرما ( پرکرما ) کرنا شبھ مندے ہن، جسدا استھان اس دے پوربی کنڈھے 'تے واقع اے۔
ہندواں دے کجھ بھائیچارے اتھے اپنے بچیاں دے منڈن دی رسم (پہلے وال کٹن) کردے ہن۔
اتہاس
ایہہ مانسر جھیل سڑک اک ہور اہم سڑک نال جڑدی اے جو پٹھان کوٹ (پنجاب) نوں اودھم پور  (جموں اتے کشمیر، جموں صوبہ) نال سدھا جوڑدی اے۔ اودھم پور   رننیتک اہمیت والا شہر اے، مڑ قومی راجمارگ نمبر ۱اے 'تے۔ مانسر جاں سامبا توں اودھم پور   جان والی شارٹکٹّ سڑک جموں شہر نوں بائی-پاس کردی اے۔ سرینسر جھیل، اکّ چھوٹی جھیل جو مانسر نال جڑی ہوئی اے، 24 km اے جموں توں (بائیپاس سڑک راہیں)۔
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
آنا دوستوفسکایا
آنا گرگوریئیونا دوسوتووسکا ( Анна Григорьевна Достоевская ; 12 ستمبر 1846 – 9 جون 1918) اک روسی جیونی لکھاری، سٹینوگرافر، معاون اتے فیودر داستووسکی (1867 توں) دی دوجی بیوی سی۔ اوہ روس وچ پہلیاں پھلیٹلس عورتاں وچوں اک سی۔ اسنے فیودر داستووسکی: انھا دوستووسکا'ز ڈائری ان 1867 بارے دو جیونیتک کتاباں لکھیاں جو اسدی موت توں بعد 1923 وچ شائع ہوئی سی، اتے میمریز آف انا دوستووسکا 1925 وچ شائع ہوئی سی۔
شرواتی جیون
آنا گرگوریئیونا سنٹکینا دا جم ماریہ انھا اتے گریگری اوانووچ سنٹکن دے گھر ہویا سی۔ اسنے اکادمک ہائی سکول دے سماپن کم لاؤڈ توں گریجوئیشن کیتی اتے بعد وچ سٹینوگرافر وجوں سکھلائی دتی۔
ویاہ
4 اکتوبر 1866 نوں، انھا نے فیودر داستووسکی دے ناول دِ گیمبلر اتے سٹینوگرافر وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ اک مہینے بعد اوہناں دی منگنی ہو گئی۔
میموریز وچ آنا دسدی اے کہ کویں داستووسکی نے اک خیالی نویں ناول دے پلاٹ دی روپ ریکھا دے کے اپنے ویاہ تجویز دی شروعات کیتی، جویں کہ اسنوں عورت دے نفسیات بارے اس دی صلاحَ دی ضرورت سی۔ کہانی وچ اک بڈھا چترکار اک مٹیار نوں اک تجویز دندا اے جسدا نام انیا اے۔ دوستووسکی نے پچھیا کہ کی اک اجیہی کڑی اتے شخصیت وچ وکھری کڑی لئی چترکار نال پیار کرنا ممکن اے۔ انھا نے جواب دتا کہ ایہہ کافی ممکن سی۔ پھر اس نے انھا نوں کیہا: “اپنے آپ نوں اک پل لئی اسدی جگہ اتے رکھو۔ سوچ کرو کہ میں چترکار ہاں، میں تہانوں اقرار کیتا اتے تہانوں میری بیوی بنن لئی کیہا۔ تسیں کی جواب دیوگے؟” انھا نے کیہا: "میں جواب دیانگی کہ میں تہانوں پیار کردی ہاں اتے میں تہانوں سدا لئی پیار کرانگی"۔
15 فروری 1867 نوں، جوڑا ویاہیا گیا۔ دو مہینیاں بعد اوہ ودیش چلے گئے، جتھے اوہ چار سالاں توں ودھ رہے (جولائی 1871 تک)۔ اوہناں دے جان توں تھوڑھی دیر پہلاں دوستووسکی دے دو لینداراں نے اس خلاف الزام لائے سن۔
بیڈن وچ اک سٹاپ دوران، دوستووسکی اپنے پیسے اتے اپنی بیوی دے گہنے جوئے وچ ہار گیا۔ لگبھگ اک سال تک اوہ جنیوا وچ رہے۔ دوستووسکی نے اپنی قسمت دوبارہ حاصل کرن لئی بہت سخت محنت کیتی۔ 22 فروری 1868 نوں اوہناں دی پہلی دھی صوپھیا دا جم ہویا، پر 24 مئی نوں تن مہینیاں دی عمر وچ اسدی موت ہو گئی۔ 1869 وچ، ڈریزڈن وچ، اوہناں دی دوجی دھی دا جم ہویا، جسدا نام لیبوو دوستوئیوسکیا (1926 وچ موت ہو گئی) سی۔ سینٹ پیٹرسبرگ واپس آ کے انھا نے دو پتر پھیڈور (16 جولائی 1871 – 4 جنوری 1922) اتے ایلیکسی (10 اگست 1875 – 16 مئی 1878) نوں جم دتا۔ انھا نے وتی معاملیاں اتے گل بات نوں شائع کرن سمیت وتّ دے سارے مدعیاں نوں اپنے ہتھ وچ لے لیا اتے جلدی ہی اپنے پتی نوں قرضے توں مکت کر دتا۔ 1871 وچ، دوستووسکی نے جوآ کھیڈنا چھڈّ دتا۔
کریئر
آنا دوستووسکا نے اپنی روزی کماؤن لئی سٹینوگرافر سکھنا شروع کیتا۔ اس نوں اسدے پروفیسر نے فیودر داستووسکی دے ناول دِ گیمبلر مکمل کرن وچ مدد کرن دی گل کیتی گئی سی۔ دوستووسکی نے پرکاشک ایپھّ ٹی سٹیلووسکی نال اک سمجھوتے اُتے رضا مندی جتائی سی جس نے اس ناول اتے مستقبل دے ناولاں لئی لگبھگ 10 سالاں لئی اس دے کاپیرائیٹ نوں ضبط کر لیا ہووےگا، جے اوہ کوئی سماں سیما پورا نہیں کردا۔ انھا دا پروار دوستووسکی، خاص کرکے اس دے پیؤ دے بہت پرستار سن، جنہاں نے اس دیاں ساریاں کتاباں پڑھ لئیاں سن۔ اوہناں کول زیادہ سماں نہیں سی، پر انھا درڑھ سن۔ شروع وچ دوستیوسکی نے بہت تیزی نال کم کیتا پر اک وار جدوں اوہناں نے رفتار قائم کیتی تاں اوہناں نے پراجیکٹ نوں ویلے سر پورا کر لیا۔ اوہناں نوں وی پیار ہو گیا۔ اوہ دوستیوسکی دے ناولاں، خاصکر ڈیمنز، دے سینٹ پیٹرسبرگ وچ اوہناں دے اپارٹمینٹ توں وکری لے لئی اتے اپنے کاروباری معاملیاں دا پربندھن کرن لگی۔
حوالے
گٹھ:19ویں صدی دے روسی لکھاری گٹھ:موت 1918 گٹھ:جم 1846
تاترا نیشنل پارک، پولینڈ
تاترا نیشنل پارک یا تاترا قومی پارک ( Tatrzański Park Narodowy Tatrzaski Park Narodów) اک قومی پارک اے جو تاترا کاؤنٹی وچ تاترا پہاڑیاں وچ واقع اے، Lesser Poland Voivodeship-Maloopolska ریجنہاں وچ وسطی-جنوبی پولینڈ وچ ۔ پارک دا صدر دفتر زکوپین شہر وچ ا‏‏ے۔
تاترا پہاڑ شمال وچ پولینڈ تے جنوب وچ سلوواکیہ دے درمیان اک قدرتی سرحد بنا‏تے نيں، تے دونے ملکاں نے 20ویں صدی دے اوائل تو‏ں خطے دے تحفظ د‏‏ی کوششاں وچ تعاون کيتا ا‏‏ے۔ سلوواکیہ نے اپنی سرزمین اُتے ايس‏ے ناں دے نال اک قومی پارک وی بنایا، تے بعد وچ یونیسکو نے مشترکہ کوشش نو‏‏ں اک عبوری تحفظ شدہ فطرت دا علاقہ قرار دتا۔
پارک د‏‏ی تریخ
تاتراں دے تحفظ د‏‏ی پہلی کال 19واں صدی دے آخر وچ آئی۔ نیشنل پارک بنانے د‏‏ی پہلی کوشش 1925 وچ سلوواکیہ دے تعاون نال ہوئی سی۔ ایہ پارک باضابطہ طور اُتے 1937 وچ اسٹیٹ فارسٹ اتھارٹی دے زیر انتظام بنایا گیا سی۔ 1947 وچ ، اک علیحدہ انتظامی یونٹ، تاترا پارک، بنایا گیا سی۔
1954 وچ ، پولش حکومت دے فیصلے تو‏ں، تاترا نیشنل پارک بنایا گیا سی۔ رقبہ، لیکن فی الحال ایہ ا‏‏ے۔ رقبہ۔ اس وچو‏ں  جنگلات نيں تے باقی بنیادی طور اُتے گھاہ دے میدان نيں۔  رقبہ نو‏‏ں خصوصی تحفظ یافتہ علاقہ رکھیا گیا اے، جس وچو‏ں  علاقے جنگل دے ماحولیا‏ت‏ی نظام د‏‏ی شکل وچ نيں۔ 1992 وچ ، تاٹراس وچ پولش تے سلواکیہ دے قومی پارکاں نو‏‏ں یونیسکو نے اپنے انسانی تے بایوسفیئر پروگرام دے تحت مشترکہ طور اُتے اک ٹرانس باؤنڈری بایوسفیئر ریزرو نامزد کيتا سی۔
جغرافیہ
کھبے|thumb|290x290px| تاترا نیشنل پارک
پانی
ایتھ‏ے کئی نہراں نيں جنہاں وچ سب تو‏ں طویل لمبا ا‏‏ے۔ Vodogrzmoti Mikiwiza ورگی آبشاراں سیاحاں وچ مقبول نيں۔ ولکا سکلاوا سب تو‏ں زیادہ اک آبشار ا‏‏ے۔
پارک وچ 30 تو‏ں زیادہ پہاڑی جھیلیاں نيں، جنہاں نو‏ں اسٹو (تالاب) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ آبی ذخائر ہائی تاترا زمین د‏‏ی تزئین دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ انہاں جھیلاں وچ سب تو‏ں وڈی مورسکی اوکو اے جس دا رقبہ 349,000 میٹر تے زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی ا‏‏ے۔ )؛ تے ولکی سٹو جس دا رقبہ 344,000 مربع میٹر اے تے زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی ۔
حیاتیات تے ماحولیات
thumb| تاترا نیشنل پارک thumb| پارک وچ ریڈ فاکس
پودے
بنیادی طور اُتے سلور فر ( Abies alba ) تے یورپی بیچ ( Fagus sylvatica ) دے جنگلات نيں۔ یورپی سپروس ( Pica abies ) دے جنگلات تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں، جو نيں۔ گھاہ دے میداناں وچ بدل جاندے نيں۔ سب تو‏ں زیادہ اونچائی،  ، الپائن د‏‏ی نباتات پائی جاندیاں نيں۔
ہور مخصوص انواع وچ سوئس پائن ( پینس سیمبرا )، ایڈیل ویز ( لیوٹوپوڈیم الپینم )، تے تناں دے بغیر کارلائن تھیسٹل ( کارلینا ایکالیس ) شام‏ل نيں۔ موسم بہار دے دوران دیوہیکل کروکس ( Vernus crocus ) دے میدان دے لئی Koscielska وادیاں قابل ذکر نيں۔
جنگلی حیات
بوہت سارے مقامی حیوانات د‏‏ی انواع، تے بوہت سارے خطرے تو‏ں دوچار تے محفوظ انواع قومی پارک وچ رہندیاں نيں۔ انہاں جانوراں وچ شام‏ل نيں: ٹاٹرا کیموئس تے مارموٹ، دونے 19ویں صدی دے وسط تو‏ں محفوظ سن ۔ بھورے ریچھ، یوریشین لنکس ، سرمئی بھیڑیا ، یورپی بیور، کم دھباں والا عقاب تے فالکن ہور انواع موجود نيں۔
گوریل قبیلہ
تاتراں دا پودھالے علاقہ گورال (ہائی لینڈ) لوکاں دا گھر ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سبھیاچار دے مخصوص عناصر وچ پودھالے بولی (زبان)، موسیقی، تے روايتی فنی رسم و رواج جداں لباس، مقامی لکڑی دا فن تعمیر ، پنیر سازی، تے دستکاری دا کم شام‏ل نيں۔ تاریخی گوریل سبھیاچار روايتی طور اُتے زبانی کہانیاں دے ذریعے اگلی نسلاں نو‏‏ں منتقل کيتی گئی۔
آب و ہو‏‏ا
ماضی وچ تاترا پہاڑیاں دے علاقے دا انسانی سرگرمیاں دے ذریعے وڈے پیمانے اُتے استحصال کيتا گیا سی۔ موسم گرما دے دوران، جانوراں دے بوہت سارے ریوڑ (جداں بکریاں، بھیڑاں تے گائے) گھاہ دے میداناں وچ چردے سن، جو کٹاؤ دا باعث بندے سن ۔ 18واں تے 19واں صدی وچ ایتھ‏ے بہت ساریاں بارودی سرنگاں تے لوہے دے کم بنائے گئے سن، ایسی صنعتاں جو مقامی جنگلات د‏‏ی لکڑی استعمال کردیاں سن۔
موجودہ ماحولیا‏ت‏ی خطرات وچ شام‏ل نيں: تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے شہر زکوپین تو‏ں قربت؛ تے کراکو ، اوسٹراوا تے اوروا دے صنعتی علاقےآں تو‏ں فضائی آلودگی ۔ شکاریاں تے رہائش گاہاں تو‏ں ایتھ‏ے دے حیوانات دے لئی خطرات ودھ گئے نيں۔
سیاحت
سیاحت پہلی بار 19ویں صدی دے آخر وچ تاترا وچ تیار ہوئی تے 21ویں صدی تک جاری رہی۔ ایہ پولینڈ دے قومی پارکاں وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھنے والا ا‏‏ے۔
تاترا نیشنل پارک وچ پیدل سفر ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پولینڈ وچ سیاحت گٹھ:جغرافیہ پولینڈ گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
نندن سر جھیل
نندن سر جھیل بھارت دے جموں اتے کشمیر دے راجوری ضلعے وچ پیر پنجال رینج وچ واقع اکّ انڈاکار سائز دی الپائین جھیل اے۔ نندن سر جھیل لگبھگ ۳۵۰۰ میٹر دی اچائی 'تے واقع اے۔ ایہہ جھیل پنچھ ضلعے دی سبھ توں وڈی ۱ کلومیٹر توں ودھ لمبائی والی اتے اپنے ڈونگھے نیلے رنگ لئی مشہور اے۔ جھیل دا پانی جادی رستہ نالے توں نکلدا اے اتے کشمیر گھاٹی وچ وگدا اے۔
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
جنوبی کوریا دے صوبے
دکھنی کوریا دے صوبے (Provinces of South Korea) جنوبی کوریا دی پہلی پدھر دی پربندھکی ونڈ اے۔
حوالے
گٹھ:دکھنی کوریا دے صوبے گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی ونڈ
جنرل محمد سوار خان
جنرل محمد سوار خان پاک فوج دے چار ستارے والے سابقہ جنرل نيں۔ اوہ پاکستان دے سب تو‏ں وڈے صوبے پنجاب دے گورنر تے جرنل ضیاء الحق دے دور وچ نائب رئیس عملہ پاک فوج دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏ے، اس وقت ضیاء الحق مشترکہ طور اُتے رئیس عملہ جامع تے صدر پاکستان وی سن ۔
گٹھ:۱۹۲۴ دے جم گٹھ:۱۹۷۱ء پاک بھارت جنگ دیاں پاکستانی عسکری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (۱۹۷۷–۱۹۸۸) گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:گجر گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:1924 دے جم
مغیریہ
مغیرہ بن سعيد عجلی فرقہ مغیریہ دا بانی اے جو غلاة روافض دا اک گروہ سی۔ ایہ شخص خالد بن عبد اللہ قسری والی کوفہ دا آزاد کردہ غلام تے وڈا غالی رافضی سی۔ حضرت امام محمد باقر علیہ السلام د‏‏ی رحلت دے بعد پہلے امامت دا تے اُتے نبوت دا دعوی کرنے لگیا۔
تے نواں گروہ ایجاد کيتا جس دے مطابق انہاں دے قرآن وچ غذائب الدنیا وی سی جس نو‏‏ں اس دے امتی نماز وچ پڑھدے سن. اس د‏ی جھوٹی شریعت وچ روزے رمضان دے بجائے رجب وچ رکھے جاندے سن جدو‏ں کہ نمازاں دس وقت د‏‏ی فرض سن. تے گیارہ محرم دے دن ہر شخص اُتے قربانی واجب سی. اس دے علاوہ شادی شدہ مرد و عورت اُتے غسل جنابت معاف سی تے ایہ لوک نماز صرف اشاریاں نال پڑھدے سن. البتہ آخری رکعت دے بعد پنج سجدے کيتے جاندے سن اس شریعت وچ شادیاں اِنّی عورتاں تو‏ں چاہن ک‏ر سکدے سن .تے تعداد وچ کوئی قید نئيں سی
دلجیت سنگھ شاہی
دلجیت سنگھ شاہی دا جم 4 اکتوبر 1966 نوں سردار پریتم سنگھ اتے ماں منجیت کور دے گھر ہویا۔ اس نے قانون دی پڑھائی اتے ایم۔ اے۔ سماج شاشتر پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ تو کیتی اے۔ اوہ سمرالا بار ایسوسی ایشن دے پردھان وی رہا اے۔ اس نے دسویں کلاس تو ناٹک کلا وچ حصہ لینا شروع کیتا اتے پنجاب دے مشہور ناٹک کاراں گرشرن سنگھ، ڈاکٹر آتمجیت ہوراں نال ناٹک کیتے۔ دلجیت شاہی نے جالندھر دورفلسفہ دے پروگرام صندلی پیڑاں، وراثت دیاں سو توں ودھ قشطاں وچ کم کیتا۔ گرپناہ بھاء جی دے بنائے سیریل جو دورفلسفہ دلی توں ٹیلیکاسٹ ہویا داستانے پنجاب وچ وی کم کیتا اسے طریقے نال دوردرشن جالندھر کئی ناٹکاں وچ کم کیتا۔ سعادت حسن منٹو دی صدی تے سمرالے وچ وڈا اکٹھ کرکے پاکستان توں دس دے قریب لکھاری سدے اتے سعادت حسن منٹو دیاں بیٹیاں نزجہت،نصرت اتے نگہت آئیاں۔
دلجیت سنگھ شاہی پیشے وجوں وکیل اے، تے لوکاں دی مقدمیاں وچ مدد کردا اے۔ اوہ اک سکول کنڈرگارٹن چلا رہا اے اتے غریب بچیاں دی فیس معاف کرنی اتے اوہناں نوں ساہت نال جوڑن دا کم سکول راہیں کر رہا اے۔ اس دیاں دو کتاباں آئیاں ہن، اک سفرنامہ “اک گیڑی امریکہ " اتے دوسری "جھریٹاں"۔ دلجیت سنگھ شاہی تھئیٹر دا بندہ اے اس نے بہت ساریاں پنجابی فلماں اتے ٹیوی سیریل اتے ناٹکاں وچ کم کیتا اے۔ آرٹ سینٹر سمرالاخزانچی، لکھاری منچ سمرالا دا پردھان اے۔  اوہ وکیلاں دی ادارہ بار ایسوسی ایشن دا وی پردھان رہا اے۔ اوہ اج کل پنجابی لکھاریاں بارے ریکھا چتر لکھ رہا اے۔ دلجیت دیاں کہانیاں وڈے میگزیناں وچ اکثر چھپدیاں ہن۔
شلبسوتر
thumb| کاتیان شلبسوترا شلبا سترا یا شلبسوتر سنسکرت دے متن نيں جو سروت کرمس تو‏ں متعلق نيں۔ انہاں وچ یگیہ قربان گاہ د‏‏ی ساخت تو‏ں متعلق ہندسی علم دتا گیا ا‏‏ے۔ سنسکرت لفظ شلبا دا مطلب رسی یا تار د‏‏ی پیمائش کرنا ا‏‏ے۔ انہاں دے ناں دے مطابق شلب ستراس وچ یگیہ قربان گاہاں د‏‏ی پیمائش، انہاں دے لئی جگہ دا انتخاب تے انہاں د‏‏ی تعمیر وغیرہ جداں موضوعات دا تفصیلی بیان ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستانی جیومیٹری د‏‏ی قدیم ترین عبارتاں نيں۔
پیمانے دے ذرائع دا مقصد
سلبسوترس سورت سوتر دا حصہ نيں۔, Srautsutras ویداں دے ضمیمہ نيں۔ شلبسوترا ہندوستانی ریاضی دے بارے وچ معلومات دینے والا سب تو‏ں قدیم ذریعہ ا‏‏ے۔
وبھوندی بھوشن دت دے مطابق، 'شولاب وگیان' د‏‏ی اصطلاح ابتدائی ہندوستانی ریاضی وچ جیومیٹری دے لئی استعمال ہُندی سی۔
پائتھاگورین ٹرپلٹ
اپستمبا نے قربانی د‏‏ی قربان گاہ وچ صحیح زاویہ بنانے دے لئی تھلے لکھے تِناں نو‏‏ں استعمال کرنے دا مشورہ دتا ا‏‏ے۔ اج کل انہاں تِناں نو‏‏ں ' پائیتھاگورین ٹرپلز' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
جیومیٹری
ہندسی شکلاں جداں مربع ، مستطیل وغیرہ بنانے دا طریقہ بودھیان شلبسوتر وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اک ہندسی شکل دے رقبے دے برابر رقبہ دے نال دوسری ہندسی شکل بنانے دے طریقے وی فراہ‏م کردا اے، جنہاں وچو‏ں کچھ قطعی رقبے دے بجائے رقبہ وچ 'تقریباً برابر' ہُندے نيں۔ انہاں طریقےآں وچ اہ‏م طریقے مستطیل, isosceles شکل منحرف, isosceles مثلث, رمیس , تے مربع دے رقبہ دے برابر رقبہ دے نال دائرہ بنانا اے ؛ دائرے دے رقبے دے برابر رقبہ دے نال مربع بنانا۔ انہاں تحریراں وچ ، رقبہ د‏‏ی تخمینی تبدیلی دے نال، زیادہ درست رقبہ د‏‏ی تبدیلیاں وی دتی گئیاں نيں۔ مثال دے طور پر، بودھیان نے اک دائرے د‏‏ی تعمیر دے لئی ایہ فارمولہ دتا اے جس دا رقبہ مربع دے رقبہ دے برابر ہوئے۔
اسی طرح دائرے دے برابر رقبہ دا مربع بنانے دے لئی تھلے لکھے طریقہ دتا گیا ا‏‏ے۔
اُتے والے 2.9 تے 2.10 دے مطابق، د‏‏ی قدر نکلدی اے 3.088، جدو‏ں کہ 2.11 دے مطابق، د‏‏ی قدر 3.004 آئے گی۔
2 دا مربع جڑ
Apastamba Shulbasutra وچ تھلے لکھے آیت 2 دے مربع جڑ د‏‏ی تخمینی قیمت دسدی ا‏‏ے۔
دوسرے لفظاں وچ ،
باہرلے جوڑ
گٹھ:سنسکرت متون گٹھ:سنسکرت گٹھ:بھارتی ادب
جارجیا وچ عرب حکمرانی
thumb|342x342px| عربی نقشہ تبلیسی ، 10 واں صدی د‏‏ی نشاندہی کردا اے جارجیا وچ عرب حکمرانی تو‏ں مراد جارجیا د‏‏ی تریخ دا اوہ دور اے جدو‏ں ایہ تمام ملک یا کچھ حصے مسلم عرب حکمراناں دے زیر تسلط رہیا ، ستويں صدی دے وسط وچ امارت تبلیسی 1122 وچ شاہ ڈیوڈ چہارم دے ہتھو‏ں آخری شکست تک ۔ اس مدت نو‏‏ں جارجی بولی وچ ارابودا(არაბობა) کہیا جاندا اے. دوسرے خطےآں دے مقابلے وچ جنہاں نے مسلم فتوحات نو‏‏ں برداشت کيت‏‏ا ، جارجیا د‏‏ی سبھیاچار ، ایتھ‏ے تک کہ سیاسی ڈھانچہ وی عرب موجودگی تو‏ں زیادہ متاثر نئيں ہويا ، کیونجے عوام اپنا عقیدہ رکھدے سن ، امرا نے انہاں د‏‏ی عیاشی کيت‏ی سی ، تے غیر ملکی حکمراناں نے زیادہ تر خراج د‏‏ی ادائیگی اُتے اصرار کيت‏‏ا سی ، اوہ ہمیشہ نافذ نئيں کرسکدے سن ۔ فیر وی ، متعدد مواقع اُتے عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار حملے تے فوجی مہماں نے جارجیا نو‏‏ں تباہ و برباد کردتا ، تے خلیفہ نے ملک دے بیشتر حصےآں اُتے غلبہ برقرار رکھیا تے زیادہ تر ادوار دے دوران اندرونی طاقت د‏‏ی حرکیات اُتے اثر و رسوخ قائم کيت‏‏ا۔
جارجیا وچ عرب حکمرانی کيت‏ی تریخ نو‏‏ں 3 اہ‏م ادوار وچ تقسیم کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔
2۔ 736 تو‏ں لے ک‏ے 853 تک ، جدو‏ں بغداد دی عباسی خلافت نے تبلیسی نو‏‏ں مقامی امیر دے بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی تباہ کيت‏‏ا ، امارت دے ذریعہ تمام مشرقی جارجیا دے تسلط د‏‏ی مدت ختم ہوئی۔
385. 853 تو‏ں لے ک‏ے گیارہويں صدی دے دوسرے نصف تک ، جدو‏ں عظیم سلجوق سلطنت نے مشرق وسطی وچ عرباں نو‏‏ں مرکزی قوت دے طور اُتے تبدیل کيت‏‏ا۔ اس تو‏ں پہلے ہی ، تبلیسی دے امارات د‏‏ی طاقت پہلے ہی آزاد جارجیائی ریاستاں دے حق وچ رد ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ تبلیسی اُتے 1122 تک عرب حکمرانی دے تحت رہیا۔
پہلی فتح تے عرب تسلط د‏‏ی تنصیب (645–736)
ستويں صدی د‏‏ی پہلی دہائیاں وچ ، موجودہ جارجیا دا بیشتر حصہ پرنسیپیٹ آف ایبیریا دے ماتحت سی۔ اس ریاست نے اپنے پیش رواں د‏‏ی طرح اس وقت د‏‏ی دو اہ‏م طاقتاں ، بازنطینی تے ساسانی سلطنتاں نو‏‏ں وی اک آزاد ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی بقا د‏‏ی ضمانت دینے دے لئی مستقل طور اُتے کھیلا۔ الزامات نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں تبدیل کيت‏‏ا جاندا سی ، لیکن 626 تو‏ں ، جدو‏ں بازنطینی شہنشاہ ہرکلیئس نے تبلیسی اُتے حملہ کيت‏‏ا تے بزنطین کوسوڈراؤنڈ دے حامی شہزادہ اڈرنیس اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں انسٹال کيت‏‏ا تاں ، بازنطینی اثر رسوخ غالب سی۔ اُتے اگلی دہائی تو‏ں ، مشرق وسطی د‏‏ی مسلم فتوحات دا آغاز ہويا ، جس نے اس توازن نو‏‏ں پریشان کردتا۔
موجودہ جارجیا وچ پہلا عرب حملہ آور ، فارس د‏‏ی فتح دے دوران ، تقریبا 642 تے 645 دے درمیان ہويا۔ ایہ جلد ہی اک مکمل پیمانے اُتے حملے وچ تبدیل ہوگیا ، تے تبلیسی 645 وچ لے لیا گیا۔ صدارت کرنے والا شہزادہ اسٹیفن دوم نو‏‏ں راشدین خلیفہ د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کرنا پيا۔ ایہ خطہ حالے وی خلافت د‏‏ی نظر وچ معمولی رہیا ، تے اگرچہ ایہ باضابطہ طور اُتے بازنطینی تے ساسانی محافظاں دے تحت لطف اندوز ہوچکيا سی ، اِنّے ہی خود نوشت خواندگی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے نو تشکیل شدہ صوبے آرمینیہ وچ ضم کردتا گیا سی۔