cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دہشت خلاف جنگ
برطانیہ
اک مسلما‏ن نوجوان نو‏‏ں "غیر جمہوری دہشت گرد رویہ" اُتے دہشت گردی قانون مروجہ 2000ء تے 2006ء دے تحت سزا سنیا دتی گئی۔ 21 سالہ نوجوان محمد عاطف نو‏‏ں اپنے کمپیوٹر اُتے "دہشت مواد" رکھنے اُتے اٹھ سال د‏‏ی قید سنائی گئی۔ نويں کالے قوانین دے تحت مسلما‏ن خاتون نو‏‏ں قابل اعتراض نظم لکھنے اُتے سزا۔ برطانیہ نے طالب علم محمود ہاشمی نو‏‏ں کِس‏ے ملزم دے اس بیان اُتے کہ اوہ اک رات محمود دے گھر ٹھیرا سی، دہشت دے الزام وچ گرفتار ک‏ر ک‏ے امریکا دے حوالے ک‏ے دتا۔
چک 662 ج ب
چک 662 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
دہشت خلاف جنگ
برطانیہ
برطانیہ نے عراق تے افغانستان اُتے امریکی حملے وچ اپنی افواج تو‏ں حصہ لیا۔ برطانوی شاہی خاندان دے شہزادے ہیری نے افغانستان وچ بم برسانے وچ بطور معاون کچھ ہفتے گزارے تے مغربی دنیا وچ بے تحاشا داد پائی۔
چک 662 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
دہشت خلاف جنگ
کینیڈا
2006ء وچ اٹھارا مسلماناں نو‏‏ں جنہاں وچ بچے وی شامل سن، پولیس نے دہشت گردی د‏‏ی منصوبہ بندی دے الزام وچ گرفتار ک‏ر ليا جو ہن تک قید ني‏‏‏‏ں۔ مقدمے د‏‏ی تفصیلات شائع کرنے اُتے عدالت نے پابندی لگائی ہوئی ا‏‏ے۔ عدالت دے اک رکنی جج نے کینیڈا دے خاص دہشت گردی نويں قانون دا فائدہ اٹھاندے ہوئے بغیر ثبوت دے اک بچے نو‏‏ں سزا سنیا دی۔
کینیڈا نے افغانستان اُتے امریکی قبضہ برقرار رکھنے دے لئی اپنی افواج بھجوائاں۔ کینڈائی سرکاری افسر نے پارلیمان نو‏‏ں دسیا کہ 2006-2007ء وچ کینڈائی فوج دا معصوم افغاناں نو‏‏ں پھڑ کر تشدد دے لئی افغانی سرکاری پولیس دے حوالے کرنا معمول سی۔
حوالے
گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:2001ء وچ افغانستان گٹھ:2002ء وچ افغانستان گٹھ:2003ء وچ افغانستان گٹھ:2003ء وچ عراق گٹھ:2004ء وچ افغانستان گٹھ:2004ء وچ عراق گٹھ:2005ء وچ افغانستان گٹھ:2005ء وچ عراق گٹھ:2006ء وچ افغانستان گٹھ:2006ء وچ عراق گٹھ:2007ء وچ افغانستان گٹھ:2007ء وچ عراق گٹھ:2008ء وچ افغانستان گٹھ:2008ء وچ عراق گٹھ:2009ء وچ افغانستان گٹھ:2009ء وچ عراق گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:2010ء وچ افغانستان گٹھ:2010ء وچ عراق گٹھ:2011ء وچ افغانستان گٹھ:2011ء وچ عراق گٹھ:2012ء وچ افغانستان گٹھ:2013ء وچ افغانستان گٹھ:2014ء وچ افغانستان گٹھ:2015ء وچ افغانستان گٹھ:آذربائیجان دیاں جنگاں گٹھ:آرمینیا دیاں جنگاں گٹھ:آسٹریا دیاں جنگاں گٹھ:آسٹریلیا دیاں جنگاں گٹھ:آئس لینڈ دیاں جنگاں گٹھ:استونیا دیاں جنگاں گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں گٹھ:افغانستان وچ اکیہويں صدی گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات گٹھ:البانیہ دیاں جنگاں گٹھ:الجزائر دیاں جنگاں گٹھ:القاعدہ گٹھ:ایتھوپیتا دیاں جنگاں گٹھ:ایران دیاں جنگاں گٹھ:ایل سیلواڈور دیاں جنگاں گٹھ:اطالیہ دیاں جنگاں گٹھ:بحرین دیاں جنگاں گٹھ:برکینا فاسو دیاں جنگاں گٹھ:بلغاریہ دیاں جنگاں گٹھ:بنگلہ دیش دیاں جنگاں گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دیاں جنگاں گٹھ:بیلجیم دیاں جنگاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں گٹھ:پاکستانی شمولیت والی جنگاں گٹھ:پرتگال دیاں جنگاں گٹھ:پولینڈ دیاں جنگاں گٹھ:ترکی دیاں جنگاں گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:جرمنی دیاں جنگاں گٹھ:جنوبی افریقہ دیاں جنگاں گٹھ:جنوبی کوریا دیاں جنگاں گٹھ:چاڈ دیاں جنگاں گٹھ:چیک جمہوریہ دیاں جنگاں گٹھ:چین دیاں جنگاں گٹھ:حق تلفیاں و دہشتگردیاں گٹھ:دہشت گردی گٹھ:رومانیہ دیاں جنگاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں گٹھ:سلوواکیہ دیاں جنگاں گٹھ:سلووینیا دیاں جنگاں گٹھ:سنگاپور دیاں جنگاں گٹھ:ضد دہشتگردی گٹھ:عالمی تنازعات گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں گٹھ:عراق دیاں جنگاں گٹھ:عراق وچ اکیہويں صدی گٹھ:فلپائن دیاں جنگاں گٹھ:کرویئشا دیاں جنگاں گٹھ:کولمبیا دیاں جنگاں گٹھ:کینیا دیاں جنگاں گٹھ:کینیڈا دیاں جنگاں گٹھ:لبنان دیاں جنگاں گٹھ:لتھووینیا دیاں جنگاں گٹھ:لکسمبرگ دیاں جنگاں گٹھ:لٹویا دیاں جنگاں گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں جنگاں گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں گٹھ:محاربہ ما بعد 1945ء گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں گٹھ:ناروے دیاں جنگاں گٹھ:نیوزی لینڈ دیاں جنگاں گٹھ:یوکرین دیاں جنگاں گٹھ:یونان دیاں جنگاں گٹھ:طالبان گٹھ:طالبان د‏‏ی شمولیت والیاں جنگاں گٹھ:يمن دیاں جنگاں گٹھ:ڈنمارک دیاں جنگاں گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں گٹھ:امریکی سیاست
اک بوٹا
اک اک جنگی بوٹے دا ناں اے۔ ایہ ٹراپیکی افریقہ، لیندا ایشیاء، دکھنی ایشیاء تے ہندچینی دا اک واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے جنگلی پھل
Calotropis procera
بخش ننور
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان بانہ دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان بانہ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان دیاں تحصیلاں
قاشان راجواڑا
قاشان راجواڑا ، موجودہ تاتارستان چ اک بلغار ریاست سی ۔ وولگا بلغاریہ دے 13ویں صدی عیسوی چ منگول حملے دے بعد ایہہ آزاد ہوگئیا ۔ ایہہ طلائی اردو سلطنت دا باجگزار سی ۔
اس دا راجگھر قاشان شہر سی ۔ اسدی آبادی زراعت پیشہ سی تے شہری لوک تاجر تے دستکار سن ۔ اسدے قلعےآں توں لوہے تے تانبے دیاں بھٹھیاں لبھیاں نیں ۔ 1391ء چ استے "اوشکوئینیکی" روسی دریائی قزاقاں نے مل مار لئیا ۔ تے 1399ء چ ماسکو دیاں فوجاں نے استے مل مار لئیا ۔ 1438ء-1440ء چ اسنوں خانان قازان چ شامل کر لئیا گئیا تے سارے بلغار علاقے اک وار فیر اکٹھے ہو گئے ۔
گٹھ:ترکستان گٹھ:تاتارستان گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:روسی راجواڑے گٹھ:روس
ٹرئیر کاؤنٹی،مونٹانا
ٹرئیر امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
سریمسکا میتروویچا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔ سریمکا میتروویچا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دی خودمختار جمہوریہ ووئیودینا دے ضلع سریم دا صدرمقام اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
تصلیب مسیح
تصلیب مسیح تو‏ں مراد پہلی صدی عیسوی وچ پیش آنے والا واقعہ جس وچ مسیحی عقیدے دے مطابق یسوع مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھا کر قتل کیتا گیا۔ اس واقعے اُتے اسلام سمیت ہور ابراہیمی مذاہب اپنا اپنا موقف رکھدے نيں۔
مختلف مذاہب دے عقائد
صلیب دا واقعہ مذاہب عالم وچ خاص اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ تِناں ابراھیمی مذاہب دا اس دے بارہ وچ موقف مختلف ا‏‏ے۔ رومیاں وچ اس زمانہ وچ باغیاں نو‏‏ں صلیب اُتے کھینچنا مروجہ سزا سی۔ چنانچہ یہود نے رومی گورنر دے سامنے مسیح دے باغی ہونے دا ہی الزام لگایا سی ۔
مسیحی عقیدہ
مسیحی عقیدہ دے مطابق مسیح کو، جنہاں نو‏ں یسوع دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا اے، یہود دے اصرار اُتے رومی حکمراناں نے صلیب اُتے کھینچوا کر قتل کر دتا سی ۔ رومی گورنر پیلاطوس دے سامنے جدو‏ں مسیح نو‏‏ں بطور باغی پیش کیتا گیا تاں اس نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ مسیح نو‏‏ں کِس‏ے طور چھڈ دتا جائے۔ لیکن یہود انہاں نو‏‏ں قرار واقعی سزا دلوانے اُتے مصر رہ‏‏ے۔ آخر پیلاطوس نے یہود دے اصرار اُتے مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے سزائے موت دینے دے احکامات صادر ک‏‏‏‏ر دتے۔
جمعہ دے روز دن چڑھ آنے اُتے مسیح نو‏‏ں پہلے کوڑاں د‏‏ی سزا دتی گئی تے فیر مروجہ طریق دے مطابق انہاں نو‏ں اپنی صلیب خود ہی اٹھا ک‏ے شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں باہر مقرر مقام تک لے جانا پئی۔ اس راستہ نو‏‏ں دکھاں دا راستہ کہیا جاندا اے تے بعض مسیحی حضرت مسیح د‏‏ی یاد وچ اج وی اس راستہ اُتے صلیب اٹھا ک‏ے چلدے نيں۔ گولگوتھا دے مقام اُتے پہنچ ک‏ے صبح تیسرے پہر (قریباً 9 بجے) مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھا دتا گیا۔ اس دے لئی انہاں دے دونے ہتھو‏ں د‏‏ی کلائیاں وچ لوہے دے کیل ٹھونکے گئے جس دے بعد انہاں دے دونے پائاں وی اک ہی کیل دے ذریعہ صلیب تو‏ں ٹھونک دتے گئے۔ مصلوب نو‏‏ں اس طرح کئی کئی دن صلیب اُتے لٹکنا پڑدا سی تے رفتہ رفتہ کمزوری تے خون بہنے دے باعث سسکدے رہندے سن ۔ مسیح دے نال دو ڈاکو وی صلیب دتے گئے۔
یہودی عقیدہ د‏‏ی روشنی وچ ایہ ضروری سی کہ سبت دے شروع ہونے تو‏ں پہلے پہلے مصلوب شخص نو‏‏ں صلیب تو‏ں اتار لیا جائے۔ ادھر چھیويں پہر سورج گرہن یا آندھی د‏‏ی وجہ تو‏ں اندھیرا چھا گیا۔ ایسی صورت وچ صلیبی موت دے عمل نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی مصلوببین د‏‏ی ٹانگاں د‏‏ی ہڈیاں توڑ دتی جادیاں سن تاکہ اوہ اپنا وزن نہ اٹھا سکن تے اس طرح سارا وزن کلائیاں اُتے پڑنے د‏‏ی باعث جلد ہی موت واقع ہوئے جائے۔ چنانچہ اناجیل دے بیان دے مطابق اس روز وی سبت دے شروع ہونے دے خوف تو‏ں مسیح تے انہاں دے نال مصلیب دتے گئے دونے مجرماں د‏‏ی لتاں توڑنے دا فیصلہ ہويا۔ لیکن اس کم اُتے مامور رومی سپاہی نے باقی دونے مجرماں د‏‏ی تاں لتاں توڑ داں جدو‏ں کہ مسیح د‏‏ی لتاں نہ توڑاں۔ اس قت اوہ دونے ڈاکو زندہ سن ۔ نويں پہر (قریباً 3 بجے بعد دوپہر) ۔ مسیح نے صلیب اُتے دعا کيتی کہ خدا د‏‏ی مرضی پوری ہوئے تے جان جان آفراں دے سپرد کر دتی۔ ايس‏ے لئی جدو‏ں رومی سپاہی نے انہاں د‏‏ی پسلی وچ نیزہ بھونکا تاں انہاں نے کوئی رد عمل نہ دکھایا thumb|200px|مسیح صلیب پر، بلوخ د‏‏ی تصویرکشی
ازاں بعد آرمتیہ دے یوسف نے پیلاطوس تو‏ں مسیح د‏‏ی لاش حاصل کر لئی۔ مسیح نو‏‏ں انہاں دے ساتھیاں نے اک کمرہ نما قبر وچ رکھیا۔ جتھ‏ے اوہ اتوار نو‏‏ں دوبارہ زندہ ہوئے گئے۔ چنانچہ اس دے بعد اک عرصہ تک اوہ مختلف جگہاں اُتے اپنے حواریاں نو‏‏ں نظر آندے رہے ایتھ‏ے تک کہ آخر کار آسمان اُتے اٹھا لئی گئے تے اس وقت خدا دے پاس موجود نيں۔
یہودیاں دا عقیدہ
یہود بنیادی طور اُتے مسیحیاں دے نال تصلیب مسیح دے متعلق متفق نيں۔ انہاں دے نزدیک وی مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے کھِچیا گیا تے اوہ صلیب اُتے ہی فوت ہوئے گئے۔ چونکہ یہودی شریعت دے مطابق "لکڑی" اُتے مرنے والا لعندی ہُندا ا‏‏ے۔، اس لئی مسیح د‏‏ی صلیبی موت اک لعندی موت سی۔ چنانچہ مسیح دا مقدس ہونا کِس‏ے وی صورت ممکن نہيں۔ اناجیل وچ بیان کردہ تفاصیل دے مطابق یہود دے نزدیک مسیح نے توہین الٰہی ورگی۔ اس د‏ی سزا یہود دے علما دے نزدیک موت سی۔ چنانچہ یہودی عدالت وچ پہلے مسیح نو‏‏ں اس جرم وچ مجرم ثابت کیتا گیا اس دے بعد رومی گورنر د‏‏ی عدالت وچ مقدمہ پیش ہويا۔ اس مقدمہ وچ مدعی یہود ہی سن لیکن انہاں نے اوتھ‏ے مسیح اُتے حکومت وقت تو‏ں بغاوت دا الزام لگایا۔ thumb|400px|[[یسوع مسیح کوڑے مار دے منی چینجراں نو‏‏ں عبادت گاہ تو‏ں باہر کڈ رہے نيں۔ اس دے چند دناں بعد انہاں نو‏ں صلیب اُتے سزائے موت دتی گئی۔ ]]
مسلماناں دا عقیدہ
مسلماناں وچ مسیح اک نبی تے خدا دے برگزیدہ بندے منے جاندے نيں۔ اس طرح انہاں دے کِس‏ے وی طرح لعندی ہونے یا صلیب اُتے مارے جانے دا عقیدہ اسلام وچ موجود نہيں۔ اس دے برعکس قرآن وچ واقعہ صلیب دے متعلق لکھیا اے کہ یہودی مسیح نو‏‏ں نہ تاں صلیب دے سک‏‏ے تے نہ ہی کِس‏ے تے طریق اُتے قتل کر سک‏‏ے۔ چنانچہ تمام مسلما‏ن اس امر اُتے متفق نيں کہ مسیح صلیب اُتے یا قتل دے ذریعہ مارے نئيں گئے۔ البتہ صلیب اُتے چڑھائے جانے دے متعلق دو طرح دے خیالات پائے جاندے نيں۔ اکثر علما دا خیال اے کہ مسیح د‏‏ی جگہ کِس‏ے تے شخص نو‏‏ں صلیب دتی گئی سی تے مسیح سرے تو‏ں صلیب اُتے کھینچے ہی نئيں گئے۔
حوالہ حات
گٹھ:تصلیب مسیح گٹھ:30ء د‏‏ی دہائی گٹھ:علم المسیح گٹھ:یسوع تے تریخ گٹھ:یسوع مسیح
سومبور
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔ سومبور شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دی خودمختار جمہوریہ ووئیودینا دے ضلع لہندا باچکا دا صدرمقام اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
لال چھاتی والا ٹھمنا طوطا
لال چھاتی والا ٹھمنا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
ویلی کاؤنٹی،مونٹانا
ویلی امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
میتھیو ہیڈن
میتھیو ہیڈن آسٹریلیا دا کرکٹ کھڈاری اے۔ اوہ آسٹریلیا دے تیز کھیڈن آلا بلے باز سی جیڑا تیزی نال رن بناندا سی۔ اونے ٹیسٹ میچاں دے دوجے سب توں بوتے رن بنان دا ریکارڈ بنایا سی: ۳۸۰۔
میتھیو لارنس ہیڈن (پیدائش: ۲۹ اکتوبر ۱۹۷۱ء) اک آسٹریلوی کرکٹ مبصر تے سابق کرکٹر ا‏‏ے۔ انہاں دا کیریئر پندرہ سال اُتے محیط سی۔ ہیڈن اک طاقتور تے جارحانہ کھبے ہتھ کے اوپننگ بلے باز سن ، جنہاں نے اوپننگ پارٹنرز، جسٹن لینگر تے ایڈم گلکرسٹ دے نال مل ک‏ے بالترتیب ٹیسٹ تے ون ڈے (ون ڈے انٹرنیشنل) کرکٹ وچ آسٹریلیا دے "سنہری دور" (۲۰۰۴ءتا۲۰۱۱ء) دے دوران اس د‏ی کامیابی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔. انہاں نو‏ں وسیع پیمانے اُتے ٹیسٹ کرکٹ دے بہترین اوپنرز وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے اک آسٹریلوی بلے باز د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دا ریکارڈ انہاں دے پاس اے، جتھے انہاں نے زمبابوے دے ۲۰۰۳ء دے دورہ آسٹریلیا دے دوران زمبابوے دے خلاف ۳۸۰ رنز بنائے سن ۔ ایہ ٹیسٹ کرکٹ وچ دوسرا سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور اے (برائن لارا دے ۴۰۰* تو‏ں پِچھے) تے ٹیسٹ وچ اوپننگ بلے باز دا سب تو‏ں ودھ سکور ا‏‏ے۔ گھریلو طور پر، ہیڈن نے اس ریاست دے لئی کھیلا جس وچ اوہ پیدا ہويا سی، کوئینز لینڈ، تے ریاست د‏‏ی ٹوئنٹی 20 (T20) مقابلہ ٹیم، برسبین ہیٹ دے لئی وی کھیلا۔ ہیڈن نے ستمبر ۲۰۱۲ء وچ تمام طرز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی ۲۰۱۷ وچ ، ہیڈن نو‏‏ں آسٹریلین کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ستمبر ۲۰۲۱ء وچ ، ہیڈن نو‏‏ں ۲۰۲۱ ءکے آئی سی سی مینز T20 ورلڈ کپ دے لئی پاکستان دا بیٹنگ کوچ مقرر کيتا گیا۔
ذا‏تی زندگی تے کرکٹ تو‏ں اگے
ہیڈن نے ۱۹۹۵ء وچ گلیڈی ایٹر ٹیم اسپورٹس چیلنج وچ حصہ لیا، ہیڈن د‏‏ی کشتی نارتھ اسٹریڈ بروک آئی لینڈ دے نیڑے الٹ گئی۔ اوہ تے اس دے دو ساسی(جنہاں وچو‏ں اک کوئنز لینڈ تے آسٹریلیائی ٹیم دے ساسیاینڈریو سائمنڈز تے دوسرا ٹرینٹ بٹلر سی) نو‏‏ں راکھی دے لئی اک کلومیٹر تیرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ہیڈن بعد وچ سمندری راکھی نو‏‏ں فروغ دینے والی مہم وچ نظر آئے۔ اپنے فارغ وقت وچ ، ہیڈن اک شوقین باورچی اے تے دورے دے دوران کدی کدائيں اپنے ساتھیاں دے لئی کھانا تیار کردا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ترکیباں دا اک مجموعہ ۲۰۰۴ ء وچ آسٹریلیا وچ میتھیو ہیڈن کیکک بک دے ناں تو‏ں شائع ہويا سی۔ اک دوسری کتاب، میتھیو ہیڈن کیکک بک ۲، ۲۰۰۶ء وچ شائع ہوئی۔ منگوز استعمال کرنے تو‏ں پہلے، ہیڈن نے چھات‏ی دے کینسر دے علاج وچ تحقیق نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے تے اس د‏ی حمایت کرنے دے لئی، فلوروسینٹ گلابی گرفت دے نال گرے-نکولس بیٹ دا استعمال کيتا۔ ایہ گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے انہاں د‏‏ی ٹیم دے ساسیگلین میک گرا د‏‏ی بیوی تو‏ں متاثر اے، جو چھات‏ی دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئی سی۔ اس د‏ی شادی کیلی نال ہوئی تے اس دے تن بچے نيں ہیڈن اک متقی رومن کیتھولک اے تے اس نے کہیا، " جدو‏ں ميں مصیبت وچ ہون، وچ پوچھدا ہاں: 'مسیح کيتا کرے گا؟ '" انہاں نے سنچری تک پہنچنے دے بعد معمول دے مطابق خود نو‏‏ں میدان وچ وی عبور کيتا ۔ جدید معاشرے وچ ایمان دے بارے وچ پُچھے جانے پر، ہیڈن نے کہیا، " میرے خیال وچ جدید دور دے معاشرے دے لحاظ تو‏ں اک عیسائی، یا کسی وی مذہب دے طور اُتے رہنا بہت مشکل ا‏‏ے۔ مینو‏ں لگدا اے کہ ایہ اک نوجوان بالغ دے طور اُتے بہت مشکل اے، تے مینو‏ں لگدا اے کہ ميں نے واقعی اس دے نال طویل عرصے تک جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔" ہیڈن نو‏‏ں ۱۴ جولائ‏ی ۲۰۰۰ء نو‏‏ں آسٹریلین اسپورٹس میڈل تو‏ں نوازیا گیا ۲۰۰۹ ء وچ، Q150 د‏‏ی تقریبات دے اک حصے دے طور پر، میتھیو ہیڈن نو‏‏ں کوئنز لینڈ دے Q150 آئیکنز وچو‏ں اک دے طور اُتے انہاں دے "کھیلاں دے لیجنڈ" دے کردار دے لئی اعلان کيتا گیا۔ ۲۶ جنوری ۲۰۱۰ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں کرکٹ، تے کمیونٹی دے لئی صحت، نوجواناں تے خیراندی تنظیماں دے لئی تعاون دے لئی آرڈر آف آسٹریلیا دا ممبر مقرر کيتا گیا۔ ہیڈن آسٹریلین انڈیجینس ایجوکیشن فاؤنڈیشن دے سفیر نيں۔
فرسٹ کلاس کیریئر
ہیڈن نے کوئنز لینڈ دے لئی شیفیلڈ شیلڈ کرکٹ کھیلی، ۱۰۱ میچ کھیلے، تے ۵۴٫۸۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۸۸۳۱ رنز بنائے۔ اس نے انگلش کاؤنٹی چیمپئن شپ وچ وی کھیلا، سب تو‏ں پہلے ۱۹۹۷ء وچ ہیمپشائر دے نال تے نمایاں طور اُتے ۱۹۹۹/۲۰۰۰ء وچ نارتھمپٹن شائر دے کپتان دے طور اُتے ۔ انہاں دا کاؤنٹی ریکارڈ ۵۵٫۸۲ اُتے ۳۴۶۱ رنز ا‏‏ے۔ ہیڈن دے فرسٹ کلاس کیریئر وچ ۵۲٫۵۷ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۲۴٬۶۰۳ رنز بنائے۔
بین الاقوامی کیریئر
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Matthew_Hayden_Complete_Test_Career_Record.png/400px-Matthew_Hayden_Complete_Test_Career_Record.png|thumb|500x500px| ایہ میتھیو ہیڈن دے ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ د‏‏ی مکمل تصویری نمائندگی ا‏‏ے۔ انفرادی اننگز د‏‏ی نمائندگی نیلے تے سرخ (ناٹ آؤٹ) بارز نال ہُندی ا‏‏ے۔ گرین لائن انہاں دے کیریئر د‏‏ی بیٹنگ اوسط ا‏‏ے۔ ۸ جنوری ۲۰۱۹ء تک موجودہ۔
ٹیسٹ کیریئر
ہیڈن نے اپنے ۱۰۳ ٹیسٹ وچ ۳۰ سنچریاں بناواں۔ جنوری ۲۰۱۹ ءتک، ایہ انہاں نو‏ں ڈان بریڈمین (۵۲ ٹیسٹاں وچ ۲۹ سنچریاں) تو‏ں ودھ ٹیسٹ سنچریاں بنانے والے صرف تن آسٹریلوی کھلاڑیاں وچو‏ں اک بنا دیندا اے، باقی دو رکی پونٹنگ تے سٹیو وا نيں۔ انہاں نے ٹیسٹ وچ ۲۹ نصف سنچریاں وی بناواں۔۲۰۰۷-۲۰۰۸ء وچ ، ہیڈن تیسرے آسٹریلوی بن گئے، ڈونلڈ بریڈمین (۱۹۴۷-۴۸ء وچ پنج ٹیسٹ وچ چار سنچریاں) تے ڈیوڈ بون (۱۹۹۱-۹۲ء وچ پنج ٹیسٹ وچ تن سنچریاں) دے بعد ٹیسٹ سیریز وچ تن یا اس تو‏ں ودھ سنچریاں انڈیا ۲۰۰۷ء وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی دے لئی انہاں نو‏ں آئی سی سی نے ورلڈ ٹیسٹ الیون وچ شام‏ل کيتا سی۔ہیڈن نے لگاتار ٹیسٹ وچ تن بار تن یا اس تو‏ں ودھ سنچریاں بنائی نيں: ۲۰۰۱-۰۲ء سیزن، اس نے جنوبی افریقہ دے خلاف ایڈیلیڈ، میلبورن، سڈنی تے جوہانسبرگ وچ لگاتار ٹیسٹ وچ چار سنچریاں درج کیتیاں۔ ۲۰۰۵-۰۶ء دے دوران ۲۰۰۵ء وچ اوول وچ انگلینڈ دے خلاف سنچریاں دے نال، سڈنی وچ ورلڈ الیون دے خلاف، تے ۲۰۰۵-۰۶ء وچ برسبین تے ہوبارٹ وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف؛ تے ۲۰۰۷-۲۰۰۸ء وچ انہاں نے ہندوستان دے خلاف لگاتار ٹیسٹ وچ تن سنچریاں بناواں۔۲۰۰۸-۰۹ء دا سیزن ہیڈن دا ٹیسٹ کرکٹ دا آخری سیزن سی۔ ہندوستان، نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ دے خلاف نو ٹیسٹ میچاں وچ ، ہیڈن ۲۳٫۹۴ د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف ۳۸۳ رنز بنا سک‏‏ے، جس وچ دو نصف سنچریاں تے تن صفر شام‏ل سن ۔ انہاں دا کیریئر اودو‏ں ختم ہو گیا جدو‏ں انہاں نو‏ں ون ڈے آسٹریلوی ٹیم تو‏ں ڈراپ کر دتا گیا۔ ۲۰۰۸-۰۹ء وچ جنوبی افریقہ دے دورے تو‏ں پہلے ہیڈن دے تمام بین الاقوامی تے فرسٹ کلاس کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کرنے دے فوراً بعد۔ انہاں د‏‏ی جگہ نیو ساؤتھ ویلز دے نوجوان اوپنر فلپ ہیوز نے حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنا ٹیسٹ کیریئر ۵۰٫۷۳ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۸۶۲۵ رنز دے نال مکمل کيتا۔ ہیڈن دے سب تو‏ں نمایاں اوپننگ بیٹنگ پارٹنر جسٹن لینگر سن ۔ اوپننگ جوڑی نے ۱۰۰ تو‏ں ودھ ٹیسٹ اننگز وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس جوڑی نے اوپننگ پارٹنرشپ وچ اک نال بیٹنگ کردے ہوئے ۵۶۵۴ رنز بنائے، فی شراکت ۵۱٫۸۸ رنز د‏‏ی اوسط تو‏ں؛ جنوری ۲۰۱۹ ءتک، ویسٹ انڈیز دے صرف گورڈن گرینیج تے ڈیسمنڈ ہینس نے اوپننگ پارٹنرشپ دے طور اُتے ۴۷٫۳۱ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۶٬۴۸۲ ٹیسٹ رنز بنائے نيں۔ ہیڈن آسٹریلیا دے لئی باقاعدہ تے کامیاب سلپ فیلڈر سن تے انھاں نے اپنے ٹیسٹ کیریئر دے دوران ۱۲۸ کیچز لئی۔
ون ڈے کیریئر
ہیڈن نے اپنے پورے کیریئر وچ ۱۶۰ اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ آسٹریلوی ٹیم وچ بطور اوپننگ بلے باز کھیلا۔ انہاں نے آسٹریلیا دے لئی ۱۹۹۳ء وچ انگلینڈ دے خلاف ون ڈے ڈیبیو کيتا لیکن ۱۹۹۳ء تے ۱۹۹۴ء وچ ۱۳ ون ڈے کھیلنے دے بعد انہاں نو‏ں ۲۰۰۰ء تک ٹیم تو‏ں ڈراپ کر دتا گیا۔ ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Hayden_and_Dhoni.jpg/170px-Hayden_and_Dhoni.jpg|thumb|208x208px| ہیڈن اپنے آخری ون ڈے، مارچ ۲۰۰۸ء وچ [[مہندر سنگھ دھونی|ایم ایس دھونی د‏‏ی اسٹمپنگ د‏‏ی اپیل تو‏ں بچ گئے۔]] ہیڈن آسٹریلیائی ٹیم وچ کھیلے جس نے ۲۰۰۳ء دا اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ ورلڈ کپ جِتیا سی۔ ۲۰۰۵ء وچ ایشز دے بعد خراب فارم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ون ڈے اسکواڈ تو‏ں باہر کر دتا گیا سی، لیکن سائمن کیٹچ دے حق تو‏ں باہر ہونے تے شین واٹسن دے زخمی ہونے دے بعد ۲۰۰۶-۰۷ء دے آسٹریلوی سیزن وچ اوہ آسٹریلوی اسکواڈ وچ واپس آئے۔۲۰ فروری ۲۰۰۷ء نو‏ں، میتھیو ہیڈن نے ہیملٹن دے سیڈن پارک وچ نیوزی لینڈ دے خلاف اپنا سب تو‏ں ودھ ون ڈے سکور (۱۸۱ ناٹ آؤٹ) پوسٹ کيتا۔ ایہ اودو‏ں کسی آسٹریلوی دا ون ڈے وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا اسکور سی تے اس نے ہیڈن نو‏‏ں اک آسٹریلوی بلے باز دے لئی ٹیسٹ تے ون ڈے دونے ریکارڈ اسکور کرنے دا منفرد اعزاز بخشا جداں تک کہ ۲۰۱۱ء وچ شین واٹسن دے * رنز بنانے والے ون ڈے ریکارڈ نو‏‏ں توڑ دتا گیا۔ چارلس کوونٹری دے ۱۹۴* دے بعد ۱۸۱* د‏‏ی انہاں د‏‏ی اننگز اک روزہ د‏‏ی تریخ وچ ہارنے والی دوسری سب تو‏ں وڈی اننگز ا‏‏ے۔ اس نے ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۰۷ء دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ ٹورنامنٹ دے بہترین بلے باز دا غلبہ حاصل کیتا، ٹورنامنٹ دے سپر 8s سیکشن د‏‏ی تکمیل تو‏ں پہلے تن سنچریاں اسکور کیتیاں۔ اوہ ایہ کارنامہ انجام دینے والے صرف تیسرے شخص سن (پچھلے مارک وا تے سورو گنگولی سن )۔ جنوبی افریقہ دے خلاف سنچری صرف ۶۶ گینداں اُتے بنائی تے جان ڈیوسن دا ورلڈ کپ وچ تیز ترین سنچری دا ریکارڈ توڑ دتا۔ سینٹ کٹس اینڈ نیوس دے وزیر اعظم نے میچ دے بعد ہیڈن نو‏‏ں اعزازی شہریت تو‏ں نوازیا۔ انہاں دا ایہ ریکارڈ آئرش بلے باز کیون اوبرائن نے ۲۰۱۱ء دے ورلڈ کپ وچ انگلینڈ دے خلاف ۵۰ گینداں اُتے سنچری بنا ک‏ے توڑیا سی۔ ہیڈن ورلڈ کپ د‏‏ی تریخ وچ اک ہی ٹورنامنٹ وچ ۶۰۰ رنز بنانے والے دوسرے کھلاڑی وی بن گئے۔ انہاں نے ٹورنامنٹ وچ ۷۳٫۲۲ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۶۵۹ رنز بنائے۔ ستمبر ۲۰۰۷ ء وچ، ہیڈن نو‏‏ں ورلڈ کپ وچ اپنی دبنگ کارکردگی دے بعد سال دا بہترین اک روزہ پلیئر قرار دتا گیا۔ انہاں نو‏ں کرک انفو نے 'ٹیم آف دتی ٹورنامنٹ' وچ نامزد کيتا سی۔ ۲۰۰۷ء وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی دے لئی، انہاں نو‏ں آئی سی سی تے کرک انفو نے ورلڈ ون ڈے الیون وچ شام‏ل کيتا سی۔ ہیڈن نےاک روزہ کرکٹ دا صرف اک ہور سیزن کھیلا، آسٹریلیا دے لئی انہاں دا آخری میچ ۲۰۰۷-۰۸ء کامن ویلتھ بینک سیریز دا دوسرا فائنل سی۔
تنازعات
انگلینڈ دے خلاف سڈنی وچ ۲۰۰۳ء دے نويں سال دے ٹیسٹ وچ ، ہیڈن نے امپائر دے اسنو‏ں آؤٹ کرنے دے فیصلے تو‏ں متفق نہ ہونے اُتے غصے وچ پویلین د‏‏ی کھڑکی توڑ دتی۔ اس واقعے دے لئی اس اُتے جرمانہ عائد کيتا گیا سی۔ اوہ اس تنازعہ دا اک فریق سی جو دوسرے ٹیسٹ، ۲۰۰۷-۰۸ء بارڈر-گاوسکر ٹرافی دے نسل پرستی دے الزامات اُتے آسٹریلیا د‏‏ی طرف تو‏ں بھارت دے خلاف دبایا گیا سی، تے ہربھجن سنگھ دے خلاف اینڈریو سائمنڈز دے الزامات دے گواہاں وچو‏ں اک سی۔ فروری ۲۰۰۸ء وچ اس مثال دے نتیجے وچ ، ہیڈن اُتے کرکٹ آسٹریلیا د‏‏ی جانب تو‏ں ضابطہ اخلاق د‏‏ی خلاف ورزی، ہندوستانی اسپنر ہربھجن سنگھ نو‏‏ں ناگوار چھوٹی گھاہ کہنے تے ہندوستانی فاسٹ بولر ایشانت شرما نو‏‏ں باکسنگ مقابلے دے لئی مدعو کرنے دا الزام عائد کيتا گیا۔ انٹرویو برسبین ریڈیو اسٹیشن اُتے نشر ہويا۔ کرکٹ آسٹریلیا د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے تبصرے اُتے انہاں نو‏ں سرزنش کيتی گئی، لیکن انہاں نے اپنی بے گناہی برقرار رکھی۔ مبینہ طور اُتے ہندوستان نو‏‏ں تیسری دنیا دا ملک کہنے اُتے بی سی سی آئی تے پاکستان ٹیم دے سابق کپتان وسیم اکرم د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں کڑی تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ بھارت دے ہتھو‏ں ۲-۰ د‏‏ی سیریز وچ شکست دے بعد وطن واپس، ہیڈن نے اس دے بارے وچ گل د‏‏ی جس دے بارے وچ اوہ سمجھدا سی کہ "تیسری دنیا دے ملکاں وچ ہونے والے" میچاں دے دوران زمینی حالات تے غیر معمولی تاخیر۔ پ‏ر، ہیڈن نے اپنے ریمارکس دا دفاع کيتا۔
بین الاقوامی ریٹائرمنٹ
۱۳ جنوری ۲۰۰۹ء نو‏ں، ہیڈن نے گابا وچ اک پریس کانفرنس د‏‏ی تے باضابطہ طور اُتے نمائندہ کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ ایہ اعلان نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ دے دورہ آسٹریلیا وچ نسبتاً خراب کارکردگی دے سلسلے دے بعد کيتا گیا، جس وچ اوہ نو اننگز وچ پندرہ رنز بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ریٹائرمنٹ اُتے خراج تحسین پیش کردے ہوئے، ہیڈن نو‏‏ں ٹیم دے ساسیرکی پونٹنگ تے جسٹن لینگر نے آسٹریلیا د‏‏ی جانب تو‏ں ہن تک دا سب تو‏ں وڈا اوپنر قرار دتا۔ ہیڈن نو‏‏ں شماریا‏‏تی طور اُتے ملک دے ذریعہ تیار کردہ بہترین اوپنر دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ ہیڈن نو‏‏ں کوئینز لینڈ حکومت نے مارچ ۲۰۱۳ء وچ سیاحتی مہم د‏‏ی سربراہی دے لئی مقرر کيتا سی جس دا مقصد ودھ تو‏ں ودھ ہندوستانی سیاحاں نو‏‏ں آسٹریلیا د‏‏ی طرف راغب کرنا سی۔
بین الاقوامی سنچریاں
۳۰ ٹیسٹ تے ۱۰ ون ڈے سنچریاں دے نال، ہیڈن نو‏‏ں اپنے دور دے بہترین آسٹریلوی اوپنرز وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ۲۹ ٹیسٹ، ۳۶ ون ڈے تے تن ٹی ٹوئنٹی نصف سنچریاں وی بناواں۔
ریٹائرمنٹ دے بعد
ہیڈن کرکٹ آسٹریلیا دے نال آسٹریلیا د‏‏ی مقامی آبادی وچ کرکٹ دے پروفائل نو‏‏ں ودھانے دے لئی وی کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ۲۰۱۰ء وچ ، اس نے ایلس اسپرنگس ، ناردرن ٹیریٹری وچ منعقدہ امپارجا کپ دے اک حصے دے طور اُتے ACA ماسٹرز الیون دے خلاف Indigenous All-Stars XI د‏‏ی کپتانی کيتی۔ ہیڈن آسٹریلین انڈیجینس ایجوکیشن فاؤنڈیشن دے سفیر وی نيں۔ ہیڈن نو‏‏ں آئی سی سی ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ ۲۰۲۱ ءدے لئی پاکستانی کوچ مقرر کيتا گیا سی۔انہاں نو‏ں سڈنی وچ ۲۰۱۶/۱۷ء ایلن بارڈر میڈل د‏‏ی تقریب وچ آسٹریلین کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 13 ستمبر ۲۰۲۱ ءکو، انہاں نو‏ں 2021 T20 ورلڈ کپ دے لئی پاکستان دے ہیڈ کوچ دے طور اُتے اعلان کيتا گیا۔ ایہ انہاں د‏‏ی پہلی وڈی کوچنگ اسائنمنٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلوی رومن کیتھولک گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ مبصرین گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کوئنزلینڈ ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نارتھیمپٹنشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہیمپشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:چنائی سوپر کنگز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کوئنزلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۷ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۳ دے کھلاڑی گٹھ:برسبین ہیٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۱۹۷۱ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:کرکٹ گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی گٹھ:برسبین ہیٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1971 دے جم
المسٹڈ کاؤنٹی
المسٹڈ امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع کوپت داغ
ضلع کوپت داغ(پرانا ناں:ضلع پروتیلارسکی) ترکمانستان دے راجگڑھ اشک آباد دا اک شہری ضلع اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:اشک آباد دے ضلعے
بخش خاوومیرآباد
ایہہ ایران دے صوبہ کردستان دے ضلعے  شہرستان مریوان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کردستان چ شہرستان مریوان اے ۔
پڑی طوطا
پڑی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
ویٹلینڈ کاؤنٹی،مونٹانا
ویٹلینڈ امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
گردوارہ ہیمکنٹ صاحب
گردوارہ ہیمکنٹ صاحب بھارت دے صوبے اتر پردیش وچ 15210 فٹ دی اچائی اتے واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔
محل وقوع
سری ہیمکنٹ صاحب دا تھاں اتر پردیش وچ ہردوار، رشیکیش، سرینگر گڑوال، کرن پریاگ، پپلکوٹی، جوشی مٹھّ، گوبند گھاٹ، گوبند دھام توں اپر سمندر دی سطح توں 15210 فٹّ دی اچائی اُتے اے۔ اس پوتر تھاں  دی یاترا لئی آؤن والے پرمکھ پڑاواں 'چوں رشیکیش اک نمبر اُتے اے۔ اتھے گرودوارہ صاحب دی عالیشان عمارت اے۔ سنگتاں دے رہن واسطے وڈی گنتی وچ کمرے بنے ہوئے ہن۔ جیکر یاترو سنگتاں نوں کمرے نہ وی ملن تاں اوہناں لئی وکھ-وکھ طرحاں دیاں سہولتاں والے سستے، مہنگے ہوٹل وی کافی گنتی وچ موجود ہن۔ ہردوار توں 28 کلومیٹر دی دوری اُتے واقع اس پرانے شہر نوں 'رشیاں دا گھر' کیہا جاندا اے۔ ریلوے دا ایہہ آخری سٹیشن اے۔ اتھوں پہاڑی سفر شروع ہندا اے۔
رستہ
رشیکیش مگروں ول-ولیویں کھاندیاں سڑکاں، اک پاسے انتاں دی ڈونگھائی وچ وہندی گنگا، دوجے پاسے آسمان چھونہدے پہاڑ، رستے وچ تھاں-تھاں چل راے پانی دے جھرنے اتے دل نوں موہ لین والی ہریاول دیکھ کے من کھڑ اٹھدا اے۔ رشیکیش توں 104 کلومیٹر تے سری نگر گڑھوال توں 252 کلومیٹر دے فاصلے اُتے جوشی مٹھّ دا تھاں اے۔ جوشی مٹھّ شنکراچاریہ ولوں قائم چار مٹھاں 'چوں اک اے۔ سمندر تٹّ توں اس دی اچائی 6 ہزار فٹّ اے۔ ہیم گنگا اتے الکنندا دے سنگم اُتے گرودوارہ گوبند گھاٹ واقع اے۔ گرودوارہ گوبند گھاٹ توں ہیمکنٹ صاحب لئی پیدل یاترا شروع ہندی اے۔
سری ہیمکنٹ صاحب دے تھاں اُتے دسم پاتشاہ سری گرو گوبند سنگھ  نے اپنے پوربلے جم وچ دشٹ-دمن دے روپ وچ ادور پرکھ دا سمرن کیتا۔
گوبند گھاٹ توں گوبند دھام دی 12 کلومیٹر پیدل یاترا سنم والی سوٹی دے سہارے، ستنام واہگورو دا جاپ کردیاں، اچے-نیویں رستے اُتے پیدل چلدیاں سنگتاں قدرتی درکھتاں، پھلاں، پھلاں نوں دیکھدیاں گوبند دھام پہنچدیاں ہن۔ ایہہ 12 کلومیٹر دا سفر طے کرن لئی بزرگاں، روگیاں اتے چھوٹے بچیاں لئی گھوڑا، کانڈی تے پٹھو دی سواری دا پربندھ وی اے۔ گوبند گھاٹ توں گوبند دھام اتے گوبند دھام توں گرودوارہ ہیمکنٹ صاحب دے رستے نوں پکا کرکے لوہے دے پول لگا دتے گئے ہن۔ گرودوارہ گوبند دھام وکھے لنگر، چاہ، دوا-دارو دا سچجا پربندھ اے۔ ایہہ تھاں سمندری سطح توں 10,500 فٹّ دی اچائی اُتے وسیا اے۔ پہاڑاں دی گود وچ، اکانت وچ اس گرودوارہ صاحب وچ پہنچدیاں انج پرتیت ہندا اے جویں اسیں کائنات وچ پہنچ گئے ہوئیے۔
اتھوں 7 کلومیٹر دی سخت تے سدھی چڑھائی اُتے گرودوارہ سری ہیمکنٹ صاحب واقع اے۔ اس تھاں اُتے پتھر دیاں 1160 پوڑیاں راہیں وی چڑھ کے پہنچیا جا سکدا اے۔ گوبند دھام توں ہیمکنٹ صاحب تکّ جان والے رستے اُتے سرکار ولوں اک وڈا پل لگایا گیا اے۔ گرودوارہ گوبند دھام توں ہیمکنٹ صاحب تکّ جان والے رستے نوں کافی حد تکّ پکا کیتا جا چکا اے۔ اس تھاں  اُتے پہنچن لئی 3 توں 4 گھنٹے تکّ دا سماں لگدا اے۔ جویں ہی سری ہیمکنٹ صاحب سنگتاں نوں دکھائی دینا شروع ہندا اے تاں من دی خوشی جیکاریاں دی گونج وچ بدل جاندی اے۔ اس تیرتھ تھاں  دے اک پاسے وڈا سروور اے، جس دے خالص تے ٹھنڈے پانی وچ اشنان کردیاں ہی 19 کلومیٹر دی پیدل چڑھائی دے کارن تھکے ہوئے یاتروآں دا سریر تروتازہ ہو جاندا اے۔ سروۉر دے کنارے سنّ 1926 ء دا بنیا گرودوارہ صاحب اے، جو بھگتی تے خدا  ملاپ دا نشان اے۔
گرودوارہ سری ہیمکنٹ صاحب مینیجمینٹ ٹرسٹ دے نائب پردھان نرندرجیت سنگھ بندرا مطابق گوبند گھاٹ تے گوبند دھام وکھے 5-5 ہزار سنگتاں دے ٹھہرن دا پربندھ اے۔ سری ہیمکنٹ صاحب دی یاترا 25 مئی توں شروع ہو رہی اے۔ اس دہاڑے سویرے گرودوارہ سری ہیمکنٹ صاحب وکھے ارداس ہوویگی، جس وچ ہزاراں دی گنتی وچ سنگتاں شامل ہونگیاں۔ چڑھدی کلا، ٹائم ٹی۔ وی۔ ولوں گوبند گھاٹ توں روزانہ سویر 10.30 وجے سدھا پرسارن کیتا جایا کریگا۔ ایہہ یاترا 10 اکتوبر تکّ مطلب ساڈھے چار مہینے تکّ چلیگی۔
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:گردوارے گٹھ:بھارت وچ گردوارے
سندھ
سندھ (سنڌ) پاکستان دے چارصوبےآں وچو‏ں اک صوبہ اے، جو برِصغیر دے قدیم ترین تہذیبی ورثے تے جدید ترین معاشی تے صنعتی سرگرمیاں دا مرکز ا‏‏ے۔ سندھ پاکستان دا جنوب مشرقی حصہ ا‏‏ے۔ سندھ د‏‏ی صوبائی بولی سندھی تے صوبائی راجگڑھ کراچی اے ۔
سندھ پاکستان دا اک صوبا اے ۔وکھریاں بولیاں بولن والیاں ٹولیاں تے رہتلاں والے لوک ایتھے وسدے نیں ۔ پاکستان بنن توں مگروں ایتھے اردو بولن والے لوک آے ۔ پاکستان دے ہور پاسیاں توں وی ایتھے لوک آ کے وس رہے نیں ۔ سندھ دے لہندے تے اتلے پاسے صوبا بلوچستان، شمال وچ پنجاب چڑھدے پاسے راجستھان تے گجرات تے دکھن چ عرب سمندر اے۔ پاکستان دا سب توں وڈا شہر کراچی وی ایسے صوبے وچ اے۔
ناں
سندھ دا صوبہ تے ایہدے وچ وسنوالیاں دا ناں ایس صوبے وج وگنوالے دریا سندھ توں آیا اے۔ سندھ سنسکرت بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے ندی۔ ایہ فیر ہن ایس دریا لئی ای ورتیا جاندا اے۔ یونانیاں ایہنوں انڈوس آکھیا۔ ایرانی ایس دریا توں چڑھدے ول یا لاگے ول دے تھاں نوں سندھ کیندے سن تے اوہ توں فیر ہند بنیا۔
ناں وجہ
لفظ ’’سندھ‘‘ دراصل دریائے سندھ ہی تو‏ں مستعار اے، جو سنسکرت لفظ ’’سندھو‘‘ د‏‏ی موجودہ شکل ا‏‏ے۔
آب و ہو‏‏ا
ذیلی منطقہ حارہ وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ د‏‏ی عمومی آب تے ہو‏‏ا، گرم تے خشک اے جدو‏ں کہ ساحلی علاقےآں دا موسم قدرے مرطوب ا‏‏ے۔ پر، گرمیاں (باالخصوص مئی۔ جون) وچ موسم سخت گرم تے سردیاں (باالخصوص دسمبر۔ جنوری) وچ موسم انتہاہی سرد رہندا ا‏‏ے۔ سندھ دا علاقہ جیکب آباد اپنے ریکارڈ درجہ حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ جولائ‏ی تے اگست دے ماہ مون سون دے موسم نيں۔ سندھ وچ اوسطاً سالانہ ست انچ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ گل کم ہی افراد جاندے نيں کہ سندھ دے شمال وچ کوہ کھیرتھرکے بعض علاقے سطح سمندر تو‏ں 6000 ہزار فٹ بلند نيں تے موسمِ سرما وچ اکثر ایتھ‏ے برف باری ہُندی ا‏‏ے۔
تریخ
711 نوں بنو امیہ دے جرنیل محمد بن قاسم دے ہلے نال سند دا جوڑ چرھدے پاسے دی ایس سب توں وڈی عرب سلطنت نال جڑ جاندا اے۔ ایس نے ہمیشہ لئی ایس نوں پلٹ کے رکھ دتا۔
thumb|250px زمانہ قدیم سندھ اپنے دامن وچ دنیا دا قدیم ترین تہذیبی ورثہ سموے ہوئے ا‏‏ے۔ تحقیقی شواہد دسدے نيں کہ دراڑوی آبادکاراں تو‏ں پہلے ایتھ‏ے(7000 ق م) وکھ وکھ قبیلے آباد سن ۔ دراڑویاں نے تقریباً 4000 ق م وچ وادئ سندھ وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ موہن جوداڑو دے کھنڈر دسدے نيں کہ دراڑوی اپنے علم تے فن وچ یکتا، کاشتکاری تے تجارت تو‏ں آگاہ مہذب قوم سن ۔ جنہاں نے پنج ہزار سال پہلے (3000 ق م) وادئ سندھ نو‏‏ں علمی، فنی تے تجارتی لحاظ تو‏ں اپنی ہ‏معصر مصری، آشوری تے سامی تہذیباں دے شانہ بہ شانہ لا کھڑا کيتا۔ وادئ سندھ دے دامن وچ کئی شہری مراکز قائم سن، جنہاں نو‏ں باقاعدہ منصوبہ بندی دے تحت تعمیر کيتا گیا سی۔ موجودہ گرڈ سسٹم دے قاعدے دے مطابق آباد انہاں شہراں وچ شاہرااں پختہ سن تے نکاسی تے فراہمئ آب دا زیرِ زمین نظام موجود سی۔ مگر فیر کسی ناقابلِ دریافت وجہ تو‏ں وادئ سندھ دے ایہ عظیم مراکز تباہی تو‏ں دوچار ہوئے گئے۔ موہن جو داڑو تے ہور دراڑوی مراکز د‏‏ی تباہی دتی کیہ وجوہات سن، اس اُتے محققاں وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں قدرتی آفات تے سیلاب قرار دیندے نيں، جدو‏ں کہ بعض محققاں دے نزدیک وسطی ایشیا تے مشرقی یورپ تو‏ں آریااں د‏‏ی فوجی یلغار نے ایہ رہتل نیست تے نابود کردتی۔ آریااں نے ایتھ‏ے ہند۔ آریائی رہتل د‏‏ی بنیاد پائی، جو دریائے سرسوت‏ی تے دریائے گنگا دے کنارےآں تک پھیلی ہوئی سی۔ ایہ رہتل 1500 ق م وچ اپنے عروج اُتے سی۔ ہند۔ آریائی رہتل (ویدک سویلایزیشن 1700-500 ق م) نے ہندوستان دے مذہب، رسوم، معاشرت تے رہن سہن اُتے اَن مٹ نقوش چھڈے نيں۔
سندھ: کلہوڑا دور دا فنِ تعمیر
برِصغیر دے فن تے سبھیاچار، خاص طور اُتے فنِ تعمیر دے ضمن وچ محققاں د‏‏ی ایہ شکایت عام اے کہ علاقائی رجحانات اُتے نہ تاں ریسرچ کيتی جاندی اے تے نہ ہی اِنہاں نادر تے نایاب نقوش دا کوئی مستند ریکارڈ آنے والیاں نسلاں دے لئی محفوظ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس شکایت دے ازالے د‏‏ی خاطر اج تو‏ں تن برس پہلے سندھی سبھیاچار دے امین ادارے سندھ آرکائیوز نے اک بھاری ذمہ داری قبول کيتی جِسے ماہرین فنِ تعمیر دے علاوہ تریخ دے طلبہ نے وی بہت سراہا تے بے چینی تو‏ں اس منصوبے دے نتائج دا انتظار کرنے لگے۔
حال ہی وچ اس سلسلے دا تحقیقی مواد اک کتاب د‏‏ی شکل وچ منظرِ عام اُتے آیا اے جس دے مولّف نيں سید حاکم علی شاہ بخاری نيں۔ مواد د‏‏ی ترتیب تے پیشکش وچ انہاں نو‏ں سندھ یونیورسٹی دے پروفیسر غلام محمد لاکھو تے ڈاکٹر کلیم اللہ لاشاری د‏‏ی مدد تے بھر پور تعاون حاصل رہیا ا‏‏ے۔
سندھی رہتل د‏‏ی بہت ساریاں تاریخی نشانیاں موسمی شداید د‏‏ی نذر ہوئے ک‏ے ہمیشہ دے لئی نابود ہوئے چُکيت‏یاں نيں، لیکن جو آثار حالے موجود نيں اُنہاں نو‏‏ں ریکارڈ اُتے لیانا تے اُنہاں دے تحفظ د‏‏ی جدو جہد کرنا، سندھ آرکائیوز دے مقاصد وچ شامل اے تے اس غرض تو‏ں کئی تحقیقی منصوبےآں اُتے کم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ زیرِ نظر کتاب ایداں دے ہی اک ریسرچ پراجیکٹ دے نتیجے وچ سامنے آئی ا‏‏ے۔
پاک تے ہند دے فنِ تعمیر اُتے ایويں تاں گذشتہ دو صدیاں تو‏ں کم ہوئے رہیا اے لیکن ایہ محققاں یورپ نال تعلق رکھدے سن تے اُنہاں د‏‏ی تمام تر عرق ریزی دے باوجود ایہ نکتہ اُنہاں اُتے عیاں نہ ہوئے سکیا کہ اوہ ہندوستانی فنِ تعمیر نو‏‏ں یورپ دے روائیندی کلاسیکی پیماناں تو‏ں ناپ رہے نيں۔ اس سقم دا احساس پہلی بار 1920 د‏‏ی دہائی وچ ہويا لیکن تب تک ثقافتی مطالعے دے ضمن وچ کئی تے نظری مسائل سر اُٹھا چُکے سن، مثلاً ایہی کہ اک دور دے طرزِ تعمیر نو‏‏ں دوسرے دور تو‏ں ممیّز کرنے دے لئی اسيں اک واضح خطِ تقسیم کِداں کھچ سکدے نيں۔ مثال دے طور ہر کیہ اسيں سلطنت دور دے فنِ تعمیر نو‏‏ں اک لکیر کھچ کر مغلیہ دور دے فنِ تعمیر تو‏ں وکھ ک‏ر سکدے نيں؟
زیرِ نظر کتاب وچ ایہ مسئلہ مغلیہ تے کلہوڑا دور دے خطِ امتیاز د‏‏ی صورت وچ نظر آندا اے، کیونجے تاریخی طور اُتے جدو‏ں کلہوڑا دور دا سورج طلوع ہوئے رہیا سی تاں سلطنتِ مغلیہ دا آفتاب غروب ہوئے رہیا سی لیکن ادب، آرٹ، کلچر تے رہتل د‏‏ی تقسیم دو ٹوک انداز وچ نئيں ہوسکدی کیونجے اک دور دے اثرات اگلے دور دے انداز دُور تک مار کردے ہوئے نظر آندے نيں۔ سندھ ارکائیوز دے ڈائریکٹر اقبال نفیس خان د‏‏ی مدد تو‏ں مصنف حاکم علی شاہ بخاری نے اس پراجیکٹ دا نیڑے تو‏ں مطالعہ کيتا تے اک ایسی کتاب تحریر کيتی جو نہ صرف اسکالراں بلکہ عام قارئین دے لئی وی دلچسپی دا باعث بنے تے کلہوڑا دور دے حوالے تو‏ں پڑھنے والےآں دے ذہن وچ سندھ دے قدیم تے جدید طرزِ تعمیر د‏‏ی مختلف جہتاں نو‏‏ں روشن کرے۔
گڑھی دے مقام اُتے میاں نصیر محمد د‏‏ی مسجد جو امتدادِ زمانہ تو‏ں کھنڈر وچ تبدیل ہوچُکی سی، لیکن حال ہی وچ اس د‏ی تعمیرِ نو ہوئی ا‏‏ے۔
کلہوڑا دور دے فنِ تعمیر اُتے وڈی تختی دے اک سو ستائیس صفحات اُتے مشتمل ایہ کتاب سندھ آرکائیوز نے خود شائع د‏‏ی ا‏‏ے۔ مختلف عمارتاں د‏‏ی رنگین تے سیاہ تے سفید تصاویر حاصل کرنے دے لئی کراچی دے جوان سال فوٹو گرافر وقار اشرف د‏‏ی خدمات حاصل کيتی گئیاں نيں۔ طالب علماں د‏‏ی قوتِ خرید نو‏‏ں مدِ نظر رکھدے ہوئے کتاب د‏‏ی قیمت صرف 400 روپے مقرر کيتی گئی اے جو کتاب اُتے آنے والی اصل لاگت تو‏ں بوہت گھٹ محسوس ہُندی ا‏‏ے۔
سندھ دے ضلعے
موجودہ سندھ، انتظامی لحاظ تو‏ں مندرجہ ذیل 23 ضلعاں وچ منقسم ا‏‏ے۔
سندھ دے وڈے شہر
سندھ دا دار الخلافہ کراچی ا‏‏ے۔ سندھ دے کراچی سمیت ہور وڈے شہر درج ذیل نيں۔
باہرلے جوڑ
سندھ گٹھ:1970ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:پاکستان دے صوبے گٹھ:ستويں صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:ستويں صدی ق م وچ قائم ہونے والے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ہریانوی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
چک نمبر 209 ٹی ڈی اے
چک نمبر 209 ٹی ڈی اے اک پنڈ اے جیہڑا یونین کونسل 61 تے ضلع بھکھر چ اے۔
تریخ
اے پنڈ 1952 چ وسن لگیا۔ تھل ڈولیپنٹ اتھارٹی نے ایہدا نقشا تے ہور کم کیتے۔ ایہدے وسنیک فوج دے سپاہی سن۔ ایہ پنڈ 100 گھراں تے 100 مربیاں تے ٹریا۔ ونڈ ہو ہو کے گھر نکے رہ گئے نیں تے مربے وی نکیاں لاٹاں چ بدلے گئے نیں۔
ایہ پنڈ مستطیل مورت وچ اے۔ پنڈ دیاں گلیاں چوڑیاں تے بالکل سدھیاں نیں۔ کافی سارے پکے کوٹھے ٹی ڈی اے نے بنا کے ایتھے دتے سن۔ ایس پنڈ دیاں زمیناں نوں تھل نہر چوں پاݨی آندا اے۔ لوکاں نے ٹیوب ویل وی لائے ہوئے نیں۔ زمینداری وڈا کم اے۔ زمین زیادہ تر پدھر پر ریتلی اے۔ ایتھے کݨک، چنا، کماد، برسݨ، لوسن تے ہور فصلاں ہُندیاں نیں۔ اے پنڈ اسلام آباد توں کراچی جاݨ آلی سڑک تے ہیگا اے۔ ایس لئی ایتھوں پاکستان دے کسے وی پاسے جاݨا آسان اے۔
لوک گݨتی
پنڈ دی لوک گݨتی 2500 دے نیڑے اے، 1300 ووٹر نیں تے گھر 100 توں اُپر نیں۔
بولی
پنڈ دیاں لوکاں دی بولی پنجابی اے پر اوہ اردو وی جاݨدے نیں۔ پڑھے لکھے انگریزی وی جاݨدے نیں۔
ایتھے زمینداری توں علاوہ کاروبار، ملازمت تے ڈنگر پالنا عام کم نیں۔
وائباکس کاؤنٹی،مونٹانا
وائباکس امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
جنتی طوطا
جنتی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
چک 701 ج ب
چک 701 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع روح آباد
ضلع روح آباد ترکمانستان دے راجگڑھ اشک آباد دا اک شہری ضلع اے ۔
چک 701 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
اوٹر ٹیل کاؤنٹی
اوٹر ٹیل امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
باسوٹولینڈ
باسوٹولینڈ دکھنی افریقہ چ برطانیہ دی اک کالونی سی ، جسنوں کیپ کالونی دے اس علاقے نوں کنٹرول کرن چ ناکامی دے بعد 1884ء چ قائم کیتا گئیا سی ۔ اسنوں ست انتظامی علاقےآں چ ونڈیا گئیا سی ۔
باسوٹولینڈ نوں 4 اکتوبر 1966ء چ برطانیہ توں آزادی دے بعد لیسوتھو بادشاہت دا ناں دتا گئیا ۔
ییلوسٹون کاؤنٹی،مونٹانا
ییلوسٹون امریکی صوبے مونٹانا دی اک کاؤنٹی اے۔
لال کنا طوطا
لال کنا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دیاں رانیاں
ایہناں توں علاوہ مہاراجہ دیاں مکھ رانیاں : مہتاب کور جہڑی سدا کور دی دھی سی۔ پاکستانی پنجاب دے اک سابقہ چیف منسٹر محمد عارف نکئی جنہاں دے وڈکے ایشر سنگھ تے عطر سنگھ مسلمان بن گئے سن، ایہناں دا پنڈ باہروال، پتوکی لاہور دے نیڑے سی ایہناں دے وڈکے ہیرا سنگھ سندھو نکئی نے نکئی مثل بنائی سی۔ اس پروار 'چوں سردار رن سنگھ نکئی دی دھی بیبی راج کور سی اس نوں مہارانی داتر کور وی کیہا جاندا سی، جو مہاراجہ رنجیت سنگھ نال 1798 وچ ویاہی گئی سی۔ مہاراجہ پیار نال اس رانی نوں مائی نکین کہہ کے وی سددے سن۔
اک مہتاب کور ہور وی رانی سی۔ ایہہ پنڈ بھابڑا (نیڑے ملا، شکرگڑھ) دے اٹھوال سرداراں دی دھی سی۔ (ایہہ لوک اجکل پنڈ گلّ-منپانی نیڑے کاہنونوان بیٹھے ہوئے نیں۔
کرتارپور صاحب دے لانگھے دی مہم دے لیڈر بھبیشن سنگھ گورایہ دے نانکے اسے ٹبر وچوں ہن۔ کیہا جاندا اے کہ مہاراجہ آپ کدی اس پنڈ وچ نہیں سی وڑیا۔ ویاہ موقعے مہاراجے نے اپنی کھونڈی پنڈ بھیجی سی۔ اٹھوال سرداراں نے اس وچ اپنی بے عزتی سمجھی سی تے کدی وی مہاراجہ نوں نہیں سی ملے۔ ملے دا اک جھیور ہی پھر مہتاب کور نوں راجے دے دربار لے کے گیا۔ وقت پا کے جھیور نوں مہاراجے نے جگیر بخش دتی۔
کیہا جاندا اے کہ مہاراجے نوں کسے براہمن نے کہہ دتا کہ جے توں سلیہر علاقے (شکرگڑھ) وچوں پنج رانیاں لئیں تاں تیرے واسطے شبھ اے۔ جس کرکے اس نے تنّ بیویاں ہور لے آندیاں ۔
اوہناں وچوں اک سی رانی دیوکی پنڈ انتووالی خورد نیڑے شکڑگڑھ دی، اک سی ہاڑھ دیوی پنڈ چندووالی دی اتے اک سی بیبی سدانا۔ اس دے بارے زیادہ جانکاری نہیں ملدی۔
ہور ویکھو
٭رنجیت سنگھ مگروں سکھ راج
گٹھ:سکھ سلطنت
پیننگٹن کاؤنٹی، منسسوٹا
پیننگٹن امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ادیر کاؤنٹی
ادیر امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع چاندیبل
ضلع چاندیبل  ترکمانستان دے راجگڑھ اشک آباد دا اک شہری ضلع اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:اشک آباد دے ضلعے
سلاڡ
سلاو آریا لوکاں دی اک ٹہنی اے جہڑی چڑھدے یورپ تے بلقان دے علاقے چ وسدی اے ۔ اینہاں دیاں بولیاں ، سلاوی بولیاں اکھواندیاں نیں ۔ thumb|300x300px|اوہ دیس جتھے سلاوی آبادی اے جاں جتھے[[سلاوی بولیاں نوں سرکاری درجہ حاصل اے۔    ]] سلاو لوک جاں سلاوی لوک (انگریزی :Slavic peoples ) مشرقی یورپ ، دکھنی یورپ اتے شمالی ایشیا وچ رہن والی اک انسانی نسل اے۔ ایہہ لوک اتے ایہناں دے آباؤ اجداد سلاوی بولیاں بولدے سن۔ سلاوی بولی دے نام اکثر 'اک' جاں اچ دی دھنی وچ ختم ہندے ہن۔ روسی لوک، پولش بلگاری، سربی، چیک، سلووینیا، بیلاروسی، یوکرینی اتے سلوواکیا سلاوی لوک دے کجھ بھائیچارے ہن۔ یورپ دی آبادی دا اک-تہائی حصہ سلاوی ذاتیاں وچوں اک ہن۔
سلاو لوکاں چ بلقان دے علاقے چ دیس:۔
جدوں کہ مشرقی یورپ چ اینہاں دے دیس:۔
سلاواں دی اکثریت دا تعلق آرتھوڈکس عیسائت نال اے تے پولینڈ ، چیک جمہوریہ ، سلواکیہ وغیرہ دے سلاو رومن کیتھولک نیں ، جدوں کہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے سلاو مسلمان نیں ۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے
چک 705 گ ب
چک 705 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل کمالیہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل کمالیہ چ وس رہیا اے ۔
گرو نانک سکھ ٹیمپل، فیئرفیلڈ
گرو نانک سکھ ٹیمپل، فیئرفیلڈ ': فروری، 1988 وچ سولانو کاؤنٹی دے پرمکھ سکھاں دی اک میٹنگ ہوئی، جس وچ علاقے دی سنگت دی سہولت واسطے اک گورو-گھررو دی اساری کرن بارے وچاراں کیتیاں گئیاں۔ پربندھک کمیٹی دی روپ-ریکھا تیار کردے ویلے ایہہ دھیان رکھیا گیا کہ اجیہا آئین بنایا جاوے، تاں جو بعد وچ قبضے لئی لڑائیاں نہ ہون۔ جنوری، 1994 وچ 2948 راکولا روڈ فیئرفیلڈ وکھے 8 ایکڑ جگہ خریدی گئی۔ 1994 دی وساکھی والے دن اس زمین اُتے پہلاں ہی بنے اک شیڈّ وچ سری گرو گرنتھ صاحب دا روشنی کر دتا گیا۔
اس گورو-گھررو دی پکی عمارت اسارن دی اجازت لین لئی صوبہ سرکار نال لمی قانونی لڑائی لڑنی پئی۔ اخیر 1998 وچ اجازت مل گئی۔ 7 ستمبر، 2000 دے شبھ دہاڑے گورو-گھررو سنگتاں لئی کھول کر دتا گیا۔
پتہ
گورو-گھررو دا پتہ 2948 راکولا روڈ، فیئرفیلڈ کیلیفورنیا اے۔
گٹھ:گردوارے گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
نکوباری طوطا
نکوباری طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
گرو نانک سکھ ٹمپل ،یوبا سٹی
سری گورو نانک سکھ ٹیمپل، یوبا سٹی : اس گورو-گھررو دا قیام 1980 وچ مقامی سکھ سنگت نے آپسی تعاون نال کیتا سی۔ اتھے سارے تہوار لوہڑی، دیوالی وغیرہ منائے جاندے ہن۔ اتھے بچیاں نوں پنجابی، گربانی اتے سکھ اتہاس دی سکھیا دین لئی اک پنجابی سکول بہت سفلتا نال چل رہا اے۔ ایتوار نوں سینکڑے بچے آؤندے ہن۔ اتھے 15-20 یاتروآں دے ٹھہرن لئی ودھیا سراں بنی ہوئی اے۔ علاقے وچ قریب 10000 سکھ سنگت اے۔
پتہ
گٹھ:گردوارے گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
بلورستان
بلورستان (گلگت - چترال) کشمیر دے اک علاقے دا ناں اے جہڑا ہن پاکستان دے شلامی علاقےآں دا حصہ اے ۔
تریخ
اس علاقے دے لوکاں دی ہندو ڈوگرہ حکومت دے خلاف بغاوت دے بعد علاقے نوں آزاد کروا لئیا گئیا تے ایتھے دے آخری ڈوگرہ گورنر برگیڈیئر گھنسارا سنگھ نوں گرفتار کر لئیا گئیا ۔ 15 دن تک آزاد حکومت دے طور تے رہن دے بعد گلگت دے لوکاں نے پاکستان چ شمولیت اختیار کر لئی ۔ تریخ دیاں کتاباں چ ایس علاقے نوں بلورستان تے داردستان وی لکھئیا گئیا اے ۔ پروفیسر احمد حسن دانی نے اپنی کتاب "پاکستان دے اتلے علاقےاں دی تریخ" چ لکھئیا اے کہ چین تے وسطی ایشیا دے تریخ دان اس علاقے نوں مجموعی طور تے بلورستان آکھدے سن ۔
موجودہ صورتحال
برطانوی راج وانگوں پاکستان لئی اینہاں علاقےآں دی تزویزیائی اہمیت اے ۔ اس علاقے دی 100 فیصد آبادی مسلمان اے ۔
پائن کاؤنٹی
پائن امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
انڈریو کاؤنٹی
انڈریو امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 113 مراد
چک 113 مراد ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ضلع شومادیا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
لوسݨ
لوسن پھلیاں ٹبر دا اک بوٹا اے جیہنوں ڈنگراں دے پٹھیاں لئی پرانے ویلیاں توں اگایا جاریا اے۔
ضلع شومادیا
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
سرب بولی ج ضلع نوں اوکروگ آکھیا جاندا اے ، ایہہ انتظامی اصطلاع ہور وی کئی سلاو دیساں جداں روس وغیرہ چ وی ورتی جاندی اے ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔
ضلع شومادیا سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز کراگوئیواچ شہر اے ۔
ضلع بِرکرارلیک
ضلع بِرکرکلیک (پرانا ناں:آزاتلیک) ترکمانستان دے راجگڑھ اشک آباد دا اک شہری ضلع اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:اشک آباد دے ضلعے
گرو نانک سکھ ٹیمپل، فینکس
گردوارہ گورو نانک ، فینکس، اریزونا : ایہہ گرو-گھررو ایریزونا صوبے دے صنعتی شہر فینکس دے پاش ایریا وچ واقع اے۔ 1996 وچ سنگت نے اک عارضی عمارت وچ گورو-گھررو دی شروعات کیتی۔ 1999 وچ موجودہ جگہ خرید لئی گئی۔ اس وچ اک چرچ سی، جس وچ ضروری بدلاء کرکے گردوارے دے روپ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ 21 جنوری، 1999 نوں گورو-گھررو سنگتاں دے  دیداریاں لئی کھولھ دتا گیا۔ ایہہ گورو-گھررو پوربی اتے پچھمی ایریزونا دی سنگت دیاں روحانی، سماجی اتے مذہبی ضرورتاں پوریاں کردا اے اتے ایریزونا دا سبھ توں پرانا گورو-گھررو اے۔ اتھے مریادا سویرے 5 وجے شروع ہندی اے تے رات 8.30 وجے سکھ آسن ہو جاندا اے۔ لنگر بناں ناغہ ستے دن چلدا اے۔ گورو-گھررو دا پربندھ چلاؤن لئی اک چنی ہوئی پربندھک کمیٹی اے۔ ہریک ایتوار نوں مشہور راگی جتھے بلا کے دیوان سجائے جاندے ہن۔
پتہ
گورو-گھررو دا پتہ اے 1129 ای، شیریڈن سٹریٹ، فینیکس
گٹھ:گردوارے گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
کاؤن
کاؤن ایٹم دا اک نکا انگ اے تے ایہ خاص ونڈ دا میزون اے۔ ایہ اک اپ کوارک یا ڈاؤن کوارک تے سٹرینج کوارک نال بنیا ہوندا اے۔ ایہ پہلی واری 1947 وچ لبیا گیا سی۔
اٹچسن کاؤنٹی
اٹچسن امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
جنگلی چلائی
جنگلی چلائی اک جنگلی بوٹی اے جیہڑی فصلاں وچ وی ہوندی اے۔
کئ رنگا طوطا
کئ رنگا طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
بھکھڑا
بھکھڑا ہر سال ہونوالی اک بوٹی اے جیہڑی جگ دے بہت سارے تھانواں تے ہوندی اے۔ ایہ سکیاں تھانواں تے وی اگ جاندی اے۔
بھکھڑا دھرتی تے پھیلن والا پودا اے۔ اس نوں طبی بولی وچ گوکھڑو جاں گوکھرو (puncture vine) کیہا جاندا اے۔ اس دیاں ٹاہنیاں جو چار توں ستّ دے جوڑیاں وچ ہندیاں ہن، دو توں تن فٹ لمبیاں ہندیاں ہن۔ اس نوں اپریل توں اکتوبر تک چھوٹے سائز دے پیلے پھلّ لگدے ہن۔ اس دے پھل گول، دو توں چار کنڈے اتے انگنت بیجاں نال بھرے ہندے ہن۔ اس دیاں خوشبودار، ریشیدار، بھورے رنگ دی جڑھاں چار توں پنج انچ تک لمبی ہندی اے۔
اتری بھارت وچ ملدا اک عام کنڈیالا ندین (کھیت وچ ستے سدھ اگن والی گھاہ بوٹی) اے۔ ایہہ سخت تھاں تے پیدا ہندا اے۔ ایہہ زمین تے وچھی نکی جہی ویل دے روپ وچ ہندا اے۔ سکّ جان تے اس دے بیج کنڈینما کھلار جیہا ہو جاندے ہن اتے ننگے پیراں وچ چبھن تے کافی پیڑ ہندی اے۔ ایہہ کئی آیورویدک دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ اس دے بیجاں دی سواہ کھنڈ وچ رلا کے پھکن نال کھنگھ ہٹدی اے۔ بیجاں سمیت کٹّ کے کاڑھا بنا کے پیو موتر روگاں لئی لاہے وند ہووےگا۔ پتے اتے کرومبلاں نوں پوربی ایشیا وچ کھان لئی ورتیا جاندا اے۔ تنیاں نوں ترل نوں گاڑھا کرن لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ اس نوں پتلی کیتی لسی وچ پا کے اس نوں گاڑھی لسی دی دکھّ دتی جاندی اے۔
گن
بھارتی آیوروید دے مطابق ایہہ پودا ٹھنڈا، وات، پتّ نوں دور کرن والا، مسانے نوں صاف کرن والا، طاقت والا، پتھری نوں گال دین والا، ڈھڈّ دیاں ساریاں بیماریاں نوں دور کرن والا اے۔ اس دے رس نوں خوراک پورک دے طور تے اس یعقین نال ورتیا جاندا اے کہ ایہہ ٹیسٹوسٹیرون دے پدھر نوں مکھ طور تے باڈی بلڈنگ کرن والیاں لئی ودھاؤندا اے۔ نینترت ادھئیناں وچ بھکھڑا ٹیسٹوسٹرون دے پدھر نوں ودھاؤن وچ ناکام رہا، اتے ایہہ سرکھات وی ثابت نہیں ہویا۔   اس گل دا کوئی ثبوت نہیں اے کہ اس وچ طاقت ودھاؤن والیاں خاصیتاں ہن۔
پنجابی سبھیاچار وچ
«زندگی دی روہی وچ نت اؤں ودھدیاں جان اجاڑاں وے۔ جیوں بھکھڑے دا اک فلّ پکّ کے سولاں چار بنائے وے۔ - شو کمار
حوالے
گٹھ:درخت گٹھ:بنسپتی
اوڈرین کاؤنٹی
اوڈرین امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں
پائپسٹون کاؤنٹی
پائپسٹون امریکی صوبے منسسوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ہیگر پہاڑ
ہیگر پہاڑ امریکا دے بیسن اتے سیما صوبہ دے اتر پچھم کونے وچ اوریگن وچ اک جوالامکھی دی چوٹی اے۔ ایہہ پہاڑ دکھن-مدھ اوریگن وچ سلور لیک دے چھوٹے سنگمت تنظیم دے دکھن وچ واقع اے، اتے ایہہ پھریمونٹ وائینما نیشنل جنگلات وچ اے۔ایہہ سکھر کانفرنس اُتے، گرمیاں دے سوچ اتے امریکہ جنگلات سیوا ولوں ڈگی ہوئی اگّ دی لکّ اے۔ اسن بہت سارے ہائیکنگ ٹریلز ہن جو لکاؤٹ سٹیشن ول لجاندیاں ہن۔
جغرافیہ اتے بھو-سائنس
ہیگر پہاڑ مغربی امریکہ دے بیسن اتے سیما صوبہ دے اتر پچھم کونے وچ اوریگن دے اچے ریگستان دے کنارے تے واقع اے۔ پہاڑ جھیل کاؤنٹی وچ اے، لگبھگ 10 mi سلور لیک دے چھوٹے چھوٹے متحد سماوہ دے دکھن وچ اے۔ 7189 ft ماؤنٹین دی سکھر اے۔ 7189 ft پہاڑ دی ٹوپوگراپھک پرمکھتا 1455 ft اے۔
ہیگر ماؤنٹین اک وڈا سلکک لاواں گمبد اے۔ پہاڑ دی مڈھلی چٹان ہیز بٹّ بیسلٹ دے وہن توں اے۔ ایہناں پرواہاں دے پھٹن دا کارن دکھن-پورب- ہیگر ماؤنٹین اتے ہیز بٹّ دے وچکار اتر-پچھم ول چلن والے پھالٹ زون توں آیا اے۔ پھٹن نال ہیگر ماؤنٹین نے لاواں چھڈیا جو جوالامکھی گمبد دے ڈھلاناں توں پہاڑ دے آسپاس میداناں وچ وہِ گیا۔ہیز بٹّ باسالٹ پھورٹ راک پھورمیشن اتے اس توں پہلاں پکچر راک بیسلٹ لیئر نوں اوورلیء کردا اے۔ ایہہ سارے لاواں پرواہ پالیؤسین یگ دوران ہوئے سن۔ ہیز بٹّ بیسالٹ وگدا اے جو حاضر بندا اے جو اس یگ دے انت دے نیڑے ہویا۔
جدوں سطح اُتے ساہمنا کیتا جاندا اے، تاں ہیز بٹّ باسالٹ عامَ طور' تے اک پتلی اتے پتھرلی مٹی وچ گھمدے ہن۔ اج، ہیگر پہاڑی دی مٹی نوں اک ڈھلی، جرمانہ دی unconsolidated مپناہ اے ،ایہہ alluvial کن، بجری، اتے وڈے چٹان ٹکڑے دی اک قسم دے ہن۔ عام سطح پتھراں وچ بیسالٹ، اینڈسائیٹ، پیومس اتے آبسیڈیئن شامل ہندے ہن ۔
حوالے
گٹھ:پہاڑ
کگی طوطا
کگی طوطا طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیو گنی دا واسی اے۔
چک چکیرا
چک چکیرا یا چکی راہا یا ہد ہد (Hoopoe)، اک رنگدار پنچھی اے جو افریقا، یورپ تے ایشیا (ایفرو یوریشیا) وچّ پایا جاندا اے۔ ایہ نوع ناپید ہوݨ دے خدشے وچ اے۔ (Upupa epops) اپوپا جنس دی سبھ توں زیادہ پھیلی ہوئی نسل اے۔ ایہ اک مخصوص دار چینی رنگ دا پرندہ اے جیہدے کاݪے تے چِٹے پر، اُچا لمبا تاج، کاݪی پونچھ اُتے چوڑیاں چٹیاں پٹیاں تے اک لمبا تنگ تے خم دار چُنجھ اے۔ ایہدی آواز اک نرم "اوپ-اوپ-اوپ" اے۔ ایہ ایشیا، یورپ، تے افریقا دے شمالی نصف حصے ناݪ تعلق رکھدا اے۔ ایہ اپݨی حدود دے شمالی حِصے وچ نقل مکانی کردا اے۔ ایہ زیادہ تر وقت زمین اُتے کیڑے مکوڑے لبھݨ وچ گزاردا اے۔ ست توں اٹھ آنڈیاں دا کلچ موجودہ کُھڈ وچ رکھیا جاندا اے۔ آنڈے مادہ دے ذریعے اِنکیوبیٹ ہُندے نیں تے غیر مطابقت پذیری ناݪ نکݪدے نیں۔ ایہ فصلاں نوں نقصان پہنچاؤݨ واݪے کیڑے مکوڑے کھا جاندا اے۔ اس لئی اس پنچھی نوں کساناں دا دوست سمجھیا جاندا اے۔
ناں
اس پرندے دے پنجابی وچ وکھ وکھ علاقےآں وچ کئی وکھ وکھ ناں نیں جیہناں وچ چک چکیرا، چکی راہا، چکی جھولا تے ہد ہد وغیرا۔ پنجابی وچّ 'چکی راہا' اصل وچّ اوہ بندے نوں کہندے نیں جو آٹا پیسݨ واݪی چکی دے اپرلے پتھر نوں چھیݨی تے ہتھوڑی نال کھردرا کردا اے۔ اس پنچھی نوں ایہ ناں اس لئی دتا گیا ہوݨا اے کہ ایہ اپݨی چُنجھ دی ورتوں چکی راہے دی چھیݨی ونگوں کردا اے۔
دکھاݪا
ایہ مدھرے ناپ دا 25–32 سینٹی میٹر (9.8–12.6 انچ) لمبا پنچھی اے۔ ایہدا پرپسار 44–48 سینٹی میٹر (17–19 انچ) ہُندا اے تے وزن 46–89 گرام۔ ایہ پنچھی اپݨی چنجھ تے پراں توں دوروں پچھاݨیا جاندا اے۔ ایہدی چنجھ لمبی گینتی ورگی ہُندی اے جیہڑی زمین وچ کھاݨ پیݨ لبھݨ وچ کم آؤندی اے۔ ایہدے پَر چوڑے ہُندے نیں جیہڑے تیز اڈاری وچ کم آؤندے نیں۔
کھاݨ پیݨ
چک چکیرے دے کھاݨ پیݨ وچ کیڑے مکوڑے نکے کرلے، ڈڈو، بوٹے، بی شامل نیں۔
باری کاؤنٹی
باری امریکی صوبے مسوری دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:مسوری دیاں کاؤنٹیاں