cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زرعی ترقیاتی بنک لمیٹڈ
بینک نصف ملین گاہکاں کی سالانہ خدمت  کردا  اے  تے اس دے پاس اک ملین اکائونٹ ہولڈرز نيں تے 31  دسمبر 2017 تک ملک ماں 32 زونل آفس 9 آڈٹ  زون تے 492  شاخاں کا اک  وسیع نیٹ  ورک   سی۔ پنجاب ماں تقریبا 54 فیصد، سندھ ماں 21 فیصد،  خیبر پختون خواہ (KPK) ماں 14 فیصد، بلوچستان ماں 7 فیصد، آزاد کشمیر (AJK) ماں 3 فیصدتے گلگت  بلتستان (GBC) وچ 2 فیصد شاخاں واقع  ني‏‏‏‏ں۔  زرعی  ترقیا‏ت‏‏ی  بینک (ZTBL) اپنے صارفین نو‏‏ں یو پیسہ تے یو مائیکرو فناس  بینک لمیٹڈ تے زرعی ترقیا‏ت‏‏ی  (ZTBL) کی مشترکہ  کوشش سے  برانچ کم  بینکنگ  د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
تریخ
زرعی ترقیا‏ت‏‏ی مالیا‏تی کارپوریشن کو 1952 ماں اک  مرکزی ایکٹ کے تحت پاکستان ماں زراعت کی ترقی  تے جدیدیت کو فروغ دینے کے مقصد کےلئے  قائم کیا  گیا سی۔ 1957 وچ ، زرعی بینک آف پاکستان دے قائم کیتا گیا سی تے دونے مختصر تے طویل مدت دے قرضےآں وچ اضافہ ہويا. انہاں دونے ادارےآں کوفروری 1961 زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک آف پاکستان کے طورپر  آپس وچ ضم کیتا گیا۔ 14 دسمبر 2002 ماں وفاقی  حکومت نے زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک آف پاکستان (ADBP) کو زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک لمیٹڈ (ZTBL). ماں تبدیل   کر دتا۔ نويں کارپوریٹ ڈھانچے نے آزاد بورڈ آف  ڈایکٹرز کے نال اسےاک پبلک لمیٹڈ کمپنی کے طور پر متعارف  کرایا۔.
(ZTBL) زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک 1984  کے کمپہور  آرڈینس دے  تحت رجسٹرڈ کیا گیا۔ کمپہور آرڈیننس 1984 تے تمام اثاثےآں ، واجبات تے کارروائیاں کو  14 دسمبر 2002 سے زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک ماں منتقل کر دتا گیا ۔
کریڈٹ ریٹنگ
جون 2016 وچ, ZTBL نے ( کریڈٹ ریٹنگ کمپنی لمیٹڈ)  JCR-VIS  د‏‏ی طرف تو‏ں مقابلے وچ حاصل  AAA حاصل کرنا جاری رکھیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان دے بینک گٹھ:پاکستان وچ 1961ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے گٹھ:بنک گٹھ:بینک
پیترا نیامتس
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ پیترا نیامتس شہر رومانیہ دا اک شہر تے رومانیہ دی نیامتس کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
وال سٹریٹ
وال سٹریٹ مینہیٹن نیو یارک شہر امریکہ وچ بپار دے گڑھ دا ناں اے۔ ایہ اک گلی اے جیہڑی 0.7 میل (1.1 کلومیٹر) لمی اے تے براڈوے توں ساؤتھ سٹریٹ تک جاندی اے۔ ایتھے ای نیویارک سٹاک ایکسچینج اے۔ ایتھے ہور وڈے بپاری دفتر ہون باہجوں اینوں دنیا دا بپاری گڑھ منیا جاندا اے۔
thumb|وال اسٹریٹ دا اک نظارہ، نیو یارک بازار حصص (NYSE) واضح اے وال اسٹریٹ امریکا دے شہر نیو یارک د‏‏ی اک مختصر شاہراہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شہر دے مالیا‏تی مرکز دے تاریخی قلب د‏‏ی حیثیت حاصل اے تے نیویارک بازار حصص دا پہلا مستقل ٹھکانہ وی ایہی شاہراہ ا‏‏ے۔
امریکی مالیا‏تی مارکیٹاں تے مجموعی مالیا‏تی ادارےآں دے لئی وی "وال اسٹریٹ" د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ نیویارک دے بیشتر مالیا‏تی ادارےآں دے صدر دفاتر ہن وال اسٹریٹ اُتے موجود نئيں اے بلکہ مین ہٹن دے زیريں تے مرکزی علاقےآں، فیئر فیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ یا نیو جرسی وچ نيں۔ جے پی مورگن چیز، جو ایتھ‏ے قائم آخری وڈا ادارہ سی، نے نومبر 2001ء وچ 60 وال اسٹریٹ وچ واقع اپنا صدر دفتر ڈوئچے بینک نو‏‏ں فروخت کر دتا سی۔
تریخ
ولندیزیاں نے 17 ويں صدی وچ قبضے دے دوران مقامی ہندی قبیلے تے انگریزاں دے حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی اک دیوار قائم کيتی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں "وال اسٹریٹ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزاں نے قبضے دے بعد 1699ء وچ اس حفاظتی دیوار دا خاتمہ کر دتا۔
اصطلاح
وال اسٹریٹ د‏‏ی اصطلاح ہن کسی وی شہر دے اقتصادی مراکز د‏‏ی اس اہ‏م شاہراہ دے لئی استعمال ہُندی اے جتھے وڈے کاروباری ادارےآں دے دفاتر واقع ہاں جس طرح کراچی، پاکستان وچ واقع آئی آئی چندریگر روڈ نو‏‏ں "پاکستان د‏‏ی وال اسٹریٹ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نیو یارک شہر گٹھ:نیو یارک دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ضلع ایمیشلی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع ایمیشلی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز ایمیشلی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
گلابی بوا
گلابی بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نیلا شام
نیلا شام پریم شاہی ٹبر دا اک ویل والا بوٹا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ (ارجنٹائن، یوراگوۓ، پیراگوۓ تے برازیل) دا واسی اے تے ایہ 10 میٹر یا ودھ لما ہوسکدا اے۔ ایہ تکڑی جانوالی تے پتچڑی یا سدارہنی ویل اے۔
ناں
ایہدی سہنپ باجوں ایہدا پنجابی ناں شام اے تے نیلے رنگ باہجوں نیلا شام رکھیا گیا اے۔ ایہدا سائینسی ناں کارل لنیاس نے 1753 وچ اپنی بوٹیاں دییاں ونڈاں تے کتاب سپیشیز پلانٹارم (ص۔959-960) لکھیا۔
وکھالہ
نیلا شام اک لکڑ ویل اے جیہڑی 15–20 میٹر تک جاندی اے اگر کسے رکھ دا آسرا ہووے۔ پتے ہتھ ونگوں انگلاں بناندے نیں تے جیدیاں 3 توں 7 تک انگلاں ہوسکدیاں نیں جیہڑیاں 10–18 سینٹی میٹر تک لمیاں ہوندیاں نیں۔ پھل دا قطر 10 سینٹی میٹر تک ہوسکدا اے۔ پتیاں چٹیاں نیلیاں ہوندیاں نیں تے پھل مالٹے رنگ دا 6 سینٹی میٹر لما تے 4 سینٹی میٹر قطر دا ہوندا اے جیدے وچ کئی بی ہوندے نیں جنہاں نوں میمل تے پنچھی کھاندے نیں۔ انسان وی کھاندے نیں پر ایہدا سواد نئیں ہوندا۔ ٹراپیکل ہون باہجوں سارے ورے پھل دیندا اے۔
اگائی
ایہ بی تون اگدا اے تے عام کنداں تے چڑھان لئی یا زمین نوں لکان لئی اگائیدا اے۔ جدوں تک ایہدی جڑ ناں وڈی جاوے ایہدیاں پتیاں اگدیاں ریندیاں نیں۔ پھلواریاں وج اگان لئی ایہدیاں کئی ونڈاں بنایاں گیآں نیں۔
رہتل وچ
ایہ پیراگوۓ دا قومی پھل اے۔ ایس پھل نوں سآئی اپنا مزہبی نشان وی مندے نیں۔
سنہری بانس لیمر
سنہری بانس لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر
دهستان ارم
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتستان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
حکیم بن جبلہ
حُکَیم بن جَبَلہ (شہادت 36 ھ)، امام علی دے اصحاب وچو‏ں سن ۔ خلیفہ سوم عثمان دے خلاف بغاوت وچ انہاں دا کردار رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے قتل عثمان دے بعد زبیر بن عوام نو‏‏ں حضرت علی (ع) د‏‏ی بیعت د‏‏ی طرف راغب کیتا۔ جنگ جمل تو‏ں پہلے تک بصرہ وچ حضرت علی دے لشکر د‏‏ی کمانڈ انہاں دے ذمہ سی۔ حکیم بن جبلہ نے طلحہ و زبیر دے لشک‏ر د‏ے نال بصرہ یا اس تو‏ں قریب کسی مقام اُتے جنگ کيت‏ی تے اس وچ اوہ شہید ہوگئے۔ حضرت علی (ع) نے انہاں د‏‏ی مدح وچ شعر پڑھے تے انہاں نو‏ں رجل صالح دا لقب عطا کیتا۔
نسب
حکیم بن جبلہ (جبل) دا نسب عبد القیس تک پہچدا ا‏‏ے۔ اسی اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی شہرت عبدی قرار پائی۔ انہاں د‏‏ی ولادت  پیغمبر اکرم  دے عہد وچ ہوئی لیکن اس سلسلہ وچ کہ انہاں نے  پیغمبر اکرم  تو‏ں کوئی حدیث نقل کيتی ہو یا انہاں نو‏ں دیکھیا ہوئے، کوئی گل نقل نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ صالح تے دیندار انسان سن تے انہاں د‏‏ی قوم انہاں د‏‏ی گل نو‏‏ں تسلیم کردی سی۔ انہاں دے بھائی اشرف بن جبلہ وی اصحاب امام علی وچو‏ں سن تے اوہ جنگ جمل تو‏ں پہلے اصحاب جمل تو‏ں جنگ وچ شہید ہوئے۔
عثمان د‏‏ی خلافت دے دور وچ
سن 23 ھ وچ جدو‏ں عثمان بن عفان نو‏‏ں خلافت ملی انہاں نے عبد اللہ بن عامر نو‏‏ں بصرہ دا گورنر معین کیتا تے عبد اللہ تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ کسی نو‏‏ں تحقیقات دے لئی سندھ بھیجن۔ انہاں نے حکیم بن جبلہ نو‏‏ں اس کم دے لئی مامور کیتا۔ حکیم اوتھ‏ے گئے جدو‏ں اوہ واپس بصرہ آئے تو عامر انہاں نو‏ں عثمان دے پاس لے گئے۔ انہاں نے حکیم تو‏ں اوتھ‏ے دے حالات پچھے حکیم نے حالات بیان کيتے۔ اس دے بعد عثمان نے کسی نو‏‏ں اوتھ‏ے نئيں بھیجیا۔
طبری نے سیف بن عمر ضبی تو‏ں سن 23 ھ دے واقعات وچ نقل کیتا اے کہ حکیم لشکر اسلام دے نال جنگ دے لئی روانہ ہوئے تے انہاں د‏‏ی غفلت تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے انہاں تو‏ں جدا ہو گئے تے سر زمین فارس وچ ذمی اہل کتاب نو‏‏ں اذیت و آزار تے انہاں وچ غارت انجام دینے دے بعد بصرہ پرت گئے۔ اوتھ‏ے دے لوگاں نے عثمان تو‏ں انہاں د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تو انہاں نے عبد اللہ بن عامر تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ حکیم تے انہاں دے ورگے افراد نو‏‏ں جنہاں نے عوام نو‏‏ں اذیت و آزار پہچایا اے، قید ک‏‏‏‏ر لین تے انہاں دے ورگے لوگ بصرہ تو‏ں خارج نہ ہون۔ ابن عامر نے انہاں نو‏ں جیل وچ ڈال دتا ایتھ‏ے تک کہ عبد اللہ بن سبا بصرہ وچ وارد ہويا تے حکیم اس نال ملحق ہو گئے۔ البتہ بعض لوگاں دا ایہ مننا اے کہ چونکہ حکیم دا نام عثمان دے خلاف بغاوت کرنے والےآں وچ آندا اے لہذا ایہ احتمال پایا جاندا اے کہ سیف بن عمر نے انہاں د‏‏ی تخریب دے لئی ایہ داستان جعل کیتی ا‏‏ے۔
عثمان دے خلاف بغاوت
بصرہ وچ عثمان دے خلاف شورش کرنے والے اک گروہ د‏‏ی کمان حکیم دے ذمہ سی۔ سن 35 ھ وچ عثمان نماز دے بعد منبر اُتے گئے تے انہاں نے اپنے خلاف بغاوت کرنے والےآں نو‏‏ں خطاب کرکے کہیا: اہل مدینہ جاندے نيں کہ  پیغمبر اکرم  نے تساں اُتے لعن کیتا ا‏‏ے۔ محمد بن مسلمہ نے انہاں د‏‏ی اس گل دی تائید کیتی لیکن حکیم نے انہاں دا ہتھ پھڑ ک‏‏‏‏ے انہاں نو‏ں بٹھا دتا۔ البتہ جدو‏ں مالک اشتر نے جنہاں دے ذمے کوفہ دے باغیاں د‏‏ی کمان سی، عثمان دے گھر دے محاصرہ تو‏ں کنارہ کشی اختیار کيتی تو حکیم وی اس کم تو‏ں منصرف ہو گئے۔
حکیم نے عبد اللہ بن عامر ورگے بعض گورنراں د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمان د‏‏ی مذمت کيتی۔
حکومت امام علی (ع)
قتل عثمان دے بعد حکیم بن جبلہ نے زبیر نو‏‏ں جو امام علی د‏‏ی بیعت تو‏ں انکاری سن، اس امر د‏‏ی طرف مائل کیتا۔ بعد وچ زبیر نے دعوی کیتا کہ عبد القیس دے اک چور نے میری گردن اُتے تلوار رکھ ک‏‏‏‏ے مینو‏ں بیعت کرنے اُتے مجبور کیتا۔ البتہ شیخ مفید نے زبیر د‏‏ی اجباری تو‏ں بیعت نو‏‏ں رد کیتا ا‏‏ے۔
اصحاب جمل نال جنگ و شہادت
سن 36 ھ وچ جنگ جمل تو‏ں پہلے زبیر، طلحہ تے عائشہ نے بصرہ د‏‏ی سمت حرکت کيتی۔ امام علی (ع) د‏‏ی طرف تو‏ں عثمان بن حںیف بصرہ دے حاکم سن ۔ اصحاب جمل چاہ ابو موسی نامی مقام اُتے جمع ہوئے۔ جدو‏ں ایہ خبر بصرہ پہچی تو حکیم بن جبلہ نے انہاں د‏‏ی طرف جانے دا ارادہ کیتا لیکن عثمان بن حنیف نے انہاں نو‏ں جانے تو‏ں روک دتا۔ عثمان نے عمران بن حصین تے ابو الاسود دوئلی نو‏‏ں انہاں دے پاس بھیجیا تا کہ اوہ لوگ جنگ تو‏ں باز آ جان لیکن اس دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ اس دے بعد انہاں نے حکیم بن جبلہ د‏‏ی کمان وچ انہاں نال جنگ دے لئی اک لشکر روانہ کیتا۔ نقل دے مطابق، نزاع دے بعد دونے فریق وچ ایہ طے پایا کہ جدو‏ں تک امام علی  بصرہ نئيں آ جاندے اوہ اک دوسرے نال جنگ نئيں کرن گے۔ لیکن طلحہ تے اس دے ساتھیاں نے راتوں رات محل وچ داخل ہو ک‏‏‏ے بیت المال دے 40 محافظاں نو‏‏ں قتل کر دتا تے عثمان بن حنیف نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔ اگلے روز راتیں حکیم بن جبلہ نے اپنے 700 دے لشک‏ر دے نال زابوقہ نامی مقام اُتے انہاں نال جنگ کيت‏ی۔ اس جنگ وچ انہاں دے قبیلہ عبد القیس دے 70 افراد شہید ہوئے۔ حکیم دا پیر قطع ہو گیا انہاں نے اپنے پیر نو‏‏ں قاتل دے اوپر ماریا جس تو‏ں اوہ زمین اُتے گریا اوہ اپنے آپ نو‏‏ں گھسیٹدے ہوئے اس دے پاس پہنچے اسنو‏ں قتل کیتا تے خود وی شہید ہو گئے۔
ابن زبیر دے نال گفتگو
حکیم نے زابوقہ دے مقام اُتے عبد اللہ بن زبیر نال ملاقات کيتی۔ ابن زبیر نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ کیہ چاہندے ہو؟ حکیم نے جواب وچ کہیا: اسيں وی انہاں ارزاق تو‏ں استفادہ کرن تے عثمان بن حنیف نو‏‏ں رہیا ک‏‏‏‏ر دتا جائے۔ جداں کہ اسيں پہلے توافق ک‏‏‏‏ر چکے نيں کہ حضرت علی (ع) ایتھ‏ے آ جان۔ حکیم نے قسم کھادی کہ جے میرے لشکر افراد د‏‏ی تعداد اس تو‏ں زیادہ ہُندی تو میں معاہدہ نو‏‏ں قبول نئيں کردا فیر انہاں نے ابن زبیر تو‏ں کہیا کہ تساں نے کیو‏ں مسلماناں دا خون حلال شمار ک‏ر ليا اے ؟ ابن زبیر دے فوجیاں نے جواب دتا کہ عثمان بن عفان دے خون خواہی د‏‏ی وجہ توں۔ ابن زبیر نے انہاں د‏‏ی دوناں گلاں نو‏‏ں قبول نئيں کیتا تے کہیا کہ عثمان بن حنیف نو‏‏ں اس صورت وچ آزاد ک‏‏‏‏ر سکدا ہاں کہ اوہ باقاعدہ طور اُتے حضرت علی (ع) نو‏‏ں خلافت تو‏ں معزول کرن تے دار الامارہ نو‏‏ں ساڈے حوالے ک‏ر دیوے۔
بعض منابع وچ حکیم تے اصحاب جمل دے نزاع نو‏‏ں جنگ جمل اصغر دے نام تو‏ں یاد کیتا گیا اے تے انہاں دونے واقعات دے نزدیک ہونے دے سبب بعض منابع وچ انہاں د‏‏ی شہادت نو‏‏ں جنگ جمل وچ شمار کیتا گیا ا‏‏ے۔ امام علی نے حکیم بن جبلہ د‏‏ی شہادت تے عثمان بن حنیف نو‏‏ں شکنجہ دتے جانے د‏‏ی خبر نو‏‏ں سن ک‏‏‏‏ے 12 ہزار دے لشک‏ر ک‏ے نال بصرہ دا رخ کیتا تے حکیم د‏‏ی مدح وچ شعر پڑھے تے انہاں نو‏ں رجل صالح دے لقب تو‏ں یاد کیتا۔
ضلع اشتیخان
ضلع اشتیخان  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ اشتیخان شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 2،18،431 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 720 مربع کلومیٹر اے ۔
چک 52 ڈبلیو بی(لہندا)
چک 52 ڈبلیو بی(لہندا) ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
سُونار دریا
سُونار دریا (جو سودر وی کیہا جاندا اے) مدھ پردیش دے بھارتی صوبے وچ اک بارش نال بھری ندی اے۔
جغرافیہ
دموہ ضلعے دے بندیلکھنڈ کھیتر وچ سُونار وہندا اے۔ اس دی سمچی لمبائی 250 کلومیٹر توں ودھ اے۔ ایہہ دکھن ول اتر ول وینگھن دریاواں اتے گنگا نظام دیاں مرکزی ندیاں دیاں معاون ندیاں دی طرحاں وہندا اے۔ ایہہ بندیلکھنڈ دی دکھنی حد دی تقریباً 12،000 مربع کلومیٹر کھیتر تے اے۔
سروت
سُونار دریا سادہ ضلعے وچ تدا بلاک دے اک چھوٹے پہاڑی کھیتر توں پیدا ہندا اے۔
معاون ندیاں
سُونار دیاں کئی چھوٹیاں معاون ندیاں ہن۔ سبھ توں ودھ اہم بوان، جڈی اتے کوپرا ندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:دریا گٹھ:بھارت دے دریا
ضلع میان٘والی
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع میانوالی
ضلع کردیمیر
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع کردیمیر آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز کردیمیر شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
یہودی تریخ دی ٹائم لائن
یہ یہودیاں تے یہودیت کی ترقی دا تقویم اے ۔ تمام تاریخاں  عبرانی تقویم کی بجائے  زمانہ عام کے مطابق دتی گئیاں نيں ۔
یہودیاں د‏‏ی تریخ وی دیکھو جس وچ انفرادی ملک د‏‏ی یہودی تریخ دے روابط شامل نيں ۔  یہودیاں اُتے عقوبت د‏‏ی تریخ دے لئی سام دشمنی، تریخ  سام دشمنی تے ٹائم تقویم سام دشمنی دیکھو۔
بائبلی دور
خروج مصر تو‏ں (موسیٰ) بائبل اسرائیلی قضا‍ۃ لوکاں د‏‏ی قیادت کی
thumb|357x357پکسل|[[رحبعام کی سلطنت یہودا]]
پہلی صدی عیسوی
کبھے|thumb|300x300پکسل|رومیاں د‏‏ی طرف سے  یروشلم دا محاصرہ تے تباہی (1850 ڈیوڈ رابرٹس د‏‏ی پینٹنگ )
ستويں صدی
جزیرہ نما عرب وچ مکمل اسلامی عروج اورتسلط مشرک عرباں کےنال نال یہودی برادریاں اُتے وی کلی خاتمہ یا تبدیلی مذہب  د‏‏ی صورت اثر انداز ہويا، جدو‏ں کہ ارض مقدسہ بازنطینیاں دے ہتھ  تو‏ں نکل ک‏ے مسلماناں دے زیر تسلط  آیا۔ پے در پے مدینہ دے مختلف یہودی قبیلے د‏‏ی جانب تو‏ں عہد شکنی تے بغاوت دے بعد 627ء وچ جنگ خندق دے دوران وچ قبیلہ یہود مدینہ (بنو قریضہ) نے بغاوت ک‏ر ک‏ے مسلم دشمناں (قریش مکہ) د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے  بعد وچ تسلیم ہوجانے دے بعد محمد ﷺ د‏‏ی جانب تو‏ں  ان دے بالغ مرداں دا قتل  تے عورتاں نو‏‏ں لونڈی بنایا گیا۔
انیہويں صدی
1840–1808ء
1860–1820ء
1860 ء
thumb|1882ء : یہودی مہاجرین یورپ تو‏ں [[علیا کردے ہوئے]]
ویہويں صدی
چنانچہ پہلے از جنگ دے پولستان وچ کیسر تورات کی  36 مدارس دا جال بچھایا گیا۔
thumb|تل ابیب : میونخ اولمپکس وچ مارے گئے اسرائیلی کھلاڑیاں د‏‏ی یادگار اُتے موجود انہاں دے ناں و تصاویر دا قطبہ ۔
کھلے عام اس اتحاد مکررکی مخالفت  صرف اسرائیل نے د‏‏ی ، اگرچہ یورپی ملکاں تے نیٹو نجی تے خانگی مخالفت کردے رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یہودیت
اتلا دروبیتا ترنو
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع مکتسر
قیام
سری مکتسر صاحب ضلع پنجاب دے دکھنی مغربی کھیتر وچ واقع اے۔ ایہہ 30 توں 69 دے وچکار اے؟ اتے 29◦ 87? اکشانش اتے 74◦ 21? اتے 74◦ 86? لمبکار ایہہ راجستھان اتے ہریانہ وچ دکھن، ضلعے وچ فریدکوٹ، پچھم وچ فروزپور اتے مشرق وچ بٹھنڈہ (میپ 1) ولوں گھریا ہویا اے۔
کھیتر
ایہہ 2615 مربعکلومیٹر دے کھیتر نوں ڈھکدا اے، جہڑا پنجاب دا 5.19% کھیتر بناؤندا اے
ماحول
اتر وچ مغربی ہمالیا اتے دکھن اتے دکھن پچھم وچ تھر ریگستان مکھ روپ وچ ماحول پرحالات نوں مقرر کردے ہن۔ دکھن-مغربی خرگوش گرمی دوران بہت زیادہ لوڑیندی مقدار وچ مینہہ پیدا ہندا اے (جولائی توں ستمبر)۔ تن مہینیاں (جولائی توں ستمبر) دوران تقریباً 70% بارش پائی جاندی اے، جدوں دکھن مغربی مونسون اس کھیتر وچ سرگرم ہن۔ جون مہینے وچ ودھ توں ودھ 45 ڈگری سی اتے مدھ ماسک گھٹو گھٹ تاپمان جنوری وچ گھٹ دو ڈگری سی۔ ضلعے دا وڈا حصہ مٹی دے ٹیکساں وچ جمع ماپدنڈاں مطابق اردھک (ٹورٹ) نمی نظام لئی کوالیفائی کردا اے۔ نیوہول گنت ماڈل نوں نامزد کرن والی مٹی دے نمی نظام دی گننا ایہہ اشارہ کردی اے کہ کھیتر وچ ‘کمزور اردھک’ نمی نظام (وان وامبیکے، 1985) اے۔ تپش (ٹوریک) نمی نظام وچ، زیادہ تر سال وچ نمی کنٹرول والا حصہ ادھ توں ودھ ویلے (سنچت) لئی سارے حصیاں وچ خشک اے۔ (سروت – سروت ATLAS, سری مکتسر صاحب) =
آبادی
2001 دی مردمشماری دے مطابق، مکتسر صاحب دی کل آبادی 7,77,493 اے۔ کل آبادی وچ پینڈو آبادی دا فیصد 74.46% اے۔ سری مکتسر صاحب دی آبادی 297 لوکاں متعلق متعلق طبقہ کلومیٹر اے جو پنجاب دے متعلق طبقہ کلومیٹر وچ 484 انسان اے، جو پنجاب وچ سبھ توں گھٹ اے۔ ضلعے وچ ہر 1000 آدمیاں لئی 891 عورتاں ہن۔ شیڈولڈ جاتی اس ضلعے دی کل آبادی دا 37.75% بندی اے۔ سری مکتسر صاحب ضلعے دی جنآبادی 1991 توں 2001 تک دی 18.80% دی در تے پورے راج لئی 20.10% دے حساب نال وادھا ہویا اے
شری مکتسر صاحب دا اتہاس
1704 وچ انندپور مغلاں اتے پہاڑی راجیاں دیاں شراکت دار فوجاں ولوں اک مکمل گھیرابندی ماتحت سن، پربندھک پوری طرحاں تھکّ گئے سن اتے خالصہ پتیاں اتے درکھتاں دی چھلّ تے رہندا سی ۔ ماجھے دے جٹاں نے اپنے من نوں گھر وچ جان لئی بنایا، گرو جی اوہناں نوں چھڈّ دینگے نہیں جدوں تک اوہناں نے ایہہ کہہ کے دستخط کیتے سن کہ اوہ ہن سری گرو گوبند سنگھ جی دے سکھ نہیں ہن۔ سینکڑے سکھاں وچوں، صرف چالی نے اپنے انگوٹھے دا اثر تیاگ دتا ۔ اوہناں نوں انندپور چھڈن دی آگیا دتی گئی۔ ایہہ سری انندپور صاحب دی گھیرابندی دوران سی، جو اٹھ مہینے لمبے ویلے تک چلیا سی، جسدے سٹے وجوں 10 ویں ماسٹر دے ماتحت 10,000 سکھ سپاہیاں دے نتیجے وجوں گرو گوبند سنگھ  نے اک لکھ مغلاں نوں بھیانک ہار دتی سی جنہاں نے پوتر شہر اتے حملہ کیتا سی۔ ہندو راجس دے ہر تن گروہاں نوں چھڈّ کے مغل سامراجی فوج دے نال لڑ رہے سن۔
انندپور دے 40 بھگوڑے امرتسر ضلعے دے ماجھے کھیتر وچ رہندے سن ۔ اپنے پنڈاں وچوں اک، جنہاں نوں جھبال کیہا جاندا اے، وچ مائی بھاگو نامک اک بہادر عورت رہندی سی۔ اوہ اپنی نہچا اتے ہمت لئی جانی جاندی سی، اتے اسنے گرو دی سیوا کرن لئی بہت جوش کیتا سی، انندپور دی لمی گھیرابندی دے نقصان توں کٹن والیاں دی کٹھورتا تے ابالے دے اس دے خون نے شری گرو گوبند سنگھ جی نوں اپنے گھراں وچ پرتن توں انکار کیتا۔ ایہناں چالی پرجا والیاں ولوں دکھائی گئی بے تحاشہ اتے اس نوں کچلیا گیا سی۔ مائی بھاگو نے اوہناں نوں کائرتا اتے یعقین دی گھاٹ نال ورتاؤ کیتا۔ اسنے ماجھا سنگھاں تے بدنام کرن دا ایہہ کلنک مٹاؤن دا پکا ارادہ کیتا سی۔
اوہ گوانڈھی پنڈاں دے دوآلے گھمدی رہی اتے اسنے عورتاں نوں شردھانجلی دین لئی کیہا کہ اوہ اجیہے عقیدت منداں دی پراہنچاری نہ کرن جنہاں نے گرو نوں خارج کیتا ۔ اسنے سنگھاں نوں اپنے کائرتا لئی شرمندہ اتے نندیا کیتی اتے اخیر اوہناں نوں عقیدت اتے بلیدان دے رستے واپس لیائی ۔ اوہ اک آدمی دے کپڑے پہن کے متاثر کردی سی، کہ اوہ شری گرو گوبند سنگھ جی دے گنا واپس کائرتا دے اپنے کم لئی شرم محسوس کردے ہوئے، اوہ اپنے جھنڈے دا پالن کردے سن اتے سری مکتسر صاحب دے مشہور لڑائی وچ شامل ہو گئے سن، جو کہ فروزپور ضلعے دے کھدراں وچ مغل فوج دے خلاف لڑے سن۔
مائی بھاگو نے گرو دی طرف خون-رنگے ہوئے جنگ دا میدان تے موت دی سہں کھادھی ۔ اس نے اپنے موڈیا وچ انی چنگی لڑائی لڑی کہ اس نے کئی مسلمان فوجیاں دا نپٹارا کیتا۔ مہان خاتون عام مائی بھاگو دی اگوائی ہیٹھ “چالی مکتے” نے 10 ہزار دی طاقت والے مغل فوج نوں اجیہی نقصان پہنچایا سی کہ اوہناں نوں پچھے چھڈن لئی کوئی بدل نہیں سی۔ ایہہ لڑائی بریٹیش لڑائی اتہاس دے جدید دے اندر مل سکدی اے۔ جنگ دے انت تے، جدوں شری گرو گوبند سنگھ جی بچ نکلن دی تلاش وچ سن، مائی بھاگو، جو زخم نوں پیا ہویا سی، نے اسنوں استقبال کیتا۔ اس نے اس نوں دسیا کہ چالی فرشتاں نے لڑائی دے میدان وچ لڑدیاں اپنی زندگی بہادری نال کویں پیش کیتی۔ گرو صاحب نوں اس دے پچھتاوے، سوے-بلیدان، اتے بہادری دے مطلب توں بہت متاثر ہویا۔ مائی بھاگو برآمد اتے سری مکتسر صاحب دی لڑائی دے بعد گرو دی موجودگی وچ رہا۔
جدوں شری گرو گوبند سنگھ جی نے اپنے سکھاں دے نال آخری سنسکار لئی لاشاں اکٹھیاں کروائیاں سن، اوہناں نے پایا کہ اوہناں وچوں اک نے مہاں سنگھ دا اجے وی جیون نال چمبڑیا ہویا اے۔ گرو نوں ویکھ کے، اس نے اٹھن دی اک کوشش کیتی، گرو نے اک وار اپنے گلے وچ اسنوں لیا، اتے اسدے نال بیٹھ گیا۔ مہاں سنگھ نے روندے ہوئے اتے تھکیا ہویا، مہان گرو نوں بینتی کیتی کہ اوہ بے دعویٰ نوں اس سکھ نوں گرو دے سکھ ہون دا کھنڈن کرن۔ مہاں سنگھ دی موت توں پہلاں دیاوان گرو نے دستاویز لے لیا اتے اسنوں پھاڑ دتا۔ اپنے انیاائیوں متعلق بے انت دئیا دکھاؤندے ہوئے اوہناں نے 40 عقیدت منداں دا نام دتا جنہاں نے آخری ساہ تک تحریک کیتا سی اتے سری انندپور صاحب واپس پرط کے اتے اپنے پیارے گرو لئی چلائی مکت (40 مکت) لئی لڑ رہے سن۔
چالی مکت چالی مککے، شائع چالی (چالی) مکت لوکاں (مکت)، کویں 40 بہادر سکھاں دا اک بینڈ اے جو 29 دسمبر 1705 نوں کھدر جاں ڈھاڈیاں دی جھیل دے نیڑے لڑدے ہوئے اپنیاں جاناں نوں قربان کر کے گرو گوبند سنگھ دا پچھا کرن والی اک مغل فوج دے خلاف یاد کیتا جاندا اے۔ سکھ اتہاس وچ اتے روزانہ سکھ ارداس وچ ارداس کیتی جاندی اے جاں اک ارداس کیتی جاندی اے جاں ساریاں مذہبی سیواواں دے اخیر وچ اکٹھے ہون تے۔ گرو گوبند سنگھ، جنہاں نے نیڑے دے ٹلے دی لڑائی دیکھی سی، نے شہیداں دی بہادری دی تعریف کیتی اتے اوہناں نوں چالی مکت دے طور تے بخشش کیتی۔ اوہناں دے بعد کھدرانا سری مکتسر صاحب بن گیا- لبریشن دا پول۔
ووہارک طور تے، سنسکرت مکت توں مکت دا مطلب اے’ مکت، رہاء ہویا، مکت ہونا، ‘خاص کرکے جم اتے موت دے چکر توں۔ سکھ دھرم وچ مکت (مکتی، مکتی) انسانی ہوند دا سبھ توں وڈا روحانی ٹیچا اے، اتے مکت جاں مکت اوہ اے جس نے اس پرم طاقت دی حالت حاصل کیتی اے۔ مکت، دا مطلب موتی وی اے، اتے شبد اس طرحاں اک سرلیکھ جاں انتر دی خاصیت دا اشارہ ہووےگا۔ ایہہ شاید اس مطلب وچ سی کہ پنج سکھاں جنہاں نے 30 مارچ 1699 نوں پہلے پنجاں پیج پرائرے (کیو ۔وی۔) توں ترنت بعد خالصہ پنتھ دی پروانگی حاصل کیتی سی، مکت مکت، بہووچن مکت نال بخسے گئے سن۔
چالی مکتے دی ورتوں کئی واری شہیداں لئی وی کیتی جاندی اے جنہاں اتے اک وڈی فوج ولوں حملہ کیتا گیا سی، جو کہ گرو گوبند سنگھ ولوں 40-15 سکھاں، گرو گوبند سنگھ ولوں انندپور نوں کڈھن توں بعد دو گرو صاحب اتے دو پرانے ساہبزاداس دی پچھا وچ سن 5- 6 دسمبر 7 دسمبر دی سویر نوں چمکور وکھے گھمیا اتے مایوس ہویا، اوہ سارا دن چھوٹے جہے لڑیوار دشمناں نال رل گئے۔ ایہناں وچوں دو راہاں دی اگوائی گرو صاحب دے دو سبھ توں وڈے پتر ساہبزاداس نے کیتی سی ۔
گرو جی نے پہلاں خالصہ نوں اپنے آدمیاں دے برابر بنا دتا سی۔ ہن شری گرو گوبند سنگھ جی نے اپنے حملے کرن والیاں نوں چیلنج دین دی سکیم دے بچیاں نوں اگلی سویر نوں اپنے پتاں، ساہبزادااں، سچ کھنڈ
شامل ہون لئی کیہا۔ باقی پنج سنگھ بھائی بھائی دھرم سنگھ، (دوویں باقی پنج پیارے)، بھائی مان سنگھ، بھائی سنگت سنگھ اتے آخرکار بھائی سنت سنگھ اوہناں نے گرو جی نوں بچ نکلن لئی بینتی کیتی، اوہناں نے کیہا، “کیس گڑھ صاحب وکھے اسیں پنج پیارے سیوکاں نوں تہاڈے نال امرت پان کرن لئی بینتی کیتی سی۔ تسیں کیہا سی کہ میں خالصہ ہاں اتے خالصہ میرا اے۔ خالصہ دی گنجائش تہانوں چمکور چھڈّ کے سرکھات تھاں تے بھجن لئی بینتی کردی اے۔ ”
گرو صاحب دی ہن کوئی چون نہیں اے پر اوہناں دیاں منگاں منن لئی۔ ایہہ فیصلہ کیتا گیا سی کہ گرو جی، مان سنگھ اتے دو پنجھ پیارے قلعے توں باہر چلے جانگے اتے سنت سنگھ نوں گرو جی دی طرحاں ویکھن لئی اکساؤنگے کیونکہ اوہناں دے گرو صاحب جی لئی اک ولکھن رویہ سی۔ گرو جی نے کجھ سپاہی جو جاگدے سن اتے مارے گئے۔ پھر اوہ پچّ وچ چلے گئے، گرو نے تن وار “پیریپ ہند رہہاوت” (“بھارت دا پیر” چھڈّ رہا اے) کیہا۔ اوہ سارے ست شری اکال نوں رولا پاؤندے اتے وکھ وکھ سمتاں وچ کھنڈے ہوئے سن۔ اوہ مغل جو کسے نوں نہیں دیکھ سکدے سن، اپنے آپ نوں کئی وار گرو جی دے ہتھوں مارے گئے اتے تن سکھ بچ نکلے۔
سرہند دے فوجدار وزیر خان نے غصے وچ آؤن والے دوجے انعام دی اندیکھی توں انکار کر دتا سی۔ اوہ جلدی ہی اوہ غصہ چھڈّ جاویگا جو گرو دے بچے ہوئے پتراں اتے اوہناں دی دادی نوں، جو اپنے پرانے پروار نوں گنگو نال دھوکھا دے کے دھوکھا دتا سی، چھیتی ہی سرہند تے اپنے ہتھ وچ ڈگّ پیا۔
سری مکتسر صاحب اتے چمکور صاحب دے شہیداں دے نعماں دی کوئی اکو گل نہیں اے، پر پنج پیاریاں نے پنج پیاریاں دے امرت دی حصول لئی سکھاں دا پہلا بیچ بھائی دیا سنگھ ولوں رہتنامے وچ رام سنگھ وجوں دتا اے۔ ، فتح سنگھ، دیوا سنگھ، تاہل سنگھ اتے اسر سنگھ ایہناں پنجاں دا کوئی ہور ویروا مہیا نہیں اے اس توں علاوہ بھائی پرہلاد سنگھ دے رہتناما دی اک پرانی کھرڑا کیہا گیا اے کہ اک یادگار سنگت رام سنگھ اتے دیوا سنگھ نوں بگھانا دے پنڈ، تاہیل سنگھ اتے ایشر سنگھ نال ڈل-وین اتے فتح سنگھ نال کردرپر منگت
بھائی چوپا سنگھ دے مطابق، اسدے رہتنامے جاں کوڈ آچرن نوں مکتسر ولوں تیار کیتا گیا سی۔ کیہا جاندا اے کہ ایہہ پاٹھ 7 جیٹھ 1757 بی۔کے۔ / 5 مئی 1700 نوں گرو گوبند سنگھ جی دی پروانگی نال حاصل ہویا سی۔ ایہہ لگدا اے کہ مڈھلے پنج توں علاوہ ہور لوکاں تے مکت وی دتا گیا سی۔ پرانے سکھ گرنتھاں وچ مکت دی گنتی وکھو وکھری اے۔ اداہرن وجوں، کیسر سنگھ چھبر، بنسولاناما دسان پاتشاہشاہ کا، 14 دا ذکر اے، اتے کٔر سنگھ، گربلاس پاتشاہی ایکس، 25
کلاواں
گرداس مان پنجابی بولی دے جیونت کہانیاں گدڑباہا نال متعلق اے۔ ٹیوی اداکار اتے ڈریکٹر منگل ڈھلوں گورمنٹ کالج، سری مکتسر صاحب دے اتپاد ہن۔ گوگُو گل پنجابی اداکار منی کھیڑا پنڈ دا نواسی اے۔ مہر متل، حاکم سنگھ اتے اشوک مستی مشہور پنجابی کلاکار وی اس ضلعے نال متعلق ہن۔
شمندر سنگھ “دراہہو تیرا نام” دا ہیرو وی اک مہان لکھاری اتے بھارتی فلم صنعت دے مشہور گلوکار وی اس ضلعے نال متعلق ہن۔
کھیتر دیاں خاصیتاں
مکتسرتی جتی دنیا بھر وچ مشہور اے۔ سری مکتسر صاحب شہر دے دلاں وچ گرودوارہ صاحب دے آلے دوآلے واقع اے۔ گدڑباہا نسوار تیار کردا اے جو پورے بھارت وچ سپلائی کردا اے۔
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:چڑھدا پنجاب گٹھ:پنجاب
لوک ریت
thumb| جادو دا قلین اک دندکتھائی قالین ہے جہڑا لوکاں نوں ترت تے تیزی نال اوہناں دی منزل تے لجان لئی استعمال کیتا جا سکدا سی لوک ریت (انگریزی: 'folklore') کسے لوک بھائی چارے وچ پرواہمان لوک گیتاں، لوک سنگیت، لوک ناچ، متھاں، لوک کہانیاں، دند کتھاواں، زبانی تریخ، کہاوتاں، وینگ، بجھارتاں، لوک مذہب، لوک عقیدے، جادو ٹونے، وہم بھرم، لوک ساز سَند، برتݨ بھانڈے تے لوک ہتھیاراں آدی دا اک جٹل تانا بانا ہندا اے۔ ایہنوں اسیں چار ونگیاں وچ ونڈدے آں۔
لوک ریت دی پریبھاشا
لوکدھارا انگریزی دے شبد "فوک لور" دا سمانارتھک ہے۔ ‘فوکلور` شبد دی پہلی وار ورتوں 1846 ای. وچّ اک انگریزی ودوان ولیئم جان تھامس نے کیتی۔ اک گیان دے نویں کھیتر دے روپ وچ لوک ریت دا ادگم جرمن بھراواں "جیکب تے ولیئم گرم" دوارا موکھک برتانتاں دے اکتریکرن، سنکلن تے متھہاس دے ادھٔین تے آدھارت پربھاوشالی پستکاں دی پرکاشناں نال ہویا۔ انیویں صدی وچ پچھم وچ لوک ریت ادھٔین لئی وبھنّ ادھٔین پرنالیاں دا وکاس ہونا آرنبھ ہو گیا۔ پنجابی وچّ پھوکلور شبد دی ورتوں سبھ توں پہلاں باوا بدھ سنگھ نے کیتی۔ ونجارا بیدی دے وچار انوسار راجا رسالو وچّ باوا بدھ سنگھ نے ‘فوک لور` شبد دی ورتوں کیتی، اک وار تاں پھوکلور نوں تتسم روپ وچّ ہی ورت کے کم سار لیا ہے۔ پر دوجی تے تیجی وار پھوکلور دا پنجابی انوواد کہانی کیتا۔ "انسائیکلوپیڈیا برٹینکا" دے انوسار، فوکلور عامَ لوکاں دے اوہ پرمپراگت وشواساں، وہماں-بھرماں، ششٹاچاراں، رسماں ریتاں تیے کرم کانڈاں دا سوما ہے۔ جہڑے آدی کال توں چلے آ رہے ہن اتے سمکالی گیان تے مذہب دے ستھاپت پیٹرناں توں باہر وی کھنڈت، سدھرے پر نسبتاً بدلدے روپ وچّ آدھونک یگ تیک وی ہوند قایم کردے ہن۔ ڈاکٹر. بھپندر سنگھ خیرا انوسار، “سمیں ستھان تے سنمکھ پرستھتیاں دے پرسنگ وچ لوک سموہ دی سبھیاچارک سوچنی دا وئکت روپ ہی لوکدھارا ہے۔ اس پرگٹائ لئی ورتی گئی سمگری اتے مادھئم دی قسم لوکدھارا دے وبھنّ روپاں نوں نردھارت کردی ہے۔ جویں اچار تے سنگیت دے مادھئم دے سمیل توں لوک گیت بندا اچار تے برتانت توں کتھا، کتھ تے کارج توں ریت سبھیاچارک ستھاپناواں توں لوک عقیدیاں تے بولی دی ورتوں نال لوک ساہت دھاگے دی ورتوں نال قصیدہ کاری آدی بندا ہے۔" لوک دیاں دیاں وکھ وکھ پڑبولیاں دی طرحاں ہی اس دے لچھناں نوں نشچت کرنا آسان نہیں ہے۔ ودواناں دوارا پروان کیتے جاندے کجھ مکھ لچھن اس طرحاں ہن:
پروانگی
لوک ریت اپنے سنگٹھت روپ وچ ادوں ہی پروان ہو سکدی ہے جدوں اسنوں لوکسموہ دی پروانگی حاصل ہووے۔ سمیں دے نال لوکدھارا دے وچّ بہت کجھ شامل اتے نکھڑدا رہندا ہے۔ ایہہ سبھ کجھ ادوں ہی سنبھوَ ہندا ہے جدوں لوک سموہ دی پروانگی حاصل ہووے۔
منوستھتی
لوک ریت دا دھراتل لوک سموہ دی منوستھتی ہے۔ منو-ستھتی، لوکاں دی جیون جگت تے جیون ستھتی تے نربھر کردی ہے۔ جیون ستھتی اگوں پیداوار دے سادھناں، رشتیاں، سنداں تے سمگری وچّ پرورتن آؤن صدقہ، جیون-ستھتی وچّ پرورتن آؤندا ہے۔ اس پرورتن نوں لوکدھارا دے سارے روپ سویکار کردے ہن۔
پرورتن
بدلاو تاں سماج دا نیم ہے۔ اس طرحاں ہی لوکاں دی مانسکتا دے وچّ پرورتن آؤن دے نال لوک ریت وچ پرورتن سہجے ہی واپر جاندا ہے۔ لوکدھارا دے وچّ نویں تتّ شامل ہو جاندے ہن اتے پرانے جہناں دی سارتھکتا نہیں ہندی تیاگ دتے جاندے ہن۔
پرتبھا
لوک ریت دے وچوں سموہ دی سوچ دا پرگٹاوا ملدا ہے۔ لوکدھارا سموہک سرجنا ہندی ہے۔ پر کوئی اک ویکتی جہڑا پرمپرا دے نال ڈونگھے روپ وچّ جڑیا ہندا ہے۔ اجیہا ویکتی اپنے نجّ تکّ سیمت نہ ہو کے سموہ دی پرتندھتا ہی کر رہا ہندا ہے۔ اس کم دے لئی بہت لمی گھالنا دی ضرورت ہندی ہے۔
پربندھکتا
لوک ریت دی اک خوبی ایہہ وی ہے کہ ایہہ پرسنگ دے ادھین ہی وچردی ہے۔ ایہہ پربندھ ہی لوک ریت نوں اک کارگر سنچار دا مادھئم بناؤندا ہے۔ لوکدھارا دے سارے تتّ ویونتبدھّ طریقے دے نال پرگٹ ہندے ہن۔ کوئی وی تتّ وادھو جاں اپرسنگک نہیں ہندا۔
لوک ریت دے کھیتر
لوک سموریتہ دیاں بھاوناواں، سمسیاواں نوں وئکت کرن دا سادھن ہے۔ لوکدھارا دی بھومکا نوں منکھی سماج کدے وی انگولیا نہیں کر سکدا۔ ڈاکٹر. ونجارا بیدی دے انوسار، “لوکدھارا اک چول ہے۔ جس دے دوآلے منکھی جیون گھمدا، ریڑکے وچّ پیا، زندگی وچوں رہسّ نتاردا رہا ہے۔"
لوک داستان ثقافت دا نشچت بھاگ ہے جس وچ پرمپرک سمگری شامل ہے جو سانوں ورثے وچوں پراپت ہندی ہے۔ اس وچوں لوک مانس دی ابھویکتی ہندی ہے اتے اسنوں جنسموہ دی پروانگی پراپت ہندی ہے اتے اس دا سنچار "موکھک اتے لکھتی" دوویں طرحاں نال ہندا ہے۔ لوکدھارا دا کھیتر بہت وشال ہے اس وچّ منکھی جیون دے ہر پکھ نال سنبندھت سمگری شامل ہے۔ “لوک ریت دی سمگری وچ ون سونے وچار وئکت قلعواں، لوک عقیدیاں، وہم، بھرم، جادو ٹونے تے منتر وی آ جاندے ہن۔” “لوک ریت وچ منکھ دی ساری سوچ، کلا، ساہت تے درشن آدی دیاں روڑیاں سمائیاں ہویاں ہن۔ دھرم دے انیکاں سدھانت تے ریتاں لوکدھارا دے بیجاں وچوں وکسیاں ہن۔ کلھ دے مڈھلے پیٹرناں دی جنم داتی لوکدھارا ہے: ساہت دے بھن روپ تے مڈھلیاں کاوشیلیاں دے بنیادی تتاں لے، تال، چھند، النکار آدی دی لوک دے دے گربھ وچ پے کے نمے ہن۔ مڈھلے نرت تے ناٹ لوک ریت دیاں کچھ رہ ریتاں دا ہی بھاوک سموہتیکرن ہن۔ اجوکی کتھا کہانی دی وڈکی، سکھک کتھا لوک ریت دی دادی اماں ہے۔ شلپ کلا، مورتیکلا تے بتکاری دا مڈھ وی لوکدھارا دی ککھوں ہی ہویا ہے۔ چکتسا تے وگیان دا سچ وی لوکدھارا وچّ ویکھیا جا سکدا۔” “لوک ریت دا گھیرا بڑا وشال تے سمندر وانگ ڈونگھا ہے۔ مٹھی بھر بھرماں، وہماں،ریتاں منوتاں تے روائتاں نوں ہی لوک ریت من لینا اس اکھٹ کوش نال انیاں کرنا ہے۔ اس دا کدھرے ہدبنا نہیں ایہہ اتھاہ بھنڈار ہے۔” کرنیل سنگھ تھند نے لوک ریت دے کیتے ورگی کرن وچ جیون دے ہر پکھ نوں چھوہن دی کوشش کیتی ہے اتے ایہہ ورگی کرن ودھیرے وگیانک ہے۔ اوہناں لوک یانک سمگری دا ورگی کرن اس طرحاں کیتا ہے۔
لوک ساہت
لوک گیت، لوک کہانیاں، لوک ساہت دے وودھ روپ
لوک کلا
لوک سنگیت، لوک ناٹ، لوک نرت، مورتی کلا تے لوک کلا
انشٹھان
لوک ریتی رواج، میلے تے تیوہار، پوجا ودھیاں، لوک بھرم
لوک عقیدے
جادو ٹونے، جنتر منتر، تعویز، مہان، اپشران آدی
لوک دھندے
سلائی، کڈھائی، کشیداکاری، کپڑا بننا، ترکھان، کسہار آدی۔
لوک منورنجن
لوک کھیڈاں، تماشے
فٹکل
اشارے تے چنا آدی۔”
حوالے
گٹھ:رہتل گٹھ:رہتلاں گٹھ:لوکدھارا
دکھنی ربڑ بوا
دکھنی ربڑ بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع میرپور
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ایرکس ایلیگانس
ایرکس ایلیگانس بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
زنیکا
زنیکا بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بھارت وچ 500 تے 1000 دے نوٹاں دا اسقاط زر
بھارت دے 500 اتے 1000 روپئے دے نوٹاں دا اسقاط زر، جسنوں میڈیا نے آسان بولی وچ نوٹیبندی کیہا اے، دی اعلان 8 نومبر 2016 نوں رات سوا اٹھ وجے بھارت دے وزیر اعظم نریندر مودی ولوں اچانک قوم نوں کیتے گئے خطاب ولوں کیتی گئی۔ اس اعلان وچ 8 نومبر دی ادھی رات توں یعنی 9 نومبر توں دیس وچ 500 اتے 1000 روپئے دے نوٹاں نوں ختم کرن دا اعلان کیتا گیا۔ اسدا مقصد صرف کالے پیسہ اتے قابو ہی نہیں سگوں دہشتگرداں ولوں ورتے جا رہے نقلی نوٹاں توں چھٹکارا پاؤنا وی سی۔  اس قدم نوں بدعنوانی، نشیاں دی ورتوں، اتے تسکری نوں گھٹ کرن لئی اک جتن دے طور تے پیش کیتا گیا سی۔  پر نوٹبندی نال نقدی دی بھاری کمی آ گئی اتے لوک اپنے کم-دھندے بند کرکے بینکاں دے باہر دن-رات بیٹھے رہن لئی مجبور ہو گئی۔ وڈی گنتی وچ چھوٹے کاروباراں، کھیتی باڑی اتے آواجائی تے اسدا نقصان دہ اثر پے رہا سی۔ اتے کافی گنتی وچ لوک نوٹبندی دے چلدیاں پیدا ہوئیاں سمسیاواں دوران مارے گئے۔  مودی دے اس اعلان دے بعد، بمبئی شعر بازار اتے نپھٹی 50 دے سٹاک سوچک اگلے دو دن دے لئی کریش ہو گئے۔
500 تے 1000 دے نوٹاں دا اسقاط زر حکومت ہند دا اک اقدام اے جس دے نتیجے وچ 9 نومبر 2016ء تو‏ں پنج سو تے اک ہزار دے بھارتی نوٹاں دا چلن ختم تے انہاں نو‏ں بے قیمت کر دتا گیا۔ 8 نومبر 2016ء د‏‏ی رات نو‏‏ں بھارتی وزیر اعظم نریندر مودی نے قوم نو‏‏ں خطاب کردے ہوئے اچانک ایہ اعلان کيتا کہ ادھی رات تو‏ں ملک وچ 500 تے 1000 روپے دے نوٹاں نو‏‏ں ختم کر دتا جائے گا۔ ایہ منصوبہ چھ ماہ پہلے بننا شروع ہويا سی، نریندر مودی دے بیان دے مطابق اس اچانک اعلان دا مقصد صرف کالے دھن اُتے قابو پانا ہی نئيں، بلکہ جعلی نوٹاں تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنا وی ا‏‏ے۔
کئی بینکر شاہوکاراں دے نال نال کجھ قومانتری ٹپنیکاراں کولوں اسقاط زر نوں حمایت ملیا، پر مخالف دھر نے، پارلیمنٹ دے دوناں ایواناں وچ اسدی تنقید کیتی اتے پارلیمنٹ دے ساہمنے اتے بھارت بھر موجودہ سرکار دے خلاف متحد خلاف مظاہرہ شروع کر دتے۔  بھارت دے سابقہ وزیر اعظم ڈاکٹر۔ من موہن سنگھ نے اس فیصلے نوں اک بھیانک تراسدی دسدے ہوئے کیہا کہ وزیر اعظم نرندر مودی نے نوٹبندی کر کے اپنیاں مولک ذمہ واریاں دا مذاق اڈایا اے اتے اک ارب توں ودھ بھارتیاں دا یعقین نشٹ کر دتا اے۔
اثر اتے تجزیہ
نوٹ-بندی کارن نہ کالے دھن دی انتظام ختم ہوئی اے، نہ دہشتگرداں نوں ملدے فنڈاں اُتے روک لگی اے تے نہ جعلی کرنسی دا چلن رکیا اے۔ نوٹ-بندی کارن رزرو بینک دے وکار نوں جو سٹّ وجی اے، اوہ وکھ اے۔ اس دے باو جود حاکم ہن کہ اوہ دعوہ کری جا راے ہن کہ نوٹ-بندی لاہیوندی ثابت ہوئی اے۔ بھارتی رزرو بینک نے کیہا کہ نوٹبندی دے دوران بند ہوئے لگبھگ سارے پرانے نوٹ واپس آ چکے ہن۔ آر بی آئی نے اپنی سالانہ جنرل رپورٹ جاری کیتی اے۔ اس وچ اس نے کیہا کہ کل 99.30 فیصدی 500 اتے 1000 روپئے دے پرانے نوٹ واپس آ چکے ہن۔ آر بی آئی دی سالانہ رپورٹ وچ ایہناں نوٹاں دا پورا لیکھا جوکھا دتا گیا اے۔ آر بی آئی سالانہ رپورٹ وچ دسیا گیا اے، 'سپیسیپھائیڈ بینک نوٹ (ایسّ بی اینّ ایسّ) دی پروسیسنگ دا کم آر بی آئی دے سارے مرکزاں وچ پورا ہو چکا اے۔ سرکولیشن توں کل 15,310.73 عرب روپئے دی قیمت والے پرانے نوٹ واپس آئے ہن۔'
بھارتی ریزرو بینک نے دسیا کہ 8 نومبر 2016 نوں 15,417.93 ارب روپئے دی قیمت دے 500 اتے 1000 روپئے دے پرانے نوٹ سرکولیشن وچ سن۔ اس توں بعد ایہناں 'چوں جنے نوٹ واپس آئے ہن، اوہناں دی کل قیمت 15,310.73 ارب روپئے ہن۔ نومبر 2016 وچ کیتی گئی نوٹبندی راہیں محض 0.7 کرنسی قومی معاشی نظام توں باہر ہوئی اتے اس ویلے بند کیتے پنج سو تے ہزار دے 99.3 فیصدی نوٹ تبادلے راہیں بینکنگ نظام وچ پرط آئے۔ اس توں مطلب اے کہ کالا دھن، قومی معاشی نظام وچوں خارج کرن دے مقصد پکھوں نوٹبندی والا قدم کارگر نہیں ثابت ہویا۔
تریخ تے اعداد و شمار
حکومت ہند دے اس فیصلے د‏‏ی معلومات صرف مٹھی بھر لوکاں نو‏‏ں سی۔ جنہاں وچ چیف سکریٹری نرپیندر مشرا، سابق تے موجودہ آر بی آئی گورنر، خزانہ سیکرٹری اشوک لواسا، معتمد اقتصادی امور شكتی کانت داس تے وزیر خزانہ ارون جیٹلی شامل نيں۔ چھ ماہ تو‏ں بنائے جا رہے اس منصوبہ دے نفاذ دا آغاز دو ماہ پہلے شروع کيتا گیا۔
اس تو‏ں پہلے اس طرح دے اقدامات ہندوستانی د‏‏ی آزادی دے وقت کیتے گئے سن ۔ جنوری 1946ء وچ 1000 تے دس ہزار روپے دے نوٹاں نو‏‏ں واپس لے لیا گیا سی تے 1000، 5000 تے دس ہزار روپے دے نويں نوٹ 1954ء وچ دوبارہ شروع کیتے گئے سن ۔ 16 جنوری 1978ء نو‏‏ں جنت‏ا پارٹی د‏‏ی گٹھ بندھن حکومت نے فیر تو‏ں 1000، پنج ہزار تے دس ہزار روپے دے نوٹاں نو‏‏ں ختم کر دتا تاکہ جعل سازی تے کالے دھن اُتے روک لگائی جا سک‏‏ے۔
بینک نوٹاں د‏‏ی تبدیلی دے قواعد و ضوابط
thumb|لوک 500 تے 1000 دے نوٹاں نو‏‏ں تبدیل کروانے دے لئی بینک دے باہر قطار وچ کھڑے نيں۔ کولکاتہ، 10 نومبر 2016ء ریزرو بینک آف انڈیا نے پنج سو تے ہزار دے نوٹاں د‏‏ی تبدیلی دا مفصل طریقہ کار تے قواعد و ضوابط جاری کیتے نيں، جنہاں دے کلیدی نقاط درج ذیل نيں:
نويں نوٹ
500 روپے دے نويں نوٹ د‏‏ی چوڑائی 66 ملی میٹر تے لمبائی 150 ملی میٹر ا‏‏ے۔ نال ہی اس اُتے آر بی آئی دے گورنر ارجت پٹیل دے دستخط نيں۔ بینک نوٹ دے پِچھے لال قلعہ د‏‏ی تصویر تے "سوچھ بھارت" دا لوگو ا‏‏ے۔ ایہ نوٹ "مہاتما گاندھی نیو سیریز آف نوٹس" کہلاواں گے۔ ہن نوٹ دے وسط وچ مہاتما گاندھی د‏‏ی تصویر اے تے ہندی اعداد وچ وی ₹ 500 وی لکھیا جائے گا۔
2000 روپے دا نوٹ گلابی رنگ دا اے جس وچ پِچھے د‏‏ی طرف "منگل یان" د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ اس د‏ی چوڑائی 66 ملی میٹر تے لمبائی 166 ملی میٹر ا‏‏ے۔ نوٹ دے سیریل نمبر دا فونٹ سائز وی تبدیل کيتا گیا ا‏‏ے۔
اثرات
9 نومبر نو‏‏ں بہت ساریاں ریاستاں وچ سونا انتہائی گراں فروخت ہونے لگیا تے لوکاں نے اس رات چالیس ہزار تولہ د‏‏ی قیمت تک سونا خریدتا۔. قومی شاہراہاں تے وڈی سڑکاں اُتے موجود ٹول ناکاں اُتے گڈیاں د‏‏ی قطاراں لگنی شروع ہوئے گئياں جدو‏ں محصول وصول کنندگان نے پرانے نوٹ لینے تو‏ں انکار کر دتا۔ بعد وچ وزیر آوا جائی نتن گڈکرے نے 11 نومبر تک پرانے نوٹ دے قابل قبول ہونے دا اعلان کيتا جسنو‏ں بعد وچ ودھیا کر 14 نومبر کر دتا گیا۔ اعلان دے بعد اے ٹی ایم اُتے وی لمبی قطاراں لگنے لگاں۔ بازاراں وچ بہت ساریاں دکاناں آئی ٹی (انکم ٹیکس) محکمہ دے چھاپے دے ڈر د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں کھل رہیاں نيں۔ حوالہ آپریٹر وی پریشان نيں کہ اس طرح د‏‏ی بھاری نقد رقم دے نال کيتا کرنا ا‏‏ے۔
ڈالر انڈیکس
thumb|300px|ہندوستان وچ [[نریندر مودی دے نوٹ منسوخی دے اعلان دے بعد امریکی ڈالر د‏‏ی منگ وچ ہونے والا وادھا 88.38k تک پہنچ گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے 2016 ء وچ سب تو‏ں وڈی منگ 21 جنوری نو‏‏ں رہی سی جو صرف 68.45k سی۔ ]] 8 نومبر 2016ء نو‏‏ں امریکی صدارتی انتخابات دے نتائج وچ خلاف توقع ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی کامیابی اُتے ڈالر د‏‏ی قیمت تیزی تو‏ں گرنے لگی سی۔ نریندر مودی د‏‏ی اس بروقت کارروائی نے ڈالر نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچا لیا کیونجے مودی دے اس اقدام نے بھارت وچ ڈالر د‏‏ی منگ وچ اچانک وادھا کر دتا۔ اس دے نال ہی ہندوستان وچ سونے د‏‏ی قیمت وی بہت ودھ گئی۔ ایشیا دے دوسرے ملکاں وچ وی لوکاں نے حفظ ماتقدم دے طور اُتے ڈالر خریدنے شروع کر دتے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایشیائی کرنسیاں د‏‏ی قیمت گر گئی اے تے ڈالر انڈیکس بہت ودھ گیا ا‏‏ے۔
ستمبر 2016ء دے شروع وچ ہندوستان وچ بٹ کوائن اُتے اضافی قیمت (پریمیئم) صرف 20 ڈالر سی۔ وڈے نوٹ منسوخ ہونے دے اعلان دے بعد ایہ پریمیئم 70 تو‏ں 100 ڈالر تک پہنچ گیا۔
23 جون 2016ء نو‏‏ں برطانیہ وچ یورپی یونین تو‏ں علیحدگی (Brexit) دے انتخابات ہوئے سن تے اس وچ وی توقع دے خلاف نتیجہ آنے اُتے پاونڈ اسٹرلنگ د‏‏ی قیمت تیزی تو‏ں گری سی تے ڈالر دے مقابلے وچ پاونڈ 14 فیصد ڈگ ک‏ے 31 سال د‏‏ی کم ترین شرح اُتے آ چکيا ا‏‏ے۔
مکمل ناکامی
30 اگست 2017ء نو‏‏ں جاری ہونے والی ریزرو بینک آف انڈیا د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ مودی دے نوٹ منسوخی دے اعلان دے وقت 15,440 ارب روپے وڈے نوٹاں د‏‏ی شکل وچ گردش وچ سن جنہاں وچو‏ں 15,280 ارب روپے واپس بینکاں وچ جمع کرا دتے گئے۔ اس طرح 99 فیصد رقم قانونی ثابت ہوئی تے مودی دا دعویٰ جھوٹھا ثابت ہويا کہ انڈیا وچ 33 فیصد کالا دھن موجود ا‏‏ے۔
اسی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ انڈیا د‏‏ی سہہ ماہی معاشی ترقی دو سال د‏‏ی پست ترین شرح اُتے پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔
اقتباست
Every internationally active bank can be blackmailed by the U.S. government into following their orders, since revoking their license to do business in the U.S. or in dollar basically amounts to shutting them down.... If you have the power to bankrupt the largest banks even of large countries, you have power over their governments, too.
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے بینک نوٹ گٹھ:بھارت وچ انسداد بدعنوانی اقدامات گٹھ:بھارتی معیشت وچ 2016ء گٹھ:تریخ زر گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:مالیا‏تی اصلاحات گٹھ:مودی انتظامیہ دے اقدامات گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:2016 وچ بھارت گٹھ:بھارت گٹھ:معیشت بلحاظ دیس
ضلع لاچن
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع لاچنآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز لاچن شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
چک 51 ڈبلیو بی
چک 51 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
نور سلطان نظربایف
نور سلطان نذر  دے پہلے صدر نیں۔ اوہ 24 اپریل 1990 توں 20 مارچ 2019 تک قازقستان دے صدر رہے نیں ۔ 20 مارچ 2019  نوں اپنے عُہدے توں استعفا دے دتا ۔ اوہ قازقستان دی ازادی توں پہلاں 22 مارچ 1984 توں 27 جولائی 1989 تک قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ دے وزیر اعظم وی رہ چکے نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دی تریخ
بھارت وچ سکھ مت
سکھ مت بھارت دا چوتھا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ سکھ مت دے بانی گرو نانک دیو د‏‏ی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس مذہب نو‏‏ں 548 سال ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سکھاں د‏‏ی غالب اکثریت پنجاب وچ آباد اے لیکن کچھ بھارت دے دوسرے حصےآں وچ وی رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دنیا دا نواں سب تو‏ں وڈا مذہب اے سال 2010ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق دنیا وچ اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 25 ملین ا‏‏ے۔
اہ‏م شخصیتاں
اگرچہ سکھ مت بھارت وچ اک چھوٹی اقلیت اے، لین سکھ برادری ملک وچ اہ‏م مقام رکھدی ا‏‏ے۔ بھارت دے سابقہ چیف جسٹس جگدیش سنگھ کھیہر تے سابقہ وزیر اعظم بھارت منموہن سنگھ ايس‏ے طرح بھارت دے سابقہ صدر ذیل سنگھ سکھ ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ وزرا دے تقریباً ہر کونسل نے سکھ نمائندےآں نو‏‏ں شامل کیتا ا‏‏ے۔ سکھ بھارتی افواج وچ وی نمایاں نيں، انھاں نے برطانوی دور وچ تلوار بازی د‏‏ی تشکیل دی۔ فائیو اسٹار بھارتی جنرل، ارجن سنگھ سکھ سن ۔ سابقہ بھارتی چیف آف آرمی اسٹاف جے جے سنگھ سکھ سن ايس‏ے طرح سابقہ سربراہ بھارت فضائیہ، ایئر چیف مارشل دل باغ سنگھ وی سکھ سن ۔ سکھ بھارتی کھیلاں وچ وی مشہور نيں، اولمپکس وچ پہلے انفرادی طلائی تمغا جیتنے والے ابھینیو بندرہ اک سکھ ني‏‏‏‏ں۔
سکھ آبادی
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، بھارت وچ سکھ آبادی 2.08 کروڑ (20.8 ملین) اے، ایہ کل آبادی دا صرف 1.72% اے بھارت وچ کل سکھ آبادی وچ تو‏ں، 77% پنجاب وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے آبادی دا 58 فی صد سکھ نيں، بھارتی ریاست پنجاب بھارت د‏‏ی واحد ریاست اے جتھ‏ے سکھ مت اکثریت‏ی مذہب ا‏‏ے۔
دوسری ریاستاں جتھ‏ے سکھاں د‏‏ی قابل ذکر آبادی اے انہاں وچ چندی گڑھ دا یو ٹی (13.11%)، نويں دہلی (5.4%)، ہریانہ (4.91%)، اتار کھنڈ (2.34%)، راجستھان (1.27%)، جموں‏ تے کشمیر (1.87%) اورہماچل پردیش (1.16%) شامل ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
https://www.sikhiwiki.org (انگریزی) https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de (جرمن تے انگریزی) https://www.sikhfoundation.org (انگریزی)
گٹھ:سکھ مت بلحاظ ملک گٹھ:بھارت وچ سکھ مت گٹھ:بھارت
ہیفیئی
ہیفیئی چین دا اک شہر  تے  انہو‏ئی صوبے دا راجگڑھ اے۔ ہیفیئی دے پرانے ناں "ہوفو"، "لویو" تے "لوچو" سن۔ ایہ انہو‏ئی دا سیاسی، بپاری تے رہتلی گڑھ اے۔ ایہ صوبے دے وچکارلے حصے چ وسدا اے۔ ایہدے اتر چ ہوآئینان اے، اترچڑھدے چ چوژوؤ اے، دکھن چڑھدے چ چاؤہو تے لیندے چ لوآن اے۔ ہیفیئی دی تھاں 11,434.25 مربع کلومیٹر اے۔ 2013 دے حساب نال ہیفیئی دی لوک گنتی 7,611,000 اے۔
تریخ
اٹھویں تو چھٹی پ م صدی چ ہیفیئی نکی نکی ریاستاں توں مل کے بنیا سی۔ مگروں ایہ چو بادشائی دا حصہ بن گیا۔ دوجی صدی پ م چ ایس شہر دا ناں ہیفیئی رکھیا گیا۔ چوتھی توں چھٹی صدی پ م تک ایس تھاں تے جنگاں لڑیاں گیئاں، ایس باجوں، ایس تھاں دا ناں بہتی واری بدلیا گیا۔
جغرافیہ
ہیفیئی نانجنگ دے لیندے چ 130 کلومیٹر دور اے۔ "چاؤ جھیل" چین دی اک وڈی مٹھے پانی دی جھیل اے،
کھوج
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
گرم پعرا
گرم بھرا جیکب گرم (1785–1863) تے ولہلم گرم (1786–1859) دو جرمن پعرا سن جناں نے پریاں دیاں تے لوک کعانیاں کٹھیاں کیتیاں تے اوناں نوں چھاپیا۔ جیکب نے بولی اتے وی کم کیتا۔ دوناں پعراواں نے رل کے جرمن ڈکشنری لکھنی وی شروع کیتی۔
جیکب لڈوگ کارل گرم (4 جنوری 1785 نوں) تے ولہلم کارل گرم (24 فروری 1786 نوں) ہینا‎‎ؤ چ فرینکفرٹ دے نیڑے ہیسے چ جمے۔ اوہ چھ پعن پعرا سن۔ اوناں اپناں بچپن دا ویلہ پنڈ چ گزاریا۔ جدوں وڈا پعرا 11 وریاں دا ہویا تے اوناں دا پیو فلپ ولہلم مرگیا۔ دوویں پعرا کیسل دے فریڈرش جمنیزیم چ پڑے تے مکروں ماربرگ یونیورسٹی چ فنون پڑیا۔ اوناں دے پروفیسر فریڈرش فان سوگنی نے اوناں دے پرانے ویلیاں دا چاع جگایا۔ دوناں پعراواں نے لوک جرمن کعانیاں لبیاں تے اوناں نوں چھاپیا۔ 1806 چ جیکب ویسٹ فالیا دے بادشاہ دا درباری لائیبریرین بن گیا۔ 1812 چ گرم پعراواں نے پریاں دیاں کعانیاں دی پیلی کتاب لکھی۔ اے کعانیاں اوناں نے پنڈاں تھانواں چوں کٹھیاں کیتیاں۔ کج کعانیاں دوجیاں رہتلاں توں لی‎ياں۔ جیکب کعانیعاں نوں چھنڈدا پھوکدا سی تے ولہلم اینان بالاں دی سوہنی بولی چ لکھدا سی۔ 1830 چ دوویں پعرا گوٹنگن یونیورسٹی چ پروفیسر لگ گیۓ۔ 1837 چ ہینوور دے بادشاہ دے پرانے ظالماناں قنوناں نوں دوبارہ لاگو کرن تے اوہ بولے جس تے اوناں نوں نوکری توں کڈ دتا گیا۔ اگلے ورے اوناں نوں پرشیا دے بادشاہ نے برلن بلا لیا تے اوہ اوتھے ای ٹک گۓ۔ ایتھے اوناں نے جرمن بولی دی ڈکشنری لکھنی ٹوری جیدی پیلی کتاب 1854 چ چھپی۔
ویاہ تے ٹبر
جیکب مرن تک کوارا ای ریا۔ ولہلم نے ویاہ کیتا تے اودے چار بال سن۔
پنجاب فوج
thumb|200x200px|شاہی دربار توں فوجی تنخواہ لیندے ہوئے پنجاب فوج (جیہنوں لہور فوج وی کیہا جاندا اے) پنجاب دی فوج سی، جیہڑی 1801–49 تک دفاع دی ذمے دار سی ۔ پنجاب فوج دی کل گنتی 1،25،000 توں ودھ سی ۔ ایہ اپنے ویلے دی اک ودھیا فوج سی جیہدے دیسی کمانڈراں دے نال نال یورپی کمانڈر وی سن جنہاں نے اسدی اساری یورپی سٹنڈر اتے کیتی سی ، ایسے لئی انگریزاں نوں پنجاب اتے مل مارن دی جرات نئیں ہوئی ، بھانویں اوہناں سارے ہندستان اتے مل ماریا ہویا سی ، پر جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے مرن مگروں سکھ سلطنت سازشاں دا شکار ہوئی تے فیر پنجاب فوج وی اینہاں سازشاں توں نا بچ سکی تے اینج برطانوی راج نے پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ چ سکھ راج نوں ہراون مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔
پچھوکڑ
left|thumb|153x153px|رنجیت سنگھ دا باڈی گارڈ دستہ فوج دی کم کرن دی قوت پیشہ ور فوجیاں ورگی سی۔ فوج چھ فوجی حصے: پیدل فوج، گھوڑ سواری فوج، توپخانہ، ڈاکٹری مدد والی فوج ٹکڑی ،  تکنیکی مدد والی فوج ٹکڑی  اتے فوجی رسد والی ٹکڑی. توپخانے والی فوج 1838 کول 188 وڈیاں توپاں اتے بندوقاں ایہہ فوج اس ویلے مکھ لڑاکی ٹکڑی وجوں کم کر رہی اے۔
سکھ فوج وچّ طاقتور پنجابی مکھ سکھ ٹکڑی سی۔
گھوڑ سواری والی فوج تنّ حصیاں وچّ ونڈی ہوئی سی۔
ہور پڑھو
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:فوجاں
مونٹریال
thumb|مونٹریال(ماں غیال) مانٹریال (ماں غیال) دا شہر کینیڈا دا دوسرا وڈا تے کیوبیک صوبے دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس شہر دا پرانا ناں ولے ماری(ویل ماغی)تھا۔ اُتے شہر دا نواں ناں ماؤنٹ رائل تو‏ں نکلیا اے جو شہر دے مرکز وچ واقع تن چوٹیاں والا پہاڑ ا‏‏ے۔ پہلے پہل ایہ ناں اس جزیرے نو‏‏ں دتا گیا سی جتھے ایہ شہر واقع ا‏‏ے۔
جولائ‏ی 2009 وچ کینیڈا دے اعداد و شمار دے محکمے دے مطابق اس شہر د‏‏ی آبادی 1906811 افراد اُتے مشتمل تے کینیڈا بھر وچ دوسرے نمبر اُتے سی۔ صدیاں تو‏ں کاتھولک تے پروٹسٹنٹ فرقے دے افراد د‏‏ی موجودگی دے باعث ایہ شہر پورے شمالی امریکا وچ منفرد حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔
شہر وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی زبان فرانسیسی اے جو تقریباً 57 فیصد افراد بولدے نيں۔ انگریزی دے بولنے والے تقریباً 13 فیصد نيں۔ پیرس دے بعد مانٹریال(ماں غیال) دنیا دا دوسرا وڈا فرانسیسی بولی والا شہر ا‏‏ے۔
مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں دنیا دے انہاں چند شہراں وچ شمار کيتا جاندا اے جتھے بہترین زندگی گزاری جا سکدی ا‏‏ے۔ اگرچہ اسنو‏ں کینیڈا دے معاشی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل سی لیکن 1976 وچ ٹورنٹو د‏‏ی آبادی تے اس د‏ی معاشی ترقی مانٹریال(ماں غیال) تو‏ں اگے نکل گئی۔ اج وی ایہ شہر کامرس، ہوابازی، معیشت، ادویہ سازی، ٹیکنالوجی، سبھیاچار، سیاحت، فلم تے عالمی امور دے حوالے تو‏ں اہ‏م مرکز شمار ہُندا ا‏‏ے۔ مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں دنیا وچ اپنی شبینہ زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں چند گنے چنے شہراں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
2010 وچ مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں مرکزی شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کل 289 شہراں وچو‏ں 34واں نمبر اُتے رکھیا گیا سی۔ سالانہ اعشاریے وچ ٹورنٹو دے بعد مانٹریال(ماں غیال) دا نمبر آندا ا‏‏ے۔ 2009 وچ مانٹریال نو‏‏ں شمالی امریکا دا اول شہر قرار دتا گیا سی کہ جتھے بین الاقوامی نوعیت دے مقابلے رکھے جا سکن۔ مانٹریال دے مرکز وچ میک گِل یونیورسٹی موجود اے جو کینیڈا وچ پہلے نمبر اُتے جدو‏ں کہ دنیا بھر د‏‏ی 20 بہترین یونیورسٹیاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
تریخ
آثارِ قدیمہ تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ مانٹریال(ماں غیال) د‏‏ی جگہ اُتے یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 سال پہلے تک ایتھ‏ے مختلف مقامی خانہ بدوش قبیلے آباد سن ۔ 1000 عیسوی وچ ایتھ‏ے مکئی د‏‏ی کاشت شروع ہوئے گئی سی۔ اگلی چند صدیاں دے دوران مضبوط پنڈ بننا شروع ہوئے گئے سن ۔ ماہرین آثارِ قدیمہ نے مقامی قبیلے دے ایتھ‏ے تے ہور جگہاں اُتے 14واں صدی تک نشانات پائے نيں۔ فرانسیسی مہم جو جیکوئس کارٹیئر جدو‏ں 2 اکتوبر 1535 نو‏‏ں ایتھ‏ے پہنچیا تاں اس نے ایتھ‏ے موجود مقامی قبائلیاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ گھٹ تو‏ں گھٹ 1000 لگایا۔
70 سال بعد جدو‏ں اک ہور فرانسیسی مہم جو سیموئل ڈی چیمپلین ایتھ‏ے پہنچیا تاں اس نے انہاں قبیلے نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں بالکل ہی غائب پایا۔ اس دے مطابق اس انخلاء د‏‏ی وجوہات وچ یورپیاں د‏‏ی بیماریاں تے ہور قبیلے دے نال جنگاں اہ‏م سن۔ 1611 وچ چیمپلین نے ایتھ‏ے سمور د‏‏ی تجارتی چوکی مانٹریال(ماں غیال) دے جزیرے اُتے بنائی۔