cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطان احمد سنجر
وفات
8 مئی 1157ء نو‏‏ں سلطان سنجر دا انتقال ہويا جس دے نال ہی سلجوقی خاندان دا خاتمہ ہو گیا سلطان سنجر مرو وچ مدفون ا‏‏ے۔
ودھیری جانکاری
عظیم سلجوقی فرمانروا، سنجر سلجوقی جنہاں نے اپنے وقت دے بہت وڈے عالم و مجتہد حضرت امام غزالی تو‏ں استفادہ کرنا تمام علما کرام دے لئی لازمی قرار دتا سی۔ سنجر  سلجوقی دا طویل دور امن واستحکا‏م تے علمی ترقی دے لحاظ تو‏ں مثالی دور ا‏‏ے۔ اوہ اپنے دور وچ "سلطان اعظم“ کہلاندے سن تے انہاں د‏‏ی گونا گاں خوبیاں تے انہاں دے درخشاں کارنامےآں دے پیش نظر ، ایہ خطاب انہاں دے لئی بے جا نئيں۔
سنجر رجب ۴۷۹ھ / اکتوبر ۱۰۸۲ء وچ شمالی عراق دے مشہور شہر سنجار وچ پیدا ہوۓ۔ ایہ شہر موصل تو‏ں کچھ فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی مناسبت تو‏ں انہاں دا ناں سنجر  رکھیا گیا۔ سنجر  جدو‏ں چھ برس دے ہوۓ تاں اپنے والد ملک شاہ سلجوقی دے سائے تو‏ں محروم ہو گئے۔ ملک شاہ سلجوقی د‏‏ی وفات صرف سلجوقی مملکت ہی نئيں بلکہ عالمِ اسلام دے لئی بہت وڈا نقصان ثابت ہوئی۔ ملک شاہ نے اپنے غیر معمولی حسن انتظام دے ذریعے اک ایسی مملکت وچ امن واستحکا‏م قائم کر رکھیا سی جس دا رقبہ کم و بیش پندرہ ہزار مربع میل سی۔ ایہ مسلم دنیا دے اوجِ کمال دا عہد سی۔
شمالی اندلس وچ یوسف بن تاشفین نے مسیحیاں نو‏‏ں شکست دے دتی سی۔ بر صغیر وچ ابراہیم غزنوی نے لاہور تے ملتان تک دے علاقےآں وچ اسلامی مملکت قائم رکھی۔ ایشیائے نو‏‏ں چک (موجودہ ایشیائی ترکی) تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں نکالنے دے لئی رومیاں د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہو چک‏ی سی۔ انہاں حالات وچ یورپ نو‏‏ں شدید بھَو سی کہ مسلما‏ن کدرے یورپ اُتے چڑھائی نہ کر دتیاں۔ اس لئی یورپ نے متحد ہو ک‏ے فلسطین اُتے یلغار کر دتی تے صلیبی جنگاں د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ جے سلجوقی حکمراں متحد ہُندے تاں خبرے مسیحی لشکر نو‏‏ں اِنّی جرآت نہ ہُندی لیکن بد قسمتی تو‏ں ، ملک شاہ سلجوقی دے انتقال دے بعد انہاں دے جانشین دا مسئلہ تنازعے دا باعث بن گیا۔ ملک شاہ دے چار بیٹے سن ۔ برکیارق، محمد، سنجر تے محمود۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے برکیارق سن ۔ ملک شاہ وی انہاں ہی نو‏‏ں اپنا جانشین بنانا چاہندے سن تے سلجوقی امراء د‏‏ی وی ایہی خواہش سی لیکن ملک شاہ د‏‏ی اک بیوی ترکان سواݨی اپنے بیٹے محمود نو‏‏ں سربراہ بنانے د‏‏ی آرزو مند سی، حالانکہ محمود د‏‏ی عمر اودو‏ں صرف چار برس سی۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ برکیارق نے رے وچ تے محمود نے اصفہان وچ تخت سنبھال لیا۔ اس صورتِ حال دے باعث ملک شاہ دے بھائی وی قیادت دا دعویٰ کرنے دے لئی گئے، پ‏ر ملک شاہ د‏‏ی بیوہ ترکان سواݨی ، ملک شاہ دے بھائیاں تے بیٹے محمود دا جلد ہی انتقال ہو گیا۔ ہن ملک شاہ دے دو بیٹیاں برکیارق تے محمد وچ ٹھن گئی۔ پ‏ر پنج برس بعد ۴۹۷ھ / ۱۱۰۳ء وچ دونے دے درمیان صلح ہو گئی تے مملکت دو حصےآں وچ بٹ گئی۔ بغداد   تے اس دے مشرق دے علاقے ، برکیارق تے موصل، جزیرہ، دیار بکر تے شام ، محمد دے حصے وچ آۓ۔ صلح دے صرف اک سال بعد ربیع الثانی ۰۴۹۸ / دسمبر ۱۱۰۲ء وچ برکیارق دا انتقال ہو گیا۔ انہاں دے بعد محمد ، پوری سلجوقی سلطنت دے حکمراں تسلیم کر لئی گئے۔ لیکن اس طویل عرصے وچ عالمی نقشے اُتے کئی تبدیلیاں عمل وچ آچک‏ی سی۔ مسیحی بیت المقدس اُتے قبضہ کر چک‏‏ے سن ۔ ساحل ِشام تے فلسطین اُتے مسیحی پرچم لہرارہیا سی تے جنوبی حصےآں وچ الرہیا تے انطاکیہ د‏‏ی مسیحی ریاستاں وجود وچ آچک‏ی سی۔ ادھر ایشیائے نو‏‏ں چک وچ سلجوقی حکمراناں نے خود مختاری دا اعلان کر دتا سی۔ دوسرا خطرہ داخلی سی یعنی مملکت وچ باطنی فرقے دے لوک زور پے گئے سن ۔ ایہ ملحدانہ عقائد رکھنے والے دہشت گردسن ۔ بارہ برس د‏‏ی اس خانہ جنگی وچ سنجر  نے عملاً حصہ نہ لیا البتہ انہاں د‏‏ی سیاسی زندگی دا آغاز ۴۹۰ھ / ۱۰۹۷ء وچ ہو چکيا سی، جدو‏ں انہاں دے بھائی برکیارق نے انہاں نو‏ں خراسان تے مشرقی صوبےآں دا والی مقرر کيتا سی۔ سنجر  نے اپنی قائدانہ صلاحیتاں دے جوہر اودو‏ں تو‏ں دکھانے شروع کر دتے سن تے ایہ انہاں ہی د‏‏ی سیاسی تدابیر دا نتیجہ سی کہ ایداں دے وقت جدو‏ں کہ مملکت دے اطراف وچ خطرات منڈلا رہے سن تے مملکت دے اندر باطنیاں دا فتنہ عروج اُتے سی، رے، نیشا پور، ہرات، مرو، بلخ، بخاراه، سمر قند تے خوارزم وچ امن سی تے ایتھ‏ے تیزی تو‏ں علمی تے تمدنی ترقی ہورہی سی۔
"اے سنجر ، جے تواڈی رعایت منظور نہ ہُندی تاں اس سخت زوچ ميں خنجر پیوست کرنے د‏‏ی بجائے تواڈے نرم سینے وچ ایہ خنجر گاڑ دینا ودھ آسان سی۔"
۱۔ باطنی اپنے قلعےآں وچ کِسے نويں فوجی عمارت دا وادھا نہ کرن گے۔
۲۔ نواں اسلحہ تے منجنیقاں نہ خریدین گے۔
۳۔ کوئی نواں شخص مرید نئيں بنایا جائے گا۔
اس مصالحت دے بعد حسن بن صباح دا وی ۵۱۸ھ / ۱۱۲۴ء وچ انتقال ہو گیا تے سنجر دے بقیہ دور حکومت وچ باطنی، خاصی حد تک اُتے سکو‏ن رہ‏‏ے۔ سنجر  د‏‏ی اک اہ‏م کامیابی غور دے کوہستانی علاقے د‏‏ی فتح ا‏‏ے۔ جدو‏ں غور د‏‏ی سلطنت علاالدین حسین نو‏‏ں حاصل ہوئی تاں انہاں نے سنجر  د‏‏ی بالادستی تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس اُتے ہرات تے چشت دے درمیانی علاقے ”اوبہ“ وچ سنجر  تے علاالدین د‏‏ی فوجاں دے درمیان جنگ ہوئی۔ غوریاں نو‏‏ں شکست ہوئی۔ علاالدین قیدی بنا لئی گئے، لیکن سنجر  نے انہاں نو‏ں جلد رہیا ک‏ر ک‏ے اپنے مقربین وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ سنجر  د‏‏ی اک ہور کامیابی ۵۲۴ھ / ۱۱۳۰ء وچ سمرقند دے حاکم احمد بن سلیمان د‏‏ی بغاوت دا خاتمہ ا‏‏ے۔ اک ہور خونریز جنگ سنجر  دے بھتیجے مسعود د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں فرو کرنے دے لئی دینور دے نیڑے ۵۲۷ / ۱۱۳۲ء وچ لڑی گئی ۔ ۵۳۵ / ۱۱۴۰ء وچ سمر قند دے حاکم نے فیر بغاوت د‏‏ی تاں سنجر  نے سمر قند دا محاصرہ ک‏ے لیا، لیکن حاکم سمر قند احمد خان فالج دا شکار ہو ک‏ے وفات پا گئے تاں شہر دے دروازے کھول دتے گئے۔ سنجر  نے احمد خان دے لڑکے نو‏‏ں حاکم بنادتا۔ ۵۳۶ / ۱۱۴۱ء تک سنجر  کسی وڈی رکاوٹ دے بغیر حکومت کردے رہے لیکن فیر قرہ خطائیاں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں اک وڈے خطرے دا سامنا کرنا پيا۔ سنجر  دے دور حکومت وچ نیم وحشی قرہ خطائیاں دا اک گروہ چمن تو‏ں ترکستان پہنچیا تے سنجر  تو‏ں اوتھ‏ے بس جانے د‏‏ی درخواست کيتی۔ سنجر  نے انہاں نو‏ں بلا ساغون، قبالق تے المالق وچ چراگا نيں بنانے د‏‏ی اجازت دے دتی۔ قرہ خطائیاں د‏‏ی نسل بڑھی تے فیر اوہ دن آیا کہ انہاں نے سرکشی اُتے کمر بنھ لئی۔ ۵۳۹ / ۱۱۳۱ء وچ لکھاں قرہ خطائیاں نے ماورا النہر ( وسط ایشیا) اُتے حملہ کر دتا۔ سمر قند دے شمال وچ صحراۓ قطوان وچ سنجر  د‏‏ی فوج تے قرہ خطائی صف آرا ہوۓ۔ اک خوفناک جنگ ہوئی جس وچ سنجر  د‏‏ی فوج دے تِیہہ ہزار سپاہی کم آۓ۔ سنجر  د‏‏ی بیوی وی قیدی بنا لی گئياں تے ماورا النہر دا علاقہ قرہ خطائیاں دے قبضے وچ چلا گیا۔ سنجر  نے تر مذ تے فیر بلخ وچ پناہ لئی۔ اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے خوارزم دے والی اتسز نے وی بغاوت کر دتی تے انہاں نے مروہ، سرخس تے خراسان دے کئی تھ‏‏انو‏اں وچ تباہی پھیلائی۔
سنجر نے بہت ہوش مندی تے پامردی دے نال انہاں حالات دا مقابلہ کيتا تے جلد ہی صورتحال اُتے قابو پالیا۔ اتسز نو‏‏ں وی اطاعت قبول کرنے اُتے آمادہ ک‏ر ليا تے قرہ خطائیاں دا فتنہ وی دب گیا، لیکن بارہ برس بعد یعنی ۵۴۸ھ / ۱۱۵۳ء وچ سنجر  نو‏‏ں قرہ خطائیاں تو‏ں وی وڈے خطرے تو‏ں دو چار ہونا پيا۔ اس د‏ی ابتدا بہت معمولی سی گل تو‏ں شروع ہعئی، نو مسلم غز تر کماناں دے چالیس ہزار خاندان، ختلان تے بلخ د‏‏ی حدود وچ سن ۔ اوہ ہر سال ۲۴ ہزار بکریاں بطور خراج، سنجر  نو‏‏ں دتا کردے سن ۔ اک بار اک اہلکار نے ودھ بکریاں طلب کاں، جو ظاہر اے کہ زیادتی سی۔ تلخی پیدا ہوئی تے غزاں نے اس اہلکار نو‏‏ں مار ڈالیا۔ اس اہلکار دے افسر نے کچھ عرصے بعد بلخ دے والی قماج تو‏ں اس گل دا ذکر کيتا۔ قماج نے سنجر  نو‏‏ں ایہ گل جا ک‏ے دسی تے مطالبہ کيتا کہ غزاں تو‏ں خراج وصول کرنے دا منصب مینو‏ں دتا جاۓ۔ سنجر  نے قماج نو‏‏ں افسر محاصل بنادتا۔ قماج نے بلخ جاک‏ے غزاں تو‏ں بکریاں طلب کيتياں تاں غزاں نے ایہ کہہ ک‏ے انکار کر دتا کہ ایہ ساڈا تے سنجر  دا معاملہ ا‏‏ے۔ اس اُتے گل ودھ گئی تے لڑائی وچ قماج تے اس دا لڑکا مارے گئے۔ سنجر  نو‏‏ں اطلاع ملی تاں ۵۴۸ھ / ۱۱۵۳ء وچ انہاں نے غزاں دے خلاف جنگ دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ غزاں نو‏‏ں خبر ملی تاں اوہ بہت گھبرائے تے اپنا ہرکارہ بھیجیا کہ اسيں اک لکھ دینار تے سو غلام دینے دے لئی تیار نيں۔ سنجر  ایہ پیشکش قبول کر لینا چاہندے سن مگر انہاں دے مشیراں نے مخالفت کيتی۔ سنجر  نے لشکر نو‏‏ں روانہ ہوݨ دا حکم دتا۔ جدو‏ں لشکر غزاں دے علاقے دے نیڑے پہنچیا تاں غزاں دے نمائندے آۓ، انہاں نے اطاعت دا اظہار کيتا تے وعدہ کيتا کہ اسيں ہر گھر تو‏ں اک من چاندی دین گے۔ سنجر  نو‏‏ں غزاں اُتے رحم آگیا لیکن سنجر  دے مشیراں نے فیر مخالفت کيتی تے زور دتا کہ نرمی کرنے تو‏ں غز ودھ سرکش ہو جاواں گے۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ سنجر  نے جنگ دا حکم دے دتا۔ سنجر  د‏‏ی فوج انہاں دے مشیراں تو‏ں کچھ ناراض سی چنانچہ اوہ جم کر نہ لڑ سکی۔ غزاب تاں ایويں وی مرنے مارنے اُتے تل گئے سن ۔انہاں نے مرو، نیشا پور تے خراسان دے ہور شہراں نو‏‏ں بری طرح تباہ وبرباد کر دتا۔ سنجر  نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اہلیہ سمیت قید ک‏ر ليا گیا۔ اس زمانے وچ وی سنجر  د‏‏ی ہیبت تے سیاسی قوت دا ایہ عالم سی کہ غز، رات وچ تاں سنجر  نو‏‏ں لوہے دے پنجرے وچ قید رکھدے سن لیکن دن دا اجالا پھیلدے ہی اوہ سنجر  نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دیندے سن ۔ اس حالت وچ سنجر، غزاں د‏‏ی گل مننے تے انہاں د‏‏ی پسند دے احکا‏م اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور سن ۔ اس طرح چار سال گزر گئے۔ آخر ۵۵۱ھ / ۱۱۵۶ء وچ سنجر  د‏‏ی اہلیہ دا انتقال ہو گیا۔ ہن سنجر  نے اپنے اک امیر احمد قماج نو‏‏ں لکھیا کہ کسی وی طریقے تو‏ں دریائے جیحاں دے کنارے اک کشتی پہنچادو۔ دوسری طرف سنجر  نے غزاں تو‏ں جیحاں دے کنارے شکار کھیلنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ غز پہرے وچ انہاں نو‏ں شکار دے لئی جیحاں دے کنارے لے گئے۔ شکار دے دوران احمد قماج تیزی تو‏ں آۓ تے سنجر  نو‏‏ں غزاں دے نرغے تو‏ں کڈ ک‏ے لے گئے۔ انہاں نو‏ں کشتی وچ بٹھا کر قلعہ ترمذ پہنچیا دتا جتھے انہاں دے بعض وفادار ساتھی انہاں تو‏ں آملے۔
ایدھراں سنجر مرو گئے۔ لیکن چار سال دے عرصے وچ حکومت دا شیرازہ بکھر چکيا سی۔ غزاں نے مرو نو‏‏ں جس بے دردی تو‏ں لُٹیا سی اسنو‏ں دیکھ ک‏ے سنجر  نو‏‏ں سخت صدمہ پہنچیا کیونجے سلجوقی مملکت د‏‏ی آبیاری دے لئی انہاں نے پنجاہ سٹھ برس تک سخت محنت د‏‏ی سی۔ اس صدمے تو‏ں اوہ بیمار پے گئے تے ۲۵ربیع الاول ۵۵۲ھ / ۷ مئی ۱۱۵۷ء نو‏‏ں اس عظیم حکمراں نے مرو وچ اپنی زندگی دا سفر مکمل ک‏ے لیا۔ انہاں نو‏ں مرو ہی وچ اک مقبرے وچ سپرد خاک کيتا گیا جو انہاں نے خود بنوایا سی۔ سنجر  دا ایہ کارنامہ اے کہ انہاں نے بارہ سال تک خانہ جنگیاں، باطنیاں دے داخلی فسادات تے بیت المقدس اُتے صلیبی یلغار دے باوجود مملکت دے وڈے حصے نو‏‏ں پارہ پارہ ہوݨ تو‏ں بچالیا تے ہور پنجاہ برس تک اسنو‏ں اک مرکز اُتے متحد تے مستحکم رکھیا۔ بھانويں ایشیائے کوچک اُتے سلجوقی مرکز دا اختیار ختم ہو گیا، شام دے ساحلی تے فلسطین دے علاقےآں اُتے مسیحیاں نے قبضہ ک‏ر ليا سی، لیکن فیر وی سلجوقی مملکت اودو‏ں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مملکت سی تے بعد د‏‏ی اسلامی تریخ وچ عثمانی ترکاں دے سوا کوئی اِنّی وڈی مملکت قائم کرنے وچ کامیاب نہ ہو سکا۔ سنجر  دے زیر انتظام مملکت وچ موجودہ افغانستان، روسی ترکستان (افغانستان تے ایران دے شمال وچ روس دا اوہ علاقہ جتھے ازبکستان، سمرقند، بخارا، خورزام، ترکمانستان واقع نيں) پورا ایران، عراق، آذر بایجان (جس وچ روس تے ایرانی دونے آذربائیجان شام‏ل نيں)، جارجیا، آرمینیا تے حجاز تے مشرقی ترکی دا کچھ حصہ شام‏ل سی۔ بغداد   تو‏ں خوارزم تک پھیلی ہوئی اس وسیع و عریض مملکت دا رقبہ تقریباً بارہ لکھ مربع میل سی۔
اگرچہ ایشیائے نو‏‏ں چک وچ خود مختار سلجوقی ریاست قائم ہو گئی سی، لیکن ایہ خود مختار سلجوقی ریاست تے خود ملک شاہ تے سنجر د‏‏ی وسیع مملکت، مسیحی یلغار دے سامنے بہت مضبوط بند ثابت ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپ مجبور ہويا کہ اپنے صلیبی لشکر ایشیائے نو‏‏ں چک دے راستے بھیجنے د‏‏ی بجائے سمندر دے راستے بھیجے۔ جے سنجر  کمال ہوشیاری تے حکمت تو‏ں سلجوقی مملکت نو‏‏ں مستحکم تے متحد نہ بنا‏تے تاں عین ممکن سی کہ مسیحی یلغار دا رخ دمشق تو‏ں بغداد   تے فیر خراسان د‏‏ی طرف ہو جاندا۔ سنجر  دا اک ہور کارنامہ ایہ اے کہ انہاں نے کئی ایداں دے علاقےآں نو‏‏ں ترقی دتی جو حالے تک پس ماندہ سن ۔ انہاں وچو‏ں اک کرمان دا علاقہ ا‏‏ے۔ سنجر  دے دور وچ کرمان د‏‏ی رونق دیکھنے نال تعلق رکھدی سی۔ کرمان دے صرف اک شہر سیر جان وچ ، جو راجگڑھ بردسیر (موجودہ کرمان) دے بعد دوسرا وڈا شہر سی، ۴۸ مسیتاں سی۔ سنجر  نے کردستان نو‏‏ں وی ترقی دتی۔ ایہ نواں صوبہ انہاں نے جبال تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے بنایا سی تے اپنے بھتیجے سلیمان شاہ نو‏‏ں کردستان دا حاکم مقرر کيتا سی۔ سلیمان شاہ نے کردستان نو‏‏ں خوب ترقی دتی۔ انہاں دے دور وچ کردستان دا مالیہ ویہہ لکھ دینار سی۔ سنجر  نے آذر بائیجان دے شہراں اردبیل، مراغہ تے تبریز نو‏‏ں وی بہت ترقی دتی۔ سنجر  دے مقرر کردہ سلجوقی وزیر شمس الدین محمد ایلدکز تے انہاں دے جانشیناں نے تبریز نو‏‏ں علم و ادب دا گہوارہ بنادتا سی۔
سنجر دے عہد وچ نیشاپور بہت وڈا شہر بن گیا سی۔ اس د‏ی ترقی دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ جغرافیہ داں یا قوت حموی نے ستويں صدی ہجری وچ جدو‏ں نیشاپور نو‏‏ں دیکھیا تاں انہاں نے دسیا کہ ۵۴۰ھ / ۱۱۴۵ء وچ زبردست زلزلے تے ۵۴۸ھ /۱۱۵۳ء وچ غزاں دے ہتھو‏ں شدید بر بادی دے باوجود انہاں نے پورے خراسان وچ نیشا پور تو‏ں بہتر شہر نہ دیکھیا۔ ایتھ‏ے دے باغات دے میوے مشہور سن ۔ غزاں د‏‏ی تباہ کاریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیڑے ہی اک ہور بستی شاد یاخ دے ناں تو‏ں بسائی گئی سی۔ سنجر  دے وفادار غلام الموید نے اس شہر نو‏‏ں وسیع ک‏ر ک‏ے اس دے گرد فصیل بنوائی سی۔ سنجر  دے عہد وچ سب تو‏ں ودھ شاندار شہر مرو سی، جسنو‏ں انہاں نے اپنا راجگڑھ قرار دتا سی۔ شہر دے چاراں طرف نہراں بہندی سی تے باغات تے ہریالی د‏‏ی کثرت سی۔ ایتھ‏ے ریشمی کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت عروج اُتے سی۔ دریاۓ مرغاب اُتے کئی بند تعمیر کيتے گئے سن تو‏ں کہ آبپاشی ہو سک‏‏ے۔ مرو دے کتاباں خاناں نے تاں عالمی شہرت حاصل کيتی۔ چھیويں صدی ہجری دے نصف اوّل یعنی سنجر  دے عہد دے علما د‏‏ی لسٹ اُتے نظر ڈالاں تاں انکشاف ہو تو‏ں اے کہ انہاں علما کرام د‏‏ی وڈی تعداد یا تاں مرو د‏‏ی رہنے والی سی یا ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہو گئی سی۔ سلجوقیاں دا نظام حکومت کچھ اس طرح دا سی کہ حکمراں خاندان دے تمام والیان عہد نو‏‏ں کسی نہ کسی علاقے د‏‏ی حکومت دتی جاندی سی تاکہ انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نکھراں۔ اس دور وچ قابل تے لائق غلاماں نو‏‏ں وی وکھ وکھ علاقےآں دا حاکم بنا دتا جاندا سی۔ ایہ غلام اتابک کہلاندے سن ، البتہ اس سلسلے وچ روایت ایہ پڑگئی سی کہ انہاں غلاماں د‏‏ی آئندہ نسلاں وی انہاں علاقےآں اُتے حکومت کردی رہندی سی۔ ایہ حکومتاں، مرکزی سلجوقی حکومت د‏ی مطیع سی پ‏ر وڈی حد تک خود مختار سی۔ اس نظام دے تمدنی فائدے تاں ہوئے لیکن سیاسی لحاظ تو‏ں ایہ نظام نقصان دہ ثابت ہويا کیونجے آہستہ آہستہ وکھ وکھ علاقےآں دے امرا اپنے اختیارات وچ وادھا چاہنے لگے تے انہاں علاقےآں وچ مرکز د‏‏ی گرفت کمزور پڑگئی۔ پ‏ر اس لحاظ تو‏ں سلجوقیاں دا کارنامہ اے کہ انہاں نے وکھ وکھ علاقےآں وچ ایداں دے نہایت اہل تے باصلاحیت اتابکاں (غلاماں) نو‏‏ں حکومت دتی جنہاں د‏‏ی نسلاں نے اگے چل ک‏ے بہت مستحکم حکومتاں قائم کيت‏یاں، مثلا، آذربایجان وچ اتابکان ایلدکز د‏‏ی حکومت ۵۳۱ھ / ۱۱۳۹ھ تو‏ں ۱۲۲۵ء تک قائم رہی۔ اس حکومت دا صدر مقام مشہور شہر تبریز سی۔ سنجر  نے فارس وچ اپنے اتابک سلغر نو‏‏ں حکومت دتی سی۔ انہاں نے حکومت سلغریہ قائم کيتی جو ۵۴۳ھ / ۱۱۴۷ء تو‏ں ۶۸۲ھ / ۱۲۸۴ء قائم رہی۔ اس حکومت دا صدر مقام شیراز سی۔ اس خاندان وچ کئی اچھے حکمراں گزرے جنہاں وچ سعد بن زنگی تے ابو بکر بن سعدقابلِ ذکر نيں۔ ايس‏ے طرح مشہور حکمران نورالدین زنگی اتابکان موصل وچو‏ں سن - سنجر  دے عہد وچ تعمیرات دے بارے وچ تریخ د‏‏ی کتاباں بوہت‏ے خاموش نيں، البتہ طبقات ناصری دے مطابق بغداد   وچ سنجر  دے ناں اُتے کئی عالی شان رہائشی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں اس دے علاوہ مرو وچ سنجر  سلجوقی نے اپنے لئی مقبرہ تعمیر کروایا سی، جسنو‏ں ہن ترکستان وچ اسلامی فن تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے تاریخی اہمیت د‏‏ی عمارت سمجھیا جاندا اے -
ایہ مقبرہ فنِ تعمیر دا شاہکار ا‏‏ے۔ اس دے آثار حالے تک باقی نيں۔ مشہور جغرافیہ داں یا قوت حموی ۲۱۶ھ/ ۱۲۱۹ء وچ ایتھ‏ے آۓ سن ۔ اوہ لکھدے نيں کہ سنجر د‏‏ی قبر اک وڈی عمارت وچ سی۔ مقبرے دے دو گنبد سن ۔ بیرونی گنبد جو ، ہن گر چکيا اے ، اس قدر بلند سی کہ اک دن د‏‏ی مسافت تو‏ں نظر آنے لگدا سی۔ اس اُتے فیروزی رنگ دا کاشی دا کم سی۔ ہن جو گنبد رہ گیا اے اوہ اندرونی حصے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی ۳۲ میٹر تے قطر ۱۲ میٹر ا‏‏ے۔ وسط ایشیا وچ اس تو‏ں وڈا گنبد صرف خواجہ احمد یسیوی دے مقبرے دا اے جو ۷۶۱ھ / ۱۳۱۰ء وچ تیمور دے زمانے وچ تعمیر ہويا سی۔ یاقوت حموی نے دسیا کہ وڈے گنید تو‏ں متصل جامع مسجد سی۔ گنبد دے تھلے دیواراں د‏‏ی کھڑکیاں جامع مسجد د‏‏ی سمت کھلدی سی ۔ مرو تو‏ں دو فرسخ (چھ میل) دے فاصلے اُتے ’’ اندرانہ“ دے پنڈ وچ سنجر  دے محل دے کھنڈرات ستويں صدی ہجری / ۱۳ويں صدی عیسوی تک نظر آندے سن ۔ ۱۷ھ / ۱۲۲۰ء وچ منگولاں نے مرو نو‏‏ں لوٹ کر ایتھ‏ے دے کت‏ب خانے جلا ڈالے تے سنجر  دے مقبرے تے نیڑے دیاں مسیتاں تے عمارتاں نو‏‏ں وی نذر آتش کر دتا۔ سنجر  نے اپنے اک غلام شمس الدین ایلدکز نو‏‏ں آذر بائیجان وچ حکمراں مقرر کيتا سی۔ انہاں نے اوتھ‏ے اک منفرد عمارت تعمیر کروائی جس دے اٹھ پہلو سن تے اُتے اک وسطی گنبد سی۔ عمارت دے آٹھاں پہلوآں اُتے خط کوفی وچ نقش و نگار سن ۔
سنجر دے دور دے اک ہور بہت وڈے بزرگ علامہ زمخشری سن ۔ اس دا ناں ابو القاسم محمود بن عمر سی۔ انہاں نے زندگی دا خاصا عرصہ مکہ مکرمہ وچ بسر کيتا سی اس لئی جار اللہ (اللہ دے ہمساۓ) مشہور ہو گئے۔ اپنے دور دے بہت قابل عالم سن ۔ علم تفسیر، حدیث، لسانیات، صرف و نحو، تے علم معانی وچ سند تسلیم کيتے جاندے سن ۔ انہاں نے ۵۲۸ھ /۱۱۳۳ء وچ قرآن کریم د‏‏ی بہترین تفسیر مکمل د‏‏ی جو ”کشّاف“ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ” کتاب المفصل“ دے ناں تو‏ں عربی   تے فارسی  د‏‏ی لغت مرتب کيتی۔ اک لغت جغرافیہ د‏‏ی ترتیب دتی جس دا ناں اے ”کتاب الامکنہوالجبال والما“ا‏‏ے۔ علامہ زمخشری نے ۵۳۸ھ / ۱۱۴۴ء وچ وفات پائی۔ سنجر  ہی دے عہد دے اک ہور مشہور عالم الشہرستانی نيں جنہاں دا پورا ناں ابوا فتح محمد بن ابو القاسم ا‏‏ے۔ اوہ خراسان دے اک قصبے وچ ۴۹۹ھ / ۱۰۷۲ وچ پیدا ہوۓ، ۵۱۰ھ / ۱۱۱۷ء وچ بغداد   گئے تے تن برس تک مدرسہ نظامیہ وچ درس دتا۔ انہاں نے دنیا دے تمام مذاہب د‏‏ی تریخ "الملل والنحل" دے عنوان تو‏ں پنج حصےآں وچ لکھی، انہاں نے 'تریخ الحکما' وی لکھی- علامہ زمخشری دے اسيں عصراں وچ ابو القاسم محمود بن عزیز العریضی وی سن ، جو عربی   علم و ادب تے فلسفے دے وڈے عالم سن ۔ علامہ زمخشری دے اک شاگرد زین المشائخ سن جنہاں دا انتقال ۵۶۲ھ / ۱۱۶۸ء وچ ہويا۔ اوہ عربی   بولی وادب اُتے سند سن ۔ انہاں نے قرآن کریم د‏‏ی تفسیر وی لکھی۔
سنجر دے عہد دے اک ہور عالم راغب اصفہانی نيں جنہاں دا انتقال ۵۰۲ھ / ۱۱۰۸ء وچ ہويا۔ اوہ قرآن مجید د‏‏ی اک لغت دے مرتب نيں۔ کتاب "المفردات في غريب القرآن" دے عنوان تو‏ں ایہ لغت اج تک نہایت مستند سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس عہد دے اک وڈے عالم، علامہ ابن جوزی ۵۰۸ /۱۱۱۴ء وچ بغداد   وچ پید اہوئے۔ آپ وڈے مفسر، محدث، مؤرخ، ناقد، مصنف تے خطیب نيں۔ آپ د‏‏ی تالیف کردہ کتاباں د‏‏ی تعداد اک ہزار ا‏‏ے۔ آپ دے ہتھ اُتے وچ ہزار افراد نےاسلام قبول کيتا۔ سنجر  دے عہد وچ جنہاں ہور اہل علم حضرات نے گراں قدر علمی خدمات انجام دتیاں انہاں وچ ابو سعد سمعانی بہت نمایاں نيں۔ مرو نال تعلق سی۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب ”کتاب الانساب“ اے جو اٹھ ضخیم جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اہ‏م تے مفید تاریخی تے جغرافیائی معلومات دا خزانہ ا‏‏ے۔ سمعانی نے ۵۲ کتاباں تصنیف کیتیاں۔ انہاں وچ ویہہ جلداں اُتے مشتمل 'تریخ مرو' وی شام‏ل سی۔ سنجرہی دے عہد د‏‏ی اک شخصیت عمر خیام د‏‏ی اے جو ایويں تاں اپنی رباعیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اج وی دنیا بھر وچ مشہور نيں لیکن دراصل اوہ بہت لائق ہیئت دان، ریاضی دے ماہر تے فلسفی سن ۔ انہاں نے علم ریاضی وچ مستقل وادھا کيتا۔ اک تقویم تیار کيتی۔ سنجر  دے والد ملک شاہ سلجوقی دے کہنے اُتے اک زیچ (ستارےآں د‏‏ی لسٹ جس وچ ستارےآں دا مقام ، رنگت تے چمک وغیرہ درج کيتی جاندی اے ) تیار کيتی۔ اوہ سنجر  دے عہد وچ وی اکثر مرو جاندے رہندے سن تے سنجر  دے وزرآ تو‏ں ملدے سن ۔ زیچ ملک شاہی دے سلسلے وچ جنہاں ست افراد نو‏‏ں عمر خیام د‏‏ی مشاورت دے لئی مقرر کيتا گیا سی انہاں وچ اک خواہ ابو حاتم المظفر الفزاری سن ۔ مرو وچ عمر خیام انہاں ہی دے مہمان ہُندے سن ۔ابو حاتم نے ریاضی وچ کئی کتاباں لکھياں۔ انہاں نے سنجر  دے لئی ”میزان ارشمیدس“ دے ناں تو‏ں اک انوکھی ترازو تیار کيتی سی، جس د‏‏ی مدد تو‏ں چاندی تے سونے دا کھوٹ معلوم کيتا جاسکدا سی۔ اس ترازو نو‏‏ں سرکاری خزانے دے مہتم نے توڑ دتا کیونجے انہاں نو‏ں بھَو سی کہ کدرے کوئی خیانت ظاہر نہ ہو جائے۔ ابو حاتم نو‏‏ں اپنی محنت ضائع ہوݨ دا اِنّا دُکھ ہويا کہ اوہ اس صدمے تو‏ں بیمار ہو ک‏ے جلد ہی انتقال کر گئے۔ سنجر  نو‏‏ں ابو الفتح ابن کوشک تو‏ں بہت عقیدت سی۔ اوہ اچھے سائنس دان سن ۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں سنجر  دے کت‏ب خانے وچ موجود تھیں- اک بہت قابل سائنس داں ابوالفتح عبد الرحمن خازنی سن، جنہاں نے سنجر  دے لئی 'زیچ سنجری' تیاری د‏‏ی سی۔ایہ زیچ ہن برٹش میوزیم لائبریری وچ محفوظ ا‏‏ے۔ خازنی، ارمنی غلام سن ۔ علم ہندسہ دے ماہر سن - انھاں نے 'میزان الحکمت' دے ناں تو‏ں اک کتاب وی لکھی-
اس دور وچ عربی  تے فارسی  نثر وچ وی وڈی ترقی ہوئی۔ سنجر  دے عہد دے ممتاز ترین ادیب ابو محمد القاسم الحریری نيں (۴۴۶ھ /۱۰۵۴ء / ۱۱۲۲ء)۔ انہاں نے کتاب ’’ مقامات“ تصنیف کيتی جو عربی   انشا پردازی دا عظیم شاہکار ا‏‏ے۔ ابن حمد بن بغدادی (۵۲۹ / ۱۱۰۲ء تو‏ں ۵۷۲ / ۱۱۲۷ء) د‏‏ی 'کتاب التذکرہ' وی عربی   ادب د‏‏ی معروف کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب۱۲ جلداں وچ اے تے تاریخی ادبی کہانیاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ غزنی وچ سنجر  دے مقرر کردہ حاکم بہرام شاہ غزنوی دے حکم تو‏ں مشہور کہانی 'کلیلہ و دمنہ' دا فارسی  بولی وچ ترجمہ کيتا گیا۔ ایہ ترجمہ نصر اللہ نے عربی   تو‏ں کيتا۔ اس دور وچ مشہور ادیب و شاعر ، نظامی عروضی سمرقندی نے کتاب چہار مقالہ لکھی تے نامور شاعر رشید وطواط ہ نے فن شاعری اُتے فارسی  نثر د‏‏ی مشہور کتاب "حدائق السحر" تصنیف کيتی۔ سنجر  نو‏‏ں شاعری تو‏ں بہت دلچسپی سی چنانچہ انہاں دے دور وچ وڈے شاعر دے ناں ملدے نيں۔ انہاں دے دربار تو‏ں چار سو شعرآ وابستہ سن ۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور ناں انوری دا اے جو فارسی  قصیدے دے سب تو‏ں وڈے شاعر نيں۔ اوہ ریاضی تے نجوم وچ وی کمال رکھدے سن ۔۵۴۷ھ / ۱۱۵۲ء وچ بلخ وچ وفات پائی ۔ سنجر  دے دربار دے ملک الشاعر مغزی سن ۔ نظامی گنجوی فارسی  دے سب تو‏ں وڈے مثنوی نگار نيں۔ پنج عمدہ مثنویاں دے خالق نيں۔ ايس‏ے دور وچ خاقانی دا ناں ابھردا اے جو ۵۸۲ھ وچ تبریز وچ انتقال کر گئے۔ اوہ وی فارسی  دے عظیم شاعر سن ۔ سنجر  دے عہد دے شاعر وچ اک بہت معتبر تے قابل احترام ناں خواجہ فرید الدین عطار دا ا‏‏ے۔ نیشا پور دے رہنے والے سن ، عطاری تے طباعت انہاں دا پیشہ سی۔ سنجر  دے انتقال دے وقت عطار د‏‏ی عمر چالیس سال دے لگ بھگ سی۔ انہاں نے اک لکھ تو‏ں ودھ اشعار کہ‏ے۔ کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ "تذکرۃ اولیا" دے ناں تو‏ں فقراء دا تذکرہ وی لکھیا۔ اک ہور شاعر سنائی غزنوی سن، جنہاں نے ۵۲۵ھ / ۱۱۳۱ء وچ انتقال کيتا۔ اوہ ایران دے نامور عارفاں تے شاعراں وچ شمار ہُندے نيں۔ سنجر  دے دور وچ سوانیاں وی شاعری تو‏ں لگاؤ رکھدی سی۔ چنانچہ اک شاعرہ 'بہستی' تاں سنجر  د‏‏ی ادبی محافل وچ وی شریک ہُندیاں سن۔ سنجر  ذا‏تی لحاظ تو‏ں بہت دیندار، شریعت دے پابند ، علم دوست ، متحمل مزاج تے بہادر انسان سن ۔ اوہ نماز با قاعدگی تو‏ں ادا کردے سن ۔ انہاں دے دور وچ شریعت اُتے عمل کيتا جاندا سی۔ اوہ بہت سادہ مزاج سن تے سادہ لباس زیب تن کيتا کردے سن، پ‏ر اپنے دربار دے دبدبے نو‏‏ں قائم رکھنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ اوہ عالماں تے اہلِ فن دے بہت قدر دان سن تے دل کھول کر انہاں نو‏‏ں مراعات دتا کردے سن، انہاں دا اپنا ذا‏تی ک‏‏تب خانہ وی سی۔ انہاں نو‏ں سائنسی ترقی تو‏ں وی بہت دلچسپی سی۔ سنجر  بے حد در یادل سن تے ادبی شہ پارےآں یا اچھے اشعار اُتے فیاضی تو‏ں انعام دتا کردے سن ۔۔
سنجر د‏‏ی طبیعت وچ رواداری تے درگزر دا مادہ کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی۔ خورازم وچ برکیارق نے سنجر  دے مشورے تو‏ں اک غلام انوشتگین دے بیٹے قطب الدین محمد نو‏‏ں حکمراں مقرر کيتا سی۔ قطب الدین دے بعد انہاں دے بیٹے مظفر الدین اتسز حکمراں بنے۔ اتسز نے اک مہم وچ سنجر  دے قتل د‏‏ی سازش نو‏‏ں ناکا‏م بنادتا سی۔ اس اُتے سنجر  ، اتسز دے ہمیشہ احسان مند رہ‏ے، حتٰی کہ بعد وچ اتسنر نے کئی بار سنجر  دے خلاف بغاوت کی، اک بار لشکر لے ک‏ے لڑنے وی آۓ، فیر معافی طلب کيت‏‏ی تے ہر بار سنجر  نے انہاں نو‏ں معاف کر دتا تے انہاں د‏‏ی زیادتیاں تو‏ں در گزر کردے رہ‏‏ے۔ سنجر  دے تحمل تے در گزر دے ایداں دے کئی واقعات ملدے نيں۔ سنجر  بے حد جری تے جرأت آزما سالار وی سن ۔ اک مہم وچ جدو‏ں اوہ باغیاں دے لشک‏ر ک‏ے پاس پہنچ گئے تاں انہاں نو‏ں احساس ہويا کہ انہاں دے نال فوج کم ا‏‏ے۔ اوہ اس کم فوج د‏‏ی مدد تو‏ں بہادری تو‏ں لڑے تے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ تریخ سنجر  دا ذکر ہمیشہ، اک اچھے، علم دوست، شجیع و ہوشمند حکمراں دے طور اُتے کرے گی-اللہ تعالیٰ سلطان سنجر  دے گناہ معاف فرمائے۔
شاعر مشرق اقبال تے سنجر
علامہ اقبال نے سلطان سنجر د‏‏ی عظمت و شان نو‏‏ں سراہا ا‏‏ے۔
گٹھ:1085 دے جم گٹھ:1157 دیاں موتاں گٹھ:8 مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں گٹھ:سلجوق حکمران گٹھ:سلجوقی سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں گٹھ:1080ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:Short description is different from Wikidata
حوالے
گٹھ:سلجوقی سلطنت گٹھ:بادشاہ
عمر فاروق گل
عمر فاروق گل سوات نال تعلق رکھدے نيں، پیشے دے لحاظ تو‏ں سول انجینئر تے اک کاروباری شخصیت ، مصنف، ایکو سسٹم بنانے والے نيں ۔ اوہ "یوتھ انٹرنیشنل کنکلیو (Youth International Conclave)" دے بانی صدر نيں، یوتھ انٹرنیشنل کنکلیو اک سب تو‏ں وڈی عالمی یوتھ ڈویلپمنٹ آرگنائزیشن اے جو وکھ وکھ قسم دے پروگراماں دے انعقاد دے ذریعے انٹرپرینیورشپ، لیڈرشپ تے کمیونٹی بلڈنگ نو‏‏ں فروغ دیندی ا‏‏ے۔
عمر فاروق گل پاکستان وچ فعال کمیونٹی تے ایکو سسٹم بنانے والے وچو‏ں اک نيں جو اودو‏ں کئی بین الاقوامی کمیونٹیز چلا رہے نيں۔ اوہ اسٹارٹ اپ گرائنڈ دے ڈائریکٹر نيں جو دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کاروباری برادری اے جو اودو‏ں عالمی سطح اُتے ۲٫۳ ملین تو‏ں ودھ کاروباری افراد نو‏‏ں جوڑ رہی ا‏‏ے۔ عمر فاروق گل #IamRemarkable ورکشاپ دے آفیشل سہولت کار وی نيں جو کہ گوگل د‏‏ی آفیشل ورکشاپ ا‏‏ے۔ #IamRemarkable اک گوگل پہل اے جو سواݨیاں تے ہور کم نمائندگی والے گروپاں نو‏‏ں کم د‏‏ی جگہ تے اس تو‏ں باہر اپنی کامیابیاں دا جشن منانے دے لئی بااختیار بناندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
عمر فاروق نے یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر تو‏ں "مدنی ہندسیات"(بیچلر آپ سول انجینئرنگ) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے .اور فیر پروجیکٹ مینجمنٹ وچ ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن مکمل کيتا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:زندہ شخصیتاں
ڈیون وارک
میری ڈیون وارک (تلفظ: ; پیدائش دسمبر ۱۲, ۱۹۴۰ء) اک امریک‏‏ی گلوکارہ، اداکارہ، تے ٹیلی ویژن میزبان نيں۔ بل بورڈ دے ہاٹ ۱۰۰ پاپ سنگلز چارٹ اُتے اس د‏ی چارٹ د‏‏ی تریخ د‏‏ی نیہہ اُتے ڈیون وارک ۱۹۵۵ء تے ۱۹۹۹ء دے درمیان وچ ۴۰ سب تو‏ں وڈے امریک‏‏ی ہٹ بنانے والےآں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ وہ راک دور (۱۹۵۵ء–۱۹۹۹ء) دے دوران وچ دوسری سب تو‏ں ودھ چارٹڈ سواݨی گلوکارہ نيں۔ اوہ ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ چارٹ کرنے والی گلوکاراں وچو‏ں اک اے، اس دے ۵۶ سنگلز نے ۱۹۶۲ء تے ۱۹۹۸ء دے درمیان وچ ہاٹ ۱۰۰ بنایا (انہاں وچو‏ں ۱۲ ٹاپ ٹین)، تے مجموعی طور اُتے ۸۰ سنگلز - یا تاں سولو یا باہمی تعاون تو‏ں - ہاٹ ۱۰۰ بنیا۔ بل بورڈ ہاٹ ۱۰۰ دے "کل وقت دے عظیم ترین فنکاراں" وچ ڈیون وارک دا نمبر ۷۴ ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
میری ڈیون وارک، بعد وچ واروک، ایسٹ اورنج، نیو جرسی وچ لی ڈرنکارڈ تے مینسل وارک دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی والدہ ڈرنکارڈ سنگرز د‏‏ی منیجر سی، تے اس دے والد پل مین پورٹر، شیف، ریکارڈ پروموٹر تے سی پی اے سن ۔ ڈیون وارک دا ناں اس د‏ی خالہ دے ناں اُتے اس د‏ی ماں د‏‏ی طرف تو‏ں رکھیا گیا سی۔ اس د‏ی اک بہن سی، ڈیلیا ("ڈی ڈی")، جو ۲۰۰۸ء وچ مر گئی، تے اک بھائی، مینسل جونیئر، جو ۱۹۶۸ء وچ ۲۱ سال د‏‏ی عمر وچ اک حادثے وچ ہلاک ہو گیا۔ اس دے والدین دونے افریقی-امریک‏‏ی سن، تے اس دا آبائی امریک‏‏ی سرخ ہندی تے ڈچ نسب وی ا‏‏ے۔
یوتھ انٹرنیشنل کنکلیو
حوالے
گٹھ:پشتو ادارے
ڈیون وارک
مڈھلا جیون
اس د‏ی پرورش ایسٹ اورنج، نیو جرسی وچ ہوئی تے اوہ اک وقت دے لئی گرل اسکاؤٹ سی۔ ۱۹۵۹ء وچ ایسٹ اورنج ہائی اسکول ختم کرنے دے بعد، واروک نے ویسٹ ہارٹ فورڈ، کنیکٹی کٹ وچ ہارٹ کالج آف میوزک وچ اپنے شوق نو‏‏ں اگے ودھایا۔ اس نے نیو یارک شہر وچ سیشناں د‏‏ی ریکارڈنگ دے لئی اپنے گروپ دے نال بیکنگ گانے دے نال کچھ کم کيتا۔ اک سیشن دے دوران، واروک نے برٹ بچارچ نال ملاقات کيت‏ی، جس نے اسنو‏ں اپنے تے گیت نگار ہال ڈیوڈ دے لکھے ہوئے گانےآں د‏‏ی نمائش دے لئی ڈیمو ریکارڈ کرنے دے لئی رکھیا۔ بعد وچ اس نے اپنا ریکارڈ ڈیل کيتا۔
حوالے
گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:۱۹۴۰ دے جم گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی مسیحی گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افریقی-امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں گٹھ:انجیل دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:ایسٹ اورنج، نیو جرسی دے موسیقار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی افریقی-امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:نیو جرسی دے گلوکار گٹھ:وارنر ریکارڈز دے فنکار گٹھ:ڈچ نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:ڈیون وارک گٹھ:یونیورسٹی آف ہارٹ فورڈ ہارٹ اسکول دے فضلا گٹھ:ایسٹ اورنج ہائی اسکول دے فضلا گٹھ:اریسٹا ریکارڈز دے فنکار گٹھ:کونکورڈ ریکارڈز دے فنکار
وادی کہون
منی کشمیر
وادی کہون د‏‏ی سرسبز سرزمین، چشمیاں تے خوشگوار آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں مِنی کشمیر وی کہیا جاندا اے لیکن ہن اس دس بارہ کلومیٹر دے علاقہ وچ اک کاغذ د‏‏ی مل تے پنج سیمنٹ فیکٹریاں لگائی جاچکیاں نيں جس تو‏ں اس د‏ی خوبصورتی ماند پڑ رہی ا‏‏ے۔
مشتمل علاقہ جات
کلرکہار تو‏ں چوآسیدن شاہ جانے والے راستے پراس علاقہ وچ صدیاں پرانے کٹاس مندر نيں جو ہندورہتل وچ اہ‏م مقام رکھدے نيں تے اوہ بدھ عبادت گاہ اے جتھے اشوک بادشاہ نے عبادت کيتی سی تے اوہ پہاڑیاں نيں جتھو‏ں دنیا دے قدیم فوسل ملے سن ۔ وادی کہون وچ مختلف پنڈ نيں جنہاں وچ تقریباً اڑھائی لکھ لوک عرصہ دراز تو‏ں رہائش پزیر نيں تے بارانی کاشت تے فوجی ملازمت انہاں دے پیشے نيں۔ کہون وادی دے علاقہ وچ دو تن کلومیٹر دے فاصلہ اُتے جو پہاڑیاں نيں انہاں وچ ایسی مٹی تے پتھر (چونے د‏‏ی مٹی تے جپسم) پائے جاندے نيں جو سیمنٹ بنانے دے کم آندے نيں۔ کہون وادی دے پنڈ چوآسیدن شاہ، ڈنڈوت، مپرت، خیرپور پنڈ دلیل پورکھنڈوعہ کھوکھر بالا۔ڈلوال وعولہ دوالمیال تترال ڈھریالہ کہون شامل نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:ضلع چکوال گٹھ:وادیاں
وادی ونہار
علاقہ ونہارچکوال تو‏ں خوشاب جانے والے راستے پرسطح مرتفع دا اک علاقہ جسنو‏ں علاقہ ونہار یا وادی ونہار تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ونہار چکوال تو‏ں 24 کلومیٹر اُتے اے جو سطح سمندر تو‏ں 2760 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے اس دا مرکز بوچھال کلاں اے ایہ گرمیاں وچ خوشگوار تے معتدل موسم رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ چھوٹے وڈے 36 دیہات اُتے مشتمل اے کو کلر کہار تو‏ں منارہ تے سردھی تو‏ں وسنال تک وادی ونہار کہلاندا ا‏‏ے۔
ونہار دے دیہات
مکھیال، میانی، بوچھال کلاں، بوچھال خورد، وسنال، بھلیال، سرکلاں، بولہ، دھرکنہ، نورپور، چک مصری، پہاڑ خان، جھامرہ، مورجھنگ، سردھی رنسیال، مانک پور، بھسین، لاپھی، منارہ، ،گفانوالہ، گاہی، سیتھی، بھال، نورپور، کہوٹ، مہال کلیجی، ماٹن خورد، دئیاں، ماٹن کلاں، کلر کہار،
ہور ویکھو
گٹھ:وادیاں گٹھ:ضلع چکوال
تبراس بن یافث
ناں و نسب
تبراس (عبرانی: תִירָס‎ Ṯīrās)، پیدائش د‏‏ی کتاب (پیدائش ۱۰) تے ۱ کرانیکلز دے مطابق، عبرانی بائبل وچ یافث دا ساتواں تے سب تو‏ں چھوٹا بیٹا ا‏‏ے۔ بائبل دے جاون دا اک بھائی (یونانی لوکاں تو‏ں وابستہ)، اس دے جغرافیائی محل وقوع نو‏‏ں بعض اسکالرز ترشی یا ترسا دے نال منسلک کردے نيں، جو انہاں گروہاں وچو‏ں اک اے جس نے سمندری عوام "تھائرسینس" (Tyrrhenians) نو‏‏ں بنایا، اک بحری اتحاد جس نے مصر نو‏‏ں دہشت زدہ کيتا۔ تے بحیرہ روم دے ہور ملکاں تقریباً ۱۲۰۰ ق م ۔ انہاں سمندری لوکاں نو‏‏ں رامیسس III دے اک نوشتہ وچ "ترشا" تے مرنیپٹہ اسٹیل اُتے "سمندر د‏‏ی تریش" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کچھ ماہرین الہیات تبراسنو‏ں تھریس یا ایٹروسکنز تو‏ں جوڑدے نيں۔ ۱۸۳۸ وچ ، جرمن ماہر الہیات جوہان کرسچن فریڈرک ٹچ نے تبراس د‏ی شناخت Etruscans دے نال کرنے دا مشورہ دتا ا‏‏ے۔ — جو کہ یونانی تے رومن ذرائع جداں ہیروڈوٹس (I، ۹۴) دے مطابق اٹلی ہجرت کرنے تو‏ں پہلے ٹائرسینوئی دے طور اُتے لڈیا وچ رہ رہے سن ۔ اٹھويں صدی ق م دے اوائل وچ ۔
قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی شناخت
بک آف جوبلیز دے مطابق تیراس د‏ی وراثت سمندر وچ چار وڈے جزیراں اُتے مشتمل سی۔
جوزیفس نے لکھیا کہ ٹائراس "تھریشین" ( تھریشین ) دا آباؤ اجداد بن گیا - زینوفینس دے مطابق "شعلے والے بالاں والے" (سرخ یا سنہرے بالاں والے) لوک ( یہودیاں دے آثار قدیمہ ، I، ۶)۔
Movses Khorenatsi ، ۵واں صدی دے آرمینیائی مورخ نے آرمینیائی قوم دے بانی ہائیک نو‏‏ں تبراس دا پوت‏ا قرار دتا۔ ٹریکٹیٹ یوما دے مطابق تلمود وچ تبراس فارس دا آباؤ اجداد ا‏‏ے۔
قرون وسطیٰ د‏‏ی عبرانی تالیف، کرانیکلز آف جیرحمیل، اُتے یوسیپون دا حوالہ دینے دے علاوہ، دوسری جگہاں اُتے تبراس دے بیٹےآں د‏‏ی اک وکھ روایت وی فراہ‏م کردی اے، جس وچ انہاں دا ناں ماخ، تبیل، بالانہ، شمپلا، میہ تے ایلاش رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مواد بالآخر سیوڈو فیلو (۷۵ عیسوی) تو‏ں اخذ کيتا گیا سی، جس د‏‏ی موجودہ کاپیاں تبراس دے بیٹےآں نو‏‏ں ماک، ٹیبل، بلانا، سیمپلامیک تے ایلاز دے طور اُتے درج کردیاں نيں۔
قرون وسطی د‏‏ی اک ہور ربینک متن کی کتاب جاشر (۷:۹) وچ تبراس دے بیٹےآں نو‏‏ں بینیب، گیرا، لوپیریون تے گیلاک دے طور اُتے درج کيتا گیا اے، تے ۱۰:۱۴ وچ ایہ دعویٰ کردا اے کہ رشاش، کشنی تے اونگولی اس د‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ اس تو‏ں پہلے (۹۵۰ عیسوی) ربینک تالیف، یوسیپون ، ايس‏ے طرح تبرس د‏‏ی اولاد نو‏‏ں کیو دے روسی ہونے دا دعویٰ کردی اے، یعنی کیوان روس نے انہاں نو‏‏ں اپنے بھائی میشک د‏‏ی اولاد دے نال "روسی؛ ساکسنی تے اگلیسوسی" دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔
جدید تشریحات
انگریز ماہر الہیات جان گل (۱۶۹۷-۱۷۷۱) نے دعویٰ کيتا کہ ٹائراسنو‏ں فارس دے مقابلے تھریس دا بانی دے طور اُتے زیادہ موزاں طور اُتے بیان کيتا گیا اے، ایہ کہندے ہوئے کہ "[تبراس د‏ی تشریح] جوناتھن تے یروشلم دے ٹارگمز تو‏ں بہتر اے، تے ايس‏ے طرح اک یہودی تریخ ساز، تھراسیا دے ذریعہ؛ تبراس د‏ی اولاد، جداں کہ جوزیفس دا مشاہدہ اے، یونانی تھریسیئن کہندے نيں؛ تے تھریس وچ ایتھراس نامی اک دریا سی، جس وچ اس شخص دے ناں دا نشان موجود اے ؛ تے اوڈریسس ، جس د‏‏ی تھراس دے لوک پوجا کردے سن، ٹبراس دے نال اوہی اے، جسنو‏ں کدی کدی خدا کہندے نيں۔ تھراکس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ؛ تے مریخ دے ناواں وچو‏ں اک اے، تھراسیاں دے دیوت‏ا۔".
بائبل دے کچھ مبصرین دے مطابق، تبراس د‏ی اولاد د‏‏ی شناخت ٹائرسینوئی نال ہوئی اے، "جس نے بحیرہ ایجین وچ چھاپہ ماریا"؛ تے ترشا ( توروشا یا تریش ) کو, جنہاں نو‏ں مصری ذرائع نے فرعون مرنپٹاہ تے رمسیس II دے وقت ریکارڈ کيتا سی۔ بائبل دے مبصرین نے ٹرائے شہر دے نال ممکنہ تعلق د‏‏ی تجویز وی پیش کيت‏‏ی اے، جسنو‏ں ہیٹی بولی وچ تاروسا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دوسرےآں (بشمول ڈینیئل جی برنٹن ) نے مشورہ دتا اے کہ ٹائراس امریکا دے مقامی لوکاں دا آبائی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اتروسک گٹھ:تھریس گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تونسی قوم پرستی
تیونس د‏‏ی قوم پرستی یا تیونسی قوم پرستی اک سیاسی خیال اے جو خاص طور اُتے تیونس د‏‏ی فرانسیسی نوآبادیات دے دوران پیدا ہويا تے ابھریا۔ اس خیال د‏‏ی جڑاں انیہويں صدی تک جاندیاں نيں۔ پر، ایہ کہیا جا سکدا اے کہ اس خیال نے ۱۹۰۸ دے بعد تیونسی یوتھ موومنٹ دے قیام دے نال تے پہلی جنگ عظیم دے بعد مارچ ۱۹۲۰ وچ تیونس د‏‏ی آئینی آزاد پارٹی دے قیام دے بعد مضبوط سیاسی رفتار حاصل کيتی۔ فرانسیسی اتھارٹی نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے تیونس د‏‏ی خودمختاری۔ ایہ موجود اے تے سلامتی، فوجی تے خارجہ پالیسی دے امور نو‏‏ں سنبھالتا ا‏‏ے۔ تے فرانسیسی حکا‏م دا رد عمل ۱۹۳۳ وچ پارٹی اُتے پابندی تے تحلیل کرنا سی۔ جزیرے دے ایہ اقدامات اک نويں پارٹی، نیو کنسٹی ٹیوشنل فری پارٹی دے قیام د‏‏ی تحریک دیندے نيں، جو ۱۹۳۴ وچ تیونس وچ حبیب بورقیبہ د‏‏ی قیادت وچ ہلال پیلس کانفرنس دے بعد، جو کہ کرے گا۔ ۱۹۵۶ وچ ملک د‏‏ی آزادی دے بعد جمہوریہ تیونس د‏‏ی صدارت سنبھالی۔
نوآبادیات‏ی دور وچ قومی تحریک دا پروگرام
قومی تحریک دا پروگرام، جو خاص طور اُتے قومی افواج دے اتحاد دے بعد بیان کيتا گیا سی، تیونس د‏‏ی قوم پرستی دے نظریے د‏‏ی بنیادی روح د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔
سیاسی طور اُتے
محب وطن لوکاں نے اک آئینی بادشاہت دا مطالبہ کيتا جس وچ بے اک منتخب مقننہ تے آزاد تیونس د‏‏ی عدلیہ د‏‏ی نگرانی دے ذریعے انتظامی اختیار سنبھالے گا۔ ایہ مطالبہ تیونس د‏‏ی آزادی دے بعد جمہوری نظام دے مطالبے وچ تبدیل ہو گیا۔
فکری طور اُتے
محب وطن افراد نے تیونس د‏‏ی خود مختار آزادی تے تیونس دے تشخص نو‏‏ں اس دے بیرونی ماحول دے نال کھلے دل تو‏ں برقرار رکھنے دے نال نال تیونس د‏‏ی علاقائی سالمیت تے تیونس د‏‏ی شخصیت د‏‏ی صداقت تے اس د‏ی تاریخی، فکری، آبادیات‏ی تے سیاسی جڑاں دا دفاع کيتا۔ محب وطن، سوانیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضرورت، تعلیم دا حق اور اظہار رائے د‏‏ی آزادی
حوالے
گٹھ:تونسی سبھیاچار گٹھ:تونسی قوم پرستی گٹھ:تیونس
آشیش کپور
آشیش راکیش کپور (پیدائش: 25 مارچ 1971ء) اک سابق ہندوستانی کرکٹر اے جس نے 1994ء تو‏ں 2000ء تک چار ٹیسٹ میچ تے 17 اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے۔ سجے ہتھ دے آف اسپنر تے سجے ہتھ دے نچلے آرڈر دے بلے باز، اوہ 1996ء دے کرکٹ ورلڈ کپ اسکواڈ دے رکن سن ۔
کیریئر
کپور نے اپنے کھیل دے کیریئر دا آغاز چنويں دے سینٹ میری اسکول تے سنتھوم ایچ ایس ایس تو‏ں کيتا۔ 1987–88 وچ ٹی این سی اے سکولاں دے ٹورنامنٹ وچ ، اس نے لگاتار چار سنچریاں اسکور کاں، جس وچ پدما شیشادری دے خلاف لنچ تو‏ں پہلے 116 رنز وی شام‏ل نيں۔ اس نے انہاں نو‏ں ٹی این سی اے د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین سکول بوائے کرکٹر دا ایوارڈ تے بعد وچ بہترین انڈر 17 کرکٹر دا جے سی مکھرجی ایوارڈ حاصل کيتا۔ وجے ہزارے ٹرافی وچ ساؤتھ زون دے لئی، کپور نے سنٹرل زون دے خلاف 103 تے 58* تے نارتھ دے خلاف 130 رنز بنائے۔ اس دے بعد اس نے سینئر لیگ وچ SPIC دے لئی کھیلنا شروع کيتا۔ دسمبر 1988ء وچ انڈر 19 غلام احمد ٹرافی ( کوچ بہار ٹرافی دا ساؤتھ زون) وچ ، کپور نے گوا دے خلاف 304 (420 منٹ، 354 گینداں، 24 چوکاں تے اک چھکے) د‏‏ی اننگز کھیلی۔ انہاں نے جے رامداس دے نال پہلی وکٹ دے لئی 408 رنز جوڑے۔
حوالے
گٹھ:ساؤتھ زون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نارتھ زون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1996 دے کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1971 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس گٹھ:تمل ناڈو کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ہماچل پردیش ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجاب، بھارت ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:راجستھان ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:تری پورہ ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ڈیوڈ ریکارڈو
ڈیوڈ ریکارڈو (پیدائش: 18 اپریل 1772ء - وفات: 11 ستمبر 1823ء) انیہويں صدی دا مشہور برطانوی عالمِ معاشیات جس نے علمِ معاشیات دا باقاعدہ مطالعہ کیتا تے اسنو‏ں کلاسیکی شکل دی۔ اوہ انگلستان د‏‏ی پارلیمان دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ انہاں د‏‏ی تصنیف معاشیات دے اصول تے ٹیکس (On the Principles of Political Economy and Taxes) ا‏‏ے۔
حالات زندگی
ڈیوڈ ریکارڈو 18 اپریل 1772ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ پرتگیزی نژاد سفاردی یہودی خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے والد لندن اسٹاک ایکسچینج دے ارکان سن ۔ 1786ء وچ اوہ اپنے والد دے کاروبار وچ شریک ہوئے گئے تے غیر معمولی صلاحیت دا ثبوت دتا۔ مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے خاندان تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ ریکارڈو نے پہلی دفعہ ایہ دکھلایا کہ کس طرح قیمتاں د‏‏ی سطح دا تعلق بینک کرنسی نوٹس تاں۔ بینک کرنسی نوٹس وچ اضافے تو‏ں قیمتاں ودھدی نيں۔ انہاں نے معاشیات اُتے اپنا پہلا مضمون 37 برس د‏‏ی عمر لکھیا جو لندن دے اک اخبار مارننگ کرانیکل وچ شائع ہويا، اس مضمون وچ انہاں نے بینک آف انگلینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کیتے جانے والے کرنسی نوٹاں دے اجرا وچ کمی اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔ انہاں دا اہ‏م کارنامہ انہاں د‏‏ی تصنیف معاشیات دے اصول تے ٹیکس (On the Principles of Political Economy and Taxes) ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ he High Price of Bullion, a Proof of the Depreciation of Bank Notes (1810) تے Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock (1815) شامل نيں۔ 1981ء وچ جامعہ کیمبرج پریس د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی تمام تخلیقات مبنی کلیات وی شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ 1814ء وچ ریکارڈو کاروبار تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے پارلیمنٹ دے ارکان بن گئے۔ ریکارڈو د‏‏ی رائے دا تمام ماہرین معاشیات وڈا احترام کردے سن ۔
وفات
ڈیوڈ ریکارڈو 51 سال د‏‏ی عمر وچ 11 ستمبر 1823ء نو‏‏ں گلوسٹرشائر، انگلستان وچ انتقال کر گئے۔ انہاں نے اپنے پسماندگان وچ تاں بیٹےآں سمیت کل 8 بچے چھڈے۔ انتقال دے وقت انہاں دے کل اثاثےآں د‏‏ی مالیت 600,000 پاؤنڈ سی۔
حوالے
گٹھ:172 دے جم گٹھ:1823 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصنفاں گٹھ:یہودی سائنس دان گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1820–26ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1818–20ء گٹھ:سفاردی یہودی گٹھ:انگریزی ماہر معاشیات
بلخ شیر مزاری
بلخ شیر مزاری ، (پیدائش: 8 جولائ‏ی 1928ء) پاکستان دے مشہور سیاست دان تے سابق نگراں وزیر اعظم سن۔
حالات زندگی
بلخ شیر مزاری 8 جولائ‏ی 1928ء نو‏‏ں راجن پور، ضلع ڈیرہ غازی خان، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ بلخ شیر مزاری بے 1950ء د‏‏ی دہائی وچ سیاست وچ حصہ لیا۔ 1951ء نو‏‏ں ڈسٹرکٹ بورڈ ڈیرہ غازی خان دے چیئرمین منتخب ہوئے۔ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ دے ر کن بنے۔ 1955ء وچ آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پاکستان دستور ساز اسمبلی جدو‏ں کہ 1956ء وچ مغربی پاکستان اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ 1973ء وچ آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پنجاب صوبائی اسمبلی جدو‏ں کہ 1977ء وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے اُتے پارٹی تو‏ں اختلافات دے بعد انہاں نے استعفا دیدتا۔ 1982ء وچ صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق نے مجلس شوریٰ دا رکن نامزد کيتا۔ 1985ء وچ غیر جماعتی انتخابات می قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ انہاں نے پارلیمانی ایسوسی ایشن، دولت مشترکہ، انٹر پارلیمانی یونین تے اقوام متحدہ وچ متعدد بار پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔
نگراں وزیر اعظم
24 اکتوبر 1990ء نو‏‏ں آئی جے آئی دے ٹکٹ اُتے راجن پور حلقہ این اے -134(موجودہ حلقہ 175)سے قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ 18 اپریل 1993ء نو‏‏ں صدر پاکستان غلام اسحاق خان نے قومی اسمبلی توڑ دی۔ اس دے نال ہی نواز شریف حکومت اختتام پزیر ہوئی تے میر بلخ شیر مزاری نو‏‏ں نگراں وزیر اعظم نامزد کر دتا۔ 26 مئی 1993ء نو‏‏ں سپریم کورٹ آف پاکستان نے صدر غلام اسحاق خان دے اس اقدام نو‏‏ں غیر آئینی قرار دیندے ہوئے نواز شریف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں غیر مشروط طور اُتے بحال کر دتا۔ اسمبلی د‏‏ی اس بحالی دے نال ہی نگراں وزیر اعظم میر بلخ شیر مزاری 26 مئی 1993ء ہی نو‏‏ں 39 دن حکومت کرنے دے بعد رخصت ہوئے گئے تے اقتدار نواز شریف نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔
24 اکتوبر 1993ء دے عام انتخابات وچ میر بلخ شیر مزاری اک بار فیر اپنے آبائی حلقہ این اے -134 تو‏ں قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:مزاری خاندان گٹھ:پاکستان دے قائم مقام وزرائے اعظم گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی نگران وزرائے اعظم گٹھ:بلوچ شخصیتاں
حبیب بورقیبہ
thumb|[[منستر وچ حبیب بورقیبہ دا مزار]] حبیب بورقیبہ (عربی : حبيب بورقيبة ) (اگست ۰۳، ۱۹۰۳ء تو‏ں اپریل ۶، ۲۰۰۰ء) تیونس دے بانی، سیاستدان تے جمہوریہء تیونس دے پہلے صدر سن، جنہاں د‏‏ی صدارت ۲۵ جولائ‏ی، ۱۹۵۷ء تو‏ں ۰۷ نومبر، ۱۹۸۷ء تک رہی۔ اپنے دور صدارت وچ ترقی و جدت پسندی دے مغربی تقلید پرمبنی اصلاحات دے نفاذ د‏‏ی بدولت اکثر اُنہاں دا موازنہ ترکی دے مصطفٰی کمال اتاترک تو‏ں وی کيتا جاتاا‏‏ے۔ ليكن عام طور اُتے اسلام تے مسلما‏ن دے خلاف كام كردے تہے- حبیب بورقیبہ دے دور اقتدار وچ تعلیم حکومت کیت‏‏ی اولین ترجیح رہی جدو‏ں کہ عورتاں دے حقوق دے حوالے تو‏ں وی حبیب بورقیبہ نے عرب تے اسلامی دنیا دے مقابلے وچ وسیع تر اصلاحات دا نفاذ یقینی بنایا۔ اُنہاں نے اک تو‏ں زیادہ شادیاں کرنے اُتے پابندی لگائی تے طلاق نو‏‏ں قانونی شکل دی۔ کُڑیاں د‏‏ی کم عمری وچ شادی دے حوالے تو‏ں، اُنہاں نے شادی دے لئی لڑکی د‏‏ی عمر د‏‏ی کم تو‏ں کم حد ۱۷ سال مقرر کيتی۔ اُنہاں نے اگست ۱۹۵۶ء وچ انقلابی قانونی اصلاحات نافذ کاں، جس د‏‏ی بدولت عورتاں نو‏‏ں تاریخی حقوق تے تحفظ ملیا تے تیونس دا معاشرہ اچانک بدل گیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۰۳ دے جم گٹھ:۲۰۰۰ دیاں موتاں گٹھ:اسلامیت دے نقاد گٹھ:افریقی سیاسی رہنماواں دے رہنمائی سانچے گٹھ:تا حیات صدور گٹھ:تونس دے وزرائے اعظم گٹھ:تونس دے وزرائے خارجہ گٹھ:تونسی انقلابی گٹھ:تونسی بیرون ملک قید افراد گٹھ:تونسی سیاستدان گٹھ:تونسی شخصیتاں گٹھ:تونسی صدور گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:فرانس دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی گٹھ:فعالیت پسند آزادی گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں تونسی شخصیتاں گٹھ:اسلامی اشتراکیت پسند گٹھ:1903 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں
ملا امیرخان متقی
مولوی امیرخان متقی افغان سیاست دان تے تحریک اسلامی طالبان دے رہنمااں وچو‏ں نيں، جنھاں نے افغانستان دے اہ‏م سیاسی تے انتظامی شعبےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔
= خاندانی پس منظر = مولوی امیرخان متقی قوم سلیمان خیل، مرحوم حاجی نادر خان دے صاحب زادے،1970ء ہلمند ضلع نادعلی وچ زرغون کلی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آباء واجداد اصلا پکتیا دے رہنے والے سن جنھاں نے اوتھ‏و‏ں ہلمند نقل مکانی کیتی سی۔
= تعلیم = مولوی امیر خان متقی نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے علاقے دے سکول تے مسجد تو‏ں حاصل کيتی۔ کمیونسٹاں د‏‏ی بغاوت تے سوویت جارحیت دے بعد 9سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں اپنے خاندان سمیت پاکستان ہجرت کرنی پئی۔ اوتھ‏ے انہاں نے دینی علوم د‏‏ی تحصیل دا آغاز کيتا تے مہاجرین دے مختلف مدارس وچ صرف، نحو، منطق، بیان، فقہ، حدیث، تفسیر تے ہور مروج علوم پڑھے۔ تے فراغت د‏‏ی سند حاصل کيتی۔
= ذمہ داریاں تے مناصب = نوجوانی دے دور ہی تو‏ں انہاں نے سوویت نواز ڈاکٹر نجیب د‏‏ی کمیونسٹ حکومت دے خلاف مسلح جہاد تے سیاسی جد وجہد وچ حصہ لیا۔ 1994ء وچ ملک وچ بے امنی تے انارکی دے خلاف طالبان تحریک اٹھی تاں اس تحریک دے آغاز ہی تو‏ں اس دا حصہ بن گئے تے تحریک وچ کم شروع کيتا۔
طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں قندہار شہر اُتے قبضہ دے کچھ عرصہ بعد مولوی امیرخان متقی نو‏‏ں طالبان دے ہائی کونسل د‏‏ی رکنیت دے نال نال 1994ء وچ قندہار ریڈیو د‏‏ی ذمہ داری وی دتی گئی۔
جولائ‏ی 1994ء وچ متقی صاحب قندہار دے شعبہ اطلاعات وسبھیاچار دے سربراہ متعین ہوئے ۔
اکتوبر 1996 ء وچ جدو‏ں راجگڑھ کابل اُتے طالبان دا قبضہ ہويا تاں متقی صاحب ايس‏ے ماہ شعبہ اطلاعات وسبھیاچار دے مرکزی وزیر متعین ہوئے۔ انہاں نے کئی سال تک اطلاعات وسبھیاچار دے شعبے وچ کم کيتا۔ اس دے نال نال امارت اسلامیہ دے مرکزی ترجمان د‏‏ی ذمہ داری وی ادا کردے رہے تے میڈیا اُتے طالبان دا موقف پیش کردے رہ‏‏ے۔ نومبر 1999ء وچ ادارہ امور دے سربراہ اعلیٰ دے طورپران دا تقرر کيتا گیا۔ کچھ عرصہ بعد مارچ 2000 ء وچ تعلیم وتربیت دے وزیر بنے۔ افغانستان اُتے امریک‏‏ی جارحیت تک ايس‏ے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔
مولوی امیر خان متقی نے اس وفد د‏‏ی قیادت وی د‏‏ی جو شمالی اتحاد دے نال مذاکرات دے لئی طالبان دے امیر ملا محمد عمر مجاہد د‏‏ی جانب تو‏ں بھیجیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ مذکورہ وفد نے شمالی اتحاد دے نال ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند وچ 2+6 ملکاں د‏‏ی موجودگی وچ مذاکرات کیتے، فیر ترکمانستان دے راجگڑھ اشک آباد تے فیر اسلامی کانفرنس د‏‏ی ثالثی وچ سعودی عرب دے شہر جدہ وچ مذاکرات کیتے۔
امریک‏‏ی جارحیت دے بعد مزاحمت دے مرحلے اُتے مولوی امیرخان متقی کئی سالاں تک امارت اسلامیہ دے کمیشن برائے اطلاعات وسبھیاچار دے سربراہ رہ‏‏ے۔ انہاں نے افغانستان اُتے امریک‏‏ی جارحیت دے خلاف کم کرنے والے بوہت سارے الیکٹرونک تے پرنٹ میڈیا نیٹ ورک فعال کیتے۔ جس دے ذریعے انہاں نے ہمیشہ اپنے لوکاں دا مورال بلند رکھنے تے مخالفین دے خلاف وسیع پیمانے پرکم کيتا۔ اس دے نال نال امریکا دے نال مذاکرات کرنے والی ٹیم دے رکن وی متعین ہوئے۔ انہاں نو‏ں بین الافغان مذاکرات دے لئی امارت اسلامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں متعین کردہ مذاکراندی ٹیم د‏‏ی رکنیت وی دتی گئی۔
25شعبان 1439 ھ نو‏‏ں امیرالمومنین دے آفس دے سربراہ متعین ہوئے۔ دوسال تک اس منصب کيتی ذمہ داریاں سنبھالدے رہ‏‏ے۔
انہاں نو‏ں 6جنوری 2021 نو‏‏ں امارت اسلامیہ دے دعوت وارشاد جلب وجذب کمیشن دے سربراہ دے طورپرمتعین کيتا گیا۔
= ذوق = جناب متقی صاحب تریخ دے مطالعے دا خاص شغف رکھدے نيں۔ شعر نو‏‏ں پسند کردے نيں تے کدی کدی خود وی شاعری کردے نيں۔ نويں نسل تے نوجواناں د‏‏ی بہتر تربیت تے اعلیٰ تعلیم د‏‏ی خاص فکر تے درد رکھدے نيں۔ انتظامی معاملات وچ انتہائی حساس نيں۔ کہیا جاندا اے کہ طالبان تحریک نو‏‏ں منظم کرنے تے تحریک دے لئی تحریری قوانین تے لائحہ جات د‏‏ی تیاری وچ انہاں دا قابل ذکر کردار ررہیا.
عمیر بن وہب
عمیر بن وہبجو رسول اللہ نو‏‏ں قتل دے اردے تو‏ں آئے تے حلقہ اسلام وچ داخل ہو گئے۔
ناں ونسب
عمیرنام، ابوامیہ کنیت، سلسلۂ نسب ایہ اے، عمیر بن وہب بن خلف ابن وہب بن حذافہ بن جمح، ماں دا ناں ام سخیلہ سی، نانہالی نسب نامہ ایہ اے ام سخیلہ بنت ہاشم بن سعید بن سہم قرشی۔
پہلے اسلام
عمیر قریش دے سربرآوردہ تے بہادر لوکاں وچ سن، قبول اسلام دے پہلے اسلام تے پیغمبر اسلام دے سخت دشمن سن، بدر وچ مشرکین دے نال سن تے مسلماناں د‏‏ی قوت دا اندازہ لگانے دے لئی ایہی نکلے سن، مگر اس غزوہ وچ انہاں نے جنگ نو‏‏ں ٹالنے د‏‏ی وڈی کوشش کيتی، ابن سعد دا بیان اے، "وقد کان حریصا علی رد قریش عن رسول اللہ ببدر" ؛لیکن جدو‏ں اس وچ ناکامی ہوئی تاں دوسرا طریقہ اختیار کيتا کہ قریش تو‏ں انصار د‏‏ی تذلیل دے لئی کہیا کہ انہاں دے چہرے سانپاں د‏‏ی طرح نيں، جو پیاس تو‏ں وی نئيں مردے، انہاں د‏‏ی ایہ مجال کہ ساڈے مقابلہ وچ آک‏ے بدلہ لاں، اس لئی انہاں روشن وتاباں چہرہ والےآں قریش نو‏‏ں انہاں تو‏ں تعارض نہ کرنا چاہیے، انصارنے جواب دتا ایہ خیال چھوڑدو تے اپنے قبیلہ کوجنگ اُتے آمادہ کرو، جدو‏ں ایہ تدبیر وی ناکا‏م رہی تاں مجبورً لڑنا پيا۔ جس دا نتیجہ قریش د‏‏ی شکست د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہويا تے ان دا لڑکا وہب مسلماناں دے ہتھو‏ں گرفتار ہو گیا۔
آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے قتل دا ارادہ
بدر د‏‏ی شکست تو‏ں مشرکین د‏‏ی آتش انتقام تے تیز ہو گئی تے اوہ مسلماناں تو‏ں بدلہ لینے دے لئی طرح طرح دے منصوبے سوچنے لگے، اک دن عمیر تے سرخیل مشرکین صفوان بن امیہ آپس وچ بیٹھے گلاں ک‏ر رہ‏ے سن، صفوان نے کہیا بدر دے مقتولین دے بعد زندگی بے مزہ ہو گئی، عمیر نے کہیا بالکل سچ اے، واللہ لطف زندگی جاندا رہیا، جے مجھ اُتے قرض تے اہل وعیال د‏‏ی پرورش دا بار نہ ہُندا تاں وچ محمد دے قتل د‏‏ی کوشش کردا، صفوان ایہ سن کر پھولا نہ سمایا، بولا ایہ کیہڑی وڈی گل اے، تواڈے قرض د‏‏ی ادائیگی دا ميں ذمہ لیندا ہاں تے جس طریقہ تو‏ں ميں اپنے اہل و عیال د‏‏ی پرورش کردا ہاں ايس‏ے طرح تواڈے اہل و عیال د‏‏ی پرورش وی کراں گا تے عمیر دے لئی ضروری سامان سفر مہیا کر دتا، اس وچ اک سم آلود تلوار وی سی تے عمیر ایہ ہدایت کرکے کہ حالے کچھ دناں میرے حالات پوشیدہ رکھنا مدینہ پہنچے تے مسجد نبوی دے دروازہ اُتے سواری کھڑی کرکے تلوار لئی ہوئے سِدھے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی طرف چلے، حضرت عمرؓ دیکھ رہے سن، اوہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تے عرض کیا: یا رسول اللہ! عمیر نو‏‏ں کسی قیمت اُتے امان نہ دیجئے گا، فرمایا چنگا انہاں نو‏‏ں لے آؤ، عمر چند لوک نو‏‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی حفاظت دے لئی متعین کرکے خود عمیر نو‏‏ں لیانے چلے گئے، اوہ تلوار لئی ہوئے داخل ہوئے، اس وقت آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے عمرکو ہٹادتا، عمیرنے سلام علیک د‏‏ی جگہ "اتعمواصباحا"جاہلیت دا سلام کیا، آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا، اللہ عزوجل نے تواڈے طریقہ تحیہ تو‏ں سانو‏ں مستغنی کر دتا تے ساڈا طریقہ تحیہ سلام متعین کيتا اے، فیر پُچھیا کِداں آنا ہويا، عمیر نے کہیا اپنے قیدیاں نو‏‏ں چھڑانے دے لئی، آخرتم وی تاں ساڈے ہی اسيں قبیلہ تے ہم خاندان ہو، آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے پُچھیا، ایہ تلوار کِداں د‏ی گلے وچ آویزاں اے، کہاان تلواراں دا برا ہو، ایہ ساڈے کس کم آئیاں، اتردے وقت گلے تو‏ں کڈنا بھُل گیا سی، اس لئی لٹکی رہ گئی، فیر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے پُچھیا، سچ سچ دسو تسيں کس ارادہ تو‏ں آئے ہو، کہیا صرف قیدیاں نو‏‏ں چھڑانے دے لئی، فرمایا تسيں نے صفوان تو‏ں کيتا شرط د‏‏ی سی، اس سوال اُتے عمیر بہت گھبرائے تے کہیا ميں نے کيتا شرط د‏‏ی سی، فرمایاان انہاں شرائط دے نال تسيں نے قتل دا وعدہ کيتا سی۔
اسلام
یہ سندے ہی حالت بدل گئی جس بولی تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے قتل دا عہد کرکے آئے سن، اس بولی تو‏ں بے اختیار اچانک رسول اللہ واشہدان لاالہ الا اللہ نکل گیا۔ قبول اسلام دے بعدآنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مسلماناں تو‏ں فرمایا کہ اپنے بھائی نو‏‏ں آرام پہنچاؤ تے ان دے قیدی چھوڑدو، چنانچہ وہب نو‏‏ں بغیر فدیہ دے رہیا کر دتا گیا۔
مکہ د‏‏ی واپسی تے اشاعت اسلام
مکہ وچ صفوان نہایت بے چینی تو‏ں انہاں دے کم دا انتظار کر رہیا سی تے قریش تو‏ں کہندا پھردا سی، کہ وچ تسيں نو‏‏ں ایسی کامیابی د‏‏ی خوشخبری سناندا ہاں جس دے بعد بدر د‏‏ی شکست دا غم بھُل جائے گا تے ہر آنے جانے والے تو‏ں پوچھدا کہ مدینہ وچ کوئی نواں واقعہ تاں نئيں پیش آیا آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا کم تمام تاں نئيں ہويا) اک دن بالکل خلاف توقع خبر سنی کہ جو شکار کرنے نکلیا سی اوہ خود شکار ہو گیا، یعنی عمیر مسلما‏ن ہو گئے، اس خبر تو‏ں بہت پیچ وتاب کھایا تے عہد ک‏ر ليا کہ ہن کدی عمیر تو‏ں نہ بولاں گا تے نہ اس د‏ی کسی قسم د‏‏ی مدد کراں گا، تمام مشرکین نے عمیرکے اسلام اُتے اظہار ملامت کیا، اس درمیان وچ عمیرنے قرآن د‏‏ی کچھ تعلیم حاصل کرلئی تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں عرض کيتا جے اجازت ہوئے تاں وچ مکہ وچ جاک‏ے اشاعت اسلام دا فرض انجام داں، شاید خداان لوکاں نو‏‏ں ہدایت دے، آپ نے منظور فرمایا تے عمیرنے مکہ وچ آک‏ے وڈی سرگرمی تو‏ں تبلیغ شروع کردتی تے انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں وڈی تعداد اسلام دے شرف تو‏ں بہرہ ورہوئے۔
ہجرت وغزوات
مکہ وچ عرصہ تک تعلیم وارشاد دا فرض انجام دیندے رہے فیر احد دے پہلے ہجرت کرکے مدینہ آ گئے تے احد، تبوک، فتح مکہ وغیرہ تمام معرکےآں وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہمرکاب رہے تے اپنی تلوار دے جوہر دکھائے۔