cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علی محمد راشدی
صحافت
سکھر آنے جانے تو‏ں انہاں دا واسطہ پریس تے اخباری دنیا دے نال وی پیا لہٰذا اوہ جلد ہی صحافتی دنیا وچ آ گئے تے چھاگئے۔ اس زمانے (1924ء) وچ راشدی صاحب سندھ نیوز اخبارکے نامہ نگار بنے۔ 1926ء وچ الحزب شکار پور دے ایڈیٹر بنے۔ 1927ء تو‏ں 1934ء وچ اپنا اخبار ستارہ سندھ جاری کیتا جو 1937ء تک نکلدا رہیا۔ اس دوران پیر صاحب 1936ء وچ اک اخبار صبح سندھ دے ناں تو‏ں جاری کرچکے سن ۔ بعد وچ اوہ مسلم وائیس دے ناں تو‏ں پہلے سکھر تو‏ں بعد وچ کراچی تو‏ں شائع کردے رہ‏‏ے۔ ایہ اخبار 1946ء تک جاری رہیا۔ اس اخبار دے ذریعے پاکستان دے متعلق ہندو پریس دے زہرآلودہ بیانات دا مقابلہ وڈی جرأت دے نال کیتا گیا۔ بعد وچ پیر صاحب (1947ء) قربانی اخبار تو‏ں وابستہ ہو گئے۔ ایہ اخبار محمد ایوب کھوڑو د‏‏ی وزارت وچ بند کرایا گیا۔ 1949ء وچ محمد ایوب کھوڑو نے جدو‏ں انگریزی اخبار سندھ آبزرور دا انتظام سنبھالیا تاں پیر صاحب دوبرس دے لئی اس دے ایڈیٹر بنے۔ اسی زمانے وچ اس اخبار دا تصادم انتہائی طاقتور انگریزی اخبار روزنامہ ڈان نال ہويا۔ روزنامہ ڈان دے ایڈیٹر الطاف حسین د‏‏ی پیر صاحب نال قلمی جنگ پاکستان د‏‏ی صحافتی تریخ دا اک اہ‏م تے دلچسپ باب ا‏‏ے۔ 1949ء وچ راشدی صاحب آل پاکستان نیوزپیپرز ایڈیٹرز کانفرنس دے صدر منتخب ہوئے۔ 1951ء وچ پاک بھارت دے ایڈیٹرز د‏‏ی تنظیم جوائنٹ پریس کمیشن دے صدر منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ کئی وفود نے مصر، برطانیہ تے ہندوستان دے دورے کیتے۔ اک وفد ہندوستان وی گیا سی، جس تو‏ں لیاقت نہرو معاہدے دے لئی راہ ہموار ہوئی سی۔ وفد نے یوپی، دہلی تے بھارتی پنجاب دے فسادات والے علاقےآں دا دورہ وی کیتا سی ۔ بعد وچ اوہ 1952ء وچ اسٹیٹس مین اخبار جاری کر چک‏‏ے سن ۔ 1954ء وچ کراچی تو‏ں انگریز ی اخبار ایسٹرن ایکسپریس دے ناں تو‏ں شائع کردے رہے تے ایہ سلسلہ 1955ء تک جاری رہیا۔ اس دے بعد اخباری کالم نگاری تک محدود ہو گئے۔ روزنامہ جنگ وچ انہاں دے کالم پوری آب تے تاب تو‏ں شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ اوہ 23 سال مسلسل جنگ دے لئی کالم لکھدے رہ‏‏ے۔ انھاں نے ہانگ کانگ وچ رہندے ہوئے 1963ء تو‏ں 1964ء تک روزنامہ جنگ دے لئی مکتوب مشرق بعید دے عنوان تو‏ں کالم لکھے۔ 1964ء تو‏ں 1978ء تک مشرق تے مغرب عنوان دے تحت کالم لکھے۔ اسی دوران جنگ وچ ہی مزاحیہ کالم وغیرہ وغیرہ لکھنا شروع کیا۔ 1967ء تا 1969ء تک روز نامہ سندھی اخبار عبرت وچ رندء پند دے عنوان تو‏ں ہفتہ وار کالم لکھیا تے 1974ء وچ لندن تو‏ں شائع ہونے والے روزنامہ جنگ وچ A Point of View دے عنوان تو‏ں ہفتہ وار کالم لکھیا تے 1974ء وچ کراچی دے شام دے اخبار  لیڈر وچ کچھ ماہ دے لئی IMPRESSIONS AND REFLECTIONS ناں تو‏ں کالم لکھے۔
بشارۃ المصطفی لشیعۃ المرتضی (کتاب)
طباعت تے ترجمہ
سید ابوالفضائل مجتہدی نےاس دا فارسی وچ ترجمہ کیا تے اوہ «‌بشارات نبوی بہ شیعیان علوی‌» دے ناں تو‏ں چھپا۔ ایہ ترجمہ ۴۳۱ صفحہ اُتے مؤسسہ فرہنگی انتشاراندی مکیال نے سال ۱۳۷۹ش چھپوایا۔
علی محمد راشدی
سیاست
پیر علی محمد راشدی دا شمار تحریک پاکستان دے بنیادی کارکناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ قیام پاکستان دے لئی انہاں کردار اہ‏م تے مثالی رہیا۔ علی محمد راشدی قائد اعظم محمد علی جناح دے قریبی ساتھی تے تحریک پاکستان وچ انہاں دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔ خود قائد اعظم انہاں دے بہت معترف سن ۔ بعض موقعاں اُتے دوناں دے درمیان خط کتابت دا سلسلہ وی چلدا رہیا۔ قرارداد پاکستان د‏‏ی ڈرافٹنگ کمیٹی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ اسی سلسلے وچ پیر علی محمد نے اک سال تک لاہور وچ قیام وی کیاسی ۔ انہاں نے 1938ء وچ کراچی وچ مسلم لیگ کانفرنس دے انعقاد وچ اہ‏م کردار ادا کیتا جس د‏‏ی صدارت قائد اعظم محمد علی جناح نے کيتی۔ اس اجلاس وچ ہندوستان دے وڈے مسلم لیگی رہنما شریک سن ۔ اسی اجلاس وچ شیخ عبد المجید سندھی نے مسلماناں دے لئی اک علاحدہ وطن دا مطالبہ کیتا سی جس دے بعد قائد اعظم تے حاجی عبداللہ ہارون د‏‏ی سربراہی وچ اک فیکٹ فائنڈنگ کمیٹی بنائی گئی تے علی محمد راشدی نو‏‏ں اس کمیٹی دا سیکریٹری بنایا گیا۔ بعد وچ قائد اعظم نے آل انڈیا مسلم لیگ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں علی محمد راشدی نو‏‏ں لیگ د‏‏ی فارن کمیٹی دا سیکریٹری مقرر کیا۔ اوہ آل انڈیا مسلم لیگ دے صوبائی سیکریٹری وی بنے۔ حقیقت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جائے تاں علی محمد راشدی قومی یکجہت‏ی دا مکمل نمونہ سن ۔ اوہ سچے محب وطن تے پکے مسلم لیگی سن ۔
بشارۃ المصطفی لشیعۃ المرتضی (کتاب)
بیرونی رابط
آشنایی با منابع دست اول شیعہ: بشارۃ المصطفیٰ لشیعۃ المرتضی
علی محمد راشدی
سیاست
علی محمد راشدی نے صحافتی زندگی دے نال ادبی تے سیاسی زندگی دا آغاز بیک وقت کیتا۔ سیاسی زندگی د‏‏ی ابتدا انہاں نے 1924ء تو‏ں کيتی۔ جدو‏ں انہاں نے حیدر آباد وچ سندھی تعلیمی کانفرنس وچ شرکت کيتی اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات جی ایم سید نال ہوئی۔ بعد وچ انہاں نے انجمن سادات راشدیہ قائم کيتی تے اوہدی ترجمانی دے لئی الراشد رسالہ جاری کیا۔ اس دے بعد اوہ سندھ دے مسلماناں د‏‏ی واحد سیاسی تنظیم سندھ محمڈن ایسوسی ایشن دے رکن بن گئے۔ اس تنظیم دے صدر سر شاہنواز بھٹو تے سیکریٹری خان بہادر ولی محمد حسن سن ۔ 1927ء تک علی محمد راشدی اس تنظیم دے سیکریٹری بنے رہ‏‏ے۔ 1929ء وچ سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علاحدگی تحریک وچ بھر پور حصہ لیا تے 1936ء تک، سندھ د‏‏ی علاحدگی تک اپنا قلمی جہاد جاری رکھیا۔ 1933ء وچ لاڑکانہ ڈسٹرک اسکول بورڈ دے ارکان بنے۔ 1939ء وچ سکھر وچ مسجد منزل گاہ تحریک شروع ہوئی تاں ہندو مسلم فسادات دے اسباب جاننے دے لئی جسٹس ویسٹن د‏‏ی سربراہی وچ اک تحقیقا‏تی کمیشن بنا دتا گیا۔ جس دے سامنے علی محمد راشدی نے نہایت کامیابی دے نال مسلماناں د‏‏ی وکالت کيتی۔ اوہ خود رقم طراز نيں کہ اسی اثناء وچ سکھر وچ منزل گاہ تحریک چلی سی تے اک زبردست ٹربیونل بیٹھا سی ۔ اس ٹربیونل دے سامنے وی مسلم لیگ د‏‏ی طرف تو‏ں ميں نے وکالت دے سی تے کیس جتے سن ۔ 1934ء وچ سر شاہنواز بھٹو د‏‏ی لیڈر شپ وچ پیپلز پارٹی وجود وچ آئی تاں اس وچ علی محمد راشدی شریک ہوئے۔ 1936ء وچ سر حاجی عبد اللہ ہارون دے نال مل کے سندھ اتحاد پارٹی بنائی۔1940ء وچ لاہور وچ رہ کے اس اجلاس دا بندوبست کیتا جس وچ 23 مارچ 1940ء د‏‏ی قرارداد پاکستان منظور کيتی گئی۔
بشارۃ المصطفی لشیعۃ المرتضی (کتاب)
بیرونی رابط
گٹھ:چھیويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ حدیثی کتاباں گٹھ:کتاباں
علی محمد راشدی
سیاست
1946ء وچ مشترکہ ہندوستان د‏‏ی مرکزی اسمبلی دے الیکشن وچ مسلم لیگی امیدوار یوسف ہارون دے مقابلے وچ کھڑے ہوئے مگر کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔ 1953ء وچ بلا مقابلہ رکن سندھ اسمبلی منتخب ہوئے۔ تے مالیات، صحت عامہ تے اطلاعات دے وزیر بنے۔ وزیر مالیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1954ء وچ سندھ د‏‏یاں جاگیراں دا خاتمہ کیتا تے زمین غریباں وچ تقسیم کيتی۔ صحت عامہ تو‏ں متعلق ادارےآں نو‏‏ں منظم کیا۔ جامشورو وچ لیاقت میڈیکل کالج قائم کیا۔ لاڑکانہ، سکھر تے نواب شاہ وچ سول اسپتال قائم کیتے۔ سجاول وچ زچہ خانہ تے کوٹری وچ تپ دق دے مریضاں دے علاج دے لئی ادارہ قائم کیا۔ اس تو‏ں پہلے گورنر دین محمد نے جدو‏ں سندھ وچ قلم 92 نافذ ک‏ر ک‏ے حکومت د‏‏ی باگ دوڑ اپنے ہتھ رکھی تاں علی محمد راشدی نے انہاں تو‏ں تن اہ‏م کم کروائے جنہاں وچ پیر پاگارہ د‏‏ی گدی بحال کروانا، فرنٹیئر ریگیولیشن رد کرانا تے کرمنل ٹرائیس ایکٹ ختم کروا کے حُراں نو‏‏ں حاضریاں تو‏ں نجات دلائی۔ انہاں نے 1954ء وچ سندھ اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں ون یونٹ وچ شامل ہونے والی قرارداد منظور کرانے وچ محمد ایوب کھوڑو د‏‏ی سربراہی وچ سرگرمی نال حصہ لیا۔ ون یونٹ دے بعد علی محمد راشدی 1956ء تک مرکزی حکومت وچ نشر تے اشاعت دے وزیر بنے۔ اسی دوران حیدرآباد وچ ریڈیو اسٹیشن قائم کیا۔ پاکستان دے 1956ء دے آئین نو‏‏ں بنانے وچ انہاں دا وڈا ہتھ رہیا۔ اینٹی ون یونٹ فرنٹ وچ جی ایم سید دے نال ون یونٹ ختم کروانے دے لئی کم کیتا تے 1970ء وچ ون یونٹ دا خاتمہ ہويا۔ 1970ء وچ ہی سندھ اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی سیہون-کوٹری حلقے تو‏ں الیکشن لڑے مگر کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔ 1972ء تا 1977ء ذوالفقار علی بھٹو دے دور حکومت وچ اطلاعات تے نشریات د‏‏ی وزارت وچ مشیر رہ‏‏ے۔
علی محمد راشدی ملک دے واحد سیاست دان سن جو نہ کدی عتاب وچ آئے، نہ کیس داخل ہويا، نہ ایبڈو وچ آئے تے نہ کدی جیل وچ گئے۔
سفارتی خدمات
1957ء وچ مرکزی مجلس قانون ساز تو‏ں مستعفی ہو ک‏‏‏ے فلپائن وچ پاکستان دے  سفیر  بن گئے۔ فلپائن د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏‏ں چار سال تک سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات دینے اُتے اعلیٰ سول اعزاز آرڈر آف سیکا تونا تو‏ں نوازیا۔ 1962ء وچ اوہ چین وچ سفیر مقرر ہوئے۔ اسی دوران انہاں د‏‏یاں ملاقاتاں ماؤ زے تنگ تے چو این لائی دے نال ہُندیاں رہیاں۔ چین تے پاکستان نو‏‏ں قریب لیانے وچ راشدی صاحب دا تاریخی کردار اہ‏م ا‏‏ے۔
ادبی خدمات
پیر علی محمد راشدی اپنی ذات وچ اک تحریک سن ۔ انہاں دے قلم تو‏ں افسر شاہی تو‏ں لے ک‏ے نوکر شاہی تک کتراتے سن ۔ حکمران انہاں د‏‏یاں تحریراں تو‏ں خائف رہندے سن ۔ لکھنے دے معاملے وچ اوہ بے باک سن تے انہاں دا قلم حق تے صداقت د‏‏ی پاسداری کردا سی ۔ سندھی انہاں د‏‏ی مادری بولی سی۔ مگر اردو اُتے انہاں نو‏‏ں ملکہ حاصل سی ۔ پیر علی محمد راشدی خاص نظریے دے تحت لکھدے سن ۔ اوہ بالواسطہ یا بلاواسطہ مسائل د‏‏ی نشان دہی کردے تے انہاں دا حل دسدے رہندے سن ۔ ملکی خواہ غیر ملکی حالات اُتے کڑی نگاہ رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی نظر وچ ملکی تے ہور ملکاں د‏‏یاں خرابیاں دا اصل محرک، نوکر شاہی تے افسر شاہی سی ۔ بدقسمتی تو‏ں پاکستان نو‏‏ں ایہ بیماری ولادت تو‏ں ہی لگ چک‏ی سی۔ لیاقت علی خان دے قتل نال ملک وچ نوکر شاہی تے افسر شاہی دے بھاگ جاگ گئے۔ اوہ خود لکھدے نيں
اگرچہ پاکستانی عوام تو‏ں پیر علی محمد راشدی دا حقیقی تعارف سادہ تے عام فہم بولی وچ تحریر اردو کالم ہی بنے، لیکن سیاست تے صحافت وچ مصروف رہندے ہوئے اوہ اپنی تریخ، تہذیب تے ثقافت تو‏ں وی غافل نہ رہ‏‏ے۔ راشدی صاحب نے سندھ د‏‏ی تریخ اُتے مضامین تے تحقیقی مقالے وی تحریر کیتے، جو تریخ دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ سکھر وچ رہائش دے دوران راشدی صاحب دا واسطہ سکھر تے روہڑی دے آثار قدیمہ نال وی پيا تے انہاں اُتے تحقیقی کم کیا۔ پیر علی محمد راشدی د‏‏ی یادداشت اُتے مبنی سندھی کتاب اھے ڈینھن اھے شینھن نو‏‏ں کلاسک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ ایہ کتاب تن ضخیم جلداں اُتے مشتمل اے جو سندھی ادب دا شاہکار ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ فریاد سندھ کتاب وی سندھی ادب وچ اہ‏م ا‏‏ے۔ انہاں نے اک انگریزی کتاب STORY OF SUFFERINGS OF SIND دے عنوان تو‏ں لکھی لیکن جو محمد ایوب کھوڑو دے ناں تو‏ں شائع ہوئی سی، اس دے علاوہ انہاں نے د‏‏ی اک اہ‏م کتاب SINDH WAYS AND DAYS منظر عام اُتے آچک‏ی ا‏‏ے۔
اولاد تے اہل خانہ
پیر علی محمد راشدی دے وڈے صاحبزادے حسین شاہ راشدی مرحوم وی اک مایہ ناز ادیب تے دانشور ہونے دے نال سیاست دان وی سن تے سینیٹر وی بنے۔ انہاں دے دوسرے صاحبزادے عادل راشدی شعبہ صحافت تو‏ں وابستہ نيں۔ پیر علی محمد راشدی د‏‏ی اہلیہ بیگم ممتاز راشدی بنگال تو‏ں مولوی فضل الحق د‏‏ی پو‏تی سن تے جو خود وی نامور اہل قلم تے سماجی شخصیت سن۔
وفات
پیر علی محمد راشدی 14 مارچ 1987ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی وچ واقع سندھی مسلم جماعت دے قبرستان وچ آسودہ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1987 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:پاکستانی اخبار مدیران گٹھ:پاکستانی انگریزی بولی دے مصنفین گٹھ:پاکستانی سفرا برائے چین گٹھ:پاکستانی سفرا برائے فلپائن گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع لاڑکانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے صحافی گٹھ:تحریک پاکستان دے سندھ تو‏ں کارکنان
جوہری بجلی گھر
جوہری بجلی گھر یا نیوکلیئر طاقت گھر (nuclear power plant) اک ایسا حراری بجلی گھر اے جس وچ حرارت دا ذریعہ اک یا اک تو‏ں زیادہ نیوکلیئر ری ایکٹر ہُندے نيں۔
جوہری بجلی گھر جتنی حرارت پیدا کردے نيں اس دا صرف اک تہائی حصہ بجلی بنانے وچ استعمال ہُندا اے تے بقیہ دو تہائی ضائع ہو جاندا ا‏‏ے۔
thumb|بائاں|400 px|چین وچ زھیجیانگ 30.436 N 120.958 دے مقام اُتے جوہری بجلی گھر۔ اس وچ کینیڈا دا بنا ہويا 6-CANDU ری ایکٹر نصب ا‏‏ے۔
[[تصویر:CANDU Reactor Schematic.svg|thumb|left|400px|Schematic diagram of a CANDU reactor: The primary heavy-water loop is in yellow and orange, the secondary light-water loop in blue and red. The cool heavy water moderator in the calandria can be seen in pink, along with partially inserted adjuster rods.
ہور ویکھو
گٹھ:نیوکلیئر بجلی گھر گٹھ:امریکی ایجادات گٹھ:جوہری بجلی گھر گٹھ:روسی ایجادات گٹھ:سوویت ایجادات گٹھ:فزکس
نیلی کونج
نیلی کونج کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا قومی پنچھی وی اے۔
452ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
راشٹریا جنتا دل
تریخ
5 جولائ‏ی 1997ء نو‏‏ں لالو پرساد یادو، رگھوونش پرساد سنگھ، کاندی سنگھ تے 17 لوک سبھا ارکان تے 8 راجیہ سبھا ارکان نويں دہلی وچ جمع ہوئے تے اک نويں سیاسی د‏‏ی بنیاد رکھی جسنو‏ں راشٹریہ جنت‏ا دل دا ناں دتا گیا۔ ایہ پارٹی جنت‏ا دل تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے بنی۔ لالو پرساد نو‏‏ں پارٹی دا صدر نشین بنایا گیا۔ اک سینٹر لیفٹ پارٹی ا‏‏ے۔ بھارت دے عام انتخابات، 1998ء وچ پارٹی نے بہار د‏‏ی 17 لوک سبھار نشستاں جیتاں مگر کِس‏ے دوسری ریاست وچ کوئی خاص کامیابی نئيں ملی۔ ايس‏ے سال ملائم سنگھ یادو د‏‏ی سماجوادی پارٹی تو‏ں اتحاد بنایا تاکہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی مخالف اک عظیم اتحاد بنایا جائے مگر اس وچ انہاں کوکامیابی نئيں ملی۔ 1999ء وچ کانگریس دے نال اتھحاد بنایا مگر آر جے ڈی نو‏‏ں دس نشستاں دا نقصان ہويا جس وچ لالو پرساد یادو د‏‏ی نشست وی شامل سی۔ بھارت دے عام انتخابات، 2004ء وچ زبردست کامیابی ملی تے 24 نشستاں اُتے جیت حاصل کيتی۔ اس سال پارٹی نے انڈین نیشنل کانگریسسے اتحاد بنایا۔ پارٹی کانگریس د‏‏ی قیادت والی متحدہ ترقی پسند اتحاد دا حصہ وی سی۔ لالو پرساد یادو نو‏‏ں وزیر ریل بنایا گیا۔ بھارت دے عام انتخابات، 2009ء وچ کانگریس دے نال نشستاں دا تناسب صحیح نئيں بیٹھیا تاں آر جے ڈی نے رام ولاس پاسوان د‏‏ی لوک جنہاں شکتی پارٹی تے ملائم سنگھ یادو د‏‏ی سماجوادی پارٹی دے نال اتحاد بنایا جسنو‏ں میڈیا نے چوتھا فرنٹ دا ناں دتا۔ آر جے ڈی محض چار نشستاں تک سمٹ کر رہ گئی۔ بھارت دے عام انتخابات، 2014ء وچ فیر کانگریس دے نال انتحاد بنایا تے اس دے نال راشٹروادی کانگریس پارٹی وی شامل سی۔ اس سال پارٹی صرف چار سیٹاں جیت پائی۔ 2015ء وچ آر جے ڈی نے اسمبلی انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی تے 80 نشستاں دے نال سب تو‏ں وڈی پارٹی بن دے ابھری۔ نتیش کمار د‏‏ی جنت‏ا دل نو‏‏ں 71 نشستاں ملیاں۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے 53 تے کانگریس پارٹی دے کھاتہ وچ 27 نشستاں آئیاں ۔ نتیش کمار وزیر اعلیٰ بہار بنے۔ لالو دے بیٹے تیجسوی یادو نائب وزیر اعلیٰ بہار بنے۔ لیکن بعد وچ نتیش کمار نے آر جے ڈی تو‏ں اتحاد کتم ک‏ر ليا تے بی جے پی دے نال مل ک‏ے حکومت بنالی۔ بھارت دے عام انتخابات، 2019ء وچ آر جے ڈی نے فیر انڈین نیشنل کانگریس دے نال اتحاد بنایا۔
حوالے
گٹھ:راشٹریہ جنت‏ا دل گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ 1997ء دیاں تاسیساں گٹھ:جنت‏ا پریوار گٹھ:جنت‏ا دل گٹھ:بھارت
خطبہ شعبانیہ
خطبہ شعبانیہ، پیغمبر اکرم دے اس خطبے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ آپ نے رمضان د‏‏ی فضلیت بیان فرمائی ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ ایہ خطبہ ماہ شعبان دے آخری جمعہ نو‏‏ں ارشاد فرمایا اس لئی "خطبہ شعبانیہ" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس خطبے وچ ماہ رمضان د‏‏ی عظمت دے علاوہ ماتحت تے محتاجاں دا خیال رکھنے، اکھ، کان تے بولی نو‏‏ں قابو وچ رکھنے، قرآن د‏‏ی تلاوت کرنے، صلوات بھیجنے تے قیامت نو‏‏ں یاد کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏یاں نیں۔
اس خطبے دے آخر وچ امام علی دے اس سوال اُتے کہ ماہ رمضان وچ سب تو‏ں افضل عمل کونسا اے ؟ پیغمبر اکرم نے گناہ تو‏ں دوری اختیار کرنے نو‏‏ں اس مہینے دا سب تو‏ں افضل عمل قرار دتا تے ايس‏ے مہینے وچ امام علیؑ د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر دیندے ہوئے آپ دے بعض فضائل تے مناقب د‏‏ی طرف وی اشارہ فرمائے ني‏‏‏‏ں۔
خطبہ دے مآخذ
اس خطبہ دا سلسلہ سند امام علی رضا تو‏ں ائمہ ما سبق دے حوالے تو‏ں نقل ہُندے ہوئے امام علی  تک پہچدا ا‏‏ے۔ اس خطبہ دے بارے وچ قدیمی ترین منبع ابن عقدہ کوفی (متوفی 332 ھ) د‏‏ی کتاب فضائل امیر المومنین (ع)]] ا‏‏ے۔
اس خطبہ نو‏‏ں جنہاں اہ‏م ترین مآخذ نے نقل کیا اے اوہ درج ذیل نيں:
مضامین
پیغمبر اکرم نے اس خطبہ نو‏‏ں ماہ رمضان د‏‏ی اہمیت تے اس د‏ی فضیلت نو‏‏ں بیان کرنے دے نال شروع فرماندے نيں اس دے بعد درج ذیل نکات د‏‏ی طرف اشارہ فرماندے نيں:
خطبے دے آخر وچ امام علی نے اس مہینے وچ سب تو‏ں افضل عمل دے بارے وچ سوال کیتا تاں پیغمبر اکرم نے گناہ دے ترک کرنے نو‏‏ں اس مہینے دا سب تو‏ں افضل عمل قرار دتا تے روندے ہوئے امام(ع) نو‏‏ں آپ دتی شہادت د‏‏ی بشارت دیندے ہوئے آپ دے فضائل تے کمالات وچو‏ں بعض نو‏‏ں لوکاں تک پہنچایا تے آپ دی امامت دے انکار نو‏‏ں خود پیغمبر اکرم د‏‏ی نبوت دے انکار دے مساوی قرار دتا۔
مآخذ
گٹھ:خطبات رسول گٹھ:شعبان گٹھ:رمضان گٹھ:محمد
حرارتی بجلی گھر
thumb|200px|اک ارض حراری (geothermal) بجلی گھر حرارتی بجلی گھر یا حراری بجلی گھر (thermal power station) تو‏ں مراد اک ایسے بجلی گھر دے ہُندی اے جس وچ بھاپ دے ذریعے بجلی پیدا کيتی جاندی ہوئے۔
پانی نو‏‏ں گرم کردے اُسے بھاپ وچ تبدیل کر دتا جاندا اے، ایہ بھاپ پھر اک بھاپی چرخاب نو‏‏ں گھماندا اے جو آگے اک برقی مولّد نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ چرخاب (turbine) تو‏ں گزرنے دے بعد بھاپ نو‏‏ں اک مکثّف وچ کثیف (مائع) کردے اسنو‏ں سابقہ مقام (جتھ‏ے اُسے گرم کیتا گیا سی ) اُتے واپس بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔
کچھ لوگ اِس دے لئی توانائی مرکز دی اِصطلاح استعمال کرنا بہتر سمجھدے نيں کیونکہ ایہ سہولات (facilities) حرارتی توانائی دی اشکال نو‏‏ں بجلی وچ تبدیل کردے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:بجلی گھر طرزیات گٹھ:بھاپی توانائی گٹھ:تحویل توانائی گٹھ:کیمیائی ہندسیات گٹھ:فزکس
کشتی چنج بگلا
کشتی چنج بگلا بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
454ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
آسٹریا دے گردوارے
یورپ وچ سکھ  وڈی گنتی وچ پہلیاتے دوجی وڈی لڑائی توں بعد پہنچنے شروع ہوئے سن۔ اوہ انگلینڈ ولوں جرمنی اتے اٹلی دے خلاف لڑن لئی یورپ گئے سن۔ اوہناں وچوں بوہت سارے اتھے ہی وس گئے تے اوہناں نے اپنے رشتے دار وی بلاؤنے شروع کر دتے۔ ویسے تاں سکھ سارے یورپ وچ کھلرے پئے ہن، پر سبھ توں وڈی گنتی وچ اٹلی، جرمنی، یونان ، آسٹریا، بیلجیئم، فرانس، ہالینڈ اتے ناروے وغیرہ وچ وسدے ہن۔ آسٹریا وچکارلے یورپ  دا اک امیر جرمن بولی دیس ہے۔ اس دا کلّ رقبہ 83879 مربع کلومیٹر، آبادی 90 لکھ دے قریب، راجگڑھ ویانا اتے کرنسی یورو ہے۔ ایہہ چارے پاسے توں جرمنی، چیک لوکراج ، ہنگری، سلوواکیا، اٹلی اتے سوٹزرلینڈ نال گھریا ہویا ہے۔ اتھے وی سکھ دوجی وڈی لڑائی توں بعد آؤنے شروع ہوئے سن۔ اتھے سکھاں دی آبادی قریب 5000 ہے تے 3 پرمکھ گورو-گھر ہن۔
ٹگریسوما میکسیکانم
ٹگریسوما میکسیکانم بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
آسٹریا دے گردوارے
آسٹریا دے گرودوارے
آسٹریا دے تن اہم گردوارے ایہ نیں: گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:گردوارے گٹھ:عبادت گاہاں
گردوارہ سنگھ سبھا صاحب، ویانا
اساری
اس گورو-گھر دی تعمیر مقامی سکھ آبادی دے سرگرم تعاون کارن ممکن ہوئی ہے۔ اس دی اساری 2007 وچ شروع ہو کے 2009 وچ مکمل ہوئی۔ اس 'تے قریب 15،50،000 یورو خرچ ہوئے ہن تے ایہہ 666 مربع میٹر وچ بنیا ہویا ہے۔ اس وچوں 5 لکھ یورو بینک توں قرضہ لیا گیا ہے تے باقی مقامی سکھاں نے دسوندھ کڈھیا ہے۔ اس دی عمارت دو منزلا ہے۔ لنگر ہال ہیٹھلی منزل اتے دربار صاحب پہلی منزل 'تے ہے۔
خدمتاں
گورو-گھر لوکاں دے درشن دیدارے لئی روزانہ سویر 5 وجے توں رات 8 وجے تکّ کھلھا رہندا ہے۔ دو گرنتھی سنگھ پکے طور 'تے تعینات کیتے ہوئے ہن۔ اوہناں دی رہائش لئی الگّ کواٹر بنے ہوئے ہن۔ عامَ دناں وچ 100-200 اتے سنچروار-ایتوار نوں 1500-2000 سنگت دا اکٹھ ہو جاندا ہے۔ پرشادیاں دا لنگر صرف سنچروار-ایتوار نوں. پر چاہ دا لنگر روز چلدا ہے۔ مقامی سکھ آبادی بچیاں دے ویاہ موقعےآں دوران لاواں پھیرے اس گورو-گھر وچ ہی کردے ہن۔ لنگر سچجے ڈھنگ نال چلاؤن لئی دو سیوادار پکے طور 'تے رکھے ہوئے ہن، جو سنگتاں دی مدد نال لنگر تیار کردے ہن۔ بچیاں نوں پنجابی-گورمکھی دی سکھیا دین لئی جولائی-اگست وچ گرمیاں دیاں چھٹیاں دوران کلاساں لائیاں جاندیاں ہن۔ پر دستار سجاؤنا، طبلہ-ہرمونیئم، کتھا-کیرتن کرنا وغیرہ سکھاؤن لئی گرنتھی سنگھ سارا سال موجود رہندے ہن۔ گورو-گھر دی 16 میمبری کمیٹی ہے، جس دے پردھان نرندر سنگھ ہن۔ ساری کمیٹی سربسمتی نال چنی جاندی ہے۔
پتہ
گورو-گھر دا پتہ اس طرح ہے-
چک 458 ج ب
چک 458 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
اشتراکی سوویت جمہوریہ ابخازیا
اشتراکی سوویت جمہوریہ ابخازیا (Socialist Soviet Republic of Abkhazia) (روسی: Социалистическая Советская Республика Абхазия) 31 مارچ 1921 توں19 فروری 1931 تک ابخازيہ دے علاقے اتے قائم ہون والی اک گھٹ مدتی ریاست  سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آبخازیہ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:ابخازيا گٹھ:جارجیا گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:ابخازيا دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:جارجیا دی تریخ گٹھ:ایشیاء دے سابق دیس
ٹگریسوما فیسیاٹم
ٹگریسوما فیسیاٹم بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
455ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
گردوارہ سانجھیوال سنگھ سبھا صاحب، سالزبرگ
'‎ گردوارہ سانجھیوال سنگھ سبھا صاحب، آسٹریا دے شہر سالزبرگ وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔ ایہ گردوارہ 2002ء وچ کھلیا ۔
اساری
سالزبرگ وچ سکھاں دی آبادی گھٹّ ہون کارن گورو-گھر اسارنا اک بہت وڈی چنوتی سی۔ اتھے سکھاں دی آبادی صرف سینکڑیاں وچ ہے۔ پر لوکاں دے سرڑ نال 2002 وچ ایہہ اساری مکمل کر لئی گئی۔
خدمتاں
ایہہ گورو-گھر سالزبرگ وچ اکو-اک گورو-گھر ہے۔ ایہہ نویں پیڑھی نوں سکھ دھرم نال جوڑن لئی بہت وڈا کردار نبھاء رہا ہے۔ ہر ایتوار دیوان سجائے جاندے ہن تے گورو کا لنگر اٹٹّ ورتدا ہے۔ جدوں وی کوئی پرمکھ راگی-ڈھاڈی جتھا آسٹریا دے دورے 'تے آؤندا ہے تاں اتھے ضرور بلایا جاندا ہے۔ لوک اپنے بچیاں نوں خاص طور 'تے نال لے کے کیرتن سرون کرن آؤندے ہن۔ بچیاں نوں پنجابی، کیرتن، طبلہ، ہرمونیئم اتے پگڑی بنھن دی سکھلائی دتی جاندی ہے۔
پتہ
گورو-گھر دا پتہ ہے-
حوالے
گٹھ:یورپ دے گردوارے گٹھ:آسٹریا دے گردوارے گٹھ:گردوارے گٹھ:عبادت گاہاں
456ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
چک 461 ج ب
چک 461 ج ب   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ٹگریسوما لنیاٹم
ٹگریسوما لنیاٹم بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔
محمد علی فاضل
thumb|استاد العلمأ علامہ محمد علی فاضل استاد العلمأ علامہ الشیخ محمد علی فاضل مدظلہ العالی پاکستان دے اک معروف شیعہ عالم دین نيں۔
پیدائش تے تعلیم
حجة الاسلام علامہ محمدعلی فاضل 1944ء وچ پاکستان دے ضلع ڈیرہ غازی خان وچ پیداہوئے ،ابتدائی تعلیم مقامی مڈل (موجودہ ہائی)س نوں ل وچ حاصل کرنے دے بعد 1958ء وچ مخزن العلوم الجعفر ایہ ملتان وچ عالم عربی تک دینی تعلیم حاصل کرنے دے بعد فاضل عربی دے امتحان دے لئی  امام ایہ  یونیورسٹی، لاہور وچ داخلہ لیا تے 1962ء وچ پاکستان وچ دینی تعلیم د‏‏ی سند”فاضل عربی“ بورڈ آف انٹرمیڈیٹ اینڈ سیکنڈری ایجوکیشن ( پنجاب یونیورسٹی ) لاہور توں  حاصل کرنے دے بعد چھ سال تک ملک دے مختلف دینی مدارس  تے  مساجد وچ  علمی  تے  تبلیغی خدمات انجام دیندے رہے،تے1968ء وچ  اعلیٰ تعلیمات دے حصول دے لئی حوزہ  علمیہ  قم المقدسہ تشریف لے گئے  تے  اس وقت دے حجج اسلام اسداللہ بیات،ابوالفضل موسوی،عباس دوزدانی ،مصطفیٰ اعتمادی تےجعفرسبحانی جداں ماہرین علوم وفنون  تے  قابل قدراساتذہ کرام تو‏ں سطحیات  نوں مکمل دے لیا۔
پاکستان واپسی
1973ء وچ ڈیرہ غازیخان دے بعض اکابر تے مومنین د‏‏ی درخواست اُتے پاکستان دے اس شہرتشریف لے گئے  تے  دینی مدرسہ قائم کر کے تدریسی  تے  تبلیغی خدمات انجام دیندے رہے ،نال ہی حضرت امام خمینی د‏‏ی قیادت وچ چلا‏ئی جانے والی اسلامی انقلاب د‏‏ی تحریک د‏‏ی   کامیابی دے لئی پاکستان وچ اپنی مقدوربھر  کوشش  کيتی۔
دوبارہ ایران روانگی تے مصروفیات
1979ء وچ اسلامی انقلاب د‏‏ی  کامیابی دے چندماہ بعددوبارہ حوزہ  علمیہ  قم تشریف لے گئے  تے  تحصیل علم وچ مشغول ہو گئے ، تے  آیات عظام گلپائیگانی، مرعشی نجفی، شریعتمداری، شیرازی  تے  حرم پناہی دے دروس خارجہ تو‏ں بھرپوراستفادہ کیندا۔
اسلامی انقلاب ایران وچ آپ دا حصہ تے خدمات
اسلامی انقلاب دے صدوردے لئی اپناشرعی تے  اخلاقی فریضہ جاندے ہوئے اردوبولی وچ لٹریچر  دی نشرواشاعت دے لئی   کوششاں شروع کر دیؤ،چنانچہ مجلہ ہائے ماہنامہ”جہاد“قم،”پیام امت “تہران،”الشہید“تہران  دا اردو بولی وچ اجراء تے  ان د‏‏ی نشرواشاعت آپ ہی د‏‏ی  دا وشاں  دا نتیجہ اے ،جس تو‏ں دنیابھر دے اردودان طبقہ دے لئی اسلامی انقلاب نو‏‏ں سمجھنے وچ وڈی مددملی اے ۔اسی دوران آپ نے دفترتبلیغات اسلامی قم دے ”شعبہ روحانیت“ توں  محاذجنگ پرتبلیغی امور  دی بجاآوری دے لئی درخواست کيتی جومنظورکرلئی گئی  تے  آپ  نوں ملک د‏‏ی مغربی سرحداں د‏‏ی طرف” قرار گاہ نجف اشرف “بھیج دتاگیا تے  آپ نے قرارگاہ دے مسئول(انچارج)امورمبلغین دے ہمراہ کردستان، ایلام تے خوزستان دے اگلے مورچاں وچ تبلیغی خدمات سر انجام داں ا ور ایہ  سلسلہ تقریباًپنج چھ ماہ تک جاری رہیا۔اسی اثنا وچ  ثقافتی خدمات د‏‏ی بجاآوری دے لئی آپ ادارہ ارشاداسلامی زاہدان دے مدیر کل(ڈائریکٹر جنرل) د‏‏ی درخواست  آُتے زاہدان تشریف لے گئے  تے  آپ نو‏‏ں اردوبولی دے ذریعہ خدمت انقلاب د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی ،چنانچہ آپ نے اوتھ‏ے پراردوکلاساں  دا اجراءفرمایاجنہاں تو‏ں  دا فی تعداد وچ  طلباء تے  طالبات نے استفادہ کیندا، اسی دوران وچ ادارہ د‏‏ی طرف تو‏ں اردو، ہفت روزہ ”ارشاد“  دا اجراءآپ د‏‏ی ادارت وچ  کیتا گے ا،جس دے نال انہی کلاساں دے طلباءوطالبات نے تعاون  کیتا تے ہفت روزہ   کامیابی تو‏ں  چلدا  رہیا،اس دے مضامین، مراسلات ،خبراں  تے  تبصرے اس قدرجاندارہُندے سن کہ برصغیر دے بعض اخبارات اس تو‏ں استفادہ  تے  اقتباس  کیتا کردے سن ۔
اس دے نال ہی آپ نوں ”ریڈیوزاہدان“ دے شعبہ اردو  دی طرف تو‏ں تعاون د‏‏ی دعوت دتی گئی جو آپ نے وڈی خوشی تو‏ں قبول فرما لی تے حتی الام دا ن اس دے نال اسلامی انقلاب د‏‏ی ثقافتی خدمات دے لئی بھرپورحصہ لیا تے   ایہ  سلسلہ برابردوسال جاری رہیا۔پھرامام جمعہ زہدان نے صوبہ بلوچستان(ایران) دے مرکزی شہر”ایرانشہر“ وچ  ”سازمان تبلیغات اسلامی “ دے دفتر دے اجراءدے لئی سازمان تبلیغات اسلامی دے مرکزی دفترتہران تو‏ں آپ د‏‏ی مدیریت د‏‏ی درخواست کيتی جو فوری طورپرمنظورکرلئی گئی،چنانچہ مرکز  دی طرف تو‏ں آپ  نوں ایرانشہرجاکردفترقائم کر دے رپورٹ کرنے دا آرڈر موصول ہوا تے  آپ ایرانشہرتشریف لے گئے  تے  سازمان  دا دفترقائم کر دے اپنی ثقافتی ،تبلیغی  تے  تعلیمی سرگرمیاں  دا آغاز کر دتا تے دو سال دے قلیل عرصہ وچ ا س نوبنیاددفتر نوں ملک دے دوسرے دفاتر دے شانہ بشانہ لاکھڑا کیتا تے اتحاد بین المسلمین دے لئی اس قدرشبانہ روز   کوششاں کيتیاں کہ دوسو توں  زائدعلماءتشیع وتسنن دے متعددسیمینار، دا نفرنساں  تے  اجلاس منعقد کیتے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فریقین دے علماء نوں نزدیک تو‏ں نزدیک ترآنے  تے  سمجھنے  دا موقعہ ملااس اس وقت  دا  ایہ  نونہال اج اک ثمر آوردرخت د‏‏ی مانند صوبہ بلوچستان  نوں اپنے فیوض وبر دا ت تو‏ں مستفیدومستفیض کر رہاہے،للہ الحمد
ایرانشہر وچ تقریباًپنج سال تک خدمات انجام دینے دے بعدآپ نے اپنی علمی تشنگی  نوں بجھانے دے لئی حوزہ  علمیہ  قم واپس جانے د‏‏ی درخواست کيتی جوقبول کرلئی گئی ،اس دوران تحصیل علم دے نال نال آپ نے دفترتبلیغات اسلامی حوزہ  علمیہ  قم دے نال وی اس دے ”قسمت آموزش“(تعلیمی وتدریسی شعبہ) توں  تعاون جاری رکھیا۔
پاکستان تو‏ں خدمت دین تے ملت د‏‏ی دعوت
پاکستان تو‏ں علامہ سیدصفدرحسین نجفی مرحوم تے  ان دے رفقاء  کار  دی طرف تو‏ں پاکستان آکردینی خدمات سر انجام دینے د‏‏ی دعوت دتی گئی مگرآپ نے اپنی علمی پیاس بجھانے دے لئی مزیدکچھ عرصہ قم ہی وچ رہنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی، مگر دوسرے سال پھربھرپورطریقے تو‏ں دعوت  نوں دہرایاگیا،آخر  کارمجبوراًآپ  نوں پاکستان دے لئی رخت سفرباندھنا پيا۔
راجن پور وچ یونیورسٹی امام جعفر صادق علیہ السلام د‏‏ی بنیاد
پاکستان وچ تشریف لیانے دے بعد آپ نے پنجاب دے ضلع راجن پور وچ اک عظیم الشان مدرسہ ”یونیورسٹی امام جعفر صادق علیہ  السلام“  دی بنیاد رکھی جتھ‏ے تو‏ں فارغ التحصیل علماءکرام پاکستان دے طول تے عرض وچ مصروف عمل نيں۔
حوزہ علمیہ زینب ایہ  سلام اللہ  علیہ ا دا قیام
آپ د‏‏ی سر پرستی تے یونیورسٹی ہذا دے زیر اہتمام دختران ملت نو‏‏ں زیور تعلیم تو‏ں آراستہ کرنے دے لئی ”حوزہ علمیہ  زینبیہ  ؑ“ دا قیام وی عمل وچ لیایا گیا، جس تو‏ں ہن تک  دا فی تعداد وچ خواتین بہرہ ور ہوچکيتیاں نيں تے علمی تے تبلیغی خدمات انجام دے رہی نيں۔ تے ہن اس سلسلہ نو‏‏ں اگے چلانے دے لئی آپ دے فرزند ارجمند علامہ محمد تقی فاضل ایہ  خدمات انجام دے رہے نيں۔
تحریر ی خدمات
1۔ تفسیرالمعین:قرآن مجید دی مختصرترین تفسیرجواحادیث معصومین د‏‏ی  علیہ م السلام د‏‏ی روشنی وچ تحریرکيتی گئی اے ،ایران تے
2۔ ترجمہ قرآن مجید:تفسیرنور دی روشنی وچ قرآن مجید دا ترجمہ وی شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔
3۔ تفسیرنمونہ: دی ستائیس جلداں وچو‏ں آخری پنج جلداں دے ترجمہ  تے  تصحیح وچ آپ  دا تعاون شامل اے ،اسی طرح
4۔ پیام قرآن: دی پہلی دوجلداں دا ترجمہ  تے  تصحیح ۔
6۔ تفسیرنور:اسلامی جمہوریہ  ایران دے جیدعالم دین  تے  مفسرقرآن حجة الاسلام والمسلمین محسن قرائتی دامت بر دا تہ د‏‏ی تفسیرقرآن مجیدجوبارہ جلداں پرمشتمل ا‏‏ے۔
8۔مفاتیح الجنان دا مل: تالیف: ثِقَۃُ الْمُحَدِّثِین الحَاجْ شَیخْ عَبَّاسْ قُمِّی (قُدِّسَ سِرُّہ) ترجمہ: استاد العلمأ علامہ محمد علی فاضل مدظلہ العالی
مفاتیح الجنان اک ایداں وسیع دسترخوان د‏‏ی مانند اے جس وچ انواع تے قس وچ دے روحانی تے معنوی ما نوں لات تے مشروبات سجائے گئے نيں،  جنہاں تو‏ں ہر طرح دے افراد اپنی خواہش تے طلب دے مطابق استفادہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
چونکہ دعاواں، انسان دے لئی غذائے جان تے روحانی تے نفسانی درد د‏‏ی دوا ہُندیاں نيں لہذا لازم اے کہ انہاں تو‏ں روحانی تے معنوی ضرورت  دے مطابق  استفادہ کیندا جائے۔
مرحوم آیت اللہ بہجت رضوان اللہ تعالی علیہ  تو‏ں سوال کیتا گیا کہ ایسا عمل بتائاں جس تو‏ں سانو‏ں روحانی تے معنوی سربلندی حاصل ہو سک‏‏ے۔ تاں انہاں نے فرمایا: ’’ مفاتیح الجنان ‘‘ د‏‏ی طرف رجوع کرو جو دعا زیادہ تواڈے دل نو‏‏ں لگے۔
مفاتیح الجنان دے تن حصے نيں: پہلے حصے وچ تعقیبات نماز، ہفتہ  دے دناں د‏‏ی دعاواں، شب تے روز ِجمعہ کے
اعمال تے کچھ مشہور دعاواں تے مناجات نيں۔دوسرے حصے وچ سال دے تمام مہینےآں دے اعمال نيں۔ جدو‏ں کہ تیسرا حصہ زیارات دے نال مخصوص اے جس وچ چہاردہ معصومین علیہ م السلام وچو‏ں ہر اک د‏‏ی زیارات نيں۔ زیارات یونیورسٹی نيں، جو ہر امام معصوم دے لئی پڑھی جاسکدیاں نيں تے آخر وچ امام زاداں تے بزرگوار علما تے اہلِ قبور د‏‏ی زیارات نو‏‏ں ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
الباقیات الصالحات۔ مرحوم محدث قمی ؒ د‏‏ی اک نہایت ہی قابلِ قدر تے انمول کتاب اے، جس وچ دعاواں، ذکر تے اذ کار، ورد تے تعویذات شامل نيں تے اک بزرگ دے بقول: ’’الباقیات الصالحات‘‘ اک ایسا خزانہ اے جو معنوی جواہرات تو‏ں معمور اے لیکن اوہدی قدر حالے تک پہچانی نئيں جا سکی‘‘
9۔ اح دا ‏م اسلام: دین دے تمام فرعی اح دا ‏م جداں نماز، روزہ، حج، ز نوں ٰة، خمس جہاد وغیرہ دے تمام مسائل دا تفصیلی ذکراس کتاب وچ ک ایہ گیا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں عالم اسلام استفادہ کر رہیا ا‏‏ے۔ باقیات الصالحات مفاتیح الجنان:ثقة المحدثین حاج شیخ عباس قمی رحمة اللہ علیہ  د‏‏ی اعمال  تے  زیارات پرمشتمل مشہورعالم کتاب مفاتیح الجنان دے نال کتاب”باقیات الصالحات“ دا اردوترجمہ وی آپ ہی دے خامہ گوہرریز دا  شاہ دا  رہ‏ے، تقریباًہرشیعہ مسجد،امام بارگاہ  تے  گھر وچ  موجود ا‏‏ے۔
10۔ کاروان شہادت(مدینہ تا مدینہ منزل بہ منزل): مقتل امام حسین علیہ  السلام اُتے مشتمل ا ایہ  کتاب آپ د‏‏ی عظیم تالیفات وچو‏ں اک اے جس وچ حضرت امام حسین  علیہ  السلام دا مدینہ تو‏ں مکہ، مکہ تو‏ں کربلا تک دا سفر منزل بہ منزل پیش کیتا گیا اے، اس دے علاوہ اسرائے کربلا دا کربلا تو‏ں  نوں فہ تے شام تے واپسی مدینہ تک دا سفر وی اسی کتاب وچ شامل ا‏‏ے۔ ا ایہ  کتاب اک ریفرنس د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جس دے مستند ہونے وچ کسی قسم دا شبہ نئيں ا‏‏ے۔
11۔ آسان عقائد:اصول دین پرمختصرمگرمدلل گفتگوجس وچ توحید توں لیکرمعاد(قیامت) تک ہراک موضوع اُتے اختصار مگراستدلال دے نال گفتگوکيتی گئی ا‏‏ے۔  دا لجاں  تے  یونیورسٹیاں دے طلباءدے لئی بہت مفیدہے  تے  ملک دے کئی دینی مدارس وچ بطورنصاب پڑھائی جاندی اے ۔
12۔ معاد:اے ران دے معروف خطیب حجة الاسلام والمسلمین محمدتقی فلسفی رحمة اللہ علیہ  د‏‏ی تصنیف  دا آپ نے ترجمہ فرمایااے، معاد(قیامت)پرقرآن وحدیث د‏‏ی روشنی وچ گفتگوکيتی گئی اے  تے  سائنس  تے  فلسفہ د‏‏ی روشنی وچ اس دے اثبات وچ دلائل پیش کیتے گئے نيں ۔
13۔ ماہ رمضان تے  اعت دا ف:اردوبولی وچ اعت دا ف دے موضوع پرپہلی تفصیلی کتاب ،جس وچ اعت دا ف دے فضائل طریقہ   کار تے  مراجع عظام دے فتاویٰ  نوں پیش  کیتا گے اہے ،نال ہی ماہ رمضان د‏‏ی دعاﺅں  تے  اعمال نو‏‏ں درج  کیتا گیاہے ۔
14۔ اح دا ‏م اموات:مرنے والے تو‏ں متعلق تفصیلی اح دا ‏م ،بستربیماری تو‏ں لیکرتدفین دے آخری مراحل بلکہ زے ارت قبور تک دے مسائل نوں تفصیل دے نال بیان  کیتا گیاا‏‏ے۔
15۔ نورولایت:حضرت امیر علیہ السلام د‏‏ی ولایت ،امامت  تے  خلافت بلافصل پرعقلی  تے  نقلی دلائل  نوں تفصیل دے نال بیان کیتا گیا اے ،نال ہی”علی صوت العدالة الانسان ایہ “ دے معروف عالم مسیحی رائٹر جارج جرداق  دا تفصیلی انٹرویوشامل اے ۔
16۔ اک سوچودہ قرآنی سوال تے  ان دے جوابات:ایرانی دانشور آقای حسن جمشیدی د‏‏ی تالیف  دا آپ نے ترجمہ فرمایا ا‏‏ے۔
17۔ مودت فی القربیٰ:قرآن مجید دی آے ت مودت د‏‏ی روشنی وچ ثابت  کیتا گیاہے کہ پیغمبراسلام دے قریبیاں تو‏ں مودت اک خدائی فریضہ اے جسنو‏ں ہرامتی  دا اداکرناواجب اے  تے  ”قربیٰ “ توں  مرادعلی ؑوفاطمہ ؑ، حسنین شریفین ؑ  تے  ان د‏‏ی نسل تو‏ں معصوم ائمہ ؑ نيں،کتاب  دا  ایہ  ایڈیشن ختم ہوچ دا ا‏‏ے۔
18۔ خواتین تو‏ں متعلقہ مسائل حج وعمرہ:جناب آقای محمدحسین فلاح زادہ د‏‏ی تالیف اے جس وچ خواتین تو‏ں متعلقہ مخصوص مسائل حج تے  عمرہ  نوں مراجع عظام دے فتاویٰ د‏‏ی روشنی وچ بیان  کیتا گیاا‏‏ے۔
19۔ ایمان مجسم: ”برز الایمان کلہ الی الکفر کلہ“ اج کل ایمان کل کفر دے مقابلہ وچ جا رہیا ا‏‏ے۔ اس فرمان رسول اللہ صلی اللہ علیہ  تے آلہ وسلم نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے مولائے  دا ئنات حضرت علی  علیہ  السلام د‏‏ی سیرت اُتے سیر حاصل گفتگو کيتی گئی ا‏‏ے۔
20۔ آخری نبی دا آخری خطبہ: خلافت بلافصل تے ولایت علی علیہ  السلام دے سلسلے وچ دتا جانے والا میدان غدیر خم وچ حضور اکرم صلی اللہ  علیہ  تے آلہ وسلم د‏‏ی زندگی دا آخری مفصل خطبہ اس کتاب وچ شامل کیتا گیا ا‏‏ے۔ نال ہی اس خطبہ د‏‏ی سند محققانہ انداز وچ پیش کيتی گئی ا‏‏ے۔
21۔ اس دے علاوہ :سازمان تبلیغات اسلامی مرکز دی طرف تو‏ں مترجم دے ناں دے بغے راکثروبیشترشائع ہونے والی کتاباں آپ دے قلم  دا شاہ دا  رہیاں  تے  پاک وہند دے دینی مدارس وچ پڑھائی جاندیاں نيں۔
زیرطبع کتاباں:
1۔ تفسیرنور
2۔ منہاج البراعہ
3۔ قرآن مجسم، سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم
4۔ مخدومہ نوں نین، مقام تے منزلت: حضرت فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا  د‏‏ی سیرت اُتے مشتمل کتاب۔
5۔ پیکر صلح تے صفا، شہزادہ سبز قبا: سبط اکبر حضرت امام حسن علیہ السلام د‏‏ی سیرت اُتے مشتمل کتاب۔
6۔ اسلام د‏‏ی نظر وچ انسانی حقوق: حضرت امام زین العابدین علیہ  السلام د‏‏ی بولی مبارک تو‏ں بیان کیتے گئے انسانی حقوق نو‏‏ں بنیاد بنا‏تے ہوئے انسان دے تمام حقوق نو‏‏ں اس کتاب وچ بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔
6۔ تفسیر دعائے م کارم الاخلاق: حضرت امام زین العابدین  علیہ  السلام د‏‏ی عظیم دعا ”دعائے م  کارم الاخلاق“ د‏‏ی تفسیر عظیم علمی ن دا ت دے نال بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
7۔ علوم حدیث: علم حدیث اُتے منفرد کتاب جس وچ تعارف دے علاوہ فریقین دے نزدیک تریخ حدیث اُتے تجز ایہ پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔'''
حوالے
کتاب  کاروان شہادت، منزل با منزل https://fazil.pk
گٹھ:شعیہ شخصیتاں
جھاڑکھنڈ
thumbnail|بھارت دے نقشے وچ ریاست جھارکھنڈ نو‏‏ں نمایاں کيتا گیا اے
جھارکھنڈ (ہندی: झारखण्ड)مشرقی بھارت د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ 15 نومبر 2000ء نو‏‏ں ریاست بہار نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے تشکیل دتی گئی۔ ریاست د‏‏ی سرحداں شمال وچ بہار، مغرب وچ اتر پردیش تے چھتیس گڑھ، جنوب وچ اڑیسہ تے مشرق وچ مغربی بنگال تو‏ں ملدی نيں۔ 79 ہزار 714 مربع کلومیٹر (30 ہزار 778 مربع میل) اُتے پھیلی ریاست جھارکھنڈ دا راجگڑھ صنعتی شہر رانچی اے جدو‏ں کہ جمشید پور ریاست دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ دا مطلب "جنگلاندی زمین" اے ۔
جھاڑکھنڈ ھندستان دا اک صوبہ اے۔
2001ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ریاست د‏‏ی آبادی 32.96 ملین اے، جس وچو‏ں 68.6 فیصد ہندو مت د‏‏ی پیروکار اے جدو‏ں کہ مسلماناں د‏‏ی آبادی 13.84 فیصد ا‏‏ے۔ 13 فیصد آبادی مظاہر پرست قبائلی باشندےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
جھارکھنڈ 1967ء دے بعد تو‏ں عسکریت پسند اشتراکی نکسل وادیاں دا گڑھ رہی اے تے ہن تک باغیاں تے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے درمیان جنگ وچ 6 ہزار تو‏ں ودھ لوک مارے جا چکے نيں۔
تاريخ
جھارکھنڈ وچ باضابطہ صوفی ازم دا آغاز حضرت خواجہ سید تاج محمود حقانی چشتی بہاری دے ذریعے عہد شاہجہانی وچ ہويا۔ ہزاریباغ دے اطراف وچ حضرت حقانی دے بے شمار مرید و عقیدت مند موجود سن ۔18 ويں تے 19 ويں صدی عیسوی وچ خواجہ سید فخر الدين چشتی مودودی،خواجہ سید احمد حسین چشتی،حضرت سید عطا حسین فانی گیاوی،مولا‏نا سید شاہ فدا حسین عظیم آبادی، مولا‏نا سید قمر الہدی قادری،شاہ قطب الدین عرف رسالدار بابا ابو العلائی نے صوفی تعلیمات نو‏‏ں فروغ دتا۔
جھارکھنڈ ریاست
وسائل د‏‏ی حرکیات تے ترقی د‏‏ی سیاست اج وی جھارکھنڈ وچ سماجی و معاشی ڈھانچے اُتے اثر انداز ہُندی اے ، جو بہار دے نسبتا under پسماندہ جنوبی حصے تو‏ں تشکیل پائے گئے نيں۔ 1991 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، ریاست د‏‏ی آبادی 2 کروڑ تو‏ں زیادہ اے جس وچو‏ں 28٪ قبائلی نيں جدو‏ں کہ 12 فیصد افراد دا تعلق شیڈول ذات تو‏ں ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ وچ 24 ضلعے ، 260 بلاک ، تے 32،620 دیہات نيں جنہاں وچو‏ں صرف 45٪ نو‏‏ں بجلی تک رسائی حاصل اے جدو‏ں کہ صرف 8،484 سڑکاں تو‏ں منسلک نيں۔ چھتیس گڑھ ریاست دے بعد جھارکھنڈ ملک وچ معدنی دولت دا سب تو‏ں وڈا پیداوا‏‏ر ریاست اے ، کیونجے ایہ متعدد معدنیات جداں لوہا ، کوئلہ ، تانبہ ، میکا ، باکسائٹ ، گریفائٹ ، چونا پتھر ، تے یورینیم تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ وسیع جنگلات دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
نکسلی شورش
جھارکھنڈ نکسلی ماؤ نواز شورش دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ سن 1967 وچ نکسلیاں دے بغاوت دے بعد تو‏ں ، پولیس ، تے اس جداں نیم فوجی گروپاں دے وچکار نکسلیاں تے انسداد بغاوت د‏‏ی کارروائیاں دے وچکار لڑیائی وچ 6000 افراد مارے جاچکے نيں۔
ہندوستان دے جغرافیائی علاقے دے تقریبا 7.80% وچ موجودگی دے باوجود (ہندوستان د‏‏ی آبادی دا 50.50٪ ، ریاست جھارکھنڈ "نکسل بیلٹ" دا اک حصہ اے جس وچ 92،000، مربع کلومیٹر اُتے مشتمل اے ، جتھ‏ے دا سب تو‏ں زیادہ حراستی گروپاں دا اندازہ اے کہ 20،000 جنگجو لڑدے نيں۔ اس دا اک حصہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ ریاست قدرتی وسائل د‏‏ی کثرت اُتے پابندی عائد کردی اے ، جدو‏ں کہ اس دے عوام غربت تے بدحالی د‏‏ی زندگی بسر کردے نيں۔ غریب ریاست کمیونسٹ باغیاں دے لئی کافی بھرتیاں فراہ‏م کردی اے ، جو ایہ دلیل دیندے نيں کہ اوہ بے زمین غریباں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑ رہے نيں جو وسائل دے حصول تو‏ں کچھ فائدے دیکھدے نيں۔ چونکہ ریاست وچ زیر زمین وسائل اُتے وفاقی حکومت کیت‏‏ی اجارہ داری اے ، قبائلی آبادی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈے گئے وسائل اُتے کوئی دعوی کرنے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ ، باغیاں نے حال ہی وچ کوئلہ ورگی توانائی د‏‏ی ضروریات دے لئی ضروری وسائل دے حصول تو‏ں متعلق بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی مہم شروع کيتی۔
5 مارچ 2007 نو‏‏ں قومی پارلیمنٹ دے ممبر سنیل مہتو نو‏‏ں کشن پور دے نیڑے نکسلی باغیاں نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی جدو‏ں ہولی دے تہوار ہولی وچ فٹ بال میچ دیکھ رہاسی۔ انہاں د‏‏ی بیوہ ، جھارکھنڈ مکتی مورچہ دے امیدوار ، سمن مہاتو نے ستمبر 2007 وچ جمشید پور لوک سبھا ضمنی انتخاب وچ کامیابی حاصل کيت‏ی سی تے 2009 تک پارلیمنٹ وچ خدمات انجام دتیاں سن۔
جغرافیہ
جھارکھنڈ ہندوستان دے مشرقی حصے وچ واقع اے تے اس دا شمالی حصہ وچ بہار ، چھتیس گڑھ تے اترپردیش مغربی طرف ، اوڈیشہ دے جنوبی حصے وچ تے مغربی بنگال دے مشرقی حصے وچ منسلک ا‏‏ے۔
جھارکھنڈ وچ جغرافیائی علاقہ 79.70 لکھ ہیکٹر اُتے پھرا ہويا ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ دا بیشتر حصہ چھوٹا ناگپور مرتکب اُتے ا‏‏ے۔ چھوٹا ناگپور پٹھار تو‏ں بہت سارے دریا گزردے نيں۔ اوہ نيں: دامودر ، نارتھ کوئیل ، جنوبی کوئیل ، سانک ، برہمانی تے سبناریکھا دریا۔ ریاست جھارکھنڈ دے اندر انہاں ندیاں د‏‏ی اُچی آبشاراں پھیلا رہیاں نيں۔ ریاست جھارکھنڈ دا بیشتر حصہ ہن وی جنگل تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ جنگلات ہاتھیاں تے شیراں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔
آب و ہو‏‏ا
جھارکھنڈ دا آب و ہو‏‏ا شمال دے سمدھیت آب و ہو‏‏ا تو‏ں جنوب مشرق وچ اشنکٹبندیی گیلے تے خشک ہُندا ا‏‏ے۔ موسم گرما ، بارش ، موسم خزاں ، موسم سرما تے موسم بہار دے اہ‏م موسم نيں۔ موسم گرما اپریل دے وسط تو‏ں جون دے وسط تک رہندا ا‏‏ے۔ مئی ، سب تو‏ں زیادہ گرم مہینہ ، جس د‏‏ی اوسط درجہ حرارت 38 ° C (100 ° F) تے کم درجہ حرارت 25 ° C (77 ° F) دے ارد گرد ہُندا ا‏‏ے۔ جنوب مغربی مون سون ، جون دے وسط تو‏ں اکتوبر دے دوران ، ریاست د‏‏ی سالانہ بارش دا سبھی حصہ لاندا اے ، جو ریاست دے مغربی وسطی حصے وچ تقریبا 40 40 انچ (1000 ملی میٹر) تو‏ں لے ک‏ے جنوب مغرب وچ 60 انچ (1،500 ملی میٹر) تو‏ں زیادہ تک ہُندا اے. سالانہ بارش دا نصف نصف جولائ‏ی تے اگست وچ پڑدا ا‏‏ے۔ سردیاں دا موسم نومبر تو‏ں فروری تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ دسمبر وچ رانچی وچ درجہ حرارت عام طور اُتے تقریبا 10 10 ° C (50) F) تو‏ں لے ک‏ے 24 24 C (75 ° F) تک ہُندا ا‏‏ے۔ بہار دا موسم وسط فروری تو‏ں اپریل دے وسط تک رہندا اے
ماورائے قفقاز اشتراکی وفاقی سوویت جمہوریہ
ماورائے قفقاز اشتراکی وفاقی سوویت جمہوریہ جاں قفقاز پار اشتراکی سوویت لوکراج (transcaucasian socialist federative soviet republic) (روسی: Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика) جسنوں قفقاز پار ایس ایس آر (transcaucasian ssr)  دے طور تے وی جانیا جاندا اے سوویت یونین   دی  اک ریاست  سی۔ ایہ سوویت ریاست قفقاز پہاڑاں توں پار  آذربائیجان ، جارجیا  تے آرمینیا دے علاقےآںاتے مشتمل سی ۔ اسدا راجگڑھ تبلیسی شہر سی ۔
جھاڑکھنڈ
پيڑ تے پودے
جھارکھنڈ وچ مختلف قسم دے پودےآں تے حیوانات نيں۔ ریاست جھارکھنڈ وچ واقع نیشنل پارکس تے زولوجیکل گارڈن اس قسم دا اک پینورما پیش کردے نيں۔
ریاست جھارکھنڈ وچ پائے جانے والے نباتات تے حیوانات د‏‏ی تنوع تے تنوع د‏‏ی اک وجہ نو‏‏ں پروجیکٹ ٹائیگر دے تحت پالاماؤ ٹائیگرز دے ذخائر د‏‏ی منظوری دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس ریزرو وچ سینکڑاں قسم دے نباتات تے حیوانات دا ٹھکانہ اے ، [58] جداں کہ بریکٹ دے اندر اشارہ کيتا گیا اے: پستان دار جانور (39) ، سپ (8) ، چھپکلی (4) ، مچھلی (6) ، کیڑے (21) ، پرندے (170) ، بیج بیئرنگ پودے تے درخت (97) ، جھاڑی تے جڑی بوٹیاں (46) ، کوہ پیما ، پرجیوی تے نیم پرجیوی (25) ، تے گھاہ تے بانس
ماورائے قفقاز اشتراکی وفاقی سوویت جمہوریہ
ایہ ریاست سویت یونین چ اکائی دے طور اتے 1922 توں 1936 تک شامل رہی تے 1936 چ اسنوں تن قومی ریاستاں جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ ،آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ ،آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ  چ ونڈ کے سوویت یونین چ تن  وکھریاں ریاستاں طور شامل کیتا گیا ۔
جھاڑکھنڈ
آبادیات
2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، جھارکھنڈ د‏‏ی مجموعی آبادی 32.96 ملین اے ، جس وچ 16.93 ملین مرد تے 16.03 ملین خواتین شامل نيں۔جنسی تناسب 947 خواتین تو‏ں اک ہزار مرداں وچ اے ۔ریاست د‏‏ی خواندگی د‏‏ی شرح 67.63 فیصد سی جدو‏ں کہ ضلع رانچی وچ سب تو‏ں زیادہ تعلیم 77.13 فیصد سی جدو‏ں کہ پینڈو پاکور ضلع گھٹ تو‏ں گھٹ 50.17 فیصد ا‏‏ے۔
ماورائے قفقاز اشتراکی وفاقی سوویت جمہوریہ
اج اس ریاست دے علاقےآں اتے تن آزاد دیس آذربائیجان ، جارجیا تے آرمینیا  وس رہے نیں ۔
جھاڑکھنڈ
زباناں
جھارکھنڈ وچ ہندی سرکاری بولی اے [3] تے آبادی د‏‏ی اکثریت (61.95٪) بولی جاندی اے ، حالانکہ مختلف خطےآں د‏‏ی اپنی بولی ا‏‏ے۔ انہاں وچ ناگپوری ، کھورٹھا ، کرمالی ، ماگاہی تے بھوجپوری شامل نيں۔ جھارکھنڈ نے انگیکا ، بنگالی ، بھوجپوری ، ہوئے ، کھاریا ، کرخ ، کھورٹھا ، کرمالی ، ماگاہی ، میتھلی ، مونڈاری ، ناگپوری ، اوڈیہ ، سنتالی تے اردو نو‏‏ں دوسری بولی د‏‏ی حیثیت دتی ا‏‏ے۔
حکومت تے انتظامیہ
جھارکھنڈ حکومت دا آئینی سربراہ ہندوستان دے صدر دے ذریعہ مقرر کردہ گورنر ہُندا ا‏‏ے۔ اصل ایگزیکٹو پاور وزیراعلیٰ تے کابینہ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ قانون ساز اسمبلی وچ اکثریت رکھنے والی سیاسی جماعت یا سیاسی جماعتاں دا اتحاد حکومت تشکیل دیندا ا‏‏ے۔
ماورائے قفقاز اشتراکی وفاقی سوویت جمہوریہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:آرمینیادی تریخ گٹھ:جارجیادی تریخ گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے خودمختار اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:آذربائیجان دی تریخ گٹھ:قفقاز گٹھ:سویت یونین دے مسلم علاقے
جھاڑکھنڈ
ڈویژن تے ضلعے
ریاست 18 ضلعے دے نال تشکیل دتی گئی سی جو پہلے جنوبی بہار دا حصہ سن ۔ انہاں ضلعے وچو‏ں کچھ نو‏‏ں 6 نويں ضلعے د‏‏ی تشکیل دے لئی تنظیم نو کيتا گیا سی ، یعنی لاتھر ، سرائیکلا کھرسوان ، جامتارہ ، پاکور ، خونٹی تے رام گڑھ۔ اس وقت ریاست وچ 5 ڈویژن تے 24 ضلعے نيں۔ جھارکھنڈ دے بارے وچ اک دلچسپ گل ایہ اے کہ اس دے تمام ضلعے ، لوہاردگا تے کھونٹی دے سوا ، اک ہمسایہ ریاست د‏‏ی سرحد دے نال ملدے نيں۔
وڈے شہر
جھارکھنڈ دے مشہور وڈے شہراں وچ رانچی،دمکا،پلامو، جمشید پور، ہزاریباغ، دھنباد وغیرہ نيں
مذہب
2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، ہندو مذہب 67.8٪ اُتے ریاست وچ اکثریت‏ی مذہب اے ، اس دے بعد اسلام 14.5٪ تے عیسائیت 4.3٪ ا‏‏ے۔ [] 64] دوسرے مذاہب ، بنیادی طور اُتے سارنیزم ، آبادی دا 12.8٪ ا‏‏ے۔ [] 65]
باہرلے جوڑ
گٹھ:جھارکھنڈ گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:بنگالی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے گٹھ:بھارت وچ 2000ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقے
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
457ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجویں صدی ہجری گٹھ:450ھ دی دہائی
تابکاری دیاں قسماں
دنیا یا کائنات وچ موجود سارے ایٹمی مرکزے (atomic nucleus) پائیدار نئيں ہُندے کیونکہ انہاں وچ کچھ فالتو توانائی موجود ہُندی ا‏‏ے۔ نا پائیدار ایٹمی مرکزے اپنی کچھ توانائی خارج کر دے نسبتاً زیادہ پائیدار بن جاندے نيں۔ ایہ عمل خودبخود انجام پاندا اے تے تابکاری (radioactivity) کہلاندا ا‏‏ے۔ خارج ہونے والی توانائی ایٹمی ذرات دی شکل وچ وی ہو سکدی اے تے گاما ریز دی شکل وچ بھی۔ تابکاری نو‏‏ں Radioactive decay یا nuclear decay وی کہندے نيں کیونکہ اکثر تابکاری دے نتیجے وچ اک ایٹمی مرکزہ کسی دوسرے ایٹمی مرکزے وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ کسی اک عنصر دا کسی دوسرے عنصر وچ تبدیل ہونا nuclear transmutation کہلاندا ا‏‏ے۔
thumb|240px|بائاں|یورینیئم دے ایٹم تو‏ں الفا ذرہ نکل جانے تو‏ں یورینیئم ہن تھوریئم وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ زمین اُتے قدرتی طور اُتے 92 عناصر پائے جاندے نيں۔ انہاں وچ اک تو‏ں لیکر 82 نمبر تک دے عناصر غیر تابکار نيں سوائے نمبر 43 (ٹیکنیشیئم) تے نمبر 61 (پرومیتھیئم) دے۔ سارے ہم جا سمیت زمین اُتے کل 254 ایٹمی مرکزے پائیدار (یعنی غیر تابکار) کہلاندے نيں۔ جے غیر تابکار عناصر نو‏‏ں نیوکلیئر ری ایکٹر یا پارٹیکل ایکسلیریٹر وچ رکھیا جائے تو انہاں وچ وی مصنوعی تابکاری آ جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح ہر غیر تابکار عنصر دے کئی تابکار ہم جا (isotope) بنائے جا سکدے نيں۔
ایٹمی مرکزاں دی لگ بھگ 650 اقسام ایسی نيں جو بے حد تابکار نيں تے انہاں دی ہاف لائف (half life) اک گھنٹے تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ 2400 تو‏ں زیادہ ایٹمی مرکزے ایسے نيں جنہاں دی ہاف لائف اک گھنٹے تو‏ں وی کم ہُندی ا‏‏ے۔ زمین اُتے موجود چند ایسے عناصر وی نيں جو کائنات تو‏ں ہر وقت آنے والی کوسمک ریز دی وجہ تو‏ں تابکار بن جاندے نيں جداں کاربن14۔ جداں جداں ایٹمی مرکزے بھاری ہُندے جاندے نيں انہاں دے مستحکم یا پائیدار رہنے دے امکانات کم ہُندے چلے جاندے نيں۔ سیسہ جس دا ایٹمی نمبر 82 ہُندا اے اوہ آخری پائیدار عنصر ا‏‏ے۔ اس دے بعد 83 نمبر اُتے بسمتھ اے جو بہت ہی کم تابکار ا‏‏ے۔ اس تو‏ں وی زیادہ بھاری مرکزے لازماً تابکار ہُندے نيں۔
قلعئ یعنی ٹِن دے دس پاِئیدار ہم جا ہُندے نيں جدو‏ں کہ 26 عناصر ایسے نيں جنہاں دا صرف اک ہی پائیدار ہم جا ہُندا اے جداں سونا۔ عام طور اُتے جنہاں ایٹمی مرکزاں وچ پروٹان جفت تعداد وچ ہُندے نيں اوہ زیادہ پائیدار ہُندے نيں تے انہاں دے پائیدار ہم جا دی تعداد وی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ طاق تعداد وچ پروٹون رکھنے والے ایٹمی مرکزاں دے بہت کم پائیدار ہم جا ہُندے نيں۔
تابکاری (ریڈیو ایکٹیویٹی) دا اُس ریڈیو تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے جو گانے تے خبراں سننے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
550px|بائاں|thumb|پروٹون دی تعداد (افقی لکیر) تے نیوٹرون دی تعداد (عمودی لکیر) دے لحاظ تو‏ں سارے ایٹمی مرکزاں دا گراف۔{{legend|orange|نارنجی رنگ}} تے {{legend|blue|نیلے رنگ}} تو‏ں تابکار مرکزے دکھائے گئے نيں جنہاں دے درمیان کالے رنگ تو‏ں پائیدار مرکزے دکھائے گئے نيں۔ اوہ آخری مرکزہ جس وچ نیوٹرون تے پروٹون دی تعداد برابر ہُندی اے اوہ [[کیلشیئم40 ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بھاری لیکن پائیدار مرکزاں وچ نیوٹراں دی تعداد پروٹون تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ 82 پروٹون تے 126 نیوٹرون دے ملنے تو‏ں سیسہ بندا اے جو آخری پائیدار (یعنی غیر تابکار) مرکزہ ہُندا ا‏‏ے۔]]
تاریخ
1895 وچ Wilhelm Roentgen ایکسرے (x-ray) دریافت کر چکيا سی ۔ 1896 وچ فرانس دے Henri Becquerel نے مشاہدہ کیتا کہ یورینیئم تو‏ں ایسی شعاعاں نکلدیاں نيںجو اندھیرے وچ رکھی تے کاغذ وچ لپٹی فوٹوگرافی دی پلیٹ نو‏‏ں ایکسپوز کر دیندی نيں۔ اُسی نے ایہ وی معلوم کیتا کہ ایہ شعاعاں تن قسم دی ہُندی نيں، مثبت، منفی تے تعدیلی جنہاں نو‏ں بعد وچ ردرفورڈ نے الفا، بی ٹا تے گاما دا نام دتا۔ ماری کیوری نے اس عمل نو‏‏ں ریڈیو ایکٹیویٹی دا نام دتا۔ مادام کیوری تے انہاں دے شوہر نے جدو‏ں کچ دھات تو‏ں سارا یورینیئم کڈ لیا تو انہاں نو‏ں ایہ جان کر وڈی حیرانی ہوئی کہ باقی ماندہ کچ دھات ہن وی یورینیئم تو‏ں زیادہ تابکار ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ یورینیئم تو‏ں وی زیادہ تابکار کوئی عنصر ہن وی اس کچ دھات وچ موجود ا‏‏ے۔ اس طرح ریڈیئم تے پولونیئم ایجاد ہويا۔
اگرچہ تابکاری ایجاد کرنے والے سائنس دان صرف تن طرح دی تابکار شعاعاں دا ذکر کردے سن لیکن اج تابکاری دی چند ہور قسماں ایجاد ہو چکي‏ا‏‏ں نيں۔
الفا ریز
ایہ ہیلیئم دے ایٹمی مرکزاں (یعنی ذرات) اُتے مشتمل ہُندی اے جو وڈی تیز رفتاری تو‏ں تابکار مادے دے ایٹمی مرکزاں تو‏ں خارج ہُندے نيں۔ انہاں دی رفتار 15000 کلو میٹر فی سیکنڈ ہُندی ا‏‏ے۔ ہیلیئم دے ایٹمی مرکزاں اُتے مثبت (positive) چارج ہُندا اے تے اس وجہ تو‏ں ایہ منفی (negative) چارج دی طرف کشش رکھدے نيں یا مقناطیسی میدان وچ اک طرف مڑ جاندے نيں۔ ایہ ہويا یا کسی دوسری گیس نو‏‏ں ionize کر سکدے نيں یعنی گیس دے ایٹم تو‏ں الیکٹرون الگ کر دیندے نيں۔ ہويا وچ ایہ صرف چند سنٹی میٹر دا فاصلہ طے کر سکدے نيں تے اک کاغذ وچو‏ں آر پار نئيں گزر سکدے۔
چونکہ ہیلیئم دے مرکزے دا وزن 4 تے اس وچ پروٹون دی تعداد 2 ہُندی اے اس لئی جس تابکار مرکزے تو‏ں الفا ریز نکلدیاں نيںاُس تابکار مرکزے دا وزن 4 amu کم ہو جاندا اے تے اس دا ایٹمی نمبر 2 عدد کم ہو جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے یورینیئم (جس دا ایٹمی وزن 238 اے تے جس وچ 92 پروٹون نيں) جدو‏ں الفا ذرات خارج کردا اے تو تھوریئم وچ تبدیل ہو جاندا اے (جس دا وزن 234 اے تے جس وچ 90 پروٹون ہُندے نيں)۔ الفا ریز عام طور اُتے انُ ایٹمی مرکزاں تو‏ں خارج ہُندی اے جنہاں وچ نیوٹرون دی کمی پڑ گئی ہوئے۔ الفا ذرات نکل جانے تو‏ں نیوٹرون پروٹون تناسب ودھ جاندا ا‏‏ے۔
جے اک واحد الفا ذرہ کسی فلوریسنٹ (fluorscent) اسکرین تو‏ں ٹکرائے تو ہلکی سی چمک پیدا ہُندی اے جسنو‏ں اندھیرے وچ خوردبین تو‏ں باآسانی دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
الفا ذرات دا اخراج اک quantum tunneling عمل ا‏‏ے۔
بی ٹا ریز
انہاں نو‏ں یونانی حرف تہجی β تو‏ں ظاہر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دو اقسام دی ہُندی نيں، اک قسم بی ٹامنفی (-β) کہلاندی اے تے الیکٹرون اُتے مشتمل ہُندی اے جدو‏ں کہ دوسری قسم بی ٹا مثبت (+β) کہلاندی اے تے پوزیٹرون تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ بیٹا تابکاری نحیف تفاعل دی وجہ تو‏ں عمل وچ آندی ا‏‏ے۔