cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مفاتیح الجنان
کتاب باقیات الصالحات
ایہ مؤلف دی مستقل کتاب اے جسنوں انہاں نے مفاتیح دے حاشیے وچ منتشر کیتا اے۔ خود مؤلف دے بقول مفاتیح دے اس حصے دی تحریر بروز جمعہ 19 محرم سن 1345 ہجری قمری نوں ختم ہوئی۔ ایہ کتاب مفاتیح دے حاشیے دے عنوان توں چھ ابواب تے اک ملحقہ اُتے مشتمل اے۔
اشاعت و طباعت
200px|thumb|مفاتیح الجنان میں خوشنویس طاہر افشاری کے قلم سے دعائے کمیل شیخ عباس قمی نے مفاتیح الجنان نوں سنہ 1344ہجری وچ تالیف کر دے پہلی مرتبہ مشہد مقدس توں شائع کیتا۔
ایہ کتاب موجودہ دور وچ مختلف ناشرین ول توں مختلف اشکال تے حجم و ضخامت وچ شائع ہُندی اے۔ چونکہ مفاتیح الجنان اک حجیم تے بھاری کتاب اے چنانچہ اس نوں نال لے کے گھومنا تے سفر کرنا سخت تے مشکل کم اے چنانچہ مختلف ناشراں نے اس وچ مندرج اعمال تے دعاؤں نوں منتخب کرکے "منتخب مفاتیح" دے عنوان توں شائع کر دے نیں۔
ایہ کتاب مختلف عرب ملکاں وچ وی شائع ہُندی رہتی اے تے ایران وچ اس دی نشر و اشاعت دا سلسلہ مسلسل جاری اے تے میرزا طاہر خوشنویس، مصباح زادہ، میرزا احمد زنجانی کاتب وغیرہ جداں مشہور تے معروف خُوش نَويساں نے خط نسخ تے خط نستعلیق مفاتیح الجنان دی خطاطی دی اے۔ میرزا طاہر خوشنویس نے پنج بار اس کتاب دی خطاطی دی اے۔
تراجم
فارسی وچ مفاتیح دا رائج ترین تے معروف ترین ترجمہ مہدی الہی قمشہ ای دا اے۔ علاوہ ازاں سید ہاشم رسولی محلاتی تے حسین استاد ولی دے تراجم وی شائع ہوئے نیں۔
دوسری زباناں وچ وی مفاتیح دے تراجم موجود نیں تے انگریزی وچ اس کتاب دے گھٹ توں گھٹ چار تراجم دستیاب نیں تے فرانسیسی، ترکی تے ہسپانوی زباناں وچ وی اس دے تراجم موجود نیں۔
اردو زبان وچ مفاتیح دے متعدد تراجم موجود نیں جن وچ تن تراجم برقی کتب دی صورت وچ دستیاب نیں جنہاں ورڈ دی صورت وچ انٹرنیٹ توں بآسانی اخذ کیتا جاسکتا اے:
مربوطہ کتب
180px|thumb|[[مفاتیح نوین]] 180px|thumb|منہاج الحیاۃ مؤلف [[محمدہادی یوسفی غروی]] thumb|180px|[[مفاتیح الحیات]]
مفاتیح نوین
مفاتیح نوین (مفاتیح جدید) در حقیقت مفاتیح الجنان دا اصلاح شدہ نسخہ اے جس دے مؤلف مرجع تقلید، آیت اللہ ناصر مکارم شیرازی نیں تے انہاں ای دے توسط توں شائع ہوئی اے۔ اس کتاب دے مؤلف دے بقول اس کتاب دا اصل مقصد موجودہ دور دے تقاضاں نوں مد نظر رکھنا تے بعض قابل اعتراض مطالب نوں حذف کرنا اے۔
اس کتاب دے مقدمے وچ اس دے بعض خصوصیات دا ذکر کیتا گیا اے اوہ ایہ نیں:
منہاج الحیاة
ایہ کتاب محمدہادی یوسفی غروی دی تحریر اے جسنوں اہل بیت(ع) عالمی اسمبلی نے شایع دی اے۔ ایہ کتاب مفاتیح الجنان وچ موجود دعاؤاں تے زیارتاں دی مکمل اسناد دی چھان بین کردتی اے۔
مفاتیح الحیات
کتاب مفاتیح الحیاۃ نوں محققین دے اک گروہ نے آیت اللہ عبداللہ جوادی آملی دی زیر سرپرستی تحریر کیتے نیں۔ آیت‌اللہ جوادی آملی اس کتاب دے تالیف دے علل وجہاں دے حوالے توں فرماندے نیں: "ساناں دعاؤاں دی اس کتاب (مفاتیح الجنان) جو ہر اک دے گھراں وچ نیں، دے نال نال اک تے کتاب دی وی ضرورت اے جو لوگاں نوں زندگی دے آداب تے رسم و رواج توں آگاہ کرو"۔ تسی‏‏ں کتاب مفاتیح الحیات نوں مفاتیح الجنان دی دوسری جلد دا ناں دیندے نیں۔
سکینڈینیویائی
بارلے جوڑ
گٹھ:سویڈن گٹھ:کارل لنیاس
کیریولا پکٹا
کیریولا پکٹا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
جرمن - سوویت سرحدی معاہدہ
جرمن - سوویت فرنٹیئر معاہدہ 23 اگست دے مولوتوف – ربنٹبروپ معاہدہ دا دوسرا ضمیمہ پروٹوکول سی ۔ ایہ اک خفیہ شق سی جداں کہ 28 ستمبر 1939 نو‏‏ں نازی جرمنی تے سوویت یونین نے مشترکہ حملے تے خود مختار پولینڈ اُتے قبضے دے بعد اس د‏ی ترمیم د‏‏ی سی۔ اس اُتے جوزف وان ربنٹروپ تے ویاچیسلاو مولوتوف ، بالترتیب جرمنی تے سوویت یونین دے وزرائے خارجہ نے جوزف اسٹالن د‏‏ی موجودگی وچ دستخط کیتے۔ پروٹوکول دے صرف اک چھوٹے تو‏ں حصے دا ، جس نے پہلے معاہدے نو‏‏ں مسترد کر دتا سی ، دا عوامی طور اُتے اعلان کيتا گیا سی جدو‏ں کہ نازی جرمنی تے سوویت یونین دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار نو‏‏ں درجہ بند رکھیا گیا سی۔ معاہدے دے تیسرے خفیہ پروٹوکول اُتے فریڈریک ورنر وون شلنبرگ تے مولوتوف نے 10 جنوری 1941 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ، جس وچ جرمنی نے سوویت مخالف آپریشن باربروسا تو‏ں محض چند ماہ پہلے لتھوانیا دے کچھ حصےآں تو‏ں متعلق اپنے دعوواں نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔
خفیہ مضامین
سجے|thumb| 28 ستمبر ، 1939 نو‏‏ں ، نازی وزیر خارجہ جوآخم وان رِبینٹرپ نے جرمن - سوویت معاہدے اُتے دستخط کیتے اس معاہدے تو‏ں متعدد خفیہ مضامین منسلک ہوئے سن ۔ انہاں مضامین دے ذریعہ پولینڈ دے دو مقبوضہ زوناں دے وچکار سوویت تے جرمنی شہریاں دے تبادلے دی اجازت دتی گئی ، اس نے مولوٹوف – ربینٹروپ معاہدے دے ذریعہ متعین کردہ دلچسپی دے وسطی یورپی شعبےآں دے کچھ حصےآں نو‏‏ں تبدیل کيتا ، تے ایہ وی کہیا اے کہ اس معاہدے وچ کوئی وی فریق کسی وی دوسری پارٹی وچ ہدایت کردہ "پولینڈ د‏‏ی تحریک" نو‏‏ں اپنی د‏‏ی سرزمین اُتے اجازت نئيں دے گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:1939ء وچ لتھووینیا گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی سرحداں گٹھ:جرمنی د‏‏ی سرحداں گٹھ:سوویت یونین دے معاہدے گٹھ:1939ء وچ جرمنی گٹھ:سرحدی معاہدے
شتو لگنی
شتو لگنی فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
ٹلاہسی
Tallahassee, Florida
معرکہ العقاب
وجہ
یورپ نے فلسطین چ عیسائیاں دی مسلماناں دے ہتھوں شکست دا بدلہ اندلس تے مراکش توں لینا چاہئیا کیونجے اوہ اسدے نیڑے سن ۔ اس مقصد لئی یورپ دیاں ساریاں حکومتاں توں عیسائی ریاستاں لیون تے برشلونہ ( بارسلونا) دے عیسائی حکمراناں دے کول جمع ہون لگے ۔ پاپائے روم نے وی موحدین دے خلاف جہاد دا اعلان کیتا ۔ موحدین دے خلیفہ ابو عبداللہ المعروف محمد الناصر الدین نے وی عیسائیاں دی تیاریاں نوں ویکھدے ہوئے مراکش تے اندلس توں ۶ لکھ دے نیڑے فوج جمع کر لئی تے ۶۰۹ھ چ الفانسو دی قیادت چ ۱ لکھ ۲۰ ہزار دا لشکر العقاب دے مقام تے مسلماناں دے مقابلے چ آئیا ۔ الناصر دی اینی وڈی فوج وی اسنوں بدترین شکست توں نا بچا سکی ، کیونجے کجھ سردار بد دل سن تے جنگ توں پہلے ای اپنی فوج لے کے علیحدہ ہو گئے سن تے مسلماناں دے لشکر دی گنتی ادھی رہ گئی تے مسلماناں چ اوہ پہلے آلا جوش تے جذبہ وی نئیں سی تے دوجے پاسے عیسائی پورے جوش نال میدان چ آئے سی ۔ اس جنگ چ مسلمان لشکر دا وڈا حصہ مارئیا گئیا تے صرف اک ہزار سپاہی بمشکل ناصر الدین نوں میدان جنگ توں بچا کے واپس لیائے ۔
ناصر الدین شکست کھا کے واپس اشبیلیہ آئیا تس عیسائیاں نے اپنے فتح کیتے ہوئے شہراں چ لٹ مار تے قتل و غارت دا بازار گرم کر دتا ۔
اس جنگ نے اندلس دی اسلامی حکومت دیاں جڑاں ہلا دتیاں تے دولت موحدین تیزی نال زوال ول ٹر پئی ۔ جنگ العقاب چ شکست کھا کے ناصر الدین دل چھڈ بیٹھا تے مراکش آ گئیا تے کجھ چر مگروں ۶۱۰ھ چ مر گئیا ۔
یورپ نے سرزمین فلسطین اُتے مسلماناں دے ہتھو‏ں شکست دا بدلہ اندلس و مراکش تو‏ں لینا چاہیا کیونجے اوہ اس تو‏ں زیادہ نیڑے سی۔ اس مقصد دے لئی یورپ دے تمام مسیحی برشلونہ تے لیون دے مسیحی سلاطین دے پاس جمع ہونے لگے۔ پاپائے روم نے موحدین د‏‏ی حکومت دے خلاف جہاد دا اعلان کيتا تے اس د‏ی زبردست تیاریاں ہونے لگياں۔
موحدین دے خلیفہ ابو عبد اللہ المعروف محمد الناصر الدین نے مسیحیاں د‏‏ی اس تیاری تے مسلماناں دے خلاف یورپ دے اعلان جہاد دے بارے وچ سنیا تاں اس نے وی مراکش و اندلس تو‏ں افواج نو‏‏ں جمع کرکے تقریبا چھ لکھ فوج جمع کرلئی لیکن ناصر الدین د‏‏ی بدقسمتی تو‏ں اس وڈے لشکر وچ دشمناں تو‏ں جہاد دا جوش و جذبہ نہ سی جس د‏‏ی وجوہات وچ ناصر د‏‏ی التفاندی تے سرداراں دا بد دل ہونا، فوج وچ پہلے ورگی طاقت و ہمت نہ رہنا، انہاں نو‏ں کئی ماہ تو‏ں تنخواہاں نہ ملنا تے ناصر الدین دا بذات خود جنگ وچ شرکت نہ کرنا شام‏ل سن ۔
انہاں تمام گلاں دے باوجود اس نے اک عظیم فوج جمع ک‏ر ليا جدو‏ں کہ دوسری جانب الفانسو ہشتم دے گرد یورپ دے ہر ملک تے ہر علاقے تو‏ں مسیحی جمع ہو رہے سن بلکہ براعظم یورپ د‏‏ی تمام تر طاقت سلطنت موحدین دے خلاف مجتمع ہو گئی سی تے ایہ کثیر لشکر اپنی تیاریاں نو‏‏ں مکمل کرکے العقاب دے مقام اُتے خیمہ زن ہويا جتھے اس دا ٹکراؤ ناصر الدین د‏‏ی افواج نال ہويا۔
طبل جنگ
مسیحیاں وچ انتہائی جوش سی کیونجے اک طرف انہاں دا اوہی مذہبی اختلاف تے دوسری طرف سرزمین فلسطین اُتے شکستاں دا صدمہ سی جس د‏‏ی تلافی اوہ اندلس وچ مسلماناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے کرنا چاہندے سن ۔ چنانچہ ۶۰۹ھ وچ العقاب دے مقام اُتے مسیحی تے اندلس دے مسلما‏ن صف آرا ہوئے۔ اسلامی لشک‏ر ک‏ے کئی سرداران چونکہ بد دل سن اس لئی اوہ جنگ تو‏ں پہلے ہی فوج تو‏ں علاحدہ ہو گئے تے لشکر د‏‏ی تعداد نصف رہ گئی جدو‏ں کہ بعض سرداران نے دانستہ جنگ دے دوران اپنی حرکات تو‏ں کمزوری دا اظہار کيتا تے ناصر الدین دے احکامات د‏‏ی تعمیل نہ کرکے اس زبردست جنگ نو‏‏ں مسلماناں دے لئی شکست وچ بدل دتا۔ جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ تقریبا پورا لشکر اپنے انجام نو‏‏ں پہنچیا تے صرف اک ہزار سپاہی ناصر الدین نو‏‏ں بمشکل بچا کر میدان جنگ تو‏ں واپس لائے۔
اس جنگ نے اندلس وچ اسلامی سلطنت د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا تے سلطنت موحدین تیزی تو‏ں زوال د‏‏ی جانب گامزن ہو گئی۔
جنگ العقاب وچ شکست کھاکر ناصر الدین دل برداشتہ ہو گیا تے مراکش آنے دے کچھ عرصے بعد ۶۱۰ھ وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:۱۲۱۲ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:۱۲۱۲ء دے تنازعات گٹھ:اراغون وچ تیرہويں صدی گٹھ:استرداد گٹھ:الاندلس وچ تیرہويں صدی گٹھ:پرتگال وچ تیرہويں صدی گٹھ:تریخ ہسپانیہ گٹھ:قشتالہ وچ تیرہويں صدی گٹھ:موحدین گٹھ:یورپ وچ ۱۲۱۲ء گٹھ:ہسپانیہ د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:ہسپانیہ وچ ۱۲۱۲ء گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں صلیبی جنگاں گٹھ:اندلسیہ وچ معرکے
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:مراکش گٹھ:جنگاں گٹھ:افریقہ گٹھ:اندلس گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:لڑائیاں
ڈیورن
ڈیورن جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
کیریولا سمتھی
کیریولا سمتھی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
جیسپر فرینکس کروپسی
جیسپر فرینکس کروپسی امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
لسٹ امریکی فلمی اداکاراواں
ایہ امریکی فلمی اداکاراواں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
نويں
گٹھ:اداکاراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ قومیت گٹھ:امریکی فلم متعلقہ فہرستاں گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں گٹھ:فلمی اداکاراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:فہارست امریدیاں عورتاں
ضلع دھالائ
گٹھ:تریپورا دے ضلعے
جارج ایڈورڈ مور
thumb جارج ایڈورڈ مور (4 نومبر 1873 – 24 اکتوبر 1958) اک انگریز فلاسفر سی۔ اوہ برٹرینڈ رسل، لوڈویگ وٹگنسٹائین، اتے (اوہناں توں پہلاں) گوٹلوب فریز نال، فلسفے وچ فلسفے دی روایت دے بانیاں وچوں اک سی۔ برٹرینڈ رسل دے نال مور تخیل پشندی توں دور ہٹ کے  عام سوجھ  دے تجزیہ دی حمایت کیتی ۔ مور ورتن (اخلاقیات، جانن پڑھت(علمیات)، تے ما بعد طبیعاتی علم دے میداناں وچ اپنے یوگدان لئی جانے جاندے ہن۔
جیون
مور دا جم 4 نومبر 1873 وچ ساؤتھ لندن وچ ہویا۔ 1892 وچ مور ڈلوچ کالج وچ پڑھے اس توں بعد ٹرینٹی کالج،کیمبرج توں سیاسی سائنس دی پڑھائی کیتی۔
گٹھ:انگریز فلسفی گٹھ:فلسفیگٹھ:انگریز
چک 7 ڈی
چک 7 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
پورٹ سینٹ لوسی
پورٹ سینٹ لوسی امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
انپ-روہر-کریس
گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ دے ضلعے گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ
کیریولا وائٹہیڈی
کیریولا وائٹہیڈی پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ڈیرا اسماعیل خان
حوالے
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں گٹھ:خیبر دے شہر
ضلع اتلا 24 پرگنہ
ضلع اتلا 24 پرگنہ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ باراست شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 10,082,852 سی ۔
پیری رئیس
پیری رئیس (1465–1554 یا 1555) اک ترک ایڈمرل تے نقشے بنان والا سی۔ اوہ ترک سمندری فوج چ بھرتی ہوگیا۔ سپین پرتگال تے مصر نال لڑائیاں لڑیاں۔ 1513 چ اونے دنیا داپہلا نقشہ بنایا۔ 1521 چہ اونے نفشیاں دی کتاپ کتاب البحریہ بنائی جیڑی اونے سلطان سلیمان نوں 1525 چ وکھائی۔ ایدے چ 434 صفے تے 290 نقشے نیں۔
ضلع اتلا 24 پرگنہ
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
پیری رئیس
پیری رئیس دے نقشے
گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ
ضلع اتلا 24 پرگنہ
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 5 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
سیارچہ شکن ہتھیار
سیارچہ مخالف ہتھیار یاں سیارچہ شکن ہتھیار (Anti-satellite weapon) ایہوجہے خلائی ہتھیار نیں جنہاں دی مدد نال کسے وی سیارچے نوں خلا چ ای تباہ کیتا جا سکدا اے ۔ اج کل سیارچےآں راہیں مواصلات دی اہمیت بوہت ودھ گئی اے تے جنگ دی صورت چ مواصلات تے پیغام رسانی لئی سیارچے تے انحصار ودھ گئیا اے ۔ ایہو وجہ اے کہ ایہو جہے سیارچےآں نوں تباہ کرن دی لوڑ پئے سکدی اے جہڑے جنگ دے دوران جاسوسی یاں پیغام گھلن لئی ورتے جان ۔ ایہہ گل اوہناں دیساں لئی بوہت اہم اے جنہاں نوں امریکہ ولوں حملے دا خطرہ ہوئے ۔ اگرچہ کئی معاہدےآں راہیں امریکہ نے باقی دنیا لئی اک صاف خلا دا نعرہ لا کے ایہوجہے ہتھیاراں تے پابندی لگان دی کوشش کیتی ہیگی اے پر کئی دیس اینہاں نوں چوری بنان دی کوشش کر رہے نیں ۔ امریکہ تے روس کول ایہہ ہتھیار موجود نیں تے ہن چین نے وی اینہاں نوں بنا کے ٹیسٹ کیتا اے ۔ 11 جنوری 2007ء چ چین نے خلا ای چ موجود اپنے اک سیارچے نوں اس ہتھیار یاں خلائی میزائل نال تباہ کرن دا تجربہ کیتا اے ۔
شتو نوبلز
شتو نوبلز فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
سیارچہ شکن ہتھیار
تریخ
1950ء دی دہائی چ امریکہ تے سویت یونین نے فضا توں خلا چ مار کرن دے تجربے کیتے جہڑے زیادہ کامیاب نا ہوئے ۔ 1959ء چ امریکا نے اک ایداں دا تجربہ کیتا پر میزائل نشانے توں 6000 میٹر دور توں لنگھئیا ۔ 1963ء امریکا نے ایہہ تجربے چھڈ دتے پر خفیہ طور تے انہاں نوں جاری رکھئیا ۔ روس نے 1967ء چ ایہہ تجربے شروع کیتے تے 1976ء چ اے ایس اے ٹی میزائل بنان چ کامیابی حاصل کر لئی ، جواب چ امریکا نے وی 1983ء چ ایداں دا میزائل بنا لئیا تے 13 ستمبر 1985ء چ اسدا پہلا کامیاب تجربہ کیتا ۔
دوجا طریقہ جس تے کم کیتا گئیا اوہ ایہہ سی کہ خلا چ نکے درجے دے ایٹمی دھماکے کر کے اینہاں سیارچےآں نوں تباہ کرن دی صلاحیت حاصل کیتی جائے ۔ 1967ء چ اک عالمی معاہدے دے تحت خلا چ ایٹمی ہتھیار چلان تے پابندی لا دتی گئی تے اس گل تے کوئی پابندی نا لگی کہ فضا توں خلا چ وار کیتا جائے یاں زمین توں خلا چ وار کیتا جائے ۔
اک تیجا طریقہ لیزر شعاعواں نال سیارچےآں نوں تباہ کرن دا ا ے جس تے چین سمیت کئی دیس کم کر رہے نیں ۔ بین القوامی معاہدےآں دے ہندے ہوئے وی امریکہ نے خلا توں خلا چ ای مار کرن آلے میزائلاں دی تیاری شروع کر دتی اے ۔ اس دے علاوہ امریکا انفرا ریڈ شعاعواں ورت کے وی سیارچےآں نوں تباہ کرن دی صلاحیت حاصل کرن دی کوشش کر رہئیا اے ۔
امریکا دے تجربے
گٹھ:روس گٹھ:سوویت خلائی سائنس
گٹھ:ہتھیار گٹھ:جدید ہتھیار
ضلع ساؤتھ تریپورا
ضلع ساؤتھ تریپورا پعارت دے صوبے تریپورا دا اک ضلع اے۔
گٹھ:تریپورا دے ضلعے
Dhalai district
ضلع اتلا تریپورا
گٹھ:تریپورا دے ضلعے
شتو رلی
شتو رلی فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
رہائن-ارفت-کریس
رہائن-ارفت-کریس جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
فونسکس اٹروکس
فونسکس اٹروکس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
پاردوبیتسے علاقہ
پاردوبیتسے علاقہ ( لاطینی: Pardubice Region) چیک لوکراج دا اک علاقہ اے جو بوہتا تریخی خطے بوہیمیا دے چڑھدے حصے چ تے تھوڑا ک حصہ اتلے چڑھدے موراویا چ   اے ۔ اسدا علاقے دا ناں اسدے راجگڑھ پاردوبیتسے اتے اے ۔ اس علاقے چ کل 451 (2011ء) میونسپلٹیاں نیں ۔ دو تہائی میوسپلٹیاں کول ٹاؤن دا درجہ اے ۔ اینہاں دے مقامی مرکزی دفتر پاردوبیتسے شہر چ نیں ۔
رقبہ
پاردوبیتسے علاقہ دا رقبہ 4,518.63 مربع کلومیٹر اے تے ایہ چیک لوکراج دا5واں سبتوں نکا علاقہ اے ۔ دریائے ایلب اس علاقے دا وڈا دریا اے ۔
پمبروک پائینز
پمبروک پائینز امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
پاردوبیتسے علاقہ
آبادی
تھلویں ٹیبل چ پاردوبیتسے علاقہ دیاں 10،000 توں ودھ آبادی آلیاں میونسپلٹیاں دی جانکاری اے:
تصیل ڈیرہ اسماعیل خان
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
پاردوبیتسے علاقہ
آبادی
پاردوبیتسے علاقے دے دوجے اہم قصبے ہولتسے, کرالیکی, پولیتسکا, پرشیلیؤچ, خوتسین تے ژامبرک نیں ۔
موسم
پاردوبیتسے علاقہ دا موسم براعظمی اے ، جس چ گرمیاں نسبتاً گرم تے سردیاں ٹھنڈیاں ہندیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے
ڈیری
ڈیری (Dairy) اک ایسی جگہ اے جِتھے دُدھ نو‏‏ں ذخیرا کيتا جاندا اے تے جِتھے مکھݨ، پنیر تے ہور دُدھ د‏‏ی مصنوعات تیار کيتیاں جاندیاں نيں، یا ایسی جگہ جِتھے اوہ مصنوعات فروخت کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
فونسکس ایروسا
Phoniscus aerosa پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع لیندا تریپورا
ضلع لیندا تریپورا پعارت دے صوبے تریپورا دا اک ضلع اے۔
ڈیری
گٹھ:ددھ گٹھ:لائیو سٹاک
فونسکس ایروسا
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
ضلع لیندا تریپورا
گٹھ:تریپورا دے ضلعے
تھامس ڈاؤٹی
تھامس ڈاؤٹی امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
کانا سنگھ
کانا سنگھ اک پنجابی لکھاری اے۔ اوہ کہانی، نظم اتے وارتک وغیرہ صنفاں وچ لکھدی اے۔ اوہ سانجھے پنجاب دی جمپل اے اتے اسدا جم پاکستان دے پوٹھوہار علاقے دے گوجرخان وکھے 8 فروری 1937 نوں ہویا۔ اوہ اجکل پنجاب  دے شہر موہالی  وکھے رہندی اے۔ اوہ لیکھنی نوں اپنے سوے-پرگٹا دا زریعہ مندی اے اتے اسدا وچار اے کہ قلم اس اندرلے بالک دا کھڈونا اے۔ ہر کوڑے-مٹھے تجربے نال دو-چار ہون واسطے ایہہ کھڈونا اسنوں طاقت بخشدا اے۔ 2004 دی محفل مشاعرہ گجراں والہ اس نوں کانا پوٹھوہارن دے خطاب نال سنمانیا گیا  ۔ اس نوں پنجابی اکاڈمی لدھیانہ ولوں باوا بلونت یادگاری انعام اتے دلی دی ساہت سبھیاچار ادارہ ولوں خاص اعزاز مل چکا اے۔
شعری ونگی
کڑی پوٹھوہار دی حسناں نی رانی ہاں میں نڈھی پوٹھوہار نی سوہنی تے سیانی ہاں میں نڈھی پوٹھوہار نی۔ وڈی تھئی کھائی کھائی گری تے چھوہارے اچی تھئی گھنی گھنی پینگھاں نے ہلارے پیڈھی تھئی کدی کدی ڈھکیاں تے کسیاں قلی تھئی پی پی دودھ مکھن تے لسیاں جنڈیاں تے چڑھی چڑھی بیریاں الارھنی حسناں نی رانی ہاں میں نڈھی پوٹھوہار نی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی شاعر
رہائن-کریس-نیوس
رہائن-کریس-نیوس جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
تحصیل کلاچی
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
ضلع چھورچھندپور
ضلع چھورچھندپور پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
شتو گیوڈیلون
شتو گیوڈیلون فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
فونسکس جاگوری
فونسکس جاگوری پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
ضلع بشنوپور
ضلع بشنوپور پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:منیپور دے ضلعے
ہولی وڈ
ہولی وڈ امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
فونسکس پاپونسس
فونسکس پاپونسس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
چک 8 ڈی
چک 8 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
ڈیرہوالی
ڈیریوالی یا ڈیروی پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی ڈیرہ اسماعیل خان ڈیرہ غازی خان تے راجنپور دیاں ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ضلع اتلا دیناج پور
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 3,000,849 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 2 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
رابرٹ ڈنکنسن
رابرٹ ڈنکنسن امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
چک 9 ڈی
چک 9 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
تصیل پہاڑ پور
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
ضلع چندیل
ضلع چندیل پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
کلیرواٹر
کلیرواٹر امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
میری مٹی، میرے راہ
شعری ونگی
نفرت انھی نہی ہندی (نظم) 1 جھوٹھ ہے کہ نفرت انی ہندی ہے نفرت دی تاں نظر بہت تاژ ہندی ہے اس نوں پوری پچھان ہے کس نوں جلاؤنا ہے کسدے گل 'چ بلدا ٹائر پاؤنا ہے کسنوں جھگی سمیت ساڑنا ہے تے کس گربھ وتی دا پیٹ تلوار نال سڑنا ہے کسنوں بسّ 'چوں اتر کے گولیاں نال چھلنی کرنا ہے ....
بدلیا کی ہے (نظم) 2 آدواسی صرف جنگلاں وچّ ہی نہی رہندے پنڈاں ت شہراں 'چ وی نے باقیاں دا گند ڈھوندے کوڑا کرکٹ صاف کردے پنڈ دے سارے مرے پشواں دا انتم کریا کرم کردے .....
گٹھ:کتاباں گٹھ:شاعری گٹھ:پنجابی ساہت
حکیم اللہ محسود
حکیم اللہ محسود اک طالبان تے تحریک طالبان پاکستان دا آگو سی۔ 1 نومبر 2013 نوں اوہ امریکی ڈرون ہلے وچ ماریا گیا۔
گٹھ:طالبان
سینفورڈ گفورڈ
سینفورڈ گفورڈ امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
امپریشن، سورج چڑھنا
امپریشن، سورج چڑھنا کلاڈ مونے دی اک پینٹنگ دا ناں اے۔ ایدے ناں تے امپریشنزم دی تحریک دا ناں چلیا۔
تریخ
اے مورت فرانس دے اک شہر لی ہاور اتے 1872 چ بنی تے 1874 چ اک نمیش چ رکھی گئی۔ آرٹ دے اک لکھاری دے اک آرٹیکل باجوں جینے ایس نمیش تے آرٹیکل لکھیا سی تے اپنے آرٹیکل دا ناں ایس مورت نال رلدا ملدا لکھیا۔ اوس ویلے تک ایس تحریک دا کوئی ناں نئیں سی پر ایس مورت دے ناں تے ایس تحریک دا ناں پے گیا۔ اے مورت 1985 چ چوری ہوگئی پر 1990 چ لب گئی تے ہلے تک میوزیم چ وکھالے ۂئی پئی اے۔
گٹھ:مورتاں گٹھ:امپریشنزم
درس نظامی
درس نظامی ملیا نظام الدین محمد سہالوی تو‏ں منسوب طریقۂ تدریس و نصاب، نصاب تعلیم و نظام تدریس جو ملیا نظام الدین نے مشرق د‏‏ی دینی درسگاہاں دے لئی تیار کیتا سی۔ علومِ اسلامیہ اُتے مشتمل اٹھ سالہ مرو جہ کورس جو تقریبًا تمام مکاتب فکر وچ رائج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عالم کورس وی کہیا جاندا اے ۔
بانی درس نظامی
درس نظامی دے بانی ملیا نظام الدین سہالوی لکھنوی سن جنہاں دا مرکز فرنگی محل لکھنوٴ سی۔ درس نظامی دے ناں تو‏ں جو نصاب اج تمام مدارس عربیہ وچ رائج اے اوہ انہاں ہی د‏‏ی یاد گار ا‏‏ے۔ ملیا نظام الدین نے دور سوم دے نصاب وچ اضافہ ک‏ر ک‏ے اک نواں نصاب مرتب کیاتے اس دور وچ پڑھائی جانے والی کتاباں نو‏‏ں حتی الامکان جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ درس نظامی وچ تیرہ موضوعات د‏‏ی تقریباً چالیس کتاباں پڑھائی جادیاں سن۔ فقہ تے اصول فقہ دے نال، تفسیر وچ جلالین و بیضاوی تے حدیث وچ مشکوة المصابیح داخل سی۔ انھاں نے ریاضی تے فلکیات د‏‏ی کئی کتاباں تے ہندسہ (انجینئری) اُتے وی اک کتاب شامل نصاب کيتی۔ اس وچ طب، تصوف تے ادب د‏‏ی کوئی کتاب شامل نئيں سی تے منطق و فلسفہ نو‏‏ں خاصی جگہ دتی گئی۔
نصاب درس نظامی
ملا نظام الدین دا بنایا ہويا نصاب درس نظامی مندرجہ ذیل اے
1۔ صرف
میزان، منشعب،صرف میر، پنج گنج،زبدہ، فصول اکبری،شافیہ۔
2۔ نحو
نحو میر، مائۃ عامل،ہدایۃ النحو، کافیہ،شرح جامی۔
3۔ منطق
صغریٰ، کبریٰ ،ایساغوجی،رہتل، شرح رہتل،قطبی مع میر قطبی،سلم العلوم۔
جان رسکن
جون رسکن (8 فروری 1819 – 20 جنوری 1900) وکٹوریا دور دا پرمکھ کلا نقاد سی، کلا سرپرست، ڈرافٹسمین، اگھا سماجی مفکر اتے مانوپریمی سی۔ اس دی کتاب ان ٹو دس لاسٹ پڑھن دے بعد مہاتما گاندھی نے کیہا سی: "ہن میں اوہ نہیں رہِ گیا ہاں، جو میں اس کتاب نوں پڑھن دے پہلاں سی۔" رسکن دے وچاراں دا گاندھی دے علم دے تجزیہ نوں نروپت کرن وچ وڈا ہتھ سی۔ اس نے جیالوجی توں آرکیٹیکچر تک، متھّ توں پنچھی سائنس تک، سکھیا اتے ساہت بارے، اتے سیاسی معیشت، باٹنی تک دے موضوعاں بارے لکھیا سی۔ اوہ لکھن سٹائل اتے ساہتی روپ پکھوں وی وڈی وبھنتا دا دھارنی سی۔
درس نظامی
4۔ حکمت
میبذی،صدرا، شمس بازغ ہ
جان رسکن
حوالے
گٹھ:انگریز فلسفیگٹھ:فلسفیگٹھ:انگریز
درس نظامی
5۔ ریاضی
خلاصۃ الحساب،تحریر اقلیدس(مقالہ اول)،تشریح الافلاک،رسالہ قوشجیہ، شرح چغمینی(باب اول)
6۔ بلاغت
مختصر المعانی مطول تا انا قلت
7۔ فقہ
شرح وقایہ، ہدایہ اولین، ہدایہ آخرین کنز الدقائق مختصر القدوری
8۔ اصول فقہ
نور الانوار، توضیح تلویح، اصول الشاشی حسامی
10۔ تفسیر
تفسیر جلالین، تفسیر بیضاوی
11۔ حدیث
مشکوۃ المصابیح
دور جدید
موجودہ دور وچ اس وچ چند تبدیلیاں دے نال درس نظا می (عالم کورس) دا مکمل نصاب جس دے بورڈ تنظیم المدارس وفاق المدارس رابطۃ المدارس وفاق المدارس السلفیہ، وفاق المدارس الشیعیہ،کے ناں اُتے پاکستان بورڈسے منسلک اے، جس د‏‏ی سند یو نیور سٹی گرانٹس کمیشن (University Grants Commission) نے ایم اے عربی و اسلامیات دے مساوی قراردی اے ایہ نصاب حکومت پاکستان تو‏ں منظور شدہ اے جس وچ قرآن و حدیث ،ترجمہ و تفسیر،فقہ،اصول فقہ،عربی بولی و ادب تے گرامر تے ہور تحریکی و دینی کتاباں پڑھائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
درس نظامی آفیشل گٹھ:اسلامی تعلیم گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:پاکستان وچ اسلام گٹھ:تعلیمی طرزیات گٹھ:مدارس گٹھ:نصاب گٹھ:مصنفین درس نظامی
ضلع ایسٹ امفل
ضلع ایسٹ امفل پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
بریگیڈیر محمد عثمان
بریگیڈیر محمد عثمان, MVC (15 جولائ‏ی 1912 – 3 جولائ‏ی 1948) ( محمدعثمان دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔)بھارت پاکستان د‏‏ی جنگ 1947 وچ بھارتی فوج دے سب تو‏ں زیادہ درجہ بندی افسر سن جو ہلاک ہوئے سن ۔ محمدعثمان مسلم دے طور اُتے ہندوستان دے "مجموعی سیکولرزم" دا اک علامت بن گئے۔ بھارت د‏‏ی تقسیم دے دوران، انہاں نے کئی ہور مسلم افسران دے نال نال پاکستانی فوج وچ شامل ہونے تو‏ں انکار کر دتا تے بھارتی فوج دے نال کم جاری رکھیا سی ۔ جولائ‏ی 1948 وچ جموں‏ تے کشمیر وچ پاکستانی فوجیاں تے ملیشیا دے ذریعہ آپ ہلاک ہو گئے سن ۔ بعد وچ انہاں نو‏ں دشمن دے سامنے بہادری دے لئی دوسرا سب تو‏ں وڈا فوجی اعزاز مہاویر چکر موت دے بعد  دتا گیا ۔
پیدائش تے تعلیم
محمد عثمان15جولائ‏ی, 1912 نو‏‏ں بی بی پور مئو ضلع، ریاست صوبہ متحدہ برطانوی بھارت وچ پیدا ہويا سن آپ دے والد دا ناں محمد فاروق تے والدہ دا ناں جمیلون بی بی سی ۔ عثمان تے انہاں دے چھوٹے بھائی سبحان تے گفران د‏‏ی تعلیم ہریش چندر بھائی اسکول، وارانسی۔
عثمان نے بعد وچ فوج وچ شمولیت اختیار کرنے دے لئی اپنا دماغ بنا دتا تے محدود تجارتی صفاں تے محدود مقابلہ دے باوجود، ہندوستانی مشہور رائل ملٹی اکیڈمی سینٹور (RMAS) وچ داخلہ حاصل کیتا سی ۔1932ماں اک دوسرے لیفٹیننٹ دے طور اُتے مقرر کیتا گیا تے 1 فروری 1934 نو‏‏ں بھارتی آرمی د‏‏ی تازہ ترین فہرست دے لئی مقرر کیتا گیا سی ۔12 مارچ، 1934 کو، انہاں نے اک سال دے لئی کیمرون دے اک بٹالین تک بھارت دے نال منسلک کیتا گیا سی ۔
فوجی کیریئر
کے آخر وچ اس سال دے نال Cameronians اُتے 19 مارچ 1935، انہاں نے مقرر کیتا گیا سی، بھارتی فوج تے پوسٹ کرنے دے لئی، 5واں بٹالین دے 10th بلوچ رجمنٹ (5/10 بلوچ). اس دے بعد سال ميں نے دیکھیا فعال سروس اُتے شمال مغربی سرحدی بھارت دے دوران Mohmand مہم دے 1935. انہاں نے تعلیم یافتہ دے طور اُتے 1st کلاس وچ مترجم اردو وچ نومبر 1935.
عثمان اُتے ترقی دتی گئی دے عہدے اُتے لیفٹیننٹ اُتے 30 اپریل 1936 تے کپتان اُتے 31 اگست 1941. د‏‏ی طرف تو‏ں اپریل 1944, اوہ اک عارضی اہمہے۔ اوہ خدمت وچ برما سی تے ذکر وچ ڈسپیچ دے طور اُتے اک عارضی اہ‏م وچ لندن گزٹ 27 ستمبر 1945. انہاں نے حکم دتا 14th بٹالین دے 10th بلوچ رجمنٹ (14/10 بلوچ) تو‏ں اپریل 1945 دے لئی اپریل 1946
بھارت پاکستان د‏‏ی جنگ 1947
1947 وچ پاکستان بھیجیا قبائلی irregulars وچ شاہی ریاست دے جموں‏ تے کشمیر وچ اک کوشش کرنے دے لئی اس اُتے قبضہ تے accede ایہ پاکستان دے لئی ا‏‏ے۔ عثمان، فیر کمانڈنگ، 77th پیراشوٹ بریگیڈ نو‏‏ں بھیجیا گیا سی دے حکم د‏‏ی 50th پیراشوٹ بریگیڈ، جس اُتے تعینات کیتا گیا سی Jhangar وچ دسمبر 1947. 25 دسمبر 1947 دے نال مشکلات وچ سجا دتے دے خلاف بھاری بریگیڈ، پاکستانی فورسز اُتے قبضہ ک‏ر ليا Jhangar. دے سنگم اُتے واقع سڑکاں تو‏ں آنے والے میرپور تے کوٹلی, Jhangar سی د‏‏ی اسٹریٹجک اہمیت ا‏‏ے۔ اس دن عثمان لیا نذر قبضہ وچ Jhangar – اک کارنامہ اوہ مکمل تن ماہ بعد، لیکن وچ اپنی زندگی د‏‏ی قیمت۔
ماں جنوری–فروری 1948 عثمان پسپا شدید حملےآں اُتے Nowshera تے Jhangar، دونے انتہائی اسٹریٹجک تھ‏‏اںو‏اں وچ جموں‏ تے کشمیر۔ دے دوران دفاع دے Nowshera دے خلاف زبردست مشکلات تے اعداد، بھارتی فورسز پہنچایا 2000 دے ارد گرد ہلاکتےآں اُتے پاکستانی (کے بارے وچ 1000 ہلاک تے 1000 زخمی) جدو‏ں کہ بھارتی افواج دا سامنا کرنا پيا صرف 33 مردہ تے 102 زخمی۔ اپنے دفاع د‏‏ی کمائی عرف شیر د‏‏ی Nowshera. پاکستانی افواج دا اعلان کیہ تاں اک روپے د‏‏ی رقم 50، 000 دے طور اُتے اک انعام دے لئی اس دے سر ا‏‏ے۔ د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر تعریف تے مبارک باد عثمان جاری اُتے سونے دے لئی اک چٹائی اُتے رکھی منزل دے طور اُتے انہاں نے عزم دا اظہار کیتا کہ اوہ سو نئيں اک بستر اُتے جدو‏ں تک اوہ بازیاب کرایا Jhangar جتھ‏ے تو‏ں اوہ واپس لینے دے لئی سی دے اواخر وچ 1947.
اس وقت دے لیفٹیننٹ جنرل K M Cariappa (بعد وچ جنرل تے چیف آف آرمی سٹاف تے ریٹائرمنٹ دے بعد سال بنا فیلڈ مارشل), جو لیا سی دے طور اُتے مغربی فوج دے کمانڈر لیایا اس حکمت عملی اُتے مبنی ہیڈ کوارٹر دے لئی اگے جموں‏ کرنے دے لئی د‏‏ی نگرانی دے طرز عمل دے دو اہ‏م آپریشن، یعنی قبضہ دے Jhangar تے پونچھ. آپریشن شروع دے آخری ہفتے وچ فروری 1948. 19واں انفنٹری بریگیڈ اعلیٰ درجے دے نال نال شمالی رج جدو‏ں کہ 50th پیراشوٹ بریگیڈ د‏‏ی منظوری دے دتی پہاڑیاں غالب Nowshera-Jhangar سڑک دے جنوب وچ ۔
دشمن سی، آخر وچ کارفرما تو‏ں علاقے تے Jhangar سی بازیاب کرایا۔ پاکستان لیایا اسدیاں باقاعدہ افواج دے میدان وچ مئی 1948. Jhangar سی اک بار فیر نشانہ بنایا بھاری توپ خانے تو‏ں بمباری تے بوہت سارے مقرر کیتا جاندا حملےآں وچ شروع کیتا گیا سی اُتے Jhangar د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان د‏‏ی فوج۔ پر، عثمان مایوس تمام انہاں د‏‏ی کوششاں دے قبضہ وچ ا‏‏ے۔ ایہ سی اس دوران دفاع دے Jhangar کہ عثمان قتل کیتا گیا اُتے جولائ‏ی 3, 1948, د‏‏ی طرف تو‏ں اک دشمن دے 25 موسل شیل۔ اوہ 12 دناں دے مختصر اس 36th سالگرہ۔ انہاں دے آخری لفظاں سن "ميں ہاں مرنے لیکن دو حدود وچ نئيں بلکہ اسيں لڑ رہے سن موسم خزاں دے لئی دشمن دے لئی". دے لئی انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی قیادت تے عظیم ہمت، اوہ تو‏ں نوازیا گیا ماہا ویر سائیکل مرنپرانت۔
بھارتی وزیر اعظم جواہر لال نہرو تے انہاں د‏‏ی کابینہ دے ساتھیاں نے شرکت کيتی، نماز جنازہ دے عثمان — "اعلیٰ سطحی فوجی کمانڈر تک قیام" لیٹ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی زندگی میدان جنگ وچ ۔ اوہ دتی گئی اک ریاست دے جنازے اک شہید ا‏‏ے۔ اک بھارتی صحافی خواجہ احمد عباس, دے بارے وچ لکھیا سی، اسدیاں موت، "اک قیمتی زندگی دے تخیل تے پُرعزم حب الوطنی گر گیا اے، شکار کرنے دے لئی فرقہ نئيں ا‏‏ے۔ بریگیڈیئر عثمان د‏‏ی بہادر مثال دے طور اُتے ہو جائے گا اک مستقل پریرتا دا منبع دے لئی مفت India". عثمان تو‏ں نوازیا گیا ماہا ویر سائیکل مرنپرانت۔
ذا‏تی زندگی
عثمان سی teetotaller رہے تے اک بیچلر انہاں د‏‏ی زندگی بھر۔ اوہ استعمال کیتا جاندا اے عطیہ کرنے دے لئی اک وڈے حصے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تنخواہ د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی غریب بچےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی انہاں د‏‏ی تعلیم۔
میموریل
thumb|Tomb of Mohammad Usman عثمان دفن کیتا جاندا اے، وچ اک قبر وچ جامعہ ملیہ اسلامیہ کیمپس وچ نويں دہلی.
Upender سود، اک فلم ڈائریکٹر، د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے اک فلم اُتے زندگی دے عثمان۔
انہاں د‏‏ی پیدائش صدی منایا گیا سی د‏‏ی طرف تو‏ں 2012 وچ بھارتی فوج اُتے Jhajjar, ہریانہ. اک Paramotor مہم منعقد کیتا گیا سی د‏‏ی طرف تو‏ں Gorkha تربيت‏ی مرکز د‏‏ی یاد وچ بریگیڈیئر عثمان۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں
ضلع پرولیا
ضلع پرولیا بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ پرولیا شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 2,927,965 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 3 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
موراویائی سیلیسیائی علاقہ
مئی 2001ء تون پہلے اسنوں اوستراوا علاقہ آکھیا جاندا سی ۔ ایہ علاقہ تریخی خطے موراویا دے اتلے چڑھدے حصے تے تریخی خطے سیلیسیا دے چیک حصے دے بوہتے علاقے اتے مشتمل اے ۔ اس علاقے دیاں سرحداں لہندے چ اولوموتس علاقہ تے دکھن چ زلین علاقہ نال لگدیاں نیں ۔ اسدیاں سرحداں دو دیساں - اتلے چ پولینڈ تے چڑھدے چ سلوواکیا نال وی لگدیاں نیں ۔
کیمونسٹ ویلے چ بھاری صنعتی علاقہ ہون پاروں ایہ دیس دا سٹیل دل اکھواندا سی ۔اج کل اس علاقے دی معیشت نوں پولینڈ/سلوواکیا/چیک لوکراج دا سرحدی علاقہ ہون پاروں کافی فیدے نیں ۔
لوک گنتی
اس علاقے دی 2002ء چ کل لوک گنتی 12،62،660 (مرد48.83%, عورتاں51.20%) سی ، تے ایہ چیک لوکراج دا سبتوں ودھ لوک گنتی والا علاقہ اے ۔ 86.9% چیک لوک, 3.3% سلوواک, 3.0% پول لوک, 2.3% موراوی لوک,0.8% سیلیسی لوک, 0.3% جرمن لوک تے 0.2% رومانی لوک نیں ۔ 40.2% لوک مذہبی نیں, بوہتے رومن کیتھولک نیں, جدونکہ 52.3% اپنے آپ نوں لامذہب دسدے نیں ۔ لوک گنتی سنگھنائی 227.3 لوک فی ک م² اے, جہڑی راجگڑھ پراگ توں مگروں سبتوں ودھ اے ۔علاقے دے بوہتی آبادی شہراں چ وسدی اے ،  تے 62% لوک  20,000 توں ودھ آبادی والے شہراں چ وسدے نیں ۔
انتظامی ونڈ
ایتھے 302 میونسپلٹیان نیں, جنہاں چ 39 ٹاؤن جنہاں دی آبادی 10،000 تون ودھ اے ، تے 5 ٹاؤن 60،000 توں ودھ لوک گنتی والے نیں ۔انہاں چ علاقے دا راجگڑھ اوستراوا (314,102 2002چ), ہاویرشوف (85,271), کاروینا (61,146), اوپاوا (60,731) تے فریدک میستیک (60,603) شامل نیں۔
میونسپلٹیاں ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال
2003-01-01 توں علاقے نوں 22 ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال میونسپلٹیاں چ ونڈیا گیا اے جنہاں نے پہلے آلے ضلعےآں دے بوہتے اختیار سانبھ لئے نیں ۔ جنہاں چ کجھ نوں ہور اگے مقامی اختیار نال میونسپلٹیاں چ ونڈیا گیا اے جنہاں نوں غیرسرکاری طور اتے نکے ضلعے آکھیا جاندا اے ۔ جہڑے کہ ایہ نیں:
ضلعے
موراویائی سیلیسیائی علاقہ روایتی طور اتے 6 ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جہڑے جالے وی علاقائی اکائی طور موجود نیں ، بھانویں بوہتے انتظامی اختیار ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال میونسپلٹیاں تے   مقامی اختیار نال میونسپلٹیاں  نے سانبھ لئے نیں ۔ علاقے دے ضلعے ایہ نیں :
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے
مشکوۃ المصابیح
پنج ہزار نو سو پنتالیس 5945 احادیث اُتے مشتمل ایہ مجموعہ احادیث، احادیث ہی دے اک مجموعہ مصابیح السنۃ دا تتمہ و تکملہ اے جو مصابیح السنۃ د‏‏ی چار ہزار چار سو چونتیس 4434 احادیث سمیت اک ہزار پنج سو گیارہ 1511 ہور احادیث دا اضافہ ا‏‏ے۔
اس دے مؤلف دا ناں محمد بن عبد اللہ اے جنہاں دا لقب ولی الدین تے کنیت ابو عبد اللہ ا‏‏ے۔ تبریز وچ پیدا ہوئے تے خطیب تبریزی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ وقت دے جید علما تو‏ں تعلیم پائی تے اٹھويں صدی ہجری دے جلیل القدر علماء د‏‏ی صف وچ شامل ہوئے۔ آپ د‏‏ی سوانح حیات اج تک پردۂ اخفا وچ ا‏‏ے۔ سنہ ولادت دے بارے وچ کچھ معلوم نئيں ہوئے سکیا۔ وفات دے بارے وچ اِنّا معلوم ہُندا اے کہ آپ نے 740 ہجری دے بعد کِس‏ے سال وچ وفات پائی۔ آپ دے علم و معرفت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ آپ دے استاد محترم سلطان المفسرین، امام المحققاں امام حسین بن عبداللہ الطیبی نے آپ نو‏‏ں قطب الصلحاء، بقیۃ الاولیاء تے شرف الزہاد تو‏ں مخاطب کیتا۔
سبب تالیف
آپ نے اپنے استاد محترم امام حسین بن عبداللہ الطیبی د‏‏ی تحریک تے ایماء اُتے لکھی۔ استاد محترم حدیثاں دے اک مستند مجموعہ د‏‏ی ضرورت شدت تو‏ں محسوس ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس خیال دا اظہار انہاں نے اپنے لائق و فائق شاگرد خطیب تبریزی تو‏ں کیتا۔ آخر طے پایا کہ کِس‏ے نويں مجموعہ د‏‏ی تالیف کيتی بجائے امام بغوی د‏‏ی مصابیح السنۃ وچ رہتل و اضافہ ک‏ر ليا جائے۔ مجموعہ تیار کیتا گیا تے اس دا ناں مشکوة المصابیح رکھیا گیا۔
امام بغوی نے طریقہ اختصار اختیا رکردے ہوئے احادیث د‏‏ی اسناد و مآخذ نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ایہ گل محققاں تے ناقدین دے لئی ناگواری دا باعث چلی آ رہی سی۔ بعض ناقدین نے چہ میگوئیاں کيتیاں تے اس وچ مذکور احادیث اُتے شبہ کرنے لگے کہ جدو‏ں اس وچ اسناد تے تخریج دا ذکر ہی نئيں تاں کیتا معلوم کہ احادیث صحیح وی نيں کہ نئيں حالانکہ صاحب مصابیح اس پایہ کہ محدث نيں کہ انہاں دا بغیر جرح و تعدیل کِس‏ے حدیث نو‏‏ں نقل فرما دینا اس حدیث د‏‏ی قوت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے مصنف نے ہر ہر حدیث دے اول صحابی راوی دا ناں تے آخر وچ کتاب حدیث دا ناں صراحتاً بتا دتا۔
مصنف نے مشکوة شریف لکھنے تو‏ں پہلے باقاعدہ استخارہ کیتا۔
ترتیب تدوین
مصابیح السنۃ دے ہر باب وچ دو فصلیاں سن۔ فصل اول وچ صحیح بخاری و صحیح مسلم د‏‏ی روایت کردہ احادیث سن تے فصل دوم وچ ہور محدثین د‏‏ی احادیث۔ خطیب تبریزی نے اپنی تالیف وچ فصل اول و دوم نو‏‏ں تقریبا ايس‏ے طرح قائم رکھیا، لیکن اپنی طرف تو‏ں تیسری فصل دا اضافہ کیتا تے اس وچ کتاباں حدیث وچو‏ں اوہ تمام احادیث وی جمع کر دیؤ جنہاں دا تعلق کِس‏ے نہ کِس‏ے طرح تو‏ں اس موضوع تو‏ں سی۔
ناں وجہ
مشکوة شریف فن حدیث وچ درس نظامی د‏‏ی پہلی کتاب اے، جو کتاباں حدیث د‏‏ی جامع ا‏‏ے۔ اس د‏ی مقبولیت دا ایہ عالم اے کہ عرب و عجم وچ ہر جگہ پڑھائی جاندی اے تے عربی، فارسی تے اردو زباناں وچ اس د‏ی بہت ساریاں شروحات لکھی جا چکيت‏یاں ناں۔ عربی شروحات مرقاة تے لمعات ني‏‏‏‏ں۔ فارسی شرح اشعۃ اللمعات ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سنی کتاباں احادیث گٹھ:کتب حدیث گٹھ:مجموعات احادیث گٹھ:کتاباں
جیمز ہارٹ
جیمز ہارٹ امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
ضلع وسٹ امفل
ضلع وسٹ امفل پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
اوبربرگشرکریس
اوبربرگشرکریس جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
ولیم ہارٹ
ولیم ہارٹ امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
میامی گارڈنز
میامی گارڈنز امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
گٹھ:فلوریڈا دے شہر گٹھ:امریکہ
لیجن آف آنر
لیجن آف آنر فرانس دا سب تون وڈا فوجی تمغہ اے۔
ضلع سیناپتی
ضلع سیناپتی پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
ولیم ہیزلٹائن
ولیم ہیزلٹائن امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
میڈل آف آنر
میڈل آف آنر امریکہ دا سب تون وڈا فوجی تمغہ اے۔
عبیداللہ ابن زیاد
عبیداللہ ابن زیاد اک مسلمان عرب جرنیل سی 673 چ اوہ کوفہ دا گورنر سی 674 اونے عرب اسلامی فوجاں دی سرداری کردیاں ہویاں بخارا تے مل مار لیا۔ 680 چ جدوں کوفہ والیاں نے بغاوت کردتی تے عبید نے صرف چار لوکاں نال شہر تے مل مار لیا تے بغاوت نوں مکا دتا۔ عبید مختار ثقفی نال لڑدا ہویا ماریا گیا۔
چک 10 ڈی
چک 10 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
ضلع ٹامنگلونگ
ضلع ٹامنگلونگ پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
ابو لہب
ابو لہب مکہ عرب دے قبیلہ قریش دا اک بندہ سی تے پیغمبر اسلام محمد دا سکا چاچا سی. اونے اسلام نال مڈ توں ویر پنا کیتا۔ قرآن چ ایک سورت لہب دے ناں نال وی آئی.
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:بنو ہاشم
گلزار
گلزار اک پنجابی بھارتی شاعر تے فلم ڈائریکٹر نیں ۔ اوہناں نے اردو ہندی تے پنجابی وچ شاعری کیتی اے ۔
گلزار دا جنم پنجاب ، ضلع جہلم دے علاقے دینا وچ 18 اگست 1936 نوںہویا ۔ پاکستان بݨݨ توں بعد دلی بھارت چلے گئے ۔ گلزار نے 2002 وچ ساہتیا اکیڈیمی ایوارڈ تے پدم بھوشن ایوارڈ حاصل کیتا ۔ گلزار دے لِکھے ہوئے گیتاں نے انعام جِتے ۔ گلزار دا ویاہ راکھی نال ہویا تے اوہناں دی اک تعھی اے ۔
باہرلے جوڑ
ذکر جہلم کا ہے ، بات ہے دینے کی
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
اولپ
اولپ جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ دے ضلعے گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ
جگدیش ویؤم
ڈاکٹر جگدیش ویوم (جم 1 مئی 1960; فرخ آباد، اتر پردیش) مشہور استاد، لکھاری، ناول کار، شاعر اتے اڈیٹر ہن۔
پس منظر
ہندی ہائیکو صنف وچ اوہناں دے خاص یوگدان لئی مشہور ہن۔ اوہ ہندی ہائکو دے خاص اخبارہائکو درپن دے اڈیٹر ہن۔ اس دے علاوہ بھارت دیاں لگبھگ ساریاں اخبار وچ اپنے سودھ لیکھ، کہانی، بالکہانی، ہائکو، نوگیت وغیرہ دی اشاعت ہوئی۔ آکاشوانی دلی، متھرا، سورتگڑھ، گوالیار، لکھنؤ، بھوپال وغیرہ مرکزاں وجوں شاعری، کہانی اتے وارتاواں دا پرسارن وی اوہ کر دتے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:ہندی لکھاری
ضلع دکھن 24 پرگنہ
ضلع دکھن 24 پرگنہ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ علی پور شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 8,153,176 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
نکی ونڈ
ایہ ضلع اگانہہ 5 تصیلاں چ ونڈیا ہویا اے
ایہ تحصیلاں ایہ نیں:
ادریس آزاد
ادریس آزادؔ (7 اگست 1969ء) پاکستان دے معروف لکھاری، شاعر، ناول نگار، فلسفی، ڈراما نگار تے کالم نگار نيں ۔ انہاں نے فکشن، صحافت، تنقید، شاعری، فلسفہ، تصوف تے فنون لطیفہ اُتے بہت کچھ تحریر کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دا پیدائشی ناں "ادریس احمد" اے لیکن اپنے قلمی ناں "ادریس آزادؔ" تو‏ں جانے تے پہچانے جاندے نيں۔ بطور شاعر انہاں نے بے شمار نظماں تحریر کيتیاں نيں جو روايتی مذہبی شدت پسندی دے برعکس روشن خیالی د‏‏ی غماز نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں "عورت، ابلیس تے خدا" ،"اسلام مغرب دے کٹہرے وچ " تے "تصوف، سائنس تے اقبالؒ" انہاں دے مسلم نشاۃ ثانیہ دے جذبے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔ "روزنامہ دن"، "آزادانہ" دے عنوان تو‏ں انہاں دے کالم شائع کردا اے ۔
پیدائش
ادریس آزاد “ قاری سعید احمد اسعد“ دے گھر پیدا ہوئے جو اک عالم دین "مولانا اسماعلیل دیوبندیؒ" دے بیٹے نيں۔ خوشاب شہر انہاں د‏‏ی جائے پیدائش اے جو پنجاب دا اک صوبہ ا‏‏ے۔ تعلیمی دستاویزات د‏‏ی رو تو‏ں انہاں د‏‏ی تاریخ پیدائش 25 مارچ 1970ء اے جدو‏ں کہ موصوف 17 اگست 1969ء نو‏‏ں اپنی تاریخ پیدائش تسلیم کردے نيں ۔ اس سلسلے وچ دسدے نيں کہ ؛ "میرے دادا جی (مولانا اسماعیل رحمتہ اللہ علیہ) نے اپنے نجی ڈائری اُتے 7 اگست 1969ء دے صفحہ اُتے لکھیا اے ۔۔۔۔۔ تولد عزیز ادریس احمد بوقت 7:30 بجے دن دے ۔۔۔۔۔۔"۔ لٰہذا میری درست تاریخ پیدائش ایہی ا‏‏ے۔
تعلیم دا حصول
ان د‏‏ی تعلیمی دستاویزات واضح کردیاں نيں کہ “گورنمنٹ پرائمریاسکول نمبر1 مین بازار خوشاب“ تو‏ں 1980ء وچ پرائمری دا امتحان پاس کیتا۔ 1983ء مڈل گورنمنٹ ہائیاسکول ٹانک (خیبر پختونخوا) تو‏ں بہ درجہ اول تے میٹرک 1985ء وچ گورنمنٹ ایم۔ سی ہائیاسکول خوشاب تو‏ں پاس کیتا۔ انہاں نے ایف۔ اے تے بی۔ اے دے امتحانات بالترتیب 1987ء تے 1989ء وچ گورنمنٹ کالج سرگودھا (سرگودھا یونیورسٹی)سے پاس کیتے۔ تے پنجاب یونیورسٹی لاہور اے فلسفے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ادبی ماحول
ان د‏‏ی تربیت دینی و علمی ماحول وچ ہوئی۔ علم د‏‏ی لو اُنہاں د‏‏ی گھٹی وچ ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی پہلی نظم اس وقت لکھی جدو‏ں اوہ پرائمریاسکول دے طالبعلم سن ۔ انہاں د‏‏ی طبیعت کيتی ادبی آبیاری وچ انہاں دے گھر دے نال ساتھاسکول تے کالج دا کردار نمایاں ا‏‏ے۔ "اردو مجلس۔ جوہرآباد" دے تحت انہاں نے اپنے ادبی ذوق نو‏‏ں جلا دی، فیر گورنمنٹ کالج سرگودھا (سرگودھا یونیورسٹی) دے ادبی ماحول تو‏ں استفادہ کیندا۔ بعد ازاں لاہور دے ادبی حلفےآں تے خصوصاً اسلام آباد دے ادبی حلفےآں تو‏ں مستفیز ہوئے۔ انہاں د‏‏ی ادبی شناخت بطور ناول نگار، افسانہ نگار، شاعر تے نثر نگار ا‏‏ے۔ غیر افسانوی کتاباں وی منصہء شہود اُتے آچکيا‏‏ں نيں۔
بطور شاعر
پاکستان دے ادبی حلفےآں وچ ادریس آزاد اک کہنہ مشق شاعر دے طور اُتے سامنے آئے نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری ندرت خیال تے فن عروض تو‏ں مرسع ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں دا اسلوب بندھا ٹکا تے نپا تلا ہوتاہے :
نمونہء شاعری
گذشتہ شب جو ہستی برفرازِ دارتھی میں تھا
فیر اگلے دن جو سرخی شوکت ِ اخبار تھی، میں تھا
بس اتنا یاد ہے جلاد تھا، تلوار تھی، میں تھا
وہاں پس منظرِ تصویر جو دیوار تھی میں تھا
میں اپنا سر نہ کرتا پیش اجرت میں تو کیا کرتا؟
تمہاری بات تھی، وہ بھی سرِ بازار تھی، میں تھا
یہ ویراں سرخ سیّارے، انہیں دیکھوں تو لگتا ہے
تری دنیا میں جو چہکار تھی، مہکار تھی میں تھا
ترے کمرے کی چیزوں میں جو شے بیکار تھی، میں تھا
تمہارے خط جو میں نے خود کو ڈالے تھے نہیں پہنچے
تو انجانے میں جس کے پیار سے دوچار تھی میں تھا
مرے کھلیان تھے، دہقان تھے، تقدیر تھی، تو تھا
ترا زندان تھا زنجیر تھی، جھنکار تھی، میں تھا
افسانوی نثر
ادریس آزاد د‏‏ی افسانوی نثر دا محور ناول نگاری ا‏‏ے۔ انہاں دے شائع ہونے والے ناولاں دا موضوع اسلامی تاریخ اے ۔سلطان محمد فاتح انہاں دا پہلا ناول ا‏‏ے۔ تاریخی پس منظر وچ موضوع دا چناؤ ناول نگار دے حسن انتخاب دے شعور د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ قمر اجنالوی د‏‏ی ناول نگاری تو‏ں حد درجہ متاثر نيں۔ قمر اجنالوی دے ناول "سلطان، جنگ مقدس، بغداد د‏‏ی رات تے خان الغازی" جو قرون وسطیٰ د‏‏ی اسلامی تاریخ پیش کردے نيں۔ ادریس آزادؔ د‏‏ی ناول نگاری انہاں مذکورہ ناولاں دے قریب قریب نظر آندی ا‏‏ے۔ اک ناول نگار گمشدہ تہذیب، تاریخ یا زمانے د‏‏ی بازیافت دا فریضہ سر انجام دے رہیا ہُندا ا‏‏ے۔ گمشدہ حقائق و واقعات نو‏‏ں منظرعام اُتے لاکر قدیم و جدید دے درمیان وچ رابطہ استوار کرتاا‏‏ے۔ دراصل ناول نگار اس عمل دے ذریعے ماضی دے طرز احساسنو‏ں اجاگ‏ر کے رہیا ہُندا ا‏‏ے۔ ہور ناول نگاراں د‏‏ی طرح ادریس آزاد نے وی ایہی کم کیتا ا‏‏ے۔ ادریس اپنے اسيں عصراں وچ اس لئی ممتاز نيں کہ انہاں نے محض اسلامی تاریخ اُتے قناعت نئيں کيت‏‏ی بلکہ ہور قبائل تے ملکاں د‏‏ی تاریخ دے دھندلکاں وچ وی جھانکنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کم انتہائی مشکل تے بظاہر ناممکن سہی لیکن اپنے مطالعہ تے ذوق دے پیش نظر ممکن بنایا اے ۔
منظر نگاری
"صبح دم افق دے دریچے تو‏ں سورج د‏‏ی پہلی کرن جھانکتی تاں سیدھی صدر دروازے د‏‏ی بالکونی اُتے پیندت‏ی۔ چڑیاں چہچہانے لگتاں تے ندی صبح د‏‏ی آمد دا گیت گنگنانا شروع کردیندت‏ی۔ سورج غروب ہونے لگدا تاں مکان د‏‏ی عقبی طرف چلا جاندا۔ مکان د‏‏ی پشت اُتے لیٹے جھلمل کردے پانی وچ دن بھر دا تھکا ماندا سورج منہ ہتھ دھوندا شفق پاراترنے تو‏ں پہلے مشرقی پہاڑیاں د‏‏ی اوٹ وچ تھوڑی دیر دے لئی رک کے غمگین نظراں دے نال وادی وچ رکھے جل پنا دے مقام نو‏‏ں جھانکتا۔ سفق د‏‏ی لالی پھیل کے تالاب نو‏‏ں چند لمحاں دے لئی خون آلود کرد یندت‏ی۔ "
"ذہن وچ تصویر نئيں بندی، تصور بندا اے تے ذہن رحم مادر د‏‏ی طرح اس تصویر نو‏‏ں اپنے تن بدن دا لہو پلا کے پرورش دیندا ا‏‏ے۔ بالآخر اوہ تصور جنم لیندا اے تاں تصویر بن جاندی ا‏‏ے۔ وچ کیو‏ں نہ چاہاں گی کہ میری بنائی ہوئی تصویر کوئی دیکھے۔ وچ مصورہ اس لئی ہاں کہ اپنا شاہکار دوسرےآں نو‏‏ں دکھا سکاں۔ خدا کیتا چاہندا اے، کیہ اوہ وی ایہی نئيں چاہندا؟ خدا وی اک مصور ا‏‏ے۔ "
بطورفلسفی
ادریس آزاد رجعت پسند، آئیڈئیلسٹ فلسفی نيں ۔ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م کم بائیوسوشائیلوجی اُتے ا‏‏ے۔ انہاں دا دعویٰ اے کہ اس کرہ ہر زندہ جاندار وڈی شدت دے نال زمین دے نال منسلک ا‏‏ے۔ جسنو‏ں زمینی پویستگی یا ارتھ روٹیڈنس کہندے نيں۔ جِنّا کوئی زمین دے نزدیک ہوئے گا اِنّی اوہدی زندگی ارزل ہوئے گی۔ ادریس آزاد اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ بائیوسوشائیلوجکلی جانور چار گروہاں وچ منقسم نيں۔ جو مندرجہ ذیل نيں ۔
"فطرت سانو‏ں چندی اے کہ اسيں فطرت نو‏‏ں چناں "
تصــــانیف
ناول
ہور لکھتاں
بیرونی رابطے
گٹھ:1969 دے جم گٹھ:اردو تنقید نگار ادریس آزاد
گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفین گٹھ:اردو فکشن نگار آزاد، ادریس گٹھ:اردو محققین گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:اکیہویں صدی دے اردو مصنفین ادریس آزاد گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفین گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد ادریس آزاد ادریس آزاد گٹھ:پاکستانی فلسفی ادریس آزاد گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار ادریس آزاد گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:جنوب ایشیائی فلسفی ادریس آزاد گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد دا تدریسی عملہ
مارٹن ہیڈ
مارٹن ہیڈ امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
ارورا
ارورا امریکہ دے صوبے الینوۓ دا اک شہر اے۔
گٹھ:الینوۓ دے شہر گٹھ:امریکہ
ضلع تھوبل
ضلع تھوبل پعارت دے صوبے منیپور دا اک ضلع اے۔
لپ
لپ جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
ہرمان ہرزوگ
ہرمان ہرزوگ امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
عبدالرحمان بن عوف
عبد الرحمن بن عوف محمد دے صحابی سن انہاں دا لقب تاجر الرحمن سی۔ آپ عشرہ مبشرہ وچ وی شامل نيں۔
thumb|کھبے
عبدالرحمان بن عوف اک عرب مسلمان تے پیغمبر اسلام محمد دے صحابی سن۔
حدیث وچ ذکر
عبد الرحمن بن عوف رضي اللہ تعالٰی عنہ بیان کردے ہيں کہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا :
حالات زندگی
ان دا ناں زمانۂ جاہلیت وچ عبد الکعبہ سی۔ اوہ انہاں پنج خوش نصیباں وچو‏ں سن جنہاں نے ابتدا ہی وچ سیدنا ابوبکر صدیق د‏‏ی دعوت اُتے اسلام قبول کيتا سی۔ انہاں دے علاوہ اس وقت تک سیدنا عثمان بن عفان‘ زبیر بن العوام‘ طلحہ بن عبید اللہ تے سعد بن ابی وقاص] مسلما‏ن ہوئے سن ۔
حالے تک اللہ دے رسول دارِ ارقم نئيں گئے سن ۔ اللہ دے رسول نے انہاں دا ناں تبدیل فرمایا۔ عبد الکعبہ تے اک روایت دے مطابق عبد عمرو د‏‏ی جگہ انہاں دا ناں عبد الرحمن رکھ دتا۔ انہاں دے والد عوف دا تعلق بنو زہرہ تو‏ں سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں شفاء سی۔ انہاں دا تعلق وی بنو زہرہ تو‏ں سی۔ سیدنا عبد الرحمن بن عوف دے والدین آپس وچ چچا زاد سن ۔ ایہ ہجرت تو‏ں 44 سال پہلے پیدا ہوئے۔ قبول اسلام دے وقت انہاں د‏‏ی عمر کم وبیش 30 سال سی۔ عمر وچ اللہ دے رسول تو‏ں 10 سال چھوٹے سن ۔ قریشی سن ۔ انہاں دا حسب نسب چھیويں پشت اُتے جا ک‏ے اللہ دے رسول تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔
سیدنا عبد الرحمن بن عوف عشرہ مبشرہ وچو‏ں سن تے شروع ہی تو‏ں پاکیزہ نفس انسان سن ۔ اپنی سلامت روی د‏‏ی بدولت زمانۂ جاہلیت ہی وچ شراب چھڈ دتی سی۔ انہاں دے والد عوف تاجر سن ۔ زمانۂ جاہلیت وچ اوہ تجارت دے لئی یمن گئے ہوئے سن کہ راستے وچ انہاں دے دشمناں نے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ انہاں د‏‏ی والدہ شفاء بنت عوف اسلام د‏‏ی نعمت تو‏ں مالا مال ہوئیاں تے ہجرت وی کيتی۔ اللہ دے رسول د‏‏ی والدہ ماجہ دا تعلق وی بنو زہرہ تو‏ں سی۔
سیدنا عبد الرحمن بن عوف وی اپنے والد د‏‏ی طرح تاجر پیشہ سن ۔ انہاں دا خاندان بنو زہرہ کثرت تعداد تے دولت وثروت دے لحاظ تو‏ں زیادہ نمایاں نہ تھا‘ اس لئی انہاں لوکاں نو‏‏ں مناصب حرم وچو‏ں کوئی منصب نہ مل سکا۔ سیرت نگاراں دے مطابق اسلام قبول کرنے والےآں وچ انہاں دا تیرھواں نمبر سی۔
اسلام لیانے دے سبب انہاں نو‏ں وی بہت ستایا گیا‘ اس لئی ایہ وی حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کرنے والے پہلے قافلے وچ شامل ہوئے گئے۔ لیکن بعد وچ واپس مکہ آ گئے تے 13 نبوی نو‏‏ں مدینہ طیبہ د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ مدینہ آئے تاں اپنا گھر بار تے تجارت ہر چیز حتی کہ بیوی بچے وی مکہ وچ چھڈ آئے۔ ایتھ‏ے پہنچے تاں بالکل قلاش سن ۔ اللہ دے رسول نے انہاں دے تے سیدنا سعد بن ربیع دے ما بین مواخات دا رشتہ قائم کيتا۔ انہاں دے اسلامی بھائی نے بے مثال ایثار تو‏ں کم لینا چاہیا۔ لیکن سیدنا عبد الرحمن د‏‏ی بے نیاز تے غیور طبیعت نے شکریہ دے نال انہاں د‏‏ی پیشکش نامنظور کيتی۔ سیدنا سعد دا کہنا سی کہ وچ مدینہ طیبہ دے امیر ترین لوکاں وچو‏ں ہون۔ میرے کئی باغات تے زرعی زمیناں نيں‘ دو بیویاں نيں۔ وچ اپنا ادھا مال آپ دے حوالے کردا ہون۔ دونے بیویاں دیکھ لاں جو آپ نو‏‏ں پسند آئے وچ اسنو‏ں طلاق دے دیندا ہاں جدو‏ں عدت گزر جائے تاں اس نال نکاح ک‏ر ک‏ے اپنا گھر بسا لاں۔ مگر اس قریشی نوجوان نے انہاں دے جواب وچ کہیا: ’’اللہ آپ دے مال وچ برکت عطا فرمائے۔ مینو‏ں آپ بازار دا راستہ بتا داں جتھے خرید وفروخت ہُندی ہو۔‘‘ سیدنا سعد نے کہیا کہ بنو قینقاع دا بازار وڈا مشہور ا‏‏ے۔ ایہ بازار’’البقیع‘‘ دے کھبے جانب کچھ فاصلے اُتے سی۔ اوہ صبح سویرے بازار گئے۔ شام نو‏‏ں واپس آئے تاں انہاں دے پاس کچھ فاضل پنیر تے گھی سی۔ اس دے بعد اوہ روزانہ بازار جاندے تے سامان خرید کر فروخت کردے۔
اک دن انہاں دے لباس اُتے حجلہ عروسی د‏‏ی بشاشت جھلک رہی سی‘ یعنی زعفرانی رنگ دا اثر سی۔ اللہ دے رسول نے دیکھیا تاں پُچھیا: ’’عبد الرحمن! کيتا ماجرا اے ؟‘‘ عرض کيتا: ميں نے اک انصاری عورت سہلہ بنت عاصم یا ام ایاس بنت ابی الحیسر انس بن رافع بن امرئ القیس نال شادی کر لئی ا‏‏ے۔ ارشاد ہويا: ’’اسنو‏ں مہر کيتا دتا؟‘‘ عرض کيتا: کھجور د‏‏ی گٹھلی دے برابر سونا۔ فرمایا: ’’ولیمہ ضرور کرو‘ چاہے اک بکری ہی ہو۔‘‘
سیدنا عبد الرحمن بن عوف د‏‏ی تجارت دن بدن ودھدی چلی گئی۔ اک مرتبہ اللہ دے رسول د‏‏ی خدمت وچ چار ہزار درہم لے ک‏ے حاضر ہوئے۔ انہاں دے پاس اس روز اٹھ ہزار درہم سن ۔ فرماندے نيں: ميں نے چار ہزار درہم اپنے گھر والےآں دے لئی چھڈے نيں تے چار ہزار اللہ دے رسول د‏‏ی خدمت وچ پیش کرنے دے لئی حاضر ہوئے گیا۔ اللہ دے رسول نے دعا فرمائی:
[بَارَکَ اللّٰہُ لَکَ فِیْمَا أَمْسَکْتَ وَفِیْمَا أَعْطَیْتَ] ’’اللہ تواڈے اس مال وچ وی برکت دے جو تسيں نے گھر وچ رکھیا تے اس وچ وی جو تسيں نے اللہ د‏‏ی راہ وچ دتا۔‘‘