cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبدالسلام بن صالح ہروی
ابا صلت دی علمی تے حدیثی خدمات
ابا صلت کچھ عرصہ بغداد وچ حدیث نقل کرنے وچ مشغول رہے تے مأمون دے دور حکومت وچ جنگ دے ارادے تو‏ں مرو آئے لیکن جدو‏ں خلیفہ دے دربار وچ داخل ہوئے تو مأمون نو‏‏ں انہاں دی باتاں پسند آئیاں ایويں مامون نے آپ نو‏‏ں اپنے خاص افراد وچ شامل کیتا۔ ابا صلت مرجئہ، جہمیہ، زنادقہ تے قدریہ دی بطلان نو‏‏ں ثابت کرنے دی کوشش وچ رہندے سی اسی بنا اُتے انہاں نے متعدد بار مأمون دی موجودگی وچ "بشر مریسی" دے نال مناظرہ کیتا۔
ابا صلت ہروی علم رجال دے تمام شیعہ ماہرین دے ایتھ‏ے مورد وثوق تے قابل اعتماد شخص سن ۔ اسی طرح علم رجال دے اہل سنت ماہرین وچو‏ں "یحیی بن معین"، "عجلی" تے "ابن شاہین" نے انہاں دی توثیق کيتیاں نيں۔ جدو‏ں کہ "جوزجانی"، "نسائی"، "ابو حاتم رازی"، "عقیلی"، "ابن حبان"، "ابن عدی" تے "دار قطنی" نے انہاں نو‏ں ضعیف قرار دتا ا‏‏ے۔
ابا صلت، نے امام رضا(ع) تو‏ں بہت ساری احادیث نقل کيتیاں نيں جنہاں وچو‏ں اکثر احادیث نو‏‏ں شیخ صدوق نے عیون اخبار الرضا، الأمالی تے خصال وچ نقل کيتیاں نيں۔ ابا صلت تو‏ں روایت نقل کرنے والےآں وچ انہاں دے بیٹے محمد، "احمد بن یحیی بلاذری"، "عبداللہ بن احمد"، "ابی خثیمہ"، "ابو بکر بن ابی الدنیا"، "یعقوب ابن سفیان بسوی"، "سہل بن زنجلہ"، "احمد بن منصور رمادی" تے "عباس بن محمد دوری" وغیره دا نام لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
مذہب
اگرچہ اباصلت نو‏‏ں امام رضا(ع) دے اصحاب وچ شمار کیتا جاندا اے لیکن اس دے باوجود وی انہاں دے مذہب دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ اک طرف تو‏ں شیخ طوسی انہاں نو‏ں اہل سنت وچو‏ں قرار دیندے نيں، جدو‏ں کہ اہل سنت محدثین دی اک گروہ نے صرف شیعہ ہونے دی وجہ تو‏ں انہاں اُتے نکتہ چینیاں کيتیاں نيں۔ ایہ گروہ اباصلت دے سنی ہونے نو‏‏ں قبول نئيں کردے تے صرف شیعہ ہونے دی بنا اُتے انہاں نو‏ں کم اہمیت تے چہ بسا انہاں دی توہین کردے نيں۔
امیر المؤمنین (ع) دی فضیلت وچ احادیث نقل کرنا
اہل سنت مشہور محدثین تو‏ں امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) دی فضیلت وچ احادیث نقل کرنا خاص طور اُتے حدیث "مدینۃ العلم"، ابا صلت ہروی دی شخصیت دے برجستہ ترین پہلو وچو‏ں ا‏‏ے۔ مثلا حدیث "مدینۃ العلم" نو‏‏ں انہاں نے ابو معاویہ تے عبد الرزاق‌ صنعانی‌ تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ بعض تاریخی منابع دے مطابق ابا صلت مختلف طریقاں تو‏ں امیر المؤمنین حضرت علی (ع) دی فضیلت وچ اہل سنت بزرگان تو‏ں احادیث نقل کرنے دی ہر ممکن کوشش کردے سن ۔ اسی سلسلے وچ بعض منابع وچ آیا اے:
آثار
ابا صلت نے امام رضا (ع) دی شہادت دے حوالے تو‏ں اک کتاب تألیف دی جسنو‏ں نجاشی نے ذکر کیتا اے تے شیخ صدوق نے عیون اخبار الرضا وچ اس کتاب تو‏ں استفادہ کیتا ا‏‏ے۔
اس گل دے پیش نظر کہ امام رضا (ع) دی شہادت تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں غالبا ابا صلت تو‏ں نقل کیتیاں گئیاں نيں، ایہ گل واضح ہو جاندی اے کہ انہاں دی مذکوره کتاب گھٹ تو‏ں گھٹ پنجويں یا چھیويں صدی تک موجود سی ۔ thumb
آرامگاہ
اس وقت ابا صلت تو‏ں منسوب اک آرامگاہ "خواجہ ابا صلت" دے نام تو‏ں مشہد دے مشرق وچ شہر تو‏ں باہر موجود ا‏‏ے۔ قم تے سمنان وچ وی انہاں تو‏ں منسوب مزارات موجود نيں۔ مشہد وچ ابا صلت دا مقبرہ، اس دا گنبد تے صحن کربلایی محمد علی درویش تے لوگاں دے تعاون تو‏ں تعمیر ہويا ا‏‏ے۔ بعض اہل عرفان جداں درویش علی متوفی ۷۲۶ق، انہاں دے مزار دے نزدیک مدفون نيں۔
منابع
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:تیسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:مشہد وچ مدفون افراد گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی گٹھ:تیسری صدی دے شیعہ راوی گٹھ:امام رضا دے راوی گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ضلع یاماناشی
یاماناشی جپان دا اک ضلع (prefecture) اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جپان دے ضلعے
کولمبا البینوچا
کولمبا البینوچا کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
تلا گنگ
تلا گنگ پنجاب دے ضلع تلا گنگ دی تحصیل تلا گنگ وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع تلا گنگ تے تحصیل تلا گنگ دا راجگڑھ اے ۔ تلا گنگ انتہائی اہ‏م مقام اے ۔ تلا گنگ تو‏ں چاراں صوبےآں نو‏‏ں راستا جاندا اے اس لئی ایہ بے حد اہمیت دا حامل شہر ا‏‏ے ۔ زرعی ترقی وچ وی تلا گنگ ملکی سطح تے اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ تلا گنگ دے بہادر لوک پاکستان فوج وچ شمولیت نو‏‏ں ترجیح دیندے نیں ۔
تلا گنگ د‏‏ی تریخ
تلا گنگ پنجاب دے ضلع تلا گنگ د‏‏ا راجگڑھ ا‏‏ے ۔ 1985ء وچ ضلع چکوال بنایا گیا تاں تلا گنگ نو‏‏ں ضلع اٹک تو‏ں وَکھ ک‏ر ک‏ے ضلع چکوال نال ملا دِتا گیا ۔ اکتوبر 2022 وچ تلا گنگ نوں وزیر اعلا پنجاب چوہدری پرویز الاہی نے ضلع بݨا دتا گیا تے تلا گنگ شہر ایس ضلعے دا راجگڑھ بݨیا ۔ قیامِ پاکستان تو‏ں پہلاں تلا گَنگ وچ وسیع تعداد وچ گَنگ نامی ہندو قوم آباد سی ۔ ایہ علاقا سطح زمین تو‏ں تھلے سی جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں اس علاقے نوں تلا کہیا جاندا سی تے گَنگ قوم ایتھے آباد سی تے ہندوواں نے اس علاقے نو‏‏ں تلا گَنگ دا ناں دے دتا گیا ۔ جد پاکستان معرض وجود وچ آیا تاں سارے ہندو تلا گَنگ تو‏ں بهارت ہجرت کر گئے ۔ جیہڑے ہندو تلا گَنگ وچ ره گئے اوہناں نے اسلام قبول ک‏ر ليا ۔
مشہور چیزاں
تلا گَنگ د‏‏ی مونگ پھلی پورے پاکستان وچ مشہور ا‏‏ے ۔ تلا گَنگ وچ دهنی نسل دے بیل پائے جاندے نیں ۔ تلا گَنگ د‏‏ی خاص قسم د‏‏ی کهیڑی (چپل) تے کُهسا مشہور ا‏‏ے ۔ کاروبار، صنعت تے معیشت دے اعتبار نال تلا گَنگ چکوال تو‏ں زیادہ اہمیت دا حامل ا‏‏ے ۔
معلومات
ایہ چکوال تو‏ں 45 کلومیٹر تے موٹروے M2 تو‏ں 30 کلومیٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے ۔ لہور تو‏ں تقربین 237 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ا‏‏ے تے اسلام آباد تو‏ں تقربین 112 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ا‏‏ے ۔
سرگڑھی دی لڑائی
ساراگڑھی دی لڑائی شمال مغربی سرحدی صوبے تے افغانستان دیاں سرحداں لاگے ساراگڑھی دے تھاں تے 12 ستمبر، 1897 نوں لڑی گئی سی۔ ایہہ لڑائی بریٹیش-بھارتی فوج (36 سکھ ریجمینٹ) جو ہن 4 سکھ ریجمینٹ اکھواؤندی اے، دے 21 جانباز جواناں تے افغانی پٹھاناں اُتے افریدی قبائلیاں وچکار گہگچّ مقابلے نال لڑی گئی۔
تلا گنگ
بولی
تلا گنگ دے لوکاں دی ماں بولی پنجابی ا‏‏ے ۔ ایتھے اعوانکاری تے دھنی لہجےآں دی پنجابی بولی جاندی اے ۔
پنڈ
تلا گنگ تقریبن 140 تو‏ں زیادہ دیہاتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔ جیہناں وچوں ایہ پنڈ شامل نیں :
سرگڑھی دی لڑائی
اتہاس
ساراگڑھی سمندری  پدھر توں 6000 فٹ دی اچائی تے پیندا اک پنڈ اے۔ ایہہ علاقہ وزیرستان دا علاقہ وی کہاؤندا اے، جس دے پہاڑ  بریٹیش فرنٹیئر  تے افغانستان دی ونڈ کردے سن۔ ساراگڑھی  سمانا وادی وچ کوہاٹ ضلعے دا پنڈ اے، جتھوں کوہاٹ 35 میل اتے پشاور 50 کو میل دی دوری تے پیندا اے۔ اس چوکی دی اہمیت اس کرکے وی زیادہ اے کہ لوکہارٹ قلعہ تے گلستان قلعے وچکار 6 کلومیٹر دا فاصلہ اے۔ ایہناں دوواں قلعیاں دے وچکار نیویں علاقے وچ ساراگڑھی واقع اے۔ نرول پہاڑی علاقہ اے۔ ایہناں دوواں قلعیاں نوں جھنڈی دکھاؤن لئی اس چوکی دا قیام کیتا گئی سی۔
تلا گنگ
تعلیم
تعلیم دے لحاظ نال تلا گنگ کافی ترقی کر چُکیا ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے سرکاری سکولاں توں علاوا پرائیوٹ سکول و‏‏ی کافی تعداد وچ نیں ۔
سرگڑھی دی لڑائی
انگریزاں دی لوڑ
شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج پربندھ توں بعد 19ویں صدی دے اخیر وچ انگریزاں نے ایہہ علاقہ انگریز سامراج ماتحت کر لیا، لیکن لڑاکے پٹھان تے قبائلی لوکاں نے انگریزاں دی ماتحتی نوں پروان کرن توں کنارہ کر لیا اتے ایہہ لوک انگریزاں خلاف 1896 وچ بغاوت دا جھنڈا چکّ کے کھلو گئے۔ وپاری پکھ توں ایہہ راہ انگریزاں لئی وی بڑا اہمیت رکھدا سی۔ جدوں وی داء لگدا، پٹھان، وپاریاں اتے چھوٹیاں-چھوٹیاں انگریز فوجی ٹکڑیاں دا مال لٹّ لیندے۔ کابل نوں وپار کرن لئی کرم گھاٹی ہن خطریاں وچ گھر چکی سی۔ سمانا چوٹی تے انگریز 5 سال توں قبضہ جمائی بیٹھے سن۔ 31 دسمبر، 1896 نوں کوہاٹ پہنچی سکھ بٹالیئن نوں سمانا گھاٹی دی اپر والی چوٹی تے قبضہ کرن دا حکم سنایا گیا۔ اس کم لئی بٹالیئن نوں دو حصےآں وچ ونڈ دتا گیا۔ رائیٹ ونگ دی کمانڈ لیفٹینینٹ کرنل مسٹر ہیگٹن نوں سونپی گئی، جس نے 2 جنوری، 1897 نوں لاکہارٹ قلعے تے قبضہ کر لیا سی۔ اس پلٹن دیاں ٹکڑیاں قلعے دے پنج کلومیٹر دے گھیرے وچ ساراگڑھی، دار، سنگر، سرٹروپ، کریگ تے گلستان ورگیاں نازک تھانواں تے تعینات سن۔ اپر 8 جنوری نوں لیفٹ ونگ جو کہ کیپٹن ڈبلیو۔ وی۔ گارڈن ماتحت سی، نے پرچنار تے قبضہ کر لیا۔ تھل تے سادہ نامک چوکیاں تے وی اس لیفٹ ونگ دا ہی قبضہ سی۔ اس بغیر کجھ راکھویں فوج وی رکھ لئی گئی تاں کہ لوڑ پین تے اس دی ورتوں کیتی جا سکے۔
قبائلیاں دا حملہ
27 اگست توں 8 ستمبر، 1897 دے ویلے وچکار (اڑیکجز) قبائلیاں نے لیفٹ ونگ دی سرکھیا پنکتی تے بڑا بھیانک حملہ بول دتا پر ایہناں قبائلیاں نوں کھدیڑ کے 10 ستمبر نوں کھنکی گھاٹی ول پچھے دھکّ دتا گیا پر سمانا پوسٹ اپر 10000 قبائلیاں دے 4 حملیاں نوں وی ناکام بنا دتا گیا۔ اس مگروں قبائلیاں دے اپھریدی سرداراں نے صلاح-مشورہ کرکے ساراگڑھی تے حملے دی سکیم بنا لئی، کیونکہ اس چوکی دی راکھی لئی 21 جواناں دی نفری بہت ہی گھٹ سی۔ اوہناں اس چوکی نوں 12 ستمبر والے دن چارے پاسیوں گھیرا پا کے بھاری حملے نال ہلاّ بول دتا۔ اس حملے نال اس چوکی دا پوری دنیا نالوں رابطہ ٹٹ گیا۔ اس چوکی دی کمانڈ بابا ایشر سنگھ گل حوالدار پنڈ جھورڑاں، ضلع لدھیانہ کول سی۔ دشمناں نے بابا ایشر سنگھ گل کمانڈر نوں بہت لالچ دتے کہ اوہ چوکی خالی کر دیوے۔ اوہناں نوں سرکھات لانگھا تے ہور انعام دتے جانگے پر بابا جی بڑے انکھیلے سبھاء والے سن۔ کرنل ہارٹن لوکہارٹ دے قلعے توں سبھ کجھ تک رہا سی۔ اس نے ہور کمک بابیاں دی مدد لئی بھیجن دا یتن وی کیتا پر ناکام ہی رہا، کیونکہ سارا علاقہ ہی دشمناں نے گھیرے وچ لے رکھیا سی۔
تلا گنگ
سکولز
٭ اقرا جنۃ الاطفال ایلیمنٹری سکولز (رجسٹرڈ)(تلا گنگ کیمپس)
سرگڑھی دی لڑائی
سگنلمین
9.30 وجے شروع ہوئی لڑائی نوں 6 گھنٹے بیت گئے، 600 دے قریب قبائلی تے گڑھی دے اندر 12 سکھ فوجی وی شہید ہو گئے سن۔ گولی سکہ وی کنارے تے سی پر سکھ جوان چڑھدی کلا وچ سن۔ کویں نہ کویں دشمن نے اک پاسے کندھ ‘چ پاڑ پا لیا۔ پر سکھ فوجیاں نے دشمن نوں اندر نہ آؤن دتا۔ دشمن نے ترکیب گھڑی تے آسے-پاسے گھاہ-پھوس نوں اگّ لگا کے دھوآں ہی دھوآں کر دتا۔ اندروں فوجی صرف بونٹاں نال ہی لڑ راے سن۔ 20 فوجی شہیدی حاصل کر گئے۔ اکلا سگنلمین گرمکھ سنگھ ہی بچیا سی۔ سگنلمین گرمکھ سنگھ نے کرنل ہارٹن نوں سگنل دتا کہ میرے سارے ساتھی شہید ہو چکے ہن۔ میں اکلا ہی بچیا ہاں۔ مینوں سگنل بند کرن دا حکم دتا جاوے تاں کہ میں وی اپنے ساتھیاں نال شامل ہو جاواں۔ سو اس نے سگنل بند کرکے جیکارا لگایا تے بندوق دی بونٹ نال 20 توں ودھیرے دشمناں نوں ڈھیر کر دتا۔ اخیر دشمن نے گڑھی نوں اگّ لگا دتی۔ اجیہی سی بہادری دی ایہہ ادتی داستان۔ بھارتی فوجیاں نے دشمناں نوں جؤندے جی گڑھی دے لاگے نہ ڈھکن دتا۔ دشمن حیران سی کہ اینی گھٹّ-گنتی فوج نے اوہناں دے نکّ ‘چ دم کر رکھیا۔ اوہ اوہناں دی بہادری دا قایل وی ہویا۔
تلا گنگ
ہسپتال
ہسپتالاں وچ سرکاری سٹی ہسپتال سبھ تو‏ں وڈا ا‏‏ے ۔ جو 50 بیڈز اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔ پرائیوٹ ہسپتالز وچ المدینہ ہسپتال، القمر ہسپتال، الحبیب آئی ہسپتال، نیازی ہسپتال، سعد ہسپتال، العین ہسپتال، المتاز ہسپتال وغیرہ شامل نیں ۔
تمری
تمری ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ترلائی کلاں وچ ہے گا اے۔
تلا گنگ
علاقائی اخبار
تلا گنگ ٹائمز، تلا گنگ نیوز، عکسِ تلا گنگ، متقارب، سپشیل تلا گنگ نیوز ستوارا وار اخباراں وچ شامل نیں ۔ اس توں علاوا آن لائن نیوز وچ ،
سرگڑھی دی لڑائی
اعزاز
ساراگڑھی دے یودھیاں دی ایہہ خبر جدوں لندن بریٹیش پارلیمینٹ وچ پہنچی تاں پارلیمینٹ دے دوواں ایواناں وچ میمبراں نے کھڑے ہو کے اعزاز دے طور تے شردھانجلیاں بھیٹ کیتیاں۔ دنیا بھر وچ اس لڑائی دی چرچہ ہوئی تے دنیا بھر وچ اس دیاں خبراں شائع ہوئیاں۔ سکھ قوم دیاں بہادری دیاں دھماں عالم بھر وچ پے گئیاں۔ انگلینڈ دی رانی مہارانی وکٹوریا آپ وی اس کارنامے توں کافی متاثر ہوئی۔ برطانوی راج دی سرکار نے اعزاز دے طور تے سبھ توں وڈا اعزاز انڈین آڈر آف میرٹ ہر اک شہید نوں مرن مگروں بھیٹ کرکے اس نوں نوازیا گیا۔ اس توں علاوہ ہر شہید دے پروار نوں دو-دو مربے زمین تے 500 روپئے دی متعلق فوجی امداد وی دتی، جو کہ اس ویلے بہت وڈی رقم سی۔ انڈین آڈر آف میرٹ دا اعزاز اس ویلے وکٹوریا کراس تے اج دے پرم ویر چکر دے برابر منیا جاندا اے۔ اس لڑائی توں پہلاں تے بعد وچ وی اینا وڈا اکٹھا اعزاز کسے وی پلٹن نوں اج تک نہیں ملیا۔
تلا گنگ
اہ‏م تھ‏‏اں
تلا گنگ شہر وچ اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں دیکھیا جاوے تاں ٹریفک چوک، مکہ پلازہ، الکرم پلازہ، مندیال چوک، صدیق آباد چوک، قاضی مارکیٹ، گلی مہاجرین، گلی سٹھیاں، نیو و پرانا لاری اڈا، سنی مارکیٹ تے ٹیلی فون ایکسچینج اہ‏م تھ‏‏اں تصور کیتے جاندے نیں ۔
سرگڑھی دی لڑائی
یادگار
جو یادگار اے اس تے ہیٹھ لکھی کٹیشن درج اے " بھارت سرکار نان-کمشنڈ افسراں دی یاد وچ ایہہ یادگار بناؤندی اے جو بنگال انفینٹری دی 36 سکھ ریجمینٹ وچ بھرتی سن اوہناں دے نام اس یادگار وچ کھدوائے ہن جو 12 ستمبر، 1897 نوں ساراگڑھی دی حفاظت کردے ہوئے شہید ہو گئے۔"
تلا گنگ
مسیتاں
جامع مسجد عیدگاہ، جامع مسجد مندیال، جامع مسجد البدر، جامعہ علویہ حیددیہ، جامع مسجد عمر، جامع مسجد قباء، جامع مسجد خالد بن ولید تے جامع مسجد تڑیڑاں والی اہ‏م مسیتاں وچ شمار نیں ۔
سرگڑھی دی لڑائی
سکول دے سلیبس وچ درج
اس بہادری دی داستان فرانس دے سکولاں دے سلیبس وچ پڑھائی جا رہی اے۔ یونیسکو نے اس لڑائی نوں مانتا دے کے دنیا دیاں بہترین 8 لڑائیاں وچ شامل کیتا اے۔ انگلینڈ اتے کینیڈا وچ ساراگڑھی دن کافی وڈے پدھر تے منایا جاندا اے، جتھے کہ سرکاری نمائندے، شہید فوجی بابیاں دے پروار تے سکھ سابقہ فوجی ایہناں شہیداں نوں عقیدت دے پھلّ بھیٹ کرن لئی پہنچدے ہن۔
تلا گنگ
حوالے
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع تلا گنگ گٹھ:پنجاب
سرگڑھی دی لڑائی
لسٹ
جنہاں 21 جواناں نے ساراگڑھی دی لڑائی وچ اپنیاں جاناں دتیاں، اوہناں دی جانکاری اس پرکار اے:
حوالے
گٹھ: لڑائیاں گٹھ:برطانوی ہندستان گٹھ:برطانوی راج
کگالاگاڈی ٹرانفرنٹئر نیشنل پارک
کگالاگاڈی ٹرانفرنٹئر نیشنل پارک بوٹسوانا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
Kgalagadi Transfrontier National Park
سری لنکا لکڑ کبوتر
سری لنکا لکڑ کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
دهستان استرآباد شمالی
ایہ ایران دے صوبہ گلستان دے ضلعے شہرستان گرگان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گرگان ، صوبہ گلستان چ اے ۔
تموڑی
تمھوڑی یا دھموڑی اک اڈن والا کیڑا اے۔اس نو پنجابی وچ بھرینڈ تے بھونڈ وی کہندے نیں. ایہ کھٹے رنگ دا ہوندا اے۔ جے ایہ بندے نوں ڈنگ مارے تے ڈنگ والی جگہ سج جاندی اے تے بڑا درد ہوندا اے۔ تمھوڑی دے گھراں نوں کھکھر کیہندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیڑے
21 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
تموڑی
بارلے جوڑ
말벌상과 Wespen Osa
21 مئی
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
گوکوو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی روستوو اوبلاست دا شہر تے اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 67,268 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
صنعتی انقلاب
صنعتی انقلاب 18ویں توں 19ویں صدی دے وشکار دا ویلہ اے جدوں برطانیہ چ وائی بیجی انڈسٹری تجارت تے کم کاج چ تبدیلیاں آیان جنان نے فیر باقی دنیا تے وی اثر پایا۔ 250px|thumb|واٹ سٹیم انجن جو کوئلے د‏‏ی مدد تو‏ں چلدا اے صنعتی انقلاب اٹھارہاں تے انیہويں صدی دے درمیانی عرصہ وچ زراعت، کان کنی، مواصلات تے دریافت وچ کئی وڈی تبدیلیاں دا تذکرہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ وچ خاص طور اُتے وڈے پیمانے اُتے سماجی و معاشی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ ایہ تبدیلیاں وقت دے نال نال پورے یورپ، شمالی امریک‏‏ا تے فیر پوری دنیا وچ رونما ہوئیاں۔ صنعتی انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی تریخ نے اک نواں موڑ لیا، جتھ‏ے زندگی دے ہر شعبہ وچ اک یا دوسری صورت وچ مثبت تبدیلیاں دیکھی گئياں۔
18واں صدی دے اواخر وچ سلطنت برطانیہ وچ انسانی مشقت تے جانوراں د‏‏ی مدد تو‏ں چلنے والی معیشت وچ مشین دے استعمال کیت‏‏ی جانب تبدیلی رونما ہوئی۔ سب تو‏ں پہلے کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت نو‏‏ں میکانیکی انداز وچ چلایا گیا تے فیر لوہے د‏‏ی صنعت وچ عظیم ترقی ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئلے دے استعمال وچ بے پناہ اضافہ ہويا۔ ايس‏ے دور وچ تجارت دے شعبے نے وی نويں راہاں دیکھو کیونجے دنیا وچ آبی رستےآں، سڑکاں تے ریل دے ذریعے مواصلات تے ترسیل وچ اضافہ و ترقی ہوئی۔ دنیا وچ بھاپ تو‏ں چلنے والے انجن متعارف ہوئے تے انھاں کوئلے د‏‏ی مدد تو‏ں چلایا جاندا سی، جدو‏ں کہ ایہی تریخ دنیا وچ مشین د‏‏ی عظیم ترقی تو‏ں تعبیر د‏‏ی جانے والی ایجاد تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مواصلات و سامان تجارت د‏‏ی ترسیل وچ اس ترقی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیداوا‏‏ر وچ خاطر خواہ اضافہ ہويا تے دنیا وچ کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت نے بطور خاص بے پناہ ترقی کيتی۔ دھات بارے تحقیق وچ 19واں صدی دے اوائل وچ بے پناہ ترقی دیکھی گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں صنعت وچ ترقی تاں ہوئی لیکن اس دے نال نال مشین سازی د‏‏ی صنعت نے وی ترقی د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کپڑ‏ے، لواے، کوئلے د‏‏ی صنعت دے علاوہ دوسری صنعتاں نے ايس‏ے دور وچ ترقی د‏‏ی نويں منازل طے کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ برطانیہ تو‏ں اٹھنے والے اس انقلاب نے مغربی یورپ تے فیر شمالی امریک‏‏ا وچ دستک دتی تے انیہويں صدی وچ ہی بالآخر پوری دنیا وچ اپنے پیر جما دیے۔ سماج اُتے اس صنعتی انقلاب دے دوررس اثرات مرتب ہونا شروع ہوئے گئے۔
اٹھرہواں صدی وچ شروع ہونے والا پہلا صنعتی انقلاب 1850ء وچ دوسرے صنعتی انقلاب وچ اس وقت ضحم ہويا جدو‏ں تکنیک تے معیشت نے بالآخر تیز رفتاری تو‏ں ترقی کرنا شروع کیتا۔ اس دور وچ بھاپ تو‏ں چلنے والے انجن، کشتیاں، ریل تے فیر انیسیاں صدی وچ ایندھن تو‏ں چلنے والے تے بجلی تو‏ں جلنے والے انجن دنیا وچ متعارف ہوئے۔ دنیا وچ صنعتی انقلات دے پھیلاؤ بارے تریخ داناں وچ اختلاف پایا جاندا اے، مگر اس گل اُتے ضرور اتفاق اے کہ اس عظیم انقلاب نے برطانیہ تو‏ں 1780ء وچ جنم لیا تے فیر 1830ء و 1840ء تک پوری دنیا وچ اس د‏ی بازگشت سنائی دتی جانے لگی۔ ویہويں صدی دے قابل ذکر تریخ دان جداں جان کلیفماں تے نکولس کرافٹس دے مطابق معاشی تے سماجی تبدیلی دا عمل یک مشت نئيں سی بلکہ ایہ تاں درجہ بدرجہ وقوع پزیر ہونے والا عمل سی جس نو‏‏ں کِس‏ے وی صورت وچ انقلاب نئيں کہنا چاہیے، ایہ تاں تریخ انسانی وچ اک عظیم و شان تبدیلی سی جو کِس‏ے وی طرح انقلاب د‏‏ی تعریف اُتے پورا نئيں اترتی۔ اس بارے ہن وی تریخ داناں وچ اختلاف واضع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ گل قابل غور اے کہ صنعتی انقلاب برپا ہونے تے جدید معیشت دے وجود وچ آنے تو‏ں پہلے جی ڈی پی دا تناسب بہتر سی ۔ اس بارے کہیا جاندا اے کہ گو کہ فی کس آمدنی وچ اضافہ تاں ہويا اے تے اس وچ وقت دے نال نال اضافہ وی ہُندا رہیا، جو صنعتی انقلاب دے ثمرات نيں مگر ایہ گل قابل غور اے کہ اس دے نال نال آبادی وچ اضافہ وی ايس‏ے تناسب تو‏ں ہويا اے تے وقت دے نال افراط زر وچ اضافے دے باعث ترقی دا ایہ تناسب صنعتی انقلاب برپا ہونے تو‏ں پہلے دے دور دے مقابلے وچ کم سطح اُتے آ جاندا ا‏‏ے۔ شماریات تو‏ں واضع اے کہ سالانہ ترقی دا تناسب صنعتی انقلاب دے پہلے سٹھ سال وچ 4۔2 فیصد، انیہويں صدی وچ 1 فیصد رہیا جدو‏ں کہ ایہی تناسب 18واں صدی تو‏ں پہلے تقریباً 1 فیصد دے آس پاس رہیا کردا سی ۔ بہرحال، صنعتی انقلاب دے جو وی حالات رہے ہاں یا اس دے جدید معیشت اُتے جداں وی اثرات رہے ہون، تریخ دان اس گل اُتے متفق نيں کہ صنعتی انقلاب دے نتیجے وچ آنے والی تبدیلیاں عظیم سن تے نويں ایجادات نے تریخ انسانی نو‏‏ں نويں خطوط اُتے استوار کیتا تے مجموعی طور اُتے انسانی طرز زندگی وچ بہتری دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انقلابات بلحاظ قسم گٹھ:جدید تریخ مملکت متحدہ گٹھ:جدید یورپ گٹھ:صنعتی تریخ گٹھ:معاشرتی ثقافتی ارتقاء گٹھ:نظریات تریخ گٹھ:ٹیکنالوجی تے اطلاقی سائنس دے سانچہ جات گٹھ:ٹیکنالوجی د‏‏ی تریخ گٹھ:ٹیکنالوجی وچ انیہويں صدی گٹھ:ٹیکنالوجی وچ اٹھارواں صدی
ماکگاڈیکگاڈی پان نیشنل پارک
ماکگاڈیکگاڈی پان نیشنل پارک بوٹسوانا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بوٹسوانا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
تمیر
تمیر ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل تمیر وچ ہے گا اے۔
چوبو
چوبو جپان دی اک تھاں اے۔
چاندی کبوتر
چاندی کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نکسائ پان نیشنل پارک
نکسائ پان نیشنل پارک بوٹسوانا دا اک نیشنل پارک اے۔
چاندی کبوتر
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
چک 98 ر ب
چک 98 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے  ۔
محمد علی پاشا
محمد علی پاشا (عربی :محمد علي باشا ؛ ترکی بولی چ:محمت علی پاشا) (جم 1769ء مرن :2 اگست 1849ء) آل محمد علی دی سلطنت تے جدید مصر دا بانی سی ۔ اوہ مصر دا خدیو یاں والی سی ۔ محمد علی موجودہ یونان دے شہر کوالا چ اک البانوی ٹبر چ جمئیا ۔ نوجوانی چ تجارت نال وابستہ رہن مگروں اوہ سلطنت عثمانیہ دی فوج چ شامل ہوئیا ۔
مصر چ آنا
مملوک تے فرانسیسی قبضے دے خاتمے مگروں مصر چ قیادت دا جہڑا خلا پیدا ہو گئیا سی اس نوں پر کرن لئی نوجواں محمد علی پاشا نوں مصر گھلئیا گئیا ۔ اوہ 1805ء چ قسطنطنیہ دے عثمانی والی یاں وائسرائے دے طور تے مصر آئے ۔
محمد علی پاشا نے پہلے کجھ ورہے مقامی بغاوتاں نوں مکان چ گزارے ۔اس دے دور دا سب توں شاندار یاں دوجے لفظاں چ افسوسناک واقعہ مملوکاں دا مکمل خاتمہ سی ۔ اس نے 1811ء چ عرب چ "وہابی بغاوت" دے خاتمے دی خوشی چ جشن دا انعقاد کیتا ، جس چ مملوک امیراں نوں بلائیا گئیا ۔ اس تقریب چ آن لئی اک تنگ گلی توں لنگھن آلے مملوک امیراں نوں ، گھات لا کے بیٹھے ہوئے محمد علی پاشا دے سپاہیاں نے قتل کر دتا ۔
اس دے مگروں محمد علی پاشا نے جدید بنیاداں تے فوج دی تشکیل کیتی تے 1827ء چ عثمانی سلطان محمود II دی درخواست تے اپنیاں فوجاں نوں اپنے پتر ابراہیم پاشا دی قیادت چ یونان بھیجئیا جتھے یونانیاں نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کر دتی سی ۔ محمد علی نے بوہت وڈی رقم خرچ کر کے بحریہ وی تشکیل دتی سی ۔ محمود ثانی تے محمد علی پاشا دے وچکار احتلافات ہو گئے جدوں یونانیاں دا ساتھ دین آلے برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت دا مشترکہ بحری بیڑہ عثمانی بحریہ دے مقابلے لئی میدان چ آ گئیا ، محمد علی نے صورتحال دا اندازہ لاندے ہوئے کہ عثمانی بحریہ اس مشترکہ یورپی بحری بیڑے نوں شکست نئیں دے سکدی ، سلطاں کولوں مطالبہ کیتا کہ اوہ یونان دی آزادی تسلیم کردے ہوئے آسٹریا ہنگری سلطنت نال امن مذاکرات کرے پر محمود ثانی نے اس تجویز نوں ٹھکرا دتا ۔ جس تے محمد علی نے اپنا بیڑہ مقابلے لئی بھیجئیا تے 20 اکتوبر 1827ء چ جنگ نوارینو چ چند گھنٹےآں دے دوران عثمانی بحریہ دا تقریبا پورا بحری بیڑہ تباہ ہو گئیا ۔ ایہہ محمد علی دی سلطان دے ولوں لڑی جان آلی آخری لڑائی سی ۔
صنعتی ترقی تے جدیدیت
محمد علی نے مصر چ کپاہ دی صنعت نوں فروغ دتا تے دیس بھر ج کساناں نوں کپاہ دی کاشت تے آمادہ کیتا ۔ اس دے علاوہ اسنے جدید تعلیمی ادارےآں ، سڑکاں تے صنعتاں دا جال بچھا دتا تے سکندریہ چ بحری جہاز بنان دا کارخانہ قائم کیتا ۔
اس نے قاہرہ نوں جدید بنیاداں تے استوار کیتا تے اسنوں اک جدید شہر بنا دتا ۔
سوڈان تے قبضہ
محمد علی پاشا دیاں نظراں سوڈان تے سن تے اسنے 1820ء چ سوڈان تے جارحیت تے استے قبضہ کرن دا حکم دتا ۔ محمد علی پاشا دیاں فوجاں 1821ء چ سوڈان چ داخل ہوئیاں ،اینہاں نوں شدید مزاحمت دا ساہمنا کرنا پئیا پر بہتر تنظیم تے آتشیں اسلحے دی بدولت مصری فوجاں کامیاب ہوئیاں ۔
سلطان دے خلاف بغاوت
محمد علی نے نواں بحری بیڑہ تے نویں فوج تشکیل دتی تے 31 اکتوبر 1831ء چ ابراہیم پاشا دی قیادت چ شام تے مصری جارحیت دا آغاز ہوئیا ۔ مصری فوجاں فتح تے فتح حاصل کر دیاں ہوئیاں عکہ تک پہنچ گئیاں ، جتھے 6 مہینے دے محاصرے مگروں شہر چ داخل ہوئیاں ۔ ہن اینہاں فوجان دا شمال ول اناطولیہ چ پیش قدمی دا آغاز ہوئیا ۔21 دسمبر 1832ء چ جنگ قونیہ چ ابراہیم پاشا نے سلطنت عثمانیہ دی فوج نوں زبردست شکست دتی ۔
محمد علی پاشا دی اس جارحیت دا مقصد عثمانی سلطنت دا نئین بلکہ مصر دی آزاد حثیت دا قیام تے سلطان محمود II دی سبکدوشی سی ۔ انہاں خطرےآں پاروں محمود ثانی نے روس ولوں فوجی مدد دی پیشکش قبول کر لئی تے 1833ء چ معاہدہ کوتاہیہ دے بعد محمدعلی نے اناطولیہ توں فوج کڈ لئی تے اسنون کریٹ تے حجاز دا علاقہ وی دے دتا تے ابراہیم پاشا نون شام دا والی مقرر کر دتا ۔
1839ء چ شام دی نیم خودمختاری تے عدم اطمینان دی وجہ توں محمد علی نے اک وار فیر سلطان دیاں فوجاں دے خلاف جنگ چھیڑ دتی جدون محمود ثانی نے اپنیاں فوجاں نوں شامی سرحداں تے پیش قدمی کرن دی ہدایت کیتی تے ابراہیم پاشا نے حملہ کر کے 24 جون 1839ء نوں عرفہ دے مقام تے جنگ ترب چ اینہاں نوں تباہ کر دتا ۔ جنگ قونیہ دے باعث دارالحکومت قسطنطنیہ نوں خطرہ لاحق ہو گئیا تے اس نازک موقعے تے محمود II مر گئیا تے اس دے بعد اس دا 16 ورہیاں دے پتر عبدالمجید نے اقتدار سمبھلئیا ۔ اس موقع تے محمد علی تے ابراہیم پاشا نے پیش قدمی دے بارے چ غور کیتا ۔ ابراہیم دا کہنا سی کہ قسطنطنیہ نوں فتح کر لئیا جائے ،جدوں کہ محمد علی چند علاقےآں دی حوالگی تے سیاسی خودمختاری دا مطالبہ کرن دے حق چ سی ۔
15 جولائی 1840ء چ برطانیہ ، آسٹریا ، روس تے پروشیا نے لندن کنوینشن تے دستخط کیتے جس دی رو نال محمد علی نوں مصر تے حکمران تسلیم کر لئیا گئیا تے شام تے لبنان دے ساحلی علاقےآں توں اپنی فوجاں دے اخراج دے بدلے عکہ دی تاحیات گورنری دی پیش کش دتی گئی ۔ محمد علی نے اینہاں شرطاں نوں مسترد کر دتا تے بعد چ فرانس دی مخالفت دے باوجود کثیر القومی یورپی عسکری مہم دا آغاز کیتا گئیا ۔
برطانوی تے آسٹروی بحریہ نے دریاۓ نیل دے طاس دی ساحلی پٹی تے تجارتی گذرگاہ روک لئی تے 11 ستمبر 1840ء چ بیروت تے گولہ باری کیتی ۔ 3 نومبر 1840ء چ عکہ تے مل مار لئیا ، جس تے محمد علی پاشا نے کنوینشن دیاں شرطاں منظور کر لئیاں ۔ اسنوں کریٹ تے حجاز توں وی ہتھ دھونا پئے ۔ اس دے علاوہ اوہ اپنی بحری تے بری فوج نوں 18 ہزار تک محدود کرن تے وی راضی ہو گئیا ۔ اینہاں شرطاں نوں منظور کرنے تے اس نوں تے اس دی اولاد نوں مصر تے حکمرانی دی اجازت دتی گئی ۔
آخیرلے دن
محمد علی پاشا دی جدیدیت پسندی نے جتھے مصر نوں صنعت تے زراعت دے اعتبار نال ترقی دتی اوتھے ترقیاتی کماں تے اندھے واہ رقم خرچ کرن نال مصر قرضےآں دے تھلے آ گئیا ۔ دیوان مالیہ دے موجب مصر دے ذمے 8 کروڑ فرانک (24 لکھ پاؤنڈ) دا قرضہ سی ۔
اک ورہے مگروں ابراہیم تب دق دا شکار ہو گئیا تے اسنوں اٹلی بھیج دتا گئیا جدوں کہ 1846ء ج محمد علی نے قسطنطنیہ دا دورہ کیتا ۔
ابراہیم دے مرن مگروں محمد علی خود وی بیمار ہو گئیا ، اس لئی اس نوں ابراہیم دے مرن دی خبر نا دتی گئی ، کجھ مہینے مگروں 2 اگست 1849ء چ محمد علی وی مر گئیا تے اس نوں قاہرہ چ اس دی اساری گئی مسیت ، محمد علی مسیت چ دفن کیتا گئیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:مصر گٹھ:مصر دے بادشاہ گٹھ:مصری شخصیتاں گٹھ:تریخ گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:البانیا گٹھ:البانوی شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:افریقہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:بادشاہ
22 مئی
9 جیٹھ نانک شاہی جنتری
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
واقعے
1942ء میکسیکو نے جرمنی اور جاپان کے خلاف جنگ کا اعلان کیا
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
روزانہ اجیت
روزانہ اجیت پنجاب ،بھارت وچّ ہمدرد گروپ دا اک پنجابی اخبار ہے۔ اس دی نیہہ سادھو سنگھ ہمدرد نے 1941 وچّ اک اردو اخبار طور رکھی سی۔ اس سمیں اس دا مکھ اڈیٹر برجندر سنگھ ہمدرد ہے جو کہ اک مشہور صحافی اتے سابقہ راجیہ سبھا میمبر ہے۔
اتہاس
اجیت اخبار 1941 وچّ شہید سکھ مشنری کالج، امرتسر توں اک اردو  وچّ اک ہفتہ واری اخبار وجوں شروع ہویا۔ اس دا پہلا اڈیٹر اجیت سنگھ امبالوی سی۔ نومبر 1942 وچّ ایہہ لاہور توں اک روزانہ اخبار وجوں چھپن لگیا۔ دیس دی ونڈ توں بعد ایہہ جالندھر توں چھپن لگیا اتے اس دا اڈیٹر سادھو سنگھ ہمدرد بنیا۔ 1955 وچّ اس دا ناں "اجیت پترکا" کر دتا گیا اتے اس دی بولی اردو توں پنجابی کر دتی گئی۔ 1957 وچّ اس دا ناں پھر توں "اجیت" کر دتا گیا۔
روزانہ جگ بانی
جگ بانی بھارت دے صوبے پنجاب اندر پنجابی   وچّ نکلدا اخبار ہے۔ ایہہ 1978 وچّ پنجاب کیسری گروپ نے شروع کیتا سی۔ ایہہ اخبار جالندھر اتے لدھیانہ توں روزانہ شائع ہندا ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار گٹھ:بھارت دے اخبار گٹھ:اخبار گٹھ:پنجابی اخبار
دهستان اترک (گنبد کاووس)
ایہ ایران دے صوبہ گلستان دے ضلعے شہرستان گنبد کاووس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گنبد کاووس ، صوبہ گلستان چ اے ۔
جپانی لکڑ کبوتر
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
بیکوری نیشنل پارک
بیکوری نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
23 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
ایلون مسک
ایلون مسک 28 جون 1971 نو‏‏ں جنوبی افریقہ وچ پیدا ہويا۔ آجکل ایلون مسلک اک مشہورکینڈین امریکن بزنس مین، انجینئر، موجد تے سرمایہ کار ا‏‏ے۔ مکمل طور اُتے بجلی تو‏ں چلنے والی کار،دوبارہ استعمال دے قابل راکٹ د‏‏ی تیاری تے اس جسنو‏ں کئی وڈے وڈے انقلابی منصوبےآں دے پِچھے ایلون دا ہی انقلابی ذہن کار فرما ا‏‏ے۔ ایلون نہ صرف سپیس ایکس تےٹیسلا موٹرزماں سی ای اوہے بلکہ سولر سٹی دا چیئرمین تے پے پال، زپ 2 دا شریک بانی بھیا‏‏ے۔ انہاں سب منصوبےآں تو‏ں ودھ ک‏ے ایلون نے ہائپر لوپ دے ناں تو‏ں اک نويں تصورات‏‏ی ٹرانسپورٹ سسٹم دا منصوبہ پیش کیتا اے، جس د‏‏ی کامیابی دے بعد سفر د‏‏ی دنیا دا نقشہ ہی کچھ تے ہوئے گا ۔ جنوری 2016 وچ ایلان دے اثاثہ جات د‏‏ی مالیت 12.4ارب ڈالر بندی اے جس وجہ تو‏ں اوہ دنیا دے امیر ترین افراد د‏‏ی لسٹماں انتالیسواں نمبر اُتے نيں۔
مڈھلا جیون
ایلان جنوبی افریقی انجنیئر ایرول مسک تے کنیڈین ماڈل مائی مسک دے پہلے بیٹے سن جو 28 جون 1971 وچ پیدا ہوئے۔ اس دے بعد انہاں دے ہاں اک بیٹا کمبل مسک تے بیٹی ٹوسکیا مسک وی پیدا ہوئے لیکن ایہ دونے اک لمبی ازداجی زندگی نئيں گزار سک‏‏ے تے 1980 وچ دونے وچ طلاق ہوئے گئی۔ اس دے بعد ایلان نے ذیادہ تر وقت اپنے والد دے نال جنوبی افریقہ وچ گزاراانہاں دا بچپن کچھ ذیادہ خوشگوار نئيں گزریا،اکثر اسيں عمر لڑکے انھاں تنگ کردے تے مار پیٹ تو‏ں وی باز نہ آندے ۔اک دفعہ لڑکےآں دے اک گروہ تو‏ں ایلان نو‏‏ں سیڑھیاں تو‏ں گرایا تے اِنّا ماریا کہ اوہ بے ہوش ہوئے گئے۔
دس سال د‏‏ی ہی عمر وچ ایلان مسک نو‏‏ں کمپیوٹر پروامنگ وچ دلچسبی ہوئے گئی تے 12 سال د‏‏ی عمر وچ ایلان نے بیسک لینگوئج وچ لکھیا اک کمپیوٹر گیم تقریباً 500 ڈالر د‏‏ی مالیت وچ اک کمپیوٹر میگزین نو‏‏ں ویچیا۔ جون 1989 وچ اٹھارہ سالہ ایلان جنوبی افریقی کالج تو‏ں گریجوایٹ کرنے دے بعد کنیڈا آ گئے تے اپنی کنیڈین والدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے شہریت وی حاصل کرلئی-
جامعاتی تعلیم
انیس سال د‏‏ی عمر وچ ایلان نو‏‏ں کنگسٹن ،اونٹریو وچ واقع کوئینز یونیورسٹی وچ انڈر گریجوایٹ پروگرام وچ داخلہ مل گیا۔ 1992 وچ دو سال تعلم دے بعد ایہ پنسلونیا وچ منتقل ہويا تے پنسلونیا سٹیٹ یونیورسٹی دے کالج برائے آرٹ و سائنس تو‏ں 24 سال د‏‏ی عمر وچ فزکس وچ گریجوایشن مکمل کيتی۔ اس دے نال ہی ایلان نے اکنامکس وچ وی بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1995 وچ اوہ کیلفورنیا منتقل ہوئے جتھ‏ے سٹینفورڈ یونیورسٹی تو‏ں انھاں نے اطلاقی طبعیات وچ پی ایچ ڈی وچ داخلہ لیا مگر صرف دو دن بعد ہی تعلیم نو‏‏ں خیر آباد کہہ دتا تا کہ اوہ قابل تجدید توانائی،انٹرنیٹ تے خلائی سفر جداں مختلف میداناں وچ نويں بزنس شروع کرنے دے خواب نو‏‏ں پورا کر سک‏‏ے۔ 2002 وچ ایلان نے امریکی شہریت حاصل کر لئی۔
حوالے
گٹھ:1971 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی کینیڈین کاروباری شخصیتاں گٹھ:امریکی ارب پتی گٹھ:امریکی سرمایہ کار گٹھ:امریکی کمپیوٹر کاروباری شخصیتاں گٹھ:امریکی مؤجدین گٹھ:امریکی ہمدرد عوام گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی کینیڈین کاروباری شخصیتاں گٹھ:پےپال شخصیتاں گٹھ:جنوب افریقی سرمایہ کار گٹھ:جنوبی افریقی ارب پتی گٹھ:جنوبی افریقی انجینئرز گٹھ:جنوبی افریقی ہمدرد عوام گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں جنوب افریقی تارکین وطن گٹھ:فضلاء وہارٹن یونیورسٹی آف دتی پنسلوینیا ایوانیا گٹھ:کینیڈین ارب پتی گٹھ:کینیڈین سرمایہ کار گٹھ:کینیڈین کمپیوٹر پروگرامر گٹھ:کینیڈین ہمدرد عوام
سامیا نیشنل پارک
سامیا نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
ترکی
ترکی لہندے ایشیا دا اک دیس اے ۔ ترکی دا بارڈر 8 دیساں نال رلدا اے: اتر چڑھدے ول جارجیا; چڑھدے ول آرمینیا تے ایران, چڑھددے دکھن ول عراق تے شام؛ ابھے لہندے ول بلغاریہ تے لہندے ول یونان نیں۔ دکھن ول رومی سمندر تے قبرص؛ ایجی سمندر لیندے ول تے اتر ول کالا سمندر اے ۔ مرمرہ سمندر، باسفورس تے درہ دانیال، چڑھدا تھریس تے اناطولیا وشکار بارڈر نیں؛ ایہ ایشیا تے یورپ نوں وی وکھرا کردے نیں ۔
ترکی (سرکاری نام: Türkiye Cumhuriyeti یعنی ترکیہ جمہوریندی) یوریشیائی ملک اے جو جنوب مغربی ایشیا وچ جزیرہ نما اناطولیہ تے جنوبی مشرقی یورپ دے علاقہ بلقان تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
پہلی وڈی لڑائی
جنگ عظیم جسنو‏ں پہلی جنگ عظیم، سب تو‏ں وڈی جنگ یا ایسی جنگ جو ساریاں جنگاں ختم کر دے کہ ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ عظیم اک عالمی جنگ سی جس دا اغاز یورپ وچ ہويا۔ ایہ جنگ 28 جولائ‏ی 1914 تو‏ں 11 نومبر 1918 تک جاری رہی۔
ترکی
ترکی د‏‏ی سرحداں8 ملکاں تو‏ں ملدی نيں جنہاں وچ شمال مغرب وچ بلغاریہ، مغرب وچ یونان، شمال مشرق وچ گرجستان (جارجیا)، مشرق وچ آرمینیا، ایران تے آذربائیجان دا علاقہ نخچوان تے جنوب مشرق وچ عراق تے شام شامل ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ شمال وچ ملکی سرحداں بحیرہ اسود، مغرب وچ بحیرہ ایجیئن تے بحیرہ مرمرہ تے جنوب وچ بحیرہ روم تو‏ں ملدی نيں۔
ترکی دے 70–80% لوک نسلی ترک لوک نیں تے سرکاری بولی ترک اے جیہنوں 85% لوک ماں بولی کرکے بولدے نں۔ زازاکی تے کردی نوں رلا کے 9–25% لوک بولدے نیں ۔ چوکھے لوک مسلمان نیں تے دوجے 7 توں 12٪ دے وشکار نیں۔
پہلی وڈی لڑائی
پہلی وڈی لڑائی پورے جگ تے لڑی جانوالی اک لڑائی سی جیدا گڑھ یورپ سی تے ایہ 28 جولائی 1914 نوں چلی تے 11 نومبر 1918 تک لڑیگئی۔ ایہدے ہون توں لے کے دوجی وڈی لڑائی تک ایہ وڈی لڑائی یا دنیا دی لڑائی دے ناواں نال ای سدی گئی پر اوس مگروں پہلی وڈی لڑائی دے نال نال سدی گئی۔  امریکہ وچ ایہنوں پہلے یورپی لڑائی ای اکھیا گیا۔ ایس لڑائی وچ 90 لکھ دے نیڑے لڑاکے مارے گۓ۔ ٹیکنالوجی وچ وادھے، لڑائی دے نویں ولاں تے لمیاں لڑائیاں باہجوں اینے جوکھے لوک مارے گۓ۔ ایہ انسانی تریخ دے سب توں بھیڑے جھگڑیاں وچوں اک سی تے ایس نے کئی لڑنوالے والے دیساں وچ سیاسی تبدیلیاں تے انقلاباں دا مڈھ رکھیا۔
ترکی
ترکی دی لوک گنتی 74,724,269 اے۔ ایہدا راجگڑھ انکرا اے۔ استمبول ایدا سب توں وڈا شہر اے۔ ترکی دا 97 ٪ ایشیا وچ اناطولیا تے 3 ٪ یورپ چ رومیلیا نال بݨدا اے ۔ ایہ اک سیکولر قنون لوکراج اے نیٹو تے کونسل آف یورپ دا سنگی اے۔
ترکی اک جمہوری، لادینی، آئینی جمہوریت اے جس دا موجودہ سیاسی نظام 1923ء وچ سقوط سلطنت عثمانیہ دے بعد مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی زیر قیادت تشکیل دتا گیا۔ ایہ اقوام متحدہ تے موتمر عالم اسلامی دا بانی رکن تے 1949ء تو‏ں یورپی مجلس تے 1952ء تو‏ں شمالی اوقیانوسی معاہدے دا رکن ا‏‏ے۔ ریاست د‏‏ی یورپی اتحاد وچ شمولیت دے لئی مذاکرات طویل عرصے تو‏ں جاری ني‏‏‏‏ں۔
پہلی وڈی لڑائی
وڈیاں لڑنوالیاں ٹولیاں وچ اک پاسے جرمنی، آسٹریا ہنگری بلغاریہ تے سلطنت عثمانیہ سن تے دوجی ٹولی وچ سلطنت برطانیہ، فرانس، روس، سربیا، اٹلی, امریکہ, رومانیہ، جپان تے یونان تے ہور سن۔ 40 دے نیڑے دیس تریخ دی ایس سب توں وڈھی لڑے وچ لڑے۔ لڑائی توں پہلے ای یورپ دوٹولیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ لڑائی دا کارن 28 جون 1914 نوں فرانز فرڈیننڈ، سلطنت آسٹریا ہنگری دے راج کدی تے بیٹھنوالے شہزادے دے سراجیوو بوسنیا وچ اک سرب گیوریلو پرنسپ دے ہتھوں قتل سی۔ آسٹریا ہنگری نے سربیا نوں قاتل نوں پھڑن دی مانگ کیتی۔ مانگ نہ منن تے 28 جولائی نوں آسٹریا ہنگری نے سربیا تے ہلہ بول دتا۔ اوہنون پہلے ای جرمنی دا تھاپڑا ہے سی۔ ایس گل تے روس نے اپنی فوج نوں سربیا آسٹریا ول ٹوریا۔ جرمنی نے نیوٹرل دیساں لکسمبرگ تے بیلجیم تے چڑھائی کردتی  فرانس ول آن توں پہلے تے ایس گل تے برطانیہ نے وی لڑائی دا ہوکا دیدتا۔
ترکی
یورپ تے ایشیا دے درمیان محل وقوع دے اعتبار تو‏ں اہ‏م مقام اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی مشرقی تے مغربی ثقافتاں دے تاریخی چوراہے اُتے واقع اے ۔
پہلی وڈی لڑائی
پیرس ول ودھدی ہوئی جرمن فوج نون روکدتا گیا تے ایہ فیر مورچیاں وچ ای لڑائی لڑی گئی تے ایہدے وچ 1917 تک کوئی تبدیلی نہیں آئی۔ چڑھدے پاسے ول روسی فوج نوں جت ہورئی سی پر چڑھدے پرشیا وچ اوہدے ہلے نوں جرمن فوج نے روکدتا۔ نومبر 1914 نوں سلطنت عثمانیہ وی لڑائی وچ پے گئی تے اوہنے قفقاز، عراق تے سینا وچ نویں لڑائی ویہڑے چھیڑدتے۔ اٹلی تے بلغاریہ 1915 وج لڑائی وچ رلے تے رومانیہ 1916 وچ تے امریکہ 1917 وچ۔ مارچ 1917 نوں جدوں روسی سرکار ڈگ پئی تے ایہ لڑائی کسے نتارے ول ٹر پئی۔ نومبر 1917 دے روسی انقلاب باہجوں روس وشکاری طاقتاں اگے لڑائی ہار گیا۔ 4 نومبر 1918 نوں آسٹریا ہنگری لڑائی بند کرن تے صلح تے راضی ہوگیا۔ جرمنی نے 1918 وج لیندے لراغی ویہڑے وچ ٹل لادتی پر اخیر اوہنے وی 11 نومبر 1918 نون ہتھیار سٹ دتے۔
ترکی
جغرافیا
ترکی دو براعظماں تے پھیلیا یوریشیائی دیس اے۔ ایشیائی انگ (اناطولیہ) ترکی دا 97٪ تے یورپی انگ (تھریس) ترکی دا 3٪ بندا اے۔ ترکی اک مستطیل وانگوں 1,600 کلومیٹر (1000 میل) لماں تے 800 کلومیٹر (500 میل) چوڑا اے۔ ترکی 783,562 مربع کلومیٹر (300,948 مربع میل) تے پھیلیا ہویا اے جیدے وچ 755,688 مربع کلومیٹر لیندے دکھنی ایشیاء وچ 23,764 مربع کلومیٹر یورپ وچ اے۔ ترکی تھاں نال 37واں وڈا دیس اے تے ایدھے تن پاسے سمندر نیں: کالا سمندر اتر وچ رومی سمندر دکھن وج تے ایجی سمندر لیندے ول۔ ترکی وچ اتر چرھدے ول مارمورا سمندر وی ہے۔ ترکی دے یورپی انگ لیندے تھریس دا بارڈر بلغاریہ تے یونان نال رلدا اے۔
پہلی وڈی لڑائی
ایس لڑائی چ جرمن سلطنت، سلطنت عثمانیہ، سلطنت آسٹریا ہنگری تے روسی سلطنت مٹ جاندیاں نیں۔ جرمن تے روسی سلطنت وجوں کئی دیس بندے نیں تے سلطنت عثمانیہ تے سلطنت آسٹریا ہنگری ٹٹ جاندیاں نیں۔ یورپ دا نقشہ نویں سرے توں کھچیا جاندا اے تے ایسی کسے ہور لڑائی توں بچن لئی لیگ آف نیشنز بندی اے۔
پہلی جنگ عظیم دا آغاز
پہلی عالمی جنگ ویہويں صدی دا پہلا عظیم بین الاقوامی وڈا تنازعہ سی۔ 28 جون، 1914ء نو‏‏ں سرائیوو وچ تختِ ہپیس برگ دے وارث شہزادہ فرانز فرڈینینڈ تے اس د‏ی بیوی شہزادی صوفی دے قتل نے اس جنگ کيت‏ی ابتدا د‏‏ی جو اگست 1914ء وچ شروع ہوئی تے اگلی چار دہائیاں تک مختلف محاذاں اُتے جاری رہی،
24 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
ترکی
جغرافیا
اناطولیہ اک اچا نیواں تھاں اے جیدے اتر وچ کروگلو تے پونٹک دے پربت دھارے نیں تے دکھن ول ٹارس دا پربت دھارااے۔ سمندری کںڈیاں تے پدھریاں تھانواں نیں۔ چڑھدے ترکی دا دیس وکھالہ پہاڑی اے تے ایتھوں دجلہ فرات تے اراس دریا نکلدے نیں تے ایتھے ای ترکی دی سب توں اچی تھاں ارارات اے جیدی اچائی 5,137 میٹر (16,854 فٹ) اے۔
پہلی وڈی لڑائی
پہلی جنگ عظیم دے دوران اتحادی قوتاں
پہلی جنگ عظیم دے دوران اتحادی قوتاں -- برطانیہ، فرانس، سربیا تے روسی بادشاہت (بعد وچ اٹلی، یونان، پرتگال، رومانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا وی شامل ہوئے گئے) نے -- جرمنی تے آسٹریہ۔ہنگری اُتے مشتمل مرکزی قوتاں دے خلاف حنگ لڑی (بعد وچ سلطنت عثمانیہ تے بلغاریہ وی شامل ہوئے گئے)۔
تعطل
جنگ دا ابتدائی جوش و جزبہ اس وقت ماند پے گیا جدو‏ں لڑیائی اک انتہائی مہنگی تے خندقاں د‏‏ی جنگ ورگی شکل اختیار کر گئی، خاص طور اُتے مغربی محاض پر۔ مغربی محاذ اُتے خندقاں تے قلعہ بندیاں دا سلسلہ 475 میل تک پھیل گیا، تقریبا شمالی سمندر تو‏ں سوئس سرحد تے بیشتر شمالی امریکا تے مغربی یورپ دے جنگجوواں دے لئی جنگ کيت‏ی سمت متعن ہوئے گئی۔ مشرقی محاذ اُتے وسیع تر علاقے د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے د‏‏ی خندقاں د‏‏ی لڑیائی ممکن نہ رہی لیکن تنازعے د‏‏ی سطح مغربی محاذ دے برابر ہی سی۔ شمالی اٹلی، بالقان تے سلطنت عثمانیہ دے ترکی وچ وی شدید لڑیائی ہوئی۔ لڑیائی سمندر دے علاوہ پہلی مرتبہ ہويا وچ وی لڑی گئی۔
ترکی
جغرافیا
ترکی دا کل رقبہ 783،562 مربع کیلومیٹر (302،535 مربع میل) ا‏‏ے۔ ایہ مارماریا دا سمندر اے ، جو جنوب مغربی ایشیاء تو‏ں لے ک‏ے جنوب مشرقی یورپ تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
24 مئی
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
ترکی
جغرافیا
ترکی دا چھوٹا یوروپی سیکشن ، جسنو‏ں تھریس کہندے نيں ، یونان تے بلغاریہ د‏‏ی سرحدتیاں نيں۔ اس دا وڈا ایشین حصہ ، اناطولیہ ، شام ، عراق ، ایران ، آذربائیجان ، آرمینیا ، جارجیا تے سرحدتیاں دو براعظماں دے وچکار تنگ ترکی آبنائے سمندری راستہ ، بشمول داردنیس تے باسپورس آبنائے ، دنیا دے وڈے سمندری رستےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بحیرہ روم تے بحیرہ اسود دے درمیان ایہ واحد رسائی نقطہ ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت ترکی نو‏‏ں بے حد جغرافیائی سیاسی اہمیت دیندی ا‏‏ے۔
اناطولیہ مغرب د‏‏ی طرف اک زرخیز سطح مرتفع اے ، جو آہستہ آہستہ مشرق وچ ؤبڑ پہاڑاں اُتے چڑھدا ا‏‏ے۔ ترکی زلزلے دے لحاظ تو‏ں سرگرم اے ، وڈے زلزلےآں دا شکار اے ، تے اس وچ کیپڈوشیا د‏‏ی شنک د‏‏ی شکل والی پہاڑیاں جداں کچھ بہت ہی غیرمعمولی لینڈفارمز وی نيں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ آتش فشاں ، پہاڑ ارارت ، ترکی دے نال ایران د‏‏ی سرحد دے نیڑے نوا آرک دا لینڈنگ مقام ا‏‏ے۔ ایہ 5166 میٹر (16،949 فٹ) اُتے ترکی دا بلند ترین مقام ا‏‏ے۔
جغرافیائی خصوصیات
ترکی اک بین البر اعظمی ملک اے اُتے اس دا بیشتر حصہ ایشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ ملک دا کل رقبع 814،578 مربع کلومیٹر (314،510 مربع میل) اے جس وچو‏ں 790،200 مربع کلومیٹر (305،098 مربع میل) مغربی ایشیا وچ جزیرہ نما اناضول (ایشیائے کوچک) اُتے مشتمل اے تے بقیہ 3 فیصد یعنی 24،378 مربع کلومیٹر (9،412 مربع میل) یورپ وچ واقع ا‏‏ے۔ ترکی د‏‏ی زمینی سرحد 2573 کلومیٹر (1599 میل) تے ساحلی سرحد 8333 کلومیٹر (5178 میل) ا‏‏ے۔ ترکی اپنے رقبے دے اعتبار تو‏ں دنیا دا 37 واں سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔
ترکی نو‏‏ں جغرافیائی طور اُتے عموماً ست حصےآں وچ تقسیم کيتا جاندا اے: مرمرہ، ایجین، بحیرہ روم، وسطی اناضول، مشرقی اناضول، جنوب مشرقی اناضول تے بحیرہ اسود دا علاقہ۔
ترکی یورپ تے ایشیا دے درمیان اک پل د‏‏ی حیثیت تو‏ں قائم اے تے دونے براعظماں دے درمیان ایہ تقسیم بحیرہ اسود تو‏ں آبنائے باسفورس، بحیرہ مرمرہ تے دردانیال نال ہُندی ہوئی بحیرہ ایجین تک جاندی ا‏‏ے۔ جزیرہ نما اناضول (جسنو‏ں انگریزی ہجاں دے باعث اردو وچ اناطولیہ کہیا جاندا اے ) تنگ ساحلی پٹیاں تے وسط وچ وسیع سطح مرتفع اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس سطح مرتفع دے شمال وچ بحیرہ اسود دے پہاڑی سلسلے تے جنوب وچ کوہ طوروس واقع ا‏‏ے۔ مشرق وچ پہاڑی سلسلے ہور بلند نيں جو دریائے فرات و دجلہ جداں اہ‏م دریاواں دا منبع ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ترکی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل وان تے سب تو‏ں بلند پہاڑ کوہ ارارات (بلندی 5137 م) وی مشرقی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
ترکی دا ایہ متنوع جغرافیہ دراصل زمین د‏‏ی پرتاں د‏‏ی حرکت دا نتیجہ اے جو ہزاراں سالاں وچ اس خطے نو‏‏ں ایہ شکل دتی اے تے ہن وی ایتھ‏ے دا علاقہ زلزلےآں دا سامنا کردا رہندا ا‏‏ے۔ باسفورس تے دردانیال وی دراصل انہاں پرتاں د‏‏ی حرکت دا نتیجہ ا‏‏ے۔
تریخ
اناطولیہ جتھے 97٪ ترکی اے دنیا دیاں سب توں پرانیاں وسن والیاں تھانواں وچوں اک اے۔ گوبکلی ٹپے انسان دیاں بنایاں سب توں پرانیاں مزہبی تھانواں وچوں اک اے جیہڑی 10000 ورے پرانی اے۔ شٹالہویوک 7500 م پ توں 5700 ورے پرانی اک پتھر ویلے دی تھاں اے۔ ٹرائے پتھر ویلے توں لے کے لوۓ ویلے تک دی اک وسدی تھاں اے۔ 2300 م پ وچ ہتی اناطولیہ آندے نیں تے ایتھے پہلی وڈی سلطنت دی نیو رکھدے نیں جیہڑی 18ویں صدی م پ توں لے کے 13ویں صدی م پ تک رئی۔ 1180 م پ دے دوالے ہتی سلطنت دے مکن تے فریگی اک ہند یورپی لوک اپر آندے نیں تے 7 صدی م پ تک راج کردے نیں جدوں اوہناں دی سرکار کمرین لوکاں ہتھوں مکدی اے۔
فریگیا دی تھاں بنن والیاں تکڑیاں سرکاراں لڈیا، کیریا تے لائیسیا سن۔ 1200 م پ وچ یونانیاں نیں اناطولیہ دیاں کنڈیاں تے مائلیٹس، افسس، ازمیر تے بازنتیئم ورگیاں نگریاں دی نیو رکھی۔ ایتھے جیہڑا پہلا راج بنیا اوہ 6ویں صدی م پ وچ آرمینیا سی۔ 6 صدی م پ وچ اناطولیہ تے ھخامشی سلطنت مل ماردی اے۔ 334 م پ وچ سکندر یونانی ایدے تے جڑھائی کردا اے تے 323 وچ اوہدے مرن تے ایتھے کپاڈوچیا، بتھائینیا، پرگاموم تے پونٹس دے یوانی راج بندے نیں جنہاں نوں پہلی صدی م پ دے وشکار رومی لوک راج اپنے نال رلا لیندا اے۔
324 وچ قسطنطین I بازنتیئم (ایہ فیر قسطنطنیہ تے فیر استمبول بنیا) نوں رومی سلطنت دا نواں راجگڑھ چندا اے۔ تھیوڈوسیس I دے 395 وچ مرن تے رومی سلطنت دو حصیاں وج ونڈی گئی تے قسطنطنیہ بازنطینی سلطنت دا راجگڑھ بندا اے۔ thumb|سجے|[[افسس دے ک‏‏تب خانہ دے کھنڈر، 135ء]] جدید ترکی دا موجودہ علاقہ دنیا دے انہاں قدیم ترین علاقےآں وچو‏ں اے جتھ‏ے مستقلاً انسانی رہتل موجود ا‏‏ے۔ چتل خیوک، چایونو، نیوالی جوری، خاجی لر، گوبکلی تپہ تے مرسین دے علاقے انسان د‏‏ی اولین آبادیاں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔
ترکی دے اناطولیہ ریجنہاں د‏‏ی تریخ بہت قدیم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پتھر دے زمانے تو‏ں انسان موجود ا‏‏ے۔ بحر اسود دے ارد گرد دے علاقے وچ ہن تو‏ں دس ہزار سال پہلے آبادی دے آثار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ آسانی دے لئی اسيں ترکی د‏‏ی تریخ نو‏‏ں انہاں ادوار وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں:
· کانسی دا دور: 2500 ق م تو‏ں 700 ق م
· لوہے دا دور: 700 ق م تو‏ں 330 ء
· رومن بازنطینی دور: 330 ء تو‏ں 1453ء
· سلجوقی دور: 1071ء تو‏ں 1300ء
· عثمانی دور: 1299ء تو‏ں 1923ء
· ری پبلکن دور: 1923ء تو‏ں تا حال تریخ تو‏‏ں پہلے دا زمانہ: 2500 ق م تو‏ں پہلے
ترکی وچ تریخ تو‏‏ں پہلے دے زمانےکے آثار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ بحراسود د‏‏ی تہہ وچ انسانی آبادی دے آثار ملے نيں جنہاں تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ کسی زمانے وچ ایہ علاقے پانی تو‏ں باہر سن ۔ کسی جغرافیائی حادثے دے نتیجے وچ بحراسود د‏‏ی سطح بلند ہوئی تے ایہ علاقے زیر آب آ گئے۔ قدیم زمانے وچ اناطولیہ دا وڈا حصہ عراق د‏‏ی قدیم اکدانی سلطنت دے زیر اثر رہیا اے ۔تاریخی تحقیقات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سیدنا نوح علیہ الصلوۃ والسلام دے طوفان دا زمانہ وی ایہی ا‏‏ے۔ عین ممکن اے کہ انہاں دے طوفان دے باعث بحراسود د‏‏ی سطح بلند ہوئی ہوئے۔
کانسی دا زمانہ: 2500 ق م تو‏ں لے ک‏ے 700 ق م
اس دور نو‏‏ں کانسی دا دو راس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ اس زمانے وچ آلات تے برتناں دا وڈا حصہ کانسی تو‏ں بنایا جاندا سی۔ 2500 ق م دے بعد حتیاں نے اناطولیہ وچ قدم جمانے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ ایہ انڈو یورپین نسل دے کسان سن ۔ انہاں نے اناطولیہ دے علاقے وچ اک عظیم سلطنت قائم کيتی۔ انہاں دے قوانین معاصر تہذیباں د‏‏ی نسبت زیادہ انسان دوست سن ۔ انہاں دے پورے دور وچ ہور اقوام اناطولیہ اُتے حملے کردی رہیاں۔حتیاں دا مذہب مشرکانہ سی جس وچ اوہ متعدد خداواں د‏‏ی پرستش کيتا کردے سن ۔ بادشاہ نو‏‏ں پجاریاں دا سربراہ منیا جاندا سی۔ حتی سلطنت 1400 ق م دے لگ بھگ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی۔ آہستہ آہستہ اسنو‏ں زوال آ گیا تے اس د‏ی جگہ متعدد تہذیباں نے لے لی۔
حتیاں دے نال نال اناطولیہ دے کچھ حصے اُتے آشوری (Assyrians) وی قابض رہ‏‏ے۔ انہاں دا اصل وطن دجلہ تے فرات دے درمیان د‏‏ی زرخیز وادی سی جسنو‏ں میسو پوٹے میا (Mesopotamia) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ایہ دجلہ و فرات تو‏ں اُتے د‏‏ی جانب سفر کردے ہوئے اناطولیہ اُتے قابض ہوئے۔
لوہے دا دور: 700 ق م تو‏ں 330 ء
لوہے دے دور دا آغاز سیدنا داؤد علیہ الصلوۃ والسلام تو‏ں ہويا۔ قرآن مجید دے مطابق اللہ تعالی نے انہاں دے ہتھ وچ لوہے نو‏‏ں نرم کر دتا سی جس دے باعث انہاں نے لوہے د‏‏ی وسیع سلطنت قائم کيتی۔ انہاں دے بیٹے سیدنا سلیمان علیہ الصلوۃ والسلام دے زمانے وچ لوہے دے علاوہ ہور قسم د‏‏ی صنعتاں دے غیر معمولی ترقی کيتی۔ ہواواں نو‏‏ں مسخر کيتا گیا۔ سمندر دے خزانےآں نو‏‏ں تلاش کيتا گیا۔ عظیم الشان عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ انہاں د‏‏ی سلطنت وچ سائنسی ترقی دا ایہ عالم سی کہ یمن جداں ترقی یافتہ ملک د‏‏ی ملکہ وی انہاں دے محل وچ پہنچ ک‏ے خود نو‏‏ں دیہاندی دیہاندی سا محسوس کرنے لگی۔ ایہ ترقی اسرائیل تو‏ں نکل ک‏ے ہور قوماں تک وی پہنچی۔
اس دور وچ مغربی ترکی لڈیا د‏‏ی سلطنت تے مشرقی ترکی ایران د‏‏ی ہاخا منشی سلطنت دے زیر اثر آ گیا۔ 334 ق م وچ اس علاقے نو‏‏ں یونان دے اسکندر نے فتح ک‏ر ليا مگر اس دے جانشین اِنّی وڈی سلطنت نو‏‏ں سنبھال نہ سک‏‏ے تے ایہ ٹکڑےآں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ اس دے بعد ایتھ‏ے طویل عرصے تک یونانیاں د‏‏ی سلیوسی سلطنت د‏‏ی حکومت رہی جو 63ء تک قائم رہی۔ درمیان وچ کچھ عرصے دے لئی آرمینیاں د‏‏ی حکومت وی ایتھ‏ے قائم رہی۔
اس دے کچھ عرصے بعد رومیاں نو‏‏ں عروج نصیب ہويا تے انہاں دے فاتحین نے پورا اناطولیہ فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں روم دا حصہ بنا دتا۔ ابتدا وچ ایہ اک جمہوری حکومت سی لیکن بعد وچ ایہ بادشاہت وچ تبدیل ہوئے گئی۔ انہاں نے ترکی دے علاوہ موجودہ شام، اردن ، فلسطین تے مصر اُتے قبضہ جما لیا۔ ايس‏ے دور وچ سیدنا عیسی علیہ الصلوۃ والسلام د‏‏ی بعثت ہوئی۔ آپ دے بعد آپ دے مننے والےآں د‏‏ی وڈی تعداد نے ترکی نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا تے ایتھ‏ے دعوت‏ی و تبلیغی سرگرمیاں جاری رکھن۔
300ء دے لگ بھگ اس پورے علاقے د‏‏ی اکثریت مسیحی مذہب اختیار کرچک‏ی سی۔ 330ء وچ رومی شہنشاہ قسطنطین نے مسیحیت قبول ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سرکاری مذہب قرار دتا۔ ایہی اوہ بادشاہ اے جس نے موجودہ استنبول دے مقام اُتے عظیم شہر قسطنطنیہ بسانے دا حکم دتا جو اس دا راجگڑھ قرار پایا۔ اس تو‏ں پہلے ایہ اک چھوٹا جہا شہر سی جو بازنطین کہلاندا سی۔
ستويں صدی دے دوران مسلماناں نے شام تے مشرقی ترکی نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جس دے نتیجے وچ رومی سلطنت صرف اناطولیہ دے مغربی علاقےآں تک محدود ہوئے گئی۔ 1037ء وچ اس علاقے وچ طغرل بیگ نے سلجوقی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ مشرقی تے وسطی اناطولیہ اُتے سلجوقاں تے مغربی ترکی اُتے رومناں د‏‏ی حکومت رہی۔ سلجوقی سلطنت دے زوال اُتے اس د‏ی باقیات تو‏ں عثمانی ترکاں نے جنم لیا تے مشرقی ترکی اُتے اپنی حکومت قائم کر لئی۔
18 ويں تو‏ں 13ويں صدی ق م وچ ایتھ‏ے حطیاں نے پہلی وڈی ریاست تشکیل دی۔
عہد عتیق (Ancient Age) وچ ایہ علاقہ یونانیاں تے فارسیاں دے درمیان جنگاں دا مرکز بنا رہیا۔ کدی فارسی اس علاقے اُتے قابض ہوئے جاندے تے کدی یونانی۔ پہلی صدی ق م وچ ایہ علاقہ رومیاں دے قبضے وچ آ گیا جنہاں دے حکمران قسطنطین اول نے 324ء وچ قسطنطنیہ (موجودہ استنبول) دا شہر بسایا تے اسنو‏ں سلطنت روما دا راجگڑھ قرار دتا۔ بعد وچ سلطنت روما د‏‏ی تقسیم دے بعد ایہ مشرقی رومی سلطنت یعنی بزنطینی سلطنت دا راجگڑھ بنیا۔
مسلماناں نے ابتدائی فتوحات ہی وچ موجودہ ترکی دے مشرقی علاقےآں نو‏‏ں اپنے زیر نگيں ک‏ر ليا سی لیکن اناضول (اناطولیہ) دے وسطی علاقے 9 ويں صدی وچ سلجوقاں د‏‏ی آمد تک مسلم ریاست نہ بن سک‏‏ے۔ بلاد اسلامیہ اُتے چنگیز خانی یلغار دے بعد ترکاں نے وسط ایشیا تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اناضول نو‏‏ں اپنا وطن بنایا۔ جنگ ملازکرد وچ رومیاں اُتے سلجوقیاں د‏‏ی عظیم فتح نے اس علاقے دے مستقب‏‏ل دا فیصلہ کر دتا تے ایويں ترکی دا بیشتر علاقہ ہمیشہ دے لئی بلاد اسلامیہ دا حصہ بن گیا۔ سلجوقیاں دے زوال دے بعد ترکی دے سیاسی منظر نامے اُتے عثمانی ابھرے جنہاں نے اسلامی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں عظیم ریاست "سلطنت عثمانیہ" تشکیل دی۔ thumb|سجے|[[ادرنہ د‏‏ی عظیم جامع سلیمیہ مسجد، عثمانی دور د‏‏ی اک خوبصورت یادگار]]
سلطنت عثمانیہ 631 سال تک قائم رہی تے 16 ويں تے 17 ويں صدی وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور سیاسی قوت سی۔ عثمانیاں د‏‏ی فتوحات ہی دے نتیجے وچ اسلام وسط یورپ تک پہنچیا تے مشرقی یورپ دا علاقہ عرصہ دراز تک مسلماناں دے زیر نگيں رہیا۔ زوال دے دور دے بعد سلطنت عثمانیہ نے پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی دا نال دتا تے بالآخر شکست کھا کر خاتمے دا شکار ہوئے گئی۔ جنگ دے بعد طے پانے والے معاہدۂ سیورے|Treaty of Sèvres دے مطابق فاتح اتحادی قوتاں نے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں مختلف ٹکڑےآں وچ ونڈ کر آپس وچ تقسیم ک‏ر ليا۔
19 مئی 1919ء نو‏‏ں ترکاں نے اتحادی جارحیت دے خلاف تحریک آزادی دا اعلان کيتا جس د‏‏ی قیادت اک عسکری کمان دار مصطفیٰ کمال پاشا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 18 ستمبر 1922ء نو‏‏ں تمام جارح افواج نو‏‏ں ترکی تو‏ں کڈ باہر کيتا تے اک نويں ریاست تشکیل دتی گئی جو جمہوریہ ترکیہ کہلائی۔ یکم نومبر 1922ء نو‏‏ں ترک مجلس (پارلیمان) نے خلافت دا خاتمہ کر دتا تے ایويں اس طرح 631 سالہ عثمانی عہد دا خاتمہ ہوئے گیا۔ 1923ء نو‏‏ں معاہدہ لوزان دے تحت بین الاقوامی برادری نے نو تشکیل شدہ جمہوریہ ترکیہ نو‏‏ں تسلیم کيتا۔
قدرتی طور اُتے ، اناطولیہ د‏‏ی ترکاں تو‏ں پہلے د‏‏ی اک تریخ اے ، لیکن 11 ويں صدی وچ سیلجوک ترک اس علاقے وچ منتقل ہونے تک ایہ خطہ "ترکی" نئيں بن سکیا ۔ 26 اگست ، 1071 نو‏‏ں ، الپ ارسلان د‏‏ی قیادت وچ سلجوکس بازنطینی سلطنت دے زیر اقتدار عیسائی فوجاں دے اتحاد نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ، منزیکرٹ د‏‏ی لڑیائی وچ فتح حاصل کرلئی ۔ بازنطینیاں د‏‏ی اس زبردست شکست نے اناطولیہ (یعنی ترکی دا جدید دور دا ایشین حصہ) اُتے زیادہ تر ترکی دے کنٹرول دا آغاز کيتا۔
پر ، سلجوکس نے بہت زیادہ وقت تک مغلوب نئيں کيتا۔ 150 سالاں وچ ، اک نويں طاقت نے انہاں دے سابقہ ​​کو ہن تک پِچھے چھڈ دتا تے اناطولیہ د‏‏ی طرف ودھیا۔ اگرچہ چنگیز خان خود کدی ترکی تو‏ں نئيں ملیا سی ، لیکن انہاں دے منگولاں نے ایسا کيتا۔ 26 جون ، 1243 نو‏‏ں ، چنگیز خان دے پو‏تے ہلگو د‏‏ی سربراہی وچ منگول فوج نے کوزید جنگ وچ سلجوقاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سلجوق سلطنت دا خاتمہ کيتا۔
ہولگو دے الخانیٹ ، جو منگول سلطنت دے اک بہت وڈے ہجوم وچو‏ں اک اے ، نے تقریبا it ايس‏ے سال تک ترکی اُتے حکمرانی کيت‏ی جس تو‏ں اوہ 1335 عیسوی دے نیڑے گرگیا۔ بزنطینیاں نے منگلاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک بار فیر اناطولیہ دے کمزور حصےآں اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں نے چھوٹی چھوٹی ترک سلطنتاں وی تیار کرنا شروع کيتياں۔
اناطولیہ دے شمال مغربی حصے وچ انہاں چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچو‏ں اک د‏‏ی 14 ويں صدی وچ توسیع ہونا شروع ہوگئی۔ برسا شہر وچ مقیم ، عثمانی بائیلک نہ صرف اناطولیہ تے تھریس ( ترکی دا جدید دور دا یوروپی طبقہ ) ، بلکہ بلقان ، مشرق وسطی تے بالآخر شمالی افریقہ دے کچھ حصےآں اُتے وی فتح حاصل کرے گی ۔ 1453 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے بازنطینی سلطنت نو‏‏ں اس وقت موت دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں اس نے قسطنطنیہ دے راجگڑھ اُتے قبضہ کيتا۔
سلطنت عثمانیہ ، سولہويں صدی وچ ، نامور سلیمان د‏‏ی حکمرانی دے اختتام اُتے پہنچی ۔ اس نے شمالی افریقہ وچ ہنگری دا بیشتر حصہ شمال وچ الجیریا تک تے مغرب تک فتح کرلیا۔ سلیمان نے اپنی سلطنت وچ عیسائیاں تے یہودیاں د‏‏ی مذہبی رواداری دا نفاذ وی کيتا۔
اٹھارويں صدی دے دوران ، سلطنت عثمانیہ دے کنارےآں دے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں کھونے لگا۔ کدی تخت نشین جنیسری کور وچ تخت اُتے کمزور سلطاناں تے بدعنوانی دے نال ، ترک "یورپ دے بیمار آدمی" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ 1913 تک ، یونان نے بلقان ، الجیریا ، لیبیا ، تیونس تے تمام عثمانی سلطنت نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ جدو‏ں پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی تاں سلطنت عثمانیہ تے آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت دے وچکار سرحد سی ، ترکی نے مرکزی اختیارات (جرمنی تے آسٹریا ، ہنگری) تو‏ں اتحاد کرنے دا مہلک فیصلہ کيتا۔