cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لہور دی تریخ
جہانگیر دا مقبرہ
یادگار دا داخلی راستہ دو بہت وڈا دروازہ اے جو اک دوسرے دے مخالف نيں تے اس یادگار دے مرکز د‏‏ی طرف جاندا اے جسنو‏ں ' اکبری سرائ' کہیا جاندا اے ۔ ایہ چیمبر د‏‏ی طرح چوکور اے تے ایہ اک ہور دالان د‏‏ی طرف جاندا اے جو مغربی سمت وچ رکھیا گیا اے تے ایہ باغات دا مکمل نظارہ دیندا ا‏‏ے۔ جو مرکز د‏‏ی طرف تو‏ں بھجدے ہوئے بریک نہراں تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔ اس وچ بہت سارے ناچنے والے چشمے شامل سن لیکن ہن اوہ سُک چکے نيں تے ایہ ٹُٹ گیا اے تے ناقابل ترتیب ا‏‏ے۔
یہ قبر اک ہی منزل اُتے مشتمل اے تے اس د‏ی مربع شکل ا‏‏ے۔ ہر طرف دے وسط وچ داخلی راستہ موجود اے تے لمبا ، آکٹیجونل شکل وچ اک ٹاور اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فن تعمیر خوبصورت اے تے اس وچ خوبصورت سینڈ اسٹون پہنے ہوئے خوبصورت تے اکھاں نو‏‏ں پھڑنے دے ڈیزائن نيں تے پینل سنگ مرمر دے نقشاں دے ني‏‏‏‏ں۔ مینار دے آس پاس چاراں کونے 100 فٹ (30 میٹر) عروج دے نيں تے اوہ سفید ماربل بیلفری تو‏ں بنیا ہویا اے جس وچ زرد تے سفید سنگ مرمر د‏‏ی زگ زگ نمونہ ا‏‏ے۔ ایہ عمارت گنبد ٹوکری د‏‏ی اک سیریز اُتے مشتمل اے تے ہر ٹوکری دے اندر حیرت انگیز پھُلاں د‏‏ی سجاوٹ تے سنگ مرمر دے مختلف رنگاں دے کم تے ہینڈ آرٹس وچ ٹھیک ٹھیک سیٹ تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اس مقبرے دا دل سفید ماربل د‏‏ی اک ممتاز قبر اُتے مشتمل اے تے چاراں اطراف ايس‏ے تاریخی انداز وچ پھُلاں د‏‏ی ترتیب تو‏ں سجایا گیا اے جداں کہ ہندوستان دے تاج محل (آگرہ) وچ ا‏‏ے۔
نور جہاں دا مقبرہ
شاہدرہ لہور دے نواح وچ اک ایسی جگہ اے جتھ‏ے شاہی گھمدا سی تے ہاتھیاں نے شہزادی تے شہزادی نو‏‏ں نال لیا سی۔ ہن صرف قبر باقی اے تے اک تاریک خاموشی۔ جہانگیر تے اس دے بہنوئی آصف دے علاوہ نور جتھ‏ے جتھ‏ے مغل سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں طاقت ور شاہی تے شہنشاہ جہانگیر د‏‏ی پیتاری بیوی اے ، نو‏‏ں دفن کيتا گیا۔ مقبرہ خود نور جتھ‏ے نے بنائی سی۔ اصل قبر کسی گنبد یا میناراں دے بغیر اک کہانی تعمیر ا‏‏ے۔ ایہ محراب ہال وے پیش کردا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں قبرستان دا اک جوڑا دریافت ہوئے گا ، نور جتھ‏ے د‏‏ی اپنی پیتاری بیٹی لاڈلی بیگم دے نال۔ اس خاص قبر نو‏‏ں کنکر دا سینٹوف مل گیا جو اس نے اپنی زندگی دے دور وچ خود تیار کيتا۔ سکھاں دے رہنما خطوط دے دوران ، دوسرے مغل عمارتاں د‏‏ی طرح ، اس مخصوص قبر نو‏‏ں وی اس دے خوبصورت ٹائلاں دے بارے وچ پرت مار دے علاوہ ، بے دردی تو‏ں لُٹیا گیا سی ، کرمسن پتھراں دے علاوہ کنکر بھی۔ برٹش آئل ٹائم پیریڈ دے اندر ایہ ریلوے دے حوالے تو‏ں کول اسٹور رہیا۔ جہانگیر دے حوالے تو‏ں اس د‏ی قبر تے قبر تو‏ں متصل باغات دا ارادہ کيتا جارہیا سی تے انفرادی طور اُتے اس دے ذریعے بچھائے گئے سن ۔ انہاں گھریلو باغات وچ زیادہ تر علاقائی تے غیر ملکی مسافراں دے بارے وچ عموما. دلچسپ ہُندا ا‏‏ے۔ نور جتھ‏ے نے اپنے ہی بند ہونے والے گھر دے لئی اک انتہائی معمولی مقبرہ تیار کيتا ، ايس‏ے طرح ساڈے عاشق نے جس آیت نو‏‏ں صحیح طور اُتے لکھیا اے ، اس وچ عام طور اُتے مغل سلطنت تو‏ں متعلق تریخ وچ کِسے وی طرح د‏‏ی نشاندہی والی کسی خاص شخص دے انتخاب دا علاقہ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں گھریلو باغات وچ زیادہ تر علاقائی تے غیر ملکی مسافراں دے بارے وچ عموما. دلچسپ ہُندا ا‏‏ے۔ نور جتھ‏ے نے اپنے بہت نیڑے گھر دے ل an اک انتہائی معمولی مقبرہ تیار کيتا ، ايس‏ے طرح ساڈے عاشق نے جس آیت نو‏‏ں صحیح طور اُتے لکھیا اے ، اس وچ عام طور اُتے مغل سلطنت تو‏ں متعلق تریخ وچ کِسے وی طرح دے سراغ دے نال کسی اک شخص دے انتخاب دا علاقہ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں گھریلو باغات وچ زیادہ تر علاقائی تے غیر ملکی مسافراں دے بارے وچ عموما. دلچسپ ہُندا ا‏‏ے۔ نور جتھ‏ے نے اپنے ہی بند ہونے والے گھر دے لئی اک انتہائی معمولی مقبرہ تیار کيتا ، ايس‏ے طرح ساڈے عاشق نے جس آیت نو‏‏ں صحیح طور اُتے لکھیا اے ، اس وچ عام طور اُتے مغل سلطنت تو‏ں متعلق تریخ وچ کِسے وی طرح د‏‏ی نشاندہی والی کسی خاص شخص دے انتخاب دا علاقہ ہُندا ا‏‏ے۔
آصف جا دا مقبرہ
آصف خان ہندوستان د‏‏ی مشہور ملکہ نور جتھ‏ے دے بھائی سن ۔ مقبرہ شاہدرہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ساخت وچ آکٹاگونل ا‏‏ے۔ قبر د‏‏ی چھت اُتے پینٹنگز اِنّی پیچیدہ نيں کہ اس د‏ی نقل نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ایہ قبر خوبصورت سنگ مرمر تو‏ں بنا اے تے اس اُتے قرآن کریم د‏‏ی آیات لکھی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ مقبرے دا صحیح طور اُتے دیکھ بھال نئيں کيتا گیا اے تے اس طرح سیاحاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں راغب نئيں کيتا جاسکیا۔
کامران د‏‏ی بارااں دری
کامران دا باراداری ، اک انوکھا مقام اے تے بہت سارے مقامی لوکاں دے نال نال سیاحاں نو‏‏ں وی اپنی طرف متوجہ کرسکدا اے بشرطیکہ اس دا صحیح انتظام کيتا جائے۔ اس خوبصورت لیکن اچھی طرح تو‏ں محفوظ نئيں عمارت نو‏‏ں بادشاہ بابر دے بیٹے کامران نے تفریح تے شکار دے لئی تعمیر کيتا سی۔ شاہی مہمان سرسبز سبز باغات تے گہرے نیلے رنگ دے پونڈ دے اس خوبصورت احاطے وچ رہنا پسند کردے سن ۔ اس تاریخی یادگار تک پہنچنے دے لئی ، کسی نو‏‏ں کشتی دے ذریعے دریائے راوی عبور کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
والڈ سٹی
زیادہ تر دروازے مغل بادشاہ اکبر دے وقت 1584–1598 دے عہد وچ تعمیر ہوئے سن ۔ ایہ دروازے 1849 تک موجود سن جدو‏ں انگریز برصغیر وچ آیا سی۔ رنجیت سنگھ دے وقت شہر د‏‏ی دیواراں د‏‏ی مرمت کيتی گئی سی جو کچھ تباہی تو‏ں گر گئی سی۔ توقع کرن کہ جدو‏ں روشنی گیٹ اس شہر نو‏‏ں فتح کردے نيں تاں تمام دروازے مسمار کردتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں 13 دروازےآں وچ انہاں وچو‏ں صرف 6 گیٹس موجود نيں جنہاں وچ روشنایی گیٹ ، دہلی گیٹ ، شیرانوالہ گیٹ ، بھٹی گیٹ ، خسمیری تے لاہوری گیٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔
ایہ دروازے دشمناں تو‏ں شہر د‏‏ی حفاظت دے لئی بنائے گئے سن ۔ لکڑی تے لوہے دے نال 13 وڈے دروازے سن تے اس دے نال ہی 9 میٹر اُچی اِٹاں د‏‏ی دیوار وی سی جس نے پرانے شہر نو‏‏ں گھیر لیا سی۔
ایہ گیٹ شہر دے جنوب وچ واقع اے تے اس دا ناں شہر لہور دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ہندو راج دے زمانے وچ "اچھرہ" لہور وچ اک جگہ اصل لاہور سمجھیا جاندا سی لہذا گیٹ دا رخ اس د‏ی طرف ہُندا اے۔ دوسرے مورخین دا خیال سی کہ اس گیٹ دا ناں اک اردو لفظ "لوہا" تو‏ں لیا گیا اے جس دا مطلب اے آئرن۔
اس گیٹ دا ناں مغل شہنشاہ اورنگ زیب دے بیٹے شاہ عالم 1 دے ناں اُتے رکھیا گیا سی اس تو‏ں پہلے اسنو‏ں بھروالا گیٹ کہیا جاندا سی۔ اج ایہ لاہور دے سب تو‏ں مصروف بازار وچ واقع ا‏‏ے۔
ایہ دروازہ پرانے شہر دے شمال وچ واقع اے تے وادی کشمیر د‏‏ی طرف اے لہذا اسنو‏ں کشمیری دروازہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس گیٹ وچ کشمیری بازار دے ناں تو‏ں اک بہت وڈا بازار اے تے ایہ ایشیا د‏‏ی پہلی پوشاک مارکیٹ ، اعظم کلاتھ مارکیٹ د‏‏ی طرف جاندا اے جس وچ کپڑےآں د‏‏ی تقریبا 16000 دکاناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
دہلی گیٹ دیوار والے شہر دے مشرق وچ واقع اے تے اس وقت مغل خاندان دے راجگڑھ کیت‏‏ی طرف چہرہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس وقت لاہور دا مصروف ترین دروازہ کہیا جاندا سی۔ اس گیٹ دے کھبے طرف ، اک مشہور عمارت “شاہی حرام” سی جو حکیم علم الدین نے تعمیر کيت‏ی سی ، جو اس وقت شاہی واش روم سی۔ متعدد تاریخی عمارتاں نيں جنہاں وچ مشہور وزیر خان مسجد ، حضرت میران بادشاہ د‏‏ی قبر وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
اس دا ناں مغل شہنشاہ جلال الدین محمد اخبر دے ناں اُتے رکھیا گیا جو پرانا شہر دے مشرقی جانب واقع ا‏‏ے۔ اس وقت اکبر نے "اکبری منڈی" دے ناں تو‏ں جانے والی اک مارکیٹ قائم کيتی جو ہن وی لاہور د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہول سیل مارکیٹ ا‏‏ے۔
ایہ گیٹ اولڈ سٹی دے مشرقی طرف واقع ا‏‏ے۔ مورخین دے مطابق اس پھاٹک دا ناں شہنشاہ اکبر د‏‏ی والدہ مریم مکھنی د‏‏ی مسجد اُتے مشتمل سی ، جو پھاٹک دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ کچھ کہندے نيں کہ اوتھ‏ے اک گارڈ مستی بلوچ سی جو اس دروازے اُتے مقرر سی۔ اج اس گیٹ دے اندر دا علاقہ جوندا فروشاں تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔
زکی گیٹ مشرقی جانب اولڈ سٹی اُتے واقع اے تے اس دا ناں اک عظیم شہید سنت زکی دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ، جو تاتاریاں دے خلاف مشہور جنگ وچ ہلاک ہويا سی۔ اج اس دروازے تے اس دے آس پاس مختلف قدیم حویلیاں تے ہندو مندر ني‏‏‏‏ں۔
ایہ گیٹ لاہوری گیٹ تے بھاٹی گیٹ دے درمیان واقع اے تے دیوار والے شہر دا سب تو‏ں چھوٹا دروازہ ا‏‏ے۔ اس گیٹ دا مقصد شہر تو‏ں کچرے تے نيڪالی دے مادے نو‏‏ں ہٹانا سی لہذا دوسرے دروازےآں د‏‏ی طرح اسنو‏ں اِنّی اہمیت نئيں ملی۔ اردو وچ موری دے لفظ دے معنی اک چھوٹے تو‏ں سوراخ ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ دیوار والے شہر تک جانے دے لئی واحد راستہ سی جدو‏ں شام دے وقت دوسرے بارہ دروازے بند ہوگئے۔
ایہ گیٹ دیوار والے شہر دے مغرب د‏‏ی طرف واقع اے تے اسنو‏ں ٹیکس (رائل ٹکسال) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ گیٹ فوڈ مارکیٹ ، میوزیکل مارکیٹ تے جوندے مارکیٹ دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ اس گیٹ دے نیڑے سکھ مت دے پیروکار ، پانی والا طالب علماں تے گوردوارہ کھوہ دے تاریخی تے مقدس محلات ني‏‏‏‏ں۔
روشنایی گیٹ نو‏‏ں روشنی دا دروازہ وی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ اوہ واحد دروازہ اے جو ہن وی اپنی اصل حالت وچ اے تے تمام تباہی تے جنگاں تو‏ں محفوظ رہیا۔ اس دروازے دا مقام دیوار والے شہر دے جنوب وچ مشہور شاہی قلعہ تے بادشاہی مسجد دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ اس دا ناں "روشنایی دروازہ" رکھیا گیا سی کیونجے شام دے وقت ہی ایہ جگمگا ہويا سی۔ اس گیٹ دے اگے اک مشہور باغ ، ہزوری باغ ا‏‏ے۔
اس گیٹ نو‏‏ں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ذریعہ بنایا گیا "شیراں دا دروازہ" وی کہیا جاندا سی۔ رنجیت سنگھ کسی وی حملہ آور نو‏‏ں انتباہ کرنے دے لئی علامتی اشارے دے طور اُتے گیٹ دے دونے طرف دو شیريں رکھدا ا‏‏ے۔ اس مقام نو‏‏ں رہائش پذیر اک بہت وڈے ولی عہد حضرت خواجہ خضر الیاس دے بعد اسنو‏ں خیزری گیٹ وی کہیا جاندا سی۔
مسجد وزیر خان
لہور دے اندرون شہر وچ دہلی دے مشہور دروازے دے نیڑے واقع وزیر خان د‏‏ی مسجد نو‏‏ں عام طور اُتے مسجد وزیر خان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خوبصورت مسجد مغل شہنشاہ شاہجہان دے وقت تعمیر کيتی گئی سی۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر 1634 ء وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں 1641 وچ مکمل ہونے وچ ست سال لگے۔ مسجد دا ناں لاہور دے گورنر ، علاؤالدی انصاری تو‏ں ملیا ، جو نواب وزیر خان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس مسجد وچ اک مشہور سنت سید محمد اسحاق د‏‏ی قبر وی اے جو چودہويں وچ فوت ہوامرکزی صحن وچ صدی۔ مسجد دا رقبہ تقریبا9 279.5 تا 159 پیر اے جس وچ نماز ہال اک علاقے دے 131.2 بائی تو‏ں 42 فٹ تک محیط ا‏‏ے۔ نماز ہال نو‏‏ں ہور پنج خانےاں وچ غوطہ لگایا گیا اے جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں چار محراباں نيں تے اُتے پنج شلجم دے سائز دے گنبد ني‏‏‏‏ں۔ مسجد دا ڈھانچہ اِٹاں تو‏ں بنایا گیا اے ، سامنے گیلی رنگ دے گلیزڈ موزیک ٹائل تے اندرونی حصے نو‏‏ں رنگین فریسکو تے ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں مرکزی دروازے تو‏ں ، کشمیکری وچ کلمہ د‏‏ی چھت تک جانے دے متعدد متعدد نوشتہ جات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اندر مسجد د‏‏ی دیواراں قابل ذکر مٹی دے برتناں تو‏ں سجتی ني‏‏‏‏ں۔ کپڑ‏ے پہنے ہوئے اِٹاں دے فرش وچ تیرہ مختلف ہندسی نمونےآں تو‏ں سجا ہويا ا‏‏ے۔ 107 فٹ اونچائی مینار نيں جنہاں دے کونے کونے اُتے موزیک ٹائلاں تو‏ں بنا 69 مراحل ني‏‏‏‏ں۔
سنہری مسجد
سنہری مسجد یا سنہری مسجد نو‏‏ں تالیہ مسجد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے جو کشمیری بازار وچ مشہور پرانے شہر لاہور دے مرکز وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر 1752 وچ پینڈو محدث شاہ دے وقت نواب سید بھکاری دے ذریعہ ہوئی سی جو اس وقت نائب گورنر جناب راشن الدولہ دے بیٹے سن ۔ ایہ لاہور وچ دیکھنے دے لئی اک خوبصورت مقام اے جتھ‏ے دن وچ پنج وقت نماز ادا کيتی جاندی اے ہور جمعہ د‏‏ی نماز تے نمازی مسجد دے تمام وسائل دے نال سہولت فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ پرانے بازار تو‏ں چاراں طرف مسجد اُچی چوٹی اُتے بلندی اُتے لگی ا‏‏ے۔ مسجد دا مرکزی کورٹ یارڈ لگ بھگ 161 ویہہ 160 میٹر اے جس دا خوبصورت دروازہ 21 میٹر لمبا ا‏‏ے۔ 55 میٹر د‏‏ی اونچائی وچ چار وڈے مینار نيں تے ہر کونے اُتے 20 میٹر دے بیرونی حالات ني‏‏‏‏ں۔
لاہور میوزیم
نوادرات ، پینٹنگز تے نوادرات دا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ رکھنے والا ایہ میوزیم شاید پاکستان دا بہترین میوزیم ا‏‏ے۔ ایہ اصل وچ 1865–66 وچ قائم کيتا گیا سی تے بعد وچ اسنو‏ں 1894 وچ ، مال اُتے واقع اس دے موجودہ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا سی۔ جان لاک ووڈ کیپلنگ ، اک میوزیم دا ابتدائی تے سب تو‏ں مشہور کیپر یا نگران سی۔ لاہور میوزیم د‏‏ی موجودہ عمارت معروف معمار سر گنگا رام نے ڈیزائن د‏‏ی سی۔ میوزیم وچ پینٹنگز تے ہتھیاراں دا عمدہ انتخاب موجود اے ، تے ایہ خاص طور اُتے سندھ د‏‏ی رہتل ، گندھارا رہتل تے گریکو باسٹین دور تو‏ں نمونے لینے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اس وچ تبتی تے نیپالی اشیاء تو‏ں وی جمع ا‏‏ے۔ میوزیم وچ مغل ، سکھ تے برطانوی زمانے دے کچھ عمدہ نمونے وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ میوزیم وچ قدیم زیورات ، ٹیکسٹائل ، مٹی دے برتن ، آرہری سامان تے آلات موسیقی تو‏ں بھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ شاید سب تو‏ں مشہور نمائش شاندار روزہ بدھ ا‏‏ے۔ داخلی ہال د‏‏ی چھت وچ معروف پاکستانی فنکار صادقین دا اک وڈا دیوار دکھایا گیا ا‏‏ے۔ میوزیم وچ اک خاص حص isہ اے جس وچ پاکستان موومنٹ د‏‏ی تریخ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
میوزیم دے اندر موجود خزانے دے علاوہ ، اس د‏ی خود ساختہ نوآبادیات‏ی فن تعمیر دا اک عظیم امن ا‏‏ے۔ داخلہ فیس برائے ناں اے تے میوزیم 9:00 بجے تو‏ں ساڈھے 16:30 بجے تک کھلا رہندا ا‏‏ے۔
شالیمار باغات
لہور باغاں دا شہر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ مغل شہنشاہ شاہجہان دے دور وچ 1641–1642 وچ تریخی شالیمار باغ د‏‏ی تعمیر جو شہر وچ ہن وی موجود اے سب تو‏ں قدیم باغات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ باغ یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی (یو ای ٹی) مغلپورہ دے نیڑے واقع اے ، ایہ مقام شہر دے ہور تاریخی یادگاراں تو‏ں کچھ فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ باغ اپنے خوبصورت درختاں ، پھُلاں تے چشمے د‏‏ی وجہ تو‏ں دیکھنے دے لئی اک خوبصورت جگہ اے تے ایہ شاہی فن تعمیر دا ذائقہ وی ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس باغ تے اس تو‏ں ملحقہ عمارتاں نو‏‏ں بنانے دے لئی 80 ایکڑ اراضی وچ باغ دا احاطہ کردا اے تے اس وقت 0.6 ملین روپے خرچ ہوئے سن ۔ 1981 وچ شالیمار باغ نو‏‏ں یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ دے سائٹ دے طور اُتے شامل کيتا گیا سی۔
ایہناں توں علاوہ دورہ لاہور دے دوران شاہی خاندان د‏‏ی تفریح لئی شالیمار باغ بنایا گیا سی۔ باغ د‏‏ی تحویل باغبان پورہ دے عرین میاں خاندان نو‏‏ں دتی گئی سی ، جنہاں دے پاس واقعتا اس زمین دا مالک سی جس اُتے باغات تعمیر ہوئے سن ۔ اس جگہ دا انتظام ايس‏ے خاندان دے تحت 350 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک رہیا۔ ایہ 1962 وچ سی کہ اس باغ نو‏‏ں قومی ایوب خان نے قومی شکل دے دتی سی تے اس دے بعد تو‏ں حکومت پاکستان دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔
شالیمار باغ آئتاکار شکل دا اے تے اُچی اِٹاں د‏‏ی دیواراں تو‏ں گھرا ہويا اے جس وچ انہاں اُتے فریٹ ورک ڈیزائن ني‏‏‏‏ں۔ باغات نو‏‏ں اس انداز تو‏ں ڈیزائن کيتا گیا اے کہ انہاں وچ تن اتردے چھتاں نيں جو اک دوسرے تو‏ں 12-15 فٹ ني‏‏‏‏ں۔ پہلی چھت نو‏‏ں 'فرح بخش' ، دوسرا 'فیض بخش' تے تیسرا 'حیات بخش' دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ باغ 410 چشماں اُتے مشتمل اے جو ماربل دے وسیع تالاباں وچ پانی خارج کردا اے تے ایہ چشمہ تے وگدا ہويا پانی ماحول نو‏‏ں ٹھنڈا رکھدا اے کیونجے گرمیاں وچ لاہور دا درجہ حرارت 50 ڈگری تو‏ں تجاوز کر جاندا اے ۔
لارنس گارڈن / باغ جناح
اس پارک دا ناں جان لارنس دے بعد دتا گیا سی جو 1864–1869 تک ہندوستان دا وائسرائے سی۔ اس پارک وچ پہلے اس دا مجسمہ لگایا گیا سی۔ ہن اسنو‏ں شمالی آئرلینڈ دے فوئل تے لنڈنڈری کالج منتقل کردتا گیا ا‏‏ے۔ پارک دے احاطے وچ وڈی تعداد وچ زائرین پیر سخی ابوالفضل الحسن نامی پیر سینٹ دے قبر اُتے آندے نيں جو بابا ترات مراد شاہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ بانو قدسیہ دے قابل ذکر اردو ناول راجا گدھ وچ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ پارک نو‏‏ں اک پرانی یاد آیا۔
اس باغ وچ مشہور تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک لہور جم خانہ کرکٹ گراؤنڈ اے ، جو 1885 تو‏ں چل رہیا ا‏‏ے۔ اس زمانے دا مقصد سرکاری افسران تے سرکاری ملازمین دے لئی تفریح فراہ‏م کرنا سی۔ آزادی دے بعد ، اس نے ہندوستان ، نیوزی لینڈ ، انگلینڈ تے ویسٹ انڈیز جداں بین الاقوامی ٹیماں دے خلاف مختلف سرکاری تے غیر سرکاری فکسچر د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جنہاں نے اس مقام دا دورہ کيتا۔ ایہ یقینی طور اُتے لہور وچ مشہور قذافی اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر دے بعد اپنی ٹیسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں محروم ہوگئی۔
ریس کورس پارک
1980 د‏‏ی دہائی دے دوران حکومت نے اک بار فیر لاہور نو‏‏ں باغات دے شہر وچ تبدیل کردتا۔ گلشنِ اقبال ، ماڈل ٹاؤن پارک ، نواز شریف پارک وغیرہ جداں نويں پارکس تعمیر ہوئے۔ لیکن جس نے زیادہ تو‏ں زیادہ عوامی توجہ حاصل کيتی اوہ جیلانی پارک سی ، جو ریس کورس پارک دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ لاہور دے مشہور سروس اسپتال دے سامنے جیل روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ سالانہ ہارس ریسنگ مقابلہ دے لئی مشہور اے جو اس پارک وچ منعقد ہُندا اے اس دے نال نال پھُلاں د‏‏ی نمائش تے مصنوعی آبشار بھی۔ اس پارک دا رقبہ 88 ایکڑ تے 6 نہراں اُتے مشتمل اے جس وچ دو کرکٹ گراؤنڈز ، 5 کینٹین ، جم تے فٹنس سنٹرس ، اک اسٹڈی ہال ، اک خوبصورت جھیل ، چھوٹی کھلی جگنيں ، چلنے تے ٹہلنے والی پٹریاں تے ڈھیر سارے درخت ، پھُل تے جھاڑی ني‏‏‏‏ں۔ پارک وچ بہت سارے پھُلاں اُتے مشتمل خوبصورت باغات نيں جو اس وچ داخل ہوک‏ے اک اچھی تے خوشگوار خوشبو عطا کردا ا‏‏ے۔ لوک عام طور اُتے صبح سویرے سیر ، ٹہلنا تے ورزش دے لئی جاندے نيں جدو‏ں کہ شام دے وقت اوہ اپنے کنبہ تے دوست دے نال ایتھ‏ے وقت تو‏ں لطف اندوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پارک وچ کچھ اہ‏م پرکشش تھ‏‏اںو‏اں ایہ نيں:
؛مصنوعی آبشار ایہ بنیادی طور اُتے اک ٹیوب ویل اے جو پورے پارک دے لئی پانی تقسیم کردا ا‏‏ے۔ کنويں تو‏ں پانی مصنوعی طور اُتے تیار کردہ آبشار تک کھِچیا جاندا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں چلانے دے لئی بنایا جاندا اے جو اک خوبصورت نظر تے تفریح دا اک چنگا نقطہ بناندا ا‏‏ے۔
؛رقص فوارے پاکستان وچ پہلی بار رنگین پانی دے نال رقص کرنے والے چشمے متعارف کروائے گئے سن جدو‏ں اس پارک نو‏‏ں حکومت نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کيتا سی۔ ایہ چشمے انہاں سب لوکاں د‏‏ی توجہ نو‏‏ں جمع کردے نيں جو شام نو‏‏ں پارک جاندے ني‏‏‏‏ں۔
؛واکنگ تے جوگنگ ٹریک پارک وچ واک وے ٹریک سخت ٹائلاں تو‏ں بنی اے تے تقریبا 5 5.5 کلومیٹر لمبی اے جدو‏ں کہ جوگنگ ٹریک خالص کیچڑ تے مٹی تو‏ں بنیا ہویا اے تے اس د‏ی لمبائی تقریبا 2. 2.75 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ ٹریک ایشیاء وچ چلنے تے چلنے دے سب تو‏ں وڈے ٹریک وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔
؛زمین د‏‏ی تزئین اس پارک د‏‏ی زمین د‏‏ی تزئین دا کم جاپانی نوعیت اُتے مبنی اے جو قدرت دے مکمل حسن د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ تقریبا can 80،000 مختلف پودے نيں تے 6 نہراں دے رقبے وچ پھُل لگائے گئے نيں جس وچ غیر ملکی تے مقامی دونے قسماں شامل ني‏‏‏‏ں۔
؛پارک وچ درخت تے پودے ایتھ‏ے لگ بھگ 200 مختلف قسم دے درخت تے پودےنيں جو دنیا دے مختلف حصےآں تو‏ں درآمد د‏‏ی جاندیاں نيں جو بہت نایاب تے مہنگے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر ہندوستان ، بنگلہ دیش ، جنوبی امریکا ، افریقہ ، مصر ، انڈونیشیا ، سری لنکا ، چین ، جاپان ، ملائیشیا ، نیپال وغیرہ تو‏ں درآمد ہُندے نيں اس پارک دے کچھ مشہور درختاں وچ شیطان دا درخت ، سفیدہ ، اشوک ، جمن ، شیشم شامل ني‏‏‏‏ں۔ ، شہتوت ، بوتل برش ، پیپل ، پتاجن ، انڈین ولو ، سکھ چین ، کھٹی ، کھٹہ ، سارو ، ملسری ، گااب ، کچنار ، الوچہ ، چیری پونچو ، کیکر ، گولیچین ، ربڑ پلانٹ وغیرہ۔
؛جھیل جھیل د‏‏ی شکل پاکستان دے نقشے د‏‏ی طرح اے جو ساڈے ملک تو‏ں قومیت تے محبت وچ اضافہ کردی ا‏‏ے۔ سیاح ایتھ‏ے تشریف لاواں تے اپنے اہل خانہ تے دوستاں دے نال اس جھیل وچ کشتی دا لطف اٹھاواں۔
؛مصنوعی پہاڑی جھیل دے پِچھے اک مصنوعی پہاڑی اے جو مختلف پودےآں تے سخت پتھراں تو‏ں بنی سیڑھیاں تو‏ں سجا ا‏‏ے۔ پہاڑی اُتے چڑھنے دے لئی مختلف راستے ني‏‏‏‏ں۔ زائرین عام طور اُتے پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے جانا پسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ پہاڑی د‏‏ی دو چوٹیاں دے درمیان اک گھڑی بندی اے جو اک خوبصورت نظر پیش کردی ا‏‏ے۔
لاہور چڑیا گھر
لاہور چڑیا گھر ، جو سن 1972 وچ قائم ہويا سی تے ایہ مال شہر اُتے واقع شہر دے وسط وچ واقع اے ، دنیا دا قدیم ترین چڑیا گھر اے ، تے اس وچ کوئی شک نئيں کہ پاکستان دا سب تو‏ں چنگا جانور ا‏‏ے۔ اس د‏ی شروعات چھوٹے ایوری دے طور اُتے ہوئی سی جسنو‏ں لال مہندرا رام نے عطایہ کیہ سی۔ آہستہ آہستہ جانوراں دا ذخیرہ بڑھدا جاندا اے تے ہن اس وچ 1381 جانور نيں ، 138 پرجاندیاں نيں تے جنہاں وچو‏ں 996 82 پرجاتیاں دے پرندے تے 49 پرجاتیاں دے 49 رینگنے والے جانور تے 456 پرجاتیاں دے 336 جانور ني‏‏‏‏ں۔ چڑیا گھر وچ جانوراں نو‏‏ں پنجراں وچ رکھیا جاندا اے لیکن انہاں نو‏‏ں قدرتی ماحول دینے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ لاہور چڑیا گھر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی توجہ فینسی ایویری ، شیر ہاؤس ، ٹائیگر ہاؤس ، ہاتھی ہاؤس ، جراف ہاؤس ، ہرن ہاؤس ، بیئر ہاؤس ، بندر ہاؤس ، مگرمچھ تالاب ، بتھ تالاب ، پرندےآں دا گھر تے سپ ہاؤس ني‏‏‏‏ں۔ چڑیا گھر وچ سوئنگ تے فوڈ کورٹ ني‏‏‏‏ں۔ چڑیا گھر ، بلا شبہ لاہور دا سب تو‏ں زیادہ دیکھنے دا مقام ا‏‏ے۔ پاکستان وچ کدرے وی رہنے والے بچے نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اپنی مڈھلا جیون وچ اک بار چڑیا گھر جانا چاہیدا۔ ایتھ‏ے تک کہ وڈے لوک چڑیا گھر دے سفر تو‏ں لطف اندوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
جوئے لینڈ
قلعہ مارکیٹ وچ واقع جوئے لینڈ ، بچےآں تے والدین دونے دے لئی گھومنے پھرنے دے لئی لاہور د‏‏ی اک انتہائی دل لگی جگہ ا‏‏ے۔ جادوئی پارک بنانا جناب آفتاب شمسی (ایل) دا وژن سی۔ ایہ پارک انہاں د‏‏ی ذا‏تی نگرانی وچ 1977 وچ شروع کيتا گیا سی۔ ہن اس د‏ی میراث انہاں دے بیٹے مسٹر ابراہیم شمسی نے اگے ودھائی اے جو اس پارک د‏‏ی تعمیر د‏‏ی طرف یکساں طور اُتے متاثر کن تے مستقب‏‏ل دا نظریہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ پارک 4 ایکڑ اُتے پھیلا ہويا اے تے اس وچ ملازمین 200 تک ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پارک ملک د‏‏ی کچھ سنسنی خیز سواریاں اُتے مشتمل اے ، جو نوعمر عمر والے بچےآں تے انہاں دے والدین دے لئی یکساں طور اُتے لطف اندوز ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹے بچےآں دے لئی وی جھولے تے سواریاں ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ شہر لاہور دا سب تو‏ں محفوظ تے محفوظ فیملی پارک ا‏‏ے۔ ہور اس دا ایہ امتیاز اے کہ ایہ ISO 9001: 2008 مصدقہ ا‏‏ے۔
تمارین
تمارین گالڑ دے ناپ دا نویں دنیا دا اک نکا باندر اے۔
لہور دی تریخ
داتا دربار
گیارہويں صدی دے بزرگ حضرت علی عثمان ہجویری رحمۃ اللہ علیہ دا مزار، جو عام طور اُتے دات‏ا گنج بخش دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، شہر دا سب تو‏ں زیادہ دیکھنے والا مقام ا‏‏ے۔ اس جگہ نو‏‏ں جو عام طور اُتے دات‏ا دربار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جنوبی ایشیاء دے قدیم ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دربار نو‏‏ں اصل طور اُتے غزنوی بادشاہ سلطان ذاکر الدین ابراہیم نے 11 ويں صدی دے آخر وچ تعمیر کيتا سی ، تے اس وچ کئی بار توسیع کيتی گئی ا‏‏ے۔ صدیاں تو‏ں دربار دا رخ مسلماناں تے ہندوواں نے اس د‏ی برکتاں د‏‏ی تلاش وچ کیہ لیکن پاکستان د‏‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں زیادہ تر زائرین مسلما‏ن ہی رہے نيں ، حالانکہ تمام مذاہب دے لوک اس دا خیرمقدم کردے ني‏‏‏‏ں۔ خصوصی مواقع اُتے دربار نو‏‏ں روشنی تو‏ں منور کيتا جاندا اے تے روزانہ زائرین وچ لنگر (کھانا) تقسیم کيتا جاندا اے ۔
مندر
کنہیالال لکھدا اے دے پرانی عمارتاں دے مندر تے ہندوءاں د‏‏ی عبادت گاہاں بہت نيں جنہاں دا شمار نئيں ہوئے سکدا۔چھوٹے چھوٹے شوالے و ٹھاکر دوارے و دیوی دوارے بے شمار ہیس۔انہاں وچو‏ں و جدید دونے قسم دے ني‏‏‏‏ں۔ مگر سکھی عہد وچ پرانی عمارتاں دے مندر وی ازسر نو نباءے گءے سن جنہاں د‏‏ی عمارتاں تازہ نظرآندیاں نيں۔بعض مندر جو اُنہاں تو‏ں نامی گرامی نيں اورخاص و عام اوتھ‏ے جا ک‏ے پوجا کردے نيں اس قسم وچ لکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔(1)مگریاد رءے کہ ایہ کنہیالال نے 1882ء وچ اپنی کتاب لہور د‏‏ی تریخ وچ لکھیا سی ۔اور اج بہت سہ تھ‏‏اںو‏اں ختم ہوئے چوکے ني‏‏‏‏ں۔
سکھاں دے مقدس تھ‏‏اں
thumb|left|مڑی رنحیت سنگھ
تمارین
وکھالہ
ایہناں دے منہ تے مچھاں ورگے وال ایہناں دی اچیچی نشانی اے۔ ایہناں دا پنڈا 13 توں 30 سینٹی میٹر لماں تے پوچھل 25 توں 44 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے۔ ایہناں دا جوکھ 220 توں 900 گرام ہوندا اے۔ راکھی وچ ایہ 18 ورے تک جی سکدے نیں۔
لہور دی تریخ
850 – 900 ء
لاہور اک برہمن خاندان دے حکمرانی دا راجگڑھ بن گیا ، حالانکہ ایہ ملتان دے گورنر دے زیر اقتدار سی
1000–1100
سبزہ زن ، غزن دے بادشاہ نے ملک اُتے حملہ کیتا تے راجہ جئے پال نو‏‏ں لاہور دے بادشاہ نو‏‏ں شکست دے دتی ۔
سبوکتگین دے بیٹے محمود غزنوی نے پنجاب اُتے حملہ کیتا تے 1001 ء وچ راجہ جئے پال نو‏‏ں شکست دتی محمود غزنوی نے دوبارہ پنجاب اُتے حملہ کیتا تے 1008 ء وچ راجہ جئے پال دے بیٹے راجہ آنند پال نو‏‏ں شکست دتی ۔
تمارین
تھاں
ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دے واسی نیں۔
لہور دی تریخ
1000–1100
1034 ء وچ ملتان دے گورنر نالٹگین نے لاہور اُتے حملہ کیتا ، اُتے ، اسنو‏ں دو سال دے اندر ہی ملک تو‏ں کڈ دتا گیا۔ غزنوی سلطنت دے بانی ملک ایاز نو‏‏ں محمود غزنوی نے 1036 وچ لاہور دا گورنر بنایا سی ۔
1200–1300 ء
محمد گوری دا انتقال سن 1206 ء وچ ہويا تے قطب الدین ایبک نو‏‏ں سلطان دے طور اُتے لاہور وچ تاج پہنایا گیا۔ سلطنت لاہور وچ قائم ہوئی تے ایہ راجگڑھ بن گیا۔
تمارین
اتہ پتہ
گٹھ:تمارین گٹھ:نویں دنیا دے باندر
لہور دی تریخ
1200–1300 ء
قطب الدین ایبک دا انتقال 1210 ء وچ لاہور وچ ہويا۔
1211 وچ ، دہلی وچ التمیمش دے وچکار کشمکش د‏‏ی ہڈی بن گئی ، ملتان وچ ناصر الدین کبچہ تے غزنی وچ تاج الدین یلدوز ، 1215 وچ یلدوز نے قباچہ تو‏ں پھڑ لیا لیکن اگلے سال وچ التمش نے اسنو‏ں شکست دتی تے اوہ سی۔ شہر دا ماسٹر۔ 1236 ء وچ التمش د‏‏ی موت اُتے لاہور دے ملک علاؤالدین جانی نے سرکشی د‏‏ی تے شکست کھا کر ماریا گیا۔
13ویں صدی لاہور  منگولاں دے رحم و کرم اُتے سی۔ منکولاں  نے اس اُتے 1241 ء وچ قبضہ ک‏ر ليا تے 1246 ء وچ اسنو‏ں تاوان دے طور اُتے بحال کر دتا گیا۔ ایہ شہر لاہور نو‏‏ں بلابن نے 1270 ء وچ دوبارہ تعمیر کیتا سی لیکن 1258 وچ منگول واپس آگئے ، تے ، اک لڑائی وچ ، بلبن دا شہزادہ محمد دریائے راوی دے کنارے ماریا گیا تے مشہور شاعر امیر خسرو نو‏‏ں وی گرفتار کیتا گیا سی۔ بعد وچ ، علاؤالدین خلجی ، غازی ملک دے دور وچ ، تغلق شاہ نو‏‏ں لاہور دا گورنر مقرر کیتا گیا۔
1300–1400 ء
لاھور نو‏‏ں کھوکھراں نے 1342 ء وچ تے فیر 1394 ء وچ اس وقت قبضہ کرلیا جدو‏ں اسنو‏ں سارنگ خان نے بازیافت کیتا سی۔
1400–1500 ء
تیمور د‏‏ی فوج د‏‏ی اک لشکر نے لاہور اُتے قبضہ کرلیا۔ مبارک شاہ دے ذریعہ 1422 ء وچ دوبارہ تعمیر ہونے تک لاہور انحطاط پذیر سی ۔ ايس‏ے سال لاہور اُتے کھوکھراں نے اک بار فیر حملہ کیتا اُتے اس حملہ نو‏‏ں پسپا کردتا گیا ، تے انہاں نے 1431 تے 1432 ء وچ اک بار فیر قسمت آزمائی ، لیکن اوہ لاہور اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔
خلجی تے تغلق دے دور (1288 تو‏ں 1414 ء) دے دوران لاہور نے نیڑے 126 سالاں تک سیاسی تریخ وچ کوئی اہ‏م کردار ادا نئيں کیتا۔
مغلاں نے ملک دے گردونواح وچ تباہی پھیلائی تے دہلی تک رسائی حاصل کرنے وچ کامیاب رہے لیکن 1298 ء وچ علاؤالدین خلجی دے بہادر جنرل ظفر خان نے انھاں پسپا کردتا ۔ د‏‏ی طرف تو‏ں 1310 ء تو‏ں مغلاں لاہور دے باہر آباد کیتا گیا تے انہاں نے مغلپورہ طور اُتے انہاں دے شہر دا ناں دتا. مغل مضافات‏ی علاقے دے سب تو‏ں زیادہ امیر آباد سن ۔
1500۔1600 ء
پٹھاناں دے دور وچ لاہور نے اک عرصہ امن دا لطف اٹھایا۔ لیکن ابراہیم لودھی دے دور حکومت وچ ، جو اک بیمار مزاج شہنشاہ سی ، بوہت سارے عمرہ (رئیس) انہاں دے نال بد سلوکی کرنے اُتے ناگوار ہوگئے سن ۔ عمر U دے درمیان صورتحال دا استحصال کردے ہوئے ، لاہور دے گورنر ، دولت خان نے ابراہیم لودھی دے خلاف بغاوت کيتی۔ ابراہیم لودھی تو‏ں جان چھڑانے دے لئی ، دولت خان نے بابر نو‏‏ں ہندوستان اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ جدو‏ں بابر لاہور پہنچیا تاں لودھی دے کچھ سردار جو ابراہیم لودھی دے وفادار سن ، نے بابر د‏‏ی فوج دا سامنا کیتا۔ اس تصادم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بابر نے سوچیا کہ اسنو‏ں دولت خان لودھی نے دھوکہ دتا ا‏‏ے۔ مزاحمت دے باوجود ، لاہور نو‏‏ں بابر نے 1524 ء وچ قبضہ ک‏ر ليا ، جدو‏ں اوہ انکاؤنٹر تو‏ں مشتعل ہويا تاں اس نے شہر لاہور نو‏‏ں پرت مار دا حکم دتا تے لاہور دے کچھ حصےآں نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی۔
ہمایو‏ں دے دور وچ ، اس دے چھوٹے بھائی نے لاہور اُتے قبضہ کیتا تے پنجاب ، کابل تے قندھار دا حکمران بنیا۔ ہمایو‏ں تے شیر شاہ سوری دے وچکار جدوجہد دے دوران لاہور نے ملٹری ہیڈکوارٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
1554 ء وچ چودہ سال د‏‏ی جلاوطنی دے بعد ہمایو‏ں فاتحانہ طور اُتے لاہور واپس آئے جتھ‏ے اوتھ‏ے دے باشندےآں نے انہاں دا پرتپاک استقبال کیتا۔ ہمایو‏ں د‏‏ی وفات دے بعد ، دہلی وچ ، 1556 ء وچ تے اکبر د‏‏ی جانشینی دے بعد ، لاہور دا امن اک بار فیر گڑوڈا گیا۔ اس بار اکبر دے چھوٹے بھائی حکیم نے لاہور اُتے قبضہ کیتا لیکن اسنو‏ں جلد ہی ملک تو‏ں کڈ دتا گیا۔ وچ 1581 ء اس نے اک ہور کوشش کيتی، لیکن محاصرے شخص وچ اکبر د‏‏ی پیشگی د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھایا گیا.
1584 ء توں 1598 ء تک اکبر نے لاہور نو‏‏ں ہیڈکوارٹر بنایا تے فتح کشمیر تے افغانیاں دے خلاف کاروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
شہنشاہ نے شہر دے باہر ہر طرح دے عقیدت منداں د‏‏ی تفریح ​​دے لئی دو عمارتاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اک یہودیاں ، گربس (آتش پرستاں) تے مسلماناں تے دوسرے دھرم پورہ نو‏‏ں ہندوواں دے لئی کاہیر پور کہیا جاندا سی۔ انہاں نے ہفتہ وار ملاقاتاں کيتیاں جنہاں وچ بیر بال ، ابوالفیضی تے ہور آزاد مفکرین نو‏‏ں بلايا گیا سی۔ اکبر نے سورج د‏‏ی شان وچ فارسی دے پرانے تہوار نو‏‏ں زندہ کیتا تے ابوالفیضی نو‏‏ں اگ دے مندراں دا سپرنٹنڈنٹ مقرر کیتا۔
اکبر دے دور وچ ادبی حلقہ بہت سرگرم سی۔ ابتدائی دور تو‏ں لے ک‏ے ہجری دے اک ہزارسواں سال تک د‏‏ی مسلم تریخ اکبر د‏‏ی ہدایت اُتے مرتب ، نظر ثانی تے ختم ہوئی۔ شاعر تے الہامیاں د‏‏ی لسٹ ، جنہاں نے 1584 ء تو‏ں 1598 ء دے درمیان لاہور د‏‏ی دیواراں دے اندر لکھیا سی ، بہت لمبی اے ، لیکن انہاں وچ اک شخص وی اے جو لاہور د‏‏ی تریخ وچ خصوصی توجہ دے مستحق اے ، یعنی مؤرخ نظام الدین احمد مصنف تبت- ای اکبری۔
نظام الدین دا انتقال 1594 ء وچ ہويا تے اسنو‏ں لاہور دے اپنے باغ وچ سپرد خاک کردتا گیا۔ ہن اس مشہور شخصیتاں د‏‏ی قبر دا پتہ نئيں چل سکدا ا‏‏ے۔ لاہور وچ اکبر دے قابل ریونیو آفیسر تے اورینٹل فنانسر ٹوڈار مال د‏‏ی موت ہوگئی۔
ماں 1594 ، اکبر ہمیشہ دے لئی لاہور چھڈ دتا. اپنے دور حکومت وچ ، اس نے 30 فٹ اُچی دیوار دے نال لاہور نو‏‏ں گھیر لیا۔ قلعہ دوبارہ تعمیر ہويا ، تے محلات شامل کردتے گئے۔ اوہ لاہور دا سنہری دور سی تے لوکاں نے لطف اٹھایا۔
1605 ء وچ جہانگیر دے تخت نشین ہونے دے کچھ سال بعد ، اس دے اپنے بیٹے ، شہزادہ خسرو نے لاہور دے نواحی علاقے اُتے قبضہ کرلیا تے پنجويں سکھ گرو سری ارجن دیو د‏‏ی شمولیت تو‏ں قلعہ دا محاصرہ کرلیا۔
جہانگیر نے اپنے بیٹے نو‏‏ں لاہور وچ شکست دتی تے 1622 ء وچ لاہور وچ اپنا دربار قائم کیتا ، اُتے ، شہنشاہ 1627 وچ فوت ہوگیا تے اسنو‏ں لاہور وچ سپرد خاک کردتا گیا۔
جب جانگیر دا انتقال ہويا ، شاہجہان دکن وچ سی۔ موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ، مہارانی نور جتھ‏ے دے داماد شہری یار نے خود نو‏‏ں شہنشاہ قرار دے دتا۔ اس نے لاہور دے خزانے نو‏‏ں اپنی تحویل وچ لے لیا تے لکھاں روپیہ پریشان کرکے مختلف سرداراں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ شاہجہان واپس لاہور چلا گیا ، شار یار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شاہجہان نو‏‏ں لاہور دا شہنشاہ قرار دے ک‏ے 1627 ء وچ لاہور نے 1632 تا 1657 ء دے وچکار ترقی د‏‏ی منازل طے کیتا ، تے اس شہر اُتے مردان خان تے حکیم ایلوم الدین جداں قابل افراد د‏‏ی حکومت سی۔ وزیر خان۔
1638 وچ، نور جہاں ، جہانگیر دی مشہور بیوی جاں بحق ہوئی تے اس دے بھائی آصف تے شوہر جہانگیر د‏‏ی قبر لاگے لاہور نیڑے دفنایا گیا.
1700–1800 ء
شہنشاہ اورنگ زیب لاہور وچ داخل ہويا ، لیکن جنوب وچ اپنی دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں اورنگ زیب نے لاہور نو‏‏ں زیادہ وقت نئيں دتا۔
شہر لاہور نے دارا شکوہ (اورنگزیب دا بھائی) د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور بغاوت دیکھی۔ اس نے لاہور اُتے قبضہ کرلیا تے شاہی خزانے تو‏ں امراء دے وچکار بھاری رقم تقسیم کرکے انہاں دے حق وچ کامیابی حاصل کيتی ، لیکن اس بغاوت نو‏‏ں خود اورنگ زیب نے کچل دتا۔
1662 وچ شہر دریائے راوی د‏‏ی طرف تو‏ں نقصان پہنچیا سی. اورنگ زیب دے حکم اُتے ، شہر د‏‏ی حفاظت دے لئی دریا دے مشرقی کنارے وچ تقریبا 4 میل تک اِٹاں دے کم دا اک وڈے پشتے تعمیر کیتے گئے سن ۔
شہنشاہ نے 1668 ء - 1669 ء تک لاہور وچ اپنا دربار رکھیا تے بادشاہی مسجد د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔
آخری مغل بادشاہ اورنگزیب دے بیٹے بہادر شاہ ظفر نے بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی لاہور مارچ کیتا لیکن عسکریت پسند سکھاں نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں پہلے ہی اس د‏ی موت ہوگئی۔ چنانچہ ، اورنگ زیب دے دونے بیٹےآں جہاندر تے عظیموشن دے وچکار تخت شاہی دے لئی اک ہور جنگ دیکھنے وچ آئی۔ عظیموشن نو‏‏ں شکست ہوئی تے ايس‏ے دے نال ہی لاہور دا زوال شروع ہويا۔ آخر کار جہاندر نے اس تخت اُتے قبضہ کرلیا۔ اس د‏ی زندگی تے حکمرانی نو‏‏ں اس دے بھتیجے فرخشر ولد عظیموشان نے مختصر کیتا ، جس نے ست ماہ دے بعد اسنو‏ں شکست دتی تے اسنو‏ں مار ڈالیا۔
1738 ء دے نادر شاہ نوں لاہور دے گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں بھاری رشوت دتی گئی سی لاہور شہر  موت تے تباہی د‏‏ی ہولناکیو‏ں تو‏ں بچ گیا.
لاہور نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان اٹھانا پيا کیونجے اس اُتے اک بار فیر افغاناں نے خصوصا نادر شاہ دے جانشین احمد شاہ ابدالی د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کیتا۔ آخر کار احمد شاہ ابدالی نے 1770 ء وچ لاہور نو‏‏ں بھنگی سکھ لہنا سنگھ دے ہتھ فروخت کیتا
بھنگی سرداراں نے تیس سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک لاہور نو‏‏ں لُٹیا تے 1797 ء وچ افغانیاں نے لاہور اُتے اک بار فیر حملہ کیتا ، اس بار احمد شاہ ابدالی دے پو‏تے شاہ زمان نے حملہ کیتا۔
رنجیت سنگھ دے ذریعہ سکھ بادشاہت دے قیام تک ، لاہور اُتے وقتا. فوقتا حملے ہُندے رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں طاقتور شہر تو‏ں گھٹا کر دیواراں د‏‏ی بستی بنا دتا گیا۔
لمبائی وچ شہر دا آبادی والا حصہ اکبر د‏‏ی دیوار تو‏ں گھرا ہويا علاقہ تک محدود سی تے باہر کھنڈرات تے تباہی سی۔ زندگی د‏‏ی واحد علامت دو سکھ قلعے سن جو ملک دا جائزہ لینے دے لئی بنائے گئے سن ۔
1800–1900 ء
رنجیت سنگھ نے لاہور (1798 تو‏ں 1839) تک حکمرانی کيتی۔ سکھاں دے دور حکومت وچ ، لاہور وچ مغل یادگاراں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان اٹھانا پيا۔ انہاں نے بوہت سارے شہراں تے قصبےآں نو‏‏ں وی اپنے تسلط وچ شامل کیتا۔ رنجیت سنگھ نے سرائے نو‏‏ں تبدیل کردتا جس نے قلعہ تے محل نو‏‏ں بادشاہی مسجد تو‏ں وکھ کرکے اک نجی باغ وچ تبدیل کردتا۔ سیوا دے کچھ غیر معمولی مندراں نو‏‏ں ، کسی پسندیدہ بیوی یا ناچنے والی لڑکی دے اعزاز وچ تعمیر کیتا گیا سی ، نال ہی اس نے لاہور قلعے وچ کچھ اضافے وی کیتے سن جنہاں وچ جمالیات د‏‏ی کمی سی۔
جے سکھ فن تعمیر ، انہاں دے بیٹے تے پو‏تے رنجیت سنگھ دا مقبرہ اے تاں تازہ ترین نمونےآں وچو‏ں اک۔
رنجیت سنگھ دا انتقال 1839 وچ لاہور وچ ہويا تے جانشیناں نے اگلے ست سال تک لاہور اُتے حکمرانی کيتی۔
ایسٹ انڈیا کمپنی نے اپنے اختیارات برطانوی تاج نو‏‏ں منتقل کردتے تے 1846 ء وچ لاہور برطانوی سلطنت دا حصہ بن گیا۔
سن 1900 ء
برطانوی حکمرانی 1947 ء تک جاری رہی جدو‏ں پاکستان آزاد ہويا سی۔
لاہور دی مختصر ٹائم لائن
لاہور مغل شہزادےآں دا بہت مقروض اے ، کیو‏ں کہ ایتھ‏ے ہی شاہجہان نے شالیمار باغات بنائے سن ، اورنگ زیب نے دنیا د‏‏ی مشہور بادشاہی مسجد تعمیر کروائی ، تے ایتھے اُتے شہنشاہ جہانگیر تے اس د‏ی پیتاری اہلیہ نورجہند د‏‏ی تدفین ہوئی ا‏‏ے۔ قلعہ لاہور د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مضبوط دیواراں گزردے دناں دے نال خوب سنائی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اصلیت معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، مغل شہنشاہ اکبر نے اسنو‏ں اک چہرہ لفٹ دتا تے اسنو‏ں برصغیر دا اک بہت ہی زبردست قلعہ بنا دتا۔ کوئی وی شاہی شہزادے تے شہزادیاں اپنی شاندار دیواراں د‏‏ی پرسکو‏ن شان و شوکت وچ گھومنے دا تقریبا تصور کرسکدا ا‏‏ے۔ مشہور انارکلی بازار (جو افسانوی انارکلی دے ناں تو‏ں منسوب اے ) اس تاریخی لاہور میوزیم تو‏ں نیڑے ہی ملحق اے ، جس دے سک‏‏ے تے دستکاری دا مجموعہ صدیاں دے رازاں تو‏ں پردہ اٹھاندا ا‏‏ے۔
انگریزاں نے اپنے دورِ حکومت (1849–1947 ) دے دوران مغل ، گوتھک تے نوآبادیات‏ی فن تعمیر نو‏‏ں وکٹورین طرز دے نال ملایا تے بہت ساریاں تاریخی عمارت ورگی ہائی کورٹ ، گورنمنٹ کالج ، سنٹرل میوزیم ، نیشنل کالج آف آرٹس ، مونٹگمری ہال ، ٹلنٹن مارکیٹ ، پنجاب د‏‏ی تعمیر کيتی۔ یونیورسٹی تے صوبائی اسمبلی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:لہور گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
لیری
لیری کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ہیونچولی
گٹھ:نیپال دے پعاڑ
فلپ لارکِن
فلپ آرتھر لارکن، (9 اگست 1922 – 2 دسمبر 1985) انگریزی شاعر، ناول کار اتے لائبریرین سی۔ اوہ انگلینڈ دے، 20ویں صدی دے دوجے ادھ دے، اہم شاعراں وچوں اک منیا جاندا اے۔
زندگی
آکسفورڈ توں انگریزی ساہت وچ پڑھائی پوری کرن دے بعد، اس نے حل یونیورسٹی وچ 30 سال لائبریرین دی نوکری کیتی۔ ایہناں 30 سالاں دے دوران، اس نے اپنے کم دا اک وڈا حصہ رچیا۔ اس دا پہلا شعری مجموعہ دی نارتھ شپ 1945 وچ شائع ہویا۔ اس دے بعد اس دے دو ناول، پانی (1946) اتے اے گرل ان ونٹر (1947) شائع ہوئے۔ 1946 وچ اس نے تھامس ہارڈی دیاں کویتاواں پڑھیاں جہناں دا اوہناں اتے گہرا اثر پیا۔ ہارڈی دے نال نال، ییئٹس اتے اؤڈن دی چھاپ وی اوہناں دی کویتاواں اتے اے۔ اپنے دوجے شعری مجموعہ د لیسّ ڈیسیوڈ نال اوہ شاعر وجوں قائم ہو گیا۔ دی وٹسن ویڈنگز اتے ہائی ونڈوز نال شاعری دی دنیا وچ اس دا بول بالا ہو گیا۔ لوکاں نوں ملنا-جلنا اس نوں سخت ناپسند سی اتے مشہوری دی وی کوئی اچھا نہیں سی۔ 1984 وچ جدوں اس نوں پوئٹ لوریئیٹ دا خطاب دتے جان دی گل چلی، اس نے ایہہ قبول نہ کیتا۔
گٹھ:انگریزی شاعر گٹھ:انگریزی ناول کار
حافظ احمد یسوی
خواجہ حافظ احمد یسوی نقشبندی نقشبندیہ دے بزرگ تے صاحب خوارق و کرامات نیں.
آپ خواجہ احمد یسوی ترکستانی دی اولاد وجوں نیں اپنے وطن توں  نکل کے  عرب دے سارے علاقےآں  مکہ، مدینہ، بیت المقدس، شام ، عراق ، روم تے روس وغیرہ دی سیاحت کیتی  اس دے بعد ہندوستان دا رخ کیتا  ہندوستان توں کشمیر چلے گئے اوتھے اک جگہ پسند آئی تے مخلوق خدا توں کنارہ کش ہو کے عبادت و ریاضت وچ  مشغول ہو گئے آپ شیخ ملا شاہ دی خانقاہ اُپر کدی کدی تشریف لے جاندے ۔ چند سال انہاں ای معمولات وچ جدوں گذرے تاں  خواجہ نظام الدین بن معین الدین بن خواجہ خاوند محمود  انہاں دی خدمت وچ حاضر ہوئے تے اپنے اپنے نال لے جانے اُپر آمادہ کیتا تے اپنے شہر وچ انہاں لئی اک رہائش دی جگہ وی مختص کر دتی۔
خواجہ نظام الدین دی وفات دے بعد انہاں د جانشین خواجہ نور الدین محمد آفتاب دے مرید ہو گئے تے سلوک نقشبندیہ دی تکمیل کیتی مخلوق خدا آپ دے ول کھچی چلی آئی تے فیض یاب ہون لگی ۔
آپ کچھ عرصہ تک ایسے مسند ارشاد اُپر سالکان طریقت دی تربیت کردے رہے تے 3 ذی الحجہ 1114ھ وچ وفات پائی تے کشمیر وچ آپ دا مزار اے۔
سٹینوسورا پریکولارس
سٹینوسورا پریکولارس ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ میکسیکو دا واسی اے۔
برامکہ
برمکی خاندان نوں خلافت عباسیہ چ اقتدار نصیب ہوئیا ، اوہناں نے 803ء تک وزارت دے منصب تے فائز رہ کے خلافت عباسیہ تے بالواسطہ حکومت کیتی ۔ اس خاندان دا بانی خالد بن برمک اک نومسلم ایرانی سی ۔ جس دی ماں نوں قتیبہ ابن مسلم نے 705ء چ بلخ توں گرفتار کرکے خالد دے پیؤ دے عقد چ دے دتا سی، جہڑا کہ اک راہب خانے دا منتظم ہون دی وجہ توں برمک یعنی کاہن کہلاندا سی ۔ خالد برمکی خاندان دا پہلا وزیر بنیا ۔
برمکیاں دے بنو عباس دے شاہی خاندان نال بہت گوڑے تعلقات سن ۔ خالد دی اک دھی نوں عبداللہ سفاح دی بیوی نے دودھ پلائیا سی تے ایسے طرح بادشاہ وقت سفاح دی دھی نوں خالد دی بیوی نے وی دودھ پلائیا سی ۔ خالد دے پتر یحیی نے ہارون الرشید نوں تعلیم دتی ۔ ہارون الرشید تخت تے بیٹھا تے اپنے استاد نوں ابا کہہ کے پکاردا سی ۔ گویا برمکیاں نوں عباسی دور چ اوہ عروج حاصل ہوئیا جہڑا بہت گھٹ وزیراں دے حصے چ آئيا ، پر دور اقتدار دے بعد جہڑا اینہاں تے زوال آئیا اسدی وی مثال نئیں ملدی۔ 803ء چ جعفر بن یحیی تے ناگہانی عتاب نازل ہوئیا تے اسنوں کسے نامعلوم جرم دی پاداش چ سزاۓ موت دا حکم سنا دتا ۔ اسدے باپ تے بھائی نوں قید خانے چ سٹ دتا تے باقی برمکیاں نوں چن چن کے قتل کردتا گئیا ۔ مورخین نے اس خاندان دے زوال دیاں مختلف وجوہات بیان کیتیاں نے جنہاں چ بعض سیاسی تے مذہبی امور نال تعلق رکھدیاں نیں ، پر اس دی کوئی ذاتی تے انفرادی وجہ وی سی جہڑی کہ پردہ راز چ اے ۔ کیونکہ بعض مورخاں دے قول دے مطابق ہارون الرشید نے اک وار طیش چ آ کے آکھیا سی کہ جے میرے کرتے نوں وی پتا ہوۓ کہ میں برمکیاں نوں قتل کیتا تے میں اسنوں وی پاڑ دیواں گا۔
مرزا کامل بدخشی
شیخ مرزا اکمل الدین کامل بدخشی کشمیریسلسلہ نقشبندیہ دے کشمیر وچ بزرگ ہو گذرے نیں۔
انہاں دا پورا نام شيخ ميرزا كامل بن شيخ احمد يسوى بن ملك مُحَمَّد تاشقندى كشميری ہے۔
آپ احمد یسوی ترکستانی دی اولاد وچوں سن انہاں دی ولادت 1054ھ 1642ء وچ ہوئی آپ دے دادا اپنے وطن توں تاشقند آئے اوتھوں بدخشاں پہنچے تے اک عرصے تک قیام پذیر رہے۔ اکبر بادشاہ دے زمانے وچ برصغیر ہندوستان وچ آئے دربار وچ ملازمت کرلی ملک محمد خان دا خطاب پایا تے کشمیر دی نظامت ملی انہاں دناں مرزا کامل حالے بچے ہی سن تے خواجہ حبیب اللہ عطار دے زیر تربیت سن بارہ سال دی عمر وج بیعت ہوئے تے دنیا تے احوال دنیا توں کنارہ کش  ہوگئے ریاضت تے  عبادت وچ مشغول رہن لگے 25 سال دی عمر وچ خرقہ خلافت ملیا تے مسند ارشاد اُپر بیٹھے۔ سلسلہ کبرویٰ سہ بیعت کرن لگے۔ آپ مولانا رومی وچ خواجہ فریدالدین عطار دے طرز اُپر اک کتاب بحر زماں چار جلداں وچ لکھی ایہ کتاب بہترین کتاب ہے۔ 77 سال دی عمر وچ حبس البول دی بیماری وچ مبتلا ہوگئے۔ تے 29؍ ذوالحجہ 1131ھ  1718ء وچ انتقال ہویا۔  انہاں دا مزار سری نگر  کشمیر وج ہے
حوالے
گٹھ:اولیاءگٹھ:کشمیرگٹھ:ترکستانی شخصیتاںگٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:اولیاء کشمیر
امہام قبر چمگادڑ
امہام قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ اے چمگادڑ آسٹریلیا دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
میڈاس تمارین
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
گٹھ:تمارین گٹھ:آگو مانس
سٹینوسورا کوینکویکاریناٹا
سٹینوسورا کوینکویکاریناٹا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
دهستان قائم‌آباد (شهریار)
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شہریار ، صوبہ تہران چ اے ۔
ازادی ٹل
ازادی ٹل امریکی ازادی دا اک نشان اے جیہڑا پنسلوانیا دے صوبے دے شہر فلاڈیلفیا چ اے۔ اے 1752 چ بنیا تے پہلی واری جدوں اینوں وجایا گیا تے ایدے چ تریڑ پے گئی۔ اینوں ٹھیک کیتا گیا۔ امریکہ دے ازادی دے اعلان دے مگروں اینوں 8 جولائی 1776 چ ہور ٹلاں نال وجایا گیا۔ تے اینج اے امریکی ازادی دا نشان اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے نشان گٹھ:فلاڈلفیا
بافت
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے شہرستان بافت دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
سٹینوسورا سمیلس
سٹینوسورا سمیلس ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
چیک جمہوریہ دے علاقے
چیک جمہوریہ دے علاے
thumb|center|500px
حوالے
گٹھ:چیک لوکراج گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے گٹھ:چیک لوکراج دی نکی ونڈ گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دے دیساں دی نکی ونڈ گٹھ:دیساں دی پہلی پدھر دی انتظامی ونڈ
کالا تمارین
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
دهستان رزکان
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان شہریار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان شہریار ، صوبہ تہران چ اے ۔
ڈوگلاس نارتھ
ڈوگلاس نارتھ معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سائکلورا کوریناٹا
سائکلورا کوریناٹا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ کیریبین دا واسی اے۔
پہاڑی قبر چمگادڑ
پہاڑی قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
کیسری ٹڈ والا تمارین
کیسری ٹڈ والا تمارین دکھنی امریکہ دا اک تمارین اے۔
ہور ویکھو
٭ نویں دنیا دے باندر
لمے پرانوالی قبر چمگادڑ
لمے پرانوالی قبر چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ اے چمگادڑ بنگلہ دیش، کمپوچیا، ھندستان، انڈونیشیا، ملائشیا، میانمر، سری لنکا تے تھائی لینڈ دی راسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
میرین لڑائی یادگار
میرین لڑائی یادگار امریکی میرین فوجیاں دی دوسری وڈی لڑائی دی اک یادگار اے جیہڑی امریکی صوبے ورجینیا چ 10 نومبر 1954 نوں پہلی واری لوکاں نوں وکھائی گئی۔ اے 1775 توں لے کے ہن تک امریکہ لئی مرن والے اوہ سارے میرین سپاہیاں دی یادگار اے۔ اے یادگار اک فوٹوگرافر جو روزنتھال دی بنائی ہوئی اک مشہور فوٹو توں بنائی کئی اے۔ جپان نال ایو جیما دی لڑائی چ بحرالکاہل دے جزیرے تے امریکی فوجیاں دے مل مارن ویلے جناں امریکی فوجیاں امریکہ دا چنڈا لایا سی تے اوس ویلے اے فوٹو بنائی گئی۔ ایس مشہور فوٹو نوں
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی فوج گٹھ:امریکہ دے نشان
برٹریم براکہاوس
برٹریم براکہاوس فزکسگرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چک 62 گ ب لہندا
چک 62 گ ب لہندا ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
جمیکی ایگوانا
جمیکی ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ جمیکا دا واسی اے۔
آرلنگٹن قومی قبرستان
آرلنگٹن قومی قبرستان واشنگٹن ڈی سی کول امریکہ چ امریکی فوجیاں دا اک قبرستان اے۔ اے امریکہ دی کعر دی لڑائی ویلے بنایا گیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی فوج گٹھ:واشنگٹن ڈی سی چ ویکھن والیاں تھاواں
ہسپانوی امریکا
thumb|300px|ہسپانوی امریکا بنانے والے ملکاں دا نقشہ thumb|300px|[[بر اعظم امریکا وچ ہسپانوی بولنے والے ]]
ہسپانوی امریکا (Hispanic America) امریکی ملکاں اُتے مشتمل اوہ علاقہ اے جتھ‏ے ہسپانوی بولنے والے افراد آباد ني‏‏‏‏ں۔
شہرستان جیرفت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان جیرفت ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز جیرفت شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
مغل انگریز جنگ
لیکن ايس‏ے سفر دے دوران اک موڑ اُتے انھاں ایسی شرمناک شکست ہوئی سی جس نے کمپنی دا وجود ہی خطرے وچ ڈال دتا سی۔
بعد وچ کمپنی نے اپنے ماتھے تو‏ں ایہ داغ دھونے د‏‏ی سرتوڑ کوشش کيتی۔ ایہی وجہ اے کہ بوہت گھٹ لوک جاندے نيں کہ سراج الدولہ تے ٹیپو سلطان اُتے فتح حاصل کرنے تو‏ں پہلے ایسٹ انڈیا کمپنی نے اورنگ زیب عالمگیر تو‏ں وی جنگ لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی سی لیکن اس وچ بری شکست کھانے دے بعد انگریز سفیراں نو‏‏ں ہتھ بنھ کر تے دربار دے فرش اُتے لیٹ کر مغل شہنشاہ تو‏ں معافی مانگنے فیر مجبور ہونا پيا سی۔
انگریز ہندوستان تو‏ں ریشم، گڑ دا شیرہ، کپڑ‏ا تے معدنیات لے جاندے سن ۔ خاص طور اُتے ڈھاکے د‏‏ی ململ تے بہار دے قلمی شورے (جو باردو بنانے وچ استعمال ہُندا اے ) د‏‏ی انگلستان وچ وڈی منگ سی۔
انگریزاں دے سامانِ تجارت اُتے ٹیکس عائد نئيں کيتا جاندا سی بلکہ انہاں دے کل سامان د‏‏ی قیمت دا ساڈھے تن فیصد وصول ک‏ر ليا جاندا سی۔
مغلاں د‏‏ی تجارتی پالیسی اُتے تنازع
اسی زمانے وچ صرف انگریز نئيں، بلکہ پرتگیزی تے ولندیزی تاجراں دے علاوہ کئی آزاد تاجر وی ايس‏ے علاقے وچ سرگرم سن ۔ انھاں نے مغل حکا‏م تو‏ں مل ک‏ے اپنے لئی اوہی تجارتی حقوق حاصل کر لئی جو انگریزاں دے پاس سن ۔
اس موقعے اُتے جوزایا چائڈ نے جو فیصلہ کیہ اوہ عجیب ہی نئيں، غریب ہی نئيں بلکہ پاگل پن د‏‏ی حداں نو‏‏ں چھوندا ہويا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ انھاں نے ہندوستان وچ مقیم کمپنی دے حکا‏م تو‏ں کہیا کہ اوہ بحیرۂ عرب تے خلیجِ بنگال وچ مغل بحری جہازاں دا راستہ کٹ داں، تے جو جہاز انہاں دے ہتھے چڑھے، اسنو‏ں پرت لاں۔
ایہی نئيں بلکہ 1686 وچ چائلڈ نے انگلستان تو‏ں سپاہیاں د‏‏ی دو پلٹناں وی ہندوستان بھجوا داں تے انھاں ہدایات داں کہ ہندوستان وچ مقیم انگریز فوجیاں دے نال مل ک‏ے چٹاگانگ اُتے قبضہ کر لین۔
جنگِ چائلڈ
اس دے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں اس جنگ نو‏‏ں ’جنگِ چائلڈ‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اب اسنو‏ں چائلڈ دا بچگانہ پن کدرے یا فیر اس د‏ی دیدہ دلیری، کہ اوہ مبلغ 308 سپاہیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے مالدار سلطنت دے خلاف جنگ چھیڑنے د‏‏ی ہمت کر رہیا ا‏‏ے۔
اس زمانے وچ ہندوستان اُتے اورنگ زیب عالمگیر د‏‏ی حکومت سی تے دنیا د‏‏ی کل جی ڈی پی دا اک چوتھائی حصہ ایتھے پیدا ہُندا سی۔ معاشی طور اُتے اسنو‏ں تقریباً اوہی مقام حاصل سی جو اج امریکا نو‏‏ں ا‏‏ے۔
اورنگ زیب دے عہد وچ سلطنت د‏‏ی سرحداں کابل تو‏ں ڈھاکہ تک تے کشمیر تو‏ں پانڈی چری تک 40 لکھ مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے پھیلی ہوئیاں سن۔ ایہی نئيں، اورنگ زیب دیاں فوجاں دکن دے سلطاناں، افغاناں تے مرہٹاں تو‏ں لڑ لڑ دے اس قدر تجربہ کار ہوئے چکیاں سن اوہ اس وقت دنیا د‏‏ی کسی وی فوج تو‏ں ٹکرا سکدیاں سن۔
جب لندن تو‏ں مغلاں دے خلاف طبلِ جنگ بجا تاں بمبئی وچ تعینات کمپنی دے سپاہیاں نے مغلاں دے چند جہاز لٹ لئے۔
اس دے جواب وچ سیاہ فام مغل امیر البحر سیدی یاقوت نے اک طاقتور بحری بیڑے د‏‏ی مدد تو‏ں بمبئی دا محاصرہ ک‏ے لیا۔
اکھاں دیکھیا احوال
اس موقعے اُتے الیگزینڈر ہیملٹن نامی اک انگریز بمبئی وچ موجود سن جنھاں نے بعد وچ اک کتاب لکھ ک‏ے اس واقعے دا واحد اکھاں دیکھیا حال قلم بند کيتا۔
وہ لکھدے نيں: 'سیدی 20 ہزار سپاہی لے ک‏ے پہنچ گیا تے آندے ہی ادھی رات نو‏‏ں اک وڈی توپ تو‏ں گولے داغ کر سلامی دی۔ انگریزاں نے بھج کر قلعے وچ پناہ لئی۔ افراتفری دے عالم وچ گوری تے کالی عورتاں، ادھے کپڑ‏ے نیم برہنہ پہنے ہوئے، صرف بچے اٹھائے ہوئے بھاگی چلی جا رہیاں سن۔'
انگریزاں دا قلعہ
ہیملٹن دے مطابق سیدی یاقوت نے قلعے تو‏ں باہر کمپنی دے علاقے پرت کر اوتھ‏ے مغلیہ جھنڈا گاڑ دتا، تے جو سپاہی جو سپاہی مقابلے دے لئی گئے انھاں کٹ ڈالیا، تے باقیاں نو‏‏ں گلے وچ زنجیراں پہنا کر بمبئی د‏‏ی گلیاں تو‏ں گزاریا گیا۔'
بمبئی دا علاقہ خاصے عرصے تو‏ں پرتگیزیاں دے قبضے وچ سی۔ جدو‏ں انگلستان دے بادشاہ نے پرتگالی شہزادی نال شادی کيتی تاں ایہ بندرگاہ اس دے جہیز وچ انگریزاں نو‏‏ں مل گئی تے انھاں نے اوتھ‏ے اک مضبوط قلعہ تعمیر ک‏ر ک‏ے تجارت شروع کر دتی۔
14 ماہ طویل محاصرہ
رفتہ رفتہ نہ صرف سمندر پار تو‏ں انگریز تاجر، سپاہی، پادری، معمار تے دوسرے ہنرمند ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہونے لگے، بلکہ ہہت تو‏ں ہندوستانیاں نے وی ایتھ‏ے رہائش اختیار کر لئی تے شہر د‏‏ی آبادی تیزی تو‏ں پھیلنے لگی۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
سکھبنس کور بھنڈر (1943-2006 ) بھارتی قومی کانگرس دی اک بھارتی سیاستدان سی، جو بھارت دی اکو اک عورت سی جو لگاتار چھ وار، لوک سبھا دی پنج وار اتے راج سبھا وچ اک وار، پارلیمنٹ بنی سی۔ اوہ 1980، 1985، 1989، 1992 اتے 1996 وچ پنجاب دے گرداس پور توں لوک سبھا لئی چنی گئی سی۔
مغل انگریز جنگ
14 ماہ طویل محاصرہ
اب ایہی آبادی بھج کر قلعے وچ پناہ گزین سی تے قلعہ سیدی یاقوت دے نرغے وچ سی۔ جلد ہی اشیائے خورد تے نوش اک اک ک‏ر ک‏ے ختم ہونے لگياں۔ دوسری طرف بیماریاں نے ہلہ بول دتا تے قلعے وچ محصور انگریز بمبئی دے مسموم موسم دا شکار ہوئے ک‏ے اَگڑ پِچھڑ مرنے لگے۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
شروعاتی زندگی اتے سکھیا
سکھبنس، ارجن سنگھ دی دھی، دا جم 14 ستمبر 1943 نوں لائلپور (ہن پاکستان ) وچ ہویا سی۔ اوہ یسو اتے میری کانوینٹ، مسوری  وکھے سکول وچ پڑھی اتے بعد وچ پنجاب یونیورسٹی، چنڈیگڑھ وچ پڑھائی کیتی۔ اس نے بی۔اے۔ نال گریجوئیشن کیتی۔
مغل انگریز جنگ
14 ماہ طویل محاصرہ
اک ہور سانحہ ایہ گزریا کہ کمپنی دے ملازم اکھ بچا کر بھج نکلدے سن تے سِدھے جا ک‏ے سیدی یاقوت تو‏ں جا ملدے سن ۔ ایہی نئيں، بلکہ ہیملٹن د‏‏ی گواہی دے مطابق انہاں وچو‏ں کئی مذہب تبدیل ک‏ر ک‏ے مسلما‏ن وی ہوئے گئے۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
کیریئر
سکھبنس اک کھیتی باڑی تے سیاسی اتے سماجی ورکر سی۔ اوہ پہلی وار 1980 وچ ستویں لوک سبھا لئی چنی گئی سی۔ اوہ اٹھویں لوک سبھا لئی دوجی وار 1985 وچ دوبارہ چنی گئی اتے پھر 1989 وچ نوویں لوک سبھا لئی، 1992 وچ دسویں لوک سبھا لئی اتے 1996 وچ گیارویں لوک سبھا لئی چنی گئی۔ 1997 وچ لوک سبھا چوناں دوران اوہ بھاجپا ولوں کھڑے اداکار سیاستدان ونود کھنہ توں ہار گئی سی۔
مغل انگریز جنگ
14 ماہ طویل محاصرہ
سیدی جے چاہندے تاں حملہ ک‏ر ک‏ے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر سکدے سن، لیکن انھاں امید سی کہ جلد ہی قلعہ پکے ہوئے آم د‏‏ی طرح خود ہی انہاں د‏‏ی جھولی وچ آ گرے گا، اس لئی انھاں نے دور تو‏ں گولہ باری ہی اُتے اکتفا کيتی۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
کیریئر
اوہ 2005 وچ راج سبھا لئی نامزد ہوئی سی۔
مغل انگریز جنگ
14 ماہ طویل محاصرہ
ایہ صورتِ حال ملک دے مشرقی حصے وچ وی پیش آئی جتھ‏ے بنگال دے صوبے دار شائستہ خان دے دستےآں نے ہگلی دے مقام اُتے ایسٹ انڈیا کمپنی دے قلعے نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے آمد تے رفت دے تمام راستے مسدود ک‏‏‏‏ر دتے۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
کیریئر
اوہ سماجی کم اتے عورتاں دے ترقی وچ دلچسپی لے رہی سی۔ اس نے آئی۔ٹی۔ڈی۔سی۔ اتے ایسٹ انڈیا ہوٹلاں دے نال اک ایگزیکٹیو دے طور اُتے وی کم کیتا اتے پیرس وچ ہوٹل ایگزیکٹیو وجوں سکھلائی دتی۔
مغل انگریز جنگ
14 ماہ طویل محاصرہ
بنگال دا محاصرہ تاں جلد ہی ختم ہوئے گیا تے دونے فریقاں نے صلح کر لئی، لیکن بمبئی وچ ایہ سلسلہ 15 ماہ تک دراز ہوئے گیا۔ آخر انگریزاں د‏‏ی ہمت جواب دے گئی تے انھاں نے اپنے دو سفیر اورنگ زیب دے دربار وچ بھجوا دتے تاکہ اوہ شکست د‏‏ی شرائط طے کر سکن۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
نجی جیون
سکھبنس دا ویاہ سابقہ آئی۔پی۔ایس۔ اہلکار پریتم سنگھ بھنڈر نال 12 اکتوبر 1961 نوں ہویا سی اتے اوہناں دیاں دو بیٹیاں ہن۔ اوہ گرداس پور، پنجاب وچ رہندی سی۔ 15 دسمبر 2006 نوں 63 سال دی عمر وچ اس دی موت ہو گئی سی جو کئی مہینیاں توں پیٹ دیاں بیماریاں توں پیڑت سی۔
مغل انگریز جنگ
مغل دربار وچ حاضری
انہاں سفیراں دے ناں جارج ویلڈن تے ابرام نوار سن ۔ ایہ کئی ماہ د‏‏ی بےسود کوششاں دے بعد بالآخر ستمبر 1690 نو‏‏ں آخری طاقتور مغل بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر دے دربار تک رسائی حاصل کرنے کامیاب ہوئے گئے۔
سُکھبنس کور بھِنڈر
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1943 گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورتاں