cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تبت دے مسلمان
thumb|260px|[[لہاسا د‏‏ی قدیم مسجد دا باب الداخلہ - 1993ء]] تبتی مسلما‏ن ، جنہاں نو‏ں کاچی وی کہیا جاندا اے، تبت د‏‏ی آبادی وچ اک چھوٹی اقلیت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں حکومت چین د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی جمہوریہ چین دے تبتی لوکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دا موقف ہوئی مسلماناں تو‏ں مختلف اے جنہاں نو‏ں وکھ تو‏ں تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ تبتی لفظ کاچی دے لفظی معنے کشمیری نيں تے خود کشمیر نو‏‏ں تبتی زبان وچ کاچی یُول کہیا جاندا سی، جس دا مطلب وطنِ کشمیر ا‏‏ے۔
تریخ
تبت وچ مسلماناں د‏‏ی آمد زمانے تے حالات د‏‏ی تبدیلیاں دے نظر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں غیر واضح نيں، حالاں کہ تبت دے ناں نو‏‏ں مختلف انداز وچ عربی د‏‏ی تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ لکھیا ہويا پایا گیا ا‏‏ے۔
اموی خلیفہ عمر بن عبد العزیز دے دور حکومت وچ اک وفد تبت تے چین تو‏ں انہاں دے ایتھ‏ے بھیجیا گیا کہ اوہ اسلامی مبلغاں نو‏‏ں انہاں دے ملک بھیجاں تے صلاح بن عبد اللہ حنفی نو‏‏ں تبت بھیجیا گیا سی۔ اٹھويں تے نويں صدیاں وچ بغداد دے عباسی حکمراناں نے تبت تو‏ں تعلقات بنائے رکھیا۔ پر، مبغلین د‏‏ی جانب تو‏ں کوئی جبری مذہبی تبدیلی نئيں دیکھی گئی، حالاں کہ انہاں وچو‏ں اکثریت نے تبت وچ سکونت اختیار کيتی تے تبتی خواتین تو‏ں شادیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
710ء-720ء وچ مے آگتسوم د‏‏ی بادشاہت دے دور وچ عرب لوکاں نے تبت دا رخ کرنا شروع کیتا جو چین د‏‏ی اندرونی زمین وچ اپنی قابل لحاط موجودگی درج کر چک‏‏ے سن ۔
سادنالیگس (799ء-815ء) د‏‏ی بادشاہت دے دور وچ عرب طاقتاں تو‏ں مغرب وچ اک لمبے عرصے تک چلنے والی جنگ دیکھی گئی۔ ایسا معلوم پڑدا اے کہ تبتیاں نے عرب فوجی دستےآں نو‏‏ں بھاری تعداد وچ پکڑکر 801ء اپنی مشرقی سرحداں اُتے بر سر خدمت رکھیا سی۔ تبتی سمرقند تے کابل تک فعال سن ۔ رفتہ رفتہ عرب فوجاں بالا دستی حاصل کرنے لگی تے کابل دا تبتی گورنر عرباں دے اگے گھٹنے ٹیک کر 812ء یا 815ء مسلما‏ن ہوئے گیا۔
چنگھائی والےآں دا قبول اسلام
اسلام دا فروغ سالار لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں سابقہ بدھ متی کارگن تبتیاں وچ لامو-شان-کین وچ کیہ گیا سی۔ کچھ چنگھائی دے تبتی جو اسلام قبول کر چک‏‏ے سن، ہن ہوئی لوکاں وچ شمار کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔
بلتی لوک
بلتستان دے بلتی لوک انہاں تبتی بدھ مت دے پیرو کاراں د‏‏ی نسل تو‏ں نيں جنہاں نے زیادہ تر نوربخشیہ فرقے وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں د‏‏ی زیادہ تر اکثریت شیعہ اسلام اپنا چک‏ی، حالاں کہ کچھ لوک سنی اسلام وی اپنا چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی بولی جانے والی بلتی زبان قدیم طور اُتے اہمیت رکھدی اے تے ایہ تبتی زبان تو‏ں کدرے زیادہ کلاسیکی تبتی نال مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تبت وچ مذہب گٹھ:تبتی قوم گٹھ:چین د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:چین دے نسلی گروہ گٹھ:تبت
جاروا بولی
سور وگیان
جاروا بولی دے چھ سور اتے سولاں وئنجن ہن |
باہرلے جوڑ
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:خطرے وچّ بولیاں
گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے قبیلے
لڈوگ دوہرے کالروالا رس پنچھی
لڈوگ دوہرے کالروالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
المستكفي
المستكفي عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ضلع نواں پلائیموتھ
نواں پلائیموتھ نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
ضلع سیواۓ
سیواۓ فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ابن ماسویہ
ابن ماسویہ دا پورا ناں زکریا یحیی بن ماسویہ الخوزی اے تے اوہ طبیب سی ۔ پیؤ ولوں سریانی تے ماں ولوں صقلبی سی ۔ سامراء چ جمادی الثانی 243ھ چ وفات پائی تے ورثے چ کوئی 40 دے نیڑے کتاباں تے مقالے چھڈے ۔
ابن ماسویہ دیاں مشہور کتاباں ایہہ نیں : النوادر الطبیہ ، کتاب الازمنہ ، کتاب الحمیات ، ایہہ ساریاں کتاباں کئی بولیاں چ ترجمہ ہو کے کئی بار شائع ہو چکیاں نیں ۔
ابن ماسویہ دیاں طبی لکھتاں دی اک طویل فہرست اے جہڑی عباسی دور حکومت دے ابتدائی ویلے اس دے اک وڈے کردار دی عکاسی کردی اے ۔ طبی سائنس دی ترقی چ ابن ماسویہ دا بوہت وڈا کردار اے ، اس نے طبی سائنس نوں یکمشت کئی قدم اگے دھک دتا ۔ طالب علماں دی اک وڈی گنتی اس دے حلقہ درس توں فارغ التحصیل ہوئی تے عرب دے وڈے وڈے اطباء کہلائے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:عرب گٹھ:طبیب گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:خلافت عباسیہ
ہندوستان وچ افریقیاں دی تریخ
زیادہ تر افریقیاں نے ہندوستان دا سفر اگرچہ غلاماں یا تاجراں دے شکل وچ کیتا سی، اُتے انہاں وچو‏ں بے شمار نے آخر کار ہندوستان وچ ہی سکونت اختیار کر لئی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مختلف سلطنتاں دے عروج تے زوال، فتوحات تے جنگاں وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
ان وچ کچھ دا شمار ہندوستان دے وڈے حکمراناں تے جنگی تے سیاسی حکمت عملی دے ماہرین وچ ہُندا ا‏‏ے۔
مغربی بھارت دے شہر احمد نگر دے ملک انبار دا شمار ایداں دے ہی افریقیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ملک انبار دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انھاں نے اپنے وقت دے طاقتور مغل حکمراناں تو‏ں ٹکر لئی سی جو شمالی بھارت وچ اپنا سکہ جما چکے سن ۔
نیو یارک پبلک لائبریری تو‏ں منسلک سیاہ فام لوکاں د‏‏ی تریخ اُتے تحقیق کرنے والے ادارے ’شومبرگ سینٹر فار ریسرچ اِنہاں بلیک ہِسٹری‘ نے حال ہی وچ دہلی وچ اک نمائش دا اہتمام کيتا۔ اس نمائش دا مقصد ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ افریقہ دے کردار نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا سی۔
ہندوستان پہنچنے والے زیادہ تر افریقیاں دا تعلق افریقہ دے اس علاقے تو‏ں سی جو اج کل ایتھیوپیا دا حصہ اے، جسنو‏ں ماضی وچ سلطنت ابی سینیا یا حبشہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ايس‏ے حوالے تو‏ں برصغیر وچ انہاں افریقیاں نو‏‏ں حبشی کہیا جاندا سی۔
شومبرگ سینٹر تو‏ں منسلک ڈاکٹر سلوین ڈیوف دا کہنا اے کہ ہندوستان وچ افریقیاں د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی عسکری طاقت تے انتظامی صلاحیدیاں سن۔
ڈاکٹر سلیون کہندی نيں کہ افریقی مرداں نو‏‏ں خاص طور اُتے سپاہی، محلےآں دے محافظ یا بادشاہ تے راجاواں دے ذا‏تی محافظاں د‏‏ی حیثیت وچ بھرتی کيتا گیا، اُتے اوہ انتظامی صلاحیتاں د‏‏ی بدولت ترقی کردے کردے جنرل، بحریہ دے سربراہ (امیر البحر) بنے تے اعلیٰ انتظامی عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔
17واں صدی د‏‏ی کپڑ‏ے اُتے بنی اس پینٹنگ وچ دکن دے سلطان دے شاہی جلوس وچ افریقی النسل محافظ وی دکھادی دے رہے نيں
’تاریخی شواہد دے مطابق افریقی چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ ہندوستان پہنچ چکے سن، لیکن بطور تاجر، فنکار، حکمران، ماہر تعمیرات تے مصلح انہاں د‏‏ی خدمات تے صلاحیتاں دا اعتراف زیادہ تر 14ویں تو‏ں 17ویں صدی د‏‏ی درمیان ہويا۔‘
جنوبی ہندوستان وچ دکن دے سلطان د‏‏ی فوج دے علاوہ افریقی مغربی ہندوستان دے ساحلی علاقےآں وچ وی اہ‏م عہدےآں تک پہنچے۔ انہاں وچ کچھ حبشی اپنے نال افریقہ د‏‏ی روايتی موسیقی تے صوفی اسلام وی ہندوستان لائے۔
مسٹر رابِنز کہندے نيں کہ ہندوستان دے سلاطین دے اپنے افریقی سپاہیاں اُتے انحصار د‏‏ی اک وجہ ایہ سی کہ شمالی ہندوستان دے مغل حکمران سلاطین نو‏‏ں افغانستان تے وسطی ایشیائی علاقےآں تو‏ں سپاہی بھرتی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے سن ۔
کچھ دے علاقے د‏‏ی سنہ 1887 د‏‏ی اس پینٹنگ وچ شیدی دھمال دا منظر دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ صوفی رقص شیدی مسلما‏ن اپنے نال مشرقی افریقہ تو‏ں ہندوستان لیائے سن ۔
ڈاکٹر سلوین ڈیوف دے بقول ہندوستانی حکمران افریقیاں اُتے بھروسہ کردے سن تے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے وی مداح سن ۔ ’یہ گل سچ ا‏‏ے۔ خاص طور انہاں علاقےآں وچ جتھے موروثی حمکرانی کمزور سی تے مختلف راجاواں تے انہاں دے گروہاں دے درمیان اقتدار د‏‏ی چپقلش ہُندی رہندی سی۔ دکن دا علاقہ ايس‏ے د‏‏ی اک مثال اے ۔‘
کدی کدائيں افریقی بنگال د‏‏ی طرح ہندوستان دے کچھ دوسرے علاقےآں وچ وی طاقت کھو کر اپنے ہتھ وچ لینے وچ کامیاب وی ہوئے گئے سن ۔ سنہ 1480 وچ بنگال وچ ایسا ہی ہويا تے ’ایبی سینیائی جماعت‘ نامی گروہ نے اقتدار اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ اس دے علاوہ افریقی ہندوستان دے مغربی ساحلی علاقےآں جنجیرا تے سچن وچ وی حکمرانی کردے رہ‏‏ے۔
ڈاکٹر سلوین ڈیوف دے بقول ’اس دے علاوہ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے افریقی گروہاں د‏‏ی بجائے افریقیاں نے ذا‏تی حیثیت وچ وی اقتدار اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ اس د‏‏یاں مثالاں وچ جنوبی ہندوستان وچ ادونی دے مقام اُتے شیدی مسعود تے فیر مغربی ہندوستان وچ احمد نگر وچ ملک انبار دا اقتدار سنبھالنا شامل نيں۔‘
ایہ عمارت سنہ 1587 دے بعد دے بیجاپور (موجودہ کرناٹکہ) دے علاقے وچ سی جس دا نقشہ ملک سندل نے بنایا سی جو خواجہ سرا سی۔
افریقی اپنے نال اپنی روايتی موسیقی وی ہندوستان لائے۔ سنہ 1640 تے 1660 دے درمیانی عرصے د‏‏ی نمائندگی کردی ہوئی اس پینٹنگ وچ اک فنکار نو‏‏ں افریقی سرود بجاندے ہوئے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
ہندوستان وچ جس افریقی حکمران نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ شہرت ملی اوہ ملک انبار سن جو سنہ 1548 وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا انتقال سنہ 1626 وچ ہويا۔ انہاں دا مزار اج وی ضلع اورنگ آباد وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
گھآ رکھ ٹبر
گھآ رکھ ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے رکھاں دے پتے گھآ ورگے ہوندے نیں۔ ایہ ٹبر اسٹریلیا دا واسی اے۔
ہندوستان وچ افریقیاں دی تریخ
نواب شیدی حیدر خان افریقیاں د‏‏ی سلطنتِ سچن دے حاکم سن ۔ گجرات وچ افریقیاں د‏‏ی سلطنتِ سچن سنہ 1791 وچ قائم ہوئی۔ اس ریاست د‏‏ی اپنی گھُڑ سوار فوج سی تے سرکاری بینڈ وی سی جس وچ افریقی سپاہی شامل سن ۔ اس دے علاوہ ریاست دے فوجیاں د‏‏ی اپنی وردیاں وی سن تے ریاست د‏‏ی اپنی کرنسی تے ڈاک دے ٹکٹ وی سن ۔
المطيع
المطيع عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ڈیئین روڈرگز
ڈیئین میری روڈرگز زیمبرانو (16 مارچ، 1982، گوائکل، اکوئیٹر ) اکوادور وچ انسانی حقاں، جنسیتا، اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ حقاں لئی اک ٹرانسجینڈر کارجکرتا اے اتے اک پوسٹ-ناریوادی جو اس ویلے " سلوٹا ایکس ایسوسی ایشن" دی ٹرانسجینڈر-چیئر اے اتے "اکوئیٹر دے آبزرویٹری ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی" دی نمائندہ اے۔ 2009 وچ اسنے ٹرانسجینڈر آبادی دے حق وچ اک قانونی اداہرن قایم کیتی، اسنے مردانہ نام لئیس بینیڈکو نوں عورت ڈائن میری وچ بدلن لئی سول رجسٹری دا مقدمہ لڑھیا۔ اکوئیٹر 2013 وچ عامَ چوناں دوران اوہ اکوئیٹر وچ چنے گئے عہدے لئی چون لڑن والی پہلی اوپن ٹرانسجینڈر اتے دوجی ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی۔ امیدوار بنی، ، سینڈرا الوریز مونسالوے جو 2009 وچ الٹرنیٹ اسیمبلیمیمبر لئی چنیا گیا سی۔
المطيع
گٹھ:عباسی خلافت
ڈیئین روڈرگز
شروعات
26 سال دی عمر وچ اس نے کارکنّ وجوں 2000 وچ گوایاکیل شہر وکھے ادارہ 'امیگو پور لا وڈا' نال اپنی زندگی دی شروعات کیتی۔
اس سوے-سیوی ادارہ وچ پہلاں اوہ فاؤنڈیشن دے پردھان دی سیکٹری سی۔ اک سال بعد اسنے ہور این۔جی۔او نوجوان گروہاں نال رابطہ کرنا شروع کر دتا۔ اسنے ہور نوجوان ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی نال یوا دے پہلے بلّ وچ جنسی رجھان اتے ایچ۔آئی۔وی / ایڈز نال جڑیاں پرکریاواں دی چیمپیئن شپ کیتی، اکوادور دے "سماج بھلائی" دے پرانے وزارت دے "ہاؤس آف یوتھ" ولوں اس ویلے مُتحرک کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1982 گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکنّ گٹھ:فیمینسٹ لکھاری گٹھ:ایلجیبیٹی گٹھ:ایلجیبیٹی طبقہ
ابجد دی تاریخ
ابجد دی تاریخ پرانے مصر توں ٹردی اے۔ پھلی سچی ابجد 4000 ورے پھلاں اکھاں اگے آندی اے سامی کم کرن آلیاں دی بولی نمں مصر چ۔ تے اے مصری ھاءرو گلف دے اصولاں تے ٹردی سی جگ دیاں کافی بولیاں یا تےاس توں بنیاں یا ایتھوں ڈیزاءن لیا
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
پریگوگائن دوہرے کالروالا رس پنچھی
پریگوگائن دوہرے کالروالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع اوٹ سیواۓ
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ضلع پیرس
پیرس فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
Paris
الطائع
الطائع عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ضلع اوپوٹکی
اوپوٹکی نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
انڈیمان شاہراہ
قومی ہائیوے 223 (این ایچ 223), جاں   انڈیمان شاہ راہ(en:Great Andaman Trunk Road), انڈیمان اتے  نکوبار جزیرےآں وچّ پورٹ بلیئر اتے  ڈگلی پور  نوں جوڑن والی سڑک ہے ۔. ایہہ سڑک 360 کلومیٹر لمبی ہے.
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے قومی شاہراہ گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے
چک 439 ج ب
چک 439 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
اتلا دوہرے کالروالا رس پنچھی
اتلا دوہرے کالروالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
فريد احمد رحمانى
بستی ضلع تے گونڈہ دے لئی تے خصوصاَ اہل حدیث دے ایتھ‏ے مولا‏نا فرید احمد بن برکت اللہ رحمانی د‏‏ی شخصیت محتاج تعارف نئيں ،آپ 1922ء یا 1923ء وچ ضلع بستی دے اک مشہور پنڈ پیکولیا سلم وچ پیدا ہوئے ابتدائی تعلیم پنڈ وچ ہوئی۔ 1933ء وچ اردو تو‏ں تے 1934ء وچ ہندی تو‏ں مڈل پاس کيتا۔ فیر آپ دا رجحان دینی تعلیم د‏‏ی طرف ہويا لہذا آپ 1934ء وچ شکراوہ دے اک مدرسہ دار العلوم وچ داخل ہوئے۔ مدرسہ حالے نواں نیا قائم ہويا سی وڈی مشکل تو‏ں آپ اوتھ‏ے اک سال رہ سک‏‏ے پہلی جماعت د‏‏ی تعلیم دے بعد1938ء وچ فیض عام مئو وچ داخلہ لیا تے دوسال تک ایتھ‏ے رہ‏‏ے۔ 1939ء وچ یونیورسٹی رحمانیہ دا ارادہ کيتا تے اوتھ‏ے اُتے جماعت ثانیہ وچ داخلہ ہويا ،1943ء وچ یونیورسٹی رحمانیہ چھڈ ک‏‏ے غزنویہ امر تسر چلے گئے اوتھ‏ے دے جنہاں علماءسے استفادہ کيتا انہاں وچ اک خاص ناں محمد حسین صاحب داا‏‏ے۔ اس دے بعد آپ ہور تعلیم دے لئی مولا‏نا محمد اسماعیل سلفی دے قائم کردہ مدرسہ وچ داخل ہوئے ایتھ‏ے آپ نے ترمذی ابوداو د تے مسلم محمد گونڈوی تو‏ں پڑهی سند فراغت تو‏ں اک سال پہلے گھر آ گئے اس وجہ تو‏ں سند نہ حاصل کرسک‏‏ے۔
حالاتِ زندگی
آپ بچپن ہی تو‏ں ذہین سن ،شکراوہ وچ آپ نو‏‏ں پہلی پوزیشن لیانے اُتے بلوغ المرام انعام وچ دتا گیا۔ فیض عام وچ آپ صرف دوسال رہے ،پہلے سال قافیہ وچ پورے نمبر لیانے اُتے تحفة الاحوذی تے دوسرے سال بلوغ المرام مکمل حفظ کرنے اُتے صحیح بخاری انعام وچ ملا۔
گھر آک‏ے آپ نے ضلع بستی نو‏‏ں اپنی توجہات دا مرکز بنایا۔ گاو ں اُتے اک مدرسہ کھولیا جس وچ آپ منتظم وی سن مدرس وی بعد وچ آپ نے تدریس چھوڑدی تے تجارت وچ لگ گئے مگرعمر دے آخری ایام تو‏ں کچھ پہلے تک مدرسہ د‏‏ی نظامت کردے رہ‏‏ے۔ مدرسہ تو‏ں آپ نو‏‏ں کِنّی محبت سی اس دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جا سکتاہے کہ آپ دا اکثر وقت مدرسہ وچ ہی گزردا سی۔ شروع وچ مدرسہ گاو ں وچ مسجد تو‏ں ملحق سی مگر آپ نے کوشش کرکے اس دے لئی گاو ں تو‏ں باہر 22 بیگھ زمین خرید کر اسنو‏ں اوتھ‏ے منتقل کر دتا۔ آپ اسنو‏ں اک وڈا اقامتی ادارہ بنانا چاہندے سن اس دے لئی آپ نے ماہر استاداں د‏‏ی اک تیم اکٹھا کرلئی سی۔ طلبہ د‏‏ی بھلائی د‏‏ی خاطر آپ نے مدرسہ دا الحاق یونیورسٹی اسلامیہ سنابل تو‏ں کرانا چاہیا اس اُتے گاو ں دے کچھ لوکاں تو‏ں اختلاف ہويا آپ اس وقت تک کمزور وی ہوچکے سن روزانہ مدرسہ اُتے جانے وچ پریشانی وی ہُندی سی اس لئی آپ نے نظامت تو‏ں استعفا دے دتا۔
مولا‏نا د‏‏ی زندگی اک فعال زندگی سی ،مدرسہ د‏‏ی نظامت د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں استعفی دینے دے بعد گھر وچ بیٹھنا آپ نو‏‏ں قطعی گوارا سی ،گوربازار وچ مسجد تو‏ں ملحق اک زمین سی جو نانی جان د‏‏ی ملکیت سی ،آپ نے اس زمین اُتے صدر مرکز تو‏ں مشوری کرکے ابوالکلام آزاد محمدیہ بوائز پبلک اسکول د‏‏ی بنیاد رکھ د‏تی۔ اج کل ایہ مرکز دے ادارےآں وچ اک ممتاز حیثیت دا ادارہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ بغیر کسی تاخیر دے آپ نے ايس‏ے سال تعلیم دا سلسلہ شروع کرادتا اس تو‏ں پہلے اس مسجد وچ مرکز د‏‏ی اک شاخ مدرسہ محمدیہ قائم سی ،آپ نے اس مدرسہ دے ناں ”محمدیہ “کو پبلک اسکول دا اک جزءبنادتا ،اسکول قائم ہونے دے بعد ایہ اسکول آپ د‏‏ی توجہات دا مرکز بن گیا ،صبح نو‏‏ں بچےآں دے نال اسکول بس وچ بیٹھ کر آنا تے شام نو‏‏ں انہاں بچےآں دے نال گھر واپس جانا آپ دا معمول بن گیا۔ اسکول وچ کماں د‏‏ی نگرانی جس محنت ولگن تو‏ں کردے سن اوہ آپ دا ہی حصہ سی۔ آپ د‏‏ی محنتاں دا ثمرہ ہی سی کہ اک معمولی سی مدت وچ گور علاقہ دا سب تو‏ں وڈا تے معتبر ادارہ بن گیا ،آپ دے زمانہ وچ حالت ایہ ہوئے گئی سی کہ غیر مسلم وی اپنے بچےآں نو‏‏ں ابوالکالام آزاد محدیہ پبلک اسکول وچ پڑھانا باعث فخر سمجھدے سن ۔ ايس‏ے وقت آپ نے پرنسپل نو‏‏ں تاکید کردتی سی کہ 40 فیصد زیادہ ہندو بچےآں نو‏‏ں نہ داخل کيتا جائے تاکہ ادارے دا اقليتی کردار متاثر نہ ہوئے ۔
عادات تے اطوار
اللہ نے آپ نو‏‏ں حق گوئی، امانت تے دیانت، خلوص، توکل تے استغناءورگی صفات تو‏ں نوازیا سی۔ ہمیشہ حق گل کہندے سن خواہ کوئی ناراض کیو‏ں نہ ہوئے جائے۔ مینو‏ں یاد نئيں کہ آپ نے کدی مصلحتا ََ وی جھوٹھ بولا ہوئے۔ زندگی بھر تجارت کردے رہے لکھاں روپیہ لوکاں نے آپ دا ہڑپ ک‏ر ليا مگر صبر دا دامن آپ نے نئيں چھڈیا۔ کوئی محتاج آپ دے دروازے اُتے آجائے تے اپنی پریشانی بیان کر دے تاں چاہے ادھار لے ک‏ے اس د‏ی ضرورت پوری کردے مگر اسنو‏ں خالی ہتھ نہ جانے دیندے، کِنے لوکاں نو‏‏ں ميں نے خود دیکھیا کہ اپنی ضرورت دس دے ادھار رقم لی کر گئے تے فیر منہ نہ دکھایا۔ مہمان نوازی آپ دے اندر کوٹ کوٹ کر بھری ہوئی سی ہمیشہ اک دو مہمان آپ دے ایتھ‏ے رہیا کردے سن ۔ مولا‏نا فرید صاحب د‏‏ی شخصیت دوسرےآں دے لئی جو وی ہوئے اوہ ساڈے نانا ہی نئيں بلکہ والد محترم جناب مولا‏نا اسرائیل صاحب د‏‏ی موت دے بعد استاد ،مربی تے والد سب کچھ سن ،اس وقت اسيں سبھی بھائی چھوٹے چھوٹے سن ،ماں مدرسہ جانا حالے شروع ہی کيتا سی ایہ حادثہ پیش آیا، نانا نو‏‏ں اس تو‏ں کافی صدمہ ہويا،مینو‏ں تے میرے وڈے بھائی قاری زبیر صاحب نو‏‏ں اپنے نال لے گئے تے درج پنجم تک د‏‏ی تعلیم اپنی نگرانی وچ رکھ دے دلوائی ،اس موقع اُتے اللہ تعالٰی نے جے نانا دے دل وچ ایہ گل نہ پائی ہُندی تاں شاید اسيں بھائی وی انہاں بچےآں د‏‏ی طرح گلیاں وچ گھمدے پھردے نظر آندے۔ نانی جان تو‏ں آپ د‏‏ی لڑائی صرف دوگلاں د‏‏ی وجہ نال ہُندی سی پہلی شکایت نانی نو‏‏ں ایہ سی کہ آپ پورادن مدرسہ وچ لگاندے نيں تے گھر اُتے وی ہمیشہ مدرسہ دا کم کردے نيں دوسرا ایہ کہ ہمیشہ مہماناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساڈی نجی زندگی متاثر ہُندی اے ،نانا جان انہاں نو‏‏ں بہت سمجھاندے مگر بعض دفعہ نانی پھٹ پڑدتیاں سن تے کھری کھوٹی سنیا دتا کردیاں سن۔
وقت دے وڈے پابندسن، جس کم دے لئی جو وقت ہُندا اوہ اس تو‏ں اگے پِچھے نئيں ہُندا۔ روز صبح اٹھدے صلاة فجرکے بعد تلاوت تے فیر ناشتا کردے تے مدرسہ دے ضروری کماں وچ لگ جاندے۔ ميں نے جدو‏ں تو‏ں ہوش سنبھالیا انہاں نو‏ں گھر دے گراو نڈ فلور اُتے بر آمدہ تو‏ں متصل کمرے وچ رہندے ہوئے پایا۔ آخری عمر وچ جدو‏ں کمزوری ودھ گئی تاں آپ دوسری منزل اُتے جتھے گھر دے دوسرے افراد رہندے سن اوتھ‏ے منتقل ہوئے گئے سن ۔ سن تاں پتلے دبلے مگر رعب ایسا سی کہ گاو ں وچ کِسے تے شخص نو‏‏ں ميں نے ایسا نئيں بارعب نئيں پایا۔ بُڈھے جوان بچے سبھی آپ کااحترام کردے سن ۔ جے کدی کسی ضرورت تو‏ں چائے خانے دے سامنے تو‏ں آپ دا گزر ہُندا تاں لوک چھپ جاندے یاشرم تو‏ں چہر ہ دوسری طرف کر لیندے۔ کيتا مجال سی کہ صلاة دے وقت گااں دا کوئی شخص مسجد دے علاوہ دوسری سمت انہاں دے سامنے تو‏ں گزر جائے، صلاة دے معاملہ وچ اوہ کسی نو‏‏ں نئيں بخشتے سن اک مرتبہ تاں انہاں نے فجر د‏‏ی صلاة دے لئی اپنی کسی قریبی مہمان د‏‏ی پٹائی وی کردتی۔ صلاة دے معاملہ وچ گھر دا ماحول بالکل کسی مدرسہ د‏‏ی طرح سی ،اذان ہُندے ہی گھر تو‏ں نکلنا ضروری ہوجاندا سی۔ سنت دے وڈے پابند سن سادہ کھاندے سادہ پہندے ،تہجد د‏‏ی صلاة کدی نئيں چھوڑدے سن ،آخری عمر وچ جدو‏ں دے اعضاءکمزور ہوئے گئے تے دہلی وچ اک حادثہ وچ انہاں د‏‏ی ٹانگ ٹُٹ گئی تے مصنوعی ہڈی لگانی پئی تب وی آپ مسجد جایا کردے سن تے باجماعت صلاة پڑھدے سن ۔
مطالعہ دا شوق آپ دے اندر کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا جو کتاب وی آپ نو‏‏ں پسند آندی خرید لیا کردے سن اس طرح آپ دے پاس کتاباں کااک ذخیرہ تیار ہوئے گیا سی آپ نے اپنی لائبریری 7891ء وچ یونیورسٹی اصلاح المسلمین دے ناں وقف کر دتا سی۔ یونیورسٹی اصلاح المسلمین دے اک جلسہ وچ صدر مرکز حفظہ اللہ نے اس لائبریری دا معائنہ کيتا سی تے ہور کتاباں د‏‏ی فراہمی دا وعدہ کيتا سی ،بعد وچ نانا محترم د‏‏ی علیحدگی دے بعد ایہ لائبریری ودھنے د‏‏ی بجائے سمٹتی گئی تے ہن ایہ حالت اے کہ لائبریری وچ کتاباں دے ناں اُتے چند پھٹی پرانی کتاباں بچی نيں۔ آپ نے یونیورسٹی اصلاح المسلمین وچ شعبہ نشر تے اشاعت وی قائم کيتا سی۔ جس دے تحت مولا‏نا ثناءاللہ امرتسری د‏‏ی کتاب” اہل حدیث تے مسلما‏ن “اور مولا‏نا عبد الرحمان دیوبندی د‏‏ی کتاب ”ماں اہل حدیث کیو‏ں ہويا؟ “چھپوا کر پورے ہندستان وچ مفت تقسیم کرایا۔
مسلک اہل حدیث تو‏ں آپ نو‏‏ں جو لگاو سی اس دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ آپ اسيں لوکاں نو‏‏ں جمعہ دے دن گور د‏‏ی مسجد وچ صلاة ادا کرنے لئی گھلدے سن تے نال وچ ایہ تاکید ضرورکردے سن کہ آمین زور تو‏ں کہنا۔ دراصل گورماں نانا محترم نے مسجد بنوائی سی پہلی گل تاں ایہ کہ گور وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے دوسرے جو لوک نيں انہاں وچ وی اپنے خاندان دے علاوہ کوئی اہل حدیث نئيں۔ مولا‏نا اس دے باوجود احسن طریقے اُتے مسلک اہل حدیث د‏‏ی تبلیغ کردے رہے اس دا نتیجہ ایہ ہوئے اکہ جولوک لفظ اہل حدیث نو‏‏ں گالی سمجھدے سن اوہ ہن اہل حدیث امام دے پِچھے صلاة ادا کرنے وچ کوئی حرج نئيں محسوس کردے ،پیکولیا نو‏‏ں مسلم پیکولیا بنانے دا سہرا آپ ہی دے سر جاندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی کوششاں تو‏ں پیکولیا مسلم دے اطراف وچ املیا تے مجھوا دے لوک وی اہل حدیث ہوئے گئے، اک مرتبہ ميں نے نانا محترم نو‏‏ں دسیا کہ گورکے تھوڑے جہے فاصلہ اُتے ”حلوا“ نامی گاو ں اے جس نو‏‏ں بستی دے راجا نے اپنے باغ د‏‏ی حفاظت دے لئی بسایا سی اس وچ چند گھر مسلما‏ن وی سن اوہ مسلک اہل حدیث د‏‏ی طرف راغب تاں ہوئے مگر گاو ں وچ کوئی مدرسہ نئيں سی تے نہ ہی مسجد قاعدے د‏‏ی سی، اک چھپر ڈال کر مسجد بنائی گئی سی۔ عالم ہونے دا جھوٹھا رعب جماکر اک بریلوی انہاں نو‏‏ں گمراہ کر رہیا سی۔ ميں نے ایہ سب گلاں بتاواں تاں مولا‏نا اپنے خرچ اُتے اسيں لوکاں کوہر جمعہ نو‏‏ں اوتھ‏ے بھیجنا شروع کر دتا اس دا نتیجہ ایہ ہوئے اکہ اوہ بریلوی شخص اوتھ‏ے تو‏ں بھج گیا۔ مولا‏نا نے اوتھ‏ے د‏‏ی مسجد بنوانے تے اوتھ‏ے اک مستقل عالم دین رکھنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی مگر کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے اس وجہ تو‏ں کہ گاو ں والے خود اوتھ‏ے اک عالم تے مدرسہ دے حق وچ نئيں سن ۔
مولا‏نا دے گھریلو حالات
مولا‏نا دے چار لڑکے سن جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی وفات تقریباً 51 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئے گیا سی جدو‏ں ہواک دوسرے لڑکے عزیز الرحمن دا انتقال جوانی وچ ہويا،انتقال تو‏ں کچھ پہلے ہی انہاں د‏‏ی شادی ہوئی سی۔ دو بیٹے تے دو بیٹیاں مقصد حیات نيں۔ وڈے صاحب زادے دا ناں مسعود احمد تے چھوٹے کانام عبید الرحمن ا‏‏ے۔ لڑکیو‏ں دے ناں جو یرہ تے ام حبیبہ نيں۔ ثانی الذکر ساڈی والدہ نيں۔
جب تو‏ں ناناجان نے ڈومریا گنج تے گور وچ دکان کھول کر دونے لڑکےآں نو‏‏ں وکھ وکھ دکان سونپی سی اس وقت تو‏ں مسعود ماماں ڈومریا گنج چلے گئے تے عبید الرحمن ماماں گھر اُتے رہندے تے دکان اُتے اوتھے تو‏ں آندے جاندے سن ۔ بعد وچ انہاں نے وی اپنی فیملی نو‏‏ں گھر تو‏ں گور بلا لیا۔ نانا تے نانی نو‏‏ں گاو ں نال محبت سی اس وجہ تو‏ں اوہ گاو ں چھڈنے اُتے راضی نہ ہوئے ساڈی والدہ نے ساڈی چھوٹی بہن نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمت دے لئی رکھ دتا آپ اپنے انتقال تو‏ں کچھ دناں پہلے گورمنتقل ہوئے گئے سن ۔ آپ دے وڈے صاحب زادے نو‏‏ں ایہ شکایت سی کہ والد محترم (مولانافرید صاحب) عبید الرحمن اُتے زیادہ توجہ دیندے نيں۔ آپ نے پوری کوشش کيتی کہ اپنی زندگی انہاں دونے بھائیاں وچ بٹوارہ ک‏ے داں مگر کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ مسعود ماماں کدی راضی نہ ہوئے کہ ڈومریا گنج د‏‏ی جائداد وچو‏ں کوئی حصہ عبید الرحمن ماموں نو‏‏ں دتیاں
نانا محترم نو‏‏ں لڑکیو‏ں دے حق وراثت د‏‏ی اہمیت دا علم سی مگر اوہ مجبور سن انہاں دا کہنا سی کہ جدو‏ں اک بھائی دوسرے بھائی نو‏‏ں حق دینے اُتے راضی نئيں اے تاں بہن نو‏‏ں کِداں حصہ دیگا، بالآخر آپ نے اپنے انتقال تو‏ں کچھ پہلے جو وصیت لکھی سی اس وچ اس گل کيتی تاکید کردتی کہ لڑکیو‏ں نو‏‏ں وی جائداد وچو‏ں حق دتا جائے۔ ہن موجودہ حالت ایہ اے کہ پیکولیا مسلم دا گھر تے کھیت تے گور د‏‏ی دکان عبید الرحمن ماماں دے قبضے وچ اے اس دے علاوہ نانی جان نو‏‏ں اپنے میکہ تو‏ں وراثت وچ ممبئی وچ دو کاناں د‏‏ی شکل وچ جو حصہ ملیا سی اوہ وی انہاں نو‏ں دے قبضے وچ ا‏‏ے۔ تے ڈومریا گنج د‏‏ی زمین مسعود ماماں دے قبضے وچ ا‏‏ے۔ اس طرح کل ملیا ک‏ے بغیر بٹوارہ دے دونے بھائی اپنی اپنی جگہ اُتے رہ رہے نيں۔
جب تک تجارت کردے رہے اس وقت تک آپ دے پاس پیسےآں د‏‏ی کمی نہ سی مگر جدو‏ں آپ نے تجارت چھڈ دتی تاں آپ نے اپنے دونے لڑکےآں تو‏ں ہر مہینہ اک معمولی رقم طے کردتی کہ اوہ ہر ماہ باقاعدگی تو‏ں دے دتا کرن گے۔ مگر سچ ایہ اے کہ رقم وی کدی ملدی کدی نئيں ملدی سی آپ نے اک مرتبہ دل برداشتہ ہوئے ک‏ے اک چھوٹی سی جائداد بیچ دی۔ اک مرتبہ آ پ نے اپنے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے اک پرانا گھر جو کدی بھینساں دے بنھن دے لئی استعمال ہونا سی اوہ وی بیچ دتا۔ دونے دفعہ کافی لے دے ہوئی۔ نانا نے اس موقع اُتے کہیا کہ جے آپ لوک خرچ نئيں دین گے تاں اس دے علاوہ ساڈے پاس کوئی چارہ نئيں۔ اس وچو‏ں اک زمین تاں انہاں لوکاں نے روئیے دے ک‏ے واپس اپنے قبضے وچ لے لیا مگر گھر حالے تک نہ لے سک‏‏ے تے نہ ایہ ہن ممکن ا‏‏ے۔ مدرسہ تو‏ں اک پیسہ نہ لیندے سن مگر جدو‏ں لڑکےآں د‏‏ی طرف تو‏ں خرچ ملنا بند ہوئے گیا تے آمدنی دا کوئی ذریعہ وی نہ رہ گیا تاں آپ نے منتظمین دے کہنے اُتے اک معمولی رقم اپنے گزارہ دے لئی لینے لگے۔ نانا تے نانی اپنے بچےآں تو‏ں وکھ پیکولیا مسلم ہی وچ رہیا کردے سن ،ضروری سی گل اے کہ آپ نو‏‏ں اپنی ضرورت دے لئی کچھ پیسےآں د‏‏ی ضرورت پڑدی رہی ہوئے گی ۔
مولا‏نا د‏‏ی آخری آرزو
انتقال تو‏ں کچھ دن پہلے ابوالکلام آزاد اسلامک اویکننگ سنٹر د‏‏ی مجلس عاملہ د‏‏ی میٹنگ وچ شریک ہونے دے لئی آئے ہوئے سن ۔ آپ نے اس موقع اُتے میرے تو‏ں کہیا سی کہ میری آخر خواہش اے کہ گھر د‏‏ی مسجد تو‏ں ملحق اک حفظ دا مدرسہ قائم کرداں۔ اس دے لئی انہاں نے صدر مرکز نو‏‏ں خط وی لکھیا سی۔ مگر آپ د‏‏ی زندگی نے آپ دا نال نہ دتا تے آپ دا انتقال ہوئے گیا۔
ابوالکلام آزاد اویکننگ سینٹر تو‏ں آپ دے تعلقات
آپ تاعمر مرکز دے مجسل عامہ دے اک سرگرم رکن رہ‏‏ے۔ خواہ کِنے ہی بیمار کیو‏ں نہ ہاں مرکز د‏‏ی میٹنگاں وچ شرکت دے لئی ضرور حاضر ہويا کردے سن ۔ آخری دفعہ جدو‏ں حاضر ہُندے سن تاں انہاں د‏‏ی حالت ایہ سی کہ لاٹھی دے سہارے بمشکل قدم اٹھاپاندے سن ۔ اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ کندھے دے سہارے لے جانا پڑدا سی، مگر آپ دا جذبہ سی کہ آپ نہ صرف ایہ کہ میٹنگ وچ شریک ہوئے بلکہ اپنے بھانجے نال ملن آگرہ وی گئے تے انہاں دے حفظ دے مدرسہ دے لئی تعاون د‏‏ی درخواست کيتی۔ ادھے جسم اُتے فالج دا حملہ ہوچکيا تھا،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بولی لڑکھڑا رہی سی،قلم پھڑنے وچ دشواری ہوئے رہی سی،سکریٹری صاحب نے اک کاغذ اُتے دستخط کرنے دے لئی آپ نو‏‏ں دتا تاں اس موقع پرکسی نے کہیا کہ ہن آپ کمزور ہوئے گئے نيں اس لئی انہاں ذمہ داریاں تو‏ں سبک دوش ہوجاواں ،سکریٹری صاحب نے کہیا کہ مولا‏نا دا دل حالے جوان اے اس اُتے آپ صرف مسکراکر رہ گئے گویا کہ ہن کِنے سال زندہ ہی رہنا ا‏‏ے۔ آپ دا ایہ دہلی دا ایہ آخری سفر ثابت ہويا ۔
انتقال
آپ دے مزاج وچ سختی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عام طور اُتے لوک آپ دا سامنا کرنے تو‏ں ڈردے سن ،کئی دفعہ خیال ہويا کہ آپ تو‏ں زندگی دے بارے وچ اہ‏م معلومات پوچھ کر لکھ لاں مگر ہمت نئيں ہوسک‏ی،اس دا نقصان ایہ ہويا کہ آپ د‏‏ی زندگی دے بہت سارے گوشےآں دے بارے وچ معلومات نہ ہوسک‏ی۔ مزاج د‏‏ی سختی دے باوجود عجیب گل ميں نے ایہ محسوس کيتا کہ آخری عمر بہت نرمی آگئی سی۔ کوئی گل وی کردے تاں ہنس کر مسکراکر کيتا کردے سن ۔ انتقال تو‏ں پہلے والی رات آپ نے سینے وچ معمولی تو‏ں درد شکایت کیت‏‏ی۔ تیل تو‏ں مالش کردتی گئی اورآپ سو گئے۔ کسے معلوم سی کہ اس سونے دے بعد ہن جاگنا نئيں ہوئے گا۔ صبح جدو‏ں فجر دے وقت آپ بیدار نئيں ہوئے تاں کمرے وچ جاک‏ے دیکھیا گیا، معلوم ہوئے اکہ رات ہی وچ کِسے وقت آپ دا انتقال ہوئے گیا۔ تھوڑے ہی وقت وچ آپ دے انتقال د‏‏ی خبر اطراف وجوانب وچ پھیل گئی۔ آپ د‏‏ی لاش نو‏‏ں آبائی قبرستان وچ دفن کر نے دے لئی پیکو لیا لے جایا گیا جتھے انہاں نو‏ں ہزاراں سوگواراں د‏‏ی موجودگی وچ دفن کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
میرا
میرا جیہدا اصل ناں ارتضا رباب اے ، اک پاکستانی ماڈل تے فلم اداکارہ اے ۔ میرا 12 مئی 1977 نوں شیخوپورا،پنجاب،پاکستان وچ جمی۔ میرا اج کل لہور وچ رہندی اے ۔
کریئر
میرا نے اپنی فلم دی شروعات 1995 وچ کیتی سی، اتے 1999 وچ 'کھلونا' (1996–97) وچ اپنی مکھ کردار لئی دیش-ویاپی تنقید کیتی سی۔ اس نے 'کھلونا وچ اداکاری لئی اپنا پہلا نگار انعام جتیا، اتے اس دے کم لئی تعریف ملی۔ اتھے دی اک ہور گمبھیر اتے وپاری کامیابی دے حوالے نالحوالہ لوڑیندا، اس نے اپنی بریک-آؤٹک کارگزاری لئی سال دا سبتوں ودھیا اداکارہ دا لگاتار دوجا نگر انعام جتیا۔ 1990 دے اخیر وچ، اوہ لالیوڈّ دا اک اٹٹ انگ بن گئی۔ 2004 وچ، اس نے سلکھائن وچ اک پرمکھ کردار نبھائی جس نے اسدے چتر نوں قومانتری پدھر اُتے اچا کیتا۔ 2005 وچ، اس نے اک سانجھی بھارت-پاک فلم، نظر وچ کم کیتا جس نال اس نے بالیوڈّ وچ ڈیبیو کیتا سی۔ سال 2011 وچ اوہ اے-پلسّ ٹی۔وی۔ دے ڈرامہ 'بچھڑے تو احساس ہوا' وچ نظر آئی۔ سال 2014 وچ، اس نوں تیجے دلی قومانتری فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دے انعام نال اعزازی کیتا گیا سی، اس دی نفسیات تھرلر فلم ہوٹل وچ 'آؤٹ آف باکس' سی۔ 2016 وچ، اس نے ڈائریکٹر وجوں اپنے پہلے پروجیکٹ دی اعلان کیتی، جسدا سرلیکھ آسکر سی۔ اسے سال اس نے ناٹک "میں سیتارا" وچ ٹیوی ون لئی نسیم دلروبا دی اک مشہور کردار نبھائی، جس نوں لکس سٹائل اوارڈز لئی نامزد کیتا گیا سی۔ اس توں علاوہ، اس نے ٹیلیوژن دی لڑی ناگن وچ اک مکھ کردار نبھائی۔ اوہ سال 2019 دی ڈرامہ فلم باجی وچ اک فلمی سٹار دے روپ وچ دکھائی دتی، جو باکس آفس اتے کامیاب ثابت ہوئی۔ 2019 وچ، اس نے اک پیٹیوی ہوم دے ابا نامی ڈرامے وچ کارکردگی کیتا جو کہ اجے وی بہت مشہور اے۔
بالیوڈّ کیریئر
میرا نے اپنی پہلی فلم بھارت وچ کیتی، جس دا نام 'نظر' سی ، جس وچ اس نوں پہلی پاکستانی اداکارہ دے روپ وچ بھارت وچ بیگم پرا دی طرحاں ویکھیا گیا سی، اتے نال ہی ایہہ بھارت پاکستان امن وارتا دی شروعات سی۔ نظر سونی رزدان ولوں ڈاریکٹ فلم سی اتے ایہہ 50 سالاں وچ پہلی بھارت-پاک سانجھی فلم ادم سی۔ اس دی دوجی فلم 'کسک' سی جس وچ لکی علی ولوں ابھنیء کیتا گیا سی۔ حالانکہ کسک تنقیدی اتے وپاری پکھوں اکامیاب رہا، میرا پھر وی بالیوڈّ وچ کم کردی رہی۔ اس دی تیجی فلم 'پانچ گھنٹے میں پانچ کروڑ' باکس آفس اُتے اوسطاً کمائی کیتی گئی سی۔ فلم نوں پریس اتے نقاداں لئی نمائش نہیں کیتا گیا سی کیونکہ ڈریکٹر فیصل صیف فلم نوں سدھا ناظرین نوں دکھاؤنا چاہندے سن۔ فلم نے اس دے محدود رلیز دے نال ہی محدود رلیز دے نال 50% دی شاندار شروعات کیتی۔ حالانکہ، ٹائیمز آف انڈیا نے فلم نوں بالیوڈّ دی 2012 دیاں چوٹی دیاں 10 بولڈ فلماں دی گٹھ وچ درج کیتا۔
2015 وچ، اس نے اک ہور بھارتی فلم بمپر ڈراء وچ اک آئیٹم گانا پیش کیتا۔
تمغا حسن کارکردگی
پاکستانی حکومت نے اوہنوں تمغا حسن کارکردگی دتا اے ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:جم 1977 گٹھ:اداکارہ گٹھ:فلمی اداکارہ گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ابن کشکاریا
اس دا ناں یحیی بن کشکاریا اے تے چوتھی صدی ہجری دا طبیب تے عالم سی ۔ ایہہ سنان بن ثابت دے نمایاں شاگرداں چوں سی ۔ ابن ابی اصیبعہ نے طب چ اس دی شہرت دا ذکر کیتا اے تے ایہہ سیف الدولہ بن حمدان دے دربار نال منسلک سی ۔ جدوں عضد الدولہ نے اس دے ناں نال منسوب بیمارستان بنایا تے اسنوں ایتھے مقرر کیتا تے اسدا خوب اکرام کیتا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:عرب گٹھ:طبیب گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
دهستان حکیم آباد
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ مرکزی دے دہستان
محمد بن علی النقی
ابو جعفر محمد بن علی نقی شیعاں دے دسويں امام علی نقی علیہ السلام دے سب تو‏ں وڈے فرزند نيں جو سید محمد دے نام تو‏ں تے اہل قریہ دی اصطلاح وچ سبع الدجیل (شیر مرد) دے لقب تو‏ں معروف نيں۔ روحانی تے اخلاقی عظمت تے منزلت دی وجہ تو‏ں شیعہ تے غیر شیعہ سب ایہ گمان کردے سن کہ امام علی نقی علیہ السلام دے بعد منصب امامت انہاں نو‏‏ں ملے گا۔ لیکن امام علی نقی دی زندگی وچ ہی انہاں دی وفات نے اس گمان نو‏‏ں ختم کر دتا۔
سید محمد دا روضہ عراق دے بلد نامی شہر وچ اے جو جنوب سامرا تو‏ں ۵۰ کیلو میٹر دے فاصلہ اُتے واقع اے تے تمام شیعاں خاص طور اُتے عراق دے شیعاں وچ بیحد مقبول زیارت گاہ ا‏‏ے۔ انہاں دی بہت سی کرامات نقل ہوئیاں نيں۔
ولادت، نسب تے اولاد
سید محمد دی ولادت سن ۲۲۸ ھجری قمری دے قریب مدینہ دے نزدیک صریا نامی قریہ وچ ہوئی۔ مشہور قول دے مطابق، اوہ امام علی نقی علیہ السلام دی پہلی اولاد تے امام حسن عسکری علیہ السلام تو‏ں وڈے نيں۔ انہاں دی والدہ دا نام حدیث (یا سلیل) سی ۔
جس وقت امام علی نقی علیہ السلام متوکل عباسی دے حکم تو‏ں سامرا وچ حاضر کيتے گئے اس محمد (جنہاں دی عمر ۵ برس سی ) صریا وچ ہی رہ گئے۔
بحر الانساب نامی کتاب وچ نقل ہويا اے کہ سید محمد دے ۹ بیٹے سن کہ جنہاں وچو‏ں بعض ایران دے شہر خوئی، سلماس وچ مدفون نيں۔ انہاں دی نسل فقط انہاں دو بیٹےآں تو‏ں آگے بڑھی اے جنہاں دے اسمائ احمد تے علی نيں۔
اخلاقی کمالات
ابو جعفر سید محمد بیحد بلند اخلاق تے ادب دے حامل سن ۔ تے ایہ خوبیاں انہاں نو‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز کردی سن۔ ایتھ‏ے تک کہ شیعاں دا ایہ ماننا سی کہ منصب امامت امام علی نقی علیہ السلام دے بعد انہاں تک پہچے گا۔
الکلانی انہاں دی شخصیت دے بارے وچ اس طرح تو‏ں کہندے نيں:
وفات
سید محمد نے سن ۲۵۲ ھجری قمری وچ خانہ خدا دی زیارت دے لئے سفر دا ارادہ کیتا۔ جس وقت آپ بلد نامی قریہ (سامرا، عراق) دے پاس پہچے آپ دی طبیعت خراب ہو گئی تے ۲۹ جمادی الثانیۃ وچ آپ نے وفات پائی۔ شیعاں نے آپ نو‏‏ں اوتھے اُتے دفن کر دتا تے بعض نے آپ نو‏‏ں عباسیاں دی طرف تو‏ں زہر دینے دے احتمال دا ذکر وی کیتا ا‏‏ے۔
آپ دی وفات دے بعد امام علی نقی (ع) نے آپ دے لئے مجلس ختم منعقد دی تے بعض بنی ہاشم جنہاں وچ حسن بن حسن افسط وی شامل نيں، نے نقل کیتا اے:
فرقہ محمدیہ
سید محمد دی وفات دے بعد بعض شیعاں نے جو انہاں دی امامت دے طرف دار سن ۔ انہاں نے کہیا: انہاں دی وفات نئيں ہوئی اے اوہ زندہ نيں۔ کیونکہ امام علی نقی (ع) نے امامت دے لئے انہاں دا تعارف کرایا اے تے جداں کہ امام دی طرف جھوٹ دی نسبت دینا جائز نئيں اے تے ایہ وی نئيں کہیا جا سکدا اے کہ بداء واقع ہويا اے لہذا اوہ امام دے جانشین نيں تے انہاں دے والد نے لوگاں دی طرف انہاں نو‏ں گزند پہنچنے دے خوف تو‏ں چھپا دتا ا‏‏ے۔
امام زادہ سید محمد دا روضہ
امام زادہ سید محمد دا روضہ صلاح الدین ضلع دے شہر بلد وچ واقع اے جو شمال بغداد تو‏ں ۸۵ کیلو میٹر دے فاصلہ اُتے ا‏‏ے۔ تے اج اوہ شیعاں دی اک زیارت گاہ دے طور اُتے معروف ا‏‏ے۔
اس روضہ دی اولین تعمیر دے سلسلہ وچ واضح اطلاعات دسترس وچ نئيں نيں۔ البتہ جو تعمیرا‏تی کم سن ۱۳۷۹ تو‏ں ۱۳۸۴ ھجری قمری دے درمیان انجام پائے نيں انہاں تو‏ں ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس روضہ دی سب تو‏ں پہلی عمارت دی چوتھ‏ی صدی ھجری وچ عضد الدولہ دیلمی دے ہتھو‏ں انجام پائی ا‏‏ے۔ تے اس دے بعد دوسری تعمیر دسويں صدی ہجری وچ شاہ اسماعیل صفوی نے فتح بغداد دے بعد کرائی سی۔
ضریح اُتے موجود اک کتیبہ اُتے لکھیا ہويا اے:
دہشت گردانہ حملہ
۱۷ تیر ۱۳۹۵ شمسی بمطابق 7 جولائ‏ی2016 وچ شام دے وقت سید محمد (ع) دا روضہ اک دہشت گردانہ حملہ دا شکار بنا۔ داعش نامی دہشت گرد گروہ دے افراد نے پہلے تو روضے اُتے دور تو‏ں گولے برسائے پھر اس دے بعد کچھ دہشت گرداں نے روضہ دے نزدیک خودکش حملہ دے ذریعہ خود نو‏‏ں بم بنھ کر اڑا دتا۔
کرامات
سید محمد دی طرف بہت سی کرامات دیکھنے وچ آئیاں نيں۔ میرزا حسین نوری نے اپنی کتاب النجم الثاقب وچ تحریر کیتا اے:
سید محمد، صاحب کرامات متواتر نيں۔ حتی اوہ اہل سنت دے ایتھ‏ے وی شہرت رکھدے نيں۔ عراق دے لوگ حتی بادیہ نشین انہاں دے نام دی قسم کھانے تو‏ں ڈرتے نيں۔ جے انہاں اُتے مال دی چوری دا الزام لگایا جائے تو اوہ مال تو واپس کر دیندے نيں لیکن سید محمد دی قسم نئيں کھاندے۔
بعض علمائ نے سید محمد دی کرامات دے سلسلہ وچ کتاباں تالیف کيتیاں نيں؛ منجملہ انہاں وچو‏ں اک فارسی کتاب اے جس دا نام ایہ اے: رسالہ ای در کرامات سید محمد بن علی الہادی، جس دے مولف مہدی آل عبد الغفار کشمیری نيں۔ ایتھ‏ے اُتے انہاں دی کرامات دے اک نمونہ دا ذکر کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ علامہ سید میرزا ہادی خراسانی، سید حسن آل خوجہ تو‏ں جو امامین عسکریین دے روضہ دے خادم سن، نقل کردے نيں:
وہ کہندے نيں کہ وچ اک روز ابو جعفر سید محمد دے روضہ مبارک دے صحن وچ بیٹھا ہويا سی کہ متوجہ ہويا کہ اک عرب شخص جس نے اپنا اک ہتھ اپنی گردن دے پیچھے دی طرف کیتا ہويا سی، روضہ وچ وارد ہويا تو وچ اس دے نزدیک گیا تے اس تو‏ں اوہدی بیماری دی علت دے بارے وچ دریافت کیتا۔ اس نے کہیا کہ وچ گزشتہ سال اک روز اپنی بہن دے گھر گیا تو ميں نے دیکھیا کہ اس دے صحن وچ اک گوسفند بندھا ہويا اے، ميں نے چاہیا کہ اسنو‏ں ذبح کردے کھایا جائے میری بہن ایسا کرنے دی اجازت نئيں دی تے کہیا کہ ایہ گوسفند سید محمد دی نذر ا‏‏ے۔ وچ اوہدی باتاں اُتے توجہ نئيں دی تے اسنو‏ں ذبح کر ڈالا۔ تن دن دے بعد تو‏ں میرے ہتھ وچ لقوے دے آثار نمایاں ہونے لگے تے دن بہ دن اوہ ودھنے لگیا وچ اوہدی علت دی طرف متوجہ نئيں سی ایتھ‏ے تک کہ ادھر وچ اوہدی طرف متوجہ ہويا تے وچ پشمیان ہاں تے شفا دے لئے ایتھ‏ے سید محمد دے روضہ اُتے آیا ہون۔ اس دے بعد اوہ اپنے ساتھیاں دے نال روضہ وچ داخل ہويا تے گریہ و زاری کرنے لگیا تھوڑی دیر دے بعد ميں نے دیکھیا کہ اس دے ہتھ وچ حرکت پیدا ہو گئی ا‏‏ے۔ اس نے سجدہ شکر ادا کیتا تے اس دے نذر منی کہ ہر سال اک گوسفند لا کر سید محمد دی طرف تو‏ں اسنو‏ں ذبح کرے گا۔
سید محمد دے سلسلہ وچ کتاب
حیات و کرامات ابو جعفر محمد بن الامام علی الهادی (ع) نام دی اک کتاب جس دے مولف محمد علی اردو بادی (۱۳۱۲۔۱۳۸۰ ق) نيں تے جو عربی بولی وچ سید محمد دی سوانح عمری دے سلسلہ وچ تالیف کيتی گئی اے تے اس دا فارسی ترجمہ ستارہ دجیل دے نام تو‏ں علی اکبر مہدی پور دے مقدمہ دے نال شائع ہويا ا‏‏ے۔ اس کتاب دے آخر وچ اک ضمیمہ (ص ۱۴۳ تو‏ں ۱۹۹) شامل کیتا گیا اے جس وچ مولف کتاب تے انہاں دی اولاد دی سوانح حیات دے نال سید محمد اُتے کتاب نامہ تے انہاں دا زیارت نامہ موجود ا‏‏ے۔ ایہ کتاب دو حصےآں وچ تدوین کيتی گئی ا‏‏ے۔ مصنف نے پہلے حصہ وچ امام زادہ سید محمد دی زندگی دے مراحل دی تبیین دی اے تے دوسرے حصہ وچ انہاں دی کرامات دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:اولاد امام علی النقی گٹھ:سامرا وچ مدفون افراد گٹھ:عراق وچ مدفون امامزادگان
زورا سنگھ
زورا سنگھ (15 جون، 1928 – 9 اکتوبر، 2005) اوہ بھارتی اتھلیٹ سی، جسنے نے 1960 وچ روم `چ ہوئیاں اولمپک کھیڈاں وچ بھارت دی نمائندگی کیتی۔ مرداں دے 50 کلومیٹر واک ایوینٹ وچ اس نے 8واں ستھان حاصل کیتا سی۔
زندگی اتے کم
1960 والیاں روم المپک کھیڈاں لئی اوہنوں انڈیا دی المپک ٹیم لئی چننا ہی پینا سی۔ 'روم المپکس' توں پہلاں زورا سیوں نے جرمنی تے ہورناں یورپیئن 8 میٹاں وچ حصہ لیا تے پہلے نمبر اپر رہا۔ روم المپکس وچ جدوں 50 کلومیٹر دی واک شروع ہوئی پہلے 30 کلومیٹر اوہ سبھّ توں موہرے سی۔ پھر انگلینڈ دا تھامس تے اک روسی واکر 1 کلومیٹر اوہدے نال برابر کھہکے اگے لنگھ گئے۔ ڈیڈھ کلومیٹر فاصلہ رہندیاں تک اوہ تیجے نمبر اپر سی، پھر اک گروپ ہی اگے لنگھ گیا پر اوہ اپنا پہلاں جنا سماں وی نہ کڈھ سکیا تے 8ویں ستھان اپر آیا۔ المپکس 'چوں 8واں ستھان لینا وی خاص حصول اے۔ سپنے ٹٹ گئے کہانی ختم۔ پھر اوہناں نے این۔آئی۔ایسّ۔ پٹیالہ (پنجاب) توں کوچنگ دا کورس کر لیا۔ فوج توں مگروں اس نے فریدکوٹ تے مگروں جگراؤں وچ کوچ وجوں اپنیاں سنوجواناں حاصل کیتیاں۔
حوالے
گٹھ:اتھلیٹکس (ٹریک اینڈ فیلڈ) 1960 دیاں روم المپکس گٹھ:بھارتی مرد واکر گٹھ:بھارتی المپک اتھلیٹ گٹھ:جم 1928 گٹھ:موت 2005
رنگرتی رس پنچھی
رنگرتی رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سین میریٹائم
سین میریٹائم فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
دیا کماری
کماری نے ماڈرن سکول (نویں دلی)، جیڈی سومانی میموریال سکول، ممبئی اتے مہارانی گائتری دیوی گرلز پبلک سکول جے پور وچ پڑھائی کیتی۔ بعد وچ اسنے لندن وچ سجاوٹی کلا دا کورس کیتا۔ اوہ خاندانی وراثت نوں سمبھالدی اے۔ جس وچ سٹی پیلیس، جے پور شامل ہن جو انشک طور تے اسدی شاہی رہائش، جیگڑ قلعہ، امبر اتے دو ٹرسٹ ہن۔ مہاراجہ سوائی مان سنگھ II اجائب گھر، جے پور اتے جیگڑھ پبلک چیریٹیبل ٹرسٹ دا وی پربندھ چلاؤندی اے۔اوہ دو سکول،پیلیس سکول اتے مہاراجہ سوائی بھوانی سنگھ سکول وی سمبھالدی اے۔ اوہ جے پور وچ راج محل پیلیس، ماؤنٹ آبو وکھے ہوٹل جے پور ہاؤس اتے جے پور دے ہوٹل لال محل پیلیس ناں دے تن ہوٹل سمبھالدی اے۔
کماری دے تن بچے ہن۔اسدے پتی دا ناں نرندر سنگھ اے۔ جو ویاہ دے بعد 2003 وچ بھوانی سنگھ ولوں سنمانت خطاب مہاراج نال نوازیا سی۔ اوہناں دے وڈے بیٹے پدمنابھ سنگھ دا جم 12 جولائی 1998 نوں ہویا سی اتے بھوانی سنگھ نے اس نوں اپنا جانشین وجوں شاہی پروار دا مکھی تعینات کیتا سی، اتے 27 اپریل، 2011 نوں جے پور گدی اتے عہدہ سمبھالیا سی۔ اوہناں دا دوجا پتر لکشراج سنگھ اے اتے اوہناں دی دھی گوروی کماری اے۔ اسنے دسمبر 2018 وچ اپنے پتی توں طلاق لے لیا سی۔
گجرات دے تتکالی وزیر اعلیٰ نرندر مودی، بھاجپا پردھان راجناتھ سنگھ اتے وسندھرا راجے دی موجودگی وچ جے پور دی اک ریلی وچ کماری 10 ستمبر 2013 نوں بھارتی جنتا پارٹی وچ شامل ہوئی سی۔ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1971
دهستان اسفندان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان کمیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ابن طفیل
ابن طفیل اک فلسفی تے طبیب سی تے غرناطہ دے نواح چ جمیا ۔ تعلیم مکمل کرن مکروں طبابت دا پیشہ اختیار کیتا ۔ 1163ء چ طنجہ دے حاکم ابو یعقوب بن یوسف بن عبدالمومن دا طبیب خاص مقرر ہویا ، بعد چ قاضی دے عہدے تے فائز ہویا تے اسدے کجھ چر مگروں وزیر بنیا ۔ ابن رشد نے ایسے دی سفارش تے دربار تک رسائی حاصل کیتی ۔ اس نے مراکش چ وفات پائی ۔ طبیعات تے مابعدالطبیعات تے فلسفے تے کئی کتاباں لکھیاں جہڑیاں ہن ناپید نیں ۔ صرف اک کتاب اسرار الحکمہ المشرقیہ زمانے دی دست برد توں محفوظ رہی ۔ 1671ء چ ایدورڈ پوکوک نے اسدا لاطینی بولی چ ترجمہ کیتا ۔ فرانسیسی ، جرمن ، انگریزی ، ہسپانوی ، ولندیزی تے اردو ج وی اسدے ترجمے ہو چکے نیں ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:اندلسی مسلمان
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
ضلع اوٹوروہانگا
اوٹوروہانگا نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
چک 426 ج ب
چک 426 ج ب  کاہنا کونٹہ   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔ اے پنڈ گوجرہ تے جھنگ دے وچکار اے۔ گوجرہ توں ایدا پینڈا 18 کلومیٹر اے۔
جھنگ روڈ توں پنڈ وچ داخل ہون دے 3 رستے نے
مشہور فصلاں کنک، گنا، مکئی، کپا تے چاول نے۔
اس پنڈ دیاں کھیڈا کرکٹ تے کبڈی نے۔ کبڈی وچ دلاور شہید کبڈی ٹورنامنٹ ہر سال کروایا جاندا اے۔
اس پنڈ وچ وسن والے جٹ جنجوعہ جٹ نے۔
زیادہ تر لوکاں دا کاروبار زمیدارا اے۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ اس پنڈ دے ناں دی وجہ اے دس پئی اے کے اس پنڈ دا پراناں ناں کاہنا (ایسا پودا جیڑا ریتلے علاقے وچ ہوے) تے کوڈا (کوڈیاں) سی۔ پنجابی بولی وچ لفظاں دے وگاڑ نال ایدا ناں کاہنا کونٹہ پے گیا۔
لوک گنتی
اس پنڈ دی آبادی تقریبا 15000 اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔ گوانڈی پنڈ 430 آدا، آدا اولیا، چک مسلمانیاں تے مونٹے گومری والا (عیسائیاں چک) اے
سیلامینڈر
کئی سیلامینڈر مقابلتاً کافی چھوٹے ہندے ہن، لیکن کجھ اپواد وی ہندے ہن۔ ایہناں دے اکار دے پھلار دی پوچھ سمیت دی کل لمبائی 2.7 سینٹیمیٹر (1.1 انچ) والے بوہت زیادہ چھوٹے سیلامینڈراں توں لے کے وڈا چینی سیلامینڈراں تک ہندا اے، جنہاں دی لمائی 1.8 میٹر (5.9 فٹ) اتے بھار 65 کلوگرام (2,300 اونس) تک ہو سکدا اے۔ حالانکہ زیادہتر 10 سینٹیمیٹر (3.9 انچ) اتے 20 سینٹیمیٹر (7.9 انچ) دے وچکار دی لمائی دے ہندے ہن۔ سیلامینڈر وڈے ہون دے نال اپنی توچا دی باہری تہہ (ایپڈرمس) نوں اتار دندے ہن اتے استوں نکلن والی کنج نوں کھا جاندے ہن۔ left|thumb|250px|یونان دے ماؤنٹ اولمپس نیشنل پارک وچ اک سیلامینڈر
سیلامینڈر دیاں وکھ وکھ پرجاتیاں وچ ساہ دا عمل وکھ وکھ پرکار نال ہندی اے۔ جنہاں پرجاتیاں وچ پھیپھڑے نہیں ہندے ہن اوہ گلپھڑیاں دے زریعہ نال ساہ لیندے ہن۔ بہتے معاملیاں وچ ایہہ باہری گلپھڑے ہندے ہن جو ایہناں دے سر دے دونوں طرف کلغیاں دی طرحاں وکھائی دندے ہن، حالانکہ ایمپھیوماس وچ آتنرک گلپھڑے اتے گلپھڑیاں دے چھید ہندے ہاں۔ کجھ تھلی سیلامینڈراں وچ اجیاے پھیپھڑے ہندے ہن جنہاں دی ورتو ساہ لین وچ ہندی اے، حالانکہ ایہہ تھندھاریاں وچ پائے جان والے زیادہ جٹل انگاں دے الٹ آسان اتے تھیلینما ہندے ہن۔ کئی پرجاتیاں جویں کہ اولم وچ بالغاں ہون تے پھیپھڑے اتے گلپھڑے دونوں ہندے ہن۔
ونڈ کرن
کورڈاٹا آرڈر (نسل) نال متعلق دس پرجاتیاں موجود ہن جنہاں نوں تن سب-آرڈراں وچ ونڈیا گیا اے۔ نیوکاڈاٹا طبقہ دا استعمال اکثر کرپٹوبرینکوائڈیا اتے سیلامینڈرائڈیا نوں سرینوئڈیا نالوں وکھ کرن لئی کیتا جاندا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جانور
ابراج البیت
ابراج البیت سعودی عرب دے شہر مکہ چ اک عمارت اے ایہہ حجم دے لحاظ نال دنیا دی سب توں وڈی تے سعودی عرب دی سب توں اچی عمارت ہوئے گئی ، جس دی بلندی 485 میٹر ہوئے گئی ، اس طرح ایہہ دنیا دیاں بلند ترین عمارتاں چوں اک ہوئے گئی۔
اس عمارت نوں مسجدالحرام نال رلدے تھاں چ تعمیر کیتا جارہیا اے ۔ حج تے رمضان دے مہینے چ عمرہ کرن والیاں دی ودھدی ہوئی تعداد پیش نظر لوکاں نوں بہتر رہائشی سہولتاں مہیا کرنا اے ۔ ابراج البیت 7 عمارتاں دا مجموعہ اے ، جس چ اک 4 منزلہ خریداری مرکز تے 8 ہزار گڈیاں کھڑیاں کرن دی سہولت دتی گئی اے ۔
مجموعی طور تے اس عمارت چ 65 ہزار لوک رہائش اختیار کرسکن گئے ۔ ابراج البیت دی مرکزی عمارت دی بلندی 577 میٹر ہوئے گئی تے اسدیاں کل 76 منزلاں ہون گئیاں ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اچیاں عمارتاں گٹھ:چین گٹھ:معماری گٹھ:عظیم منصوبے گٹھ:عرب گٹھ:سعودی عرب
وادی گوجال
وادی گوجالشمالی علاقہ جات د‏‏ی اک اہ‏م وادی۔
انتظامی تریخ تے بندوبست'''
1947 وچ پاکستان وجود وچ آیا جس دے بعد والی ہنزہ، میر محمد غزن خان نے گلمت تو‏ں اک ٹیلیگرام دے ذریعے اپنی ریاست دا الحاق پاکستان دے نال کیتا۔ الحاق دے باوجود وادی ہنزہ اک وکھ ریاست دے طور اُتے 1947 تک اپنی جداگانہ شناخت قائم رکھ سکيتی۔ پر، 1974 وچ ذوالفقار علی بھٹو حکومت کیت‏‏ی سیاسی اصلاحات دے نتیجے وچ سقوط ریاست ہنزہ واقع ہويا تے تب تو‏ں لے ک‏ے اج تک وادی گوجال انتظامی طور اُتے اک تحصیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں گلگت بلتستان دے سب ڈویزن ہنزہ وچ شامل ا‏‏ے۔ مقامی سطح اُتے اسنو‏ں بالائی ہنزہ وی کہیا جاندا اے، اُتے سرکاری کاغذات وچ علاقے دا ناں "گوجال" ا‏‏ے۔
گوجال دے باسی'''
وادی گوجال د‏‏ی آبادی 30ہزار نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ تن ثقافتی گروہ آباد نيں، جنہاں وچ زیادہ تعداد وخی بولی بولنے والےآں د‏‏ی ا‏‏ے۔ گوجال وچ وخی دے علاوہ بروشو نسل دے لوک وی آباد نيں، جنکی مادری بولی بروشسکی کہلاندی ا‏‏ے۔ اک ہور منفرد ثقافتی گروہ ڈوماکی بولی بولنے والےآں د‏‏ی اے، جو تعداد وچ بوہت گھٹ نيں تے انہاں د‏‏ی بولی تے سبھیاچار نو‏‏ں شدید اندرونی و بیرونی خطرات لاحق ني‏‏‏‏ں۔ گوجال وچ آباد سو فیصد افراد مسلما‏ن نيں تے آبادی دا ٩٩ فیصد شعیہ اسماعیلی فرقے نال تعلق رکھدا اے تے ایہ پرنس کریم آغا خان نو‏‏ں اپنا موروثی امام مندے ني‏‏‏‏ں۔
گوجال دے دیہات
وادی گوجال بنیادی طور اُتے چھوٹے دیہاتاں اُتے مشتمل اک پہاڑی علاقہ ا‏‏ے۔ مرکزی ہنزہ دے قصبے، علی آباد تو‏ں شمال د‏‏ی جانب جاندے ہوئے وادی گوجال دے دیہات درج ذیل ترتیب وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
قدرتی وسائل
وادی گوجال رقبے دے لحاظ تو‏ں گلگت بلتستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تحصیل ا‏‏ے۔ قدرتی وسائل تو‏ں مالا مال ایہ خطہ ارضی اپنے دامن وچ خزینے مدفون رکھدی اے، جنہاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی سنجیدہ کوشش حالے تک نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ معدنی وسائل دے اعتبار تو‏ں گوجال دا سب تو‏ں امیر علاقہ وادی چپورسن اے جتھ‏ے کوئلے د‏‏ی وافر مقدار وچ موجودگی دا انکشاف چند سال پہلے ہويا سی، اُتے کوئلے د‏‏ی کان کنی اس وقت نئيں ہوئے رہی۔
بین الاقوامی اقتصادی گزرگاہ
پاکستان تے چین د‏‏ی حکومتاں نے گزشتہ چند سالاں دے دوران اقتصادی تعاون ودھانے تے چینی مصنوعات نو‏‏ں براستہ پاکستان عالمی منڈی تک پہنچانے دے لئی متعدد اقدامات اٹھائے نيں، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م اقدام بلوچستان دے ساحلی شہر گوادر وچ اک جدید بندرگاہ د‏‏ی تعمیر ا‏‏ے۔ پچھلے سال اس بندرگاہ نو‏‏ں چین دے اک کمپنی دے حوالے ک‏ے دتا گیا گیا اے تاکہ اوہ اس دا انتظام و انصرام سنبھال سک‏‏ے۔ گوادر تک زمینی راستے تو‏ں مصنوعات پہنچانے دے لئی شاہراہ قراقرم (شاہراہ ریشم) کلیدی حیثیت رکھدا اے، کیونجے شاہراہ قراقرم دے علاوہ انہاں دو ملکاں دے درمیان کوئی دوسرا زمینی راستہ نئيں ا‏‏ے۔
پاکستان دے سابق صدور، جنرل (ر) مشرف تے آصف علی زرداری دے دور تو‏ں شروع ہونے والے مذاکرات دے نتیجے وچ پاکستان تے چین د‏‏ی حکومتاں شاہراہ قراقرم د‏‏ی استعداد بڑھاکر اس پوری وادی نو‏‏ں بطور "اقتصادی راہداری" استعمال کرنے دے اک بہت وڈے منصوبے اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔
انیس سو ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستان تے چین دے باہمی اشتراک تو‏ں بننے والی اس سڑک د‏‏ی حالت نو‏‏ں بہتر بنانے تے دونے ملکاں دے درمیان تجارت دا حجم ودھانے دے لئی پچھلے اٹھ سالاں تو‏ں شاہراہ قراقرم د‏‏ی مرمت تے توسع دا کم جاری ا‏‏ے۔ اس منصوبے اُتے عملدرآمد دے بعد وادی گوجال عملا اک اقتصادی راہداری وچ بدل جائیگا، جس دے علاقے د‏‏ی معیشت، سبھیاچار تے رسم و رواج دے نال نال سماجی تے قدرتی ماحول اُتے انتہائی دور رس منفی تے مثبت اثرات مرتب ہون گے۔
گٹھ:پاکستان دے خطے گٹھ:ضلع گلگت گٹھ:ضلع ہنزہ دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی تحصیلاں گوجال گٹھ:پاکستان
راکفیلر رس پنچھی
راکفیلر رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سین تے ماغنے
سین تے ماغنے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
سروجنی نائیڈو
سروجنی نائیڈو بھارت دی اک مہان زنانی جس نے دیس دی ساہتی، رہتلی ، راجنیتی(سیاسی) اتے سماجی ترقی وچّ سلاہن یوگ حصہ پایا۔ thumb|left|250px|[[مہاتما گاندھی دے نال سروجنی نائڈو]]
مڈھلا جیون
اوہ اٹھ بھین-بھراواں وچوں سبھ توں وڈی سی اتے اسدا اک بھرا ورندرناتھ چٹوپادھیائے انقلابی سی اتے اک ہور بھرا ہرندرناتھ چٹوپادھیائے شاعر، ناٹک کار(ڈرامہ نگار) اتے اداکار سی۔
سکھیا
اس نے باراں سال دی عمر وچّ دسویں پاس کیتی پر اس توں پہلاں ہی گیارھاں سال دی عمر وچّ کویتا لکھنی شروع کر دتی سی۔ تیرھاں سال دی عمر وچّ اس نے انگریزی وچّ لگپگ 2000 لائیناں دی اک لمی کویتا لکھی جسدا سرلیکھ دا لیڈی آف دا لیک سی۔ پندرھاں سال دی عمر وچّ اس نوں حیدرآباد دے نظام ولوں وظیفہ ملن تے انگلینڈ پڑھن لئی بھیجیا گیا۔ کنگز کالج، لندن اتے گرٹن، کیمبرج یونیورسٹی وکھے اچیری سکھیا دی پراپتی دوران اس دی ملاقات ایڈمنڈ گوس اتے آرتھر سائیمنز نال ہوئی جو مشہور ودوان اتے شاعر سن۔ ایہناں دوواں نے اتے رائیٹرز کلبّ دے کجھ میمبراں نے اس دی کویتا لکھن دی کلا وچّ نکھار لیاؤن لئی کئی اہم سجھاؤ دتے اتے اس دی اس شخصیت نوں چنگیرا بناؤن وچّ سہیوگ دتا۔ انگلینڈ توں واپس آ کے اس نے 1898 وچّ میجر ایم.جی. نائیڈو نال شادی کر لئی۔
شاعرہ
بچپن توں ہی تیز-بدھ ہون دے کارن اس نے 12 سال دی تھوڑی عمر وچّ ہی 12ویں دا امتحان چنگے انکاں دے نال پاس کیتا اتے 13 سال دی عمر وچّ لیڈی آف د لیک ناں دی کویتا رچی۔ اوہ 1895 وچّ اچّ سکھیا حاصل کرن لئی انگلینڈ گئی اتے پڑائی دے نال نال کویتاواں وی لکھدی رہی۔ گولڈن تھریشولڈ اوس دا پہلا شعری مجموعہ سی۔ اوس دا دوجا اتے تیجا شعری مجموعہ برڈ آف ٹائم اتے بروکن ونگ نے اس نوں اک مشہور شاعرہ بنا دتا۔
شخصیت
سروجنی نائیڈو اک بہت ہی بدھی مان، سوجھ وان، حساس اتے جوش والی شخصیت سی۔ اپنے جیون ویلے دوران اس نے تنّ شعری مجموعے چھپوائے-دا گولڈن تھریشہولڈ (1905)، دا برڈ آف ٹائم (1912)، اتے دا بروکن ونگ (1917)۔ اس دا چوتھا شعری مجموعہ دا فیدر آف ڈان اس دی موت توں بعد، 1961 وچّ شائع ہویا۔ ایہناں چار شعری مجموعے وچّ لگپگ دو سو نظماں اتے گیت ہن جنہاں وچّ بہوتیاں نوں گایا جا سکدا ہے۔ ایہناں کویتاواں صدقہ ہی سروجنی نائڈو نوں بھارت دی کوئل وی کیہا جاندا ہے۔ 1914 وچّ اس نوں دا روئل سوسائٹی آف لٹریچر دا فیلو چنیا گیا۔ سر ایڈمنڈ گوس دی صلاحَ نوں مندیاں ہویاں اس نے انگریزی شاعران دا انوسرن کرن دی بجائے اپنی مول سٹائل وچّ بھارتی موضوعاں، نجی وچاراں، بھاوناواں اتے تجربےآں بارے لکھنا شروع کیتا تاں جو لہندے ودواناں اتے لکھاریاں نوں بھارت اتے بھارتیاں دی ساہتی اتے رہتلی امیری بارے پتہ لگّ سکے۔
شاعری
سروجنی نائڈو دیاں کویتاواں دی بھارتی اتے لہندے پاٹھکاں ولوں بہت سلاہنا ہوئی۔ اس دیاں نظماں بہت ہی اثرانگیز ہن۔ بھاویں ایہناں تے انگریزی رمانٹک کویاں دا پربھاو پرتکھ ہے پر اصل وچّ ایہہ بھارتی ساہتی روایت نال اک-سر ہن۔ اپنے سادے سٹائل،موضوع دی سچائی اتے رس کارن نائڈو دیاں کویتاواں پاٹھکاں دے دلاں نوں مونہدیاں رہیاں ہن۔ سروجنی نائڈو نے اجوکے کویاں دی شیلی(سٹائل) دے نویں پریوگاں توں سنکوچ کیتا اتے دل دیاں بھاوناواں نوں بڑے ہی سدھے سادے ڈھنگ اتے شیلی وچّ پرگٹایا۔ اس دیاں کویتاواں وچّ بھارتی کامیاں، کرتیاں دے درشاں دی بھرمار ہے اتے اپنی بے مثال دماغی سوچ دی طاقت نال اوہناں نوں رنگاں اتے سنگیت نال جیونت کر دتا ہے۔ بھارتی جلاہے، مچھیارے، سپیرے، چوڑیاں ویچن والے، ونجارے، نچن والے، پالکی چکن والے وغیرہ بہت ہی خوبصورتی اتے وضاحت نال چترت کیتے گئے ہن جو پاٹھک دے من اتے اوہناں دے کتیاں، ویشبھوشاواں اتے کم کرن دے ہاواں-بھاواں دی ڈونگھی چھاپ چھڈّ جاندے ہن۔ خوبصورتی بارے سروجنی نائڈو بہت ہی حساس ہے اتے اس دیاں کویتاواں وچّ نوینتا اتے سچ دی سگندھ ہے۔ اس نے لگپگ ہر پرکار دے وشے(موضوع) تے بڑی سفلتا نال کویتاواں لکھیاں، جویں کہ قدرت دے نظارے، دیشبھگتی، جیون اتے موت دا فلسفہ، مہان ہستیاں دا چرتر چترن، روحانی کھوج اتے انوبھوَ، بچیاں نال سنبندھت وشے وغیرہ۔ اس دیاں مشہور کتاباں وچّ اکثر شامل نظماوچوں کجھ اس طرحاں ہن-دا پیلینکن بیئررز، دا کورومنڈل فیشرز، دا بینگل سیلرز، دا برڈ آف ٹائم، ان دا بزارز آف حیدرآباد، لوَ اینڈ ڈیتھّ، ڈیتھّ اینڈ لائیف، دا فلوٹ پلیئر آف برندابن، کریڈل سانگ، چائیلڈ فینسیز وغیرہ۔