cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار
ایرانی مؤقف
ایران دا کہنا اے کہ اس دے جوہری پروگرام دا مقصد بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے تے اس دا کوئی دوسرا استعمال جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی۔، جس وچو‏ں ایہ دستخط کنندہ ہونے دے نال نال اسلامی مذہبی اصولاں دے خلاف وی ا‏‏ے۔ ایران  دا دعوی اے کہ جوہری طاقت تیزی تو‏ں ودھدی آبادی تے تیزی تو‏ں صنعتی ملک بنانے والی قوم دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ ایہ اس حقیقت د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے کہ 20 سالاں وچ ایران  د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ہوچک‏ی اے ، ملک باقاعدگی تو‏ں پٹرول تے بجلی درآمد کردا اے تے وڈی مقدار وچ جیواشم ایندھن جلانے تو‏ں ایران  دے ماحول نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، ایران  سوال کردا اے کہ اسنو‏ں اپنے توانائی دے وسائل وچ تنوع پیدا کرنے د‏‏ی اجازت کیو‏ں نئيں دتی جانی چاہیدا ، خاص کر جدو‏ں اس دے تیل دے شعبےآں نو‏‏ں بالآخر ختم ہونے دا خدشہ ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ استدلال جاری اے کہ اس دا قیمتی تیل اعلیٰ قدر والی مصنوعات تے برآمد دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیدا ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر آسان نني‏‏‏‏ں۔ ہور ایہ کہ ، ایران  دا استدلال اے کہ جوہری طاقت کافی اچھی معاشی معنی رکھدی ا‏‏ے۔ عمارت سازی کرنا مہنگا اے ،[१२4] ایران  نے مالی اعانت دے سوالات وی اٹھائے نيں ، تے ایہ دعوی کيتا اے کہ اس د‏ی تیل د‏‏ی صنعت وچ اضافی گنجائش پیدا کرنے اُتے $ 40 بلین لاگت آئے گی ، بجلی گھراں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی گل نئيں کيت‏ی جائے گی۔ جوہری توانائی نو‏‏ں استعمال کرنے وچ اس دا اک تھوڑا حصہ خرچ کرنا پڑدا اے ، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ ایران  نو‏‏ں قابل رسائی یورینیم  ایسک کیوافر فراہمی موجود ا‏‏ے۔ [125] انہاں دعوواں د‏‏ی بازگشتعراق وچ اقوام متحدہ دے سابقہ ​​ہتھیاراں دے انسپکٹر سکاٹ رائٹر نے وی کيتی۔ [१२6] جغرافیہ تے ماحولیا‏ت‏ی انجینئرنگ دے محکمہ جان ہاپکنز دے راجر اسٹرن ، اس گل تو‏ں اتفاق کردے نيں کہ "ایٹمی طاقت د‏‏ی ضرورت دے ایران  دے دعوے درست ثابت ہوسکدے نيں"۔ [127]
ایران دا کہنا اے کہ این پی ٹی دے تحت پرامن مقاصد دے لئی یورینیم  د‏‏ی افزودگی دا انہاں دا قانونی حق اے ، تے ہور کہندا اے کہ اس نے "این پی ٹی تے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے قانون دے تحت اپنی ذمہ داریاں د‏‏ی مسلسل تعمیل د‏‏ی اے "۔ [128] بارہ دوسرے ملکاں یورینیم  د‏‏ی افزودگی د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی جانے جاندے نيں ۔ ایران  دا کہنا اے کہ "جوہری ہتھیاراں دے کچھ ملکاں د‏‏ی بین الاقوامی ذمہ داریاں د‏‏ی تکمیل وچ ناکامی عالمی برادری دے لئی خطرہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔" [25] ایران  نے ایہ وی کہیا اے کہ "واحد ملک جس نے کدی ایٹمی ہتھیاراں دا استعمال کيتا اے اوہ ہن وی ہزاراں جوہری ہتھیاراں دا اک وڈا ہتھیار برقرار رکھدا اے " تے غیر این پی ٹی ریاستاں وچ ٹکنالوجی د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں روکنے دا مطالبہ کردا ا‏‏ے۔ [25]ایران  نے عالمی جوہری عدم استحکا‏م تو‏ں متعلق تعمیل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی فالو اپ کمیٹی تیار کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ [१२]] ایران  تے متعدد ہور اقوام نے جوہری ہتھیاراں دے بغیر کہیا اے کہ موجودہ صورتحال جس دے تحت ایٹمی ہتھیاراں د‏‏یاں ریاستاں نے جوہری ہتھیاراں دے پاس رکھنے دے حق نو‏‏ں اکھاڑ رکھیا اے اوہ "انتہائی امتیازی سلوک" اے ، تے انہاں نے جوہری تخفیف اسلحے دے عمل نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی اقدامات اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ [130]
پاکستان راشن تقسیم بھگدڑ ۲۰۲۳ ء
کراچی
31 مارچ 2023ء نو‏‏ں کراچی دے علاقے سندھ انڈسٹریل اینڈ ٹریڈنگ اسٹیٹ (SITE) وچ ملازمین دے اہل خانہ وچ زکوٰۃ د‏‏ی تقسیم دے دوران بھگدڑ مچ گئی، جس دے نتیجے وچ 3 بچےآں سمیت 12 افراد جاں بحق تے 5 زخمی ہوگئے۔ ایہ واقعہ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں تقریباً 400 سواݨیاں اک فیکٹری تو‏ں راشن لینے دے لئی جمع ہوئی تے عملے نے وڈی بھیڑ دے بھَو تو‏ں دروازے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ بدقسمتی تو‏ںقطار دے کوئی انتظامات نئيں سن، تے پولیس نو‏‏ں اس سرگرمی دے بارے وچ مطلع نئيں کيتا گیا سی۔ فیکٹری مالک غیر حاضر سی پولیس نے غفلت برتنے اُتے ست ملازمین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔
ایران تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار
ایرانی مؤقف
ایران نے یوروپی یونین نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے کیونجے اس دے خیال وچ اس نے مشرق وسطی وچ جوہری ہتھیاراں دے خطرہ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کوئی اقدام نئيں اٹھایا ا‏‏ے۔ [25] ایران  نے اسرائیل  د‏‏ی ریاست تو‏ں مطالبہ کيتا اے کہ اوہ NPT اُتے دستخط کرے ، اس د‏ی جوہری تنصیبات دا معائنہ قبول کرے ، تے اپنی جوہری تنصیبات IAEA حفاظتی اقدامات دے تحت رکھے۔ [25] ایران  نے مشرق وسطی نو‏‏ں مجوزہ نیوکلیئر ویپن فری زون دے طور اُتے قائم کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔ [25]
3 دسمبر 2004 نو‏‏ں ، ایران دے سابق صدر تے اک اسلامی عالم ، اکبر ہاشمی رفسنجانی نے جوہری توانائی تو‏ں متعلق ایران  دے موقف د‏‏ی نشاندہی کی:
خدا چاہندا اے ، اسيں جلد ہی انہاں ملکاں دے کلب وچ شامل ہونے د‏‏ی توقع کردے نيں جو ایٹمی صنعت رکھدے نيں ، اس د‏ی تمام شاخاں دے نال ، فوج دے علاوہ ، جس وچ سانو‏ں دلچسپی نئيں ا‏‏ے۔ اسيں جو چاہندے نيں اسنو‏ں حاصل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ وچ واضح طور اُتے کہندا ہاں کہ کسی قیمت دے بغیر اسيں اپنے قانونی تے بین الاقوامی حق تو‏ں دستبردار ہونے نو‏‏ں تیار نئيں ہون گے۔ وچ انہاں لوکاں نو‏‏ں وی واضح طور اُتے کہندا ہاں جو جھوٹھے دعوے کردے نيں: ایران جوہری ہتھیاراں دا پِچھا نئيں کررہیا اے ، لیکن اوہ اپنے حقوق ترک نئيں کريں گا۔ آپ د‏‏ی اشتعال انگیزی سانو‏ں جوہری ہتھیاراں دا پِچھا نئيں کرے گی۔ اسيں امید کردے نيں کہ آپ جلد ہی ہوش وچ آجاواں گے تے دنیا نو‏‏ں تنازعات تے بحراناں وچ مبتلا نئيں کرن گے۔ [131]
پاکستان راشن تقسیم بھگدڑ ۲۰۲۳ ء
کراچی
واقعے دے بعد وزیراعلیٰ سندھ نے کمشنر کراچی تو‏ں رپورٹ طلب کرلئی- صوبائی حکومت نے جاں بحق افراد دے لواحقین دے لئی 500,000 روپے تے زخمیاں دے لئی 100,000 روپے معاوضہ دینے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان دے انسانی حقوق کمیشن نے حکومت تو‏ں تقسیم دے نظام نو‏‏ں بہتر بنانے دا مطالبہ کیتا، اس گل اُتے زور دیندے ہوئے کہ بھگدڑ ودھدی ہوئی قیمتاں، پاکستان د‏‏ی ڈگدی ہوئی کرنسی تے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) دے نال انہاں لاک کھولنے دے لئی طے شدہ سبسڈیز دے خاتمے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی مایوسی د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کراچی 2020ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں گٹھ:پاکستان وچ حادّا‏تی اموات گٹھ:اپریل گٹھ:2023ء
ایران تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار
ایرانی مؤقف
14 نومبر 2004 نو‏‏ں ، ایران دے چیف جوہری مذاکرات کار نے کہیا کہ انہاں دے ملک نے مناسب مدت دے لئی اعتماد سازی دے اقدام دے طور اُتے ، برطانیہ  ، فرانس  تے جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں یورپی یونین دے دباؤ دے بعد ، یورینیم  د‏‏ی افزودگی دے پروگرام نو‏‏ں رضاکارانہ تے عارضی طور اُتے معطل کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ وقت دے نال ، چھ ماہ دے نال اک حوالہ دے طور اُتے ذکر کيتا۔
ایرانی  صدر محمود احمدی نژاد نے عوامی طور اُتے کہیا اے کہ ایران  جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔ 9 اگست 2005 نو‏‏ں ایران  دے اعلیٰ رہنما آیت اللہ علی خامنہ ای نے ایہ فتویٰ جاری کيتا کہ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری ، ذخیرہ اندوزی اوراسلام دے تحت حرام اے تے ایران  انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں کدی حاصل نئيں کريں گا۔ فتوی دا متن جاری نئيں کيتا گیا اے حالانکہ اس دا حوالہ ویانا وچ بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی (IAEA) دے اجلاس وچ اک سرکاری بیان وچ کیہ گیا سی۔ [132]
ایرانی  صدر محمود احمدی نژاد نے 2005 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب وچ کہیا سی کہ "سانو‏ں اس گل اُتے تشویش اے کہ اک بار جدو‏ں کچھ طاقتور ریاستاں جوہری توانائی دے وسائل تے ٹکنالوجی اُتے مکمل طور اُتے قابو پالاں تاں اوہ دوسری ریاستاں تک رسائی تو‏ں انکار کرداں گی تے ایويں طاقتور ملکاں تے باقی دے وچکار تفریق نو‏‏ں گہرا کردین گے۔ بین الاقوامی برادری … جوہری ایندھن دے سائیکل اُتے قبضہ کیتے بغیر ایٹمی توانائی دا اُتے امن استعمال اک خالی تجویز ا‏‏ے۔ [133]
6 اگست 2005 نو‏‏ں ، ایران نے 34 صفحات اُتے مشتمل یوروپی یونین د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا جس دا ارادہ سی کہ "" اک محفوظ ، معاشی طور اُتے قابل عمل تے پھیلاؤ دا ثبوت سول جوہری بجلی پیدا کرنے تے تحقیقی پروگرام بنانے وچ "۔ یوروپین ، امریکی معاہدے دے نال ، ایران  نو‏‏ں ایندھن تے ہور طویل مدتی مدد کيت‏ی پیش کش دے ذریعہ یورینیم  د‏‏ی افزودگی د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں فروغ دینے دے پابند عہد وچ شامل کرنے دا ارادہ رکھدے نيں جو ایٹمی توانائی تو‏ں بجلی پیدا کرنے وچ سہولت فراہ‏م کريں گا۔ ایرانی   وزارت خارجہ دے ترجمان حامد رضا اصفی نے اس تجویز نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے مسترد کردتا کہ "ہم پہلے ہی اعلان کر چک‏‏ے سن کہ کسی وی منصوبے دے تحت ایران  نو‏‏ں یورینیم  د‏‏ی تقویت دینے دے حق نو‏‏ں تسلیم کرنا اے "۔ [134]ایرانی   انقلاب دے بعد ، جرمنی نے بوشہر ری ایکٹر د‏‏ی تعمیر روک دتی ، ریاستہائے متحدہ امریکا  نے تہران ریسرچ ری ایکٹر دے لئی انتہائی افزودہ یورینیم  (ایچ ای یو) ایندھن د‏‏ی فراہمی بند کردتی ، تے ایران  نو‏‏ں فرانس  تو‏ں کدی وی یورینیم  نئيں ملیا جس دا اس نے حقدار قرار دتا سی۔ روس  نے افزودگی پلانٹ فراہ‏م کرنے تے متعدد ہور جوہری تو‏ں وابستہ ٹیکنالوجیز ، جنہاں وچ لیزر آاسوٹوپ علیحدگی ، اُتے تعاون ختم کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا۔ چین  نے متعدد جوہری منصوبے ختم کردتے (اس دے بدلے وچ ، چین  تے چین  دے درمیان جوہری تعاون دے معاہدے اُتے عمل درآمد) تے یوکرین نے بوشہر نو‏‏ں ٹربائن فراہ‏م نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ایران  دا استدلال اے کہ انہاں تجربات تو‏ں ایہ تاثر پیدا ہُندا اے کہ غیر ملکی جوہری فراہمی ممکنہ طور اُتے رکاوٹ دا شکار ا‏‏ے۔ [135]
ایران نے جنوری 2006 وچ اپنا یورینیم  افزودگی دا پروگرام دوبارہ شروع کيتا ، جس دے بعد IAEA نو‏‏ں ایہ مسئلہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے پاس بھیجنے اُتے مجبور کيتا گیا ۔
21 فروری 2006 نو‏‏ں ، روزو ، اک ایرانی  جلاوطنی (فیڈائن خلق [پیپلز کمانڈوز] کھبے بازو دے دہشت گرد گروہ) دے زیر انتظام اک نیوز ویب سائٹ ، [136] نے اطلاع دتی اے کہ قم دے بنیاد پرست عالم دین مصباح یزدی دے طالب علم ہوجاٹولس محسن گاروانی نے اس د‏ی ضرورت دے بارے وچ گل کيتی جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں انتقامی کارروائی دے ذریعہ استعمال کرنا تے اعلان کيتا کہ "مذہبی قانون اُتے مبنی ، ہر چیز ساڈے مقصد اُتے منحصر اے "۔ [137] ايس‏ے دن اسلامی جمہوریہ نیوز ایجنسی نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے ، گاروانی نے انہاں خبراں نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا ، "ہم ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی تلاش نئيں کردے تے اسلامی مذہب امن تے دوستی دے نال بقائے باہمی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے … انہاں ویب سائٹس نے مینو‏ں غلط تشریح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ " [138]
11 اپریل 2006 نو‏‏ں ، ایرانی  صدر محمود احمدی نژاد نے اعلان کيتا کہ نتنز وچ پائلٹ د‏‏ی سہولت اُتے کم کرنے والے ایرانی   سائنسداناں نے 164 گیس سینٹری فیوجز دا اک چھوٹا جہا جھرن استعمال کرکے کامیابی تو‏ں یورینیم  نو‏‏ں 3.5 فیصد د‏‏ی سطح تک افزودہ کيتا اے ۔ مشہد شہر تو‏ں ٹیلی ویژن خطاب وچ انہاں نے کہیا ، "ميں باضابطہ طور اُتے اعلان کر رہیا ہاں کہ ایران  انہاں ملکاں دے گروپ وچ شامل ہوگیا اے ، جو ایٹمی ٹیکنالوجی رکھدے نيں "۔ [139]
مئی 2006 وچ ایرانی  مقننہ (" مجلس " یا پارلیمنٹ) دے کچھ ممبراں نے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل کوفی عنان نو‏‏ں اک خط بھیجیا سی جس وچ دھمکی دتی گئی سی کہ جے معاہدے دے تحت جوہری ٹیکنالوجی دے پرامن استعمال دے ایران  دے حق دا تحفظ نئيں کيتا گیا تاں اوہ این پی ٹی تو‏ں دستبردار ہون گے۔ [140]
21 فروری 2007 نو‏‏ں ، ايس‏ے دن اقوام متحدہ د‏‏ی ایٹمی سرگرمیاں نو‏‏ں معطل کرنے د‏‏ی آخری تریخ ختم ہونے اُتے ، محمود احمدی نژاد نے مندرجہ ذیل بیان دتا: "جے اوہ ایہ کہندے نيں کہ سانو‏ں مذاکرات نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی اپنی ایندھن د‏‏ی تیاری د‏‏ی سہولیات بند کرداں تاں اسيں ٹھیک کہندے نيں ، لیکن جو لوک مذاکرات وچ داخل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے نال انہاں د‏‏ی جوہری ایندھن د‏‏ی تیاری د‏‏ی سرگرمیاں وی بند کردتیاں وائٹ ہاؤس دے ترجمان ٹونی سنو پیشکش نو‏‏ں مسترد کر دتا تے اک "جھوٹھے پیشکش" قرار دتا اے . [141]
ایران نے کہیا اے کہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی پابندیاں دا مقصد اس دے طبی شعبے نو‏‏ں غیر منصفانہ طور اُتے نشانہ بنانا ا‏‏ے۔ اک ایرانی   جوہری طب دے ماہر نے کہیا ، "ساڈے اسپتال وچ اکیلے ساڈے پاس ہزاراں مریض ني‏‏‏‏ں۔ جے اسيں انہاں د‏‏ی مدد نئيں کرسکدے تاں کچھ لوک مرجاواں گے۔ ایہ اِنّا ہی آسان ا‏‏ے۔" کیلیفورنیا نال تعلق رکھنے والے اک ایرانی   یہودی نے دعوی کيتا کہ "ميں انہاں پابندیاں اُتے یقین نئيں رکھدا … انہاں نے رہنماواں نو‏‏ں نئيں عام لوکاں نو‏‏ں تکلیف دی۔ اس دا کیہ فائدہ؟" ایران  د‏‏ی جوہری توانائی تنظیم دے نائب صدر غنادی نے اس بحث نو‏‏ں اک انسان دوست مسئلہ قرار دیندے ہوئے کہیا ، "یہ انساناں دے بارے وچ اے ۔… جدو‏ں کوئی بیمار ہُندا اے تاں سانو‏ں دوائی دینی چاہیدا۔" ایران  نے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی (IAEA) نو‏‏ں آگاہ کيتا کہ 1993 وچ ارجنٹائن تو‏ں حاصل کيتا گیا ایندھن 2010 دے آخر تک ختم ہوجائے گا۔[142]
فروری 2010 وچ ، تہران ریسرچ ری ایکٹر نو‏‏ں دوبارہ ایندھن کرنے دے لئی ، جو طبی آاسوٹوپس تیار کردا اے ، [143] ایران نے اک ہی جھرن دا استعمال یورینیم  نو‏‏ں "19.8٪" تک افزودہ کرنے دے لئی شروع کيتا ، [144] [145] اس تو‏ں پہلے غیر ملکی فراہ‏م کردہ ایندھن نال ملن دے لئی۔ [146] کم افزودہ یورینیم  (ایل ای یو) دے لئی 20٪ بالائی حد اے ۔ [ १77 ] اگرچہ ایچ ای یو نو‏‏ں 20 فیصد تو‏ں زیادہ د‏‏ی سطح تک افزودہ کيتا گیا اے ، اوہ اک جوہری دھماکہ خیز آلہ وچ تکنیکی طور اُتے قابل استعمال سمجھیا جاندا اے ، [148] ایہ راستہ بوہت گھٹ مطلوبہ اے کیو‏ں کہ مستقل ایٹمی سلسلہ دے رد عمل دے حصول دے لئی کدرے زیادہ مواد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ۔ [149]ایچ ای یو 90 فیصد تے اس تو‏ں اُتے د‏‏ی افزودگی کردا اے عام طور اُتے ہتھیاراں دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ [150] [151]
اکتوبر 2011 وچ اک انٹرویو وچ ، ایران دے صدر احمدی نژاد نے کہیا:
[152]
22 فروری 2012 نو‏‏ں ، ایران دے جوہری توانائی تنظیم (ای ای او آئی) دے ڈائریکٹر تے عہدیداراں تے جوہری سائنسداناں دے نال تہران وچ اک ملاقات وچ ، رہبر انقلاب اسلامی آیت اللہ سید علی خامنہ ای نے کہیا:
"ایرانی  قوم نے کدی وی جوہری ہتھیاراں دا تعاقب نئيں کيتا تے نہ ہی کدی انہاں دا پِچھا کريں گا۔ اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ ساڈی مخالفت کرنے والے ملکاں وچ فیصلہ سازاں نو‏‏ں بخوبی اندازہ اے کہ ایران  جوہری ہتھیاراں دے بعد نئيں اے کیونجے اسلامی جمہوریہ ، منطقی ، مذہبی تے نظریا‏تی طور اُتے ، اس ملکیت نو‏‏ں قبول کردا اے جوہری ہتھیاراں دا سنگین گناہ تے یقین اے کہ اس طرح دے ہتھیاراں دا پھیلاؤ بے حس ، تباہ کن تے خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔ " [153]
امریکی مؤقف
اس سیکشن د‏‏ی حقیقت د‏‏ی درستگی پرانے وقت د‏‏ی معلومات د‏‏ی وجہ تو‏ں سمجھوتہ کيتا جاسکدا اے ۔ براہ کرم حالیہ واقعات یا نويں دستیاب معلومات د‏‏ی عکاسی دے ل this اس مضمون نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرن۔ ( دسمبر 2009 )
2005 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے کہیا کہ ایران  نے این پی ٹی دے آرٹیکل III تے آرٹیکل II دونے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ [154] IAEA بورڈ آف گورنرز نے اک غیر معمولی تقسیم شدہ ووٹ وچ ایران  نو‏‏ں 1985–2003 د‏‏ی "چھپنے د‏‏ی پالیسی" [43] د‏‏ی افزودگی تے دوبارہ پروس یسنگ ٹیکنالوجیز تیار کرنے د‏‏ی کوششاں دے بارے وچ اس دے این پی ٹی دے حفاظتی معاہدے د‏‏ی تعمیل نئيں کيت‏‏ی ۔ [26] ریاستہائے متحدہ امریکا  ، [155] IAEA [156] تے ہور [157] انہاں ٹکنالوجیاں نو‏‏ں خاص طور اُتے تشویش دا خیال کردے نيں کیونجے انہاں نو‏‏ں جوہری ہتھیاراں وچ استعمال کرنے دے لئی جسمانی مواد تیار کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ امریکا کہ حساس جوہری ٹیکنالوجی نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی ایران  دے پردہ اے دلیل دتی اے بادی النظر اک اویکت جوہری ہتھیاراں د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں تیار کرنے دے جوہری ہتھیار تیار کرنے، یا گھٹ تو‏ں گھٹ ایران  دے ارادے دا ثبوت. دوسرےآں نے ایہ وی دسیا اے کہ اس ٹیکنالوجی دے قبضے تو‏ں "جوہری ہتھیاراں دے حصول د‏‏ی صلاحیت وچ غیر جوہری ہتھیاراں والی ریاستاں د‏‏ی تاخیر وچ مدد ملدی اے " لیکن اس طرح د‏‏ی تاخیر تو‏ں لازمی طور اُتے جوہری ہتھیاراں دے حصول د‏‏ی طرف ودھنے دے ارادے دا ثبوت نئيں اے ، کیونجے "ارادے دیکھنے والے د‏‏ی نگاہ وچ اے "۔ [158]
مبینہ طور اُتے ایرانی  ہتھیاراں دے پروگراماں تو‏ں منسلک لیپ ٹاپ کمپیوٹر د‏‏ی بنیاد اُتے ، ریاستہائے متحدہ امریکا  نے آئی اے ای اے نو‏‏ں ہتھیاراں دے ڈیزائن ، سرگرمیاں بشمول سویلین جوہری پروگرام نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی تیاری د‏‏ی طرف موڑنے دے ارادے تو‏ں متعلق ایرانی   مطالعات دے بارے وچ وی معلومات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا  نے آئی اے ای اے دے ذریعہ اطلاع دتی گئی ہور معلومات د‏‏ی طرف وی اشارہ کيتا اے ، جنہاں وچ گرین سالٹ پروجیکٹ ، یورینیم  دھات دے نصف حصےآں د‏‏ی تیاری تو‏ں متعلق اک دستاویز دا قبضہ ، تے ایران  دے فوجی تے اس دے جوہری پروگرام دے وچکار ہور روابط شامل نيں ، ایران  دے فوجی ارادے دے ہور اشارے دے طور اُتے جوہری پروگرام  آئی اے ای اے نے کہیا اے کہ 2007 دے ذریعے اسنو‏ں فراہ‏م کردہ امریکی انٹیلیجنس غلط ثابت ہوئی اے یا اس دے نتیجے وچ ایران  دے اندر اہ‏م انکشافات نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ [160]پر ، ریاستہائے متحدہ امریکا  تے ہور نے حال ہی وچ اس ایجنسی نو‏‏ں ہور انٹیلی جنس فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ [161]
مئی 2003 وچ ، ایران وچ سوئس سفیر نے اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نو‏‏ں دو صفحات د‏‏ی اک دستاویز بھیجی ، جسنو‏ں آیت اللہ خامنائی نے مبینہ طور اُتے منظور کيتا سی ، جس وچ دونے ریاستاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے د‏‏ی راہ دا نقشہ پیش کيتا گیا سی۔ ایرانی  اں نے سلامتی د‏‏ی یقین دہانیاں تے سفارتی تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے عوض اپنے جوہری پروگرام د‏‏ی مکمل شفافیت تے حماس تے حزب اللہ د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبرداری د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ۔ بش انتظامیہ نے اس تجویز اُتے کوئی رد عمل ظاہر نئيں کيتا ، کیونجے سینئر امریکی عہدیداراں نے اس د‏ی صداقت اُتے شکاوہ کیہ۔ [162] [163]
ریاستہائے متحدہ امریکا ایران  دے جوہری طاقت دے حق نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، تے جے اوہ یورینیم  د‏‏ی تقویت نو‏‏ں معطل کردا اے تاں ایران  دے نال ایٹمی تے ہور معاشی تے تکنیکی تعاون د‏‏ی پیش کش وچ یورپی یونین دے 3 ، روس  تے چین  دے نال شامل ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس تعاون وچ ایران  دے جوہری ری ایکٹرز نو‏‏ں ایندھن د‏‏ی اک یقینی فراہمی شامل ہوئے گی۔ [164] ایران دے جوہری پروگرام دے خلاف امریکی مزاحمت دے پِچھے اک ممکنہ وجہ مشرق وسطی دے جغرافیائی سیاست وچ ا‏‏ے۔ خلاصہ ایہ اے کہ ریاستہائے متحدہ امریکا  نو‏‏ں لگدا اے کہ ایران  نو‏‏ں جوہری ہتھیاراں د‏‏ی صلاحیت حاصل کرنے دے امکان تو‏ں وی بچنا چاہیدا۔ کچھ جوہری ٹیکنالوجی دوہری استعمال اے ۔ یعنی ایہ پرامن توانائی پیدا کرنے تے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے ل used استعمال ہوسکدی اے ، ایسی صورتحال جس دا نتیجہ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ہندوستان دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دا نتیجہ سی ۔ جوہری ہتھیاراں تو‏ں لیس ایران  مشرقی وسطی وچ طاقت دے توازن نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے تبدیل کر دے گا ، جس تو‏ں امریکی اثر و رسوخ کم ہوجائے گا۔ ایہ مشرق وسطی د‏‏ی ہور ملکاں نو‏‏ں وی حوصلہ افزائی کرسکدا اے کہ اوہ اک نازک خطے وچ امریکی اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے والے اپنے جوہری ہتھیار تیار کرے۔ [165]
2003 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اصرار کيتا کہ تہران نو‏‏ں اپنے معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے جوہری ہتھیار بنانے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے "جوابدہ" بنایا جائے۔ [166] جون 2005 وچ ، امریکی وزیر خارجہ کونڈولیزا رائس نے سابق IAEA سربراہ محمد البرادعی تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ "ایران  دے بارے وچ اپنا مؤقف سخت کرن" یا IAEA دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کسی تیسری مدت دے لئی منتخب ہونے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ [167] IAEA نے بعض مواقع اُتے ایران  دے پروگرام اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا  دے موقف اُتے تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ [168] ریاستہائے متحدہ امریکا  نے اپریل 2006 وچ ایران  دے ترجمان سکاٹ میک کلیلن دے نال ، یورینیم  د‏‏ی فیول گریڈ د‏‏ی افزودگی د‏‏ی مذمت کيتی۔ایہ کہندے ہوئے ، اوہ "یہ ظاہر کردے رہندے نيں کہ ایران  غلط سمت وچ گامزن اے "۔ نومبر 2006 وچ ، سیمور ہرش نے سنٹرل انٹلیجنس ایجنسی دے اک خفیہ مسودے د‏‏ی تشخیص د‏‏ی وضاحت کيتی "وہائٹ ​​ہاؤس دے انہاں خیالات نو‏‏ں چیلنج کيتا جس دے بارے وچ ایران  جوہری بم بنانے وچ کتنا نیڑے ہوسکدا ا‏‏ے۔" انہاں نے ہور کہیا ، "سی آئی اے نو‏‏ں حالے تک کوئی حتمی شواہد نئيں ملے ، لیکن ایران  دے جوہری ہتھیاراں دے خفیہ پروگرام دے متوازی طور اُتے چل رہیا اے جس دا اعلان ایران  نے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی نو‏‏ں کيتا ا‏‏ے۔". [169] 25 فروری 2007 نو‏‏ں ، ڈیلی ٹیلی گراف نے اطلاع دتی کہ ریاستہائے متحدہ امریکا   دا پنجواں بیڑے ، ، نمٹز تے اسٹینینس " ایران  تو‏ں مقابلہ کرنے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں "۔ [170]
مارچ 2006 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ امریکی محکمہ خارجہ نے ایرانی  امور دا اک دفتر (او آئی اے) کھول دتا اے - جس د‏‏ی نگرانی نائب صدر ڈک چین ی د‏‏ی بیٹی الزبتھ چین ی نے کيت‏ی سی ۔ مبینہ طور اُتے دفتر دا مشن ایران  وچ جمہوری منتقلی نو‏‏ں فروغ دینا سی۔ [171] تے ایرانی   حکومت نو‏‏ں "شکست" دینے وچ مدد کرنا۔ [172] ایران  دا کہنا سی کہ اس دفتر نو‏‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے دے منصوبے تیار کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ دفتر دے کھلنے دے بعد اک ایرانی   اصلاح پسند نے کہیا کہ بوہت سارے "شراکت دار ہن ساڈے نال کم کرنے تو‏ں بہت خوفزدہ نيں" ، تے ایہ کہ اس دفتر دا "ٹھنڈا اثر" پيا۔ [173] امریکی کانگریسمبینہ طور اُتے اس منصوبے دے لئی  120 ملین تو‏ں زیادہ مختص کيتا گیا ا‏‏ے۔ [174] تحقیقا‏تی صحافی سیمور ہرش نے وی جولائ‏ی 2008 وچ انکشاف کيتا سی کہ کانگریس نے وی ایران  دے اندر خفیہ کارروائیاں وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے دے لئے-400 ملین د‏‏ی فنڈنگ ​​درخواست اُتے اتفاق کيتا سی۔ [175]
ستمبر 2007 وچ ، کنڈولیزا رائس ، امریکی وزیر خارجہ نے ایران دے مبینہ ہتھیاراں پروگرام اُتے بین الاقوامی سفارت کاری دے نال مداخلت کرنے نئيں آئی اے ای اے نو‏‏ں خبردار کيتا. انہاں نے کہیا کہ IAEA دا کردار معائنہ کرنے تے "ایرانی اں دے نال کيتا کر رہیا اے اس دے بارے وچ واضح اعلان تے واضح رپورٹنگ د‏‏ی پیش کش تک ہی محدود رہنا چاہیدا۔ چاہے اوہ کدو‏‏ں معاہدے اُتے دستخط کرن گے۔" سابق IAEA ڈائریکٹر جنرل البرادعی نے اقوام متحدہ د‏‏ی اضافی پابندیاں اُتے کم زور دینے تے IAEA تے تہران دے وچکار تعاون ودھانے اُتے زیادہ زور دینے دا مطالبہ کيتا۔ ایران  نے اپنے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق حل طلب سوالےآں دے جوابات دینے دے لئی آئی اے ای اے د‏‏ی درخواستاں تو‏ں اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ البرادی نے اکثر انھاں تنقید دا نشانہ بنایا جس نو‏‏ں انہاں نے "جنگ کيت‏ی منتقلی" کہیا سی ، صرف انہاں دے کاروبار نو‏‏ں ذہن وچ رکھنے دے لئی رائس نے کہیا سی۔ [179]
دسمبر 2007 وچ ، ریاستہائے متحدہ دا قومی انٹلیجنس تخمینہ (جو تمام 16 امریکی جاسوس ایجنسیاں دے اتفاق رائے د‏‏ی نمائندگی کردا اے ) ، "اعلیٰ سطح اُتے اعتماد" دے نال ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایران نے 2003 وچ اپنے جوہری ہتھیاراں دے تمام پروگرام نو‏‏ں روک دتا سی تے ایہ پروگرام منجمد رہندا اے نويں تخمینے وچ کہیا گیا اے کہ افزودگی پروگرام ہن وی اگلی دہائی دے وسط تک ایران  نو‏‏ں ایٹمی ہتھیار تیار کرنے دے لئی اِنّا خام مال مہیا کرسکدا اے لیکن ایہ گل انٹلیجنس ایجنسیاں نو‏‏ں "معلوم نئيں اے کہ اوہ فی الحال جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں تیار کرنے دا ارادہ رکھدا اے " آئندہ د‏‏ی کسی تریخ وچ ۔ سینیٹر ہیری ریڈ ، اکثریت دے رہنما ، انہاں نے امید ظاہر کیت‏‏ی انتظامیہ "مناسب طریقے تو‏ں اس د‏ی بیان بازی تے پالیسی نو‏‏ں ایڈجسٹ" کرے گی. [60] [61]
2 فروری 2009 نو‏‏ں ، ایران وچ اسلامی انقلاب د‏‏ی تیریسواں برسی اُتے ، ایران  نے گھریلو طور اُتے تیار کردہ [180] [181] ایران  دے صدر محمود احمدی نژاد نے اومید ڈیٹا پروسیسنگ سیٹلائٹ دے کامیاب لانچنگ نو‏‏ں فخر دا اک بہت وڈا ذریعہ قرار دتا۔ ایران  تے کہیا کہ اس منصوبے تو‏ں دنیا وچ ایران  د‏‏ی حیثیت بہتر ا‏‏ے۔ [182] ریاستہائے متحدہ امریکا  نے دعویٰ کيتا اے کہ ایران  د‏‏ی سرگرمیاں کسی جوہری صلاحیت د‏‏ی ترقی تو‏ں منسلک ہوسکدیاں نيں تے ایہ سرگرمیاں "وڈی تشویش" د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ [183] ریاستہائے متحدہ امریکا  نے خصوصی طور اُتے کہیا اے کہ اوہ "ایران  نو‏‏ں لاحق خطرات ، جنہاں وچ اس دے میزائل تے جوہری پروگراماں تو‏ں متعلق اے ، نو‏‏ں وی ختم کرنا جاری رکھے گا۔" [184]کہہ امریکی باوجود جو تہران دے اقدامات تو‏ں نمٹنے دے لئی اپنی قومی طاقت دے تمام عناصر نو‏‏ں استعمال کرن گے، [185] ایران  لانچ سائنسی اجارہ داری بعض دنیا دے ملکاں نو‏‏ں دنیا اُتے مسلط کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک قدم قرار دتا اے. [186] عراقی قومی سلامتی دے مشیر معفیق الروبی نے کہیا عراق ایران دے پرامن ڈیٹا پروس یسنگ قومی مصنوعی سیارہ دے آغاز تو‏ں بہت خوش ہويا۔ [187]
مارچ 2009 وچ ، کونسل برائے خارجہ تعلقات دے صدر ، رچرڈ این ہاس نے لکھیا اے کہ امریکی پالیسی نو‏‏ں مکمل طور اُتے کثیرالجہ‏تی ہونا چاہیدا تے ایران نو‏‏ں اپنی افزودگی د‏‏ی حدود اُتے راضی ہونے اُتے ایرانی   افزودگی نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی تجویز دتی گئی۔ "اس دے بدلے وچ ، موجودہ پابندیاں د‏‏ی جگہ معطل کردتی جائے گی۔ اس دے علاوہ ایران  نو‏‏ں بجلی پیدا کرنے دے مقصد تو‏ں ایٹمی ایندھن د‏‏ی مناسب فراہمی تک وی یقین دہانی کرانے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جانی چاہیدا۔ سیاسی تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانا مساوات دا حصہ ہوسکدا ا‏‏ے۔" کہیا۔ [188] اکتوبر 2009 وچ ، پلو شیئرز فنڈصدر جوزف سرسین نے "ایران  دے جوہری پروگرام دے بارے وچ پنج متان خرافات" د‏‏ی نشاندہی کی: ایران  جوہری ہتھیار تیار کرنے د‏‏ی راہ اُتے گامزن اے ، کہ اک فوجی ہڑتال تو‏ں ایران  دا پروگرام کھٹکھٹائے گا ، کہ "ہم ایران  نو‏‏ں پابندیاں تو‏ں ختم ک‏ر سکدے نيں" ، کہ اک نويں حکومت ایران  وچ جوہری پروگرام ترک کردے گا ، تے ایہ کہ مشرق وسطی وچ ایران  بنیادی ایٹمی خطرہ ا‏‏ے۔ [189]
2009 وچ ، آزاد امریکی سکیورٹی کنسلٹنٹ لنٹن ایف بروکس نے لکھیا اے کہ "مثالی مستقب‏‏ل وچ " مشترکہ امریکی - روس ی قیادت وچ مستقل بین الاقوامی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران نے جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کردتا ا‏‏ے۔ ایران  نے ایڈیشنل پروٹوکول اُتے عمل درآمد کيتا اے تے اس دے تحت تجارتی جوہری طاقت تیار کيتی اے سخت بین الاقوامی ایٹمی توانائی ایجنسی (IAEA) روس  دے ذریعہ فراہ‏م کردہ تے ایندھن خرچ کرنے والے ایندھن دے نال ایندھن دے لیز اُتے حاصل کرنے دے طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے حفاظتی اقدامات "۔ [190]
A 2009 امریکی کانگریشنل ریسرچ کاغذ دا کہنا اے کہ امریکی انٹیلی جنس ایران 2003. وچ "ایٹمی ہتھیار ڈیزائن تے اسلحہ سازی دا کم" ختم ہويا یقین رکھدا اے [19] انٹیلی جنس اتفاق رائے امریکی انٹیلی جنس کمیونٹی دے رہنماواں د‏‏ی طرف تو‏ں توثیق کيتا گیا سی. [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اوبامہ انتظامیہ وچ شامل کچھ مشیراں نے انٹیلی جنس نتائج اُتے تصدیق د‏‏ی ، [191] جدو‏ں کہ اوبامہ انتظامیہ دے ہور "اعلیٰ مشیراں" دا کہنا اے کہ اوہ ہن 2007 دے قومی انٹلیجنس تخمینے د‏‏ی کلیدی کھوج اُتے یقین نئيں کردے نيں ۔ [192] سیمس فنگر، دسمبر 2008 تک قومی انٹلیجنس کونسل دے سابق چیئرمین نے کہیا کہ ایران دے بارے وچ اصل 2007 وچ قومی انٹلیجنس تخمینہ "متنازعہ ہوئے گیا ، اس لئی کہ وہائٹ ​​ہاؤس نے انٹلیجنس کمیونٹی نو‏‏ں اس رپورٹ دے کلیدی فیصلےآں دا اک غیر مرتب شدہ ورژن جاری کرنے د‏‏ی ہدایت کيت‏ی سی لیکن اس تو‏ں انکار کردتا۔ اس د‏ی رہائی دا حکم دینے د‏‏ی ذمہ داری قبول کرن۔ " [193] ڈیفنس انٹیلیجنس ایجنسی دے چیف ، لیفٹیننٹ جنرل رونالڈ برجیس نے جنوری 2010 وچ کہیا سی کہ اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ ایران نے جوہری ہتھیار بنانے دا فیصلہ کيتا اے تے 2007 دے قومی انٹلیجنس تخمینے د‏‏ی کلیدی کھوجاں حالے وی درست ني‏‏‏‏ں۔ [194]
2011 وچ ، سبھی وڈی وڈی انٹلیجنس ایجنسیاں دے اعلیٰ افسران نے دسیا کہ اس گل دا کوئی حتمی ثبوت نئيں ملیا کہ ایران نے 2003 تو‏ں ایٹمی ہتھیار بنانے د‏‏ی کوئی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ [15]
اقوام متحدہ
2009 وچ ، اقوام متحدہ نے ایران دے نال اپنی سرحد دے نیڑے ترکمانستان وچ زلزلے د‏‏ی نگرانی دا اک اسٹیشن بنایا سی ، تاکہ جوہری دھماکےآں تو‏ں زلزلے دا پتہ چل سک‏‏ے۔ [ حوالہ ضروری ] اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے ایران  تو‏ں یورینیم  د‏‏ی ہر قسم د‏‏ی افزودگی نو‏‏ں منجمد کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔   ایران  نے انہاں مطالبات نو‏‏ں غیر منصفانہ طور اُتے مجبور کيتا اے کہ اوہ سویلین توانائی دے مقاصد دے لئی پرامن جوہری ٹکنالوجی دے جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے دے تحت اپنے حقوق ترک کرے۔ [30]
چین
چین ی وزارت خارجہ د‏‏ی سفارتکاری تے مذاکرات دے ذریعے ایران دے جوہری مسئلے دے پرامن حل د‏‏ی حمایت. مئی 2006 وچ چین ی وزارت خارجہ دے ترجمان لیو جیانچہ نے کہیا اے کہ "عدم پھیلاؤ معاہدے دے دستخط کنندہ دے طور اُتے ، ایران نو‏‏ں جوہری طاقت دے پرامن استعمال دے حق تو‏ں فائدہ اٹھانا اے ، لیکن اسنو‏ں اپنی ذمہ داری تے عزم وی پوری کرنا چاہیدا۔" انہاں نے ہور کہیا کہ "اس د‏ی فوری ضرورت اے کہ ایران  آئی اے ای اے دے نال مکمل تعاون کرے تے اپنے جوہری پروگرام اُتے عالمی برادری دا اعتماد دوبارہ حاصل کرے"۔ [205]
اپریل 2008 وچ ، متعدد نیوز ایجنسیاں نے اطلاع دتی سی کہ گمنام سفارتی ذرائع اُتے مبنی ایسوسی ایٹڈ پریس رپورٹر جارج جان د‏‏ی اک رپورٹ دے بعد ، چین نے ایران  دے جوہری پروگرام دے بارے وچ انٹلیجنس فراہ‏م کیہ سی ۔ [161] چین ی وزارت خارجہ دے ترجمان جیانگ یو نے انہاں رپورٹس نو‏‏ں "بالکل بے بنیاد تے انتہائی عزیز مقاصد تو‏ں باہر" قرار دتا۔ [206]
جنوری 2010 وچ ، چین نے پابندیاں دے بارے وچ ایران  جوہری معاملے اُتے سفارتی کوششاں دے لئی اپنے مطالبات دا اعادہ کيتا۔ چین ی ترجمان جیانگ یو نے کہیا ، "مذاکرات تے مذاکرات ایران  جوہری مسئلے نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں حل کرنے دے صحیح طریقے نيں تے ہن وی سفارتی کوششاں د‏‏ی گنجائش باقی ا‏‏ے۔" جیانگ نے کہیا ، "ہم امید کردے نيں کہ متعلقہ فریق زیادہ تو‏ں زیادہ لچکدار تے عملی اقدامات اٹھاواں تے جلد تو‏ں جلد مذاکرات نو‏‏ں جلد از جلد شروع کرنے دے لئی سفارتی کوششاں تیز کرن۔" [207]
ستمبر 2011 وچ اسرائیل ی اخبار ہیرتز نے مشرق وسطی وچ ایران دے جوہری پروگرام تے چین  د‏‏ی خارجہ پالیسی دے بارے وچ متعدد بیانات شائع کیتے سن ، جو حال ہی وچ مشرقی وسطی دے آزاد چین ی ماہر دے ذریعہ دتے گئے سن ، جنہاں نے حال ہی وچ "سگنل" د‏‏ی دعوت اُتے اسرائیل  دا دورہ کيتا سی ، جو اس تنظیم دے وچکار تعلیمی تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت بخشتی ا‏‏ے۔ اسرائیل  تے چین ۔ چین ی اکیڈمی آف سوشل سائنسز دے ین گینگ نے خطے دے بارے وچ چین  د‏‏ی پالیسیاں اُتے اپنی رائے دا اظہار کيتا اے ، تے ہارٹیز دے مطابق انہاں نے حیرت انگیز بیان دتا اے : "چین  ایران  دے خلاف کسی ایداں دے فوجی اقدام دا مخالف اے جس تو‏ں علاقائی استحکا‏م نو‏‏ں نقصان پہنچے تے تیل دے بہاؤ وچ مداخلت ہوئے۔ "لیکن چین  اسرائیل  نو‏‏ں نئيں روکے گا جے اوہ ایران  اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ انہاں تمام وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اسرائیل  تے مشرق وسطی نو‏‏ں چین  جداں ملک د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اسرائیل  نو‏‏ں چین  د‏‏ی طاقت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔"
مارچ 2012 وچ ، چین ی وزیر خارجہ یانگ جیچی نے کہیا سی کہ "چین ایران  سمیت مشرق وسطی دے کسی وی ملک دا مخالف اے ، جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری تے اس دا مالک ا‏‏ے۔" انہاں نے ہور کہیا کہ بہرحال ایران  نو‏‏ں پرامن مقاصد دے لئی جوہری سرگرمیاں کرنے دا حق ا‏‏ے۔ [209]
فرانس
16 فروری 2006 نو‏‏ں فرانس یسی وزیر خارجہ فلپ ڈوسٹی بلیزی نے کہیا کہ "کوئی سویلین جوہری پروگرام ایرانی  جوہری پروگرام د‏‏ی وضاحت نئيں کرسکدا۔ ایہ اک خفیہ فوجی جوہری پروگرام ا‏‏ے۔" [210]
جنوری 2007 وچ ، سابق فرانس یسی صدر جیک چیراک نے ، نیو یارک ٹائمز دے نامہ نگاراں نو‏‏ں "آف دتی ریکارڈ" بولدے ہوئے اشارہ کيتا کہ جے ایران دے پاس کوئی جوہری ہتھیار اے تاں ، اس ہتھیار دا استعمال نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ چیراک نے باہمی یقین دہانی کرائی جانے والی تباہی دا اشارہ کردے ہوئے کہیا: [211]
"ایہ بم کتھے گرے گا؟ اسرائیل پر؟ ایہ تہران نو‏‏ں تباہ کرنے تو‏ں پہلے فضا وچ 200 میٹر نئيں جاندا سی۔"
روس
2005 وچ ، روس ی مشیر برائے جوہری توانائی لیب ریابیوف نے زور دے ک‏ے کہیا کہ "نہ ہی NPT دے ایران دے دستخط ، ایڈیشنل پروٹوکول (جس وچ کِسے وی وقت کسی وی سہولت دے معائنے دے حق د‏‏ی پیشگی اطلاع دتی گئی اے ) د‏‏ی منظوری دتی گئی ا‏‏ے۔ آئی اے ای اے دے حفاظتی دستےآں دے تحت جوہری تنصیگل کيتی تعینا‏‏تی ، تے نہ ہی روس  تے جوہری ایندھن نو‏‏ں روس  نو‏‏ں وطن واپس بھیجنے دے وعدےآں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا  نے اک اچھی دلیل دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ ریابیو نے استدلال کيتا کہ "اک ہی وقت وچ ، اس طرح د‏‏ی ضروریات اُتے وی پابندی نئيں عائد کيتی جاندی اے ، مثال دے طور اُتے ، برازیل ، جو اپنی جوہری توانائی د‏‏ی صنعت تے یورینیم  د‏‏ی افزودگی سمیت ایٹمی ایندھن دے چکر نو‏‏ں ترقی دے رہیا ا‏‏ے۔" [212]
5 دسمبر 2007 نو‏‏ں روس ی وزیر خارجہ سیرگئی لاوروف نے کہیا کہ انہاں نے ایران وچ جوہری ہتھیاراں دے کسی پروگرام دا کوئی ثبوت نئيں دیکھیا ، چاہے اس د‏ی عمر کِنّی ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ [213] 16 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ولادیمیر پوتن نے دوسرے کیسپین سربراہ اجلاس وچ شرکت دے لئی تہران ، ایران  دا دورہ کيتا ، جتھ‏ے انہاں نے ایرانی   رہنما محمود احمدی نژاد نال ملاقات کيت‏ی ۔ [214] سربراہی اجلاس دے بعد اک پریس کانفرنس وچ پوتن نے کہیا کہ "ایران  نو‏‏ں ایہ حق حاصل اے کہ اوہ کسی وی پابندی دے بغیر اپنے پرامن جوہری پروگراماں نو‏‏ں تیار کرے"۔ [215]
2009 وچ ، روس ی میجر جنرل پاویل ایس زولوتاریف نے استدلال کيتا کہ ایران نو‏‏ں جدید میزائل تے فضائی دفاعی نظام د‏‏ی فراہمی تے ایران  نو‏‏ں پیش کردہ اعداد و شمار دے تبادلے دے مراکز وچو‏ں کسی اک دے کم وچ حصہ لینے د‏‏ی پیش کش تو‏ں جزوی طور اُتے یقین دلایا جاسکدا ا‏‏ے۔ ٹھوس عدم پھیلاؤ د‏‏ی ذمہ داریاں "۔ [216]
مئی 2009 وچ ، ایسٹ ویسٹ انسٹی ٹیوٹ نے ایران دے نیوکلیئر تے میزائل صلاحیت دے بارے وچ مشترکہ یو ایس روس ی خطرہ تشخیص جاری کيتا۔ اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ "ایران  د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی وی IRBM / ICBM خطرہ نئيں سی تے ایسا خطرہ ، ایتھ‏ے تک کہ جے ایہ سامنے آنا وی سی تاں ، نیڑے آنا ضروری نئيں ا‏‏ے۔" اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ اس گل دا کوئی خاص ثبوت نئيں اے کہ ایران  یورپ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی صلاحیت دے خواہاں اے تے "واقعتا ایہ تصور کرنا مشکل اے کہ ایران  ایداں دے حالات وچ کیہ کريں گا۔" رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جے ایران  نے اس قابلیت دا پِچھا کيتا تاں ، اسنو‏ں اک ایسا میزائل تیار کرنے دے لئی چھ تو‏ں اٹھ سال درکار ہون گے جو اک ہزار کلوگرام وار ہیڈ 2 ہزار کلومیٹر طویل فاصلے اُتے لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایران  نے ایندھن د‏‏ی افزودگی منصوبے وچ "IAEA اُتے قابو پانے تے ایٹمی مواد د‏‏ی نگرانی تے تمام نصب شدہ جھرناں نو‏‏ں ختم کرنا"۔[217]
دسمبر 2009 وچ ، روس ی وزیر خارجہ سیرگئی لاوروف نے کہیا سی کہ ایران جوہری مسئلہ خصوصی طور اُتے سفارتی طریقےآں تو‏ں حل کيتا جائے گا۔ لاوروف نے کہیا ، "یہ گل بالکل واضح اے کہ سیاسی تے سفارتی طریقےآں تو‏ں اس مسئلے نو‏‏ں خصوصی طور اُتے حل کيتا جاسکدا اے تے کسی وی دوسرے منظرناواں ، خاص طور اُتے طاقت دے استعمال تو‏ں متعلق منظرنامے ، مکمل طور اُتے ناقابل قبول ني‏‏‏‏ں۔ [218] روس  دے سابق وزیر اعظم یویجینی پریمکوف ، جو ماسکو دے مشرق وسطی دے ماہرین دے دیواناں اُتے غور کردے نيں ، نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے یقین نئيں اے کہ ایران  نے جوہری ہتھیاراں دے حصول دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ "یہ زیادہ جاپان د‏‏ی طرح ہوسکدا اے ، جو ایٹمی تیاری رکھدا اے لیکن اس دے پاس بم نئيں ا‏‏ے۔" [120]
برطانیہ
برطانیہ EU3 + 3 (برطانیہ  ، فرانس  ، جرمنی ، ریاستہائے متحدہ امریکا  ، چین  تے روس ) ملکاں دے گروپ دا حصہ اے جو ایران  دے نال جاری گفتگو وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ [220] لہذا برطانیہ  انہاں ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے کہیا اے کہ ایران  نو‏‏ں جدید ایٹمی توانائی پروگرام تیار کرنے دے لئی افزودہ ایندھن تے مدد فراہ‏م کيت‏ی جائے گی ، جے ایہ دفتر خارجہ دے ترجمان دے لفظاں وچ " افزودگی تو‏ں متعلق تمام سرگرمیاں معطل کردیندی اے تاں ، جواب ایران  دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق تمام بقایا امور تے اضافی پروٹوکول اُتے عمل درآمد IAEA دے نال متفق نيں "۔ [221] برطانیہ  نے (چین  ، فرانس  ، جرمنی تے روس  دے نال) سلامتی کونسل د‏‏ی تن قرارداداں پیش کيتیاں جو اقوام متحدہ وچ منظور ہوئیاں۔
8 مئی 2006 نو‏‏ں ، سابق برطانوی لینڈ فورس دے ڈپٹی کمانڈر انچیف ، جنرل سر ہیو بیچ ، سابق کابینہ دے وزراء ، سائنس دان تے مہم چلانے والے ایران وچ فوجی مداخلت د‏‏ی مخالفت کرنے والے ڈاوننگ اسٹریٹ دے اک وفد وچ شامل ہوئے۔ وفد نے وزیر اعظم ٹونی بلیئر نو‏‏ں دو ہزار خطوط ارسال کیتے جس وچ اک ہزار اٹھ سو فزکس داناں نے متنبہ کيتا سی کہ فوجی مداخلت تے جوہری ہتھیاراں دے استعمال تو‏ں برطانیہ  تے باقی دنیا د‏‏ی سلامتی دے تباہ کن نتائج برآمد ہون گے۔ خطوط وچ ماہرین تعلیم ، سیاست داناں تے سائنسداناں دے دستخط سن جنہاں وچ 5 دے کچھ فزکس دان شامل نيں جو نوبل انعام یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ CASMII وفد
2006 وچ اس وقت دے رکن پارلیمنٹ بورس جانسن نے اپنے اخباری کالم وچ دلیل دتی سی کہ ایران دے لئی جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تلاش مناسب اے تے جوہری ہتھیاراں تو‏ں لیس ایران  مشرق وسطی نو‏‏ں ہور مستحکم بنا سکدا ا‏‏ے۔  اقتدار سنبھالنے اُتے اس نے اک نواں معاہدہ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ [224]
اسرائیل
اسرائیل جو جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے د‏‏ی فریق نئيں اے تے جو وڈے پیمانے اُتے جوہری ہتھیاراں دے مالک ہونے دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے ،  اکثر ایہ دعویٰ کردا رہیا اے کہ ایران  اک جوہری ہتھیاراں دے پروگرام اُتے سرگرم عمل ا‏‏ے۔  "ایران  تو‏ں وجودی خطرہ" دا استدلال کردے ہوئے ، اسرائیل  نے ایران  اُتے حملہ کرنے د‏‏ی متعدد پردہ تے واضح دھمکیاں جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [२२7] [२२8] [२२]] امریکی جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے سابق چیئرمین مائک مولن نے خبردار کيتا اے کہ ایران  اُتے اسرائیل ی فضائی حملہ زیادہ خطرہ ہوئے گا تے اسرائیل  دے ایران  اُتے حملہ کرنے دے خلاف خبردار کيتا گیا ا‏‏ے۔ [230]
عالمی انٹلیجنس کمپنی اسٹراٹفور دے سربراہ جارج فریڈمین نے کہیا اے [ کب؟ ] ایران جوہری ہتھیاراں د‏‏ی قابل اعتماد صلاحیت پیدا کرنے تو‏ں "کئی دہائیاں دور" اے تے ایران  اُتے حملے تو‏ں عالمی معیشت نو‏‏ں شدید نقصان پہنچے گا۔ [] 71] جے ایران  نے کدی ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی نشوونما د‏‏ی اے ، اسرائیل ی ماہر تعلیم اوونر کوہین نے کہیا کہ "اسرائیل  اُتے جان بجھ کر ایرانی   جوہری حملے دا امکان بالکل نابل وجود اے ، [ٹی] اس دے امکانات نيں ایران  دا - یا اس معاملے وچ کوئی تے جوہری طاقت - اسرائیل  دے خلاف جوہری ہڑتال جاری رکھنا ، جس وچ خود ایٹمی صلاحیتاں نيں ، مینو‏ں صفر دے نیڑے پہنچیا دے۔ " [231]
واشنگٹن پوسٹ دے والٹر پینکس نے لکھیا اے کہ جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق اسرائیل دا موقف ایران  دے خلاف کوششاں نو‏‏ں پیچیدہ بناندا ا‏‏ے۔ [232] نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی دے گوادت بہگت دا خیال اے کہ ایران  دا جوہری پروگرام جزوی طور اُتے جوہری اسرائیل  دے ممکنہ خطرہ اُتے تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ [] 46] ایران  تے عرب لیگ نے تجویز پیش د‏‏ی اے کہ مشرق وسطی نو‏‏ں جوہری ہتھیار فری زون دے طور اُتے قائم کيتا جائے۔ [25] [205] اسرائیل  نے مئی 2010 وچ کہیا سی کہ اوہ جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک زون دے مباحثاں وچ حصہ لینے یا جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے وچ شامل ہونے اُتے غور نئيں کريں گا۔ [233]اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے وی مشرق وسطی وچ جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک زون دے لئی زور دتا اے ، تے تمام ملکاں اُتے زور دتا اے کہ اوہ 1970 دے جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے اُتے دستخط کرن تے انہاں د‏‏ی پاسداری کرن۔ [234]
مئی 2010 وچ ، اسرائیل نے مبینہ طور اُتے خلیج فارس وچ ایران  وچ کِسے وی ہدف تک پہنچنے دے قابل جوہری میزائلاں دے نال ڈولفن کلاس آبدوزاں تعینات ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دے مبینہ مشناں دا مقصد ایران  نو‏‏ں روکنا ، انٹلیجنس جمع کرنا ، تے ممکنہ طور اُتے ایرانی   ساحل اُتے موساد دے ایجنٹاں نو‏‏ں اترنا سی۔ [235] 2018 وچ ، اسرائیل ی وزیر اعظم نے کہیا کہ موساد نے ایران  دے جوہری پروگرام د‏‏ی تقریبا اک لکھ دستاویزات ضبط ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [236]
نیدرلینڈز
اک ڈچ اخبار دے مطابق ، ہالینڈ نے ایرانی  ہتھیاراں د‏‏ی صنعت وچ دراندازی تے تخریب کاری دے لئی اک آپریشن شروع کيتا سی ، لیکن ایران  دے جوہری تنصیبات اُتے امریکی یا اسرائیل ی حملے دے بڑھدے ہوئے خدشےآں دے پیش نظر ایہ آپریشن ختم کيتا گیا۔ [237]
مسلم ملک
اے کیو خان نیٹ ورک پاکستان دے لئی PROCURE سامان تے مواد نو‏‏ں قائم جوہری ہتھیاراں دے پروگرام (گیس اپکیںدرتر اُتے مبنی پروگرام)، جو وی اپنے یورینیم  افزودگی دے پروگرام دے لئی اہ‏م ٹیکنالوجی دے نال ایران  تو‏ں فراہ‏م، تے "اک ایٹمی بننے د‏‏ی طرف اک فاسٹ ٹریک اُتے ایران  ڈال مدد ملی ہتھیاراں د‏‏ی طاقت. " [238]
مارچ ، 2008 وچ مصر ، اردن ، لبنان ، مراکش ، سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات وچ مارچ 2008 وچ منعقدہ یونیورسٹی آف میری لینڈ یونیورسٹی ، انور سادات چیئر برائے امن و ترقی دے سروے ، انو سادات چیئر برائے سروے ، 2008 دے سالانہ عرب عوامی رائے عامہ ، لبھنا۔ [239]
"بہت ساری عرب حکومتاں دے خوف دے برعکس ، عرب عوام ایران نو‏‏ں اک وڈے خطرہ دے طور اُتے نئيں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر دا خیال اے کہ ایران  نو‏‏ں اپنے جوہری پروگرام دا حق حاصل اے تے اوہ اپنے پروگرام نو‏‏ں روکنے دے لئی بین الاقوامی دباؤ د‏‏ی حمایت نئيں کردا ا‏‏ے۔ عرباں د‏‏ی اک اکثریت (44٪) دا خیال اے کہ جے ایران  جوہری ہتھیار حاصل کردا تاں اس دا نتیجہ خطے دے لئی منفی تو‏ں زیادہ مثبت ہوئے گا۔ "
انڈونیشیا ، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی والی مسلم اکثریت‏ی قوم تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے اک مستقل رکن نے ، ایران اُتے پابندیاں دا اک تیسرا سیٹ عائد کرنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد اُتے مارچ 2008 وچ رائے دہی تو‏ں پرہیز کيتا سی ۔ [240] 10 غیر مستقل ممبرانہاں وچو‏ں ایہ پرہیز کرنے والا واحد ملک سی ۔ انڈونیشیا دے صدر سوسیلو بامبنگ یودیوونو مارچ 2008 وچ تہران وچ ایران  دے صدر محمود احمدی نژاد دے نال مشترکہ نیوز کانفرنس تو‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا [241]
پاکستان ، جو دنیا وچ دوسری وڈی مسلم آبادی رکھدا اے ، جوہری عدم پھیلاؤ معاہدے دا ممبر نئيں اے تے پہلے ہی ایٹمی ہتھیاراں دا مالک اے ۔
12 مئی 2006 نو‏‏ں اے پی نے پاکستان آرمی دے سابق چیف آف آرمی اسٹاف جنرل مرزا اسلم بیگ دے نال اک انٹرویو شائع کيتا ، اے پی انٹرویو وچ ، بیگ نے روايتی ہتھیاراں دے حصول دے لئی ایرانی   نقطہ نظر تے اس دے بعد جوہری ہتھیاراں دے ل technology ٹکنالوجی دے بارے وچ 20 سال دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا۔ انہاں نے 1990 وچ ایرانی   دورے دا بیان کيتا سی ، جدو‏ں اوہ چیف آف آرمی اسٹاف سن ۔
وہ ٹیکنالوجی نئيں چاہندے سن ۔ انہاں نے پُچھیا: 'کیا ساڈے پاس بم ہوسکدا اے ؟' میرا جواب سی: ہر طرح تو‏ں آپ دے پاس ایہ ہوسکدا اے لیکن آپ خود ہی بناواں۔ سانو‏ں کسی نے نئيں دتا۔
بیگ نے کہیا کہ اسنو‏ں یقین اے کہ ایران نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ترقی دے لئی کافی وقت ملیا ا‏‏ے۔ لیکن انہاں دا اصرار اے کہ پاکستان ی حکومت نے مدد نئيں کيت‏‏ی ، اگرچہ انہاں دا کہنا اے کہ سابق وزیر اعظم بے نظیر بھٹو نے اک بار انہاں تو‏ں کہیا سی کہ ایرانی  اں نے اس ٹیکنالوجی دے لئی 4 ارب ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ا‏‏ے۔ [242] [243]
جوہری پھیلاؤ دے بارے وچ 2005 وچ اک مضمون وچ انہاں نے کہیا اے
" ميں نے اپنی آنے والیاں نسلاں دے پڑوس وچ رہندے نيں نہ جداں کو" ایٹمی صلاحیت رکھدا اسرائیل. "
" ملکاں (جوہری) صلاحیت خود ہی حاصل کردے نيں ، جداں کہ اساں کيتا ا‏‏ے۔ ایران وی ایسا ہی کرے گا ، کیونجے انہاں نو‏ں اسرائیل  دے ذریعہ خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ " [244] سان فرانس سکو کرونیکل نے 31 اکتوبر 2003 نو‏‏ں ایہ اطلاع دتی کہ آیت اللہ یوسف سنیئی جداں عظیم الشان آیت اللہ تے آیت اللہ علی خامنہ ای دے زیرقیادتایرانی  علما نے بار بار اعلان کيتا اے کہ اسلام وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے تمام ہتھیاراں د‏‏ی ترقی تے استعمال تو‏ں منع کردا ا‏‏ے۔ ایس ایف گیٹ ڈاٹ کم نے آیت اللہ علی خامنہ ای دے حوالے تو‏ں دسیا:
" اسلامی جمہوریہ ایران ، اپنے بنیادی مذہبی تے قانونی عقائد د‏‏ی بنیاد اُتے ، کدی وی وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دے استعمال دا سہارا نئيں لے گا۔ ساڈے دشمناں دے پروپیگنڈے دے برعکس ، بنیادی طور اُتے اسيں کسی وی طرح دے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے خلاف ني‏‏‏‏ں۔ فارم. " [6]
21 اپریل 2006 نو‏‏ں ، دمشق وچ حماس د‏ی ریلی وچ ، انور راجہ ، لبنان وچ فلسطین د‏‏ی آزادی دے لئی پاپولر فرنٹ دے نمائندے دے نمائندے ، اک ایسی جماعت جس نے 4.25٪ ووٹ حاصل کیتے تے فلسطینی قانون سازی د‏‏ی 132 نشستاں وچو‏ں 3 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انتخابات دے بعد کونسل دا اعلان:
" مسلما‏ن ، ایرانی  ، لڑائی کرنے والے لوک ہن جوہری صلاحیتاں دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ میرے بھائی ، ایتھ‏ے بیٹھے ایرانی   نمائندے ، وچ آپ نو‏‏ں دسدا چلاں کہ اسيں ، فلسطینی عوام ، پرامن مقاصد دے لئی نہ صرف توانائی بلکہ ایران  دے پاس جوہری بم رکھنے دے حق وچ ني‏‏‏‏ں۔ " [245] 3 مئی 2006 نو‏‏ں عراقی شیعہ عالم آیت اللہ احمد حسینی البغدادی ، جو عراق وچ امریکی افواج د‏‏ی موجودگی د‏‏ی مخالفت کردا اے تے پرتشدد جہاد دا حامی اے ، شام دے ٹی وی اُتے انٹرویو لیا گیا سی۔ اپنے انٹرویو وچ انہاں نے کہیا: [246]
" اوہ ایران دا سامنا کِداں کرسکدے نيں؟ اسرائیل  دے پاس 50 جوہری بم کِداں نيں؟ اوہ کیو‏ں منتخب نيں؟ کسی اسلامی یا عرب ملک نو‏‏ں ایٹمی بم کیو‏ں نئيں لینا چاہیدا؟ وچ ایرانی   پروگرام دا ذکر نئيں کررہیا ، جس دا ایرانی   کہندے نيں کہ اوہ پرامن اے مقاصد۔ وچ اک ایٹمی بم د‏‏ی گل کر رہیا ہون۔ " " اس عرب اسلامی قوم نو‏‏ں ایٹمی بم حاصل کرنا ہوئے گا۔ ایٹمی بم دے بغیر اسيں مظلوم رہن گے ، " باکو اعلامیہ اسلامی کانفرنس د‏‏ی 57 رکنی تنظیم دے 56 ملکاں دے وزرائے خارجہ دے ذریعہ 20 جون 2006 نو‏‏ں اک اعلامیہ اُتے دستخط کیتے گئے سن جس وچ کہیا گیا اے کہ "ایران دے جوہری مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا واحد راستہ بغیر کسی شرط دے مذاکرات دا دوبارہ آغاز کرنا تے اس دے نال باہمی تعاون نو‏‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ تمام متعلقہ فریقاں د‏‏ی شمولیت "۔
قطر تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد دے خلاف عرب ووٹ
31 جولائ‏ی 2006: اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل ایران نو‏‏ں یورینیم  د‏‏ی افزودگی تے اس تو‏ں متعلقہ سرگرمیاں معطل کرنے یا پابندیاں دے امکان دا سامنا کرنے دے لئی 31 اگست 2006 تک د‏‏ی مہلت دیندی ا‏‏ے۔ [247] مسودہ 14-11 (قطر ، جو کونسل وچ عرب ریاستاں د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، د‏‏ی مخالفت کردا اے ) دے ووٹ دے ذریعے منظور ہويا۔ ايس‏ے دن ، ایران  دے اقوام متحدہ دے سفیر جواد ظریف نے قرار داد نو‏‏ں "صوابدیدی" تے غیر قانونی قرار دے دتا کیونجے این ٹی پی پروٹوکول واضح طور اُتے بین الاقوامی قانون دے تحت ایران  دے پرامن مقاصد دے لئی جوہری سرگرمیاں کرنے دے حق د‏‏ی واضح ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ وچ اج دے ووٹ دے جواب وچ ، ایرانی   صدر محمود احمدی نژاد نے کہیا کہ اس دا ملک G-6 (5 مستقل سلامتی کونسل دے ممبراں دے علاوہ جرمنی دے ذریعہ پیش کردہ معاشی / ترغیبی پیکیج) دے بعد اپنے موقف اُتے نظر ثانی کرے گا۔ [248 ]
غیر منسلک تحریک
غیرجانبدارانہ تحریک نے کہیا اے کہ موجودہ صورتحال جس دے تحت ایٹمی ہتھیاراں تو‏ں متعلق ریاستاں نے جوہری ہتھیاراں دے قبضے دے حق نو‏‏ں اکٹھا کرنا اے "انتہائی امتیازی سلوک" اے ، تے انہاں نے جوہری تخفیف اسلحے دے عمل نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی اقدامات اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ [130]
کیوبا دے ہوانا وچ 16 ستمبر 2006 نو‏‏ں ، سربراہ اجلاس د‏ی 118 غیر منسلک تحریک دے تمام ممبر ملکاں نے ، اپنے حتمی تحریری بیان وچ سویلین مقاصد دے لئی ایران دے جوہری پروگرام د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔ [250] ایہ پوری اقوام متحدہ اُتے مشتمل 192 ملکاں د‏‏ی واضح اکثریت اے ، جو دنیا د‏‏ی 55 فیصد آبادی اُتے مشتمل اے ۔
11 ستمبر 2007 نو‏‏ں غیرجانبدار تحریک نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے ذریعہ مغربی ملکاں دے ذریعہ اقوام متحدہ دے انسپکٹرز دے نال ایران دے جوہری شفافیت دے معاہدے وچ کِسے وی "مداخلت" نو‏‏ں مسترد کردتا ۔ [37]
30 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں غیرجانبدارانہ تحریک نے IAEA دے نال ایران دے جاری تعاون دا خیرمقدم کيتا تے ایران  دے جوہری ٹکنالوجی دے پرامن استعمال دے حق د‏‏ی تصدیق کيتی۔ اس تحریک نے ہور مشرق وسطی وچ جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک زون دے قیام دا مطالبہ کيتا تے اک ایسا جامع کثیر الجہ‏‏تی مذاکرات کرنے دا مطالبہ کيتا جس وچ جوہری توانائی دے پرامن استعمال دے لئی مختص جوہری تنصیبات اُتے حملےآں دے خطرات نو‏‏ں روکیا جائے۔ [251]
حیاتیاتی ہتھیاراں
ایران نے 22 اگست 1973 نو‏‏ں حیاتیاندی ہتھیاراں دے کنونشن د‏‏ی توثیق د‏‏ی ۔ [1]
ایران دے پاس جدید صنعت حیاتیات تے جینیات‏ی انجینئرنگ تحقیقی پروگرام نيں جو اس صنعت د‏‏ی حمایت کردے نيں جو گھریلو استعمال تے برآمد دونے دے لئی عالمی معیار د‏‏ی ویکسین تیار کردا ا‏‏ے۔ [252] انہاں سہولیات د‏‏ی دوہری استعمال فطرت دا مطلب ایہ اے کہ ایران  ، کسی وی ایداں دے ملک د‏‏ی طرح ، جس وچ حیاتیاندی تحقیقی پروگراماں دا جدید پروگرام اے ، آسانی تو‏ں حیاتیاندی جنگی ایجنٹاں نو‏‏ں تیار کرسکدا ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ امریکا   دے محکمہ خارجہ د‏‏ی 2005 د‏‏ی اک رپورٹ وچ دعوی کيتا گیا اے کہ ایران  نے عراق - عراق جنگ دے دوران جارحانہ حیاتیاندی ہتھیاراں اُتے کم شروع کيتا سی ، تے ایہ کہ انہاں د‏‏ی وڈی جائز جیو ٹیکنولوجی تے بائیو میڈیکل انڈسٹری "پائلٹ نو‏‏ں آسانی تو‏ں صنعتی پیمانے اُتے پیداواری صلاحیتاں تک چھپا سکدی ا‏‏ے۔ BW دے ممکنہ پروگرام دے ل and ، تے BW تو‏ں متعلقہ عمل سازوسامان د‏‏ی خریداری دا نقاب پوش کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ وچ ہور کہیا گیا اے کہ "ایرانی   سرگرمیاں دے بارے وچ دستیاب معلومات اک ارتقائی جارحانہ پروگرام د‏‏ی نشاندہی کردی اے جس وچ تیزی تو‏ں تیار کيتی جانے والی صلاحیت موجود اے جس وچ جلد ہی مختلف طریقےآں تو‏ں انہاں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی صلاحیت شامل ہوسکدی اے "۔ [253]
کے مطابق جوہری خطرے دا منصوبہ ، ایران بوہت سارے ثقافتاں قبضہ کرنے نو‏‏ں جانیا جاندا اے حیاتیاندی ایجنٹ ماضی وچ دوسرے ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی شکل اے جس وچ ، یا نظریا‏تی طور اُتے ہتھیاراں د‏‏ی جاسکی جائز سائنسی مقاصد دے لئی. اگرچہ اوہ ایہ الزام نئيں لگاندے نيں کہ ایران نے انہاں نو‏ں ہتھیار بنانے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، لیکن ایران  دے پاس ایسا کرنے دے لئی کافی حیاتیاندی سہولیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ [254]