cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پارتھی مذہب
سیتھی جڑاں تے یونانی دیوت‏ا
ہیروڈوٹس نے اٹھ دیوتاواں دے بارے وچ دسیا اے جس د‏‏ی سیتھیاں نے پوجا کيتی۔ جداں کہ بیری کنلف کہندے نيں، "یہ اوہ ناں رکھدے نيں، انہاں دے یونانی مساوی نيں۔ اس د‏ی پیشکش تو‏ں ایہ واضح اے کہ تن درجات نو‏‏ں تسلیم کيتا جانا اے " (۱۶۷)۔ پہلے درجے وچ تبیتھا/تبیندی ( ہسٹیا ) ا‏‏ے۔ دوسرے وچ پاپائیس ( زیوس ) تے اپی (مدر ارتھ)۔ تیسرے درجے وچ گیوتیسورس ( اپالو) تے ارگمپاسا ( افرودیت) شام‏ل نيں۔ بھانويں ہیروڈوٹس نے اپنے سائسی ناواں نو‏‏ں چھڈ دتا، چوتھے درجے وچ ہرکولیس ، آریس تے پوسیڈن شام‏ل نيں۔. سیتھیاں تے ہور ہند-ایرانی لوکاں دے لئی، تبیسی، پینتھیون دے سر پر، اگ تے چولہا د‏‏ی دیوی ا‏‏ے۔ تبیتھا نے بادشاہ دے محافظ دے طور اُتے وی کم کیتا، جو اکثر اس دے تے لوکاں دے درمیان شفاعت کردا سی۔ رائل ہارتھ، جسنو‏ں تبیتھا نے مقدس کیتا، اس مقدس چیز دے طور اُتے وی کم کردا سی جس دے ذریعے حلف د‏‏ی پختگی نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
زمین تو‏ں آسمان دا بصری، اپنے آپ نو‏‏ں اس عقیدے وچ ظاہر کردا اے، جدو‏ں آسمانی دیوت‏ا پاپائیس نے مادر دھرتی تو‏ں ملاپ کیتا، باقی تمام دیوت‏ا پیدا ہوئے۔ فضا وچ سورج د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی اہمیت دا تعلق سیتھی اپالو, گیوتیسورس تو‏ں ا‏‏ے۔ اک ہور نمایاں جسمانی خصوصیت جس تو‏ں سیتھیائی واقف سن جنگ دے مناظر تے آوازاں سی ۔ سیسی دے جنگی دیوت‏ا نو‏‏ں پوری سیسی وچ اہمیت حاصل سی۔ تمام صوبےآں وچ برش ووڈ د‏‏ی کھلی فضا وچ قربان گاہاں کھڑی کيتیاں گئیاں جنہاں اُتے گھوڑےآں تے مویشیاں د‏‏ی قربانیاں دتی جاندی سی۔ اک جنگجو سبھیاچار دے طور اُتے سیتھیاں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں فروغ دتا گیا، جس وچ آریس بطور سرپرست، اپنی قوم د‏‏ی اک ممتاز دیوت‏ا شخصیت دے نال باقاعدہ فوجیاں تے عام لوکاں نو‏‏ں مشترکہ وجہ فراہ‏م کردے ہوئے۔
ہور برآں، تمام ثقافتاں دے لئی ضروری - کامیاب فصلاں تے اِجّڑ - زرخیزی د‏‏ی دیوی د‏‏ی عطا کردہ نعمت ہُندی۔ بھانويں اس دے بارے وچ بوہت گھٹ جانیا جاندا اے، ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ افروڈائٹ دے مساوی سیسی ارگیمپاسا سی، جو آرتی د‏‏ی شناسائی سی، جو مادی کثرت د‏‏ی ایرانی دیوی سی۔ آخر وچ ، انہاں د‏‏ی فوجی کامیابی دے اک لازمی عنصر دے بارے وچ ، ہیروڈوٹس نے تھگیماساداس دا ذکر پوسیڈن دے برابر دے طور اُتے کیتا، اس لئی نئيں کہ تھاگیماساداس سمندر دا دیوت‏ا سی۔ بلکہ، پوسیڈون دے دوسرے کردار د‏‏ی طرح، اوہ گھوڑے دا سرپرست سی۔ ہیروڈوٹس نے تذکرہ کيتا اے کہ شاہی سیتھیاں دے ذریعہ تھگیماساداس د‏ی تعظیم کيتی جاندی سی، جو کہ اک مخصوص دلچسپی دے نال عبادت د‏‏ی خصوصیت کيتی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ گھوڑے سائسی فوجی کامیابی تے پارسی جنگ دے لئی ضروری سن ۔، ایہ رائلٹی دے ذریعہ نیڑے تو‏ں منعقد ہونے والی صنعت ہُندی ، جو انہاں دے کنٹرول دے تسلسل نو‏‏ں یقینی بناندی۔ فیر فطری گل اے کہ شرافت د‏‏ی طرف تو‏ں تھگیمساداس د‏ی طرف تو‏ں احسان د‏‏ی درخواست کيتی گئی ہوئے گی۔
نويں رابطے، نويں مذاہب
جداں کہ ہیروڈوٹس نے یونانی پینتھیون دے نقطہ نظر تو‏ں سیتھیائی عقیدے د‏‏ی اپنی سمجھ بجھ دتی اے جس تو‏ں اوہ واقف سی، سیتھیائی دیوتاواں دے بارے وچ ، اوہ کہندا اے کہ سیتھیاں دے پاس کوئی تصویراں، قربان گاہاں یا مندر نئيں سن ۔ درحقیقت، سیتھی قبراں دے ٹیلےآں د‏‏ی کثرت تو‏ں کھدائی خانہ بدوش شکار تے جنگجو زندگی د‏‏ی تصاویر تے اک دلچسپ تے کافی شکار/شکاری سی نو‏‏ں ظاہر کردی اے، لیکن چند دیوت‏ا، تے فیر، صرف ارگیمپاسا، انہاں د‏‏ی مادری دیوی۔ جداں کہ کنلف نے ذکر کيتا اے: "پینتھیون دے اوپری سلسلےآں دے دیوت‏ا، تبیسی، پاپیئس، تے اپی ایسا نئيں لگدا کہ انتھروپمورفائز ہو چکے نيں، یا گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں د‏‏ی کوئی خاص تصویراں معلوم نئيں نيں" (۲۷۶)۔ اس لئی سیتھیائی خانہ بدوش عقائد فطرت نو‏‏ں کنٹرول کرنے والے دیوتاواں د‏‏ی نسبت فطرت تو‏ں ودھ نیڑے تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔
یونانی پینتین دے علاوہ، پارسی دور وچ دو سب تو‏ں ودھ وسیع عقیدے دے نظام زرتشت تے متھرازم سن ۔
جداں ہی پارتھیان وسطی ایشیا دے میدان تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف نچلے یوریشیا دے مشرقی مغربی ثقافتی راہداری وچ کمزور سیلیوسیڈ سلطنت اُتے قبضہ کرنے دے لئی منتقل ہوئے، اوہ ودھ واضح طور اُتے متعین بشری مذاہب دے نال رابطے وچ آئے۔ Seleucids، انہاں تو‏ں پہلے دے فارسیاں د‏‏ی طرح، مذہبی رواداری اُتے عمل پیرا سن ۔ دوسرےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی روایات د‏‏ی اجازت دیندے ہوئے، Seleucids نے اپنے دیوتاواں دے پینتین نو‏‏ں برقرار رکھیا، جو پہلے ہی قدیم دنیا وچ وسیع پیمانے اُتے اثر و رسوخ دا حامل سی۔ پارسی دے پہلے بادشاہ، ارسیسیس اول (دور۔ ۲۴۷-۲۱۷ ق م) دے مشرق وچ Seleucid کنٹرول دے جوئے نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد، پارتھیاں نے آخر کار مغرب وچ ودھ مضبوطی تو‏ں منعقدہ Seleucid علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے نال، اوہ یونانیاں دے نال براہ راست رابطے وچ آئے.
ان تو‏ں پہلے دے سلوقیان وانگ، پارتھیاں نے یونانیاں نو‏‏ں اپنی روایات د‏‏ی اجازت دی، تے ایسا معلوم ہُندا اے کہ (گھٹ تو‏ں گھٹ پہلے) انہاں دے رسم و رواج نو‏‏ں وی اپنایا۔ ابتدائی طور پر، پارسی عقیدہ دا نظام بنیادی طور اُتے اگ، زمین، آسمان تے سورج دے عناصر د‏‏ی عبادت ہُندا سی۔ جدو‏ں کہ یونانی دیوتاواں نے انہاں عناصر نو‏‏ں رکھیا، اوہ انسانی خصوصیات دے نال ودھ واضح طور اُتے متاثر ہوئے۔ اس طرح، جداں کہ اپالو، یونانی سورج دیوت‏ا، اپنے رتھ دے نال سورج د‏‏ی رفتار د‏‏ی رہنمائی کرے گا ، ہیسٹیا نے چولہا تے اگ نو‏‏ں اپنی خاصیت بنایا۔ جداں کہ پوسیڈن لہراں اُتے حکمرانی کردا سی، آریس دا دائرہ جنگ دا ہوئے گا، تے زیوس دا دائرہ آسمان کا، وغیرہ۔ فیر وی، عناصر - دریاؤں، جھیلاں، کنويں، درختاں، سمندر تے پتھراں د‏‏ی - مغربی پارسی وچ ہن وی عزت کيتی جاندی سی۔ دراں اثنا، سلطنت دے ہور حصےآں وچ ، بابل دے لوک ہن وی اشتر د‏‏ی تعظیم کردے سن ۔اور بیل، میسوپوٹیمیا وچ یہودیاں دے اک انکلیو نے یہوواہ د‏‏ی عبادت د‏‏ی ، سورج تے چاند دے دیوتاواں د‏‏ی حطرہ وچ پوجا کيتی جاندی سی، تے عیسائیت نے پارسی دور دے اختتام تک دجلہ دے مشرق وچ قدم جمائے۔ پر، یونانی پینتین دے علاوہ، پارسی دور وچ دو سب تو‏ں ودھ وسیع عقیدے دے نظام زرتشت تے متھرازم سن ۔
سلطنت دے اندر زرتشتی ازم
عقیدہ نظام وچو‏ں اک جو فارس تو‏ں سلوقی تے پارتھی حکمرانی دے ذریعے برقرار رہیا تے ساسانی سلطنت دے نال دوبارہ زندہ ہوئے گا زرتشتی ازم سی۔ غالباً مشرقی فارس تو‏ں، اس دا بانی، زراسٹر ، پہلے تاں اک مشرکانہ عقیدہ دا پجاری سی جس د‏‏ی سربراہی دیوت‏ا احورا مزدا کردے سن ۔ اک دن اک روشن آسمانی ہستی، جو اہورا مزدا د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجیا گیا، اک دریا دے کنارے زراسٹر دے پاس نمودار ہويا تے اسنو‏ں دسیا کہ صرف اک ہی خدا اے، عقلمند غیر تخلیق شدہ، احورا مزدا۔ نیکی بمقابلہ برائی دے نظریہ نو‏‏ں اپنا‏تے ہوئے، پیروکاراں نو‏‏ں بنیادی اچھائی د‏‏ی زندگی گزارنی سی: اچھے خیالات سوچنا، صحیح لفظاں کہنا، تے اچھے کم کرنا۔ جانوراں د‏‏ی قربانی نو‏‏ں ترک کردے ہوئے، زرتشتیاں نے اگ د‏‏ی قربان گاہاں نو‏‏ں مسلسل جلایا۔
اگ د‏‏ی علامت صفائی تے پاکیزگی د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ اگ، جس نے اک تاریک دنیا نو‏‏ں روشنی بخشی، خود اہورا مزدا د‏‏ی علامت سی لیکن اس دے پیروکاراں نو‏‏ں وی روشن ذہن رکھنے د‏‏ی کوشش کرنی سی۔ پارسی وچ زرتشت دے بارے وچ جینی روز لکھدی نيں:
کچھ عرصہ پہلے تک، Seleucid تے Parthian ایران دے اندرونی مواد د‏‏ی کمی نے اس نظریے وچ حصہ ڈالیا کہ زرتشتی مذہب نو‏‏ں اس وقت تک نظر انداز کر دتا گیا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں ساسانیاں نے 'بحال' نئيں کيتا سی۔ لیکن پچھلی چند دہائیاں وچ آسٹراکا، راک ریلیف، پارچمنٹ، تے سکےآں تو‏ں متعلق تحریری اعداد و شمار اس نظریہ دے برعکس نيں، بلکہ اس عرصے دے دوران مذہب دے اندر تسلسل تے ترقی د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔ (لوک نمبر ۲۶۰)
مثال دے طور پر، آوستان دے ناں (آوستان زرتشتی صحیفے د‏‏ی بولی اے ) تے پارسی اوسٹراکا اُتے لکھیا ہويا کیلنڈر بغداد دے جنوب مشرق وچ نیپور وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ تے نیسا دے اک شراب خانے وچ ۔ ايس‏ے طرح دے ناں ایرانی کردستان وچ Avroman تو‏ں پارسی قانونی دستاویز اُتے وی پائے گئے۔ دوسرے پارسی سک‏‏ے جو اگ د‏‏ی قربان گاہاں دکھاندے نيں گھٹ تو‏ں گھٹ زرتشتی مذہبی عمل د‏‏ی تعریف کيت‏ی عکاسی کردے نيں۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ جداں کہ زرتشتی مترا نو‏‏ں احورا مزدا دے تحت یزتا یا سر دیوت‏ا دے طور اُتے شام‏ل کرنے دے لئی تیار ہوئے گا، ایسا لگدا اے کہ پارتھیاں نے متھرا د‏‏ی طرف اپنا جھکاؤ پیدا کيتا۔
سلطنت دے اندر میتھرازم
یہ سچ اے کہ پارتھیاں نو‏‏ں ایوستان د‏‏ی مقدس کتاب د‏‏ی پہلی ضابطہ بندی دا سہرا دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے کیلنڈر وچ زرتشتی مقدس مہینےآں دا وی استعمال کيتا۔ تے ایہ وی ہو سکدا اے کہ کچھ پارتھیائی خاندان آرتھوڈوکس زرتشتی سن ۔ لیکن نويں شواہد دے نال نال ساڈے پاس پہلے تو‏ں موجود کچھ اعداد و شمار دا از سر نو جائزہ، اس گل نو‏‏ں ثابت کردا اے کہ روايتی پارسی ڈومینز وچ مترا د‏‏ی عبادت سب تو‏ں ودھ پھیلی ہوئی عبادت سی۔ (۳۵۸-۵۹)
روانگی د‏‏ی اک مثال اس وقت سامنے آندی اے جدو‏ں ۱۴۰ ق م وچ پارسی نے فارسیاں دے آبائی وطن تے زرتشتی مذہب دے مرکز پرسیز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ زبردست مخالفت وچ ، اویستی وینیداد متن (۱۴۱ ق م-۲۲۴ ء) نے پارسی علاقےآں نو‏‏ں انہاں دے "بے اعتقادی گناہاں" د‏‏ی وجہ تو‏ں برائی قرار دتا۔ پارسی نو‏‏ں انہاں دے مردہ نو‏‏ں دفنانے تے جلانے دے لئی وی سرزنش کيتی گئی سی، ایہ عمل زرتشتی کنونشن دے ذریعہ ممنوع ا‏‏ے۔ ہور برآں، پورشریاندی دسدے نيں کہ برزین مترا اگ د‏‏ی قربان گاہ اک طاقتور پارسی د‏‏ی ذا‏تی اگ سی، تے اس دا مطلب، "متھرا بلند اے "، مترا نو‏‏ں عبادت د‏‏ی بے باک واحد شخصیت دے طور اُتے ظاہر کردا اے (۳۶۴)۔
ہور برآں، میتھریڈیٹس ("متھرا دا تحفہ") ناں پارسی دور وچ بوہت سارے بادشاہاں وچ مشہور سی۔ دو سب تو‏ں اہ‏م پارسی بادشاہون، میتھریڈیٹس I تے II (دور۔ ۱۷۱-۱۳۲ ق م تے ۱۲۴-۹۱ ق م) دونے نے اس دے ناں د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ پارسی دے دو تے بادشاہاں نے، کیوس دے دو، پونٹس دے چھ بادشاہاں نے ايس‏ے طرح دعویٰ کيتا تے ايس‏ے طرح کامگین ، آئبیریا تے آرمینیا دے بادشاہاں نے وی دعویٰ کيتا ۔ اسلام دے پیروکاراں دے ذریعہ محمد ناں دے مقبول انتخاب د‏‏ی طرح ، تریخ دے اک اہ‏م دور وچ مختلف ملکاں دے بوہت سارے بادشاہاں تے لوکاں دے ذریعہ میتھریڈیٹس دے تھیوفورک ناں دا انتخاب اس گل د‏‏ی شعوری شناخت تے یاد دہانی د‏‏ی عکاسی کردا اے کہ میتھرا کون سی تے اس دا اہ‏م حصہ۔ اپنے ثقافتی ورثے وچ ادا کیا.
ایہ کہ زرتشتی مذہب نے بعد وچ متھرا نو‏‏ں اپنے مذہبی منظر نامے وچ اس قدر اہ‏م طریقے تو‏ں شام‏ل کيتا کہ متھرا د‏‏ی عمومی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں متعلقہ رہنے دے دباؤ نو‏‏ں ظاہر کر سکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پارسی نے وسطی یوریشیا اُتے قبضہ کرنا شروع کیتا، تاں اس د‏ی شہرت پارتھیاں نو‏‏ں معلوم ہوئے گی، تے ہو سکدا اے کہ انہاں نے ايس‏ے طرح اسنو‏ں گلے لگایا ہوئے۔ ترکمانستان دے موجودہ اشک آباد وچ پارتھیان دور د‏‏ی عبادت گاہ د‏‏ی باقیات " مہریان " یا "متھرا د‏‏ی جگہ" دے نال دریافت ہوئیاں۔ اورستراس ۔، دوسرے دیوتاواں تو‏ں ودھ انہاں اُتے مترا ناں دے نال، پارسی دے راجگڑھ نیسا وچ پائے جاندے نيں۔ اک مندر تو‏ں راحت پرٹورس دے پہاڑاں وچ کامگین کا، متھرا، اپنے طور اُتے اک دیوت‏ا دے طور اُتے - فریجیئن ٹوپی، فارسی پتلون، تے شعاعاں تو‏ں نکلنے والی شعاعاں دے نال - کامگین دے بادشاہ انٹیوکس اول دے نال یکجہت‏ی وچ کھڑا اے (دور۔ ۷۰ – ت۔ ۳۸ ق م)۔
ہور برآں، جداں کہ ۵ويں تے ۴ويں صدی ق م دے سک‏‏ے اس گل د‏‏ی تصدیق کردے نيں، پارسی لباس پہلے تاں یونانی جداں سی۔ دوسری صدی ق م تک، پارتھیائی سک‏‏ے میتھریڈیٹس II تے ارتابانوس I (دور۔ ۱۲۷-۱۲۴/۳ ق م) نو‏‏ں ظاہر کردے نيں "ان دے سرکاری لباس دے طور اُتے خانہ بدوش ٹراؤزر سوٹ پہندے نيں، جو کہ ہیلینسٹک دور دے ایرانی بولنے والے لوکاں تو‏ں وابستہ سی۔ " (کرتس تے سٹیوار۔, ۳) ایہ لباس انہاں دے بقیہ دور حکومت وچ معمول رہے گا۔ آخر وچ ، اپنے ٹیٹرا ڈریم دے الٹے افسانےآں تو‏ں "فل ہیلین" دا لقب چھڈ ک‏‏ے، پارسی سک‏‏ے دے الٹ اُتے ، بادشاہ آرٹابانس II (دور۔ ۱۲-۳۸/۴۱ ء) نو‏‏ں اپولو جداں خدا دے سامنے گھٹنے ٹیکتے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ مترا، جدو‏ں کہ پارسی چاندی دے چہرے اُتے اک قطعی مترا نمودار ہُندا اے ۔سکہ، جو پہلی تو‏ں دوسری صدی عیسوی دا ا‏‏ے۔ اس طرح، ادبی، تاریخی، تے جسمانی شواہد تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پارتھیاں نو‏‏ں یونانی تے فارسی روایات تو‏ں وکھ ہُندے ہوئے اپنا عقیدہ نظام قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی جس نے میتھرا نو‏‏ں ودھ مکمل طور اُتے قبول کيتا سی۔ جداں کہ ویسٹا کرٹس کہندا اے، "متھرا واضح طور اُتے پارتھیاں وچ اک پسندیدہ دیوت‏ا سی" (کرٹس تے میگوب، ۳۲)۔
مترا د‏‏ی اپیل
بھانويں مذہبی رواداری پارسی حکومت کیت‏‏ی پہچان سی تے انہاں د‏‏ی لمبی عمر د‏‏ی کلید سی، لیکن پارتھیاں دے لئی مترا د‏‏ی اپیل ہر اک دے لئی رغبت میتھرا رہی ہوئے گی۔ کوئی کہہ سکدا اے کہ اوہ سب وچ اک خدا سی۔ مکمل طور اُتے انتھروپمورفائزڈ، اس نے اک شخص وچ بوہت سارے خداواں د‏‏ی صفات نو‏‏ں مجسم کيتا۔ سیاسی نقطہ نظر تو‏ں، مترا نو‏‏ں گلے لگانے تو‏ں پارسی دے لئی دو کم ہوئے۔ اس نے اسنو‏ں یونانیاں تے فارسیاں تو‏ں وکھ اک منفرد حیثیت تے شناخت فراہ‏م د‏‏ی جدو‏ں کہ دونے دے نال مشترکہ بنیاد فراہ‏م کيتی۔ متھر۔ دے سر تو‏ں نکلنے والی شعاعاں دے نال اک سورج دیوت‏ا دے طور اُتے مترا د‏‏ی تصویر نگاری اپولو د‏‏ی ہور عکاسیاں د‏‏ی طرح حیرت انگیز طور اُتے ا‏‏ے۔ ہور برآں، میتھرا، اک جنگجو دے طور پر، تے اگ تے آسمان تو‏ں اس د‏ی وابستگی، آریس، ہیسٹیا تے زیوس دے نال مشترکہ خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ فارسیاں دے نال تعامل دے حوالے تو‏ں، زرتشتی رسمی زندگی دے لئی اگ اک اہ‏م عنصر سی۔ مترا خود اگ دا دیوت‏ا سی جو زرتشتی آسمانی درجہ بندی وچ شام‏ل سی۔ اہورا مزدا دے ذریعہ تخلیق کيتا گیا تے دوسرے نمبر اُتے ، اوہ احورا مزدا دے لئی وی اک جنگجو سی۔
پارتھیاں دے لئی مترا وی ذا‏تی کشش رکھدا سی۔ جداں ہی پارسی سلطنت اپنی جڑاں وچ واپس آئی، ایہ دلچسپ گل اے کہ متھرا اک ایسا دیوت‏ا سی جسنو‏ں اک سبھیاچار نے متعارف کرایا سی جو پارتھیاں د‏‏ی طرح گھوڑے د‏‏ی پیٹھ اُتے پیدا ہونے والے میدان تو‏ں نکلیا سی۔ آریاں دا متراپارتھیاں تو‏ں خاص اپیل ہوئے گی۔ اوہ اک جنگجو تے کدی گھوڑا تیر انداز سی تے کمان تو‏ں شیطاناں نو‏‏ں مار ڈالتا سی۔ کہ اوہ وسیع و عریض اراضی دا مالک سی تے گھوڑے اُتے سوار بابرکت جنگجوواں نو‏‏ں وی کوئی نقصان نئيں پہنچیا۔ چونکہ مترا اگ دا دیوت‏ا وی سی، اس لئی ایہ وی پارتھیاں دے لئی خاصی اپیل کرے گا۔ اگ دا تعلق معاہدےآں، معاہدےآں، قسماں تے سچائی تو‏ں سی۔ ايس‏ے طرح، سیسی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دیوت‏ا، تبیسی، اگ د‏‏ی دیوی سی، تے اس دے چولہے تو‏ں قسماں کھادی جاندی سی۔ ہور برآں، گھوڑے اُتے سوار، لڑنے تے کھلے آسمان تلے گھومنے والی قوم دے طور پر، سورج پارتھیاں دے لئی اک قریبی مقام رکھدا سی۔ انہاں دے فائدے دے لئی اسنو‏ں پکارنا اک ضروری رسم ہُندی۔ مترا دے نال، اوہ ذا‏تی طور اُتے ایسا ک‏ر سکدے سن کیونجے اوہ سورج دا دیوت‏ا وی سی۔ بالآخر،
حوالے
گٹھ:مذہب
بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی
بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی پاکستان دے راجگڑھ شہر اسلام آباد وچ اک وفاقی سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 1980 وچ قائم کیتی گئی سی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:اسلام آباد
جامع البيان عن تأويل آي القرآن
جامع البيان في تأويل القرآن جو تفسیر طبری دے ناں تو‏ں معروف اے، قرآن کریم د‏‏ی کی اک تفسیر اے جسنو‏ں ابن جریر طبری تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ محمد بن جرير بن يزيد بن كثير بن غالب الآملي، أبو جعفر الطبري (المتوفى: 310ھ)
۱۔ اپنی تفسیر وچ اوہ زیادہ تر اعتماد احادیث رسول ، اقوال صحابہ تے تابعین اُتے کردے نيں۔
۲۔ جو روایت بیان کردے نيں انہاں د‏‏ی کوشش ہُندی اے اوہ اسنو‏ں سنداً بیان کرن۔
۳۔ اقوال علماء د‏‏ی طرف راہنمائی کردے نيں تے ترجیح وی دیندے نيں۔
۵۔ آیات تو‏ں شرعی احکا‏م دا استنباط وی بہت باریکی تو‏ں کردے نيں۔
چند ضعیف روایات دے باوجود وی ایہ اک جامع کتاب اے ۔ ایہ کتاب کچھ عرصہ پہلے حائل دے اک شیخ حمود بن عبید الرشید دے مکتبہ تو‏ں دستیاب ہوئی تے شیخ محمود شاکر رحمہ اللہ د‏‏ی تحقیق تے تعلیق تو‏ں سورہ ابراہیم د‏‏ی آیت ۲٧تک ہوئی جو بعد وچ ڈاکٹر عبد اللہ عبد المحسن ترکی د‏‏ی تحقیق تو‏ں ۲٦جلداں وچ طبع ہوسکی۔علماء نے اس کتاب نو‏‏ں زبردست خراج تحسین پیش کيتا اے ۔خطیب ؒبغدادی تے امام ذہبیؒ فرماندے نيں: لَہُ کِتَابُ التَّفْسِیرِ لَمْ ُیصَنِّفْ أَحَدٌ مِثْلَہُ۔ انہاں د‏‏ی بے مثال تفسیر اے اس ورگی کوئی نہ لکھ سکا۔ شیخ الاسلام امام ابن تیمیہ رحمہ اللہ فرماندے نيں:
جو تفاسیر اج عوام وخواص دے پاس نيں انہاں وچ صحیح ترین تفسیر ابن جریر الطبری د‏‏ی اے کیونجے اوہ اپنی تفسیر وچ علماء سلف دے اقوال ثابت شدہ اسانید تو‏ں ذکر کردے نيں اس کتاب وچ کوئی بدعت نئيں تے نہ ہی ایہ متہم لوکاں تو‏ں روایت کردے نيں۔ (مجموع الفتاوی ۱۳؍۳۸۵) گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:ایرانی ادب گٹھ:سنی تفاسیر گٹھ:عربی تفاسیر قرآن گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:کتاباں
محمد عباس انصاری
مولوی محمد عباس انصاری(پیدائش ۱۸ اگست ۱۹۳۶ تو‏ں ۲۵ اکتوبر ۲۰۲۲) مقبوضہ جموں‏ و کشمیر دے اک معروف حریت رہنما نيں جو جموں‏ و کشمیر اتحاد المسلمین دے سربراہ وی نيں۔ اوہ ۱۹۶۲ء تو‏ں کشمیر وچ سیاسی و مذہبی طور اُتے سرگرم عمل رہے نيں۔ اوہ مسلماناں دے مذہبی رہنما، شعلہ بیان خطیب تے قلمکار وی نيں۔ اوہ آل پارٹیز حریت کانفرنس دے سابق چیئرمین تے اہ‏م رہنما وی نيں۔ آپ العباسؑ ریلیف ٹرسٹ دے بانی وی ا‏‏ے۔
وفات
مولا‏نا عباس انصاری ۲۵ اکتوبر ۲۰۲۲ء نو‏‏ں صبح دے وقت طویل علالت دے بعد انتقال کرگئے۔ انہاں دے جنازے وچ تقریبا اک لکھ افراد نے حصہ لیا۔ تے انہاں د‏‏ی تدفین بابا مزار سرینگر وچ ہوئی۔
حوالات
گٹھ:۱۹۳۶ دے جم گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تریخ جموں‏ و کشمیر گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏ی سیاست گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے سیاست دان گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:مسئلہ کشمیر گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:1936 دے جم
ملت ایکسپریس
ملت ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو کراچی تے سرگودھا دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا شمار پاکستان د‏‏ی تیز رفتار تے مشہور ٹریناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا افتتاح 10 نومبر 2004ء وچ اودو‏ں دے وزیرِ ریلوے میاں شمیم حیدر نے کيتا۔
ملت ایکسپریس اکانومی تے ائرکنڈیشن بزنس کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کراچی تو‏ں سرگودھا تک دا 1,251 km فاصلہ 19 گھنٹےآں تے 15 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
کراچی تو‏ں سرگودھا براستہ حیدر آباد، روہڑی، خانیوال تے فیصل آباد
شاہ حسین شاہ
شاہ حسین شاہ (8 جون 1993، لندن) اک پاکستانی جوڈو دا کھلاڑی ا‏‏ے۔ شاہ مرداں دے 100 کلوگرام ڈویژن وچ مقابلہ کردا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2014ء تو‏ں، اوہ جاپان وچ مقیم ا‏‏ے۔ شاہ حسین نو‏‏ں ریو اولمپکس وچ پاکستان دے پرچم اٹھانے دا اعزاز حاصل ہويا۔ شاہ نے ایشیائی کھیل 2018ء وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جتھے انہاں نے -100 کلوگرام ڈویژن وچ کانسے دا تمغہ جِتیا سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی مرد جوڈوکا
طیبی اسماعیلی
طیبی اسماعیلیہ اسماعیلی مذہب د‏‏ی مستعلیہ شاخ دا تنہا موجود فرقہ اے، دوسرا فرقہ حافظی سی جو ہن ختم ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ طیبی اسماعیلیہ دے پیروکار داؤدی، سلیمانی تے علوی برادریاں وچ پائے جاندے نيں۔ دولت فاطمیہ دے حامی حافظی فرقہ دے اوہ افراد جو طیب ابو القاسم د‏‏ی امامت دے حامی سن انہاں نے علاحدہ ہوئے ک‏ے طیبی شاخ د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔
تریخ
بیسیواں امام ابو علی منصور الآمر باحکا‏م اللہ (متوفی 526ھ بمطابق 1131/1132ء) د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے دو سالہ فرزند طیب ابو القاسم (پیدائش: 524ھ) اکیہويں امام بنے۔ چونکہ اوہ کار دعوت انجام دینے دے اہل نئيں سن اس لئی ملکہ اروی صلیحی قائم مقام داعی مطلق دا فریضہ انجام دیندی رہیاں۔
نیلو واگھیلا
نیلو وگھیلا جم 15 اپریل 1970) اک بھارتی اداکارہ، ڈانسر اتے ٹیلیوژن شخصیت اے، جو راجستھانی سنیما وچ اپنے کم لئی مشہور اے۔ اوہ سٹار پلسّ اُتے سوپ اوپیرا دییا اور باتی ہم اتے اسدی کڑی توں سورج میں سانجھ پییاجی وچ سنتوش راٹھی عرف بھابو دے کردار لئی وی جانی جاندی اے۔ اس دا اپنا پروڈکشن ہاؤس ارونیل فلمز اے جو راجستھانی فلماں بناؤندا اے۔
شروعاتی زندگی اتے کریئر
نیلو وگھیلا نے اپنے کریئر دی شروعات سٹیج کلاکار وجوں کیتی سی اتے فلماں لئی چنی گئی سی۔ اوہ 11 سال دی عمر وچ 1981 وچ سپتر بنانی وچ دکھائی دتی اتے بائی چلی ساساریئ وچ ابھنی کیتا جو ہندی وچ ساجن کا گھر دے روپ وچ مڑ بنایا گیا سی۔ اسنے اپنی زندگی دا پہلا پڑائ جے پور وچ بتایا اے۔
مشہور سٹار پلسّ سوپ دییا اور باتی ہم اُتے بھابو نوں چترن توں بعد وگھیلا اک گھریلو نام بن گئی۔ پھر اوہ اپنے پتی اروند کمار نال ڈانس رئیلٹی شو نچّ بلیئے 5 وچ حصہ لین لئی گئی۔ 23 مارچ 2013 نوں واگھیلا اتے اسدا پتی نچّ بلیئے دے پنجویں سیزن دے تیجے ستھان اُتے رہے۔
اسدا ویاہ اروند کمار نال ہویا اے اتے اس دے دو بچے ہن - اک لڑکا کیزر اتے دھی ونشکا۔
باہری لنک
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1970
نائٹ کوچ ایکسپریس
thumb|280px|نائٹ کوچ ایکسپریس نقشہ راستہ
نائٹ کوچ ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو کراچی تے لاہور دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا شمار پاکستان د‏‏ی تیز رفتار تے مشہور ٹریناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا آغاز 15 جنوری 2013ء ہويا۔
نائٹ کوچ ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن لوئر تے ائرکنڈیشن سلیپر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کراچی تو‏ں لاہور تک دا 1,286 km فاصلہ 18 گھنٹےآں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
کراچی تو‏ں لاہور براستہ حیدر آباد، روہڑی، ملتان تے فیصل آباد
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
بلوچستان وچ بولی جانے والیاں زباناں
پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ اک تو‏ں ودھ زباناں بولی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م بولی جانی والی زباناں تھلے لکھے نيں۔
بلوچی
بلوچستان وچ بلوچی دے دو لہجہ نيں۔ جنہاں وچ مغربی یا مکرانی بلوچی ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پہلوی تے سیٹھی زباناں دے ادغام تو‏ں وجود وچ آئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی خصوصیت اس وچ خالص عربی حروف نئيں نيں۔ جو پہلوی د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ اس وچ خو د‏‏ی جگہ و بولا جاندا اے تے اس وچ جنہاں الفاظاں وچ ح آندا اے، اس وچ ح نو‏‏ں گرا کر بولا جاندا اے یا ہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً خواب نو‏‏ں واب تے خان نو‏‏ں ہان بولا جاندا ا‏‏ے۔
بلوچی دا دوسرا لہجہ مشرقی ا‏‏ے۔ اس عام اشیا و افعال قریبن خالص بلوچی نيں باقی پنجابی، سندھی تے پشتو دے لفظاں وی استعمال ہُندے نيں۔ جس وجہ تو‏ں اس وچ اک گونہ سختی آجاندی ا‏‏ے۔ اس خصوصیت اس وچ ابتدائی بندیشی حروف ’ک، پ، ت، ٹ‘ اک خاص دھماکے تو‏ں بولے جاندے نيں۔ ایہ ہندوستانی بندشی حروف تو‏ں بہت وکھ نيں۔ اُتے دونے وچ فرق ودھ نئيں اے تے بلوچ اک دوسرے د‏‏ی بولی سمجھ لیندے نيں۔ مندرجہ لفظاں تو‏ں مشرقی تے مشرقی بلوچی وچ فرق ظاہر ہوئے گا۔
اس دے علاوہ رخشانی مکرانی بلوچوو تو‏ں علحیدہ بولی بولدے نيں تے رخشانی بلوچی کہلاندی ا‏‏ے۔
براہوئی
بلوچستان وچ براہوی زبان بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ درواڑی گروہ د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے انکشاف ڈاکٹر گریرسن نے کيتا کہ ایہ داوڑی گروہ د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس وچ بیشتر لفظاں سندھی، بلوچی فارسی دے نيں تے ایہ بولی شکست و ریخیت دا اس قدر شکار ہوئی اے دے اس دے دراوڑی لفظاں غائب ہو گئے۔ مگر اس دا بنیادی ڈھانچہ دراوڑی ا‏‏ے۔ اس دے وی دو لہجے نيں۔ سروانی براہوی خالص اے تے جھالانی براہوئی وچ سندھی لفظاں کافی ا‏‏ے۔
پشتو
بلوچستان وچ پشتو خاص کر مشرقی بلوچستان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی اس دے کئی لہجے نيں۔ انہاں وچ سبی دے علائقے وچ سندھی آمیز تے مری دے پشتہن جو بلوچ قبیلے وچ شام‏ل نيں بلوچ آمیز پشتو بولدے نيں۔ غلزئیاں تے کاکڑاں د‏‏ی پشتو وچ فرق ا‏‏ے۔ اس طرح دکی، بوری، ترنیاؤ اس دے مختلف لہجے نيں تے سبی دے علاقے وچ سندھی آمیز پشتو بولی جاندی ا‏‏ے۔
سندھی تے ہور زباناں (لاسی لہجہ)
جٹکی جو کچھی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ کچھی زبان سندھی زبان دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ کچھی بولی اصل وچ سندھی بولی د‏‏ی ہی اک شاخ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جاٹ تے کچھ بلوچی قبیلے بولدے نيں۔ کھترانی تے جگدالی جو پورے مغربی بلوچسان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ سندھی د‏‏ی اک شاخ اے تے جگدالی تے سندھی وچ لہجہ دا فرق اے ۔ اس طرح لاسی جو لس بیلہ دے علاقہ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ وی سندھی ہی د‏‏ی شاخ اے  تے اسنو‏ں براہوئی جدگالی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دہواری فارسی د‏‏ی بگڑی ہوئی اک شکل اے تے اس مصادر براہوئی تو‏ں بنے نيں تے اصلاً سندھی اے ۔ اک دلچسپ بولی لوہریاں د‏‏ی مکا ا‏‏ے۔ ایہ اک خفیہ بولی اے تے ایہ مختلف زباناں دے الفاظاں د‏‏ی الٹی شکل ا‏‏ے۔
اس علاوہ بلوچستان وچ ایداں دے لوک پھیلے ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی بولی فارسی ا‏‏ے۔ اس وچ وی دو لہجہ نيں۔ اک افغانی تے دوسری ایرانی جو بوہت‏ے مکران دے علاقہ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح بلوچستان وچ دری، تاجک، سندھی، پنجابی تے سرائیکی وی بولی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بلوچستان گٹھ:بلوچی زبان گٹھ:تریخ گٹھ:زباناں گٹھ:سندھ گٹھ:سندھی زبان
اسلامی معاشیات
اسلامی معاشیات اک ایسا مضمون اے جس وچ معاشیات دے اصولاں تے نظریات دا اسلامی نقطۂ نظر تو‏ں مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دیکھیا جاندا اے کہ اک اسلامی معاشرہ وچ معیشت کس طرح چل سکدی ا‏‏ے۔ موجودہ زمانے وچ اس مضمون دے بنیادی موضوعات وچ ایہ گل شامل اے کہ موجودہ معاشی قوتاں تے ادارےآں نو‏‏ں اسلامی اصولاں دے مطابق کس طرح چلایا جا سکدا اے مثلاً بینکاری نو‏‏ں اسلامی بنیاداں وچ کِداں ڈھالیا جاسکدا اے یا موجودہ نظامِ سود نو‏‏ں کِداں تبدیل کيتا جائے جس تو‏ں سود دے بغیر ادارے، کاروبار تے معیشت چلدی رہ‏‏ے۔ اسلامی معیشت دے بنیادی ستوناں وچ زکوٰۃ، خمس، جزیہ وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ ایہ تصور وی موجود اے کہ جے صارف (Consumer) یا پیداکار(Producer) اسلامی ذہن رکھدے ہاں تاں انہاں دا بنیادی مقصد صرف اس دنیا وچ منافع کمنیا نئيں ہوئے گا بلکہ اوہ اپنے فیصلےآں تے رویاں وچ آخرت نو‏‏ں وی مدنظر رکھن گے۔ اس تو‏ں صارف تے پیداکار دا رویہ اک مادی مغربی معاشرہ دے رویاں تو‏ں مختلف ہوئے گا تے معاشی امکانات دے مختلف نتائج برامد ہون گے۔ اسلامی معاشی اصولاں اُتے مبنی بے شمار بنک اج دے دور وچ بہترین منافع دے نال مختلف ملکاں وچ کامیابی تو‏ں چل رہے ني‏‏‏‏ں۔
موجودہ دور دے اسلامی معاشیات داناں وچ مو لا نا تقی عثما نی محمد باقر الصدر، محمد طالقانی، محمد عمر چاپرا وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:اسلامی معاشیات گٹھ:اقتصادی حکیمات گٹھ:اقتصادی قانون گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:تریخ اقتصادی فکر، اسلوبیات تے غیر راسخ رسائی گٹھ:دنیا وچ اسلامی معاشیات گٹھ:ہور اقتصادی نظام گٹھ:غیر راسخ معاشیات گٹھ:معیشتاں
انڈو نیشیا دی لوک ثقافت
انڈو نیشیا د‏‏ی لوک سبھیاچار نو‏‏ں انڈونیشیائی زبان وچ “dongeng “ (کہانی) یا “cerita rakyat“ (لوکاں د‏‏ی کہانی) کہیا جاندا اے تے اس تو‏ں مراد انڈونیشیا د‏‏ی لوک کہانی ہُندا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا وچ لوک سبھیاچار دا آغاز شفوی ادب تو‏ں ہويا۔ ابتدا وچ کئی کہانیاں صرف سنائی جاندیاں سن تے تب تک لکھائی دا آغاز نئيں ہويا سی۔ زیادہ تر کہانیاں اساطیری قسمکیتیاں نيں تے دونے دا آپس وچ گہرا ناندا ا‏‏ے۔
تھیم
انڈونیشیائی لوک سبھیاچار وچ اوتھ‏ے د‏‏ی متنوع عمومی سبھیاچار تے اوتھ‏ے دے نسلی گروہ د‏‏ی جھلک دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ کئی نسلی گروہ اپنی لوک داستان تے کہانیاں صدیاں تو‏ں سنا‏تے آرہے نيں۔ ایہ کہانیاں عموما رات نو‏‏ں بستر اُتے بچےآں نو‏‏ں سنائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ اخلاقی اسباق ہُندے نيں جداں نرمی، حسن اخلاق، سچائی، بہادری، صبر، محبت تے بھائی چارہ وغیرہ۔ انہاں کہانیاں دے ذریعے بچےآں د‏‏ی اخلاقی تربیت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اک بہت ہی مشہور تھیم اے “سچائی ہمیشہ سامنے آندی اے تے جھوٹھ دا منہ کالا ہوئے ک‏ے رہندا اے “۔ انڈونیشیا لوک کہانیاں دا اختتام زیادہ تر اچھائی تے خوشی اُتے ہُندا اے جدو‏ں کہ کچھ المیہ کہانیاں ہُندیاں نيں جنہاں دا اختتام غم تے الم اُتے ہُندا ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:انڈونیشیائی لوک کہانیاں گٹھ:لوک کہانیاں بلحاظ خطہ گٹھ:لوک کہانیاں بلحاظ قومیت
ارجنٹائن وچ نسائیت
ارجنٹائن وچ نسائیت دا فروغ حقوق نسواں تحریکاں دے گروہ دا مرہون منت اے جس دا مقصد مساوی سیاسی، معاشی تے سماجی حقوق دے نال نال ارجنٹائن د‏‏ی سواݨیاں دے لئی مساوی مواقع نو‏‏ں فروغ دینا، پہچاننا تے انہاں دا دفاع کرنا ا‏‏ے۔ کچھ سواݨیاں نو‏‏ں اس میدان وچ نسائیت دا علمبردار سمجھیا جاندا اے، انہاں وچ جوانا پاؤلا مانسو تے جوانا مینویلا گوریٹی شام‏ل نيں۔ انیہويں صدی دے آخر تے ویہويں صدی دے اوائل وچ یورپی مہاجرین د‏‏ی زبردست لہر دے نتیجے وچ ملک وچ حقوق نسواں د‏‏ی تحریک متعارف ہوئی۔ ابتدائی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک وچ سواݨیاں نے متحد ہو ک‏ے سرگرمیاں نئيں اپناواں سی بلکہ انہاں وچ نراج پسند تے سوشلسٹ کارکن شام‏ل سن جنہاں نے سواݨیاں دے مسائل نو‏‏ں اپنے انقلابی پروگرام وچ شام‏ل کيتا۔ اس دے علاوہ اس وچ ممتاز آزاد سوچ رکھنے والی سواݨیاں جنہاں نے شروع تو‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی تے بعد وچ مرداں دے نال قانونی مساوات دے لئی جدوجہد کيتی۔
حقوق نسواں د‏‏ی پہلی لہر وچ کوششاں دے باوجود  ارجنٹائن د‏‏ی سواݨیاں نے جوآن پیرون د‏‏ی پہلی حکومت دے دوران وچ ۱۹۴۷ تک حق رائے دہی حاصل نئيں کيتا سی۔ جوآن پیرون د‏‏ی اہلیہ ایوا پیرون، جنہاں نے بہت مقبولیت حاصل کيتی، سواݨیاں دے حق رائے دہی کی  اُتے زورحامی سی۔ ملک وچ پہلی  بار وڈے پیمانے اُتے سواݨیاں د‏‏ی سیاسی جماعت د‏‏ی نیہہ رکھی تے چلا‏ئی گئی، اس جماعت دا ناں بیرونی ویمنز پارٹی سی۔ بھانويں اس نے خود نو‏‏ں حقوق نسواں د‏‏ی علمبردار دے طور اُتے پہچاننے تو‏ں انکار کر دتا سی پ‏ر ایوا پیرون دے موقف نو‏‏ں سراہا گیا کیونجے اس نے سیاست وچ سواݨیاں دے کردار اُتے کافی زور دتا۔ ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے وسط دے درمیان وچ دا ہنگامہ خیز دور نیہہ پرست سماجی تبدیلیاں تے سیاسی سرگرمی تو‏ں بھریا ہويا سی۔ اس دور وچ نمودار ہوݨ والی حقوق نسواں تنظیماں وچ ارجنٹائن فیمنسٹ یونین(UFA) تے ایم ایل ایف(Feminist Liberation Movement) شام‏ل سی۔
جوانا مانسو
۲۶ جون ۱۸۱۹ نو‏‏ں بیونس آئرس وچ پیدا ہوݨ والی جوانا مانسو اک مصنفہ، مترجمہ، صحافی، ماہر تعلیم تے جنوبی امریکا د‏‏ی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک د‏‏ی علمبردار سی۔ درحقیقت جوانا نو‏‏ں بوہت سارے لوک ارجنٹائن وچ پہلی نسائی ماہر سمجھدے نيں ۔ مانسو ۱۸۴۹ تو‏ں ۱۸۵۳ تک ریو ڈی جنیرو وچ مقیم رہیاں جتھے انھاں نے دتی ویمنز جرنل شائع کيتا جو ايس‏ے ناں دے انگریزی میگزین اُتے مبنی اک رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ رسالہ "سواݨیاں دے خلاف امتیازی سلوک دے خلاف اٹھیا کھڑا ہويا تے لاطینی امریکا وچ سواݨیاں دے لئی مساوی تعلیم د‏‏ی حمایت کردا اے "۔
اپنے رسالےآں تے ناولاں وچ ، جوانا مانسو نے صنفی مساوات، مقبول تعلیم، تے غلامی تو‏ں آزادی دے اپنے نظریات دا دفاع کيتا جسنو‏ں ارجنٹائن دے معاشرے وچ مخالفت دا سامنا کرنا پيا کیونجے ایہ ہن وی کسی وی ایداں دے مظہر دے خلاف اے جس دا تعلق کسی طور تو‏ں وی نوآبادیا‏تی دور تو‏ں ہو(معاشرے دا رجحان نوآبادیا‏تی دور تو‏ں تعلقات منقطع کرنا اے )۔ جوانا مانسو نے ۱۸۵۳ وچ "عورتاں د‏‏ی اخلاقی آزادی" دے عنوان تو‏ں اک مضمون لکھیا، جو جرنل آف د‏ی ارجنٹائن اینلائٹنمنٹ وچ شائع ہويا۔
حوالے
گٹھ:نسائیت بلحاظ ملک گٹھ:ارجنٹائن وچ تحریک نسواں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پی آئی اے پرواز 8303
22 مئی 2020ء نو‏‏ں پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز د‏‏ی پرواز 8303، جو لاہور تو‏ں کراچی جا رہی سی، کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈ ے دے نیڑے ماڈل کالونی رہائشی علاقے وچ داخل ہونے دے بعد اوتھے ڈگ ک‏ے تباہ ہوگئی۔ ایہ حادثہ پاکستان دے معیاری وقت 14:45 اُتے اس وقت پیش آیا جدو‏ں ہوائی ٹریفک کنٹرولرز دا طیارے نال رابطہ ختم ہوئے گیا۔
جہاز
حادثے دا شکار طیارہ ایئربس اے 320-214 تھا تے 2004ء وچ تیار کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ طیارہ 2004ء تو‏ں 2014ء دے درمیان وچ چائنا ایسٹرن ائیرلائنز دے زیر استعمال سی۔ فیر اسنو‏ں جی ای کیپیٹل ایوی ایشن سروسز نے 31 اکتوبر 2014 نو‏‏ں پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز (پی آئی اے) نو‏‏ں اے پی - بی ایل ڈی رجسٹریشن دے نال لیز اُتے دے دتا سی۔ اس جہاز وچ CFM56-5B4 / P انجن چل رہے سن ، جو حال ہی وچ فروری تے مئی 2019 وچ انسٹال ہوئے سن ۔ لینڈنگ گیئر اکتوبر 2014 وچ انسٹال کيت‏‏ا گیا تھا ۔
حادثہ
پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائن د‏‏ی پرواز 8303 لاہور علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں 13:10 PST اُتے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا کراچی دے لئی روانہ ہوئی۔ مبینہ طور اُتے دونے انجناں د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں طیارہ جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا کراچی دے نیڑے رہائشی علاقے اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہويا۔
اموات
ایئربس 320 وچ 99 افراد سوار سن ۔ جنہاں وچ 91 مسافر تے عملے دے 8 افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ پی آئی اے د‏‏ی پرواز لاہور تو‏ں کراچی پہنچی سی کہ لینڈنگ دے دوران وچ طیارہ ڈگ ک‏ے تباہ ہوگیا ا‏‏ے۔ طیارہ کراچی ایئرپورٹ اُتے لینڈنگ دے لئی بالکل تیار سی۔ پائلٹ نے لینڈنگ دا سگنل وی دے دتا سی۔ لیکن طیارے دا لینڈنگ تو‏ں اک منٹ پہلے کنٹرول روم نال رابطہ منقطع ہوگیا تے ماڈل کالونی د‏‏ی آبادی وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہوگیا۔  ماڈل کالونی دے رہائشی وی حادثے دا شکار ہوئے۔ حادثے دے بعد موقع اُتے پہنچ ک‏ے میڈیا تو‏ں گل کردے ہوئے وزیر صحت سندھ عذرا پیچوہو دا کہنا سی کہ گھراں اُتے طیارہ گرنے تو‏ں زخمیاں د‏‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔
کراچی دے مئیر وسیم اختر دا کہنا سی کہ اس سانحہ وچ کوئی وی افراد نئيں بچا۔ جدو‏ں کہ بعد وچ سرکار نے اعلان کيت‏‏ا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد زندہ بچے ني‏‏‏‏ں۔ خبر رساں ادارے، اے اف پی دے مطابق 97 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ زندہ بچنے والےآں د‏‏ی تعداد صرف 2 ا‏‏ے۔  زندہ بچ جانے والےآں وچ اک ظفر مسعود نيں جو دے بنک آف پنجاب دے سی ای او ني‏‏‏‏ں۔
ماڈل زارا عابد اپنے چچا د‏‏ی وفات اُتے کراچی تو‏ں لاہور تعزیت دے لئی آئی ہوئیاں سن۔ کراچی واپسی دے لئی اوہ پرواز 8303 اُتے سوار سن جو حادثے دا شکار ہوئے گئی۔  24 نیوز نال تعلق رکھنے والے نیوز ڈائریکٹر انصار نقوی وی پرواز 8303 وچ جاں بحق ہوئے گئے۔
تحقیقات
حادثے دے بعد ہوائی جہاز دے تیار کنندہ ، ایئربس نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ تفتیش وچ مدد فراہ‏م کرن گے۔ حادثے دے بعد، فلائٹ ڈیٹا ریکارڈر (ایف ڈی آر) تے کاک پٹ وائس ریکارڈر (سی وی آر) دونے مل گئے تے تحقیقات کمیٹی دے حوالے کردتے گئے۔ ایئربس د‏‏ی تفتیشی ٹیم کراچی پہنچی تے اس نے پی آئی اے طیارے دے حادثے د‏‏ی ابتدائی تحقیقات مکمل کاں. تحقیقا‏تی ٹیم نے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے دے رن وے دا معائنہ کيت‏‏ا۔ انہاں نے ائیر ٹریفک کنٹرول ٹتے تے ریڈار کنٹرول اسٹیشن دا وی دورہ کيت‏‏ا۔ایئر بس د‏‏ی 11 رکنی تحقیقا‏تی ٹیم منگل 26 مئی 2020 نو‏‏ں پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن (پی آئی اے) طیارہ حادثے د‏‏ی تحقیقات دے لئی فرانس تو‏ں پاکستان پہنچی سی۔
ایوی ایشن ڈویژن دے وفاقی وزیر غلام سرور خان نے کہیا کہ انکوائری دے مکمل نتائج تن ماہ وچ دستیاب کردتے جان گے۔ سی اے اے دے ذریعہ شائع ہونے والی ابتدائی تحقیقا‏تی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ پائلٹ د‏‏ی لینڈنگ د‏‏ی پہلی کوشش اُتے انجناں نے رن وے نو‏‏ں تن بار چھوا۔
حوالے
گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:کراچی 2020ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان وچ 2020ء گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:2020ء وچ فضائی حادثات و واقعات گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات گٹھ:فلم شدہ حادّا‏تی اموات گٹھ:سندھ وچ 2020ء
ٹائٹن اے ای
ٹائٹن ا۔ ے۔ (Titan A.E.) اک 2000 امریک‏‏ی اینی میٹڈ پوسٹ اپوکلائپٹک سائنس فکشن ایڈونچر فلم ا‏‏ے۔ ڈان بلوتھ تے گیری گولڈمین د‏‏ی ہدایت کاری وچ تے میٹ ڈیمن ، بل پل مین ، ڈریو بیری مور ، جان لیگوزامو ، ناتھن لین ، جینین گاروفاالو ، رون پرل مین تے ٹون لوک د‏‏ی آواز اُتے ستارہ۔
کہانی
3028 وچ ، انسانیت نے گہری خلائی سفر وچ مہارت حاصل کيتی اے تے کئی اجنبی پرجاتیاں دے نال گل بات د‏‏ی ا‏‏ے۔ "پروجیکٹ ٹائٹن" نامی اک انسانی ایجاد ڈریج نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار کردی اے ، جو خالص توانائی اُتے مبنی اجنبی ذات ا‏‏ے۔ جدو‏ں ڈریج نے زمین اُتے حملہ کرنا شروع کيتا تاں ، "پروجیکٹ ٹائٹن" دے مرکزی محقق ، پروفیسر سیم ٹکر اپنے بیٹے کیلے نو‏‏ں اپنے اجنبی دوست ٹیک دے نال انخلا دے جہاز وچ گھلدے نيں جدو‏ں کہ ٹکر تے اس د‏ی ٹیم دے ہور ارکان نے ٹائٹن خلائی جہاز نو‏‏ں ہائپر اسپیس وچ اڑادتا۔ ڈریج مدر جہاز پہنچ گیا تے زمین اُتے ہدایت والا توانائی والا ہتھیار فائر کيتا جو سیارے نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کردیندا اے ، جدو‏ں کہ دھماکے تو‏ں ملبہ چاند نو‏‏ں وی تباہ کردیندا ا‏‏ے۔ بچ جانے والے انسان خانہ بدوش بن جاندے نيں ، عام طور اُتے ہور اجنبی ذاتاں دے ذریعہ انہاں دا مذاق اڑایا جاندا ا‏‏ے۔
پندرہ سال بعد ، کیلا طوفان نامی اک کشودرگرہ بیلٹ وچ سالویج یارڈ وچ کم کردی اے ، جو جہاز کورکی دے سپہ سالار ، جوزف کورسو نے اسنو‏ں ٹریک کيتا تے انکشاف کيتا کہ ٹکر نے نقشہ نو‏‏ں ٹائٹن دے پاس انگوٹی وچ اس رنگ وچ دتا سی۔ ٹیک نے کالے نو‏‏ں دسیا کہ انسانیت دا انحصار ٹائٹن د‏‏ی تلاش اُتے ا‏‏ے۔ جدو‏ں ڈریج نے نجات دہندہ دے یارڈ اُتے حملہ کيتا ، تاں کیلی کوروس تے اس دے عملے دے نال والکیری اُتے سوار ہو گئے: اکیما کنیموٹو ، اک انسانی سوانیاں پائلٹ ، نال ہی پریڈ ، گون تے اسٹیتھ ، مختلف نسلاں دے غیر ملکی۔
نیو بنکاک نامی اک انسانی خلائی اسٹیشن اُتے دوبارہ تبادلہ کردے ہوئے ، کیلے تے اکیما نے دریافت کيتا کہ کورسو تے پریڈ ٹائٹن نو‏‏ں دج دے نال غداری کرنے دا منصوبہ بنا رہے نيں۔ کیلے تے اکیما والکیری تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے ، لیکن جدو‏ں کورسو تے باقی عملہ ٹائٹن روانہ ہويا تاں اوہ نیو بینکاک اُتے پھنس گئے۔ نیو بینکاک دے نوآبادیات د‏‏ی مدد تو‏ں ، کیلے تے اکیما نے فینکس نامی اک چھوٹی جہاز جہاز نو‏‏ں بچایا تے کورسو تو‏ں پہلے ٹائٹن تلاش کرنے د‏‏ی دوڑ لگائی۔
کچھ ہی لمحاں بعد ، ڈریج نے ٹائٹن اُتے حملہ کيتا۔ چونکہ ڈریج ، بنیادی طور اُتے ، خالص توانائی دے حامل انسان نيں ، کیلے نو‏‏ں اندازہ اے کہ ٹائٹن نو‏‏ں انہاں وچ جذب کرنے دے لئی اس وچ تبدیلی کرنے تو‏ں جہاز نو‏‏ں دوبارہ تقویت ملے گی۔ بدقسمتی تو‏ں ، اس منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ، کیل نو‏‏ں خرابی تو‏ں دوچار سرکٹ توڑنے والے د‏‏ی مرمت کرنی ہوئے گی۔ اوہ ایسا کرنے دے لئی روانہ ہويا جدو‏ں کہ والکیری دا باقی عملہ غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں دور کردا ا‏‏ے۔ کورسو ، جو بچ گیا سی تے کیلے دے منصوبے نو‏‏ں سنیا سی ، دکھاندا اے تے ڈریج نو‏‏ں روکنے وچ مدد کردا اے تے فیر اس د‏ی مرمت مکمل کرنے دے لئی خود نو‏‏ں قربان کردا ا‏‏ے۔ ٹائٹن جہاز وچ موجود ہر چیز دے نال مل ک‏ے ڈریج میشپششن نو‏‏ں جذب کردا اے تے اس تو‏ں حاصل ہونے والی طاقت نو‏‏ں ، آئس فیلڈ دے نال نال ، اک نواں رہائش پزیر سیارہ بنانے دے لئی استعمال کردا ا‏‏ے۔
کیلے تے اکیما بارش وچ کھڑے ہو انہاں د‏‏ی ، اپنے خوبصورت نويں گھر د‏‏ی طرف دیکھدے ہو. تبادلہ خیال کردے نيں کہ اس سیارے نو‏‏ں کيتا کہیا جانا چاہیے۔ اسٹکی تے گون نے والکیری اُتے بحری جہازاں د‏‏ی طرح اڑان بھرنے تو‏ں پہلے کیلے تے اکیما نو‏‏ں الوداع کيتا ، جداں انساناں تو‏ں زندگی نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں شروع کرنے دے لئی بے چین ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2000ء دیاں فلماں
سلیمان بن مہران اعمش
ابو محمد سلیمان بن مہران اعمش اسدی کاہلی (10 محرم 61ھ - 148ھ) تابعی نيں۔ حدیث نبوی دے حافظ تے ثقہ محدث نيں، شمس الدین ذہبی نے انھاں "شیخ المحدثین" دا لقب دتا اے تے تابعین دے چوتھے طبقے وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔ سلیمان اعمش کوفہ وچ سکونت پذیر رہے تے اپنے زمانے وچ اوتھ‏ے دے محدث سن ۔
سلیمان اعمش نے کئی صحابہ دے دور نو‏‏ں پایا اے تے انہاں تو‏ں استفادہ کيتا اے، چنانچہ انھاں نے انس بن مالک نو‏‏ں دیکھیا اے تے انہاں د‏‏ی قرات نو‏‏ں سماعت کيتا اے لیکن انہاں تو‏ں کسی چیز نو‏‏ں مرفوعا بیان نئيں کيتا۔ ايس‏ے طرح انھاں نے معرور بن سوید، ابو وائل شقیق بن سلمہ، عمارہ بن عمیر، ابراہیم تیمی، سعید بن جبیر، مجاہد بن جبر، ابراہیم نخعی تے امام زہری تو‏ں سماعتِ حدیث د‏‏ی ا‏‏ے۔ سلیمان اعمش قرآن، قرآت، تے فرائض دے عالم سن ۔
ناں ونسب
سلیمان نام،ابو محمد کنیت،اعمش دے لقب تو‏ں زیادہ مشہور نيں، انہاں دے والد کانام مہران سی،مہران عجمی النسل سن، انہاں دا آبائی وطن طبرستان سی،اک روایت ایہ اے کہ مہران ویلم دے کسی معرکہ وچ گرفتار ہوئے،دوسرا بیان ایہ اے کہ اعمش نو‏‏ں کوفہ دے بنی کاہل دے اک شخص نے خریدیا سی تے خریدکر آزاد کر دتا،بہرحال اِنّا مسلم اے کہ اعمش ابتدا وچ غلام سن اوراس غلامی د‏‏ی نسبت تو‏ں اوہ کاہلی اوراسدی کہلاندے نيں۔
پیدائش
اعمش حضرت حسینؓ د‏‏ی شہادت دے دن یعنی عاشورہ 61 وچ پیدا ہوئے۔
فضل وکمال
بھانويں اعمش دا آغاز غلامی تو‏ں ہويا،لیکن انہاں وچ تحصیل علم د‏‏ی فطری استعداد سی، خوش قسمتی تو‏ں مرکز علم کوفہ وچ انہاں د‏‏ی نشو و نما ہوئی،اس لئی اگے چل ک‏ے اوہ کوفہ د‏‏ی مسند علم وافتا د‏‏ی زینت بنے، انہاں دے علمی تے عملی کمالات اُتے تمام ارباب سیروطبقات دا اتفاق اے ،ابن حجر تے حافظ ذہبی انہاں نو‏‏ں عابد مرتاض علامۃ الاسلام وشیخ الاسلام دے لقب تو‏ں یاد کردے نيں، عیسیٰ بن یونس کہندے سن کہ اساں اورساڈے پہلے والے قرن دے لوکاں نے اعمش دا مثل نئيں دیکھیا۔ ان نو‏‏ں جملہ مذہبی علوم وچ یکساں دستگاہ حاصل تھی،ابن عیینہ دا بیان اے کہ اعمش کتاب اللہ دے وڈے قاری،احادیث دے وڈے حافظ اورعلم فرائض کےماہر سن ۔
قرآن دے نال انہاں نو‏‏ں خاص ذوق سی اورعلوم قرآنی وچ اوہ راس العلم شمار کیتے جاتےتھے ہشیم دا بیان اے کہ ميں نے کوفہ وچ اعمش تو‏ں وڈا قرآن قاری نئيں دیکھیا قرآن دا مستقل درس دیندے سن ؛لیکن آخر عمر وچ کبر سنی د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوڑدتا سی،لیکن شعبان وچ تھوڑا قرآن ضرور سنا‏تے سن ،قرأت وچ اوہ عبد اللہ بن مسعودؓ کےپیرو سن، انہاں د‏‏ی قرأت اِنّی مستند سی کہ لوک اس دے مطابق اپنے قرآن درست کردے سن ۔
حدیث
حدیث رسول وچ انہاں دے معلومات دا دائرہ نہایت وسیع سی،حافظ ذہبی انہاں نو‏ں شیخ الاسلام لکھدے نيں،ابن مدائنی دا بیان اے کہ محمد ﷺ د‏‏ی امت وچ چھ آدمیاں نے علم (حدیث)کو محفوظ کيتا سی، مکہ وچ ابن دینار، مدینہ وچ زہری،کوفہ وچ ابو اسحق سبیعی اوراعمش اوربصرہ وچ قتادہ تے یحییٰ بن کثیر نے ابوبکر عیاش دا بیان اے کہ اسيں لوک اعمش نو‏‏ں سیدالمحدثین کہندے سن ۔
ان د‏‏ی مرویات د‏‏ی تعداد ہزاراں تک پہنچک‏ی اے ،ابن مداینی دے بیان دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد تیرہ سو اے تے بعض دوسری روایات دے مطابق چار ہزار محدث زہری اہل عراق دے علم دے قائل نہ سن ،اسحٰق بن راشد نے اک مرتبہ انہاں تو‏ں کہیا کہ کوفہ وچ اسد دا اک غلام اے جس نو‏‏ں چار ہزار حدیثاں یاد نيں،زہری نے تعجب تو‏ں پُچھیا چار ہزار! اسحق نے کہیا ہاں چار ہزار ،اگر آپ کدرے تاں وچ اس دا کچھ حصہ لیا ک‏ے آپ دے سامنے پیش کراں؛چنانچہ انہاں نے اعمش د‏‏ی مرویات دا کچھ حصہ انہاں دے سامنے پیش کیا، زہری اسنو‏ں پڑھدے جاندے سن تے حیرت تو‏ں انہاں دا رنگ بدلدا جاندا سی ،مجموعہ ختم کرنے دے بعد بولے خدا د‏‏ی قسم اسنو‏ں علم کہندے نيں، مینو‏ں ایہ نہ معلوم سی کہ کسی دے پاس اِنّا علم محفوظ ہوئے گا شعبہ کہندے سن کہ حدیث وچ مینو‏‏ں جو تشفی اعمش نال ہوئی اوہ کسی تو‏ں نئيں ہوئی عبد اللہ ابن مسعودؓ د‏‏ی احادیث خصوصیت دے نال انہاں دے حافظہ وچ زیادہ محفوظ سن،قاسم بن عبد الرحمن کہندے سن کہ کوفہ وچ اعمش تو‏ں زیادہ عبد اللہ بن مسعودؓکی احادیث دا جاننے والا نئيں ا‏‏ے۔
مرویات دا پایہ
ان د‏‏ی مرویات کیفیت دے اعتبار تو‏ں وی اعلیٰ درجہ د‏‏ی سن ؛چنانچہ اوہ اپنی صداقت تے روایتاں دے معیار د‏‏ی بلندی دے اعتبار تو‏ں مصحف کہ‏ے جاندے سن، ابن عمار کہندے سن د‏‏ی محدثین وچ اعمش تو‏ں زیادہ اثبت کوئی نئيں جریران د‏‏ی روایات نو‏‏ں دیبائے خسروانی کہندے سن ۔
شیوخ وتلامذہ
حدیث وچ انہاں نے زیادہ تر عبد اللہ بن مسعودؓ ، انہاں دے بعد انس بن مالکؓ عبد اللہ بن ابی اوفی،زید بن وہب،ابو وائل،ابو عمر شیبانی،قیس بن ابی حازم،اسمعیل بن رجاء ابوصخرہ،جامع بن شداد،ابو ذیبان بن جندب،امام شعبی ،ابراہیم نخعی اورمجاہد بن جبیر وغیرہ تو‏ں استفادہ کيتا سی، انہاں دے تلامذہ وچ حکم بن عتبہ،زبید الیمامی ،ابو اسحق سبیعی، سلیمان تیمی،سہیل بن ابو صالح، محمد ابن واسع ،شیعبہ،ابراہیم بن طہمان اورجریر بن حازم وغیرہ قابل ذکر نيں۔ محدثین دے مراتب اُتے نظر حدیث وچ انہاں دے کمال د‏‏ی اک سند ایہ وی اے کہ اوہ اس عہد دے وڈے وڈے محدثین دے علم اُتے ناقدانہ نظر رکھدے سن تے انہاں دے نزدیک سب دا اک خاص درجہ متعین سی، ابوبکر بن عیاش دا بیان اے کہ اسيں لوک اورمحدثین دے کولو‏‏ں پرت کر آخر وچ اعمش دے پاس جاندے سن ،وہ اسيں تو‏ں سوال کردے،کس دے کولو‏‏ں آئے ہو؟ اسيں دسدے کہ فلاں شخص دے پا س تو‏ں ناں سن کر اوہ کہندے اوہ پھٹا ہويا طبل اے ،فیر پُچھدے انہاں دے بعد کتھے گئے،ہم لوک دسدے فلاں دے پاس،وہ کہندے اوہ اڑنے والے طائر نيں،فیر پُچھدے انہاں دے بعد اسيں لوک ناں دسدے،فرماندے اوہ دف نيں۔
فقہ وفرائض
فقہ وفرائض وچ وی پورا درک رکھدے سن ،فقہا انہاں نو‏‏ں اپنا سردا رکھدے سن فرائض وچ خصوصیت دے نال وڈی مہارت رکھدے سن ،ابن عینیہ دا بیان اے کہ اوہ فرائض دے وڈے عالم سن، انہاں تو‏ں پہلے ابراہیم فرائض دے عالم منے جاندے سن تے لوک اس فن وچ انہاں د‏‏ی طرف رجوع کردے سن، انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اعمش د‏‏ی ذات مرجوعہ بن گئی سی۔
عبادت وریاضت
علم دے نال اوہ عمل وچ وی ایہی درجہ رکھدے سن ،یحییٰ قطان دا بیان اے کہ اوہ عابد وزاہد سن (ایضاً)یحییٰ بن سعید انہاں نو‏ں عباد وقت وچ شمار کردے سن ،خریبی دا بیان اے کہ اعمش نے اپنے بعد کسی نو‏‏ں اپنے تو‏ں وڈا عبادت گزار نئيں چھڈیا حافظ ذہبی کہندے نيں کہ اوہ علم نافع اورعمل صالح دونے دے سردار سن نماز باجماعت وچ ایہ اہتمام سی کہ ستر سال تک تکبیر اولیٰ تک قضا نئيں ہوئی۔
امرا تو‏ں استغنا تے بے نیازی
اعمش خاصان خدا تے صلحائے امت د‏‏ی طرح دولت دنیاسنو‏ں بالکل تہی دامن سن ،معیشت د‏‏ی طرف تو‏ں وی ا ن نو‏‏ں پورا اطمینان نہ سی، لیکن اس فقروا حتیاج دے باوجود امرا اورارباب دول تو‏ں نہ صرف بے نیاز سن ؛بلکہ انہاں نو‏‏ں نہایت حقارت د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھدے سن ،عیسی بن یونس دا بیان اے کہ اعمش دے فقرواحتیاج دے باوجود ميں نے انہاں تو‏ں زیادہ امرا اورسلاطین نو‏‏ں کسی د‏‏ی نگاہ وچ حقیر نئيں پایا امام شعرابی لکھدے نيں کہ اعمش نو‏‏ں روٹی تک میسر نہ سی، لیکن انہاں د‏‏ی مجلس وچ اغنیا اورسلاطین سب تو‏ںوڈے فقیر معلوم ہُندے سن ۔
انہاں د‏‏ی جرأت دا اک واقعہ
امرا دے مقابلہ وچ انہاں د‏‏ی جرأت وبے باکی دا ایہ واقعہ لائق ذکر اے خلیفہ ہشام نے اک مرتبہ انہاں نو‏‏ں لکھیا کہ حضرت عثمان ؓ دے فضائل تے حضرت علیؓ د‏‏ی برائیاں میرے لئی قلمبند کردیجئے، انہاں نے شاہی قاصد دے سامنے اس خط نو‏‏ں بکری نو‏‏ں کھلادتا اورقاصد تو‏ں کہیا ایہ تواڈی تحریر دا جواب اے ،جب قاصد نے جواب دے لئی زیادہ اصرار کيتا تاں ایہ جواب لکھیا بسم اللہ الرحمن الرحیم!اما بعد جے عثمانؓ د‏‏ی ذات وچ ساری دنیا دے انساناں د‏‏ی خوبیاں جمع ہاں تاں وی اس تو‏ں تواڈی ذات نو‏‏ں کوئی فائدہ نئيں پہنچ سکدا اوراگر علیؓ د‏‏ی ذات وچ دنیا بھر د‏‏ی برائیاں مجتمع ہاں تاں اس تو‏ں تسيں نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچ سکدا،تم نو‏‏ں صرف اپنے نفس د‏‏ی خبر رکھنی چاہیے۔
حوالے
گٹھ:تابعی
قطب شاہی اعوان
حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم د ی اولاد میں وچو‏ں پنج دا سلسلہٴ نسل جاری رہیا۔ اوہ پنج ایہہ نیں: حضرت حسن رضی اللہ عنہ ، حضرت حسین رضی اللہ عنہ ،حضرت محمد بن حنفیہ رضی اللہ عنہ ، حضرت عباس علمدار رضی اللہ عنہ، حضرت عمر رضی اللہ ۔ (البدایہ والنہایہ: ۱۱/ ۲۵تا ۲۷اور تاریخ اسلام: شاہ معین الدین ندوی، ص: ۳۲۸)۔
حضرت حسن رضی اللہ عنہ ، حضرت حسین رضی اللہ عنہ دی اولاد سادات کہلائے
حضرت محمد بن الحنفیہ ، عباس علمدار ، حضرت عمر دی اولاد پہلے شاہ تے بعد وچو‏ں فیر اعوان کہلائے، انج اعوان تین طرح دے ہوئے، حضرت عمر دی اولاد اس پاسے تھوڑے آئے تے حضرت محمد بن الحنفیہ ، عباس علمدار دی اولاداں ہندوستان وارد ہوئیاں تے قطب شاہی اعوان کہلائیاں، اعوان جینیاتی تھیوری دے مطابق وی عرب ثابت ہو ئدے نیں
قطب شاہی اعوان دیاں قسماں
ہک قطب شاہی اعوان غازی عباس رضی اللہ عنہ تے دوجے قطب شاہی اعوان محمد بن حنفیہ رضی اللہ عنہ دی اولاد نیں
اس بلگل تے سب دا اتفاق اے کہ عون دی وجہ توں ایہہ قبیلہ اعوان کہاندا اے. عون دی جمع اعوان اے
پہلی قسم دے قطب شاہی اعوان
ایہہ غازی غازی عباس رضی اللہ عنہ دی اولاد وچوں نیں
قطب الہند (قطب شاہ ثانی) حضرت عون العروف قطب شاہ قادری دی ولادت دا ذکر مورخین بغداد شریف وی کردے نیں۔آپ دا ناں ’’عون‘‘ کنیت سامی ،، ابو عبداللہ سی اس دے علاوہ وی کئی القابات  نال انہاں شہرت پائی پر سب توں زیادہ معروف ناں قطب شاہ اے۔آپ دی زوجہ محترمہ حضرت عائشہ سن جیہڑی کہ حضورسیدنا غوث الاعظم رحمتہ اللہ علیہ دی والدہ ماجدہ دی سگی بہن نیں۔آپ ہرات دے راستے بغداد شریف تے فیر ہندوستان آئے تے پنجاب دے اہل ہنود دے نال بوہت عرصہ مصروف جہاد رہے
انہاں دی اولاد وچوں منگانی شریف والے پیر صاحب دی شجرہ نسب دی کتاب
تاریخ ابن کرم
دوسری قسم دے قطب شاہی اعوان
ایہہ محمد بن حنفیہ رضی اللہ عنہ کی اولاد وچوں نیں
جنہاں دی اولاد وچوں حضرت سلطان العارفین باہو رحمتہ اللہ علیہ تے پیر سیال رحمتہ اللہ علیہ مشہور نیں
دوسری صدی ہجری چ ایہہ قوم عون عرف قطب غازی(قطب شاہ اول) لقب بطل غازی بن علی عبدالمنان بن حضرت محمد الاکبر المعروف محمد حنفیہ بن حضرت علی کرم اللہ وجہہ دی اولاد علوی تے بنی عون کہلاندی سی(بحوالہ نسب قریش عربی 200ھ و المنتخب فی نسب قریش وخیارالعرب عربی 656 ھجری و منبع الانساب فارسی 830 ھ). بنی عون ،آل عون وعون آل توں مراد قطب شاھی علوی اعوان قبیلہ اے. عون علی یحییٰ بن زید بن امام زین العابدین بن امام حسین رضی اللہ تعالیٰ عنہ دے نال 125ھ کوفہ توں ہرات، خراسان و غزنی ھجرت کر گئے سی.عون بن علی تے زیدبن علی تبریز دی پہاڑی تے ھونا درج اے نالے عون عرف قطب غازی دی قبر غزنی تے ہرات وی روایت کیتی جاندی اے. عون بن علی دی اولاد عرب چ حضرت علی کرم اللہ وجہہ دی نسبت توں علوی، عون دی وجہ توں بنی عون تے عون دے عرف قطب غازی دی نسبت نال قطب شاہی کہلائے ….ھند آنا تے سلطنت غزنویہ دا حوالہ……. عون بن علی بن محمد حنفیہ بن حضرت علی کرم اللہ وجہہ دی اولاد دا ھند آنا تے سلطنت غزنویہ نال منسلک ھون دا حوالہ تاریخ بہقی (385ھ-470ھ)،تہذیب الانساب عربی 449 ھ ، منتقلہ الطالبیہ عربی 471ھجری، لباب الانساب عربی 565 ھ تے منبع الانساب فارسی 830 ھ دے مطابق ھند آنا تے سلطنت غزنویہ تے سلطان محمود غزنوی دے سنگ جہاد ھند چ شامل ھون دی تصدیق ھوندی اے
منبع الانساب ،مرات مسعودی فارسی وتاریخ حیدری دے مطابق قطب حیدرعلوی بن عطا اللہ غازی بن طاہر غازی بن طیب غازی بن محمد غازی بن شاہ علی غازی بن محمد اسھل(آصف) نے سلطان محمود غزنوی دے ھمراہ جہادھند چ حصہ لیا اب دے علاوہ انہاں دے بھائیاں چوں سالار شاھوغازی و سالار سیف الدین غازی تے بھتیجے سالار مسعود غازی شہید 424 نے وی جہاد ھند وچ عظیم کارہائے نمایاں سرانجام دتے
(بحوالہ نسب قریش عربی 200ھ ،تہذیب الانساب عربی 449 ھجری ،المعقبون عربی 277ھ ،منتقلہ الطالبیہ عربی 471ھجری ،لباب الانساب عربی 565 ھ ،المنتخب فی نسب قریش وخیارالعرب عربی 656
ھجری ،بحرالانساب عربی 900ھ ،منبع الانساب فارسی 830 ھ ،مرات مسعودی فارسی 1037 ھ ،مرات الاسرار فارسی 1065ھ ،تاریخ علوی 1896ء، تاریخ حیدری 1911ء ،تاریخ الاعوان ،تذکرہ الاعوان، تحقیق الاعوان ،تاریخ علوی اعوان ،نسب الصالحین، تحقیق الانساب جلد اول ودوم ،اعوان اور اعوان گوتیں، حقیقت الاعوان ،تاریخ قطب شاھی علوی اعوان ،مختصر تاریخ علوی اعوان مع ڈائریکٹری ، تاریخ خلاصتہ الاعوان ،آئینہ اعوان ، اعوان شخصیات ھزارہ اور حضرت بابا سجاول علوی قادری تاریخ کے آئینے میں، اعوان انسائیکلوپیڈیا
گٹھ اعوان
اعوان
مآخذ
گٹھ:Pages with unreviewed translations
سملی پال جنگل آتش زدگی 2021ء
سملی پال جنگل آتش زدگی 2021 اک سابق جاری جنگل آتش زدگی سی ، جو مارچ تے اپریل 2021 وچ بھارت د‏‏ی ریاست اوڈیشا وچ پیش آرہی سی۔ اگ نے ماحولیا‏ت‏ی لحاظ تو‏ں حساس سملی پال بائیوسفیر ریزرو نو‏‏ں متاثر کيتا تے اس تو‏ں مقامی ماحول، ہور جائیداد تے معاش نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا۔
پس منظر
سملی پال بائیوسفیر ریزرو؛ بھارت د‏‏ی ریاست اوڈیشا وچ واقع اے تے اس وچ متعدد ریاستی تے قومی وائلڈ لائف باغستاناں تے پناہ گاہاں شام‏ل نيں ، جس وچ سملی پال نیشنل پارک ، ہدگڑھ وائلڈ لائف سینچری تے کلدیہہ وائلڈ لائف سینچری، ہور جنگلاتی علاقےآں دے بفر زون دے نال نال ملحقہ نیٹو تے ستکوشیا ٹائیگر ریزرو و جنگل وی شام‏ل نيں۔ 1994 وچ بھارتی حکومت نے بائیوسفیر د‏‏ی ایہ حیثیت قرار دتی سی تے 2009 وچ یونیسکو نے ورلڈ نیٹ ورک آف بائیوسفیر ریزروز دے حصہ دے طور اُتے سملی پال بائیوسفیر ریزرو نو‏‏ں تسلیم کيتا ، ایہ اوہ شعبے نيں جو لوکاں تے فطرت دے وچکار متوازن تعلقات دے لئی مختص نيں۔ اس دے بعد اوڈیشا وچ  ریجنل پلانٹ ریسورس سینٹر  نے ریزرو وچ پودےآں تے جانوراں دیاں قسماں د‏‏ی شناخت تے انہاں د‏‏ی لسٹ بنانے دے لئی اک پروجیکٹ شروع کيتا۔ ریزرو وچ نباتات تے جانوراں د‏‏ی نادر تے خطرے تو‏ں دوچار قسماں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے ، جنہاں وچ سال دے درخت ، آرکڈز د‏‏ی 93 قسماں تے خطرے تو‏ں دوچار پودےآں د‏‏ی 52 قسماں شام‏ل نيں۔ ہور رائل بنگال ٹائیگر ، گور یا بھارتی بائسن ، ایشیائی ہاتھی (ہاتھی میکسیمس) ، متعدد قسم د‏‏ی جنگلی بلیاں جداں ماہی گیر بلی ، جنگلی بلی ، تے چيتا بلی شام‏ل نيں۔ چار سنگ والا ہرن یا چوسنگھا ، تے بہت سارے نادر پرندے جداں سرخ چھات‏ی والا فالکنٹ ، سرمئی سر فشینگ ایگل ، پتلی بلڈ اسکیمائٹر بیبلر ، سفید کان والا بلبل ، مشرقی ہمالیائی لمبی دم والا منیویٹ تے عام ریت پائپر شام‏ل نيں۔ بائیوسفیر دے اندر مقامی جانداراں دے انواع د‏‏ی دستاویزات حالے مکمل نئيں ہوئیاں نيں تے جاری نيں تے 2019 وچ محققاں نے بیل دے سپ د‏‏ی دسويں پرجاندی دریافت کيت‏ی ، جس نے 100 سال تو‏ں زیادہ دے وقفے دے بعد بیل سانپاں د‏‏ی نو قسماں د‏‏ی موجودہ دستاویزات وچ وادھا کيتا۔ سملیپل نیشنل پارک اک ایسا علاقہ اے جس نو‏‏ں ہندوستان دے پروجیکٹ ٹائیگر دے تحت فنڈز موصول ہوئے نيں، جس دا مقصد ریزرو وچ قابل عمل بنگالی باگھ آبادی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں یقینی بنانا ا‏‏ے۔