cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آئیزک نیوٹن
آئیزک نیوٹن (25 جنوری 1642 - 31 مارچ 1727) اک انگریز سائنسدان، فزکس دا گرو، ریاضی دا گرو، تارہ گرو، الکیمسٹ تے مذہبی سوچاں سی جینوں کئی پڑھاکو تے عام لوک دنیا دے سب توں بوتے اثر رکھن آلے لوکاں چ گنندے نیں۔ اودی کتاب پرنسیپیا میتھمٹیشیا 1687 چ چھپی تے اس کتاب نوں سائنس دی تریخ چ سب توں خاص کتاباں چوں اک سمجیا جاندا اے۔ نیوٹن اپنے حرکت دے قنوناں دی وجہ توں مشہور سی۔ نیوٹن نے گریوٹی نوں بیان کیتا تے حرکت دے قنون دسے تے اوناں قنوناں نوں اج تک ورتیا جاریا اے۔ نیوٹن نے پہلی ریفلکٹنگ دوربین بنائی رنگ دے بارے اپنی سوچ دتی تے اے وی دسیا جے اگر چٹے رنگ نوں پرزم چوں لنگایا جاۓ تے اوہ ست رنگاں چ ونڈیا جائیگا۔ میتھمیٹکس چ اونے کیلکولس دی نیو رکھی۔ مذہب تے وی نیوٹن نے جوکھا سارا لکھیا۔ نیوٹن اک خدا نوں منن والا سی۔
جیون
آئیزک نیوٹن، 25 دسمبر 1643 نوں وولزتھورپ-بائی-کولسٹرورتھ، لنکنشائر، انگلینڈ چ جمیا۔ نیوٹن اپنے پیو دے مرن دے تن مہینے مگروں جمیا اودے پیو دا ناں وی اسحاق نیوٹن سی۔ اوہ ویلے توں پہلے جمیا سی تے اوہدا ناپ وی چھوٹا سی اودی ماں حنا آئزکف دا کہنا سی جے اوہ اک لٹر دے جگ چ وی آجاندا سی۔ جدوں اوہ تن وریاں دا سی تے اودی ماں نے اک پادری برنابس سمتھ نال ویاہ کرلیا۔ نیوٹن نوں اوہدی نانی ماگرے آئزکف کول چھڈ دتا گیا۔ جوان نیوٹن نوں اپنا متریا پیو چنگا ناں لگیا تے ناں اپنی ماں دا اوہدے نال ویاہ کرنا۔ 18ویں ورے اونوں مس سٹوری چنگی لگی پر ویاہ تک گل ناں اپڑی نیوٹن اپنی پڑھائی تے سائینسی کماں چ ای لگا ریا۔
12 توں 17ویں ورے تک نیوٹن گرانتھم دے اک سکول چ پڑھدا ریا۔ 1659 چ اونوں پڑھائی توں ہٹا لیا گیا تے اودی ماں جیہڑی دوجی واری رنڈی ہوگئی سی اونوں وولزتھورپ دے پنڈ لے آئی۔ اودی مان اونوں زمین دار بنانا چاندی سی پر نیوٹن نوں زمینداری چنگی نیں سی لگدی۔ ہنری سٹوکس، اک سکول ماسٹر نے وی اودی ماں نوں ایہ گل آکھی جے نیوٹن دی پڑھائی پوری ہونی چائیدی اے۔ نیوٹن نوں دوبارہ سکولے پا دتا گیا جتھے اوہ اک ودیا پڑھاکو بن گیا۔
جون 1661 چ اوہ ٹرینیٹی کالج، کیمبرج چ آگیا ایتھے پڑھائی دے نال کم وی کردا سی۔ اوس ویلے کالج ج ارسطو نوں ای پڑھایا جاندا سی پر اوہنے نویں فلاسفر رینے ڈیکارٹ تے تارہ گرووان گلیلیو، نکولس کوپرنیکس تے یوہانس کپلر ول بؤتا دھیان دتا۔ 1665 چ اوہنے بائینومیل تھیورم بارے سوچیا تے ایہ سوچ کیلکولس وچ پلٹ گئی۔ اگست 1665 چ جدون اوہنے ڈگری لئی تے نال ای یونیورسٹی طاعون دے ڈر توں بند کردتی گئی۔ نیوٹن اگلے دو ورے وولزتھورپ چ اپنے کعر چ ای اپنے آپ پڑھدا ریا۔ ایس ویلے ای اونے کیلکولس، اوپٹکس تے کھچ دے قنون بناۓ۔ 1667 چ اوہ ٹرینٹی کالج واپس آگیا۔ فیلو بنن لئی پاردی بننا ضروری سی پر اوہنوں ایہ کم اپنیاں سوچاں باجوں پسند نیں سی پر کالج دا قنون سی جے اے کم فیر وی کیتا جاسکدا اے۔ ایہ رپھڑ اوس ویلے وڈا ہوگیا جدوں اوہ میتھمیٹکس دا پروفیسر لگنا چاندا سی تے ایہ لوکیزین کرسی لین اوہدا پادری ہونا لازمی سی۔ ایس ویلے چارلس II (انگلینڈ) نے اوہدی بانہ پھڑی تے اوہنوں پادری بنے بنا ای پروفیسری مل گئی۔
وشکارلے ورے
پرنسیپیا میتھمٹیشیا
5 جولا‏ئی 1687 نوں ایڈمنڈ ہیلے دی ہتھ وںڈائی نال نیوٹن نے پرنسیپیا میتھمٹیشیا چھاپی۔ ایہ لاطینی وچ سی تے سائنس تے وڈھی مانتا والی کتاب اے۔ ایدھے وچ اوہنے انرجی نوں چھڈ کے فزکس دے ہر پاسے تے گل کیتی۔ ایدے وچ اوہنے ٹرن دے قنون دتے۔ ایہ قنون صنعتی انقلاب نوں ٹورن وچ مڈھ بنے۔ اگلے 200 وریاں وچ ایہناں وچ کوئی تبدیلی نہیں آئی۔ کتاب دے چھپن تے ای رابرٹ ہک نے اوہدے تے الزام لایا جے اوہنے ہک دیاں سوچاں نوں اپنیاں بنا کے کتاب وچ لکھیا اے۔ اوہنے کلیم کیتا جے انورس پروپورشن دی سوچ ہک دی سی۔ نیوٹن آکڑ گیا تے دوناں وشکار ساری عمر دے چگڑے دی نیو پےگئی۔ ایس کتاب نے نیوٹن دی مانتا نوں دوجے دیساں تک وی اپڑا دتا۔
ایہ کتاب تن انگاں وچ لکھی گئی۔ ایھدی پہلی چھپائی دیاں کئی کتاباں دنیا دیاں کئی لائیبریریاں وچ ہے نیں۔ 1713 وچ ایہدی دوجی چھپائی ہوئی۔ تے 1726 وچ ایھدی تیجی چھپائی سامنے آئی۔ اودوں ای ایہدا انگڑیزی وچ تے فیر فرانسیسی وچ پلٹایا گیا۔
میتھمیٹکس
میتھمیٹکس دے انگ کیلکولکس دا موڈھی نیوٹن سی۔ جرمن فلسفی گوٹفرائیڈ لیبنز وی ایس کم وچ ایہدا سنگی سی پر دوہناں نے ایہدے تے کم وکھریاں کیتا۔ دوناں وشکار ایس دے موڈھی ہون تے رپھڑ وی ریا۔ لیبنز دا کم چھپ گیا سی تے لوکاں دے ڈر توں نیوٹن نے اپنا کم لکوئی رکھیا۔ میتھ وچ اوہنے ک‏ی کاہڈاں کڈیاں۔ نیوٹن 1669 وچ اپنے پہلے پروفیسر دے رٹیر ہون تے اوہدے آکھن تے ای کیمبرج وچ میتھمیٹکس دا پروفیسر بنا دتا گیا۔
آپٹکس 1670 توں 1672 تک نیوٹن نے آپٹکس پڑھائی۔ ایس ویلے اوہنے چانن دے ریفریکشن بارے سوچیا تے ایہ کرکے دسیا جے چانن نوں اگر پرزم چوں لنگایا جاۓ تے اوہ ست رنگاں چ ونڈیا جاندا اے ایدے اگے اک لنز تے اک ہور پرزم رکھیا جاۓ‎ تے ایہ فیر چٹے چانن چ پرت جاۓ گا۔ 1704 چ اوہنے آپٹکس چھاپی۔ ایدھے وچ اوہنے چانن نوں نکے نکے ذریاں دی اک ونڈ گنیا۔
مکینکس
1697 چ نیوٹن مکینکس ول فیر مڑیا۔ کیپلر دے قنوناں نوں زہن ج رکھدیاں ہویاں کھچ تے اوہدے پاندھیاں تے کم ویکھے ۔ 1680–1681 پالے وچ آنوالے بودیوالے تارے نے اوہنوں اپے ول کھچیا۔ ایس تے اوہدی ایڈمنڈ ہیلے نال گل بات ہوئی۔ نیوٹن دے چلن دے قنون ایس ویلے دی ای یاد گار اے۔
نیوٹن دا پہلا قنون گلیلیو دا سوچیا ہویا اے۔ نیوٹن نے ایدے نال دوجے قنون دا وادا کیتا۔ نیوٹن دا تیجا فنون اودے پہلے دو قنوناں نوں رلا کے مکینکس دی نیو بندا اے۔ ایس کتاب نال نیوٹن دی مانتا دوجے دیساں وچ وی اپڑی۔ اک سوئس حساب گرو نکولس ڈیولر نال ہوگئی پے جیہڑی انت تے ٹٹ وی گئی۔
1۔ پہلا قنون: "اگر بارلا زور کسے شے تے ناں لگے تے اگر اوہ رکی ہوئی اے تے اوہ ہمیشہ رکی رویگی۔ اگر اوہ چل رئی اے تے اوہ ہمیشہ اکو دوڑ نال چلدی رویگی"۔
2۔ دوجا قنون: " اگر کسے چیز تے بارلا زور لگدا اے تے اوس چیز وچ ٹور دسے گی تے اوہ چیز زور والے پاسے ول ٹرے گی ایہ ٹور زور دا سدا حساب ہوئیگی تے ماس دا الٹا حساب ہوئیگی۔" (اگر اک چیز دے ودھن نال دوسری چیز اپنے آپ ودھے تے ایہ سدا حساب ہوئیگا، اگر اک چیز دے ودھن نال دوسری چیز اپنے آپ گھٹے تے ایہ الٹا حساب ہو‏یگا۔)
میتھمیٹکس وچ ایہ قنون اینج لکھیا جائیگا:
پہلا تے دوجا قنون ارسطو دیاں سوچاں دے بر خلاف نیں جو ایہ سن جے کسے شے توں لگاتار زور لان دی لوڑ اے ٹور وچ رکھن لئی جد کے ایہ قنون کیندے نیں جے طاقت کسے شے دی ٹور نوں بدلن لئی ورتی جاندی اے۔ طاقت دا ناپ نیوٹن دے ناں نیوٹن رکھیا گیا اے۔
3۔ تیجا قنون: "ہر زور دا برابر تے الٹا زور ہوندا اے"۔ جدوں کوئی شے کسے شے تے زور لاندی اے تے جیدے تے زور لگدا اے اوہ وی زور لانوالی شے تے الٹا زور لاندی اے۔"
نیوٹن دا کھچ دا قنون: "ایس کائنات وچ ہر شے دوجی نوں اپنے ول اک زور نال کھچدی اے ایہ زور ایہناں دوواں شیواں دے ماساں دے سدے حساب تے اوہناں دے پینڈے دے دوواری جاصل ضرب دا الٹا حساب اے۔"
نیوٹن 1689 توں 1690 تے فیر 1701 چ انگلینڈ دی پارلیمنٹ سنگی ریا۔ اے کیا جاندا اے جے ایس سارے ویلے چ اونے صرف اک جملہ آکھیا جدوں پارلیمنٹ دے اندر ٹھنڈی ہوا آرئی سی تی اونے کھڑکی بند کرن دا آکھیا۔
1696 چ نیوٹن لندن آگیا تے شعائی ٹکسال دے کم چ آگیا۔ کیمبرج دے کم نوں جھڈدتا تے ٹکسال دے کم ج ودیا پن تے ایمانداری لے آیا۔ 1717 چ اونے ٹکسال چ چاندی ناپ نوں سونے دے ناپ ج پلٹیا۔ 1703 چ اونوں رائل سوسائیٹی دا صدر بنادتا گیا۔
چھیکڑے ورے
اپریل 1705 چ جدوں ملکہ این کیمبرج یونورسٹی دی یاترا کر ر‎ئی سی اونے نیوٹن نون نائیٹ بنا دتا۔ نیوٹن دوجا سائینسدان سی جینوں نائیٹ بنایا گیا۔ پہلا فرانسس بیکن سی جیہنوں بنایا گیا۔ ایدے چ کج سیاسی فیدے وی سن۔
ازاد پوچھلی چمگادڑ
ازاد پوچھلی چمگادڑ چمگادڑ دا اک ٹبر اے جیدے وچ 18 جنساں تے 100 چمگادڑاں نیں۔
آئیزک نیوٹن
چھیکڑے ورے
اپنے جیون دے انت تے نیوٹن ونچسٹر دے نیڑے کرینبری پارک چ اپنی پتیجی تے اودے بندے نال رہن لگ گیا۔ ایتھے اوہ اپنے مرن تک 1727 تک ریا.
ازاد پوچھلی چمگادڑ
ونڈاں
{|border="0"
آئیزک نیوٹن
موت
20 مارچ 1727 نوں ستیاں ہویاں لندن وچ نیوٹن دا ساہ نکلدا اے۔ اونوں ویسٹ منسٹر ایبی چ دبیا گیا۔ نیوٹن نے ویاہ نیں سی کیتا تے اپنا پیس ٹکہ اپنے ساکاں چ ونڈ دتا۔ مرن دے مگروں اوہدے والاں نوں کھوجیا گیا تے اوہناں جوں مرکری نکلی جیہڑے اودے مرکری نال کم کرن باجوں اوہدے پنڈے ج ٹر گئی سی جیہنے اوہدے موڈ نوں وی وکھرا کردتا سی۔
مرن مگروں
فرانسسیسی میتھمیٹکس کرو لیگرینج نے اے کل کئی اے جے نیوٹن دنیا دا سب توں وڈا جینیس اے۔ انگریو شاعر الیگرنڈر پوپ نے اک شعر چ نیوٹن اینج عزت دتی اے؛
Nature and nature's law hid in night...God said, "Let Newton be" and all was light
پر نیوٹن اپنے کماں بارے بڑا منکسر المزاج سی فروری 1676 چ اپنےی اک جٹھی ج رابرٹ ہک نوں لکھدا اے، "اگر میں اگے ویکھ سکیاں تے ایدی وجہ اے جے میں جناں دے موڈیان تے بیٹھا ہویا آں"۔
اپنیاں یاداں ج اک ہور تھاں تے نیوٹن لخدا اے: مین نیں جاندا میں دنیا نوں کنجدا لگدا واں پر مین اپنے آپ نوں اک منڈے دے وانکون لکدا وان جیہڑا سمندر دے کنڈے تے کھیڈ ریا کدے اونے کوئی سونا گول وٹا لب جاندا اے پر اودے سامنے سچ دا اک سمندر ہلے لبن جوگا ریندا اے۔
2005 چ برطانیہ دی رائل سوسائیٹی نے اپنے سنگیاں کولون اے گل پچھی جے اوناں دی سوچ وچ دنیا دا سب تون وڈا سینسدان کون اے : آغنسٹاغن یا نیوٹن۔ سنگیان نیں اے گل اکھی جے نیوٹن دا کم جوکھا اے۔
1978 توں 1988 تک برطانیہ دے اک پونڈ دے نوٹ تے نیوٹن دی مورت سی۔ 1982 چ اک امریکی مائیکل ایچ ہارٹ نے دنیا دے 100 اوہ لوکاں تے اک کتاب لکھی جناں نے ایس دنیا اپنے کماں نال بعوت اثر پایا۔ نیوٹن نوں اونے دوجے نمبر رکھیا۔ اودے خیال نیوٹن دنیا دا سب توں وڈا سائینسدان سی جینے اودے توں مگروں آن والے سائینسداناں نون نویاں راہواں دسیاں۔
مذہبی سوچ
نیوٹن نوں جانن والیاں دے نیڑے اوہ اک خدا نوں منن والا سی اوہ عیسا نوں خدا نیں سی مندا۔ اودے نیڑے اے بت پرستی سی اک وڈا گناہ۔
نیوٹن دا اے کینا سی "گریویٹی سیاریاں دے ٹرن بارے دسدی اے پر ایہ نیں دسدی جے کینے سیاریاں نوں ٹوریا۔ نیوٹن نے 3 اپریل 33 نوں عیسا نوں سولی تے چاڑن دی تریخ لکھی۔
سیب دی کعانی
اے 1666 دی گل اے نیوٹن لنکن شائر اپنی ماں کول سی تے اک پھلواری چ بیٹھا سی ایتھے اونے اک سیب نوں ڈگدیاں ویکھیا۔ اونے سوچیا جے اینون زمین نے اپنے ول کھچیا اے۔ اونے سوچیا جے اے کھچ ضروری نیں جے زمین تے سیب دے وشکار ہوے اے زمین تے چن زمین تے سورج دے وشکار وی ہوسکدی اے۔ اوہ 20 ورے دے نیڑے ایس گل نوں سوچدا پرکھدا ریا تے اینج گریویٹی دے بارے قنون بناۓ۔
آئزیک نیوٹن انگلینڈ دے اک وگیانی سن۔ اوہناں نے گرتاکرشن دا نیم اتے گتی دے نیماں دی کھوج کیتی ۔ اوہ اک گنت وگیانی، بھوتک وگیانی، جوتشی اتے دارشنک سن۔ ایہناں دا شودھ پتر Philosophiae Naturalis Principia Mathematica سنّ 1687 وچّ پرکاشت ہویا ،جس وچّ گروتاکرشن اتے گتی دے نیماں دی ویاکھیا کیتی گئی سی ،اتے اس پرکار کلاسیکل بھوتک وگیان دی نیہہ رکھی ۔ اوہناں دی پھلوسوپھی نیچریلس پرنسپیا میتھیمیٹکا ، 1687 وچّ پرکاشت ہوئی ، ایہہ وگیان دے اتہاس وچّ آپجی دی سبھ توں پربھاوشالی کتاب ہے ،جو سارا ساہتک ینتر وگیان لئی آدھاربھوت کارج دی بھومکا نبھاؤندی ہے ۔اس کارج وچّ ، نیوٹن نے گوروتا اتے گتی دے تنّ نیماں دا ورنن کیتا جنھے اگلیاں تنّ شتابدیاں لئی بھوتک برہمنڈ دے وگیانی درشٹیکون اتے اپنا پربھاو ستھاپت کر لیا۔ نیوٹن نے وکھایا کہ دھرتی اتے وستاں دی گتی اتے آکاشی پنڈاں دی گتی دا نئنترن پرکرتک نیماں دوارا ہندا ہے ، اسنوں درساؤن لئی اوہناں نے گرہاں دی گتی دے کیپلر دے نیماں اتے اپنے گرتاکرشن دے سدھانت دے وچّ لگاتارتا ستھاپت کیتی ، اس پرکار توں سورج کیندریپن اتے وگیانک کرانتی دے آدھونکیکرن دے بارے وچّ پچھلے شکّ نوں دور کیتا ۔ ینتر وگیان وچّ ،نیوٹن نے سنویگ اتے کونی سنویگ دوہاں دے حفاظت دے سدھانتاں نوں ستھاپت کیتا ۔ پرکاش وگیان وچّ ، اوہناں نے پہلا ووہارک پراورتی دوردرشی بنایا اتے اس آدھار اتے رنگ دا سدھانت وکست کیتا کہ اک پرزم چٹے پرکاش نوں کئی رنگاں وچّ اپگھٹت کر دندا ہے جو درش سپیکٹرم بناؤندے ہن۔ اوہناں نے شیتلن دا نیم دتا اتے آواز دی گتی اتے سودھ کیتا  ۔ وگیانیاں دے وچّ نیوٹن دی منتی بہت سکھر اتے ہے ،اجیہا بریٹین دی روئل سوسائٹی وچّ 2005 وچّ ہوئے وگیانیاں  دے اک سرویکھن  دوارا دکھایا ہویا ہندا ہے ، جس وچّ پچھیا گیا کہ وگیان  دے اتہاس پر کسدا پربھاو زیادہ گہرا ہے ، نیوٹن دا جاں ایلبرٹ آئنسٹائین دا ۔ اس سرویکھن وچّ نیوٹن نوں زیادہ پربھاوی پایا گیا۔ نیوٹن بہت زیادہ دھارمک وی سن ،حالانکہ اوہ اک اپرمپراگت عیسائی سن ، اوہناں نے سبھاوک وگیان ،جسدے لئی اوہناں نوں اج یاد کیتا جاندا ہے ،دی تلنا وچّ بائبل اتے زیادہ لکھیا۔
مڈھلا جیون
thumb|نیوٹن دی تصویر thumb
جیون
آئجیک نیوٹن دا جنم 4 جنوری 1643 نوں لنکنشائر  دے کاؤنٹی وچّ اک ہیملیٹ ،وولستھورپے - بائے -کولستیروورتھ وچّ وولستھروپ مینر وچّ ہویا ۔نیوٹن  دے جنم  دے سمیں ،انگلینڈ نے گرگورئن کیلینڈر نوں نہیں اپنایا سی ہور اس لئی اوہناں  دے  جنم دی متی نوں کرسمس دن 25 دسمبر 1642 دے روپ وچّ درج کیتا گیا۔ نیوٹن دا جنم اوہناں  دے  پتا دی موت  دے تنّ مہینے بعد ہویا ،اوہ اک کھاندے پنڈے کسان سن اوہناں دا نام وی آئجیک نیوٹن سی ۔ پوروَ نپن دشا وچّ پیدا ہون والا اوہ اک چھوٹا بالک سی ؛  اوہناں دی ماتا ہنا ایسکپھ دا کہنا سی کہ اوہ اک چوتھائی گیلن دے چھوٹے جہے مگّ وچّ سما سکدا سی ۔ جدوں نیوٹن تنّ سال دے سن ، اوہناں دی ماں نے دوبارہ ویاہ کر لیا اتے اپنے نویں پتی ریورنڈ برنابس سمتھ   دے نال رہن چلی گئی ،اتے اپنے پتّ نوں اسدی نانی مرگیری ایسکپھ دی دیکھبھال وچّ چھڈّ دتا ۔ چھوٹا آئجیک اپنے سوتیلے پتا نوں پسند نہیں کردا سی اتے اسدے نال ویاہ کرن  دے کارن اپنی ماں  دے نال دشمنی دا بھاوَ رکھدا سی ۔
سکھیا
باراں سال توں ستاراں سال دی عمر تکّ اوہناں نے کنگس سکول ،گرانتھم وچّ سکھیا پراپت کیتی ( جتھے لائبریری دی اک کھڈکی اتے اوہناں  دے  ہستاکھر اج وی ویکھے جا سکدے ہن )، اوہناں نوں سکول توں  کڈھ دتا گیا ،اتے اکتوبر 1659 اوہ وولستھورپے -بائے -کولستیروورتھ آ گئے ،جتھے اوہناں دی ماں ، جو دوجی وار ودھوا ہو چکی سی ،نے اوہناں نوں کسان بناؤن اتے زور دتا ۔ اوہ کھیتی توں نفرت کردے سن کنگس سکول  دے ماسٹر ہینری سٹوکس نے اوہناں دی ماں نوں کیہا کہ اوہ ان ہاننوں پھر توں سکول بھیج دین تانکِ اوہ اپنی سکھیا نوں پورا کر سکن ۔ سکول  دے اک منڈے  دے خلاف بدلہ لین دی اچھا توں پریرت ہون کرکے اوہ اک سکھر کرم دے ودیارتھی بن گئے ۔
جون 1661 وچّ ، اوہناں نوں ٹرنٹی کالج ، کیمبرج وچّ اک سجر - اک پرکار دی کارج - پڑھائی بھومکا ، دے روپ وچّ بھرتی کیتا گیا ۔اس سمیں کالج دیاں سکھیاواں ارسطو اتے آدھارت سن۔ پر نیوٹن زیادہ آدھونک دارشنکاں جویں ڈیسکارٹیس اتے کھگولود جویں کوپرنیکس ، گیلیلیؤ اتے کیپلر دے وچاراں نوں پڑھنا چاہندا سی۔ 1665 وچّ اوہناں نے دپد پرمیی دی کھوج کیتی اتے اک گنتی سدھانت وکست کرنا شروع کیتا جو بعد وچّ گھٹّ کلن  دے نام توں جانیا گیا۔ اگست 1665 وچّ جویں ہی نیوٹن نے اپنی ڈگری پراپت کیتی ، اسدے ٹھیک بعد پلیگ دی بھیشن مہانماری توں بچن لئی ساودھانی  دے طور 'تے یونیورسٹی نوں بند کر دتا گیا۔ حالانکہ اوہ اک کیمبرج ودیارتھی  دے روپ وچّ پرتشٹھت نہیں سن،اسدے بعد  دے دو سالاں تکّ اوہناں نے وولستھورپے وچّ اپنے گھر پر نجی پڑھائی کیتی ،  اتے کلن ،پرکاش وگیان ،اتے گروتاکرشن  دے نیماں اتے اپنے سدھانتاں دا وکاس کیتا۔1667 وچّ اوہ ٹرنٹی  دے اک پھیلو  دے روپ وچّ کیمبرج پرط آئے۔
وچلے سال
سارے آدھونک اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ نیوٹن اتے لیبنیج نے گھٹّ کلن دا وکاس اپنے اپنے ادتے درساریاں دی ورتوں کردے ہوئے آزاد روپ نال کیتا ۔ نیوٹن دے آنترک چکر  دے انوسار ،نیوٹن نے اپنی اس ڈھنگ نوں لیبنیج توں کئی سال پہلاں ہی وکست کر دتا سی ،پر اوہناں نے لگبھگّ 1693 تکّ اپنے کسے وی کارج نوں پرکاشت نہیں کیتا ،اتے 1704 تکّ اپنے کارج دا پورا لیکھا لیکھا نہیں دتا۔ دوجے پاسے ،لیبنیج نے 1684 وچّ اپنی ودھیاں دا پورا لیکھا لیکھا پرکاشت کرنا شروع کر دتا ۔اسدے علاوہ ،لیبنیج  دے درساریاں اتے سودھ دے طریقیاں نوں مہاندیپ اتے پورے طور تے اپنایا گیا، اتے 1820  دے بعد ، بریٹیش سامراج وچّ وی اسنوں اپنایا گیا ۔ جد کہ لیبنیج دیاں پستکاں مڈھ توں انت تکّ وچاراں  دے آدھونکیکرن نوں درشاؤندیاں ہن ،نیوٹن  دے پرمانیک نوٹس وچّ کیول انتم نتیجہ ہی ہے ۔ نیوٹن نے کیہا کہ اوہ اپنیاں سودھاں نوں پرکاشت نہیں کرنا چاہندے سن کیونکہ اوہناں نوں ڈر سی اوہ مذاق دا پاتر بن جانگے ۔ نیوٹن دا سوس گنت وگیانی نکولس پھتییو ڈے دئلئر دے نال بہت قریبی رشتہ سی ،جو شروع توں ہی نیوٹن  دے گرتاکرشن  دے سدھانت توں بہت پربھاوت سن ۔1691 وچّ دئلئر نے نیوٹن  دے پھلوسوپھی نیچریلس پرنسپیا میتھیمیٹکا ، دے اک نویں سنسکرن نوں تیار کرن دی یوجنا بنائی ،لیکن اسنوں کدے پورا نہیں کر سکے ۔ بہرہال ،ایہناں دوناں ویکتیاں  وچّ سنبندھ 1693 وچّ بدل گیا ۔اس سمیں ،دئلئر نے وی لیبنیج  دے نال کئی پتراں دا لین-دین کیتا سی۔ 1699 دی شروات وچّ ،رائل سوسائٹی (جسدے نیوٹن وی اک میمبر سن)دے ہور میبراں نے لیبنیج اتے ساہتک چوری دے الزام لگائے ،اتے ایہہ وواد 1711 وچّ وڈے روپ وچّ ساہمنے آیا ۔ نیوٹن دی رائل سوسائٹی نے اک گھوشنا کیتی کہ نیوٹن ہی سچے کھوجی سن اتے لیبنیج نے دھوکھادھڑی کیتی سی ۔ ایہہ گھوشنا شکّ دے گھیرے وچّ آ گئی ،جدوں بعد پایا گیا کہ نیوٹن نے اپنے آپ لیبنیج دی سودھ دے سٹے دی ٹپنی لکھی ۔ اس پرکار کوڑا نیوٹن بنام لیبنیج وواد شروع ہو گیا ،جو بعد وچّ نیوٹن اتے لیبنیج دوناں دے جیون وچّ 1716 وچّ لیبنیج دی موت تکّ جاری رہا۔
سودھ کارج
انھاننے ایہہ وی وکھایا کہ رنگین پرکاش نوں وکھ کرن اتے بھنّ وستاں اتے چمکاؤن توں رگین پرکاش دے گناں وچّ کوئی تبدیلی نہیں آؤندی اس پرکار توں ،اوہناں نے ویکھیا کہ ،رنگ پہلاں توں رنگین پرکاش  دے نال وستو دی انترکریا دا نتیجہ ہندا ہے ناکِ وستاں اپنے آپ رنگاں نوں پیدا کردیاں ہن ۔ ایہہ نیوٹن  دے رنگ سدھانت  دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ۔
thumb|نیوٹن دا دوردرشیاس کارج توں اوہناں نے سٹہ کڈھیا کہ ، کسے وی اپورتی دوردرشی دا لینس پرکاش دے رنگاں وچّ وستھار (رنگین وپتھن)  دا انوبھوَ کریگا ،اتے اس دھارنا نوں سدھ کرن لئی اوہناں نے پٹھدرشک  دے روپ وچّ اک شیشے دا ورتوں کردے ہوئے ،اک دوردرشی(Newtonian reflecting type telescope) دی اساری کیتا ،تانکِ اس سمسیا نوں حلّ کیتا جا سکے ۔دراصل اساری  دے انوسار ،پہلاں بنیا  پراورتی دوردرشی ،اج اک نیوٹونئن دوربین  دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ، اسوچّ تکنیک نوں سروپ دینا اتے اک صحیح شیشے دے پدارتھ دی سمسیا نوں حلّ کرنا شامل ہے ۔ نیوٹن نے بہت زیادہ پراورتک دھات دے اک کسٹم سنگٹھن توں ،اپنے شیشے نوں آدھار دتا ، اسدے لئی اوہناں  دے  دوردرشی دی  گنوتا دی جانچ لئی نیوٹن  دے چھلیاں دا پریوگ کیتا گیا۔ فروری 1669 تکّ اوہ رنگین وپتھن دے بناں اک سمگری دا اتپادن کرن وچّ سمرتھّ ہو گئے ۔ 1671 وچّ رائل سوسائٹی نے انھاننوں اوہناں  دے  پراورتی دوردرشی نوں پرردشت کرن لئی کیہا ۔ جدوں رابرٹ ہکّ نے نیوٹن  دے کجھ وچاراں دی آلوچنا کیتی ،نیوٹن انا ناراض ہوئے کہ اوہ ساروجنک بحث توں باہر ہو گئے ۔ ہکّ دی موت تکّ دونو دشمن بنے رہے۔ نیوٹن نے دلیل دٹی کہ پرکاش کناں جاں اتی سوخم کناں نال بنیا ہے ،جو سنگھنے مادھئم ولّ جاندے سمیں اپورتت ہو جاندے ہن ، لیکن پرکاش  دے وورتن نوں سپشٹ کرن لئی اسنوں ترنگاں  دے نال سنبندھت کرنا جرری سی۔
رسائن وگیان ولّ یوگدان
1675 دی اوہناں دی پرکاش دے سنکلپ وچّ نیوٹن نے کناں دے وچّ بل  دے ستھانانترن ہیتُ ،ایتھر دی حاضری نوں منظور کیتا۔ وگیانی ہینری مور دے سمپرک وچّ آؤن پچھوں رسائن ودیا وچّ اوہناں دی رچی ودھ گئی ۔ اوہناں نے ایتھر نوں کناں  دے وچّ کھچّ اتے پرتیاکرشن  دے وچاراں اتے آدھارت گپت بلاں اتے ستھاپت کر دتا ۔جان مینارڈ کینیج ،جنہاں نے رسائن وگیان اتے نیوٹن  دے کئی لیکھاں نوں سویکار کیتا ،کہندے ہن کہ نیوٹن منتک دے یگ  دے پہلے ویکتی نہیں سن :  اوہ جادوگراں وچّ آخری نمبر اتے سن ۔ رسائن ودیا وچّ نیوٹن دی رچی اوہناں  دے  وگیان وچّ یوگدان توں وکھ نہیں کیتی جا سکدی (ایہہ اس سمیں ہویا جدوں رسائن ودیا اتے وگیان  دے وچّ کوئی سپشٹ بھید نہیں سی )۔ 1677 وچّ ، نیوٹن نے پھر توں یانترک وگیان اتے اپنا کارج شروع کیتا ،ارتھات ،گرتاکرشن اتے گرہی رفتار دے کیپلر  دے نیماں  دے حوالے نال ،گرہاں دی جماعت پر گرتاکرشن دا پربھاو ،اتے  اس وشے اتے ہکّ اتے پھلیمسٹیڈ دے سودھ کارج۔ انھاننے جرم وچّ ڈی موٹو کورپورم وچّ اپنے نتیجیاں دا پرکاشن کیتا ۔ اس وچّ رفتار دے نیماں دی شروات سی جنھے پرنسپپیا دی نیہہ رکھی۔
پرنسپیا
thumb|فلوسوفی نیچریلس پرنسپیا میتھیمیٹکا دی اک کاپی فلاسفی نیچریلس پرنسپیا میتھیمیٹکا( جسنوں ہن پرنسپیا دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے )دا پرکاشن ایڈمنڈ سہیلی دی وتی مدد نال 5 جولائی 1687 نوں ہویا ۔اس کارج وچّ نیوٹن نے گتی دے تنّ  نیم دتے جنہاں وچّ 200 توں وی زیادہ سالاں تکّ کوئی سدھار نہیں کیتا گیا ہے ۔اوہناں نے اس پربھاو لئی لیٹن شبد گریوٹاس ( بھار )دا استعمال کیتا جسنوں گوروتا  دے نام توں جانیا جاندا ہے ،اتے گروتاکرشن  دے نیم نوں پربھاشت کیتا۔ اس کارج وچّ اوہناں نے ہوا وچّ آواز دی گتی  دے ،بایل  دے نیم اتے آدھارت پہلاں وشلیشاتمک پرمان نوں پیش کیتا۔ بہت زیادہ دوری اتے کریا کر سکن والے اک ادرش زور دی نیوٹن دے سنکلپ کرکے اوہناں دی آلوچنا ہوئی ،کیونکہ اوہناں نے وگیان وچّ گپت ایجینسیاں نوں ملا دتا سی۔ پرنسپیا دے نال ،نیوٹن نوں انترراشٹری شہرت ملی۔ اوہناں نوں کافی مقبولیت ملی،اوہناں  دے  اک پرشنسک سن ،سوٹزرلینڈ وچّ جمے نکولس پھتییو  دے دیولیئر ، جنہاں  دے نال اوہناں دا اک گہرا رشتہ بن گیا ،  جو 1693 وچّ تدّ ختم ہویا جدوں نیوٹن بیمار ہو گئے۔
دھارمک یوگدان
1690 دے دہاکے وچّ ،نیوٹن نے کئی دھارمک سودھ لکھے جو بائبل دی ساہتک ویاکھیا نال سنبندھت سن ۔ہینری مور دے برہمنڈ وچّ وشواس اتے  دویتواد لئی اسویکرتی نے شاید نیوٹن  دے دھارمک وچاراں نوں پربھاوت کیتا ۔اوہناں نے اک لکھت جان لوکے نوں بھیجی جس وچّ اوہناں نے ٹرنٹی  دی ہوند نوں ووادت منیا سی ،جسنوں کدے پرکاشت نہیں کیتا گیا۔
بعد دے کارج
نیوٹن 1689 توں 1690 تکّ اتے 1701 وچّ انگلینڈ دی سنسد دے میمبر وی رہے۔ لیکن کجھ سروتاں  انوسار اوہناں دی ٹپنیاں ہمیشہ اک اناج کوٹھڑی اتے ادھرت ہندیاں سن۔ 1696 وچّ نیوٹن شاہی ٹکسال دے وارڈن دا پد سنبھالن لئی لندن چلے گئے ،ایہہ پد انھاننوں راج-کھزانا  دے تتکالین خزانچی ،ہیلپھیکس  دے پہلے ارل ،چارلس مونتاگُ  دے حفاظت کرن کرکے پراپت ہویا ۔اوہناں نے انگلینڈ دی ٹکسال دا کارج سنبھال لیا ، کسے طرحاں ماسٹر لکاس  دے اشاریاں اتے نچن لگے  (اتے ایڈمنڈ سہیلی لئی استھائی ٹکسال شاکھا  دے اپ-کھزانچی دا پد حاصل کیتا )۔ 1699 وچّ لکاس دی موت توں بعد نیوٹن شاید ٹکسال دے سبھ توں پرسدھ ماسٹر بنے ،اس پد اتے نیوٹن اپنی موت تکّ بنے رہے ۔ایہہ نیکتیاں جمیواری-وہونے پد  دے روپ وچّ لئی گئیاں سن ،لیکن نیوٹن نے انھاننوں گمبھیرتا توں لیا ، 1701 وچّ اپنے کیمبرج  دے کرتواں توں رٹائر ہو گئے ، اتے مدرا وچّ سدھار لیاؤن دی کوشش کیتا اتے نقلی  مدرا بناؤن والیاں نوں اپنی شکتی دی ورتوں کرکے سزا دتی ۔ اپریل 1705 وچّ رانی عینی نے نیوٹن نوں ٹرنٹی کالج ،کیمبرج وچّ اک شاہی یاترا دے دوران نائیٹ دی اپادھی دتی ۔ایہہ نائیٹ دی پدوی نیوٹن نوں ٹکسال  دے ماسٹر  دے روپ وچّ اپنی سیواواں لئی نہیں دتی گئی سی اتے نہ ہی اوہناں  دے  وگیانی کارج لئی دتی گئی سی سگوں انھاننوں ایہہ اپادھی مئی 1705 وچّ سنسدی چون  دے دوران اوہناں  دے  سیاسی یوگدان لئی دتی گئی سی۔
موت
نیوٹن دی موت لندن وچّ 31 مارچ 1727 نوں ہوئی ،[پرانی شیلی 20 مارچ 1726]،اتے اوہناں نوں ویسٹمنسٹر ایبے وچّ دفنایا گیا سی۔ اوہناں دی موت دے بعد ،نیوٹن  دے سریر وچّ بھاری ماترا وچّ پارا پایا گیا ،جو شاید اوہناں  دے  راسائنک کارجاں دا نتیجہ سی ۔
سمکالی ساہت وچّ نیوٹن
پھرینچ گنت وگیانی جوسیپھ لئیس لاگرینج اکثر کہندے سن کہ نیوٹن وڈے بھاگاں والا سی ،اتے اک وار اوہناں نے کیہا کہ اوہ سبھ توں زیادہ بھاگشالی وی سی کیونکہ اسیں دنیا دی پرنالی نوں اک توں زیادہ وار ستھاپت نہیں کر سکدے۔ انگریزی کوی الیکجینڈر پوپ نے نیوٹن دیاں اپلبدھیاں  دے دوارے پربھاوت ہوکے پرسدھ سمرتی - لیکھ لکھیا : Nature and natures laws lay hid in night ؛ God said Let Newton be and all was light.
نیوٹن اپنی اپلبدھیاں دا دسن وچّ اپنے آپ سنکوچ کردے سن ، فروری 1676 وچّ اوہناں نے رابرٹ ہک نوں اک پتر وچّ لکھیا : If I have seen further it is by standing on ye shoulders of Giants حالانکہ عامطور اتے اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ اپروکت سطراں ،نمرتا دے نال کہے گئے اک کتھن  دے علاوہ ،ہکّ اتے اک حملہ سن (جو گھٹّ اچائی دا اتے کبہ سی )۔اس سمیں پرکاش وگیان دیاں کاڈھاں نوں لے کے دوہاں  دے وچّ اک وواد چل رہا سی بعد وچّ اک اتہاس وچّ ، نیوٹن نے لکھیا : ''میں نہیں جاندا کہ وچّ دنیا نوں کس روپ وچّ وکھائی دیوانگا لیکن اپنے تہاڈے لئی اک اجیہا منڈا ہاں جو سمندر دے کنارے اتے کھیڈ رہا ہے ،اتے اپنے دھیان نوں ہن اتے تدّ وچّ لگا رہا ہے ،اک زیادہ چیکنا پتھر جاں اک زیادہ سندر کھولھ لبھن دی کوشش کر رہا ہے ، سچائی دا ایہہ انا بہت سمندر میرے ساہمنے ہن تکّ کھوجیا نہیں گیا ہے ۔
دھرم بارے وچار
thumb|نیوٹن دی قبرthumb|ولیئم بلیک دوارا نیوٹن دی تصویراتہاسکار سٹیپھن ڈی. سنوبیلین دا نیوٹن دے بارے وچّ کہنا ہے کہ آئجیک نیوٹن اک ادھرمی سن۔ لیکن اوہناں نے اپنے نجی وشواس دی ساروجنک گھوشنا کدے نہیں سی کیتی، اوہناں نے اپنے وشواس نوں انی چنگی طرحاں لکو کے رکھیا کہ اج وی ودوان اوہناں دی نجی مانتاواں نوں نہیں جان سکدے۔ اوہناں دی دھارمک گسیلاپن لئی پرسدھ اک یگ وچّ ،نیوٹن  دے کٹرپنتھی وچاراں  دے بارے وچّ کجھ ساروجنک وچار ہن ،سبھتوں خاص ہے ،پوتر آدیشاں دا پالن کرن لئی اوہناں  دے  دوارا انکار کیتا جانا ،ولّ جدوں اوہ مرن والے سن تدّ اوہناں نوں پوتر سنسکار لین لئی کیہا گیا ولّ انھاننے انکار کر دتا ۔
حوالے
٭ ٭ This well documented work provides، in particular، valuable information regarding Newton's knowledge of Patristics ٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭ ٭
ہور پڑھو
٭ ٭ Bardi، Jason Socrates. The Calculus Wars: Newton، Leibniz، and the Greatest Mathematical Clash of All Time. 2006. 277 pp. excerpt and text search ٭ . ٭ Berlinski، David. Newton's Gift: How Sir Isaac Newton Unlocked the System of the World. (2000). 256 pp. excerpt and text search ISBN 0-684-84392-7 ٭ Buchwald، Jed Z. and Cohen، I. Bernard، eds. Isaac Newton's Natural Philosophy. MIT Press، 2001. 354 pp. excerpt and text search ٭ ٭ See this site for excerpt and text search. ٭ ٭ Cohen، I. Bernard and Smith، George E.، ed. The Cambridge Companion to Newton. (2002). 500 pp. focuses on philosophical issues only؛ excerpt and text search؛ complete edition online ٭ ٭ ٭ ٭ &nbsp؛– Preface by Albert Einstein. Reprinted by Johnson Reprint Corporation، New York (1972). ٭ ٭ ٭ ٭ ٭ Hawking، Stephen، ed. On the Shoulders of Giants. ISBN 0-7624-1348-4 Places selections from Newton's Principia in the context of selected writings by Copernicus، Kepler، Galileo and Einstein ٭ ٭ Keynes took a close interest in Newton and owned many of Newton's private papers. ٭ ٭ Newton، Isaac. Papers and Letters in Natural Philosophy، edited by I. Bernard Cohen. Harvard University Press، 1958،1978. ISBN 0-674-46853-8. ٭ Newton، Isaac (1642–1727). The Principia: a new Translation، Guide by I. Bernard Cohen ISBN 0-520-08817-4 University of California (1999) ٭ ٭ ٭ Shapley، Harlow، S. Rapport، and H. Wright. A Treasury of Science؛ "Newtonia" pp.&nbsp؛147–9؛ "Discoveries" pp.&nbsp؛150–4. Harper & Bros.، New York، (1946). ٭ ٭ (edited by A. H. White؛ originally published in 1752) ٭
مکھ سروت
٭ Newton، Isaac. The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy. University of California Press، (1999). 974 pp. ٭٭ Brackenridge، J. Bruce. The Key to Newton's Dynamics: The Kepler Problem and the Principia: Containing an English Translation of Sections 1، 2، and 3 of Book One from the First (1687) Edition of Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy. University of California Press، 1996. 299 pp. ٭ Newton، Isaac. ''The Optical Papers of Isaac Newton. Vol. 1: The Optical Lectures، 1670–1672.'' Cambridge U. Press، 1984. 627 pp. ٭٭ Newton، Isaac. Opticks (4th ed. 1730) online edition ٭٭ Newton، I. (1952). Opticks، or A Treatise of the Reflections، Refractions، Inflections & Colours of Light. New York: Dover Publications. ٭ Newton، I. Sir Isaac Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy and His System of the World، tr. A. Motte، rev. Florian Cajori. Berkeley: University of California Press. (1934). ٭ &nbsp؛– 8 volumes ٭ Newton، Isaac. The correspondence of Isaac Newton، ed. H. W. Turnbull and others، 7 vols. (1959–77) ٭ Newton's Philosophy of Nature: Selections from His Writings edited by H. S. Thayer، (1953)، online edition ٭ Isaac Newton، Sir؛ J Edleston؛ Roger Cotes، Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes، including letters of other eminent men، London، John W. Parker، West Strand؛ Cambridge، John Deighton، 1850.&nbsp؛– Google Books ٭ Maclaurin، C. (1748). An Account of Sir Isaac Newton's Philosophical Discoveries، in Four Books. London: A. Millar and J. Nourse. ٭ Newton، I. (1958). Isaac Newton's Papers and Letters on Natural Philosophy and Related Documents، eds. I. B. Cohen and R. E. Schofield. Cambridge: Harvard University Press. ٭ Newton، I. (1962). The Unpublished Scientific Papers of Isaac Newton: A Selection from the Portsmouth Collection in the University Library، Cambridge، ed. A. R. Hall and M. B. Hall. Cambridge: Cambridge University Press. ٭ Newton، I. (1975). Isaac Newton's 'Theory of the Moon's Motion' (1702). London: Dawson.
باہرلے لنک
٭ ٭ Newton biography (University of St Andrews) ٭ ScienceWorld biography ٭ Dictionary of Scientific Biography ٭ The Newton Project ٭ The Newton Project - Canada ٭ Rebuttal of Newton's astrology ٭ Newton's Religious Views Reconsidered ٭ Newton's Royal Mint Reports ٭ Newton's Dark Secrets NOVA TV programme ٭ from The Stanford Encyclopedia of Philosophy: ٭٭ Isaac Newton، by George Smith ٭٭ Newton's Philosophiae Naturalis Principia Mathematica، by George Smith ٭٭ Newton's Philosophy، by Andrew Janiak ٭٭ Newton's views on space، time، and motion، by Robert Rynasiewicz ٭ Newton's Castle Educational material ٭ The Chymistry of Isaac Newton Research on his Alchemical writings ٭ [http://www.fmalive.com/ FMA Live! Program for teaching Newton's laws to kids] ٭ Newton's religious position ٭ The "General Scholium" to Newton's Principia ٭ Kandaswamy، Anand M. The Newton/Leibniz Conflict in Context ٭ Newton's First ODE&nbsp؛– A study by on how Newton approximated the solutions of a first-order ODE using infinite series ٭ ٭ ٭ The Mind of Isaac Newton Images، audio، animations and interactive segments
لکھتاں
٭ Newton's works - full texts، at the Newton Project ٭ ٭ Newton's Principia&nbsp؛– read and search ٭ Descartes، Space، and Body، an excerpt from De Gravitatione et Aequipondio Fluidorum، with annotations by Jonathan Bennett ٭ Opticks، or a Treatise of the Reflections، Refractions، Inflexions and Colours of Light''، full text on archive.org
میامی-ڈیڈ کاؤنٹی
میامی-ڈیڈ امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
براچیلوفس بولابولا
براچیلوفس بولابولا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بانجول
گٹھ:جغرافیہ
ہائینا
ہائینا دد پلانے تے ماس کھانے شکاری جانوراں دا اک ٹبر اے جیدے 4 سنگی نیں۔
ہری جوگن
ہری جوگن میکسیکو توں ایکویڈار تک دے تھاں دی اک پدی چڑی اے۔
ڈیرا غازی خان
ڈیرا غازی خان، پنجاب، پاکستان دا اک شہر اے، جو ڈیرا غازی خان ڈویژن، ضلع ڈیرا غازی خان تے تحصیل ڈیرا غازی خان دا صدر مقام اے۔ ڈیرا غازی خان د‏‏ی دھرتی تریخ دے مختلف ادوار وچ مختلف ناواں تو‏ں مشہور رہی اے۔ پندرہويں (15) صدی عیسوی وچ بلوچ قبیلے نے ایس دھرتی نو‏‏ں اپنا ٹھکاݨا بنایا۔ اک بلوچ سردار میر حاجی خان میرانی نے اپنے پُتر غازی خاں دے ناں اُتے دریائے اَنڈس دے لہندے کنڈھے اُتے ڈیرا غازی خان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1887 وچ ڈیرا غازی خان دریائے اِنڈس دے کٹاوُ د‏‏ی لپیٹ وچ آگیا۔ اوس وقت ایہ شہر موجودہ مقام تو‏ں 15 کلومیٹر مشرق وچ واقع سی۔ ڈیرا دا مطلب رہائش گاہ ا‏‏ے۔
محل وقوع
محل وقوع دے لحاظ نال ڈیرا غازی خان پاکستان دے چاراں صوبےآں دے وسط وچ واقع اے، ایہدے مغرب وچ کوہ سلیمان دا بلند و بالا سِلسلا اے، شمال وچ تھل تے مشرق وچ دریائے اِنڈس وگدا اے۔ طبقات الارض دے حوالے تو‏ں ایہ خطا پہاڑی، دامانی، میدانی تے دریائی علاقےآں اُتے مشتمل اے۔ آب و ہو‏‏ا دے لحاظ نال سردیاں وچ سرد تے گرمیاں وچ گرم مربوط خِطا ا‏‏ے۔
تریخ
علاقے وچ بلوچی تے پنجابی زباناں بولیاں جاندیاں نیں۔ لغاری علیانی، کھوسا، مزاری، لنڈ، گورچانی، کھیتران، بزدار تے قیصرانی ایتھ‏ے دے تمندار نيں۔ بلوچ قبیلےآں د‏‏ی ایہ تقسیم انگریز حکمراناں نے کیتی سی۔ اوہناں نے قبائلی سرداراں نو‏‏ں اختیارات دِتے۔ 1925 وچ نواب بہاولپور تے گورنر جنرل غلام محمد دے درمیان وچ ہوݨ والے معاہدے دے تحت ڈیرا غازی خان تے مظفر گڑھ دے ضلعے نو‏‏ں ریاست بہاولپور وچ ضم کر دتا گیا۔ بعد وچ ڈیرا غازی خان، مظفر گڑھ، لئیا تے راجن پور نو‏‏ں بہاولپور تو‏ں علیحدا ک‏ر ک‏ے ملتان ڈویژن وچ ضم کر دتا گیا۔ بعد وچ ایس شہر نو‏‏ں منفرد تے نقشے دے مطابق آباد کرن دا منصوبا تیار ہويا۔ شہر د‏‏یاں ساریاں سڑکاں، گلیاں تے بلاکاں نو‏‏ں اک جولائ‏ی 1900 وچ مختلف بلاکاں وچ تقسیم کر دتا گیا۔ اوس وقت دے منصوبے دے مطابق ہر گھر لئی پنج مرلے دا رقبا مختص سی تے ہر بلاک 112 مرلے اُتے مشتمل سی۔ وراثتی طور تے مکانات د‏‏ی منتقلی تو‏ں گھراں دے حجم وچ بہت فرق ہوگیا۔ 1982ء وچ ﮈیرا غازی خان ﮈویژن بݨیا۔ ڈیرا غازی خان د‏‏ی سرزمین معدنی وسائل تو‏ں مالا مال اے ارد گرد دا علاقا سنگلاخ پہاڑاں دے باعث ناقابل کاشت اے۔ علاقے دے نوجواناں د‏‏ی اکثریت روزگار د‏‏ی تلاش وچ خلیجی ملکاں دا رُخ کردی اے۔ تونسا دے علاقے تو‏ں گیس تے تیل نکلدا اے۔ علاقے وچ موجود یورینیئم دے استعمال نال پاکستان ایٹمی طاقت بن چکيا اے۔ روڑا بجری، مٹی تے پتھر دے تاجر کروڑاں روپے کما رہے نيں۔ الغازی ٹریکٹر پلانٹ فیٹ ٹریکٹر تے ڈی جی سیمنٹ (DG Cement) اس علاقے د‏‏ی پہچان اے۔ اندرون ملک سفر لئی ریل، بساں تے ویگناں نال مُلک دے چاراں صوبےآں نال رابطا کیتا جا سکدا اے چلتن ایکسپریس کوئٹا تو‏ں لہور، لہور تو‏ں کوئٹا لئی براستا ڈیرا غازی خان چلدی اے۔ ڈیرا غازی خان پاکستان دے چاراں صوبےآں دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے ۔
تعلیم تے کھیل
کوئٹا روڈ اُتے ای تقریبن 85 کلومیٹر دے فاصلے اُتے پنجاب دا سرد ترین تفریحی مقام فورٹ منرو ا‏‏ے۔ شہر وچ تفریحی سہولتاں دے ليے سٹی پارک ،غازی پارک، وائلڈ لائف پارک، چند کھیل دے میدان تے آرٹ کونسل ا‏‏ے۔ بلدیہ د‏‏ی لائبریری وچ کتاباں دا بہت وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ علاقے دے لوک بشمول خواتین تعلیم دے حصول وچ بہت دلچسپی رکھدے نيں۔ شہر وچ لڑکےآں تے لڑکیا‏ں لئی علیحدا علیحدا ایلیمنٹری سکول، کالجز نيں تے غازی یونیورسٹی اک وڈا تعلیمی ادارا اے۔ تن سالہ ڈپلومہ آف ایسوسی ایٹ انجینئرز دے سخی سرور روڈ اُتے انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی قائم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لڑکےآں تے لڑکیا‏ں لئی علیحدا علیحدا فنی تے پیشا ورانا تعلیمی ادارے موجود نيں جیہناں وچ ریلوے روڈ اُتے واقع گورنمنٹ ٹیکنیکل ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ، گورنمنٹ ووکیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے خواتین، گورنمنٹ انسٹی ٹیوٹ آف کامرس برائے خواتین، ایگری کلچر اسکول وغیرہ شامل نيں۔ شہر وچ پرائیوٹ لاء کالجز، پرائیویٹ ہومیو پیتھک کالج، کمپیوٹر دے درجناں تربيت‏ی ادارے تے درجناں پرائیویٹ سکول نيں۔ ڈویژنل پبلک سکول تے کالج، گورنمنٹ کالج، انٹر کالج، سنٹرل ماڈل سکول، جامع سکول، اسلامیہ ہائی سکول تے لڑکےآں تے لڑکیا‏ں لئی گورنمنٹ ہائی سکول تے ہور تمام تعلیمی ادارے شہر وچ علم دے فروغ لئی سرگرم عمل نيں۔ جامعہ رحمانیہ اسلامیہ تے کلیتہ النبات ،سکول نمبر 1، 2 تے 3، للدراست الا اسلامیہ ممتاز دینی مدارس نيں۔ والی بال ایتھ‏ے دے لوکاں وچ مقبول کھیل اے لیکن ہن کرکٹ اوہدی جگہ لے رہی ا‏‏ے۔
کھاݨے
روايتی طور تے مقامی لوک ناشتے وچ حلوہ پوری، دوپہر نو‏‏ں سری پائے شوق نال کھاندے نيں۔ کچھ عرصا پہلاں تک گھراں وچ ڈرائنگ روم یا بیٹھک نئيں ہُندی سی بلکہ گھراں دے اگے یا چوک وچ رکھی ہوئیاں وڈیاں وڈیاں چارپائیاں جیہناں نو‏ں مقامی بولی وچ ہماچہ کہندے نيں، ڈرائنگ روم یا بیٹھک دے نعم البدل دے طور تے استعمال ہُندیاں سن جنہاں اُتے بیٹھ کر رات گئے تک گپ شپ تے حال احوال کرنا مقامی لوکاں دے مزاج تے ثقافت دا حصا اے، مگر بدلدے زمانے دے نال نال ثقافت نو‏‏ں وی نويں دور دے مطابق ڈھالیا جا رہیا اے منجے تے ہماچے د‏‏ی جگہ ہن ڈرائنگ رومز تے بیٹھکاں نے لے لئی ا‏‏ے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
پوچھلوالی انپوچھلی چمگادڑ
پوچھلوالی انپوچھلی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
چک 599 گ ب
چک 599 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
باندر
باندر اک پرائيمیٹ اے۔ باندر دیاں 260 دے نیرے ونڈان نیں۔ اے رکھاں تے ریندا نیں پر کج جناں وچ بیبون نیں زمین تے ای ریندا نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:باندر
منرو کاؤنٹی، فلوریڈا
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
دوآبہ
دوآبہ پعارتی پنجاب چ دریاۓ بیاس تے دریاۓ ستلج دے وشکار لے تھان نوں کیندے نیں۔ دوآبے چ جلندر ہوشیارپور ادم پور نواں شہر تے پھگواڑہ دے شہر نیں۔ دوابہ فارسی دا بول اے جیدا مطلب اے دو دریاواں دے وشکار۔ اے ایدے وچ ہوشیارپور کپورتھلہ جلندر تے نواں شہر دے ضلعے اندے نیں۔
گٹھ:بھارتی پنجاب Malwa(Punjab)
بازنطینی سلطنت
thumb|بازنطینی سلطنت
بازنطینی سلطنت وچ شام، ایشیائے کوچک، مصر، تھریس اوریونان دے ملکاں شامل سن ۔ پنجويں صدی عیسوی وچ بلقان دے سلاؤ قبیلے تے جرمنی دے ونڈال قوماں نے قسطنطنیہ اُتے کئی حملے کیتے۔ چھیويں صدی عیسوی اس دے عروج دا زمانہ سی۔ خصوصاً شہنشاہ جسٹینین دا دور حکومت لیکن ستويں صدی وچ ایہ زوال پزیر ہوئی تے شمالی اطالیہ دے میدان لمبارڈی وچ بسنے والےآں، ایرانیاں تے عرباں نے اس اُتے پے درپے حملے کیتے جس دے باعث ایتھ‏ے طوائف الملوکی تے انتشار دا دور دورہ رہیا۔ ستويں صدی دے اختتام اُتے شمالی افریقا، مصر، شام، فلسطین تے قبرص وغیرہ عرباں نے قبضے وچ چلے گئے تے بازنطینی سلطنت حقیقت وچ یونانی سلطنت بن دے رہ گئی۔ آخر 1453ء وچ سلطنت عثمانیہ دے فرمانروا سلطان محمد فاتح د‏‏ی افواج نے قسطنطنیہ فتح ک‏ر ليا تے آخری بازنطینی بادشاہ قسطنطین یاز دہم ماریا گیا۔ فتح قسطنطنیہ تو‏ں زمانہ وسطی دا خاتمہ تے یورپ وچ نشاۃ ثانیہ دا آغاز ہويا۔
تریخ
پنجویں صدی عیسوی چ بلقان دے سلاو قبیلےآں تے جرمنی دے ونڈال قوم نے قسطنطنیہ تے کئی حملے کیتے ۔ 6ویں صدی عیسوی اسدے عروج دا زمانہ سی ، خصوصا شہنشاہ جسٹنینین دا دور پر 7ویں صدی عیسوی چ ایہہ سلطنت زوال پزیر ہون لگ پئی تے شمالی اٹلی دے لمبارڈی میدان دے لوکاں تے ایرانیاں تے عرباں نے استے پے در پے حملے کیتے ۔ حس دی وجہ توں ایتھے انارکی تے طوائف الملوکی دا دور دورہ رہیا ۔ 7ویں صدی دے خاتمے تے اتلا افریقہ ، مصر ، شام ، فلسطین تے قبرض وغیرہ تے عرباں دے قبضے چ چلے گئے تے بازنطینی سلطنت ہن حقیقت چ صرف یونانی سلطنت رہ گئی سی ۔ آخر 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے حکمران سلطان محمد فاتح دیاں فوجاں نے قسطنطنیہ فتح کرلئیا تے آخری بازنطینی بادشاہ قسطنطین یازدہم ماریا گئیا ۔ فتح قسطنطنیہ نال زمانی وسطی دا خاتمہ تے یورپ چ نشاۃ ثانیہ دا آغاز ہو گئیا ۔
سلطنت عثمانیہ تے فتح قسطنطنیہ
قدیم باز نطینی سلطنت دے تمام ایشیائی ملکاں اُتے عثمانی قابض ہوئے گئے سن، لہٰذا یورپ وچ وی صرف قسطنطنیہ تے اس دے مضافات اس وچ شامل ہونا باقی سن، سلطنت عثمانیہ، قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے بغیر ادھوری تھی, اک اُربان (Urban) نامی توپ خانے دا ماہر سی بھج ک‏ے سلطنت عثمانیہ دے علاقےآں وچ چلا آیا، اس نے سلطان نو‏‏ں اک بہترین توپ بنا ک‏ے دتی، جس دے سنگی گولاں دا قطر ڈھائی فٹ سی، 26 ربیع الاول 857ھ بہ مطابق 6 اپریل 1453 ء نو‏‏ں زبردست محاصرہ دے آغاز کر دتا گیا مسلسل انتھک محنت تے جان فشانی دے بعد 29 مئی 1453 ء 20 جمادی الاول نو‏‏ں بلاخر قسطنطنیہ فتحیاب ہويا۔
بیرنگٹن زمینی ایگوانا
بیرنگٹن زمینی ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بازنطینی سلطنت
سلطنت عثمانیہ تے فتح قسطنطنیہ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح محض اک شہر اُتے اک بادشاہ دے اقتدار دا خاتمہ تے دوسرے دے اقتدار دا آغاز نئيں سی۔ اس واقعے دے نال ہی دنیا د‏‏ی تریخ دا اک باب ختم ہويا تے دوسرے د‏‏ی ابتدا ہوئی سی۔
اک طرف 27 قبلِ مسیح وچ قائم ہونے والی رومن امپائر 1480 برس تک کسی نہ کسی شکل وچ برقرار رہنے دے بعد اپنے انجام نو‏‏ں پہنچی، تاں دوسری جانب عثمانی سلطنت نے اپنا نقطۂ عروج چھو لیا تے اوہ اگلی چار صدیاں تک تن براعظماں، ایشیا، یورپ تے افریقہ دے حصےآں اُتے وڈی شان تو‏ں حکومت کردتی رہی۔
1453 ہی اوہ سال اے جسنو‏ں قرونِ وسطیٰ (مڈل ایجز) دا اختتام تے جدید دور دا آغاز وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اایہی نئيں بلکہ فتحِ قسطنطنیہ نو‏‏ں فوجی تریخ دا سنگِ میل وی قرار دتا جاندا اے کیو‏ں کہ اس دے بعد ثابت ہوئے گیا کہ ہن بارود دے استعمال تے وڈی توپاں د‏‏ی گولہ باری دے بعد فصیلاں کسی شہر دے تحفظ دے لئی ناکافی نيں۔
شہر اُتے ترکاں دے قبضے دے بعد ایتھ‏ے تو‏ں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ یونانی بولنے والے شہری بھج ک‏ے یورپ تے خاص طور اُتے اٹلی دے مختلف شہراں وچ جا بتاں۔ اس وقت یورپ 'تاریک دور' تو‏ں گزر رہیا سی تے قدیم یونانی رہتل تو‏ں کٹا ہويا سی۔ لیکن اس تمام عرصے وچ قسطنطنیہ وچ یونانی بولی تے سبھیاچار وڈی حد تک برقرار رہی سی۔ ایتھ‏ے پہنچنے والے مہاجراں دے پاس ہیرے جواہرات تو‏ں بیش قیمت خزانہ سی۔ ارسطو، افلاطون، بطلیموس، جالینوس تے دوسرے حکما تے علما دے اصل یونانی بولی دے نسخے۔
ان سب نے یورپ وچ قدیم یونانی علوم دے احیا وچ زبردست کردار ادا کيتا تے مورخین دے مطابق انھی د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپ وچ نشاۃ الثانیہ دا آغاز ہويا جس نے آنے والی صدیاں وچ یورپ نو‏‏ں باقی دنیا تو‏ں سبقت لینے وچ مدد دتی جو اج وی برقرار ا‏‏ے۔
پر نوجوان سلطان محمد کو، جسنو‏ں اج دنیا سلطان محمد فاتح دے ناں تو‏ں جاندی اے، 29 مئی د‏‏ی صبح جو شہر نظر آیا ایہ اوہ شہر نئيں سی جس د‏‏ی شان تے شوکت دے افسانے اس نے بچپن تو‏ں سن رکھے سن ۔ طویل انحطاط دے بعد بازنطینی سلطنت آخری سانساں لے رہی سی تے قسطنطنیہ، جو صدیاں تک دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں مالدار شہر رہیا سی، ہن اس د‏ی آبادی سکڑ کر چند ہزار رہ گئی سی تے شہر دے کئی حصے ویرانی دے سبب اک دوسرے تو‏ں کٹ ہوئے ک‏ے وکھ وکھ دیہات وچ تبدیل ہوئے گئے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ نوجوان سلطان نے شہر د‏‏ی حالتِ زار دیکھ ک‏ے شیخ سعدی تو‏ں منسوب ایہ شعر پڑھیا:
بوم نوبت میزند بر طارم افراسیاب ۔۔۔ پرده داری میکند در قصر قیصر عنکبوت
(اُلو افراسیاب دے میناراں اُتے نوبت بجائے جاندا اے ۔۔۔ قیصر دے محل اُتے مکڑی نے جالے بن لئی نيں)
قسطنطنیہ دا قدیم ناں بازنطین سی۔ لیکن جدو‏ں 330 عیسوی وچ رومن شہنشاہ کونسٹینٹائن اول نے اپنا راجگڑھ روم تو‏ں ایتھ‏ے منتقل کيتا تاں شہر دا ناں بدل ک‏ے اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں کونسٹینٹینوپل کر دتا، (جو عرباں دے ہاں پہنچ 'قسطنطنیہ' بن گیا)۔ مغرب وچ رومن امپائر دے خاتمے دے بعد ایہ سلطنت قسطنطنیہ وچ برقرار رہی تے چوتھ‏ی تو‏ں 13واں صدی تک اس شہر نے ترقی د‏‏ی اوہ منازل طے کيتياں کہ اس دوران دنیا دا کوئی تے شہر اس د‏ی برابری دا دعویٰ نئيں کر سکدا سی۔
اایہی وجہ اے کہ مسلما‏ن شروع ہی تو‏ں اس شہر نو‏‏ں فتح کرنے دے خواب دیکھدے آئے سن ۔
چنانچہ اس مقصد دے حصول د‏‏ی خاطر چند ابتدائی کوششاں د‏‏ی ناکامی دے بعد 674 وچ اک زبردست بحری بیڑا تیار ک‏ر ک‏ے قسطنطنیہ د‏‏ی سمت روانہ کيتا۔ اس بیڑے نے شہر دے باہر ڈیرے ڈال دتے تے اگلے چار سال تک متواتر فصیلاں عبور کرنے دیاں کوششاں کردا رہیا۔
آخر 678 وچ بازنطینی بحری جہاز شہر تو‏ں باہر نکلے تے انھاں نے حملہ آور عرباں اُتے حملہ کر دتا۔ اس بار انہاں دے پاس اک زبردست ہتھیار سی، جسنو‏ں ’آتشِ یونانی‘ یا گریک فائر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ٹھیک ٹھیک فارمولا اج تک معلوم نئيں ہوئے سکا، اُتے ایہ اک ایسا آتش گیر مادہ سی جسنو‏ں تیراں د‏‏ی مدد تو‏ں پھینکا جاندا سی تے ایہ کشتیاں تے جہازاں تو‏ں چپک جاندا سی۔ ہور ایہ کہ پانی ڈالنے تو‏ں اس د‏ی اگ ہور بھڑک جاندی سی۔
عرب اس آفت دے مقابلے دے لئی تیار نئيں سن ۔ چنانچہ دیکھدے ہی دیکھدے تمام بحری بیڑا آتش زار دا منظر پیش کرنے لگا۔ سپاہیاں نے پانی وچ کود کر جان بچانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایتھ‏ے وی پناہ نئيں ملی کیو‏ں کہ آتشِ یونانی پانی د‏‏ی سطح اُتے ڈگ ک‏ے وی جلدی رہندی سی تے ایسا لگدا سی جداں پورے بحرِ مرمرہ نے اگ پھڑ لی ا‏‏ے۔
اس دے بعد 717 وچ بنو امیہ دے امیر سلیمان بن عبدالملک نے زیادہ بہتر تیاری دے نال اک بار فیر قسطنطنیہ دا محاصرہ کيتا، لیکن اس دا وی انجام چنگا نئيں ہويا، تے دو ہزار دے نیڑے جنگی کشتیاں وچو‏ں صرف پنج بچ کر واپس آنے وچ کامیاب ہوئے سکن۔
شاید اایہی وجہ سی کہ اس دے بعد چھ صدیاں تک مسلماناں نے دوبارہ قسطنطنیہ دا رخ نئيں کيتا، حتیٰ کہ سلطان محمد فاتح نے بالآخر شہر اُتے اپنا جھنڈا لہرا کر سارے پرانے بدلے چکيا دیے۔
شہر اُتے قبضہ جمانے دے بعد سلطان نے اپنا راجگڑھ ادرنہ تو‏ں قسطنطنیہ منتقل کر دتا تے خود اپنے لئی قیصرِ روم دا لقب منتخب کيتا۔ آنے والے عشراں وچ اس شہر نے اوہ عروج دیکھیا جس نے اک بار فیر ماضی د‏‏ی عظمت د‏‏ی یاداں تازہ کر دتیاں۔
سلطان نے اپنی سلطنت وچ حکم نامہ بھیجیا: 'جو کوئی چااے، اوہ آ جائے، اسنو‏ں شہر وچ گھر تے باغ ملیاں گے۔' صرف اایہی نئيں، اس نے یورپ تو‏ں وی لوکاں نو‏‏ں قسطنطنیہ آنے د‏‏ی دعوت دتی تاکہ شہر فیر تو‏ں آباد ہوئے جائے۔
سلطان فاتح دے پو‏تے سلیمان عالیشان دے دور وچ قسطنطنیہ نے نويں بلندیاں نو‏‏ں چھو لیا۔ ایہ ااوہی سلیمان نيں جنھاں مشہور ترکی ڈرامے 'میرا سلطان' وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ سلیمان عالیشان د‏‏ی ملکہ خرم سلطان نے مشہور معمار سنان د‏‏ی خدمات حاصل کيتياں جس نے ملکہ دے لئی اک عظیم الشان محل تعمیر کيتا۔ سنان د‏‏ی دوسری مشہور تعمیرات وچ سلیمانیہ مسجد، خرم سلطان حمام، خسرو پاشا مسجد، شہزادہ مسجد تے دوسری عمارتاں شامل نيں۔
یورپ اُتے سقوطِ قسطنطنیہ دا وڈا گہرا اثر ہويا تے اوتھ‏ے اس سلسلے وچ کتاباں تے نظماں لکھی گئياں تے متعدد پینٹنگز بنائی گئياں تے ایہ واقعہ انہاں دے اجتماعی شعور دا حصہ بن گیا۔ اایہی وجہ اے کہ یورپ کدی اسنو‏ں بھُل نئيں سکا۔ نیٹو دا اہ‏م حصہ ہونے دے باوجود یورپی یونین ترکی نو‏‏ں قبول کرنے لیت تے لعل تو‏ں کم لیندی اے جس د‏‏ی وجوہات صدیاں پرانی نيں۔ یونان وچ اج وی جمعرات نو‏‏ں منحوس دن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 29 مئی 1453 نو‏‏ں جمعرات دا دن سی۔
رومی سلطنت چوتھی صدی عیسوی چ 2 حصیاں لیندی رومی سلطنت تے چڑھدی رومی سلطنت چ ونڈی گئی تے چڑھدا حصہ اپنے راجگڑھ بازنطین دے ناں تے بازنطینی سلطنت اکھوایا اسدے راجگھر دا پہلا ناں بازنطیئم سی تے 330ء چ بازنطینی شہنشاہ قسطنطین اعظم نے بازنطیم دا ناں اپنے ناں تے قسطنطنیہ رکھ دتا ۔ بازنطینی سلطنت 330 توں 1453 عیسوی تک قائم رہن والی قرون وسطی دی رومی سلطنت سی جسدا صدرمقام قسطنطنیہ سی ۔ ایس نوں یونانیاں دی سلطنت یا مشرقی رومی سلطنت وی آکھدے نیں ۔ بازنطینی سلطنت براعظم یورپ ، ایشیا تے افریقہ تے اپنے عروج دے وقت پھلی ہوئی سی تے اس چ شام ، اناطولیہ ، مصر ، تھریس ، تے یونان دے دیس رلدے سن ۔
باہرلے جوڑ
بازنطینی سلطنت گٹھ:1453ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:280ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:285ء دیاں تاسیساں گٹھ:286ء دیاں تاسیساں گٹھ:330ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:390ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:تریخ بازنطینی سلطنت گٹھ:تریخ بحیرہ روم گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ سرزمین شام گٹھ:تریخ مغربی ایشیا گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:یونان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی یورپ گٹھ:رومی سلطنت گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:قرون وسطی گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا گٹھ:قرون وسطی وچ یونان گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:مشرقی یورپ گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ:1453ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
ریاست کھمبھات
برطانوی راج دے دوران کامبے، کمبے جاں کھمبھات اک ریاستی راج سی اجوکے گجرات وچ کھمبھات (کمبے) دا شہر اسدا راجگڑھ سی۔ راج اتر وچ کائیرا ضلع اتے دکھن وچ کھمبھات دی کھاڑی ولوں گھریا ہویا سی۔
بمبئی پریزیڈینسی دے گجرات ڈویزن دی کائرا ایجنسی وچ سبھ توں وڈا کھمبھات راج سی، جو 1937 وچ بڑودا اتے گجرات سٹیٹ ایجنسی وچ ملایا گیا۔
تریخ
سن 1780 وچ بریٹیش فوج نے جنرل گوڈارڈ رچرڈز دی اگوائی وچ جتیا، مگر 1783 وچ اس نوں مرہٹےآں نوں دے دتا گیا۔ اخیر وچ 1803 وچ بیسین دا معاہدہ دے بعد اسنوں پیشوا کولوں لے کے برطانوی راج وچ ضم کیتا گیا سی۔  کھمبھات 1817 وچ اک بریٹیش زیر تحفظ علاقہ بن گیا۔ 1901 وچ راج نوں ریلوے دے نال ملایا گیا سی۔  10 جون 1948 نوں کھمبھات دے آخری حکمران نے بھارتی یونین وچ شمولیت کر لئی ۔
حکمران
کھمبھات راج اتے نجم ثانی شاہی خاندان دے نواباں ولوں حکمرانی کیتی گئی سی، شیعہ  مسلمان شاہی خاندان راج دے حکمراناں نے 'نواب' دے سرلیکھ ہیٹھ راج کیتا اتے 11-توپاں دی سلامی دا خاص حق حاصل کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دیسی ریاستاں
چک 47 ڈی بی
چک 47 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
ماجھا
ماجھا، پنجاب دے وچکار اک علاقا اے۔ ایہ لہندے پنجاب دے ضلع لہور، ضلع سیال کوٹ، ضلع گجرانوالا، ضلع قصور، ضلع نارووال، ضلع شیخوپورا تے ضلع حافظ آباد تے چڑھدے پنجاب دے ضلع امبرسر، ضلع گرداسپور تے ضلع ترن تارن اُتے مشتمل اے۔
لفظ ماجھا منجلے توں بݨیا اے جیہدا مطلب گبھلا اے۔ ایتھے ماجھی پنجابی بولی جاندی اے۔
یاہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گیلاپیگاس زمینی ایگوانا
گیلاپیگاس زمینی ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔
اکیرا کوروساوا
اکیرا کوروساوا (1910 1998) اک جپانی فلم پروڈیوسر تے لکھاری سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جاپانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
نساؤ کاؤنٹی، فلوریڈا
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
خرم بید
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان خرم بید دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Khorrambid
نیلی بار
نیلی بار پنجاب دی اک بار اے ۔ اے بار دریائے راوی تے دریائے ستلج دے وچالے ضلع ساہیوال ، ضلع اوکاڑا تے ضلع پاکپتن اُتے مُشتمل اے ۔
احمد خان کھرل دا تعلق نیلی بار نال سی ۔ نیلی بار دیاں گانواں تے مجھاں مشہور نیں ۔ نیلی راوی مجھ ایتھے دی مشہور نسل اے ۔
ماکھیو کھانا
ماکھیو کھانا نکے تے وشکارلے ناپ دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے جیہڑا نیوگنی آسٹریلیا نیوزی لینڈ سموا ٹونگا تے بحرالکاہل دے ہور جزیریاں دا واسی اے۔ ایس ٹبر وچ 182 پنچھی آندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنچھی گٹھ:ماکھیو کھانا
بیبون
بیبون عربی تے افریقی پرانی دنیا دے باندر نیں۔ ایناں دیاں 5 ونڈاں نیں۔ ایہ وڈے ناپ دے نیں۔ ایناں وچ 120 سینٹی میٹر (47 انچ) قد تے 40 کلو جوکھ نال چکمہ بیبون سب توں وڈا بیبون اے۔ تے 50 سینٹی میٹر (20 انچ) تے 14 کلو جوکھ نال گنی بیبون سب توں نکا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بیبون گٹھ:باندر
باندرکلا
باندرکلا پنجاب وچ بچیاں دی اک کھیڈ اے۔ ایس وچ زمین تے اک کلا ٹھوکیا جاندا اے جس تے اک رسی بدھی ہوئی ہوندی اے تے اس کلے دے آل دوالے کھیڈن والیاں دیاں جوتیاں پئیاں ہوندیاں نیں۔ واری دین والا مُنڈا ایس رسی نُوں پکڑدا اے تے کلے دے دوالے چکر کٹ دا اے باقی منڈے ایہناں جوتیاں نُوں باہر کڈھن دی کوشش کردے نیں۔ مُنڈا کلے توں ایڈی دور ہی جا سکدا اے جیڈی کہ رسی لمبی ہوندی اے۔ اگر چکر کٹدے ہوۓ اوہ کسی جتی کڈھن والے نُوں ہتھ لا دے تے پھیر ایس منڈے دی واری آ جاندی اے۔ جدوں آخری جتی کڈ لی جاندی اے تے اوہ ساریاں جُتیاں واری دین والے نُوں اوس ویلے تک ماردے نیں جدوں تک اوہ اک خاص جگہ نُوں دوڑ کے ہتھ نہ لا لوے۔
گٹھ:پنجابی بالاں دیاں کھیڈاں گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
انورا کلٹراٹا
انورا کلٹراٹا، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
گنجی بار
پنجاب، پاکستان وچ دریائے ستلج تے دریائے بیاس دے مِلݨ توں مگروں ایہدا تھللا پاسا گنجی بار کہلوندا اے۔ ایہ ضلع بہاول نگر دا علاقا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دیاں باراں
مہر (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان مہر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
شکاری قرضے
شکاری قرضےآں Predatory lending تو‏ں مراد ایداں دے قرضے نيں جو دھوکھا دینے د‏‏ی نیت تو‏ں دتے جاندے نيں تے قرض دیندے وقت ہی طے ہونے والی شرائط بد دیاندی اُتے مبنی ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ امریکا وچ شکاری قرضےآں د‏‏ی کوئی واضح قانونی تعریف موجود نئيں ا‏‏ے۔ کم پڑھے لکھے لوک ،غریب افراد، اقليتی طبقے تے عمر رسیدہ لوک زیادہ تر اس دا شکار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔