cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید شبیہ الحسن
وفات
نامعلوم موٹر سائیکل سواراں نے ڈاکٹر شبیہہ الحسن اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں انہاں نو‏ں دو گولیاں لگياں۔ انہاں نو‏ں سروسز ہسپتال پہنچایا گیا لیکن اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے دم توڑ گئے۔
مقتول نے اپنے پسماندگان وچ بیوہ، دو بیٹیاں تے اک پُتر سوگوار چھڈیا ا‏‏ے۔
ستویں صلیبی جنگ
thumb|يسار|175px|g|ستويں صلیبی جنگ دا قائد [[لوئی نہم د‏‏ی تصویر]] thumb|[[مصر تے ارض مقدس اُتے چڑھائی کرنے دے لئی لوئی نہم د‏‏ی سپاہ دا فرانس تو‏ں روانگی تے بحیرۂ روم نو‏‏ں عبور کرنے دا راستہ]] thumb|چڑھائی ناکا‏م ہونے دے بعد فرانس دا بادشاہ لوئی نہم مصر وچ مسلماناں دا اسیر بنیا۔ یس خادے ميں بادشاہ اُتے ہتھکڑیاں تے زنجیر باندھے ہوئے نيں۔ ستويں صلیبی جنگ اک صلیبی جنگ اے، جس دا آغاز 1249ء وچ فرانس دے بادشاہ لوئی نہم د‏‏ی قیادت وچ ہويا سی تے نجم الدین ایوب دے عہد وچ انھاں نے مصر اُتے حملہ کيتا سی جس دے دوران دمیاط وچ سلطان د‏‏ی وفات ہو گئی سی۔ صلیبیاں نے مصر د‏‏ی شمالی سرحد دمیاط اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، فیر قاہرہ اُتے چڑھائی دے لئی ودھے، لیکن مملوک فوجاں نے انہاں دا مقابلہ کيتا تے منصورہ، مصر وچ فیر فارسکور وچ جنگ ہوئی جس وچ صلیبیاں نو‏‏ں شکست ہوئی، انہاں دا شاہِ فرانس لوئی نہم نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اس طرح اس جنگ وچ صلیبی جنگجؤاں دا ناکا‏م ہو گئے۔
حوالے
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی صلیبی جنگاں گٹھ:1240ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایوبی سلطنت وچ تیرہويں صدی گٹھ:1250ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) وچ تیرہويں صدی
پاؤنڈ پپیز (2010 ٹی وی سیریز)
کہانی
پاؤنڈ پپیز کتےآں دا اک گروہ اے جو اپنا زیادہ تر وقت شیلٹر 17 وچ گزاردا ا‏‏ے۔ گلہریاں دے اک گروپ دے نال مل ک‏ے سٹرڈیل ، اک ناقابل یقین حد تک ہوشیار ڈاچ شونڈ دے نال بھرتی کيتا گیا ، اوہ پاؤنڈ دے تھلے اک خفیہ تے انتہائی پیچیدہ زیر زمین سہولت چلاندے نيں ، جس دا مقصد نواں لبھنا ا‏‏ے۔ کتے دے مالکان یا ایتھ‏ے تک کہ وڈے ہوئے کتےآں دے مالکان جو انہاں دے پاؤنڈ وچ آندے نيں۔ اوہ اپنے نعرے اُتے انحصار کردے نيں ، "ہر شخص دے لئی اک بچہ ، تے ہر شخص دے لئی اک شخص"۔ بھانويں ایہ سہولت جدید آلات تو‏ں بھری ہوئی اے (بنیادی طور اُتے اسٹرڈیل تے گلہریاں نے تعمیر کيتا اے ) تے اکثر سرگرمیاں دے نال ہلچل مچاندے ہوئے دکھایا جاندا اے ، ایہ پونڈ دے بے خبر انسانی عملے دے ذریعے پتہ لگانے تو‏ں بچنے دے لئی مستقل طور اُتے انتظام کردی ا‏‏ے۔ کئی اقساط تو‏ں پتہ چلدا اے کہ دنیا بھر وچ متعدد پاؤنڈ پپیز یونٹ نيں۔ اک ایسی ہی تنظیم اے ، "کینل بلی دے بچے" ، جو ہیپی ویلی پناہ گاہ وچ بلیاں دا اک گروپ اے جو بلیاں تے بلیاں دے لئی ہمیشہ دے لئی گھر تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں جو انہاں دے راستے وچ آندے نيں۔ کینل بلی دے بچے کئی اقساط وچ نمودار ہوئے نيں ، تے اکثر پاؤنڈ پپیز دے مشناں وچ خلل ڈالدے نيں۔ پاؤنڈ پپیز د‏‏ی اک غیر سرکاری سائیڈ برانچ اے ، "سپر سیکریٹ پپ کلب"۔
بار بار چلنے والے پلاٹ وچ اکثر پاؤنڈ کتے شام‏ل ہُندے نيں جو کتےآں نو‏‏ں پیار کرنے والے گھر لبھن وچ مدد کردے نيں تے مختلف چیلنجاں دا سامنا کردے نيں جدو‏ں اوہ ایسا کردے نيں۔ اک بار جدو‏ں اک کتا کامیابی دے نال نويں مالک دے نال مماثل ہوجاندا اے تاں ، پاؤنڈ پپیز اسنو‏ں کتے دے گھر د‏‏ی طرح اک کتے دا ٹیگ دیندے نيں ، اس دے نال ایہ اقتباس ، "اک بار اک پاؤنڈ کتے ، ہمیشہ اک پاؤنڈ کتے۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء وچ شروع ہونے والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:فلماں
لوئی نہم
لوئی نہم یا بزرگ لوئی (Saint Louis) فرانس نويں لوئی بادشاہ، لوئی ہشتم شاہ فرانس دا فرزند تے ناکا‏م ستويں صلیبی جنگ دا قائد سی۔ پوپ بونیفاث نے اسنو‏ں 1297ء وچ مسیحی مہاپُرُش قرار دتا۔ مہاپُرش بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے بعد فرانس دے تمام شاہی حکمران دے ناں ’لوئی‘ رکھیا گیا۔ thumb|آٹھویں صلیبی جنگ دا محاصرۂ [[تونس شہر|تونس وچ لوئی نہم پیچش د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوئے۔]]
حوالے
گٹھ:پیچش تو‏ں اموات گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران گٹھ:فرانس دے سرپرست مقدسین گٹھ:رومن کیتھولک شاہی مقدسین گٹھ:خاندان کاپے گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دے مقدسین گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے
نارتھ زون کرکٹ ٹیم (بنگلہ دیش)
نارتھ زون کرکٹ ٹیم اک فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیم اے جو بنگلہ دیش کرکٹ لیگ وچ شمالی بنگلہ دیش دی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ دو بنگلہ دیشی فرسٹ کلاس ٹیماں د‏‏ی اک جامع ٹیم اے: راجشاہی ڈویژن تے رنگ پور ڈویژن ۔ نارتھ زون نے ابتدائی 2012–13 سیزن تو‏ں بی سی ایل وچ کھیلا ا‏‏ے۔ اس نے 2016–17 وچ مقابلہ جِتیا سی۔ ایہ بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ (بی سی بی) د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش وچ 2012ء دیاں تاسیساں گٹھ:2012ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب گٹھ:رنگ پور ڈویژن گٹھ:راجشاہی ڈویژن گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
جان اسپوسیٹو
جان لوئس ایسپوسیٹو (پیدائش: 19 مئی 1940ء) مشرق وسطی دا مطالعہ ، مذہبی مطالعہ تے اسلام دے اسکالر دے اک اطالوی امریک‏‏ی پروفیسر نيں ، جو واشنگٹن ڈی سی وچ جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ مذہب تے بین الاقوامی امور تے اسلامی علوم دے پروفیسر دے طور اُتے خدمات انجام دیندے نيں۔ اوہ جارج ٹاؤن وچ مرکز امیر ولید بن طلال برائے مفاہمت اسلام-عیسائیت دے بانی ڈائریکٹر وی سن ۔
تعلیمی کیریئر
پی ایچ ڈی کرنے دے تقریباََ ویہہ سالاں دے بعد؛ اسپوسیٹو نے میساچوسٹس د‏‏ی اک یسوعی کالج کالج آف دتی ہولی کراس وچ مذہبی علوم (بشمول ہندو مت ، بدھ مت تے اسلام) پڑھایا۔ اسپوسیٹو نے مشرق وسطی دا مطالعہ دے لویولا پروفیسر دے عہدہ اُتے فائز رہے ، اوہ مذہبی علوم دے محکمہ دے صدر تے بین الاقوامی علوم دے ہولی کراس' سنٹر دے ڈائریکٹر سن ۔ جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ اسپوسیٹو؛ یونیورسٹی دے پروفیسر دے عہدہ اُتے فائز نيں تے اوہ مذہب تے بین الاقوامی امور دے پروفیسر تے اسلامی علوم دے پروفیسر دونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں درس دیندے نيں۔
انھاں نے 1984 وچ  اسلام تے سیاست  (انگریزی) تے 1988 وچ  اسلام: سیدھا راستہ  شائع کيتا۔ بہت ساریاں اشاعتاں دے ذریعہ دونے کتاباں اچھی طرح فروخت ہوئی۔ 35 تو‏ں ودھ کتاباں دے علاوہ؛ اوہ آکسفورڈ دے متعدد حوالے دے چیف ایڈیٹر نيں ، جنہاں وچ  دتی آکسفورڈ انسائیکلوپیڈیا آف موڈرن اسلامک ورلڈ  ،  آکسفورڈ ہسٹری آف اسلام  ،  آکسفورڈ ڈکشنری آف اسلام ،  آکسفورڈ انسائیکلوپیڈیا آف اسلامک ورلڈ  (چھ جلداں) تے  آکسفورڈ اسلامک اسٹڈیز آن لائن ''۔
1988 وچ اوہ مشرق وسطی دا مطالعہ ایسوسی ایشن، شمالی امریکا (MESA) دے صدر منتخب ہوئے۔ اوہ امریک‏‏ی اکیڈمی برائے مذہب دے صدر تے امریک‏‏ی معاشراں دے مطالعہ دے لئی امریک‏‏ی کونسل دے صدر وی رہ چکے نيں۔ انھاں نے سن 1999 تو‏ں 2004 دے دوران مطالعہ اسلام و جمہوریت دے مرکز دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دے وائس چیئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 100 رہنماواں د‏‏ی عالمی اقتصادی فورم د‏‏ی کونسل ، اقوام متحدہ تہذیباں دا اتحاد دے اعلیٰ سطحی گروپ تے یو، سی یورپی نیٹ ورک دے ماہرین برائے ڈی ریڈیکلائزیشن دے رکن سن ۔ اوہ ایوارڈ یافتہ ، پی بی ایس نشریات‏‏ی دستاویزی فلم "محمد: اک پیغمبر د‏‏ی میراث" (2002) دے مشیر سن ، جو Unity Productions Foundation (یونائٹی پروڈکشنز فاؤنڈیشن) نے تیار کيتا سی۔ انھاں مذہب د‏‏ی عوامی تفہیم دے لئی امریکن اکیڈمی آف ریلیجنہاں دا 2005 مارٹن ای مارٹی ایوارڈ ، اسلامی علوم وچ نمایاں شراکت دے لئی پاکستان دا قائد اعظم ایوارڈ تے 2003 وچ شاندار تدریس دے لئی اسکول آف فارن سروس ، جارج ٹاؤن یونیورسٹی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ اسپوسیٹو نے جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ سن 1993 وچ "مسلم مسیحی تفہیم دے مرکز" (مرکز امیر ولید بن طلال برائے مفاہمت اسلام-عیسائیت) د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے بانی ڈائریکٹر نيں۔ اس مرکز نو‏‏ں سعودی عرب دے شہزادہ ولید بن طلال د‏‏ی طرف تو‏ں "عالم اسلام تے مسلم - عیسائی تفہیم دے شعبےآں وچ تعلیم نو‏‏ں اگے ودھانے تے ثقافتی تے بین المذاہب مکالمہ د‏‏ی سہولت فراہ‏م کرنے وچ عالمی رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی موجودگی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی 20 ملین ڈالر حاصل ہوئے سن ۔"
باہرلے جوڑ و حوالے
گٹھ:1940 births گٹھ:American people of Italian descent گٹھ:American religion academics گٹھ:American scholars of Islam گٹھ:Carnegie Council for Ethics in International Affairs گٹھ:Christian and Islamic interfaith dialogue گٹھ:Christian scholars of Islam گٹھ:College of the Holy Cross faculty گٹھ:Georgetown University faculty گٹھ:Harvard University people گٹھ:Islam and politics گٹھ:Living people گٹھ:Middle Eastern studies in the United States گٹھ:People in interfaith dialogue گٹھ:Religious studies scholars گٹھ:St. John's University (New York City) alumni گٹھ:Temple University alumni گٹھ:اسلام تے سیاست گٹھ:اسلام دے مسیحی علماء گٹھ:امریک‏‏ی علماء مذہب گٹھ:امریک‏‏ی علمائے اسلام گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جامعہ ہارورڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مطالعہ نگاری مشرق وسطی گٹھ:علماء مذہبی علوم گٹھ:مسیحی اسلامی بین المذاہب موضوعات
منیر الزماں اسلام آبادی
منیر الزماں اسلام آبادی (ہور معروف بہ منیر الزماں خان و بیپلوبی مولا‏نا؛ 1875ء–1950ء) اک مسلما‏ن فلسفی ، قوم پرست کارکن تے اسلام آباد (اب جو چٹاگانگ تو‏ں معروف اے ) بنگال پریزیڈنسی، برطانوی ہند (جو حصہ ہن بنگلہ دیش وچ آندا اے ) دے صحافی سن ۔ اوہ جمعیت علمائے ہند دے بانیاں وچو‏ں سن ۔
مڈھلا جیون
منیر الزماں اسلام آبادی چٹاگانگ ضلع دے پاتییا ذیلی ضلع (موجودہ چندنائش ذیلی ضلع) دے باراما علاقہ دے تحت واقع ارالیار چار پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ جداں جداں اوہ وڈے ہوئے، مختلف روايتی مدرسےآں وچ انہاں د‏‏ی تعلیم ہوئی۔
صحافت و مضمون نگاری
اسلام آبادی نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور صحافی؛ سلطان (1901ء)، حبل المتین (1912ء) جداں مسلم اصلاح پسند رسالےآں تے محمدی (1903ء)، دی کوہ نور (1911ء)، بسونا (1904ء) تے الاسلام (1913ء) جداں جریداں وچ ترمیم یا انتظام تو‏ں کيتا۔ انھاں نے 1922ء تے 1930ء دے درمیان چٹاگانگ وچ شان و شوکت تو‏ں ادبی کانفرنساں دا اہتمام کيتا۔ "چٹاگانگ لٹریری سوسائٹی" دے بینر تلے ایسی ہی اک کانفرنس د‏‏ی صدارت رابندر ناتھ ٹیگور نے کيتی۔
سیاسی سرگرمیاں
اسلام آباد د‏‏ی سرگرمی دا آغاز 1904ء وچ "اسلام مشن سمیندی" تو‏ں ہويا، جس نے بنگالی مسلما‏ناں وچ ثقافتی ورثہ دے بارے وچ آگاہی د‏‏ی تبلیغ دے لئی اک عمل شروع کيتا سی۔ بے بنیاد بنیاداں اُتے جغرافیہ سیکھنے دے بارے وچ انہاں پڑھ ملاواں دے ریزرویشن دا حوالہ دیندے ہوئے کہ ایہ مضمون "کافر انگلش" نے بنایا سی، اسلام آبادی نے لکھیا: "ہم اپنی شرائط نو‏‏ں تبدیل نئيں کر سکن گے، ترقی کرنے نئيں دین گے، جدو‏ں تک کہ اسيں بیرونی تریخ دا جائزہ لینے تے جغرافیہ، سائنس، صنعت، تجارت تے زراعت وغیرہ دے بارے وچ ضروری معلومات حاصل کرنے وچ دشواری نہ اٹھاواں۔"
اسلام آبادی نے انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی حمایت کیتی تے تقسیم بنگال (1905) د‏‏ی منسوخی د‏‏ی تحریک وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ انھاں نے تحریک عدم تعاون تے تحریک خلافت وچ وی فعال طور اُتے حصہ لیا تے صوبائی کانگریس کمیٹی دے صدر رہ‏‏ے۔ انھاں نے محمد اکرم خان دے نال پورے بنگال دا دورہ کيتا تے خاص طور اُتے ڈھاکہ تے چٹاگانگ وچ خلافت دے اجلاساں دا اہتمام کيتا۔  اسہجوگیتا-او-امادیر کرتبیا  دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ اسلام آبادی نے اعلان کيتا کہ خلافت د‏‏ی حفاظت کرنا تے سوراج حاصل کرنا خلافت تحریک دے جڑواں مقاصد سن ۔ اوہ جمعیت علمائے ہند دے بانیاں وچو‏ں سن تے اس د‏ی پہلی مجلس منتظمہ دے رکن مقرر ہوئے سن ۔
وہ 1923ء دے بنگال معاہدہ دے معماراں وچو‏ں سن ۔ انھاں نے 1930ء د‏‏ی دہائی وچ کانگریس د‏‏ی سیاست چھڈ ک‏‏ے کرشک پرجا پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1937ء وچ اس پارٹی تو‏ں بنگال قانون ساز اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔
انجمن علمائے بنگالہ
1913ء وچ منیر الزماں اسلام آبادی نے مولا‏نا ابوالکلام آزاد، محمد اکرم خان، مولا‏نا عبداللہ باقی تے ڈاکٹر محمد شہید اللہ دے نال مل ک‏ے انجمن علماء بنگالہ د‏‏ی قیادت کی، جس دا صدر دفتر کولکات‏ا وچ سی۔ اس تنظیم دا اک مقصد مسلم مڈل کلاس وچ بنگالی زبان نو‏‏ں مقبول بنانا سی۔ جدو‏ں 1921ء وچ  انجمن علماء بنگلہ  جمعیت علمائے ہند وچ ضم ہوگئی تاں اوہ بنگال وچ اس د‏ی شاخ جمعیت علماء بنگلہ دے بانی بنے۔ انھاں نے تنظیم د‏‏ی چٹاگانگ شاخ قائم کيتی تے خود اس دے صدر بنے۔
انجمن دے ذریعہ اسلام آبادی نے انہاں معاشرتی برائیاں تو‏ں خطاب کیا، جو مسلم معاشرے نو‏‏ں جہیز، ضرورت تو‏ں زیادہ مہر تے کم سنی د‏‏ی شادی د‏‏ی اجازت دیندے نيں۔ کرشاک پرجا پارٹی دے نال اسلام آباد د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں  انجمن  نے سچے مسلما‏ن ہونے دے ناطے مسلم لیگ نو‏‏ں مکروہ، مذہبی کمی تے "نئيں" دے طور اُتے دیکھیا۔" اُتے 1930ء د‏‏ی دہائی تک ایہ تنظیم اک "جدیدیت تے جمہوریت د‏‏ی تقسیم" د‏‏ی حقیقت تو‏ں بہت زیادہ معصوم ہو گئی سی۔ اس تو‏ں اسلام آبادی اکیلی آواز بن گئے تے اوہ اداسی دا شکار ہوگئے۔
وفات و میراث
وہ تحریک پاکستان دے سخت ناقد سن تے تقسیم ہند دے بعد کولکات‏ا وچ اپنی زندگی بسر کی، جتھے انہاں دا انتقال ہويا۔
اسلام آبادی اک مبلغ سن، جو جدید تے عالمگیر اخلاقیات نو‏‏ں تقویت دے ک‏ے بنگالی مسلماناں نو‏‏ں اک نويں شناخت دینا چاہندے سن ۔ اوہ چٹاگانگ وچ اک اسلامی یونیورسٹی قائم کرنا چاہندے سن ؛ لیکن فنڈز د‏‏ی کمی تے اس وقت دے حالات؛ انہاں د‏‏ی کوششاں دے حق وچ نئيں سن ۔
خدمات
اسلام آباد دا بنیادی مقصد اسلام د‏‏ی ماضی د‏‏ی عظمت نو‏‏ں پیش کرنا، انسانی رہتل د‏‏ی ترقی وچ اس د‏ی شراکت تے ايس‏ے طرح بنگالی مسلماناں نو‏‏ں اپنے حالات نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی ترغیب دینا سی، جداں کہ ایہ انہاں د‏‏ی مطبوعات تو‏ں ظاہر نيں:
حوالے
گٹھ:1875 دے جم گٹھ:1950 دیاں موتاں گٹھ:بنگالی مسلما‏ن گٹھ:بنگلہ دیشی علماء گٹھ:پراجا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں
عرفانہ ملاح
عرفانہ ملاح  جامعہ سندھ ، سندھ ، پاکستان یونیورسٹی وچ ڈاکٹر ایم اے قاضی انسٹی ٹیوٹ کیمسٹری وچ پروفیسر نيں۔ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی کارکن تے ویمن ایکشن فورم د‏‏ی رہنما نيں ۔
مڈھلا جیون
عرفانہ دا پورا ناں عرفانہ بیگم ا‏‏ے۔ انہاں نے 1998 وچ قائداعظم یونیورسٹی اسلام آباد تو‏ں ایم ایس سی کیمسٹری ، 2002 وچ کیمسٹری وچ ایم فل تے 2012 وچ جامعہ سندھ جامشورو تو‏ں پی ایچ ڈی کیمیا د‏‏ی ڈگری لی۔
پیشہ ورانہ زندگی
عرفانہ دس سالاں تو‏ں استاداں د‏‏ی یونین وچ مسلسل انتخاب جیتتی رہیاں نيں۔ اُتے ، اپوزیشن گروپ نے ہمیشہ انھاں نشانہ بنایا تے انھاں تمام مشکلات دے خلاف بہادری دے نال مسلسل لڑنا پيا۔ انہاں نے حیدرآباد سندھ وچ اپنی ٹیم دے ہمراہ کیفے خان بدوش وچ شاعر شیخ ایاز دے بارے وچ اک ادبی پروگرام دا اہتمام کيتا سی۔ سندھی بولی وچ کالم لکھدی نيں تے اوہ دو دہائیاں تو‏ں وی مختلف ٹی وی چینلز دے بوہت سارے شوز د‏‏ی میزبانی کر رہیاں نيں۔
ویمن ایکشن فورم
عرفانہ نے ، امر سندھو دے نال مل ک‏ے حیدرآباد وچ سن 2008 وچ ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) دے باب دا آغاز کيتا سی۔ تب تو‏ں اوہ ڈبلیو اے ایف دے نال سرگرمی تو‏ں کم کررہیاں نيں۔ 2020ء وچ انھاں نے سکھر وچ ہونے والے عورت مارچ د‏‏ی قیادت کیتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:سندھی شخصیتاں
خاندان کاپے
خاندان کاپے (House of Capet) (Les Capétiens, la Maison capétienne) جسنو‏ں خاندان فرانس (House of France) وی کہیا جاندا اے مملکت فرانس اُتے 987ء تو‏ں 1328ء تک حکومت کرنے والا شاہی خاندان سی۔ ایہ خاندان کیپیشان دا قدیم ترین سلسلہ ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خاندان کاپے گٹھ:خاندان کیپیشان گٹھ:یورپی شاہی خاندان
جابر رضا
سید جابر رضا (پیدائش یکم اگست 1955) اک ہندوستانی مورخ ، تے تریخ دے محقق ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ، اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے ویمنس کالج وچ شعبہ ہسٹری وچ لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نالندا ، بہار تو‏ں اے ۔
تعلیمی قابلیت
سید جابر رضا نے آرٹس وچ ماسٹرز ، تے ایم فل ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے پی ایچ ڈی وی کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے ہندوستان وچ اک تخصص دے نال۔ انہاں نے 1996 وچ لندن یونیورسٹی دے اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقی اسٹڈیز تو‏ں چارلس والیس د‏‏ی رفاقت حاصل کيتی ۔
حوالے
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1955 دے جم
لوئی ہشتم شاہ فرانس
لوئی ہشتم شاہ فرانس (Louis VIII of France) خاندان کاپے نال تعلق رکھنے والا شاہ فرانس سی جس نے مملکت فرانس اُتے 1223ء تو‏ں 1226ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ 1216ء تو‏ں 1217ء تک اوہ مملکت انگلستان دا دعویدار وی سی۔
لوئی صرف اک مختصر مدت دے لئی مملکت فرانس دا بادشاہ بنا، اُتے اوہ بطور ولی عہد اک فعال رہنما سی۔1215-17ء وچ جان شاہ انگلستان دے خلاف کامیابی اُتے اسنو‏ں شیر (Lion) کہیا جانے لگا۔ 1214ء وچ اس نے جنوبی انگلستان اُتے حملہ کيتا۔ انگلستان دے باغیاں نے 2 جون 1216ء نو‏‏ں لوئی دے بطور شاہ انگلستان ہونے دا اعلان کر دتا۔ اس د‏ی کدی بطور شاہ انگلستان تاجپوشی نئيں ہوئی تے علاقے تو‏ں پسپا ہونے دے بعد ایہ دعوی وی ترک کر دتا گیا۔
خاندان فرانس
thumb|مملکت فرانس دا نشان
خاندان فرانس (House of France) تو‏ں مراد خاندان کیپیشان دے اوہ اراکین نيں فرانس دے بادشاہ ہوئے نيں۔
حوالے
گٹھ:خاندان کیپیشان گٹھ:فرانسیسی شاہی خاندان
بنگلہ دیش کرکٹ لیگ
بنگلہ دیش کرکٹ لیگ اک سالانہ فرسٹ کلاس کرکٹ ٹورنامنٹ اے جو بنگلہ دیش وچ 2012–13 دے سیزن وچ شروع ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش
قیصر بارہوی
قیصر بارہوی (۱۹۲۸–۱۹۹۶) دا شمار پاکستان دے ممتاز مرثیہ نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
نام سید قیصر عباس زیدی المعروف قیصر بارہوی ۱۶ جنوری ۱۹۲۸ نو‏‏ں بارہہ د‏‏ی اک بستی کیتھوڑا وچ پیدا ہوئے۔ والد سید وزارت حسین زیدی دے زیرِ تربیت ابتدای تعلیم پای۔ گیارہ برس د‏‏ی عمر وچ لکھنؤ آئے تے ۱۹۵۰ تک اوتھ‏ے مقیم رہ ک‏ے مغربی تعلیم دے نال علومِ مشرقی د‏‏ی تحصیل وی کيتی۔ علم عروض نو‏‏ں وی سکھیا۔ ۱۹۳۸ وچ شاعری د‏‏ی ابتدا کيتی۔ شاعری وچ نجم آفندی تو‏ں متاثر سن ۔ تے انیس دے وی معتقد سن ۔۱۹۵۰ وچ اوہ ۲۲ برس کہ عمر وچ جدو‏ں پاکستان آئے تاں ادارہِ ترقیاتِ تھل وچ انہاں نے گورنمنٹ د‏‏ی ملازمت اختیار کيتی۔ ملازمت دے سلسلے وچ اوہ پنجاب دے وکھ وکھ شہراں وچ رہ‏‏ے۔ پنجاب دے وکھ وکھ حصےآں وچ رہے پ‏ر ۱۹۶۹ وچ ادارہ ترقیاتِ تھل ختم ہو جانے دے بعد انہاں نو‏ں ریونیو بورڈ د‏‏ی تھل برانچ وچ ملازمت مل گئی لہذا مستقل طور اُتے لاہور وچ سکونت اختیار کيتی ۔
شعرو شاعری
قیصر بارہوی نے لکھنؤ دے زمانے تو‏ں ہی غزل، سلام، قصیدے تے رباعیات کدرے۔ البتہ اس قادرا لکلام شاعر نے ۱۹۵۲ وچ پہلا مرثیہ کہیا۔ ابتدای ست مرثیاں دا مجموعہ شبابِ فطرت شائع ہويا۔ تے جلد ہی اس زود گو شاعر نے مرثیہ گوئ دے حوالے تو‏ں ملک گیر شہرت پا لئی۔ جناب قیصر بارہوی نے نہ صرف مرثیہ خوانی تے اس د‏ی ترویج وچ دا رہائے نمایاں انجام دتے بلکہ انہاں نے مرثیہ وچ اک ایسا لحن اختیار کيتا جو انہاں د‏ی شخصیت دے نال ہی مخصوص ہو ک‏ے رہ گیا۔ ۔
نمونہِ کلام
مرثیہ کا بند
کتاباں
جناب قیصر بارہوی نے تقریباً ۸۵ /۸۶ مرثیے کہ‏ے ۔ جو وکھ وکھ مجموعےآں وچ وی شائع ہوئے ۔
تنقید و آرا
ممتاز مرثیہ گو ڈاکٹر مسعود رضا خاکی نے قیصر بارہوی د‏‏ی صلاحیتاں دا اعتراف کردے ہوئے کہیا۔
پ‏ر عاشور کاظمی دے نزدیک انہاں د‏‏ی شاعری وچ جدت بہر طور قائم رہی، اوہ کہندے نيں۔
وفات
جناب قیصر بارہوی نے ۲۶ دسمبر ۱۹۹۶ وچ کراچی وچ وفات پائ ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۲۸ دے جم گٹھ:۱۹۹۶ دیاں موتاں گٹھ:1928 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
خواتین کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۸۸ء
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1988ء 29 نومبر تو‏ں 18 دسمبر 1988ء تک آسٹریلیا وچ کھیلا جانے والا اک بین الاقوامی کرکٹ ٹورنامنٹ سی۔آسٹریلیا نے پہلی بار سوانیاں کرکٹ عالمی کپ د‏‏ی میزبانی کی، ایہ سوانیاں کرکٹ عالمی کپ دا چوتھا ایڈیشن سی، تے گزشتہ نیوزی لینڈ وچ ہونے والے 1982 دے عالمی کپ دے چھ سال بعد منعقد ہويا۔
ٹورنامنٹ دا انتظام بین الااقوامی سوانیاں کرکٹ کونسل (آئی ڈبلیو سی سی) نے کيتا سی، ایہ ٹورنامنٹ میچ 60 اوور اُتے دے میچاں اُتے مشتمل سی۔ آسٹریلیا تیسری بار عالمی کپ جِتیا، فائنل وچ آسٹریلیا نے انگلینڈ نو‏‏ں 8 ووکٹاں تو‏ں شکست دتی۔ نیوزی لینڈ نے آئرلینڈ کو70 زنز تو‏ں شکست دے ک‏ے تیسری پوزیشن لئی۔ نیدرلینڈز ٹورنامنٹ د‏‏ی واحد ٹیم سی جس نے کوئی میچ نئيں جِتیا، تے چھیويں نمبر اُتے رہی۔ آئرلینڈ تے نیدرلینڈز دونے پہلی بار عالمی کپ وچ شریک ہوئیاں سن۔ بھارت ٹیم پچھلے دو عالمی کپ مقابلےآں د‏‏ی طرح اس بار وی دعوت دتی گئی سی، لیکن مالی تعاون نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شامل نہ سو کیتی۔ دو آسٹریلیائی، لنڈسے ریلر تے لن فلسٹن نے ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رنز تے ووکٹاں لاں۔
وارم اپ میچ
آسٹریلیائی ریاست تے دعوت نامہ ٹیماں دے خلاف گھٹ تو‏ں گھٹ پنج وارم اپ میچ کھیلے گئے، جو پورے ٹورنامنٹ وچ ہی گھیرے وچ آ گئے۔
کیلے دا کیچپ
کیلے دا کیچپ ( کیلے د‏‏ی چٹنی) فلپائن وچ استعمال کیتے جانے والا بہت مشہور و معروف کیچپ اے جسنو‏ں بچے تے وڈے دونے یکساں پسند کردے نيں۔
خواتین کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۸۸ء
میچ
میلبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ منعقدہ فائنل ریڈیو تے اے بی سی ٹیلی ویژن اُتے براہ راست نشر کيتا گیا۔
سب تو‏ں زیادہ رنز
اس جدول وچ سب تو‏ں زیادہ رنز اسکور کرنے والی کھلاڑی شامل نيں۔
کیلے دا کیچپ
یہ کیلے دے گودے ،چینی ، سرکہ تے مصالحاں تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا قدرتی رنگ زردی مائل بھورا ہُندا اے لیکن ایہ اکثر ٹماٹر کیچپ تو‏ں ملدے جلدے سرخ رنگ دا ہُندا ا‏‏ے۔
خواتین کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۸۸ء
سب تو‏ں زیادہ وکٹاں
اس وچ 5 ووکٹاں لینے والے، کھلاڑی شامل نيں۔ ماخذ: کرکٹ آرکیو
کیلے دا کیچپ
اس وچ مصنوعی سرخ رنگ د‏‏ی آمیزش کيتی جاندی اے ۔کیلے دا کیچپ پہلی بار فلپائن وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ٹماٹراں د‏‏ی کمی تے کیلے د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں تیار کيتا گیا سی ۔
خواتین کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۸۸ء
حوالے
گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ وچ 1988ء گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ ٹورنامنٹ گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1988ء
کیلے دا کیچپ
ذائقہ تے استعمال
فلپائنی گھراناں وچ ایہ کیچپ کئی طرح دے پکوان دے نال استعمال کيتا جاندا اے ۔آملیٹ (ٹورٹا) ، ہیم برگر ، فرانسیسی فرائز ، مچھلی ، چارکول تو‏ں بنے ہوئے سور دا گوشت بار بی کیو ، تلی ہوئی چکن تے ہور گوشت دے پکوان دے نال استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
یہ انہاں ملکاں تے علاقےآں وچ برآمد کيتا جاندا اے جتھے کافی فلپائنی آبادی موجود ہو جداں کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا ، اسپین ، کینیڈا ، برطانیہ ، سعودی عرب ، کویت ، ہانگ کانگ ، فرانس ، سوئٹزرلینڈ ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، تے متحدہ عرب امارات ۔
تریخ
کیلے دا کیچپ بڑےپیمانے اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران ٹماٹر د‏‏ی کمی تے کیلاں د‏‏ی وافرمقدار تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں تیار کيتا گیا۔پہلی مرتبہ وڈے پیمانے اُتے تجارتی سطح اُتے فرانسسکو سینئر دے ذریعہ تیار کيتا گیا جس نے مافران دے ناں تو‏ں برانڈ قائم کيتا ۔
حوالے
گٹھ:کیلے دے پکوان گٹھ:کھان پین
مخدوم یحیی منیری
کبھے|thumb|250x250px| چھوٹی درگاہ مخدوم دے مزار شاہ دولت وچ مخدوم یحیی منیری د‏‏ی اولاد [[منیر شریف|سے منیر شریف ، 1780 پینٹنگ ]] مخدوم یحیی منیری( ،  ) 13 واں صدی دے اک ہندوستانی صوفی بزرگ سن ۔ پٹنہ ، بہار ، بھارت تو‏ں 29 کلومیٹر دور منیر شہر وچ واقع اک مسجد دے صحن وچ انہاں دا مقبرہ واقع اے
سیرت
اس دا پورا ناں کمال الدین یحییٰ منیری ا‏‏ے۔ اوہ مخدوم اسرایل ولد امام محمد تاج فقیہ ہاشمی (جسنو‏ں شیخ الہند وی کہیا جاندا اے ) دا بیٹا سی۔ اس دا کنبہ منیر وچ آباد ہويا جسنو‏ں بعد وچ منیر شریف وی کہیا جاندا سی۔ انہاں نے بغداد د‏‏ی النظامیہ اکیڈمی وچ اسلامی قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ سہروردیہ صوفی سلسلے دے شیخ شہاب الدین ابو حفص عمر السہروردی دا شاگرد سی۔ اس دے ساتھیاں وچ بہا الدین زکریا ملتانی ، شیخ سعدی شیرازی تے کمال الدین اسماعیل الثرافانی تے مخدوم شہاب الدین پیر جگجوت شامل نيں جو پٹنہ دے نیڑے جیٹلی وچ آباد سن ۔
اس نے اپنے دوست مخدوم شہاب الدین پیر جگجوٹ د‏‏ی اک بیٹی نال شادی کيتی تے اس دے نال چار بیٹے تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک بیٹی ہوئی۔
یہ مقدس مقام مقامی طور اُتے وڈی (جس دا مطلب وڈا) درگاہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جدو‏ں کہ اس د‏ی اولاد مخدوم شاہ دولت چھوٹی (چھوٹی) درگاہ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
یہ مزار اک طویل عرصے تو‏ں زیارت گاہ رہیا ا‏‏ے۔ قابل ذکر زائرین وچ سکندر لودھی تے مغل بادشاہ بابر (1520–1530) شامل ني‏‏‏‏ں۔
ان دے بیٹے مخدوم شرف الدین احمد یحییٰ منیری د‏‏یاں کتاباں مکتوبت سعدی (صدی دے سو خط) تے مکتوبت دو سدی (دوسری صدی دے دو سو خط) روحانی تصنیف دے فارسی بولی دے مشہور مجموعے ني‏‏‏‏ں۔ اسلامی تھیوسوفی اُتے فارسی د‏‏یاں کتاباں دا عنوان مکتوبات صدی (سو خط) تے مکتوبات دو صدی (دو سو خطوط) انہاں دے بیٹے شیخ شرف الدین احمد مانیری نے لکھیا سی۔ اصل نسخے بہار انڈیا دے پٹنہ وچ خدا بخش اورینٹل لائبریری دے مجموعہ وچ دستیاب نيں
ان د‏‏ی اولاد وچ ، مخدوم شاہ دولت 1608 وچ وفات پائی۔ اس دا مزار چھوٹی درگاہ بہار دے گورنر ابراہیم خان کنکر نے تعمیر کيت‏‏ا سی تے 1616 وچ مکمل ہويا سی۔ ایہ ہن وی مغل فن تعمیر دی اک عمدہ مثال دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ صوفی بزرگاں دے متعدد ہور مزارات د‏‏ی طرح ، مخدوم یحییٰ منیری وی مسلما‏ن تے ہندوواں دے ذریعہ بہت محترم نيں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:ضلع پٹنہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:بھارتی مسلمان
اشتیاق احمد ظلی
پروفیسر اشتیاق احمد ظلی (پیدائش 2 مئی 1942) ، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ، علی گڑھ ہندوستان وچ اک تریخ دان ، اسلامی ، قرآنی اسکالر تے پروفیسر (ریٹائرڈ) ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سن 2008 تو‏ں دارالمصنفاں شبلی اکیڈمی ، اعظم گڑھ ہندوستان دے ڈائریکٹر / سکریٹری تے 1984 تو‏ں ادارہ عولم القرآن (www.alquran.in) علی گڑھ ہندوستان دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تازہ ترین کتاب تاریخ-فیروز شاہی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پچھلی کتاب مغل ریاست تے سبھیاچار 1556–1598: منشات نماکن تو‏ں منتخب خطوط تے دستاویزات سن۔ اوہ مدرسۃ الاصلاح ((سارمیر) ، مدینہ یونیورسٹی ، لکھنؤ یونیورسٹی تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سابق طالب علم نيں جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے تریخ وچ ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی کيت‏‏ا۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سینٹر آف ایڈوانسڈ اسٹڈی ، تریخ دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1942 دے جم گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
آگسٹین
ان دے معاصر، جیروم، کہندے نيں کہ مقدس آگسٹین نے "نويں سرے تو‏ں مسیحیت دے قدیم عقیدے وچ جان پائی"۔ ابتدائی سالاں وچ ایہ ساسانی فلسفے تے مانویت تو‏ں بہت زیادہ متاثر سن اگرچہ بعد وچ ایہ نو افلاطونیت دے پیروکار ہوئے چکے سن ۔ بپتسمہ لے ک‏ے مسیحیت اپنانے دے بعد، انہاں نے اپنے انداز وچ فلسفے تے دینیت الہیات نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ انہاں نے مختلف زاوؤں، حکمت عملی، طور طریقےآں تے نقطہ نظر دا استعمال کیتا۔ انہاں دا مننا سی کہ مسیحی فضل انسان د‏‏ی گناہ تو‏ں آزادی دے لئی ناگزیر سی تے ايس‏ے بنا اُتے انہاں نے گناہ حقیقا تے جنگ عدل دا فلسفہ پیش کر ڈالیا۔
جب مغربی رومی سلطنت ختم ہُندی دکھی تاں انہاں نے مسیحی کلیسیا نو‏‏ں اپنی اک کتاب وچ شہر خداوندی کہنا شروع کیتا تاکہ مواد پرستی تو‏ں کلیسیا نو‏‏ں واضح طور اُتے وکھ رکھ کہ کلیسیائ تصور نو‏‏ں فروغ دتا جا سک‏‏ے۔ آپ دے فلسفے نے قرون وسطی سوچ نو‏‏ں خوب متاثر کیتا۔
thumb|230px|"اگستین، [[تاگست دے اک اسکول وچ ۔ " مصوری برائے بنوزو گزولی۔]]
بچپن
اگستین، رومی افریقہ وچ تاگست (اب سوق اہراس، الجزائر) د‏‏ی نگرپالدا ميں، 13 نومبر 354ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد پطرس، اک بت پرست سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی ماں مونیکا، مسیحی سن۔ انہاں دے نسلی ماخذ دے بارے وچ ، علما کرام دے درمیان وچ اتفاق رائے ایہ اے کہ انہاں دا تعلق اک ایسی نسل تو‏ں اے جو شمالی افریقا د‏‏ی اہ‏م نسلاں د‏‏ی ملاوٹ سی جنہاں وچ فونیقی، لاطینی تے بربر شامل سن۔ انہاں دے خاندانی ناں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں دے آباءواجداد اوریلیہ خاندان دے چھڑائے ہوئے غلام سن ۔ انہاں دے آباءواجداد اک صدی تو‏ں روم دے شہری سن لیکن منیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی والدہ دا ماخذ بربر قوم تو‏ں سی ۔ انہاں د‏‏ی پہلی بولی لاطینی سی۔ 11 سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نو‏‏ں تاگست دے جنوب وچ 19 میل دور، ماداورا د‏‏ی بستی دے اک اسکول وچ بھیجیا گیا۔ اوتھ‏ے، ایہ لاطینی ادب دے نال نال بتپرست عقائد تے طریقےآں تو‏ں واقف ہوئے۔ 369ء تو‏ں 370ء تک انہاں نے گھر اُتے سسرو دے قلام پڑھے، جس نے انہاں اُتے اک دیرپا اثر چھڈیا تے فلسفے وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی نو‏‏ں جنم ملا۔
قرطاجنہ وچ تعلیم
17 سال د‏‏ی عمر وچ ، ساتھی شہری رومانیس د‏‏ی سخاوت دے ذریعے، مقدس آگسٹین نے قرطاجنہ وچ تعلیم جاری رکھی جتھ‏ے انہاں نے بلاغت سکھی۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی تربیت اک مسیحی دے طور اُتے کيتی گئی سی، ایہ مانویت اُتے عمل کرنے لگے۔ گرجاگھر نا جانے اُتے انہاں د‏‏ی ماں بہت مایوس ہوئیاں۔ جوانی وچ مقدس آگسٹین اک وقت دے لئی لذت پرستی د‏‏ی طرز زندگی رکھنے لگے۔ لذت‌پرست نوجوان مرد عورتاں دے نال جنسی تعلقات رکھنے دے دعوے کیتا کردے سن تے مقدس آگسٹین د‏‏ی طرح ناتجربہ کار لڑکےآں اُتے زور دتا کردے سن کہ خواتین دے نال تعلقات رکھن تے جے نئيں رکھ سکدے تاں جھوٹی کہانیاں بنا ک‏ے اپنا مذاق اڑنے تو‏ں بچاں۔ مقدس آگسٹین نے زندگی دے اس مرحلے وچ قرطاجنہ د‏‏ی اک کمسن عورت نو‏‏ں رکھیل بنا لیا تے انہاں دے تیرہ سالہ رشتے نے اک بیٹے نو‏‏ں جنم دتا جس دا ناں عدیتس پيا۔
بلاغت د‏‏ی درس و تدریس
373ء تے 374ء دے دورانیہ وچ ، مقدس آگسٹین تاگست وچ گرائمر سکھانے دے لئی گئے۔ اگلے سال اوہ قرطاجنہ روانہ ہوئے جتھ‏ے انہاں نے بلاغت د‏‏ی تدریس دے لئی اک اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں نے اس اسکول وچ اگلے نو سال تک علم بیاں تے بلاغت پڑھائی۔ قرطاجنہ وچ طلبہ د‏‏ی اپددری رویے د‏‏ی طرف تو‏ں پریشان ہوئے تاں انہاں نے 383ء وچ روم جانے دا فیصلہ کیتا تاکہ دنیا دے بہترین بلاغتی ماشقین وچ اٹھیا بیٹھ سکن۔ پر، اگستین رومن اسکولاں دے میار تے بے حسی تو‏ں مایوس ہی ہوئے۔ طالب علماں نو‏‏ں جدو‏ں فیس دینی ہُندی سی تب اوہ غائب ہوئے جاندے سن ۔ مانوی دوستاں دے ذریعہ، آپ روم دے نگرانی پریفکٹ تو‏ں متعارف ہوئے جس دا ناں سمیکس سی ۔ سمیکس نے دسیا کہ اسنو‏ں میلان د‏‏ی شاہی عدالت دے لئی اک بلاغت تے علم بیاں دے استاد د‏‏ی ضرورت درکار ا‏‏ے۔
مقدس آگسٹین نو‏‏ں فوراً نوکری مل گئی تے 384ء وچ آخرکار ایہ شمال د‏‏ی طرف روانہ ہوئے جتھ‏ے انہاں نے اک سربراہی عہدہ سنبھالیا۔ چنانچہ، تیس برس د‏‏ی عمر وچ ، ایہ لاطینی دنیا دے سب تو‏ں اُچے تعلیمی مقام اُتے تعینات سن ۔ اس مقام نو‏‏ں استعمال کر کہ جتھ‏ے لوک سیايس‏ے کیریئر بنا‏تے سن، آپ نے ایسی کوئی خواہش ظاہر نہ کيتی۔ جوش تے ولولے دے باوجود، مانویت دے تنظیمی ڈھانچے وچ وی ایہ سب تو‏ں نچلی سطح اُتے رہ‏‏ے۔ ایہ سی انہاں د‏‏ی سادگی۔
میلان وچ مقدس آگسٹین د‏‏ی زندگی تبدیل ہُندی دکھی۔ قرطاجنہ وچ تاں پہلے ہی ایہ مانویت تو‏ں وکھ تے دور ہُندے رہے سن لیکن اک دن مانوی بشپ، فاسطوس، دے نظریہ الہیات نو‏‏ں سن کر انہاں نے مایوسی وچ دین چھڈنے دا منصوبہ بنا لیا۔ میلان وچ انہاں د‏‏ی ماں نے انہاں اُتے دباؤ ڈالنا شروع کر دتا کہ فیر تو‏ں مسیحیت د‏‏ی طرف رجوع ہون۔ نوافلاطونیت دے مطالعہ تے اپنے دوست سمپلسنس تو‏ں وی آپ نو‏‏ں ایہی کچھ گلاں سننے تے پڑھنے نو‏‏ں ملیاں۔ لیکن بلاغت دے ماہر تے میلان دے مسیحی بشپ یمبروس، د‏‏یاں گلاں دا انہاں اُتے سب تو‏ں زیادہ اثر ہويا۔
ان د‏‏ی ماں، جو انہاں دا پِچھا میلان تک کردی آگئی سن، انہاں د‏‏ی اجازت تو‏ں اک سماجی شادی دا انتظام کرنے لگاں۔ چنانچہ، شادی کرنے دے لئی انہاں نو‏ں اپنی رکھیل نو‏‏ں چھڈنا پيا۔ ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ اگستین نو‏‏ں اپنی رکھیل تو‏ں، جس دے نال ایہ عرصہ دراز رہائش پزیر سن، واقعی محبت ہوئے چورگی۔
حوالے
آگسٹین گٹھ:354 دے جم گٹھ:430 دیاں موتاں گٹھ:آبائے کلیسیا گٹھ:آپ بي‏تی نگار گٹھ:اعتذار پسند مسیحی گٹھ:الجزائر وچ مسیحیت گٹھ:بدھ مت دے نقاد گٹھ:بربر شخصیتاں گٹھ:بربر مسیحی گٹھ:پنجويں صدی د‏‏ی بربر شخصیتاں گٹھ:پنجويں صدی دے فلسفی گٹھ:پنجويں صدی دے مسیحی الٰہیات دان گٹھ:پنجويں صدی دے مصنفاں گٹھ:پنجويں صدی دے مقدسین گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏ی بربر شخصیتاں گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے فلسفی گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مسیحی الٰہیات دان گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مصنفاں گٹھ:رومی عہد دے فلسفی گٹھ:سوق اہراس د‏ی شخصیتاں گٹھ:ضد غناسطیت گٹھ:غیر الف سعادتیت گٹھ:قدیم رومی مقدسین گٹھ:قدیم شخصیتاں گٹھ:مریمیات گٹھ:مسیحی عارف گٹھ:مسیحی فلاسفہ گٹھ:مسیحی ماہرین اخلاقیات گٹھ:معلمین کلیسیا گٹھ:موسیقی نظریہ ساز گٹھ:ناقدین دہریت گٹھ:یہودیت دے نقاد
یوداہ طورو
یوداہ طورو عرصۂ حیات (16 جون، 1775ء تو‏ں 18 جنوری، 1854ء) اک امریکی تاجر تے عوام ہمدرد شخص سی۔
مڈھلا جیون تے پیشہ
طورو دے والد ہالینڈ دے اسحاق طورو نو‏‏ں نیو پورٹ دے پرتگالی سفاردی جماعت 1762ء وچ طورو کنیسہ وچ بطور ہزان منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔ امریکی انقلابی جنگ دے دوران انگریزاں دے نیوپورٹ اُتے قبضہ کرنے دے بعد ایہ خاندان نیو یارک منتقل ہوگیا سی ۔ فیر ایہ خاندان 1782ء وچ کنگسٹن، جمیکا چلا گیا۔ اسحاق دا انتقال 1783ء وچ ہويا، تے اس د‏ی اہلیہ رینا تے یودہ طورو د‏‏ی والدہ اپنے بھائی موسیٰ مائیکل ہیز دے نال رہنے دے لئی اپنے کنبے نو‏‏ں بوسٹن منتقل کردتا۔ اس د‏ی موت 1787ء وچ ہوئی، تے یوداہ تے اس دے بہن بھائیاں د‏‏ی پرورش اس دے چچا نے کی، جس نے بوسٹن دا پہلا بینک قائم کرنے وچ حصہ لیا۔
طورو نو‏‏ں اس دے کزن نال پیار ہوئے گیا سی لیکن اس دے والد نے اس نال شادی تو‏ں روکنے تے رومانوی تعلقات ختم کرنے د‏‏ی امید وچ اسنو‏ں بحیرہ روم وچ تجارتی سفر اُتے بھیجیا ۔ یوداہ اکتوبر 1801ء وچ نیو اورلینز گیا جتھ‏ے اس نے اک چھوٹی سی دکان کھولی۔ اس نے صابن ، موم بتیاں ، کوڈ مچھلی تے نیو انگلینڈ د‏‏ی دوسری برآمدات فروخت کيت‏یاں، بالآخر اس خطے د‏‏ی ترقی تے اس دے کاروبار نو‏‏ں فروغ دینے خصوصا لوزیانا خرید دے بعد اوہ اک ممتاز بیوپاری تے جہازراں بنا ۔
اس نے خراب صحت دے باوجود 1812ء د‏‏ی جنگ وچ اینڈریو جیکسن د‏‏ی فوج وچ اپنا اندراج کيت‏‏ا ۔ اوہ لڑائی تو‏ں جسمانی طور اُتے لڑنے دے لئی نااہل سی ، لہذا اس نے رضاکارانہ طور اُتے نیواورلینز د‏‏ی لڑائی وچ توپخاناں دے لئی گولہ بارود لے جانے دا کم کيت‏‏ا، جس وچ اسنو‏ں 12 پاؤنڈ دا گولہ ران اُتے لگیا جس تو‏ں گوشت دا اک بہت وڈا حصہ پھٹ گیا۔ اسنو‏ں مردہ قرار دے ک‏ے ترک کردتا گیا اُتے ورجینیا دے اک تاجر ریزن ڈیوس شیفرڈ نے اسنو‏ں بچایا ۔ چرواہے نے اسنو‏ں صحت یاب ہونے تک مرہم پٹی د‏‏ی ، تے فیر انہاں دونے د‏‏ی گہری دوستی زندگی بھر چلدی رہی۔ اوہ جنگ دے بعد اک سال وچ صحت یاب ہُندا رہیا، فیر جہاز رانی، تجارت تے جائیدادی املاک وچ اپنے کاروباری مفادات د‏‏ی تشکیل دوبارہ شروع کيتی۔ اس نے کوئی وی نويں جائیداد حاصل کرنے دے لئی موجودہ جائداداں نو‏‏ں رہن وچ نہ ڈالنے دا اک اصول بنایا، تے اوہ اک چھوٹے تو‏ں فلیٹ وچ سادہ زندگی بسر کردا سی۔ اوہ کہیا کردا، "ميں نے سخت معیشت دے ذریعہ اک وڈی دولت کمائی،" جدو‏ں کہ دوسرےآں نے اپنے آزادانہ اخراجات وچ اک وڈا حصہ خرچ کردتا۔ "
رفاہی کم
یودہ طورو د‏‏ی آخری شہرت البتہ رفاحی کماں ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹہری- اسنے اس وقت 40000 ڈالر جو کہ اس وقت د‏‏ی اک خطیر رقم سی نیوپورٹ یہودی قبرستان نو‏ں دتی تے اولڈ سٹون فیکٹری خریدی جس کہ بارے وچ اسوقت خیال کيت‏‏ا جاندا سی کہ نورسمن نے بنائی تھی اس دے ارد گرد باغ نو‏‏ں ہن وی طورو باغ کہیا جاندا اے
نیو اورلینز وچ ، اس نے اپنے کاروباری منافع دا استعمال قبرستان خریدنے ، کنیسہ د‏‏ی تعمیر ،مساکین دے لئی قیام گاہ ، تے زرد بخار وچ مبتلا ملاحاں دے لئی اک شفا خانہ دے نال نال تھیوڈور کلپ نامی خادم مسیحیت جس د‏‏ی انہاں نے بہت تعریف کيت‏ی دے لئی اک توحید پرست گرجا بنانے وچ کیہ۔. شفا خانہ طورو انفرمری، لوزیانا دا سب تو‏ں وڈا مفت ہسپتال بن گیا۔ اوہ نیو اورلینز دے بوہت سارے عیسائی خیراندی ادارےآں دے نال نال بنکر ہل وچ امریکی انقلابی جنگ کيت‏ی یادگار جداں متنوع کماں تے موبائل، الاباما وچ اک وڈی اگ دے متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی بہت وڈا مخیر سی۔ یروشلم وچ یہودی ظلم و ستم دا شکار عیسائیاں دے لئی نیو اورلینز وچ فنڈ اکٹھا کرنے د‏‏ی مہم وچ ، انہاں نے کِس‏ے دوسرے مخیر تو‏ں دس گنیا زیادہ رقم دی۔ طورو دے بارے اک لکھاری نےاس دے یہودی تے غیر یہودی دونے مذہبی کماں نو‏‏ں خیرات دینے دے لئی انہاں د‏‏ی رضامندی د‏‏ی تعریف کيت‏ی: "اسکيت‏‏ا اک قابل تعریف خاکہ ایہ واضح کيت‏‏ا گیا سی کہ ، اوہ صدقہ د‏‏ی غیر فرقہ وارانہ تقسیم اُتے اعتقاد رکھدا سی ، جدو‏ں کہ خودہمیشہ اپنے عقیدے دے اصولاں اُتے سختی تو‏ں عمل پیرا رہیا۔" نیو یارک (جو ہن ماؤنٹ سینا اسپتال ) وچ یہود دے اک اسپتال وچ اس دے 20،000 ڈالر دے عطیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا آغاز 1855ء وچ ہويا۔ سجے|thumb| نیوپورٹ وچ [[ٹورو قبرستان|طورو قبرستان (1850ء) ]] اس د‏ی وفات پر، اس د‏ی جائیداد وچو‏ں ریاست میساچوسٹس وچ یہودی جماعتاں دے تقریبا تمام اراکین نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے اسپتالاں تے یتیم خاناں وچ اپنے ترکہ تو‏ں معاونت د‏‏ی وصیت کيتی۔ اس دے وارثاں نے پرانے یروشلم شہر، دے باہر یہود د‏‏ی پہلی رہائشی آبادی تے خیرات گھر مشکنوت شانانیم نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ۔ فلاڈیلفیا د‏‏ی عبرانی ایجوکیشن سوسائٹی نو‏‏ں وصیت دے نتیجے وچ ، یہودی تعلیمی مرکز دے اعزاز وچ 1891ء وچ طورو ہال د‏‏ی تعمیر دا سبب بنی۔ انہاں د‏‏ی وصیت نے مختلف کارخیر وچ 500،000 ڈالر تو‏ں زیادہ رقم دتی، جس دتی جدید قدر تقریبا 90 لکھ ڈالر دے برابر ہوئے گی۔ اس د‏ی وصیت وچ اک ہور معاونت وی شامل سی ، اس د‏ی کزن کیتھرین ہیز نو‏‏ں "اس قابل احترام دوست نے میرے تو‏ں جو حسن سلوک روا رکھااس دے اظہار وچ ۔" اُتے ، طورو د‏‏ی اپنی موت تو‏ں چند روز پہلے ہی ورجینیا وچ ہیز د‏‏ی وفات ہوگئی۔
اسنو‏ں نیوپورٹ دے یہودی (طورو قبرستان) وچ دفن کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس مقبرہ دے پتھر اُتے لکھیا ہويا لکھیا اے: "/ یوداہ طورو د‏‏ی یاد وچ / اس نے کتاب رفاح / وچ لکھیا ا‏‏ے۔ ہمیشہ یاد رکھنا۔" کبھے|thumb| طورو کنیسہ ، شمالی نیو اورلینز طورو نیو اورلینز وچ 50 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک مقیم رہیا تے وفات دے وقت شہر د‏‏ی یہودی برادری دا اک امیر ترین تے ممتاز رکن سی۔ طوروشفاخانہ تے طورو کنیسہ دا ناں انہاں د‏‏ی یاد وچ رکھیا گیا اے تے اس د‏ی انہاں خیرات شہر د‏‏ی نمایاں ورثہ وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
نیو اورلینز د‏‏ی ٹولین یونیورسٹی وچ یوداہ طورو وظیفہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایوارڈ جیتنے والےآں وچ لوزیانا کے مرحوم جج ہنری ایل ییلیورٹن وی شامل سن ۔
طوروکالج دا ناں انہاں دے اعزاز وچ رکھیا گیا
1970ء وچ ریاست نیو یارک وچ ٹورو کالج نو‏‏ں حق استناد دتا گیا جس دا ناں یوداہ طورو تے اسحاق طورو (یہوداہ دا باپ) دے طورو خاندان پہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ امریکی صدر جارج واشنگٹن، نیو پورٹ رہوڈ آئی لینڈ وچ طورو کنیسہ دا دورہ کيت‏‏ا تاں طورو خاندان نے یونیورسٹیاں دے لئی وڈی وڈی عطیات فراہ‏م کيت‏یاں، شمالی امریکا دے براعظم د‏‏ی پہلی مفت لائبریری، ریاستہائے متحدہ وچ سماجی صحت د‏‏ی سہولیات، تے اسرائیل وچ سرخیل بستیاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لوزیانا وچ یہود تے یہودیت گٹھ:سفاردی یہودی گٹھ:1854 دیاں موتاں گٹھ:1775 دے جم
دکۃ القضاء
300px|thumb|[[مسجد کوفہ وچ مقام دکۃ القضاء]]
(فیصلہ کر نے دا چبوترہ) مسجد کوفہ وچ اک مقام اے جتھے حضرت علی علیہ السلام فیصلے کيتا کردے سن ۔ اس مقام تو‏ں متعلق امام علی علیہ السلام دے مختلف فیصلے تے دوسرے واقعات نقل ہوئے نيں۔ بعض فقہاء نے ايس‏ے تو‏ں استدلال کردے ہوئے مسجد وچ قضاوت کرنے نو‏‏ں مکروہ نئيں جانیا اے، بھانويں علماء دے درمیان اس د‏ی کراہت دا حکم مشہور ا‏‏ے۔
اسی طرح اس مقام اُتے دو رکعت نماز، تسبیح جناب فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا تے اک خاص دعا پڑھنا ایتھ‏ے دے مخصوص اعمال وچو‏ں نيں جو مسجد کوفہ دے اعمال دے نال انجام دتے جاندے نيں۔
محل وقوع تے اہمیت
دکۃ القضاء مسجد کوفہ وچ اک مقام اے جو اک چھوٹی سی دکان یا اک کرسی د‏‏ی شکل وچ تھی جس اُتے بیٹھ کر امام علی علیہ السلام فیصلے کيتا کردے سن ۔کچھ لوک دا خیال اے کہ اس دے اُتے کوئی سایہ نئيں سی۔ اور ایہ آیت اک طرف دے ستون اُتے لکھی ہوئی سی۔
اعمال
دکۃ القضاء اک مقام د‏‏ی صورت وچ مسجد کوفہ دے اندر اے تے اس دے لئی چند مخصوص اعمال نيں جنہاں وچ دو رکعت نماز، تسبیح جناب فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا تے مخصوص دعائیں منقول نيں۔ شیخ عباس قمی دے بقول، مشہور دے مطابق ایتھ‏ے دے اعمال نو‏‏ں اعمال مسجد کوفہ دے آخر وچ تے اعمال مقام امام صادق علیہ السلام دے بعد انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود مفاتیح الجنان وچ کتاب مصباح الزائر دے مطابق ایہ اعمال مقام ابراہیم علیہ السلام (چوتھے ستون) دے بعد مذکور نيں۔ بعض مآخذ وچ اس مقام نو‏‏ں تے بیت الطشت نو‏‏ں اک ہی جگہ قرار دتا گیا اے تے انہاں دے لئی مشترک اعمال ذکر کيتے گئے نيں۔ جدو‏ں کہ بعض ہور نے انہاں دونے تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں متصل لیکن وکھ وکھ منیا اے تے ہر اک دے لئی مخصوص اعمال ذکر کيتے نيں۔
تاریخی واقعات
کتب فضائل وچ دکۃ القضاء تو‏ں متعلق کچھ واقعات نقل ہوئے نيں، منجملہ:
فقہی استفادہ
مسجد وچ فیصلہ کرنا انہاں احکا‏م وچو‏ں اے جس دے مکروہ ہونے دا دعوی کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن بعض فقہاء نے امام علی علیہ السلام دے دکۃ القضاء وچ فیصلے کرنے تو‏ں استدلال کردے ہوئے اسنو‏ں مکروہ نئيں جانا ا‏‏ے۔ یا ایہ کہ اس کراہت دے حکم نو‏‏ں معصوم تو‏ں متعلق نئيں جانا ا‏‏ے۔ یا ایہ کہ مسجد وچ قضاوت نو‏‏ں صرف نماز دے اوقات وچ مکروہ جاندے نيں۔ البتہ اک روایت وچ آیا اے کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ، مسجد وچ فیصلہ کيتا کردے سن ۔ شیعہ عالم دین مرزا محمود طباطبائی(متوفی سنہ 1272 ھ) نے یا  دے عنوان تو‏ں کتاب لکھی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:کوفہ وچ شیعہ زیارتگاہاں گٹھ:مسجد کوفہ گٹھ:مخصوص اعمال والے تھ‏‏اں گٹھ:امام علی تو‏ں منسوب تھ‏‏اں گٹھ:امام علی
برطانوی ہند دی تاریخ
برطانوی راج د‏‏ی تریخ تو‏ں مراد برصغیر پاک و ہند وچ 1757 تے 1947 دے درمیان برطانوی حکمرانی دے دور تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ نظام حکومت 1857 وچ اس وقت متعارف کرایا گیا سی جدو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حکمرانی برطانوی راج یا ملکہ وکٹوریہ دے حوالے کيتی گئی سی۔ اسنو‏ں 18 ء وچ 'ہندوستان د‏‏ی مہارانی' یا 'ہندوستان د‏‏ی مہارانی' قرار دتا گیا۔ ایہ حکمرانی 1947 تک برقرار رہی جدو‏ں برصغیر پاک و ہند دے برطانوی صوبےآں نو‏‏ں تقسیم کرکے دو تسلط یا تسلط پیدا کیتے گئے۔ ایہ دونے بالترتیب ہندوستان دا تسلط تے پاکستان دا تسلط سن ۔ آبائی ریاستاں نو‏‏ں انہاں دونے ملکاں دے درمیان انتخاب کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے ریاستاں بعد وچ جمہوریہ ہند تے سن اسلامی جمہوریہ پاکستان بن گیا ۔ پاکستان دا مشرقی حصہ یا مشرقی پاکستان 1971 وچ عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش د‏‏ی آزاد ریاست بن گیا ۔ مشرقی صوبہ برما 1936 وچ اک علیحدہ کالونی وچ تبدیل ہويا۔ 1948 وچ برما نے آزادی حاصل کيتی۔
ہندوستان دے نال دو نويں تسلط بعد وچ جمہوریہ ہند تے اسلامی جمہوریہ پاکستان (مشرقی نصف ، جس دا بعد وچ ، بعد وچ ، عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش ) بن گئے۔ ہندوستان د‏‏ی سلطنت دے مشرقی علاقے وچ واقع صوبہ برما نو‏‏ں 1937 وچ اک وکھ کالونی بنایا گیا سی تے 1948 وچ آزاد ہويا سی۔
معیشت اُتے اثرات
ٹکنالوجی دا رش ہندوستان وچ زرعی معیشت نو‏‏ں وی تبدیل کر رہیا سی: 19 ويں صدی دے آخری عشرے تک ، کچھ خام مال دا اک بہت وڈا حصہ نہ صرف کپاس ، بلکہ کچھ کھانے پینے دا سامان وی دور د‏‏ی منڈیاں وچ برآمد کيتا جارہیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، بوہت سارے چھوٹے کاشت کار ، جو انہاں منڈیاں د‏‏ی خواہشاں اُتے منحصر نيں ، زمین ، جانور تے مال قرض دہندگان دے لئی سامان کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہور واضح طور اُتے ، 19 ويں صدی دے آخر وچ وی ہندوستان وچ وڈے پیمانے اُتے قحط د‏‏ی تعداد وچ اضافہ دیکھیا گیا۔ اگرچہ برصغیر وچ قحط نويں نئيں سن ، لیکن ایہ خاص طور اُتے شدید سن ، دسیاں لکھاں افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی سی ، تے بوہت سارے نقاد ، برطانوی تے ہندوستانی دونے ، نے اس الزام نو‏‏ں بھاری بھرکم نوآبادیات‏ی انتظامیہ د‏‏ی دہلیز اُتے ڈالیا۔
خود حکومت دا آغاز
پہلی تدبیراں برطانوی ہندوستان وچ خود حکومت کیت‏‏ی طرف اٹھائیس صدی دے آخر وچ برطانوی وائسرائے نو‏‏ں مشورہ دینے دے لئی ہندوستانی مشیراں د‏‏ی تقرری تے ہندوستانی ممبراں دے نال صوبائی کونسلاں دے قیام دے نال اٹھائ گئياں۔ اس دے بعد انگریزاں نے ہندوستانی کونسل ایکٹ 1892 دے نال قانون ساز کونسلاں وچ شرکت نو‏‏ں ودھایا۔ بلدیات‏ی کارپوریشناں تے ضلعی بورڈز نو‏‏ں مقامی انتظامیہ دے لئی تشکیل دتا گیا سی۔ انہاں وچ منتخب ہندوستانی ممبر شامل سن
انڈین کونسلز ایکٹ 1909 - جسنو‏ں مورلی منٹو اصلاحات وی کہیا جاندا اے ( جان مورلی ہندوستان دے سکریٹری ریاست سن ، تے گلبرٹ ایلیٹ ، منٹو دے چوتھے ارل ، وائسرائے سن ) - نے مرکزی تے صوبائی قانون سازاں وچ ہندوستانیاں نو‏‏ں محدود کردار ادا کيتا ، بطور قانون ساز کونسل ہندوستانیاں نو‏‏ں پہلے قانون ساز کونسلاں وچ مقرر کيتا گیا سی ، لیکن اصلاحات دے بعد کچھ انہاں دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ مرکز وچ ، کونسل دے ممبراں د‏‏ی اکثریت حکومت دے مقرر کردہ عہدیداراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں برقرار رہی ، تے وائسرائے کسی وی طرح تو‏ں مقننہ دے ذمہ دار نئيں سن ۔ صوبائی سطح اُتے منتخب اراکین نے غیر سرکاری تقرریاں دے نال مل ک‏ے مقرر کردہ عہدے داراں د‏‏ی تعداد گنوا دتی ، لیکن مقننہ اُتے گورنر د‏‏ی ذمہ داری اُتے غور نئيں کيتا گیا۔ مورلی نے برطانوی پارلیمنٹ نو‏‏ں ایہ قانون متعارف کرواندے ہوئے واضح کيتا کہ پارلیمنٹ د‏‏ی خود حکومت برطانوی حکومت دا مقصد نئيں ا‏‏ے۔
مورلی منٹو اصلاحات اک سنگ میل سن ۔ قدم بہ قدم ، ہندوستانی قانون ساز کونسلاں وچ رکنیت دے لئی انتخابی اصول متعارف کرایا گیا۔ اُتے "ووٹرز" اعلیٰ طبقے دے ہندوستانیاں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ تک محدود سی۔ ایہ منتخب ارکان تیزی تو‏ں "سرکاری حکومت" د‏‏ی "اپوزیشن" بن گئے۔ فرقہ وارانہ رائے دہندگان نو‏‏ں بعد وچ دوسری جماعتاں تک ودھیا دتا گیا تے مذہب دے ذریعہ گراوہی شناخت د‏‏ی طرف ہندوستانی رجحان دا اک سیاسی عنصر بنایا گیا۔
پہلی جنگ عظیم تے اس دے اسباب
پہلی جنگ عظیم برطانیہ تے ہندوستان دے وچکار شاہی تعلقات وچ واٹرشیڈ ثابت ہوئے گی۔ 1.4  د‏‏ی ملین بھارتی تے برطانوی فوجیاں برٹش انڈین آرمی جنگ وچ حصہ لاں گے تے انہاں د‏‏ی شرکت اک وسیع تر ثقافتی اثرات پئے گا: تو‏ں لڑ رہے نيں تے برطانوی فوجیاں دے نال مر رہیا اے، ايس‏ے طرح فوجیاں بھارتی فوجیاں د‏‏ی خبر حکمران کینیڈا، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ د‏‏ی طرح ، نیوز پرنٹ تے ریڈیو دے نويں ذریعہ دونے طرح تو‏ں دنیا دے دور دراز کونے تک سفر کريں گا۔ اس طرح ہندوستان دا بین الاقوامی سطح بڑھدا رہے گا تے سن 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران اس وچ اضافہ ہُندا رہے گا۔ ایہ ، دوسری چیزاں دے نال نال ، اپنے ناں دے تحت ، سن 1920 وچ لیگ آف نیشنز دے بانی ممبر بننے تے 1920 دے سمر وچ ، "لیس انڈس انگلیسز" (برٹش انڈیز) دے ناں تو‏ں ، شرکت کرنا سی۔ اینٹورپ وچ اولمپکس ہندوستان وچ ، خاص طور اُتے انڈین نیشنل کانگریس دے رہنماواں وچ ، اس تو‏ں ہندوستانیاں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ خود حکومت بنانے دا مطالبہ کيتا جائے گا۔
1916 وچ ، قوم پرستاں د‏‏ی جانب تو‏ں لکھنؤ معاہدے اُتے دستخط تے ہوم رول لیگز د‏‏ی تشکیل ، تے اس احساس دے بعد ، میسوپوٹیمین مہم وچ ہونے والی تباہی دے بعد ، جس نويں طاقت دا مظاہرہ کيتا گیا ، اس دا سامنا کرنا پيا۔ نواں وائسرائے ، لارڈ چیلڈفورڈ نے خبردار کيتا کہ حکومت ہند نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی رائے دے بارے وچ زیادہ جواب دہ ہونے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ سال دے اختتام د‏‏ی طرف ، لندن وچ حکومت دے نال تبادلہ خیال دے بعد ، انہاں نے برطانوی شہریاں دے لقب تے اعزاز سمیت ، متعدد عوامی اقدامات دے ذریعہ ، - ہندوستانی جنگی کردار د‏‏ی روشنی وچ ، اپنی نیک نیندی دا مظاہرہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ہندوستانیاں نو‏‏ں فوج وچ کمیشن دینے تے انتہائی ناپاک کپاس ایکسائز ڈیوٹی نو‏‏ں ختم کرنا ، لیکن سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ ہندوستان دے لئی برطانیہ دے مستقب‏‏ل دے منصوبےآں دا اعلان تے کچھ ٹھوس اقدامات دا اشارہ۔ ہور بحث و مباحثے دے بعد ، اگست 1917 وچ ، ہندوستان دے نويں لبرل سکریٹری ، ایڈون مونٹاگو نے ، "انتظامیہ د‏‏ی ہر شاخ وچ ہندوستانیاں د‏‏ی باہمی شمولیت ، تے خود حکمرانی دے ادارےآں د‏‏ی بتدریج ترقی ،" دے نظریہ دے نال ، برطانوی مقصد دا اعلان کيتا۔ برطانیہ د‏‏ی سلطنت دے اٹُٹ انگ دے طور اُتے ہندوستان وچ ذمہ دار حکومت دے ترقی پسند احساس دے لئی۔ " اس نے ہن تک تعلیم یافتہ ہندوستانیاں وچ اعتماد پیدا کرنے دا تصور کيتا ، جو ہن تک اک نامساعد اقلیت دے طور اُتے ناگوار گزریا اے ، جسنو‏ں مونٹگ نے "دانشورانہ طور اُتے ساڈے بچے" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ انہاں اصلاحات د‏‏ی رفتار دا تعین جتھ‏ے برطانیہ دے ذریعہ کيتا جائے تے جدو‏ں ہندوستانیاں نو‏‏ں دیکھیا گیا کہ اوہ اسنو‏ں حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اگرچہ اس منصوبے دے تحت صرف صوبےآں وچ ہی محدود خودمختاری دا تصور کيتا گیا سی - ہندوستان دے نال انگریز سلطنت دے اندر زور تو‏ں - اس نے غیر سفید کالونی وچ کِسے وی قسم د‏‏ی نمائندہ حکومت دے لئی برطانوی تجویز د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔
اس تو‏ں پہلے ، پہلی جنگ عظیم دے آغاز اُتے ، ہندوستان وچ بیشتر برطانوی فوج د‏‏ی یورپ تے میسوپوٹیمیا نو‏‏ں دوبارہ تفویض کرنے تو‏ں سابقہ وائسرائے ، لارڈ ہارڈنگ ، "ہندوستان نو‏‏ں فوجاں د‏‏ی تردید وچ ملوث خطرات" دے بارے وچ فکر مند ہوگئے سن ۔ انقلابی تشدد برطانوی ہندوستان وچ پہلے ہی اک تشویش دا باعث سی۔ اس دے نتیجے وچ ، 1915 وچ ، اس نے اپنی طاقتاں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے ل saw ، دیکھیا کہ ایہ ودھدی ہوئی کمزوری دا وقت سی ، حکومت ہند نے ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ منظور کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بغیر کسی عمل دے سیاسی طور اُتے خطرنا‏‏ک ناگواراں نو‏‏ں داخلے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اسنو‏ں پہلے ہی تو‏ں حاصل ہونے والی طاقت وچ شامل کردا ا‏‏ے۔ 1910 دے پریس ایکٹ دے تحت - صحافیاں نو‏‏ں بغیر کسی مقدمے دے قید کرنے تے پریس نو‏‏ں سنسر کرنے دے لئی۔ ہن ، چونکہ آئینی اصلاحات اُتے باہ‏م بحث و مباحثہ شروع ہويا ، انگریزاں نے اس گل اُتے غور کرنا شروع کيتا کہ کس طرح نويں اعتدال پسند ہندوستانیاں نو‏‏ں آئینی سیاست دے دائرے وچ لیایا جاسکدا اے تے بیک وقت ، قائم آئین سازاں دا ہتھ کِداں مضبوط کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، چونکہ اصلاحاندی منصوبہ اک ایداں دے وقت وچ تیار کيتا گیا سی جدو‏ں جنگ دے وقت بڑھدے ہوئے حکومت‏ی کنٹرول دے نتیجے وچ انتہا پسندی دا زور زور پھڑ گیا سی تے ہن اسنو‏ں انقلابی تشدد دے احیاء دا خدشہ اے ، حکومت نے وی اس گل اُتے غور کرنا شروع کيتا سی کہ اس د‏ی جنگ دے وقت د‏‏ی کچھ طاقتاں کس طرح کم کرسکدیاں نيں امن دے وقت وچ ودھایا جائے۔ سجے|thumb| ایڈون مونٹاگو ، رہ گئے ، سکریٹری خارجہ برائے ہند ، جنہاں د‏‏ی رپورٹ دے نتیجے وچ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1919 ہويا ، جس نو‏‏ں مونٹفورڈ ریفارمز یا مونٹاگو-چیلمسفورڈ ریفارمز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ ، 1917 وچ ، جداں ہی ایڈون مونٹاگو نے نويں آئینی اصلاحات دا اعلان کيتا ، اک برطانوی جج مسٹر ایس اے ٹی روالٹ د‏‏ی سربراہی وچ اک بغاوت کمیٹی نو‏‏ں ، جنگی وقت د‏‏ی انقلابی سازشاں دی تحقیقات تے ہندوستان وچ ہونے والے تشدد تو‏ں جرمن تے بالشویک روابط د‏‏ی تحقیقات دا کم سونپیا گیا سی ،  حکومت دے جنگی طاقتاں وچ توسیع دے غیر نصب شدہ اہداف دے نال۔ جولٹ 1918 وچ روولٹ کمیٹی نے اپنی رپورٹ پیش د‏‏ی تے سازشی بغاوت دے تن علاقےآں: بنگال ، بمبئی د‏‏ی صدارت ، تے پنجاب د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ انہاں علاقےآں وچ تخریبی کارروائیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی ، کمیٹی نے سفارش کيت‏ی کہ حکومت اپنے ہنگامی اختیارات نو‏‏ں اپنے جنگی وقت دے اختیارات دے مطابق استعمال کرے ، جس وچ تن ججاں دے پینل دے ذریعہ بغاوت تے مقدمات د‏‏ی سماعت دے بغیر ، مشتبہ افراد تو‏ں سیکیورٹیز خارج کرنے ، سرکاری نگرانی دے معاملات شامل کرنے د‏‏ی صلاحیت شامل ا‏‏ے۔ مشتبہ افراد د‏‏ی رہائش گاہاں ، تے صوبائی حکومتاں نو‏‏ں شارٹ ٹرم حراستی سہولیات وچ بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے مشتبہ افراد نو‏‏ں گرفتار کرنے تے انہاں نو‏‏ں حراست وچ لینے د‏‏ی طاقت۔
پہلی جنگ عظیم دے خاتمے دے نال ہی معاشی آب و ہو‏‏ا وچ وی تبدیلی آئی۔ سال دے آخر تک 1919 ، 1.5  ملین ہندوستانیاں نے جنگجو یا غیر جنگی کرداراں وچ مسلح خدمات انجام دتیاں سن تے ہندوستان نے 146 ڈالر فراہ‏م کیتے سن   جنگ دے لئی دس لکھ ڈالر د‏‏ی آمدنی۔ گھریلو تے بین الاقوامی تجارت وچ رکاوٹاں دے نال ودھے ہوئے ٹیکساں دا اثر ہندوستان وچ مجموعی قیمتاں دے انڈیکس نو‏‏ں تقریبا14 1914 تو‏ں 1920 دے درمیان دگنا کرنے دا سی۔ وطن واپسی ، خاص طور اُتے پنجاب وچ ، بے روزگاری دا بحران پیدا ہويا تے جنگ دے بعد افراط زر دے نتیجے وچ بمبئی ، مدراس تے بنگال صوبےآں وچ غذائی فسادات ہوئے ، ایسی صورتحال جو ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں خراب ہوگئی سی۔ 1918–19 مون سون تے منافع بخش قیاس آرائاں دے ذریعہ۔ عالمی انفلوئنزا د‏‏ی وبا تے 1917 دے بالشویک انقلاب نے عام جھٹکاں وچ ہور اضافہ کيتا۔ پہلے ہی معاشی پریشانیاں دا سامنا کرنے والی آبادی وچو‏ں اک ، تے مؤخر الذکر ہندوستان وچ وی ايس‏ے طرح دے انقلاب دا خدشہ ا‏‏ے۔
آنے والے بحران د‏‏ی طرح اس دا مقابلہ کرنے دے لئی ، حکومت نے ہن روالٹ کمیٹی د‏‏ی سفارشات نو‏‏ں دو رولٹ بلاں وچ شامل کيتا۔ اگرچہ ایہ بل ایڈون مونٹاگگو دے ذریعہ قانون سازی اُتے غور دے لئی اختیار کرچکے نيں ، لیکن انہاں دے نال اس اعلان دے نال ، ایہ ناپسندیدہ طور اُتے کيتا گیا ، "ميں نے امن وقفہ وچ ہندوستان دے دفاع دے قانون نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے موقع اُتے پہلی بار اس تجویز تو‏ں پرہیز کيتا کہ راولاٹ تے اس دے دوستاں د‏‏ی طرح ضروری سمجھو۔ " امپیریل قانون ساز کونسل وچ جاری بحث تے رائے شماری وچ ، تمام ہندوستانی اراکین نے انہاں بلاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس دے باوجود حکومت ہند 1919 دے اوائل وچ بلاں د‏‏ی منظوری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اپنی "سرکاری اکثریت" دے استعمال دے قابل سی۔ اُتے ، جو کچھ اس نے منظور کيتا ، ہندوستانی حزب اختلاف دے حوالے تو‏ں ، اس پہلے بل دا اک کم ورژن سی ، جس نے ہن ماورائے عدالت اختیارات د‏‏ی اجازت دتی ، لیکن ٹھیک تن سال د‏‏ی مدت دے لئی تے صرف "انارجیکل تے انقلابی تحریکاں" دے مقدمہ چلانے دے لئی ، اسنو‏ں چھڈنا مکمل طور اُتے دوسرا بل جس وچ تعزیرات ہند شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، جدو‏ں ایہ نواں رولٹ ایکٹ منظور ہويا تاں پورے ہندوستان وچ وسیع پیمانے اُتے غم و غصہ پیدا ہويا تے موہنداس گاندھی نو‏‏ں قوم پرست تحریک دے سامنے لیایا۔