cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۲۰۲۳ چین دے غبارے دا حادثہ
اڈان دا رستہ
سنیکت راج دے مطابق، غبارہ ۲۸ جنوری نوں الیؤٹیئن جزیرہ دے اپر اپنے ہوائی کھیتر وچ داخل ہویا سی، اتے ۳۰ جنوری نوں یوکون اتے اتری مغربی پردیساں دے اپر کینیڈیئن ہوائی کھیتر وچ داخل ہویا سی۔ پھر غبارہ ۳۱ جنوری نوں اتری اڈاہو وچ اتے ۱ فروری نوں مونٹانا وچ امریکہ وچ گیا، جتھے اسنوں بلنگس اتے دیکھیا گیا۔ مونٹانا ملمسٹروم ایئر فورس بیس سمیت ملٹیپل ایٹمی مزائیل ستھاپناواں دا ٹکانا اے، امریکہ ایئر فورس دے تن ٹکانیاں وچوں اکّ جتھوں انٹرکونٹینینٹل بیلسٹک مزائیلاں چلائیاں جاندیاں ہن، ایہہ شکّ پیدا کردا اے کہ غبارے نوں ایٹمی ستھاپناواں دی نگرانی کرن لئی لانچ کیتا گیا سی۔ اکّ موسم سائنسدان کھوجکرتا نے چین توں مونٹانا تک پرچلت مغربی دیساں دے ڈیٹا دے مطابق، HYSPLIT وایومنڈل ماڈل دی ورتوں کردے ہوئے اس رستہ دے نال اکّ سنبھاوت ٹریجیکٹری دی گننا کیتی۔ غبارے نوں ۳ فروری نوں کنساس سٹی دے نیڑے اتر مغربی مسوری دے اپر دیکھیا گیا سی۔
thumb|اکّ بوئنگ RC-135U لڑاکو جہاز، اؤپھٹ ایئر فورس بیس توں، کیلوے نیوکلیئر جنریٹنگ سٹیشن دے چکر وچ گھمن توں پہلاں غبارے دا پچھا کردا اے۔
ڈاؤننگ اتے ملبے دی رکوری
امریکی فوج دے مطابق، غبارے نوں AIM-9X سائیڈونڈر ولوں ۵۸٬۰۰۰ پھٹّ (18,000 m) دی اچائی توں سپھلتاپوروک ہیٹھاں سٹیا گیا سی، مقامی سماں دوپہر ۲:۳۹ وجے، سرپھسائیڈ بیچ، دکھنی کیرولینا دے ساحل توں سنیکت راج دی ہوائی فوج دے اکّ F-22 ریپٹر توں گولیباری کیتی گئی۔ اکّ F-22 جہاز ولوں ڈاؤننگ پہلی وار درج کیتی گئی سی، اتے اتہاس وچ سبھ توں اچی-اچائی والی ہوا-توں-ہوائی "مار" ہون دا اندازہ لگایا گیا سی، اتے نال ہی دوجے عالمی لڑائی توں بعد امریکی کھیتر وچ اکّ ہوائی جہاز دی پہلی ڈاؤننگ سی۔ سنیکت راج دے صدر گولی مارن دا حکم دین دی اڈیک کر رہے سن۔ اکّ وار آرڈر دتے جان اُتے امریکہ ایئر فورس دے چوٹی دے جہازاں وچوں اکّ نوں بیلون ول اڈدا دیکھیا گیا سی، اکّ منٹ بعد AIM-9X سائیڈونڈر مزائیل نوں ریپٹر توں داغ دتا گیا سی اتے اسدا ٹریل جیٹّ دی سپیڈ نالوں دگنا دیکھیا جا سکدا سی۔ لانچ کرن توں کجھ سکنٹاں بعد F-22 اپنی اصل حالت توں موڑ گیا کیونکہ غبارہ مدھ ہوا وچ پھٹ گیا۔
غبارے دا ملبہ ۲٫۲۵ طبقہ کلومیٹر (۰٫۸۷ طبقہ میل) دے کھیتر وچ کھنڈیا گیا سی جتھے سمندر لگبھگ ۴۷ پھٹّ (۱۴ می) ڈونگھا سی، اتے ہور معائنہ لئی اکٹھے کرن دے یتن شروع کیتے گئے سن۔ نوراڈ اتے امریکہ ناردرن کمانڈ دے کمانڈر جنرل گلین وینہرک نے کیہا کہ سنیکت راج دی پانی فوج رکوری مہم چلا رہی سی جدوں کہ سنیکت راج کوسٹ گارڈ اس کھیتر نوں سرکھیت کر رہا سی جتھے ملبہ ڈگیا سی۔ گائیڈڈ-مزائیل تباہی کاری USS آسکر اؤسٹن، گائیڈ-مزائیل کروزر USS پھلیپین ساگر، اتے ڈوک لینڈنگ جہاز USS کارٹر حال نوں امریکہ کوسٹ گارڈ کٹراں اتے ہیلیکاپٹراں دے نال، یو۔ایس۔
باہری لنک
گٹھ:چین
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ
آنحضرت د‏‏ی ولادت باسعادت
آنحضرت د‏‏ی ولادت دے وقت حیرت انگیزواقعات دا ظہور
آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں متعلق بوہت سارے ایداں دے اموررونماہوئے جوحیرت انگیزہاں۔ مثلاآپ د‏‏ی والدہ ماجدہ نوں بارحمل محسوس نئيں ہوااوروہ تولید دے وقت کثافتون تو‏ں پاک سن، آپ مختون تے ناف بریدہ سن آپ دے ظہورفرماندے ہی آپ دے جسم تو‏ں اک ایسانورساطع ہواجس تو‏ں ساری دنیاروشن ہوگئی، آپ نے پیداہُندے ہی دونے ہتھو‏ں نوں زمین پرٹیک کرسجدہ خالق اداکیا۔ پھرآسمان د‏‏ی طرف سربلندکر دے تکبیر کہی تے لاالہ الااللہ انا رسول اللہ بولی پرجاری کيتا۔
بروایت ابن واضح المتوفی ۲۹۲ ھء شیطان نوں رجم کيتاگیا تے اس کاآسمان پرجانابندہوگیا، ستارے مسلسل ٹوٹنے لگے تمام دنیا وچ ایسازلزلہ آیاکہ تمام دنیا دے کینسے تے ہور غیراللہ د‏‏ی عبادت کرنے دے تھ‏‏اںو‏اں منہدم ہوگئے ، جادواورکہانت دے ماہراپنی عقلاں کھوبیٹھے تے ان دے موکل محبوس ہوگئے ایداں دے ستارے آسمان پرنکل آئے جنہاں نو‏ں کسی کدی کسی نے دیکھانہ سی۔ ساوہ د‏‏ی اوہ جھیل جس د‏‏ی پرستش کيتی جاندی سی جوکاشان وچ اے اوہ خشک ہوگئی ۔ وادی سماوہ جوشام وچ اے تے ہزارسال تو‏ں خشک پئی سی اس وچ پانی جاری ہوگیا، دجلہ وچ اس قدرطغیانی ہوئی کہ اس کاپانی تمام علاقےآں وچ پھیل گیا محل کسری وچ پانی بھر گیااورایسازلزلہ آیاکہ ایوان کسری دے ۱۴ کنگرے زمین پرگرپئے تے طاق کسری شگافتہ ہوگیا، تے فارس د‏‏ی اوہ اگ جواک ہزارسال تو‏ں مسلسل روشن سی، فورابجھ گئی۔
اسی رات نوں فارس دے عظیم عالم نے جسنو‏ں (موبذان موبذ)کہندے سن، خواب وچ دیکھاکہ تندوسرکش تے وحشی اونٹھ، عربی گھوڑےآں نوں کھچ رہے نيں تے انہاں نو‏ں بلادفارس وچ متفرق کررہے نيں، اس نے اس خواب کابادشاہ تو‏ں ذکرکیا۔ بادشاہ نوشیرواں کسری نے اک قاصد دے ذریعہ تو‏ں اپنے حیرہ دے نوں رنرنعمان بن منذرکوکہلابھیجاکہ ساڈے عالم نے اک عجیب وغریب خواب دیکھاہے توکسی ایداں دے عقلمنداور ہوشیار شخص نوں میرے پاس بھیج دے جواس د‏ی اطمینان بخش تعبیردے ک‏ے مینو‏ں مطمئن کرسک‏‏ے۔ نعمان بن منذرنے عبدالمسیح بن عمرالغسافی نوں جوبہت لائق تھابادشاہ دے پاس بھیج دیانوشیروان نے عبدالمسیح تو‏ں تمام واقعات بیان کيتے تے اس تو‏ں تعبیر د‏‏ی خواہش د‏‏ی اس نے وڈے غوروخوض دے بعد عرض کی”ائے بادشاہ شام وچ میراما وچ ”سطیح کاہی“ رہتاہے اوہ اس فن کابہت بڑاعالم اے اوہ صحیح جواب دے سکتاہے تے اس خواب د‏‏ی تعبیربتاسکتاہے نوشیرواں نے عبدالمسیح نوں حکم دیاکہ فوراشام چلاجائے چنانچہ روانہ ہوک‏ے دمشق پہنچااوربروابت ابن واضح ”باب جابیہ“ وچ اس تو‏ں اس وقت ملاجب کہ اوہ عالم احتضار وچ  سی، عبدالمسیح نے کان وچ چیخ کراپنامدعا بیان کيتا۔ اس نے کہاکہ اک عظیم ہستی دنیا وچ  آچک‏ی اے جدو‏ں نوشیرواں نوں نسل دے ۱۴ مردوزن حکمران کنگراں دے عدد دے مطابق حکومت کرچکياں گے تویہ ملک اس خاندان تو‏ں نکل جائے گا ثم” فاضت نفسہ“ ایہ کہہ ک‏ے اوہ مرگیا۔ ۔
آپ د‏‏ی ولادت تریخ
آپ د‏‏ی جم تریخ وچ اختلاف اے بعض مسلما‏ن ۲ ربیع الاول بعض ٦ ربیع الاول اہل تسنن ۱٧ ربیع الاول ۱ عام الفیل مطابق ۵٧۰ نوں صحیح سمجھدے نيں-
علامہ مجلسی علیہ الرحمة حیات القلوب ج ۲ ص ۴۴ وچ تحریرفرماندے نيں کہ علماء امامیہ کااس پراجماع واتفاق اے کہ آپ ۱٧ ربیع الاول ۱ عام الفیل یوم جمعہ بوقت شب یابوقت صبح صادق”شعب ابی طالب“ وچ پیداہوئے نيں، اس وقت انوشیرواں کسری د‏‏ی حکومت کابیالیسواں سال سی۔
آپ د‏‏ی پرورش وپرداخت تے آپ دابچپنا
مورخ ذاکرحسین لکھدے نيں کہ بروایندے آپ دے پیداہونے تو‏ں پہلے تے بروایندے آپ دوماہ دے وی نہ ہونے پائے سن کہ آپ دے والد ”عبداللہ“ کاانتقال بمقام مدینہ ہوگیاکیونجے اوتھے تجارت دے لئی گئے سن انھاں نے سوئے پنج اونٹھ تے چند بھیڑاں تے اک حبشی کنيز برکت (ام ایمن) دے تے کچھ ورثہ وچ نہ چھڈیا۔ حضرت آمنہ نوں حضرت عبداللہ د‏‏ی وفات کااتناصدمہ ہواکہ دُدھ خشک ہوگیا۔ چونکہ مکہ د‏‏ی آب وہوابچےآں دے چنداں موافق نہ سی اس واسطے نواح د‏‏ی بدوعورتاں وچو‏ں دُدھ پلانے دے واسطے تلاش کيتی گئی انا دے دستیاب ہونے تک ابولہب د‏‏ی کنیزک، ثوبیہ نے آنحضرت نوں تین چارمہینے تک دُدھ پلایا اقوام بدوکی عادت سی کہ سال وچ دومرتبہ بہاراورموسم خزاں وچ دُدھ پلانے تے بچے پالنے د‏‏ی نوکری د‏‏ی تلاش وچ آیاکردیاں سن آخرحلیمہ سعدیہ دے نصیبہ نے زورکیا تے وہ آپ نوں اپنے گھرلے گئياں تے آپ حلیمہ دے پاس پرورش پانے لگے۔ ۔
مینو‏ں اس تحریر دے اس جزء تو‏ں کہ رسول خدا نوں ثوبیہ تے حلیمہ نے دُدھ پلایا، اتفاق نئيں ا‏‏ے۔
مورخین کابیان اے کہ آپ وچ نموکی قوت اپنے سن نوں اعتبارسے بہت زیادہ سی جدو‏ں تن ماہ دے ہوئے توکھڑے ہونے لگے تے جب ست ماہ دے ہوئے توچلنے لگے، اٹھويں مہینے اچھی طرح بولنے لگے ،نويں مہینے اس فصاحت تو‏ں کلام کرنے لگے کہ سننے والےآں د‏‏ی حیرت ہُندی سی۔
آپ د‏‏ی سایہ رحمت مادری تو‏ں محرومی
آپ د‏‏ی عمرجب چھ سال د‏‏ی ہوئی توسایہ مادرس تو‏ں محروم ہوگئے آپ د‏‏ی والدہ جناب آمنہ بنت وہب حضرت عبداللہ د‏‏ی قبرکی زیارت دے لئی مدینہ گئی سن اوتھ‏ے انھاں نے اک ماہ قیام کيتا، جدو‏ں واپس آنے لگياں توبمقام ابواء (جوکہ مدینہ تو‏ں ۲۲ میل دورمکہ د‏‏ی جانب واقع اے ) انتقال فرماگئياں تے اوتھے دفن ہوئیاں آپ د‏‏ی خادمہ ام ایمن ، آپ نوں لے کرمکہ آئیاں ۔
(روضة الاحباب ۱ ص ٦٧) ۔
جب آپ د‏‏ی عمر ۸ سال د‏‏ی ہوئی توآپ دے دادا”عبدالمطلب“ دا ۱۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہوگیا۔ عبدالمطلب کيت‏‏ی وفات دے بعد آپ دے وڈے چچاجناب ابوطالب تے آپ د‏‏ی چچی جناب فاطمہ بنت اسدنے فرائض تربیت اپنے اوپرعائدکيتے ۔اوراس شان تو‏ں تربیت د‏‏ی کہ دنیانے آپ دتی ہمدردی تے خلوص کالوہامان لیا عبدالمطلب دے بعدابوطالب وی خانہ کعبہ دے محافظ تے متولی تے سردارقریش سن حضرت علی فرماندے نيں کہ کوئی  غریب اس شان کاسردارنئيں ہواجس شان وشوکت د‏‏ی سرداری میرے پدرمحترم نوں خدانے دتی سی ۔
بعض مؤرخین نے لکھاہے کہ جدو‏ں حضرت عبدالمطلب کاوقت وفات نیڑے پہنچیا توانہاں نے آنحضرت نوں اپنے سینے تو‏ں لگایااورسخت گرایہ کیہ تے اپنے فرزندابوطالب د‏‏ی طرف متوجہ ہوکرفرمایاکہ” اے ابوطالب ایہ تیرے حقیقی بھائی کابیٹاہے اس دریگانہ د‏‏ی حفاظت کرنا، اسنو‏ں اپنا نورنظراورلخت جگرسمجھنا، اس دے تفقد وخبر گیری وچ نوں تاہی نہ کرنا تے دست وزبان تے جان ومال تو‏ں اس د‏ی اعانت کردے رہنا“ روضة الاحباب)
حضرت ابوطالب دے تجارتی سفرشام وچ آنحضرت د‏‏ی ہمراہی تے بحیرئہ راہب داواقعہ
حضرت ابوطالب جوتجارتی سفر وچ اکثرجایاکردے سن جدو‏ں اک دن روانہ ہونے لگے، توآنحضرت نوں جنہاں د‏‏ی عمراس وقت بروایت طبری وابن اثیر ۹ سال تے بروایت ابوالفداء وابن خلدون ۱۳ سال د‏‏ی سی، اپنے بال بچےآں وچ چھوڑدتا۔ تے چاہاکہ روانہ ہوجاواں ایہ دیکھ کرآنحضرت نے اصرارکیاکہ مینو‏ں اپنے ہمراہ لیندے چلئے آپ نے ایہ خیال کردے ہوئے کہ میربھتیجہ یتیم اے انہاں نو‏ں اپنے ہمراہ لے لیا تے چلدے چلدے جدو‏ں شہربصرہ دے قریہ کفرپہنچے جوکہ شام د‏‏ی سرحدپر ٦ میل دے فاصلہ پرواقع اے جواس وقت بہت وڈی منڈی سی تے اوتھ‏ے نسطوری عیسائی رہندے سن اوتھ‏ے انہاں دے اک نسطوری راہباں دے معبد دے پاس قیام کيتا راہباں نے آنحضرت تے ابوطالب د‏‏ی وڈی خاطرداری د‏‏ی پھرانہاں وچو‏ں اک نے جس کانام جرجیس تے کنیت ”ابوعداس“اورلقب بحیراراہب“ تھاآپ دے چہرہ مبارک تو‏ں آثارعظمت وجلالت تے اعلیٰ درجے دے کمالات عقلی تے محامداخلاق نمایاں دیکھ ک‏ے تے ان صفات تو‏ں موصوف پاکرجواس نے توریت تے انجیل تے دیگرکتب سماوی وچ پڑھی سن، پہچان لیاکہ ایہی پیغمبرآخرالزمان نيں، حالے اس نے اظہارخیال نہ کيتاتھاکہ ناگاہ لکئہ ابرکوسایہ فگنی کردے ہوئے دیکھیا، پھرشانہ کھلواکر مہرنبوت پرنگاہ کی، اس دے بعدفورا مہرنبوت کابوسہ لیااورنبوت د‏‏ی تصدیق کر دے ابوطالب تو‏ں کہاکہ اس فرزندارجمند کادین تمام عرب وعجم وچ پھیلے گا تے یہ دنیا دے بوہت سارے حصے کامالک بن جائے گا ایہ اپنے ملک نوں آزادکرائے گااوراپنے اہل وطن نوں نجات دلائے گا ائے ابوطالب اس د‏ی وڈی حفاظت کرنااوراس نوں اعداء دے شرسے بچانے د‏‏ی پوری نوں شش کرنا، دیکھوکدرے ایسانہ ہوکہ ایہ یہودیاں دے ہتھ لگ جائے پھراس نے کہاکہ میری رائے ایہ اے کہ تسيں شام نہ جاؤ تے اپنامال ایتھے فروخت کر دے مکہ واپس چلے جاؤ چنانچہ ابوطالب نے اپنامال باہرنکالاوہ حضرت د‏‏ی برکت تو‏ں آنافانا بہت زیادہ نفع پرفروخت ہوگیا تے حضرت ابوطالب واپس مکہ چلے گئے۔( ۔
جناب خدیجہ دے نال آپ د‏‏ی شادی خانہ آبادی
جب آپ د‏‏ی عمرپچس سال د‏‏ی ہوئی تے آپ دے حسن سیرت،آپ د‏‏ی راستبازی، صدق تے دیانت د‏‏ی عام شہرت ہوگئی تے آپ نوں صادق وامین کاخطاب دتا جاچکاتوجناب خدیجہ بنت خویلد نے جوانتہائی پاکیزہ نفس، خوش اخلاق تے خاندان قریش وچ سب تو‏ں زیادہ دولت مندسن ایداں دے حال وچ ابنی شادی دا پیغام پہنچایاجب کہ انہاں د‏‏ی عمرچالیس سالکيتی سی پیغام عقدمنظورہوااورحضرت ابوطالب نے نکاح پڑھیا(تلخیص سیرت النبی علامہ شبلی ص ۹۹ طبع لاہور ۱۹٦۵ ءء۔ مورخ ابن واضح المتوفی ۲۹۲ ء کابیان اے کہ حضرت ابوطالب نے جوخطبہ نکاح پڑھاتھا اس د‏ی ابتداء اس طرح سی۔ الحمدللہ الذی جعلنامن زرع ابراہیم وذریتہ اسماعیل الخ تمام تعرفاں اس خدائے واحددے لئی نيں جس نے سانو‏ں نسل ابراہیم تے ذریت اسماعیل تو‏ں قراردیاہے
مؤرخین کابیان اے کہ حضرت خدیجہ کامہربارہ اونس سونا تے ۲۵ اونٹھ مقررہويا جسنو‏ں حضرت ابوطالب نے ايس‏ے وقت اداکردتا۔(مسلما‏ن عالم ص ۳۸ طبع لاہور) تواریخ وچ اے کہ جناب خدیجہ د‏‏ی طرف تو‏ں عقدپڑھنے والے انہاں دے چچاعمروابن اسداورحضرت رسول خداکی طرف تو‏ں جناب ابوطالب سن ۔( ۔
اک روایت وچ اے کہ شادی دے وقت جناب خدیجہ باکرہ سن ایہ واقعہ نکاح ۵۹۵ کاہے ۔ مناقب ابن شہرآشوب وچ اے کہ رسول خدا دے نال خدیجہ کایہ پہلاعقدتھا ۔سیرت ابن ہشام ج ۱ ص ۱۱۹ وچ اے کہ جدو‏ں تک خدیجہ زندہ رہیاں رسول کریم نے کوئی عقدنئيں کيتا۔
کوہ حرا وچ آنحضرت د‏‏ی عبادت گذاری
تواریخ وچ اے کہ آپ نے ۳۸ سال د‏‏ی عمر وچ ” نوں ہ حرا“ جسنو‏ں جبل ثوربھی کہندے نيں نوں اپنی عبادت گذاری د‏‏ی منزل قراردیااوراس دے اک غار وچ  بیٹھ کر جس د‏‏ی لمبائی چارہتھ تے چوڑائی ڈیڑھ ہتھ سی عبادت کردے سن تے خانہ کعبہ نوں دیکھ کرلذت محسوس کردے سن ایويں تودودو، چارچارشبانہ روزاوتھ‏ے رہاکردے سن لیکن ماہ رمضان سارے کاسارااوتھے گزراندے سن ۔
آپ د‏‏ی بعثت
کیونجے آپ نوں علم قرآن پہلے تو‏ں حاصل سی جبرئیل دے اس تحریک اقراء کامقصدیہ سی کہ نزول قرآن د‏‏ی ابتداء ہوجائے اس وقت آ پ د‏‏ی عمرچالیس سال اک یوم سی اس دے بعدجبرئیل نے وضواورنمازکی طرف اشارہ کيتااوراس د‏ی تعدادرکعات د‏‏ی طرف وی حضورکومتوجہ کيتاچنانچہ حضوروالانے وضوکیااورنمازپڑھی آپ نے سب تو‏ں پہلے جونمازپڑھی اوہ ظہرکی سی پھرحضرت اوتھ‏ے تو‏ں اپنے گھرتشریف لیائے تے خدیجة الکبری تے علی ابن ابی طالب تو‏ں واقعہ بیان فرمایا۔ انہاں دونے نے اظہارایمان کيتااورنمازعصران دونے نے بجماعت اداکی ایہ اسلام د‏‏ی پہلی نمازجماعت سی جس وچ رسول کریم امام تے خدیجہ تے علی ماموم سن ۔
آپ درجہ نبوت پربدوفطرت ہی تو‏ں فائزسن، ۲٧ رجب نوں مبعوث برسالت ہوئے حیات القلوب کتاب المنتقی، مواہب اللدنیہ) ايس‏ے تریخ نوں نزول قرآن د‏‏ی ابتداء ہوئی۔
دعوت ذوالعشیرہ دا واقعہ تے اعلان رسالت ووزارت
بعثت دے بعد آپ نے تن سال تک نہایت رازداری تے پوشیدگی دے نال فرائض د‏‏ی ادائیگی فرمائی اس دے بعد کھلے بندےآں تبلیغ کاحکم آگیا”فاصدع بماتومر“ جوحکم دیاگیاہے اس د‏ی تکمیل کرو وچ اس مقام پر” تریخ ابوالفداء دے اس ترجمہ د‏‏ی لفظ بہ لفظ عبارت نقل کرتاہاں جسنو‏ں مولاناکریم الدین حنفی انسپکٹر مدارس پنجاب نے ۱۸۴٦ ءء وچ کیتا سی۔
سب کھاپی کرسیرہوگئے حضرت علی نے ارشاد کيتاکہ جوکھانا انہاں سب آدمیاں نے کھایاہے اوہ اک آدمی د‏‏ی بھکھ دے موافق سی اس اثناء وچ حضرت چاہندے سن کہ کچھ ارشاد کرن کہ ابولہب جلدبول اٹھااوریہ کہاکہ محمدنے بڑاجادوکیہ ایہ سندے ہی تمام آدمی وکھ وکھ ہوگئے سن ، چلے گئے پیغمبرخداکچھ کہنے نہ پائے سن ایہ حال دیکھ ک‏ے جناب رسالتماب نے ارشاد کيتاکہ ایے علی دیکھاتونے اس شخص نے کِداں د‏ی سبقت د‏‏ی مجھ نوں بولنے ہی نہ دیااب پھرکل نوں تیارکر جیساکہ اج کیندا سی تے پھران نوں بلاکرجمع کر_
چنانچہ حضرت علی نے دوسرے روزپھرموافق ارشاد آنحضرت دے اوہ کھاناتیارکر دے سب لوکاں نوں جمع کيتا، جدو‏ں اوہ کھانے تو‏ں فراغت پاچ دے اس وقت رسول اللہ نے ارشادکیاکہ ”تم لوکاں د‏‏ی بہت اچھی قسمت تے نصیب اے کیونجے ایسی چیز وچ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں لایاہاں کہ اس تو‏ں تسيں نوں فضیلت حاصل ہُندی اے تے لے آیاہاں تواڈے پاس دنیاوآخرت وچ چنگا۔ خداتعالی نے مجھ نوں تواڈی ہدایت کاحکم فرمایاہے کوئی  شخص تسيں وچو‏ں اس امرکااقتداء کر دے میرابھائی تے وصی تے خلیفہ بنناچاہتاہے اس وقت سب موجودتھے تے حضرت پراک ہجوم سی تے حضرت علی نے عرض کيتاکہ یارسول اللہ وچ آپ دے دشمناں نوں نیزہ ماراں گااوراکھاں انہاں نوں پھوڑاں گا تے پیٹ چیراں گا تے لتاں کٹاں گااورآپ کاوزیرہواں گا حضرت نے اس وقت علی مرتضی د‏‏ی گردن پرہتھ مبارک رکھ دے ارشادکیاکہ ایہ میرابھائی اے تے میراوصی اے تے میراخلیفہ اے تواڈے درمیان اس د‏ی سنواوراطاعت قبول کرو۔ ایہ سن کرسب قوم دے لوک ازروئے تمسخرے ہنس کرکھڑے ہوگئے تے ابوطالب تو‏ں کہنے لگے کہ اپنے بیٹے د‏‏ی گل سن تے اطاعت کریہ تینو‏ں حکم ہواہے ۔
حضرت رسول کریم شعب ابی طالب وچ (محرم {{lang|ur|٧}} ء بعثت
مورخین دابیان اے کہ جدو‏ں کفارقریش نے دیکھاکہ اسلام روزافزاں ترقی کرتاچلاجارہاہے توسخت مضطرب ہوئے پہلے توچندقریش دشمن سن ہن سب دے سب مخالف ہوگئے تے بروایت ابن ہشام وابن اثیروطبری ابوجہل بن ہشام، شیبة، عتبہ بن ربیعة، نصربن حارث، عاص بن وائل تے عقبہ بن ابی معیط اک گروہ دے نال رسول خدا دے قتل پرکمربنھ کرحضرت ابوطالب دے پاس آئے تے صاف لفظاں وچ کہاکہ محمدنے اک نويں مذہب کااختراع کيتاہے تے وہ ساڈے خدااں نوں ہمیشہ برابھلاکہاکردے نيں لہذا انہاں نو‏ں ساڈے حوالے کردوہم انہاں نو‏ں قتل کرداں یاپھرآمادہ جنگ ہوجاؤ حضرت ابوطالب نے اس وقت انھاں ٹالدتا تے وہ لوک واپس چلے گئے ورروسول کریم اپناکا‏م برابرکردے رہے چنددناں دے بعددشمن پھرآئے تے انھاں نے آکرشکایت کیت‏‏ی تے حضرت دے قتل پراصرارکیا حضرت ابوطالب نے آنحضرت تو‏ں واقعہ بیان کيتاانہاں نے فرمایاکہ اے چچا وچ جوکہتاہاں ،کہتارہواں گا وچ کِسے د‏‏ی دھمکی تو‏ں مرعوب نئيں ہوسکدا تے نہ کسی لالچ وچ پھنس سکتاہاں اگرمیرے اک ہتھ پرآفتاب تے دوسے پرماہتاب رکھ دیاجائے جدو‏ں وی وچ تعمیل حکم خداوندی تو‏ں بازنہ آاں گا وچ جوکرتاہاں حکم خداسنو‏ں کرتاہون، اوہ میرامحافظ اے ایہ سن کرحضرت ابوطالب نے فرمایاکہ ” بیٹاتم جوکردے ہوکردے رہو، وچ جدو‏ں تک زندہ ہاں تواڈی طرف کوئی  نظراٹھاکرنئيں دیکھ سکدا تھوڑے عرصہ دے بعدبروایت ابن ہشام وابن ا ثیر، کفارنے ابوطالب تو‏ں کہیا کہ تسيں اپنے بھتیجے نوں ساڈے حوالے کردو اسيں اسنو‏ں قتل کرداں تے اس دے بدلے وچ اک نوجوان اسيں تو‏ں بنی مخزوم وچو‏ں لے لو حضرت ابوطالب نے فرمایاکہ تسيں بعیدازعقل گلاں کردے ہو، ایہ کدی نئيں ہوسکدا ایہ کیونجے ممکن اے کہ وچ تواڈے لڑ دے نوں لے کراس د‏ی پرورش کراں تے تم ساڈے بیٹے نوں لے کرقتل کردو۔ ایہ سن کر انہاں د‏‏ی آتش غضب تے برافروختہ ہوگئی تے وہ انہاں دے ستانے پربھرپورتل گئے حضرت ابوطالب نے اس دے ردعمل وچ بنی ہاشم تے بنی مطلب تو‏ں امدادچاہی تے دشمناں تو‏ں کہلابھیجاکہ کعبہ وحرم د‏‏ی قسم اگرمحمد دے پیر وچ تواڈی طرف تو‏ں کانٹحالے چبھاتو وچ  سب نوں ہلاک کرداں گا حضرت ابوطالب دے اس کہنے پردشمن دے دلاں وچ اگ لگ گئی تے وہ آنحضرت دے قتل پرپوری طاقت تو‏ں تیارہوگئے۔
حضرت ابوطالب نے جدو‏ں آنحضرت د‏‏ی جان نوں غیرمحفوظ دیکھاتوفورا انہاں لوکاں نوں لے جنہاں نے حمایت کاوعدہ کیندا سی جنہاں د‏‏ی تعدادبروایت حیات القلوب چالیس سی۔ محرم ٧ بعثت وچ ”شعب ابی طالب“ دے اندرچلے گئے تے اس دے اطراف نو‏‏ں محفوظ کردتا۔
کفارقریش نے ابوطالب اس عمل تو‏ں متاثرہوکراک عہدنامہ مرتب کيتاجس وچ بنی ہاشم تے بنی مطلب تو‏ں مکمل بائیکاٹ کافیصلہ سی طبری وچ اے کہ اس عہدنامہ نوں منصوربن عکرمہ بن ہاشم نے لکھاتھاجس دے بعدہی اس کاہتھ شل ہوگیاتھا۔
تواریخ وچ اے کہ دشمناں نے شعب کاچاراں طرف تو‏ں بھرپورمحاصرہ کرلیاتھا تے انھاں مکمل قید وچ مقیدکردیاتھا اس قیدنے اہل شعب پروڈی مصیبت ڈآلی جسمانی تے روحانی تکلیف دے علاوہ رزق د‏‏ی تنگی نے انہاں نو‏ں تباہی دے کنارے پرپہنچادیااورنوبت ایتھ‏ے تک پہنچی کہ اوہ دینداردرختاں دے پتے کھانے لگے نا‏تے ،کنبے والے اگرچوری چھپے کچھ کھانے پینے د‏‏ی چیزپہنچادیندے تے انہاں نو‏ں معلوم ہوجاتاتوسخت سزاواں دیندے ايس‏ے حالت وچ تن سال گزرگئے اک روایت وچ اے کہ جدو‏ں اہل شعب دے بچے بھکھ تو‏ں بے چین ہوکرچیختے تے چلاندے سن توپڑسیاں د‏‏ی نیندحرام ہوجاندی سی اس حالت وچ وی آپ پروحی نازل ہُندی رہی ، تے آپ کاررسالت انجام دیندے رہ‏‏ے۔
تین سال دے بعد ہشام بن عمربن حرث دے دل وچ ایہ خیال آیاکہ اسيں تے ساڈے بچے کھاندے پیندے تے عیش کردے نيں تے بنی ہاشم تے ان دے بچے فاقہ کشی کررہے نيں، ایہ ٹھیک نئيں اے پھراس نے تے چندآدمیاں نوں ہ‏م خیال بناکرقریش دے اجتماع وچ اس سوال نوں اٹھایا۔ ابوجہل تے ا سکی بیوی ”ام جمیل“ جسنو‏ں بزبان قرآن ”حمالة الحطب“کہاجاتاہے نے مخالفت کيتی لیکن عوام دے دل پسیج اٹھے ايس‏ے دوران وچ حضرت ابوطالب آگئے تے انہاں نے کہاکہ ”محمد“ نے بتایاہے کہ تسيں نے جوعہدنامہ لکھاہے اس دیمک چرگئی اے تے کاغذ دے اس حصہ دے سواجس پراللہ کانام اے سب ختم ہوگیاہے اے قریش بس ظلم د‏‏ی حدہوچک‏ی تسيں اپنے عہدنامہ نوں دیکھواگرمحمدکاکہناسچ ہوتوانصاف کرواوراگر جھوٹھ ہوتوجوچاہے کرو۔
حضرت ابوطالب دے اس کہنے پرعہدنامہ منگوایاگیااورحضرت رسول کریم دا ارشاداس دے بارے وچ من وعن صحیح ثابت ہواجس دے بعدقریش شرمندہ ہوگئے تے شعب کاحصارٹُٹ گیا۔
س دے بعدہشام بن عمربن حرث تے اس دے چارساتھی ،زبیربن ابی امیہ مخزومی تے مطعم بن عدی ابوالبختری بن ہشام، زمعہ بن الاسودبن المطلب بن اسدشعب ابی طالب وچ گئے تے ان تمام لوکاں نوں جواس وچ محصورتھے انہاں دے گھراں وچ پہنچادتا۔(تریخ طبری، تریخ کامل، روضة الاحباب)۔
آپ کامعجزہ شق القمر( ۹ بعثت )
ابن عباس، ابن مسعود،انس بن مالک، حذیفہ بن عمر، حبیربن مطعم کابیان اے کہ شق القمرکامعجزہ نوں ہ ابوقبیس پرظاہرہواسی، جدو‏ں کہ ابوجھل نے بوہت سارے یہودیاں نوں ہمراہ لاکرحضرت تو‏ں چاندکودوٹکڑے کرنے د‏‏ی خواہش ظاہرکی سی ایہ واقعہ چودھواں رات نوں ہواتھاجدو‏ں کہ آپ نوں موسم حج وچ شعب ابی طالب تو‏ں نکلنے د‏‏ی اجازت مل گئی سی اہل سیرلکھدے نيں کہ ایہ واقعہ ۹ ء بعثت کااے، اس معجزہ کاذکر”تریخ فرشتہ وچ وی اے حضرت امام جعفرصادق علیہ السلام فرماندے نيں کہ ”مجب اعتقادوقوعہ“ اس معجزہ دے واقع ہونے پرایمان واجب ا‏‏ے۔( سفینة البحارج ۱ ص ٧۰۹) اس معجزہ کاذکرعزیزلکھنوی مرحوم نے کيتاخوب کيتاہے
معجزہ شق القمرکاہے ”مدینہ“ تو‏ں عیاں
مہ نے شق ہوکرلیاہے دین نوں آغوش وچ
آنحضرت صلعم د‏‏ی معراج جسمانی ( ۱۲ ئبعثت)
۲٧/ رجب ۱۲ بعثت د‏‏ی رات نوں خداوندعالم نے جبرئیل نوں بھیج کربراق دے ذریعہ آنحضرت صلعم نوں ”قاب قوسین“ د‏‏ی منزل پربلايا تے اوتھ‏ے علی بن ابی طالب د‏‏ی خلافت وامامت دے متعلق ہدایات داں (تفسیرقمی) ايس‏ے مبارک سفراورعروج نوں ”معراج“ کہاجاتاہے ایہ سفرام ہانی دے گھرسے شروع ہواتھاپہلے آپ بیت المقدس تشریف لے گئے پھراوتھ‏ے تو‏ں آسمان پرروانہ ہوئے منازل آسمانی نوں طے کردے ہوئے اک ایسی منزل پرپہنچے جس دے اگے جبرئیل کاجاناممکن نہ ہويا جبرئیل نے عرض کيتی حضورلودنوت لیلة لاحترقت“ ہن اگراک انگل وی اگے بڑہاں گاتوجل جاواں گا ۔
اگریک سرموئے برترروم
بنورتجلی بسوزد پرم
پھرآپ براق پرسواراگے ودھے اک منزل پربراق رک گیااورآپ ”رفرف“ پربیٹھ کراگے روانہ ہوگئے ایہ اک نوری تخت تھاجونور دے دریا وچ جارہاتھا ایتھ‏ے تک کہ منزل مقصودپرآپ پہنچ گئے آپ جسم سمیت گئے تے فوراواپس آئے قرآن مجید وچ ”اسری بعبدہ“ آیاہے عبدکالفظ اطلاق جسم تے روح دونے پرہوتاہے اوہ لوک جومعرادج روحانی دے قائل نيں اوہ غلطی پرہیاں (شرح عقائدنسفی ص ٦۸ ) معراج کااقراراوراس کااعتقادضروریات دین وچو‏ں اے حضرت امام صادق علیہ السلام فرماندے نيں کہ جومعراج کامنکرہواس کاہ‏م تو‏ں کوئی  تعلق نئيں
اک روایت وچ اے کہ پہلے صرف دونمازاں واجب سن معراج دے بعدپنج وقت د‏‏ی نمازاں مقررہوئیاں۔
بیعت عقبہ اولی
اسی ۱۲ بعثت دے موسم حج وچ انہاں چھ آدمیاں وچو‏ں جوسال گذشتہ مسلما‏ن ہوکرمدینہ واپس گئے سن پنج آدمیاں دے نال ست آدمی مدینہ والےآں وچ سیاورآکرمشرف بااسلام ہوئے حضرت د‏‏ی حمایت کاعہدکیایہ بیعت وی ايس‏ے مکان عقبہ وچ ہوئی جومکہ تو‏ں تھوڑے فاصلہ پرشمال د‏‏ی جانب واقع اے، مورخ ابوالفداء لکھتاہے کہ اس عہدپربعیت ہوئی کہ خداکاکوئی شریک نہ کرو چوری نہ کرو،زنانہ کرو، اپنی اولادکوقتل نہ کرو، جدو‏ں اوہ بیعت کرچ دے توحضرت نے مصعب بن عمیربن ہاشم بن عبدمناف ابن عبدالعلاء نوں تعلیم قرآن تے طریقہ اسلام دسنے دے لئی مامورفرمایا الخ(تریخ ابوالفداء ج ۲ ص ۵۲) ۔
بیعت عقبہ ثانیہ ۱۳ بعثت
۱۳ بعثت دے ماہ ذی الحجہ وچ مصعب بن عمیر، ٧۳ مرداوردوعورتاں نوں مدینہ تو‏ں لے کرمکہ آئے تے انہاں نے مقام عقبہ پررسول کریم د‏‏ی خدمت وچ انہاں لوکاں نوں پیش کيتاوہ مسلما‏ن ہوچ دے سن انہاں نے وی حضرت د‏‏ی حمایت کاعہدکیااورآپ دے دست مبارک پربیعت کيتی، انہاں وچ اوس تے خزرج دونے دے افراد شامل سن ۔
ہجرت مدینہ
۱۴ بعثت مطابق ۲۲٦ وچ حکم رسول دے مطابق مسلما‏ن چوری چھپے مدینہ د‏‏ی طرف جانے لگے تے اوتھ‏ے پہنچ کرانہاں نے اچھی منزل حاصل کرلئی قریش نوں جب معلوم ہواکہ مدینہ وچ اسلام زورپکڑرہاہے تو”دارالندوہ“ وچ جمع ہوکریہ سوچنے لگے کہ ہن کيتاکرنا چاہیدا کسی نے کہاکہ محمدکوایتھے قتل کردیاجائے تاکہ انہاں کادین ہی ختم ہوجائے کسی نے کہاکہ جلاوطن کردیاجائے ابوجہل نے رائے دتی کہ وکھ وکھ قبیلے دے لوک جمع ہوکربیک ساعت انہاں پرحملہ کر دے انہاں نو‏ں قتل کرداں تاکہ قریش خون بہانہ لے سکن ايس‏ے رائے پربات ٹہرگئی، سب نے مل کرآنحضرت دے مکان کامحاصرہ کرلیاپروردگارکی ہدایت دے مطابق جوحضرت جبرئیل دے ذریعہ پہنچی آپ نے حضرت علی نوں اپنے بسترپرلٹادیااوراک مٹی دھول لے کرگھرسے باہرنکلے تے ان د‏‏ی اکھاں وچ جھونکتے ہوئے اس طرح نکل گئے جداں کفرسے ایمان نکل جائے علامہ شبلی لکھدے نيں کہ ایہ سخت خطرہ کاموقعہ سی جناب امیرکومعلوم ہوچکاتھا کہ قریش آپ دے قتل کاارادہ کرچ دے نيں تے اج رسول اللہ کابسترخواب گاہ قتل د‏‏ی زمین اے لیکن فاتح خیبر دے لیئے قتل گاہ فرش گل سی (سیرةالنبی ومحسن اعظم ص ۱٦۵) ۔
صبح ہُندے ہُندے دشمن دروازہ توڑکرداخل خانہ ہوئے توعلی نوں سوتاہواپایا پوچھامحمدکتھے نيں؟ جواب دیاجہاں نيں خداکی امان نيں طبری وچ اے کہ علی تلوارسونت کرکھڑے ہوگئے تے سب گھرسے نکل بھجے احیاء العلوم غزالی وچ اے کہ علی د‏‏ی حفاظت دے لئی خدانے جبرئیل تے میکائیل نوں بھیج دیاتھا ایہ دونے ساری رات علی د‏‏ی خواب گاہ کاپہرہ دیندے رہے حضرت علی کافرماناہے کہ مینو‏ں شب ہجرت ورگی نیند ساری عمرنہ آئی سی ۔ تفاسیر وچ اے کہ اس موقع دے لئی آیت ” ومن الناس من یشری نفسہ مرضات اللہ“ نازل ہوئی اے الغرض آنحضرت دے روانہ ہُندے ہی حضرت ابوبکرنے انہاں کاپیچھاکیہ تسيں نے رات دے اندھیرے وچ ایہ سمجھ کر کوئی  دشمن آرہاہے اپنے قدم تیزکردئیے پیر وچ ٹھوکرلگی خون جاری ہوگیاپھرآپ نے محسوس کيتا کہ ابن ابی قحافہ آرہے نيں آپ کھڑے ہوگئے پیر صحیح بخاری ج ۱ حصہ ۳ ص ٦۹ وچ اے کہ رسول خدانے ابوبکربن ابی قحافہ تو‏ں ایہ قیمت ناقہ خریدا۔ تے مدارج النبوت وچ اے کہ حضرت ابوبکرنے دوسودرہم د‏‏ی خریدی ہوئی اونٹنی آنحضرت دے ہتھ نوسودرہم د‏‏ی فروخت د‏‏ی اس دے بعدیہ دونے غارثورتک پہنچے ایہ غارمدینہ د‏‏ی طرف مکہ تو‏ں اک گھنٹہ د‏‏ی راہ پرڈھائی یاتین میل جنوب د‏‏ی طرف واقع اے اس پہاڑکی چوٹی تقریبااک میل بلندہے سمندراں اوتھ‏ے تو‏ں دکھادی دیتاہے(تلخیص سیرت النبی ص ۱٦۹ وزرقانی)۔
یہ حضرات غار وچ داخل ہوگئے خدانے ایساکیاکہ غار دے منہ پرببول کادرخت اگادیامکڑی نے جالاتناکبوترنے انڈادتا،اورغار وچ  داخلہ کاشبہ نہ رہیا، جدو‏ں دشمن اس غارپرپہنچے تووہ ایہی سب کچھ دیکھ کرواپس ہوگئے (عجائب القصص صفحہ ۲۵٧ وچ اے کہ ايس‏ے موقع پرحضرت نے کبوترکوخانہ کعبہ پرآکربسنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس تو‏ں پہلے ہور پرندےآں د‏‏ی طرح کبوتربھی اوپرسے گذرنئيں سکتاتھا۔
مختصریہ کہ یکم ربیع الاول ۱۴ ء بعثت یوم پنجشنبہ بوقت شب قریش نے آنحضرت دے گھرکامحاصرہ کيتاتھاصبح تو‏ں کچھ پہلے ۲/ ربیع الاول یوم جمعہ نوں غارثور وچ پہنچے یوم یکشنبہ ۴/ ربیع الاول تک غار وچ  رہے حضرت علی آپ لوکاں دے لئی رات وچ کھاناپہنچاندے رہے تے یہ چاراں لوک معمولی راستہ چھوڑکربحیرئہ قلزم دے کنارے مدینہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے کفارمکہ نے انعام مقررکردیاتھاکہ جوشخص آپ نوں زندہ پکڑکرلائے گایاآپ کاسرکاٹ کرلائے گاتوسواونٹھ انعام وچ دئیے جاواں گے اس پرسراقہ بن مالک آپ د‏‏ی کھوج لکاتاہواغارتک پہنچااسنو‏ں دیکھ کرحضرت ابوبکررونے لگے ۔ توحضرت نے فرمایاروندے کیو‏ں ہو” خدا ساڈے نال اے “ سراقہ نیڑے پہنچاہی تھاکہ اس کاگھوڑابابزانوزمین وچ دھنس گیااس وقت حضرت روانگی دے لئی برآمدہوچ دے سن اس نے معافی منگی حضرت نے معافی دیدی گھوڑازمین تو‏ں نکل آیاوہ جان بچاکربھجیا تے کافراں تو‏ں کہہ دیاکہ ميں نے بہت تلاش کيتامگرمحمدکاسراغ نئيں ملدا ہن داوہی صورتاں ہین ۔”یازمین وچ سماگئے یاآسمان پراڑگئے۔“
تحویل قبلہ
ماہ شعبان ۲ ہجری وچ بیت المقدس د‏‏ی طرف تو‏ں قبلہ کارخ کعبہ د‏‏ی طرف موڑدیاگیا قبلہ چونکہ عالم نماز وچ بدلاگیااس لئی آنحضرت کانال حضرت علی دے علاوہ تے کسی نے نئيں دتا کیونجے اوہ آنحضرت دے ہرفعل وقول نوں حکم خداسمجھدے سن ايس‏ے لئی آپ مقام فخر وچ  فرمایاکردے سن انامصلی القبلتین وچ ہی اوہ ہوہ جس نے اک نمازبیک وقت دوقبلاں د‏‏ی طرف پڑھی۔
تبلیغی خطوط
حضرت نوں حالے صلح حدبیہ دے ذریعہ تو‏ں سکو‏ن نصیب ہواہی سی کہ آپ نے ٧ ہجری وچ اک مہربنوائی جس پر”محمد رسول اللہ“ کندہ کرایا اس دے بعد شاہان عالم نوں خطوط لکھے انہاں دناں عرب دے اردگردچاروڈی سلطنتاں قائم سن : ۱ ۔ حکومت ایران جس دااثروسط ایشیا تو‏ں عراق تک پھیلیا ہویا سی۔
۲ ۔ حکومت روم جس وچ ایشیائے نوں چک ،فلسطین،شام تے یورپ دے بعض حصے شامل سن ۔ ۳ ۔ مصر۔ ۴ ۔ حکومت حبش جومصری حکومت دے جنوب تو‏ں لے ک‏ے بحیرئہ قلزم دے مغربی علاقےآں پرتھا۔ حضرت نے بادشاہ حبش نجاشی ، شاہ روم قیصرہرقل، گورنرمصرجریح ابن میناقبطی عرف مقوقش ، بادشاہ ایران خسروپرویزاورگورنریمن باذان، والی دمشق حارث وغیرہ دے ناں خطوط روانہ فرمائے۔
آپ دے خطوط کامختلف بادشاہاں پرمختلف اثرہويا، نجاشی نے اسلام قبول کرلیا، شاہ ایران نے آپ کاخط پڑھ کرغیظ وغضب دے تحت خط دے ٹکڑے اڑا دے قاصد نوں کڈ دتا ، تے گورنریمن نے لکھاکہ مدینہ دے دیوانہ (آنحضرت) نوں گرفتارکر دے میرے پاس بھیجدے اس نے دوسپاہی مدینہ بھیجے تاکہ حضورکوگرفتار کرن حضرت نے فرمایا، جاؤتم کيتاگرفتارکروگے توانو‏‏ں خبربھی تمہارابادشاہ انتقال کرگیا، سپاہی جویمن پہنچے توسناکہ شاہ ایران داعی اجل نوں لبیک کہہ چکاہے آپ د‏‏ی اس خبردہی تو‏ں بوہت سارے کافرمسلما‏ن ہوگئے۔ قیصرروم نے آپ دے خط د‏‏ی تعظیم د‏‏ی گورنرمصرنے آپ دے قاصدکی وڈی مدارات د‏‏ی تے بوہت سارے تحفاں سمیت اسنو‏ں واپس کردتا۔ انہاں تحفاں وچ ماریہ قبطیہ(زوجہ آنحضرت)اوران د‏‏ی ہمشیرہ شیريں (زوجہ حسان بن ثابت) اک دلدل نامی جانوربرائے حضرت علی، یعفورنامی درازگوش مابورنامی خواجہ سراشامل سن ۔
حضرت علی د‏‏ی خلافت دااعلان
یہ اک مسلمہ حقیقت اے کہ خلاق عالم نے انتخاب خلافت نوں اپنے لئی مخصوص رکھاہے تے اس وچ لوکاں کادسترس نئيں ہونے دتا۔ فرماتاہے : ربک یخلق مایشاء ویختارماکان لہم الخیرة سبحان اللہ تعالی عمایشرکون ۔
تمہارارب ہی پیداکرتاہے تے جس نوں چاہتاہے (نبوت وخلافت) دے لئی منتخب کرتاہے یادرہے کہ انسان نوں نہ انتخاب کاکوئی حق اے تے نہ اوہ اس وچ خدا دے شریک ہوسکدے نيں (پ ۲۰ رکوع ۱۰) ایہی وجہ اے کہ اس نے اپنے تمام خلفاء آدم تو‏ں خاتم تک خود مقررکيتے نيں تے ان کااعلان اپنے نبیاں دے ذریعہ تو‏ں کرایاا‏‏ے۔(روضة الصفا، تریخ کامل، تریخ ابن الوری، عرائس ثعلبی وغیرہ) تے اس وچ تمام انبیاء دے کردارکی موافقت کااتنالحاظ رکھاہے کہ تریخ اعلان تک وچ فرق نئيں آنے دتا۔ علامہ مجلسی وعلامہ بہائی لکھدے نيں کہ تمام انبیاء نے خلافت کااعلان ۱۸/ ذی الحجہ نوں کیاہے(جامع عباسی واختیارات مجلسی) مورخین کااتفاق اے دے آنحضرت صلعم نے حجة الوداع دے موقع اُتے ۱۸/ ذی الحجہ نوں بمقام غدیرخم حکم خداسنو‏ں حضرت علی دے جانشین ہونے کااعلان فرمایاا‏‏ے۔
حجة الوداع
حضرت رسول کریم صلعم ۲۵/ ذی قعدہ ۱۰ ء ہجری نوں حج آخر دے ارادہ تو‏ں روانہ ہوک‏ے ۴/ ذی الحجہ نوں مکہ معظمہ پہنچے آپ دے ہمراہ آپ د‏‏ی تمام بیبیاں تے حضرت سیدہ سلام اللہ علیہاسن روانگی دے وقت ہزاراں صحابہ د‏‏ی تعداداک لکھ چوبیس ہزارہوگئی حضرت علی یمن تو‏ں مکہ پہنچے حضورصلعم نے فرمایاکہ تسيں قربانی تے مناسک حج وچ میرے شریک ہوئے۔ اس حج دے موقع پرلوکاں نے اپنی اکھاں تو‏ں آنحضرت صلعم نوں مناسک حج اداکردے ہوئے دیکھااورمعرکة الاراء خطبے سنے جنہاں وچ بعض گلاں ایہ سن ۔
غرضکہ حج تو‏ں فراغت دے بعدآپ مدینہ دے ارادہ تو‏ں ۱۴/ ذی الحجہ نوں روانہ ہوئے اک لکھ چوبیس ہزاراصحاب آپ دے ہمراہ سن جحفہ دے نیڑے مقام غدیر پرپہنچدے ہی آیہ بلغ کانزول ہويا آپ نے پالان اشترکامنبربنایااوربلاکوحکم دیاکہ ”حی علی خیرالعمل“ کہہ کرآوازاں داں مجمع سمٹ کرنقطہ اعتدال پرآگیا آپ نے اک فصیح وبلیغ خطبہ فرمایاجس وچ حمدوثنا دے بعداپنی افضلیت کاافرارلیااورفرمایاکہ وچ تسيں وچ دوگرانقدرچیزاں چھڈے جاتاہاں اک قرآن تے دوسرے میرے اہلبیت ۔
اس دے بعد علی نوں اپنے نزدیک بلاکردونے ہتھو‏ں تو‏ں اٹھایااوراتنابلندکیاکہ سفیدی زیربغل ظاہرہوگئی پھرفرمایا”من کنت مولاه فهذاعلیٰ مولاه جس کا وچ مولاہ ہاں اس دے ایہ علی مولاہاں خدایاعلیٰ جدھرمڑاں حق نوں اسی طرف موڑدینا پھرعلی دے سرپرسیاہ عمامہ باندھالوکاں نے مبارکبادیاں دینی شروع کيتياں سب آپ د‏‏ی جانشینی تو‏ں مسرورہوئے حضرت عمرنے وی نمایاں لفظاں وچ مبارکباددی جبرئیل نے وی بزبان قرآن اکمال دین تے اتمام نعمت کامژدہ سنایا۔
سیرہ حلبیہ وچ اے کہ ایہ جانشینی ۱۸/ ذی الحجہ نوں واقع ہوئی اے نورالابصارصفحہ ٧۸ وچ اے کہ اک شخص حارث بن نعمان فہری نے حضرت دے عمل غدیرخم پراعتراض کيتاتواسی وقت آسمان تو‏ں اس پراک پتھرگراوروہ مرگیا۔
واضح ہوکہ اس واقعہ غدیرکوامام المحدثین حافظ ابن عبدہ نے اک سوصحابہ تو‏ں اس حدیث غدیرکی روایت کيتی اے امام جزری وشافعی نے ايس‏ے صحابیاں تو‏ں امام احمدبن حنبل نے تیس صحابیاں تو‏ں تے طبری نے پچھترصحابیاں تو‏ں روایت کيتی اے علاوہ اس دے تمام اکابراسلام مثلاذہبی صنعائی تے علی القاری وغیرہ اسنو‏ں مشہوراورمتواترمندے نيں ( منہج الوصول صدیق حسن ص ۱۳ تفسیرثعلبی فتح البیان صدیق حسن جلد ۱ ص ۴۸) ۔
واقعہ مباہلہ
نجران یمن وچ اک مقام اے اوتھ‏ے عیسائی رہندے سن تے ہاں اک بڑاکلیساتھا آنحضرت صلعم نے انہاں نو‏ں وی دعوت اسلام بھیجی ، انھاں نے تحقیق حالات دے لئی اک وفدزیرقیادت عبدالمسیح عاقب مدینہ بھیجیا اوہ وفدمسجدنبوی دے صحن وچ آکرٹہریا حضرت تو‏ں مباحثہ ہوامگروہ قائل نہ ہوئے حکم خدانازل ہويا ” فقل تعالوا ندع انباء نا “ الخ ائے پیغمبران تو‏ں کہدوکہ دونے اپنے بیٹےآں اپنی عورتاں تے اپنے نفساں نوں لاکرمباہلہ کرن ۔ چنانچہ فیصلہ ہوگیا تے ۲۴/ ذی الحجہ ۱۰ نوں پنجتن پاک جھوٹھیاں پرلعنت کرنے دے لئی نکلے نصاری دے سردارنے جونہی انہاں د‏‏ی شکلاں دیکھو کانپنے لگیا تے مباہلہ تو‏ں بازآیا۔ خراج دینامنظور کيتا جزیہ دے کررعایابنناقبول کرلیا(معراج العرفان ص ۱۳۵ ، تفسیربیضاوی ص ٧۴) ۔
سرورکائنات دے آخری لمحات زندگی
حجة الوداع تو‏ں واپسی دے بعد آپ د‏‏ی اوہ علالت جوبروایت مشکواة خیبر وچ دتے ہوئے زہر دے کروٹ لینے تو‏ں ابھراکردی سی مستمرہوگئی آپ علیل رہنے لگے بیماری د‏‏ی خبر دے عام ہُندے ہی جھوٹھے مدعی نبوت پیداہونے لگے جنہاں وچ مسیلمہ کذاب ،اسودعنسی، طلیحہ، سجاح زیادہ نمایاں سن لیکن خدانے انہاں نو‏ں ذلیل کيتا ايس‏ے دوران وچ آپ نوں اطلاع ملی کہ حکومت روم مسلماناں نوں تباہ کرنے کامنصوبہ تیارکررہی اے آپ نے اس خطرہ دے پیش نظرکہ کدرے اوہ حملہ نہ کرداں اسامہ بن زیدکی سرکردگی وچ اک لشکربھیجنے کافیصلہ کيتا تے حکم دیاکہ علی دے علاوہ اعیان مہاجروانصاروچو‏ں کوئی  وی مدینہ وچ نہ رہے تے اس روانگی پراِنّا زور دیاکہ ایہ تک فرمایا”لعن اللہ من تخلف عنہا“ جواس جنگ وچ نہ جائے گااس پرخداکی لعنت ہوئے گی اس دے بعدآنحضرت نے اسامہ نوں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں تیار کر دے روانہ کيتا انہاں نے تن میل دے فاصلہ پرمقام جرف وچ کیمپ لگایااوراعیان صحابہ کاانتظارکرنے لگے لیکن اوہ لوک نہ آئے ۔ مدارج النبوت جلد ۲ ص ۴۸۸ وتریخ کامل جلد ۲ ص ۱۲۰ وطبری جلد ۳ ص ۱۸۸ وچ اے کہ نہ جانے والےآں وچ حضرت ابوبکروحضرت عمربھی سن ۔ مدارج النبوت جلد ۲ ص ۴۹۴ وچ اے کہ آخرصفر وچ  جدو‏ں کہ آپ نوں شدیددردسرتھا آپ رات دے وقت اہل بقیع دے لئی دعاکی خاطر تشریف لے گئے حضرت عائشہ نے سمجھاکہ میری باری وچ کِسے تے بیوی دے اوتھ‏ے چلے گئے نيں ۔ اس پروہ تلاش دے لئی نکلاں توآپ نوں بقیع وچ محودعاپایا۔
اسی سلسہ وچ آپ نے فرمایاکیااچھاہُندا ائے عائشہ کہ تسيں میرے تو‏ں پہلے مرجاندیاں تے میں تواڈی اچھی طرح تجہیزوتکفین کردا انہاں نے جواب دیاکہ آپ چاہندے نيں میں مرجاواں توآپ دوسری شادی کرلو۔ ايس‏ے کتاب دے ص ۴۹۵ وچ اے کہ آنحضرت د‏‏ی تیمارداری آپ دے اہل بیت کردے سن ۔
اک روایت وچ اے کہ اہل بیت نوں تیمارداری وچ پِچھے رکھنے د‏‏ی نوں شش کيتی جاندی سی۔
واقعہ قرطاس
حجة الوداع تو‏ں واپسی پربمقام غدیرخم اپنی جانشینی کااعلان کرچ دے سن ہن آخری وقت وچ آپ نے ایہ ضروری سمجھدے ہوئے کہ اسنو‏ں دستاویزی شکل دیداں اصحاب تو‏ں کہاکہ مینو‏ں قلم ودوات تے کاغذ دیدو تاکہ وچ تواڈے لئی اک ایسا نوشتہ لکھ داں جوتوانو‏‏ں گمراہی تو‏ں ہمیشہ ہمیشہ بچانے دے لئی کافی ہوئے ایہ سن کر اصحاب وچ باہمی چہ می گوئیاں ہونے لگياں لوکاں دے رحجانات قلم ودوات دے دینے د‏‏ی طرف دیکھ ک‏ے حضرت عمرنے کہا”ان الرجل لیهجرحسبناکتاب الله“ ایہ مرد ہذیان بک رہاہے ساڈے لئی کتاب خداکافی اے صحیح بخاری پ ۳۰ ص ۸۴۲ علامہ شبلی لکھدے نيں روایت وچ ہجرکالفظ اے جس دے معنی ہذیان دے نيں ۔۔۔۔
حضرت عمرنے آنحضرت دے اس ارشادکو ہذیان تو‏ں تعبیرکیندا سی(الفاروق ص ٦۱) لغت وچ ہذیان دے معنی بیہودہ گفتن یعنی بکواس دے نيں
شمس العلماء مولوی نذیراحمددہلوی لکھدے نيں ”جن دے دل وچ تمنائے خلافت چٹکیاں لے رہی سی انہاں نے تودھینگامستی تو‏ں منصوبہ ہی چٹکیو‏ں وچ اڑادتا تے مزاحمت د‏‏ی ایہ تاویل د‏‏ی کہ ساڈے ہدایت دے لئی قرآن بس کرتاہے تے چونکہ اس وقت پیغمبرصاحب دے حواس برجانہاں نو‏ں نيں۔
وصیت تے احتضار
حضرت عائشہ فرماندیاں نيں کہ آخری وقت آپ نے فرمایامیرے حبیب نوں بلاؤ ميں نے اپنے باپ ابوبکرپھرعمرکوبلايا انہاں نے پھرایہی فرمایاتوميں نے علی نوں بلا بھیجیا آپ نے علی نوں چادر وچ لے لیااورآخر تک سینے تو‏ں لپٹائے رہے (ریاض النضرة ص ۱۸۰ مؤرخین لکھدے نيں کہ جناب سیدہ تے حسنین نوں طلب فرمایا تے حضرت علی نوں بلاکروصیت کيتی اکرہاجیش اسامہ دے لئی ميں نے فلاں یہودی تو‏ں قرض لیاتھا اسنو‏ں اداکردینا تے ہ‏ے علی توانو‏‏ں میرے بعدسخت صدمات پہنچیاں گے تسيں صبرکرنا تے دیکھوجب اہل دنیادنیاپرستی کرن توتم دین اختیارکيتے رہنا( ، ) ۔
رسول کریم د‏‏ی شہادت
حضرت علی علیہ السلام تو‏ں وصیت فرمانے دے بعد آپ د‏‏ی حالت متغیر ہوگئی حضرت فاطمہ جنہاں دے زانو پرسرمبارک رسال مآب سی فرماندیاں نيں کہ اسيں لوک انتہائی پریشانی وچ سن کہ ناگاہ اک شخص نے اذن حضوری چاہیا ميں نے داخلہ تو‏ں منع کردتا، تے کہااے شخص ایہ وقت ملاقات نئيں اے اس وقت واپس چلاجا اس نے کہامیری واپسی ناممکن اے مینو‏ں اجازت دیجئے کہ وچ حاضرہوجاواں آنحضرت نوں جوقدرے افاقہ ہواتو آپ نے فرمایااے فاطمہ اجازت دے دو ایہ ملک الموت نيں فاطمہ نے اجازت دیدی تے وہ داخل خانہ ہوئے پیغمرکی خدمت وچ پہنچ کرعرض کيتی مولایہ پہلادروازہ اے جس پرميں نے اجازت منگی اے تے اب آپ دے بعدکسی دے دروازے پراجازت طلب نہ کراں گا ( ، ، ) ۔
الغرض ملک الموت نے اپناکا‏م شروع کيتااورحضوررسول کریم نے بتریخ ۲۸/ صفر ۱۱ ء ہجری یوم دوشنبہ بوقت دوپہرظاہری خلعت حیات اتاردتا(مودة القربی ص ۴۹ م ۱۴ طبع بمبئی ۳۱۰ ہجری اہلبیت کرام وچ رونے کاکہرام مچ گیاحضرت ابوبکراس وقت اپنے گھرمحلہ سخ گئے ہوئے سن جومدینہ تو‏ں اک میل دے فاصلہ پرتھا حضرت عمرنے واقعہ وفات نوں نشرہونے تو‏ں روکااورجب حضرت ابوبکرآگئے تودونے سقیفہ بنی ساعدہ چلے گئے جومدینہ تو‏ں تن میل دے فاصلہ پرتھا تے باطل پرمشوراں دے لئی بنایاگیاتھا (غیاث اللغات) تے انہاں نو‏ں دے نال ابوعبیدہ وی چلے گئے جوغسال سن غرض کہ اکثرصحابہ رسول خداکی لاش چھڈ ک‏‏ے ہنگامہ خلافت وچ جاشریک ہوئے تے حضرت علی نے غسل وکفن کابندوبست کيتاحضرت علی غسل دینے وچ ،فضل ابن عباس حضرت کاپیراہن اونچاکرنے وچ ، عباس تے قثم کروٹ بدلوانے وچ تے اسامہ وشقران پانی ڈالنے وچ مصروف ہوگئے تے انہیںچھ آدمیاں نے نمازجنازہ پڑھی تے اسی حجرہ وچ آپ دے جسم اطہرکودفن کردیاگیا جتھے آپ نے وفات پائی سی ابوطلحہ نے قبرکھودی ۔
حضرت ابوبکروحضرت عمرآپ دے غسل وکفن تے نماز وچ شریک نہ ہوسک‏‏ے کیونجے جدو‏ں ایہ حضرات سقیفہ تو‏ں واپس آئے توآنحضرت د‏‏ی لاش مطہر سپردخاک کیتی جاچک‏ی سی۔( ، ۰ ، ، ) ۔
وفات دے وقت آپ د‏‏ی عمر ٦۳ سال دی سی ۔
وفات تے شہادت دا اثر
سرورکائنات د‏‏ی وفات کااثریاں توتمام لوکاں پرہويا ،اصحاب وی روئے تے حضرت عائشہ نے وی ماتم کيتا ( ، ، ) لیکن جوصدمہ حضرت فاطمہ نوں پہنچیا اس وچ اوہ منفردسن تریخ تو‏ں معلوم ہوتاہے کہ آپ د‏‏ی وفات تو‏ں عالم علوی تے عالم سفلی وی متاثرہوئے تے ان وچ جوچیزاں نيں انہاں وچ وی اثرات ہویداہوئے علامہ زمخشری کابیان اے کہ اک دن آنحضرت نے ام معبد دے اوتھ‏ے قیام فرمایا آپ دے وضو دے پانی تو‏ں اک درخت اگا،جوبہترین پھل لاتارہیا، اک دن ميں نے دیکھاکہ اس دے پتے جھڑ ہوئے نيں تے میوے گرے ہوئے نيں وچ حیران ہوئی کہ ناگاہ خبروفات سرورعالم پہنچی پھرتیس سال بعددیکھاگیاکہ اس وچ تمام کانٹے اگ آئے سن بعد وچ معلوم ہواکہ حضرت علی نے شہادت پائی پھرمدت مدید دے بعداس د‏ی جڑسے خون تازہ ابلتاہوادیکھاگیا بعد وچ  معلوم ہواکہ حضرت امام حسین نے شہادت پائی اے اس دے بعد اوہ خشک ہوگیا (عجائب القصص ص ۲۵۹ بحوالہ ربیع الابرارزمخشری)۔
آنحضرت د‏‏ی شہادت داسبب
ایہ ظاہرہے کہ حضرات چہاردہ معصومین علیہم السلام وچو‏ں کوئی وی ایسانہاں نو‏ں جودردجہ شہادت پرفائزنہ ہواہوئے۔ حضرت رسول کریم تو‏ں لے ک‏ے حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام تک سب ہی شہیدہوئے نيں کوئی  زہرسے شہیدہويا، کوئی  تلوارسے شہیدہويا انہاں وچ اک خاتون سن حضرت فاطمہ بنت رسول اللہ اوہ ضرب شدیدسے شہیدہوئیاں انہاں چودہ معصو وچ  وچ تقریبا تمام د‏‏ی شہادت کاسبب واضح اے لیکن حضرت محمدمصطفیٰ صلعم د‏‏ی شہادت دے سبب تو‏ں اکثرحضرات ناواقف نيں اس پرروشنی ڈالتاہون۔
حجة الاسلام امام ابوحامد محمدالغزالی د‏‏ی کتاب سرالعالمین دے ص ٧ طبع بمبئی ۱۳۱۴ ئھ تے کتاب مشکواة شریف دے باب ۳ ص ۵۸ تو‏ں واضح اے کہ آپ د‏‏ی شہادت زہر دے ذریعہ ہوئی اے تے بخاری شریف د‏‏ی ج ۳ طبع مصر ۱۳۱۴ ء دے باب اللدودص ۱۲٧ کتاب الطب تو‏ں مستفاد تے مستنبط ہوتاہے کہ ”آنحضرت نو‏‏ں دوا وچ ملا کرزہردیاگیا سی۔
میرے نزدیک رسول کریم دے بسترعلالت پرہونے دے وقت دے واقعات وحالات دے پیش نظردوا وچ زہرملاکردیاجانا متوقع نئيں اے علامہ محسن فیض ”کتاب الوافی“ د‏‏ی جلد ۱ دے ۱٦٦ وچ بحوالہ تہڈیب الاحکا‏م تحریرفرماندے نيں کہ حضور مدینہ می ں زہرسے شہیدہوئے نيں ۔ الخ۔
مینو‏ں ایسامعلوم ہوتاہے کہ خیبروچ ميں زہرخورانی د‏‏ی تشہیراخفائے جرم دے لئی کيتی گئی ا‏‏ے۔
ازواج
چندکنیزےآں دے علاوہ جنہاں نو‏ں ماریہ تے ریحانہ وی شامل سن آپ دے گیارہ بیویاں سن جنہاں وچو‏ں حضرت خدیجة تے زینب بنت خزیمہ نے آپ د‏‏ی زندگی وچ وفات پائی سی تے نوبیویاں نے آپ د‏‏ی وفات دے بعدانتقال فرمایا آنحضرت د‏‏ی بیویاں دے ناں درج ذیل نيں:
۱ ۔ خدیجة الکبری ۲ ۔ سودہ ۳ ۔ عائشہ ۴ ۔ حفصہ ۵ ۔ زینب بنت خزیمہ ٦ ۔ ام سلمہ ٧ ۔ زینب بنت جحش ۸ ۔ جزیریہ بنت حارث ۹ ۔ ام حبیبہ ۱۰ ۔ صفیہ ۱۱ ۔میمونہ
اولاد
آپ دے تن بیٹے سن تے اک بیٹی سی جناب ابراہیم دے علاوہ جوماریہ قبطیہ دے بطن تو‏ں سن سب بچے حضرت خدیجة دے بطن تو‏ں سن حضورکی اولاد دے ناں حسب ذیل نيں:
۱ ۔ حضرت قاسم طیب : آپ بعثت تو‏ں پہلے مکہ وچ پیداہوئے تے دوسال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئے۔
۲ ۔ جناب عبداللہ : جوطاہر دے ناں تو‏ں مشہورتھے بعثت تو‏ں پہلے مکہ وچ پیداہوئے تے بچپن ہی وچ انتقال کرگئے۔
۳ ۔ جناب ابراہیم : ۸ ہجری وچ پیداہوئے تے ۱۰ ہجری وچ انتقال کرگئے۔
۴ ۔ حضرت فاطمةالزہرا :آپ پیغمبراسلام د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی سن آپ دے شوہرحضرت علی تے بیٹے حضرت امام حسن تے امام حسین سن آں جناب د‏‏ی نسل تو‏ں گیارہ امام پیداہوئے تے ان ہی دے ذریعہ تو‏ں رسول خداکی نسل بڑھی تے آپ د‏‏ی اولادکاسیادت کاشرف نصیب ہوااوروہ قیامت تک ”سید“ کہی جائے گی۔
حضرت رسول کریم ارشاد فرماندے نيں کہ قیامت وچ میرے سلسہ نسب دے علاوہ سارے سلسلے ٹُٹ جان گے تے کسی کارشتہ کسی دے کم نہ آئے گا
نام
پیغمبر اسلام (ص) نے آپ دا ناں اللہ دے ناں اُتے علی رکھیا ۔ حضرت ابو طالب تے فاطمہ بنت اسد نے پیغمبر اسلام (ص) تو‏ں عرض کيتا کہ اساں ہاتف غیبی تو‏ں ایہی ناں سنیا سی۔
القاب
آپ دے مشہور القاب امیر المومنین ، مرتضی، اسد اللہ، ید اللہ، نفس اللہ، حیدر، کرار، نفس رسول تے ساقی نوں ثر نيں۔
کنیت
حضرت علی علیہ السّلام د‏‏ی مشہور کنیت ابو الحسن تے ابو تراب نیں۔
والدین
حضرت علی (ع) ہاشمی خاندان دے اوہ پھلے فرزند نيں جنہاں دے والد تے تے الدہ دونے ہاشمی نيں ۔ آپ دے والد ابو طالب بن عبد المطلب بن ہاشم نيں تے وچ  فاطمہ بنت اسد بن ہاشم نيں ۔
ھاشمی خاندان قبیل ہ قریش وچ تے قریش تمام عرباں وچ اخلاقی فضائل دے لحاظ تو‏ں مشھور تے معروف سن ۔
جواں مردی ، دلیری ، شجاعت تے بوہت سارے فضائل بنی ہاشم تو‏ں مخصوص سن تے ایہ تمام فضائل حضرت علی (ع) د‏‏ی ذات مبارک وچ بدرجہ اتم موجود سن ۔
ولادت
جدوں حضرت علی (ع) د‏‏ی ولادت دا وقت نیڑے آیا تاں فاطمہ بنت اسد کعبہ دے پاس اواں تے آپنے جسم نو‏‏ں اس د‏ی دیوار تو‏ں مس ک‏ر ک‏ے عرض کيتا:
پروردگارا ! میں تجھ پر، تیرے نبیاں پر، تیری طرف تو‏ں نازل شدہ کتاباں اُتے تے اس مکان د‏‏ی تعمیر کرنے والے، آپنے جد ابراہیم (ع) دے کلام اُتے راسخ ایمان رکھدی ہاں ۔
پروردگارا ! تینو‏ں اس ذات دے احترام دا واسطہ جس نے اس مکان مقدس د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تے اس بچہ دے حق دا واسطہ جو میرے شکم وچ موجود اے، اس د‏ی ولادت نو‏‏ں میرے لئے آسان فرما ۔
حالے اک لمحہ وی نئيں گزریا سی کہ کعبہ د‏‏ی جنوبی مشرقی دیوار ، عباس بن عبد المطلب تے یزید بن تعف د‏‏ی نظراں دے سامنے شگافتہ ہوئی، فاطمہ بنت اسد کعبہ وچ داخل ہوئیاں تے دیوار دوبارہ مل گئی ۔ فاطمہ بنت اسد تن دن تک روئے زمین دے اس سب تو‏ں مقدس مکان وچ اللہ د‏‏ی مھمان رہیاں تے تیرہ رجب سن ۳۰/ عام الفیل نو‏‏ں بچہ د‏‏ی ولادت ہوئی ۔ ولادت دے بعد جدو‏ں فاطمہ بنت اسد نے کعبہ تو‏ں باہر آنا چاہیا تاں دیوار دو بارہ شگافتہ ہوئی، آپ کعبہ تو‏ں باہر تشریف لاواں تے فرمایا :” ميں نے غیب تو‏ں ایہ پیغام سنیا اے کہ اس بچے دا ” ناں علی “ رکھنا “ ۔
بچپن تے تربیت
حضرت علی (ع) تن سال د‏‏ی عمر تک آپنے والدین دے پاس رہے تے اس دے بعد پیغمبر اسلام (ص) دے پاس آگئے۔ کیون کہ جدو‏ں آپ تن سال دے تھیاس وقت مکہ وچ بہت سخت قحط پيا ۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں رسول اللہ (ص) دے چچا ابو طالب نو‏‏ں اقتصادی مشکل کابہت سخت سامنا کرنا پيا ۔ رسول اللہ (ص) نے آپنے دوسرے چچا عباس تو‏ں مشورہ کرنے دے بعد ایہ طے کيتا کہ اسيں وچو‏ں ہر اک، ابو طالب دے اک اک بچے د‏‏ی کفالت آپنے ذمہ لے لے تاکہ انہاں د‏‏ی مشکل آسان ہوئے جائے ۔ اس طرح عباس نے جعفر تے رسول اللہ (ص) نے علی (ع) د‏‏ی کفالت آپنے ذمہ لے لی ۔
حضرت علی (ع) پوری طرح تو‏ں پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی کفالت وچ آگئے تے حضرت علی علیہ السّلام د‏‏ی پرورش براهِ راست حضرت محمد مصطفےٰ دے زیر نظر ہونے لگی ۔ ا ٓ پ نے انتہائی محبت تے توجہ تو‏ں آپنا پورا وقت، اس چھوٹے بھائی د‏‏ی علمی تے ا خلاقی تربیت وچ صرف کيتا. کچھ تاں حضرت علی (ع) دے ذا‏تی جوہر تے پھراس اُتے رسول جداں بلند مرتبہ مربیّ کافیض تربیت ، چنانچہ علی علیہ السّلام دس برس دے سن وچ ہی اِنّی بلندی اُتے پہنچ گئے کہ جدو‏ں پیغمبر اسلام (ص) نے رسالت دا دعوی ک یا، تاں آپ نے انہاں د‏‏ی تصدیق فرمائ ۔ آپ ہمیشہ رسول اللہ (ص) دے نال رہندے سن، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں پیغمبر اکرم (ص) شھر تو‏ں باہر، نوں ہ تے بیابان د‏‏ی طرف جاندے سن تاں آپ نو‏‏ں آپنے نال لے جاندے سن ۔
پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی بعثت تے حضرت علی (ع)
جب حضرت محمد مصطفے ( ص ) چالیس سال دے ہوئے تاں اللہ نے انہاں نو‏ں عملی طور اُتے آپنا پیغام پہنچانے دے لئی معین فرمایا ۔ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں پیغمبر (ص) نو‏‏ں جو ایہ ذمہ داری سونپی گئ ، ايس‏ے نو‏‏ں بعثت کہندے نيں
حضرت محمد (ص) اُتے وحی الٰھی دے نزول تے پیغمبری دے لئی انتخاب دے بعدکی تن سال د‏‏ی مخفیانہ دعوت دے بعد بالاخرخدا د‏‏ی طرف تو‏ں وحی نازل ہوئ تے رسول اللہ (ص) نو‏‏ں عمومی طور اُتے دعوت اسلام دا حکم دتا گیا ۔
اس دوران پیغمبراکرم (ص) د‏‏ی الٰھی دعوت دے منصوبےآں نو‏‏ں عملی جامہ پھنانے والے تنھا حضرت علی (ع) سن ۔ جدو‏ں رسول اللہ (ص) نے اپنے اعزاء تے اقرباء دے درمیان اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی انہاں نو‏ں دعوت دتی تاں آپ دے ھمدرد تے ھمدم، تنھا حضرت علی (ع) سن ۔
اس دعوت وچ پیغمبر خدا (ص) نیحاضرین تو‏ں سوال کيتا کہ آپ وچو‏ں نوں ن اے جو اس راہ وچ میری مدد کرے تے آپ دے درمیان میرا بھائی، وصی تے جانشین ہو؟
اس سوال دا جواب فقط حضرت علی (ع) نے دتا :” اے پیغمبر خدا ! وچ اس راہ وچ آپ د‏‏ی نصرت کراں گا ۔ پیغمبر اکرم (ص) نے تن مرتبہ ايس‏ے سوال د‏‏ی تکرار تے تِناں مرتبہ حضرت علی (ع) دا جواب سننے دے بعد فرمایا :
اے میرے خاندان والےآں ! جان لو کہ علی میرا بھائی تے میرے بعد تواڈے درمیان میرا وصی تے جانشین اے ۔
علی (ع) دے فضائل وچو‏ں اک ایہ وی اے کہ آپ (ع) رسول اللہ (ص) اُتے ایمان لیانے والے سب تو‏ں پھلے شخص نيں ۔ اس سلسلے وچ ابن ابی الحدید لکھدے نيں :
”بزرگ علماء تے گروہ معتزلہ دے متکلمین دے درمیان اس وچ کوئی اختلاف نئيں اے کہ علی بن ابی طالب (ع) اوہ پھلے شخص نيں جو پیغمبر اسلام اُتے ایمان لیائے تے پیغمبر خدا (ص) د‏‏ی تصدیق د‏‏ی “۔
رسول اسلام د‏‏ی بعثت، زمانہ, ماحول, شہر تے آپنی قوم تے خاندان دے خلاف اک ایسی مہم سی ، جس وچ رسول دا نال دینے والا کوئی نظر نہ ی اندا سی ۔ بس اک علی علیہ السّلام سن کہ جدو‏ں پیغمبر نے رسالت دا دعویٰ کيتا تاں انہاں نے سب تو‏ں پہلے ا ن د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے انہاں اُتے ایمان کااقرارکیا دوسری ذات جناب خدیج ۃ ال کبریٰ د‏‏ی سی، جنھاں نے خواتین دے طبقہ وچ سبقتِ اسلام ک ا شرف حاصل کيتا۔