cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد حسین طباطبائی
فہرست مطبوعات
پہلی تفسیر المیزان اے، جو 20 جلداں وچ 20 سال دے عرصے وچ عربی زبان وچ تألیف ہوئی۔ اس تفسیر وچ قرآن دی تفسیر قرآن ای توں کیتی گئی اے۔ اس دے علاوہ اس وچ تفسیر آیات دے نال لغوی بحثاں تے آیات توں مربوطہ مباحث روائی، تاریخی، کلامی، فلسفی و اجتماعی علاحدہ بیان ہوئی نیں۔ دوسری اصول فلسفہ و روش ریئلیزم اے۔ اس کتاب وچ 14 اہم فلسفی مقالے نیں، جنہاں دی مرتضی مطہری نے تطبیقی فلسفہ دے نال شرح کیتی اے۔ ایہ اس موضوع اُتے پہلی تے اہم ترین کتاب اے جس وچ فلسفی مباحث دا اسلامی فلسفہ دی حکمت تے مغربی جدید فلسفہ نوں مدنظر رکھ کر جائزہ لیا گیا اے۔ محمدحسین طباطبائی دی تصنیفات دو زباناں وچ نیں: (ایہ آخری دو کتاباں دینی مدارس تے اسلامی یونیورسٹیاں دے نصاب وچ شامل نیں۔)
حوالے
گٹھ:1892 دے جم گٹھ:1903 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:آیت اللہ گٹھ:ایرانی فلسفی گٹھ:ایرانی مصنفین گٹھ:ویہویں صدی دے فلسفی گٹھ:شیعہ علما گٹھ:مفسرین گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
بھارت دے جڑواں شہراں تے قصبےآں دی لسٹ
بھارت دے مندرجہ ذیل جڑواں شہر دنیا دے دوسرے شہراں د‏‏ی مقامی برادری تو‏ں کوئی نہ کوئی مناسبت ضرور رکھدے نيں۔
آئی
INDORE→
لکھنؤ
برسبین، آسٹریلیا۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت دے خارجہ تعلقات گٹھ:بھارتی شہراں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:بھارت دے شہر
لسٹ مزار تے مقبرے ،پاکستان
تھلے پاکستان چ موجود مزاراں تے  مقبرےآں دی اک جزوی لسٹ بحساب ابجد دتی جا رہی  اے:
لسٹ پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
ایہ پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں دی مکمل لسٹ اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:سیاست گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:لسٹاں
چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
1644ء وچ منگ خاندان دے زوال دے بعد چنگ خاندان برسر اِقتدار آیا۔ اِس خاندان نے 1644ء توں 1912ء تک حکمرانی کیتی۔ اِس تمام دور وچ چین وچ مسلماناں دے لئی زِندگی باعث اذیت و المناک ای رہی۔ منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں نوں ہر قسم دی اجازت دتی گئی سی کہ اوہ چین وچ تجارت، معاش تے ہر قسم دے کاروبار کرسکدے نیں تے علاوہ ازاں اُنہا‏‏ں نوں مذہبی آزادی وی حاصل سی مگر چنگ خاندان دے برسر اِقتدار آندے ای ایہ پابندیاں لگیا دیاں گئیاں۔ مسلماناں دے معاشی حالات ناگفتہ بہ ہُندے گئے۔ مذہبی آزادی سلب کرلئی گئی۔ مساجد دی تعمیر ممنوع قرار دے دتی گئی۔اِس دور وچ مسلماناں دی ذہنی تے علمی سوچ اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ منگ خاندان دے دور وچ مسلماناں نوں سیاسی عہدیاں اُتے فائز کیتا جاندا سی مگر چنگ خاندان دی حکمرانی شروع ہُندے ای اِنہاں عہدیاں اُتوں مسلماناں نوں ہٹا دِتا گیا تے تقریباً 268 سال تک ایہی المناک کیفیت رہی۔
مسلماناں دے لئی پابندیاں
1644ء وچ چنگ خاندان تخت و تاج چین اُتے قابض ہویا۔ ایہ مانچو قوم دے لوک سن تے اِس توں پہلے اِنہاں نوں حکومت نصیب نئی‏‏ں ہوئی سی۔ چینی قوم اِس خاندان نوں اجنبی قوم سمجھدے سن کیونجے ابتدائی ایام وچ ایہ لوک چین وچ بحیثیت اقلیت دے آباد ہوئے سن تے امتدادِ زمانہ دے سبب ودھدے چلے گئے۔ تخت چین اُتے متمکن ہونے دے بعد اِس خاندان دا بانی ایہ خواب دیکھنے لگیا کہ سرزمین چین اُس دی اَبدی جائداد اے تے اُس دے باشندے اُنہاں دے دائمی غلام نیں۔ اوہ چاہندا سی کہ چین تے اہل چین ہمیشہ اُنہاں دے زیر ِاقتدار رہن تے اُنہاں دی سلطنت تا قیامت لازوال رہے۔ چنانچہ اِسی دے پیش نظر اِس خاندان نے اپنے آہنی ہتھ کڈے تاکہ دِیگر خانداناں دیاں ہڈیاں توڑن تے اُنہاں دی کھال اُدھیڑ دین۔ مسلماناں دیاں ہڈیاں وی اُسی طرح توڑ دتیاں گئیاں جس طریقہ توں دوسرے چینیاں دیاں۔گزشتہ تمام خاندان ہائے سلطنت دے برعکس اِس خاندان نے مسلماناں اُتے ظلم و ستم روا رکھیا تے اُنہاں اُتے جبر و سختی کیتی گئی جس نوں اوہ برداشت نہ کرپائے تے اِس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اوہ حکومت بیجنگ دے مخالف ہُندے ہوئے بغاوتاں اُتے آمادہ ہوئے۔ ایہ بغاوتاں اصل وچ اُنہاں اُتے ہونے والیاں زیادتیاں دا نتیجہ سن۔ اُنہاں دا مقصد ہن صرف قتل ہونا جاں قتل کرنا رہ گیا سی۔ ایہ بغاوتاں تقریباً 107 سال تک یعنی 1782ء توں 1889ء تک جاری رہیاں۔ اِنہاں بغاوتاں دا بیان خاندان مانچو یعنی چنگ خاندان دیاں تریخی کتاباں وچ ملدا اے تے اِنہاں بغاوتاں اُتے متعدد کتاباں لکھیاں گئیاں جنہاں دی تعداد 490 جلداں تک پہنچ گئی سی۔ 1782ء وچ حادثہ لان چاؤ پیش آیا جس دی بغاوت بین شین محمد امین نے کیتی سی۔
چین دی آئینی تریخ
عوامی جمہوریہ چین دی آئینی تریخ توں مراد چین دے آئینی ڈھانچہ دی بنیاد تے اس دی ترقی اے۔ چین نوں پہلا دستور 1954ء وچ ملیا سی۔اس دے بعد اس دے دو مرتبہ بالترتیب 1975ء تے 1978ء وچ چین وچ نویں دستور بنے ۔ ایوی‏‏ں‏ آئین دے تن نسخے ہو گئے تے ہر بعد والا نسخہ اپنے توں پہلے نوں منسوخ کردا گیا۔ 1982ء وچ فیر اک مرتبہ موجودہ دستور نوں منسوخ کر کے اک نواں دستور بنایا گیا۔ لیکن اس دستور وچ وی متعدد ترامیم کیتیاں گئیاں تے انہاں ترامیم دی بنیاد اُتے چین دے حکومتی ڈھانچہ وچ وڈی تبدیلیاں ہوئیاں۔
پس منظر
چین وچ دستور دا نفاذ سامراجیت تے مرکزیت دے وچکار رسا کشی دا نتیجہ اے۔19ویں صدی دے اخیر وچ چین وچ تحریری آئین ول توجہ کیتی گئی کیونجے برساں شخصی بادشاہت دے بعد چینی عوام تے لیڈر آئینی بادشاہت دی مانگ کرنے لگے سن۔ آئین چین جاپان دے میجی دستور دے سابق آئین توں بوہت زیادہ متاثر اے۔آئین چین نوں بنانے دی پہلی کوشش 1898ء دے 100 دناں دیاں اصلاحات دے دوران کیتی گئی لیکن ملکہ سی شی دے قدامت پرست حامیاں نے مسلح بغاوت کر کے ایہ کوشش ناکام کردتی۔ بالآخر پہلا دستور 1908ء وچ شائع کیتا گیا لیکن 1911ء تک اس دا نفاذ عمل وچ نئی‏‏ں آیا سی۔
کامن پروگرام
چینی عوامی سیاسی مشاورتی کونسل دا پہلا اجلاس 21 ستمبر 1949ء نوں ہویا جس وچ کمیونسٹ پارٹی دے علاوہ 8 اتحادی پارٹیاں نے وی شرکت کیتی۔ اجلاس دا سب توں پہلا کم آئین دی مسودہ سازی تے اس چھیتی توں چھیتی اس دا نفاذ سی۔ اجلاس وچ اک کامن پروگرام نوں منظور کیتا گیا۔ اسنوں عبوری آئین کہیا جا سکدا اے۔ اس وچ نویں حکومت دے ڈھانچہ،نویں ریاست دا ناں تے اس دے نشان دی وضاحت کیتی گئی۔ نویں حکومت دے لیڈر نوں وی منتخب کیتا گیا تے ماؤ زے تنگ مرکزی عوامی حکومت دے صدرنشین مقرر ہوئے۔ کانفرنس دے اختتام دے بعد 1 اکتوبر 1949ء نوں عوامی جمہوری چین دا اعلان کر دتا گیا۔
1954ء دا آئین
کامن پروگرام دے معا بعد قومی عوامی کانگریس دے اجلاس دی تیاری شروع کردتی گئی تے چین دے نویں آئین دی مسودہ سازی دا آغاز وی ہو گیا۔24 دسمبر 1954ء نوں وزیر اعظم چین چو این لائی نے چینی کمیونسٹ پارٹی دی طرفوں سی پی پی سی سی دے 43واں اجلاس وچ اک پائیدار آئین دا پہلا مسودہ پیش کیتا۔ ایہ منصوبہ کول ہو گیا تے 13 جنوری 1953ء نوں ماؤ زے تنگ دی صدارت وچ 30 رکنی مسودہ ساز کمیٹی قائم کیتی گئی۔ مسودہ سازی وچ اکثریت کمیونسٹاں دی  سی۔بہرحال قومی عوامی کانگریس دے پہلے اجلاس وچ بالاتفاق نویں دستور نوں منظور کر لیا گیا جسنوں 1954ء دا آئین ناں دتا گیا۔
1954ء دے آئین وچ 4 ابواب وچ منقسم 198 دفعات سن۔ حکومتی ڈھانچہ موجودہ ڈھانچہ دے مماثل سی۔ باب دوم حکومت نوں 6 انتطامی اکائیاں وچ تقسیم کردا اے۔ سب توں بالا اکائی قومی عوامی کانگریس اے۔ عاملہ وچ صدر عوامی جمہوریہ چین تے عوامی جمہوریہ چین دی ریاستی کونسل نوں شامل کیتا گیا۔علاقائی سطح اُتے عوامی کانگریس دی شمولیت نوں یقینی بنایا گیا۔ عوامی عدالت عظمی عدلیہ دا نطام بنایا گیا۔ باب سوم وچ بنیادی حقوق تے عام دے فرائض نوں بیان کیتا گیا تے حقوق انسانی نوں یقینی بنایا گیا مگر نال ای ٹیکس ادا کرنا، قومی سروس وچ حصہ لینا تے قنون دے اگے سرنگوں ہونا وی ضروری قرار دتا گیا۔
1954ء توں آئین وچ ایہ بات منی ہوئی سی کہ اس وچ ریفرینڈم دے بنا وی محض دو تہائی اکثریت توں ترمیم کیتی جاسکدی اے (دفعہ 29) تے قومی عوامی کانگریس اس وچ ترمیم دا حق رکھدی اے (دفعہ 27-1)
1978ء دا آئین
1976ء وچ ماؤ دی وفات ہو گئی تے اسی سال اکتوبر وچ چینی سیاست اُتے مسلط چاراں دبنگاں نوں باہر دا راستہ دکھا دتا گیا۔1978ء وچ نواں دستور بنا جس دے صدر نشین ہوا گوفینگ سن۔اس وچ 4 ابواب اُتے مشتمل 60 حصے سن۔ اک آئین کم تے عبوری لیڈرشب تے ماؤ دی اخلاقیات دے وچکار سمجھوتہ زیادہ لگ رہیا سی۔
1982ء دا آئین
1978ء دا آئین دیرپا ثابت نئی‏‏ں ہویا۔ اس وچ کئی بار نظر ثانی کیتی گئی تے متعدد اصلاحات عمل وچ آئیاں۔ دنگ شاوپنگ نوں چین دا لیڈر من لیا گیا تے 4 سمبر 1982ء نوں چین نوں چوتھا تے حتمی دستور ملیا۔ اس دستور وچ وڈیاں تبدیلیاں کیتیاں گئیاں۔ ماضی وچ ماؤ دی غلطیاں، موجودہ چینی سیاسی صورت حال تے مستقبل دے عزائم نوں مد نطر رکھدے ہوئے اک ایسا دستور تیار کیتا گیا جو چین وچ عوام دی آزادی، معاشی ترقی، سماجی بہتری تے مستحکم حکومت دا ضامن اے۔ صدر دے عہدہ نوں بحال کیتا گیا۔ بنیادی حقوق تے بنیادی فرائض نوں شامل کیتا گیا۔حکومت دا نواں ڈھانچہ بنایا گیا۔ اس دستور وچ 1988ء، 1993ء، 1999ء، 2004ء تے 2018ء وچ ترمیم کیتی گئی۔ موجودہ نسخہ 11 مارچ 2018ء نوں ترمیم دے بعد دا اے۔ 1982ء آئین دے اس نسخہ وچ ریاست دے اختیار نوں مندرجہ ذیل اکائیاں وچ تقسیم کر دتا گیا؛
حوالے
گٹھ:آئین چین گٹھ:چین دی قانونی تریخ گٹھ:چین دی تریخ
لسٹ پاکستانی شہراں دے جڑواں شہر
ایہ لسٹ پاکستانی شہراں دے جڑواں شہر (List of twin towns and sister cities in Pakistan) اے۔
حوالے
گٹھ:لسٹاں گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:پاکستانی شہراں دیاں لسٹاں
صادق الخیری
صادق الخیری (پیدائش: 11 مئی، 1915ء- وفات: 26 جنوری، 1989ء) اردو زبان دے ممتاز افسانا نگار، ڈراما نویس تے مترجم سن۔ اوہ اردو دے معروف ادیب علامہ راشد الخیری دے فرزند سن۔
پیدائش
صادق الخیری 11 مئی 1915ء نوں صبح نو بجے محلہ کوچا چیلاں دہلی وچ پیدا ہوئے ۔ اوہ دہلی دے علمی خاندان دے چشم و چراغ سن۔ انہاں دے والد علامہ راشد الخیری ہندوستان دے اک ممتاز عالم تے ادیب سن۔ صادق الخیری دے دادا مولوی عبد القادر دا شمار دہلی دے ممتاز علما وچ ہُندا سی۔ اردو دے مشہور ادیب ڈپٹی نذیر احمد انہاں مولوی عبد القادر دے داماد سن۔
تعلیم
صادق الخیری دی ابتدائی تربیت انہاں دی والدہ دی زیر نگرانی ہوئی۔ ایہ تربیت مذہبی سی۔ ابتدائی تعلیم اینگلو عربک اسکول کوچہ چیلاں وچ ہوئی۔ اٹھویں جماعت تک صادق الخیری نے اسی اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اس دے بعد ایہ اسکول اینگلو عربک ہائی اسکول دے ناں توں دریا گنج دے اک گرجے وچ منتقل کر دتا گیا۔ ہائی اسکول دی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ اینگلو عربک کالج اجمیری گیٹ (جو قدیم زمانے وچ دہلی کالج کہلاندا سی) وچ داخلہ لیا۔ ایہ اوہی انیگلو عربک کالج اے جتھے وڈیاں وڈیاں نامور ہستیاں نے تعلیم حاصل کیتی تے ناں پیدا کیتا۔
شادی
علامہ راشد الخیری دی بیگم نے اپنے بیٹے صادق الخیری دا عنفوانِ شباب ای وچ رشتہ طے کر دتا سی۔ اس زمانے دے لوکاں نوں اس طرح دے کماں دی انجام دہی توں بوہت خوشی ہُندی سی۔ 21 نومبر، 1931ء نوں خواجہ فضل احمد خان شیدا دہلوی دی بھتیجی تے محمد احمد خاں دی دختر نفیس بیگم سلمہا توں صادق الخیری دا نکاح ہویا۔
ادبی خدمات
صادق الخیری نے جس ماحول وچ اکھ کھولی اوہ خالص ادبی موحول سی۔ انہاں دے والد علامہ راشد الخیری اردو دے معروف مصنف سن۔ انہاں نے خواتین دی بھلائی دے لئی بوہت سارے ناول، افسانے تے مضامین لکھے تے یکے بعد دیگرے بوہت سارے رسالے کڈے جس وچ رسالہ عصمت خاص طور اُتے قابلِ ذکر اے۔ اس دے علاوہ صادق الخیری دے محلے وچ بوہت سارے مشاہیر، ادیب و تے شاعر رہندے سن جس دا ذکر صادق الخیری نے نقوش دے سالنامہ نمبر وچ کیتا اے:
وفات
صادق الخیری 26 جنوری، 1989ء بروز جمعرات نوں دل دے دور ے سبب کراچی وچ انتقال کرگئے۔ انہاں دی نماز جنازہ کراچی دے ممتاز عالمِ دین مولانا محمد اکبر درس نے مسجدِ اشرفیہ نارتھ ناظم وچ پڑھائی۔ انہاں بعد نمازِ عصر سخی حسن دے قبرستان وچ سپردِِ خاک کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1915 دے جم گٹھ:1989 دیاں موتاں گٹھ:دلی وچ جمن والیاں شخصیتاں گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:اردو مترجمین گٹھ:اردو لکھاری
چڑیل
چڑیل جنوب مشرقی ایشیا وچ اک مؤنث آسیب اے تے بھارت، بنگلہ دیش تے پاکستان وچ معروف ا‏‏ے۔ اوہ عام طور اُتے "غیر متفق ماں د‏‏ی روح" دے طور اُتے جانی جاندی اے، اوہ درختاں وچ رہندی اے اس وجہ اُسنو‏‏ں درخت د‏‏ی آسیب کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کچھ داستاناں دے مطابق، اک عورت جو بچے د‏‏ی پیدائش یا حمل دے دوران مر جاندی اے یا اس دے سسرالیاں دے ہتھو‏ں تکلیف پا کر مرنے والی عورت انتقام د‏‏ی تلاش دے لئی واپس آندی اے، اوہ خاص طور اُتے اپنے خاندان وچ مرداں نو‏‏ں نشانہ بناندی ا‏‏ے۔
زیادہ تر چڑیلاں بدصورت تے پوشیدہ ہُندیاں نيں لیکن انہاں دے پاس اک خوبصورت عورت وچ ڈھل جانے د‏‏ی طاقت ہُندی اے تے ایسا ک‏ر ک‏ے اوہ مرداں نو‏‏ں بہلاندی پھسلاندی اے تے فیر اپنے جام وچ پھنسا کر یا تاں انہاں نو‏‏ں ماردیندی اے یا فیر انہاں دا جوہر حیات پی کر انہاں نو‏‏ں بوڑھا بنا دیندی ا‏‏ے۔
اس دے اثر تو‏ں بچنے تے بھیس بدلنے تو‏ں روکنے دے لئی کئی تدابیر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اپنے خاندان تک اسنو‏ں آنے تو‏ں روکنے دے لئی خصوصی تدابیر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ جے خاندان وچ کوئی چوڑیل نکل آئے تاں بہت ساریاں پوجا پاٹ د‏‏ی جاندیاں نيں تے اوہ مرجاندی ا‏‏ے۔ فیر لاش نو‏‏ں اس طرح دفن کردے نيں کہ کسی نو‏‏ں اس دا پتہ نہ لگے۔
پاکستان وچ چڑیل نو‏‏ں “پچھل پیری“ کہندے نيں۔ ، بنگلہ دیش وچ ”پیتنی/شخچنی“ تے ملائیشیا تے انڈونیشیا وچ پونتیاناک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت تے پاکستان وچ چڑیل دا لفظ انگریزی زبان دے لفظ Witch دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ witch جادوگرنی یا ڈائن نو‏‏ں کہندے نيں جس دے شیطان د‏‏ی دتی ہوئی خصوصی طاقت ہُندی ا‏‏ے۔ اج دے ترقی یافتہ دور وچ وی چوڑیل نو‏‏ں فلماں، ادبی پارےآں، ٹی وی تے ریڈیو پراگرا ماں اُتے نشر کيتا جاندا اے ۔ چوڑیل نو‏‏ں دیکھنے تے اس د‏ی خرافات دے تذکرے ہن وی جنوب مشرقی ایشیا دے پنڈ وچ سننے نو‏‏ں آندے نيں۔
تخلیق
ایسا منیا جاندا اے کہ چڑیلاں د‏‏ی ابتدا ایران نال ہوئی اے جتھے اوہ انہاں نو‏‏ں اس عورت د‏‏ی بدروح دے طور اُتے تصور کيتا جاندا اے جو اپنی خواہشات نو‏‏ں مکمل کرنے تو‏ں پہلے مر گئی ہوئے۔
جنوبی مشرقی ایشیا وچ چڑیل اس بھوت نو‏‏ں منیا جاندا اے جو آیا دوران زچگی یا ”دوران نجاست“ مر گئی ہوئے۔ نجاست دا دور دراصل ہندوستان وچ اک بہت ہی برا وہم اے جس دے مطابق اک عورت دوران حیض تے بچہ د‏‏ی ولادت دے بعد 12 دناں تک نجس رہندی ا‏‏ے۔          کچھ ذرائع دے مطابق بھارت وچ جے کوئی عورت دوران زچگی یا دیوالی دے موقع اُتے مر جاندی اے تاں اوہ چڑیل بن جاندی ا‏‏ے۔ مرزاپور دے کورواساں دا کہنا اے کہ جے کوئی عورت زچگی دے کمرے وچ مرتی اے اوہ چڑیل بن جاندی ا‏‏ے۔ پتاریاں تے مجھواراں دا کہنا اے کہ جے کوئی عورت دوران زچگی یا دوران حیض مرجاندی اے تاں اوہ چڑیل بن جاندی اے تے سفید لباس وچ ملبوس اک خوبصورت عورت د‏‏ی شکل وچ ظاہر ہُندی اے تے پہاڑیاں وچ مرداں نو‏‏ں رجھاندی اے ؛ انہاں دے نزدیک اپنا حاصل ک‏ر ک‏ے خود نو‏‏ں آزاد کرانیے دا اک واحد طریقہ ا‏‏ے۔ بھویار کہندے نيں جے کوئی لڑکی 20 دن د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے ہی مر جاندی اے تاں اوہ چڑیل بن جاندی ا‏‏ے۔
پنجاب وچ جے کوئی آدمی بستر اُتے مر جاندا اے تاں اوہ بھوت بن جاندا ا‏‏ے۔ تے عورت چوڑیل۔ خارواراں دا خیال اے کہ جدو‏ں روح جسم تو‏ں آزاد ہُندی اے تاں اوہ ہويا بن جاندی اے لیکن جے کسی شخص تو‏ں ٹکرا جاندی اے تاں تکلیف دہ بن جاندی ا‏‏ے۔ ،مغربی بھارت گجرات وچ لوکاں دا عقیدہ اے کہ جے کوئی عورت غیر فطری موت مرتی اے تاں اوہ چڑیل بن جاندی اے، اسنو‏ں جاکیھن، جاکھادی، مئکائی، نگولائی تے الوانتین کہندے نيں۔ شروع وچ ایہ تصور کيتا جاندا سی کہ صرف نچلے طبقے د‏‏یاں عورتاں ہی چڑیل ہُندیاں نيں۔
ظاہری شکل تے صورت
چڑیل دے ناں اُتے بدصورت تے لٹکے ہوئے پستان والی عورت دا تصور ذہن وچ آندا اے، جس د‏‏ی بولی کالی ہو، موٹے تے کھردرے ہونٹ اسنو‏ں ہور بد شکل بنا دیندی ا‏‏ے۔ بعض دفعہ تاں اس دا منہ ہی غائب ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا پیٹ مٹکا نما باہر نکلیا ہُندا ا‏‏ے۔ درنداں جداں ہتھ تے بد وضع تے غیر ضروری طور اُتے لمبے بال ہُندے نيں۔ تے کدی سؤر د‏‏ی سی شکل تے وڈے وڈے دانت تے کدی انساناں د‏‏ی سی شکل تے نوکیلے دانت تے وحشت ناک حد تک وکھو وکھ بال والی عورت چوڑیل بن دے سامنے آندی ا‏‏ے۔   کدی ایسی عورت بن جاندی اے جس دا سامنے والا حصہ سفید تے پِچھے دا حصہ سیاہ ہو، پیر الٹے ہاں تے برہنہ گھمدی ہوئے۔
کارستانیاں
thumb|ہندو عقائد دے مطابق چڑیل [[ڈاکنی تے کالی د‏‏ی پوجا کردی ا‏‏ے۔]]
چڑیل زیادہ تر قبرستان، مقبرے، ویران میدان، غیر آباد گھر، چوراہہ، بیت الخلا تے غلیظ جگہاں اُتے دیکھی جاندی ا‏‏ے۔ جے چڑیل گھر د‏‏ی ستائی ہوئی ہُندی اے تاں اوہ گھر دے مرد افراد نو‏‏ں شکار بناندی اے تے سب تو‏ں چھوٹے فرد تو‏ں شروع کردی ا‏‏ے۔ اوہ پورا خون پی جاندی اے جس تو‏ں شکار بے جان تے بوڑھا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ فیر دوسرے مرد نو‏‏ں شکار بناندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں گھڑ دے سارے مرد مر جاندے نيں تب اوہ دوسرے افراد نو‏‏ں لگ جاندی ا‏‏ے۔ جے کوئی چوڑیل نو‏‏ں دیکھ لے تاں اوہ جان لیوا بیماری دا شکار ہوئے سکدا اے تے جو چڑیل تو‏ں نظراں ملالے تاں جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدا ا‏‏ے۔ نظم للا رادھا تے چڑیل وچ پجاری ہیرو نو‏‏ں پیپل دے درخت دے نیڑے جانے تو‏ں منع کردا اے جو چڑیل دا ٹھکانہ ہُندا اے تے اپنے نیڑے آنے والے نو‏‏ں اوہ مار دیندی ا‏‏ے۔ مگر اوہ اس دے نیڑے جاندا ا‏‏ے۔ چڑیل اسنو‏ں میٹھی آواز وچ بلاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں رجھاندی اے ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس دے نیڑے چلا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ جداں جداں نیڑے جاندا اے اس اُتے مدہوشی طاری ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ اوہ دبلا ہُندا جاندا اے تے بالآخر مرجاندا ا‏‏ے۔ کتاب :عورت، ہندوستانی سبھیاچار وچ “ وچ مذکور اے کہ “چڑیل ہر اس آدمی نو‏‏ں شکار بنانے دے لئی اس دا پِچھا کردی اے جس تو‏ں اوہ اک بال مل لیندی ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی درندگی والی ہوس کدی ختم نئيں ہُندی اے ۔“ اوہ ناچنے والی لڑکیو‏ں نو‏‏ں وی نشانی بناندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں مدہوش کر دیندی ا‏‏ے۔ اک فارسی دیومالا دے مطابق جدو‏ں کوئی راہگیر چڑیل نو‏‏ں گندگی وچ دیکھدا اے اسنو‏ں لگدا اے کہ اوہ سمت مخالف وچ جا رہی اے مگر در حقیقت اس دے پیر الٹے ہُندے نيں تے اوہ اچانک تو‏ں نیڑے آجاندی ا‏‏ے۔ پتاری تے مجوار دے مطابق اوہ اپنے شکار نو‏‏ں لینے لئی ظاہر ہُندی اے تے اسنو‏ں لے ک‏ے پہاڑیاں وچ چلی جاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں جان خلاصی دا اک ہی طریقہ ا‏‏ے۔ اوہ ایہ اے کہ اک بکرے د‏‏ی بلی دتی جائے۔ کدی کدی چڑیل کنوارے نوجواناں اُتے ڈورے ڈالدی اے، انہاں دا دھیان اپنی طرف کھینچک‏ی اے تے رات نو‏‏ں انہاں تو‏ں عشق لڑانے جاندی ا‏‏ے۔ جے اوہ لڑکے نو‏‏ں آزاد نہ کرے تاں اوہ لڑکا اس نال ملن د‏‏ی خواطر انتہائی لاغر ہوجاندا اے تے بالآخر مر جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وی کہیا گیا اے کہ اوہ نوجوان ماواں اُتے وی حملہ کردی ا‏‏ے۔
بچاؤ تے علاج
چڑیل تو‏ں بچنے دا سب تو‏ں آسان طریقہ ایہ اے کہ اس دے بنے دا سبب نہ بنا جائے تے اس دے بننے اُتے لگام لگائی جائے۔ یعنی حاملہ عورتاں دا چنگا خیال رکھیا جائے۔ البتہ جے کوئی عورت مرجائے تب وی کچھ علاج تے معالجہ تے بچاؤ تدابیراں ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں چڑیل بننے تو‏ں روکیا جا سکدا ا‏‏ے۔ تمل رہتل وچ پجاری مردہ نو‏‏ں راضی تے خوش کرنے دے لئی اس د‏ی پوجا کردے نيں۔ کچھ علاقےآں وچ چڑیل تو‏ں بچاو کےلئی اک سنگی گھیرا بنا دتا جاندا ا‏‏ے۔
بھارت دے کچھ علاقےآں وچ لاش نو‏‏ں گھر دے صدر دروازے د‏‏ی بجائے پچھلے دروازے تو‏ں کڈدے نيں تاکہ میت نو‏‏ں واپس آنے دا راستہ نہ ملے۔ جے کوئی عورت دوران زچگی یا حیض مر جاندی اے تاں “اس دے جسم اُتے گائے تو‏ں بنی 5 اشیاء د‏‏ی مالش کيتی جاندی اے تے کچھ عبارتاں تلاوت کيتی جاندی نيں“۔ پہاڑی علاقےآں وچ جے کوئی حاملہ عورت مر جاندی اے تاں بہت احتیاط تو‏ں اسنو‏ں اٹھایا جایا اے تے جائے موت د‏‏ی مٹی ہٹا دتی جاندی ا‏‏ے۔ فیر اوتھ‏ے اُتے سرساں بوئی جاندی ا‏‏ے۔ تے اس دے گھر تو‏ں شمشان گھاٹ تک جس راستے تو‏ں اسنو‏ں لے جایا جاندا اے اس اُتے وی سرساں چھڑک دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ہی اے کہ سرساں مرداں د‏‏ی دنیا وچ کھلدی اے تے اس د‏ی بھینی بھینی نفیس خوشبو روح نو‏‏ں آسودہ تے مطمئن کر دیندی اے تے اوہ اپنے زمین والے گھر وچ واپس نئيں آندی اے ؛ دوسری وجہ ایہ بیان کيتی جاندی اے کہ چوڑیل اپنی قبر تو‏ں رات نو‏‏ں نکلدی اے تے اپنے گھر د‏‏ی طرف ايس‏ے راستہ تو‏ں واپس جاندی اے، راستے وچ اسنو‏ں سرساں دے بیج بکھرے ہوئے ملدے نيں جنہاں نو‏ں اوہ چننا چروع کردیندی اے تے ايس‏ے اثنا مین سورج طلوع ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
کچھ ذرائع دے مطابق چڑیل نو‏‏ں صرف بائیگا قبیلے دے لوک ہی روک سکدے نيں۔ انہاں نو‏‏ں اک بکرے د‏‏ی بلی دینی پڑدی ا‏‏ے۔ اک کہانی وچ اک لڑکا دسدا اے کہ اوہ چڑیل تو‏ں مل ک‏ے آیاا‏‏ے۔ اک ماہر ادویات (اک ماہر ادویات جو چڑیل تو‏ں نجات پانے دے لئی جاور منتر پڑھدا اے ) نو‏‏ں بلايا جاندا اے تاکہ اوہ چڑیل تو‏ں بچہ نو‏‏ں بچا سک‏‏ے۔
عبد اللہ جوادی آملی
عبد اللہ جوادی آملی (ولادت 1312 ھ ش)، فلسفی، فقیہ، مفسر قرآن، استاد حوزہ علمیہ قم تے شیعہ مراجع تقلید وچوں نیں۔ اوہ امام خمینی تے علامہ طباطبائی دے شاگرد نیں تے تقریبا 60 برساں توں قم و تہران دے حوزات علمیہ وچ فلسفہ، عرفان، فقہ و تفسیر ورگے علوم دی تدریس وچ مشغول نیں۔ انہاں نے بوہت ساریان کتاباں تالیف کیتیاں نیں جنہاں وچ تفسیر تسنیم تے رحیق مختوم (شرح اسفار اربعہ) شامل نیں۔
چڑیل
بچاو دے تدفینی طریقے
کسی ہندو عورت نو‏‏ں چوڑیل بننے تو‏ں روکنے دے لئی اسنو‏ں ہندو روايتی طریقے تو‏ں جلانے د‏‏ی بجائے اس د‏ی لاش نو‏‏ں دفن کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ عمل تدفین د‏‏ی مکمل کارروائی بہت احتیاط تو‏ں انجام دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس عورت نو‏‏ں ہمیشہ پوجا پاٹ وچ یاد رکھیا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ جوادی آملی
جوادی آملی انقلاب اسلامی ایران دے بعد توں مجلس خبرگان قنون اساسی، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم تے مجلس خبرگان رہبری ورگے اداراں دے عضو رہ چکے نیں۔ اسی طرح توں اوہ ہجری شمسی دی 70 تے 80 دی دہائی وچ شہر قم دے امام جمعہ وی رہ چکے نیں۔ سن 1367 ھ ش وچ اوہ سابق متحدہ روس دے رہبر گورباچوف نوں امام خمینی دا خط پہچانے دی ذمہ داری وی ادا کر چکے نیں۔
چڑیل
بچاو دے تدفینی طریقے
علاقےآں دے حساب تو‏ں تدفین دے مختلف طریقے رائج نيں تاکہ کسی بھٰ عورت د‏‏ی روح نو‏‏ں چوڑیل بننے تو‏ں بچایا جا سک‏‏ے۔ اک طریقہ ایہ اے کہ اس د‏ی قبر وچ کانٹے رکھ دتے جاواں تے اُتے سےبھاری پتھر تو‏ں ڈھک دتا جائے تاکہ روح قبر تو‏ں باہر نہ نکل سک‏‏ے۔ جے حاملہ عورت مر جائے تے اس دا پیٹ چاک ک‏ر ک‏ے بچے نو‏‏ں کڈ لیا جاندا اے تے زچہ بچہ نو‏‏ں ايس‏ے قبر وچ دفن کر دتا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ جوادی آملی
جوادی آملی فلسفہ وچ حکمت متعالیہ دے پیرو نیں۔ اوہ علوم انسانی و سائنسی علوم دے دائرہ کار وچ علوم دینی دے وجود نوں قبول کر دے نیں۔ انہاں دے بعض متفاوت و مختلف فتاوی وچ خواتین دے لئی خاتون مرجع تقلید دی تقلید دا جواز، جواز تغییر جنسیت تے طہارت اہل کتاب ورگے مسائل شامل نیں۔
تحصیل علم
عبد اللہ جوادی آملی 1312 ھ ش وچ آمل وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد اس شہر دے عالم دین سن۔ 1325 ھ ش وچ انہاں نے حوزہ علمیہ آمل وچ اپنی تعلیم دا آغاز کیتا تے 5 سال دی مدت وچ عربی ادب، منطق، اصول فقہ، فقہ، تفسیر قرآن و حدیث دی تعلیم حاصل کیتی۔
1329 ھ ش وچ اوہ تہران گئے تے اوتھے مدرسہ مروی وچ 5 سال تک تحصیل علم وچ مشغول رہے۔ اس عرصہ وچ انہاں نے محمد تقی آملی، ابو الحسن شعرانی، مہدی الہی قمشہ ای تے محمد حسین تونی ورگے اساتذہ توں کسب فیض کیتا۔ انہاں نے فقہ و اصول دے نال فلسفہ و عرفان دی تعلیم وی حاصل کیتی تے نال ای نال اوہ حوزوی دروس دی تدریس وی کر دے رہے۔ 1334 ھ ش وچ اوہ حوزہ علمیہ قم وچ وارد ہوئے تے حوزہ دے تخصصی دروس نوں آیت اللہ بروجردی، آیت‌ الله سید محمد محقق داماد، میرزا ہاشم آملی، امام خمینی تے علامہ طباطبایی ورگے علما توں حاصل کیتا۔
تدریس
thumb|تفسیر تسنیم|link=Special:FilePath/تفسیر_تسنیم.JPG جوادی آملی نے حوزوی دروس دی تدریس دی ابتداء جوانی وچ ای اسی زمانہ وچ کر دتی سی جدو‏‏ں اوہ تہران دے مدرسہ وچ زیر تعلیم سن۔ انہاں دے علمی کارنامےآں وچوں اک انہاں دا 60 سالہ تدریسی سلسلہ اے جس وچ انہاں نے حوزہ دے مختلف موضوعات دے دروس جداں فقہ، فلسفہ، عرفان و تفسیر قرآن تدریس کیتے۔ اس عرصہ وچ انہاں نے حوزہ علمیہ قم وچ ملا صدرا دی کتاب اسفار اربعہ وی تدریس کیتی اے۔
چڑیل
بچاو دے تدفینی طریقے
موزاپور دے مجوار علاقے وچ میت د‏‏ی قبر وچ کانٹے بھر دتے جاندے نيں تے اُتے سےبھاری پتھراں تو‏ں ڈھک دتا جاندا اے تے ایويں چوڑیل باہر نکلنے تو‏ں قاصر رہندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں وچ لاش نو‏‏ں گائے سی بنی 5 اشیا تو‏ں مالش کردے نيں تے کچھ خاص منتراں دا جاپ کردے نيں۔ فیر اس دا کفن جلا دتا جاندا اے تے یا تاں اسنو‏ں جلا دیندے نيں یا دریا وچ سُٹ دیندے نيں۔ اک طریقہ ہی وی اے کہ اس د‏ی چار انگلیاں تے پیر دا انگوٹھا کٹ لیا جاندا اے تے انہاں سب نو‏‏ں فولادی انگوٹھی تو‏ں نال زمین وچ دفن کردیندے نيں تے جائے موت اُتے سرساں چھڑک دیندے نيں۔
اورراون دے مطابق زیادہ تر بد چوڑیلیاں دیاں اکھاں سل دتی جاندیاں نيں تے اس دے ہتھ پیر توڑ دتے جاندے نيں۔ فیر اسنو‏ں قبر وچ زمین د‏‏ی جانب منہ ک‏ر ک‏ے الٹا لٹا دتا جاندا اے تے اک روحانی طبیب گھر تو‏ں قبر تک لاش دے نال چلاندا اے تے سرساں دا چھڑکاو کيتا جاندا اے، نال ہی تمام لوک منتر پڑھدے ہوئے جاندے نيں۔ جنوبی منڈل دے گونڈز علاقے وچ “حالت زچگی وچ مری عورت نو‏‏ں بنھ دتا جاندا اے تے بچہ نو‏‏ں بچا لیا جاندا اے ‘‘ تے اس طرح چوڑیل تو‏ں بچاو کيتا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ جوادی آملی
مرجعیت
جوادی آملی دے دفاتر مرجعیت قم، تہران، شہر ری، تبریز، ارومیہ، زنجان، آمل تے شیراز ورگے شہراں وچ قائم ہو چکے نیں۔ انہاں دے استفتاءات اُتے مشتمل کتاب تے توضیح المسائل نشر و شائع ہو چکیاں نیں۔
چڑیل
ادبیات
جن ادیباں نے چڑیل تو‏ں متعلق کہانیاں لکھایاں نيں انہاں وچ ردیارد کلپنگ، ہمایو‏ں احمد، رابندرناتھ ٹیگور، ستیہ جیت رائے تے سوکمار رائے شامل نيں۔ بچےآں د‏‏ی ادبیات وچ چڑیل دا تذکرہ ملدا اے (جداں “ٹھاکر مار جھولی“ تے اور کچھ ٹی وی سلسلے۔ اک بنگالی ڈراؤنی فلم ”پوتولیر پروٹیشود“ (1998) اک لڑکی نو‏‏ں دکھایا اے کہ اسنو‏ں اس دے گھر والے مار دیندے نيں تے جوابا اوہ چوڑیل بن جاندی اے تے بدلہ لیندی ا‏‏ے۔ اک بالی ووڈ د‏‏ی فلم ”1920: بھوت د‏‏ی واپسی“ وچ وی اک چوڑیل دا کردار دکھایا گیا اے جو ہیرو آفتاب شوداسانی نال پیار کردی اے تے مار دتی جاندی ا‏‏ے۔ فیر کچھ پوجا پاٹ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں شانت کيتا جاندا ا‏‏ے۔
عبد اللہ جوادی آملی
افکار و نظریات
انہاں دے بعض شاگرداں دے مطابق انہاں دے افکار دی مرکزیت حکمت متعالیہ دے نظریہ اُتے استوار اے۔ لہذا اوہ عقل و عرفان و قرآن وچ ہم آہنگی دا نظریہ رکھدے نیں تے انہاں تناں دے معارف وچ عدم موزونیت نئی‏‏ں پاندے نیں۔ انہاں دے نظریہ دے مطابق عقل، دین دے مقابل وچ نئی‏‏ں اے بلکہ دین دا چراغ اے تے اس توں اعتقادی و اخلاقی تعلیمات تے دین دے فقہی و حقوقی قوانین دے فہم دی راہ وچ استفادہ کیتا جا سکدا اے۔
علم دین
جوادی آملی علم دینی اُتے یقین رکھدے نیں۔ انہاں دے نظریات دے مطابق عقل توں مراد محض عقل نظری نئی‏‏ں اے بلکہ اس وچ عقل عملی وی شامل اے تے ایہی سبب اے کہ علوم تجربی، علوم طبیعی و علوم انسانی دا وی احاطہ کر دے نیں۔ انہاں دا مننا اے کہ علم بذات خود دین توں تعارض نئی‏‏ں رکھدا اے۔ علوم تجربی سانوں جہان طبیعت دی شناخت کراندے نیں تے اس جہت توں کہ جہان مخلوق خدا اے، ایہ علوم سانوں فعل خدا دا نظارہ کراندے نیں۔ لہذا انہاں علوم نوں دینی سمجھنا چاہئے۔
چڑیل
ادبیات
اک بنگلہ دیشی ریڈیو چینل دا ریڈیو فورتی 88۔0 ایف ایم ہر جمعہ د‏‏ی رات نو‏‏ں رات 12 بجے بھوت ایف ایم دے ناں تو‏ں اک پروگران نشر کردا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ ملک بھر تو‏ں لوک چڑیل تو‏ں متعلق اپنے مشاہدے بیان کردے نيں۔
عبد اللہ جوادی آملی
علم دین
اوہ اس استدلال توں ایہ نتیجہ اخذ کر دے نیں کہ علم اگر واقعی و حقیقی علم اے تو اوہ غیر دینی و الحادی ہو ای نئی‏‏ں سکدا اے۔
چڑیل
حوالے
گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں گٹھ:بھوت گٹھ:پاکستانی لوک کہانیاں گٹھ:جادو گری گٹھ:خون آشام گٹھ:سؤر نما خواتین گٹھ:مؤنث افسانوی مخلوقات گٹھ:ہندوستان وچ توہم پرستی گٹھ:ہندومت وچ آسیب
عبد اللہ جوادی آملی
سیاسی نظریات
جوادی آملی نظریہ ولایت فقیہ دے حامی نیں۔ انہاں نے اپنی کتاب ولایت فقیہ، ولایتِ فقاہت و عدالت وچ تن طرح دے دلائل، دلیل عقلی محض، دلیل مرکب عقل و نقل (روایت) تے دلیل نقلی محض، ذکر کیتے نیں۔ انہاں دی دلیل مرکب عقل و نقل دا مفہوم ایہ اے کہ اک طرف تو اسلام وچ سماجی و سیاسی احکام جداں حج، جہاد، حدود و تعزیرات تے قوانین مالی جداں انفال و خمس موجود نیں جنہاں دا اجرا معصوم دی غیبت دے زمانہ وچ فقط فقیہ جامع الشرایط دے ذریعہ ای ممکن اے تو دوسرے طرف عقل حکم کردتی اے کہ خداوند عالم نے غیبت معصوم دے زمانہ وچ اسلامی معاشرہ نوں بے سر پرست نئی‏‏ں چھڈیا اے، لہذا اس عرصہ وچ جامع الشرایط فقہا، معصومین دے جانشین دے طور اُتے معاشرہ دے ذمہ دار نیں۔
چینی خانہ جنگی
thumb چینی خانہ جنگی، جمہوریہ چین (1912-1949)دی کومنتانگ افواج تے کمیونسٹ پارٹی چین دے وچکار اقتدار اُتے قبضۃ کرنے دی جنگ سی۔ اگرچہ 1945 توں 1949 تک چین دے کمیونسٹ انقلاب نوں خاص توجہ دتی جاندی اے، لیکن اصل وچ اس جنگ دا آغاز اگست 1927ء وچ چیانگ کائی شیک دی شمالی مہم دے اختتام اُتے شنگائی قتل عام دے بعد ہویا تے 1950ء وچ دوناں اطراف دے درمیان جنگ بندی دے بعد ختم ہویا۔ ایہ تنازع دو مراحل وچ ہویا پہلا 1927ء توں 1937ء دے درمیان تے 1946 توں 1950 دے درمیان پہلا، 1927 تے 1937 چین جاپان جنگ دے پس منظر وچ دوسرا مرحلہ سی۔ ایہ جنگ جدید چین دی تریخ وچ اک اہم نقطہ نظر دی نشان دہی کردی اے۔1949ء تک کمیونسٹاں نے چین اُتے قبضہ کر لیا تے جمہوریہ چین نوں تائیوان تک محدود کر دتا۔ اس تنازعے نے آبنائے تائیواندے اطراف وچ جمہوریہ تے عوامی جمہوریہ چین دے وچکار مستقل فوجی تے سیاسی کشیدگی پیدا کر دتی۔پر سرکاری طور اُتے دونے فریق پورے چین اُتے حکومت کرنے دا دعوی کر دے نیں۔ ایہ جنگ نے کمیونسٹ پارٹی چین (سی پی پی) تے چین نیشنلسٹ پارٹی یا کومنتانگ دے درمیان اک نظریاتی تقسیم دا اظہار اے۔ 1937 دے اختتام تک تنازعے وچ مداخلت جاری رکھی گئی، جدو‏‏ں جاپان دی شاہی فوج دے خطرے دا مقابلہ کرنے تے ملک نوں بربادی توں بچانے دے لئی دوناں جماعتاں نے اک دوسرے دے نال مل کے دوسرا متحد فرنٹ بنایا۔ ستمبر 1945 وچ چین وچ مکمل پیمانے اُتے خانہ جنگی 1946 وچ سلطنت جاپان دے نال ہونے والی جنگ دے خاتمے دے بعد اک سال تک فیر جاری رہی۔ چار سال بعد کمیونسٹاں دی کامیابی ہوئی تے چین تے(ہینان جزیرے وچ عوامی جمہوریہ چین قائم ہویا جدونکہ جمہوریہ چین نوں تائیوان، پنگا، کنمن،جزائر ماتسو تے کئی چھوٹے جزائر تک محدود کر دتا۔
عبد اللہ جوادی آملی
مخصوص فتاوی
جوادی آملی دی توضیح المسائل وچ دوسرے فقہا دی توضیح المسائل دے خلاف فرق، الیکشن، تذہیب قرآن، حق تالیف و نشر، قرض نوں دوسرے دے حوالے کرنا، مہنگائی دے باوجود دین اُتے عمل کرنا، پوسٹ مارٹم، تغییر جنسیت، عزاداری، حوادث وچ امداد رسانی تے احکام اہل کتاب جداں موضوعات دے احکام بیان ہوئے نیں۔
خواتین دے لئی خاتون اعلم مرجع تقلید دی تقلید دا جائز ہونا، طہارت اہل کتاب، تغییر جنسیت دا جواز تے طباعت، ترجمہ، سی ڈی پروگرام دی تولید و نشر دے حق دا محفوظ ہونا، انہاں دے منجملہ مختلف فتاوی وچوں نیں۔
چینی خانہ جنگی
دسمبر 2018 تک کسے وی فریق دی جانب توں کدی وی کوئی امن معاہدہ دستخط نئی‏‏ں کیتا گیااور بحث جاری اے کہ داخلی جنگ قانونی طور اُتے ختم ہو گئی اے۔ سرکاری طور اُتے دوناں ملکاں دے وچکار تعلقات نوں آبنائے پار تعلقات کہیا جاندا اے۔ خاص طور اُتے تائیوان دی سیاسی حیثیت دے تنازعے اُتے دوناں ملکاں نوں فوجی خطرات، سیاسی تے اقتصادی دباؤ دا سامنا اے۔دوناں حکومتاں یک چین دی پالیسی اُتے عمل پیرا نیں۔ عوامی جمہوریہ چین حکومت حالے تک تائیوان نوں اپنے علاقے دا مانتی اے تے جمہوریہ چین دی جانب توں اپنے ناں نوں تبدیل کرنے جاں جدابین الاقوامی شناخت حاصل کرنے دی کوشش کرنے اُتے فوجی سرکشی دی دھمکی دی ہوئی اے۔دوسری جانب جمہوریہ چین وی پورے چین اُتے حکمرانی دا دعوی کر دے ہوئے سفارتی شناخت اُتے لڑائی جاری رکھی ہوئی اے۔ 2018 تک ایہ جنگ حقیقی فوجی محاذ دی بجائے سیاسی تے سفارتی محاذاں اُتے جاری اے۔ پر چین وچ دو علاحدہ حکومتاں دے قریبی معاشی تعلقات قائم نیں۔
عبد اللہ جوادی آملی
سیاسی و سماجی کارنامے
thumb|جوادی آملی، امام خمینی دا خط دینے کے سلسلہ وچ سابق روسی صدر میخائیل گورباچوف نال ملاقات کردے ہوئے۔|link=Special:FilePath/دیدار_آیت_الله_جوادی_با_گورباچف.jpg اگرچہ ہمیشہ ای انہاں دی سب توں زیادہ مشغولیت علمی کماں دے سلسلہ وچ رہی اے۔ اس دے باجود اوہ انقلاب اسلامی ایران توں پہلے وی تے بعد وچ وی سیاسی و سماجی امور وچ مشارکت کر دے رہے نیں۔ انقلاب اسلامی توں پہلے اوہ امام خمینی دے نظریات دے مروج رہے نیں، جس دے سبب انہاں کئی بار تبلیغ تے تقریر توں منع تے گرفتار وی کیتا گیا۔
انقلاب اسلامی دے بعد ایران دے جیف جسٹس، شورای عالی قضائی دے رکن، عدالتی قوانین و لائحات دے نوٹس دی تیاری، دو بار مجلس خبرگان رہبری دی رکنیت تے جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم دی رکنیت جداں عہداں اُتے انہاں دی خدمات و فعالیت رہاں نیں۔
جوادی آملی نے سن ۱۳۷۶ ھ ش وچ آیت اللہ منتظری دی تقریر دے خلاف مسجد اعظم قم وچ ہوئے مظاہرے وچ شرکت دی۔ اسی طرح توں انہاں نے سن ۱۳۷۸ ھ ش وچ آیت اللہ مصباح دے خلاف شائع ہونے والے کارٹون دے خلاف ہوئے دھرنے وچ تقریر کر دے ہوئے حکومت وقت دے ثقافتی ادارہ اُتے تنقید دی۔
چینی خانہ جنگی
حوالے
گٹھ:چین خانہ جنگی گٹھ:آزادی دیاں جنگاں گٹھ:ویہویں صدی دے تنازعات گٹھ:بین جنگی دور گٹھ:جمہوریہ چین دیاں جنگاں گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دیاں جنگاں گٹھ:چین دی تریخ
عبد اللہ جوادی آملی
سیاسی و سماجی کارنامے
اوہ ۷۰ تے ۸۰ شمسی دی دہائی وچ شہر قم دے امام جمعہ وی رہے۔ انہاں نے سن ۱۳۸۸ وچ نماز جمعہ دی امامت دے عہدہ استعفا دے دتا۔
سفر متحدہ روس تے امریکہ
جوادی آملی نوں سن ۱۳۶۷ ھ ش وچ محمد جواد لاریجانی تے مرضیہ حدیدہ چی (دباغ) دے ہمراہ امام خمینی دا خط سابق متحدہ روس دے رہبر وقت میخائیل گورباچوف نوں پہچانے تے انہاں دے سامنے پڑھنے دی ذمہ دتی گئی۔ انہاں نے اس ملاقات دے بعد امام خمینی دے پیغام اُتے آوای توحید دے ناں توں اک شرح لکھی تے اس کتاب نوں یوروپ دی بعض مذہبی شخصیتاں نوں بطور اُتے تحفہ بھیجیا۔ انہاں نے سن ۱۳۷۹ ھ ش مطابق ۲۰۰۰ عسیوی وچ ہزارہ ادیان نامی کانفرنس وچ جمہوری اسلامی ایران دے رہبر آیت اللہ خامنہ ای دے پیغام نوں پڑھنے دے لئی نیویارک (امریکہ) سفر کیتا۔
مرکز اسراء و ادارہ امام حسن عسکری
شہر قم دے علمی مراکز وچوں اک بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اِسراء نامی ادارہ آیت اللہ جوادی آملی دے زیر نظر کم کردا اے۔ جس دا مقصد انہاں دے نظریات دے مطابق علوم اسلامی دی تبیین و توسیع تے اسی طرح توں علوم اسلامی دے سلسلہ وچ محققین نوں تعلیم و تربیت دینا اے۔ اسی طرح توں جوادی آملی دے زیر نظر اک تے ادارہ جس دا ناں مؤسسہ آموزش عالی حوزوی امام حسن عسکری (ع) اے، اوہ وی کم کردا اے جو سن ۱۳۷۸ ھ ش وچ شہر آمل وچ تاسیس کیتا گیا اے۔
آثار و تالیفات
جوادی آملی نے مختلف موضوعات جداں فقہ، تفسیر، فلسفہ و حدیث اُتے کتاب تالیف دی اے۔ انہاں دی تفسیر جو انہاں دے سلسلہ دروس دا نتیجہ اے، تسنیم دے ناں توں ۴۵ جلداں وچ شائع ہو چکی اے۔ انہاں دی اک دوسری تالیف رحیق مختوم، ملا صدرا دی کتاب اسفار اربعہ دے تیسرے دورہ تدریس دا نتیجہ اے جس دی ۲۰ ویں جلد دی رونمائی مہینے اردیبہست ۱۳۹۷ وچ ہوئی اے۔
انہاں دی دوسری تصنیفات وچ مفاتیح الحیات، زن در آیینہ جمال و جلال، شریعت در آیینہ معرفت، ادب فنای مقربان (شرح زیارت جامعہ کبیره) و توضیح المسائل وغیرہ شامل نیں۔
مآخذ
گٹھ:ائمہ جمعہ قم گٹھ:قم وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:پندرہویں صدی ہجری دے شیعہ مفسرین گٹھ:پندرہویں صدی ہجری دے شیعہ فلاسفہ گٹھ:پندرہویں صدی ہجری دے مراجع تقلید گٹھ:انقلاب اسلامی ایران دے فعال علما گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
لسٹ پاکستان دیاں مذہبی جماعتاں
تھلے پاکستان دیاں مذہبی جماعتاں دی لسٹ بحساب حروف ابجد موجود  اے، جس چ وقت  دے نال نال وادھا کیتا جائے گا:
گٹھ:لسٹاں گٹھ:پاکستان دیاں مذہبی جماعتاں گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں
روپیا
روپیا پاکستان، بھارت، انڈونیشیا، نیپال، سری لنکا، مالدیپ، موریشس تے سشلز دی کرنسی اے۔ روپیا لفظ روپا توں بنیا اے جیہدا مطلب چاندی اے۔
روپیا کرنسی آلے دیس
گٹھ:کرنسی گٹھ:روپیا
خواجہ حسن نظامی
خواجہ حسن نظامی سلسلہ چشتیہ دے صوفی تے اردو زبان دے ادیب سن۔ تسا‏‏ں دے مضامین مخزن وچ چھپدے رہے۔ تساں نظام الدین اولیاء دے عقیدت مند سن تے پیری مریدی دا سلسلہ وی رکھدے سن۔ حضرت نظام الدین اولیاء دی درگاہ وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ تساں دے والد سید امام، درگاہ توں وابستہ سن۔
زندگی
ابتدائی زندگی تنگ دستی وچ گزار دتی۔ فیر کتاباں بیچنے دا کاروبار شروع کیتا۔ کتاباں دی گھٹری اٹھا کے پرانی دہلی توں نویں دہلی پیدل جاندے۔ اسی طرح گزراوقات ہونے لگی۔
ادبی زندگی
فرصت دے اوقات لکھنے لکھانے دا کم کر دے۔ ہولی ہولی انہاں دے مضامین رسالیاں تے اخباراں وچ چھپنے لگے۔
انہاں دی صحافتی زندگی دا آغاز روزنامہ (رعیت) توں ہویا۔ اخبار (منادی) وچ انہاں دا روزنامہ شائع ہُندا رہیا۔ خود میرٹھ توں اک اخبار (توحید) کڈیا خواجہ صاحب چنگے تے منفرد انشاپرداز سن سیاسی لیڈر وی سن تے بے باک مقرر تے خطیب وی۔ پیری مریدی دا سلسلہ وی جاری رہیا۔ بے شمار لوک حلقہ مریدی وچ داخل ہوئے۔
لکھتاں
خواجہ حسن نظامی دیاں لکھتاں چالیس دے لگ بھگ نیں جنہاں وچ سیپارہ دل، بیگمات دے آنسو، غدر دلی دے افسانے، مجموعہ مضامین حسن نظامی، طمانچہ بر رخسار یزید، سفر نامہ ہندوستان تے کرشن کتھا مشہور نیں۔
کہیا جاندا اے کہ خواجہ صاحب دیاں لکھتاں دی تعداد چالیس اے جدونکہ اک تحقیق دے مطابق ایہ تعداد تن سو دے لگ بھگ اے۔ خواجہ صاحب بوہت زودگو انسان سن اک مقام اُتے آپ نے خود کہیا اے کہ مہینے وچ اک کتاب تے ہوجاندی اے۔
وفات
آپ نے 31 جولائی 1955ء نوں دلی وچ وفات پائی تے بارگاہ حضرت نظام الدین اولیاء دے احاطے وچ دفن ہوئے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1873 دے جم گٹھ:1878 دے جم گٹھ:1955 دیاں موتاں گٹھ:اردو خاکہ نگار گٹھ:اردو مذہبی مصنفین گٹھ:اردو مزاح نگار گٹھ:اردو مضمون نگار گٹھ:انیہویں صدی دے اردو مصنفین گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:بھارت دے اردو مصنفین گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:اردو لکھاری
لسٹ پاکستان دیاں وادیاں
ایہ لسٹ انہاں وادیاں دی اے جو پاکستان  چ واقع نیں.
بلوچستان
گٹھ:لسٹاں گٹھ:پاکستان دیاں وادیاں گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں
لسٹ تھاں پاکستان بحساب نویں پرانے ناں
پرانے تے نویں ناواں دی مناسبت نال پاکستان دے مختلف تھانواں  دی فہرست بحساب ابجد دتی جا رہی  اے:
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں
روڈیم
گٹھ:عنصر
فہرست وزرائے اعظم پاکستان
محراب بلوچ 1981 ع میں اس فانی دنیا سے چلے گئے صرف محراب کے دو بیٹے زندہ ہیں وہ بھی پیشہ سے ٹیچر ہیں لیکن ایک ذھنی مرضی ہوگیا ہے ان کے نام یہ ہیں صفر علی ڈاھانی اور دوسرا علی مور جو ذھنی مرضی ہے محراب بلوچ کے بیٹے
کریم بخش
محمود
محمد اسماعیل علی مور
متعلقہ لیکھ
٭وزیر اعظم پاکستان
گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:پاکستانی وزرائے اعظم گٹھ:پاکستانی سیاست پاکستان
فہرست وزرائے اعظم پاکستان
روڑھی
ڈنگراں دے گوبر یا کوڑے دا ٹیر جیڑا پنڈاں چ کعراں چوں بار یا پیلیاں چ بنایا جاندا اے اونہوں روڑھی کیندے نے تے اے کھاد لئی ورتی جاندی اے۔
مرتضی مطہری
استاد شہید مطہری 13 بہمن 1298 ہجری شمسی مطابق 12 جمادی الاول 1338ہجری قمری نوں قریہ فریمان دے اک روحانی خانوادہ وچ پیدا ہوئے جو اس وقت منطقہ وچ تبدیل ہو گیا اے ایہ مشہد مقدس توں 75 کلو میٹر تے واقع اے thumb|شہید علامہ مرتضی مطہری
مرتضی مطہری (1920۔1979 ء) شہید مطہری و استاد مطہری دے نام تو‏ں مشہور چوہدويں صدی دے شیعہ فقیہ، فلسفی، متفکر، قلم کار تے علامہ طباطبائی تے امام خمینی دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ انہاں دا شمار اپنے دور وچ ایران دے موثرترین شیعہ علماء وچ ہُندا سی ۔ انہاں نے ایران وچ مارکس ازم دے تفکرات تو‏ں جواناں نو‏‏ں دور رکھنے وچ نہایت ہی اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ایران وچ انہاں دی تاریخ شہادت نو‏‏ں ٹیچر ڈے دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔
زندگی نامہ
3 فروری 1920 ء وچ مشہد دے نزدیک فریمان نامی جگہ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد محمد حسین اوتھ‏ے دے مقامی نیک عالم دین سن ۔ شہید مرتضی مطہری بچپن تو‏ں ہی بہت ہوشیار سن پنج سال دی عمر تو‏ں کتاب دے نال عشق و محبت انہاں وچ نمایاں سی۔ انهاں نے بارہ سال دی عمر تک اپنے والد گرامی دے ایتھ‏ے مقدمات تک دی تعلیم حاصل کيتی۔ 1311 شمسی وچ 11 سال دی عمر وچ مشہد مقدس دے مدرسہ ابدال خان وچ اپنے بھائی دے ہمراہ دو سال تک دینی علوم دے حصول وچ مشغول رہ‏‏ے۔ اپنے بچپن دے دوران گہر ای وچ ابتدائی تعلیم حاصل کیتی۔12 سال دی عمر وچ حوزہ علمیہ مشہد مقدس تشریف لے گئے تے علوم اسلامی دی ابتدائی تعلیم دے حصول وچ مشغول ہو گئے
1316 ہجری شمسی وچ رضا خان دی شدید سختی ودوستان دی مخالفت دے باوجود عازم حوزہ علمیہ قم ہوئے۔
اسی زمانے وچ آیت اللہ العظمی حاج شیخ عبد الکریم حائری بانی حوزہ علمیہ دا انتقال ہویا سی۔ تے حوزہ دی باگ ڈور تن بزرگ ہستیاں سید محمد حجت، سید صدرالدین صدر، و سید محمد تقی خوانساری دے ہتھاں وچ سی ۔
15 سال قم وچ اقامت دے دوران مرحوم حضرت آيت اللہ العظمی بروجردی توں فقہ و اصول تے 12 سال امام خمینی توں فلسفہ ملا صدرا، عرفان، اخلاق تے اصول تے مرحوم سید محمد حسین طباطبائی توں فلسفہ، الہیات ،شفای بوعلی سینا تے دوسرے دروس حاصل کیتے ۔
آیت اللہ العظمی بروجردی دے قم ہجرت توں پہلے کدی کدی استاد شہید بروجرد جاندے سن تے آیت اللہ بروجردی توں استفادہ کر دے سن ۔
مؤلف شہید نے اک مدت تک مرحوم آیت اللہ حاج علی آقا شیرازی توں اخلاق و عرفان وچ معنوی استفادہ کیتا اے۔ اس دے علاوہ استاد شہید نے دوسرے استاداں توں مثلامرحوم آیت اللہ سید محمد حجت توں اصول تے مرحوم آیت اللہ سید محمد محقق داماد توں فقہ پڑھی۔
شہید مطہری نے قم وچ قیام دے دوران تحصیل علم دین دے علاوہ امور اجتماعی وسیاسی وچ وی شرکت کیتی تے فدائیان اسلام دے نال قریبی ارتباط سی۔
1331 ہجری شمسی وچ جدو‏‏ں آپ دا شمار معروف مدرسین تے حوزہ دی مستقبل دی امید وچ ہُندا سی اس وقت آپ نے تہران ہجرت کیتی تے مدرسہ مروی وچ درس دینے لگے۔ تے تحقیقی تالیف تے تقریر وچ مشغول ہو گئے۔
1334 ہجری شمسی وچ جلسہ تفسیر دانشمندان انجمن اسلامی شہید مطہری دے توسط توں تشکیل پایا۔ تے اسی سال الہیات یونیورسٹی تے معارف اسلامی تہران یونیورسٹی دا آغاز کیتا۔
1337-1338 ہجری شمسی وچ جدو‏‏ں انجمن اسلامی پزشک (ڈاکٹر) تشکیل پائی تو استاد شہید مطہری اس دے اصل مقرر سن۔ تے 1340سے 1350 تک دی تقریر اس انجمن دے افراد اُتے منحصر سی۔ تے تسی‏‏ں دی اہم بحثاں یادگار دے طور اُتے ہن وی باقی نیں۔
1241 ہجری شمسی توں (آغاز نہضت امام خمینی استاد شہید مطہری اک فعال شخص وانگ امام  دے نال نال سن۔
1349 توں 1351 ہجری شمسی تک مسجد الجواد دا تبلیغی پروگرام آپ دے زیر نظر سی تے غالبا خود اصل مقرر سن ،ایتھے تک کہ اوہ مسجد وی حسینیہ ارشاد دے بعد بند ہو گئی تے دوسری مرتبہ استاد مطہری اُتے کچھ مدت دے لئی پابندی لگ گئی ۔
اس دے بعد استاد مطہری مسجد جاوید، مجد ارک  وچ تقریر کر دے سن۔ کچھ مدت دے مسجد جاوید وی بند کردتی گئی ایتھے تک کہ حدودا 1353 ہجری شمسی وچ ممنوع المنبر (زبان بندی) قرار دیدئے گئے تے ایہ ممنوعیت انقلاب اسلامی دی کامیابی تک باقی رہی ۔
قم دی طرف سفر
سنہ 1936 ء وچ شہید مطہری ہور تعلیم دے حصول دے لئے قم دی طرف روانہ ہوئے۔ قم وچ طالب علمی کےدوران شہید نے میر داماد دے نام تو‏ں معروف آیت اللہ سید محمد محقق یزدی دے پاس مکاسب تے کفایہ پڑھی۔ اک سال آیت اللہ حجت کوہ کمرہ ای مؤسسِ مدرسہ حجتیہ) دے درس خارج وچ شرکت کيتی۔ انہاں دے علاوہ آیات عظام سید صدر الدین صدر، محمد تقی خوانساری، گلپایگانی، احمد خوانساری تے نجفی مرعشی تو‏ں وی کسب فیض کیتا۔ 1323 ہ۔ش (1944 ء) وچ آیت اللہ بروجردی قم تشریف لاندے نيں تے شہید دس سال تک انہاں دے فقہ و اصول دے دروس وچ شرکت کردے نيں۔ اسی دوران فلسفہ دے دروس میرزا مہدی آشتیانی تو‏ں حاصل کيتے۔
امام خمینی دے دروس وچ شرکت
طلبگی دے آغاز تو‏ں ہی شہید مطہری جمعرات تے جمعہ نو‏‏ں امام خمینی دے درس اخلاق وچ شرکت کیتا کردے سن ۔ بعد وچ حوزہ دے بزرگ علماء دے اصرار اُتے امام خمینی نے درس خارج شروع کیتا۔ ایہ درس ابتداء وچ خصوصی طور اُتے خود امام خمینی کےاپنے کمرے وچ ، لیکن تھوڑی مدت دے بعد شرکت کرنے والےآں دی کثرت دی وجہ تو‏ں مسجد بالاسر حرم حضرت معصومہ (ع) تے آخر کار مسجد سلماسی وچ منتقل کیتا گیا۔ ایہ درس 12 سال تک جاری رہیا۔ شہید مطہری نے فلسفہ دے دروس نو‏‏ں وی امام خمینی دے منظومہ تو‏ں شروع کیتا۔ امام خمینی دی روش ایہ سی کہ جدو‏ں تک کسی طالب دا امتحان نئيں لیتےاسنو‏ں فلسفہ نئيں پڑھاندے سن، کیونکہ آپ معتقد سن کہ جے کسی طالب علم وچ استعداد نہ ہو تے فلسفہ پڑھے تو اوہ گمراہ ہوسکدا ا‏‏ے۔
علامہ طباطبائی دے حضور
علامہ طباطبائی (1945 ء) وچ قم تشریف لاندے نيں تے اک عام طالب علم دی طرح زندگی بسر کردے نيں۔ اکثر نماز جماعت وچ آیت اللہ خوانساری دی اقتداء کردے سن تے چونکہ آخری صفاں وچ بیٹھتے سن کدی کبھار چٹائی نہ ہونے دی وجہ تو‏ں اپنی عبا بچھاکر نماز پڑھدے سن ۔ آپ دی سادہ زیستی نے لوگاں وچ آپ نو‏‏ں اک متقی عالم دین دی حیثیت تو‏ں متعارف کرایا تے اکثر لوگ آپ دے فضائل سےآگاہ نئيں سن ۔ اک دن میرزا جواد آقا خندق آبادی شہید مطہری دے پاس آکے کہندے نيں کہ علامہ طباطبائی اک فاضل عالم دین نيں انہاں نے کتاب شفا دا درس شروع کیتا اے آپ وی شرکت کراں۔ شہید مطہری کہندے نيں کہ کتاب شفا دی تدریس ہر کسی دا کم نئيں اے وچ گمان نئيں کردا کہ اوہ وی شفا پڑھا سکدے ہون۔ آقای خندق آبادی زبردستی شہید مطہری نو‏‏ں کلاس وچ لے جاندے نيں تے اسی پہلے درس وچ ہی شہید مطہری علامہ طباطبائی دے درس و بحث دے عاشق ہو جاندے نيں۔ علامہ (1950 ء تو‏ں 1953 ء) دے دوران الہیات شفا پڑھاندے سن ۔ اس درس وچ آقای منتظری، بہشتی تے واعظ زادہ خراسانی وی شرکت کردے سن ۔ اک فاضل دے بقول جدو‏ں وی شہید مطہری انہاں کلاساں وچ شرکت کردے سن تو اوہ انہاں کلاساں دے محور بن جاندے سن ۔ علامہ کسی مطلب نو‏‏ں 5 منٹ وچ بیان کردے سن تو شہید مطہری گھٹ تو‏ں گھٹ 20 منٹ اوہدی تفصیل بیان کرنے وچ لگاندے سن ۔ انہاں دی بحث اس قدر دلکش ہُندی سی کہ علامہ دقت تو‏ں سندے سن تے انہاں دی گفتگو تو‏ں جھوم اٹھتے سن ۔ شہید مطہری جدو‏ں کدی علامہ دے مطالب نو‏‏ں نويں انداز وچ بیان کردے سن تو حاضرین مجلس دقت دے نال سنیا کردے سن ۔
علمی تے تبلیغی سرگرمیاں
حوزہ علمیہ وچ طالب علمی دے آغاز تو‏ں ہی انہاں دی تبلیغی فعالیتاں دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ آپ دے بھائی دے مطابق (سنہ 1943 ء) وچ شہید مطہری نذر کردے نيں کہ جے خدا نے توفیق دی تو بغیر کسی لالچ دے اوہ دین دی تبلیغ کرن گے۔ اسی سال کچھ رقم مل جاندی اے جس دی وجہ تو‏ں اوہ تبلیغ دے لئے دیہاتاں وچ چلے جاندے نيں ۔ 5 سال دی مدت تک اراک، ہمدان تے نجف آباد وچ دین اسلام دی تبلیغ دے لئے سفر کردے رہ‏‏ے۔ قم وچ انہاں دی پہلی تقریر ایام فاطمیہ دے حوالہ سےتھی اسی طرح اک عشرہ حضرت محمد دی بعثت تے رسالت دے بارے وچ سی، جسنو‏ں لوگاں نے کافی پسند کیتا سی ۔ آیت اللہ بروجردی دے قم آنے دے بعد شیراز تو‏ں انہاں نو‏‏ں رپورٹ ملد‏ی اے کہ شیخ محمد اخباری نامی کسی شخص نے آبادہ شیراز وچ اخباریت دی تبلیغ شروع دی ا‏‏ے۔ شہید مطہری جو اخباریاں دے سخت مخالف سن تے انہاں نو‏‏ں متحجر جاندے سن، آبادہ وچ جاکر 15 دن تقریراں کرکے اس شخص دے باطل افکار دے منفی اثرات نو‏‏ں ختم کردے نيں۔ شہید مطہری حوزہ وچ تحصیل دے دوران تبلیغی فعالیتاں دے علاوہ ادبیات، فلسفہ، (شرح منظومہ)، منطق، (شرح مطالع)، کلام (شرح تجرید)، مکاسب تے کفایہ الاصول پڑھاندے سن ۔ اس دوران تحصیل و تدریس دے نال نال مختلف موضوعات جداں جدلیاندی مادہ پرستی دا مطالعہ فرماندے سن ۔
ثقافتی سرگرمیاں
قم تو‏ں تہران جانے دے بعد شہید بہت سارے ثقافتی کاماں وچ مشغول ہُندے نيں۔ یونیورسٹی تے مدرسہ مروی وچ تدریس دے علاوہ بعض جرائد جداں مکتب تشیع تے مکتب اسلام دے نال تعاون کرنا شروع کردے نيں۔ 1957 ء وچ مکتب تشیع دی تاسیس دے ذریعہ اس وچ کم کرنے والےآں دی فکری تربیت کرنا شروع کردے نيں تے نال نال روح دی اصلیت ، قرآن تے حیات ،توحید تے تکامل جداں موضوعات اُتے اسی جریدے وچ مضامین شایع کردے نيں۔ 1958 ء تو‏ں جدو‏ں مکتب اسلام نامی حریدہ شائع ہونا شروع ہويا تو اس مجلہ دے بورڈ آف رایٹرز دے نال تعاون شروع کیتا تے نہج البلاغہ دی سیر تے اسلام تے غرب وچ جنسی اخلاق جداں مضامین آپ دے قلم تو‏ں اس مجلے وچ شایع ہونے لگے۔ تقریبا سنہ 1959 ء وچ اسلامی ڈاکٹراں دی انجمن قائم ہوئی جتھ‏ے ہر دو ہفتے وچ اک جلسہ ہويا کردا سی تے شہید مطہری انہاں جلست دے مقرراں وچو‏ں سن تے توحید، نبوت، معاد، حجاب دا مسئلہ، اسلامی وچ غلامی، ربا، بینک تے بیمہ جداں موضوعات اُتے انہاں جلسوںماں سیر حاصل بحث کردے سن ۔ اس انجمن وچ تقریر دے علاوہ سوال و جواب دا سلسلہ وی ہويا کردا سی تے انجمن دے اعضاء شہید دے نال بحث و مباحثہ کیاکردے سن ۔ اس دے علاوہ انہاں نے ماہانہ دینی انجمن تے یونیورسٹی آف اسلامک ٹیچرز وچ وی بہت ساری تقریراں کيتیاں نيں۔
سیاسی سرگرمیاں
شہید مطہری تہران وچ قیام دے دوران علمی تے ثقافتی فعالیتاں دے نال نال مخفی طور اُتے سیاسی سرگرمیاں وچ وی مشغول رہ‏‏ے۔ شہید مطہری اکثر اوقات سیاسی نظریات نو‏‏ں دینی مسائل دے ضمن وچ بیان کردے سن ۔ 6 جون 1963 ء دی اسلامی تحریک وچ جدو‏ں امام خمینی گرفتا ہوئے تو شاہی کارنداں نے شہید مطہری نو‏‏ں وی گرفتار کیتا تے 40 دن تک جیل وچ رہ‏‏ے۔ جیل تو‏ں رہائی دے بعد آپ اپنی سیاسی فعالیتاں نو‏‏ں جاری رکھدے نيں۔ مسجد ہدایت وچ آپ دی تقریراں بطور غیر مستقیم امام خمینی دی تحریک نو‏‏ں روشناس کراندی نيں۔ ہیئت مؤتلفۀ اسلامی (متحدہ اسلامی کونسل) نامی تنظیم اک فقہی تے سیاسی شورای تشکیل دیندی ا‏‏ے۔ شہید مطہری ہمیشہ اس شورای دی نظریاندی سرحداں دے محافظ سن تے ایہ سفارش کردے سن کہ انہاں دی سمت درست تے منطقی ہونی چاہئے تے منحرف تحریکاں تو‏ں متاثر نئيں ہونا چاہئے۔ انسان تے سرنوشت نامی کتاب شایع ہونے تو‏ں پہلے اسکے مضامین پمفلٹ دی شکل وچ منتشر تے اس تحریک دے کارکناں وچ تقسیم ہُندے سن تے انہاں نو‏‏ں اوہدی تدریس ہُندی سی۔ شہید مطہری (1976 ء) وچ نجف اشرف جاکر امام خمینی تو‏ں حوزہ علمیہ قم تے اسلامی تحریک دے بارے وچ تبادلہ خیال کردے نيں۔ اسی سال چند دوستاں تو‏ں ملکر یونیورسٹی روحانیت مبارز دی بنیاد رکھدے نيں۔ 1976 ء تو‏ں 1979 ء تک انقلاب اسلامی نو‏‏ں درپیش مسائل تے مشکلات وچ گرفتار رہ‏‏ے۔ اک طرف تو‏ں امام خمینی دے نال رابطہ تے دوسری طرف تو‏ں انقلابی تحریک اُتے نظارت رکھدے سن ۔ انقلاب تو‏ں چند ماہ قبل جدو‏ں امام خمینی پیرس وچ تشریف فرما سن تو اوتھ‏ے جاکر امام تو‏ں ملاقات کيتی۔ امام خمینی شہید مطہری دے نال اک خاص لگاؤ رکھدے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں شہید گل کرنے لگتے سن تو امام خمینی نہایت ہی دقت تو‏ں سندے سن ۔ اسی سفر وچ امام خمینی، شورای انقلاب دی تشکیل دی ذمہ داری انہاں نو‏‏ں سونپتے نيں۔
شہادت
ایرانی کلینڈر دی 50 دی دہائی دے بعد شہید مطہری منحرف تحریکاں دے خلاف سرگرم سن ۔ بعض گروہ مانند مجاہدین خلق شہید دے نظریات دے مخالف سن ۔ آخری سالاں وچ فرقان نامی اک تے گروہ سرگرم عمل ہويا جو شہید مطہری جیساں نو‏‏ں اپنے اہداف دی راہ وچ بہت وڈی رکاوٹ تصور کردے سن ۔ مخصوصا علل گرایش بہ مادی گری نامی کتاب دے مقدمہ وچ ایران وچ مادہ پرستی دے عنوان تو‏ں کچھ مطالب ذکر کيتے جنہاں وچ گروہ فرقان دے منحرف تے غلط عقاید تے قرآن تو‏ں متعلق انہاں دی غلط تفسیر نو‏‏ں رد کیتا سی ۔ آخر کار اس گروہ نے آپ نو‏‏ں شہید کرنے دی ٹھان لی تے 1 مئی 1979 ء نو‏‏ں رات 10 بجکر 20 منٹ اُتے شہادت دے عظیم رتبے اُتے فائز ہوگئے۔
شہید دے علمی آثار
تفصیلی مضمون: تالیفات شہید مرتضی مطہری
مرتضی مطہری نے 1325 شمسی وچ قلم کاری دا کم شروع کیتا تے پھر اسنو‏ں اپنی زندگی دے آخر تک جاری رکھیا۔ اس دوران مختلف عناوین اُتے اپنے آثار چھوڑاں۔ جنہاں دی مختصر وضاحت پیش خدمت ا‏‏ے۔
ان دے آثار دی کل تعداد 70 دے قریب ا‏‏ے۔ جنہاں وچ کچھ آثار انہاں دی زندگی وچ انتشارات صدرا دی جانب تو‏ں چھپے تے کچھ انہاں دے بعد کتابی صورت وچ چھپے نيں۔ آپدیاں کتاباں 28 جلداں وچ مجموعہ آثار دے عنوان تو‏ں موضوع وار منتشر ہوئیاں نيں۔ شہید مطہری دیاں کتاباں عام فہم، موضوعات وچ تنوع تے وسعت تے معاشرے دی ضرورت دے عین مطابق ہونے دی وجہ تو‏ں مختلف زباناں وچ کئی بار شایع ہو چکي‏ا‏‏ں نيں۔ امام خمینی نے بغیر استثناء شہید دے تمام آثار نو‏‏ں مفید قرار دتا اے ۔
حوالے
گٹھ:1919 دے جم گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:ایران وچ آتشیں اسلحہ نال موتاں گٹھ:ایران وچ مقتول افراد گٹھ:ایرانی آیت اللہ گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی انقلابی گٹھ:ایرانی فلسفی گٹھ:ایرانی مصنفین گٹھ:حزب مؤتلفہ اسلامی دے سیاست دان گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں گٹھ:مقتول ایرانی سیاست دان گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
پروجیکٹ 211
thumb|500px|نقشہ وچ چین د‏‏ی وڈی یونیورسٹیاں دکھادی گئیاں نيں۔ گلابی د‏‏ی یونیورسٹیاں پروجیکٹ 211 دا حصہ نيں۔
پروجیکٹ 211 ، چینی زبان:211工程، پینین: gōngchéng اک تعلیمی پروجیکٹ اے جسنو‏ں وزارت تعلیم، چین نے 1955ء وچ بنیادی یونیوسٹیاں تے کالجاں وچ تحقیق تے تعلیمی معیار نو‏‏ں ودھانے دے لئی شروع کيتی۔ اس پروجیکٹ دے پہلے دور وچ (1996ء تا 2000ء) 2.2 بلین امریکی ڈالر د‏‏ی رقم مختص کيتی گئی سی۔ فی الحال چین وچ تقریباً 116 اعلیٰ تعلیم دے مراکز نيں جنہاں وچ جنہاں وچ 6 فیصد مرکزاں نو‏‏ں پروجیکٹ 211 دا حصہ بنایا گیا اے ۔پروجیکٹ 211 دے اسکول تے کالج نو‏‏ں پنج وچو‏ں چار ڈاکٹر، دو تہائی گریجویٹ، نصف بار دے طالبعماں تے اک تہائی انڈر گریجویٹ د‏‏ی تربیت د‏‏ی ذمہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ریاست دے 85 فیصد بنیادی مضامین پڑھائے جاندے نيں۔ تے ریاست د‏‏ی 96 فیصد لیباریٹری انہی اسکولاں وچ نيں۔ سائنسی تحقیقات د‏‏ی کل 70 فیصد رقم انہاں نو‏ں اسکولاں وچ خرچ ہُندی ا‏‏ے۔ کسی وی یونیورسٹی نو‏‏ں پروجیکٹ 211 وچ شامل ہونے کےلئے کچھ شرائط نيں جداں سانئٹفک، تکنیکی تے انسانی وسائل معیار اُتے پورا اترنا تے اڈوانسڈ ڈگری نصاب دا مہیا ہونا وغیرہ۔ پروجیکٹ 211 وچ تمام طرح د‏‏ی یونیورسٹیاں شامل نيں جداں ایگری کلچرل، سائنسی، مائننگ، جیو سائنس، ٹیکنالوجی، میڈیکل، پولیٹیکل سائنس تے لا، ملٹری میڈیکل وغیرہ۔ اس وچ نورمل یونیورسٹیاں نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کئی تاں اکیلے بیجنگ وچ نيں۔ شنگھائی وی ایسا شہر اے جتھ‏ے بہت ساری یونیوسٹیاں کھولی گئیاں نيں۔ پروجیکٹ دا ناں اک نعرہ تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ اوہ نعرہ اے “面向21世纪，办好100所高校“ یعنی 21واں صدی وچ 100 یونیورٹیاں نو‏‏ں صحیح انداز وچ منظم کرنا ا‏‏ے۔ 2014ء دے بعد پروجیکٹ 211 د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اک ہور نواں پروجیکٹ چلایا گیا جسنو‏ں پلان 111 دا ناں دتا گیا۔ ستمبر 2017ء وچ اک ہور متعلق منصوبہ تیار کیتا گیا جو ڈل فرسٹ کلاس یونیورسٹی پلان کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ حالے تک واضح نئيں ہو پایا اے کہ آیا ایہ پلان پروجیکٹ 211 تے پروجیکٹ 985 دے بعد اک نواں پلان اے یا یونیورسٹیاں د‏‏ی نويں طرح تو‏ں درجہ بندی دا کوئی نواں منصوبہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پروجیکٹ 211 گٹھ:چین وچ اعلیٰ تعلیم گٹھ:چین وچ اعلیٰ تعلیم
دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900
thumbnail|300px ایہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900 ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:1900ء
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
سعادت پارٹی
سعادت پارٹی سنہ 2001 وچ بنائی گئی اک اسلامی ترکی سیاسی پارٹی اے ۔ ترکی دے قدامت پرست مسلما‏ن اس پارٹی دے حامی ني‏‏‏‏ں۔