cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صابر علی صابر
پنجابی کلام صابر علی صابر
5. جہڑے دن دے راہ بدلے نے جہڑے دن دے راہ بدلے نے سجن انهے واہ بدلے نے
جد وی عالی جاہ بدلے نے گل نی بدلے، پھاہ بدلے نے
لکھاں ورھیاں توں ایہہ ریت اے ہو کے لوک تباہ بدلے نے
اوہو تاپ تے اوہو کھنگاں موسم کی سواہ بدلے نے
کجھ ہوکے کجھ ہاواں بن گئے میں "صابر" ساہ بدلے نے
6. تیرے اک اشارے تے تیرے اک اشارے تے کوئی زندگی وارے تے؟
چارے تڑپے لارے تے چن، چاننی، تارے، تے
سورج ڈبکے مرجیگا جے توں وال کھلارے تے
بندے دے وچ ﷲ اے بندہ، بندہ مارے تے ؟
چوداں طبق سی دل اندر قبضہ کیتا ای سارے تے
قسمت ہار ای جاندی اے بندہ ہمت ہارے تے
7. رنگت مہک نفاست اوہدے بلھاں دی رنگت مہک نفاست اوہدے بلھاں دی، ایسی تیسی کر دندی اے پھلاں دی ۔
ربّ دے ناں تے بندے ماری جاناں ایں ، تیرے پنڈت فادر دی تے ملاں دی ۔
8. جے نہیں میرے نال کھلونا جے نہیں میرے نال کھلونا تے نہیں میرے نال کھلونا
کالی رات ڈراؤندی پئی اے وے نہیں میرے نال کھلونا ؟
جے کوڑاں نوں کھان دا یدھ اے دیہہ نہیں میرے نال کھلونا
کلر کھادی کندھ ورگا واں لے نہیں میرے نال کھلونا
میں بلہے دے الف دا پاندھی بے نہیں میرے نال کھلونا
گلّ تے اکو نقطے دی اے کی اے وچ لکیر وغیره
جیکر مرزے سوں جاون تے ٹٹّ جاندے نے تیر وغیره
چھاپاں چھلے موڑن لگاں رکھ لئی اے تصویر وغیره
غیرت غیرت کردے مر گئے کنے خان شمیر وغیره
تیرے پچھے کھلیاں دسن سوہنی، سسی، ہیر وغیره
جے توں عشقَ دے راہ پینا اے صاحباں؟ پھر ایہہ ویر وغیره
اردو غزل وی ٹھیک اے ‘صابر’ ہاں اوہ غالب، میر وغیرا
10. بھاویں اوہدی میری دوری نئیں ہندی بھاویں اوہدی میری دوری نئیں ہندی۔ پر دوہاں دی مرضی پوری نئیں ہندی۔
سبھ دے ساہویں نرنا کوئی ملنا نئیں، کرنی اے جو گلّ ضروری نئیں ہندی۔
تیری میری گلّ اے تیرے میرے وچ، کہہ دتا اے ناں، مشہوری نئیں ہندی۔
اپنی آپ سیہان کراؤنا ڈرنا واں، حالاں سچ کوئی مغروری نئیں ہندی۔
11. چپّ چڑاں جیوندا نہیں اوہ جہڑا چپّ اے ویکھو کہڑا کہڑا چپّ اے
بول چندریئے جیبھے بول پچھے سارا ویہڑا چپّ اے
پھر اج کاگ بنیرے بیٹھا ہونے ہجر سنیہڑا، چپّ اے
گلّ میں کجھ کجھ سمجھ گیا واں ٹھیک اے، چھڈو کھہڑا، چپّ اے
ایتھے سارے 'صابر' تے نہیں جہدا رڑدے ریڑھا، چپّ اے
12. زندگی پیار دا دوجا ناں اے زندگی پیار دا دوجا ناں اے اک مٹیار دا دوجا ناں اے
چن دا ناں بدلاؤ ایہہ تے میرے یار دا دوجا ناں اے
ربا میتھوں جان ناں منگیں ایہہ سرکار دا دوجا ناں اے
کجھ تے بول کہ میں ایہہ سمجھاں چپ اقرار دا دوجا ناں اے
ویکھ کے نماں نماں ہسنا ایہہ اظہار دا دوجا ناں اے
13. میں نئیں ہندا اگے اگے میں نئیں ہندا اگے اگے ہے کوئی جو لگے اگے
ویکھو وڈھی واہی ویکھو بندہ پچھے ڈھگے اگے
مڑ جا مڑ جا مڑ جا مڑ جا، عشقَ کھڑا ای پگے اگے
پھر ہن رتے ہونٹ وکھاویں کی چھڈیا ای اگے اگے
منیاں گلّ ای حلّ اے یارو پر جے ہوون جگے اگے
صابر بلہے الف پڑھایا الفوں اگے اگے اگے
14. ہالی تیک نئیں بھلیاں اکھاں ہالی تیک نئیں بھلیاں اکھاں، لمی چپّ تے، کھلیاں اکھاں۔
توبہ، توبہ، توبہ، توبہ، جوبن، زلفاں، بلھیاں، اکھاں۔
میں دکھاں دے ساگر پیتے، ہن جے میریاں ڈلھیاں اکھاں۔
جگّ تے 'صابر' بن کے رہیے، رکھیے کھلیاں ڈلھیاں اکھاں۔
15. چڑھیا چیتر لگراں پھٹیاں چڑھیا چیتر لگراں پھٹیاں پر نہ ہاسے پھٹے من دی رتّ نوں تن دے سوکے اکھ نوں کاسے پھٹے بھکھی روح دی ککھوں وحشی بھکھے پیاسے پھٹے تاہیوں ساڈے وہڑے پھٹے جو اکواسے پھٹے چڑھیا چیتر...
چڑھیا چیتر لگراں پھٹیاں آساں ہریاں ہوئیاں شالا ! چھیتی رنگ لیاون پیڑاں جریاں ہوئیاں چنگی جونے اٹھن سبھے سدھراں مریاں ہوئیاں سوچاں دے گل گھٹّ نہ دیون عقلاں ڈریاں ہوئیاں چڑھیا چیتر...
چڑھیا چیتر لگراں پھٹیاں رکھاں بانے بدلے رتّ بدلدی ویکھی تے سبھ لوک سیانے بدلے ساڈا اپنے آپ نوں دھوکھا اپنے بھانے بدلے کجھ بدل نئیں ہونا جے نہ پیٹے تانے بدلے چڑھیا چیتر ...
16. وکھایا جا رہیا واں وکھایا جا رہیا واں کمایا جا رہیا واں
ہوا دا فیصلہ اے اڈایا جا رہیا واں
میں ظالم ہووناں اے ستایا جا رہیا واں
کسے دی زندگی آں بچایا جا رہا واں
میں 'صابر' تے نئیں ساں بنایا جا رہیا واں
17. جد وی اکھ دا ویہڑا سکا ہندا اے جد وی اکھ دا ویہڑا سکا ہندا اے، کوئی نہ کوئی سپنا ڈھکا ہندا اے۔
تیرا تکا لگا اے تے لائی رکھ، یاد رہوے پر تکا تکا ہندا اے۔
اوکھے ویلے ہر چہرہ اے دس پیندا، جہڑا جنا سقا سکا ہندا اے۔
18. تے اکھر ساتھ نئیں دیندے میں جو محسوس کرنا واں جے اوہ سبھ لیکنا چاہواں تے اکھر ساتھ نئیں دیندے
جویں ڈاڈھھے کسے ویلے تے اکثر چلدیاں ساہواں تے اکھر ساتھ نئیں دیندے
میری جو اکھ دے چھالے سی رو رو چنڈیاں بن گئے کہ کوئی گلّ نئیں کردا چکھا ہن چپّ دی بلدی چ اپنی جیبھ وی ڈاہواں تے اکھر ساتھ نئیں دیندے
19. میرے ہتھ نیاں اے یار میرے ہتھ نیاں اے یار ویلا میرا تاں اے یار
ہنساں دا کی دودھ چونا جے کاں وی آخر کاں اے یار
دل اکھاں دی منّ بیٹھا اے ساڈے ولوں ہاں اے یار
تیری میری کی ہندی اے تھاں تے اپنی تھاں اے یار
غیر ضروری پابندی اے ایہہ جرماں دی ماں اے یار
توں انگور دا بھانڈا پا لے ککر اپنی تھاں اے یار
نئیں دا لفظ مٹا دینا سی ایہہ ہوون دی ہاں اے یار
کہڑا کافر 'صابر' اے ناں تے ایویں ناں اے یار
20. اوہدے نیناں دے اشاریاں دے نال کھیڈدے اوہدے نیناں دے اشاریاں دے نال کھیڈدے، اسیں رئیاں سدا تاریاں دے نال کھیڈدے۔
کدی کدی اسیں ساہ وی لینا بھل جانے آں، اوہدے روپ دے نظاریاں دے نال کھیڈدے۔
ہن کنڈھے تے کھلوتیاں تے کاہدا شکوہ، اسیں ڈبے آں سہاریاں دے نال کھیڈدے۔
جی کردا سی ہار دا سواد چکھیے، تائیؤں ہار گئے آں ہاریاں دے نال کھیڈدے۔
21. راضی ناواں ہو سکدا اے راضی ناواں ہو سکدا اے، جے اوہ ساواں ہو سکدا اے۔
دھپّ دے وچ میرے نال؟ ہاں ! پرچھاواں ہو سکدا اے۔
میرے ورگے مکّ نئیں سکدے، ٹاواں ٹاواں ہو سکدا اے۔
اج میرے تے خوش لگدا اے، ہتھ تے لاواں، ہو سکدا اے؟
22. اس ہتھ توں اس گل دے پینڈے اس ہتھ توں اس گل دے پینڈے، سوہنی لئی نے تھل دے پینڈے۔
میں چاہناں ساں ٹل دے پینڈے، بھجّ بھجّ پئے نے رل دے پینڈے۔
منزل کوئی دور تے نئیں سی، جے نہ مینوں چھل دے پینڈے۔
ہوکے بھر بھر برفاں ہو گئے، کنے سڑدے بلدے پینڈے۔
میری لعنت تے ستے اٹھے، اکھاں ملدے ملدے پینڈے۔
صابر ساں، نہ تاں ہی خورے، مینوں رہے نے چھلدے پینڈے۔
23. بڑی لمی کہانی اے جو اکھاں نینویاں نے شیشیاں دے ساہمنے بہہ کے تے کندھاں نوں سنانی اے، بڑی لمی کہانی اے میرا مطلب کہ پلکاں مڈھ جمی لونیاں برفاں دی جہڑی تہہ پرانی اے، بڑی لمی کہانی اے
غلاماں دے غلاماں دی غلامی کردیاں ہویاں وفا دی ریت چلی سی، جوانی بیت چلی سی کسے جگنو نے دسیا اے ہنیرا نال نئیں جمیا، تیرے پرکھاں دا ہانی اے، بڑی لمی کہانی اے
ایہہ شاہیاں نوں بچاون لئی جو ساوے، لال، کالے جھنڈیاں دے نال کھہندے نے تے سانوں یار کہندے نے، اسیں ایہہ سمجھدے کیوں نئیں کہ ساڈے خون پانی تے ایہناں دا تیل پانی اے، بڑی لمی کہانی اے
میں اکثر سوچداں رہناں خدا تسلیم کیتا اے، خدا تسلیم نئیں کردا، جمع تقسیم نئیں کردا، پھر آپے سوچ لینداں ہاں خداواں دے خداواں توں خدا نے مار کھانی اے، بڑی لمی کہانی اے
24. طوطے
کوئی گَل کراں تے، فَٹّ بول پیندے نے، ایہہ کتھّے لکھیا اے؟
لِکھیاں نُوں مندے نے، میں لِکھّ دینا واں تے، فیر وی نئیں مندے، ایہہ جو توں لکھیا اے، ایہہ کتھّے لکھیا اے؟
جہڑی گل ہوئی نئیں، اوہ گل کرے نہ، جو کتے لکھیا نئیں، اوہ کوئی لکھے نہ، ایہہ کتھے لکھیا اے؟
25. کتے بنام بندے اک دے مگر سی چوکھے لگے جان بچاون دے لئی بھجا واہوا بھجا، چوکھا بھجا۔ پر اوہناں پچھا نہ چھڈیا، آخر اسنے بے بس ہوکے، لتاں دے وچّ پونچھل لیکے، ماڑے ہون دا ترلا پایا، سارے اسنوں چھڈکے تر گئے۔ پر جے اتھے کتیا دی تھاں، بندے ہندے پھیر کی ہندا؟
26. ربا تیرے حکم بناں جے پتہ وی نہیں ہلدا ربا تیرے حکم بناں جے پتہ وی نہیں ہلدا کی سمجھاں ہر ماڑے تے تگڑے پچھے توں ایں لگدے پئے نے جہڑے سانوں رگڑے پچھے توں ایں مسجد مندر تے گرجے دے جھگڑے پچھے توں ایں انے خون خرابے دے وچ تینوں کی اے ملدا ربا تیرے حکم بناں جے پتہ وی نہیں ہلدا ربا بے شک جگّ دی ہر اک شئے دا مالک توں ایں ربا بے شک جگّ دی ہر اک شئے دا مالک توں ایں تیری شئے دا اتھے مالک بندا جہڑا کی اے الٹا کافر کہندے جے میں دساں کہڑا کی اے توں قادر ایں کر دیویں سانجھا وہڑھا کی اے ملکیت دے کاہدے رولے جد ہر شئے دا خالق توں ایں ربا بے شک جگّ دی ہر اک شئے دا مالک توں ایں
27. اننھا اننھا اوہ نہیں ہندا جہنوں دسدا نہ ہووے اننھا اوہ ہندا اے جہڑا وینہدا نہ ہووے
28. اپنی جندڑی رلدی پئی اے اپنی جندڑی رلدی پئی اے، پر کلے نوں کلدی پئی اے۔
بھانڈے ٹینڈے سانبھ لؤ لوکو، لیہندے ولوں جھلدی پئی اے۔
ہن میں تینوں بھیڑا ای لگنے، تیری پگّ جو کھلدی پئی اے۔
اٹی دے ملّ وکیا سی ناں، ایتھے کس بھا تلدی پئی اے۔
میں اوہنوں کنج بھلا سکنا واں، اوہ جو مینوں بھلدی پئی اے۔
نہیں پیندا، جا کم کر جا کے، ساڈی کہڑی ڈلدی پئی اے۔
29. جے کسے چراغ دی میں روشنی اڈیکدا جے کسے چراغ دی میں روشنی اڈیکدا، سرگیاں دے تاریاں نوں کس طرحاں دھریکدا۔
اک ای سنگتراش سی ناں ایس پورے شہر وچّ، پتھراں تے مردیاں دے ناں پیا الیکدا۔
او خدا دی مالکی دے مالکا جواب دے، توں شریک بن گیاں نہ اوس لاشریک دا۔
نیچ ہاں میں نیچ ہاں تے نیچ توں وی نیچ ہاں، میں تیرے جہے آشنا نوں آشنا نئیں لیکدا۔
عشقَ ہے سی عشقَ ہے آ عشقَ ہی اے زندگی، بن گیاں واں بکرا ایمان دی پھٹیک دا۔
کندھاں دے جے کنّ سی تے اج کلّ اکھاں نے ہر پاسے اکھاں نے مونہاں نوں کی ویکھناں اے ہتھاں وچّ اکھاں نے تے تلی تے زمانہ اے کتھے لگا پھرناں اے؟
بولدے جو نئیں لوکی ویکھدے تے پئے نے بولدے وی پئے نے تیریاں اے پاٹیاں پرانیاں چلاکیاں تے کوڑ دا وپار ہن چل نئیوں سکنا انیاں دے دور دیا کانیا وچاریا کتھے لگا پھرناں اے؟
32. ? سر چکن لئی سچیاں ہونا پیندا اے سچیاں ہون لئی سر چکیے تے سر نئیں رہندا رہِ وی جائے تے منہ نئیں رہندا منہ نہ رہے تے گلّ نئیں رہندی گلّ نہ رہے تے خالی سر نوں......
33. پنگا ہویا اے پنگا ہویا اے دنگا ہویا اے کہڑا کی اے ننگا ہویا اے چنگا ہویا اے
چپّ چپیتا بھریا پیتا ورھ سکناواں گجّ نہیں سکدا
توں چاہویں تے دنیا ولوں اک وی میہنا وج نہیں سکدا
پیراں وچّ نے آن دے چھالے مر تے سکنا بھجّ نہیں سکدا
جنے مرضی دکھ دے سجنا میں صابر ہاں رجّ نہیں سکدا
35. جیوندا نہیں اوہ، جہڑا چپّ اے جیوندا نہیں اوہ، جہڑا چپّ اے ویکھو کہڑا کہڑا چپّ اے
بول چندریے جیبھے بول پچھے سارا وہڑھا چپّ اے
گلّ میں کجھ کجھ سمجھ گیا واں ٹھیک اے ، چھڈو کھہڑا، چپّ اے
36. گنگا اے یاں مکہ اے گنگا اے یاں مکہ اے، سدھا سدھا دھکہ اے۔ ربّ نوں لبھدے پھردے ہو، ربّ کسے دا سکا اے۔ میرا راشن مہینے دا، تیرا اکو پھکا اے۔ تیرا دیوا بجھّ جاندا، میری کھلّ دا ڈکا اے۔ انے 'صابر' ہو گئے آں، ظالم ہکا بکا اے۔
37. بندہ تے ربّ بندہ ربّ بناؤندا آیا اے، بندہ ربّ بناؤندا رہندا اے، بندہ ربّ بنا رہا اے، بندہ ربّ بناوے ناں تے، ربّ وی بندہ بن جاویگا۔
فٹکل لوکی اکھاں نال نئیں وینہدے ویکھن وی تے حالَ نئیں وینہدے۔ انج ایہہ کوئی جرم تے نئیں ناں، ٹھیک اے جی فلحال نئیں وینہدے۔
باہری لنک
گٹھ:پاکستانی پنجابی شاعر گٹھ:جم 1978
روبی میئر
روبی میئر یہودی نژاد بھارتی فلمی اداکارہ سن۔ اوہ اک بغدادی یہودی خاندان نال تعلق رکھدی سی۔ اوہ 1907ء وچ پونے، بمبئی پریزیڈنسی وچ پیدا ہوئی سی۔
کیریئر دا آغاز
اُنہاں نے اک ٹیلیفون آپریٹر دے کم تو‏ں شروعات د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کوہ نور فلم کمپنی دے مالک موہن بھاؤ نانی نے اُنہاں نال رابطہ کيت‏‏ا تے فلم وچ کم کرنے د‏‏ی دعوت دتی مگر روبی نے آفر نو‏‏ں ٹھکرا دتا کیونجے اس وقت فلماں وچ عورتاں دا کم کرنا بہت برا سمجھیا جاندا سی مگر ہدایت کار موہن دے بار بار اصرار کرنے اُتے اوہ فلم وچ کم کرنے نو‏‏ں تیّار ہوئے گئی تے تب اُنکا فلمی ناں سلوچنا رکھیا گیا ۔روبی تیس د‏‏ی دہائی وچ خاموش فلماں د‏‏ی بہت وڈی اداکارہ منیاں جاندیاں نيں فلم ویر بالا د‏‏ی کامیابی نے انھاں راتو‏‏ں رات سٹار بنا دتا اُس دے بعد تاں اُنہاں نے پِچھے مڑ کر نئيں دیکھیا۔
زمانہ عروج
ٹیلیفون گرل،علی بابا چالیس چور،وائلڈ کیٹ آف بامبے ، دتا د‏‏ی دیوی مادھوری ، انارکلی،اندرا ایم اے ورگی کئی کامیاب فلماں دتی انہاں دے خود دے ناں سلوچنا اُتے وی اک فلم بنی اداکار ڈی بلی موریا دے نال انہاں د‏‏ی فلم ہیر رانجھا وچ كسنگ سین دینے اُتے خوب ہنگامہ ہويا انھاں 'رومانس د‏‏ی رانی ' تے ' سپناں د‏‏ی رانی ' دے ناں تو‏ں مقبولیت ملی۔ اک وقت وچ اوہ بمبئی دے گورنر تو‏ں زیادہ پیسے کماندی سی، انہاں دے پاس شیوورلٹ کار وی سی جسنو‏ں اوہ خود چلایا کردی سی مگر فیر بولدی فلماں دا دور آیا تے روبی نو‏‏ں کم فلماں ملنے لگی کیونجے اوہ اچھی ہندی تے اردو نئيں بول سکدی سی، اس لئی انہاں نے اک سال تک فلماں تو‏ں چھٹی لئی تے ہندی سکھی تے دوبارہ تو‏ں فلماں وچ شاندار واپسی کيتی۔ 1930ء دے وسط وچ انہاں وچ اپنی فلم پروڈکشن ہاؤس روبی پکس دے ناں تو‏ں کھولیا جس وچ انہاں نے اپنی خاموش فلماں نو‏‏ں بولدی فلماں وچ دوبارہ تو‏ں بنایا جنہاں نو‏ں خوب شہرت ملی۔
وفات
10 اکتوبر 1983ء نو‏‏ں بمبئی وچ انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:1907 دے جم گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:پونہ دیاں اداکاراواں گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان گٹھ:یہودی اداکاراواں گٹھ:بھارتی یہودی گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
نیہا ڈکشت
نیہا ڈکشت بھارتی صحافی تے مصنفہ ا‏‏ے۔ جنوبی ایشیا وچ جنسیات، سیاسی تے سماجی انصاف اُتے محققانہ کم د‏‏ی اوہ تو‏ں آپ معروف ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے صحافیت وچ اپنی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں درجن بھر ملکی تے بین الاقوامی اعزازات حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ آپ جامعہ ملیہ اسلامیہ د‏‏ی مایہ ناز فاضلات وچو‏ں اک نيں تے بھارت وچ خواتین صحافی نیٹورک د‏‏ی ممبر ني‏‏‏‏ں۔   شیڈو لائنز (انگریزی: Shadow Lines)، دتی بنڈت کوئین (انگریزی: The Bandit Queen) وغیرہ ڈکشت دے قابل ذکر تصنیفی کم نيں.
مڈھلا جیون تے تعلیم
نہیا ڈکشت نے ابتدائی تعلیم لکھنؤ وچ حاصل کيتی تے انگریزی ادب وچ دہلی یونیورسٹی دے میرانڈہ ہاؤس تو‏ں بے۔اے کيت‏‏ا۔ ڈکشت نے جامعہ ملیہ اسلامیہ دے اے۔جے۔کے ماس کمیونیکیشن ریسرچ سینٹر نے کنورجنٹ جرنلزم وچ ایم۔اے کيت‏‏ا۔ ورلڈ پریس انسٹیچیوٹ تے نائٹ سینٹر وچ ریسرچ فیلو رہیاں نيں۔ آپ بھارت وچ خواتین صحافی نیٹورک د‏‏ی ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔
کیرئیر
نیہا نے اپنی صحافی زندگی دا آغاز تیہلکا میگزین تو‏ں کيت‏‏ا ۔ اس دے بعد نیہا ہیڈلائن ٹوڈے (اب انڈیا ٹوڈے) کےخاص تحقیقی ٹیم وچ شریک ہوئی۔ 2013 تو‏ں نہیا آزاد صحافی دے طور اُتے کم کررہیاں نيں۔ الجزیرہ، آؤٹلک میگزین، سمتھسونین میگزین، فورین پالیسی، دتی کاروان، دتی نیو یارک ٹائمز دے انڈیا انک بلاگ، ہمل ساؤتھ ایشین، دتی وائر، واشنگٹن پوسٹ تے ہور کئی ملکی تے بین الاقوامی پبلیکیشنز وچ آپ دے مضامین آندے ني‏‏‏‏ں۔ ڈکشت نالسار یونیورسٹی تے اشوکہ یونیورسٹی وچ پڑھاندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کولمبیا اسکول آف جرنلزم ، نیو یارک یونیورسٹی تے جامعہ گوٹنجن وچ سماجی انصاف تے صحافت تو‏ں متعلق لیکچر دتے ني‏‏‏‏ں۔ سماجی تے معاشی اعتبار تو‏ں پست لوکاں تے مسلماناں دے تعلق تو‏ں تے فرقہ واریاندی سیاست دے خلاف لکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈکشت نو‏‏ں ٹرولنگ دے علاوہ ڈکشت نو‏‏ں عصمت دری، قتل، جسمانی حملےآں د‏‏ی دھمکیاں وی ملدی ني‏‏‏‏ں۔
اعزازات
ڈکشت نو‏‏ں کئی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ چند قابل ذکر اعزازات درج ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین صحافی گٹھ:فاضل جامعہ دہلی گٹھ:لکھنؤ دے مصنف گٹھ:اتر پردیش دے صحافی گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی مصنفات گٹھ:فاضل جامعہ ملیہ اسلامیہ
وید تے اس دی قدامت
مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی (۱۸۷۵–۱۹۳۸) مستند مصنف، سوانح نگار تے معروف تریخ نویس نيں۔ انہاں نے کئی اہ‏م کتاباں تدوین وترتیب دتی نيں جو آج وی انہاں کےعلمی رتبہ اُتے بین ثبوت نيں۔ انہاں د‏‏ی کچھ لکھتاں تھلے لکھے نيں:
تاریخ اسلام ، تاریخ نجیب آباد، جنگ انگورہ، نواب امیر خان، گائے تے اس د‏ی تاریخی عظمت، وید تے اس د‏ی قدامت، ہندو تے مسلماناں دا اتفاق تے آئینہ حقیقت نما وغیرہ وغیرہ۔ اس مضمون وچ انہاں د‏‏ی اک اہ‏م کتاب ’’وید تے اس د‏ی قدامت‘‘ اُتے گفتگو مقصود ا‏‏ے۔ اس کتاب اُتے تحشیہ و وادھا سید حامد علی نے کيتا ا‏‏ے۔ آخر وچ باقاعدہ اک مقالہ دا وی وادھا ’’وید کِداں وجود وچ آئے‘‘ کيتا ا‏‏ے۔ کتاب د‏‏ی طرح سید حامد علی دا حاشیہ وی بیش قیمت تے علمی نکات تو‏ں مملو ا‏‏ے۔ تحشیہ و وادھا د‏‏ی ترتیب دے بعد کتاب د‏‏ی ضخامت ۹۵ صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی نے اس کتاب نو‏‏ں ۱۹۲۵ وچ شائع کيتا سی۔ ايس‏ے مطبوعہ نسخہ نو‏‏ں مد نظر رکھ دے سید حامد علی نے اس اُتے تحشیہ و وادھا کيتا ا‏‏ے۔ کتاب دے پیش لفظ وچ جوکہ سید حامد علی نے ہی رقم کيتا ا‏‏ے۔ تحریر کردے ‘‘وید تے اس د‏ی قدامت‘‘ دا ۱۹۲۵ دا مطبوعہ نسخہ پیش نظر اے راقم الحروف نے نہ صرف ایہ کہ طباعت د‏‏ی غلطیاں درست کيتياں بلکہ کدرے کدرے اک آدھ لفظ دے ردو بدل تو‏ں عبارت دا جھول وی دور کيتا۔ کثرت تو‏ں توضیحی، تائیدی تے تصحیحی حواشی لکھے تے آخر وچ ‘‘وید کِداں وجود وچ آئے‘‘ دے عنوان دے تحت ۲۵-۲۶ صفحات دے اک مقالے دا وادھا کيتا۔ اس طرح کتاب د‏‏ی ضخامت تقریباً چوگنی ہوگئی۔ افادیت وچ جو وادھا ہويا، اس دا اندازہ مطالعہ دے بعد ہو سک‏‏ے گا، اللہ تعالیٰ اس حقیر کوشش نو‏‏ں قبول فرمائے تے مصنف تے مرتب نو‏‏ں اپنی مغفرت تو‏ں نوازے۔ اودو‏ں راقم دے سامنے جو نسخہ اے اوہ ۱۹۶۹ دا مطبوعہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی اشاعت دفتر ادارہ شہادت حق ۲۵۰۳ بارہ دری شیر افگن ، بلیماران دہلی نال ہوئی ا‏‏ے۔
سبب تالیف
مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی نے سبب تالیف دے متعلق لکھیا ا‏‏ے۔ ”ساڈے ملک وچ آریاں دے اک نو عمر مذہبی فرقے نے اپنے آپ نو‏‏ں ویداں دا صحیح تے حقیقی متبع ظاہر ک‏ر ک‏ے ویداں د‏‏ی قدامت تے ازلیت دا دعویٰ نہایت بلند آہنگی تو‏ں کيتا تے گزشتہ صدی تو‏ں ہندوستان وچ مذہبی مباحثاں تے مناظرےآں دا بازار گرم ک‏ر ک‏ے بسا اوقات ہندوستانی قوماں دے امن و سکو‏ن وچ خلل ڈالیا۔ ویداں د‏‏ی قدامت تے ازلیت نو‏‏ں ثابت یا رد کرنے د‏‏ی کوشش وچ آریاں، مسلماناں تے عیسائیاں د‏‏ی جانب تو‏ں بہت ساریاں کتاباں لکھی جا چکیاں نيں ، بوہت سارے مناظرے ہو چکے نيں تے ایہ سلسلہ حالے ختم نئيں ہويا۔ میرا خیال اے کہ مذہبی تعصب تے بے جا طرف داری تو‏ں مجتنب رہ ک‏ے علمی تے تحقیقی رنگ وچ اس موضوع اُتے اک مضمون لکھنے د‏‏ی گنجائش حالے باقی ا‏‏ے۔ ۱۹۱۶ وچ ، مَاں نے قدامت وید دے دعاوی د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی کچھ مواد فراہ‏م کیہ سی، آج ايس‏ے نو‏‏ں مرتب کرکے اسنو‏ں رسالہ د‏‏ی شکل وچ پیش کردا ہوں‘‘ درج بالا اقتباس د‏ی رو تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ ہُندا اے کہ زیر تبصرہ رسالہ آریہ سماج د‏‏ی جانب تو‏ں کيتے جانے والے انہاں اقدامات دا علمی جواب اے جو انہاں نے اسلام دے حوالے تو‏ں کيتے سن ۔ ایتھ‏ے مولا‏نا نے اک گل وڈی قیمتی فرمائی اے اوہ ایہ کہ اسلام اُتے ہوݨ والے اعتراضات دا رد سنجیدگی تے متانت تو‏ں دینے دے نال نال علمی طریقہ اپنانے د‏‏ی وی لوڑ ا‏‏ے۔ جذبات وچ آ کر بسا اوقات معاملہ الٹ جاندا اے اس لئی سنجیدہ اسلوب تے علمی دفاع تو‏ں ہی معترضین و معاندین دا دفاع کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طریقے نو‏‏ں تمام اہل علم نے پسند کيتا ا‏‏ے۔
مباحث کتاب
اس کتاب وچ تھلے لکھے عناوین دے تحت انتہائی جامع تے علمی گفتگو کيتی گئی ا‏‏ے۔ پیش لفظ (یہ وادھا اے سید حامد علی کا) تمہید، قدامت وید دے دعوے اُتے نظر، آریہ لوک ہندوستان دے قدیم باشندے نئيں نيں، سنسکرت تے فارسی بولی دا تعلق، قدامت وید دے دعوے دا کوئی موئید نئيں، وید اپنی نسبت کيتا کہندے نيں؟ کيتا ویداں د‏‏ی تعلیم ہر زمانہ دے لئی دستور العمل بن سکدیاں نيں، وید مجوسیاں د‏‏ی تعلیمات تو‏ں ماخوذ نيں۔ وید کِداں وجود وچ آ ئے (اس مقالے دا وادھا سید حامد علی نے کيتا اے )۔یقیناً مباحث کتاب اس گل اُتے دال نيں کہ ایہ کتاب علمی تے تحقیقی نہج اُتے مرتب کيتی گئی ا‏‏ے۔
ہندوستان دے قدیم باشندے
یہ نکتہ بہت ہی اہ‏م اے اس مسئلہ اُتے آئے دن بحث و مباحثہ ہُندا رہندا اے کہ ہندوستان دے قدیم باشندے کون نيں۔ بعض محققاں دا خیال اے کہ آریہ ہندوستان دے قدیم باشندے نيں برعکس اس دے بعض ہور باحثین نے اس گل تو‏ں انکار کيتا اے تے ہندوستان دے قدیم باشندے دراوڑی قوم نو‏‏ں دسیا ا‏‏ے۔ مسلم مفکرین دے علاوہ خود ہندو مصنفاں و مورخین نے وی اس گل تو‏ں اتفاق نئيں کيتا اے کہ ہندوستان دے قدیم باشندے آر ایہ نيں۔ جداں ڈاکٹر رادھا کرشنن ہور ڈاکٹر ڈبلیو ہنٹر د‏‏ی تحقیق دے مطابق ہندوستان دے قدیم باشندے آریہ نئيں نيں۔ چنانچہ ہن اسيں ایہ جاننے د‏‏ی کوشش کرن گے کہ اس بابت مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی دتی کیہ رائے اے بااں معنی اوہ رقم کردے نيں۔
’’دنیا بھر دے مورخین وچ خبرے اس تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی متواتر تے متفق علیہ مسئلہ نئيں اے کہ کسی ابتدائی زمانے وچ اک قوم وسط ایشیا تے دریائے جیحون دے کنارے رہندی سی۔ اس قوم دا اک حصہ مشرق د‏‏ی جانب چلا آیا تے کوہ ہندوکش د‏‏ی وادیاں نو‏‏ں طے کرکے ہندوستان وچ داخل ہويا، ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں مفتوح تے مغلوب ک‏ر ک‏ے سکونت اختیار کيتی تے آریہ دے ناں تو‏ں موسوم ہويا۔ سیامک، جس نو‏‏ں ایرانی اپنا اک پیغمبر مندے سن اس دا دوسرا ناں پارسا سی، اس دے ناں اُتے ایران دا ناں پارس ہويا، سیامک دے بعد ہوشنگ نو‏‏ں پیغمبری ملی، ہوشنگ دا دوسرا ناں ایران شاہ وی سی، لہذا فارس دا دوسرا ناں ایران مشہور ہويا تے اس ملک دے رہنے والے ایرانی یا ایرین یا آریہ مشہور ہوئے۔ دوسری روایت لفظ آریہ د‏‏ی تحقیق وچ ایہ اے کہ فرایدون نے اپنے مقبوضہ ملکاں نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کرکے اپنے تِناں بیٹےآں نو‏‏ں اس طرح سپرد کيتا کہ شمال و مشرقی حصہ تورج کر دتا جتھے تورج تے اس د‏ی اولاد عرصہ دراز تک حکمران رہی، اس ملک دا ناں توران مشہور ہويا۔ مغربی حصہ سلم نو‏‏ں دتا تے درمیانی حصہ جو سب تو‏ں ودھ بہتر تے متبرک حصہ ملک سمجھیا جاندا سی، سب تو‏ں چھوٹے بیٹے ایرج نو‏‏ں دتا، ایرج دے ناں تو‏ں ایران مشہور ہويا تے اس ملک دے رہنے والے ایرانی ایرین یا آ ریہ اکھوائے۔ تیسری روایت ایہ اے کہ آریہ مصدر آر تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی قدیم سنسکرت بولی وچ (ہنٹر تے میکس مولر دے قول دے مطابق) کاشتکاری تے زمین پھاڑنے دے نيں لہذا آریہ دے معنی کاشتکار دے ہوئے۔
’’نہایت قدیم زمانے وچ اک اعلیٰ درجہ د‏‏ی قوم شمال و مغرب د‏‏ی جانب تو‏ں اصلی باشندےآں نو‏‏ں زک دے ک‏ے ہندوستان وچ داخل ہونا شروع ہوئی، ایہ قوم آریہ نسل تو‏ں سی۔ برہمن، راجپوت تے انگریز ايس‏ے ( آریہ قوم) د‏‏ی اولاد نيں تے ایسا معلوم ہُندا اے کہ اوہ اصل وچ وسط ایشیا تو‏ں آئی سی تے ايس‏ے مرکز (وسط ایشیا) تو‏ں چند شاخاں مشرق تے چند مغرب نو‏‏ں روانہ ہوئیاں۔ آریہ نسل د‏‏یاں شاخاں وسط ایشیا دے اصلی مرکز تو‏ں، جو انہاں دا قدیمی گھر سی مشرق د‏‏ی جانب گئياں تے انہاں دے زبردست گروہ ہمالیہ دے دراں وچ ہو ک‏ے پنجاب وچ داخل ہوئے تے تمام ہند وچ بالتخصیص برہمن تے راجپوت دے ناں تو‏ں پھیل گئے۔ آریہ قوم مشرقی ہور مغربی شاخ نے اصل باشندےآں نو‏‏ں جو اس سر زمین اُتے قابض سن، ماتحت کرلیا تے ہر طرح اُتے اپنی فضیلت انہاں اُتے قائم کی‘‘ تصور کیجیے کہ انہاں حقائق و شواہد دے بعد کوئی ایہ دعویٰ یقین تو‏ں کرسکدا اے کہ ہندوستان دے قدیم باشندے آریہ نيں۔ مورخین نے اک نئيں بلکہ سیکڑاں دلائل پیش کيتے تے دسیا کہ آریاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہندوستان وچ اک ہور قوم آباد و سکونت پذیر سی۔
ویداں د‏‏ی تعلیمات آفاقی نيں؟
مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی نے اپنی اس کتاب وچ اک انتہائی اہ‏م مسئلہ اٹھایا اے کہ کیہ ویداں د‏‏ی تعلیمات ہر دور تے زمانہ دے لئی لائق اتباع تے دستور العمل نيں؟ اس بابت بوہت سارے ہندوؤں خصوصا آریہ سماجیاں دا ایہ دعویٰ اے کہ وید ہر زمانے دے لئی آفاقی تے قابل عمل نيں۔ اس دے متعلق مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی د‏‏ی تحقیق ہندوؤں دے اس دعویٰ دا بطلان کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے خود علماء ہنود د‏‏ی آراء تو‏ں اس گل نو‏‏ں ثابت کيتا اے ویداں د‏‏ی تعلیمات وارشادات آفاقی نئيں نيں۔ چنانچہ اوہ لکھدے نيں۔ ’’اب اس گل د‏‏ی تحقیق مقصود اے کہ ویداں وچ ایسی تعلیم موجود اے یا نئيں جو ہر زمانے دے لئی انسانی زندگی دا دستور العمل بن سک‏‏ے۔ مذہب د‏‏ی اصل غرض تے اس دا انتہائی اثر جو دنیا وچ مشہور و محسوس ہوسکدا اے اوہ رہتل نفس تے تربیت اخلاق ا‏‏ے۔ اوہ کتاب جو انسانی زندگی دے لئی دستور العمل ہو، اس وچ خدا شناسی، عبادات، معاملات، معاشرت تے تمدن دے اعلیٰ تے پختہ اصول ہوݨ چاہئاں لیکن ویداں وچ ٹٹولنے تو‏ں اس قسم دے قوانین جو اس زمانے وچ کِسے معمولی انسان د‏‏ی وی تسکین خاطر نو‏‏ں موجب ہو سکن دستیاب نئيں ہوتے‘‘ سید حامد علی نے اس دے تھلے جو حاشیہ درج کيتا اے اوہ وی انتہائی اہ‏م ا‏‏ے۔ انہاں نے ہندو مت دے مشہور مفکر و محقق رادھا کرشنن د‏‏ی کتاب Religion and Society دے حوالے تو‏ں لکھیا ا‏‏ے۔ ‘‘ویداں وچ دھرم د‏‏ی منضبط تفصیلات نئيں نيں، اوہ آ ئیڈیل چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کردے تے کچھ اعمال د‏‏ی نشاندہی کردے نيں، ضوابط و احکا‏م سمرتیاں تے دھرم شاستراں وچ جو عملاً مترادف ہی پائے جاندے نيں، سمرتیاں انہاں یادداشتاں دا لفظ بہ لفظ حوالہ دیندی نيں جو وید دے ماہر علماء تو‏ں محفوظ د‏‏ی گئیاں نيں۔ سمرتی دا اوہ ضابطہ جس دا ماخذ وید وچ مل سکدا ہو، اسنو‏ں وید د‏‏ی اتھارٹی حاصل ہوجاندی اے ‘‘ ہن ایہ گل پورے اعتماد تو‏ں کہی جاسکدی اے کہ ویداں د‏‏ی تعلیمات وچ عالمگیریت تے آ فاقیت دا کوئی وی عنصر نئيں پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس گل دا اعتراف و اقرار خود علماء ہنود نے کيتا ا‏‏ے۔ جداں کہ اساں رادھا کرشنن دے نظریہ نو‏‏ں سمجھیا۔
ویداں دے ماخذ
مولا‏نا نے اپنی اس کتاب وچ اک بحث ایہ اٹھائی اے کہ وید مجوسیاں د‏‏ی تعلیمات تو‏ں ماخوذ و مشتق نيں۔ انہاں نے لکھیا اے ’’قدیم ایرانیاں تے ژند و اوستا دے مذہب وچ سورج د‏‏ی وڈی تعظیم ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح رگ وید دے متعدد تھ‏‏انو‏اں وچ سورج بطور دیوت‏ا منیا گیا اے ‘‘ ايس‏ے طرح انہاں اس گل تو‏ں وی استدلال کيتا اے کہ ‘‘کوی جس دے معنی سنسکرت بولی وچ شاعر دے ہوگئے نيں، ویداں وچ کاہناں غیب داناں تے داناؤں اُتے بولا گیا ا‏‏ے۔ ایرانیاں وچ وی اس لفظ دا ایسا ہی استعمال ہُندا سی تے ایہ انہاں دے مشہور بزرگاں دا خطاب ہُندا تھا‘‘ آگ (اگنی) د‏‏ی پرستش و تعظیم تے اسنو‏ں بطور معبود مننا دونے جگہ یکساں پایا جاندا ا‏‏ے۔
’’قربانیاں دے طریقے تے عبادت دے وقت د‏‏ی دعاواں ویداں تے پارسیاں د‏‏یاں کتاباں وچ اس قدر مشابہ تے اس کثرت تو‏ں نيں کہ جے سب نو‏‏ں اس جگہ نقل کيتا جائے تاں ایہ اک دفتر بن جائے۔ پرستش دے متعلق مجوسیاں د‏‏ی کتاب وچ درج اے کہ وچ متر بزرگ نو‏‏ں اپنی طاقت یعنی ہوم دے آلات تے منتراں دے زور تو‏ں ایرانیاں د‏‏ی خوبی قسمت تے بہتری دے واسطے سراہندا ہون، اوہ متر میری مدد کرے، اوہ متر سانو‏ں کشایش دے، اوہ متر ساڈے دلاں نو‏‏ں مسرت بخشے، اوہ متر سانو‏ں بہت ساریاں بخششاں دے، اوہ متر سانو‏ں تندرستی دے، اوہ متر سانو‏ں ساڈے دشمناں اُتے فتح دے‘‘ ایہی مفہوم رگ وچ وی آیا ا‏‏ے۔ ’’ماں پاک طاقت والے متر تے دشمناں دا ناش کرنے والے ورن نو‏‏ں جو دونے مل ک‏ے مینھ برساندے نيں، بلاندا ہاں اے عقیل متر تے ورن، تسيں دونے ساڈے یگ نو‏‏ں ودھ کرو، تسيں بہت آدمیاں دے فائدے دے واسطے پیدا ہوئے ہو، بہت لوکاں نو‏‏ں تواڈا آسرا اے ‘‘ انہاں شواہد د‏‏ی روشنی وچ مصنف دا تجزیہ ایہ اے کہ ویداں د‏‏ی تعلیمات مجوسیاں د‏‏ی دینی کتاباں ژند تے آوستا ورگی کتاباں تو‏ں اخذ د‏‏ی گئیاں نيں۔ لہٰذا وید د‏‏ی قدامت تے انہاں دا کلام الٰہی ہونا دونے دعوے آریہ سماجیاں دے دلائل د‏‏ی رو تو‏ں خارج ہُندے پاں۔
وید کِداں وجود وچ آئے؟
اس عنوان دے تحت اک مقالے دا وادھا سید حامد علی نے کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اس موضوع اُتے نہایت تفصلی گفتگو کيتی۔ اہ‏م گل اس مقالے وچ ایہ اے کہ مقالہ نگار نے ہندو علماء تے مفکرین د‏‏ی کتاباں تو‏ں حوالے دتے نيں۔ اوہ لکھدے نيں ”وید کِداں وجود وچ آئے؟ کون شخص یا کون لوک اس دے مصنف نيں؟ اس دا صحیح تے قطعی جواب دینا آج دشوار بلکہ ناممکن اے ‘‘ بالائی سطراں تو‏ں اس گل دا یقین ہو گیا کہ خود علماء ہنود وچ اس حوالے تو‏ں متضاد آراء پائی جاندیاں نيں۔ ایتھ‏ے انہاں وچو‏ں چند آراء نقل کرنا مناسب معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ سید حامد علی نے ویدانت درشن دے ادھیائے ۱-۳ دے ۲۰-۳۹ سوتراں دے حوالے تو‏ں لکھیا اے ’’ایشور نے دنیا دے آغازماں (اپنے) ازلی و ابدی کلام (وید) نو‏‏ں اس لئی ظاہر کيتا کہ اس تو‏ں دنیا دے معاملات نہایت خوش اسلوبی تو‏ں پورے ہو سکن تے تمام موجودات دے ناں مع انہاں د‏‏ی ذات و صفات دے سب وید تو‏ں مقرر کيتے۔ تے اک قوم دے ذا‏تی اعمال مع انہاں دے خانگی معاملات تے اسماء دے سب دا اظہار وید تو‏ں کیتا، تے جنہاں لوکاں نے پہلی دنیا وچ جو کم کيتے سن اس مرتبہ وی انہاں نے انہاں نو‏ں کماں نو‏‏ں پسند کيتا تے جس نو‏‏ں پہلی دنیا وچ جو عادات پڑ چک‏ی سی، چاہے اوہ اچھی سی یا بری، انہاں نے دوبارہ پیدا ہو ک‏ے وی اپنی انہاں سابقہ عادات نو‏‏ں اختیار کيتا تے ہر اک رشی دا کم مع انہاں دے ناواں دے ایشور نے قیامت کبریٰ دے بعد ہی ویداں تو‏ں مقرر کردیے سن ‘‘۔ البتہ ایہ کہنا درست ہوئے گا کہ ویداں دے کلام الٰہی ہوݨ وچ شک خو ہندو علماء نو‏‏ں ا‏‏ے۔ پنڈت جواہر لال نہرو نے اپنی معروف کتاب ڈسکوری آف انڈیا وچ ویداں نو‏‏ں انسانی ذہن د‏‏ی تخلیق و تصنیع تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مولا‏نا ابوالوفا ثناء اللہ امرتسری نے باقاعدہ حدوث وید لکھ ک‏ے ویداں د‏‏ی اندرونی شہادتاں تو‏ں ایہ ثابت کيتا اے کہ وید نہ ہی قدیم نيں تے نہ نيں ایہ کلام خداوندی نيں۔
کتاب د‏‏ی اہمیت
مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی د‏‏ی اس کتاب د‏‏ی پہلی خوبی ایہ اے کہ اس دے اندر ویداں دے متعلق تمام بنیادی نکات نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب د‏‏ی ہر بحث تے نکتہ علم و تحقیق دے زیور تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ہور برآں کہ سید حامد علی دے حاشیہ نے کتاب د‏‏ی اہمیت اہل علم د‏‏ی نظر وچ ودھیا دتی ا‏‏ے۔ دوسری اہ‏م گل ایہ اے کہ مولا‏نا اکبر شاہ خاں نجیب آبادی نے جنہاں مسائل و مباحث اُتے گفتگو د‏‏ی اے انہاں دے تمام نکات نو‏‏ں انتہائی سلیس تے سادہ بولی وچ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ گویا جے کسی نو‏‏ں ہندوؤں دے دینی مصادر ویداں نو‏‏ں سمجھنا ہوئے تاں ایداں دے تشنگان علوم دے لئی ایہ کتاب بہت حد تک اس د‏ی تشنگی بجھانے دا کم کرے گی۔ آخر وچ ایہ عرض کرداں کہ ہندو مت وچ وید انہاں دے بنیادی مصادر د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔ البتہ انہاں دے الہامی ہوݨ وچ اہل علم ہندو مفکرین نے کسی وی طرح د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ لیکن اِنّا ضرور کہیا جا سکدا اے کہ ایہ انہاں دا مقدس سرمایہ ا‏‏ے۔ ضمناً ایہ عرض کرنا وی مناسب معلوم ہُندا اے کہ دور جدید دے کئی مصنفاں جنہاں نے تقابل ادیان اُتے کم کيتا اے اوہ وی کسی حد تک ویداں دے الہامی ہوݨ دے قائل نيں۔ اس بابت راقم د‏‏ی رائے ایہ اے کہ ایہ انتہائی قدیم کتاباں نيں۔ مجدد سیرت ڈاکٹر حمیداللہ نے تاں ایتھ‏ے تک لکھیا اے کہ قرآن کریم د‏‏ی آیت زبر الاولین تو‏ں مراد ایہی وید نيں۔
گٹھ:کتاباں
پنجابی کھان پین رہتل
کردار
بھکھ لگنا تے کجھ کھا لینا دیکھن وچ اک آسان اتے سبھاوک جہی عمل لگدی اے |کدے کسے نے ایہہ خیال نہیں کیتا کہ غذا جیواں دے لئی کنی اہمیت رکھدا اے |اجھ تاں غذا سمچی کائنات دے جیو جنتوآ پشو پنچھیاں اتے بنسپتی لئی بے حدّ ضروری اے |پرتو انسان اتے باقی جانداراں دے غذا حاصل کرن اتے حاصل ہوئے غذا نوں گرہن کرن دے ڈھنگاں اتے دیانتداری وچ ڈھیر سارا انتر اے |انسان جاتی صرف پیٹ بھرن دے لئی ہی غذا نہیں کھاندی سگو انسانی نسل نے سمچی غذا نظام نوں اک تہذیبی عمل وجوں اپنایا ہویا اے |کلی، گلی،جلی،دی بنیادی لوڑ توں لے کے انّ پانی مکّ جان تک غذا نال کنی ہی تہذیبی قدراں انسانی نسل دے نال جوڑ لئیا ہن | جے انسان صرف پیٹ بھرن دے لئی غذا کردا تاں اس نوں چھتی پکواناں دی لالسا نہ ہندی جے اوہ دال روٹی نال گزارا کر سکدا سی تاں ونّ سونے کھان دا سواد نہ رکھدا غذا دا تجربہ تاں ہر اک انسانی سماج چ ہندا اے مگر کوئی سماج غذا متعلق کس قسم دی پہنچ اپناؤدا اے |یعنی کسے سماج دے لوک غذا کس ویلے گرہن کردے ہن |اہنا دے غذا دی قسم کیہو جہی اے؟ایہہ سارے پکھ مل کے متعلق سماج دے سبھیاچار دی غذا نظام بن جاندے ہن |انسان دے جیون لئی روٹی کپڑا اتے مکان انسان دیاں مڈھلیاں لوڑا ہن۔ انسانی جیون دیاں لوڑا اتے سہولتا لئی ورتو وچ آؤن والیاں وستوآ سبھیاچار دا مادی پکھ پیس کردیا ہن کھان پین وی لوکاں دے جیون دی مڈھلی تصویر پیس کردا اے ایہہ تن مکھ لوڑاں ہی انسان دے کار-وہار صحتَ آدی نوں متاثر کردیاں ہن۔اتھوں تک کہ انسان دے کھان پین توں ہی اس دی کم متعلق لگن جاں گنجائش دا اندازہ لگایا جاندا اے  ۔ جویں:-
'جیہا تیرا انّ پانی
تیہا ساڈا کم جانی
پنجابی سبھیاچار دی غذا نظام دی گل کردیا ایہہ کیہا جا سکدا اے کہ پنجابیاں دا ودھیرا غذا کنک اے جویں محاورہ اے۔.۔
'کھائیے کنک دال جہڑی نبھے نال،
انسان دے جیون لئی روٹی کپڑا اتے مکان تن مکھ لوڑاں ہن۔ ایہہ تن مکھ لوڑاں ہی انسان دے کار-وہار صحتَ آدی نوں متاثر کردیاں ہن۔اتھوں تک کہ انسان دے کھان پین توں ہی اس دی کم متعلق لگن جاں گنجائش دا اندازہ لگایا جاندا اے۔ جویں:-
پنجابی سبھیاچار دا ہور سبھیاچاراں نال انتر تعلق:-
پنجابیاں دا غذا اتھوں دے پراکرتک جغرافیائی ماحول اتے انحصار اے۔ بھاویں کہ کھان پین ہر انسان لئی بے حدّ ضروری اے، پر ہر انسانی سماج وچ اس متعلق وی برابری تے وکھریواں پایا جاندا اے۔ ہر سماج دے لوک کس غذا نوں کس وییلے،کس طرحاں دا،کویں تیار کرکے تے کس طرحاں نال کھاندے ہن۔ اس وچ اک سماج دی دوسرے سماج نال نکھیڑ جاں سانجھ دیکھی جا سکدی اے۔
اس متعلق کھوجارتھن 'مورتی' نے پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچ اپنے کھوج پربندھ روایتی پنجابی غذا نظام: تہذیبی مطالعہ' وچ کیہا اے:-
"جغرافیائی خطے وچ پیدا ہون والے غذا مادہ ہی اتھوں دے لوکاں دی روزانہ زندگی دا حصہ بندے ہن، بھاویں کہ موجودہ ویلے وچ اس گل دی پرسنگکتا نہیں رہی کیونکہ موجودہ ویلے وچ وکھ وکھ خطیاں وچ پیدا ہوئے غذا مادہ دوجے خطے دے لوکاں ولوں ورتے جان لگے ہن۔"
غذا متعلق پائے جاندے ایہہ برابری تے وکھریویں بارے 'ڈاکٹر۔ جیت سنگھ جوشی' وی کہندے ہن کہ:-
انسانی نسل نے غذا دیاں وستاں حاصل کرن اتے حاصل ہوئیاں وستاں نوں ورتن ویلے سچیت روپ وچ جاں اچیت طور اُتے کجھ اس طرحاں دے ڈھنگ طریقے جاں عقیدے سرج لئے ہن، جہڑے اس دی تہذیبی خاصیت درساؤندے ہن۔
اس طرحاں ہی پنجابی سبھیاچار وی اپنی غذا سامان نوں نویکلے طریقے نال ورتن کر کے خاص تھاں رکھدا اے۔
پنجابیاں دا کھان پین:-
سبھیاچار وچ جیکر پنجابی دی غذا نظام دی گل کریئے تاں ولکھن سروپ اے پنجابیاں دے کھلے سبھاء واگں ایہناں دی خوراک وی کھلی ڈلی اے جویں کیہا جاندا اے:
'دبکے واہ تے رجّ کے خواہ"
پنجابی لوک مکھ روپ وچ چار ویلے کھانا کھاندے ہن، جویں
2دوپہر ویلا،
3 لوڈھا ویلا
4 تکالاں ویلا۔
چھاہ ویلا
مطلب کہ سویر دا ناستا جو بہتا سویر سوکھتے نہیں ہندا پنجاب دے ہر طبقہ دے لوک صرف چھاہ ویلے نال ہی اپنا غذا شروع کردے ہن |چھاہ ویلے وچ پروٹھیں پھلکے جاں مکی دیاں روٹیاں ہندیاں ہن نال دہی مکھن تے رجوی لسی ہندی اے |
_دپہر دا کھانا_
پنڈ وچ دوپہر دی روٹی باراں وجے توں دو وجے تک کدے وی کھادھی جاندی اے۔ اس ویلے دی روٹی سادی دال نال ہی ہندی سی۔ روٹی اتے دال دیسی گھیؤ نال چنگی طرحاں چوپڑی جاندی سی۔ روٹی کھان توں مگروں مٹھے دے وچ گڑ کھادھا جاندا سی۔ کئی واری ساؤن بھادوں دیاں برساتاں توں خوش ہو کے گھر دی سوانی پڑے، گلگلے،جاں کھیر بنا لیندی سی۔ سگوں ساؤن دے مہینے کھیر کھان دا مہاتم ہندا سی۔
ساون کھیر نہ کھادھیا، کیوں آئٔے اپرادیا،
لوڈھا ویلے دا کھانا_
اس وچ گھراں تو باہر کچے چھولیاں دیاں بھنیا ہولاں گنے دی رہو تے کڑاہے دے گڑ نال سار لیا جاندا اے گھر وچ ابلی کنک دیاں سکر والیاں گھنگنیا کھنڈ گڑ گھ والے ستوآ نال وی لوڈھا ویلا کیتا جاندا اے
_رات دا کھانا (تکالاں ویلا)
رات دے کھانے دے وچ دال چول کڑی کالے چھولیاں دی سبزی دی خوراک پسند کیتی جاندی اے نتا متعلق ہون والیاں سبزیاں ٹینڈے گھیا، گوبھی، سلگم،گاجراں آدی وی پنجابی خوراک وچ سامل ہندیاں ہن کھیتا وچ کم کردے مرد تیویاں جدوں بھکھ لگے مولیاں سلگم گاجراں نوں پٹّ کے شوک نال کھاندے ہن اتے گنے وی چوپ لیندے ہن اتے بوٹیاں رکھاں نال لٹکدے بیر جامنو شہتوت امرود تے امب منّ بھاؤدیاں خوراک اے
_پنجابی خوراک وچ مٹھے دا تھاں
پنجابی خوراک وچ مٹھے دا وی خاص تھاں اے خاص کرکے پراہناچاری ویلے ضرور مٹھی چیز ورتائی جاندی اے جویں کہ سکر -گھ مٹھیانسیویاں کھیر کڑاہ آدی پر ویاہ ویلے لڈو برفی تے جلیبیاں دا رواج اے
مسالیدار غذا دا تھاں
پنجابی مٹھے دے نال نال مسالیدار غذا دے وی بہت شوقین ہن |جویں پیاز لسن ادرک ٹماٹر کچے دھنیئے تے ہریاں مرچاں دا خوشبودار مسالہ بھونّ کے بنی سبزی لپٹاں دندی اے |پنجابی لوک اچار دی ورتو ودھیرا کردے ہن جویں اج کل گوبھی گاجراں اتے کھٹا مٹھا اچار وی بنایا جاندا اے |
ایہناں وکھ وکھ سمیاں مطابق ہی غذا سامان وی وکھ-وکھ ہی اے۔ پنجاب وچ علاقائی تغیر کارن اتھوں دے غذا نوں ناں وی وکھ-وکھ دتے گئے ہن، جویں کھانا، کھاد، آہار، رزق،انّ تے کھازا آدی۔ پنجابیاں دے غذا وچ ساگ مکی دی روٹی، کھجوراں،پاپڑ، وڑیاں امرتسری کلچہ، لسی، فرنی، ببرو، دہیں- بھلے، بالوشاہی، بوندی، شکرپارے، لڈو، گلگلے، گڑ والے چول، روہ دی کھیر، مانہہ دی کھچڑی آدی۔
پنجابی سبھیاچار دے وچ خاص طور اُتے مکی، کنک، باجرہ، گڑ، گھیؤ تے پین لئی دودھ تے لسی آدی دی اہمیت رہی اے۔اج دے ویلے وچ جویں معاشی مندحالی کارن دودھ نوں ویچیا جاندا اے۔ پہلاں دودھ نوں ویچنا وی ماڑا سمجھیا جاندا سی۔  پنجابی گڑ نوں تاں ہر چھوٹے- موٹے تقریب وچ ونڈن نوں پہل دندے سن۔جدوں کوئی مقدمہ وی دتا جاندا سی تاں وی گڑ ہی ونڈیا جامبدا سی جویں:-
گڑ ونڈدی تسیلو نکلی
پہلی پیشی یار چھٹّ گیا۔
بھاویں کہ پچھلے ویلے وچ پنجابی ایہو جہی غذائیت کھانا کھان نال صحت مند رہندے سی، پر ہن تاں پنجابی کھانے تے مغربی اثر پین کرکے اتھوں دا غذا وی اوہناں دے جغرافیائی ماحول مطابق نہیں رہا۔ ہن تاں پنجابی سریر لسی تے دودھ وی پچا سکن دے یوگ نہیں رہے۔ پنجابیاں نے جسمانی تندرستی دی تھاں جسمانی خوبصورتی نوں دین دی پہل کر دتی اے جس لئی ایہہ اکھان وی پرچلت اے:-
بھاویں کھان نوں ملے نہ روٹی،
ہووے ودھیا تیڑ لنگوٹی۔
پنجابیاں دی پاھناچاری
پنجابی سبھیاچار دے وچ گھر آئے پروہنے نوں آدر ستکار نال ہتھ دھوا کے غذا پروسیا جاندا اے سادھ سنتا تے پاٹھیاں راگیاں دے غذا نوں پروسن دے لئی پوری عقیدت دے نال غذا پروسیا جاندا اے سرادھا دے دن تاں خاص تیاری کرکے روٹی پانی تیار کیتا جاندا اے|ایہہ پوتر سیوا منی جاندی اے پنجابی وچ غذا پروسن دی تھاں اتے برتن نسچت نہیں ہن |لوہے لکڑی، پتل سٹیل اتے چینی آدی دے برتناں وچ غذا پروسیا جاندا اے پنجابیاں دی غذا نظام چ لنگر پتھا ولکھن اتے دنیا پدھر وچ ولکھن اے
خاص تیوہاراں اتے پنجابیاں دا غذا
تیوہاراں اتے پنجابی خاص پکوان تیار کردے ہن جویں تیاں،لوہڑی، دیوالی، وساکھی، ویلے چروڑے ریوڑیاں منگپھلیاں آدی نسچت غذا کھادا جاندا اے پر کجھ خاص سمیاں اتے کجھ غذا کھان دی مناہی وی اے |کجھ خاص دن جناں نوں دیوی اتے پیراں دے دن منے جاندے ہن مہاپشاد یعنی میٹ کھان دی مناہی ہندی اے وکھ وکھ دالاں اتے چھولیاں دی بھاجی کھان دے لئی وی کتے کتے دن مقررہ ہن سنگراند مسیا نوں گھر پرساد بنانا سبھ شگن منیا جاندا اے |ایہہ صرف آٹے کھنڈ اتے دیسی گھیؤ دے مسرن توں سردھا نال بنایا جاندا اے
پنجابیاں دی غذا پنالی وچ مغربی اثر
پنجابی غذا خوراک دے وچ اج کل بازاری کھانے نے اپنی تھاں بنا لئی اے اج کل بازاری چٹپٹیاں کھان پین والیاں چیزاں (Fast food) پرچلت ہو گئیاں ہن تھاں تھاں تے ریسٹورینٹ، ہوٹل، اتے ڈھابے اتے ہٹیاں کھلھ گئیاں ہن جتھے برگر، پیجا، سموسے، کلچے تے ہور بہت ساریاں تیل چ تلیاں ہوئیا چیزاں پنجابیاں دے غذا دے وچ آن ٹکیا ہن اج کل دے چھوٹے بچے تے نوجوان ایہناں چیزاں نوں ودھیرا پسند کرن لگ گئے ہن اتے اپنی وراستگت خوراک نوں بھلّ گئے ہن
پنجابیاں دی ولکھن پچھان
پنجابی خوراک دی پوشٹکتا سادگی اتے سوادلیپن نوں مدے نظر رکھدے اس دی ورتو اپر ودھیرا بل دین دی لوڑ اے باہری پرجذبات دی صورتَ وچ وی پنجابی غذا سامان، اس دی شدھتا اتے تیاری اتے پروسن دی پوتر عمل نال جڑے رہن دی ضرورت اے تاں جو پنجابیاں دی جسمانی تے دماغی سمیت پہلاں واگ ہی برقرار رکھی جا سکے انّ یعنی خوراک دا انسان اتھوا سریر دے ترقی نال ڈونگھا تعلق اے روایتی پنجابی خوراک پنجابیاں نوں تندرست، مُستند پسنچتّ ادمی،بلوان اتے ساہسی بنان وچ سہائی ہندی اے جویں سبھناں دھرماں اتے گرو پیراں جاں مرسدا ولوں کھان پین اتے پہنن چ سنجم، تے سدھتا تے بل دتا اے
پنجابیاں چ کھان دے نال نال پین دا رجھان
پنجابی کھان وانگ پین دے وی خوب شقین ہن پین والے مادےآں چ دودھ، گنے دی رہو،کھنڈ گڑ دا سربت،اتے نمبو دی شکنجوی، شامل اے | اج کل کئی پکار دے سکویش، سوڈھا اتے کولا ورتے جاندے ہن| پہلا پنجاب وچ سراب دی ورتو کسے سدے دتے پروہنے دے آؤن تے کیتی جاندی سی ہن ودھیرے لوک سراب پین دے عادی ہو رہے ہن |سراب واگ پنجابیاں وچ ہور پین یوگ نشے وی ودھ گئے ہن جس توں نوجواناں پیڑی نوں آ پنے جیون اتے سنہری مستقبل لئی طوبیٰ کرن دی لوڑ اے
پنجابی خوراک دے حوالہ
پنجابی خوراک دے حوالہ چ بھنن ابالن تلن دیاں وکھ وکھ ودھیاں وی پرچلت ہن|اگّ بال کے اس دیاں لاٹا وچ چھولیاں دیاں ہولاں اتے بھٹھی اتے کڑاہی وچ مکی دے پھلے تے چھولیاں دے دانے بھنّ کے اکثر چبے جاندے ہن گھنگنیا ابال کے کھادھیا جاندیا ہن تے پکوڑے، پکوڑیاں آدی تل کے پروسے جاندے ہن
پنجابی سبھیاچار چ کڑی دے پیکیا ولوں سہرے جان والا غذا
پنجابیاں سبھیاچار وچ کڑی دے پیکے کڑی نوں سہرے گھر اس نوں پنیا پتاسیا گڑ جاں گودویں لڈوآں دی بھاجی بھیجدے ہن| ور جا کنیاں نوں تیل چڑاؤن ویلے آٹے تیل دے گڑ دے گنے کڈھ کے ونڈے جاندے ہن |
حوالے
گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی سبھیاچار
ایشان ہلال
اوہ اک مسلمان پروار وچ بھارت، دلی وچ وڈا ہویا سی۔ اس نے کلاسیکل بھارتی ناچ تکنیک کتھک، لوک تکنیک کالبیلیا اتے بیلیڈانس دی سکھلائی حاصل کیتی۔ اوہ پیشے توں اک بیلی ڈانسر وجوں کم کردا اے۔
2017 وچ اسنے دیویشی تلی، تمنا مہرا، سونل بھاردواج اتے مانسی دوآ ولوں ڈزائین کیتے گئے نپھٹ تہذیبی تہوار اتے رنویء دی سیر کیتی سی۔
حوالے
گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم گٹھ:زندہ لوک
ہرچند سنگھ بیدی
ہرچند سنگھ بیدی (1951–2021) پرواسی پنجابی ساہت تنقید جگت وچ قائم شخصیت سن۔ اوہناں دا ساہت مطالعہ کھیتر پرواسی پنجابی ساہت رہا۔
جیون اتے پڑھائی
ہرچند سنگھ بیدی دا جم مشہور ساہتکار لال سنگھ بیدی دے گھر ہویا۔ ڈاکٹر۔ ہرچند سنگھ بیدی نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں بی اے آنرز پہلے درجے وچ پاس کیتی، ایم۔اے۔ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں گولڈ میڈل نال پاس کیتی ایم۔فل۔ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی توں فسٹ کلاس فسٹ رہِ کے پاس کیتی۔ 1991 وچ پی۔ ایچ۔ڈی۔ اتے پھر اردو اتے فارسی بولیاں وچ ڈپلومے کیتے۔
گٹھ:جم 1951 گٹھ:موت 2021
لیلیٰ حاتمی
لیلیٰ حاتمی (، جم 1 جم 1972) اکّ ایرانی اداکارہ اے۔ ایہہ ایرانی فلم ڈریکٹر علی حاتمی اتے اداکارہ ضری کھوشکم دی بیٹی اے۔ اوہ ایرانی سنیما وچ اپنے کم لئی جانی جاندی اے ، جس وچ اکیڈمی اوارڈ جیتو فلم 'اے سیپریشن' وچ اس دی کارگزاری وی شامل اے، جس دے لئی اس نے برلن فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا سلور بیئر اوارڈ جتیا۔
شروعاتی دا جیون
حاتمی دا جم تیہران وچ ہویا سی۔ اوہ بااثر ایرانی ڈریکٹر علی حاتمی تے اداکارہ ضری خوشکام دی دھی اے۔ ہائی سکول دی پڑھائی ختم کرن توں بعد، اوہ سوٹزرلینڈ دے لوسین چلی گئی اتے سوس فیڈرل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی آف لوسین (ایپیئیپھئیل) وچ مکینیکل انجینیئرنگ وچ اپنی پڑھائی شروع کیتی۔ دو سالاں بعد اس نے اپنا پرمکھ فرینچ ساہت وچ بدل دتا۔ اپنی پڑھائی پوری کرن توں بعد، اوہ ایران وچ رہن لئی واپس آ گئی۔
کریئر
حاتمی نے اپنی جوانی دوران اپنے پیؤ دے اساری وچ کئی چھوٹیاں کرداراں نبھائیاں، جس وچ ہیزر داستان ٹیلیویژن سیریز اتے کمالومولک فلم شامل اے۔ اس دی پہلی پرمکھ فلمی دکھّ 1996 دی فلم لیلا وچ مکھ کردار سی، جس دا ڈریکشن داریش میہرجوئی نے کیتا سی۔ اس نے 15ویں فجر فلم فیسٹیول توں سبتوں ودھیا اداکارہ لئی اعزاز دا ڈپلوما حاصل کیتا۔ اس توں بعد، اسنے ایرانی سنیما وچ مقررہ طور اُتے کم کرنا جاری رکھیا۔
اس نے درجناں فلماں وچ کردار کیتا اے، اتے اکثر تنقیدی تعریف اتے اعزاز حاصل کیتے۔ 'دِ ڈیزرڈ سٹیشن' (2002) وچ اس دے کارکردگی لئی، اس نوں سبتوں ودھیا اداکارہ دے لئی فجر انٹرنیشنل فلم فیسٹیول اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا اتے اس نے 26ویں مانٹریئل ورلڈ فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام جتیا۔
اوہ اپنے شوہر دیاں فلماں، 'پورٹریٹ آف اے لیڈی فار اوے' (2005) اتے 'دِ لاسٹ سٹیپ' (2012) وچ ڈریکٹر دے روپ وچ نظر آئی اے۔ اس نے 'د لاسٹ سٹیپ' دے سیٹ اتے پشاکاں نوں وی ڈزائین کیتا اتے اس دے کارکردگی لئی سبتوں ودھیا اداکارہ لئی کارلووی ویری قومانتری فلم میلہ انعام حاصل کرن دے نال، اس نے سبتوں ودھیا پیداوار ڈزائین پوشاک ڈزائین لئی اس دے کم کرسٹل سمورگ فجر قومانتری فلم میلہ اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی۔
حاتمی (کھبے توں دوجا) 2014 کینس فلم فیسٹیول وچ اپنے ساتھی جیوری میمبراں دے نال اپریل 2014 وچ، اس نوں 2014 دے کانس فلم فیسٹیول وچ مکھ مقابلہ جیوری دی ممبر وجوں اعلان کیتا گیا سی۔ اتھے رہندیاں، اس نے کینس دے صدر گلس جیکب دا گل اُتے چمن نال استقبال کیتا، جو کہ فرانس وچ نمسکار دا اکّ روپ اے۔
نجی زندگی
اپنی مول فارسی بولی دے نال اوہ فرینچ، انگریزی اتے جرمن بولی وچ مہارت رکھدی اے۔
باہری لنک
گٹھ:ایرانی فلمی اداکارہ
افدھرے جاما
افدھیرے جامہ (جم 1980) اک امریکی لکھاری اتے سومالی مول دا فلم پروڈیؤسر اے۔
جامہ دا جم اتے پرورش صومالیہ وچ ہوئی سی۔ اوہ الھڑ عمر وچ ہی امریکہ چلا گیا سی۔ سال 2000 اتے 2010 دے وچکار، اوہ ہرییاہ دا اڈیٹر سی، جو ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ مسلماناں ولوں اتے اوہناں لئی اک رسالہ اے۔ جامہ اک کئیر اتے مسلمان اے۔
جون 2016 وچ اورلینڈو وچ گولیباری توں بعد، جامہ نے 2014 وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ مسلماناں بارے لکھیا سی، جس نوں سوشل میڈیا اُتے سانجھا کیتا گیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1980 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم
نیتھو
اسنے اداکارہ اتے فیئر اینڈ لولی ورگیاں ہور کامیاب فلماں وچ کیمیو کیتا اے۔ اسنے مشہور اداکار رمیش اراوند، وی ۔ رویچندرن، موہن لال، ایچ جی دتاتریء، کشور کمار جی، گنیش، جگیش، ڈوڈنا، اننت ناگ، دگنت نال کم کیتا اے۔
کیریئر
نیتو شیٹی نے ناگتھیہلی چندرشیکھر ولوں ڈاریکٹ سیریل پنیا وچ کم کیتا اتے جگیش اتے کومل-سٹارر گووندا گوپالا ولوں اپنی شروعات کیتی اتے پھر اکّ ڈراؤنی فلم یاہو وچ کم کیتا، جو اکّ اوسط کمائی سی۔ اسدی پہلی وپاری طور اُتے کامیاب فلم جوک پھالس سی، جتھے اسدی رمیش اراوند دے نال جوڑی بنی سی، جسدی مثبت جائزہ کیتی گئی سی، اتے اشوک پاٹل ولوں ڈاریکٹ کیتا گیا سی۔ پھر اسنے پی۔ شیشادری ولوں ڈاریکٹ فلم بیرو وچ ابھنے کیتا، جس نوں کنڑ وچ سرووتم فیچر فلم لئی قومی فلم اوارڈ اتے سرووتم فلم لئی کرناٹک راج فلم اوارڈ ورگے کئی تعریف حاصل ہوئے۔
اوہ بگّ بوس کنڑ ۲ وچ اکّ مقابلہ باز سی، جتھے اوہ ۸۰ دن بچی، اسلئی بگّ بوس کنڑ دے اتہاس وچ اکّ "خفیہ کمرے" وچ رکھی جان والی پہلی مقابلہ باز بن گئی۔ اوہ ارن ساگر دے نال کامیڈی شو بینگلرو بینے ڈوز دا حصہ سی۔ بعد وچ اوہ رشکا سنگھ، سنامی کٹی، اینسی ایپا اتے بگّ بوس کنڑ ۳ دی جیتو شروتی دے نال بگّ بوس کنڑ ۴ وچ اکّ مہمان وجوں دکھائی دتی۔ اوہ باکس کرکیٹ لیگ دا وی حصہ سی جتھے اوہ ٹیم داوانگیرے لائنز لئی اکّ کھڈاری سی، جو اپ جیتو رہی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
تدریسیات
تدریسیات پیڈاگوجی یا علم التعلیمِ یا تدریس دا پیشا یا اوہدا علم، ایہجا علم ہُندا اے جیہدے وچ تدریس دے طریقےآں د‏‏ِتی تعلیم دی جاندی ا‏‏ے ۔
ماؤزر پستول
ماؤزر پستول بنیادی طور اُتے جرمنی وچ بنا اک نیم خود کار پستول اے جسنو‏ں Mauser C96 دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس پستول دا ڈیزائن جرمنی د‏‏ی اسلحہ ساز کمپنی ماؤزر نے 1896سے 1937 تک بنایا۔ 20واں صدی وچ اس د‏ی غیر قانونی نقلاں سپین تے چین وچ وی بننے لگ گئياں۔ ہور پستولاں دے برعکس اس وچ میگزین لبلبی یعنی ٹریگر دے اگے لگدا ا‏‏ے۔ اس پستول دا اک ہور ماڈل لکڑی دے کندے دے نال سن 1916 وچ بنایا گیا۔ اس وچ بٹ دے نال لکڑی دا وڈا كندا وکھ تو‏ں جوڑ دے کِس‏ے رائفل یا بندوق د‏‏ی طرح وی استعمال کیتا جا سکدا سی ۔ ونسٹن چرچل نو‏‏ں ایہ پستول بہت پسند سی۔ ہندوستانی انقلابی رام پرساد بسمل نے محض 4 ماؤزر پستولاں دے دم اُتے 9 اگست 1925 نو‏‏ں كاكوری دے پاس ٹرین روک کر سرکاری خزانہ پرت لیا سی ۔ سپین نے سن 1927 وچ ايس‏ے د‏‏ی نقل کردے ہوئے پستول بنائے۔ ریلوے گارڈاں د‏‏ی حفاظت دے لئی سن 1929 وچ چین نے اس د‏ی نقل کرکے اعشاریہ 45 کیلیبر دا ماؤزر بنایا۔