cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
4. التمثيل: ايس‏ے طرح بعض اوقات تشبیہ تمثیل د‏‏ی وی صراحت کر دیندے نيں۔مثلاً
قال في تفسير قوله تعالى:‏
على شَفَا جُرُفٍ هَارٍ،مجاز هائر. ومجاز الآية: (أَفَمَنْ أَسِّسَ عَلَى تَقْوى من اللهِ وَرِضْوانٍ خَيرٌ مَنْ أُسَّسَ بُنْيَانَهُ على شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ[التوبة][84].
مجاز تمثيل لأن ما بناه على التقوى أثبت أساساً من البناء الذي بنوه على الكفر والنفاق، وهو على شفا جرف وهو ما يجرف من سيول الأودية، فلا يثبت البناء عليه[85]
5. الاستعارة: ايس‏ے طرح بعض اوقات استعارہ د‏‏ی وی صراحت کر دیندے نيں۔جدو‏ں کہ مجاز بول کر استعارہ مراد لیندے نيں۔مثلاً
مثل قوله في تفسير قوله تعالى:‏
وَيُثَبِّتَ بِهِ الأَقْدَامَ [الأنفال][86] مجازه يفرغ عليهم الصبر وينزله عليهم فيثبتون لعدوهم.
وجہ شبہۃ د‏‏ی وجہ سےتعبیر معانی وچ انتقال:-
اسی طرح علامہ ابو عبیدہ معمر بن المثنى رحمہ اللہکتاب ’’مجاز القرآن‘‘ وچ بہت ساریاں جگہ کسی لفظ دے معنی بیان کردے ہوئے وجہ شبہۃ د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی نو‏‏ں اک معنی تو‏ں دوسرے معنی د‏‏ی طرف منتقل کر دیندے نيں۔یعنی اک مشہور و معروف وجہ شبہہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اک غیر معروف تے غیر ما لوف وجہ شبہہ مراد لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مثلاً
كما في قوله تعالى: (إنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ في أَصْلِ الجَحِيمِ، طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين) [الصافات][87]. وعلى أساس أن هذا الانتقال من تعبير قريب إلى تعبير بعيد غير معهود لغير العربي الأصيل. يرى أبو عبيدة أن في أسلوب القرآن مجازاً، وانتقالاً على طريقة العرب في الانتقال، أو الرخصة في التعبير.‏
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
اسی طرح علامہ ابو عبیدہ معمر بن المثنى رحمہ اللہکتاب ’’مجاز القرآن‘‘ وچ بہت ساریاں جگہ کسی لفظ دے معنی بیان کردے ہوئے مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی نو‏‏ں اک معنی تو‏ں دوسرے معنی د‏‏ی طرف منتقل کر دیندے نيں۔یعنی
1.مصدر نو‏‏ں صفت اُتے محمول کردے نيں ۔ ،مثلاً
· مثل قوله تعالى: (وَلَكِنَّ البِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ( [البقرة][88]،
يقول: فالعرب تجعل المصادر صفات، فمجاز البر هنا
مجاز الصفة لمن آمن بالله.
· مثل قوله تعالى :ولكِن البِرّ مَن آمَنَ بِاللهِ2189( خروج المعنى البارُّ.)
· مثل قوله تعالى :أَنَّ السَّمَواتِ واْلأَرضَ كانتَا رَتْقاً2130(، والرتق مصدر وهو في موضع مرتوقتين،)
· مثل قوله تعالى :أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ1919( أي رسالة ربك.)
· مثل قوله تعالى: ( ما إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ( [القصص][89]
والعصبة هي التي تنوء بالمفاتح.
برلن
تریخ وچ پہلی واری 13ویں صدی وچ ایدا ناں آندا اے۔ ایہ مارک برانڈنبرگ (1417-1701)، پرشیا(1701–1918)، جرمن سلطنت (1871–1918)، وائمر لوکراج(1919–1933)، نازی جرمنی (1933–1945) تے 1990 توں جرمنی دا راجگڑھ اے۔ ۔ 1920 دے دھاکے وچ ایہ دنیا دی تیجی وڈی میونسپلٹی سی۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں برلن نوں دو انگاں وچ ونڈ دتا گیا: چڑھدا برلن - جیہڑا چڑھدے جرمنی دا راجگڑھ سی- تے لیندا برلن جیہڑا لیندے جرمنی دا اک انگ سی پر اوہدے دوالے برلن کند (1961–1989) ماری ہوئی سی۔ 1990 وچ جرمنی دے اک ہون مگروں ایہ جرمنی دا راجگڑھ بنیا جتھے 158 دیساں سفارت گھر نیں۔ برلن نے جرمن تریخ، سیاست تے سائنس نوں گوڑے رنگ نال رنگیا اے۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
· قوله تعالى: ( كَمَثَلِ الَّذي يَنعِقُ بِمَا لا يَسْمَعُ( [البقرة] [90]
والمعنى على الشاة المنعوق بها، وحوَّل على الراعي الذي ينعق بالشاة. [1] (الا دنہ وی ،طبقات المفسرین،المدینۃ المنورۃ،مکتبۃ العلوم و الحکم 1997ء،ص 518-519 )
[2] (الا دنہ وی ،طبقات المفسرین،المدینۃ المنورۃ،مکتبۃ العلوم و الحکم 1997ء،ص 31)
برلن
برلن سائینس، میڈیا، کلچر تے سیاست وچ دنیا وچ اک گڑھ اے۔   ایہدی ایکانومی دی نیو ہائی ٹیک کمپنیاں، سروس سیکٹر، نویاں شیویاں بنان تے کھوجن والیاں کمپنیاں، میڈیا کارپوریشناں تے کنوینشن گڑھاں تے اے۔  برلن یورپ وچ ٹرین تے ہوائی پاندھ دا چوک اے تے شہر دے اندر آن جان دا پربندھ ودھیا تے بہت پھیلیا ہویا اے۔ ایہ وڈا شہر یورپ وج سب توں چوکھے ویکھے جانوالے تھانواں وچوں اک اے۔ انفارمیشن ٹیکنالوجی، دوائیاں بنانا، بائیومیڈیکل انجینئیرنگ، بائیوٹیکنالوجی، صاف ٹیکنالوجی، کوٹھے چاڑھنا تے الیکٹرانکس وڈھیاں انڈسٹریاں نیں۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[4] مقدمہ مجاز القرآن ص 16 مکتبہ شاملہ،ابن خلكان 2/ 155، تاريخ بغداد 13/ 254، الإرشاد 19/ 158.
[5] ابن خير ، الفهرست : 134.
[6] الزبيدي ، طبقات النحويين : 125.
[7] ظ : ابن النديم ، الفهرست : 51 ـ 52.
برلن
برلن دیاں یونیورسٹیاں، کھوج دے ادارے، میوزیم، آرکیسٹرا تے کھیڈاں دے سٹیڈیماں دی دنیا وچ مانتا اے۔ 40 اس دا شہری ویس ایس نوں فلماں بنانوالیاں نوں اپنے ول کھچدا اے۔ 40 نوبل انعام جتنوالے دا جوڑ برلن دی کسے یونیورسٹی نال اے۔ ایہ شہر اپنے میلیاں، ونسونے آرکیٹیکچر، آرٹ، رات دے جیون تے اتلی پدھر دے جیون باہجوں مشہور اے۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[8] ظ : المصدر نفسه : 52.
[9] مجاز القرآن الجز الاول ص1-2 مکتبہ شاملہ.
برلن
ناں
'برلن' ناں کنج پیا ایہدا کوئی پتہ نئیں خبرے اے پرانی لیندی سلاوی پولیبین بولی دا شبد ہوے جیدا مطلب اے چھمب۔ لوک کہانی وچ ایہ بار توں بندا اے جدا مطلب اے رچھ جیہڑا شہر دا نشان تے ایدھے چنڈے تے دسدا اے۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[11] مجاز القرآن الجز الاول ص21 مکتبہ شاملہ.
[12] مجاز القرآن الجز الاول ص25 مکتبہ شاملہ.
برلن
مڈھ
برلن وچ وسن دی سب توں پرانی نشانی اک لکڑ دا 1192 دا شتیر اے تے گھر دے 1174 دے لکڑ دے ٹوٹے جیہڑے 2012 دی پٹائی وچ لبے سن۔ ہن دے برلن والی تھاں تے سب توں پرانی بستیاں دا لکھتاں وچ ناں 12ویں صدی دے انت تے ملدا اے۔ سپانڈو 1197 وچ تے کوپنک 1209 وچ لکھتاں وچ آندا اے پر ایہ 1920 وچ برلن نال رلاۓ گۓ۔ برلن دا مڈھ دو تھانواں تے جاکے لبیا جاسکدا اے: کولن (فشر جزیرے تے) دا سب توں پہلے کسی لکھت وچ 1237 نوں آیا تے سپری دے پار برلن جیہڑا ہن نکولائی گرجا دے دوالے دا تھاں اے، 1244 دی اک لکھت چ ایہدا ناں آندا اے۔ 1237 نوں برلن دی مڈھ تریخ گنیا جاندا اے۔ برلن تے کولن وچ گوڑے بپاری تے سماجی ساک سن پر ایہناں دے اپنی نگر سمبھالی اپنی اپنی سی۔ فریڈرک 1415 چ مارک برانڈنبرگ دا الیکٹر بنیا تے 1440 تک راج کیتا۔ اودے مگروں فریڈرک II الیکٹر بنیا تے اونے برلن نوں اپنا راجگڑھ بنا لیا تے فیر 1918 تک برلن ہوہنزولرن ٹبر دا راجگڑھ ریا۔ راجگڑھ پہلے مارک برانڈنبرگ دے الیکٹر لئی، فیر پرشیا دے بادشاہ لئی تے فیر جرمنی دے شہنشاہ لئی ۔ 1448 وچ برلن دے واسیاں نیں ایتھے بادشاہ دے محل دا بننا پسند ناں کیتا پر اوہناں دا رولا کسے کم نہ آیا تے محل بن گیا تے شہریاں دے کئی حق مارے گۓ۔  1451 چ اے برانڈنبرگ الیکٹر دا راجگڑھ بنیا تے ایہ فیر ہانزا جٹ دا ازاد شہر ناں ریا۔ 1539 چ الیکٹر تے شہر لوتھرن چرچ نال جڑ گیا۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[13] مقدمہ مجاز القرآن الجز الاول مکتبہ شاملہ.
[14] « مجاز القرآن » في خصائصه الفنية وبلاغته العربية6-7
برلن
17ویں توں 19ویں صدی
1618 توں 1648 تک لگی رہن والی تی سالہ لڑائی نے برلن دے ادے لوک ماردتے تے 1/3 کعر تباہ ہوگۓ۔ فریڈرک ولیم، برانڈنبرگ دے الیکٹر نے بارلے لوکاں نوں برلن لیان تے کھلے دل والی مزہبی پالیسی نوں رواج دتا۔ 1685 دے پوٹسڈم حکم تے چلدیاں ہویاں اوہنے فرانس دے ہیوجیناٹ نوں برلن وچ پناہ دتی۔ 15000 ہیوجیناٹ برانڈنبرگ آۓ جناں چوں 6000 برلن چ وسے۔ 1700 تک برلن دی 30٪ لوک فرانس دے سن تے اوناں دا اثر رہتل تے گوڑا سی۔ بوہیمیا، پولینڈ تے سالزبرگ توں وی پردیسی برلن آۓ۔ 1701 وچ فریڈرک I دے بادشاہ بنن تے کونگزبرگ دی تھاں برلن نوں پرشیا دا راجگڑھ بنادتا گیا۔ 1740 چ فریڈرک وڈا بادشاہ بنیا۔ ایس فلسفی بادشاہ تھلے برلن چانن دا گڑھ بن گیا۔ 1806 چ فرانس دے نپولین نے برلن تے مل ماریا تے برلن نوں اندر دی ازادی دتی۔ 1815 چ شہر برانڈنبرگ صوبے وچ آگیا۔ 19ویں صدی ج صنعتی انقلاب نے برلن نوں بدل کے رکھ دتا تے اے شہر پھیل گیا تے جرمنی دا ریل تے کارخانیان دا گڑھ بن گیا۔ 1871 چ اے نویں بنی جرمن سلطنت دا راجگڑھ بن گیا۔ 1 اپریل 1881 نوں ایہنوں برانڈنبرگ توں وکھرا ضلع بنا دتا گیا۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[15] سورۃ الفاتحہ 1/7
[16] مجاز القرآن الجز الاول ص25 مکتبہ شاملہ.
[17] مجاز القرآن الجز الاول ص26 مکتبہ شاملہ.
برلن
17ویں توں 19ویں صدی
1918 وچ جدوں پہلی وڈی لڑائی مکی ، برلن وچ ہوہنزولرن بادشائی دی تھاں وائیمر لوکراج بنن دا ہوکا دتا گیا۔ 1920 وچ برلن دے نیڑے دے پنڈاں نوں برلن نال ملا کے اک وڈا شہر بنایا گیا جس دی لوک گنتی 40 لکھ دے کول کول سی ۔ 30 جنوری 1933 نوں ایڈولف ہٹلر دی نازی پارٹی نے چوناں وچ جتن مگروں جرمنی دا راج سمبھالیا۔ نازی جرمن راج ویلہ برلن دے 1،70،000 یہودیاں لئی اک اوکھا ویلہ سی۔ ہزاراں مار دتے گۓ تے ریندیاں نوں آشوٹز بندی کیمپ وچ پیجیا گیا۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[18] سورۃالبقرۃ2/9
[19] مجاز القرآن الجز الاول ص31 مکتبہ شاملہ.
برلن
17ویں توں 19ویں صدی
ہٹلر برلن نوں وڈے تے ودیا ناپ تے بنانا چاندا سی پر دوجی وڈی لڑائی باجوں اولمپک سٹیڈیم ای بنائیا جاسکیا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ 1943-45 وچ برلن اتے وڈی ہوائی بمباری کیتی گئی تے جیدے نال ایدا ودا حصہ اجڑ گیا۔ اپریل 1945 دی برلن دی لڑائی وچ 125,000 سولین وی مارے گۓ۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[20] سورۃ الفاتحہ 1/5
[21] الشطر فى الطبري 1/ 56 والقرطبي 1/ 128.
[22] (اموی دور دے مشہور شاعر نيں )
برلن
17ویں توں 19ویں صدی
دوجی وڈی لڑائی مگروں نوں جرمنی وانگوں چار انگاں وچ ونڈ دتا گیا۔ امریکہ ، برطانیہ تے فرانس دے حصے لیندا برلن تے سویت یونین دا حصہ چڑھدا برلن بنے۔ چڑھدے جرمن صوبیاں ولوں جرمن مہاجر برلن آۓ۔ 1948 وچ سوویت یونین نے برلن تے ناکے لادتے۔ برلن دے لوکاں لئی ہوائی حہازاں توں سماں اپڑایا گیا۔ ایہ ناکہ 28 جون 1948 توں 11 مئی 1949 تک ریا۔ لیندا جرمنی جدوں بنیا تے اوہدے نال لیندا برلن جوڑیا گیا۔ چڑھدا برلن چڑھدے جرمنی دا راجگڑھ تے سوویت یونین دا سنگی سی۔ ونڈیا برلن تے جرمنی ٹھنڈی لڑائی دے گڑھ سن۔ 13 اگست 1961 نوں چڈھدے جرمنی نے لیندے برلن دے دوالے کند مارن دا مڈ رکھیا۔ 1989 نوں ٹھنڈی لڑائی دے انت تے 9 نومبر 1989 نوں برلن کند توڑ دتی جندی اے۔ 3 اکتوبر 1990 نوں جرمنی دے دونویں انگ جڑ جاندے نیں تے برلن جرمنی دا فیر راجگڑھ بندا اے۔ جون 1991 نوں جرمن پارلیمنٹ راجگڑھ بون توں برلن لجان نوں مندی اے تے ایہ کم 1999 تک ہوجاندا اے۔
۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[23] (اس قصیدہ وچ ہشام بن عبدالملک د‏‏ی مدح کيتی گئی اے )
برلن
لوک
مارج 2010 تک برلن دی لوک گنتی 3,440,441 سی جیہڑی 891.82 مربع کلومیٹر (344.33 مربع میل) تے پھیلی ہوئی اے۔ برلن-برانڈنبرگ میٹروپولیٹن تھاں دی لوک گنتی 43 لکھ بندی اے۔ دیس توں تے بدیس توں برلن وچ لوکاں دے آن دی اک پرانی تریخ اے۔ 1685 وچ فرانس دے ہیوجیناٹ نوں ایتھے پناہ دتی گئی۔ 1960 تے 1970 دے دھاکیاں وچ ایتھے ترک آے تے ہن ایتھے 250,000 ترک وس رۓ نیں۔
دسمبر 2010 وچ 457,806 برلن دے لوک باہر توں آۓ سن جیہڑے لوک گنتی دا 13.5% بندے نیں تے 190 دیساں توں آۓ نیں۔ پولینڈ (40,988), سربیا (19,230), اٹلی (15,842), روس (15,332), فرانس (13,262), ویٹ نام (13,199), امریکہ (12,733), بوسنیا ہرزیگوینا (10,198), برطانیہ (10,191), کروشیا (10,104) تے اسرائیل توں 10000 دے نیڑے لوک ایتھے نیں۔ 394,000 شہری (12.2%) جرمن بن چکے نیں۔ اوہ بدیسی لوکاں دے نیانے سن ایتھے جمے تے ہن ایتھوں دے ای ہوگۓ نیں۔ سارے رلا کے 25%–30% لوکاں دا جور بدیس توں بندا اے۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[25] سورۃالبقرۃ2/35
[26] ديوانه 24 من قصيدة يمدح الأعشى بها قيس بن معدى كرب الكندي
[27] مجاز القرآن الجز الاول ص38مکتبہ شاملہ.
برلن
مذہب
60% توں ود برلن دے شہریاں دا کسے مذہب نال کوئی جوڑ نئیں ایس لئی برلن نوں یورپ دا بے دین راجگڑھ کیا جاندا اے۔ 18.7% لوک پروٹسٹنٹ یا لوتھرن، 9.1% کیتھولک، 8.1% مسلمان تے 2.7% آرتھوڈوکس نیں۔ ایتھے 50,000 دے نیڑے یہودی وی وسدے نیں۔
آن جان / ٹرانسپورٹ
برلن وچ اک تھاں توں دوجی تھاں تک جان دے ک‏ی ول نیں۔ شہر دے اندر 197 کلومیٹر لمے پانی راہ تے 979 پل، برلن دیاں سڑکاں دی لمبائی 5,334 کلومیٹر (3,314 میل)، جنہاں وچوں 73 کلومیٹر (45 میل) موٹروے یا آٹوباہن نیں۔ 2006 وچ 1416000 گڈیاں نوں برلن وچ لکھیاں گیاں۔ 2008 وچ ایتھے ہر 1000 بندیاں کول 358 کاراں نیں جیہڑیاں ریندے جرمنی تے دے ناپ نال تھوڑیاں نیں۔
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[28] سورۃالمائدۃ5/48
[29] «لكل … بينا» : رواه ابن حجر عن أبى عبيدة فى فتح الباري 8/ 203.
[30] فى السجاوندى (كوپريلى) 1/ 144 ا.
[31] مجاز القرآن الجز الاول ص168مکتبہ شاملہ.
[32] سورۃالاسراء17/51
ٹاکی
ٹاکی یا کِھڑکی کِسے عمارت یا کمرے دا اک انگ ہُندا اے۔ ٹاکی کندھ وچ لائی جاندی اے۔ ٹاکی چانݨ تے ہوا دا لانگھا ہُندا اے۔
برلن
آن جان / ٹرانسپورٹ
برلن ریل نال جرمنی دے ہر وڈے شہر نال تے کئی بدیسی یورپی شہراں نال رلیا ہویا اے۔ برلن ریلوے سٹیشن یورپ دے وڈے سٹیشناں وچوں گنیاں جاندا اے۔ ڈوئچے باہن برلن نوں میونخ، ہیمبرگ، کلون دے نال ماسکو، ویآنا، ایمسٹرڈیم تے ہور کئی تھانواں نال جوڑ دی اے۔
کنکارڈ
{| class="float-left infobox wikitable"  style="float:left; clear:left; width:300px;"
برلن
پڑھائی
برلن اتلی پدھر دی پڑھائی دا اک وڈا گڑھ اے۔ ایہنوں سائینس دا راجگڑھ ویا کیا جاندا اے ایس شہر نال 30 نوبل انعام جتن والے لوک جڑے ہوۓ نیں۔ ایتھے 4 یونیورسٹیاں تے 27 کالج نیں جناں وچ 135,327 پڑھاکو 2008/09 وچ پڑھ رۓ سن۔ ہمبولٹ یونیورسٹی برلن، ازاد یونیورسٹی برلن، برلن انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی تے رلن یونیورسٹی آف دی آرٹس جرمنی دیاں منیاں پرمنیاں یونیورسٹیاں نیں۔ ایتھے میکس پلانک سوسائیٹی تے فراؤنہوفر سوسائیٹی ورگے کھوج دے ادارے نیں۔ شہر وچ لوکاں لئی 108 لائیبریریاں نیں۔
بزم طارق عزیز
بزم طارق عزیز اک کوئز شو اے۔ ایہدا اغاز 1975 وچ پی ٹی وی توں ہویا۔ ایہنوں طارق عزیز چلاوندے نیں۔ ایس شو دا پہلا نام نیلام گھر سی تے 1997 وچ ایہدا ناں بدل کے طارق عزیز شو رکھ دتا گیا۔ 1999 وچ ایہہ پروگرام بند کردتا گیا تے جولائی 2004 وچ بزم طارق عزیز دے ناں نال دوبارہ شروع کیتا گیا۔ ایہ پاکستان دا سبھ توں پراݨا تے لمبے چر توں چلݨ والا شو اے۔
گٹھ:پاکستانی گٹھ:ٹی وی شو
کنکارڈ
کنکارڈ اک سپرسونک ہوائی جہاز اے ۔ سپرسونک دا مطلب اے آواز توں تیز رفتار۔ سپرسونک جہاز آواز توں تیز رفتار جہاز ہندا اے ۔ اپنے منوہوں سپرسونک شبد بولیئے تاں جنے چر وچ اس دی آواز ساڈے کناں تکّ پجیگی، اس توں پہلاں سپرسونک ساڈے سر توں لنگھ جاویگا ۔ اج توں 12 سال پہلاں نومبر، 2003 وچ دنیا دی اکو-اک سپرسونک اڈان دا انت کر دتا گیا ۔ گھاٹیوندا سودا ہو گیا سی ایہہ ۔وڈے سائز دے ایہہ کنکارڈ جہاز صرف برطانیہ تے فرانس کول سن | برٹش ایئرویز تے ایئر فرانس توں بناں دنیا دے کسے وی دیس نے اجے تکّ آواز توں تیز جہاز بنائے جاں چلا ئے نہیں ہن | روس نے ٹوپولیو ٹی.یو. 44 بناؤن چلاؤن دا اُدم شروع کیتا سی پر پہلی ہی آزمائش ویلے 1973 وچ فارنبرا (فرانس) دے ایئر شوٕ وچ اوہ کریش ہو گیا | امریکہ نے اس قسم دے سپرسونک جہاز ایس.ایس. ٹی. اتے کم شروع کیتا ۔ پر خرچے ویکھ کے کم بند کر دتا ۔ انگلینڈ تے فرانس دی جھنڈی رہی اس پکھووں ۔ 27 سال اوہناں دے سپرسونک اسمان وچ کڑکاٹا پاؤندے رہے ۔۔
کنکارڈ دی خصوصیات
کنکارڈ 61 میٹر لمبا سی ، کھنبھاں دا کھلار 24 میٹر اتے ودھ توں ودھ اچائی 11 میٹر ۔ سواریاں، عملے-پھیلے اتے سامان سمیت بھرے ہوئے جہاز دا بھار دو لکھ کلو سی ۔ 125 توں 130 سواریاں ڈھوء سکدا سی ایہہ ۔ جہاز دی اگلی نوک باز دی چنجھ وانگ سی ، اگے نوں مڑی ہوئی ، جویں باز دھرتی اتے شکار پھڑن لئی ہیٹھاں اتردا اے، اڈدے سمیں کنکارڈ دی نوک سدھی ہو جاندی سی ۔ اس دے طاقتور انجناں دا نرمان(بنان دا کم) انگلینڈ دی رولز رائیس اتے فرانس دی سنیکما کمپنیاں نے کیتا ، جہاز وچ 4 انجن سن ، ہر اک دی طاقت 38000 پونڈ سی ۔
کنکارڈ دے تکنیکی مسئلے
اجوکے ویلے دے سارے وڈے سولیئن ہوابازی دے جہاز جویں ایئر بسّ-320 تے بی-747، ودھ توں ودھ 9، ساڈھے 9 سو کلومیٹر دی سپیڈ اتے چلدے نیں، کنکارڈ اس توں کتے ودھ 21-22 سو کلومیٹر پر گھنٹہ نال چلدا سی ۔ اس اچی سپیڈ اتے کئی طرحاں دے مسئلے تکنیکی پدھر اتے آؤندے نیں، جہاز اتے ہوا دا دباء باہرلے پاسے توں بہت ودھ جان نال ایہہ باہروں اینا گرم ہو جاندا اے کہ ہتھ نہیں لگّ سکدا | کھڑکیاں، پیکل، باڈی ہر تھاں سیک نال سڑ رہا ہندے ، دو کم کرنے پیندے ہن ، اک تاں باہر دی باڈی اس سیک نوں سہن والی بنائی جاوے ، دوجے اس نوں اندروں اس طرحاں لائیننگ لائی جاوے کہ باہرلا سیک اندر پریشانی نہ پیدا کرے ۔ انجناں وچ بالن بلدا اے ، اوہ تاں ہور ودھ گرم ہندے ہن ، جہاز دی نوک ہوا نوں سدھا چیردی اے ، ایہہ وی بہت گرم ہندا اے ، اس لئی ایہناں ولّ ہور دھیان دین دی لوڑ اے ۔ کنکارڈ لئی ہدومینیئم آر.آر.-58 ناں دی المینیئم دی بھرت دھات ورتی گئی اے۔ چڑھن تے اترن ویلے جہاز نوں عام(سادھارن) حالت توں دھرتی دے گرم درجہ حرارت(تاپمان) تکّ دا تیزی نال ساہمنا کرنا پیندا سی ، دھرتی توں 18 کلومیٹر اچائی تکّ جاندے ہوئے اک وار اس نوں اتی ٹھنڈے تاپمان دا ساہمنا کرنا پیندا سی ، پھر سپیڈ ودھن نال اس دا تاپمان ودھدا ہی جانا سی ، تاپمان دی انج وار-وار ادلا-بدلی نوں سہن واسطے خاص ٹیسٹ کرکے جہاز نوں 45 ہزار فلائنگ آورز لئی ڈزائین کیتا گیا ۔ اچی رفتار اتے ہوا دی رگڑ نال پیدا ہوئے سیک نال جہاز دی لمبی-چوڑی باڈی پھیلدی اے ،  کنکارڈ ایڈا وڈا تے سیک اینا ودھ سی کہ جہاز دے کاکپٹ 'تے لمبی فیوزلیز وچکار اک فٹّ تھاں گرمی نال ہون والے پسار لئی چاہیدی سی ۔ سمجھو کہ سیک نال جہاز اک فٹّ لمبا ہو جاندا سی اتے ٹھنڈھا ہو کے اک فٹّ سنگڑ جاندا سی ۔ جہاز نوں ہوا دے سدھے سیک توں بچن لئی اس اگے سیک دا منوہ موڑن والے وائیزر لائے گئے تاں جو سیک کاکپٹ وچ بیٹھے پائیلٹ تے ہور عملے نوں پیرشان نہ کرے ۔ رن وے اتے دوڑن، چڑھن جاں اترن ویلے جہاز دے چارے انجن چلاؤن دی لوڑ نہیں سی ، دو نال ہی کم چل جاندا، اینا وڈا سی ایہہ جہاز کہ دو ٹن بالن ایہہ اڈن توں پہلاں رن-ویے اتے دوڑن ویلے ہی کھا جاندا ۔ اس دی باز دی چنجھ ورگی نوک رن-وے اتے دوڑن سمیں ہیٹھاں نوں جھکی رہندی ، اپر اٹھ کے اگانھ اڈدے سمیں ایہہ نوک سدھی ہو جاندی تاں جو ہوا دی ڈریگ بھاوَ پچھل-کھچّ نوں گھٹایا جا سکے ۔ دھرتی دے تھلی کھیتراں توں اڈدے سمیں اس دی سپیڈ عامَ کرکے آواز دی رفتار توں گھٹّ رکھی جاندی سی ، سمندری کھیتراں توں اڈدے سمیں ایہہ آواز دی سپیڈ توں دو گنا توں وی ودھا لئی جاندی ۔ 2 مارچ، 1969 تکّ آواز توں تیز رفتار جہاز دی اڈاری اتے کسے نوں یعقین نہیں سی ہندا تے پھر کنکارڈ نے انج کرکے اتہاس سرج دتا ۔ وپاری ہوابازی دی دنیا وچ تہلکہ مچ گیا ، کنکارڈ دی اپنی شان سی جویں اسمان وچ 18 کلومیٹر اچا اڈدا ، سپیڈ 2450 کلومیٹر پر گھنٹہ ع سوا سو (125) سواریاں ، جہازی عملہ  وکھرا ۔ لندن توں نیویارک ایہہ تنّ گھنٹے وچ ہی پہنچ جاندا ۔ فرانس تے انگلینڈ نے رل کے اس نوں ڈزائین کیتا اتے اس نے پہلی سفل اڈاری 2 مارچ، 1969 نوں بھری ۔
ساونڈ بیریئر دے مسئلے
سپرسونک جہاز جدوں ہوا وچ اڈدا اے تاں اس نوں دوجے جہازاں وانگ ہوا دی مخالف دیوار دا ساہمنا کرنا پیندا اے ۔ جیوں-جیوں سپیڈ ودھدی اے، اس دیوار دی رکاوٹ ہور سخت ہوئی جاندی اے، کیونکہ جو اس دے اگے دی ہوا بری طرحاں دبیندی اے ، کمپریس ہندی اے ۔ سپرسونک جدوں آواز دی رفتار دی حد توڑدا اے تاں ایہہ مضبوط کندھ دھڑم کرکے ڈگدی اے ، زوردار دھماکے  دی آواز نال جھٹکے ماردی ہوا دی لہر سبھ پاسے پھیلدی اے ، اس شاک ویو تے دھماکے نال نرنتر کنّ پاڑویں گنوج پیدا ہندی اے، جس نوں سونک بوم کہندے نیں ، جے آواز دی رفتار دی ایہہ حد بھاوَ ساونڈ بیریئر ذرا گھٹّ اچائی اتے ٹٹے تاں دھماکے نال گھراں دیاں کھڑکیاں دروازیاں دے شیشے تکّ تڑک سکدےنیں ۔زوردار دھماکہ دل دہلاؤن والی آواز پیدا کردا اے ، اس لئی ساونڈ بیریئر خاصی اچائی اتے ہی کراس کیتا جاندا اے ، پھر وی دھماکے تے کامبے دی شاک ویو دھرتی اتے سنیندی اے ۔   گھٹّ اچائی اتے ساونڈ بیریئر کراس کرن نال پیدا شاک ویو کناں دے پردے خراب کر سکدی اے ، کمزور گھراں نوں نقصان کر سکدی اے ، شیشے تاں اس نال جھٹّ تڑک سکدے نیں ۔
ہور دیساں دا کنکارڈ ناخریدن دا فیصلہ
خیر، کلّ ویہہ کنکارڈ بنائے گئے ، 6 تاں پروٹو ٹائیپ ماڈل، آزمائشی جہاز سن جو وپاری اڈاریاں لئی نہ ورتے گئے ، باقی 14 وچوں 7 انگلینڈ نے رکھ لئے اتے 7 فرانس نے ۔ ایہناں نال 1976 وچ لندن، پیرس، نیویارک، واشنگٹن، ڈلاس تے بارباڈوس وچ وپاری اڈاریاں شروع کیتیاں گئیاں ۔ عام جہازاں نالوں کنکارڈ ادھے ویلے وچ ایہہ سفر کردے ۔ کنکارڈ بناؤن تے چلاؤن والیاں دے سپنے یکدم ہی ڈھیری ہون لگے ، ایہدی سپیڈ تے ساؤنڈ بیریئر ہی اس دے راہ دا روڑا بنن لگے ۔ ودھ کرائے، آواز تے ہوا دا پردوشن، شاک ویو کرکے کئی دیساں نے اس توں منوہ پھیر لیا ۔ بھارت وچ 1970 دے آس-پاس، کنکارڈ دیاں آزمائشی اڈاریاں سمیں کوہلاپور توں عمارتاں دے شیشے ٹٹن تے گھراں نوں نقصان پہنچن دیاں شکایتاں آئیاں ، بھارت نے اپنے کھیتر وچ اس دی اڈان ورجت کر دتی ، کئی ہور دیساں نے انج ہی کیتا ۔ کنکارڈ دے بنن(نرمان) ویلے چین، جاپان، آسٹریلیا، سنگاپور، ایران وغیرہ 16 دیساں نے کنکارڈ خریدن لئی حامی بھری سی ، بعد وچ ایہہ سارے ہی کسے نہ کسے بہانے مکر گئے ۔ کرائے ودھ رکھنا خرچے پورے کرن دی مجبوری سی ۔ لے-دے کے میدان وچ فرانس تے انگلینڈ ہی رہ گئے ۔ اوہناں سوچیا کہ وڈے وپاری سماں بچاؤن تے شاہی سواری دا مزہ لین لئی وڈی گنتی وچ کنکارڈ ورتنگے پر اوہناں دی ایہہ آس وی جھوٹھی ثابت ہوئی ۔
آخری فلائیٹ
1980 تکّ انگلینڈ تے فرانس دی توبہ ہون لگی ، ہفتے وچ 500 سواریاں، 4 سال وچ کلّ 50 ہزار سواریاں ملیاں سن ۔ پونے 5 کروڑ ڈالر دا گھاٹا پے گیا ۔ دوواں نے حساب لائے تاں پتہ لگا کہ 1983 تکّ ایہہ گھاٹا 42 کروڑ پونڈ ہو جاویگا ، 20ویں صدی دے انت تکّ جاندے-جاندے ایہہ گلّ صاف ہو گئی کہ گھر پھوک کے تماشہ دیکھن دی ایہہ کہانی ہن بہتی دیر نہیں چل سکنی ۔ عزت-مانت نال پاسے ہون وچ ہی بھلا اے ۔ اشتہاربازی تے شاہی سواری دے آخری موقعے دے ناں اتے دھوہ گھسیٹ دوران فیصلہ ہو گیا کہ نومبر 2003 نوں کنکارڈ بند کر دتے جانگے ۔
ریٹائرمنٹ مگروں کنکارڈ
ریٹائر ہو کے  کنکارڈ دنیا وچ وڈی اہمیت والے تھاواں اتے سجا دتے گئے ، بارباڈوس دا گرینٹلی ایڈمز، برسٹل، مانچیسٹر تے ہیتھرو دے ہوائی اڈے ایہناں وچ شامل ہن ۔ جرمنی دا سنشیم آٹو تے ٹیکنیک میوزیم، سکاٹلینڈ، واشنگٹن دے فلائیٹ میوزیم تے نیویارک وچ وی ایہناں نوں سجایا گیا ۔ کنکارڈ پریمیاں نے اچیاں بولیاں دے کے ایہناں دے پرانے حصے پرزے خرید کے اپنے گھراں، دفتراں وچ سنبھال لئے ہن تے کنکارڈ ہن بیتے دی گلّ بن کے رہ گیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جعاز گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
مجاز القرآن دے اسلوب تے خصائص
مدلول د‏‏ی وجہ سےتعبیر معنی وچ انتقال:-
[33] «فسيرفعون … أصلها» : نقله الطبري (15/ 65)
ببعض نقص وزيادة ورواه ابن حجر (8/ 294) عن أبى عبيدة.
[34] فى الطبري 15/ 65 والقرطبي 10/ 275.
[36] ديوانه 244.
[37] مجاز القرآن الجز الاول ص382-383مکتبہ شاملہ.
[38] سورۃیونس10/67
[39] سورۃ الانبیاء (61/ 21)
[40] ديوانه (نشر الصاوى) 544- والكتاب 1/ 69
والطبري 11/ 89 والشنتمرى 1/ 80 والخزانة 1/ 223.
[41] ديوانه 142.
[42] مجاز القرآن الجز الاول ص279مکتبہ شاملہ.
[44] مجاز القرآن(مقدمۃ) الجز الاول ص6مکتبہ شاملہ.
[45] سورۃ السجدۃ(32/10)
[46] مجاز القرآن(مقدمۃ) الجز الاول ص6مکتبہ شاملہ.
[47] سورۃیوسف(12/45)
[48] مقدمۃ مجاز القرآن لأبی عبیدہ ص6مکتبہ شاملہ.
[49] سورۃالبروج(85/22)
[50] مقدمۃ مجاز القرآن لأبی عبیدہ ص6مکتبہ شاملہ.
[52] مجاز القرآن الجز الاول ص12مکتبہ شاملہ.
[53] سورۃالبقرۃ2/34
[54] مجاز القرآن الجز الاول ص13مکتبہ شاملہ
[55] سورۃالبقرۃ2/49
[56] مجاز القرآن الجز الاول ص14مکتبہ شاملہ
[57] سورۃالبقرۃ2/60
[58] مجاز القرآن الجز الاول ص14مکتبہ شاملہ
[59] سورۃالبقرۃ2/31
[60] مجاز القرآن الجز الاول ص13مکتبہ شاملہ
[61] مجاز القرآن الجز الاول ص38مکتبہ شاملہ
[62] سورۃ التحریم66/4
[63] مجاز القرآن الجز الاول ص133مکتبہ شاملہ
[64] سورۃ آل عمران3/173
[65] مجاز القرآن الجز الاول ص35مکتبہ شاملہ
[66] سورۃالقمر54/49
[68] سورۃ النساء4/11
[69] مجاز القرآن الجز الاول ص37مکتبہ شاملہ
[72] مجاز القرآن الجز الاول ص51مکتبہ شاملہ
[73] سورۃ الفرقان(25/ 68)
[74] بلعاء بن قیس بن ربیعۃ بن عبد اللہ بن یعمر کنانہ بن خزیمۃ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
[75] «بلعاء» : هو بلعاء بن قيس الكناني.. وكان رأس بنى كنانة فى أكثر حروبهم ومغازيهم وكان كثير الغارات على العرب وهو شاعر محسن وقد قال فى كل فن أشعارا جيادا وانظر ترجمته فى المؤتلف ص 106 وله أخبار فى حروب الفجار وانظر الأغانى 19/ 77 وفاته فى هذه الحرب ص 80- والبيت فى الكامل للمبرد ص 446 والطبري 19/ 24 واللسان (اثم) والقرطبي 13/ 76.
[76] مجاز القرآن الجز ء الثانی ص81مکتبہ شاملہ.
[77] مجاز القرآن الجز الاول ص10-11مکتبہ شاملہ.
[78] سورۃ البقرۃ 2/223
[79] سورۃ النساء4/43
[80] سورۃ النساء4/43
[81] سورۃ البقرۃ 2/223
[82] فصلت: 41/38
[83] سورۃ النور: 24/40
[84] سورۃ التوبة: 9/109
[85] مجاز القرآن الجز الاول ص71مکتبہ شاملہ.
[86] سورۃ الأنفال: 8/11
[87] سورۃ الصافات: 37/64-65
[88] سورۃ البقرة: 2/177
[89] سورۃ القصص: 28/76
[90] سورۃ البقرة: 2/171
برلن
آرٹ تے رہتل
برلن وچ 153 میوزیم نیں۔ میوزیم جزیرہ، برلن ایس دا وڈا نشان اے۔ سپری دے کنڈے تے این تھاں 1841 وچ ای اک شاہی ہوکے نال آرٹ تے میوزیم لئی وکھری کردتی گ‏ی سی تے ایتھے التس میوزیم بنایا گیا۔ نواں میوزیم جتھے نیفریتیتی بت دی نمیش ہوندی اے، پرانی نیشنل گیلری، پرگامون میوزیم تے بوڈ میوزیم ایتھے بناۓ گۓ۔ پہلے ایہناں میوزماں وچ ایہناں دے ناں نال رلدیاں شیواں ای رکھیاں جاندیاں سن پر ہن ایہ پکی گل نئیں۔
میوزیم جزیر ے توں وکھ وی شہر وچ ہور میوزیم نیں۔ گیمالڈگیلری وچ 13ویں توں 18ویں صدی دے پینٹراں دیاں مورتاں رکھیاں گیاں نیں۔ نیونیشنلگیری وچ 20ویں صدی دیاں یورپی مورتاں رکھیاں نیں۔ ایہ گیلری لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے نے ڈیزائن کیتی سی۔ جرمن تریخی میوزیم انتر دن لندن تے جرمن تریخ تے میوزیم اے۔ باؤہاؤس آرکائیو، باؤہاؤس آرکیٹیکچر تے میوزیم اے۔ بروک میوزیم وچ دائی بروک تحریک دے پینٹراں دیاں مورتاں نیں۔ میوزیم فر نیچرکنڈ وچ دنیادے سب توں وڈے ڈائینوسار براکیوسارس دا ٹانچہ پیا ہویا اے۔
برلن وج 50 توں ود تھیٹر نیں۔ ڈوئچیز تھیٹر مٹے وچ 1849–50 نوں بنایا گیا سی تے ہن تک چل ریا اے۔ فوکسبوہنے 1913–14 وچ بنایا گیا سی۔
برلن وچ تن وڈے اوپیرا نیں: ڈوئچیز اوپر، برلن سٹیٹ اوپیرا تے کومش اوپر۔ برلن سٹیٹ اوپیرا انتر دن لندن تے 1742 وچ بنایا گیا سی۔
برلن وچ 7 سمفنی آرکسٹرا نیں۔برلنر فلہارمونی تے کانگرس ہال برلن وڈے نیں۔
برلن چڑیا کعر 1844 وچ بنایا گیاسی ایہ برلن دے دو چڑیا کعراں وچوں اک اے۔ ایہ جرمنی دا سب توں وڈا تے دنیا دا اک مشہور چڑیا کعر اے۔ سائینسی پھلواری برلن 110 ایکڑ تے پھیلی ہوئی پھلواری اے جتھے بوٹیاں دیاں 22000 ونڈاں نیں۔ برتزر گارتن تے ارہولنگزپارک مارزہن ہور پھلواریاں نیں۔ تیرگارتن متے وچ 520 ایکڑ تے پھیلیا برلن دا ےب توں وڈا پارک اے۔ ایہ پہلے شکار تھاں سی تے 1831 وچ ایہنوں اک پارک وج پلٹیا گیا۔
اتہ پتہ
گٹھ:برلن گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے صوبے گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ٹاکی
ہور دیکھو
گٹھ:عمارتاں گٹھ:گھر
چٹے منہ آلا پیٹرل
گٹھ:پنچھی
چک 72 پندراں ایل
چک 72 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ارون روز
ارون روز اک کیمسٹری گرو تے 2004 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مانی دھرم
thumb|230px|[[طارم طاس توں ملی اس پانڈلپی وچ مانی دھرم دے پجاری اپنے میزاں اُپر بیٹھے لکھ رہے نیں]] مانی دھرم جاں مانویت ( فارسی:, آئین مانی؛ انگریزی: Manichaeism ) اک پرانا دھرم سی جو ایران دے ساسانی سلطنت دے ماتحت بابل توں  شروع ہوکر وچکار ایشیا تے اسدے ارد گرد دے علاقےآں وچ بہت وادھا ہو گیا۔ اسدی نیہہ مانی (٢١٦ ٢٧٦ عیسوی اندازا) ناں دے  اک مصلح نے دی سی اتے اسوچّ  بدھ دھرم  ,  زرتشت دھرم  اتے  عیسائی دھرم  دے بہت سارے عقیدےآں دا مرکب سی ۔ مانی دی لکھائیاں سارا روپ توں تاں نہیں بچیاں لیکن اوہناں دے بہت سارے انش اتے بھاشانترت پرتیاں ہنے وی موجود ہن ۔ ایہہ دھرم تیجی توں ستوی صدی عیسوی تکّ چلیا اتے اپنے عروج اتے دنیا دے سبھتوں مکھ دھرماں وچوں اک سی ۔ اس سمیں ایہہ چین توں لے کے  روم  تکّ پھیلیا سی ۔
مانویت یا مانی مذہب یا مانی مت (Manichaeism؛ جدید فارسی آیین مانی) ایرانی مذاہب وچ زرتشت دے بعد جس مذہب نے مقبولیت حاصل کيتی اوہ منی سی ۔ اس مذہب د‏‏ی تبلیغ ترکستان، شمالی افریقہ،یورپ وچ پھیلا ایہ ایران و عراق تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب افغانستان، ترکستان و چین تک پھیلیا۔ جدو‏ں کہ ایہ مغرب وچ شام و مصر تو‏ں ہُندا ہويا قرطاجنہ و مراکش پہنچیا، فیر اوتھ‏ے تو‏ں اسپین، اطالیہ تے فرانس وچ داخل ہويا تے اپنے بنیادی فلسفے نور و ظمت یا خیر و شر تو‏ں اس نے مشرق و مغرب دے تمام ادیان نو‏‏ں متاثر کیتا۔
مانی دھرم وچّ سکھایا گیا سی کہ کائنات وچّ چنگے اتے بھیڑے دے وچّ لڑائی چل رہی ہے ، جس وچّ اچھا پکھ سچ ، روشن اتے روحانی سچائی توں متعلق ہے جدوں کہ بھیڑا پکھ جھوٹھی گلّ ، ہنیرے اتے سانسارک شیواں نال۔ اسوچّ ایہہ دعوی کیتا گیا کہ مہاتما بدھ ,  عیسیٰ مسیح  اتے  زرتشت دے سندیشاں نوں اوہناں دے منن والےآں نے وگاڑ دتا سی اتے مانی نے انھاننوں پھر توں واضع کرایا ہے ۔ مانی نے ستّ کتاباں لکھیاں ، جنہاں وچوں چھ  سیریائی بولی وچّ اتے اک وچکار  فارسی  وچّ سی ۔
مانی
thumb|مانی مانی مذہب اپنے بانی د‏‏ی نسبت تو‏ں منی کہلاندا سی ۔ ایہ 512ء؁ وچ بابل دے نیڑے پیدا ہويا سی ۔ بارہ برس د‏‏ی عمر وچ اس اُتے فرشتہ ’تو‘ دا نزول ہويا تے اس دے بعد مسلسل وحی آنے لگی تے چوبیس سال د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں رسالت تے وحی دا حکم ملا، چنانچہ شاپور اول د‏‏ی تجپوشی دے دن اس نے اپنی نبوت دا اعلان کیتا تے لوکاں نو‏‏ں اس نويں دین د‏‏ی طرف بلیایا۔ شاہزاداں وچ سب تو‏ں پہلے شاپور دے بھائی فیروزنے اس د‏ی دعوت اُتے لبیک کہیا تے غالباً اس د‏ی وساطت تو‏ں منی د‏‏ی رسائی دربار وچ ہوئی تے شاپور وی اس تو‏ں متاثر ہويا تے اس نويں دین نو‏‏ں قبول کرنے دا اعلان کیتا۔ شاہی سرپرستی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ دین ایران وچ تیزی تو‏ں پھیلا تے تقریباًدس سال تک منی آزادنہ تبلغ کردا رہیا۔ مانویت د‏‏ی اشاعت تو‏ں زرتشت دے قائدین، اوردان تے موبدان سخت پیچ و تاب کھا نے لگے تے منی نو‏‏ں معتیوب و مطعون کرنے د‏‏ی فکر کرنے لگے۔ چنانچہ انہاں نے شاپور د‏‏ی اجازت تو‏ں مناظرہ کیتا تے اسنو‏ں شکست دتی۔ شاپور اپنے رسول د‏‏ی شکست تو‏ں سخت برہم ہويا تے اسنو‏ں قتل کرنے دا حکم دتا۔ منی کِس‏ے طرح بھج نکلیا تے کشمیر تبت تو‏ں ہُندا ہويا چینی ترکستان پہنچیا۔ اوتھ‏ے اس دے مذہب نو‏‏ں خاطر خواہ مقبولیت حاصل ہوئی تے اکثر لوکاں نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔
بہرام دے دور وچ منی واپس ایران آیا، مگر اک سال زندہ رہ سکیا۔ موبداں نے اس دے خلاف فیر اس دے خلاف شورش د‏‏ی تے بہرام نو‏‏ں اس دے قتل اُتے آمادہ کیتا۔ چنانچہ منی گرفتار ہويا تے وڈی بے دردی تو‏ں ماریا گیا۔ اس د‏ی زندہ کھل کھنچی گئی تے بھس بھر کر جندی شاپور شہر دے دروازے اُتے لٹکا دتی گئی (572ء؁)۔ موت دے وقت منی د‏‏ی عمر سٹھ سال سی۔ اس دے بعد اس دے پیرواں اُتے مصیبت آئی تے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ بے رحمی تو‏ں ہلاک ہوئے۔
کتاباں
مانی د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تعداد ست دسی جاندی ا‏‏ے۔ جو خود اس د‏ی تصنیف یا وحی دسی جاندی نيں۔ انہاں وچو‏ں اک کتاب شاہ برقان یا شاپورگان پہلوی زبان وچ باقی سریانی زبان وچ سن۔ چاں کہ اس د‏ی کتاباں نقش و نگار تے حسین تصاویر تو‏ں آرستہ سن، اس لئی منی د‏‏ی شہرت رسول د‏‏ی بجائے نقاش و مصور تو‏ں زیادہ ہوئی۔ اس د‏ی اک کتاب خصوصیت دے نال نادر تصاویر اُتے مشتمل سی تے ازژتگ یا ارتنگ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ منی د‏‏یاں کتاباں مسلم ور تک باقی سن، شاپورگان دا البیرونی نے مطالعہ کیتا سی ۔ اوہ منی د‏‏ی دوسری کتاباں تو‏ں واقف سی ۔ پہلوی دے علاوہ مسلم مورخین نے اس د‏‏یاں کتاباں دے جستہ جستہ اقتسبات دتے نيں، مگر ہن انہاں وچو‏ں اک کتاب دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ منی نے اک نواں رسم الخط وی اخترح کیتا سی، جو سریانی تے پارسی دے بین بین سی ۔
مانی نے اپنی کتاباں وچ تمام انبیا د‏‏ی مخالفت کيتی تے غیب جوئی د‏‏ی اے تے انہاں نو‏ں مہتم بکذب ٹہرایا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ انہاں اُتے شیاطین دا غلبہ سی، اوہی انہاں د‏‏ی بولی وچ گل کردے سن ۔ بلکہ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے اس نے انبیا نو‏‏ں خود شیاطین قرار دتا ا‏‏ے۔ اس نے عیسیٰ نو‏‏ں وی شیطان تصور کیتا ا‏‏ے۔
تعلیمات
مانی کادعویٰ اے اوہ فارقلیط جس دے ّآنے د‏‏ی بشارت حضرت عیسیٰؑ نے دتی سی۔ اوہ دوسرے انبیا د‏‏ی طرح پیغمبر اے تے اس اُتے نبوت دا نزول ہُندا اے تے اوہ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں د‏‏ی کی ہدایت اُتے مامور ہويا ا‏‏ے۔ منی گوتم بدھ تے زرتشت د‏‏ی رسالت دا قائل سی ۔ چنانچہ اوہ شاپور گان وچ آغاز انہاں الفاظاں تو‏ں ہُندا اے، جس دا البیرونی نے اقتباس دتا اے ”دفعتاً حکمت و عمل دیاں گلاں خدا دے رسول دے ذریعے انسان تک پہنچائی جاندی رہیاں نيں۔ اک وقت وچ انہاں نو‏ں خدا دے رسول بدھ نے ہندوستان وچ پہنچایا، دوسرے زمانے وچ زرتشت نے فارس وچ ، دوسرے زمانے وچ یسوع نے مغرب وچ تے اس دے بعد ایہ اوہی تے اس آخر زمانے د‏‏ی پیشن گوئی خداون دے حقیقی رسول مجھ منی دے ذریعے بابل وچ پہنچائی۔“ گبن دا خیال اے کہ منی نے کوئی نويں گل نئيں کہی اے، بلکہ زرتشت تے حضرت عیسیٰ ؑ د‏‏ی تعلیمات دے درمیان مقامت پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں مخلوط مواد تو‏ں اپنے مذہب د‏‏ی تعمیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے اکثر تصورات انہاں مذاہب تو‏ں ماخوذ نيں۔ مگر جہان زرتشت نے اس ازلی تضاد نو‏‏ں اک ہی ذات بتایااے، اوتھ‏ے منی نے مستقل طور اُتے دو متضاد ہستیاں نو‏‏ں تسلیم کرکے اپنے مذہب نو‏‏ں ثنویت د‏‏ی بنیاداں اُتے رکھیا اے، جو نور و ظلمت دے ناں تو‏ں موسوم نيں، ایہ پہلے جدا سن فیر مخلوط ہوگئياں تے ایہی اختلاط کائنات د‏‏ی تکوین دا باعث بنیا۔ اس طرح نور و ظلمت وچو‏ں ہر اک خالق ا‏‏ے۔ اس طرح چنگا تے سفید نور اے تے برا تے مضر ظلمت یا شر ا‏‏ے۔ چونکہ کائنات د‏‏ی تخلیق دو متعضاد اصولاں تو‏ں مرکب اے، اس لئی انسان تے تمام عناصر انہاں ہی دا مرکب نيں تے انہاں افکارسے ہی متضاد اعمال جنم لیت نيں تے ایہ انسان نو‏‏ں اپنے اصل یعنی نور یا ظلمت د‏‏ی طرف لے جاندے نيں۔
مانی نے اپنی اخلاقی تعلیم وچ موسیٰ د‏‏ی طرح دس احکا‏م دسے نيں۔ جو بدھ تے عیسیٰ د‏‏ی تعلیمات تو‏ں ماخوذ نيں جس حسب ذیل نيں۔
مذکورہ احکا‏م دے علاوہ خواص دے لئی ہور چند احکا‏م نيں، جنہاں وچ شہوات ولذت تو‏ں پرہیز، ترک لحم و شراب تے عورت تو‏ں مکمل علحیدگی شامل ا‏‏ے۔ مذہبی طبقہ وچ دو طبقاں اسماعون (رشندگان)۔ ایہ عام لوک نيں جو سرف احکا‏م عشرہ اُتے عمل کردے نيں تے تجرد، غربت تے نفس کشی اُتے عمل نئيں کردے نيں۔ دوسرا صدیقاں (برگزیدگان) ایہ امارت اُتے غربت نو‏‏ں ترجیع دیندے نيں، عضیب تے شہوت اُتے قابو رکھدے نيں، تجرد د‏‏ی زندگی بسر کردے نيں، مسلسل روزے رکھدے نيں تے جو کچھ مل جاندا اے، راہ خدا وچ خرچ کردیندے نيں۔ مانویت نو‏‏ں ساسانی حکمراناں نے ابھرنے نئيں دتا، فیر وی اس د‏ی توسیع جاری رہی، خود ایران وچ عباسیاں دے عہد تک انہاں دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ خود مہدی و ہارون الرشید دے زمانے وچ انہاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی باضبطہ عدالت تفتش قائم کيتی گئی سی۔ مذہبی طبقہ وچ دو طبقاں اسماعون (رشندگان)۔ ایہ عام لوک نيں جو سرف احکا‏م عشرہ اُتے عمل کردے نيں تے تجرد، غربت تے نفس کشی اُتے عمل نئيں کردے نيں۔ دوسرا صدیقاں (برگزیدگان) ایہ امارت اُتے غربت نو‏‏ں ترجیع دیندے نيں، عضیب تے شہوت اُتے قابو رکھدے نيں، تجرد د‏‏ی زندگی بسر کردے نيں، مسلسل روزے رکھدے نيں تے جو کچھ مل جاندا اے، راہ خدا وچ خرچ کردیندے نيں۔ مانویت نو‏‏ں ساسانی حکمراناں نے ابھرنے نئيں دتا، فیر وی اس د‏ی توسیع جاری رہی، خود ایران وچ عباسیاں دے عہد تک انہاں دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ خود مہدی و ہارون الرشید دے زمانے وچ انہاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی باضبطہ عدالت تفتش قائم کيتی گئی سی۔
لہندی رہتل وچ محاورہ
مانی دھرم نوں انگریزی وچ'مینیکیئزم' ( Manichaeism ) بلایا جاندا ہے، جو ہن لہندی رہتل وچّ اک محاورہ دی طرحاں استعمال ہندا ہے ۔ اجیہے بندے نوں مینیکیئسٹ ( Manichaeist ) بلایا جاندا ہے جو کسے الجھے سوال دے بارے وچّ غلط طریقے نال ٹھیک - غلط کیتی رائے رکھدا ہوئے ۔ اجیہے لوک ہور لوکاں اتے چیزاں نوں صرف اچھا جاں صرف بھیڑا دیاں دو کیٹیگری وچّ پا دندے ہن ۔ اکثر اسدا مطلبّ ایہہ نکلدا ہے کہ اجیہے بندے ہر موضوع وچّ اپنے نال مکمل اتفاق کردے لوکاں نوں اچھا اتے ذرا سی گلّ اتے وی اسہمت لوکاں نوں بھیڑا اتے ختم کرن لایق ویری سمجھدے ہن ۔
حوالے
گٹھ:مانی دھرم گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:مذہب گٹھ:ساسانی سلطنت
باربرا ایمسبری
باربرا ایمسبری (کرکلینڈ لیک، اونٹاریؤ وچ 1948 وچ جم ہویا) اک کینیڈیئن سماج سیوک، گائک-گیت لکھاری، سنگیتکار اتے فلم پروڈیؤسر اے، جس نوں ٹرانسسیکسئل وجوں آؤن توں پہلاں بلّ ایمسبری وجوں کینیڈا وچ الگّ-الگ ٹوپ-40 وچ دیکھیا گیا سی۔ایمسبری 2016 وچ اپنی موت تک کینیڈیئن فلینتھروپسٹ زون کالمرس دی لمے ویلے دی ساتھن رہی۔
سنگیت
ایمیسبری دا سبھ توں وڈا ہٹ "ورجینیا (ٹچ می لایک یو ڈو)" سی، جو کیسیبلانکا رکارڈز لیبل اُتے جاری کیتے جان والا پہلا سنگل (1974) ٹریک سی۔ ایہہ گیت ایمسبری ولوں لکھیا گیا سی۔
"کین یو فیل اٹ" 1976 وچ اک چھوٹا جیہا ہٹ گیت وی سی۔ایمسبری دے "نتھنگ بٹ اے فول" نیٹلی کول ولوں کور کیتا گیا اے، اتے "اے تھرلز اے تھرلّ" نوں 1979 وچ لونگ جون بلڈری ولوں ریکارڈ کیتا گیا سی اتے مریئن فیتھ فل اتے جوہن کاگر دے نال مچ رائیڈر ولوں کور کیتا گیا سی۔
1976 اتے 1977 وچ، ایمسبرٹی نے جے۔جے۔ ولوں "نو چارج" تیار کیتا۔ بیری، جو انگلینڈ وچ اکو اک ہٹ بن گئی 1999 وچ، "ورجینیا" نوں کینیڈیئن ریڈیو سٹیشناں اُتے 100،000 سپناں دی نشاندیہی کرن لئی سوکان ولوں اک انعام دتا گیا سی۔
2002 وچ، جیمز کالنس اتے ڈیو پکل نے سنگل "ڈو یو مائنڈ آف وی ٹاک اباؤٹ بل؟" جاری کیتا، جو ایمسبری دے بارے لکھیا گیا سی۔
فلم اساری اتے کلا
1994 وچ، ایمسبری اتے اس دے ساتھی زون چیلمرز نے 24 عورت کلاکاراں نوں چھاتی دے کینسر دی جاگروکتا پیدا کرن لئی مُتحرک اتے راغب کرن لئی اک کلا نمائش دا انعقاد کیتا۔ ایہہ نمائش سمچے اتری امریکہ وچ 1995 توں 1998 تک لئی گئی سی، اک ساتھی دی کتاب دے نال۔  ایمسبری نے ٹور دی اک دستاویزی فلم نوں وی شوٹ کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1948 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ٹرانسجینڈر گٹھ:ایلجیبیٹی طبقہ
بانہ (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کردستان دے شہرستان بانہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
امراؤ جان ادا
اردو بولی جدو‏ں تک زندہ رہے گی، مرزا ہادی حسن رسوا تے امراؤجان ادا دا ناں زندہ رہے گا۔ امراؤ جان ادا اگرچہ اردو دے اولین ناولاں وچو‏ں اے، مگر اس ناول د‏‏ی بولی اج د‏‏ی بولی معلوم ہُندی اے، ایہی وجہ اے اس مقبولیت اج وی برقرار ا‏‏ے۔ اس ناول نو‏‏ں ایہ شرف حاصل اے کہ پاکستان تے بھارت وچ اس اُتے کئی فلماں بن چکيت‏یاں ناں تے انہاں نو‏ں مقبولیت وی حاصل ہوئی۔
امراؤ جان ادا نو‏‏ں اسيں اگرچہ اردو دے اولین ناولاں وچ گرداندے نيں، لیکن اس وچ اختلاف اے کہ اردو دا اول ناول کون سا اے کہ مرزا ہادی حسین رسوا دا امراؤ جان ادا اے یا ڈپٹی نذیر احمد دے ناول توبۃ النصوع ا‏‏ے۔ اُتے ڈپٹی نذیر احمد دے ناول توبۃ النصوع نو‏‏ں اوہ شہرت تے زندگی حاصل نئيں ہوئی جو امراؤ جان ادا نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ اس د‏ی وجہ اے اول تاں توبۃ النصوع د‏‏ی بولی بہت ثقیل اے تے اس وچ خاص کر عربی تے فارسی دے موٹے موٹے ثقیل لفظاں استعمال ہوئے نيں۔ اسنو‏ں پڑھ کر قاری نو‏‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ ایہ کِس‏ے مولوی دا نصیحت نامہ اے تے اس وچ روز مرہ د‏‏ی بولی استعمال نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پڑھ کر نصیحت تاں حاصل کيت‏ی جاسکدی اے مگر اس وچ بولی دا چٹخارا تے لطف اندوز نئيں ہويا جاسکدا ا‏‏ے۔ بقول عظیم سرور دے اس ناول دا قاری عربی تے فارسی دے موٹے موٹے لفظاں بھرمار تے نصیحتاں تو‏ں گھبرا جاندا اے تے اس لئی اسنو‏ں اک ہی نشت وچ پڑھنا دشوار ہوجاندا ا‏‏ے۔
امراؤ جان ادا اُتے توبۃ النصوع نو‏‏ں ایہ فضیلت ضرور حاصل اے کہ اس وچ باقاعدہ پلاٹ اے تے اس وچ وی کوئی شک نئيں اے کہ توبۃ النصوع وچ ناول دے تمام لوازمات یا شرائط پوری نيں۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی نسبت امراؤ جان ادا وچ کوئی پلاٹ نئيں اے ایہی وجہ کہ بوہت سارے تنقید نگاراں نے امراؤ جان ادا نو‏‏ں ناول تسلیم نئيں کیتا ا‏‏ے۔
عظیم سرور۔ مرزا ہادی حسن رسوا
بربنک
بربنک امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی)
بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی) یاں سی پی ایمبھارت دی اک کمیونسٹ پارٹی اے۔ ایہہ پارٹی بھارتی کمیونسٹ پارٹی وچوں اڈّ ہوئے ممبراں نے 1964 وچّ بنائی سی۔ پارٹی دی طاقت مکھ طور تے کیرلہ، لہندا بنگال اتے تری پورہ تن ریاستاں وچّ اے۔ 2013، دی حالت مطابق کمیونسٹ پارٹی تری پورہ وچ راج کر رہی اے۔ ایہہ بھارت دے کھبے فرنٹ دی وی آگوُ پارٹی اے۔ 2009ء چ سی پی ایم دے اپنے داعوے مطابق 1،042،287 ممبر سن۔
سمندری جہاز جارج واشنگٹن
سمندری جہاز جارج واشنگٹن امریکی سمندری فوج دا سپر ایئرکرافٹ کیریئر اے، اے اک تیردا ہوائی اڈا اے جیدے توں 90 جعاز لڑ سکدے نیں۔ اینوں ٹورن لئی ایدے چ 2 ایٹمی ریایکٹر لگے ہوۓ نیں۔ ایدا ناں امریکی نوں بنان آلیاں چوں اک تے امریکہ دے پہلے صدر جارج واشنگٹن اتے رکھیا گیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی فوج
بیجار
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کردستان دے شہرستان بیجار دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ریچرڈ ایکسل
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ٱلصَّحْرَاء ٱلْعَرَبِيَّة
صحرائے عرب (Arabian Desert) مغربی ایشیا وچ واقع اک وسیع صحرا ا‏‏ے۔ ایہ یمن تو‏ں خلیج فارس تے سلطنت عمان تو‏ں اردن تے عراق تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تقریبا جزیرہ نما عرب اُتے پھیلا ہويا اے تے اس دا رقبہ 2.330.000 مربع کلومیٹر (900،000 مربع میل) ا‏‏ے۔ اس دا مرکز الربع الخالی اے جو دنیا دے ریت دے سب تو‏ں وڈے زخیراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:روہی
گٹھ:اردن دے صحرا گٹھ:ایشیاء دے بیئیاندی خطے گٹھ:ایشیاء دے صحرا گٹھ:جزیرہ نما عرب گٹھ:جغرافیہ عمان گٹھ:جغرافیہ قطر گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی گٹھ:جغرافیہ یمن گٹھ:سعودی عرب دے صحرا گٹھ:سلطنت عمان دے صحرا گٹھ:عراق دے صحرا گٹھ:قدیم قطب شمالی ماحولیا‏ت‏ی خطہ گٹھ:متحدہ عرب امارات دے صحرا گٹھ:يمن دے صحرا گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
پراݨا بھارت
انسان دے جم توں 10وی صدی تک دا بھارت دا اتہاس پرانے بھارت دا اتہاس اکھواؤندا اے۔ اس توں بعد دے ویلے نوں قرون وسطی بھارت کیہا جاندا اے جس وچ مغلاں دا دبدبا سی۔
پرانے بھارت اتہاس دی جانکاری دے زریعے
پرانے بھارت اتہاس دی جانکاری دے زریعےمکھ لیکھ : پرانے بھارت اتہاس دی جانکاری دے زریعے
دوجا پتھر ویلہ
ہمیگ دا زیادہتر حصہ دوجے پتھر یگ وچ بیتیا اے۔ بھارتی دوجے پتھر یگ نوں اؤزاراں اتے ماحول تبدیلیاں دی بنیاد اتے تن حصےآں وچ ونڈیا جاندا اے - آگو مانس دے جیوئنش بھارت وچ نہیں ملدے۔ مہاراشٹر دے بوری ناں دے تھاں اُتے ملے پتھراں توں اندازہ ہندا اے کہ انسان دی پیدائش 14 لکھ سال پہلاں ہوئی ہوویگی۔ پر ایہہ گل سدھ اے کہ افریقہ دے مقابلے بھارت وچ انسان بعد وچ وسے۔ اس ویلے نہ تاں انسان نوں کھیتی کرنی آؤندی سی نہ ہی گھر بنانے۔ ایہہ حالت 9000 ق م تک رہی۔
سابق پتھر ویلہ دے اوزار چھوٹا ناگپور دے پٹھار(سطح مرتفع جھوٹا ناگپور)  وچ ملے ہن جو 100,000 ق م تک دے ہو سکدے ہن۔ آندھرا پردیش دےکرنول ضلعے وچ 20,000 ق م  توں 10,000 ق م  دے وچکارلے ویلے دے اوزار ملے ہن۔ اس دے نال ہی ہڈیاں دےاپکرن اتے پسوآں دیاں باقیات وی ملیاں ہن۔ اتر پردیش دے مرزاپور ضلعے دی بیلن وادی وچوں ملے پسواں  دیاں باقیات  توں ایہہ اندازہ لگیا اے کہ بکری، بھیڈ، گاں،مجھ وغیرہ پشو پالے جاندے سن۔
تانبہ پتھر ویلہ
نویں پتھر یگ دا انت ہندیاں ہی دھاتاں دے استعمال شروع ہو گیا۔ تانبہ پتھر یگ وچ تانبہ اتے پتھر دوویں ہتھیار بناؤن لئی ورتے جانے شروع ہو گئے سن۔ بھارت وچ اسدیاں بستیاں پوربی راجستھان، مغربی مدھیہ پردیش، مغربی مہاراشٹر اتے دکھنی بھارت وچ ملدیاں ہن
پتل/کانسی یگ
20ویں صدی دے شروع وچ منیا جاندا سی کہ ویدک رہتل بھارت دی سبھ توں پرانی رہتل اے۔ پر سر دیارام ساہنی دی نگرانی وچ ہوئی ہڑپا (پاکستانی پنجاب دے منٹگمری ضلعے وچ) دی کھدائی وچ پتہ چلیا کہ بھارت دی سبھ توں پرانی رہتل وادی سندھ دی رہتل اے۔ اس وچ پتل دے بہت اوزار ملے،  اس کرکے اسنوں پتل/کانسی یگ کیہا جاندا اے۔ موہنجودڑو وی اس دا ہی حصہ اے۔
ویدک دور
بھارت وچ آریئن ق م دے اخیری ویلے وچ آئے۔ ایہناں دی پہلی کھیپ رگویدک آریئن اکھواؤندی اے۔ رگوید دی رچنا اس دور وچ ہوئی۔ آریہ لوک بھارتی-یورپی بولی بولدے سن۔ اسے شاخاں دی بولی اج وی بھارت، ایران اتےیورپ وچ بولی جاندی اے۔ رگوید دیاں کجھ گلاں اویستا وچ وی ملدیاں ہن۔ اویستا ایرانی بولی دا گرنتھ اے۔ دوواں گرنتھاں وچ بہت سارے دیوتیاں اتے سماجی ورگاں دا نام ملدا اے۔
بدھ اتے جین دھرم
چھیوی ق م تک ویدک کرم-کانڈاں دا اثر گھٹ ہو گیا۔ اسدے فلسروپ کئی مذہبی پنتھکاں اتے سمپرداواں دی قیام ہو گئی۔ س ویلے دیاں لگبھگ 62 سمپرداواں دے بارے جانکاری ملدی اے۔ پر ایہناں وچوں دو ہی لمبے ویلے تک متاثر کر سکیاں - بُ۔دھ اتے جین
جین دھرم
مہاویر نے پرشوناتھ دے چار اصول نوں منیا -
بدھ دھرم
بدھ دھرم دا اثر بھارت توں باہر وی پیا۔ اس دھرم نےافغانستان،جاپان، چین اتےسری لنکا وچ اتے دکھن-سابق ایشیا وچ اپنی پہچان بنائی۔
یونانی اتے فارسی حملے
اس ویلے بھارت زیادہ متحد راج نہیں سی۔ لگاتار طاقتور ہو راے فارشی سامراج دی نظر بھارت اپر پئی۔ اس دوران کروس سائیرس وےہندو کش دے دکھنی رجواڑیا نوں اپنے ماتحت کر لیا۔ چوتھی ق م وچ مقدونیہ دا راجا سکندر مغربی ایشیا اپر جت حاصل کردا بھارت (پنجاب) آیا تاںجیہلم اتے جھناب دریا دے وچکار دے راجے پورس نے اسدا ڈٹ کے ساہمنا کیتا۔ ہار دے اپرنت سکندر نے پورس نوں پچھیا کہ تیرے نال کی سلوک کیتا جاوے تاں پورس نے کیہا جو اک راجا دوسرے راجے نال کردا اے۔ ایہہ سن کہ سکندر نے پورس نوں جتیا جویا راج واپس کر دتا اتے واپ چلا گیا۔ اس توں بعد سکندر نے چندرخفیہ موریا دا ساہمنا کرنا سی پر اس دی وڈا فوج دیکھ سکندر ڈر کارن پچھے موڑ گیا۔
مہاجنپد
مکھیہ لیکھ : مہاجنپد بدھ گرنتھ انگوتر نکای دے مطابق کل 16 مہاجنپد سن - اونت، اشمک، انگ، کمبوز، کاشی، کورُو، کوشل، گندھارا، چیدی، وتس، پنچال، مگدھ، متسی،ملّ، سرسین۔
موریا راجٹبر
چھیویں صدی ق م صدی دے مکھ راج - مگدھ، کوسل، وتس دے پورو اتے اونتی دے پرگھوت۔ چوتھی صدی وچ چندر گپت موریا نے مغربی بھارت نوں یونانی حکمراناںتوں آزاد کروایا۔ اس توں بعد اسنے اپنا دھیان مگدھ ول مرتکز کیتا، جس اپر ننداں دا راج سی۔ جین گرنتھ 'پرشٹھ پرون' وچ کیہا گیا اے کہ چانکیہ  دی مدد نال چندر گپت نے نند راجے نوں ہرا دتا۔ اس توں بعد اس نے سکندر دے سپہ سالار سیلیوکس نوں ہرا کے ہرات،قندھار،کابل اتے بلوچستان  دے راجاں اپر اختیار کر لیا۔
چندرگپت توں بعد بندوسار دے پتر اشوک نے موریا راجٹبر نوں اپنے سکھر اُتے پہنچا دتا۔ اشوک دے جیون دا نرہیرو لڑائی کلنگا دی لڑائی سی۔ اس وچ ہوئے نرسنہار کارن اسنوں گلانی محسوس ہوئی اتے بدھ دھرم اپنا لیا۔
موریا ٹبر توں بعد
موریا سلطنت دے پتن توں بعد شنگ شاہی خاندان نے حکومت سمبھالی۔ ایہناں نے 279 ق م توں 85 ق م  تک حکمرانی کیتا۔ منیا جاندا اے کہ موریا راجٹبر دے راجا برہدرتھ نوں اسدے ہی سپہ سالار پوشیمتر نے قتل کر دتا اتے اپنا راج قائم کر لیا۔
پوشیمتر دے حکمرانی دور وچ لہندے توں یونان دا حملہ ہویا۔ اس دور دے مینے جان والے ویاکرنکار پتنجلی نے اس حملے دا ذکر کیتا اے۔ کالیداس نے وی مالوکاگرمترم وچ وسومتر دے نال یوناں دے لڑائی دا ذکر کیتا اے۔ ایہناں حملہ آوراں نے بھارت اپر قبضہ کر لیا۔ کجھ بھارتی-یونانی حکمران - یتھیڈیمس، ڈیمیٹیس اتے منانڈر وغیرہ ۔ اس توں بعد پہلووں دا راج آیا۔ پر ایہناں بارے زیادہ جانکاری نہیں ملدی۔ کنشک اس خاندان دا سبھ توں مشہور راجا سی۔