cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آسام وچ اسلام
آسام د‏‏ی کل آبادی لگ بھگ 3,25,00000 (سوا تن کروڑ ) ا‏‏ے۔ جس وچ سرکاری اعدادوشمارکی روسے مسلماناں د‏‏ی تعداد 85 لکھ ا‏‏ے۔ ایہ کل آبادی دا 30 فی صد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بوڈو قبیلے د‏‏ی تعداد 20,00,000 دے آس پاس ا‏‏ے۔ انہاں قبائلیاں د‏‏ی نوے فی صد آبادی ہندو مذہب د‏‏ی مننے والی ا‏‏ے۔ بقیہ 9 فی صد دا تعلق مسیحی مذہب تو‏ں ا‏‏ے۔ تریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آسام تک دلی د‏‏ی مسلم سلطنتاں نئيں پہنچ پاواں۔
2014ء دے فسادات
سال 2014ء وچ بوڈوواں تے مسلماناں دے بیچ فسادات ہوئے جس وچ کئی مسلما‏ن مارے گئے یا بے گھر ہوئے سن ۔ ایہ قضیہ بوڈو اکثریت‏ی علاقےآں وچ ہويا سی۔ اس د‏ی وجوہات اس طرح نيں :
حوالے
گٹھ:آسام وچ اسلام گٹھ:آسام گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:بھارت وچ اسلام بلحاظ ریاست یا علاقہ
شاخسار (رسالہ)
شاخسار اردو دا اک ادبی رسالہ سی، جو امجد نجمی دے زیر ادارت کٹک، اڈیشا، بھارت تو‏ں جاری ہُندا سی۔ اس رسالے نے ابتدائی طور اُتے اپنے مختصر عرصے وچ ہی اڈیشا د‏‏ی ادبی دنیا نو‏‏ں ہند و بیرون ہند د‏‏ی اردو دنیا تو‏ں منسلک و متعارف کرانے وچ مرکزی رول ادا کيتا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
ریختہ ویب سائٹ اُتے شاخسار دے شمارے گٹھ:اردو بولی وچ رسالے گٹھ:بھارت وچ 1965ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:بھارت وچ 1973ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1965ء تو‏ں شائع ہوݨ والے رسالے گٹھ:بھارت دے کالعدم جریدے
جیٹ (پتھر)
جیٹّ : ایہہ سب-بٹیومنی کولے جاں لگناٹیٹ دی سنگھنی ، سوخم کناں والی اک پختہ قسم اے ۔ اس دا رنگ کولے ورگا کالا ، سختی 2 اتےمخصوص کثافت 1.1 توں 1.4 اے ۔ لگنائیٹ دے الٹ اس دیاں پرتاں نہیں بندیاں جس کارن اس نوں دراڑاں بہت گھٹ پیندیاں ہن ۔ اس نوں بڑی آسانی نال خرادیا جا سکدا اے اتے ایہہ بہت چمک جاندا اے ۔ گہنیاں اتے بٹناں لئی ورتیا جان والا جیٹّ برطانیہ وچ کانسی یگ دیاں قبراں وچوں ملیا اے ۔ ایہہ یارکشر وچ وٹبی نیڑے ملدا اے اتے مول روپ وچ گنڈھاں جاں لینزاکار پنجاں دی شکل وچ ہندا اے ۔ ایہہ پنج سخت شیلاں وچوں چھجّ کے ندیاں وچ یارکشر تٹ توں ملے سن ۔ مگروں سپلائی ودھاؤن لئی شیل وچ چھوٹیاں کھاناں بنائیاں گئیاں ۔ اجیہا مادہ کئی ہور کول گروہاں وچوں وی ملیا اے ۔ پرانے-تریخی سومیاں توں 20ویں صدی تک انگریزاں دے گہنیاں وچ جیٹّ دی ورتوں بہت زیادہ کیتی جاندی سی ۔ سوگ ویلے پہنن والے گہنیاں وچ اس دی ورتوں اک پرتھا سی ۔ نرم ہون کرکے اس وچ کھاڑی بڑی جلدی جھریٹاں پے جاندیاں ہن ۔ اس دی تھاں کٹھور کیلسیڈونی ( جس تے گوڑہا کالا رنگ چاڑھیا جا سکدا اے ) نے لے لئی سی ۔ بھاویں ایہہ کٹھور اے مگر بھاری ہون کارن لمبے ہار پہنن والے لئی بہت بوجھ بن جاندے ہن ۔ رنغدار پلاسٹکاں دی آمد کارن جیٹّ اجکل صرف پرانے زیوراں اتے اجائب گھراں وچ ہی ویکھیا جاندا اے ۔ آثار قدیمہ-سائنسداناں لئی اس دی حالے وی کافی اہمیت اے مگر گہنیاں دے طور تے اس دی ورتوں بالکل ختم ہو گئی اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پتھر گٹھ:جیالوجی
ریاستہائے متحدہ دیاں خواتین اول دی لسٹ
ریاستہائے متحدہ دے خواتین اول د‏‏ی لسٹ
اس لسٹ وچ اوہ تمام افراد شامل نيں جنہاں نے پہلی خواتین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سربراہان مملکت د‏‏ی ازواج گٹھ:فہارست امریدیاں عورتاں گٹھ:امریدیاں عورتاں اول
مرداں دے آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ دی سنچریاں دی لسٹ
مرداں دے آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ د‏‏ی سنچریاں د‏‏ی لسٹ
باہرلے جوڑ
گٹھ:آئی سی سی ٹوئنٹی20 عالمی کپ گٹھ:کرکٹ سنچریاں د‏‏یاں فہرستاں
پرملا دنڈاوتے
پرملا دنڈاوتے ( دیوناگری :) (۱۹۲۸–۲۰۰۱) ممبئی دی اکّ سیاسی کارکن سی، جو پرجا سوشلسٹ پارٹی نال جڑی ہوئی سی اتے بعد وچ جنتا پارٹی نال جڑی سی۔
شروعاتی جیون اتے پچھوکڑ
پرملا دنڈوتے دا جم ۲۷ اگست ۱۹۲۸ نوں جناردن اتے لکشمیبائی کرانڈے دے گھر ہویا سی۔ اس دے پیؤ اکّ گائنیکولوجسٹ سن جیہناں دا کلینک اتے جنیپا ہسپتال گرگام چوپاٹی دے نیڑے واقع سی اتے جسنے ۱۹۵۰ توں ۱۹۵۲ تک ممبئی پرسوتی اتے گائنیکولوجیکل سوسائٹی دے پردھان وجوں سیوا کیتی سی۔
دنڈوتے بچپن وچ سواستک لیگ نال جڑی ہوئی سی۔ سواستک لیگ ایمار جیکر ولوں قائم اکّ تنظیم سی۔
دنڈوتے دی موت ۳۱ دسمبر ۲۰۰۱ نوں ۷۳ سال دی عمر وچ نویں دلی وچ ہوئی۔
باہری لنک
گٹھ:موت ۲۰۰۱گٹھ:موت 2001 گٹھ:جم 1928 گٹھ:جم ۱۹۲۸ گٹھ:مراٹھی لکھاری
جٹو
جٹو : ایہہ اک راجپوت قبیلہ اے جسنوں تنور وی کیہا جاندا اے ۔ کدے اسے قبیلے دا ہسار دے سارے ہی علاقے اپر قبضہ سی اتے ہن وی اس ضلعے دے بہت سارے حصے وچ اتے روہتاس تے جیند دے نال لگدے علاقیاں وچ موجود ہن ۔ مہان چوہان ‘ بسالدیؤ ولوں دلی دے تنور راجے’ اننگپال دوجے نوں ہراؤن اپرنت تنور خاندان دلی توں جے پور دے شمال وچ شیکھاوتی دیس وچ پیندے جلوپتن دے ستھان تے وسیا ۔ اتھے اننگپال دے بنس وچوں دل راج راج کردا سی ۔ اسدے پتر جیرت نے تنور راج نوں جے پور وچ باگڑ دے علاقے تک پھیلایا ۔ اس علاقے نوں اجے وی تنوروتی کیہا جاندا اے ۔ اصل وچ یعقین کیتا جاندا اے کہ ہریانے دے تنور تن قبیلیاں وچ ونڈے ہوئے ہن ۔ ایہناں دے جانشین تن بھرا جٹو ، رگھو اتے سترولا ہوئے ۔ ایہناں وچوں جٹو باقیاں نالوں وڈا سی اتے کافی مشہور ہویا ۔ اسنے بھوانی توں اگروہا تک راج کیتا ۔ جٹو روہتک دے پنواراں دے جدی دشمن سن ۔ مہم دے ٹبیاں دی اوہناں وچ حد مقررہ کیتی ہوئی سی جسنوں اجے وی جٹو پنوار کا دولا جاں جٹو پنوار حد کیہا جاندا اے ۔ کرنال وچ جٹو اپنے آپ نوں چوہان وی دسدے ہن ۔ جٹو جیرات ناؤں دے تنور دا بیٹا سی ۔ جم توں ہی اس دے سر اپر جٹاں ہون کرکے ناں جٹو پے گیا ۔ اس دا پتر سرسا چلا گیا جتھے اسنے سروہا راجپوت کنورپال دی لڑکی نال شادی کروا لئی ۔ کیہا جاندا اے کہ ایہہ لڑکی مہان پیر گگے دی بھین سی ۔ جٹو دے پتر سدھ اتے ہرپال نے راجلی اتے غرانا پنڈ دا قیام کیتا ۔ مسلماناں نے چوہان پنڈاں دا قیام کیتا ۔ مسلماناں نے چوہان رائے پتھورا دی ہار پچھوں جٹوآں نے اگروہا ، ہانسی ، ہسار تے بھوانی اپر اپنا قبضہ کر لیا ۔ تناں بھراواں ( جٹو ، رگھو تے سترولا ) نے ہانسی دی پرگنے نوں تن تپیاں وچ ونڈیا ۔ تناں تپیاں دا ناں ایہناں تناں دے ناں تے رکھیا گیا ۔ ایہناں دے اک جانشین ، عمر سنگھ نے توشام تے قبضہ کیتا تے اس پچھوں اس علاقے دا ناں امرین تپا پیا اتے بھوانی دے علاقے نوں بچواں تپا کیہا جان لگا ۔ سوانی وکھے جٹو دے جانشین نوں رائے دا خطاب دتا گیا ۔ تلونڈی والے نوں رانا اتے کلہیڑی والے نوں چودھری دا خطاب ملیا ۔ سن 1857 وچ ایہناں سبھ نے اپنے پرانے خطاب پھر دھارن کر لئے پر ہرپال ( جٹو دے اک پتر ) دے جانشین دے جانشین انگریزاں نال وفادار رہے پر جٹو دے اک ہور پتر جو سادھ ، دے جانشیناں نے انگریزاں خلاف بغاوت کر دتی ۔ کیہا جاندا اے کہ جٹو ، رگھو اتے سترولا آپے وچ ویاہ شادیاں نہیں کردے ۔ جٹوآں وچوں ادھے کو ہندو ہن تے باقی دے مسلمان ہن ۔ گڑگاؤں دے جٹو اپنے آپ نوں جٹوسان کہندے ہن ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جٹگٹھ:راجپوت
مُردےآں دا راہ
مُردےآں دا راہ ، نائیجیریائی لکھاری چنوا اچیبے ، پہلی وار 1953 وچ شائع اک نکی کہانی اے۔
پلاٹ
مائیکل اوبی جنوری 1949 وچ نائیجیریا وچ رہندا اک نوجوان اصلاحی معلم اے۔  اس نوں نڈوم سینٹرل سکول نوں عام دا کم ملدا اے، جو کہ اپنے پچاکھڑی جاں پچھلخری طریقیاں لئی مشہور اے۔
مائیکل اتے اسدی بیوی، نینسی، پنڈ نوں جدید یگ وچ داخل کراؤن دے ارادے نال پنڈ پہنچدے ہن۔ اوہناں دے دو ٹیچے، اچّ سکھیا دے اچے معیار نوں لاگوُ کرنا اتے سکول دے کیمپس نوں سندر بناؤنا ہن۔
اک شام مائیک دیکھدا اے کہ اک بڈھی عورت احاطے وچوں لنگھدی اک مدھم جہی ڈنڈی تے جا رہی اے۔ فیکلٹی دے کجھ میمبراں نالصلاحَ کرن دے بعد، مائیکل نوں پتہ چلدا اے کہ سکول نے بیتے وچ وی راہ بند کرن دی کوشش کیتی سی اتے اسدا نیڑلے پنڈ نے تکڑا خلاف کیتا سی۔ سرکاری سکھیا افسر دے تہہ کیتے دورے ویلے استے ماڑا اثر پین دے ڈروں، مائیکل اتھے کنڈیالی واڑ کروا دندا اے اتے راہ بند کروا دندا اے۔ کنڈیالی تار لگواؤن دےتن دن بعد، مائیکل دی ملاقات پنڈ دے پجاری نال ہندی اے، جو اسنوں اس رستے دی اہمیت دسدا اے رستہ اتے اس دے نال پنڈ دے لوکاں دے پرانے یعقین نال اسدے رشتے تے چاننا پاؤندا اے۔ مائیکل اڑیا ہویا اے کہ رستہ بند راے گا اتے دسدا اے کہ سکول دا مقصد ہی اجیاے پرانے یعقین ختم کرنا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:نائجیریا گٹھ:نائیجیریا
فاطمہ میموریل سسٹم
فاطمہ میموریل سسٹم ، جس د‏‏ی نیہہ ۱۹۷۷ وچ رکھی گئی، اک ہیلتھ کیئر کمپلیکس تے تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ لاہور ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ صحت تے طبی تنظیماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مدحت الاختر
thumb|ڈاکٹر مدحت الاختر
مدحت الاختر 15مئی 1945 نو‏‏ں کامٹی ضلع ناگپور، مہاراشٹر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں محمد مختار ابن حافظ رحمت اللہ ا‏‏ے۔
ادبی سفر
مدحت الاختر دا ادبی سفرکا آغاز تے شعر گوئی د‏‏ی ابتدا 1961 دے آس پاس ہوئی۔ ابتدا اُردو دے معروف شاعر کرشن موہن تو‏ں بذریعۂ خط کتابت اصلاح لی، اک سال دے اندر اندر ایہ سلسلہ منقطع ہو گیا۔ ماہنامہ شب خون الہ آباد وچ جِنّا کلام شائع ہويا، اوہ جناب شمس الرحمٰن فاروقی صاحب د‏‏ی نظر اصلاح تو‏ں گزریا۔ پہلی شعری تخلیق، روزنامہ انقلاب، بمبئی(16 فروری 1962) وچ بزم شاعر دے کالم وچ شائع ہوئی۔
حوالے
Search Results مدحت الاختر د‏‏ی شاعری | ریختہ - Rekhta ارتباط-۔۔-مدحت-الاختر http://bio-bibliography.com/authors/view/4530 http://www.siratulhuda.com/forum/threads/آگ-پوری-کہاں-بجھی-ہے-ابھی-مدحت-الاختر۔2825/
گٹھ:1945 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر دیاں شخصیتاں
شام (گُنجھل کھول)
گٹھ:گُنجھل کھول
باوریا قبیلہ
باوریا قبیلہ دا پچھوکڑ چتوڑگڑھ (راجستھان) دا اے |
رہائس
باوریا قبیلہ اکلے پنجاب وچ ہی نہیں، سگوں سمچے بھارت اندر وسیا ہویا اے، جس دی 2 کروڑ دے قریب آبادی اے | اسارو سماج دی سرجنا لئی باوریا قبیلے وچ جتھے دھی-دھیانی دی پوجا کیتی جاندی اے۔
ویاہ دیاں رسماں
لڑکی دے ویاہ ویلے آؤن والی برات دا گروہ خرچ جتھے لڑکے پروار ولوں اٹھایا جاندا اے، اتھے لڑکی دی ماں نوں وی دوواں پریواراں دی ملنی ویلے سونے دی موہر پائی جاندی اے، جس نوں باوریا سماج 'ڈھکا کرنا' کہندے ہن | باوریا قبیلے وچ لڑکے دے ویاہ ویلے برات جان توں اکّ دن پہلاں شام نوں رشتے دار اتے سجن-متر مالی تعاون دیندے ہوئے جتھے نؤندے دی رسم کرن ویلے نغد راشیاں دیندے ہن، اتھے لڑکی دا ویاہ کرن ویلے اکت پروار نوں دگنا نیوندا موڑیا جاندا اے | لڑکی دے ویاہ والے دن شام نوں گروہ رشتے دار اتے قبیلے دے لوک بھانڈے، کپڑے آدی گھریلو ورتوں والا سمان وی اکت پروار نوں دے کے ہر طرحاں دی مدد کرن وچ ودھ-چڑھ کے یوگدان پاؤندے ہن، جس نوں باوریا قبیلے ولوں 'کھٹّ لینا' دا ناں دتا گیا اے | قبیلے اندر جتھے اکّ توں ودھ مرد ویاہ کر کے عورتاں نہیں رکھ سکدا، اتھے لڑکی دے گھروں داج-داج لینا قبیلے وچ پاپ سمجھیا جاندا اے | دھیاں نوں لکشمی سمجھ کے پوجا کیتی جاندی اے تے گھر اندر کسے قسم دا دکھ ہون اتے 7 دھیاں نوں دھیانیاں کھوائیاں جاندیاں ہن | اتھے ہی بس نہیں، قبیلے دیاں عورتاں وی بوجھ بنن دی بجائے سگوں مرداں دے موڈھے نال موڈھا جوڑ کے کمائی کردیاں ہوئیاں کھیتاں وچ کم کرن توں علاوہ پسوں پالن، پٹھے لیاؤن تے ددھ ویچن دے کم کر کے اپنے پروار دے گزارے لئی اہم کردار ادا کردیاں ہن |
ترقی اتے سکھیاں
کسے زمانے وچ باوریا قبیلہ ان پڑھتا وجوں جانیا جاندا سی، پر اج قبیلے دے بچیاں نوں پہل دے بنیاد اتے اچّ سکھیا مہیا کرواؤن لئی گروہ پروار یتنشیل رہندے ہن | باوریا قبیلے نوں بندے حق دواؤن اتے تعلیمی تے سرکاری نوکریاں ویلے راکھوینکرن والے لابھ دواؤن لئی سماج دے سرکڈھّ آگوآں ولوں 'اکھل بھارتی سمست باوریا سماج تنظیم' ناں ہیٹھ جتھےبندی گٹھت کیتی گئی اے۔
گٹھ:بھارتی قبیلے گٹھ:قوم قبیلے
آپریشن پوپائے
آپریشن پوپائے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ویتنام وچ شروع کيتا گیا اک آپریشن سی۔ اس آپریشن تو‏ں ویتنام د‏‏ی جنگ وچ امریکا نے مون سون د‏‏ی بارشاں دے دورانیے نو‏‏ں مصنوعی طریقے تو‏ں تِیہہ دن تک ودھایا سی۔ایہ کیمائی موسمی تغیَر تھائی لینڈ تو‏ں کمبوڈیا ،لاؤس تے ویتنام تک پھیل گیا سی۔جسنو‏ں ہنری کسنجر تے سی آئی اے نے سیکٹری آف ڈیفنس د‏‏ی اجازت دے بغیر آپریٹ کيتا سی۔
شروعات
سی سیا د‏‏ی رپورٹ د‏‏ی مطابق کیلیفورنیا نیول ائر ویپن سٹیشن تو‏ں اڑنے والے ائر کرافٹ جس وچ لیڈ آئیوڈائڈ تے سلور آئوڈائڈ موجود سی اس نے انہاں نو‏‏ں اکیناوا(جاپان) ، گوام (امریک‏‏ی جزیرہ) ، ٹیکساس، فلپائن تے فلوریڈا وچ اک سمندری طوفان دے تحقیقی پراجکٹ سٹروم فیوری دے تحت گرایا سی۔ جدو‏ں کہ پراجکٹ پوپائے نو‏‏ں ویتنام وچ بارشاں نو‏‏ں طول دینے دے لئی استعمال کيتا گیا۔ بادل بنانے دے پنجاہ :سیڈنگ:تجربات کيتے گئے تے انہاں دے نتائج بیاسی فیصد درست حاصل ہوئے۔اک ہور رپورٹ دے مطابق انہاں وچو‏ں اک سیڈ دے بادل ہويا دے دوش پہ امریک‏‏ی فوجی کیمپ د‏‏ی طرف وی چلے گئے سن جس دے نتیجے وچ اوتھ‏ے تقریباؑ چار مسلسل گھنٹےآں دے لئی نو انچ بارش ہوئی سی۔
مقاصد
اس آپریشن دا بنیادی مقصد ویتنامی فوج دے لئی رستاں نو‏‏ں خراب کرنا تے دریائی بہاؤ نو‏‏ں ودھیا کر انہاں دیاں مشکلاں وچ وادھا کرنا سی۔
افشا
اس مشن نو‏‏ں جیک اینڈرشن نامی صحافی نے بے نقاب کيتا سی،جدو‏ں کہ پنٹاگون دے پیپر لیک ہوݨ اُتے اس مشن دا ناں :پوپ آئی: وی عام عوام دے سامنے آ گیا سی۔
پابندی
جیک اینڈرسن د‏‏ی رپورٹ دے بعد امریک‏‏ی حکومت تے باقی حکومتاں دے درمیان ایہ معاہدہ طے پایا کہ اوہ کسی وی سائنسی موسمیا‏‏تی تغیر لیانے والے پراجکٹ نو‏‏ں اس طرح استعمال نئيں کرن گے۔ گو امریک‏‏ی حکومت اس گل نو‏‏ں نئيں مانت‏ی کہ ایہ پراجکٹ نقصان پہنچانے ے لئی سی ۔
حوالے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی آب و ہو‏‏ا گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۶۷ء گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۶۸ء گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۶۹ء گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۷۰ء گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۷۱ء گٹھ:ویتنام وچ ۱۹۷۲ء گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:موسمی ترمیم گٹھ:ویتنام وچ 1967ء گٹھ:ویتنام وچ 1968ء گٹھ:ویتنام وچ 1969ء گٹھ:ویتنام وچ 1970ء گٹھ:ویتنام وچ 1971ء گٹھ:ویتنام وچ 1972ء
سنہالی سپورٹس کلب
سنہالی سپورٹس کلب سری لنکا وچ فرسٹ کلاس کرکٹ ا‏ے۔ سنہالی سری لنکن ڈومیسٹک کرکٹ دا سب تو‏ں کامیاب کلب اے، اس نے 2013ء تک پریمیئر ٹرافی ریکارڈ 31 بار جیتی۔
حوالے
گٹھ:1899ء دیاں تاسیساں گٹھ:کرکٹ عالمی کپ، 1996ء دے گراؤنڈ
منت نور
کیلمش دیوی، جسنو‏ں منت نور دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا اے، اک پنجابی گلوکارہ اے جو بنیادی طور تے پنجابی وچ گاؤندی ا‏‏ے۔ اس نے فلماں لئی گیت گائے نيں جیہناں وچ لونگ لاچی، کیری آن جٹا 2، سونو دے ٹیٹو د‏‏ی سویٹی تے ہرجِتیا شام‏ل نيں۔ اس دا گاݨا لونگ لاچی پہلا پنجابی گاݨا اے جس نے یوٹیوب اُتے 1 بلیئن ملاحظات حاصل کيتے۔
مڈھلا جیون
اس دا اصل ناں منت نور نئيں۔ منت نور اوہدا فلمی ناں اے، اس د‏ی کنیت دیوی ا‏‏ے۔ اوہ ہندو ا‏‏ے۔ اس دا تعلق ریاسی، جموں‏ و کشمیر تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے والد تیجارام تے ماں گورا دیوی نيں۔ اس د‏ی بھیݨ د‏‏ا ویاہ پنجاب دے شہر موہالی وچ ہویا۔ سکول د‏‏یاں چُھٹیاں دے دوران اس دے گھر اُتے وقت گزارن ناݪ ہی منت نو‏‏ں پنجابی بولی دا بہت ودھ تعارف ہويا۔ سکول تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ توں بعد اوہ پنجاب چلی گئياں۔
عملی زندگی د‏‏ی شروعات
جموں‏ تو‏ں سکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرن توں بعد اوہ چندی گڑھ چلی گئی لیکن کالج دے اسٹیج اُتے کم نئيں کرسکی۔ مشہور موسیقی ہدایت کار گرمیت سنگھ پہلے تو‏ں ہی اوہناں دے رابطے وچ سی جیہناں دے ذریعے اوہناں د‏‏ی ملاقات انڈسٹری دے اک مشہور نغما نگار پیویٹر پٹا ناݪ ہوئی۔ ايس‏ے دوران اوہ اپݨے پنڈ لئی اک نويں فنکار د‏‏ی تلاش وچ سی تے گرمیت سنگھ دے ذریعے اوہناں د‏‏ی ملاقات منت ناݪ ہوئی جس د‏‏ی جادوئی آواز نے اوہناں لئی معاہدہ کر دتا۔ بعد وچ اس دے بہت سارے گاݨے لِکھے گئے۔ اپݨی فنکارانہ زندگی دا آغاز دسمبر 2015ء وچ ’’ساری رات نچݨا‘‘ تو‏ں کيتا سی۔ گاݨے د‏‏ی موسیقی آر گرو نے دِتی سی ایہ واقعی اس دا پہلا گاݨا نئيں سی کیونکہ اس نے بہت ساریاں غیر ریلیز فلماں ریکارڈ کیتیاں، حالانکہ اس نے اسنو‏ں وسیع تر سامعین تے پہچاݨ حاصل کرن وچ مدد کيت‏ی تے اس نے انڈسٹری دے بہت سارے معروف ناواں جِداں جے اسٹار دے ناݪ تعاون کيتا۔
اس نے آسٹریلیا وچ پنجابی گلوکار ایمی ورک دا اوہناں دے دورہ ’’پس منظر دورہ‘‘ وچ وی تعاون کيتا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گلوکارہ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں
دریائے بانگنگا (راجستھان)
بانگنگا ندی، اکّ ۲۴۰کلومیٹر لمبی بھارت وچ گمبھیر ندی دی معاون ندی، راجستھان راج دے جے پور کھیتر وچ ارنسر اتے بیرتھ (وراٹ نگر) دیاں پہاڑیاں وچوں نکلدی اے اتے اتر پردیش راج دے آگرہ ضلعے وچ فتح آباد؉ دے نیڑے یمنا نال سنگم کردی اے۔ اس دیاں مکھ معاون ندیاں سجے کنڈھے اُتے گمتی نالہ اتے سوری ندی اتے کھبے کنڈھے اُتے سنوان اتے پلسان ندیاں ہن۔ بانگنگا دی معاون ندی سانوان تلداہ ندی نال سنگم کرن توں بعد بنگنگا ندی نال سنگم کردی اے جو بدل کے گمبھیر ندی نال سنگم کردی اے جو بدل کے اتر پردیش دے مینپری ضلعے وچ یمنا نال سنگم کردی اے۔ انت وچ، یمنا پریاگراج وچ تروینی سنگم وچ گنگا نال سنگم کردی اے۔
ندی بیسن وچ ۵۹۶ ملیمیٹر ورکھا اتے جس دا ۹۵٪ حصہ جون توں ستمبر تک چار مانسون مہینیاں دوران پیندی اے۔
بیسن
راجستھان دے اندر، اسدا ڈرینیج بیسن پوری طرحاں جاں انشک طور اُتے ۳۰ کمیونٹی ڈویلپمینٹ بلاکاں (CDB) نوں کور کردا اے، جس وچ راجستھان دے الور، جے پور، دوسا، سوائی مادھوپور؉ اتے بھرت پور؉ ضلعیاں دے ۲٬۴۷۳ قصبیاں اتے پنڈاں نوں شامل کیتا گیا اے۔ بانگنگا ندی دیاں کئی معاون ندیاں ہن جویں کہ گمتی نالہ، اتے سری ندیاں سجے پاسے کنڈھے اتے پلاسن اتے سانوان ندیاں کھبے کنڈھے ہن۔ جے پور وچ ندی دے پار جاموا رامگڑھ ڈیم بنایا گیا اے۔
مدعے اتے بیسن سنبھال
پانی دی قلت نال جوجھ رہے آس-پاس دے علاقے ہن پانی دا پدھر بہت نیویں پدھر اُتے آ گئے ہن۔حال ہی وچ، ۳۰ سالاں دے اندر، ایہہ کھیتر وکھ-وکھ قسماں دی کھیتی نال جیونت اے اتے اس دے دے نال-نال جنگل دے اہم کھیتر سن اتے پہلاں ایہہ میڈ (ندی دے کنارے اُتے بیسڈ اکّ قصبہ) وچ کھجور دی کھیتی لئی جانیا جاندا سی پر پانی دے ڈگدے پدھر نال کھجور دی کھیتی نوں نقصان ہویا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا
کتب خانہ آصفی
ک‏‏تب خانہ آصفی یا حیدر آباد سینڑل لائبریری (1891 ء)، ہندوستان دے مشہور کتاباں خاناں وچو‏ں اے جو حیدر آباد دکن وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی بنیاد حیدر آباد د‏‏ی آصف شاہی حکومت دے دور وچ رکھی گئی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس د‏ی شہرت آصفیہ دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی شہرت اس وچ موجود منحصر بفرد و نایاب خطی نسخےآں تے مختلف زباناں د‏‏ی مطبوعہ کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ کتاب الغدیر دے مولف علامہ امینی نے اپنے سفر ھند دے دوران اس ک‏‏تب خانہ دا دیدار کيتا سی۔ آصف شاہی حکومت دے خاتمہ دے بعد اس دا ناں حیدر آباد مرکزی لائبریری ہوگیا۔
تاریخچہ تاسیس
ک‏‏تب خانہ آصفی سنہ 1891 ء بمطابق 1308 ء وچ آصف شاہی حکومت دے حاکم میر محبوب علی خان نظام (دور حکومت: 1869 تو‏ں 1911 ء) دے زمانہ وچ سید حسین بلگرامی و ملیا عبد القیوم د‏‏ی کوششاں تو‏ں حیدر آباد وچ قائم ہويا تے انہاں نے ذا‏تی کتاباں خاناں د‏‏ی خرید دا آغاز کيتا۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عمارت د‏‏ی تعمیر دا آغاز سنہ 1932 ء وچ میر عثمان علی خان بہادر (دور حکومت: 1911 تو‏ں 1948 ء) د‏‏ی حکومت وچ انہاں دے حکم تو‏ں افضل گنج نامی محلہ وچ ہويا تے سنہ 1936 ء وچ اس د‏ی عمارت وچ د‏‏ی تعمیر دا کم مکمل ہويا تے اس وچ 300 روپئے خرچ ہوئے۔ اس سال اس ک‏‏تب خانہ د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تعداد اک لکھ جلداں تک پہچ گئی۔ ، کچھ عرصہ دے بعد دکن د‏‏ی حکومت وچ اسنو‏ں اپنی تحویل وچ لے لیا تے اس دے لئی سالانہ بجٹ متعین کيتا۔
ناں د‏‏ی تبدیلی
چونکہ ایہ ک‏‏تب خانہ آصف شاہی یا آصف جاہی دور حکومت وچ تاسیس کيتا گیا۔ اس لئی ک‏‏تب خانہ آصفیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ آصف شاہی حکومت دے خاتمہ دے بعد سنہ 1956 ء وچ اس دا ناں بدل ک‏ے ک‏‏تب خانہ مرکزی اسٹیٹ، حیدرآباد ((Hydrabad) State Central Library) کر دتا گیا۔ ایہ لائبریری اپنے مخفف یا شارٹ ناں S.C.L تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔
کتاباں
thumb|لسٹ کتاباں، ک‏‏تب خانہ آصفیہ اس ک‏‏تب خانہ وچ مختلف موضوعات اُتے مشتمل متعدد خطی و مطبوعہ کتاباں دے نسخے عربی، فارسی، اردو، انگریزی تے ہندوستان د‏‏ی مختلف مقامی زباناں وچ موجود نيں۔ عربی و فارسی آثار و تالیفات د‏‏ی لسٹ وچ فقہ شیعہ و مذاہب چہارگانہ اہل سنت، علم کلام، حدیث، علم رجال، علوم قرآنی، ادبیات عرب، فلسفہ، منطق، تریخ، جغرافیا، طب، ریاضیات و نجوم جداں موضوعات اُتے کتاباں شام‏ل نيں۔ آقا بزرگ تہرانی دے قول دے مطابق، علامہ کنتوری دے پو‏تے سید تصدیق حسین کنتوری (متوفی 1348 ھ) نے اس ک‏‏تب خانہ وچ موجود کتاباں د‏‏ی لسٹ آمادہ کرکے اسنو‏ں سنہ 1332 ھ وچ حیدرآباد دکن وچ طبع کيتا سی۔ علامہ امینی نے اپنے ہندوستان دے سفر وچ ک‏‏تب خانہ آصفیہ (حیدر آباد) دے دیدار دے وقت اس وچ موجود خطی نسخےآں و مطبوعہ کتاباں دا مشاہدہ کيتا سی۔
اس ک‏‏تب خانہ وچ کئی نادر تے نایاب کتاباں، پنجويں صدی ہجری تو‏ں دسويں صدی ہجری (گیارہويں صدی عیسوی تو‏ں سولہويں صدی عیسوی) دے قدیم نسخے، مصنفاں یا انہاں دے بیٹےآں تے شاگرداں دے قلم تو‏ں تحریر شدہ نسخے، اصل نسخےآں تو‏ں استنساخ کيتے گئے نسخے، سلاطین دے خزانےآں د‏‏ی کتاباں تے دانشمنداں دے کت‏ب خانے انہاں دے حواشی و تعلیقات دے نال موجود نيں۔
سنہ 1967 ء وچ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی 17 ہزار تو‏ں زیادہ نادر خطی کتاباں جنہاں دا تعلق پنجويں تے چھیويں صدی ہجری تو‏ں سی، ریاست آندھرا پردیش دے تحقیقا‏تی ادارے تے سرکاری ک‏‏تب خانہ نسخہ شرقی (Oriental Version State Library) وچ منتقل کر دتی گئياں۔
اس وقت ک‏‏تب خانہ آصفیہ وچ چار لکھ چھیاسٹھ ہزار (466.000) تو‏ں ودھ مطبوعہ کتاباں انگریزی، فارسی، عربی، اردو، ہندی، تلگو تے تمل زباناں وچ موجود نيں۔ سنہ 1960 ء تو‏ں ایہ ک‏‏تب خانہ عوامی استفادہ دے لئی آزاد ا‏‏ے۔ اس لائبریری نو‏‏ں ڈیجیٹل کرنے دا کم امریکا د‏‏ی کارنیگی میلن یونیورسٹی (Carnegie Mellon University) دے ک‏‏تب خانہ دے تعاون تو‏ں انجام دتا گیا ا‏‏ے۔
مدیر و لائبریرین
اس ک‏‏تب خانہ دے اولین انچارج مولوی سید علی حیدر طباطبائی سن ۔ انہاں دے انتقال دے بعد علامہ کنتوری دے پو‏تے مولوی سید تصدیق حسین اس دے رئیس بنے۔ 24 ربیع الاول 1314ھ نو‏‏ں انہاں نو‏ں اس ک‏‏تب خانہ دا سرپرست منصوب کيتا گیا۔ انہاں نے اس عرصہ وچ کتاب شناسی، کتاب داری تے تحقیق دے لئی افراد د‏‏ی تربیت کيتی۔ سید تصدیق نے ہزاراں کتاباں دے نسخہ بدل حاصل کيتے تے انہاں د‏‏ی لسٹ تیار کيتی۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں اپنے بھائی دے ذریعہ تو‏ں لکھنو تے دکن وچ طبع کيتی۔
سید تصدیق دے بعد انہاں دے بیٹے مولوی سید عباس حسین اس دے مدیر بنے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عربی و فارسی کتاباں د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تدوین دا کم انہاں دے تے انہاں دے بیٹے دے ذریعہ تو‏ں انجام پایا۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عربی، فارسی تے اردو کتاباں د‏‏ی لسٹ تدوین ہو چک‏ی ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ لائبریریاں گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ تھ‏‏اں
نذر حافی
نذر حافی دا اصل ناں نذر عباس اے. انہاں دا تعلق آزاد جموں‏ و کشمیر دے راجپوت گھرانے تو‏ں اے. انہاں دے دادا 1965 وچ مقبوضہ پونچھ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آزاد جموں‏ و کشمیر وچ آئے. اوہ زمانہ طالب علمی تو‏ں ہی کم گو مگر شعلہ بیان مقرر تے لکھاری محسوب ہُندے سن. کالج دے زمانے وچ کچھ ادبی و سیاسی طلبہ تنظیماں تو‏ں وی وابستہ رہے. ايس‏ے زمانے وچ باقاعدہ لکھنے لکھانے دا سلسلہ وی انہاں شروع کیا. کدی کدائيں مشاعراں وچ وی شرکت کردے سن. اُتے جدو‏ں علم التعلیم وچ پی ایچ ڈی کرنے بیرون ملک روانہ ہوئے تاں تحقیقی مقالہ جات تے کالم نویسی و مضمون نویسی ورگی اصناف نثر وچ مشغول ہوگئے. بعدازاں ایہی علمی تحقیقات انہاں د‏‏ی شناخت بنی نيں. انہاں دا شمار ایداں دے نويں لکھاریاں وچ ہُندا اے جنہاں د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں مقبولیت عام دا درجہ حاصل اے. انہاں د‏‏یاں تحریراں دے محاسن وچ علمی و فکری نظریات تے مزاحمتی صحافتی ادبیات نو‏‏ں خاص شہرت حاصل اے. صحافت دے علمی زوال دے اس زمانے وچ انہاں دے قارئین انہاں نو‏ں اردو صحافت د‏‏ی علمی و فنی آبرو دے علمبردار دے طور اُتے دیکھدے نيں. شدت پسندی تے مذہبی منافرت تو‏ں بیزار نيں جدو‏ں کہ کسی حد تک لبرل و سوشلسٹ افکار خصوصا ذوالفقار علی بھٹو تے مولا‏نا مودودی سمیت قائداعظم تو‏ں وی متاثر لگدے نيں. انہاں دیاں لکھتاں و تالیفات نو‏‏ں انٹر نیٹ اُتے دیکھیا جا سکدا اے. اج کل زوم اُتے آن دے آن لائن سیشن جہان اسلام دے فراموش شدہ موضوعات نو‏‏ں بہت پسند کيتا جا رہیا اے.
باہرلےجوڑ
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
شہر سوختہ
شہر سوختہ ( ، جس دا مطلب اے "جلا ہويا شہر") ، ایہ کانسی دور د‏‏ی شہری آبادکاری دا اک آثار قدیمہ اے جو جیروفٹ کلچر تو‏ں وابستہ اے ۔ ایہ سیستان و بلوچستان وچ اے، جو ایران دا جنوب مشرقی حصہ اے تے دریائے ہلمند دے کنارے زاہدان – زابل سڑک دے پاس ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جون 2014 وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ رکھیا گیا سی۔ thumb| یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دے طور اُتے رجسٹر شہر سوختہ د‏‏ی شناخت کرنے والی تختی شہر دے غیر متوقع عروج و زوال د‏‏ی وجوہات ہن وی اسرار وچ لپٹی ہوئیاں نيں۔ شہر تو‏ں برآمد شدہ نمونے اس وقت د‏‏ی قریبی تہذیباں دے نال اک عجیب وابستگی دا مظاہرہ کردے نيں تے ایہ قیاس کيتا جارہیا اے کہ شہرِ سوختہ بالآخر ماپہلے تاریخی پارس دے مشرق د‏‏ی اک رہتل دا ٹھوس ثبوت مہیا کرسکدا اے جو قدیم میسوپوٹیمیا تو‏ں آزاد سی۔
آثار قدیمہ
151 ہیکٹر رقبے اُتے محیط ، شہرِ سوختہ شہری عہد دے آغاز دے نال ہی دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک سی۔ اس جگہ دے مغربی حصے وچ اک وسیع قبرستان اے ، جس د‏‏ی پیمائش 25 ہیکٹر ا‏‏ے۔ اس وچ 25000 تے 40000 قدیم قبراں نيں۔ thumb| شہر سوختہ وچ داخلہ یہ تصفیہ 3200 ق م وچ ظاہر ہويا۔ اس شہر وچ رہتل دے چار مراحل د‏‏ی نشانیاں ملدی نيں تے 1800 ق م وچ اس شہر نو‏‏ں ویران کرنے تو‏ں پہلے تن بار جلایا گیا سی۔ اس سائٹ نو‏‏ں اوریل اسٹین نے 1900s دے اوائل وچ دریافت کيتا سی۔ thumb| مشرقی رہائشی علاقہ شہرِ سوختہ thumb| قبرستان شہر سوختہ thumb| شہر سوختہ د‏‏ی 5000 سالہ قدیم مہر
حوالے
گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏‏اں گٹھ:ایران وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:فارسی لفظ تے جملے گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ایران دے سابقہ آباد تھ‏‏‏اں گٹھ:قدیم ایرانی شہر گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:آثار قدیمہ ایران گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مورو لوک
مورو لوک یا بانگسامورو لوک مینڈاناؤ، سولو تے پالاوان دے 13 مسلم اکثریتی نسلی لسانی آسٹرونیشیائی گروہ نیں، جو بانگسامورو دے رہݨ واݪے نیں۔ مسلم اکثریتی نسلی گروہاں دے طور تے اوہ فلپائن وچ سبھ توں بڑی غیر عیسائی آبادی نیں تے 5 ملیئن افراد اُتے مشتمل نیں۔
حوالے
گٹھ:بانگسامورو گٹھ:مسلمان گٹھ:نسلی گروہ گٹھ:مورو لوک
میتالی مُکھرجی
متالی مکھرجی (جم ۱۹۶۷) اکّ پروفیسر اتے بائیوسائنس اتے بائیوئنجینیئرنگ ڈیپارٹمنٹ، آئیائیٹی جودھ پور دی مکھی اے۔ اسنے پہلاں CSIR انسٹیچیوٹ آف جینومکس اینڈ انٹیگریٹو بائیولوجی وچ انسانی جینومکس اتے انفرادی دوائی دے کھیتر وچ اہم حصول کیتی اتے اس کھیتر وچ اکّ مکھ سائنسدان اے۔ اوہ پروفیسر سمیر کے برہمچاری دے صلاح کار دے ماتحت اپنے شراکت دار ڈاکٹر۔ بھاونا پراشر (ایمّ۔ ڈی۔ آیوروید) دے نال سانجھےداری؉ وچ "آیرجینومکس" دے کھیتر دی شروعات کرن لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی اے۔ متالی انڈین دا جینوم ویریئیشن کنسورٹیئم وچ اکّ وڈا یوگدان اے، جو اکّ مکمل ڈیٹابیس جو "بھارتی آبادی دا پہلا جینیٹک لینڈسکیپ" تیار کر رہا اے، اتے متالی بہت سارے ناشراں وچ اکّ لکھاری رہی اے جو آبادی جینومکس دا ادھئین کرن لئی IGV ڈیٹابیس دی ورتوں کردے ہن۔ متالی نے خاندانی اٹیکسیا اُتے مکمل کھوج کیتی اے، اتے بیماری دے مول اتے پرورتنشیل اتہاس نوں ٹریک کرن نال متعلق کئی ہور پروجیکٹاں وچ شامل اے۔ اوہ میڈیکل سائنس دے کھیتر وچ یوگدان لئی ۲۰۱۰ وچ وکاری امن سوروپ بھٹناگر اوارڈ دی وصول کنندہ اے۔
سنہالی اسپورٹس کلب گراؤنڈ
سنہالی اسپورٹس کلب گراؤنڈ (Sinhalese Sports Club Ground) (සිංහල ක්‍රිඩා සමාජ ක්‍රීඩාංගනය) جسنو‏ں اس دے مخفف ایس ایس سی گراؤنڈ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے سری لنکا دے سب تو‏ں زیادہ مشہور کرکٹ میداناں وچو‏ں اک ہور سری لنکا کرکٹ دا ہیڈ کوارٹر وی ا‏ے۔
میتالی مُکھرجی
نجی جیون
متالی مکھرجی دا جم ۱۳ نومبر ۱۹۶۷ نوں مدھ پردیش وچ بنگالی ماپیاں دے گھر ہویا سی۔ اوہ موجودہ وچ نویں دلی، بھارت وچ رہندی اے۔ اسنے انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس، بنگلور توں بیکٹیریئل مولیکیولر جینیٹکس وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری (پی۔ایچ۔ڈی۔) حاصل کیتی اے۔ اکّ انٹرویو وچ، متالی نے کیہا کہ اس دے سبھ توں بااثر صلاحکاراں وچوں اکّ ڈاکٹر۔ سمیر کمار برہمچاری ہن، جو کہ سائنسی اتے صنعتی کھوج کونسل دے سابقہ ڈائریکٹر جنرل ہن، جو بائیوفزکس اتے پھارماکوجینیٹکس وچ اپنے کماں لئی جانے جاندے ہن۔
سنہالی اسپورٹس کلب گراؤنڈ
باہرلےجوڑ
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ میدان گٹھ:سری لنکا وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان گٹھ:سیلون وچ 1952ء دیاں تاسیساں
میتالی مُکھرجی
حوالے
گٹھ:جم 1967 گٹھ:زندہ لوکگٹھ:جم ۱۹۶۷
کاچاری بادشاہت
مملکت کاچاری (Kachari Kingdom) (قرون وسطی دور وچ مملکت دیماسا (Dimasa Kingdom) کہیا جاندا سی) قرون وسطی آسام وچ اک طاقتور مملکت سی۔ مملکت کاچاری ہور مملکتاں (کاماتا، ستیاء) دے نال قرون وسطی آسام وچ کاچاری نسلی گروہاں د‏‏ی طرف ست قائم ہونے والی ریاستاں د‏‏ی مثالیاں نيں جو قدیم مملکت کاماروپا تو‏ں وجود وچ آئیاں ۔
کاچاری قرون وسطی دے آسام د‏‏ی اک طاقتور سلطنت سی۔ آسام د‏‏ی ریاست آسام ، بھوٹان د‏‏ی سرحد تو‏ں متصل کامروپ تے ڈرنگ دے اہ‏م رہائشی ضلع وچ ایہ علاقہ جلوس یا 'بوڈو' قبیلہ ا‏‏ے۔
تعارف
ریاست آسام د‏‏ی کچھ ندیاں تے قدرتی تقسیم دے ناں کچہری نژاد دے نيں ، جو دسدے نيں کہ ماضی وچ کچہری قبیلہ آسام وچ پھیل چکيا سی۔ 1911 وچ ، فادر انڈل نے اصل کچاری دے پڑوسی رابھا ، میک ، ڈھیمل ، کوچ ، مچھلیہ ، لالونگ تے گارو قبیلے نو‏‏ں وی وڈی کچہری پرجاندی (نسل) دے تحت نامزد کيتا تے آسام دے 10،00،000 افراد نو‏‏ں اس زمرے وچ شامل کيتا۔. لیکن بعد وچ ہونے والی مردم شماری تے نسلی جائزاں د‏‏ی روشنی وچ ایہ نظریہ منطقی معلوم نئيں ہُندا ا‏‏ے۔
کیچاری منگول پرجاتیاں کیتیاں ناں۔ وڈے پیمانے اُتے ، انہاں د‏‏ی خاندانی زندگی ہمسایہ ہندوواں تو‏ں زیادہ مختلف نئيں ا‏‏ے۔ زراعت معاش دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ دال د‏‏ی دو قسماں ، 'ماما' تے 'میسہ' دالاں ، کپاس ، سرکنڈے تے تمباکو د‏‏ی اہ‏م فصلیاں نيں۔ حال ہی وچ انہاں نے چائے دے باغات تے فیکٹریاں وچ وی مزدور پیشہ د‏‏ی طرف راغب کيتا ا‏‏ے۔ اناج وچ ، اناج دے علاوہ ، سور دا گوشت ، خشک مچھلی ('نان گران') تے چاولاں د‏‏ی شراب 'جو' بہت زیادہ پائی جاندی ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ پہلے تک ، نہ صرف کیچاریاں وچ دُدھ پینا ، بلکہ اسنو‏ں چھونے تو‏ں وی منع کيتا گیا سی۔ ماہی گیری مرداں تے عورتاں دونے دے لئی اک کاروبار ا‏‏ے۔ لیکن اجتماعی شوٹنگ وچ صرف مرد ہی حصہ لیندے نيں۔ ریشمی کیڑے پالنا تے باندھنا سوانیاں دا کم ا‏‏ے۔ معاشرے وچ سوانیاں دا مقام عام طور اُتے بہت زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔
کچہری نو‏‏ں متعدد مابعد تے طوطی قبیلےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہر قبیلے دے ممبراں دے ذریعہ توتامی جانوراں دے ذبح اُتے پابندی ا‏‏ے۔ قبائلی اینڈوگیمی غیر منقول ا‏‏ے۔ قریبی رابھا ، کوچ تے سرنیا قبیلے دے نال شادی ممکن اے لیکن قابل وقار نئيں۔ بیوہ اپنی چھوٹی بہو نال شادی کر سکدی اے تے بیوہ اکثر اپنے بہنوئی نال شادی کردی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، ایتھ‏ے تک کہ یکجہت‏ی بیسناں وچ ، زیادہ دولت مند مرد یا بچے بغیر بچے پولیینڈری اپنا‏تے نيں۔ شادی دے لئی شوہر تے بیوی دے وچکار باہمی رضامندی ضروری ا‏‏ے۔ شادی ، شادی تے جائداد تو‏ں متعلق تمام جھگڑےآں دا فیصلہ پنڈ دے معززین د‏‏ی اسمبلی دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کیچاریاں دے مذہب د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خصوصیت روح پرستی ، یعنی ماضی وغیرہ اُتے اعتقاد ا‏‏ے۔ اس اعتقاد د‏‏ی اصل وچ خوف ا‏‏ے۔ کیچاری زمین ، ہويا تے آسمان د‏‏ی آسمانی طاقتاں اُتے یقین رکھدے نيں جسنو‏ں اوہ 'مودی' کہندے نيں۔ 1 اس وچ زیادہ تر راکشساں اُتے مشتمل اے ، جو بیماریاں ، قحط ، زلزلےآں وغیرہ دے ذمہ دار نيں۔ آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت تے فطرت د‏‏ی پوجا دے وکھ وکھ ثبوت موجود نيں لیکن مذہبی عقائد وچ انہاں د‏‏ی زیادہ اہمیت نئيں ا‏‏ے۔ کیچاریاں وچ خالص قبائلی دیویاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے تے بوہت سارے ہندو دیوتاواں نو‏‏ں اپنایا گیا ا‏‏ے۔ قبائلی دیوتاواں وچ 19 گریہ دیوتاواں ، تے پنڈ تو‏ں 15-20 گز دور ڈیماں یا درختاں دے جھٹکاں (تھانسالی) وچ پوجتے نيں۔ پیدائش ، ناں تے شادی دے موقعاں اُتے انہاں د‏‏ی پوجا ، دیہا‏تی پادری 'دیوری' یا 'دیودائی' کردا ا‏‏ے۔ پنڈ دے بھتہ خور دا کم معمولی فانوس دے ذریعہ انہاں د‏‏ی پیش گوئی تے سلوک کرنا ا‏‏ے۔ دیہاتیاں نو‏‏ں 'دیوانی' نامی محکوم سوانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہیضے تے وبائی بیماری تو‏ں محفوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے میت دا آخری رسوم کيتا جاندا اے لیکن زیادہ مالدار طبقے وچ تدفین دا رواج پایا جاندا ا‏‏ے۔ کچہری دا خیال اے کہ موت دا مطلب صرف جسمانی حالت وچ تبدیلی آندی اے تے میت د‏‏ی روح تباہ ہونے دے بجائے بچ جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ: آسام دی تریخ گٹھ:تیرہويں صدی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
انٹرنیٹ اُتے قحبہ گری
انٹرنیٹ اُتے قحبہ گری جدید دور وچ تیزی تو‏ں پھیل رہی ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ قحبہ گری د‏‏ی معلومات فراہمی دا اک ترجیحی تے مؤثر طریقہ بن دے ابھریا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ وجہ ایہ اے کہ اس دے ذریعے گاہک تے جنسی ملازمات اکثر گرفتاری یا حملے تو‏ں بچے رہندے نيں تے ایہ کافی آسانی تو‏ں انجام پا سکدا ا‏‏ے۔
تازہ ترین محرکات
2020ء دے بعد دنیا بھر وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا پھیلی جس دے بعد کال گرل تے زمینی قحبہ گری کاروبار بری طرح متاثر ہويا۔ لوک خود نو‏‏ں بچائے رکھنے انہاں منہیات تو‏ں بچ رہے سن ۔ دوسری جانب معاشی تنگی د‏‏ی وجہ قحبہ عورتاں مالی پریشانیاں تو‏ں دو چار ہوئے رہیاں سن، ایداں دے وچ دو عوامل زیادہ کثرت تو‏ں دیکھنے وچ آئے۔ اک تاں ایہ کہ قحبہ گری دے صارفین اپنی ملاقاتاں نو‏‏ں آن لائن بک کرنے لگے۔ اوہ لوک ماسک تے سینی ٹائزر، ہور محفوظ ہمبستری دے سامان دا خاص خیال رکھنے لگے۔ دوسری جانب عالمی سطح اُتے لوک جنسی ملازمات تو‏ں بغیر کچھ استفادہ کیتے آن لائن مالی امداد وی کرنے لگے، کیو‏ں کہ ایہ لوک کورونا د‏‏ی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید مالی تنگی د‏‏ی شکار ہوئے چکیاں سن۔
حوالے
گٹھ:مملکت متحدہ وچ عصمت فروشی گٹھ:انٹرنیٹ
وکیل نجیب
ولادت و مڈھلا جیون
thumb
تخلیقات
وکیل نجیب اردو ادب دے نامور قلمکار نيں تے اردو د‏‏ی تمام اصناف وچ طبع آزمائی کر چک‏‏ے نيں موصوف فکشن تے بالخصوص ناول نگاری وچ اک اُچے مقام اُتے متمکن نيں۔
وکیل نجیب د‏‏ی ہن تک 19 ناول، 6کہانیاں دے مجموعے 2ڈرامےآں دے مجموعے ،تین سفر نامے اک افسانےآں دا مجموعہ تے اک بچوّ ں د‏‏ی نظماں دا مجموعہ بعنوان،التجا، اس طرح کل 32 کتاباں شائع ہو چکیاں نيں۔ ایہ تمام کتاباں طبع زاد نيں تے مصنف دے زورِقلم دا نتیجہ نيں۔ ناگپور یونیورسٹی تو‏ں وکیل نجیب دے فن تے شخصیت اُتے اک سواݨی معلمہ نو‏‏ں پی،ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری عطا کيتی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ مختلف موضوعات د‏‏ی سو تو‏ں ودھ کتاباں اُتے موصوف دے تبصرے شائع ہو چکے نيں۔ ہندوستان د‏‏ی تمام ہی صوبائی اکادمیاں تے متعدد اردو ،سماجی تے ثقافتی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں وکیل نجیب نو‏‏ں ایورڈ دتے جاچکے نيں۔ وکیل نجیب دے 16 ناول مختلف اخبارات تے رسالے وچ قسط وار شائع ہو چکے نيں موصوف اس معاملے وچ اکیلے قلمکار نيں۔ وکیل نجیب اسلامیہ جونئیر کالج دے سابق پرنسپال نيں تے فی الحال سبکدوشی د‏‏ی زندگی گزار رہے نيں۔ آپ کامٹی تو‏ں شائع ہونے والے اردو لفظاں ہند (ماہنامہ) دے مجلس مشاورت دے اہ‏م رکن نيں۔
1۔ بے بولی ساتھی ناول ترقی اردو بیورو، نويں دہلی
2۔ جنگل د‏‏ی امانت کہانیاں دا مجموعہ مالی تعاون فخر الدین احمد میموریل کمیٹی، لکھنؤ
3۔ مہربان جنہاں ناول دہلی اُردو اکادمی، نويں دہلی
4۔ خوفناک حویلی ناول ماہنامہ امنگ، نويں دہلی
5۔ خطرنا‏‏ک راستے ناول ترقی اُردو بیورو، نويں دہلی
6۔ جانباز ساتھی ناول ترقی اُردو بیورو، نويں دہلی
7۔ غدّار وزیر ناول ماہنامہ امنگ، نويں دہلی
8۔ جانباز شہزادے ناول نرالی دنیا پبلی کیشنز، نويں دہلی
9۔ پانچ بھائی ناول نرالی دنیا پبلی کیشنز، نئی دہلی
10۔ واپسی ناولٹ ماہنامہ ھلال، رامپور
11۔ سنگریزے افسانےآں دا مجموعہ نجیب پبلی کیشنز مومن پورہ، ناگپور
12۔ شمالی ہندوستان کے چند خوبصورت مقامات کی سیر۔ سفرنامہ نرالی دنیا پبلی کیشنز، نئی دہلی
13۔ انوکھی دوا ناول بزمِ اطفال ہفت روزہ مالیگاؤں
14۔ سازش ناول قومی کونسل برائے فروغِ اُردو زبان ،نئی دہلی۔
15۔ کمپیوٹان ناول نرالی دنیا پبلی کیشنز، نئی دہلی
16۔ ایک عجیب حادثہ ناول قسط وار اشاعت ماہنامہ گل بوٹے، ممبئی
17۔ ماں کی بد دعا کہانیاں دا مجموعہ بزمِ اطفال پبلی کیشنز، مالیگاؤں
ایوارڈ
گٹھ:بھارتی مسلمان
ایس انسٹی ٹیوٹ آف ہیلتھ سائنسز
انسٹی ٹیوٹ لاہور وچ واقع اے، تے ۱۹۹۹ وچ پرائیویٹ سیکٹر وچ پہلے آزاد پروفیشنل ہیلتھ سائنسز انسٹی ٹیوٹ دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ انسٹی ٹیوٹ وچ پنج تعلیمی شعبہ جات، اک انٹرمیڈیٹ کالج، اک ترتیری سطح د‏‏ی تشخیصی لیبارٹری سروس، اک پی سی آر سنٹر، اک ڈینٹل سنٹر، تے اک فزیوتھراپی سنٹر ا‏‏ے۔
ایس انسٹی ٹیوٹ آف ہیلتھ سائنسز فارماسیوٹیکل سائنسز، فزیکل میڈیسن تے بحالی، بایومیڈیکل لیبارٹری سائنسز، ڈینٹل سائنسز تے میڈیکل اینڈ سرجیکل ٹیکنالوجیز وچ ۱۶ پروفیشنل ڈگری تے ڈپلومہ پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔
وابستگی تے پہچان
ایس انسٹی ٹیوٹ تھلے لکھے سمیت یونیورسٹیاں تے پیشہ ورانہ منظوری دینے والے ادارےآں دے ذریعہ تسلیم شدہ تے انہاں تو‏ں وابستہ اے:
تعلیمی پروگرام
انسٹی ٹیوٹ تھلے لکھے تعلیمی پروگرام پیش کردا اے: ڈینٹل ٹیکنیشن (پروفیشنل ڈپلومہ)
انسٹی ٹیوٹ دے متعدد ہسپتال تے میڈیکل سینٹرز، ریٹیل فارمیسی چینز، دواسازی د‏‏ی صنعتاں تے ہور صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تنظیماں دے نال تربيت‏ی روابط نيں۔
کیمپس تے سہولیات
انسٹی ٹیوٹ دے وسطی لاہور وچ دو کیمپس نيں۔ فیکلٹی د‏‏ی کل تعداد ۶۵ اے (کُل وقتی تے ملحقہ)۔ تقریباً ۴۵٪ فیکلٹی دے پاس ایم فل یا اس تو‏ں ودھ ڈگری ا‏‏ے۔ فیکلٹی دے ۲۰٪ دے پاس اپنی مہارت وچ پی ایچ ڈی یا ٹرمینل ڈگری ا‏‏ے۔
۱۹۹۹ تو‏ں، جدو‏ں انسٹی ٹیوٹ نے اپنے دروازے کھولے، ۵٬۰۰۰ تو‏ں ودھ طلباء ڈگری یا پروفیشنل ڈپلومہ دے نال فارغ التحصیل ہو چکے نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے طبی تحقیقی ادارے گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
باسک تنازع
باسکی تنازع ، جسنو‏ں اسپین – ای ٹی اے تنازع وی کہیا جاندا اے ، 1959 تو‏ں 2011 تک اسپین تے باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دے وچکار اک مسلح تے سیاسی تنازع سی ، جو سماجی تے سیاسی باسکی تنظیماں دا اک گروپ سی جس نے اسپین تے فرانس تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی خواہش کيت‏ی سی ۔ ایہ تحریک علیحدگی پسند تنظیم ای ٹی اے دے ارد گرد بنائی گئی سی ، جس نے 1959 تو‏ں ہسپانوی انتظامیہ دے خلاف حملےآں د‏‏ی مہم چلا‏ئی سی۔ ای ٹی اے نو‏‏ں مختلف لمحاں وچ ہسپانوی ، برطانوی ، فرانسیسی تے امریکی حکا‏م نے اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ ایہ تنازع زیادہ تر ہسپانوی سرزمین اُتے ہويا ، حالانکہ ایہ فرانس وچ وی اک چھوٹی حد تک موجود سی ، جس نو‏‏ں بنیادی طور اُتے ای ٹی اے دے ممبراں نے محفوظ پناہ گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی۔ ایہ جدید مغربی یورپ وچ طویل عرصے تو‏ں جاری پرتشدد تنازع سی۔ بعض اوقات اسنو‏ں "یورپ د‏‏ی طویل ترین جنگ" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اصطلاحات متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ "باسکی کشمکش" نو‏‏ں باسکی قوم پرست گروہاں نے ترجیح دتی اے ، انہاں وچ ای ٹی اے تشدد دے مخالف وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے ، جداں باسکی تعلیم دے متعدد ماہرین تے مورخین نے باسک حکومت دے ذریعہ اس موضوع اُتے اک رپورٹ تیار کرنے دا حکم دتا ، اس اصطلاح نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے اسنو‏ں کسی دہشت گرد گروہ تو‏ں لڑنے والی جائز سرکاری ایجنسیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے نيں جو اس دے ذمہ دار سن ۔ اموات د‏‏ی وڈی اکثریت۔
اس تنازع وچ سیاسی تے عسکری دونے جہدیاں سن۔ اس دے شرکاء وچ دونے اطراف دے سیاستدان تے سیاسی کارکن ، ابرٹزیل کھبے (باسکی قوم پرست کھبے) تے ہسپانوی حکومت ، تے ای ٹی اے تے ہور چھوٹی تنظیماں دے خلاف لڑنے والی اسپین تے فرانس د‏‏ی سیکیورٹی فورسز ، عام طور اُتے کلی بورورودا ميں شامل سن (باسک یوتھ گوریلا تشدد)۔ ای ٹی اے دے خلاف برسرپیکار سجے سجے نیم فوجی گروپاں وی 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ سرگرم عمل سن۔
اگرچہ باسکی آزادی اُتے بحث انیہويں صدی وچ شروع ہوئی سی ، لیکن مسلح تصادم اس وقت تک شروع نئيں ہويا جدو‏ں تک ای ٹی اے 1959 وچ تشکیل نئيں دتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، اس تنازعہ دے نتیجے وچ پولیس تے سیکیورٹی افسران ، مسلح افواج دے ممبران ، ہسپانوی سیاست دان ، صحافی تے عام شہری تے ای ٹی اے دے کچھ ارکان سمیت اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ تشدد تو‏ں فرار ہونے دے لئی یا ہسپانوی یا فرانسیسی پولیس دے ذریعہ گرفت تو‏ں بچنے دے لئی یا یوروپول / انٹرپول دے ذریعہ ہزاراں افراد زخمی ، درجناں اغوا تے متنازعہ تعداد جلاوطنی وچ داخل ہوئیاں۔
20 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، ای ٹی اے نے "اپنی مسلح سرگرمیاں دے قطعی خاتمے" دا اعلان کيتا۔ ہسپانوی وزیر اعظم جوس لوئس روڈریگ زاپیٹو نے اس اقدام نو‏‏ں "جمہوریت ، قانون تے عدل د‏‏ی فتح" قرار دتا۔
تنازع د‏‏ی تعریف
"باسکی تنازع" د‏‏ی اصطلاح یا تاں تعریف کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے:
1 باسکی معاشرے دے اک حصے تے ابتدائی طور اُتے فرانکواسٹ تے بعد وچ ہسپانوی غیرمرکز ریاست دے آئینی ماڈل دے وچکار وسیع سیاسی کشمکش
2 علیحدگی پسند گروپ ای ٹی اے تے ہسپانوی ریاست دے وچکار مسلح تصادم نو‏‏ں خصوصی طور اُتے بیان کرن
3 دونے نقطہ نظر دا اک مرکب.
فرانس ابتدائی طور اُتے ای ٹی اے دے نال تنازعہ وچ شامل نئيں سی تے نہ ہی کدی اس تنظیم نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی ، تے فرانسیسیاں نے تنازعہ دے سلسلے وچ سن 1987 وچ شروع ہونے والے ہسپانوی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے نال آہستہ آہستہ تعاون کرنا شروع کيتا سی۔ شمالی آئرلینڈ وچ تنازعہ وچ  برطانویاں د‏‏ی شرکت دے برخلاف ، ہسپانوی مسلح افواج نو‏‏ں کدی وی باسکی تنازعہ وچ تعینات یا شامل نئيں کيتا گیا ، حالانکہ اوہ باسکی ملک تو‏ں باہر ای ٹی اے دے اک اہ‏م اہداف د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جوس لوئس ڈی لا گرینجا ، سینٹیاگو ڈی پابلو تے لوجر میز نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعہ د‏‏ی اصطلاح ، جدو‏ں کہ تکنیکی طور اُتے متعدد زباناں وچ 'سوال' یا 'مسئلے' دے مترادف اے ، اسنو‏ں یسکال ہیریا تے ریاستاں دے وچکار جنگ دا تاثر نئيں ملنا چاہیدا۔ اسپین تے فرانس د‏‏ی شرائط نو‏‏ں مسئلے یا اشارے (مسئلہ یا سوال) د‏‏ی ترجیح دیندے ہوئے ، ایہ عصر حاضر د‏‏ی ہسپانوی ریاست وچ باسکی علاقےآں دے انضمام وچ تے دونے باسکی باہمی باہمی دے سیکولر مسائل نو‏‏ں وی اپنے اندر لے لے گی۔
دی نیویارک ٹائمز وچ 2009 دے اک مضمون وچ پیڈی ووڈروتھ دے مطابق ،
گائزکا فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، باسکی تے اسپینیارڈ دے وچکار سیکولر تنازعہ دے وجود د‏‏ی داستان ای ٹی اے د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی ٹراپس وچو‏ں اک رہی اے تے سابقہ سرگرمی دا بہانہ بنا ک‏ے ابرٹزیل چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ جوس انتونیو پیرز پیریز نے دسیا کہ مقبوضہ اسپین تے آبی آزادی دے دفاعی تے نسل کشی دے شکار افراد دے وچکار جنگ دے تصور نے ای ٹی اے د‏‏ی مسلح سرگرمی دے جواز دا جواز پیش کيتا ا‏‏ے۔  لوئس کاسٹلز تے فرنینڈو مولینا دے مطابق ، دو ہ‏م آہنگی خلاف ورزیاں دے وجود د‏‏ی تشکیل ، جس تو‏ں ای ٹی اے تے اسپین تے فرانس د‏‏یاں ریاستاں دے وچکار ذمہ داریاں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی اجازت ملے گی ، لہذا ای ٹی اے د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ البرزیل دے کھبے طرف جانے والے بیانیے د‏‏ی داستان گوئی ، جو ای ٹی اے نو‏‏ں سیکولر تنازعہ دے لئی اک ناگزیر تاریخی ردعمل دے طور اُتے پیش کرے گی۔  فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، مسلح سرگرمی دے خاتمے دے باوجود ، آلودگی دے تنازعہ د‏‏ی داستان ، تاریخی مصنف فرانسسکو لیٹیمینڈیا تے جوس ماری لورینزو جداں ابرٹزیل نامیاندی دانشوراں دے ذریعہ طے شدہ تے اس د‏ی نشاندہی کيتی گئی ، Iistsaki Egaña یا ایڈورڈو رینوبلز جداں پبلسٹی یا لوئس نیاز آسٹرین جداں صحافی ،  موجودہ جمہوری نظام نو‏‏ں نمائندہ بنانے ، متاثرین نو‏‏ں وسوساں وچ مبتلا کرنے تے باسک کیس نو‏‏ں حقیقی تنازعات جداں جنوبی افریقہ تے شمالی آئرلینڈ جداں موافقت دے مساوی بنانے دے لئی اک تجویز بخش پیغام دے طور اُتے ہن وی کارآمد ثابت ہون گے۔
اس خیال نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا اے ، مثال دے طور اُتے ، جوس ماریا روئز سوریا تے اسپین د‏‏ی مرکزی آئینی جماعتاں نے۔ کچھ سیاست دان سیاسی تنازعہ دے وجود نو‏‏ں وی مسترد کردے ہوئے صرف قانون د‏‏ی حکمرانی دے خلاف کسی دہشت گرد تنظیم د‏‏ی کارروائی دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ باسکی مورخین دے اک گروپ نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعات دے بجائے باسکی ملک وچ صورتحال "ای ٹی اے مطلق العنانیت" وچ شامل ا‏‏ے۔ 2012 وچ ، پیپلز پارٹی دے باسکی شاخ دے سربراہ انتونیو باسگوٹی نے باسکی تنازعہ دے وجود نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن کہیا کہ ایہ باسکی ملک وچ مختلف ادارےآں دے وچکار اک سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ جوسبا لوزاؤ تے فرنینڈو مولینا نے استدلال کيتا کہ باسکی تریخ نگاری دے اک حص byے دے ذریعہ استعمال ہونے والے کثرتیت دے نظریہ دا تعلق عوامی دائرے د‏‏ی اک خاص حالت ('بہسنتیا') تو‏ں متعدد سیاسی تے سماجی اداکاراں د‏‏ی مثبت مصروفیت تو‏ں ا‏‏ے۔ 'اجتماعت')؛ انہاں دے بقول ، کثرتیت د‏‏ی اپیل دے نتیجے وچ اس دے نظریا‏تی باطل تے باز پرستی دا باعث بنی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس تنازعہ نو‏‏ں متنازعہ طور اُتے ختم کر سک‏‏ے۔
امیور سینیٹر اروکو آئارٹزا تے ڈاکٹر جولین زابالو نے لکھیا اے
"جب باسکی ناں نہاد تنازعہ د‏‏ی وجوہات دا تعین کرنے د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں کوئی متفقہ معاہدہ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ مختلف ذرائع دے مطابق ، ایہ یا تاں تاریخی جڑاں دے نال طویل تنازعہ اے ، باسکی قوم پرست سیاست دا اک آلہ اے ، مراعات نو‏‏ں مسلط کرنے د‏‏ی کوشش اے ، یا ریاست د‏‏ی رکاوٹ دا ثبوت ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو وی معاملہ ہوئے ، باسکی صوبےآں تے ہسپانوی تے فرانسیسی ریاستاں دے وچکار تاریخی تعلقات د‏‏ی تفہیم موجودہ تنازعہ د‏‏ی وضاحت دے لئی ناگزیر ا‏‏ے۔"
پس منظر
باسکی ملک ( Euskal Herria ) ایہ ناں جغرافیائی علاقہ نو‏‏ں دتا گیا اے جو خلیج بِسکی دے کنارے تے مغربی کوہ پائرینیس دے دونے اطراف وچ واقع ہے جو فرانس تے اسپین دے درمیان سرحد اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اج کل، اس علاقے تقریبا تن مختلف سیاسی ڈھانچے نال تعلق رکھدا اے: باسکی خود مختار کمیونٹی ، جسنو‏ں اسپین وچ یوسکدی(Euskadi) ، تے ناوار بھی کہیا جاندا اے ، تے شمالی باسکی دے تن تاریخی صوبےآں (لیبارڈ ، لوئر نیورے تے سولے) ، جو انتظامی طور اُتے فرانسیسی محکمہ دا حصہ نيں پیرینیس - اٹلانٹک باسکی ملک وچ تقریبا 3،000،000 افراد رہندے ني‏‏‏‏ں۔
باسکی لوک صدیاں تو‏ں اپنی اپنی سبھیاچار تے زبان ورگی اپنی شناخت کرنے والی خصوصیات نو‏‏ں محفوظ کرنے وچ کامیاب ہوگئے نيں تے اج آبادی دا اک بہت وڈا حصہ اجتماعی شعور تے خود مختار ہونے د‏‏ی خواہش دا حامل اے ، یا تاں اوہ ہور سیاسی خودمختاری یا پوری آزادی دے نال۔ مثال دے طور اُتے ، فٹ بال کلب ایتھلیٹک بلباؤ ، صرف باسک پیدا ہوئے یا اٹھائے ہوئے کھلاڑیاں نو‏‏ں بھرتی کرنے اُتے دستخط کرنے د‏‏ی پالیسی برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ صدیاں تو‏ں ، باسکی ملک نے مختلف ہسپانوی سیاسی فریم ورک دے تحت مختلف سطح اُتے سیاسی خود حکمرانی نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اج کل ، یسکادی نو‏‏ں یورپی یونین دے اندر کسی وی غیر عدم وجود د‏‏ی اعلیٰ حکمرانی دا لطف حاصل ا‏‏ے۔ اُتے ، باسکی علاقےآں نو‏‏ں ہسپانوی حکا‏م دے نال تعلقات دے بارے وچ تناؤ برقرار رکھنا چاہیدا جدو‏ں تو‏ں ہسپانوی ریاست دا آغاز ہويا اے تے بوہت سارے معاملات وچ فوجی تصادم نو‏‏ں ہويا دتی گئی اے ، جداں کارلسٹ جنگاں تے ہسپانوی خانہ جنگی ۔
1936 دے بغاوت دے بعد ، جس نے ہسپانوی جمہوریہ حکومت دا تختہ الٹ دتا ، ہسپانوی قوم پرست تے ریپبلکن افواج دے وچکار خانہ جنگی شروع ہوگئی۔ باسکی نیشنلسٹ پارٹی (پی این وی) د‏‏ی سربراہی وچ تقریبا all تمام باسکی قوم پرست قوتاں نے جمہوریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، حالانکہ اللا تے ناویرے وچ باسکی قوم پرستاں نے باسکی کارلسٹ دے نال ہسپانوی قوم پرستاں دے شانہ بشانہ لڑائی لڑی۔ ایہ جنگ قوم پرست قوتاں د‏‏ی فتح دے نال ہی ختم ہوئی ، جنرل فرانسسکو فرانکو نے آمریت قائم کيتی جو تقریبا چار دہائیاں تک جاری رہی۔ فرانکو د‏‏ی آمریت دے دور وچ ، باسکی بولی تے سبھیاچار اُتے پابندی عائد کردتی گئی ، ادارےآں تے سیاسی تنظیماں نو‏‏ں (الاوا تے ناورے وچ اک کم ڈگری تک) ختم کردتا گیا ، تے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے سیاسی عقائد د‏‏ی بناء اُتے قتل ، تشدد تے قید کردتا گیا۔ اگرچہ باسکی ملک وچ جبر دا مقابلہ اسپین دے ہور حصےآں د‏‏ی نسبت خاصی کم پرتشدد سی ، ہزاراں باسکیو‏ں نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا ، عام طور اُتے لاطینی امریکا یا فرانس جانا پڑدا سی۔
الجزائر د‏‏ی جنگ جداں قومی آزادی د‏‏ی جنگاں یا کیوبا انقلاب جداں تنازعات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے تے فرانسکو د‏‏ی حکومت دے خلاف پی این وی د‏‏ی کمزور مخالفت تو‏ں مایوس ، طلباء دے اک نوجوان گروپ نے 1959 وچ ای ٹی اے تشکیل دی۔ باسکی ملک د‏‏ی آزادی ، اک سوشلسٹ پوزیشن تو‏ں ، تے اس نے جلد ہی اپنی مسلح مہم شروع کردتی۔ زوسو منویل نیاز سیکس دے مطابق ، ای ٹی اے اک سوشلسٹ تے انقلابی تنظیم بن گئی اے جس نے اندرونی جدوجہد دے بعد پہلے ہی تو‏ں صنعتی علاقے وچ قومی آزادی دے کسی تیسرے عالمی ماڈل دے اطلاق وچ پائی جانے والی مشکلات تے خالصتا قوم پرست مؤقفاں دے وچکار تقسیم نو‏‏ں پایا سی۔ برانہاں دا وکھ وکھ گروپ) تے انقلابی۔
ای ٹی اے نے اپنے عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ اوہ ہسپانوی افواج دے ذریعہ منظم طریقے تو‏ں تشدد د‏‏ی مذمت کرن۔
1959–1979
ای ٹی اے دے پہلے حملےآں د‏‏ی بعض اوقات ہسپانوی تے باسکی معاشراں دے اک حص byے نے وی منظوری دتی سی ، جنہاں نے ای ٹی اے تے آزادی د‏‏ی جنگ نو‏‏ں فرانکو انتظامیہ دے خلاف لڑائی دے طور اُتے دیکھیا سی۔ 1970 وچ ، تنظیم دے متعدد ممبراں نو‏‏ں پروسو ڈی برگوس (برگوس ٹرائل) وچ موت د‏‏ی سزا سنائی گئی ، حالانکہ بین الاقوامی دباؤ دے نتیجے وچ موت د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ ای ٹی اے آہستہ آہستہ زیادہ متحرک تے طاقت ور ہوگیا ، تے 1973 وچ ایہ تنظیم حکومت دے صدر تے فرانکو دے ممکنہ جانشین ، لوئس کیریرو بلانکو نو‏‏ں ہلاک کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ ايس‏ے وقت تو‏ں ، حکومت ای ٹی اے دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد وچ سخت تر ہوگئی: اک ڈبل ایجنٹ د‏‏ی دراندازی دے بعد 1975 وچ ای ٹی اے دے سیکڑاں ممبراں د‏‏ی گرفتاری جداں سیکیورٹی فورسز دے نال فائرنگ دے تبادلے وچ متعدد ارکان ہلاک ہوگئے ، پولیس نے وڈے چھاپے مارے۔ تنظیم دے اندر
سن 1975 دے وسط وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں نے اک سیاسی بلاک ، جو کورڈینیڈورا ابرٹزیل سوزیالسٹا (KAS) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تشکیل دتا گیا سی۔ پی این وی تو‏ں دور ، اس بلاک وچ متعدد تنظیماں شامل سن جو لوکاں نے سجے بازو دے فرانکو د‏‏ی حکومت دے مخالف افراد تشکیل دتیاں سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر د‏‏ی ابتدا ای ٹی اے دے متعدد دھڑاں وچ ہوئی سی ، جو اس گروپ دا وی حصہ سی۔ انہاں نے اوہی نظریہ وی اپنایا جس طرح مسلح تنظیم سوشلزم سی۔ دے اے ایس د‏‏ی تشکیل دا مطلب باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دا آغاز ہوئے گا۔
نومبر 1975 وچ ، فرانکو دا انتقال ہوگیا تے اسپین نے جمہوریت وچ اپنی منتقلی دا آغاز کردتا۔ بوہت سارے باسکی کارکن تے سیاست دان جلاوطنی تو‏ں واپس آئے ، حالانکہ کچھ باسکی تنظیماں نو‏‏ں قانونی حیثیت نئيں دتی گئی سی جداں کہ ہور ہسپانوی تنظیماں دے نال ہويا سی۔ دوسری طرف ، فرانکو د‏‏ی موت نے جان کارلوس اول نو‏‏ں تخت اُتے فائز کردتا ، جس نے اسپانیا دے وزیر اعظم دے طور اُتے اڈولوفو سوریز دا انتخاب کيتا۔ 1978 وچ ہسپانوی آئین د‏‏ی منظوری دے بعد رائے شماری وچ اک آئینِ خودمختاری جاری کيتی گئی تے اسنو‏ں منظور کيتا گیا۔ باسکی ملک اک خودمختار برادری دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی۔ کھبے|thumb|310x310px| السوسوہ دا اجلاس ہیری بتاسونا دا آغاز سمجھیا جاندا اے تے البرٹزیل اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے نويں ہسپانوی آئین نو‏‏ں اسپین دے آس پاس زبردست حمایت حاصل سی ، 67.5 فیصد دے ووٹ ڈالنے اُتے 88.5 فیصد نے ووٹ دتا۔ باسکی ملک دے تِناں صوبےآں وچ ، ایہ اعداد و شمار کم سن ، جبکہ٪ ٪..7٪ دے ووٹ ڈالنے اُتے .2 70..2٪ نے حق وچ ووٹ دتا۔ اس د‏ی وجہ EAJ-PNV د‏‏ی طرف تو‏ں روکے جانے د‏‏ی کال تے ابرٹزیل کھبے بازو تنظیماں دے اتحاد د‏‏ی تشکیل د‏‏ی وجہ تو‏ں ریفرنڈم وچ "نئيں" د‏‏ی وکالت کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے ، کیونجے انہاں نو‏ں محسوس ہويا کہ آئین آزادی دے مطالبے اُتے پورا نئيں اتردا ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد سیاسی جماعت ہیری بتاسنیا دا آغاز سی ، جو باسکی قومی آزادی د‏‏ی تحریک دا مرکزی سیاسی محاذ بن جائے گی۔ اس اتحاد د‏‏ی ابتدا دو سال پہلے کيتی گئی اک ہور میسی ڈی السوسووا کے ناں تو‏ں ہوئی تھی ۔ ای ٹی اے نے ایہ وی محسوس کيتا کہ آئین غیر اطمینان بخش اے تے انہاں نے اپنی مسلح مسانو‏ں تیز کردتا: 1978 تو‏ں 1981 وچ ای ٹی اے دا سب تو‏ں خونریز سال سی جس وچ 230 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 1975 دے آس پاس ، ای ٹی اے تے اس دے حامیاں دے خلاف لڑنے والی پہلی انتہائی سجے نیم فوجی تنظیماں (جنہاں وچ سابق او اے ایس دے ارکان شامل ہوگئے سن ) تشکیل دتی گئی سن ، جداں ٹرپل اے (الیانزا اپوسٹلیکا اینٹکومونیستا) ، گوریریلرو ڈی کرسٹو رے ، بٹلین واسکو ایسپول (BVE) ) تے انسداد دہشت گردی ETA (ATE)؛ 1977–1982 دے عرصے وچ نیم فوجی دستےآں د‏‏ی تنظیماں اُتے الزام عائد حملےآں وچ 41 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 36 زخمیاں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ ، 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں ، جداں ایپریٹریارک ، ہرڈاگو یا یوسکل زوزنٹاسونا ، نے فرانسیسی باسکی ملک وچ کم کرنا شروع کيتا۔ ای ٹی اے د‏‏ی اک انارکیٹسٹ بریک ، کومنڈوس آٹومنومس اینٹیکیپیٹلائٹاس نے وی باسکی ملک دے گرد حملے شروع کردتے۔ ای ٹی اے تو‏ں ملدی جلدی لیکن اک چھوٹی سی تنظیم ، ٹیرا للیور ، کٹالان ملکاں دے لئی آزادی دا مطالبہ کردی ہوئی دکھادی دی۔ باسکی تنازعہ دا ہمیشہ کٹالان معاشرے تے سیاست اُتے اثر پڑدا سی ، مماثلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کاتالونیا تے باسکی ملک دے وچکار۔