cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فضل ابن الربیع
خلافت عباسیہ وچ اثر تے رسوخ
فضل ابن الربیع خلیفہ ہارون الرشید دے ایتھ‏ے وڈا مرتبہ رکھدا سی تے برامکہ د‏‏ی حکومت دا زوال وی فضل دے ہتھو‏ں ہويا۔ فضل ہارون الرشید دا وزیر وی رہیا۔ ایہ خود برامکہ تو‏ں تشبہ رکھدا سی تے اوہ وی اِس تو‏ں تشبہ رکھدے سن ۔ فضل مسلسل برامکہ دے متعلق مقدور بھر کوشش کردا رہیا ایتھ‏ے تک کہ اوہ اپنے انجام نو‏‏ں پہنچ گئے۔
بحیثیت وزیر خلافت عباسیہ تے واقعات
فضل عربی النسل سی جدو‏ں کہ مقابلے اُتے فضل ابن سہل فارسی النسل سی جو خلیفہ مامون الرشید دا وزیر سی۔ فضل اُنہاں متعدد فارسی عناصر دے مقابلے وچ جو خلافت عباسیہ دے اندر کم ک‏ر رہ‏ے سن ‘ ہمیشہ عربی جذگل کيتی حمایت کردا رہیا تے اپنے روئیے تو‏ں وی اُس نے خالص عرب ہونے دا ثبوت دتا۔ فضل دے والد الربیع بن یونس نے دو سابق خلفائے عباسی ابو جعفر المنصور تے المہدی باللہ دے حاجب تے وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی سیاسی واقعات د‏‏ی تشکیل وچ نمایاں کردار ادا کيتا سی۔ ہارون الرشید نے جدو‏ں اپنی تخت نشینی اُتے برامکہ نو‏‏ں اِس اُتے ترجیح دتی تاں فضل نے اِس گل وچ اپنی اہانت محسوس کيت‏ی تے اِس دا دل برامکہ دے خلاف بغض تے حسد تو‏ں بھر گیا۔ ہارون الرشید نے اِسنو‏ں 173ھ مطابق 789ء وچ اپنا وزیر مقرر کيتا۔ تے 178ھ مطابق 794ء تک فضل اِس منصب اُتے فائز رہیا۔ ایتھ‏ے تک کہ عنانِ حکومت صحیح معنےآں وچ یحییٰ بن خالد برمکی دے ہتھو‏ں وچ چلی گئی، جس اُتے فضل نے برامکہ دا تختہ اُلٹ دینے د‏‏ی زبردست کوشش شروع کردتی تے آخرِ کار حصولِ وزارت وچ کامیاب ہوگیا۔ ہارون الرشید دے فرزند تے جانشین امین الرشید دے عہد وچ وی منصبِ وزارت فضل ابن الربیع دے پاس ہی رہیا۔ جداں فضل امین الرشید اُتے مکمل طور اُتے حاوی ہوچکيا سی، بالکل اِسی طرح اِس دا اسيں ناں الفضل ابن سہل وی مامون الرشید اُتے حاوی سی تے ایہ دونے بھائی وزراء دے ہتھو‏ں کٹھ پتلی بنے ہوئے سن ۔ جمادی الثانی 193ھ مطابق مارچ 809ء وچ رافع بن لیث د‏‏ی بغاوت دا استیصال کردے ہوئے ہارون الرشید اچانک خراسان وچ اِنتقال کرگیا تاں فضل نے خلیفہ متوفیٰ د‏‏ی آخری خواہش دے برخلاف امین الرشید دے حسبِ فرمان حکم دے دتا کہ خراسان د‏‏ی طرف کوچ کرنے والا سارا لشکر واپس بغداد آ جائے۔ ایہ اک ایسی کارروائی سی جس دا مامون الرشید نے جو اُنہاں دِناں خراسان دا گورنر تے اپنے باپ دے اِنتقال اُتے اپنے بھائی امین الرشید د‏‏ی بیعت کرچکيا سی، کوئی سدِ باب نہ کرسکا۔ فضل نو‏‏ں ڈر سی کہ جے مامون الرشید خلیفہ بن گیا تاں اوہ ضرور اُس تو‏ں اِنتقام لے گا، لہٰذا اُس نے امین الرشید نو‏‏ں مامون الرشید دے خلاف اُکسانا شروع کردتا۔ بالکل ایسا ہی رویہ الفضل ابن سہل مامون الرشید دے نال کر رہیا سی۔ اِس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ 194ھ مطابق 810ء وچ خراسان دے اک سابق گورنر علی ابن عیسیٰ ابن ہامان د‏‏ی تحریک اُتے خلیفہ امین الرشید نے حکم دتا کہ مامون الرشید د‏‏ی بجائے خطبۂ جمعہ وچ اُس دے نو عمر بیٹے موسیٰ دا ناں لیا جائے۔ ایہ اِس اَمر دا کھلم کھلا اعلان سی کہ اوہ اپنا جانشین مقرر کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ لہٰذا مامون الرشید نے اپنے بھائی تو‏ں سارے تعلقات منقطع کرلئی۔
آزاد انٹر کالج
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
فضل ابن الربیع
آخری ایام تے وفات
ماہِ رجب 196ھ مطابق مارچ 812ء وچ جدو‏ں امین الرشید نو‏‏ں قید کرلیا گیا تاں فضل د‏‏ی معزولی دا وی اعلان ہوگیا۔ مامون الرشید دے داخلۂ بغداد دے وقت فضل روپوش ہوگیا سی جدو‏ں کہ المامون نے اِسنو‏ں پروانۂ اَمان بھیجیا تاں فضل مامون الرشید دے پاس چلا آیا۔ دربارِ خلافت تو‏ں دوبارہ اَمان ملنے اُتے اوہ وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فائز ہوگیا مگر اِس بار فضل نے سیاست تو‏ں کنارہ کشی وچ ہی عافیت سمجھی تے گوشہ نشاں ہوگیا۔201ھ مطابق 817ء وچ فضل اک بار فیر گوشۂ خلوت تو‏ں نکلیا جدو‏ں دارالخلافہ بغداد د‏‏ی فوجاں نے مامون الرشید دے گورنر حسن بن سہل دے خلاف بغاوت کردتی تے شروع شروع وچ سپہ سالار بغداد محمد بن ابی خالد نو‏‏ں اگرچہ کامیابی ہوئی، لیکن جدو‏ں مامون الرشید دے دوسرے سپہ سالراں تو‏ں اِس د‏‏ی چپقلش ہوگئی تاں اوہ باغیاں تو‏ں جا ملا۔ اِس اُتے فضل نے وی محمد بن ابی خالد دا نال دتا۔ محمد بن ابی خالد نے حسن بن سہل اُتے حملہ کردتا لیکن شکست ہوئی تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے انتقال کرگیا۔ اِس واقعہ دے بعد فضل مردے دم تک گوشہ تنہائی وچ زندگی بسر کردا رہیا تے طاہر بن الحسین‘ گورنر خراسان د‏‏ی سفارش اُتے مامون الرشید نے اِسنو‏ں معاف کردتا۔ مسلسل گمنامی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ بغداد وچ ہی مقیم رہیا تے 68 سال د‏‏ی عمر وچ 208ھ مطابق 823ء وچ اِنتقال کرگیا۔
حوالے
گٹھ:755 دے جم گٹھ:780 دے جم گٹھ:چوتھا فتنہ گٹھ:عباسی وزراء گٹھ:ہارون الرشید
قپچاق - کومان وفاق
قپچاق و کومان نے پہلے تو‏ں اپنے علاقے آپس وچ طے کیتے ہوئے سن - قپچاق دا علاقہ موجودہ قازقستان تو‏ں جنوبی روس تک تے کومان دا یوکرین، جنوبی مالڈووا تے مغربی افلاق تک سی- کومان ہور دو وڈے دھڑاں وچ بٹے سن ؛ اک دا ناں آق کومان جو افلاق د‏‏ی طرف سن تے قرہ کومان جو مالڈووا د‏‏ی طرف سن -
مملکت جارجیا اُتے ابتدائی حملے
خوارزم شاہی سلطنت نو‏‏ں 1220ء وچ فتح کرنے دے بعد چنگیز خان نے جیبی نوین تے سدسی بہادر نو‏‏ں شاہ علاء الدین محمد بن تکش دے پِچھے بھیجیا مگر اوہ اپنی جان بچا کر بحیرہ قزوین دے اک جزیرہ وچ جا چھپا تے بیمار ہوئے ک‏ے مر گیا- اس دوران جیبی نوین تے سدسی بہادر نے عراق العجم‎، آذربائیجان تے ایران دے ری، زنجان، قزوین‎ تے ھمدان دے علاقےآں وچ بے حد ظلم و بربریت دا مظاہرہ کردے کردے کوہ قاف د‏‏ی سرحداں تک آن پہنچے-
کوہ قاف د‏‏ی مملکت جارجیا دے بادشاہ لاشا جارج نے 10،000 د‏‏ی فوج دے نال پیش قدمی د‏‏ی تے منگولاں نو‏‏ں واپس طفلس دے نیڑے دھکیل دیا- منگولاں دے نال چھوٹی جھڑپاں ہُندی رہیاں لیکن منگولاں نے فیر اک مکمل پیمانے اُتے حملے دا آغاز کیتا تے جارجیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے دی-
جیبی نوین تے سدسی بہادر نے مارچ 1221ء وچ دوبارہ عراق العجم‎، آذربائیجان تے ایران اُتے حملے کیتے جنہاں وچ بے شمار جاناں لی گئياں تے پرت مار کیتا گیا تاکہ کوہ قاف دے خلاف جنگی تیاریاں د‏‏ی جاسکیں- منگولاں نے فیر فورا مملکت جارجیا اُتے حملہ کیتا جس وچ بادشاہ لاشا جارج نہ صرف ہار گیا بلکہ بری طرح تو‏ں زخمی وی ہويا تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے مر گیا-
جنگ کوہ قاف
منگول فیر کوہ قاف وچ بذریعہ دربند اگے بڑھدے رہے باوجود سخت سردی دے جس وچ انہاں دے بے شمار آدمی وی مرے- آخرکار انہاں دا سامنہ 50،000 دے نیڑے د‏‏ی اک طاقتور فوج تو‏ں ہويا جو قپچاق، کومان، وولگیا بلغاریہ، لزجين، چرکس، الانان تے ہور انجان قبیلے اُتے مبنی سی- ایہ فوج بد نظمی دا شکار سی- کومان دے سربراہ خوتن خان نے اپنے بھائی یوری خان تے بیٹے دانیال خان نو‏‏ں اس فوج دا سپہ سالار مقرر کیا-اتحادی فوج تے منگولاں دے درمیان پہلی لڑائی فیصلہ کن نہ سی اس لئی جیبی نوین تے سدسی بہادر نے چالاکی تو‏ں قپچاق - کومان وفاق نو‏‏ں اس اتحادی فوج تو‏ں، مغل-ترک دوستی دا واسطہ دے ک‏ے تے تسلیاں دے ک‏ے علاحدہ کروا دیا-
منگولاں نے دوبارہ لڑائی چھیڑی تے ہن چونکہ قپچاق و کومان علاحدہ ہوئے چکے سن اتحادی فوج ہار گئی- منگول اپنا وعدہ جلد ہی بھُل گئے تے قپچاق - کومان وفاق د‏‏ی واپس لوٹتی ہوئی فوج اُتے پِچھے تو‏ں حملہ کیتا جو اس وقت دو وکھ وکھ حصےآں وچ جا رہی سی تے انہاں نو‏ں تباہ کر دیا- جیبی نوین تے سدسی بہادر انہاں دا پِچھا کردے ہوئے استراخان آئے تے اس شہر نو‏‏ں برباد کرکے رکھ دیا-
خوتن خان منگولاں د‏‏ی فتوحات دے اگے نہ ٹک سکیا تے اپنی فوج سمیت روس اپنے داماد مستیسلاو مستیسلاو وچ د‏‏ی پناہ وچ آگیا جو نووگورد قلمرو دا بادشاہ سی- خوتن خان نے اپنے داماد تے ہور روسی حکمراناں نو‏‏ں منگولاں دے خطرے تو‏ں آگاہ کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی مگر اک سال تک ناکا‏م رہا-
مذہب تے سبھیاچار
انہاں دا مذہب تنگری پرستی کہلاندی سی جس وچ شَمَن پَرَستی، روحّیت، ٹوٹم پسندی تے اجداد پرستی دے عناصر شامل سن -
رتھ فاؤ
ڈاکٹر رتھ کیتھرینا مارتھا فاؤ (جرمن: Ruth Katherina Martha Pfau) المعروف رتھ فاؤ (1929ء توں 10 اگست 2017ء) اک جرمن ڈاکٹر، سرجن تے سوسائیٹی آؤ ڈاٹرز آف دی ہارٹ آؤ میری نامی تنظیم دی رکن سن۔ اوہناں نے 1962ء توں اپنی زندگی پاکستان چ کوڑھ دے روگیاں دے علاج لئی وقف کر دتی۔ 1996ء چ عالمی ادارۂ صحت نے پاکستان چ کوڑھ دے مرض نوں قابو چ قرار دے دتا۔ پاکستان اس ضمن چ ایشیا دے اولین ملکاں چ سی۔ ڈاکٹر رتھ فاؤ دا انتقال 10 اگست 2017ء نوں کراچی دے اک نجی ہسپتال چ ہویا۔
مڈھلا جیون
9 ستمبر 1929 نو‏‏ں جرمنی دے شہر لیپزگ وچ پیدا ہونے والی رُتھ کیتھرینا مارتھا فائو دے خاندان نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے بعد روسی تسلط والے مشرقی جرمنی تو‏ں فرار اُتے مجبور ہونا پيا۔ مغربی جرمنی آک‏ے رُتھ فائو نے میڈیکل د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دا آغاز کیتا تے 1949 وچ "مینز" تو‏ں ڈگری حاصل کيتی۔ زندگی وچ کچھ کرنے د‏‏ی خواہش ڈاکٹر رُتھ نو‏‏ں اک مشنری تنظیم "دختران قلب مریم" تک لے آئی تے انہاں نے انسانیت د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اپنا مقصد حیات قرار دے لیا۔
پاکستان دے لئی خدمات
سن 1958ء وچ ڈاکٹر رُتھ فاؤ نے پاکستان وچ کوڑھ (جزام) دے مریضاں دے بارے وچ اک فلم دیکھی‘ کوڑھ اچھوت مرض اے جس وچ مریض دا جسم گلنا شروع ہوئے جاندا اے ‘ جسم وچ پیپ پڑجاندی اے تے اس دے نال ہی انسان دا گوشت ٹُٹ ٹُٹ ک‏ے تھلے گرنے لگدا اے ‘ کوڑھی دے جسم تو‏ں شدید بو وی آندی اے ‘ کوڑھی اپنے اعضاء نو‏‏ں بچانے دے لئی ہاتھوں‘ ٹانگاں تے منہ نو‏‏ں کپڑ‏ے د‏‏ی وڈی وڈی پٹیاں وچ لپیٹ کر رکھدے ہیں‘ ایہ مرض لا علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ جس انسان نو‏‏ں کوڑھ لاحق ہوئے جاندا سی اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر سُٹ دتا جاندا سی تے اوہ ویراناں وچ سسک سسک کر دم توڑ دیندا سی ۔ پاکستان وچ 1960ء تک کوڑھ دے ہزاراں مریض موجود سن ‘ ایہ مرض تیزی تو‏ں پھیل وی رہیا تھا‘ ملک دے مختلف مخیرحضرات نے کوڑھیاں دے لئی شہراں تو‏ں باہر رہائش گاہاں تعمیر کرا دتی تھیں‘ ایہ رہائش گاہاں کوڑھی احاطے کہلاندی تھیں‘ لوک آنکھ‘ منہ تے ناک لپیٹ کر انہاں احاطاں دے نیڑے تو‏ں گزردے سن ‘ لوک مریضاں دے لئی کھانا دیواراں دے باہر تو‏ں اندر سُٹ دیندے سن تے ایہ بیچارے مٹی اورکیچڑ وچ لتھڑی ہوئی روٹیاں جھاڑ کر کھا لیندے سن ‘ ملک دے قریباً تمام شہراں وچ کوڑھی احاطے سن ‘ پاکستان وچ کوڑھ نو‏‏ں ناقابل علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ کوڑھ یا جزام دے شکار مریض دے پاس دو آپشن ہُندے سن ‘ ایہ سسک کر جان دے دے یا خود کشی کر لے۔ 1960 دے دوران مشنری تنظیم نے ڈاکٹر رُتھ فائو نو‏‏ں پاکستان بھجوایا۔ ایتھ‏ے آک‏ے انہاں نے جذام دے مریضاں د‏‏ی حالت زار دیکھی تاں واپس نہ جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ انہاں نے کراچی ریلوے اسٹیشن دے پِچھے میکلوڈ روڈ کوڑھیاں د‏‏ی بستی وچ چھوٹا تو‏ں فری کلینک دا آغاز کیتا جو اک جھونپئی وچ قائم کیتا گیا سی ۔ "میری ایڈیلیڈ لیپرسی سنٹر" دے ناں تو‏ں قائم ہونے والا ایہ شفاخانہ جذام دے مریضاں دے علاج دے نال نال انہاں دے لواحقین د‏‏ی مدد وی کردا سی ۔ ايس‏ے دوران وچ ڈاکٹر آئی دے گل نے وی انھاں جوائن ک‏ر ليا۔ مریضاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے پیش نظر 1963 وچ اک باقاعدہ کلینک خریدتا گیا جتھ‏ے کراچی ہی نئيں، پورے پاکستان بلکہ افغانستان تو‏ں آنے والے جذامیاں دا علاج کیتا جانے لگیا۔ کم وچ اضافے دے بعد کراچی دے دوسرے علاقےآں وچ وی چھوٹے چھوٹے کلینک قائم کیتے گئے تے انہاں دے لئی عملے نو‏‏ں تربیت وی ڈاکٹر رُتھ فائو ہی نے دی۔ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی ڈاکٹر رُتھ نے پاکستان دے دورافتادہ علاقےآں دے دورے وی کیتے تے اوتھ‏ے وی طبی عملے نو‏‏ں تربیت دی۔ پاکستان وچ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی انہاں نے پاکستان دے علاوہ جرمنی تو‏ں وی بیش بہا عطیات جمع کیتے تے کراچی دے علاوہ راولپنڈی وچ وی کئی ہسپتالاں وچ لیپرسی ٹریٹمنٹ سنٹر قائم کیتے۔ اس دے علاوہ انہاں نے نیشنل لیپرسی کنٹرول پروگرام ترتیب دینے وچ وی اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ڈاکٹر رُتھ فاو، انہاں د‏‏ی ساتھی سسٹر بیرنس تے ڈاکٹر آئی دے گل د‏‏ی بے لوث کاوشاں دے باعث پاکستان تو‏ں اس موذی مرض دا خاتمہ ممکن ہويا تے اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے1996 وچ پاکستان نو‏‏ں ایشیا دے انہاں اولین ملکاں وچ شامل کیتا جتھ‏ے جذام دے مرض اُتے کامیابی دے نال قابو پایا گیا۔
ہڈ ورتی
ڈاکٹر رتھ فاؤ د‏‏ی سوانح حیات Serving the Unserved ا‏‏ے۔ جو ڈاکٹر ضیا مطاہر نے لکھی تے اس دا اردو ترجمہ 2013 وچ بعنوان خدمت ہوئے مقصدِ حیات میرا  کیتا۔ ان دیاں لکھتاں وچ درج ذیل کتاباں شامل نيں ۔
وفات
رتھ فاؤ طویل علالت دے بعد 10 اگست 2017ء نو‏‏ں 87 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ انتقال کرگئياں۔
اعزازات
حکومت نے 1988ء وچ انہاں نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی شہریت دے دی۔ ڈاکٹر رُتھ فائو د‏‏ی گرانقدر خدمات اُتے حکومت پاکستان، جرمنی تے متعدد عالمی ادارےآں نے انہاں نو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا جنہاں وچ نشان قائد اعظم، ہلال پاکستان، ہلال امتیاز، جرمنی دا آرڈر آف میرٹ تے متعدد ہور اعزازت شامل نيں۔ آغا خان یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں ڈاکٹر آف سائنس دا ایوارڈ وی دتا۔ ڈاکٹر رُتھ فائو جرمنی تے پاکستان دونے د‏‏ی شہریت رکھدی نيں تے گزشتہ 56 برس تو‏ں پاکستانیاں د‏‏ی خدمت وچ مصروف عمل نيں۔ انہاں نو‏ں پاکستان کی"مدر ٹریسا" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان نو‏‏ں جرمن تارکین وطن گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:عیسائی گٹھ:عیسائیت گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
حسین علی الوانی
مولا‏نا حسین علی الوانی  چودھواں صدی ہجری دے ممتاز عالم دین،مصلح،مفسر قرآن،داعئ توحید و سنت تے شیخ طریقت سن ۔
ولادت تے تعلیم
مولا‏نا حسین علی الوانی  ۱۲۸۳ھ / ۱۸۶۶ء یا ۱۸۶۷ء وچ واں بھچراں ضلع میانوالی دے اک زمیندار گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ دے نیڑے موضع شادیہ تے بندیال وچ مولا‏نا سلطان محمود نامی تو‏ں حاصل کيتی بعض کتاباں اپنے والد ماجد تو‏ں پڑھیاں۔ ۱۳۰۲ھ وچ رشید احمد گنگاوہی دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کیتا تے انہاں تو‏ں سندِ حدیث حاصل کيتی۔ کچھ عرصہ محمد مظہر نانوتوی تو‏ں تفسیر قرآن دا درس لیا۔ ۱۳۰۴ھ وچ احمد حسن کانپوری تو‏ں منطق و فلسفہ د‏‏ی تکمیل کرکے وطن لوٹے۔
درس و تدریس
واپس آک‏ے انہاں نے اپنے قصبہ واں بھچراں وچ تدریس دا آغاز کیتا۔ ابتدا وچ درسی کتاباں صرف و نحو فقہ وغیرہ فنون د‏‏یاں کتاباں پڑھائاں۔ دور دور تو‏ں طلبہ پڑھنے دے لئی آندے سن ۔
آغاز تدریس قرآن
فیر انہاں قرآن مجید د‏‏ی تدریس دا آغاز کیتا۔ اوہ وڈے مدلل تے پرمغز طریقے تو‏ں تفسیر پڑھاندے سن ۔ انہاں د‏‏ی تفسیری مہارت دا شہرہ دور دور تک پھیلا ہويا سی۔ وہ نظم قرآن اُتے خصوصی توجہ دیندے تے قرآن دا مغز تے خلاصہ بیان کردے۔ انہاں دے نزدیک قرآن دا اصل موضوع توحید اے جس د‏‏ی وضاحت انہاں دے شاگرداں نے اپنی بعض کتاباں وچ د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ طریقہ تدریس ہ‏معصر علما تو‏ں منفرد حیثیت دا حامل رہیا ایہی وجہ اے کہ انہاں دے پاس ایداں دے علما وی تفسیر پڑھنے دے لئی آندے سن جنہاں د‏‏ی زندگیاں درس و تدریس وچ گزر چکيت‏یاں سن۔ انہاں دے اس سلسلہ تفسیر نو‏‏ں انہاں دے تلامذہ نے اگے ودھایا تے وڈی حد تک کامیاب ہوئے۔
تبلیغی مساعی
انہاں بیعت کرنے دے بعد عوام د‏‏ی اصلاح دا آغاز کیتا۔ پہلے معاشرے دا بغور مطالعہ کیتا جو شرک و بدعت دے اندھیراں وچ لپٹا ہويا سی۔ بعض خانقاہاں وچ خود جا ک‏ے بچشم خود بدعات دا مشاہدہ کیتا۔ خانقاہی مسند نشیناں تو‏ں تبادلہء خیال کیتا جو قرآن و سنت دے دلائل سن کر وقتی طور اُتے تاں متاثر ہوئے جاندے لیکن مشرکانہ رسومات نو‏‏ں بالکلیہ ترک کر دین‏ے وچ انہاں نو‏ں اپنا مستقب‏‏ل تاریک نظر آنے لگدا۔ زوال اقتدار دا اندیشہ انہاں نو‏ں تعلیم حق تو‏ں روک دیندا۔ جب اوہ انہاں د‏‏ی اصلاح تو‏ں مایوس ہوئے تاں براہ راست عوام تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے انہاں د‏‏ی اصلاح کرنا چاہیی۔ انہاں نے دو اصلاحی شعبے قائم کیتے اک اکثر و بیش تر اوہ اپنے شاگرداں نو‏‏ں نال لے ک‏ے تبلیغ دے لئی نکل جاندے تے وڈے وڈے مجمعاں وچ خود درس قرآن دیندے۔ مولا‏نا دا اصل ذوق توحید سی جو انہاں دے شاگرداں وچ وی کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی۔ اوہ جتھ‏ے جاندے ايس‏ے طرز اُتے توحید بیان کردے۔ ايس‏ے بنا اُتے انہاں نو‏ں معاصرین متشدد کہیا کردے سن ۔
رد عمل
رد عمل دے طور اُتے انہاں نو‏ں وڈی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نے شرک و بدعت د‏‏ی مخالفت وچ ماراں کھائاں۔ جیلاں وچ مبحوس ہوئے۔ معاشرتی بائیکٹ دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نو‏‏ں شہر چھڈ ک‏‏ے اپنی مزروعہ زمین اُتے آباد ہونا پيا۔ دوسری جانب کئی لوکاں د‏‏ی اصلاح ہوئی۔ شرک و بدعت تو‏ں توبہ تائب ہوک‏ے توحید و سنت دے رکھوالے بنے۔
لکھتاں
انہاں نے وعظ و تدریس دے علاوہ تصنیف و تالیف دے ذریعے وی شرک و بدعت دے خاتمہ دے لئی وڈا کم کیتا۔ آپ نے ہر موضوع اُتے کتاباں لکھياں جنہاں وچ: ۲۰۰۸ء وچ اول الذکر کتاب اُتے ڈاکٹر سراج الاسلام حنیف نے تحقیقی کم ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں دوبارہ شائع کیتا جس تو‏ں کتاب د‏‏ی افادیت ہور ودھ گئی ا‏‏ے۔تفسیر بے نظیر اُتے مولا‏نا محمد حسین نیلوی نے بدر منیر دے ناں تو‏ں تحقیقی حاشیہ لکھ ک‏ے شائع کیتا۔ تحریرات حدیث اُتے شیخ نیلوی نے فتح المغیث دے ناں تو‏ں حاشیہ تے تدوین نو دا آغاز کیتا سی لیکن حالے صرف سو صفحات تک ہی کم مکمل ہوئے پایا سی کہ شیخ نیلوی حوادث زمانہ د‏‏ی نظر ہوئے گئے۔
بیعت
آپ خواجہ محمد عثمان دامانی تو‏ں سلسلہ نقشبندیہ وچ بیعت ہوئے تے خواجہ دامانی دے اصحاب خاص وچ شمار ہُندے۔ اُنہاں د‏‏ی وفات دے بعد خواجہ سراج الدین د‏‏ی طرف رجوع کیتا تے انہاں ہی تو‏ں خلافت حاصل کيتی۔ بعد وچ اں آپ سلوک و تصوف دے اعلیٰ مقام اُتے فائز ہوئے تے متعدد ممتاز علما نو‏‏ں خلعت خلافت تو‏ں نوازیا۔
تلامذہ
آپ نے ریت دے ٹیلاں اُتے بیٹھ کر بوہت سارے قابل شاگرد پیدا کیتے۔ آپ دے قابل قدر تلامذہ وچ :
ہور پڑھو
آپ دے حالات زندگی اُتے کئی کتاباں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں جنہاں وچ وغیرہ اہ‏م تصور کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ گٹھ:مسلم شخصیتاں
مرزاپور (ٹی وی سیریز)
مرزاپور اک بھارتی ہنگامہ خیز ویب سیریز اے جس نو‏‏ں ایمازون پرائم ویڈیو اُتے جاری کيتا گیا۔ اس سیریز نو‏‏ں ایکسل انٹرٹینمنٹ نے پروڈیوس کيتا۔ اس سیریز نو‏‏ں مرزاپور، جونپور، اعظم گڑھ، غازی پور، لکھنؤ، رائے بریلی، گورکھپور تے وارانسی وچ شوٹ کيتا گیا۔ سیریز د‏‏ی کہانی اتر پردیش دے علاقے پوروانچل دے مافیا اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سیریز دا پہلا سیزن 16 نومبر، 2018ء نو‏‏ں جاری ہويا تے 9 اقساط اُتے مشتمل سی۔ دوسرے سیزن نو‏‏ں 22 اکتوبر، 2020ء نو‏‏ں جاری کيتا گیا جس وچ 10 اقساط سی۔
سیریز نو‏‏ں آئی ایم ڈی بی اُتے 8.4 د‏‏ی ریٹنگ ملی ا‏‏ے۔ مرزاپور دا شمار بھارت د‏‏ی بہترین ویب سیریز وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ انسائیڈ ایج تے بریتھ دے بعد ایہ سیریز ایمازون پرائم ویڈیو د‏‏ی تیسری اوریجنل بھارتی سیریز سی۔ پنکج ترپاٹھی، دویندو شرما، علی فضل، ویکرانت میسی، شویندا ترپاٹھی، شریا پلگونکر، راسیکا دگل، ہرشیندا گور تے کلبھوشن کھربندا نے اہ‏م کردار ادا کیتے۔
حوالے
گٹھ:2018ء وچ شروع ہونے والے بھارتی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:بھارتی جرم ٹیلی ویژن سیریل گٹھ:منظم جرم دے بارے وچ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:ہندی بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
الفضل ابن سہل
ابتدائی حالات
الفضل ابن سہل د‏‏ی پیدائش کوفہ وچ ہوئی سی جتھ‏ے اُس دا خاندان آباد سی۔ الفضل دا والد سہل زرتشت دے مذہب اُتے سی تے غالباً 806ء دے نیڑے قریب اُس نے آلِ برامکہ تو‏ں متوسل ہوک‏ے اسلام قبول کيتا۔ اُس دے قبولِ اِسلام وچ یحییٰ ابن خالد دا وڈا نمایاں کردار سی۔ سہل بعد وچ خلیفہ ہارون دے دربار تو‏ں متصل ہوگیا تے بعد وچ اُس دا فرزند الفضل وی خلیفہ المامون دے دربار تو‏ں منسلک رہیا۔
پیدائش
اک محتاط اندازے دے مطابق الفضل ابن سہل د‏‏ی پیدائش سرخس وچ 156ھ مطابق 771ء وچ ہوئی۔الفضل پیدائشی طور مجوسی یعنی مذہبِ زرتشت دا پیروکار سی۔ اُس نے 190ھ مطابق 806ء وچ اسلام قبول کيتا سی۔
واقعات حکومت تے وفات
ہارون الرشید دے دربار وچ الفضل دے خاندان د‏‏ی سفارش برامکہ نے د‏‏ی سی۔ ایہی وجہ اے کہ الفضل ابن الربیع نو‏‏ں جو اِنہاں دا سخت دشمن سی، ابن سہل تو‏ں عداوت پیدا ہوگئی تے اِس عداوت وچ ملکی عصبیت نو‏‏ں وی دخل سی۔ فضل ابن الربیع نسلاً عرب تے فضل ابن سہل نسلاً ایرانی (فارسی النسل) سی۔ فضل ابن الربیع امین الرشید اُتے تے فضل ابن سہل مامون الرشید اُتے حاوی سن تے دونے بھائی دونے وزراء دے ہتھو‏ں کٹھ پتلی بن چکے سن، گویا ہارون الرشید دے دونے بیٹےآں دے درمیان جو کشمکش ہوئی اوہ دراصل اِنہاں دے وزیراں یا عرب تے ایرانی تمدن د‏‏ی کشمکش سی۔ فضل ابن سہل نو‏‏ں اندیشہ سی کہ ہارون الرشید د‏‏ی وفات اُتے امین الرشید وراثت تو‏ں متعلق اُس دے اِنتظامات نو‏‏ں یکسر نظر انداز کردے گا، لہٰذا اُس نے مامون الرشید نو‏‏ں ایہ ترغیب دتی کہ 192ھ مطابق 808ء وچ ہارون الرشید دے ہتھو‏ں خراسان د‏‏ی حکومت لے لے۔ لیکن ایہ منصوبہ کامیاب نہ ہوسکا تے اگلے ہی سال 809ء وچ ہارون الرشید دا اِنتقال ہوگیا تے جدو‏ں امین الرشید نے اُس لشکر نو‏‏ں جو خراسان جا رہیا سی، واپس بلا لیا تے مامون الرشید دا اِرادہ ہويا کہ اوہ اِس لشکر دا تعاقب کرکے اُس لشکر نو‏‏ں فرض یاد دِلائے مگر فضل ابن سہل نے اُس نو‏‏ں ایسا کرنے تو‏ں منع کردتا۔ مامون الرشید د‏‏ی طرف اک سفیر امین الرشید د‏‏ی جانب بھیجیا گیا، مگر اِس تو‏ں کچھ وی معاملہ طے نہ پاس دا، بلکہ اُس سفیر د‏‏ی اہانت کرکے واپس بھیج دتا گیا۔ لشکر نے اپنا سفر بغداد د‏‏ی جانب جاری رکھیا۔ ہن جو زمانہ آیا، اُس وچ فضل مامون الرشید دا وفادار تے دوست بن دے رہیا تے بطور بہترین مشیر کار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اُس دے ہمراہ رہیا۔ اِس عرصے وچ اوہ المامون نو‏‏ں ہر گل اُتے اپنے حقوق د‏‏ی حفاظت دے لئی امین الرشید دے مقابلے وچ اُکساندا رہیا۔ ایہی فضل ابن سہل د‏‏ی چالاکی تے سازشاں دا نتیجہ سی کہ 195ھ مطابق 811ء وچ جو فوج مامون الرشید دے خلاف بغداد تو‏ں بھیجی گئی، اُس د‏‏ی قیادت امین الرشید نے علی ابن عیسیٰ نامی اک نا اہل دے سپرد کر پائی سی۔ علی ابن عیسیٰ نے طاہر ابن الحسین تو‏ں شکست کھادی تے خود لڑائی وچ ماریا گیا تے اُس د‏‏ی فوج نو‏‏ں جس طرف تو‏ں راستہ ملا، بھج نکلی۔ اِس کامیابی دے بعد المامون نے فضل ابن سہل نو‏‏ں مشرقی صوبےآں د‏‏ی حکومت دے نال نال ذوالریاستین (دو بلند ترین عہدےآں دا مالک یعنی وزیر تے سپہ سالار) دا خطاب دتا۔ فیر جدو‏ں پیرانہ سال سپہ سالار ہرثمہ ابن اعین جس نے اِسی قسم د‏‏ی خدمات ہارون الرشید کے لئے سر انجام دتیاں سن، عرب تے بلاد الشام دا گورنر (عامل) مقرر کيتا گیا تاں ہرثمہ نے ایہ فیصلہ کيتا کہ سلطنت دے مختلف حصےآں وچ جو صورتحال درپیش اے، اُسنو‏‏ں خود مامون الرشید دے سامنے مرو جا ک‏ے بیان کرے، اِس اُتے خلیفہ المامون نے اُسنو‏‏ں دمشق جانے دا حکم دتا۔ اِس حکم دے باوجود جدو‏ں ہرثمہ ابن عین خراسان پہنچیا تاں فضل ابن سہل نے اُسنو‏‏ں خلیفہ المامون دے سامنے اک باغی د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا، لہٰذا خلیفہ نے اُسنو‏‏ں زندان وچ ڈال دتا جتھ‏ے چند روز دے بعد فضل ابن سہل نے اُسنو‏‏ں مروا ڈالیا۔ انجام کار مامون الرشید نو‏‏ں پتا چل گیا کہ معاملات پس پردہ کيتا سن تے فضل ابن سہل نے اُس دے سامنے صاف گوئی تو‏ں کم نئيں لیا سی۔ لہٰذا 2 شعبان 202ھ مطابق 12 فروری 818ء نو‏‏ں فضل ابن سہل نو‏‏ں حمام وچ قتل کروا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:818 دیاں موتاں گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:زرتشتیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:عباسی وزراء گٹھ:فارسی عربی مترجمین گٹھ:خلافت عباسیہ وچ خراسان گٹھ:چوتھا فتنہ
بال ٹھاکرے
شیو سینا
بال ٹھاکرے نے لسانی تے مذہبی بنیاداں اُتے بے روزگار نوجواناں نوں اپنی طرف مائل کرنا شروع کیتا تے 1966ء وچ شیو سینا قائم کیتی جسنوں مراٹھی ہندو راجا شیوا جی دے ناں توں منسوب کیتا گیا۔ شیوا جی نوں بعض مورخ مغل بادشاہاں دے خلاف جدوجہد دے علم بردار دے طور اُتے پیش کردے نیں۔ بال ٹھاکرے دے مطابق ایہ تنظیم صرف مراٹھی نوجواناں نوں انصاف دلوانے دے لئی قائم کیتی گئی سی۔ غیر مراٹھیاں دے خلاف اس تحریک نے متعدد دفعہ تشدد دا رنگ اختیار کیتا۔ شیو سینا وچ بال ٹھاکرے دے علاوہ کوئی دوسرا لیڈر نئی‏‏ں سی۔ حتی کہ جماعت وچ تنظیمی انتخابات دی بات کرنے دی وی حماقت کسے نے نئی‏‏ں کیتی۔ جنہاں لوکاں نے آواز اٹھانے دی کوشش کیتی انہاں جماعت توں کڈ دتا گیا۔ انہاں وچ چھگن بھجبل وی شامل سن جو مہاراشٹر دے نائب وزیر اعلیٰ وی رہے۔۔ جدو‏‏ں 1995ء وچ مہاراشٹر وچ شیو سینا تے بی جے پی دی مخلوط حکومت بنی، تے حکومت توں باہر رہنے دے باوجود تمام فیصلے بال ٹھاکرے ای کردا سی۔ اس نے کدی اس بات توں انکار نئی‏‏ں کیتا کہ اوہ ریموٹ کنٹرول نال حکومت چلاندا اے۔ اس دی جماعت مرکزی حکومت وچ وی شامل رہی تے اس وقت دے وزیر اعظم اٹل بہاری واجپائی اُتے ہمیشہ دباؤ قائم رکھیا۔ شیو سینا دے اک رکن پارلیمان دی جانب توں وزیر اعظم دے قریبی معاونین اُتے بدعنوانی دے الزامات اُتے واجپئی اتنا ناراض ہوئے کہ انہاں نے استعفے دی پیش کش کر دتی سی۔ بعد وچ 2005ء تے 2006ء وچ شیو سینا وچ شدید اختلافات سامنے آئے۔ تے اس دے کئی کارکنان بال ٹھاکرے دی آمرانہ حکمت عملی دی وجہ توں جماعت توں علاحدہ ہو گئے۔ حتی کہ بال ٹھاکرے دے بھتیجے نے علاحدہ ہو کے اک نویں جماعت بنائی۔
ہندوستانی تہذیب
شیو سینا دی ویب سائٹ دے مطابق ہندوستان دی تہذیب ہندو اے تے ہندوستان وچ رہنے والے ہر شخص نوں اسنوں مننا ہوئے گا۔ 1992ء وچ جدو‏‏ں بابری مسجد مسمار کیتی گئی تے بال ٹھاکرے نے کہیا کہ ایہ ’عظیم‘ کم شو سینکاں نے انجام دتا سی جس اُتے مینو‏‏ں فخر اے۔
ہٹلر دا مداح
بال ٹھاکرے کھلم کھلا ہٹلر نوں اپنا سیاسی پیشوا تسلیم کیتا، اس دا کہنا سی کہ جرمنی دے فسطائی رہنما دے بارے وچ لوک جو وی کہن ، ہٹلر نے جو وی کیتا جرمنی دے حق وچ ای کیتا۔
بال ٹھاکرے دی پوری سیاست اسی نظریہ دے ارد گرد گھُمدی رہی تے اپنے مسلمان مخالف نظریہ نوں اوہ اسی تناظر وچ پیش کردا رہیا۔ مبصرین دا کہنا اے کہ اس دی مقبولیت وچ اس دے اقلیت مخالف متنازع بیانات دا وڈا ہتھ اے کیونجے قوم پرست طبقہ اس طرح دی باتاں سننا چاہندا اے۔
موت توں پہلے جیون
امراض قلب وچ مبتلا ہونے دی وجہ توں زیادہ وقت گھر اُتے ای گزردا سی۔ اس دے قریبی ساتھیاں دا کہنا اے کہ بال ٹھاکرے وچ پہلے جیسی شدت باقی نئی‏‏ں رہی سی۔ ممکن اے کہ ایہ سچ ہوۓ لیکن بیانات وچ تندی وتیزی اس وقت وی قائم رہی۔
موت
بروز سنیچر 17 نومبر، 2012ء نوں ممبئی دے اک مقامی ہسپتال وچ وفات ہوئی۔ موت دے وقت بال ٹھاکرے دی عمر 86 برس سی۔
گٹھ:بال ٹھاکرے گٹھ:1926 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اسلام دے نقاد گٹھ:ویہویں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی کارٹون نگار گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:شیو سینا دے سیاست دان گٹھ:مراٹھی زبان دے مصنفین گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے سیاست دان گٹھ:ہندوستانی سیاستدان گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان گٹھ:بھارتی سیاسی جماعتاں دے بانی گٹھ:ہندو شخصیتاں
القزوینی
ابو عبد اللہ بن زکریا بن محمد القزوینی، انہاں دا نسب عالمِ مدینہ امام مالک بن انس اُتے جاکے ختم ہُندا اے، قزوین وچ کوئی 605ھ نوں پیدا ہوئے تے 682ھ نوں وفات پائی، کچھ عرصہ قاضی رہے، مگر علمی تصنیف و تالیف جاری رکھی، اوہ فلکیات دان، طبیعیات دان تے علومِ حیات دے ماہر سن، مگر ہوائی رصد وچ انہاں دے نظریات عظیم الشان نیں، انہاں دی اہم لکھتاں وچ انہاں دی مشہور کتاب “عجائب المخلوقات وغرائب الموجودات” اے، اس وچ انہاں نے آسمان تے اس دے ستارے، اجرام، بروج، انہاں دی ظاہری حرکت تے اس سب دی وجہ توں سال دے موسماں دے اختلاف اُتے بحث کیتی اے، اس دے علاوہ انہاں نے ہوائی کرہ، ہواواں دے چکر، سمندر تے اس دے جاندار، فیر خشکی تے اس وچ موجود جمادات، نباتات تے حیوانات اُتے وی وڈی خوبصورتی نال روشنی ڈالی اے تے اس سب نوں انہاں نے بوہت دقیق ابجدی ترتیب دتی اے۔
انہاں دی اک تے مشہور کتاب “آثار البلاد واخبار العباد” اے، اس وچ انہاں نے شہر تے پنڈ بنانے دی ضروت، ملکاں دے خواص تے موسم دا انساناں، درختاں تے جانوراں اُتے اثر بیان کیتا اے، کتاب وچ قوماں دیاں خبراں، علما، ادبا تے شاہاں دے تراجم تے فسادات دا بیان وی قابلِ ذکر اے۔
انہاں نے قرآنِ مجید دے حکم دے مطابق زمین وآسمان اُتے اللہ تعالٰی دی آیات اُتے غور و فکر اُتے زور دتا، ایتھے غور و فکر توں انہاں دی مراد معقولات اُتے فکر تے محسوسات اُتے نظر تے انہاں دی حکمت دی تلاش اے۔
حوالے
گٹھ:1203 دے جم گٹھ:1283 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:تیرہویں صدی دے سائنس دان گٹھ:عرب نسل دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم قرون وسطی دے ماہرین حیوانات
ابن البناء المراکشی
ابو العباس احمد بن محمد بن عثمان الازدی المراکشی، ابن البناء دے ناں توں مشہور ہوئے کیونجے انہاں دے والد “بنا” (تعمیراندی کم کرنے والا) سن، اوہ “المراکشی” دے لقب توں وی معروف ہوئے کیونجے اوہ مراکش وچ رہے تے اوتھے ای تعلیم پائی تے اوتھے ای انتقال کیتا۔. انہاں دے بارے وچ مؤرخاں وچ اختلاف پایا جاندا اے، کدرے اُتے انہاں دی تریخِ وفات 721 ہجری درج اے تو کدرے اُتے 723 ہجری، کچھ دا خیال اے کہ اوہ غرناطہ وچ پیدا ہوئے تے کچھ لوک مراکش انہاں دی جائے پیدائش بتاندے نیں، اسی طرح انہاں دے سالِ پیدائش وچ وی اختلاف پایا جاندا اے مگر حتمی طور اُتے انہاں دا سالِ پیدائش 639 تے 656 ہجری دے درمیان کوئی سال دسیا جاندا اے۔
ابن البناء بوہت سارے علوم دے ماہر سن، لیکن ریاضی تے اس توں متعلق علوم وچ خاص شہرت پائی، اوہ اک زرخیز سائنس دان سن، انہاں نے عدد، حساب، ہندسہ، جبر تے فلکیات اُتے ستر توں ودھ کتب ورسائل لکھے جنہاں دی اکثریت ضائع ہو گئی تے مغربی سائنس دان انہاں دی مکتوبات وچوں بوہت کم مواد تلاش کر پائے، لیکن جو کر پائے اس دا زیادہ تر حصہ انہاں نے اپنی زبان وچ ترجمہ کر لیا تد انہاں اُتے انکشاف ہویا کہ حساب، جبر تے فلکیات دے بوہت سارے بنیادی نظریات دا سہرا ابن البناء دے سر جاندا اے۔
ابن البناء دی شہرت دی اک وڈی وجہ انہاں دی کتاب “کتاب تلخیص اعمال الحساب” اے جو انہاں دی مشہور تے نفیس ترین تصنیف اے، ایہ کتاب سولہواں صدی عیسوی دے اواخر تک مغرب وچ پڑھائی جاندی رہی، اس کتاب دے علاوہ ابن البناء دی جبر ومقابلہ اُتے دو تے مشہور کتاباں “کتاب الاصول والمقدمات فی الجبر والمقابلہ” تے “کتاب الجبر والمقابلہ” نوں وی نظر انداز نئی‏‏ں کیتا جاسکدا، انہاں دی ہور قابل ذکر لکھتاں وچ انہاں دا ہندسہ اُتے اک رسالہ، فلکیاندی زیچ تے “کتاب المناخ” اے جس وچ فلکی ٹیبل تے انہاں دی تیاری دے بارے وچ تفصیل توں بیان کیتا گیا اے، ابن البناء نے انیسواں تے بیسوی صدی دے سائنسداناں دی وی بھربور توجہ حاصل دی۔
حوالے
گٹھ:1256 دے جم گٹھ:۱۲۵۶ دے جم گٹھ:1321 دیاں موتاں گٹھ:ازد گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:تیرہویں صدی دیاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:تیرہویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:تیرہویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:تیرہویں صدی مسلمان گٹھ:چودہویں صدی دیاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:چودہویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:چودہویں صدی مسلمان گٹھ:عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے مورش ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے مورش منجمین گٹھ:مراکشی ریاضی دان گٹھ:مراکشی ماہرین فلکیات گٹھ:مراکشی مصنفین گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:ہندسہ دان
جابر بن سنان البتانی
ابن عبد اللہ محمد بن سنان بن جابر الحرانی، البتانی دے ناں توں مشہور نیں، حران وچ پیدا ہوئے تے عراق وچ وفات پائی، انہاں دا زمانہ دوسری صدی ہجری دا آخری تے تیسری صدی ہجری دی شروعات دا زمانہ اے، انہاں دا شمار دنیا دے عظیم ترین فلکی سائنسداناں وچ ہُندا اے، اس دی وجہ انہاں دے اوہ اہم نظریات نیں جو انہاں نے اس میدان وچ وضع کیتے، اس دے علاوہ انہاں نے جبر، حساب تے مثلثات وچ وی کافی نظریات وضع کیتے نیں۔
آسمانی اجرام تے ستاریاں دے رصد وچ مشہور نیں، حالانکہ انہاں دے زمانے وچ اج دے مقابلے وچ رصد دے آلات نہ ہونے دے برابر سن اس دے باوجود انہاں نے جو ارصاد جمع کیتے نیں انہاں اج دے فلکیات دان حیرت تے احترام دی نظر توں دیکھدے نیں۔
فلک تے جغرافیہ اُتے انہاں دی بیش قیمت لکھتاں نیں، انہاں دے بنائے ہوئے فلکی ٹیبل تے زیچ قرونِ وسطی توں ساڈے تک پہنچنے والے درست ترین زیچ نیں، کارلو نللینو دی تحقیق توں 1899 عیسوی نوں سپین دی اسکوریل لائبریری وچ محفوظ انہاں دی کتاب “الزیج الصابی للبتانی” شائع ہوئی جس وچ سٹھ توں ودھ اہم فلکیات موضوعات زیرِ بحث لیائے گئے نیں جداں فلکی دائرے دی تقسیم تے اس دے حصےآں نوں آپس وچ ضرب تے تقسیم کرنا، رصد نال ستاریاں دی حرکات معلوم کرنا تے انہاں دے تھاں بنانا وغیرہ۔۔ انہاں نے یونانیاں دے ہندسی طور اُتے حل کردہ بوہت سارے مسائل دا درست ریاضیاتی حل دریافت کیتا جداں جبری طریقے توں زاویاں دی ویلیو معلوم کرنا۔
انہاں نے گرما تے سرما دوناں دی ویلیو درست کیتی تے دن دے نسبتی فلک توں فلکِ بروج (سورج دے گرد گھومنے دی نسبت نال زمین دا اپنے گرد چکر دا جھکاؤ) دی ویلیو متعین کیتی، انہاں نے دریافت کیتا کہ ایہ ویلیو 23 درجہ تے 35 منٹ اے، اج جو درست ویلیو اے اوہ وی 23 درجہ اے۔۔!! یقیناً ایہ انہاں دی اہم ترین فلکیاتی دریافتاں نیں۔
انہاں نے سورج تے چند دے خسوف دے بوہت سارے حالات رصد کیتے، البتانی نے شمسی سال دا طول ناپیا تے اس دے قیاس وچ صرف 2 منٹ 22 سیکنڈ دی غلطی کیتی۔۔!!
حوالے
گٹھ:858 دے جم گٹھ:929 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے منجمین گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:دسویں صدی دے ریاضی دان گٹھ:دسویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے شامی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:مسلمان موجدین گٹھ:نویں صدی دیاں عباسی شخصیتاں گٹھ:نویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:نویں صدی دے منجمین گٹھ:نويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:شامی شخصیتاں
شکتی سامنت
بالی وڈ دے نامور فلمساز تے ہدایت کار۔
ابتدائی زندگی
مغربی بنگال وچ 13 جنوری 1926ء نوں پیدا ہوئے سامنت بالی وڈ دے جانے منے فلمساز سن۔ فلماں وچ اوہ اداکاری کرنے آئے سن لیکن فیر پردے دے پیچھے رہ کے انہاں نے اپنی فلمی کیریئر دا آغاز کیتا۔ بعد وچ انہاں نے اپنی ہدایت وچ فلم ’بہو‘ بنائی۔ اس وقت دی مشہور ہیروئین اوشا کرن تے کرن دیوان دے نال ششی کلا تے پران اس فلم دے اہم اداکار سن۔
پروڈکشن
سامنت نے چند ای برساں وچ اپنی پروڈکشن کمپنی بنا لی تے فیر انہاں نے اس دے بینر تلے بے حد کامیاب فلماں بنائیاں۔ جس وچ کشمیر دی کلی، این ایوننگ ان پیرس، ہاوڑا برج، چائنا ٹاؤن وغیرہ شامل نیں۔ ہاؤڑا برج نے مدھو بالا نوں نویاں اونچائیاں تک پہنچایا۔ ہمہ جہت شخصیت دے مالک شکتی سامنت صرف پروڈیوسر جاں ہدایت کار ای نئی‏‏ں سن انہاں نے اک دور وچ فلماں تے انہاں دے مکالمے وی لکھے۔ فلم برسات کی اک رات، گریٹ گیمبلر تے امانش کے دی کہانی تے مکالمے انہاں دے لکھے۔
ہٹ فلماں
سامنت نے پنجاہ دی دہائی دے اواخر تے سٹھ دی دہائی دے اوائل وچ شمی کپور دے نال اگر ہٹ فلماں دتیاں تو بعد وچ راجیش کھنہ دے نال انہاں نے تن ایسی فلماں بنائیاں جنہاں بعد وچ فلم فیئر ایوارڈ نال وی نوازیا گیا۔ آرادھنا، کٹی پتنگ، امر پریم اگر سلور جوبلی ہٹ فلماں سن تو آرادھنا، امر پریم تے امانش نوں فلم فیئر ایوارڈ ملے۔
پسندیدہ اداکار
شکتی سامنت ایسے پہلے بالی وڈ فلمساز سن جنہاں نے ہندی فلم نوں ہندی دے علاوہ دوسری زبان وچ ڈب کرنے جاں دوسرے ورژن وچ بنانے دی شروعات کیتی۔ انہاں نے فلم امانش نوں ہندی تے بنگالی وچ بنایا۔ جس طرح شمی کپور تے راجیش کھنہ انہاں دے پسندیدہ اداکار سن اسی طرح اوہ شرمیلا ٹیگور نوں بوہت پسند کر دے سن۔ کشمیر کی کلی دے بعد توں انہاں نے شرمیلا نوں اپنی کئی فلماں وچ ہیروئین بنایا۔
اعزازات
ہندستانی فلمی صنعت وچ انہاں دے کارہائے نمایاں دے لئی کئی مرتبہ لائف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ توں نوازیا گیا۔ اوہ انڈین موشن پکچرز پروڈیوسرز ایسوسی ایشن دے صدر وی رہے۔ 9 اپریل 2009ء نوں انہاں دا انتقال ہویا۔
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:ویہویں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار گٹھ:بھارتی مرد منظر نویس گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:مغربی بنگال دے فلم ہدایت کار گٹھ:ہندی زبان دے فلم ہدایت کار گٹھ:ممبئی وچ موتاں
قطب الدین شیرازی
سوانح
انہاں دی پیدائش 1236ء وچ کازرون دے اک صوفی خاندان وچ ہوئی، قطب الدین دے والد ضیا الدین مسعود کازرونی پیشے دے لحاظ توں اک طبیب تے سلسلہ کازرونیہ دے صوفی سن۔ ضیا الدین مسعود نوں خرقہ مشہور صوفی شہاب الدین عمر سہروری نے عطا کیتا سی، جدو‏‏ں کہ قمطب الدین نوں، انہاں دے والد نے خرقہ اس وقت عطا کیتا جدو‏‏ں انہاں دی عمر صرف دس برس سی۔
تصنیفات
قطب الدین شیرازی نے عل مہیت، فلکیات، فلسفہ، ریاضی تے مختلف کتاباں اُتے حواشی تے شرح لکھی۔
مصدقہ
درةالتاج 705–693 نهایة الأدراک فی درایة الأدراک تحفة الشاهیہ (عربی وچ، نجوم و هیئت اُتے) ترجمۂ فارسی کتاب اصول اقلیدس، ہندسہ اُتے اختیارات مظفری (فارسی وچ، نجوم و هیئت اُتے) رسالة فی حرکة الدرجة فی النسبة بین المستوی و المنحنی (منسوب بہ علّامہ، هیئت و ریاضی اُتے) شرح کتاب حکمة الاشراق از شهاب‌الدین سهروردی تحفة السعدیہ (شرحی کتاب قانون طب از ابن سینا) شرح کتاب مفتاح العلوم از سکاکی (مفاتح المفتاح) شرح کتاب مختصر الأصول از ابن حاجب (فقہ اُتے) رسالہ در تحقیق عالم مثال (در بارهٔ عالم مثال، معاد جسمانی و کیفیت آخرت) رسالهٔ فعلت فلاتلم (هیئت اُتے) شرح کتاب روضة الناظر از خواجہ نصیر طوسی اجوبة المسائل (در طرح چند پرسش و ابهام فلسفی)
مشکوک
اوہ کتب و رسائل جنہاں دی نسبت قطب الدین شیرازی دی طرف مشکوک اے۔ حاشیہ کتاب الکشاف عن الحقایق التنزیل از زمخشری فتح المنان فی تفسیر القرآن خریدة العجایب رسالہ فی بیان الحاجة الی الطب و آداب الاطباء و وصایائهم شرح کتاب نجات ابن سینا شرح اشارات ابن سینا مشکلات التفاسیر جاں مشکلات القرآن مشکل الاعراب شرح الاسرار از شهاب‌الدین سهروردی التبصرة فی الهیئة
باہرلےجوڑ
گٹھ:1236 دے جم گٹھ:1311 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موسیقی نظریہ ساز گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:تیرہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:تیرہویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:چودہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:فارسی فلسفی گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب گٹھ:کازرون دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
مختار انصاری
مختار انصاری اک بھارتی مافیا ڈان اے
جو اک سیاست دان وی اے ۔ اترپردیش مئو تو‏ں اوہ لگاتار پنج بار قانون ساز اسمبلی دے رکن دے طور اُتے منتخب ہويا۔ اس اُتے کرشناند رائے دے قتل دا الزام وی عائد رہیا لیکن جرم ثابت نئيں ہويا۔
انصاری نے پہلا الیکشن بھوجن سماج جماعت (بی ایس پی) دے امیدوار تے اگلے دو انتخابات آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں لڑے تے کامیاب رہیا۔ 2007ء وچ اس نے بی ایس پی وچ شمولیت اختیار کيتی تے 2009ء دے لو ک سبھا انتخابات وچ ناکا‏م رہیا۔ اس دے بعد بی ایس پی نے 2010ء وچ اسنو‏ں مجرمانہ سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کڈ دتا۔ اس نے اپنے بھائیاں دے نال مل ک‏ے قومی ایکتا دل دے ناں تو‏ں اپنی خود د‏‏ی جماعت تشکیل دی۔ 2012ء وچ اترپردیش قانون ساز اسمبلی دا انتخاب مئو نشست اُتے جیت لیا۔ 2017ء وچ بی ایس پی نو‏‏ں قومی ایکتا دل وچ ضم ک‏ر ک‏ے اس دے امیدوار دے طور اُتے ریاستی انتخابات جیت لئی۔ مختار انصاری بھارتی قومی کانگریس دے ابتدائی صدر احمد انصاری دے پو‏تے ني‏‏‏‏ں۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ حکومت نے پرونچل دے علاقے وچ بوہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دا آغاز کیتا جس دے نتیجے وچ منظم گروہاں وچ اضافہ ہويا جو انہاں منصوبےآں اُتے اپنا قبضہ چاہندے سن ۔ مختار انصاری اصل وچ مکھانو سنگھ گینگ دا رکن سی۔ 1980ء د‏‏ی دہائیاں وچ ایہ گروہ سیدپور دے اک پلاٹ اُتے صاحب سنگھ د‏‏ی قیادت وچ کِس‏ے دوسرے گروہ تو‏ں ٹکرایا جس دے نتیجے وچ بوہت سارے لڑائی د‏‏ی وراداتاں ہوئی۔ برجیش سنگھ جو صاحب سنگھ دے گینگ دا رکن سی، غازی پور دے معاہدے تو‏ں مافیا دا کم ختم کروا دتا۔ انصاری گروپ نے 100 کروڑ دے کاروبار دے معاہدے وچ اس گینگ نو‏‏ں مات دتی ، اس وچ کوئلہ د‏‏ی کان کنی، ریلوے د‏‏ی تعمیر، عوامی تے شراب دے کاروبار، سکریپ دے ضائع کرنے، وغیرہ جداں کماں دے لئی اس نے علاقےآں نو‏‏ں تقسیم کیتا۔ اس دے علاوہ گینگ دوسری مجرمانہ سرگرمیاں اغواء ، غنڈہ ٹیکس ، ہتھیار ٹیکس وچ وی ملوث سی۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں ہی مختار اپنی مجرمانہ سرگرمیاں دے لئی خاص طور اُتے ماؤ، غازی پور، جون پور تے ورانسی دے علاقےآں وچ مشہور سی۔ 1995 دے اردگرد سیاست وچ شامل ہونے دے بعد ایم ایل اے بننے دے بعد برجیش سنگھ نو‏‏ں اقتدار وچ چیلنج کیتا۔ پروانچل علاقہ دے ایہ دو مشہور گینگ بن گئے۔ 2002ء وچ انصاری دے قافلے اُتے سنگھ دے لوکاں نے حملہ کیتا جس دے نتیجے وچ تن افراد د‏‏ی موت ہوئی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی بلوائی گٹھ:غازی پور دیاں شخصیتاں
حافظ محمد عبد الکریم
thumb|مزار حافظ محمد عبد الکریم حافظ محمد عبد الکریم نقشبندی مجددی عیدگاہ راولپنڈی دے بانی تے جد امجد ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
حافظ محمدعبد الکریم بروز منگل رجب1264ھ بمطابق 11 اپریل 1848ء راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد نو‏‏ں پیدائش د‏‏ی خبر ملی تاں خوش ہوئے ک‏ے شاہ چن چراغ دے مزار پردعا دے لئی حاضر ہوئے ئے تے عقیقہ دے دن ناں محمد عبد الکریم رکھیا۔
والد محترم
آپ دے والد کاناں نذر محمد سی آپ دا تعلق مغل ذات تو‏ں سی مگر کپڑ‏ے رنگنے دا کم کردے سن آپ نیک صفت اوردرویش طبع بزرگ سن ۔ آپ مہینے وچ اک بار کھانا پکا کر تقسیم کردے اک مرتبہ اک مجذوب نے اک لقمہ کھانے دے لئی دتا آپ نے کراہت تو‏ں نہ کھایا تاں مجذوب نے کہیا جے کھا لیندا تاں بہتر تھاچنگا جا تینو‏ں نئيں تیری اولاد نو‏‏ں حصہ ملے گا ۔
بچپن
حالے عمر تن ماہ کیندی سی کہ والدہ دا انتقال ہوئے گیا تے جدو‏ں دوسال دے ہوئے تاں والد محترم دا سایہ شفقت سر تو‏ں اٹھیا گیاآپ د‏‏ی تربیت آپ دے چچا میاں پیر بخش تے پھُپھی جان مسمات حیات بی بی نے د‏‏ی جو وڈی زاہدہ عابدہ سن وڈی عجیب گل ایہ سی کہ والدہ دے انتقال دے بعد انہاں دتی پھُپھی جو بوڑھی ہوئے چکيت‏یاں سن نے ڈیڑھ سال دُدھ پلایا انہاں نے اک سو دس برس د‏‏ی عمر پائی انہاں دتی پھُپھی صاحبہ تہجد دے بعد انہاں دے لئی اللہ کانیک بندہ ہونے تے دین دنیا د‏‏ی برکتےآں د‏‏ی دعا کرتیاں آپ خود فرماندے کہ اس دعا کيتی ٹھنڈک ہن وی سینے وچ پاندا ہاں تے سب کچھ انہاں دعاواں دا صدقہ ا‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
جب آپ د‏‏ی عمر 8 سال ہوئی تاں قاضی محمد زمان دے سپرد کیتا گیا جو محلہ د‏‏ی مسجد دے امام سن بعد وچ انہاں تو‏ں ابتدائی کتاباں درسیہ وی پڑھیاں جنہاں وچ منیہ ٘،مثنوی ،احیاء العلوم تے مشکوۃ المصابیح قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ دوران تعلیم وی تدبر وتفکر وچ رہندے اکثر آسمان د‏‏ی بلندیاں وچ محو رہندے جنہاں نو‏ں قاضی صاحب اس استغراق د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں آسمانی کہندے ايس‏ے ناں نو‏‏ں اسيں سبق اورہم عمر وی استعمال کردے سن سولہ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن پاک حفظ دا شوق ہويا تے اڑھائی سال وچ حفظ کرلیاقرأت و تجوید محمدحسین مکی تو‏ں پڑھی۔ وڈی دلکش آواز وچ تلاوت کرے جتھ‏ے تراویح پڑھاندے لوک مغرب تو‏ں ہی اپنی جگہ مخصوص کر لیندے غیر مسلم وی گلی وچ بیٹھ کر قرأت تو‏ں محظوظ ہُندے۔ آپ دے چچا جان جو رنگریزی تے چھاپہ گری دا کم کردے انہاں نو‏ں اپنے نال لے جاندے کاروبار تے اس دے بعد تعلیم وی حاصل کردے۔
بیعت
20 سال د‏‏ی عمر وچ محبت الٰہی دا جذبہ موجزن ہويا تے قرب الٰہی دے حصول دے لئی مرد خدا د‏‏ی تلاش کرنے لگے ايس‏ے حالت وچ جتھ‏ے کدرے کِس‏ے ولی کامل دا پتہ چلدا پہنچ جاندے جدو‏ں عمر 25 سال د‏‏ی ہوئی تاں اک مرتبہ خواجہ فقیر محمد المعروف حضرت بابا جی(چورہ شریف)راولپنڈی تشریف لیائے آپ د‏‏ی دکان دے سامنے کھڑے ہوئے ک‏ے پُچھیا میاں کیتا کردے ہو؟ آپ نے جواب دتا کپڑ‏ے رنگتا ہاں بابا جی نے فرمایا چنگا ہُندا دل رنگنے دا کم سیکھ لو انہاں د‏‏ی اس گل تو‏ں تلاش حق د‏‏ی ایسی تڑپ پیدا ہوئی کہ بابا جی دے گرویدہ ہوئے ک‏ے انہاں د‏‏ی غلامی اختیار کر لئی۔
ذکر فکر دا غلبہ
اس دے بعد ذکر و فکر دا ایسا غلبہ ہويا کہ آپ صبح شام خلوت نشینی دے لئی "باغ سرداراں" وچ ہمہ وقت مراقبہ وچ مشغول رہندے۔ کئی کئی راتاں نالہ لئی دے کنارے عبادت و ریاضت وچ گزار دیندے تے کدی پیر ودھائی قبرستان وچ ذکر الٰہی وچ مشغول رہندے۔
ارشاد مرشد د‏‏ی تعمیل
اک مرتبہ اپنے پیرو مرشد دے پاس گئے کِس‏ے نے کہیا کہ بکریاں چرانے والا بیمار ہوئے گیا اج بکریاں کون چرائے گا تاں پیرو مرشد نے از راہ استہزاء فرمایا کہ اج حافظ جی نو‏‏ں بھیجاں گے ایہ کہہ ک‏ے آپ اپنے گھر تشریف لے گئے تاں آپ فوراً بکریاں کڈ ک‏ے چرانے دے لئی جنگل تشریف لے گئے جدو‏ں پیرو مرشد نے کِس‏ے وقت انہاں دے متعلق پُچھیا تاں دسیا گیا کہ اوہ جنگل وچ نيں تاں بہت خوش ہوئے واپس بلايا تے کہیا ميں نے خوش طبعی دے لئی ایہ گل کيتی آپ سچ مچ بکریاں لے ک‏ے چلے گئے۔
تصنیفات
شب و روز د‏‏ی مصروفیات تو‏ں تصنیف و تالیف کيتی طرف توجہ نہ کر سک‏‏ے تا ہم"ہدایت الانسان الی سبیل العرفان"تصوف اخلاق اُتے اعلیٰ کتاب اے "مکتوبات امام ربانی" دا اردو ترجمہ کروا ک‏ے شائع کروایا اس دے نال ابو الحسن شاذلی د‏‏ی کتاب "حزب البحر"کا قابل وثوق نسخہ تلاش ک‏ر ک‏ے ازسر نو طبع کروایا۔
وفات
انہاں دا وصال28 صفر1355ھ بمطابق 20 مئی1936ء بروز بدھ ہويا انہاں دا مزار عید گاہ راولپنڈی وچ ا‏‏ے۔
اولاد
آپ دے 4 صاحبزادے نيں
خلفاء
آپ دے 27 خلفاء سن جنہاں وچ فقیہ اعظم مفتی محمد شریف کوٹلی لوہارں،
حوالے
گٹھ:1848 دے جم گٹھ:1936 دیاں موتاں
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
رضیہ نور محمد
رضیہ نور محمد پنجابی بولی چ ناول لکھن آلی پہلی عورت اے۔ اوہ پاکستانی پڑھی لکھی خاتون تے سرکاری عہدیاں تے رئی تے اونھاں دا ناول بلدے دیوے پنجابی دا پہلا ناول کیا گیا اے۔
عوام دا عظیم ہال
عوام دا تالار عظیم (چینی:人民大会堂) چین دی اک سرکاری عمارت اے جو بیجنگ دے مغربی علاقہ وچ تائینا نیم چوک دے کنارے اُتے واقع اے۔اس عمارت نوں حکومت عوامی جمہوریہ چین تے حکمران چینی کمیونسٹ پارٹی اپنے اجلاس تے تقاریب دے لئی استعمال کردیاں نیں۔ اسی عمارت وچ قومی عوامی کانگریس دا سالانہ اجلاس ہُندا اے ۔ قومی عامی کانگریس چین دی مقننہ اے۔ ایہ اجلاس ہر سال موسم سرما وچ ہُندا اے۔ عموما مارچ وچ اجلاس منعقد ہُندا اے۔کانگریس دے نال ای سیاسی مشاورتی اکائی چائنیز پپلز کنسل ٹیٹو کانفرنس دا وی اجلاس اسی عمارت وچ اک ای وقت وچ ہُندا اے۔ اسی عمارت وچ قومی کانگریس برائے چینی کمیونسٹ پارٹی وی اپنا اجلاس کردی اے۔لیکن ایہ اجلاس 1982ء دے بعد توں ہر پنج سال وچ اک مرتبہ ہُندا اے تے پارٹی دی مرکزی کمیٹی سال وچ اک اجلاس کردی اے۔
اس ہال وچ کئی مخصوص تقاریب وی ہُندیاں نیں جداں قومی سطح دی میٹینگ، مختلف سماجی، سیاسی جلسے، سالانہ تقاریب تے سابق لیڈران دی یادگار تقاریب وغیرہ۔عوام دا تالار عظیم شہر وچ سیاحاں نوں وی اپنی جانب متوجہ کردا اے تے کئی سیاح اس دی زیارت نوں آندے نیں۔
تریخ
1959ء وچ عوامی جمہوریہ چین دی دسویں سالگرہ دے موقع اُتے چین نوں جو وڈے تحفے ملے نیں انہاں وچوں اک عوام دا تالار عظیم وی اے۔ اس دا افتتاح 1959ء نوں ہویا سی۔ اس دی تعمیر وچ 7785 مزدوراں نے حصہ لیا سی۔
استعمال
thumb|300x300px|رات ویلے تالار عظیم دا خوشنما منظر۔
اس عمارت نوں حکومت عوامی جمہوریہ چین تے حکمران چینی کمیونسٹ پارٹی اپنے اجلاس تے تقاریب دے لئی استعمال کردیاں نیں۔ اسی عمارت وچ ہرسال موسم سرما وچ قومی عوامی کانگریس دا سالانہ اجلاس ہُندا اے۔کانگریس دے نال ای سیاسی مشاورتی اکائی چائنیز پپلز کنسل ٹیٹو کانفرنس دا وی اجلاس اسی عمارت وچ اک ای وقت وچ ہُندا اے۔ اسی عمارت وچ قومی کانگریس برائے چینی کمیونسٹ پارٹی 1982ء دے بعد توں ہر پنج سال وچ اک مرتبہ اپنا اجلاس کردتی اے۔ تے پارٹی دی مرکزی کمیٹی سال وچ اک اجلاس کردی اے۔ thumb|left|200x200px|آڈیٹوریم دی چھت۔
اس ہال وچ کئی مخصوص تقاریب وی ہُندیاں نیں جداں قومی سطح دی میٹینگ، مختلف سماجی، سیاسی جلسے، سالانہ تقاریب تے سابق لیڈران دی یادگار تقاریب وغیرہ۔کسے عظیم لیڈر تے شہید نوں آخری سفر دی رسمی سلامی ایتھے ای دتی جاندی اے جداں 1989ء وچ تانا نیم اسکوائر احتجاج وچ شہید ہوئے جنرل سکریٹری ہو یاوبانگ نوں آخری رسمی سلامی دتی گئی سی۔ ایسے ای 1997ء وچ پیراماؤنٹ رہنما دنگ شاوپنگ نوں وی رسمی تقاریب ایتھے ای ہوئیاں سن۔
ماؤ زے تنگ دی رسمی تقاریب ایتھے نئی‏‏ں سن اس دی بجائے تیانانیم اسکوائر دا استعال کیتا گیا سی۔
جدو‏‏ں عمارت مین کوئی اجلاس جاں تقریب نہ ہو رہی ہو تو عوام تے سیاحاں نوں آنے دتا جاندا اے۔ گزشتہ کچھ دناں توں ایتھے غیر سرکاری تے تے غیر سیاسی تقاریب وی ہوئیاں نیں۔ جنوری 2009ء وچ امریکی کنٹری میوزک دے تیناں لوسی اینجیل نوں عوام دے تالار عظیم وچ پرفارم کرنے دا اعزار ملیا تے اوہ پہلے امریکی بن گئے جن نوں ایہ اعزاز حاصل ہویا۔اس دوران وچ عوام دے علاوہ حکومتی افسران تے معزز مہمان وی موجود سن۔
حوالے
گٹھ:1959ء وچ مکمل ہونے والیاں عمارات تے ساخات گٹھ:بیجنگ دیاں عمارات تے ساخات گٹھ:چین دیاں سرکاری عمارات گٹھ:چین
رہو
رعو یا رہو یا ڈمبرا مہاشیر ٹبر دی اک مچھی اے جیہڑی دکھنی ایشیاء دے دریاواں وچ ہوندی اے۔ برسات وچ ایہدے شکار تے روک ہوندی اے۔ ایہنوں فارماں وچ وی پالیا جاریا اے۔ ایہ پاکستان وچ سب توں پسند کیتی جانوالی مچھی اے۔
وکھالہ
ایہ اتوں سانولی کالی ہوندی اے تے تھلیوں چٹی۔ وشکاروں چانے رلے ملے تے کتے لال وی ہوندے نیں۔ ایہدا گوشت چٹا ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 110 کلو تک تے لمبائی 2 میٹر (6.6 فٹ) تک ہوسکدی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مہاشیر ٹبر گٹھ:پاکستان دیاں مچھیاں
رملہ محمد
رملہ محمد (589-666) جنھاں نوں ام حبیبہ وی کیا جاندا اے مڈ توں اسلام نوں منن آلیاں چ شامل نیں۔ اے قریش مکہ دے سردار ابو سفیان دی تعی سی۔
اے مکہ چ جمی۔ ابو سفیان دی تعی تے معاویہ دی پعن سی ایناں دا پہلا ویاہ عبید اللہ بن جہش نال ہویا۔ قریش دی مار تعاڑ توں تنگ آکے اے ایتھیوپیا دیس نکالا کر گۓ۔ ایناں دا میاں اوتھے جا کہ سعائی ہو گیا پر اے مسلمان رئی تے مدینہ آگئی جتھے ایناں دا ویاہ پیفمبر اسلام محمد نال ہو گیا۔ 666 وچ اے مر گئیں تے جنت البقیہ مدینہ چ ایناں نوں دبیا گیا۔
تاریخ بغداد (کتاب)
تاريخ بغداد دے ناں توں جرح و تعدیل اُتے لکھی گئی کتاب جس دے مؤلف حافظ ابو بکر علی بن خطیب بغدادی متوفی 463ھ نیں۔ اس کتاب وچ انہاں نے بغداد وچ رہنے والے تے باہر توں آنے والے حضرات دا ذکر کیتا تے نال نال مفید چیزاں وی ذکر کیتیاں ایہ حروف تہجی دے اعتبار توں 14 جلداں اُتے مشتمل اے جس وچ خطیب بغدادی نے ضعیف ،ثقہ تے متروکین سب دا ذکر کیتا ۔
امام سمعانی کہندے نیں کہ خطیب دی 56 لکھتاں نیں تریخ ابن خلکان وچ مرقوم اے کہ خطیب دی سو دے قریب تصنیفات نیں ،علما دا کہنا اے کہ‘‘تریخ بغداد ’’ دے علاوہ اگر خطیب دی کوئی تصنیف نہ وی ہُندی تے صرف ایہ تریخ ای انہاں دے علم و فضل تے وسعت معلومات دے لئی کافی سی۔ دار الكتب العلميہ نے بيروت، توں 1404ھ وچ 4 1جلداں وچ شائع کیتا۔
حوالے
گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
روات
روات ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک قصبہ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ جی ٹی روڑ دے کنڈے تے ہے گا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
معجم البلدان
معجم البلدان ایہ شہاب الدین ابو عبد اللہ یاقوت بن عبد اللہ الحموی دی تالیف اے۔ جو جائے پیدائش دے اعتبار توں حموی ،نسل دے اعتبار توں رومی تے سکونت دے اعتبار توں بغدادی نیں۔ 626ھ وچ حلب شہر دے باہر رباط وچ وفات ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1220ء دی دہائی دیاں کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:تیرہویں صدی دیاں عربی کتاباں گٹھ:جغرافیائی رموز گٹھ:قومی دائرۃ المعارف
روبک دی کیوب
روبک دی کیوب اک مشین پہیلی اے جینو ہنگری دے اک مجسمہ بنانے آلے تے تعمیرات دے پروفیسر ارنو روبک نے 1974 وچ ایجاد کیتا۔ اے دنیا دے سب توں زیادہ بکن آلے کھڈونیاں چوں اک اے۔ 2005 تک تیکروڑ روبک دی کیوباں بک چکیاں نے۔
روانڈا
روانڈا چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔روانڈا دے نال تنزانیہ، یوگنڈا، برنڈی، لوکراج کانگو دا باڈر اے. روانڈا دا تھاں 26,338 مربع کلومیٹر / 10,169 مربع میل اے۔ روانڈا دی لوک گنتی 11,370,425 اے۔ روانڈا دی دیسی بولی فرانسیسی تے انگریزی ایے۔ روانڈا دا راجگڑھ کیگالی اے۔
گٹھ:دیس
خواجہ فخر جہاں
غلام فخر الدین فخر جہاں اوحدی ایہ خواجہ غلام فرید چاچڑاں شریف دے مرشد تے وڈے بھائی سن ۔
تعارف
خواجہ فخرجتھ‏ے اک اعلٰی مرتبت صوفی بزرگ سن ۔ آپ دا شمار اپنے دور دے چیده عالماں وچ ہُندا سی۔ آپ خواجہ غلام فریدؒ دے وڈے بھائی تے پیرو مرشد سن ۔ آپ دا تخلص "اوحدی" سی۔ آپ دا نظریہ تصوف ہمہ اوست سی۔ آپ نے شاعری وی د‏‏ی اے تے آپ د‏‏ی شاعری کامواد اگرچہ بوہت گھٹ اے لیکن اس دا معیار بہت اعلٰی ا‏‏ے۔ آپ بچپن تو‏ں ہی ذوق سخن رکھدے سن ۔ آپ نے اپنے والد خواجہ خدا بخش د‏‏ی وفات دے بعد خلافت د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی آپ د‏‏ی کوئی نرینہ اولاد نئيں سی تے چھوٹے بھائی خواجہ غلام فرید نو‏‏ں اپنی سر پرستی وچ لے لیا۔ آپ نے نہ صرف خواجہ صاحب د‏‏ی جسمانی پروش د‏‏ی بلکہ آپ نے انہاں د‏‏ی روحانی نشو و نما وی کيتی۔ آپ نے اپنی زیر نگرانیخواجہ صاحب د‏‏ی سلوک د‏‏یاں منزلاں طے کروائاں۔ خواجہ صاحب د‏‏ی خواہش اُتے آپ نے انہاں د‏‏ی بیعت لئی۔ آپ صاحب کردار تے صاحب کمال شخصیت سن ۔ آپ نے 74سال د‏‏ی عمر پائی۔ کوٹ مٹھن وچ ابدی راحت فرما رہے نيں۔
کلام
آپ دا کلام فارسی زبان وچ اے تے کئی شہره آفاق غزلاں کہی نيں آپ دے کلام دے مجموعہ کاناں دیوان اوحدی اے اس کتا ب وچ 320غزلیاں ناں۔
خلافت
آپ اپنے والد خواجہ خدا بخش (1853ء) د‏‏ی رحلت دے بعد خلافت دے رتبہ اُتے فائز ہوئے۔
لکھتاں
آپ نے کئی کتاباں لکھتاں کيت‏یاں ناں آپ دا کلام فارسی وچ اے جس دا ناں دیوان اوحدی اے تے آپ نے تصور پرفخرالحسن دے عنوان تو‏ں قلم کاری ا‏‏ے۔۔ دیوان اوحدی دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ حافظ قادربخش متیلا نے کیتا جدو‏ں کہ اردو ترجمہ مجاہد جتوئی نے کیتا ا‏‏ے۔۔
وصال
مولاناخواجہ فخرجتھ‏ے دا اگست 1871ء وچ انتقال ہوئے گیا۔ انہاں د‏‏ی رحلت دے بعد انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں خواجہ غلام فرید اگے ودھایا۔ جدو‏ں خواجہ صاحب د‏‏ی دستار بندی کيتی گئی صادق الاخبار بہاولپور دے ایڈیٹر سید مہر شاہ نے ایہ قطع لکھیا:
خواجہ صاحبؒ د‏‏ی عقیدت
خواجہ فخرجتھ‏ے دے نال حضرت خواجہ غلام فریدؒ والہانہ اورعقیدت ومحبت رکھدے سن جس دا اعتراف انہونے اپنی شاعری وچ کیہ۔
کتھے حسن ؓ ،کتھے حسین ؓ شہید بنے
کتھے مرشد فخر جہانؒ آیا
اک ہور کافی وچ ارشاد فرماندے نيں
فخر جہاںؒ قبول کیتوسے
کل واقف اسرار تھیوسے
دیوان فرید وچ انہاں د‏‏ی شان وچ عرض کردے نيں
گھول گھتاں سوہنے فخرجہاںؒ تاں سب جنت حورقصور
فخرالدین مٹھل دیاں تن من کیتا چوروچور
اہ‏م کارنامہ
1862ء وچ کوٹ مٹھن سیلاب برد ہوئے گیا اس دے نال ہی تقریباً 150 تو‏ں قائم مکت‏‏ب وی صفحہ ہستی تو‏ں مٹ گیا آپ نے موجودہ دربارفرید دے مقام اُتے فیر مدرسہ قائم ک‏ر ک‏ے تدریس وتعلیم دا سلسلہ شروع کیا تے آپ دے دورحیات وچ دربار فریدکی تعمیر شروع ہوئی بعد وچ دربار فرید دے مغرب وچ کوٹ مٹھن نويں سرے تو‏ں بسا گیا۔
وابستگی
پاکستان بھر وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں ، عمارتاں، پل، لائبریریاں، پارکس تے ہور کئی چیزاں دے ناں آپ تو‏ں وابستہ نيں جنہاں دا مختصر احوال قلم بند کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔