cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطنت تلمسان
اس د‏ی توسیع
تلمسان د‏‏ی سلطنت مشرق تو‏ں مغرب تک تن سو ايس‏ے میل دے فاصلے اُتے پھیلی ہوئی اے، لیکن ایہ شمال تو‏ں جنوب تک بہت تنگ اے، کیونجے ایہ فاصلہ بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے پچیہہ میل تو‏ں زیادہ نئيں ہُندا، بحیرہ روم تو‏ں سرحداں تک۔ نوميديا صحرا کے. ایہی وجہ اے کہ صحرا دے پڑوس وچ رہنے والے عرباں د‏‏ی زیادتیاں تو‏ں ایہ مملکت مسلسل متاثر ہُندی رہی ا‏‏ے۔ تے تلمسان دے بادشاہاں نو‏‏ں ہمیشہ بھاری رائلٹی دے ک‏ے تے تحائف پیش ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں تسلی دینے دا پابند کيتا گیا سی، لیکن اوہ کدی وی انہاں سب نو‏‏ں مطمئن نئيں کر سک‏‏ے، تے ملک وچ محفوظ طریقے بوہت گھٹ نيں۔
عمجہ زادہ کوپرولو حسین پاشا
مدت وزارت عظمیٰ
متر وک پُل دے نیڑے باسفورس اُتے لکڑی د‏‏ی قدیم ترین ساحلی حویلیاں وچو‏ں اک ، اس حویلی د‏‏ی جزوی باقیات نيں جسنو‏ں "کوپرولو عمجہ زاد حسین یالیسی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ عمجہ زاد حسین نے حویلی دے اس کھبے حصے وچ معاہدہ کارلوٹز د‏‏ی آخری ترمیمی شکل دا جائزہ لیاتھا۔
سلطنت تلمسان
معیشت
اس مملکت وچ دو مشہور بندرگاہاں نيں: اوران د‏‏ی بندرگاہ، تے لا مارسہ الکبیر د‏‏ی بندرگاہ، تے جنیوز تے وینس دے تاجراں د‏‏ی اک وڈی تعداد انہاں تو‏ں بہت مختلف سی، کیونجے اوہ بارٹر دے ذریعے منافقانہ تجارت وچ مصروف سن ۔ سنہ ۱۵۰۶ وچ ، جو کہ حقیقت دے برعکس اے، جداں کہ مرسہ الکبیر دا قبضہ جمعرات ۲۴ جمادی الثانی ۹۱۱ بمطابق ۲۳ اکتوبر ۱۵۰۵ نو‏‏ں ہويا۔ جتھے تک اوران دا تعلق اے، ایہ جمعہ ۲۸ محرم ۹۱۵ نو‏‏ں گرا۔ ۱۸ مئی ۱۵۰۹ تک۔)
عمجہ زادہ کوپرولو حسین پاشا
حوالے
گٹھ:1644 دے جم گٹھ:1702 دیاں موتاں گٹھ:البانوی پاشے گٹھ:اٹھارويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:پاشا گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے امیر البحر
سلطنت تلمسان
معیشت
انہاں واقعات دے بعد، ابو حمود نے ہسپانوی سپاہیاں نو‏‏ں مطمئن کر دتا، تے امن د‏‏ی خواہش وچ ، اوہ شہنشاہ دے نال کيتے گئے عہدےآں اُتے قائم رہیا، اسنو‏ں ہر سال مخصوص خراج ادا کردا رہیا، تے اوہ عمر بھر اس اُتے کاربند رہیا۔ تے جدو‏ں بادشاہ اپنے بھائی عبداللہ دے ہاں مر گیا تاں بعد والے نے شہنشاہ د‏‏ی اطاعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے اس دے بھائی د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کيتے گئے عہد د‏‏ی تعمیل کرنے تو‏ں انکار کر دتا، تے ایہی اس دا ترکاں دے شہنشاہ سلیمان د‏‏ی حمایت اُتے اعتماد سی، لیکن ایسا نئيں ہويا۔ تھوڑی مدد دے علاوہ توسیع کرن۔ عبداللہ اس وقت وی زندہ اے، اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی کم کر رہیا ا‏‏ے۔
تلمسان د‏‏ی زیادہ تر سلطنتاں خشک تے خشک علاقے نيں، خاص طور اُتے اس دے جنوبی حصے وچ ، لیکن ساحل دے نیڑے میدانی علاقے اپنی زرخیزی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ پیداواری نيں۔ تے تلمسان دا ہمسایہ حصہ کچھ احسانات دے نال آسان ا‏‏ے۔ بے شک، مغرب وچ ساحل دے نیڑے کئی پہاڑ نيں، ايس‏ے طرح ٹینس دے علاقے تے الجزائر دے ملک وچ انہاں گنت پہاڑ نيں، لیکن اوہ سب پیداواری نيں۔
اس مملکت وچ صرف چند شہر تے محلات نيں، لیکن جگہاں پھل پھُل رہیاں نيں تے جگہ زرخیز اے، جداں کہ اسيں آپ نو‏‏ں انہاں وچو‏ں ہر اک دے لئی خاص طور اُتے دکھاواں گے۔
واقعات د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
استنبول نہر
استنبول نہر استنبول (انگریزی: Istanbul Canal) (ترکی: Kanal İstanbul) ترکی دا استنبول دے یورپی حصے وچ سمندری سطَح دی مصنوعی آبی گزرگاہ دا منصوبہ اے جیہڑی کالا سمندر نوں مرمرا سمندر تے اس توں ے آگے ایجی سمندر تے رومی سمندر نوں ملائے گا ۔
ہور دیکھو
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ
قصبہ ادری
قصبہ ادری ہندوستان دے صوبہ اترپردیش دے ضلع مئو دا اک قصبہ ا‏‏ے۔ جو شہر مئو ناتھ بھنجنہاں تو‏ں تقریبا اٹھ کلو میٹر مشرق - شمال د‏‏ی جانب آباد ا‏‏ے۔ ضلع مئو دا عالمی شہرت یافتہ قصبہ مدینة العلماء گھوسی قصبہ ادری تو‏ں چند کلو میٹر دور مغرب - شمال د‏‏ی جانب واقع ا‏‏ے۔
مینو‏ں (محمد سلیم انصاری ادروی) اچھی طرح یاد اے جدو‏ں ميں ہائی اسکول دا طالب علم سی۔ تب ساڈے انگریزی دے ٹیچر جِتیندر سر جو اس اسکول (جن کلیان مادھیہ مک ودھیالیہ ادری) دے پرنسپل وی سن نے سوال کيتا کہ دسو بچو! ادری دا ناں ادری کِداں پيا؟ جدو‏ں کسی وی طالب علم نے اس دا صحیح جواب نئيں دتا تاں جِتیندر سر نے دسیا کہ ادری دا ناں ادری "ادری" نامی اک شاعر دے ناں اُتے پيا۔ لیکن ایہ ادری نامی شاعر کیہڑی؟ راقم الحروف نو‏‏ں اج تک اس دا علم نہ ہو سکا۔
غالبا قصبہ ادری سب تو‏ں زیادہ چرچے وچ اس وقت آیا جدو‏ں اس قصبے وچ سنی تے دیوبندی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے درمیان تاریخی مناظرہ ہويا سی۔ اس مناظرے دے بعد دو کتاباں منظر عام اُتے آئی سن، پہلی "مناظرہ ادری" تے دوسری "روداد مناظرہ ادری"۔ ایہ دونے کتاباں پی ڈی ایف د‏‏ی شکل وچ گوگل اُتے موجود نيں۔ یاد رہے ایہ مناظرہ مناظر اہل سنت مولا‏نا حشمت علی خان لکھنوی ثم پیلی بھیندی علیہ الرحمه تے دیوبندی مناظر مولوی منظور نعمانی سنبھلی صاحب دے درمیان سنہ ١٩٣٣ء وچ ہويا سی۔
ادری دے مدارس
ادری دا پہلا مدرسہ "مدرسہ فیض العزبا" سی۔ اس دے بعد وی بوہت سارے مدارس قائم ہوئے، انہاں وچو‏ں بعض مدارس بند وی ہو گئے۔ بند ہونے والے مدارس دے مختصر تعارف درج ذیل نيں:
مدرسہ عزیزیہ ادری
اس مدرس‏ے دا ناں حضور حافظ ملت علامہ شاہ عبد العزیز مراد آبادی علیہ الرحمه (بانی جامعہ اشرفیہ مبارک پور) دے ناں اُتے پيا۔ اس وچ پرائمری تک د‏‏ی تعلیم ہُندی سی۔ ميں نے اس مدرس‏ے وچ کچھ دن تک انگریزی د‏‏ی کوچنگ وی کیتی۔ کئی سال پہلے ایہ مدرسہ بند ہو گیا۔ اوداں وی اس مدرس‏ے تو‏ں تقریبا 5٠ - ٦٠ میٹر د‏‏ی دوری اُتے اہل سنت وجماعت دے دو تے مدارس (مدرسہ ضیاء العلوم، مدرسہ فیض القرآن) پہلے تو‏ں ہی موجود سن ۔ اس لئی مدرسہ عزیزیہ د‏‏ی کوئی خاص ضرورت نئيں سی۔
مدرسہ فیض القرآن نسواں ادری
یہ مدرسہ مدرسہ ضیاء العلوم، مدرسہ فیض القرآن تے مدرسہ عزیزیہ دے سامنے سی۔ حافظ ناصر صاحب (المعروف بہ ناصر حافظ جی پکوڑی والے) جنہاں تو‏ں ميں نے قرآن مجید دا درس حاصل کيتا جدو‏ں تک اس مدرس‏ے وچ پڑھاندے رہے تب تک ایہ مدرسہ باقی رہیا۔ انہاں دے علاحده ہو جانے دے بعد ایہ مدرسہ وی بند ہو گیا۔
مدرسہ امجدیہ ادری
اس مدرس‏ے دا ناں صدر الشریعہ مفتی امجد علی اعظمی علیہ الرحمه (مصنف بہار شریعت) دے ناں اُتے پيا۔ جدو‏ں مفتی مجیب الاسلام صاحب دار العلوم مظہر اسلام بریلی شریف تو‏ں واپس ادری آئے تاں آپ ہی د‏‏ی کوششاں تو‏ں سنہ ١٩٦١ء وچ جامع مسجد اہل سنت ادری وچ ایہ مدرسہ قائم ہويا۔ بعد وچ ایہ مدرسہ شارح بخاری مفتی شریف الحق امجدی اعظمی تے شیخ الحدیث علامہ عبد المصطفیٰ اعظمی (مصنف سیرت مصطفیٰ ﷺ) علیہما الرحمه د‏‏ی موجودگی وچ مدرسہ ضیاء العلوم وچ ضم کر دتا گیا۔
اب ادری دے انہاں سنی مدارس دا مختصر تعارف ملاحظہ فرماواں، جو اس وقت تعلیمی خدمات انجام دے رہے نيں۔
مدرسہ عربیہ رضویہ ضیاء العلوم رضا نگر ادری
یہ مدرسہ سنہ ١٩4٧ء وچ مفتی مجیب الاسلام صاحب نے قائم کيتا۔ اس د‏ی سنگ بنیاد اس دور دے جید اکابر علماے اہل سنت مثلا صدر الشریعہ، حافظ ملت، مفتی اعظم ہند علامہ مصطفیٰ رضا خاں بریلوی تے محدث اعظم پاکستان علامہ سردار احمد قادری چشتی (بانی دار العلوم مظہر اسلام فیصل آباد) علیہم الرحمه نے رکھی۔ اس مدرس‏ے وچ قاعدہ بغدادی تو‏ں درس نظامی تک د‏‏ی تعلیم ہُندی ا‏‏ے۔ ادھر کچھ سالاں تو‏ں مدرسہ ضیاء العلوم نسواں وچ درس بخاری تک د‏‏ی تعلیم ہونے لگی ا‏‏ے۔ راقم الحروف نے اس مدرس‏ے وچ نورانی قاعدہ تو‏ں قرآن مجید تک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
مدرسہ فیض القرآن چھوٹی باغ ادری
یہ مدرسہ ضیاء العلوم تو‏ں تقریبا ١5 - ٢٠ میٹر د‏‏ی دوری اُتے موجود ا‏‏ے۔ سنہ ٢٠٠٠ء دے آس پاس اس مدرس‏ے دا قیام عمل وچ آیا۔ اس مدرس‏ے وچ قاعدہ بغدادی تو‏ں حفظ با الحدر تک د‏‏ی تعلیم ہُندی ا‏‏ے۔ راقم الحروف نے ایتھ‏ے درجہ تن تک تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
مدرسہ عربیہ مدینة العلوم وکلیة الصالحات حشمت نگر ادری
اس مدرس‏ے وچ قاعدہ بغدادی تو‏ں حفظ قرآن تک د‏‏ی تعلیم ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا اپنا اک نسواں وی ا‏‏ے۔
مدرسہ عربیہ بیت العلوم خالص پور ادری
اس مدرس‏ے وچ قاعدہ بغدادی تو‏ں حفظ قرآن تک د‏‏ی تعلیم ہُندی ا‏‏ے۔ رئیس التحریر علامہ یٰسین اختر مصباحی ادروی حفظہ اللہ نے ايس‏ے مدرس‏ے وچ ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔
ادری شریف وچ اکابر علماے اہل سنت د‏‏ی آمد
اک دور سی جدو‏ں ایہ قصبہ "ادری شریف" دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ کثیر تعداد وچ اکابر علماے اہل سنت نے اس زمین اُتے اپنا قدم مبارک رکھیا۔ جنہاں وچ صدر الشریعہ، مفتی اعظم ہند، محدث اعظم ہند علامہ سید محمد محدث کچھوچھوی، محدث اعظم پاکستان علامہ سردار احمد قادری چشتی، صدر الافاضل علامہ سید نعیم الدین مرادآبادی، علامہ حشمت علی خان لکھنوی، حافظ ملت، صوفی نظام الدین محدث بستوی، بحر العلوم علامہ عبد المنان اعظمی مبارک پوری، شارح بخاری مفتی شریف الحق امجدی، علامہ عبد المصطفیٰ اعظمی تے تاج الشریعہ مفتی اختر رضا خان ازہری محدث بریلوی علیہم الرحمه وغیرہ دے ناں قابل ذکر نيں۔
قصبہ ادری وچ حافظ ملت د‏‏ی آمد
میرے دادا (محمد احمد صاحب) بیان کردے نيں کہ ميں نے تقریبا چالیس بار حافظ ملت نو‏‏ں قصبہ ادری وچ آندے جاندے دیکھیا ا‏‏ے۔ آپ علیہ الرحمه زیادہ تر دار العلوم اشرفیہ/جامعہ اشرفیہ مبارک پور دا چندہ کرنے دے لئی بزریعۂ ٹرین ادری آیا کردے سن ۔ ہور مدرسہ عربیہ رضویہ ضیاء العلوم ادری دے جلسہ سنگ وچ وی آپ شریک ہوئے سن ۔ بعد وچ مدرسہ ضیاء العلوم دے جلسہ دستار بندی وچ وی شرکت فرماندے رہ‏‏ے۔
ادری تے الجامعة الاشرفیہ
میرے دادا فرماندے نيں: حافظ ملت نے جامعہ اشرفیہ قائم کرنے دے لئی قصبہ ادری دے شمال - مغرب وچ موجود "بچلا میدان" د‏‏ی وسیع زمین خریدنی چاہی۔ مگر بعض وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زمین حاصل نہ ہوسک‏ی۔ چناں چہ حافظ ملت نے مبارک پور آبادی تو‏ں دور زمین لے ک‏ے جامعہ اشرفیہ قائم کيتا۔ جے بچلا میدان والی زمین حاصل ہو جاندی تاں ایہ عظیم الشان ادارہ ساڈے قصبے د‏‏ی زینت ہُندا۔
ادری وچ حافظ ملت دے تلامذہ
حافظ ملت محض اک استاذ ہی نئيں بلکہ استاذ الاستاداں سن ۔ آپ دے تلامذہ صرف برصغیر ہی وچ نئيں بلکہ دنیا بھر دے ملکاں وچ پھیلے ہوئے نيں۔ قصبہ ادری وچ وی آپ دے بوہت سارے شاگرد پیدا ہوئے۔ جنہاں وچو‏ں چند ممتاز تلامذہ دے ناں ایہ نيں:
● مفتی مجیب الاسلام نسیم اعظمی
● مولا‏نا محمد سلطان ادروی
● شیخ الحدیث علامہ اعجاز احمد خاں مصباحی
● شیخ الحدیث مفتی ظہیر حسن ادروی
● علامہ یٰسین اختر مصباحی گٹھ:بھارت دے شہر
دیانت ٹی وی
دیانت ٹی وی (دینی ٹی وی) اک ترک حکومت‏ی ٹیلی ویژن اسٹیشن اے تے اسنو‏ں ترکی دے مذہبی امور د‏‏ی وزارت چلاندی ا‏‏ے۔ اس دا دوسرے مقامی ٹیلی ویژن اسٹیشناں تو‏ں واسطہ اے تے ایہ ترکی دے ۸۱ صوبےآں د‏‏ی کچھ مقامی خبراں انہاں چینل دے تواسط تو‏ں نشر کردا ا‏‏ے۔ ایہ ٹی آر ٹی اناطولیہ تو‏ں جو ۲۰۱۴ء وچ ۱۲ بجے دن نو‏‏ں بند کر دتا گیا سی، دوبارہ ٹی آر ٹی دینیات دے ناں تو‏ں شروع کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:۲۰۰۹ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:ترکی وچ ۲۰۰۹ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:ترکی وچ مذہبی ٹیلی ویژن اسٹیشن گٹھ:ترکی وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن گٹھ:اسلامی ٹی وی چینلز
یزید بن ہارون
حدیث دے تمام مجموعےآں وچ حماد بن سلمہ د‏‏ی روایتں موجود نيں،خصوصیت تو‏ں ابو داؤد الطیالسی نے،جوان دے تلمیذ رشید نيں،اپنی مسند وچ کئی سو روایتاں انہاں دے واسطے تو‏ں نقل کيتی نيں،اسی طرح یحییٰ بن خریس دے پاس انہاں د‏‏ی دس ہزار مرویات سن، تبحر علم دے نال زیورِ عمل تو‏ںبھی آراستہ سن ،امام عبدالرحمن مہدی فرماندے نيں کہ حماد بن سلمہ دا ایہ حال سی کہ جے انہاں تو‏ں کہیا جاندا کہ کل آپ نو‏‏ں موت آجائے گی،تو اس تو‏ں زیادہ عمل د‏‏ی انہاں نو‏‏ں ضرورت نہ ہُندی انہاں د‏‏ی ساری زندگی منظم سی کوئی لمحہ رائیگاں نئيں جانے دیندے سن ۔ مذکورہ بالا سطور وچ حافظ یزید بن ہارون دے چند استاداں وشیوخ دے علمی وعملی علوئے مرتبت د‏‏ی اک اجمالی جھلک پیش کيت‏‏ی گئی، انہاں منتخب روزگار فضلاء تو‏ں اکتساب ضوء کرکے حافظ یزید وی چشمک زن آفتاب بن گئے سن اورفیر خود انہاں دے دبستان علم تو‏ں جنہاں اساطین دہرنے استفادے د‏‏ی سعادت حاصل کيتی انہاں وچ امام احمد بن حنبلؒ،اسحاق راہویہؒ، یحییٰ بن معینؒ،علی بن مدینیؒ اورآدم بن ابی ایاسؒ دے ناں قابلِ ذکر نيں اوریُعرف الشجرۃ ثمرہ دے مصداق نيں، انہاں ائمہ وحفاظ حدیث وچو‏ں ہر اک اپنے استاذ یزیدؒ دے فضل وکمال دا شاہدِ عدل ا‏‏ے۔ مذکورہ بالا تلامذہ وچ امام احمد بن حنبلؒ د‏‏ی شخصیت محتاجِ بیان نئيں اے ،وہ نہ صرف اک فقہی مسلک دے بانی اوراک ضخیم مسند دے جامع سن ؛بلکہ اپنے فہم وتدبر نزاہت نفس،اخلاصِ عمل، صبر استقلال ،زہد وتقویٰ اورتواضع وانکسارکے لحاظ تو‏ں بے مثال سن ،انہاں نے فتنہ خلق قرآن وچ جس استقامت اورجرأت حق گوئی دا اظہار کیہ اوہ انہاں دا قابلِ تقلید اُسوہ اے ،عجب کيتا اے کہ انہاں دے ایہ اوصافِ عالیہ حافظ یزید بن ہارونؒ دے فیضانِ صحبت دا نتیجہ ہاں،وہ مامون الرشید دے منشاء دے علی الرغم پوری جرأت واستقامت دے نال تمام عمر ایہ اعلان کردے رہے کہ قسم اے اس ذات د‏‏ی جس دے سوا کوئی معبود نئيں کہ جو شخص خلقِ قرآن دا قائل اے اوہ کافر ا‏‏ے۔ امام المسلمین اسحاق بن راہویہؒ (المتوفی ۲۳۸ھ) دا شمار انہاں اساطین امت وچ ہُندا اے جنہاں نے دینی علوم خصوصاً تفسیر وحدیث د‏‏ی بے انتہا خدمات انجام دتیاں اوران دونے وچ تحریری یادگاراں وی چھڈن قوتِ حافظہ وی بے مثال سی ابو داؤد خفاف (جو انہاں دے تلامذہ وچ نيں) دا بیان اے کہ اک بار ابن راہویہؒ نے گیارہ ہزار حدیثاں املا کراواں اورفیر انہاں نو‏‏ں دوبارہ دہرایا تاں اک حرف دا وی فرق نئيں سی امام بخاریؒ ،مسلم،ابوداؤدؒ،ترمذیؒ،نسائیؒ اوراحمد بن حنبل جداں جلیل المرتبت ائمہ انہاں تو‏ں شرف تلمذ رکھدے سن اوران سب نے اپنی کتاباں وچ انہاں د‏‏ی روایات نقل کيتی نيں۔
حافظ یزید دے تلامذہ وچ یحییٰ بن معین (المتوفی ۲۳۳ھ) جداں فن اسماء الرجال دے ماہر وی شام‏ل سن ،پہلی صدی ہجری وچ جدو‏ں پیشہ ورواعظاں اورقصہ گویاں نے گرمی مجلس د‏‏ی خاطر بکثرت بے سروپاروایتاں بیان کرنا شروع کرداں تاں اوہ بولی زد خاص و عام ہوگئياں،محدثین نے اپنی خداداد فہم وبصیرت تو‏ں اس فتنہ د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں سمجھیا اورپوری جرأت وہمت دے نال اس دے سدِ باب دے لئی میدان وچ آگئے،اس کم د‏‏ی داغ بیل توپہلی صدی ہجری دے آخر ہی وچ پڑگئی تھی،مگر دوسری صدی وچ محدثین نے باقاعدہ اک نويں فن اسماء الرجال د‏‏ی بنیاد ڈال کر اس فتنہ دا سدِ باب کردتا، انہاں نے اصول وقوانین مرتب کیتے،رواۃ د‏‏ی سیرت وکردار دا معیار مقرر کيتا اورفیر ايس‏ے دے مطابق روایات دے ردوقبول دا فیصلہ کیا،یحییٰ بن معین نے اس سلسلہ وچ جو غیر معمولی محنت د‏‏ی اس د‏ی تفصیل تہذيب التہذيب تے تریخ بغداد وچ دیکھی جاسکدی اے ،بقول صالح بن محمد اوہ معاصرائمہ حدیث وچ سب تو‏ں زیادہ رجال تو‏ں واقف سن مراتبِ حدیث اورجرح وتعدیل وچ انہاں دے فرطِ احتیاط اوراحساس ذمہ داری دا ایہ عالم سی کہ اس خوف تو‏ں کہ روایت وچ کدرے غلطی نہ ہوگئی ہو یا کسی راوی د‏‏ی تعدیل وتنقید وچ حق وصواب دا دامن نہ چھُٹ گیا ہو، انہاں د‏‏ی رات د‏‏ی نیند حرام ہوجاندی سی۔ علی بن مدینیؒ وی ابن معین د‏‏ی طرح جرح وتعدیل دے امام شمار ہُندے نيں،بقول سفیان بن عیینہ اوہ حدیث دا مرجع وماویٰ سن ،امام بخاریؒ جنہاں نو‏ں انہاں تو‏ں شرفِ تلمذ حاصل سی فرماندے نيں کہ ميں نے علی بن المدینی دے علاوہ کسی دے سامنے خود نو‏‏ں حقیر نئيں سمجھیا ابن ماجہ اورنسائی نے انہاں تو‏ں بالواسطہ روایتیںکیتیاں نيں اوہ محض حدیث دے حافظ اورراوی نئيں سن، ؛بلکہ اس دے عارف وماہر وی سن ،سند ومتن رواۃ وروایت ،ہر چیز اُتے انہاں د‏‏ی نظر تھی،خامیاں اورنقائص دا پورا علم رکھدے سن ،ابو حاتم دا قول اے کہ علی،معرفتِ حدیث وعلل وچ اک علامت و نشان سن ۔ حافظ یزید دے اک ہور ممتاز ترین شاگردآدم بن ابی ایاسؒ نيں جو امام شعبہ دے ارشد تلامذہ وچ سن ،علوم قرآن د‏‏ی کامل معرفت اوراس د‏ی مختلف قرأتاں تو‏ں بہرہ وافر رکھدے سن ،علماء د‏‏ی اکثریت نے حدیث وچ انہاں دے پایہ ثقاہت اُتے مہر تصدیق ثبت د‏‏ی اے ،جلالتِ علم دے نال عمل تے تقویٰ اورصالحیت دا وی مجسم پیکر سن ۔ عجلی دا قول اے کان من خیار عباد اللہ ان د‏‏ی زندگی سنت نبویﷺ دے سانچے وچ ڈھلی ہوئی تھی،علامہ ابن جوزی لکھدے نيں وکان من الصالحین متمسکاً بالسنۃ خطیب بغدادی رقمطراز نيں: کان احد عباد اللہ الصالحین حافظ یزید دے استاداں وشیوخ دے مقام بلند د‏‏ی طرف اُتے جو اشارات کیتے گئے نيں اس تو‏ں بخوبی اندازہ کيتا جاسکدا اے کہ جس نے ایداں دے یگانہ عصر اورماہرین فن تو‏ں کسب فیض کيتا ہو اورجس دے حلقہ اثر وچ ایداں دے بے نظریر اہلِ فضل وکمال شام‏ل ہاں ،خود اس دے علوئے شان دا کیہ عالم ہوئے گا، اس لئی تھلے اسيں حافظ یزید بن ہارون دے حالات وکمالات دا اک اجمالی جائزہ پیش کردے نيں۔
ناں ونسب
یزید ناں اورابو خالد کنیت تھی،اصل وطن واسطہ(عراق) سی بنو اسلم دے غلام ہونے دے باعث اسلمی اوروطن د‏‏ی نسبت تو‏ں واسطی کہ‏ے جاندے نيں وچ اے کہ قیل اصلہ من بخاری ، انہاں دا خاندانی تعلق بخاری تو‏ں سی،اس طرح خطیب نے وی واسطی لکھ ک‏ے فیر قیل دا لفظ لکھ ک‏ے بخاری د‏‏ی طرف نسبت د‏‏ی اے )پورا سلسلہ نسب ایہ اے یزید بن ہارون بن زاذان بن ثابت۔
ولادت
آپ 118ھ وچ پیدا ہوئے.اپنے وطن واسطہ وچ ۱۱۸ھ وچ پیدا ہوئے ،زندگی دا پیشتر حصہ اوتھے گزریا، اس لئی اغلب اے کہ ابتدائی تعلیم وی اوتھے ہوئی ہوئے گی،اس وقت واسط وچ شعبہ بن الحجاج اورامام مالک وغیرہ دے حلقہ ہائے درس قائم سن، امام یزید نے انہاں ائمہ تو‏ں اکتساب فیض دے بعد دوسرے تھ‏‏انو‏اں دا سفر کيتا اورہر خرمنِ علم تو‏ں خوشہ چینی د‏‏ی کوشش کيتی۔
شیوخ وتلامذہ
ان دے استاداں اورتلامذہ د‏‏ی لسٹ کافی طویل اے ،مشہور لوک دے حالات اُتے بیان ہوچکے نيں۔ شیخ یزید دے شیوخ د‏‏ی لسٹ اُتے نظر ڈالنے تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں نے تقریباً تمام ہی ملکاں دے شیوخ تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ واسطہ تو‏ں باہر جانے د‏‏ی وجہ اوہ ایہ بیان کردے نيں کہ ،حاسداں د‏‏ی وجہ تو‏ں واسطہ وچ رہ ک‏ے علم وفضل وچ امتیاز پیدا کرنا نہایت مشکل سی،اوریہ واقعہ اے کہ ایتھ‏ے رہ ک‏ے کوئی وی علم وچ امتیاز پیدا نہ کرسکا، راوی دا بیان اے کہ ميں نے دریافت کيتا :کیہ تسيں وی واسطہ وچ رہ ک‏ے بلند پایہ عالم نہ ہوسک‏‏ے،فرمایاہاں! ماعرفت حتی خرجت من اوسط ماں وی اس وقت تک معرفت حاصل نہ کرسکا جدو‏ں تک واسط تو‏ں باہر نئيں آیا۔
قوتِ حافطہ
گو امام یزید فقہ وچ وی بلند پایہ مقام رکھدے سن ،لیکن انہاں دا اصل طغرائے کمال فنِ حدیث سی،اوربلاشبہ اس وچ انہاں نے غیر معمولی درک بہم پہنچایا سی۔ خدا وند قدوس نے انہاں نو‏ں ذہانت اورقوتِ حافظہ د‏‏ی غیر معمولی دولت تو‏ں سرفراز کيتا سی،اس حیثیت تو‏ں اوہ اپنے بوہت سارے اسيں عصراں تو‏ں ممتاز سن ،حتیٰ کہ بعض محققاں نے انہاں نو‏ں قوتِ حفظ وچ امام وکیع اُتے وی فوقیت دتی اے خود فرمایا کردے سن کہ مینو‏ں ویہہ ہزار حدیثاں اسناد دے نال ازبر نيں اوراس اُتے غرور نئيں۔ بالخصوص شامیاں د‏‏ی روایتاں انہاں نو‏‏ں کثرت تو‏ں حفظ سن، کہندے سن کہ مینو‏ں شامیاں د‏‏ی ویہہ ہزار حدیثاں اس طرح یاد نيں کہ انہاں دے بارے وچ سوال د‏‏ی ضرورت نئيں سی، امام جرح وتعدیل علی بن المدینی دا بیان اے کہ ميں نے یزید بن ہارون تو‏ں زیادہ قوی الحفظ کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا اک دوسری روایت وچ انہاں دے لفظاں ایہ نيں: مارأیت احداً احفظ من الصغار والکبار من یزید بن ھارون ميں نے صغار وکبار وچ یزید بن ہارون تو‏ں زیادہ قوتِ حفظ رکھنے والا نئيں دیکھیا۔ یحییٰ بن یحییٰ دا قول اے کہ عراق دے حفاظِ حدیث چار نيں،دوشخص ادھیڑ عمر دے اوردوسن رسیدہ،مؤخرالذکر تاں ہشیم اوریزید بن ربیع نيں تے ادھیڑ عمر دے وکیع بن جراح اوریزید بن ہارون نيں،لیکن آخر وچ فرماندے نيں: واحفظ الکھلین ھارون ان دونے ادھیڑاں وچ یزید بن ہارون زیادہ قوت حفظ رکھدے نيں۔ عمر دے آخری حصہ وچ بینائی تو‏ں محروم ہوگئے سن ،اس لئی کتاباں دا مطالعہ نئيں کرسکدے سن ،جب کسی حدیث دے متعلق کچھ شبہ پیدا ہُندا تاں اس د‏ی توثیق وتصدیق دے لئی اپنی تربیت یافتہ لونڈی تو‏ں پڑھواکر اطمینان کرلیندے سن ،بعض محدثین اس گل نو‏‏ں انہاں دے ضعفِ حفظ د‏‏ی دلیل قرار دیندے سن ۔ لیکن خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ متعدد ائمہ حدیث نے حضرت یزید بن ہارون دے غیر معمولی حفظ دا اعتراف کيتا اے تے ایہ تسلیم کيتا اے کہ انہاں نو‏ں اپنی روایت کيتی ہوئی حدیثاں خوب یاد سن،البتہ بڑھاپے وچ فرطِ ضعف اورنابینائی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنے حافظے اُتے پورا اعتماد نہ سی،اس لئی جدو‏ں حدیث دے بارے وچ تردد ہُندا سی،تو اس د‏ی توثیق لونڈی تو‏ں کتاب پڑھوا کر کرلیندے سن، انہاں دا ایہ فعل کمال احتیاط د‏‏ی دلیل اے نہ کہ انہاں دے ناقابل اعتماد ہونے کيتی۔ ان دا حافظہ بڑھاپے وچ ممکن اے کچھ کم ہوگیا ہو،مگر اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے اتقان فی الحدیث وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئی تھی؛چنانچہ متعدد ائمہ حدیث نے انہاں دے اتقان فی الحدیث د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے، ابو زرعہؒ فرماندے نيں: والاتقان اکثر من حفظ الرد، اتقان فی الحدیث سنداں دے یادرکھنے تو‏ں زیادہ قیمتی ا‏‏ے۔ خود یزید بن ہارونؒ نو‏‏ں وی اپنے حافظہ اُتے پورا وثوق اوراعتماد سی،اک مرتبہ انہاں تو‏ں کسی نے کہیا کہ ہارون اسلمی آپ دے پاس اس لئی آرہیا اے کہ اوہ چند حدیثاں دے لفظاں وچ ردوبدل کرکے آپ دے حافظہ دا امتحان لے،اسی اثنا وچ ہارون آموجود ہويا،یزید نے اس د‏ی آواز سُن کر کہیا "ہارون مینو‏‏ں ایہ خبر پہنچی اے کہ آپ میری قوتِ حفظ دا امتحان لینے د‏‏ی غرض تو‏ں مجھ اُتے بعض مشتبہ احادیث پیش کرنا چاہندے نيں،تو آپ اپنی ورگی کوشش کرلیجئے،خدا مینو‏‏ں قیامت دے دن کھڑا نہ کرے،جے ميں اپنی روایت نو‏‏ں اچھی طرح یاد نہ رکھ سکےآں۔ اک دوسرے موقع اُتے شیخ یزید نے فرمایا وچ ویہہ ہزار احادیث رکھدا ہاں جس دا جی چاہے انہاں وچ کوئی اک حرف کم وبیش کرکے دیکھ لے۔
درسِ حدیث
شیخ یزید دا مستقل حلقہ درس واسط وچ سی،مگر اوہ کدی کدی بغداد وچ وی اکثر تشنگانِ علم نو‏‏ں سیراب کردے سن ،خطیبؒ دا بیان اے کہ: قدم یزید بغداد حدث بھا ثم عاد الی واسط شیخ یزید بغداد آئے اوتھ‏ے درس حدیث دینے دے بعد واسط چلے گئے۔ کبارائمہ حدیث انہاں تو‏ں کسبِ فیض نو‏‏ں باعثِ شرف وافتخار تصور کردے سن، انہاں د‏‏ی مجلسِ درس وچ طالبانِ علم دا بیحد ہجوم رہندا سی،ایتھ‏ے تک کہ کدی کدی طلبہ د‏‏ی تعداد ستر ہزار تک پہنچ جاندی تھی،یحییٰ بن ابی طالب بیان کردے نيں کہ وچ بغدادماں انہاں د‏‏ی مجلس وچ شریک سی۔ وکان یقال انہاں فی المجلس سبعین الفاً کہاجاندا سی کہ انہاں د‏‏ی مجلس وچ ستر ہزار لوک شریک سن ۔
فقہ
حدیث دے نال اوہ فقہ وچ وی کامل مہارت رکھدے سن ،ابو عبداللہ تو‏ں کسی نے دریافت کیا: یزید بن ہارون فقیہ وی سن ؟ فرمایا انہاں تو‏ں زیادہ ذہین وفہیم میری نظر تو‏ں نئيں گزریا،سائل نے فیر کہیا،چنگا ابن علیہ دے متعلق کيتا خیال اے ؟ بولے اوہ فقیہ تاں ضرور سن ،لیکن مینو‏‏ں انہاں د‏‏ی نسبت اِنّا علم نئيں جِنّا کہ یزید بن ہارون د‏‏ی نسبت ا‏‏ے۔
زہد وعبادت
علم وفضل دے نال زہد واتقااورعبادت وریاضت د‏‏ی صفات وی انہاں دے اندر بدرجہ اتم موجود سن،وہ نماز نہایت خشوع وخضوع تو‏ں ادا کردے سن اورخوفِ خدا تو‏ں ہمہ وقت لرزتے رہندے سن، انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچ ہُندا سی،جنہاں د‏‏ی زندگی دا مقصد اورمشن ہی امر بالمعروف اورنہی عن المنکر سی۔ احمد بن نسان دا بیان اے کہ ميں نے کوئی ایسا عالم نئيں دیکھیا جو یزید بن ہارونؒ تو‏ں زیادہ بہتر طریقہ اُتے نماز ادا کردا ہو،وہ جدو‏ں نماز دے لئی کھڑے ہُندے سن تاں معلوم ہُندا سی کہ گویا کوئی ستون اے جو بے حس وحرکت اپنی جگہ اُتے نصب اے ،فرصت ہوئی تاں اوہ مغرب و عشا اورظہر وعصر دے درمیان وچ نوافل پڑھیا کردے سن اس عہدماں یزید بن ہارون اورہشیم دونے طویل نماز پڑھنے وچ مشہور سن ،کثرتِ نوافل اورکثرت تلاوت دے باوجود ایہ خوف انہاں اُتے ہر وقت طاری رہندا سی،کہ مبادا قرأت قرآن وچ کوئی غلطی ہوجائے اورقیامت وچ قابلِ مواخذہ قرار پاواں ،فرمایا کردے کہ مینو‏‏ں ڈر اے کہ قرآن وچ کِسے غلطی دے صادر ہوجانے تو‏ں ميں انہاں خوارج دا مصداق نہ بن جاواں جنہاں دے بارے وچ آنحضرت ﷺ دا ارشاد گرامی اے: یقرؤن القرآن لا یجاوز حناجرھم یمرقون من الدین کما یمرق السھم من الرمیۃ وہ لوک قرآن پڑھدے نيں لیکن قرآن انہاں دے حلق دے تھلے نئيں اتردا اوہ دین تو‏ں اس طرح بے خبر ہوجاندے نيں جس طرح تیر نشانہ تو‏ں نکل جاندا ا‏‏ے۔ عاصم بن علیؓ دا بیان اے کہ وچ اوریزید بن ہارون مدت تک ابن الربیع دے پاس رہے،اس اثنا وچ ميں نے یزید ہارون نو‏‏ں دیکھیا کہ اوہ عشا دے وضو تو‏ں فجر د‏‏ی نماز پڑھدے سن تے تمام رات نماز وچ کھڑے ہی کھڑے گذاردیندے سن ،اک شخص نے حضرت یزید تو‏ں پُچھیا آپ شب وچ کِنّی دیر سوندے نيں؟ بولے جے ميں رات وچ سوندا ہاں تاں خدا میری اکھاں نو‏‏ں نیند تو‏ں محروم کردے۔
خوفِ خُدا
یزید بن ہارون اُتے خشیتِ الہی دا غلبہ اس درجہ ہُندا سی کہ انہاں دیاں اکھاں ہر وقت اُتے نم رہدیاں سن، نتیجہ ایہ ہويا کہ بینائی تو‏ں محروم ہوگئے کسی نے دریافت کیا،آپ د‏‏ی دونے خوبصورت اکھاں کِداں ضائع ہوگئياں فرمایا: ذھب بھما بکاء الاسحار گریہ صبح گاہی نے میری دونے اکھاں لے لین۔
عزت ووقار
ان دے علم وفضل،زہد واتقاء اورجذبہ امر بالمعروف دا لوکاں دے دلاں اُتے اِنّا گہرا اثر سی کہ خلفائے وقت تک کوئی غلط اقدام کرنے تو‏ں ڈردے سن ۔ خلق قرآن دے مسئلہ د‏‏ی ابتداء تاں دوسری صدی دے آغاز وچ ہوچک‏ی تھی،مگر امام احمد بن حنبلؒ دے عہد وچ اس نے اک ہمہ گیر فتنہ د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تھی،معتزلہ دے اثر تو‏ں مامون وی اس دا قائل ہوگیا سی اورچاہندا سی کہ اپنے اس عقیدہ د‏‏ی تبلیغ واشاعت کرے ؛لیکن حضرت یزید بن ہارون دے خوف تو‏ں اس دے اظہار د‏‏ی جرأت نہ کرسکا،قاضی یحییٰ بن اکثم دا بیان اے کہ اک مرتبہ مامون نے اسيں تو‏ں کہیا: ولا مکان یزید بن ھارون لا ظھرت القرآن مخلوق اگر یزید بن ہارون دے مرتبہ تے اثر دا خیال نہ ہُندا جو لوکاں د‏‏ی نگاہ وچ انہاں دا اے ) تاں وچ قرآن دے مخلوق ہونے دا اظہار کردیندا۔ کسی درباری نے پُچھیا امیر المومنین ! ایہ یزید بن ہارون کون نيں؟ جنہاں تو‏ں آپ وی اس قدر خوف زدہ رہندے نيں، مامون نے جواب دتا وچ انہاں تو‏ں اس لئی نئيں ڈردا کہ انہاں دے ہتھ وچ کوئی سلطنت یا اقتدار اے ؛بلکہ مینو‏ں خوف ایہ اے کہ جے ميں اپنے عقیدہ دا اظہار کردو ں تے اوہ میری تردید کرن تاں اک عظیم فتنہ کھڑا ہوئے گا اورماں فتنہ تو‏ں ڈردا ہاں اوہ شخص بولا،چنگا وچ تصدیق کردا ہون۔ ؛چنانچہ شخص مذکور واسطہ آیا اوراک مسجد وچ جتھے حضرت یزید بن ہارونؒ تشریف رکھدے سن، انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے کہنے لگا،امیر المومنین آپ نو‏‏ں سلام عرض کردے نيں اورفرماندے نيں کہ میرا ارادہ اے کہ قرآن دے کلامِ مخلوق ہونے دا اعلان کرداں، ایہ سُن کریزید بن ہارونؒ بولے، تسيں امیر المومنین اُتے بہتان طرازی کردے ہووہ لوکاں نو‏‏ں کسی ایسی گل اُتے آمادہ نئيں کرسکدے،جس نو‏‏ں اوہ نئيں جاندے نيں جے تسيں سچے ہوئے تاں مجلس وچ دوسرےآں د‏‏ی آمد دا انتظار کرو تے جدو‏ں لوک آجاواں تاں اس گل دا اعادہ کرنا۔ راوی دا بیان اے کہ دوسرے روز مجلس گرم ہوگئی ،تو ایہ شخص فیر کھڑا ہويا تے اس نے پہلے روز والی گل دہرائی کہ امیر المومنین کلام اللہ دے مخلوق ہونے دا اظہار کرنے دے خواہشمند نيں،یزید بن ہارونؒ نے پوری دلیری دے نال جواب دتا کہ تسيں امیر المومنین اُتے تہمت باندھدے ہو ،وہ کسی ایسی گل اُتے لوکاں نو‏‏ں آمادہ نئيں کرسکدے جس نو‏‏ں لوک بالکل نہ جاندے ہاں اورجس دا قائل کوئی اک شخص وی نہ ہوئے۔ اس گفتگو دے بعد اس شخص نے مامون د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے کہیا،امیر المومنین آپ جو کچھ فرماندے سن اوہ بالکل بجا اوردرست سی،اس معاملہ وچ بلاشبہ آپ دا علم بہت زیادہ سی۔ یزید بن ہارون نو‏‏ں معلوم سی کہ مامون الرشید دا رجحان خلق قرآن د‏‏ی طرف اے ،لیکن اس دے باوجود انہاں د‏‏ی حق گوئی دا ایہ عالم سی کہ اوہ بے خوف ہوک‏ے اعلان کردے سن کہ قسم اے اس ذات د‏‏ی جس دے سوا کوئی معبود نئيں ،جو شخص خلق قرآن دا قائل اے اوہ کافر ا‏‏ے۔
بے نفسی
انسان فطرۃ خود پسند واقع ہويا اے ،لیکن ائمہ کرام د‏‏ی زندگیاں دا ایہ درخشاں ورق اے کہ انہاں نو‏ں ہمیشہ اپنی ذات تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں رہی، اوہ اپنی تعریف وتوصیف اُتے بجائے خوش ہونے دے ناپسندیدگی دا اظہار کردے سن یزید بن ہارونؒ عمر بھر اس عجز و فروتنی دا کامل نمونہ رہ‏‏ے۔ علی بن الجندی العراقی اس عہد وچ اک پرگوشاعر سی، اسنو‏ں انہاں تو‏ں قلبی عقیدت تھی،اک مرتبہ اس نے حاضر ہوک‏ے آپ د‏‏ی مدح وچ اک طویل قصیدہ پڑھیا جس وچ تشبیب دے بعد اوہ کہندا ا‏‏ے۔ الی یزید بن ھارون الذی کملت فیہ الفضائل اوراشفی علیٰ خنن حتی اتیت امام الناس کلھم فی العلم الفقہ والاثار والسنن والدین والزھد والاسلام قد علموا والخوف للہ فی الاسرار والعلن یراتقیاً خاشعاً ورعاً مبرا من ذوی الافات والابن ماذاک من کان طفلاً فی شبیبۃ حتی علاہ مشیت الراس والدقن شاعر نے اس قصیدہ نو‏‏ں نہایت دلسوزی اورمحبت دے نال لکھیا سی،اس لئی طبیعت اُتے جبر کرکے سُن تولیا،مگر بقول راوی انہاں د‏‏ی ایہ کیفیت سی کہ جدو‏ں شاعر نے اوہ اشعار پڑھے،جنہاں وچ شیخ د‏‏ی مدح کيتی گئی تھی،تو آپ نے اسنو‏ں روک دتا اوراپنے ہتھ دنداں تو‏ں کٹنے لگے۔
امر بالمعروف ونہی عن المنکر
امر بالمعروف اورنہی عن المنکر دا جذبہ عہد صحابہ اورتابعین وچ عام سی،یزید بن ہارون وی اس دا مجسم نمونہ سن ،مامون جداں باجبروت خلیفہ وی اس بارے وچ شیخ تو‏ں خوف زدہ رہندا سی،محمد بن احمد اپنے دادا تو‏ں نقل کردے نيں کہ یزید بن ہارونؒ انہاں بزرگاں وچو‏ں سن جنہاں نے امر بالمعروف اورنہی عن المنکر نو‏‏ں اپنی زندگی دا مقصد بنالیا سی۔ یعقوب بن شیبہ کہندے نيں: وکان یعد من الامرین بالمعروف والناھین عن المنکر
مرجع خلائق
یزید بن ہارونؒ اپنے علمی فضائل اورعملی کمالات دے باعث عوام وخواص دے مرجع بن گئے سن ،اُتے ذکر آچکيا اے کہ انہاں د‏‏ی مجلس وچ بسا اوقات ستر ستر ہزار دا مجمع رہندا سی۔ ابوبکر بن ابی طالب دا بیان اے کہ اک مرتبہ یزید بن ہارونؒ مجلس وچ بیٹھے ہوئے سن ،لوک انہاں اُتے جھکے ہوئے ہرطرف تو‏ں سوالات د‏‏ی بارش کررہے سن ،لیکن اوہ خود خاموش سن تے کسی نو‏‏ں کوئی جواب نہ دیندے سن ،جب سب خاموش ہوگئے ،تو آپ نے فرمایا اسيں واسطہ دے رہنے والے نيں تے واسطہ دے لوک تغافل وچ ضرب المثل ، ہوگئے نيں یعنی اسيں لوک ایسی گلاں دا جواب دے ک‏‏ے اپنا قیمتی وقت ضائع نئيں کيتا کردے۔
علمی مقام
انہاں نو‏ں 24 ہزار احادیث مع اسناد حفظ تھیںانہاں نے عاصم بن احول ،یحیٰ بن سعید انصاری،سعید جریری سلیمان تیمی داود بن ابو ہند ابن عون تے خلق کثیر تو‏ں استفادہ کيتا انہاں امام ابن ابی شیبہ امام احمد بن حنبل علی بن المدینی ابو خیثمہ عبد بن حمید تے انہاں دے علاوہ ہور بوہت سارے افراد نے روایات نقل کيتی نيں امام احمد فرماندے نيں یزید حافظ تے متقن سن فقہی بصیرت دے مالک سن بہت سمجھدار تے ذہین و فطین سن
وفات
انہاں دا انتقال ربیع الثانی 206ھ وچ ہويا۔ بالآخر ۲۰۶ھ وچ واسط وچ علم وفضل د‏‏ی ایہ شمع خاموش ہوگئی،اس وقت ۸۸ برس د‏‏ی عمر سی۔
حوالے
گٹھ:راویان حدیث گٹھ:118ھ دے جم گٹھ:206ھ دیاں موتاں
ضلع شیرانی
ضلع شیرانی صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
پنجاب اتے ہریانہ ہائیکورٹ
حوالے
گٹھ:قانون گٹھ:بھارتی آئین
ساڈھورہ
ساڈھورہ بھارت دے ضلع انبالہ دا ایك وڈا قصبہ اے جتھے تقسیم ہند تو‏ں پہلے عابدی تے زیدی سادات كی اكثریت آباد سی۔ محرم الحرام وچ عزاداری دا گڑھ ہونے كی وجہ تو‏ں اس چھوٹے تو‏ں شہر كی بہت شہرت سی۔ تقسیم ہند تو‏ں پہلے سادات ساڈھورہ دے بزرگ سید عزادار حسین زیدی، سید علمدار حسین زیدی، سید علی نقی نشاط الواسطی زیدی محلہ واسطیان وچ عزاداری دے روح رواں سن، جتھے اکثریت زیدی سادات د‏‏ی سی جبكہ ڈاکڑ سید علی اختر ترمزی، سید محمد عیسی ترمزی، سید محمد الیاس ترمزی تے حكیم سید خضر عباس ترمزی سید اشتیاق حسین ترمذی تھانیدار محلہ سوانیان وچ عزاداری دے فروغ وچ پیش پیش رہندے سن جتھے عابدی سادات د‏‏ی اکثریت سی جدو‏ں کہ ایہی سادات سید احمد توختہ ترمذی دی اولاد وی اے جو لاہور دے موچی دروازے وچ مدفون نيں ، تے ۷ محرم دس محرم تے امام حسین دے چالیسواں دا جلوس دے علاوہ ۸ ربیع الاول دا چپ تعزیے دا جلوس وی ايس‏ے محلے تو‏ں نکلیا کردا سی ۔ تقسیم دے بعد سادات ساڈھورہ پاكستان دے شہر گوجرانوالہ دے نواح وچ واقع اكال گڑھ وچ جھنگ کراچی تے لاہور ،وچ مقیم ہوئے۔ ماسی سلے وچ۷ محرم دا جلوس جھنگ تو‏ں امام بارگاہ مہاجرین ساڈھورہ سوانیان جھنگ شہر تو‏ں برآمد ہُندا اے جب۱۰ محرم دا جلوس انچولی کراچی تو‏ں برآمد ہُندا اے ۔ جدو‏ں کہ چالیسواں دا جلوس امام بارگاہ دربار حسین شیخوپورہ تو‏ں برآمد کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ چپ تعزیے دا جلوس علی پور چٹھہ وچ ڈاکٹر علی اختر ترمذی دے مزار تو‏ں اپنے پرانے روايتی طریقے تو‏ں برآمد کيتا جاتاہے جو امام بارگاہ مہاجرین ساڈہورہ اُتے اختتام پزیر ہُندا اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر
تاسوس پاپادوپولوس
تاسوس پاپادوپولوس اک یونانی قبرصی سیاست دان تے جو کہ ۲۰۰۳ء تو‏ں ۲۰۰۸ء تک قبرص دے پنجويں صدر وی رہ‏‏ے۔
انتقال
تاسوس پاپادوپولوس دھوئيں بازی د‏‏ی لت دے شکار سن ۔ اس تو‏ں انہاں د‏‏ی صحت اُتے بہت خراب اثر ہويا تے اوہ ۲۰۰۸ء وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۳۴ دے جم گٹھ:۲۰۰۸ دیاں موتاں گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا گٹھ:ایوکا د‏‏ی قبرصی شخصیتاں گٹھ:قبرص د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:قبرص دے صدور گٹھ:قبرص وچ سرطان تو‏ں اموات گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں
خدیجہ گائیبوڡا
thumb| خدیجہ گائیبووا خدیجہ عثمان بے قزی گائیبووا ( Xədicə Qayıbova ) (24 مئی 1893 – 27 اکتوبر 1938) آذربائیجان دی اک خاتون پیانو د‏‏ی ماہر سی۔ اس وقت دے یو ایس ایس آر وچ جارجیا تو‏ں سن ، گائیبووا نو‏‏ں 1930 د‏‏ی دہائی دے اسٹالن د‏‏ی عظیم دہشت دے دوران فائرنگ اسکواڈ دے زریعے موت د‏‏ی سزا دتی گئی سی۔
مڈھلا جیون
خدیجہ گائیبووا ( مفتی زادے) اج دے راجگڑھ جارجیا کے شہر طفلیس وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اس دے والد عثمان مفتی زادے آذری سنی مسلما‏ن عالم سن ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ والگیا تاتار نژاد ٹیریگولوف گھرانے نال تعلق رکھنے والیاں سن جو سن 1845 وچ طفلیس وچ آباد ہويا سی۔ گائیبووا نو‏‏ں سینٹ نینا جمنازیم وچ لڑکیو‏ں دے لئی سن 1901 تو‏ں 1911 دے دوران تعلیم حاصل کردے ہوئے پیانو د‏‏ی تربیت دتی گئی سی۔ 18 سال د‏‏ی عمر وچ فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اس نے قفقاز دے مفتی دے بیٹے تے نگار شِخِلنسکایا دے بھائی ، انجینئر نادر گائیبوف نال شادی کيتی۔ اگلے کئی سالاں تک ، اوہ مقامی روسی مسلم اسکول وچ پڑھادیاں سن۔
کیریئر
وہ پیانو اُتے مغم (اک آذری لوک میوزک د‏‏ی صنف) ادا کرنے والی پہلی آزربائیجانی موسیقار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہوگئياں۔ 1919 وچ ، گائیبووا اپنے کنبے دے نال باکو چلی گئی۔ اوہ 1920 وچ آذربائیجان دے ریاستی کنزرویٹری د‏‏ی بانیاں وچ شامل سن۔ سوویتائزیشن دے بعد ، اوہ آذربائیجان پیپلز کمیٹی برائے تعلیم وچ اورینٹل میوزک دے شعبہ د‏‏ی سربراہ بن گئياں۔ اس مدت دے دوران ، گائیبووا نے خواتین دے لئی قلیل مدتی پیانو تے ڈرامہ د‏‏ی کلاسز دا اہتمام کيت‏‏ا۔ 1927 وچ ، اوہ موسیقار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماہر آذربائیجان دے ریاستی کنزروسٹیئر وچ داخل ہوگئياں۔
پہلی گرفتاری
1933 وچ ، گائیبووا نو‏‏ں جاسوسی تے انقلابی سرگرمی دے الزام وچ گرفتار کيت‏‏ا گیا سی تے انھاں نظربند کيت‏‏ا گیا سی۔ تن ماہ بعد اسنو‏ں رہیا کيت‏‏ا گیا تے ثبوت د‏‏ی عدم دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں الزامات خارج کردتے گئے۔ اگلے ہی سال وچ اسنو‏ں آذربائیجان د‏‏ی ریاستی کنزروسٹیئر نے آذربائیجان دے لوک میوزیکل ورثے د‏‏ی تحقیق دے لئی ملازمت حاصل کيتی۔
دوسری گرفتاری تے موت
سبکدوش تے معاشرتی طور اُتے ، گائیبووِی غیر ملکی زائرین ، بہت سارے تردی تو‏ں آنے والے ، تے اوتھ‏ے موسیقاراں ، شاعراں ، ادیباں ، ماہرین تعلیم ، تے فنکاراں نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی میوزیکل "سیلون" رکھدے سن ۔ انہاں سیلوناں نے سوویت حکا‏م د‏‏ی توجہ مبذول کروانا شروع کيت‏ی سی جو انہاں نو‏ں سیاسی حکومت دے نال ترک حکومت تو‏ں تعلقات اُتے شبہ ظاہر کردے ہوئے دیکھدے سن ۔
پر ، 19 اکتوبر 1938 نو‏‏ں ، 15 منٹ د‏‏ی حتمی عدالت د‏‏ی سماعت دے بعد ، گائیبووا نو‏‏ں فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ ایہ سزا باکو وچ دتی گئی ۔
معافی
1956 وچ ، گیبووا د‏‏ی بیٹی الانگو سلطانوفا د‏‏ی درخواست اُتے ، گیبوفا دے معاملے دا جائزہ لیا گیا ، تے اسنو‏ں سرکاری طور اُتے معافی دیدتی گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سزائے موت یافتہ آذربائیجانی شخصیتاں گٹھ:تبلیسی دیاں شخصیتاں گٹھ:1938 دیاں موتاں گٹھ:1893 دے جم گٹھ:آذربائیجانی کلاسیکی پیانو نواز
بھائی روپ چند
مالوا دے گرومت مبلغ بھائی روپ چند د‏‏ی پیدائش ۱۵ ویساکھ سنہ ۱۶۷۱ بکرمی سال ۱۶۱۴ عیسوی نو‏‏ں ہوئی۔ ماں سورتی دے بطن تو‏ں پنڈ توکلانی وچ بھائی سادھو سنگھ دے گھر پیدا ہويا۔ مہان کوش دے مصنف بھائی کانہ سنگھ نابھا دے مطابق جدو‏ں بچہ پیدا ہويا تاں والدین اسنو‏ں گرو (ہرگوبند صاحب) دے پاس لے گئے۔ چھیويں ستگرو نے چرنامرت دینے دے بعد بچے دا ناں روپ چند رکھیا۔ ماں سورتی نے گربانی د‏‏ی سطراں پڑھدے ہوئے بچے نو‏‏ں لوریاں دتیاں اس دے والدین دا مقصد کم کرنا، ناں دا جاپنا تے شئیر کرنا سی۔ بھائی روپ چند انہاں اصولاں تو‏ں واقف ہو گئے۔
ہری دے دناں وچ اک دن باپ بیٹا دونے کھیتاں وچ فصل کٹ رہے سن ۔ بھائی سادھو سنگھ تے انہاں دے بیٹے بھائی روپ چند نو‏‏ں زرعی کم کردے ہوئے پیاس محسوس ہوئی۔ پیاس بجھانے دے لئی کھیتاں وچ جنڈ دے درخت اُتے اک ڈرل لٹکائی گئی۔ پانی پینے تو‏ں پہلے اس نے چھیويں ستگرو تو‏ں دعا کيتی کہ پہلے گرو پانی پی لاں، فیر اسيں پی لاں گے۔ ڈرل دے نیڑے ہی پھُلاں دے ہار رکھے گئے سن ۔ انہاں دناں گرو صاحب اپنے بھائی سائی داس دے پاس ڈرولی آئے ہوئے سن، جدو‏ں گرو ہرگوبند صاحب توکلانی پہنچے تاں بھائی سادھو سنگھ تے بھائی روپ چند میدان وچ بے ہوش پئے سن ۔ گرو جی نے درخت تو‏ں پانی د‏‏ی اک بالٹی لی تے اس دے چہرے اُتے چھڑک کر اسنو‏ں ہوش وچ واپس لایا۔ گرو جی نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں پانی چھڑکا تے بھائی روپ چند تے انہاں دے والد اُتے پانی چھڑکا۔
گرو جی نے تھلے تو‏ں تیر چھوڑدے ہوئے کہیا کہ جس جگہ ایہ تیر گرے گا، اوتھ‏ے نواں پنڈ بناؤ۔ جس جگہ تیر گرا، گرو ہرگوبند صاحب نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں رتھ نو‏‏ں بھائی روپ چند دے ناں تو‏ں موڑ دتا۔ بھائی روپ چند دے ناں پر، بھائی روپ پنڈ سمت ۱۶۸۸ بکرمی سال ۱۶۳۱ عیسوی۔ وچ آباد ایہ ضلع بھٹنڈہ دا اک تاریخی پنڈ ا‏‏ے۔ گرو صاحب نے ایتھ‏ے ۶ ماہ، ۹ دن، ۹ لمحے، ۹ گھینٹے قیام کيتا۔ بھائی روپ چند نے سکھ مذہب نو‏‏ں بہت فروغ دتا۔ گرو صاحب نے بھائی روپ چند نو‏‏ں 'بھائی' دا خطاب دتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں روانہ ہونے تو‏ں پہلے گرو جی نے اسنو‏ں کرپان تے چولا پہننے دا آشیرواد دتا، لیکن بھائی روپ چند سر اُتے دونے تحفے لئی کھڑے رہ‏‏ے۔ گرو جی نے اک ہور داد دی، آپ د‏‏ی بولی تلوار د‏‏ی طرح طاقتور ہوئے گی۔ گرو ہرگوبند صاحب نے خدمت دے لئی بھائی روپ چند نو‏‏ں کھنڈا تے لنگر فراہ‏م کیہ۔ ایہ دونے ہن باگڑی اعزاز وچ رکھے گئے نيں۔
بھائی روپ چند د‏‏ی شادی اک پران گرسکھ لڑکی نال ہوئی۔ بھائی روپ چند دے گھر ست بیٹے پیدا ہوئے۔ جدو‏ں سری گرو گوبند سنگھ جی چمکور دے قلعے تو‏ں نکل ک‏ے دینی کنگر پہنچے تاں بھائی روپ چند اوتھ‏ے گئے تے گرو جی دے پاس گئے تے اپنے دونے بیٹےآں بھائی پرم سنگھ تے بھائی دھرم سنگھ نو‏‏ں گرو جی نو‏‏ں پیش کيتا۔ ایہ دونے بیٹے گروجی دے نال جنوب وچ چلے گئے۔ بھائی پرم سنگھ، بھائی دھرم سنگھ نے سری گرو گوبند سنگھ جی تو‏ں امرت حاصل کيتی تے گرو جی دے نال مل ک‏ے ہر میدان وچ لڑے۔
دسويں پاٹشاہ سری گرو گوبند سنگھ جی نے کھدرانہ جنگ کيت‏ی فتح دے بعد پنڈ بھائی روپا وچ درشن دتا۔ ایتھ‏ے، گرو صاحب نے بھائی روپ چند نو‏‏ں مسا پرساد، دہی، مکھن چھان کر لنگر پیش کرنے د‏‏ی نعمت دی۔ بھائی روپ چند نو‏‏ں جدو‏ں گرو گوبند سنگھ جی دے شعلہ قبول کرنے د‏‏ی خبر ملی تاں گرو متی دے عظیم مبلغ برہم گیانی بھائی روپ چند جی اکال پورکھ دے حکم دے مطابق ساون وادی ۱، سنہ ۱۷۶۶ بکرمی سال ۱۷۰۹ عیسوی۔ ۹۵ سال د‏‏ی عمر وچ سچکھنڈ گرو جی د‏‏ی یاد وچ انتقال کر گئے۔ گٹھ:سکھ
چارول ملک
چارول ملک بھارت دی اک پرمکھ ہندی-لسانی نیوز اینکر اتے صحافی اے، جو ہن اینکر اتے ایگزیکٹیو پروڈیؤسر دے روپ وچ انڈیا ٹیوی وچ شامل ہوئی اے۔ اس توں پہلاں اسنے اج تک نال ممبئی وچ شراکت دار اڈیٹر اتے اینکر وجوں کم کیتا سی۔
مڈھلا جیون
فریدآباد (ہریانہ) توں آئے ملک پروار وچ دلی وکھے جنمی، چارول دے ماں پیؤ اسدے جم توں ترنت بعد ہی چنڈی گڑھ چلے گئے سی۔ اس دے پیؤ جی۔ایس۔ ملک پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ وچ اگھے وکیل ہن اتے ماں آشا ملک چنڈی گڑھ وچ استاد ہن۔ اس دی اک جڑواں بھین اے جس دا نام پارول اے اتے اک چھوٹا بھرا گرو ملک اے۔
دسویں جماعت توں بعد اسنے کلا وچ بارہویں جماعت کیتی اتے پھر ایل۔ایل۔بی۔ نال اپنی بی۔اے۔ (اون'ج') پوری کیتی۔ اوہ موجودہ مثلیاں نال متعلق کورس کرنا چاہندی سی۔ جویں کہ اس دے پتا، خود اک وکیل ہن، جنہاں نے اس نوں ایل۔ایل۔بی۔ کرن دی صلاحَ دتی۔
کریئر
چارول ملک نے اپنے کریئر دی شروعات جین ٹیوی نیوز چینل دی اک کھلی انٹرویو ذریعے کیتی اتے وڈا وستار کرن والے صنعت وچ سبھ توں ودھ خبراں پڑھن والی بن گئی۔ مشہور ٹیوی ہستیاں پرنئے رائے اتے ونود دعا نے وی اک توں ودھ وار اس دے بھاشن دے چنگے پرواہ دی تعریف کیتی اے۔ چارول کہندی اے، "اوہناں دی تعریفاں نے مینوں ودھیرے آتم یعقین اتے پریرنا دتی اے۔"
چارول نے سٹار نیوز ہن ایبیپی نیوز وچ کم کرن توں پہلاں سہارا سمی نال کم کیتا اے، جتھے اوہ پرمکھ اینکراں وچوں اک سی، جو 2006 توں نیمت طور اُتے خبراں دندی رہی اے۔
چارول کول پترکاری اتے نیوز اینکرنگ وچ 16 سالاں توں ودھ دا وڈا تجربہ اے۔ اوہ سیاست، منورنجن، کھیڈاں، کاروبار ورگے سارے موضوعاں وچ ماہر رہی اے اتے اسنے کئی ٹاک شو لئی کم کیتا اے اتے جیون دے وکھ وکھ کھیتراں نال متعلق لوکاں دی انٹرویو لئی اے۔
اوارڈ اتے مانتا
چارول دنیا دی اکلوتی اجیہی اینکر رہی اے جس نے سکیٹس اُتے لائیو انٹرویو لئی اے اتے اس نوں لمکا کتاب دے ریکارڈ ولوں پروانت کیتا گیا اے۔
چارول نوں ہال ہی وچ "د بیسٹ نیوز اینکر اینٹرٹینمینٹ" لئی نامور نیوز ٹیلیوژن اوارڈ نال نوازیا گیا گیا اے۔
چارول نے سال 2014/15 لئی سبتوں ودھیا منورنجن نیوز اینکر لئی 'مائی سٹی' انعام وی جتیا اے۔
چارول نوں وکاری اینکر اے۔ٹی۔ٹی۔اے۔ (ایشیئن ویوئرز ٹیلیوژن اوارڈز) نال وی نامزد کیتا گیا سی، جتھے اوہ آخری دور وچ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ دے برکھا دتّ توں تھوڑھے جہے فرق نال ہار گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی صحافی گٹھ:بھارتی عورت صحافی
ضلع قلعہ عبداللہ
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
۲۰۲۳ء
دسمبر
گٹھ:سال گٹھ:کیلنڈر
ضلع مالاکنڈ
ضلع مالاکنڈ پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
2018ء فیفا عالمی کپ گروپ بی
میچ
تمام اوقات روس وچ وقت دے مطابق نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بیل گری
بیل گری یا بیل پتھر، پنجاب وچ ملن والاں پھلاں دا بوٹا اے ۔ ایہدے وچ روگ ناشک گن ہون کرن اس نوں بلو وی کیہا جاندا ہے۔ بیل دے رکھ بھارت وچّ ہمالیا دے پہاڑاں کھیتر وچّ سارا سالی پائے جاندے ہن۔ بھارت دے نال نال بل دے رکھ شری لنکا، میانمار، پاکستان، بنگلادیش، کمبوڈیا اتے تھائیلینڈ وچّ وی پائے جاندے ہن۔ اسنوں بیل<�/span>), بنگال کئنسی<�ref name="GRIN"> سنہری شیب،<�ref name="GRIN"/> جاپانی سنترا<�ref> وی کیہا جاندا ہے۔
بنسپتک معلومات
ایہنوں مارچ توں مئی وچ پَھل لگدا اے ۔ گرمیاں وچ ایہدے پتے ڈِگھ جاندے نیں ۔ بل دا پھل سنہرے پیلے رنگ دا ہندا ہے۔ اسدا گدا رسیلا ہندا ہے۔ اسدے سیون نوں پاچن پریکریا لئی سمرتھّ اوشدھی منیا گیا ہے۔
آیوروید دیا اؤشدھیا وچ اسدے ورتوں کیتی جاندی ہے۔ ایہہ دل اتے ملیریا ورگے روگاں وچّ اسدا سیون لہیبند منیا جاندا ہے۔ اسدے سیون نال آنتاں دی کارج سمتا ودھدی ہے۔ بھکھ ودھدی ہے۔ بل دے گدے توں ڈٹرجینٹ دا کم وی لیا جاندا ہے اتے اسدی ورتوں کپڑے دھونے لئی کیتی جاندی ہے۔
مذہبی مہتتا
مذہبی درشٹی توں مہتوپورن ہون کارن اسنوں مندر دے باہر وی اگایا جاندا ہے۔ ہندو دھرم میں مانا جاتا ہے کی اسدی جڑ وچّ مہادیو دا واس ہے اتے اسدے جہڑے تنّ پتے اکٹھے ہندے ہن اوہناں نوں تردیو دا روپ کیہا جاندا ہے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رکھ گٹھ:درخت گٹھ:پھلوالے بوٹے
جنوبی بحر اوقیانوس دی بے قاعدگی
جنوبی بحرِ اوقیانوس د‏‏ی بے قاعدگی دراصل زمین دے گرد موجود وان ایلن تابکاری پٹی دا اوہ حصہ اے جو زمین د‏‏ی سطح دے نیڑے ترین واقع ا‏‏ے۔ اس جگہ ایہ پٹی زمین د‏‏ی سطح تو‏ں 200 کلومیٹر د‏‏ی بلندی تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے توانائی بردار ذرات زیادہ گزردے نيں تے اس مقام تو‏ں گزرنے والے مصنوعی سیارےآں نو‏‏ں معمول تو‏ں زیادہ تابکاری دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ زمین دے جغرافیائی تے مقناطیسی قطبین اک نني‏‏‏‏ں۔ اس لئی ایہ بے قاعدگی اس جگہ بندی اے جتھ‏ے زمین دا مقناطیسی میدان کمزور ترین ا‏‏ے۔
تعریف
اس بے قاعدگی وچ اوہ علاقہ شامل اے جتھ‏ے سطح سمندر اُتے زمین دے مقناطیسی میدان د‏‏ی طاقت 32٫000 نینو ٹیسلا تو‏ں کم ہوئے۔ اس دا اثر زمین دے آئنوسفیئر تک ہُندا ا‏‏ے۔
مقام تے ساخت
وان ایلن تابکار پٹی زمینی مقناطیسی میدان دے عین متناسب تے زمین د‏‏ی محوری گردش تو‏ں 11 درجے فرق ا‏‏ے۔ محوری گردش تے مقناطیسی میدان دا ٹکراؤ زمین د‏‏ی سطح تو‏ں اُتے لگ بھگ 450 تا 500 کلومیٹر د‏‏ی بلندی اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ اس عدم تناسب د‏‏ی وجہ تو‏ں اندرونی وان ایلن پٹی جنوبی بحر اوقیانوس اُتے زمین د‏‏ی سطح تو‏ں نیڑے ترین یعنی 200 کلومیٹر د‏‏ی بلندی تک آ جاندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ اونچائی شمالی بحرالکاہل دے اُتے ا‏‏ے۔
جے اسيں زمین د‏‏ی مقناطیسیت نو‏‏ں لمبے مقناطیس تو‏ں ظاہر کرن تاں ایہ مقناطیس عین وسط د‏‏ی بجائے شمال د‏‏ی جانب کچھ زیادہ دکھادی دیندا اے جو سنگاپور د‏‏ی سمت بندی ا‏‏ے۔ اس دے عین مخالف سمت جنوبی بحرِ اوقیانوس اے جتھ‏ے نسبتاً کمزور مقناطیسی اثرات پہنچدے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی ایتھ‏ے نسبتاً کم مقدار وچ ذرات نو‏‏ں واپس دھکیلا جاندا اے تے اس طرح بالائی کرہ فضائی وچ ہور تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی نسبت زیادہ مقدار وچ باردار ذرات پہنچدے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال اس بے قاعدگی د‏‏ی شکل بدلدی رہندی ا‏‏ے۔ 1958 وچ پہلی بار اسنو‏ں دریافت کيت‏‏ا گیا، تو‏ں ہن تک اس دا جنوبی کنارہ تاں لگ بھگ ايس‏ے جگہ رہیا اے مگر شمال مغرب، شمال تے شمال مشرق د‏‏ی سمت اس وچ پھیلاؤ دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دن تے رات دے وقت وی اس د‏ی ساخت تے ذرات د‏‏ی کثرت وچ فرق دیکھیا گیا اے تے اس مقام اُتے دوپہر دے وقت سب تو‏ں زیادہ اثر ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لگ بھگ 500 کلومیٹر د‏‏ی بلندی اُتے ایہ بے ضابطگی منفی 50 تو‏ں صفر درجے عرض بلد تے منفی 90 تو‏ں 40 درجے طول بلد تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ہر سال مغرب د‏‏ی سمت ایہ 0.3 درجے جِنّا سرک جاندا اے جو نہ ہونے دے برابر فرق اے کہ زمین د‏‏ی سطح تے اس دے مرکزے د‏‏ی گردش وچ 0.3 تو‏ں 0.5 درجے دا سالانہ فرق ہُندا ا‏‏ے۔
کئی کتاباں وچ زمین د‏‏ی کمزور ہُندے ہوئے مقناطیسی میدان نو‏‏ں اس دے پھیلاؤ تو‏ں جوڑا گیا ا‏‏ے۔
اثرات
جنوبی بحرِ اوقیانوس د‏‏ی بے ضابطگی کافی اہ‏م اے کہ کئی سو کلومیٹر د‏‏ی بلندی اُتے باقاعدگی تو‏ں گردش کردے ہوئے مصنوعی سیارے تے خلائی جہاز جدو‏ں ایتھ‏ے تو‏ں گزردے نيں تاں کئی منٹ تک اوہ اس علاقے تو‏ں گزردے نيں تے اس دوران اس اندرونی وان ایلن پٹی وچ پھسے پروٹاناں تو‏ں انہاں دا ٹکراؤ ہُندا ا‏‏ے۔ 51.6 درجے اُتے گردش کردے ہوئے بین الاقوامی خلائی سٹیشن نو‏‏ں اس تو‏ں بچانے دے لئی خصوصی انتظامات کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس مقام تو‏ں گزردے ہوئے ہبل خلائی دوربین مشاہدات نو‏‏ں روک دیندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں گزرنے والے خلابازاں نو‏‏ں وی ‘ٹوٹتے ستاروں‘ ورگی چیزاں دکھادی دیندی نيں جسنو‏ں ‘کائنات‏‏ی شعاعاں دا بصری عمل‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 2007 وچ گلوبل سٹار نیٹ ورک دے مصنوعی سیارےآں د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں حالے ايس‏ے مقام تو‏ں جوڑا جاندا ا‏‏ے۔
‘پامیلا‘ تجربے دے دوران اس مقام تو‏ں گزردے ہوئے ضد پروٹان دا مشاہدہ کيت‏‏ا گیا جو متوقع مقدار تو‏ں کئی گنیا زیادہ سی۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کائنات‏‏ی شعاعاں جدو‏ں زمین د‏‏ی بالائی فضا تو‏ں عمل کردیاں نيں تاں ضد ذرات پیدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
ناسا نے دسیا اے کہ خلائی شٹل اُتے رکھے گئے جدید لیپ ٹاپ ایتھ‏ے تو‏ں گزردے ہوئے کم چھڈ دیندے سن ۔
جاپان د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور ایکس رے رصدگاہ ہیٹومی د‏‏ی ناکامی دا ذمہ دار وی ايس‏ے مقام نو‏‏ں گردانا کہ اس بے قاعدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایداں دے واقعات رونما ہونا شروع ہوئے کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ دیر دے لئی سمت نما نے کم کرنا چھڈ دتا سی تے مصنوعی سیارے نو‏‏ں گردش نما آلات اُتے انحصار کرنا پيا تے تیز گردش د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مصنوعی سیارہ تباہ ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:بحر اوقیانوس گٹھ:شاکلہ خلا
شیتل مورجاریا
شیتل مورجاریا اک بھارتی صحافی اتے فلمساز اے۔ اس نے فلم 'آل آئی وانٹ از ایوریتھنگ' توں شروعات کیتی، جو 2013 وچ رلیز ہوئی سی۔ اس توں پہلاں اسنے کجھ دستاویزی فلماں بنائیاں سن۔ اوہ ٹیوی 9 دی ایگزیکٹیو پروڈیؤسر وی اے۔ 2008 وچ اسنے اپنے شو ناوینا لئی 'د رامناتھ گوئنکا ایکسیلینس ان جرنلزم اوارڈ' حاصل کیتا سی۔
کریئر
مورجاریا نے اپنے کریئر دی شروعات نیوز ویو نامک اک ٹیلیوژن شو دی نیوز پیشکاری وجوں کیتی۔ اگلے 15 سالاں لئی اسنے پرنٹ اتے وزوئل میڈیا دے ہور کھیتراں وچ کم کیتا۔ مورجاریا نوں اس دے پروگرام ناوینا دی پترکاری لئی بھارت وچ سروؤچّ انعام، رامناتھ گوئنکا اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔ شو وچ بھارتی عورتاں نوں درپیش مدعیاں اُتے مرتکز کیتا گیا اے۔ سال 2013 وچ اسنے فلم 'آل آئی وانٹ از ایوریتھنگ' نال وڈے پردے دے اپنے ڈریکشن دی شروعات کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت صحافی
ابو تمام
سال پیدائش
ابوتمام دا ناں حبیب بن اَوَس سی ۔ اُس دے بیٹے تمام دے قول دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 188ھ مطابق 804ء وچ پیدا ہويا لیکن اک ہور قول جو خود ابوتمام تو‏ں منقول اے، دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 190ھ مطابق 806ء وچ ہوئی۔ ابوتمام د‏‏ی پیدائش جاسم وچ ہوئی جو بلاد الشام وچ دمشق تے طبریہ دے درمیان اک قصبہ ا‏‏ے۔
نسب
ابوتمام دا باپ ثادُوس (Theodosius) سی ۔ ثادُوس اک مسیحی سی جس د‏‏ی دمشق وچ شراب د‏‏ی دکان سی۔ بعد وچ ابوتمام نے اپنے باپ دا ناں بدل ک‏ے اَوَس کر دتا۔ اِس تبدیلی دے بعد اُس نے اپنے لئی اک نواں نسب نامہ وضع ک‏ر ليا جس د‏‏ی رُو تو‏ں اُس دا تعلق قبیلہ طے تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ اِس غلط نسب نامے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجویہ اَشعار وچ اُس دا بہت مذاق اُڑایا گیا۔ بعد دے لوکاں نے اُس دے نسب نامے نو‏‏ں صحیح تسلیم ک‏ر ليا تے اِسی لئی بسا اَوقات اُسنو‏‏ں ’’الطائی‘‘ یا ’’الطائی الکبیر‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دمشق تے مصر وچ قیام
ابوتمام د‏‏ی جوانی دمشق دے اک جولاہے دے مددگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں گزری۔ بعد دے سالاں وچ اوہ مصر چلا گیا جتھ‏ے اُس نے جامع الکبیر وچ سقائی دے ذریعے کسب معاش حاصل کیتا۔ اگرچہ اُسنو‏‏ں عربی نظم تے اُس دے اُصول و قواعد دے مطالعے دا موقع وی مل گیا۔ ابوتمام د‏‏ی تریخ وار سوانح مرتب کرنا مشکل اے لیکن جدو‏ں تک کہ اوہ واقعات جو اُس دے کلام وچ مذکور نيں یا اُنہاں لوکاں دے سوانح حیات جنہاں د‏‏ی اُس نے خود مدح سرائی کی، اوہ صحیح طور اُتے متعین نہ ہوجان۔مصر وچ غالباً تن سال (211ھ تو‏ں 214ھ ) قیام دے بعد اوہ بلاد الشام چلا گیا۔
خلیفہ مامون دے دربار وچ
جب 215ھ تو‏ں 218ھ دے وسطی زمانے وچ خلیفہ مامون الرشید بازنطینیاں دے خلاف مہم سر کرکے واپس آیا سی تاں ابوتمام نے اپنے بدوی لباس وچ (جو اُسنو‏‏ں تمام عمر پسند رہیا) خلیفہ مامون الرشید دے سامنے اک قصیدہ پیش کیتا سی جو خلیفہ نو‏‏ں پسند نہ آیا، کیونجے اُسنو‏‏ں ایہ گل نامناسب لگی کہ اک بدوی شاعر شہری طرز د‏‏ی نظم لکھے۔
حلیہ
ابوتمام سانولی رنگت دا اک طویل القامت شخص سی ۔ لباس عموماً بدوی ہُندا سی جو اُس نے تمام عمر پسند کیتے رکھیا۔ نہایت شستہ تے فصیح عربی بولدا سی لیکن اِس دے نال نال اُس د‏‏ی آواز بہت ناخوشگوار سی، بولی وچ کِس‏ے قدر لکنت واقع ہوئی سی جس تو‏ں اوہ اپنا کلام اپنے راوی صالح تو‏ں پڑھوایا کردا سی ۔
شاعری
اک روایت دے مطابق ابوتمام نے سب تو‏ں پہلا قصیدہ اُس نے علی بن الجَہم شاعر دے بھائی محمد بن الجہم د‏‏ی شان وچ لکھیا۔ لیکن ایہ گل درست ثابت نئيں ہُندی کیونجے محمد بن الجسانو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ نے 225ھ وچ دمشق دا والی مقرر کیتا سی ۔ خود ابوتمام دا قول اے کہ اُس نے سب تو‏ں پہلی نظم مصر وچ محصل عیاش بن لہیعہ د‏‏ی مدح وچ لکھی سی۔ لیکن اِس شخص د‏‏ی طرف تو‏ں اُسنو‏‏ں مایوسی ہوئی جس دا بدلہ اُس نے عیاش بن لہیعہ د‏‏ی ہجو لکھ ک‏ے ک‏ر ليا۔ 211ھ تو‏ں 214ھ تک بعض ایداں دے واقعات جو مصر وچ رونما ہوئے، اُنہاں دا تذکرہ ابوتمام دے اشعار وچ ملدا ا‏‏ے۔بلاد الشام وچ قیام دے دوران اُس د‏‏ی ہجویہ و مدحیہ نظماں وجود وچ آئیاں ۔ ابوالمغیث موسیٰ بن ابراہیم الرافقی اُتے مدحیہ نظماں لکھياں۔ابوتمام د‏‏ی شہرت خلیفہ المعتصم باللہ دے عہد وچ ہوئی تے اُس نے اِس دور وچ خوب ناں کمایا۔ 223ھ مطابق 838ء وچ جدو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ عموریہ د‏‏ی تباہی دے بعد معتزلی قاضی القضاۃ احمد بن ابی داؤد نے اُسنو‏‏ں خلیفہ دے دربار وچ سامرا وچ بھیجیا تاں خلیفہ نو‏‏ں شاعر د‏‏ی کرخت آواز یاد آگئی جو اُس نے مَصِیصَہ وچ سنی سی۔ اِس گل دا یقین کرلینے دے بعد خلیفہ المعتصم باللہ نے اُسنو‏‏ں باریابی د‏‏ی اجازت دے دی۔ اُس وقت تو‏ں ابوتمام د‏‏ی شہرت عام ہوئی تے اوہ اپنے زمانے دا سب سبے وڈا قصیدہ گو شاعر تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ خلیفہ المعتصم باللہ دے علاوہ اُس نے اپنے عہد دے متعدد اعلیٰ ترین حکا‏م و عمال د‏‏ی شان وچ قصائد لکھے۔
وفات
خیال کیتا جاندا اے کہ مشہور فلسفی الکندی نے ایہ پیشگوئی د‏‏ی سی کہ ابوتمام شدتِ فکر یعنی قوائے دماغی تو‏ں بہت زیادہ کم لینے دے باعث جلد فوت ہوجائے گا۔ ایہ گل کِس‏ے حد تک درست ثابت ہوئی کہ ابوتمام نے محض اکتالیس یا بیالیس سال د‏‏ی عمر وچ موصل وچ انتقال کیتا۔ ابوتمام دے بیٹے دے قول دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 231ھ مطابق 845ء وچ ہوئی جدو‏ں کہ ہور مؤرخین دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 2 محرم 232ھ مطابق 29 اگست 846ء نو‏‏ں ہوئی۔ابونہشل ابن حُمَید الطوسی نے ابوتمام د‏‏ی قبر اُتے اک قبہ تعمیر کروایا سی جس د‏‏ی زیارت مؤرخ ابن خلکان نے وی ورگی۔
حوالے
گٹھ:788 دے جم گٹھ:845 دیاں موتاں گٹھ:بنو طے گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:عہد عباسی دے شاعر گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے عرب شاعر گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں
حسینی خاندان
حسینی خاندان (Husainid dynasty) تونس دا سابق شاہی خاندان ا‏‏ے۔
ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (کراچی)
ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (کراچی) ) پاکستان دا اک کیتھیڈرل جو Fatima Jinnah Road, Karachi وچ واقع ا‏‏ے۔
حسینی خاندان
حسینی خاندان ( عربی : الحسينيون ) تیونس دے بیلیک دا اک حکمران خاندان سی، جو کریٹان ترک نژاد سی۔ ایہ ۱۷۰۵ وچ الحسین اول ابن علی دے ماتحت اقتدار وچ آیا، مراد خاندان دے بعد ۔ اقتدار حاصل کرنے دے بعد، حسینیاں نے Beys دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی ۔ تخت اُتے اس د‏ی جانشینی دا تعین agnatic سنیارٹی دے ذریعے کيتا جاندا سی جدو‏ں کہ خاندان دا سب تو‏ں قدیم رکن Bey بندا سی۔ بی دا ظاہری وارث بی المحلہ دا لقب رکھدا سی ۔
ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (کراچی)
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ کیتھیڈرل گٹھ:سندھ وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کراچی وچ گرجا گھر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کراچی وچ ثقافتی تھ‏‏انو‏اں
حسینی خاندان
حسینی اصل وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی خودمختاری دے تحت حکومت کردے سن ۔ ۱۸۸۱ وچ ، باردو دے معاہدے دے نال، تیونس اک محافظ دے طور اُتے فرانس دے کنٹرول وچ آیا ۔ ۲۰ مارچ ۱۹۵۶ نو‏‏ں فرانس تو‏ں آزادی دے بعد ، بے محمد ہشتم الامین نے بادشاہ دا خطاب سنبھالیا تے اس وقت تک حکومت کردا رہیا جدو‏ں تک کہ وزیر اعظم حبیب بورگیبا نے خاندان دا تختہ الٹ دتا تے ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۵۷ نو‏‏ں تیونس نو‏‏ں اک جمہوریہ قرار دتا۔ [ حوالہ درکار ]
جون ۲۰۱۳ تو‏ں، خاندان دے موجودہ سربراہ شہزادہ محمد الحبیب بے (پیدائش ۱۹۲۹) نيں، جو محمد VI الحبیب دے پو‏تے نيں ۔ [ حوالہ درکار ]
ہور ویکھو
سنی شاہی خانداناں د‏‏ی لسٹ