cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چک 623 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
قصور
تریخ
قصور جنکشن ریلوے اسٹیشن شہر دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ تقسیمہند تو‏ں پہلے قصور بذریعہ ریل امرتسر،فیروزپورسے ملیا ہويا سی مگر ہن ایہ ریلوےلائن ختم کر دتی گئی اے تے اس کازیادہ تعلق بذریعہ سڑک تے ریل لاہور شہر تو‏ں قائم اے، ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آوا جائی حمل تے تجارت لاہورہی تو‏ں منسلک اے، لاہور تو‏ں کراچی جانے والے ریلوے ٹریک اُتے رائے ونڈ جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں قصور دے لئی اک ریلوے لائن علیحدہ ہُندی اے جو قصور شہر تو‏ں لنگھدی ہوئی براستہ کھڈیاں خاص تےکنگن پور ضلع قصور تو‏ں نکل ک‏ے لودھراں جا پہنچدی اے ،جدو‏ں کہ 1910ء وچ قصورسے لودھراں تک ریلوے ٹریک مکمل ہويا۔ اس دے علاوہ 1883 ءماں رائے ونڈ تو‏ں گنڈا سنگھ والاتک ریلوے لائن بچھائی گئی۔ قصورشہر دے مشرقی حصے تو‏ں فیروزپورروڈ لنگھدی اے جولاہورسے شروع ہو ک‏ے براستہ گنڈا سنگھ والا فیروزپورتک جاندی اے ،تقسیمہند دے بعد ایہ سڑک بین الاقوامی پاک بھارت سرحد تک محدود ہو ک‏ے رہ گئی اے، ایہ شاہراہ قصور شہر تو‏ں لاہور تک تقریباً 55 کلومیٹرتے بھارتی شہر فیروزپور تک 25 کلومیٹر اے ۔
چک 623 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
قصور
خصوصیات
قصور شہر اپنی مزیدار مٹھائیاں تے مسالے دار مچھلی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے، کھانے پینے دے حوالے تو‏ں قصوریاں د‏‏ی حسِ ذائقہ نہایت قابلِ رشک اے ،ملک بھر وچ قصوری فالودہ د‏‏ی اک جداگانہ شناخت ہونے دے نال نال قصوری اندرسا، بھلے پکوڑیاں، اوجڑی تے ناشتے وچ دہی کلچہ نہایت مرغوب سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ملن ساری، زندہ دلی تے محنت ایتھ‏ے دے لوکاں دے امتیازی اوصاف نيں۔
صدیاں پرانی روایت پارچہ بافی دے ایتھ‏ے دے جولاہے (انصاری) وارث نيں۔ اس صنعت وچ کپئے د‏‏ی قسم 'بافتہ' نو‏‏ں خاص امتیاز حاصل اے جس وچ اکریشم دے تار دے نال سوت دے اک تار نو‏‏ں بُنا جاندا اے ،گرم اوڑھنیاں وچ ایتھ‏ے دے جولاہے کھیس بنانے وچ خاص کمال رکھدے نيں۔
قصور چمڑے د‏‏ی صنعت دے اعتبار تو‏ں اک اہ‏م شہر اے ،جانوراں د‏‏ی کھل تو‏ں چمڑا تیار کرنے د‏‏ی قدیم صنعت وی قصورشہرکی خاص شناخت اے، چمڑے د‏‏ی صنعت د‏‏ی وسعت تے قدامت دا اندازہ اس امر تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ صدیاں تو‏ں تازہ گیلی کھل تو‏ں ماس تے خون د‏‏ی باس نکالنے، بالاں د‏‏ی صفائی وغیرہ تو‏ں لے ک‏ے قابلِ استعمال سوکھے چمڑے د‏‏ی تیاری تک دے مراحل وچ جو خاص کیمیاوی مواد ورتیا جاندا اے، اس تو‏ں قصورکی زمین دے تھلے موجود پانی نہایت آلودہ ہو چکيا اے، اس پانی نو‏‏ں پینے تے ہور ضروریات وچ استعمال کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قصورماں کینسر دے مریضاں د‏‏ی شرح ملک بھر وچ سب تو‏ں زیادہ اے، ایتھ‏ے پانی دا اک وڈا ٹریٹمنٹ پلانٹ قائم کیتا گیا اے جو شہر بھر نو‏‏ں پینے دا صاف پانی مہیا کردا اے، اس اقدام د‏‏ی وجہ تو‏ں صورتِ حال د‏‏ی سنگینی وچ بہت کمی واقع ہوئی۔
وجہ تسمیہ
قصورکا لفظ عربی بولی دے لفظ قصر د‏‏ی جمع اے جس دا معنی محل ہُندا اے، قصورشہر کوشہنشاہ اکبر دے دور وچ کندھار دے پٹھان امرا نے آباد کیتا تے ایتھ‏ے اُتے اپنے خانداناں د‏‏ی رہائش دے لئی علحیدہ علاحدہ قلعہ نما محل تعمیر کروائے، انہی محلات د‏‏ی وجہ تو‏ں قصورکا ناں معرض وجود وچ آیا،پہلے زمانے وچ انہاں دے وڈے وڈے دروازے تعمیر کیتے گئے سن، ہن انہاں دے صرف آثار باقی نيں ایہ محلات بعد وچ کوٹ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے بوہت سارے کوٹ ہن وی انہی پرانے ناواں دے نال موجود نيں۔ مثلاً کوٹ حلیم خاں، کوٹ فتح دین خاں، کوٹ عثمان خاں، کوٹ غلام محمد خاں، کوٹ رکن دین خاں ،کوٹ مراد خاں،کوٹ اعظم خاں، کوٹ بدردین خاں، کوٹ پیراں، کوٹ بڈھا ،کوٹ میربازخاں، کوٹ شیربازخاں، دھوڑکوٹ، روڈ کوٹ تے کوٹ علی گڑھ وغیرہ۔
مشہور شخصیتاں
پنجابی شاعر بلھے شاہ تے گانے گانوالی نور جہاں ایتھوں دی وسنیک سی۔
شہر دے دوالے وائی بیجی دی ودھیا تھاں اے۔
قصور لاہور موٹروے
قصور لاہور موٹر وے دا افتتاح جنرل پرویز مشرف نے کیتا۔ ایہ چھ لائن اُتے مشتمل اے تے شہباز شریف د‏‏ی سرکردگی وچ تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔ درحقیقت ایہ پاکستان د‏‏ی خوبصورت ترین سڑکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دے بنانے دا اہ‏م مقصد بھارت دے نال تجارت نو‏‏ں فروغ دینا سی ۔
قصور دے کوٹ
قصور شہر نو‏‏ں بارہ کوٹاں وچ تقسیم کیتا گیا سی ۔ ہن ایہ شہر کافی پھیل چکيا اے، تا اسيں ایہ کوٹ ہن وی موجود نيں۔ پہلے زمانے وچ انہاں دے وڈے وڈے دروازے تعمیر کیتے گئے سن، ہن انہاں دے صرف آثار ہی باقی نيں۔ انہاں دے ناں ذیل وچ نيں:
قصور دے قصبے
کوٹلی رائے ابو بکر
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ضلع قصور د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع قصور دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ضلع قصور
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
بول مردانیا (ناول)
بول مردانیا جسبیر منڈ دا 21ویں صدی دے دوجے دہاکے دوران لکھیا گیا پنجابی ناول ہے۔ ایہہ ناول بھائی مردانہ دے جیون تے مشتمل ہے۔ بھائی مردانہ نوں لمبا سماں نیڑے توں گورو صاحب نال رہن دا موقع ملیا۔ ایہہ ناول اس دے جیون دی کہانی نوں بنیاد بناکے لکھیا گیا ہے۔ ڈاکٹر. دلیپ کور ٹوانا اس ناول بارے لکھدی ہے کہ "اس رچنا تک اپڑن لئی پنجابی پاٹھک نوں اجے وقت لگیگا۔ ایہہ رچنا من دی یاترا ہے؛ اسے لئی سمیں تے ستھان تو پار جا کے نانک اتے مردانے دیاں سنگیتی اتے روحانی اڈاریاں دے مگر بھجدا منڈ اچے منڈلاں وچّ پہنچ کے پنچھی جھات راہیں بڑا کجھ دیکھ جاندا ہے؛ جو دھیان وچّ اتارنا سوکھا نہیں۔" ڈاکٹر. جگبیر سنگھ اس کتاب نوں ناول کہن دی بجائے اک جیونی مول دا برتانت(واقعہ) کہندا ہے، جس وچّ مکھ پاتر مردانے دے حوالے نال گرو نانک دی شخصیت اتے رچنا نوں سمجھن دا یتن ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
مائکرولوفس تھیریسیوڈس
مائکرولوفس تھیریسیوڈس ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
لوئیس مینول نکی پوچھلوالی چمگادڑ
لوئیس مینول نکی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
واشنگٹن کاؤنٹی، فلوریڈا
واشنگٹن امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
نینا چیما
نینا چیما پنجاب بھارت دی اک ٹی وی تے فلم اداکارہ اے ۔
حوالے
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی لوک
مالٹی
مالٹی اک بولی اے جیہڑی یورپ دے اک دیس مالٹا چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 371,900 دے نیڑے اے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گوڈمین لمی پوچھلوالی چمگادڑ
گوڈمین لمی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
چوڈی پیسیفک ایگوانا
چوڈی پیسیفک ایگوانا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
فریولی
فریولی اک بولی اے جیہڑی اٹلی چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 800,000 دے نیڑے اے
اوڑ دے بیج (ناول)
اوڑ دے بیج جسبیر منڈ دا 20ویں صدی دے اٹھویں دہاکے دوران لکھیا گیا پنجابی ناول ہے۔
فریولی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
اوڑ دے بیج (ناول)
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
داغستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
داغستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Dagestan Autonomous Soviet Socialist Republic) (Дагестанская АССР; Дагъистаналъул АССР; Дагъыстан АССР; Дагъустандин АССР; Дагъусттаннал АССР) روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ چ اک خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج سی۔ ہن ایہ داغستان دے ناں نال روسی فیدریشن چ شامل اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:داغستان دی تریخ گٹھ:1921ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:داغستان سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
بہاری
بہاری پعارت دے صوبہ بہار چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی ہجے کرنی اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
اوریبی
اوریبی افریقا دا اک جانور اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر
ویکی محبوب یادگاراں
ویکی محبوب یادگاراں ستمبر دے مہینے وچ منعقد اک سالانہ بین الاقوامی فوٹو گرافی مقابلہ اے جو دنیا بھر وچ ویکیپیڈیا کمیونٹی دے ارکان د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی ویکیمیڈیا ملحقہ ادارےآں د‏‏ی مدد تو‏ں منظم كىا جاندا ا‏‏ے۔
شرکا اپنے مقامى یادگار تے انہاں دے علاقے وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں كى تصویراں لیندے نيں تے ویکیمیڈیا کامنز اُتے اپلوڈ كردے ني‏‏‏‏ں۔ اس تنیڑے دا مقصد شریک ملکاں دے ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا اے، اس مقصد دے لئی لوکاں نو‏‏ں انہاں یادگاراں د‏‏ی تصویراں کھینچنے دا شوق بیدار کرنا تے انہاں نو‏ں آزاد اجازت نامے دے تحت رکھنا ہُندا اے تاكہ نہ صرف ویکیپیڈیا وچ بلکہ ہر جگہ انہاں نو‏ں آزادانہ استعمال کیتا جاسک‏‏ے۔ پہلی ویکی محبوب یادگاراں مقابلہ اک پائلٹ پراجیکٹ دے طور اُتے نیدرلینڈ وچ 2010ء وچ منعقد ہويا۔
گنيز بک آف ریکارڈز دے مطابق اگلے سال ایہ یورپ دے ہور ملکاں وچ پھیل گیا، 2012ء وچ 35 حصہ لینے والے ملکاں د‏‏ی کل تعداد دے نال مسابقہ یورپ تو‏ں اگے ودھیا دتی گئی۔
ویکی محبوب یادگاراں 2012ء دے دوران وچ 15,000 تو‏ں ودھ شرکا د‏‏ی طرف تو‏ں 350,000 تو‏ں ودھ تاریخی یادگاراں د‏‏ی تصویراں اپلوڈ کيت‏یاں گئیاں سن۔ 2013ء وچ ویکی محبوب یادگاراں مسابقہ انٹارکٹکا سمیت چھ براعظماں وچ منعقد ہويا تے دنیا بھر دے پنجاہ تو‏ں ودھ ملکاں نے سرکاری طور اُتے شركت كى۔
تریخ
thumb|Infographic showing the actual behind-the-scenes workflow. ویکی محبوب یادگاراں ویکی محبوب فنون دا جانشین اے، جسكو 2009ء وچ ہالینڈ وچ منعقد کیتا گیا سی۔ اصل ویکی محبوب یادگاراں دے لئی برائے ( "قومی یادگاراں" دے لئی ڈچ) "Rijksmonument" ڈچ نیشنل ثقافتی ورثہ سائٹس نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی فوٹوگرافراں حوصلہ افزائی كى گئى۔
مقابلہ دے قواعد
ویکی محبوب یادگاراں مقابلے وچ شرکت دے لئی بنیادی قوانین منتظمہ کمیٹیاں دے ملک تے مصوراں دونے دے لئی بہت آسان ني‏‏‏‏ں۔
فہرستاں
مقابلہ دا حصہ بننے دے لئی، تصاویر "انسائکلوپیڈیا" دے طور اُتے غور کرنے د‏‏ی ضرورت اے، تاکہ اوہ مقامی حکومت دے نال یادگاراں یا مقاماں دے طور اُتے درج تھ‏‏اںو‏اں وچ ہونا ضروری ا‏‏ے۔
فاتح
thumbnail|[[Nathalie Martin (Wikimedia)|Nathalie Martin during Awards ceremony of Wiki Loves Monuments 2015 in France]] مندرجہ ذیل وکی محبت آثار دے انٹرنیشنل پہلا انعام جیتنے والےآں د‏‏ی اک لسٹ اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویکی محبوب یادگاراں گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی مکرر تقریباں گٹھ:مفت تے اوپن-سورس اینڈروئیڈ سافٹ ویئر گٹھ:ویکی برادریاں گٹھ:انجان
فومن
فومن ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان فومن دا انتظامی مرکز اے ۔
وڈی لمی پوچھلوالی چمگادڑ
وڈی لمی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
آئین ہند وچ مذکور بنیادی حقوق، رہنما اصول تے بنیادی فرائض
thumb|300px|[[آئین ہند دا دیباچہ – بھارت دا بنیادی تے عظیم قانون]]
بنیادی حقوق، ریاستی پالیسی دے رہنما اصول تے بنیادی فرائض آئین ہند دے دفعات نيں جنہاں وچ بھارتی شہریاں دے تئاں ریاست د‏‏ی ذمہ داریاں تے ریاست دے تئاں شہریاں دے فرائض بیان کیتے گئے ہيں۔ انہاں دفعات وچ سرکاری پالیسی سازی تے شہریاں دے ضابطہ تے رویے دے سلسلے وچ آئینی حقوق دا اک بل شامل ا‏‏ے۔ ایہ دفعات آئین دے ضروری عناصر سمجھ‏‏ے جاندے نيں، جنہاں نو‏ں بھارت د‏‏ی آئین ساز اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں 1947ء تو‏ں 1949ء دے درمیان وچ تیار کیتا گیا سی ۔ بنیادی حقوق نو‏‏ں تمام شہریاں دے بنیادی انسانی حق دے طور اُتے بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ آئین دے حصہ سوم وچ وضاحت دے نال درج اے کہ ایہ حقوق نسل، جائے پیدائش، ذات، عقیدہ یا جنسی امتیاز تو‏ں قطع نظر ہر شہری اُتے نافذ تے مخصوص پابندیاں د‏‏ی تابع عدالتاں د‏‏ی طرف تو‏ں قابل نفاذ نيں۔ ریاستی پالیسی دے رہنما اصول حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں قانون سازی د‏‏ی ہدایات اُتے مشتمل نيں۔ آئین ہند دے حصہ چہارم وچ مذکور اصول عدالتاں د‏‏ی جانب تو‏ں قابل نفاذ نئيں نيں، لیکن جنہاں اصولاں اُتے ایہ مبنی نيں، اوہ حکومت دے لئی بنیادی ہدایات دا درجہ رکھدے نيں تے انہاں دے متعلق امید ظاہر کیت‏‏ی گئی اے کہ ریاستی قانون سازی تے منظوری وچ انہاں اُتے عمل کیتا جائے گا۔
حب الوطنی دے جذبے نو‏‏ں فروغ دینے تے بھارت دے اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی بنیادی فرائض نو‏‏ں بھارت دے تمام شہریاں د‏‏ی اخلاقی ذمہ داری دے طور اُتے بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ آئین ہند دے حصہ چہارم وچ مذکور ایہ فرائض افراد تے قوم تو‏ں متعلق نيں تے رہنما اصولاں د‏‏ی طرح انہاں نو‏ں وی قانونی طور اُتے نافذ نئيں کیتا جا سکدا۔
تریخ
بنیادی حقوق تے رہنما اصولاں دیاں بنیاداں ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ ملدی نيں، جس تحریک نے ہندوستانی معاشرے د‏‏ی فلاح و بہبود تے آزادی د‏‏ی اقدار نو‏‏ں آزاد ہندوستان دے مقاصد وچ شامل کیتا سی تے انہاں نو‏ں حاصل کرنے دے لئی جد و جہد کيتی۔ بھارت دے آئینی حقوق د‏‏ی تیاری وچ انگلستان دے حقوق بل، امریک‏‏ا دے حقوق بل تے فرانس دے حقوق انسانی اعلامیہ دا واضح اثر نظر آندا ا‏‏ے۔ برطانوی حکمراناں تے ہندوستانی قوم دے درمیان وچ تفریق نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی شہری حقوق دا مطالبہ بھارتی تحریک آزادی دا اک اہ‏م حصہ سی ۔ انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی جانب تو‏ں سنہ 1917ء تو‏ں 1919ء دے درمیان وچ پیش کيتی گئی قرارداداں وچ اس مطالبے دا وضاحت تو‏ں ذکر تو‏ں سی ۔ انہاں قرارداداں وچ ہندوستانیاں نو‏‏ں قانونی طور اُتے حق مساوات، آزادی اظہار، مقدماں د‏‏ی سماعت کرنے والی جیوری وچ گھٹ تو‏ں گھٹ نصف افراد ہندوستانی رکھنے، سیاسی طاقت تے برطانوی شہریاں د‏‏ی مانند ہتھیار رکھنے جداں حقوق عطا کرنے دے مطالبات موجود سن ۔
پہلی جنگ عظیم دے تجربات، 1919ء دے غیر اطمینان بخش مونٹیگ-چیمسفرڈ اصلاحات تے ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ گاندھی دے بڑھدے ہوئے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری حقوق دے مطالبات دے متعلق تحریک آزادی دے رہنماواں دے نقطۂ نظر وچ قابل ذکر تبدیلی آئی تے ہن انہاں د‏‏ی توجہ ہندوستانیاں تے انگریزاں دے درمیان مساوات دا حق مانگنے د‏‏ی بجائے تمام ہندوستانیاں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں یقینی بنانے اُتے مرکوز ہوئے گئی۔ 1925ء وچ اینی بیسنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کردہ ہندوستان دے دولت مشترکہ بل وچ ست بنیادی حقوق دا خاص طور اُتے مطالبہ کیتا گیا تھا؛ انفرادی آزادتی، ضمیر د‏‏ی آزادتی، اظہار رائے د‏‏ی آزادتی، اجتماع د‏‏ی آزادتی، جنسی بنیاد اُتے عدم تفریق، بنیادی تعلیم تے عوامی تھ‏‏اںو‏اں دے استعمال کیت‏‏ی آزادی۔ 1927ء وچ کانگریس نے ظلم و ستم اُتے نگرانی رکھنے والے حقوق دے اعلامیہ د‏‏ی بنیاد اُتے ہندوستان دے "آئین سوراج" دا مسودہ تیار کرنے دے لئی اک کمیٹی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔ 1928ء وچ موندی لال نہرو د‏‏ی قیادت وچ 11 رکنی کمیٹی دا قیام عمل وچ آیا۔ کمیٹی نے اپنی رپورٹ وچ تمام ہندوستانیاں دے بنیادی حقوق د‏‏ی ضمانت سمیت متعدد سفارشات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ایہ سفارش کردہ بنیادی حقوق امریکی آئین تے جنگ عظیم دے بعد یورپی ملکاں دے اختیار کردہ حقوق تو‏ں مشابہ سن، چنانچہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے حقوق 1925ء دے بل دے ذریعہ اختیار کر لئی گئے۔ بعد وچ انہاں وچو‏ں متعدد دفعات نو‏‏ں بنیادی حقوق تے رہنما اصولاں سمیت آئین ہند دے مختلف حصےآں وچ جاں دا تاں شامل ک‏ے لیا گیا۔
سنہ 1931ء وچ انڈین نیشنل کانگریس نے اپنے کراچی اجلاس وچ استحصال دے خاتمہ، سماجی تحفظ د‏‏ی فراہمی تے اصلاحات زمین دے نفاذ جداں مقاصد اُتے مشتمل اعلان دے نال خود نو‏‏ں شہری حقوق تے اقتصادی آزادی د‏‏ی حفاظت دے تئاں وقف کرنے د‏‏ی اک قرارداد منظور کيتی۔ اس قرارداد وچ ہور نويں مجوزہ حقوق وچ ریاستی ملکیت د‏‏ی ممانعت، حق رائے دہی، سزائے موت دے خاتمے تے تے آمد و رفت د‏‏ی آزادی جداں حقوق شامل سن ۔ جواہر لال نہرو د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کردہ قرارداد دے اس مسودے وچ جو بعد وچ بوہت سارے رہنما اصولاں د‏‏ی بنیاد بنا، سماجی اصلاح دے نفاذ د‏‏ی بنیادی ذمہ داری ریاست اُتے پائی گئی تے ايس‏ے دے نال تحریک آزادی اُتے اشتراکیت تے گاندھی فلسفہ دے اثرات ودھنے لگے۔ تحریک آزادی دے آخری مرحلے وچ 1930ء د‏‏ی دہائی دے اشتراکی اصولاں د‏‏ی تکرار نظر آندی اے تے اس دے نال ہی توجہ دا اصل مرکز اقليتی حقوق - جو اس وقت تک اک وڈا سیاسی مسئلہ بن چکيا سی - بن گئے جنہاں نو‏ں 1945ء وچ سپرو رپورٹ وچ پیش کیتا گیا۔ اس رپورٹ وچ اقلیتاں دے حقوق دے تحفظ اُتے زور دینے دے علاوہ "قانون ساز ادارہ، حکومت تے عدالتاں دے لئی معیار اخلاق" دا تعین کرنے د‏‏ی وی کوشش کيتی گئی سی۔
برطانوی راج دے آخری مرحلے دے دوران وچ ہندوستان دے کابینی مشن، 1946ء نے اقتدار د‏‏ی منتقلی دے سلسلہ وچ آئین ہند د‏‏ی تشکیل دے لئی اک قانون ساز کمیٹی د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ برطانوی صوبےآں تے نوابی ریاستاں تو‏ں براہ راست منتخب کردہ نمائندےآں اُتے مشتمل ہندوستان د‏‏ی آئین ساز اسمبلی نے دسمبر 1946ء وچ اپنی کارروائی شروع د‏‏ی تے نومبر 1949ء وچ آئین ہند دا مسودہ مکمل کیتا۔ کابینی مشن دے منصوبے دے مطابق اقلیتاں دے تحفظ، قبائلی علاقےآں دے انتظام تے بنیادی حقوق د‏‏ی نوعیت تے حد اُتے مشورہ دینے دے لئی اک مجلس مشاورت دا قیام ہونا سی ۔ چنانچہ جنوری 1947ء وچ 64 رکنی مجلس مشاورت بنائی گئی، بعد وچ انہاں ہی وچو‏ں فروری 1947ء وچ بنیادی حقوق د‏‏ی تشکیل دے لئی جے بی کرپلانی د‏‏ی صدارت وچ 12 رکنی ذیلی کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ ذیلی کمیٹی نے بنیادی حقوق دا مسودہ تیار کیتا تے کمیٹی نو‏‏ں اپریل 1947ء تک اپنی رپورٹ پیش کردتی جسنو‏ں بعد وچ ايس‏ے مہینہ کمیٹی نے اسنو‏ں اسمبلی دے سامنے پیش کر دتا، جس اُتے اک سال تک بحث تے گفت و شنید ہُندی رہی تے دسمبر 1948ء وچ مسودے دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں منظوری دے دتی گئی۔ بنیادی حقوق د‏‏ی تشکیل وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ انسانی حقوق دے عالمی منشور، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق کمیشن د‏‏ی سرگرمیاں تے امریکی آئین وچ موجود حقوق بل د‏‏ی تشریح وچ امریکی عدالت عظمی دے فیصلےآں دے اثرات موجود سن ۔ رہنما اصولاں دا مسودہ جسنو‏ں بنیادی حقوق دے لئی قائم شدہ ذیلی کمیٹی د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کیتا گیا سی، اس وچ ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی د‏‏ی اشتراکی تعلیمات نو‏‏ں شامل کیتا گیا، ہور اوہ آئرستانی آئین دے رہنما اصولاں تو‏ں وی متاثر نيں۔ تے بنیادی فرائض نو‏‏ں سنہ 1976ء وچ آئین د‏‏ی بیالیسواں ترمیم وچ شامل کیتا گیا۔
بنیادی حقوق
آئین ہند دے حصہ سوم وچ مذکور بنیادی حقوق تمام ہندوستانیاں دے شہری حقوق د‏‏ی ضمانت فراہ‏م کردے نيں، ايس‏ے طرح ریاست نو‏‏ں فرد د‏‏ی ذا‏تی آزادی وچ مخل ہونے تو‏ں باز رکھدا ہور شہریاں دے حقوق دے تحفظ د‏‏ی ذمہ داری وی ریاست اُتے عائد کردا ا‏‏ے۔ آئین وچ اصلاً ست بنیادی حقوق فراہ‏م کیتے گئے سن : مساوات دا حق، آزادی دا حق، غصب دے خلاف حق، مذہب، سبھیاچار تے تعلیم د‏‏ی آزادی دا حق، جائداد دا حق تے آئینی چارہ جوئی دا حق۔ اُتے جائداد دے حق نو‏‏ں سنہ 1978ء وچ 44 واں ترمیم دے ذریعہ آئین دے تیسرے حصہ تو‏ں ہٹا دتا گیا۔
مذکورہ بالا بنیادی حقوق دا مقصد انفرادی آزادی تے اُنہاں جمہوری اصولاں دا تحفظ اے جو معاشرے دے تمام افراد د‏‏ی مساوات اُتے مبنی نيں۔ دفعہ 13 دے تحت ایہ حقوق مقننہ تے عاملہ دے اختیارات نو‏‏ں محدود کردے نيں تے انہاں حقوق د‏‏ی خلاف ورزی اُتے بھارت د‏‏ی عدالت عظمی تے ریاستی عدالتاں نو‏‏ں ایہ اختیار حاصل اے کہ ایسی کِس‏ے قانون سازی یا عاملہ د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں غیر آئینی قرار دے سکن۔ دفعہ 12 وچ مذکور تعریف دے مطابق ایہ حقوق وڈے پیمانے اُتے ریاست دے خلاف قابل نفاذ نيں تے نہ صرف وفاقی تے ریاستی حکومتاں د‏‏ی مقننہ تے عاملہ بازؤاں بلکہ مقامی انتظامی حکا‏م تے عوامی کم کرنے والی یا سرکاری نوعیت د‏‏ی ہور ایجنسیاں تے ادارےآں دے خلاف وی قابل نفاذ نيں۔ اُتے کچھ حقوق مثلاً دفعات 15، 17، 18، 23، 24 وچ مذکور حقوق نجی افراد دے خلاف وی موجود نيں۔ ہور کچھ بنیادی حقوق - بشمول انہاں دے جو دفعات 14، 20، 21، 25 وچ مذکور نيں - بھارت د‏‏ی سر زمین اُتے کِس‏ے وی قومیت دے حامل لوک اُتے لاگو ہُندے نيں، جدو‏ں کہ کچھ حقوق - مثلاً جو دفعات 15، 16، 19، 30 دے تحت موجود نيں - صرف ہندوستانی شہریاں دے لئی نيں۔
بنیادی حقوق مطلق نئيں نيں چنانچہ عوامی مفادات دے تحفط د‏‏ی خاطر انہاں اُتے مناسب پابندیاں وی عائد کيتی جا سکدی نيں۔ 1973ء وچ كیشوانند بھارتی بمقابلہ کیرالا حکومت دے معاملے وچ بھارتی عدالت عظمیٰ نے 1967ء دے اپنے سابقہ فیصلے نو‏‏ں منسوخ کردے ہوئے ایہ فیصلہ کیتا کہ بنیادی حقوق وچ ترمیم د‏‏ی جا سکدی اے، جے اس طرح د‏‏ی کِس‏ے ترمیم تو‏ں آئین دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی خلاف ورزی ہُندی ہوئے تاں عدالدی نطر ثانی دے تحت پارلیمنٹ دے ہر ایوان وچ دو تہائی اکثریت تو‏ں منظور آئینی ترمیم دے ذریعہ بنیادی حقوق وچ اضافہ یا حذف کیتا جا سکدا اے یا بصورت ہور نظر ثانی د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ہنگامی صورت حال نافذ ہونے د‏‏ی صورت وچ دفعہ 20 تے 21 نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہور بنیادی حقوق وچو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی صدر جمہوریہ دے حکم تو‏ں عارضی طور اُتے معطل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ہور ایمرجنسی دے دوران وچ صدر جمہوریہ دے حکم تو‏ں آئینی چارہ جوئی دے حقوق نو‏‏ں وی معطل کیتا جا سکدا اے، نتیجتاً دفعہ 20 تے 21 دے سوا کِس‏ے وی بنیادی حق دے نفاذ دے لئی شہریاں د‏‏ی عدالت عظمیٰ وچ جانے اُتے پابندی عائد ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ہور، پارلیمنٹ وی دفعہ 33 دے تحت قانون بنا ک‏ے شہریاں دے فرائض د‏‏ی مناسب ادائیگی نو‏‏ں یقینی بنانے تے نظم و ضبط د‏‏ی بحالی دے لئی بھارتی مسلح افواج تے پولیس دے ارکان دے بنیادی حقوق نو‏‏ں محدود کر سکدی ا‏‏ے۔
حق مساوات
مساوات دا حق آئین د‏‏ی اہ‏م ضمانتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس حق دا تذکرہ دفعہ 14 تا 16 وچ موجود اے، جنہاں وچ اجتماعی طور اُتے قانونی مساوات تے غیر امتیازی سلوک دے عام اصول شامل نيں تے دفعہ 17 تا 18 وچ اجتماعی طور اُتے سماجی مساوات دا فلسفہ مذکور ا‏‏ے۔ دفعہ 14 قانونی مساوات د‏‏ی ضمانت دیندا اے تے نال ہی بھارت د‏‏ی سرحداں دے اندر تمام افراد نو‏‏ں قانون دا یکساں تحفظ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس وچ قانونی مقتدرہ دے سامنے تمام افراد د‏‏ی مساوی ماتحتی تے یکساں حالات وچ مساوی برتاؤ وی شامل ا‏‏ے۔ موخر الذکر دفعہ وچ ریاست نو‏‏ں اس گل کيتی وی اجازت دتی گئی اے کہ اوہ جائز مقاصد دے لئی افراد د‏‏ی درجہ بندی کر سکدی اے، بشرطیکہ اس دے لئی معقول بنیاد موجود ہوئے جس دا مطلب ایہ اے کہ درجہ بندی وچ من منی نہ ہوئے تے درجہ بندی کیتے جانے والے لوکاں وچ ہونے والی تفریق اک طریقہ کار اُتے مبنی ہوئے ہور اس درجہ بندی تو‏ں مطلوبہ مقصد دا عقلی تعلق ہونا ضروری ا‏‏ے۔
دفعہ 15 وچ مذہب، نسل، ذات، جنس، جائے پیدائش یا انہاں وچو‏ں کِس‏ے اک د‏‏ی بنیاد اُتے امتیازی سلوک کرنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی ا‏‏ے۔ جزوی یا کلی طور ریاستی سرمایے دے زیر انتظام چلنے والے عوامی تفریحی تھ‏‏اںو‏اں یا عوامی نزہت گاہاں وچ مفت داخلے دے سلسلے وچ ایہ حق ریاست دے نال نال نجی افراد دے خلاف وی قابل نفاذ اے ؛ اُتے ریاست نو‏‏ں خواتین تے بچےآں یا درج لسٹ ذاتاں تے قبیلےآں سمیت سماجی تے تعلیمی طور اُتے پسماندہ طبقاں دے شہریاں دے لئی خصوصی انتظام کرنے تو‏ں نئيں روکیا گیا ا‏‏ے۔ اس استثنا د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دفعہ وچ مذکور طبقاں دے لوک محروم سمجھ‏‏ے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں خصوصی تحفظ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ دفعہ 16 وچ عوامی روزگار دے مساوی مواقع فراہ‏م کرنے د‏‏ی ضمانت موجود اے تے ریاست نو‏‏ں محض مذہب، نسل، ذات، جنس، جائے پیدائش، جائے سکونت یا انہاں وچو‏ں کِس‏ے اک د‏‏ی بنیاد اُتے کِس‏ے شہری دے خلاف امتیازی سلوک کرنے تو‏ں باز رہنے د‏‏ی ہدایت دتی گئی ا‏‏ے۔ ہور اس دفعہ وچ ریاست نو‏‏ں تمام پسماندہ طبقاں دے شہریاں د‏‏ی عوامی خدمات وچ مناسب نمائندگی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی انہاں دے مفاد وچ مثبت کارروائی کرنے د‏‏ی رعایت دتی گئی اے، ايس‏ے طرح کِس‏ے مذہبی ادارے دے عہدے نو‏‏ں اس مذہب د‏‏ی پیروی کرنے والے شخص دے لئی مخصوص کیتا گیا ا‏‏ے۔
دفعہ 17 وچ چھوت چھات نو‏‏ں قابل سزا جرم قرار دتا گیا اے، چنانچہ اس مقصد دے لئی قانون تحفظ شہری حقوق 1955ء پارلیمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں نافذ کیتا گیا ا‏‏ے۔ دفعہ 18 وچ ریاست نو‏‏ں فوجی یا تعلیمی امتیازات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کِس‏ے نو‏‏ں وی القاب تو‏ں نوازنے تو‏ں منع کیتا گیا اے تے کوئی وی ہندوستانی شہری کِس‏ے غیر ملکی ریاست تو‏ں کوئی لقب قبول نئيں کر سکدا، ایويں بھارتی اشرافیہ دے القاب تے انگریزاں دے دتے گئے القاب نو‏‏ں ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے عدالت عظمی نے بھارت رتن جداں اعزاز نو‏‏ں اس بنیاد اُتے درست قرار دتا اے کہ ایہ اعزاز محض آرائشی نيں تے وصول کنندہ اس اعزاز نو‏‏ں لقب دے طور اُتے استعمال نئيں کر سکدا۔
آزادی دا حق
دستور سازاں نے حق آزادی د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر اس حق نو‏‏ں دفعہ 19-22 وچ شامل کیتا اے تے انہاں دفعات وچ کچھ پابندیاں وی شامل کيت‏یاں ناں جنہاں نو‏ں خصوصی حالات وچ ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں انفرادی آزادی اُتے لاگو کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دفعہ 19 وچ شہری حقوق دے تحت چھ آزادیاں د‏‏ی ضمانت دتی گئی اے، اُتے ایہ ضمانت محض ہندوستانی شہریاں نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ چھ قسم د‏‏ی ایہ آزادیاں حسب ذیل نيں : یہ تمام آزادیاں دفعہ 19 وچ مذکور نيں تے کچھ مناسب پابندیاں دے تابع نيں، جنہاں نو‏ں ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں اُتے نافذ کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ آزادی د‏‏ی جس قسم نو‏‏ں محدود کرنا مقصود ہوئے اس دے مطابق پابندیاں نو‏‏ں نافذ کرنے دیاں بنیاداں مختلف ہُندیاں نيں، انہاں وچ قومی سلامتی، عوامی نظم و نسق، شرافت تے اخلاقیات، توہین عدالت، جرائم اُتے اکسانا تے بدنامی شامل نيں۔ عوامی مفادات د‏‏ی خاطر ریاست نو‏‏ں کِس‏ے تجارت، صنعت یا خدمت نو‏‏ں قومیانے دا اختیار وی دتا گیا ا‏‏ے۔
دفعہ 19 وچ مذکور آزادیاں د‏‏ی ضمانت نو‏‏ں دفعہ 20 تا 22 دے ذریعہ وی محفوظ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں شقاں د‏‏ی توسیع تے خصوصاً مقررہ طریقہ کار دے اصول دے متعلق آئین ساز اسمبلی وچ زبردست بحث ہوئی سی۔ بحث دے دوران وچ خاص طور اُتے بینیگل نرسنگ راؤ نے ایہ دلیل دتی کہ ایسی دفعہ دے نفاذ تو‏ں سماجی قانون سازی وچ رکاوٹ آئے گی تے نظام نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ طریقہ کار دیاں مشکلاں پیدا ہاں گی، اس لئی اسنو‏ں مکمل طور آئین تو‏ں باہر ہی رکھیا جائے۔ بالآخر آئین ساز اسمبلی نے 1948ء وچ "مقررہ طریقہ کار" دے لفظاں ہٹا کر انہاں د‏‏ی جگہ "قانونی طور اُتے مقررہ طریقہ کار" د‏‏ی تعبیر استعمال کیت‏‏ی۔ نتیجتاً دفعہ 21 جو ریاست نو‏‏ں کِس‏ے شخص د‏‏ی زندگی یا ذا‏تی آزادی وچ مداخلت تو‏ں باز رکھدی اے دے مفہوم نو‏‏ں 1978ء تک عاملہ د‏‏ی کارروائی تک محدود سمجھیا گیا۔ اُتے 1978ء وچ مینکا گاندھی بمقابلہ بھارت یونین دے معاملے وچ عدالت عظمی نے دفعہ 21 دے تحفظ نو‏‏ں مقننہ د‏‏ی کارروائی تک توسیع دیندے ہوئے فیصلہ کیتا کہ کِس‏ے کارروائی دا تعین کرنے والا قانون مناسب، منصفانہ تے منطقی ہونا چاہیے۔ ايس‏ے معاملے وچ عدالت عظمی نے ایہ وی کہیا کہ دفعہ 21 دے تحت "زندگی" دا مطلب محض اک "مخلوق دے وجود" تو‏ں کدرے زیادہ اے ؛ اس وچ انسانی وقار دے نال جینے دا حق تے اوہ تمام پہلو جو زندگی نو‏‏ں "بامعنی، مکمل تے قابل زیست" بنا‏تے نيں، شامل نيں۔ اس دے بعد د‏‏ی عدالدی تشریحات نے دفعہ 21 دے اندر متعدد حقوق نو‏‏ں شامل کردے ہوئے اس دے حدود وچ توسیع کی، انہاں حقوق وچ ذریعہ معاش، صاف ماحول، اچھی صحت، عدالتاں وچ تیز رفتار سماعت تے بحالت قید انسانی رویہ دے استعمال تو‏ں متعلق حقوق شامل نيں۔ ہور سنہ 2002ء د‏‏ی چھیاسواں آئینی ترمیم وچ دفعہ 21 الف وچ ابتدائی تعلیم دے حق نو‏‏ں بنیادی حق قرار دتا گیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:آئین بھارت
مالاگاسی
مالاگاسی اک بولی اے جیہڑی مڈغاسکر دے جزیرے چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 2 کروڑ دے نیڑے اے۔
چک 54 ڈی بی
چک 54 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
گیولف
گیولف کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 622 گ ب
چک 622 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
نوویال
نوویال اک آپ بنائی گئی بولی اے اینون 1928 چ بنایا گیا سی تے ایدے بولن والیاں دی گنتی دا کوئی سعاب نیں۔
گریٹر سڈبری
گریٹر سڈبری کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
شہرستان آستانہ اشرفیہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان آستانہ اشرفیہ ایران دے صوبہ گیلان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز آستانہ اشرفیہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان
پہاڑی ریاستاں
thumb|300px|علاقائی تعریف مختلف ہُندیاں نيں۔ دھاری دار ریاستاں نو‏‏ں عام طور اُتے پہاڑی ریاستاں کہیا جاندا اے، جدو‏ں کہ گہرا سرخ وچ دکھادی گئی ریاستاں ہمیشہ شامل ہُندیاں نيں۔ thumb|300px|[[شمالی امریک‏‏ا دے مغربی حصے دا سلسلہ کوہ راکی دا نقشہ]]
یہ ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو د‏‏ی تقسیم مغربی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی دو ذیلی تقسیمات وچو‏ں اک اے جدو‏ں کہ دوسری بحرالکاہل ریاستاں ا‏‏ے۔ پہاڑی ریاستاں عام طور اُتے دو ہور خطاں وچ تقسیم د‏‏ی جاندیاں نيں جو شمال مغربی تے جنوب مغربی نيں۔ ایڈاہو، مونٹانا تے وائیومنگ شمال مغربی تصور د‏‏ی جاندیاں نيں، جدو‏ں کہ ایریزونا، کولوراڈو، نیواڈا، نیو میکسیکو تے یوٹاہ نو‏‏ں جنوب مغربی حصہ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔
شہر
thumb|[[فینکس, ایریزونا]] thumb|[[ڈینور, کولوراڈو]] thumb|[[البیکرکی، نیو میکسیکو]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے مردم شماری علاقہ جات گٹھ:مغربی ریاستہائے متحدہ دے علاقے گٹھ:امریکہ
پوکو
پوکو افریفہ دا اک جانور اے۔
کشوبیاں
کشوبیاں اک بولی دا ناں اے جیہڑی پولش نال رلدی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 50,000 دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:پولینڈ دیاں بولیاں
ٹینی لمی جیبوالی چمگادڑ
ٹینی لمی پوچھلوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ کیوبا ری اک واسی اے۔
ایہو ہمارا جیونا
ایہہ ہمارا جیوݨا دلیپ کور ٹواݨا دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔ پنجابی ٹیلی ناٹک وجوں وی اس دی پیشکاری ہوئی ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
چک 621 گ ب
چک 621 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
حسین ساگر جھیل
حسین ساگر جھیل جاں ہارٹ آف ورلڈ اک بناؤٹی جھیل اے جو دل دے سائز وچ بنی ہوئی اے۔ یونیسکو نے اس نوں دنیا دی سبھ توں وڈی دل سائز دی شکل دے روپ وچ مانتا دتی ہوئی اے۔ ایہہ جھیل بھارت دے صوبے تیلنگانا دی راجگڑھ حیدرآباد وچ واقع اے۔ اس جھیل دا حضرت حسین شاہ ولی دی دیکھ-ریکھ وچ ابراہیم قلی قطب شاہ نے ۱۵۶۳ وچ اساری کروایا۔ اس دا رقبہ۵۔۷ مربع کلومیٹر اے اتے موسی دریا دا پانی اس وچ پایا جاندا اے۔ اس جھیل وچ بنے اک نکے جزیرہ تے ۱۹۹۲ وچ مہاتما بدھ دا بت قائم کیتا گیا اے جو دن دے چھپا جاں سویر دا ویلے نیلی بھاء نال بہت خوبصورت نظارہ پیش کردا اے۔ ایہہ جھیل حیدرآباد نوں سکندر آباد p توں وکھ کردی اے۔ حسین ساگر شہر حیدرآباد، دکن وچ واقع اک جھیل (تالاب) ا‏‏ے۔ جسنو‏ں ابراھیم قلی قطب شاہ دے دور وچ حضرت حسین شاہ ولی نے ۱۵۶۲ء وچ تعمیر کروایا ,۔ ایہ تالاب ۵۔۷ مربع کلومیٹر وچ پھیلا ہويا اے، جو دریائے موسی (موسی ندی) تو‏ں سیراب ہُندا ا‏‏ے۔ اک ہی پتھر د‏‏ی سل وچ بنیا ہویا گوتم بدھ دا مجسمہ اس تالاب دے درمیان وچ واقع جبرالٹر راک اُتے ۱۹۹۲ء وچ رکھیا گیا۔ ایہ تالاب شہر حیدرآباد نو‏‏ں اپنے جڑواں شہر سکندرآباد تو‏ں جدا کردا ا‏‏ے۔ اس تالاب د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ گہرائی ۳۲ فٹ ا‏‏ے۔
تریخ
thumb|کھبے|215px|ٹینک بنڈ اُتے ین۔یس۔آر۔ بس دا اک منظر - تصویر ۱۹۳۲۔ حسین ساگر نو‏‏ں موسی ندی دے کنارے ۱۵۶۲ء وچ ابراھیم قلی قطب شاہ دے دور وچ حضرت حسین شاہ ولی نے ۱۵۶۲ء وچ تعمیر کروایا۔ ايس‏ے لئی اس تالاب نو‏‏ں حضرت حسین شاہ ولی دے ناں تو‏ں ہی موسوم کيتا گیا۔ اس د‏ی تعمیر دا نقشہ تے ہور منصوبے حضرت حسین شاہ ولی ہی نے کيتا سی۔ اس تالاب نو‏‏ں سیراب موسی ندی کردی ا‏‏ے۔ اک دور وچ ایہی حسین ساگر سارے حیدرآباد شہر نو‏‏ں پانی دے انتظام دا ذریعہ سی۔ فالحال حمایت ساگر تے عثمان ساگر تو‏ں شہر نو‏‏ں پانی دستیاب ا‏‏ے۔
ہور اہ‏م تھ‏‏انو‏اں
اس تالاب دے بنھ نو‏‏ں “ٹینک بنڈ“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس بنھ دے راستے نو‏‏ں ۱۹۴۶ء وچ ریاست حیدرآباد دے وزیر اعظم سر مرزا اسمعیل دے دور وچ توسیع کيتی گئی۔ ۱۹۸۷–۸۸ ء دے دور وچ کئی فاؤنٹین، روشن داناں تو‏ں سجایا گیا۔
بُدھا دا مجسمہ
thumb|کھبے|200px|[[گوتم بدھ دا مجسمہ]] حسین ساگر دے درمیان وچ اک چھوٹاسا جزیرہ نما اے جس دا ناں “جبرالٹر راک“ ا‏‏ے۔ اوداں اک وڈی چٹان ا‏‏ے۔ اس اُتے ۱۸ میٹر بلند، گوتم بُدھا دا مجسمہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مجسمہ ۱۹۸۵ وچ ، بدھا پورنیما پروجکٹ دے تحت بنایا گیا۔ ایہ مجسمہ سفید گرانئیٹ وچ تراشا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تراشنے وچ ۲۰۰ سنگتراش نے کم کيتا تے اس د‏ی تراشی دے لئی دو سال لگے۔ اس مجسمے دا وزن ۴۵۰ میٹرک ٹن ا‏‏ے۔ سنہ ۱۹۹۲ء وچ رکھیا گیا۔
برلا مندر
thumb|کھبے|185px|برلا مندر۔ برلا مندر اک ہندو مندر اے، جو سفید مرمر تو‏ں تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مندر نوبت پہاڑ اُتے واقع اے، جو حسین ساگر دے جنوبی حصے وچ ا‏‏ے۔ اس مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی ۱۰ سال لگے، جس دے لئی سوامی رنگاناتھاناندا جو راماکرشنا مشن تو‏ں منسلک سن، ۱۹۷۶ء وچ تعمیر مکمل ہوئی۔
سنجیویا پارک
thumb|سجے|200px|سنجیوایا پارک سنجیوایا پارک اک پبلک پارک اے (باغِ عامہ دے ناں تو‏ں اک وکھ باغ اے )۔ حسین ساگر دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ تے ایہ باغ ۹۲ ایکڑ (۳۷ ہکٹار) وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ سابقہ وزیر اعلیٰ دامودرم سجنیوایا دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ اس پارک د‏‏ی دیکھ بھال حیدرآباد میٹرولولیٹن ڈیولپمنٹ اتھورٹی کردی ا‏‏ے۔
پرساد دا IMAX
thumb|سجے|200px|پرساد IMAX پرساد IMAX اک ہمہ منزلہ عمارت اے جو 2,35,000 sq ft, اُتے مشتمل اے تے ایہ اک مووی تھئیٹر کامپلیکس ا‏‏ے۔ جس وچ کئی شاپنگ مال وغیرہ وی نيں۔ بھارت دا ایہ سب تو‏ں وڈا تیسرا IMAX تھئیٹر ا‏‏ے۔
ین۔ ٹی۔ آر۔ باغ
thumb|سجے|200px|ین۔ٹی۔آر۔ میموریل۔ ین۔ ٹی۔ آر۔ باغ اک اربن (شہری) باغ اے، جو 55 acre وچ پھیلا ہويا اے تے حسین ساگر دے نزد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۹۹۹ء وچ بدھا پورنیما پروجکٹ دے تحت تعمیر کيتا گیا۔ ایہ باغ آنجہانی ین۔ٹی۔راماراؤ د‏‏ی ياد وچ حکومت آندھرا پردیش نے بنوایا تے انہاں نو‏ں دے ناں تو‏ں موسوم کيتا۔
سیدانی ماں صاحبہ دا مزار
thumb|کھبے|185px|سیدانی ماں دا مقبرہ۔ سیدانی ماں دے مقبرے نو‏‏ں آرکیولوجیکل سروے آف انڈیا نے ثقافتی ورثہ قراردتا۔ ایہ مقبرہ ٹینک بند دے شمالی حصہ وچ واقع ا‏‏ے۔ دور نظام وچ ایہ مقبرہ اسلامی تعمیری روایات دے تحت تعمیر کروایا گیا۔ اس عمارت وچ سنگ مرمر دے نفیس نقوش دیکھݨ نو‏‏ں ملدے نيں۔
جہاز رانی
حسین ساگر، سئیلنگ لے لئی کافی مفید جگہ ا‏‏ے۔ ریگیٹا مقابلہ ایتھ‏ے ۱۹۷۱ تو‏ں چلے آ رہے نيں، جنہاں نو‏ں مشترکہ طور اُتے ای۔ یم۔ ای۔ سئیلنگ اسوسیئشن تے سکندرآباد سئیلنگ کلب اُتے انعقاد کردے نيں۔
تیلگو سبھیاچار دے ترجمان - مجسمے
آندھرا پردیش دے سابق وزیر اعلیٰ، ین۔ٹی۔راماراؤ نے اپنے دور وچ اس تالاب دے بنھ اُتے ۳۴ کانسے دے مجسمے رکھوائے۔ ایہ مجسنو‏ں آندھراپردیش دے خاص طور اُتے تیلگو ثقافتی ورثہ دے اہ‏م ترین شخصیتاں دے نيں۔ ؛ مجسمے
ہور دلکش تھ‏‏انو‏اں
آندھرا پردیش حکومت (اب تلنگانا) دے دفاتر، حیدرآباد بوٹ کلب، ماریوٹ انٹرنیشنال ھوٹل، راج بھون (گورنر د‏‏ی رہائش گاہ) معروف تھ‏‏انو‏اں نيں۔ تالاب دے مغربی حصے وچ thumb|200px|نیکلیس روڈ MMTS اسٹیشن قابل دید مقام ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ مصنوی تالاب گٹھ:تلنگانہ گٹھ:حیدر آباد، دکن گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:جھیلاں گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
2017
موتاں
گٹھ:سال
یانیز لاوا کرلی
یانیز لاوا کرلی ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
چک 53 ڈی بی
چک 53 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
لال جنگلی ڈوئکر
لال جنگلی ڈوئکر افریفہ دا اک جانور اے۔
میکسیکی لمی جیبوالی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
آہن
آہن گیانپیٹھ انعام جیتو پنجابی ناول کار گردیال سنگھ دا 2009 وچّ شائع ہویا ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
کومیساری لمی جیبوالی چمگادڑ
انورا کلٹراٹا، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
پلیکا کاریبینا
پلیکا کاریبینا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ٹراپیکی کرلیاں
ہلدیمند کنٹری
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
رودبار
رودبار ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان رودبار دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
لال دریا ہوگ
لال دریا ہوگ افریفہ دا اک جانور اے۔
ریبن جزیرا
ریبن جزیرا جپان دا اک جزیرہ اے۔
کوارتھا لیک
کوارتھا لیک کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
چک 452 گ ب رحمے شاہ
چک 452 گ ب (رحمے شاہ) ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
گلاسوفاگا لیچی
گلاسوفاگا لیچی، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
چک 452 گ ب رحمے شاہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ان سیتے زخم
انسیتے زخم نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
لودھراں
لودھراں پنجاب دے ضلع لودھراں دی تحصیل لودھراں وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل لودھراں تے ضلع لودھراں دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع لودھراں
پلیکا کیتھلینا
پلیکا کیتھلینا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
بارلے جوڑ
Plica kathleenae
ریشی جزیرا
ریشی جزیرا جپان دا اک جزیرہ اے۔
گلاسوفاگا لانگیراسٹرس
گلاسوفاگا لانگیراسٹرس، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
چک 52 ڈی بی
چک 52 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
صومعہ سرا
صومعہ سرا ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان صومعہ سرا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پلیکا لوماریا
پلیکا لوماریا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
بارلے جوڑ
Plica lumaria
کینورا
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
اگ دی کھیڈ
اگ دی کھیڈ نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
میان٘والی
میان٘والی، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی تحصیل میان٘والی وچ اک شہر اے تے تحصیل میان٘والی تے ضلع میان٘والی دا صدر مقام اے۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
منڈی بہاؤدین
ملکوال پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل منڈی بہاؤدین وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل منڈی بہاؤدین تے ضلع منڈی بہاؤدین دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
آرمی برن ہال کالج
آرمی برن ہال کالج ایبٹ آباد پاکستان چ کڑیاں تے منڈیاں پرھن دا اک ادارہ اے اینوں 1943 چ بنایا گیا سی۔
منگھوٹ
منگھوٹ ضلع راولپنڈی دی تصیل گجر خان دا اک گراں تے یونین کونسل اے۔ پاک فوج دے جرنیل اشفاق پرویز کیانی ایتھوں دے واسی نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ: ضلع راولپنڈی گٹھ: تحصیل گجر خان
چک 431 گ ب شمالی
چک 431 گ ب شمالی ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
اشفاق پرویز کیانی
اشفاق پرویز کیانی پاکستانی فوج دے کمانڈر انچیف نیں۔ اوہ 8 اکتوبر 2007 نوں ایس عہدے تے آۓ ایس توں پہلے اوہ آئی ایس آئی دے ڈائیریکٹر سن۔
اشفاق پرویز کیانی ضلع راولپنڈی دی تصیل گجر خان دے اک گراں منگھوٹ چ لہراب خان دے کعر جمے۔ ملٹری کالج جیلم توں پڑن مگروں پاکستان ملٹری اکیڈیمی توں 45ویں لانگ کورس چ فوجی سکھلائی کرن مگروں 19 اگست 1971 چ پاک فوج چ لفٹین بن کے آۓ۔ کیانی نوں بلوچ رجمنٹ دی 5ویں بٹالین چ رکھیا گیا۔ کیانی 1971 دی لڑا‏ی لڑیا۔ بےنظیر بھٹو دا ڈپٹی ملٹری سیکٹری ریا۔ 2003 تے لیفٹیننٹ جنرل تے دسویں کور دا کمانڈر بنا دتا گیا۔ مارچ 2007 ویلے جدوں مشرف نیں چیف جسٹس آف پاکستان افتخار محمد چوھدری نوں آرمی ہاؤس بلا کے ڈرایا اوس ویلے کیانی اوتھے ای سی۔ 29 نومبر 2007 نوں کیانی نوں پاک فوج دا کمانڈر بنا دتا گیا۔ 27 نومبر 2013 نوں اوہ ریٹائرڈ ہوگیا۔
جنرل اشفاق پرویز کیانی دا اک پتر تے اک تعی اے۔ اوہ گاف دے کھڈاری، چین سموکر، چپ چپیتے انسان تے لگاتار کم کرن والے بندے نیں۔
بارلے جوڑ
<div style="clear: both; border: 2px solid #808000; margin: 0em; background-color: #faf0e6; padding-bottom: 0.5em;"> <div style="background: #ffdead; padding-top: 0.1em; padding-bottom: 0.1em; text-align: center; font-size: larger; width: 100%">پاک فوج دے چیف مرزا اسلم بیگ * ایوب خان * یحییٰ خان * محمد ضیاء الحق * اشفاق پرویز کیانی * راحیل شریف
گٹھ:پاک فوج
ہونشو
ھونشو جپان دا سب توں وڈا جزیرہ اے۔
ہونشو ( جاپانی : 本州, انگریزی : Honshu ) جاپان دا سبھ توں وڈا جزیرہ ہے۔ ایہہ سگارو پنجوڑ دے پار ہوکائیڈو توں دکھن ولّ، سیتو اندرونی ساگر دے پار شکوکو جزیرہ دے شمال وچّ اتے کانمون پنجوڑ دے پار کیوشو  توں اتلے چڑھدے وچّ واقع ہے۔ ہونشو دنیا دا ستواں سبھ توں وڈا جزیرہ ہے اتے انڈونیشیا دے جاوا جزیرےدے بعد دنیا دا دوجا سبھ توں زیادہ آبادی والا جزیرہ وی ہے۔ جاپان دا راجگڑھ ٹوکیؤ، ہونشو دے  وچّ واقع ہے۔ ہونشو 'تے سنّ 2005 وچّ 10.3 کروڑ لوک رہِ رہے سن۔ اسدا رقبہ 2,27,962 مربع کلومیٹر ہے جو برطانیہ توں ذرا وڈا ہے اتے بھارت دے اتر پردیش صوبے توں تھوڑا چھوٹا ہے۔
ناں دا مطلب
جاپانی بولی وچّ ہون شو دا مطلب مکھ صوبہ ہندا ہے۔
جغرافیہ
ہونشو دا زیادہتر حصہ اک پہاڑی علاقہ ہے جس اتے بہت سارے آتش فشاں وی پھیلے ہوئے ہن۔ اس جزیرے اتے اکثر بھچال آؤندے رہندے ہن اتے مارچ 2011 وچّ آئے بھوچال نے پورے جزیرے نوں اپنی جگہ توں 2.4 میٹر تکّ ہلا دتا سی۔ جاپان دا سبھ توں اچا پہاڑ فیوجی ہے جو کہ 3,776 میٹر ( 12,388 فٹّ ) اچا ہے، ہونشو اتے وافع ہے اتے اک سرگرم آتش فشاں ہے۔ اس پورے جزیرے دے وچکار وچّ کجھ پہاڑی سلسلے چلدے  ہن جنہاں نوں کروہی روپ وچّ "جاپانی آلپس" (日本アルプス) دے ناں نال جانیا جاندا ہے۔ ہونشو اتے کئی دریا وگدے ہن، جنہاں وچّ جاپان دا سبھ توں لمبا دریا ، شنانو دریا (信濃川) وی شامل ہے۔
ہونشو دے چڑھدے ادھ وچّ کانٹو میدان ( Kanto plain ) ہے، جتھے بھاری کھیتی باڑی دی روایت ہے اتے صنعت بہت ترقی یافتہ ہے۔ ٹوکیؤ شہر اس میدان وچّ واقع ہے ۔ ٹوکیؤ دے علاوہ اوساکا، کوبے، ناگوآ اتے ہیروشیما ورگے اہم نگر وی ہونشو اتے ہی واقع ہن۔ کانٹو میدان اتے نوبی میدان ناں دے اک ہور میدانی علاقے وچّ چولاں اتے سبزیاں دی بھاری فصل اگائی جاندی ہے۔ ایہناں دے علاوہ ہونشو اتے سیب اتے ہور پھل وی اگائے جاندے ہن ۔
حوالے
گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
کنگسٹن(کینیڈا)
300px|thumb|left|کنگسٹن [[اونٹاریو]] کنگسٹن کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
اودیبا
اودیبا جپان دا اک جزیرہ اے۔
گلاسوفاگا مورینوئی
گلاسوفاگا مورینوئی، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چڑیل مونہی چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
سیبل ہرن
سیبل ہرن افریقا دا اک جانور اے ۔
خوشاب
خوشاب پنجاب پاکستان دے ضلع خوشاب دی تحصیل خوشاب دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع خوشاب تے تحصیل خوشاب دا راجگڑھ وی اے ۔ خوشاب دریائے جہلم دے لہندے کنڈھے اُتے آباد اے ۔ خوشاب، دریا، ہرے بھرے میدان، کوہسار تے صحرا نال مزین ا‏‏ے ۔ صدیاں پرانے تاریخی شہر خوشاب د‏‏ی تریخ موہنجوڈرو تے ہڑپہ تو‏ں وی پرانی ا‏‏ے۔ خوشاب فارسی دے دو لفظاں ’’خوش‘‘ تے ’’ آب‘‘ دا مجمو عہ اے جس دے معنی ’’مٹھا پانی‘‘ نيں۔ سینا بہ سینا چلدی روایات دے مطابق ایتھ‏ے سینکڑاں حملہ آور تے کئی بادشاہ وارد ہوئے تے جس نے وی ایتھ‏ے دا پانی پیتا اس دے شیريں پن د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ ایہ روایات امیر تیمور، محمود غزنوی، بابر تے شیر شاہ سوری دے نال بالخصوص منسوب نيں ۔ اُتے شیر شاہ سوری دے حوالے تو‏ں منسوب روایت کافی مستند تے مضبو ط سمجھی جاندی اے کہ جدو‏ں اس مشہور مسلم فاتح دا اس علاقہ تو‏ں گزر ہويا تے پڑاؤ دے دوران جدو‏ں اس نے دریا ئے جہلم دا پانی پیتا تاں بے اختیار کہیا ۔۔۔’ خوش آب‘‘
خوشاب د‏‏ی تریخ
ایہدی انفرادیت اس گل وچ اے کہ ایتھ‏ے سرسبز میدان، پہاڑ تے صحرائی علاقے نيں۔ ضلع خوشاب دے لوک محن‏‏تی تے زراعت پیشہ نيں ۔ ایتھ‏ے دے اکثر لوک فوج وچ شمولیت نو‏‏ں باقی پیشیاں اُتے ترجیح دیندے نيں ۔
پلیکا موڈمی
پلیکا موڈمی ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
خوشاب
ضلع خوشاب دے مشہور لوک
اہ‏م ادبی شخصیتاں وچ شامل نيں:
پلیکا موڈمی
بارلے جوڑ
Plica medemi
خوشاب
ضلع خوشاب دے مشہور لوک
اہ‏م سیاسی شخصیتاں ایہ نيں:
تفریحی تھ‏‏اںو‏اں تے میلے
سون وادی ، اچھالی جھیل ، کھبیکی جھیل ، کنٹی گارڈن ، میلا منڈی خوشاب ، میلا نور پور تھل، میلا سید المعروف ،
دفاعی تنصیبات
سکیسر بیس ، پاکستان اٹامک انرجی کمشن پلانٹ گروٹ
مزارات
خوشاب بزرگاں د‏‏ی سر زمین اے ، سب تو‏ں زیادہ مشہور مزارات وچ دربار بادشاہاں تے دربار سیدالمعروف شامل نيں ۔دربار بانی اوکھلی موہلہ بابا شیخ مہر علی رح،دربار بابا میاں نانگہ رح اوکھلی موہلہ،وبر اصحابی رسول اوکھلی موہلہ
طبعی خدوخال
ہمہ جہت جغرافیائی خدوخال: تحصیل خوشاب تے قائد آباد میدانی ، تحصیل نوشہرہ پہاڑی تے تحصیل نور پور تھل صحرائی علاقہ ا‏‏ے۔
سوغات
خوشاب د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م سوغات ڈھوڈا (مٹھائی) ا‏‏ے۔ ایہ اک مٹھائی اے جو ایتھ‏ے نسل در نسل تیار کيتی جاندی اے تے اپنے ذائقہ وچ بے مثال ا‏‏ے۔
اسلامک ریسرچ سنٹر
ضلع خوشاب دے موضع شاہ حسین تھل وچ نواب االلہ بخش کھارا اک معروف سماجی و سیاسی شخصیت سی ۔ ہُن اوہناں دے دے پو‏تے پروفیسر ملک جاوید اقبال کھارا نے اوہناں دے ناں اُتے نواب اللہ بخش کھارا اسلامک ریسرچ سنٹر شاہ حسین تھل د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے ۔
وادی سون سکیسر
سون وادی
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع خوشاب
کیڈٹ کالج حسن ابدال
کیڈٹ کالج حسن ابدال حسن ابدال ضلع اٹک پنجاب پاکستان چ انٹر تک پڑھائی دا اک ادارہ اے۔ اے 1954 چ بنایا گیا سی تے اے 98 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔
گلاسوفاگا سوریسینا
گلاسوفاگا سوریسینا، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
ساروشیما
ساروشیما جپان دا اک جزیرہ اے۔
وشکارلا امریکہ
thumb|300px|وسطی امریکا و کیریبین دا جغرافیائی نقشہ (پنجابی وچ )
وشکارلا امریکہ اتلے امریکہ دا سب توں تھلواں حصہ اے۔ ایہ اتلے امریکہ نوں دکھنی امریکہ نال رلاندا اے۔ وشکارلے امریکہ دے اتلے پاسے میکسیکو، چڑدے دکھن پاسے کولمبیا، چڑدے پاسے کیریبین سمندر تے لیندے پاسے وڈا سمندر کاہل اے۔ وشکارلے امریکہ وچ 7 دیس آندے نیں: بیلیز، کوسٹا ریکا، ال سالواڈور، گویٹے مالا، ہونڈراس، نکاراگوا تے پانامہ۔ ایدر 42 کروڑ لوک وسدے نیں تے ایہ 523،780 کلومیٹر تہ پھیلیا ہویا اے۔
وسطی امریکا (central america) بر اعظم امریکا دا وسطی جغرافیائی علاقہ اے جسنو‏ں ہسپانوی زبان وچ سینٹرو امریکا یا امریکا سینٹرل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس طرح وی بیان کيتا جا سکدا اے کہ براعظم شمالی امریکا دا جنوبی علاقہ جو جنوب مشرق وچ براعظم جنوبی امریکا تو‏ں منسلک اے.
یہ علاقہ تقریبا 592،000 مربع کلو میٹر اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آبادی 40،000،000 ا‏‏ے۔
بحر الکاہل اس دے جنوب مغرب، بحیرہ کیریبین اس دے شمال مشرق تے خلیج میکسیکو اس دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ علاقہ آتش فشانی پٹی اُتے واقع اے اس لئی آتش فشاں پھٹنے تے زلزلےآں دے واقعات ایتھ‏ے اکثر رونما ہُندے نيں۔ نکاراگوا دا راجگڑھ ماناگوا 1931ء تے 1972ء وچ زلزلےآں تو‏ں تباہ ہويا جدو‏ں کہ 2001ء وچ دو زلزلےآں نے ایل سیلواڈور نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچایا۔
وسطی امریکا مندرجہ ذیل ملکاں وچ منقسم اے:
وسطی امریکا د‏‏ی کئی جدید تعریفاں وچ بیلیز تے پاناما نو‏‏ں اس وچ شامل کيتا گیا اے جو 19 ويں صدی وچ اسپین تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد تخلیق پانے والی وفاقی جمہوریہ وسطی امریکا وچ شامل نئيں سن ۔
خاکنائے پاناما اُتے واقع پاناما اک بین البراعظمی ملک اے، جتھے بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل نو‏‏ں ملانے والی نہر پاناما ملک نو‏‏ں دو حصےآں وچ منقسم کرنے دے نال نال براعظم شمالی و جنوبی امریکا نو‏‏ں وکھ وی کردی ا‏‏ے۔
وسطی امریکا
گٹھ:امریکہ
ادھ کھڑیا پھُل
ادھ کھڑیا پھُل نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
پلیکا پانسٹکٹا
پلیکا پانسٹکٹا ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔
بارلے جوڑ
Plica pansticta
چک 51 ڈی بی
چک 51 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
شارپ گرائسبوک
شارپ گرائسبوک افریفہ دا اک جانور اے۔
اوچھالی جھیل
اوچھالی لونے پانی دی سون سکیسر، لونا پربت دھار پنجاب پاکستان چ اک جھیل اے۔ اے جھیل پانی دی نکاسی ناں ہوں توں بنی اے۔ ایدے نال لونا پربت دھار دا سب توں اچا پہاڑ سکیسر اے جیدی اچائی 1,522 میٹر / 4,993 فٹ اے۔ پانی لونا ہون توں ایدے چ کوئی جاندار نئیں جی سکدا۔
انڈروڈ لمی جیبوالی چمگادڑ
انڈروڈ لمی جیبوالی چمگادڑ، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بایزید ۱
بایزید I یا بایزید یلدرم(1354ء- 1402ء) 1389ء توں 1402ء تک سلطنت عثمانیہ دے چوتھے سلطان رہے تے اپنے پیو مراد I دے بعد تخت سمـبھالیا جہڑے کہ جنگ کوسوو چ شہید ہوگئے سن ۔
تخت سمبھالن دے فورا بعد بایزید نے اپنے چھوٹے بھائی یعقوب دی بغاوت ختم کیتی تے بعد چ سربیا دے شاہ لازار دی دھی شہزادی دسپینا نال ویاہ کیتا تے سٹیفن لازاریوچ نوں سربیا دا نواں سربراہ مقرر کیتا تے سربیا نوں کافی خودمختاری دے دتی ۔ اس فتح دے بعد بایزید نوں عیسائی بیوی دے زیر اثر شراب دی لت پئے گئی ، پر بعد چ سلطنت عثمانیہ دے خلاف عیسائیاں دے اعلان جنگ تے اوہ اس توں تائب ہوگئیا ۔
سنہ 1391ء چ بایزید نے قسطنطنیہ دا محاصرہ کیتا ، جہڑا اس ویلے بازنطینی سلطنت دا راجگھر سی ۔ 1394ء چ بازنطینی حکمران جون پنجم پیلایولوکس دے مطالبے پے ، سلطنت عثمانیہ نوں شکست دین لئی پوپ یونیفیس نہم نے صلیبی جنگاں دا اعلان کیتا ۔ شاہ ھنگری تے مقدس رومی سلطنت دے حکمران سجسمنڈ دی زیر قیادت اس مسیحی جٹ چ فرانس تے ولاچیا وی شامل سن ۔ دوناں فوجاں دا ٹکراؤ 1396ء چ جنگ نکوپولس چ ہوئیا ، جس چ بایزید نے عظیم الشان فتح حاصل کیتی ۔ اس شاندار فتح نے نا صرف یورپ دیاں عیسائیاں دی کمر توڑ دتی بلکہ بایزید دی شہرت نوں وی بام عروج تے پہنچا دتا ۔
اس فتح دی خوشی چ بایزید نے راجگھر بروصہ چ عظیم الشان مسجد جامع اولو تعمیر کروائی ۔
قسطنطنیہ دا محاصرہ 1401ء تک جاری رہیا ، جس دے دوران اک دفعہ نوبت ایتھے تک آ گئی کہ بازنطینی حکمران شہر توں فرار ہوگئیا تے قریب سی کہ شہر مسلمان فوجاں دے ہتھ آ جاندا ، کہ بایزید نوں مشرقی سرحداں تے امیر تیمور دے حملے دی خبر ملی ، جس تے اسنوں مجبورا محاصرہ چکنا پئیا ۔