cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انٹرنیٹ دی تریخ
1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک وسیع معاشرے وچ استعمال کرن (ویب 1.0)
انٹرنیٹ نو‏‏ں میلنگ لسٹاں ، ای میلز ، ای کامرس تے ابتدائی مقبول آن لائن شاپنگ (مثال دے طور اُتے ایمیزون تے ای بے ) ، آن لائن فورمز تے بلیٹن بورڈز تے ذا‏تی ویب سائٹاں تے بلاگز دے لئی وسیع پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے استعمال تیزی تو‏ں ودھ رہیا سی ، لیکن زیادہ جدید معیار دے ذریعہ استعمال شدہ سسٹم مستحکم سن تے وڈے پیمانے اُتے معاشرتی مصروفیت دا فقدان سی۔ اس نے 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ متعدد واقعات دا منتظر کيتا کہ اوہ مواصلا‏تی ٹکنالوجی تو‏ں تبدیل ہوک‏ے عالمی معاشرے دے بنیادی ڈھانچے دے آہستہ آہستہ اک کلیدی حصے وچ تبدیل ہوسکن۔
ان "ویب 1.0" دور د‏‏ی ویب سائٹاں دے مخصوص ڈیزائن عناصر شامل نيں: متحرک HTML د‏‏ی بجائے جامد صفحات؛ فائل سسٹم تو‏ں متعلقہ ڈیٹا ویہہ دی بجائے پیش کردہ مواد؛ متحرک پروگرامنگ بولی وچ لکھے گئے ویب ایپلیکیشن دی بجائے سرور سائیڈ انویلڈس یا سی جی آئی دا استعمال کردے ہوئے تیار کردہ صفحات؛ HTML 3.2 - صفحہ ترتیب پیدا کرنے دے ل fra فریم تے ٹیبلز جداں ڈھانچے؛ آن لائن مہماناں د‏‏یاں کتاباں ؛ خاص طور اُتے آئٹمز نو‏‏ں فروغ دینے والے GIF بٹن تے ايس‏ے طرح دے چھوٹے گرافکس دا زیادہ استعمال؛ تے HTML فارم ای میل دے ذریعے بھیجے گئے۔ ( مشترکہ سرورز اُتے سرور سائڈ اسکرپٹنگ دے لئی تعاون کم ہی سی لہذا میل ٹاپ فارم تے انہاں دے ای میل پروگرام دا استعمال کردے ہوئے معمول د‏‏ی رائے دا طریقہ کار ای میل دے ذریعے ہُندا سی۔
1997 تو‏ں 2001 د‏‏ی مدت دے دوران ، انٹرنیٹ تو‏ں متعلق پہلا قیاس آرائی دا بلبلا ہويا ، جس وچ "ڈاٹ کم" کمپنیاں (" .com " ٹاپ لیول ڈومین دا استعمال کردے ہوئے کاروبار نو‏‏ں استعمال کيتا جاندا اے ) نو‏‏ں سرمایہ کاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں حد تو‏ں زیادہ قیمتاں اُتے قابو پانے د‏‏ی ترغیب دتی گئی تیزی تو‏ں اسٹاک د‏‏ی قیمتاں ، اس دے بعد مارکیٹ دا حادثہ ۔ پہلا ڈاٹ کم دا بلبلا ۔ اُتے اس تو‏ں صرف عارضی طور اُتے جوش تے نمو کم ہويا ، جو تیزی تو‏ں صحت یاب ہويا تے بڑھدا ہی چلا گیا۔
وہ تبدیلیاں جو انٹرنیٹ نو‏‏ں اک معاشرتی نظام دے طور اُتے اپنی جگہ لے جانے والیاں سن ، نسبتا قلیل عرصے دے دوران جو پنج سال تو‏ں زیادہ نئيں ، 2004 وچ شروع ہوئیاں۔ انہاں وچ شامل نيں:
ویب 2.0 اُتے کال دے نال ، 2004–2005 دے آس پاس دے دور نو‏‏ں مایوسی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی تے کچھ نے اسنو‏ں ویب 1.0 دے طور اُتے بیان کيتا سی۔
ویب 2.0
اصطلاح "ویب 2.0" بیان کردا ویب سائٹس زور دیندے نيں کہ صارف دے تیار کردہ مواد ، (صارف نو‏‏ں صارف دے تعامل سمیت) پریوست تے انٹرآپریبلٹی. ایہ پہلی بار جنوری 1999 دے مضمون وچ شائع ہويا سی جس وچ " فریگمنٹڈ فیوچر" کہیا جاندا سی ، جو الیکٹرانک انفارمیشن ڈیزائن دے اک مشیر ، ڈارسی ڈی نِکی دے لکھیا سی ، جتھ‏ے انہاں نے لکھیا اے:
یہ اصطلاح 2002–2004 ،  دوران دوبارہ وجود وچ آئی تے پہلی ویب 2.0 کانفرنس وچ ٹم او ریلی تے ڈیل ڈوگرٹی د‏‏ی پیش کشاں دے بعد 2004 دے آخر وچ اہمیت حاصل ہوئی۔ اپنے ابتدائی ریمارکس وچ ، جان بیٹیلیل تے ٹم او ریلی نے "ویب دے طور اُتے پلیٹ فارم" د‏‏ی انہاں د‏‏ی تعریف دا خاکہ پیش کيتا ، جتھ‏ے ڈیسک ٹاپ دے برخلاف ویب اُتے سافٹ ویئر ایپلی کیشنز تیار کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا کہنا سی کہ اس ہجرت دا انوکھا پہلو ایہ اے کہ "گراہک آپ دے لئی کاروبار ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ انہاں دا مؤقف سی کہ مواد تیار کرنے والے صارفین د‏‏ی سرگرمیاں (آئیڈیاز ، ٹیکسٹس ، ویڈیوز یا تصاویر د‏‏ی شکل وچ ) قدر پیدا کرنے دے لئی "استعمال شدہ" ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔
اس دور وچ برادری اُتے مبنی آپریشن - یوٹیوب ، ٹویٹر ، فیس بک ، ریڈڈیٹ تے ویکیپیڈیا دے ذریعہ متعدد گھریلو ناواں نو‏‏ں فوقیت حاصل ہوئی۔
موبائل انقلاب
عام طور اُتے "ویب 2.0" دے نال ہ‏‏م آہنگ تبدیلی دا عمل خود ہی بہت تیز ہوئے گیا سی تے کچھ ہی عرصہ بعد موبائل آلات وچ ودھدی ہوئی نشو و نما دے ذریعہ اس وچ بدلا گیا سی۔ اس موبائل انقلاب دا مطلب ایہ اے کہ کمپیوٹر اسمارٹ فونز د‏‏ی شکل وچ کچھ ایسی چیز بن گیا اے ، جسنو‏ں بہت سارے لوک استعمال کردے نيں ، اپنے نال لے جاندے نيں ، انہاں دے نال گل گل کردے نيں ، جس د‏‏ی تصاویر تے ویڈیوز دے لئی اوہ فوری طور اُتے اشتراک کردے نيں یا خریداری کردے نيں یا معلومات "حرکت" وچ لبھدے نيں - تے سماجی طور اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ گھر وچ کِسے ڈیسک اُتے آئٹمز دے خلاف یا صرف کم دے لئی استعمال شدہ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] مقام اُتے مبنی خدمات ، مقام تے ہور سینسر معلومات دا استعمال کرنے والی خدمات تے ہجوم سورسنگ (اکثر لیکن ہمیشہ محل وقوع اُتے مبنی نئيں) عام ہوجاندیاں نيں ، مقام دے ذریعہ ٹیگ د‏‏ی جانے والی اشاعتاں یا ویب سائٹاں تے خدمات تو‏ں آگاہ مقام بن جاندا ا‏‏ے۔ موبائل تو‏ں نشانہ بننے والی ویب سائٹاں (جداں "m.website.com") عام ہوئے گئياں ، خاص طور اُتے استعمال ہونے والے نويں آلات دے لئی ڈیزائن کيتیاں گئیاں۔ نیٹ بُکس ، الٹرا بکس ، وسیع پیمانے اُتے 4 جی تے وائی فائی تے موبائل چپس قابل استعمال نيں یا ڈیسک ٹاپس د‏‏ی طاقت اُتے چل رہے نيں ، اس تو‏ں پہلے کئی سالاں تو‏ں زیادہ کم بجلی دے استعمال تو‏ں ، انٹرنیٹ د‏‏ی نشو و نما دے اس مرحلے دا کارگر بن گیا تے " ایپ " د‏‏ی اصطلاح ابھری۔ ("ایپلی کیشن پروگرام" یا "پروگرام" دے لئی مختصر) جداں کہ " ایپ اسٹور " سی۔
بیرونی جگہ وچ نیٹ ورکنگ
کم زمین دے مدار وچ پہلا انٹرنیٹ لنک 22 جنوری ، 2010 نو‏‏ں اس وقت قائم کيتا گیا سی جدو‏ں خلائی مسافر ٹی جے کریمر نے بین الاقوامی خلائی اسٹیشن تو‏ں اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے پہلی غیر رجسٹرڈ اپ ڈیٹ پوسٹ کيتا سی ، جس وچ انٹرنیٹ د‏‏ی خلا وچ توسیع دا نشان لگایا گیا سی۔ (آئی ایس ایس دے خلابازاں نے پہلے وی ای میل تے ٹویٹر دا استعمال کيتا سی ، لیکن ایہ پیغامات انسانی پراکسی دے ذریعہ پوسٹ کرنے تو‏ں پہلے ناسا دے ڈیٹا لنک دے ذریعہ زمین اُتے بھیج دتے گئے سن ۔ ) ایہ ذا‏تی ویب رسائی ، جسنو‏ں ناسا نے کریو سپورٹ لین کہندے نيں ، خلائی اسٹیشن دا تیز رفتار کوو بینڈ مائکروویو لنک دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ویب اُتے سرفنگ کرنے دے لئی ، خلا باز زمین اُتے اک ڈیسک ٹاپ کمپیوٹر نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی اسٹیشن لیپ ٹاپ کمپیوٹر دا استعمال کرسکدے نيں تے اوہ وائس اوور آئی پی آلات دے ذریعہ زمین اُتے اپنے اہل خانہ تے دوستاں تو‏ں گل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
زمین دے مدار تو‏ں اگے خلائی جہاز دے نال مواصلت روايتی طور اُتے ڈیپ اسپیس نیٹ ورک دے ذریعہ نقطہ ٹو پوائنٹ روابط رہی ا‏‏ے۔ اس طرح دا ہر ڈیٹا لنک دستی طور اُتے شیڈول تے تشکیل شدہ ہونا چاہیے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ناسا تے گوگل نے اک نويں نیٹ ورک پروٹوکول اُتے کم کرنا شروع کيتا ، ڈیلے روادار نیٹ ورکنگ (ڈی ٹی این) جو اس عمل نو‏‏ں خود بخود کردا اے ، خلائی جہاز تو‏ں ٹرانسمیشن نوڈس د‏‏ی نیٹ ورکنگ د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اس حقیقت نو‏‏ں وی مدنظر رکھدا اے کہ خلائی جہاز عارضی طور اُتے رابطہ کھو سکدا اے کیونجے اوہ پِچھے ہٹتے ني‏‏‏‏ں۔ چاند یا سیارے یا اس وجہ تو‏ں کہ خلائی موسم کنکشن وچ خلل ڈالدا ا‏‏ے۔ ایداں دے حالات وچ ، ڈی ٹی این اعداد و شمار دے پیکیج نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں واپس بھیج دیندا اے ، جداں کہ معیاری ٹی سی پی / آئی پی انٹرنیٹ پروٹوکول کردا ا‏‏ے۔ ناسا نے نومبر 2008 وچ "ڈیپ اسپیس انٹرنیٹ" کہنے دا پہلا فیلڈ ٹیسٹ کيتا۔ بین الاقوامی خلائی اسٹیشن تے ارتھ (جس وچ خلل - روادار نیٹ ورکنگ کہیا جاندا اے ) دے وچکار ڈی ٹی این اُتے مبنی مواصلات د‏‏ی جانچ مارچ 2009 تو‏ں جاری اے تے ایہ مارچ 2014 تک جاری رہنے والا ا‏‏ے۔
یہ نیٹ ورک ٹکنالوجی آخر کار اک ایداں دے مشن نو‏‏ں قابل بنائے گی جس وچ اک تو‏ں زیادہ خلائی جہاز شامل ہاں جتھ‏ے قابل اعتماد بین برتن مواصلات نو‏‏ں برتن تو‏ں زمین دے تھلے والی جگہاں اُتے فوقیت حاصل ہوئے۔ گوگل دے ونٹ سرف دے فروری 2011 دے اک بیان دے مطابق ، ناں نہاد "بنڈل پروٹوکول" ناسا دے ای پی او ایکس آئی مشن خلائی جہاز (جو سورج دے گرد مدار وچ اے ) اُتے اپ لوڈ کيتا گیا اے تے زمین دے نال رابطے دا تجربہ تقریبا 80 لائیٹ سیکنڈ دے فاصلے اُتے کيتا گیا اے ۔
این آئی سی ، انٹرنک ، آئی اے این اے تے آئی سی اے این اے
آئی اے این اے دا فنکشن اصل وچ یو ایس سی انفارمیشن سائنسز انسٹی ٹیوٹ (آئی ایس آئی) دے ذریعہ انجام دتا گیا سی تے اس نے مینلو پارک وچ اسٹینفورڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (ایس آر آئی انٹرنیشنل) دے نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (این آئی سی) نو‏‏ں عددی نیٹ ورک تے خود مختار نظام شناخت دے حوالے تو‏ں اس ذمہ داری دے کچھ حصے تفویض کیتے سن ۔ ، کیلیفورنیا ۔ آئی ایس آئی دے جوناتھن پوسٹل نے آئی اے این اے دا انتظام سنبھالیا ، آر ایف سی ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے 1998 وچ انہاں د‏‏ی پہلے از وقت موت تک ہور اہ‏م کردار ادا کیتے۔
جداں جداں ابتدائی اراپانیٹ ودھیا ، میزباناں نو‏‏ں ناواں تے اک ہوسٹس دے ذریعہ حوالہ دتا گیا۔ TXT فائل ایس آر آئی انٹرنیشنل تو‏ں نیٹ ورک دے ہر میزبان نو‏‏ں تقسیم کيت‏ی جائے گی۔ جداں کہ نیٹ ورک ودھیا ، ایہ بوجھل ہوئے گیا۔ اک تکنیکی حل ڈومین ناں دے نظام دی شکل وچ سامنے آیا ، جسنو‏ں 1983 وچ آئی ایس آئی دے پال موکاپیٹریس نے بنایا سی۔ SRI اُتے دفاع ڈیٹا نیٹ ورک نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (DDN-این آئی سی) سمیت تمام رجسٹریشن خدمات سنبھالیا، ٹاپ لیول ڈومینز د‏‏ی (TLDs) .mil ، دا .gov ، .EDU ، تنظیم ، .NET ، کوم تے .us دے ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ دفاع دے معاہدے دے تحت روٹ नेमسور انتظامیہ تے انٹرنیٹ نمبر اسائنمنٹس۔ 1991 وچ ، ڈیفنس انفارمیشن سسٹمز ایجنسی (DISA) نے گورنمنٹ سسٹم ، انکارپوریشن نو‏‏ں ، DDN-NIC (اس وقت تک ایس آر آئی دے زیر انتظام) د‏‏ی انتظامیہ تے دیکھ بھال تو‏ں نوازیا ، جنہاں نے اسنو‏ں چھوٹے نجی شعبے دے نیٹ ورک سلوشنز ، انکارپوریشن وچ ضم کيتا۔
انٹرنیٹ دے بڑھدے ہوئے ثقافتی تنوع نے IP پتےآں دے مرکزی انتظام دے لئی انتظامی چیلنجاں دا وی سامنا کيتا۔ اکتوبر 1992 وچ ، انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (IETF) نے [rfc:1366 آر ایف سی 1366] شائع کيتا ، جس وچ "انٹرنیٹ د‏‏ی افزائش تے اس د‏ی ودھدی ہوئی عالمگیریت" نو‏‏ں بیان کيتا گیا سی تے علاقائی طور اُتے آئی پی رجسٹری دے عمل دے ارتقا د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ تقسیم شدہ رجسٹری ماڈل۔ اس دستاویز وچ دنیا دے ہر جغرافیائی خطے (جو "براعظم طول و عرض" د‏‏ی ہوئے گی) وچ اک ہی انٹرنیٹ نمبر رجسٹری د‏‏ی موجودگی اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ رجسٹریز نو‏‏ں اپنے علاقے وچ "متعصب تے نیٹ ورک فراہ‏م کنندگان تے صارفین د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا جائے گا"۔ RIPE نیٹ ورک کوآرڈینیشن سینٹر (RIPE NCC) مئی 1992 وچ پہلے آرآئی آر دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ دوسرا آر آئ آر ، ایشیا پیسیفک نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (اے پی این آئی سی) ، 1993 وچ ایشیا پیسیفک نیٹ ورکنگ گروپ دے پائلٹ پروجیکٹ دے طور اُتے ، ٹوکیو وچ قائم کيتا گیا سی۔
چونکہ تریخ دے اس مقام اُتے انٹرنیٹ اُتے زیادہ تر ترقی غیر فوجی ذرائع تو‏ں ہوئے رہی اے ، اس لئی ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ محکمہ دفاع ہن میل TLD تو‏ں باہر رجسٹریشن خدمات نو‏‏ں فنڈ نئيں دے گا۔ 1993 وچ یو ایس نیشنل سائنس فاؤنڈیشن نے 1992 وچ مسابقتی بولی لگانے دے عمل دے بعد ، ایڈریس ڈیٹا ویہہ دے پتے د‏‏ی تقسیم تے انتظام دے لئی انٹرنک د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے تن تنظیماں نو‏‏ں معاہدہ دتا۔ رجسٹریشن د‏‏ی خدمات نیٹ ورک حل دے ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی جاواں گی۔ ڈائرکٹری تے ڈیٹا ویہہ خدمات اے ٹی اینڈ ٹی دے ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی جاواں گی۔ تے انفارمیشن سروسز جنرل اٹامکس فراہ‏م کرن گے۔
وقت گزرنے دے بعد ، IANA ، IETF ، RIPE NCC ، APNIC تے فیڈرل نیٹ ورکنگ کونسل (FNC) تو‏ں مشاورت دے بعد ، فیصلہ کيتا گیا کہ ڈومین ناواں دے انتظام نو‏‏ں IP نمبراں دے انتظام تو‏ں وکھ کرن۔ RIPE NCC تے APNIC د‏‏یاں مثالاں دے بعد ، ایہ تجویز کيتی گئی سی کہ IPN ایڈریس اسپیس دا انتظام جس دے بعد انٹرنک دے زیر انتظام انتظام کيتا جائے ، انہاں لوکاں دے زیر قابو ہونا چاہیے ، خاص طور اُتے ISPs ، اختتامی صارف تنظیماں ، کارپوریٹ ادارےآں ، یونیورسٹیاں تے افراد. اس دے نتیجے وچ ، امریکن رجسٹری برائے انٹرنیٹ نمبر (اے آر آئین) دسمبر 1997 وچ قائم ہويا سی ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن د‏‏ی ہدایت اُتے اک غیر منفعتی ، غیر منافع بخش کارپوریشن دے طور اُتے تے تیسری علاقائی انٹرنیٹ رجسٹری بن گیا۔
1998 وچ ، آئی اے این اے تے بقیہ ڈی این ایس تو‏ں وابستہ انٹرنک افعال نو‏‏ں آئی سی این این دے کنٹرول وچ دوبارہ منظم کيتا گیا ، جو کیلیفورنیا دے اک غیر منفعتی کارپوریشن اے جس نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ تجارت دے ذریعہ انٹرنیٹ تو‏ں متعلق متعدد کماں دے انتظام دے لئی معاہدہ کيتا سی۔ چونکہ انہاں کماں وچ IETF دے ذریعہ تیار کردہ دو بنیادی انٹرنیٹ ناں خالی جگہاں (DNS دے ناواں تے IP پتے) دے لئی تکنیکی ہ‏م آہنگی شامل اے ، ICANN نے IBI دے نال انٹرنیٹ اسائنڈ نمبر نمبر اتھارٹی دے ذریعہ کیتے جانے والے تکنیکی کم د‏‏ی وضاحت دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط وی کیتے۔ انٹرنیٹ ایڈریس اسپیس دا انتظام علاقائی انٹرنیٹ رجسٹریاں دے پاس رہیا ، جس نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے آئی سی این این دے ڈھانچے وچ معاون تنظیم دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔ آئی سی این این ڈی این ایس نظام دے لئی مرکزی کوآرڈینیشن فراہ‏م کردا اے ، جس وچ اسپلٹ رجسٹری / رجسٹرار سسٹم دے لئی پالیسی کوآرڈینیشن وی شامل اے ، جس وچ رجسٹری سروس فراہ‏م کرنے والےآں وچ مقابلہ ہُندا اے تاکہ ہر اعلیٰ سطحی ڈومین د‏‏ی خدمت کيتی جاسک‏‏ے تے متعدد مسابقتی رجسٹرار اختتامی صارفین نو‏‏ں ڈی این ایس خدمات پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔
انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس
انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (IETF) انٹرنیٹ دے لئی تکنیکی سمت فراہ‏م کرنے والے ڈھیلے تو‏ں متعلق کئی اڈہاک گروپاں وچ سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ دکھادی دیندا اے ، جس وچ انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (IAB) ، انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (IESG) تے انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF)۔
IETF بین الاقوامی رضاکاراں دا اک آسانی تو‏ں خود تو‏ں منظم گروپ اے جو انٹرنیٹ ٹکنالوجی د‏‏ی انجینئری تے ارتقا وچ اپنا حصہ ڈالدا ا‏‏ے۔ ایہ انٹرنیٹ د‏‏ی نويں معیاری خصوصیات د‏‏ی تیاری وچ مصروف مرکزی ادارہ ا‏‏ے۔ IETF دا زیادہ تر کم ورکنگ گروپس وچ منظم ا‏‏ے۔ ورکنگ گروپس د‏‏ی معیاری کاری دیاں کوششاں اکثر انٹرنیٹ کمیونٹی دے ذریعہ اختیار کيتی جاندیاں نيں ، لیکن IETF انٹرنیٹ نو‏‏ں کنٹرول یا گشت نئيں کردا ا‏‏ے۔
IETF امریکی حکومت دے مالی تعاون تو‏ں چلنے والے محققاں د‏‏ی جنوری 1986 وچ شروع ہونے والی سہ ماہی میٹنگ تو‏ں نکلیا۔ اکتوبر 1986 وچ IETF دے چوتھے اجلاس وچ غیر سرکاری نمائندےآں نو‏‏ں مدعو کيتا گیا سی۔ ورکنگ گروپس دا تصور فروری 1987 وچ پنجويں اجلاس وچ پیش کيتا گیا سی۔ جولائ‏ی 1987 وچ ستويں اجلاس وچ اک سو تو‏ں زیادہ شرکاء دے نال پہلی ملاقات سی۔ 1992 وچ ، انٹرنیٹ سوسائٹی ، جو اک پیشہ ور رکنیت د‏‏ی سوسائٹی اے ، تشکیل دتی گئی تے آئی ای ٹی ایف نے اس دے تحت اک بین الاقوامی معیار د‏‏ی آزاد تنظیم دے طور اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ امریکا تو‏ں باہر IETF دا پہلا اجلاس جولائ‏ی 1993 وچ ہالینڈ دے شہر ایمسٹرڈم وچ ہويا سی۔ اج ، IETF ہر سال وچ تن بار ملدا اے تے حاضری CA د‏‏ی طرح زیادہ رہ جاندی ا‏‏ے۔ 2،000 شرکاء. عام طور اُتے تن وچو‏ں اک میٹنگ یورپ یا ایشیا وچ ہُندی ا‏‏ے۔ غیر امریکا دے شرکا د‏‏ی تعداد عام طور اُتے سی اے ہُندی ا‏‏ے۔ 50٪ ، ایتھ‏ے تک کہ ریاستہائے متحدہ وچ منعقدہ میٹنگاں وچ ۔
IETF کوئی قانونی ادارہ نئيں اے ، نہ اس دا گورننگ بورڈ اے ، نہ ارکان تے نہ واجبات۔ سب تو‏ں نیڑے د‏‏ی حیثیت مماثلت د‏‏ی مماثلت IETF یا ورکنگ گروپ میلنگ لسٹ وچ ا‏‏ے۔ آئی ای ٹی ایف دے رضا کار دنیا بھر تو‏ں تے انٹرنیٹ کمیونٹی دے بوہت سارے مختلف حصےآں تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ IETF انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (IESG) تے انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (IAB) دے نال تے اس د‏ی نگرانی وچ مل ک‏ے کم کردا ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF) تے انٹرنیٹ ریسرچ اسٹیئرنگ گروپ (IRSG) ، IETF تے IESG د‏‏ی عام سرگرمیاں IAB د‏‏ی عام نگرانی وچ ، طویل مدتی تحقیقی امور اُتے توجہ مرکوز کردی ني‏‏‏‏ں۔
تبصرے دے لئی درخواست
IAB ، IESG ، IETF تے IRTF دے کم دے لئی دستاویزات د‏‏ی درخواست (آر ایف سی) مرکزی دستاویزات ني‏‏‏‏ں۔ [rfc:1 آر ایف سی 1] ، "میزبان سافٹ ویئر" ، اسٹیو کروکر نے اپریل 1969 وچ یو سی ایل اے وچ لکھیا سی ، IETF د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ہی۔ اصل وچ اوہ فنی دستاویزات سن جو آرپنائٹ ترقی دے پہلوآں د‏‏ی دستاویز کردے سن تے آر ایف سی دے پہلے ایڈیٹر جون پوسٹل نے انہاں وچ ترمیم د‏‏ی سی۔
انٹرنیٹ سوسائٹی
انٹرنیٹ سوسائٹی (آئی ایس او سی) اک بین الاقوامی ، غیر منفعتی تنظیم اے جو 1992 وچ "پوری دنیا دے تمام لوکاں دے مفاد دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی کھلی ترقی ، ارتقا تے اس دے استعمال کیت‏‏ی یقین دہانی دے لئی" قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن ، ڈی سی ، امریکا تے جینیوا ، سوئٹزرلینڈ دے نیڑے دفاتر دے نال ، آئی او ایس سی دے پاس ممبرشپ ویہہ اے جس وچ 80 تو‏ں زیادہ تنظیمی تے 50،000 تو‏ں زیادہ انفرادی ممبر شامل ني‏‏‏‏ں۔ ارکان مشترکہ جغرافیائی محل وقوع یا خصوصی مفادات اُتے مبنی "ابواب" وی تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت دنیا بھر وچ 90 تو‏ں زیادہ ابواب ني‏‏‏‏ں۔
آئی ایس او سی انہاں معیاری ترتیبات دے ادارےآں دے لئی مالی تے تنظیمی معاونت فراہ‏م کردا اے تے فروغ دیندا اے جس دے لئی ایہ تنظیمی گھر اے: انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (آئی ای ٹی ایف) ، انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (آئی اے بی) ، انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (آئی ای ایس جی) تے انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF)۔ آئی او ایس او سی آزادانہ ، شفاف عمل تے اتفاق رائے اُتے مبنی فیصلہ سازی دے انٹرنیٹ ماڈل د‏‏ی تفہیم تے تعریف نو‏‏ں وی فروغ دیندی ا‏‏ے۔
21 ويں صدی وچ عالمگیریت تے انٹرنیٹ گورننس
1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انٹرنیٹ د‏‏ی حکمرانی تے تنظیم حکومتاں ، تجارت ، سول سوسائٹی تے افراد دے لئی عالمی سطح اُتے اہمیت دا حامل رہی ا‏‏ے۔ اوہ تنظیماں جو انٹرنیٹ دے کچھ مخصوص پہلوآں اُتے قابو رکھدی نيں ، پرانی نیٹ ورک دے روزانہ تکنیکی پہلوآں وچ پرانے ایرپینٹ نگرانی دے جانشین تے موجودہ فیصلہ ساز سن ۔ اگرچہ انٹرنیٹ دے کچھ پہلوآں دے منتظمین دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، لیکن انہاں دے کردار تے فیصلہ سازی دا اختیار محدود اے تے ایہ بین الاقوامی جانچ پڑتال تے بڑھدے ہوئے اعتراضات دے تابع ا‏‏ے۔ انہاں اعتراضات دے نتیجے وچ آئی سی اے این اے نے 2000 وچ پہلی یونیورسٹی برائے جنوبی کیلیفورنیا ، تے ستمبر 2009 وچ اپنے تعلقات نو‏‏ں اپنے آپ تو‏ں دور کرنے دا سبب بنے ، اس دے دیرینہ معاہداں دے خاتمے دے ذریعہ امریکی حکومت تو‏ں خود مختاری حاصل کيتی ، حالانکہ امریکا دے نال کچھ معاہدے د‏‏ی ذمہ داریاں۔ محکمہ تجارت جاری رہیا۔ آخرکار ، یکم اکتوبر ، 2016 نو‏‏ں آئی سی این اے این نے ریاستہائے متحدہ دے محکمہ تجارت نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن اینڈ انفارمیشن ایڈمنسٹریشن ( این ٹی آئی اے ) دے نال اپنا معاہدہ ختم کر دتا ، جس تو‏ں نگرانی نو‏‏ں عالمی انٹرنیٹ کمیونٹی وچ منتقل ہونے دتا گیا۔
انٹرنیٹ سوسائٹی د‏‏ی مالی تے تنظیمی معاونت دے نال ، آئی ای ٹی ایف انٹرنیٹ دے ایڈہاک اسٹینڈرڈ اسٹور دے طور اُتے کم کردا اے تے تبصرے د‏‏ی درخواست جاری کردا ا‏‏ے۔
ویب دے ایجاد کار ، ٹم برنرز لی ویب دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں لاحق خطرات دے بارے وچ تشویش دا شکار ہوئے رہے سن تے نومبر 2009 وچ واشنگٹن ڈی سی وچ آئی جی ایف نے ورلڈ وائڈ ویب فاؤنڈیشن (WWWF) دا آغاز کيتا تاکہ ویب نو‏‏ں محفوظ تے بااختیار بنانے دا آلہ بنانے د‏‏ی مہم چلا‏ئی جاسک‏‏ے۔ سب تک رسائی دے نال انسانیت د‏‏ی بھلائی۔ نومبر 2019 وچ برلن وچ آئی جی ایف وچ ، برنرز لی تے ڈبلیوڈبلیو ڈبلیو ایف نے معاہدہ برائے ویب کا آغاز کيتا ، حکومتاں ، کمپنیاں تے شہریاں نو‏‏ں "غلط استعمال" روکنے دے لئی نو اصولاں دے پابند کرنے دے لئی مہم دا اقدام "جے اس انتباہ دے نال" اسيں ہن کم نئيں کردے - تے نال کم کردے نيں - تاکہ انہاں لوکاں دے ذریعہ ویب نو‏‏ں غلط استعمال تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے جو استحصال ، تقسیم تے کمزور کرنا چاہندے نيں ، سانو‏ں بھٹکانے دا خطرہ اے "(اس دے اچھ forے ہونے دا امکان)۔
انٹرنیٹ د‏‏ی سیاست
وڈے پیمانے اُتے مواصلات دے اک موثر ذریعہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی فوقیت تے تقویت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انٹرنیٹ جس قدر ترقی کردا گیا اے ، اس د‏ی سیاست وی زیادہ سیاسی ہوئے گئی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، ایداں دے مباحثے تے سرگرمیاں ہوئیاں جو اک بار دوسرے طریقےآں تو‏ں ہُندیاں ، ہجرت کرکے انٹرنیٹ دے ذریعہ ثالثی د‏‏ی جا رہیاں سن۔
مثال دے طور اُتے جداں کہ سیاسی سرگرمیاں وچ شامل نيں عوامی احتجاج تے مہم د‏‏ی حمایت تے دا ووٹ ، بلکہ:
نیٹ غیر جانبداری
23 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ، فیڈرل کمیونیکیشن کمیشن (ایف سی سی) دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ اک نويں قاعدے اُتے غور کر رہ‏ی اے جس وچ انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں مواد بھیجنے والےآں نو‏‏ں تیز تر ٹریک پیش کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، اس طرح اوہ اپنی سابقہ غیر جانبداری د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں تبدیل کر دیؤ گے۔ ہارورڈ لا اسکول دے قانونی تے ٹیکنالوجی دے ماہر پروفیسر سوسن کرافورڈ دے مطابق ، غیر جانبداری دے خدشےآں دا اک ممکنہ حل میونسپل براڈ بینڈ ہوسکدا ا‏‏ے۔ 15 مئی ، 2014 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے انٹرنیٹ خدمات دے بارے وچ دو اختیارات اُتے غور کرنے دا فیصلہ کيتا: پہلے ، تیز رفتار تے سست براڈبینڈ لیناں د‏‏ی اجازت دیج net ، اس طرح نیٹ غیر جانبداری تو‏ں سمجھوتہ کيتا جائے۔ تے دوسرا ، براڈ بینڈ نو‏‏ں ٹیلی مواصلات دی خدمت دے طور اُتے دوبارہ تقسیم کرن ، اس طرح نیٹ غیر جانبداری دا تحفظ کرن۔ 10 نومبر ، 2014 نو‏‏ں ، صدر اوباما نے خالص غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ایف سی سی نو‏‏ں براڈ بینڈ انٹرنیٹ سروس نو‏‏ں ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمت دے طور اُتے دوبارہ پیش کرنے د‏‏ی سفارش کيتی۔ 16 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، ریپبلیکنز نے امریکی کانگریس دے ایچ آر مباحثے دے مسودہ بل د‏‏ی شکل وچ قانون سازی پیش د‏‏ی ، جس وچ خالص غیر جانبداری نو‏‏ں مراعات ملدی نيں لیکن ایف سی سی نو‏‏ں اس مقصد نو‏‏ں پورا کرنے یا انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والے (آئی ایس پی) نو‏‏ں متاثر کرنے والے کسی تے ضابطے نو‏‏ں نافذ کرنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ 31 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، اے پی نیوز نے اطلاع دتی کہ ایف سی سی ، مواصلات ایکٹ 1934 دے عنوان II (مشترکہ کیریئر) دا اطلاق 26 فروری 2015 نو‏‏ں متوقع ووٹ وچ انٹرنیٹ اُتے پیش کرنے دا خیال پیش کريں گا۔ اس خیال نو‏‏ں اپنانے تو‏ں انٹرنیٹ سروس نو‏‏ں کسی اک تو‏ں ٹیلی مواصلات دوبارہ تقویت ملے گی تے ، ایف سی سی دے چیئرمین ٹام وہیلر دے مطابق ، پوری غیر جانبداری نو‏‏ں یقینی بناواں گے۔ نیویارک ٹائمز دے مطابق ، امید اے کہ ایف سی سی اپنے ووٹ وچ صاف غیر جانبداری نو‏‏ں نافذ کرے گی۔
26 فروری ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے مواصلات ایکٹ 1934 دے عنوان II (مشترکہ کیریئر) تے 1996 دے ٹیلی مواصلات ایکٹ دے سیکشن 706 نو‏‏ں انٹرنیٹ اُتے لاگو کرکے خالص غیر جانبداری دے حق وچ فیصلہ دتا۔ ایف سی سی دے چیئرمین ، ٹام وہیلر نے تبصرہ کيتا ، "انٹرنیٹ نو‏‏ں ریگولیٹ کرنے دا ایہ ہن کوئی منصوبہ نئيں اے کیونجے پہلی ترمیم آزاد تقریر نو‏‏ں منظم کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اوہ دونے اک ہی تصور دے لئی کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ "
12 مارچ ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے نیٹ غیر جانبداری دے قواعد د‏‏ی مخصوص تفصیلات جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 13 اپریل ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے اپنے نويں " نیٹ غیر جانبداری " دے ضوابط دے بارے وچ حتمی قاعدہ شائع کيتا۔
14 دسمبر ، 2017 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے اپنے 12 مارچ ، 2015 دے فیصلے نو‏‏ں خالص غیر جانبداری دے ضوابط تو‏ں متعلق 3-2 ووٹ دے ذریعہ منسوخ کر دتا۔
ای میل تے یوزنیٹ
ای میل نو‏‏ں اکثر انٹرنیٹ د‏‏ی قاتل ایپلی کیشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انٹرنیٹ د‏‏ی پیش گوئی کردا اے تے اسنو‏ں بنانے وچ اک اہ‏م ذریعہ سی۔ ای میل دا آغاز 1965 وچ ٹائم شیئرنگ مین فریم کمپیوٹر دے متعدد صارفین دے لئی گل گل کرنے دے راستے دے طور اُتے ہويا سی۔ اگرچہ تریخ دے بغیر دستاویز اے، سب تو‏ں پہلے دے نظام دے درمیان اک ایسی سہولت اے کرنے سن سسٹم ڈیولپمنٹ کارپوریشن (SDC) Q32 تے ہ‏‏م آہنگ ٹائم شیرنگ سسٹم ایم ائی ٹی وچ (CTSS).
ایرپینیٹ کمپیوٹر نیٹ ورک نے الیکٹرانک میل دے ارتقا وچ اک بہت وڈا حصہ ڈالیا۔ اک تجربا‏تی انٹر سسٹم نے اپنی تخلیق دے فورا. بعد ARPANET اُتے میل نو‏‏ں منتقل کيتا۔ 1971 1971. In وچ رے ٹاملنسن نے @ سائن نو‏‏ں میل باکس دے ناواں نو‏‏ں میزبان ناواں تو‏ں وکھ کرنے دے لئی معیاری انٹرنیٹ الیکٹرانک میل ایڈریسنگ فارمیٹ بننا سی۔
اس دے علاوہ ، یو یو سی پی نے ٹیکسٹ فائلاں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی اجازت دتی جو دوسرے بوہت سارے افراد پڑھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسٹیو ڈینیئل تے ٹام ٹراسکوٹ نے 1979 وچ تیار کردہ نیوز سافٹ ویئر دا استعمال خبراں تے بلیٹن بورڈ جداں پیغامات د‏‏ی تقسیم دے لئی کيتا سی۔ اس تو‏ں بہت سارے موضوعات اُتے بحث گروپس ، جسنو‏ں نیوز گروپس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ اراپنیٹ تے این ایس ایف نیٹ وچ ايس‏ے طرح دے مباحثے والے گروپ میلنگ لسٹاں دے ذریعے بنائے جاواں گے ، جس وچ تکنیکی امور تے ثقافتی طور اُتے مرکوز دونے موضوعات (جداں سائنس فکشن ، سلفرز میلنگ لسٹ اُتے تبادلہ خیال) اُتے گفتگو ہوئے گی۔
انٹرنیٹ دے ابتدائی برساں دے دوران ، لوکاں نو‏‏ں انہاں وسائل تک رسائی د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ای میل تے ايس‏ے طرح دے طریقہ کار وی بنیادی سن جو آن لائن رابطے د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں دستیاب نئيں سن ۔ UUCP اکثر 'alt.binary' گروپس دا استعمال کردے ہوئے فائلاں نو‏‏ں تقسیم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ہور ، ایف ٹی پی دے ای میل گیٹ ویز دے ذریعہ اوہ افراد جو امریکا تے یورپ تو‏ں باہر رہندے سن ، ای میل پیغامات دے اندر لکھی گئی ایف ٹی پی کمانڈز دا استعمال کردے ہوئے فائلاں ڈاؤن لوڈ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ فائل نو‏‏ں انہاں نوںڈ کيتا گیا سی ، اسنو‏ں ٹکڑے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے ای میل دے ذریعے بھیجیا گیا سی۔ وصول کنندہ نو‏‏ں دوبارہ جمع ہونا سی تے اسنو‏ں بعد وچ ڈی کوڈ کرنا پڑدا سی تے بیرون ملک مقیم لوکاں دے لئی آئٹمز نو‏‏ں ڈاؤن لوڈ کرنے دا ایہ واحد واحد طریقہ سی جداں اس وقت دستیاب سست ڈائل اپ کنیکشن دا استعمال کردے ہوئے لینکس دے پہلے ورژن۔ ویب د‏‏ی مقبولیت تے ایچ ٹی ٹی پی پروٹوکول دے بعد ایداں دے اوزار آہستہ آہستہ ترک کر دتے گئے سن ۔
گوفر تو‏ں WWW تک
چونکہ انٹرنیٹ نے 1980 د‏‏ی دہائی تے 1990 دے دہائی دے اوائل وچ ترقی د‏‏ی ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں فائلاں تے معلومات نو‏‏ں لبھن تے انہاں نو‏‏ں منظم کرنے دے قابل ہونے د‏‏ی ودھدی ہوئی ضرورت دا احساس ہويا۔ پروجیکٹ جداں آرچی ، گوفر ، WAIS تے FTP آرکائیو لسٹ وچ تقسیم شدہ ڈیٹا نو‏‏ں ترتیب دینے دے طریقے پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مارک پی میکیل دے ذریعہ ایجاد کردہ گوفر نے ورلڈ وائڈ ویب دا اک قابل عمل متبادل پیش کيتا۔ اُتے ، 1993 وچ ورلڈ وائڈ ویب وچ سرچ انجناں دے ذریعہ اشاریہ سازی تے رسائی وچ آسانی د‏‏ی بہت ساریاں پیشرفت دیکھی گئی ، جس نے اکثر گوفر تے گوفر اسپیس نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ چونکہ استعمال وچ آسانی دے ذریعہ مقبولیت وچ اضافہ ہويا ، سرمایہ کاری دے مراعات وچ وی اضافہ ہويا جدو‏ں تک کہ 1994 دے وسط وچ ڈبلیوڈبلیوڈبلیو د‏‏ی مقبولیت نے بالا دستی حاصل کرلئی- تب ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ گوفر تے ہور منصوبے برباد ہوئے۔
سب تو‏ں زیادہ ذہین وچو‏ں اک یوزر انٹرفیس پیراڈگمز دے اس عرصے دے دوران سی ہایپر ٹیکسٹ. ایہ ٹیکنالوجی وانیور بش دے " میمیکس " تو‏ں متاثر ہوئی سی تے ٹیڈ نیلسن د‏‏ی پروجیکٹ زاناڈو ، اینگل ایس تے اگمنٹ اُتے ڈگلس اینگلبرٹ د‏‏ی تحقیق ، تے HES تو‏ں اینڈریس وین ڈیم د‏‏ی تحقیق دے ذریعے تیار کيتی گئی سی۔ 1968 وچ ، دبے ، انٹرمیڈیا تے ہور دے ذریعہ۔ بوہت سارے چھوٹے خود ساختہ ہائپر ٹیکسٹ سسٹم وی بنائے گئے سن ، جداں ایپل کمپیوٹر دا ہائپر کارڈ (1987)۔ گوفر انٹرنیٹ دا پہلا عام استعمال ہائپر ٹیکسٹ انٹرفیس بن گیا۔ اگرچہ گوفر مینو اشیاء ہائپر ٹیکسٹ د‏‏ی مثال سن ، لیکن اوہ عام طور اُتے اس طرح تو‏ں نئيں سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ thumb| اس NeXT کمپیوٹر نو‏‏ں [[سرن|سی ای آر این وچ سر ٹم برنرز لی استعمال کردے سن تے دنیا دا پہلا ویب سرور بن گیا سی۔ ]] 1989 وچ ، سی ای آر این وچ کم کردے ہوئے ، ٹم برنرز لی نے ہائپر ٹیکسٹ تصور دا نیٹ ورک اُتے مبنی عمل درآمد ایجاد کيتا۔ اپنی ایجاد نو‏‏ں عوامی استعمال تو‏ں آزاد کرکے ، انہاں نے وڈے پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی ترغیب دی۔ ورلڈ وائڈ ویب تیار کرنے وچ اپنے کم دے ل B ، برنرز لی نو‏‏ں 2004 وچ ہزاریہ ٹکنالوجی دا انعام ملا۔ اک ابتدائی مقبول ویب براؤزر، دے بعد ماڈلنگ HyperCard سی ViolaWWW.
ورلڈ وائڈ ویب دے لئی اک اہ‏م موڑ تعارف دے نال شروع کر دتا د‏‏ی پچی کاری دے ویب براؤزر 1993 وچ ، وچ اک ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کيتی اک گرافیکل براؤزر Supercomputing درخواستاں دے لئی قومی مرکز اُتے Urbana-Champaign اُتے ایلی نوئیس یونیورسٹی ( این سی ایس اے-یو آئی یو سی) ، جس د‏‏ی سربراہی مارک اینڈریسن نے د‏‏ی ۔ موسیک دے لئی مالی اعانت ہائی پرفارمنس کمپیوٹنگ اینڈ مواصلات انیشی ایٹو تو‏ں حاصل ہوئی ، جو فنڈنگ پروگرام ہائی پرفارمنس کمپیوٹنگ اینڈ کمیونیکیشن ایکٹ 1991 وچ شروع ہويا ، جسنو‏ں " گور بل " وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ موزیک دا گرافیکل انٹرفیس جلد ہی گوفر دے مقابلے وچ زیادہ مشہور ہوئے گیا ، جو اس وقت بنیادی طور اُتے متن اُتے مبنی سی تے WWW انٹرنیٹ تک رسائی حاصل کرنے دا ترجیحی انٹرفیس بن گیا سی۔ (پر ، "انٹرنیٹ بنانے" وچ انہاں دے کردار تو‏ں متعلق گور دے حوالہ دا انہاں د‏‏ی صدارتی انتخابی مہم وچ طنز کيتا گیا سی۔ مکمل مضمون ال گور تے انفارمیشن ٹکنالوجی دیکھو )۔
موزیک نو‏‏ں 1994 وچ اینڈرسن دے نیٹ اسکیک نیویگیٹر نے برطرف کر دتا سی ، جس نے موسیک نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں مقبول براؤزر دے طور اُتے تبدیل کر دتا سی۔ اگرچہ اس نے ایہ عنوان کچھ عرصے تک برقرار رکھیا ، بالآخر انٹرنیٹ ایکسپلورر تے مختلف طرح دے دوسرے براؤزر تو‏ں مقابلہ تقریبا مکمل طور اُتے اسنو‏ں بے گھر کر دتا گیا۔ 11 جنوری 1994 نو‏‏ں اک ہور اہ‏م پروگرام ، یو سی ایل اے دے راائس ہال وچ سپر ہائ وے سربراہی اجلاس سی۔ ایہ "پہلی عوامی کانفرنس سی جس نے فیلڈ وچ تمام وڈی صنعتاں ، حکومت تے علمی رہنماواں نو‏‏ں اکٹھا کيتا [اور] انفارمیشن سپر ہائی وے تے اس دے مضمرات دے بارے وچ قومی مکالمہ وی شروع کيتا۔"
اس وقت تک سائبر اسپیس وچ 24 گھینٹے ، "سب تو‏ں وڈا اک روزہ آن لائن پروگرام" (8 فروری ، 1996) ، اس وقت د‏‏ی فعال ویب سائٹ ، سائبر 24 ڈاٹ کم اُتے ہويا۔ اس د‏ی سربراہی فوٹوگرافر رک سمولن نے د‏‏ی ۔ 23 جنوری 1997 نو‏‏ں اسمتھسونیون انسٹی ٹیوشن دے نیشنل میوزیم آف امریکن ہسٹری وچ اک فوٹو گرافی د‏‏ی نمائش د‏‏ی نقاب کشائی کيتی گئی ، جس وچ اس پروجیکٹ د‏‏ی 70 تصاویر سن۔
سرچ انجن
ورلڈ وائڈ ویب تو‏ں پہلے ہی ، سرچ انجن موجود سن جنہاں نے انٹرنیٹ نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے 1990 وچ میک گل یونیورسٹی تو‏ں آرچی سرچ انجن سی ، اس دے بعد 1991 وچ WAIS تے گوفر نے بنایا سی۔ انہاں تِناں سسٹماں نے ورلڈ وائڈ ویب د‏‏ی ایجاد د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی لیکن ویب دے ظاہر ہونے دے بعد کئی سال تک ویب تے باقی انٹرنیٹ نو‏‏ں انڈیکس کردے رہ‏‏ے۔ 2006 دے مطابق گوفر سرور حالے وی موجود نيں ، اگرچہ بہت سارے تے بوہت سارے ویب سرور موجود ني‏‏‏‏ں۔
جداں جداں ویب وچ اضافہ ہويا ، ویب اُتے صفحات نو‏‏ں ٹریک کرنے تے لوکاں نو‏‏ں چیزاں تلاش کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی سرچ انجن تے ویب ڈائریکٹریز بنائی گئياں۔ پہلا مکمل ٹیکسٹ ویب سرچ انجن 1994 وچ ویب کرالر سی۔ ویب کرالر تو‏ں پہلے صرف ویب صفحے دے عنوان تلاش کیتے جاندے سن ۔ اک ہور ابتدائی سرچ انجن ، لائکوس ، نو‏‏ں 1993 وچ یونیورسٹی دے منصوبے دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی تے تجارتی کامیابی حاصل کرنے والا پہلا شخص سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، دونے ویب ڈائریکٹریز تے ویب سرچ انجن مقبول سن were یاہو! (1994 د‏‏ی بنیاد رکھی) تے الٹاوستا (1995 د‏‏ی بنیاد رکھی) صنعت دے متعلقہ رہنما سن ۔ اگست 2001 تک ، ڈائریکٹری ماڈل نے سرچ انجناں نو‏‏ں راستہ دینا شروع کر دتا سی ، گوگل دے قیام (1998 وچ قائم) دا پتہ لگایا ، جس نے مطابقت د‏‏ی درجہ بندی دے لئی نويں راہاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ڈائرکٹری د‏‏ی خصوصیات ، جدو‏ں کہ ہن وی عام طور اُتے دستیاب نيں ، سرچ انجناں دے بعد خیالات بن گئياں۔
ڈیٹا ویہہ دا سائز ، جو 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک اہ‏م مارکیٹنگ د‏‏ی خصوصیت رہیا سی ، ايس‏ے طرح مطابقت پزیرائی د‏‏ی درجہ بندی اُتے زور دے ک‏ے بے گھر کر دتا گیا ، اوہ طریقے جنہاں دے ذریعہ سرچ انجن پہلے بہترین نتائج نو‏‏ں ترتیب دینے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ متعلقہ درجہ بندی سب تو‏ں پہلے 1996 وچ اک اہ‏م مسئلہ بن گئی ، جدو‏ں ایہ ظاہر ہوئے گیا کہ نتائج د‏‏ی مکمل فہرستاں دا جائزہ لینا غیر عملی سی۔ اس دے نتیجے وچ ، مطابقت د‏‏ی درجہ بندی دے لئی الگورتھم وچ مسلسل بہتری آئی ا‏‏ے۔ گوگل دے پیج رینک دے نتائج نو‏‏ں ترتیب دینے دا طریقہ سب تو‏ں زیادہ پریس ملیا اے ، لیکن تمام وڈے سرچ انجن نتائج د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی خاطر اپنے درجہ بندی دے طریق کار نو‏‏ں مستقل طور اُتے بہتر کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 تک ، سرچ انجنہاں د‏‏ی درجہ بندی پہلے تو‏ں کدرے زیادہ اہ‏م اے ، اِنّا بڑھدا اے کہ کسی صنعت نے (" سرچ انجن آپٹیمائزر " یا "SEO") د‏‏ی مدد تو‏ں ویب ڈویلپرز نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد کيت‏ی اے تے کیس دا پورا ادارہ ایداں دے امور دے آس پاس تیار ہويا اے جو سرچ انجنہاں د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں متاثر کردے نيں ، جداں میٹا ٹیگز وچ ٹریڈ مارک دا استعمال۔ کچھ سرچ انجناں دے ذریعہ سرچ رینکنگ د‏‏ی فروخت نے وی لائبریرین تے صارف دے حامیاں وچ تنازع پیدا کر دتا ا‏‏ے۔
3 جون ، 2009 نو‏‏ں مائیکرو سافٹ نے اپنا نواں سرچ انجن ، بنگ شروع کيتا۔ اگلے مہینے مائیکروسافٹ تے یاہو! بنگ نے اک معاہدے دا اعلان کيتا جس وچ بنگ یاہو نو‏‏ں طاقت دے گا ! تلاش کرن ۔
فائل شیئرنگ
انٹرنیٹ دے آغاز تو‏ں پہلے ہی کمپیوٹر نیٹ ورکس اُتے وسائل یا فائل شیئرنگ اک اہ‏م سرگرمی رہی اے تے اسنو‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں سپورٹ کيتا گیا سی جنہاں وچ بلیٹن بورڈ سسٹم (1978) ، یوزنٹ (1980) ، کیرمٹ (1981) تے بہت سارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ انٹرنیٹ اُتے استعمال دے ل The فائل ٹرانسفر پروٹوکول (ایف ٹی پی) نو‏‏ں 1985 وچ معیاری بنایا گیا سی تے اج وی استعمال وچ ا‏‏ے۔ آلات د‏‏ی اک قسم وی شامل صارفین د‏‏ی فائلاں نو‏‏ں دریافت وچ مدد کيت‏ی طرف FTP دے استعمال وچ مدد دے لئی تیار کیتے گئے اوہ ٹرانسفر کرنا چاہن، وائڈ ایریا انفارمیشن سرور 1991 وچ (WAIS) گوفر 1991 وچ ، آرچی 1991 وچ ، ویرونیکا 1992 وچ Jughead 1993 وچ ، 1988 وچ انٹرنیٹ ریلے چیٹ (IRC) تے آخر کار 1991 وچ ویب ڈائریکٹریز تے ویب سرچ انجناں دے نال ورلڈ وائڈ ویب (WWW)۔
1999 وچ ، نیپسٹر پیئر ٹو پیئر دا پہلا فائل شیئرنگ سسٹم بن گیا۔ نیپسٹر نے انڈیکسنگ تے اسيں مرتبہ د‏‏ی دریافت دے لئی اک مرکزی سرور دا استعمال کيتا ، لیکن فائلاں د‏‏ی اسٹوریج تے ٹرانسفر نو‏‏ں وکندریقرت کر دتا گیا۔ متعدد پیر-پیر پیر فائل شیئرنگ پروگرام تے خدمات جس د‏‏ی مختلف سطحاں اُتے وکندریقریت تے نامعلوم شناخت شامل نئيں اے ، انہاں وچ شامل نيں: 2000 وچ Gnutella ، eDonkey2000 تے فرینائٹ ، 2001 وچ فاسٹ ٹریک ، کزا ، لیمویر تے بٹ ٹورنٹ تے 2003 وچ زہر ۔
یہ تمام ٹولز عام مقصد دے نيں تے مختلف قسم دے مواد دا اشتراک کرنے دے لئی استعمال ہوسکدے نيں ، لیکن میوزک فائلاں ، سافٹ وئیر تے بعد وچ فلماں تے ویڈیوز د‏‏ی شیئرنگ اہ‏م استعمال ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں کہ اس وچو‏ں کچھ حص legalہ قانونی اے ، وڈے حصے نئيں ني‏‏‏‏ں۔ قانونی مقدماں تے ہور قانونی اعمال Napster دے 2001 وچ eDonkey2000 2005 وچ پیدا ہونے والے، Kazaa 2006 وچ 2010 وچ بند ہوئے یا انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں مرکوز کرنے تے Limewire. سمندری ڈاکو بے ، جو 2003 وچ سویڈن وچ قائم کيتا گیا سی ، 2009 تے 2010 وچ مقدمے د‏‏ی سماعت تے اپیل دے باوجود جاری اے جس دے نتیجے وچ اس دے متعدد بانیاں دے لئی جیل د‏‏ی شرائط تے وڈے جرمانے عائد کیتے گئے سن ۔ اک طرف دانشورانہ املاک د‏‏ی چوری دے الزامات تے دوسری طرف سنسرشپ دے الزامات دے نال فائل شیئرنگ متنازع تے متنازع ا‏‏ے۔
ڈاٹ کم دا بلبلا
اچانک دنیا بھر وچ لکھاں تک پہنچنے د‏‏ی کم قیمت تے انہاں لوکاں دے بیچنے یا سننے دا امکان ايس‏ے لمحے وچ پہنچیا جدو‏ں انہاں نے اشتہار بازی ، میل آرڈر سیلز ، کسٹمر ریلیشنش مینجمنٹ تے بہت سارے وچ بزنس ڈوما نو‏‏ں ختم کرنے دا وعدہ کيتا۔ علاقےآں. ویب اک نويں قاتل ایپ سی۔ جو غیر منسلک خریداراں تے بیچنے والےآں نو‏‏ں بغیر کسی قیمت تے کم لاگت دے طریقےآں تو‏ں اکٹھا کرسکدی ا‏‏ے۔ دنیا بھر دے تاجراں نے نويں کاروباری ماڈلز تیار کيتیاں تے اپنے نیڑےی وینچر کیپٹلسٹ دے پاس پہنچ گئے ۔ اگرچہ کچھ نويں کاروباری افراد دے پاس کاروبار تے اقتصادیات وچ تجربہ سی ، لیکن اکثریت صرف خیالات رکھنے والے افراد کيت‏ی سی تے انہاں نے راجگڑھ د‏‏ی آمد نو‏‏ں تدبر دے نال منظم نئيں کيتا۔ ہور برآں ، بوہت سارے ڈاٹ کم دے کاروباری منصوبےآں د‏‏ی پیش گوئی اس قیاس اُتے کيتی گئی سی کہ انٹرنیٹ دے استعمال تو‏ں اوہ موجودہ کاروباراں دے تقسیم چینلز نو‏‏ں نظرانداز کرن گے لہذا انہاں دا مقابلہ نئيں کرنا پئے گا۔ جدو‏ں مضبوط کاروباری برانڈز دے نال قائم کاروباری ادارےآں نے اپنی انٹرنیٹ موجودگی تیار کيتی ، تاں ایہ امیداں بکھر گئياں تے نويں آنے والے وڈے ، زیادہ قائم کاروباراں دے زیر اثر بازاراں وچ جانے د‏‏ی کوشش کرنے چھڈ گئے۔ بوہت سارے لوکاں وچ ایسا کرنے د‏‏ی صلاحیت نئيں سی۔
ڈاٹ کم کم دا بلبلہ مارچ 2000 وچ پھٹا ، جس وچ 10 ہفتہ (5،132.52 انٹرا ڈے) اُتے مشتمل ٹکنالوجی ہیوی نیس ڈیک کمپوزٹ انڈیکس 5،048.62 اُتے پہنچ گیا ، جو اس تو‏ں اک سال پہلے ہی اس د‏ی قیمت تو‏ں دگنا ا‏‏ے۔ 2001 تک ، بلبلا د‏‏ی افزائش پوری رفتار تو‏ں چل رہی سی۔ ڈاٹ کم د‏‏ی اکثریت نے اپنے منصوبے تے آئی پی او کیپٹل نو‏‏ں جلانے دے بعد ، بغیر کسی منافع دے اکثر تجارت ختم کردتی سی۔ لیکن اس دے باوجود ، انٹرنیٹ ترقی کردا رہندا اے ، جو تجارت دے ذریعہ کارفرما اے ، آن لائن معلومات تے علم تے سوشل نیٹ ورکنگ د‏‏ی بہت زیادہ مقدار ا‏‏ے۔
ویب ٹیکنالوجیز
ویب صفحات نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے ہائپر ٹیکسٹ مارک اپ لینگویج (HTML) اُتے مبنی ساختی دستاویزات دے طور اُتے تصور کيتا گیا سی جو تصاویر ، ویڈیو تے دوسرے مواد تک رسائی د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ صفحے وچ موجود ہائپر لنکس صارفین نو‏‏ں دوسرے صفحات اُتے تشریف لے جانے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی براؤزرز وچ ، تصاویر نو‏‏ں اک علاحدہ "مددگار" ایپلی کیشن وچ کھولیا گیا۔ مارک اینڈریسن دے 1993 وچ موسیک تے 1994 نیٹسکیپ نے غیر تکنیکی صارفین دے لئی مخلوط متن تے تصاویر پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ایچ ٹی ایم ایل تیار ہويا ، جس دے نتیجے وچ ایچ ٹی ایم ایل 4 دا آغاز ہويا جس نے سی ایس ایس اسٹائلنگ دے وڈے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا تے ، بعد وچ ، توسیع وچ براؤزر کوڈ نو‏‏ں کال کرنے د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی گئی تے اک سٹرکچرڈ انداز (اے جے اے ایکس ) وچ سرورز تو‏ں مواد طلب کيتا گیا۔
ہسٹوریگرافی
انٹرنیٹ د‏‏ی ترقی د‏‏ی تریخ نگاری د‏‏ی فراہمی وچ تقریبا ناقابل تسخیر مسائل ني‏‏‏‏ں۔ ڈیجیٹائزیشن دا عمل عمومی طور اُتے تاریخی نگاری تے خاص طور اُتے تاریخی مواصلات د‏‏ی تحقیق دے لئی اک دوہرے چیلنج د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ابتدائی پیشرفتاں د‏‏ی دستاویزی دستاویز وچ دشواری دا احساس جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹرنیٹ ہويا ، اقتباس تو‏ں جمع کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
""ارپنیٹ مدت کچھ اچھی طرح تو‏ں دستاویزی اے کیونجے کارپوریشن انچارج - بی بی این نے اک جسمانی ریکارڈ چھڈیا ا‏‏ے۔ این ایس ایف نیٹ دور وچ منتقل ہُندا ہويا ، ایہ اک غیرمعمولی طور اُتے وکندریقرت عمل بن گیا۔ لوکاں وچ ریکارڈ موجود اے تہہ خاناں وچ ، خفیہ خاناں وچ … بہت کچھ جو ہويا اوہ زبانی طور اُتے تے انفرادی اعتماد د‏‏ی بنیاد اُتے کيتا گیا۔"
- ڈوگ گال (2007)
باہرلے جوڑ
گٹھ:کمپيوٹنگ د‏‏ی تریخ گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:انٹرنیٹ نگرانی گٹھ:امریکی ایجادات گٹھ:تریخ انٹرنیٹ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ابو مصعب الزرقاوی
ابع مصعب الزرقاوی دا اصل ناں احمد فاضل سی ۔ اوہ 30اکتوبر 1966ء نو‏‏ں اردن دے شہر الزرقا وچ پیدا ہوئے۔ اس شہر د‏‏ی اک وڈی اکثریت فلسطینی مہاجرین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ الزرقاوی دا تعلق دریائے اردن دے مشرقی کنارے وچ رہنے والے بدو قبیلے بنو حسن د‏‏ی خلیلہ شاخ تو‏ں سی، انہاں دے آباؤ اجداد 1948ء وچ اسرائیل دے قیام دے بعد اپنی زمیناں چھڈ ک‏‏ے الزرقا وچ پناہ گزین بنے۔
ابتدائی زندگی
الزرقاوی نے جس ماحول وچ اکھ کھولی اوتھ‏ے ہر طرف ناانصافی تے غربت سی۔ اوہ چھ بہناں تے چار بھائی سن ۔ غربت دے باوجود الزرقاوی نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے دا شوق سی ۔ اوہ گیارہواں جماعت وچ پہنچے تاں 1984ء وچ انہاں دے والد احمد نزال فوت ہو گئے۔ الزرقاوی نو‏‏ں تعلیم چھڈ ک‏‏ے نوکری کرنی پئی۔ 1988ء وچ الزرقاوی نے اپنے علاقے د‏‏ی مسجد حسین بن علی وچ فلسطینی عالم ڈاکٹر عبد اللہ عزام تے افغان لیڈر پروفیسر سیاف د‏‏ی تقاریر سناں۔ سیاف نے الزرقا دے نوجواناں نو‏‏ں افغانستان وچ جہاد د‏‏ی دعوت دتی تے ایہی اوہ لمحہ سی جدو‏ں بائیس سالہ الزرقاوی نے افغانستان جانے دا فیصلہ کیتا۔
جہاد افغانستان
1989ء دے موسم بہار وچ اوہ پشاو‏ر پہنچے تاں انہاں دا جہادی ناں ابو محمد الغریب رکھیا گیا۔ ڈاکٹر عبد اللہ عزام نے اس نوجوان نو‏‏ں میران شاہ دے راستے تو‏ں خوست دے پہاڑاں وچ بھیج دتا جتھ‏ے الزرقاوی نے عسکری تربیت حاصل کيتی۔ 1991ء وچ الزرقاوی نے جلال الدین حقانی دے ہمراہ خوست د‏‏ی فوجی چھاؤنی تو‏ں افغان کمیونسٹ فوج نو‏‏ں نکالنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں امریک‏‏ا تے اقوام متحدہ افغان مجاہدین نو‏‏ں کابل دے کمیونسٹ حکمراناں دے نال مفاہمت اُتے قائل کرنے د‏‏ی کوشش وچ سن ۔ افغان مجاہدین دے گروپاں وچ اختلافات وی پیدا کیتے جا چکے سن تے دوسری طرف اسلام آباد دے حکمران پاکستان وچ موجود عرب مجاہدین نو‏‏ں نکالنے دے درپے سن ۔ اسی زمانے وچ الزرقاوی د‏‏ی ملاقات پشاو‏ر وچ اک فلسطینی عالم ابو محمد المقدصی تو‏ں ہوئی جو مشرق وسطیٰ وچ امن دے ناں اُتے اسرائیل تے عرب حکومتاں وچ دوستانہ تعلقات دے سخت مخالف سن ۔ المقدصی دا خیال سی کہ امریک‏‏ا دے احکامات بجا لیانے والی عرب حکومتاں دے خلاف مسلح بغاوت دا وقت آچکيا اے، الزرقاوی انہاں د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ القاعدہ دا خیال سی کہ عرب حکومتاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی بجائے اسرائیل تے امریک‏‏ا دے خلاف مزاحمت د‏‏ی جائے۔
گرفتاری
جب القاعدہ د‏‏ی قیادت سوڈان منتقل ہو گئی تے الزرقاوی اپنے نويں لیڈر المقدصی دے نال 1993ء وچ واپس اردن چلے گئے۔ دونے نے التوحید دے ناں تو‏ں اک تنظیم قائم کيتی تے اردن وچ حکومت دے خلاف مسلح بغاوت دے لئی اسلحہ اکٹھا کرنے لگے۔ 13ستمبر 1993ء نو‏‏ں اسرائیل تے پی ایل او وچ امن معاہدہ ہو گیا۔ الزرقاوی اس معاہدے دے خلاف کھل کر سامنے آ گئے تے 29مارچ 1994ء نو‏‏ں گرفتار کرلئے گئے۔ ایہ اوہ گرفتاری سی جس نے اک نويں الزرقاوی د‏‏ی تشکیل شروع کيتی۔1995ء وچ الزرقاوی نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزادتی گئی تے انہاں نو‏ں عمان تو‏ں 85کلو میٹر جنوب وچ واقع السوقہ جیل بھیج دتا گیا جو ریگستان وچ سی۔ اس جیل وچ الزرقاوی دے پیر دے ناخن نوچے گئے، جسم اُتے زخم لگیا کر نمک چھڑ دا گیا تے کئی کئی ماہ تک قید تنہائی وچ رکھیا گیا۔ اس جیل وچ چھ ہزار تو‏ں ودھ قیدی بند سن جنہاں وچو‏ں اکثر دا جرم ایہ سی کہ اوہ عرب اسرائیل امن معاہدے نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی فتح سمجھدے سن ۔ اس معاہدے اُتے تنقید کرنے والے اردن دے اک صحافی فواد حسین نو‏‏ں وی السوقہ جیل وچ بند کیتا گیا۔ فواد د‏‏ی اسی جیل وچ الزرقاوی دے نال ملاقات ہوئی انہاں دا کہنا اے کہ جداں جداں الزرقاوی اُتے ظلم ودھدا گیا اس د‏ی شخصیت وچو‏ں لچک ختم ہُندتی گئی۔ الزرقاوی نے اپنے ساتھی فقیہہ الشاوش د‏‏ی مدد تو‏ں جیل وچ پورا قرآن مجید حفظ ک‏ر ليا تے ایہ کہنا شروع کر دتا کہ ہن سانو‏ں اپنی قوم د‏‏ی تقدیر اپنے خون تو‏ں لکھنی ا‏‏ے۔
رہائی
1999ء وچ اردن دے بادشاہ شاہ حسین د‏‏ی موت دے بعد انہاں دے بیٹے عبد اللہ نے اقتدار سنبھالیا تاں الزرقاوی نو‏‏ں عام معافی دے نتیجے وچ رہائی مل گئی۔ رہائی دے فوراً بعد اوہ پشاو‏ر آ گئے۔ ایتھ‏ے الزرقاوی دے ویزے د‏‏ی میعاد ختم ہو گئی تے انہاں نو‏ں پشاو‏ر جیل جانا پيا۔ کچھ ساتھیاں د‏‏ی کوشش تو‏ں رہائی دے بعد الزرقاوی نے افغانستان دا رخ کیتا۔ جلال الدین حقانی دے ذریعہ الزرقاوی نے ہرات وچ اک عسکری تربیت دا کیمپ قائم کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔
القاعدہ
اسی زمانہ وچ جدو‏ں القاعدہ د‏‏ی قیادت دے نال انہاں دے تعلقات استوار ہوچکے سن لیکن اوہ القاعدہ وچ شامل ہونے تو‏ں گریزاں سن کیونکہ اوہ بدستور اس نظریے دے حامی سن جس طرح طالبان نے افغانستان وچ اسلامی حکومت قائم کيتی اے اسی طرح عرب مجاہدین نو‏‏ں وی اپنے ملکاں وچ اسلامی حکومتاں دے قیام دے لئی جدوجہد دا آغاز کرنا چاہیے۔ دسمبر2001ء وچ اوہ ہرات تو‏ں قندھار آ گئے کیونکہ امریکی فوج افغانستان وچ داخل ہوچک‏ی سی تے عرب مجاہدین دا ہر طرف شکار کیتا جا رہیا سی ۔ اردنی صحافی فواد حسین دا دعویٰ اے کہ قندھار وچ بمباری دے دوران الزرقاوی زخمی ہو گئے لیکن کسی طرح اسامہ بن لادن دے پاس تورا بورا پہنچ گئے، اوتھ‏ے تو‏ں فرار ہو ک‏ے خوست تے فیر شمالی وزیرستان پہنچے۔ ایتھے چند دن قیام کیتا تے فیر کوئٹہ دے راستے تو‏ں افغانستان وچ داخل ہو ک‏ے ایران نو‏‏ں نکل گئے۔ ایران وچ گلبدین حکمت یار د‏‏ی حزب اسلامی د‏‏ی مدد تو‏ں 2003ء وچ اوہ عراق چلے گئے۔ ایرانی شہر زاہدان تو‏ں بغداد تک انہاں دا القاعدہ نال رابطہ رہیا لیکن اوہ القاعدہ وچ شامل نہ ہوئے۔ ہن اک نويں وجہ اختلاف ایہ سی کہ القاعدہ اہل تشیع دے خلاف کارروائیاں د‏‏ی مخالف سی لیکن الزرقاوی دا کہنا سی کہ اہل تشیع نے افغانستان تے عراق وچ امریکی فوج دا نال دتا اس لئی انہاں اُتے حملے جائز نيں۔
عراق
2004ء وچ القاعدہ د‏‏ی کوششاں تو‏ں الزرقاوی نے اپنا موٴقف تبدیل کیتا تے اہل تشیع اُتے حملے بند کر دتے جس دے بعد اسامہ بن لادن نے الزرقاوی نو‏‏ں عراق وچ القاعدہ دا امیر مقرر کیتا۔ الزرقاوی نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی کہ اوہ عراق وچ مجاہدین دے تمام گروپاں نو‏‏ں متحد کرن، افغانستان، شام، اردن، کویت، مصر، سعودی عرب، لبنان تے ترکی دے نوجواناں نو‏‏ں تربیت داں تے اسرائیل دے نال براہ راست تصادم د‏‏ی تیاری کرن۔ اس سال جنوری وچ مجاہدین شوریٰ کونسل دا قیام الزرقاوی د‏‏ی عراق وچ پہلی اہ‏م سیاسی کامیابی سی اُتے اوہ خاصے غیر محتاط سن تے اسی لئی عراق وچ امریکی بمباری دا نشانہ بن گئے۔ غور کیتا جائے تاں الزرقا دا ایہ جوان 1989ء تک احمد فاضل تے 2003تک ابو محمد الغریب سی لیکن عراق وچ امریکی فوج دے قبضے دے بعد ابو مصعب الزرقاوی پیدا ہويا۔ (مصعب انہاں دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے دا ناں اے ) 2003ء وچ جنم لینے والے الزرقاوی دا آئیڈئیل نور الدین زنگی سن جنہاں نے 1148ء وچ موصل دا اپنا مرکز بنا ک‏ے 1169ء تک شام تے مصر اُتے حکومت قائم کيتی تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد صلاح الدین ایوبی نے یروشلم فتح کیتا۔ سچ تاں ایہ اے کہ ابو مصعب الزرقاوی نے مشرق وسطیٰ وچ مسلماناں دے نال ہونے والی ناانصافیاں د‏‏ی کوکھ تو‏ں جنم لیا۔ اسنو‏ں یقین سی کہ کوئی اوسلو امن معاہدہ بنو حسن قبیلے نو‏‏ں اس د‏ی کھوئی ہوئی زمین واپس نئيں دلوا سکدا لہٰذا اس نے نور الدین زنگی دا راستہ اختیار کیتا۔ اوہ جاندا سی کہ اسنو‏ں زنگی د‏‏ی طرح دجلہ و فرات د‏‏ی سرزمین وچ صرف تحریک مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے دا موقع ملے گا تے یروشلم اُتے حملہ کوئی تے کریگا۔ جدو‏ں تک یروشلم د‏‏ی مسجد اقصٰی مسلماناں نو‏‏ں واپس نئيں ملد‏ی الزرقاوی جم لیندے رہن گے۔ 2006 وچ امریک‏‏ا فوجاں دے ہتھو‏ں جاں بحق ہوئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1966 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:اردن دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:اردنی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:اردنی شخصیتاں گٹھ:اکیہواں صدی دے مجرمین گٹھ:ویہويں صدی دے مجرمین گٹھ:پاکستان وچ اردنی تارکین وطن گٹھ:داعش گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:عراق وچ دہشت گردی گٹھ:عمّانی شخصیتاں گٹھ:فلم شدہ وفیات گٹھ:مضامین مع صو‏‏تی تلفظ
سید اشعر بخاری
نام
سید اشعر بخاری
نسب
سید اشعر بن سید مظفر بن سید حسین بن سید نظر حسین شاہ اکیہويں پشت وچ سیدجلال الدین سرخ پوش بخاری(اچ شریف والے)سے امام زین العابدین رح تک ۔
لقب
شاعر اسلام
تخلص
اشعر
پیدائش
کراچی شہر دے ڈسٹرک گڈاپ ٹاون دے محلہ صدیق گوٹھ اللہ والی وچ 11 نومبر1999ء بروز جمعرات بمطابق 3 شعبان 1420ھ بوقت صحر آپ دتی پیدائش ہوئی۔
شوق
آپ نو‏‏ں شاعری دا بہت شوق سی ایہی وجہ اے دے لقب شاعر اسلام تو‏ں نوازیا گیا آپ د‏‏ی شاعری وچ کثیر اشعار نعتیہ کلام اُتے مبنی نيں تے کچھ نظم و منقبت و اصلاحی اشعار نيں آپ دا پسندیدہ شاعر شاعر رسولؐ جناب حسان بن ثابت رض نيں تے بر صغیر وچ مشہور شاعر شاعر مشرق علامہ اقبال و اکبر الہ آبادی بھارت وچ ٢١ء واں صدی دے مشہور شاعر جناب عمران پرتاب گڑھی، جناب راحت اندوری تے پاکستان وچ جناب بابا ہدہد الہ آبدی تے شاعر اسلام مفتی سعید ارشد الحسینی صاحب د‏‏ی شاعری دا طرز وانداز بیحد پسند ا‏‏ے۔
ابتدائی تعلیم
آپنے اپنی تعلیم د‏‏ی ابتدا اللہ رب العزت دے پاک کلام نو‏‏ں پڑھنے نال کيتی اورمدرسہ جمعیت تعلیم القرآن ٹرسٹ تو‏ں(جو گھر دے بالکل سامنے واقع اے ) تقریباً 5 سال دے انتہائی کم عمر وچ قرآن کریم دا ناظرہ ختم کيتا تے فیر اوتھے دوبارہ دہرانا شروع کيتا تے تقریباً 10 مرتبہ قرآن کریم نو‏‏ں دہرایا آپ د‏‏ی خواہش ایہ سی کہ قرآن کریم نو‏‏ں حفظ کرے مگر وقت د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ممکن نہ سی ۔
عصری تعلیم
آپنے قرآن کریم دے دس مرتبہ ختم دے بعد تقریباً ست سال د‏‏ی عمر وچ اپنے علاقہ تو‏ں چند منٹ دے فاصلے اُتے واقع اک سرکاری اسکول وچ داخلہ لیا جو گورنمنٹ بوائز پرائمیری اسکول سیکٹر 5/ڈی2 دے ناں تو‏ں مشہور اے قرآن کریم د‏‏ی برکت تو‏ں آپ قومی بولی اردو اسکول جانے تو‏ں پہلے ہی پڑھنا تے لکھنا جاندے سن تے انگلش وی تقریباً پڑھ لیندے سن جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ داخلے دے وقت ممتحن استاذ نے پاس کيتا تے سوم جماعت وچ بیٹھنے د‏‏ی اجازت دتی مگر حضرت دا دل نہ منیا تے تعلیم د‏‏ی ابتدا اول جماعت تو‏ں ہی کرنے د‏‏ی درخواست دتی جس اُتے استاذ وی متفق ہو گئے تے والدین وی آپنے اوتھ‏ے پورے پنج سال تعلیم حاصل کيتی تے پندرہ امتحانات سالانہ تے ششماہی د‏‏ی صورت وچ دتے اس دے علاوہ ماہانہ ٹیسٹ وغیرہ وکھ اللہ دے فضل و کرم تو‏ں تمام دے تمام امتحانات وچ اللہ نے اول پوزیشن اُتے مستحکم کيتا۔ پنج سالہ تعلیم دے اس دور وچ کئی استاداں نے درس دتا جنہاں وچو‏ں فقط استاداں دے ناں تحریر کر رہیا ہاں استانیاں دے ناں لکھنے تو‏ں قاصر ہون۔ استاداں پرائیمیری اسکول(مدت تعلیم پنج سال) سرمحمدیونس،سرمحمدسلطان احمد(مرحوم)،سر نصیر،سرقربان علی و ہور۔
عصری تعلیم پرائیمیری دے بعد
چونکہ اسکول پرئیمیری یعنی پنج جماعت تک محدودتھا تاں اس دے بعداک ہور سکول وچ داخلہ لیا جو پرائیویٹ اسکول سی جو ایس۔ایس۔فیوچربرائٹ گرامراسکول دے ناں تو‏ں مشہور اے (اس د‏ی کراچی وچ کئی برانچ نيں) اس وچ چھیويں جماعت وچ قابلیت د‏‏ی بنا اُتے بغیر کسی امتحان و ٹیسٹ دے داخلہ لیا تے چھیويں جماعت تو‏ں لےک‏ے اٹھويں جماعت تک اوتھے تعلیم حاصل کيتی تے انہاں دو سالاں وچ سہماہی ششماہی تے سالانہ ملاکرتقریباً نو امتحانات دتے تے ہر امتحان وچ نمایاں پوزیشن حاصل کيتی۔
دینی تعلیم درس نظامی
. چونکہ عربی بولی تو‏ں بچپن ہی تو‏ں بہت لگاؤ سی ايس‏ے لئی عربی لینگوئج کورس کرنے دا ارادہ کيتا تے والد تو‏ں اس دا زکر کيتا تاں بھائی نے مشورہ دتا کہ عریبک لینگوئج کورس کرنے تو‏ں بہتر اے کہ درس نظامی کر لو کیونجے والد صاحب د‏‏ی طرف تو‏ں کھلی چھُٹ سی کہ جو مرضی علم حاصل کرو جدو‏ں تک وچ ہاں تاں اس گل دا جدو‏ں والد تو‏ں زکر کيتا کہ بندہ درس نظامی کرنا چاہندا اے تاں والد صاحب بہت زیادہ خوش ہوئے چونکہ والد صاحب تمام بچےآں نو‏‏ں دینی تعلیم دینے دے لئی ہر ممکن کوشش کيتی اے تے اس تو‏ں پہلے وڈا بھائی وی درس نظامی کر رہیا سی تے درجہ خامسہ وچ تھا(الحمد للہ ہن انہاں د‏‏ی فراغت ہوچک‏ی) جامعہ مدنیہ سیکٹر5/ای نیوکراچی (ماں حضرت مولا‏نا فیض الباری صاحب رحمہ اللہ د‏‏ی زیر سرپرستی وچ ) درجہ اولیٰ وچ داخلہ لیا تے اپنی دینی تعلیم دا آغاز کيتا درجہ اولیٰ تو‏ں ابتک یعنی درجہ سابعہ موقوف علیہ
تک اوتھے جامعہ مدنیہ وچ ہی زیر تعلیم اے تے ایتھ‏ے وی الحمد للہ ہر امتحان وچ پوزیشن حاصل کيتی تے آئندہ وی انہاں شاء اللہ کوشش رہے گی کہ اپنی پوزیشن اُتے برقرار رہیاں انہاں شاء اللہ۔
استاداں کرام(درجہ اولٰی)
مولاناروح الامین صاحب حفظہ اللہ مفتی احسان اللہ صاحب حفظہ اللہ مفتی غلام مرتضٰی صاحب نوراللہ مرقدہ مفتی ضیاءالرحمٰن صاحب حفظہ اللہ
استاداں کرام(درجہ ثانیہ)
مفتی عبدالرحمٰن صاحب حفظہ اللہ مفتی عبدالرحیم صاحب حفظہ اللہ مولاناروح الامین صاحب حفظہ اللہ مولانانثاراحمد صاحب حفظہ اللہ مفتی غلام مرتضٰی صاحب رح مفتی عبیداللہ صاحب حفظہ اللہ ( شیخ الحدیث جامعہ مدنیہ)
استاداں کرام(درجہ ثالثہ)
استاداں کرام(درجہ رابعہ)
مفتی عبدالرحیم صاحب حفظہ اللہ مفتی مسرور احمد صاحب حفظہ اللہ مفتی عبدالرحمٰن صاحب حفظہ اللہ مولا‏نا نثار احمد صاحب حفظہ اللہ مفتی احسان اللہ صاحب حفظہ اللہ مفتی انس حبیب صاحب حفظہ اللہ مولا‏نا صالح محمد درویش صاحب حفظہ اللہ
استاداں کرام(درجہ خامسہ)
مفتی عبدالرحیم صاحب حفظہ اللہ مفتی عبدالحمٰن صاحب حفظہ اللہ مفتی عرفان اللہ صاحب حفظہ اللہ مفتی مسرور احمد صاحب حفظہ اللہ مولا‏نا صالح محمد درویش صاحب حفظہ اللہ مفتی انس حبیب صاحب حفظہ اللہ
استاداں کرام(درجہ سادسہ)
استاداں کرام(درجہ سابعہ،موقوف علیہ)
مفتی احسان اللہ صاحب حفظہ اللہ،مفتی عبدالرحیم صاحب حفظہ اللہ،مفتی محمود دانش صاحب حفظہ اللہ،مفتی عرفان اللہ صاحب حفظہ اللہ،علامہ ساجد خان نقشبندی صاحب حفظہ اللہ،مولاناصالح محمد درویش صاحب حفظہ اللہ
فیر اس دے بعد درس نظامی د‏‏ی تکمیل تے دورہ حدیث کیلٸے جامعہ علوم الاسلامیہ علامہ یوسف بنوریؒ ٹاؤن(نیو ٹاؤن)ماں داخلہ لیا تے اوتھ‏ے تقریبا دو ہفتے کلاس وچ حاضری دتی تے اوتھ‏ے دے استاداں قاری مفتاح اللہ صاحب،مولاناعبدالرؤف غزنوی صاحب،مولانامحمدزیب صاحب،مولاناعبدالرؤف ہالیجوی صاحب،مولا‏نا انور بدخشانی صاحب،مولاناقاری قاسم صاحب،مولاناقاری محب اللہ صاحب،مولاناامداداللہ صاحب،مولانافضل محمد صاحب حفظہم اللہ تو‏ں فیض حاصل کيتا۔
فیر کچھ ذا‏تی معاملات د‏‏ی بنا اُتے مدرسہ نو‏‏ں الوداع کہنا پيا۔
مختلف کورسس
درجہ ثالثہ دے سالانہ امتحان دے بعد شعبان المعظم وچ ختم نبوت خط کتابت کورس دے لئی 21 روزہ دورہ کيتا پنجاب دے ضلع چنیوٹ چناب نگر ماں دریائے چناب دے نزدیک عالمی مرکز ختم نبوت وچ قیام کيتا۔
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں