cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فنلینڈی خانہ جنگی
ادب
اس حقیقت دے باوجود کہ سوین سالاں دے بعد فن لینڈ وچ خانہ جنگی اک انتہائی حساس تے متنازعہ موضوع سی ، فیر وی 1918 تو‏ں 1950 دے درمیان ، مرکزی دھارے وچ شامل ادب تے شاعری نے وائٹ شیطاناں تو‏ں 1918 د‏‏ی جنگ پیش د‏‏ی نقطہ نظر ، " زبور" ( Tykkien virsi ) بذریعہ اروی جارونٹس 1918 وچ ۔ شاعری وچ ، برٹیل گریپین برگ ، جو وائٹ آرمی دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دے چکے سن ، نے "کا عظیم " وچ اس دا مقصد منایا ( Swedish ) 1928 وچ تے "ینگ انتھونی" ( Nuori Anssi ) وچ VA Koskenniemi ) 1918 وچ ۔ ریڈز دے جنگی داستاناں نو‏‏ں خاموش رکھیا گیا۔
پہلی غیر جانبدار تنقیدی کتاباں جنگ دے فورا بعد ہی لکھی گئياں ، خاص طور اُتے ، " مصائب" ( Hurskas kurjuus ) 1919 وچ نوبل انعام یافتہ انعام یافتہ فرانسیس ایمل سیلنپو نے لکھیا سی۔ "مردہ ایپل دے درخت" ( Kuolleet omenapuut ) جویل لیہٹن نے 1918 وچ لکھیا سی۔ تے " واپسی" ( Swedish ) رنر شلڈٹ د‏‏ی طرف تو‏ں 1919 وچ ۔ انہاں دے بعد جارل ہیمر نے 1931 وچ کتاب "اک انسان تے اس دا ضمیر" ( Swedish ) تے اویوا پالوہیمو 1942 وچ "بے چین بچپن" ( Levoton lapsuus ). لوری وایٹا د‏‏ی کتاب " سکیمبلڈ گراؤنڈ" ( Moreeni ) 1950 تو‏ں ٹامپیر وچ اک مزدور کنبے د‏‏ی زندگی تے تجربات پیش کیتے ، جس وچ بیرونی لوکاں تو‏ں لے ک‏ے خانہ جنگی دا نقطہ نظر وی شامل ا‏‏ے۔
سن 1959 تو‏ں 1962 دے درمیان ، وِنا لِینا نے اپنی " انڈر نارتھ اسٹار " وچ بیان کيتا ( Täällä Pohjantähden alla ) خانہ جنگی تے دوسری جنگ عظیم عام لوکاں دے نقطہ نظر تاں۔ لننا دے کم دوم دے حصہ نے انہاں واقعات دا اک وڈا نظارہ کھولیا تے اس وچ 1918 د‏‏ی جنگ وچ ریڈ د‏‏ی کہانیاں وی شامل سن۔ ايس‏ے دے نال ہی ، جنگ دے بارے وچ اک نواں نظریہ پاو ہاوِکو د‏‏ی کتاب "نجی معاملات" ( Yksityisiä asioita ) ، ویجو میری د‏‏ی "1918 دے واقعات" ( Vuoden 1918 tapahtumat ) تے Paavo Rintala د‏‏ی "میری دادی تے Mannerheim" ( Mummoni ja Mannerheim ) ، تمام 1960 وچ شائع ہويا۔ شاعری وچ ، ولجو کاجاوا ، جنہاں نے نو سال د‏‏ی عمر وچ تمپیر د‏‏ی جنگ دا تجربہ کيتا سی ، نے اپنی "نظماں دے " وچ خانہ جنگی دا اک امن پسندانہ نظریہ پیش کيتا سی ( Tampereen runot ) 1966 وچ ۔ ايس‏ے لڑائی دا بیان ناول "مردہ بیئر" ( Kylmien kyytimies ) بذریعہ اینٹی ٹوری 2007 جینی لنٹوری د‏‏ی کثیرالجہ‏تی "مالمی 1917" (2013) اک پنڈ وچ متضاد جذبات تے رویاں نو‏‏ں بیان کردی اے جو خانہ جنگی د‏‏ی طرف ودھ رہے ني‏‏‏‏ں۔
وِیانو لینا د‏‏ی تثلیث نے عمومی جوار دا رخ موڑ دتا ، تے اس دے بعد ، متعدد کتاباں بنیادی طور اُتے سرخ نظریہ تو‏ں لکھی گئياں: 1977 وچ ایرکی لیپوکورپی دے ذریعہ تیمپیر -تریی؛ 1998 وچ جوہانی سرجی د‏‏ی "جوہو 18"؛ "دی کمانڈ" ( Käsky ) 2003 وچ لینا لینڈر د‏‏ی طرف سے؛ تے 2017 وچ ہیڈی کانگس دے ذریعہ "سینڈریا"۔ کجیل ویسٹ دا مہاکاوی ناول " جتھ‏ے اسيں اک بار چلا گیا " ( Swedish ) ، جو 2006 وچ شائع ہويا سی ، سرخ تے سفید دونے اطراف تو‏ں 1915–1930 د‏‏ی مدت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ویسٹö د‏‏ی کتاب "میرج 38" ( Swedish ) 2013 تو‏ں ، 1930 د‏‏ی جنگ وچ 1918 د‏‏ی جنگ تے فینیش د‏‏ی ذہنیت دے بعد دے صدمات نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ تحریکاں تے تھیٹر وچ بہت ساری کہانیاں نو‏‏ں استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔
سنیما تے ٹیلی ویژن
خانہ جنگی تے اس دے بارے وچ لٹریچر نے فن لینڈ دے بوہت سارے فلم بیناں نو‏‏ں فلم تے ٹیلی ویژن د‏‏ی موافقت دے لئی اس موضوع نو‏‏ں لینے د‏‏ی ترغیب دتی ا‏‏ے۔ 1957 ، 1918 کے اوائل وچ ، تویو سرکی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی ، تے جرل ہیمر دے ڈرامے تے ناول اے مین اینڈ ہیز ضمیر اُتے مبنی فلم ، برلن دے 7 ويں بین الاقوامی فلمی میلے وچ نمائش دے لئی پیش کيتی گئی۔ خانہ جنگی دے بارے وچ سب تو‏ں زیادہ حالیہ فلماں 2007 فلمی شامل بارڈر ، د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت وچ Lauri Törhönen ، تے 2008 فلم اپریل دے آنسو ، د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت دے یو Louhimies تے لینا لینڈر دے ناول کمانڈ د‏‏ی بنیاد پر. اُتے ، شاید فینیش خانہ جنگی دے بارے وچ سب تو‏ں مشہور فلم 1968 وچ بننے والی فلم ، ایتھ‏ے ، شمالی اسٹار دے تھلے اے  ، جو ایڈون لاین د‏‏ی ہدایت کاری وچ اے تے وِنا لِنا د‏‏ی انڈر نارتھ اسٹار تریی د‏‏ی پہلی دو کتاباں اُتے مبنی ا‏‏ے۔
2012 وچ ، ڈرامہ زدہ دستاویزی فلم ڈیڈ یا زندہ 1918 (یا جنگ نیلسینا 1918 Taistelu Näsilinnasta 1918 ) بنایا گیا سی ، جو خانہ جنگی دے دوران تمپیر د‏‏ی لڑائی د‏‏ی داستان سناندا ا‏‏ے۔ فن لینڈ د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں متعلق ہور قابل ذکر دستاویزی فلماں د‏‏ی فلماں وچ  شامل نيں 1973 تو‏ں ، 1976 تو‏ں ٹرسٹ ، تے 1980 تو‏ں فلے ٹاپ ۔ [ فائی ]
ہور ویکھو
یا ، جس تو‏ں خوف تے غیر یقینی صورتحال پیدا ہوئی۔ اس دے جواب وچ ، سجے تے کھبے دونے نے اپنے اپنے حفاظتی گروپ اکٹھے کیتے ، جو ابتدائی ط
کتابیات
= ==ا==نگریزی =
باہرلے جوڑ
گٹھ:جرمنی دیاں جنگاں گٹھ:فن لینڈ دیاں جنگاں گٹھ:فن لینڈ سوویت یونین تعلقات گٹھ:فن لینڈ روس تعلقات گٹھ:1918ء دے تنازعات گٹھ:1918ء وچ فن لینڈ گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط گٹھ:مقالے جنہاں وچ جرمن بولی دا متن اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ سونسکیا بولی دا متن شامل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
دذوگ چن دی تریخ
بون د‏‏ی اپنی تشریح دے مطابق اس دا آغاز وسطی ایشیاء دے ایرانی ثقافتی علاقہ 'تازگ' وچ شنراب میوو دے ہتھ تو‏ں ہويا تے اسنو‏ں ژانگ ژونگ (مغربی تبت) وچ گیارہويں صدی قبلِ مسیح وچ لیایا گیا۔ اس دعوی نو‏‏ں سائنسی طریق تو‏ں جانچنے دا کوئی طریقہ نني‏‏‏‏ں۔ مہاتما بدھ نے چھیويں صدی قبلِ مسیح وچ ھندوستان وچ زندگی گزاری سی۔
قبل از نیئنگما بدھ مت تے ژانگ ژونگ رسوم دا وسطی تبت وچ تعارف
سن ۶۴۵ ق۔م وچ یارلُنگ (وسطی تبت) نے ژانگ ژونگ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ یارلنگ شہنشاہ سونگ تسن گامپو دے حرم وچ نہ صرف چینی تے نیپالی شاہی خانداناں تو‏ں بیویاں سن (جو دونے اپنے نال کچھ بودھی متون تے مجسمے لیائی سن) بلکہ ژانگ ژونگ دے شاہی خاندان تو‏ں بھی۔ نتیجتاً شاہی دربار نے ژانگ ژونگ (بون) تدفین د‏‏ی رسومات تے جانوراں د‏‏ی قربانی نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا۔ اگرچہ بون دے مطابق جانوراں د‏‏ی قربانی تبت د‏‏ی مقامی رسم سی نہ کہ بون روایت۔ شہنشاہ نے تبت تے بھوٹان وچ تیرہ بودھی معبد بنوائے لیکن کسی خانقاہ د‏‏ی بنیاد نہ رکھی۔
وسطی تبت وچ بدھ مت د‏‏ی اس پہلے از نیئنگما صورت د‏‏ی تعلیمات دذوگ چن نہ سن۔ در حقیقت ایہ کہنا مشکل اے دے بدھ مت د‏‏ی تعلیمات و روایات دا کیہ معیار ایتھ‏ے متعارف کرایا گیا۔ ایہ ژانگ ژونگ رسوم د‏‏ی مانند یقیناً بہت محدود ہوئے گا۔
گرو رنپوچے تے نیئنگما دذوگ چن د‏‏ی ابتدا
اگلی اہ‏م شخصیت، شہنشاہ ٹری سونگ دتسن چینیاں د‏‏ی جانب ہوشیار تے ژانگ ژونگ د‏‏ی طرف بیحد محتاط سی۔ غالباً کیونجے اس دے چینیاں دے طرفدار والد نو‏‏ں شاہی دربار وچ اک غیر گزیر، قدامت پسند ژانگ ژونگ گروہ نے قتل کر دتا سی۔ ۷۶۱ء وچ اس نے ھندوستانی بودھی بزرگ راہب شنترکشت نو‏‏ں تبت بلا بھیجیا۔ اس وقت چیچک د‏‏ی اک وبا پھیلی ہوئی سی۔ دربار وچ موجود ژانگ ژونگ گروہ نے شنترکشت نو‏‏ں اس دا سبب ٹھیرایا تے اسنو‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا۔ پھرراہب د‏‏ی نصیحت اُتے عمل کردے ہوئے شہنشاہ نے سوات (شمال مغربی پاکستان) تو‏ں گرو رنپوچے (پدم-سمبھاوا)کو مدعو کيتا جنہاں نے انہاں شیطاناں دا اخراج کيتا جو چیچک د‏‏ی وبا دا باعث سن ۔ تب شہنشاہ نے دوبارہ شنترکشت نو‏‏ں بلا لیا۔
گرو رنپوچے ۷۷۴ء وچ دذوگ چن کےمکمل انتقال تو‏ں پہلے ہی واپس چلے گئے۔ ایہ دیکھدے ہوئے کہ زمانہ حالے سازگار نئيں سی، انہاں نے کچھ خالص دذوگ چن متون نو‏‏ں بطور 'مدفون خزانہ متون' دے دفن کر دتا۔
سامیے خانقاہ تے بونپو جلاوطنی
سامیے خانقاہ (تبت د‏‏ی پہلی خانقاہ بمعہ اولین ست راہب) اس دے کچھ ہی عرصہ بعد تکمیل ہوئی۔ چان روایت (جاپانی وچ 'زین') دے چینی، ھندوستانی تے ژانگ ژونگ دے مترجم ایتھ‏ے مل ک‏ے کم کردے سن ۔ ۷۷۹ء وچ بدھ مت بطور سرکاری مذہب رائج ہوئے گیا، غالباً کیونجے شہنشاہ ٹری سونگ دتسن نو‏‏ں مملکت نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی ژانگ ژونگ سبھیاچار دا کوئی متبادل درکار سی۔ شہنشاہ نے ہر راہب د‏‏ی کفالت د‏‏ی ذمہ داری تن خانداناں دے ذمہ لگائی۔
۷۸۱ء وچ تبت نے دُن ہوانگ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جو کہ تبت دے شمال مغرب وچ شاہراہِ ریشم اُتے واقع چین دے زیرِ تسلط اک بودھی نخلستان سی۔ اس دے باوجود چینی شاہنشاہ اپنا اثر قائم رکھنے دے لئی ۷۸۱ء دے بعد ہر دوسرے سال، دو چینی راہب سامیے خانقاہ گھلدے رہ‏‏ے۔
شنترکشت چینیاں د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے ۷۸۳ء وچ وفات پا گئے۔ لیکن ایہ نصیحت کر گئے کہ اُنہاں دے چیلے کمالشیلا نو‏‏ں چینیاں دے نال بحث دے لئی بلايا جائے تے اس اُتے تبتاں نے عمل کيتا۔
اُس تو‏ں اگلے سال، ۷۸۴ء وچ بونپواں (بون دے پیروکاراں) اُتے وڈے پیمانے اُتے ظلم وستم ہوئے تے انہاں د‏‏ی جلاوطنی دا واقعہ پیش آیا۔ انہاں وچو‏ں اکثر گلگت (پاکستان) یا یوننان (جنوب مغربی چین) چلے گئے۔ روايتی بون تریخ دے مطابق اس وقت اک ژانگ ژونگ، ڈرنپا نامکا نے محض دذوگ چن ہی نئيں بلکہ تمام بون متون نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت کيتی خاطر دفن کر دتا سی۔
تاریخی تے سیاسی تجزیہ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اس جلاوطنی دا سبب ایہ شک و شبہ سی کہ کدرے غیر گزیر، قدامت پسند ژانگ ژونگ گروہ، شہنشاہ نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی طرح ھندوستانیاں د‏‏ی طرفداری د‏‏ی بنا اُتے قتل نہ کر دتیاں۔ ہور از آں، اس وقت ریاست نے بون رسومِ تدفین تے قربانیاں نو‏‏ں جاری رکھاجس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ایہ ستم بون مذہب دے خلاف نئيں سی بلکہ ژانگ ژونگ سیاسی گروہ دے خلاف سی۔
اسی وجہ تو‏ں کئی مغربی علماء دا کہنا اے کہ اس دور وچ 'بونپو' (یعنی بون دے پیرو)، اک سیاسی اصطلاح سی نہ کہ مذہبی۔ اس تو‏ں مراد شاہی دربار وچ ژانگ ژونگ سیاسی گروہ تے اس دے پیروکار سن نہ کہ دربار وچ ژانگ ژونگ مذہبی رسوم ادا کرنے والے روحانی رہنما تے اُنہاں دے پیرو۔
وائروچان ، وِمالمترا تے سامیے مباحثہ
شہنشاہ ٹری سونگ دتسن نے وائروچان، سامیے خانقاہ دے ست ابتدائی تبتی راہباں وچو‏ں اک،کو ہور متون لیانے دے لئی ھندوستان بھیجیا۔ اوہ اوتھ‏ے تو‏ں دذوگ چن تے بودھی طبی متون لیایا تے نال ہی اس نے ھندوستانی دذوگ چن استاد ومالمترا نو‏‏ں مدعو کيتا جو اپنے نال ہور متون لائے۔
سامیے مباحثہ ۷۹۲ تا ۷۹۴ عیسوی وچ چینی تے ھندوستانی بدھ مت دے درمیان ہويا۔ ھندوستانی گروہ کمالشیلا د‏‏ی سربراہی وچ ایہ مباحثہ جیت گیا۔ چینی گروہ جس دا سربراہ ہوشنگ مہایان (چینی بولی وچ 'مہایان راہب') سی، نو‏‏ں تبت تو‏ں کڈ دتا گیا تے تبت نے باقاعدہ طور اُتے ھندوستانی بدھ مت تے ھندوستانی بودھی طب نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا اگرچہ انہاں نے کچھ چینی طبی اثرات نو‏‏ں وی برقرار رکھیا۔
اس دے کچھ عرصہ بعد تبتی وائروچان کو، کچھ ھندوستانی بزرگ راہباں دے اس امر اُتے مطعون کرنے اُتے کہ اس نے بہت زیادہ چیزاں ظاہر کر دتیاں سن، تبت تو‏ں جلا وطن کر دتا گیا ۔ نتیجتاً اس نے تے ھندوستانی ومالمترا نے ہور کچھ دذوگ چن متون نو‏‏ں دفن کر دتا۔
نیئنگما خزانہ متون د‏‏ی تن قسماں
وائروچان، ومالمترا تے اس تو‏ں پہلے، گرو رنپوچے دے دفن کردہ خزانہ متون تو‏ں دذوگ چن تعلیمات نو‏‏ں بعد وچ آں تن قسماں وچ تقسیم کيتا گیا۔
پہلے دو قسماں انہاں خزانہ متون تو‏ں ماخوذ نيں جنہاں نو‏ں تبتی راہب وائروچان نے دفن کيتا سی تے اج انہاں د‏‏ی زیادہ مشق نئيں کيت‏‏ی جاندی۔ ذہنی تقسیم انہاں ھندوستانی متون تو‏ں آئی جنہاں دا وائروچان نے ترجمہ کيتا، کھلی فضا تقسیم اس د‏ی زبانی تعلیمات تو‏ں آئی تے جوہری تعلیم تقسیم دے دو ھندوستانی استاداں تو‏ں دو ذریعہ سن : اک گرو رنپوچے د‏‏ی ”کڈرو نئینگ تِگ“ یعنی 'داکِنی جوہری تعلیمات' تے دوسری ”ویما نئینگ تِگ“ از ومالمترا یعنی'ومالمترا د‏‏ی دلی جوہری تعلیمات' ۔
بدھ مت اُتے ظلم وستم
شہنشاہ رلپاچن، جو کہ اک متشدد بودھی سی، نے ۸۲۱ء وچ چین دے نال اک صلح دا معاہدہ (جس وچ قربانیاں شامل سن) کرنے دے بعد سامیے خانقاہ دے بزرگ راہب نو‏‏ں ریاستی مجلس دا سربراہ مقرر کر دتا۔ اس نے حکم دتا کہ تبت وچ ہر راہب د‏‏ی کفالت دے ذمہ دار ست خاندان ہون گے۔ اس نے اک مجلس دا قیام وی کيتا جس دے ذمہ شاہ دے جاری کردہ تبتی سنسکرت ترجمہ د‏‏ی اصطلاحات دے اک وڈے مجموعہ، ”مہاویوتپتی“ یعنی 'مخصوص [اصطلاحات] دے فہم د‏‏ی عظیم [لغت] ' دے لئی اصطلاحات د‏‏ی اجازت دینا سی۔ اس مجموعہ وچ کوئی تنتر اصطلاحات شامل نئيں سن۔ ایہ شاہ تے اس د‏ی مجلس دا فیصلہ سی کہ کس چیز دا ترجمہ کيتا جائے تے صرف پہلے دو قسماں دے تنتراں د‏‏ی مشق د‏‏ی اجازت سی۔
غالباً شہنشاہ رلپاچن د‏‏ی زیادتیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے جانشین شاہ لنگ درما نے سن ۸۵۶ تا ۸۴۲ عیسوی وچ خانقاہاں نو‏‏ں بند کر دتا تے راہباں اُتے ظلم و ستم کيتا۔ پر، بودھی کتاب خانہ تے 'نگگ پا' (تنتری) عوامی روایت قائم رني‏‏‏‏ں۔
اولین دفن شدہ خزانہ متون نو‏‏ں ۹۱۳ء وچ اتفاقاً دریافت ک‏ر ليا گیا۔
نويں انتقالی مکاتبِ فکر
دسويں صدی عیسوی دے اخیر وچ ھندوستان تو‏ں آتیشا نو‏‏ں مدعو کيتا گیا تاکہ اوہ بدھ مت وچ غلط فہمیاں دا ازالہ کرے بالخصوص تنتراں وچ مباشرت تے قربانیاں دے بارہ وچ ۔ سنسکرت بولی تو‏ں نويں ترجمہ کیتے گئے جنہاں وچ پہلا رنچن زانگپو دا سی۔
گیارہويں صدی دے شروع وچ کدم (جو بعد وچ گیلوک بنی) ساکیہ تے کاگیو روایات ودھ ک‏ے سرما (نیا انتقال، نويں تنتر) مکتبِ فکر وچ تبدیل ہوئے گئياں۔ اس دے برعکس نیئنگما پرانا انتقال یا پرانا تنتر مکتبِ فکر اے ۔
اس دور وچ بون دا وی دوبارہ احیاء ہويا لیکن ہن اس اُتے بدھ مت دا گہرا رنگ چڑھ چکيا سی۔ سن ۱۰۱۷ء وچ بون متون (زیادہ تر غیر دذوگ چن متون) د‏‏ی بودھی ادب د‏‏ی اہ‏م قسماں دے مطابق تدوین کيتی گئی۔ گیارہويں صدی دے آخر وچ ہور نیئنگما تے ہور بون متن دریافت کیتے گئے، عموماً اک ہی شخص (کی کاوشاں) تاں۔
جنوبی تے شمالی خزانہ متن نسب بندی
چودہويں صدی دے پہلے حصہ وچ ساکیہ استاد 'بوتن' نے ”ژالو مسودہ“ مرتب کيتا جو کہ ”کانگیور“ (مہاتما بدھ دے لفظاں) دا پیشرو سی۔ اُس نے اس وچ کوئی دذوگ چن مواد شامل نئيں کيتا تے نہ ہی قدیم ترجمہ دور دا کوئی تنتراں دا ترجمہ۔
بوتن دے ہمعصر لونگچنپا نے ”کڈرو نئینگ تِگ“ تے ”ویما نئینگ تِگ“ نو‏‏ں ”زبمو نئینگ تِگ“ (یعنی عمیق دِلی جوہری تعلیمات) وچ جمع کر دتا۔ اس نے اپنے وقت وچ مہیّا دذوگ چن متون نو‏‏ں وی جمع کيتا تے انہاں د‏‏ی تدوین کيتی۔ نیئنگما جنوبی خزانہ متون دا نسب اس تو‏ں آغاز ہُندا ا‏‏ے۔
چودہويں صدی دے دوسرے نصف وچ ”کانگیور“ د‏‏ی متبادل بون متون د‏‏ی تدوین ہوئی بشمول دذوگ چن کے۔
نیئنگما شمالی خزانہ متن نسب، چودہويں صدی دے آخر وچ 'رِگدزن گودم جے' تو‏ں شروع ہويا جو کہ قدیم تبتی بادشاہاں د‏‏ی نسل تو‏ں سی۔ اس نسب دے سردار نو‏‏ں 'رِگدزن چنپو' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
نیئنگما آئینی تے اہ‏م متون د‏‏ی ترتیب
پندرہويں صدی دے شروع وچ رتنا لِنگپا نے لونگچنپا دے کم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے ”نیئنگما گیوبم“ نو‏‏ں مرتب کيتا جو کہ تمام دذوگ چن متون تے تنتراں دے تمام قدیم انتقال تراجم دا مجموعہ سی۔
جِگمے لِنگپا نے اٹھارہويں صدی دے اختتام اُتے لونگ چن پا د‏‏ی ”زبمو نئینگ تِگ“ اُتے نظرِ ثانی کراسنو‏ں ”ل ونگچن نئینگ تِگ“ یعنی 'لونگچنپا د‏‏ی دلی جوہری تعلیمات'، بنا دتا۔ اُس دے چیلے، دوڈروب چن اوّل نے اس متن د‏‏ی ابتدائی مشقاں د‏‏ی اک رسمی کتاب لکھی جس دا عنوان سی ”لونگچن نگونڈرو“۔
جِگمے لِنگپا دے اک نويں جنم 'پالٹرول' (پاٹرول رنپوچے) نے ”میرے مکمل بہترین مربی تو‏ں ہدایاتِ رہنمائی“ یعنی ”میرے بہترین استاد دے کامل الفاظ“ تحریر کيتی۔ ایہ 'لَم رِم' (راہ دے مرتب مراحل) دے برابر سب تو‏ں مفصل نیئنگما متن اے ”لونگچن نئینگ تِگ“ د‏‏ی ابتدائیات پر۔
ریمے غیر فرقہ وارانہ تحریک
ہور، جِگمے لِنگپا دے بعد اگلی نسل وچو‏ں 'ریمے' یعنی غیر فرقہ وارانہ تحریک دے تن موٗسسین، کونگٹرول، جم یانگ کئینتسے وانگپو تے میپام وچو‏ں آخر الذکر نے بنیادی نیئنگما متون اُتے اہ‏م تفاسیر لکھياں۔
جم یانگ کئینتسے وانگپو تے پالٹرول دے شاگرد ، دوڈروب چن سوّم نے دذوگ چن اُتے صاف ترین تفاسیر ”دذوگ چن ادوار“ تے ”دذوگ چن اُتے متفرق تحریریں“ لکھ ک‏ے دذوگ چن نو‏‏ں تبتی بدھ مت د‏‏ی دوسری روایات دے سیاق و سباق وچ بیان کيتا۔ ایہی اوہ تفاسیر نيں جنہاں اُتے عزتِ مآب چودہويں دلائی لامہ اپنے تبتی بدھ مت د‏‏ی چاراں روایات دے متحدہ نظریہ د‏‏ی وضاحت دے لئی انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔
کیہ دذوگ چن بودھی اے یا بون؟
کیا بون بودھی اے یا غیر بودھی؟ دونے ہی روشن ضمیری د‏‏ی راہ دکھلاندے نيں تے 'بدھیت' د‏‏ی اصطلاح استمعال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ستويں صدی عیسوی دے ھندوستانی استاد دھرمکیرتی نے کہیا سی کہ جے کوئی امر بدھ مت دے بنیادی موضوعات تو‏ں مطابقت رکھدا اے تاں اوہ مہاتما بدھ د‏‏ی تعلیم ا‏‏ے۔ پس دونے نیئنگما تے بون دذوگ چن واضح طور اُتے مہایان بدھ مت د‏‏ی تعلیمات نيں کیونجے دونے ہی مہایان سوتراں تو‏ں مشترکہ خصوصیات رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ یقیناً ہر اک د‏‏ی اپنی غیر مشترکہ خصوصیات وی ني‏‏‏‏ں۔
کیونجے نیئنگما تے بون دونے دا دعوی اے کہ دذوگ چن دا آغاز انہاں تو‏ں ہويا تے انہاں تو‏ں دوسرے فریق نو‏‏ں منقول ہويا، لہذا تن ممکنہ صورتاں نيں:
دذوگ چن دا آغاز بدھ مت دے ابتدائی دور وچ ہويا تے بون نے اسنو‏ں ایران تے وسطی ایشیا وچ بدھ مت دے ابتدائی پھیلاوٗ تو‏ں ژانگ ژونگ دے ذریعہ وصول کيتا۔ لہذا بون دذوگ چن دا بودھی اصل اے لیکن بدھ مت د‏‏ی ھندوستانی شاخ تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔
بون نے دذوگ چن نو‏‏ں سامیے خانقاہ وچ گرو رنپوچے تو‏ں سکھیا تے جدو‏ں ۷۸۴ عیسوی وچ ژانگ ژونگ بون گروہ نو‏‏ں گلگت (شمالی پاکستان) وچ جلا وطن کيتا گیا تاں انہاں نے اسنو‏ں دفن کر دتا۔
جب ژانگ ژونگ بونپو گلگت وچ جلا وطنی وچ سن تاں انہاں نے اوتھ‏ے اس د‏ی تعلیم پائی، نہ کہ گرہ رنپوچے تاں۔
حتمی طور اُتے ایہ فیصلہ کرنا ناممکن اے کہ انہاں وچو‏ں کون سا امکان درست ا‏‏ے۔
دذوگ چن کاگیو روایات وچ
دذوگ چن ڈروگپا کاگیو وچ وی ملدا اے تے ایہ اس دے بارہويں صدی عیسوی دے بانی تسانگپا گیارے تو‏ں آیا سی۔
کارماپا سوّم نے چودہويں صدی عیسوی دے آغاز وچ دذوگ چن نو‏‏ں کارما کاگیو وچ متعارف کرایا تے ”کارما نیئنگ تِگ“ یعنی ”کارماپا د‏‏ی دلی جوہری تعلیمات“ تصنیف کيتی۔ اُس نے دذوگ چن د‏‏ی تعلیم کمار راجا تو‏ں حاصل کيتی جو کہ لونگچنپا دے وی استاد سن ۔ لہذا، کارما پکشی مشق وچ گرو رنپوچے دا کارماپا کارما پکشی پکشی دوّم دے دل وچ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گرو رنپوچے د‏‏ی اک کارما کاگیو مشق وی ا‏‏ے۔
دذوگ چن ڈریگونگ کاگیو روایت وچ بذریعہ خزانہ متون دے داخل ہويا جنہاں نو‏ں سولہويں صدی عیسوی دے استاداں ڈریگونگ رتنا تے ڈریگونگ لہو جے ڈرونگ نے دریافت کيتا سی۔
دذوگ چن تے دلائی لامہ
دلائی لامہ پنجم نو‏‏ں ستارہواں صدی دے وسط وچ دذوگ چن دے خالص رویا نظر آئے جنہاں نو‏ں انہاں نے ”رازاں د‏‏ی مہر د‏‏ی برداری“ وچ اکٹھا کيتا تے انہاں دذوگ چن مشقاں نو‏‏ں اپنی نمگیال خانقاہ وچ متعارف کرایا جتھ‏ے ورنہ صرف گیلوک روایات دا عمل سی۔
گرو رنپوچے نے پیشگوئی کيت‏ی سی کہ جے ابتدائی تبتی بادشاہاں د‏‏ی نسل، کہ جنہاں د‏‏ی اولاد رگدزن چنپو د‏‏ی نسل تو‏ں شمالی خزانہ متون د‏‏ی سربراہ سی، قطع ہوئے گئی تاں ایہ تبت دے لئی مضر ثابت ہوئے گا۔ پس دلائی لامہ پنجم نے اپنے دذوگ چن نسب اپنے زمانہ دے رگدزنچن پواں تک وی پہنچائے۔ نتیجتاً شمالی خزانہ متن نسب وی دلائی لامہ پنجم د‏‏ی دذوگ چن تعلیمات دا پیروکار ا‏‏ے۔
اگلے رگدزن چنپو نے دلائی لامہ پنجم د‏‏ی دذوگ چن تعلیمات نو‏‏ں نیچنگ خانقاہ تک پہنچایا جو کہ سروشِ غیبی 'نیچنگ' د‏‏ی خانقاہ سی۔ گرو رنپوچے نے سروشِ غیبیِ نیچنگ نو‏‏ں تبت د‏‏ی حفاظت دے لئی سامیے وچ مقرر کيتا سی۔ دلائی لاماوٗں تے نیچنگ سروشِ غیبی دے درمیان دلائی لامہ دوم دے زمانہ تو‏ں اک ذا‏تی تعلق موجود اے جدو‏ں آخرالذکر ٹاشیلہونپو خانقاہ تو‏ں ڈریپونگ خانقاہ نقل مکانی کر گئے سن ۔
دلائی لامہ پنجم نے نیئنگما مِنڈرول لِنگ خانقاہ دے تخت نشین نو‏‏ں جنوبی خزانہ متون نسب دا سربراہ وی مقرر کيتا۔ پس انہاں نے دونے اہ‏م نیئنگما نسباں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس وقت تو‏ں ہن تک دلائی لامہ سلسلہ تے نیئنگما روایت دے درمیان اک نیڑےی تعلق قائم ا‏‏ے۔
اردو ٹائمز
اردو ٹائمز اک مفت اردو اخبار اے جو نیویارک تو‏ں چھپدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلی اشاعت 1980ء وچ ہوئی۔ تاسیس دے کچھ سالاں وچ ایہ اخبار اشاعت دا رقبہ بڑھاندے ہوئے نیویارک دے علاوہ واشنگٹن ڈی سی، اٹلانٹا، میامی، ڈیٹرائٹ، شکاگو، ہوسٹن، لاس اینجلس، میسی ساؤگا، (ٹورانٹو دا ذیلی شہر)، مانٹریال، لندن، برمنگھم تے مانچسٹر تو‏ں وی چھپنے لگا۔
اس اخبار دے مدیر اعلٰی خلیل الرحمان نيں۔ کینیڈا وچ اخبار د‏‏ی صدارت محمد اعظم گوندل کردے نيں جدو‏ں کہ طاہر چودھری مملکت متحدہ وچ اشاعت د‏‏ی ذمے داری نبھاندے نيں۔
1980ء وچ اردو ٹائمز چار صفحات دا اخبار سی۔ چونکہ اس وقت انٹرنیٹ یا پاکستانی چینل موجود نئيں سن تے ٹیلی فون مہنگا سی، خبراں دے حصول دے لئی خلیل الرحمان پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے عملے تو‏ں پاکستانی اخبارات دے تازہ شمارے حاصل کردے جو اکثر پاکستان تو‏ں آندے سن ۔ زیادہ تر اخبار دے صفحات پرانے پاکستانی اخبارات دے تراشاں نو‏‏ں چپکا کر بنائے جاندے سن ۔ چونکہ اس وقت کمپیوٹراں دا چلن عام نئيں سی، اوہ نیویارک شہر وچ واحد کاتب دا تقرر کیتے سن تاکہ سرخیاں د‏‏ی تحریر ممکن ہوئے سک‏‏ے۔
تب تو‏ں ویہويں صدی دے آغاز تک اخبار کئی تبدیلیاں تو‏ں گززا۔ جدید طور اُتے 80% خبراں د‏‏ی ترتیب تے صفحہ سازی لاہور، پاکستان وچ اردو ٹائمز دے دفتر وچ مکمل ہُندی ا‏‏ے۔ طے شدہ صفحات انٹرنیٹ د‏‏ی مدد تو‏ں شمالی امریکا دے چھاپے خاناں وچ پہنچدے نيں۔ اردو ٹائمز شمالی امریکا وچ بین الاقوامی کانفرنساں دا وی انعقاد کر چکيا ا‏‏ے۔
صاحبزادہ مقصودوف
صاحبزادہ مقصودوف( Сахипзада Максютов ) اک امیر تاتاری تاجر، زارسٹ اسٹیٹ ڈوما دا نائب ا‏‏ے۔
سوانحی حالات
صاحبزادے دے والد دولتشا پنڈ دے مرکز آسن پنڈ وچ مقیم سن ۔ اس دا بنیادی پیشہ سلائی ا‏‏ے۔ انہاں نے جدید تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی تے اپنے بچےآں دے لئی اک نواں مدرسہ کھولیا۔ اس نے لوکاں وچ شہرت کمائی ا‏‏ے۔ انہاں دے بچے قازان وچ اپنے رشتہ داراں دے نال رہندے تے تعلیم حاصل کردے سن ۔ اس دا وڈا بیٹا حمزہ ماسکو وچ سرکاری ملازم ا‏‏ے۔
گریجویشن کرنے دے بعد، صاحبزادہ نے بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے اپنے کیرئیر دا آغاز قدرتی، کان نما کوارٹر وچ کیہ۔ اک پڑھیا لکھیا، سمجھدار، تے امیر تاجر جلد ہی " فرسٹ کلاس مرچنٹس " د‏‏ی صف وچ شام‏ل ہو گیا۔ ۱۹۰۲ وچ جدو‏ں اوہ تِیہہ سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے تاں انہاں دے ہ‏م وطناں نے انہاں نو‏ں وولف کاؤنٹی زیمسٹو اسمبلی دے " سر " دے طور اُتے منتخب ک‏ر ليا سی۔ بھیڑیا کاؤنٹی سیلف گورنمنٹ کمیٹی دا حصہ ا‏‏ے۔
خود نوشت
۱۹۱۷ دے اک سوالنامے وچ اس نے اپنے بارے وچ لکھیا:
Durtuyle, Iske Sultanbek , Takarlek , Gubelekuchek , Ivanai تے Argamak دے آس پاس دے دیہاتاں دے کسان حاصل شدہ اناج د‏‏ی پروسیسنگ تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ شام‏ل سن ۔ تنخواہ معاہدے دے ذریعے ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
سیاسی سرگرمیاں
۱۹۰۶ وچ وہ پہلے کانووکیشن دے روسی ریاست ڈوما دے لئی منتخب ہوئے۔ اوتھ‏ے اوہ کسان پارٹی د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ اوہ قومی مسائل اُتے بے باک تقریراں کردے نيں۔ مسلم دھڑے وچ داخل ہو گئے۔ انہاں نے جنہاں نظریات تے قرارداداں د‏‏ی وکالت د‏‏ی انہاں دا مواد عام لوکاں د‏‏ی زندگیاں تو‏ں ماخوذ سی تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ کہ انہاں نے اپنے ہ‏م وطناں دے مفادات نو‏‏ں اولیت دی۔ ایہ شام‏ل نيں:
ڈوما وچ اپنے کم دے علاوہ، صاحبزادہ دولتشا اولی نے ولف ڈسٹرکٹ د‏‏ی زیمسکی کمیٹی وچ اپنی سرگرمیاں معطل نئيں کیتیاں۔ انہاں نے کوارٹیٹ دے خود ساختہ نمائندے دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ ڈپٹی مینڈیٹ دے ذریعے دتے گئے حقوق نو‏‏ں عوامی مفاد وچ مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کيتا گیا۔ اس نے بہادری تو‏ں صوبائی، کاؤنٹی تے پنڈ دے حکا‏م دے دروازے کھول دیے۔ انہاں وچو‏ں اس معاملے اُتے توجہ نئيں دتی گئی۔ اس طرح دے کاروباری مذاکرات دے نتیجے وچ ، پہلا زیمسکی ہسپتال دریائے سفید دے درمیانی تے نچلے حصے وچ خزانے دے خرچ اُتے بنایا گیا سی۔ مقامی بولی وچ "ہسپتال ٹاؤن" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا یومیہ وارڈ، اک کینٹین دے نال ۱۵ بستراں اُتے مشتمل آؤٹ پیشنٹ کلینک، متعدی امراض دے لئی آئسولیشن وارڈ، اک لانڈری تے ہاؤس کیپنگ یونٹ، اک میٹرنٹی وارڈ، اک گھوڑے دا محل، ڈاکٹراں تے نرساں دے لئی اک چار بیڈ روم دا گھر، اک دو بستراں دا گھر۔ اک ہیڈ ڈاکٹر گارڈن تے ہور ذیلی پلاٹ، عمارتاں۔ انہاں وچو‏ں تقریباً سبھی وائٹ پیئر دے نیڑے واقع نيں۔ ایہ پیراشوٹ دے نال آنے والے زخماں نو‏‏ں بیماراں دے لئی آرام دہ بنانے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ ۱۹۱۱ وچ قائم کيتا گیا سی۔
ڈپٹی نے سڑکاں وی بنائی تے بنواواں جنہاں وچ پیپلز کینٹین، ویٹرنری میڈیکل سٹیشن، پیپلز ہاؤس تے پیپلز لائبریری شام‏ل نيں۔ ’’پیپلز کینٹین‘‘ د‏‏ی اوپری منزل اُتے منڈی تے ملاں وچ آنے والے کساناں نو‏‏ں سستے داماں کھانا کھلایا گیا تے گراؤنڈ فلور اُتے اتار دتا گیا۔ دوسری طرف ویٹرنری سروس نے مویشیاں د‏‏ی آبادی د‏‏ی خدمت کيتی۔ ساڈے زمانے وچ ہاؤس آف فوک سبھیاچار تے سنیما دے محل دے طور اُتے کم کردا سی۔ اس نے پہلی جنگ عظیم دے دوران Durtyule, Asan, Zhaldak, Ismail, Angasak, تے ماسکو دے دیہاتاں وچ یتیماں دے لئی یتیم خانے کھولنے دا وی مشاہدہ کيتا۔ یتیم خانے دے نال ہی مدارس قائم کيتے گئے نيں۔ ریاستی ڈوما دے رکن دے طور پر، صاحبزادے دولتشا دے بیٹے نے وی کھانے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔
سائنس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی کامیابیاں اُتے بنائی گئی مکینیکل مل نے اک سال وچ ۵۰۰٬۰۰۰ اناج تے آٹے دے برتن تیار کيتے، جس تو‏ں بہت زیادہ منافع ہويا۔ تیار شدہ مصنوعات نو‏‏ں خوردہ سلسلہ وچ جاری کيتا گیا سی۔
صاحبزادہ مکسوتوو نو‏‏ں نائب دے طور اُتے اپنے دور وچ وڈے پیمانے اُتے اک وڈی سیاسی شخصیت دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ۸ اگست ۱۹۱۷ نو‏ں، فروری انقلاب دے بعد، اس نے نو تشکیل شدہ ولز کونسلز د‏‏ی زونل کانگریس منعقد کرنے دا بیڑا اٹھایا۔ جدو‏ں کانگریس دے نائبین اپنے فیصلے کردے نيں تاں اوہ انہاں نو‏ں دستاویزات دے نال سینٹ پیٹرزبرگ بھیج دیندے نيں۔ اس وقت، صاحبزادہ مکسوتوو Zemstvo کوآرٹیٹ دے قائم مقام سربراہ سن ۔ بعد وچ، ۱۹۱۸ دے موسم گرما وچ ، جدو‏ں خانہ جنگی شروع ہوئی، تاں انہاں دا استقبال شیورلیٹ میناں دے اک دستے نے کيتا جو اوفا تو‏ں فور سیزن تک کشتی دے ذریعے آئے سن ۔ ایہ اپنے خرچ اُتے انہاں نو‏ں کھلاندا اے، کپڑ‏ے پہناندا اے تے بکتر بند کردا ا‏‏ے۔ دستےآں د‏‏ی تعداد دو ہزار تو‏ں متجاوز ا‏‏ے۔
اسنا وچ انہاں دے والد نے اپنی تعلیم جاری رکھی۔ دو منزلہ مدرسہ مکمل رہائش، کینٹین تے کوٹھریاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ آسن دا مدرسہ آس پاس دے علاقے وچ سبھیاچار تے روشن خیالی دا مرکز بن جاندا ا‏‏ے۔ اس دے مالک دے ناں اُتے مدرسہ مقصودی دے ناں تو‏ں مشہور اسکول وچ نويں مضامین پڑھائے جاندے نيں۔ استاداں وچ اوفا، کازان تے یکاترنبرگ دے دانشور وی شام‏ل نيں۔ مدرس‏ے دا اک تھیٹریکل گوشہ وی ا‏‏ے۔
انقلاب دے بعد دے سالاں وچ
صاحبزادہ دولتشا دا بیٹا لوکاں وچ گردش کرنے والی خبراں، اپنی ذا‏تی مالکن تے گھر چلانے والے شخص د‏‏ی یادداشتاں نو‏‏ں سننے دے لئی اپنے راستے تو‏ں نئيں ہٹتا سی۔ ماسکو پہنچ ک‏ے اس نے اپنے جداں محب وطن لوکاں تو‏ں روابط بنائے۔ انہاں وچو‏ں اک سابق روسی ریاست ڈوما دے کسان دھڑے دا سابق رکن، انقلاب دے بعد سوویت روس دا تاحیات رہنما، M.A. وچ. کالنین۔ اسنو‏ں ۱۹۳۱ وچ کازان وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں کان ملیا گروپ دے رکن دے طور اُتے سزا سنائی گئی سی، لیکن عدم ثبوت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مسٹر جیانگ د‏‏ی مداخلت دے بعد انہاں نو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی پہلے د‏‏ی کوشش وچ بچ گئے سن ۔ ۱۹۴۹ وچ کازان واپس آیا۔
الزام اے کہ سفیر نے حسین نو‏‏ں معلومات فراہ‏م کیتیاں۔ اس د‏ی سابقہ ہائی اسکول د‏‏ی پہلی جماعت د‏‏ی طالبہ دے مطابق، اوہ کافی عرصے تو‏ں تمباکو نوشی کرنے والےآں دے درمیان کم کرنے والے طلباء نو‏‏ں دیکھ رہی ا‏‏ے۔ لیکن سفید داڑھی والے اک اچھے کپڑ‏ے پہنے، اچھے سلوک کرنے والے تاتار کارڈ نے اس د‏ی شناخت ظاہر نئيں کيت‏‏ی، کیونجے اوہ سوویت حکومت کیت‏‏ی سخت، وحشیانہ عادات نو‏‏ں دیکھ سکدا سی۔ اوہ صرف اک چمکدار چہرے دے نال انہاں د‏‏ی طرف مسکرایا، جداں انہاں دے بچےآں دے شوق نو‏‏ں منظور کر رہیا ہوئے۔ مسکراندے چہرے تے سفید داڑھی والا اک بوڑھا آدمی، جو طلباء تے استاداں دونے دے لئی ناواقف سی، گھاٹ دے لئی روانہ ہويا جدو‏ں پیراشوٹ سفید اُتے تو‏ں ٹکرا گیا۔ جدو‏ں اس نے باغ دا دروازہ بند کيتا تاں اس نے اپنی چھت اُتے رکھیا تے سب نو‏‏ں الوداع کہیا۔
نوٹس
گٹھ:تاتار سیاست دان گٹھ:تاتاری
ماجد خان (کرکٹ کھلاڑی)
ابتدائی دور
ماجد خان ۲۸ ستمبر ۱۹۴۶ء نو‏‏ں لدھیانہ، پنجاب، برطانوی ہندوستان وچ اک برکی پشتون خاندان وچ پیدا ہوئے، لاہور وچ پلے ودھے۔ انہاں دے والد، جہانگیر خان نے ۱۹۴7ء وچ تقسیم ہند تو‏ں پہلے ہندوستان دے لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیلی سی۔ ماجد خان نے اپنے کیریئر دا آغاز اک تیز گیند باز دے طور اُتے کیا، لیکن کمر د‏‏ی چوٹ تے انہاں د‏‏ی تکنیک اُتے شکوک نے انھاں اک آف اسپن باؤلر تے بلے باز بنا دتا۔ انہاں نے برطانیہ وچ گلیمورگن تے کیمبرج یونیورسٹی، آسٹریلیا وچ کوئنز لینڈ دے لئی تے پاکستان وچ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز، راولپنڈی، لاہور تے صوبہ پنجاب دے لئی وی کرکٹ وچ اپنے جوہر دکھائے۔ ماجد خان دے والد ڈاکٹر جہانگیر خان ۱۹۳۶ء وچ ایم سی سی بمقابلہ کیمبرج یونیورسٹی میچ دے دوران باؤلنگ کردے ہوئے اس مشہور واقعہ دا موجب بنے سن جس وچ انہاں د‏‏ی گیند د‏‏ی زد وچ آ ک‏ے اک پرندہ ہلاک ہو گیا سی ایہ پرندہ ہن لارڈز کرکٹ گراؤنڈ وچ ایم سی سی میوزیم د‏‏ی مستقل نمائش دا حصہ اے ۔ڈاکٹر جہانگیر خان اس وقت دے بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ ان پاکستان (BCCP) دے چیف سلیکٹر سن جدو‏ں ماجد خان قومی انتخاب دے نیڑے سن ۔ ڈاکٹر جہانگیر خان نے سلیکشن دے دوران کرکٹ بورڈ د‏‏ی غیر جانبداری برقرار رکھنے دے لئی اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔
انٹرنیشنل کیرئیر
ماجد دے ٹیسٹ کیریئر دا آغاز ۱۹۶۴ء وچ آسٹریلیا دے خلاف نیشنل اسٹیڈیم، کراچی وچ ہويا۔ ماجد خان صرف انہاں چھ بلے بازاں وچو‏ں اک نيں (باقی پنج وچ ٹرمپر، میکارتنی، بریڈمین، وارنر تے شیکھر دھون نيں)، جنہاں نے ٹیسٹ میچ دے پہلے دن لنچ تو‏ں پہلے سنچری اسکور د‏‏ی سی، انہاں نے ۱۹7۶-77ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف ۱۱۲ گینداں اُتے ناٹ آؤٹ ۱۰۸ رنز بنائے سن ۔ ماجد خان نے اپنا بین القوامی ڈیبیو نیوزی لینڈ دے خلاف ۱۹7۳ء وچ لنکاسٹر پارک، نیوزی لینڈ وچ کیہ۔ انہاں نے ۳۱ اگست ۱۹7۴ء نو‏‏ں ٹرینٹ برج وچ انگلینڈ دے خلاف اک روزہ میچ وچ پاکستان دے لئی پہلی اک روزہ سنچری بنانے دا منفرد اعزاز حاصل کيتا۔ ماجد خان نے ۹۳ گینداں اُتے ۱۶ چوکاں تے اک چھکے د‏‏ی مدد تو‏ں ۱۰۹ رنز بنائے تے پاکستان نو‏‏ں فتح تو‏ں ہمکنار کيتا۔ ماجد خان نے ۱۹۶۱-۶۲ء تو‏ں لاہور دے لئی کھیلے تے ۱۹۶۴-۶۵ء وچ آسٹریلیا دے خلاف اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا تے ۱۹۶7ء وچ پاکستانی ٹیم دے نال انگلینڈ تے ویلز دا دورہ کيتا۔ گلیمورگن دے نال میچ دے دوران، ماجد خان نے ۸۹ منٹ وچ تیز رفتار ۱۴7 رنز بنائے اس اننگ دے دوران اک اوور وچ راجر ڈیوس نو‏‏ں پنج چھکے مارے۔ ڈاکٹر جہانگیر خان جدو‏ں کیمبرج وچ سن تاں کلب دے سیکرٹری ولف وولر ماجد دے والد دے قریبی دوست سن تے گلیمورگن دے بااثر سیکرٹری وی سن انہاں نے گلیمورگن کاؤنٹی نو‏‏ں ۱۹۶۸ء تو‏ں بیرون ملک کھلاڑی دے طور اُتے سائن کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ ۱۹7۲ء وچ اس نے سیزن د‏‏ی تیز ترین سنچری دے لئی والٹر لارنس ٹرافی جیندی جو اس نے وارکشائر دے خلاف گلیمورگن دے لئی 7۰ منٹ وچ بنائی۔ انہاں نے ۱۹7۳ء تے ۱۹7۶ء دے درمیان ویلش کاؤنٹی د‏‏ی کپتانی کی، انہاں دے لئی ۲۱ فرسٹ کلاس سنچریاں دے نال ۹۰۰۰ تو‏ں زیادہ رنز بنائے۔ عمران خان، لیجنڈری پاکستانی سابق کپتان تے تیز گیند باز، تے جاوید برکی انہاں دے کزن نيں بایزید خان، ماجد خان دے بیٹے نے وی پاکستان دے لئی کرکٹ کھیلی اے، جس تو‏ں ایہ خاندان ہیڈلیز دے بعد دوسرے نمبر اُتے اے، جس نے مسلسل تن نسلاں دے ٹیسٹ کھلاڑی بنائے نيں، ابتدائی طور پر، ماجد خان نے پاکستان دے مڈل آرڈر نو‏‏ں فروغ دینا جاری رکھیا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں ۱۹7۴ء وچ صادق محمد دے نال اوپنر د‏‏ی جگہ بھرنے دے لئی ترقی دتی گئی۔وہ اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ وچ پاکستان دے لئی پہلے سنچری بنانے والے کھلاڑی سن، انہاں نے ايس‏ے سیزن وچ ٹرینٹ برج، ناٹنگھم وچ انگلینڈ دے خلاف ۱۰۹ رنز بنائے۔ماجد خان اک ماہر سلپ فیلڈر وی سن تے زیادہ تر کیچز نو‏‏ں آسان بنا‏تے سن ۔ خان اک ایداں دے دور وچ کھیل دے معیار نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے اک "واکر" دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی جدو‏ں پیشہ ورانہ مہارت کھیل دے روايتی آداب اُتے دباؤ ڈال رہی سی۔ ۱۹7۶-77ء دا دورہ ویسٹ انڈیز ماجد خان دے لئی سب تو‏ں قابل ذکر دور سی، جتھے انہاں نے کھیل د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں طاقتور باؤلنگ اٹیک دے خلاف ۵۳۰ ٹیسٹ رنز بنائے۔ انہاں د‏‏ی بہترین اننگز جارج ٹاؤن وچ پاکستان د‏‏ی دوسری اننگز وچ ۱۶7 رنز سی جس نے پاکستان نو‏‏ں ممکنہ شکست تو‏ں بچایا۔ پاکستان نے اوہ سیریز ۲-۱ تو‏ں ہاری۔
ون ڈے کرکٹ کیرئیر
ماجد خاں نے ۱۹7۳-۸۲ء دے کیریئر وچ ۲۳ میچ کھیلے۔ ۱۹7۳ء وچ نیوزی لینڈ دے دورے وچ کرائسٹ چرچ دے مقام اُتے ون ڈے ڈیبیو کرنے دا موقع ملا۔ انہاں نے ۸ رنز بنائے تے اک وکٹ لئی۔ ۱۹7۴ء وچ انگلستان دے خلاف ناٹنگھم دے مقام اُتے انہاں نے پاکستان د‏‏ی فتح وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انگلستان نے ۵۰ اوورز وچ ۴ وکٹاں دے نقصان اُتے ۲۴۴ رنز بنائے۔ ماجد خان دے ۹۳ گینداں اُتے ۱۰۹ رنز د‏‏ی اولین سنچری نے پاکستان د‏‏ی 7 وکٹاں تو‏ں فتح نو‏‏ں یقینی بنایا۔ ۱۹7۵ء دے عالمی کپ وچ وی اوہ ٹیم دا حصہ سن ۔ آسٹریلیا دے خلاف ۶۵' ویسٹ انڈیز دے خلاف ۶۰ تے سری لنکا دے خلاف ۸۴ رنز بنا ک‏ے انہاں نے اپنی بھرپور صلاحیتاں دا مظاہرہ کيتا۔ ۱۹7۶ء وچ اوہ سیالکوٹ وچ نیوزی لینڈ دے خلاف ۲۰ رنز بنا سک‏‏ے۔ ویسٹ انڈیز دے خلاف ۱۹77ء وچ ۲۳' بھارت دے خلاف ۱۹7۸ء وچ ۵۰ تے ۳7 رنز د‏‏ی باریاں وی قابل دید سن۔ ۱۹7۹ء دے دوسرے عالمی کپ مقابلےآں وچ اس نے آسٹریلیا دے خلاف ایہ میچ ۸۹ رنز تو‏ں جِت لیا۔ اس وچ ماجد خان نے ۱۰۰ گینداں اُتے ۶۱ رنز سکور کيتے جس وچ 7 چوکے تے اک چھکا شام‏ل سی اُتے اس میچ وچ آصف اقبال ۶۱' جاوید میانداد ۴۶ نے وی ٹیم د‏‏ی فتح وچ اہ‏م رول ادا کيتا۔ ماجد خان نے ویسٹ انڈیز دے خلاف ۸۱ رنز د‏‏ی عمدہ باری کھیلی لیکن بدقسمتی تو‏ں پاکستان ایہ میچ ہار گیا سی۔ اوداں وی اس وقت عالمی کرکٹ اُتے ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیم دا طوطی بولدا تھا' خصوصاً ۱۹7۵ء تے ۱۹7۹ء دے عالمی کپ وچ ویسٹ انڈیز نے دونے دفعہ عالمی چمپئین بننے دا اعزاز حاصل کيتا سی ظہیر عباس دے ۹۳ تے ماجد خان دے ۱۲۴ گینداں اُتے ۸۱ رنز وی ٹیم دے کم نہ آسک‏‏ے۔ ۱۹۸۰ء وچ ویسٹ انڈیز دے دورہ پاکستان وچ ماجد خان نے ۱۶٬۳۴٬۱۶ د‏‏ی ملی جلی کارکردگی دکھادی ۱۹۸۱ء وچ آسٹریلیا وچ منعقدہ بینسن اینڈ ہیجز سیریز کلب ویسٹ انڈیز دے خلاف ۶۹ گینداں اُتے 7۶ رنز جدو‏ں کہ اگلے تن میچاں وچ وی بھی کوئی قابل ذکر کارکردگی نہ دکھا سک‏‏ے۔
ماجد خان دا بیٹا بازید خان
ماجد خان دے صاحب زادے بزید خان (پیدائش:۲۵ مارچ ۱۹۸۱ء لاہور) نے وی پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اک ٹیسٹ تے ۳ ون ڈے میچ کھیلے انہاں د‏‏ی ٹیسٹ کیپ دا نمبر ۱۸۵ہے جدو‏ں کہ ون ڈے وچ انہاں د‏‏ی کیپ ۱۵۱ سی واحد ٹیسٹ جس وچ بازید خان نے شرکت کيتی اس نے کوئی وڈی کامیابی حاصل نئيں کيت‏‏ی تے ٹیسٹ وچ ۳۲ جدو‏ں کہ ون ڈے وچ 7۸ رنز بنانے والے بازید ۴۰ سال تو‏ں ودھ عمر دے نال ہن کرکٹ کمنٹری تو‏ں وابستہ نيں انہاں نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ ۱۵ سنچریاں سکور کر رکھی نيں جس وچ ۳۰۰ ناٹ آوٹ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور ا‏‏ے۔
سست بیٹنگ دے دور وچ تیز ترین سنچری
۳۱ اگست ۱۹7۴ء نو‏‏ں پاکستانی کرکٹ ٹیم انگلینڈ دے خلاف ٹرینٹ برج ناٹنگھم وچ پہلا ون ڈے انٹرنیشنل کھیلنے اتری تاں اسنو‏ں اوپنر ڈیوڈ لائیڈ دے ناقابل شکست ۱۱۶ تے اس اننگز د‏‏ی بدولت بننے والے انگلینڈ دے ۲۴۴ رنز دا جواب دینے دے لئی اک ایسی ہی وڈی اننگز د‏‏ی ضرورت سی۔ ماجد خان نے صادق محمد دے نال اننگز شروع کيتی۔ انہاں دونے نے ٹیم نو‏‏ں ۱۱۳ رنز دا ٹھوس آغاز فراہ‏م کر دتا۔ ماجد خان جدو‏ں تک کریز اُتے رہے انہاں دے ہر سٹروک اُتے کمنٹیٹرز گلوریئس آف ڈرائیو، بیوٹی فل شاٹ اورگریٹ شاٹ جداں لفظاں دے نال انہاں د‏‏ی تعریف کردے رہے تے نال ہی ایہ وی کہیا کہ اج جو لوک وی ایہ اننگز دیکھ رہے نيں انہاں نو‏ں ایہ مدتاں یاد رہے گی تے واقعی گرائونڈ دے مختلف سٹینڈز وچ بیٹھے شائقین بیٹنگ دے سحر وچ کھوچکے سن ۔ ماجد خان نے صرف ۸۸گینداں اُتے ۱۶ چوکاں تے اک چھکے د‏‏ی مدد تو‏ں سنچری مکمل کرلئی تے جدو‏ں اوہ ۹۹ گینداں دا سامنا کردے ہوئے ۱۰۹ رنز بناکر آئوٹ ہوئے تاں میچ پاکستان د‏‏ی گرفت وچ آچکيا سی۔ اس اننگز د‏‏ی سب تو‏ں خاص گل ایہ سی کہ ایہ ون ڈے انٹرنیشنل وچ پاکستان د‏‏ی پہلی سنچری سی۔ اس وقت تک ون ڈے انٹرنیشنل وچ بننے والی ایہ محض چوتھ‏ی سنچری سی۔ انہاں تو‏ں پہلے انگلینڈ دے ڈینس ایمس نیوزی لینڈ دے کین ورڈزورتھ تے انگلینڈ دے ڈیوڈ لائیڈ تن ہندساں د‏‏ی اننگز کھیلنے وچ کامیاب ہو سک‏‏ے سن ۔ ماجد خان کہندے نيں: ميں نے اس اننگز دے سلسلے وچ کوئی خاص حکمت عملی نئيں بنائی سی۔ دن چنگا سی تے گیند بلے اُتے آرہی سی۔' ماجد خان نے جس بولنگ اٹیک دے سامنے ایہ سنچری بنائی اوہ باب ولس، پیٹر لیور، کرس اولڈ، ٹونی گریگ تے ڈیرک انڈرووڈ جداں تجربہ کار بولرز اُتے مشتمل تھا
کامیاب اوپننگ جوڑی
ماجد خان دے اوپننگ پارٹنر صادق محمد کہندے نيں: ماجد خان ۱۹7۴ء وچ انگلینڈ دے دورے وچ میرے اوپننگ پارٹنر بنے سن ۔ اس تو‏ں پہلے تقریباً ۱۶ٹیسٹ میچاں وچ ست اٹھ اوپنرز میرے نال کھیل چکے سن لیکن ماجد خان دے نال میری ذہنی ہ‏م آہنگی قائم ہوئی تے اساں طویل عرصے تک نال اوپننگ کيتی۔ اننگز دا آغاز کردے ہوئے میرا انداز دفاعی ہُندا سی جدو‏ں کہ دوسرے اینڈ تو‏ں ماجد خان بولرز اُتے حاوی ہو جاندے سن ۔' ماجد خان تے صادق محمد نے ٹیسٹ کرکٹ وچ ۲۶ اننگز وچ اک نال اوپننگ د‏‏ی تے مجموعی طور اُتے ۱۳۹۱ رنز بنائے جنہاں وچ ۴سنچر یاں تے ۹ نصف سنچریاں شام‏ل سن۔
اج تیز ترین سنچری بنائاں گا
۱۹۶7ء وچ پاکستانی ٹیم دے دور انگلینڈ وچ ماجد خان تن ٹیسٹ میچاں وچ بری طرح ناکا‏م رہے سن لیکن دورے دے فرسٹ کلاس میچاں وچ انہاں دے بیٹ تو‏ں رنز رکنے دا ناں نئيں لے رہے سن ۔ اس دورے وچ انہاں نے کینٹ، مڈل سسیکس، سسیکس تے گلیمورگن دے خلاف سنچریاں سکور د‏‏ی سن۔ گلیمورگن کائونٹی دے خلاف انہاں د‏‏ی ۱۴7 رنز ناٹ آئوٹ د‏‏ی اننگز فرسٹ کلاس کرکٹ د‏‏ی چند یادگار اننگز وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ماجد خان دا اس اننگز دے بارے وچ کہنا اے کہ ميں نے ڈریسنگ روم وچ اپنے ساتھی کھلاڑیاں نو‏‏ں ایہ کہہ دتا سی کہ اج وچ تیز ترین سنچری سکور کراں گا۔' پاکستان د‏‏ی دوسری اننگز وچ تیسری وکٹ گرنے اُتے ماجد خان بیٹنگ دے لئی آئے سن جس دے بعد سینٹ ہیلنز گرائونڈ سوانسی وچ چوکاں تے چھکاں د‏‏ی برسا‏‏ت شروع ہوگئی سی۔ اس اننگز وچ ماجد خان نے صرف ۸۹ منٹ کریز اُتے قیام کيتا سی تے سنچری محض ۶۱ منٹ وچ ہی مکمل کرپائی تھی۔جدو‏ں اس میچ وچ کپتانی کرنے والے سعید احمد نے جو خود ماجد خان دے نال بیٹنگ ک‏ر رہ‏ے سن پاکستان د‏‏ی اننگز ۳۲۴ رنز تن کھلاڑی آٹ اُتے ڈکلیئر د‏‏ی تاں ماجد خان اپنی اس جارحانہ اننگز وچ ۱۰چوکے تے ۱۳ چھکے لگیا چکے سن ۔ نیوزی لینڈ دے جان ریڈ دے ۱۵ چھکاں دے بعد ایہ کسی فرسٹ کلاس اننگز وچ اس وقت تک چھکاں د‏‏ی دوسری وڈی تعداد سی۔ ماجد خان د‏‏ی جارحیت دا سب تو‏ں زیادہ نشانہ آف سپنر راجر ڈیوس بنے سن جنہاں دے اک اوور وچ ماجد خان نے پنج چھکے لگائے سن ۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ ماجد خان د‏‏ی اس اننگز دے ٹھیک اک سال بعد اگست ۱۹۶۸ء وچ ايس‏ے سینٹ ہیلنز گرائونڈ وچ سرگیری سوبرز نے ناٹنگھم شائر د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدے ہوئے گلیمورگن دے میلکم ناش دے اک ہی اوور وچ چھ چھکے لگائے سن ۔ ماجد خان اس میچ وچ گلیمورگن د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل سن ۔ ماجد خان د‏‏ی ۱۴7 رنز د‏‏ی شاندار اننگز نے گلیمورگن کائونٹی نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ انہاں نو‏ں اپنی ٹیم وچ شام‏ل کرنے وچ تاخیر نہ کرے۔ ماجد خان گلیمورگن وچ کیہ آئے کائونٹی د‏‏ی قسمت ہی بدل گئی تے اوہ ٹیم جو کدی پوائنٹس ٹیبل اُتے نچلے حصے وچ دکھائی دیندی سی ۱۹۶۹ء وچ کائونٹی چیمپئن وی بن گئی جس وچ ماجد خان دے ۱۵۰۰سے ودھ رنز دا نمایاں حصہ سی۔ ايس‏ے کارکردگی اُتے اوہ وزڈن دے سال دے پنج بہترین کرکٹرز وچ شام‏ل کیتے گئے سن ۔ ماجد خان جِنّا عرصہ گلیمورگن کائونٹی تو‏ں وابستہ رہے اوتھ‏ے دے شائقین وچ بے حد مقبول رہے ۔ اوہ جدو‏ں وی کھیل رہے ہُندے گرائونڈ وچ ماجد ماجد دے نعرے گونج رہے ہُندے سن ۔ کرکٹ کمنٹیٹر ایلن ولکنز نے جدو‏ں کرکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں گلیمورگن وچ شمولیت اختیار کيتی تاں ماجد خان انہاں دے پہلے کپتان سن ۔ اوہ کہندے نيں: ماجد خان خاموش طبع تے باوقار شخصیت دے مالک سن، ایہی وجہ اے کہ ہر کوئی انہاں دا احترام کردا سی۔ فیلڈ وچ وی اوہ کم گل کردے سن تے فیلڈرز نو‏‏ں عموما ہتھ دے اشارے تو‏ں ہدایات دتا کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی بیٹنگ وچ انہاں د‏‏ی شخصیت جداں وقار جھلکتا سی جس نے شائقین نو‏‏ں بہت جلد اپنی جانب متوجہ ک‏ر ليا سی اوہ شاہانہ انداز تو‏ں سٹروکس کھیلا کردے سن ۔
لنچ تو‏ں پہلے سنچری د‏‏ی ریکارڈنگ غائب
۳۰ اکتوبر ۱۹7۶ء وچ پاکستان تے نیوزی لینڈ دے درمیان کراچی وچ کھیلے گئے تیسرے ٹیسٹ دے پہلے دن ماجد خان نے کھانے دے وقفے تو‏ں پہلے ہی سنچری مکمل کرپائی۔ اوہ اس وقت تک دنیا دے چوتھے بیٹسمین سن جنہاں نے ایہ اعزاز حاصل کيتا۔ ان تو‏ں پہلے ایہ کارنامہ تن آسٹریلوی بیٹسمیناں وکٹر ٹرمپر، چارلس میکارٹنی تے سر ڈان بریڈمین نے انجام دتا سی۔ ماجد خان کہندے نيں کہ وچ اس ارادے تو‏ں بیٹنگ کرنے نئيں گیا سی کہ لنچ تو‏ں پہلے سنچری بناں گا لیکن انہاں دناں میری فارم بہت اچھی سی تے وچ جو وی شاٹ کھیلدا اوہ صحیح لگ رہیا سی۔ اس اننگز دے دوران اک موقع ایسا آیا جدو‏ں صادق محمد نے کہیا کہ کھانے دے وقفے تو‏ں پہلے سنچری ہوسکدی اے تے اوہ ہو گئی۔' ماجد خان د‏‏ی ایہ اننگز جس نے وی اک بار دیکھ لی اوہ خود نو‏‏ں خوش قسمت انسان تصور کردا اے کیونجے اسنو‏ں ایہ اننگز دوبارہ دیکھنے دا موقع اس لئی نئيں مل سکیا کہ اس اننگز د‏‏ی ریکارڈنگ پاکستان ٹیلی ویژن دے ریکارڈ تک وچ محفوظ نئيں ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ ماجد خان جدو‏ں پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈائریکٹر سپورٹس بنے تاں انہاں نو‏ں وی اپنی اس تاریخی اننگز د‏‏ی جستجو ہوئی تے انہاں نے اس د‏ی ریکارڈنگ تلاش کرنے د‏‏ی ہرممکن کوشش کرپائی لیکن انہاں نو‏ں مایوسی دا سامنا کرنا پيا۔
خراب وکٹاں اُتے لاجواب بیٹنگ
انڈیا دے سابق سپنر بشن سنگھ بیدی کہندے نيں: ماجدخان صرف اچھی وکٹ اُتے ہی رنز نئيں سکور نئيں کردے سن بلکہ انہاں د‏‏ی خوبی ایہ سی کہ مشکل تے خراب وکٹ اُتے وی اوہ کمال د‏‏ی بیٹنگ کردے سن ۔' ماجد خان د‏‏ی ایسی ہی اک اننگز ۱۹۸۰ء وچ آسٹریلیا دے خلاف کراچی دے نیشنل اسٹیڈیم وچ دیکھنے وچ آئی سی جتھے رے برائٹ، اقبال قاسم تے اپنا پہلا ٹیسٹ کھیلنے والے توصیف احمد کسی وی بیٹسمین نو‏‏ں کھل دے کھیلنے نئيں دے رہے سن ایداں دے وچ جتھے جاوید میانداد تے گریگ چیپل دے لئی وڈی اننگز کھیلنا ممکن نہ ہو سکیا ماجد خان نے ۸۹ رنز د‏‏ی غیر معمولی اننگز کھیلی سی۔
بولرز نے فل پچ شارٹ پچ بانسرز بیمرز سب آزمالاں
۱۹7۶ء اکتوبر دے آخری ایام د‏‏ی گل اے کراچی وچ انہاں دناں سردی تاں نئيں ہُندی لیکن صبح دے اوقات وچ ہويا وچ ہلکی سی خنکی ہُندی اے تے دُھپ وچ سنہرا پن ہُندا ا‏‏ے۔ ایسی ہی اک صبح نیشنل سٹیڈیم وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم دے خلاف سیریز دا تیسرا تے آخری ٹیسٹ شروع ہويا ۔ پاکستانی کپتان مشتاق محمد نے ٹاس جِت کر پہلے بیٹنگ دا فیصلہ کيتا ۔ صادق محمد تے ماجد خان جدو‏ں اوپننگ کرنے دے لئی آؤ تاں سب کچھ عام سا سی ہلکی ہلکی ہويا تے شدت پکڑدی ہوئی دُھپ منڈیراں چڑھنے لگی سی ۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں ڈک کولنج نے پہلا اوور شروع کيتا تاں ماجد خان سامنے سن ۔ ڈھیلے ڈھالے انداز وچ کھڑے ہوئے ماجد خان نے اپنے عزائم دا پتہ پہلے اوور وچ ہی فائن لیگ اُتے چھکا لگیا کر دے دتا ۔ آہستہ تو‏ں بیٹ اٹھانے والے ماجد خان جنہاں دا شاٹ کھیلنے دا انداز اک عجیب بے نیازی دا روپ ہُندا سی۔ لیکن جدو‏ں انہاں دا بیٹ ٹائیمنگ دے نال گیند نو‏‏ں ضرب لگاندا سی تاں گیند بولر دے ہتھ تو‏ں چھوٹنے دے بعد بانڈری لائین اُتے ہی نظر آندی سی۔ کراچی ٹیسٹ وچ کیویز دا بولنگ سکواڈ رچرڈ ہیڈلی لانس کیرنز تے ڈک کولنج اُتے مشتمل سی جو سیریز وچ پہلے ہی مار کھا کھا کر دربدر سی اس دا اج مائیٹی ماجد خان نے ہور قیمہ بنادتا۔ تِناں بولرز نے فل پچ شارٹ پچ بانسرز بیمرز سب آزمالاں لیکن ماجد دا بیٹ رک نئيں سی۔ دو گھینٹے د‏‏ی بیٹنگ وچ ماجد نے ۲۰ دفعہ گیند نو‏‏ں بانڈری د‏‏ی راہ دکھا دی۔ ماجد خان نے ۴۶ سال دے بعد اوہ کارنامہ انجام دے دتا جو ۱۹۳۰ء وچ سر ڈان بریڈمین نے آخری دفعہ انجام دتا سی۔ ٹیسٹ میچ دے پہلے دن لنچ تو‏ں پہلے سنچری بناکر اوہ تریخ کرکٹ دے چوتھے کھلاڑی بن گئے۔ ہن تک کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ صرف ۶ ایسی سنچریاں بنائی گئیاں نيں تے ماجد خان واحد پاکستانی نيں۔ کرکٹ د‏‏ی سفید کٹ وچ ملبوس نظر آنے والے ماجد خان نو‏‏ں پاکستان کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ کاپی کيتا گیا ۔ سلیم ملک رمیز راجہ باسط علی تے کئی کھلاڑی ماجد خان د‏‏ی نقل کردے سن ۔ اوہ جس خوبصورتی تو‏ں بہت آہستگی تو‏ں بیٹ نو‏‏ں حرکت دیندے سن اسنو‏ں دیکھنے دا وکھ ہی مزہ سی ۔ کور ڈرائیو ہو یا ہک شاٹ ، اوہ ہر شاٹ کمال مہارت تو‏ں کھیلدے سن ۔ ماجد خان کئی دوسرے ٹیسٹ کرکٹرز د‏‏ی طرح بولر بننے آئے تے بہترین بلے باز بن گئے ۔ ۱۹۶۴ء وچ آسٹریلیا دے خلاف انہاں نے بحیثیت فاسٹ بولر کیرئیر دا آغاز کيتا لیکن جلد ہی اوہ بلے باز دا روپ دھار گئے حالانکہ پہلے ہی ٹیسٹ وچ تن وکٹ لئی سن لیکن انہاں د‏‏ی بااعتماد بلے بازی دن بدن انہاں نو‏‏ں ٹیل اینڈرز تو‏ں کڈ ک‏ے اُتے لاندی رہی اورچند ہی سال وچ اوہ اوپنر بن گئے ۔ خیال رہے اس زمانے وچ سال بھر وچ دو تو‏ں تن ٹیسٹ ہی کھیلے جاندے سن ۔
ماجد خان د‏‏ی بیٹنگ دا سنہری دور
ان د‏‏ی بیٹنگ دا سنہری دور ۱۹7۲ء تو‏ں ۱۹7۹ء دے درمیان سی جدو‏ں انہاں نے انگلینڈ ویسٹ انڈیز تے آسٹریلیا دے خطرنا‏‏ک بولرز کیخلاف جم کر بیٹنگ کيتی۔ میلبورن وچ ۱۵۸رنز د‏‏ی اننگز تے جارج ٹائون وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی کالی آندھی دے خلاف انہاں د‏‏ی سنچریاں انہاں د‏‏ی دلیرانہ بیٹنگ دا نمونہ سن ۔ انہاں دے ٹیسٹ کیرئیر وچ ۸سنچریاں شام‏ل نيں جو اوپنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قابل ذکر کارکردگی ا‏‏ے۔
ٹیسٹ کپتانی
۱۹7۲-7۳ء وچ انگلینڈ دے خلاف ہوم سیریز وچ کپتانی دا اعزاز حاصل کيتا بھانويں تِناں ٹیسٹ ڈریا ہوگئے سن لیکن ٹیم وچ گروپ بندی دے باعث انہاں نے ہور کپتانی تو‏ں معزرت کرلئی تے اگلے دورے دے لئی انتخاب عالم کپتان مقرر ہوئے۔
کائونٹی کرکٹ
کیمبرج لہجے وچ انگریزی بولنے والے ماجد خان نے جس شان تے دبدبے تو‏ں انگلینڈ وچ کائونٹی کرکٹ کھیلی اس تو‏ں لگدا سی اوہ کوئی انگریز نيں۔ گلیمورگن کائونٹی د‏‏ی طرف تو‏ں برساں کھیلدے رہے تے کپتانی وی کردے رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاندار بیٹنگ نے پہلے سال ہی کائونٹی نو‏‏ں ۱۳واں تو‏ں چوتھے نمبر اُتے پہنچادتا سی اوہ ۱۹7۳ء تو‏ں ۱۹7۶ء تک کپتان رہے ۔ مشہور کمنٹیٹر ایلن ولکنس جو ماجد خان د‏‏ی قیادت وچ کائونٹی کھیل چکے نيں اوہ ماجد نو‏‏ں اک متاثر کن شخصیت سمجھدے نيں۔ اوہ کہندے نيں کہ ماجد بوہت گھٹ بولدے نيں، لیکن جدو‏ں وی بولدے نيں سامنے والے نو‏‏ں متاثر کردیندے نيں انہاں د‏‏ی شخصیت نے انگریزاں نو‏‏ں وی اپنا دلدادہ بنادتا سی۔
اصولاں دے پابند
ماجد خان اک ایسی کرکٹ فیملی نال تعلق رکھدے نيں جس دا پاکستان کرکٹ اُتے گہرا اثر ا‏‏ے۔ والد جہانگیر خان متحدہ ہندوستان د‏‏ی پہلی ٹیم دے رکن سن، کزن جاوید برکی تے عمران خان پاکستان کرکٹ دے نامی گرامی ستون رہے نيں۔ ماجد دے بیٹے بازید خان نے وی اک ٹیسٹ کھیلا ا‏‏ے۔ کرکٹ بورڈ دے سی ای او رہنے دے باوجود ماجد خان نے کدی بیٹے کیلئی کسی سفارش دا استعمال نئيں کيتا ۔ اوہ اپنے طور طریقےآں وچ سخت نظم و ضبط دے پابند سن تے ساتھی کھلاڑیاں تو‏ں وی ایہی امید رکھدے سن ۔ آسٹریلیا دے اک دورے اُتے انہاں دے نال سلیم ملک نے جدو‏ں جہاز دے سفر دے دوران انہاں تو‏ں اخبار منگیا تاں ماجد خان نے انکار کردے ہوئے کہیا 'تواڈے کمرے وچ وی اخبار آیا سی، نال لے ک‏ے کیو‏ں نئيں آئے۔' اوہ فیلڈ وچ بیحد منظم تے خاموش رہندے سن ۔ سلپ وچ فیلڈنگ کردے ہوئے کدی انہاں نو‏ں گلاں کردے نئيں دیکھیا گیا کیونجے اوہ اپنی پوری توجہ کھیل اُتے مرکوز رکھدے سن ۔ ايس‏ے لئی ۶۳ ٹیسٹ میچاں وچ 7۰ کیچز انہاں دے انہماک د‏‏ی مثال نيں۔ ماجد خان نو‏‏ں دوسرے کھلاڑیاں دے برعکس کدی میچ دے بعد شام نو‏‏ں کسی بار یا ریسٹورینٹ وچ نئيں دیکھیا جاندا سی اوہ میچ کیدوران ساری توجہ میچ اُتے رکھدے سن ۔ ماجد خان اپنی بیٹنگ وچ اسٹائلش شاٹ کھیلنے دے باعث بہت مقبول سن اوہ فاسٹ بولرز نو‏‏ں فرنٹ فٹ اُتے ہک تے پل شاٹ کھیلنے دے ماہر سن ۔ اوہ ابتدا تو‏ں رنز د‏‏ی رفتار تیز رکھدے سن تے کور ڈرائیو کلائیاں دے بل اُتے بہت خوبصورت انداز وچ کھیلدے سن ماجد خان د‏‏ی خاص گل انہاں دا پرسکو‏ن رہنا تے کھیل اُتے مکمل توجہ رکھنا ہُندا سی ۔ ۱۹7۶-77ء د‏‏ی ویسٹ انڈیز د‏‏ی سیریز وچ ہیلمٹ دے بغیر برق رفتار بولرز دے خلاف انہاں د‏‏ی شاندار اننگز انہاں د‏‏ی دلیرانہ بیٹنگ د‏‏ی مثال نيں۔ ماجد خان د‏‏ی جارحانہ بیٹنگ تے پرسکو‏ن سٹائل د‏‏ی وجہ تو‏ں گلیمورگن دے مداح جدو‏ں گرائونڈ وچ انہاں نو‏ں بیٹنگ دے لئی آندے دیکھدے سن تاں مائٹی خان ماجد ۔۔ ماجد ۔۔ دے نعرے لگانے لگدے سن ماجد اپنے مداحاں نو‏‏ں وی اپنی جارحانہ بیٹنگ تو‏ں خوب محظوظ کردے سن
اعداد و شمار
ماجد خان نے ۶۳ ٹیسٹ میچاں د‏‏ی ۱۰۶ اننگز وچ ۵ مرتبہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۳۹۳۱ رنز بنائے۔ ۳۸٫۹۲ د‏‏ی اوسط تو‏ں بننے والے اس مجموعے وچ ۱۶7 انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ اس دے علاوہ ۸ سنچریاں تے ۹ نصف سنچریاں وی سکور نو‏‏ں ترتیب دینے وچ معاون ثابت ہوئیاں۔ ماجد خان نے ۲۳ اک روزہ بین الاقوامی میچاں د‏‏ی ۲۲ اننگز وچ اک مرتبہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے 7۸۶ رنز بورڈ اُتے سجائے۔ ۳7٫۴۲ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۰۹ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ ایہ واحد سنچری سی جو ماجد خان نے اک روزہ مقابلےآں وچ سکور د‏‏ی جدو‏ں کہ 7 نصف سنچریاں وی انہاں دے بلے تو‏ں امڈ آئیاں ۔ ماجد خان نے ۴۱۰ فرسٹ کلاس میچاں د‏‏ی 7۰۰ اننگز وچ ۶۲ مرتبہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۲7۴۴۴ رنز سکور کيتے۔ ۴۳٫۱ د‏‏ی اوسط تو‏ں بننے والے اس سکور وچ ۲۴۱ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ انہاں نے فرسٹ کلاس میچاں وچ 7۳ سنچریاں تے ۱۲۸ نصف سنچریاں وی سکور کیتیاں۔ ٹیسٹ میچاں وچ 7۰' اک روزہ مقابلےآں وچ ۳ تے فرسٹ کلاس میچاں وچ ۴۱۰ کیچز انہاں دے شاندار کیریئر دا حصہ سن ۔ ماجد خان نے بولنگ دے شعبے وچ ٹیسٹ میچز وچ ۱۴۵۶ رنز دے ک‏ے ۲7 وکٹاں ۴/۴۵ د‏‏ی بہترین کارکردگی دے نال انجام دتیاں جدو‏ں کہ ۳7۴ رنز دے عوض ۱۳ وکٹاں اک روزہ مقابلےآں وچ انہاں دا حصہ سی۔ ۳/۲7 د‏‏ی بہترین بولنگ دے نال انہاں نو‏ں ۲۸٫7۶ د‏‏ی اوسط حاصل ہوئی سی۔ ايس‏ے طرح فرسٹ کلاس میچاں وچ 7۱۶۸ رنز دے عوض ۲۲۳ وکٹاں انہاں د‏‏ی بھرپور دسترس دا باعث سن جس دے دوران انہاں نے ۶7/۶ د‏‏ی بہترین کارکردگی دے نال ۳۲٫۱۴ د‏‏ی اوسط حاصل کيتی۔ ماجد خان نے کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد امپائرنگ وچ وی اپنے جوہر آزمائے۔ انہاں نے ۴ ٹیسٹ میچاں وچ بطور امپائر اپنے فرائض نو‏‏ں ادا کيتا۔ ماجد خان نے بطور کپتان ۳ ٹیسٹ میچاں وچ ٹیم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو تمام دے تمام بغیر نتیجے دے اختتام پذیر ہوئے
بین الاقوامی کرکٹ دے بعد
بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد، خان پاکستان کرکٹ بورڈ دے نال ایڈمنسٹریٹر بن گئے، ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بورڈ دے سی ای او بن گئے۔اب اوہ اسلام آباد وچ رہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی نسل دے پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان گٹھ:پاکستانی کرکٹ منتظمین گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجاب اے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجاب یونیورسٹی (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:راولپنڈی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سینٹ انتھون ہائی سکول، لاہور تو‏ں فارغ التحصیل گٹھ:عمران خان دا خاندان گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1975 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی گٹھ:لاہور اے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور سٹی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور گرینز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لدھیانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ورلڈ سیریز کرکٹ دے کھلاڑی گٹھ:برکی خاندان گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:گلیمورگن دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجابی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آکسفورڈ تے کیمبرج یونیورسٹیاں دے کرکٹر گٹھ:پاکستان ایگلٹس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سنٹرل زون (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
یخݨی
ہور دیکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:پکوان
ام سلمہ
ام المومنین ہند بنت ابی امیہ (پیدائش: 602ء — وفات: 683ء)، ام سلمہ انہاں د‏‏ی کنیت تے اسی تو‏ں مشہور نيں، آپ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی زوجہ سن۔
ناں و نسب
ہند ناں، ام سلمہ کنیت، قریش دے خاندان مخزوم تو‏ں نيں، سلسلہ نسب ایہ اے ہند بنت ابی امیہ سہیل بن مغیرہ بن عبد اللہ بن عمر بن مخزوم، والدہ بنو فراص تو‏ں سن تے انہاں دا سلسلہ نسب ایہ اے، عاتکہ بنت عامر بن ربیعہ بن مالک بن جذیمہ بن علقمہ بن جذل الطعان ابن فراس بن غنم بن مالک بن کنانہ، ابو امیہ (ام سلمہ دے والد) مکہ دے مشہور مخیر تے فیاض سن، سفر وچ جاندے تاں تمام قافلہ والےآں د‏‏ی کفالت خود کردے سن اسی لئی زاد الراکب دے لقب تو‏ں مشہور سن ۔ ام سلمہ نے انہی د‏‏ی آغوش تربیت وچ نہایت ناز و نعمت تو‏ں پرورش پائی۔
نکاح
عبد اللہ بن عبد الاسد تو‏ں جو زیادہ تر ابو سلمہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں تے جو ام سلمہ دے چچا زاد بھائی تے  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے رضاعی بھائی سن، نکاح ہويا۔
ہجرت حبشہ
تے انہاں ہی دے نال حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کی، حبشہ وچ کچھ زمانہ تک قیام ک‏ر ک‏ے مکہ واپس آئیاں تے ایتھ‏ے تو‏ں مدینہ ہجرت کی، ہجرت وچ انہاں نو‏‏ں ایہ فضیلت حاصل اے کہ اہل سیر دے نزدیک اوہ پہلی عورت نيں جو ہجرت ک‏ر ک‏ے مدینہ آئیاں ۔