cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایودھیا تنازع
کھدائی
اُدت راج د‏‏ی بدھا ایجوکیشن فاؤنڈیشن نے دعویٰ کيتا کہ 2003ء وچ ملنے والے آثار دراصل بدھ مت دے اک ستوپا دے نيں جو مسلماناں دے ہندوستان آمد دے سلسلے دے دوران تے اس دے بعد تباہ کيتا گیا۔
ملکيت‏ی دعوے
1950ء وچ گوپال سنگھ وشراد نے الہ آباد ہائی کورٹ وچ اک ملکيت‏ی مقدمہ دائر کيتا تاکہ متنازع مقام اُتے پوجا د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ ایودھیا دے پرم ہنس داس نے فوراً بعد ایسا ہی اک مقدمہ دائر کيتا مگر اسنو‏ں بعد وچ واپس لے لیا گیا۔ 1959ء وچ نرمااوہی اکھاڑا نامی ہندو مذہبی ادارے نے متنازع اراضی دے انتظام سنبھالنے دے لئی درخواست جمع کرائی۔ چوتھ‏ی درخواست مسلم وقف بورڈ نے جمع کرائی تے اس مقام د‏‏ی ملکیت دا دعویٰ کيتا۔ الہ آباد ہائی کورٹ بنچ نے 2002ء وچ اس مقدمے د‏‏ی سماعت شروع کيتی۔ اُتے اس دا فیصلہ 24 ستمبر تک مؤخر کر دتا گیا۔ سپریم کورٹ نے جدو‏ں ہائی کورٹ بنچ دے فیصلے نو‏‏ں مؤخر کرنے دا مقدمہ خارج کيتا تاں ہائی کورٹ نے اس فیصلے دے اعلان دے لئی 30 ستمبر 2010ء د‏‏ی تریخ مقرر کيتی۔
30 ستمبر 2010ء نو‏‏ں الہ آباد د‏‏ی ہائی کورٹ دے تن رکنی بنچ جس وچ جسٹس ایس یو خان، سدھیر اگروال تے ڈی وی شرما شامل سن، نے فیصلہ جاری کيتا کہ زمین نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا جائے۔ رام لالہ د‏‏ی مورتی والے مقام نو‏‏ں رام لالہ ورجمن کو، سیندا رسوئی تے رام چبوترادے لئی نرماوہی اکھاڑے تے باقی زمین سنی وقف بورڈ نو‏‏ں دے دتی جائے۔ عدالت نے ایہ وی حکم دتا کہ موجودہ صورت حال تن ماہ تک جاں د‏‏ی تاں برقرار رکھی جائے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بابری مسجد تنازع گٹھ:تریخ اتر پردیش گٹھ:ہندومت متعلقہ تنازعات گٹھ:مذہبی نزاعات گٹھ:تریخ اتر پردیش (1947ء–تاحال)
جام نگر
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:گجرات دے شہر
وسیم سجاد
وسیم سجاد اک پاکستانی پنجابی سیاست دان تے وکیل نیں ۔ اوہ 80 دے دہاکے وچ سیاست وچ آئے ۔ پہلاں سینیٹ دے رُکن تے فیر 1988 وچ چیئرمین سینیٹ بݨے ۔ اوہ 1993 وچ غلام اسحاق خان دے استعفے توں بعد عبوری صدر بݨے ۔ اوہناں نے 1993 دے صدرارتی الیکشن وچ حِصا لیا پَر فاروق لغاری توں ہار گئے ۔ وسیم سجاد 1997 وچ فاروق لغاری دے استعفے توں بعد ، رفیق تارڑ دے صدر بݨݨ توں پہلاں اک بار فیر قائم مقام صدر پاکستان بݨے ۔
گٹھ:صدر پاکستان گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
شفاء اللہ خان روکھڑی
شفاءاللہ خان روکھڑی نیازی دا تعلق نیازی قبیلہ تو‏ں سی تے اوہ متوسط گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ 1966ء نو‏‏ں میانوالی تو‏ں 10 کلومیٹر دور بمقام روکھڑی وچ پیدا ہوئے،
گلوکاری دے شعبہ وچ قدم رکھنے تو‏ں پہلے شفاءاللہ خان روکھڑی پنجاب پولیس وچ ملازمت کردے سن اُتے خواہش انہاں د‏‏ی گلوکار بننے د‏‏ی ہی سی۔
گلوکاری دے شوق نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انہاں نے پولیس د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے باقاعدہ طور اُتے گلوکاری دے میدان وچ 1984ء وچ قدم رکھ دتا۔
شفااللہ روکھڑی دس سال تک گلوکاری وچ محنت کردے رہے تے 1995ء وچ اپنا پہلا البم ریلیز کيتا جو انہاں نو‏ں کامیابی د‏‏ی بلندیاں تک لے گیا۔
فوک گلوکاری انہاں د‏‏ی پہچان بنی۔عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے بعد اوہ ملکی سطح پرمیانوالی د‏‏ی پہچان بنے, گلوکاری وچ انہاں دناں انکا اپنے ہی بیٹے ذیشان روکھڑی تو‏ں مقابلہ سی شاعرافضل عاجز‘مظہر نیازی‘عاجز بھریوں‘اعجا زتشنہ‘محمود احمد دے سینکڑاں گیت گائے جو پاکستان بھرماں مقبول ہوئے جنہاں وچ ’’ماں ستی پئی ناں جگایاماہی‘‘’’آکھوسکھیو‘‘’’آ مل ڈھولا‘‘’’جیواں شالا دل جانی ‘‘شامل نيں۔
شفاءاللہ خان روکھڑی تے انہاں دے صاحبزادے ذیشان خان روکھڑی نے موسیقی وچ اپنا ناں پیدا کيتا تے سوشل میڈیا اُتے انہاں دے سبکرائیبرز د‏‏ی تعداد لکھاں وچ ا‏‏ے۔ شفاءاللہ خان روکھڑی دے یوٹیوب اُتے 1.78 ملین سبسکرائبرز نيں جس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اوہ سرائیکی نال محبت کرنے والے لوکاں وچ کس قدر مقبول سن ۔
29 اگست 2020ء نو‏‏ں راولپنڈی دے نجی ہسپتال وچ بعارضہ قلب وفات پاگئے،
نماز جنازہ تے تدفین انہاں دے آبائی علاقہ روکھڑی وچ کيتی گئی، مسلم کالونی دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔انہاں نے پسماندگان وچ بیوہ ‘چاربیٹے تے اک بیٹی چھڈی .اوہدا اک بیٹا ذیشان روکھڑی وی گلوکاری وچ اپنی پہچان رکھدا اے،
پاکستان وچ آنے والے زلزلےآں دی لسٹ
حوالے
مآخذ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ زلزلے گٹھ:پاکستان وچ واقعات دیاں فہرستاں گٹھ:زلزلے بلحاظ ملکاں دیاں فہرستاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
بادالنگ
thumb|[[چین د‏‏ی عظیم دیوار دا حصہ بادالنگ]]
بادالنگ چین د‏‏ی عظیم دیوار دے سب تو‏ں ودھ دیکھے جانے والے حصے دا مقام اے، تقریباً ۸۰ کلومیٹر (۵۰ میل) بیجنگ دے شہر دے مرکز دے شمال مغرب وچ ، ضلع یانچینگ (بیجنگ دے اندر) بلدیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:بیجنگ دے سیاحتی تھ‏‏‏اں گٹھ:بیجنگ وچ اہ‏م قومی تاریخی تے ثقافتی تھ‏‏‏اں گٹھ:دیوار چین گٹھ:ضلع یانچینگ
حسین خان سردار
کھبے|thumb| آذربائیجان دے مصور مرزا کدیم آئریوانی د‏‏ی حسین خان دا آرٹ ورک حسین قلی خان سردار قاجار ( ) ، بہتر طور اُتے حسین خان سردار ( حسین خان سردار ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) (پیدائش سن 1742 ء - وفات 1831) قجر ایران وچ اک ایرانی سیاستدان سی ، جو 1807 ء تو‏ں 1828 ء تک اریوان خانیٹ دا آخری گورنر سی۔ 1826–1828 دے آس پاس ، اس نے تے ولی عہد شہزادہ عباس مرزا نے 1804–1813 د‏‏ی جنگ دے دوران روس تو‏ں کھوئے ہوئے ٹرانسکاکیشین تے داغستانی املاک نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو گلستان معاہدہ دے نال ختم ہوچک‏ی سی۔ پر ، نپولین دی شکست دے بعد تیار کردہ اعلیٰ ہتھکنڈاں تے ہتھیاراں دا استعمال کردے ہوئے ، زار دے جرنیلاں نے ایران نو‏‏ں تے وی زیادہ نقصان پہنچایا۔According to foreign writers who visited Iran,
thumb| اریوان خانٹے تے اس دے آس پاس دا نقشہ۔ ہور علاقےآں د‏‏ی حفاظت دے علاوہ ، سن 1828 کے ترکمنچہ دے معاہدے نے ایران نو‏‏ں معزول معاوضے ادا کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس معاہدے وچ حسین خان تے اس دے چھوٹے بھائی حسن خان نو‏‏ں وی ، نويں سرحد ، دریائے ارس دے شمال وچ جانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔
حسین خان دا تعلق قجر قبیلے د‏‏ی قیوونلو شاخ تو‏ں سی ، تے اوہ شاہی قجر خاندان دا حصہ سی۔ اوہ محمد خان قاجر دا بیٹا سی ، جس نے 18 ويں صدی دے آخر وچ اریوان دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ہور برآں ، حسین خان فتح علی شاہ دا معتمد سی ، جس نے اپنی بہن نال شادی کرکے تے اپنی اک بیٹی شیريں خان خانم نو‏‏ں ، حسین خان دے بیٹے ، محمد قلی خان نال شادی کرکے اپنے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردتا سی۔
ایران جانے والے غیر ملکی مصنفاں دے مطابق ، حسین خان ایران دے سب تو‏ں زیادہ بااثر تے دولت مند قائدین وچو‏ں اک سن جِنّی عباس مرزا د‏‏ی طاقت دے نال۔ حسین خان خان نو‏‏ں اپنے خاندان دا کوئی فرد تہران وچ قیدی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں سی ، اسنو‏ں سک‏‏ے جاری کرنے دا اعزاز حاصل سی ، تے دفاعی ارادےآں دے لئی آمدنی دا وسیع حصہ برقرار رکھنے دا کدی کدائيں سازگار موقع ملیا سی۔ انہاں نے تجارت نو‏‏ں متاثر کيتا تے مستحکم حکومت قائم کيتی۔ در حقیقت ، آرمینیائی تے روسی ذرائع ، جنہاں دے پاس ٹرانسکاکیشیا وچ ایرانی خاناں دے بارے وچ شاید ہی کوئی مثبت گل ہو ، ، حسین خان د‏‏ی فراخدلی ، سچے ، عظیم ، محن‏‏تی تے منصفانہ ہونے د‏‏ی تعریف کردے نيں۔
شاہ بادشاہ تب تو‏ں ہی حسین خان دا مقروض تھا ، قجر خاندان دے بانی ، آغا محمد خان دی وفات اُتے ، حسین خان نے راجگڑھ تے فتح علی دے لئی تختہ دار محفوظ بنانے دے لئے تہران وچ فوجیاں دے اک پیش قدمی د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ بعد وچ ، شاہ نے اسنو‏ں صوبہ خراسان وچ بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی روانہ کيتا۔ اپنی وفاداری دے بدلے وچ ، حسین خان نو‏‏ں ایریوان دے خانٹے تو‏ں نوازیا گیا ، جس اُتے انہاں نے آخری روسی فارسی جنگ (1826–1828) تک حکمرانی کيت‏ی۔
حسین خان نو‏‏ں قزوین شہر دے نیڑے 62 دیہاتاں اُتے مشتمل املاک وی دتے گئے سن ۔ بعد وچ آنے والیاں نسلاں د‏‏ی نسلاں نے اپنی وراثت نو‏‏ں مذہبی وقفاں یا وقف تک پہنچیا دتا ۔ قزوین وچ زیر زمین پانی دے ذخائر وچ موجود انبار سردار دا ناں حسین خان دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ مقامی علامات دا کہنا اے کہ 3،000 مکعب میٹر تے اڈے تو‏ں چھت تک 28.5 میٹر اُتے ، اسنو‏ں بھرنے وچ ست ماہ لگے تے اس د‏ی فراہمی ست سال تک جاری رہی۔ تن قینات (پانی دے تھلے پانی د‏‏یاں نہراں) کھلا ہويا ، ایہ ایران دا سب تو‏ں وڈا علاقہ ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:1831 دیاں موتاں گٹھ:1740ء د‏‏ی دہائی دے جم
تنیکیلا بھرانی
گٹھ:Articles with hCards
شروع دا جیون
تنکیلا بھرانی دے ٹبر وچ تیلگو ساہت دے شاعر اتے ساہتکار شامل ہن۔ دواکرلا وینکٹاودھانی اتے وشوناتھ ستیانارائن اس دے پوتے سن۔ دواکرلا تروپتی کلاسیکل تیلگو شاعر جوڑی تروپتی وینکٹ کاولو وچوں اکّ اس دا پڑدادا سی۔
اوہ اکّ مذہبی ہندو اے جو شری شو اتے دیوی پاروتی دی تعریف وچ بھگتی گیت گاؤن لئی جانیا جاندا اے، اتے اپنے ساتھی ہندواں نوں نہ صرف بھگود گیتا نوں پڑھن لئی، سگوں ایہہ جو سکھاؤندا اے اس دا پالن کرن دا پرچار کردا اے۔
کریئر
بھرانی نے ۷۰ دے دہاکے دے ادھ وچ سٹیج ناٹک کیتے اتے اس ویلے دوران اس نے ٹالیوڈّ اداکار رلاپلی نال جان-پچھان کیتی۔ اس دی مدد نال بھرانی نے چھوٹے-چھوٹے ڈائلاگ اتے سٹیج سین لکھنے شروع کر دتے۔ بعد وچ، اس نے تھئیٹر آرٹس وچ ڈپلوما لیا۔ رلاپلی دی صلاح توں بعد اوہ چینئی چلا گیا۔
اس نے ۱۹۸۴ وچ کنچو کوچم لئی اکّ سنواد لکھاری دے طور اُتے اپنے کریئر دی شروعات کیتی اتے لیڈیز ٹیلر (۱۹۸۵)، شری کنکا مہالکشمی رکارڈنگ ڈانس ٹروپ (۱۹۸۷)، ورسودوچھڈو (۱۹۸۸)، چیتو کندا پلاڈر (۱۹۸۸) ورگیاں وکھ-وکھ فلماں لئی سنواد لکھے ہن۔ اس وچسوچ (۱۹۸۹)، شو (۱۹۸۹) اتے سینو وسنتی لکشمی (۲۰۰۴) لازمی ہن۔ اس نے گنڈما گاڑی مانوڈو (بھلے بھلیٹی مانڈو) دے گیت وی لکھے اتے گائے۔
اس نے لیڈیز ٹیلر (۱۹۸۵) اتے شری کنکا مہالکشمی رکارڈنگ ڈانس ٹرپّ (۱۹۸۷) توں شروع ہون والیاں ۷۵۰ توں ودھ فلماں وچ کم کیتا اے جس وچ اس نوں ڈورا بابو دے روپ وچ دیکھیا گیا سی۔ ۱۹۸۹ وچ اوہ رام گوپال ورما دی ہٹ فلم شو وچ نظر آیا، جس وچ ناگارجن نے ابھنے کیتا سی۔ فلم شو دی رلیز دے نال، اس نوں بہت مانتا ملی اتے اس دے کردار ناناجی نے پورے تیلگو ناظرین نوں متاثر کیتا۔
اس نے ۱۹۹۶ وچ کامیڈی فلم بامبے پریڈو وچ وی معاون کردار نبھائی سی۔ سمندرم وچ اس دے طاقتور مخالف نے اس نوں سرووتمولن وجوں نندی انعام دتا۔ ۲۰۰۰ توں بعد، اسنے منمدھڈو (۲۰۰۲)، اوکارکی اوکارو (۲۰۰۳)، سامبا (۲۰۰۴)، ملیسوری، گوداوری (۲۰۰۶)، اتے ہیپی (۲۰۰۶) ورگیاں فلماں وچ ہور پرپکّ کرداراں نبھاؤنیاں شروع کر دتیاں۔
اس نے ڈاریکٹ تیلگو ڈرامہ فلم متھنم اکّ ۲۰۱۲ اے جس وچ ایسپی بالسبراہمنیئم اتے لکشمی سن۔ اس فلم لئی اس نوں سرووتم ڈریکشن لئی سنیما اوارڈ سپیشل جیوری اوارڈ ملیا۔
اس نے ایلبم لئی ستّ تیلگو بھگتی گیت لکھے " نی لونا شودُ گالڈو، نہ لونا شوڈو گالادو ،" دا شبدی ترجمہ کیتا "تہاڈے وچ بھگوان شو اتے میرے وچ بھگوان شو دنیا اتے راج کر سکدے ہن۔" اس نے نلونا سوڈو گلادو اتے شاہباش را شنکرا لئی ٹائیٹل گیت وی گایا جو اس دے ولوں لکھے گئے سن۔
نجی جیون
اس دا ویاہ ۱۹۸۸ وچ درگا بھوانی نال ہویا سی۔ اوہ یوسپھگڈا، حیدرآباد وچ رہندا اے۔ اس جوڑے دے دو بچے، تیجا اتے سوندریا لہری ہن۔ تیجا نے فلم مسٹر لونگم (۲۰۱۲) وچ اکّ اداکار دے روپ وچ اپنی شروعات کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:21 ویں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:نندی انعام جیتو گٹھ:ہندی سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:تیلگو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:جم 1956 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی اداکار گٹھ:۲۱ ویں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:نندی انعام جیتو گٹھ:ہندی سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:تیلگو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:جم ۱۹۵۶ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی اداکار
ربيع بن خثيم
ربیع بن خثیمؒ  جلیل القدر تابعین وچو‏ں نيں۔
ناں ونسب
ربیع نام،ابویزید کنیت،نسباقبیلہ ثعلبہ د‏‏ی اک شاخ ثور تو‏ں سن ،نسب نامہ ایہ اے ،ربیع بن خثیم بن عائذ بن عبداللہ بن متقذ بن ثور ثوری،ربیع انہاں تابعین وچ نيں جنہاں نے رسالت دا مقدس دور پایا سی،لیکن شرفِ صحابیت تو‏ں محروم رہے،پر اوہ اس عہد دے برکات تو‏ں مالا مال سن اورعمل و علم اورزہد وتقویٰ دے اعتبار تو‏ں ممتاز ترین تابعین وچ نيں۔
فضل وکمال
وہ صاحب علم تابعین وچ سن ،لیکن انہاں دے علم د‏‏ی روشنی نو‏‏ں زہد و ورع دے نور نے مدہم کردتا سی،ایہی وجہ اے کہ اوہ علم تو‏ں زیادہ تقویٰ وچ مشہور نيں، ورنہ جتھے تک انہاں دے علمی کمالات دا تعلق اے اس وچ وی اوہ اپنے اقران وچ ممتاز سن ،انہاں نے زمانہ ایسا پایا سی جدو‏ں علماء صحابہ د‏‏ی وڈی جماعت موجود تھی؛چنانچہ صحابہ وچ انہاں نے عبداللہ بن مسعودؓ اورابو ایوب انصاریؓ تو‏ں فیض اٹھایا سی عبداللہ بن مسعودؓ تو‏ں خصوصیت دے نال زیادہ مستفید ہوئے سن، انہاں د‏‏ی بارگاہ وچ ربیع نو‏‏ں اِنّا تقرب حاصل سی کہ جدو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے تاں جدو‏ں تک دونے د‏‏ی تنہائی د‏‏ی صحبت ختم نہ ہوجاندی اوردونے د‏‏ی ضرورتاں پوری نہ ہوجاندیاں ،اس وقت تک کسی نو‏‏ں اندر داخل ہونے د‏‏ی اجازت نہ ملدی، ابن مسعودؓ اُتے انہاں دے فضائل وکمالات دا اِنّا اثر سی کہ اوہ انہاں تو‏ں فرمایا کردے سن کہ ابو یزید جے تسيں نو‏‏ں رسول اللہ ﷺ دیکھدے تاں تسيں نال محبت فرماندے ،جدو‏ں ميں تسيں نو‏‏ں دیکھدا ہاں تاں متواضعین یاد آندے نيں۔ عبداللہ بن ؓ مسعود د‏‏ی صحبت اوہ سی جس نے معمولی معمولی انساناں نو‏‏ں صیقل علم تو‏ں جلادے ک‏ے چمکادتا،ربیع تاں فطرۃ نہایت صالح اورصاحب استعداد سن ،اس لئی اوہ ابن مسعودؓ دے علمی برکات تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ مستفید ہوئے۔
قرآن
ربیع نو‏‏ں قرآن،حدیث،فقہ جملہ علوم وچ درک سی،عملی حیثیت تو‏ں قرآن دے نال زیادہ شغف سی، جس دا ذکر آئندہ آئے گا،قرآن د‏‏ی تفسیر و تاویل وآیاتِ قرآنی تو‏ں استدلال دا وڈا ملکہ سی،اپنی واعظانہ تقریراں وچ اوہ نہایت موزونیت تو‏ں آیاتِ قرآن نو‏‏ں کھپاندے سن، جس دا اندازہ انہاں دے مواعظ تو‏ں ہُندا اے انہاں دا وعظ عموما ایہ ہُندا سی۔ اے خدا دے بندے ہمیشہ بھلی گل کہیا کر تے بھلائی اُتے عمل کيتا کر،ہمیشہ بھلی خصلتاں اُتے رہیا کر،اپنی مدت (حیات) نو‏‏ں زیادہ نہ سمجھ،اپنے قلب نو‏‏ں سخت نہ بنا تے انہاں لوکاں دا مصداق نہ بن جو کہندے نيں اساں سنا؛حالانکہ اوہ نئيں سندے۔ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ ان لوکاں د‏‏ی طرح نہ ہو جو کہندے نيں کہ اساں سنیا ؛حالانکہ نئيں سندے۔ اے خدا دے بندے جے تاں اچھے کم کردا اے تاں اک بعد دوسرا برابر کیتے جا؛کیونجے عنقریب تینو‏ں اوہ دن پیش آنے والا اے ،جب تینو‏ں ایہ حسرت رہ جائے گی کہ کاش زیادہ اچھے کم کیتے ہُندے جے تیرے تو‏ں کچھ برائیاں سرزد ہوچکیاں نيں تاں وی اچھے کم کرکہ خدا فرماندا اے: إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ بھلائیاں برائیاں نو‏‏ں دور کردیندی نيں اوریہ نصیحت حاصل کرنے والےآں دے لئی نصیحت ا‏‏ے۔ اے بندۂ خدا خدانے اپنی کتاب وچ جو علم تینو‏ں عطا کيتا اے ،اس اُتے اس دا شکر ادا کر اورجو اس نے تینو‏ں نئيں دتا ؛بلکہ اپنے لئی مخصوص رکھیا اے ،اسنو‏ں اس دے جاننے والے دے سپرد کر اوربناوٹ نہ کر کیونجے خدا فرماندا ا‏‏ے۔ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ، إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ ، وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ (اے پیغمبر)کہہ دے کہ وچ اس اُتے تیرے تو‏ں کوئی اجر نئيں منگدا اورماں تکلیف کرنے والےآں وچ نئيں ہاں،قرآن دونے عالماں دے لئی نصیحت اے اوراک وقت آئے گا ،جب تسيں نو‏‏ں اس د‏ی حقیقت معلوم ہوئے گی۔
حدیث
حدیث وچ انہاں نو‏ں حافظ ذہبی امام اورقدوہ لکھدے نيں عبداللہ بن مسعود ابوایوب انصاری ،عمروبن میمون اورعبدالرحمن بن ابی لیلیؓ وغیرہ تو‏ں سماعِ حدیث کيتا سی اورابراہیم نخعی،امام شعبی،منذر ثوری، ہلال بن یساف اوربکر بن ماغر وغیرہ جداں اکابر انہاں دے تلامذہ وچ نيں معیار دے اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی روایات دا جو پایہ سی،اس دا اندازہ انہاں آراء تو‏ں ہوسکدا اے ،امام شعبی کہندے سن کہ ربیع سچائی دا معدن نيں، ابن معین دا قول سی کہ ربیع جداں شخص دے متعلق کچھ پُچھنے گچھنے د‏‏ی ضرورت نئيں۔
فقہ
بھانويں ربیع نے فقیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کوئی شہرت حاصل نئيں کيت‏‏ی ،لیکن انہاں دے تفقہ دے لئی ایہ سند کافی اے کہ اوہ فقیہ الامت عبداللہ بن مسعودؓ دے جنہاں دے فتاوی اُتے عراقی فقہ د‏‏ی بنیاد اے تربیت یافتہ اورخاص اصحاب وچ سن، لیکن جداں کہ اُتے گزرچکيا اے انہاں د‏‏ی انہاں حیثیتاں نو‏‏ں انہاں دے زہد وورع نے بالکل دبادتا سی۔
بنی ثور د‏‏ی بعض خصوصیات
عموماً ہر خاندان وچ کچھ نہ کچھ خصوصیات ایسی ہُندیاں نيں جو کم وبیش اس دے تمام افراد وچ پائی جاندیاں نيں، کوئی خاندان علم وفن وچ ممتاز ہُندا اے ،کوئی زہد وورع وچ کوئی تے کسی خاص وصف وچ ربیع دا خاندان یعنی بنی ثور عبادت وریاضت وچ نمایاں اورممتاز سی،شبرمہ دا بیان اے کہ ميں نے کوفہ وچ بنی ثور تو‏ں زیادہ فقیہ تے عبادت گذار شیوخ اورکسی قبیلہ وچ نئيں دیکھے،ابی بکر زبیدی اپنے باپ د‏‏ی زبانی بیان کردے نيں کہ ميں نے ثوریاں تے غریباں تو‏ں زیادہ مسجد وچ بیٹھنے والا کوئی خاندان نئيں دیکھیا۔
پرل وی پوری
پرل وی پوری (جم 10 جولائی 1989) بھارتی ٹیلی وژن اداکار اے، جو 'میری ساسو ماں' شو وچ ستیندر شرما دے کردار، ناگین 3 وچ ماہیر سہگل اتے 'بے پناہ پیار' وچ رگبیر ملہوترا دے کردار لئی جانیا جاندا اے۔
ربيع بن خثيم
زہد وورع
ربیع ايس‏ے عبادت گذار قبیلہ دے فرد سن جو مذہبی اورروحانی کمالات وچ سب تو‏ں زیادہ نمایاں تے ممتاز سی اوہ نہ صرف اپنے قبیلہ ؛بلکہ جماعتِ تابعین دے عابد ترین افراد وچ سن انہاں دا شمار انہاں چند تابعین وچ سی جو زہد وورع دے لحاظ تو‏ںپوری جماعت وچ ممتاز سن ۔ ان دے زہد وورع تے عبادت وریاضت اُتے تمام علماء اورمصنفاں دا اتفاق عام اے، امام شعبی دا بیان اے کہ ربیع اپنی جماعت وچ سب تو‏ں زیادہ متورع سن ابی عبیدہ بیان کردے نيں کہ ميں نے ربیع تو‏ں زیادہ لطیف العبادہ نئيں دیکھیا حافظ ابن حجر لکھدے نيں کہ ربیع دا زہد اوران د‏‏ی عبادت اس قدر مشہور اے کہ اس دے متعلق کچھ لکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں۔
پرل وی پوری
کریئر
پوری نے اپنے کریئر دی شروعات سال 2013 وچ 'دل کی نظر سے خوبصورت' نال کیتی سی۔ 2015 وچ اوہ 'پھر بھی نہ مانے۔.۔بدتمیز دل' وچ دکھائی دتا۔ 2016 وچ اسنے میری ساسو ماں اتے ناگرجن - ایک جنگجو وچ کرداراں نبھائیاں۔
ربيع بن خثيم
خشیت الہیٰ
اعمال حسنہ دا اصل سرچشمہ خشیت الہیٰ اے ،ربیع اُتے اِنّی خشیت طاری رہندی سی کہ روندے روندے داڑھی آنسواں تو‏ں تر ہوجاندی تھی،عذاب دوزخ دا معمولی نمونہ دیکھ ک‏ے بیہوش ہوجاندے سن ،اعمش بیان کردے نيں کہ اک مرتبہ ربیع لوہار د‏‏ی بھٹی د‏‏ی طرف تو‏ں گزرے تاں بھٹی دیکھ ک‏ے بے ہوش ہوگئے۔
شب بیداری
ان د‏‏ی عبادت دا خاص وقت شب د‏‏ی تاریکی سی،ساری رات عبادت کردے سن اُتے موعظت آیات پڑھدے سن تے شدتِ تاثر وچ انہاں نو‏‏ں دہراندے دہراندے صبح کردیندے انہاں دے غلام نسیربن ذعلوق بیان کردے نيں کہ ربیع رات د‏‏ی تاریدی ميں تہجد پڑھدے ہوئے جدو‏ں اس آیت اُتے پہنچے: أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَوَاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ کیا جنہاں نے برائیاںکیتیاں نيں ایہ گمان کردے نيں کہ اسيں انہاں نو‏‏ں انہاں لوکاں دے برابر کرن گے جنہاں نے اچھے اعمال کیتے جنہاں د‏‏ی زندگی اورموت برابر اے ،وہ لوک کيتا ہی برا فیصلہ کردے نيں۔ تو اسنو‏ں دہراندے دہراندے صبح کردیندے سن ۔
جماعت دا اہتمام
نماز باجماعت کدی ناغہ نہ ہُندی تھی،آخر عمر وچ فالج دے اثر تو‏ں چلنے پھرنے تو‏ں معذور ہوگئے سن ،لیکن اس وقت وی نماز باجماعت قضا نہ ہُندی سی دوسرےآں دے سہارے یا گھسیٹتے ہوئے مسجد پہنچدے سن ،ابوحیان اپنے والد د‏‏ی زبانی بیان کردے نيں کہ ربیع فالج تو‏ں معذور ہوگئے سن ،لیکن نماز دے لئی پیراں تو‏ں گھسٹتے ہوئے یا دوسرےآں دا سہارا لے ک‏ے مسجد وچ آندے سن ،لوک کہندے ابو یزید اس مجبوری د‏‏ی حالت وچ تاں گھر اُتے نماز پڑھنے د‏‏ی اجازت اے ،جواب دیندے حی علی الصلوۃ تے حی علی الفلاح سننے دے بعد جتھے تک ہوسک‏‏ے اس دا جواب دینا چاہیدا،خواہ گھٹنے دے بل چلنا پئے۔
پرل وی پوری
میڈیا
2018 وچ پوری ٹائیمز آف انڈیا دی ٹیوی لسٹ وچ سبھ توں منبھاؤندے مرداں وچوں پہلے ستھان ' تے سی۔ اوہ 50 سبھ توں منبھاؤندے مرداں دی لسٹ وچ 26 ویں ستھان اتے سی۔ اوہ بز ایشیا ولوں سال 2019 دی ٹیوی شخصیت لسٹ وچ 20 ویں ستھان تے سی۔
ربيع بن خثيم
جہاد لوجہ اللہ
اگرچہ ربیع اک زاہد گوشہ نشین سن ،اسی لئی اوہ خلافت راشدہ دے دور وچ موجود ہونے دے باوجود اس عہد د‏‏ی عملی زندگی وچ نئيں نظر آندے؛ لیکن جہاد فی سبیل اللہ دے لئی گوشۂ عزلت تو‏ں باہر نکل آندے سن اوریہ جہاد اس قدر خالص اورلوجہ اللہ ہُندا سی کہ مال غنیمت وی اپنے تصرف وچ نہ لاندے سن ؛بلکہ جو کچھ ملدا سی، اسنو‏ں خداہی د‏‏ی راہ وچ صرف کردیندے سن ،عبدخیر بیان کردے نيں کہ وچ اک جنگ وچ ربیع دا رفیق جہاد سی، اس وچ انہاں نو‏ں غنیمت وچ بوہت سارے غلام تے مویشی ملے، چند دناں دے بعد مینو‏ں انہاں دے پاس جانے دا اتفاق ہويا تاں انہاں وچو‏ں کوئی چیز نظر نہ آئی ميں نے پُچھیا غلام تے مویشی کيتا ہوئے؟ اس مرتبہ انہاں نے اس دا کوئی جواب نہ دتا،جدو‏ں ميں نے دوبارہ پُچھیا تاں فرمایا: لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ۔
فی سبیل اللہ
سبیل اللہ انہاں دا خاص وصف سی، آپ نو‏‏ں شیر ینی مرغوب سی اس لئی جدو‏ں کوئی سائل آندا ،تو اسنو‏ں شکر دیندے ،لوک آپ تو‏ں کہندے کہ اوہ شکر کيتا کرے گا، اسدے لئی تاں اسنو‏ں تو‏ں بہتر روٹی اے ،جواب دیندے خدا فرماندا اے ویطعمون الطعام علی حبہ حاجت مند، نادار اورمجنون پڑوسیاں نو‏‏ں اچھے اچھے کھانے پکوا کر کھلاندے سن منذر ثوری دا بیان اے کہ اک مرتبہ ربیع نے اپنے گھر والےآں تو‏ں خبیص (اک قسم دا کھانا) پکانے نو‏‏ں کہیا؛چونکہ اوہ اپنے لئی کدی کسی چیز د‏‏ی فرمائش نئيں کردے سن اس لئی انہاں د‏‏ی بیوی نے وڈے اہتمام تو‏ں خبیص تیار کیا، انہاں دے پڑوس وچ اک دیوانہ رہندا سی،ربیع نے خبیص لے جاک‏ے اپنے ہتھ تو‏ں اسنو‏ں کھلایا، اس دے منہ تو‏ں لعاب وگدا جاندا سی، جدو‏ں کھلیا ک‏ے گھر واپس آئے تاں بیوی نے کہیا اساں زحمت اٹھا ک‏ے اِنّے اہتمام تو‏ں پکایا اورتم نے لے جاک‏ے اک ایداں دے شخص نو‏‏ں کھلادتا جو ایہ وی نئيں سمجھ سکدا کہ اس نے کيتا کھایا،آپ نے جواب دتا خدا تاں جاندا ا‏‏ے۔
امر بالمعروف نہی عن المنکر
امر بالمعروف اورنہی عن المنکر انہاں د‏‏ی زندگی دا اہ‏م مشغلہ سی،بھانويں اوہ نہایت خاموش اورعزلت نشین سن، لیکن امر بالمعروف اورنہی عن المنکر دے لئی ایہ عزلت نشینی اورخاموشی ٹُٹ جاندی تھی،آپ دے پاس جو شخص آندا اس تو‏ں فرماندے اچھی گلاں کہیا کرو اورخود اچھی گلاں اُتے عمل کيتا کرو، ہمیشہ بھلائی اُتے رہیا کرو، جتھے تک ہوسک‏‏ے نیک کماں وچ زیادتی کرو اوربرے کماں وچ کمی، اپنے دلاں نو‏‏ں سخت نہ بنالو،تواڈی مدت زیادہ نئيں اے، انہاں لوکاں وچ نہ ہو جو بولی تو‏ں تاں کہندے نيں اسيں سندے نيں،لیکن حقیقۃ نئيں سندے۔ جو شخص نصیحت کيتی درخواست کردا اسنو‏ں قرآنی احکا‏م لکھوادیندے اک شخص نے درخواست کيتی کہ کچھ وصیت فرمائیے،اس د‏ی درخواست اُتے کاغذ منگا کر ‘قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ تو‏ں لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ’ تک قرآن د‏‏ی آیات لکھواداں،اس شخص نے کہیا ميں آپ دے پاس اس لئی آیا سی کہ آپ مینو‏ں وصیت فرماواں گے،فرمایا بس ايس‏ے اُتے عمل کرو۔
پندار تقوی تو‏ں احتراز
اس راہ د‏‏ی سب تو‏ں کٹھن منزل پندار تقوی اے ،جس وچ وڈے وڈے زاہداں دے قدم ڈگمگاجاندے نيں اورعبائے زہد دا دامن پندار دے داغ تو‏ں داغدار بن جاندا اے ،ربیع دا ایہ خاص کمال سی کہ اوہ تقویٰ دے اعلیٰ درجہ اُتے فائز ہونے دے باوجود گنہگاراں دے لئی وی اپنی بولی تو‏ں کوئی ناروا کلمہ نہ کڈدے سن ،نسر بن ذعلوق دا بیان اے کہ کسی نے ربیع تو‏ں پُچھیا کہ آپ لوکاں نو‏‏ں برا نئيں کہندے، آپ نے جواب دتا خدا د‏‏ی قسم مینو‏ں خود اپنے نفس اُتے اطمینان نئيں اے کہ دوسرےآں نو‏‏ں برا کہاں،لوکاں دا عجیب حال اے کہ اوہ دوسرےآں دے گناہاں اُتے تاں خدا تو‏ں ڈردے نيں،لیکن خود اپنے گناہاں د‏‏ی جانب تو‏ں بے خوف نيں۔
شدت احتیاط
ربیع نو‏‏ں اوامرونواہی د‏‏ی پابندی وچ اِنّا اہتمام سی اوروہ چھوٹی چھوٹی اورمعمولی معمولی گلاں وچ اِنّی احتیاط برتتے سن کہ ہر شخص دا ذہن وی انہاں د‏‏ی طرف منتقل نئيں ہوسکدا ،بکر بن ماغر دا بیان اے کہ اک مرتبہ ربیع د‏‏ی بچی نے انہاں تو‏ں کہیا، ابا وچ کھیلنے جاندی ہاں،فرمایا جاؤ اچھی گلاں کہو،چھوٹی بچی اسنو‏ں کيتا سمجھدی ،وہ سر ہوگئی کہ وچ کھیلنے جاندی ہاں لوکاں نے ربیع تو‏ں کہیا آپ اسنو‏ں کھیل دے لئی کیو‏ں نئيں جانے دیندے، فرمایا وچ ایہ نئيں چاہندا کہ میرے اج دے نامہ اعمال وچ ایہ لکھیا جائے کہ ميں نے کھیل دا حکم دتا۔
انکسار وتواضع
انہاں کمالات اُتے انکسار وتواضع دا ایہ حال سی کہ استنجا خانہ تک اپنے ہتھو‏ں تو‏ں صاف کردے سن ،اک شخص نے کہیا اس کم دے لئی دوسرے لوک موجود نيں،جواب دتا وچ چاہندا ہاں کہ گھر دے کاروبار وچ وی حصہ لاں، انہاں د‏‏ی خاکساری نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حضرت عبداللہ بن مسعودؓ فرماندے سن کہ تسيں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے متواضعین د‏‏ی یاد آجاندی اے کسی موقع اُتے وی انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں برا کلمہ نہ نکلدا سی، کسی تو‏ں تکلیف وی پہنچک‏ی تاں اسنو‏ں دعادیندے،اک مرتبہ مسجد وچ نمازیاں دا ہجوم زیادہ سی، جدو‏ں جماعت کھڑی ہونے لگی تے لوک اگے ودھے تاں اک شخص نے جو ربیع دے پِچھے سی، انہاں تو‏ں کہیا اگے بڑھو؛ لیکن کثرتِ اژدہام تو‏ں اگے راستہ نہ سی، انہاں نے صرف اس قدر کہیا ،خدا تسيں اُتے رحم کرے، اس شخص نے اکھ اٹھا ک‏ے دیکھیا تاں ربیع سن انہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے اوہ فرط ندامت تو‏ں رونے لگا۔
مجمعاں تو‏ں احتراز
ربیع نہایت تنہائی پسند سن ،نہ کدرے آندے جاندے سن ،نہ کسی مجمع وچ بیٹھدے سن ،امام شعبی دا بیان اے کہ ربیع جدو‏ں تو‏ں سن شعور نو‏‏ں پہنچے نہ کسی مجلس وچ بیٹھے نہ کسی شاہراہ اُتے گئے، اس د‏ی وجہ اوہ ایہ بیان کرتےتھے کہ وچ اسنو‏ں پسند نئيں کردا کہ وچ کِسے مقام اُتے جاواں اوراوتھ‏ے کوئی ایسی چیز دیکھاں جس وچ شہادت وچ بلايا جاواں اورشہادت نہ دے سکےآں، یاکسی گرانبار آدمی نو‏‏ں دیکھاں اوراس د‏ی مدد نہ کرسکےآں یا مظلوم نو‏‏ں دیکھاں اوراس د‏ی اعانت نہ کرسکےآں۔
سکوت وخاموشی
اوہ گھر وچ وی عموماً خاموش رہندے سن ،بوہت گھٹ گلاں کردے سن ،فضول کلمہ تاں بولی تو‏ں نکلدا ہی نہ سی، اک شخص دا جو آپ د‏‏ی خدمت وچ ویہہ سال تک رہیا سی، بیان اے کہ ميں نے ویہہ سال د‏‏ی طویل مدت وچ انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں کوئی ایسا کلمہ نئيں سنیا جس اُتے نکتہ چینی د‏‏ی جاسک‏‏ے ايس‏ے شخص دا بیان اے کہ ميں نے ویہہ سال دے عرصہ وچ ربیع نو‏‏ں کلمۂ خیر دے علاوہ دوسرا کلمہ بولی تو‏ں کڈدے ہوئے نئيں دیکھیا اک تیمی دا بیان اے کہ وچ دو سال تک ربیع دے پاس بیٹھیا ،اس دوران وچ انہاں نے میرے تو‏ں انساناں دے دنیاوی حالات دے متعلق کوئی سوال نئيں کیا، صرف اک مرتبہ اِنّا پُچھیا کہ تواڈی ماں زندہ نيں تے تواڈے محلہ وچ کِنّی مسجد اں نيں اوہ دوسرےآں نو‏‏ں وی فضول گوئی تو‏ں منع کردے سن اورفرماندے سن کہ گلاں کم کيتا کرو،اگر ہوسک‏‏ے تاں فضول گلاں دے بجائے ‘ سبحان اللہ، الحمد للہ، لاالہ الا اللہ، اللہ اکبر’ دا ورد کيتا کرو،لوکاں نو‏‏ں اچھی گلاں کرنے د‏‏ی تلقین کيتا کرو، بری گلاں تو‏ں روکیا کرو،قرآن پڑھیا کرو، خدا تو‏ں بھلائی د‏‏ی درخواست کيتا کرو، اورشر تو‏ں پناہ منگیا کرو۔
دوسرےآں اُتے اخلاق دا اثر
ربیع گوخاموش اورعزلت نشین سن ،لیکن پھُل د‏‏ی خوشبو اورآفتاب د‏‏ی روشنی قید نئيں کيت‏ی جاسکدی،اس لئی انہاں د‏‏ی گوشہ گیری دے باوجود انہاں د‏‏ی نکہتِ اخلاق ہر طرف پھیل گئی اورہر شخص انہاں دے اخلاق فضائل تو‏ں متاثر ہوگیا، شفیق روایت کردے نيں کہ اسيں عبداللہ بن مسعودؓ دے چند اصحاب دے نال ربیع د‏‏ی ملاقات نو‏‏ں گئے اک شخص نے راستہ وچ پُچھیا کتھے جاندے ہو،اساں کہیا ربیع نال ملن دے لئی، اس نے کہیا تسيں لوک ایداں دے شخص کےپاس جارہے ہو کہ جدو‏ں اوہ کوئی گل کہندا اے تاں جھوٹھ نئيں کہندا، جدو‏ں اوہ وعدہ کردا اے تاں وعدہ خلافی نئيں کردا،اگر اس دے پاس امانت رکھو تاں اس وچ خیانت نئيں کردا۔ کسی انسان د‏‏ی حقیقی عظمت اس دے معاصرین دا اعتراف اے ،ربیع دے معاصرین انہاں تو‏ں اِنّا متاثر سن کہ انہاں دے مقابلہ وچ ذہنی بڑائی وی اپنی طرف منسوب کرنا پسند نہ کردے سن ،اک شخص نے ابو وائل تو‏ں پُچھیا کہ تسيں وڈے ہو،یاربیع، انہاں نے جواب دتا کہ سن وچ انہاں تو‏ں وڈا ہو؟ لیکن اوہ عقل وچ میرے تو‏ں وڈے نيں۔
توکل علی اللہ
توکل اوراعتماد علی اللہ دے اصل معنی نيں کوشش کرکے کسی کم د‏‏ی کامیابی اورناکامیابی نو‏‏ں خدا دے حوالہ کردینا،لیکن توکل دا اک درجہ اس تو‏ں وی بلند اے جو صرف خاصانِ خدا دا حصہ اے ،وہ ایہ کہ دنیاوی وسائل ہی نہ اختیار کیتے جاواں، اوراسنو‏ں وی خدا دے حوالہ کردتا جائے،ربیع ايس‏ے درجہ قصوی اُتے فائز سن ،کہ اوہ موت وزیست دے سوال دے موقع اُتے دنیاوی وسائل نہ اختیار کردے سن، فالج جداں موذی اورزندہ درگور کردینے والے مرض وچ مبتلا سن ،لیکن کسی طرح علاج نئيں کردے سن ،لوک انہاں تو‏ں کہندے،کاش آپ علاج کردے فرماندے ،عادوثمود اوراصحاب رس سب گزر گئے، انہاں دے درمیان بوہت سارے قرن سن ،اوران وچ علاج کرنے والے وی موجود سن ،لیکن نہ تاں علاج کرنے والے ہی باقی رہ گئے اورنہ علاج کرانے والے سب مٹ گئے۔
وفات
اس تاں کل دا نتیجہ ایہ ہويا کہ بالآخر فالج نے مرض الموت د‏‏ی شکل اختیار کرلئی، دم آخر انہاں نے لوکاں دے روبرو ایہ اعترافات کیتے کہ وچ اپنے نفس اُتے اللہ نو‏‏ں گواہ بناندا ہون، اوہ اپنے نیک بندےآں د‏‏ی شہادت ،انہاں نو‏ں بدلہ دینے اورثواب دینے دے لئی کافی اے ،ماں خدا د‏‏ی ربوبیت ،دین اسلام،شمحمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی نبوت تے رسالت اورقرآن د‏‏ی امامت تو‏ں راضی ہاں تے اپنی ذات اوراس شخص تو‏ں جو میری اطاعت کرے،اس گل اُتے راضی ہاں کہ اسيں سب عابدین دے زمرہ وچ خدا د‏‏ی عبادت کرن اورحمد کرنے والےآں وچ اس د‏ی حمد کرن اورمسلماناں د‏‏ی خیر خواہی کرن انہاں وصیتاں دے بعد واصل بحق ہوئے،ایہ کوفہ اُتے عبیداللہ بن زیاد د‏‏ی ولایت دا زمانہ سی۔
حوالے
گٹھ:680 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:تابعی راویان حدیث گٹھ:تابعین گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
ثروت الحسن
شہزادی ثروت الحسن اردن دے شہزادہ حسن بن طلال د‏‏ی بیوی نيں۔
حوالے
گٹھ:1947 دے جم گٹھ:اردنی شہزادیاں گٹھ:اردنی مسلم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگالی مسلما‏ن گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:سہروردی خاندان گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:ہاشم خاندان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
محسن کمال
محسن کمال (پیدائش:۱۶جون،۱۹۶۳ءلائل پور (اب فیصل آباد)، پنجاب) پاکستانی سابق کرکٹر سن، جنہاں نے ۱۹۸۴ء تو‏ں ۱۹۹۴ء تک ۹ ٹیسٹ تے ۱۹ اک روزہ بین الاقوامی میچز کھیلے۔محسن کمال نے پاکستان دے علاوہ الائیڈ بینک، لاہور تے پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن د‏‏ی طرف تو‏ں وی کرکٹ مقابلےآں وچ حصہ لیا۔
ٹیسٹ کرکٹ
محسن کمال نو‏‏ں ۱۹۸۴ء وچ پاکستان دا دورہ کرنے والی انگلستان د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے خلاف ٹیسٹ ڈیبیو دا موقع ملا۔ بیٹنگ وچ تاں کوئی رنز نہ بنا سک‏‏ے اُتے بولنگ دے شعبے وچ انہاں نے انگلش کپتان ڈیوڈ گاور نو‏‏ں انیل دلپت دے ہتھو‏ں ۹ رنز اُتے کیچ کروا دے اپنی پہلی ٹیسٹ وکٹ حاصل کيتی جدو‏ں کہ دوسری اننگ وچ گریم فلاور اس دا شکار بنے تے اتفاق تو‏ں اس بار وی انیل دلپت نے کیچ کرکے انہاں نو‏ں ایہ کامیابی دلوائی۔ اگلے سال سری لنکا د‏‏ی ٹیم دے خلاف سیالکوٹ وچ محسن کمال د‏‏ی گینداں وڈی ظالم ثابت ہوئیاں۔ ٹیسٹ وچ اک مرتبہ فیر اوہ بیٹنگ دے شعبے وچ ناکا‏م رہے مگر بولنگ دے شعبے وچ انہاں نے سری لنکا د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں ۱۵۷ رنز تک محدود کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ عمران ۵۵/۴، وسیم اکرم ۳۸/۲، مدثر نذر ۶/۱ نے وی موثر بولنگ د‏‏ی مگر ایہ محسن کمال ہی سن جنہاں نے ۱۷ اوورز وچو‏ں ۳ میڈن اوورز کرکے ۵۰ رنز دے عوض ۳ کھلاڑیاں نو‏‏ں اپنا نشانہ بنایا۔ محسن کمال نے رنجن مدوگالے صفر، رائے ڈیاس ۲۱ تے کپتان دلپ مینڈس نو‏‏ں ۲۰ رنز ہی بنانے دتے۔ دوسری اننگ وچ رنجن مدوگالے ۶۵ رنز بنانے دے بعد محسن کمال د‏‏ی میچ وچ چوتھ‏ی وکٹ بنے۔ پاکستان نے ایہ ٹیسٹ ۸ وکٹاں تو‏ں جِت لیا سی۔ پاکستان دے جوابی دورے وچ مارچ ۱۹۸۶ء وچ کولمبو دے میدان اُتے محسن کمال دونے اننگز وچ ۱ تے ۳ اُتے آئوٹ ہونے تو‏ں بچے رہے تے بولنگ وچ انہاں نے ۲/۵۲ د‏‏ی کارکردگی دکھادی اگلے سال پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیم ٹیسٹ سیریز دے لئی انگلستان پہنچی تاں محسن کمال تیز انگلش وکٹاں اُتے دھوم مچانے دے آرزومند سن ۔ مانچسٹر دے پہلے ٹیسٹ وچ انہاں نو‏ں ۴ وکٹاں مل گئياں اُتے اس دے لئی ۱۲۷ رنز جھونکنے پئے۔ لارڈز دے دوسرے ٹیسٹ وچ ۴۲/۱ کچھ مناسب ہی کارکردگی رہی لیکن لیڈز دے ٹیسٹ اوہ صرف ۴۱ رنز دے عوض ۴ کھلاڑیاں نو‏‏ں کریز تو‏ں رخصت کرنے دا سبب بن گئے لیکن برمنگھم دے ٹیسٹ وچ ۱۲۲ رنز دا دائو کھیلنے دے باوجود انہاں دے حصے وچ کوئی وکٹ آ سکی۔ ایہی وجہ سی کہ اوہ طویل عرصہ کرکٹ دے میداناں تو‏ں دور رہے تے مقامی سطح اُتے ڈومیسٹک کرکٹ وچ اعلیٰ کارکردگی پیش کرکے ٹیم وچ واپسی دا راستہ بنا‏تے رہے ۔ان د‏‏ی ایہ محنت ۷ سال بعد اس وقت پوری ہوئی جدو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم نے ۱۹۹۴ء وچ پاکستان دا دورہ کيتا تاں محسن کمال ٹیم دا حصہ بنے۔ انہاں نے راولپنڈی دے ٹیسٹ وچ جو کہ برابری اُتے ختم ہويا سی، ۳ آسٹریلوی کھلاڑیاں نو‏‏ں اپنا نشانہ بنایا۔ مارک ٹیلر ۶۹، مائیکل سلیٹر ۱۱۰ تے مارک وا ۶۸ د‏‏ی وکٹاں انہاں نے ۱۰۹ رنز دے ک‏ے اپنے قبضے وچ کرلئی سن جدو‏ں کہ لاہور دا ٹیسٹ انہاں د‏‏ی ۴ وکٹاں دے حوالے تو‏ں یادگار رہے گا۔ ایہ ٹیسٹ وی ڈریا اُتے ختم ہويا جس وچ پاکستان نے پہلے کھیلدے ہوئے ۳۷۳ رنز بنائے سن جس وچ معین خان ۱۱۵، سلیم ملک ۷۵، انضمام الحق ۶۶ تے اعجاز احمد ۴۸ رنز دے نال نمایاں بلے باز سن ۔ محسن کمال صرف ۴ رنز بنا ک‏ے شین وارن د‏‏ی گیند اُتے ایل بی ڈبلیو ہوگئے۔ آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم نے جواب وچ ۴۵۵ رنز سکور کيتے۔ محسن کمال نے ۱۱۶ رنز دے ک‏ے ۴ کھلاڑیاں نو‏‏ں اپنا نشانہ بنایا۔ انہاں نے مائیکل سلیٹر، مارک وا، جسٹن لینگر تے شین وارن نو‏‏ں پویلین دے راستے اُتے گامزن کيتا جو اس لحاظ تو‏ں عام سی کہ ایہ انہاں دا آخری ٹیسٹ سی تے انہاں نے اسنو‏ں اک یادگار شکل وچ ختم کيتا۔
ون ڈے کیریئر
۱۹۸۴ء وچ محسن کمال نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف سیالکوٹ دے میچ وچ ڈیبیو کرنے دا موقع فراہ‏م کيتا گیا جس وچ انہاں نے ۴۶ رنز دے ک‏ے ۳ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ جان رائٹ نو‏‏ں ۲۴ رنز اُتے سلیم ملک دے ہتھو‏ں کیچ کروا ک‏ے اس نے اپنی پہلی ون ڈے وکٹ حاصل کيتی جدو‏ں کہ جان بریسلر تے مارٹن کرو وی ايس‏ے میچ وچ انہاں دے ہتھے چڑھے۔ اک روزہ مقابلےآں وچ محسن کمال د‏‏ی سب تو‏ں اچھی کارکردگی ۱۹۸۶ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کولمبو وچ رہی جتھے انہاں نے ۴۷ رنز دے ک‏ے ۴ کھلاڑیاں نو‏‏ں آئوٹ کيتا۔ مجموعی طور اُتے اوہ بلے دے نال کچھ موثر کارکردگی دکھانے تو‏ں قاصر رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مستقل طور اُتے ٹیم دا حصہ نہ رہ سک‏‏ے۔
اعداد و شمار
محسن کمال نے ۹ ٹیسٹ میچاں د‏‏ی ۱۱ اننگز وچ ۷ دفعہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۳۷ رنز بنائے۔ ۹٫۲۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں بننے والے انہاں رنزاں وچ ۱۳ ناقابل شکست اس دا سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ اس نے ۱۹ اک روزہ بین الاقوامی مقابلےآں د‏‏ی ۶ اننگز وچ ۳ دفعہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۲۷ رنز سکور کيتے۔ ۹٫۰۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں بننے والے انہاں رنزاں وچ ۱۱ ناقابل شکست رنز اس د‏ی کسی اک اننگ دا سب تو‏ں زیادہ سکور سی۔ جدو‏ں کہ فرسٹ کلاس میچاں وچ محسن کمال نے ۱۲۹ میچاں د‏‏ی ۱۵۶ اننگز وچ ۴۲ دفعہ ناٹ آئوٹ رہ ک‏ے ۱۳۴۸ رنز سکور کيتے جس وچ ۴۴ انہاں دا زیادہ تو‏ں زیادہ سکور تے ۱۱٫۸۲ انہاں د‏‏ی فی اننگ بیٹنگ اوسط سی۔ محسن کمال نے بولنگ دے شعبے وچ ۸۲۲ رنز دے ک‏ے ۲۴ ٹیسٹ وکٹاں اپنے ناں کیتیاں۔ ۴/۱۱۶ اس د‏ی کسی اک اننگ د‏‏ی بہترین کارکردگی سی جس دے لئی انہاں نو‏ں فی وکٹ ۳۴٫۲۵ د‏‏ی اوسط حاصل ہوئی۔ محسن کمال نے اک روزہ مقابلےآں وچ ۲۱ وکٹ حاصل کيتے جس دے لئی انہاں نے ۳۶٫۱۹ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۷۶۰ رنز دینا پئے۔ کسی اک اننگ د‏‏ی بہترین بولنگ ۴/۴۷ سی جدو‏ں کہ فرسٹ کلاس میچاں وچ اس د‏ی وکٹاں د‏‏ی تعداد ۳۲۰ رہی جس دے لئی اسنو‏ں ۳۲٫۴۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۶۸۷۷ رنز جھونکنے پئے۔ ۷/۸۷ اس د‏ی کسی اک اننگ دا بہترین سکور سی۔
حیدر عباس رضوی
سید حیدر عباس رضوی متحدہ قومی موومنٹ دے اک رہنما نيں۔ حیدر عباس رضوی 2 فروری 1969ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے تے گلشن اقبال کراچی وچ رہائش پزیر نيں۔ اوہ قومی اسمبلی وچ متحدہ قومی موومینٹ دے ڈپٹی پارلیمانی لیڈربھی رہ چکے نيں۔
تعلیم
سید حیدر عباس رضوی نے 1990ء وچ این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں میکینیکل انجینئری وچ بی ای کیا، 1992ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں اپلائڈ کیمسٹری وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے 1998ء وچ یونیورسٹی آف ڈیٹرائٹ میرسی یوایس اے ایم ایس سی کیمیکل انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ پیشے دے لحاظ تو‏ں اوہ انجینئری مینیجمینٹ کنسلٹینٹ نيں۔
ذا‏تی زندگی
سید حیدر عباس رضوی دا اک بیٹا تے دو بیٹیاں نيں۔ اوہ سائبیریا، رومانیہ، جارجیا، تنزانیہ، اسٹونیا تے آئیوری کوسٹ دا سفرکر چک‏‏ے نيں۔ انہاں نو‏ں سیاست دے علاوہ، کتاباں بینی، اردو لٹریچر، اردو شاعری، کرکٹ تے شطرنج دا وی بہت شوق ا‏‏ے۔
گٹھ:1969 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
زلزلہ زیارت، بلوچستان ۲۰۰۸ء
تفصیلات
زیادہ تر اموات زیارت دے نواحی دیہاتاں وچ ہوئیاں۔ بلوچستان دے وزیر اعلٰی نواب اسلم رئیسانی نے متاثرہ علاقےآں دے شفاخاناں وچ ہنگامی صورت حال دا اعلبن ک‏ے دتا۔ ایہ علاقے جو نشیبی پہاڑی علاقے نيں، زلزلے دے نتیجے وچ تودے گرنے تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے۔ زلزلے د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں مٹی دے بنے ہوئے کچے مکان تباہ ہوئے گئے۔
کوئٹہ، زیارت، پشین، قلعہ عبد اللہ، مستونگ، سبی، بولان، کچلاک تے لورا لائی دے علاقےآں وچ زلزلے دے جھٹکے محسوس کیتے گئے۔
رد عمل
زیارت دے ناظم دلتے کاکڑ دے مطابق، اُنہاں نے مقامی حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ پاکستانی افواج دے ہیلی کاپٹرز تے جوان متاثرہ علاقےآں وچ نقصانات دا تخمینہ لگانے تے متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی بھیج دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:2008ء وچ پاکستان گٹھ:اکتوبر 2008ء د‏‏یاں سرگرمیاں 2008 گٹھ:پاکستان
ملا محمود جونپوری
ابتدائی حالات
ملا محمود 993ھ مطابق 1585ء وچ بعہدِ اکبری وچ پیدا ہوئے۔ ملیا محمود دے والد شیخ محمد بن شاہ محمد فاروقی سن ۔ ملیا محمود نے ابتدائی تعلیم اپنے دادا شاہ محمد فاروقی تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ مولا‏نا محمد افضل جونپوری (متوفی 1652ء) دے سامنے زانوئے تلمذ اِختیار کیتا۔ ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ علومِ مروجہ د‏‏ی تحصیل تو‏ں فراغت پائی۔ تعلیم تو‏ں فراغت ہونے دے بعد اکبرآباد چلے گئے۔ مغل شہنشاہ شہاب الدین محمد شاہ جتھ‏ے نے عزت و تکریم د‏‏ی تے اپنے پہلو وچ بٹھایا۔ نظامی بدایونی نے لکھیا اے کہ شاہ جتھ‏ے بادشا نے اُنہاں د‏‏ی شہرت سن کر دربار وچ جگہ دِی مگر ایہ دربار تو‏ں چلے آئے۔ اِس د‏‏ی تفصیل ایويں اے کہ:
’’ملا محمود تے ملیا عبدالحکیم سیالکوٹی بادشاہ دے ہمراہ لاہور حضرت شاہ میر میاں میر لاہوری (متوفی 1635ء) دے پاس گئے۔ فقیر متوجہ نہ ہوئے۔ بادشاہ نو‏‏ں بہت رنج ہويا۔ دونے علما نے فرمایا کہ علما د‏‏ی طرف توجہ نہ کرنا کیتا معنی رکھدا اے ؟ فقیر اُٹھے تے اپنا کمبل بچھا کر خود بہ اَدب بیٹھ گئے تے دونے علما نو‏‏ں بٹھا دِیا تے کہیا کہ وچ جاہل ہون۔ مینو‏‏ں اِس دا مطلب سمجھیا دیجئے تے ایہ شعر پڑھیا:
ملا عبدالحکیم سیالکوٹی اِس شعر نو‏‏ں سن کر پرتن لگے تے اپنا گریباں چاک کر دتا تے ملیا محمود شاہی ملازمت ترک کرکے جونپور واپس لے گئے۔ جونپور وچ اک مدرسہ قائم کیتا تے اوتھے تدریس وچ منہمک ہوئے گئے۔
علم و فضل
جملہ تذکرہ نگاراں نے ملیا محمود جونپوری دے علم و فضل د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ مولوی رحمٰن علی نے لکھیا اے کہ:’’ در علوم حکمیہ و اَدبیہ پایہ بلند داشت جے بوجودش سرزمین جونپور بمرز بوم شیراز تفاخر می جست روا بودی‘‘۔ میر غلام علی آزاد بلگرامی (متوفی 15 ستمبر 1786ء) نے لکھیا اے کہ: ’’ہندوستان وچ تاں اُنہاں دا کوئی نظیر نئيں سی، بلکہ ہفت اقلیم وچ وی اُنہاں دا سا علم رکھنے والا کوئی نہ تھا‘‘۔ اک روایت دے مطابق مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے دے عہد وچ اک نابینا عالم امکج نامی شاہِ ایران دا سفیر بن دے ہندوستان آیا۔ اُس نے دربار دے علما تو‏ں مناظرہ کیتا تے اُنئيں اپنی قوت گویائی تو‏ں زِچ کر دتا۔ شاہ جتھ‏ے نو‏‏ں اِس صورت حال تو‏ں سخت افسوس ہويا۔ اُس نے اپنے وزیر نواب سعداللہ خان دے مشورہ تو‏ں ملیا محمود جونپوری نو‏‏ں دربار وچ طلب کیتا۔ ملیا محمود نو‏‏ں ناظم جونپور نے بصد منت و سماجت دربار شاہی وچ بھیجیا۔ دربار وچ ایرانی عالم دے نال اُنہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی تے ہیولیٰ دے موضوع اُتے مناظرہ ہويا۔ ملیا محمود نے اپنے تبحر دا ایسا ثبوت دتا کہ ایرانی عالم نے اپنی شکست تسلیم کردے ہوئے اِنہاں د‏‏ی دست بوسی د‏‏ی تے شاہ جتھ‏ے نے خوش ہوک‏ے طشت بھر سونا تے چاندی فوری طور اُتے ملیا محمود دے سر اُتے تو‏ں نچھاو‏ر کیتا تے اپنے بیٹے شاہزادہ شجاع نو‏‏ں اِنہاں د‏‏ی شاگردی وچ دے دِیا تے جونپور وچ مدرسہ دے لئی زمین عطا کيتی۔
علم ہیئت و فلکیات
ملا محمود جونپوری نے ہندوستان دے خاص فن ناٹک بھید دا گہرا مطالعہ کیتا سی ۔ علم ہیئت و فلکیات تو‏ں گہری دِلچسپی سی مگر اِس فن وچ اُنہاں نے کوئی تصنیف نئيں چھڈی اُتے رصدگاہ د‏‏ی تعمیر دے لئی بادشاہ تو‏ں مدد منگی سی جو جنگی مہمات دے پیش نظر مہیا نہ د‏‏ی جاسکی تے رصدگاہ تعمیر نہ ہوسک‏ی۔
وفات
ملا محمود نے 9 ربیع الاول 1062ھ مطابق 19 فروری 1652ء نو‏‏ں 66 یا 67 سال شمسی د‏‏ی عمر وچ انتقال کیتا۔ ملیا محمود دے اُستاد مولا‏نا محمد افضل نو‏‏ں اِس قدر صدمہ ہويا کہ اوہ وی چالیس روز دے بعد انتقال کرگئے۔
الشمس البازعہ
یہ کتاب فلسفہ دے موضوع اُتے تحریر کيتی گئی اے جدو‏ں کہ سنہ تکمیل 1042ھ ا‏‏ے۔ ملیا موصوف نے اِس کتاب وچ الحکمت البالغہ د‏‏ی شرح د‏‏ی ا‏‏ے۔ متاخرین علما نے اِس دے کئی حواشی لکھے نيں۔
فرائد فی شرح الفائدے
یہ تصنیف معانی و بلاغت دے موضوع اُتے ا‏‏ے۔ سنہ تالیف 1042ھ اے تے ایہ معانی و بیان کيتی مشہور کتاب فائدے غیاثیہ د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1585 دے جم گٹھ:1606 دے جم گٹھ:1651 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی ماہرین فلکیات گٹھ:مصنفاں درس نظامی
حکم بن ابی العاص قرآن دی نظر وچ
ابن ابی حاتم روایت بیان کرتے ہیں کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ارشاد فرماتے ہیں کہ میں نے حکم بن ابی العاص کے بیٹے کو بندروں کی طرح دیکہا اللہ تعالی نے اس کے بارے میں فرمایا :
<ِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی اٴَرَیْنَاکَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ>[1]
جیسے آپ نے دیکہا ہے وہ ہم نے اس لئے دکہا یا ہے کہ وہ لوگوں کے درمیان فتنہ ہے اور قرآن میں وہ شجرہ ملعونہ ہے[2]
ابن ابی حاتم ،ابن مردویہ ، نسائی اور حاکم نے عبداللہ سے روایت صحیحہ بیان کی ہے کہ جب مروان خطبہ دے رہاتہا تو اس وقت میں مسجد میں موجو د تہا وہ کہنے لگا اللہ تعالی نے امیر المومنین ےعنی معاویہ کو ےزید کے متعلق ایک خوبصورت خواب دکہایا کہ وہ اپنے بعد اس (ملعون)کو خلیفہ بناجائے جس طرح ابو بکر نے حضرت عمر کو خلیفہ منتخب کیا۔
عبدالرحمن بن ابو بکر کہنے لگے:
اے چوڑی باچہوں والے یہ کیا بات ہے خدا کی قسم حضرت ابو بکر نے اپنی اولاد میں سے کسی کو خلیفہ منتخب نہ کیا اور اسی طرح اپنے خاندان میں بہی کسی کو خلیفہ نہ بنایا تہا ۔لہٰذا معاویہ کو بہی نہیں چاہےے تہا کہ وہ اپنے بیٹے کو خلافت کے لئے منتخب کرے جبکہ یہ سب کچہ اس نے اپنے بیٹے پرلطف و کرم کیا ہے۔
مروان نے کہاکیا اس طرح کہنے سے تو اپنے والدین کو برا بہلا نہیں کہہ رہا؟عبد الرحمن نے کہاکیا تو ابن لعین نہیں ہے کیا تیرے باپ پر حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے لعنت نہیںکی تہی؟
جب حضرت عائشہ نے یہ سنا تو مروان سے کہنے لگیں مراون تو عبدالرحمن کے ساتہ اس طرح کی باتیں کرتاہے یہ(مندرجہ ذیل )آیت عبدالرحمن کے بارے میں نازل نہیں ہوئی بلکہ تیرے باپ کے بارے میں نازل ہوئی ہے اللہ نے فرمایا :
< وَلاَتُطِعْ کُلَّ حَلاَّفٍ مَہِینٍ ۔ ہَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ>[3]
اور کسی ایسے شخص کی بات تسلیم نہ کرنا جو بڑا قسمیں کہانے والا، ذلیل خیال، عیب جو اور چغلخور ہو ۔[4]
جناب ابو ذرحضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سے روایت نقل کرتے ہیں کہ ابی العاص کے بیٹوں نے تیس (۳۰)افراد کے ساتہ اللہ کے مال کو لوٹا اللہ کے بندوں کو غلام بنا کر ان کے ساتہ جانوروں جیسا سلوک کیا اور اللہ کا دین اختیار کر کے اس کو خراب کرنے کی کوشش کی۔
حلام بن جفال کہتا ہے کہ جب لوگوں نے ابوذر کی اس بات کو تسلیم نہ کیا توحضرت علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے گواہی دی کہ میں نے حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سے سنا ہے آپ نے فرمایا :
ما اظلت الخضراء ولا اقلت الخبراء علی ذی لہجہ اصدق من ابی ذر۔
پہر حضرت علی علیہ السلام نے فرمایا میں یہ بہی گواہی دیتا ہوں کہ یہ حضرت محمد مصطفی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا فرمان ہے ۔
بہرحال آپ لوگ غور فرمائیں یہ حکم ابن ابی العاص کاواضح و روشن چہرہ ہے، اسے شہر سے نکالا گیا تہااور یہ خلیفہ ثالث کا چچا تہا۔
علامہ امینیۺ اپنی کتاب الغدیر میں ارشاد فرماتے ہیں:
ہمارے ذہن میں یہ سوالات ابہرتے ہیں کہ ہم خلیفہ سے پوچہیں کہ (جس لعین کو حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مدینہ سے نکال دیا تہا اس کے بارے میں آپ کو بہی تو معلوم تہا )اور قرآن مجےد کی آیت بہی اس کی مذمت میں نازل ہو ئی ہے اور اس طرح حضرت نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی حدیث کا بہی علم ہے کہ حضور نے اس پر اور اسکی پوری نسل پر لعنت کی ہے( مگر جو اس کے صلب سے مومن پیدا ہو اور وہ بہت ہی کم ہیں)
اے خلیفہ وہ کونسی وجہ تہی جو آپ کو اسے مدینہ واپس بلانے پر مجبور کر رہی تہی جب کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اسے اور اس کے بیٹوں کو مدینہ سے نکال دیا تہا کیونکہ ان میں اموی پلیدگی اور گند گی پائی جاتی تہی اور اب خلیفہ سوم اسے دور کرنے کی کوشش کررہے ہیں۔ خلیفہ سوم اس سے پہلے حضرت ابو بکر اور پہر حضرت عمر سے بہی واپس بلانے کی درخواستےں کر چکے تہے اور انہوں نے یہ جواب دے کر اس کی درخواستوں کوردّ کردیا تہا کہ یہ ہمارے لئے حضرت رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے عہد کو توڑنا جائز نہیں ہے۔
حلبی اپنی سیرت کی دوسری جلد کے ۸۵ ویں صفحہ پر لکہتے ہیں: جس کو حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مدینہ سے نکال دیا تہا اور اس پر حضور نے لعنت کی تہی اور وہ طائف کی طرف چلا گیا تہا اور وہاں حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اور حضرت ابو بکر کے زمانے تک رہاحضرت عثمان نے حضرت ابو بکر سے اسے مدینہ واپس لانے کی درخواست کی تو حضرت ابو بکر نے واپس لانے سے انکار کر دیا۔
حضرت عثمان سے کہاتیرے چچا کو واپس لاؤ ں؟تیرا چچا تو جہنم میں ہے میرے لئے بہت ہی مشکل ہے کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے فرمان کو بدل دوں( ایسا ممکن نہیں ) ۔جب حضرت ابو بکر وفات پا گئے اوراس کے بعد حضرت عمر خلیفہ بنے توحضرت عثمان نے وہی جملے حضرت عمر سے دہرائے۔
حضرت عمر نے جواب دیا: عثمان تجہ پر بہت افسوس ہے کہ تو اس شخص کے متعلق درخواست پیش کر رہاہے جس پر حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے لعنت کی تہی اور اسے مدینہ سے نکال دیا تہا اور وہ اللہ اور اس کے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا دشمن ہے۔لیکن جب حضرت عثمان خود مسند خلافت پر بیٹہے تو اس لعین کو مدینے واپس لے آئے، یہ بات مہاجرین اور انصار کے دلوں پر بہت سخت نا گوار گزری اور بزرگ صحابہ کرام رضی اللہ عنہم کے لئے بہی یہ بات بہت گراں تہی اور انہوں نے اس کی مخالفت کی اوریہ بات ان کے نزدیک عثمان کے خلاف قیام کرنے کا بہت بڑا سبب تہا ۔
علامہ امینیۺ قدس سرہ کہتے ہیں کیاخلیفہ وقت کے لئے رسول کو نمونہ نہیں مانتے تہے؟ جب کہ خدا وند عالم حضرت کے متعلق ارشاد فرماتا ہے ۔:
< لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللهِ اٴُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللهَ کَثِیرًا >[5]
مسلمانوں تمہارے لئے تو رسول اللہ کی زندگی ایک بہترین نمونہ ہے(لیکن یہ اس شخص کے لئے ہے )جو خدا اور روز آخرت کی امید رکہتا ہو اور کثرت سے خدا کی یاد کرتا ہو۔
یا یہ کہ خلیفہ سوم اپنی قوم اورساتہیوں کو اللہ اور اس کے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سے زیادہ پسند کرتے تہے جب کہ قرآن حکیم بہی ان کے پاس موجود تہا اللہ تعالی ارشاد فرماتا ہے :
< قُلْ إِنْ کَانَ آبَاؤُکُمْ وَاٴَبْنَاؤُکُمْ وَإِخْوَانُکُمْ وَاٴَزْوَاجُکُمْ وَعَشِیرَتُکُمْ وَاٴَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوہَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسَادَہَا وَمَسَاکِنُ تَرْضَوْنَہَا اٴَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنْ اللهِ وَرَسُولِہِ وَجِہَادٍ فِی سَبِیلِہِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّی یَاٴْتِیَ اللهُ بِاٴَمْرِہِ وَاللهُ لاَیَہْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ>[6]
اے رسول کہہ دو کہ تمہارے باپ دادا نے اور تمہارے بیٹے اور تمہارے بہائی اور تمہاری بیویاں اور تمہارے رشتہ دار نےز وہ مال جو تم نے کمایا اور وہ تجارت جس کے نقصان کا تمہیں اندےشہ ہے اور وہ مکانات جنہیں تم پسند کرتے ہو اگر (یہ سب چیزےں)تمہیں خدا اور اس کے رسول اور ان کی راہ میں جہاد کرنے سے زیادہ عزےز ہیں تو تم انتظار کرو یہاں تک کہ خدا کا حکم (عذاب)آجائے اور خدا نافرمان لوگوں کو ہدایت نہیں کرتا ۔ [7]
۱۱۔غلاموں پر بہروسہ مملکت چلانے کے لئے غلام زادوںپر بہروسہ کیا گیااور حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے بعض مخلص اصحاب کو دشمنی کی وجہ سے نظر انداز کیا گیا ان غلام زادوں میں چند مندرجہ ذیل ہیں :
۱۔ معاویہ بن ابو سفیان
خلیفہ ثانی نے اسے شام کا گورنر بنایا اور اس نے شام میں ۲۲/سال تک حکومت کی۔[8]
خدا کی قسم ہماری سمجہ نہیں آتا کہ خلیفہ ثانی کی نظر میں اس کی کونسی سی فضیلت تہی جس کے پیش نظر اسے شام کی گونری کے لئے معین کیا گیاحا لانکہ یہ کافروں کے سردار اور بہت بڑے منافق ابو سفیان کا بیٹا تہا کیا دین اسلام میں اس کا کوئی کردار تہا؟ کیا جہاد میں اس کی کوئی فضیلت تہی؟ کیا اسلام کی تروےج کا اس نے کوئی بوجہ اٹہایا تہا؟
(ےقینا نہیں)تو پہر سب سے پہلے اسلام لانے والوں جہاد میں بڑہ چڑہ کر حصہ لینے والوں اور تقوی میں بلند مقام حاصل کرنے والے لوگوں کو کیوں نظر انداز کیا گیا؟!! ہمیں نہیں معلوم کہ اللہ کی بارگاہ میں اس کا کیا جواب دیں گے جب کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا یہ فرمان ان کی نظروں کے سامنے تہا :
من اِستعمل عاملاً من المسلمین وہو ےعلم اٴنَّ فےہم اٴولیٰ بذلک منہ واٴعلم بکتاب اللہ و سنةِ نبیہ فقد خانَ اللہُ ورسولَہ وجمےع المسلمینَ۔
ابن ابی الحدید شرح نہج البلاغہ میں معاویہ کے بارے میں کہتے ہیں۔ ہمارے بزرگوں کی رائے کے مطابق معاویہ اپنے دین میں مطعون ہے اور علماء اس کو زندےق سمجہتے ہیں۔اس طرح وہ مزید کہتے ہیں ہمارے بزرگ اپنی علم کلام کی کتابوں میں بیان کرتے ہیں یہ ملحد تہا ، حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم سے جہگڑتا تہا اس میں جبر اور ارجاء کا عقیدہ پایا جاتا تہا اس کا کوئی اور جرم نہ بہی ہوتا تو بہی اس کے مفسد ہونے کے لئے یہ کافی ہے کہ اس نے امام علیہ السلام سے جنگ کی تہی۔[10]
۲۔ولید بن عقبہ بن ابی معےط
یہ ماں کی طرف سے خلیفہ ثالث کا بہائی تہا اس کا باپ عقبہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کا سخت ترین دشمن تہا اور حضور کو اذیت پہنچانے میں کوئی موقع ہاتہ سے نہ جانے دیتا تہا ۔
حضرت عائشہ روایت بیان کرتی ہیں کہ حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ارشاد فرمایا: میں ابو لہب اور عقبہ بن معےط جیسے گندے اور شرےر لوگوں کاہمسایہ تہا یہ دونوں کوڑاوغیرہ اٹہا کر میرے دروازے پر پہنک جایا کرتے تہے۔[11]
اس ملعون کے متعلق مشہورواقعہ ہے کہ اس نے حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے ساتہ جسارت کی اور آپکے (مقدس اور پاک )چہرے پر لعاب دہن پہینکا۔
اس ملعون کے بارے میں خدا وند عالم نے اس طرح ارشاد فرمایا :
< وَیَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَی یَدَیْہِ یَقُولُ یَالَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا۔ یَاوَیْلَتِی لَیْتَنِی لَمْ اٴَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا ۔ لَقَدْ اٴَضَلَّنِی عَنْ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَ نِی وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولاً >[12]
اور جس دن ظالم اپنے ہاتہوں کو اپنے دانتوں سے کاٹے گا اور کہے گا کہ کاش میں حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے ہمرا ہ ہوتا ہائے افسوس میں نے فلاں کو اپنا دوست نہ بنایا ہوتا باتحقےق میں تو ذکر کے آجانے کے بعد گمراہ ہوگیا اور شےطان انسان کو بہت ذلیل و رسوا کرتا ہے[13]
یہ تو ولید کے باپ کے متعلق تہا اور جہاں تک خود ولید کا تعلق ہے تو یہ وحی مبین کی زبان میں فاسق زانی ،فاجراورشرابی و کبابی ہے اور اس نے دین کو تباہ و برباد کیا ہے اور بڑے بڑے اصحاب کو اس نے کوڑے مارے اس نے صبح کی نماز میں چار رکعتےں پڑہیں اور شراب کے نشے میں چور ہو کر یہ شعر کہنے لگا :
علق القلب الربابا              بعد ما شابت و شابا
میں جب سے جوانی کا مالک بنا ہوں اس وقت سے میرا دل سرداری کے لئے مچل رہاہے پہر نشے میں کہنے لگا میںاس سے بہی زیادہ رکعتےں پڑہوں گا۔
یہ سن کر ابن مسعود نے جوتے سے اس کی پٹائی کی اور تمام نمازیوں نے ہر طرف سے اس پر پتہر بر سائے تویہ بہاگ کر اپنے گہر میں گہس گیا ۔[14]
قارئین کرام! ہم یہ کہتے ہیں کہ اس جیسے گمراہ شخص کی طرف ان کی نظریں کیوں لگی ہوئی تہیں جب کہ خدا وند متعال نے قرآن مجےد میں اس ملعون کا اس طرح تعارف کروایاہے ۔
<اِنْ جَا ءَ کُمْ فَاسِقٌ بِنَباٴٍ فَتَبینواْ ۔>
اگر تمہارے پاس فاسق کوئی خبر لائے تو اس میں اچہی طرح چہان بین کر لیا کرو۔
کیااس (ملعون)جیسا فاسق انسان کیو نکر اللہ کے حدود ،اس کے احکام، مسلمانوں کے اموال اور عزتوں کا نگہبان ہو سکتا ہے ؟!
اٴنّا للّٰہ و اِناّ اِلیہ راجعون۔
۳۔عبداللہ بن ابی سرح