cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عارف محمد خاں
سیاسی سفر
عارف محمد خان نے طالب علم رہنما دے طور اُتے اپنے سیاسی کیریئر شروع ورگی۔ انہاں نے بھارتی کراندی دل ناں د‏‏ی پارٹی دے بینر اُتے بلندشہر دے سیانہ انتخابی حلقے تو‏ں پہلی مرتبہ قانون ساز اسمبلی دے انتخاب دا مقابلہ کیتا لیکن شکست حاصل ہوئی۔بعد وچ 1977 وچ 26 سال د‏‏ی عمر وچ یو پی دے قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔1980ء وچ عارف محمد خاں نے کانگریس پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1980ء وچ کانپور لوک سبھا حلقہ تو‏ں تے 1984ء تو‏ں بہرائچ تو‏ں لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے۔ 1986ء وچ ، انہاں نے مسلم پرسنل لا قانون سازی دے منظور ہونے اُتے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں کانگریس پارٹی نو‏‏ں چھڈ دتا تے تن طلاق قانون دے خلاف سن تے اس معاملے اُتے راجیو گاندھی تو‏ں اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفی دے دتا۔ عارف محمد خان بعد وچ جنت‏ا دل وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1989 وچ بہرائچ تو‏ں لوک سبھا نو‏‏ں دوبارہ منتخب ہوئے۔جنت‏ا دل د‏‏ی حکومت وچ آپ ہويا بازی تے بجلی دے وزیر رہ‏‏ے۔ بعد وچ بہوجن سماج پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے دوبارہ بہرائچ تو‏ں ميں 1998 وچ لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے ۔ خان نے 1984ء تو‏ں 1990 تک وزیر خارجہ ذمہ داریاںادا کيتی ۔ 1991ء تے 1996ء وچ آزاد امید وار دے طور اُتے انتخابات وچ حصہ لیا لیکن فتح تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔1999ء وچ ہوئے انتخابات وچ بہوجن سماج پارٹی دے امید وار دے طور اُتے انتخابات وچ ہارے۔2004ء وچ بی جے پی دے ٹکٹ اُتے قیصرگنج لوک سبھا حلقہ تو‏ں حصہ لیا لیکن ایتھ‏ے وی شکست ہوئے۔ 2007 وچ بی جے پی نو‏‏ں وی چھڈ دتا۔
حوالے
گٹھ:1951 دے جم گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:اتر پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بلند شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:جنت‏ا دل دے سیاست دان گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:ضلع بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:علیگ گٹھ:کانپور دے سیاستدان گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:وی پی سنگھ انتظامیہ
روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ (russian soviet federative socialist republic) (روسی :Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика) سابق سوویت یونین  دا سبتوں وڈا ، سب توں بوہتی لوک گنتی والا لوکراج سی ۔
توں علیحدگی دے بعدا یہ آزاد ریاست  بن گیا۔
حوالے
گٹھ:تریخ سوویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے لوکراج گٹھ:یورپ دے سابق دیس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:ایشیا دے سابق دیس گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
وائمر
وائمر جرمنی دا اک پراناں تے تریخی شہر اے۔
مدنپلی
مدنپلی : (تیلگو : Madanapalle) ( మదనపల్లె) بھارت د‏‏ی ریاست آندھرا پردیش دے ضلع چتور وچ اک اہ‏م شہر تے بلدیہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی 2011مردم شماری دے مطابق 190512 ا‏‏ے۔
یہ شہر، بنگلور تے تروپتی شہراں دے درمیان ا‏‏ے۔ بنگلور تو‏ں اس دا فاصلہ 120 کلو میٹر ا‏‏ے۔ ایہ شہر تاریخی تے تہذیبی نظریہ تو‏ں کافی اہ‏م منیا جاندا ا‏‏ے۔
ناں وجہ
اس شہر دے کنارے دو پہاڑ نيں جنہاں نو‏ں پالیگار مادینا تے باسنیا ناں دے پالیگاراں دے ناں سو موسوم کیتا گیا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی تصویر وچ نظر آنے والا پہاڑ ‘باسنی کونڈہ‘ ا‏‏ے۔ بالکل اس دے جنوب د‏‏ی جانب اک پہاڑی اے جس نو‏‏ں مادینا کونڈہ کہندے نيں۔ ايس‏ے دے ناں سو موسوم اس شہر دا ناں مدنپلی پيا۔ اک ہور روایت دے مطابق شہر مدینہ تو‏ں چند بزرگ ایتھ‏ے اُتے آئے تے مقیم ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی نسبت تو‏ں مدینے واری پلی، ہُندے ہُندے مدنپلی ٹھہرا۔
جغرافیہ
سطح سمندر تو‏ں اوسطاً 695 m above mean sea level. بلندی اُتے ا‏‏ے۔ شہر مدنپلی دا محل وقوع بلحاظ طول تے ارض بلد 13.55°N, 78.5°W.
موسم
حوالہ : موسمیات
thumb|وسط|990px|[[ہارسلی پہاڑ تو‏ں مدنپلی دا خوبصورت منظر۔]]
مدنپلی د‏‏ی اوسط درجہ حرارت موسم گرما وچ 30 تا 35 ڈگری سیلشیس (86 F to 95 F). درجہ حرارت ہن تک 40 ڈگری تو‏ں کدی وی ودھیا نہيں۔ موسم سرما وچ 7 تے 15 ڈگری سیلشیس دے درمیاں رہندا ا‏‏ے۔ گرما مارچ تے جون مہینےآں دے درمیان رہندا ا‏‏ے۔
مدنپلی تے اردو ادب
اس شہر وچ مسلم آبادی اک تہائی ا‏‏ے۔ اردو بولنے والےآں د‏‏ی اک اچھی تعداد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اردو اُتے حیدرآبادی (دکن) اردو تے بنگلوری اردو دا اثر دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اردو مدارس د‏‏ی تعداد وی قابل ذکر ا‏‏ے۔
اس شہر وچ انجمن ترقی اردو ہند د‏‏ی اک شاخ وی اے، جو اردو د‏‏ی ترقی دے لئی گامزن ا‏‏ے۔
اردو ادب تے ترویج د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں
ضلع چتور وچ اردو ادب د‏‏ی جدو‏ں گل آندی اے تاں اوہ مریپاڑ تے گرمکنڈہ دے احباب دے مشکور نيں۔ تے دور حاضر وچ اردو دا مرکز شہر مدنپلی بن چکيا ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی اہمیت سارے آندھرا پردیش وچ تسلیم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے اردو احباب دا ذکر کرن تاں قابل قبول ناں ذیل دے نيں۔ ان دے علاوہ کئی احباب نيں جنہاں نو‏ں اردو د‏‏ی ترویج د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں دے طور اُتے تسلیم کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ مرحوم وظیفہ یاب ڈپٹی کلیکٹر قاضی غلام دسگیر، محمد شاکراللہ، جواہر حسین، سید ہاشم وغیرہ۔ آستانہ حضرت مستان ولی، بی بی سیدانی ماں، غلام علی شاہ، جداں ہور ادارے وی اردو ادب تے بولی د‏‏ی ترویج و ترقی وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔
جنہاں گن من کاانگریزی ترجمہ تے کامپوزشن - شہر مدنپلی
اس شہر وچ واقع بسینٹ تھیوسوفکل کالج وچ رابندرناتھ ٹیگور، قومی ترانہ (بھارت) نو‏‏ں دیوناگری (سنسکرت) تو‏ں انگریزی ترجمہ کیتے۔ ہوم رول تحریک د‏‏ی بانی انی بسینٹ د‏‏ی قائم شدہ اس کالج، وچ انی بسینٹ د‏‏ی دعوت اُتے رابندر ناتھ ٹیگور چند دن قیام کیتے ہویے سن ۔ ايس‏ے ایام وچ انہاں نے انگریزی ترجمہ اس کالج وچ کیہ۔ اتفاق تو‏ں اس د‏ی دھن وی ہیاں بنائی گئی۔ اس ترجمہ د‏‏ی جلد نو‏‏ں اج وی اس کالج وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آندھرا پردیش دے بلدیہ گٹھ:آندھرا پردیش دے شہر گٹھ: بنگال دی تریخ گٹھ:ضلع چتور گٹھ:چتور ضلع دے منڈل گٹھ:ضلع چتور د‏‏ی بلدیات
چک 239 ج ب جنوبی
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
ہرا پگبن کبوتر
ہرا پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
ہرا پگبن کبوتر اک وڈا کبوتر اے جیہڑا 45 سینٹی میٹر لما اے۔ ایہدی مگر, پچھلے پر تے پوچھل لشکدے ہرے رنگدے ہوندے نیں۔ سر تے اگا انگ چٹے ہوندے نیں۔ نر مادہ اکو جۓ ہوندے نیں۔ ایہدی کوک ایہدے ہون بارے دسدی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وچ ہندستان توں لے کے انڈونیشیا تا جنگلاں وچ عام ملدا اے۔
ویہار
ایہ رکھ تے ای وسن والا کبوتر اے۔ رکھ دے ٹیسی تے ای کھان پین لبھدا اے۔ ایہدی اڈاری تیز تے سدی کگی وانگوں ہوندی اے۔ ایہ ٹاہنیاں دا آلنہ بناندا اے تے اکو ای چٹے رنگ دا آنڈا دیندا اے۔ ایہ چوکھے رل مل کے نہیں ریندے تے نکیاں ٹولیاں بناندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
لیمبورگینی
لیمبورگینی اٹلی دے نگر سانٹاگاٹا بولونیز دی گڈیاں بنان آلی کمپنی اے۔ ایدی مالک جرمن کمپنی فولکسویگن گروپ اے۔ ایدی نیو 1963 وچ فیروچیو لیبورگینی نیں رکھی سی۔ لیمبورگینی بوت شوخ کھیڈ کاراں بناندی اے۔ اوناں دیاں گڈیاں وچ کج خاص شیواں ہوندیاں نیں: اوناں دا ڈیزائن بوت شوخ، انجن دی آواز بوت ودہیا تے اچی تے اینی تیز کہ لگدا اے کہ گڈی ڈرائیور نوں مارن پئی اے۔ لیمبورغینی دیاں گڈیاں دے ناں وی اوناں آر بوت شوخ ہوندے نیں: اوناں دے ناں سپین دے لڑاکو بیلاں اتے رکھے جاندے نیں۔ اک گڈی کونٹاش اینی سوہنی سی کہ اودا ناں بیل دے بجاۓ اطالوی بولی وچ سوہنی کڑی نوں ویکھ کہ بولن آلے بول دے اتے رکھیا۔
لیمبورغینی دو گڈیاں بناندی اے: اک وی 12 انجن آلی لیمبورغینی ایونٹاڈور تے اودا نکا پرا لیمبرورغینی ہراکان جیدا انجن وی 10 اے۔ اے دوویں وشکارلے انجن آلیاں کھیڈ کاراں نیں۔
گٹھ:کھیڈ کاراں
ویکھنوالا پکبن کبوتر
ویکھنوالا پکبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
اشناک پگبن کبوتر
اشناک پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
کنز العرفان فی الفقہ
کنزُ الْعِرْفان فی فِقْہ القُرْآن دے ناں تو‏ں عربی بولی وچ لکھی جانے والی کتاب قرآن وچ موجود احکا‏م تو‏ں متعلق آیات دے بیان وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دے مؤلف شیعہ عالم دین مقداد بن عبد اللہ سیوری حلی (متوفی ۸۲۶ ق) معروف فاضل مقداد‌ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کتاب تفسیر موضوعی دا حصہ سمجھی جاندی اے تے اسنو‏ں فقہی کتاباں د‏‏ی روش دے مطابق لکھیا گیا۔ مؤلف نے اس کتاب وچ صرف انہاں آیات د‏‏ی تحقیق د‏‏ی اے جو قرآن پاک وچ شرعی احکا‏م تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ اقوال علما تے احادیث دے بیان دے علاوہ آیات دے شان نزول تفسیر مجمع البیان تو‏ں بیان کيتے ني‏‏‏‏ں۔
درباره مؤلف
مقداد بن عبد اللہ بن محمد حلّی سُیوری (متوفا ۸۲۶ ق) فاضل مقداد دے ناں تو‏ں معروف اک شیعہ فقیہ تے علم کلام دے ماہر سن ۔ اوہ عراق دے شہر حلہ دے نزدیک سُیور نامی قریے وچ پیدا ہوئے۔ان دا تعلق بنی اسد قبیلے تو‏ں تھا۔وہ شہید اول دے معروف ترین شجے د تے انہاں تو‏ں حدیث نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔ علی بن ہلال الجزائری، ابن قطّان حلی تے حسن بن راشد حلی انہاں دے شاگرداں وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
روش تألیف
فاضل سیوری لکھدے نيں:
ہور تصریح کی:
ابن عربی تے جصاص د‏‏ی روش دے برعکس آیات احکا‏م تو‏ں بحث کردے ہوئے کتاب نو‏‏ں فقہی ابواب دے تحت تقسیم کيتا۔ قرآنی آیات دے ضمن وچ احکا‏م شرعی بیان کردے ہوئے مختلف مذاہب دے اقوال نقل کيتے تے انہاں نو‏ں رد کیا ا‏‏ے۔
خصوصیات
کنزالعرفان تے فضل بن حسن طبرسی د‏‏ی تالیف مجمع البیان فی تفسیر القرآن دے درمیان نظم، ترتیب مطالب، زیبائی کلام، اتقان تے انسجام دے لحاظ تو‏ں کافی مشابہت پائی جاندی ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ ہور خصوصیات:
اعتبار
کنزالعرفان د‏‏ی شہرت اہل سنت دے علما دے نزدیک تفسیر مجمع البیان د‏‏ی مانند ا‏‏ے۔ معاصر علما وچو‏ں اک نے (التفسیر و المفسرون) وچ کنز العرفان نو‏‏ں 4 معروف ترین تفسیراں وچو‏ں شمار کیا اے ہور کہیا:
منابع
فاضل سیوری نےاقوال علما، احادیث تے آیات دے شان نزول وچ تفسیر مجمع البیان تو‏ں بہت زیادہ استفادہ کیندا ہور اس دے اقتباست ذکر کيتے ني‏‏‏‏ں۔
مخطوطات
دو مطبوعہ نسخےآں تے چند خطی نسخےآں دے نال مقائسہ تے تصحیح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں چھاپا گیا۔ انہاں وچو‏ں اک وزیری سائز وچ علیحدہ تو‏ں چھپا تے دوسرا تفسیر امام حسن عسکری دے حاشیے اُتے چھپا۔
قلمی نسخےآں د‏‏ی تفصیل: آخری دو نسخے کتابخانہ آیت الله مرعشی نجفی وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
منابع
گٹھ:نويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ فقہی کتاباں گٹھ:کتب تفسیر قرآن (عربی) گٹھ:فقہی تفاسیر گٹھ:فاضل مقداد دے علمی آثار گٹھ:کتاباں
پیسیفک پگبن کبوتر
پیسیفک پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
چک 239 ج ب شمالی
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
نیپولین
نپولین بونا پارٹ (۱۷۶۸-۱۸۲۱) فرانس دا اک سیاسی تے فوجی آگو سی جیہڑا انقلاب فرانس  تے اوہدے نال جڑیاں لڑائیاں ویلے اگے آیا۔ اسدی اگوائی  چ فرانسیسی فوجاں نے یورپ دے بہت سارے علاقیاں تے مل ماریا۔ واٹرلو دی لڑائی  وچ ہار  مگروں اسنوں سینٹ ہلینا جزیرے چ  بند کردتا گئیا جتھے اوہ مریا۔ اوہنے فرانس وچ ایسے کم کیتے جیدے اثرات ہجے وی ہيگے نیں۔
جم پل
نیپولین فرانس دے جزیرہ کارسیکا دی تھاں اجاکیو چ ۱۵ اگست ۱۷۶۹ء چ جمیا۔ اک سال پہلے ایہ جزیرہ جینوآ توں فرانس نوں ملیا۔ اوہ ۸ پین پراواں وچوں دوجے  نمبر تے سی۔ نپولین دا پیو کارلو بوناپارٹ اک  وکیل  سی جیہڑا کارسیکا ولوں فرانس دے  بادشاہ لوئی XVI دے  دربار وچ  سی۔ اوہدی ماں لٹیزیا ریمولینو نے اپنے نچلے پتر نوں ڈاہڈے ڈسپلن وچ رکھیا۔ جوزف اوہدا  وڈا  پرا سی تے  لوسین، ایلیزا، لوئیس، پالین، کیرولین تے جیروم اوس  توں نکے سن۔  ۲۱ جولائی ۱۷۷۱ نوں اوہنوں اجاکیو گرجے وچ کیتھولک سائی بنایا گیا۔ کھاندے پیندے گھر دا نیانا ہون باجوں اوہنوں اوہنوں ودیا تھانواں تے پڑھنا اسان سی۔ جنوری ۱۷۷۹ وچ اوہنوں اک مزہبی سکول وچ فرانسیسی پڑھنے پایا گیا تے مئی وچ اوہونں برائینی لی شتو دی فوجی اکیڈیمی وچ پیجیا گیا۔ اکیڈیمی وچ اوہدا کارسیکی  بولن اک مخول سی پر اک استاد دا کہنا سی جے اوہ میتھمیٹکس  تریخ  تے  جغرافیے  وچ  بہت  تیز سی۔  ۱۷۸۴ وچ ایتھوں پڑھائی کرن مگروں اوہنے اکول ملٹری، پیرس وچ گیا تے جیہڑا اوہدا سمندری فوج  وچ  جان  دا شوق  سی اوتھے اوہ مک گیا۔ ایتھے اوہدی سکھلائی توپخانے وچ افسر بنن دی سی۔ پیو مرن باجوں اوہنوں  پیسے تھوڑے  ہون تے دو سال دی  پڑھائی اک سال وچ  کرنی  پئی۔اکول ملٹری توں پڑھن والا اوہ پہلا کارسیکی  سی۔
کارسیکا تے طولون
ستمبر ۱۷۸۵ وچ فوجی پڑھائی سکھلائی مکن تے اوہنوں فوج وچ توپخانے دی اک رجمنٹ وچ کچا لفٹین لا دتا گیا۔ ۱۷۸۹ وچ انقلاب فرانس دے ٹرن تے دو سال دی چھٹی لے کے پیرس تے کارسیکا ٹرگیا۔ کارسیکا وچ انقلابی فرانس نال ہمدردی ہون باجوں ایس ولوں لڑ ریا سی تے جولائی ۱۷۹۲ وچ اوہنوں کپتان بنا دتا گیا۔ جون ۱۹۹۳ وچ اپنے ٹبر نال اوہ فرانس آگیا۔ طولون شہر انقلاب فرانس دا ویری تے بادشاہ نال جڑیا ہویا سی اوہدے کول برطانیہ دی سمندری فوج ولوں وی ہلہ شیری سی تے اوہنے اوتھے مل ماریا ہویا سی۔ نپولین نوں اوس شہر نوں واپس لین دا کیا گیا اوہنے شہر دا دوالا ویکھ کے اک اچی تھاں تے توپاں لے کے بندرگاہ تے کھڑے برطانوی جہازاں تے گولے سٹ تے اوہناں نوں اوتھوں نسایا۔ شہر تے فیر انقلابی فرانس تے ہتھ آگیا۔ ایس لڑائی وج اوہدے پٹ تے زخم وی آیا۔ ایس کم تے اوہنوں ۲۴ سال دی عمر وج برگیڈیر بنادتا گیا تے اٹلی تے ہلہ بولن والی فرانسیسی فوج دے توپچانے دا آگو بنادتا گیا۔ اپریل ۱۷۹۴ وچ اوہنے اٹلی دے واوا سارے سمندری کنڈے تے لاگے دیاں تھانواں تے مل مارلیا۔ ڈیزائری کلاری نال اوہنے ایس ویلے منگنی کیتی۔
اٹلی دیاں لڑائیاں (۱۷۹۶–۹۷)
اکتوبر ۱۷۹۵ نوں اوہنے پیرس دے انقلاب ویریاں نوں ہرایا ایس گل تے اوہنوں اٹلی والی فوج دا آگو بنا دتا گیا۔ ۹ مارچ ۱۷۹۶ نون اوہنے ڈیزائری کلاری نال منگنی توڑ کے جوزفین ڈی ہیوہارنائیس نال ویاہ کرلیا۔ ویاہ دے دو دن مگروں اوہنے اٹلی دی فوج دی کمانڈ سمبہالی تے لوڈی دی لڑائی وچ لمبارڈی وچ اسٹریا والیاں نوں ہرایا تے اوہناں نوں لمبارڈی توں بار کڈیا مارچ ۱۷۹۷ وچ اوہ فوج نوں آسٹریا لے گیا تے اسٹریا نال اتلا اٹلی تے تھلویں دیس لے کے صلح کرلی۔ ایس مگروں اوہنے وینس ول مڈیا تے اوہدی ۱۱۰۰ ورے دی ازادی مکادتی۔
نپولین جسوسی تے لکن وچ بہت ود سی۔ اپنیاں فوجاں دے کھلار نوں لکا کے تے اپنے ویری دے سب توں ماڑے پاسے تے ایہناں توں کٹھیاں ہلہ بلوا کے اوہ لڑائی جت سکدا سی۔ اٹلی دیاں لڑائیاں وج اوہنے ۱۵۰٬۰۰۰ قیدی ، ۵۴۰ توپاں تے ۱۷۰ چنڈے پھڑے۔ فرانسیسی فوج ۶۷ لڑائیاں وچ پئی تے ۱۸ چونویاں لڑائیاں وچ توپخانے دی ودیا ٹیکنالوجی تے نپولین دیاں چالاں نال جتیاں۔
ایہناں لڑائیاں وچ ای اوہ فرانسیسی سیاست وچ وڈیا۔ اوہنے ۲ اخبار کڈے۔ شاہ پسنداں نے جدوں اوہدے تے اٹلی نوں لٹن دا الزام لایا تے اوہنے اک جرنیل نوں پیج کے اوہناں نوں مکا دتا۔ ۱۸ اکتوبر ۱۷۹۷ نوں آسٹریا نال اک ٹریٹی کرکے ہیرو وانگوں پیرس آیا۔ ٹیلیرانڈ فرانس دے نویں وزیر نال ملدا اے جیہڑا اوہدے شہنشاہ بنن تے وی وزیر ریندا اے تے دونویں برطانیہ تے ہلہ بولن دی سوچدے نیں۔
مصر دیاں لڑائیاں (۱۷۹۸–۱۸۰۱)
ماڑی فرانسیسی سمندری فوج ہون باجوں اوہ برطانیہ نوں جھڈ کے مصر دی سوچدے نیں جے اینج ہندستان وچ ٹیپو سلطان نال جڑیا جاوے تے برطانیہ نوں اوتھوں کڈیا جاوے۔ ۹ جون ۱۷۹۹ نوں اوہ مصر دے راہ وچ مالٹا تے مل ماردے نیں تے فیر برطانوی سمندری فوج توں بچدے ہوۓ جولائی وچ سکندریہ اپڑدے نیں۔ دو لڑائیاں وچ جتن مگروں مصر نپولین دے  ہتھ  وچ ہوندا اے۔ پہلی اگست  نوں نیل دی لڑاؤی  وچ  ہوریشیو نیلسن نے دو نوں چھڈ سارے فرانسیسی جہازاں تے مل ماریا یا تباہ کردتے۔ ۱۷۹۹ دے مڈ وچ اوہنے عثمانی سلطنت دے صوبے شام دے  کنڈیاں تے  چڑھائی کیتی۔ اوہدی فوج  وچ بیماریاں وی پھیل گیاں تے اوہنوں فیر مصر انا پیا۔ جتھے اوہنے ابوکیر دی  تھاں تے اک عثمانی فوج  نوں ہرایا۔
فرانس تے راج
۲۴ اگست ۱۷۹۹ نوں اپنی فوج نوں مصر وچ چھڈ کے جدوں برطانوی سمندری فوج نے وی اوہدی ناکہ بندی تھوڑی کردتی سی اوہ بنا اپنی سرکار تون پجھے فرانس پونچ گیا. ۹ نومبر ۱۷۹۹ نوں کج لوکاں نوں نال رلاکے نپولین نے پرانی سرکار مکا کے نویں سرکار بنائی۔ نویں سرکار وچ نپولین ڈوکس تے سائیس کج چر لئی چلان لئی چنے گۓ۔ نویں قنون وچ نپولین پہلا کونسل سی اوہ ٹویلیریز رہن لگ گیا۔ اوہ ہن فرانس دا سب توں تکڑا بندا سی۔ ۱۸۰۰ وچ اوہ الپس پار کرکے اٹلی فرانس دی ہاردی ہوئی فوج نال رلدا اے تے آسٹریا دی فوج نوں ہراندا اے پر آسٹریا ہجے وی صلع تے ناں آیا نپولین ہوہنلنڈن تے فیر آسٹریا نوں ہراندا اے فروری ۱۸۰۱ وچ آسٹریا نال کج ہور علاقے لے کے صلح ہوجاندی اے۔ لڑائی توں تنگ برطانیہ تے فرانس وی صلع ول وددے نیں تے مارچ ۱۸۰۲ وچ آمیان ٹریٹی وچ صلع ہوجاندی اے۔ ۱۸۰۲ وچ غلامی دے مسلے تے ہیٹی وچ اوہدے خلاف بغاوت ہوندی اے۔ نپولین نوں برطانیہ نال لڑائی سامنے دسدی اے تے امریکہ وچ فرانسیسی تھاں بچانا اگر لڑائی ہووے تے مسلہ سی ایس لئی اوہ ایہ تھاں لوئزیانہ پرچیز دے ناں تے امریکہ وچ اک وڈے فرانسیسی دیس نوں ۳ سنٹ اک ایکڑ دے پآ نال امریکہ اگے ویچ دتا۔
فرانسیسی سلطنت
نپولین نوں شاہپسنداں تے جیکوبی ٹولی دیاں قاتلانہ سازشاں نال وی نبڑنا پیا۔ ایناں سازشاں دا اوہدے نیڑے ایہ حل سی جے اوہ آپ شہنشاہ بن جاوے۔ ۲ دسمبر ۱۸۰۴ نوں اوہنے پیرس دے نوٹرڈیم ڈی پیرس دے گرجے وچ پوپ دے ہتھوں تاج پایا تے شہنشاہ تے جوزفین دے ملکہ ہون دا ہوکا دتا۔ ۲۶ مئی ۱۸۰۵ نوں اوہنے میلان گرجا وچ اٹلی دا بادشاہ بنن دا سدا دتا۔ اپنے چوٹی دے جرنیلاں وچوں ۱۸ نوں اوہنے سلطنت دے مارشل دا ناں دتا تاں جے فوج وی اوہدے نال جڑی روے۔
مئی ۱۸۰۳ نوں برطانیہ نے آمیاں دی صلع توڑدیاں ہویاں فرانس نال لڑائی دا ہوکا دتا۔ فرانس دے اتر وچ نپولین نے بولون وچ ٹھہریا تے برطانیہ تے چڑھائی دی صلاح کیتی ۱۸۰۵ تک اوہنوں اندازہ ہوگیا جے فرانسیسی سمندری فوج برطانوی سمندری فوج نوں نئیں ہرا سکدی پر اوہنے ایہنوں انگریزی چینل توں پرے کھڑن دا سوچیا۔ ۱۸۰۵ تک برطانیہ آسٹریا تے روس نوں رلا کے فرانس دے خلاف اک جٹ بنا چکیا سی۔ فرانسیسی سمندری جہاز طولون تے بریسٹ دے برطانوی کیرے توں نکل کے ویسٹ انڈیز تے جا ہلہ بولدے نیں ایس آس نال جے برطانوی جہاز اوہدر جان کے تے پچھوں فرانسیسی تے ہسپانوی جہاز نال انگلینڈ تے فوج اتاری جاوے۔ جولائی ۱۸۰۵ نوں فرانسیسی بیڑے نوں لڑائی وچ ہار ہوندی اے نپولین نے برطانیہ تے ہلہ بولن دا خیال دل وچون کڈ دتا۔
آسٹریا دی فوج جدوں باویریا وچ وڈدی اے تے نپولین بولون وچ فرانسیسی فوج فوج فوج نوں چپ چپیتے جرمنی ول مڑن دا کیندا اے تے ایہنوں گرینڈ آرمی دا ناں دیندا اے۔ ایہ آسٹرین فوجاں نوں کیرے وچ لے کے ایدے پچھلے جوڑ کٹ دیندی اے تے باویریائی فوج نال رل کے ۲۰ اکتوبر ۱۸۰۵ نوں ۳۰٬۰۰۰ فوج نوں بندی بنالیندے نیں۔ پر اگلے دن ای ٹریفلگر دی لڑائی وچ برطانیہ نوں جت ہوندی اے تے ایدا ایہ مطلب سی جے اوہنوں سمندراں تے قابو اے۔
۶ ہفتیاں مگروں اپنے تاج پانے دے اک ورے مگروں آسٹرلٹز دی تھاں تے اوہ آسٹریا تے روس دیاں کٹھیاں فوجاں نوں ہراندا اے۔ تیسرا جٹ جاندا اے مقدس رومی سلطنت وی مک جاندی اے نپولین اک رہائن جٹ بناندا اے تے اپنی لڑائیاں دی یاد وچ جت دی ڈاٹ بنان دا کیندا اے۔
مصر تے مل مارن وچ جت ناں ہو‏ي پر روس نوں دکھن ولوں ڈرا کے رکھن لئی ایدر دے دیساں نال یاری لانا ضروری سی۔ ایس کم لئی اوہنے غثمانی سلطنت تے ایران اپنے بندے کلے۔ آسٹرلٹز دی ہار مگروں ترک سلطان نے اوہنوں شہنشاہ من لیا تے ایران نال جوڑ ۱۹۰۷ توں ۱۸۰۹ تک برطانیہ تے روس دے خلاف چلیا پر ایہ ٹٹ گیا جدوں فرانس نے روس نال جٹ بنایا۔
۱۸۰۶ وچ یورپی دیس فرانس دے برخلاف فیر جٹ بناندے نیں پر نپولین پرشیا نوں جینا تے اورشٹڈ دیاں لڑائیاں وچ اکتوبر وچ ہراندا اے ۱۴ جون ۱۸۰۷ نوں فرائیڈلینڈ دی لڑائی وچ روسی فوج اوہدے کولوں کٹ کھاندی اے۔ روس فرانس نال ٹلسٹ ٹریٹی کردا اے تے پرشیا نال وی ٹریٹی کیتی جاندی اے۔ پرشیا کولوں اوہدا ادا دیس کھولیا جاندا اے۔ نویں دیس بناکے اوتھے اوہ اپنے مرضی دے بادشاہ لاندا اے۔ اوہ پورے یورپ تے ایہ روک لادندا اے جے کوئی برطانیہ نال کاروبار ناں کرے۔ برطانوی چیزاں دا بائیکاٹ کردتا جاندا اے پر ایہ روک اک تکڑی سمندری فوج ناں باجوں چل نئیں سکدی۔
برطانیہ نال کاروبار کرن دی ایس روک نوں پرتگال نئیں مندا تے ایس تے ۱۸۰۷ وچ سپین نال رل کے نپولین پرتگال تے ہلہ بولدا اے۔ نپولین سپین تے وی مل مارلیندا اے تے ایتھوں دے بادشاہ نوں لا کے اپنے پرا نوں بادشاہ بنا دیندا اے۔ سپین دے لوک فرانسیسی فوج دے خلاف گوریلا لڑائی کردے نیں۔ ایہ اک نویں ول دی لڑائی سی جیہڑی لک چھپ ہوندی سی۔ اوہ سپین دی فوج نوں ہراندا اے تے اک برطانوی فوج نوں سمندر دے کنڈے تک نساندا اے۔
پچھے آسٹریا فیر اکھاں کڈدا تے اہونوں فیر فرانس اپنے ۳ لکھ ودیا فوجی سپین وچ لڑن لئی چھڈنے پیندے نیں۔ ایہ لڑائی نپولین مکرون لکھدا اے جے اوہدی وڈی غلطی سی جتھوں اوہدی وڈی ہار دی نیو رکھی گئی۔اپریل ۱۸۰۹ وچ آسٹریا نے اوہدے نال صلع توڑدتی۔ نیپولین اسٹریا اپڑدا پر اوہنوں ویانا کول ہار ہوندی ے پر اوہ چھیتی نال اپنی فوج نوں کٹھا کرکے فیر لڑدا اے تے واگرام دی تھاں تے آسٹریا نوں ہراندا اے۔ آسٹریا تے فرانس دے وشکار شونبرونن دی ٹریٹی تے کگی ماری جاندی اے۔ پوپ اوہدے برطانیہ دے بائیکاٹ نوں نئیں مندا جس تے اوہدے دیس کھولۓ جاندے نیں تے اوہنوں بندی بنا لیا جاندا اے اوہ مئی ۱۸۱۴ نوں چھٹدا اے۔ ۱۸۱۰ وچ نپولین جوزفین نوں  طلاق دیندا اے آسٹریا دی شہزادی میری لوئزی نال ویاہ کرلیندا اے ایس گل تے گرجے نال ساک ہور وگڑدے نیں۔
۱۸۱۱ وچ روس فرانس ساک وگڑدے نیں، روس برطانیہ دے بائیکاٹ توں منکردا اے۔ نپولین اوہنوں خبردار کردا اے جے اوہ برطانیہ نال میل جول کردا اے۔ ۱۸۱۲ وچ الیگزنڈر دے وزیر اوہنوں فرانسیسی سلطنت تے ہلہ بولن تے پولینڈ تے دوبارہ مل مارن دی صلا دیندے نیں۔ روس دیاں لڑائی دیاں تیاریاں دیاں سوآں سن کے نپولین اک وڈی فوج بنان لک جاندا اے۔ اوہ ۴۵۰٬۰۰۰ دے نیڑے فوجی کٹھے کردا اے۔ نپولین نوں بار بار روس تے ہلہ ناں بولن دی صلا دتی جاندی اے پر اوہ کسے دی نئیں سندا تے ۲۳ جون ۱۸۱۲ نوں روس ول اوہدی فوج ٹرپیندی اے۔ نپولین جدوں روس اپڑدا اے تے روس اوہنوں اندر آن دیندا اے پر اوہدی فوج تے گھوڑیاں نوں کھان لئی کج نئی لبدا۔ روسی لڑای توں بچدے اوہنون اگے ودن دینے نیں۔ ماسکو شہر کول ۷ ستمبر نوں بوروڈینو دی لڑائی وچ اک دن وچ ۴۴۰۰۰ روسی تے ۳۵۰۰۰ فرانسیسی مارے جاندے نیں۔ ایہ اوس ویلے تک تریخ دی سب توں وڈے قتلام والی لڑائی سی۔ روسی فوج پچھے ہٹدی اے۔ نپولین ماسکو وچ وڑدا اے ایہ ےوج کے جے ہن روسی صلع دی گل بات کرن گے پر اوہ شہر نون اگ لا کے پرے ہوجاندے نیں۔ نپولین اک مہینہ اوتھے ریندا تے فیر واپس فرانس ول چلدا اے۔ اوسدی فوج دی واپسی ہور گلاں نال روسی ٹھنڈ باجوں تباہ کردین والی سی۔ ۴۰۰۰۰۰ دی فوج جدوں بیلارس دا بیریزینا دریا واپسی تے نومبر ۱۸۱۲ نوں پار کردی اے تے اوہدی گنتی ۴۰۰۰۰ دے دوالے سی۔ روس دے  ۱۵۰٬۰۰۰ فوجی تے لکھاں سولین مارے گۓ۔
۱۸۱۲-۱۳ دے پالے وچ فرانس تے روس اپنی فوجی تیاری کردے رۓ۔ نپولین نے ۳۵۰۰۰۰ دی فوج کھڑی کرلئی۔ نپولین دی روس توں اوکھی واپسی توں حوصلہ پھڑ کے پرشیا وی فرانس دے خلاف آسٹریا سویڈن برطانیہ سپین پرتگال نال رل جاندا اے۔ نپولین جرمنی آندا اے تے اگست ۱۸۱۳ نوں ڈریزڈن دی لڑائی وچ ایہناں فوجاں نوں ہراندا اے۔ ایس جت دے ہوندیاں ہویاں وی اوہدے خلاف اک ہور وڈی فوج کھڑی ہوندی اے تے لیپزش دی لڑائی وچ اوہدے کول ۱۹۵٬۰۰۰ فوج تے اوہدے ویریاں کول ۴۳۰۰۰۰ فوج سی ۱۶–۱۹ اکتوبر ۱۸۱۳ نوں ہون والی ایس لڑائی وچ نپولین نوں ہار ہوندی اے۔ ایہ اوس ویلے تک تریح دی سب تون وڈی لڑائی سی جیدے ۶۰۰۰۰۰ فوجی لڑے۔ نپولین دیاں ساریاں لڑائیاں وچوں ایہ سب توں وڈی سی ایدے وچ ۹۰۰۰۰ فوجی مارے گۓ۔ فرانس واپس ہوندیاں اوہدے نال ۷۰۰۰۰ فوجی تے ۴۰۰۰۰ اوارہ۔ اوہدے پچھے لگے ویریاں دے فوجی اوس توں تن گنا سن۔ اوہ کج لڑائیاں جتدا اے پر ایدھے نال کوئی فرق نئیں پیندا۔ مارچ ۱۸۱۴ نوں پیرس تے مل مار لیا جاندا اے۔ اوہدے جرنیل لڑن توں منکر جاندے نین تے ۱۱ اپریل نوں اوہنوں راج چھدنا پیندا اے۔ نپولین نوں رومی سمندر  وچ ایلبا دے جزیرے تے دیس نکالا دیدتا جاندا اے۔
۱۰۰ دن
نپولین ۲۶ فروری ۱۸۱۵ نوں لک چھپ کے ایلبا توں فرانس اپڑدا اے۔ جیہڑے سپاہی اوہنوں پھڑن لئی پیجے جاندے نیں اوہناں کول پہنچ کے اوہ گھوڑے توں تھلے اتردا اے تے، "میں ایتھے آں، ماردیو اپنے شہنشاہ نوں جے تسیں چاہندے او"۔ سپاہی جواب وچ "شہنشاہ زندھ باد" کیندے نیں تے اوہدے نال پیرس ول ٹر پیندے نیں۔ نپولین دے آن دی خبر سن کے فرانس دا بادشاہ لوئی XVIII نس جاندا اے۔ ویانا کانگرس اونوں ۱۳ مارچ نوں قنون توڑن والا کیندی اے تے ۴ دن مگروں چارے طاقتاں برطانیہ آسٹریا، پرشیا تے روس ہر کوئی ڈیڑھ لکھ فوجی اوہدے راج نوں مکان لئی لڑائی وچ لیان دا وعدھ کردی اے۔
نپولین ۲۰ مارچ نوں پیرس اپڑدا تے ۱۰۰ دن تک راج کردا اے۔ جون دے مڈھ تک اودے کول ۲ لکھ فوج کٹھی ہوجاندی اے تے اوہ اکہ فیصلہ کردا اے جے ایس توں پہلے کے پرشیا تے برطانیہ دیاں فوجاں رلن اوہ ایناں دے وشکار اجانا چاندا اے ےت ایس لئی فرانسیسی فوج بیلجیم وچ وڑدی اے۔ ۱۸ جون ۱۸۱۵ نوں واٹرلو دی تھاں تے نپولین دا ٹاکرا بلوخر تے ویلنگٹن دیاں فوجاں نال ہوندا اے۔ نپولین واٹرلو ہار جاندا اے۔ فرانسیسی فوج نسدی اے۔ نپولین ۱۵ جولائی ۱۸۱۵ نوں لیندے فرانس دے ضلعے شارنتے-میریٹائیم دے اک جزیرے توں جتھے اوہ امریکہ جان دی سوچ ریا سی اک انگریز سمندری کپتان دے ہتھوں پھڑیا جاندا اے۔
سینٹ ہیلنا تے موت
نپولین نوںوڈا سمندر اوقیانوس دے اک جزیرے سینٹ ہیلنا وچ قید کردتا جاندا اے۔ ایہ اک برطانوی جزیرہ سی جیہڑا افریقہ توں ۱۸۷۰ کلومیٹر دور سمندر وشکار سی۔
فروری ۱۸۲۱ نوں نپولین دی صحت خراب ہوئي ۳ مئی نوں اوہنوں ۲ ڈاکٹراں نے ویکھیا۔ دو دن مکروں ۵ مئی ۱۸۲۱ نوں اوہ مرگیا۔ اوہدے منہ تے آچری شبد ایہ سن:"فرانس، فوج، فوج دا آگو، جوزفین"۔ ۱۵ دسمبر ۱۸۴۰ نوں اوہدا مردہ پیرس لیا کے دبیا گیا۔
کم
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
مائکرونیشی پگبن کبوتر
مائکرونیشی پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
وائرس
وائرس اک نکا جیا بیمار کرن والا ایجنٹ اے جیڑا صرف اپنے میزبان ولگن دے اندر ای اپنے آپ نون ودا سکدا اے۔ وائرس لاطینی چ زہر نوں کیندے نیں۔ وائرس بیکٹیریا تے بوٹیاں توں لے کے جانوراں تک ہر ونڈ دے جنوراں نون روگی کردے نیں۔ وائرس اپنے آپ تے یا کلا نئین رہ سکدا۔جیڑا وائرس بیکٹیریا وچ ریندا اے اونو بیکٹیریوفیج کیندے نے۔
وائرس نوں پیلی واری ڈچ سینسدان مارٹینس بائجرنک نے 1898 چ لبیا سی۔ ہن تک 5000 دے نیڑے وائرس لبے جاچکے نیں۔ پر زیارہ ہلے وی لبے جانے نیں۔ وائرس زمین تے ہر تھاں تے ہوندے نیں تے جانداراں دی سب توں وڈی ونڈ نیں۔ وائرس دی پّڑھائی وائرالوجی اخواندی اے تے مائکروبائلوجی دا اک پاسہ اے۔
وائرس نالوں جانوراں، انساناں تے پودیاں وچ بہت بیماریاں پھیلدیاں نے۔ انساناں وچ وائرس توں عام بخار، نزلا زکام تے چیچک دیاں بیماریاں پھیلدیاں نے۔ جانوراں وچ وائرس توں منہ پیر دی روگ دی بیماریاں پھیلدی اے۔ پوریاں وچ وی وائرس توں بہت بیماریاں پھیلدیاں نے۔
ناں
وائرس دا لفظ لاطینی بولی دے لفظ وائرس توں نکلیا اے جیدا مطلب اے "زہر"۔ پہلی واری آواناسکی نے 1892 وچ کھوج کیتی۔ کلے وائرس دے ذرے نو ویریان کہندے نے۔
تریخ
1892 وچ آیواناسکی نے ٹوبیکو موزائیک وائرس تے کم کیتا۔فر 1898 وچ جرمن مائکروبیلوجسٹ مارٹینس بیجرنک نے وائرس دا لفظ استعمال کیتا۔ وینڈل سٹینلے نے ٹوبیکو موزائیک وائرس دے مائع محلول نو کسٹل دی شکل وچ حاصل کیتا۔ اسی سال فریڈرک لوفلر نے فٹ اینڈ ماؤتھ روگ دا وائرس کھوجیا۔
وکھالہ
وائرس بیکٹیریا توں نکے ہوندے نے۔ زیادہ تر وائرس دا قطر 20 توں 300 نینومیٹر دے درمیان ہوندا اے۔ کج فیلووائرس 1400 نینومیٹر لمے ہوندے نے تے اوناندا قطر 80 نینومیٹر ہوندا اے۔
جینوم
وائرس وچ اگر ڈی این اے ہووے تے انو ڈی این اے وائرس آکھن گے، اگر آر این اے ہووے تے آر این اے وائرس آکھن گے۔ زیادہ تر وائرس آر این اے وائرس ہوندے نے۔ بوٹیاں دے وائرس اک دھاگے آلے آر این اے وائرس ہوندے نے تے بیکٹیروفیج دو دھاگے آلے ڈی این اے وائرس ہوندے نے۔
درجہ بندی
بالٹی مور درجہ بندی دے مطابق وائرس نو میسنجر آر این اے بنن دے ول دی بنیاد تے 7 گروپاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے:
دوجے جانداراں وچ انفیکشن
وائرس جانوراں تے بوٹیاں نو وی روگ لاندے نے۔
بیکٹیریا نو روگ لان آلے وائرس نو بیکٹیریوفیج کہندے نے۔
کج وائرس آرکیا وچ ریپلیکیٹ کرن دی صلاحیت رکھدے نے۔
استعمال
وائرس مالیکیولر تے سیل بیالوجی دی پڑھت وچ استعمال ہوندے نے۔ وائرس جینیٹکس وچ ڈی این اے ریپلیکیشن، ٹرانسکرپشن، ٹرانسلیشن تے پروٹین ٹرانسپورٹ نو سمجھن لئی استعمال ہوندے نے۔ جین نو سیل وچ لے کے جان لئی وی وائرس دا استعمال کیتا جاندا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
حضرت اسحاق
اضحاق یا اسحاق (عبرانی: יצחק مطلب: ہنسی، خوشی) ابراہیم تے سارہ دا اکلوندا بیٹا سی جو انہاں دے ہاں تب پیدا ہويا جدو‏ں اُس دے ماں باپ عمر رسیدہ سن ۔ خدا نے اس دا وعدہ ابراہیم تے سارہ تو‏ں کیتا سی ۔ ایہ بیر سبع وچ پیدا ہويا تے اس د‏ی پرورش وی اوتھے ہوئی۔ ایہ حالے لڑکا ہی سی کہ ابراہیم خدا دے حکم دے مطابق اُسنو‏‏ں موریاہ دے پہاڑ اُتے قربانی دینے دے لئی لے گیا لیکن عین وقت اُتے خدا نے اک مینڈھا مہیا کر دتا۔
اسحاق نے چالیس برس د‏‏ی عمر وچ اپنی رشتہ دار ربقہ نال شادی کيتی۔ اُس دے دو بیٹے عیسو تے یعقوب سن ۔ اسحاق اک زبردست کسان تے چوپان سی ۔ اپنی آخری عمر وچ اوہ نابینا ہو گیا۔ اوہ عیسو نو‏‏ں برکت دینا چاہندا سی مگر ربقہ دے کہنے اُتے یعقوب نے اس تو‏ں دھوکے تو‏ں برکت حاصل کرلئی-
اسحاق دا اِسرائیل دے بزرگاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اُس دا ناں ابراہیم تے یعقوب دے نال آندا ا‏‏ے۔
حضرت اِسْحاق خدا دے انبیاء وچو‏ں نيں جو حضرت ابراہیمؑ دے فرزند تے حضرت اسماعیل دے بھائی سن ۔ آپ بنی‌ سرائیل دے جد امجد سن تے حضرت یعقوب ، حضرت یوسف، حضرت داوود، حضرت سلیمان و حضرت موسی جداں متعدد انبیاء آپ د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ قرآن کریم وچ حضرت اسحاق تے آپ د‏‏ی نبوت دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ توریت تے بعض اہل سنت منابع وچ حضرت اسحاق نو‏‏ں ذبیح اللہ کہیا گیا اے لیکن شیعہ عقائد دے مطابق حضرت ابراہیم دے دوسرے بیٹے حضرت اسماعیل ذبیح اللہ نيں۔
ولادت د‏‏ی بشارت
قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق خدا نے حضرت اسحاق د‏‏ی ولادت تو‏ں پہلے انہاں دے والدین نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں با خبر فرمایا تے انہاں نو‏ں بشارت دتی کہ انہاں دے ایتھ‏ے اک فرزند ہونے والا ا‏‏ے۔ ایہ بشارت سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 71 وچ آئی ا‏‏ے۔ حضرت اسحاق د‏‏ی ولادت د‏‏ی داستان انہاں دا ناں لئے بغیر سورہ حجر د‏‏ی آیت نمبر 53 تے سورہ ذاریات د‏‏ی آیت نمبر 29 وچ وی آئی ا‏‏ے۔ حضرت اسحاق دا ناں قرآن د‏‏ی 12 سورتاں وچ 71 مرتبہ آیا ا‏‏ے۔
نبوت
thumb|حضرت اسحاق دے محل زندگی دا نقشہ حضرت اسحاق اپنے بھائی حضرت اسماعیل د‏‏ی وفات دے بعد نبوت اُتے فائز ہوئے تے انہاں دے بعد آنے والے تمام انبیاء آپ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں سوائے حضرت محمدؐ دے کہ آپ حضرت اسماعیل د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔
قرآن د‏‏ی اٹھ آیتاں وچ براہ راست یا غیر مستقیم طور اُتے حضرت اسحاق د‏‏ی نبوت د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا اے ؛ مثلا آپ د‏‏ی نبوت دے بارے وچ ، آپ د‏‏ی اولاد اُتے آسمانی کتاب دے نازل ہونے دے بارے وچ ، آپ نو‏‏ں شریعت عطا ہونے دے بارے وچ ، آپ اُتے وحی نازل ہونے دے بارے وچ ، آپ د‏‏ی اطاعت کرنے دے حکم دے بارے وچ ، تے آپ د‏‏ی امامت دے بارے وچ ۔ انہاں آیتاں وچ آپ شریعت نو‏‏ں حضرت ابراہیم د‏‏ی شریعت یعنی دین حنیف قرار دتا گیا اے جس د‏‏ی بنیاد توحید اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
اسحاق گٹھ:ابراہیم گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:بائبلی بزرگان گٹھ:ویہويں صدی ق م دیاں شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء گٹھ:عیسو گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:قرآن وچ انبیا گٹھ:حضرت ابراہیم دے رشتے دار گٹھ:فلسطین وچ مدفون افراد گٹھ:تصحیح شدہ مقالے گٹھ:اولاد انبیا
پولینیشی پگبن کبوتر
پولینیشی پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
چک 466 ج ب شمالی
چک 466 ج ب شمالی   ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
اگستیہ
اگستیہ ہندو مت وچ ویداں  دے اک نام ور دانش ور سن۔ ہندوستانی روایات دے مطابق اوہ اک قابل ذکر سنیاسی تے برصغیر دی مختلف زباناں  وچ اک بااثر عالم نیں۔ اوہ تے انہاں  دی بیوی لوپا مدرا سنسکرت زبان دی تحریر رگ وید وچ بھجن 1.165 تا 1.191 تے ہور ویداں  دے ادب دے مصنف نیں۔
اگستیہ دا ناں متعدد داستاناں  تے پراناں  وچ آندا اے (طائرانہ طور اُتے دیومالائی کہانیاں ، علاقائی داستاناں ) بہ شمول خاص طور اُتے رامائن تے مہا بھارت وچ۔ اوہ ویداں  دے سب توں زیادہ قابل احترام ست جاں  اٹھ رشیاں  وچوں  اک نیں، اس دے نال نال انہاں  دا ذکر شیو مت دی روایت وچ تمل سِدّھار وچ اک سِدّھا دے طور اُتے آندا اے۔ شکتی مت تے ویشنو مت دے پراناں  دے ادب وچ انہاں  نوں بوہت قابل قدر گردانیا جاندا اے۔ اوہ انہاں  ہندوستانی دانش وراں  وچوں اک نیں جنہاں  دے قدیم مجسمے تے خاکے جنوبی ایشیا دے ہندو مندراں  تے جنوب مشرقی ایشیا جداں  جاوا، انڈونیشیا وچ ابتدائی وچکا ویلہ  دے شیو دے مندراں وچ دیکھنے نوں ملدے نیں۔ قدیم جاوی زبان دی تحریر، اگستیہ پروا وچ اوہ اک بنیادی کردار تے استاذ دا درجہ رکھدے نیں، جس دی 11 ویں صدی دی شکل بقا پائے ہوئے اے۔
اگستیہ نوں روایتی طور اُتے کئی سنسکرت تحریراں دا مصنف منیا جاندا اے، جداں اگستیہ گیتا نوں وراہ پران وچ پایا گیا، اگستیہ سمہیندا نوں سکند پران تے دویدھا نرنائے تانتر تحریر وچ پایا گیا۔ انہاں دی دیومالائی شخصیت دا حوالہ من، کلساج، کمبھاج، کمبھایونی تے میترا ورونی دے طور اُتے دتا جاندا اے۔
ناں وجہ
thumb|بیٹھے ہوئے مافوق البشری دانشور اگستیہ اگستیہ دے اشتقاق دے حوالے تو‏ں متعدد نظریات ني‏‏‏‏ں۔ اک نظریے دے مطابق "اج" یا "انج" اس دا مادہ اے جس دے معنی "روشن تے چمکنے والے" دے نيں تے اس دا تعلق اگستیہ تو‏ں جوڑدا اے، یعنی جو اندھیرے وچ "روشنی پھیلاندا" اے تے اگستیہ روايتی طور اُتے کینوپَس دا ہندوستانی ناں اے جو جنوب ایشیائی آسماناں اُتے سیریس (Sirius) دے بعد دوسرا سب تو‏ں زیادہ چمک دار تے روشن ستارہ اے ۔ دوسرا نظریہ ایہ اے کہ اسنو‏ں اک پھُلاں والے درخت تو‏ں بنایا گیا اے جس دا ناں اگاندی گاندی فلورا اے، ایہ برصغیر وچ پایا جاندا اے تے اسنو‏ں تمل وچ "اکٹّی" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس نظریے دے مطابق "اگاندی" ارتقا پاکر "اگاستیح" وچ تبدیل ہويا ایہ نظریہ ویداں دے اس دانش ور د‏‏ی جڑاں دراوڑی ماخذ تو‏ں جوڑدا اے ۔
تیسرا نظریہ اگستیہ دا تعلق ہند یورپی ماخذ تو‏ں جوڑدا اے، اس نظریہ دے مطابق ایہ ایرانی لفظ گستہ تو‏ں ماخوذ اے جس دے معنی "گناہ تے ناپسندیدہ" دے نيں تے اگستہ دا مطلب ہوئے گا "بے گناہ، پسندیدہ"۔ چوتھا نظریہ لوک ماخذ تو‏ں منسوب اے جو رامائن دے اشلوک 2.11 وچ بیان کيتا گیا اے کہ اگستیہ، اگا (جامد یا پہاڑ) تو‏ں لیا گیا اے تے مل ک‏ے ایہ جڑاں ایہ مطلب بیان کردیاں نيں "وہ شخص جو پہاڑاں نو‏‏ں ہلا دے" یا جامد چیزاں نو‏‏ں ہلا دے۔ اس لفظ نو‏‏ں اگستی تے اگستھیار وی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔(அகத்தியர் Agathiyar؛ అగస్త్య؛ ಅಗಸ್ತ್ಯ؛ അഗസ്ത്യൻ or അഗസ്ത്യമുനി Anggasta؛ Akkhot)
لسانی ماخذ تے فرہنگ
تیسرا نظریہ اس دا تعلق ہندوستانی-یورپی ماخذ توں جوڑتا اے، ایرانی لفظ گستہ دے ذریعےجس دے معنی "گناہ، ناپسندیدہ" دے نیں تے اگستہ دا مطلب ہوگا "بے گناہ، پسندیدہ"۔ چوتھا نظریہ لوک ماخذ توں منسوب ہےجو کہ رامائن دے اشلوک 2.11 وچ بیان کیتا گیا ہےکہ اگستیہ، اگا (جامد جاں پہاڑ)تاں لیا گیا اے۔ تے مل کر ایہ جڑاں  ایہ مطلب بیان کرتی نیں "اوہ شخص جو پہاڑاں ناں ہلا دے" جاں  جامد چیزاں ناں ہلا دے۔ اس لفظ نوں اگستی تے اگستھیار وی لکھیا جاندا اے۔
حالات زندگی
رگ وید (1500 تا 1200 پہلے مسیح) دے متعدد بھجناں دے مصنف نوں اگستیہ دے ناں توں منسوب کیتا گیا اے۔ ایہ بھجن انہاں  دے حالات زندگی دے بارے وچ معلومات فراہم نہیں  کردے نیں۔  اگستیہ دے ماخذ افسانوی نیں۔ اپنی روایتاں وچ ویداں دے زیادہ تر دانش وراں دے بر عکس انہاں  دی نہ تو کوئی انسانی ماں  اے نہ باپ۔ انہاں  دی کرشماتی پیدائش اک یوجنا دے بعد ہوتی اے، جس نوں ورون دیوندا تے متر دیوندا نے ادا کیدا سی، جتھے اُتے کائناندی اپسرا اُروشی نمودار ہوتی اے۔ دونے دیوندا اُروشی دی غیر معمولی جنسی کشش توں جوش وچ آجاندے نیں تے مادّہ منویہ دا اخراج کردے نیں۔ انہاں  دا مادّہ منویہ کیچڑ دی اک دلدل وچ گرتا اے، جو اک ایسا رحم اے، جس وچ اگستیہ دا نطفہ پروان چڑھتا اے۔ اوہ اس مرتبان توں پیدا ہُندے نیں؛ بعض دیومالائی داستاناں وچ انہاں  دے نال انہاں  دا جڑواں  دانش ور بھائی وشیستھا پیدا ہُندا اے۔ ایہ دیومالائی داستان انھاں  کمبھایونی دا ناں  دیتی اے، جس دے لفظی معنی "اوہ شخص جس دا رحم کیچڑ دا مرتبان ہو"۔
اگستیہ پاکیزہ تے نظم و ضبط توں بھرپور زندگی گزاردے نیں، خود نوں تعلیم یافتہ کردے نیں تے معروف دانش ور بن جادے نیں۔ اوہ برہمن والدین توں پیدا نہاں ہُندے، لیکن انہاں  نوں بوہت ساری ہندوستانی تحریراں وچ انہاں  دے علم و دانش دی وجہ توں برہمن کہیا جاندا اے۔ انہاں  دے نامعلوم ماخذ نے قیاس آرائیاں اُتے مبنی اس تجویز نوں شہ دی اے کہ ویداں دے دور دے اگستیہ مہاجر آریائی ہو سکدے نیں، جنہاں  دے خیالات نے جنوب نوں متاثر کیتا تے متبادل طور اُتے اک آبائی غیر آریائی دراوڑ، جنہاں  دے خیالات نےشمال نوں متاثر کیتا۔
پرانہ دی تے قدیم داستاناں دی عدم تسلسل اُتے مبنی روایتاں دے مطابق ، پرہیز گار دانش ور اگستیہ نے لوپامدر نوں شادی دا پیغام بھیجا، جو ریاست ودھاربہ وچ پیدا ہونے والی اک شہزادی تھاں ۔ شہزادی دے والدین اس شادی توں راضی نہاں سن؛ انھاں  اس بات دی فکر سی کہ اگستیہ دی تنگ دستی دے باعث انہاں  دی بیٹی صحیح طریقے سےجنگل وچ رہ نہاں  پائے گی۔ پر روایات دے مطابق ، لوپا مدر نے انہاں  نوں اپنے شوہر دے طور اُتے قبول کر لیا ، ایہ کہدے ہوئے کہ اگستیہ دے کول پرہیز گاری دی دولت اے، خود شہزادی دی اپنی جوانی وی ڈھل جائے گی تے ایہ کہ اگستیہ دی نیکی ای اے جو اس رشدے دے لیے مناسب اے۔ اس طرح لوپا مدر ، اگستیہ دی بیوی بن گئاں ۔ ہور روایتاں وچ لوپامدرا اگستیہ توں شادی کرتی نیں، لیکن شادی دے بعد اوہ اگستیہ توں تقاضا کرتی نیں کہ اوہ انھاں  بنیادی آسائشاں  فراہم کرو تد ای انہاں  دے رشدے دا نباہ ہو پائے گا۔ایہ اک ایسا ہُندا اے جو آخر کار اگستیہ نوں مجبور کرتا اے کہ معاشرے وچ واپس جاکر دولت کمائاں ۔و27و
اگستیہ تے لوپا مدرکا اک بیٹا ہوتاہے، جس دا ناں دردھاسیو اے، جس دا ناں  بعض اوقات اِدھماواہا لیا گیا اے۔ مہابھارت وچ اسناں اک ایسے لڑکے دے طور اُتے بیان کیتا گیا ہےجو رحم مادر وچ اپنے والدین توں سن کر ویداں ناں سیکھتا ہےاور دنیا وچ بھجن پڑھدے ہوئے پیدا ہُندا اے۔
اگستیہ آشرم
اگستیہ دا اک آشرم سی، لیکن قدیم تے قرون وسطیٰ دی ہندوستانی تحریراں دے مطابق اس آشرم دی کہانیاں تے تھاں وچ تضاد اے۔ دو روایتاں وچ اس آشرم دا مقام شمال مغربی مہاراشٹر دسیا گیا اے، ناشک دے قریب چھوٹے توں قصباں اگستیہ پوری تے اکولے وچ دریائے گوداوری دے کناراں اُتے ۔ شمالی تے مشرقی ہندوستانی ذرائع وچ ممکنہ تھاں  کولہا پور دے قریب(مہاراشٹر کرناٹک دی سرحد اُتے مغربی گھاٹ)، جاں  قنّوج (اتر پردیش)، جاں  اگستیہ مُنی گاؤں وچ رُدرا پریاگ (اتر کھنڈ)دے قریب ، جاں  ست پورہ رینج (مدھیہ پردیش)۔ جنوبی ذرائع تے شمالی ہندوستانی دیوی بھگوَت پُرانہ وچ انہاں  دا آشرم تمل ناڈو وچ واقع اے، جس دے لیے مختلف تھاں  ترونل ویلی، پوتھی ول پہاڑیاں ، جاں  تھنجاوور دے ناں  لیے گئے نیں۔
ویدوں
اگستیہ دا تذکرہ ہندو مت دے سارے چار ویداں وچ آیا، تے ایہ برہمانوں، آرانیاکاؤں، اُپانیشدوں ، داستانوں، تے بوہت سارے پُراناں وچ اک کردار اے۔و4وو19و اوہ ویداں دا اک مدرسہ (گروکُل) چلادے تھےجس کہ شہادت رگ وید دے بھجن 1.179 وچ ملتی ہےجو کہ بتاندا اے کہ اس دی مصنفہ انہاں دی اہلیہ لوپا مدر تے انہاں  دے شاگرد نیں۔و13و ویداں دے دور وچ اوہ اک قابل احترام دانش ور سن، کیونجے رگ وید دے ہور دانش وراں دی جانب توں بوہت سارےترتیب بھجن اگستیہ دا حوالہ دیدے نیں۔ اگستیہ دی جانب توں ترتیب دیے گئے بھجن زبانی کھیڈ تے تشبیہات ، ذہنی آزمائشاں اورالفاظ دی چھیڑ چھاڑ، تے توجہ مبذول کرانے والے خاکاں دے حوالے جانے جادے نیں؛ جن وچ انہاں  دا روحانی پیغام پوشیدہ اے۔و29و
ویداں وچ اگستیہ دے اشلوک
تیرے نال، او اِندر بوہت فراخی تے خوش حالی اے،
جو ہر اس شخص نوں ترقی دیدے نیں جو نیک زندگی گزارتا اے۔
ہن دعا اے کہ ایہ ماروتس اساں اُتے محبت کرنے والی مہربانی ظاہر کرو،
گھٹ زوراں دے دیوندا ہماری مدد کرو۔
– 1.169.5
ترجمہ: رالف ٹی۔ ایچ۔ گریفیتھ
تے اس برادری توں جتھے دے بہدے پانی زندگی بخش ہوں۔
ترجمہ: اسٹیفانی جیمی سن، جوئل بریریٹن؛و29و سنسکرت اصلی: एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१५॥
مارکویسی پگبن کبوتر
مارکویسی پگبن کبوتر کگیاں دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:گھُگیاں
اگستیہ
ویدوں
– رگ وید
انہاں دی ویداں دی شاعری خاص طور اُتے دو نہجاں دے حوالے توں قابل ذکر اے۔و29و بھجن دے اک خانے وچ اگستیہ دو افواج دے وچکار تصادم نوں ظاہر کردے نیں جنہاں  دی قیادت الگ الگ دو دیوندا اِندر تے ماروتس کر رہے نیں، جس دی علما نے تشریح جیسے گی۔ ایس۔ غوریے نے نظمیہ طور اُتے اک تصادم دی شکل وچ بیان دی اے، جو آریہ (اِندر) تے دسا (رُدرا) دے درمیان اے۔و24وو31و اگستیہ گھٹ یابی توں انہاں  دی محاذ آرائی نوں حل کردے نیں، نذرانہ پیش کردے نیں – جس وچ ایہ دعا کردے نیں کہ دونے دیوتااں دے وچکار اساں  آہنگی محبت اُتے مبنی برتاؤ پیدا ہو۔ رگ وید دے منڈل 1ماں  ستائیس وچ اکیس بھجن جو انھاں نے ترتیب دیے نیں، انہاں  وچ اختتام اُتے انہاں  دے دستخط نیں، جتھے اُتے اوہ التجا کردے نیں،"دعا اے کہ ہر برادری غذااور بہدے پانیاں تاں مالا مال ہوں"۔و29و ایہ خیالات ظاہر کردے نیں کہ اوہ آریہ تے دسا دونے دے محافظ سن۔و32و پر، بعض علما اسی بھجن دی تشریح اس طرح کردے نیں کہ ایہ نظمیہ پیش کش دو متصادم نظریات جاں  طرز زندگی دا عکّاس اے، کیونجے اگستیہ نے کدی آریہ جاں  دسا دے الفاظ استعمال نہاں  کیے، تے صرف اُبھاؤ واناو (لفظی طور اُتے "دونے رنگ") دی اصطلاح استعمال دی اے۔و24وو33وو34و "دوطرفہ اساں  آہنگی" دا پہلو تے خیال بہ حیثیت دائمی مفاہمت—اگستیہ دے ناں  دے نال – ہندو مت دے ایتاریہ ارانایکہ دی شق 1.2.2 وچ دوبارہ نمودار ہُندا اے۔
دوسرا پہلو – ہندو مت دے ادب وچ معروف—انہاں دی اہلیہ لوپا مدر تے انہاں  دے وچکار گفت گو دی شکل وچ اے—جو اس انسانی تناؤ دی عکاسی کرتا اے، جو روحانیت دی تلاش وچ سنیاسی بن جانے تے گھریلو زندگی و خاندان پروان چڑھانے دی درمیان کش مکش توں پیدا ہُندا اے۔ اگستیہ دلیل پیش کردے نیں کہ خوشی تے آزادی دے حصول دے بوہت سارے راسدے نیں، جدونکہ لوپامدر زندگی دی فطرت، وقت تے دونے دے امکانات دی دلیل پیش کرتی نیں۔ اوہ گھٹ یابی توں اگستیہ نوں رجھاندی نیں – تشبیہ توں بھرپور رگ وید دے بھجن 1.179 دی شکل وچ۔و29وو36و
رامائن
دانش ور اگستیہ دا ہندو داستان رامائن دے متعدد ابواب وچ تذکرہ اے، جس وچ انہاں دی سنیاسی زندگی نوں دریائے گوداوری دے کناراں اُتے گزاردے ہوئے بیان کیتا گیا اے۔و38و
رامائن وچ بیان کیتا گیا اے کہ اگستیہ تے لوپا مدر ونداک جنگل وچ رہدے نیں، جو وندھیا پہاڑاں دی جنوبی ڈھلاناں وچ واقع اے۔ رام نے اگستیہ دی اک ایسے شخص دے طور اُتے تعریف دی ہےجو کہ اوہ گھٹ وی کر سکتا اے، جس نوں دیوندا نا ممکن سمجھاں ۔رام نے انہاں نوں اک ایسے دانش ور دے طور اُتے بیان کیتا ہےجس نے وندھیا پہاڑاں تاں کہیا سی کہ اوہ نیچے ہو جائاں  تاکہ سورج، چاند تے ہور زندگی رکھنے والے اجسام انہاں  دے اُتے توں گزر سکاں ۔ انہاں  نوں اک ایسے دانش ور دے طور اُتے وی بیان کیتا جاندا ہےجو دھرم دی قوتاں ناں شیطاناں جیسے وتاپی تے اِلوالا نوں قتل کرنے دے لیے استعمال کردے نیں، جنہاں  نے 9،000 انساناں ناں گم راہ تے تباہ کیتا۔
رامائن دے مطابق اگستیہ اک منفرد دانش ور نیں، جنہاں دا قد چھوٹا اے، بدن بھاری بھرکم اے، لیکن جنوب وچ رہنے دی وجہ سےوہ شیو دی قوتاں تے کیلاش و میرو پہاڑ دے وزن دے وچکار توازن قائم رکھدے نیں۔و39و اگستیہ تے انہاں  دی اہلیہ رام، سیتا تے لکشمن توں ملدے نیں۔ اوہ انھاں  الوہی کمان تے تیر دیدے نیں؛ راون دی شیطانی فطرت بیان کردے نیں؛ تے، ولیم بَک، بی۔اے۔ وان نُوٹن تے شرلے ٹرائیسٹ دے مطابق انہاں  نوں الوداع کہدے ہوئے ایہ مشورہ دیدے نیں، "رام! شیطان انساناں تاں محبت نہاں  کردے نیں، لہٰذا انساناں ناں اک دوسرے توں محبت کرنی چاہیے"۔و17وو40و
مہا بھارت
اگستیہ دی کہانی دا عکس دوسری اہم ہندو داستان مہا بھارت وچ ملتا اے۔ پر، رام دے بہ جائے کہانی نوں ویسمپایانا تے لوماسا دے درمیان گفت گو دی شکل وچ بیان کیتا گیا اے، جو کتاب 3 دی شق 33 وچ موجود اے، وانا پاروا (جنگل دی کتاب)۔و41و
داستان وچ انہاں نوں اک ایسے دانش ور دے طور اُتے بیان کیتا گیا ہےجس دے معدے وچ شکم خوری تے ہضم کرنے دی بے پناہ قودیاں  نیں۔و20و اگستیہ، اک بار پھر – وندھیا پہاڑاں ناں اُتے بڑھنے توں روک دیدے نیں تے انھاں  پست کر دیدے نیں؛ تے اوہ وتاپی تے اِلوالا شیطاناں ناں اسی افسانوی انداز وچ قتل کردے نیں، جیسے رامائن وچ بیان کیتا گیا اے۔ وانا پاروا وی لوپامدر تے اگستیہ دی منگنی تے شادی ہونے دی کہانی بیان کرتی اے۔ ایہ اس افسانوی کہانی اُتے وی مشتمل اے ، جس وچ اِندر تے وریترا دے درمیان جنگ دا تذکرہ اے، جتھے تمام شیطان سمندر وچ چھپ جادے نیں؛ دیوندا اگستیہ توں مدد دی درخواست کردے نیں ، جو انہاں  دے کہنے اُتے جادے نیں تے سمندر دا تمام پانی پی جادے نیں؛ جس دے نتیجے وچ شیطان دیوتاؤں دے سامنے ظاہر ہو جادے نیں۔
پُراناں
ہندو مت دے پُراناں دے ادب وچ اگستیہ دے بارے وچ متعدد کہانیاں نیں – زیادہ تفصیل ، زیادہ شان دار تے غیر تسلسل اُتے مبنی—بہ نسبت انہاں  دیومالائی داستاناں دے ، جو ہندوستان دے ویداں دے ادب تے داستاناں وچ پائی جاندیاں نیں۔و6و مثال دے طور اُتے مثال دے طور اُتے متسیا پُرانہ دے باب 61، پدما پُرانہ دے باب 22، تے ست ہور مہا پُرانہ، اگستیہ دے سارے حالات ِ زندگی بیان کردے نیں۔و17وو37وبعض انہاں  نوں سپتا رشی(ست عظیم رشی) وچوں اک دی فہرست وچ شامل کردے نیں، جدونکہ ہور وچ ہندو روایتاں وچ اوہ اٹھ جاں  بارہ غیر معمولی دانش وراں وچ شمار ہُندے نیں۔و42و مختلف پُراناں وچ ناں  تے تفصیلاں  عدم تسلسل دا شکار نیں، تے ایہی عدم تسلسل اسی پُرانہ دے مختلف قلمی نسخیاں وچ پایا جاندا اے۔ انہاں  نوں مختلف تھاں  اُتے اس فہرست وچ شامل کیتا جاندا اے، جس وچ انگیراس، اطری، بھریگو، بھارگاو، بھردواج، وشوامتر، واسستھا، کیشواپ، گوتم، جامادگنی تے ہور شامل نیں۔و43و
اگستیہ دا ناں تمام اہم ہندو روایتاں دے پُراناں وچ وڈے احترام نال لیا جاندا اے: شیو مت، شکتی مت تے ویشناوی مت۔ بوہت توں پُرانے طویل تے تفصیلی انداز وچ اگستیہ تے ہور سپتا رشیاں دی اولاداں دے بارے وچ بیان کردے نیں۔
تمل تحریراں
تمل روایتاں وچ، اگستیہ نوں تمل زبان دا باپ تے تمل زبان دے قواعد دا مؤلف تصور کیتا جاندا اے؛ انہاں اگاتّیام جاں  اکاتّیام کہیا جاندا اے۔و44وو45وو24وتمل روایتوںماں  اگستیہ ثقافتی ہیرو نیں تے متعدد تمل تحریراں وچ نمودار ہُندے نیں۔و46و
اگستیہ دے بارے وچ شمالی تے جنوبی (تمل) روایتاں وچ یکسانیتاں تے اختلافات نیں۔ اِراواتھم مہادیون دے مطابق،و24و دونے روایتاں  بیان کرتی نیں کہ اگستیہ نے شمال توں جنوب دی جانب ہجرت دی۔ تمل تحریر پُرانہ نورو– جس دی تریخ سنہ مشترکہ دے آغاز دی دتی گئی اے – جاں  ممکنہ طور اُتے دوسری صدی سنہ مشترکہ – دے اشلوک 201 وچ ایہ بیان کیتا گیا اے کہ اگستیہ نے بوہت سارے لوگاں دے نال جنوب دی جانب ہجرت دی۔و24وو47و
شمالی روایتاں وچ اگستیہ دا کردار ویداں دی روایت پھیلانے سنسکرت اُتے زور دینے اُتے مشتمل اے،و48و جدونکہ جنوبی روایات وچ انہاں دا کردار آبپاشی، زراعت ، تے تمل زبان دی اہمیت اجاگر کرنے اُتے مشتمل اے۔و24و شمال وچ انہاں  دا نسب نامہ نامعلوم اے تے افسانوی روایتاں  اپنے تہاناں اس حد تک کہنے پرمحدود رکھتی نیں کہ اگستیہ دلدلی کیچڑ توں پیدا ہوئے۔ جنوبی روایتاں وچ ، انہاں  دا دلدلی کیچڑ توں ظہور مشترکہ حوالہ اے، لیکن دو متبادل جنوبی روایات انہاں  سنکم (سنگم) قوم دا بتاندی نیں—تے کہیا جاندا اے انہاں نے اٹّھارہ ویلیر قبیلےآں دی دوارکا توں جنوب دی جانب ہجرت وچ قیادت دی۔و49وو50و
تیرومنتی رام بیان کردے نیں اگستیہ اک پرہیزگار دانش ور سن، جو شمال توں وارد ہوئے تے جنوبی پوتھیگائی پہاڑاں وچ بس گئے، کیونجے ایسا انہاں توں شیو نے کہیا سی۔ انہاں  اک ایسی شخصیت دے طور اُتے جانا جاندا اے، جو سنسکرت تے تمل دونے زباناں دے ماہر وی سن تے انہاں  زباناں تاں محبّت وی کردے سن—دونے وچ معلومات اکٹّای کیتیاں ، لہٰذا ، اتّحاد، امن تے علم دے داعی بنے – بجائے اس دے کہ کسے اک زبان دی مخالفت کرتے۔و54و سکندہ پُرانہ دے مطابق، شیو نے جداں پاروندی توں شادی دی تو پوری دنیا نے ہمالیہ دے پہاڑاں دا دورہ کیتا ۔ اس دی وجہ توں زمین اک جانب جھُک گئی۔ شیو نے اگستیہ توں درخواست دی کہ اوہ جنوبی خطّے دی جانب چلے جائاں  تاکہ زمین وچ توازن قائم ہو جائے۔ لہٰذا، اگستیہ شیو دی درخواست اُتے جنوب دی جانب ہجرت کر گئے۔
سِدّھار
تمل ہندو روایات وچ اگستیہ نوں سب توں پہلا تے سب توں اہم سِدّھار منیا جاندا اے(تمل: سِتّار؛ سنسکرت: سِدّھا)۔ سِدّھار سنسکرت دی کلماندی جڑ سِدھ توں نکلا اے، جس کےمعنی نیں "حاصل کرنا جاں گھٹ یاب ہونا"۔ پہلے سِدّھار دے طور اُتے اگستیہ پہلے استاذ منے جادے نیں، گھٹ یاب—اوہ دانش ور ، جس نے اپنے علم کوفطری تے روحانی دنیاؤں وچ کامل کر لیا۔ ایہ تمل تصور تدّتی مہا سِدّھاؤں ، سری لنکائی بُدّھوں ، تے شمالی ہندوستان دی ناتھ ہندو یوگی روایات دے متوازی اے۔و56و
تیرُو مُلار دے نال، اگستیہ نوں دونے – فلسفیانہ اورعملی میداناں وچ سِدّھار منیا جاندا اے – زیادہ تر دوسرے سِدّھار دے برعکس جو صرف کسے خاص شعبے جاں علم وچ مہارت رکھدے نیں۔ اگستیہ اس لحاظ توں وی منفرد نیں کہ ہندوستانی بر صغیر دی تمام تاریخی تحریراں وچ انہاں  دا ذکر ملتا اے۔و56و
وینکٹ رامن دے مطابق، اگستیہ دے بارے وچ سِدّھار توں متعلقہ ادب قرونِ وسطیٰ توں لے کر ابتدائی جدید دور دے درمیان اے۔ خاص طور اُتے ادویات تے صحت توں متعلق تمل تحریراں ، جن وچ اگستیہ بہ حیثیت سِدّھار شامل نیں – انہاں نوں 15واں  صدی تے اس دے بعد تحریر ی طور وجود وچ لایا گیا۔ ہارٹ مٹ شرفےکے مطابق، ادویات توں متعلق سب توں قدیم ترین تمل تحریری نسخہ جس وچ اگستیہ دا ناں  لیا گیا، 16 ویں صدی توں پہلے تحریر نہاں  کیتا گیا سی۔و5و
بعض تمل تحریراں وچ انہاں دا ناں  اگاتھیار جاں  اگستھیار لیا گیا اے،و57و تے بعض لوگ خیال کردے نیں کہ انہاں  طبّی نسخاں دا مصنف کوئی مختلف شخص اے۔و58و
کامل ظویلیبل دے مطابق، دانش ور اگستیہ، اکتّیان سِدّھا، تے اکتّھیور، اکتّیام دا مصنف – مختلف ادوار توں تعلق رکھنے والے تن جاں ممکنہ طور چار مختلف اشخاص سن، جو وقت گزرنے دے نال نال تمل روایتاں وچ اک فردِ واحد وچ ڈھل گئے۔
بدھ مت دی تحریراں
متعدد بدھ تحریراں وچ اگستیہ دا تذکرہ کیتا گیا اے۔ جیسے ابتدائی بدھ تحریراں جیسے کَلَپ، کانتانتر تے کیندر-ویاکاراناداپتنگ پانینی، تے آسواگھوس مزید قدیم سنسکرت شاعرانہ انداز اپنادے ہوئے ، جداں انہاں نے بدھ دی تعریف دی، اگستیہ پہلے ہزاریے سنہ مشترکہ دے بدھ تحریراں وچ نمودار ہُندے نیں۔ مثال دے طور اُتے تمل تحریراں وچ اکتّیان نوں اک ایسے دانش ور دے طورپر بیان کیتا گیا اے ، جنہاں نے تمل تے سنسکرت قواعد تے عروض اوالوکیتان توں سیکھے(ہونے والے بدھ دا اک تے ناں  اوالوکیٹیشور)۔و60وو61و
این ای، مونیوس دے مطابق ، مانیمیکالائی تے وراکولیام بوہت ساری جنوبی ہندوستانی تحریراں وچ دو ایسی تحریراں نیں، جنہاں  نے اگستیہ دا انتخاب کیتا ہےاور انہاں  ہونے والے بدھ دا شاگرد دسیا اے۔و60و
اگستیہ ہور تاریخی بدھ دیومالائی داستاناں وچ وی نمودار ہوئے نیں، جیسےجٹک کہانیاں ۔ مثال دے طور اُتے آریہ صور دی بدھ تحریرجٹک مالا، جو بدھ دے پچھلے جنماں تاں متعلق اے – اگستیہ نوں ستواں باب وچ شامل کرتی اے۔و64و اگستیہ-جٹک کہانی دی نقّاشی بوروبودور وچ کیتی گئی اے، جو ابتدائی قرون وسطیٰ دے دور وچ مہایان بدھ مندر اے۔و65و
جاوی تے جنوب مشرقی ایشیائی تحریراں
اگستیہ ، جنوب مشرقی ایشیائی مندراں وچ نقّاشی دے کاماں تے فنون وچ سب توں اہم شخصیتاں وچ شامل نیں۔ انہاں  دی سب توں زیادہ مقبولیت انڈونیشیا وچ سی ، جداں تک اسلام انڈونیشیا دے سارے جزیراں تک نہاں  پھیلا سی۔ انہاں  دے آثار کمبوڈیا، ویتنام، تے ہور خطّوں وچ وی پائے گئے نیں۔ اگستیہ دا سب توں ابتدائی حوالہ پہلے ہزاریے سنہ مشترکہ دے وسط وچ ملتا اے، لیکن 11واں  صدی دی جاوانی زبان دی تحریر اگستیہ-پاروا فلسفے، دیومالائی داستانوں، تے خاندانی تریخ دا لائقِ تحسین آمیزہ اے، جو دانش ور اگستیہ توں منسوب اے۔و10وو66و
اگستیہ پاروا وچ سنسکرت اشلوک جاوانی زبان وچ شامل کیے گئے نیں۔ تحریر نوں گرو(استاذ، اگستیہ) تے شش(شاگرد، اگستیہ دے بیٹےدردھاسیو) دے درمیان گفت گو دے انداز وچ بیان کیتا گیا اے۔و67و تحریر دا انداز تدریس، فلسفے تے مذہبی تعلیمات دا متزاج اے، جو ہندو پُرانہ وانگمختلف جہتاں دے موضوعات اُتے مشتمل اے۔ جاوانی تحریر دے ابواب وچ وجود دا گردشی جاں دائرہ جاتی ہندوستانی نظریہ، دوبارہ جنم تے سمسار، سمندر نوں بلوہدے ہوئے دنیا دی تخلیق(سمندر منتھن)، سمکھیا دے نظریات، ہندو فلسفے دا ویدانت مکتبہء فکر ، شیو دیوندا تے شیو مت اُتے کلیدی تحریراں ، تانتر اُتے بعض بحثاں ، انسانی زندگی دے مختلف ادوار توں منسلک رسومات دا خلاصہ تے ہور معاملات شامل نیں۔و67و
حالانکہ اگستیہ–پاروا دے تحریر تے کلاسیکی ہندوستانی تصورات دے وچکار یکسانی واضح اے، لیکن جان گونڈا دے مطابق – اس تحریر دی سنسکرت تے جاں تمل اساں  عصر زباناں وچ موجودگی انڈونیشیا جاں  ہندوستان وچ نہاں  پائی گئی اے۔و68و اسی طرح اگستیہ توں متعلق انڈونیشیائی تحریراں  – جنہاں  دا دور 10واں  توں 12 ویں صدی تک اے – شیو مت دے مختلف ذیلی مکاتب فکر جیسے خدا نوں ماننے وال شیو سدھانت تے سنیاسی مکتبہء فکر اگامک پشوپت دے بارے وچ گفت گو کرتی نیں، اوریہ تحریراں  اعلان کرتی نیں کہ مذکورہ مذہبی تعلیمات یکساں  طور اُتے اہل نیں تے اہمیت دی حامل نیں۔و68و
جنوب مشرقی ایشیا دے قرون وسطیٰ دے شیو مندراں وچ اگستیہ دی موجودگی عام اے، جیسے جاوا (کاندی) وچ پتھر توں بنے مندر۔ شیو، اوما، نندی تے گنیش دی تصویراں دے نال جو بنیادی سمتاں دی جانب رخ کرکے بنائی گئی نیں، ایہ مندر اگستیہ دے مجسموں، نقاشی دے گھٹ تے تصویراں اُتے مشتمل نیں—جو جنوبی رخ اُتے بنائے گئے نیں۔و69و شیو دی درگاہ، پرام بانن، جو جنوب مشرقی ایشیا وچ سب توں وڈے ہندو مندر کامپلیکس دے اندر اے—اس دے اندرونی حصےماں  چار جگہاں  متعین کیتی گئی نیں۔ پرام بانن گروہ دے مندراں وچ اس مرکزی درگاہ نے جنوبی حصہ اگستیہ دے لیے مخصوص کر رکھیا اے۔و70و