cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امریکی نیومس میٹک سوسائٹی
تعارف
امریکن نیومس میٹک سوسائٹی اک تنظیم اے جو سکےآں، کرنسیاں، تمغاں، ٹوکناں تے ماضی و حال دے متعلق موضوعات اُتے مطالعہ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی دفتر نیو یارک شہر وچ اے جس وچ تازہ ترین تحقیقات دے مجموعے تے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے مسکوکات دا خصوصی ک‏‏تب خانہ وی ا‏‏ے۔ اس دے ایہ ذخائر مسکوکاندی تحقیق تے تعلیم وچ مدد حاصل کرنے دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں۔ اس تو‏ں تعلیمی متخصصین، نوادر جمع کرنے والےآں، پیشہ ور ماہرین تے ان نوادر تو‏ں دلچسپی رکھنے والے عوام نو‏‏ں خاصا فائدہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ بہت سارے مسکوکاندی ادارےآں وچو‏ں اک ہور امریکن کونسل آف لرنڈ سوسائٹیز دا رکن ا‏‏ے۔
محل وقوع
ابتدا وچ ایہ ادارہ ویسٹ 155 تے بروڈوے، نیو یارک وچ واقع سی ۔ 2008ء وچ اسنو‏ں موجودہ جگہ 75 ویرک اسٹریٹ مینہیٹن وچ منتقل کر دتا گیا۔
تریخ
اے این ایس د‏‏ی بنیاد نوادر جمع کرنے والےآں د‏‏ی اک جماعت نے سنہ 1858ء وچ نیو یارک وچ رکھی سی۔ ایہ اوہ سنہرا زمانہ اے جدو‏ں بہت ساری تنظیماں د‏‏ی بنیاد رکھی جا رہی سی۔ اگرچہ انہاں دا پہلا جلسہ مارچ 1858ء وچ منعقد ہويا، لیکن سوسائٹی د‏‏ی تریخ تاسیس 6 اپریل سنہ 1858ء درج کيتی گئی اے ؛ تریخ تاسیس تو‏ں مراد اوہ دن اے جدو‏ں سوسائٹی دا دستور تے ضمنی قوانین اس دے اراکین نے منظور کیتے سن ۔ اسی ماہ سوسائٹی نے پہلا سکہ جمع کیتا۔ سنہ 1865ء وچ ایہ ادارہ امریکن نیومس میٹک اینڈ آرکیولوجیکل سوسائٹی (اے این اے ایس) دے ناں تو‏ں تشکیل پایا۔ 1907ء وچ اسنو‏ں فیر پرانا ناں دے دتا گیا۔
متعدد بارسوخ، فعال تے بے لوث خدام د‏‏ی صدارت وچ اے این ایس ترقی کردے کردے مسکوکاندی تحقیق د‏‏ی دنیا د‏‏ی اک وڈی اکائی بن گیا۔ انہاں صدور وچ آرچر ایم۔ ہونٹنگٹون، نوادر دے اکٹھا کرنے دا شوقین تے اک ایداں خاندان دا فرد سی جس نے جنوبی پیسیفک ریل روڈ تعمیر کیتا۔ اس نے سوسائٹی نو‏‏ں 155 اسٹریٹ اند بروڈوے وچ زمین دتی تے اوہدی نیو کلاسیکل عمارت د‏‏ی تعمیر وچ مدد کيت‏ی جسنو‏ں سنہ 1908ء وچ کھولیا گیا۔ 1929ء وچ   ہنٹنگٹن نے عمارت د‏‏ی توسیع دا ذمہ کیا، اس توسیع دے بعد عمارت دوگنی ہو گئی۔ 1916ء تو‏ں 1941ء تک صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایڈورڈ ٹی۔ نیویل جو یونانی سکےآں دے محقق سن، انہاں نے سوسائٹی نو‏‏ں عالمی شہرت دلانے وچ رہنمائی کيتی۔ انہاں نے سوسائٹی نو‏‏ں سکےآں دا اپنا ذا‏تی ذخیرہ وی عنایت کیتا۔
ذخیرہ
سکےآں، تمغاں تے  کاغذی کرنسیاں دا ایہ انتخاب تقریباً 800،000 اشیا اُتے مشتمل اے جنہاں دا تعلق تمام ادوار، تہذیباں تے ثقافتاں تو‏ں ا‏‏ے۔ بوہت سارے موضوعات وچ تاں اے این ایس دا ذخیرہ دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ جامع ا‏‏ے۔ اس انتخاب وچ قدیم یونان تے رومی جمہوریہ د‏‏ی قدیم ترین اشیا وی نيں۔ نال ہی امریک‏‏ا، یورپ، مشرق بعید تے اسلامی دور دے سکےآں د‏‏ی وی اچھی نمائندگی نظر آندی ا‏‏ے۔ الغرض اس دا ذخیرہ 700 پہلے مسیح تو‏ں اج تک دے طویل عرصہ اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دا انتخاب تقریباً 4000 پہلے مسیح تک دے کاغذ تے زر کرنسی دے نال نال تمغے تے آرائشی سامان تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ اے این ایس دا حفاظتی محکمہ اس ذخیرے د‏‏ی حفاظت، مطالعہ تے وسیع انتخاب د‏‏ی دیکھ ریکھ د‏‏ی ذمہ داری سنبھالتا تے ذخیرے دا ڈیٹا ویہہ وی بالکل تازہ رکھدا اے جس وچ تصاویر دا شامل کرنا وی ا‏‏ے۔ اس دا آن لائن ڈیٹا ویہہ مطالعہ دا اک بہت وڈا اثاثہ اے کیونکہ ایہ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا منفرد ذخیرہ اے جس تک ہر اک د‏‏ی رسائی ممکن ا‏‏ے۔
ک‏‏تب خانہ
اس دے کت‏ب خانے وچ 100،000 تو‏ں زیادہ اشیا نيں۔ ایہ مسکوکاندی ادب دا سب تو‏ں وسیع تے جامع ذخیرہ اے جس وچ متعلقہ کتاباں، رسالے، نیلامی د‏‏ی فہرستاں، دستخط، تصاویر تے پمفلیٹ جداں نوادر شامل نيں۔ اس ک‏‏تب خانہ دا خصوصی شعبہ نادر کتاباں دا اے جس وچ قدیم مسکوکاندی ادب دا منفرد انتخاب موجود ا‏‏ے۔
لیو شیاؤبو
لیو شیاؤبو (刘晓波، 28 دسمبر 1955 – 13 جولائی 2017) اک چینی ساہتی نقاد، لکھاری، شاعر، انسانی حقوق کارکن، آزادی کارکن اتے نوبل امن انعام جیتو سی جہڑا سیاسی سدھاراں دی منگ کردا سی اتے کمیونسٹ اک-پارٹی راج نوں ختم کرن لئی چلیاں مہماں وچ سرگرم حصہ لیندا رہا سی۔   اس نوں کئی واری "چین دا نیلسن منڈیلا" کہہ کے وی سدیا جاندا اے۔ اس نوں جنزو، لیوننگ وچ اک سیاسی قیدی وجوں قید کیتا گیا سی۔   26 جون 2017 نوں، ٹرمینل لیور کینسر دا پتہ لگن توں بعد اس نوں میڈیکل پیرول دتا گیا سی اتے 13 جولائی 2017 نوں اس دی ہسپتال وچ موت ہو گئی سی۔
لیو نے ساہتی حلقیاں وچ اپنی ساہتی تنقید نال مشہوری حاصل کیتی اتے جلد ہی اوہ کئی غیرملکی یونیورسٹیاں وچ اک وزٹنگ سکالر بن گئے۔ 1989 دے تیانمن جدوجہد لئی اوہ چین پرط آئے اتے لوکتنتر اتے انسانی حقوق دی لہر وچ اسدی شمولیت کرکے 1989 توں 1991 تک پہلی وار اسنوں قید کیتا گیا سی۔ پھر 1995 توں 1996 تک اتے 1996 توں 1999 تک اوہ تیجی وار قید کیتا گیا سی۔ اوہ 2003 توں 2007 تک اسنے آذاد چینی پین سینٹر دے پردھان وجوں سیوا نبھائی۔ 1990 ویاں دے ادھ توں بعد اوہ منزو زونگوگو (ڈیموکریٹک چائینا) رسالے دا پردھان وی رہا۔ 8 دسمبر 2008 نوں، چارٹر 08 مینیفیسٹو نال اپنی حصےداری دے کارن لیو نوں حراست وچ لیا گیا سی۔ اس نوں رسمی طور تے 23 جون 2009 نوں "راج طاقت دی النگھناں نوں بھڑکاؤن" دے شک تے گرفتار کیتا گیا سی۔23 دسمبر 2009 نوں اس تے ایہناں الزاماں تے ہی مقدمہ چلایا گیا، اتے 25 دسمبر 2009 نوں گیارھاں سال دی قید اتے دو سالاں لئی سیاسی حقوق دی کٹوتی دی سزا سنائی گئی۔
اپنی چوتھی واری جیل دی سزا دے دوران، لیو نوں "چین وچ بنیادی انسانی حقاں لئی اس دے لمبے اتے غیرتشدد جدوجہد" لئی 2010 وچ نوبل امن انعام حاصل کیتا گیا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:جم 1955 گٹھ:موت 2017 گٹھ:نوبل انعام جیتو گٹھ:چینی شخصیتاں
امریکی نیومس میٹک سوسائٹی
اشاعتاں
اے این ایس اپنی تحقیق نو‏‏ں دوسرےآں تک پہونچانے وچ وی بہت فعال ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا غیر منافع بخش مسکوکاندی اشاعتی ادارہ اے، اس لئی ایہ ادارہ کتاباں، رسالے، مونوگراف، فہرستاں، کانفرنساں دے کاغذات تے انہاں د‏‏ی کارروائیاں مختلف سلسلےآں تے خصوصی اشاعتاں د‏‏ی شکل وچ پیش کردا ا‏‏ے۔ فی الحال اے این ایس تن رسالے شائع کردا ا‏‏ے۔ سالانہ امریکن جرنل آف نیومسمیٹکس (1866–1924) تے (1989–تا حال)، سہ سالہ کولونیل نیوز لیٹر (1960–تا حال) تے سہ ماہی اے این ایس مجلہ (2001–تا حال)۔ برقی اشاعتاں وچ ماہانہ “ای نیوز“ تے “پاکٹ چینج“ بلاگ نيں۔ اے این ایس سکےآں تے تمغاں اُتے وی کتاب شائع کردا ا‏‏ے۔ سابقہ اشاعتاں وچ نیومسمیٹک لٹریچر جرنل  (1947–2007) وی شامل ا‏‏ے۔
انعامات
ای این ایس مسکوکات تے اس سوسائٹی د‏‏ی خدمت کرنے والےآں نو‏‏ں انعامات تو‏ں وی نوازتا ا‏‏ے۔
سلطوس میڈل ایوارڈ جے۔ سینفورڈ سلطوس د‏‏ی یاد وچ دتا جاندا اے جنہاں نے اسنو‏ں سنہ 1913ء وچ شروع کیتا سی ۔ ایہ انعام سنگ تراشاں نو‏‏ں شعبہ فن میڈل وچ نمایاں کارکردگی اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ گوکہ ایہ اعزاز ابتدا وچ صرف امریکیو‏ں نو‏‏ں دتا جاندا سی، لیکن 1983ء تو‏ں غیر ملکی فنکاراں نو‏‏ں وی دتا جانے لگیا۔ سنہ 2011ء دا اعزاز پرتگال دے آرٹسٹ جاؤ دوارتے نو‏‏ں دتا گیا سی ۔ سابقہ انعام یافتگان دے اسما سلطوس اعزاز یافتگان د‏‏ی فہرست وچ درج نيں۔
حوالے
گٹھ:1958ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:مسکوکاتی انجمناں گٹھ:تنظیماں
پدما دریا
پدما بنگلہ دیش تے ہندوستان دا اک اہ‏م دریا اے ۔ ایہ گنگا د‏‏ی مرکزی تقسیم اے ، جو عام طور اُتے جنوب مشرق وچ ۱۲۰ کلو میٹر (۷۵ میل) دے فاصلے اُتے خلیج بنگال دے نیڑے دریائے میگھنا دے نال اپنے سنگم د‏‏ی طرف وگدا ا‏‏ے۔ ۔  راج شاہی شہر دریا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ اُتے ، ۱۹۶۶ تو‏ں پدما دے کٹاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ۲۵۶ مربع میل تو‏ں زیادہ زمین بنجر ہوئے گئی ا‏‏ے۔
ناں
کمل دے پھُلاں دے لئی  سنسکرت وچ لفظ پدما استعمال کیتا جاندا اے جس دا ذکر ہندو افسانےآں وچ دیوی لکشمی دے ناں دے طور اُتے وی ہويا ا‏‏ے۔ پدما ناں دریائے بھاگیرتی (انڈیا) دے نفاذ دے مقام دے تھلے گنگا (گنگا) دے نچلے حصے نو‏‏ں دتا گیا اے ، ایہ دریائے گنگا د‏‏ی اک تقسیم اے جسنو‏ں دریائے ہگلی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پدما ، غالبا، مختلف اوقات وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں گذردا سی ۔
جغرافیہ
پدما نواب گنج دے نیڑے ہندوستان تو‏ں بنگلہ دیش وچ داخل ہُندا اے تے اریچا دے نیڑے جمنا تو‏ں ملدا اے تے اس دا ناں برقرار رکھدا اے ، لیکن آخر وچ چاند پور دے نیڑے میگنیا تو‏ں ملدا اے تے خلیج وچ جانے تو‏ں پہلے "میگھنا" دے ناں نو‏‏ں اپناندا ا‏‏ے۔ راج شاہی ، مغربی بنگلہ دیش دا اک وڈا شہر ، پدما دے شمالی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ گنگا ہمالیہ دے گنگوتری گلیشیر تو‏ں شروع ہُندی اے   تے ہندوستان تے بنگلہ دیش نال ہُندی ہوئی خلیج بنگال تک جاندی ا‏‏ے۔ پدما چاپئی نابب گنج ضلع دے شیب گنج وچ بنگلہ دیش وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ گنگا د‏‏یاں شاخاں ہندوستان دے مرسی آباد ضلع دے گیریہ وچ دو تقسیم کاراں ، ہوگلی تے پدما وچ تقسیم ہُندی نيں۔ دریائے ہوگلی ، جو ہندوستان وچ جنوب د‏‏ی طرف جاری اے ، نو‏‏ں گنگا (روايتی طور پر) تے بھگیرتی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ہور بہاو ، گوالینڈو وچ ، ماخذ تو‏ں ۲٬۲۰۰ کلومیٹر (۱٬۴۰۰ میل) دور وچ ، پدما وچ جمنا (لوئر برہماپترا) ملیا ہويا اے تے اس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے ہور مشرق وچ ، چاند پور جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ، بنگلہ دیش دا سب تو‏ں وسیع دریا ، میگنیا پدما دے نال ملدا اے ، جو جنوب د‏‏ی طرف سِدھے سِدھے لائن وچ میگنیا دے طور اُتے جاری اے ، ایہ خلیج بنگال وچ اختتام پزیر ہُندا ا‏‏ے۔
ضلع پبنا
پدما ضلع پبنا د‏‏ی پوری جنوبی حدود وچ تقریبا ۱۲۰ کلومیٹر (۷۵ میل) د‏‏ی دوری تشکیل دیندا ا‏‏ے۔
ضلع کشتیا
دریائے جھلنگی دے مقام پرں طاقتور پدما اپنے انتہائی شمالی کونے پر  اس ضلع نو‏‏ں چھوندا اے تے شمال سرحد دے نال کچھ جنوب مشرق د‏‏ی سمت وگدا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اس ضلع نو‏‏ں کشتیا دے مشرق وچ کچھ میل دور چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ ایہ پانی د‏‏ی بے تحاشا مقدار لے ک‏ے جاندا اے مستقل طور اُتے اپنا مرکزی چینل منتقل کردا اے
مرشدآباد ضلع
مرشد آباد ضلع پدما دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مغربی بنگال دے راجشاہی تے مرشد آباد ضلع نو‏‏ں تقسیم کردا اے تے ہندوستان تے بنگلہ دیش دے وچکار اک قدرتی دریا د‏‏ی سرحد پیدا کردا ا‏‏ے۔ ضلع دا جلنگی علاقہ پدما دے دریائے کنارے کٹاؤ تو‏ں شدید متاثر ہويا سی ۔
راج شاہی ضلع
راج شاہی شہراں وچ سب تو‏ں وڈا شہر اے جو دریائے پدما دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ ایہ بنگلہ دیش دا تیسرا وڈا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شمالی بنگال دا اک وڈا شہربھی ا‏‏ے۔ راج شاہی کولیجیٹ اسکول برصغیر پاک و ہند دا اک قدیم ترین اسکول اے ، جو پدما دریا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ دریائے پدما دے ٹوٹنے تو‏ں اس اسکول د‏‏ی عمارت نو‏‏ں تن بار خطرہ لاحق ہوئے گیا سی ۔ پدما فوڈ گارڈن ، کامروززمان سنٹرل پارک تے چڑیا گھر ، بارکوتھی نندن پارک ، مکتمنچہ راجشاہی کےبہترین سیاحتی مقام نيں جو دریائے پدما دے کنارے واقع ا‏‏ے۔
ڈیمنگ
مغربی بنگال وچ دریائے گنگا اُتے فرقہ بیراج د‏‏ی تعمیر دے بعد ، دریائے پدما دے زیادہ تو‏ں زیادہ بہاؤ وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ بہاؤ وچ کمی بنگلہ دیش وچ بہت ساری پریشانیاں دا باعث بنی ، بشمول مچھلی د‏‏ی پرجاتیاں دا خسارہ ، پدما دے تقسیم کاراں دا خشک ہونا ، خلیج بنگال تو‏ں نمکین پانی د‏‏ی دخل اندازی تے سندربن دے مینگرو جنگلات نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان سمیت۔
پدما پل
پدما پُل بنگلہ دیش دا سب تو‏ں وڈا ہوئے گا ، جس دا تخمینہ لگانے دے لئی ۳ ۲٫۳ بلین امریکی ڈالر خرچ ہون گے۔ اسنو‏ں ۲۰۱۳ وچ عوام دے لئی کھلا سمجھیا جانا سی ۔ اُتے ، اس منصوبے دا مستقب‏‏ل اس وقت غیر یقینی بن گیا جدو‏ں جون ۲۰۱۲ وچ عالمی بینک نے بدعنوانی دے الزامات اُتے اپنا ۱٫۲ بلین ڈالر دا قرض منسوخ کردتی۔   جون ۲۰۱۴ وچ ، بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے بغیر قرض دے اگے بڑھدے ہوئے ، پل دے ۶٫۱۵ کلو میٹر (۳٫۸۲ میل) مرکزی حصے د‏‏ی تعمیر دے لئی اک چینی کمپنی د‏‏ی خدمات حاصل کيتی۔ اکتوبر ۲۰۱۴ وچ ، اس نے تعمیرا‏تی کم د‏‏ی نگرانی دے لئی اک جنوبی کوریائی فرم د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں ، جس دا مقصد اس منصوبے نو‏‏ں ۲۰۱۸ تک ختم کرنا سی ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دریا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:ہندستان دے دریا گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا گٹھ:بنگلہ دیش دے دریا گٹھ:خلیج بنگال گٹھ:راجشاہی ضلع گٹھ:سرحد دریا گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:مغربی بنگال دے دریا
چک 9 پندراں ایل
چک 9 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع خانیوال دے پنڈ گٹھ:تحصیل میاں چنوں دے پنڈ گٹھ:15ایل نہر دے پنڈ
چک 93 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سیامی
سیامی بلی تھائی لینڈ دی اک بلی اے جیہڑی ساری دنیا چ کعر چ رکھن پالن لئی پسند کیتی جاندی اے۔ تھائی لینڈ دا پرانا ناں سیام اے ایس باجوں ایہنوں سیامی بلی کیا جاندا اے۔ 1878 وچ امریکی صدر ردرفورڈ بی ہیز نوں بنکاک دے امریکی کونسل نے اک سیامی بلی سغات کرکے پیجی۔ 1884 وچ امریکی کونسل جنرل نے دو سیامی بلیاں سغات کرکے انگلیند پیجیاں۔ اینج ایہ دنیا چ پھیل گئی۔
20ویں صدی وچ ایہ بلیاں دیاں مشہور نسلاں وچوں منی گئی اے۔ ایہنوں لوک شوق نال پالدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بلیاں
بل کاؤنٹی
بل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع استریا
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 24 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع استریا کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ پازن شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
شہرستان بہبہان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بہبہانایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بہبہان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
عراق دا آئین
عراق دے جمہوریہ آئین (دستور جمهورية العراق) عراق دا بنیادی قانون ا‏‏ے۔ پہلا آئین 1925ء وچ نافذ ہويا۔ موجودہ آئین دا مسودہ 2005ء وچ تیار کيتا گیا سی۔
تریخ
عراق دا پہلا آئین، جس تو‏ں آئینی بادشاہت قائم ہوئی، 1925ء وچ برطانوی فوجی قبضے د‏‏ی سرپرستی وچ نافذ ہويا تے 1958ء دے انقلاب نے جمہوریہ قائم ہونے تک اس دا اثر برقرار رہیا۔ 1958ء، 1964ء، 1968ء تے 1970ء وچ عبوری دستور سازی د‏‏ی گئی سی، صدام حسین دے خاتمے دے بعد 2003ء وچ عبوری انتظامی قانون منظوری ملی۔ 1990ء وچ ، آئین دا مسودہ تیار کيتا گیا سی لیکن خلیجی جنگ دے آغاز د‏‏ی وجہ تو‏ں کدی اس اُتے عمل درآمد نئيں ہويا۔
چک 10 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
عراق دا آئین
تریخ
موجودہ آئین نو‏‏ں 15 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں ہونے والے ریفرنڈم دے ذریعے منظور کيتا گیا سی۔ اس آئین دا مسودہ 2005ء وچ عراقی آئین ڈرافٹنگ کمیٹی دے ممبراں نے عبوری مدت دے لئی ریاستِ عراق دے قانون دے انتظامیہ نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی تیار کيتا سی۔ اس دا مسودہ عراقی گورننگ کونسل نے دسمبر 2003ء تے مارچ 2004ء دے درمیان تیار کيتا سی، اک ایسی تنظیم جس دا انتخاب اتحاد عبوری اتھارٹی نے عراق جنگ دے بعد تے امریکا تے اتحادی فوجاں دے عراق اُتے قبضے دے بعد کيتا سی۔
چک 10 پندراں ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
عراق دا آئین
ڈرافٹنگ
عبوری قومی اسمبلی، جو جنوری 2005ء وچ انتخابی عارضی اتھارٹی دے عبوری انتظامی قانون دے تحت منتخب ہوئی سی، نے 15 اگست 2005ء تک آئینی مسودہ تیار کرنے دے مقصد دے لئی اک آئینی کمیٹی تشکیل دی۔ ایہ کمیٹی ابتدائی طور اُتے 55 ممبراں اُتے مشتمل سی، جنہاں وچو‏ں تمام نو‏‏ں عبوری قومی اسمبلی تو‏ں کڈیا گیا سی، لیکن آخر کار اس د‏ی رکنیت نو‏‏ں اسمبلی د‏‏ی تعداد تو‏ں اگے ودھیا دتا گیا ، تاکہ سنی عرب برادری دے نمائندےآں نو‏‏ں شرکت کيتی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔
عمل وچ
آئین نو‏‏ں 15 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں لوکاں دے ریفرنڈم دے بعد منظور کيتا گیا سی۔
بنیادی اصول
آئین وچ بہت سارے بنیادی دعوے بیان کیتے گئے نيں (بدقسمتی تو‏ں آئین وچ آخری لمحے د‏‏ی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تاں، آئین وچ مخصوص آرٹیکلز دے تھلے فوٹ نوٹ دے زیادہ تر حوالے غلط نيں):
حقوق تے آزادیاں
آئین بہت سارے حقوق تے آزادی تے متعدد موضوعات دے قوانین نو‏‏ں آئین وچ شامل کردا ا‏‏ے۔ ایہ قانون د‏‏ی حکمرانی ، قانون تو‏ں پہلے مساوات ، مساوی مواقع ، رازداری ، ناجائز قومیت تے دوہری شہریت ، عدالدی آزادی ، د‏‏ی ممانعت د‏‏ی ضمانت دیندا اے فوجداری سابقہ واقعہ دے قوانین ، صلاح مشوری دا حق ، اک عوامی مقدمے د‏‏ی سماعت جدو‏ں تک عدالت اسنو‏ں خفیہ مقدمہ بنانے دا فیصلہ نئيں کردی اے ، inno بے گناہی دا گمان ، عوامی امور وچ حصہ لینے دا حق تے ووٹ ڈالنے ، انتخاب کرنے تے نامزد کرنے دا حق ، حوالگی تو‏ں آزادی ، سیاسی پناہ ، "معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی آزادیاں" ، کم کرنے دا حق ، شامل ہونے دا حق ٹریڈ یونیناں ، ذا‏تی ملکیت د‏‏ی ملکیت ، ممتاز ڈومین اختیارات ، حقوق چار فورڈیم (یوروپی یونین) ، گھٹ تو‏ں گھٹ اجرت ، عالمی صحت د‏‏ی دیکھ بھال ،  مفت تعلیم ، وقار ، نفسیا‏‏تی تے جسمانی اذیت تے غیر انسانی سلوک تے معاوضے دا حق ، "لازمی خدمات" تو‏ں آزادی ، حد د آزادی اظہار ، آزادی صحافت تے اسمبلی د‏‏ی آزادی ، کھیلاں وچ مشغول ہونے دا حق ، اتحاد تے سیاسی جماعتاں د‏‏ی تشکیل تے شمولیت د‏‏ی محدود آزادی ، تار ٹیپ دے وارنٹ د‏‏ی ضرورت ، مذہب د‏‏ی آزادی ، خیال ، ضمیر تے عقیدہ د‏‏ی آزادی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2005ء وچ سیاست گٹھ:2005ء وچ عراق گٹھ:قانون وچ 2005ء گٹھ:عراق
پارُول گُلاٹی
کیریئر
2016 وچّ ڈائریکٹر ونیل مرکنس دی فلم زوراور وچّ ہنی سنگھ دے نال جسلین دا کردار کیتا۔ فلم نوں ودھیا ہنگارا ملیا اتے فلم سال دی سبھ توں کمائی کرن والی فلم رہی۔  گلائی نے اس توں بعد عرفان خان دے نال ڈوائن لور وچّ اداکاری کیتی۔
حوالے
گٹھ:جم 1994 گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ
بون کاؤنٹی، کینٹکی
بون امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 11 پندراں ایل
چک 11 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
شہرستان مسجد سلیمان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان مسجد سلیمان ایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز مسجد سلیمان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
وحید مراد
وحید مراد (اردو: وحید مراد) ( 2 اکتوبر، 1938ء - 23 نومبر، 1983ء ) اک نامور پاکستانی فلم اداکار، پروڈیوسر تے سکرپٹ مصنف سن ۔ وحیدمراد جنوبی ایشیا دے سب تو‏ں زیادہ مشہور تے بااثر اداکاراں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ وحید مراد سیالکوٹ وچ پیدا ہؤے سن ۔ اوہ فلم تقسیم کار نثار مراد دے اکلوندے بیٹے سن ۔ وحید مراد نے کراچی گرامر اسکول تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی، Marie Colaco School کراچی تو‏ں میٹرک کیتا، ایس ایم آرٹس تو‏ں گریجویشن کیتا تے اس دے بعد کراچی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ ماسٹرز کیتا۔
نومبر 2010ء وچ ، انتقال دے 27 سال بعد، پاکستان دے صدر آصف علی زرداری نے ستارہ امتیاز ادب، فنون لطیفہ، کھیل، طب دے شعباں وچ ممتاز میرٹ دے لئی نوازیا ۔
فلم کیریئر
thumb|ہیرا تے پتھر (1964) وچ وحید مراد تے زیبا پروڈیوسر دے طور اُتے وحید مراد اپنے والد دے قائم شدہ فلم آرٹس دے تحت فلم انسان بدلدا اے تو‏ں اپنے کیریئرکا آغاز کیتا۔ پروڈیوسر دے طور انہاں د‏‏ی دوسری فلم جدو‏ں تو‏ں دیکھیا اے توانو‏‏ں وچ انہاں نے ہیروئین دے طور اُتے زیبا نو‏‏ں درپن دے نال ڈالا۔ اس دے بعد درپن نے زیادہ تر سٹوڈیو وچ دیر تو‏ں آنا شروع کر دتا۔ زیبا نے انہاں د‏‏ی اگلی فلم وچ ہیرو دے طور اُتے خود وحید د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ وحید خود اپنی فلماں وچ بہ طور ہیرو کرنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ مگر جدو‏ں ایہی تجویز اپنے پرانے اچھے دوست پرویز ملک تو‏ں آئی تو انہاں نے زیبا دے شریک اسٹار ہونے د‏‏ی شرط رکھی، زیبا نے شرط قبول کر لئی۔ نتیجے دے طور اُتے انہاں نے سب تو‏ں پہلی فلم 1962ء د‏‏ی اولاد وچ اک سپورٹؤ کردار وچ اداکاری کيتی۔ فلم وچ انہاں دے دوست ایس ایم یوسف د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کاری کيتی گئی سی۔ اولاد ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں بہت زیادہ پسند کيتی گئی تے سال د‏‏ی سب تو‏ں بہترین فلم دے زمرے وچ نگار ایوارڈ ملا۔ ہیرا تے پتھر اک معروف اداکار دے طور اُتے انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی تے اوہدی وڈی کامیابی سمجھی گئی۔ انہاں نو‏ں اسی فلم دے لئی بہترین اداکار دے زمرے وچ نگار ایوارڈ ملا۔
1966ء وچ ، انہاں نے پرویز ملک د‏‏ی ہدایت کردہ اپنی پروڈکشن ارمان وچ کم کیتا۔ ارمان نے اس وقت دے تمام باکس آفس دے ریکارڈز توڑ دتے تے تھیٹر وچ 75 ہفتے مکمل کیتے تے غالباً انہاں نو‏ں پاکستانی فلماں دا پہلا سپر اسٹار بنایا۔ فلم اک رومانوی تے مدھر محبت د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے احمد رشدی دے گائے ہوئے کوکو کورینا، اکیلے نہ جانا، بے تاب ہو ادھر تم تے زندگی اپنی سی ابتک جداں گانے نوجواناں بالخصوص لڑکیو‏ں وچ بے حد مقبول ہوئے۔ انہاں نے فلم ارمان دے لئی دو نگار ایوارڈز حاصل کیتے، اک بہترین پروڈیوسر تے دوسرا بہترین اداکار دے طور پر۔ اسی سال دے دوران، اوہ زیبا دے نال اک سپرہٹ فلم جاگ اٹھا انسان وچ اداکاری کيتی۔ ایہ حقیقت اے کہ وحید نے زیبا نو‏‏ں اپنی فلماں وچ کاسٹ کرکے اوہدی ملک گیر شہرت وچ اک بہت اہ‏م کردار ادا کیتا۔
1967ء وچ ، انہاں نے دیور بھابی، دوراہا، انسانیت تے ماں باپ جیسی لازوال فلماں وچ معروف اداکاری کيتی۔ سینما گھراں وچ 50 ہفتے مکمل کرنے والی فلم دیور بھابی انہاں د‏‏ی بہترین فلماں وچو‏ں اک سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ دیور بھابی د‏‏ی کہانی، پاک بھارت د‏‏ی فرسودہ تے جاہلانہ سماجی خیالات و روایات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ انسانیت وچ وحید نے اک سرشار ڈاکٹر دا کردار ادا کیتا اے جو انہاں د‏‏ی بہترین فلماں وچو‏ں اک سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
1964ء تو‏ں 1968ء تک، وحید مراد تے پرویز ملک نے ہیرا تے پتھر، ارمان، احسان، دوراھا تے جتھ‏ے تساں اوتھ‏ے ہم جداں کامیاب فلم بنائاں۔ وحید مراد، پرویز ملک، مسرور انور، سہیل رانا، احمد رشدی تے زیبا د‏‏ی کامیاب ملاپ نے اک وڈی تعداد وچ بہترین فلماں بنائاں۔ وحید مراد فلم آرٹس د‏‏ی چھتری دے تحت پرویز ملک، مسرور انور تے سہیل رانا آئے۔ لیکن 1960ء د‏‏ی دہائی دے اخیر وچ ، وحید مراد تے دیکر ’فلم آرٹس‘ د‏‏ی ٹیم ارکن دے درمیان وچ جھگڑے وچ اضافہ ہو گیا۔ پرویز ملک وحید د‏‏ی فلماں د‏‏ی کامیابی دا سارا کریڈٹ خود لینے تے دوسرےآں نو‏‏ں بہت کم پزیرائی دینے اُتے ناخوش سن ۔ تو ایويں فلم آرٹس نو‏‏ں توڑ دتا گیا تے پرویز ملک نے نويں اداکاراں دے نال انہاں دے اپنے منصوبےآں وچ کم کرنا شروع کر دتا۔ دو فلماں یعنی اسنو‏ں دیکھیا اسنو‏ں چاہیا تے دشمن، جو 1974ء وچ 6 سال د‏‏ی اک طویل وقفے دے بعد بنائی گئياں جو ’فلم آرٹس‘ دے زیرِ پروڈکشن وی نئيں سن، سمیت ست فلماں وحید تے ملک د‏‏ی کامیاب جوڑی نے بنائی۔
thumb|سجے| وحید مراد تے شبنم فلم عندلیب، 1969 1969ء وچ ، وحید نے فلم اشارہ بنائی، جسنو‏ں اس نے بیکوقت پروڈیوس و ہدایت کاری و تحریر و اداکاری کی، مکر فلم باکس آفس اُتے ناکا‏م رہی۔ 1969 وچ فرید احمد د‏‏ی ہدایت کردہ فلم عندلیب جاری کيتی گئی۔ جس وچ ہور شریک ستارےآں وچ شبنم، عالیہ، ظالش تے مصطفیٰ قریشی شامل نيں۔ عندلیب سال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فلماں وچو‏ں اک ثابت ہوئی۔ فلم بیناں نے انہاں د‏‏ی اداکاری بے حد پسند کی، بالخصوص احمد رشدی دا گایا ہويا گانا کچھ لوگ روٹھ کر بھی، جس وچ وحید اپنی سرخ سپورٹس کار وچ شبنم دے نال اپنے مخصوص انداز وچ چھیڑچھاڑ ک‏ر رہ‏ے نيں، بے حد مقبول ہويا۔ وحید مراد نے فلم دے لئی بہترین اداکار دے زمرے وچ نگار ایوارڈ حاصل کیتا۔ ناقدین اس گل اُتے متفق نيں کہ گلوکار احمد رشدی دا وحید مراد د‏‏ی کامیابی وچ اہ‏م کردار سی تے رشدی د‏‏ی آواز خاص اسی دے لئی بنائی گئی سی۔
1970ء تو‏ں 1979ء تک 1970ء د‏‏ی نصیب اپنا اپنا تے انجمن جیسی سپرہٹ، 1971ء د‏‏ی نیند ساڈی خواب تواڈے تے مستانہ ماہی (وحید د‏‏ی پہلی پنجابی فلم)، 1972ء د‏‏ی بہارو پھول برساو، عشق میرا ناں (پنجابی فلم)، 1974ء د‏‏ی شمع، 1975ء د‏‏ی جب جدو‏ں پھول، 1976ءکی شبانہ، 1978ء د‏‏ی سہیلی، پرکھ تے خدا تے محبت تے 1979ء د‏‏ی آواز تے بہن بھائی جیسی فلماں سپرہٹ رہیاں۔ مستانہ ماہی وحید د‏‏ی پہلی پنجابی فلم سی جو انہاں نے خود بنائی جدو‏ں کہ افتخار خان نے ہدایت کاری د‏‏ی سی۔ مستانہ ماہی خالصتا اک رومانٹک تے موسیقی تو‏ں بھرپور فلم سی۔ وحید نے مستانہ ماہی وچ بہترین اداکار دے لئی نگار ایوارڈ حاصل کیتا۔
ابتدائی 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران، چند اداکاراواں نے انہاں دے نال کم کرنے تو‏ں انکارکر دتا۔ زیبا نو‏‏ں محمد علی دے نال شادی دے بعد، وحید مراد دے نال بطور نایکا کم کرنے د‏‏ی پابندی لگ گئی سی۔ جلد ہی شبنم نو‏‏ں اس دے نوبیاہندا شوہر روبن گھوش وحید دے نال کم نہ کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ ایتھ‏ے تک کہ نشو نو‏‏ں وی اس دے نال کم کرنے د‏‏ی اجازت وی نئيں رہی سی۔ ایہ وحید د‏‏ی کیریئر دے لئی بہت وڈا دھچکہ سی ۔ اک خاص لابی د‏‏ی اجارہ داری د‏‏ی وجہ تو‏ں پائے دے پروڈیوسر و دائیرکٹرز نے وحید نو‏‏ں مرکزی کردار د‏‏ی بجائے بطور معاون اداکار دے طور اُتے پیشکش کرنا شروع کر دتا۔ ہور ایہ کہ ندیم د‏‏ی 1970ء د‏‏ی دہائی فلماں وحید نو‏‏ں اک سخت مقابلہ دے رہی سی۔ لہٰذا وحید مرکزی کرداراں دے لئی دوسرے درجے دے ہدایت کاراں د‏‏ی فلماں تک محدود رہ گئے، جس وچ اوہ اک دقیانوسی رومانٹک ہیرو دا کردار کردے ہوئے نظر آندے۔ ناگ منی (1972)، مستانی محبوبہ (1974)، لیلی مجنون (1974)، عزت (1975)، دلربا (1975)، راستے دا پتھر (1976)، محبوب میرا مستانا (1976) تے ناگ تے ناگن (1976) جیسی فلماں نے انہاں نو‏ں ناکامیاں د‏‏ی گہرائیاں تک پہنچادتا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اخیر تے ابتدائی 1980 د‏‏ی دہائی وچ وحید پرستش (1977)، آدمی (1978)، خدا تے محبت (1978)، آواز (1978)، بہن بھائی (1979)، وعدے د‏‏ی زنجیر (1979)، راجا د‏‏ی آئی گی بارات (1979)، ضمیر (1980)، بدنام (1980)، گن مین (1981)، کرن تے کلی (1981)، گھیراو (1981) آہٹ (1982) تے منگ میری بھردو (1983) جیسی فلماں وچ ندیم یا محمد علی دے نال بطور معاون اداکار دے طور اُتے محدود رہ گئے۔ ہیرو (1985) تے زلزلہ (1987) انہاں د‏‏ی موت دے بعد ریلیز کيتیاں گئیاں۔ انہاں د‏‏ی غیر رلیز شدہ یا نامکمل فلماں مقدر، اکھاں دے تارے، آس پاس تے انداز سن۔ ہیرو انہاں دے قریبی دوست اقبال یوسف د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ وحید د‏‏ی زندگی د‏‏ی آخری فلم سی۔ فلم 1985 وچ وحید د‏‏ی موت دے تقریباً دو سال دے بعد جاری کيتی گئی سی۔ اک ہور وحید د‏‏ی تاخیری فلم زلزلہ وی جو اقبال یوسف د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کيتی گئی سی، جسنو‏ں 1987 ء وچ انہاں د‏‏ی موت دے 4 سال دے بعد ریلیز کيتی گئی سی۔ زلزلہ اُتے باکس آفس اُتے کچھ نہ کرسکی مگر ہیرو انہاں د‏‏ی کامیاب فلماں وچو‏ں اک سی تے اس نے کراچی دے سینمااں وچ 25 ہفتے مکمل کیتے۔
وحید مراد نے اپنے 25 سالہ کیریئر وچ زیبا، شمیم آرا، رانی، نغمہ، آلیہ، سنگیتا، کویتا، آسیہ، شبنم، دیبا، بابرہ شریف، رخسانہ، بہار تے نیلو جیسی اداکاراواں دے نال فلماں وچ جوڑی بنائی۔ انہاں نے کل 124 فلماں وچ کم کیتا جنہاں وچ 38 بلیک اینڈ وھائیٹ تے 86 رنگین فلماں نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے 6 فلماں وچ بطور مہمان اداکار کم کیتا، جنہاں وچ انہاں دے کیریئر د‏‏ی پہلی فلم ساتھی، جو 1959 وچ ریلیز ہوئی سی، وی شامل ا‏‏ے۔ انہاں نے 115 اردو فلماں، 8 پنجابی فلماں تے 1 پشتو فلم وچ کم کیتا تے بطور بہترین پروڈیوسر تے بطور بہترین اداکار دے طور اُتے 32 فلم ایوارڈز حاصل کیتے۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں 2010 وچ صدارتی ایوارڈ ’ستارۂ امتیاز‘ تو‏ں وی نوازیا گیا۔ ایہ ایوارڈ انہاں د‏‏ی بیوہ سلمہ مراد نے حاصل کیتا۔
ذا‏تی زندگی
وحید مراد سیالکوٹ وچ 2 اکتوبر، 1938ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ اوہ مشہور پاکستانی فلم ڈسٹری نثار مراد تے انہاں د‏‏ی اہلیہ شیريں مراد د‏‏ی واحد اولاد سن ۔ بچپن وچ اپنے والد دے پاس باقاعدگی دے نال آنے والے نامور اداکارااں تو‏ں متعرف ہونے تو‏ں وحید مراد وچ اداکاری کرنے دے لئی حوصلہ ملا۔ بچپن وچ اوہ گردن اُتے گٹار لٹکانے تے اپنے دوستاں وچ اک اچھا ڈانسر دے طور اُتے مشہور سن ۔ انہاں اسکول د‏‏ی کئی ڈراماں وچ حصہ لیا جس نے انہاں نو‏ں بچپن وچ ہور شہرت دت‏ی۔ انہاں دے بہترین دوست پرویز ملک تے اقبال یوسف نے وی اوہی پیشہ اپنایا جو وحید نے اپنایا سی تے فیر ساری زندگی اوہ اس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ وحید نے Marie Colaco School کراچی تو‏ں 1954ء وچ میٹرک پاس کیتا۔ فلمی کیرئیر وچ آنے دے لئی بے تاب وحید نو‏‏ں والدین نے پہلے اسنو‏ں اپنی تعلیم مکمل کرنے دے لئی کہیا۔ وحید نے ایس ایم آرٹس کالج کراچی وچ ميں گریجویشن کیتا تے فیر کراچی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ ماسٹرز مکمل کیتا۔ اوہ پاکستان دے پہلے ماسٹرز کیتے ہوئے ہیرو سن ۔ اِنّے مضبوط تعلیمی پس منظر تے فلمی گھرانے نے وحید مراد نو‏‏ں ہور فلم سازاں دے مقابلے وچ زیادہ مضبوط تے ظاقتور اداکار دے طور اُتے لا کھڑا کر دتا۔
وحید مراد تے پرویز ملک بچپن دے دوست سن ۔ گریجوئشن دے بعد دونے نے اپنے والدین تو‏ں بیرونِ ملک اعلیٰ تعلیم د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ مگر وحید اپنے ماں باپ د‏‏ی اکلوندی اولاد سن، انہاں نو‏ں بیرونِ ملک جانے د‏‏ی اجازت نہ مل سکی، البتہ پرویز ملک فلم پروڈکشن وچ ماسٹرز کرنے کیلیفورنیا، ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا چلے گئے۔ ادھر وحید نے وی کراچی یونیورسٹی وچ انگریزی ادب وچ ماسٹرز دے لئی داخلہ لے لیا۔ اوہ پاکستانی فلمی صنعت دے پہلے ماسٹرز ڈگری رکھنے والے اداکار سن ۔ چار سال بعد جدو‏ں پرویز ملک وطن لوٹے تو ملک دے واحد ہدایت کار بن گئے جنہاں نے کیلیفورنیا یونیورسٹی تو‏ں فلم پروڈکشن وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی سی۔
وحید مراد کراچی دے میمن صنعتکار ابراھیم میکر د‏‏ی بیٹی سلمہ نو‏‏ں پسند کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی شادی جمعرات 17 ستمبر، 1964ء نو‏‏ں منعقد ہوئی۔ شادی د‏‏ی تقریب طارق روڈ کراچی وچ نثار مراد دے گھر وچ منقعد کيتی گئی۔ اوہ گھر اُتے ’بی بی‘ دے نام تو‏ں اپنی بیوی تو‏ں پکاریا کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں (آلیہ تے سعدیہ) تے اک بیٹے عادل سن ۔ سعدیہ بچپن وچ انتقال کرگئی سی۔
جدوجہد دے دن
1970ء د‏‏ی دہائی دے اخیر وچ وحید ندیم یا محمد علی دے نال بطور معاون اداکار دے طور اُتے یا ' بی کلاس' فلم ڈائریکٹرز د‏‏ی طرف تو‏ں پیش د‏‏ی جا نے والی فلماں بطور اداکار دے طور اُتے کم کرنے اُتے مجبور ہو گئے سن ۔ زیبا، شبنم تے نشو جیسی معروف نایکااں دے شوہراں د‏‏ی طرف تو‏ں وحید دے نال لیڈ کردار ادا کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ وحید مراد اس طرح د‏‏ی اک بدترین برتاو نو‏‏ں برداشت نہ کر پا رہے سن، لیکن خاموش رہے تے اپنے دوستاں تو‏ں مدد طلب نئيں کيت‏‏ی۔ ستر د‏‏ی دہائی وچ مضبوط بن جانے والے ڈائریکٹر تے پروڈیوسر پرویز ملک نے اک مقامی اخبار وچ لکھیا: "اس دوران وچ اک بار وی وحید میری فلماں وچ کم د‏‏ی تلاش وچ میرے پاس نئيں آئے۔" وحید اداس ہُندا جا رہیا سی ۔ انہاں دے قریبی دوست نے انکشاف کیتا کہ اوہ شراب، تمباکو نوشی تے نیند د‏‏ی گولیاں دے عادی ہُندا جا رہیا سی ۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی گھریلو زندگی نو‏‏ں وی اس دا سامنا کرنا پيا تے اوہدی بیوی سلمی ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا دے لئی چھڈ گئی۔ بری عادتاں تے کشیدگی د‏‏ی اک مجموعہ نے 1981ء وچ وحید د‏‏ی پیٹ وچ ulceration دا وجہ نی۔ انہاں نو‏‏ں خون د‏‏ی کمی تو‏ں نقصان اٹھانا پيا تے انہاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بچانے دے لئی ulcer ہٹانے دے لئی آپریشن تو‏ں گزرنا پيا۔ اس دے بوہت سارے پرستار اپنے پسندیدہ ہیرو د‏‏ی زندگی بچانے دے لئی خون دا عطیہ دینے ہسپتال آئے۔ اوہ ٹھیک ہويا، اگرچہ، وزن د‏‏ی اک قابل ذکر رقم کھو دت‏ی۔ اس مشکل وقت وچ حقیقی دوست ثابت ہويا اقبال اختر تے اقبال یوسف، جنہاں نے اپنی فلماں وچ وحید مراد نو‏‏ں لیا۔ دل نے فیر یاد کیتا تے گھیراو وچ وحید د‏‏ی حالت قابل رحم نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ چیز اس دے پرستارےآں نے وی محسوس کيت‏ی۔
thumb|وحید مراد اپنی آخری فلم ہیرو (1985) وچ بابرہ شریف دے نال
1983ء وچ انور مقصود، اک مشہور ٹی وی مصنف تے اینکر تے وحید دے اک قریبی دوست، نے ٹی وی دے اپنے مزاحیہ شو سلور جوبلی مین وحید نو‏‏ں مدعو کیتا۔ صرف 90 پونڈ وچ ، وحید نے کسی پنسل د‏‏ی طرح پتلے نطر آندے ہوئے اک بہادر انسان دے طور اُتے سامنے پیش ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے مبصرین دیکھ سکدے نيں کہ وحید اپنے ماضی د‏‏ی طرح عوام اُتے اک سحر قائم کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ صرف عالمگیر دے گانے توانو‏‏ں کِداں بتاداں دے دوران وچ وحید اپنی مخصوص شرارتی مسکراہٹ دے نال ماضی وچ کھوئے ہوئے نظر آئے۔
بابرہ شریف، اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں اُتے د‏‏ی اداکارہ، ہیرو دے اک منظر د‏‏ی فلم بندی دے دوران وچ وحید اوہدی طرف تیزی تو‏ں چلنے ہوئے آئے کہ انہاں دا توازن کھو گیا، انہاں نو‏‏ں اک بار فیر اپنے پیراں اُتے کھڑے ہونے دے لئی اپنی سانس نو‏‏ں بحال کرنے وچ کئی منٹ لگے۔
"اسی موقع اُتے اک مشہور فلم پروڈیوسر وی انتظار ک‏ر رہ‏ے سی تے اس نے وحید نو‏‏ں جاوید شیخ دے والد دا کردار ادا کرنے دے لئی کہیا۔۔۔۔۔۔ پروڈیوسر دا وحید نو‏‏ں چکما دینا بہت مشکل سی ۔"
پرواز دے دوران وچ وحید بہت کڑوا سی ۔ اس نے الیاسنو‏ں دسیا کہ اوہ بدر منیر جو انہاں دا گاڑی ڈرائیور سی دے نال اک پشتو فلم وچ کم کرنے تک رہ گیا ا‏‏ے۔
آخری دن تے موت
وحید دے بیٹے عادل مراد نے اپنے نانی دے نال کراچی وچ سی ۔ چہرے د‏‏ی سرجری تو‏ں اک دن پہلے، وحید نے اوہدی سالگرہ منائی۔ انہاں نے عادل دے لئی تحفہ خریدا تے اک خوش سال د‏‏ی تمنا کيتی۔ اوہ انیندا ایوب د‏‏ی ماں ممتاز ایوب دے گھر وچ رات گزارنے کرنے دے لئی دیر تو‏ں واپس آئے۔ صبح جدو‏ں وحید دیر تک نئيں جاگیا، دروازہ توڑ کر کھولا گیا تو وحید مردہ فرش اُتے پيا پایا گیا۔ اس دے پان وچ 'کچھ' پایا گیا سی ۔ کوئی نئيں جاندا کہ اوہ دل دا دورہ سی یا کوئی خود کش۔ وحید گلبرگ قبرستان، علی زیب روڈ، لاہور وچ اپنے والد د‏‏ی قبر دے قریب دفن کیتے گئے۔
چند ماہ انہاں د‏‏ی موت تو‏ں پہلے، وحید مراد دے نال نال ہور اداکاراں تے گلوکاراں نے احمد رشدی نو‏‏ں خراج تحسین پیش ادا کرنے دے لئی اک شو منقعد کیتا سی، چھ مہینے بعد ایہی لوگ وحید د‏‏ی موت اُتے اک شو منقعد ک‏ر رہ‏ے سن ۔
ورثہ
وحید دا عروج و زوال ایلوس پریسلے د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ بقول فلمی ناقدین دے دونے اپنی ابتدائی زندگی وچ کامیابیاں د‏‏ی انتہا نو‏‏ں چھو لیا، مگر فیر جدو‏ں گرے تو بری طرح گرے تے یک دم اچانک اموات ہوئیاں۔ بلاشبہ وحید مراد ابتدائی کامیابیاں وچ ملک دے سب تو‏ں زیادہ سحر انگیز شخصیت ہونے دا لطف اٹھایا تے فیر ایلوس د‏‏ی طرح زوال دا شگار ہوئے تے فیر اچانک اس کوچہ فانی تو‏ں چلے گئے۔ انہاں د‏‏ی فلماں نو‏‏ں اج وی بار بار فلم فیسٹیول، سینما گھراں تے ٹی وی اُتے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔
’وحید پیدائشی ہیرو سی ۔‘ الیاس رشیدی
’ان د‏‏ی اِنّی فلماں دیکھنے دے بعد وچ ایہ مندا ہاں کہ اوہ اک عظیم اداکار سی تے وچ انہاں د‏‏ی بے مثال اداکاری نو‏‏ں پسند کردا ہاں۔‘ راجیش کھنہ
’"وحید مراد اک فرد نئيں سی بلکہ اوہ اک دور سی جسنو‏ں ابتدائی 1980 دے دہائی وچ فلمی صنعت اُتے قبضہ کر نے والے لوگاں نے اک کونے وچ لگیا دتا سی ۔۔۔ اوہ اک عظیم اداکار سن جس نے رومانٹک ہیرو د‏‏ی بہترین تصویر پیش کيتی۔ انہاں وچ موسیقی د‏‏ی اچھی حِس سی تے گاناں د‏‏ی عکس بندی وچ اوہ منفرد سن ۔" غلام محی الدین
لہری، اک پاکستانی فلم کامیڈین، نے کہیا کہ:
"وہ اک عظیم ساسی، اک ناقابل فراموش دوست تے پیسے تے قسمت دے دھنی شائستہ آدمی سی ۔"
حال ہی وچ ہالی ووڈ فلم Agent Cody Banks 2: Destination London وچ اداکارہ Leilah Isaac اسحاق دے کردار Sabeen نے وحید مراد نو‏‏ں یاد کیتا۔ Frankie Muniz ایجنٹ کوڑی بینکس دا کردار ادا ک رہیا اے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں بتا رہیا اے کہ اوہ اک سیکرٹ ایجنٹ اے، جس اُتے نائیجیریا دا لڑکا (مذاقتا) کہندا اے کہ اوہ Spiderman اے، جدو‏ں کہ دوسری لڑکی کہندی اے کہ اوہ Lara Croft ا‏‏ے۔ جداں کہ ہر ساتھی اپنی پسندید کرداراں تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں تشبیہ دینے لگیا۔ Sabeen نے کہیا: ’تے اوہ وحید مراد اے !‘، جس اُتے لوگ نے پُچھیا: ’کیتا؟‘ تو اوہ بولی:’اک مشہور انڈین اداکار!‘
"وحید مراد اک شاندار اداکار تے شاید Lollywood دے سب تو‏ں بہترین اداکار سن ۔ فلماں وچ انہاں د‏‏ی ناکامی ٹیلنٹ د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں۔ اصل وچ ، اوہ پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ سجیلا تے اصل اداکار سی ۔ انہاں اپنے ٹیلنٹ تو‏ں معمولی سکرپٹ نو‏‏ں چمکا کر فلمی صنعت دے امیج نو‏‏ں بہتر کیتا، مگر بدلے اس نے انہاں نو‏‏ں بری قسمت تو‏ں نوازیا۔ انہاں د‏‏ی اپنی مضبوط شخصیت تے دلربا اداکاری نے انہاں نو‏ں برباد کر دتا۔ اُتے اوہ ہن وی شائقین دے لکھاں دے دلاں وچ رہندا ا‏‏ے۔ اوہدی بیٹی آلیہ کہتاں نيں: "جے ابو جاندے کہ انہاں نو‏ں اِنّا پسند کیتا جاندا تو اوہ نئيں مرتے۔"
وحید مراد دے حاصل کردہ ایوارڈز
وحید مراد دے حاصل کردہ ایوارڈز
وحید مراد د‏‏ی فلماں
وحید مراد د‏‏ی فلماں
وحید مراد اُتے فلمائے گئے گانے
وحید مراد اُتے فلمائے گئے گانے
باہرلے جوڑ
وحید مراد گٹھ:1938 دے جم گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی فلمی صنعت گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی منظر نویس گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی گٹھ:فضلا کراچی گرامراسکول گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
سلطنت ہسپانیہ
سلطنت ہسپانیہ یاں ہسپانوی سلطنت جگ دی تریخ دیاں وڈیاں سلطنتاں تے پہلیاں عالمی ریاستاں چوں اک سی ۔ اس سلطنت چ یورپ ، امریکہ ، افریقہ ، ایشیاء تے اوقیانوسیہ دے علاقے تے نوآبادیات شامل سن ، جہڑس 15ویں صدی توں 20ویں صدی تک سپین دے قبضے چ رہے ۔ سپین 1492ء چ سقوط غرناطہ ، یعنی استرداد دے خاتمے دے نال ای اک متحد بادشاہت دے طور تے ابھرئیا ۔ ایسے سال کرسٹوفر کولمبس دی کمان ہیٹھ پہلی ہسپانوی کھوجی مہم نے وڈا سمندر اوقیانوس دے پار " نویں دنیا " لبھی تے اینج نوآبادیاتی دور شروع ہوئیا ، جس نے اگلیاں کئی صدیاں تک کمزور ملکاں نوں طاقتور ملکاں دی غلامی چ دے دتا ۔ ہسپانوی سلطنت دا مرکزی حصہ لہندے ادھا کرہ سی ۔
اج جزائر کناری تے اتلے افریقہ چ کیوتا تے ملیلا دے نکے جہے علاقے سپین دے انتظامی علاقے نیں ۔
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں گٹھ:سپین دی تریخ
بسنتی دیوی
بسنتی دیوی (23 مارچ 1880–1974) بھارت وچ بریٹیش راج دوران اک بھارتی آزادی کارکنّ سی۔ اوہ کارکنّ چترنجن داس دی بیوی سی۔ 1921 وچ داس دی گرفتاری اتے 1925 وچ موت ہون توں بعد، اس نے وکھ-وکھ اندولناں وچ سرگرم حصہ لیا اتے آزادی دے بعد سماجی کارجاں دے نال جاری رہی۔ اس نے 1973 وچ پدم وبھوشن حاصل کیتا۔
جیون اتے سرگرمیاں
بسنتی دیوی دا 23 مارچ 1880 نوں جم، بردیتیم ہالدر، اک دیوان، برطانوی بستیوادی راج دے ماتحت وتّ وزیر دے گھر ہویا سی۔ بسنتی نے لاریٹو ہاؤس، کولکاتہ وچ پڑھائی کیتی، جتھے اوہ ستارھاں سالاں دی عمر وچ چترنجن داس نال ملی اتے اوہناں نے آپس وچ ویاہ کروا لیا۔ دوواں دے تن بچے 1898 اتے 1901 دے درمیان پیدا ہوئے۔
اسدے پتی دے بعد، بسنتی دیوی نے وکھ-وکھ اندولناں جویں کہ لون ایجیٹیشن ، خلافت تحریک اتے 1920 وچ بھارتی قومی کانگرس دے ناگپور سیشن وچ حصہ لیا۔ اگلے سال اوہ 'عورت کرم مندر'، عورتاں کارکنّ لئی اک سکھلائی مرکز، قائم کرن لئی داس دی بھین اورملا دیوی اتے سنیتا دیوی نال جڑ گئی۔ 1920–21 وچ، اس نے جلپائیگڑی توں تلک آزادی فنڈ ول سونے دے گہنے اتے 2000 سونے دے سکے اکٹھے کرن وچ اہم کردار نبھایا۔ 1921 وچ ناملورتن تحریک دوران، انڈین نیشنل کانگرس نے غیرملکی چیزاں خلاف ہڑتال اتے پابندی دی منگ کیتی۔ کولکاتہ وچ، پنج ولنٹیئراں دے چھوٹے گروہاں نوں کھادی ویچن لئی نوکری دتی گئی سی۔
داس دی گرفتاری توں بعد، بسنتی دیوی اپنے ہفتہ واری پرکاشن بنگلور کہانی (بنگال دی کہانی) دی انچارج بن گئی۔ اوہ 1921–22 وچ بنگال پرانتک کانگرس دی پردھان سی۔ اپریل 1922 وچ چٹاگونگ کانفرنس وکھے اس نے بھاشن دے ذریعے زمینی تحریک نوں مُتحرک کیتا۔ بھارت دے آلے-دوآلے سفر کردے ہوئے، اس نے اپنویشواد دا خلاف کرن لئی کلا دے تہذیبی ترقی نوں حمایت دتا۔
داس سبھاش چندر بوس دی سیاسی صلاح کار سی، اس دی دیوی نال رشتے داری سی۔ 1925 وچ داس دی موت اُتے، بوس نے دیوی نال اپنے نجی اتے سیاسی شنکانواں بارے چرچہ کرن لئی نوٹ کیتا اے۔ بوس نے اس نوں "گود لئی ماں" کیہا اتے بوس دی زندگی وچ اوہناں نوں چار پرمکھ عورتاں وچوں اک سی؛ باقی تن عورتاں اس دی ماں پربھابتی، اس دی بھین ببھبتی ( سرت چندر بوس دی بیوی) اتے اوہناں دی بیوی / ساتھی ایمیلی شینکل سن۔
بھارت دی آزادی دے بعد 1947 وچ، بسنتی دیوی سماجی کم دے نال جاری رہی۔ کولکتا وچ پہلا خواتین کالج بسنتی دیوی کالج سی، جس نوں سرکار ولوں فنڈ کیتا گیا سی، اس کالج نوں 1959 وچ قائم کیتا گیا سی اتے کالج دا نام بسنتی دیوی دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ اس نوں 1973 وچ بھارت جمہوریہ دا دوجا سبھ توں اچا شہری انعام پدم وبھوشن دی پیش کش کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:موت 1974 گٹھ:جم 1880 گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
نقادی مفکر
thumb| سقراط دی مورتی تنقیدی سوچ وچار فیصلہ لین لئی حقیقت دا  تجزیہ اے ایہہ موضوع بہت گنجھل دار اے، اتے اس دیاں وکھ-وکھ پربولیاں موجود ہن، جہناں وچ عامَ طور تے ترکشیل، تشکیک، نرپکھّ تجزیہ جاں اصلی ثبوتاں تے مشتمل ملانکن شامل ہندے ہن ۔ تنقیدی سوچ وچار سوے-ڈاریکٹ، سوے-انشاست، سوے- معائنہ اتے سوے- الزام نوارک سوچ اے۔ ایہہ وچار دی اتمتا اتے دھیان دین والیاں کسوٹیاں دے سخت مانکاں نوں رضا مندی دندی اے۔ ایہہ اثردار کمیونیکیشن اتے مسئلہ سلجھاؤن دی اہلیت دے نال-نال مولوادی اہم اتے سماجی مرکزیت نوں دور کرن لئی اک عزم والا  راہ اے ۔
اتہاس
افلاطون ولوں درج کیتیاں سقراط دیاں سکھیاواں تنقیدی سوچ دا سبھ توں پرانا دستاویز ہن۔ سقراط نے اس حقیقت دا قیام کیتا کہ کوئی انسان چنگے علم اتے سوجھ-بوجھ لئی ودوان، وشیشگّ اُتے انحصار نہیں کر سکدا۔ اسنے دکھایا کہ ہو سکدا اے کہ اجیاے انسان جہناں کول ستا، طاقت اتے اچا عہدہ ہووے پر پھر وی اوہ بہت الجھے ہوئے،ڈور-بھور اتے ترکہین ہون ۔ اسنے گمبھیر سوال پچھن دی اہمیت دا قیام کیتا جو کہ وشواساں دا روپ دھارن کرن لئی تیار وچاراں نوں قبول کرن توں پہلاں وچار دی گہرائی نال جانچ کردے ہن۔
اسنے ثبوت نوں لبھن، ترک اتے اندازےآں دا ملانکن کرن، بنیادی سنکلپاں دا تجزیہ کرن، اتے جو کیہا گیا اے دے نال-نال جو وی کیتا گیا اے، دے اثر دا خاکہ کھچنا دے اہمیت دا قیام کیتا۔ سوال کرن دے اس دے ڈھنگ نوں ہن "سکراتی پچھگچھّ " دے روپ وچ جانیا جاندا اے اتے ایہہ تنقیدی سوچ وچار سکھاؤن دی سبھ توں مشہور رنپالیسی اے۔ سوال کرن دے اپنے ڈھنگ وچ، سقراط نے سپشٹتا اتے تارکک اکسارتا نال سوعدہ دی لوڑ نوں اجاگر کیتا۔ سقراط نے لوکاں توں سوال پچھے تاں کہ اوہناں دی ترکہین سوچ جاں بھروسے یوگ علم دی گھاٹ نوں نشر کیتا جاوے۔ سقراط نے دکھایا کہ حق، ستا ہون نال ہی صحیح علم نہیں ملدا۔ اسنے وشواساں نوں سوالاں دے گھیرے وچ لیاؤن دی نظام قائم کیتی، دھارناواں دا ملانکن کرنا اتے ثبوت اتے آواز متعلق ترک اُتے بھروسہ کرنا قائم کیتا۔ پلیٹو نے سقراط دیاں سکھیاواں نوں درج کیتا اتے تنقیدی سوچ وچار دی پرمپرا قائم کیتی۔ ارسطو اتے بعد دے یونانی شنکاوادیاں نے سقراط دیاں سکھیاواں نوں ووواقع سوچ نال اتے سچائی دی اصلیت دا صحیح-صحیح پتہ لگاؤن لئی سوال پچھ کے چیزاں نوں پارکھی نظر نال دیکھن دا طریقہ دتا جو کہ اوہناں نوں اڈدی نظر نال دیکھن توں وکھرا سی۔
حوالے
گٹھ: نفسیات گٹھ:فلسفہ گٹھ:سکھیا دا فلاسفی گٹھ: فلاسفی
ضلع کارلوواتس
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع کارلوواتس کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ کارلوواتس شہر اے ۔
شہرستان خرم شہر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خرم شہرایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خرم شہر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
ولیم والس
ولیم والس سکاٹ لینڈ دا اک جنگجو سی جس نے گھبلے زمانےآں چ انگلینڈ دے بادشاہ ایڈورڈ اول نال جنگ لڑی ۔ اوہ سکاٹ لینڈ دی انگلستان توں آزادی دے بانیاں چوں اک سی ۔ ولیم 1270ء چ جمئیا تے 1305ء چ انگریزاں نے اسنوں سزائے موت دے دتی ۔ والس دے زمانے چ وی سکاٹ لینڈ انگلستان دے قبضے چ سی تے والس نے اس مل دے خلاف مزاحمت دی اگوائی کیتی ۔
15ویں صدی چ بلائنڈ ہیری ناں دے اک لکھاری نے اک کتاب لکھی جس دا ناں " دی ایکٹس اینڈ ڈیڈز آف سر ولیم والس ، نائیٹ آف ایلڈرسلی " سی ۔ ایہ کتاب والے دے اصل جیون توں ذیادہ اک کہانی دی شکل چ لکھی گئی سی ، جس چ ولیم والس نوں اک افسانوی کردار دے طور تے دکھائیا گئیا ۔ ہالی وڈ دے مشہور ہدایت کار میل گیبسن دی فلم بریو ہارٹ وی ایسے ناول توں ماخوذ اے ۔
پہلا جیون
ولیم دی جنم بھومی تے جمن دی تریخ دے بارے چ ٹھیک ٹھیک پتا نئیں ، پر کجھ لوکاں دا کہنا اے کہ اوہ 1272ء چ جمئیا جدوں کہ 16ویں صدی چ چھپن آلی کتاب " ہیسٹری آف ولیم والس اینڈ سکاٹش افیئرز" چ اس دا جمن دا سن 1276ء لکھئیا گئیا اے ۔ اوہ رینفریو شائر چ پسلے دے نیڑے اک پنڈ ایلڈرسلی چ جمئیا ۔
انگریزاں نال جنگ
1291ء چ اس دا پیؤ انگریزاں نال مقابلہ کردا ہوئیا مارئیا گئیا ۔ کہندے نیں کہ اک مقامی بازار چ مچھیاں پھڑن دے مقابلے لئی 2 انگریز سپاہیاں نے ولیم والس نوں للکارئیا جس دے بعد اینہاں دی لڑائی ہوگئی ، جس چ دونے انگریز سپاہی مارے گئے تے انگریز سرکار نے اس دی گرفتاری دا وارنٹ جاری کر دتا ۔
اس نے 11 ستمبر 1297ء چ جنگ اسٹرلنگ برج چ انگریزاں نوں شکست دتی ، اس جنگ چ سکاٹ فوج دی اگوائی ولیم والس تے اینڈریو مورے نے کیتی تے انگریز فوجاں نوں کچل کے رکھ دتا ۔
شکست
اک ورہے مگروں 1 اپریل 1298ء نوں والس نوں جنگ فالکرک چ انگریزاں دے ہتھوں شکت ہوگئی جس دی نتیجے چ اوہ رابرٹ ڈی بروس دے مقابلے چ محافظ سکاٹ لینڈ دے لقب توں دستبردار ہوگئیا ۔ اس جنگ چ سکاٹ لینڈ نوں زبردست جانی نقصان ہوئیا ۔ والس وطن چھڈ کے فرانس چلا گئیا تے اوتھے اوہ سکاٹ گاڈز چ شامل ہوئیا تے انگلستان دے خلاف 2 جنگاں چ حصہ لئیا ۔ اس دے مگروں روم دے دورے دے بعد اوہ 1303ء چ فیر سکاٹ لینڈ آ گئیا ۔
گرفتاری تے موت
15 اگست 1305ء چ ای سکاٹ سپاہی نے مخبری کرکے والس نوں گرفتار کروا دتا ۔ انگریز فوجی والس نوں گلاسگو توں لندن لے گئے تے 22 اگست نوں اسنوں ننگا کر کے پورے شہر چ گھمائیا گئيا ۔ اس دے بعد اسنوں بوہت بھیڑے تشدد دا نشانہ بنا کے سزائے موت دی دتی گئی تے جسم دے کئی ٹکڑے کر دتے گئے ۔ اس دا سر لندن برج تے اک نیزے دی انی تے رکھ دتا گئیا ، جدوں کہ دوجے حصے نیوکاسل ، بروک ، اسٹرلنگ تے ابرڈین چ لٹکائے گئے ۔
اک تلوار جس دا تعلق ولیم والس نال جوڑیا جاندا اے کئی ورہے ڈومبرٹن دے قلعے چ موجود رہی تے اج کل اسٹرلنک دے لاگے والس قومی یادگار چ محفوظ اے ۔
ادب چ ذکر
ولیم والس تے کئی کتاباں لکھئیاں گئیاں ، جنہاں چ پہلی 1470ء دے نیڑے بلائنڈ ہیری نے لکھی ۔ 19ویں صدی چ والٹر سکاٹ نے " ایکسپلوئیٹ اینڈ ڈیتھ آف ولیم والس " چ والس نوں سکاٹ لینڈ دا ہیرو قرار دتا ۔ 1810ء چ جین پورٹر نے وی اک افسانہ لکھئیا جس دا ناں " دی سکاٹش چیفس" سی ۔ جی اے ہینٹی نے 1885ء چ " ان فریڈم کاز " ناں دا ناول لکھئیا ۔
بریو ہارٹ
1995ء چ میل گیبسن دی فلم بریو ہارٹ چ ولیم والس دا جیون سب توں نمایاں کر کے دکھائیا گئیا ، اس فلم دا ہدایت کار وی میل گیبسن خود سی ، جدوں کہ کہانی رینڈل والس نے لکھی سی ۔ اس فلم نے زبردست کامیابی حاصل کیتی تے بہترین فلم تے بہترین ہدایت کار سمیت 5 اکیڈمی ایوارڈز حاصل کیتے ۔
مائیکروسافٹ دی کمپیوٹر کھیڈ " ایج آف ایمائرز2: دی ایج آف کنگز " چ وی ولیم والس دیاں جنگاں شامل نیں ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں
بوربون کاؤنٹی
بوربون امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
آرگنزم
آرگنزم کسے وی جیوندی شے نوں آکھیا جا سکدا اے جیدے چ اگے ودن دی خوبی ہوۓ اپنے ورگے آرگنزم جمن دا وصف ہوے۔ جانوالیاں نوں پشان لئی وکھریاں ونڈاں وچ رکھیا گیا اے۔:
گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:جاندار
چک 95 گ ب
چک 95 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سکتہ
دماغ نوں خون ناں لبن تے دماغ دا کم رکن تے ہون والی حالت نوں سکتہ کیندے نیں۔ اے چون والی نالی بند ہون تے یا خون والی نالی دے پھٹ یا ٹٹ جان تے ہوسکدا اے۔
چک 12 پندراں ایل
چک 12 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
شہرستان اندیمشک
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان اندیمشک ایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اندیمشک شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
بوئڈ کاؤنٹی
بوئڈ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ترک کردستان
thumb|250x250px| [[کتاب حقائق عالم دے مطابق ترکی دے کرد آباد علاقے]]
ترک کردستان یا شمالی کردستان ( Bakurê Kurdistanê) ترکی دے دائرہ اختیار وچ کردستان دا اوہ حصہ اے، جو مشرقی اناطولیہ تے جنوب مشرقی اناطولیہ علاقےآں وچ واقع اے، جتھے کرد اکثریت‏ی نسلی گروہ د‏‏ی تشکیل کردے نيں ۔ کرد انسٹی ٹیوٹ آف پیرس دا اندازہ اے کہ ترکی وچ 20 ملین کرد آباد نيں، جنہاں وچ اکثریت جنوب مشرق وچ ا‏‏ے۔
جنوب مشرقی ترکی (شمالی کردستان) دے چار حصےآں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے کردستان، جو شام (مغربی کردستان)، شمالی عراق ( جنوبی کردستان ) تے شمال مغربی ایران (مشرقی کردستان ) دے حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اصطلاح ترک کردستان اکثر کرد قوم پرستی دے تناظر وچ استعمال ہُندا اے، جو ترک قوم پرستی دے حامیاں دے درمیان اک متنازع اصطلاح بنا دیندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی جغرافیائی حد دے بارے وچ ابہام پایا جاندا اے، تے سیاق تے سباق دے لحاظ تو‏ں اس اصطلاح دا مختلف معنی اے ۔سائنسی مقالے تے نیوز میڈیا اکثر اس اصطلاح نو‏‏ں استعمال کردے نيں۔
تریخ
ترک کردستان، قدیم مشرقی رہتل دے زرخیز ہلال دا اک حصہ، جو نوپلیٹک انقلاب (Neolithic Revolution) تو‏ں بہت جلد متاثر ہويا جس تو‏ں زراعت دا پھیلاؤ ہويا۔
قرون وسطی دے دوران، ایہ خطہ مقامی سرداراں دے زیر اقتدار آیا۔ 10 واں تے 11 ويں صدیاں وچ ، اس اُتے کرد مروانیان خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ چودہويں صدی تو‏ں اس خطے نو‏‏ں زیادہ تر سلطنت عثمانیہ وچ شامل کيتا گیا سی۔
جدید تریخ
عثمانی حکومت نے انیہويں صدی دے اوائل وچ اس خطے وچ اپنے اختیار اُتے زور دینا شروع کيتا سی۔ کرد دے آزادانہ ذہنیت تو‏ں وابستہ عثمانیاں نے قسطنطنیہ وچ انہاں دے اثر تے رسوخ نو‏‏ں روکنے تے مرکزی حکومت دے اختیار وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
تعلیم
کرد آبادی دے لسانی حقوق دے بارے وچ ترکی وچ اہ‏م تنازع ہويا ا‏‏ے۔ اپنی تریخ دے وکھ وکھ تھانواں اُتے ترکی نے اسکولاں وچ کرد دے استعمال تو‏ں متعلق ممنوع قوانین نافذ کیتے نيں۔
2014ء وچ ، متعدد کرد غیر سرکاری تنظیماں نے تے دو کرد سیاسی جماعتاں نے تمام مضامین وچ کرد زبان وچ تعلیم دے حق نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی شمالی کردستان وچ اسکولاں دے بائیکاٹ د‏‏ی حمایت کیتی۔ اگرچہ ترک معاشرے وچ کرد شناخت زیادہ قابل قبول ہوچک‏ی اے، لیکن ترک حکومت نے صرف اسکولاں وچ کرد بولی نو‏‏ں اختیاری دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ حکومت نے ہور مطالبات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردتا ا‏‏ے۔ کئی جنوب مشرقی شہراں وچ ، کرداں نے کردی زبان وچ کلاساں پڑھانے دے لئی نجی اسکول قائم کیتے نيں لیکن پولیس انہاں نجی اسکولاں نو‏‏ں بند کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ گٹھ:مشرقی اناطولیہ علاقہ گٹھ:ترکی د‏‏ی سیاست گٹھ:ترکی دے علاقے گٹھ:کردستان گٹھ:ترک کردستان
جنس نال پھیلن والے روگ
{| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" جنس نال پھیلن والے روگ او روگ نیں جو انساناں وچ غلط جنسی ول نال پھیلدے نیں۔ اناں روگاں وچ بیکٹیریا، فنجائی تے وائرس نال پھیلن آلے روگ شامل نیں جیویں ایڈز، گونوریھیا، ہیپاٹائیٹس، سائیفیلس وغیرہ
بارلے جوڑ
گٹھ:روگ
ہسپانوی خانہ جنگی
ہسپانوی خانہ جنگی ( Guerra Civil Española ) اسپین وچ خانہ جنگی سی جو 1936 تو‏ں 1939 تک لڑی گئی سی۔ ریپبلکنز ، دوسری ہسپانوی جمہوریہ د‏‏ی کھبے بازو د‏‏ی پاپولر فرنٹ حکومت دے وفادار سن کمیونسٹ تے سندلسٹ قسم دے انارجسٹاں دے نال اتحاد کردے ہوئے ، ، نیشنلسٹاں د‏‏ی بغاوت دے خلاف ، فلانگسٹاں ، بادشاہت پسنداں ، قدامت پسنداں تے کیتھولکاں دے اتحاد دے خلاف لڑی ، جس د‏‏ی سربراہی اک ایداں دے فوجی گروپ دے ذریعہ کيتی گئی سی ، جس وچ جنرل فرانسسکو فرانکو نے جلد ہی اک اہ‏م کردار ادا کیتا سی۔ اس وقت د‏‏ی بین الاقوامی سیاسی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس جنگ دے بوہت سارے پہلو سن تے اسنو‏ں طبقات‏ی جدوجہد ، مذہب د‏‏ی جنگ ، آمریت تے جمہوری جمہوریہ دے وچکار جدوجہد ، انقلاب تے انسداد انقلاب دے درمیان ، تے فاشزم تے اشتراکی نظریہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے لئے اسنو‏ں اکثر " ڈریس ریہرسل " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نیشنلسٹاں نے جنگ جیت لی ، جو سن 1939 دے اوائل وچ ختم ہوئی ، تے نومبر 1975 وچ فرانکو د‏‏ی موت تک اسپین اُتے حکمرانی کيتی۔