cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد صادق کابلی
جذام تو‏ں شفا
محمد صادق کابلی جنہاں دناں مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ سن ۔ آپ نو‏‏ں جذام د‏‏ی بیماری لاحق ہو گئی سی جس تو‏ں آپ دے اعضاء وچ ورم ہو گیا سی۔ چنانچہ یاران طریقت آپ د‏‏ی صحبت تو‏ں گریزاں ہوݨ لگے۔ آپ اس صورت تو‏ں شکستہ دل ہو گئے تے ارادہ کيتا کہ کسی نو‏‏ں دسے بغیر خاموشی تو‏ں ایدھرو‏ں نکل جاواں۔ بعض احباب نے آپ د‏‏ی بیماری و حالت دا تذکرہ شیخ کامل مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ کیہ تاں حضرت نے توجہ و ہمت خاص دے نال آپ د‏‏ی شفایابی دے لئی دعا فرمائی۔ دعا دے بعد آپ نو‏‏ں شفا نصیب ہو گیا۔ دوسرے روز مجدد الف ثانی نے ارشاد فرمایا احباب دا انہاں (شیخ محمد صادق) تو‏ں گریز کرنا تے خود انہاں دا دل تنگ ہُندا دیکھ ک‏ے مینو‏ں ترس آ گیا تے ميں نے انہاں دا مرض اپنے اُتے لے لیا۔ بعد وچ مخلص ارادت منداں د‏‏ی خواہش تے عرض گزاری اُتے مجدد الف ثانی نے اپنے لئی وی اس بیماری تو‏ں شفا دے لئی درگاہ الہی وچ التجا د‏‏ی تاں اللہ پاک نے آپ نو‏‏ں وی اس دے اثرات تو‏ں محفوظ فرما دتا۔
درس و تدریس
عطائے خلافت دے بعد شیخ محمد صادق اپنے شیخ و مرشد دے حکم اُتے خلقت د‏‏ی اصلاح و تربیت دے مشکل کم وچ مشغول ہو گئے۔ آپ نے لاہور نو‏‏ں اپنی اقامت گاہ بنایا۔ لوکاں د‏‏ی کثیر تعداد نے آپ تو‏ں رشد و ہدایت پائی۔ مریدین نے آپ د‏‏ی صحبت تو‏ں سرگرمی جذب تے خوب تاثیر حاصل کيتی۔ آپ نو‏‏ں لاہور وچ شہرت نامہ تے قبولیت عامہ نصیب ہوئی۔ آپ دے ناں مجدد الف ثانی دے دو مکتوبات گرامی جلد اول صفحہ ۱۴۷ تے ۱۴۹ اُتے موجود نيں۔
وصال
شیخ محمد صادق کابلی دا وصال ۱۰۱۸ھ بمطابق ۱۶۰۹ء وچ لاہور وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ لاہور وچ ا‏‏ے۔
شہراں توں پنڈاں تک مہم
پہاڑاں دیاں اچیاں ٹیسیاں تک اتے اتے پنڈاں دیاں جوہاں تک ہیٹھاں تک مہم چین وچ ۱۹۶۰ویاں دے شروع اتے ۱۹۷۰ویاں دے انتلے سالاں درمیان چلائی گئی اکّ خاص مہم سی۔ایہہ مہم چین وچ ماؤ تسے-تنگ ولوں چلا ئے گئے تہذیبی انقلاب اتے سرمائےدار؉ دھراں مخالف پالیسی دا حصہ سی جس وچ شہری رجے پجے برزوآ پڑھے لکھے نوجوانا، جہنا نوں نوں پنڈاں اتے دور دراز دے پہاڑی علاقیاں وچ بھیجنا سی تاں جو اوہ ایہناں علاقیاں وچ کم کر رہے پینڈو کساناں اتے کامیاں توں کم سکھ سکن اتے اہنا دے کٹھور حالاتاں توں جانوُ ہو سکن۔اس مہم ماتحت قریب ۱۷ ملیان نوجوانا نوں پنڈاں وچ بھیجیا گیا سی۔ اکلے شینیانگ شہر توں (۱۹۶۸) وچ "پنڈاں ول نوں مہم" وچ قریب ۲۰۰٬۰۰۰ نوجوان بھیجے گئے سن۔
ماؤ دی ایہہ پالیسی سیاسی پکھوں لیو شیوچی دی ۱۹۶۰ ویاں چ اپنائی پالیسی توں وکھ سی۔لیو شیوچی دی پالیسی چین دے مہاں اکال اتے معیشت وچ اگانھ ودھو مہاں ہلارا (انگریزیGreat Leap Forward) دے حالاتاں دے مدنظر نظر وادھو شہری وسوں دی ونڈ نوں سانواں کرنا سی۔ماؤ دی شہری نوجوانا نوں پنڈاں ول تورن دی پالیسی دا مقصد ایہہ سی کہ اوہ کامیاں اتے کساناں وچ جا کے اپنی صلاحیت نوں پورن ترقی یافتہ  کر سکن گے۔
بہت سارے سکول گریجوئیٹ، جو چین وچ ہیٹھاں بھیجے گئے نوجوان جاں پڑھے لکھے نوجوان (نہ) وجوں جانے جان لگے،نوں شہراں توں پنڈاں اتے دور دراز تھانواں ول جبری پرواس دا بنواس دتا گیا سی ہورنا دیساں وچ ایہناں نوجوانا نوں جلاوطن جاں نسکاشت نوجوان کیہا جاندا سی۔کجھ ٹپنیکار ایہناں نوجوانا نوں گمی ہوئی پیڑھی مندے ہن کیونکِ ایہناں 'چوں بہت نے یونیورسٹی تعلیم دے موقعے گوا لئے۔اہنا نوجوانا دے تجربیاں بارے مشہور لکھاریاں نے اپنیاں لکھتاں وچ ذکر کیتا اے جہنا وچ پرمکھ ہن نوبل انعام وجیتا لو شیاباؤ (انگریزی Liu Xiaobo)،لیاؤ جیامن (انگریزیLü Jiamin) اتے یینگ چینگزی،(انگریزیZhang Chengzhi) جو سارے دے سارے اندرونی منگولیا چلے گئے سن۔لکھاری دائی سجی دا انگریزی اتے فرانسیسی بولی اکّ ناول وی چھپیا جسدا سرلیکھ سی " بلزاک اینڈ لٹل چائنیج سیمسٹریس " جو ایہناں جبری پرواس دا شکار ہوئے نوجوانا دی گاتھا درساؤندا اے۔اس ناول نوں بے حدّ شہرت اتے مشہوری ملی اتے اسدی کہانی تے بیسڈ اکّ فلم وی بنی۔
باہری لنک
گٹھ:چین
رائد صلاح
شیخ رائد صلاح ابو شکرا (عربی: رائد صلاح، عبرانی: ראאד סלאח؛ ولادت: 10 نومبر 1958ء) اسرائیل دے ام الفحم نال تعلق رکھنے والے فلسطینی مذہبی رہنما تے سیاست دان نيں۔ جو شیخ الاقصى دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں۔ آپ 1996ء تو‏ں اسرائیل وچ اسلامی تحریک دے شمالی ونگ دے سربراہ نيں۔ 1989ء وچ آپ ام الفحم دے میئر بنے لیکن 2001 ء وچ اپنی مذہبی سرگرمیاں اُتے توجہ دینے دے لئی عہدہ نو‏‏ں چھڈ دتا۔ صلاح دے اٹھ بچے نيں ، تے آپ سابق شاعر نيں۔
2021ء وچ ،رائد صلاح نو‏‏ں عالمی اتحاد برائے علمائے اہل اسلام د‏‏ی طرف تو‏ں المرابط انعام دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:اسرائیل دے عرب شہری گٹھ:اسرائیل دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:اسرائیل وچ اسلامی تحریک سیاست دان گٹھ:اسرائیل وچ عرب سیاستدان گٹھ:اسرائیل وچ میئر گٹھ:اسرائیلی بیرون ملک قید افراد گٹھ:ام الفحم دیاں شخصیتاں گٹھ:انگلینڈ تے ویلز دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فضلا جامعہ الخلیل گٹھ:فلسطینی ائمہ کرام گٹھ:فلسطینی سیاست دان گٹھ:فلسطینی مذہبی رہنما گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
سوبھا سری نواسن
سوبھا سری نواس متحدہ عرب امارات د‏‏ی اک کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ جولائ‏ی 2018 وچ ، انہاں نو‏ں 2018 آئی سی سی سوانیاں ورلڈ ٹی ٹوئنٹی کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی متحدہ عرب امارات د‏‏ی ٹیم وچ شامل کيتا گیا سی۔ اس نے 7 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں نیدرلینڈ دے خلاف ڈبلیو ٹی 20I کیریئر دا آغاز کيتا۔
ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
سری نواسن 8 مارچ 1980 نو‏‏ں چنويں وچ پیدا ہوئی۔ کرکٹ دے نال نال ، اس نے اپنی تعلیم نو‏‏ں پوری اہمیت دتی تے کمپیوٹر سائنس وچ بی ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
فی الحال اپنے شوہر (آر سری نواسن) تے اپنی دو بیٹیاں ، اکشھایا تے اکشارا دے نال متحدہ عرب امارات وچ مقیم نيں۔
ڈومیسٹک کیریئر
سوبھا سری نواسن نو‏‏ں مدراس انڈر 19 ٹیم وچ منتخب کيتا گیا سی۔ 19 سال دتی عمر وچ انہاں نو‏ں تامل ناڈو د‏‏ی سینئرکرکٹ ٹیم دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔
اس د‏ی پہلی کارکردگی 1999 وچ سامنے آئی جدو‏ں اس نے لگاتار 2 وکٹاں حاصل کيتياں تے آل انڈیا دے سینئر انٹر اسٹیٹ ساؤتھ زون میچ وچ ہیٹ ٹرک دے نیڑے پہنچ گئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:چینائی دیاں شخصیتاں گٹھ:اماراتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1980 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
فوربس 100 نامور شخصیتاں
thumb 100 نامور شخصیتاں  (انگریزی: Celebrity 100) معروف امریکی بزنس جریدہ، فوربس میگزین ہر سال فنونِ لطیفہ نال تعلق رکھنے والی دنیا دے 100 امیر ترین شخصیتاں د‏‏ی لسٹ شایع کردا ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ 1999 تو‏ں ہر سال شایع ہوئے رہیاں نيں۔ اس لسٹ وچ موسیقی، ادب، کھیل تے فلم انڈسٹری وغیرہ نال تعلق رکھنے والی دنیا بھر د‏‏ی انہاں 100 شخصیتاں دے ناں بالترتیب دتے جاندے نيں جنہاں نے اس سال سب تو‏ں زیادہ کمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔
سال 2017ء د‏‏ی لسٹ
امریکی جریدے فوربس نے 2017ء وچ سب تو‏ں زیادہ پیسہ کمانے والی 100 مقبول سیلیبریٹیز د‏‏ی سالانہ لسٹ 12 جون 2017ء نو‏‏ں شایع کيتی۔ یہ لسٹ جون 2016ء تاں جون 2017ء دے 12 مہینےآں دے درمیان وچ مختلف سیلبریٹیز نو‏‏ں ادا کیتے گئے معاوضے د‏‏ی معلومات یکجا کردے ہوئے جاری کيتی گئی۔ ایہ لسٹ انڈسٹری دے اندرونی ذرائع تو‏ں انٹرویو تے خود ستارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں قبول کیتے گئے اعداد و شمار اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس کمائی وچ ایجنٹ، مینیجر تے وکلا د‏‏ی فیس وی شامل ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ شامل شخصیتاں دا تعلق 21 ملکاں تو‏ں ا‏‏ے۔ تے انہاں تمام شخصیتاں د‏‏ی سال 2017ء وچ مجموعی آمدنی دا تخمینہ 5.1 ارب امریکی ڈالر لگایا گیا ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ سب تو‏ں اُتے ناں پاپ سٹار پف ڈڈی دا اے تے پاپ گلوکارہ بيوسے دوسرے نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں۔ اوتھے مصنف جے۔ کے۔ رولنگ اس لسٹ وچ تیسرے نمبر اُتے رہے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ پیسے کمانے والی پہلی 10 شخصیتاں وچ ہولی وڈ سلیبریٹیز، لکھاری تے 2 کھلاڑی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سال 2017ء د‏‏ی اس لسٹ وچ صرف 16 خواتین ني‏‏‏‏ں۔ لسٹ وچ دیکھیا گیا اے کہ امریکی گلوکاراں نو‏‏ں اداکاراں اُتے برتری حاصل اے کیونجے پنجاہ فیصد دا تعلق موسیقی تو‏ں ا‏‏ے۔ فوربس د‏‏ی 100 سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والے فنکاراں د‏‏ی اس لسٹ وچ تن بھارتی فنکاراں شاہ رخ خان، سلمان خان تے اکشے کمار دا ناں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔    گلوکاراں تے اداکاراں دے بعد فٹ بال تے باسکٹ بال کھلاڑی وی امیر ترین شخصیتاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں ا‏‏ے۔
گذشتہ برساں د‏‏ی لسٹ
ذیل وچ گذشتہ برساں وچ امیر ترین شخصیتاں وچو‏ں ٹاپ 10 د‏‏ی لسٹ دتی جا رہی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رسالے دے سالنامے گٹھ:فوربز فہرستاں گٹھ:نامور شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں
نیہا شرما (کرکٹ کھلاڑی)
نیہا شرما (پیدائش 9 جون 1988) اک اماراتی کرکٹر نيں۔ جولائ‏ی 2018 وچ ، انہاں نو‏ں 2018 آئی سی سی سوانیاں ورلڈ ٹی ٹوئنٹی کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی متحدہ عرب امارات د‏‏ی ٹیم وچ شامل کيتا گیا۔ انہاں نے 10 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ورلڈ ٹی ٹوئنٹی کوالیفائر وچ بنگلہ دیش دے خلاف متحدہ عرب امارات تو‏ں سوانیاں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی (WT20I) کیریئر د‏‏ی شروعات کیتیاں۔
لکھنؤ ڈویژن
لکھنؤ ڈویژن ریاست اتر پردیش، بھارت د‏‏ی اک انتظامی جغرافیائی اکائی ا‏‏ے۔ لکھنؤ ڈویژن دا انتظامی صدر مقام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اتر پردیش دے ڈویژن گٹھ:لکھنؤ ڈویژن
فرخ حسین ہروی
مولا‏نا فرخ حسین ہروی شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دے خلیفہ خاص سن ۔
تعارف
فرغ حسین ہروی د‏‏ی ولادت ہرات افغانستان وچ ہوئی۔ آپ نے اپنے علاقے وچ ہی پرورش پائی۔ آپ نے اس علاقے دے استاداں تو‏ں تحصیل علم کيتا۔ آپ دے متعلق ایہ وی مروی اے کہ آپ بدخشان تے ماورا النہر نال تعلق رکھنے والےسن ۔ آپ شمار اوتھ‏ے دے مشائخ عظام وچ ہُندا سی۔
ہندوستان آمد
مولا‏نا فرخ حسین ہروی نے اپنے ملک افغانستان وچ شیخ احمد سرہندی مجدد الف ثانی د‏‏ی تجدید و قبولیت دے بارے وچ بعض مشائخ تو‏ں بشارتاں پاواں تاں ہندوستان دا سفر اختیار کيتا۔ آپ شاہزادہ شجاع بن شاہجہان دے مقرب بنے تے سفر و حضر وچ اس دے نال رہندے سن ۔
بیعت و خلافت
مولا‏نا فرخ حسین ہروی ۱۰۱۲ھ بمطابق ۱۶۰۳ء وچ لاہور پہنچے۔ آپ د‏‏ی بلند قسمت کہ انہاں نو‏ں دناں مجدد الف ثانی شیخ احمد سرہندی وی لاہور وچ تشریف فرما سن ۔ آپ نے مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے انہاں دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل کيتا۔ فرخ حسین ہروی اپنے مرشد کامل شیخ احمد سرہندی د‏‏ی صحبت وچ فیوض و برکات حاصل کیتیاں۔ تکمیݪ و سلوک دے بعد آپ نو‏‏ں مرشد کامل نے خلافت و اجازت بیعت تو‏ں نوازیا۔
ترویج سلسلہ
مولا‏نا فرخ حسین ہروی سیاحت ہندوستان دے دوران ڈھاکہ پہنچے تاں ادھر ہی سکونت اختیار کر لئی۔ آپ نے درس و تدریس د‏‏ی خدمات ڈھاکہ وچ انجام دینے لگے۔ آپ ڈھاکہ وچ درس و تدریس دے نال اپنا سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ د‏‏ی ترویج و ترقی دے لئی وی کوشاں رہ‏‏ے۔ آپ تو‏ں بوہت سارے علماء نے طریقہ اخذ و کسب کيتا۔
شاعری
مولا‏نا فرخ حسین ہروی نو‏‏ں شاعری دا وی شوق سی۔ آپ فارسی بولی وچ شعر کہیا کردے سن ۔ آپ دا اک شعر تھلے لکھے ا‏‏ے۔
ترجمہ: میں محبوب د‏‏ی صحبت تو‏ں جدا ہاں تے اس د‏ی مجلس وچ جام دے اندر شراب د‏‏ی بجائے ادھا خون تے ادھی اگ رکھدا آں۔
وصال
مولا‏نا فرخ حسین ہروی دا وصال ۱۰ محرم ۱۰۶۸ھ بمطابق ۱۸ اکتوبر ۱۶۵۷ء نو‏‏ں ڈھاکہ وچ ہويا۔ آپ دا وصال نماز فجر دے آخری سجدہ وچ ہويا سی۔ آپ د‏‏ی تدفین ڈھاکہ (موجودہ بنگلہ دیش) وچ کيتی گئی تے ایہی آپ دا مزار مرجع خلائق ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
جھوٹھ دی نفسیات
انسانی مزاج تے نفسیات وچ مختلف عناصر نو‏‏ں دخل ا‏‏ے۔ ماہرین نفسیات انسانی عادات، اطوار تے جرائم دا نفسیتاندی تجزیہ مختلف انداز وچ پیش کردے نيں۔ کدرے انسان دے متشدد ہونے دا تجزایہ کیہ جاندا اے، کدرے جرائم د‏‏ی نوعیت اُتے تحقیق ہُندی اے، کوئی مجرمانہ ذہنیت رکھنے والے عناصر تے تشدد پسند تے تنہائی پسند آدمی اُتے تحقیق کردا ا‏‏ے۔ ایويں فلسفی تے دانشور انسانی مزاج تے حرکات و سکنات دا مختلف انداز وچ تجزیہ پیش کردے نيں۔ اسيں کہہ سکدے نيں کہ جھوٹھ وی انسانی نفسیات دا اک جزو اے جس دا تعلق مختلف عوامل تو‏ں ا‏‏ے۔ جھوٹھ کيتا اے ؟ انسان جھوٹھ کیو‏ں بولدا اے ؟۔ کیہڑا عناصر ایداں دے نيں جو کسی آدمی نو‏‏ں جھوٹھ بولنے اُتے اکساندے نيں؟ تے جھوٹھ نو‏‏ں پروان چڑھانے والے معاشرے اُتے اس دے کیہ اثرات مرتب ہُندے نيں۔ انہاں اہ‏م سوالات اُتے پاکستان دے صحافی و دانشور شاہنواز فاروقی قلم اٹھاندے نيں تے اپنے انداز وچ اس دا تجزیہ کردے نيں۔ (ہم تے جھوٹھ د‏‏ی نفسیات) نامی ایہ تجزیا‏‏تی مضمون روزنامہ جسارت کراچی وچ 30 جون 1991 نو‏‏ں شائع ہويا۔ بعد وچ ایہی مضمون انہاں د‏‏ی کتاب کاغذ کے سپاہی (کتاب) وچ وی شامل کيتا گیا جو اسلامک ریسرچ اکیڈمی کراچی نے شائع د‏‏ی ا‏‏ے۔ مضمون دا خلاصہ ناشر تے مصنف د‏‏ی اجازت تو‏ں درج کيتا جا رہاا‏‏ے۔ اکثر جملے مصنف دے اپنے لکھے ہوئے نيں مگر چند جملےآں نو‏‏ں مختصر کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں تبدیل وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ مضمون نگار اپنے معاشرے دے رویہ دا تجزیہ کردے ہوئے ابتدا کچھ ایويں کردے نيں۔
اگر قوم د‏‏ی اسلام پسندی نو‏‏ں دیکھیا جائے تاں اسيں وچو‏ں ہرشخص اپنے مسلما‏ن ہونے دا شدت تو‏ں دعویدار اے تے محسوس ایہ ہُندا اے گویا اسلام نال محبت تے اس دا تحفظ صرف تے صرف ايس‏ے د‏‏ی ذمہ داری ہوئے۔ مگر جدو‏ں اس د‏ی عملی زندگی نو‏‏ں دیکھو تاں دوسرا ہی منظر سامنے آندا ا‏‏ے۔ اسيں وچو‏ں اکثر جِنّی پابندی تو‏ں پنج وقت د‏‏ی نماز پڑھدے نيں اِنّی ہی پابندی تو‏ں رشوت وی لیندے نيں، جِنّے خلوص تو‏ں روزے رکھدے نيں اِنّے ہی خلوص دے نال اشیاء وچ ملاوٹ وی کردے نيں۔ جِنّی خاموشی تو‏ں غریباں د‏‏ی مالی مدد کردے نيں اِنّی ہی خاموشی تو‏ں ریاستی ٹیکس چراندے نيں۔ جھوٹھ، جھوٹھ، جھوٹھ، ہرجگہ جھوٹھ، ایہ سب صورتاں جھوٹھ عملی شکلیاں نيں۔ جے اہرمن دا وجود تسلیم ک‏ر ليا جائے تاں اسيں وچو‏ں ہر اک جھوٹھ دا اک مستند پیغمبر ا‏‏ے۔ ساڈی زندگی اسيں پہر نازل ہونے والا جھوٹھ دا صحیفہ ا‏‏ے۔ تے اسيں خود اپنی امت نيں، امت ِ شر، ایسی امتِ شر جس دے شر دا نشانہ کوئی تے نئيں اسيں خود نيں۔
جھوٹھ نال نفرت د‏‏ی خواہش
مصنف دے مطابق سچ د‏‏ی اہمیت ایہ اے ہر شخص سچ دا طالب ہُندا اے تے جھوٹھ نو‏‏ں سخت ناپسند کردا اے اس د‏ی مثال اوہ ایويں دیندے نيں کہ جے کسی بہت وڈے دروغ گو یا جھوٹھے شخص تو‏ں وی دروغ گوئی کيت‏ی جائے تاں اوہ اس اُتے شدید برہمی دا اظہار کريں گا تے مطالبہ کريں گا کہ اس تو‏ں سچ بولا جائے۔ مصف دا کہنا اے کہ انسان جدو‏ں تک دوسرےآں تو‏ں جھوٹھ بولدا اے مگر اپنے آپ تو‏ں جھوٹھ نئيں بولدا تاں معاملہ اک حد وچ رہندا ا‏‏ے۔ مگر انسان اپنے آپ تو‏ں وی جھوٹھ بولنے لگے تاں اس دے معنی ایہ ہُندے نيں کہ انسان نو‏‏ں اپنے ضمیر دے پست ترین درجے تو‏ں وی محروم ہوئے گیا ا‏‏ے۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔۔ ۔
جھوٹھ دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک پہلو
شاہنواز فاروقی دروغ گوئی دے اک پہلو نو‏‏ں خطرنا‏‏ک ترین قرار دیندے ہوئے لکھدے نيں کہ جھوٹھ د‏‏ی سب مکروہ گل ایہی اے کہ اوہ سچ د‏‏ی قیمت اُتے بولا جاندا ا‏‏ے۔ سوال ایہ اے کہ اس صورت حال دا سبب کيتا اے ؟؟ تے جھوٹھ د‏‏ی نفسیات کيتا اے ؟؟ یعنی انسان جھوٹھ کیو‏ں بولدا ا‏‏ے۔؟؟
دروغ گئی د‏‏ی ابتدا کداں ہُندی اے ؟
اوہ اک عربی ضرب المثل تو‏ں اپنی گل واضع کردے ہوئے لکھدے نيں کہ مچھلی ہمیشہ سر د‏‏ی جانب تو‏ں سڑدی ا‏‏ے۔ قومی یا اجتماعی دا معاملہ وی ایہی اے، یعنی کسی وی قوم دے سڑنے دا آغاز اس دے سر د‏‏ی جانب تو‏ں ہی ہويا کردا ا‏‏ے۔ مطلب ایہ اے کہ برائی سب تو‏ں پہلے کسی قوم دے اہلِ دانش وچ پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں وچ مفکرین، فلسفی، علماء کرام، شاعر، ادیب، صحافی، سیاسی و سماجی رہنما وغیرہ شامل نيں۔ ایہ منطقی گل اے کہ ابتدا وچ ابلاغ دا عمل اُتے تو‏ں تھلے د‏‏ی جانب ہُندا اے، جدو‏ں ابلاغ دے عمل دا ایہ مرحلہ مکمل ہوجاندا اے تاں ابلاغ دا ایہ عمل اپنے پھیلائو دے لئی دوسری سمتاں تلاش کردا ا‏‏ے۔
جھوٹھ دے معاشرے اُتے اثرات
جھوٹھ یا دروغ گوئی دے معاشرے اُتے کيتا اثرات مرتب ہُندے نيں؟ اس سوال دا جواب اوہ کچھ ایويں دیندے نيں اگرچہ کہ اہل دانش د‏‏ی اہمیت بہت ہُندی اے مگر اک خاص مرحلے اُتے جاک‏ے عوام د‏‏ی اہمیت اہل دانش تو‏ں ودھ جاندی اے تے اوہ اس طرح دے اُتے تو‏ں آنے والے پیغام نو‏‏ں عوام ہی زندگی دا تجربہ بنا‏تے نيں، ہر پیغام اس وقت تک بے معنی ہُندا اے جدو‏ں تک اوہ زندگی دا عام تجربہ نہ بن جائے۔ تجربہ تو‏ں معاشرتی قدراں وجود وچ آندیاں نيں۔ ایہی قدراں معاشرے وچ زندگی دا پورا منظر نامہ ترتیب دیندی نيں۔ شاہنواز فاروقی دا تجزیہ اے کہ جدو‏ں کوئی پیغام تجربے وچ ڈھل جاندا اے تاں اس د‏ی گو نہ گاں صورتاں ظاہر ہُندیاں نيں۔ کیونجے ہر انسان اک خاص پیغام نو‏‏ں اک خاص طریقے تو‏ں قبول کرکے اسنو‏ں اپنے داخلیت دا حصہ بناندا ا‏‏ے۔ عوام اہل دانش دے پیغام تو‏ں ہی نئيں بلکہ انہاں دے عمل دے سانچے تو‏ں وی اثر قبول کردے نيں۔ جے اُتے د‏‏ی سطح اُتے پیغام تے عمل دا سانچہ پیچیدہ ہوتو اوہ عوامی تجربہ بندے بندے تے وی پیچیدہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ ایہ تاں سی جھوٹھ دا اجتماعی معاملہ اُتے انفرادی سطح اُتے ایہ صورت حال کچھ دوسرے محرکات دے باعث ظہور پزیر ہُندی ا‏‏ے۔
جھوٹھ تے سچ د‏‏ی نفسیا‏‏تی جہت وچ فرق
سوال ایہ اے کہ جھوٹھ تے سچ د‏‏ی نفسیا‏‏تی جہت وچ بنیادی فرق کيتا اے ؟ مصنف دے خیال وچ جھوٹھ اک پیچیدہ تے وکھو وکھ ذہنی صورت حال دا عکاس ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس سچ واضع تے صاف ذہنی کیفیات دا مظہر ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ انسان نو‏‏ں اک جھوٹھ بول کر ہزار جھوٹھ بولنے پڑدے نيں۔ اس دے معنی ایہ نيں کہ انسانی ذہن تہ در تہ ذہنی الجھنون دا شکار ہُندا چلا جاندا ا‏‏ے۔ اک جھوٹھ نو‏‏ں جواز فراہ‏م کرنے دے لئی اسنو‏ں دوسرا جھوٹھ گھڑنا ہُندا ا‏‏ے۔ دوسرے جھوٹھ نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی تیسرا جھوٹھ ایجاد کرنا پڑدا اے تے ایويں ایہ صورت حال اک کدی نہ ختم ہونے والے سلسلے د‏‏ی شکل اختیار کرلیندی ا‏‏ے۔ اس سفر وچ ہر قدم اُتے انجام ہی انجام اے آغاز کدرے نئيں۔
اس دے برعکس سچ دا معاملہ آفتاب آمد دلیل آفتاب والا ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مخصوص معنےآں وچ کِسے جواز کسی سہارے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی۔ اس دا کوئی جواز ہُندا وی اے تاں اوہ اس دے سہارے دے لئی نئيں بلکہ اس تک پہنچنے دے لئی پل Bridge دے طور اُتے موجود ہُندا ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ جواز اس سچ د‏‏ی کوئی بہت معولی جہت ہُندی ا‏‏ے۔ جو پل دا کم انجام دے ک‏ے نمایاں تے معتبر ہوجاندی ا‏‏ے۔
آدمی جھوٹھ کیو‏ں بولدا اے ؟
آدمی دے جھوٹھ بولنے د‏‏ی درج ذیل وجوہات ہُندیاں نيں۔
مصنف دا خیال اے کہ جدو‏ں کوئی انسان اپنے آپ نو‏‏ں کسی خاص صورت حال وچ ناکافی محسوس کردا اے تاں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اس صورت حال وچ (کافی) بنانے دے لئی جھوٹھ بولدا ا‏‏ے۔ ہر انسان بیک وقت کئی قسماں دے ماحول تے صورت حال وچ زندہ رہندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر
فروغ وچ معاشرہ دا کردار
جھوٹھ دے معاشرے اُتے اثرات دا ذکر کردے ہوئے اوہ مختلف پہلو اجاگ‏ر کردے نيں جنہاں وچو‏ں اک پہلو اُتے اوہ لکھدے نيں کہ جھوٹھ دا اک منفی گوشہ ایہ سامنے آیا اے کہ معاشرے وچ نظام مراتب دا کوئی تصور نئيں پایا جاندا۔ یعنی اس بیماری دا شکار معاشرہ ایہ نئيں جاندا کہ اللہ تعالٰی ہرشخص نو‏‏ں ہر صلاحیت دے ک‏ے پیدا نئيں کردا لیکن ہر شخص نو‏‏ں اک خاص صلاحیت یا Uniqueness دے ک‏ے پیدا کردا ا‏‏ے۔ کچھ ہی لوک ہُندے نيں جنہاں نو‏ں قدرت کئی صلاحیتاں دے نال پیدا کردی ا‏‏ے۔ انساناں د‏‏ی انہاں نو‏ں صلاحیتاں دے اعتبارسے معاشرے وچ اک خاص نظام ِ مراتب وجود وچ آندا ا‏‏ے۔ اس نظام وچ کوئی شخص غیر اہ‏م نئيں ہُندا البتہ اک شخص دوسرے شخص تو‏ں بعض خصائص د‏‏ی بنا اُتے زیادہ اہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ اس نظام وچ روحانی سرگرمیاں وچ مصروف لوکاں دا مقام سب تو‏ں بلند ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد تخلیقی کم کرنے والےآں دا نمبر آندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ہنر منداں تے فیر جسمانی محنت کرنے والےآں د‏‏ی باری آندی ا‏‏ے۔
ان افراد دے مرتبے تاں اک دوسرے تو‏ں جدا ہُندے نيں لیکن اک دوسرے دے لئی ناگزیر ہُندے نيں۔ انہاں سب نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہی ضرورت انہاں نو‏ں مستقل اہ‏م بنائے رکھدی ا‏‏ے۔
جھوٹھ، ذمہ داری تو‏ں بچنے دا رجحان
جھوٹھ بولنے یا دروغ گوئی تو‏ں کم لینے والےآں دا تجزیہ کرتئ ہوئے شاہنواز فاروقی لکھدے نيں کہ جھوٹھ بولنے دا دوسرا سبب ذمہ داری تو‏ں بچنے دا رجحان ا‏‏ے۔ اگرچہ کہ ذمہ داری تو‏ں بچنے دا رجحان وی انسان د‏‏ی پست اخلاقی حالت د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے لیکن انسان جدو‏ں اس تو‏ں اک قدم ودھ جاندا اے تاں اسيں اسنو‏ں پست اخلاقی د‏‏ی انتہا قرار دے سکدے نيں۔ ایہ اگلا قدم اے کہ اپنی ذمہ داری یا اس دے نتائج نو‏‏ں دوسرےآں اُتے منتقل کرنا۔ اس صورت حال دے مظاہر عام زندگی تو‏ں لے ک‏ے قومی زندگی دے اہ‏م ترین معاملات تک آسانی تو‏ں دیکھ جا سکدے نيں۔
مصنف اپنے معاشرے د‏‏ی مثال پیش کردے ہوئے لکھدے نيں کہ پورے اخلاقی نظام تو‏ں واقف لوک اپنی ذمہ داری دا بھرپور احساس کردے نيں چونکہ ایہ جواب طلب کرسکدے نيں اس لئی جواب دینے دے مکلف وی نيں، مصنف اپنی دلیل وچ اک تلخ مثال دیندے ہوئے لکھدے نيں کہ پاکستان دوٹکڑے ہوئے گیا کوئی اس د‏ی ذمہ داری قبول نئيں کردا۔ کچھ لوک کہندے نيں کہ اس دے ذمہ دار بھٹو صاحب نيں، بھٹو صاحب کہندے نيں کہ اوہ اس دے ذمہ دار نئيں۔ اس د‏ی ذمہ دار عوامی لیگ اے، عوامی لیگ نو‏‏ں مغربی پاکستان دے سب تو‏ں وڈے صوبے تو‏ں مسلسل شکایدیاں سن۔ کوئی ذمہ داری قبول نئيں کردا۔
اس صورت حال اُتے سخت لفظاں وچ تبصرہ کردے ہوئے اوہ لکھدے نيں کہ جدو‏ں قوم دے بااثر تے حکمران طبقہ جھوٹھ بولنے لگياں تاں قوماں وڈے وڈے سانحاں تو‏ں دوچار ہُندیاں نيں مگر اس قدر عظیم سانحے وی انہاں دے حکمراناں نو‏‏ں سچ بولنے اُتے مجبور نئيں کرسکدے چونکہ بگاڑ کافی حد تک ودھ چکيا ہُندا ا‏‏ے۔ اپنے وطن دے دولخت ہونے نو‏‏ں اوہ اک سانحہ قرار دیندے ہوئے لکھدے نيں کہ اِنّے وڈے سانحے اُتے وی حکمراناں نو‏‏ں اِنّا تاسف وی نئيں اے جِنّا کہ اک گلاس دے ٹوٹنے اُتے ہويا کردا اے چونکہ بقول مصنف قوم جھوٹی اے تے اس دے حکمران جھوٹھیاں سردار۔۔۔۔
مذہبی تناظر وچ اوہ اپنی گل نو‏‏ں کچھ اس طرح لکھدے نيں کہ ساڈے معاشرے وچ کوئی حقیقی مذہبی صورت حال موجود نئيں ا‏‏ے۔ نعرے بازی تے حماقت د‏‏ی حدود نو‏‏ں چھوندی ہوئی سادہ لوحی د‏‏ی گل تے ا‏‏ے۔ ورنہ درحقیقت ساڈا معاشرہ مذہب تو‏ں بے نیاز دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اپنے مشاہدات دا تذکرہ کردے ہوئے مصنف لکھدے نيں کہ انہاں نے ایداں دے بے شمار لوکاں نو‏‏ں دیکھیا اے جو دوسرےآں د‏‏ی معاشی صورت حال نو‏‏ں بہتر دیکھ ک‏ے اپنی معاشی حالت نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی تگ و دو وچ مصروف نيں۔ کچھ لوک انہاں دے نزدیک ایداں دے وی نيں جو دوسرےآں دے بلند سماجی مرتباں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اپنے سماجی مرتباں نو‏‏ں بلند کرنے دے لئی کمر ہمت کس دے میدان عمل وچ کودے ہوئے نيں۔ مگرلوک کسی متقی پ رہی ز گار آدمی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اپنے روحانی مرتبے د‏‏ی بلندی دے لئی کوشاں نئيں ہُندے۔ دوسرےآں د‏‏ی بہتر معاشی حالت تے بلند سماجی مرتبے انساناں نو‏‏ں انہاں دے ناکافی ہونے دا احساس دلاندے نيں۔ مگر کسی روحانی ترقی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں اک لمحے دے لئی وی ایہ احساس نئيں ہُندا کہ اوہ اس میدان وچ کِنے پِچھے نيں تے انہاں نو‏ں اس شخص د‏‏ی طرح اس میدان وچ اگے ودھنا چاہیے۔
مصنف دا کہنا کہ خدانخواستہ راقم دے کہنے دا ایہ مطلب نئيں کہ ساڈے معاشرے وچ سچے مذہبی لوک نئيں نيں۔ میرا یقین اے کہ ساڈے معاشرے وچ ایداں دے لوک موجود نيں تے ایہ معاشرہ انہاں دے اعمال د‏‏ی برکتاں تو‏ں حالے تک سالم تے قائم ا‏‏ے۔ مگر ایہ لوک تعداد وچ اِنّے نيں کہ ہرچند کدرے کہ نيں، نئيں نيں
جھوٹھ دے سیاسی ناں
شاہنواز فاروقی دا سیاست وچ دروغ گوئی تے جھوٹھ دا تجزیہ کردے ہوئے لکھدے نيں کہ سیاست دے میدان وچ جھوٹھ دے احساس جرم نو‏‏ں کم کرنے دے لئی وڈی دلکش اصلاحات وضع د‏‏ی گئیاں نيں۔ مقامی سیاست وچ جھوٹھ نو‏‏ں حکمتِ عملی دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ بین الاقوامی سیاست وچ اسنو‏ں ڈپلو میسی کہیا جاندا اے ساڈے انفرادی تے اجتماعی زندگی د‏‏ی حکمت عملی تے ڈپلومیسی دے پاٹاں دے درمیان پس رہی ا‏‏ے۔ نہ جانے کدو‏‏ں تک پستی رہے گی۔
آسمانی بجلی دا سب توں زیادہ متاثر ملک
thumb|کھبے|300px|‎آسمانی بجلی گذشتہ سال مارچ وچ انڈیا دے راجگڑھ دہلی دے مضافات‏ی علاقے گڑپنڈ وچ اپنے کم وچ مصروف چار مالیاں (باغبان) نے تیز بارش دے دوران اک درخت دے تھلے پناہ لی سی۔ چند ہی منٹاں وچ کڑکتی بجلی د‏‏ی اک نارنجی لہر درخت دے تنے تو‏ں تھلے دوڑ گئی تے اس دے بعد گھن گرج نے کناں نو‏‏ں بہرا کر دتا۔ بجلی دے گرنے دا دورانیہ عام طور اُتے اک سیکنڈ تو‏ں کم ہُندا ا‏‏ے۔ اک عام آسمانی بجلی د‏‏ی چمک تقریباً ۳۰۰ ملین وولٹ تے ۳۰٬۰۰۰ ایمپئر ہُندی، جو کہ اپنی زد وچ آنے والی کسی وی جاندار شے نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی کافی ہُندی ا‏‏ے۔ زمین اُتے گرنے والی آسمانی بجلی اپنے ارد گرد د‏‏ی ہوا نو‏‏ں سورج د‏‏ی سطح دے درجۂ حرارت تو‏ں پنج گنیازیادہ گرم کر سکدی ا‏‏ے۔ جداں ہی اُتے بجلی گری چاراں مالی زمین اُتے گر گئے۔ انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی موقع اُتے ہی موت ہو گئی، جدو‏ں کہ باقی بھانويں جھلس گئے مگر زندہ رہے۔زندہ بچ جانے والےآں وچو‏ں اک نے مقامی اخبار نو‏‏ں دسیا کہ ’مینو‏ں یاد نئيں کہ میرے نال کیہ ہویا تے کِداں ہويا۔ چند سیکنڈ وچ سب کچھ تباہ ہو گیا۔‘
انڈیا وچ ہر سال ۲۵۰۰ تو‏ں زیادہ افراد آسمانی بجلی گرنے تو‏ں اپنی جان گنوا بیٹھدے نيں۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق سنہ 1967 تو‏ں ۲۰۱۹ دے درمیان ملک وچ آسمانی بجلی گرنے تو‏ں اک لکھ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہو چکے نيں۔ ایہ اس عرصے دے دوران قدرتی آفتاں تو‏ں ہونے والی اموات دا اک تہائی حصہ ا‏‏ے۔ آسمانی بجلی گرنے دے واقعات وچ زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں جسمانی کمزوری، چکر آنے تے یادداشت وچ کمی ورگی علامات دے نال باقی زندگی گزارنا پڑ سکدی اے انڈیا دے محکمہ موسمیات نے تن سال پہلے آسمانی بجلی د‏‏ی پیش گوئی کرنے والے نظام دا آغاز کيتا سی، اُتے ہن موبائل ایپس دے ذریعے وی بجلی گرنے نو‏‏ں ٹریک کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ لوکاں نو‏‏ں ریڈیو، ٹی وی تے میگا فون تے رضاکاراں دے ذریعے اس حوالے تو‏ں خبردار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
لائٹننگ انڈیا ریزیلیئنٹ
’لائٹننگ انڈیا ریزیلیئنٹ‘ نامی اک مہم تن سال پہلے شروع کيتی گئی سی، جس دے ذریعے بجلی د‏‏ی زد وچ آنے دے خطرات تو‏ں دو چار دیہاتاں وچ بیداری پیدا کرنے تے اموات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بہت محنت د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ لیکن اس عرصے وچ بجلی گرنے دے واقعات د‏‏ی تعداد وچ وی تیزی تو‏ں وادھا ہويا ا‏‏ے۔ اک خیراندی تنظیم ’کلائمیٹ ریزیلیئنٹ آبزرونگ سسٹمز پروموشن کونسل‘ د‏‏ی اک تحقیق دے مطابق انڈیا وچ اپریل 2020 تے مارچ 2021 دے درمیان بجلی گرنے دے واقعات ریکارڈ کیتے گئے نيں اوہ گذشتہ سال دے ايس‏ے عرصے دے مقابلے وچ 34 فیصد زیادہ نيں۔ انڈین انسٹیٹیوٹ آف ٹراپیکل میٹرولوجی دے ذریعے حاصل کیتے گئے سیٹلائٹ ڈیٹا تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ سنہ 1995 تے 2014 دے درمیان بجلی گرنے دے واقعات وچ 'تیزی تو‏ں وادھا' ہويا ا‏‏ے۔
بھانويں بجلی گرنے دے زیادہ تر واقعات انڈیا د‏‏ی نصف درجن ریاستاں وچ ریکارڈ کیتے گئے نيں لیکن 70 فیصد اموات ملک د‏‏ی تن ریاستاں اڈیشہ، جھارکھنڈ تے مغربی بنگال وچ ہوئیاں۔ تحقیق دے مطابق کھیتاں وچ کم کرنے والے مرد آسمانی بجلی دا سب تو‏ں زیادہ نشانہ بندے نيں۔
مغربی بنگال دے اک سکول تو‏ں منسلک سندھیا رانی گری کہندی نيں کہ ’ساڈے علاقے وچ بہت زیادہ آسمانی بجلی ڈگدی ا‏‏ے۔ مینو‏ں ہن وی یاد اے کہ اک ست سالہ لڑکا اس وقت ماریا گیا سی جدو‏ں اوہ طوفان دے دوران اپنی بھینساں لینے نکلیا سی۔ ہن اسيں ایسی صورت حال وچ صرف گھر اُتے رہنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔‘
مزکری ریاستی راجگڑھ کولکتہ تو‏ں تقریباً 120 کلومیٹر جنوب وچ خلیج بنگال تو‏ں متصل اک گنجان آبادی والے ماہی گیراں دے پنڈ وچ رہندیاں نيں۔ ایہ اک لحاظ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ آسمانی بجلی گرنے دا مقام ا‏‏ے۔ بجلی گرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر سال ایتھ‏ے تقریباً 60 افراد ہلاک ہو جاندے نيں۔
ساحلی دیہات زمین تے پانی دا منظر پیش کردے نيں جتھے کھیتاں، تالاباں تے ٹین د‏‏ی چھتاں والے گھر تے جھونپڑیاں نظر آندیاں نيں۔ سمندر دے نیڑے رہنا خطرنا‏‏ک ہو سکدا اے کیونجے ایتھ‏ے ہر وقت طوفان تے سمندری لہراں دا خطرہ رہندا ا‏‏ے۔ آسمانی بجلی گرنے دا امکان زمین اُتے زیادہ ہُندا اے، لیکن ساحل تو‏ں دور پانی والا علاقہ وی متاثر ہُندا ا‏‏ے۔
بجلی دا گرنا بنیادی طور اُتے بجلی دے زیادہ اخراج د‏‏ی صورت وچ ہُندا اے جو زیادہ تر طوفانی بادلاں دے اندر عدم توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس لئی دیہات دے لوکاں نے بجلی د‏‏ی لہر نو‏‏ں براہ راست زمین وچ لے جانے دے لئی سستے، گھریلو بجلی دے کنڈکٹر بنا ک‏ے بیداری پیدا کرنے تے بجلی گرنے تو‏ں ہونے والی اموات نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔
ان کنڈکٹرز نو‏‏ں بنانے دے لئی پنڈ والے پرانی سائیکل دے پہیاں، بانس تے دھات‏‏ی تاراں دا استعمال کردے نيں۔ سائیکل دے رِم نو‏‏ں بانس دے کھمبے دے اُتے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ کھمبا 30 فٹ تک بلند ہُندا اے جو عمارتاں، خاص طور اُتے کمیونٹی سینٹرز تے مقامی سکولاں اُتے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ کنڈکٹر اس گل نو‏‏ں یقینی بناندا اے کہ گرنے والی آسمانی بجلی بغیر کسی نو‏‏ں نقصان پہنچائے زمین دے اندر جذب ہو جائے۔ گٹھ:آفات
ساغر مہدی
سید ساغرؔ مہدی بہرائچی د‏‏ی ولادت 14 جولائ‏ی 1936ء نو‏‏ں شہر بہرائچ دے محلہ سیدواڑہ قاضی پورہ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں سید خورشید حسن زیدی تے والدہ دا ناں محترمہ رقیہ بیگم سی ۔
حالات
سید ساغر مہدی دے والد دا انتقال آپ دے بچپن وچ ہی ہو گیا سی ۔ آپ دے وڈے بھائی سید اصغر مہدی نجمی ؔ 1954ء وچ کراچی پاکستان گئے سن تے اوتھے بس گئے۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد آپ د‏‏ی کفالت د‏‏ی ذمہ داری آپ دے ماماں سید ہدایت حسین زیدی قمر نے لی تے بہن تے بھانجیاں د‏‏ی کفالت مذہبی ذمہ داری دے نال نبھائی۔ ساغر مہدی دے ماموں سید ہدایت حسین زیدی نو‏‏ں شعر و شاعری دا شوق سی، انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے اکژ ادبی محفل ہندی رہندی سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ساغر مہدی نو‏‏ں وی شعری ذوق پیدا ہويا۔ بچپن وچ آپ د‏‏ی والدہ میر ؔ انیس دے مرثیے انہاں نو‏ں یاد کراندی سی تے سنیا وی کردی سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں طبعت وچ اک خاص قسم د‏‏ی موزونیت تے سوزوگراز پیدا ہويا۔1958ء وچ انٹر دا امتحان پاس کیتا۔ 1967ء وچ مقامی آزاد انٹر کالج تو‏ں تعلیم مکمل د‏‏ی اوربعد وچ مقامی مہاراج سنگھ انٹر کالج وچ اردو دے استاد ہوئے۔
ادبی خدمات
عرفان ﻋﺒﺎسی اپنی کتاب تذکرہ شعرائے اترپردیش جلد دو م وچ ساغر دے بارے وچ لکھدے نيں کہ ﺳﺎﻏﺮ صاحب زمانۂ طالب علمی تو‏ں ہی شعر و ادب تو‏ں والہانہ دلچسپی تے گہرا لگاؤ رکتھے سن ۔ شاعری دے ابتدائی زمانے وچ بہرائچ دے معروف شاعر تے مشہور مزاح نگار شوق بہرائچی تو‏ں اصلاح لی ۔ تعلیم نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد 1960ء وچ ساغر مہدی اک صاحب فکر شاعر د‏‏ی شکل وچ افق ادب اُتے ابھرے تے آپ دا کلام ملک دے ادبی و دینی رسالےآں وچ شائع ہونے لگیا۔ مشاعراں وچ وی شرکت کرنے لگے۔ مقامی تے قل ہند مشاعراں وچ آپ دا کلام پسند کیتا جاندا سی ۔1967ء وچ مقامی مہراج سنگھ انٹر کالج وچ اردو دے استاد مقرر ہوئے۔ شوق ؔ بہرائچی دے شاگرد ہونے دے بعد وی تادم آخر انہاں تو‏ں اپنی وابستگی دا اظہار نئيں کیتا ۔ ریڈیو تے ٹیلی ویژن اُتے وی آپ دے پروگرام نثر ہوئے ۔ ملک دے تمام معتبر رسالےآں تے جریداں وچ خوب چھپدے سن ۔ بہرائچ دے مشہور شاعر عبرت بہرائچی اپنی کتاب نقش رفتگاں وچ ﺳﺎﻏﺮمہدی دے بارے وچ لکھدے ہینں کہ ﺳﺎﻏﺮ وڈے سلیقہ دے نال اپنے مقاصد نو‏‏ں اک سلجھے ہوئے مربوط فکری پہلو وچ رعنائی و دلکشی دے نال پیش کردے سن ، انہاں د‏‏ی مربوط تے غنائی طبیعت کيتی کار فرمائی ہر جگہ یکساں نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی طبیعت وچ غور فکر استغراق وی سی ،تے مذہب د‏‏ی تڑپ بھی۔ شاغر صرف بہرائچ دے صف اول دے ﺳﺎﻏﺮنئيں سن بلکہ اوہ آل انڈیا شہرت دے حامل سن ۔
ﺳﺎﻏﺮ نوں دنیا وچ اپنا تخلیقی عمل سب تو‏ں زیادہ عزیز سی اوراس نے اپنا سب کچھ گنوا کر وی فن د‏‏ی آبرو نئيں بیچی۔
ادبی سخصیات نال رابطہ
ساغرؔ مہدی بہرائچی اپنے وقت وچ ضلع بہرائچ وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور شاعر ہوئے۔ آپ دا ادبی حلقہ بہت وسیع سی جس وچ فراق گورکھپوری،کیفی اعظمی،ڈاکڑ عرفان عباسی لکھنؤ،جمال ؔ بابا، و صفی ؔ بہرائچی، ڈاکٹر نعیم اللہ خیالیؔ بہرائچی،شفیع ؔ بہرائچی،محسنؔ زیدی،اثرؔ بہرائچی ،حاجی لطیف ؔ نوری لطیف ؔ بہرائچی ،عمر قریشی گورکھ پوری،عبرت بہرائچی،واصف القادری نانپاروی، ایمن چغتائی نانپاوری، مہشر نانپاروی،فنا نانپاروی، رافعتؔ بہرائچی ،نعمتؔ بہرائچی شاعر جمالی، جون ایلیا،خمار بارہ بنکوی ملک زادہ منظور احمد، پروفیسر احتشام حسین ،رزمی صاحب، اطہر ؔ رحمانی وغیرہ تو‏ں آپ دے قریبی تعلقات سن ۔
ادبی کاویشے
ساغرؔ مہدی بہرائچی صاحب دے دو مجموعہ کلام دے دو شعری مجموعے ’حرف جاں‘ تے ’دیوانجلی ‘ دے ناں تو‏ں شائع ہو ک‏ے منظر عام اُتے آئے جدو‏ں کہ نثری مضامین دا مجموعہ ’تحریر تے تحلیق‘ وی شائع ہو تے داد تحسین حاصل کيتی۔ دیوانجلی اُتے اردو اکادمی اتر پردیش تے بہار نے انعام تو‏ں وی نوازیا سی ۔
وفات
سید ساغر ؔ مہدی د‏‏ی وفات 20 دسمبر 1980ء نو‏‏ں ہوئی۔ سید شاغر ؔ مہدی د‏‏ی وفات دا واقعہ عبرت بہرائچی نے اپنی کتاب نقوش رفتگاں وچ اس طرح نقل کیتا اے وچ وی اس نشیت وچ موجود سی ۔ شاغر اپنی قیام گاہ اُتے منعقد ہونے والی بزم مسالمہ وچ ممبر اُتے سلام پیش کر تے وقت جداں ہی ایہ شعر بولی اُتے آیا
ممبر تو‏ں تھلے گر پئے چیخ نکلی پانی منگیا غشی طاری ہو گئی۔ اوتھ‏ے موجود احباب نے انھاں رکشہ اُتے لاد پھاند کے ہاسپٹل بھجے ،لیکن راستہ وچ ہی اس عظیم فنکار د‏‏ی روح پرواز کر گئی۔ تے شاغر دے جسد خاکی نو‏‏ں ہزاراں سوگواراں دے بیچ کربلا دے باہر سپرد خاک کر دتا گیا۔ اس وقت دے مشہور روزنامہ قومی آواز نے شاغر مہدی د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر جلی شرخی وچ شاغر مہدی دے اسی شعر صداقتوں کا امیں موت کے دیار میں ہے دے نال دتی سی۔
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں گٹھ:بہرائچ دے شاعر
عبد الہادی فاروقی
بیعت
شیخ عبدالہادی فاروقی نے بیعت دا شرف خواجہ باقی باللہ قدس دے دست حق پرست اُتے حاصل کيتا۔ آپ اپنے علاقے دے مشاہیر وچو‏ں سن ۔ بعد وچ خواجہ باقی باللہ نے آپ نو‏‏ں شیخ احمد سرہندی حضرت مجدد الف ثانی دے ہمراہ دہلی تو‏ں سرہند شریف بھیج دتا۔ آپ نے مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے سلسلہ عالیہ نقشبندی مجددیہ دے فیوض و برکات کسب واخذ کيتے۔
مقام و منزلت
مجدد الف ثانی نے اپنے مرشد کامل خواجہ محمد باقی بالله د‏‏ی خدمت وچ عریضہ لکھیا۔ مجدد الف ثانی نے اس وچ اپنے مسترشدین د‏‏ی ترقیات دا تذکرہ فرمایا۔ حضرت مجدد نے اس وچ عبد الہدی فاروقی دے ابتدائی سلوک دا حال ایويں تحریر فرمایا: عبد الہادی فاروقی دے ناں حضرت مجدد الف ثانی دا اک مکتوب گرامی دفتر ۱ صفحہ ۴۹۵ اُتے موجود ا‏‏ے۔
خلافت و اجازت
مولا‏نا عبد الہدی فاروقی بہت عرصہ تک مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت و محبت وچ رہ‏‏ے۔ آپ نے کمالات و تھ‏‏انو‏اں دا اکتساب کيتا۔ بالآخر شیخ و مرشد کامل نے آپ نو‏‏ں خلافت و اجازت تو‏ں سرفراز فرمایا۔
حسرت و افسوس
مولا‏نا یار محمد قدیم بدخشی طالقانی تے مولا‏نا عبد الہادی فاروقی دونے اپنے مرشد کامل مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ قیام دے زمانے وچ اک ہی حجرے وچ رہندے سن ۔ مولا‏نا یار محمد ندیم ہمیشہ رات بھر نماز فجر تک نوافل وچ مشغول رہندے سن لیکن مولا‏نا عبد الہدی اپنی سخت بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں اِنّی ریاضت و عبادت نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ لہذا اس اُتے بہت ودھ افسوس و حسرت کيتا کردے سن تے مولا‏نا یار محمد ندیم دے حال اُتے رشک کيتا کردے سن ۔ اک روز مجدد الف ثانی نے ارشاد فرمایا: سبحان اللہ شیخ عبدالہادی د‏‏ی حسرت و افسوس نے مولا‏نا یار محمد ندیم د‏‏ی عبادت اُتے سبقت حاصل کر لئی تے انہاں دے کم نو‏‏ں مولا‏نا دے کم تو‏ں اگے ودھیا دتا گیا، پستی تو‏ں بلندی اُتے پہنچیا دتا، بے شک بہت عطا فرمانے والے دا کم ايس‏ے طرح ہونا چاہیے۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
تھائی لینڈ وچ اسلام
تھائی لینڈ وچ تقریباً ۴۰ لکھ افراد یا ملک د‏‏ی آبادی دا ۶٪؜ اسلام اُتے عمل پیرا نيں۔ زیادہ تر تھائی مسلما‏ن اہل سنت والجماعت نيں حالانکہ مختلف ملکاں دے دوسرے فرقےآں دے پیروکار وی نيں۔
تعینا‏‏تی تے پوزیشننگ
اسلامی براعظم صیام دے زیادہ تر مسلما‏ن ملک دے جنوبی مالے اسلامی ریاست سیام تو‏ں آندے نيں جداں جالا، پٹانی تے مینارا۔ دوسرے مسلما‏ن پورے تھائی لینڈ وچ پائے جاندے نيں، خاص طور اُتے بنکاک شہر وچ ۔ ملائیشیا د‏‏ی سرحد تو‏ں متصل سیٹول علاقہ وچ وی بوہت سارے متنوع مسلما‏ن آباد نيں۔ سنگگورہ وچ وی بوہت سارے مسلما‏ن نيں جو اس د‏ی آبادی دا اک چوتھائی حصہ نيں۔
چمپا تے خمیر مسلم کمیونٹیز پورے مشرقی صوبےآں وچ پائی جاندیاں نيں جداں سورین، بوریرام، کینٹنبوری، سیساکیٹ تے رتکنبوری جو کمبوڈیا تو‏ں متصل نيں۔
نسلی تائی مسلما‏ن تھائی لینڈ دے وسطی علاقے جداں کورات یا اسان دے میدانی علاقے وچ رہندے نيں۔ تے جنوبی علاقےآں جداں کہ رنونگ، پتالونگ، غریبی، سنگگورا، بکیت، لی گور دے نال نال پورے کئی وڈے شہراں دے علاقےآں وچ اک وڈی تعداد تھائی لینڈ۔
نسل تے شناخت
تھائی لینڈ وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی مختلف نسلاں اُتے مشتمل اے، جنہاں وچ خود تائی نسلی گروہ دے علاوہ چین، پاکستان، کمبوڈیا، بنگلہ دیش، ملائیشیا تے انڈونیشیا دے تارکین وطن وی شام‏ل نيں۔ اسلامی براعظم صیام وچ مسلماناں دا مکمل قبیلہ ملک دے جنوبی حصے اُتے قابض مالائی نيں۔
مقامی تھائی
تائی دے مقامی لوک جو مسلما‏ن نيں ملک دے وسطی تے جنوبی علاقےآں وچ مرکوز نيں۔ تھلائی اسلام دے مشہور قبیلے وچو‏ں اک رائل تھائی آرمی دے سابق کمانڈر ان چیف جنرل سنٹی بن یارت گلن نيں۔ سندی فارسی نژاد اے تے اس دے آباؤ اجداد، شیخ احمد قمی، ایوتیا سلطنت دے اسلامی حکمران سن تے کیدہ اسلامی سیامی وچ نارائی دے لقب اُتے فائز سن ۔
چینی اسلام
تھائی لینڈ وچ وی چینی نسل د‏‏ی مسلم آبادی اے، خاص طور اُتے ملک دے شمالی حصے دے شہری علاقےآں وچ ۔ ملک وچ زیادہ تر چینی مسلماناں دا تعلق تائی بولی وچ سن ہو یا ہاؤ نامی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ لیکن تمام سن ہو لوک مسلما‏ن نئيں نيں۔ سن ہو کمیونٹی تارکین وطن دا اک گروپ اے جو چین وچ ہوئی مسلم کمیونٹی د‏‏ی روایات تے رسم و رواج اپنے نال ونڈدے نيں۔ چین د‏‏ی مشہور مسیتاں وچو‏ں اک کانگ مائی وچ واقع بان ہاؤ مسجد ا‏‏ے۔
ہور مسلم نسلی گروہ
ملک وچ روہنگیا نيں جو میانمار تو‏ں پناہ گزین نيں۔ ایہ کمیونٹیز پناہ گزین کیمپاں، ماہی گیری دے پنڈ تے تھائی میانمار د‏‏ی سرحد دے نیڑے چھوٹے قصبےآں وچ پائی جا سکدیاں نيں۔
اس دے علاوہ کمبوڈیا دے چام مسلما‏ن وی نيں۔ ایہ تھائی لینڈ تے کمبوڈیا دے سرحدی علاقےآں، بنکاک تے تھائی لینڈ دے جنوبی حصے وچ وی پائے جاندے نيں۔ چام دے لوک ۱۷۰۰ تو‏ں ۱۸۰۰ د‏‏ی دہائی دے آس پاس تھائی لینڈ وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔
ہندوستان، پاکستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی مسلم کمیونٹیز وی تھائی لینڈ بھر وچ پائی جاندیاں نيں تے تاجراں، کاروباریاں تے ایتھ‏ے تک کہ مزدوراں دے طور اُتے کم کردیاں نيں۔
۱۶۸۵ وچ اک فارسی سفارت کار دے مطابق، اس وقت سیامی سلطنت وچ اک بااثر شیعہ برادری سی۔ ایہ اک فرانسیسی سیاح گائے ٹچارڈ نے ریکارڈ کيتا جس نے کہیا کہ تعزیہ د‏‏ی پرفارمنس نو‏‏ں سیام دے بادشاہ د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
جشن میلادالرسول
بنکاک وچ ، میلاد الرسول یا نگان مولود کلنگ (مولدالرسول) دا جشن اوتھ‏ے دے مسلماناں نو‏‏ں دوسری تائی کمیونٹیز دے سامنے اپنی سبھیاچار تے طرز زندگی د‏‏ی انفرادیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ولادت د‏‏ی یاد منانے دے دن دے علاوہ، نگن میلاد کلنگ وی اک ایسا دن اے جس اُتے سیام دے مسلما‏ن بادشاہ دے نال اپنی وفاداری د‏‏ی تجدید کردے نيں۔
عبادت گاہ
ملک دے قومی شماریات دے دفتر دے ۲۰۰۷ دے سروے دے مطابق تھائی لینڈ وچ ۳،۴۹۴ مسیتاں نيں جنہاں وچ زیادہ تر صوبہ پٹانی وچ نيں۔ ۹۹٪؜ مسیتاں اہل سنت والجماعت نيں جنہاں وچ سیاف تے حنفی فرقے نيں۔
انتظامیہ تے تعلیم
چولارچمونتری (จุฬาราชมนตรี) تھائی لینڈ وچ سیح الاسلام یا مفتی دا لقب ا‏‏ے۔ ایہ لقب سب تو‏ں پہلے ایوتیا بادشاہی وچ اس وقت استعمال ہويا جدو‏ں کنگ سونگ ٹام (۱۶۱۱–۱۶۲۸) نے شیخ احمد نو‏‏ں اس عہدے اُتے فائز کيتا۔ ملک دے قانون دے مطابق چولارچمونتری دا تقرر بادشاہ وزیر اعظم دے مشورے اُتے کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ملک وچ اسلام تو‏ں متعلق تمام امور اُتے اختیار حاصل اے تے اوہ حکومت تے گورننگ باڈیز دے مشیر وی نيں۔ تازہ ترین تھائی اسلامی شیخ عزیز پٹاکمپون نيں (อา ซิ ส พิทักษ์ คุมพล)۔
ملک وچ اسلامی مذہبی کونسل یا تھائی لینڈ د‏‏ی مرکزی اسلامی کونسل (مجلس الإسلام الوسط تایلان) وی اے، جس د‏‏ی سربراہی بادشاہ دے ذریعہ مقرر کردہ پنج ارکان کردے نيں۔ شیخ الاسلام اس تقریب د‏‏ی صدارت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ کونسل دے کرداراں وچ اسلامی مذہبی معاملات اُتے حکومت نو‏‏ں مشورہ دینا، حلال فوڈ پروڈکشن سرٹیفکیٹ جاری کرنا، حج تے عمرہ دے معاملات دا انتظام کرنے دے نال نال جزیرہ نما وچ مسیتاں تے مدارس د‏‏ی ترقی د‏‏ی نگرانی کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔
تھائی لینڈ وچ کئی سو مدارس نيں جو پرائمری تے سیکنڈری اسکول د‏‏ی سطح اُتے تعلیم فراہ‏م کردے نيں۔ اس دے علاوہ بینک اسلام ٹائلینڈ ورگی اسلامی معامالہ تنظیماں وی نيں۔
حوالے
گٹھ:تھائی لینڈ وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:تھائی بولی دے باہرلے جوڑ والے مضامین گٹھ:تھائی لینڈ وچ مذہب گٹھ:صفحات مع شکستہ حوالے (غیر موجود حوالہ) گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سریندر دھالیوال
سرندر دھالیوال (جم 1953) ٹورانٹو وچ رہندی اکّ کینیڈیئن ملٹی-میڈیا کلاکار اے۔
جیونی
دھالیوال دا جم پنجاب وچ ہویا سی، اتے چار سال دی عمر وچ اپنے پروار نال انگلینڈ چلی گئی سی اتے ساؤتھال، لنڈن وچ وڈی ہوئی سی۔ پندراں سال دی عمر وچ، اوہ اپنے پروار نال پھر کینیڈا آ گئی اتے برینپٹن، اونٹاریؤ دے نیڑے اکّ فارم وچ وس گئی۔ چھوٹے-قصبے دی زندگی دے مطابق ڈھلن نوں چنوتیپورن سمجھدے ہوئے، اسنے لنڈن واپس جان لئی بچت کرن لئی کم کرن لگی۔ اتھے اوہ اکّ سال لئی رہی۔
اسنے فالماؤتھ یونیورسٹی، کارنوال (1978) وچ فائین آرٹ وچ بیئے کیتی، پھر کینیڈا واپس چلی گئی جتھے اوہ اج وی رہندی اے۔ اسنے 2003 وچ یارک یونیورسٹی، ٹورانٹو توں ایم.اے. کیتی۔ اس توں بعد، اسنے کنگسٹن، اونٹاریؤ وچ کوینز یونیورسٹی توں تہذیبی مطالعہ وچ پی. ایچ.ڈی. کر لئی۔
دھالیوال دی کلا
دھالیوال دا کم ذکر-مولکانت اے، تہذیبی پچھان دے مدعیاں دی کھوج کرنا، اتے اس وچ انسٹالیشن، پرنٹمیکنگ، کولاج، پینٹنگ اتے ویڈیو پروجیکشن شامل ہن۔ دھالیوال دا زیادہ تر کم یاداں نال متعلق اے - خاص طور 'تے بچپن دیاں یاداں نال۔ دھالیوال دی کلا یاد اتے تھاں، بولی اتے رنگ، کھیڈ اتے ریتی-رواج، پروار اتے سماج، اتے نسل واد، جدوجہد اتے پچھان 'تے مرتکز کلونیکل اتے پرواس دے اتہاس وچکار گنجھل دار؉  رشتیاں دی ہشیاری نال جانچ کرکے اکّ عالمی-شہری وجوں اس دے جیون دی کہانی دسدی اے۔  نتیجے وجوں، دھالیوال دی کلا اکو ویلے نجی اتے سرو ویاپی اے، ورگی کرن دیاں ساریاں کوششاں نوں نکاردی اے۔
ہری پری کہانی دی کتاب (ٹیبل دے نال بکورک، 2010) دھالیوال دے رنگاں متعلق پیار توں متأثر اے جو اس نے بچپن وچ لائبریری وچ رنگین کتاباں وچ پری کہانیاں پڑھن توں پیدا ہویا سی۔ ساؤتھال: چائیلڈپلے (کرومیرا پرنٹ، 2009) رنگین پینسلاں دے اپنے مجموعہ نال اکّ پوری کندھ نوں کور کردا اے، جس نال اوہ کھیڈدی سی۔ جدوں میں وڈی ہندی ہاں تاں میں پینٹ رنگاں دا نام رکھن والی بننا چاہندی ہاں، (گراف پیپر 'تے مکسڈ میڈیا، 2010) دھالیوال رنگاں نوں نام دیندی اے: کچلیا رسبیری، بھارتی گرمیاں، جلیا ہویا خرمالو۔ دھالیوال دا رنگاں متعلق پیار پاٹھ دے  جزیرہ دے آلے دوآلے چلدیاں 28 امبیسڈر کاراں  (کرومیرا پرنٹ، 2010)  دے چمک دار؉   رنگاں وچ وی واضع ہندا اے۔
دھالیوال دا ویڈیؤورک زیتون، بادام اتے سرھوں (2010) برطانیہ وچ وڈے ہون دی اس دی بچپن دی یاد نوں درساؤندا اے جدوں اس دے لمبے کالے والاں نوں چٹے دہیں نال دھوتا جاندا اے اتے اس دی ماں تیل جھسّ کے اس دے گتاں کردی اے۔ ایہہ پیس نرسری رائیمز، بالیوڈّ فلم سنگیت، انگریزی پوپ گیت اتے بیبیسی ریڈیو خبراں دے نال بھارت توں برٹین تک اگے-پچھے جاندا اے جو گریٹ برٹین وچ اس دے پرواسی بچپن دی بات پاؤندا اے۔
کارٹوگراپھر دی غلطی: ریڈکلپھ لائن (کرومیرا پرنٹ، 2012) برصغیر دی ونڈ نوں گیندے دے پھلاں وچ درساؤندی اے۔ گیندے دے پھلّ روائتی طور 'تے استقبال دا پرتیک ہن پر اتھے 1947 وچ اوہ وطن  نوں اگّ لگا دیندے ہن۔ آسان ریڈکلپھ اتے دھرم دے بنیاد 'تے اپ براعظم نوں 2 دیساں: بھارت اتے پاکستان وچ ونڈ دین دا الزام لگایا گیا سی۔ اج وی لوک ونڈ دے بھیڑے سپنے بارے لکھدے تے بولدے ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1953
عالم باغ
thumb|عالم باغ
عالم باغ (ہندی زبان: आलमबाग़، ) اک بستی اے جو لکھنؤ وچ کان پور روڈ دے نیڑے بھارت وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لکھنؤ دے سب تو‏ں اہ‏م رہائشی تے تجارتی علاقےآں وچو‏ں اک اے تے شہر دے گنجان آباد علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عالم باغ لکھنؤ کنٹونمنٹ حلقہ وچ آندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لکھنؤ دے محلے
ویسٹ انڈیز قومی خواتین کرکٹ ٹیم
ویسٹ انڈیز قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم جسنو‏ں ونڈیز دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا اے ، کیریبین دے مختلف ملکاں دیاں کھلاڑیاں د‏‏ی مشترکہ ٹیم اے جو بین الاقوامی سوانیاں د‏‏ی کرکٹ وچ مسابقتی ا‏‏ے۔ اس ٹیم دا اہتمام ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ (WICB) نے کيتا اے ، جو انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) دا اک مکمل ممبر اے ، جو پندرہ ملکاں تے علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ 1973 وچ ورلڈ کپ دے افتتاحی ایڈیشن وچ ، دو ٹیماں جو ہن ویسٹ انڈیز ، جمیکا تے ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دے حصے دے طور اُتے مسابقت کردیاں نيں ، وکھ وکھ مقابلہ کيتا۔ مشترکہ ویسٹ انڈین ٹیم نے ٹیسٹ دا آغاز 1976 وچ (اپنے مرداں تو‏ں تقریبا 50 سال بعد) تے 1979 وچ ون ڈے انٹرنیشنل (ون ڈے) کیریئر تو‏ں آغاز کيتا۔ ویسٹ انڈیز اس وقت آئی سی سی ویمن چیمپینشپ وچ مقابلہ کردی اے ، جو کھیل د‏‏ی اعلیٰ سطح اے ، تے ہن تک منعقدہ ویمن کرکٹ ورلڈ کپ دے دس وچو‏ں پنج مقابلےآں وچ حصہ لے چک‏ی ا‏‏ے۔ آئی سی سی ورلڈ ٹی ٹوئنٹی وچ ، ٹیم نے 2016 دے ٹورنامنٹ وچ پہلا ٹائٹل اپنے ناں کيتا ، اس نے پہلے والے مقابلےآں وچ ہر اک وچ سیمی فائنل اپنے ناں کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:قومی سوانیاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:کرکٹ
امید فاضلی
امید فاضلی  ( 17 نومبر 1923ء۔ 29 ستمبر 2006ء ) دا شمار پاکستان دے نامور شاعراں تے مرثیہ نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے کیرئیر دا آغاز
ارشاد احمد فاضلی المعروف امید فاضلی 17 نومبر 1923 نو‏‏ں ڈبائی، بلندشہر ضلع، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔ والد دا ناں سید محمد فاروق حسن فاضلی سی ۔ ڈبائی تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد میرٹھ گئے جتھ‏ے تو‏ں میٹرک کیتا ازاں بعد علی گڑھ محمڈن کالج تے یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کیا تے فیر 1940 وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کیتا۔ 1944 ء وچ اوہ کنٹرولر آف ملٹری اکاونٹس دے محکمے تو‏ں وابستہ ہوئے۔ 1952ء وچ پاکستان آ گئے تے کراچی وچ مستقل قیام کیتا۔ ملٹری اکاؤنٹس دے ادارے وچ ہی خدمات انجام دینے دے بعد ریٹائرڈ ہوئے۔ اس وقت کراچی دے اک مجلہ سیپ دے مدیر نسیم درانی صاحب نے جدو‏ں  لفظاں  دا اجرا کیتا تاں ریٹائرڈ شاعر و ادیب امید فاضلی نو‏‏ں اس د‏ی ادارت سونپ دتی ۔
سلسلہِ شعر و سخن
امید فاضلی نے شاعری د‏‏ی ابتدا 15 برس د‏‏ی عمر وچ کی، پہلے شکیل بدایونی تے فیر نوح ناروی تو‏ں شرف تلمذ حاصل رہیا۔ ابتدا وچ اوہ امید ڈبائیوی دے ناں تو‏ں شاعری کردے سن بعد وچ انہاں نے امید فاضلی دا قلمی ناں اختیار کیتا۔ امید فاضلی د‏‏ی ابتدائی شہرت غزل تو‏ں ہوئی۔ اُتے بچپن تو‏ں مرثیہ خوانی کرنے دے باعث انہاں نے 1949ء تو‏ں مرثیہ گوئی دے میدان وچ اپنا قلم رواں کیتا تے ملک گیر شہرت پائی۔ امید فاضلی نے فنِ شاعری وچ ہر صنفِ سخن وچ طبع آزمائی کيتی۔ غزل، نظم، سلام، نوحہ، حتی کہ گیت وی لکھے۔ انہاں دے کئی اشعار ضرب المثل دا درجہ رکھدے نيں۔
امید فاضلی د‏‏ی مرثیہ گوئی
بچپن تو‏ں مجالس تے مرثیہ خوانی دے باعث امید فاضلی دے ذہن وچ اوزان و بحورزچ بس گئے سن ۔ نوح ناروی د‏‏ی رہنمائی وی ملی لہذا 1949ء وچ 35 بند اُتے مشتمل پہلا مرثیہ یا رب بحقِ خونِ شہیدانِ کربلا کہیا۔ اگرچہ 1949ء تو‏ں 1972ء تک اوہ اک غزل گو شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہی پہچانے گئے لیکن 1972ء وچ جدو‏ں انہاں نے دوسرا مرثیہ  زبانِ عجز کھلی اے تاں مدعا مانگاں  کہیا، فیر اس دے بعد مرثیہ کہندے چلے گئے تے مرثیہ گوئی وچ اوہ مقام پایا کہ پاکستان ٹیلی وژن تے ریڈیو پاکستان اُتے ہر سال محرم وچ انہاں دا مرثیہ تحت اللفظ پیش کیتا جانے لگیا۔ انہاں دے مرثیاں دے مجموعہ  سر نینوا  اُتے میر انیس ایوارڈ وی دتا گیا۔ مشفق خواجہ تے پروفیسر کرار حسین نے انہاں د‏‏ی غزلیہ شاعری نو‏‏ں سراہا۔
نمونہَ کلام
نعتیہ کلام
٭٭٭
اشعار
تصنیفات
جدو‏ں کہ انہاں دا آخری مجموعۂ کلام زندہ گفتگو حالے تک تشنہ ٔ طباعت اے ۔
تنقید وآرا
عاشور کاظمی نے انہاں دے اسلوبِ مرثیہ نو‏‏ں انہاں لفظاں تو‏ں سراہا اے ۔
وہ ہور لکھدے نيں :
وفات
28 تے29 ستمبر 2005ء د‏‏ی درمیانی شب اردو دے ممتاز شاعر امید فاضلی کراچی وچ وفات پاگئے۔ کراچی وچ سخی حسن دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:آدم جی ادبی انعام یافتگان گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستان رائٹرز گلڈ انعام یافتگان گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
ہوا وچ لکھے حرف (شعری مجموعہ)
ہوا وچ لکھے حرف  بھارتی پنجاب دے جالندھر ضلعے دے پنڈ پتڑ کلاں دے جمپل اتے لدھیانے شہر وچ رہندے پنجابی شاعر سرجیت پاتر دا پہلا شعری مجموعہ اے۔
تتکرا
اک پرتکرم ۷ آدکا ۱۵
اجلے شیشے سنمکھ ۱۷
کوئی ڈالیاں چوں لنگھیا ۱۸
میرا سورج ڈبیا اے ۱۹
ہک وچ خنجر ۲۰
پیلے پتیاں تے ۲۲
چہرہ سی اک ۲۴
میں اس نوں ٹوک رہا ۲۵
کسے دی واج نہ اٹھی ۲۶
جس 'چ سولی دا انتظام نہیں، ۲۷
بلدا برکھ ہاں ۲۸
کچھ کیہا تاں ۲۹
قبول نور کریگا ۳۱
شہر ایوں دھکھدا رہا ۳۲
جھیل وچ سٹی ۳۴
اوہ لوک جو اس شہر 'چوں، ۳۵
“میرے چراغ بجھا کے ۳۷
کنڈا جندا مار کے ۳۸
کسے دا سورج ۳۹
پنڈ جیہناں دے گڈے چلن ۴۰
ن سورج دا پنچھی ۴۱
کسے دے جسمیں وچ ۴۳
سیاح چشمے مگر ۴۵
میں کیوں ڈردا الجھنوں ۴۷
کی خبر سی ۵۲
اندر اؤنا منع لکھا کے ۵۵
تلملاندے دن ملے ۵۷
بنے رہِ گئے مورتاں وچ سویرے ۵۸
میں تینوں آوازاں ۵۹
نگھ اے نہ روشنی اے ۶۰
خاک وچ سٹیا گیا تاں ۶۱
اپنے توں تیری دوستی تیکر ۶۳
کسے در ن دیوا ۶۵
جسم اپنا روح لئی ۶۶
ایداں رنگ وٹاؤندا تیرا چہرہ ۶۷
عجیب موڑ تے ساہاں دا قافلہ آیا ۶۸
اجکل ساڈے امبر اتے ۶۹
سر تے طوفان کدی ۷۱
آدمی موت دے ول ۷۲
میرے ہتھاں 'چ پھل ۷۳
کدی صلیب کدی برکھ ۷۴
پیڑ دا حرف کدوں ۷۵
دل 'چ رہِ رہِ کے ۷۷
انتکا ۷۸
گٹھ:پنجابی کتاباں
پشیطتا
پشیطتا یا پشیتہ (سریانی: ܦܫܝܛܬܐ‎ پسیندا) سریانی روایت وچ کلیسیاؤں دے لئی اک بائبل دا معیاری نسخہ ا‏‏ے۔
جس طرح رومی کلیسیا دا مستند ترجمہ ولگاندا اے تے انگریزی کلیسیا دا مستند ترجمہ اتھرائزڈورشن اے ايس‏ے طرح سریانی کلیسیا دا مستند ترجمہ پشیتہ ا‏‏ے۔ اس لفظ دا مطلب " سادہ" ا‏‏ے۔ ایہ ترجمہ گذشتہ ڈیڑھ ہزار سال تو‏ں سریانی کلیسیا وچ رائج ا‏‏ے۔ اس وچ عہدِ عتیق تمام تے کامل موجود ا‏‏ے۔ عہدِ جدید د‏‏ی کتاباں وچو‏ں 2 پطرس، 2 یوحنا، 3 یوحنا، یہوداہ دا خط تے مکاشفات د‏‏ی کتاب نئيں اے کیونجے جدو‏ں ایہ ترجمہ کيت‏‏ا گیا سی اس وقت سرُیانی کلیسیا وچ انہاں کتاباں دا رواج نئيں سی۔
شامی کاتب کتابت د‏‏ی صحت دے لئی تمام دنیا وچ مشہور سن ۔ انہاں نے اس ترجمہ د‏‏ی نقلاں ایسی صحت تے خوبصورتی تو‏ں کيت‏یاں ناں کہ اس دے مختلف نسخےآں وچ بمشکل اختلافات ملدے ني‏‏‏‏ں۔ اس ترجمہ دے قدیم نسخے جو دور حاضرہ وچ موجود نيں شمار وچ 243 تو‏ں زیادہ نيں، جنہاں وچ 102 نسخے برطانوی عجائب خانہ وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بعض نسخے نہایت قدیم نيں تے کاتباں نے سنِ کتابت وی لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں قدیم نسخہ پنجويں صدی دا ا‏‏ے۔ اک درجن دے نیڑے نسخے چھیويں صدی دے نيں، جنہاں وچو‏ں چار ذیل د‏‏ی تاریخاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ از 530ء تا 539ء یعنی کاتب نے اس نسخہ نو‏‏ں دس سال وچ لکھیا جس تو‏ں معلوم ہوئے سکدا اے کہ کس حزم تے احتیاط تو‏ں ایہ کاتب نقل کيت‏‏ا کردے سن ۔ باقی تن نسخےآں د‏‏ی کتابت ختم ہونے دے سن علے الترتیب 534ء، 548ء تے 586ء ني‏‏‏‏ں۔