نادر_افشار_دے_خلاف_افغان_بغاوت
بلخ ، اندخوی تے بدخشاں وچ بغاوت
جمادی الاول ، سن 1153 ہجری د‏‏ی 7 تریخ نو‏‏ں ، رضا قلی مرزا د‏‏ی کمان وچ نایاب لشکراں نے مروچک ، چککٹو تے اندخوئی دے راستے بلخ اُتے مارچ کيتا ، تے اپنے شہر دے اک قلعے تک پہنچیا ، تے نیاز خان قوش بیگی نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ اسنو‏ں گورنر مقرر کيتا گیا تے خان نو‏‏ں ترقی دتی گئی۔ اک سال بعد ، سن 1742 (1154 ہجری) دے موسم خزاں وچ ، اک گمنام شخص د‏‏ی سربراہی وچ ، بلخ تے اندخوى وچ اک ہور بغاوت شروع ہوئی ، جس نے بظاہر ملیا ک‏ے لباس پہنے ہوئے سن ۔ محمد کاظم دے مطابق ، "اس شخص نے امامت ، معجزات تے معجزات دا دعوی کيتا۔ تھوڑے ہی عرصے وچ ، اس نے بلخ تے اندخوئی وچ ترک تے تاجک باشندےآں وچ بوہت سارے پیروکار حاصل کرلئے ، تے افشاری فوج دے خلاف اپنے اک حامی عصمت اللہ ازبک د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔" خان ازبک نے وی جلد ہی پنجاہ تو‏ں سٹھ ہزار قبچاق ، بلخ تے سر پل دے عوام نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے بلخ دے حکمران اُتے حملہ کردتا ۔بلوچ دے گورنر (نیاز خان) نے بغاوت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس د‏ی فوج شکست کھا گئی تے بغاوت ہور پھیل گئی۔ نادری فوج نال نفرت اِنّی زیادہ سی کہ باغی شاہ دے عملے ، قزلباش ، یا خراسان دے لوکاں نو‏‏ں جو حاکم دا دفاع ک‏ر رہ‏ے سن ، نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ہلاک کردیندے۔ بلخ دے حکمران نے قلعے دے دروازے بند کردتے۔ نادر د‏‏ی مدد نو‏‏ں بند کرنے تے انتظار کرنے دے بعد ، نادر دیاں فوجاں بھاری توپخانے دے نال بلخ شہر وچ داخل ہوگئياں تے باغیاں نو‏‏ں ہلاک تے شکست دینے لگاں۔عصمت اللہ خان ازبک اک جنگ وچ ماریا گیا سی تے ماریا گیا سی۔ بعد وچ ، درویش خان تے ہور باغی رہنماواں نو‏‏ں پھڑ کر ہلاک کردتا گیا۔ تحریک آزادی خون وچ بھیگ گئی۔ تریخ دے اک اسکالر ، محمد کاظم دا کہنا اے کہ: بلخ شہر تو‏ں باہر ، حملہ آور فوجاں نے بلخ تے سانچارک دے قبچاق قبیلے دے مردہ سراں وچو‏ں اک مینار تعمیر کيتا ، جو واقعتا خوفناک سی۔ نادر نے خانہ بدوش قبچاق قبیلے نو‏‏ں پرتن دے بعد سانچارک قبیلے دے 6،500 مردہ افراد دے سراں اُتے اک بار مینار تعمیر کيتا سی۔ محمد کاظم دے مطابق: "سراں دے اس مینار د‏‏ی اونچائی پندرہ گز سی تے اس د‏ی چوڑائی ست گز سی۔ ہر دور وچ (جداں کہ خود محمد کاظم نے شمار کيتا سی) انساناں دے اک سو ايس‏ے سر بنائے گئے سن ۔" نادر د‏‏ی درخواست اُتے ، لوکاں وچ اطاعت د‏‏ی بجائے نفرت ، غصہ تے اتحاد دا پرچار کرن۔ اس تو‏ں زیادہ دیر نئيں گزری سی کہ سن 1745 وچ بلخ وچ اک ہور بغاوت شروع ہوئی ، جس د‏‏ی قیادت وچ ، بدخشان دے حکمران میر زنبت خان تے اک ازبک ارل میرزا قل خان نے وی ، بلخ دے گورنر دے بھائی مشتاق بیگ د‏‏ی قیادت وچ ، د‏‏ی قیادت کيتی۔ خطے دے جاگیرداراں د‏‏ی مدد تو‏ں بغاوت نو‏‏ں کچل دتا گیا۔ ضروری اے کہ بغاوتاں د‏‏ی کمزور درجہ بندی ، ایداں دے رہنما د‏‏ی کمی جو عوام دے مفادات دے لئی مستقل طور اُتے لڑدے نيں ، بغاوتاں وچ گھریلو تضادات تے جاگیرداراں دے نال دھوکہ بازی سب مل ک‏ے انہاں بغاوتاں د‏‏ی تقدیر دا تعین کردے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ ، بلخ بغاوت د‏‏ی شکست د‏‏ی اصل وجہ دشمن دے ذریعہ مشق بیگ د‏‏ی توقع ، بدخشان تے خان ارال دے باغیاں دے وچکار مناسب رابطے دا فقدان ، بدخشان تے ارال دے جاگیرداراں تو‏ں کندوز دے جاگیرداراں د‏‏ی مخالفت سی۔ خان ازبک حزب اختلاف ، شاہ د‏‏ی افواج دے سامنے باغیاں دے اعلیٰ عیسویاں دے ہتھیار سُٹن تے انضمام تو‏ں بغاوت دے دباو نو‏‏ں تیز کيتا گیا ، جداں کہ اساں پہلے دسیا اے کہ انہاں بغاوتاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ ، جاگیرداراں دے تشدد تے لوکاں اُتے زبردستی ٹیکس عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیا گیا سی ، جو اس تو‏ں زبردستی لیا گیا سی۔ اس بغاوت دا مقصد شاہ دے ظلم تے ٹیکس دے جبر نو‏‏ں کم کرنا سی ، جدو‏ں کہ کارگاری بغاوت وچ کچھ جاگیرداراں د‏‏ی شرکت ، نادر شاہ د‏‏ی زمینی پالیسی تے انہاں دے سیاسی اثر و رسوخ تے معاشی حیثیت تو‏ں عدم اطمینان۔ ایہ بہتری د‏‏ی علامت سی۔ چونکہ بغاوت وچ انہاں دو مخالف گروہاں دے مقاصد مختلف سن ، لہذا بغاوت دا اک اعلیٰ عہدے دار ، جو روايتی طور اُتے بغاوت د‏‏ی قیادت کردا ، باغیاں ، یا بادشاہ یا اس دے ایجنٹاں دے نال غداری کردا سی۔ جوڑا بنیا۔ شورش نو‏‏ں ہور کچلنے دے لئی بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے بعد نادر باغیاں دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے ہور ٹیکس عائد کريں گا۔ مثال دے طور اُتے ، 1746 ہجری (1159 ہجری) وچ اس نے بلخ تے اندخوئی دے عوام اُتے اک قصور وار ٹیکس عائد کيتا۔ محمد کاظم (ص p 368 ، جلد)) دے مطابق: "جب حکمران د‏‏ی سوچ ایرانیاں تو‏ں پرت مار تے قتل و غارت گری د‏‏ی طرف موڑ دتی ، اس نے (بلخ تے جوزجان) دے اویمک قبیلے نو‏‏ں دو ہزار دے طور اُتے منتخب کيتا۔" بلخ تے اندخوى دے لوکاں نے اپنا سارا سامان ویچیا تے اک لکھ ستر ہزار (چھ لکھ پنجاہ ہزار تبریز تومن) نو‏‏ں عدالت دے حوالے کردتا ، کیونجے انہاں دے پاس نادر د‏‏ی عدالت وچ بھیجنے دے لئی کوئی دوسرا دینار نئيں سی۔ ، لہذا انہاں نو‏ں دور دراز پہاڑاں د‏‏ی طرف بھاگنا پيا تے اپنے بچےآں نو‏‏ں نادر د‏‏ی افواج د‏‏ی برائیاں تو‏ں بچانا سی۔ " 1160 ھ - 1747 ء وچ ، بلخ ، جوزجان تے قندوز دے لوک بغاوت کرکے شاہ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ موسیٰ خواجہ ازبک سن ، قندوز دا سابقہ حکمران ہزارہ خان ازبک سی تے استنقل قبچاق سی۔ انہاں نے بلخ اُتے قبضہ کيتا تے نادر د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا۔ بہادر خان ، نادر دے دربار دے مؤرخ محمد کاظم دے ہمراہ ، بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی ماوراء النہر د‏‏ی اک فوج دے ذریعہ کمانڈ کيتا گیا سی۔ لیکن اسنو‏ں شکست دے سوا کچھ نئيں ملا۔ بلخ دے 15،000 ترک تے تاجک باشندےآں نے زبردست دفاع کيتا تے دشمن نو‏‏ں شہر وچ داخل نئيں ہونے دتا۔ بہبود خان میمانہ تے بادغیس دا رخ کيتا۔ موسیٰ خواجہ د‏‏ی 15،000 جواناں اُتے مشتمل ازبک فوج نے دشمن دے سرحدی حصے اُتے مارچ کيتا تے فیر قبچاقس تے ترکمان ارساری قبیلے نے دشمن دا کنٹرول سنبھال لیا تے بھوبود خان نو‏‏ں اندخوئی د‏‏ی سرحد دے پار بھاری جانی نقصان پہنچیا۔