cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کراکاٹوا
کراکاٹوا آتش فشاں دے پھٹنے دے نتیجے وچ زمین د‏‏ی فضا وچ جو راکھ تے دھواں پھیلا اس دے نتیجے وچ سورج دے اشعاعی اخراج (ریڈی ایشن) وچ کمی واقع ہوئی تے اگلے چند سالاں وچ زمین دے درجہ حرارت وچ اوسطاً 1.2 فیصد کمی واقع ہوئی۔ 1888ء تک زمین دا درجہ حرارت معمول اُتے نئيں آیا۔ دنیا دے کئی علاقےآں وچ سورج ڈوبنے دے سرخ مناظر عرصے تک دیکھے جاندے رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1883ء د‏‏یاں قدرتی آفتاں گٹھ:آتش فشاں گٹھ:انڈونیشیا دے پہاڑ گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے گٹھ:انڈونیشیا دے غیر آباد جزیرے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
محمد شفیع اوکاڑوی
حافظ محمد شفیع اوکاڑوی اہلسنت وجماعت دے بریلوی مکتبہ فکر دے ممتاز عالم دین تے سیاستدان سن جنہاں نے تبلیغ اسلام دے سلسلہ وچ متعدد ملکاں دا سفر اختیار کيتا تے متعدد دینی کتاباں لکھياں۔ موصوف مرکزی جماعت اہل سنت دے بانی سن ۔
ولادت
محمد شفیع اوکاڑوی د‏‏ی ولادت 1929ء وچ ہوئی
حالات و خدمات
اپنے پیرو مرشد حضرت ثانی صاحب شرقپوری تے علمائے اہل سنّت دے نال علمی طلب دے ابتدائی زمانے وچ تحریک پاکستان وچ بھرپورحصّہ لیا تے تقسیم ہند تک سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ 1947ء وچ ہجرت کرکے اوکاڑہ آ گئے تے جامعہ حنفیہ اشرف المدارس قائم کيتا جس دے بانیان تے سرپرستاں وچو‏ں سن ۔ دار العلوم اشرف المدارس، اوکاڑہ دے شیخ الحدیث و التفسیر شیخ القرآن مولا‏نا غلام علی اشرفی اوکاڑوی تے مدرسہ عربیہ اسلامیہ انوارالعلوم ملتان دے شیخ الحدیث والتفسیر غزالی دَوراں سید احمد سعید کاظمی تو‏ں تمام متدادل دِینی علوم پڑھے تے درسِ نظامی و دورۂ حدیث د‏‏ی تکمیل اُتے اسناد حاصل کیتیاں۔ جامع مسجد مہاجرین منٹگمری ( ساہیوال ) وچ نماز جمعہ د‏‏ی خطابت شروع د‏‏ی تے بِرلا ہائی اسکول اوکاڑہ وچ شعبۂ دینیات دے سربراہ رہ‏‏ے۔
تحریک تحفظ ختم نبوت
53۔1952ء وچ تحریک ختمِ نبوت وچ محض سید عالم ختمی مرتبت حضور ﷺ د‏‏ی عزت و ناموس دے لئی بھرپور حصّہ لیا۔ ضلع منٹگمری( ساہیوال ) تے پنجاب د‏‏ی سرکردہ شخصیت سن، حکومت نے قید کر دتا۔ دس ماہ منٹگمری جیل وچ رہ‏‏ے۔ اسیری دے انہاں ایّام وچ مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی دے دو فرزند تنویر احمد تے منیر احمد جنہاں د‏‏ی عمر بالترتیب تن سال تے اک سال سی، انتقال کر گئے۔ ایہ دونے مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی دے پہلے فرزند سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے سبب گھریلو حالت اُتے یشان کُن سن ۔ کچھ با اثر لوکاں نے ڈپٹی کمشنر ساہیوال تو‏ں مل ک‏ے سفارش کيت‏ی۔ ڈپٹی کمشنر نے جیل دا دَورہ کِیا۔ گرفتار شُدگان نال ملاقات کيت‏ی تے مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نو‏‏ں بالخصوص وکھ بُلیا ک‏ے کہیا ’’ بچےآں د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے گھر دے حالات ٹھیک نئيں نيں۔ میرے پاس آپ دے لئی بہت ساریاں سفارشاں نيں۔ آپ معافی نامے اُتے دستخط کر دتیاں۔ آپ دا معافی نامہ عوام تو‏ں پوشیدہ رکھیا جائے گا تے اج ہی آپ نو‏‏ں رہیا کر دتا جائے گا۔‘‘ مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نے جواباً کہیا کہ ’’ مَاں نے عزت و ناموسِ مصطفیٰ ﷺ دے لئی کم کيتا اے تے میرا عقیدہ اے کہ حضورِ اکرم ﷺ آخری نبی نيں، لہذا معافی مانگنے دا سوال ہی پیدا نئيں ہُندا۔ بچے اللہ نو‏‏ں پیارے ہوئے گئے، میری جان وی چلی جائے تب وی اپنے عقیدے اُتے قائم رہواں گا تے معافی نئيں مانگاں گا۔ ‘‘ اس جواب اُتے حکومت برہم ہوئی تے ہور سختی کيتی گئی، دفعہ 3 وچ نظر بند کر دتا گیا تے ملاقات وغیرہ اُتے وی سختی تو‏ں پابندی سی۔ مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نے آخر وقت تک صبر و استقلال تو‏ں تمام صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ اوکاڑہ وچ قیام دے دوران دِینی و مذہبی تے ملی سماجی امور وچ ہمیشہ نمایاں طَور اُتے حصّہ لیندے رہے ۔
کراچی آمد
1955ء وچ کراچی دے مذہبی حلفےآں دے شدید اصرار اُتے کراچی آئے۔ کراچی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مرکزی میمن مسجد (بولٹن مارکیٹ ) دے خطیب و امام مقرر ہوئے تے ہمہ جاں، تادمِ آخر شب و روز دِین و مسلک د‏‏ی تبلیغ وچ مصروف رہ‏‏ے۔ میمن مسجد د‏‏ی امامت و خطابت دے بعد تقریباً تن برس جامع مسجد عیدگاہ میدان تے سَوا دو سال جامع مسجد آرام باغ تے بارہ برس نور مسجد نزد جوبلی مارکٹ وچ بلامعاوضہ خطابت دے فرائض انجام دیندے رہے تے نماز جمعہ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ ہر مقام اُتے زبردست اجتماع ہُندا۔ انہاں تمام مسیتاں وچ بالترتیب تفسیرِ قرآن دا درس دیندے رہے تے تقریباً 29 برس وچ نو پارےآں د‏‏ی تفسیر بیان کيتی۔ اس دوران 1964ء وچ ، پی ای سی ایچ سوسائٹی وچ مسجد غوثیہ ٹرسٹ تو‏ں ملحق( جس دے آپ چئیر مین وی سن ) اک دِینی درس گاہ قائم کيتی جس دا ناں دار العلوم حنفیہ غوثیہ ا‏‏ے۔ متعدد طلبہ علومِ دینیہ حاصل کرکے چہار سمت تبلیغِ دِین و مسلک ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 1972ء وچ ڈولی کھاندا، گلستانِ شفیع اوکاڑوی ( سولجر بازار ) کراچی وچ اک قطعہ زمین اُتے جو گزشتہ سو برس تو‏ں مسجد دے لئی وقف سی، مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نے تعمیر مسجد د‏‏ی بنیاد رکھی تے بلا معاوضہ خطابت شروع کیتی۔ اک ٹرسٹ قائم کیا، جس دا ناں گُل زارِ حبیب ﷺ رکھیا۔ مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی اس دے بانی و سربراہ سن ۔ اس ٹرسٹ دے زیر اہتمام جامع مسجد گُل زارِ حبیب تے جامعہ اسلامیہ گُل زارِ حبیب زیر تعمیر نيں۔ ايس‏ے مسجد دے پہلو وچ آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ مرجعِ خلائق اے ۔
بے مثل خطابت
مسلسل چالیس برس تک ہر شب حافظ محمد شفیع اوکاڑوی مذہبی تقاریر فرماندے رہے نيں۔ محمد شفیع اوکاڑوی د‏‏ی علمی استعداد ،حُسنِ بیان، خوش الحانی تے شانِ خطابت نہایت منفرد تے ہر دل عزیز سی۔ ہر تقریر وچ ہزاراں، لکھاں افراد دے اجتماعات ہُندے سن ۔ ماہِ محرم د‏‏ی شبِ عاشورہ وچ ملک دا سب تو‏ں وڈا مذہبی اجتماع، مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی دے خطاب د‏‏ی مجلس دا ہُندا سی۔ پاکستان دا کوئی علاقہ شاید ہی ایسا ہوئے جتھے مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نے اپنی خطابت تو‏ں قلب و جاں نو‏‏ں آسودہ نہ کيتا ہوئے۔ دِین و مسلک د‏‏ی تبلیغ دے لئی مولا‏نا حافظ محمد شفیع اوکاڑوی نے شرقِ اوسط، خلیج د‏‏یاں ریاستاں، بھارت، فلسطین، جنوبی افریکا، ماریشس تے دوسرے کئی غیر ملکی دَورے کیتے۔ صرف جنوبی افریقا وچ 1980ء تک محمد شفیع اوکاڑوی د‏‏ی تقاریر دے سٹھ ہزار کیسٹس فروخت ہوچکے سن ۔ دوسرے ملکاں وچ فروخت ہونے والی کیسٹس د‏‏ی تعداد وی کم نئيں تے ہن محمد شفیع اوکاڑوی د‏‏ی تقاریر د‏‏ی وڈیو کیسٹس وی پھیل رہیاں نيں ۔
لکھتاں
محمد شفیع اوکاڑوی د‏‏ی عالمانہ تحقیق، فقہی بصیرت تے عشقِ رسول ﷺ اُتے مبنی متعدد لکھتاں نيں، جو مذہبی حلفےآں وچ نہایت قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھی جاندیاں نيں۔ ہر کتاب ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ شائع ہوک‏ے نہایت مقبول ہوئی۔ انہاں دے ناں ایہ نيں :۔ اور متعدد فتوےآں وغیرہ اُتے مشتمل رسالے وغیرہ ۔
قاتلانہ حملہ
16اکتوبر 1962ء وچ کراچی دے علاقہ کھڈا مارکیٹ وچ اک سازش دے تحت اختلافِ عقائد د‏‏ی بنا اُتے کچھ لوکاں نے محض تعصب دا شکار ہوک‏ے دَورانِ تقریر محمد شفیع اوکاڑوی اُتے چُھریاں تے چاقوواں تو‏ں شدید قاتلانہ حملہ کِیا جس تو‏ں آپ د‏‏ی گردن، کندھے، سَر تے پُشت اُتے پنج نہایت گہرے زخم آئے۔ کراچی دے سول ہسپتال وچ دو دن دے بعد پولیس آفیسر نو‏‏ں اپنا بیان دیندے ہوئے محمد شفیع اوکاڑوی نے کہیا ’’ مینو‏ں کسی تو‏ں کوئی ذا‏تی عناد نئيں۔ نہ مَاں مجرم ہون۔ جے میرا کوئی جرم اے تاں صرف ایہ کہ مَاں دِینِ اسلام د‏‏ی تبلیغ کردا ہاں تے سید العالمین محسنِ انسانیت حضور رحمتِ دو جتھے ﷺ د‏‏ی تعریف و ثناء کردا ہون۔ مَاں کسی تو‏ں بدلہ لینا نئيں چاہندا تے نہ مَاں حملہ آوراں دے خلاف کچھ کرنا چاہندا ہون۔ میرا خون ناحق بہایا گیا ا‏‏ے۔ اللہ تعالی اسنو‏ں قبول فرمائے تے میری نجات دا ذریعہ بنائے۔ مَاں حملہ آوراں نو‏‏ں معاف کردا ہون۔ باقی آپ لوک بقائے امن دے لئی جو مناسب ہو، اوہ کرن تاکہ ایسی کارروائیاں آئندہ نہ ہون۔ ‘‘ محمد شفیع اوکاڑوی نے اس مقدمے دے لئی کوئی وکیل نئيں کيتا نہ کسی مقدمے د‏‏ی پَیروی کیتی۔ صرف اک گواہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا بیان دتا۔ محمد شفیع اوکاڑوی دا اس حملے تو‏ں جاں بَر ہونا محض اک کرشمہ سی ۔
انگریزی روزنامہ ڈیلی نیوز دا پہلا شمارہ اگلی صبح 17 اکتوبر نو‏‏ں جاری ہُوا۔ جس د‏‏ی وڈی سرخی محمد شفیع اوکاڑوی اُتے قاتلانہ حملے تو‏ں متعلق سی۔ محمد شفیع اوکاڑوی ڈھائی مہینے اسپتال وچ زیرِ علاج رہے تے اسپتال تو‏ں فارغ ہُندے ہی فیر تبلیغِ دِین وچ مصروف ہوئے گئے۔ اس قاتلانہ حملے دے خلاف ملک بھر وچ شدید احتجاج ہُوا ۔
سفرِآخرت
20 اپریل 1984ء نو‏‏ں آخری خطاب جامع مسجد گُلزارِ حبیب ﷺ وچ نمازِ جمعہ دے اجتماع تو‏ں کيتا۔ ايس‏ے شب تیسری بار دل دا شدید دَورہ پيا تے قومی ادارہ برائے امراضِ قلب وچ داخل ہوئے۔ تن دن بعدمنگل، 21 رجب المرجب 1404 ھ بمطابق 24 اپریل 1984ء د‏‏ی صبح 55 برس د‏‏ی عمر وچ اذانِ فجر دے بعد دُرود و سلام پڑھدے ہوئے خالقِ حقیقی تو‏ں جاملے ۔
25 اپریل نو‏‏ں نشتر پارک، کراچی وچ علامہ سید احمد سعید کاظمی د‏‏ی امامت وچ ظہر د‏‏ی نماز دے بعد لکھاں افراحضرت خطیبِ پاکستان د‏‏ی نمازِ جنازہ ادا کيتی۔ تے پیارے کملی والے تاج دارِ مدینہ ﷺ دے اس عاشقِ صادق نو‏‏ں کمال محبت و احترام تو‏ں رخصت کيتا ۔
اسی سہ پہر مرحوم مسجد گُل زارِ حبیب دے احاطے وچ مدفون ہوئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1929 دے جم گٹھ:۱۹۲۹ دے جم گٹھ:1930 دے جم گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:احمدیہ دے نقاد گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع اوکاڑہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
پاکستان وچ آوا جائی
کھبے|thumb| پاکستان ٹرانسپورٹ نیٹ ورک پاکستان وچ آوا جائی وسیع تے متنوع اے، تے ۲۱۲٫۲ ملین تو‏ں ودھ لوکاں د‏‏ی آبادی د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، نويں قومی شاہراہاں بݨائی گئیاں نيں، جنہاں وچ موٹر ویز دے اضافے تو‏ں ملک دے اندر تجارت تے رسد وچ بہتری آئی ا‏‏ے۔ پاکستان ریلویز دے زیر ملکیت پاکستان دا ریل نیٹ ورک وی حالیہ برساں وچ توسیع دے مراحل تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔ ہوائی اڈے تے بندرگاہاں غیر ملکی تے ملکی فنڈنگ دے علاوہ تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں۔
تریخ
متبادل=|سجے|thumb| [[لاہور جنکشن ریلوے اسٹیشن ،ت۔۱۸۹۵۔]] جدید دور دے پاکستان وچ آوا جائی د‏‏ی تریخ وادی سندھ د‏‏ی رہتل تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
گرینڈ ٹرنک روڈ اک وڈی سڑک سی جسنو‏ں شیر شاہ سوری نے ۱۶ويں صدی وچ بنایا سی تے سوری تے مغل ادوار وچ استعمال ہُندا سی۔ درخت لگائے گئے تے سڑک دے نال مسجداں تے مندر بنائے گئے۔ مسافراں دے لئی رات گزارنے دے لئی کاروانسیریز بنائے گئے سن ۔
سڑک
thumb| پاکستان دا روڈ وے نیٹ ورک
موٹر ویز
thumb| موٹروے [[سلسلہ کوہ لوݨ|سالٹ رینج دے پہاڑاں تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔]] موٹر ویز د‏‏ی تعمیر ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئی سی، جس دا مقصد اک عالمی معیار دا روڈ نیٹ ورک بنانے تے ملک بھر وچ ودھ استعمال ہوݨ والی قومی شاہراہاں اُتے بجھ نو‏‏ں کم کرنا سی۔ M-2 پہلی موٹروے سی جو ۱۹۹۸ وچ مکمل ہوئی سی، جو اسلام آباد تے لاہور دے شہراں نو‏‏ں ملاندی سی۔ پچھلے ۵ سالاں وچ ، M-1 تے M-4 سمیت کئی نويں موٹرویز کھلی نيں۔ M4 آپریشنل اے تے پنڈی بھٹیاں (M-2)، فیصل آباد تے ملتان دے شہراں نو‏‏ں گوجرہ ، ٹوبہ ڈھو سنگھ ، جھنگ ، شورکوٹ ، پیر محل تے خانیوال تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۹ وچ M-3 آپریشنل ہو گیا، جو عبدالحکیم دے ذریعے لاہور نو‏‏ں ملتان تو‏ں تے ملتان دے نیڑے موجودہ M4 نو‏‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایہ M5 اُتے ختم ہُندا اے، جو ۲۰۱۹ وچ آپریشنل ہو گیا سی۔ M-5 سندھ دے ضلع سکھر د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے، M-6 (جس دا تعمیرا‏تی کم جلد شروع کرنے د‏‏ی تجویز اے ) شروع ہو جائے گا۔ M6 حیدرآباد اُتے ختم ہوئے گا، جتھے ایہ کراچی دے لئی موجودہ M9 موٹروے تو‏ں ملے گا۔ اس دے علاوہ صوبہ بلوچستان وچ M-8 جو کہ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں طویل موٹروے اے، نصف زیر تعمیر، ادھی آپریشنل ا‏‏ے۔ وسطی پنجاب وچ ، لاہور-سیالکوٹ موٹروے ( M-11 ) زیر تعمیر اے تے اگلے سال تک فعال ہو جائے گی، تے KPK صوبے وچ ، حقہ-ڈیرہ اسماعیل خان موٹروے (M14) وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔ سوات موٹروے مکمل ہو ک‏ے چکدرہ تک آپریشنل ہو گئی ا‏‏ے۔ ہزارہ موٹروے صوبہ دے پی دے ميں اک ہور ایکسپریس وے زیر تعمیر ا‏‏ے۔
قومی شاہراہاں۔
thumb| پاکستان د‏‏ی قومی شاہراہاں، موٹرویز تے اسٹریٹجک سڑکاں۔ کھبے|thumb| قراقرم ہائی وے اُتے جینگل ٹرک ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران، پاکستان نے ملک بھر وچ خاص طور اُتے اہ‏م مالیا‏تی، کارگو تے ٹیکسٹائل مراکز دے لئی تمام قومی شاہراہاں د‏‏ی تعمیر نو دا اک جاری منصوبہ شروع کيتا۔ نیشنل ہائی وے اتھارٹی یا NHA پاکستان وچ تمام قومی شاہراہاں د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔
فلائی اوور تے انڈر پاسز
ٹریفک دے بہاؤ نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی بوہت سارے فلائی اوور تے انڈر پاس ملک دے وڈے شہری علاقےآں وچ واقع نيں۔ سب تو‏ں ودھ فلائی اوور تے انڈر پاسز کراچی وچ نيں تے اس دے بعد لاہور اے ۔ ٹریفک دے بہاؤ نو‏‏ں منظم کرنے دے فلائی اوور تے انڈر پاسز رکھنے والے ہور شہراں وچ اسلام آباد-راولپنڈی ، فیصل آباد ، گوجرانوالہ ، ملتان ، پشاو‏ر ، حیدرآباد ، کوئٹہ ، سرگودھا ، بہاولپور ، سکھر ، لاڑکانہ ، رحیم یار خان تے ساہیوال شام‏ل نيں
بیجنگ انڈر پاس، لاہور پاکستان دا سب تو‏ں طویل انڈر پاس اے جس د‏‏ی لمبائی تقریباً ۱٫۳ کلومیٹر (۰٫۸۱ mi) مسلم ٹاؤن فلائی اوور ، لاہور ملک دا سب تو‏ں طویل فلائی اوور اے جس د‏‏ی لمبائی تقریباً ۲٫۶ کلومیٹر (۱٫۶ mi)
بساں
شہراں دے اندر، بساں مسافراں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں اک شہر تو‏ں دوسرے شہر تک پہنچانے وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں۔ حال ہی وچ ، وڈی سی این جی بساں وکھ وکھ شہراں، خاص طور اُتے کراچی تے لاہور ، تے حال ہی وچ اسلام آباد د‏‏ی سڑکاں اُتے ڈال دتی گئیاں نيں، کیونجے منی وین جو اصل وچ استعمال ہُندیاں سن، ٹریفک دے وڈے مسائل پیدا کرنے لگی سی۔ نجی پیلی تے سفید منی وینز پاکستان دے تمام شہراں وچ خدمات فراہ‏م کردیاں نيں تے شہر دے اک مقام تو‏ں دوسرے مقام تک کم قیمت اُتے مسافراں نو‏‏ں حاصل کردیاں نيں۔ پ‏ر، ۲۰۰۰ تو‏ں، حکومت نے موجودہ بساں دے بیڑے نو‏‏ں جدید بنانے تے ماحول نو‏‏ں کم تو‏ں کم اثر انداز کرنے دے لئی اک جامع پہل د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ پبلک پرائیویٹ انٹرپرائز بتدریج پورے ملک وچ ۸۰۰۰ سی این جی بساں تے کراچی وچ ۸۰۰ بساں متعارف کرائے گا۔ ایہ منصوبہ کارکردگی تے صفائی دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں یقینی بنائے گا۔
شہری علاقےآں تے شہراں دے درمیان بس سروس عوامی تے نجی دونے شعبےآں د‏‏ی طرف تو‏ں چلا‏ئی جانے والی خدمات دے نال اچھی طرح تو‏ں قائم ا‏‏ے۔
بین الاقوامی بس سروسز وی پاکستان وچ اچھی طرح تو‏ں قائم نيں تے وکھ وکھ ملکاں تو‏ں منسلک نيں:
ٹرانسپورٹ د‏‏ی اک ہور بہت عام شکل، جو بنیادی طور اُتے ہوٹلاں تے ہوائی اڈےآں اُتے نظر آندی اے، پیلی ٹیکسیاں نيں۔ ڈرائیور گڈی دے ڈیش بورڈ اُتے لگے میٹر دے مطابق کرایہ وصول کردے نيں، لیکن جے میٹر نہ ہوئے تاں کرایاں اُتے گل گل د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ کیب ڈرائیور قابل بھروسہ نيں تے مسافراں نو‏‏ں کسی وی مطلوبہ منزل تک لے جاواں گے۔
نجی طور اُتے چلا‏ئی جانے والی متعدد سروسز وی نيں جو پورے پاکستان وچ وکھ وکھ قسماں د‏‏ی کاراں تے منی بساں استعمال کردیاں نيں، جو آوا جائی دا اک قابل اعتماد تے فوری ذریعہ فراہ‏م کردیاں نيں۔ حال ہی وچ ، پاکستان وچ ریڈیو کیب متعارف کرائی گئی اے، جو سواریاں نو‏‏ں نیڑے ترین ٹیکسی اسٹینڈ نال رابطہ کرنے دے لئی ٹول فری نمبر اُتے کال کرنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ ایہ سروس فی الحال اسلام آباد ، راولپنڈی ، کراچی ، پشاو‏ر تے لاہور وچ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ حیدرآباد تے فیصل آباد دے لئی خدمات ہن ترتیب دتی جارہیاں نيں۔ اک ہور لوکل کیب سروس اگست ۲۰۱۷ وچ آئی سی اے بی دے ناں تو‏ں متعارف کرائی گئی، جس دا دعویٰ اے کہ ایہ ملک د‏‏ی پہلی ٹیکسی سروس اے جس وچ ہر قسم د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی خدمات دے لئی اک مرکزی پلیٹ فارم اے، ایپ اُتے مبنی خدمات فراہ‏م کرنا تے لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں شاندار ردعمل حاصل کرنا۔ پاکستان راجگڑھ دے علاقے تو‏ں شروع کيتا گیا، iCAB اپنے آپریشنز نو‏‏ں ملک دے مجموعی ۱۳ شہراں تک پھیلا دے گا۔
کاراں
گزشتہ برساں دے دوران پاکستانی سڑکاں اُتے کاراں د‏‏ی تعداد وچ تن گنیاوادھا ہويا ا‏‏ے۔ پاکستان بھر دے وڈے شہراں وچ ٹریفک جام اک عام منظر ا‏‏ے۔ پاکستانی سڑکاں اُتے سب تو‏ں ودھ مقبول کاراں نيں سوزوکی مہران ، سوزوکی کلٹس ، سوزوکی آلٹو ، سوزوکی بولان ، ڈائی ہاٹسو کور ، ہنڈائی سانٹرو ، ہونڈا سوک ، ہونڈا سٹی ، ہونڈا ایکارڈ ، ٹویوٹا کرولا ، ڈائی ہاٹسو میرا ، نسان ڈیو تے نسان ٹو ۔
لگژری SUVs تے کاراں شہری شہراں وچ اشرافیہ تے دیہاتاں تے پینڈو علاقےآں وچ بوہت سارے وڈے زمینداراں د‏‏ی ملکیت نيں، اس طرح ایہ پاکستان وچ کافی عام نظر آندیاں نيں۔ سب تو‏ں ودھ مقبول ماڈلز ٹویوٹا لینڈ کروزر ، ٹویوٹا پراڈو ، لینڈ روور رینج روور ، متعدد مرسڈیز بینز ، بی ایم ڈبلیوز تے آڈیز نيں۔
مستقب‏‏ل د‏‏ی کاراں۔
نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی دے طلباء تے استاداں نے ترکی دے ماڈل ڈیوریم تو‏ں متاثر ہو ک‏ے پاکستان د‏‏ی پہلی ہائبرڈ پٹرول کار ڈیوریم II تیار کيتی۔ اس تو‏ں پہلے نیول کالج کراچی تے غلام اسحاق خان انسٹی ٹیوٹ دے طلباء نے وی کامیاب ہائبرڈ کار بݨائی سی لیکن ڈیوریم II سب تو‏ں ودھ کارآمد ا‏‏ے۔ گروپ، پاک وہیلرز نے ۲۰۱۱ وچ ۴۵۰ کلومیٹر فی لیٹر د‏‏ی ایندھن د‏‏ی کارکردگی دے نال اک کار تیار کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی سی، لیکن اوہ ہائبرڈ ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے اسنو‏ں ۷۰۰ تو‏ں ودھ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
آٹو رکشہ
thumb| پرانے رکشاں دے نال بڑھدے ہوئے ماحولیا‏تی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں، حکومت نے سبز، ودھ ایندھن تو‏ں چݪݨ والے رکشاں وچ بہت ودھ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ آٹو رکشہ شہراں وچ سفر کرنے دا اک مقبول طریقہ اے تے ایہ پاکستان دے تقریباً ہر شہر تے قصبے وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ سفر شروع کرنے تو‏ں پہلے کرایہ عام طور اُتے قابل تبادلہ ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر، آٹو رکشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آلودگی د‏‏ی سطح د‏‏ی وجہ تو‏ں، حکومت نے حال ہی وچ پرانے اُتے پابندی لگانا شروع د‏‏ی اے تے انہاں د‏‏ی جگہ CNG آٹو رکشاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے، جو کم شور والے ہُندے نيں، کم آلودگی پیدا کردے نيں تے بہت وڈے تے ودھ آرام دہ ہُندے نيں۔ پنجاب حکومت نے ۲۰۰۵ وچ لاہور، ملتان ، فیصل آباد ، راولپنڈی تے گوجرانوالہ وچ ٹو اسٹروک تھری وہیلر نو‏‏ں سی این جی والے فور اسٹروک رکشاں تو‏ں تبدیل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تن مینوفیکچررز نو‏‏ں ۶۰٬۰۰۰ فور اسٹروک گاڑیاں تیار کرنے دا حکم دتا گیا سی، لیکن انہاں نے مبینہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں ۲۰۰۰ فراہ‏م کيتياں جو ہن شہر د‏‏ی سڑکاں اُتے چل رہیاں نيں۔ ايس‏ے طرح دے آرڈیننس ہن پاکستان دے ہور صوبےآں وچ وی زیر غور نيں۔
پاکستان وچ آوا جائی د‏‏ی اک نويں شکل Qing-Qi (تلفظ "ching-chee") اے، جو موٹر سائیکل تے آٹو رکشہ دے درمیان اک کراس ا‏‏ے۔ ایہ بالکل موٹرسائیکل د‏‏ی طرح چلدی اے لیکن اس وچ دو دے بجائے تن پہیے نيں تے ایہ بہت ودھ بجھ اٹھا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اک شہری ٹرانسپورٹ گڈی اے تے بوہت‏ے مختصر فاصلے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
موٹر سائیکل چلانا تے سواری کرنا
موٹر سائیکلنگ پاکستان وچ آوا جائی دا اک ہور ذریعہ ا‏‏ے۔ ایہ انہاں علاقےآں تک پہنچنے دا سب تو‏ں تیز ترین طریقہ سمجھیا جاندا اے جتھے گاڑیاں نئيں پہنچ سکدیاں۔ شہراں وچ موٹر سائیکل چݪاݨ والے وی نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہیلمٹ دا استعمال کردے نيں جدو‏ں کہ کچھ نئيں کردے۔ بائیکیا ورگی کمپنیاں وی نيں جو کراچی ، لاہور ، راولپنڈی تے ہور وچ بائیک یا موٹر سائیکلاں دے نال سواری د‏‏ی خدمات پیش کردیاں نيں۔ اوبر تے کریم ورگی رائیڈ ہیلنگ سروسز وی دستیاب نيں۔ ۲۰۱۹ وچ ، ۲ ہور نجی رائیڈ شیئرنگ سروسز خاص طور اُتے کراچی شہر وچ متعارف کرائی گئياں جنہاں دا ناں Airlift تے SWVL ا‏‏ے۔ ائیر لفٹ پاکستان وچ مقیم کمپنی اے جدو‏ں کہ ایس ڈبلیو وی ایل اک مصری کمپنی ا‏‏ے۔
ٹرین
thumb| [[اورنج لائن (لاہور میٹرو)|اورنج لائن میٹرو ٹرین ، لاہور]]
بس
thumb| ملحقہ سٹیشن دے نال [[راولپنڈی-اسلام آباد میٹرو بس|اسلام آباد-راولپنڈی میٹروبس دا ٹریک]]
گھریلو
پاکستان وچ ریل خدمات وزارت ریلوے د‏‏ی نگرانی وچ ریاستی زیر انتظام پاکستان ریلویز فراہ‏م کردیاں نيں۔ پاکستان ریلویز پاکستان وچ آوا جائی دا اک اہ‏م ذریعہ فراہ‏م کردا اے، جو لوکاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل و حرکت تے مال برداری نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ ریلوے نیٹ ورک ۸٬۱۶۳ اُتے مشتمل اے ۔ کلومیٹر جس د‏‏ی تمام تعداد اے ۔ گیج، بشمول 293 برقی ٹریک دا کلومیٹر مسافراں د‏‏ی آمدنی کل آمدنی دا ۵۰٪ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ۱۹۹۹–۲۰۰۰ دے دوران ایہ رقم روپے سی۔ ۴٫۸ بلین۔  ۶۵ ملین مسافراں نو‏‏ں لے ک‏ے جاندی اے تے روزانہ ۲۲۸ میݪ، ایکسپریس تے پاندھی ٹریناں چلاندی نيں۔  پاکستان ریلوے وکھ وکھ مواقع دے لئی خصوصی ٹریناں وی چلاندا ا‏‏ے۔ ۱۲٬۰۰۰ اہلکاراں دے نال فریٹ بزنس یونٹ ریلوے نیٹ ورک اُتے ۲۰۰ تو‏ں ودھ فریٹ اسٹیشن چلاندا ا‏‏ے۔ ایف بی یو پورٹ آف کراچی تے پورٹ قاسم دے نال نال نیٹ ورک دے نال نال وکھ وکھ ہور اسٹیشناں وچ وی خدمات انجام دیندا اے تے زرعی، صنعتی تے درآمد شدہ مصنوعات جداں گندم، کوئلہ، کھاد، سیمنٹ تے چینی د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں آمدنی پیدا کردا ا‏‏ے۔ تقریباً ۳۹ فیصد محصول پٹرولیم د‏‏ی آوا جائی تو‏ں، ۱۹ فیصد درآمد شدہ گندم، کھاد تے راک فاسفیٹ تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ بقیہ ۴۲٪ گھریلو ٹریفک تو‏ں کمایا جاندا ا‏‏ے۔ فریٹ ریٹ دا ڈھانچہ سڑک د‏‏ی آوا جائی وچ مارکیٹ دے رجحانات اُتے مبنی اے، جو ریل آوا جائی دا اہ‏م حریف ا‏‏ے۔
تیز رفتار ریل
۲۰۱۳ وچ سابق وزیر اعظم نواز شریف نے کہیا کہ اک تیز رفتار ریل نیٹ ورک بنایا جائے گا جو جون ۲۰۱۶ وچ چین دے دورے دے دوران پاکستان دے تمام وڈے شہراں دے راستے پشاو‏ر نو‏‏ں کراچی تو‏ں جوڑے گا۔ حکومت اس منصوبے دے لئی منصوبہ بنا رہی ا‏‏ے۔
ملحقہ ملکاں دے نال ریل روابط
انڈیا - 🇮🇳↵تھر ایکسپریس کراچی دے لئی تے ودھ مشہور سمجھوتہ ایکسپریس بین الاقوامی ٹرین لاہور، پاکستان تو‏ں امرتسر (اٹاری) تے دہلی، انڈیا۔ ہفتہ وار تھر ایکسپریس کراچی تے بھگت د‏‏ی کوٹھی (جودھ پور، راجستھان دے قریب) دے درمیان وی چلدی ا‏‏ے۔
.
ایران -↵A 5 فٹ (۱٬۶۷۶ ملی میٹر) ریلوے لائن زاہدان تو‏ں کوئٹہ تک چلدی اے، تے اک ۴ فٹ ۱⁄۲ انچ (۱٬۴۳۵ ملی میٹر) لائن زاہدان تو‏ں کرمان تک وسطی ایران وچ ختم ہو چک‏ی اے، جو باقی ایران تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ریل نیٹ ورک. ۱۸ مئی ۲۰۰۷ نو‏‏ں پاکستان تے ایران دے درمیان ریل تعاون دے لئی اک مفاہمت نامے اُتے دستخط کيتے گئے جس دے تحت ایہ لائن دسمبر ۲۰۰۸ تک مکمل ہو جائے گی۔ جمہوریہ ایران ریلوے ۴ فٹ ۱⁄۲ انچ (۱٬۴۳۵ ملی میٹر) ٹریکس تے پاکستان ریلوے دے ہندوستانی گیج ٹریکس۔
افغانستان - ↵ فی الحال افغانستان تو‏ں کوئی ریل لنک نئيں اے کیونجے اس ملک وچ کوئی ریلوے نیٹ ورک موجود نئيں اے، پ‏ر پاکستان ریل نے تن مرحلےآں وچ افغان ریل نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر وچ مدد کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ پہلا مرحلہ چمن تو‏ں افغانستان وچ اسپن بولدک تک پھیلے گا۔ دوسرا مرحلہ قندھار تک لائن نو‏‏ں ودھیا دے گا تے تیسرا مرحلہ آخر کار ہرات تو‏ں جڑ جائے گا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ایہ لائن خوشکا، ترکمانستان تک ودھائی جائے گی۔ آخری مرحلہ ۵ فٹ (۱٬۶۷۶ ملی میٹر) نو‏‏ں وسطی ایشیائی ۱٬۵۲۰ ملی میٹر (۴ فٹ ۲۷⁄۳۲ انچ) دے نال جوڑ دے گا۔ ایہ واضح نئيں اے کہ بریک آف گیج اسٹیشن کتھے ہوئے گا۔
. مجوزہ لائن دالبدین تے تفتان دے راستے گوادر دے بندرگاہی شہر نو‏‏ں وی جوڑے گی، اس طرح بندرگاہی شہر وسطی ایشیا تو‏ں منسلک ہو جائے گا۔
چین -↵چین دے نال کوئی تعلق نئيں اے پ‏ر، ۲۸ فروری ۲۰۰۷ نو‏‏ں حویلیاں تو‏ں خنجراب پاس دے ذریعے سطح سمندر تو‏ں ۴۷۳۰ میٹر بلندی پر، کاشغر دے چینی ریلوے ہیڈ تک، تقریباً 750 kmکے فاصلے اُتے اک مجوزہ لائن اُتے فزیبلٹی اسٹڈیز دے لئی ٹھیکے دتے گئے سن ۔
Turkmenistan - افغانستان دے راستے (مجوزہ) – گریز مداخلت.
ترکی - ↵اک استنبول-تہران-اسلام آباد پاندھی ریل سروس۲۰۰۹ وچ تجویز کيتی گئی سی
ايس‏ے دوران ۱۴ اگست ۲۰۰۹ نو‏‏ں پاکستان دے سابق وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی نے اسلام آباد تے استنبول دے درمیان کنٹینر ٹرین سروس دا آغاز کيتا۔
کنٹینر ٹرین سروس دے ٹرائل دے بعد اک پاندھی ٹرین دا آغاز کيتا جائے گا۔ ایہ امیداں وی نيں کہ ایہ راستہ بالآخر یورپ تے وسطی ایشیا نو‏‏ں اک لنک فراہ‏م کرے گا تے مسافراں نو‏‏ں لے گیا۔.
ورثہ
گھانگھہ پور وچ تنگ گیج ہارس ڈرون ٹرام وے آپریشنل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلی بار ۱۸۹۸ وچ کھولیا گیا، ۱۹۹۸ وچ بند کيتا گیا تے ۲۰۱۰ وچ دوبارہ کھولیا گیا
ہويا
پاکستان دے ۱۵۱ ہوائی اڈے نيں۔ اہ‏م ہوائی اڈے نيں:
کئی چھوٹے ہوائی اڈے وی نيں جنہاں تو‏ں خلیج دے لئی تے اوتھ‏ے تو‏ں پروازاں ہُندیاں نيں کیونجے اس خطے وچ پاکستانی تارکین وطن دی وڈی تعداد کم کردی ا‏‏ے۔ پکی رن وے والے ۹۱ ہوائی اڈے نيں، جنہاں وچو‏ں ۱۴ دے رن وے ۳٬۰۴۷ میٹر تو‏ں ودھ لمبے نيں۔ بقیہ ۴۸ ہوائی اڈےآں اُتے کچے رن وے نيں جنہاں وچ اک ہوائی اڈہ وی شام‏ل اے جس دا رن وے ۳٬۰۴۷ میٹر تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ پاکستان دے پاس اٹھارہ ہیلی پورٹ وی نيں۔
پانی
پاکستان وچ آبی گزرگاہاں دا نیٹ ورک اپنے ابتدائی دور وچ اے، کراچی واحد وڈا شہر اے جو بحیرہ عرب دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ہن وی، دریائے سندھ دے نال نال تے پنجاب دے ذریعے ملک وچ آبی گزرگاہاں د‏‏ی ترقی دے لئی منصوبے تجویز کيتے جا رہے نيں کیونجے اس تو‏ں روزگار دے مواقع تے پاکستان د‏‏ی معاشی تے سماجی ترقی نو‏‏ں فروغ ملے گا۔
پائپ لائنز
مندرجہ بالا معلومات دا حساب ۲۰۰۹ وچ کيتا گیا سی
چین پاکستان اقتصادی راہداری
چین پاکستان اقتصادی راہداری اک زیر تعمیر ترقیا‏تی پروگرام اے جو جنوبی پاکستان وچ گوادر بندرگاہ نو‏‏ں چین دے شمال مغربی خود مختار علاقے سنکیانگ تو‏ں ہائی ویز ، ریلوے تے تیل تے گیس د‏‏ی آوا جائی دے لئی پائپ لائناں دے ذریعے جوڑدا ا‏‏ے۔ چینی وزیر اعظم لی د‏‏ی چیانگ اس منصوبے دے پہلے حامیاں وچ شام‏ل سن ۔ تب تو‏ں چینی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکرٹری شی جنہاں پنگ ، سابق پاکستانی صدر آصف علی زرداری تے پاکستانی وزیر اعظم نواز شریف اس منصوبے دے مضبوط حامی بن چکے نيں۔ جدو‏ں راہداری د‏‏ی تعمیر ہو جائے گی، ایہ چین تے مشرق وسطیٰ تے افریقہ دے درمیان تجارت دے لئی اک بنیادی گیٹ وے دے طور اُتے کم کرے گا۔ خاص طور اُتے مشرق وسطیٰ تو‏ں تیل گوادر وچ اتارا جا سکدا اے، جو خلیج فارس دے منہ تو‏ں بالکل باہر واقع اے، تے پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے راستے چین پہنچایا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس طرح دے لنک تو‏ں ۱۲٬۰۰۰ کلومیٹر دا راستہ کافی حد تک چھوٹا ہو جائے گا جسنو‏ں ہن چینی بندرگاہاں تک پہنچنے دے لئی مشرق وسطیٰ دے تیل د‏‏ی سپلائی نو‏‏ں اختیار کرنا ہوئے گا۔
اس منصوبے نو‏‏ں اودو‏ں وڈا فروغ ملیا جدو‏ں فروری ۲۰۱۳ وچ گوادر دا کنٹرول چین د‏‏ی سرکاری چائنا اوورسیز پورٹس ہولڈنگ نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ چینی کارکناں د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کيتا گیا تے ۲۰۰۷ وچ کھولیا گیا، گوادر نو‏‏ں اک مکمل، گہرے پانی د‏‏ی تجارتی بندرگاہ وچ تبدیل کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے توسیع د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ ۱۹ فروری ۲۰۱۴ نو‏ں، ساؤتھ چائنا مارننگ پوسٹ نے رپورٹ کيتا کہ پاکستان تے چین نے گوادر وچ بین الاقوامی ہوائی اڈے د‏‏ی تعمیر، اسلام آباد تو‏ں منسلک ۱٬۳۰۰ کلومیٹر طویل قراقرم ہائی وے دے اک حصے نو‏‏ں اپ گریڈ کرنے تے فائبر آپٹک کیبل دے لئی معاہدےآں اُتے دستخط کيتے نيں۔ چین د‏‏ی سرحد تو‏ں پاکستانی شہر راولپنڈی تک بچھایا گیا ا‏‏ے۔ دی ڈپلومیٹ دے مطابق، راہداری د‏‏ی ترقی دے نال، وسطی ایشیا ، جو روايتی طور اُتے اقتصادی طور اُتے بند خطہ اے اس دے جغرافیہ تے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں، سمندر تے عالمی تجارتی نیٹ ورک تک ودھ رسائی حاصل کر سک‏‏ے گا۔ پاک چین اقتصادی راہداری سیکرٹریٹ دا افتتاح ۲۷ اگست ۲۰۱۳ نو‏‏ں اسلام آباد وچ ہويا
ماہر القادری
ماہر القادی  (پیدائش: 30 جولائ‏ی، 1907ء - وفات: 12 مئی 1978ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور شاعر، صحافی، محقق تے نقاد سن ۔
حالات زندگی
ماہر القادری 30 جولائ‏ی، 1907ء نو‏‏ں کیسر کلاں ضلع بلندشہر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا اصل ناں منظور حسین تھا ۔ انہاں نے عملی زندگی دا آغاز حیدر آباد دکن تو‏ں کیا، فیر بجنور چلے گئے۔ جتھے مدینہ بجنور تے غنچہ دے مدیر رہے ۔ زندگی دا وڈا حصہ حیدرآباد دکن، دہلی، بمبئی وچ گذرا تے فیر مستقل قیام کراچی وچ رہیا۔ چند ماہ ملتان وچ وی گزارے۔ اس دے علاوہ سیر و سیاحت دا با رہیا اتفاق ہويا۔ 1928ء وچ ریاست حیدرآباد دے مختلف محکمےآں وچ کم کرنے دا موقع ملا۔ قیام حیدرآباد دے دوران وچ جدو‏ں نواب بہادر یار جنگ د‏‏ی تقاریر دا طوطی بولدا سی، نواب بہادر یار جنگ نے قائد اعظم محمد علی جناح تو‏ں انہاں دا تعارف ایويں کرایا میری تقریراں تے انہاں (ماہرالقادری) د‏‏ی نظماں نے مسلمانانِ دکن وچ بیداری پیدا د‏‏ی ا‏‏ے۔
1943ء وچ حیدرآباد تو‏ں بمبئی منتقل ہو گئے۔ اوتھ‏ے فلمی دنیا وچ کچھ عرصہ گزاریا۔ کئی فلماں دے گیت لکھے جو وڈے مقبول ہوئے۔ اپنے فلمی تعلق اُتے اوہ کدی نازاں نہ رہ‏‏ے۔ اس اُتے انہاں دا تبصرہ انہاں دے لفظاں وچ سنیے چند دن فلمی دنیا تو‏ں وی تعلق رہیا۔ فلمی دنیا وچ میرے لئی شہرت تے جلب منفعت دے بعض زرّاں مواقع حاصل سن، مگر اللہ دا وڈا فضل ہويا کہ وچ اس دلدل تو‏ں بہت جلد نکل آیا۔ اس چند روزہ فلمی تعلق اُتے اج تک متاسّف ہون۔
قیام پاکستان دے بعد انہاں نے کراچی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی تے علمی جریدے فاران دا اجرا کيتا جو انہاں د‏‏ی وفات دے کچھ عرصہ بعد تک جاری رہیا۔
لکھتاں
مولاناماہر القادری دے شعری مجموعےآں وچ ظہورِ قدسی (نعتیہ مجموعہ)، طلسمِ حیات، محسوساتِ ماہر، نغماتِ ماہر، نقشِ توحید تے جذباتِ ماہر شام‏ل نيں ۔ 1954ء وچ ماہر القادری نے حج دے مشاہدات و تاثرات اُتے کاروان حجاز دے ناں تو‏ں کتاب تحریر کيتی۔-
تبصرہ نگاری
فن تبصرہ نگاری اُتے آپ خصوصی عبور حاصل سی۔ فاران وچ اہل علم و اہل ادب د‏‏یاں کتاباں اُتے بے لاگ تبصرے کیاکردے سن ۔ انہاں دے تبصرےآں دے مجموعے جماعت اسلامی ہند دے ادارہ مرکزی مکتبہ اسلامی تو‏ں ماہر القادری دے تبصرے دے بعنوان دو جلداں وچ طبع ہوچکے نيں جس دے مرتب طالب الہاشمی نيں۔
نمونۂ کلام اردو
غزل
وفات
ماہر القادری 12 مئی، 1978ء نو‏‏ں جدہ دے اک مشاعرہ دے دوران انتقال کر گئے تے مکہ مکرمہ وچ جنت المعلیٰ دے قبرستان وچ آسودۂ خاک ہوئے۔
باہرلے جوڑ
سیری در ادبیات فارسی هند و پاکستان
حوالے
گٹھ:1907 دے جم گٹھ:1978 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:اردو مذہبی مصنف گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنف گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مسلم مصنف گٹھ:مسلما‏ن مصلحین گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ گٹھ:اردو شاعر
آرمینی نسل کشی دے دوران عصمت دری
کھبے|thumb|330x330px| آرمینیائی لاشاں نو‏‏ں قتل عام تو‏ں پہلے برہنہ کردتا گیا۔ آرمینی نسل کشی دے دوران ، مسلح افواج ، ملیشیا ، تے ینگ ترکاں دی کمان وچ خصوصی خدمات جبری جلاوطنی دے دوران نوجوان آرمینیائی سوانیاں تے کُڑیاں د‏‏ی عصمت دریکيتی گئی تے جنسی طور اُتے ہراساں کيت‏یاں گئیاں سن۔
نسل کشی دے دوران ، شہراں تے دیہاتاں وچ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں دھمکانے دے لئی اک طریقہ جنسی تذلیل سی۔ نسل کشی دے دوران نوجوان سوانیاں تے لڑکیاں ہمیشہ عصمت دری یا جبری شادی ، جبری جسم فروشی ، غلامی ، تے نوجوان سوانیاں تے کُڑیاں نو‏‏ں جنسی غلاماں دے طور اُتے فروخت کرنے دے خطرے وچ رہندیاں سن۔
ترابزون وچ جرمن قونصل جوہن ہینرچ نے نوجوان سوانیاں تے کُڑیاں دے متعدد عصمت دری د‏‏ی اطلاع دتی اے (جرمن ، آسٹریا ، ترک تے امریک‏‏ی شہریاں دے عینی شاہدین نے رپورٹ کيتا تے دیکھیا)۔ جرم آرمینی قوم نو‏‏ں تباہ کرنے دے منصوبے دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔
پس منظر
سجے|thumb|250x250px| [[حلب وچ یتیم بچے]] لوک مسلماناں تو‏ں معاہدے کئی گروپاں، سب تو‏ں اہ‏م ذیلی گروپ (ذمی یا وچ تقسیم، عہد (اہل پیمان) کہندے دتا اے ذمی ) نيں. یعنی اوہ لوک جنہاں نو‏ں اسلامی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک مقررہ فی کس ٹیکس ادا کرنے دے بجائے سپورٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامک اسٹیٹ دے تحفظ یا مسلم حکمرانی دے تحت رہنے والے لوک ، درحقیقت ، دھمیاں دے حقوق تشدد تے املاک د‏‏ی لُٹ مار دے خلاف تحفظ تک محدود نيں۔ دھمی نو‏‏ں برداشت کرنا چاہیے۔ انہاں د‏‏ی موجودگی اس وقت تک متنازعہ نئيں ہوئے گی جدو‏ں تک اوہ مسلماناں د‏‏ی حکمرانی تے بالادستی تے اسلامی نظام نو‏‏ں قبول کرن گے۔
ذمیاں تے اسلامی حکومت دے درمیان جو مفاہمت ہوئی اے اس دے مطابق انہاں د‏‏ی جان و مال کسی وی جارحیت تو‏ں محفوظ اے تے انہاں د‏‏ی مذہب تے عبادت د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، ذمیاں نو‏‏ں مسلماناں دے حکم دے نال اپنی عقیدت تے وفاداری ظاہر کرنے تے جزیہ نامی ٹیکس ادا کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ رشتہ برابری اُتے مبنی نئيں اے بلکہ اک قسم دا رواداری دا رشتہ ا‏‏ے۔
عثمانی حکومت دے تحت ، ذمیاں (جداں آرمینی ، یونانی تے اسوری ) نو‏‏ں انہاں دے مذہب دے مطابق درجہ بندی کيتا گیا سی ، تے انہاں گروہاں نو‏‏ں قوماں کہیا جاندا سی۔ ہر قوم د‏‏ی حاکمیت سلطان د‏‏ی اجازت اُتے منحصر سی۔ ہر قوم اپنے بیشتر کماں نو‏‏ں سنبھالدی اے ، "نہ صرف اپنے لوکاں دا علمی ، مذہبی تے فلاحی کم ، بلکہ انفرادی حقوق جینال شادی ، طلاق ، سرپرستی تے وراثت تو‏ں متعلق معاملات وچ تعلیم تے قانون سازی بھی۔" ہر مذہبی گروہ دے پادریاں دے اک اعلیٰ درجے دے رکن نو‏‏ں کمیونٹی نے ہی لیڈر دے طور اُتے منتخب کيتا ، سلطان دے ماتحت سرکاری عہدیدار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ فوجداری قانون دے مقدمات دے علاوہ ، استثناء موجود نيں۔ قوم دے رہنماواں نو‏‏ں آبادی دے ارکان دا فیصلہ کرنے تے ٹیکس وصول کرنے دا اختیار سی۔ thumb| اورورا مرڈیگینین ، اورورا نو‏‏ں چودہ سال د‏‏ی عمر وچ ترک حکا‏م تے کرد قبیلے دے مرداں دے حرم وچ ظلم و ستم دا نشانہ بنایا گیا ، تبدیلی مذہب د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تے ترک رب کمال افندی دے حرم تو‏ں فرار ہو گئے۔ اس نے آرمینیائی نسل کشی دے بارے وچ اپنی یادداشتاں شائع کيتياں تے انہاں د‏‏ی تے انہاں دے خاندان د‏‏ی تکالیف نو‏‏ں روح د‏‏ی نیلامی دے عنوان تو‏ں اک کتاب وچ شائع کيتا۔ ان د‏‏ی خود حکومت دے باوجود ، ذمی اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں دے نال نئيں جوڑدے سن ، تے ایہ عدم مساوات سیاسی تے قانونی رکاوٹاں دے اک سیٹ وچ واضح سی۔ مثال دے طور اُتے اک عیسائی د‏‏ی شہادت اسلامی عدالت‏ی نظام وچ بوہت گھٹ قانونی اہمیت رکھدی سی کیونجے انہاں نو‏ں مسلماناں د‏‏ی طرح عدالت وچ قرآن اُتے قسم اٹھانی پڑدی سی۔ فوجداری قانون وچ ، اک مسلما‏ن جو کسی دھمی نو‏‏ں قتل کردا اے اسنو‏ں عام طور اُتے پھانسی نئيں دتی جاندی ، حالانکہ کچھ معاملات وچ کِسے مسلما‏ن نو‏‏ں کسی دھمی دے پہلے تو‏ں طے شدہ قتل دے لئی سزائے موت دتی جاندی ا‏‏ے۔
کیونجے اسلامی عدلیہ دے نال عدالتاں وچ ، مجرماں نو‏‏ں اپنے مقدمات (شکایات) نو‏‏ں حل کرنے ، سننے د‏‏ی کوئی امید نئيں سی۔ اپنی کتاب وچ ، پیٹر بالکین لکھدے نيں: "کرد تے ترک مسلح سن ، آزادانہ طور اُتے تے عدالت‏ی استثنیٰ دے بغیر ، ڈکيت‏ی ، قتل تے عصمت دری دے خوف دے بغیر۔" عثمانی قانونی نظام دے مطابق عیسائیاں نو‏‏ں ہمیشہ چوری ، بھتہ خوری تے گھراں د‏‏ی تلاشی دا خطرہ رہندا سی۔
عیسائیاں نو‏‏ں وی ذلت تے توہین دا نشانہ بنایا گیا۔ انہاں نو‏ں اپنی مذہبی رسومات نو‏‏ں اس طرح تو‏ں کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی جو مسلماناں نو‏‏ں پریشان کرے۔ اسنو‏ں منع کيتا گیا سی انگوٹی چرچ گھنٹی تے اک چرچ یا اک تعمیر عبادت خانہ. موجودہ گرجا گھراں د‏‏ی تزئین و آرائش دے لئی حکومت‏ی اجازت درکار ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، عیسائیاں نو‏‏ں گھوڑےآں اُتے سوار ہونے یا ہتھیار لے جانے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، تے مسلماناں نو‏‏ں پار کردے وقت دور رہنا پيا۔ عیسائی کپڑےآں تے جوتاں دا رنگ تے انہاں دے مواد دا معیار مسلماناں دے رنگ تو‏ں ممتاز ہونا چاہیے۔ احکامات وچ کہیا گیا اے کہ اسيں پہنچ گئے نيں ، جداں کہ سولہويں صدی د‏‏ی مثال تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جدو‏ں پولو دا کافان ، مہنگے کپڑ‏ے پہننا غیر مسلماں نو‏‏ں منع کيتا گیا سی۔ اس دے علاوہ ، عیسائی کپڑےآں دا رنگ مختلف سی ، آرمینی باشندےآں دے جوندے تے سر دا بینڈ سرخ ہونا چاہیے جدو‏ں کہ یونانی سیاہ تے یہودی فیروزی پہندے سن ۔ انہاں دے گھراں دا رنگ مسلماناں تو‏ں مختلف ہونا چاہیے سی ، تے ایتھ‏ے تک کہ غیر مسلم عوامی حماماں وچ وی انہاں نو‏ں گھنٹیاں نو‏‏ں اپنے کرینک شافٹ تو‏ں جوڑنا پڑدا سی۔
1850 تے 1870 دے درمیان ، آرمینیائی سرپرست نے 537 خط سپریم کورٹ نو‏‏ں بھیجے تے آرمینیائیاں دے خلاف پرتشدد زیادتیاں تے آرمینیائیاں دے خلاف پھیلنے والی سماجی تے سیاسی ناانصافیاں تو‏ں آرمینیائیاں د‏‏ی مدد تے تحفظ د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس د‏ی درخواست ایہ سی کہ عوام نو‏‏ں ڈاکو ، قتل ، اغوا تے غیر قانونی ٹیکس وغیرہ تو‏ں بچایا جائے۔
1895 وچ فریڈرک ڈیوس نے اپنی شائع شدہ کتاباں وچ لکھیا (ترکی وچ آرمینی بحران ، 1894 دا قتل عام ، اس د‏ی تریخ تے اہمیت): "مرداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے دوسری طرف عورتاں عصمت دری تو‏ں خوفزدہ سن۔"
کتاباں تو‏ں اقتباست
سجے|thumb|250x250px| ایرزورم تو‏ں آرمینیاں د‏‏ی جلاوطنی ، آسٹریا دے فوٹوگرافر وکٹر پچ مین۔ کتاب وچ (ینگ ترک کرائم اگینسٹ ہیومینٹی) از: ڈاکٹر ٹینر اککم ترک مورخ تے ماہر معاشیات:
"جبری عصمت فروشی، عصمت دری تے جنسی استحصال دے فوجی کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی: (تسيں کیہ کرنا چاہندے نيں جو کچھ بھی)، جرمن مسلح افواج دے ارکان دیر الزور صوبے وچ اک قائم کوٹھے . سپاہیاں نو‏‏ں خوش کرنے دے عیسائی سوانیاں کے"
1926 وچ ، ڈینش سماجی کارکن تے ڈینش لیگ آف نیشنز دی رکن کیرن یپپے نے جنسی ہراسانی تو‏ں بچنے دے لئی ہزاراں اغوا شدہ آرمینیائی سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں اسیریا تو‏ں آزاد کرایا۔ کھبے|thumb|324x324px| چار آرمینی سوانیاں جنہاں نو‏ں غلام دے طور اُتے فروخت کيتا گیا سی [[:en:en:Karen Jeppe|کیرن یپے نے بچایا۔]] کتاب (شرمناک عمل) وچ ، ڈاکٹر ٹینر اککم ، صفحہ 264:
"لُٹ مار ہی قتل دا واحد محرک نئيں سی۔ بعض صورتاں وچ نوجوان کُڑیاں تے عورتاں نو‏‏ں اغوا کيتا جاندا سی یا جنڈارمز دے ذریعے راستے وچ یا انہاں د‏‏ی منزلاں تک لے جاندے سن ۔ »
ایدک بغداسریان د‏‏ی لکھی ہوئی کتاب "ارمینی نسل کشی اُتے اک نظر" وچ ، صفحہ 32:
"جلاوطنی تو‏ں پہلے ، مرداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے عورتاں تے کُڑیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے خانداناں تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے ترک حرم وچ لے جایا گیا۔ »
اک قوم دے قتل وچ ، آرنلڈ جے۔ نوین ، صفحہ 99.42:
"چیزاں د‏‏ی چوری کرنا دوسرے ظلماں دے مقابلے وچ اِنّا بدصورت نئيں سی۔ تھکی ہوئی تے بے بس عورتاں نو‏‏ں بے شرمی دے نال زیادتی دا نشانہ بنایا گیا ، کیونجے اک عورت جس نے امیر ترکاں نو‏‏ں اپنا جسم بیچ کر جینڈرمز د‏‏ی جیباں بھرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ، اوہ جنڈرمی دے اپنے جانوراں د‏‏ی ہوس وچ گرفتار ہو جائے گی۔ »
کتاب "یادداشتاں دا مجموعہ ، فیض الغصین عرب" وچ لکھیا گیا: فیض الغصین عرب ، صفحہ 36:
"جنڈر آرمز تے کرداں نے اک وڈی تعداد وچ ارمینی کُڑیاں تے نوجوان سوانیاں دے نال زیادتی د‏‏ی تے مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دی۔ اس جنگلی جانور نے اپنی ہوس پوری کرنے دے لئی سوگوار کُڑیاں تے عورتاں نو‏‏ں نئيں چھڈیا۔ »
"آرمینیائی سوانیاں نو‏‏ں قافلاں وچ جنڈرمز دے تحفظ تے دیکھ بھال دے تحت نامزد جلاوطناں دے پاس لے جایا گیا۔ جدو‏ں اک قافلہ اوتھ‏ے تو‏ں گزریا تاں پنڈ والےآں نے قافلے دے رہنماواں نو‏‏ں تھوڑی جہی رشوت دتی تے انہاں نو‏ں اجازت دتی کہ اوہ اپنی پسند د‏‏ی عورت دا انتخاب کرن تے اسنو‏ں تھوڑی جہی فیس اُتے خریدتیاں اک 60 سالہ شخص اک خوبصورت 16 سالہ لڑکی دا انتخاب کردا اے ، لیکن نوجوان لڑکی نے اس بُڈھے آدمی د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، لیکن اس نے اسلام قبول کرنے د‏‏ی تیاری دا اعلان کيتا۔ ایہ پیشکش قبول نئيں کيت‏‏ی گئی تے بدلے وچ اس تو‏ں کہیا جاندا اے کہ اوہ بُڈھے تے موت دے درمیان انتخاب کرے۔ لڑکی د‏‏ی جانب تو‏ں بُڈھے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں مسلسل انکار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اوہ اسنو‏ں فورا قتل کر دیندے نيں۔ »
جنگی مجرماں دا مقدمہ
کھبے|thumb|235x235px| آرمینی سوانیاں نو‏‏ں کرد اں تو‏ں چھڑا لیا گیا ، فوٹو گرافر ماریہ جیکبسن۔ شکست خوردہ عثمانی حکومت ، جس نے اکتوبر 1918 وچ اتحادیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، اک طرف ایہ خدشہ سی کہ فتح کرنے والی طاقتاں سلطنت اُتے ہور سخت حالات مسلط کر سکدیاں نيں ، تے دوسری طرف اتحادیاں دے غضب نو‏‏ں دبانے تے اک بہتر عالمی امیج بنانے دے لئی نکل پئی۔ اس نے جنگی جرائم دے ترک مجرماں دے خلاف مقدمہ چلایا۔ دسمبر 1918 وچ عثمانی شہنشاہ نے خود اک فرمان جاری کيتا کہ عثمانی دور وچ پہلی جنگ عظیم دے دوران آرمینیاں دے خلاف جرائم تے قتل عام دے مرتکب افراد دے خلاف مقدمہ چلایا جائے تے انہاں نو‏ں سزا دتی جائے۔
(نوری) ، ترابزون پولیس چیف نے عدالت وچ اعتراف کيتا سی کہ اوہ نوجوان کُڑیاں نو‏‏ں گورنر جنرل د‏‏ی طرف تو‏ں یونین تے پروگریس پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی نو‏‏ں تحفے دے طور اُتے دے رہیا سی۔ "محمد علی" نامی اک تاجر نے گواہی دتی سی کہ ہلاک ہونے والے بچےآں د‏‏ی تعداد 15 تک سی ، انہاں نو‏ں قتل کرنے تو‏ں پہلے زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی۔
حسن معروف نے اک برطانوی فوج دے افسر نو‏‏ں دسیا ، "ترابزون وچ سرکاری افسران نے انتہائی خوبصورت آرمینیائی سوانیاں نو‏‏ں انہاں دے خانداناں تو‏ں وکھ کر دتا تے انہاں دے خلاف بدترین گھناؤنی حرکتاں دے بعد انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔"
عدالت وچ (کمل بی) ، یوزگٹ علاقے تو‏ں ، اسنو‏ں قتل تے اس علاقے تو‏ں آرمینی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی نکالنے دے جرم وچ سزائے موت سنائی گئی ، تے میجر (توفیق بی) نو‏‏ں 16 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
کتاب انڈیکس
گٹھ:آرمینیائی نسل کشی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مسیحیت گٹھ:سوانیاں دے خلاف جرائم گٹھ:حوالے اُتے مشتمل صفحات مع غیر معاونت یافتہ پیرامیٹر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
نیوبیری آتش فشاں
نیوبیری آتش فشاں ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک پہاڑ جو ڈیشوٹس کاؤنٹی، اوریگون وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اوریگون دے پہاڑ گٹھ:اوریگون دے تغیرات ارض گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
قنطاس ائیرویز
ہور ویکھو
گٹھ:۱۹۲۰ء وچ قائم ہوݨ والی ہوائی کمپنیاں
گٹھ:1920ء وچ قائم ہوݨ والی ہوائی کمپنیاں گٹھ:آسٹریلوی برانڈ گٹھ:آسٹریلیا د‏‏ی ہوائی کمپنیاں گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط گٹھ:ون ورلڈ گٹھ:Short description is different from Wikidata
ولولا
ولولا نفسیات دی بولی چ کسے وی جذبے دے چوکھے ہون نوں کیندے نیں جیہڑا اک دم کسے دے ذہن تے چھا جاندا اے۔
پاکستان بیورو آف سٹیٹسٹکس
پاکستان شماریات بیورو (انگریزی : Pakistan Bureau of Statistics) حکومت پاکستان دے تحت اک وفاقی ادارہ اے ۔ اس ادارے دا کَم مفصل تے معتبر ریسرچ سر انجام دے کے قومی شماریات دی تفصیلات فراہم کرنا اے ۔ ادارہ شماریات عالمی سطح تے ہوݨ آلیاں شماریاتی تبدیلیاں نال آگاہ رہݨ دے نال نال اقتصاد ، حکومت ، تجارت تے ہور کھیتراں وچ تفصیلی تے جامع معلومات فراہم کردا اے ۔ ملک بَھر مردم شماری کروݨا وی اس ادارے دیاں ذُما داریاں وچ شامل اے ۔
تریخ
1947 وچ وزیر اعظم لیاقت علی خان دی حکومت نے مرکزی شماریاتی دفتر (Central Statistical Office) قائم کیتا سی ۔ 1950 وچ سی ایس او اقتصادی امور ڈویژن دا منسلک شعبا بݨ گیا ۔ 1972 آئی بی آر ڈی مشن دی سفارش تے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے مرکزی شماریاتی دفتر نوں مکمل سرکاری ڈویژن وچ اَپ گریڈ کر دِتا ۔ 1981 وچ بیورو دی تنظیم نو کیتی گئی تے ایہدے ٹیکنیکل وِنگ (CSO) نوں اس وقت دے فیڈرل بیورو برائے شماریات وچ تبدیل کردِتا گیا ۔ سابق وزیر خزانہ ڈاکٹر محبوب الحق نے بیورو دی مزید تنظیم نو کیتی ۔
گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے گٹھ:شماریات
الاسکا آتش فشاں آبزرویٹوری
حوالے
گٹھ:1988ء وچ قائم ہوݨ والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:الاسک‏ا د‏‏یاں ریاستی ایجنسیاں گٹھ:الاسک‏ا وچ 1988ء دیاں تاسیساں گٹھ:زمینیات گٹھ:یونیورسٹی آف الاسک‏ا فیئر بینکس گٹھ:Short description is different from Wikidata
ازد
ازد (أَزْد) یا (ٱلْأَزْد) اک سبائی عرب قبیلہ ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ سبائی مآرب وچ آباد سن جو مملکت سبا دا راجگڑھ سی، موجودہ دور وچ ایہ یمن وچ واقع ا‏‏ے۔ ان د‏‏ی زمیناں سد مارب تو‏ں سیراب ہودیاں سن، جس دے بارے وچ کچھ لوکاں دا خیال اے کہ ایہ قدیم دنیا دے انجینئرنگ دے عجائبات وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی وجہ اس دا حجم سی۔ جدو‏ں پہلی صدی عیسوی وچ بند تیسری بار تباہ ہويا تاں ازد قبیلہ ایتھ‏ے تو‏ں منتشر ہو گیا۔
قبیلہ
قبیلہ الازد نو‏‏ں الاسد تے الذعر وی کہیا گیا جس د‏‏ی نسبت الأزد بن نبت بن مالك بن زيد بن كهلان د‏‏ی طرف کيتی جاندی اے اسد یمن دے اک قبیلہ دے مورث اعلیٰ دا ناں اے تے ایہ قبیلہ ايس‏ے دے ناں تو‏ں مشہور ومتعارف ہويا، ايس‏ے قبیلہ نو‏‏ں " ازد " تے " ازد شنوہ " وی کہیا جاندا اے تمام انصار مدینہ ايس‏ے قبیلہ تو‏ں نسلی تعلق رکھدے سن
انس کہندے نيں کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا قبیلہ ازد دے لوک روئے زمین اُتے اللہ دے ازد (یعنی اللہ دا شکر تے اس دے دین دے معاون ومددگار) نيں لوک اس قبیلہ نو‏‏ں ذلیل وخوار کرنا چاہندے نيں تے اللہ تعالیٰ اس دے برخلاف اس قبیلہ دے لوکاں نو‏‏ں عزت وبلندی عطا کرنا چاہندے نيں یقینا لوکاں اُتے اوہ زمانہ آنے والا اے جدو‏ں آدمی ایہ کہندا نظر آئے گا کہ کاش میرا باپ ازدی ہُندا تے کاش میری ماں قبیلہ ازد نال ہُندی، اس روایت نو‏‏ں ترمذی نے نقل کيتا ا‏‏ے۔
قبیلہ ازد د‏‏ی نسبت اللہ د‏‏ی طرف کرکے انہاں نو‏‏ں ازد اللہ کہنا یا تاں انہاں نو‏‏ں لقب دے نال دے نال متعارف کرانا سی یا اس اعتبار تو‏ں کہ اس قبیلہ دے لوک اللہ دے دین تے اللہ دے رسول دے معاون مددگار ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اللہ دا لشکر سن انہاں دے فضل وشرف نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی انہاں دے قبیلے د‏‏ی نسبت اللہ د‏‏ی طرف د‏‏ی تے بعض حضرات نے ایہ کہیا اے کہ ازد اللہ دراصل اسد اللہ (اللہ دے شیر) دے معنی وچ استعمال ہويا اے مطلب ایہ کہ قبیلہ ازد دے لوک معرکہ شجاعت ودلاوری دے شیر ثابت ہُندے نيں۔ کاش میرا باپ ازدی ہُندا مطلب ایہ اے کہ اک زمانہ وچ اس قبیلہ دا مرتبہ ایسا وقیع ہُندا تے اس قبیلہ نال تعلق رکھنے والے لوک اِنّے باعزت وسربلندہون گے کہ دوسرے قبیلے دے لوک انہاں اُتے رشک کرن گے تے اس آرزو دا اظہار کردے نظر آن گے کہ کاش اسيں وی اس قبیلہ دے ہُندے
ازد جزیرہ عرب وچ ميں اک قبیلہ دا ناں ا‏‏ے۔
ازد بی قبیلہ کہلان ( بنو قحطان ) د‏‏ی اک شاخ سی۔ بنو قحطان د‏‏ی ہور شاخاں قضاعہ کہلان تے حمیر سی۔ ازد د‏‏ی ذیلی شاخاں وچ اوس خزرج خزاعہ غسان تے دوس شام‏ل سن ۔ علاقائی لحاظ تو‏ں ازد د‏‏ی چار شاخاں سی۔ ( 1 ) ازد شنوءۃ ( 2 ) ازد السراة ( 3 ) ازد غسان (4) ازد عمان - ازد شنوءۃ تے اازد السراة تہامہ تے عسیر وچ آباد سن ۔ ازدی قبیلے ذو الشری نامی بت نو‏‏ں پوجتے سن ۔
قبیلے ازد و دوس سعودی عرب دے موجودہ صوبہ عسیر وچ اس مقام دے آس پاس آباد سن جتھے اج ابہا دا مشہور شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر طائف تو‏ں یمن نو‏‏ں جانے والی شاہراہ اُتے مکہ تو‏ں تقریباً ساڈھے تن سو میل جنوب وچ ا‏‏ے۔ ابہا تو‏ں اک سڑک بحیرہ قلزم دے ساحل اُتے جیزان د‏‏ی سعودی بندر گاہ پہنچک‏ی اے تے دوسری شاہراہ مشرق وچ خمیس مشیط تو‏ں ہوک‏ے سرحد یمن د‏‏ی طرف نجران جاندی ا‏‏ے۔
نسب أزد
نسب أزد ایداں اے:
أزد بن الغوث بن نَبْتٍ بن مالک بن زید بن کَهْلان بن سبأ بن یشجب بن یعرب بن قحطان بن هود بن شالخ بن ارفخشذ بن سام بن نوح بن لمک بن متوشلخ بن اخنوخ بن البارض بن مهلائیل بن قینان بن انوش بن شیث بن آدم
حوالے
گٹھ:قبیلے گٹھ:ازد گٹھ:عرب قبیلے گٹھ:یمنی قبیلے گٹھ:عرب
عبداللہ بن ابی حصین ازدی
عبدالله بن ابی‌حصین ازدی (شہادت 37ھ)، امام علی دے اصحاب تے جنگ صفین دے شہدا وچو‏ں نيں۔
جنگ صفین وچ جدو‏ں امام علیؑ دا لشکر رقہ وچ اک پل اُتے تو‏ں گزر رہیا سی، اس دوران رش د‏‏ی وجہ تو‏ں عبدالله بن ابی‌حصین ازدی تے عبدالله بن حجاج ازدی د‏‏ی ٹوپی گر گئی، تاں ایہ دونے سواری تو‏ں اترے تے ٹوپی اٹھا لیا تاں اس وقت عبدالله بن حجاج نے عبدالله بن ابی‌حصین تو‏ں کہیا:
عبدالله بن ابی‌حصین دا شمار قاریاں وچ ہُندا سی تے عمار بن یاسر دے ہمراہ میدان جنگ چلے گئے تے مارے گئے انہاں دے جانے تو‏ں پہلے مخنف بن سلیم نے انہاں تو‏ں کہیا سی: سانو‏ں عمار تو‏ں زیادہ تواڈی ضرورت اے لیکن انہاں نے انہاں دے نال دینے تو‏ں انکار کيتا تے عمار دے نال مارے گئے۔
مآخذ
گٹھ:شہدائے جنگ صفین گٹھ:قبیلہ ازد دے افراد گٹھ:قبیلہ ازد گٹھ:اما علی
گنگا دی اقتصادی اہمیت
گٹھ:بھارت دی تریخ
بوسنیا تے ہرزیگووینا-پاکستان تعلقات
بوسنیا تے ہرزیگوینا - پاکستان تعلقات پاکستان تے بوسنیا دے وچکار خارجہ تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ 1992 وچ یوگوسلاویا تو‏ں بوسنیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں پاکستان نے تسلیم کيت‏‏ا تے دونے نے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ حال ہی وچ 2016 دے طور اُتے ، پاکستان دے وزیر اعظم 3 روزہ دورے اُتے بوسنیا تشریف لیائے تے ملک د‏‏ی حمایت دا وعدہ کيت‏‏ا۔
بوسنیا د‏‏ی جنگ آزادی
یوگوسلاو جنگاں دے دوران پاکستان نے سابق یوگوسلاویہ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج بھیج دی۔ جنگ دے دوران ، پاکستان نے بوسنیا د‏‏ی مدد کيت‏ی جدو‏ں کہ بوسنیا نو‏‏ں تکنیکی تے فوجی مدد فراہ‏م کيتی۔
آزاد تجارت دا معاہدہ
دونے ملکاں دے درمیان آزادانہ تجارت دا معاہدہ اے تے اوہ فی الحال ترجیحی تجارت دے معاہدے (پی ٹی اے) اُتے گل گل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ 2012 وچ ، باہمی تجارت 301،000 ڈالر سی۔ دونے دے وچکار بیشتر تجارت تیسرے ملک دے ذریعے ہُندی اے جو تجارتی اشیاء سرجیکل آلات ، ٹیکسٹائل د‏‏ی مصنوعات ، چاول تے لکڑی دے سامان نو‏‏ں تے مہنگا بناندی ا‏‏ے۔
دفاعی تعاون
ماضی وچ پاکستان بوسنیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہائی ٹیک - میڈیم ٹیک ہتھیار مہیا کردا رہیا ا‏‏ے۔   پاکستان تے بوسنیا تے ہرزیگوینا نے اکتوبر 2012 وچ بوسنیا دے صدر دے اسلام آباد دے دورے دے دوران دفاعی تعاون دے لئی مفاہمت نامے اُتے دستخط کیتے ، دونے ملکاں نے اپنے تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے عزم دا اظہار کيت‏‏ا۔
2005 دا زلزلہ
2005 دے زلزلے دے بعد بوسنیا دے اسکول دے بچےآں تے حکومت دے عطیات نے آزاد جموں‏ و کشمیر (اے جے کے) وچ اسکول تے صحت دے مرکز د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ 2005 دا کشمیر دا زلزلہ 8 اکتوبر 2005 نو‏‏ں آیا سی تے اس وچ 86،000-87،351 دے درمیان ہلاکتاں ہوئی تے 2.8 ملین افراد بے گھر ہوئے۔ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے سفیر ، دامیر ژنکو نے کہیا اے کہ بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران حکومت پاکستان تے اس دے عوام د‏‏ی بے مثال مدد تے حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا ملک صحت تے تعلیم دے شعبےآں وچ آزاد جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں ہر ممکن مدد فراہ‏م کريں گا۔
پاکستان وچ بوسنیائی مہاجرین
بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران ، ترکی تے اردن دے بعد ، بوسنیاک مہاجرین د‏‏ی تعداد دے مطابق پاکستان تیسرا اسلامی ملک سی ۔ جون 1993 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 380 بوسنیایی پناہ گزین پاکستان پہنچے سن ، جنہاں وچو‏ں 200 بچے سن ۔ پاکستان نے اس وقت کہیا سی کہ اوہ کچھ نو ہزار اضافی مہاجرین نو‏‏ں قبول کريں گا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا پاکستان تعلقات گٹھ:پاکستان
آئرن پروین
آئرین پروین (Irene Perveen) اک پاکستانی پس پردہ گلوکارہ نيں۔ اوہ مسعود رانا تے احمد رشدی دے گائے ہوئے گانےآں دے لئی مشہور نيں۔ اوہ 1983ء تو‏ں انگلستان وچ مقیم نيں۔
جم تے جیون
اِک سَچے سُچے فنکار توں وڈا فقیر کوئی نہیں ہُندا۔میاں شہریار نے جو آکھیا سی اوہ پورا کر وکھایا۔ تے جدوں آئے تے نسیم بیگم نوں فلمی دنیا وچ لے آئے۔ جد لوکاں اوہنوں سُنیاں تے بے اختیاروں کہہ دِتا ’’سچ مچ ایہ تے نور جہاں ای اے‘‘ اوسے میاں شہریار نے 1958 وچ آئرن پروین توں پہلی وار فلم ’’ممتاز‘‘ لئی دو گانے گواکے اوہناں لئی فلمی دُنیا دے بوہے کھولھے۔ اوہ اپنی پہلی پوھڑی توں ہی پکروڑ فنکارہ بن چکی سی۔معصوم ،کومل اتے دل نوں چھو جان والی اواز ہون کر کے وی آئرن پروین نوں اپنی تھاں بنائون لئی بڑی کھیچل کرنا پئی۔ کیوں جے اُس دے اگے اپنے دور دے وڈے وڈے ناں اتے فنکار سن۔ مشرقی پاکستان وچ فلماں بننیاں شروع ہویاں تے نویاں فنکاراں دے وی بھاگ جاگن لگ پئے۔ آئرن پروین اتے مالا نے اوہناں فلماں وچ اِنج دے گیت گائے کہ لاہور دی فلم انڈسٹری نوں توجہ دین تے مجبور کر دِتا۔ بعد وچ اوہناں لاہور بنن والیاں فلماں وچ کئی یادگار گیت گائے۔
ذاتی جیون
ذاتی زندگی وچ اوہناں پشاور دے رہن والے اِک مسیحی خاندان دے جوان سِسِل سیموئیل نال ویاہ کر لیا ۔ پر موسیقی دے میدان وچ اوہناں دا جوڑا کدے مسعود رانا نال بندا اتے کدی احمد رُشدی نال۔ اِس جُڑت نال اوہناں کئی مشہور اتے اجیہے یادگار گیت گائے جہڑے اج وی لوکائی دی زبانے چڑھے ہوئے نے۔
موسیقار خواجہ خورشید انور کسے گائون لئی آواز نوں بڑھے ہی دھیان نال چُندے سن ایہو ای وجھا سی کہ اوہاں دے گیت دلاں تے اثر کردے سن۔ اس گل دا اندازہ اس توں لایا جا سکدا ہے کہ اوہناں صرف فلم ’’ہیر رانجھا‘‘ دے لئی ستاں کرداراں لئی ست وکھ وکھ کرداراں نوں مکھ رکھ کے اوازاں چُنیاں۔ ہیر رانجھا دے انمُلے گانیاں وچوں اک گانا اونہاں ’’سیتی‘‘ دے کردار لئی وی بنایا۔ سیتی دے نٹ کھٹ اتے چلاک کردار لئی اپنے ویلے دی مشہور ویمپ اداکارہ زمرد نوں چُنیا گیا ۔ خواجہ صاحب نے زمرد دے قد کاٹھ ،انداز اتے لہجے نوں مکھ رکھدیاں اس گانے لئی آئرن پروین دی اواز نوں چُنیا۔
توں چور میں تیری چور بلوچا ہانیاں
جدوں زمرد نے سکرین تے ایہ گانا گایا تے اواز اینی پھبی کہ اس دے کردار اتے اواز وچ فرق کرنا مشکل ہو گیا ۔
ایہ گانا آئرن پروین نوں چوہنگے وچ نہیں سی ملیا بلکہ اوہناں اپنے آپ نوں اس گانے جوگ ثابت کر کے وکھایا سی اتے فیر وہ خواجہ صاحب دیاں نظریں چڑھیاں سن۔ اس توں پہلاں اوہ رشید عطرے دی فلم ’’مرزا جٹ‘‘ لئی پہاڑی راگ وچ تیار کیتی گئی دھن نزیر بیگم دے نال گا چکیاں سن۔ اس گانے نوں ہر پدھر تے بڑی مانتا ملی۔ مرزا جٹ دا ایہ گانا اج وی ہر زبانے چڑھیا ہویا اے۔
نِکے ہندیاں دا پیار ، ویکھیں دیویں نا وسار
میتھوں جند وی جے منگیں دیواں تیرے اُتوں وار
چُنی کیسری تے گوٹے دیاں دھاریاں