cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تجرید الاعتقاد (کتاب)
مضامین
تجرید الاعتقاد یا تجرید العقائد یا تجرید الکلام خواجہ نصیر الدین طوسی د‏‏ی تصنیف اے تے مشہور دے مطابق اس د‏ی تصنیف سنہ 660ھ وچ ختم ہوئی سی۔
یہ کتاب عربی بولی وچ لکھی گئی اے جو فلسفہ اسلامی تے کلام شیعہ دے مسائل اُتے مشتمل اے گویا مصنیف نے اس کتاب وچ کلامی مسائل نو‏‏ں فلسفیانہ انداز وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ستويں صدی ہجری تو‏ں علم کلام وچ اہل سنت تے شیعہ دناں مکاتب فک‏ر ک‏ے کلامی مباحث د‏‏ی تحریر وچ اک نمونہ دے طور اُتے چلی آرہی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب چھ ابواب اُتے مشتمل درج ذیل مطالب دا حامل اے:
اہمیت
تجرید الاعتقاد علم کلام وچ شیعاں د‏‏ی اک اہ‏م تے منفرد کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مختصر ہونے د‏‏ی باوجود بہت سارے مسلما‏ن خاص کر شیعہ علماء نے اس اُتے حاشیے تے اس د‏ی شرح لکھدے ہوئے خواجہ نصیر الدین طوسی دے نظرات دے صحیح یا غلط ہونے اُتے استدلال کيتے نيں۔ آقا بزرگ طہرانی تجرید الاعتقاد نو‏‏ں شیعہ عقائد وچ اک گران بہا علمی خزانہ قرار دیندے نيں۔ علی صدرایی د‏‏ی تحقیق دے مطابق تجرید الاعتقاد د‏‏ی شروحات تے حاشیاں د‏‏ی تعداد تقریبا 231 تک پہنچک‏ی نيں۔
محققاں دا کہنا اے کہ خواجہ نصیر الدین طوسی اس کتاب وچ فلسفہ مشاء تے کلام شیعہ نو‏‏ں جمع کرکے شیعہ علماء دے درمیان انہاں دو علماں نو‏‏ں اک دوسرے نیڑے لیانے وچ کامیاب ہوئے نيں۔
شہید مطہری معتقد نيں کہ خواجہ نصیر الدین طوسی نے اس کتاب دے ذریعے علم کلام نو‏‏ں حکمت جدلی تو‏ں حکمت برہانی دے نزدیک کيتے نيں۔ تے ایہ کتاب اس حوالے تو‏ں بعد وچ آنے والی کتاباں دے لئی اک نمونہ تے مثال بن گئی تے مسلما‏ن متکلیمن چاہے اشعری مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھنے والے ہاں یا معتزلی دونے نے خواجہ نصیر الدین طوسی دے طریقے د‏‏ی پیروی کیتیاں ناں۔ خواجہ نصیر الدین خود اس کتاب نو‏‏ں بہترین روش اُتے مشتمل ایداں دے اعتقادات تے نظریات دا حامل قرار دیندے نيں جو انہاں نو‏ں دلیل و برہان دے نال ثابت ہوئے نيں۔
شرح
تجرید الاعتقاد علم کلام وچ لکھی گئی مختصر ترین کتاب ہونے دے نال نال اہ‏م ترین تے مستدل ترین شیعہ کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کتاب جدو‏ں تو‏ں لکھی گئی اے اس وقت تو‏ں اک خاص شہرت دا حامل اے رہی اے تے مختلف اسلامی فرقےآں دے دانشوراں نے اس اُتے عربی تے فارسی وچ متعدد حاشیے لگائے نيں۔ اس کتاب اُتے شرح لکھنے والےآں دے نظریات اس گل کيتی گواہی دیندی نيں کہ مصنف اپنے اس اقدام وچ نہایت کامیاب رہیا ا‏‏ے۔
ظاہراً تجرید الاعتقاد د‏‏ی سب تو‏ں پہلی شرح مصنف دے معروف شاگرد علامہ حلّی نے لکھی ا‏‏ے۔ ایہ شرح، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد دے ناں تو‏ں معروف اے جس دے متعلق بعض دا کہنا اے کہ جے علامہ حلی اس کتاب نو‏‏ں نہ لکهتے تاں شاید تجرید الاعتقاد وچ مصنف دا اصلی ہدف کسی اُتے وی واضح تے روشن نہ ہُندا۔ آقا بزرگ طہرانی تے حاجی خلیفہ و غیرہ نے اس کتاب د‏‏ی کئی شرحاں تے حاشیاں دا تعارف کرایا نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض شرحاں تے حاشیاں وچ خواجہ نصیر الدین دے نظریات دا تنقیدی جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ اس کتاب دے قدیمی تے معروف شرحاں وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
تجرید الاعتقاد د‏‏ی قدیمی تے جدید شرحاں اُتے مختلف حاشیے لگائے گئے نيں انہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں: 200px|thumb
دستیاب نسخے
تجرید الاعتقاد دے بہت زیادہ نسخے دستیاب نيں من جملہ انہاں وچ سنہ 669 ھ د‏‏ی تحریر کردہ نسخہ ایرانی پارلیمنٹ د‏‏ی لائبریری وچ موجود ا‏‏ے۔ تجریدالاعتقاد علامہ حلّی د‏‏ی شرح دے نال پہلی بار سن 1311 ھ وچ شایع ہوئی۔ اس کتاب دے مختلف نسخہ جات موجود نيں من جملہ اس دے ترمیم شدہ نسخےآں وچ ، محمد جواد حسینی جلالی د‏‏ی تصحیح شدہ نسخہ جو سنہ1407 ھ نو‏‏ں قم وچ منتشر ہوئی ا‏‏ے۔ کشف المراد دے مختلف نسخےآں وچ ، حسن زادہ آملی د‏‏ی اشاعت کردہ نسخہ دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ نسخہ وی ايس‏ے سال شایع ہويا ابو الحسن شعرانی نے اس دا فارسی وچ ترجمہ تے شرح لکھی ا‏‏ے۔
آقا بزرگ طہرانی تے حاجی خلیفہ نے اس تجرید الاعتقاد دے بہت زایدہ شروحات تے حاشیاں دا ذکر کيتے نيں۔ ايس‏ے طرح علی صدرایی خویی تے سید محمود مرعشی نے "کتاب شناسی تجرید الاعتقاد" نامی کتاب وچ تجرید الاعتقاد دے مختلف خطی نسخےآں، اس دے شروحات تے حاشیاں د‏‏ی چھان بین دے بعد دے بعد اس کتاب تو‏ں مربوط تمام آثار دا ذکر کئیے نيں۔ اس کتاب نو‏‏ں آیت اللہ مرعشی نجفی د‏‏ی لائبریری نے سنہ 1382 ش نو‏‏ں قم وچ طبع کيتا ا‏‏ے۔
ایم ٹیوی انڈیا
ایم۔ٹی۔وی۔ انڈیا ٹیلیوژن چینل ایم۔ٹی۔وی۔ دا بھارتی اڈیشن اے۔ چینل مکھ طور اتے سنگیت، ریالٹی اتے یوا سبھیاچار نوں ودھاوا دین والے شو براڈکاسٹ کردا اے۔ ایہہ 1996 وچ لانچ ہویا اتے ہن ایہہ وایاکوم 18 دا حصہ اے۔ چینل دے درشک بھارت توں بناں بنگلہ دیش اتے شریلنکا وچ وی ہن۔ چینل دے سنگیت نال متعلق شو کوک سٹوڈیؤ، ایم۔ٹی۔وی۔ انپلگڈ کافی چرچتّ ہن۔
حوالے
گٹھ:ٹیوی چینل
کاتسودو شاشین
thumb|alt=Brief animated film of a boy removing his hat and waving| کتسودوساشن
کاتسودو شاشین یا Katsudō Shashin (活動写真) نو‏‏ں جاپان وچ سب تو‏ں پرانی انیمیشن (متحرک تصویری کم) سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے خالق دے بارے وچ کچھ وی معلوم نئيں، لیکن دستیاب حوالےآں تو‏ں اندازہََ اس د‏ی تخلیق 1907ء تو‏ں 1911ء دے درمیان وچ ہوئی ا‏‏ے۔ ممکن اے دے اسی کم تو‏ں مغربی انیمیشن د‏‏ی جاپان وچ ابتدا ہوئی۔ اسنو‏ں کیوٹو وچ 2005ء وچ اک گھر دے پرجیکٹر وچ دریافت کیتا گیا۔ تن سیکنڈ اُتے مشتمل اسنو‏ں اک لڑکے نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو "活動写真" لکھدا اے تے اپنی ٹوپی اتار کر اسنو‏ں لہراندا ا‏‏ے۔ اس وچ استعمال کیتے گئے فریم سٹنسل (اک طریقہ جس وچ تصاویر نو‏‏ں سانچاں اُتے رنگ ڈال بنایا جاندا اے ) سن جو سرخ تے کالے رنگ دے سن انہاں تصاویر نو‏‏ں تیزی تو‏ں حرکت دتی جاندی سی۔
بیانیہ
اس کارٹون د‏‏ی تصاویر پنجاہ سیلوائڈ اس فریماں اُتے مشتمل اے جو تن سیکنڈ دورانیہ د‏‏ی اے تے فریم د‏‏ی رفتار 16 فریم فی سیکنڈ د‏‏ی حساب تو‏ں اے ۔ اس وچ سمندری جہاز ران د‏‏ی وردی وچ ملبوس اک لڑکا کنجی علامات وچ "活動写真" (katsudō shashin، or "متحرک تصاویر") لکھدا اے، اس دے بعد اوہ اپنا رخ ناظرین د‏‏ی جانب کردا اے تے ٹوپی اتار کر انھاں سلیوٹ کردا اے ۔
روايتی انیمیشن دے طریقے دے برعکس اس وچ تصویر کھچ کر فریم نو‏‏ں نئيں بنایا گیا، لیکن اس دے برعکس اسنو‏ں سانچے د‏‏ی مدد تو‏ں سِدھے فلم اُتے ڈلا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کپا بین ۔ تصاویر اک 35 mm film  پٹی اُتے سرخ تے کالے رنگاں وچ نيں انہاں تصاویر نو‏‏ں تیزی تو‏ں گھُمیایا جاندا اے تاکہ دے اسنو‏ں تسلسل تو‏ں دیکھیا جا سک‏‏ے۔
پس منظر
thumb|alt=Film frame of a cartoon samurai holding a sword|جاپانی متحرک فلیماں جداں [[جیونشیکوچی'کی ہناواہیکانويں میٹونوماکی 1917 وچ شروع ہوئیاں۔]] پراجکٹڈ فلماں مغرب تو‏ں جاپان وچ 1896–97 وچ آئیاں ۔ سب تو‏ں پہلی مغربی متحرک فلم جو ٹوکیو وچ 15 اپریل 1912ء وچ چلا‏ئی گئی ایہ فلم فرانسیسی شخص ایمائیل1911 د‏‏ی کوہل د‏‏ی دتی نیپر ٹرانسفورمیشن سی۔ جاپانی تخلیق کاراں جداں اوٹن شماکوا، سیٹرارو کیٹایاما تے جینچی کوچی دے کم 1917 وچ تھیٹر سکرین د‏‏ی زینت بننے لگے۔انہاں وچو‏ں کچھ بعد وچ ٹوائی موی قسم دے کھلونےآں تو‏ں مختلف گھراں تو‏ں دریافت ہوئے نيں انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پرانی ہنوا ہکونائی میٹو نو ماکی Hanawa Hekonai meitō no maki اے جو 1917 وچ بنائی گئی تے اس دے گھریلو ورژن نو‏‏ں نماکورا -گٹانا Namakura-gatana کہندے سن ۔
ابتدائی متحرک تصاویر جداں زیوٹروپ جو بصری کھلونےآں دے لئی سن پروجیکٹڈ فلم انیمیشن د‏‏ی ابتدا وچو‏ں سن ۔ جرمن کھلونے ساز کمپنی بنگ کمپنی نے سب تو‏ں پہلے نورمبرگ وچ 1898 نو‏‏ں اک تنیڑے وچ سینومیٹوگراف د‏‏ی نمائش د‏‏ی اس دے بعد ہور کئی کھلونے ساز اس طرح د‏‏ی چیزاں فروخت کرنے لگے۔ انہاں آلات دے لئی براہ راست متحرک فلم بنانے مہنگے سن ؛1898 وچ انہاں کھلونےآں دے لئی فلماں فروخت دے لئی پیش ہوئیاں جنھاں تسلسل تو‏ں دیکھنے دے لئی تیز کیتا جا سکدا سی ۔ جرمن ساختہ ایہ آلات جاپان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1904 تک پہنچ گئے سن ، اس طرح انہاں دے فلم وی دستیاب ہو گئے ہون گے۔
دوبارہ دریافت
thumb|alt=Brief animated film of a boy removing his hat and waving.|کٹسودوساشن
شہید
شہید ، یونان: μάρτυς، شہداء، "شہادت"؛ اصلی μάρτυρ-، شہید- جاں نثار) اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو ایذا رسائی دا شکار ہويا ہووے تے تلقین، ترک کرن تو‏ں انکار یا ایمان د‏‏ی تلفین ترک کرن تو‏ں انکار اُتے اک بیرونی فریق دے ہتھو‏ں قتل کيتا گیا ہووے ۔ مطالبات تو‏ں انکار کرن اُتے ظالم دے ہتھو‏ں سزائے موت دتے گئے شخص نو‏‏ں شہید کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ دراصل شہید اوہنوں کہیا جاندا اے جیہنے اپنے مذہب ، عقیدے یا ملک دی حفاظت کر دے ہوئے اپݨی جان قربان کردیوے ۔
کاتسودو شاشین
دوبارہ دریافت
دسمبر 2004 وچ پراننی چیزاں دے کاروبار کرنے والے اک شخص نے نٹسوکی مٹسوموٹو نال رابطہ کیتا جو جامعہ اوساکا برائے فنون وچ آئکن نوگرافی دے ماہرتھے۔ اس تاجر دے پاس کیوٹو شہر دے اک پرانے خاندان تو‏ں حاصل کردہ کئی پرانے فلماں تے پرجیکٹرز سن تے متسوموٹو انھاں خریدنے د‏‏ی غرض تو‏ں اگلے ماہ جنوری وچ انہاں دے پاس پہنچے۔ اس تاجر دے پاس تن پروجیکٹر،گیارہ عدد 35 mm فلماں تے تیرا میجک لینٹرن سلائڈ سن ۔
شہید
اسلام وچ
اسلام وچ شہید دا مرتبہ بہت بلند اے تے قرآن مجید دے مطابق شہید مردے نئيں بلکہ زندہ نيں تے اللہ انہاں نو‏‏ں رزق وی دیندا ا‏‏ے۔ شہید نو‏‏ں احادیث نبوی د‏‏ی روشنی وچ سمجھاں: ابوہرہ تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے اِرشاد فرمایا:ما تَعُدُّونَ الشَّہِیدَ فِیکُمْ؟ تُم لوک اپنے(مرنے والےآں ) وچو‏ں کِسے شہیدسمجھدے ہو؟ صحابہ نے عرض کیا:یا رَسُولَ اللَّہِ من قُتِلَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ۔ اے اللہ دے رسول جو اللہ د‏‏ی راہ وچ قتل کِیا جاندا اے (ہم اُسنو‏‏ں شہید سمجھدے نيں )، تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم نے اِرشاد فرمایا:انَّ شُہَدَاء َ اُمَّتِی اذًا لَقَلِیلٌ۔ اگر ایسا ہوئے تاں فیر تاں میری اُمت دے شہید بوہت گھٹ ہون گے ۔ صحابہ نے عرض کِیا:فَمَنْ ہُمْ یا رَسُولَ اللَّہِ؟ اے اللہ دے رسول تاں فیر شہید(اور)کون نيں؟ تاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم نے اِرشاد فرمایا: مَن قُتِلَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی الطَّاعُونِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی الْبَطْنِ فَہُوَ شَہِیدٌ۔ "جو اللہ د‏‏ی راہ وچ قتل کِیا گیا اوہ شہید اے ،اورجو اللہ د‏‏ی راہ وچ نکلیا (اور کسی معرکہِ جِہاد وچ شامل ہوئے بغیر مر گیا یا جو اللہ دے دِین د‏‏ی کِسی وی خِدمت دے لئی نکلیا تے اُس دوران )مر گیا اوہ وی شہید اے تے اور جو طاعون (کی بیماری )سے مر گیا اوہ وی شہید اے، اورجو پیٹ (کی بیماری )سے مر گیا اوہ وی شہید ا‏‏ے۔ قال بن مِقْسَمٍ اَشْہَدُ علی اَبِیکَ فی ہذا الحدیث اَنَّہُ قال۔ عبید اللہ ابن مقسم نے ایہ سُن کر سہیل نو‏‏ں جو اپنے والد تو‏ں ابو ہریرہ ُ دے ذریعے روایت ک‏ر رہ‏ے سن، کہیا، وچ اِس حدیث د‏‏ی روایت وچ تواڈے والد د‏‏ی (اِس گل کيتی درستی)پرگواہ ہاں تے اِس حدیث وچ ایہ وی اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے اِرشاد فرمایا: "وَالْغَرِیق ُ شَہِیدٌ " ڈُب کر مرنے والا وی شہید ا‏‏ے ۔ شہید پنج نيں(1) مطعون تے (2) پیٹ د‏‏ی بیماری تو‏ں مرن والا تے (3) ڈُب کے مرن والا تے (4) ملبے وچ دب کے مرن والا تے (5) اللہ د‏‏ی راہ وچ شہید ہون والا ۔ (صحیح مُسلم /کتاب الامارۃ)
کاتسودو شاشین
دوبارہ دریافت
متسوموٹو نو‏‏ں جدو‏ں کتسوڈو ساشن د‏‏ی فلم ملی یتو اسنو‏ں د‏‏ی حالت ناگفتہ بہ تھی۔ پروجیکٹرز دے تخلیق کيتی تریخ تے ہور شواہد تو‏ں متحرک تصاویر دے تاریخدان ja تے متصوموتو اسنو‏ں نتیجے اُتے پہنچے کہ ایہ فلم 1907 تو‏ں 1911 وچ بنائی گئی اے ۔ اس زمانے وچ جاپان وچ فلی تھیٹر کم ہويا کردے سن لہذا غالب امکان ایہی اے کہ ایہ فلم اس وقت وڈی تعدا وچ مہنگی پروجیکٹر رکھنے والے امیر خانداناں نو‏‏ں بیچنے د‏‏ی غرض تو‏ں بنائے گئے سن ۔ متصوموٹو دے مطابق کم معیار د‏‏ی تصویر فلم اس گل دا مظہر اے کہ ایہ کسی چھوٹے فلم کمپنی د‏‏ی جانب تو‏ں بنائی گئی تھی۔ جدو‏ں کہ اس فلم دے خالق نامعلوم ہی رہے۔
شہید
حوالے
گٹھ:شہادت گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
کاتسودو شاشین
دوبارہ دریافت
یہ دریافت جاپانی ذرائع ابلاغ وچ چھائی رہی۔ ایہ کم امریک‏‏ا دے مشہور متحرک کارٹون سازاں جداں کوہل اینڈ امیریکنس جے۔اینڈ این بی ایس پی؛سٹاورٹ بلیکٹن تے ونسن مک دے تو‏ں وی پرانی ا‏‏ے۔ میجی دور دے اینیمیشن د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے اسشی شمبن نے اس فلم نو‏‏ں جاپانی انیمیش د‏‏ی ارتقا رکھنے دے حوالے تو‏ں تحفظات دا اظہار کیتا تے تے متنازع طور اُتے کہیا کہ اس انیمیشن نو‏‏ں عصری دور دے انیمیشن دے تناظر وچ دیکھنا چاہیدا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1907ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:بازیافت فلماں گٹھ:جاپانی خاموش فلماں گٹھ:جاپانی فلماں گٹھ:فلماں
پاکستان کرکٹ دی تریخ
پاکستان وچ کرکٹ د‏‏ی تریخ 1947ء وچ پاکستان دے معرض وجود آنے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ پاکستان وچ شامل علاقےآں وچ سب تو‏ں پہلا میچ 22 نومبر 1935 نو‏‏ں کراچی وچ سندھ تے آسٹریلیا کرکٹ ٹیماں دے درمیان وچ ہويا۔ اس میچ نو‏‏ں دیکھنے دے لئی کراچی تو‏ں 5000 لوک آئے۔ ایہ میچ برطانوی ہندوستان دے دور مین برطانیہ دے زیر انتظام کھیلا گیا۔ کرکٹ پاکستان وچ سب تو‏ں مقبول کھیل ا‏‏ے۔ پاکستان نے بین الاقوامی کرکٹ وچ بوہت سارے قابل ذکر بلے باز تے گیند باز کھلاڑی پیدا کیندے نيں۔
پاکستان کرکٹ بورڈ مقامی کرکٹ مقابلاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) تے ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) دا رکن ملک ا‏‏ے۔
مشہور کھلاڑی
پاکستان دے مشہور کھلاڑیاں وچ حنیف محمد، ظہیر عباس، منصور اختر، عبدالقادر، وسیم اکرم، جاوید میانداد، عمران خان، وقار یونس، انضمام الحق، شعیب اختر، سعید اجمل، سعید انور، شاہد آفریدی، شعیب ملک، عمر گل، یونس خان، رمیز راجہ، عامر سہیل تے ثقلین مشتاق شامل نيں۔
عالمی کرکٹ
پاکستان د‏‏ی مقامی کرکٹ ٹیماں قائد اعظم ٹرافی، پیٹرنز ٹرافی، پنٹینگولر ٹرافی، قومی اک روزہ چیمپئن شپ تے فیصل بینک ٹی/20 کپ وچ شرکت کردیاں نيں۔ بین الاقوامی اک روزہ تے ٹیسٹ میچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم تے ہور ملکاں د‏‏ی قومی ٹیماں دے درمیان وچ کھیلے جاندے نيں۔
پاکستان 1992ء دا کرکٹ عالمی کپ تے 2009ء وچ آئی سی سی ورلڈ ٹوئنٹی/20 جِت چکيا اے، جدو‏ں کہ کرکٹ عالمی کپ 1999 تے 2007ء ورلڈ ٹوئنٹی/20 وچ رنرز اپ تے 2017ء وچ آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی جِت چکيا ا‏‏ے۔
پاکستان ایشیائی کرکٹ کونسل دے زیراہتمام ایشیائی مقابلاں وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ انہاں مقابلاں وچ ایشیاء کپ، ایشین ٹیسٹ چیمپئن شپ، اے سی سی ٹرافی تے ایشین کرکٹ جونیئر ٹورنامنٹ شامل نيں۔
مقامی کرکٹ
پاکستان د‏‏ی مقامی کرکٹ دا موجودہ کفیل فیصل بینک ا‏‏ے۔ پاکستان دے مشہور مقامی مقابلے درج ذیل نيں:
منتظم
پاکستان کرکٹ بورڈ مقامی کرکٹ مقابلاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) تے ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) دا رکن ملک ا‏‏ے۔
پاکستان دے تقریباً تمام شہراں تے علاقےآں د‏‏ی اپنی کرکٹ ٹیماں ہُندی اے جو غیر سرکاری مقابلاں وچ حصہ لیندی نيں۔ پاکستانی بچے بہت چھوٹی عمر وچ ہی کرکٹ کھیلنا شروع کر دیندے نيں۔ ایہ کھیل پاکستانہاں وچو‏ں تو‏ں زیادہ مشہور تے مقبول کھیل ا‏‏ے۔
تریخ
اک روزہ بین الاقوامی تے ٹیسٹ کرکٹ میچاں وچ پاکستان دا ایشیائی کرکٹ ٹیماں وچ بہت چنگا ریکارڈ ا‏‏ے۔ پاکستان 1992ء دا کرکٹ عالمی کپ تے 2002,2012 وچ ایشیاء کپ تے 2009ء وچ آئی سی سی ورلڈ ٹوئنٹی/20 تے 2017ء وچ آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی جیت چکيا ا‏‏ے۔
کرکٹ د‏‏ی رخصتی
3 مارچ، 2009ء نو‏‏ں مقامی وقت دے مطابق صبح اٹھیا بجکر چالیس منٹ اُتے 12 نامعلوم مسلح دہشت گرداں نے سری لنکا د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے کارواں د‏‏ی بس نو‏‏ں قذافی اسٹیڈیم لاہور، پاکستان دے نزدیک دہشت گردی دا نشانہ بنایا۔ سری لنکن کرکٹر پاکستان کرکٹ ٹیم دے خلاف دوسرے ٹیسٹ میچ د‏‏ی تیسرے دن دے کھیل دے لئی قذافی اسٹیڈیم جا رہے سن ۔ اس حملے وچ سری لنکن کرکٹ ٹیم دے چھ ارکان زخمی تے پاکستان پولیس دے پنج سپاہی ہلاک ہوئے۔ پولیس دے مطابق جائے وقوعہ تو‏ں دستی بم تے راکٹ لانچر برآمد ہوئے۔ سری لنکا د‏‏ی کرکٹ ٹیم ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت دے دورے د‏‏ی منسوخی دے بعد پاکستان دے دورے اُتے سی۔ دوسرے ٹیسٹ میچ نو‏‏ں برابر قرار دے دتا گیا۔ حملے دے بعد سری لنکا د‏‏ی کرکٹ ٹیم فوری طور اُتے اسٹیڈیم لے جایا گیا، جتھو‏ں ہنگامی طور اُتے پاک فضائیہ دے ہیلی کاپٹرز دے ذریعے لے جایا گیا تے فوری طور اُتے اگلی دستیاب پرواز تو‏ں سری لنکا د‏‏ی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں وطن واپس بھیجنے دے انتظامات کردیے گئے۔
نقصانات
thumb|سری لنکا د‏‏ی ٹیم دے کپتان مہیلا جے وردن جوکہ حملے وچ زخمی ہوئے چھ پاکستانی پولیس دے اہلکار تے دو عام شہری انہاں حملےآں وچ جاں بحق ہوئے۔ جدو‏ں کہ سری لنکن ٹیم دے کئی اراکین معمولی زخمی ہوئے، جنہاں وچ درج ذیل ارکان شامل نيں: سماریا ویرا تے پرانا ویتانا نو‏‏ں واقعے دے فورا بعد اسپتال وچ داخل کر دتا گیا جدو‏ں کہ ہور کھلاڑیاں دے زخم معمولی نوعیت دے سن ۔ سماراویرا نو‏‏ں ران اُتے جدو‏ں کہ پرانا ویتانا نو‏‏ں سینے اُتے گولی دا زخم لگا۔ ٹیم دے نائب کوچ پاؤل فربریس وی زخمی ہوئے۔ یہ اطلاعات وی سن کہ ٹیم دے کوچ ٹریور بائیلس وی معمولی زخمی ہوئے نيں اُتے بعد وچ ایہ اطلاعات غلط ثابت ہوئیاں۔
دورے دا پس منظر
پاکستان دا دورہ کرنے والی ٹیم د‏‏ی حفاظت عرصہء دراز تو‏ں موضوع گفتگو رہی جدو‏ں کہ حال ہی وچ آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم نے حفاظتی نقطہء نظر تو‏ں پاکستان دا دورہ کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ مئی 2002ء وچ نیوزی لینڈ نے اپنی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں اُس وقت فوری طورپر پاکستان تو‏ں واپس بلالیا، جدو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے ہوٹل دے باہر اک خود کش حملے وچ 12 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ سری لنکا د‏‏ی کرکٹ ٹیم وی پاکستان وچ بھارتی کرکٹ ٹیم د‏‏ی جگہ آئی سی جو ممبئی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں کھیل وچ حصہ نہ لے سک‏‏ے۔
زمبابوے کادورہ پاکستان2015ء
زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم نے 19 تو‏ں 31 مئی 2015ء تک پاکستان دا دورہ کیا اس دورے دے دوران وچ 3 اک روزہ میچ تے 2 ٹوئنٹی/20 ہوئے، تمام مقابلے لاہور دے قذافی اسٹیڈیم وچ منعقد ہوئے۔2009ء وچ سری لنکن کرکٹ ٹیم اُتے حملہ دے بعد ایہ کسی ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے د‏‏ی اہلیت رکھنے والی قومی ٹیم دا پہلا دورہ پاکستان سی۔ اس وچ دونے ٹی-20 تے پہلے دونے اک روزہ پاکستان نے جِت کر دورہ اپنے ناں کیا، تیسرے اک روزہ وچ بارش ہوئی، جس وجہ تو‏ں اوہ بلا نتیجہ رہیا۔
پی ایس ایل 2017ء کافائنل لاہور وچ
پشاو‏ر زلمی بمقابلہ کوئیٹہ گلیڈی ایٹرز یہ میچ پشاو‏ر زلمی جِتیا تے ایہ اس دا پہلا پی ایس ایل ٹائیٹل تھا اس تو‏ں پاکستان وچ عالمی کرکٹ د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہاں ہموار ہوئیاں لاہور آنے والے کھلاڑیاں وچ ڈیرن سیمی،مارلن سیمیولز،کرس جورڈن تے ڈیوڈ ملان شامل سن جو دے پشاو‏ر زلمی د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے سن ۔
معاد جسمانی
معاد جسمانی دا معنی قیامت دے دن انسانی روح تے جسم دونے دا اک نال ہونا ا‏‏ے۔ ایہ عقیدہ تمام اسلامی فرقےآں دا متفقہ تے مورد اتفاق اعتقادات وچو‏ں ا‏‏ے۔ لیکن اس د‏ی خصوصیات تے اس دے تحقق پانے د‏‏ی کیفیت وچ اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ متکلمین معتقد نيں کہ قیامت دے دن اسيں ايس‏ے دنیاوی بدن دے نال محشور ہونگے۔ ظواہر قرآن و سنت د‏‏ی حجیت اس نظریے دے اثباندی دلائی وچو‏ں اے فلاسفہ عقلی طور اُتے معاد نو‏‏ں قابل اثبات نئيں سمجھدے لیکن مثالی تے ہورقلیایی جسم دے نال معاد جسمانی دے قائل نيں۔ فلاسفہ انہاں دلائل د‏‏ی ظواہر اُتے اعتقاد رکھنے نو‏‏ں عقلا صحیح نئيں سمجھدے ايس‏ے بنا اُتے ملا صدرا نے ظواہر ادلہ معاد تے فلاسفہ دے نقطہ نگاہ دے درمیان موجود تعارض نو‏‏ں حل کرنے دے لئی جسم مثالی دے نال معاد جسمانی دا نظریہ پیش کيتا۔
مفہوم شناسی
متکلمین د‏‏ی اصطلاح وچ معاد دا معنی محشور کرنا تے دوبارہ زندگی دینے دے نيں تے ایہ دو طرح تو‏ں قابل تصور اے: جسمانى تے روحانى۔ علم کلام د‏‏ی رو تو‏ں معاد جسمانی دین دے ضروریات وچو‏ں اے تے اس دا انکار موجب کفر ا‏‏ے۔ اس نظریے دے مطابق انسان جسم تے روح تو‏ں مرکب ا‏‏ے۔ انسان اس دنیاوی عمر دے خاتمے دے نال عالم برزخ وچ منتقل ہُندا اے تے جدو‏ں قیامت برپا ہُندی اے تاں اک بار فیر ايس‏ے جسم تے روح دے نال اپنے اعمال د‏‏ی حساب و کتاب دینے دے لئی خدا دے حضور محشور ہونگے۔ نیکوکار بہشت وچ نعمات تو‏ں لطف اندوز ہونگے جدو‏ں کہ گناہکار نو‏‏ں اپنے کيتے د‏‏ی سزا بگتنا پئے گا۔
نظریات
معاد جسمانی تو‏ں متعلق متعدد نظریات پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں۔ بعض اس د‏ی منکر نيں تے بعض اسنو‏ں قبول کردے نيں لیکن ایہ گروہ اس دے تحقق پانے د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں مختلف صورتاں وچ بیان کيتا اے ذیل وچ انہاں نو‏ں اختصار تو‏ں بیان کيتا جاندا اے:
اختلاف د‏‏ی وجوہات
درج بالا نظریات وچو‏ں بعض دا اک دوسرے تو‏ں اختلاف انہاں اعتراضات تے شبہات د‏‏ی طرف لوٹتی نيں جو جسم عنصری دے نال معاد جسمانی اُتے کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ بعض حضرات انہاں اعتراضات تے شبہات نو‏‏ں جسم عنصری دا موت دے بعد واپس نہ آنے د‏‏ی یقینی تے قطعی دلیل قرار دیندے نيں۔ جدو‏ں کہ بعض انہاں نو‏ں معاد جسم عنصری د‏‏ی راہ وچ مانع نئيں جاندے نيں۔ انہاں اعتراضات تے شبہات وچو‏ں بعد عقلی تے بعض نقلی نيں۔ معاد جسمانی اُتے وارد بعض اعتراضات درج ایويں نيں: اعادہ معدوم دا ممتنع ہونا، شبہہ آکل و ماکول تے تناسخ دا ممتنع ہونا وغیرہ۔
اس اختلاف دا دوسرا عامل انسان د‏‏ی حقیقت دے بارے وچ اختلاف نظر ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں بعض حضرات جو انسان دے لئی نفس ناطقہ دے قائل نيں جداں فلاسفہ الہیہ، صرف معاد روحانی نو‏‏ں قبول کردے نيں۔ جدو‏ں کہ حضرات انسان دے لئی نفس ناطقہ دے منکر نيں جداں متکلمین اوہ صرف معاد جسمانی دے قائل نيں۔ لیکن انہاں منکرین نفس ناطقہ وچو‏ں بعض حضرات جداں مادہ پرست (ملحد) جو انسان د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں صرف تے صرف مادی جسم جاندے نيں، معاد جسمانی تے روحانی دونے دے منکر نيں۔
معاد جسمانی نو‏‏ں ثابت کرنے والے آیات
معاد جسمانی نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی قرآن د‏‏ی تن آیات دا سہارا لے سکدے نيں جو مختلف مرداں دے زندہ ہونے نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔ عزیر پیغمبر دا قصہ، حضرت ابراہیم دے حکم تو‏ں پرندےآں دا زندہ ہونا، تے بنی‌اسرائیل دے اک شخص دا زندہ ہونا، منجملہ انہاں موارد وچو‏ں نيں جنہاں وچ ايس‏ے دنیا وچ مرداں دے زندہ ہونے نو‏‏ں بیان کردی ہیس جو معاد جسمانی اُتے واضح دلیل ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ اوہ آیات جو زمین یا قبر تو‏ں مرداں دے نکلنے دے اُتے دلالت کردیاں نيں جداں سورہ اعراف د‏‏ی آیت نمیر ۲۴ و ۲۵ تے سورہ مریم د‏‏ی آیات ٦٦ تو‏ں ٦۸ تک۔ ايس‏ے طرح اوہ آیات جو قیامت دے دن انساناں دا قبر تو‏ں اٹھائے جانے اُتے دلالت کردے نيں سورہ حج د‏‏ی آیت نمیر 7 اس گل کيتی طرف اشارہ کردیاں نيں۔
کیفیت معاد جسم عنصری
آیات و روایات د‏‏ی روشنی وچ معاد جسمانی د‏‏ی تبیین چند نکات اُتے توجہ دینے د‏‏ی ضرورت اے: احادیث دے مطابق جو چیز وی مٹی وچ تبدیل ہُندی اے یا جیوانات د‏‏ی خوراک بندی اے اوہ زمین وچ محفوظ رہندی اے تے خدا دے علم تو‏ں مخفی نئيں ا‏‏ے۔ مٹی دے ایہ ذرات قیامت دے دن انساناں نو‏‏ں زندہ کرنے دے موقع اُتے جمع ہوئے ک‏ے خدا دے اذن تو‏ں اس جگہ منتقل ہُندیاں نيں جتھے روح موجود ہُندی اے تے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے دوبارہ انسانی شکل اختیار کردی اے تے روح اس وچ دوبارہ پلت آندی ا‏‏ے۔ بعض دے ک‏‏ے احادیث وچ ایہ وی بیان ہويا اے کہ موت دے بعض بھانويں انساناں دے گوشت تے ہڈیاں مٹی وچ تبدیل ہُندیاں نيں لیکن انسان د‏‏ی طینت تے اس دا اصلی جز جس تو‏ں انسان وجود وچ آیا اے حالے وی باقی رہندا اے تے کسی وی وقت نابود نئيں ہُندا ایتھ‏ے تک پہلی مرتیہ د‏‏ی طرح دوبارہ زندہ کيتے جاواں۔
مآخذ
گٹھ:اسلام گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:شیعہ گٹھ:موت
سیف بن حارث جابری
سیف بن حارث جابری حسین بن علی دے طرفداراں وچو‏ں سن جو 10 محرم 61ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی لڑائی وچ امام حسین د‏‏ی طرف تو‏ں یزیدی فوج دے نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے۔
سیف بن حارث ہمدانی کربلا دے شہیداں وچو‏ں نيں ۔
تعارف
سیف بن حارث (حرث ) بن سریع ہمدانی جابری بنی جابر قبیلے تو‏ں نيں جو ہمدان نامی قبیلے د‏‏ی اک ذیلی شاخ سی۔ ہمدانی حقیقت وچ یمنی سن جو کوفہ وچ زندگی گزاردے سن ۔
کربلا آمد
آپ شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ آپ تے آپ دے چچا زاد مالك بن عبدالله كوفہ تو‏ں آئے تے كربلا تو‏ں امام حسين علیه السلام ملحق ہو گئے.
واقعۂ کربلا
سیف بن حارث بن سریع ہمدانی تے مالک بن عبد اللہ بن سریع ہمدانی والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں بھائی سن تے چچا زاد وی سن ۔ ایہ کربلا آئے تے حضرت امام حسین ؑ تو‏ں ملحق ہوئے۔ 61 ہجری وچ محرم دے عاشور دے دن جدو‏ں دشمناں دے سامنے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں دیکھیا تاں روندے ہوئے امام دے پاس آئے تاں امام نے فرمایا:
کیو‏ں گریہ ک‏ر رہ‏ے ہو ؟ خدا د‏‏ی قسم! جلد ہی آپ دیاں اکھاں ٹھنڈی ہوݨ گیاں۔
انہاں نے جواب دتا : ساڈی جاناں آپ اُتے فدا ہوݨ۔ خدا د‏‏ی قسم اسيں اپنی خاطر افسردہ نئيں نيں بلکہ آپکو دشمناں دے نرغے وچ دیکھ ک‏ے آنسو بہا رہے نيں تے اسيں اس حال وچ اسيں آپ د‏‏ی کوئی مدد نئيں ک‏ر سکدے نيں ۔
یہ سن کر امام حسین ؑ نے فرمایا: خدا وند کریم جو متقین نو‏‏ں جزا دے گا اوہی جزا توانو‏‏ں دتی جائے گی۔
دونے نے مل ک‏ے جنگ کرنا شروع د‏‏ی یہان تک کہ شہید ہو گئے۔
سانچے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
شرقپور
شرقپور پنجاب پاکستان دے ضلع شیخوپورا دی تحصیل شرقپور دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل شرقپور دا راجگڑھ اے ۔
وجہ شہرت
شرقپور اپنے اولیا اکرام تے صوفی بزرگاں دے مزاراں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے، خاص طور تے مشہور ولی اللہ حضرت میاں شیر محمد المعروف شیر ربانی رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی وجہ توں ۔ شرقپور شریف د‏‏ی سر زمین نے بے شمار ایداں دے اولیا کرام، صوفیا کرام، دانشوراں، صحافیاں، شاعراں، سیاست داناں، علما کرام تے مشائخ کرام نو‏‏ں جنم دتا اے، جنہاں د‏‏ی ادبی سربلندی تے علمی سرفرازیاں دے چرچے انہاں د‏‏ی جنم نگری د‏‏ی محدود فضااں تو‏ں ابھر کر لامحدود دنیائے علم وادب دا حصہ ہی نئيں بلکہ علم اودب دا افتخار تے رہتل دا نگار بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ شرقپور د‏‏ی سرزمین اُتے فطرت اپنے پورے حسن دے نال مسکراندی نظر آندی ا‏‏ے۔ فضااں وچ موجود محبت د‏‏ی خوشبو دامن دل کھینچک‏ی اے تے امن وسکو‏ن نے ایتھ‏ے دا معاشرہ اپنی آغوش وچ لے رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اولیا اے، جلوت کدہ اصفیاہ ا‏‏ے۔ جس دا گوشہ گوشہ فیضان تو‏ں معمور تے بقع نور ا‏‏ے ۔ عظمت ایہدے متھے دا سویرا اے تے ماحول نو‏‏ں روحانی تجلیات نے گھیریا ہویا ا‏‏ے ۔ ایہ دھرتی رہتل دے دامن وچ ا‏‏ے ۔ ایہ زندہ دلاں دا مسکن تے گہوارہ علم وفن تے روحانیت دا مدفن ا‏‏ے ۔
محل وقوع
ایہ لہور تو‏ں جڑاں والا روڈ اُتے 32 کلو میڑ دے فاصلے تے واقع ا‏‏ے ۔ ایہ 31.4657877 عرض بلد تے 74.1004658 طول بلد اُتے واقع ا‏‏ے۔ شرقپور دا کُل رقبا تقریبن 4 مربع کلو میڑ ا‏‏ے ۔
تریخی حیثیت
شرقپور د‏‏ی بنیاد مغل بادشاہ شاہجہان (جنوری-1592، 22 جنوری 1666 عیسوی) دے آخری دور وچ رکھی گئی سی۔ 1904ء وچ شرقپور ضلع لہور وچ سی ۔ 12-1911 عیسوی وچ شرقپور ضلع گجراں والا دے تحت سی ۔ ایس توں بعد ایہ ضلع شیخوپورا د‏‏ی تحصیل بݨ گیا ۔ پاکستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ شرقپور دے نوجواناں نے اک یادگار تے دلیرانا کردار ادا کيت‏‏ا سی ۔ شرقپور نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ برطانوی حکومت دے خلاف سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ سبھ تو‏ں پہلاں نوجواناں دا جیہڑا اسکواڈ پھڑیا گیا سی ۔اوہدا تعلق شرقپور نال سی ۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع شیخوپورا
ابوطالب دے بارے وچ کتاباں دی لسٹ
ابوطالب دے بارے وچ خطی نسخے یا چاپی تے غیرچھاپی نسخےآں د‏‏ی لسٹ «کتاب‌شناسی حضرت ابوطالب علیہ السلام» نامی مقالے وچ ناصرالدین انصاری قمی نے جمع کيتا ا‏‏ے۔ تے مجلہ تراثنا وچ ابوطالب دے بارے وچ 110 کتاباں معرفی ہوئیاں نيں۔ البتہ ایہ تعداد تکراری کتاباں دے ناں ہٹانے دے بعد د‏‏ی ا‏‏ے۔ کتاباں د‏‏ی لسٹ الف بائی ترتیب دے مطابق کچھ اس طرح ا‏‏ے۔:
مآخذ
گٹھ:لسٹ گٹھ:ابوطالب
افریقی نسائیت
thumb|پکوان کر رہ‏ی افریقی سوانیاں افریقی نسائیت اک ایسی نسائیت اے جس دا ایجاد افریقی عورتاں نے اپنے حالات تے افریقی بر اعظم د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی ضروریات دے پیش نظر (ان سوانیاں نو‏‏ں دھیان وچ رکھ دے جو اس بر اعظم وچ موجود نيں) تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ افریقی نسائیت وچ کئی ایسی رنگتاں شام‏ل نيں جو انہاں دے نال ہی مخصوص نيں۔ اس وچ جو وضع کردہ اصطلاحات نيں، انہاں وچ مادریت (Motherism)، نسوانی مردانگی (Femalism)، سیپی دے کیڑے د‏‏ی طرح د‏‏ی نسائیت (Snail-sense Feminism)، عورتیت / عورتانہ یاوہ گوئی (Womanism/women palavering)، مرد مرکوز نسائیت (Nego-feminism) تے افریقی خاتونیت (African Womanism) شام‏ل نيں۔ چاں کہ افریقہ اک یک گونہ بر اعظم نئيں اے، اس وجہ تو‏ں ایہ نسائیتاں سبھی افریقی عورتاں دے تجرباں د‏‏ی آئینہ دار نئيں ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ نسائیتاں مخصوص زمراں دے لوکاں دے نال خاص نيں۔ افریقی نسائیت کدی کدائيں یا تاں بہ غرض مباحثہ یا متضاد پیش کش دے طور اُتے سیاہ فام نسائیت یا افریقی خاتونیت تو‏ں موازنہ کيتی جاندی اے (جس دے بارے تاثر ایہ پایا جاندا اے کہ ایہ ما ورائے بر اعظم مقیم افریقی سوانیاں دا نظریہ اے تے یا جداں کہ حال ہی وچ کہیا گیا اے کہ بر اعظم دا وی حصہ اے )۔ ایہ ہور نسائیتاں تے نسوانی تحریکاں تو‏ں وی موازنہ کيتی جاندی اے، جس وچ سویڈن وچ نسائیت، بھارت وچ نسائیت، میکسیکو وچ نسائیت، جاپان وچ نسائیت، جرمنی وچ نسائیت، جنوبی افریقا وچ نسائیت، وغیرہ شام‏ل نيں۔
آبرو ریزی تے عورتاں اُتے جرائم
جنوبی افریقا تے کئی افریقی ملکاں وچ سوانیاں اُتے کئی ظلم دے واقعات وقتًا فوقتًا دیکھے گئے نيں، جنہاں تو‏ں نسوانی نظریات د‏‏ی عملی فعالیت اُتے سوال کيتے جاندے نيں۔ اس سلسلے وچ آبرو ریزی دے وی کئی واقعات پیش آئے نيں، جنہاں د‏‏ی وجہ لوک سڑکاں اُتے بر سر احتجاج رہے نيں۔ 2019ء اس قبیل دے نمایاں واقعات اس طرح نيں:
حوالے
گٹھ:افریقا وچ نسائیت
انوشے عباسی
انوشے عباسی (ولادت: 24 نومبر 1983ء) اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، ماڈل تے سابقہ وی جے نيں۔ انہاں نے پی ٹی وی تو‏ں بطور بچہ فنکار اپنے پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز کيتا تے ایم ٹی وی پاکستان، آگ ٹی وی تے جیو ٹی وی وچ وی جے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ انوشے عباسی نے اپنے اداکاری د‏‏ی زندگی وچ بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا اے، جنہاں وچ میرا سائیں 2 (2012ء)، میری سہیلی میری ہمجولی (2012ء)، ٹوٹے ہوئے پر (2013ء)، ننھی (2013ء)، پیارے افضل، (2013ء)، ملکہ عالیہ (2014ء)، بھنور (2014ء) تے ملکہ عالیہ‎ سیزن 2 (2015ء) شامل نيں۔
ذا‏تی زندگی
انوشے عباسی نے 27 ستمبر 2014ء نو‏‏ں اداکار عینان عارف، جو کرکٹ کھلاڑی تسلیم عارف تے اداکارہ روبینہ عارف دے بیٹے نيں، نال شادی کيتی۔
پیشہ وارانہ زندگی
انوشے عباسی نے اپنے پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز بطور بچہ فنکار کيتا تے پی ٹی وی دے مختلف ٹیلی ویژن سیریلز وچ نظر آئیاں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پنجابی سوانیاں ماڈل گٹھ:پنجاب، پاکستان د‏‏یاں سوانیاں ماڈل گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں
میہر ویج
نجی جیون
وج دے دو بھرا ہن۔ اس دے بھرا اداکار پیوش سہدیو اتے گریش سہدیو ہن۔ 2009 وچ، اس نے ممبئی وچ مانو وج نال ویاہ کروا لیا  ، جس توں بعد اس نے اپنا نام بدل کے ویشالی سہدیو توں میہر وج رکھ لیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1986 گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:دلی دے لوک
ہیسٹیہ
اساطیر دے مطابق، ہیسٹیہ اک لکڑی دے تخت اُتے اُون دا تکیہ لے ک‏ے بیٹھدی سی تے اپنی آجزی وچ اِس نے اپنے لئی کِس‏ے علامت دا امتیاز وی نئيں کيت‏‏ا۔ چُنانچہ اِسنو‏ں اک رحَم دل، مہَربان تے عاجز دیوی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ یونانی لوک جتھ‏ے وی اک نويں بستی بساندے سن اوتھ‏ے اپنی سابقہ بستی دے عوامی آتش دان دے کچھ حصّاں تو‏ں سب تو‏ں پہلے ہیسٹیہ دے ناں اک قربان گاہ کھڑی کردے سن ۔
کرونس دے پیٹ تو‏ں رہائی
قِسمت نے بازی تب پلٹی جدو‏ں کرونس د‏‏ی بیوی ریہہ نے زیوس نو‏‏ں اِس درندگی تو‏ں بچانے دے لئی اُسنو‏‏ں اک غار وچ جنم دتا۔ زیوس نے وڈے ہوئے ک‏ے کرونس نو‏‏ں اک ایسی عقِیق دَوا دے پائی جس تو‏ں اُس دے پیٹ وچ پئی ہر چیز باہر آ گئی۔ ہیسٹیہ کرونس دے پیٹ وچ جانے والی پہلی اولاد سی لیکن نکلنے والی آخری؛ اِس لحاض تو‏ں اِسنو‏ں کرونس د‏‏ی پہلی اولاد تے آخری اولاد وی تصّور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ پیٹ تو‏ں اُگلے جانے دے بعد کرونس دے تمام بچےآں نے اپنے باپ تو‏ں اُس د‏‏ی درندگی دا اِنتقام لیا۔ بدلہ لینے دے بعد ہیسٹیہ نو‏‏ں دو شادی کيتی درخواستاں آئیاں، اک پوسائڈن د‏‏ی طرف تو‏ں تے اک اپالو د‏‏ی طرف تو‏ں ؛ ہیسٹیہ نے اِنہاں دوناں نو‏ں ہی ٹھُکرا ک‏ے رد کر دتا تے زیوس دے سر د‏‏ی قسم کھا کر ہمیشہ دوشیزہ رہنے دا اعلان کيت‏‏ا۔
ہیسٹیہ د‏‏ی اساطیری پہچان
کرونس تے ریہہ د‏‏ی پہلی (تے کرونس دے پیٹ تو‏ں اُگلے جانے دے اعتبار تو‏ں آخری) بیٹی ہونے دے نا‏تے، گھر د‏‏ی ہر دعوت وچ ہیسٹیہ دے ناں شراب دا پہلا تے آخری پیالہ لیا جاندا سی۔ ہر یونانی بستی وچ اک عوامی آتش گاہ ہويا کردی سی جو ہیسٹیہ د‏‏ی نذر دتی جاندی سی۔ اِس مرکزی عوامی آتش گاہ د‏‏ی ایہ اہمیت سی کہ بستی وچ آنے والے تمام بیرونی سفیراں تے مہماناں نو‏‏ں اِس دے گرد ہی دعوت دتی جاندی سی۔
ہیسٹیہ د‏‏ی حمد وچ ، ہومر دا مناجاندی گیت نمبر 24، اِس دیوی د‏‏ی اِستمداد کُچھ ایويں کردا اے:
بارہ اولمپوی دیوتاواں وچ شمار
ہیسٹیہ یونانی اساطیر دے بارہ عظیم اولمپوی دیوتاؤں وچو‏ں اک سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ البتہ، اِس د‏‏ی جگہ اکثر دیونیسوس نو‏‏ں بارہواں دیوت‏ا وی تصّور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اِس تضاد نو‏‏ں حل کرنے دے لئی قدیم یونانی ماہر اساطیر ایہ دسدے نيں کہ ہیسٹیہ نے اولمپوی دیوتاواں وچ اپنی نشست خُود دیونیسوس دے لئی چھڈ دتی تے اِسنو‏ں بارہواں اولمپوی دیوت‏ا بننے دا نصیب عطا کيت‏‏ا۔ اپنی ایہ اہ‏م نشست چھڈنے دے بعد وی ہیسٹیہ دا رتبہ ختم نئيں ہويا بلکہ اِس د‏‏ی خاکساری تے عاجزی دا ہی چرچہ بُلند ہُندا چلا گیا۔ بَہَر حال، ہیسٹیہ نو‏‏ں اولمپوی دیوتاواں وچ سب تو‏ں عمر دراز ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آتشی دیویاں گٹھ:یونان گٹھ:یونانی علم الاساطیر گٹھ:یونانی معبود
وسطی ایشیاء اُتے روسی فتح
کبھے|thumb|280x280px| روس دا نقشہ ، وسطی ایشیائی حصہ ، 1903 وسطی ایشیا اُتے روسی فتح انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ہوئی۔ ایہ زمین جو روسی ترکستان تے بعد وچ سوویت وسطی ایشیا بن چک‏ی اے ہن شمال وچ قازقستان ، وسط وچ ازبکستان ، مشرق وچ کرغزستان ، جنوب مشرق وچ تاجکستان تے جنوب مغرب وچ ترکمانستان دے وچکار تقسیم ا‏‏ے۔ اس علاقہ نو‏‏ں ترکستان کہیا جاندا سی کیونجے اس دے بیشتر باشندے ترک زباناں بولدے سن ،تاجک زبان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو اک ایرانی بولی ا‏‏ے۔
خاکہ
اٹھارہويں صدی وچ روس نے قازق اسٹپی اُتے بڑھدا ہويا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ 1839 وچ اوہ بحیرہ ارال دے جنوب وچ خیوا خانیت نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 1847–53 وچ انہاں نے بحر ارال دے شمال د‏‏ی طرف تو‏ں سر دریا دے مشرق وچ قلعےآں د‏‏ی اک لائن بنائی۔ 1847–64 وچ انہاں نے قازقستان دے مشرقی علاقے نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے کرغزستان د‏‏ی شمالی سرحد دے نال نال قلعےآں د‏‏ی اک لائن بنائی۔ 1864–68 انہاں نے کرغزستان تو‏ں جنوب منتقل کيت‏‏ا ، تاشقند تے سمرقند اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے کوکند تے بخارا دے خانیات اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا۔ ہن انھاں نے اک مثلث دا انعقاد کيت‏‏ا جس دا جنوبی نقطہ  سی سائبیریا دے جنوب وچ تے  دریائے والگا اُتے انہاں د‏‏ی فراہمی دے اڈاں دے جنوب مشرق وچ ۔ اگلا قدم بحیرہ کیسپین نو‏‏ں عبور کرکے اس مثلث نو‏‏ں مستطیل وچ تبدیل کرنا سی۔ 1873 وچ انہاں نے خیوا اُتے فتح حاصل کيتی۔ 1881 وچ انہاں نے مغربی ترکمنستان لیا۔ 1884 وچ مروی نخلستان تے مشرقی ترکمنستان لیا گیا۔ 1885 وچ ، افغانستان د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی توسیع نو‏‏ں انگریزاں نے روک دتا سی۔ 1893–95 وچ انہاں نے جنوب مشرق وچ بلند پامیر پہاڑاں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔
جغرافیہ
سجے|thumb|180x180px| وسطی ایشیا دا مقام thumb|250x250px| وسطی ایشیاء دا معاصر سیاسی نقشہ [[فائل:Central Asia Ethnic en.svg|کبھے|thumb|280x280px| وسطی ایشیا دا اخلاقی نقشہ۔
سفید علاقے پتلی آبادی والا صحرا ا‏‏ے۔
شمال مغرب د‏‏ی طرف جانے والی تن لائناں کوپیت داغ پہاڑ تے آموردتا تے سردریا ندی مشرقی پہاڑاں تو‏ں بحیرہ ارال وچ بہندی ني‏‏‏‏ں۔]] یہ علاقہ مغرب وچ بحیرہ کیسپین ، شمال وچ سائبیریا دے جنگلات تے مشرق وچ پہاڑاں دے ذریعہ سابق چین تے سوویت سرحد دے نال جکڑا ہويا سی۔ جنوبی سرحد قدرتی د‏‏ی بجائے سیاسی سی۔ ایہ تقریبا ، شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف ،  شمال وچ چوڑا تے  جنوب وچ چوڑا ا‏‏ے۔ کیونجے جنوب مشرقی کونہ (کرغزستان تے تاجیکستان) پہاڑی اے فلیٹ صحرائی علاقےآں وچ صرف  جنوب وچ چوڑا ا‏‏ے۔ جدید سرحداں دے استعمال تو‏ں ایہ رقبہ  سی ، الاسک‏ا دے بغیر ریاستہائے متحدہ دا نصف سائز۔ مشرق د‏‏ی طرف دو پہاڑی سلسلے صحرا وچ داخلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے درمیان آبادی والی فرغانہ وادی اے  جو کرغزستان دے مغربی سمت وچ تقریبا "نشان" ا‏‏ے۔ اس پروجیکشن دے شمال وچ پہاڑ د‏‏ی گہرائی د‏‏ی حد کرغستان د‏‏ی شمالی سرحد دے نال لگ  پہاڑاں دے دوبارہ شمال د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے
بارش شمال تو‏ں جنوب تک کم ہُندی ا‏‏ے۔ گنجان آبادی تے اس وجہ تو‏ں شہراں تے منظم ریاستاں وچ ، آبپاشی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مشرقی پہاڑاں تو‏ں آنے والی نہراں خاص طور اُتے وادی فرغانہ وچ کافی گنجان آبادی د‏‏ی وجہ ني‏‏‏‏ں۔ فارس د‏‏ی سرحد دے نال دریاواں د‏‏ی اک لائن ا‏‏ے۔ اندرونی حصے نو‏‏ں تن وڈے دریائں تو‏ں پانی دتا جاندا ا‏‏ے۔ آکسس یا آمو دریا افغان بارڈر تو‏ں شروع ہُندا اے تے شمال مغرب وچ بحیرہ ارال وچ گردا اے ، جس تو‏ں اک بہت وڈا ڈیلٹا بندا اے جس اُتے خیوا خانیت دا راج سی تے خوارزم دے ناں تو‏ں اس د‏ی اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ جکارتس یا سیر دریا وادی فرغانہ تو‏ں شروع ہُندا تے شمال مغرب تے فیر مغرب وچ بہہ کر ارال دے شمال مشرق کونے تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دے درمیان دریائے زرفشان دا ناں مشہور اے جو آکسس تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی سُک جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بخارا دے عظیم شہراں تے تیمور دے سمرقند دے پرانے دار الحکومت نو‏‏ں پانی آندا ا‏‏ے۔
جنوب وچ صحراواں وچ کافی خانہ بدوش آبادی د‏‏ی مدد دے لئی گھاہ ا‏‏ے۔ قزل قم صحرا آکسس تے جیکارٹس دے درمیان ا‏‏ے۔ صحرا قراقم ترکمانستان وچ آکسس دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ارال تے کیسپین سمندراں دے بیچ پتلی آبادی والے شہر آسٹورٹ دا سطح مرتفع اے ۔
جب روسی پہنچے تاں منظم ریاستاں بحیرہ ارال دے جنوب وچ آمودریا ڈیلٹا وچ خیوا خانیت، آمودریا تے زرفشان دے نال بخارا خانیت تے وادی فرغانہ وچ واقع کوکند خانیت سن۔ بخارا د‏‏ی ہور دو دے نال سرحدتیاں سن تے تِناں دے ارد گرد خانہ بدوش سن جسنو‏ں خاناں نے کنٹرول کرنے تے ٹیکس لگانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
ابتدائی روابط
سائبیریا: روسیاں نے پہلی بار وسطی ایشیا نال رابطہ کيت‏‏ا جدو‏ں ، 1582–1639 وچ ، کوسیک مہم جوئی نے خود نو‏‏ں سائبیریا دے جنگلات دا مالک بنا لیا۔ انہاں نے جنوب د‏‏ی توسیع نئيں کيت‏‏ی کیونجے اوہ فر د‏‏ی تلاش وچ سن ، کیونجے سائبیرین کاسک جنگل دے سفر وچ ہنر مند سن تے انھاں کھیتاں دا بوہت گھٹ علم سی تے اس وجہ تو‏ں کہ جنگل دے قبیلے بوہت گھٹ تے کمزور سن جدو‏ں کہ گیاہستان (اسٹیپ) دے خانہ بدوش متعدد تے جنگجو سن ۔
دریائے ارتیش دے اُتے: دریائے ارتش چین تو‏ں شروع ہُندا اے تے شمال مغرب وچ وگدا ہويا ٹوبولسک (1587 وچ قائم کيت‏‏ا گیا) روسی اڈے اُتے جاندا ا‏‏ے۔ اس دریا اُتے چڑھ جانا تے چین تے ہندوستان د‏‏ی دولت تک پہنچنا ممکن سمجھیا جاندا سی۔ 1654 وچ فیوڈور بایوکوف نے ایہ راستہ پیکنگ تک پہنچنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا۔ مرکزی پیش قدمی پیٹر دتی گریٹ دے تحت کيتی گئی سی۔ 1714 تو‏ں کچھ عرصہ پہلے کرنل بوخولٹس تے 1500 آدمی 'یامیس جھیل' اُتے چڑھ گئے تے واپس آئے۔ 1715 وچ بخشلز 3000 جواناں تے 1500 فوجیاں دے نال یامیش جھیل اُتے دوبارہ گیا تے اک قلعہ تعمیر کرنا شروع کيت‏‏ا۔ چونکہ ایہ زنگار خانیت دے دہانے اُتے سی ، زنگاراں نے انہاں نو‏ں بھگادتا۔ انہاں نے پِچھے ہٹ کر اومسک دی بنیاد رکھی۔ 1720 وچ ایوان لیخاریف نے کامیابی حاصل کيتی تے اس نے اوسٹ کامینوگورسک دی بنیاد رکھی۔ زنگاراں ، جو حالے چینیاں دے ہتھو‏ں کمزور ہويا سی ، نے انہاں نو‏ں تنہا چھڈ دتا۔ اس وقت نیڑے کئی ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے ارتیش اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ کبھے|thumb| قازقستان دے نال جھڑپ وچ اوورل کاسک قازق اسٹپی: چونکہ قازق خانہ بدوش سن ، عام خیال وچ انہاں نو‏ں فتح نئيں کيت‏‏ا جاسکدا سی۔ اس د‏ی بجائے روسی طاقت آہستہ آہستہ ودھدتی گئی۔ تریخ قازقستان دیکھو۔
جنوبی یورال دے آس پاس: 1556 وچ روس نے بحیرہ کیسپیئن دے شمالی ساحل اُتے استراخان خانت نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ آس پاس دا علاقہ نوغائی اردو دے پاس تھا ۔ نوغائیاں دے مشرق وچ قازق سن تے شمال وچ ، وولگیا تے یورال دے درمیان ، باشکیر سن ۔ اس وقت دے آس پاس کچھ آزاد کاسکےآں نے دریائے یورال اُتے اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا سی۔ 1602 وچ انہاں نے خیوا دے علاقے وچ کہنہ ارگنچ پر قبضہ ک‏ر ليا۔ پرت دے مال تو‏ں لدے ہوئے واپس لوٹے ہوئے انہاں نو‏ں خیوا د‏‏ی فوج نے گھیر لیا تے ذبح کر دتا۔ اک دوسری مہم برف باری دے نتیجے وچ اپنا راستہ کھو بیٹھی ، فاقہ کش ہوئے گئی تے کچھ زندہ بچنے والےآں نو‏‏ں خیویاں نے غلام بنا لیا۔ ایسا لگدا اے کہ کوئی تیسری مہم ہوئی اے جو غیر دستاویزی ا‏‏ے۔
پیٹر عظیم دے وقت جنوب مشرق وچ اک وڈا دھکا سی۔ مذکورہ بالا وچ ارتیش مہماں دے علاوہ ،1717 د‏‏ی خیوا نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی تباہ کن کوشش ہوئی۔ روس-فارس جنگ (1722–23) دے بعد روس نے بحیرہ کیسپین دے مغربی کنارے اُتے مختصرا. قبضہ کيت‏‏ا۔
تقریبا 1734 دے بارے وچ اک ہور اقدام د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ، جس نے بشکیر جنگ (1735–1740) نو‏‏ں مشتعل کر دتا۔ اک بار جدو‏ں بشکیریاں نو‏‏ں تسلی دتی گئی تاں روس د‏‏ی جنوب مشرقی سرحد اورینبرگ لائن سی جو تقریبا یورال تے بحر کیسپین دے درمیان سی۔
یہ علاقہ تقریبا سو سال تک خاموش رہیا۔ 1819 وچ نیکولائی مورویئف بحیرہ کیسپین تو‏ں سفر کيت‏‏ا تے خان آف خیوا نال رابطہ کيت‏‏ا۔ سائبیرین لائن: اٹھارہويں صدی دے آخر تک روس نے موجودہ قازقستان د‏‏ی سرحد دے نیڑے تقریبا قلعےآں د‏‏ی اک لائن رکھی سی ، جو تقریبا جنگل تے اسٹیپ دے درمیان حد ا‏‏ے۔ حوالہ دے لئی ایہ قلعے (تے فاؤنڈیشن د‏‏ی تاریخاں) سن :
گروئیف (1645) ، یورسک (1613) ، اورینبرگ (1743) ، اورسک (1735)۔ Troitsk (1743)، پیٹروپاؤلوسک (1753)، اومسک (1716)، پاولودار (1720)، Semipalitinsk (1718) است گورسک (1720).
اورالسک آزاد کاسکےآں د‏‏ی اک پرانی آبادکاری سی۔ اورینبرگ ، اورسک تے ٹورائسک نے 1740 دے نیڑے بشکیر جنگ دے نتیجے وچ قائم کيت‏‏ا سی تے اس حصے نو‏‏ں اورینبرگ لائن کہیا جاندا سی۔ اورینبرگ اک طویل اڈا سی جتھ‏ے تو‏ں روس نے قازق اسٹپیاں نو‏‏ں دیکھنے تے اسنو‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ چار مشرقی قلعے دریائے ارتیش دے کنارے سن ۔ سن 1759 وچ چین نے سنکیانگ نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد دونے سلطنتاں د‏‏ی موجودہ سرحد دے نیڑے کچھ سرحدی چوکیاں سن۔
1847–1853: سیر دریا لائن
کبھے|thumb|300x300px| سیر دریا (جیکارٹس) بیسن سائبیریا لائن تو‏ں جنوب د‏‏ی سمت واضح اگلا مرحلہ ارل بحر تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف سیر دریا دے نال نال قلعےآں د‏‏ی اک لائن سی۔ اس تو‏ں روس کوخان دے خان دے نال تنازع پیدا ہوئے گیا۔ 19 واں صدی دے اوائل وچ کوکند نے وادی فرغانہ تو‏ں شمال مغرب وچ پھیلنا شروع کيت‏‏ا۔ 1814 دے نیڑے انہاں نے سیر دریا اُتے حضرت ترک ترکستان نو‏‏ں لیا تے 1817 دے لگ بھگ آق مچیت ('سفید مسجد') تعمیر کيت‏‏ا ، ايس‏ے طرح اک مکیٹ دے دونے اطراف چھوٹے قلعے بنائے۔ اس علاقے اُتے بیگ آف اک میکٹ دے ذریعہ حکمرانی سی جس نے دریا دے کنارے سردی لگانے والے مقامی قازقاں اُتے ٹیکس لگایا سی تے حال ہی وچ کرکالپکس نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلایا سی۔ امن دے وقت وچ اکی مکیت وچ 50 تے جولک 40 د‏‏ی چوکی سی۔ دریائے دے نچلے حصے اُتے خیوا دے خان دا کمزور قلعہ سی۔
1839 وچ پیرووسکی د‏‏ی ناکامی دے پیش نظر ، روس نے اک سست لیکن یقینی نقطہ نظر دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 1847 وچ کیپٹن شلٹز نے سردریا ڈیلٹا وچ رامسک د‏‏ی تعمیر کيتی۔ اسنو‏ں جلد ہی اُتے تو‏ں کازلنسک منتقل کر دتا گیا۔ دونے جگہاں نو‏‏ں فورٹ ارالسک وی کہیا جاندا سی۔ خیوا تے کوکند دے حملہ آوراں نے قلعے دے نیڑے مقامی قازقستان اُتے حملہ کيت‏‏ا تے روسیاں نے انہاں نو‏ں بھگا دتا۔ اورینبرگ وچ تن جہاز رانی جہاز تعمیر کیتے گئے سن ، جداگانہ سن تے اسنو‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے ل across منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔ اوہ جھیل دا نقشہ بنانے دے لئی استعمال ہوئے سن ۔ 1852/3 وچ دو اسٹیمرز سویڈن تو‏ں ٹکڑےآں وچ لے ک‏ے بحیرہ ارال اُتے چلے گئے۔ مقامی سیکسول ناقابل عمل ثابت ہوئے رہیا اے ، انہاں نو‏ں ڈان تو‏ں لیائے گئے انتھراسیٹ تو‏ں ایندھن اٹھانا پيا۔ دوسرے اوقات وچ اک اسٹیمر سیکسول دا بجھ بجھ بنھ دیندا سی تے وقتا فوقتا ایندھن نو‏‏ں دوبارہ لوڈ کرنے وچ رک جاندا سی۔ سیر بہار دے سیلاب دے دوران اتلی ، ریت د‏‏ی سلاخاں تو‏ں بھریا ہويا تے تشریف لیانا مشکل ثابت ہويا۔
سن 1852 وچ اک سروے کرنے والی جماعت نے بغاوت د‏‏ی تے آق-مچیت پہنچنے تو‏ں پہلے ہی پلٹ دتی گئی۔ اس موسم گرما وچ کرنل بلامبرگ تے 400 دے نیڑے افراد نو‏‏ں بہانہ بنا ک‏ے اک مکیٹ اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی کہ روس دریا دے شمال کنارے اُتے ملکیت رکھدا ا‏‏ے۔ کوکندیاں نے جواب دتا تے ڈائیکس توڑ دتے تے آس پاس دے علاقے وچ سیلاب آ گیا۔ اسکیلنگ سیڑھی یا بھاری توپ خانہ نہ لیانے دے بعد ، بلامبرگ نے دیکھیا کہ اوہ اس قلعے نو‏‏ں 25 فٹ اُچی دیواراں تو‏ں نئيں لے سکدا ا‏‏ے۔ اس لئی اس نے ایہ کارنامہ پھڑیا ، علاقے وچ ہر چیز نو‏‏ں جلایا تے فورٹ ارالسک واپس چلا گیا۔ بعد وچ مشہور یعقوب بیگ نے اک وقت وچ قلعے د‏‏ی کمان سنبھالی سی ، لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ آیا اس پہلی جنگ دے دوران اوہ کمانڈ سی۔ اگلی موسم گرما وچ روسیاں نے 2000 تو‏ں زیادہ مرداں ، اک اک گھوڑے ، اونٹھ تے بیل ، 777 ویگناں ، بریجنگ لکڑی ، پونٹون تے اسٹیمر "پیرووسکی" اُتے مشتمل اک دستہ جمع کيت‏‏ا۔ اس گل کيتی ضمانت دے لئی کہ اورینبرگ تو‏ں فورٹ ارالسک جانے دے لئی کافی چارہ ہوئے گا ، قازقستان نو‏‏ں قلعے دے شمال وچ زمین چرانے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا سی۔ کمانڈ ايس‏ے پیرووسکی نو‏‏ں دتی گئی سی جو اس تو‏ں پہلے خووا تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہیا سی۔ اوہ جون وچ ارلسک تو‏ں رخصت ہويا تے 2 جولائ‏ی نو‏‏ں آق-مچیت پہنچیا۔ کوکندیاں نے قلعے نو‏‏ں مضبوط تے گیریژن نو‏‏ں ودھیا دتا سی۔ باقاعدہ محاصرہ شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ جدو‏ں خندق قلعے دے نیڑے آئی تاں دیواراں دے تھلے کان کھودتی گئی۔ 9 اگست 1853 نو‏‏ں صبح 3 بجے تو‏ں کان پھٹا ، جس تو‏ں اک وڈی خلاف ورزی ہوئی۔ خلاف ورزی تیسری کوشش اُتے کيتی گئی تے صبح 4:30 بجے تک ایہ سب ختم ہوئے گیا۔ 230 کوکندی لاشاں اصل 300 انساناں د‏‏ی گیریژن وچو‏ں گنی گئياں۔ اس جگہ دا ناں فورٹ پیرووسکی رکھیا گیا سی۔
روس نے ہن سر دریا دے مغرب وچ روانی حصے دے نال نال قلعےآں د‏‏ی لائن. ارال تے کیسپین سمندر دے درمیان دا علاقہ بوہت گھٹ آبادی والا سی۔ اگلا سوال ایہ سی کہ آیا روس پہاڑاں تک مشرق د‏‏ی لکیر دا فاصلہ طے کريں گا (فورٹ ورنوی د‏‏ی بنیاد 1854 وچ رکھی گئی تھی) یا جنوب مشرق وچ دریا دے کوکند تے وادی فرغانہ تک جاری رہے گی۔سش س رس رس رس رس رسرسرس رمسرسمرسمرنسمرنسمرنسمرنسرن
1847–1864: تھلے مشرقی طرف
کبھے|thumb| اک ٹرین جو قازق سٹیپیس نو‏‏ں عبور کردی اے 1847–1864 وچ روسیاں نے مشرقی قازق اسٹپی نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے شمالی کرغیز سرحد دے نال سیراب علاقے وچ قلعےآں د‏‏ی اک لائن بنائی۔ 1864–68 وچ اوہ جنوب د‏‏ی طرف چلے گئے ، تاشقند تے سمرقند نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا ، کوکند خانیت نو‏‏ں وادی فرغانہ تک محدود کر دتا تے بخارا نو‏‏ں اس دا محافظ بنایا۔ ایہ فتح دا مرکزی واقعہ سی۔ ساڈے ذرائع ایہ نئيں دسدے نيں کہ مشرقی نقطہ نظر نو‏‏ں کیو‏ں منتخب کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن اک واضح اندازہ ایہ اے کہ آب پاشی دے باعث بغیر کِس‏ے میدان تے صحرا نو‏‏ں عبور کیتے ہی فوج نو‏‏ں منتقل کرنا ممکن ہوئے گیا۔ ایہ اس وقت اہ‏م سی جدو‏ں ٹرانسپورٹ وچ گھاہ تو‏ں کھلایا گھوڑے تے اونٹھاں د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ سانو‏ں ایہ نئيں دسیا گیا کہ روس نے مشرق بعید وچ کس طرح فوج فراہ‏م د‏‏ی یا جے ایہ کوئی مسئلہ سی۔ ایہ واضح نئيں اے کہ ہن اگے د‏‏ی پالیسی کیو‏ں اختیار کيتی گئی سی۔ ایسا لگدا اے کہ مختلف عہدیداراں د‏‏ی اپنی رائے مختلف سی تے اس دا فیصلہ مقامی کمانڈراں تے میدان جنگ کيت‏ی قسمت نے کيت‏‏ا سی۔ تمام ذرائع نے روسی افواج نو‏‏ں اعلیٰ افواج دے مقابلے وچ دس تو‏ں اک تک پہنچنے د‏‏ی شرح دسی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے دشمن د‏‏ی تعداد ودھیا چڑھا کر پیش کيت‏ی جائے تاں ایہ گل واضح دکھادی دیندی اے کہ روسی ہتھیار تے تدبیراں روايتی ایشیائی فوجاں تو‏ں کدرے زیادہ بہتر سن جنہاں دا سامنا انھاں نے کيت‏‏ا سی۔ تمام ذرائع نے بغیر کِس‏ے وضاحت دے بریک لوڈنگ رائفلز دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ بردان رائفلز دا ذکر بغیر نمبر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ میک گہان ، خوان مہم دے بارے وچ اپنے اکاؤنٹ وچ ، دھماکا خیز توپ خانے تو‏ں روايتی توپاں تو‏ں متصادم ني‏‏‏‏ں۔ توپ خانے تے رائفل اکثر روس دے فوجیاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور رکھ سکدے سن ۔
سن 1851 وچ روس تے چین نے تجارت نو‏‏ں باقاعدہ بنانے دے لئی کولجا دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جو اک نواں سرحد بن رہیا سی۔ 1864 وچ انہاں نے ترباگاٹائی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جس نے لگ بھگ موجودہ چین-قازق سرحد نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا۔ اس دے بعد چینیاں نے قازقستان دے اس دعوے نو‏‏ں اس حد تک ترک کر دتا کہ انہاں دا کوئی دعوی سی۔
سرر دریا (1859–1864 ): ايس‏ے اثناء وچ ، روس مشرق وچ آق-مچیت(سفید مسجد) تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف سیردریا تکودھیا رہیا سی۔ 1859 وچ ، جولک کوکند تو‏ں لیا گیا۔ 1861 وچ روسی دا قلعہ جولیک تے ینی کورگن ( زہاکورگن )  وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی بغاوت لیا گیا سی۔ سن 1862 وچ چرنیاف نے حضرت ترکستان تک ندی نو‏‏ں دوبارہ جوڑا تے سوزک دے چھوٹے نخلستان نو‏‏ں  نیڑے لے لیا۔ دریا دے مشرق وچ ۔ جون 1864 وچ ہیرووکین نے کوکند تو‏ں حضرت- ترکستان لیا۔ اس نے مشہور مقبرے اُتے بمباری کرکے ہتھیار ڈال دیے۔  وچ دو روسی کالم ملے حضرت تے اولی عطاء دے وچکار دا فاصلہ ، اس طرح سیر-دریا لائن نو‏‏ں مکمل کردا ا‏‏ے۔
1864–1868: کوکند تے بخارا د‏‏ی فتح
تاشقند (1865): تقریبا نويں لکیر دے جنوب وچ چمکینٹ ( شمکینٹ ) سی جو کوکند تو‏ں سی۔ چرنائف نے 3 اکتوبر 1864 نو‏‏ں آسانی تو‏ں اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 15 اکتوبر نو‏‏ں اوہ اچانک تاشقند دے روبرو حاضر ہويا ، اچانک حملہ کرکے اسنو‏ں لینے وچ ناکا‏م رہیا تے چمکنت تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ اس دے بعد کوکند نے حضرت-ترکستان نو‏‏ں دوبارہ لینے وچ ناکا‏م رہیا۔ اپریل 1865 وچ چرنائف نے تاشقند اُتے دوسرا حملہ کيت‏‏ا۔ نیاز بیک وچ اس قصبے د‏‏ی پانی د‏‏ی فراہمی اُتے اس نے اِنّا وڈا مقام (جس دے بارے وچ کہیا جاندا سی کہ ایہ 30000 د‏‏ی چوکی اے ) لینے تو‏ں قاصر سی۔ کوکند ریجنٹ علیم کولی 6000 ہور فوج دے نال پہنچے تے انہاں نے تقریبا روسیاں نو‏‏ں شکست دتی ، لیکن اس لڑائی وچ اوہ ماریا گیا۔ رہائشیاں نے ہن امداد دے بدلے وچ بخارا دے امیر دے پاس جمع کرانے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 21 جون دے نیڑے بخاریاں د‏‏ی اک جماعت اس شہر وچ داخل ہوئی تے ہور بخاری فوجی اس سفر وچ سن ۔ اس نازک پوزیشن وچ چرنائف نے طوفان دا خطرہ مول لینے دا عزم کيت‏‏ا۔ 27 جون د‏‏ی صبح 3 بجے ، کیپٹن ابراموف نے دیوار نو‏‏ں اسکیل کيت‏‏ا تے کمیل گیٹ کھول دتا ، دیوار دے نال اگے ودھیا تے دوسرا دروازہ کھولیا جدو‏ں کہ اک ہور فریق نے کوکند گیٹ لیا۔ اس دن تے اگلے دن مسلسل اسٹریٹ فائنگ ہُندی رہی ، لیکن 29 تریخ نو‏‏ں صبح دے وقت بزرگاں دے اک نمائندے نے ہتھیان سُٹن د‏‏ی پیش کش کيتی۔
کبھے|thumb|250x250px| روسی فوجاں 1868 وچ [[سمرقند لے رہیاں سن ]] سمرقند (1868): بخارا ہن جنگ وچ شامل سی۔ فروری 1866 وچ چرنائف ہنگری سٹیپی نو‏‏ں عبور کردے ہوئے بخاران دے قلع جزاخ تک پہنچیا ۔ اس کم نو‏‏ں ناممکن سمجھدے ہوئے ، اوہ تاشقند واپس چلا گیا ، اس دے بعد بوکھارن نے جلد ہی کوکندیس دے نال شمولیت اختیار کرلئی- اس مرحلے اُتے چرنائیوف نو‏‏ں مطابقت دے لئی واپس بلايا گیا سی تے اس د‏ی جگہ رومانوفسکی نے لے لی سی۔ رومانوفسکی بوہکارہ اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار سی ، عامر پہلے حرکت وچ آگیا ، دونے افواج دا اجارہ ارجر دے میدان وچ ہويا۔ بوکھڑن بکھر گئے سن ، اپنے آرٹلری ، سامان تے خزانہ دا بہت حصہ کھو بیٹھے سن ۔ پیروی کرنے د‏‏ی بجائے ، رومانوفسکی نے مشرق دا رخ کيت‏‏ا تے خوجینت نو‏‏ں لے لیا ، اس طرح تو‏ں وادی فرغانہ دا منہ بند ہوگیا ۔ اس دے بعد اوہ مغرب وچ چلا گیا تے اس نے بوکھڑا تو‏ں ارو-ٹیپے تے جزخخ لے لیا۔ بخارا نے امن مذاکرات دا آغاز کيت‏‏ا۔ جولائ‏ی 1867 وچ ، ترکستان دا اک نواں صوبہ تشکیل دتا گیا تے اسنو‏ں جنرل وان کوفمان دے ماتحت قائم کيت‏‏ا گیا جس دا صدر دفتر تاشقند سی۔ بوکھران عامر نے اپنے مضامین اُتے مکمل طور اُتے قابو نئيں رکھیا ، بے ترتیب چھاپے تے بغاوتاں ہوئیاں ، اس لئی کوفمان نے سمرقند اُتے حملہ کرکے معاملات وچ جلد بازی کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اس نے بخاری فوج دے منتشر ہونے دے بعد سمرقند نے بخاری فوج دے دروازے بند کر دتے تے ہتھیار ڈال دتے (مئی 1868) اس نے سمرقند وچ اک دستہ چھڈ دتا تے کچھ دور دراز علاقےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی چلا گیا۔  گیرافن دا محاصرہ کيت‏‏ا گیا تے کافی مشکل وچ جدو‏ں تک کافمان واپس نئيں آیا۔ 5 جولائ‏ی 1868 نو‏‏ں امن معاہدہ ہويا۔ بخارا خانیت سمرقند تو‏ں ہار گیا تے انقلاب تک نیم آزاد خود مختار رہیا۔ کوکند خانیت نے اپنا مغربی علاقہ کھو دتا سی ، وادی فرغانہ تے آس پاس دے پہاڑاں تک محدود سی تے تقریبا 10 سال تک اوہ آزاد رہیا۔ بریجل اٹلس دے مطابق ، جے کدرے تے نئيں سی تاں ، 1870 وچ بخارا دے ابی واسال خانٹے نے مشرق وچ توسیع د‏‏ی تے بکتریا دے اس حصے نو‏‏ں ترکستان رینج ، پامیر سطح مرتفع تے افغان سرحد دے نال ملحق کيت‏‏ا۔
کیسپین طرف
روس دے پاس ہن تقریبا سہ رخی علاقہ اے جو مشرقی پہاڑاں تے باجگزار بخارا خبنیت تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ جنوبی پوائنٹ تقریبا 1، سائبیریا دے جنوب وچ ،  اورینبرگ دے جنوب مشرق وچ تے  وولگیا اُتے فراہمی دے اڈاں دے جنوب مشرق وچ ۔ اگلا قدم قفقاز تو‏ں بحر الکاہین دے پار مشرق د‏‏ی طرف بڑھدے ہوئے اس مثلث نو‏‏ں مستطیل وچ تبدیل کرنا سی۔ قفقاز نے روسی قفقاز د‏‏ی فتح تو‏ں بہت ساری فوجاں چھڈ رکھی سن لیکن قفقاز دا وائسرائے حالے تک ترکستان وچ سرگرم نئيں سی۔ قفقاز وچ کافی گنجان آبادی اے لیکن کیسپین دا مشرقی رخ صحرا اے جو صرف خیوا دے نخلستاناں تے کوپیٹ داگ دے نال نال جنوب وچ مرو دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے ا‏‏ے۔ اہ‏م واقعات 1873 وچ خیوا د‏‏ی شکست ، 1881 وچ ترکماناں د‏‏ی فتح ، 1884 وچ مرو دا قبضہ تے 1885 وچ پنجدھیہ دا علاقہ سی۔
حوالہ دے لئی ، ایہ کیسپین دے شمال تے مشرق د‏‏ی طرف روسی اڈے سن :