cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایشیا دی تریخ
قرون وسطی
اس عرصے دے دوران ، مشرقی دنیا د‏‏ی سلطنتاں نے تجارت ، ہجرت تے پڑوسی علاقےآں د‏‏ی فتوحات دے ذریعے توسیع جاری رکھی۔ 11 ويں صدی دے اوائل وچ گن پاؤڈر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے اوہ گوٹن برگ نے اپنا پریس بنانے تو‏ں پنج سو سال پہلے تک حرکت پذیر قسم د‏‏ی طباعت دا استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ قرون وسطی دے دور وچ بدھ مت ، تاؤ مت ، کنفیوشزم ، مشرق بعید دے غالب فلسفے سن ۔ مارکو پولو پہلا مغربی شہری نئيں سی جس نے اورینٹ دا سفر کيتا سی تے اس مختلف سبھیاچار د‏‏ی حیرت انگیز کہانیاں دے نال واپس آیا سی ، لیکن تیرہويں صدی دے آخر وچ تے چودہويں صدی دے اوائل وچ شائع ہونے والے انہاں دے اکاؤنٹس نو‏‏ں پہلے یورپ وچ وڈے پیمانے اُتے پڑھیا گیا سی۔
مغربی ایشیاء (مشرق وسطی)
پنجويں صدی وچ ، مشرق وسطی نو‏‏ں چھوٹی ، کمزور ریاستاں وچ وکھ کردتا گیا۔ دو سب تو‏ں زیادہ ممتاز سن ساسانی سلطنت دے فارسیاں ہن کيتا اے وچ ایران تے عراق ، تے وچ بازنطینی سلطنت اناطولیہ (جدید دور دے ترکی ). بازنطینی تے ساسانی باشندے اک دوسرے دے نال مستقل طور اُتے لڑدے رہے ، ایہ رومن سلطنت تے فارسی سلطنت دے وچکار دشمنی دا اک عکاس اے جو پچھلے پنج سو سالاں وچ نظر آرہیا ا‏‏ے۔ لڑائی نے دونے ریاستاں نو‏‏ں کمزور کردتا ، جس تو‏ں اک نويں طاقت دا مرحلہ کھلا۔ دراں اثنا ، خانہ بدوئن قبیلے جنہاں نے عرب ریگستان اُتے غلبہ حاصل کيتا ، قبائلی استحکا‏م ، زیادہ تو‏ں زیادہ تجارتی نیٹ ورکنگ تے ابراہیمی مذاہب یا توحید تو‏ں واقفیت دا دور دیکھیا۔
بھانويں بازنطینی رومن تے ساسانیڈ فارسی سلطنتاں دوناں نو‏ں 602–628 د‏‏ی بازنطینی ساسانی جنگ نے کمزور کردتا سی ، مدینہ وچ محمد دے تحت مشرق وسطی وچ اسلام دی شکل وچ اک نويں طاقت ودھدتی گئی۔ تیزی تو‏ں مسلم فتوحات دے سلسلے وچ ، خلیفہ تے ہنرمند فوجی کمانڈراں جداں خالد بن الولید د‏‏ی سربراہی وچ راشدین فوج مشرق وسطی دے بیشتر حصے وچ داخل ہوگئی ، عرب – بازنطینی جنگاں وچ ادھے تو‏ں زیادہ بازنطینی علاقہ اختیار کرلئی فارس د‏‏ی مسلم فتح وچ مکمل طور اُتے فارس نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ ایہ عرب ہوئے گی خلافت دے قرون وسطی دا پہلا اک وکھ خطہ دے طور اُتے پورے مشرق وسطی نو‏‏ں یکجا کرن گے تے غالب تخلیق نسلی شناخت برقرار رہندا اج اے. انہاں خلافتاں وچ راشدین خلافت ، اموی خلافت ، عباسی خلافت تے بعد وچ سلجوق سلطنت شام‏ل سن ۔ thumb|270x270px| [[اسلامی فتوحات|ابتدائی مسلم فتوحات ، 622–750]] محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اسلام متعارف کروانے دے بعد ، اس نے مشرق وسطی د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں اسلامی سنہری دور وچ شروع کيتا ، اس تو‏ں فن تعمیر وچ متاثر کن کامیابیاں ، سائنس تے ٹکنالوجی وچ پرانی ترقیاں د‏‏ی بحالی تے وکھ وکھ طرز زندگی دے قیام دا آغاز ہويا۔ مسلماناں نے طب ، الجبرا ، جیومیٹری ، فلکیات ، اناٹومی تے اخلاقیات وچ یونانی ترقیاں نو‏‏ں بچایا تے پھیلادتا ، جو بعد وچ اسنو‏ں مغربی یورپ د‏‏ی طرف واپس جانے دا راستہ پاواں گے۔
گیارہويں صدی دے وسط وچ سلجوق ترکاں دی آمد دے نال ہی عرباں دا غلبہ اچانک ختم ہو گیا ، جو وسط ایشیا وچ ترک وطن تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہجرت کر گیا۔ انہاں نے فارس ، عراق (1055 وچ بغداد اُتے قبضہ) ، شام ، فلسطین تے حجاز نو‏‏ں فتح کيتا۔ اس دے بعد عیسائی مغربی یورپ دے یلغار ہوئے۔ مشرق وسطی دے ٹکڑے ہونے تو‏ں انگلینڈ ، فرانس تے ابھرتی ہوئی مقدس رومن سلطنت تو‏ں آنے والی فوجاں نو‏‏ں اس خطے وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت ملی۔ 1099 وچ پہلی صلیبی جنگ کيت‏ی شورویراں نے یروشلم پر قبضہ کيتا تے یروشلم د‏‏ی بادشاہی دی بنیاد رکھی ، جو 1187 تک زندہ رہیا ، جدو‏ں صلاح الدین نے شہر واپس لیا۔ چھوٹے صلیبی فریفرڈم 1291 تک زندہ رہ‏‏ے۔ 13ويں صدی دے اوائل وچ ، حملہ آوراں د‏‏ی اک نويں لہر منگول سلطنت دی فوجاں نے اس خطے وچ پھیل کر بغداد نو‏‏ں محاصرے بغداد (1258) وچ توڑ دتا تے جنوب د‏‏ی طرف اگے بڑھدے ہوئے مصر دی سرحد تک ، جس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی منگول فتح ۔ منگول آخر کار 1335 وچ پِچھے ہٹ گئے ، لیکن افراتفری نے پوری سلطنت دے دوران سلجوق ترک نو‏‏ں معزول کردتا۔ 1401 وچ ، اس علاقے نو‏‏ں ہور تر منگول ، تیمور تے اس دے زبردست چھاپےآں نے دوچار کردتا۔ تب تک ، ترکاں دا اک ہور گروپ عثمانیاں دے نال ہی پیدا ہو گیا سی۔
منگول سلطنت
thumb|300x300px| 15 ويں صدی تک ٹورکو منگول د‏‏ی بقایا ریاستاں تے ڈومین منگول سلطنت نے 13ويں صدی وچ ایشیاء دا اک وڈا حصہ فتح کيتا ، ایہ علاقہ چین تو‏ں لے ک‏ے یورپ تک پھیل گیا۔ قرون وسطی ایشیا خاناں د‏‏ی بادشاہت سی۔ اس تو‏ں پہلے کدی کسی فرد نے چنگیز خان جِنّی اراضی اُتے کنٹرول نئيں کيتا سی۔ اس نے جنوب تے مغرب وچ اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے تو‏ں پہلے وکھ وکھ منگول قبیلے نو‏‏ں یکجا کرکے اپنی طاقت بنائی۔ اس نے تے اس دے پو‏تے ، قبلہ خان ، چین ، برما ، وسطی ایشیاء ، روس ، ایران ، مشرق وسطی تے مشرقی یورپ د‏‏ی زمیناں اُتے کنٹرول رکھدے سن ۔ تخمینے ایہ نيں کہ منگول فوج نے چین د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تقریبا a اک تہائی تو‏ں کم کردتا ا‏‏ے۔ چنگیز خان اک کافر سی جو تقریبا ہر مذہب نو‏‏ں برداشت کردا سی تے انہاں د‏‏ی سبھیاچار اکثر منگول فوجاں دے نال سخت ترین سلوک دا نشانہ بندی ا‏‏ے۔ خان فوجاں نے 1260 وچ شکست کھانے تو‏ں پہلے یروشلم تک مغرب د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔
ہندوستان
کھبے|thumb|290x290px| [[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت ۔]] ہندوستانی ابتدائی قرون وسطی د‏‏ی عمر ، 600 تو‏ں 1200 ، د‏‏ی وضاحت علاقائی ریاستاں تے ثقافتی تنوع نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کناوج دے ہرشا ، جنہاں نے 6 to6 تو‏ں 7o- تک ہند گنگائی میدان اُتے زیادہ تر حکمرانی کيت‏ی ، نے جنوب د‏‏ی طرف ودھنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، اسنو‏ں دکن دے چلوکیا حکمران نے شکست دے دی۔ جدو‏ں اس دے جانشین نے مشرق د‏‏ی طرف وسعت د‏‏ی کوشش کيتی تاں اسنو‏ں بنگال دے بادشاہ پالیا نے شکست دے دی۔ جدو‏ں چلوکیو‏ں نے جنوب د‏‏ی طرف وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، انھاں دور جنوب تو‏ں پالوواں نے شکست دتی ، تے بدلے وچ پنڈیا تے چولاں نے حالے تک جنوب تو‏ں ہی انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ چول راجہ راجہ چولا د‏‏ی حکمرانی وچ اپنے حریفاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اک علاقائی طاقت د‏‏ی طرف ودھے۔ چولاس نے شمال د‏‏ی طرف توسیع د‏‏ی تے مشرقی چلکیہ ، کلنگا تے پالیا نو‏‏ں شکست دتی۔ راجندر چولا دے ماتحت چولاں نے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی پہلی قابل ذکر بحریہ تشکیل دی۔ چولہ بحریہ نے چولا سلطنت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں جنوب مشرقی ایشیاء تک ودھایا۔ اس وقت دے دوران ، انہاں جانوراں د‏‏ی جنہاں د‏‏ی اراضی نو‏‏ں ابھرتی ہوئی زرعی معیشت دے لئی راستہ بنانے دے لئی صاف کيتا گیا سی ، ذات پات معاشرے وچ رہائش پذیر سن ، جداں کہ نويں غیر روايتی حکمران طبقات سن ۔
برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتح بنیادی طور اُتے 12 ويں صدی دے بعد ہوئی ، حالانکہ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مسلم فتوحات وچ اٹھويں صدی وچ راجپوت ریاستاں دے زمانے وچ ، جدید افغانستان تے پاکستان تے ہندوستان وچ اموی مہمات تک محدود راستہ شام‏ل سی۔
دہلی سلطنت تے بنگال سلطنت جداں وڈے معاشی تے عسکری قوتاں قائم ہُندی نظر آئیاں ۔ انہاں دے دولت د‏‏ی تلاش د‏‏ی وجہ تو‏ں کرسٹوفر کولمبس دے سفر د‏‏ی راہنمائی ہوئی۔
چین
چین نے سوئی ، تانگ ، سونگ ، تے یوان خانداناں دے عروج و زوال نو‏‏ں دیکھیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس د‏ی نوکر شاہی ، بدھ مت دے پھیلاؤ ، تے نو کنفیوشزم د‏‏ی آمد وچ بہتری آئی۔ چینی سیرامکس تے مصوری دے لئی ایہ اک بلا سبقت دا دور سی۔ قرون وسطی دے آرکیٹیکچرل نے جاپان دے شہر ٹوڈائی جی وچ عظیم ساؤتھ گیٹ تے چین دے شہر پیکنگ وچ تیئن نگ مندر اس دور د‏‏ی زندہ بچ جانے والی تعمیرات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
سوئی خاندان
چین دے منقسم دھڑاں وچ ، اک نواں طاقت ور خاندان 580 د‏‏ی دہائی وچ اٹھنے لگا۔ ایہ اس وقت شروع کيتا گیا جدو‏ں یانگ جیان نامی اک اشرافیہ نے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی شمالی چاؤ خاندان تو‏ں کردتی۔ اس نے خود کو سوئی دا شہنشاہ وین قرار دے دتا تے کنفوسیئن عالم دین نو‏‏ں ترک کرکے خانہ بدوش فوج نو‏‏ں راضی کيتا۔ شہنشاہ وین نے جلد ہی جنوبی چن خاندان د‏‏ی فتح د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے سوئی خاندان دے تحت چین نو‏‏ں اک بار فیر متحد کردتا۔ شہنشاہ نے ٹیکس کم کيتا تے دانے بنائے جو اوہ قحط نو‏‏ں روکنے تے مارکیٹ نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔ بعد وچ وین دا بیٹا تخت دے لئی اس دا قتل کردے گا تے خود نو‏‏ں سوئی دا شہنشاہ یانگ قرار دے دے گا۔ شہنشاہ یانگ نے کنفیوشیاء دے علمائے کرام تے نوکر شاہی نو‏‏ں زندہ کيتا ، جس تو‏ں اشرافیہ تے خانہ بدوش فوجی قائدین دا غصہ سی۔ یانگ اک حد تو‏ں زیادہ رہنما بن گیا جس نے چین دے وسائل نو‏‏ں ذا‏تی عیش و عشرت دے لئی استعمال کيتا تے گوگڑیو نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں نو‏‏ں جاری رکھیا۔ اس د‏ی فوجی ناکامیاں تے سلطنت د‏‏ی نظراندازی نے سوئی سلطنت دا خاتمہ کردے ہوئے ، اپنے ہی وزرا نو‏‏ں 618 وچ اسنو‏ں قتل کرنے اُتے مجبور کردتا۔
تانگ خاندان
thumb|380x380px| تانگ خاندان تے [[خلافت عباسیہ|عباسی خلافت دے وچکار تالاس د‏ی جنگ ج۔ 751]] خوش قسمتی تو‏ں ، یانگ دا اک نہایت معزز مشیر ، لی یوان ، افراتفری دے خاتمے تو‏ں بچنے دے بعد ، جلدی تو‏ں تخت دا دعوی کرنے وچ کامیاب رہیا۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں شہنشاہ گوزو دا اعلان کيتا تے 623 وچ تانگ خاندان قائم کيتا ۔ تانگ نے مغرب وچ تبت ، جنوب وچ ویتنام تے شمال وچ منچوریا تک فتح دے ذریعے چین د‏‏ی توسیع دیکھی۔ تانگ شہنشاہاں نے چینی بیوروکریسی وچ اسکالرز د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں وی بہتر بنایا۔ اک وزارت رسومات دا قیام عمل وچ لیایا گیا سی تے اسکالرز نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ملازمت دے لئی بہتر اہلیت دے لئی بہتر بنایا گیا سی۔ ہور برآں ، کساناں تے اشرافیہ ، خالص سرزمین تے زین تناؤ دے درمیان بالترتیب دو مختلف تناؤ دے نال بدھ مت چین وچ مقبول ہويا۔  امپریش وو نے بدھ مت دے پھیلاؤ د‏‏ی وڈی حمایت کيتی سی ، جنھاں نے اضافی طور اُتے اک غیر سرکاری "چاؤ خاندان" دا دعوی کيتا تے چین د‏‏ی سواݨی حکمران دے رواداری نو‏‏ں ظاہر کيتا ، جو اس وقت بوہت گھٹ سی۔ اُتے ، بدھ مت نو‏‏ں وی کچھ رد عمل دا سامنا کرنا پئے گا ، خاص طور اُتے کنفیوشیان تے تاؤسٹاں د‏‏ی طرف تاں۔ اس وچ عام طور اُتے اس اُتے تنقید شام‏ل ہوئے گی کہ اس اُتے ریاستی رقم د‏‏ی لاگت کِداں آرہی اے ، چونکہ حکومت بدھ خان خانقاہاں اُتے ٹیکس لگانے تو‏ں قاصر سی ، تے اس دے علاوہ انہاں نو‏ں بہت سارے گرانٹ تے تحائف وی بھیجے گئے سن ۔
تانگ خاندان دا خاتمہ شہنشاہ زوان زونگ دے دور اقتدار وچ ہونا شروع ہويا ، جس نے معاشی تے فوج نو‏‏ں نظرانداز کرنا شروع کيتا تے اس د‏ی لونڈی یانگ گوئیفی تے اس دے کنبہ دے زیادہ اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں عدالت عہدیداراں وچ بدامنی پھیل گئی۔ اس دے نتیجے وچ 755 وچ بغاوت پھیل گئی۔  بھانويں ایہ بغاوت ناکا‏م رہی ، اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی چین تو‏ں باہر غیر منقول خانہ بدوش قبیلے تو‏ں وابستہ ہونا تے مقامی رہنماواں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ طاقت بانٹنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں حکومت تے معیشت نو‏‏ں پست حالت وچ چھڈ دتا گیا۔ تانگ خاندان دا باضابطہ طور اُتے خاتمہ 7 907 وچ ہويا سی تے مذکورہ خانہ بدوش قبیلے تے مقامی رہنما واں د‏‏ی زیرقیادت مختلف گروہاں نے پنج خانداناں تے دس ریاستاں د‏‏ی مدت وچ چین دے کنٹرول دے لئی جدوجہد کيتی۔
یوان خاندان
thumb|380x380px| مارکو پولو دے سفر دا نقشہ 1227 تک ، منگولاں نے مغربی غذائی ریاست چین دے شمال مغرب وچ فتح حاصل کرلئی- جلد ہی منگولاں نے جورچنز د‏‏ی جنہاں سلطنت اُتے قبضہ کرلیا۔ چینی شہراں نو‏‏ں جلد ہی منگول د‏‏ی فوج نے گھیر لیا جس نے مزاحمت کرنے والےآں دے لئی تھوڑی رحم نئيں کيت‏‏ی تے جنوبی سونگ چینی تیزی تو‏ں اپنا علاقہ کھو رہے سن ۔ 1271 وچ موجودہ عظیم خان ، قبلہ خان ، نے خود نو‏‏ں چین دا شہنشاہ بنا لیا تے سرکاری طور اُتے یوان خاندان قائم کيتا۔ 1290 تک ، تمام چین منگولاں دے زیر قبضہ سی ، پہلی بار اس موقع اُتے جدو‏ں کسی غیر ملکی حملہ آور نے انہاں نو‏ں مکمل طور اُتے فتح کرلیا سی۔ نیا راجگڑھ خان بلق (جدید دور دا بیجنگ ) وچ قائم کيتا گیا سی۔ دونے لوکاں دے وچکار تعامل د‏‏ی حوصلہ شکنی کرکے ، رہائشی جگہاں تے عبادت گاہاں نو‏‏ں وکھ کرکے ، تے منگولاں دے لئی اعلیٰ انتظامی عہدےآں نو‏‏ں محفوظ رکھدے ہوئے ، قبلہ خان نے منگول سبھیاچار نو‏‏ں چینی سبھیاچار تو‏ں وکھ کر دتا ، اس طرح کنفیوشیاء دے علمائے کرام نو‏‏ں بیوروکریٹک نظام نو‏‏ں جاری رکھنے تو‏ں روک دتا گیا۔ اس دے باوجود ، قبلائی خان چینی سوچاں تو‏ں مرغوب رہے ، اپنے آپ نو‏‏ں چینی بودھ ، تاؤسٹ ، یا کنفوسیئن مشیراں تو‏ں گھیر لیا۔
شمالی جنوبی ریاستاں دا دورانیہ
سجے|thumb| Balhae شمال وچ ، بعد وچ سلا جنوب وچ کھبے|thumb| Goryeo ویئر ، شوز د‏‏ی سبھیاچار شاندار جس Goryeo بیکالین کوریا وچ. باقی گوگوریو لوکاں نے بلھے نو‏‏ں قائم کيتا تے ستويں صدی عیسوی دے آخر وچ تانگ دے خلاف جنگ جِت لئی۔ بلھے شمالی ریاست اے ، تے بعد وچ سیلا جنوبی ریاست سی۔ بلھے اک مضبوط ریاست سی جداں کہ انہاں دے آباؤ اجداد گوگوریو نے کيتا سی۔ آخر ، تانگ خاندان دا شہنشاہ بلھے نو‏‏ں 'مشرق دا اک مضبوط ملک' تسلیم کردا ا‏‏ے۔ اوہ جاپان ، چین ، تے سیلا دے نال تجارت کرنا پسند کردے سن ۔ بلھے تے بعد وچ سیلا نے بہت سارے بین الاقوامی طلبہ نو‏‏ں چین بھیجیا۔ تے عربی تاجر جزیرہ نما کوریا وچ آئے ، لہذا مغربی ملکاں وچ کوریا 'سلہ' دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ سیلا نے کوریائی تحریری نظام وچ بہتری لیائی جسنو‏ں ادو حروف کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اڈو نے جاپان د‏‏ی کٹاکانا نو‏‏ں متاثر کيتا۔ لیاو خاندان نے 10 واں صدی دے اوائل وچ بلھے اُتے حملہ کيتا ، لہذا بالاہی گر گیا۔
بعد وچ کوریا د‏‏ی تن ریاستاں
متحد کوریا د‏‏ی بادشاہت ، بعد وچ سیلا نے بدعنوان مرکزی حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ تن ریاستاں وچ تقسیم کردتی۔ اس وچ بعد وچ گوگوریو (جسنو‏ں "طی بونگ" وی کہیا جاندا اے ) ، بعد وچ بائیکجے ، تے بعد وچ سیلا شام‏ل نيں۔ بعد وچ گوگوریو دے جنرل ، وانگ جیون نے تخت نشین کيتا تے بادشاہی دے ناں نو‏‏ں گوریئو وچ تبدیل کر دتا ، جو قدیم مضبوط سلطنت گوگوریو نے حاصل کيتا سی ، تے گوریئو نے جزیرہ نما نو‏‏ں دوبارہ متحد کيتا سی۔
گوریو
سجے|thumb| دے پہلے بادشاہ Goryeo دے طور اُتے جانا طور Goryeo دے Taejo (918-943) گوریئو نے بعد وچ تن ریاستاں دے دوران جزیرہ نما کوریا وچ دوبارہ اتحاد کيتا تے اپنا ناں 'سلطنت' رکھیا۔ لیکن اج کل ، گوریئو اک مملکت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ناں 'Goryeo' تو‏ں ماخوذ کيتا گیا سی Goguryeo ، تے ناں کوریا Goryeo تو‏ں حاصل کيتا گیا تھا. گوریو نے گردے ہوئے بالھے تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اپنایا۔ انہاں نے لیاؤ خاندان دا دفاع کرکے تے جورچین لوکاں اُتے حملہ کرکے اپنا علاقہ شمال وچ وسیع کردتا۔ گوریو نے اک شاندار سبھیاچار تیار کيتی۔ پہلی دھات‏‏ی قسم د‏‏ی طباعت شدہ کتاب جکجی وی کوریا تو‏ں سی۔ گوریئو ویئر اس مملکت د‏‏ی مشہور وراثت وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گوریئو نے چینی حکومت دا نظام درآمد کيتا تے اپنے طریقےآں وچ تیار کيتا۔
اس مدت دے دوران ، قوانین نو‏‏ں ضابطہ اخلاق بنایا گیا تے سول سروس دا نظام متعارف کرایا گیا۔ بدھ مت د‏‏ی افزائش ہوئی تے جزیرہ نما وچ پھیل گیا۔ تریپیٹکا کوریانا کل 81،258 کتاباں نيں۔ ایہ منگولین حملے دے خلاف کوریا نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی بنایا گیا سی۔ ہن ایہ یونیسکو دا عالمی ورثہ ا‏‏ے۔ گوریو نے لیاؤ خاندان دے خلاف جنگ جِت لئی۔ تب ، منگول سلطنت نے گوریئو اُتے حملہ کيتا۔ گوریو غائب نئيں ہويا لیکن اسنو‏ں منگولیناں د‏‏ی اطاعت کرنی پئی۔ 80 سال بعد ، چودہويں صدی وچ ، منگول خاندان د‏‏ی یوآن اقتدار تو‏ں محروم ہوگئی ، شاہ گونگمین نے منگول دے خلاف خود نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی حالانکہ انہاں د‏‏ی اہلیہ وی منگولین سن۔ چودہويں صدی وچ ، منگ خاندان چاہندا سی کہ گوریئو چین د‏‏ی گل مانے۔ لیکن گوریئو نے ایسا نئيں کيتا۔ انہاں نے چین اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ چین جاک‏ے ، گوریئو دے جنرل ، لی سُنگ گا نے واپس آئے تے گوریئو نو‏‏ں تباہ کيتا۔ فیر ، 1392 وچ ، اس نے نواں خاندان ، جوسن قائم کيتا۔ اور اوہ جوزون دا طیجو بن گیا ، جس دا مطلب اے جوزون دا پہلا بادشاہ۔
آسوکا دور
جاپان د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی تریخ آسوکا دور تو‏ں شروع ہوئی ، جس دا آغاز تقریبا 600 تو‏ں 710 تک رہیا۔ اس وقت د‏‏ی تائقہ اصلاح تے سامراجی مرکزیت د‏‏ی خصوصیت سی ، ایہ دونے بڑھدے ہوئے چینی رابطے تے اثرات دا براہ راست نتیجہ سن ۔ 603 وچ ، یماٹو خاندان دے شہزادہ شوتوکو نے اہ‏م سیاسی تے ثقافتی تبدیلیاں شروع کیتیاں۔ انہاں نے 604 وچ ستاراں آرٹیکل آئین جاری کيتا ، جس نے شہنشاہ د‏‏ی طرف اقتدار نو‏‏ں مرکزی بنا‏تے ہوئے (ٹینو یا آسمانی اقتدار دے عنوان تو‏ں) تے صوبائی حکمراناں تو‏ں ٹیکس عائد کرنے د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ختم کردتا۔ شتوکو بدھ مت دے وی سرپرست سن تے انہاں نے مسابقتی طور اُتے مندر بنانے د‏‏ی ترغیب دی۔
نارا دور
Shōtoku د‏‏ی اصلاحات دے لئی جاپان منتقل نارا مدت دے لئی جاپانی راجگڑھ دے اگے ودھ دے نال، (ج ج نو‏‏ں 710. 794) نارا وچ ہونشو. اس دور وچ جاپان وچ چینی طرز د‏‏ی تحریر ، آداب مجاز تے فن تعمیر دے نال نال کنفوسیئن نظریات اختتام نو‏‏ں دیکھیا گیا تاکہ پہلے تو‏ں موجود بدھ مت د‏‏ی تکمیل ہوسک‏‏ے۔ کساناں نے کنفیوشیاء دے اسکالرز تے بودھ راہباں دونے دا احترام کيتا۔ اُتے ، 735–737 جاپانی چیچک د‏‏ی وبا دے بعد بدھ مت نو‏‏ں ریاستی مذہب دا درجہ حاصل ہوگیا تے حکومت نے متعدد بودھ مندراں ، خانقاہاں تے مجسماں د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔  شاہانہ خرچ نے اس حقیقت دے نال کہ بوہت سارے اشرافیہ نے ٹیکس ادا نئيں کيتا ، کساناں اُتے بہت زیادہ بجھ ڈالیا جس تو‏ں غربت تے قحط پیدا ہويا۔  بالآخر بدھ مت د‏‏ی حیثیت قابو تو‏ں باہر ہوگئی ، اس نے شاہی اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی دھمکی دتی تے شہنشاہ کانمو نو‏‏ں بدھ مت دے قبضے تو‏ں بچنے دے ل the راجگڑھ نو‏‏ں ہیان د‏‏ی to منتقل کردتا۔  اس نے ہیان دور د‏‏ی شروعات تے تائقہ اصلاحات دا خاتمہ کيتا۔
ہیان پیریڈ
ہیئن دور (794 تو‏ں 1185 تک) دے نال شاہی طاقت دا زوال آیا۔ سامراجی مرکزیت تے آسمانی مینڈیٹ دے نال اس دے ارتباط دے نتیجے وچ چینی اثر و رسوخ وچ وی کمی آئی ، جو غیر موثر سمجھ‏‏ے جانے لگے۔ 838 تک ، جاپانی عدالت نے چین وچ اپنے سفارت خاناں نو‏‏ں بند کردتا۔ صرف تاجراں تے بدھ راہباں نے ہی چین دا سفر جاری رکھیا۔ خود بدھ مت نو‏‏ں چینیاں تو‏ں زیادہ جاپانی سمجھیا جاندا سی ، تے اوہ جاپان وچ وی مقبول رہندا ا‏‏ے۔ بدھ مذہب دے راہباں تے خانقاہاں نے اشرافیہ دے نال نال عدالتاں وچ وی ذا‏تی طاقت اکٹھا کرنے دیاں کوششاں جاری رکھی۔ شاہی بیوروکریسی وچ اثر و رسوخ رکھنے والا اک خاص عظیم خاندان ، فوجیواڑا قبیلہ سی ۔ اس دوران شاہی دربار وچ ثقافتی زندگی پروان چڑھ گئی۔ خوبصورتی تے معاشرتی میل جول تے لکھنے اُتے توجہ دتی جارہی سی تے ادب نو‏‏ں بہتر سمجھیا جاندا سی۔ نوبلواکیو‏ں نو‏‏ں اوداں ہی مہذب بنایا گیا سی ، جو تخلیقی کماں تے سیاست وچ دخل اندازی کردے سن ۔ جاپانی ادب تے اس وقت اعلیٰ طبقے د‏‏ی سبھیاچار وچ سوانیاں دے کردار د‏‏ی اک عمدہ مثال دی ٹیل آف گینجی سی ، جو لیڈی ان-ویٹنگ مرساکا شکیبو نے لکھی سی۔ اشرافیہ دے درمیان لکڑی دے محلےآں تے شاجی سلائڈنگ دروازےآں د‏‏ی مقبولیت وی واقع ہوئی۔
سامراجی طاقت دے خاتمے تو‏ں صوبائی جنگجو اشرافیہ دے عروج دا وی سبب بنی۔ چھوٹے وڈے آزادانہ طور اُتے کم کرنے لگے۔ انہاں نے شاہی عدالت دے بجائے قوانین چلائے ، عوامی کماں دے منصوبےآں د‏‏ی نگرانی د‏‏ی تے اپنے لئے محصول وصول کيتا۔ علاقائی صدر وی اپنی فوجاں بنانے لگے۔ ایہ جنگجو صرف اپنے مقامی حکمراناں دے وفادار سن نہ کہ شہنشاہ دے ، بھانويں شاہی حکومت نے راجگڑھ دے تحفظ دے لئی انہاں نو‏ں تیزی تو‏ں طلب کيتا۔ علاقائی جنگجو طبقے سمورائی وچ تیار ہوئے ، جس نے اپنی سبھیاچار تشکیل دی۔ اس وچ کٹانا جداں خصوصی ہتھیار تے اک طرح د‏‏ی بشریت ، بشیڈو شام‏ل سن ۔ حیان دور دے دوسرے نصف حصے وچ شاہی حکومت دے کنٹرول تو‏ں محروم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈاکوواں نو‏‏ں ودھنے دتا گیا ، جس تو‏ں جاگیرداراں تے بدھ خان خانہ خاناں نو‏‏ں تحفظ دے ل. جنگجو حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت پڑ گئی۔ جداں کہ جاپان اُتے سامراجی کنٹرول وچ کمی ہوئی ، جاگیردار وی زیادہ آزاد ہو گئے تے سلطنت تو‏ں وکھ ہوگئے۔ انہاں جاگیردار ریاستاں نے انہاں وچ بسنے والے کساناں نو‏‏ں بدتمیزی د‏‏ی ، جس تو‏ں کاشت کاراں نو‏‏ں نیڑے تر خطبے د‏‏ی حیثیت حاصل ہوگئی۔ کساناں نو‏‏ں سمورائی کلاس وچ اٹھنے تو‏ں سختی تو‏ں وی پابندی عائد کردتی گئی سی ، لباس تے ہتھیاراں د‏‏ی پابندیاں دے سبب جسمانی طور اُتے روکیا گیا سی۔ انہاں دے ظلم و ستم دے نتیجے وچ ، بہت سارے کسان سِدھے برتاؤ دے بدلے بعد وچ بدھ مت د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔
جاگیرداری وچ اضافے دے بعد ، شاہی عدالت وچ کنبے علاقائی سرداراں دے نال اتحاد اُتے منحصر ہونا شروع ہوگئے۔ فوجیواڑ قبیلہ اقتدار تو‏ں انکار کر دتا ، اس د‏ی جگہ تائرا کلان تے مناموٹو قبیلے دے وچکار دشمنی ہوگئی۔ ایہ دشمنی 1180 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جینیپی جنگ وچ ودھ گئی۔ اس جنگ وچ سامراا تے کسان فوجی دونے ہی استعمال ہوئے۔ سامراا دے لئی ، لڑائی اک رسم سی تے اوہ اکثر غیر تربیت یافتہ کساناں نو‏‏ں آسانی تو‏ں کٹ دیندے نيں۔ مناموٹو قبیلہ انہاں دے پینڈو اتحاداں د‏‏ی وجہ تو‏ں کامیاب ثابت ہويا۔ اک بار جدو‏ں طیرا نو‏‏ں تباہ کردتا گیا ، مناموٹو نے اک فوجی حکومت قائم کيتی جس دا ناں شگنوت (یا بیکوفو) سی ، جس دا مرکز کاماکورا سی ۔
کاماکورا دا دورانیہ
جینیپی جنگ دے خاتمے تے کاماکورا شوگنے دے قیام نے ہیئن دور دے خاتمے تے 1185 وچ کاماکورا دور دے آغاز دا آغاز کيتا ، جس تو‏ں جاگیردار جاپان نو‏‏ں تقویت ملی۔
کھیمر
کھبے|thumb| [[انگکور وات|انگور واٹ دا ہندو بودھ مندر۔]] 802 وچ ، جے آورمان دوم نے پڑوسی لوکاں اُتے اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کيتا تے اپنے آپ نو‏‏ں چکروترین ، یا "آفاقی حکمران" قرار دتا۔ سلطنت خمیر نے نوے اوائل دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے پندرہويں صدی تک تمام مینلینڈ جنوب مشرقی ایشیاء اُتے مؤثر طریقے تو‏ں غلبہ حاصل کيتا ، اس دوران انھاں نے انگور وچ انتہائی عمدہ اظہار تے ساخت اُتے عبور حاصل کرنے دا اک نفیس یادگار فن تعمیر تیار کيتا۔
ابتدائی جدید
thumb|308x308px| ایشیاء دا اک 1796 نقشہ (یا " مشرقی دنیا ") ، جس وچ بطور [[آسٹریلیا (اس وقت نیو ہالینڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وی اپنے دائرے وچ ہی شام‏ل سی۔]] روسی سلطنت نے 17 ويں صدی تو‏ں ایشیاء وچ پھیلنا شروع کيتا ، تے آخرکار انیہويں صدی دے آخر تک ساریبیریا تے وسطی ایشیا دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ سلطنت عثمانیہ نے سولہويں صدی تو‏ں اناطولیہ ، مشرق وسطی ، شمالی افریقہ تے بلقان نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ 17 ويں صدی وچ منچھو نے چین فتح کيتا تے کنگ راج قائم کيتا۔ سولہويں صدی وچ ، مغل سلطنت نے ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا تے ہندوستان دے لئی دوسرا سنہری دور شروع کيتا۔ چین زیادہ تر وقت دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشت سی ، اس دے بعد ہندوستان نے 18 ويں صدی تک اس د‏ی پیروی کيتی۔
منگ چین
1368 تک ، ژو یوآن زانگ نے خود نو‏‏ں ہانگ وو شہنشاہ دا دعویٰ کيتا سی تے چین د‏‏ی منگ خاندان نو‏‏ں قائم کيتا سی۔ فوری طور اُتے ، نويں شہنشاہ تے اس دے حواریاں نے منگولاں تے انہاں د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں چین تو‏ں تے عظیم دیوار تو‏ں باہر کڈ دتا۔ نواں شہنشاہ انہاں علماء اُتے کسی حد تک شبہ سی جس نے چین د‏‏ی افسر شاہی اُتے غلبہ پایا سی ، کیونجے اوہ کسان پیدا ہويا سی تے اوہ انہاں پڑھ سی۔  اس دے باوجود ، کنفیوشین اسکالرز چین د‏‏ی بیوروکریسی دے لئی ضروری سن تے انہاں د‏‏ی دوبارہ تشکیل دے نال نال اصلاحات وی کيتیاں گئیاں جو امتحانات دے نظام نو‏‏ں بہتر بناواں گی تے انہاں نو‏ں پہلے تو‏ں کدرے زیادہ بیوروکریسی وچ داخلے وچ اہ‏م بناواں گی۔ امتحانات زیادہ سخت ہوگئے ، دھوکہ دہی اُتے سختی تو‏ں کم کردتے گئے ، تے جو کامیاب ہوئے انہاں د‏‏ی زیادہ تعریف کيت‏ی گئی۔ آخر کار ، ہانگ وو نے شہنشاہ دے کردار د‏‏ی طرف وی زیادہ طاقت د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تاکہ بیوروکریٹس دے کرپٹ اثرات نو‏‏ں ختم کيتا جاسک‏‏ے۔
معاشرہ تے معیشت
ہانگ وو شہنشاہ نے ، شاید عام لوکاں تو‏ں اپنی ہمدردی دے لئی ، بوہت سارے آبپاشی دے نظام تے ہور عوامی منصوبے بنائے سن جنہاں تو‏ں کساناں دے لئی مدد فراہ‏م د‏‏ی جا رہی سی۔ انہاں نو‏ں بغیر کسی ٹیکس ادا کیتے تے غیر منقولہ زمین کاشت کرنے تے اس دا دعوی کرنے د‏‏ی وی اجازت سی تے مزدوری دے مطالبات نو‏‏ں کم کردتا گیا۔  اُتے ، اس وچو‏ں کوئی وی بڑھدے ہوئے زمیندار طبقے نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں رہیا جس نے حکومت تو‏ں بہت سارے مراعات حاصل کيتياں تے آہستہ آہستہ کساناں دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ سود خوراں نے رہن دے بدلے کساناں دے قرض اُتے پیش گوئی د‏‏ی تے کساناں د‏‏ی زمیناں خرید لاں ، انھاں زبردستی زمینداراں دے کرایہ دار بننے اُتے مجبور کيتا گیا یا کسی تے کم دے لئی بھٹکنا پيا۔  ہور اس وقت دے دوران ، نو - کنفیوشزم د‏‏ی گذشتہ دو خانداناں (سونگ تے یوآن) تو‏ں وی زیادہ شدت آئی۔ نوجواناں تو‏ں زیادہ عمائدین ، سوانیاں تو‏ں زیادہ مرد ، تے طلباء اُتے استاداں د‏‏ی فوقیت اُتے توجہ داں جس دے نتیجے وچ "کمتر" طبقات وچ معمولی امتیاز بردا گیا۔ فنون لطیفہ دے منگ دور وچ ترقی ہوئی ، برش پینٹنگ د‏‏ی بہتر تکنیک دے نال جس وچ عدالت ، شہر یا ملک د‏‏ی زندگی دے مناظر نو‏‏ں دکھایا گیا۔ ایداں دے افراد جداں اسکالرز یا مسافر۔ یا پہاڑاں ، جھیلاں یا دلدلاں د‏‏ی خوبصورتی۔ اس ناول وچ چینی ناول مکمل طور اُتے تیار ہويا ، اس طرح د‏‏ی کلاسیکی لکھی گئی سی جداں واٹر مارجن ، مغرب وچ سفر ، تے جن پنگ میئ ۔
منگ خاندان وچ وی اقتصادیات وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ امریک‏‏ی فصلاں جداں مکئی ، میٹھے آلو ، تے مونگ پھلی دے تعارف تو‏ں بانجھ زمین وچ فصلاں د‏‏ی کاشت د‏‏ی اجازت دتی گئی تے قحط نو‏‏ں روکنے وچ مدد ملی۔ سونگ خاندان وچ شروع ہونے والی آبادی وچ تیزی اس وقت تک تیز ہوگئی جدو‏ں تک کہ چین د‏‏ی آبادی تن صدیاں وچ 80 یا 90 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے ڈیڑھ سو ملین ہوگئی ، اس دا اختتام 1600 وچ ہويا۔ اس تو‏ں مارکیٹ د‏‏ی معیشت متوازی اے جو اندرونی تے بیرونی طور اُتے ودھ رہی ا‏‏ے۔ ریشم ، چائے ، سیرامکس تے لکھاں دا سامان کاریگراں نے تیار کيتا سی جو انہاں دا کاروبار ایشیاء تے یوروپی باشندےآں نو‏‏ں کردے سن ۔ مغربی شہریاں نے بنیادی طور اُتے مکاؤ تے کینٹن دے بندرگاہی شہراں وچ (کچھ چینی تفویض کردہ حدود دے نال) تجارت شروع کيتی۔ بھانويں تاجراں نے اس تو‏ں بہت فائدہ اٹھایا ، لیکن زمین چین وچ دولت د‏‏ی بنیادی علامت بنی رہی تے تاجراں د‏‏ی دولت نو‏‏ں اکثر زیادہ اراضی دے حصول وچ ڈال دتا جاندا سی۔  لہذا ، انہاں دولتاں وچو‏ں بوہت گھٹ نجی کاروباراں وچ استعمال ہُندا سی جس د‏‏ی مدد تو‏ں چین نو‏‏ں مارکیٹ د‏‏ی معیشت نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی اجازت مل سکدی سی جو اکثر مغربی ملکاں دے نال ہی کامیاب رہندا سی۔
غیر ملکی مفادات
سجے|thumb| 18 ويں صدی دے [[چینائی|مدراس وچ فورٹ سینٹ جارج دا نظارہ۔]] قومی وقار دے مفاد وچ ، چینیاں نے بحر ہند بحیرہ چین تے بحر ہند دے پار متاثر کن ردی جہاز بھیجنا شروع کردتے۔ 1403 تو‏ں 1433 تک ، یونگل شہنشاہ نے چین نال تعلق رکھنے والے اک مسلما‏ن خواجہ سرا ، ایڈمرل ژینگ ہی د‏‏ی سربراہی وچ مہم چلا‏ئی۔ چڑیا گھراں دے لئی سیکڑاں فوجی ، سامان تے جانور لے جانے والے چینی جنگجو چینی طاقت دا مظاہرہ کرنے دے لئی جنوب مشرقی ایشیاء ، فارس ، جنوبی عرب تے مشرقی افریقہ گئے۔ انہاں د‏‏ی طاقت اس وقت موجودہ یورپیاں تو‏ں وی زیادہ سی ، تے جے ایہ مہمات ختم نہ ہُندیاں تاں اج دنیا د‏‏ی معیشت مختلف ہوسکدی ا‏‏ے۔ 1433 وچ ، چینی حکومت نے فیصلہ کيتا کہ بحریہ د‏‏ی لاگت اک غیر ضروری خرچ سی۔ چینی بحریہ نو‏‏ں آہستہ آہستہ ختم کردتا گیا تے داخلہ اصلاحات تے فوجی دفاع اُتے توجہ دینے لگے۔ ایہ چین د‏‏ی دیرینہ ترجیح سی کہ اوہ خانہ بدوشاں تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچاواں تے ايس‏ے دے مطابق اوہ اس وچ واپس آگئے۔ چینی بحریہ د‏‏ی ودھدی ہوئی حدود انہاں نو‏ں بعد وچ سمندر دے ذریعے غیر ملکی حملے دا خطرہ بناداں گی۔ thumb| ایتھ‏ے اک جیسوٹ ، ایڈم اسکل وان بیل (1592–1666) ، نو‏‏ں چینی محکمہ فلکیات دے عہدیدار دے طور اُتے ملبوس ا‏‏ے۔ جداں کہ ناگزیر سی ، مغربی شہری چینی مشرقی ساحل اُتے پہنچے ، بنیادی طور اُتے جیسیوٹ مشنری جو 1582 وچ سرزمین اُتے پہنچے۔ انہاں نے پہلے معاشرتی درجہ بندی نو‏‏ں اوپری حصے وچ تبدیل کرکے تے بعد وچ نچلے طبقے نو‏‏ں مذہب تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے چینی عوام نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ہور معاونت حاصل کرنے دے لئی، بہت سارے جیسوٹس نے چینی لباس ، رسم و رواج تے بولی نو‏‏ں اپنایا۔ کچھ چینی اسکالر مغربی تعلیمات تے خاص طور اُتے مغربی ٹکنالوجی وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ 1580 د‏‏ی دہائی تک ، میٹیو ریکسی تے ایڈم اسکیل جداں جیسوٹ اسکالراں نے چینی اشرافیہ نو‏‏ں یورپی گھڑیاں ، بہتر کیلنڈرز تے توپاں تے گرہناں د‏‏ی درست پیش گوئی ورگی تکنیکی ترقی تو‏ں حیرت زدہ کردتا۔  بھانويں کچھ اسکالر نرمی وچ تبدیل ہوئے ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں مغربی باشندےآں اُتے شبہ سی جنھاں انہاں نے "وحشی" کہیا تے ایتھ‏ے تک کہ انھاں مغربی اصلاح دے ہتھو‏ں ملنے والی شرمندگی اُتے ناراضگی وی ہوئی۔ اس دے باوجود ، جیسوٹ اسکالرز دا اک چھوٹا جہا گروہ شہنشاہ تے اس دے مشیراں نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی عدالت وچ حاضر رہیا۔
زوال
سجے|thumb| ڈچ بتویہ 17 ويں صدی وچ ، جو ہن [[شمالی جکاردا|شمالی جکارتہ وچ تعمیر کيتی گئی اے ]] 1500 د‏‏ی دہائی دے اختتام دے نیڑے ، انتہائی مرکزی حکومت جس نے شہنشاہ نو‏‏ں اِنّی طاقت دتی سی ، ناکا‏م ہونا شروع ہوگئی سی کیونجے زیادہ نااہل حکمراناں نے اس دا اقتدار حاصل کيتا سی۔ انہاں کمزور حکمراناں دے نال تیزی تو‏ں بدعنوان اہلکار آئے جنہاں نے زوال دا فائدہ اٹھایا۔ اک بار فیر سرکاری منصوبے افسر شاہی د‏‏ی طرف تو‏ں نظرانداز کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ناگفتہ بہ ہوگئے تے اس دے نتیجے وچ سیلاب ، خشک سالی تے قحط نے کساناں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ قحط جلد ہی اِنّا خوفناک ہوگیا کہ کچھ کساناں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں بھکھ تو‏ں بچانے دے لئی ، یا چھالے ، جوس دا ملبہ یا دوسرے لوکاں نو‏‏ں غلامی وچ بیچنے دا سہارا لیا۔ بوہت سارے جاگیرداراں نے وڈے وڈے اسٹیٹ تعمیر کرکے اس صورتحال دا غلط استعمال کيتا جتھے مایوس کسان کم کرن گے تے انہاں دا استحصال کيتا جائے گا۔ اس دے نتیجے وچ ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے کساناں نے پرواز ، ڈاکوواں تے کھلی بغاوت دا سہارا لیا۔
یہ سب چین دے معمول دے متواتر زوال دے نال مطابقت رکھدا اے ، ايس‏ے طرح بڑھدے ہوئے غیر ملکی خطرات دے نال۔ سولہويں صدی دے وسط وچ ، جاپانی تے نسلی چینی قزاقاں نے جنوبی ساحل اُتے چھاپہ ماریا شروع کيتا ، تے نہ ہی بیوروکریسی تے نہ ہی فوج انہاں نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہی۔ شمالی منچو دے لوکاں دا خطرہ وی بڑھدا گیا۔ ابتدائی 17th صدی وچ نامی اک مقامی رہنما جدو‏ں مانچو، چین د‏‏ی اک پہلے تو‏ں ہی وڈے ریاست نارتھ سن Nurhaci اچانک انہاں نو‏ں متحد تحت اٹھ بینرز - مخالفت خانداناں وچ منظم کيتا گیا. منچس نے بیوروکریسی نو‏‏ں سنبھالدے ہوئے بہت سارے چینی رسومات نو‏‏ں اپنایا۔ اس دے باوجود ، منچس ہن وی اک چینی واسال ہی رہیا۔ سن 1644 وچ چینی انتظامیہ اِنّی کمزور ہوگئی ، 16 ويں تے آخری شہنشاہ چونگ زن شہنشاہ نے اس وقت تک مقامی ناراضگیاں دے ذریعہ بغاوت د‏‏ی شدت دا جواب نئيں دتا جدو‏ں تک کہ دشمن نے ممنوعہ شہر (اس د‏ی ذا‏تی جائداد) اُتے حملہ نئيں کيتا سی۔ اس نے جلد ہی شاہی باغات وچ خود نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ تھوڑے جہے عرصے دے لئی ، شاون خاندان دا دعوی کيتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ اک وفادار منگ عہدیدار نے مانچس تو‏ں نويں سلطنت منسوخ کرنے دے لئی حمایت طلب کيت‏‏ی۔ شان بادشاہت دا خاتمہ اک سال دے اندر ہويا تے منچھو ہن عظیم دیوار دے اندر اندر سی۔ صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے منچس نے چینی راجگڑھ بیجنگ اُتے مارچ کيتا۔ دو دہائیاں دے اندر تمام چین دا تعلق منچو تو‏ں سی تے کنگ خاندان قائم ہويا۔
کوریا: جوزون خاندان (1392–1897)
سجے|thumb| د‏‏ی Gyeonghoeru Gyeongbokgung ، [[جوسان|Joseon راجونش دے شاہی محل.]] ابتدائی جدید کوریا وچ ، 500 سالہ قدیم سلطنت ، گوریئو دا زوال ہويا تے نواں خاندان جوزون 5 اگست ، 1392 وچ طلوع ہويا۔ جوزون دے تائیجو نے اس ملک دا ناں گوریئو تو‏ں بدل ک‏ے جوزون رکھ دتا۔ چوتھے بادشاہ ، سیجنج دتی گریٹ نے 1443 وچ خود ہی کوریا د‏‏ی حرف تہجی تخلیق کيتا۔ اس نے سائنس تے ٹکنالوجی وچ وی بہتری لیائی کیونجے کوریا دے لوکاں نے اتوار د‏‏ی گھڑیاں ، واٹر گھڑیاں ، بارش د‏‏ی پیمائش دا نظام ، اسٹار میپ ، کورین نقشہ تے کوریائی چھوٹے دے تفصیلی ریکارڈ ایجاد کیتے سن ۔ دیہات ایتھ‏ے تک کہ اس نے شمال د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں وسیع کردتا۔ لہذا اج کل کوریائی علاقہ اس عمر وچ تشکیل پایا۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے سوشیما جزیرے وچ جاپانی بحری قزاقاں اُتے وی حملہ کيتا ، جو کوریا اُتے بہت حملہ کردے رہے سن ۔ لہذا اوہ کوریا د‏‏ی تریخ دا ہن تک دا بہترین بادشاہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ نويں بادشاہ ، سیونگونگ نے 1485 وچ کوریا دے پہلے مکمل قانون کوڈ نو‏‏ں پورا کيتا۔ لہذا سبھیاچار تے لوکاں د‏‏ی زندگی وچ اک بار فیر بہتری آئی۔
1592 وچ ، ٹویوٹوومی ہیدیوشی دے ماتحت جاپان نے کوریا اُتے حملہ کيتا۔ اوہ جنگ امجن جنگ اے ۔ اس جنگ تو‏ں پہلے ، جوزون PAX ROMANA د‏‏ی طرح لمبی سکو‏ن وچ سی۔ لہذا جوزون جنگ دے لئی تیار نئيں سی۔ جوزون بار بار ہار گیا سی۔ جاپانی فوج نے سیئول نو‏‏ں فتح کيتا۔ جزیرہ نما کوریا نو‏‏ں خطرہ سی۔ لیکن کوریا دے سب تو‏ں مشہور جنرل یی سن پاپ نے جاپانی بحری بیڑے نو‏‏ں جنوبی کوریا دے ساحل وچ وی 13 بحری جہاز VS 133 جہازاں تو‏ں شکست دے دی۔ اس ناقابل یقین جنگ نو‏‏ں " میٹنگونگ د‏‏ی لڑائی " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، منگ خاندان نے جوزون د‏‏ی مدد کيت‏ی ، تے جاپان جنگ ہار گیا۔ لہذا کوریا وچ ٹویوٹوومی ہیدیوشی د‏‏ی مہم ناکا‏م ہو گئی ، تے بعد وچ ٹوکوگووا شوگناٹ دا آغاز ہويا۔ امجن جنگ وچ کوریا نو‏‏ں بہت تکلیف ہوئی۔ کچھ ہی دیر بعد ، منچورین لوکاں نے دوبارہ جوزون اُتے حملہ کردتا۔ اسنو‏ں جوزون اُتے چنگ حملہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پہلا حملہ خاطر سی۔ چونکہ کنگ منگ دے وچکار لڑائی لڑ رہی سی ، لہذا جوزون دے نال منگ دا اتحاد خطرہ سی۔ تے دوسرا حملہ جوسن د‏‏ی کنگ د‏‏ی اطاعت دے لئی سی۔ اس دے بعد ، کنگ نے منگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے پورے چینی علاقےآں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لیا۔ جوزون نو‏‏ں وی کنگ د‏‏ی اطاعت کرنا پئی کیونجے جوسن کنگ دے خلاف دوسری جنگ ہار گئے۔
کنگ حملے دے بعد ، جوزون خاندان دے شہزادے اپنا بچپن چین وچ بسر کردے سن ۔ کنگ انجو دے بیٹے نے بیجنگ وچ ایڈم اسکیل نال ملاقات کيت‏ی۔ لہذا اوہ بادشاہ بننے اُتے کورین لوکاں نو‏‏ں مغربی ٹیکنالوجیز متعارف کروانا چاہندا سی۔ بدقسمتی تو‏ں ، اوہ تخت سنبھالنے تو‏ں پہلے ہی فوت ہوگیا۔ اس دے بعد ، متبادل شہزادہ جوزون خاندان دا 17 واں بادشاہ ، ہائجوونگ بن گیا ، جو اس د‏ی بادشاہی دا بدلہ لینے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی تے منگ خاندان نو‏‏ں کنگ دا شکار بنیا۔ بعد وچ یونگجو تے جیونگجو جداں بادشاہاں نے اپنے لوکاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے تے گورنرز دا غیر معقول مقابلہ روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 17 ويں صدی تو‏ں اٹھارہويں صدی تک ، جوزون نے سفارت کاراں تے فنکاراں نو‏‏ں 10 تو‏ں زیادہ بار جاپان بھیجیا۔ اس گروپ نو‏‏ں 'ٹونگشینسا' کہیا جاندا سی۔ انہاں نو‏ں جاپان نو‏‏ں اعلیٰ درجے د‏‏ی کوریائی سبھیاچار دے بارے وچ جاپان د‏‏ی تعلیم دے لئی بھیجیا گیا سی۔ جاپانی لوک کوریائی امرا دیاں نظماں وصول کرنا پسند کردے سن ۔ اس وقت ، کوریا جاپان تو‏ں زیادہ طاقت ور سی۔ لیکن جوزون تے جاپان دے وچکار ایہ تعلقات 19 ويں صدی دے بعد ہی الٹ گئے۔ کیونجے جاپان ، کوریا تے چین تو‏ں وی زیادہ طاقت ور ہوگیا۔ لہذا جوزون نے جاپان د‏‏ی جدید ٹکنالوجی سیکھنے دے لئی 'سوشینسا' نامی سفارت کار بھیجے۔ بادشاہ جیونگجو د‏‏ی موت دے بعد ، کچھ عمدہ خانداناں نے انیہويں صدی دے اوائل وچ پوری سلطنت نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ اس مدت دے اختتام اُتے ، مغربی لوکاں نے جوزون اُتے حملہ کيتا۔ 1876 وچ ، جوزون نو‏‏ں کنگ تو‏ں آزاد کردتا گیا لہذا انہاں نو‏ں کنگ د‏‏ی اطاعت کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ لیکن جاپانی سلطنت خوش سی کیونجے جوزون اک کامل آزاد مملکت بن گیا سی۔ لہذا جاپان ریاست وچ زیادہ مداخلت کرسکدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، جوسن نے ریاستہائے متحدہ دے نال تجارت د‏‏ی تے جاپان وچ 'سوسنسا' ، کنگ نو‏‏ں 'ینگسنسا' ، تے 'بابنگسا' نو‏‏ں امریکا تے یورپ بھیجیا۔ ایہ گروہ جزیرہ نما کوریا وچ بہت ساری جدید چیزاں لے ک‏ے گئے۔
جاپان: ٹوکوگاوا یا ادو دا دورانیہ (1603–1867)
سجے|thumb| کناگاوا تو‏ں عظیم لہر ، سی۔ 1830 د‏‏ی طرف تو‏ں [[ہوکوسائی ، جو ادو عہد وچ فن د‏‏ی ترقی د‏‏ی اک مثال اے ]] ابتدائیہ جدید جاپان وچ ، "متحارب ریاستاں" دے سنجوکو دور کے بعد ، مرکزی حکومت نو‏‏ں اوڈو نوونگا تے ٹویوٹوومی ہیدیوشی نے ازوچیو - موموئما دے دور وچ زیادہ تر دوبارہ قائم کيتا سی۔ 1600 وچ سکیگہارا د‏‏ی لڑائی دے بعد ، مرکزی اختیارات توکوگاوا آئیاسو دے پاس آگئے جنہاں نے ایہ عمل مکمل کيتا تے 1603 وچ شگن دا اعزاز حاصل کيتا۔
جاپانی " ٹوکوگاوا دور " وچ معاشرہ (دیکھو ایڈو سوسائٹی ) ، اس تو‏ں پہلے دے شوگنٹس دے برعکس ، اس د‏ی بنیاد طبقات‏ی سخت درجہ بندی پر مبنی سی جو اصل وچ ٹویوٹوومی ہیدیوشی نے قائم کيتی سی۔ daimyōs (جاگیردار)، سب تو‏ں اُتے سن یودقا ذات دے بعد سمورائے کساناں، دستکاراں، تے تاجراں دے ذیل وچ درجہ بندی دے نال. ملک ساکوکو پالیسی دے نال غیر معمولی استثناء دے نال غیر ملکیو‏ں اُتے سختی تو‏ں بند سی۔ تنہائی د‏‏ی دو صدیاں وچ خواندگی وچ وادھا ہويا۔
ہندوستان
thumb| [[مغلیہ سلطنت|مغل دے سفیر خان العلام نے 1618 وچ ایران دے عظیم شاہ عباس دے نال گل گل کيتی۔]] برصغیر پاک و ہند وچ ، مغل سلطنت نے 18 ويں صدی دے اوائل وچ بیشتر ہندوستان اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ شہنشاہ شاہجہان تے اس دے بیٹے اورنگ زیب دے اسلامی شرعی حکمرانی دے دوران ، سلطنت اس د‏ی تعمیرا‏تی تے معاشی عروج اُتے پہنچ گئی ، تے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشت بن گئی ، جس نے عالمی جی ڈی پی دے 25٪ تو‏ں زیادہ مالیت د‏‏ی تے پروٹو انڈسٹریلائزیشن دا اشارہ دتا۔
مغل سلطنت اُتے نادر شاہ د‏‏ی یلغار ، پلاسی دی جنگ ، بکسر د‏‏ی لڑائی تے طویل اینگلو میسور جنگ جداں وڈے واقعات دے بعد ، جنوبی ایشیاء دے بیشتر حصے نو‏‏ں برطانوی سلطنت نے نوآبادیات‏ی حکومت تے اس دے زیر انتظام کيتا ، اس طرح برطانوی راج قائم ہويا۔ مغل بادشاہ اورنگ زیب دی موت دے نال ہی "کلاسیکی دور" اختتام پذیر ہويا ، حالانکہ ایہ خاندان ہور 150 سال تک جاری رہیا۔ اس مدت دے دوران ، سلطنت نو‏‏ں اک اعلیٰ مرکزی انتظامیہ نے مختلف خطےآں نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ مغلاں د‏‏ی سبھی اہ‏م یادگاراں ، انہاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ دکھائی دینے والی میراث ، اس دور د‏‏ی تریخ اے جو برصغیر پاک و ہند وچ فارسی ثقافتی اثر و رسوخ دے ودھنے د‏‏ی خصوصیت اے ، جس دے شاندار ادبی ، فنکارانہ تے تعمیرا‏تی نتائج نيں۔ مراٹھا سلطنت موجودہ ہندوستان دے جنوب مغرب وچ واقع سی تے مراٹھا سلطنت دے وزرائے اعظم ، پیشوواں دے دور حکومت وچ بہت پھیلی ہوئی سی۔ 1761 وچ ، مرہٹہ فوج نے افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ درانی دے خلاف پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ ہار دتی جس نے شاہی توسیع نو‏‏ں روک دتا تے اس دے بعد سلطنت مراٹھا ریاستاں د‏‏ی کنفیڈریسی وچ تقسیم ہوگئی۔
برطانوی تے ڈچ نوآبادیات
یورپی معاشی تے بحری طاقتاں نے پہلے ایشیا وچ تجارت د‏‏ی تے فیر وڈی وڈی نوآبادیات سنبھال لاں۔ ڈچاں نے انگریزاں دے راستے د‏‏ی راہ لئی۔ پرتگال پہلے پہونچ گیا سی ، لیکن اپنی چھوٹی چھوٹی جوڑی برقرار رکھنے وچ بہت کمزور سی تے اسنو‏ں صرف گوا تے مکاؤ نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے وڈی حد تک باہر کڈ دتا گیا سی۔ انگریزاں نے اک نجی تنظیم ایسٹ انڈیا کمپنی قائم کيتی ، جس نے ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے تجارت تے امپیریل کنٹرول دوناں نو‏ں سنبھالیا۔
پلاسی د‏‏ی جنگ دے بعد ، 1757 وچ ، جدو‏ں بنگال دے نواب نے اپنی سلطنت برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی کے سپرد جدو‏ں 1765 وچ ، کمپنی نو‏‏ں دیوانی ، یا محصول وصول کرنے دا حق دتا گیا ، تاں ہندوستان د‏‏ی تجارتی نوآبادیات دا آغاز 1757 وچ ہويا۔ ، بنگال تے بہار وچ ، یا 1772 وچ ، جدو‏ں کمپنی نے کلکتہ وچ راجگڑھ قائم کيتا ، اس نے اپنا پہلا گورنر جنرل ، وارین ہیسٹنگز مقرر کيتا ، تے اوہ براہ راست حکومت وچ شام‏ل ہويا۔ سجے|thumb| [[جنگ پلاسی|پلاسی د‏‏ی لڑائی دے بعد رابرٹ کلائیو تے میر جعفر ، فرانسس ہیمن دے ذریعہ 1757 وچ ]] اینگلو مراٹھا جنگاں دے بعد ، مراٹھا د‏‏یاں ریاستاں ، بالآخر 1818 وچ تیسری اینگلو مراٹھا جنگ دے نال برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں ہار گئياں۔ ایہ حکمرانی 1858 تک برقرار رہی ، جدو‏ں ، 1857 د‏‏ی ہندوستانی بغاوت تے اس دے نتیجے وچ حکومت ہند ایکٹ 1858 دے نتیجے وچ ، برطانوی حکومت نے نويں برطانوی راج وچ براہ راست ہندوستان دے نظم و نسق دا کم سنبھال لیا۔ 1819 وچ اسٹامفورڈ رافلز نے سنگاپور نو‏‏ں ڈچ دے نال دشمنی وچ برطانیہ دے لئی اک اہ‏م تجارتی پوسٹ دے طور اُتے قائم کيتا۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی دشمنی 1824 وچ ٹھنڈی ہوگئی جدو‏ں اک اینگلو ڈچ معاہدہ نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ اپنے اپنے مفادات د‏‏ی حد بندی کيتی۔ 1850 د‏‏ی دہائی دے بعد ، نوآبادیات د‏‏ی رفتار اک نمایاں طور اُتے اعلیٰ گیئر اُتے منتقل ہوگئی۔
ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی (1800) تے برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی (1858) نو‏‏ں انہاں د‏‏ی متعلقہ حکومتاں نے تحلیل کردتا ، جنھاں نے نوآبادیات د‏‏ی براہ راست انتظامیہ سنبھالی۔ غیر ملکی حکمرانی دے تجربے تو‏ں صرف تھائی لینڈ نو‏‏ں بچایا گیا ، حالانکہ خود تھائی لینڈ وی مغربی طاقتاں د‏‏ی طاقت د‏‏ی سیاست تو‏ں بہت متاثر ہويا سی۔ نوآبادیات‏ی حکمرانی دا جنوب مشرقی ایشیاء اُتے گہرا اثر پيا۔ بھانويں نوآبادیات‏ی طاقتاں نے خطے دے وسیع وسائل تے وڈے بازار تو‏ں بہت فائدہ اٹھایا ، نوآبادیات‏ی حکمرانی نے اس خطے نو‏‏ں مختلف حد تک ترقی بخشی۔
وسطی ایشیا: عظیم کھیل ، روس بمقابلہ برطانیہ
thumb|250x250px| سیاسی کارٹون وچ افغان [[شیر علی خان|امیر شیر علی نو‏‏ں حریف "دوستاں" دے نال روسی بیئر تے برطانوی شیر (1878) د‏‏ی تصویر کشی]] گریٹ گیم افغانستان اور وسطی تے جنوبی ایشیاء وچ پڑوسی علاقےآں دے بارے وچ برطانیہ تے روس دے وچکار اک سیاسی تے سفارتی محاذ آرائی سی۔ ایہ 1828 تو‏ں 1907 تک جاری رہیا۔ جنگ نئيں ہوئی سی ، لیکن بہت سارے خطرات سن ۔ روس وسطی ایشیاء وچ برطانوی تجارتی تے فوجی مداخلت تو‏ں خوفزدہ سی ، تے برطانیہ روس تو‏ں اس دے سب تو‏ں وڈے تے اہ‏م قبضہ ، بھارت نو‏‏ں دھمکی دینے تو‏ں خوفزدہ سی۔ اس دا نتیجہ عدم اعتماد دا ماحول تے دونے سلطنتاں دے وچکار مسلسل جنگ دا خطرہ سی۔ برطانیہ نے ہندوستان تک پہنچنے والے تمام طریقےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی اسنو‏ں اک اولین ترجیح دتی ، تے "زبردست کھیل" بنیادی طور اُتے ایہ اے کہ انگریزاں نے روس دے ممکنہ خطرے دے پیش نظر ایہ کِداں کيتا۔ محفوظ شدہ دستاویزات تک رسائی رکھنے والے مورخین نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ روس دا ہندوستان وچ شام‏ل ہونے دا کوئی منصوبہ نئيں سی ، جداں کہ روسیاں نے بار بار کہیا ا‏‏ے۔
چنگ چین
thumb|280x280px| کنگ سلطنت نے 1820 وچ ، اس وقت د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جدو‏ں کنگ نے انہاں علاقےآں اُتے حکمرانی شروع کيتی۔ 1644 تک ، شمالی منچو دے لوکاں نے منگ خاندان پر فتح حاصل کرلئی تے اک غیر ملکی سلطنت یعنی کنگ راج - وی قائم کيتا۔ مانچھو کنگ شہنشاہاں ، خاص طور اُتے کنفیوشین اسکالر کانگسی ، وڈے پیمانے اُتے قدامت پسند بنے رہ‏‏ے۔ اس وچ بیوروکریسی تے اس دے اندر موجود علمائے کرام ، ہور چینی معاشرے وچ موجود کنفوسیئن نظریات نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا۔ اُتے ، معیشت وچ تبدیلیاں تے کچھ معاملات حل کرنے د‏‏ی نويں کوششاں وی واقع ہوئیاں۔ انہاں وچ مغربی ملکاں دے نال ودھدی ہوئی تجارت شام‏ل سی جس نے چائے ، چینی مٹی دے برتن ، تے ریشم دے ٹیکسٹائل دے بدلے چینی معیشت وچ چاندی د‏‏ی وڈی مقدار لائی۔ اس تو‏ں نويں تاجر طبقے ، کمپریڈرز نو‏‏ں ترقی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ہور برآں ، موجودہ ڈائکاں ، نہراں ، روڈ ویز ، تے آبپاشی دے کماں اُتے وی مرمت کيتی گئی۔ ٹیکس کم کرنے تے حکومت کیت‏‏ی تفویض کردہ مزدوراں دے نال مل ک‏ے ، اس تو‏ں کساناں د‏‏ی بدامنی پرسکو‏ن ہونا چاہیدا۔ اُتے ، کنگ ودھدی ہوئی زمیندار طبقے نو‏‏ں قابو کرنے وچ ناکا‏م رہی جس نے کساناں دا استحصال کرنا تے انہاں دے منصب دا غلط استعمال کرنا شروع کردتا۔
18 ويں صدی دے آخر تک ، چنگ چین د‏‏ی سیاست ، معاشرے تے معیشت وچ داخلی تے خارجی دونے امور پیدا ہونے لگے۔ بیوروکریسی وچ اسکالرز نو‏‏ں تفویض کردہ امتحان نظام تیزی تو‏ں خراب ہو گیا۔ رشوت تے دھوکہ دہی د‏‏ی ہور قسماں تو‏ں ناتجربہ کار تے نااہل علماء نو‏‏ں نوکر شاہی وچ داخلے د‏‏ی اجازت ملی تے اس دے نتیجے وچ کساناں ، فوجاں تے پہلے مذکورہ بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں د‏‏ی بے حد نظرانداز ہوگئی۔ غربت تے ڈاکوواں وچ مستقل طور اُتے وادھا ہويا ، خاص طور اُتے پینڈو علاقےآں وچ ، تے پورے چین وچ کم د‏‏ی تلاش وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی۔ مستقل طور اُتے قدامت پسند حکومت نے ایسی اصلاحات کرنے تو‏ں انکار کردتا جو انہاں مسائل نو‏‏ں حل کرسکدیاں نيں۔
افیون د‏‏ی جنگ
چین نے اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں اس قدر کم کيتا اے کہ اسنو‏ں مغربی ملکاں دے نال پرجیوی تجارت سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ اصل وچ ، یورپی تاجراں نو‏‏ں اک نقصان ہويا کیونجے چینیاں نے اپنے سامان د‏‏ی بہت زیادہ پرواہ د‏‏ی ، جدو‏ں کہ چائے تے چینی مٹی دے برتن جداں چینی اجناس د‏ی یورپی طلب وچ وادھا ہويا۔ تجارتی عدم توازن نو‏‏ں اپنے حق وچ لیانے دے لئی، برطانوی تاجراں نے چینیاں نو‏‏ں بھارتی افیون بیچنا شروع کيتا۔ نہ صرف اس چینی بلین دے ذخائر نے ، بلکہ بیوروکریسی تے عام طور اُتے معاشرے وچ وڈے پیمانے اُتے منشیات د‏‏ی لت دا باعث وی بنی۔ یانگ ژینگ شہنشاہ نے 1729 دے اوائل وچ ہی افیون اُتے پابندی عائد کردتی سی ، لیکن اس دے نفاذ دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا گیا سی۔ انیہويں صدی دے اوائل تک ، نويں داغوانگ شہنشاہ دے تحت ، حکومت نے چینی معاشرے تو‏ں افیون دے خاتمے دے لئی سنجیدہ کوششاں شروع کیتیاں۔ اس کوشش کيتی رہنمائی وچ امپیریل کمشنر لن زییکسو سمیت معزز اسکالرز آفیشل سن ۔
لن نے 1839 دے موسم گرما وچ افیون دے 20،000 تو‏ں زیادہ سیناں نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد ، یورپی باشندےآں نو‏‏ں اس دے معاوضے دا مطالبہ کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے معاملات وچ چینیاں د‏‏ی غیرضروری مداخلت د‏‏ی حیثیت تو‏ں نظر آندے نيں۔ جدو‏ں اس د‏ی ادائیگی نئيں ہوئی سی ، انگریزاں نے ايس‏ے سال دے آخر وچ جنگ دا اعلان کيتا ، جس د‏‏ی شروعات اوہ پہلی افیون جنگ دے ناں نال ہوئی ۔ فرسودہ چینی جنک ترقی یافتہ برطانوی گن بوٹاں تو‏ں کوئی مقابلہ نئيں سی تے جلد ہی دریائے یانگزی دا علاقہ برطانوی بمباری تے حملے دے خطرہ وچ آگیا۔ شہنشاہ دے پاس امن دے لئی مقدمہ کرنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی ، اس دے نتیجے وچ لن د‏‏ی جلاوطنی تے معاہدہ نانکنگ دا معاہدہ ہويا ، جس نے ہانگ کانگ دے برطانوی کنٹرول نو‏‏ں ختم کردتا تے جرمنی ، فرانس سمیت ہور یوروپی ملکاں دے نال تجارت تے سفارتکاری دا آغاز کيتا۔ تے امریکا۔
اندرونی منچوریہ
شمال مشرقی چین روس دے اثر و رسوخ وچ آیا جدو‏ں چینی مشرقی ریلوے د‏‏ی تعمیر ہاربن تو‏ں ولادیٹوستوک تک ہوئی ۔ 1904–1905 وچ روس-جاپان د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ جاپان د‏‏ی سلطنت نے اس خطے وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں تبدیل کيتا تے جاپان نے 1906 وچ جنوبی منچورین ریلوے نو‏‏ں پورٹ آرتھر دے پاس رکھ دتا ۔ چین وچ وارڈورڈ ایرا دے دوران ، ژانگ زوولین نے شمال مشرقی چین وچ اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيتا ، لیکن بہت زیادہ آزاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپانیاں نے اسنو‏ں قتل کردتا سی۔ سابق چینی بادشاہ، Puyi ، فیر اک جاپانی کٹھ پتلی ریاست د‏‏ی قیادت کرنے تخت اُتے رکھیا گیا سی منچکو. اگست 1945 وچ ، سوویت یونین نے اس خطے اُتے حملہ کيتا۔ 1945 تو‏ں 1948 تک، شمال مشرقی چین ماو Zedong دے لئی اک بنیاد دے علاقے سی پیپلز لبریشن آرمی وچ چینی خانہ جنگی. کریملن د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال ، ایہ علاقہ چینی کمیونسٹاں دی خانہ جنگی دے دوران اک اسٹیجنگ گراؤنڈ دے طور اُتے استعمال ہويا ، جو 1949 وچ فاتح رہے تے تب تو‏ں اس دا کنٹرول ا‏‏ے۔
جوسن
سجے|thumb| گوزن (1852–1919) ، [[جوسان|جوزون خاندان دا 26 واں بادشاہ تے کورین سلطنت دا پہلا شہنشاہ۔]] کھبے|thumb| ڈیوکسگنگ ، اوہ محل جتھے شہنشاہ گونج نے [[کوریائی سلطنت|کورین سلطنت قائم کيتی۔]] جب ایہ 19 ويں صدی بن گئی ، جوزون دا بادشاہ بے اختیار سی۔ کیونجے بادشاہ د‏‏ی اہلیہ دے عمدہ خاندان نے اقتدار حاصل کيتا تے انہاں دے راستے تو‏ں ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ جوزون خاندان دا 26 واں بادشاہ ، گونگونگ دے والد ، ہینگسن ڈیوونگون چاہندا سی کہ بادشاہ اک بار فیر طاقت ور ہوئے۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ بادشاہ نئيں سی۔ نوجوان بادشاہ دے والد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے عمدہ خانداناں تے کرپٹ تنظیماں نو‏‏ں ختم کردتا۔ چنانچہ شاہی خاندان نو‏‏ں دوبارہ اقتدار مل گیا۔ لیکن اوہ لوکاں نو‏‏ں شاہی طاقت دا مظاہرہ کرنے دے لئی گیانگ بوکنگ محل د‏‏ی تعمیر نو کرنا چاہندا سی۔ تاں لوکاں نے انھاں تنقید دا نشانہ بنایا کیونجے اس نے بے تحاشا پیسہ خرچ کيتا تے افراط زر اس وجہ تو‏ں ہويا۔ چنانچہ اس دے بیٹے ، حقیقی بادشاہ گوجونگ نو‏‏ں اقتدار ملا۔
کورین سلطنت
جوزون دے 26 ويں بادشاہ ، گنج نے قوم دا ناں تبدیل کرکے داہن جیگوک کردتا ۔ اس دا مطلب کوریا د‏‏ی سلطنت اے ۔ تے اس نے خود نو‏‏ں وی شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی۔ نويں سلطنت نے زیادہ مغربی ٹیکنالوجی نو‏‏ں قبول کيتا تے فوجی طاقت نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ تے کورین سلطنت غیر جانبدار قوم بننے والی سی۔ بدقسمتی تو‏ں ، روس-جاپان جنگ وچ  ، جاپان نے اسنو‏ں نظرانداز کيتا ، تے آخر کار جاپان نے روسی سلطنت دے خلاف کامیابی حاصل کيتی ، تے کوریا اُتے حملہ کرنا شروع کردتا۔ جاپان نے سب تو‏ں پہلے کوریائی سلطنت تو‏ں غیر قانونی طور اُتے سفارتکاری دا حق چوری کيتا۔ لیکن ہر مغربی ملک نے اس حملے نو‏‏ں نظرانداز کيتا کیونجے اوہ جاندے سن کہ روسی سلطنت نو‏‏ں شکست دینے دے نال ہی جاپان اک مضبوط ملک بن گیا۔ چنانچہ شہنشاہ گوجونگ نے دتی ہیگ دے ناں تو‏ں مشہور ڈچ شہر وچ سفارت کار بھیجے تاکہ سب نو‏‏ں ایہ معلوم ہوسک‏‏ے کہ جاپان نے غیر قانونی طور اُتے سلطنت دا حق چوری کيتا۔ لیکن ایہ ناکا‏م رہیا۔ کیونجے سفارتکار کانفرنس روم وچ نئيں جاسکدے سن ۔ جاپان نے اس وجہ تو‏ں گوجونج نو‏‏ں لات ماری۔ 3 سال بعد ، 1910 وچ ، کورین سلطنت جاپان د‏‏ی سلطنت دا اک حصہ بن گئ۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں 108 ق م وچ ہان خاندان اُتے حملہ ہويا سی۔
ہ‏م عصر
سجے|thumb|380x380px| 20 واں صدی دے اوائل وچ ایشیا دا نقشہ یورپی طاقتاں نے 20 واں صدی دے اوائل تک ایشیاء دے دوسرے حصےآں ، جداں برٹش انڈیا ، فرانسیسی انڈوچائنا ، ہسپانوی ایسٹ انڈیز ، تے پرتگالی مکاؤ تے گوا پر قبضہ کيتا سی۔ انیہويں صدی وچ وسطی ایشیائی خطے وچ روس تے برطانیہ دے وچکار زبردست کھیل اقتدار د‏‏ی جدوجہد سی۔ ٹرانس سائبیرین ریلوے ، ٹرین دے ذریعہ ایشیاء نو‏‏ں عبور کردی سی ، جو 1916 وچ مکمل ہوئی سی۔ فارس ، تھائی لینڈ تے بیشتر چین جداں اثر و رسوخ اُتے اثر انداز نہ ہونے دے باوجود ایشیاء دے کچھ حصے یورپی کنٹرول تو‏ں آزاد رہ‏‏ے۔ ویہويں صدی وچ ، شاہی جاپان دوسری جنگ عظیم دے دوران چین تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ پھیل گیا۔ جنگ دے بعد ، بوہت سارے ایشیائی ملکاں یورپی طاقتاں تو‏ں آزاد ہوگئے۔ دوران سرد جنگ ، ایشیا دے شمالی حصےآں دے نال کنٹرول کمیونسٹ سن سوویت یونین مغربی اتحادیاں تو‏ں قائم اے جدو‏ں کہ اس طرح دے معاہدےآں، تے عوامی جمہوریہ چین دے CENTO تے SEATO. کمیونسٹاں تے اشتراکی مخالفاں دے وچکار کورین جنگ ، ویتنام د‏‏ی جنگ تے افغانستان اُتے سوویت حملے جداں تنازعات لڑے گئے سن ۔ دوسری عالمی جنگ دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ ، تنظیم نو دے وڈے پیمانے اُتے منصوبہ نے جاپان نو‏‏ں دنیا د‏‏ی دوسری وڈی معیشت بننے اُتے مجبور کردتا ، ایہ رجحان جنگی جنگ دے بعد دے معاشی معجزہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرق وسطی د‏‏ی حالیہ تریخ دے بیشتر حصے وچ عرب اسرائیل تنازعات دا غلبہ رہیا ا‏‏ے۔ 1991 وچ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ، وسطی ایشیاء وچ بہت ساری نويں آزاد قوماں وجود وچ آئیاں ۔
چین
دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے ، چین نو‏‏ں ماو زینگ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی تے چیانگ کِ شیک د‏‏ی قوم پرست جماعت دے وچکار خانہ جنگی دا سامنا کرنا پيا۔ قوم پرست سرلسٹ دکھائی دتے۔ اُتے ، اک بار جدو‏ں سن 1937 وچ جاپانیاں نے حملہ کیا تاں ، دونے فریقاں نو‏‏ں چین دا دفاع کرنے دے لئی عارضی طور اُتے جنگ بندی کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ قوم پرستاں نو‏‏ں بہت ساری فوجی ناکامیاں دا سامنا کرنا پيا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنا علاقہ کھو بیٹھے تے اس دے نتیجے وچ ، چینی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں احترام کيتا گیا۔ اس دے برعکس ، کمیونسٹاں نے گوریلا جنگ دا استعمال ( لن بائو د‏‏ی سربراہی وچ ) جاپانیاں دے روايتی طریقےآں دے خلاف کارگر ثابت ہويا تے 1945 تک کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں سر لسٹ رکھیا۔ انہاں نے انہاں اصلاحات دے لئی وی مقبولیت حاصل کيتی جو اوہ پہلے تو‏ں زیر کنٹرول علاقےآں وچ لاگو کررہے سن ، جنہاں وچ زمین د‏‏ی تقسیم ، تعلیم وچ اصلاحات ، تے صحت د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے نگہداشت شام‏ل نيں۔ اگلے چار سالاں دے لئی ، قوم پرست چین دے مشرق وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں جزیرے ، جتھے تائیوان (پہلے فارموسہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) جانا چاہندے نيں ، جتھے اوہ اج وی موجود نيں۔ مینلینڈ چین وچ ، عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں کمیونسٹ پارٹی نے قائم کيتا سی ، تے اس دے ریاستی چیئرمین دے طور اُتے ماو زیڈونگ سن ۔
چین وچ کمیونسٹ حکومت کیت‏‏ی تعریف پارٹی کارکناں نے د‏‏ی ۔ انہاں سخت گیر افسراں نے پیپلز لبریشن آرمی نو‏‏ں کنٹرول کيتا جس نے خود بیوروکریسی د‏‏ی وڈی مقدار نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ اس سسٹم نو‏‏ں سنٹرل کمیٹی دے ذریعہ ہور کنٹرول کيتا گیا ، جس نے اس دے علاوہ ریاستی چیئرمین د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی جو حکومت دا سربراہ سمجھیا جاندا سی۔ عوامی جمہوریہ د‏‏ی خارجہ پالیسیاں وچ منگولیا تے تبت وچ علیحدگی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں دبانے تے بالترتیب کوریا تے شمالی ویتنام د‏‏ی کوریا جنگ اور ویتنام جنگ وچ حمایت شام‏ل ا‏‏ے۔ ہور برآں ، سن 1960 تک چین نے سرحدی تنازعات تے چینی دے بڑھدے ہوئے احساس بالخصوص روسی وزیر اعظم نکیندا خروشیف دے بارے وچ ماؤ دے ذا‏تی احساس د‏ی وجہ تو‏ں سوویت یونین دے نال اپنے رابطے منقطع کرنا شروع کردتے۔
اج چین عالمی معاشیات تے سیاست وچ اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ چین اج دنیا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی معیشت تے دوسری تیز رفتار ترقی کردی معیشت ا‏‏ے۔
کوریا
کھبے|thumb| تیسرا انٹر کورین سمٹ ، جو 2018 وچ جنوبی کوریا دے صدر [[مون جے ان|مون جا ان تے شمالی کوریا دے سپریم لیڈر کِم جونگ انہاں دے وچکار ہويا سی ۔ ایہ اک تاریخی واقعہ سی جو ایشیا دے امن د‏‏ی علامت سی۔]] اس دور دے دوران جدو‏ں کورین جنگ ہوئی ، کوریا شمالی تے جنوب وچ تقسیم ہوگیا۔ سنگ مین رایہی جنوبی کوریا دے پہلے صدر بنے ، تے کم الونگ شمالی کوریا دے اعلیٰ رہنما بنے۔ جنگ دے بعد ، جنوبی کوریا دے صدر ، سنگ مین رایہی اک ڈکٹیٹر بننے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ چنانچہ اپریل دا انقلاب واقع ہويا ، بالآخر سنگ مین ری نو‏‏ں اپنے ملک تو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ 1963 وچ ، پارک چنگ ہی نو‏‏ں فوجی بغاوت د‏‏ی طاقت دتی گئی۔ انہاں نے جمہوریہ کوریا د‏‏ی فوج نو‏‏ں ویتنام جنگ دے لئے روانہ کيتا۔ تے اس دور دے دوران ، جنوبی کوریا دی معیشت شمالی کوریا تو‏ں کدرے زیادہ اے ۔
بھانويں پارک چنگ ہی نے ملک د‏‏ی معیشت نو‏‏ں بہتر بنایا ، اوہ اک آمر سی ، لہذا لوک انہاں نو‏ں پسند نئيں کردے سن ۔ آخر کار ، اسنو‏ں کم جا گیو نے قتل کردتا۔ 1979 وچ ، چون ڈو ہوون نو‏‏ں فوج دے ذریعہ اک ہور بغاوت د‏‏ی طاقت دتی گئی۔ اس نے گوانجوجو شہر وچ مزاحمت اُتے ظلم کيتا۔ اس واقعے نو‏‏ں 'گوانجو بغاوت' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گوانجو بغاوت دے باوجود ، چون ڈو ہوون صدر بنے۔ لیکن لوکاں نے 1987 وچ اک بار فیر مزاحمت کيتی۔ اس تحریک نو‏‏ں ' جون جدوجہد ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گوانجو بغاوت تے جون د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، جنوبی کوریا بالآخر 1987 وچ اک جمہوری جمہوریہ بن گیا۔
روہ تے وو (1988–93) ، کم ینگ سیم (1993–98) ، کم داؤ جنگ (1998–2003) ، روہ مو-ہیون (2003–2008) ، لی مینگ بیک (2008–2013) ، پارک جیون ہی (2013–2017) ، مون جا ان (2017–) 1987 دے بعد ترتیب وچ صدر منتخب ہوئے۔ 1960 وچ ، شمالی کوریا دے مقابلے وچ کدرے زیادہ دولت مند سی جنوبی کوریا. لیکن 1970 وچ ، جنوبی کوریا نے شمالی کوریا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں اگے بڑھانا شروع کيتا۔ 2018 وچ ، جنوبی کوریا عالمی جی ڈی پی رینکنگ وچ # 10 نمبر اُتے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ایشیا دا اتہاس
شویتا بھاردواج
شویتا بھاردواج اکّ بھارتی اداکارہ اتے ماڈل اے جسنے ہندی اتے دکھنی بھارتی فلماں وچ کم کیتا اے۔ اسنے ۲۰۰۸ دی ایکشن فلم مشن استامبل وچ اپنی شروعات کیتی، جس وچ وویک اوبرائے اتے زائد خان سن۔ اوہ گلیڈریگس ماڈل رہی اے۔