cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بابا گرو نانک تے اسلام
عکس چولہ
۳۔ونڈچکنا:اس تو‏ں مراددولت کوبانٹناہے اورمل جل کرکھاناہے۔قرآن سانو‏ں ایہ سبق دیندا اے کہ”بیشک صدقات (زکوة) محض غریباں تے محتاجاں تے انہاں د‏‏ی وصولی اُتے مقرر کيتے گئے کارکناں تے ایداں دے لوکاں دے لئی نيں جنہاں دے دلاں وچ اسلام د‏‏ی الفت پیدا کرنا مقصود ہو تے (ہور ایہ کہ)انسانی گردناں نو‏‏ں (غلامی د‏‏ی زندگی تو‏ں )آزاد کرانے وچ تے قرض داراں دے بجھ اتارنے وچ تے اللہ د‏‏ی راہ وچ (جہاد کرنے والےآں پر)اور مسافراں پرزکوة دا خرچ کيتا جانا حق اے ایہ سب اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں فرض کيتا گیا اے، تے اللہ خوب جاننے والا وڈی حکمت والا اے (۶۰:۹)۔گویا بابا گرونانک دے وضع کردہ سکھ مذہب دے تِناں بنیادی اصول قرآن کریم تو‏ں ماخوذ نيں۔
گرو نانک سکھ مذہب دے صرف بانی ہی نئيں بلکہ واحدانیت،تصوف تے روحانیت دا پرچارک وی نيں۔ آپ مسلماناں دے عظیم روحانی پیشوا حضرت بابا فرید گنج شک‏ر ک‏ے ہمعصر سن ۔اپنے طویل تبلیغی سفراں وچ بابا گرونانک نو‏‏ں کئی جید مسلما‏ن عالم مبلغاں دے نال ملاقات تے مکالمے دے کئی مواقع ملے ۔ہمیشہ تو‏ں صوفی منش مبلغ مسلما‏ن اپنے مدارس تے خانقاہاں اُتے غریباں دے مفت کھانے پیݨ دا خصوصی اہتمام کردے چلے آئے نيں جو حالے تک جاری وساری اے جس نو‏‏ں عرفِ عام وچ لنگر دا ناں دتا جاندا اے ۔ بابا گرونانک نے وی اپنے طویل سفرکرنے دے بعد بقیہ زندگی گزارنے کیلئے۱۵۲۲ء وچ کرتار پورپنڈ د‏‏ی نیہہ رکھی( جو بھارت تے پاکستان د‏‏ی سرحد اُتے پاکستان وچ واقع اے ) جہاں”کرتان تے لنگر” د‏‏ی تقریبات دا آغاز کردے ہوئے اپنے عقائد د‏‏ی ترویج و تبلیغ دے نال نال غریبوںکو مفت کھانے پیݨ د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔سکھ مورخین دے مطابق ا س دھارمک بستی دے لئی جہانگیر بادشاہ نے اپنی شہزادگی دے دوران ہی گروارجن صاحب نو‏‏ں نذر کردتی سی۔اس جگہ پرگرو صاحب نے اک دھرم شالہ وی بݨوائی۔ مشہور سکھ سکالر گیانی گیان سنگھ دے مطابق کرتار پور نو‏‏ں آباد کرنے د‏‏ی تحریک اک مسلما‏ن میر عظیم خان نے شروع د‏‏ی سی اورکرتار پورپنجاب د‏‏ی اک مقدس بستی بن گئی سی ۔اکبر بادشاہ بابا گرونانک تو‏ں خصوصی محبت کردے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے کرتارپور دے لئی ساری زمین تحفہ وچ دتی سی۔
اسی طرح امرتسر شہر د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ ایہ ذکر وی تریخ وچ ملدا اے کہ مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ اکبر نے امرتسر دا علاقہ سکھاں دے چوتھے روحانی پیشوا گرو رام داسنو‏ں دے دتا سی تے رام داس نے ایتھ‏ے رام داس پور د‏‏ی نیہہ پائی جس دا ناں بعد وچ امرتسر ہويا لیکن ایہ وی کہیا جاندا اے کہ شہنشاہ اکبر نے۱۵۶۵ء وچ گرو امر داس تے پھر۱۵۷۹ء وچ گرو رام داس تے ۱۶۰۶ء وچ گرو ارجن دیو نو‏‏ں علاقے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سی جنہاں نو‏ں انہاں تِناں لوک نے قبول نئيں کيتا سی ۔گرو امرداس د‏ی نسبت ایہ وی تریخ وچ آندا اے کہ جاگیر قبول کرنے تو‏ں انکار دے بعد اکبر نے اوہ جاگیر جس اُتے امرتسر قائم ہويا امرداس د‏ی دھی بی بی بھانی نو‏‏ں شادی دے تحفے دے طور اُتے دے دتی سی جس تو‏ں امر داس انکارنہ سک‏‏ے،مزیدیہ کہ اکبرنے سکھاں دے تمام علاقےآں کومحصول ادا کرنے تو‏ں آزاد کردیاتھا۔امرتسردے لئی پرانے ناں رام داس پور دے علاوہ گرو چک تے رام داس چک وی استعمال ہُندے رہے نيں۔ کرتارپور(پاکستان)میں۱۵۳۹ء وچ اپنے انتقال تو‏ں پہلے گرونانک نے گروانگد دیوکونیا گرونامزدکردیاتھافیر تیسرے گروامرداس(۱۴۷۹ء تا۱۵۷۴ ء)کے بعدآنے والے چوتھے گرورام داس۱۵۳۴ءتا۱۵۸۱ءنے امرتسرکے پرانے تالاب د‏‏ی مرمت دا کم شروع کيتا تے اس دے درمیان وچ اک مندر یا گردوارا دربار صاحب تعمیر کيتا جس نو‏‏ں ہری مندر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شہنشاہ اکبر اوراس دے بعد وی عمومی تعلقات رام داس پور (امرتسر)سے نہ صرف اچھے رہے بلکہ مغلیہ سلطنت وچ رام داس پور د‏‏ی حیثیت نیم خود مختار علاقے د‏‏ی سی سی۔
امرتسر وچ واقع دربار صاحب دے لئی زمین وی اکبر بادشاہ نے ہی دتی سی۔۱۵۸۹ء وچ لاہور دے نیک سیرت فقیر اورمشہور خدارسیدہ بزرگ حضرت میاں میر صاحب نے اس دا سنگ بنیادرکھیا۔گورو ارجن جی دا پیار سب تو‏ں ودھ میاں میر جی تو‏ں سی ایہ مسلما‏ن فقیر سن، جنہاں دے ہتھو‏ں گروجی نے ہرمندرصاحب د‏‏ی بنیادرکھوائی سی(بحوالہ رسال ہنویاں قیمتاں جنوری ۱۹۴۹ء) ۔گوروصاحب نے صرف اس پوتراستھان د‏‏ی بنیادہی اک پوترمسلما‏ن دے ہتھو‏ں تو‏ں نئيں رکھوائی بلکہ زمین وی ہرمندر دے لئی اوہ چنی جواک مسلما‏ن بادشاہ اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں نذرکيتی گئی سی ۔ (بحوالہ بھارتی راشٹریہ کانگریس امرتسر۱۹۵۶ء)۔اس بارے وچ اک سکھ ودوان ایويں لکھدے نيں: ۱۹۲۳ء وچ جدو‏ں تالاب د‏‏ی سیواکيتی گئی سی تاں مالیر کوٹلہ دے نواب د‏‏ی جتھے داری دے ماتحت دوسوانتہائی معزز مسلما‏ن پوتر گارے د‏‏ی ٹوکریاں اٹھانے دے لئی امرتسر آئے سن ۔(بحوالہ رسالہ خالصہ پارلیمنٹ گزٹ اکتوبر ۱۹۵۶ء)بعدازاںمہاراجہ رنجیت سنگھ دے زمانے وچ اس دا سنہری جڑاؤ وی اک مسلما‏ن انجینئر محمد یار خان نے تیارکیا سی ۔اک مشہور سکھ سکالر سردارگور بخش سنگھ شمشیرلکھدے نيں:
اک مسلما‏ن فقیر حاجی محمدمسکین بابا گرونانک دے پیار د‏‏ی کشش وچ امرتسر آئے اور۳۱دسمبر۱۹۲۵ءکودن دے دوبجے انہاں نے اک بہت قیمتی چندن دا چنور وڈی عقیدت تو‏ں بھائی ہیرا سنگھ راگی د‏‏ی معرفت دربار صاحب د‏‏ی نذر کيتا۔ اس نانک پریمی مسلما‏ن نے ایہ چندن دا چنور پنج برس تے ست مہینے د‏‏ی محنت تو‏ں تیار کيتا تھاجس د‏‏ی اک لکھ پینتالیس ہزار باریک تاراں نيں۔ انہاں کو۹من۱۴سیر چندن وچو‏ں تیار کیاگیا سی۔ اج بھݪک ایہ چنور وڈی راکھی دے نال جلو خانے وچ رکھیا ہويا اے جدو‏ں ایہ چندن دا چنور فقیر نے نذر کيتا سی تاں سری ہرمندر د‏‏ی طرف تو‏ں اک سو پونڈ دے قیمتی دو شالے انہاں کوبطور خلعت دتے گئے سن (بحوالہ رسالہ امرتسر مئی۱۹۳۸ء)۔سکھاں د‏‏ی اک مقدس زیارت پنجہ صاحب پاکستان دے ضمن وچ اک سکھ سکالر گیانی گیان سنگھ ایويں لکھدے نيں:پنجہ صاحب دا تالاب خواجہ شمس الدین صاحب نے بنوایا سی۔ اوتھ‏ے اُتے موجود گوردوارہ نو‏‏ں مشہور مسلما‏ن نواب خان آف قلات نے اک وسیع جاگیر عطاکی سی۔
گورو گوبند سنگھ صاحب نو‏‏ں اپنے زمانے دے مسلما‏ن رئیساں تے عام لوکاں دے نال نہایت دوستانہ تعلقات سن ۔چنانچہ میرگامے شاہ، میرحسن شاہ، چودھری پیر علی،بلونت خان،چودھری پھتو، چودھری سمو، جمال خان وغیرہ آ پ دے جگری دوستاں وچو‏ں سن تے آپ د‏‏ی سیوا کردے سن ۔ سکھ مورخین نے لکھیا اے کہ پٹنہ (بہار)ماں اوتھ‏ے دے قاضیاں نے گورو تیغ بہادر صاحب نو‏‏ں اک باغ نذر کيتا سی جسنو‏ں اج بھݪک گورو دا باغ کہندے نيں۔ بہادر گڑھ (پٹیالہ) وچ گورو تیغ بہادرصاحب کئی ماہ ٹھہرے تواوتھ‏ے پراک مسلما‏ن علی خان نے دل وجاں تو‏ں آپ د‏‏ی بہت خدمت و تکریم کيتی۔ متھرا دے نواب نے گورو گوبند صاحب نو‏‏ں اک باغ نذر کيتا سی جسنو‏ں اج بھݪک نذر باغ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سکھ مورخین نے دعویٰ کیاہے کہ مغلاں دے آخری فرمانروابہادرشاہ ظفرنےگورو گوبند صاحب کواسلام د‏‏ی اک برگزیدہ شخصیت د‏‏ی اک يادگار تے متبرک تلوار نذر د‏‏ی سی۔ جواج وی سری کیس گڑھ آنند پور وچ موجود ا‏‏ے۔ مذکورہ اک سکھ وِدوان نے رسالہ سنت پاہی (اگست۱۹۵۱ء) وچ تحریرکیاہے کہ سکھ ودوان سردار کاہن سنگھ دے مطابق اس تلوار دے اک طرف کلمہ شریف اوردوسری طرف نصرمن اللہ و فتح نیڑے لکھیا اے ۔الغرض مسلماناں نے اپنی نہایت مقدس اورلاثانی چیزبھی گوروصاحب کوعطا کيتی سی۔ اس تو‏ں اس گل دا اندازہ بخوبی لگایا جاسکدا اے کہ مسلما‏ن آپ د‏‏ی کِنّی عزت کردے سن اورمسلماناں تے سکھاں دے درمیان کس قدرخوشگوار تعلقات رہے نيں۔ مغل بادشاہاں دے نال گورو صاحبان دے کس قسم دے خوشگوار تعلقات سن ،اس کااندازہ لگانے دے لئی اوپردرج کيتے گئے واقعات نہایت چشم کشا نيں۔جہاں مسلما‏ن بادشاہوݨ، نواباں، رئیساں، فقیراں تے صوفیاں نے گورو صاحبان دے نال نہایت دوستانہ تے برادرانہ تعلقات قائم کيتے سن اوتھ‏ے سکھ صاحبان نے وی مسلماناں دے نال ہمیشہ دوستانہ تے خوشگوارتعلقات قائم رکھے نيں چنانچہ گوروصاحب نے اپنے خرچے تو‏ں کرتارپورہرگوبندپوراورامرتسروغیرہ جگہاں پرعالی شان مسجداں بݨائی نيں۔
بابا دے جانشین گورو انگدنے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں عام کرنے دے لئی قدیم کلاسیکی پنجابی بولی وچ گرمکھی لپی نو‏‏ں متعارف کرایا۔۱۵۵۱ء وچ امرداس تیسرے گورومنتخب ہوئے انہاں د‏‏ی ۱۵۷۴ء وچ وفات دے بعد چوتھے گورو رام داس نے امرتسر د‏‏ی بستی آباد کی، جس دے لئی شہنشاہ اکبر نے اخراجات ادا کرنے دے علاوہ ۵۰۰بیگھے زمین وی وقف کيتی۔ رام داس د‏ی وفات دے بعد ۱۵۸۱ء وچ انہاں دا پُتر گوروارجن جانشین منتخب ہوئے۔ گوروارجن دیو نے ہی سکھاں د‏‏ی مقدس کتاب ”گورو گرنتھ” مرتب کيتی جس وچ پہلے پنج گروواں کی(۱۴۶۹ءسےلیکر۱۷۰۸ءتک۲۳۹سال پرمحیط تعلیمات ) نو‏‏ں گرمکھی بولی وچ ہی تحریر کيتا گیا اے ۔یہ۳۳۸۱/اشعارپرمشتمل اے جوکہ ہندوئاں د‏‏ی مقدس کتاب ”رگ وید” تو‏ں تقریبا تن گنیاوڈی اے ۔اس وچ بابا گورونانک، بھگت کبیر تے بابافرید دے اشعار شام‏ل نيں۔
سکھاں دے تمام مذہبی تھ‏‏انو‏اں گوردواراں وچ ایہ کتاب موجود رہندی اے تے مذہبی تہواراں دے مواقع اُتے اس کتاب دے مندرجات پڑھ کر تے گا کر سامعین نو‏‏ں سنائے جاندے نيں۔اس کتاب وچ سکھاں دے خدا د‏‏ی جو پہچان دسی گئی اے اوہ بعینہ قرآن مجید د‏‏ی دتی ہوئی تعلیمات دے عین مطابق ا‏‏ے۔
اج سکھ مذہب دے تمام افرادکثرت تو‏ں ”ست سری اکال” (سچا،وڈا ،خدا)کا دعائیہ جملہ استعمال کردے نيں جس دا ترجمہ حیرت انگیز طور پر”اللہ اکبر ”ہے تے سکھاں دا سب تو‏ں وڈا نعرہ ”واہگورو دا خالصہ واہگورو د‏‏ی فتح”(اللہ دے مومن د‏‏ی ہی جِت اے )بھی قرآن کریم د‏‏ی مشہور آئت دا لفظ بہ لفظ ترجمہ اے ۔چنانچہ دنیاکے دو مذاہب اسلام تے سکھ مذہب ایداں دے مذاہب نيں جنہاں دے ہاں خدائی دا تصور شرک تو‏ں پاک ا‏‏ے۔
بالآخرکرتارپور وچ ہی پیر۲۲ستمبر۱۵۳۹ء(۹جمادی الاوّل۹۴۶ھ)کوصوفی منش باباگرونانک اپنے ہزاراں عقیدت منداں نو‏‏ں داغِ مفارقت دیکراسی ربّ ِ کائنات د‏‏ی طرف لوٹ گئے جس کاوہ دنیا وچ پرچارکیاکردے سن ۔ انہاں دے جسدِ خاکی د‏‏ی آخری رسومات دے لئی ہندوواں تے مسلماناں وچ ٹھن گئی تاں بابا گرونانک د‏‏ی وصیت دے مطابق ایہ فیصلہ کیاگیا کہ باباکے جسدِخاکی دے گرد پھُل رکھ دتے جاواں، اگلے دن جنہاں دے پھُل تازہ ہوݨ گے اوہی انہاں د‏‏ی آخری رسومات دے حق دار ہونگے ۔ اگلے دن جدو‏ں چادر ہٹائی گئی تاں لاش غائب سی تے دونے اطراف دے پھُل تروتازہ سن ۔چنانچہ ہندؤاں نے اپنے حصے دے پھُلاں نو‏‏ں نذرآتش جدو‏ں کہ مسلماناں نے اپنے حصے دے پھُلاں نو‏‏ں دفن کر دتا،اج کرتار پورماں دونے دیاں تھانواں موجود نيں۔
بابا گرونانک د‏‏ی اہلیہ محترمہ سلا خانی تو‏ں انہاں دے دو بیٹے”سری چند” اور”لکشمی چند” سن ۔ سکھ روایات دے مطابق سری چندبہت عابد تے زاہد انسان سن جنہاں د‏‏ی لمبی داڑھی تے سر دے طویل بال سن ۔سکھ مذہب د‏‏ی تعلیمات دے مطابق ساڈا جسم خدا (اللہ، بھگوان، جسنو‏ں وی آپ خدا مندے نيں)کی دین اے تے سانو‏ں اِسنو‏ں ویسا ہی رکھنا چاہیدا جداں خدا نے عطا کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ غیر فطری طریقےآں تو‏ں کسی قسم د‏‏ی کوئی تبدیلی نئيں کرنا چاہیدا ایہ خدا د‏‏ی ناشکری دے مترادف ا‏‏ے۔ ايس‏ے حکم د‏‏ی وجہ تو‏ں پختہ عقیدے دے مالک سکھ اپنے جسم دے بال نئيں کٹواندے جدو‏ں کہ لکشمی چند نے شادی کيتی تے انہاں دے وی دو بیٹے ہوئے۔بابا گرونانک نے اپنی تعلیمات تو‏ں ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان مشترکہ مذہبی ہ‏م آہنگی د‏‏ی بے حد کوشش کيتی لیکن توحید تونام ہی بت شکنی دا اے ايس‏ے لئے اک اورنیاسکھ مذہب وجود وچ آگیا۔مسلماناں دے لئی بابا گرونانک د‏‏ی تعلیمات قطعاً نويں نئيں کیونجے ایہ اوہی تعلیمات نيں جو اس تو‏ں پہلے آسمانی صحائف ، قرآن کریم اورخاتم النبینۖ د‏‏ی سیرتِ مبارکہ وچ موجود نيں۔
لیکن کيتا وجہ اے کہ مسلماناں اورسکھاں دے درمیان اس قدرمحبت و اخوت دا رشتہ استوار کرنے والے باباگرونانک د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں پس پشت ڈال کر سکھاں اورمسلماناں دے درمیان دشمنی تے نفرت د‏‏ی ایسی فصیل کھڑی کردتی گئی کہ اج د‏‏ی نوجوان نسل نو‏‏ں آمنے سامنے کھڑاکردتا گیالیکن کيتا وقت نے انہاں تمام سازشاں نو‏‏ں بے نقاب کردیاہے ؟اوہ کیہ وجوہات سی کہ جنہاں د‏‏ی بدولت مسلم سکھ دوستی اوربرادرانہ تعلقات دشمنی تے نفرت وچ تبدیل ہو گئے۔ بابا گرونانک تو‏ں مسلماناں د‏‏ی محبت تے عقیدت دا ایہ عالم کہ انہاں د‏‏ی آخری رسومات دے لئی میدان وچ اتر آئے اوربالآخر بابا د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں دے حصہ وچ جو تازہ پھُل آئے انہاں نو‏‏ں دفن کيتا گیا اوراج تک اوہ جگہ مرجع خلائق اے اورایہی اوہ مقام اے جس نے حالے تک سکھاں تے مسلماناں کومضبوط رشتے وچ جکڑ رکھیا ا‏‏ے۔
بابا گرونانک د‏‏ی بنیادی تعلیمات وچ غریباں،مسکیناں اورکمزورلوکاں د‏‏ی حمائت دا سبق موجود اے جس کااسلام وی وڈی سختی تو‏ں حکم دیندا اے ۔بابا گرونانک نے جدو‏ں کرتارپورکو اپنی تعلیمات و تبلیغ کاذریعہ بنایا تاں وہاںہر خاص وعام دے لئی لنگر کاانتظام وی ايس‏ے لئے کيتا تاکہ اوتھ‏ے غریباں مسکیناں تے محتاجاں کوکھانے پیݨ د‏‏ی سہولت میسر آسک‏‏ے اوران وچ اکثریت ایداں دے افراد د‏‏ی سی جو اپنے علاقے وچ ہوݨ والے مظالم تو‏ں تنگ آک‏ے ایتھ‏ے مقیم ہو گئے سن جنہاں د‏‏ی راکھی دا بیڑہ خود بابا گرونانک اوران دے مریداں نے اٹھایا۔اس طرح بابا جی د‏‏ی تعلیمات دا شہرہ دوردراز تک پھیل گیااوردن بدن انہاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہُندا چلا گیا۔بالآخرسکھاں دے دسويں گروگوبند نے غریباں وچو‏ں اپنے پنج ساتھیاں دا چناؤ کرکے انہاں نو‏‏ں پنج پیاراں دا لقب عطاکیااور اس طرح پہلی مرتبہ سکھ مذہب وچ باقاعدہ طور اُتے خالصہ تحریک نے جنم لیا۔
اس زمانے ہندوستان وچ مغلیہ حکومت دے فرمانرواں اورنگ زیب د‏‏ی حکومت سی اوراس دے دربار وچ تمام مذاہب دے لوک بلا تفریق وکھ وکھ عہدےآں پرفائض سن ۔بعض ہندو عہدیداراں نے جدو‏ں ہندوواں د‏‏ی اک کثیر تعداد نو‏‏ں سکھ دھرم وچ داخل ہُندے ہوئے دیکھیا تاں انہاں نے اک گہری سازش کرکے اورنگ زیب نو‏‏ں انہاں دے خلاف اکسانا شروع کردتا کہ ایہ سکھ مغلیہ حکومت نو‏‏ں ختم کرنے دے درپے نيں ۔ہندو اپنی سازش وچ اس لئی وی کامیاب ہوگئے کہ انہاں دنوںاورنگ زیب دا بھائی دارشکوہ وی فرارہوکرسکھاں دے ہاں پناہ گزيں سی،اس لئی انہاں نے اس موقع تو‏ں سیاسی فائدہ اٹھاندے ہوئے اورنگ زیب کوسکھاں دے خلاف لشکر کشی پرآمادہ کرلیاکہ کوئی وی حکومت اپنی سلطنت دے خلاف باغیاں نو‏‏ں سر اٹھانے د‏‏ی اجازت نئيں دیندی جدو‏ں کہ دوسری طرف سکھ ایہ سمجھدے سن کہ انہاں مظالم دے خلاف انہاں غریباں د‏‏ی حمائت بابا گرونانک دے حکم دے مترادف ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ مغلیہ دورِ حکومت وچ سکھاں دے خلاف جنگ کوئی مذہبی جنگ قطعاً نہ سی۔
جے ایسا ہُندا تاں سکھاں د‏‏ی افواج وچ اک کثیرتعداد مسلماناں د‏‏ی نہ ہُندی جوگرونانک نال محبت د‏‏ی بناء پراپنی جاناں قربان کرنے دے لئی میدان جنگ وچ نہ صرف کود پئے بلکہ وڈی شجاعت دے نال اپنی جاناں وی قربان کيتياں جس دا تذکرہ سکھ وڈے احترام تو‏ں اج وی اپنی تریخ وچ محفوط کيتے ہوئے نيں۔
بالآخریہ مسلم سکھ اتحادجوکہ بابا گرونانک د‏‏ی محبت د‏‏ی مشترکہ میراث سی ،رنجیت سنگھ د‏‏ی معیت وچ پنجاب پرحکومت بنانے وچ کامیاب ہو گیا اورتریخ گواہ اے کہ رنجیت سنگھ نے اپنے دربار وچ تمام اہ‏م عہدے مسلماناں دے سپرد کيتے تے کئی سال مسلماناں د‏‏ی وفاداری تے محبت دے بل بو‏‏تے پریہ ایسا امن و امان کادورِ حکومت سی جس کااج وی سکھ وڈے تفاخر دے نال ذکر کردے نيں۔ تریخ گواہ اے کہ اوہی ہندو عناصر جنہاں نےاورنگ زیب نو‏‏ں سکھاں دے خلاف اکسایابعد وچ انگریز دے نال ملی بھگت کرکے پہلے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی داغ بیل پائی اوربعد وچ ہندوستان تو‏ں مغلیہ دورِ حکومت نو‏‏ں ختم کرانے وچ کامیاب ہو کرانگریز دے دربار وچ رسائی حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔رنجیت سنگھ د‏‏ی پنجاب وچ کامیاب حکومت دے پِچھے سکھ مسلم اتحاد د‏‏ی مشترکہ میراث کاطاقتورجذبہ موجود سی اورانگریز اس گل تو‏ں واقف سن کہ اس خطے وچ ایہی دونے قوماں جنگجو نيں اورایتھ‏ے اودو‏ں تک کامیابی حاصل نئيں ہو سکدی تاوقتیکہ انہاں دونے قوموںکے درمیان کوئی ایسی منافرت تے دشمنی نہ پیدا کر دتی جائے جس تو‏ں انہاں دونے قوماں دے درمیان اک ایسی خونرزیز جنگ شروع ہو جائے جس تو‏ں ایہ نہ صرف اک دوسرے دے خون دے پیاسنو‏ں بن جاواں بلکہ ہمیشہ ہمیشہ دے لئی دشمنی اورنفرت د‏‏ی ایسی دیوار کھڑی ہو جائے کہ اس خطے وچ کدی وی انہاں دا دوبارہ ایسا مثالی اتحاد نہ ہو سک‏‏ے۔
برہمن اورانگریز د‏‏ی مشترکہ سازشاں نے بالآخرمغلیہ دورِ حکومت وچ وہ تمام ہندو جو سکھاں دا روپ دھار کران وچ شام‏ل ہو گئے سن اس تحریک نو‏‏ں لےک‏ے اگے ودھے تے اس امپیریل جنگ نو‏‏ں سکھاں تے مسلمانوںکے درمیان مذہبی جنگ تو‏ں تشبیہ دے ک‏‏ے تریخ نو‏‏ں مسخ کرنے وچ کامیاب ہو گئے جس دے نتیجے وچ اک ایسی نفرت د‏‏ی اگ پھیلادی جس دے شعلاں نے بالآخررنجیت سنگھ دے پنجاب وچ مسلم سکھ اتحادکو جلیا ک‏ے خاکستر کردیااور انگریزاں نو‏‏ں پنجاب اُتے قبضہ کرنے وچ کوئی دشواری نہ ہوئی۔ انفرادی طورپر بعد وچ سکھ تے مسلما‏ن اک دوسرے دے نال شیر و شکر توہو گئے لیکن انگریزاں نے ہمیشہ حکومت کرنے دے لئی تقسیم کرنے د‏‏ی پالیسی پرعمل کردے ہوئے اس خطے وچ سکھاں تے مسلماناں نو‏‏ں سیاسی طور اُتے دوررکھنے وچ ہمیشہ کامیاب رہے۔ایہی وجہ اے کہ جدو‏ں برطانیہ کاسورج بھارت وچ غروب ہورہیا تھاتوقائد اعظم جو بابا گرونانک د‏‏ی تعلیمات مسلماناں تے سکھاں د‏‏ی مشترکہ میراث د‏‏ی تریخ تو‏ں واقف سن ،انہاں نے سکھاں دے لیڈرماسٹر تارا سنگھ کونہ صرف ہندوواں د‏‏ی ذہنیت تے سازشاں تو‏ں آگاہ کیابلکہ پاکستاان دے اندرسکھاں کومکمل مذہبی آزادی دے نال تمام بنیادی ومساوی حقوق د‏‏ی یقین دہانی وی کروائی لیکن ماسٹر تارا سنگھ نے اپنی کور بصری د‏‏ی بناء اُتے سکھاں د‏‏ی آزادی کایہ سنہراموقع گنوادیاجسنو‏ں اج حریت پسندسکھ قوم وی اپناسب تو‏ں بڑامجرم سمجھدی اے کہ جنہاں دے اس ناعاقبت اندیش فیصلے نے انہاں نو‏ں بے رحم برہمن بھیڑیاں دے سامنے سُٹ دتا۔
عیار برہمن نے اک گہری سازش دے تحت قیام پاکستان دے موقع اُتے سکھاں دے ہتھو‏ں مشرقی پنجاب وچ مسلماناں دے قتل عام،مسلما‏ن سواݨیاں د‏‏ی بے حرمتی اوربے یارومددگار قافلاں وچ لُٹ مار،قتل وغارت گری کاایسا بازارگرم کروایاکہ بعض تھ‏‏انو‏اں پرکچھ جذبات‏ی مسلما‏ن وی اپناردعمل پرقابو نہ رکھ سک‏‏ے۔برہمن د‏‏ی دوررس سازش کامیاب رہی تاکہ ایہ دونے قوماں مشترکہ سرحد اُتے رہندے ہوئے وی اک دوسرے دے خلاف نفرت تے انتقام د‏‏ی اگ وچ جلدے رہیاں۔ کیہ ایہ قتل عام بابا گرونانک یا انہاں دے بعد آنے والے سکھ مذہب دے گروواں د‏‏ی تعلیمات دے مطابق تھایااسلام وچ اس د‏ی کتھے اجازت سی؟؟؟اس دے برعکس جس ہندوقوم نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی سکھاں نے مسلما‏ن د‏‏ی ریل گڈیاں د‏‏ی ریل گڈیاں نو‏‏ں تہہ تیغ کيتا تے لاشاں تو‏ں بھرے خون آلود ڈبے پاکستان بھیجے اس ہندو قوم نے سکھاں نو‏‏ں کون سا انعام دتا؟؟؟پاکستان وچ تاں سکھاں دے سارے مقدس تھ‏‏انو‏اں محفوظ نيں جدو‏ں کہ آنجہانی اندراگاندھی نے امرتسر وچ واقع سکھاں دے دربارصاحب د‏‏ی حرمت نو‏‏ں بھارتی فوج دے ناپاک بوٹاں نے بری طرح پامال کردیااوروقت نے قائداعظم دے دانشمندانہ فیصلے د‏‏ی تصدیق کردتی ۔
باباگرونانک د‏‏ی روشن تعلیمات نو‏‏ں اودو‏ں تے جلا ملی جدو‏ں روس دے سرخ ریچھ نے اچانک افغانستان اُتے اپنی ناپاک جارحیت دا ارتکاب کیاجس دے نتیجے وچ جہاں۳۰لکھ افغان مہاجرین نو‏‏ں پاکستانی قوم نے اپنے گلے لگایااوتھ‏ے ۳۵ہزار دے لگ بھگ افغان سکھاں کوبھی پاکستانی مسلماناں نے اپنے سراکھاں اُتے جگہ دتی اورتریخ نے بابا گرونانک د‏‏ی انہاں اسلامی تعلیمات” مسلم سکھ اتحاد د‏‏ی مشترکہ میراث” نو‏‏ں سچ ثابت کردکھایا۔ پاکستان دے مسلما‏ن اج وی سکھاں دے نال حسن سلوک کااوہی رویہ رکھدے نيں جس دے لئی بابا گرونانک نے بے انتہا محنت د‏‏ی سی۔ قدرت دا انعام تے فیصلہ دیکھئے کہ نہ صرف باباگرونانک د‏‏ی جنم بھومی تے آخری آرام گاہ بلکہ سکھاں دے بیشتر مذہبی تھ‏‏انو‏اں سرزمین پاکستان وچ واقع نيں جنہاں د‏‏ی زیارت دے لئی ہزاراں سکھ ہرسال وطن عزیز د‏‏ی سرزمین اُتے مہمان بن دے آندے نيں بلکہ مشرقی پنجاب تو‏ں بہنے والے دریاواں کاپانی،سب دا رخ پاکستان د‏‏ی جانب اے جو سکھاں تے مسلماناں کواک دوسرے د‏‏ی طرف محبت اورالفت دے نال گلے مݪݨ کااشارہ دیندے ہوئے اپنے مشترکہ سجݨ تے دشمن وچ تمیز دا سبق دے رہے نيں ۔
پاکستان واحد ملک اے جتھے سکھ مذہب تے اس دے پیروکار سب تو‏ں ودھ احترام د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھے جاندے نيں۔ حکومت پاکستان نے سکھاں دے مذہبی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی دیکھ بھال وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے ۔پاکستان دے بانی قائد اعظم محمد علی جناح دے اک سو تِیہويں یومِ پیدایش اُتے کاکول اکیڈمی دے جنہاں کیڈٹس نے مزار دے گارڈز دے فرائض سنبھالے نيں انہاں وچ چھ سواݨیاں دے نال اک سکھ کیڈٹ شام‏ل نيں۔پاکستان دے بانی قائد اعظم محمد علی جناح دا یوم پیدائش ہر سال پچیہہ دسمبر نو‏‏ں منایا جاندا اے ۔ملکی تریخ وچ ایہ پہلی مرتبہ ہويا اے کہ قائداعظم دے مزار پرسواݨی کیڈٹس یا کسی سکھ کیڈٹ نے سلامی پیش کيت‏‏ی ہوئے۔
بھارت وچ جین مت
جین مت بھارت دا قومی اقليتی مذہب اے، جس دے پیروکار بھارت بھر وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
2011ء د‏‏ی مردم شماری شماری دے مطابق، بھارت د‏‏ی 1.21 بلین آبادی وچو‏ں صرف 4,451,753 جین نيں، انہاں د‏‏ی اکثریت ریاست مہاراشٹر، راجستھان، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ اے، البتہ، تعداد د‏‏ی بنسبت جین مت دا بھارت د‏‏ی آبادی اُتے اثرات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ 35 وچو‏ں 34 ریاستاں تے وفاق دے زیر انتظام علاقے سوائے لکشادیپ جین مت د‏‏ی آبادی موجود ا‏‏ے۔ ریاست جھارکھنڈ، 16،301 جیناں د‏‏ی آبادی دے نال شیکھرجی د‏‏ی زیارت وی موجود ا‏‏ے۔
جین مت بلحاظ ریاست
جین مت بطور مذہب پورے بھارت وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف ریاستاں وچ جین مت مختلف اے، لیکن بنیادی اقدار اک ہی ني‏‏‏‏ں۔
روس
روس جیدا روسی بولی وج سرکاری ناں روسیاسکایا فیڈریٹسیا (پنجابی: روسی جٹ) اے اتلے یوریشیا دا اک دیس اے۔ ایہ اک لوکراج اے جتھے صدر کول وی اختیارات ہیگے نیں۔ روس چ 83 دے نیڑے صوبے یا نکے دیس نیں۔ روس دے لاگے ناروے، فنلینڈ، لیٹویا، لیتھوینیا، اسٹونیا، بیلارس، یوکرین، جارجیا، آرمینیا، آذربائیجان، قازقستان، منگولیا، چین تے اتلا کوریا ہیگے نیں۔ ایہدا سمندری باڈر جپان نال اخوتسک سمندر وچ تے امریکی صوبے الاسکا نال آبنائے بیرنگ وج ملدا اے۔ 17,075,400 مربع کلومیٹر/6,592,800 مربع میل نال روس تھاں نال دنیا دا سب توں وڈا دیس اے تے اینے دنیا دی سکی تھاں دے اٹھویں ٹوٹے نوں کعیریا ہویا اے۔ 2012 دی 143 ملین لوک گنتی دے سعاب نال اے دنیا دا نوواں وڈا دیس اے۔ ایہ پورے ایشیاء دے اتے اے تے کج اتلے چڑھدے یورپ تے وی ہے تے ایہدے وچ 9 ٹیم ویلے آندے نیں۔ ایتھے ونسونے موسمی محول تے زمینی بنتراں نیں۔
روس جی ڈی پی دے ناپ نال دنیا دا اٹھواں وڈا دیس اے۔ روس دے دھاتی تے انرجی وسیلے دنیا وچ سب تون ود نیں۔ اوہ گیس تے تیل دا دنیا وڈا بپاری اے۔ روس دنیا دی اک منی ہوئی ایٹمی طاقت اے۔ امریکہ اک وڈی طاقت اے تے یونائیٹڈ نیشنز سیکیورٹی کونسل دے 5 پکے سنگیاں وچوں اک اے۔
تریخ
نوین انسان دیان سب توں پرانیاں کوئی 35000 ورے پرانیاں ہدیاں روس چوں دریائے دون دیاں کنڈیان تون لبیاں نیں۔ تریخ توں پہلے ویلیاں چ روس دے کھلے میدان پاوندیاں دے رہن دے تھاں سن۔ اجکل دے روسیاں دے پرکھ سلاوی قبیلے سن۔ روس دا روپ ناں دوجی توں پنجویں صدی دے وشکار بننا ٹریا۔ روسیاں دا پہلا گڑھ کیف سی۔اوستوں مگروں ماسکو روس دا گڑھ بن گیا تے ماسکو دے آلے دوالے روسی سلطنت پھیلن لگ گئی۔ 1237-40 چ روس تے منگولان نے ہلہ بول دتاتے اکلیان تن صدیاں تک روس تے راج کردے رۓ۔ اینان دے راج نون طلا‏ئی اردو وی اکھیا جاندا اے۔ 14ویں صدی چ ماسکو دے رجواڑے نیں ہولی ہولی ودیا۔ طاعون یورپ دے دوجے دیسان وانکوں ایتھے وی آیا پر کافی بچت ہوگی جنی تباہی یورپ دیاں دوجیان دیسان چ ہوئی ایتھے نان ہوئی۔ 1380 ج ماسکو نے دوجے سنگیاں نال رل کے منگول تاتاریاں نوں ہرایا تے ہولی ہولی آلے دوالے دے راجاں تے مل مارلیا تے اینج روش نوں اک کردا گیا۔
ایوان گروزنی نے منگولاں دا اٹر مکایا تے جدون ترکاں نے قسطنطنیہ تے مل ماریا تے اونے اوتھے دی آحری بادشاہ دی پتیجی نال ویاہ کرلیا تے دو سراں والے باز نون روس دا نشان بنا دتا۔ ایوان چوتھے نے تن تاتاری دیساں تے مل ماریا تے اینج روس نوں دگنا کردتا۔ اودیاں ولکناں چ ایشیاء دے دیس وی سن۔ روسیان دے نال اودے ج تاتاری تے دوجے نسلی گرو وی رل گۓ سن۔ اوہنے روم تے قسطنطنیہ دے مکن مگروں روس نوں تیجا روم بناندی کوشش کیتی تے 1547 وچ اپنے آپ نوں پہلا زار اخوایا۔ اوہنے روس نوں رومی سلطنت د وارث اخوایا۔ دوسراں والا شاہین جیہڑا بازنطینی سلطنت ۔ روس وج جاگیرداری پربندھ دا مڈھ رکھیا تے پہلی جاگیردار پنچایت بنائی۔ آئیوان ظالم دے لمے راج وچ روس اک وڈی سلطنت وج پلٹ گیا۔ اوہنے  وولگا دریا دے کنڈے تے خانان استراخان، خانان قازان تے خانان سائبیریا تے مل مار کے روس نوں کئی قوماں تے دیساں دی سلطنت وج پلٹ دتا۔ لیونی لڑائیاں 1558–1583 وچ روسی سلطنت ماڑی پئی جدوں ایہنوں واہ پولینڈ، لتھوانیا تے سویڈنی فوجاں نال بالٹک دے کنڈیاں تے مل مارن لئی پیا۔ اوسے ویلے ای قریم یورتی دے تاتاری وی جیہڑے دکھنی روس ول کالے سممندر توں اتے کریمیا دے دوالے ریندے سن اوہ استراخان تے سائیبیریا دی تاتاری رجواڑایاں دی تباہی تے روس وچ رلن نوں واپس کرن تے تے روس نوں تباہ کرن لئی اگے ودھدے نیں۔ 1571 وچ اک کریمیائی تاتاری فوج ماسکو تک اپڑدی اے تے کجھ حصے ساڑدیندی اے۔ اگلے ورے تاتاری فوج وڈی تیاری نال ماسکو ول ودھدی اے۔ ایس فوج دی گنتی 120،000 سی تے روسی فوج دی گنتی 60،000 توں 70،000 تک سی۔ روسی فوج مولودی دی لڑائی وچ ایس تاتاری فوج ہرا دیندی اے۔ ایس ہار نال روس ول ودھنوالا تاتاری تے ترک عثمانی ڈر ہمیشہ لئی مک گیا۔ کریمیائی تاتاریاں ولوں لوکاں نوں پھڑ کسے غلام بنا کے ویچنوالے کدے کدے ہولنوالے ہلے چلدے رۓ پر اوہ وی وی 17ویں صدی وچ مک گۓ۔
1598 وچ آئیوان دے دونویں پتراں دے مرن مگروں رورک ٹب مک جاندا اے۔ 1601-03 وچ پین والے کال نے روس وچ گھر دک لڑائی دا مڈھ رکھیا۔ پولینڈ دی فوج اگے ودھ آئی تے اوس نے ماسکو تے وی مل مار لیا۔ 1612 وچ پولاں نوں زور لا کے پچھے دھکیا گیا۔ ایس کم وچ اک آپ بنن والی فوج تے اوہدے وچ کزما مانن تے اک شہزادے دمتری پوزارسکی دا کم وڈا سی۔  1613 ج رومانوف ٹبر روسی پنچائیت زمسکی سوبور دے چنن تے روس تے راج کرن لگ گیا۔ روس دے رپھڑ ہولی ہولی مکن لگ گے۔ چڑھدے پاسے ول روسی راج وادا چلدا ریا۔ کاسک لڑاکے ایس وادے وچ اگے تے آگو سن۔ روسی کھوجی چڑھدے پاسے ول کھلاں دی کھوج وچ سائیبیریائی دریاواں دے کںڈیاں دے نال نال اگے ودھدے رۓ۔ 17ویں صدی دے وشکار روسیاں دیاں بستیاں چکچی جزیریورگا، آمور دریا تے پیسیفک دے کنڈے تک اپڑ چکیاں سن۔ 1648 وچ بیرنگ سٹریٹ پہلی واری 1648 وچ فیڈوٹ پوپوف تے سمیون دزنیوف نے پار کیتی۔ اوہناں ایہ کم بیرنگ توں 80 ورے پہلے کیتا۔
شاہی روس
روس نوں جگ دی اک وڈی طاقت بنان وچ روسی زار پیٹر دا کم ود اے۔ اوہنے سرکار، بپار، پڑھائی، فوج وچ نوين ول کڈے۔ روس دے و؛ر؛اں نوں ہرایا۔ روس نوں سمندر نال جوڑیا۔ اوہ آپ لک چھپ کے نیدرلینڈز گیا سی۔ نیدر لینڈز اوس ویلے دنیا دا سب توں اگے ودھواں دیس سی۔ اوس دیس نوں اوہنے چنگی طراں ویکھیا۔ اوہ آپ سمندری جہاز بنان والی تھاں تے گیا تے جہاز بنان دا کم سکھیا۔ پیٹر نے 1682 توں لے کے 1725 تک راج کیتا۔ سویڈن اوس ویلے دی اک وڈی طاقت سی تے وشکارلے یورپ ول ودھ رئی سی۔ پیٹر نے اوہنوں ہرایا تے اوہدے کولوں بالٹک دے کنڈے تے تھاں کھوہ لے۔ پیٹر دے ویلے روس اک سلطنت ج پلٹ گیا۔ پیٹر نے روس دا جوڑ لیندے یورپ نال جوڑیا۔ بالٹک دے کنڈے دے تھاں تے مل ماریا تے اوتھے اپنے نویں راج گرھ دی نیو رکھی۔ ایدا نان سی سینٹ پیٹرز برگ۔ اینون یورپ ول کھڑکی وی آکھیا جاندا اے۔ پیٹر دی تعی الزبتھ نے ست سالہ لڑائی(1756–63) وج حصہ لیا. اوہنے چڑھدے پرشیا دے نال برلن تک مل مار لیا۔  کیتھرین نے پرشیا نال صلح کرلی۔ کیتھرین نے لتھوینیا پولیند دے کج پاسیاں بسریبیا اے کوہ کاف دے کئی راجاں تے وی مل مارلیا۔ کمزور سویڈن فنلینڈ نون روس کولوں نان بچا سکیا۔ امریکہ ج روس الاسکا تون ہوندہ ہویا کیلیفورنیا تک اپر گیا۔1820 چ اک روسی مہم جو پارٹی نے انٹارکٹکا لبیا۔
19ویں صدی دے دوجے حصے وچ روس وج کئی تحریکاں چلیاں۔ روسی زار نوں 1881 وچ دہشت گرداں ماردتا۔ اگلا زار الگزنڈر (1881–94) گھٹ لبرل سی پر اوہدا ویلہ امنوالا سی۔ اگلا روسی زار نکولس II (1894–1917) آخری روسی زار سی۔ روسی جپانی لڑائی روس لئی اک وڈی ہار سی۔ روسی سمندری بیڑہ تباہ ہوگیا۔ ایہ کسے ایشیائی طاقت ہتھوں کسے یورپی طاقت دی لمے جر وج پہلی ہار سی۔ روس آدر تھلے آگغی تے جپان دی گڈی چرھ گئی۔ روس وچ ایس توں 1905 دا انقلاب آیا۔ ایہ مزدوراں، کساناں تے فوجیاں دا وکھریاں تھانواں تے روسی شاہی راج نوں اکک چیلنج سی۔ 22 جنوری 1905 نوں سینٹ پیٹرزبرگ وچ شاہی محل کول پٹ سیاپا کردے لرکاں تے فوجیاں نے فیر کھول دتا۔ موتاں نے انقلاب دا رنگ رتہ کردتا۔ انقلاب نوں دبا دتا گیا پر روس راج نون وی بدلنا پیا۔ لوکن نوں بولن دی ازادی تے امبلی بنان دی ازآدی دیدتی گئی۔ سیاسی پارٹیاں بنان دی ازادی دتی گئی تے روس دی پارلیمنٹ ڈوما بنائی گئی۔ سائیبیریا ول 20ویں صدی دے شروع وج لوکاں تیزی نال جانا شروع کیتا۔ 1906 تے 1914 دے وشکار 4 ملین دے نیڑے لوک اودر گۓ۔
1914 ج جدون اسٹریا ہنگری نے روس دے سنگی سربیا تے ہلہ بولیا تے روس نے وی آسٹریا نال لرائی چھیڑدتی۔ ایہ اک وڈے ناپ دی لڑائی سی جیدے وچ ہور دیس وی رلے۔ روس ول برطانیہ، فرانس تے اٹلی سن۔ 1916 دی بروسیلوف جڑھائی وج روس آسٹریا ہنگری دا لک بھن چھڈیا۔ ایہ دنیا دی تریخ دیاں وڈیاں لڑائیاں وجوں اک سی۔ روسی لوکاں نوں اپنی سرکار تے ایتبار نہیں سی، لڑائی نال مہنگائی ود گئی سی تے لوکاں دے گزارے اوکھے ہو گۓ سن۔ موتاں تے غداری دیاں افواہاں نے روس وج بے چینی نوں جمیا۔ ایس ویلے نے فیر روس وج روسی انقلاب نوں جمیا۔ انقلاب دا موڈی لینن سے تے اوہ اوس ویلے سویٹزرلینڈ وچ سی۔ جرمنی نے اوہنوں چھیتی نال روس پجوایا۔ 1917 دے روسی انقلاب نے روس نون لرائی توں وکھرا کردتا۔  اے انقلاب لینن لے کے آیا۔ روس سویت یونین چ پلٹ گیا۔ روس دے کئی تھان ایدے ہتھون کھنج کۓ جنان ج لیندے یورپ دے کئی دیس اونون اسٹریا تے جرمنی نون دینے پۓ۔ لکھاں دے نیڑے لوک گھر دی لڑائی ج مارے گۓ۔ روسی زار تے اوہدے ٹبر نوں گولی مار دتی گئی۔  1922 نوں سویت یونین دے بنن دی دس دتی گئی۔
سویت یونین
1917 وچ روس وج اکتوبر انقلاب آندا اے روس دے اندر بولشویکاں جناں کول رتی فوج سی اوہناں دی چٹی فوج نال لڑا‏ئی ہوجاندی اے۔ روس دی ہجے پہلی وڈی لڑائی وچ وجلیاں طاقتاں نال وی لڑائی چل رئی سی۔ روس گھر دے مسلیاں نال نبڑن لئی ایناں طاقتاں نال صلع کرلیندا اے۔ روس نون پولینڈ یوکرین بالٹک دیس فنلینڈ چھڈنے پیندے نیں۔ 1921 تک لڑائی ت فیر قحط باجوں 50 لکھ روسی مرجاندے نیں۔ 30 دسمبر 1922 نوں سوویت یونین دے بنن دی دن دتی جاندی اے۔ ایدے وچ بالٹک دیس یوکرین تے بیلورشیا وی سن۔ سوویت یونین یا سوویت رشیا 15 دیساں دے رلن نال بنیا سی۔ اینان دا روسی انگ سب توں وڈا سی۔ 1924 وچ لینن دے مرن نال سرکار جلان لئی تن بندیاں دی ٹولی بنائی کئی پر سٹالن نے دوجیاں نون نسا دتا۔ لیون ٹراٹسکی جیہڑا ساری دنیا وچ انقلاب لیانا جاندا سی اوہنوں دیس نکالا دیدتا گیا۔ سٹالن دی آگوی وچ سوویت یونین اک اگوادیس بنیا کاخانے لگے تے وائی بیجی نوں سوشلسٹ ولاں نال چلایا گیا۔ سٹالن دے کڑے راج نوں ناں منن والیاں لئی ایہ اک اوکھا ویلہ سی۔ 1932-33 وچ سوویت یونین وچ اک وڈا قحط آندا اے۔ مل تے چوکھا دینا پیا پر تھوڑے چر وچ سوویت یونین اک وائی بیجی والے دیس توں کارخانیاں والا دیس بنگیا۔
ہٹلر دے جرمن چانسلر بنن نال جرمنی تکڑا ہویا تے اوہنے آسٹریا تے چیکوسلواکیہ تے مل ماریا۔ نال ای اوہنے سوویت یونین دے ویری جپان نال ساک گوڑے کرلۓ۔ لیندیاں طاقتاں ہٹلر نوں روک نئیں سی ریاں۔ سوویت یونین نے وی اگست 1939 وچ جرمنی نال گل بات کرکے چڑھدے یورپ نوں اپنے وشکار ونڈ لیا۔ ہٹلر نے پولینڈ فرانس تے مل ماریا تے سٹالن نے ادھا پولینڈ تے فنلینڈ دے کج انگ لیلۓ۔22 جون 1941 نوں نازی جرمنی نے انسانی تریخ دی اک وڈی تے تکڑی فوج نال سوویت یونین تے ہلہ بولدتا۔ لڑائی دے مڈ تے جرمنی بڑی تیزی نال سوویت فوج نوں تباہ کردا اگے ود ریا سی پر ماسکو دی لڑائی تے سٹالن گراڈ دی لڑائی وچ اوہنوں روک لیا جاندا اے تے پجھے تک دتا جاندا اے۔ 1943 وچ کورسک دی لڑائی وچ جرمنی نوں ہار ہوندی اے۔ جرمن فوج فنی فوج نال رل کے 1941 توں 1944 تک لینن گراڈ دا کیرا کیتی رکھیا پر اوہ ایدے تے مل ناں مارسکے۔ ایس شہر دے دس لکھ لوک پکھ ہتھوں مرگۓ پر اوہناں ہتھیار ناں سٹے۔ سٹالن تے روسی فوج نے گیورگی زوکوف تے روکوسوسکی ورگے کمانڈاں نال جرمن فوج نون سوویت یونین توں بار کڈیا۔ مئی 1945 نوں سوویت فوج نازی جرمنی دے راجگڑھ برلن تے مل مارلیندی اے۔ اگست 1945 وچ سوویت فوج جپان نوں اتلے کوریا تے چین دے تھاں منچوکو توں کڈ دیندی اے۔1941–45 دی سوویت جرمن لڑائی دنیا دیاں خوفناک لڑائیاں وجوں اک سی۔ ایدے وچ 10.6 ملین سوویت فوجی تے 15.9 سوویت لوک مارے گۓ تے ایہ دوجی وڈی لڑائی وچ مرن والیاں دا تیجا حصہ بندا اے۔ سوویت ایکانومی تے دیس دا ٹانچہ برباد ہوجاندا اے پر لڑائی وچوں سوویت یونین جتیا نکلدا تے دنیا دی اک وڈی طاقت۔
سوویت یونین دی رتی فوج جڑھدے یورپ تے مل مارلیندی اے تے ایدے وچ چڑھدا جرمنی وی سی۔ سوویت یونین چڑھدے یورپ دے دیساں تے اپنی مرضی دی کمیونسٹ سرکاراں لادیندا اے تے ایہ دنیا دی دوجی وڈی ایٹمی طاقت بن جاندا اے۔ سوویت یونین وارسا پیکٹ بنا کے تے پوری دنیا نوں اپنی مٹھی وج کرن دی سوج تے ٹر پیندا اے۔ ایدا مقابلہ امریکہ نال ہوندا اے جینوں ٹھنڈی لڑائی دا ناں دتا گیا۔ سوویت یونین دوجے دیساں وچ انقلابی تحریکاں دی ہتھ ونڈائی کردا اے تے اینج اتلے کوریا چین اتلے ویت نام تے کیوبا وچ کمیونسٹ سرکاراں بن جاندیاں نیں۔ سٹالن دے مرن مگروں نکیٹا خروشچیف سوویت یونین دا اگلا آگو سی۔ اوہدے کم تے سوچاں سٹالن دے برخلاف سن۔ جدوں سوویت یونین نے کیوبا وچ میزائل لکاۓ تے اوہدی امرکہ نال کھیچل ود گئی۔
سوویت یونین نے 1957 وچ سپوتنک 1 دے ناں دا پہلا خللائی سیارہ خلا وچ پیجیا تے اینج خلائی ویلے دا مڈ رکھیا۔ 12 اپریل 1961 نوں یوری گیگرین اک سوویت خلاباز پہلا انسان سی جینے خلا وچ زمین دے دوالے چکر کٹے۔ خروشچیف مگروں لیونڈ بریزنیف سوویت یونین دا آگو بندا اے۔ 1979 وچ کمیونسٹ انقلاب دے مگروں سوویت فوج افغانستان وچ آندی اے۔ پاکستان تے امریکہ دی ہتھ ونڈائی نال ایتھے اک گوریلا لڑائی ٹر پیندی اے جیڑی سوویت یونین لئی پار بن جاندی تے ہر تھاں تے ایہنون پسند نئیں کیتا جاندا۔ 1989 وچ سوویت فوج نوں افغانستان توں نکلنا پیندا اے۔
1985 دے مگروں سوویت آگو میخائل گورباچوف دیس وچ گلاسناست یا کھلی پالیسی لے کے آندا اے۔ اوہ دیس نوں نویں سرے توں لوکراج دیاں نیواں تے اساردا اے۔ ایہ گل سوویت ایکانومی لئی ماڑی ہوندی اے بزاراں وچ سمان نئیں سی پیسے دا مل ڈگ پیندا اے۔ 1991 وچ سیاسی تے معاشی افراتفری اینی ود جاندی اے جے بالٹک دیس سوویت یونین توں وکھ ہوجاندے نیں۔ اگست 1991 وچ گوباچوف دے خلاف تے پرانے کمیونسٹ پربندھ لئی بغاوت ہوندی اے پر ایدے باوجود سوویت یونین ٹٹ جاندا اے تے 15 دیساں وچ ونڈیا جاندا اے۔
روسی جٹ
جون 1991 وچ بورس یلٹسن روسی تریخ دی پہلی سدھی صدارتی چوناں وچ ووٹ لے کے صدر بندا اے۔ سوویت یونین ٹٹ جاندا اے تے ایدا ناں روس یا روسی جٹ رکھ دتا جاندا اے۔ سوویت یونین دے ٹٹن تے ایکانومی نوں عام لوکاں دے ہتھاں وچ دین دی پالیسی، مارکیٹ دے ساب نال چلنا تے امریکہ تے انٹرنیشنل مونیٹری فنڈ دے صلاواں باجوں روسی ایکانومی بیٹھ جاندی اے۔ 190 تے 1995 دے وچلے ویلے کاخانیاں دا کم 50٪ گھٹ جاندا اے۔
31 دسمبر 1999 نوں یلٹسن راج چھڈدا اے تے اوہدی تھاں تے ولیڈمر پوٹن آندا اے۔ پوٹن چیچن بغاوت مکاندا اے۔ تیل دا چوکھا مل، ماڑی کرنسی، لوکاں دیاں مانگاں تے کاروباراں وچ پیسے لان نال ایکانومی لگاتار 9 ورے وددی رئی جیدے نال لوکاں کول پیسہ ٹکہ آیا تے دیس دی وی دنیا وچ عزت ودی۔ پوٹن نے امن چین تےاگواں ول روس وچ لیا جیدے نال اوہدی دیس وج واہ واہ ہوئی۔
سیاست
روسی قنون باجوں روس کئی دیساں دا اک جٹ اے۔ ایتھے صدر دیس داآگو اے تے وزیراعظم سرکار دا آگو اے۔ ایتھے کئی پارٹیاں دا پربندھ جلدا اے تے سرکار تن انگاں دے جٹ نال بندی اے۔
قنونبنانوالی: ایہ فیڈرل اسمبلی اے جیہڑی دو انگاں نال رل کے بندی اے۔ ایہ 450 سنگیاں والی سٹیٹ ڈوما تے 166 سنگیاں والی فیڈریشن کونسل نال رل کے بندی اے۔ ایہ فیڈرل قنون بناندی اے، لڑائی دا سدا دیندی اے، صدر نوں لا سکدی اے، پیسےاں دا سآب رکھدی اے، دوجے دیساں نال ایگریمنٹ کردی اے۔
قنونچلانوالی: صدر فوج دا کمانڈر تے کسے قنون نوں بنن توں پہلے روک سکدا اے کابینہ تے افسر چندا اے جیہڑے جٹ دے قنون نوں چلاندے نیں۔
عدلیہ: ایدے جج فیڈرل کونسل چندی اے تے ایہ کسے قنون نوں قنون توں باہر سمجدیاں ہویاں روک سکدی اے۔
صدر 6 ورے ل‏ئی چنیا جاندا اے تے دوجی واری وی جنیا جاسکدا اے پر کٹھیاں تن واریاں لی نئیں چنیاں جا سکدا۔ وزیراعظم نوں سٹیٹ ڈوما جندی اے تے وزیراعظم دی صلآ ناں صدر محکمیاں دے وزیر جندا اے۔ کمیونسٹ پارٹی، یونائیثڈ رشیا، لبرل ڈیموکریٹک پارٹی آف رشیاتے اے جسٹ رشیا روس دیاں وڈیاں سیاسی پارٹیاں نیں۔ روس دے سیاسی پربندھ تے لیندے یورپ وچ انگلاں چکیاں جاندیاں نیں پے پر چالو پربندھ روسی تریح تے ریتاں دے نیڑے اے تے روسی لوکاں نون پسند اے۔
بارلے جوڑ
روس نون سوویت یونین دا وارث منیا گیا اے تے اوہدے وعدیاں دا پابند۔ یونائیثڈ نیشنز دی سیکورٹی کونسل دی سوویت یونین والی سیٹ ایدے کول۔ ایدے 191 دیساں نال سفارتی ساک نیں تے 144 دیساں وچ سفارتخانے۔ روس دا صدر بارلے دیساں نال ساکاں نال ملن دی پالیسی بناندا اے تے ایس کم والا محکمہ ایہونں جلاندا اے۔
دیس دی ونڈ
روس 83 انگاں وج ونڈیا ہویا اے۔ فیڈریشن کونسل وچ ایہناں دی اک جنی سنگ ت ہوندی اے، ہر انگ وچوں 2 سنگی جنے جاندے نیں۔ پر ایہناں دے راج کرن دے ول تے اختیار وچ فرق اے۔
فوج
روس کول دنیا وچ سب توں زیادہ ایٹم بمب نیں تے اوہدے کول دنیا دی دوجی وڈی دورمار میزائلاں والی سمندری فوج تے بیڑھ اے تے امریکہ مگروں ایدے کول وڈے ناپ دے بمبار ہوائی جہاز نیں ۔ روس کول دنیا دی سب توں وڈی ٹینکاں دی فوج اے تے ایدیاں سمندری تے ہوائی فوج دنیا دیاں وڈیاں فوجاں وچوں نیں۔
روس کول اسلحہ بنان دے اپنے کارخانے نیں جتھے ہر ونڈ دا اسلحہ بندا تے کج ای ہتھیار ایسے نیں جیہڑے باہر توں مگواۓ جان۔ 2001 توں روس اسلحہ ویچن والا سب توں وڈا دیس اے تے پوری دنیا وچ اسلحے دی جنی وکری ہوندی اوہدے وچ 30٪ حصہ روس دا اے ۔ ایہ دنیا دے 80 دیساں نوں اسلحہ ویچدا اے ۔ 2008 وچ سرکاری ول نال فوج تے خرچہ $58 ارب سی جیہڑا دنیا دا 5واں وڈا خرچہ بندا اے۔ 2006 تے 2015 دے وشکار 200$ ارب دے خرچے نال فوج نوں نواں بنان دا پروگرام چل ریا اے۔
جغرافیہ
روس 17,075,400 مربع کلومیٹر (6,592,800 مربع میل) تھاں نال دنیا دا ےب توں وڈا دیس اے۔ ایتھے 23 یونیسکو تھانواں تے 40 یونیسکو جیون بچاؤ تھانواں نیں۔ ایتھے 40 نیشنل پارک نیں تے 101 فطرت بچاؤ تھانواں نیں۔ روس کول وڈے ناپ تے لکڑ، پٹرول، گیس، کولا تے کچیاں دھاتاں نیں۔
اک سدھائی وچ روس وچ سب توں دور دو تھاں اک دوجے توں 8,000 کلومیٹر (4,971 میل) دور نیں۔ ایہ تھاں لیندے وچ پولینڈ دے ولگن یا بارڈر تے وسٹولا سپٹ تے چڑھدے ول کورائل جزیرے نیں۔ روس وچ 9 ویلے تھاں نیں۔ چوکھے سارے روس وچ دکھن ول سٹیپ دے کھلے ویہڑے نیں تے اتر ول جنگل نیں تے اتلے سمندری کنڈیاں تے ٹنڈرا اے۔ روس کول وائی بیجی والا دنیا 10٪ تھاں اے۔
دکھن دے پہاڑی سلسلیاں وچ قفقاز اے جیدا سب توں اچا پہاڑ البرز 5,642 میٹر (18,510 فٹ) اے جیہڑا یورپ تے روس دی سب توں اچی تھاں اے۔ الطائی چڑھدے وچلے ایشیاء دا اک پہاڑی سلسلہ اے بیلوخا 4,506 میٹر (14,783 ft) نال ایدی سب توں اچی تھاں اے۔ ورخویانسک پہاڑی سلسلہ چڑھدے سائبیریا دا اک پہاڑی سلسلہ اے۔ روس دے چڑھدے پاسے کمچٹکا جزیریورگا وچ اگپہاڑ نیں تے کلایوچوسکایا سکوپا 4,750 میٹر (15,584 فٹ) نال ایدا سب توں اچا پہاڑ اے۔یورال اتر توں دکھن ول اک پہاڑی سلسلہ اے جیہڑا ایشیاء تے یورپ نوں وکھرا کردا اے۔
روس کول اک لماں 37,000 کلومیٹر (22,991 میل) سمندری کنڈا اے جیہڑا ارکٹک سمندر، بحرالکاہل، بالٹک سمندر بحیرہ ازوف کالا سمندر تے کیسپین سمندر نال اے۔ بیرنٹس سمندر، چٹا سمندر، کارا سمندر، لیپٹف سمندر، چڑھدا سائبیریائی سمندر، چکچی سمندر، بیرنگ سمندر، اکھوٹسک دا سمندر تے جپان دا سمندر ارکٹک تے کاہل ولوں روس نال جڑے ہوۓ نیں۔ روس دے وڈے جزیرے تے جزیرہ جٹ نووایا زیملیا، فرانز جوزف جزیرہ، سیورنایا زیملیا، نویں سائبیریائی جزیرے، رینگل جزیرہ، کورائل جزیرے تے سکھالین نیں۔ ڈایومیڈ جزیرے (جناں چوں اک روس تے اک امریکہ کول اے) اک دوجے توں 3 کلومیٹر (1.9 میل) دور نیں۔ کناشیر جزیرہ ہوکیڈو جپان توں 20 کلومیٹر (12.4 میل) دے پینڈے تے اے۔
روس وچ ہزاراں دریا نیں تے ایتھے زمین؛ پدھر تے سب توں چوکھے سجرے پانی دے کٹھ نیں۔جھیل بیکال سائیبیریا چ دنیا دی سب توں ڈونگی تے مٹھے پانیاں دیاں وڈیاں جھیلاں چوں اک اے ۔ 31494 مربع کلومیٹر دے تھاں تے پھیلی ہوئی اے تے دنیا دے سجرے پانی دا 5واں حصہ ایدے وچ اے۔ لور وڈیاں چھیلاں وچ جھیل لاڈوگا تے جھیل اونیگا یورپ دیاں وڈیاں جھیلاں نیں۔ روس دے اک لکھ دریاواں وچوں دریائے وولگا روس دا مشہور تریخی تے یورپ دا سب توں وڈا دریا اے۔ سائبیریا دے دریا دریاۓ اوب، دریاۓ لینا تے دریاۓ امر دنیا لمے دویاواں وچوں نیں۔
روسی لوک
روس دی لوک گنتی دے 81% لوک روسی نسل دے نیں 3.7% تاتاری; 1.4% یوکرنی; 1.1% بشکیر; 1% چوواش; 11.8% دوجے ۔ ایدے باڈر اندر 160 نسلاں تے ٹولیاں دے لوک وسدے نیں ۔ روس وچ چوکھے لوک وسدے نیں پر ایہ دیس ایناں وڈا اے کے لوک گنتی کنی نئیں۔ یورپی روس، کوہ یورال تے لیندے دکھنی سائبیریا وج زیادہ لوک نیں۔ 73% لوک شہراں وچ ریندے نیں۔ 2010 دی گنتی وچ 142,856,536 لوک روس وچ وسدے نیں ۔ا۔ک کروڑ دے نیڑے غیرقنونی لوک پرانے سوویت دیساں وچوں روس آۓ نیں۔ نیانے دے ہونے تے $55 دا وظیفہ لگدا اے۔
سائینس تے ٹیکنالوجی
روسی زار پیٹر نے 18ویں صدی وچ سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی تے روسی سائینس اکیڈمی دی نیو رکھ کے روس وچ سائینس دی پڑھائی دا مڈ رکھیا۔ میخائل لومونوسوف نے ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی دا مڈ رکھیا۔ اینج روس وچ دیسی پدھر تے پڑھائی تے نویاں سوچاں ول پیر ٹرے۔ لومونوسوف نے روسی فزکس سکول کھولیا تے انرجی بخت قنون توں پہلے مادے دی بچت دا قنون کڈیا۔ روسیاں نے فزکس وچ لینز دا قنون، کرسٹل دے سپیس کروپس، فوٹو الیکٹرک سیل، چرنیکوف ریڈیایشن، الیکٹران پیرامیگنیٹک ریزونینس، ہیٹرو ٹران‎زسٹرز، 3ڈی ہیلوگرافی. لیزر تے میزر نوں رل کے نکولائی باسوف تے الیگزندر پروخوروف نے بنایا۔
دمتری آوانوسکی نے وائرس لبھے۔ اک روسی نے پہلے ائیرلائنر بناۓ۔ آئیوان پاولوف نے کلاسکی کنڈیشننگ تے کم کیتا۔ میتھمیٹکس دا مانتا والا انعام فیلڈز میڈل کئی روسی جت جکے نیں۔ روسی کیمسٹ دمتری مینڈلیف نے پیریاڈک ٹیبل بنائی۔ ولادیمیر زوریکن نوں ٹی وی دا پیو منیا گیا اے۔ جارج گاموف نوں بگ بینگ سوچ دا موڈھی منیا گیا اے۔ کئی بدیسی لوک وی روس وچ سائینس وچ کم کردے رۓ نیں جیویں الفریڈ نوبل تے ایولر۔ گلیب کوٹلنیکوف نے پیراشوٹ بنایا۔ ایوجنی چرٹوسکی نے پریشر سوٹ بنایا۔ سرجی لیبڈیف نے سنتھیٹک ربڑ بنائی۔ سب توں چوکھے بنن والے ہوائی جہازاں دی لسٹ وچ روسیاں دے بناۓ جہاز وی ہے نیں۔ دوجی وڈی لڑائی وچ روسی ٹینک ٹی 34 دے ڈیزائن توں ودھیا منے گۓ۔ روسی میخائل کلاشنکوف دی بنی کلاشنکوف رائفل نوں سب توں چوکھی وکن والی رائفل اے۔ ایہ اینی بنی اے جے ایہو جیاں دوجیاں رائفلاں رل کے وی نہیں بنیاں۔
روسی خلائی سائینس وچ وی کسے توں پچھے نہیں۔ سپوتنک 1 1957 وج پیجیا جانوالا پہلا سیٹلائٹ سی۔ 1961 وچ یوری گاگرین اک روسی خلا وچ جانوالا پہلا انسان سی۔ الیکسی لیونوف اک روسی پہلا انسان سی جیہنے خلا وچ خلائی جہاز توں باہر ٹر کے دسیا۔ لونا 9 پہلا خلائی جہاز سی جیہڑا چن اتے اتریا۔ ونیرہ 7 کسے ہور پاندھی (وینس) تے اترنوالا پہلا خلائی جہاز سی۔ مارس 3 مریخ تے اترنوالا پہلا خلائی جہاز سی۔ لونوخود خلآ وچ پیجی جانوالی پہلی خلائی گڈی سی۔ سلیوٹ 1 تے میر خلا وچ بنن والے پہلے سپیس سٹشن سن۔ 2011 وچ امریکی سپیس شٹل دے مکن تے سویوز راکٹ ای تارہ پاندھیاں نوں سپیس وج لجان دا ول سن۔
پرھائی
روسی قنون ہر شہری نوں مفت پڑھائی دی ضمانت دیندا اے پر اتلی پدھر تے مقابلہ سخت ہوندا اے۔پڑھائی وچ سائینس تے ٹیکنالوجی بہت زور دین ایہ نتارا نکلیا اے جے روس سائینس دے سارے انگاں وچ کسے توں پچھے نئیں۔ 2004 وچ روس پڑھائی تے اپنے جی ڈی پی دا 3.6% خرچ کر ریا سی۔
بولیاں
روس ج 160 دے نیڑے نسلی ٹولیاں 100 دے نیڑے بولیاں بولدے نیں ۔ روسی بولن والے گنتی ج سب توں چوکھے نیں۔ اینان دی گنتی 142.6 ملین توں ود اے۔ ایناں دے مگروں 5.3 ملین تاتاری، 1.8 ملین یوکرینی بولن والے نیں۔روسی سرکاری بولی اے پر قنون روسی جٹ وچ رلے دوجے دیساں نوں اپنی بولی سرکاری بنان دیندا اے ۔ اک وڈے تھاں تے پھیلے ہون دے باوجود روسی بولی وچ ایکتا اے۔ روسی جغرافیائی ناپ نال سب توں چوکھے تھاں تے بولی جان والی سلاوی بولی اے۔ ایدا جوڑ ہند یورپی بولیاں نال اے تے چڑھدی سلاوی بولیاں دے جیوندے سنگیاں وجوں اے۔
روسی یونائیٹڈ نیشنز دیاں 6 سرکاری بولیاں وچوں اک اے ۔
مذہب
اسلام روسی لیندا آرتھوڈکس چرچ مگروں روس دا سب توں وڈا مذھب اے۔ کوہ قاف وچ ایہ چیچن انگوش تے ایدگے نسلی ٹولیاں دا رواجی مزہب اے۔ ایہ ترک لوکاں تاتار تے بشکیر دا وی مزہب اے۔ روس وچ 9,400,000 مسلمان نے جیہڑے لوک گنتی دا 6.5% بندے نیں۔
بدھ مت دے منن والے روسی جٹ دے تن تھاواں توا، بریاتیا تے کلمائکیا وچ لوک گنتی وج ود نیں۔ یوکوٹیا تے چوکوٹکا وچ شامان، روح مننے تے نرے کافر وی ہوندے نیں۔ مزہب دا ورتن نسلی لیکاں تے وی چل ویل اے۔ سلاو لوک آرتھوڈوکس، ترک مسلمان تے منگول بدھ مت دے مننوالے نیں۔
رہتل
روس وچ 160 دے نیڑے نسلی ٹولیاں نیں۔ روسی سلاو نسل دے لوک اپنے آرتھوڈوکس مزہب نال، ترک اپنے اسلامی ورثے نال، سائیبیریا دے منکول اپنے بدھ وکھالے نال ، اتلے کوہقافی، وولگا دے اوسی، فنی اتلے تے دور چڑھدے پاسے دے لوک رل کے اک رلی ملی رہتل بناندے نیں۔
ڈئمکوفو کھڈونے، گییل، کھوکھولوما، پالیکھ نکیاں مورتاں لوک روسی رہتل دے انگ نیں۔ کوکوشنک، سارافان سوانیاں دے تے کفتان، کوسوسوروٹکا جنیاں دے کپڑے نیں۔ اشانکا پالے وچ سر تے لینوالی ٹوپی اے جیدے نال کن وی لپیٹے جاندے نیں۔ لپٹی تے ولنکی عام جتے نیں۔
روسی کھان پین وچ مچھی، ککڑ پنچھی، فروٹ، شہد، کنک ورتدے نیں جیدے نال وکھریاں ونڈاں دیاں روٹیاں تے ہور کھان پین، وڈکا بناۓ جاندے نیں۔ ریندے دنیا ول ویکھو تے کالی روٹی روس وج چوکھی پسند کیتی جاندی اے۔
روسی آرکیٹیکچر آرتھوڈوکس جرچ باہجوں بازنطینی آرکیٹیکچر نال ملدا اے۔ ماسکو دا کریملن ایہدی وڈی ادھارن اے۔
کھیڈاں
گرمیاں تے پالے دیاں اولمپک کھیڈاں وچ سوویت یونین تے روس دے جتے ہووۓ سونے دے ٹکیاں/میڈلاں نوں رلایا جاۓ تے ایہ دنیا تے دوجے نمبر تے اندا اے۔ گرمیاں دیاں کھیڈاں وچ سوویت روسی کھڈاری سونے دے ٹکے لین وچ پہلے تن نمبراں تے ای ر‎ نیں۔ جمناسٹک، دوڑاں, کشتی باکسنگ، تیر ماری، برف تے تلکنا، باسکٹ بال ہینڈ بال والی بال تے برف ہاکی: ایہناں کھیڈاں وچ روسی سب توں اگے ہولدے نیں۔ 1980 دیاں اولمپک کھیڈاں ماسکو وچ ہویاں نیں تے 2014 دیاں پالے دیاں اولمپک کھیڈاں ےوچی روس وج ہون گیاں۔
لاریسا لیٹینینا نے اولمپک کھیڈاں وچ 9 سونے دے تے کل 18 ٹکے جتے اینے اج تک کوئی ہور نئیں جت سکیا۔
شطرنج وچ روسی 1927 توں نیڑے نیڑے لگاتار جتدے آرۓ نیں۔
راج گاؤن
روس دا قومی ترانہ
رہوڈوس
رودوش یا روڈس یا رہوڈس یا رودس (Ρόδος، Ródos تلفظ: ) یونان دا اک جزیرہ اے جو بحیرہ ایجیئن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ترکی دے مغربی ساحلاں تو‏ں صرف ۱۱ میل (۱۸ کلومیٹر) دور یونان تے قبرص دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ء دے مطابق جزیرے د‏‏ی آبادی ۱۱۰٬۰۰۰ اے جنہاں وچو‏ں ۵۵ تو‏ں ۶۰ ہزار افراد تجارتی مرکز رہوڈس شہر وچ بستے نيں۔
تریخ وچ ایہ شہر رہوڈس دے مجسمے دے باعث پہچانا جاندا اے جو ۷ عجائبات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ قدیم شہر عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ ا‏‏ے۔
جزیرہ رہوڈز ۷۹٫۷ کلومیٹر طویل تے ۳۸ کلومیٹر عریض اے جس دا کل رقبہ ۱٬۳۹۸ مربع کلومیٹر (۵۴۰ مربع میل) تے ساحلی پٹی ۲۲۰ کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ رہوڈس شہر جزیرے دے شمالی حصے اُتے واقع اے ۔
رہوڈوس یونان دا اک جزیرہ اے ، جہڑا بحیرہ ایجیئن چ واقع اے ۔ ایہہ ترکی دے مغربی ساحلاں توں صرف 18 کلومیٹر دور یونان تے قبرض دے وچکار واقع اے ۔ 2004ء دے مطابق اس دی آبادی 1 لکھ 10 ہزار اے ، جنہاں چوں 55 توں 60 ہزار تجارتی مرکز رہوڈوس شہر چ رہندے نیں ۔
وجہ شہرت
تریخ چ ایہہ شہر رہوڈوس دے مجسمے دی وجہ توں مشہور اے جہڑا کہ اس شہر دی پہچان بن گئیا اے ۔ ایہہ مجسمہ جگ دے ست عجوبےآں چوں اک اے ۔ قدیم شہر اقوام متحدہ دے ادارے یونسکو دے عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ اے ۔
جغرافیہ
جزیرہ رہوڈوس 97اعشاریہ7 کلومیٹر لمبا تے 38 کلومیٹر چوڑا اے ، اسدا کل رقبہ 1398 مربع کلومیٹر اے تے ساحلی پٹی 220 کلومیٹر اے ۔ رہوڈوس شہر جزیرے دے شمالی حصے چ واقع اے ۔
تریخ
جزیرے تے رہوڈوس دا شہر 408 قبل مسیح چ بسائیا گئیا تے 332 ق م ج سکندر اعظم دی سلطنت دا حصہ بنیا ۔
سنہ 305 ق م چ دمترس دے ناکام محاصرے دے بعد مال غنیمت نال سورج دیوتا ہیلیوس دا اک عظیم مجسمہ نصب کیتا گئیا ، جہڑا رہوڈوس دے مجسمے دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔
تیجی صدی عیسوی چ رہوڈوس اپنے عروج تے پہنچ گئیا تے یونان دا سب توں تہذیب یافتہ تے خوبصورت شہر بن گئیا ۔ سنہ 395ء چ رومی سلطنت دی تقسیم نال ای رہوڈوس تے طویل بازنطینی دور دا آغاز ہوئیا ۔
سہن 672ء چ اموی فوجاں نے رہوڈوس تے قبضہ کرلئیا تے صلیبی جنگاں دے سلسلے دی پہلی صلیبی جنگ تک ایہہ مسلماناں دے قبضے چ رہیا تے اس دے بعد بازنطینی حکمران نے اسنوں دوبارہ بازنطینی سلطنت چ شامل کرلئیا ۔ 1309ء چ نائٹس ہاسپٹلرز نے جزیرے توں بازنطینیاں دا خاتمہ کردتا تے شہر نوں یورپی طرز تے تعمیر کیتا گئیا ۔
نائٹس دی تعمیر کردہ مضبوط کندھاں 1444ء چ سلطان مصر تے 1480ء چ سلطان محمد فاتح دے حملے روکدیاں رہیاں تے بالآخر 1522ء چ عثمانی سلطان سلیمان اعظم دی عظیم فوج ساہمنے ڈھئے گئیاں ۔ اس دے بعد ایہہ جزیرہ 4 صدیاں تک سلطنت عثمانیہ دا حصہ رہیا ۔
سنہ 1912ء چ رہوڈوس تے اٹلی نے قبضہ کرلئیا تے 1947ء چ رہوڈوس تے اسدے نال لگدے جزیرے یونان دے حوالے کردتے گئے ۔
آب و ہو‏‏ا
thumb|[[پیری رئیس دا رودوش دا نقشہ]]
حوالے
گٹھ:بحیرہ روم دے جزیرے گٹھ:جزائر گٹھ:جنوبی ایجیئن د‏‏ی بلدیات گٹھ:جنوبی ایجیئن دے جزیرے گٹھ:دودیکاہور گٹھ:روڈس گٹھ:روڈس دے آباد تھ‏‏انو‏اں گٹھ:سابقہ اطالوی مستعمرات گٹھ:فونیقی نوآبادیات گٹھ:یونان گٹھ:یونان وچ سیاحت گٹھ:یونانی شہری ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ گٹھ:یونان گٹھ:جزیرے
ایبٹ آباد کرکٹ اسٹیڈیم
ایبٹ آباد کرکٹ سٹیڈیم پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخواہ  دے شہر ایبٹ آباد  وچ اک کھیڈ دا میدان اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے اسٹیڈیم گٹھ:پاکستان دے کرکٹ میدان گٹھ:ضلع ایبٹ آباد گٹھ:کھیل دے میدان گٹھ:کھیل گٹھ:ایبٹ آباد
رکھ
رکھ سدابہار لکڑ والے بوٹے نوں کیندے نیں ایدیاں کئی ٹانیاں ھوندیان نیں نالے اک تنا ھوندا اے جیھڑا اینوں زمین توں اتے چکی رکھ دا اے۔ وڈا ھونے تے ایدی کٹ توں کٹ اونچائی 3 توں 6 میٹر تک ھوندی اے۔ کج لوک سمجدے نیں جے اگر ایدا قطر 10 سینٹی میٹر کٹو کٹ ھووے یا گھیر 30 سینٹی میٹر ہووے تے تاں اے رکھ ھووگا۔ اک ٹوں زیادھ نکے نکے تنے اس نوں چاڑی بنا دندے نیں۔
رکھ تھاں نوں گھیرن دے مقابلے دا اک وکھالہ اے۔ تھاں تے دھپ لئی اک بوٹا دوالے دیاں بوٹیاں توں اچا تے چوڑا ہوندا اے۔ بوٹیاں دے ٹانچے وکھرے وکھالے دے ہوندے نیں جیہڑے اوہناں دے تنے نوں ودھن تے پتیاں نوں وڈی تھاں گھیرن وچ کم آندے نیں۔ ایہناں دے موٹے تنے اچیچیاں ولگناں نال بنے ہوندے نیں جنہاں نال ایھدے ٹانچے تکڑے تے پینڈے ہوندے نیں۔ ایہناں دے تنے محول نال گزارا کرن والے تے اچے جاندے نیں تے پتے پساردے نیں۔ ایہ لمبا چر جیندے نیں تے ہر ورے لکڑ والے تنے بناکے اپنا آپ وڈا کردے نیں۔ ایہ چآڑیاں نالوں وکھرے ہوندے نیں۔ ایہناں دا اک تنا ہوسکدا اے تے ایہ لمے ہوندے نیں پر کسے نکے رکھ تے وڈی چآڑی نوں آپس وچ وکھرا کرنا اوکھا اے۔ رکھ اوکھے ویلیاں وچ نکے وی رہ جاندے نیں۔ 100,000 ونڈاں نال رکھ سارے بوٹیاں دا 25٪ بندے نیں۔ ایہناں دیاں چوکھیاں ونڈاں ثراپک تھاواں دیاں واسی نیں تے ایہنادی ہجے گنتی پوری نہیں کیتی جاسکی۔
جڑ
اک رکھ دیاں جڑاں رکھ نوں سہارا دیندے نال اوہنوں اوہدے لئی پانی تے ودھن والیاں چیزاں لے کے رکھ دے دوجے اتلے انگاں تک لیجاندی اے۔ ایہ ایہدی نسل ودھان، بچان، جیوندا رکھن، خوراک کٹھی رکھن تے ہور کئی کم آندی اے۔ پہلی جڑ جیہڑی بی وچوں نکل کے سدھی تھلے جاندی اے اوہنوں ٹوٹی جڑ کیہندے نیں۔ کج ہفتیاں وچ ای ایہدے توں ہور جڑاں نکلدیاں نیں جیہڑیاں زمین دی پدھر دی سیدھ وچ پھیلدیاں نیں۔ ویلے نال ٹوٹی جڑ مک جاندی اے تے ایہ پدھر ول تے دوالے نکلن والیاں جڑاں ریندیاں نیں۔ ایہناں جڑاں دیاں دیاں سریاں تے جڑ وال نکلدے نیں جیہڑے مٹی چوں پوٹاشیم تے ہور طاقت والیاں شیواں تے پانی کھچدے نیں۔ جڑ نوں سآ لین دی وی لوڑ ہوندی اے تے صرف دو رکھ ایسے نیں جیہڑے پانی وج ہوندے نیں: مینگروو تے پانی سرو۔ چوکھے سارے بوٹے کسے فنگس نال مائکوریزا والا ساک بناندے نیں۔ مائکوریزا ساک نال رکھ فنگس کولوں پوٹاشیم لیندے نیں تے اوہنوں کاربو ہائیڈ ریٹ دیندے نیں۔ ایہ فنگس جڑاں نوں شکاریاں تے روگاں کولوں بچاندی اے۔ پرانے نشاناں توں رکھ تے ایس فنگس دا ساتھ 40 کروڑ ورے پرانا دسدا اے۔ کج رکھ جڑاں نال اک دوجے نال جڑ جاندے نیں۔ کج رکھ اپنیاں جراں زمین توں باہر وی لیجاندے نیں تاں کے آکسیجن لے سکن۔
تنا
تنا جڑ تون اتے بوٹے دے پتیان نوں کھلارن دا کم کردا اے تاں جے ایہ جوکھا جانن لے سکے۔ ایہ بوٹے دی ہر تاں تک پانی تے خوراک لجان دا وی ول اے۔ پھلوالے تے دوجے بوٹیاں وج تنے دے اتلی پدھر نوں چھل کیندے نیں تے ایہ کج مرے ولگناں نال بندی اے۔ ایہ تنے دے اندرلے جیوندے انگ نون باہرے موسم، پچھ، روگ، پانی، ڈنگراں دے ہلے، اگ تے ہور رپھڑاں توں بچاندی اے۔ چھل وج موریاں ہوندیاں نیں جیدے توں ایہ سآ لیندی اے تے ایہ لگاتار بدلدی ریندی اے یعنی ایہدی تھان نویں چھل بندی ریندی اے۔ لندن پین دی چھل وڈے چھلڑاں وج اپنی جھل لاندی اے تے سلور برچ پٹیاں وج چھل لاندی اے۔ جوں جون تنا موٹا ہوندا اے ایھدی چھل وج چیر آندے نیں۔ چیڑ دی جھل وچوں گوڑا پانی سار نکلدا اے جیہنوں جمکن کیندے نین تے ایہ ویریاں نوں پرے نساندا اے جد کے ربڑ رکھ وچوں دد ورگا پانی سار نکلدا اے۔ سنکونا چھل رکھ دی چھل وچ کڑتن ہوندی اے جیھدے باہجوں ایہنوں کھانا اوکھا اے۔ چھل دے سب توں اندرلے حصے نوں فلوئم کیندے نین ایہ چانن پکائی وچ بنن والے شکر والے رس نوں رکھ دے دوجے انگاں تک لجاندا اے۔ ایہ نرم ولگناں دے بنے ہوندے نین تے فلوئم نال اندر کرکے زائلم ہوندے نیں۔ ایہ نکیاں نالیاں ورگیان ہوندیاں نین تے جڑ توں پتیاں تک دھاتاں تے پانی لجاندیاں نیں۔ ویلے نال زائلم پکی لکڑ وچ پلٹدی اے تے نویں زائلم ولکن بندے نیں۔ پکی اندرلی لکڑ دا رنگ زاغلم نالوں گوڑا ہوندا اے تے ایہ اندرا انگ اے جیہڑا تنے نوں پینڈا کردا اے۔
زائلم دا 3/4 حصہ سلولوز نال بنیا ہوندا اے تے ریندے دا چوکھا لگنن نال بنیا ہوندا اے۔ اک تنے نوں اگر کٹ کے ویکھیا جاۓ تے اوہدے دے چکر بنے دسدے نیں ایہ سلانہ چکر ہوندے نیں تے ہر سال اک نواں چکر بندا اے۔ کئی پرانے رکھ اندر توں کھوکھلے ہوجاندے نیں پر فیر وی کھڑے ریندے نیں۔
رکھ سارا سال نہیں ودھدے ریندے اوہ چٹکے مار کے ودھدے نیں تے اوہناں دا وادھا موسم نال جڑیا ہوندا چوکھی ٹھنڈ یا سوکے وچ اوہناں دا وادھا رکیا ریندا اے۔ رکھ وچوں انگوری یا نویں پتی دے بچاؤ لئی بوٹے نے اوہدے تے غلاف جڑھایا ہوندا اے۔ ٹھنڈ تے نکے دناں وچ اگنا رکیا ریندا اے تے بسنت وج ایہدا آکنا تے اگے ودھنا ٹردا اے۔ تنے تے جڑ دا وادا مڈھلا وادا اے تے اک خاص اچائی تے جاکے تنے وج وادا رکدا اے تے ایہ جڑ دے حساب نال اپنے آپ نوں پدھر وج رکھدا اے۔
پتے
پتے کسے رکھ دی خوراک بنان دا کارخانہ نیں نے رکھ تنے راہیں اتلے پتیاں تک پانی زائلم نال اپڑاندا اے۔ اگر ایہ ناں اپڑ سکے تے پتے سک جاندے نیں۔ پتے کئی شکلاں تے ناپاں وچ ہوندے نیں تے تے ایہناں دے بنن وچ محول وی کم کردا اے۔ ایہ چیڑے یا سوئی ورگے، ادھے یا پورے، پدھرے یا والاںوالے, سادے یا انسادے، نرم یا کھؤرے، سدا رہنوالے یا پتچڑی ہوسکدے نیں۔ کونیفر دے پتے سوئی ورگے ہوندے نیں ایہ ھنڈے تے برفوالے رکھاں تے ہوندے نیں تے ایہناں تے برف ڈگے تے ایہناں کج نہین ہوندا چوڑے پتے والے پھٹڑ ہوسکدے نیں' ایہ چوڑے پتیاں ورگے دے نمونے تے ای بنے ہوندے نیں تے کماں اوہو ای کردے نیں۔ چوکھے پالے وچ ایہناں دے مورے بند وی ہوجاندے نیں۔ ایہ ٹھنڈیاں تھانوان تے اتے کدکے اکدے نین جتھے زمیں ڈیادھ ٹھنڈی وی نان ہووے تے دھپ وی جوکھی لگے۔ ایہناں دیاں ٹاہنیاں وی لفنوالیاں ہوندیان نیں تے برف پوے تے لف جاندیاں نیں تے ٹٹن تون بج جاندیاں نیں۔