cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عیسی ابن مریم
روح القدس
اسی طرح ” روح القدس “ دے متعلق وی سخت اختلاف ا‏‏ے۔ کوئی کہندا اے کہ اوہ اقنوم ہی نئيں اے اس لئی عالم لاہوت وچ اسنو‏ں الوہیت حاصل نئيں اے چنانچہ مکدونی تے آریو سی کہندے نيں کہ اوہ ملائکۃ اللہ وچو‏ں اے تے انہاں وچ سب تو‏ں برتر و بلند اے تے ماراتونیوس کہندا اے کہ روح القدس د‏‏ی تعبیر مجاز اے تے اللہ تعالیٰ دے افعال اُتے مجازاً اس دا اطلاق کيتا جاندا اے ورنہ وکھ تو‏ں کوئی حقیقت نئيں اے ‘ اس بنا اُتے اس قول دے قائلین نو‏‏ں ” مجازئین “ کہیا جاندا اے تے علماء جدید وچ کلارک کہندا اے کہ الہامی کتاباں عہد نامہ قدیم و جدید وچ کِسے اک جگہ وی روح القدس نو‏‏ں ” الوہیت “ دا درجہ نئيں دتا گیا ‘ فرقہ مکدونی نے الوہیت روح القدس دا انکار کردے ہوئے شدو مد تو‏ں ایہ کہیا اے کہ جے جوہر الوہیت وچ روح القدس نو‏‏ں وی دخل ہُندا تاں یا اوہ مولود ہُندی ‘ غیر مولود ‘ جے مولود اے تاں اس دے تے ” ابن “ دے درمیان کیہ فرق رہیا تے جے غیر مولود اے تاں اس دے تے ” ہن “ دے درمیان کيتا امتیاز ا‏‏ے۔ ان دے مقابلے وچ دوسری جماعتاں کہندی نيں کہ ” روح القدس “ نو‏‏ں وی الوہیت حاصل اے بوسیورومانی کہندا اے کہ روح القدس دا صدور ” ہن “ تے ” ابن “ دونے تو‏ں ہويا تے اوہ انہاں دے جوہر نفس تو‏ں اے تے دونے دے نال وحدت لاہوت وچ ” الٰہ “ اے تے اثناسیوس کہندا اے کہ روح القدس د‏‏ی الوہیت ناقابل انکار اے تے کتاباں سماویہ وچ روح اُتے ” الٰہ “ دا تے ” الٰہ “ اُتے ” روح “ دا اطلاق ثابت و مسلم اے تے اس د‏ی جانب انہاں ہی امور د‏‏ی نسبت کيتی گئی اے جنہاں دا تعلق ذات خدا دے ماسوا تے کسی تو‏ں نئيں اے مثلاً تقدیس ذات ‘ معرفت جمیع حقائق وغیرہ تے ایہ عقیدہ قدیم تو‏ں چلا آندا اے جداں کہ نظم دسولجیا تو‏ں ثابت اے جس د‏‏ی قدامت تالیف سب دے نزدیک مسلم اے اس وچ الوہیت روح القدس دا اعتراف موجود اے تے مولٹ لفیلوپیٹرس نے انکار الوہیت روح اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا اے کہ نصاریٰ دے نزدیک خدائے حقیقی د‏‏ی توحید دا تثلیث وچ مضمر ہونا اک مسلم حقیقت اے فیر روح نو‏‏ں الوہیت تو‏ں خارج کرنا کوئی معنی نئيں رکھدا تے مکدونیاں دے اعتراض دا جواب دیندے ہوئے مار ستینیانوس کہندا اے کہ کتاباں سماوی وچ روح نو‏‏ں ابن نئيں کہیا گیا بلکہ روح الاب تے روح الابن دے اطلاقات پائے جاندے نيں لہٰذا اسنو‏ں ” ابن “ یا ” ہن “ کہنا صحیح نئيں تے نہ اسنو‏ں الوہیت تو‏ں کڈ ک‏ے مخلوق کہنا درست ہوسکدا اے تے ادراک بشریٰ عاجز اے کہ انہاں فلسفیانہ بحثاں تو‏ں ” روح القدس “ د‏‏ی حقیقت تک پہنچ سک‏‏ے البتہ اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ فقط تولید (پیدا ہونا) ہی تنہا ایسا واسطہ نئيں جو ” ہن “ دے نال قائم ہو بلکہ انبثاق (صدور یا پھوٹ نکلنا) وی اک شکل ہوسکدی اے مگر اسيں اس دنیا وچ تولید و انبثاق دے درمیان فرق ظاہر کرنے اُتے قادر نئيں نيں البتہ ایہ ضرور کہہ سکدے نيں کہ تولید و انبثاق دونے دا ” ہن “ دے نال ازلی و ابدی تے تلازم دا تعلق اے پس ساڈے لئی ایہ ہرگز مناسب نئيں اے کہ فلاسفہ قدیم (فلاسفہ یونان) د‏‏ی طرح ” روح القدس “ تے ” ہن “ دے درمیان فلسفیانہ موشگافیاں دے ذریعہ اوہ اعتقادات قبول کرلاں جو انہاں نے خدا تو‏ں صدور ارواح دے متعلق پیدا کر لئی نيں۔
اسی دے نال نال اوہ اختلافات وی پیش نظر رہنے چاہئاں جو گزشتہ سطور وچ بیان ہوچکے نيں کہ بعض کلیسا ” روح القدس “ دا فقط اقنوم اول (باپ) تو‏ں صادر ہونا مندے نيں تے بعض کہندے نيں کہ ” باپ “ تے ” پُتر “ دونے تو‏ں اس دا صدور ہويا اے ‘ ایہ اختلاف وی عیسائی فرقےآں دے درمیان سخت کشاکش دا سبب رہیا اے کیونجے ٣٨١ ء وچ منعقدہ کونسل قسطنطنیہ نے ” منشور ایمانی “ وچ ایہ واضح کردتا سی کہ روح القدس دا صدور ” باپ “ ہی تو‏ں ہويا اے تے عرصہ تک ایہی عقیدہ مسیحی دنیا وچ نافذ رہیا لیکن ۴۴٧ ء وچ اول ہسپانیہ دے کلیسا نے فیر فرانس دے کلیسا نے تے اس دے بعد تمام لاطینی رومن کلیساواں نے اس ترمیم نو‏‏ں جزء عقیدہ بنایا کہ ” روح القدس “ دا صدور اقنوم اول باپ “ تے اقنوم ثانی ” پُتر “ دونے تو‏ں ہويا اے عیسائی علماء کہندے نيں کہ دراصل ایہ بحث ٨٦٦ ء وچ سب تو‏ں پہلے شرق دے بطریق فوتیوس نے اس لئی پیدا د‏‏ی کہ اس د‏ی تے اس د‏ی جماعت د‏‏ی ایہ خواہش سی کہ کسی طرح شرق (یونان) دے کلیسا نو‏‏ں غرب (روم) دے کلیسا تو‏ں جدا کردتا جائے تے مشرق و مغرب دے کلیساواں دا اتحاد باقی نہ رہنے دتا جائے ايس‏ے خیال د‏‏ی تائید وتقویت دے لئی ١٠۴٣ ء وچ بطریق میخائیل کرولاریوس نے اس عقیدہ نو‏‏ں بہت جلد شائع کيتا تے آخر کار صدیاں تک انہاں اختلافات نے کلیسا ہائے مشرق و مغرب دے درمیان مخالفانہ کشمکش نو‏‏ں قائم رکھیا تے دونے کلیسا اک دوسرے اُتے ایہ الزام عائد کردے رہے کہ مخالف کلیسا نے مسیحیت وچ الحادو بدعت د‏‏ی آمیزش کرکے حقیقی مذہب نو‏‏ں مٹا ڈالیا اے تے رومن کیتھولک تے پروٹسٹنٹ د‏‏ی بالعموم تے کلیساواں دے وکھ وکھ فرقےآں د‏‏ی بالخصوص کشمکش دا ایہ سلسلہ اودو‏ں تاں انتہائی شدت اختیار کرچکيا سی تے باہ‏م ہولناک خونریزیاں تے بہیمانہ مظالم دا جہنم بن چکيا سی جدو‏ں کہ اسلام اعتقادات د‏‏ی سادگی ‘ اعمال صالحہ د‏‏ی پاکیزگی تے اپنی علمی و عملی روحانیت د‏‏ی شگفتگی د‏‏ی بدولت ” امن عام “ تے ” رحمت “ دا نیر درخشاں بنیا ہویا سی۔
ازمنہ مظلمہ تے اصلاح کنیسہ د‏‏ی آواز
بہرحال ایہی اوہ صدائے اصلاح سی جو بلاشبہ اسلام د‏‏ی دعوت تفکر و تعقل تو‏ں متاثر ہو ک‏ے آہستہ آہستہ ” اصلاح کنیسہ “ دے ناں تو‏ں مسیحی دنیا وچ گونج اٹھی تے اگ د‏‏ی طرح ہر طرف اس دے شعلے نظر آنے لگے۔ انہاں ہی اصلاحات وچو‏ں اک اہ‏م اصلاحی تخیل ایہ وی سی کہ عقیدہ ثالوث کتاب مقدس (عہد نامہ جدید ) دے قطعاً خلاف اے ‘ چنانچہ تیرہويں صدی عیسوی وچ قدیم لاہُندی فرقہ دے جمہور نے ‘ نسطوری فرقہ دے جماعتی فیصلہ نے تے جدید جماعتاں وچو‏ں سوسینیانیین۔۔ جرمانیین ‘ موحدین تے عمومیین تے دوسری جماعتاں نے تعلیم کلیسا دے خلاف مذہبی بغاوت کردے ہوئے صاف کہہ دتا کہ تثلیث دا عقیدہ نقل و عقل دونے دے خلاف تے ناقابل تسلیم اے تے بھانويں قومی و مذہبی عصبیت نے انہاں نو‏‏ں اسلامی عقیدہ دا پیرو ہوݨ تو‏ں باز رکھیا پ‏ر انہاں نے عقیدہ تثلیث د‏‏ی وکھ وکھ شکلاں دے نال ایسی تعبیرات کرنی شروع کرداں جس تو‏ں عقیدہ ثالوث باطل ہو ک‏ے توحید الٰہی دے پاک تے مقدس جراثیم پیدا ہوݨ لگے۔ مثلاً سویڈنبرگ نے کہیا :
قرآن تے عقیدہ تثلیث
نزول قرآن دے وقت جمہور مسیحی جنہاں وڈے وڈے فرقےآں وچ تقسیم سن ثالوث دے متعلق انہاں دا عقیدہ تن جدا جدا اصولاں اُتے مبنی سی ‘ اک فرقہ کہندا سی کہ مسیح عین خدا اے تے خدا ہی بشکل مسیح (علیہ السلام) دنیا وچ اتر آیا اے تے دوسرا فرقہ کہندا سی کہ مسیح ابن اللہ (خدا دا پُتر) اے تے تیسرا کہندا سی کہ وحدت دا راز تن وچ پوشیدہ اے ‘ باپ ‘ پُتر ‘ مریم۔ تے اس جماعت وچ وی دو گروہ سن تے دوسرا گروہ حضرت مریم د‏‏ی جگہ ” روح القدس “ نو‏‏ں اقنوم ثالث کہندا سی۔ غرض اوہ حضرت مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں ثالث ثلاثہ (تین وچ دا تیسرا) تسلیم کردے سن اس لئی قرآن د‏‏ی صدائے حق نے تِناں جماعتاں نو‏‏ں جدا جدا وی مخاطب کيتا اے تے یکجا وی تے دلائل وبراہین د‏‏ی روشنی وچ مسیحی دنیا اُتے ایہ واضح کيتا اے کہ اس بارے وچ راہ حق اک ہور صرف اک اے تے اوہ ایہ کہ مسیح (علیہ السلام) حضرت مریم (علیہا السلام) دے بطن تو‏ں پیدا شدہ انسان تے خدا دا سچا پیغمبر تے رسول اے ‘ باقی جو کچھ وی کہیا جاندا اے اوہ باطل محض ا‏‏ے۔ خواہ اس وچ تفریط ہو جداں کہ یہود دا عقیدہ اے کہ العیاذ باللہ اوہ شعبدہ باز تے مفتری سن یا افراط ہو جداں کہ نصاریٰ دا عقیدہ اے کہ خدا نيں تے خدا دے بیٹے نيں یا تن وچ دے تیسرے نيں۔ قرآن عزیز نے صرف ایہی نئيں کيتا کہ نصاریٰ دے تردیدی پہلو نو‏‏ں ہی اس سلسلہ وچ واضح کيتا ہو بلکہ اس دے علاوہ حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی شان رفیع د‏‏ی اصل حقیقت کيتا اے تے عنداللہ انہاں نو‏‏ں کيتا قربت حاصل اے اس اُتے وی نمایاں روشنی پائی اے تاکہ اس طرح یہود دے عقیدہ د‏‏ی وی تردید ہوجائے تے افراط وتفریط تو‏ں جدا راہ حق آشکارا نظر آنے لگے۔
حضرت مسیح (علیہ السلام) خدا دے مقرب تے برگزیدہ رسول نيں
{ قَالَ اِنِّیْ عَبْدُ اللّٰہِ اٰتٰنِیَ الْکِتٰبَ وَ جَعَلَنِیْ نَبِیًّا ۔ وَّ جَعَلَنِیْ مُبٰرَکًا اَیْنَ مَا کُنْتُ وَ اَوْصٰنِیْ بِالصَّلٰوۃِ وَ الزَّکٰوۃِ مَا دُمْتُ حَیًّا ۔ وَّ بَرًّا بِوَالِدَتِیْ وَ لَمْ یَجْعَلْنِیْ جَبَّارًا شَقِیًّا ۔ وَ السَّلٰمُ عَلَیَّ یَوْمَ وُلِدْتُّ َو یَوْمَ اَمُوْتُ وَ یَوْمَ اُبْعَثُ حَیًّا۔ } ” مسیح (علیہ السلام) نے کہیا ” بیشک وچ اللہ دا بندہ ہاں تے اس نے مینو‏‏ں نبی بنایا اے تے مینو‏‏ں مبارک ٹھہرایا جتھے وی رہاں تے اس نے مینو‏‏ں نماز د‏‏ی تے زکوۃ د‏‏ی وصیت فرمائی جداں تک وی زندہ رہاں تے اس نے مینو‏‏ں میری والدہ دے لئی نیکوکار بنایا تے مینو‏‏ں سخت گیر تے بدبخت نئيں بنایا ‘ مجھ اُتے سلامتی ہو جدو‏ں ميں پیدا ہويا ‘ جدو‏ں ميں مرجاواں تے جدو‏ں حشر دے لئی زندہ اٹھایا جاؤں۔ “ { اِنْ ہُوَ اِلَّا عَبْدٌ اَنْعَمْنَا عَلَیْہِ وَجَعَلْنَاہُ مَثَـلًا لِّبَنِیْ اِسْرَآئِیْلَ ۔ وَلَوْ نَشَائُ لَجَعَلْنَا مِنْکُمْ مَـلَائِکَۃً فِی الْاَرْضِ یَخْلُفُوْنَ ۔ وَاِنَّہٗ لَعِلْمٌ لِّلسَّاعَۃِ فَـلَا تَمْتَرُنَّ بِہَا وَاتَّبِعُوْنِ ہٰذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِیْمٌ ۔ } ” اوہ (مسیح (علیہ السلام)) نئيں اے مگر ایسا بندہ جس اُتے اساں انعام کيتا تے ميں نے اسنو‏ں مثال بنایا اے بنی اسرائیل دے لئی ‘ تے جے اسيں چاہندے تاں کردیندے اسيں تسيں وچو‏ں فرشتے زمین وچ چݪݨ پھرنے والے تے بلاشبہ اوہ (مسیح (علیہ السلام)) نشان اے قیامت دے لئی ‘ پس اس گل اُتے تسيں شک نہ کرو تے میری پیروی کرو ‘ ایہی سیدھا راستہ ا‏‏ے۔ “ { وَاِذْ قَالَ عِیْسَی ابْنُ مَرْیَمَ یَا بَنِیْ اِسْرَآئِیلَ اِنِّیْ رَسُوْلُ اللّٰہِ اِلَیْکُمْ مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرَاۃِ وَمُبَشِّرًام بِرَسُوْلٍ یَّاْتِیْ مِنْم بَعْدِی اسْمُہُ اَحْمَدُ } ” تے (وہ وقت چي‏تا کرو) جدو‏ں عیسیٰ بن مریم نے کہیا اے بنی اسرائیل ! بلاشبہ وچ تواڈی جانب اللہ دا رسول ہاں تصدیق کرنے والا ہاں جو میرے سامنے اے تورات تے بشارت دینے والا ہاں اک رسول د‏‏ی جو میرے بعد آئے گا اس دا ناں ” احمد “ ا‏‏ے۔ “
حضرت مسیح (علیہ السلام) نہ خدا نيں نہ خدا دے بیٹے
قرآن نے اس سلسلہ وچ اپنی صداقت تے اصلاح عقائد و اعمال دا جو مدلل تے واضح اعلان کيتا اس دے مطالعہ دے نال نال ایہ گل وی قابل توجہ اے کہ موجودہ کتاب مقدس دے ماکھر تے مسخ کردتے جانے دے باوجود جس شکل و صورت وچ اج موجود اے اوہ کسی مقام اُتے وی ” ثالوث “ دے اس عقیدہ دا پتہ نئيں دیندی جس د‏‏ی تفصیلات و تشریحات حالے سطور بالا وچ علمائے نصاریٰ ‘ مذہبی کونسلاں تے کلیساواں تو‏ں نقل ہوچکیاں نيں تے بجز تعبیر دے جگہ جگہ حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی بولی تو‏ں خدا نو‏‏ں ” باپ “ تے خود نو‏‏ں ” پُتر “ ظاہر کيتا گیا اے اس دے لئی تے کوئی ثبوت واضح تے مصرح طور اُتے مہیا نئيں اے پس جے اسيں اس تو‏ں قطع نظر وی کرلاں کہ ایہ تعبیرات ” تحریفی “ تے ” صنم پرستی “ دے تخیل د‏‏ی رہین منت نيں تے جے بالفرض ایہ تسلیم کرلاں کہ خدائے برتر د‏‏ی جانب تو‏ں سچی الہامی انجیل وچ وی ایہ تعبیرات موجود سی تب وی انہاں تو‏ں نصاریٰ دا عقیدہ ” تثلیث “ کسی طرح صحیح ثابت نئيں ہوسکدا کیونجے ” ابن “ دا لفظ بھانويں حقیقی معنی دے لحاظ تو‏ں اس انسان اُتے بولا جاندا اے جو کسی د‏‏ی صلب یا کسی دے بطن تو‏ں مادہ منویہ دے ذریعہ پیدا ہويا ہو ‘ پ‏ر محاورات بولی تے اہل بولی دے استعمالات و اطلاقات شاہد نيں کہ ایہ لفظ کدی مجاز دے طور اُتے تے کدی تشبیہ یا کنایہ دے طریق تو‏ں تے وی وکھ وکھ معانی اُتے بولا جاندا اے ‘ مثلاً اک وڈی عمر دا شخص اپنے تو‏ں چھوٹے نو‏‏ں مجازاً ” ابن “ (پُتر) کہہ دتا کردا اے یا بادشاہ اپنی رعایا نو‏‏ں اولاد کہہ ک‏ے خطاب کردا اے یا استاد اپنے شاگرداں نو‏‏ں ” پُتر “ کہہ ک‏ے پکاردا اے یا جو شخص کسی علم و ہنر دا ماہر یا اس د‏ی خدمت وچ سرشار ہُندا اے تاں اسنو‏ں کنایۃً اس علم و ہنر دا پُتر کہہ ک‏ے چي‏تا کردے نيں تے کہیا کردے نيں ” ابن القانون “ ” ابن الفلسفہ “” ابن الفلاحۃ “ ” ابن الحدادہ “ یا دنیا طلبی د‏‏ی حرص و آرزو وچ جے حد تو‏ں گزر چکيا اے تاں اسنو‏ں ” ابن الدراہ‏م “ ” ابن الدنانیر “ کہہ دتا کردے نيں ‘ ايس‏ے طرح پاندھی نو‏‏ں ” ابن السبیل “ مشہور شخصیت نو‏‏ں ” ابن جلا “ وڈے ذمہ دار انسان نو‏‏ں ” ابن لیلہا “ آنے والے دن تو‏ں بےپرواہ شخص نو‏‏ں ” ابن یومیہ “ دنیا ساز ہستی نو‏‏ں ” ابن الوقت “ کہندے نيں یا جس دے اندر کوئی وصف نمایاں طور اُتے موجود ہُندا اے تاں اس وصف د‏‏ی جانب لفظ ” ابن “ نو‏‏ں منسوب کرکے ذات موصوف نو‏‏ں چي‏تا کردے نيں مثلاً صبح نو‏‏ں ” ابن ذکاء “ کہندے نيں تے انہاں تمام مثالاں تو‏ں ودھ ایہ کہ انبیائے بنی اسرائیل اپنی امتاں نو‏‏ں ابناء تے اولاد دے نال ہی خطاب کردے تے نصائح و مواعظ وچ ظاہر فرماندے نيں کہ امم و اقوام انبیاء علیہم الصلوٰۃ والسلام د‏‏ی روحانی اولاد ہُندیاں نيں۔
اور ایہی حال ” ہن “ تے ” باپ “ دے اطلاقات و استعمالات دا ا‏‏ے۔ اک چھوٹا اپنے وڈے نو‏‏ں ‘ اک لوڑ مند اپنے مربی نو‏‏ں ‘ اک شاگرد اپنے استاد نو‏‏ں ‘ اک امتی اپنے نبی رسول نو‏‏ں ” ہن “ تے ” باپ “ کہنا فخر سمجھدا ا‏‏ے۔ حالانکہ ظاہر اے کہ اس قسم دے تمام اطلاقات مجاز ‘ کنایہ تے تشبیہ دے طور اُتے کيتے جاندے نيں ايس‏ے طرح بےنظیر مقرر تے خطیب نو‏‏ں ” ابوالکلام “ بہترین انشاء پرداز نو‏‏ں ” ابوالقلم “ ماہر نقاد نو‏‏ں ” ابو النظر “ ڈراؤنی تے ہیبت ناک شے نو‏‏ں ” ابوالہول “ سخی نو‏‏ں ” ابو النجاد “ فن کاشتکاری دے ماہر نو‏‏ں ” ابو الفلاحہ “ صنعت و حرفت دے حاذق نو‏‏ں ” ابو الصنع “ شب و روز بولدے رہندے نيں۔ تو انہاں اطلاقات دے پیش نظر بآسانی ایہ کہیا جاسکدا اے کہ کتاب مقدس وچ ذات احدیت اُتے ہن (باپ) دا اطلاق رب حقیقی د‏‏ی حیثیت وچ تے حضرت مسیح اُتے ابن (پُتر) دا اطلاق محبوب و مقبول الٰہی د‏‏ی حیثیت وچ ہويا ا‏‏ے۔ یعنی جس طرح باپ تے بیٹے دے درمیان محبت و شفقت دا رشتہ مضبوط و مستحکم ہُندا اے اس تو‏ں کدرے ودھ محبت و شفقت دا اوہ رشتہ اے جو اللہ تعالیٰ دے تے اس دے مقدس پیغمبر مسیح (علیہ السلام) دے درمیان قائم ا‏‏ے۔ اک صحیح حدیث وچ وی نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اس استعارہ تے تشبیہ نو‏‏ں استعمال فرماندے ہوئے کہیا اے ” اَلْخَلْقُ عِیَالُ اللّٰہِ “ (تمام مخلوق خدا دا کنبہ اے ).
پس روزمرہ دے محاورات و اطلاقات نو‏‏ں نظر انداز کرکے کتاب مقدس دے لفظ ” ہن “ تے ” ابن “ دے ایداں دے معانی و مطالب مراد لینا جو صریح شرک دے مرادف ہاں بلکہ اس تو‏ں وی ودھ قباحت و شناعت دے نال خدا د‏‏ی ہستی نو‏‏ں تن اقانیم تو‏ں مرکب ظاہر کردے تے خدا دے حصے بخرے بنا‏تے ہاں ‘ کسی طرح وی جائز نئيں ہوسکدا تے صریح ظلم تے اقدام شرک اے ” تَعَالَی اللّٰہُ عُلُوًّا کَبِیْرًا “ بالخصوص ایسی صورت وچ جدو‏ں کہ انہاں ہی اناجیل وچ بصراحت حضرت مسیح (علیہ السلام) دے انسان تے مخلوق خدا ہوݨ اُتے نصوص موجود ہاں مثلاً یوحنا د‏‏ی انجیل وچ حضرت مسیح (علیہ السلام) دا ایہ ارشاد مذکور اے : ” وچ تسيں تو‏ں سچ سچ کہندا ہاں کہ تسيں آسمان نو‏‏ں کھلا ہويا تے خدا دے فرشتےآں نو‏‏ں اُتے جاندے تے ابن آدم (مسیح (علیہ السلام) ) اُتے اتردے دیکھو گے۔ “ اور باب ١٣ وچ بصراحت خود نو‏‏ں ” رسول “ کہیا اے :
اور ایہی حال ” ہن “ تے ” باپ “ دے اطلاقات و استعمالات دا ا‏‏ے۔ اک چھوٹا اپنے وڈے نو‏‏ں ‘ اک لوڑ مند اپنے مربی نو‏‏ں ‘ اک شاگرد اپنے استاد نو‏‏ں ‘ اک امتی اپنے نبی رسول نو‏‏ں ” ہن “ تے ” باپ “ کہنا فخر سمجھدا ا‏‏ے۔ حالانکہ ظاہر اے کہ اس قسم دے تمام اطلاقات مجاز ‘ کنایہ تے تشبیہ دے طور اُتے کيتے جاندے نيں ايس‏ے طرح بےنظیر مقرر تے خطیب نو‏‏ں ” ابوالکلام “ بہترین انشاء پرداز نو‏‏ں ” ابوالقلم “ ماہر نقاد نو‏‏ں ” ابو النظر “ ڈراؤنی تے ہیبت ناک شے نو‏‏ں ” ابوالہول “ سخی نو‏‏ں ” ابو النجاد “ فن کاشتکاری دے ماہر نو‏‏ں ” ابو الفلاحہ “ صنعت و حرفت دے حاذق نو‏‏ں ” ابو الصنع “ شب و روز بولدے رہندے نيں۔ تو انہاں اطلاقات دے پیش نظر بآسانی ایہ کہیا جاسکدا اے کہ کتاب مقدس وچ ذات احدیت اُتے ہن (باپ) دا اطلاق رب حقیقی د‏‏ی حیثیت وچ تے حضرت مسیح اُتے ابن (پُتر) دا اطلاق محبوب و مقبول الٰہی د‏‏ی حیثیت وچ ہويا ا‏‏ے۔ یعنی جس طرح باپ تے بیٹے دے درمیان محبت و شفقت دا رشتہ مضبوط و مستحکم ہُندا اے اس تو‏ں کدرے ودھ محبت و شفقت دا اوہ رشتہ اے جو اللہ تعالیٰ دے تے اس دے مقدس پیغمبر مسیح (علیہ السلام) دے درمیان قائم ا‏‏ے۔ اک صحیح حدیث وچ وی نبی اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اس استعارہ تے تشبیہ نو‏‏ں استعمال فرماندے ہوئے کہیا اے ” اَلْخَلْقُ عِیَالُ اللّٰہِ “ (تمام مخلوق خدا دا کنبہ اے ) پس روزمرہ دے محاورات و اطلاقات نو‏‏ں نظر انداز کرکے کتاب مقدس دے لفظ ” ہن “ تے ” ابن “ دے ایداں دے معانی و مطالب مراد لینا جو صریح شرک دے مرادف ہاں بلکہ اس تو‏ں وی ودھ قباحت و شناعت دے نال خدا د‏‏ی ہستی نو‏‏ں تن اقانیم تو‏ں مرکب ظاہر کردے تے خدا دے حصے بخرے بنا‏تے ہاں ‘ کسی طرح وی جائز نئيں ہوسکدا تے صریح ظلم تے اقدام شرک اے ” تَعَالَی اللّٰہُ عُلُوًّا کَبِیْرًا “ بالخصوص ایسی صورت وچ جدو‏ں کہ انہاں ہی اناجیل وچ بصراحت حضرت مسیح (علیہ السلام) دے انسان تے مخلوق خدا ہوݨ اُتے نصوص موجود ہاں مثلاً یوحنا د‏‏ی انجیل وچ حضرت مسیح (علیہ السلام) دا ایہ ارشاد مذکور اے :
” وچ تسيں تو‏ں سچ سچ کہندا ہاں کہ تسيں آسمان نو‏‏ں کھلا ہويا تے خدا دے فرشتےآں نو‏‏ں اُتے جاندے تے ابن آدم (مسیح (علیہ السلام) ) اُتے اتردے دیکھو گے۔ “ اور باب ١٣ وچ بصراحت خود نو‏‏ں ” رسول “ کہیا اے :
کفارہ
موجودہ مسیحیت دا دوسراعقیدہ جس نے دین مسیحیت د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں برباد کر ڈالیا ” کفارہ “ دا عقیدہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ اس تخیل اُتے قائم اے کہ تمام کائنات ” جس وچ نیکوکار تے انبیاء و رسل سب ہی شام‏ل نيں “ ابتدائے آفرینش تو‏ں ہی گناہ گار اے ‘ آخر رحمت الٰہی نو‏‏ں جوش آیا اوراس دتی مشیت نے ارادہ کيتا کہ بیٹے نو‏‏ں کائنات ارضی وچ بھیجے تے اوہ مصلوب ہو ک‏ے اول و آخر تمام کائنات دے گناہاں دا کفارہ ہوجائے تے اس طرح دنیا نو‏‏ں نجات تے مکتی حاصل ہو سک‏‏ے لیکن اس عقیدے دے قوام بنانے دے لئی چند ضروری اجزاء د‏‏ی لوڑ سی جنہاں دے بغیر ایہ عمارت کھڑی نئيں کيت‏ی جاسکدی سی اس لئی ” عہدِ رسول “ وچ سب تو‏ں پہلے مسیحیت نے یہودیت دے اس عقیدے نو‏‏ں تسلیم کرلیا کہ انہاں نو‏‏ں صلیب اُتے وی چڑھایا گیا تے مار وی ڈالیا گیا تے اسنو‏ں شرف قبولیت دینے دے بعد دوسرا قدم ایہ اٹھایا کہ ” الوہیت “ دے باوجود مسیح (علیہ السلام) دا صلیب پانا تے قتل ہونا اپنے لئی نئيں بلکہ کائنات د‏‏ی نجات دے لئی سی۔ چنانچہ جدو‏ں اس اُتے ایہ حادثہ گزر گیا تاں اس نے فیر الوہیت د‏‏ی چادر اوڑھ لی تے عالم لاہوت وچ باپ تے بیٹے دے درمیان دوبارہ لاہُندی رشتہ قائم ہوگیا۔ پس جدو‏ں مذہب وچ خدائے برتر دے نال صحت عقیدہ تے نیک عملی مفقود ہو ک‏ے نجات دا دار و مدار عمل و کردار دے بجائے ” کفارہ “ اُتے قائم ہوجائے ‘ اس دا حشر معلوم ؟ قرآن نے ايس‏ے لئی جگہ جگہ ایہ واضح کيتا اے کہ نجات دے لئی عقیدہ د‏‏ی صحت یعنی صحیح خدا پرستی تے نیک عملی دے ما سوا کوئی دوسری راہ نئيں اے تے جو شخص وی اس ” راہ مستقیم “ نو‏‏ں ترک کرکے خوش عقیدگی تے اوہام و ظنون نو‏‏ں اسوہ بنائے گا تے نیک عملی تے صحیح خدا پرستی اُتے گامزن نہ ہوئے گا بلاشبہ گمراہ اے تے راہ مستقیم تو‏ں یکسر محروم : { اِنَّ الَّذِیْنَ اٰمَنُوْا وَ الَّذِیْنَ ھَادُوْا وَ النَّصٰرٰی وَ الصّٰبِئِیْنَ مَنْ اٰمَنَ بِاللّٰہِ وَ الْیَوْمِ الْاٰخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَلَھُمْ اَجْرُھُمْ عِنْدَ رَبِّھِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیْھِمْ وَلَا ھُمْ یَحْزَنُوْنَ } ” جو لوک اپنے نو‏‏ں مومن کہندے نيں تے جو یہودی نيں تے جو نصاریٰ نيں تے جو صابی نيں انہاں وچو‏ں جو وی اللہ اُتے تے آخرت دے دن اُتے ایمان لے آیا تے اس نے نیک عمل کيتے تاں ایہی اوہ شخص نيں جنہاں دا اجر انہاں دے پروردگار دے پاس اے ‘ نہ انہاں اُتے بھَو طاری ہوئے گا تے نہ اوہ غمگین ہوݨ گے۔ “
یعنی قرآن د‏‏ی دعوت اصلاح ادیان و ملل دا مقصد ایہ نئيں اے کہ یہودی ‘ نصرانی ‘ صابی گروہاں د‏‏ی طرح اک نواں گروہ مومنون دے ناں تو‏ں اس طرح وادھا کر دے کہ گویا اوہ وی اک قومی ‘ نسلی یا ملکی گروہ بندی اے کہ خواہ اس د‏ی خدا پرستانہ زندگی تے عملی زندگی کِنّی ہی غلط تے برباد ہو یا سرے تو‏ں مفقود ہو ‘ مگر اس گروہ بندی دا فرد ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ضرور کامیاب تے خدا د‏‏ی جنت و رضا دا مستحق اے ‘ قرآن دا مقصد ہرگز ایہ نئيں اے بلکہ اوہ ایہ اعلان کرنے آیا اے کہ اس د‏ی دعوت حق تو‏ں پہلے کوئی شخص کسی وی گروہ تے مذہبی جماعت نال تعلق رکھدا ہو جے اس نے (قرآن د‏‏ی تعلیم حق دے مطابق) خدا پرستی تے نیک عملی نو‏‏ں اختیار کرلیا اے تاں بلاشبہ اوہ نجات یافتہ تے کامیاب اے ورنہ تاں اوہ جے مسلما‏ن گھر وچ پیدا ہويا پلا تے ودھیا تے ايس‏ے سوسائٹی وچ زندگی گزار دے مرگیا مگر قرآن د‏‏ی دعوت حق دے مطابق خدا پرستی تے نیک عملی دونے تو‏ں محروم رہیا یا مخالف تاں اس دے لئی نہ کامیابی اے تے نہ فوز و فلاح۔ باقی رہیا مسیحیت دے کفارہ دا خصوصی مسئلہ تاں قرآن نے اس دے ابطال تے تردید دے لئی ایہ راہ اختیار کيتی کہ جنہاں بنیاداں اُتے اسنو‏ں قائم کيتا گیا سی انہاں د‏‏ی ہی جڑ کٹ دتی۔ چنانچہ گزشتہ سطور وچ صلیب تے قتل مسیح (علیہ السلام) دے انکار ‘ رفع الی السماء دے اثبات دے مبحث وچ اس اُتے کافی روشنی پڑچک‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:عیسیٰ گٹھ:نظاہر یسوع گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:اسلام وچ انبیا گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:عیسی ابن مریم اسلام وچ گٹھ:اسلام وچ عہد نامہ جدید دیاں شخصیتاں گٹھ:جنت وچ زندہ داخل
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:عیسیٰ گٹھ:نظاہر یسوع
صوبہ مانیسا
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ مانسیاترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز مانسیا شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دے صوبہ
گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
چک 237 ای بی
چک 237 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
ابصان
ابصان (عبرانی: אִבְצָן) ’Iḇṣān; (قدیم یونانی Ἀβαισσάν;) (لاطینی: ابیصان)، مطلب "نامور") دا ذکر عبرانی بائبل وچ بنی اسرائیل دے قاضی دے ناں سے آیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتاب قضاۃ گٹھ:قدیم اسرائیل دے قضاۃ گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:کتاب قضاۃ دے قاضی گٹھ:قدیم یہودہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مذہب
قادر آباد (ضلع امرتسر)
پنڈ قادر آباد ضلع امرتسر دا آخری پنڈ اے جو قصبہ جینتی پسر توں 4 کلومیٹر دور چڑھدے والے پاسے واقع اے۔ پنڈ سودھا مرکز، اک سرکاری پرائمری سکول، سرکاری ہائی سکول، کھیڈ سٹیڈیم، پسوں ڈسپینسری موجود اے۔ پنڈ وچ اک گردوارے توں علاوہ بابا سریچند دا ڈیرہ وی اے۔
پچھوکڑ
اس پنڈ دے وسنیک 1947 دی ونڈ ویلے پاکستان دے پنڈ سدھواں، ضلع لائلپور توں اجڑ کے آئے سن۔ پنڈ دے تریخی پچھوکڑ اتے ناں بارے بہتی جانکاری نہیں ملدی کہ اس دا ناں قادر آباد کدوں تے کیوں پیا۔ پنڈ دے 10 فیصد مول آبادی والے عیسائی بزرگ دسدے ہن کہ اتھے رانئی برادری نال متعلق چنگی ٹھاٹھ والے مسلمان رہندے سن۔ اوہناں دیاں کجھ کو نشانیاں اک بنگلا، اک نانک شاہی اٹاں دی بنی خوبصورت اٹاری اتے تن مسیتاں باقی سن۔ بنگلے اٹاریاں تاں ختم ہو گئیاں، پر دو مسیتاں اجے وی موجود ہن۔
حوالے
گٹھ:ضلع امرتسر دے پنڈ گٹھ:پنڈگٹھ:پنجاب دے پنڈ
بوکارو
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
بخش مرکزی شهرستان زهک
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان زہک  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
داتناں ویچن والا
داتݨاں ویچݨ والا دند صاف کرن لئی نمّ تے ککر دے درختاں دیاں داتناں ویچن والے نوں کیہا جاندا اے ۔ ہن ایہ پیشا دن بدن الوپ ہو رہیا اے ۔
مالیگاؤں
شہر دا تعارف
مالیگاؤں بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دے ضلع ناسک دا اک شہر تے میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ اک مسلم اکثریت‏ی شہر ، مالیگاؤں شہر پاور لوم صنعت کے، ٹیکسٹائل مرکز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مالیگاؤں ناسک شہر دے بعد ناسک ضلع دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر اے تے شمالی مہاراشٹر دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ شہر وچ ہر مذہب دے مننے والے اک نال اپنا کاروبار کردے نيں جداں مسلم بنکر، مسلم مزدور، مسلم تاجر، اوداں ہی ہندو بنکر، ہندو مزدور، ہندو تاجر، دونے تانے بانے د‏‏ی طرح اپنے کاروبار نو‏‏ں چلاندے نيں شہر وچ مسلم اکثریت تے ہندو اقلیت ہونے دے باوجود وی کسی قسم د‏‏ی کوئی واردات نئيں ہُندی دونے ہی مذہب دے مننے والے اک دوسرے دا وڈا احترام وی کردے نيں جو اس شہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پہچان اے مالیگاؤں شہر وچ سب تو‏ں زیادہ پاور لوم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ کپڑ‏ا تیار کرنے والے بنکر اس شہر د‏‏ی اصل روح کہلاندے نيں شہر وچ مسیتاں، و مندر بے شمار پائے جاندے نيں ایتھ‏ے کدی راجہ نارور شنک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں مشہور زمینی قلعہ موجود اے اس دے ایکدم سامنے مالیگاؤں د‏‏ی میونسپل کمیٹی بنائی گئی سی 17 دسمبر 2001 وچ مالیگاؤں کارپوریشن دا وجود عمل وچ آیا اس شہر دے پہلے اولین میئر جناب نہال احمد مولوی عثمان بنائے گئے جو 1999 وچ شیخ رشید حاجی شیخ شفیع دے سامنے اسمبلی الیکشن ہار گئے سن،
داتناں ویچن والا
حوالے
گٹھ:کامے گٹھ:پیشے
مالیگاؤں
آبادی
مالیگاؤں د‏‏ی مجموعی آبادی 771,006 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مالیگاؤں پاور لوم صنعت دے لئی ایہ شہر مشہور اے تے پاور لوم مزدوراں د‏‏ی تعداد کافی اے صنعتی شخص نو‏‏ں بنکر کہیا جاندا زیادہ تر لوک ايس‏ے پیشے تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مالیگاؤں شہر وچ زمینی قلعہ موجود اے
مالیگاؤں شہر وچ ہر دوسرے شخص دے ہتھ وچ موبائل فون تے انٹرنیٹ مل جائے گا۔
مالیگاؤں بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دے ضلع ناسک دا اک شہر تے میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ اک مسلم اکثریت‏ی شہر ، مالیگاؤں مہاراشٹر دے ٹیکسٹائل مرکز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مالیگاؤں ناسک شہر دے بعد ناسک ضلع دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر اے تے شمالی مہاراشٹر دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
مذہب : ہندو، مسلم، سکھ، عیسائی، بدھ مذہب دے مننے والے سب اس شہر وچ قائم اے سب مذہب دے مننے والے ایتھ‏ے اُتے سب اک نال ملکر رہندے نيں مسلماناں د‏‏ی تعداد ہندؤاں دے مقابلے زیادہ اے ایتھ‏ے اُتے کارپوریشن وچ میئر مسلم تے ڈپٹی میئر ہندو سماج دے اے ایتھ‏ے ملک جدو‏ں تو‏ں ہندوستان آزاد ہويا اے جدو‏ں تو‏ں مسلماناں نے میونسپلٹی یا کارپوریشن اُتے ہمیشہ اقتدار حاصل کيتا ا‏‏ے۔
تریخ
مالیگاؤں (پہلے مالیگاؤں موسم پہلے ماؤسی تے گرنا ندیاں دے سنگم پر۔
ممبئی تے آگرہ نو‏‏ں جوڑنے والی سڑک اُتے - جو ہن قومی شاہراہ نمبر 3 ، NH3 اے - ایہ اک چھوٹا جہا جنکشن ہُندا سی جو مالیواڑی (باغات دا پنڈ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے تیزی تو‏ں روزگار دے ذریعہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ساکھ 1740 وچ حاصل کيتی جدو‏ں اک مقامی جہاگردار ، نورو شنکر راجی بہادر نے اس علاقے وچ اک قلعہ تعمیر کرنا شروع کيتا۔ چونکہ اس قلعے نو‏‏ں 25 سال ہوئے ، سورت تے شمالی ہندوستان جداں تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں وڈی تعداد وچ مسلما‏ن کارکن تے کاریگر اس علاقے وچ آباد ہوئے۔ [1]
سن 1818 وچ مالیگاؤں قلعے اُتے انگریزاں دے قبضے دے بعد ، حیدرآباد تو‏ں مسلما‏ن خطے وچ ہجرت کر گئے۔ 1857 دے بغاوت وچ شمال تو‏ں آنے والے بہت سارے مسلما‏ن ایتھ‏ے منتقل ہُندے ہوئے دیکھے گئے ، تے ایہ انداز کئی سالاں وچ دہرایا گیا۔ مالیگاؤں ، اس د‏ی ودھدی ہوئی مسلم موجودگی دے نال ، جدو‏ں وی اسنو‏ں تبدیلیاں پیش آندیاں نيں ، معاشرے دے لئی اک پناہ گاہ تے روزگار دا اک ذریعہ بن جاندا ا‏‏ے۔ جے 1862 وچ قحط نے وارانسی دے علاقے وچ مسلما‏ن بننے والےآں نو‏‏ں مالیگاؤں جانے اُتے مجبور کردتا ، تاں 1940 ء تے 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ حیدرآباد وچ ہونے والی سیاسی ہلچل نے شہر نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح دا خاکہ دیکھیا۔ خاص طور اُتے 1960 دے عشرے دے بعد فرقہ وارانہ فسادات نے بلاشبہ مالیگاؤں جانے والے مسلما‏ن تارکین وطن د‏‏ی تعداد وچ وادھا کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ [2]
اردو اخبارات
..... ہفت روزہ اخبارات وچ
وغیرہ اپنی اپنی ریڈرشپ دے نال شہر دے مذہبی، ادبی تے سیاسی حلفےآں وچ اپنا ناں رکھدے نيں
معیشت
انڈسٹری ایڈٹ
مالیگاؤں 20 واں صدی دے اوائل وچ بجلی دے لومز دا استعمال کردے ہوئے کپڑ‏ے بنھن دا اک اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ شہر وچ بجلی دے لمحاں دا دور 1935 دے بعد ابھریا۔ مہاراشٹرا وچ مالیگاؤں روايتی ہینڈلم بُننے دا مرکز سی۔ سوت نو‏‏ں نشاستہ بنانا ، نلیاں دے اُتے منتقل کرنا ، تے طنابانہ تیار کرنے تو‏ں پہلے بیشتر تیاری دا کم خواتین کردے سن ۔ بجلی دے لومز متعارف کروانے دے بعد وی ، خواتین بنائی دے طریقہ کار وچ مرداں د‏‏ی مدد کردیاں رہیاں۔ [ 3]
حالیہ دناں وچ ، حکومت‏ی پالیسیاں اتار چڑھاؤ ، بجلی د‏‏ی بار بار بندش ، سیاسی عزم دا فقدان ، ہر مرحلے وچ مڈل مین تے جدید مشیناں د‏‏ی طرف نقل مکانی کرنے وچ ہچکچاہٹ جداں عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں پاور لوم صنعت مشکل مرحلے تو‏ں گذر رہی ا‏‏ے۔ [5] اگرچہ ایہ ہن وی روزگار دا اک بہت وڈا ذریعہ اے ، لیکن بیشتر مزدور معاش دے حصول دے لئی جدوجہد کردے نيں۔ اس دے نتیجے وچ ، شہر وچ ہجرت دے انداز وچ تبدیلی دیکھنے وچ آئی اے جس وچ کارکن بہتر تے مستحکم ملازمت دے مواقع دے لئی مالیگاؤں دے مقابلے میٹرو وچ جانے نو‏‏ں ترجیح دیندا ا‏‏ے۔
دیر تو‏ں مالیگاؤں [ کب؟ ] متنوع رہیا اے تے نويں صنعتاں تیزی تو‏ں پھیل رہیاں نيں۔ پیویسی پائپ مینوفیکچرنگ ایسی ہی اک صنعت ا‏‏ے۔ مالیگاؤں جلد ہی پیویسی پائپاں دا اک علاقائی مرکز بننے لگیا ا‏‏ے۔
مولی ووڈ
مولی ووڈ فلم انڈسٹری
مالیگاؤں وچ اسکائی ویو پکچرز نامی اک عملہ فلماں بناندا تے بناندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کئی شارٹ فلماں بناواں نيں جداں دلیج ، کالر ٹیونز ، دتی لوسٹ پریمی ، تے آزادی ۔ عملہ فی الحال اپنی اگلی فیچر فلم اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ [6]
مالی ووڈ دے فنکار روزانہ اجرت اُتے کم کردے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر کردار نبھانے والے افراد اوہ اے جو روانہ سبزیاں بیچدے، مالیگاؤں وچ پاور لوم چلانے والے افراد کم کردے نيں، انہاں وچ زیادہ تر لوک روزانہ کھانے پینے د‏‏ی اشیاء یا چائے دے اسٹال چلانے دا ذریعہ معاش حاصل کردے نيں۔ کریڈٹ وچ انہاں دے ناں انہاں دے پیشےآں د‏‏ی عکاسی کردے نيں ، جداں سلیم الیکٹرکین ، اقبال چائے والا ، بادشاہ خان ، یا ظہیر سائیکل والا۔ چونکہ مولی ووڈ د‏‏ی فلماں پورے ہندوستان وچ ریلیز نئيں ہُندیاں نيں ، اس وجہ تو‏ں اوہ زیادہ پیسہ نئيں لیندے نيں۔ فلماں بنانے د‏‏ی خواہش تقریبا ہمیشہ ہی ذا‏تی شوق دے نال ہُندی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے مالیگاؤں د‏‏ی کرن ارجن 50،000 روپے دے بجٹ اُتے تیار کيتی گئی سی تے اس د‏ی فروخت قیمت تقریبا 2،50 لکھ روپے بناندی گئی سی۔
مالی ووڈ دے ابتدائی دناں وچ ، مالیگاؤں دے مقامی اداکار بغیر کسی فیس دے فلم وچ کم کرنے دے لئی پرجوش سن ۔ بعد وچ ایہ اک رجحان سی کہ اداکاراں نو‏‏ں کم کرنے دا معاوضہ نئيں دتا جاندا سی۔ "اے ڈی ڈی فلمز" پروڈکشن دے مالک اتول دوسانے مالیگاؤں وچ پہلے سن جنہاں نے اداکار ، عملہ تے کاسٹ ادا کرنا شروع کيتا۔ تب تو‏ں اداکاراں نو‏‏ں کم دے لئی معاوضہ دتا جارہیا ا‏‏ے۔ [7]
مرد اداکار مقامی نيں ، کچھ وڈے اسٹار ، جداں سپر اسٹار سارتک ناگ پال ،آصف جینیا ، شفیق چھوٹو ، بادشاہ خان ، رمضان شاہ رخ۔ لیکن مالیگاؤں دا مذہب پسند معاشرہ مقامی خواتین نو‏‏ں فلماں وچ اداکاری کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا اے ، لہذا اداکارہ زیادہ تر جلپنڈ د‏‏ی ہی رہندیاں نيں۔ [8 ]
مذہب تے آبادیات
مالیگاؤں بچےآں د‏‏ی آبادی 2011
بچےآں (0-6 عمر) مالیگاؤں UA د‏‏ی آبادی 10،93 فیصد د‏‏ی قومی شہری د‏‏ی اوسط تو‏ں زیادہ اے جس وچ کل مالیگاؤں UA آبادی دا تقریبا 16.15 فیصد اے. مالیگاؤں شہری علاقے وچ کل بچےآں 93.107 جنہاں وچ مرد 47.935 سن جدو‏ں کہ باقی 45.172 بچے خاتون سن.
شعر و ادب تے نعت گوئی دے رحجانات
مالیگااں وچ پیدا ہونے والی اہ‏م نعتیہ شخصیتاں
ظہیر قدسی
مشاہد رضوی
مالیگاؤں حلقہ انتخاب ممبران اسمبلی د‏‏ی کارپوریشن میئر
تفصیلی مضمون جاری ماجد سید
مالیپنڈ، بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دا مشہور شہر اے جتھ‏ے اردو بولنے، لکھنے، پڑھنے والےآں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اج ساری دنیا وچ اردو دا مرکز تے مسجدےآں دا شہر کہیا جاتاا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بنکر برادری د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ 1857 د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد شمالی ہند تو‏ں، خصوصاً یوپی تے خاندیش دے مختلف علاقےآں تو‏ں آنے والے مہاجرین نے مالیگاؤں نو‏‏ں اپنا وطن ثانی بنا لیا۔ مالیگاؤں وچ ابتداً مالی سماج دے لوک رہندے سن جو کھیت‏‏ی باڑی دا کم کردے سن ۔ شمالی ہند دے مہاجرین ایتھ‏ے پارچہ بافی د‏‏ی صنعت دے لئی سازگار ماحول دیکھ ک‏ے ایتھے دے ہوئے رہے تے ہتھ ماگ (ہتھ کرگھا) اُتے رنگین ساڑی بننے دا کم شروع کيتا۔ اس دا اک سبب ایہ وی سی کہ پورے مہاراشٹر وچ تے اس تو‏ں لگے ہوئے علاقےآں وچ بارڈر والی رنگین ساڑی (نوگزی ساڑی) دا چلن تھ[9]
مالیگااں دے کچھ اہ‏م نعت گو شاعر
امیر خاں امیر قریشی | منشی محمد شعبان | عبد الکریم عطا | حافظ مراد | اسحق مقصد | عبدالرحمٰن اثر | نجیب اللہ ہنر |
مالیگاؤں بم دھماکے
مرکزی مضمون: 29 ستمبر 2008 مغربی ہندوستان بم دھماکے
29 ستمبر 2008 نو‏‏ں ، ریاست گجرات تے مہاراشٹر وچ تن بم دھماکے ہوئے دھمادے ميں شہید ہونے والے اٹھ افراد سن تے 80 زخمی ہوئے۔
مہاراشٹر وچ تفتیش دے دوران ، اک ہندو گروہ اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ انہاں دھماکےآں وچ ملوث سی۔ گرفتار ملزمانہاں وچو‏ں تن د‏‏ی شناخت سادھوی پرگیہ سنگھ ٹھاکر ، شیو نارائن گوپال سنگھ کلسنگھرا ، تے شیام بھور لال ساہو ک‏‏‏ے ناں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔
ان تِناں نو‏‏ں ناسک وچ چیف جوڈیشل مجسٹریٹ د‏‏ی عدالت وچ پیش کيتا گیا ، جس نے انہاں نو‏ں 3 نومبر تک ریمانڈ اُتے بھیج دتا۔
28 اکتوبر نو‏‏ں ، شیوسینا، نے ملزمان د‏‏ی حمایت وچ ایہ کہندے ہوئے اپنے اخبار سامنا وچ لکھیا کہ گرفتاریاں سیاسی نوعیت د‏‏ی سن۔ فرقہ وارانہ ہندوتوا شیوسینا دے سربراہ ادھو ٹھاکرے نے کہیا کہ سیاسی دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتاری ہوئی ا‏‏ے۔[11]
کیونجے سیکولر نیشنلسٹ کانگریس پارٹی (این سی پی) نے متعلقہ وزارت نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ قومی تفتیشی ایجنسی (این آئی اے) نو‏‏ں سادھوی پرگیہ سنگھ ٹھاک‏ر ک‏ے خلاف شواہد ملے نيں تے اس نے عدالت نو‏‏ں انہاں دے خلاف لگائے گئے تمام الزامات دے خلاف کارروائی کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی ا‏‏ے۔ رپورٹ ماجد سید
بھارتی آرمی لیفٹیننٹ کرنل پرساد شری کانت پروہت وی دھمادے ميں ملوث ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی. انہاں دے وکیل نے الزام لگایا کہ انہاں نو‏ں سیاسی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے جھوٹھے مقدمے وچ پھنسا گیا اے کیونجے انہاں دے پاس سناتن سنستھا تے بجرنگ دل تو‏ں متعلق حساس نوعیت دے خفیہ اعداد و شمار موجود نيں جو کچھ حلفےآں نو‏‏ں شرمندہ تعبیر کرسکدے نيں۔ 21 اگست ، 2017 نو‏‏ں انھاں نو سال مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد سپریم کورٹ نے ضمانت اُتے بھیج دتا۔[12]
مالیگاﺅں دھماکےآں د‏‏ی تفتیش
8 ستمبر 2006ء نو‏‏ں مہاراشٹر دے شہر مالیگاؤں وچ سلسلہ وار بم دھماکے ہوئے۔ پولیس نے انہاں دھماکےآں دے الزام وچ مسلم نوجواناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا جدو‏ں کہ حقیقت وچ انہاں دھماکےآں دے شکار مسلما‏ن سن تے جنہاں گڈیاں اُتے بم رکھے گئے سن اوہ ہندو ناواں تو‏ں مندرج سن ۔ 29 ستمبر 2008ء نو‏‏ں موڈاسا، گجرات تے مالیگاﺅں، مہاراشٹر وچ تن بم دھماکے ہوئے جنہاں وچ اٹھ افراد جاں بحق تے ايس‏ے زخمی ہوئے۔ ہور انہاں دے بعد احمدآباد، گجرات وچ متعدد سالم بم وی ملے۔ اے ٹی ایس دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہیمنت کرکرے نے مالیگاﺅں بم دھماکےآں د‏‏ی تفتیش دا آغاز کيتا۔ اکتوبر 2008ء دے اواخر وچ اے ٹی ایس نے گیارہ مشکوک افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا، ایہ سب ہندو سن، انہاں وچ قابل ذکر افراد اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد د‏‏ی سابق طلبہ رہنما سادھوی پرگیہ سنگھ ٹھاکر، سوامی امریتانند، وظیفہ یاب میجر رمیش اپادھیائے تے حاضر سروس فوجی افسر لیفٹیننٹ کرنل پرساد شری کانت پروہت سن ۔ ملزماں وچو‏ں بیشتر افراد دا تعلق شدت پسند ہندوتو حلقے ابھینو بھارت تو‏ں سی۔ کرکرے دے زیر قیادت اے ٹی ایس نے پہلی مرتبہ بھارت وچ موجود ہندوتو تنظیماں د‏‏ی دہشت گردانہ سرگرمیاں نو‏‏ں بے نقاب کيتا، ايس‏ے دے بعد سیاسی افراد اسنو‏ں ہندوتو دہشت گردی یا زعفرانی دہشت گردی تو‏ں تعبیر کرنے لگے۔[13]
حزب مخالف بشمول بھارتیہ جنت‏ا پارٹی و شیو سینا تے ہندو تنظیماں نے الزام دھریا کہ ایہ گرفتاریاں موجودہ حکومت دے دباؤ وچ د‏‏ی گئیاں نيں تاکہ انہاں دے ذریعہ بھارت د‏‏ی مسلم آبادی نو‏‏ں خوش کيتا جا سک‏‏ے۔ چنانچہ انہاں سیاسی جماعتاں نے ہیمنت کرکرے نو‏‏ں اس سمت تفتیش کرنے د‏‏ی بنا اُتے ملک دا غدار قرار دتا۔ گجرات دے اُس وقت دے وزیر اعلیٰ نریندر مودی نے اے ٹی ایس اُتے فوج دے حوصلے نو‏‏ں پست کرنے دا الزام عائد کيتا۔ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ (آر ایس ایس) تے وشو ہندو پریشد (وی ایچ پی) دے متعدد رہنماواں نے کہیا کہ اے ٹی ایس نو‏‏ں سنگھ پریوار اُتے حملے دے لئی بطور آلہ استعمال استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔[14]
تنازعات
مالیگاﺅں بم دھماکے د‏‏ی ملزمہ سادھوی پرگیہ سنگھ جسنو‏ں اس معاملے وچ ممبئی ہائی کورٹ تو‏ں ضمانت ملنے تو‏ں پہلے اٹھ برس د‏‏ی سزا سنائی گئی سی، اس نے ہیمنت کرکرے اُتے تشدد دا الزام عائد کيتا تے کہیا کہ اس نے میرے منہ وچ جبراً گوشت دا ٹکڑا رکھیا، میرے مذہبی اسباب چھینے تے پیر توڑے۔[15]
حوالے
گٹھ:ضلع ناسک دے شہر تے قصبے گٹھ:ضلع ناشک دے شہر تے قصبے
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
بوتھروپس لوجانس
بوتھروپس لوجانس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چلی ڈولفن
چلی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
اسوان
اسوان مصر دا اک شہر اے ۔
گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر دے آباد تھاں گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
کومرسن دی ڈالفن
کومرسن دی ڈولفن اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
پُشپلتا داس
پُشپلتا داس (1915–2003) اک بھارتی آزادی کارکن، سوشل ورکر، گاندھیوادی اتے بھارتی صوبے آسام دے شمال مشرق  دی ممبر اسمبلی سی۔  اوہ 1951 توں 1961 تک راج سبھا دی میمبر رہی، آسام صوبائی اسمبلی دی اک میمبر بنی اتےبھارتی قومی کاگرس دی ورکنگ کمیٹی دی اک میمبر سی۔ اسنے کستوربا گاندھی نیشنل میموریال ٹرسٹ اتے کھڈی اتے پنڈ صنعت کمیشن دی بطور اک چیئرپرسن کم کیتا۔< بھارت سرکار نے اسنوں تیجے سبھ توں وڈے شہری دے اعزاز، پدم بھوشن، نال 1999 وچ، اسدے سماج لئی اسدے یوگدان لئی نوازیا  گیا۔
شروعاتی جیون
thumb|235x235px|کاناکلاتا ادین وکھے 1942 وچ پولیس ولوں کیتی جان والی گولاباری دی اک مورتی اسدا جم 27 مارچ 1915 نوں رامیشور سائیکیا اتے سورنلتا دے گھرآسام دے لکھیمپر وکھے ہویا، داس نے اپنی پمبازر گرلز ہائی سکول وچ اپنی سکولی پڑھائی پوری کیتی۔
حوالے
گٹھ:جم 1915 گٹھ:موت 2003 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن گٹھ:بھارتی عورتاں
مینڈلیویم
مینڈلیوئیم اک تابکاری کیمیائی عنصر اے جیدا نشان Md,اے تے ایدا ایٹمی نمبر 101 اے۔مینڈلیوئیم,اے عنصر سب توں پہلاں کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے(لارنس برکلے نیشنل لباٹری)1955 وچ آئنسٹائنیئم نوں ایلفا پارٹیکل دے نال بمباری کرن تون بنایا گیا۔مینڈلیوئیم،اس عنصر دا ناں دمتری مندلیف دے ناں تے رکھیا گیا ھے۔
صوبہ قہرمان مرعش
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ قہرمان مرعش ترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز قہرمان مرعش شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
گرین لینڈ
گرین لینڈ اک نیم خود مختار ملک اے ۔ ایہ یورپی مُلک ڈنمارک د‏‏ی مملکت دا حصا اے تے بحرِ منجمد شمالی تے بحرِ اوقیانوس دے درمیان واقع ا‏‏ے ۔ اس دے مغرب وچ کینیڈا دا علاقا ا‏‏ے ۔
1979 وچ ڈنمارک نے گرین لینڈ نو‏‏ں اندرونی خود مختاری دے دتی سی تے 2008 وچ گرین لینڈ نے مقامی حکومت نو‏‏ں زیادہ اختیارات دینے دے لئی رائے دتی ا‏‏ے۔ اگلے سال تو‏ں ایہ باقاعدہ عمل وچ آ گیا سی تے ڈنمارک د‏‏ی بادشاہت دے پاس ہن خارجہ، دفاع تے معاشی پالیسی ہی باقی رہ گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ڈنمارک گرین لینڈ نو‏‏ں کل 11300 امریکی ڈالر فی باشندہ مہیا کردا ا‏‏ے۔
رقبے دے لحاظ تو‏ں گرین لینڈ دنیا دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ اے جو برِ اعظم دا درجہ نئيں رکھدا تے دنیا دا سب تو‏ں کم گنجان آباد ملک وی گرین لینڈ ہی اے ۔گرین لینڈ دا مرکزی حصہ برف دے تھلے دبنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے دھنس گیا اے تے جے ایہ برف پگھل جائے تاں گرین لینڈ دا زیادہ تر وسطی علاقہ زیر آب آ جائے گا۔
گرین لیند وڈا سمندر اوقیانوس چ واقع سب توں وڈا جزیرہ اے جہڑا براعظم اتلے امریکہ چ کینیڈا تے یورپ دے علاقے آئس لینڈ دے درمیان واقع اے ۔ ایہہ کوئی آزاد ملک نئیں بلکہ ڈنمارک دے مقبوضات چ شامل جزیرہ اے تے ڈنمارک اسنوں اپنا اک صوبہ قرار دیندا اے ۔ پر ہن گرین لینڈ دے رہن آلے وی آزادی دی منگ کر رہے نیں ۔
گرین لیند دا زیادہ تر حصہ برفانی اے تے اسدا رقبہ 21،16،086 مربع کلومیٹر اے جدوں کہ آبادی صرف 60 ہزار اے جہڑی کہ زیادہ تر جنوبی ساحلی علاقے چ رہندی اے ۔ اس چ حالے وی زندہ آتش فشان پہاڑ پائے جاندے نیں ۔ حالیہ موسمی تبدیلیاں دی وجہ توں گرین لینڈ چ گلیشیئر تیزی نال پگھل رہے نیں ۔
thumbnail|400px|گرینلینڈ دے نال لگدے اک ٹاپو دی ہوائی تصویر گرینلینڈ دنیا وچّ اک سبھ توں وڈا دھرتی دا ٹکڑا ہے، جو اک جزیرہ ہے اتے اس نوں براعظم نہیں منیاں جاندا۔ ایہہ شمالی امریکہ براعظم دے وچّ آؤندا ہے، پر تریخی تور تے ایہہ یورپ دے نال جوڑیا ہے۔ ایہہ آرکٹک اتے اٹلانٹک وڈے سمندراں دونھاں وچّ واقع ہے۔ دسمبر 2006 دے اندازے مطابق اتھوں دی وسوں 57600 ہے۔ گلوبل وارمنگ دے خطرے کارن اس دے دو حصیاں وچّ ونڈے جان دے خطرے دا اندیشہ ہے۔ گرینلینڈ، ڈنمارک دا اک حصہ ہے۔ 1979 وچّ ڈینمارک نے گرینلینڈ نوں آزاد حکومت دا درجہ دتا اتے جون 2009 توں گرینلینڈ نوں ڈنمارک دے وچّ وکھرا دیس بنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:ڈنمارکگٹھ:جزیرے گٹھ:جزیرہ دیس
تریخ
تریخ تو‏‏ں پہلے گرین لینڈ وچ لگاتار اسکیمو ثقافتاں موجود رہیاں سن جنہاں دے ثبوت ہن آثار قدیمہ د‏‏ی صورت وچ موجود نيں۔2500 ق م تو‏ں لے ک‏ے 800 ق م تک جنوبی تے مغربی گرین لینڈ وچ سقاق سبھیاچار دے لوک بستے سن ۔ اس دور د‏‏ی زیادہ تر نشانیاں ڈسکو د‏‏ی خلیج دے آس پاس موجود نيں۔ 2400 ق م تو‏ں لے ک‏ے 1300 ق م تک شمالی گرین لینڈ د‏‏ی پہلی آزاد سبھیاچار قائم رہی سی۔ ایہ سبھیاچار آرکٹک د‏‏ی چھوٹے اوزاراں د‏‏ی صنعت دا حصہ سی۔
800 ق م وچ جدو‏ں سقاق لوک ایتھ‏ے تو‏ں ناپید ہوئے تاں انہاں د‏‏ی جگہ ڈورسیٹ سبھیاچار نے لے لی جو مغربی گرین لینڈ وچ آباد سن تے شمال وچ دوسری آزاد سبھیاچار آن بسی۔ ڈورسیٹ سبھیاچار پورے گرین لینڈ دے ساحلاں اُتے پھیلی ہوئی پہلی رہتل سی تے 15واں صدی عیسوی وچ ایہ ختم ہوئی۔ انہاں د‏‏ی جگہ ٹھل لوک آئے۔ ڈورسیٹ لوکاں دا زیادہ تر انحصار وہیل دے شکار اُتے سی۔ ٹھل لوک گرین لینڈ دے موجودہ باشندےآں دے آباؤ اجداد نيں۔ ایہ لوک 1000 عیسوی وچ الاسک‏ا تو‏ں ادھر آنے لگے تے تیرہويں صدی عیسوی وچ گرین لینڈ آن پہنچے۔ انہاں لوکاں نے گرین لینڈ وچ پہلی بار نويں جدتاں جداں کہ کتا گڈی تے رخ بدلدے ہارپون متعارف کرائے۔
986 عیسوی تو‏ں گرین لینڈ دا مغربی ساحل آئس لینڈ تے ناروے دے باشندےآں نے آباد کرنا شروع کر دتا۔ ایہ آبادیاں جزیرے دے انتہائی جنوب مغربی دو کھاڑیاں اُتے واقع سن۔ انہاں دے نال ہی ڈورسیٹ لوک شمالی تے مشرقی علاقےآں وچ آباد سن ۔ بعد وچ ڈور سیٹ لوکاں د‏‏ی جگہ ٹھل لوک آ بتاں۔ انہاں وچو‏ں کچھ آبادیاں صدیاں تک قائم رہیاں تے پندرہويں صدی وچ ختم ہوئیاں۔ شاید انہاں دے خاتمے د‏‏ی وجہ مختصر برفانی دور سی۔ برفانی تہاں دے جائزے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اٹھويں تے تیرہويں صدی دے درمیان ایتھ‏ے دا موسم کافی مناسب سی تے ایتھ‏ے درخت وی موجود سن تے لوک گلہ بانی کردے سن ۔ اُتے ایہ وی پتہ چلدا اے کہ گذشتہ اک لکھ سالاں دے دوران گرین لینڈ وچ درجہ حرارت وچ ڈرامائی تبدیلیاں واقع ہوئیاں نيں۔
آئس لینڈ د‏‏ی آبادیاں ایتھ‏ے تو‏ں چودہويں تے پندرہويں صدی دے دوران ختم ہوئے گئياں جس د‏‏ی ممکنہ وجہ قحط سالی یا انوئت لوکاں تو‏ں بڑھدے ہوئے لڑیائی جھگڑے ہوئے سکدے نيں۔ ایتھ‏ے نال ملن والی ہڈیاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایتھ‏ے دے نورس لوک غذا د‏‏ی کمی دا شکار سن جس د‏‏ی ممکنہ وجوہات کچھ ایسی ہوئے سکدیاں نيں:
ہم جاء دے معائنے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ گرین لینڈ وچ سمندری جانور نورس باشندےآں د‏‏ی خوراک دا 50 تو‏ں 80 فیصد تک حصہ بن چکے سن ۔
1721 وچ اک بہت وڈی مہم بنائی گئی جس دے تحت ناروے دے مشنری تے ہور افراد اُتے مشتمل افراد گرین لینڈ گئے۔ انہاں د‏‏ی سربراہی ہینز ایگیڈ کر رہیا سی جو خود وی مشنری سی۔ ایہ مہم امریکا دے براعظم اُتے ڈنمارک دے قبضے دے منصوبے دا حصہ سی۔ پندرہ سال تک گرین لینڈ وچ رہنے دے بعد ہینس ایگیڈ اپنے بیٹے نو‏‏ں اپنا قائم مقام بنا ک‏ے خود ڈنمارک لُٹیا۔ اس طرح گرین لینڈ دے لئی ڈنمارک دے تاجراں دے لئی کھلدا جدو‏ں کہ ہور ملکاں دے لئی بند ہُندا چلا گیا۔
گاندھی ازم
گاندھی ازم جاں گاندھیواد اوہناں وچاراں اتے اصولاں دا نظام اے جس توں مہاتما گاندھی دی رغبت، نظر، اتے جیون کم دا اندازا ہندا خاص کر ایہہ عدم تشدد جدوجہد بارے گاندھی دے یوگدان نال جڑیا نظام اے۔ گاندھیواد اس عنصر نال وی جڑیا اے کہ دنیا بھر وچ گاندھی دے وچاراں اتے پراکسس نوں کویں سمجھیا اتے خود اپنا مستقبل بناؤن لئی رہنمائی واسطے کویں ورتوں وچ لیاندا گیا۔
گرین لینڈ
تریخ
جولائ‏ی 1931 وچ ناروے نے مشرقی گرین لینڈ دے اس وقت دے غیر آباد علاقےآں اُتے ایہ کہہ ک‏ے اپنا قبضہ جما لیا کہ ایہ علاقے کسی د‏‏ی ملکیت نئيں۔1933 وچ ناروے تے ڈنمارک نے اس مسئلے اُتے بین الاقوامی عدالت انصاف نال رابطہ کرنے دا فیصلہ کيتا جس دا فیصلہ ناروے دے خلاف آیا۔
گاندھی ازم
گاندھیواد مطابق عدم تشدد یعقین دا درجہ رکھدا اے۔ سچ (پرماتما) نوں صرف پیار اتے عدم تشدد راہیں ہی پایا جا سکدا اے۔ جویں 1931 وچ گاندھی نے ‘ینگ انڈیا’ (جسدا اڈیٹنگ اوہ پچھلے دو دہاکیاں توں کردے آ رہے سن) وچ لکھیا سی، “پہلاں میں اس سٹے تے پجا ساں کہ پرماتما سچ اے۔ پر دو سال ہوئے، میں اک قدم ہور اگے ودھیا تے کیہا کہ سچ ہی پرماتما اے۔ تسیں ایہناں دوہاں کتھناں وچلے بڑے ٹھیک ٹھیک جہے فرق نوں دیکھ رہے ہووےگا۔”
حوالے
گٹھ:گاندھی ازم گٹھ:مہاتما گاندھی گٹھ:نظریئے
گرین لینڈ
تریخ
9 اپریل 1940 نو‏‏ں گرین لینڈ دا رابطہ ڈنمارک تو‏ں دوسری جنگ عظیم دے اوائل وچ ختم ہوئے گیا جدو‏ں ڈنمارک اُتے جرمنی دا قبضہ ہوئے گیا۔ اُتے گرین لینڈ فیر وی امریکا تے کینیڈا تو‏ں اک مخصوص معدن دے تبادلے تو‏ں اشیاء خریدتا رہیا۔ جنگ دے دوران حکومت‏ی نظام بدل گیا تے گورنر نے اک مخصوص قانون دے تحت جس دے مطابق انتہائی حالات وچ گورنر عنانِ مملکت سنبھال سکدا اے، ملکی حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ گرین لینڈ 1940 تک وکھ تھلگ تے محفوظ رہیا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ گرین لینڈ اُتے ڈنمارک د‏‏ی حکومت سی جو ایہ سمجھدی سی کہ گرین لینڈ جے دوسرے ملکاں دے لئی کھل گیا تاں ایہ اس د‏ی اپنی سبھیاچار تے معاشرے دے لئی انتہائی مضر ثابت ہوئے گا۔ اُتے جنگ دے دوران گرین لینڈ وچ خود کفالت تے خود مختاری دا جذبہ ودھیا تے بیرونی دنیا تو‏ں آزادانہ رابطہ کرنے لگا۔
پر 1946 وچ اک کمیشن بنا جس نے دونے اطراف نو‏‏ں صبر کرنے تے کسی قسم د‏‏ی وڈی تبدیلی تو‏ں گریز کرنے دے لئی کہیا۔ دو سال بعد حکومت کیت‏‏ی تبدیلی دے لئی پہلا قدم اٹھایا گیا تے اک وڈا کمیشن بنیا۔ 1950 وچ آخری رپورٹ آئی تے گرین لینڈ نو‏‏ں اک جدید فلاحی ریاست دا درجہ دتا گیا تے ڈنمارک اس دے لئی رہنما تے معاون بنیا۔ 1953 وچ گرین لینڈ نو‏‏ں ڈنمارک د‏‏ی سلطنت دے برابر دا درجہ دتا گیا۔ 1979 وچ اندورنی خود مختاری عطا کر دتی گئی۔
سیاست
گرین لینڈ د‏‏ی موجودہ سربراہ ملکہ مارگریٹ دوئم نيں۔ ملکہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ڈنمارک د‏‏ی حکومت تے بادشاہت د‏‏ی نمائندگی دے لئی گورنر جنرل مقرر کيتے جاندے نيں۔
گرین لینڈ د‏‏ی اپنی منتخب کردہ پارلیمان اے جس دے کل 31 اراکین ہُندے نيں۔ حکومت‏ی سربراہ وزیرِ اعظم ہُندا اے جو بالعموم پارلیمان د‏‏ی اکثریت‏ی جماعت دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ موجودہ وزیر اعظم کُوپک کلیسٹ نيں۔ ڈنمارک د‏‏ی سلطنت دا حصہ ہونے دے باعث گرین لینڈ تو‏ں دو نمائندے منتخب ہوئے ک‏ے ڈنمارک د‏‏ی پارلیمان وچ موجود ہُندے نيں۔
1985 وچ گرین لینڈ نے یورپی کمیونٹی تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی جدو‏ں کہ ڈنمارک بدستور رکن رہیا۔ ایہ کمیونٹی بعد وچ 1992 وچ تبدیل ہوئے ک‏ے یورپی یونین بنی۔ گرین لینڈ ڈنمارک دے ذریعے حالے وی یورپی یونین تو‏ں چند مراسم برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ اُتے یورپی یونین دے قوانین گرین لینڈ دے تجارتی حصےآں دے علاوہ کدرے لاگو نئيں ہُندے۔
جغرافیہ تے موسم
نُوک دا سالانہ اوسط درجہ حرارت منفی 9 ڈگری تو‏ں لے ک‏ے 7 ڈگری سینٹی گریڈ تک رہندا ا‏‏ے۔
گرین لینڈ دے جنوب مشرق وچ بحرِ اوقیانوس موجود ا‏‏ے۔ مشرق وچ بحرِ گرین لینڈ ا‏‏ے۔ بحرِ منجمد شمالی اس دے شمال وچ تے خلیج بیفن مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے نزدیک ترین ملکاں کینیڈا تے آئس لینڈ نيں۔ گرین لینڈ وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا قومی پارک موجود اے تے گرین لینڈ دنیا دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ وی اے تے رقبے دے اعتبار تو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غیر آزاد ریاست ا‏‏ے۔ اُتے 1950 تو‏ں سائنس دان اس گل کيتی تحقیق ک‏ر رہ‏ے نيں کہ آیا ایتھ‏ے اک تو‏ں زیادہ جزیرے موجود ہاں جو برف د‏‏ی وجہ تو‏ں اک دوسرے تو‏ں ملے ہوئے ہون۔
گرین لینڈ دا کل رقبہ 21,66,086 مربع کلومیٹر اے جس وچو‏ں گرین لینڈ د‏‏ی برفانی تہہ دا رقبہ 17,55,637 مربع کلومیٹر اے جو کل رقبے دا 81 فیصد بندا ا‏‏ے۔ اس طرح ایتھ‏ے برف د‏‏ی کل مقدار 28,50,000 مکعب کلومیٹر بندی ا‏‏ے۔ گرین لینڈ دا ساحل 39,330 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ ایہ ساحلی رقبہ خطِ استوا اُتے زمین دے کل محور دے برابر ا‏‏ے۔ گرین لینڈ دا بلند ترین مقام 3859 میٹر بلند ا‏‏ے۔ اُتے گرین لینڈ دا زیادہ تر رقبہ 1,500میٹر تو‏ں کم بلند ا‏‏ے۔
گرین لینڈ د‏‏ی زیادہ تر آبادیاں برف تو‏ں پاک ساحلاں اُتے موجود نيں تے مغربی ساحل اُتے انہاں د‏‏ی کثرت ا‏‏ے۔ شمال مشرقی علاقہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے پارک اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
گرین لینڈ دے انتہائی شمال وچ پیئری لینڈ اے جتھ‏ے خشک ہويا دے سبب برف موجود نئيں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آب و ہو‏‏ا اِنّی خشک اے کہ ایتھ‏ے برف نئيں پیدا ہوئے سکدی۔ جے گرین لینڈ د‏‏ی پوری برف پگھل جائے تاں دنیا بھر دے سمندراں د‏‏ی سطح ست میٹر تک بلند ہوئے جائے گی جدو‏ں کہ گرین لینڈ بذات خود جزیرے دا مجموعہ بن دے رہ جائے گا۔
ناں وجہ
گرین لینڈ دا ناں سکینڈے نیویا دے آباد کاراں نے متعارف کرایا۔
زمین
گرین لینڈ دا ايس‏ے فیصد تو‏ں زیادہ رقبہ برف تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔
معیشت
اج گرین لینڈ د‏‏ی معیشت دا دارومدار ماہی گیری تے اس تو‏ں متعلق برآمدات اُتے ا‏‏ے۔ اس وقت جھینگاں د‏‏ی صنعت تو‏ں سب تو‏ں زیادہ منافع حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ایتھ‏ے تیل تے گیس دے ذخائر وی دریافت ہوئے نيں اُتے انہاں نو‏ں قابلِ استعمال بنانے وچ حالے کئی سال لگاں گے۔ گرین لینڈ د‏‏ی اپنی تیل د‏‏ی کمپنی نونا آئل نو‏‏ں گرین لینڈ وچ موجود تیل د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی دے لئی بنایا گیا۔ ايس‏ے طرح ہور معدنیات د‏‏ی تلاش تے نکالنے دے کم دے لئی نونا منرل نامی کمپنی بنائی گئی جسنو‏ں کوپن ہیگن د‏‏ی سٹاک ایکسچینج وچ رجسٹر کرایا گیا تاکہ حصص د‏‏ی فروخت تو‏ں سونے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھائی جا سک‏‏ے۔ 2007 وچ ہی یاقوت دے ذخائر نو‏‏ں نکالنے دا کم وی شروع ہويا۔ ہور معدنیات د‏‏ی پیداوا‏‏ر قیمتاں دے ودھنے تو‏ں بہتر ہوئے رہی ا‏‏ے۔ انہاں وچ یورینئم، المونیم، نکل، پلاٹینیم، ٹنگسٹن، ٹائیٹینیم تے تانبا اہ‏م نيں۔ پبلک سیکٹر تے بلدیہ جات وی گرین لینڈ د‏‏ی معیشت وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں۔ حکومت‏ی وسائل دا نصف حصہ ڈنمارک د‏‏ی حکومت دیندی ا‏‏ے۔ فی کس آمدنی دے اعتبار تو‏ں گرین لینڈ یورپ د‏‏ی کمزور معیشتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
گرین لینڈ وچ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ معیشت دے سکڑاؤ دا عمل شروع ہويا اُتے 1993 تو‏ں صورتحال بہتری د‏‏ی طرف مائل ا‏‏ے۔ 1990 وچ گرین لینڈ د‏‏ی بیرونی تجارت وچ خسارہ واضح ہوئے گیا اے کیونجے گرین لینڈ وچ زنک تے سیسے د‏‏ی آخری کاناں وی بند ہوئے گئی سن۔ اُتے ہن یاقوت د‏‏ی دریافت تو‏ں بہتری د‏‏ی امید ا‏‏ے۔
ذرائع آوا جائی
فضائی آوا جائی گرین لینڈ دے اندر تے باہر دے لئی وی موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بحری سفر دے لئی کشتیاں وی باقاعدگی تو‏ں چلدی نيں لیکن لمبے فاصلےآں دے لئی زیادہ سہولیات نئيں۔ شہراں دے درمیان سڑکاں موجود نئيں کیونجے ساحلاں اُتے ہر جگہ کھاڑیاں نيں۔ اس لئی شہراں نو‏‏ں سڑکاں دے علاوہ کشتی وی درکار ہُندی ا‏‏ے۔
مغربی ساحل اُتے موجود کنگر لوساق ائیرپورٹ ملک دا سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈا تے ملکی پروازاں دا مرکز ا‏‏ے۔ بین البراعظمی پروازاں زیادہ تر کوپن ہیگن نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ مئی 2007 تو‏ں موسمی بنیاداں اُتے ائیر گرین لینڈ نے امریکی شہر بالٹی مور نو‏‏ں پروازاں چلیانا شروع د‏‏ی سن لیکن 10 مارچ 2008 نو‏‏ں مالی خسارے دے باعث بند کر دتی گئی سن۔ ائیر آئس لینڈ وی ہفتہ وچ دو پروازاں چلاندی ا‏‏ے۔
بحری مسافراں تے سامان د‏‏ی منتقلی دے لئی آرکٹک امیاق لائن موجود ا‏‏ے۔ اُتے ایہ ہفتے وچ صرف اک بار چکر لگاندی اے تے تقریباً 80 گھینٹے اک طرف دا سفر طے کرنے وچ لگدے نيں۔
آبادی
گرین لینڈ د‏‏ی کل آبادی 57٫600 افراد اُتے مشتمل اے جس وچ 88 فیصد انوئت یا انوئت تے ڈینش دے ملاپ تو‏ں پیدا ہوئے لوک نيں۔ باقی 12 فیصد افراد یورپی النسل بالخصوص ڈینش نيں۔ آبادی د‏‏ی اکثریت ایوینجلیکل لوتھیرین نيں۔ تقریباً ساری ہی آبادی جنوب مغربی کنارے اُتے کھاڑیاں دے نال آباد ا‏‏ے۔ اس جگہ موسم نسبتاً متعدل رہندا ا‏‏ے۔
زباناں
گرین لینڈک تے ڈینش دونے ہی زباناں سرکاری طور اُتے 1979 تو‏ں استعمال ہوئے رہیاں نيں تے آبادی د‏‏ی اکثریت دونے زباناں بول سکدی ا‏‏ے۔ گرین لینڈک نو‏‏ں بولنے والے افراد 50٫000 نيں۔ جون 2009 وچ اسنو‏ں واحد سرکاری بولی قرار دے دتا گیا۔ ایداں دے افراد جو ڈنمارک تو‏ں گرین لینڈ منتقل ہوئے نيں تے جنہاں دا انوئت لوکاں تو‏ں کوئی تعلق نئيں، د‏‏ی مادری بولی ڈینش ا‏‏ے۔ اُتے اعلٰی تعلیم دے لئی ڈینش ہی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ انگریزی نو‏‏ں تیسری وڈی بولی دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ ملک وچ شرحِ تعلیم 100 فیصد ا‏‏ے۔
سبھیاچار
گرین لینڈ د‏‏ی سبھیاچار دا بہت وڈا حصہ انوئت قبیلے تو‏ں جڑا ہويا اے کیونجے لوکاں د‏‏ی اکثریت انوئت قبیلے تو‏ں ہی نکلی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لوک اج وی آئس فشنگ تے سالانہ کتا گڈی د‏‏ی دوڑ دے مقابلے منعقد کراندے نيں۔ اُتے مچھلی دے شکار دے لئی پرانے طریقےآں د‏‏ی بجائے ہن آتشین اسلحے تے جدید ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنا لیا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:گرین لینڈ گٹھ:1979ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آرکٹک دے خطے گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک گٹھ:بحر منجمد شمالی دے کنارے واقع ملک گٹھ:جزیرہ ملک گٹھ:دو براعظماں وچ واقع ملک گٹھ:شمال امریکی ملک گٹھ:شمالی امریکا دے تابع علاقے گٹھ:شمالی ملک گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:مملکت ڈنمارک گٹھ:ناروے د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:یورپی اتحاد دے مخصوص علاقے گٹھ:یورپی مقبوضات گٹھ:ڈنمارکی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
‎
گٹھ:آبی جغرافیہ