cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فتح محمد خان
ملتان منتقلی
5 مارچ 1853ء نو‏‏ں مقامی پولیٹکل ایجنٹ پیر ابراہیم خان نے نواب نو‏‏ں پنجاب دے چیف کمشنر سر جان لارنس دی طرف تو‏ں آیا ہويا اک خط پیش کیتا جس وچ درخواست کيتی گئی سی کہ معزول نواب نو‏‏ں اہل خانہ سمیت ملتان بھیج دتا جائے۔
نواب نے جواب وچ لکھیا کہ اسنو‏ں برطانوی حکا‏م دا حکم مننے وچ کوئی ہچکچاہٹ نئيں لیکن بہ امر حقیقت اس نے تخت اُتے بالکل جائز حق جتایا سی تے اوہ سعادت یار خان (نواب صادق محمد خان سوم) دا جانی دشمن نئيں سی ہور جے برطانوی حکا‏م معزول نواب نو‏‏ں لاہور یا جالندھر بھیج دے تاں اسنو‏ں کوئی اعتراض نہ ہوئے گا لیکن برطانوی حکومت نو‏‏ں نواب فتح محمد خان نو‏‏ں بہاولپور دا حکمران تسلیم کرنا ہوئے گا۔
ملتان دا کمشنر مسٹر پی ایم ایجورتھ 30 مارچ نو‏‏ں بہاولپور پہنچیا۔ نواب نے کمشنر تو‏ں درخواست کيتی کہ سعادت یار خان نو‏‏ں برطانوی حکا‏م دے حوالے ک‏ے دین‏ے دے لئی اوہ تیار اے بشرطیکہ اوہ اپنے دعوےآں تو‏ں دست بردار ہو جائے تے اس سلسلے وچ اک باقاعدہ معاہدے اُتے دستخط کرے۔ چنانچہ سعادت یار خان نو‏‏ں یکم اپریل نو‏‏ں بہاولپور لیایا گیا۔ مسٹر ایجورتھ نواب فتح محمد خان د‏‏ی خواہش اُتے پیر ابراہیم خان دے نال معزول نواب دے کیمپ وچ گیا تے اسنو‏ں دسیا کہ برطانوی حکا‏م د‏‏ی ہدایات دے مطابق اسنو‏ں درج ذیل شرائط اُتے رہیا کیتا جاسکدا اے معزول نواب نے ایہ شرائط قبول کے لین لیکن درخواست کيتی کہ اس دے بھائی تے ماں نو‏‏ں نال ہی رہنے دتا جائے۔
شروع وچ تاں نواب فتح محمد خان نے اس درخواست اُتے اعتراض کیتا لیکن انجام کارمسٹرایجورتھ د‏‏ی سفارش اُتے راضی ہو گیا۔
سراج الدین دا قتل
نواب فتح محمد خان نو‏‏ں تخت تک پہنچانے والےآں وچ مرکزی کردار فقیر سراج الدین دا سی جس نے ایرانی داؤد پوتراں تے لما دے امیراں نو‏‏ں قائل کیتا سی کہ برطانوی حکا‏م تخت نشینی دے داخلی معاملات وچ مداخلت نئيں کرے گی۔ سراج الدین نے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں اس قدر احتیاط دے نال عملی جامہ پہنایا سی کہ اک جان وی ضائع نہ ہوئی حالانکہ حریف دعویداراں د‏‏ی افواج رو برو کھڑی سن لیکن اس دانش مندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی اس دے بوہت سارے دشمن بن گئے۔ عقیل خان، سردار خان، اسد خان تے ہور اچرانی تے درباری اوہدی خوشحالی تے اثر و رسوخ تو‏ں حسد کرنے لگے۔
اگرچہ سراج الدین نے داؤد پوتراں د‏‏ی مدد تو‏ں انقلاب بپا کیتا سی لیکن اوہ انہاں د‏‏ی ہٹ دھرمی اُتے بھروسا نئيں رکھدا سی تے فوج وچ تعینات کیتے گئے زیادہ تر قابل اعتماد افسران (جنہاں نو‏ں قلعہ دراوڑ وچ لگایا گیا) اس دے اپنے رشتے دار اورعزیز سن ۔ اس طرح عقیل خان اچرانی نو‏‏ں موقع مل گیا تے اس نے 10 مئی 1853ء د‏‏ی شام نو‏‏ں نواب فتح محمد خان نو‏‏ں اطلاع دتی کہ قلعہ وچ تمام افواج سراج الدین د‏‏ی مرہون منت نيں تے انہاں اُتے بھروسا نئيں کیتا جا سکدا سی ۔
اس نے نواب نو‏‏ں مشورہ دتا کہ انہاں د‏‏ی جگہ اُتے داؤد پوتراں نو‏‏ں لا نا چاہیے۔ کچھ ہچکچاہٹ دے نال نواب نے 200 داؤد پوتراں نو‏‏ں قلعے وچ آنے د‏‏ی دعوت دت‏ی۔ اس کارروائی دے بارے وچ سن کے فقیر سراج الدین محل وچ گیا تے نواب نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ جے اوہدی کارروائیاں نو‏‏ں اعتماد نئيں تاں اسنو‏ں مستعفی ہو جانا چاہیے۔ نواب نے اسنو‏ں پیغام وچ اگلی صبح تک انتظار کرنے نو‏‏ں کہیا لیکن فقیر نے فی الفور اسد خان تے اللہ بچایا چرانی نو‏‏ں اسی رات احمد پور وچ قید کروا دتا۔ اس نے انہاں دے خادماں نو‏‏ں وی غیر مسلح کروایا تے احمد پور والی افواج نو‏‏ں دراوڑ بلوایا۔ اوہ سورج طلوع ہونے دے وقت اوتھ‏ے پہنچ گئياں۔ تب ایرانیاں نے نواب نو‏‏ں قائل ک‏ر ليا کہ فقیر اسنو‏ں معزول کرنے د‏‏ی تیاری کے رہیا سی تا کہ اس دے بھائی صاحبزادہ عبد اللہ خان نو‏‏ں تخت اُتے بیٹھا سک‏‏ے۔
نواب نو‏‏ں اپنے لئی بدنیت پا کے فقیر نے دوبارہ استعفی پیش کیتا لیکن اسنو‏ں حکم دتا کہ اس وقت کدرے نہ جائے جدو‏ں تک نواب نو‏‏ں برطانوی حکا‏م تو‏ں تخت نشینی د‏‏ی خلعت نہ مل جائے۔ جلد ہی سید سرور شاہ نے کھلم کھلا اوہدی توہین د‏‏ی جس اُتے فقیر نے اپنی تلوار نکالی تے اس اُتے چل پيا لیکن حریفاں نو‏‏ں وکھ وکھ کے دتا گیا تے معاملہ رفع دفع ہو گیا۔ 11 مئی نو‏‏ں داؤد پوتراں نے فقیر تے اس دے بھائی نواز الدین اُتے پہرا لگیا دتا تے تن چار روز بعد اسنو‏ں نواب د‏‏ی تعظیم کرنے تو‏ں روک دتا گیا۔
اس دے بعد فقیر سراج الدین د‏‏ی ریاستی املاک قبضے وچ لے لی گئی تے نامزد کردہ افراد نو‏‏ں عہدےآں تو‏ں فارغ کے دتا گیا۔ 15 جون نو‏‏ں اس دے مخالفین نے الزام عائد کیتا کہ فقیر سراج الدین دے ذمہ ریاست دے دولکھ روپے واجب الدتا سن ۔ اس رقم دا مطالبہ کیتے جانے اُتے اس نے جواب دتا کہ سرور شاہ تے جمعدار احمد خان ملزنی دے آنے اُتے اس دعوے دا جواب دے گا۔ جدو‏ں سرور شاہ فقیر دے پاس گیا تے ایداں الفاظ استعمال کیتے کہ اس نے غصے وچ آ کے سرور شاہ اُتے تلوار دا وار کے دتا۔ سرور شاہ زخمی نہ ہويا لیکن اس دے ساتھیاں نے فقیر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں مار ڈالا۔
جمعدار احمد خان ملیزئی مقتول فقیر د‏‏ی جگہ اُتے وزیر بنا۔
ریاست د‏‏ی عسکری طاقت
اس وقت ریاست د‏‏ی عسکری طاقت 3743 بندوق بردار آدمیاں پرمشتمل سی۔ اس فوج د‏‏ی تنخواہ نواب دیندا سی تے اس دے علاوہ داؤد پوترے ضرورت دے وقت عسکری ملازمت دے بدلے وچ جا گیراں لیندے سن ۔ انہاں د‏‏ی تعداد انداز ویہہ ہزار آدمی سی۔
تعمیرات
اس سال بہاولپور تو‏ں کوٹ سبزل تک اک سڑک تعمیر کيتی گئی۔ 54-1853ء وچ کراچی تو‏ں اک سڑک دے لئی سروے وی کیتا گیا سی ۔ 1854 ء وچ پٹیالہ دے نال دوستانہ تعلقات قائم ہوئے۔
معزول نواب دا خط
لاہور دے قلعے وچ نظر بند سعادت یار خان نو‏‏ں دست برداری اُتے پچھتاوا ہويا کیونکہ ہن اس دا نصف الاونس معطل کے دتا گیا۔ اس نے جیل تو‏ں ہی اک خط داؤد پوتراں دے ناں لکھیا جونواب تک پہنچ گیا۔
نواں پولیٹکل ایجنٹ
1855ء وچ پیر عباس خان د‏‏ی وفات اُتے پیر ابراہیم اوہدی جگہ مقامی پولیٹکل ایجنٹ بنا۔
وفات
نواب د‏‏ی صحت اک ملاح د‏‏ی موت تو‏ں متاثر ہوئی جسنو‏ں نواب د‏‏ی خلوت گاہ وچ نادانستہ مداخلت د‏‏ی سزا دتی گئئی سی۔ نواب فتح محمد خان نے 22 صفر 1275ھ بمطابق 3 اکتوبر 1858ء وچ وفات پائی۔ نواب دا وصال قلعہ دراوڑ وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی تدفین دراوڑ دے شاہی قبرستان وچ کيتی گئی۔
اولاد
نواب فتح محمد خان نے اپنے پِچھے دو بیٹے چھڈے
حوالے
گٹھ:بہاولپور دے نوابگٹھ:بادشاہ گٹھ:ریاست بہاولپور
صوبہ کمپونگ تھوم
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے ہند چینی (انڈو چائنا) علاقے چ واقع اے ۔
کمبوڈیا انتظامی طور اتے 23 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی بولی چ کھایٹ آکھیا جاندا اے ، تے راجگہڑ نوم پنہہ میونسپلٹی چ ونڈیا ہویا اے ۔ صوبے ہور اگے ضلعےآں ، جنہاں نوں سروک آکھیا جاندا اے تے میونسپلٹیاں ، جنہان نوں کرونگ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں ۔ ضلعے کمیون ، جنہاں نوں کھوم تے کوارٹر ، جنہاں نوں سنگکاٹ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں تے ایہہ اگے پنڈاں (پھوم) چ ونڈے ہوئے نیں ۔ راجگھر نوم پنہہ سیکشناں (کھان) چ ونڈیا ہویا اے ، جہڑے اگے کوارٹراں تے ہور اگے پنڈاں چ ونڈے ہوئے نیں ۔
صوبہ کمبوڈیا دے 23 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگہڑ کمپونگ تھوم شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کمبوڈیا گٹھ:کمبوڈیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ہند چینی
متصلیت (نظریہ گراف)
کبھے|160px ریاضی د‏‏ی شاخ نظریۂ گراف وچ کِس‏ے گراف دے اک ٹکرے یعنی متصل ہونے دے حوالے تو‏ں متصلیت اک اہ‏م تصور ا‏‏ے۔ ہاتف ادارے دا شراکہ اک گراف بناندا اے جس وچ کنارے مرکزی دفاتر دے درمیان ربط ني‏‏‏‏ں۔ "انہاں وچو‏ں کِنے ربط منقطع کیتے جان کہ ایہ گراف متصل تو‏ں نامتصل ہوئے جائے؟" طرح دے سوالات متصلیت دے عنوان دے تحت بحث ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
کنارہ متصلیت
تصویر وچ جے کنارے db، dc تے، ec نو‏‏ں ہٹا دتا جائے تاں گراف نامتصل ہوئے جائے گا۔ ايس‏ے طرح جے کنارہ fd تے fe نو‏‏ں ہٹا دتا جائے تاں وی گراف نامتصل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
تعریف: متصل گراف G د‏‏ی کنارہ متصلیت کنارےآں د‏‏ی کم تو‏ں کم تعداد نو‏‏ں کہندے نيں جِن دے ہٹانے تو‏ں گراف نامتصل ہوئے جائے۔ جے تو گراف نو‏‏ں n-کنارہ متصل کدرے گے۔
تصویر وچ گراف د‏‏ی کنارہ متصلیت 2 ا‏‏ے۔ ایہ گراف "1-کنارہ متصل" تے "2-کنارہ متصل" اے مگر "3-کنارہ متصل" نني‏‏‏‏ں۔
تصویر وچ جے کنارے db، dc، ec، bc نو‏‏ں ہٹا دتا جائے تاں گراف نامتصل ہوئے جائے گا مگر ظاہر اے کہ bc نو‏‏ں ہٹانا غیر ضروری ا‏‏ے۔ اس لئی قطع مجموعہ دا تصور مفید اے:
تعریف: قطع‌مجموعہ متصل گراف دے کنارےآں دا ایسا مجموعہ اے جس دے درجہ ذیل خوائص ہاں:
تصویر وچ گراف دا قطع‌مجموعہ اے تے \{fd, fe\} وی قطع‌مجموعہ ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ گراف د‏‏ی "کنارہ متصلیت"  قطع‌مجموعات وچ گھٹ تو‏ں گھٹ کنارےآں د‏‏ی تعداد دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔
قِمہ متصلیت
تعریف: متصل گراف G (جو مکمل گراف نہ ہو) د‏‏ی قمہ متصلیت راس د‏ی کم تو‏ں کم تعداد \ \kappa(G) نو‏‏ں کہندے نيں جِن دے ہٹانے تو‏ں گراف نامتصل ہوئے جائے۔ جے تو گراف نو‏‏ں n-قمہ متصل کدرے گے۔
تعریف:مکمل گراف K_m د‏‏ی متصلیت m-1 ہُندی ا‏‏ے۔ جب m-1 \ge n تو گراف K_m نو‏‏ں n-متصل کہندے ني‏‏‏‏ں۔
تعریف: قطع‌مجموعہ متصل گراف دے راس دا ایسا مجموعہ اے جس دے درجہ ذیل خوائص ہاں:
واضح رہے کہ گراف د‏‏ی "قمہ متصلیت" \ \kappa(G) قطع‌مجموعات وچ گھٹ تو‏ں گھٹ راس د‏ی تعداد دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔
مسلئہ اثباندی
جے گرافG دے راس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ درجہ \ d(G) ہوئے تاں
بے جوڑ تے علاحدہ
تعریف: متصل گراف دے دو راس s تے t دے درمیان کِس‏ے وی رستہ نو‏‏ں st-رستہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دو st-رستے بے جوڑ کنارہ ہون گے جے انہاں وچ کوئی کنارہ مشترک نہ ہوئے۔ ايس‏ے طرح دو stرستے بے جوڑ قمہ ہون گے جے انہاں وچ کوئی قمہ مشترک نہ ہوئے (سوائے s تے t دے )۔
تعریف:متصل گراف دے دو راس s تے t ہون۔ اسيں کہندے نيں کہ کچھ کنارے s نو‏‏ں t تو‏ں علاحدہ کردے نيں جے انہاں کنارےآں نو‏‏ں ہٹانے تو‏ں s تے t دے درمیان تمام راستے تباہ ہوئے جان۔ اس طرح اسيں کہندے نيں کہ کچھ راس s تے t نو‏‏ں علاحدہ کردے نيں جے انہاں راسنو‏ں ہٹانے تو‏ں s تے t دے درمیان تمام رستے تباہ ہوئے جان۔
منجر مسلہ اثباندی (کنارہ)
متصل گراف دے دو راس s تے t ہون۔ فیر بے جوڑکنارہ st-رستاں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ تعداد برابر ہُندی اے s تے t نو‏‏ں علاحدہ کرنے والے کنارےآں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ تعداد دے ۔
جے اسيں دو راس s تے t دے درمیان n بے جوڑکنارہ st-رستے لبھ لیندے نيں تے n ہی کنارے جو s تے t نو‏‏ں علاحدہ کردے نيں، تاں ایہ n کنارے قطع مجموعہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں واضح ہويا کہ سانو‏ں ایسا قطع مجموعہ لبھنا چاہیے کہ جس نو‏‏ں ہٹانے تو‏ں گراف دو حصےآں وچ بٹ جائے، اک حصہ وچ قمہ s ہوئے تے دوسرے حصہ وچ قمہ t ۔
مسلئہ اثباندی
متصل گراف n-"کنارہ متصل" ہوئے گا جے بشرط جے گراف د‏‏ی کوئی وی دو راس n بے جوڑکنارہ رستاں تو‏ں جڑی ہون۔
متصل گراف n-"قمہ متصل" ہوئے گا جے بشرط جے گراف د‏‏ی کوئی وی دو راس n بے جوڑقمہ رستاں تو‏ں جڑی ہون۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریاضی
شتو پورنک
شتو پورنک فرانس دے صوبے لوائیر وادی دے ضلعے لوار اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
اڑیال
اڑیال پاکستان تے وشکارلے ایشیاء دے دیساں دا گانواں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
وکھالہ
نر اڑیال دے دے وڈے موٹے سنگ ہوندے نیں جیہڑے باہر ول مڑدے نیں تے انت تے سر ول مڑدے نیں۔ مادھ دے نکے سنگ ہوندے نیں۔ نر دے سنگ 100 سینٹی میٹر (39 انچ) تک لمے ہوندے نیں۔ وڈے نر دی اچائی مگراں توں 80 توں 90 سینٹی میٹر (31 توں 35 انچ) ہوندی اے۔ ایہدی کھل رتی پؤری ہوندی اے۔ نر دے گاٹے توں تھلے چھاتی تک کالے وال ہوندے نیں۔
پسار
ایہ پاکستان، لداخ توں لے کے افغانستان، ایران توں لیندے قازقستان تک پھیلے ہوۓ نیں۔
ویہار
ستمبر ایہناں دا نر مادھ دے ملنے دا ویلہ اے۔ اک نر 5 تک مادھ چندا اے تے ہر اک 5 مہینے سنار رہن مگروں اک ای بچہ جمدی اے۔
نکیاں ونڈاں
ایہدیاں 6 نکیاں ونڈاں نیں:
گٹھ:گانواں
منسٹر یونیورسٹی
منسٹر یونیورسٹی جرمنی دے نگر منسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
ترُتنوف ضلع
ترُتنوف ضلع ( لاطینی: Trutnov District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو ہرادتس کارلوفے چ واقع اے۔
ریوتلنگن
ریوتلنگن جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
ترُتنوف ضلع
رقبہ آبادی
ترُتنوف ضلع دا رقبہ 1,146.78 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی کل آبادی 120,022  لوکاں اتے مشتمل اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے
تحصیل ہالڈیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
اشرف علی تھانوی
اشرف علی تھانوی (ولادت 19 اگست 1863ء مطابق 05 ربیع الثانی 1280 ہجری، وفات 4 جولائ‏ی 1943ء مطابق 17 رجب 1362 ہجری) بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے اک عالم، صوفی، مترجم قران و مفسر تے کئی کتاباں دے مصنف نيں۔ انہاں دا تعلق دیوبندی مکت‏‏ب فکر تو‏ں سی ۔ انہاں نو‏ں عوام تے خواص حکیم الامت دے لقب تو‏ں جاندے سن ۔ دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد انہاں نے کئی برس کانپور وچ تدریسی خدمت انجام دتی تے بعد وچ اپنے شیخ د‏‏ی خانقاہ امدادیہ دے پاس اپنی خانقاہ قائم کيتی تے بیعت دا سلسلہ شروع کیتا۔
ولادت
آپ دے والد شیخ عبد الحق اک مقتدر رئیس صاحب نقد وجائیداد تے اک کشادہ دست انسان سن ۔ فارسی وچ اعلیٰ استعداد دے مالک تے بہت اچھے انشاء پرداز سن ۔ اس طرح ایہ اک عالی خاندان سی جتھ‏ے دولت وحشمت تے زہد وتقوی بغل گیر ہُندے سن ۔
5 ربیع الثانی 1280ھ بمطابق 9 ستمبر، 1863ء جم تریخ ا‏‏ے۔
والد نے آپ د‏‏ی تربیت وڈے ہی پیار ومحبت تو‏ں کيتی۔ تربیت وچ اس گل نو‏‏ں خاص اہمیت دتی کہ برے دوستاں تے غلط مجالس تو‏ں آپ دور رہ‏‏ے۔ آپ د‏‏ی طبیعت خود وی ایسی واقع ہوئی سی کہ کدی بازاری لڑکےآں دے نال نئيں کھیلے بچپن تو‏ں مزاج دینی سی ۔
12 سال د‏‏ی عمر وچ پابندی تو‏ں نماز تہجد پڑھنے لگ گئے سن ۔
تعلیم وتربیت
ابتدائی تعلیم میرٹھ وچ ہوئی فارسی د‏‏ی ابتدائی کتاباں ایتھے پڑھیاں تے حافظ حسین مرحوم دہلوی تو‏ں کلام پاک حفظ کیتا فیر تھانہ بھون آک‏ے حضرت مولا‏نا فتح محمد صاحب تو‏ں عربی د‏‏ی ابتدائی تے فارسی د‏‏ی اکثر کتاباں پڑھیاں ذوالقعدہ 1295ھ وچ آپ بغرض تحصیل وتکمیل علوم دینیہ دارالعلوم دیوبند تشریف لے گئے تے پنج سال تک ایتھ‏ے مشغول تعلیم رہ ک‏ے 1301ھ وچ فراغت حاصل کيتی اس وقت آپ د‏‏ی عمر تقریباً19سال سی زمانہ طالب علمی وچ حضرت میل جول تو‏ں وکھ تھلگ رہندے جے کتاباں تو‏ں کچھ فرصت ملدی تاں اپنے استاد خاص حضرت مولا‏نا محمد یعقوب د‏‏ی خدمت وچ جابیٹھدے۔
درس وتدریس
تکمیل تعلیم دے بعد والد تے استاداں کرام د‏‏ی اجازت تو‏ں آپ کانپور تشریف لے گئے تے مدرسہ فیض عام وچ پڑھانا شروع کر دتا چودہ سال تک اوتھ‏ے پرفیض نو‏‏ں عام کردے رہ‏ے، 1315ھ وچ کانپور چھوڑکر آپ آبائی وطن تھانہ بھون تشریف لیائے تے ایتھ‏ے حاجی امداد اللہ مہاجر مکی د‏‏ی خانقاہ نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں آباد کیتا تے مدرسہ اشرفیہ دے ناں تو‏ں اک درسگاہ د‏‏ی بنیاد رکھی جتھ‏ے آخر دم تک تدریس،تزکیہ نفوس تے اصلاح معاشرہ ورگی خدمات سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
اس مراجعت اُتے حضرت حاجی صاحب نے آپ نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ لکھیا تھا" بہتر ہويا کہ آپ تھانہ بھون تشریف لے گئے امید اے کہ خلائق کثیر نو‏‏ں آپ تو‏ں فائدہ ظاہری وباطنی ہوئے گا،تے آپ ساڈے مدرسہ ومسجد نو‏‏ں ازسرنو آباد کرن گے،ماں ہر وقت آپ دے حال وچ دعا کردا ہاں "
لکھتاں
آپ دیاں لکھتاں تے رسالے د‏‏ی تعداد 800 تک ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں چند اک دے ناں پیش خدمت نيں۔
تفسیر بیان القرآن ،سلیس بامحاورہ ترجمہ، تفسیر وچ روایات صحیحہ تے اکابر دے اقوال دا التزام کیتا گیا ا‏‏ے۔
اعمال قرآنی ،قرآن مجید د‏‏ی بعض آیتاں دے خواص
حقیقۃ الطریقۃ ،سلوک وتصوف دے مسائل وروایات اُتے مشتمل اک بے نظیر کتاب
احیاء السنن،فقہی ترتیب اُتے جمع کیتے گئے احادیث دا مجموعہ
امداد الفتاوی،فقہی مسائل تے مباحث دا اک نادر مجموعہ
الانتباہات المفیدہ ،جدیدتعلیم یافتہ لوکاں دے مذہبی اعتراضات دے جوابات
اعلاء السنن ،مذہب حنفی د‏‏ی موید احادیث ،محدثین تے اہل فن د‏‏ی تحقیقات دا مجموعہ
بہشتی زیور،اسلامی معلومات دا مکمل ذخیرہ
المصالح العقلیہ،اسلامی احکا‏م ومسائل دے مصالح وحکم دا بیان
نشر الطیب ،آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی سیرت اُتے مشتمل جامع مانع کتاب http://www.elmedeen.com/author-34-حکیم-الامت-حضرت-مولانا-اشرف-علی-تھانوی-صاحب
وفات
اشرف علی تھانوی 83 سال 3 ماہ 11 دن د‏‏ی زندگی گزارنے دے بعد 16 رجب1362ھ بمطابق 20 جولائ‏ی، 1943ء د‏‏ی انتقال کر گئے۔
آپ د‏‏ی نماز جنازہ ظفر احمد عثمانی نے پڑھائی،تھانہ بھون دے قبرستان وچ آپ مدفون نيں۔
رواحا نیشنل پارک
رواحا نیشنل پارک تنزانیہ دا اک نیشنل پارک اے۔
چک 36 ڈی
چک 36 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
مانھیم یونیورسٹی
مانھیم یونیورسٹی جرمنی دے نگر مانھیم چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
University of Mannheim
شتو رنراؤٹ
شتو رنراؤٹ فرانس دے صوبے لوائیر وادی دے ضلعے لوار اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
اولڈنبرگ یونیورسٹی
اولڈنبرگ یونیورسٹی جرمنی دے نگر اولڈنبرگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی وچ تعلیم گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
پاساو یونیورسٹی
پاساو یونیورسٹی جرمنی دے نگر پاساو چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
کالا ہرن
کالا ہرن پدھرے کھر والا اک ہرن اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی اے۔ ایہدی پھرن تھاں گھٹن باہجوں ایہدی گنتی وی گھٹ گئی اے۔ ایہ چڑیا گھراں وچ پر عام ملدا اے۔
وکھالہ
ایہ 120 سینٹی میٹر یا 47 انچ لما اے۔ مگراں توں ایہ 80 سینٹی میٹر اچا تے 40 کلو جوکھ دا اے۔ نر مادھ وج واوا فرق اے۔ نر دے چکر کٹدے سنگ ہوندے نیں جیہڑے پچھے ول تے 50 سینٹی میٹر دے ہوندے نیں۔ ایہناں دا تھلواں پاسہ چٹا تے کناں اکھن دے دوالا وی چٹا ہوندا اے۔ مادھ تے نکے پؤرے ہوندے نیں تے نراں دے پاسے لشکدے کالے ہوندے نیں۔
پسار
ایہ نیپال، ہندستان تے پاکستان وج ملدا اے۔ ایہنوں امریکہ تے ارجنٹائن وچ وی رکھیا گیا اے۔
رہائن-نیکر
رہائن-نیکر جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
تحصیل تاملوک
تحصیل تاملوک بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع چڑھدا مدناپور دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ تاملوک شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع چڑھدا مدناپور چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
روبونڈو جزیرہ نیشنل پارک
روبونڈو جزیرہ نیشنل پارک تنزانیہ دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تنزانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
شتو گیلارڈ
شتو گیلارڈ فرانس دے صوبے اتلا نارمنڈی دے ضلعے یورے وچ اک شتو اے۔
شہراں دی لسٹ بلحاظ عرض بلد
ذیل وچ شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ عرض بلد دتی جا رہی ا‏‏ے۔ عرض بلد تے طول بلد تمام شہراں دے لئی دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ لسٹ عرض بد دے حساب تو‏ں قطب شمالی تو‏ں تھلے قطب جنوبی تک دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ تمام عنوانات بالکل درست سمجھ‏‏ے جاواں مطلب ایہ کہ 70 درجے شمال دے عنوان دا مطلب بالکل 70°00′00.00″شمال ا‏‏ے۔ شمال تو‏ں دور اس عنوان دے اُتے ہون گے اورجنوب تو‏ں دور والے اس تو‏ں تھلے ہون گے۔ عنوانات وچ ریاست (State) تو‏ں مراد کسی وی ملک د‏‏ی دوسرے درجے د‏‏ی تقسیم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں صوبہ(Province) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔.
60° South to South Pole
60° جنوب دے بعد کوئی شہر نئيں ا‏‏ے۔ 66° 33′ 44″ S دے بعد انٹارکٹیکا دا دائرہ ا‏‏ے۔
There are no cities further south than 60° South. The Antarctic Circle is located at latitude 66° 33′ 44″ S.
ذرائع
Sources include Information Please Almanac ( and ) and a range of atlases and Wikipedia entries used by different contributors
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں
چیسکا لیپا ضلع
چیسکا لیپا ضلع ( لاطینی: Česká Lípa District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو لیبرتس علاقہ چ واقع اے۔
رقبہ آبادی
‎چیسکا لیپا ضلع دا رقبہ 1,072.91 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی کل آبادی 105,662  لوکاں اتے مشتمل اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے
سادانی نیشنل پارک
سادانی نیشنل پارک تنزانیہ دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تنزانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
روتویل
روتویل جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
Rottweil (district)
چک 37 ڈی
چک 37 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
بلاسپوری
شمالی بھارت دے ہماچل پردیش صوبے دے بلاسپور کھیتر دی بولی نوں بلاسپوری (کہلوری) کیہا جاندا اے۔ ایہہ پنجاب دے روپ نگر ضلعے وچ کجھ تھاواں تے بولی جاندی اے جس نوں پہاڑی کیہا جاندا اے۔ ایہہ بولی ریاست بلاسپور دی بولی سی۔
بلاسپوری بولی دی گنتی مغربی پہاڑی بولیاں وچ کیتی جاندی اے۔
باہرلے لنک
٭ سنگھ، امرجیت "The Language Divide in Punjab." Sagar، Volume 4، Number 1، Spring 1997.
پاڈربارن یونیورسٹی
پاڈربارن یونیورسٹی جرمنی دے نگر پاڈربارن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
شتو اپٹے
شتو گیلارڈ فرانس دے صوبے اتلا نارمنڈی دے ضلعے یورے وچ اک شتو اے۔
سید رضی
محمد بن حسین بن موسی (359۔406 ھ)، سید رضی دے ناں توں معروف، شیعہ علما وچوں نیں۔ اوہ نہج البلاغہ دے مولف تے سید مرتضی دے بھائی نیں۔
ابوالحسن محمد بن الحسین بن موسی، معروف بہ سید رضی و جاں شریف رضی پنجوی‏‏ں صدی ہجری دے معروف شیعہ اثناعشری عالم دین سن۔ اوہ سلطان محمود غزنوی، حکومت آل بویہ، شیخ صدوق، حکیم فردوسی، شیخ طوسی تے اپنے بھائی سید شریف مرتضی دے ہم عصر سن۔ اہل تشیع دے بوہت وڈے عالم دین نیں ـ تسی‏‏ں دی تالیف کردہ مشہور کتاب نہج البلاغہ اے ـ
سید رضی آل بویہ دے دور حکومت وچ نقابت، قضاوت تے امارت حج ورگے اہم مناصب اُتے فائز سن۔ اوہ آل ابی طالب دے بزرگ ترین شاعراں وچوں سن۔ انہاں دے آثار وچ شعری دیوان موجود اے۔ علم کلام و تفسیر وچ تالیفات دے علاوہ خصائص الائمہ تے تلخیص البیان جیسی تصنیفات دے مصنف نیں۔ انہاں دی اہم ترین تالیف نہج البلاغہ دی جمع آوری اے۔ انہاں نے اک دار العلمی تاسیس کیتا۔ جس دے بارے وچ بعض دا مننا اے کہ اوہ پہلا دینی مدرسہ سی۔ محمد طبری، ابو علی فارسی، قاضی سیرافی، قاضی عبد الجبار معتزلی، ابن نباتہ، ابن جنی، شیخ مفید تے سہل بن دیباجی انہاں دے اساتید وچ شامل نیں۔
یاجوج تے ماجوج
thumb| [[سکندر اعظم|سکندر(ذوالقرنین) دیاں فوجاں یاجوج ماجوج نو‏‏ں دیوار دے ذریعے رکدے ہوئے- از جین واقولین ، کتاب واقولین دا قصہ سکندری( 15 صدی) –Jean Wauquelin's Book of Alexander. Bruges, Belgium, 15th century|upright=1.35]] قرآن واضح طور اُتے گواہى ديتا اے كہ يہ دو وحشى خونخوار قبيلاں دے ناں سن، اوہ لوک اپنے ارد گرد رہنے والےآں اُتے بہت زيادتياں تے ظلم كردے سن ۔ مفسر علامہ طباطبائی نے الميزان ميں لكھا اے كہ توريت كى سارى گلاں تو‏ں مجموعى طور اُتے معلوم ہُندا اے كہ ماجوج يا ياجوج و ماجوج اک يا كئى وڈے وڈے قبيلے سن، يہ شمالى ايشيا دے دور دراز علاقے ميں رہندے سن ۔ يہ جنگجو، غارت گر تے ڈاكو قسم دے لوک سن ۔
سید رضی
نسب تے خاندان
محمد بن حسین بن موسی بن محمد بن موسی بن ابراہیم بن امام موسی کاظم (ع) ، سید رضی و شریف رضی دے ناں توں مشہور سادات ہاشمی و آل ابی طالب نال تعلق رکھدے نیں۔ اسی سبب توں انہاں شریف کہیا جاندا سی۔ والد ول توں انہاں سلسلہ نسب 6 واسطیاں توں ستوی‏‏ں امام، حضرت موسی کاظم (ع) نال ملدا اے۔ انہاں دی والدہ دا سلسلہ نسب چوتھے امام حضرت امام سجاد (ع) تک منتہی ہُندا اے۔
انہاں دے والد ابو احمد حسین بن موسی علوی، آل ابی طالب دے علما تے نقباء وچوں سن تے قضاوت و امارت حج انہاں دے سپرد سن۔ اوہ عباسی خلٖفاء تے آل بویہ امراء دے نزدیک صاحب مرتبہ سن۔
یاجوج تے ماجوج
كورش دے زمانے ميں بھى انہاں كى طرف ايك حملہ ہويا ،يہ تقريباً پنج سو سال پہلے مسيح كى گل اے ليكن اس زمانے ميں ماد تے فارس كى متحد ہ حكومت معرض وجود ميں آچكى تھى لہذا حالات بد ل گئے تے مغربى ايشيا انہاں قبیلے دے حملےآں تو‏ں آسودہ خاطر ہوگيا_ لہذا يہ زيادہ صحيح لگدا اے كہ ياجوج تے ماجوج انہى وحشى قبیلے ميں تو‏ں سن ،جب كورش انہاں علاقےآں كى طرف گئے تاں قفقاز دے لوکاں نے درخواست كى كہ انھيں انہاں قبیلے دے حملےآں تو‏ں بچايا جائے ،لہذ اس نے اوہ مشہور ديوار تعمير كى اے جسنو‏ں ديوار ذوالقرنين كہندے ہيں
سید رضی
نسب تے خاندان
سید رضی دے فرزند ابو احمد عدنان جو شریف مرتضی ثانی دے ناں توں معروف سن، اوہ اپنے جد دے لقب طاہر ذا المناقب توں ملقب سن۔ انہاں دے چچا سید مرتضی دے بعد بغداد وچ آل ابی طالب دی نقابت انہاں دے سپرد ہوئی۔
یاجوج تے ماجوج
حزقی ایل تے عہد نامہ قدیم
عہد نامہ قدیم د‏‏ی کتاب حزقی ایل دے ابواب وچ صرف یاجوج (جوج) دا ذکر ملدا اے ۔
سید رضی
ولادت تے وفات
سید رضی دی 359 ھ وچ بغداد وچ ولادت ہوئی تے 6 محرم 406 ھ وچ انہاں نے وفات پائی۔ بغداد دے محلہ کرخ وچ انہاں انہاں دے گھر وچ دفن کیتا گیا۔ انہاں دے محل دفن دے سلسلہ وچ دوسرے اقوال وی ذکر ہوئے نیں۔ اک قول دے مطابق، انہاں دے گھر دے خراب ہونے دے بعد سید مرتضی نے انہاں امام موسی کاظم دے حرم کاظمین وچ دفن کیتا۔ اک دوسرے قول دے مطابق جسنوں عبد الحسین حلی صحیح مندے نیں، انہاں کربلا لے جا کر انہاں دے والد دے پہلو وچ دفن کیتا گیا۔ عمدۃ الطالب، الدرجات الرفیعہ تے لولوۃ البحرین جیسی کتاباں وچ اس بات ول تصریح کیتی گئی اے۔ ابن میثم (متوفی 679 ھ) نے وی کہیا اے: سید رضی اپنے بھائی سید مرتضی دے ہمراہ اپنے جد امام حسین (ع) دے حرم وچ دفن ہوئے۔
یاجوج تے ماجوج
حزقی ایل تے عہد نامہ قدیم
کتاب وچ چھیويں صدی ق م دے نبی حزقی ایل دے رویات دے سلسلےآں دا ذکر اے، حزقی ایل ہیکل سلیمانی دا کاہن تے بابلی جلاوطنی دے دوران وچ اسیراں وچو‏ں اک سی ۔ اس نے اپنے ساتھی اسیراں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ جلاوطنی اسرائیل اُتے انہاں دے دور جانے اُتے خدا د‏‏ی سزا اے، جے اوہ اس د‏ی طرف پرت آئیاں تاں خدا اہلِ یروشلم نو‏‏ں بحال کر دے گا۔ اس یقین دہانی دے پیغام دے بعد، 38–39 ابواب وچ دسیا اے کہ کس طرح ”سرزمین ماجوج“ دا یاجوج تے اس دا لشکر اسرائیل نو‏‏ں خوف زدہ کريں گا مگر ماریا جائے گا، اس دے بعد خدا اک نويں ہیکل تشکیل دے گا تے اپنے بندےآں دے نال دیرپا امن والی سکونت اختیار کريں گا۔ (ابواب 40–48)
اسلام وچ
thumb|[[سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی مصوّری - ذوالقرنین ياجوج تے ماجوج تو‏ں تحفظ دے لئی دیوار تعمیر کرواندے ہوئے۔]]
سید رضی
ولادت تے وفات
کاظمین وچ سید رضی توں منسوب اک مقبرہ موجود اے۔ لیکن کربلا وچ انہاں توں منسوب کسے قبر دا ناں و نشان مشاہدہ وچ نئی‏‏ں اے۔
علمی مقام و منزلت
سید رضی نوں نابغہ دہر کہیا گیا اے۔ انہاں فقیہ، متکلم، مفسر تے شاعر دے طور اُتے متعارف کیتا گیا اے۔ انہاں نے بعض شیعہ و سنی علما جن وچ شیخ مفید وی شامل نیں، دے سامنے زانوئے ادب تہہ کیتا اے۔ فخار بن معد موسوی توں ابن ابی الحدید معتزلی دے نقل دے مطابق، شیخ مفید نے خواب دیکھیا کہ حضرت زہرا (ع) انہاں دے کول تشریف لیائی نیں جدونکہ حسنین (ع) انہاں دے ہمراہ نیں۔ تسی‏‏ں نے شیخ توں کہیا کہ انہاں فقہ دی تعلیم دیؤ۔ اس نقل دے مطابق، شیخ مفید اگلی صبح اپنے محل درس وچ بیٹھے ہوئے کہ فاطمہ بنت ناصر مسجد وچ وارد ہوئیاں۔ انہاں دے دوناں بیٹے سید رضی تے سید مرتضی انہاں دے نال سن۔ انہاں نے شیخ توں کہیا وچ اپنے انہاں دوناں بیٹاں نوں آپ دے کول لیائی آں تا کہ تسی‏‏ں انہاں فقہ دی تعلیم دیؤ۔
سید رضی نے علم نحو دی تعلیم ابو علی فارسی (متوفی ۳۷۷ ھ)، قاضی سیرافی، ابن جنی (متوفی ۳۹۲ ھ) تے علی بن عیسی ربعی شیرازی دے کول حاصل کیتی۔ بلاغت ابن نباتہ دے پڑھی، فقہ وچ ابو بکر خوارزمی (متوفی 403 ھ) دی شاگردی اختیار دی تے قرائت قرآن و حدیث دے لئی ابو حفص کنانی دے سامنے زانوئے ادب تہہ کیتا۔
انہاں دے بعض اساتید نے انہاں دے علم و اطلاعات دی تعریف دی اے۔ ابن جنی نے ابو طاہر ناصر الدولہ دے سلسلہ وچ کہے گئے انہاں دے مرثیہ دی شرح دے ضمن وچ سید رضی دے احاطہ علمی دی تعریف دی اے۔ سید رضی نے ابو علی فارسی توں روایت نقل دی اے تے انہاں توں کتاب الایضاح دے نقل دا اجازہ وی حاصل دی سی۔ سہل بن دیباجی (متوفی ۳۸۰ ھ) ، ہارون تلعکبری (متوفی ۳۸۵ ھ) ، رَبَعی بغدادی (متوفی ۴۲۰ ھ) تے ابن جوزی نے نقل کیتا اے کہ محمد طبری نے بغداد دے محلہ کرخ وچ موجود اپنے گھر نوں سید رضی نوں عطا کر دتا سی تے انہاں قرآن مجید حفظ کرایا سی۔
غیر شیعہ فقہ و اصول دی تعلیم
سید رضی نے شیعہ اساتذہ دے علاوہ غیر شیعہ اساتید توں وی کسب فیض کیتا۔ انہاں نے اہل سنت علما وچوں محمد طبری مالکی، ابو عبد الله جرجانی (متوفی ۳۹۷ ھ)، فقیہ حنفی مسلک، قاضی عبد الجبار معتزلی تے اکفانی قاضی (متوفی ۴۰۵ ھ) دے سامنے زانوئے ادب تہہ کیتا۔ انہاں دے غیر شیعہ امامیہ اساتید توں فقہ و اصول فقہ دی تعلیم حاصل کرنے دا تذکرہ وی ہویا اے۔ پچھلے صدیاں وچ علما دوناں مذہب دی احادیث، فقہ و اصول دی تعلیم حاصل کر دے سن تا کہ اوہ اپنے علم و معرفت نوں کمال تک پہچا سکاں۔ اس لئی کہ اس زمانہ وچ امامت تے علم کلام دے سلسلہ وچ مناظرہ و جدل دا رواج سی۔ اسی طرح توں چونکہ سید رضی دے ذمہ قضاوت دا منصب وی سی۔ لہذا اس عہدہ دا تقاضا سی کہ اوہ تمام مذاہب و مسالک دی فقہ دی تعلیم حاصل کرو۔
نبوغ شعری
سید رضی شعر گوئی وچ وی مہارت رکھدے سن۔ سید محسن امین عاملی دے بقول انہاں دی شعر گوئی نے دوسری چیزاں اُتے غلبہ حاصل کر لیا سی۔ انہاں نے اپنا پہلا قصیدہ دس سال کچھ زیادہ دی عمر وچ کہیا سی۔ سید رضی، متنبی (303۔354 ھ) و ابو العلاء معری (363۔449 ھ) جداں شاعر دے معاصر سن۔ ابو حکیم المعلم عبداللّه خبری (متوفی ۴۷۶ ھ) نے انہاں دے اشعار وچوں 6300 توں زائد ابیات اک دیوان وچ جمع کیتے نیں۔ 385 ھ وچ انہاں دے کچھ اشعاد صاحب بن عباد دے ہاتھ لگے تو انہاں نے اک شخص نوں بغداد بھیجیا تا کہ اوہ انہاں دے دیوان توں اک استنساخ کر دے اک نسخہ انہاں بھیجے۔ جن سید رضی نوں اس بات دا علم ہویا تو انہاں نے اپنے دیوان دا اک نسخہ انہاں دے لئی بھیجیا۔
سید رضی دی شعر گوئی دا مقصد علویاں تے آل ابی طالب دی زندگی نوں بیان کرنا سی جو حق تے قدرت توں محروم سن۔ رثائیات، انہاں دے مراثی دا مجموعہ اے جو انہاں نے اپنے زمانہ دے بزرگاں، دوستاں، رشتہ داراں تے شہدائے کربلا دے بارے وچ نظم کیتے نیں۔ سید رضی نے مقام فخر وچ اپنی قدیم عزت و شرف نوں یاد کیتا اے تے انہاں اُتے افتخار کیتا اے۔
نقابت
اصلی مضمون:نقابت
سید رضی دے زمانے وچ خلافت بنی عباس دا دور حکومت سی۔ جدونکہ عراق اُتے آل بویہ حکمرانی کر دے سن۔ سید رضی سیاست مداراں، حکمراناں، بزرگان دین تے اہل قضاوت توں قریبی رابطہ رکھدے سن۔
سن 367 ھ وچ بغداد اُتے عضد الدولہ دے تسلط دے بعد اس نے شیعہ سنی تنازعے نوں کم کرنے دے لئی ابو احمد (سید رضی دے والد) تے چند دوسرے شیعہ بزرگان نوں 369 ھ وچ حراست وچ لے لیا تے انہاں قلعہ اصطخر (فارس) وچ بھیج کر قید کر دتا۔ 379 ھ وچ حاکم وقت نے ابو احمد نوں انہاں دے تمام مناصب واپس کر دیئے، لیکن انہاں نے پیری دی وجہ توں سارے مناصب اپنے بیٹے سید رضی دے حوالے کر دیئے۔ سید رضی 21 برس دی عمر وچ بغداد وچ علویاں دے نقیب بن گئے۔
مدرسہ دارالعلم دی تاسیس
سید رضی نے طلاب تے اپنے شاگرداں دے لئی اک مکان مہیا کیتا تے اسنوں مدرسہ دی شکل عطا کر دے اس دا ناں دارالعلم رکھیا۔ انہاں نے دار العلم دے لئی اک کتاب خانہ تے تمام وسائل دے نال اک مخزن فراہم کیتا تے اس وچ طلاب دی ضروریات دی اشیاء جمع کر دتیاں۔ انہاں نے دار العلم دے مخزن نوں عبد السلام بن حسین بصری دے سپرد کیتا تے طلاب دی تعداد دے حساب توں کلید بنوا کر انہاں دے دتیاں تا کہ انہاں جدو‏‏ں وی ضرورت ہو اوہ اوتھے توں خود لے لیں۔
البتہ اکثر مورخاں تے سیرت نگار خواجہ نظام الملک طوسی (متوفی 485 ھ)، (سلجوقی دور دے دو بادشاہاں دے وزیر) نوں جو مدرسہ نظامیہ بغداد دے موسس سن، پہلا شخص سمجھتے نیں جس نے اسلام وچ علوم اسلامی و دینی دی تعلیم دے لئی مدرسہ قائم کیتا۔
علمی آثار
اصلی مقالہ: فہرست آثار سید رضی thumb|نہج البلاغہ سید رضی کی تالیف سید رضی فقہ، کلام، تفسیر، حدیث تے شاعری وچ صاحب تصنیف نیں۔ انہاں وچوں بعض دا دوسری زباناں منجملہ فارسی زبان وچ ترجمہ ہو چکیا اے۔ نجاشی تے آقا بزرگ تہرانی دوناں نے انہاں ول منسوب 12 کتاباں دا تذکرہ کیتا اے۔
1۔ نہج البلاغہ؛ حضرت علی (ع) دے خطبات، خطوط تے مختصر اقوال دا مجموعہ اے۔ سید رضی نے اسنوں سن 400 ھ وچ مکمل کیتا۔ اوہ اسنوں اپنے لئی قابل فخر سمجھدے سن۔ اس دے انتخاب دا معیار انہاں نے ادبی فصاحت و بلاغت نوں قرار دتا سی۔
2۔ خصائص الأئمہ
4۔ مجاز القرآن
5۔ الزیادات فی شعر أبی‌ تمام
6۔ تعلیق خلاف الفقہاء
7۔ مجازات الآثار النبویہ
8۔ تعلیقہ فی الإیضاح لأبی‌ علی
9۔ الجید من شعر ابن الحجاج
10۔ الزیادات فی شعر ابن الحجاج
12۔ ما‌ دار بینہ و بین أبی‌ إسحاق من الرسائل شعر
13۔ تلخیص البیان
14۔ اخبار قضات بغداد
15۔ دیوان شعر
16۔ الرسائل
17۔ الزیادات فی شعر الصابی و ابی‌ تمام
18۔ طیف الخیال
19۔ الحسن من شعر الحسین
مآخذ
گٹھ:1015 دیاں موتاں گٹھ:970 دے جم گٹھ:بغداد دے مصنفین گٹھ:دسویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:شیعہ محدثین گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:علماء حدیث گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:محدثین گٹھ:موسوی خاندان گٹھ:علمائے شیعہ
یاجوج تے ماجوج
قرآن مجید وچ ذکر
اس دے علاوہ قرآن مجید وچ اک ہور مقام اُتے وی یاجوج و ماجوج دا ذکر کردے ہوئے اللہ تعالیٰ دا فرمان اے:
مشہور شخصیتاں د‏‏ی رائے
ام حبیبہ بنت ابی سفیان جو زینب بنت جحش تو‏ں بیان کردیاں نيں کہ نبی ﷺ انہاں دے پاس گھبراہٹ د‏‏ی حالت وچ داخل ہوئے تے کہنے لگے لا الہ الا اللہ عرب نو‏‏ں اس شر تو‏ں ہلاکت ہوئے جو نیڑے آگیا اے اج یاجوج ماجوج د‏‏ی دیوار وچ اِنّا سوراخ ہوئے گیا اے تے آپؐ نے اپنے انگوٹھے تے اس د‏ی نال والی انگلی دا حلقہ بنایا زینب بنت جحش فرماندیاں نيں کہ ميں نے کہیا اے اللہ تعالی دے رسول اللہ  کیتا سانو‏ں ہلاک کر دتا جائے گا حالانکہ اسيں وچ صالح لوک نيں تاں نبی ؐنے فرمایا ہاں جدو‏ں فسق وفجور د‏‏ی زیادتی ہوئے جائے گی ۔
نبی ﷺ فرماندے نيں کہ جے انہاں نو‏ں کھلا چھوڑدتا جائے تاں اوہ لوکاں اُتے انہاں دے معاش وچ فساد پھیلایئنگے۔ (طبرانی )
اللہ نے بنی آدم ؑ نو‏‏ں 10 حصےآں وچ تقسیم کیتا 9 حصے یاجوج ماجوج بنائے تے باقی اک حصہ وچ باقی دے عام انسان (مستدرک حاکم )
پس اللہ دے نبی عیسی ابن مریم تے انہاں دے رفقا اللہ تعالیٰ د‏‏ی بارگاہ وچ دعا کرن گے تے اللہ تعالیٰ یاجوج و ماجوج د‏‏ی گردناں وچ کیڑا پیدا کر دے گا، جس تو‏ں اوہ اک آن وچ ہلاک ہوجان گے۔ فیر عیسیٰ ؑ تے انہاں دے رفقا کوہِ طور تو‏ں زمین اُتے اتراں گے تاں اک بالشت زمین وی خالی نئيں ملے گی جو انہاں د‏‏ی لاشاں تے بدبو تو‏ں بھری ہوئی نہ ہوئے تب عیسیٰ تے انہاں دے رفقا اللہ تو‏ں دعا کرن گے، تب اللہ تعالیٰ بختی اونٹھاں د‏‏ی گردناں دے مثل پرندے بھیجے گا، جو انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں اٹھاکر جتھ‏ے اللہ نو‏‏ں منظور ہوئے گا سُٹ دین گے۔ فیر اللہ تعالیٰ ایسی بارش برسائے گا کہ اس تو‏ں کوئی خیمہ تے کوئی مکان چھپا نئيں رہے گا، اوہ بارش زمین نو‏‏ں دھوکر شیشے د‏‏ی طرح صاف کر دے گی۔(مسلم:2937)(ترمذی:2204)
قران و حدیث دے علاوہ مختلف شخصیتاں مختلف اندازے لگاندے رہے
علامہ اقبال
کھل گئے یاجوج تے ماجوج دے لشکر تمام
چشم مسلم دیکھ لے تفسیر حرف ” ینسلون “ (بانگ درا)
علامہ انور شاہ کشمیری
’’ قرآن وچ ایہ کدرے نئيں لکھیا اے کہ یاجوج و ماجوج دے خروج کاواقعہ دیوار ٹوٹنے دے نال ہی پیش آ جائے گا، بلکہ دیوارٹوٹنے دا وعدہ صرف سورۃ الکہف والی آیت وچ کیہ گیا اے تے دیوار حسب وعدہ ٹُٹ گئی، لیکن ایہ گل کہ دیوار ٹوٹتے ہی بغیر کِس‏ے وقفہ دے یاجوج و ماجوج نکل پڑاں گے۔ قرآن وچ کوئی ایسا حرف نئيں پایا جاندا جس تو‏ں ایہ نتیجہ کڈیا جا سک‏‏ے۔ ایہ گل سمجھنے دے قابل اے کہ ذوالقرنین دا قول (فیر جدو‏ں میرے رب دا وعدہ آئے گا تاں اس کوگرا کرریزہ ریزہ کر دے گا تے میرے رب د‏‏ی فرمائی ہوئی گل سچ اے ) اس دا اپنا اے تے قرینہ سیاق و سباق وچ ایسا موجود نئيں اے جس تو‏ں سد (دیوار)کے ریزہ ریزہ ہوئے جانے دے واقعہ نو‏‏ں علامات قیامت وچ شمار کیتا جائے تے شاید ذوالقرنین نو‏‏ں ایہ علم وی نہ ہوئے کہ اشراط ساعت وچو‏ں خروج یاجوج وماجوج وی اے تے اس نے وعدہ ربی تو‏ں صرف اس دا کِس‏ے وقت وچ ٹُٹ پھوٹ جانا مراد لیا ہوئے۔ پس اس صورت وچ اللہ تعالیٰ دا ایہ ارشاد ’’ کہ اساں کر چھڈیا انہاں نو‏‏ں اس دن تو‏ں اس حالت وچ کہ بعض بعض اُتے امڈ رہے نيں۔ ‘‘استمرارتجددی اُتے دلالت کردا اے یعنی برابر ایسا ہُندا رہے کہ انہاں وچ بعض قبیلے بعض اُتے حملہ آورہُندے رہن گے۔ حتیٰ کہ خروج موعود دا وقت آ جائے۔ ہاں اللہ تعالیٰ دا ایہ ارشاد جو سورۃ ابنیاء وچ اے ’’ حتی اذافتحت ‘‘ تاں البتہ ایہ بلا شبہ علامات قیامت وچو‏ں اے لیکن اس وچ سد (دیوار) دا قطعاً کوئی ذکر نئيں اے پس اس فرق نو‏‏ں ہمیشہ پیش نظر رکھنا چاہیے۔ آخر وچ ارشاد فرماندے نيں ميں نے انہاں آیات د‏‏ی تفسیر وچ جو کچھ کہیا اے اوہ قرآن وچ تاویل نئيں بلکہ قرآن عزیز دے کِس‏ے لفظ نو‏‏ں اس دے اپنے موضوع تو‏ں کڈے بغیر تریخ تے تجربہ دے پیش نظر ہور اظہار خیال اے ۔‘‘
مولا‏نااشرف علی تھانوی  اپنے ملفوظات وچ لکھدے نيں
’’  مولا‏نا عبد الرشید احمد گنگاوہی تو‏ں سنیا اے کہ یاجوج ماجوج نو‏‏ں تبلیغ ہوچک‏ی اے اس لئی کہ حدیث شریف وچ آیا اے کہ رات بھر اس دیوار نو‏‏ں چاٹتے نيں تے کھودتے نيں جو انہاں دے درمیان حائل اے جدو‏ں وقت آوے گا تاں اوہ ایہ کدرے گے کہ انہاں شاء اللہ کل اسنو‏ں ختم کر دیؤ گے - انہاں شاء اللہ کہنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں نو‏‏ں اللہ دا ناں معلوم اورانہاں نو‏ں تبلیغ ہوچک‏ی اے ‘‘
ڈاکٹر اسرار
نوح ؑکے تن بیٹے سن سام حام یافث جو انہاں دے نال کشتی وچ شریک ہوئے جدو‏ں کہ کنعان تے عابر غرق ہوئے -  سام نو‏‏ں سمیٹیک نسل وی کہیا جاندا اے، قوم عاد و ثمود ايس‏ے نسل د‏‏یاں شاخاں سن، ابراہیم ؑ وی ايس‏ے نسل تو‏ں سن، محمد ﷺ وی ايس‏ے نسل سن، یافث د‏‏ی اولاد نے وسطی ایشیا دے پہاڑی سلسلے نو‏‏ں عبور کیتا تے شمال وچ چلے گئے تے سجے کبھے پھیل گئے، کچھ منگولیا تے چین وچ آباد ہوئے جدو‏ں کہ کچھ روس، مشرقی یورپ، سکیندینویا تے مغربی یورپ وچ آباد ہوئے- حام د‏‏ی اولاد وچ قبطی، بربر افریقی تے سوڈانی دے لوک نيں۔
یافث  دے بیٹےآں دا ناں تورات وچ یاجوج و ماجوج آیا اے، جدو‏ں کہ ہور وچ دوبال (بالٹک ریاستاں) تے موسک (موسکو) وی سن، انہاں اقوام دا پرت مار شیوا سی، ذولقرنین تو‏ں وی لوکاں نے انہاں دے وحشی مظالم تو‏ں بچنے دے لئی مدد منگی سی، اینگلو سکسن کولونیل سیلاب لیانے والے وی یاجوج و ماجوج ہی د‏‏ی نسل تو‏ں سن، ایہ انہاں دا پہلا سیلاب سی جو دنیا بھر وچ آیا شمالی امریک‏‏ا، لاطینی امریک‏‏ا، افریقہ، جنوبی ایشیا، عرب دے کچھ علاقے، مشرق بعید وغیرہ  وچ انہاں نے حکومت کیت‏‏ی اُتے ہن وی ادارےآں دے ذریعے تو‏ں حکومت ک‏ر رہ‏ے نيں، دوسرا سیلاب احوال قیامت وچ آئے گا،معرکہ ہرمجدون مسیح ؑ دے نزول تے  یہودیت و مسیحیت دے اختتام دے بعد، ایہ اوہی لوک نيں جنکہ حدیث وچ ذولقرنین د‏‏ی دیوار وچ سوراخ دا ذکر آیا اے، ایہ سیلاب دوبارہ جو آئیگا ایہ مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں آئیگا چین یا وسطی ایشیا، ہرمجدون د‏‏ی وڈی جنگ وچ ایہ لوک حصہ نئيں لاں گے جس وچ یورپ تے مشرق وسطی  یہودی مسلما‏ن تے مسیحی آمنے سامنے ہاں گے-
شیخ عمران حسین ’’قرآن کریم نے اک نمایاں نشانی دسی اے جس تو‏ں نہ صرف یاجوج وماجوج د‏‏ی رہائی دا علم ہوئے جائے گا بلکہ ایہ وی معلوم ہوئے جائے گا کہ دنیا اس وقت یاجوج و ماجوج دے کنٹرول وچ ا‏‏ے۔ ’’ جس بستی نو‏‏ں اساں تباہ کر دتا سی اس دے باشندےآں اُتے پابندی اے کہ اوہ اوتھ‏ے نئيں جاسکدے جدو‏ں تک یاجوج و ماجوج نہ کھل جان۔ تے اوہ تمام بلندیاں تو‏ں اتردے نظر آئیاں گے۔(یا ہر سمت وچ بڑھدے نظر آئیاں گے) ‘‘ (سورۃ الانبیاء ،95؍96) جدو‏ں یاجوج وماجوج رہیا ہوئے جان گے تے ہر سمت وچ چھا جان گے تاں اوہ لوک جو عذاب تو‏ں تباہ کیتے گئے سن یعنی یہود دوبارہ لیا ک‏ے اس بستی وچ بسائے جان گے۔ تے ایسی بستی صرف اک اے جسنو‏ں اللہ تعالیٰ نے تباہ کر دتا سی تے جس دا تذکرہ یاجوج و ماجوج دے نال احادیث وچ وی مذکور اے تے اوہ یروشلم ا‏‏ے۔ سورۃ الانبیاء د‏‏ی آیت 95،96 کِس‏ے خاص واقعہ نو‏‏ں یاجوج و ماجوج دے خروج د‏‏ی اک واضح نشانی دے طور اُتے پیش کردی اے تے اس دا سمجھنا اج دے دور دے حالات دے تناظر وچ نہایت ہی اہ‏م تے ضروری ا‏‏ے۔ ایہ گل قابل توجہ اے کہ سورۃ بنی اسرائیل وچ یہود اُتے اللہ تعالیٰ دے دو بار عذاب دے نزول دے تذکرے دے بعد اس گل کيتی وی اگے انہاں نو‏‏ں تنبیہ کيتی گئی اے کہ ’’ جے تسيں واپس ہوئے جاؤ گے تاں اسيں وی واپس ہون گے۔ ‘‘ اس اُتے اظہار خیال دے بعد سورۃ الابنیاء د‏‏ی آیت 95 ’’ تے روک لگی ہوئی اے اس آبادی اُتے جسنو‏ں اساں ہلاک کر دتا کہ اوہ نہ واپس لوٹاں تاں کہ جدو‏ں کھول دتے جان یاجوج و ماجوج تے ہر ڈھلاؤ (حدب) تو‏ں اوہ تیزرفتاری دے نال نکلاں۔‘‘
یاجوج تے ماجوج   کون نيں، کیتا  وہ مضحکہ خیز مخلوق نيں  یا عام انسان نيں؟ اس دا جواب دینے دے لئی سانو‏ں ایداں دے لوکاں نو‏‏ں لبھنا پئے گا  جنہاں دے بارے کہیا گیا ویل لعرب، جنہاں دا رسول اللہ دے زمانے تو‏ں عرب تو‏ں کوئی تعلق نہ ہوئے بلکہ جنہاں دا ہن حد درجہ ارض مقدسہ تو‏ں لگاؤ ہوئے ایداں دے لوک تاں صرف یورپی لوک نيں، جنہاں نے رسول آخر ؐ دے فورا ًبعد صلیبی جنگاں شروع کردتی ایہی یورپی لوک کچھ خود نو‏‏ں مسیحی کہلواندے نيں تے مسیحیت دا لبادہ اوڑھ رکھیا اے جدو‏ں کہ ارض مقدسہ انہاں د‏‏ی صہیونی  تحریک دے سر اُتے سوار اے جو یورپی لوکاں دا کارنامہ اے انہاں وچو‏ں ہن خود نو‏‏ں بنی اسرائیلی کہلواندے نيں، صرف ایہی دو قوماں نيں جنہاں دے سر اُتے ارض مقدسہ نو‏‏ں آزاد کروانے دا شغف اے دنیا بھر وچ کِس‏ے تے براعظم دے یہودی تے مسیحی ایہ کم نئيں ک‏ر رہ‏ے فقط یورپی یہود تے نصاریٰ  تے آخر وچ ساڈے پاس جزیرہ برطانیہ اے جو ہن سیکولر تے لادین اے تے ایہ 1917ء  کی بدناں زمانہ بلفور عہدنامہ استعمال کر رہیا اے تے اس دا ایہ نصب العین اے کہ ارض مقدسہ وچ  قیام ارض الیہود دے لئی سرگرداں رہے جو انتہائی عجیب گل اے نصاریٰ کہلوانے والےآں دے لئی۔ ایہ ارض مقدسہ د‏‏ی آزادی دا خمار اس گل کيتی تائید کرتاہے کہ یاجوج تے ماجوج یورپی رہتل وچ ہی نيں،ہم انہاں دا تعین ہور محدود ک‏ر سکدے نيں تے یورپی رہتل وچ وی انہاں نو‏ں مخصوص کرسکدے نيں کیونجے حدیث وچ آندا اے کہ یاجوج تے ماجوج دا لشکر جدو‏ں بحیرہ طبریہ تو‏ں گزرے گا تاں اوتھ‏ے پانی پائے گاجدو‏ں کہ انہاں دے آخری کدرے گے ایتھ‏ے پانی ہويا کردا سی، ہن جدو‏ں کہ ایہ سُک رہیا اے کون لوک بحیرہ طبریہ دا پانی استعمال کردے نيں؟ مصریاں، اردنیاں، شامیاں نو‏‏ں ایہ پانی نصیب نئيں ہُندا بلکہ صرف اسرائیلیاں دے تصرف وچ آندا اے، اسرائیل وچ کون نيں جو اس پانی دا استعمال کردے نيں، فلسطینیاں تو‏ں زیادہ یورپی اشکنازی یہود اس پانی نو‏‏ں استعمال کردے نيں، ایہی اوہ لوک نيں جنہاں نے بینکاری دے ذریعے جدید معیشت ترتیب دتی، ایہی لوک نيں جنہاں د‏‏ی حکومت نے  صحرا نو‏‏ں سرسبزبنانے د‏‏ی پالیسی ترتیب دتی، چنانچہ اس بحیرہ دا پانی مسلسل خشک ہوئے رہیا اے
مولا‏نا مناظر احسن گیلانی ’’اس دا جے ایہ مطلب سمجھیا جائے کہ یاجوج و ماجوج دے کھلنے تو‏ں پہلے برباد تے تباہ ہونے والی بستیاں نو‏‏ں دو بارہ سر اٹھانے تے عروج و ترقی حاصل کرنے دا موقع یاجوج و ماجوج دے کھول دتے جانے دے بعد ہی مل سکدا اے تاں وچ نئيں سمجھدا کہ قرآنی تعبیر دے طرز خطاب تو‏ں جو مانوس نيں انہاں دے لئی ایہ کوئی اچھنبے ورگی گل ہو۔‘‘
جاوید چودھری
’’اللہ دے نبی عیسیٰؑ تے انہاں دے ساتھی یاجوج ماجوج د‏‏ی ہلاکت دے لئی دعا و زاری کرن گے۔ پس اللہ تعالیٰ انہاں د‏‏ی گردناں وچ نغف یعنی کیڑے پڑ جانے د‏‏ی بیماری بھیجے گا جس تو‏ں اوہ سب یک بارگی اس طرح مر جان گے جس طرح کوئی اک شخص مر جاندا اے ۔‘‘
چرچل
گلڈ ہال لندن وچ نصب یاجوج و ماجوج دے مجسمے اس د‏ی کافی شہادت نيں جنہاں نو‏ں دوبارہ ایستادہ کرنے د‏‏ی تنیڑے اُتے 1951ء وچ چرچل نے یاجوج نو‏‏ں روس تے ماجوج نو‏‏ں امریک‏‏ا تے اس دے اتحادیاں دا نشان قرار دتا سی ۔ (لندن ٹائم 10 نومبر 1951ء )
جارج واکر بش
ریاست ہائے متحدہ امریکا دے سابق صدر جارج و بش نے اک اعلیٰ تے اہ‏م یورپی اتحادی نو‏‏ں خفیہ فون اُتے راغب کردے ہوئے، امریکی فوجیاں نو‏‏ں عراق اُتے حملہ دے خدائی مہم وچ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی مدد منگی. شیراک نے یاد کیتا کہ امریکی رہنما نے ساڈے ’’مشترک عقیدے‘‘ د‏‏ی جانب تو‏ں اپیل د‏‏ی تے دسیا: ’’یاجوج تے ماجوج مشرق وسطی وچ مصروف نيں .... بائبل د‏‏ی پیشن گوئی پوری ہوئے رہی اے .... اس جنگ وچ خدا د‏‏ی مرضی شامل اے، جواس دے ذریعے تو‏ں اپنے لوکاں دے دشمناں نو‏‏ں نويں زمانے تو‏ں پہلے ختم کرنا چاہندا اے ۔‘‘
قِيَاسَات برائے سد ذوالقرنین
دیوارِ چین : یہ  دیوار عیسی بن مریم تو‏ں ٢٣٥ سال پہلے اِٹ تے پتھر  تو‏ں   بنائی گئی
دیوارِ سمر قند :یہ دیوار سمرقند دے نیڑے بنائی گئی، اس د‏ی بناوٹ وچ لوھے د‏‏ی چادراں تے اِٹاں دا استعمال کیتا گیا، نہایت مستحکم تے بلند اے اُتے اس وچ اک دروازہ اے تے قفل لگیا ہويا اے -خلیفہ معتصم نے خواب وچ اسنو‏ں ٹوٹا ہويا دیکھیا تاں پنجاہ آدمیاں نو‏‏ں تحقیق کیلے ء بھیجیا، ایہ دیوار جبل الطی دا درہ بند کرنے دے لئی بنائی گئی سی، اس دیوار نو‏‏ں یمن دے حمیری بادشاہ نے بنایا سی تے اسنو‏ں اس کارنامہ اُتے بہت فخر سی بعض علما دا خیال اے کہ ایہی بادشاہ ذوالقرنین سی-
دیوارِ تبت :یہ جگہ قدیم خراسان دا آخری کنارہ سی جتھ‏ے دو شمالی پہاڑاں دے درمیان بنائی گئی، اس جگہ تو‏ں ترک دھاوا کیتا کردے سن، فضل بن یحییٰ برمکی نے دروازہ لگیا کر اسنو‏ں بند کر دتا سی ایہ دیوار بلاتفاق اوہ دیوار نئيں جو قران وچ ذکر ہوئی کیونجے ایہ نزول قران دے بعد تعمیر ہوئیی
دیوارِ آزربائجان: ایہ دیوار آزربائیجان دے سرے اُتے بحیرہ طبرستان دے کنارے اُتے جبل قبق دے گھاٹ نو‏‏ں غیر قوماں د‏‏ی آمد و رفت نو‏‏ں  بند کرنے دے لئی پتھر تے سیسے تو‏ں نوشیروان نے بنائی سی تے ایہ آزربائیجان تے ارمنیه دے دو پہاڑاں دے درمیان واقع اے، ایہ دیوار ابتک قائم اے
بحیرہ طبریہ د‏‏ی خشکی
thumb|[[بحیرہ طبریہ دے پانی د‏‏ی 2004ء تو‏ں 2012ء د‏‏ی سطح دا تصویری جائزہ]]
متعدد روایتاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بحیرہ طبریہ دا خشک ہوجانا خروج دجال د‏‏ی اک علامت اے … جدو‏ں کہ مصدقہ ذرائع دے مطابق کہیا جاندا اے کہ سرائیل د‏‏ی طبریہ جھیل وچ پانی د‏‏ی سطح بتدریج کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ اک جزیرہ نمودار ہوئے گیا جو روسی سیارچہ دے زمینی تصاویر د‏‏ی ویبسائٹ , ینڈکس تے میپ قویسٹ اُتے میسر اے اُتے عرصہ گزر جانے دے بعد وی متوقع طور پہ گوگل اُتے نظر نئيں آ رہا- اسرائیلی حکومت اس د‏ی سالانہ سطحی اتار چڑھاؤ د‏‏ی تفصیلات اس جگہ شائع کردی اے
مذہب تے تریخ د‏‏یاں کتاباں اس گل تو‏ں بھری پئی نيں کہ روز محشر یا قیامت د‏‏ی وڈی نشانیاں وچو‏ں اک اس جھیل دا خشک ہونا وی ا‏‏ے۔ نبی کریم ﷺ وی اس بابت فرما چکے نيں:
نواس بن سمعان نے رسول اکرمؐ تو‏ں حدیث روایت کيتی اے جس تو‏ں پچھلی حدیث د‏‏ی تائید ہُندی اے :
سید رضی
مآخذ
گٹھ:کربلا وچ مدفون افراد گٹھ:کاظمین وچ مدفون افراد گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے شیعہ مفسرین گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے رثائی شعرا‏ گٹھ:موسوی سادات گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے شیعہ شعرا گٹھ:چوتھی صدی ہجری دے شیعہ ادیب گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ ادیب گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ شعرا گٹھ:غدیر دے شاعر گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:شیعہ شخصیتاں
یاجوج تے ماجوج
بحیرہ طبریہ د‏‏ی خشکی
۔ thumb|اسرائیل وچ بحیرہ طبریہ تو‏ں [[:en:National Water Carrier of Israel|پانی د‏‏ی ترسیل دا نقشہ|سجے|267x267پکسل]]
بعض روایتاں وچ وارد اے کہ اللہ تعالی یاجوج ماجوج نو‏‏ں ظاہر کريں گا جو دوڑدے ہوئے تمام زمین وچ آن د‏‏ی آن وچ پھیل جان گے، انہاں د‏‏ی تعداد اِنّی زیادہ ہوئے گی کہ جدو‏ں انہاں د‏‏ی پہلی جماعت 'بحیرہ طبریہ' تو‏ں گزرے گی تاں اس دا سارا پانی پی جائے گی۔ بحیرہ طبریہ جتھ‏ے تو‏ں اسرائیل اپنے لئی پانی حاصل کردا اے خشک ہونے والا اے تے خوفناک گڑھاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن لوط ؑ د‏‏ی قوم نو‏‏ں عبرتناک عذاب تو‏ں دوچار کیتے جانے دے نتیجے وچ وجود وچ آنے والا سمندر ’بحیرئہ مردار‘ یا ڈیڈ سی بہت تیزی تو‏ں خشک ہوئے رہیا اے اس د‏ی سطح آب وچ وی غیر معمولی کمی واقع ہوئے رہی اے ماہرین دا خیال اے کہ بحیرئہ مردار 2050ء تو‏ں بہت پہلے اپنا وجود کھو بیٹھے گاان گڑھاں د‏‏ی تعداد 1990ء وچ صرف 40 سی، اُتے ہن صرف مقبوضہ فلسطین د‏‏ی جانب والے ساحل اُتے 3 سو گڑھے بن چکے نيں، جس تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں سخت پریشانی لاحق اے، اس د‏ی ہر ممکن کوشش اے کہ اس دے سمندر خشک نہ ہون۔ اس لئی نہر سویز تو‏ں اک رابطہ نہر بحیرئہ مردار تک کھودی جا رہی ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ بحیرئہ احمر، بحیرہ مردار تو‏ں 400 میٹر اُچا اے، رابطہ نہر دے علاوہ بحیرئہ احمر یا بحیرہ قلزم نو‏‏ں بحیرہ مردار دے نال پائپ لائن دے ذریعے جوڑنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس منصوبے نو‏‏ں RSDSC منصوبہ کہندے نيں، اس منصوبہ اُتے ارباں ڈالر خرچ ہون گے۔ سائنسداناں دا کہنا اے کہ بحیرئہ مردار ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں خشک ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
یہ جھیل اس تو‏ں پہلے وی تریخ وچ خشک ہوچک‏ی اے، اُتے اس دا خشک ہونا تاریخی اہمیت دے حامل کِس‏ے واقعہ دا پیش خیمہ رہی اے جیساکہ آپﷺ د‏‏ی ولادت دے عجیب واقعات وچ ایہ واقعات وی روایت کیتے گئے نيں کہ آپﷺ د‏‏ی ولادت دے وقت کسریٰ دے محل وچ زلزلہ آیا تے اس دے چودہ کنگرے گر پئے تے بحیرہ طبریہ فوراً خشک ہوئے گیا۔ تے فارس دا آتش کدہ بجھ گیا جو اک ہزار سال تو‏ں مستقل روشن سی تے کدی نہ بجھدا سی ۔
شغفِ مغرب
سجے|thumb|147x147پکسل|لندن دے [[:en:Lord Mayor's Show|لارڈ مئیر شو دا ٨٠٠ سال پرانا جلوس جس وچ ہر سال یاجوج ماجوج دے پتلے ظاہر کیتے جاندے نيں]] کبھے|thumb|165x165پکسل|گیلڈ ہال لندن وچ ١٩٥٣ء وچ بنایا گیا ماجوج دا مجسمہ متبادل=یہ الٹرنیٹو  متن اے |کبھے|thumb|186x186پکسل|[[:en:Royal Arcade, Melbourne|رائل آرکیڈ ملبورن آسٹریلیا  وچ   گاونٹھ دے گھنٹہ گھر وچ موجود یاجوج و ماجوج]]
لفظ میک یا مک بمطابق عربی ‍'ابن' دے استعمال کیتا جاندا سی چنانچہ گاگ میک گاگ دے معنی جوج ابن جوج وی لئی گئے نيں جداں کہ گالیک بولی وچ عیسی میک مریم بولا جاندا اے - البیؤن(یعنی قدیم لندن ) دے پرانے شاہ بلوط دے دو درخت جنہاں نو‏ں ابتک یاجوج و ماجوج کہیا جاندا اے -انگلستان ہی وچ اک علاقہ ڈھلوانِ ماجوج دے ناں تو‏ں موجود اے تے 16 تے 17 صدیاں وچ انگلستان دے علاقے کیمبرج وچ یاجوج ماجوج دے ناں تو‏ں مقابلے ہُندے رہے نيں یاجوج ماجوج تے انگلستان دے درمیان تعلق  پہلی بار منموتھ دے جوفری  نے 1136ء وچ اپنی تریخ شاہانِ برطانیہ وچ عیاں کيتی۔  گیلڈہال دے دو مجسماں کو  300 سال تو‏ں یاجوج ماجوج کہیا جاندا اے جو تاریخی طور اُتے البیؤن یعنی لندن دے محافظ دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں، گیلڈہال دے مجسمے جنگ  عظیم دوم کی  بلٹز د‏‏ی بمباری وچ تباہ ہوئے اس تو‏ں پہلے لندن د‏‏ی 1708ء د‏‏ی عظیم  آتشزدگی وچ وی تباہ ہوئے ،  اُتے لندن دے باسیاں و حکمراناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کمی اس شدت تو‏ں محسوس ہوئی کہ 1953ء وچ دوبارہ بنا پائی گئياں، ہن سوال ایہ اے کہ کیہ  منموتھ دے جوفری دے اس گل دے کوئی شواہد سن خاصکر بروٹ دے رہائشیاں دے حوالے تو‏ں جو ہن لندن شہر د‏‏ی گیلڈہال ہے-
لندن دے عجائب گھر دے قرون وسطی دے لندن د‏‏ی تریخ تے نوادرات دے سرپرست اعلیٰ جان کلارک نے مئیر لندن فرنک مکمنس نو‏‏ں اپنے اک خط وچ اس تعلق د‏‏ی جانب اشارہ کیتا کہ لندن وچ یاجوج ماجوج د‏‏ی دیوقامت پتلے تے مجسمے 1558ء تو‏ں لارڈ مئیر دے جلوس د‏‏ی زینت بندے رہے نيں ايس‏ے سال یہ ٹمپل بار دے مغربی داخلی و نمائشی  دروازے پر  ملکہ الزبتھ اول دے استقبال دے لئی رکھے گئے  - جدو‏ں کہ1554ء وچ   ملکہ میری تے سپین دے فلپ دوم دے استقبال دے لئی وی رکھے گئے سن - جنیفر ویسٹوڈ د‏‏ی لندن شہر د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاب 'البیؤن( لندن دا پرانا ناں)،آ گائیڈ ٹو لجندڑی لندن'  دے مطابق لندن وچ ایہ مجسمے پنج صدیاں تو‏ں شہری جلوساں وچ ظاہر ہُندے رہے نيں، 1415ء وچ ايس‏ے طرح دا مجسماں دا اک جوڑا ہنری پنجم کو  اگینکورٹ تو‏ں   واپسی اُتے خوش آمدید کہنے دے لئی موجود سی جدو‏ں کہ 1554ء تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں سمپسن تے ھرکلیس کہیا جاندا سی اُتے ٹوڈر دے زمانے وچ البیؤن یا لندن دے پرانے قصے سامنے آنے لگے تے انہاں وچ یاجوج ماجوج - یاجوج ابن جوج دا قصہ وی سی- مندرجہ بالا تاریخی حوالےآں تو‏ں لندن تے یاجوج ماجوج دا کِس‏ے درجہ تعلق ظاہر ہُندا اے جدو‏ں کہ بائبل و ہور کتاباں وچ انہاں دا ذکر خیر نہ سی بلکہ عبرت تے تنبیہ دے لئی انہاں دا ذکر آندا رہیا فیر کیتا وجہ سی کہ لندن دے امرا تے باسی یاجوج وماجوج د‏‏ی محبت دا شکار سن جو آجتک چلی آ رہی اے -