cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیس لسٹ بلحاظ تعداد امریکی ڈالر ارب پتی افراد
افریقا
کل = 13
یورپ
کل = 403
شمالی امریکا
کل = 1381
اوقیانوسیہ
کل = 21
جنوبی امریکا
کل = 51
اٹریکٹاسپس سکارٹکی
اٹریکٹاسپس سکارٹکی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پاکستانی آئین ساز اسمبلی
باہرلے جوڑ
گٹھ:آئین پاکستان گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:مجلس شوریٰ پاکستان گٹھ:پاکستان
جیایوگوآن
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
شاکی
شاکی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع شاکی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
موڈوک کاؤنٹی
موڈوک امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
باغ قوشخانہ مینار
باغ قوشخانہ مینار اصفہان ، ایران وچ اک تاریخی مینار ہے ۔ ایہ مینار چودہويں صدی دا ا‏‏ے۔ پرانے دناں وچ ایہ پرانے شہر دے پھاٹک دے پڑوس وچ سی۔ علی ابن سہل مقبرے دے نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علی ابن سہل مینار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا تازہ ترین مشہور ناں باغِ قوشخانہ مینارہ اے ، کیونجے اس دا تعلق قوشخانہ باغ تو‏ں اے ۔ اس د‏ی دہلیز تے ٹائل دا اک حصہ گر گیا ا‏‏ے۔
حوالے
سجے|thumb|368x368px| 1820 د‏‏ی دہائی
گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:چودہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
جنچانگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
دلیپ سنگھ
دلیپ سنگھ پنجاب دے مہاراجہ رنجیت سنگھ تے مہارانی جند کور دا پتر سی۔ اوہ ہلے اک ورے دا ای سی جے رنجیت سنگھ مر گیا۔ اودی ماں جند کور اودی نگراں سی۔ انگریزاں دے ہتھوں پنجاب دی ہار باجوں اونوں پنجاب چھڈنا پیا تے انکریزاں نے اونوں انگلیند ٹور دتا۔ اوتھے ملکہ وکٹوریہ نے کوہ نور ہیرا اودے کولوں لیلیا۔ 1860 چ اپنی ماں نوں ملن لئی ہندستان آیا تے اونوں نال انگلینڈ لے گیا۔ دلیپ سنگھ 55 وریاں دا ہوکے 1893 چ پیرس چ مرگیا۔
بارلے جوڑ
٭دلیپ سنگھ تے ویب سائیٹ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 105 ڈبلیو بی
چک 105 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ضلع کتہ قرغان
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،89،000 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1470 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 4 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
ناجی العلی
ناجی سلیم حسین العلی (ناجي سليم العلي Nājī Salīm al-‘Alī; جم c. 1938 – 29 اگست 1987) اک فلسطینی کارٹونسٹ سی، جس نوں اپنے کماں وچ عرب راج اتے اسرائیل دی سیاسی تنقید  کرکے جانیا جاندا اے۔ اس دا ذکر مہان فلسطینی کارٹونسٹ اتے جانے-پچھانے عرب کارٹونسٹ دے طور تے ہندا اے۔
اس نے لگبھگ 40,000 کارٹون بنائے جہناں وچ عامطور تے فلسطینی اتے عرب جنتا دی رائے دی ترجمانی ہندی سی اتے اوہناں وچ عرب اتے فلسطینی سیاست اتے سیاسی آگوآں دی تکھی تنقید ہندی سی۔ اس نوں اپنے پاتر ہنڈالا دے کرکے جانیا جاندا اے۔اس نوں 22 جولائی 1987 نوں لندن وچ اک کویتی اخبار ال-کباس دے لندن دفتر دے باہر گلے تے گولی ماری گئی۔ ناجی ال-علی دی اس دے پنج ہفتے بعد چرنگ کروس ہسپتال وچ موت ہو گئی۔
میڈیا
مصر وچ ناجی ال-علی دی زندگی بارے فلم بنائی جس وچ مصری ایکٹر نور الشریف نے مکھ کردار نبھایا۔ thumb|
باہری لنک
گٹھ:جم 1938 گٹھ:موت 1987 گٹھ:فلسطین
پاکستان وچ سکھ مت
اس ویلے پاکستان چ سکھ بوہت گھٹ گنتی چ وس رہے نیں ۔ بوہتے سکھ پنجاب صوبے چ وسدے نیں جہڑا کہ پرانے پنجاب دا اک حصہ اے جتھے سکھ مت دی شروعات ہوئی ۔ صوبہ خیبر پختونخواہ دے راجگڑھ پشاور چ وی سکھاں ھی کافی وسوں اے ۔ ننکانہ صاحب جہڑا کہ سکھ مت دے بانی بابا گرو نانک دی جم بھوئیں اے وی پنجاب ،پاکستان چ اے ۔
18ویں تے 19ویں صدی چ سکھ طبقہ اک طاقتور سیاسی قوت بن گیا تے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سکھ سلطنت دی نیہہ رکھی جسدا راجگڑھ لہور شہر سی جہڑا اج دے پاکستان دا دوجا وڈاشہر اے ۔ پنجاب سکھاں دی بوہتی گنتی لہور ، راولپنڈی ، ملتان ، فیصل آباد تے ننکانہ صاحب چ اے
1947ء چ ہندستان دی ونڈ مگروں پاکستان دے علاقےآں دے سکھ تے ہندو بھارت چلے گئے تے بھارت دے مسلمان پاکستان چ وس گئے ۔
1947ء چ پاکستان دی آزادی دے مگروں سکھ کمیونٹی نے منظم ہونا شروع کیتا تے پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی بنائی تاکہ پاکستان چ سکھاں دیاں مقدس تھانواں تے ورثے دا تحفظ کیتا جا سکے ۔ پاکستان سرکار نے بھارتی سکھاں نوں پاکستان چ آن تے اپنیاں مقدس تھانواں دی یاترا کرن دی اجازت دتی ہوئی اے تے پاکستان سکھاں نوں بھارت جان دی وی اجازت اے ۔
پاکستان چ سکھاں دی گنتی
امریکہ دے سٹیٹ ڈیپارٹمنٹ دے 2006ء دے آںکڑے موجب پاکستان چ سکھاں دی گنتی 20،000 اے ۔
اٹریکٹاسپس ٹرنری
اٹریکٹاسپس ٹرنری چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سپکس لال ہتھاںوالا رولا باندر
سپکس لال ہتھاںوالا رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل تے ارجنٹائن دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
سالیان
سالیان آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع سالیان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
جیوچوآن
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
پنج ککے
پنج ککے اوہ پنج سکھ مت دیاں چیزاں نے جیڑے خالصہ سکھ اپنے دسویں گرو، گرو گوبند سنگھ دے کہن تے ہر ویلے پاندے نیں۔ گرو گوبند سنگھ نےں پنج ککیاں نوں پان بارے 1699 چ بیساکھی امرت سنچار چ کیا۔ پنج ککے صرف بارلی پچھاں نیں اے اوناں دے ایمان دا اک انگ تے سکھ رہن سہن دا ناں اے۔ پنج ککے سکھ ہون دی نشانی نیں۔
پنج ککے اے نیں: کیس، کچھا، کنگھی، کڑا، کرپان۔
اوہ سکھ جیڑے پنج ککیاں نوں ورتدے نیں اوناں نوں امرتدھاری کیندے نینں تے جیڑے پنج ککیاں نوں نئیں ورتدے اونان نوں سہجداری کیندے نیں۔
دهستان جامرود
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان تربت جام دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تربت جام ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
التائی شہر
التائی شہر ( لاطینی: Altay City) چین سنکیانگ دا اک کاؤنٹی سطح شہر اے ۔ ایہ شہر التائی پریفیکچر وچ واقع آ ۔
تفصیلات
التائی شہر دا رقبا 11400 مربع کیلومیٹر اے تے ایہدی مجموعی آبادی 187600 افراد تے مشتمل اے تے 887 میٹر دی بلندی تے واقع آ ۔
حوالے
گٹھ:سنکیانگ دے آباد تھاں گٹھ:سنکیانگ دے شہر
مونو کاؤنٹی
مونو امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
چیلورہینفس بٹلری
چیلورہینفس بٹلری چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
حسام الدین راشدی
پیرحسام الدین شاہ راشدی (پیدائش: 20 ستمبر 1911ء - وفات: یکم اپریل 1982ء) پاکستان دے عالمی شہرت یافتہ محقق، تریخ دان، ماہر لسانیات تے فارسی ادبیات دے عالم تے سندھ دے نامور سیاستدان، صحافی تے ادیب پیر علی محمد راشدی دے چھوٹے بھائی نيں۔
حالات زندگی و تعلیم
پیر حسام الدین راشدی د‏‏ی پیدائش رتو ڈیرو، لاڑکانہ، موجودہ پاکستان وچ 20 ستمبر 1911ء نو‏‏ں سندھ دے مشہور روحانی گھرانے راشدی خاندان وچ پیر سید حامد شاہ راشدی دے گھر ہوئی۔
پیر حسام الدین راشدی نے ابتدائی تعلیم مولوی سید علی شاہ لکیاری تے مولوی محمد الیاس پنہور تو‏ں حاصل کيتی۔ چوتھے درجے تک پڑھنے دے بعد ذوق مطالعہ نو‏‏ں اپنا رہبر بنایا تے ذوق کتاباں خوانی تے اخبارات نے انہاں اُتے علم دے دروازے کھول دیے ۔
ادبی خدمات
شروع وچ پیر حسام الدین راشدی نے صحافت نو‏‏ں ذریعہ معاش بنایا۔ اوہ کئی اخبارات تو‏ں منسلک رہے مگروہ جلد ہی صحافت تو‏ں منہ موڑ کر ذوق مطالعہ د‏‏ی تسکین وچ محو ہوئے گئے تے نادر و نایاب مخطوطات تے مطبوعہ نسخےآں نو‏‏ں جمع کرکے انہاں دا مطالعہ کرنے دا مشغلہ اختیار کیتا۔
سندھ اُتے انہاں دا احسان عظیم ایہ اے کہ انہاں نے سندھ دے اکثر فارسی مخطوطےآں تےسندھ د‏‏ی تریخ نو‏‏ں مدون کیتا تے اس طرح انہاں نو‏ں محفوظ کر دتا۔ انہاں دے حواشی نو‏‏ں معلومات تے تحقیق د‏‏ی انسائیکلوپیڈیا کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ مقالات الشاعر، تکملہ مقالات الشاعر، مکلی نامہ تے تریخ مظہر شاہجہانی انہاں د‏‏ی مدون کيتیاں گئیاں اوہ کتاباں نيں جنہاں اُتے مفید حواشی لکھ ک‏ے انہاں نے سندھ د‏‏ی تریخ د‏‏ی بہت ساریاں گتھیاں نو‏‏ں سلجھایا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی علمی تے تاریخی خدمات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے کہیا جاسکدا اے کہ انہاں نے اِنّا کم کیتا اے جو اک ادارے دے انجام دینے دا سی ۔ آپ د‏‏ی اردو، سندھی تے فارسی بولی د‏‏ی مدون، لکھتاں تے تالیفات د‏‏ی تعداد 43 اے ۔
اعزازات
آپ د‏‏ی ادبی و تعلیمی خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا تے سندھ یونیورسٹی نے پی ایچ ڈی د‏‏ی اعزازی ڈگری عطا کيتی ۔ 1974ء وچ تہران یونیورسٹی، ایران نے فارسی زبان، ادب تے تریخ اُتے آپ د‏‏ی خدمات دے صلے وچ اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری عطا کيتی ۔
اقتباس
پیر حسام الدین راشدی دا اک اقتباس تریخ د‏‏ی اہمیت واضح کردا اے تے نوجواناں دے لئی اک نصیحت اے :
وفات
سندھ دے مایہ ناز محقق، تریخ دان تے فارسی دے عالم پیر حسام الدین راشدی کراچی، پاکستان وچ یکم اپریل 1982ء نو‏‏ں کینسر دے موذی مرض وچ مبتلا ہوئے کراپنے خالق حقیقی جاملے۔ وصیت دے مطابق آپ نو‏‏ں مکلی دے تاریخی قبرستان وچ مخدوم محمد ہاشم ٹھٹوی دے مزار دے احاطے وچ مدفون کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1982 دیاں موتاں گٹھ:اردو محققاں گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی ماہرین سندھیات گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مدونین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مورخین گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سندھ دے مؤرخین گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے مصنفاں
مسند ابوحنیفہ
مسند امام ابوحنیفہیہ کتاب امام اعظم د‏‏ی طرف منسوب ا‏‏ے۔
مجموعہ جات
امام اعظم ابوحنیفہ دا موضوع زیادہ ترفقہ سی حدیث نئيں؛ اُتے آپ ضمناً احادیث وی روایت کردے جاندے سن، جنھاں آپ دے شاگرد آپ تو‏ں روایت کردیندے سن، مختلف علما نے آپ تو‏ں روایت شدہ احادیث نو‏‏ں جمع کیتا اے، علامہ خوارزمی (665ھ) نے انہاں دے پندرہ جمع شدہ مجموعے مسانید ابی حنیفہ دے ناں تو‏ں مرتب کیتے نيں، انہاں مجموعےآں کوامام صاحب تو‏ں براہِ راست نقل کرنے والے امام ابویوسف، امام محمد، امام صاحب دے صاحبزادے حمادتے امام حسن بن زیادنيں، انہاں وچ سب تو‏ں بہتر مجموعہ محدث جلیل موسیٰ بن زکریا حنفی دا اے، اسنو‏ں ہی مسندابی حنیفہ کہیا جاندا اے، محدثِ کبیر ملاعلیٰ قاری نے مسندالاناں فی شرح الامام دے ناں تو‏ں اس د‏ی شرح لکھی جو سنہ1889ء وچ لاہور نے شائع ہوئی۔
اختلاف د‏‏ی وجہ
آپ نے جنہاں شیوخ تو‏ں احادیث نو‏‏ں روایت کیتا اے بعد وچ محدثین نے ہرہر شیخ د‏‏ی مرویات نو‏‏ں علاحدہ کرکے مسانید نو‏‏ں مرتب کیتا۔ دوسرے لفظاں وچ ایويں کہاجاسکتاہے کہ آپ نے تدوین فقہ اوردرس دے وقت تلامذہ نو‏‏ں مسائل شرعیہ بیان فرماندے ہوئے جو دلائل بصورت روایت بیان فرمائے سن انہاں روایات نو‏‏ں آپ دے تلامذہ یابعد دے محدثین نے جمع کرکے مسند کاناں دیدتا ۔
مجموعےآں د‏‏ی تعداد
ان مسانید اورمجموعےآں د‏‏ی تعداد حسب ذیل اے ۔
مسانید دا ادغام
ان علاوہ کچھ مسانید اوہ وی نيں جنکو مندرجہ بالا مسانید وچو‏ں کِس‏ے وچ مدغم کردیاگیا ا‏‏ے۔ مثلا ابن عقدہ د‏‏ی مسند وچ انہاں چار حضرات د‏‏ی مسانید دا تذکرہ اے تے ایہ اک ہزار تو‏ں زیادہ احادیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فیر ایہ کہ جامع مسانید امام اعظم جس نو‏‏ں علامہ ابو المؤید محمد بن محمود بن محمد الخوارزمی نے ابواب فقہ د‏‏ی ترتیب اُتے مرتب کیتا سی اس وچ کتاب الآثار دے نسخے وی شامل نيں جے انہاں نو‏ں علاحدہ شمار کیتا جائے تاں فیر اس عنوان سند دے تحت آنے والی مسانید د‏‏ی تعداد اکتیس ہوئے گی جدو‏ں کہ جامع المسانید وچ صرف پندرہ مسانید نيں تے انہاں دتی وی تلخیص کيتی گئی اے مکرراسناد نو‏‏ں حذف کردیاہے ایہ مجموعہ چالیس ابواب اُتے مشتمل اے تے کل روایات د‏‏ی تعداد 1710 اے ۔ پنج یا چھ واسطےآں والی روایات بوہت گھٹ تے نادر نيں ،عام روایات دا تعلق رباعیات، ثلاثیات ،ثنائیات اوروحدانیات تو‏ں اے ۔ علامہ خوارزمی نے اس مجموعہ مسند دے لکھنے د‏‏ی وجہ ایويں بیان کيتی اے ،کہ ميں نے ملک شام وچ بعض جاہلاں تو‏ں سنیا کہ امام اعظم د‏‏ی روایت حدیث کم سی۔ اک جاہل نے تاں ایہ تک کہاکہ امام شافعی د‏‏ی مسند وی اے اورامام احمد د‏‏ی مسند وی اے ،اورامام مالک نے تاں خود مؤطالکھی۔ لیکن امام ابو حنیفہ دا کچھ وی نئيں ۔ یہ سنکر میری حمیت دینی نے مینو‏‏ں مجبورکیا کہ وچ آپ دتی 15 مسانید وآثار تو‏ں اک مسند مرتب کراں ،لہذا ابواب فقہیہ اُتے ميں نے اسنو‏ں مرتب کرکے پیش کیاا‏‏ے۔ اربعینات :۔ امام اعظم د‏‏ی مرویات تو‏ں متعلق بعض حضرات نے اربعین وی تحریر فرمائی نيں مثلاً:۔
حوالے
گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
گرو گوبند سنگھ
گرو گوبند سنگھ (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ) سکھ مت دے دسویں گرو سن۔ اوہ پٹنہ بہار ہندستان چ جمیا تے نوں وریاں دی سی جدوں 11 نومبر 1675 نوں اودے پیو گرو تیغ بہادر دی موت تے گرو چن لیا گیا۔ اوہ سکھاں دا سردار، شاعر، لڑاکا تے فلسفی سی۔
گرو گوبند سنگھ نے اپنے مگروں کسے وی ہور نوں گرو بنان توں روک دتا۔ اونے خالصہ دی وی نیو رکھی۔
چیلورہینفس کارپنٹری
چیلورہینفس کارپنٹری چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لنسیا
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
ضلع کاشرآباد
ضلع کاشرآباد  ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ کاشرآباد قصبہ اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 93،300 اے ۔
گیانن رولا باندر
گیانن رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی سورینام، ٹرینیڈاڈ، برازیل تے فرانسیسی گیانا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ضلع کاشرآباد
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
مونٹیری کاؤنٹی
مونٹیری امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
هستان جنت‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان تربت جام دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تربت جام ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
چھچھوندر
گٹھ:جانور
شاماخی
شاماخی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع شاماخی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Shamakhi
گرو تیغ بہادر
گرو تیغ بہادر (ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ)سکھ مت دے نوویں گرو نیں۔ اوہ 20 مارچ 1665 نوں گرو بنے۔ اوہ 1 اپریل 1621 نوں امبرسر وچ جمے اوہناں دے پیو دا ناں گرو ہرگوبند سی جیہناں دے اوہ پنجاں چوں سبھ توں نکے پتر سن۔ گرو تیغ بہادر نے تلوار چلانا تے لڑائی دے دوجے کم سکھے۔ 4 فروری 1631 نون اوناں دا ویاہ گجری نال ہویا۔ گرو ہرگوبند دے کہن تے نانکی گرو تیغ بہادر دی ماں، تیغ بہادر تے گجری پنڈ بکالہ ٹر آۓ۔
مغل بادشاہ اورنگزیب دے کہن تے اوناں نون پھڑ للیا گیا تے 11 نومبر 1675 نوں چاندنی چوک دلی چ اوناں نوں پھانسی دیدتی گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ گرو
اُرمیلا آنند
ارملا آنند
(15 اکتوبر 1928- 14 مارچ 2013 ) اُگھی کمیونسٹ تے عورت آگوُ اتے لکھاری سی۔
جیون
ارملا دا پیؤ پنجابی دے مشہور لکھاری گربخش سنگھ پریتلڑی سی۔ 'نواں زمانہ' دے اڈیٹر کامریڈ جگجیت سنگھ انند نال اس دا ویاہ ہویا۔ ارملا آنند چھ بھیناں-بھراواں وچوں تیجے نمبر تے سی۔ اسدا بھرا نوتیج سنگھ پریتلڑی اگھا کہانی کار سنی اتے بچیاں دے میگزین بال سندیش دا اڈیٹر ہردیپال سنگھ اسدا بھرا اے۔ ارملا آنند چھوٹی عمرے سیاست وچ حصہ لین لگ پئی سی اتے 'کڈھ دیو باہر فرنگی نوں' ناٹک وچ حصہ لین 'کرکے آزادی توں پہلاں 1946 وچ اسنوں لاہور وچ گرفتار کیتا گیا۔ 60ویاں وچ 'روزنامہ اجیت' وچ عورتاں دا کالم 'سگھڑ سوانی' وی لکھدی رہی۔ کامریڈ جگجیت سنگھ آنند نال اسدا ویاہ 1951 وچ ہویا سی۔ اوہناں دیاں دو اولاداں وچوں پتر سکیرت پنجابی لکھاری اے اتے دھی سئنگنا جیو-کیمیا دان اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں آگُو عورتاں گٹھ:پنجاب، بھارت دے کمیونسٹ آگُو گٹھ:بھارتی عورتاں
چک 157 ڈبلیو بی
چک 157 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
دریائے پنجشیر
دریائے پنجشیر افغانستان تے پاکستان چ اک دریا اے۔
چک 157 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
دریائے پنجشیر
دریائے پنجشیر شمال مشرقی افغانستان وچ وادی پنجشیر وچ کابل دے شمال وچ  وگدا اے ۔ اس دا مرکزی معاون دریا دریائے غوربند اے جو صوبہ پروان تو‏ں وگدا اے تے   چاریکار دے مشرق وچ دریائے پنجشیر تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ۔ دریائے پنجشیر ہندوکش توں ہُندا ہويا جنوب د‏‏ی طرف وگدا اے تے سوروبی شہر وچ دریائے کابل نال ملدا ا‏‏ے۔ سوروبی دے نیڑے سنہ 1950 وچ دریائے پنجشیر اُتے ، دریائے پنجشیر تو‏ں دریائے کابل تک پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی اک ڈیم بنایا گیا سی۔
پنگلیانگ
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو   چ واقع  اک شہر اے ۔
چک 157 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دردشت مینار
دردشت مینار اصفہان ، ایران وچ دو تاریخی مینار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مینار سلطان بخت آغا مقبرہ دے پڑوس وچ اک دروازہ اُتے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مینار مظفریاں دے دور نال تعلق رکھدے نيں. مینار دا اُتے والا حصہ تباہ کردتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
ساربان مینار
ساربان مینار اصفہان ، ایران وچ اک تاریخی مینار ہے ۔ ایہ سلجوق دور دا ا‏‏ے۔ ساربان مینار ضلع جویہارح دے شمال وچ چہل دختران مینار تو‏ں دور نئيں ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ ماضی وچ اس مینار دے نال ہی اک مسجد سی ، لیکن اس دا ہن کوئی وجود نئيں ا‏‏ے۔ مینار ست مختلف حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پہلے حصے وچ اِٹاں دا چلانے والا کم ا‏‏ے۔ دوسرے تے تیسرے حصے وچ عمدہ آرائشی آرٹ ورک اے ۔ چوتھا حصہ اس دا پہلا تاج اے ، جس وچ فیروزی ٹائلاں دے نال اِٹاں مکرناس نيں ۔ پنجويں حصے وچ آرائشی اینٹاں ني‏‏‏‏ں۔ چھٹا حصہ دوسری تاج اے تے ساتواں حصہ اے راس مینار کی. مینار 54 میٹر اُچا اے تے ایہ صوبہ اصفہان دا بلند ترین تاریخی مینار ہے ۔
حوالے
گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
ایمیزن رولا باندر
ایمیزن رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ضلع سمرقند
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 3،05،900 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 550 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 12 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
ناپا کاؤنٹی
ناپا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
دریائے پنجشیر
حوالے
گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:دریائے کابل گٹھ:افغانستان دے دریا
گٹھ:افغانستان دے دریا
ناپا کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
جان سپ
جان سپ چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
تیان شوئی
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
دریائے سالانگ
دریائے سالانگ افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 438 کلومیٹر تک اے۔
نیواڈا کاؤنٹی
نیواڈا امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 159 ڈبلیو بی
چک 159 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
خردالان
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چنگیانگ
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
دهستان جلگه موسی‌آباد
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تربت جام ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
یومن
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
لونگنان
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو چ واقع اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گانسو دے شہر
ضلع کرک
ضلع کرک پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
دریائے لوگار
دریائے لوگار افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 64 کلومیٹر تک اے۔
دریائے غوربند
دریائے غوربند افغانستان چ اک دریا اے۔ دریائے غوربند افغانستان دا اک دریا اے جو صوبہ پروان تو‏ں ہُندا ہويا گزردا ہے ۔ ایہ دریائے پنجشیر کی اک معاون دریا اے ، فیر دریائے سندھ دا ذیلی معاون ، فیر دریائے کابل دا ۔
غوربند مکمل طور اُتے صوبہ پروان وچ وگدا اے ، جتھ‏ے اس نے اپنا ناں ضلع گوربند نو‏‏ں دتا۔ ایہ مشرقی شببر پاس (جو پروان تے بامیان دے صوبےآں یا غوربند تے دریائے قندوز دے آبی بہاوواں نو‏‏ں جوڑدا اے ) وچ پیدا ہويا اے تے ایہ مشرق د‏‏ی سمت وچ گزردا اے جو اسنو‏ں اپنے بیشتر حصے وچ برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ جنوب دے نال نال وگدا اے تے ہندوکش کے مسلط وسطی سلسلے نو‏‏ں ، سالنگ دے شببر پاس علاقے وچ پگھلا ہويا ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اس تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہندوکش (شمال) تے کوہ بابا دے اعلیٰ سلسلے دے درمیان اک لمبی وادی وچ وگدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد یا اپنے سجے کنارے اُتے مشرق وچ چاریکر تو‏ں 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے دریائے پنج چیر نال ملدا ا‏‏ے۔ ایہ شیخ علی ، چنواری ، غوربند تے سورکھ پارسا دے ضلعے وچ وگدا ا‏‏ے۔
گوربند وچ کبھے تے سجے دونے طرف تو‏ں بوہت سارے معاون دریا ملدے نيں ، ایہ سب بنیادی طور اُتے موسم بہار تے گرمیاں وچ برف پگھلنے تو‏ں بہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اہ‏م معاون دریا ، دریائے ترکمان اے لیکن دریائے سالانگ کبھے کنارے تو‏ں ملدا اے تے اس د‏ی وادی گزرنے تے ملک دے شمالی ادھے حصے تک جانے دا اک اہ‏م راستہ ا‏‏ے۔ جبل سراج دے مقام اُتے دریائے سالانگ ، دریائے غوربند دے نال ملدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان دے دریا
افریقی وڈے سروالا سپ
افریقی وڈے سروالا سپ چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دریائے ہارٹ
دریائے ہارٹ افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 400 کلومیٹر تک اے۔
رہروان مینار
رہروان مینار اصفہان سے 6 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ مینار 30 میٹر اُچا ا‏‏ے۔ ایہ سلجوق زمانے دا اے تے اس نے اپنی اصل شکل نو‏‏ں برقرار رکھیا اے ، لیکن اس دے لکھے ہوئے خطےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ علی مینار ، ساربان مینار تے زیار مینار دے بعد ایہ صوبہ اصفہان دا چوتھا قدیم مینار ا‏‏ے۔ اس د‏ی سجاوٹ آسان اے ، جس وچ مینار دے چاراں طرف رومبک شکل د‏‏ی اک پٹی د‏‏ی خاصیت اے ، جس وچ محمد تے علی دے ناں دہرائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مینار د‏‏ی چوٹی اُتے ، ریگستان وچ کارواں تے مسافراں د‏‏ی واقفیت دے لئی موذن تے سگنل فائر د‏‏ی کھڑکی ہے ۔
حوالے
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
دریائے فراہ
دریائے فراہ افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 560 کلومیٹر تک اے۔
نوتیج سنگھ پریتلڑی
نوتیج سنگھ پریتلڑی (8 جنوری 1925 – 12 جنوری 1981) اک اُگھے پنجابی لکھاری سن۔ اوہ گربخش سنگھ پریتلڑی دے وڈے پتر سن اتے اوہ پنجابی رسالے پریتلڑی وچ چھپدے اپنے باقاعدہ فیچر میری دھرتی میرے لوک کرکے ہندوستان دی آزادی توں بعد تیہہ سال پنجابی پاٹھک جگت وچ اُگھا نام رہے۔ کمیونسٹ لہر نال اوہناں دے قریبی تعلقات سن۔
جیون
نوتیج سنگھ دا جم 8 جنوری 1925 نوں سیالکوٹ (ہن پاکستان) وچ گربخش سنگھ پریتلڑی دے گھر ہویا۔
اوہناں دا ویاہ سابقہ ٹینس کھڈاری رہی مہیندر کور نال ہویا جو کلکتہ دے اک سکول وچ استاد وی رہی سی۔ مہیندر کور دا (2 مئی 2011) پریت نگر وچلے اپنے گھر وچ 87 ورھیاں دی عمر وچ انتقال ہو گیا۔ اوہناں دے چار پتر ہن- پابلو،سمت رتوراج، رتیکنت۔ سمیت سنگھ ایہناں دی موت تو بعد پریت لڑی دا کم سمبھالیا پر 1984 وچ اسدا دہشتگرداں نے قتل کر دتا۔
12 جنوری 1981 وچ کینسر نال اوہناں دی موت ہو گئی۔
کم
گربخش سنگھ پریتلڑی دے نال اوہ شروع توں ہی پریتلڑی رسالے دے اڈیٹری کم وچ ہتھ وٹاؤندے سن اتے پیؤ دی موت توں بعد ایہہ پورا کم اوہناں نے سنبھال لیا۔ اوہ اڈیٹر، فیچر لکھاری، سرگرم سیاسی کارکن دے نال-نال کہانی کار وی سن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پریتلڑی
وو وئی
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ضلع نارپئے
ضلع نارپئے ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ آقتاش شہراے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
بولیوی لال رولا باندر
بولیوی لال رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی بولیویا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ضلع کشتواڑ
گٹھ:جموں
چک 174 ڈبلیو بی
چک 174 ڈبلیو بی  ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا
اورنج امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع اوغوز
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع اوغوز آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز اوغوز شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
بنت الہدی صدر
آمنہ صدر (1937۔1980)، بنت الہدی و شہیدہ صدر دے نام معروف، عراق دی صاحب تصنیف، ثقافتی و سیاسی خواتین وچو‏ں سن۔ انہاں دی ثقافتی و دینی سرگرمیاں وچ نجف و کاظمین دے الزہرا مدارس دی سرپرستی، گھراں وچ دینی جلسیاں دی تشکیل، مجلہ الاضواء وچ مقالہ نویسی، مذہبی کہانیاں تے شعر گوئی شامل نيں۔
بنت الہدی نو‏ں اپنے بھائی سید محمد باقر صدر دی گرفتاری اُتے اعتراض تے حرم امام علی ؑ وچ تقریر، جس دا نتیجہ مختلف شہراں تے ملکاں وچ مظاہریاں دی شکل وچ ظاہر ہويا، دی وجہ تو‏ں بعثی حکومت نے گرفتار کیتا تے قید وچ طویل صعوبتاں دے بعد پھانسی دے دت‏ی۔
سوانح حیات
سیدہ آمنہ صدر (ولادت: کاظمین 1357 ھ/1937 ء) آیت اللہ سید حیدر صدر دی بیٹی نيں۔ انہاں دی والدہ آیت اللہ محمد رضا آل یاسین دی بہن سن۔ سید اسماعیل صدر تے شہید سید محمد باقر صدر انہاں دے بھائی نيں۔ دو سال دی عمر وچ اوہ والد دے سایہ تو‏ں محروم ہو گئياں۔ انہاں نے لکھنا پڑھنا گھر ہی وچ سیکھا تے اس دے بعد نحو، منطق، فقہ و اصول جداں علوم حاصل کیتے۔ انہاں نے سید محمد باقر صدر، شیخ زہیر الحسون تے ام علی الحسون تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ 8 اپریل 1980 ء وچ انہاں نو‏ں عراق دی بعثی حکومت دے ذریعہ پھانسی دتی گئی۔
گھریلو جلسے تے مجلہ الاضواء
بنت الہدی دینی معاملات وچ خواتین دے کردار دی اہمیت تو‏ں واقف سن۔ لہذا انہاں نے اپنے گھر وچ تے اسی طرح تو‏ں دوسرے گھراں وچ امور دینی دی تبلیغ دے لئے جلسیاں نو‏ں تشکیل دتا۔ اوہ مجلہ الاضواء وچ عراقی تے عرب لڑکیاں دے لئے مضامین تحریر کیتا کردیاں سن۔ اس مجلہ وچ انہاں دی تحریر دا موضوع مسلما‏ن خواتین دے لئے دینی امور دی پابندی تے مغربی آئیڈیل تے نعرےاں تو‏ں دوری ہويا کردا سی
سرپرستی مدارس الزہراء
مدارس الزہراء، چند مدارس اُتے مشتمل اک مجموعہ سی جو اسلامی فلاحی ادارہ تو‏ں تعلق رکھدا سی انہاں مدارس دی تاسیس دا مقصد بصرہ، دیوانیہ، حلہ، نجف، کاظمین تے بغداد دے بچےآں دی دینی ثقافت نو‏ں تقویت پہچانا سی انہاں مدارس دا مرکز بغداد وچ سی شہیدہ بنت الہدی نے انہاں مدارس وچ اوتھ‏ے دے رائج تعلیمی نصاب وچ دو دروس دا اضافہ کیتا تے اس دے لئے انہاں نے ایسے اساتید معین کیتے جو اسلامی امور دی پابندی دے سلسلہ وچ خاص اہتمام کردے سن ۔
1967 ء وچ بنت الہدی نو‏ں نجف و کاظمین دے شعبیاں دی سرپرست مقرر ہوئیاں۔ اس زمانہ وچ اوہ نجف وچ اک تے دینی مدرسہ دی سرپرست سن۔ اس لئے انہاں نے ہفتہ دے ایام نو‏ں تقسیم کر رکھیا سی، ادھا ہفتہ اوہ نجف وچ تے ادھا کاظمین وچ بسر کردیاں سن۔ اوہ مدرسہ دی چھٹی دے بعد اساتید دی تربیت وچ وقت صرف کردیاں سن تے بعد از ظہر دا وقت انہاں نے اسٹوڈینس دے سوالےآں دے جوابات تو‏ں مخصوص کر رکھیا سی 1972 ء وچ عراقی حکومت دی طرف تو‏ں انہاں مدارس دے حکومت عراق دی وزارت تعلیم و تربیت تو‏ں الحاق دے لازمی ہونے دا دستور صادر ہويا۔ اس حکم دے صادر ہونے دے نال ہی بنت الہدی نے انہاں مدارس تو‏ں استعفی دے دتا تے حکومت دی طرف تو‏ں خط ملنے دے باوجود انہاں نے انہاں دے نال تعاون نو‏ں قبول نئيں کیتا۔ انہاں نے انہاں دے نال تعاون نہ کرنے دے سوال دا جواب انہاں الفاظ وچ تحریر کیتا:
میں خوشنوی خدا حاصل کرنے دی خاطر انہاں مدارس وچ خدمت انجام دے رہی سی۔ ہن انہاں مدارس دے حکومت تو‏ں الحاق ہونے (بعثی حکومت دی نظارت) دے بعد میرے ایتھ‏ے رہنے دی بھلا کیہ توجیہ ہوئے سکدی اے؟
— بنت ‌الہدی صدر، الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۸-۷۹ بہ نقل از ملحق صحیفہ الجہاد الصادر بتاریخ ۲۰ جمادی الثانیہ ۱۴۰۳ ھ. نیسان ۱۹۸۳ ء۔
مذہبی کہانیاں تے شعر گوئی
۔
بنت الہدی نے اپنی گفتگو دے لئے مخاطبین دا دائرہ ہور ودھانے دے لئی تحریر نو‏ں ترجیح دتی؛ عربی و اسلامی ممالک دی بہت سی خواتین انہاں دیاں کتاباں دے مطالعہ دے ذریعہ اسلامی افکار تک رسائی حاصل کر سکدیاں سن۔ گھریلو مسائل، کار و شغل اسلامی، جاب کرنے والی خواتین دی دشواریاں، مزاق اڑانا، خواتین دی حیثیت نو‏ں زیر سوال لیانا، خوب صورتی، میکپ و آرایش، حجاب ۔۔۔ انہاں دی تحریر و افساناں دے مرکز نيں۔ انہاں نے اسی مقصد دے تحت شعر وی کہے انہاں دے زیادہ تر اشعار دینی و مذہبی رنگ وچ رنگے نظر آندے نيں۔
انہاں دی تالیفات مندرجہ ذیل نيں:
سیاسی سرگرمیاں تے شہادت
شہیدہ صدر عراق وچ خواتین دی اسلامی تحریک وچ پیش قدم سن۔ اوہ اپنے بھائی سید محمد باقر صدر دی اسلامی تحریک دے نقش قدم اُتے چل رہیاں سن۔ انہاں دے زمانہ وچ پیش آنے والے مہم ترین واقعات ایہ نيں: 1972 ع وچ کوفہ دے ہسپتال تو‏ں شہید صدر دی گرفتاری، 1974 ء وچ عراق دی اسلامی تنظیماں دے بوہت سارے اعضاء دی گرفتاری تے انہاں وچو‏ں 5 نو‏ں پھانسی دی سزا، 1977 ء وچ انتفاضہ نجف، جس وچ کچھ جواناں نو‏ں اس دلیل دے نال کہ انہاں نے قانون توڑیا تے عوام نو‏ں حکومت تو‏ں بغاوت اُتے ابھارا ہے، پھانسی دے دتی گئی۔ شہید صدر نو‏ں اس واقعہ دی وجہ تو‏ں بغداد طلب کیتا گیا تے انہاں دے ذریعہ انہاں کماں دی مذمت نہ کرنے دے سبب انہاں نو‏ں مورد عتاب قرار دتا گیا۔
19 رجب 1979 ع وچ شہید صدر نو‏ں انہاں دی سیاسی فعالیت دی وجہ تو‏ں عراق دی بعثی حکومت نے گرفتار کیتا۔ انہاں دی گرفتاری دے نال ہی بنت الہدی حرم امام علیؑ وچ گئياں تے اوتھ‏ے تقریر کیتی تے عوام نو‏ں انہاں دے مرجع تقلید دی گرفتاری دی خبر تو‏ں آگاہ کیتا۔ اس تقریر دے نتیجہ وچ نجف دی عوام نے مظاہرہ کیتا تے شہید صدر نو‏ں آزاد کر دتا گیا۔ اس خبر دے دوسرے شہراں تے ملکاں تک پہنچدے ہی بغداد، کاظمین، فہود، نعمانیہ، سماوہ، لبنان، بحرین تے ایران وچ مظاہرے ہوئے۔ حکومت عراق نے انہاں مظاہریاں دے مد نظر صدر خاندان نو‏ں انہاں دے گھر وچ نظربند کر دتا تے 19 جمادی الاولی 1400 ھ مطابق 5 اپریل 1980 ءہفتے دےدن شہید صدر تے انہاں دی خواہر بنت الہدی نو‏ں جیل وچ ڈال دتا گیا تے 8 اپریل 1980 ء نو‏ں شہید کر دتا۔ 1982ء وچ حزب الدعوہ دی طرف تو‏ں الدجیل وچ صدام دے خلاف کیتے گئے سب تو‏ں وڈے چریکی حملہ دا رمز بنت الہدی دے نام اُتے رکھیا گیا۔
مآخذ
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:9 اپریل دی موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے عراقی مصنفین گٹھ:سزائے موت یافتہ مصنفین گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:عراق تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:عراقی مصنفات گٹھ:عراقی معلمین گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:معلمات گٹھ:موسوی خاندان
گٹھ:خاندان صدر گٹھ:عراقی خواتین گٹھ:شہید شیعہ خواتین گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:عراقی شخصیتاں
ہوموروسولاپس ڈورسالس
بارلے جوڑ
Homoroselaps dorsalis
ژانگیۓ
ایہہ چین دے صوبے ‏گانسو   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ضلع قبالا
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع قبالا آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز قبالا شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
دهستان دشت جام
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان تربت جام دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان تربت جام ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
چاؤژوؤ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
سراج محفوظ داؤد
سراج محفوظ داؤد یا ایس ایم داؤد (1 جنوری 1931-10مئی2010) اک وکیل سی جو بعد وچ ہندوستان د‏‏ی عدالت عالیہ دا جج بنیا۔ ریٹائرمنٹ دے بعد انہاں نے انسانی حقوق دے مسائل د‏‏ی عدالت خصوصی دے تحت تحقیقات کيتی۔ سراج محفوظ داؤد یکم جنوری 1931 وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے پولیٹیکل سائنس وچ ایم اے کرنے دے لئی ناگ پور یونیورسٹی اٹینڈ کيتی۔ اس دے بعد ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1951 تو‏ں 1954 تک ناگپور وچ ضلعی وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دی۔ ستمبر 1954 وچ داؤد امراوندی، ودھراب وچ اعلیٰ جماعت دا سول جج ، جونیئر ڈویژن تے جوڈیشل مجسٹریٹ بن گیا۔ فروری 1968 وچ انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی تے اوہ اسسٹنٹ جج بن گئے۔ اگست 1974 وچ ڈسٹرکٹ جج دے طور اُتے انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی تے جنوری 1982 وچ انتخاب گریڈ دے ضلعی جج بن گئے۔ انہاں نے مہاراشتڑا حکومت وچ منتریالہ قانون تے جوڈیشنل ڈیپارٹمنٹ وچ ڈپٹی تے جوئنٹ سیکرٹری دے طور اُتے وی کم کیتا۔ اوہ دسمبر 1982 تو‏ں جولائ‏ی 1985 تک عدالت عالیہ بمبئی دے رجسٹرار رہ‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں بنچ آف ہائی کورٹ نے مقرر کیتا جنوری 1993تک مسلسل کم کردے رہے سن ۔ ریٹائرنگ دے بعد داؤد بھارت د‏‏ی سپریم کورٹ دے سینئر وکیل بن گئے۔ حسبت سریش تے داؤد نو‏‏ں دسمبر 1992 تے جنوری 1993 وچ ہونے والے بمبئی دے فسادات د‏‏ی تحقیق دے لئی مقرر کیتا گیا۔ انہاں نے اس رپورٹ دے حاصل شدہ نتائج "دی پیپلز پیڈ دے ناں تو‏ں 1995 شائع کیتے۔ انہاں نے بین الاقوامی انسانی حقوق کمیشن اُتے عدالت خصوصی د‏‏ی طرف تو‏ں کم کیتا جس نے 1992–93 دے فرقہ ورانہ فسادات تے اس تو‏ں ہونے والے انتشار د‏‏ی تحقیق کيتی۔ اس تحقیقات دے بعد ایس ایم داؤد نو‏‏ں ستمبر 2001 وچ مسلماناں تے سماجی کارکناں دے اجلاس دے لئی مدعو کیتا گیا بجائے شیو سینا تے پولیس کے، جنہاں نے رپورٹ وچ اپنے ہی شہریاں دے خلاف سختی تو‏ں الزام عائد کیتا سی۔ گجرات وچ نرمدا دریا اُتے سردار سروور ڈیم پروجیکٹ اک بہت ہی متنازع منصوبہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بےگھر ہونا پڑدا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:2010 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ناگپور دے اسکالر
دامغان
گٹھ:ایران
پلیسر کاؤنٹی
پلیسر امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
وینزویلی لال رولا باندر
وینزویلی لال رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل کولمبیا، ایکویڈار، پیرو، بولیویا تے وینزویلا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
گرو انگد دیو
گرو انگد دیو سکھاں دے دس گروواں چون دوجے کرو نیں۔ اوہ 31 مارچ 1504 نوں پنجاب دے ضلع مکتسر دے پنڈ سراۓ ناگا چ جمے۔ اوناں دے پیو دا ناں پھیرو تے ماں دا ناں ماتا رامو سی۔ اونان دا ناں لہنا رکھیا گیا۔ اوناں دا ویاہ ماتا کھیوی نال 1520 ج ہویا جیدے تون اونان دے دو پتر تے دو تعیاں سن۔ 1538 چ گرو نانک نے اپنے پتراں نون چھڈ کے اپنے شگرد لہنا نوں سکھاں دا اگلا گرو بنایا۔ گورو انگد دیوَ جی سکھاں دے دوسرے گرو سن، اہنا دا جنم 31 مارچ 1504 وچّ پھیرو ملّ جی دے گھر ماتا دیا جی دی ککھوں ہویا۔ اس سمیں ایہناں دا نام لہنا سی۔ مڈھلی ودیا ختم کرن پچھوں بھائی لہنا جی نے اپنے پروارک دھندے وچّ بھاگ لینا ارمبھ کر دتا۔ اوہناں دا ویاہ سنّ 1521 ای:  وچ بیبی کھیوی جو کہ کھڈور دے نال لگدے پنڈ سنگھر دے رہن والے سن ، نال ہویا۔سنّ 1526 وچ پتا پھیرو ملّ جی دے اکال چلانے پچھوں ساری گھر تے وپار چلاؤن دی ذمہ واری لہنا جی تے آن پئی۔
کم
گرو انگد دیو نے اک نویں لپی گرمکھی بنائی۔ گرو نانک دی جیون کتھا لکھی۔ لنگر نون ٹوری رکھیا۔ گرنتھ صاحب دے 63 شلوک لکھے ۔
ضلع نورآباد (ازبکستان)
ضلع نورآباد ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ نورآباد شہراے ۔
گرو انگد دیو
سنتان
لہنا جی دے گھر دو پتر داس جی (داسو جی) سنّ 1522 نوں سنگھر وکھے تے دات جی(داتو جی) سنّ 1537 نوں کھڈور وکھے پیدا ہوئے۔ دو پتریاں بیبی امرو سنّ 1524 تے کجھ چر بعد بیبی انوکھی جی پیدا ہوئیا۔
کھڈور وکھے
پتا جی دے اکال چلانے اپرنت آپ نے اپنا وپار کھڈور وکھے ارمبھیا جو کہ جرنیلی سڑک تے سی اتے چھیتی ہی پرسدھی حاصل کر لئی۔جوالا مکھی ہر سال جان دا سنگ اتھے وی قایم کر لیا تے سرداری حاصل کیتی۔
ضلع نورآباد (ازبکستان)
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 4،790 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 7 نمبر اتے اے ۔
گرو انگد دیو
گورو نانک صاحب لئی کھچّ
اک وار کجھ جوگیاں تے سدھاں نال سنگ وچ ہوئی چرچہ سمیں نانک تپے بارے سوئِ سنی۔ پھر بائی جودھ جو سنگھر دے واسی سن تے گورو نانک صاحب دے سکھ سن ، جد اوہ پنڈ آئے تاں اوہناں دے مکھوں گورو نانک صاحب دِ بانی سنی۔ گھرو نانک صاحب لئی پربل کچّ ہو گئی تے سنگ نوں منا لیاں کہ جوالا مکھی دے راہ جادے ہوئے کرتارپور گورو صاحب دے درشن کردے ہوئے جانگے۔ گرو انگد دیو نے شری امر داس نوں سکھاں دا تیجا گرو بنایا۔ اوہ 29 مارچ 1552 نوں 48 وریاں دے ہوکے مرگۓ۔
ضلع نورآباد (ازبکستان)
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
ضلع کراچی
ضلع کراچی پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع سی۔ 2000ء وچ بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جانے تو‏ں پہلاں ایہنو‏ں ڈویژن د‏‏ی حیثیت حاصل سی تے ایہدے وچ پنج ضلعے کراچی شرقی، کراچی غربی، کراچی جنوبی، کراچی وسطی تے ملیر شامل سن۔ 2001 وچ بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جان توں بعد ایہنو‏ں شہری ضلعی حکومت قرار دے ک‏ے 18 ٹاؤنز وچ تقسیم کر دتا گیا۔ ایہناں 18 ٹاؤنز توں علاوا ضلعے وچ 6 چھاؤݨی علاقے وی سن۔ 2011 وچ ضلع کراچی نوں پنج ضلعے کراچی شرقی، کراچی غربی، کراچی جنوبی، کراچی وسطی تے ملیر وچ تقسیم کردتا گیا۔ بعد وچ ضلع کورنگی تے ضلع کیماڑی وی بݨا دتے گئے۔
ضلع کراچی دا کل رقبہ 3530 مربع کلومیٹر سی تے 2009ء دے اندازے دے مطابق کل آبادی اک کروڑ 80 لکھ سی۔
انتظامی تقسیم
شہر انتظامی طور تے 18 ٹاؤنز وچ تقسیم اے تے 6 چھاؤݨیاں وی واقع نيں۔
یونین کونسلاں
شہر دے 18 قصبہ جات ہور اکائیاں یونین کونسلاں وچ تقسیم نيں۔ کراچی وچ کل 178 یونین کونسلاں نيں۔ جنہاں د‏‏ی فہرست درج ذیل اے :
کیماڑی ٹاؤن
بلدیہ ٹاؤن
اورنگی ٹاؤن
سائٹ ٹاؤن
لیاری ٹاؤن
صدر ٹاؤن
گلبرگ ٹاؤن
لیاقت آباد ٹاؤن
نويں کراچی ٹاؤن
جمشید ٹاؤن
گلشن اقبال ٹاؤن
کورنگی ٹاؤن
شاہ فیصل ٹاؤن
لانڈھی ٹاؤن
گڈاپ ٹاؤن
بن قاسم ٹاؤن
thumb|کراچی دے قصبہ جات و چھاؤنیاں
مندرجہ بالا نقشے وچ کراچی دے 18 قصبہ جات تے 6 چھاؤنیاں دکھادی گئیاں نيں۔ 1- لیاری ٹاؤن، 2- صدر ٹاؤن، 3- جمشید ٹاؤن، 4- گڈاپ ٹاؤن، 5- سائٹ ٹاؤن، 6- کیماڑی ٹاؤن، 7- شاہ فیصل ٹاؤن، 8- کورنگی ٹاؤن، 9- لانڈھی ٹاؤن، 10- بن قاسم ٹاؤن، 11- ملیر ٹاؤن، 12- گلشن اقبال ٹاؤن، 13- لیاقت آباد ٹاؤن، 14- شمالی ناظم آباد ٹاؤن، 15- گلبرگ ٹاؤن، 16- نويں کراچی ٹاؤن، 17- اورنگی ٹاؤن، 18- بلدیہ ٹاؤن۔ ا- کراچی چھاؤنی، ب- کلفٹن چھاؤنی، ج- کورنگی کریک چھاؤنی، د- فیصل چھاؤنی، ہ- ملیر چھاؤنی، و- منوڑہ چھاؤنی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:کراچی
کونگھوآ
ایہہ چین دے صوبے ‏گوانگڈونگ   چ واقع  اک شہر اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
دزفول
گٹھ:ایران
نٹال کالا سپ
نٹال کالا سپ چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لوک بیر راجا رسالو
لوک بیر راجا رسالو
کتاب:- لوک بیر راجا رسالو لکھاری:- سوہندر سنگھ ونجارا ویدی ناشر:- راجوری گارڈن، نویں دلی 1981: کلّ پنے:- 194 کلّ کتھاواں:- 21
اپنی ولکھن شخصیت، انوٹھی پتبھا اتے حساس سبھا صدقہ راجے رسالو نوں دنیا بھر دے لوک-بیراں وچ پتھم تھاں حاصل ہے۔ ایہناں کتھاواں وچ اوہ پاتر موجود ہن جنہاں خلاف راجا رسالو نوں جنگ کرنا پئی۔
رسالو بارے جو اج کتھاواں ملدیاں ہن اوہناں وچ متھّ دا رلا بہت زیادہ ہے۔ رسالو دیاں کتھاواں وچ سابق اتہاسی کتھانک روڑیاں، منوتاں تے ہور تتو کافی زیادہ تے ایہناں کتھاواں وچ بہت مہتو ہے۔ ایہناں کتھاواں وچ اچھادھاری ناگنی خوبصورت مٹیار دا روپ دھار کے مرداں نوں بھوگدی ہے اتے رسالو نوں چھلن لئی ویاکل ہندی ہے۔ ایہناں کتھاواں وچ ٹونا تتّ دی وی بہلتا ہے۔ اچھراں بیراں دے وس ہون کرکے ٹونے نال قبیلے واتاورن وچ رہندی ہے۔ ایہہ سارے تتّ رسالو دی کتھا دی پراچینتا دا ہنگارا بھردے ہن۔
راجا رسالو بارے پنجابی وچ بہت گھٹّ اتے انگریزی وچ سر رچرڈ ٹیمپل دی "لجنڈز آف دی پنجاب " اتے سونرٹن دی "رومانٹک ٹیلز فرام دی پنجاب " وچ کجھ کتھاواں ملدیاں ہن۔
رسالو بارے ایہہ کتھاواں میرے نانکے، دادکے اتے سہریاں دے ویہڑے وچ پیندیاں رہیاں ہن۔ مینوں جاپدا ہے کہ میں اسدا کوئی رن چکانا ہے۔ ایہہ ساری گلّ جدوں میں 'ناگمنی' لئی دتے اک انٹرویو دوران امرتا پریتم نوں دسی تاں اوہناں نے اس انٹرویو دا سرلیکھ 'پنجابی ساہت دا راجا رسالو ' رکھ کے مینوں سنمانیا۔ راجا رسالو بارے لیکھک 1950 ای: توں کجھ لکھن لئی تانگھدا رہا۔ رسالو تے کوکلاں بارے اک ناول "بڈھے سورج دی اداس کرن" میری کلپنا وچ رینگدا رہا ہے۔ ایہناں کتھاواں نال راجا رسالو دی پچھان مڑ توں قایم ہوویگی۔
ضلع کشمور
ضلع کشمور پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
لوک دھرم (کتاب)
لوک دھرم سوہندر سنگھ ونجارا بیدی اس کتاب وچ ونجارا بیدی نے لوک دھرم دی اتپتی، وکھ وکھ روپاں تے کھیتراں وچ اسدا وستھار تے مانتا بارے چرچہ کیتی گئی ہے ۔ منکھ دے آتمشیل چنتن نال منکھی من دی بنی دماغی حالت تے اس حالت وچّ منکھ پرکرتی نوں وکھ وکھ روپاں وچ دیکھدا تے سمجھدا ہے جس توں بعد وچّ دھرم ہوند وچ آؤندا ہے ۔پرکرتی دے چنگے ماڑے پربھاواں صدقہ اوہ پرکرتی پوجا وکھ وکھ ودھیاں راہیں کردا ہے۔ ونجارا بیدی ایہناں پرکرتی پوجاواں وچ گریہہ دھرتی سورج شنچر شکر منگل برہسپتی آدی دا وورن دندا ہے ۔ نچھتر پوجا تے شبھ اشبھ نچھتراں بارے جانکاری ۔ اس دے نال ہی دھرتی اپر موجود وستاں نال سبندھت پوجا،پتر پوجا، گرام دیوتیاں،دیوی پوجا،پورانک ویکتیاں دی پوجا اتے ٹوٹم(گوتر چنہ دی پوجا) دی جانکاری پیش کیتی ہے۔
لوک دھرم
لوکدھارا دا اک اہم پکھ لوک دھرم ہے۔ونجارا بیدی انوسار لوک دھرم چنتن توں وکھرا نہیں ہندا۔(پنہ 9) دھرم نال ہمیشہ رہسمئی شکتیاں جڑیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں نوں وگیان دی تھاں مانسک بھاوناواں تے ترک دی تھاں اپیوگتا دی پدھر اتے وچارنا وی لازمی ہندا ہے۔ (پنہ 9) شاستری دھرم لوک دھرم وچوں ہی اپجدا ہے۔ اس کرکے لوک دھرم نوں شاستری دھرم دا پوربلا روپ کیہا جا سکدا ہے، جویں وششٹ ساہت دا پوربلا روپ لوک ساہت ہندا ہے۔ دھرم اک اجیہی جیون جانچ ہے جو یتھارتھ دے نال نال رہسمئی شکتیاں وچّ وی وشواس رکھدی ہے تے اس لوک توں اگلے لوک تکّ پسری ہوئی ہے۔ (پنہ 9)
آتمشیل چنتن
دھرم کئی پڑاواں وچوں گزردا ہے جسدا پہلا پڑائ آتمشیل چنتن دا پڑائ ہے۔ اس پڑائ 'تے منکھ انوبھوَ کردا ہے کہ ہر سنجیو نرجیوَ وستو وچّ آتما نواس کردی ہے۔ اسے دھارنا وچوں پتر پوجا تے دیوتیاں دی پوجا دا سنکلپ ساہمنے آؤندا ہے۔ منکھ نے آتمشیل چنتن راہیں اپنے اندر تے پرکرتی وچّ اک سانجھی شکتی دا انوبھوَ کیتا جس توں لوک دھرم پیدا ہندا ہے۔
لوک دھرم دی اتپتی
متھک کتھا دی ہوند دھرم توں پوربلی اوستھا وچّ قایم ہوئی اتے دھرم متھک کتھا دے گربھ وچوں نمیا۔ (پنہ نمبر 11) اس کرکے قدرت نوں لے کے پہلاں منکھ اندر اک متھّ بنی اس متھّ دے سہارے قدرت نوں سمجھدیاں اسدا مانویکرن تے دیویکرن کیتا تے قدرت دی کروپی توں بچن لئی اوہ اس نوں رجھیاؤن تے پتیاؤن دے وکھ وکھ ڈھنگ طریقے کڈھدا ہے جس توں لوک دھرم ہوند وچّ آؤندا ہے۔ جس دن منکھ انوبھوَ کردا ہے کہ پرکرتی دی ہر وستو وچّ کوئی آتم تتّ ہے اس دن متھّ ہوند وچّ آئی۔ جس دن اسنے آتم تتّ دا دیویکرن کرکے پوجیا تے ارادھیا اس دن دھرم ہوند وچّ آیا۔
لوک دھرم تے شاستری دھرم
لوک دھرم نوں سمجھن لئی اسیں لوک دھرم تے شاستری دھرم وچّ انتر کرکے دیکھدے ہاں، جویں:- 1) لوک دھرم سموہک دھارمک مانسکتا ہندی ہے جدوں کہ شاستری دھرم دا ارمبھ مہانپرکھ نال ہندا ہے۔ 2) لوک دھرم وچّ نوینیاں روڑیاں پرویش کردیاں رہندیاں ہن جدوں کہ شاستری دھرم وچّ کوئی تبدیلی نہیں واپردی۔ 3) لوک دھرم دی پرمپرا موکھک ہندی ہے۔ شاستری دھرم دا آدھار لکھتی گرنتھ ہندا ہے۔ 4) لوک دھرم وچّ اس سنسار نوں مکھ رکھیا جاندا ہے، سوے رکھیا تے سوے اچھاواں نوں پہل دتی جاندی ہے ۔ شاستری دھرم وچّ اگلے جنم وچّ سکھ سہولتاں لئی کرمکانڈ کیتے جاندے ہن۔ 5) لوک دھرم وچّ انشٹھاناں نوں گرہن کرن اتے زور دتا جاندا ہے۔ شاستری دھرم وچّ درشن نوں سمجھن اتے زور دتا جاندا ہے۔ 6)لوک دھرم وچّ بھوتک وستواں تے سکھ بھوگن ولّ یاترا ہندی ہے۔ شاشتری دھرم وچّ آتما توں پرماتما ولّ یاترا ہندی ہے ۔
انشٹھان
انشٹھان رہُ ریتاں تے پوجا ودھیاں ہندیاں ہن۔ ایہہ دھرم تے جاتی دیاں آپو اپنیاں ہندیاں ہن۔ایہناں وچوں پرمکھ انشٹھان : آرتی اتارنا،ورت رکھنے،تیرتھ اشنان،کتھا مہاتم،چرن دھوڑی متھے لگاؤنی،نوں گریہہ پوجا آدی ۔
پوجا ودھیاں
اس وچ پرارتھنا،چڑاوا،چراغ بالنا،مٹی کڈھنا،سکھاں سکھنا،چونکیاں بھرنا،جگراتا کڈھنا،اشٹ دی آرتی،بلی دینا،ورت رکھنے آدی پوجا ودھیاں ہن،جہناں وچوں پرارتھنا نوں مکھ ستھان پراپت ہے ۔
نچھتر پوجا
نچھتر اسمان اتے بکھرے گریہہ دے سموہ ہن جہناں وچوں چن نوں لنگھنا پیندا ہے۔ ایہہ گنتی وچ 27 منے جاندے ہن۔ کجھ نچھتر شبھ منے جاندے ہن تے کجھ اشبھ منے جاندے ہن۔ جہناں وچوں مول نچھتر نوں سبھ توں نحس منیا جاندا ہے ۔
گرام دیوتے
ایہناں گرام دیوتیاں دے ستھان نوں 'دیہر' کیہا جاندا ہے ۔ ایہہ دیوتے اپنے اپنے ادھیکار کھیتر انوسار پنڈ دے لوکاں دی رکھیا کردے ہن۔ ایہہ دیوتے گنتی وچّ چار ہن : 1) بھومیا - بھومیا پنڈ دی ساری بھومی وچّ پھیلیا ہندا ہے۔ اس دا ادھیکار کھیتر باقی گرام دیوتیاں توں وڈا ہندا ہے ۔ 2) کھیڑا دیوتا - ایہہ پنڈ دا رکھاک ہے ۔ 3) کھیترپال - اس دا ادھیکار کھیتر پنڈ دے کھیت ہن ۔ 4) سیما دیوتا - اس دا ادھیکار سیما دے اندر ہندا ہے تے بدروحاں، روگ اتے بیماریاں پھیلاؤن والی کھورو شکتی نوں سیماں توں دور رکھنا ہے ۔
ٹوٹم (گوتر چنہ دی پوجا)
آتمشیل چنتن توں دھرم ہوند وچ آیا ۔ ٹوٹم واد نوں دھارمک جیون دا پراتھمک روپ منیا جاندا ہے ۔ ٹوٹم کئی پدارتھک وستو پودا جاں جانور ہندا ہے جس دے ادھار اتے کوئی قبیلہ سنگٹھت ہندا ہے ۔ اسلئی ٹوٹم پراچین سماجک سنستھا توں اس قبیلے دے ہریک پرانی دا ٹوٹم نال رہسمئی سبندھ منیا جاندا ہے ۔ ٹوٹم جانور جاں پودے آدی نوں مارنا،کھانا جاں نقصان پہنچان بارے کجھ مناہیاں دا پالن کرنا پیندا ہے ۔ اس پرکار اسیں کہہ سکدے ہاں کہ کوئی وی ٹوٹم کسے خاص قبیلے تے بھائیچارے دی پرتیندھتا کردا ہے ۔ اس گلّ دا وی دھیان رکھنا چاہیدا ہے کہ ایہہ ضروری نہیں کہ کوئی گوت جس جانور جاں پودے اتھوا پدارتھک وستو وچ شردھا رکھے اوہ ٹوٹم ہی ہووے۔ کئی جانور، پنچھیاں جاں درختاں پرتی ساڈی شردھا ٹوٹم پربھاو ہیٹھ نہیں ہندی سگوں ایہناں پچھے کوئی متھک دھارمک بھاونا ہو سکدی ہے ،جویں :- چوہا بھاویں گنیش دی سواری ہون کرکے پوتر ہے پر اس نوں مارن دی کوئی مناہی نہیں ۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:لوکدھارا
مارانہاؤ لال رولا باندر
مارانہاؤ لال رولا باندر رولا باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
زاید فصلاں
برصغیر وچ، آبپاشی والیاں زمیناں وچ ودھیاں فصلاں جنہاں نوں مونسون دا انتظار نہیں کرنا پیندا، ربیع اتے خریف فصل موسم وچکار تھوڑھے ویلے وچ، خاص طور اُتے مارچ توں جون والیاں فصلاں نوں زید فصل (en: Zaid Crops:) کیہا جاندا اے۔ ایہہ فصلاں مکھ طور اُتے گرمی دے موسم وچ ہندیاں ہن۔ اوہناں نوں ودھن پھُلن لئی گرم خشک موسم اتے پھلاں لئی لمبے دن دی لمبائی دی لوڑ ہندی اے۔ اس وچ مکھ  موسمی پھل اتے سبزیاں ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھیتی باڑی
مکریلیپس بائکولراٹس
نٹال کالا سپ چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
باغیں چمبا کھڑ رہا
جان پچھان
پنجابی یونیورسٹی تے پنجابی ترقی ڈیپارٹمنٹ ولوں وکھ وکھ روپاں دے اکترن، سمپادن اتے مطالعہ نال متعلق مالوے دے لوکگیتاں دا پراجیکٹ پنجابی ثقافت دے اُگھے ودوان ڈاکٹر ناہر سنگھ نوں سونپیا گیا، جو دس جلداں وچ مکمل ہویا اے۔ 'باغیں چمبا کھڑ رہا' اس دی پنجویں جلد اے، جس وچّ ویاہ نال متعلق لوک گیت سہاگت ، گھوڑیاں، سوہلڑے اتے چھند پراگے شامل نیں۔
اس پرجیکٹ دیاں ایہناں چھ جلداں نوں شائع کرن دی پروانگی اس ویلے دے وائس چانسلر، بھارت دے اگھے ماہر معاشیات، ڈاکٹر سردارا سنگھ جوہل نے یونیورسٹی دے سنڈیکیٹ راہیں دتی سی۔ اس طرحاں ایہناں دس جلداں وچّ مالوے دے لوک-کاو دی امیر وراثت نوں سامبھن دا اک نگونا جیہا اپرالا ہووے گا۔ ڈاکٹر• ناہر سنگھ نے کھیتری کارج دا کم 1976 وچّ آرنبھ کیتا اتے سہجے-سہجے ہندا گیا۔ جویں: دھیاں، مٹیاراں ہو جاندیاں نیں:- نکی نکی کنی نال ڈھاب بھر جاندی اے۔ نکی نکی کنی دا مینہہ ورسیندا چولیئے، چولیئے ڈھاب بھری نی تیرا کد مکلاوا بھاگ بھری
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گیت گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ادب
زیار مینار
زیار مینار ایران دے صوبہ اصفہان دا اک تاریخی مینار ہے ۔ایہ مینار اصفہان دے مشرق وچ 33  کلومیٹر دور پنڈ زیار نیڑے زندہ دور دریا دے جنوبی کنارے اُتے واقع اے. ایہ 51 میٹر اُچا اے تے ساربان مینار تے صوبے وچ واحد تن منزلہ مینار دے بعد ایہ صوبہ اصفہان دا دوسرا بلند ترین تاریخی مینار اے ، جس د‏‏ی اونچائی وقت دے نال نال کم نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے کوفی نوشتاں وچ کِسے تعمیرا‏تی تاریخاں دا تذکرہ نئيں کيت‏‏ا گیا اے ، لیکن اس د‏ی شکلسلجوقی دور دے میناراں تو‏ں ملدی جلدی اے ، لہذا ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ ایہ بارہويں صدی وچ تعمیر ہويا سی۔ مینار دے تاج اُتے فیروزی ٹائلیاں نيں ۔
مینار د‏‏ی سرپل سیڑھیاں ہن وی موجود اے ۔ تیسری منزل تو‏ں ، بارسیان د‏‏ی مسجد تے مینار دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی معماری گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
ڈؤنہوآنگ
thumb|230px|دونہوانگ وچ اک بازار thumb|230px|[[چین دے گانسو صوبے وچ دونہوانگ شہر (گلابی رنگ وچ)]] thumb|230px|[[ہان راجٹبر ویلے دے دوران بنے مٹی دے سنتری برج دے کھنڈر]] thumb|230px|[[نوچندر جھیل]] دونہوانگ ( چینی: 敦煌, انگریزی: Dunhuang ) لہندے چین دے گانسو صوبے وچ اک شہر ہے جو تریخی روپ نال ریشم رستہ اپر اک اہم پڑاؤ ہویا کردا سی ۔ اسدی آبادی سنّ 2000 وچّ 1،87،578 اندازا کیتی گئی سی ۔ ریت دے ٹیلوں توں گھرے اس ریگستانی علاقے وچّ دونہوانگ اک نخلستان  ( اوئیسس ) ہے ، جس وچّ  نوچندر جھیل  (   Crescent Lake   ) پانی دا اک اہم سروت ہے ۔ پرانے ویلے  وچّ اسنوں شاژوؤ (   沙州, Shazhou   ) , یعنی ریت دا شہر ، دے نام توں وی جانیا جاندا سی ۔ اتھے کول ای  موگاؤ گفاواں  وی واقع ہن جتھے بودھی دھرم توں متعلق 492 مندر ہن اتے جنہاں وچّ اس علاقے دی پرانی رہتل اُتے  ہندستان دا گہرا اثر دسدا ہے ۔
تفصیلاں
دونہوانگ دی مجموعی آبادی 187,578 افراد اپر مشتمل ہے تے 1,142 میٹر سطح سمندر توں بلندی اپر واقع ہے۔