cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطنت برطانیا
پہلی برطانوی سلطنت (1583–1783)
برطانیا تے فرانس دی ہندستان وج لڑائی اوہناں دی جگ تے مل مارن دی اک وڈی لڑائی ست سالہ لڑائی دا اک ویہڑہ سی۔ ایہدے وچ برطانیا تے فرانس دے نال نال ہور یورپی طاقتاں وی حصہ لے ریاں سن۔ ست سالہ لڑائی 1754/1756–1763 دے وریاں وچ ہوئی۔ ہندستان، اتلا امریکا ، دکھنی امریکا ، افریقہ تے فلپائن ایس لڑائی دے ویہڑے سن۔ ست سالہ لڑائی وچ برطانیا نال پرشیا، برازیل، کج نکے جرمن دیس سن۔ جد کے دوجے پاسے فرانس نال آسٹریا، روس سویڈن مغل سلطنت (1757 توں)، سپین تے سیکسنی سن۔ ایس ست سالہ لڑائی وچ فرانس تے اوہدے ساتھیاں نوں ہار ہوئی۔ 1763 وچ ہونوالی پیرس ٹریٹی نے سلطنت برطانیا دے وادے تے گوڑے رنگ چھڈے۔ فرانس اتلے امریکا وچ اک ودی طاقت ناں ریا تے روپرٹ لینڈ تے برطانیا دا کلیم منیا گیا۔ اوہنوں نواں فرانس (جیدے وچ اک وڈی لوک گنتی فرنچ بولن والیاں دی سی) برطانیا نوں دینا پیا۔ لوئیزیانہ اوہنوں سپین نوں دینا پیا۔ سپین نے فلوریڈا برطانیا نوں دتا۔ برطانیا دی فرانس اتے امریکا  تے ہندستان وچ جت نے برطانیا نوں دنیا دی سب توں وڈی طاقت بنا دتا۔
دوجی برطانوی سلطنت (1814–1783)
نپولین دیاں لڑائیاں وچ برطانیہ تے امریکا دے وشکار ٹینشن ودھ گئی۔ برطانیا نے امریکا  دا فرانس نال بپار روکن دی کوشش کیتی جس نال چگڑا ودھ گیا تے دوناں دیساں دے وشکار 1812 دی لڑائی ہوئی۔ امریکا  نے کینیڈا تے ہلا بولیا تے برطانوی فوج نے واشنگٹن ڈی سی نوں ساڑ چھڈیا۔ 1814 وچ گھینٹ دی ٹریٹی وچ صلع ہوگئی۔ کینیڈا برطانیا نا جڑیا ریا۔
1718 توں برطانیا وچ ایہ رواج سی جے مجرماں نوں جہازاں وچ لد کے امریکا ول پیجیا جاندا اسی تے سلانہ ہزار دے نیڑے بندے اوقیانوس دے پار کلے جاندے سن۔ 1783 مگروں امریکا  دے وکھ ہون مگروں برطانیا نے ایسے لوکاں نوں اسٹریلیا ول کلیا۔ ڈچ کھوجی ولیم جانسز نے لیندے اسٹریلیا دا کنڈا پہلی واری 1606 وچ ویکھیا تے ڈچ ایس انڈیا کمپنی نے ایہدا ناں نواں ہالینڈ رکھیا۔ پر اوتھے بستیاں وسان دی کوشش ناں کیتی۔ 1770 وچ انگریز کھوجی جیمز کک نے اسٹریلیا دا چڑھدا کنڈا لبھیا جدوں دکھنی پیسیفک سمندر دی کھوج کر ریا سی۔ اوہنے ایس تھاں دا ناں نیو ساؤتھ ویلز رکھیا تے ایہدے تے برطانیا دا کلیم کیتا۔ 1778 وچ جوزف بینکس نے باٹنی بے تے سرکار اگے اک مجرماں دی بستی وسان دی گل کیتی۔ 1787 وچ مجرماں دی پہلی کھیپ ٹی جیہڑی 1788 وچ ایتھے اپڑی۔ برطانیا 1840 تک ایتھے لوک پیجدا ریا۔ ان تے سونے دے بپار نے آسٹریلوی کلونیاں نوں امری کردتا تے سونے ہتھوں اگے ودھن والا اسٹریلی شہر میلبورن دنیا دا سب توں امیر شہر بن گیا۔ ایہ لندن مگروں سلطنت برطانیا دا سب توں وڈا شہر سی۔
ڈچ کھوجی آبل تسمان نے 1642 وچ پیسیفک دے سمندراں دی کھوج کردیاں ہویاں تسمانیہ تے نیوزیلینڈ لبھے۔ 1769-70 وچ برطانوی کھوجی جیمز کک نے ایہناں تھانواں تے برطانیا دا حق جتایا۔ شروع وچ دیسی ماؤوری لوکاں تے یورپیاں دے وشکار بپار جوڑ سی پر 19ویں صدی دے مڈھ وچ یورپی بستیاں وسدیاں گیاں تے اتلے جزیرے وچ کئی بستیاں وسیاں۔ 1839 وچ نیوزیلینڈ کمپنی نے ایتھے زمین ملیں لین تے نویاں بستیاں وسان دا پربندھ رکھیا۔ 6 فروری 1840 نوں کیپٹن ولیم ہوبسن تے 40 ماؤوری آگواں دے وشکار اک ایگریمنٹ ہویا جسنون نیوزیلینڈ دا مڈھ سمجھیا جاندا اے۔
نپولین نال لڑائیاں
نیپولین والے فرانس نال لڑائیاں برطانیا لئی اک اوکھا سوال سن۔ برطانیا پہلی واری 11ویں صدی دے نارمن ہلے مگروں کسے بدیسی ہلے دا منہ ویکھ ریا سی۔ ایہ مقابلہ سوچاں دا وی سی تے فرانس انقلاب فرانس دیاں سوچاں دے نشے وچ دھت سی تے اوہدیاں فوجاں یورپ دے کئی دیساں تے مل مار چکیاں سن۔ برطانیا نوں دنیا وچ ہور دیساں نوں اپنے نال رکھن لئی لامت پیسے تے فوجاں اپنے نال رکھنیا پیاں۔ 1799 وچ دکھنی ہندستان وچ فرانس دے سنگی ٹیپو سلطان دے مکن تے اوتھے کوئی ڈر ناں ریا۔ نیپولین نوں مصر وچ روک لیا گیا۔ 1805 وچ ٹریفلگر دی لڑائی وچ سپین تے فرانس دے رلے ہوۓ سمندری بیڑے نوں برطانوی سمندری فوجی آگو ہوریشیو نیلسن نے ہرایا۔ نیدرلینڈز تے جتھے فرانس دا راج سی 1810 وچ ہلہ بولیا گیا۔ فرانس دیاں ہور سمندرپار کلونیاں تے وی ہلے بولے گۓ۔ 18 جون 1815 نوں برطانیا پرشیا تے ہور دیساں دیاں فوجاں نے واٹرلو دی لڑائی وچ نپولین نوں ہرایا۔ ایس جت نال برطانیا دنیا دی سب توں وڈی طاقت بن کے اگے آیا۔ نپولین نوں بندی بنا کے اک جزیرے تے پیج دتا گیا۔
انت تے برطانیا نوں مالٹا، سیلون، ماریشس، کیپ کالونی، گیانا، سینٹ لوسیا، ٹوبیگو، ٹرینیڈاڈ لبے۔ برطانیا دا جودھراپا ساری دنیا تے چھا گیا۔
غلامی دا مکنا
برطانیا وچ انسان غلامی بارے لوکاں دی راۓ اچھی نہیں سی تے ایس باہجوں 1807 وچ سلیو ٹریڈ ایکٹ پاس ہویا جس باہجوں غلامی تے بپار تے روک لا دتی گئی۔ 1808 وچ سیرالیون نوں ازاد کیتے غلاماں دا دیس بنایا گیا۔ 1833 وچ سلطنت برطانیا وچ غلامی مک قنون پاس ہویا تے تے جس باہجوں پہلی اگست 1834 نوں سلطنت برطانیا توں غلامی نوں مکا دتا گیا (سواۓ سینٹ ہیلنا، سیلون تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے ملے تھانواں تے مگروں ایہناں تھانواں تے وی ایہ غلامی مک قنون لاگو کردتا گیا)۔ ایس قنون باہجوں سارے غلاماں نوں 4 توں 6 ورے دے سکھلائی ویلے مگروں پوری ازادی دیدتی گئی۔
برطانوی راج دی صدی (1814–1914)
تریخ لکھاری 1814 توں لے کے 1914 دے ویلے نوں برطانوی راج دا ویلہ کیندے نیں جدوں دنیا تے برطانیا دے سامنے کوئی نہیں سی۔ اوہ وشکارلے ایشیاء وچ ای روس نہیں روک سکیا۔ برطانیا دا سمندراں تے پورا راج سی تے اوہ دنیا وچ اک پلسیا دا کم کر ریا سی۔ ایس ویلے وچ 10,000,000 مربع میل (26,000,000 مربع کلومیٹر) تھاں تے 40 کروڑ دے نیڑے لوک برطانوی سلطنت وچ آۓ۔ ایس ویلے نوں مگروں پیکس براٹینیکا(Pax Britannica) یعنی برطانوی امن دا ناں دتا گیا۔ برطانیا نے دنیا دے چگڑیاں توں تے اچیچا یورپ دے رپھڑاں توں اپنے آپ نوں وکھ رکھیا ایدوں دی ایس بدیسی برطانوی پالیسی نوں سنہری وکھراپا (Spendid Isolation) کیا جاندا اے۔ اپنیاں کلونیاں تے کنٹرول دے نال اکبپاری طاقت ہون باہجوں ایہدا دنیا دے کئی دیساں جیویں ارجنٹائن، چین، افغانستان تے سیام تے وی اثر سی۔
سلطنت برطانیا اک فوجی تے بپاری سلطنت ای نہیں سی پڑھائی تے جانکاری دی دنیا وچ وی اوہ اگے سی۔ ڈارون، نیوٹن، فراڈے، ایڈم سمتھ اک نویں دنیا دا بوآ کھول رۓ سن۔ برطانیا دی جت وچ ٹیلیگراف، ریلوے تے اک ودھیا سیاسی تے سماجی پربندھ ایھدی طاقت سی۔ 1902 وچ برطانوی سلطنت ٹیلیگراف نال آپس وچ جوڑ دتی گئی۔
ایسٹ انڈیا کمپنی ایشیاء وچ
ایسٹ انڈیا کمپنی ہندستان تے ایشیاء نال بپار لئی بنائی گئی سی۔ ویلے نال ایہ بپار توں ہٹ کے ایشیاء دے کئی تھانواں تے مل مارن وی لگ گئی۔ 1757 وچ ایہنے بنگال تے مل ماریا تے ہولی ہولی سارا ہندستان ایہدے کول سی۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے برطانوی سمندری فوج ست سالہ لڑائی وچ کٹھے سن۔ دوناں رل کے نپولین نوں 1799 وچ مصر وچوں کڈیا، 1811 وچ جاوا نیدرلینڈز کولوں کھویا۔ 1819 وچ سنگاپور، 1824 وچ ملاکا تے 1826 وچ برما تے مل ماریا گیا۔
ہندستان وچ اپنے اڈے توں ایہ کمپنی چین نوں افیم ویچ رئی سی جیدے وچ ایہنوں چنگی کمائی ہورئی سی پر ایس تے چنگ ٹبر نے 1729 وچ روک لادتی۔ 1839 وچ چینی سرکارنے کینٹن دے سمندری اڈے تے 20،000 ڈبے افیم دے پھڑ لے۔ ایس تے برطانیا نے چین وشکار پہلی افیم لڑائی (1839–42) چھڑ گئی۔ برطانیا دی ودھیا سمندری فوج باہجوں اوہنوں جت ہوئی۔ برطانیا نے اپنیاں ہور گلاں منوان دے نال نال ہانگ کانگ تے وی مل مار لیا۔
1802 نوں ایسٹ انڈیا کمپنی پنجاب دے باڈر تے اپڑ گئی سی تے ایہ لگ ریا سی جے ایہ چھیتی ای سارے پنجاب تے مل مار لویگی پر پنجاب دا مہاراجہ رنجیت سنگھ اوہناں دے راہ وج وڈی روک بن گیا۔ کمپنی دیاں فوجاں نوں 5 دہاکیاں تک رنجیت دے مرن نوں اڈیکنا پیا۔ رنجیت دے مرن مگروں انگریزی فوجاں نے پنجاب کشمیر تے ہندے خیبر پختونحواہ تے مل مارلیا۔ ایہدے نال ای سندھ تے بلوچستان وی برطانوی سلطنت دا انگ بنا لۓ گۓ۔ 1857 وچ دیسی فوجیاں نے انگریزی راج دے خلاف بغاوت کیتی پر ایس بغاوت نوں مکادتا گیا۔ مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر نوں بندی بناکے رنگون پیج دتا گیا۔ 1858 وچ گونمنٹ آف انڈیا ایکٹ بنایا گیا جیدے وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ہندستان نوں سلطنت برطانیا دا انگ بنا دتا گیا۔ ہندستان نوں چلان لئی ایتھے برطانیا ولوں وائسراۓ پیجیا جان لگ گیا تے ملکہ وکٹوریہ ہندستان دی ملکہ بن گئی۔ ہندستان سلطنت برطانیا دا سب توں مینگا مل سی۔ لہور توں لیا گیا کوہ نور ہیرا برطانوی تاج وچ سجیا۔
وڈی کھیڈ
19ویں صدی وچ وشکارلے ایشیاء تے مل مارن لئی سلطنت برطانیا تے روسی سلطنت دے وشکار ہونوالے چگڑے نوں وڈی کیھڈ کیا جاندا اے۔ ایہ کھیڈ ایس علاقے دیاں وڈیاں سلطنتاں سلطنت عثمانیہ، قاچار ٹبر تے چنگ ٹبر دے ماڑے ہون باہجوں پیا۔ برطانیا نے روس نوں وشکارلے ایشیاء وج مل مارن توں روکن لئی پہلی افغان لڑائی لڑی جیدے وچ اوہنوں ہار ہوئی۔ پنجاب تے مل مارن مگروں برطانیا ریلوے لین نوں کلکتے توں لہور،راولپنڈی تے پشاور تک لے گیا۔ کیا چھاونیاں بنائیاں گیاں جنہاں وچ راولپنڈی دی جھاونی سلطنت برطانیا دی سب توں وڈی چھاونی سی۔ 1853 وج جدوں روس ترک بلقان ول اگے ودھیا تے ایس تے برطانیا تے فرانس وج جنتا پے گغی جے روس رومی سمندر دے علاقے تے مل مار لینا چاہندا اے۔ روس نوں روکن لئی برطانیا فرانس تے غثمانی ترک کرمیا دی لڑائی (1858) وج لڑدے نیں۔ روس نوں اپنے ای علاقے وچ وڈی ہار ہوندی اے۔ برطانیا نے دسیا ے اوہ دنیا وج کتے وی اپنی مرضی دی تھاں تے لڑ سکدا اے۔ روسی فوج پرانے اسلحہ تے پرانے ولاں نال لڑن والی فوج سی جد کے برطانوی فوج ودھیا اسلحے نال تے ہور سہولتاں نال سی۔ ایہو ای اک وڈی لڑائی سی جیہڑی پیکس بریٹانیکا وچ برطانیا تے کسے ہور وڈی طاقت دے وشکار ہوئی۔ برطانیا نے 1876 وچ بلوجستان نوں اپنے نال رلایا تے روس نے ترکستان، کرغیزستان تے. لگدا سی جے دونویں دیساں وچ لڑائی چھڑ جاوے پر 1878 وچ ای دوناں دیساں نے اپنے اپنے علاقے وج ریندیاں ہویاں دوجے نوں من لیا۔ افغانستان تے ایران وشکار بفر دیس من لۓ گۓ۔ 1907 وچ دونویں دیس اک دوجے دے سنگی جرمنی توں ڈردیان ہویاں بن چکے سن۔ 1904–05 وج روسی جپانی لڑائی وچ روسی سمندری بیڑے دی تباہی نال وی روسی خطرہ گھٹ ہوگیا سی۔
کیپ توں قاہرہ تک
ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1652 وچ دکھنی افریقہ وچ کیپ دے ناں تے اپنی انڈونیشیاء وج کلونیاں ول جاندے راہ وچ رکن لئی بستی وسائی۔ برطانیا نے 1806 وچ ایدے تے مل ماریا جے کتے ایہ فرانس دے ہتھ ناں لک جاوے جدوں فرانس نے نیدرلینڈز تے مل ماریا۔ اوس ویلے ایھتے ایتھے ڈچ افریکان وی رہ رۓ سن۔ برطانیا دے ایتھے آن مگروں ایتھے انگریز وی ن لگ گے۔ انگریزاں نے فریقان نوں تکا لایا ے اوہ اتے دے علاقیاں ول ٹرگۓ تے اوہتھے اوہناں اپنی اک نویں لوکراج بنائی۔ برطانیا دے دکھنی افریقہ تے افریقہ بارے اپنی ےوچ سی۔ ایہ افریقان لوکراج 1902 تک برطانوی دکھنی افریقہ نال رلا لۓ گۓ۔
1869 وچ فرانس دی ہتھ ونڈائی نال نہر سویز کھلدی اے۔ ایہ چھیتی ای برطانیا لئی بڑی اہم ہوگئی جے ایہ چڑھدے ول ہندستان تے اسٹریلیا نوں برطانیا نال رلان دا اسان رستہ سی۔ ایس نوں اپنے ہتھ وچ لینا برطانیا دی لوڑ سی۔ ایہدے تے فرانس دی وی اکھ سی۔ آحر ایہنوں نیوٹرل تھان منیا گیا۔
1880 دے دھاکیاں وچ افریقہ نوں یورپی طاقتاں آپس وچ ونڈ رہیاں سن۔ برطانیا وی پجھے ناں ریا۔ سوڈان کینیا، یوگنڈا، زنجبار، رہوڈیشیا تے دکھنی افریقہ ایہدے کول سن۔ لیندے ول نائیجیریا اک وڈا دیس ایدے ہتھ وچ سی۔ پہلی وڈی لڑائی مگروں تنزانیہ وی انکریزاں ہھ لگیا تے تے اتر قاہرہ توں لے کے افریقہ دے دکھن دے شہر کیپ ٹاشن تک پورا افریقہ برطانوی سلطنت وچ سی۔
چٹیاں کلونیاں دی اندرلی ازادی
امریکا دا وکھ ہونا برطانوی سلطنت لئی اک وڈا پھثڑ سی جس توں اوہنے سبق سکھیا۔ اوہ تھاں جتھے انگریز واسی سن جیویں اسٹریلیا تے کینیڈا اوتھے ہولی ہولی اسے قنون بناۓ تے لا گو کیتے گۓ۔ کینیڈا نوں ہولی ہولی صوبیاں وچ ونڈیا گیا لوکاں نون اپنے اندرلے معاملیاں وچ ازادی دتی گئی بدیسی معاملے برطانیا نے اپنے ہتھ وچ ای رکھے۔ گورنر جنرل برطانوی تاج ولوں ہوندا اے پر تھلے وزیراعظم تے اوہدی کابینہ لوک اپنے ووٹاں نال ای چندے سن۔ اینج ای نیوزیلینڈ تے اسٹریلیا وچ کیتا گیا۔
آئرلینڈ تے انگریزاں نے مل ماریا پر ایہناں نوں دبایا نا جاسکیا۔ آئری لوکاں وچ اپنی ازادی لئی جذبہ کدے نہ مریا۔ 1800 وچ ایہنوں سلطنت وچ رلایا گیا۔ پر ایہدے وکھ ہوندے راہ نوں روکیا نہ جاسکیا۔
وڈیاں لڑائیاں (1914–1945)
20ویں صدی دے مڈھ تے برطانیا وچ ایہ سوچ جاگی جے پوری دنیا دے وکھری ہوئی سلطنت برطانیا دی ماں برطانیا نوں سنہری وکھراپے نال نہیں بچایا جاسکدا۔ فوج تے بپار وچ تیزی نال اگے ودھدا جرمنی انوالے ویلے وچ اک تکڑاویری بن سکدا اے۔ برطانوی سمندری فوج دور سمندراں وچ وکھری ہوئی سی جد کے جرمن شاہی سمندری فوج اوہدے گھر دے سمندر وج اوہدے لئی رپھڑ بن سکدی سی۔ ایس تے فیر برطانیا نے جپان نال 1902 وچ ایکا کرلیا۔ اپنے پرانے ویریاں فرانس تے روس نال 1904 تے 1907 وچ ایکا کرلیا گیا۔ اینج برطانیا نے اپنے آپ نوں جرمن خطرے توں نبڑن دے ول کڈھ لۓ۔
پہلی وڈی لڑائی
برطانیا دا جرمنی تون پہلی وڈی لڑائی دے 1914 وچ چھرن تے سج نکلیا۔ آسٹریا ہنگری دے ہونوالے بادشاہ دے اک سرب ہتھوں قتل تے اوہدی سربیا نال لڑائی چھڑگئی۔ سربیا پچھے روس لڑائی وج کد پیا تے آسٹریا نوں جرمنی کلا نہیں چھڈ سکدا سی تے روس دے انل فیر فرانس تے برطانیا وی لڑائی وچ رل گۓ۔ ایہ لڑائی برطانیا جرمنی تے فرانس دیاں جک تے پھیلیاں ہویاں کلونیاں بہجوں سارے جگ تے پھیل گیا۔ کلونیاں نیں ایہناں دیساں دی بندیاں، سمان تے پیسیاں نال ہتھ ونڈائی کیتی۔ برطانیا نے چھیتی نال جرمن کلونیاں جرمن نیوگنی، نمیبیا، کیمرون تے تنزانیہ تے مل مار لیا۔
گیلی پولی دی لڑائی برطانوی تریخ دی اک وڈی لڑائی سی. برطانیا نے سلطنت عثمانیہ تے استمبول ت مل مارن تے روس تک پونچن لئی 5 لکھ توں ودھ اک فوج کٹھی کیتی جیدے وچ فرانس دے نال پہلی اوری اسٹریلیا تے نیوزیلینڈ دے فوجی وی رلاۓ گۓ سن۔ ایہ فوج 25 اپریل 1915 توں لے کے 9 جنوری 1916 تک اسمبمل کول گیلی پولی دی تھاں اک ترک فوج نال لڑی۔ ترک فوج گنتی وچ تھوڑی سی پر اپنے فوجی آگو مصطفا کمال نال جیداری نال لڑی۔ ترک فوج مررئی سی پر اپنی تاں نہین چھڈ رئی سی۔ برطانوی فوج تے سنگیاں دے 2 لکھ توں ود فوجی مارے گۓ تے ایہ برطانوی تریخ دی اک بہت وڈی ہار سی۔ ایس لڑائی نے اسٹریلیا تے نیوزیلینڈ وچ اپنے اک وکھ قوم ہوندے جڈبے دا مڈھ رکھیا تے ایہ دیس ایس لڑائی نوں ہجے وی یاد رکھدے نیں۔ برطانوی فوج نوں عراق وچ وی ہتھیار سٹنے پۓ۔
برطانیا نوں لڑائی وچ ہار ہوئی پر سیاست وچ اوہ جت گیا۔ برطانیا نے مکہ دے عثمانی گورنر سید حسین بن علی ہاشمی نوں اپنے نال رلایا تے اوہنوں لالچ دے کے غداری ول لیاندا گیا۔ اوہدے غداری کرن نال مکہ فیر ہور عرب تھاں عثمانی سلطنت توں وکھ ہوۓ۔ برطانوی فوج نے فلسطین، شام تے عراق تے مل مار لیا۔ عثمنی سلطنت نے ہتھیا سٹدتے۔ 1917 وچ ومی رج دی لڑائی وچ کینیڈا دے فوج پہلی واری لڑی تے اوہناں لئی وی ایہ اک یادگار ویلہ سی۔ ایس جگت لڑائی وچوں برطانیا اک جتی ہوئی طاقت بن کے نکلدا اے۔ جرمنی آسٹریا سلطنت عثمانیہ تے روس دے شاہی ٹبر ایس لڑائی وچ مک جاندے نیں۔ برطانیا دی جت وچ اوہدیاں کلونیاں دا ہتھ وڈا سی۔ ایس رلتی نوں منیا گیا تے 1917 وچ ای برطانوی کابینہ وچ ایہاں نوں رلایا گیا۔
صلح دیاں شرطاں سوچ کے 1919 وج ورسائی وچ صلح کرلئی گئی۔ برطانوی سلطنت وچ 1,800,000 مربع کلومیٹر تھاں دا وادا ہویا تے 13 ملین نویں لوک ایہدے وچ رلے۔ برطانیا اپنے پسار تے اپنی طاقت دیاں گاشاں تے اپڑیا ہویا سی۔ لیگ آف نیشنز دے ہتھوں سلطنت عثمانیہ تے جرمنی دیاں کلونیاں نوں آپس وچ ونڈ لیا گیا۔ برطانیا دے حصے وچ فلسطین، اردن، عراق، ٹانگانیکا، ٹوگو تے کیمرون دا کچھ حصہ آیا۔ دکھنی افریقہ نوں لیندا دکھنی افریقہ ملیا۔ اسٹریلیا نوں جرمن نیوگنی ملیا تے نیوزیلینڈ کول سموا آیا۔ ناورو برطانیا تے پیسیفک دے دوجے دو سنگیا کول رلواں گیا۔
لڑائیاں وچکار ویلا تے آئرلینڈ دی ازادی
لڑائی مگروں بنن والی دنیا، امریکا تے جپان دے اگے آن تے ہندستان تے آئرلینڈ وچ ازادی دیاں تحریکاں دے چلن نال برطانیا نوں نویں پالیسی دی لوڑ پئی۔ جپان نوں چھڈ کے برطانیا نے امریکا  نال 1922 وچ یاری دا ایگریمنٹ کرلیا۔ دواناں ایہ گل منی جے دوناں دی سمندری فوج برابر ہویگی۔ ایس گل تے 1930 دے دہاکے وچ برطانیا وچ مسلہ بنیا ریا۔ جرمنی تے جپان وچ فوج ول لفن والیاں سرکاراں راج وچ آیاں تے ایہ برطانیا لئی نویں سرپیڑ سی۔
1919 وچ آئرلینڈ دی اک سیاسی پارٹی شن فین نے ڈبلن وچ اپنا اک اکٹھ کیتا۔ ایہ لوک آئرلینڈ نوں اندرلی ازادی ناں ملن تے تنگ پے ہوۓ سن۔ ایس اکٹھ وچ آئرلینڈ دی ازادی دا ہوکا دتا گیا۔ آئرش ریپبلکن آرمی نے نال ای برطانوی کامیاں تے ہلے بولنے شروع کردتے تے اک گوریلا لڑائی دا مڈھ بن دتا۔ 1921 نوں اینگلو آئری لڑائی مُکی تے دوواں نے اک اینگلو آئری ٹریٹی تے دسخط کیتے جیہدے نال آئرلینڈ آزاد دیس بݨ گیا جیہڑا برطانوی سلطنت دے وچ ای سی۔ اتلا آئرلینڈ نے ایس ٹریٹی دی کج گلاں تے جلدیاں ہویاں نال ای ازاد آئری دیس توں وکھ ہون دا ہوکا دتا۔ ایہ آئرلینڈ دیاں 22 وجوں 6 کاؤنٹیاں نون رلا کے بنیا۔
آئرلینڈ ورگی ازادی دی لہر ہندستان وچ وی چل رہی سی۔ کوتھے گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1919 لوکاں دیاں تانگاں تے پورا ناں اتریا۔ رولٹ ایکٹ نے ہور لوکاں دے دلاں وج پانبڑ بالے۔ پنجاب اچیچا ایہدے خلاف سی۔ ایتھے کیتیاں گیاں سختیاں ، امبرسر قتلام تے جا اپڑیاں۔ برطانیا وج ایس تے لوکاں دی سوج ونڈی ہوئی سی۔ چوراچوری دے واقعے مگروں ہتھونڈائی ناں کرنوالی تحریک روک دتی گئی۔ لوکاں دے سلاں وچ سڑکن اگلے 25 ورے تک ہوندی رئی۔ 1936 وچ مصر نوں ازادی دتی گئی تے ایس لئی اک اینگلو مصری ٹریٹی کیتی گئی جیدے وج ایہ منیا گیا جے مصر وج کج برطانوی فوج رووے گی تاں جے اوہ نہر سویز دی راکھی کرسکے۔ مصر لیگ آف نیشنز دا سنکی بن گیا۔ عراق نوں جیہڑا 1920 توں برطانوی مینڈیٹ وچ سی 1932 وچ ازادی دتی گئی تے ایہ وی لیگ آف نیشنز دا سنگی بن گیا۔
امپیریئل کانفرنس وچ ایہ منیا گیا جے برطانوی ڈومینین دے دیس اپنی بدیسی پالیسی آپ وی بنا سکدے نیں۔ ایس گل نوں آدر ملی جے سلطنت برطانیا دے دیس آپس وچ برابر نیں تے کوئی کسے توں ودھ نہیں تے سارے اک برطانوی کامن ویلتھ دے سنگی نیں۔ 1937 وچ آئرلینڈ نے اپنی راہ ہور وکھ کیتی تے پورا ازاد ہوگیا۔
دوجی وڈی لڑائی
جرمنی دے پولینڈے تے ہلہ بولن تے برطانیا تے اوہدے نال ہندستان نے تاج برطانیا تھلے لگے دیساں نے اوہدے خلاف لڑائی دا ہوکا دتا۔ اسٹریلیا، نیوزیلینڈ، کینیڈا تے دکھنی افریقہ وی اوہدے نال رلے۔ آئرلینڈ نیوٹرل ریا تے پوری لڑائی اوہنے اپنے آپ نوں وکھ رکھیا۔ 1940 وچ جرمنی دے فرانس تے مل مارن مگروں برطانیا اکلا سی جیہڑا نازی جرمنی دے حلاف کھڑا سی۔ 1941 وج جدوں جرمنی نے سوویت یونین تے ہلا بولیا تے اوہوی برطانیا نال رلیا۔ برطانوی وزیراعظم ونسٹن چرچل امریکی صدر روزویلٹ نوں ایس پاسے ول لیایا جے اوہ برطانیا دی لڑائی وچ ہتھ ونڈائی کرے۔ 1941 وچ چرچل تے روزویلٹ نے اٹلانٹک چارٹر تے دسخط کیتے جیے ہردیس دے لوکاں نون ایہ حق ہویگا جے اوہ جیسی سرکار چاہندے نے ویس بناون۔ ایہ لکھ صاف نہیں سی دسدی جے ایہ کناں بارے اے۔ کیا اے جرمین تھلے دبے دیساں بارے اے یا ہور یورپی طاقتاں تھلے دیساں بارے اے۔ آنوالے ویلے وج ہر اک نے ایہدے بارے اپنے انے مطلب کڈے۔
سلطنت دا مکنا (1945–1997)
دوجی وڈی لڑائی نے یورپ تے برطانیا نوں ادھ مویا کرتا سا۔ لڑائی وچوں امریکا تے سوویت یونین جتے ہوۓ تے وڈیاں طاقتاں بن کے نکلے۔ بر طانیہ وچ اینی ہمت نیہں سی ہن اپنی لمی جوڑی سلطنت جلاسکے۔ اوہنے سیانف ایسے وج سمجھی جے اپنیاں کلونیان نوں ازاد کردیوے۔ 1947 وج برطانوی سلطنت دے ہیرے دکھنی ایشیا توں برطانیا واپس ہوگیا۔ ہولی ہولی اونے افریقہ نوں وی چھڈ دتا۔ برطانیا  نوں دیوالیہ ہون توں بچن لئی امریکا  توں اجکل دے 56 ارب ڈالر دے نیڑے قرضہ لینا پیا۔ 1960 دے دھاکے وچ ملایا گولڈ کوسٹ تے سوڈاں ازاد ہوۓ۔ قبرص تے مالٹا نے وی وکھ ہون وج اپنی راہ لبھی۔ 60 دے دھاکے وچ برطانوی سلطنت دے کریبین وچ دیس اک اک کرکے وکھ ہوگۓ۔ پیسیفک دے ویہڑے وچ 1970 وج فجی، 1980 وچ وینوآٹو تے ایس مگروں سولومن جزیرہ تے پاپوا نیوگنی وی وکھ ہوۓ تے نال برطانوی کامن ویلتھ دے سنگی بن گۓ۔ 1955 وج برطانیا  نے روکال جزیرے تے کلیم کیتا۔ 1982 وچ برطانیا نوں ماڑا ہوندا ویکھ کے ارجنٹائن نے نے اوقیانوس وج برطانوی جزیرے فاک لینڈ تے مل ماریا پر برطانیا  نے ایہ لڑ کے واپس لے لیا۔ 1997 وج ہانگ کانگ چین نوں واپس کردتا گیا تے ایہدے نال ای سلطنت برطانیا  دا انت ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:سلطنت برطانیہ
یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز شولنوک شہر اے ۔
مشرقی بنگال تے آسام
تریخ
اس وقت دے گورنر جنرل ہند جارج کرزن نے تقسیم بنگال دا خاکہ پیش کیتا تے 16 اکتوبر 1905ء نو‏‏ں اپنا فیصلہ نافذ کردتا۔ مغلیہ عہد دے صوبہ بنگال دا راجگڑھ ڈھاکہ فیر تو‏ں راجگڑھ بنیا۔ سر بمپفائلڈ فولر نويں ریاست دے پہلے لیفٹینٹ گورنر مقرر ہوئے۔ اوہ اک برس تک اس عہدہ اُتے رہے تے 1906ء وچ استعفی دے دتا۔ انہاں دے بعد سر لانس پرت ہرے (1906ء تا 1911) گورنر رہے تے انہاں دے بعد سر چالس اسٹوارٹ بائیلے (1911ء تا 1912ء) مشرقی بنگال تے آسام دے گورنر رہ‏‏ے۔
متشدد ہندواں نے بنگال د‏‏ی اس تقسیم نو‏‏ں پسند نئيں کیتا تے انہاں نے اسنو‏ں تقسیم کرو تے حکومت کرو د‏‏ی پالیسی دا ناں دتا۔ حکومت دے اس قدم تو‏ں اک نواں تنازع کھڑا ہوئے گیا۔ کولکات‏ا دے تاجر وی اپنی تجارت د‏‏ی فکر کرنے لگے کیونجے کولکات‏ا وچ ہن انہاں نو‏ں تجارت کم ہُندی دکھ رہی سی۔ ايس‏ے زمانہ وچ ہندو قومیت د‏‏ی ترویج دے جواب وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام ڈھاکہ وچ عمل وچ آیا۔ ہن باری ہندواں کیندی سی تے انہاں نے اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا د‏‏ی بنیاد پائی۔ دہلی وچ 1911ء وچ جارج پنجم نے اعلان کیتا کہ علاقہ وچ مذہبی تشدد نو‏‏ں دیکھدے ہوئے بنگال نو‏‏ں متحد کرنے دا فیصلہ کیتا گیا تے آسام اک مستقل ریاست رہے گا۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
بوآ: پنچھی
{| width="100%" cellpadding="3" cellspacing="3" style="border-style:solid; background:#F5F5DC; border-width:3px; border-color: #FFE135; table-layout:fixed" <div style="background:#8DB600; color: #000; border:0px solid #ccc; font:bold 120% tahoma; padding: 3px 5px; color:#FFFFFF; text-align: center; margin: 10px 0px; -moz-border-radius: 5px; clear:both;">بوآ:پنچھی
<div style="width:;height:;margin-bottom:1.25em; border:1px solid #; background:;padding:0"> <div style="height:8px;margin:0;border:0;border-bottom:1px solid #;background: #;font-size:1px"> پنچھی کنگریڑیاں دی پر تے دو پیراں والی اک ٹولی جنہاں دا خون گرم تے ایہ آنڈے دیندے نیں۔ پنچھی پوری دنیا دے ہر کونے چ لبدے نیں۔ 10,625 پنچھیاں دیاں ونڈاں نوں لبیا جا چکیا اے۔ ایہ 5 سینٹی میٹر (2 انچ) دی مکھی چڑی توں لے کے 2.75 میٹر (9 فٹ) دے شترمرغ جڈے ہوسکدے نیں۔ پتھری جانداری ریکارڈ دسدے نیں جے پنچھی 16 کروڑ ورے پہلے جوراسک ویلے وچ ڈائینوسار توں بنے سن تے 65.5 ملین ورے پہلے آنوالی تباہی وچ ایہو ڈائینوسار سن جیہڑے بچے سن جیدے وچ 75٪ دے نیڑے بوٹے تے جانور مک گے سن۔
پنچھیاں دے گرو
<div style="background:#8DB600; color: #000; border:0px solid #ccc; font:bold 120% tahoma; padding: 3px 5px; color:#FFFFFF; text-align: center; margin: 10px 0px; -moz-border-radius: 5px; clear:both;">مینڈارن بطخ مینڈارن بطخ چڑھدے ایشیاء دی مدھرے ناپ دی اک بطخ اے۔ اپنی سہنپ توں ایہ چنگی لگدی اے۔ ایہ 41–49 سینٹی میٹر لمی اے تے پرپسار 65–75 سینٹی میٹر اے۔ مینڈارن بطخ گھنے جنگلاں وچ کسے چھپڑ دے کنڈے دے کھڑے رکھ دی کھڈ وچ آنڈے دیندے نیں۔ اپریل توں مئی وچ 9 توں 12 تک آنڈے دتے جاندے نیں۔ نر آپ دے آنڈیاں تے نہیں بیٹھدا مادھ ای بیٹھدی اے پر چوجے نکلن تک راکھی کردا اے۔ چوچے نکلن مگروں مادھ بطخ باہر کھلے ویہڑے ول جاندی اے تے اوتھوں کواکاں مارکے چوچیاں نوں بلاندی اے۔ جدوں سارے چوجے باہر آجان تے فیر بطخ اوہناں نون لے کے پانی ولج آندی اے۔
<div style="background:#8DB600; color: #000; border:0px solid #ccc; font:bold 120% tahoma; padding: 3px 5px; color:#FFFFFF; text-align: center; margin: 10px 0px; -moz-border-radius: 5px; clear:both;">چڑیاں چڑیاں پنچھیاں دی اک وڈی ٹولی اے جیدے وچ ادھ توں ود پنچھی آندے نیں۔ ایہناں نوں گانوالے پنچھی وی کیا جاندا اے۔ ایدے وج 5000 توں ود پنچھی نیں۔ ایہدے وچ 110 دے نیڑے ٹبر آندے نیں تے ایہ سارے پنچھیاں دا ادھ بندے نیں۔ چڑیاں نوں اگے تن پتیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ ناں چڑیاں گھر والی چڑی توں تے عام نکے پنچھی نوں وی چڑی کیندے نیں۔
گٹھ:بوآ گٹھ:پنچھی
دهستان داوود آباد
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان اراک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان اراک چ اے ۔
ضلع گوریزیا
گوریزیا اٹلی دا اک ضلع اے۔
چک 364 ج ب
چک 364 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
ایگیر
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
کیریبیا
کیریبیا ( جاں ؛ Caribe؛ ؛ Carabe جاں عامَ طور اتے Antilles) اک علاقہ اے جس وچ کیریبیائی سمندر، اوہدے جزیرہ (کجھ کیریبیائی ساگر وچلے اتے کجھ کیریبیائی سمندر اتے بحر منجمند شمالی دوہاں وچلے) اتے نال لگدے ساحل شامل ہن۔ ایہہ علاقہ میکسیکو کھاڑی اتے شمالی امریکہ دے مکھدیپ توں دکھن-مشرق، مرکزی امریکہ توں مشرق اتے دکھنی امریکہ توں شمال ول پیندا اے۔
thumb|400px|وسطی امریکا و کیریبین دا جغرافیائی نقشہ (اردو وچ )
بحیرہ کیریبین اس تو‏ں ملحقہ جزیرے تے ساحلاں دا علاقہ کیریبین (caribbean) کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ شمالی امریکا دے جنوب مشرق، وسطی امریکا دے مشرق تے جنوبی امریکا دے شمال تے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
کیریبین پرت دے اُتے واقع ایہ علاقہ 7 ہزار تو‏ں ودھ جزیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ غرب الہند وی کہلاندا اے جو 28 آزاد و محکوم علاقےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔
اس علاقے دا ناں کیریبین 15 ويں صدی دے اواخر وچ یورپیاں د‏‏ی آمد دے موقع اُتے ایتھ‏ے دے اک گروہ کیرب تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرا ناں یعنی غرب الہند کرسٹوفر کولمبس دے اس نظریے دے باعث وجود وچ آیا کہ اوہ اس علاقے نو‏‏ں مردے دم تک ہندوستان ہی سمجھدا رہیا۔ دوسری جانب علاقے دے لئی استعمال ہونے والی ہسپانوی اصطلاح انٹیلاس دا مطلب نو دریافت شدہ علاقے ا‏‏ے۔
یہ علاقہ اپنے خوبصورت ساحلاں تے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دے باعث دنیا بھر دے سیاحاں وچ معروف اے اس لئی سیاحت ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م ترین صنعتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بر صغیر وچ اس د‏ی شہرت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ کرکٹ دا کھیل اے جس وچ ویسٹ انڈیز دو مرتبہ عالمی اعزاز حاصل کر چکيا ا‏‏ے۔ 2007ء وچ کرکٹ دا عالمی کپ وی کیریبین جزیرے اُتے ہی کھیلا گیا جس وچ آسٹریلیا نے مسلسل تیسری مرتبہ فتح حاصل کيتی۔
کیریبین گٹھ:امریکین دے خطے گٹھ:جنوبی امریکا دے خطے کیریبین جزیرے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
حوالے
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:علاقے
وکٹر ہیس
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع پورڈینن
پورڈینن اٹلی دا اک ضلع اے۔
پیلے
پیلے برازیل دا اک منیا پرمنیا فٹ بال دا کھڈاری اے۔
ضلع ٹریسٹ
ٹریسٹ اٹلی دا اک ضلع اے۔
دهستان مشک‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان اراک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان اراک چ اے ۔
پوزیٹرون
پوزیٹران ایٹم دا اک نکا زرھ اے تے ایہ الیکٹران توں الٹیاں خاصیتاں رکھدا اے۔ ایدا ماس الیکٹران جنا ہوندا اے تے ایدے تے پوزیٹو چارج ہوندا اے۔
ایدے بارے پہلی واری پال ڈیراک نے 1928 وج سوچیا تے اینوں 1932 وچ کارل اینڈرسن نے لبیا۔
پوزیٹرون یا مثبت برقيہ (posit-ron) دراصل اک برقیہ یا electron دا ضد ذرہ یا antiparticle اے تے اسی وجہ تو‏ں اس دا شمار ضد مادہ یا antimatter وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اک مثبرقیہ اُتے برقی بار +1  ہُندا اے تے اوہدی  غزل  1/2 تسلیم کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ اوہدی کمیت اوہی ہُندی اے جو اک برقیہ دی ہويا کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک کم توانائی والا مثبرقیہ جدو‏ں اک کم توانائی والے برقیہ دے نال تصادم کردا اے تو  فناء  یا فنا واقع ہوجاندی اے تے اس دے نتیجے وچ گاما شعاعاں دے دو نورات یا photons خارج ہُندے نيں (اوہدی ہور تفصیل دے ليے برقیہ – مثبرقیہ فناء ویکھو)
سب تو‏ں پہلے تجربات دے دوران 1930 وچ مثبرقیہ دا مشاہدہ کرنے والے عالم دا نام چنگ یاؤ چاؤ (Chung Yao Chao) سی جس تو‏ں برقیہ – مثبرقیہ فناء دے دوران اوہدی موجودگی نو‏‏ں دیکھیا مگر اوہ اس وقت مثبرقیہ دے اک علاحدہ تو‏ں ذرا‏‏تی حیثیت دا ادراک نہ کرسکا سی ۔ مثبرقات نو‏‏ں اک قسم دے تابکاری تنزل، مثبرقیہ اصدار یا positron emission دے دوران پیدا کیتا جاسکدا اے جو اک نحیف تفاعل یا weak interaction ا‏‏ے۔
مثبرقیہ دے وجود دے بارے وچ پیشگوئی یا اس دا تفکر سب تو‏ں پہلے Paul Dirac نے 1928 وچ ڈیراک مساوات دے منطقی نتیجے تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات دی بنیاد اُتے کیتا تے پھر 1932 وچ Carl David Anderson نے اس مفروضہ ذرے نو‏‏ں دریافت کیتا تے اسی نے اسنو‏ں positron (مثبرقیہ) دا نام وی دتا۔ ایہ ضد مادہ دی پہلی شہادت سی جو سامنے آئی۔
اج کل عام زندگی وچ مثبرقیہ دا استعمال شائد سب تو‏ں زیادہ شفاخاناں وچ اک تشخیصی آلے وچ ہُندا اے جس تو‏ں انسانی جسم دی تصاویر دی طرح اتاری جاسکدیاں نيں (جداں کہ MRI یا ایکس شعاع دے ذریعے وی کیتا جاندا اے ) تے اس اختبار نو‏‏ں مثبرقیہ اصداری قطع تصویر یا positron emission tomography کہندے نيں تے اسنو‏ں PET دے اختصار تو‏ں ظاہر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ فزکس دی تجربہ گاہاں وچ برقیہ – مثبرقیہ تصادم یعنی electron-positron collider دے تجربا‏تی دے آلات وچ وی اسنو‏ں استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:ضد مادہ گٹھ:مقداری برحرکیات گٹھ:نحیفہ گٹھ:طبیعیاتی تصورات گٹھ:فزکس
ہانگ کانگ ڈزنی لینڈ
ہانگ کانگ ڈزنی لینڈ ہانگ کانگ دا اک تفریحی پارک اے ۔
حوالے
گٹھ:ہانگ کانگگٹھ:چین
1637
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
مائکروسکوپ
مائکروسکوپ یا خوردبین (Microscope) نکیاں چیزاں نوں ویکھن والا اک آلہ اے۔ ایدے نال اوہ چیزاں ویکھیاں جاسکدیاں نیں جناں انج اکھ نال نیں ویکھیا جاسکدا۔ ایدے نال ولگن نوں پہلی واری ویکھیا گیا سی۔، اس دے موجد ہانز لپرشے تے زچاریئس جینسن سن-
نکیاں شیواں نوں خوردبین نال ویکھن دا عمل خوردبینیت (microscopy) کہلاندا اے۔ خوردبین دی دو وڈیاں قسماں نے:روشنی خوردبین (light microscope) تے برقیہ خوردبین (electron microscope)۔
برقیہ خوردبین دی دو اہم قسماں نے
گٹھ:مائکروبیالوجی گٹھ:قزمہ حیاتیات گٹھ:لیباٹری سمان گٹھ:معمل سمان
مائنز
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمن نگر گٹھ:جرمنی
جغرافیے دے ریکارڈ
<div style="clear: both; border: 2px solid #318CE7; margin: 0em; background-color:white; padding-bottom: 0.5em;"> <div style="background: #BCD4E6; padding-top: 0.1em; padding-bottom: 0.1em; text-align: center; font-size: larger; width: 100%">جغرافیے دے ریکارڈ
ضلع فروزینن
فروزینن اٹلی دا اک ضلع اے۔
کوپلے ٹکا
کوپلے ٹکا (Copley Medal) اک ٹکا اے جیہڑا لندن دی رائل سوسائٹی ولوں سائنس دی کسے وی ونڈ چ ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔ اے ہر ورے دتا جاندا اے تے اے 1731 توں دتا جاریا اے۔ اے ٹکا گوڈفرے کوپلے دے 100 پونڈ دے عطیے توں ٹریا۔ سٹیفن گرے پہلا بندا سی جینون اے ٹکا دتا گیا۔
ہاپلو گروپ آر1اے
ہاپلو گروپ آر1اے جاں ہیپلوگروپ R1a منُکھاں وچّ ”وائے گن نیم” ( Y - کروموسوم ) دا اک پوحہے ، یعنی دنیا سارے پُرکھ جنہاں وچّ اس خاندان گروہ دے نشان ہن اک ہی اتہاسک پُرکھ دی اولاد ہن ۔ اندازہ  لگایا جاندا ہے دے ایہہ پُرکھ اج توں 18،500 سال پہلاں زندہ سی ۔ اس نسل دے لوک بھارت , پاکستان ,  وچکارلا ایشیا ,  روس  , چڑھدا یورپ  اتے  سکینڈینیویا وچّ پائے جاندے ہن ۔
حوالے
گٹھ:خاندان گروہ گٹھ:ہند یورپی لوک
ہریسروالا رس پنچھی
ہریسروالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
لورینز میڈل
لورینز میڈل اک ٹکا اے جیہڑا رائل نیدرلینڈز اکیڈیمی آف آرٹس اینڈ سائینسز ولوں ہر چار ورے مگروں دتا جاندا اے۔ اے 1925 ج ٹوریا کیا تے اے تھیوریٹیکل فزکس وج ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔
بنسن چلا
بنسن چلا لیباٹری چ سائینسی کماں لئی ورتیا جان والا اک چلا اے جیہڑا گرم صاف تے ساڑن لئی ورتیا جاندا اے۔ اینوں مائیکل فراڈے تے رابرٹ بنسن نے بنایا سی۔
چک 365 ج ب
چک 365 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
نیچر دے ریکارڈ
<div style="clear: both; border: 2px solid #318CE7; margin: 0em; background-color:white; padding-bottom: 0.5em;"> <div style="background: #BCD4E6; padding-top: 0.1em; padding-bottom: 0.1em; text-align: center; font-size: larger; width: 100%">نیچر دے ریکارڈ ٭ دانہ بوٹی دنیا دا سب توں بوٹا اے۔ ایہ اک ملیمیٹر دا ہوندا اے۔
کارل اینڈرسن
کارل اینڈرسن ( 3 ستمبر 1905 - 24 جولائی 1974) اک امریکی فزکس گرو سی جنے پوزیٹران لبے۔ اونہوں 1936 اچ وکٹر ہیس دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
پیش ہند یورپی بولی
اولّی ہند۔ یورپی بولی جاں پیش ہند یورپی بولی (انگریزی:proto-indo-european language ) اک غیرمصدقہ تے نوعمّر (عَم + مَر) یعنی نوتعمر شدہ ( reconstricted ) بولی ہے جنوں ہند یورپی بولیاں دی سانجھی ماں سمجھیا جاندا ہے ۔ اس بولی دی ممکنہ موجودگی دے بارے وچّ ماہر لسانیات دا اندازہ کوئی صدی بھر توں چلیا آ رہا ہے اتے اس دے ممکنہ نین نقش دے کھوج دیاں کئی کوشش کیتی جا چکی ہے ۔ لغات وچّ اسنوں PIE انگریزی وچّ لکھیا جاندا ہے اتے اردو وچّ اہی اختصار کر سکدے آں۔
thumb | ہند - یوروپی بولیاں دا ورگیکرن ( انگریزی وچّ ، دیکھن لئی کلک کرو ) پیش- ہند - یوروپی بولی( اولی ہند یورپی بولی ), جنوں پروٹو - انڈو - یوروپی بولی( انگریزی : Proto - Indo - European ) وی کیہا جاندا ہے ، بولی ماہراں ولوں پورے ہند یورپی بولی ٹبر دیاں ساریاں بولیاں دی اکماتر پرانی ماں بولی منی جاندی ہے ۔ منیا جاندا ہے دے اسنوں پرانے ویلے وچّ اولین ہند یورپی لوک بولیا کردے سن ، لیکن ایہہ بولی ہزاراں سال پہلے ہی پوری طرحاں توں ختم ہو چکی سی ۔ بہت ساریاں ہند یورپی بولیاں دے قرابتدار شبداں دی اک - دوجے توں موازنے دے بعد بولی ماہراں نے اس معدوم بولی دا پنرنرمان کیتا ہے جس توں اس دے شبداں دا اندازہ لگایا جا سکدا ہے ۔ ساری گیات ہند یورپی بولیاں وچوں سنسکرت ہی اس پیش - ہند - یوروپی بولی دے سبھتوں نزدیک ہے ۔
کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
کوماروم ایشتروم کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  تاتابانیا شہر اے ۔
عبد القادر ملا
عبد القادر ملا جماعت اسلامی بنگلہ دیش دا اک آگو سی۔ 1971 وج پاکستان توں وکھ ہون ویلے دی لڑائی وچ لوکاں نوں مرن تے اوہنوں 12 دسمبر 2013 نوں پھانسی دتی گئی۔
دهستان مشهد میقان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان اراک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
عبد القادر ملا
جیون
عبد القادر ملا 14 اگست 1948 نوں فرید پور چڑھدا پاکستان وچ جمیا۔ 1977 وچ ڈھاکہ یونیورسٹی توں ایم اے کیتا۔ 1970 دیاں چوناں وچ چڑھدے پاکستان دی سیاسی پارٹی عوامی لیگ نے سب توں چوکھیاں سیٹاں جتیاں پر جنرل یحیا خان تے پاکستان پیپلز پارٹی راج اوہنوں دین تے راضی نہیں سن۔ ایس گل تے رپھڑ بن گیا۔ چڑھدے پاکستان وچ پہلے بولی تے رپھڑ بنیا جدوں اوہناں تے ملوزوری بنگالی دی تھاں اردو لگائی۔ فیر اوہناں نوں سرکار وچ حصہ گھٹ دتا جاندا سی۔ ایہ ساریاں گل رل کے بنگالیاں نوں پاکستان توں وکھ ہون ول لے گیاں۔ عبدالقادر ملا نے جماعت اسلامی وچ ہوندیاں ہویاں چڑھدے پاکستان دے پاکستان توں وکھ ہون تے بنگلہ دیش بنن دی مخالفت کیتی۔ بنگلہ دیش بنن مگروں اوہناں تے لوکاں نوں قتل کرن دا الزام لگیا۔ بنگلہ دیش دی سپریم کورٹ نے عبد القادر ملا نوں 344 بندے مارن تے پھانسی دی سزا دتی۔ 12 دسمبر نوں ایہ لاگو ہوئی۔
دهستان مشهد میقان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان اراک چ اے ۔
عبد القادر ملا
جیون
ایس دے خلاف پاکستان وچ لوک سڑکاں تے اۓ تے ایہدے حلاف بولے۔
گٹھ:بنگلہ دیش
پیٹر ڈیبے
پیٹر ڈیبے (24 مارچ 1884 -24 جولائی 1974) اک جرمن امریکی فزکس گرو تے فزیکل کیمسٹری گرو سی جنے مالیکیولاں دے دو پولاں ول تے کم کیتا۔ اونہوں 1936 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
فاطمہ بنت عباس بغدادیہ
فاطمہ بنت عباس بن ابو الفتح بن محمد حنبلیہ بغدایہ، کنیت: ام زینت سی، ستويں صدی ہجری وچ بغداد وچ پیدا ہوئیاں، حنبلی مذہب دی فقیہہ، مفتیہ، شیخہ تے مشہور واعظہ سن، علما نے انھاں اپنے زمانہ دی سیدۃ النساء (عورتاں دی سردار) کہیا اے، شیخ الاسلام ابن تیمیہ دی شاگردہ سن، اصلاً بغداد دی سن، عہد شباب وچ دمشق چلی گئی تے پھر اٹھويں صدی ہجری دے آغاز وچ قاہرہ منتقل ہو گئياں تے اوتھے 9 ذو الحجہ سنہ 714ہجری وچ محلہ ظاہر وچ وفات پائی۔
حالات زندگی و سیرت
اصلاً بغداد دی رہنے والی سن، سنہ ولادت تے ابتدائی حالاتِ زندگی دا علم نئيں اے، شیخ الاسلام ابن تیمیہ دی مایہ ناز شاگردہ نيں، فقہ خاص موضوع تے ذوق سی، شیخ الاسلام ہی تو‏ں دمشق وچ فقہ حاصل کیتا، انہاں دی مجالس وچ برابر شرکت کردی، دروس سماعت کردی تے اشکالات پیش کردی، شیخ جواب دیندے، اس طرح انھاں نے خوب استفادہ کیتا، انہاں دے اشکالات تے کثرت سوال دی وجہ تو‏ں شیخ ہر درس دی بہترین تیاری کردے، ابن کثیر نے نقل کیتا اے کہ: «استاذ ابن تیمیہ انہاں دی تے انہاں دے عمل دی خوب ستائش فرماندے سن »۔
ابن تیمیہ دے علاوہ انھاں نے شمس الدین ابن ابو عمر مقدسی تو‏ں وی علم حاصل کیتا اے، فقہ وچ بغدادیہ نو‏‏ں کامل مہارت حاصل سی، اہل علم دے درمیان انہاں دی قابلیت دا چرچہ سی، تلامذہ دی اک وڈی تعداد انہاں تو‏ں کسب فیض دے لئی حاضر ہُندی سی، عورتاں نو‏‏ں درس دتا کردی سن، قرآن کریم حفظ کراندی سن، عورتاں دی اک وڈی تعداد نے انہاں دے پاس قرآن دا حفظ مکمل کیتا جس وچ اک مشہور نام "سیدہ عائشہ بنت صدیق" دا اے جو معروف عالم مزی دی بیوی سن، پھر انہاں دی بیٹی، مشہور مؤرخ ابن کثیر دی بیوی "امۃ الرحیم زینب" نے حفظ کیتا، ابن کثیر خود بیان کردے نيں: «ان دے پاس بہت سی عورتاں نے حفظ مکمل کیتا، اس وچو‏ں اک مشہور نام میری ساس عائشہ بنت صدیق جو شیخ جمال الدین مزی دی بیوی سن، جنہاں دے پاس انہاں دی بیٹی، میری بیوی امۃ الرحیم زینب نے پڑھا، اللہ انہاں تمام اُتے اپنا رحم فرمائے تے جنت وچ اپنی رحمت تو‏ں خاص اکرام فرمائے، آمین»۔
فقہ و افتا وچ مہارت دے نال نال مشہور واعظہ وی سن، عورتاں وچ وعظ کیتا کردی سن، صوفیت تے باطنیت دی طرف میلان سی، شام تے مصر وچ اک صوفی فرقہ احمدیہ یا محمدیہ سی، جو اجنبی عورتاں مرداں دے اختلاط، بلا حجاب آمنے سامنے آنے وغیرہ دا داعی سی، فاطمہ بغدادیہ نے انہاں دی خوب نکیر کی، انہاں دی خرابیاں نو‏‏ں واضح کیتا، ابن کثیر انہاں دی شجاعت دے بارے وچ کہندے نيں: «عالمہ فاضلہ سن، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر خاص مشن سی، احمدیہ فرقہ دی مرداں عورتاں دی مواخات اُتے نکیر کردی، انہاں دی خرابیاں نو‏‏ں بیان کردی، اہل بدعت وغیرہ دی نکیر فرماندی سن، اس میدان وچ انہاں دا کردار مرداں تو‏ں کدرے زیادہ سی »۔
ابن قدامہ حنبلی دی مشہور کتاب "المغنی" دا اکثر و بیشتر حصہ حفظ کر لیا سی، اس گل نو‏‏ں ابن کثیر نے ابن تیمیہ دے حوالہ تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔
اٹھويں صدی ہجری دے آغاز وچ شام دے علاقہ مصر منتقل ہو گئياں تے اوتھ‏ے قاہرہ وچ قیام کیتا، اوتھ‏ے انہاں دے علم و فقہ دا خوب چرچا تے شہرہ ہويا، اک سرائے جسنو‏ں خاتون ملکہ "تذکاری خاتون" نے سنہ 668ہجری وچ تعمیر کروایا سی، اس وچ انہاں دا درس وعظ ہويا کردا سی، بعد وچ اس رباط (سرائے) دا نام ہی "رباط البغدادیہ" پڑ گیا۔ اسنو‏ں تقی الدین مقریزی تے صلاح الدین صفدی نے بیان کیتا ا‏‏ے۔
علما دی آرا
اس دے علاوہ وی علما و مورخین نے انہاں دی علمی صلاحیت، تقوی و پرہیزگاری تے شجاعت و بہادری اُتے خوب لکھیا ا‏‏ے۔
ان دی اک بیٹی زینت بنت سی، جو اپنی والدہ ہی طرح بہترین واعظہ تے خطیبہ سی، عورتاں وچ وعظ و خطاب کیتا کردی سن۔
وفات
انہاں نے طویل عمر پائی، تقریباً 80 برس دی عمر وچ بیوم عرفہ 9 ذو الحجہ سنہ 714ہجری وچ محلہ ظاہر قاہرہ مصر وچ وفات ہوئی، جنازہ وچ عوام دا اک جم غفیر شریک سی ۔
حوالے
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:حنابلہ گٹھ:عراقی شخصیتاں
ضلع لاطینا
لاطینا اٹلی دا اک ضلع اے۔
نوگراد کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
نوگراد کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  سالگوتاریئن شہر اے ۔
ابتدائی ہند یورپی لوک
ابتدائی- ہند - یورپی یوریشیا  وچّ بسنے والے اوہناں پرانے لوکاں نوں کیہا جاندا ہے جو پیش ہند یورپی بولی بولدے سن ۔ ایہناں دے بارے وچّ جانکاری بولی علم تکنیکاں توں اتے کجھ حد تکّ  آرکیولوجی   توں آئی ہے ۔ موجودہ ویلے  وچّ جینیٹکس دے زریعے وی ایہناں دی قومیت دے بارے وچّ جانکاری مل رہی ہے ۔ بہت سارے اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ ایہہ لوک 4000 قبل مسیح  دے ویلے وچّ  پونٹک - کیسپیائی ستیپی  علاقے وچّ بسیا کردے سن اتے 2000 قبل مسیح تکّ  اناطولیہ , لہندا یورپ ,  وسطی ایشیا  اتے دکھن  سائبیریا  تکّ پھیلیا ہو چکے سن جینیٹکس نظریئے نال بہت سارے ودوان ہن ایہناں نوں ہاپلو گروہ آر1اے دا ونشج منندے ہن
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:یورپ دی تریخ [گٹھ:ہندستان دی تریخ]] گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:معدوم ہوئے انسانی گروہ
سیف الدین باخرزی تے بیان قلی خان دے مقبرے
thumb| بیان قلی خان مقبرہ۔ سیف الدین بخارسی تے بیان قلی خان مزارات سیف الدین بخارزی، اک خراسانی شیخ، تے بایان قلی خان ، چغتائی حکمران دے لئی وقف مزارات رہے نيں. ایہ قرون وسطی دے بخارا تو‏ں مشرق وچ فتح آباد نامی بستی وچ واقع نيں ، ماضی وچ وسیع و عریض مذہبی کمپلیکس واقع سی۔ اس کمپلیکس دا ابتدائی مرکز سیف الدین باخرزی د‏‏ی قبر سی۔ شیخ باخرزی کے پیروکاراں نے درویشاں دے لئے بوہت سارے ہاسٹل (خانقاہ) اس علاقے (آباد) وچ تعمیر کیئے نيں ، جو اوتھ‏ے کبرویہ صوفی دے ارکان دے عطیات اُتے رہندے سن ۔ فتح آباد بستی بعد وچ اس شہر وچ شامل ہوگئی۔ چغتائی حکمران بیان قلی خان نے اس گل کيتی خواہش ظاہر کيت‏ی سی کہ باخرزی دے معزز دے نیڑے انہاں د‏‏ی تدفین کيت‏ی جائے گی تے ايس‏ے جگہ انہاں نو‏ں دفن کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ 1358 وچ ، بایان قلی خان دا مقبرہ اوتھ‏ے تعمیر ہويا سی۔
سیف الدین باخرزی دا موجودہ مقبرہ چودہويں صدی دے آخر تو‏ں ا‏‏ے۔ سیف الدین باخرزی دا مقبرہ تے بایان قلی خان مقصود دے نال مل ک‏ے اک قابل تعریف فن تعمیر دا جوڑا ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ یادگاراں انہاں د‏‏ی مذہبی تاریخی تے ثقافتی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں تے وی زیادہ دلچسپی لیندی ني‏‏‏‏ں۔
تریخ
"امن دے شیخ" د‏‏ی قبر دے اُتے مقبرہ د‏‏ی پہلی عمارت د‏‏ی تعمیر 14 واں صدی دے آغاز وچ مکمل ہوئی۔ ایہ عمارت ساڈے وقت تک باقی نئيں رہی سی۔ مقبرے د‏‏ی آخری عمارت بخارا شہر نو‏‏ں 14 واں صدی دے دوسرے حصے تو‏ں آراستہ کردی اے ، تے اس دے مسلط انٹیک پورٹل اس دے بعد وی تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔
مقبرہ اپنی مضبوط شکلاں ، عمدہ سادگی تے آرکیٹیکچرل آئیڈیا د‏‏ی وضاحت کيتی طرف راغب ہُندا ا‏‏ے۔ اس مقبرے دا 10 واں صدی د‏‏ی برقرار بخارا یادگار دے نال موازنہ کردے وقت آرکیٹیکچرل تھیم دا ارتقا دیکھنا ممکن ا‏‏ے۔ ایہ مقبرہ جامع قبرستان نئيں اے جداں کہ سامانی مقبرہ اے ۔ عمارت دا ڈیزائن زیادہ ذہین اے تے اس وچ تدفین والٹ (پورانہ) تے یادگاری کمرے (زیراٹونا) شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کمرےآں دے اُتے دو گنبد عمارت دے سائڈ ویو نو‏‏ں منظم کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقبرہ د‏‏ی ممتاز خصوصیت داخلی تے خارجی سجاوٹ د‏‏ی عدم موجودگی ا‏‏ے۔ اس خصوصیت دے باوجود ، اک نامعلوم معمار نے اپنی عمارت د‏‏ی اک متاثر کن طاقت حاصل کيتی۔
سیف الدین باخرزی مقبرہ کاریگراں د‏‏ی جدت طرازی ، انہاں د‏‏ی خودمختاری ، تے نويں خیالات د‏‏ی تلاش د‏‏ی اک واضح مثال ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اسيں زیراٹونا د‏‏ی مربع فاؤنڈیشن تو‏ں اوکٹہیدرل تے فیر ہیکسہیدرل شکلاں وچ تبدیلی د‏‏ی تکنیک دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس تکنیک "سیل" دا استعمال کردے ہوئے مکمل کيت‏‏ا گیا تھا. ہیکسہیدرل حصے وچ چھوٹے کھڑکیاں ني‏‏‏‏ں۔ نرم سورج د‏‏ی روشنی انہاں دے ذریعہ چمکتی ا‏‏ے۔ اس دے اُتے - گنبد د‏‏ی اک ٹوپی ، اس تو‏ں پوری جگہ ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔
مقبرے دے اندر ، گورھانا دے کمرے وچ ، خوبصورت پُرخطر عنصر موجود ا‏‏ے۔ سیف الدین باخرزی دا شاندار مقبرہ۔ ایہ مقبرہ بہتر کثیر رنگ والی تصاویر ، کروکیٹاں د‏‏ی پیچیدہ تفسیر تے پیچیدہ عربی حرفاں دے امتزاج د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ایہ قرون وسطی دے لکڑی دے نقاشی دا اک حقیقی شاہکار ا‏‏ے۔
وقت دے نال نال مقبرے د‏‏ی اینٹاں وی ٹوٹنے لگاں۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ بحالی دے دوران ، یادگار د‏‏ی چھت تے دیواراں نو‏‏ں قدرے مضبوط کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے باوجود ، 1976 وچ آنے والے زلزلے نے عمارت نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا۔
سوویت زمانے وچ ، معمار اے بوگوڈوہوف تے انجینئر وائی گولشٹین د‏‏ی ہدایت اُتے " ازبک ایس ایس آر د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی بحالی / تحفظ دے خصوصی سائنسی انسٹی ٹیوٹ" دے بحالی دے گروپ نے اپنی مضبوطی دے منصوبے دے مطابق تے مقبرے د‏‏ی مکمل بحالی دا کم انجام دتا سی۔ بحالی ریاست نے اس مقصد دے لئی 118 ہزار سوویت روبل مختص کيتے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:بخارا
ریاست کولہاپور
کولہاپور برصغیر دی اک پرانی ریاست سی ۔
دهستان سده
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان اراک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ریاست کولہاپور
مشہور شہر کولہاپور اصل وچ برطانوی ہند دی اک پرانی ریاست اے۔
دهستان سده
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان اراک چ اے ۔
ریاست کولہاپور
تریخ
اس ریاست دے اتہاس بارے بھاویں ودھیرے جانکاری دین وچ اتہاس دے پنے خاموش ہن پر پھر وی ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہہ ریاست 1707 عیسوی وچ ہوند وچ آئی۔ اصل وچ ایہہ وی اک مراٹھا ریاست سی، جویں بڑودا ریاست، گوالیار ریاست وغیرہ ریاستاں وی مراٹھا سامراج دیاں ہی حصہ کہلاؤندیاں سن، اویں ہی کولہاپور ریاست وی اہم ریاست سی۔ کولہاپور ریاست نوں 19 توپاں دی ریاست وی کیہا جاندا سی، کیونکہ اتھوں دے راجے کول 19 توپاں سن، جنہاں نال اس نوں سلامی دتی جاندی سی۔ کولہاپور ریاست دا جھنڈا نارنگی رنگ دا سی تے اوہ کافی سوہنا لگدا ہندا سی۔
دھرم
کوہلاپر نوں دکھن دا وارانسی کیہا جاندا اے۔ پنچگنگا دے نیڑے چھوٹی جہی پہاڑی برہماپری توں اس دی قدامت تے شالینتا دا پتہ لگّ جاندا اے۔ اس تھاں توں پرانے شلپ اتے رومن سکے ملے ہن۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ کولہاپور ریاست بدھ دھرم دا شروعاتی مرکز سی پر اتھے نوویں صدی وچ ہندو دھرم دا وی کافی اثر سی، جس دا پتہ اتھے نوویں صدی توں واقع مہالکشمی مندر توں لگدا اے۔
کلہاپوری چپل
کولہاپور اپنیاں کولہاپوری چپلاں کر کے بوہت مشہور اے ۔
آبادی
سال 2011 دی جنگننا دے مطابق اس ویلے کولہاپور شہر دی آبادی 4,86,183 اے اتے کولہاپور ضلعے دی آبادی 35,15,413 اے۔
جے پرانی ریاست کولہاپور دی آبادی دی گلّ کیتی جاوے تاں اس ویلے اس ریاست دی آبادی 9,10,011 سی اتے اس ریاست دا رقبہ 109.2 مربع کلومیٹر وچ پھیلیا ہویا سی۔
پرانے نشان
اس ریاست دیاں پرانیاں نشانیاں اجے وی جدید کولہاپور شہر وچوں ملدیاں ہن۔ پرانے ویلے توں ہی کولہاپور اک کھیتی پردھان علاقہ اے۔ اس توں علاوہ اجکل کولہاپور صنعتی علاقہ اتے ونج وچ اُگھا تھاں رکھدا اے۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:ریاستاں گٹھ:برصغیرگٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
بھوجپوری خطہ
thumb|250x250پکسل بھوجپوری علاقہ یا بھوج پور اک علاقہ اے جو شمالی ہندوستان وچ بہار ، اتر پردیش تے نیپال دے باڑہ تے پارسا ضلعے دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ بھوج پوری زبان مادری بولی دے طور اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ بھوجپوری خطہ مغرب وچ اودھ تے مشرق وچ میتھلا سےملدا ا‏‏ے۔ قدیم بہار کے سابقہ ضلع شاہ آباد دے اجینیا راجپوتاں نے بھوج پور ضلع دے شہر ارہ نامی شہر وچ اپنا صدر مقام قائم کیتا جتھ‏ے تو‏ں اس خطے نو‏‏ں ایہ ناں ملا۔
سبھیاچار
اس خطے د‏‏ی معاشی تے صنعتی نشوونما خاص طور اُتے ذات پات تو‏ں چلنے والی سیاسی لڑائی تے بہت وڈی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ بنی ہوئی سی۔ اج 19ویں صدی تو‏ں 20 ویں صدی دے ابتدا تک انگریزاں دے ذریعے ایتھ‏ے تو‏ں بھیجے جانے والے متعدد ہندوستانی مزدوراں د‏‏ی وجہ تو‏ں بھوجپور د‏‏ی سبھیاچار اج وی ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو ، گیانا ، سرینام ، فجی ، ماریشیس تے جنوبی افریقہ وچ موجود ا‏‏ے۔ ، ایہ مزدور پورونچل-بھوج پور خطے نال تعلق رکھدے سن ۔
ضلعے
بھوجپوری بولی مغربی بہار ، مشرقی اتر پردیش کے ضلعے وچ بولی جاندی اے جسنو‏ں نیپال کا صوبہ نمبر 2 ، پوروانچل تے درمیانی ترائی خطہ کہیا جاندا ہے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے خطے گٹھ:جغرافیہ نیپال گٹھ:بہار (بھارت) دے خطے گٹھ:بھارت
نینو میٹر
نینو میٹر (Nanometre) میٹرک پربندھ وچ لمبائی دا اک ناپ اے۔ ایہ اک میٹر دا اک اربواں حصہ ہوندا اے۔
ایہ ناں یونانی بولی وچوں آیا اے۔ نینو دا مطلب اے بونا تے میٹر، ناپ۔
Metr
جان ڈالٹن
جان ڈالٹن برطانیہ دا اک سائنسدان سیگا ۔ایہ مادے دا ایٹمی نظریہ وجوں مشہور سیگا ۔اسنوں موسم چ ہوون آلیاں تبدیلیاں وچ دلچسپی سیگی اسنے روز ہوون آلیاں تبدیلیاں دا رکارڈ رکھنا شروع کیتا تے اپنے مشاہدےآں تے نتیجےآں اتے اک کتاب لکھی ۔
ضلع رائیٹی
رائیٹی اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
ضلع روم
روم اٹلی دا اک ضلع اے۔
چک 366 ج ب
چک 366 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ہیپلو گروپ آر
thumb|left|350px|دنیا وچّ ہیپلو گروپ آر دیاں ذیلی شاخاں دا پھیلاو - آنکڑے دسّ رہے ہن دے کسے وی علاقے دے کنے فیصدی پرکھ اسدے ونشج ہن
ہور بولیاں وچّ
انگریزی وچّ خاندان گرہ نوں ہیپلوگروپ ( haplogroup ), ہیپلوگروپ نوں وائے کروموسوم ہیپلوگرپ ( Y - chromosome haplogroup ) اتے ماترونش گروہ نوں (ایم ٹی ڈی این اے ) ہیپلوگرپ ( mtDNA haplogroup ) کہندے ہن ۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:نسلی گروہ
بڑے غلام علی خاں
بڑے غلام علی خان پٹیالا گھرانے دے گائیک سن۔
گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
پوہ
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:دیسی مہینے گٹھ:مہینے گٹھ:پنجابی کیلنڈر گٹھ:پنجابی رہتل
ضلع وٹربو
وٹربو اٹلی دا اک ضلع اے۔
نیلے گلیوالا پؤرا رس پنچھی
نیلے گلیوالا پؤرا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
ہینری ہیلٹ ڈیل
ہینری ہیلٹ ڈیل (9 جون 1875 - 23 جولائی 1968) اک انگریز فارماکالوجی گرو تے فزیالوجی گرو سی جنے عصبی پربندھ وچ ہون آلے سنیاں تے کم کیتا۔ اونہوں 1936 اچ آٹو لووی دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہمفری ڈیوی
ہمفری ڈیوی (Humphry Davy) اک انگریز کیمیا گرو تے نویاں چیزاں بنان والا سی۔ 1815 چ اونے ڈیوی بتی بنائی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
دهستان شمس‌آباد (اراک)
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان اراک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان اراک چ اے ۔
اختر رضا سلیمی
اختر رضا سلیمی پاکستان چ پوٹھوھاری تے اردو دے شاعر نیں ۔ اوہ 16 جون 1974 ء نوں صوبہ خیبر پختونخواہ دے ضلع ہری پور دے ایک نکے جے پنڈ کیکوٹ وچ جمے اونھاں نے علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد توں بی-اے دا امتحان پاس کیتا تے اج کل اوہ اکادمی ادبیات اسلام آباد وچ اردو ایڈیٹر دے عہدے تے کم کر رئے نیں ۔
اونھاں نے ادبی سفر دا آغاز نوے دی دہاٰٰئی وچ کیتا۔ اونھاں دا شمار نویں نسل دے اہم شاعراں وچ ہوندا اہنھاں دے تن شعری پراگے اختراع،ارتفاع،تے خوشبہ مرے ساتھ چل پڑی ہے دے ناں نال چھپ چکے نیں ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع جنوآ
جنوآ اٹلی دا اک ضلع اے۔
چک 367 ج ب
چک 367 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
پیست کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
ھنگری دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 کاؤنٹیاں تے اک راجگڑھ شہر بوڈا پسٹ اے ۔
پیست کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  بوداپسٹ شہر اے ۔
ریاست بیجاپور
ریاست بیجاپور دکن سلطنتاں دی اک ریاست جاں سلطنپ سی ۔
تریخ
بیجاپور ریاست دے اتہاس دے پنے پلٹدیاں سانوں پتہ چلدا اے کہ بیجاپور ریاست وچ 1489 وچ بہمنی راج دا انت ہو گیا۔ اس توں بعد ترکی دے سلطان آغا مراد دے پتر یوسف نے قبضہ کر لیا، جو کہ گورنر سی۔ اس ویلے گورنر نوں عادل کیہا جاندا سی۔ قریب 200 سال تکّ بیجاپور وچ عادل شاہیاں دا ہی راج رہا۔ عادل شاہیاں نے تاں وجینگر ریاست نوں وی تباہ کر دتا۔ بیجاپور وچ ہی یوسف نے وڈا قلعہ بنوایا، جس دے آلے-دوآلے اس نے 10 کلومیٹر لمبی دیوار بنوائی۔ اس دیوار دے وچ ہی اس نے سارا شہر وسایا سی۔
ملکہ میدان توپ
بیجاپور ریاست دی اک ہور خوبی ایہہ اے کہ بیجاپور وچ اک بہت ہی وڈی توپ اے، جو کہ 55 ٹن بھاری اے اتے پتل سمیت کئی دھاتاں دی بنی ہوئی اے۔ اس توپ دا ناں ملکہ-اے-میدان اے۔ اس وڈی توپ نوں مہاراشٹر توں 400 بلداں اتے 10 ہاتھیاں نے کھچّ کے لیاندا سی۔ ایہہ توپ اس ویلے سبھ توں بھاری اتے وڈی سی۔ اس توپ اپر بہت ہی سندر میناکاری کیتی ہوئی اے۔ اس ویلے ایہہ توپ قلعے دے اک برج اپر رکھی ہوئی اے، جو کہ سیلانیاں تے دیکھن والیاں دا دل موہ لیندی اے۔ ایہہ توپ کافی خوبصورت اے تے علاقے دی شان اے۔