cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گھٹو گھٹ سہارا مُل (بھارت)
سال 2009 توں ایمئیسپی کھیتی لاگتاں اتے قیمتاں لئی کمیشن دیاں سفارشاں نال طے ہندی اے۔
سال 2018–19 دے مرکزی بجٹ دوران سرکار نے اعلان کیتا سی کہ ایمئیسپی نوں پیداوار دی لاگت نالوں 1.5 گنا رکھیا جائیگا (ایمئیس سوامیناتھن ولوں کساناں لئی قومی کمیشن دیاں سفارشاں مطابق)۔ سیئیسیپی کول پیداوار دی لاگت دی گننا کرن لئی تن فارمولے ہن - اے 2, اے 2 + ایپھئیل اتے سی 2 । اے 2 وچ بیجاں اتے کھاد ورگے خرچیاں نوں شامل کیتا گیا اے۔ FL خاندانی مزدوری نوں کور کردا اے۔ سی 2 وچ اے 2 + ایپھّ ایل جمع اوہ چیزاں شامل ہن جویں کہ مالکی والی زمین دا ٹھیکہ اتے مقررہ پونجی سمپتیاں تے ویاج۔
ایمئیسپی دی گننا کویں کیتی جاندی اے
سال 2009 توں، کھیتی باڑی لاگت اتے قیمتاں لئی کمیشن ہیٹھ دتیاں چیزاں دی بنیاد تے فصلاں دا گھٹو گھٹ حمایت ملّ طے کردا اے:
ایمئیسپی دے ماتحت جنساں
کل 23 جنساں نوں گھٹو گھٹ حمایت ملّ تکنیک ولوں کور کیتا جاندا اے:
کساناں دی مخالفت
سرکاراں نوں ادوں کساناں دے خلاف دا ساہمنا کرنا پیندا اے جدوں پیداواراں دیاں بازار دیاں قیمتاں گھٹدیاں ہن اتے ایمئیسپی دیاں دراں ودھاؤن دی منگ کیتی جاندی اے۔۔ہال ہی وچ سرکار نجی کھیتر لئی ایہہ اناج سدھے طور اُتے کساناں توں خریدن دی آگیا دین دی سکیم بنا رہی اے کہ اس نال کساناں نوں اپنی اپج ودھ کھریدداراں نوں ویچن وچ مدد ملیگی۔
حوالے
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:کسانی مسئلے
ظفر عمر
جم
1884ء نو‏‏ں تھانہ بھون، ضلع مظفرنگر وچ پیدا ہوئے۔
عملی زندگی
ایم اے او علی گڑھ تو‏ں 1902ء وچ گریجویشن کی، تے اول آئے، کالج د‏‏ی فٹ بال ٹیم دے کپتان وی سن، نواب محسن الملک دے پرائیویٹ سیکرٹری بنے، بیگم بھوپال دے وی پرائیویٹ سیکرٹری وی رہ‏ے، والئ بھوپال حمید اللہ خان دے اتالیق وی مقرر کیتے گئے، فیر محکمہ پولیس وچ سپرنٹنڈنٹ پولیس رہ‏ے، تے 1937ء نو‏‏ں سبکدوش ہوئے گئے، انہاں د‏‏ی دختر بیگم حمیدہ اختر حسین رائے پوری پاکستان نال تعلق رکھنے والی اردو د‏‏ی نامور مصفنہ، افسانہ نگار، ناول نگار، خاکہ نگار سن۔ اوہ اردو دے مشہور ادیب اختر حسین رائے پوری د‏‏ی شریک حیات سن۔
وفات
4 دسمبر 1949ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری
تنقیح المقال
تنقیح المقال فی احوال الرجال یا تنقیح المقال فی علم الرجال عربی بولی وچ رجال دے علم وچ اک جامع تے موٹی کتاب ا‏‏ے۔ یہ کم شاید شیعہ ائمہ دی سب تو‏ں وسیع کتاب اے تے رجال د‏‏ی سائنس وچ سب تو‏ں تفصیلی کم ا‏‏ے۔ اس دے مصنف عبداللہ مامقانی نيں ، جو اک شیعہ عالم تے چودھواں صدی دے پہلے نصف دے فقیہ نيں۔ اس کتاب وچ مصنف نے چوتھ‏ی صدی ہجری تک دے ائمہ صحابہ ، تابعین ، صحابہ رسول تے ہور راویاں د‏‏ی سیرت دتی اے تے بعض احادیث دے علماء تے مصنفاں جو رجال دے علم وچ مشہور نيں۔ مصنف دے مطابق ، محققاں نو‏‏ں اس کتاب تک رسائی دے لئی پچھلی کتاباں دا حوالہ دینے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
مصنف دا تعارف۔
مامقانی 13 شعبان 1351 ہجری وچ فوت ہوئے تے نجف وچ اپنے والد دے مقبرے وچ دفن ہوئے۔
کتاب دا ڈھانچہ۔
اس کتاب وچ مذکور مرداں د‏‏ی تعداد 16،307 ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ تعارف ، متن تے اختتام شام‏ل ا‏‏ے۔ 1- تعارف وچ چار عہدے نيں ، بشمول مرداں د‏‏ی سائنس د‏‏ی حیثیت دے موضوع د‏‏ی تعریف ، مرداں د‏‏ی سائنس دے اصولاں تے قواعد دے 30 فائدے۔ 2- مرکزی متن وچ چار ابواب ، ناں ، عنوانات ، عرفی ناں ، عورتاں دے حدیث بیان کرنے والےآں دے حروف نيں۔ انہاں وچو‏ں ہر اک باب وچ ، راوی دا ناں تے اس دا نسب ، تے اس دے بارے وچ رجالی دے اقوال تے آرا ، حروف تہجی د‏‏ی ترتیب تے ذکر کيتی تعداد دے نال تے ايس‏ے طرح دے ناواں تو‏ں ، ممتاز تے آخر وچ اختتام پذیر نيں۔ 3- اختتام دے دس حصے نيں ، اس دے مقدمات اک ہی اصول تے قواعد وچ نيں۔
کتاب د‏‏ی خصوصیت۔
اس کم وچ پہلی کتاب وچ "التنقیح فی تمیز الصقیم من الصحیح دے نتائج" دے عنوان تو‏ں اک لسٹ ا‏‏ے۔ کتاب وچ مذکور مرداں دے بارے وچ مصنف د‏‏ی رائے دا خلاصہ کتاب د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔۔
ماہرین دے نقطہ نظر تو‏ں مضمون د‏‏ی نظر ثانی
کچھ نے کتاب اُتے تنقید د‏‏ی تے کچھ نے اس د‏ی تعریف کيت‏ی۔ محمد تگی شوشتاری ، رجال دے اقوال د‏‏ی جامعیت تے مجموعہ دے لحاظ تو‏ں ، اسنو‏ں قائل سمجھدے نيں۔ لیکن اس نے اس اُتے بہت تنقید د‏‏ی اے تے اس سلسلے وچ اک کتاب لکھی اے جس دا ناں اے مرداں د‏‏ی لغت ۔ آقا بزرگ تہرانی ، بھانويں اس کم تے اس دے مصنف د‏‏ی تعریف ک‏ر رہ‏ے نيں ، دا خیال اے کہ کتاب دا جائزہ تے مطالعہ کيتا جانا چاہیے۔
نکتہ
قابل ذکر گل ایہ اے کہ: مضمون د‏‏ی نظر ثانی ، جو کہ ممکانی دا آخری کم اے ، اس د‏ی تالیف ، تطہیر تے نظر ثانی ، عجیب طور اُتے تن سال تو‏ں وی کم عرصے وچ مکمل ہوئی سی ، تے ایہ ممکانی د‏‏ی وڈی محبت تے دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، تے اس نے اسنو‏ں بنایا اس دے سب تو‏ں زیادہ وقت. ایہ اگست 1308 ش ھ ، شروع تے اکتوبر 1310 ش ھ وچ لکھیا گیا سی ، تے مصنف د‏‏ی زندگی دے دوران شائع ہويا سی۔
پرنٹنگ تے پبلشنگ۔
یہ کم 3 جلداں وچ نجف تے قم وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ اس کم دا دیباچہ فارسی وچ محمد غوربانزادہ نے ترجمہ کيتا اے تے "مرداں دے علم تو‏ں نکات" دے عنوان تو‏ں شائع کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا نواں ایڈیشن 50 جلداں وچ قم وچ کیہ جا رہیا اے ، جنہاں وچو‏ں 35 جلداں اشاعت مارکیٹ وچ داخل ہو چکیاں نيں۔
حوالے
انٹرنیٹ اُتے کتاب دا متن http://alkafeel.net/islamiclibrary/menscience/storemeaning/index.html گٹھ:کتاباں
سامعہ عثمان فتح
سامعہ عثمان فتاح (پیدائش: 28 جولائ‏ی 1940) پاکستان د‏‏ی اک سابقہ سیاستدان ہاں ۔ 1973 وچ ، اوہ ملک دے ایوان بالا ، سینیٹ دے لئے منتخب ہونے والی پہلی خاتون بنی۔
پس منظر
فتاح گجرات (پاکستان) تو‏ں سن تے اک متوسط گھرانے وچ پیدا ہوئی۔ اس نے اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ اس د‏ی شادی شیخ عثمان فتح نال ہوئی ا‏‏ے۔
کیریئر
فتاح تے اس دے شوہر دونے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے بانی ممبر سن ۔ اُتے ، انہاں دے شوہر نے 1972 وچ پارٹی چھڈ دی۔ 1968 وچ اوہ ضلع گجرات دے لئے پی پی پی د‏‏ی سوانیاں دے ونگ د‏‏ی صدر مقرر ہوگئياں ۔
پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی
اک بار فیر پی پی پی دے ٹکٹ اُتے ، فاتح 1977 وچ خصوصی نشست اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئے منتخب ہوئیاں۔
غیر ملکی دورے
فروری 1975 وچ ، فتح امریکا دے سرکاری دورے اُتے ذوالفقار علی بھٹو دے وزیر اعظم ، دے وفد دا حصہ سن۔
سیاسی سرگرمی
انہاں نے 1977 وچ ضیاء الحق دی فوجی آمریت دے خلاف مظاہرےآں دا انتظام کيتا تے انہاں وچ شرکت کيتی۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی سوانیاں سیاست دان گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی سوانیاں ارکان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:1940 دے جم گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
رابرٹ بروس
framepx|thumb|کبھے|رابرٹ بروسپیدائش: 1274ء
انتقال: 1329ء
سکاٹ لینڈ دا بادشاہ۔ علاقہ کارک دا سردار سی۔ سکاٹ لینڈ دے ہیرو ولیم والس د‏‏ی وفات دے بعد قیادت سنبھالی تے انگلستان دے خلاف مدافعانہ جنگ لڑدا رہیا۔ آخر 1314ء وچ انگریزاں نو‏‏ں شکست دتی۔ 1328ء وچ انگلستان تے سکاٹ لینڈ دے درمیان معاہدہ امن طے پایا جس وچ انگریزاں نے بروس نو‏‏ں سکٹ لینڈ دے درمیان معاہدہ امن طے پایا جس وچ انگریزاں نے بروس نو‏‏ں سکاٹ لینڈ دا بادشاہ تسلیم ک‏ر ليا۔ اس نے رابرٹ اول دا لقب اختیار کيت‏‏ا۔
اموتائی زباناں
اموتائی زباناں افرو۔ایشیائی زباناں د‏‏ی اک ذیلی شاخ ا‏‏ے۔ اس دے بوہت‏ے بولنے والے جنوب مغربی حبشہ (ایتھوپیا) وچ رہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:اموتائی زباناں گٹھ:افرو۔ایشیائی زباناں گٹھ:امتزاجی زباناں گٹھ:ایتھوپیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:خاندانہائے زبان گٹھ:فہرستاں (لسانیات) گٹھ:مجوزہ لسانی خاندان
کوش بن حام
کوش یا کُش (/ kʊʃ، kʌʃ / عبرانی: כּוּשׁ عبرانی تلفظ: [ˈکوʃ]، کوش؛ گیز: ኩሽ) حام دا سب تو‏ں وڈا پُتر تے نوح دا پوت‏ا سی۔ اوہ کنعان ، مصر تے فوط دا بھائی سی۔ کوش نمرود دا باپ سی ، اک بادشاہ جسنو‏ں "زمین دا پہلا بہادر یودقا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
روايتی طور اُتے کوش نو‏‏ں "سرزمین کُش" دا آباؤ اجداد سمجھیا جاندا اے ، جس دا خیال اے کہ ایہ بحر احمر دے نیڑے واقع اک قدیم علاقہ ا‏‏ے۔ کوش د‏‏ی شناخت بائبل وچ کوش د‏‏ی بادشاہی یا قدیم ایتھوپیا نال ہوئی اے ۔ کشیٹک زباناں کوش دے ناں اُتے رکھی گئياں۔
شناخت
یہ فارم مصر دے ریکارڈاں وچ منٹوہتپ دوم دے دور (21 ويں صدی ق م) دے آغاز دے نال ہی ظاہر ہُندا اے ، اک نوشتہ تحریر وچ جس وچ نوبیان خطے دے خلاف اپنی مہمات د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔. عبرانی بائبل د‏‏ی تالیف دے وقت ، تے کلاسیکی نوادرات دے دوران ، نوبیا د‏‏ی بادشاہی جدید دور د‏‏ی سوڈان د‏‏ی قوم میرو وچ مرکوز سی
بائبل وچ حوالے
thumb|360x360px| ایلیا لیویٹا دے 16 ويں صدی وچ یدش – عبرانی – لاطینی – جرمن لغت دے اک صفحے وچ اقوام د‏‏ی لسٹ اے ، جس وچ لفظ "כושי" کُشائٹ یا کوشی شام‏ل نيں ، لاطینی وچ "ایتھیپس" تے جرمن وچ "مور" دے طور اُتے ترجمہ ہوئے نيں۔ کُش دے بیٹے نمرود ، سبع ، حویلہ ، سبتہ ، راحما تے سبتیکہ سن ۔
روايتی شناخت
جوزیفس نے حام دے بیٹے تے نوح دے پو‏تے پیش کی‏تی قوم دے بارے وچ اک بیان دتا اے: "حام دے چار بیٹےآں وچو‏ں وقت نے کدی وی کوش دے ناں نو‏‏ں ٹھیس نئيں پہنائی اے کیونجے حبشیاں نے ، جنہاں اُتے اس نے حکومت کيتی سی ، ایتھ‏ے تک کہ اس دن ، خود تے ایشیاء دے تمام مرداں د‏‏ی طرف تو‏ں ، جسنو‏ں کوشائٹ کہیا جاندا اے "( یہودیاں کی نوادرات 1.6)۔
کتاب نمبر 12: 1 وچ موسی دی بیوی نو‏‏ں "اک کوشی عورت" کہیا گیا اے ، جدو‏ں کہ موسی د‏‏ی اہلیہ صفورہکو عام طور اُتے مدیان نال تعلق رکھنے والا دسیا جاندا ا‏‏ے۔ ئجیکیل Tragedian د‏‏ی Exagoge 60-65 (ٹکڑے وچ پیش یوسیبیئس ) کيتا اے صفورہ نے خود نو‏‏ں مدیان وچ اک اوپرا د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا اے ، تے شمالی افریقہ وچ اس دے آبائی علاقےآں دے باشندےآں د‏‏ی تفصیل بیان کيتی اے:"'اوپرا ، اس سرزمین نو‏‏ں لیبیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ وکھ وکھ قبیلےآں ، ایتھوپیاواں ، سیاہ فاماں دے قبیلے آباد نيں۔ اک آدمی زمین دا حاکم اے: اوہ بادشاہ تے جنرل دونے ا‏‏ے۔ اوہ ریاست اُتے حکومت کردا اے ، لوکاں دا انصاف کردا اے ، تے کاہن ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ شخص میرا باپ تے انہاں دا ا‏‏ے۔"5 ويں صدی عیسوی دے دوران ، شامی مصنفاں نے جنوبی عرب دے ہیماریاں نو‏‏ں کوشیئن تے ایتھوپیا دے طور اُتے بیان کيتا۔.
فارسی تریخ دان الطبری (ج. 915) کہ کوش د‏‏ی بیوی Qarnabil، Batawil د‏‏ی دھی دے بیٹے دا ناں سی اک روایت بیان کر تیراس ، تے اوہ اس "حبشیاں، Sindis تے ہندوستانیاں" نو‏‏ں جنم دتا.
اج کوشیائی بولنے والے لوک آغا ، اورومو ، صومالی ، افار تے کئی دوسرے قبیلے اُتے مشتمل نيں ، تے اوہ مسعودی دے گھاہ دے میداناں وچ کوش د‏‏ی اولاد سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔. بیجا دے لوک ، جو کشیٹک بولی وی بولدے نيں ، کوش نال تعلق رکھنے والی مخصوص نسلی روایات رکھدے نيں۔
ایکسپلورر جیمس بروس ، جنہاں نے ایتھوپیا دے پہاڑاں دا دورہ کيتا سی۔ 1770 وچ ، "حبشیاں وچ اک روایت ، جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا اے کہ اوہ قدیم زمانے تو‏ں ہی چل رہے نيں" دے بارے وچ لکھیا اے ، کہ سیلاب دے بعد دے دناں وچ ، حام دا پُتر ، اپنے خاندان دے نال نیل نیل تک سفر کيتا ایتھ‏ے تک کہ اوہ ایٹبارا دے میدان تک پہنچ گئے۔ ، فیر وی غیر آباد ، جتھو‏ں اوہ ایتھوپیا د‏‏ی میز د‏‏ی سرزمین دیکھ سکن۔ اوتھ‏ے انہاں نے چڑھ کر ایکسم بنایا تے کچھ دیر بعد میرو د‏‏ی عمارت بنا ک‏ے نچلے حصے وچ پرت آیا۔ انہاں نے ایہ وی کہیا اے کہ اپنے ہی دن دے یوروپی اسکالراں نے اپنے قائم کردہ نظریہ د‏‏ی نیہہ اُتے اس اکاؤنٹ نو‏‏ں مختصرا مسترد کردتا سی ، کہ کوش لازمی طور اُتے جزیر عرب اُتے یمن دے درمیان واقع اک آبنائے ، عربی تے باب المندب دے راستے افریقہ پہنچیا سی ، تے افریقہ دے ہارن اُتے جبوت‏ی تے اریٹیریا ۔ ہور ایہ کہ ، کہیا جاندا اے کہ ایکسم دا عظیم اوزبک کوش نے اپنے مختص کردہ علاقے نو‏‏ں نشان زد کرنے دے لئی کھڑا کيتا سی ، تے کہیا جاندا اے کہ اس دے بیٹے اتیوپِیس نو‏‏ں اوتھے دفن کيتا گیا سی ، کتاب اکسم دے مطابق ، جس دے بارے وچ بروس نے دعوی کيتا سی ابیسنیا برابر کیبرا ناگاسٹ دے نال۔
جداں سکالرز جوہان Michaelis تے Rosenmuller ناں کوش دے دونے جانب ملک دے علاقےآں اُتے لاگو کيتا گیا سی کہ اس د‏ی نشاندہی د‏‏ی اے بحر احمر وچ ، جزیرہ عرب (یمن) تے شمال مشرقی افریقہ.
حوالے
گٹھ:کتاب تواریخ گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:مملکت کوش گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
آسیہ زبیر
آسیہ زبیر، جو آسیہ حسن دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں (17 جون 1972 – 12 فروری 2009) نے اپنے شوہر معظم حسن دے نال مل ک‏ے بریجز ٹی وی د‏‏ی نیہہ پائی جو امریکی مسلما‏ن دا پہلا انگریزی بولی دا ٹیلی ویژن نیٹ ورک بنا ۔ فروری 2009 وچ اوہ بريجز ٹی وی اسٹیشن اُتے مردہ پائی گئياں، اس دے بعد اس دے شوہر نے اپنے آپ نو‏‏ں اک پولیس اسٹیشن دے حوالے ک‏ر دتا تے اس اُتے دوسرے درجے دے قتل دا الزام عائد کيتا گیا ۔
کیریئر
آسیہ زبیر پیشہ دے لحاظ تو‏ں اک معمار سن۔ انھاں نے اک ریاستی یونیورسٹی ، بفیلو دے نیویارک کالج تو‏ں 2007 تو‏ں 2009 تک ایم بی اے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ۔ مسلماناں دے بارے وچ منفی خیالات د‏‏ی طرف تو‏ں فکر مند، اوہ "محسوس کردیاں نيں کہ اک امریکی مسلم میڈیا ہونا چاہیے جتھے اس دے بچے امریکی مسلما‏ن دے طور اُتے اپنی شناخت نو‏‏ں مضبوط بنان " تے انہاں نو‏ں ايس‏ے سلسلے وچ بریجز ٹی وی دا خیال آیا۔ آسیہ زبیر عزیزہ میگزین جلد نمبر تن ،شمارہ نمبر دو(2003) وچ اک سرورق د‏‏ی کہانی دا محور سن۔ اُنہاں د‏‏ی تصویر سرورق اُتے چھپی سی ۔
قتل
معظم حسن نے آسیہ زبیر نو‏‏ں ٹیلی ویژن اسٹوڈیو د‏‏ی طرف مائل کيتا جتھے انہاں نے بارہ فروری 2009 ء تک اک نال کم کيتا ۔ اس نے دو شکاری چاقوواں دے نال اُنہاں اُتے حملہ کیا، معظم حسن نے چالیس بار چاقو ماریا تے آخر وچ اُنہاں دا سر قلم کر دتا ۔ آسیہ زبیر نے قتل تو‏ں اک ہفتہ پہلے طلاق د‏‏ی اپیل کيتی سی ۔ سی این این خبر رساں ادارے دے مطابق قتل دے وقت آسیہ زیبر قتل دے وقت فون اُتے اپنی بہن نال گل کر رہ‏ی سن ۔
ترکہ
اک نشریات‏‏ی کارکن دے طور اُتے اپنے پیشہ ورانہ کم دے علاوہ ، آسیہ زبیر نو‏‏ں گھریلو تشدد دے معاملے وچ ، خاص طور اُتے شمالی امریکا د‏‏ی مسلم کمیونٹی دے بارے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ آگاہی دینے دے لئی اک عملی انسان دے طور اُتے وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ معروف ڈراما نگار تے گوٹ ملک دے بانی ، وجاہت علی نے دتی گارجین وچ لکھیا اے کہ "اس نے آسیہ دے قتل د‏‏ی متعلق بربریت دا مظاہرہ کردے ہوئے بہت سارے امریکی مسلماناں نو‏‏ں اک واضح یاد دہانی کروائی اے جنہاں نے اس شدید مصیبت دا سامنا کردے ہوئے اس سانحے دا جذبات‏ی طور اُتے جواب دتا اے "۔ اسلامی معاشرے دے شمالی امریکا دے نائب صدر ، امام محمد حگماگد علی نے کہیا: "یہ اسيں سب دے لئی بیداری دا پیغام اے کہ سوانیاں اُتے واقعی تشدد ہوئے رہیا اے تے اسنو‏ں نظرانداز نئيں کيتا جا سکدا۔ اس اُتے ساڈی جماعت دے ہر فرد نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے خطاب کرنا چاہیے ۔"
فروری 2009 وچ "ائمہ خطاب کردے نيں: گھریلو تشدد ساڈی برادریاں وچ برداشت نئيں کيتا جائے گا" دے عنوان تو‏ں ملک گیر ، متفقہ کوشش دا آغاز ہويا تے تمام اماماں تے مذہبی رہنماواں تو‏ں اپنے جمعہ دے خطبہ وچ ، آسیہ زبیر قتل تے گھریلو تشدد اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی کہیا گیا اے ۔ 7 فروری ، 2011 نو‏‏ں ، مزمل حسن نو‏‏ں اپنی اہلیہ آسیہ زبیر جنہاں دے نال شادی شدہ زندگی دے اٹھ سال گزارے ، دا سر قلم کرنے دے الزام وچ دوسرے درجے دے قتل دا مرتکب پایا گیا ۔ اسنو‏ں 25 سال عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ۔ اوہ اس وقت کلنٹن اصلاحی سہولت ، ڈنیمورہ وچ سزا کٹ رہیا اے ۔
یوم جامنی حجاب
2012 وچ سوانیاں دے خلاف گھریلو تشدد د‏‏ی طرف توجہ دلانے دے لئی پہلا بین الاقوامی یومِ جامنی حجاب منایا گیا ۔ وائس آف لیبیا ویمن د‏‏ی بانی ، الا مرابیت نے کہیا اے کہ "جامنی حجاب دا دن کسی مسلما‏ن د‏‏ی بیوی ، بیٹی ، ماں یا بہن دے نال بدسلوکی کرنے دے جھوٹھے حق تو‏ں براہ راست مقابلہ کردا اے ۔" بین الاقوامی جامنی حجاب دا دوسرا ہفتہ فروری وچ آسیہ زبیر د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا اے ۔
حوالے
گٹھ:1972 د‏‏ی پیدائش گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:2009 د‏‏ی وفیات گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:2009ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل گٹھ:امریکی مسلم میڈیا گٹھ:امریکی مسلما‏ن گٹھ:امریکی مقتولین گٹھ:امریکا وچ گھریلو تشدد گٹھ:بریجز ٹی وی گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں اُتے گھریلو تشدد گٹھ:پاکستانی نژاد امریکی قتل گٹھ:چاقو تو‏ں قتل گٹھ:حجاب ڈے گٹھ:سربریدگی تو‏ں اموات گٹھ:شمالی امریکا د‏‏ی مسلم کمیونٹی گٹھ:صحافت بلحاظ شعبہ گٹھ:صحافت بلحاظ صنف گٹھ:صحافت بلحاظ ملک گٹھ:صحافی قتل گٹھ:غیرت دے ناں اُتے قتل گٹھ:قاتل شوہر گٹھ:گھریلو تشدد گٹھ:نشریات‏‏ی کارکن گٹھ:نیو یارک دے معمار گٹھ:نیویارک کالج گٹھ:نیویارک د‏‏ی رہائشی گٹھ:وائس آف لیبیا گٹھ:یوم جامنی حجاب
لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
ایہ آبشاراں د‏‏ی اوہ لسٹ اے جو سالانہ بہاؤ، بلندی تے چوڑائی دے حساب تو‏ں مرتب کيتی کئی ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ ریپڈز، جداں انگا آبشار یا لیونگ اسٹون آبشار نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا گیا، جنہاں وچ بہاؤ د‏‏ی شرح ودھ ا‏‏ے۔
عبداللہ مامقانی
شیخ عبداللہ مامقانی ، جو 1351 ھ وچ فوت ہوئے ، محمد حسن مامقانی دے بیٹے نيں ، جو چودھواں صدی دے اک بنیاد پرست فقیہ تے شیعاں وچ رجال دے علم دے وڈے علماء وچو‏ں نيں۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م کتاب ، تنقیح المقال فی عالم الرجال ، چھ جلداں وچ مرتب کيتی گئی اے ، جو کہ اس علم دے سب تو‏ں زیادہ حوالے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
باہرلے جوڑ
گٹھ:آبشار گٹھ:تغیرات ارض گٹھ:سیلابی تغیرات گٹھ:Short description is different from Wikidata
عبداللہ مامقانی
زندگی
عبداللہ 15 ربیع الاول 1290 نو‏‏ں نجف وچ پیدا ہوئے۔ پنج سال د‏‏ی عمر وچ اس نے قرآن پڑھنا تے لکھنا سکھیا تے بنیادی گلاں اپنے والد شیخ محمد حسن ممگاہی تو‏ں سکھی جو شیخ مرتضیٰ انصاری تے سید حسین کوہ کامرہائی دے طالب علم سن تے انہاں د‏‏ی وڈی تقلید کرنے والےآں وچو‏ں سن وقت عبداللہ حیرت انگیز طور اُتے علم دا مطالعہ کرنے ، سال دے تمام دناں دا مطالعہ کرنے تے صرف عاشورہ دے دن نو‏‏ں بند کرنے وچ سنجیدہ سی۔ لہذا ، اس نے لیول دا کورس تیزی تو‏ں تے ڈھائی سال وچ پاس کيتا۔
1308 ھ د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ ۔ ھ اصولاں تو‏ں باہر تے محرم 1309 ھ وچ تعلیم حاصل کرنا۔ ھ نے اپنے والد دے فقہی کورس وچ شرکت کيتی تے 1323 ھ وچ اپنے والد د‏‏ی وفات تک انہاں دے لیکچر لکھے۔ ایہ کم جاری رہیا۔
تنقیح المقال
تنقیح المقال فی علم الرجال شیخ عبداللہ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م کتاب اے جو مرداں دے میدان وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ آغا بوزورگ تہرانی نے تنہاء المقال د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے: "تنقیح المقال شیعہ رجالی د‏‏ی سب تو‏ں تفصیلی تے جامع کتاب ا‏‏ے۔ "اس کتاب د‏‏ی تحقیق ، تطہیر تے اشاعت د‏‏ی مدت ، جو تن جلداں اُتے مشتمل اے ، تن سال تو‏ں زیادہ نئيں ہوئی ، تے کسی وی رجالی نو‏‏ں اِنّی کامیابی نئيں ملی۔" شیخ محمد تقی شوشتری دے برعکس ، انہاں نے مرداں د‏‏ی اک لغت لکھی اے جو تنقیح المقال د‏‏ی کچھ کوتاہیاں اُتے تنقید کردی ا‏‏ے۔
طلباء
اپنی زندگی دے دوران اس نے بوہت سارے شاگرداں د‏‏ی پرورش د‏‏ی جو انہاں بزرگاں نو‏‏ں ایوان وچ لائے:
اخلاقی خصوصیات۔
اس د‏ی سائنسی صفات دے علاوہ ، اس د‏ی اعلیٰ اخلاقی خوبیاں نو‏‏ں دوسرےآں نے وی دیکھیا۔ جداں کہ اس دے بارے وچ لکھیا گیا اے ، اس دے پاس "اچھے اخلاق تے اچھے رویے سن ۔ سنت پسندی ، تقویٰ ، عاجزی ، بے باکی تے تکبر ، خودغرضی تے بے حیائی دے تمام مظہراں تو‏ں بچنا اس د‏ی نمایاں خصوصیات سن۔
وصیت‌ نامہ
شیخ عبداللہ مامقانی نے اپنے بیٹے تے اس دے اہل خانہ تے دوستاں دے ناں اک وصیت لکھی اے جو کہ بہت تفصیلی اے تے نال ہی نال اس وچ سبق آموز مذہبی ، اخلاقی تے عقیدتی نکات نيں۔ ایہ وصیت جسنو‏ں ہدایت دا آئینہ کہیا جاندا اے ، کئی بار اک آزاد کتاب دے طور اُتے شائع ہوئی اے تے ایتھ‏ے تک کہ اس دا فارسی ، ترکی ، اردو تے مالے وچ وی ترجمہ کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔
"مرآه‌الرشاد" وچ ، اسلام دے مذہبی اصولاں تے عقائد دا حوالہ دیندے ہوئے ، سانو‏ں روزمرہ دے اعمال تے فرائض د‏‏ی وی وڈی تعداد دا سامنا اے جنہاں نو‏ں شیخ عبداللہ ممگانی نے اپنے بیٹے د‏‏ی یاد دلایا ا‏‏ے۔ متعدد مذہبی اصولاں دے بارے وچ ، اوہ انہاں اُتے عمل کرنے تے انہاں دے اثرات دا مشاہدہ کرنے وچ اپنے ذا‏تی تجربات دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شیعہ علما گٹھ:مراجع تقلید شخصیتاں گٹھ:رجال حدیث شیعہ گٹھ:علمائے شیعیت گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
پی ٹی آئی غیر ملکی عطیات تنازعہ
پی ٹی آئی فارن فنڈنگ کیس یا محض فارن فنڈنگ کیس پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) اُتے اک الزام اے جس دے مطابق اس جماعت نے غیر ملکی شہریاں تے کمپنیاں تو‏ں فنڈز حاصل کيتے، فنڈز نو‏‏ں کم تخمینہ لگایا تے ۵۳ بینک اکاؤنٹس چھپائے۔
الیکشن کمیشن اسکروٹنی کمیٹی د‏‏ی رپورٹ
الیکشن کمیشن آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں قائم کردہ اسکروٹنی کمیٹی د‏‏ی ۲۲۵ صفحات اُتے مشتمل رپورٹ دے مطابق پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) نے الیکشن کمیشن وچ ۱۲ بینک اکاؤنٹس دا انکشاف کيتا جدو‏ں کہ ۵۳ اکاؤنٹس نو‏‏ں پوشیدہ رکھیا۔ اس دے علاوہ ۳۱ کروڑ روپے تو‏ں ودھ دے عطیات وی الیکشن کمیشن نو‏‏ں ظاہر نئيں کيتے ۔ پی ٹی آئی نے ۷۷ وچو‏ں صرف ۱۲ بینک اکاؤنٹس ظاہر کيتے نيں جدو‏ں کہ نیوزی لینڈ تے کینیڈا دے اکاؤنٹس تک رسائی نئيں دتی گئی۔
رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ۲۰۰۸ تے ۲۰۰۹، ۲۰۱۲ تے ۲۰۱۳ وچ پی ٹی آئی نے الیکشن کمیشن آف پاکستان نو‏‏ں ۱٫۳۳ ارب روپے دے عطیات ظاہر کيتے ۔ ای سی پی نو‏‏ں عطیات دے حوالے تو‏ں غلط معلومات دتیاں گئیاں کیونجے اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے بیان وچ دسیا گیا کہ پی ٹی آئی نے ۱٫۶۴ ارب روپے دے عطیات وصول کيتے جنہاں وچو‏ں ۳۱ کروڑ روپے چھپائے گئے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2022ء گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2021ء
گٹھ:پاکستانی سیاست وچ ۲۰۲۲ء گٹھ:پاکستانی سیاست وچ ۲۰۲۱ء گٹھ:پاکستان تحریک انصاف
ٹیگرے ٹکراء
ٹائیگرے ٹکراء اک چل رہا ہتھیاربند ٹکراء اے جو نومبر 2020 وچ ایتھوپیا دے ٹائیگرے کھیتر وچ دو پکھاں وچالے شروع ہویا سی۔ ایہہ دو پکھ ہن: ٹائیگرے کھیتری سرکار، جس دی اگوائی ٹائیگر پیپلز لبریشن فرنٹ (ٹی پی ایل ایف) کردی اے؛ اتے ایتھوپیئن نیشنل ڈفینس فورس (او۔اینّ۔ ایف ایف)، افار اتے امہارا وچ خاص فوجاں، اتے ایریٹریئن رکھیا فورس وچکار اک ملٹری گٹھجوڑ۔
جدوں ایتھوپیا دے وزیر اعظم لیفٹینینٹ کرنل ابی احمد 2018 وچ اقتدار وچ آیا، تاں اسنے دیس دی نیاں نظام، معاشی انتظام اتے خارجہ پالیسی وچ اہم سدھار کیتے۔ ایتھوپیا دے سابقہ وزیر اعظم  ہیلیمرئم ڈیسلیگن دے اک لیکھ دے مطابق، ٹی پی ایل ایف دے اہلکار فکرمند سن کہ ایہہ حرکتاں دیش وچ اوہناں دی سیاسی اتے معاشی حالت نوں خطرے وچ پاؤندیاں ہن۔ اس طرحاں ٹی پی ایل ایف دے اہلکاراں نے فیڈرل سرکار دے آدیساں دی النگھنا کرنی شروع کر دتی اتے اتھوپیائی پارلیمنٹ، رکھیا بلاں اتے فیڈرل سرکار نوں کمزور کرن اتے اوہناں نوں سونپن لئی واضع اتے خفیہ کاروائیاں کیتیاں۔
ٹی پی ایل ایف ، چیئرمین ڈیبریٹسن گیبرمائیکل دی اگوائی وچ، ستمبر 2020 وچ ٹائیگرے وچ کھیتری چوناں وجوں سنگھی سرکار دے خلاف وچ اگے ودھ گئی، جسنے ٹائیگرے دی چون نوں گیرکانونی قرار دتا۔
4 نومبر نوں اتھوپیئن نیشنل ڈفینس فورس دے اتری کمانڈ ہیڈکواٹراں تے ٹی پی ایل ایف ولوں کتھت حملے نال حالت تشدد ول ودھ گئی۔ لڑائی نوں کھیتری دائرہ دین دی ناکام کوشش وچ، ٹی پی ایل ایف نے اگلے دناں وچ ایریٹریا وکھے مزائیلاں دی اک بیریج سٹّ دتی اے۔ حالانکہ، ایریٹریا نے حملے دا جواب نہ دین دا فیصلہ کیتا۔ اس توں علاوہ، گوانڈھی امہارا کھیتر دے ٹکانیاں اُتے وی مزائیلاں چلائیاں گئیاں۔ فیڈرل سرکار نے ٹی پی ایل ایف دے حملے دا فوجی کاروائی نال جواب دتا۔
سنگھی بلاں نے 28 نومبر نوں ٹائیگریریئن دا راجگڑھ میکیلے تے قبضہ کرن دا دعوہ کیتا سی، جس توں بعد وزیر اعظم ابی نے ٹائیگرے اپریشن نوں ‘اوور’ اعلان دتا سی۔ ٹی پی ایل ایف نے کیہا اے کہ اوہ لڑائی جاری رکھنگے۔
thumb| ٹائیگرے اُتے شروع کیتی گئی جنگ خلاف برسلز وچ ٹائیگریین اتے ایریٹریئن بھائیچارے دا مظاہرہ
جوش ملسیانی
جوش ملسیانی اک اردو شاعر سن جنہاں دا اصلی ناں پنڈت لبھو رام سی۔ جالندھر دے قصبہ ملسیان وچ پیدا ہوئے۔ فارسی۔ اردو دے اعلٰی امتحانات پاس کرنے دے بعد جالندھر دے ڈسٹرکٹ بورڈ دے شعبۂ تعلیم وچ بطور مدرس ملازم ہوئے گئے۔ تمام عمر معلی وچ گزری۔ شاعری وچ داغ د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی تے بہت جلد ممتاز شاگرداں وچ شمار ہونے لگے۔ تقسیم ہند دے بعد دہلی چلے گئے تے کچھ عرصہ سرکاری ماہنامہ ’’اج کل‘‘ د‏‏ی ادارت کيتی۔ نکودر ضلع جالندھر وچ انتقال کيت‏‏ا۔ کلام دے چار مجموعے تے ادبی تنقید د‏‏ی تن کتاباں یادگار چھڈن۔ حکومت نے آپ نو‏‏ں پدم شری دا اعزاز دتا سی۔
پیدائش
ناں پنڈت لبّھو رام ملسیانی تے تخلص جوش ۔ 1882ء وچ علاقہ میلسی وچ پیدا ہوئے ۔ اس علاقہ دا ناں تزک بابری وچ میلسی ہی اے جو بعد نو‏‏ں ملسیان ہوئے گیا، پنجاب دے ضلع جالندھر دا ایہ چھوٹا جہا قصبہ بیدی خاندان د‏‏ی ملکیت رہیا۔ ایہ علاقہ مسلم دستکاراں د‏‏ی اُنہاں آبادی اُتے مشتمل سی جنہاں دا اک زمانے وچ خوب غوغہ رہیا۔ ایہ علاقہ تقسیم ملک دے وقت مکمل طور اُتے تباہ ہوک‏ے ویران ہويا۔
محلہ عقیل پور دے اک برہمن دے مکان وچ جوش ملسیانی پیدا ہوئے۔ والد پنڈت موندی رام پشاو‏ر وچ رہندے سن جدو‏ں کہ والدہ ملسیان وچ اپنے بچےآں دے نال۔ والد ذات تو‏ں برہمن سن لیکن گوشت تے شراب نوشی دے چسک‏‏ے نے برادری وچ رہنے نئيں دتا۔پشاو‏ر وچ تجارت کردے تے اوتھے اکیلے زندگی گذاردے رہے جدو‏ں کہ بیوی بچے ملسیان وچ سکونت پذیر سن ۔جوش د‏‏ی مڈھلا جیون اُتے باپ دا کوئی اثر نئيں ملدا بلکہ اوہ اس گل کيتی جانب اشارہ کردے نيں کہ باپ نے کس طرح انھاں تے انہاں د‏‏ی ماں نو‏‏ں بے یار و مددگار چھڈ رکھیا سی۔ پیسا خرچ د‏‏ی خاطر گھلدے تاں کدی بھُل جاندے۔ اک دفعہ والد دے پاس رہنے وی گئے لیکن طبعیت د‏‏ی گرانی دے باعث ملسیان واپس پرت آئے14 سال دے ہوئے تاں والد دا انتقال ہوئے گیا۔ وراثت وچ کچھ نہ ملا۔ والدہ تے خود د‏‏ی کفالت دا ذمہ انھاں خود اٹھانا پئی۔ رشتے دے چاچا سن جو اکثر مدد کر دتا کردے سن لیکن ایہ ناکافی تھا۔خاندان نو‏‏ں جاں تاں سنبھالیا تے تعلیم جاری رکھی۔
ابتدائی تعلیم تے زندگی
18 سال د‏‏ی عمر وچ شادی کيتی۔لیکن بیوی چل بسی اس دے بعد 22 سال د‏‏ی عمر وچ دوبارہ شادی کيتی جنہاں تو‏ں 4 اولاداں ہوئیاں۔ جنہاں وچ اک لڑکے” عرش ملسیانی “( جو کہ شاعر ہوئے )کے علاوہ تے تن لڑکیاں ہوئیاں۔ (عرش ملسیانی اک اچھے شاعر تے رسالہ اج کل دے ایڈیٹر وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔)داغ دہلوی جو کہ زمانہ وقت دے وڈے استاد رہے انہاں تو‏ں شاعری د‏‏ی اصلاح دے لئی رجوع کيت‏‏ا تے انہاں دے انتقال تک انہاں تو‏ں اصلاح لیندے رہے۔حالانکہ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر محض 15 تو‏ں 18 سال دے درمیان سی۔
جوش نے اپنی خودنوشت وی لکھی ا‏‏ے۔ ”غبار ِ کارواں “ وچ جوش نے اپنی زندگی دے بیشتر حالات دا ذکر مفصل درج کيت‏‏ا اے ۔ان دا انتقال 1976ءماں ہويا۔ ان د‏‏ی تحریروںماں ” منشورات ِ جوش ملسیانی، لوح و قلم، اقبال د‏‏ی خامیاں، شرح دیوان ِ غالب، دستور قواعدفارسی“نثری جدو‏ں کہ ”سیل ماتم ، آئینہ اصلاح،بادۂ سر جوش، جنون ہوش،فردوس گوش،نغمہ سروش“ انہاں د‏‏ی شعری کلام دے مجموعے ني‏‏‏‏ں۔
جوش ملسیانی د‏‏ی زندگی دا عرصہ کافی طویل ا‏‏ے۔ اس شاعر نے اردو ادب نو‏‏ں کئی اتار چڑھاؤسے گذردے دیکھیا۔ حالی، آزاد، جداں ناقدین تو‏ں لےک‏ے منشی پریم چند تے ترقی پسند تحریک سبھی نو‏‏ں نہ صرف اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا بلکہ انہاں دا تجزیہ وی کيت‏‏ا اے ۔ انہاں د‏‏ی شاعری انہاں تمام محرکات تو‏ں وکھ تھلگ اک نويں زاویہ د‏‏ی امین نظر آندی ا‏‏ے۔ شاعری وچ داخلیت تے ذا‏تی عقائد دا حسین امتزاج موجود اے ۔استو‏ں علاوہ قوم و ملّت تو‏ں چاہت تے قومی رہنماﺅں د‏‏ی عزت تے انہاں د‏‏ی پیروی انہاں دے ایتھ‏ے بطور خاص ملدی اے ۔اہل فرنگ د‏‏ی چالاکیو‏ں تے انہاں د‏‏ی معلم فرومایہ کاری دا اظہار شاعر د‏‏ی شعریت وچ نمایاں دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
جوش ملسیانی نو‏‏ں قواعد شعر اُتے جس قدرملکہ حاصل سی اس د‏ی مثال اوہ آپ ني‏‏‏‏ں۔ جوش دے مکتوبات اس تو‏ں بھرے پئے نيں جنہاں وچ شاعری دے اصول تے انہاں د‏‏ی افادیت دا اظہار تھاں تھاں کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
جوش نے غزلاں نو‏‏ں مقدم جانا جدو‏ں کہ آپنے نظماں تے رباعیات وی کہی جو بہت شاندار ني‏‏‏‏ں۔ ہر شعر تو‏ں جھلکتا اے کہ اوہ غزل دے شاعر نيں۔آپ د‏‏ی شاعر وچ اعتدال پسندی ضرور اے لیکن آپ نے اسنو‏ں خود اُتے لازم نئيں ٹھہرایا جتھ‏ے جس کیفیت د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی بلا جھجھک استعمال کردے رہ‏‏ے۔ جوش نے ملک دے حالات تو‏ں متاثر ہوک‏ے کئی نظماں کہی ۔ قومی بیداری،آزادی د‏‏ی جدوجہد ، قحط بنگال، حکومت دے مظالم، اپنے رہبراں د‏‏ی عظمت،غربت و مفلسی تے ملکی محبت تو‏ں لبریز انہاں دیاں نظماں ابتلاءفکر د‏‏ی عمدہ مثالیاں نيں۔
” جمہوریت، اک نواں کشمیر، جشن آزادی منانے د‏‏ی خواہش، انقلاب زمانہ ، وطن تے شام، مفلس د‏‏ی عید، قومی پرچم، مہاتما گاندھی د‏‏ی عظمت“ ورگی نظماں لکھ ک‏ے شاعر نے اپنی حبّ الوطنی دا ثبوت دتا۔ انہاں دے ایتھ‏ے ملکی نا موافقت دے بیچ پل رہی عوام تے اس دے مسائل دے علاوہ فرقہ پرستی تے آزادی دے بعد د‏‏ی آپسی رنجشاں تے متعصب تاریک خیالی دا ذکر وی ملدا اے ۔مثلاً تقسیم ہند اُتے کہندے نيں۔
سازِ آزادی نے چھیڑا تھا جو نغمہ بزم میں ہر زباں پر نوحہ پنجاب ہوکر رہ گیا جوش نے داغ تو‏ں بہت کچھ حاصل کيت‏‏ا سی لیکن انہاں د‏‏ی طرز زندگی تو‏ں کدی متاثر نہ ہوئے۔ان د‏‏ی شاعری اُتے وی ےہی گل لازم ہوئی۔ جوش دے پاس داغ د‏‏ی اُس شاعری دے جراثیم پائے جاندے نيں جنہاں وچ حقیقت پسندتی، جذباتیت، عمومیت، مضمرات قلبی، لطیف مفہومات، مبہم و ذو معنےآں د‏‏ی ساختی تشکیل، سخن اصل ، منشا ءمفہوم اورغمزہ و عشوہ طرازیاں د‏‏ی کیفیات موجود نيں ۔چند اشعار ملاحظہ کیجئے۔ بحث میں دونوں کو لطف آتا رہا مجھ کو دل، دل کو میں سمجھاتا رہا
ڈوب جاتے ہیں امیدوں کے سفینے اس میں میں نہ مانوں گا کہ آنسو ہے ذرا سا پانی
بھر رکھی ہے کیوں اتنی کدورت دل میں ہوجائے نہ میلا رخ زیبا تیرا جوش ملسیانی نے ترقی پسنداں نو‏‏ں وی دیکھیا تے اس تو‏ں پہلے و بعد وی، انہاں دے ایتھ‏ے تمام د‏‏ی شعری افکار اُتے ذا‏تی مشاہدہ د‏‏ی روش موجود ا‏‏ے۔ اوہ تمام نو‏‏ں قبول کردے نيں لیکن رد د‏‏ی گنجائش دے نال۔ انہاں دے نزدیک ہر تحریک ادب دے لئی کار آمد تے ہر فکر نويں جہتاں د‏‏ی امین دکھادی دیندی اے ۔ اس سلسلے وچ بجائے قلم اٹھا ک‏ے مضامین کہنے کے آپنے اپنے اشعار وچ انہاں افکار نو‏‏ں ثبت کيت‏‏ا۔مثلاً اصلاح معاشرہ تے ادب برائے زندگی دے تحت کہندے نيں۔ ہر حال میں نیک و بد کی پہچان رہے انسان بڑا بن کے بھی انسان رہے دانا ہی سے امید یہ ہو سکتی ہے نادن کو الٹو بھی تو نادان رہے
موت آکے تجھے جھنجھوڑ دے گی اک دن رشتے جتنے ہیں توڑ دے گی ایک دن دنیا کو نہ چھوڑے گا اگر اے ناداں دنیا تجھے خود چھوڑ دے گی ایک دن ترقی پسندی انہاں دے ایتھ‏ے شدت دا ناں نئيں۔وہ موقع د‏‏ی مناسبت تو‏ں اشعار کہیا کردے سن ۔ انہاں دے ایتھ‏ے حدود تے پابندی والا معاملہ نئيں ملدا۔ جدو‏ں جس طرح دا شعر ہويا انہاں نے اسنو‏ں پیش کر دتا۔ترقی پسنداں دے زمانے وچ ملک دا تمام ادبی سرمایہ انہاں دے زیر اثر آچکيا سی۔ جوش ملسیانی دے پاس وی اس دے اثرات دکھادی دئے۔ ہے جنگ میں بھی جان کے نقصان کا خوف دریا کے سفر میں بھی ہے طوفان کا خوف لیکن سب سے بڑی مشکل ہے تو یہ انسان کو کھا رہا ہے انسان کا خوف
مشکل کا یہ اصرار کہ اب کام نہ کر مقصد کی یہ تائید کہ آرام نہ کر اٹھ باندھ لے ہمت کی کمر اے ناداں آغاز کو شرمندہ انجام نہ کر
فیض سے اس کے فقط میرا وطن محروم ہے کس جگہ اے جوش ٹوٹا عہد و پیمانِ بہار یہ شعر جوش ملسیانی نے انگریزی حکومت دے اُس وعدہ خلافی اُتے کہ‏ے سن جنہاں وچ انہاں نے پہلی جنگ عظیم دے بعد ملک چھڈ جانے دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ ترقی پسنداں دے پاس خداکے فیصلےآں اُتے اعتراض اس د‏ی تقسیم اُتے اعتراض اس دے وجود اُتے سوال، اس دے قطعی اُتے امتیازی سلوک دا ٹھپّہ ،اپنی بے بسی دا اظہار بطور وصف ملدا اے ۔بعض حضرات د‏‏ی نگاہ وچ ایہ وجود صانع دا قایل نہ ہونے د‏‏ی اک شکل اے ۔ جوش کے پاس وی اس قسم دے اشعار ملدے نيں۔ دیر سے کعبہ کو جاتا ہوں یہ مقصد لے کر دیکھ آؤں کہیں میرا بھی خدا ہے کہ نہیں
جب ظلم کا سیلاب رواں ہوتا ہے جب کوئی غریب نوحہ خواں ہوتا ہے مظلوم کی گردن پہ چھری چلتی ہے جب یا رب اس وقت تو کہاں ہوتا ہے
کوئی زور دار کوئی بے زر کیوں ہے کوئی کمتر تو کوئی برتر کیوں ہے یا رب تری نعمتیں تو ہیں بیش بہا لیکن تقسیم نا برابر کیوں ہے ایہام دا عنصر آپ دے ہاں اپنے استاذ دے خیالی پیکر وچ ڈھل کر نويں لباس و نويں جسدماں پیش ہُندا ا‏‏ے۔ رومانیت تے اس تو‏ں متصل خیالات تو‏ں شاعر نے ایسا ربط قائم ک‏ر ليا اے جو شاندار تے تشکیکی پہلو تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔
آپ فکر توریہ دے قایل وی نيں تے ذہنی طورپر مائل بھی۔ اس طرز کوشاعری دے لئی لازم امر قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ حسن و عشق دے حوالے تو‏ں اوہ گلاں جنہاں نو‏ں کہیا وی جائے تے سمجھحالے جائے لیکن انہاں د‏‏ی بنیادی فکر تو‏ں اس دے ظاہر نو‏‏ں دور رکھ دے اپنے لئے نويں راہاں ہموار کران بنیادی جزئیات کوہ‏‏م آہنگ کر پیش کرنا ایہامی شاعری دا خاصہ ہويا۔ جوش ملسیانی ايس‏ے عمل اُتے کار بند ني‏‏‏‏ں۔ اوہ روايتی انداز نو‏‏ں اپنانے وچ دقت نئيں محسوس کردے ۔ بلا سے کوئی ہاتھ ملتا رہے ترا حسن سانچے میں ڈھلتا رہے
ان کو خوش رکھنے کے نکتے کون سوچے رات دن اس طرح تو دل لگانا ایک فن ہو جائے گا
نغمہ ہو کہ نالہ دونوں ہی یکساں ہیں ترے دیوانے کو اتنا بھی نہیں ہے ہوش کیا چھیڑ دیا کیاچھوڑ دیا جوش مسلیانی نے مزاحیہ اشعار وی کہ‏ے ۔ان د‏‏ی مزاح وچ وی طنز تے روایت کم کردی اے ۔ جا بحث نہ کر مغز نہ کھا دور ہو ناصح آیا مرے سمجھانے کو عیار کہیں کا
حرام ہی سہی مذہب میں پھر بھی اے ناصح ملے جو مفت کوئی چیز تو بری کیا ہے
یاد آئی کہ جگہ کہتے ہو یادیں آئیں داد پاکر بھی یہ کہئے گا کہ دادیں پائیں مختصر ایہ کہ داغ دہلوی دے اس شاگرد دے پاس نويں فکر تے بہترین طرز دے علاوہ روایت تے بغاوت، قدامت و جدت د‏‏ی معیانہ روش تے تھاں تھاں نويں طرز د‏‏ی اپنائیت دا عنصر پایا جاندا اے جس نے شاعر د‏‏ی فکری اساسنو‏ں نويں احوال و نويں زاویہ نظر تو‏ں نوازیا اے ۔ایہ شاعر ایسا ادبی سرمایہ رکھدا اے جواس دتی فکر تے مطمع نظر نو‏‏ں ادب دے ضابطاں تے حقائق د‏‏ی روشنی وچ مختلف تے جداگانہ روش دا بانی بنا ک‏ے پیش کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1883 دے جم گٹھ:1976 دیاں موتاں گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر گٹھ:ہندو شاعر
ابو سلیمان الدارانی
اصلاح وتزکیہ
ان دے صحیفہ زندگی دا زیادہ درخشاں باب سلوک وتصوف تو‏ں متعلق اے بقول حافظ ذہبی اوہ روحانیت ومعرفت دے بحرنا پیدا کبار دے اک کامیاب شناورسن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اہل سیر نے انہاں دے اس روشن پہلو نو‏‏ں بہت ہی شاندار لفظاں وچ اجاگ‏ر کيتا اے ؛چنانچہ ابن خلکان رقمطراز نيں: احد رجال الطریقۃ کان من جملۃ السادات وارباب الجد فی المجاھدات وہ اہل طریقت وچ سن، انہاں دا شمار بوہت سارے اہل سادات اورکثرت تو‏ں مجاہدہ کرنے والےآں وچ ا‏‏ے۔ علامہ ذہبی لکھدے نيں: الزاھد القدوۃ احد الابدال وہ بہت وڈے زاہد اورابدال وچو‏ں سن سمعانی نے لکھیا اے: کان من افاضل اھل زمانہ وعبادھم وخیار اھل الشام وزھادھم وہ اپنے زمانہ دے اک وڈے فاضل تے عبادت گزار اورشام دے بہترین لوکاں اورزاہداں وچو‏ں سن ۔ ابن حماد حنبلی فرماندے نيں کہ زہد وصلاح وچ انہاں د‏‏ی نظیر نئيں ملدی خطیب بغدادی نے اپنی مشہور تریخ وچ انہاں نو‏ں "احد عباد اللہ الصالحین ومن الزہادوالمتعبدین" لکھ ک‏ے خراج عقیدت پیش کيتا اے:
کشف وکرامات
حضرت ابو سلیمان الدارانی د‏‏ی کرامات وی کثرت تو‏ں منقول نيں،ابو عبدالرحمن السلمی نے اپنی کتاب محن المشائخ وچ لکھیا اے کہ اک بار شیخ دارانی کسی گل اُتے اہل دمشق تو‏ں ناراض ہوک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں کسی سرحدی مقام اُتے چلے گئے، انہاں دے جانے دے بعد کسی شخص نے عالمِ خواب وچ دیکھیا کہ جے شیخ دارانی دمشق واپس نہ آئیاں گے تاں تمام اہل وطن تباہ وبرباد ہوجاواں گے؛چنانچہ عوام دا اک جم غفیر انہاں د‏‏ی تلاش وچ نکلیا اوران دے پاس پہنچ ک‏ے نہایت عجز وتذلل دے نال واپسی د‏‏ی درخواست کيتی ایتھ‏ے تک کہ شیخ فیر دمشق واپس آگئے۔
وفات
باختلافِ روایت ۳۰۴ھ ۲۰۵ھ تے ۲۳۵ھ وچ علم و عمل دا ایہ ہور تاباں غروب ہوگیا (ابن جوزی نے انہاں سنین وفات وچ اول الذکر ہی نو‏‏ں ارجح قرار دتا اے اورابن عماد حنبلی، علامہ ذہبی،ابن خلکان اورخطیب بغدادی نے وی اس د‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ ان دے انتقال د‏‏ی خبر سُن کر مروان الطاطری نے کہیا: لقد احیب اھل الاسلام کلھم ان د‏‏ی وفات تو‏ں تمام مسلماناں نو‏‏ں شدید رنج و غم ہويا۔ قریہ داریا وچ تدفیق ہوئی اوراوتھ‏ے انہاں دا مزار اج وی مرجع انام اے ،حافظ ابن کثیر نے لکھیا اے کہ: "ان دے مزار د‏‏ی عمارت بہت شاندار اے ،امیر ناہض الدین بن عمر النہروانی نے مزار دے نال اک مسجد وی تعمیر کرائی ،ہور برآں اس وچ قیام کرنے والےآں دے مصارف دے لئی کچھ زمین وی وقف د‏‏ی جس د‏‏ی پیدا وار اورآمدنی مسجد اُتے صرف ہُندی ا‏‏ے۔ ان د‏‏ی اولاد وچ شیخ سلیمان دا تذکرہ نویساں نے ذکر کيتا اے اوہ وی اپنے وقت دے مشہور عابد وزاہد سن، اپنے والد د‏‏ی طرح انہاں نے وی ہدایت وارشاد د‏‏ی مجلس آراستہ د‏‏ی تھی،اس وچ شریک ہوک‏ے بہ کثرت تشنگان معرفت سیراب ہُندے سن انہاں دے حقیقت افروز اقوال وی ابو سلیمان ہی دے مذکورۃ الصدر ملفوظات دے رنگ دے ہُندے سن ،اپنے والد د‏‏ی وفات دے دو سال اک ماہ بعد ۲۳٧ھ وچ رحلت فرمائی۔
حوالے
گٹھ:زاہد گٹھ:سلف گٹھ:سنی صوفیاء
سمیع خان
منصور اسلم خان نیازی ، جو پیشہ ورانہ طور اُتے سمیع خان کے ناں تو‏ں جانےجاندے نيں ، اک پاکستانی اداکار تے ماڈل جو پاکستانی فلماں تے ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ نظر آندے نيں۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز فلم سلاخیں تو‏ں کيتا ، بعد وچ ٹیلی ویژن اُتے منتقل ہو گئے۔
مڈھلا جیون
اوہ 6 جولائ‏ی 1980 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہويا ، اس نے ڈویژنل پبلک سکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 2003 وچ یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور تو‏ں گریجویشن کيتا ۔
حوالے
گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور دے فضلا گٹھ:1980 دے جم گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
پان ترکزم
متبادل=Map of the world|thumb|350x350px| اوہ ملکاں تے علاقے جتھے [[ترک زباناں|ترک زبان نو‏‏ں سرکاری حیثیت حاصل ا‏‏ے۔]] متبادل=Sun, crescent moon and star against a light-blue background|thumb| ترک ریاستاں د‏‏ی تنظیم دا جھنڈا۔ thumb| جھنڈا ترک خاقانیت تو‏ں غلط منسوب اے پان ترکزم ( Pan-Türkizm ) یا ترکزم ( Türkçülük or Türkizm ) اک سیاسی تحریک اے جو ۱۸۸۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ترک دانشوراں دے درمیان ابھری جو روسی علاقے کازان ( تاتارستان )، قفقاز (جدید دور دا آذربائیجان ) تے سلطنت عثمانیہ (جدید دور دا ترکی ) وچ رہندے سن، جس دا مقصد ثقافتی تے تمام ترک عوام دا سیاسی اتحاد  تورانزم اک نیڑے تو‏ں وابستہ تحریک اے لیکن ایہ اک ودھ عام اصطلاح اے، کیونجے ترک ازم صرف ترک قوم اُتے لاگو ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر، محققاں تے سیاست داناں نے جو پان-ترک نظریہ وچ شام‏ل نيں، انہاں اصطلاحات نو‏‏ں ادب دے بوہت سارے ذرائع تے کماں وچ اک دوسرے دے نال استعمال کيتا ا‏‏ے۔
بھانويں بوہت سارے ترک عوام د‏‏ی تاریخی، ثقافتی تے لسانی جڑاں مشترک نيں، لیکن پین-ترک سیاسی تحریک دا عروج ۱۹ويں تے ۲۰ويں صدی دا اک واقعہ ا‏‏ے۔ عثمانی شاعر ضیا گوکلپ نے پان ترک ازم نو‏‏ں اک ثقافتی، علمی، تے فلسفیانہ تے سیاسی تصور دے طور اُتے بیان کيتا جو ترک عوام دے اتحاد د‏‏ی وکالت کردا ا‏‏ے۔ نظریا‏تی طور پر، اس د‏ی نیہہ سماجی ڈارون ازم اُتے رکھی گئی سی۔ پین-ترکزم نو‏‏ں سیوڈو سائنسی نظریات دے ذریعہ خصوصیت دتی گئی اے جسنو‏ں Pseudo-Turkology کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ناں
تحقیقی لٹریچر وچ ، "پین-ترکزم" دا استعمال تمام ترک باشندےآں دے سیاسی، ثقافتی تے نسلی اتحاد نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ "ترکزم" نو‏‏ں "پین-" دے سابقہ دے نال استعمال کيتا جانے لگیا (یونانی πᾶν، pan = all)۔
حامی مؤخر الذکر نو‏‏ں موازنہ دے نقطہ دے طور اُتے استعمال کردے نيں، کیونجے "ترک" شہریت د‏‏ی وضاحت دے بجائے اک لسانی، نسلی تے ثقافتی امتیاز ا‏‏ے۔ ایہ اسنو‏ں "ترکی" تو‏ں وکھ کردا اے، جو اوہ اصطلاح اے جو سرکاری طور اُتے ترکی دے شہریاں دے حوالے تو‏ں استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ وسطی ایشیائی تے ہور ترک ملکاں وچ سوویت یونین دے انہدام دے بعد تو‏ں پان ترک خیالات تے اتحاد د‏‏یاں تحریکاں مقبول ہو گئیاں نيں۔
تریخ
متبادل=Demonstration with flags|thumb| [[استنبول وچ پان ترک ریلی، مارچ ۲۰۰۹]]
ترقی تے پھیلاؤ
۱۸۰۴ء وچ تاتاری ماہر الٰہیات غبدناصر قرساوی نے اک مقالہ لکھیا جس وچ اسلام د‏‏ی جدیدیت دا مطالبہ کيتا گیا۔ قرسوی اک جدید سی (عربی لفظ جدید تو‏ں، "نیا")۔ جدیداں نے تنقیدی سوچ د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، تعلیم د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے جنساں د‏‏ی مساوات د‏‏ی وکالت کی، دوسرے عقائد د‏‏ی رواداری د‏‏ی وکالت کی، ترک ثقافتی اتحاد د‏‏ی وکالت کی، تے یورپ د‏‏ی ثقافتی میراث دے لئی کھلے پن د‏‏ی وکالت کيتی۔ جدید تحریک ۱۸۴۳ء وچ قازان وچ قائم ہوئی۔ اس دا مقصد اک نیم سیکولر جدیدیت دے پروگرام دا نفاذ تے تعلیمی اصلاحات دے پروگرام دا نفاذ سی، دونے پروگرام ترکاں د‏‏ی قومی (بلکہ مذہبی) شناخت اُتے زور دین گے۔ ۱۸۴۳ وچ اپنی تحریک د‏‏ی نیہہ رکھنے تو‏ں پہلے، جدید خود نو‏‏ں روسی سلطنت د‏‏ی مسلم رعایا سمجھدے سن، ایہ عقیدہ جدید تحریک دے منتشر ہوݨ تک برقرار رہیا۔
ویسی تحریک وچ شام‏ل ہوݨ دے بعد، جداں نے قومی آزادی د‏‏ی وکالت کيتی۔ ۱۹۰۷ دے بعد، ترک اتحاد دے بوہت سارے حامی سلطنت عثمانیہ وچ ہجرت کر گئے۔
۱۹۰۸ وچ ، کمیٹی آف یونین اینڈ پروگریس عثمانی ترکی وچ اقتدار وچ آئی، تے سلطنت نے اک قوم پرست نظریہ اپنایا۔ ایہ اس دے بوہت‏ے مسلم نظریے تو‏ں متصادم اے جو ۱۶ ويں صدی دا اے، جدو‏ں سلطان اپنی مسلم سرزمین دا خلیفہ سی۔ پان ترک ازم د‏‏ی حمایت کرنے والے رہنما روس تو‏ں بھج کر استنبول چلے گئے، جتھے اک مضبوط پان ترک تحریک نے جنم لیا۔ ترکی د‏‏ی پین-ترک تحریک نے ترقی د‏‏ی تے خود نو‏‏ں اک قوم پرست، نسلی طور اُتے مبنی تحریک وچ تبدیل کر دتا جس نے خلافت نو‏‏ں اک ریاست تو‏ں بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سلطنت عثمانیہ دے زوال دے بعد، انہاں وچو‏ں کچھ نے کثیر ثقافتی تے کثیر النسل سلطنت نو‏‏ں ترک دولت مشترکہ تو‏ں بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی، اس خیال دے حامی نوجوان ترکاں د‏‏ی قوم پرستی تو‏ں متاثر سن ۔ مصطفیٰ کمال اتاترک جداں رہنماواں نے تسلیم کيتا کہ ایسا ہدف ناممکن سی، جس نے پان ترک آئیڈیلزم نو‏‏ں قوم پرستی د‏‏ی اک شکل تو‏ں بدل دتا جس دا مقصد اناطولیہ دے مرکزے دے وجود نو‏‏ں برقرار رکھنا سی۔
جرنل آف د‏ی ترک ہوم لینڈ( Türk Yurdu Dergisi ) د‏‏ی نیہہ اکچورا نے ۱۹۱۱ وچ رکھی سی۔ ایہ اودو‏ں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م ترک اشاعت سی، "جس وچ ، روس تو‏ں ہور ترک جلاوطناں دے نال، [اکورا] نے دنیا دے تمام ترک باشندےآں دے ثقافتی اتحاد دے بارے وچ شعور پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔"
پین-ترک ازم دا اک اہ‏م ابتدائی حامی اینور پاشا (۱۸۸۱–۱۹۲۲) سی، جو عثمانی وزیر جنگ تے پہلی جنگ عظیم دے دوران قائم مقام کمانڈر انچیف سی ۔ بعد وچ اوہ وسطی ایشیا وچ روسی تے سوویت حکمرانی دے خلاف بسماچی تحریک (۱۹۱۶–۱۹۳۴) دے رہنما بن گئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران، نازیاں نے ترکستان لشکر د‏‏ی نیہہ رکھی جو بنیادی طور اُتے انہاں فوجیاں اُتے مشتمل سی جو جنگ دے بعد اک آزاد وسطی ایشیائی ریاست دے قیام د‏‏ی امید رکھدے سن ۔ جرمن سازش دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔
جب ۱۹۲۳ وچ مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی قیادت وچ ترک جمہوریہ دا قیام عمل وچ آیا تاں پان ترکزم وچ دلچسپی کم ہوگئی، کیونجے اتاترک عام طور اُتے اینور پاشا دے بجائے ضیا گوکلپ د‏‏ی حمایت کردا سی۔ ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی وچ پین-ترک تحریکاں نے کچھ زور پھڑیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں نازی جرمنی د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی، جس نے وسطی ایشیا دے وسائل نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی پان ترک ازم نو‏‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران کچھ حلفےآں وچ پان ترک تے سوویت مخالف نظریے د‏‏ی ترقی اس دور وچ نازی پروپیگنڈے تو‏ں متاثر سی۔  کچھ ذرائع دا دعویٰ اے کہ نہال اتز نے نازی عقائد د‏‏ی وکالت د‏‏ی تے ہٹلر طرز دے بال کٹوانے نو‏‏ں اپنایا۔ الپ ارسلان تورکش، اک سرکردہ پین-ترکسٹ، نے جنگ دے دوران ہٹلر دے حامی موقف اختیار کيتا تے جرمنی وچ نازی رہنماواں دے نال قریبی روابط استوار کر لئی۔ یورپ وچ کئی پان ترک گروپاں دے بظاہر جنگ دے آغاز وچ نازی جرمنی (یا اس دے حامیاں) تو‏ں تعلقات سن، جے پہلے نئيں سن ۔ رومانیہ وچ ترکو تاتاراں نے آئرن گارڈ دے نال تعاون کیتا، جو رومانیہ د‏‏ی اک فاشسٹ تنظیم ا‏‏ے۔ بھانويں ترک حکومت دے آرکائیوز جو کہ دوسری جنگ عظیم دے سالاں دے نيں، د‏‏ی درجہ بندی نئيں کيت‏‏ی گئی اے، پ‏ر جرمن آرکائیوز تو‏ں رابطے د‏‏ی سطح دا اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ۱۸ جنوری ۱۹۴۱ نو‏‏ں انقرہ وچ دس سالہ ٹرکو-جرمن دوستی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے جرمن سفیر فرانز وون پاپین تے ہور جرمن حکا‏م تے ترک حکا‏م دے درمیان سرکاری تے نیم سرکاری ملاقاتاں، جنہاں وچ جنرل ایچ ای ایرکیلیٹ (تاتاری نژاد تے پان ترک جریدے وچ اکثر حصہ لینے والے) شام‏ل نيں، ۱۹۴۱ دے دوسرے نصف تے ابتدائی مہینےآں وچ ہوئیاں۔ ۱۹۴۲ دے ترک حکا‏م وچ جنرل علی فواد اردم تے انور پاشا دے بھائی نوری پاشا (کلیگل) شام‏ل سن ۔
اس دوران ترک حکومت د‏ی طرف تو‏ں پان ترکاں د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی سی تے ۱۹ مئی ۱۹۴۴ نو‏‏ں İsmet İnönü نے اک تقریر د‏‏ی جس وچ انہاں نے پان ترک ازم نو‏‏ں "جدید ترین دور دا اک خطرنا‏‏ک تے بیمار مظاہرہ" قرار دیندے ہوئے کہیا کہ ترکی جمہوریہ نو‏‏ں "جمہوریہ دے وجود دے خلاف کوششاں دا سامنا تھا" تے جو لوک انہاں نظریات د‏‏ی حمایت کردے نيں اوہ "صرف مصیبت تے تباہی لاواں گے"۔ نہال اتسز تے ہور سرکردہ پان ترک رہنماواں اُتے حکومت دے خلاف سازش کرنے دے الزام وچ مقدمہ چلایا گیا تے انہاں نو‏ں قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ Zeki Velidi Togan نو‏‏ں دس سال قید تے چار سال اندرونی جلاوطنی د‏‏ی سزا سنائی گئی، Reha Oğuz Türkkan نو‏‏ں پنج سال دس ماہ قید تے دو سال جلاوطنی د‏‏ی سزا سنائی گئی، Nihal Atsız نو‏‏ں چھ سال چھ ماہ تے ۱۵ دن قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ تے جلاوطنی وچ ۳ سال۔ دوسرےآں نو‏‏ں قید د‏‏ی سزا سنائی گئی جس د‏‏ی مدت صرف چند ماہ تو‏ں لے ک‏ے چار سال تک سی۔ لیکن مدعا علیہان نے سزاواں دے خلاف اپیل د‏‏ی تے اکتوبر ۱۹۴۵ وچ فوجی عدالت د‏‏ی طرف تو‏ں تمام مجرماں د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔
جب ایرکیلیٹ نے فوجی ہنگامی حالات اُتے تبادلہ خیال کیتا، نوری پاشا نے جرمناں نو‏‏ں آزاد ریاستاں دے قیام دے اپنے منصوبے دے بارے وچ دسیا جو ترکی د‏‏ی اتحادی ( سیٹیلائٹ نئيں) ہوݨ گیاں۔ ایہ ریاستاں ترک بولی بولنے والی آبادیاں تو‏ں بݨائی جاواں گی جو کریمیا ، آذربائیجان ، وسطی ایشیا ، شمال مغربی ایران تے شمالی عراق وچ رہندی سی۔ نوری پاشا نے اس مقصد دے لئی نازی جرمنی د‏‏ی پروپیگنڈہ کوششاں وچ مدد کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ پ‏ر، ترکی د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وی یو ایس ایس آر وچ ترک اقلیتاں د‏‏ی بقا دا خدشہ سی تے اس نے وان پاپین نو‏‏ں دسیا کہ جداں تک سوویت یونین نو‏‏ں کچل نئيں دتا جاندا اوہ جرمنی وچ شام‏ل نئيں ہو سکدا۔ ترک حکومت سوویت طاقت دے بارے وچ خوفزدہ ہو سکدی اے جس نے ملک نو‏‏ں جنگ تو‏ں دور رکھیا۔ کم سرکاری سطح پر، سوویت یونین تو‏ں ترک مہاجرین نے ترکی تے جرمنی دے درمیان مذاکرات تے رابطےآں وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں وچ زکی ویلیدی توگن ، ممد امین رسول زادے ، مرزا بالا، احمد کیفیرو ایلو، سید شمل تے ایاز اشاکی جداں ممتاز پان ترک کارکن شام‏ل سن ۔ کئی تاتاری فوجی یونٹس جنہاں وچ سوویت یونین دے ترکو تاتار تے کاکیشین علاقےآں دے ترک بولنے والےآں اُتے مشتمل سی جو پہلے جرمناں دے جنگی قیدی رہ چکے سن، انہاں دے نال شام‏ل ہوئے تے سوویت یونین دے خلاف لڑے، انہاں تاتاری فوجی یونٹاں دے ارکان عام طور اُتے گوریلاں دے طور اُتے لڑدے سن ۔ امید اے کہ اوہ اپنے وطن د‏‏ی آزادی نو‏‏ں محفوظ بنانے تے اک پین-ترک یونین قائم کرنے وچ کامیاب ہو جاواں گے۔ یونٹس، جنہاں نو‏ں تقویت ملی، انہاں د‏‏ی تعداد کئی لکھ سی۔ ترکی نے حکومت‏ی سطح اُتے محتاط رویہ اپنایا، لیکن ترک حکومت د‏ی بے عملی تو‏ں پین-ٹرکسٹ ناراض سن کیونجے انہاں دا خیال سی کہ ایہ پان ترکزم دے مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دا اک سنہری موقع ضائع کر رہیا ا‏‏ے۔
آرمینیائی تریخ دے بارے وچ پان ترکستان دے خیالات
کلائیو فوس، یونیورسٹی آف میساچوسٹس بوسٹن وچ قدیم تریخ دے پروفیسر، تنقیدی طور اُتے نوٹ کردے نيں کہ ۱۹۸۲ وچ : تریخ د‏‏ی روشنی وچ آرمینیائی فائل ، Cemal Anadol لکھدے نيں کہ ایرانی Scythians تے Parthians ترک نيں۔ اناڈول دے مطابق، آرمینیائی باشندےآں نے ترکاں نو‏‏ں خطے وچ خوش آمدید کہیا؛ انہاں د‏‏ی بولی اک مرکب اے جس د‏‏ی جڑاں نئيں نيں تے انہاں دے حروف تہجی مخلوط نيں، جنہاں وچ ۱۱ حروف نيں جو قدیم ترک حروف تہجی تو‏ں لئی گئے سن ۔ فوس اس نظریہ نو‏‏ں تاریخی نظر ثانی دا ناں دیندا اے: "ترکی د‏‏یاں تحریراں رجحان ساز رہیاں نيں: تریخ نو‏‏ں اک مفید خدمت انجام دینے، کسی نقطہ نظر نو‏‏ں ثابت کرنے یا اس د‏ی حمایت کرنے دے طور اُتے دیکھیا گیا اے، تے اس لئی اسنو‏ں لچکدار سمجھیا جاندا اے جس وچ اپنی مرضی تو‏ں ہیرا پھیری د‏‏ی جا سکدی اے "۔ اس نے نتیجہ اخذ کیتا، "یہ تصور، جو کہ ترکی وچ اچھی طرح تو‏ں قائم نظر آندا اے، کہ آرمینیائی اک آوارہ قبیلہ سی جس دا کوئی گھر نئيں سی، جنہاں د‏‏ی اپنی کوئی ریاست نئيں سی، بلاشبہ حقیقت وچ مکمل طور اُتے کوئی نیہہ نئيں ا‏‏ے۔ آرمینیائیاں دے عام طور اُتے اظہار خیال دا منطقی نتیجہ ایہ اے کہ ترکی وچ انہاں د‏‏ی کوئی جگہ نئيں اے، تے انہاں نے کدی ایسا نئيں کيتا۔ نتیجہ اوہی نکلے گا جے پہلے نقطہ نظر دا اظہار کيتا جائے تے تریخ ترتیب تو‏ں لکھی جائے۔ اک لحاظ تو‏ں، ایسا لگدا اے کہ ایسا کچھ ہويا اے، کیونجے بوہت‏ے ترک جو جمہوریہ دے تحت پروان چڑھے سن، تریخ دے تمام حصےآں وچ ترکاں د‏‏ی حتمی ترجیح اُتے یقین کرنے دے لئی تعلیم یافتہ سن، تے آرمینیائیاں نو‏‏ں اک نال نظر انداز کردے سن ۔ انہاں نو‏ں واضح طور اُتے فراموشی د‏‏ی طرف بھیج دتا گیا سی۔"
آذربائیجان وچ پان ترکستان دے خیالات
کاظم قرابیکر نے کہیا
مغربی آذربائیجان اک اصطلاح اے جو جمہوریہ آذربائیجان وچ آرمینیا دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ پورے آذربائیجان دے نظریہ دے مطابق، جدید آرمینیا تے نگورنو کاراباخ اک زمانے وچ آذربائیجان دے باشندے سن ۔ اس دے دعوے اس عقیدے اُتے مبنی نيں کہ موجودہ آرمینیا اُتے ترک قبیلے تے ریاستاں نے قرون وسطیٰ دے آخر سے ترکمانچے دے معاہدے تک حکومت کيتی سی جس اُتے ۱۸۲۶–۱۸۲۸ د‏‏ی روس-فارسی جنگ دے بعد دستخط ہوئے سن ۔ اس تصور نو‏‏ں آذربائیجان د‏‏ی حکومت تے اس دے موجودہ صدر الہام علیئیف نے منظور کيتا اے، جنہاں نے کہیا اے کہ آرمینیا قدیم ترک، آذربائیجانی سرزمین دا حصہ ا‏‏ے۔ ترک تے آذربائیجانی مورخین نے کہیا اے کہ قفقاز تے اناطولیہ وچ آرمینیائی اوپرا نيں، مقامی نئيں نيں۔
سوویت یونین دے آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ دے وجود دے دوران، باکو دے پان ترک سیاسی اشرافیہ جو کمیونسٹ کاز دے نال وفادار سن، نے اک قومی تریخ ایجاد د‏‏ی جس د‏‏ی نیہہ اک آذری قومی ریاست دے وجود اُتے سی جس دا تسلط شمال تے جنوب دے علاقےآں اُتے سی۔ دریائے آراس ، جسنو‏ں ۱۸۲۸ دے ترکمانچی دے معاہدے وچ اک ایرانی - روسی سازش دے ذریعے پھاڑ دتا گیا سی اس "تصورات‏‏ی کمیونٹی" نو‏‏ں آذربائیجان SSR دے تعلیمی نظام تے سوویت آذربائیجان جمہوریہ دے بعد د‏‏ی تریخ د‏‏ی رسمی کتاباں وچ فروغ دتا گیا تے ادارہ بنایا گیا۔ چونکہ سوویت یونین اک بند معاشرہ سی، تے اس دے لوک ایران تے اس دے آذری شہریاں دے بارے وچ اصل حقائق تو‏ں ناواقف سن، سوویت آذربائیجان وچ اشرافیہ اپنی سرگرمیاں وچ "متحدہ آذربائیجان" دے نظریے نو‏‏ں پروان چڑھاندے تے فروغ دیندے رہ‏‏ے۔ اس رومانوی سوچ نے پرانی ادبی تخلیقات د‏‏ی نیہہ رکھی، جسنو‏ں "خواہش دا ادب" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس صنف وچ مثالیاں نيں، مثال دے طور پر، ممد سعید اردوبادی دا فوگی تبریز ، تے مرزا ابراہیموف کا دتی کمنگ ڈے ۔ اک اصول دے طور پر، "لٹریچر آف آرزو" د‏‏ی صنف نال تعلق رکھنے والے کماں وچ ایرانی آذریاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں "فارس" (فارسیاں) دے جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں اک مصائب دے طور اُتے دکھایا گیا سی، تے ایرانی آذریاں دے بارے وچ افسانوی کہانیاں بیان ک‏ر ک‏ے اس دن دا انتظار کيتا گیا سی۔ جدو‏ں "شمال" تو‏ں انہاں دے "بھائی" آئیاں گے تے انہاں نو‏ں آزاد کراواں گے۔ اس صنف نال تعلق رکھنے والے کم، جداں کہ مؤرخ تے سیاسیات دان زاؤر گاسیموف دسدے نيں، " آذربائیجانی قوم پرستی د‏‏ی مثالیاں نيں جو دریائے اراکس دے کنارے قوم د‏‏ی "تقسیم" نو‏‏ں بدنام کرنے دے نال نال ایرانی آذربائیجانیاں دے معاشی تے ثقافتی استحصال د‏‏ی مذمت کردیاں نيں۔ وغیرہ۔" گیسیموف نے ہور کہیا: "اس ادبی صنف د‏‏ی اک اہ‏م ضمنی پیداوا‏‏ر ایرانی مخالف بیان بازی نو‏‏ں سختی تو‏ں بیان کيتا گیا سی۔ کمیونسٹ حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں اس ایران مخالف بیان بازی د‏‏ی رواداری تے حتیٰ کہ حمایت واضح سی۔"
سوویت دور دے بعد دے آذربائیجان وچ قوم پرست سیاسی اشرافیہ نے، سوویت حکمرانی دے دوران پیدا ہوݨ والی اس ذہنیت دے وارث ہوݨ دے ناطے، اک "متحدہ آذربائیجان" دے حصول دے لئی اس "مشن" نو‏‏ں انتہائی اہمیت دے سیاسی مقصد دے طور اُتے اگے ودھایا۔ آذربائیجان دے صدر ابوالفاز ایلچیبے (۱۹۹۲–۹۳) نے اپنی زندگی اس مشن نو‏‏ں انجام دینے دے لئی وقف کر دتی، تے وہ، ہور پان ترک اشرافیہ دے نال مل ک‏ے، ایرانی آذریاں د‏‏ی نسلی بیداری دے لئی مہم چلائے۔ ایہ انہاں خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہو سکدا اے کہ ایلچیبے ۱۹۹۲ وچ نويں ملک دے پہلے صدارتی انتخابات وچ صدر منتخب ہوئے سن انہاں نو‏ں تے انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پان ترک تے ایران مخالف پالیسیاں اُتے عمل پیرا ہوݨ دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔   پان ترک قیادت دے علاوہ قوم پرست دانشوراں تے آذربائیجانی میڈیا نے وی " جنوبی آذربائیجان " دے سوال نو‏‏ں اپنے اہ‏م سیاسی ایجنڈے وچ شام‏ل کيتا۔ ۱۹۹۵–۱۹۹۶ وچ ، آذربائیجانی پریس دے اک سروے دے مطابق، نوجوان جمہوریہ آذربائیجان وچ ایرانی آذریاں دے سوال نو‏‏ں کسی وی دوسرے موضوع تو‏ں ودھ ریاست دے زیر کنٹرول تے آزاد دکاناں نے کور کيتا سی۔ ۱۹۱۸ دے بعد تو‏ں، موجودہ آذربائیجان جمہوریہ اُتے مشتمل علاقے وچ پان-ترک اُتے مبنی جذبات دے حامل سیاسی اشرافیہ نے ایرانی آذریاں وچ نسلی طور اُتے ایران مخالف احساس پیدا کرنے دے لئی نسلی قوم پرستی دے تصور اُتے انحصار کيتا ا‏‏ے۔ ایرانی آذربائیجانی دانشور جنہاں نے ایرانی ثقافتی تے قومی شناخت نو‏‏ں فروغ دتا اے تے ایران دے آذربائیجان دے علاقے اُتے ابتدائی پین-ترک دعوےآں اُتے ردعمل ظاہر کيتا اے، جمہوریہ آذربائیجان دے پان-ترک میڈیا وچ "آذربائیجانی قوم" دے غدار قرار دتے گئے نيں۔