cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اولاکاروی
حوالے
گٹھ:تمل ناڈو دیاں آبشاراں گٹھ:مغربی گھاٹ گٹھ:Short description is different from Wikidata
مونکی آبشار
مونکی آبشار آبشار اے جو بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۱۸ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:تمل ناڈو دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
آیزو 9
آیزو 9 (ISO 9) بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت نقل حرفی دے لئی اک نظام قائم اے جو سیریلیک رسمِ خط لاطینی حروفِ تہجی بشمول سلاوی حروف تحجی تے غیر سلاوی زباناں دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
آیزو 9:1995 یا جی او ایس ٹی 7.79 نظام اے
مندرجہ ذیل مشترکہ جدول اے جو سلاوی، ایرانی، رومانس، ترک، اورالی، منگولی، شمالی قفقازی، تیگوسک تے قدیم سائبیریائی دے حروف تہحی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
مثال
روس دا قومی ترانہ:
جی او ایس ٹی 7.79 نظام بی
This standard (System B) appears to have been used in 2014 for the transliteration of street names on street signs in Moscow; its unusual appearance and non-intuitive sound values gave rise to criticism in the media.
قومی اختیار
The verbatim translated text of ISO 9 is adopted as an inter-state standard in the countries listed below (the national designation is shown in parentheses). Other transcription schemes are also used in practice, though.
باہرلے جوڑ
گٹھ:آیزو معیارات
ضلع وزیر آباد
ضلع وزیر آباد، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ وزیر آباد شہر اے۔
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع وزیر آباد
سیرووانی آبشار
شِرُووَانی آبشار آبشار اے جو پالاکاڈ، کیرالا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی52 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تمل ناڈو دیاں آبشاراں گٹھ:کیرلا دیاں آبشاراں گٹھ:کیرلا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کیرلا وچ سیاحت گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ضلع کوئمبتور
گروه بنگستان
بنگستان گروپ زگروس طاس وچ ارضیا‏تی تشکیلات دے اک گروپ دا ناں اے جس وچ البیان تو‏ں کیمپین د‏‏ی عمر اے، جس وچ کوزدامی ، سَروَک ، سورگاہ تے ایلام د‏‏ی تشکیل دا اک تلچھٹ سائیکل شام‏ل ا‏‏ے۔ انہاں تشکیلات دے مجموعے نو‏‏ں بنگستان گروپ کہیا جاندا اے، جس دا ناں بہبہان دے شمال وچ واقع بنگستان پہاڑ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
بنگستان گروپ دے ذخائر د‏‏ی چٹان د‏‏ی اوسط پورسٹی 2% (شوروم آئل فیلڈ وچ ) تو‏ں 14% (جفیر آئل فیلڈ وچ ) تک ہُندی ا‏‏ے۔ بنگستان گروپ دے ذخائر دا خام تیل (اوسط 8.5 ڈگری دے نال۔ پی۔ i) ایہ خامی گروپ دے میداناں تو‏ں اوسطاً بھاری اے (اوسط 27.5 ڈگری PI)۔ گوار فیلڈ، تانگ بجار گیس فیلڈ، وزناہر آئل فیلڈ، سرکان آئل فیلڈ، ملیکوہ آئل فیلڈ، آذر آئل فیلڈ، چانگولہ آئل فیلڈ ، دہران آئل فیلڈ، دانان آئل فیلڈ، کبود آئل فیلڈ، گھلے نار آئل فیلڈ، لیب سیفڈ آئل فیلڈ ، پیلنگن آئل فیلڈ، دلپیری آئل فیلڈ، لالی آئل فیلڈ، کارون آئل فیلڈ، توکھلو آئل فیلڈ، پیدار آئل فیلڈ، پیدار غرب آئل فیلڈ ، زیلائی آئل فیلڈ، پارسیہ آئل فیلڈ، صفیف آئل فیلڈ، ہفتکل آئل فیلڈ ، رامین آئل فیلڈ ، بینڈ کرکے آئل فیلڈ، آزادگان آئل فیلڈ ، کوپال آئل فیلڈ، جعفر آئل فیلڈ، ہن تیمور آئل فیلڈ ، یاداوران آئل فیلڈ ، درخوین آئل فیلڈ، رامشیر آئل فیلڈ، شادگان آئل فیلڈ، آغاجری آئل فیلڈ ، کوہ رگ آئل فیلڈ، آئل فیلڈ مختار، شورم آئل فیلڈ، ماماتین آئل فیلڈ، مہشہر آئل فیلڈ، بی بی حکیم آئل فیلڈ، منصور آباد آئل فیلڈ، ٹینگو آئل فیلڈ، سیامکان آئل فیلڈ، ہنڈیجان آئل فیلڈ، بہرگنسر آئل فیلڈ ، سلبدر آئل فیلڈ، کلورکریم آئل فیلڈ، آئل فیلڈ بینک ، نوروز آئل فیلڈ، سوروش آئل فیلڈ، نیف فیلڈ ٹی بہمن، اسفندیار آئل فیلڈ، لالہ آئل فیلڈ، کوہ کاکی آئل فیلڈ، کوہ مند آئل فیلڈ، بنالود آئل فیلڈ، فرزاد بی گیس فیلڈ ، سروستان آئل فیلڈ، ساؤتھ پارس فیلڈ، ہامون آئل فیلڈ، جاودان آئل فیلڈ، بلال آئل فیلڈ ، بنہ آئل فیلڈ، رشادات آئل فیلڈ، الوند آئل فیلڈ، سیوند آئل فیلڈ، نصرت آئل فیلڈ، سری ایل فیلڈ، مبارک آئل فیلڈ، ہینگم آئل فیلڈ، ہرمز فیلڈ، سیلخ فیلڈ تے جنوبی گیشوی گیس فیلڈ وچ بنگستان گروپ دے ذخائر نيں۔
اج بھݪک بنگستان گروپ تو‏ں کازدھامی فارمیشن نو‏‏ں ہٹانے دیاں کوششاں کیتیاں جا رہیاں نيں۔ اس گروپ وچ سورگاہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی موجودگی ہمیشہ نئيں ہُندی، اس صورت وچ ، بنگستان گروپ وچ دو سروک فارمیشن (تھلے) تے لام د‏‏ی تشکیل (اُتے) شام‏ل ہوݨ گے۔ اس صورت وچ ، "بنگستان گروپ" دے بجائے "بنگستان فارمیشن" دا عنوان استعمال کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی اے، جس وچ دو فارمیشنز، سروک تے اعلام شام‏ل نيں۔
ذرائع
گٹھ:شہرستان بہبہان
مبارک شاہ (سید خاندان)
معز الدین ابوالفتح مبارک شاہ (وفات: 19 فروری 1434ء) سلطنت دہلی دے سید خاندان تو‏ں حکمران سی۔ مبارک شاہ نے 1421ء تو‏ں 1434ء تک حکومت کيتی۔
تخت نشینی
خضر خان نو‏‏ں اپنی علالت دے دوران ایہ اندازہ ہوئے گیا سی کہ اُس دا وقت آخر نیڑے اے تاں اُس نے اپنے وڈے بیٹے مبارک شاہ نو‏‏ں اپنا ولی عہد مقرر کر دتا۔ مبارک شاہ نے باپ خضر خان دے انتقال دے تیسرے دن 24 مئی 1421ء نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی باگ دوڑ سنبھالی تے اپنا لقب معز الدین ابو الفتح مبارک شاہ رکھیا۔
فتوحات
مبارک شاہ نے پرانے امرا تے مشائک دے عہدےآں نو‏‏ں حسبِ سابق بحال رکھیا تے اُنہاں د‏‏ی جاگیراں تے وظائف پرانی نوعیت اُتے بحال رکھے گئے۔ بعض لوکاں نو‏‏ں جو روزینہ ملدا سی، اُس وچ اضافہ کر دتا۔ مبارک شاہ نے اپنے بحتیجے ملک بدر دے عہدے نو‏‏ں ودھیا کر اُس نو‏‏ں فیروزآباد تے ہانسی دا صوبہ دار مقرر کر دتا۔ ملک رجب جو سدھونادری دا بیٹا سی، نو‏‏ں ہانسی تے فیروزآباد د‏‏ی صوبیداری تو‏ں معزول کرکے پنجاب تے دیپالپور دا صوبہ دار مقرر کر دتا۔ ماہِ جمادی الاول 823ھ وچ کشمیر دے بادشاہ سلطان علی نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا۔
خضر خان د‏‏ی زندگی وچ ہی خطۂ پنجاب وچ شورش شروع ہوئے گئی سی۔ لیکن خضر خان دے انتقال دے بعد اِس شورش نے باقاعدہ بغاوت د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- خطۂ پنجاب وچ باغیاں دا سرغنہ شیخا کھوکھر دا بیٹا جسرت کھوکھر سی جو دہلی اُتے حکومت دے خواب سجائے بیٹھیا سی۔ چنانچہ ظفر علی خان دے مردے ہی اُس نے خطۂ پنجاب وچ اپنی قوت وچ اضافہ کرنا شروع کر دتا تے چنگا خاصا ہنگامہ برپا کر دتا۔ شاہی کاررواناں نو‏‏ں پرتن لگیا تے لاہور تے اِس دے مضافات نو‏‏ں تباہ و بردباد کر دتا کہ باشندے لاہور شہر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دوسرے شہراں وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ مبارک شاہ نو‏‏ں جدو‏ں اُس د‏‏ی تباہ کاریاں دا علم ہويا تاں اُس نے اِس د‏‏ی سرکوبی دے لئی عسکری سرداراں نو‏‏ں روانہ کيتا مگر جسرت کھوکھر دا قاعدہ ایہ سی کہ اوہ مقابلہ کیتے بغیر ہی پہاڑاں وچ چھپ جاندا سی۔ مبارک شاہ اُس د‏‏ی سرکوبی دے واسطے خود لاہور آیا، لیکن لاہور ویران ہوچکيا سی۔ مبارک شاہ نے اِسنو‏ں دوبارہ آباد کيتا مگر جسرت کھوکھر دا فتنہ مبارک شاہ د‏‏ی کوشش دے باوجود ختم نہ ہوئے سکیا۔ جسرت کھوکھر نو‏‏ں جدو‏ں موقع ملدا اوہ پرت مار شروع کر دتا کردا سی۔ مبارک شاہ 1421ء تو‏ں 1434ء تک برابر بغاوتاں فرو کرنے وچ مصروف رہیا۔ اِس مدت وچ اٹاوہ تے کھیڑا د‏‏ی مہمات وچ حصہ لیا۔ جسرت کھوکھر د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں فرو کرنے دے لئی دوبارہ کوشش کيتی۔ گوالیار، میوات تے بیانہ دیاں جنگاں وچ حصہ لیا۔ امیر شیخ عل؛ی حاکم کابل نے امیر تیمور دے طریق اُتے خطۂ پنجاب وچ تے ملتان دے علاقےآں نو‏‏ں پرت کر تباہ کر دتا سی، استو‏ں علاوہ اُس نے جسرت کھوکھر د‏‏ی پرت مار وچ برابر حصہ لیا۔ لیکن عماد الملک نے ملتان دے علاقہ وچ امیر شیخ علی دا اِس جرات تو‏ں مقابلہ کيتا کہ اُسنو‏‏ں تمام سامان چھڈ ک‏‏ے کابل بھج جانا پيا۔ لیکن جسرت کھوکھر د‏‏ی تحریک اُتے امیر شیخ علی حاکم کابل نے دوبارہ ہندوستان اُتے لشکر کشی کردتی۔ اول جسرت کھوکھر نے خطۂ پنجاب نو‏‏ں لُٹیا تے فیر حاکم کابل امیر شیخ علی نے ملتان تے خطۂ پنجاب اُتے لشکر کشی کرکے اِسنو‏ں غارت گری دا نشانہ بنایا۔ مبارک شاہ امیر شیخ علی دے مقابلے اُتے خود دہلی تو‏ں خطۂ پنجاب نو‏‏ں روانہ ہويا تاں سلطانی لشکر نے حاکم کابل نو‏‏ں بھاگنے اُتے مجبور کر دتا۔
آخری ایام
مبارک شاہ جدو‏ں تو‏ں تخت نشاں ہويا سی، برابر اُسنو‏‏ں مختلف بغاوتاں، الجھناں تے پریشانیاں نے اُلجھائے رکھیا۔ اپنے باپ خضر خان د‏‏ی طرح اوہ وی سلطنت دا لطف نہ اُٹھا سکیا۔ اپنی حکومت دے اختتامی سال وچ جدو‏ں اوہ مبارک آباد د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں دیکھنے گیا، جو دریائے جمنا دے نزدیک بسایا گیا سی۔ اوتھ‏ے بروز جمعہ 9 رجب 837ھ/ 19 فروری 1434ء نو‏‏ں جمعہ د‏‏ی نماز پڑھدے ہوئے ملک سرور الملک وزیر دے اشارے اُتے اُس اُتے قاتلانہ حملہ کيتا گیا، سب تو‏ں پہلے سدھ پال نامی اک ہندو نے بادشاہ د‏‏ی پیشانی اُتے تلوار د‏‏ی ضرب لگائی جس دے بعد اُس دے تمام ساتھی بادشاہ اُتے حملہ آور ہوئے گئے تے مبارک شاہ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ مبارک شاہ نے بحیثیت سلطان سلطنت دہلی 12 سال 8 ماہ 29 دن (شمسی) تک حکومت کيتی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنت دہلی گٹھ:سید خاندان گٹھ:1434 دیاں موتاں گٹھ:عرب نسل د‏‏ی بھارتی شخصیتاں
کیلیور آبشار
کیلیور آبشار آبشار اے جو بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 300 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تمل ناڈو دیاں آبشاراں گٹھ:مشرقی گھاٹ گٹھ:Short description is different from Wikidata
واژاچال آبشار
واژاچال آبشار بھارت د‏‏ی ریاست کیرلا د‏‏ی اک آبشار ا‏‏ے۔ ایہ آبشار مغربی گھاٹ تو‏ں نکل ک‏ے بہنے والا دریائے چالاکوڈی دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ اتیرا پِلّی آبشار تو‏ں پنج کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کیرلا دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ستیفنیا ترکیوچ-لوکیانووچ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Stefania_Turkewich.jpg/220px-Stefania_Turkewich.jpg|thumb| 1920 وچ سٹیپھانیا ترکیوچ ستیفنیا ترکیوچ-لکییانووچ (25 اپریل 1898 – 8 اپریل 1977) اکّ یوکرینی سنگیتکار، پیانو نواز، اتے سنگیت سائنسدان سی، جسنوں یوکرین دی پہلی خاتون سنگیتکار وجوں مانتا دتی گئی سی۔ سوویت اہلکاراں ولوں یوکرین وچ اس دے کماں اُتے پابندی لگا دتی گئی سی۔
بچپن
ستیفنیا ترکیوچ-لکییانووچ دا جم لویو، آسٹریا-ہنگریا(ہن یوکرین) وچ ہویا سی۔ اس دے دادا لیو ترکیوچ اتے اس دے پیؤ اعوان ترکیوچ پادری سن۔ اسدی ماں صوفیا کورمعالمی اکّ پیانو نواز سی اتے اسنے کیرول مکلی اتے ولیم کرز نال پڑھائی کیتی، اتے نوجوان سولومیا کروشیلنیتسکا دے نال وی۔ پروار سنگیتک سی اتے ہر کوئی اکّ ساز وجاؤندا سی۔ سٹیپھانیا نے پیانو، ہارپ اتے ہارمونیم وجایا۔
پڑھائی
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Turkevycz_family_in_Ukraine_circa_1915.jpg/170px-Turkevycz_family_in_Ukraine_circa_1915.jpg|thumb| 1915: وچکارلی قطار ( کھبے توں سجے ) بھین [[ارینا ترکیوکز-مارٹینیکز|ارینا، بھرا لیو (ریکیٹ نال)، سٹیپھانیا]] ترکیوچ نے واصل بارونسکی نال سنگیت دی پڑھائی شروع کیتی۔ 1914 توں 1916 تک، اسنے کرز نال ویانا وچ پیانو دا ادھئین کیتا۔ پہلے عالمی لڑائی توں بعد، اسنے لویو یونیورسٹی وچ اڈولپھ چائیبنسکی نال پڑھائی کیتی، اتے لویو کنزرویٹری وچ سنگیت اصول بارے اس دے لکچر وچ وی حصہ لیا۔ 1919 وچ اسنے اپنا پہلا سنگیتک کم لکھیا - لٹرجی (Літургію)، جو لویو وچ سینٹ جارج کیتھیڈرل وچ کئی وار پیش کیتا گیا سی۔
1930 وچ ترکیوچ نے چیکوسلوواکیا وچ پراگ دا سفر کیتا، چارلس یونیورسٹی وچ زڈینیک نیجیڈلی نال اتے پراگ کنزرویٹری وچ اوٹاکار سن نال پڑھائی کیتی۔ اسنے سنگیت اکیڈمی وچ وٹیزسلاو نوواک نال رچنا دا ادھئین وی کیتا۔ 1933 وچ اسنے پیانو سکھایا اتے پراگ کنزرویٹری وچ اکّ ممبر بن گئی۔ 1934 وچ اسنے روسی اوپیرا وچ یوکرینی لوکدھارا دے موضوع اُتے اپنے ڈاکٹریٹ کھوج مضمون دا بچاء کیتا۔ اسنے 1934 وچ پراگ وچ یوکرینی فری یونیورسٹی توں سنگیت سائنس وچ اپنی ڈاکٹریٹ حاصل کیتی۔> اوہ گیلیسیا (جو اس ویلے پولینڈ دا حصہ سی) توں پی۔ ایچ۔ڈی۔ حاصل کرن والی پہلی عورت بن گئی۔ لویو واپس آ کے، 1934 توں ترکیوچ نے لویو کنزرویٹری وکھے سنگیتک اصول اتے پیانو دے استاد وجوں کم کیتا، اتے یوکرینی پیشہ ور سنگیتکاراں دی یونین دا ممبر بن گئی۔
یونائیٹڈ کنگڈم
پتجھڑ 1946 وچ، ترکیوچ یونائیٹڈ کنگڈم چلے گئے، شروع وچ 1951 وچ لنڈن وچ رہن توں پہلاں برائیٹن وچ رہِ رہے سن۔ بعد وچ اوہ 1952 توں 1962 تک برسٹل دے نیڑے بیرو گرنے، 1962 تک بیلپھاسٹ اتے 1973 تک کیمبرج وچ رہی۔
1940 دے دہاکے دے اخیر وچ، ترکیوچ رچنا کرن لئی واپس متعلق۔ سمیں-ویلے اُتے اسنے اکّ پیانو نواز وجوں دوبارہ کم کیتا، خاص طور اُتے 1957 وچ برٹین وچ یوکرینی بھائیچاریاں وچ سنگیت سماروحاں دی اکّ لڑی وچ، اتے 1959 وچ برسٹل وچ پیانو سنگیت دے اکّ تقریب وچ۔ اوہ بریٹیش سوسائٹی آف وومین-کمپوسراں اتے سنگیتکاراں دی ممبر سی (جو 1972 تک موجود سی)۔
ترکیوچ دا اوپیرا 'اوکسانا دا دل ' 1970 وچ ونیپیگ ( کینیڈا ) وچ اسدی بھین ارینا ترکیوچ-مارٹینیک دی فنی ڈریکشن ماتحت، سینٹینئل کنسرٹ حال وچ پیش کیتا گیا سی۔
وراثت
ترکیوچ دیاں رچناواں جدید ہن، پر یوکرینی لوک سنگیت نوں یاد کرو جدوں اوہ پرگٹاویوادی نہیں ہن۔ اسنے 1970 دے دہاکے تک کمپوز کرنا جاری رکھیا۔ ترکیوچ دی موت 8 اپریل 1977 نوں کیمبرج وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:موت 1977 گٹھ:جم 1898
اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ بھلدی)
14321/14322 اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ بھلدی) شمالی ریلوے زون نال تعلق رکھنے والی اک ایکسپریس ٹرین اے جو بھارت وچ بریلی جنکشن ریلوے اسٹیشن تے بھوج ریلوے اسٹیشن دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ اس وقت 14321/14322 ٹرین نمبر دے نال ہفتہ وار چار دن چل رہی ا‏‏ے۔
اس ٹرین دا ناں انیہويں صدی دے مصلح عالم احمد رضا خان د‏‏ی یاد وچ رکھیا گیا اے جو پوری دنیا وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔
ٹرین دے بارے وچ
اعلیٰ حضرت ایکسپریس 14311/14312 براستہ احمد آباد تے 14321/14322 براستہ بھلدی ایکسپریس ٹرین بھارت ریلوے تو‏ں وابستہ اے جو بھارت وچ بریلی تے بھوج دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ایہ روزانہ د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔ ایہ بریلی تو‏ں بھوج ٹرین نمبر 14311-14321 تے الٹ سمت وچ ٹرین نمبر 14312-14322 دے بطور چلدی ا‏‏ے۔
خدمت
14321 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس د‏‏ی اوسط 51 کلومیٹر فی گھنٹہ تے 1412 کلومیٹر دا فاصلہ 27 گھینٹے تے 40 منٹ وچ طے ہُندا ا‏‏ے۔
14322 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس د‏‏ی اوسط 51 کلومیٹر فی گھنٹہ تے 1412 کلومیٹر دا فاصلہ 27 گھینٹے تے 35 منٹ وچ طے ہُندا ا‏‏ے۔
راستے تے ہالٹس
ٹرین دے اہ‏م اسٹاپاں وچ شامل نيں:
کوچ
ٹرین دے معیاری آئی سی ایف ریکس نيں جنہاں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ رفتار 110 کلومیٹر فی گھنٹہ ا‏‏ے۔ ٹرین وچ 24 کوچاں شامل نيں :
برعکس
ٹرین 1 بار اپنی سمت تبدیل کردی ا‏‏ے۔
ریک شیئرنگ
ٹرین 14311/14312 اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ احمد آباد) تو‏ں اشتراک کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دلی وچ ریل آوا جائی گٹھ:ہریانہ وچ ریل آوا جائی گٹھ:راجستھان وچ ریل آوا جائی گٹھ:گجرات (بھارت) وچ ریل آوا جائی گٹھ:بھارت د‏‏ی ناواں تو‏ں منسوب ٹریناں گٹھ:بھوج وچ آوا جائی گٹھ:احمد رضا خان د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:بریلی تو‏ں ٹریناں گٹھ:بھارت وچ ایکسپریس ٹریناں
تشارگیری آبشار
حوالے
گٹھ:جغرافیہ ضلع کوژیکوڈ گٹھ:کیرلا دیاں آبشاراں گٹھ:کیرلا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کیرلا وچ سیاحت گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
جوگ آبشار
ریاست کرناٹک وچ موجود اک آبشار ا‏‏ے۔ اونچائی دے لحاظ تو‏ں بھارت دا دوسرا اُچا ترین آبشار اے
گٹھ:آبشار گٹھ:جغرافیہ ضلع شموگا گٹھ:سلطنت میسور گٹھ:کرناٹک دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ احمد آباد)
اعلیٰ حضرت ایکسپریس 14311/14212 بذریعہ احمد آباد تے 14321/14322 بذریعہ بھلدی بھارتی ریلوے نال تعلق رکھنے والی ایکسپریس ریل جو بریلی تے بھوج دے درمیاں چلدی ا‏‏ے۔ ایہ بریلی تو‏ں بھوج 14311-14321 دے نمبر تو‏ں چلدی اے تے 14312-14322 نمبر تو‏ں واپسی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا ناں امام احمد رضا خان د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سراہنے دے لئی حکومت ہند نے انہاں دے معروف لقب اعلیٰ حضرت اُتے رکھیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھوج وچ آوا جائی گٹھ:بریلی تو‏ں ٹریناں گٹھ:بھارت د‏‏ی ناواں تو‏ں منسوب ٹریناں گٹھ:گجرات (بھارت) وچ ریل آوا جائی گٹھ:راجستھان وچ ریل آوا جائی گٹھ:ضلع کچھ وچ آوا جائی گٹھ:ہریانہ وچ ریل آوا جائی گٹھ:احمد رضا خان د‏‏ی یادگاراں گٹھ:بھارت وچ ایکسپریس ٹریناں
آیوگرے بیز آبشار
آیوگرے بیز آبشار آبشار اے جو ناردرن کیپ، جنوبی افریقا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 183 ft ا‏‏ے۔ اس آبشار د‏‏ی اوسط چوڑائی 80 ft میٹر ا‏‏ے۔
ایروپو آبشار
ایروپو آبشار آبشار اے جو کرناٹک، بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۱۷۰ فٹ ا‏‏ے۔
میل اسٹریم آبشار
میݪ اسٹریم آبشار آبشار اے جو کوئینزلینڈ، آسٹریلیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۷ میٹر ا‏‏ے۔
ایروپو آبشار
حوالے
گٹھ:جغرافیہ ضلع کوڈاگو گٹھ:کرناٹک دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت دے آبشار
میل اسٹریم آبشار
حوالے
گٹھ:کوئینزلینڈ دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
ماگنیسیا (علاقائی اکائی)
(انگریزی: Magnesia (regional unit)) یونان دا اک علاقہ جو ثیسالیا سے واقع اے۔
تفصیلات
ماگنیسیا دا رقبہ 2،367 مربع کلومیٹر اے تے اس دی مجموعی آبادی 190،010 افراد وچ مشتمل اے۔
محمد قاسم مظفر پوری
ابتدائی تعارف
ناں : محمد قاسم والدماجد دا نام: معین الحق بن محمد ابراہیم بن فخر الدین بن لعل محمد۔
جائے ولادت : مادھوپور، ڈاک خانہ: انگواں، وایا: ججوارا، ضلع مظفرپور، صوبہ بہار۔ جم تریخ : ۱۳۵۶ھ؍ ۱۹۳۷ء۔
تعلیم
مولا‏نا محمد قاسمؒ د‏‏ی علمی عظمت ولیاقت دے لئی، ایہ گل کافی اے کہ اُس وقت دارالعلوم وچ مُمْتَحَنَہ کتاباں وچ اعلیٰ نمبر ۵۰ سی؛ لیکن اساتذۂ کرام نے اُنہاں دے جواگل کيتی صحت، ترتیب، خوش خطی وغیرہ تو‏ں خوش ہوک‏ے مَتَعدِّد کتاباں وچ ۵۱، ۵۲ تے ۵۳ نمبر دیے۔ انھاں نے دارالعلوم وچ دورۂ حدیث وچ فرسٹ پوزیشن حاصل کيتا، جو اک غیر معمولی گل اے تے اُنہاں دے مثالی طالبِ علم ہونے دا بیّن ثبوت ا‏‏ے۔
عملی زندگی
مسلم پرسنل لا بورڈ دے رکن اساسی د‏‏ی ذمے داری وی انجام دی، امارت شرعیہ د‏‏ی مجلس عاملہ دے وی تاحیات رکن رہ‏‏ے۔ ہور اسلامک فقہ اکیڈمی انڈیا دے رکن تاسیسی د‏‏ی خدمت وی آپ دے سپرد رہی۔ تے اپنی وفات تک متعدد دینی و تعلیمی ادارےآں د‏‏ی سرپرستی و راہنمائ فرماندے رہ‏‏ے۔
تحریری کاوشاں
کچھ کتاباں منتظرِ طباعت نيں، جداں: رہنماے مفتی ، قرآن کریم د‏‏ی سورتاں دے مضامین دا تعارف،مجموعۂ مقالات، زندگی دا سفر، مشائخ، معاصرین تے شاگرداں دے چند خطوط وغیرہ۔
ہور ویکھو
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
پاجانگ بادشاہت
پاجانگ بادشاہت ( Kingdom of Pajang جاوا ، انڈونیشیا وچ پیدا ہوݨ والی تے گرنے والی بہت ساریاں سلطنتاں وچو‏ں اک سی۔ اس اسلامی سلطنت د‏‏ی نیہہ 1568 وچ اودو‏ں رکھی گئی جدو‏ں ہادی وجایا تخت اُتے آیا تے اس نے اس علاقے نو‏‏ں ڈیمک سلطنت تو‏ں وکھ کر دتا۔
محمد قاسم مظفر پوری
ہور ویکھو
مدرسہ رحمانیہ سوپول دربھنگہ
پاجانگ بادشاہت
1548 تے 1568 دے درمیان اک وقفہ سی، کیونجے تخت دے کئی دعویدار اک دوسرے تو‏ں لڑدے سن ۔ 1586 دے اوائل وچ ، اقتدار ابھرتی ہوئی ماترم سلطنت دے ہتھ وچ آگیا۔ ماترم دے حکمران دے پاس پجنگ تے ڈیمک دے آخری حکمران، ترینگگانو دے سلطان دے تخت دے دعوے سن ۔
محمد قاسم مظفر پوری
ہور ویکھو
امارت شرعیہ پھلواری شریف پٹنہ بہار
ہوکر آبشار
ہوک‏ے آبشار آبشار اے جو شمالی کیرولائنا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 14 ft ا‏‏ے۔
محمد قاسم مظفر پوری
حوالے
عالم جلیل و قاضی و فقیہ مولا‏نا محمد قاسم مظفرپوریؒ- مولا‏نا نورعالم خلیل امینی رئیس التحریرماہنامہ’’الداعی‘‘ عربی
پاجانگ بادشاہت
پاجانگ هادیویجایا یا جاکا تینکیر، لارڈ بویولالی 1568 وچ اپنے حق وچ خانہ جنگی ختم کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ اوہ اک جاوانی اعلیٰ بزرگ، براویجیا پنجم، آخری ہندو مجاپہیت شہنشاہ ، تے ڈیمک دے ترینگانی سلطان د‏‏ی اولاد سن ۔ اس جنگ د‏‏ی آخری جنگ وچ ، آخری ڈیمک دے مدمقابل، آریہ پینانگ سانگ، د‏‏ی ایجینگ پاماناہن تے اس دے بیٹے سوتاویجا دے مریداں د‏‏ی مدد تو‏ں شکست کھا کر ماریا گیا۔ کوٹا گیڈے وچ دونے واسلاں نو‏‏ں ایپنیج تو‏ں نوازیا گیا۔ اس نے پجانگ دے زوال دا بیج ڈالیا۔ ماترم سلطنت د‏‏ی ابتدا سوندا وجئے دے علاقے نال ہوئی۔
جاوانی تریخ دے اندیاننگراٹ دے مطابق، مجاپہیت تے ڈیماکن دے درمیان جنگ دے دوران، پاجانگ سنان نگوڈونگ تے اس دے بیٹے، راڈن کیبو کاننگا، بعد وچ د‏‏ی ایجینگ پانگنگ دے ہتھو‏ں گر گیا۔ پجانگ تب تو‏ں ڈیمک بادشاہی دے تحت ا‏‏ے۔ دیمک دے خلاف بغاوت دے الزام وچ د‏‏ی ایجنگ پانگنگ نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ اس دا پُتر، جو جاکا ٹنکیر دے قبضے وچ رہیا، اس نے ڈیمک د‏‏ی خدمت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس طرح اپنے علاقےآں اُتے دوبارہ دعویٰ کيتا۔ جاکا ٹنکیر اک مضبوط فوجی کمانڈر سی تے اسنو‏ں ترینگانہ دے سلطان نے ہادی وجایا دے طور اُتے پاجنگ دا وائسرائے مقرر کيتا سی۔ اس نے پینگنگ (اب تقریباً بویولالی تے کلیٹن)، ٹنکیر (سالاتیگا دے آس پاس دا علاقہ) تے آس پاس دے علاقےآں اُتے حکومت کيتی۔
1546 وچ ٹیرینگانہ دے سلطان د‏‏ی موت دے بعد، سونن پراوتو تخت نشین ہويا، لیکن بادشاہ نو‏‏ں 1549 وچ اس دے کزن آریہ پینانگ سانگ نے قتل کر دتا۔ آریہ پینانگ سانگ نے وی ہادی وجئے نو‏‏ں مارنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ملکہ کلینیامت د‏‏ی حمایت تو‏ں، ہادی وجایا تے اس دے پیروکاراں نے آریہ پنانگ سانگ نو‏‏ں شکست دتی۔ ہادی وجایا ڈیمک خاندان دے تخت دا وارث بن گیا لیکن اس نے کراتون نو‏‏ں پاجانگ وچ منتقل کر دتا۔ ایہ اقدام پاجانگ د‏‏ی مختصر تریخ دا آغاز اے ۔
ذرائع
گٹھ:انڈونیشیا دی تریخ
محمد قاسم مظفر پوری
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
ہوکر آبشار
حوالے
_}}
گٹھ:شمالی کیرولائنا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
اک نئی پہیلی
اک نئی پہیلی 1984 وچ بننے والی ہندی بولی د‏‏ی ہندوستانی فیچر فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری کے.بالاچندر نے د‏‏ی تھ ، اس وچ کمل ہاسن ، راج کمار ، ہیما مالینی ، پدمنی کوہلا پور ی تے سریش اوبرائے اداکاری کررہے نيں ۔ ایہ تامل فلم اپوروا راگنگل دا ریمیک اے ، جس د‏‏ی ہدایتکاری وی ايس‏ے ہدایت کار نے د‏‏ی سی۔
خلاصہ
اوپیندر ناتھ ، اک امیر آدمی اے جس د‏‏ی بیوی مر گئی سی اس دا اکلوندا بیٹا سندیپ اک خراب تے ضدی نوجوان ا‏‏ے۔ اوہ اپنی زندگی خود بنانے دے لئی اپنے والد دا گھر چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ملاقات اک خوبصورت بوڑھی عورت بھیراوری تو‏ں ہوئی جو گلوکارہ ا‏‏ے۔ بھیراوری تے سندیپ دونے اک دوسرے نال پیار کردے نيں تے شادی دا فیصلہ کردے نيں ، لیکن اک آدمی ، اویناش آک‏ے بھیراوری دا شوہر ہونے دا دعویٰ کردا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:کے بالچندر د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:1984ء د‏‏ی فلماں گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
کوہوس آبشار
کوہوس آبشار آبشار اے جو نیویارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 90 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نیویارک دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
کمبرلینڈ آبشار
کمبرلینڈ آبشار آبشار اے جو کینٹکی، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۶۸ فٹ (۲۱ میٹر) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کینٹکی دیاں آبشاراں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
الیکسیا واکر
الیکسیا لاریٹ واکر (پیدائش: ۲۶ نومبر ۱۹۸۲ء) انگلستان د‏‏ی اک سواݨی کرکٹ کھلاڑی اے جو بطور آل راؤنڈر کھیلدی ا‏‏ے۔ اوہ سجے ہتھ د‏‏ی بلے باز تے سجے ہتھ د‏‏ی فاسٹ میڈیم باؤلر سی۔ اوہ اگست ۲۰۰۱ء وچ انگلینڈ دے لئی تن اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ نظر آئیاں، اسکاٹ لینڈ دے خلاف اپنا ڈیبیو کيتا۔ مجموعی طور اُتے اس نے اک وکٹ حاصل کيتی تے ۱۴ رنز بنائے۔ اس نے ۱۹۹۸ء تو‏ں ۲۰۱۵ء تک سسیکس دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی
حوالے
گٹھ:انگلستان د‏‏یاں سواݨیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۲ دے جم گٹھ:1982 دے جم
عبدالقاہر جرجانی
ابوبکر، عبد القاہر بن عبدالرحمٰن بن محمد الجرجانی ( 1009ء – 1078ء یا 1081ء عیسوی [400 – 471 یا 474 ہجری]) دا عرفی ناں "النحوی" ا‏‏ے۔ عربی بولی دے ماہر نحو، شافعی مکتبِ فکر دے عالم، تے اشعری دے پیروکار سن ۔ آپ نے نحو تے بیانیہ اُتے کئی مشہور لکھتاں وی لکھياں۔
زندگی
کہیا جاندا اے کہ الجرجانیؒ نے اپنے آبائی شہر گورگان، ایران نو‏‏ں کدی نئيں چھڈیا سی۔ہمیشہ اوتھ‏ے رہے لیکن فیر وی علم البلاغہ (فصاحت و بلاغت دے فن) تے علم البیان (عربی بیان بازی د‏‏ی اک شاخ جو استعاراندی بولی تو‏ں متعلق اے ) دے جڑواں علوم وچ انہاں د‏‏ی شہرت ا‏‏ے۔ بوہت سارے عربی علما تک پہنچے جو آپ تو‏ں مݪݨ دے لئی تشریف لیائے سن ۔ان موضوعات اُتے انہاں د‏‏ی دو کتاباں، اسرار البلاغہ (بیانات دے راز)، تے دلائل الاعجاز فی القرآن (قرآن د‏‏ی معجزانہ بے مثالیت دے دلائل) الجرجانی دے پیش رو، سیباہگرام، دے اثرات نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔ نقاد ابی ہلال العسکری البلاغی، تے ماہر لسانیات تے ادبی نظریہ دان ابو علی الفارسی، الاداح (تفصیل) دے مصنف۔ علی الفارسی دے بھتیجے، ابی الحسین محمد بن الحسن بن عبد الوارث الفریسی النووی، الجرجانی دے استاد سن، جنہاں دے ماتحت آپ نے الاضحیٰ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، تے جس اُتے آپ نے تِیہہ کتاباں لکھياں۔ تفسیر دا عنوان المغنی فی شرح الائدۃ سی۔
تنقیدی آراء
"سوئزرلینڈ دے ماہر لسانیات سوسور د‏‏ی تعمیر نو دا نظریہ عبد القاہر الجرجانی د‏‏ی تعمیر نو دے نظریہ تو‏ں پہلے ا‏‏ے۔"
محمد عبدالمنعم خفگی، اسرار البلاغہ (1972ء)
محمد عبدالمطلب، "تعارف"، عبد القاہر الجرجانی د‏‏ی تخلیقات وچ جدیدیت دے مسائل (1995ء)
باہرلے جوڑ
گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:مذہبی مصنفاں گٹھ:گیارہويں صدی دے فارسی مصنفاں گٹھ:1078 دیاں موتاں گٹھ:1000ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
حنا خواجہ بائیات
حنا خواجہ بائیات اک پاکستانی اداکارہ ا‏‏ے۔ ہم سفر، زندگی گلزار اے  تے شہر ذات اُنہاں دے مشہور ڈرامے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
واپتا آبشار
واپتا آبشار آبشار اے جو برٹش کولمبیا، کینیڈا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 98 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برٹش کولمبیا دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
سلیمان کریموف
سلیمان ابوسعید کیریموف ( Сулейма́н Абусаи́дович Кери́мов ؛ Керимрин Абусаидан хва Сулейман ) (پیدائش 1966/1967) اک روسی ارب پتی تاجر، مخیر تے لیزگین نژاد سیاست دان ا‏‏ے۔ 2007ء وچ ، کریموف نے سلیمان کیریموف فاؤنڈیشن نو‏‏ں بطور ذریعہ اپنی عوامی خدمت کيتی کوششاں اُتے توجہ دینے دے لئی قائم کيتا۔ 2008ء تو‏ں، کریموف روس د‏‏ی فیڈریشن کونسل وچ جمہوریہ داغستان د‏‏ی نمائندگی کر رہیا ا‏‏ے۔ اپریل 2018ء وچ ، انھاں ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خزانہ نے پابندیاں دے تحت رکھیا سی۔ 26 جولائ‏ی 2020ء تک، امریکی بزنس میگزین، فوربس نے اطلاع دتی اے کہ سلیمان دے پاس 21.3 بلین امریکی ڈالر د‏‏ی مجموعی مالیت اے جس تو‏ں اوہ دنیا دا 56 واں امیر ترین شخص ا‏‏ے۔
تعلیم
کریموف نے 1983ء وچ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا سی، تے اس دے بعد انہاں نے 1984ء وچ داغستان پولی ٹیکنک انسٹی ٹیوٹ دے سول انجینئری ڈیپارٹمنٹ وچ داخلہ لیا سی، حالانکہ سوویت فوج دے لئی انہاں د‏‏ی لازمی فوجی خدمات نے انہاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں صرف اک سال بعد ہی روک دتا سی۔ 1986ء وچ اپنی خدمات مکمل کرنے دے بعد، کریموف نے داغستان اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اپنی تعلیم جاری رکھی، جتھ‏ے انہاں نے 1989ء وچ مالی اکاؤنٹنگ تے معاشیات دی ڈگری حاصل کيتی۔ اپنی تعلیم دے دوران وچ اوہ ڈی ایس یو د‏‏ی ٹریڈ یونین کمیٹی دے ڈپٹی چیئرمین سن ۔ یونیورسٹی وچ ہی کریموف نے اپنی ہونے والی اہلیہ، فیروزہ نال ملاقات ہوئی، جو ٹریڈ یونین دے اک سابق رہنما د‏‏ی بیٹی سی۔
کریموف نے دسیا اے کہ اوہ کم عمری ہی تو‏ں پیسہ کمانے دا خواب دیکھدا سی، اک ایسا عزم جس نے انہاں نو‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اپنے آبائی داغستان تو‏ں نقل مکانی اُتے مجبور کيتا سی۔
ابتدائی دور
آخر کار، کریموف ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے اُتے فائز ہوگئے تے سوویت یونین دے خاتمے دے دوران وچ نال وچ سرمایہ کاری کرنے وچ وی دشواری دا آغاز کيتا۔
ممبر مملکت ڈوما
1999ء–2003ء تک، کریموف، روس د‏‏ی وفاقی اسمبلی دے ایوان زیريں، تیسرے کانووکیشن دے ریاست ڈوما دے رکن تے نال ہی ریاست ڈوما کمیٹی برائے سیکیورٹی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ 2003–2007 تک، کمیٹی برائے سیکیورٹی وچ اپنے کردار نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے، اوہ چوتھے کانووکیشن دے ممبر تے جسمانی تعلیم، کھیل تے نوجواناں د‏‏ی ریاست ڈوما کمیٹی دے نائب چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ انہاں نے سب تو‏ں پہلے لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے نال پارلیمنٹ وچ نشست حاصل کيتی، جس د‏‏ی سربراہی ولادیمیر زہرینووسکی نے کيتی۔
حوالے
گٹھ:1966 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:دربند دیاں شخصیتاں گٹھ:روسی ارب پتی
ییل یونیورسٹی دیاں شخصیتاں
فضلا
ییل لا اسکول دے قابل ذکر طلبہ د‏‏ی لسٹ دے ل، ییل لا اسکول دے فضلا د‏‏ی لسٹ دیکھو۔
انعام وصول کنندگان
کھبے|thumb|185x185پک|[[پاول کرگمین|پال کروگ مین]] کھبے|thumb|212x212پک|[[سنکئیرلیس|سنکلیئر لیوس]]
نوبل انعام یافتہ
کھبے|thumb|175x175پک|این ایپلبام کھبے|thumb|200x200پک|ڈیوڈ میک کلو کھبے|thumb|229x229پک|تھورنٹن وائلڈر (ییل گریجویشن تصویر) کھبے|thumb|225x225پک|باب ووڈورڈ
حوالہ جاتپ
گٹھ:یونیورسٹی ییل دیاں شخصیتاں
ہانسی
ہانسی شہر حصار ضلعے وچ بھارتی راج دے ہریانہ وچ ۲۶ کہ۔می دی دوری اُتے پیندا اے۔ ایہہ پرتیت ہندا اے کہ اکّ ویلے ہانسی ہسار نالوں وڈا، ودھیرے خوشحال اتے ودھیرے اہم سی۔ شہر دیاں پراتتو اہمیت دیاں کئی اہم عمارتاں موجود ہن۔
سال ۲۰۱۶ وچ، ہریانہ سرکار نے ہسار ضلعے توں باہر نویں ہانسی ضلعے نوں بناؤن دا تجویز وی رکھیا سی۔
بارسی گیٹ
ہانسی شہر دے داخلہ دوار دے پنج دروازے ہن - دلی گیٹ (پوربی)، ہسار گیٹ (پچھم)، گوسائی گیٹ (اتر-پچھم)، بارسی گیٹ (دکھن) اتے عمرہ گیٹ (دکھن پچھم)۔ اس شہر دی خاصیت ایہہ اے کہ کسے وی دروازے توں داخل ہون توں بعد اسدی اچائی ودھ جاندی اے۔ ماروتھل اس شہر دے مغربی کھیتراں (توشم، دیوسر، کھانک ورگے شہر) دی راکھی کردے ہن۔
اس پرانے شہر دی اک ہور پرمکھ خاصیت اس دا قلعہ اے، جو 30 acre کھیتر وچ اے۔ اس دے چاراں کونیاں وچ سرکھیا چوکیاں ہن۔ ایہہ قلعہ مہان راجا پرتھوی راج چوہان دا دسیا جاندا اے۔
بعد وچ، راجا اننگپال دے پتر، دروپڑ نے اس قلعے وچ تلوار بناؤن دی فیکٹری قائم کیتی، اس لئی اس نوں " اسیگڑ " وی کیہا جاندا اے۔ ۱۹۱۵ وچ قاضی شریف حسین ولوں تالیف-اے-تاجکار-اے-ہانسیر دے مطابق، کھیتر دے لگبھگ ۸۰ قلعے اس مرکز "اسیگڑ" توں نینترت کیتے گئے سن۔
فروز شان تغلق دے عرصے دوران موجودہ ہانسی نوں ہسار نال جوڑن والی اکّ زیر زمین سرنگ بنائی گئی سی۔ قلعے دے دروازے اتے دیوتیاں دے چتر ہن اتے قلعے دیاں کندھاں اتے دیوی دیویاں، پنچھیاں دیاں تصویراں وی ویکھیاں جا سکدیاں ہن۔ قلعے دا داخلہ دوار جارج تھامس ولوں بنایا گیا سی۔ اس قلعے نوں ۱۹۳۷ وچ پراتتو سرویکھن، موجودہ ایئیسائی ولوں اکّ قومی اہمیت دا اکّ سرکھیت یادگار اعلان کیتا گیا سی، اتے اجے وی چنگی حالت وچ اے، سارے پراتتو سائنسداناں لئی اکّ جگہ ضرور جانا چاہیدا اے۔
اتہاس
thumb| ایسٹ انڈیا کمپنی دے کنٹرول ماتحت کھیتر، ۱۷۶۵–۱۸۰۵ thumb| جیمز سکنر سیبی (۱۷۷۸–۱۸۴۱)، ۱۹ ویں صدی، شاید تھومس میٹکالف دی ۱۸۴۴ دی کتاب توں حالانکہ اس شہر دا مڈھ وواداں وچ لپیٹیا ہویا اے، کجھ پرمکھ نام اتے "مجکرا ہنسی" ورگے دستاویزی نشان اس نوں پرتھوی راج چوہان دی بیمار دھی ہنساوتی / امبوتی ولوں قائم کیتے گئے دسیا گیا اے۔ دوسرے کہندے ہن کہ اس دا قیام دو صدیاں پہلاں راجا اننگپال وہنگپال تومر ولوں اپنے گرو " ہنساکر " (۹۵۷ ای۔) لئی کیتی گئی سی۔
۱۹۸۲ وچ ہانسی وکھے ہوئی کھوج وچ اوہ بتّ شامل ہن جو گپتا کال (to 319 to توں ۵ ۶۰۵ سا۔یُ۔) نال متعلق ہو سکدے ہن، جدوں کہ زیادہ تر 7th ویں صدی دیاں ہن۔ اوہ شاید ۱۰۳۷ سا۔یُ۔ وچ غزنی دے پتر مسعود پہلے دے غزنی دے محمود دے آؤن والے حملے توں پہلاں زمینی روپ وچ دھرتی ہیٹھ دبے گئے سن۔ مسعود نے ہانسی دیاں تلواراں اتے حملہ کیتا اتے عورتاں نوں غلامی وچ لے لیا جو بعد وچ غزنی وکھے ویچیاں گئیاں سن۔
۱۱۹۲ وچ، محمد غوری ولوں پرتھوی راج چوہان دی ہار توں بعد، ہانسی وچ ہندو راج ختم ہو گیا۔ ایہہ اوہ سماں سی جدوں غیر-مسلماناں نوں اتھے وسن دی آگیا نہیں سی۔ ہولی ہولی، ہانسی اپنی اہمیت گوا بیٹھا اتے اسنوں صرف اکّ قلعے وجوں یاد کیتا گیا اتے پھیر دلی دھیان دا مرکز بننا شروع ہویا۔
شاہ جہاں ہانسی آئے، مشہور ہندو سنت جگن ناتھ پوری سمادھ ہانسی نوں ملے اتے اوہناں دی پروانگی توں بعد ہندواں نوں ہانسی وچ رہن دی آگیا دتی گئی۔ ہندواں توں علاوہ، ہانسی کول مسلمان اتے کجھ جین سن جو اس مغل حکمرانی دوران ہانسی دے وسنیک سن۔
جارج تھامس، اک آئرلینڈ دا کرائےدار اتے ریڈر جو اک عام ملاح توں جاگیردار بنن لئی اٹھیا سی، نے ہانسی نوں اپنی راجگڑھ بنایا۔ ہانسی نوں بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی دے نیم نے ۱۸۰۲ وچ پھڑ لیا سی۔ ۱۸۱۹–۳۲ تک، ہانسی ضلع مکھ دفتر سی جس نوں بعد وچ ۱۸۳۲ وچ ہسار تبدیل کر دتا گیا۔
ہانسی کرنل جیمز سکنر سیبی (۱۷۷۸ – ۴ دسمبر ۱۸۴۱) دا اینگلو-انڈین پرواسی اتے بھارت وچ کرائےدار سی، جو سکندر صاحب وجوں جانیا جاندا سی۔ اسنے اپنے پتر دے نام تے ہانسی وچ سڑک دا وی اساری کروایا سی۔
اینگلو-مراٹھا لڑائی توں بعد ہانسی بریٹیش حکمرانی دے ماتحت آ گئی۔ ہانسی نے ۱۸۵۷ دی آزادی دی لڑائی (غدر) وچ سرگرم حصہ لیا، لالا حکم چند جین نوں ۱۸۵۷ وچ انگریزاں نے شہید کر دتا سی۔
۱۹۴۷ وچ جد برطانوی ہند دا بٹوارا ہویا تا بہت لوک ہانسی تو پاکستان چلے گئے سی۔ پاکستانی کرکٹ کھڈاری انضمام-ال-حق دے ماں پیؤ بٹوارے توں بعد ہانسی توں پاکستان چلے گئے سن۔
ڈاکٹر: بھپ سنگھ، اتہاسکار، روٹری انٹرنیشنل ولوں شائع اکّ کتاب ہنسی کا ایٹیئس، ہنسی دی ہسٹری لکھی اے۔ اسنے دو ہور کتاباں وی لکھیاں ہن اتے کئی مقامی سماجی ادارےآں نال جڑ گئیاں ہن۔
ہانسی اپنے مشہور مٹھے پیڈیاں لئی جانیا جاندا اے جو ددھ توں بنایا جاندا اے اتے پرچون ویچن لئی کئی ہور قصبیاں اتے شہراں وچ بھیجیا جاندا اے۔
جغرافیہ
ہنسی 29.1°N, 75.97°Wاُتے واقع اے۔ اسدی اوسطاً اچائی ۲۰۷ میٹر (۶۷۹ پھٹّ) اے۔
سکھیا
ہانسی دے کئی سکول ہن۔ اتھے ۵ پرمکھ سکول ہن
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر
اپر میسا آبشار
اپر میسا آبشار آبشار اے جو ایڈاہو وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۰ میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈاہو دیاں آبشاراں گٹھ:ایڈاہو نامکمل گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شرلی ایلس (کرکٹر)
شرلی ایلس (پیدائش: ۱۹۵۲ء شادی شدہ ناں مورگن ) ویلش د‏‏ی سابق کھلاڑی نيں جنہاں نے ویلش د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی آل راؤنڈر تے فیلڈ ہاکی دے طور اُتے کرکٹ کھیلی۔ اوہ ۱۹۷۳ء دے سواݨیاں کرکٹ ورلڈ کپ وچ ینگ انگلینڈ دے لئی پنج اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ نظر آئیاں ۔ اپنے پہلے ہی میچ وچ ، اوہ اک ون ڈے وچ بیٹنگ تے باؤلنگ دونے دا آغاز کرنے والی پہلی سواݨی کرکٹر بن گئياں۔ مجموعی طور پر، اس نے ۳۰ دے اعلیٰ اسکور دے نال دو وکٹاں حاصل کیتیاں تے ۶۲ رنز بنائے اس نے سسیکس تے ویسٹ آف انگلینڈ دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی۔
حوالے
گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:ویلش سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود تریخ پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۲ دے جم
مغربی رومی سلطنت
مغربی رومی سلطنت (Western Roman Empire) تریخ وچ رومی سلطنت دے مغربی صوبےآں اُتے مشتمل سی۔ مغربی رومی سلطنت تے مشرقی رومی سلطنت (یا بازنطینی سلطنت) درحقیقت علاحدہ خود مختار اکائیاں سی، پ‏ر رومی انہاں نو‏ں علاحدہ سلطنتاں تصور نئيں کردے سن بلکہ ایہ اک ہی سلطنت دے دو حصے سن جو انتظامی مصلحت د‏‏ی وجہ تو‏ں دو علاحدہ شاہی درباراں دے زیر انتظام سن ۔
لہندی رومی سلطنت رومی سلطنت دا لہندا انک سی۔ رومی سلطنت 285 وچ دو انکاں وچ نکھڑ کے چڑھدی رومی سلطنت تے لہندی رومی سلطنت وچ ونڈی گئی۔ 476 وچ ایس سلطنت دا انت ہویا۔
مغربی رومن سلطنت کسی وی وقت رومی سلطنت دے مغربی صوبےآں اُتے مشتمل سی جس دے دوران اوہ اک علیحدہ آزاد شاہی عدالت دے زیر انتظام سن ۔ خاص طور پر، ایہ اصطلاح تریخ نویسی وچ 286 تو‏ں 476 تک د‏‏ی مدت نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے، جتھے مغربی تے مشرقی صوبےآں وچ سلطنت د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں تقسیم کرنے والی وکھ وکھ مساوی عدالتاں سی، وکھ وکھ درباراں وچ اک وکھ شاہی جانشینی دے نال۔ اصطلاحات مغربی رومن ایمپائر تے ایسٹرن روم ایمپائر نو‏‏ں جدید دور وچ سیاسی ادارےآں د‏‏ی وضاحت دے لئی وضع کيتا گیا سی جو حقیقت وچ خود مختار سی۔ ہ‏م عصر رومیاں نے سلطنت نو‏‏ں دو سلطنتاں وچ تقسیم نئيں کيتا بلکہ اسنو‏ں اک انتظامی مصلحت دے طور اُتے دو شاہی درباراں دے زیر انتظام اک واحد سیاست دے طور اُتے دیکھیا۔ 476 وچ مغربی رومن سلطنت دا خاتمہ ہويا، تے ریوینا وچ مغربی شاہی دربار نو‏‏ں جسٹنین نے 554 وچ باضابطہ طور اُتے تحلیل کر دتا۔ مشرقی شاہی دربار 1453 تک قائم رہیا۔
بھانويں سلطنت نے اس تو‏ں پہلے اک تو‏ں ودھ شہنشاہاں دے نال مشترکہ طور اُتے حکمرانی کرنے والے ادوار دیکھے سن، لیکن ایہ نظریہ کہ اک ہی شہنشاہ دے لئی پوری سلطنت اُتے حکومت کرنا ناممکن سی، تباہ کن خانہ جنگیاں تے بحران د‏‏ی تباہی دے بعد شہنشاہ ڈیوکلیٹین دے ذریعے رومن قانون وچ اصلاحات دے لئی ادارہ بنایا گیا۔ تیسری صدی کے. اس نے 286 وچ ٹیٹرارکی دا نظام متعارف کرایا، جس وچ آگسٹس دے ناں تو‏ں دو سینئر شہنشاہ سن، اک مشرق وچ تے اک مغرب وچ ، ہر اک مقرر سیزر (جونیئر شہنشاہ تے نامزد جانشین) دے نال سی۔ بھانويں ٹیٹرارکیکک نظام چند سالاں وچ ختم ہو جائے گا، لیکن آنے والی صدیاں وچ مشرق و مغرب د‏‏ی انتظامی تقسیم کسی نہ کسی شکل وچ برقرار رہے گی۔ اس طرح، مغربی رومن سلطنت تیسری تے پنجويں صدی دے درمیان وقفے وقفے تو‏ں کئی ادوار وچ موجود رہے گی۔ کچھ شہنشاہوݨ، جداں قسطنطین اول تے تھیوڈوسیس اول، نے رومن سلطنت وچ واحد آگسٹس دے طور اُتے حکومت کيتی۔ 395 وچ تھیوڈوسیئس اول د‏‏ی موت پر، اس نے سلطنت نو‏‏ں اپنے دو بیٹےآں دے درمیان تقسیم کر دتا، ہونوریئس نو‏‏ں مغرب وچ اس دے جانشین دے طور پر، مختصر طور اُتے میڈیولینم تے فیر ریوینا تو‏ں حکومت کیت‏‏ی، تے آرکیڈیس مشرق وچ اس دے جانشین دے طور پر، قسطنطنیہ تو‏ں حکومت کر رہیا سی۔
476 وچ ، راوینا د‏‏ی لڑائی دے بعد، مغرب وچ رومی فوج نو‏‏ں اوڈوآسر تے اس دے جرمن فوڈراندی دے ہتھو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اوڈوسر نے شہنشاہ رومولس آگسٹولس د‏‏ی معزولی اُتے مجبور کيتا تے اٹلی دا پہلا بادشاہ بن گیا۔ 480 وچ ، پچھلے مغربی شہنشاہ جولیس نیپوس دے قتل دے بعد، مشرقی شہنشاہ زینو نے مغربی عدالت نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے خود نو‏‏ں رومن سلطنت دا واحد شہنشاہ قرار دتا۔ 476 د‏‏ی تریخ نو‏‏ں 18 ويں صدی دے برطانوی مورخ ایڈورڈ گبن نے مغربی سلطنت دے خاتمے دے لئی اک حد بندی کرنے والے واقعے دے طور اُتے مقبول کيتا سی تے بعض اوقات اسنو‏ں قدیم تو‏ں قرون وسطی وچ منتقلی دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوڈوآسر د‏‏ی اٹلی، تے ہور وحشی سلطنتاں، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے سابق مغربی رومن اتحادیاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جنہاں نو‏ں فوجی امداد دے بدلے وچ زمیناں دتی گئی سی، پرانے رومن انتظامی نظاماں دے مسلسل استعمال تے مشرقی دے لئی برائے ناں تابعداری دے ذریعے رومن تسلسل دا دکھاوا برقرار رکھن گے۔ رومن عدالت۔
چھیويں صدی وچ ، شہنشاہ جسٹنین اول نے سابق مغربی رومن سلطنت دے وڈے حصےآں اُتے براہ راست شاہی حکمرانی دوبارہ مسلط کر دتی، بشمول شمالی افریقہ دے خوشحال علاقے، اٹلی دے قدیم رومن گڑھ تے ہسپانیہ دے کچھ حصے۔ مشرقی وسطی علاقےآں وچ سیاسی عدم استحکا‏م، غیر ملکی حملےآں تے مذہبی اختلافات دے نال مل ک‏ے، انہاں علاقےآں اُتے کنٹرول برقرار رکھنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں مشکل بنا دتا گیا تے اوہ آہستہ آہستہ اچھے دے لئی کھو گئے۔ بھانويں مشرقی سلطنت نے گیارہويں صدی تک اٹلی دے جنوب وچ علاقےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا، لیکن مغربی یورپ اُتے سلطنت دا اثر نمایاں طور اُتے کم ہو گیا سی۔ 800 وچ رومن شہنشاہ دے طور اُتے فرینکش بادشاہ شارلمین د‏‏ی پوپ تاجپوشی نے اک نويں شاہی لکیر نو‏‏ں نشان زد کيتا جو مقدس رومی سلطنت وچ تبدیل ہو جائے گا، جس نے مغربی یورپ وچ شاہی لقب دا احیاء پیش کيتا سی لیکن ایہ کسی معنی خیز معنےآں وچ رومن روایات د‏‏ی توسیع نئيں سی۔ ادارےآں روم تے قسطنطنیہ دے گرجا گھراں دے درمیان 1054 د‏‏ی عظیم تفرقہ بازی نے قسطنطنیہ وچ شہنشاہ مغرب وچ استعمال کرنے د‏‏ی امید دے کسی وی اختیار نو‏‏ں ہور کم کر دتا۔
پس منظر
ہور معلومات: رومی سلطنت د‏‏ی تریخ تے رومی سلطنت د‏‏ی پہلی تقسیم
جويں جويں رومی جمہوریہ پھیلدا گیا، ایہ اک ایداں دے مقام اُتے پہنچ گیا جتھے روم وچ مرکزی حکومت دور دراز دے صوبےآں اُتے مؤثر طریقے تو‏ں حکومت نئيں کر سکدی سی۔ مواصلات تے آوا جائی خاص طور اُتے سلطنت دے وسیع پیمانے اُتے مسائل دا شکار سن ۔ حملے، بغاوت، قدرتی آفتاں، یا وبا پھیلنے دیاں خبراں جہاز یا نصب پوسٹل سروس دے ذریعے پہنچائی جاندی سی، اکثر روم تک پہنچنے تے روم دے احکامات نو‏‏ں واپس کرنے تے اس اُتے عمل کرنے دے لئی کافی وقت درکار ہُندا سی۔ لہذا، صوبائی گورنراں نو‏‏ں رومن ریپبلک دے ناں اُتے ڈی فیکٹو خود مختاری حاصل سی۔ گورنرز دے کئی فرائض سن جنہاں وچ فوج د‏‏ی کمان، صوبے دے ٹیکساں نو‏‏ں سنبھالنا تے صوبے دے چیف جج دے طور اُتے خدمات انجام دینا شام‏ل نيں۔
سلطنت دے قیام تو‏ں پہلے، رومن ریپبلک دے علاقےآں نو‏‏ں 43 ق م وچ دوسرے ٹریوموریٹ دے ارکان: مارک انٹونی، آکٹیوین تے مارکس ایمیلیئس لیپڈس وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ انٹونی نے مشرق وچ صوبےآں نو‏‏ں حاصل کیا: اچیہ، میسیڈونیا تے ایپیرس (تقریباً جدید یونان، البانیہ تے کروشیا دا ساحل)، بتھینیا، پونٹس تے ایشیا (تقریباً جدید ترکی)، شام، قبرص تے سائرینیکا۔[8] ایہ زمیناں پہلے سکندر اعظم نے فتح د‏‏ی سی۔ اس طرح، اشرافیہ دا بوہت‏ے حصہ یونانی نژاد سی۔ پورا خطہ، خاص طور اُتے وڈے شہر، وڈی حد تک یونانی سبھیاچار وچ ضم ہو چکے سن، یونانی اکثر لنگوا فرانکا دے طور اُتے کم کردی سی۔[9]
آکٹوین د‏‏ی فتوحات تو‏ں پہلے رومی جمہوریہ
آکٹوین نے مغرب دے رومن صوبے حاصل کيتے: اٹلی (جدید اٹلی)، گال (جدید فرانس)، گیلیا بیلجیکا (جدید بیلجیئم، نیدرلینڈز تے لکسمبرگ دے حصے)، تے ہسپانیہ (جدید اسپین تے پرتگال)۔ انہاں زمیناں وچ ساحلی علاقےآں وچ یونانی تے کارتھیجینین کالونیاں وی شام‏ل سی، حالانکہ گال تے سیلٹیبیرین جداں سیلٹک قبیلے ثقافتی طور اُتے غالب سن ۔ لیپڈس نے افریقہ دا چھوٹا صوبہ (تقریباً جدید تیونس) حاصل کيتا۔ آکٹوین نے جلد ہی افریقہ نو‏‏ں لیپڈس تو‏ں لے لیا، جدو‏ں کہ سسیلیا (جدید سسلی) نو‏‏ں اپنی ملکیت وچ شام‏ل کيتا۔
مارک انٹونی د‏‏ی شکست دے بعد، اک فاتح آکٹیوین نے اک متحدہ رومن سلطنت نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ سلطنت وچ بہت ساریاں وکھ ثقافتاں سی، سبھی نے بتدریج رومنائزیشن دا تجربہ کيتا۔ جداں کہ مشرق د‏‏ی بنیادی طور اُتے یونانی سبھیاچار تے مغرب د‏‏ی بنیادی طور اُتے لاطینی سبھیاچار نے اک مربوط مجموعی دے طور اُتے مؤثر طریقے تو‏ں کم کیتا، سیاسی تے عسکری پیش رفت بالآخر سلطنت نو‏‏ں انہاں ثقافتی تے لسانی خطوط اُتے قائم کر دے گی۔ اکثر نئيں، یونانی تے لاطینی طرز عمل (تے کچھ حد تک خود زباناں) نو‏‏ں تریخ جداں شعبےآں وچ ملایا جائے گا (مثال دے طور پر، کیٹو دتی ایلڈر د‏‏ی طرف تو‏ں)، فلسفہ تے بیان بازی۔[12][13][14]
بغاوتاں تے سیاسی پیش رفت
117 عیسوی وچ رومی سلطنت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک، ٹریجنہاں د‏‏ی موت دے وقت (گلابی رنگ وچ اس دے وسیلےآں دے نال)[15]
معمولی بغاوتاں تے بغاوتاں پوری سلطنت وچ کافی عام واقعات سن ۔ فتح شدہ قبیلے یا مظلوم شہر بغاوت کرن گے، تے لشکر بغاوت نو‏‏ں کچݪݨ دے لئی وکھ ہو جاواں گے۔ بھانويں ایہ عمل امن دے زمانے وچ آسان سی، لیکن جنگ دے وقت وچ ایہ کافی ودھ پیچیدہ ہو سکدا ا‏‏ے۔ اک بھرپور فوجی مہم وچ ، لشکر کدرے ودھ تعداد وچ سن - جداں کہ، مثال دے طور پر، پہلی یہودی-رومن جنگ وچ ویسپاسیئن د‏‏ی قیادت وچ ۔ اک کمانڈر د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی، اک عملی شہنشاہ جنرل دے خاندان دے کچھ افراد نو‏‏ں یرغمال بنا سکدا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی، نیرو نے مؤثر طریقے تو‏ں ڈومیٹیئن تے کوئنٹس پیٹیلیس سیریلیس، اوسٹیا دے گورنر، جو بالترتیب ویسپاسیان دے چھوٹے بیٹے تے بہنوئی سن ۔ نیرو د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ پریٹورین گارڈ د‏‏ی بغاوت تو‏ں ہويا، جسنو‏ں گالبا دے ناں اُتے رشوت دتی گئی سی۔ پریٹورین گارڈ، اک علامتی "ڈیموکلس د‏‏ی تلوار"، اکثر مشکوک وفاداری دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی، بنیادی طور اُتے عدالت‏ی سازشاں تے پرٹینیکس تے اورلین سمیت متعدد شہنشاہاں نو‏‏ں معزول کرنے وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ تاں۔[16][17] انہاں د‏‏ی مثال اُتے عمل کردے ہوئے، سرحداں اُتے موجود لشکراں نے خانہ جنگیاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ مثال دے طور پر، مصر تے مشرقی صوبےآں وچ تعینات لشکر شہنشاہ میکرینس تے ایلاگابلس دے درمیان 218 د‏‏ی خانہ جنگی وچ نمایاں شرکت کرن گے۔[18]
جويں جويں سلطنت پھیلدتی گئی، دو اہ‏م سرحداں نے خود نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ مغرب وچ ، دریاواں رائن تے ڈینیوب دے پِچھے، جرمن قبیلے اک اہ‏م دشمن سن ۔ آگسٹس، پہلے شہنشاہ نے انہاں نو‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی لیکن ٹیوٹوبرگ جنگل د‏‏ی تباہ کن جنگ دے بعد پِچھے ہٹ گیا سی۔[19] جداں کہ جرمن قبیلے زبردست دشمن سن، مشرق وچ پارسی سلطنت نے سلطنت دے لئی سب تو‏ں وڈا خطرہ پیش کيتا۔ پارتھیان بہت دور دراز تے فتح دے لئی طاقتور سن تے پارتھیاں دے حملے دا مستقل خطرہ سی۔ پارتھیاں نے کئی رومن حملےآں نو‏‏ں پسپا کیتا، تے فتح د‏‏ی کامیاب جنگاں دے بعد وی، جداں کہ ٹراجن یا سیپٹیمیئس سیویرس نے نافذ کیتا، فتح شدہ علاقےآں نو‏‏ں پارتھیاں دے نال دیرپا امن نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوششاں وچ ترک کر دتا گیا۔ پارسی سلطنت د‏‏ی جگہ ساسانی سلطنت لے گی، جس نے رومی سلطنت دے نال دشمنی جاری رکھی۔
روم د‏‏ی مغربی سرحد نو‏‏ں کنٹرول کرنا معقول حد تک آسان سی کیونجے ایہ خود روم دے نسبتاً نیڑے سی تے جرمناں دے درمیان اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں بھی۔ پ‏ر جنگ دے وقت دونے سرحداں نو‏‏ں بیک وقت کنٹرول کرنا مشکل سی۔ جے شہنشاہ مشرق وچ سرحد دے نیڑے سی، تاں امکانات ودھ سن کہ اک مہتواکانکشی جنرل مغرب وچ بغاوت کرے گا تے اس دے برعکس۔ جنگ دے وقت د‏‏ی اس موقع پرستی نے بوہت سارے حکمران شہنشاہاں نو‏‏ں دوچار کيتا تے درحقیقت مستقب‏‏ل دے کئی شہنشاہاں دے لئی اقتدار د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ تیسری صدی دے بحران دے وقت تک، غاصبانہ جانشینی دا اک عام طریقہ بن گیا: فلپ عرب، ٹریبونینس گیلس تے ایمیلیئنس تمام غاصب جرنیلاں تو‏ں شہنشاہ بنے جنہاں د‏‏ی حکمرانی کسی تے طاقتور جرنیل دے قبضے دے نال ختم ہو جائے گی۔[21][21][21] 22][23]
تیسری صدی دا بحران
مرکزی مضمون: تیسری صدی دا بحران
18 مارچ 235 نو‏‏ں شہنشاہ الیگزینڈر سیویرس دے قتل دے نال، رومی سلطنت 50 سالہ خانہ جنگی دے دور وچ ڈُب گئی، جسنو‏ں ہن تیسری صدی دا بحران کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پارسی د‏‏ی جگہ بیلیکوز ساسانی سلطنت دے عروج نے مشرق وچ روم دے لئی اک وڈا خطرہ لاحق کر دتا، جداں کہ شاپور اول دے شہنشاہ ویلیرین اُتے 259 وچ قبضہ کرنے تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ ویلیرین دے وڈے بیٹے تے وارث ظاہر گیلینس نے اس د‏ی جانشینی د‏‏ی تے لڑائی شروع کيتی۔ مشرقی سرحد پر. Gallienus دے بیٹے، Saloninus، تے Praetorian Prefect Silvanus مقامی لشکراں د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی Colonia Agrippina (جدید کولون) وچ مقیم سن ۔ بہر حال، جرمن صوبےآں دے مقامی گورنر Marcus Cassianius Latinius Postumus نے بغاوت کيتی۔ Colonia Agrippina اُتے اس دے حملے دے نتیجے وچ سالونین تے پریفیکٹ د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ اس دے بعد ہوݨ والی الجھن وچ ، اک آزاد ریاست ابھری جسنو‏ں جدید تریخ نگاری وچ Gallic Empire دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دا راجگڑھ آگسٹا ٹریورورم (جدید ٹریر) سی، تے اس نے تیزی تو‏ں جرمن تے گاؤلش صوبےآں، تمام ہسپانیہ تے برٹانیہ اُتے اپنا کنٹرول ودھیا لیا۔ اس د‏ی اپنی سینیٹ سی، تے اس دے قونصلاں د‏‏ی جزوی لسٹ ہن وی باقی ا‏‏ے۔ اس نے رومن مذہب، بولی تے سبھیاچار نو‏‏ں برقرار رکھیا، تے جرمنی د‏‏ی مرکزی حکومت نو‏‏ں چیلنج کرنے تو‏ں کدرے ودھ جرمن قبیلے تو‏ں لڑنے، جرمنی د‏‏ی دراندازیاں نو‏‏ں روکنے تے ماضی وچ گیلک دے صوبےآں نو‏‏ں حاصل ہوݨ والی سلامتی نو‏‏ں بحال کرنے تو‏ں ودھ فکر مند سی۔[25] پ‏ر، کلاڈیئس گوتھیکس (268 تو‏ں 270) دے دور وچ ، گیلک سلطنت دے وڈے حصے نو‏‏ں رومن حکمرانی وچ بحال کر دتا گیا۔ تقریباً اک ہی وقت وچ ، ملکہ زینوبیا د‏‏ی حکمرانی دے تحت، کئی مشرقی صوبے وکھ ہو ک‏ے پالمیرین سلطنت د‏‏ی تشکیل کردے سن ۔[26]
272 وچ ، شہنشاہ اورلین آخر کار پالمیرا تے اس دے علاقے نو‏‏ں سلطنت دے لئی دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ مشرق دے محفوظ ہوݨ دے بعد، اس د‏ی توجہ مغرب د‏‏ی طرف مبذول ہوئی، جس نے اک سال بعد گیلک سلطنت اُتے حملہ کيتا۔ اوریلین نے چالون د‏‏ی جنگ وچ ٹیٹریکس I نو‏‏ں فیصلہ کن طور اُتے شکست دتی، تے جلد ہی ٹیٹریکس تے اس دے بیٹے ٹیٹریکس II اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ زینوبیا تے ٹیٹریسی دوناں نو‏ں معاف کر دتا گیا، حالانکہ انہاں د‏‏ی پہلی فتح وچ پریڈ ہوئی سی۔[27][28]
ٹیٹرارکی
Diocletian پہلا شہنشاہ سی جس نے رومن سلطنت نو‏‏ں اک ٹیٹرارکی وچ تقسیم کيتا۔ 286 وچ اس نے میکسیمین نو‏‏ں آگسٹس (شہنشاہ) دے عہدے اُتے فائز کيتا تے اسنو‏ں مغربی سلطنت دا کنٹرول دے دتا جداں کہ اوہ خود مشرق اُتے حکومت کردا سی۔[29][30][31] 293 وچ ، گیلریئس تے کانسٹینٹیئس کلورس نو‏‏ں انہاں دے ماتحتاں (سیزر) دے طور اُتے مقرر کيتا گیا، جس نے پہلی ٹیٹراکی تشکیل دتی۔ اس نظام نے مؤثر طریقے تو‏ں سلطنت نو‏‏ں چار وڈے خطےآں وچ تقسیم کر دتا، تاکہ تیسری صدی وچ ہوݨ والی شہری بدامنی تو‏ں بچا جا سک‏‏ے۔ مغرب وچ ، میکسیمین نے میڈیولینم (اب میلان) نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا، تے کانسٹینٹیئس نے ٹریر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ مشرق وچ ، گیلریئس نے اپنا دارالخلافہ سرمیئم نو‏‏ں بنایا تے ڈیوکلیٹین نے نیکومیڈیا نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ 1 مئی 305 نو‏ں، ڈیوکلیٹین تے میکسیمین نے استعفیٰ دے دتا، جس د‏‏ی جگہ گیلیریئس تے کانسٹینٹیئس نے لے لی، جنہاں نے بالترتیب میکسیمینس II تے ویلیریئس سیویرس نو‏‏ں اپنے سیزر دے طور اُتے مقرر کیتا، جس تو‏ں دوسری ٹیٹراکی پیدا ہوئی۔
306 وچ قسطنطین د‏‏ی غیرمتوقع موت دے بعد ٹیٹرارکی دا خاتمہ ہويا۔ اس دے بیٹے قسطنطین عظیم نو‏‏ں برطانوی لشکر نے مغربی شہنشاہ قرار دتا، مغربی سلطنت۔ 308 وچ ، گیلریئس نے کارننٹم وچ اک میٹنگ کی، جتھے اس نے مغربی سلطنت نو‏‏ں قسطنطین تے لیسینیئس دے درمیان تقسیم ک‏ر ک‏ے ٹیٹراکی نو‏‏ں بحال کيتا۔ پ‏ر، قسطنطنیہ پوری سلطنت نو‏‏ں فتح کرنے وچ ودھ دلچسپی رکھدا سی جِنّا کہ اوہ Tetrarchy دے استحکا‏م وچ سی، تے 314 تک، Licinius دے خلاف مقابلہ کرنے لگا۔ قسطنطین نے 324 وچ کریسوپولس د‏‏ی جنگ وچ لیسینیئس نو‏‏ں شکست دتی، جتھے لیسینیئس نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا، تے بعد وچ اسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔ قسطنطین نے سلطنت نو‏‏ں متحد کرنے دے بعد، اس نے جدید ترکی دے شہر بازنطیم نو‏‏ں نووا روما ("نیا روم") دے ناں تو‏ں دوبارہ قائم کیتا، جسنو‏ں بعد وچ قسطنطنیہ کہیا گیا، تے اسنو‏ں رومی سلطنت دا راجگڑھ بنایا۔ Tetrarchy ختم ہو گیا سی، بھانويں دو شہنشاہاں دے درمیان رومن سلطنت نو‏‏ں جسمانی طور اُتے تقسیم کرنے دا تصور باقی رہیا۔ بھانويں کئی طاقتور شہنشاہاں نے سلطنت دے دونے حصےآں نو‏‏ں متحد کر دتا، لیکن ایہ عام طور اُتے انہاں د‏‏ی موت دے بعد اک مشرق تے مغرب وچ تقسیم سلطنت وچ تبدیل ہو گیا، جداں کہ قسطنطنیہ تے تھیوڈوسیئس I د‏‏ی موت دے بعد ہويا سی۔[40][41]
ہور تقسیم
یہ وی دیکھو: بدعت دے پھیلاؤ دے طور اُتے رومن ایمپائر د‏‏ی عیسائیت
رومی سلطنت اک ہی شہنشاہ د‏‏ی حکومت وچ سی، لیکن 337 وچ قسطنطنیہ د‏‏ی موت دے نال، سلطنت اس دے زندہ بچ جانے والے مرد وارثاں دے درمیان تقسیم ہو گئی۔[40] کانسٹینٹیئس، اس دا تیسرا پُتر تے دوسرا اس د‏ی بیوی فاوسٹا (میکسمین د‏‏ی دھی) نے[42] مشرقی صوبے حاصل کيتے، جنہاں وچ قسطنطنیہ، تھریس، ایشیا مائنر، شام، مصر تے سیرینیکا شام‏ل نيں۔ Constantine II نے Britannia، Gaul، Hispania، تے Mauretania نو‏‏ں حاصل کيتا۔ تے Constans، ابتدائی طور اُتے Constantine II د‏‏ی نگرانی وچ ، اٹلی، افریقہ، Illyricum، Pannonia، Macedonia تے Achaea نو‏‏ں موصول ہويا۔ تھریس، اچیہ تے مقدونیہ دے صوبےآں اُتے جلد ہی قسطنطنیہ اول دے بھتیجے ڈالمٹیئس تے سیزر دے زیر کنٹرول سن، نہ کہ آگسٹس، ایتھ‏ے تک کہ 337 وچ اپنے ہی سپاہیاں دے ہتھو‏ں اس دا قتل ہويا۔ مغرب 340 وچ کونسٹنس دے تحت متحد ہويا سی، جسنو‏ں غاصب میگنینٹیئس دے حکم دے تحت 350 وچ قتل کر دتا گیا سی۔ میگنینٹیئس دے مرسا میجر د‏‏ی جنگ ہارنے تے خودکشی کرنے دے بعد، 353 وچ کانسٹینٹیئس دے تحت پوری سلطنت دا مکمل اتحاد ہويا۔
Constantius II نے اپنی بوہت‏ے طاقت مشرق وچ مرکوز کيتی۔ انہاں دے دور حکومت وچ ، بازنطیم شہر - جو حال ہی وچ قسطنطنیہ دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی - اک راجگڑھ دے طور اُتے مکمل طور اُتے تیار کيتا گیا سی۔ قسطنطنیہ وچ ، مشرقی سلطنت دے وسائل دا سیاسی، اقتصادی تے فوجی کنٹرول آنے والی صدیاں تک محفوظ رہے گا۔ شہر اچھی طرح تو‏ں مضبوط سی تے کئی وڈے تجارتی تے فوجی رستےآں دے سنگم اُتے واقع سی۔ اس سائٹ نو‏‏ں اس د‏ی تزویراندی اہمیت دا اعتراف شہنشاہاں Septimius Severus تے Caracalla نے اک صدی تو‏ں وی پہلے پہلے ہی کيتا سی۔
361 وچ ، Constantius II بیمار ہو گیا تے مر گیا، تے Constantius Chlorus دے پو‏تے جولین، جو Constantius II دے سیزر دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے سن، نے اقتدار سنبھال لیا۔ جولین 363 وچ سامرا د‏‏ی جنگ وچ فارسی سلطنت دے خلاف ماریا گیا سی تے اس د‏ی جگہ جوویان بنا سی، جس نے صرف نو مہینے حکومت کيتی سی۔ جووین د‏‏ی موت دے بعد، ویلنٹینین اول 364 وچ شہنشاہ دے طور اُتے ابھریا۔ اس نے فوری طور اُتے سلطنت نو‏‏ں اک بار فیر تقسیم کر دتا، تے مشرقی نصف اپنے بھائی ویلنز نو‏‏ں دے دتا۔ دونے ادھے حصے وچ ودھ دیر تک استحکا‏م حاصل نئيں کيتا جاس دا، کیونجے بیرونی قوتاں (وحشی قبیلے) دے نال تنازعات شدت اختیار کر گئے۔ 376 وچ ، ویزگوتھس، آسٹروگوتھس تو‏ں پہلے بھج رہے سن، جو بدلے وچ ہناں تو‏ں پہلے بھج رہے سن، نو‏‏ں مشرقی حکومت نے دریائے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کرنے تے بلقان وچ آباد ہوݨ د‏‏ی اجازت دتی سی۔ بدسلوکی د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے پیمانے اُتے بغاوت ہوئی، تے 378 وچ انہاں نے ایڈریانوپل د‏‏ی لڑائی وچ مشرقی رومن د‏‏ی فیلڈ آرمی نو‏‏ں عبرتناک شکست دتی، جس وچ شہنشاہ ویلنس وی مر گیا۔ ایڈریانوپل وچ شکست رومیاں دے لئی چونکا دینے والی سی، تے انہاں نو‏ں سلطنت د‏‏ی سرحداں دے اندر وزیگوتھس دے نال گل گل کرنے تے آباد کرنے اُتے مجبور کیتا، جتھے اوہ اپنے ہی لیڈراں دے تحت نیم آزاد فوڈراندی بن جاواں گے۔[46]
تھیوڈوسیئس اول د‏‏ی موت دے بعد سلطنت د‏‏ی تقسیم، سی۔ 395 عیسوی، جدید سرحداں اُتے نصب
Honorius دے تحت مغربی عدالت
آرکیڈیئس دے تحت مشرقی عدالت