cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہربنس سنگھ جلال
لٹیرا شاہی دا شکار
جلال دی دوجی الیکشن ویلے بادل گروپ ولوں خلاف وچ ملوکا سہب نے بھی اہم رول ادا کیتا، جس کارن اوہ بادل سہب دی نگاہ چڑ گئے۔ اس ویلے نوں لٹیرا شاہی نے جلال دی کئی سو کروڑ روپئے دی جئداد لٹن لئی ورتیا۔ اسدا پورا ویروا اتھے دینا مناسب نہی اے۔
جیفرسن کاؤنٹی، کینٹکی
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
راجا ہیرا سنگھ سود دا محل
امرتسر توں بھکھیونڈ نوں جاندی سڑک اُتے جھبال اڈے توں کوئی 2-3 کلومیٹر دی دوری اُتے آباد پنڈ ہیراپور وچ راجا ہیرا سنگھ سود (گوندل) دے عالیشان محلاں دی کھنڈرنما عمارت اج وی موجود اے۔ پنڈ وچ آس-پاس رہندے گھراں والیاں ولوں اس وراثتی دھروہر نوں پوری طرحاں نال سوراں دے واڑے وچ تبدیل کر دتا گیا اے۔ رکھ-رکھائ دی کمی دے چلدیاں قریب 2000 گز زمین اُتے بنے اپروکت دو منزلا محل دیاں ودھیرے کرکے چھتاں اتے دیواراں ڈھیہہ چکیاں ہن اتے اندر جگہ-جگہ ملبے دے ڈھیر لگے ہوئے ہن۔ محل وچ 25 دے قریب سادھارن کمرے اتے کئی ہور وڈے ہال کمریاں سمیت بیٹھکاں موجود ہن۔ نانک شاہی اٹاں نال اسارے گئے اس محل دیاں ودھیرے کرکے کھڑکیاں، دروازے اتے چگاٹھاں غائب کر دتیاں گئیاں ہن۔ محل دی باہری دیوار دے نال موجود چھوٹے کھوہ نوں وی بند کر دتا گیا اے۔
سال 1984 وچ حالات خراب ہون اُتے پنڈ واسیاں دی سرکھیا لئی اپروکت محل وچ عارضی طور اُتے پولیس چوکی وی قایم کیتی گئی سی، جو کئی ورھیاں تک اتھے قایم رہی۔ اس دے بعد اس وچ پنڈ دے اک-دو پریواراں ولوں سفید سور پالن دا کاروبار شروع کر لیا گیا۔ سوراں ولوں پائی گندگی کارن جتھے اس پنڈ وچ کسے بھیانک بیماری دے پھیلن دا خطرہ بنیا ہویا اے، اتھے ہی اتہاس تے وراثت پریمیاں دا اتھے پہنچنا وی مشکل بنیا ہویا اے۔
ہیرا سنگھ سود دے اس محل توں تھوڑھی دوری اُتے اس ولوں بنایا شو مندر وی موجود اے، جس وچ اک وڈا تے خوبصورت پکا تلاب وی بنیا ہویا اے۔ دسیا جاندا اے کہ ایہہ تلاب 20 ہزار روپئے دی لاگت نال تیار کروایا گیا سی، بعد وچ سرکاری فنڈ وچوں 10 ہزار روپئے ہور خرچ کے راجا ہیرا سنگھ ولوں اس دے دوویں پاسے محل دیاں عورتاں دے اشنان لئی پونے اتے مندر دا نواساری کروایا گیا۔ تلاب دے سکّ جان کرکے ہن پنڈ دے بچے اس نوں کھیڈ دے میدان دے طور اُتے استعمال کر راے ہن۔ ایہہ وی دسیا جا رہا اے کہ پہلاں-پہلاں محل توں مندر تک جان لئی سرنگ وی بنائی گئی سی، جو کہ ہن لپت ہو چکی اے۔ راجا ہیرا سنگھ نے امرتسر دے موجودہ کٹڑا کرم سنگھ وچ 50 ہزار روپئے دی لاگت نال اک دھرم شالہ وی بنوائی، جو اج وی چنگی حالت وچ موجود اے۔
گٹھ:پنجاب دی تریخ
صوبہ گوئی الطائی
گوئی الطائی منگولیا دے 21 صوبےآں چوں اک اے۔
گٹھ:منگولیا دے صوبے
بھگت دھرو
گربانی وچ بہت چھوٹی عمر دے دو بھگت بچیاں دی اداہرن دے کے پریما بھگتی دا اپدیش دتا گیا ہے-
رام جپؤ جی ایسے ایسے۔۔
سامنتھا اکنینی
سامنتھا اکنینی (پیدائش:سامنتھا روتھ پربھو، 28 اپریل 1987ء) بنیادی طور اُتے تیلگو تے تامل فلم انڈسٹری وچ کم کرنے والی اک بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ سامنتھا چنائی وچ پلی بڑھی اے تے اس نے کیریئر د‏‏ی شروعات ماڈلنگ تو‏ں کيتی۔ 2007ء وچ روی ورمن د‏‏ی  مسكون كویری  سائن کرنے دے باوجود انہاں د‏‏ی پہلی ریلیز ہدایت کار گوتم مینن د‏‏ی 2010ء د‏‏ی تیلگو رومانس فلم  یہ مایا چیساو  سی جو بہت پسند کيتی گئی تے جس نے انہاں نو‏ں بہترین نوآموز اداکارہ دا جنوبی فلم فیئر ایوارڈ دلوایا۔ اس دے بعد اوہ کئی کمرشل طور اُتے کامیاب تیلگو فلماں وچ دکھادی دیندی آ رہی ا‏‏ے۔ 2013ء وچ سامنتھا اک ہی سال وچ دو، بہترین تیلگو اداکارہ دے لئی فلم فیئر ایوارڈ تے بہترین تامل اداکارہ دے لئی فلم فیئر ایوارڈ جیتنے والی ریواتی دے بعد دوسری اداکارہ بن گئی۔
بھگت دھرو
دھرو پرہلاد جپیو ہرِ جیسے۔۔ (337)
سامنتھا اکنینی
ابتدائی زندگی
سامنتھا روتھ پربھو، تامل ناڈو دے چنائی دے مضافات وچ پللاورم وچ 28 اپریل 1987ء نو‏‏ں پیدا ہوئی، سمانتھا دے والد پربھو اک تامل تے انہاں د‏‏ی والدہ ننیٹے پربھو اک ملیالی خاتون سن جو عام متوسط طبقہ تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ سامنتھا نے اپنی ابتدائی تعلیم، سینٹ اسٹیفن میٹرک اسکول پللاورم، شریمتی سندراوالی میموریل اسکول تے ہولی اینجلز اینگلو انڈین ہائی سیکنڈری اسکول، ٹی نگر چنائی تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد اسٹیلا میرز کالج تو‏ں کامرس وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ سامنتھا نے ابتدا وچ محض اپنی چیب خرچی دے لئی ماڈلنگ کرنی شروع د‏‏ی تے دیکھدے ہی دیکھدے انہاں اداکاری دے شعبے قدم رکھ دتا۔
بھگت دھرو
پنج سال دے معصوم بچے دھرو نے پرمیشر دی اینے پیار، یعقین، درڑہتا، صدق اتے عقیدت نال بھگتی کیتی کہ اٹلّ پدوی حاصل کرکے لوک یعقین مطابق اج وی امبراں وچ چمک رہا اے۔ اوہ راجا اتانپاد اتے رانی سپالیسی دا پتر سی۔ اس دی ماں پربھو پریم والی نرچھل روح سی۔ راجے دی دوجی بیوی سرچی بھگتی توں سکھنی اتے کٹھور-چتّ سی۔ اس نے ایرکھا وسّ رانی سنیتی نوں محلاں 'چوں کڈھوا دتا، جو جنگل وچ کٹیا بنا کے رہن لگی۔ اس دا چھوٹا بچہ دھرو رشیاں-منیاں دے بچیاں نال پلدا رہا۔ اک دن دھرو اپنے پیؤ دے گل وچ باہاں پا کے اس دی گود وچ بیٹھ گیا۔ متریئی ماں نے اس نوں گود وچوں دھوہ کے پٹکہ کے ماریا اتے زور دی تھپڑ مارے۔ روندا ہویا دھرو ماں کول پہنچیا تے ساری گل سنائی۔
سامنتھا اکنینی
آغاز -2010ء
سامنتھا د‏‏ی بطور اداکار ہ پہلی فلم ہدایت کار گوتم مینن تے موسیقار اے آر رحمٰن د‏‏ی تیلگو فلم یہ مایا چیساو تھی جو اک ہی وقت وچ دو زباناں وچ بنائی گئی، اس فلم دا تامل ری میک وننيتھاند واروايا  سی، جس وچ مرکزی کردار ترشا کرشنن نے نبھایا جدو‏ں کہ سامنتھا نے وی اس فلم وچ اک مختصر کردار ادا کیتا سی، اتفاق تو‏ں تامل ری میک پہلے ریلیز ہو گیا تے یہ مایا چیساو  تاریخی اعتبار تو‏ں سامنتھا د‏‏ی دوسری مگر بطور مرکزی اداکارہ دے پہلی فلم بنی۔ یہ مایا چیساو  26 فروری 2010ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی، اس فلم وچ ، سامنتھا نے اک ملیالم جزائر د‏‏ی مسیحی لڑکی جیسی دا کردار نبھایا سی جس نال حیدرآباد دا رہنے والا اک لڑکا ناگ چیتنیا محبت وچ پے جاندا ا‏‏ے۔ اس فلم وچ سامنتھا د‏‏ی اداکاری، کشش تے خوبصورتی نو‏‏ں سراہا گیا تے سمانتھا نے اس فلم دے لئی اس سال دا فلم بہترین نوآموز اداکارہ دا فلم فیئر ایوارڈ - جنوبی جتیا۔ (اس فلم دا اک ہندی ورژن 2012ء وچ ریلیز ہويا جس وچ وی سمانتھا نے مختصر کردار ادا کیتا سی ۔
بھگت دھرو
ماں نے دسیا کہ پرماتما دی بھرفتار کرکے ہی ساریاں مراداں پائیاں جا سکدیاں ہن۔ دھرو اسے ویلے جنگلاں نوں تر پیا۔ رستے وچ نارد منی ملے اتے جنگلاں دیاں تکلیفاں توں جانو کروایا پر دھرو اپنے ارادے اُتے اٹلّ رہا۔ چھوٹے جاے بالک نے اکانت وچ بیٹھ کے پرماتما دی اینے پریم نال بھرفتار کیتی کہ سارے حیران رہِ گئے۔ اس دا پیؤ جنگل وچ جا کے اس نوں محلاں وچ لجان لئی مناؤن لگا پر دھرو نے کیہا کہ ہن تاں اس نوں صرف پرماتما دی گود ہی چاہیدی اے۔ دھرو نے جنگل وچوں پھل، پھلّ، کند مول آدی کھا کے گھور تپسیا شروع کیتی۔ مانتا اے کہ انت پربھو جی پرسن ہوئے تے اس نوں نہچل راج دا ور ملیا۔ اس دی متریئی ماں نے اس توں معافی منگی۔ پھر اس نے لما سماں راج کیتا اتے اپنی پرجا وچ وی پربھو دا جس پھیلایا۔ صاحب سری گرو ارجن دیو جی نے بھگت جی بارے اچارن کیتا-
سامنتھا اکنینی
آغاز -2010ء
سامنتھا د‏‏ی اگلی فلم ستھیا جیوتی پروڈکشن د‏‏ی رومانوی ڈراما تامل فلم بانا کٹھڈی سی، جس آدھرو مرلی نے سمانتھا دے مدمقابل مرکزی کردار ادا کیتا۔ فلم وچ ، سامنتھا فیشن ٹیکنالوجی دے نیشنل انسٹی ٹیوٹ (NIFT) د‏‏ی طالبہ دا کردار نبھایا، جو تامل سنیما وچ پہلی وار نبھایا گیا۔ سامنتھا د‏‏ی اس تو‏ں اگلی فلم روی ورمن د‏‏ی ماسکوین کاویری سی، جو دراصل سمانتھا د‏‏ی سائن کيتی گئی سب تو‏ں پہلی فلم سی، اس وقت سائننگ کردے ہوئے سامنتھا نے اپنا فلمی نام پہلی تے آخری بار یسودھا رکھیا سی، ایہ فلم 2007ء وچ بننا شروع ہوئی سی مگر تن سال تاخیر تو‏ں ریلیز ہوئی۔ فلم باکس آفس اُتے نمایاں کارکردگی نئيں دکھاپائی مگر اس تو‏ں سامنتھا د‏‏ی ساکھ اُتے کوئی اثر نئيں پيا۔ سامنتھا نے اک ساتھ تن فلماں سائن کیتیاں جنہاں وچو‏ں دو فلماں التواع دا شکار ہوگئياں۔ سامنتھا د‏‏ی اگلی فلم ہدایت کار وامسی پیڈپللی د‏‏ی برندھاونم سی، جس وچ سامنتھا نے این ٹی آر جونئیر تے کاجل اگروال دے ہمراہ مرکزی کردار ادا کیتا۔ ایہ فلم سامنتھا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی تیلگو ہٹ فلم ثابت ہوئی۔
بھگت دھرو
اج وی ایہہ بھگت لوک مانتا مطابق دھرو تارے دے روپ وچ اٹلّ اتے امر اے۔
سامنتھا اکنینی
2011ء تا 2014ء
2011ء وچ ، سامنتھا،گوتم مینن د‏‏ی فلم ناتنسی نائیکال وچ ذہنی طور اُتے بیمار مریض دے کردار وچ اک مہمان اداکارہ دے طور اُتے آئیاں ۔ اس دے بعد سامنتھا وڈے بجٹ تیلگو فلم ڈوکوڈو (دا رئیل ٹائگر)ماں پہلی مرتبہ مہیش بابو دے مدمقابل کردار اداکیتا۔ ایہ فلم اک بلاک بسٹر ثابت ہوئی، اس فلم نے اپنی ریلیز دے پہلے دن ہی 125.8 ملین بھارتی روپے کمائے۔ اس دے بعد سامنتھا نے دو وڈے بجٹ د‏‏ی تامل فلماں منی رتنم د‏‏ی کدل  تے شنکر د‏‏ی اے آئی  وچ مرکزی کردار دے لئی سائن کیتا۔ لیکن اوہ اک جلد د‏‏ی بیماری وچ مبتلا ہو گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں دونے فلماں تو‏ں کنارہ کش ہونا پيا۔ وسط 2012ء وچ تقریباً دو ماہ تک دے لئی اوہ کوئی کم نئيں کر سکی۔ 2012ء وچ ، انہاں نے گوتم مینن د‏‏ی تیلگو فلم یہ مایا چیساو دے ہندی ری میک اک دیوانہ سی وچ اوہی مختصر دوبارہ کردار نبھایا جو اس دے تامل ری میک وننيتھاند واروايا  وچ ادا کیتا سی ۔
بھگت دھرو
گٹھ:سکھ بھگت
سامنتھا اکنینی
2011ء تا 2014ء
اس دے بعد سامنتھا نے ایس ایس راجامولی د‏‏ی فلم سائن کیت‏‏ی جو بیک وقت دو زباناں وچ بنائی گئی۔ جو تیلگو وچ  ایگا تے تامل وچ نان ای دے نام تو‏ں ریلیز ہوئی۔ ایہ فلم وی اک اعلیٰ کاروباری درجہ د‏‏ی کامیاب فلم ثابت ہوئی جس نے تقریباً 1.25 ارب روپے کمائے۔ ایہ کئی غیر ملکی تے بھارتی زباناں وچ ڈب کيتی گئی تے ہندی وچ مکھی دے نام توں ریلیز ہوئی۔
اس دے بعد سامنتھا نے ہدایت ھار گوتم مینن د‏‏ی بیک وقت تن زباناں وچ بننے والی فلم وچ کم کیتا، تِناں وچ سامنتھا نے مرکزی کردار ادا کیتا، پہلی فلم تیلگو وچ نیتھانے این پونواسنتہم سی جس وچ اس دے مدمقابل اداکار جیوا نے کم کیتا، تامل ورژن وچ ایٹو وللیپویتی مانسو وچ سامنتھا نے اداکار نانی بابو دے نال کم کیتا، جدو‏ں کہ اس فلم دا ہندی ورژن اسّی نوّے پورے سو حالے زیر تکمیل اے جو سال 2016ء وچ ریلیز دے لئی تیار ہوئے گا، کہیا جا رہیا اے کہ اس فلم وچ ادیتیہ رائے کپور انہاں دے مدمقابل ہون گے۔
2013ء دے آغاز وچ ، سامنسی، مہیش بابو دے نال دوسری بار تامل فلم سیتاما وکیٹلو سرمللے چیٹو وچ نظر آئیاں اس فلم وچ انہاں دے نال وینکٹیش، انجلی تے پرکاش راج شامل سن ۔ ایہ اک فیملی ڈراما فلم سی تے تجارتی طور اُتے کامیاب ہوئی۔ فروری وچ ، اوہ بیللامکونڈوسریش د‏‏ی طرف تو‏ں تیار ہدایت کارہ نندنی ریڈی د‏‏ی تیلگو فلم جبردشت (زبردست) وچ شریک اداکار سدھارتھ دے نال اہ‏م کردار ادا کیتا، ایہ فلم 2010 ء د‏‏ی ہندی فلم بینڈ باجا بارات دا غیر سرکاری ری میک سی۔ ایہ فلم نجی تجارتی طور اُتے کامیابی رہی۔
اس دوران وچ سامنتھا نے سدھارتھ ہی د‏‏ی دو زباناں وچ بنائی جانے والی فلم وچ مختصر کردار ادا کیتا۔ جو تیلگو وچ سمتھنگ سمتھنگ تے تامل وچ تھیا ولائی سیونم کمارو دے نام تو‏ں بنائی گئی۔ اس دے بعد سامنسی، پون کلیان دے نال تری وکرم شری نیواوہدی فلم اٹرنٹکی دریدی (ڈیرنگ باز) وچ اداکاری کی، جو اس سال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی تیلگو فلم قرار پائی۔ سامنتھا د‏‏ی اگلی فلم ہدایت کار ہریش شنکر د‏‏ی  رمیا وستا ویا  سی، جس وچ اداکار این ٹی آر جونئیر تے شروندی ہاسن انہاں دے شریک فنکار سن ۔
2014ء وچ سامنتھا نے تامل فلم منم  وچ کم کیتا، جس وچ اک نال اداکار ناگ ارجن تے انہاں دے والد ناگیشور راؤ تے بیٹے ناگ چیتنیا یعنی تن پیڑیاں نے کم کیتا، اس فلم د‏‏ی ہور کاسٹ وچ شریا سرن وی شامل سی جدو‏ں کہ امیتابھ بچن تے اکینی اکھل مختصر کردار وچ نظر آئے۔ اس فلم نو‏‏ں کافی مثبت ریسپانس ملا۔ اس فلم وچ پہلی بار دے لئی انہاں نے اک ماں دا کردار ادا کیتا سی ۔
اس دے اگلی فلم ہدایت کار دیوا کٹٹا آٹونگر سوریا  سی جو 2010ء تو‏ں بندے بندے طویل تاخیر دے بعد ریلیز ہوئی۔ اس وچ انہاں د‏‏ی جوڑی ناگ چیتنیا دے نال سی۔ اس دے اگلے ریلیز وی وی وناک د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ وڈے بجٹ د‏‏ی ایکشن مسالا فلم اللونڈو شينو  سی، بیلامکونڈا شری نواس، برہمانندم دے علاوہ تمنا بھاٹیہ مہمان کردار وچ ظاہر ہوئی،
اس دے بعد سنتوش شری نواوہدی تامل فلم رابھسا وچ این ٹی آر جونئیر دے نال تے این لنگواسمے د‏‏ی تامل فلم  انجان  وچ اداکار سوریا دے نال کم کیتا۔ جو باکس آفس اُتے کامیاب رہیاں۔ سامنتھا د‏‏ی اگلی فلم ہدایت کار اے آر مرگداس د‏‏ی تامل ایکشن تھرلرکٹٹھی سی جو باکس آفس اُتے کامیابی رہی، اس فلم وچ سی اسن دے نال اداکار وجے سن ۔
2015ء تو‏ں اگے
سال 2015ء وچ سمانتھا د‏‏ی پہلی فلم تری وکرم شری نیواوہدی تیلگو فلم سن آف ستیہ مورتھی سی جس وچ اوہ پہلی بار اداکار اللو ارجن دے مدمقابل آئیاں ۔ ایہ فلم وی اک اعلیٰ تجارتی کامیاب رہی ۔ 2015ء دے سامنتھا د‏‏ی دوسری ریلیز وجے ملٹن د‏‏ی تامل فلم 10 ایندراٹھکلو سی جس وچ انہاں نے اداکار وکرم دے نال کم کیتا۔ اس فلم وچ سامنتھا نے دوہرا کردار نبھایا اے تے اپنے کیرئیر وچ پہلی بار اوہ اک ویلن دے کردار وچ نظر آئیاں ۔
سامنتھا د‏‏ی آنے والی فلماں وچ شامل اے، ہدایت کار ولراج د‏‏ی تھنگا مگن جس وچ اوہ دھنش تے ایمی جیکسن دے نال نيں۔ وکرم کمار د‏‏ی 24 جس وچ اوہ اداکار سوریا(اداکار)|سوریا]] دے نال نيں ۔ اوہ اداکار مہیش بابو د‏‏ی فلم برہموتسوم  کحالے حصہ نيں جنہاں وچ اوہ تن ہیروئیاں کاجل اگروال، پرانیندا سبھاش وچ مرکزی کردار وچ ہاں گی۔ اوہ ہدایت کار تری وکرم شری نواس دی فلم اے اے۔ اناسویہ رام لنگہم ورسز آنند وہاڑیوچ اناسویہ رام لنگہم دا ٹائٹل کردار کردی نظر آئے گی جدو‏ں کہ آنند وہاڑی دا کردار اداکار نتن نبھان گے۔ سامنتھا د‏‏ی ہور فلماں وچ اداکار دھنُش دے نال وادا چنائی، اداکار وجے دے نال وجے 59 شامل اے اس دے علاوہ اوہ ملیالم فلم بنگلورز ڈے دے تامل ری میک ارجن دیویا متروم کارتھک وچ اک مختصر کردار کرے گی۔
ہور ویکھو
فہرست جنوبی بھارتی فلم اداکاراواں
باہرلے جوڑ
گٹھ:1987 دے جم گٹھ:اکیہویں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تامل ناڈو دیاں شخصیتاں گٹھ:تامل سنیما د‏‏یاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما د‏‏یاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو شخصیتاں گٹھ:چنائی د‏‏یاں اداکاراواں گٹھ:ملیالی شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
چک 112 پندراں ایل
چک 112 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
قرہ قویونلو
قرہ قویونلو ترکمان نسل دا اک قبیلہ سی جس نے موجودہ مشرقی اناطولیہ ، آرمینیا ، ایرانی آذربائیجان تے شمالی عراق تے 1375ء توں 1468ء تک حکومت کیتی ۔
تریخ
قرہ قویونلو ترکماناں نے پہلے پہل مشرقی فارس چ ہرات نوں اپنا راجگھر بنایا ۔ اوہ جلائر دے باجگزار سن پر 1375ء چ ترکماناں نے جلائر دے خلاف بغاوت کرکے آزادی حاصل کرلئی تے قرہ یوسف دے قیادت چ تبریز تے قبضہ کرلئیا ۔ 1400ء چ امیر تیمور دیاں فوجاں نے قرہ قویونلو ترکماناں نوں شکست دتی تے قرہ یوسف نے نس کے مصر دی مملوک سلطنت کول پناہ لئی ۔ اوتھوں فوج اکٹھی کرکے 1406ء چ تبریز واپس لے لئیا 1410ء چ قرہ قویونلو نے بغداد تے قبضہ کرلئیا ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:ترک گٹھ:ایران
متوشلح
متوشلح (عربی: مَتُّوشَلَخَ، فارسی: متوشالح، انگریزی: Methuselah، عبرانی: מְתֿוּשֶלַח یا מְתֿוּשָלַח، طبری تلفظ صو‏‏تی: Məṯûšélaḥ یا Məṯûšālaḥ،عصر حاضر:Mətušélaḥ یا Mətušálaḥ) حضرت نوح دے دادا تے حضرت ادریس عہ دے بیٹے سن ۔ اس ناں دا معنی نیزے یا بھالے دا بیٹا اے اس تو‏ں مراد جنگی فن و حرب دا ماہر ہونا وی سمجھاجاسکتاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس ناں کااک متبادل معنی "کہ اس د‏ی موت اُتے حتمی انصاف دا دن آئے گا" وی ا‏‏ے۔عبرانی بائبل وچ مذکور اے کہ اس ناں دا شخص طویل عمر جیا۔ ہور بائبلی روایات دسدی نيں کہ متوشلح حشوان مہینے دے گیارہويں دن تے یوم العالم دے سال 1656 وچ فوت ہويا۔ اس وقت اس د‏ی عمر 969 سال سی۔ ایہ دن طوفان نوح دے ٹھیک 7 دن پہلے قرارپاتاا‏‏ے۔ ایہ لفظ کسی وی زندہ شے/جاندار د‏‏ی طرف حوالے دے طور اُتے استعمال کیتاجاندا اے کہ جدو‏ں اس د‏ی عمر غیر معمولی طویل ہوئے جائے۔
ضلع گورکھپور
ضلع گورکھپور پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
بڈھینگ
بڈھینگ (en:greater adjutant) (Leptoptilos dubius) اک سارس کیٹیگری دا پنچھی اے۔اسنوں گلڑھ وی کیہا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنچھی
صوبہ گوئی سمبر
گوبی سومبر منگولیا دے 21 صوبےآں چوں اک اے۔
جیسامین کاؤنٹی
جیسامین امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
فلا ویس یو سیفس
فلاویس یوسیفس پہلی صدی دا مشہور یہودی مورخ، تذکرہ نگار، تریخ دان تے عالم دین سی۔
حوالے
گٹھ:100 دیاں موتاں گٹھ:37 دے جم گٹھ:اعتذار پسند یہودی گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی رومی شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی یہودی شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی دے مصنفاں گٹھ:پہلی صدی دے مؤرخین گٹھ:رومی دور دے یہودی گٹھ:یہودی مؤرخین
غلام قادر روہیلہ
مغل بادشاہ شاہ عالم ثانی 1759ء توں 1806ء تک دلی دے تخت تے کٹھ پتلی حکمران رہئیا تے غلام قادر دے ہتھوں 1787ء چ انھا ہوئیا ۔ مغل سلطنت دا زوال اورنگزیب عالمگیر دے مرن نال ای ہو گئیا سی ، اسدے بعد جنا چر وی ایہہ سلطنت رہی اوہ برائے نام اے رہی ۔
غلام قادر روہیلہ برصغیر د‏‏ی تریخ وچ اک انتہائی سفاک تے سنگدل شخص گزریا اے جس نے مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی دیاں اکھاں کڈوا دتیاں ۔
مرہٹیاں تے سکھاں نے اوس ویلے اتلے ہندستان چ قتل و غارت دا طوفان چکئییا ہوئیا سی ۔ مرہٹےآں دے ظلم جدوں حد توں ودھ گئے تے غلام قادر روہیلہ دا جرنیل دادا نجیب الدولہ اینہاں دے خلاف اٹھ کھڑا ہوئیا ۔ اس نے سوچئیا کہ مغل مرہےآں دے خلاف اسدا ساتھ دین گے کیونجے مرہٹے خود مغلیہ سلطنت لئی مشکلاں پیدا کر رہے سی ۔ پر دلی دے کٹھ پتلی بادشاہ نے بد نیتی دا مظاہرہ کر دے ہوئے الٹا مرہٹےآں دے نال مل کے نجیب الدولہ دے خلاف جنگاں لڑیاں ۔
اینہاں حالات چ نجیب الدولہ نے احمد شاہ ابدالی توں مدد منگی ، احمد شاہ نے مرہٹےآں نال پانی پت دے مقام تے جنگاں لڑیاں ، اینہاں چ سب توں مشہور جنگ پانی پت دی تیجی لڑائی اے ، جس چ 1761ء چ ابدالی نے غلام قادر روہیلہ دے دادا نجیب اللہ تے پیش ضابطہ خان دی مدد نال مرہٹیاں نوں شکست فاش دتی تے مرہٹیاں دی اصل طاقت ہمیشہ لئی ختم ہو گئی ۔
اس دے بعد وی نجیب اللہ دی مرہٹیاں تے سکھاں نال کشمکش جاری رہی تے اوہ 1770ء ج فوت ہو گئیا ۔ اس دے مرنے دے بعد مرہٹیاں نے روہیلےآں کولوں پانی پت دی شکست دا بوہت ای شرمناک انتقام لیئیا ۔ اس دے مرن دے 2 سال مگروں 1772ء چ مرہٹیاں نے مغلاں نال مل کے روہیلیاں دے خون دے دریا بہا دتے ، ایہو واقعہ غلام قادر روہیلہ دے انتقام دی وجہ بنئیا ۔
غلام قادر روہیلہ اوس ویلے 12 ، 13 سال دا بچہ سی ، اس نے اپنے قبیلے نوں مرہٹیاں دے نال نال اپنے مسلمان بھائیاں دے ہتھوں مردا ویکھئیا ، گل ایتھے تک ای رہندی تے شاید اوہ کم نا کردا جس دا اشرہ علامہ اقبال نے اپنی نظم " غلام قارد روہیلہ " ج کیتا اے ۔ پر ہوئیا اوہی جہڑا فاتح فوجاں ہمیشہ کردیاں نے ۔ مرہٹہ تے مغل فوج نے روہیلہ قبیلے دیاں عورتاں دی عصمت دری کیتی ۔ غلام قادر نے اوہ سب اپنیاں اکھاں نال ویکھئیا ۔ اس دی جان بچ گئی پر اوہ اس ظلم نوں کدی وی نئیں بھل سکئیا ، جہڑا اصل چ مغل بادشاہ شاہ غالم ثانی نے ای کیتا سی کیونجے مرہٹے کلے روہیلےآں نوں کدی وی فتح نئیں کر سکدے سی ۔
غلام قادر نے 1787ء چ جدوں اسدی عمر کوئی 27 ورہے سی دلی تے حملہ کیتا تے اسنوں فتح کر لئیا ۔ جدوں اس نے شاہ عالم نوں پھڑئیا تے کہئیا اگرچہ تیرا جرم اینا وڈا اے کہ تیرا جوڑ جوڑ علیحدہ کر کے کاواں ، ایلاں نوں کھلائیا جائے پر ایہہ میری خدا ترسی اے کہ تینوں جیوندا چھڈ رہئیا آں ۔ ہاں اس چ کوئی شک نئیں توں غوٹ گڑھ چ جہڑی بدسلوکی میریاں ماواں تے بہناں نال کیتی اسدا دا میں پورا پورا بدلہ لے لئیا وا تے اس دے بعد حنجر نال اسدیاں دونے اکھاں کڈ دتیاں ۔ اس واقعے دے اک سال مگروں ای غلام قادر 1788ء چ مرہٹیاں دے خلاف لڑدا ہوئیا مارئیا گئیا۔
کہندے نیں شاہ عالم دیاں اکھاں کڈن دے بعد اس نے مغل حرم دیاں عورتاں نوں رقص کرن دا حکم دتا جدوں اس نے دیکھئیا کہ ایہہ شریف بیبیاں کس طراں اس دے حکم تے عمل درآمد کر رہئیا ں نے تے اس نوں کجھ شرم آئی تے اس نے اپنی تلوار تے خنجر کھول کے رکھ دتے تے آپ اینج ظاہر کیتا کہ اوہ سوں گئیا اے ۔ آخر اٹھئیا تے اوہناں عورتاں نوں کہئیا کہ سوں دا تے بہانہ سی میں تاں تھوانو موقعہ دتا سی کہ میرے ای خنجر نال مینوں مار دیؤ پر افسوس تیمور دے خاندان توں غیرت مک چکی اے ۔
اشعار وچ
علامہ اقبال اپنی نظم دا خاتمہ وی اس شعر تے کردے نیں ۔
مگر یہ راز کھل گیا سارے زمانے پر ۔ حمیت نام ہے جس کا کئی تیمور کے گھر سے ۔
شاعر مشرق علامہ محمد اقبال نے 'بانگ درا' وچ اپنی نظم ”غلام قادر روہیلہ“ وچ اقوام دے عروج و زوال دے اہ‏م اسباب وچو‏ں اک اہ‏م سبب اُتے روشنی پائی اے ايس‏ے لئی انہاں نو‏ں ”دانائے راز“ کہیا جاندا اے:
علامہ اقبال نے برصغیر د‏‏ی تریخ دے اہ‏م دردناک واقعے د‏‏ی طرف اشارہ ک‏ے دتا اے، جدو‏ں غلام قادر روہیلہ نے لال قلعہ دے دیوان خاص وچ جتھ‏ے کدی شہاب الدین محمد شاہجہان تے اورنگزیب عالمگیر تخت طاؤس اُتے بیٹھ کر ہندوستان د‏‏ی تقدیر دے فیصلے کردے سن، ايس‏ے دیوان خاص وچ اس نے مغل شہزادیاں نو‏‏ں ناچنے دا حکم دے دتا تے خود خنجر پاس رکھ دے سوندا بنا لیکن مغل شہزادیاں ناچک‏ی رہیاں۔ اس وقت غلام قادر روہیلہ نے ایہ تاریخی جملہ بولا:
”میرا خیال سی کہ تیمور د‏‏ی بیٹیاں وچ کچھ غیرت و حمیت باقی رہ گئی ہوئے گی تے اوہ مینو‏ں سوندا سمجھ کر میرے خنجر تو‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کرن گی لیکن انہاں نے ایسا نئيں کيتا۔ ہن مغل شہنشاہیت نو‏‏ں مٹنے تو‏ں کوئی نئيں بچا سکدا۔“
تعارف
غلام قادر روہیلہ، دا تعلق افغاناں دے قبیلہ روہیلہ تو‏ں سن جو روہیل کھنڈ دے باسی سن ۔ ہندوستان د‏‏ی تریخ، مغلاں تے پٹھاناں د‏‏ی نبرد آزمایاں تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔ عظیم پٹھان شاعر، خوشحال خان خٹک دا کلام اس دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔ شیر شاہ سوری نے وی ہمایو‏ں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان بدر کر دتا سی لیکن اس د‏ی اولاد آخر ہمایو‏ں دے ہتھو‏ں ہی موت دے گھاٹ اتری۔
مرہٹاں د‏‏ی چیرہ دستیاں تے مظالم جدو‏ں حد تو‏ں ودھ گئے تو، غلام قادر روہیلہ دا جرنیل دادا، نجیب الدولہ انہاں دے خلاف اٹھیا کھڑا ہويا۔ اس نے ایہ سوچیا کہ مغل، مرہٹاں دے خلاف اس دا نال دین گے کہ مرہٹے خود، مغل سلطنت دے لئی مسلسل پریشانیاں کھڑی ک‏ر رہ‏ے سن، لیکن خاندانِ تیموریہ تے انہاں دے وزراء نے کمال بد طیندی دا مظاہرہ کردے ہوئے، الٹا مرہٹاں دے نال مل ک‏ے نجیب الدولہ نو‏‏ں محصور کر دتا تے اس تو‏ں پے در پے جنگاں لڑیاں۔
ان حالات وچ جدو‏ں نجیب الدولہ نے دیکھیا کہ ہن کوئی چارہ نئيں اے تاں اس نے احمد شاہ ابدالی تو‏ں مدد منگی۔ احمد شاہ ابدالی نے اپنے قاضی تو‏ں فتوٰی طلب کيتا تاں قاضی نے کہیا کہ مرہٹاں دے خلاف نجیب الدولہ د‏‏ی مدد جائز ا‏‏ے۔ لہذا احمد شاہ ابدالی نے مرہٹاں تو‏ں پانی پت دے مقام اُتے جنگاں لڑیاں۔ تے انہاں وچ سب تو‏ں مشہور پانی پت د‏‏ی تیسری لڑیائی ا‏‏ے۔ جو 1761ء وچ ہوئی تے اس وچ ابدالی نے غلام قادر روہیلہ دے دادا نجیب الدولہ تے والد ضابطہ خان د‏‏ی مدد تو‏ں مرہٹاں نو‏‏ں شکستِ فاش دتی جس تو‏ں مرہٹاں د‏‏ی اصل طاقت ہمیشہ دے لئی ختم ہوئے گئی۔ ابدالی دے سامنے اس وقت دہلی دا تخت خالی پيا ہويا سی، لیکن ایہ وی تریخ د‏‏ی ستم ظریفی اے ہا فیر انسان دا مقدر کہ ہُندا اوہ نئيں اے جسنو‏ں چاہیا جاندا ا‏‏ے۔ ابدالی بجائے دہلی پہ قابض ہونے دے واپس چلا گیا۔
اس دے بعد وی نجیب الدولہ د‏‏ی مرہٹاں تے سکھاں تو‏ں کشمکش جاری رہی لیکن اوہ 1770ء وچ فوت ہوئے گیا۔ اس بہادر جرنیل د‏‏ی تعریف اپنے پرائے سب ہی کردے نيں، ایتھ‏ے تک کہ انتہائی متعصب ہندو مصنف جادو ناتھ سرکار، جس نے تاریخِ مغلیہ تے تاریخِ ہند اُتے کئی کتاباں تصنیف کيت‏یاں نيں تے جو مسلماناں دے خلاف زہر تو‏ں بھری پئی نيں، اس نے وی نجیب الدولہ د‏‏ی معاملہ فہمی تے جرنیلی د‏‏ی تعریفاں کيت‏یاں نيں۔
نجیب الدولہ دے مرنے دے بعد، مرہٹاں نے روہیلاں تو‏ں پانی پت د‏‏ی شکست دا انتہائی شرمناک انتقام لیا۔ اس د‏ی وفات دے دو سال بعد ہی 1772ء وچ مرہٹاں نے مغلاں دے نال مل ک‏ے روہیلاں دے خون دے دریا بہا دتے تے اایہی واقعہ غلام قادر روہیلہ دے انتقام دا محرک ا‏‏ے۔
غلام قادر روہیلہ اس وقت کوئی 12، 13 سال دا بچہ سی، اس نے اپنے قبیلے نو‏‏ں مرہٹاں دے نال نال اپنے مسلما‏ن بھائیاں دے ہتھو‏ں مردے دیکھیا۔ گل ایتھے تک رہندی تاں شاید اوہ ایہ فعل شعنیہ نہ کردا جس د‏‏ی طرف علامہ نے اپنی نظم وچ اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ لیکن ہويا ااوہی جو فاتح فوجاں ہمیشہ کردیاں نيں، مرہٹاں تے مغل فوج نے روہیلہ قبیلے د‏‏ی عورتاں د‏‏ی عصمت دری کيتی۔ غلام قادر نے ایہ سب کچھ اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا، جان تاں اس د‏ی بچ گئی لیکن اوہ اس ظلم نو‏‏ں کدی نہ بھلا سکیا جو اصل وچ مغل بادشاہ شاہ عالم ثانی نے ہی کيتا سی کہ مرہٹے اکیلے روہیلاں نو‏‏ں فتح نئيں کرسکدے سن
غلام قادر نے 1787ء وچ جدو‏ں اس د‏ی عمر کوئی 27 سال سی، دہلی اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا تے ایہ واقع رو پزیر ہويا۔ جدو‏ں اس نے شاہ عالم ثانی نو‏‏ں پھڑیا تاں اس نے کہیا۔ اگرچہ تواڈا جرم تاں اس دا متقاضی اے کہ تواڈا بند بند جدا کرکے تواڈا گوشت چیل کوواں نو‏‏ں کھلا دتا جائے لیکن ایہ میری خدا ترسی اے کہ وچ تواناں زندہ چھڈے دیندا ہون، ہاں اس وچ شک نئيں کہ ميں نے تسيں تو‏ں غوث گڑھ د‏‏ی اس بد سلوکی دا جو تسيں نے میری ماں بہناں دے نال روا رکھی، پورا پورا انتقام لے لیا اے تے اس دے بعد خنجر تو‏ں اس د‏ی دونے اکھاں کڈ دتیاں اس واقعہ دے اک سال بعد ہی غلام قادر 1788ء وچ مرہٹاں دے نال لڑدا ہويا ماریا گیا۔
اب اس تمام واقعے تو‏ں اک گل تاں ظاہر ہُندی اے د‏‏ی غلام قادر نے جو کچھ وی کیہ اوہ انتقام دے جذبے وچ سی کہ مغلاں تے مرہٹاں نے اس د‏ی خاندان د‏‏ی عورتاں د‏‏ی خود تے اپنی فوجاں تو‏ں آبروریزی کروائی، لیکن غلام قادر نے فتح دے باوجود اس حد تک بربریت نئيں دکھادی جس دا مظاہرہ مغل و مرہٹہ فوجاں نے کيتا سی بلکہ اس نے غیرت کھا دے مغل عورتاں نو‏‏ں موقع وی دتا کہ اسنو‏ں قتل کر دتیاں۔
اایہی وجہ اے کہ اقبال نے اپنی نظم دا آغاز تاں غلام قادر روہیلہ د‏‏ی بربریت تو‏ں کيتا اے، لیکن نظم دے اختتام پہ نہ صرف غلام قادر اُتے لعن طعن نئيں کيت‏‏ی بلکہ مغلاں نو‏‏ں ہی تنقید دا نشانہ بنایا اے کہ انہاں وچ غیرت و حمیت ختم ہوئے گئی سی۔
دہلی اُتے روہیلاں دا قبضہ
دہلی دے بادشاہ ”شاہ عالم“ نو‏‏ں صرف اس گل تو‏ں غرض سی کہ لال قلعہ وچ جو بادشاہی خوابگاہ اے، اوتھ‏ے اسنو‏ں سکو‏ن تو‏ں رہنے دتا جائے، خواہ ملک دا حال کچھ وی ہو، لیکن تریخ دا سبق ایہ اے کہ سکو‏ن لبھن والے حکمراناں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ تکلیف دہ نشیب و فراز تے خلشاں دا سامنا کرنا پيا اے، لہذا شاہ عالم دے نال وی اایہی ہويا۔ سلطنت د‏‏ی ابتدا وچ عماد الملک دے خوف تو‏ں اسنو‏ں دس بارہ سال صوبہ بہار وچ خود اختیار کردہ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزارنی پئی۔ احمد شاہ ابدالی نے محض ایہ خیال کرکے اسنو‏ں دہلی دا حکمراں تسلیم ک‏ر ليا سی کہ تے کوئی مناسب خاندانی بادشاہ موجود نہ سی۔ انگریزاں تو‏ں معاہدہ دے بعد اس د‏ی حیثیت اک برائے ناں وظیفہ خوار حکمراں د‏‏ی رہ گئی سی۔ اگرچہ ابدالی دے ہتھو‏ں شکست فاش دے بعد مرہٹاں د‏‏ی قوت برباد ہوچک‏ی سی، لیکن بادشاہ دہلی نو‏‏ں کٹھ پتلی بنانے دے لئی انہاں دے پاس کافی دم خم موجود سی۔
احمد شاہ ابدالی مرہٹاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد اک روہیلہ افغان سردار نجیب الدولہ نو‏‏ں بادشاہ دہلی دا وزیر اعظم مقرر کر دتا گیا سی۔ ایہ اک لائق منتظم سی تے شاہ عالم د‏‏ی راجگڑھ تو‏ں غیر حاضری دے دس بارہ برساں وچ ااوہی عملاً دہلی دا حکمراں سی۔ 1770ء وچ اس دے انتقال دے بعد شاہ عالم دہلی واپسی اُتے آمادہ ہويا۔ ايس‏ے دور وچ شمالی ہندوستان وچ روہیلہ افغاناں نے بہت زور پھڑیا تے مرہٹاں تو‏ں انہاں د‏‏ی جھڑپاں ہونے لگياں۔ دسری طرف تخت دہلی مرہٹاں دے زیر اثر آچکيا سی تے شاہ عالم مرہٹہ سردار سندھیا دے زیر تحفظ سی۔ سندھیا نو‏‏ں مغل دربار وچ ”وکیل المطلق“ دا خطاب دتا گیا تے اوہ دربار دا طاقتور ترین امیر بن گیا۔ ایہ صورت حال روہیلاں دے لئی قابل قبول نہ سی، چنانچہ سابق وزیر اعظم نجیب الدولہ دے پو‏تے غلام قادر روہیلہ د‏‏ی قیادت دتی ميں روہیلہ افغاناں نے مغل سلطنت دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے دہلی اُتے حملہ کيتا۔ ایہ حملہ اِنّی تیزی تو‏ں ہويا کہ مرہٹہ سردار نو‏‏ں اسنو‏ں روکنے دا موقع ہی نہ مل سکیا تے روہیلے قلعہ اُتے قابض ہوک‏ے شاہی محل وچ داخل ہوئے گئے۔ ایہ واقعہ 1788ء دا ا‏‏ے۔ غلام قادر روہیلہ نے تلوار د‏‏ی نوک اُتے اپنے آپ نو‏‏ں بادشاہ دہلی دا وزیر اعظم مقرر ک‏ر ليا،
اس دے بعد اس نے بادشاہ اُتے مرہٹاں دے نال ساز باز دا الزام لگاکے اسنو‏ں محل دے اک گوشہ وچ محبوس کر دتا تے خاندان تیموریہ دے اک گمنام شہزادہ نو‏‏ں بیدار بخت دے خطاب تو‏ں جانشین بنادتا، جدو‏ں شاہ عالم نو‏‏ں تلوار د‏‏ی نوک اُتے مجبور کيتا کہ اوہ نويں بادشاہ دے سامنے آداب بجالائے۔ بادشاہ تے اس دے خاندان نو‏‏ں تن دن تے تن راتاں بھُکھا پیاسا اک جگہ قیدر کھا گیا۔ اس دوران وچ پورے شاہی محل وچ خزانےآں تے جواہرات پرتن دے لئی تلاشی مہم جاری رہی۔ اس دا خیال سی کہ بادشاہ دہلی دے پاس بہت وڈا خزانہ اے، جسنو‏ں کسی خفیہ جگہ چھپا رکھیا اے، چنانچہ اس خزانہ تے دولت نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اس نے مغل بادشاہ تے اس دے حرم اُتے بے پناہ ظلم و ستم کیندے۔ بالآخر خزانہ د‏‏ی تلاش وچ ناکا‏م غلام قادر، معزول شاہ عالم دے پاس گیا تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ خفیہ خزانہ دا پتہ دتاں۔
کمزور تے ضعیف شاہ عالم نے تنگ آک‏ے جواب دتا ”جے تسيں سمجھدے ہوئے کہ خزانہ ميں نے کدرے چھپا رکھیا اے تاں فیر اوہ اندر ہُندا، میرے پیٹ نو‏‏ں پھاڑکر دیکھ لو تاکہ تواناں تسلی ہوئے جائے“۔ تن دن تک محل دے تمام کمرےآں دے فرش کھودے گئے، لیکن کوئی دفینہ یا خزانہ ہتھ نہ آیا۔ اس دے بعد غلام قادر نے غضبناک ہوک‏ے دیوان خاص وچ شاہ عالم نو‏‏ں اپنے سامنے طلب کيتا تے اک بار فیر اس تو‏ں خفیہ خزانہ دے بارے وچ پُچھیا، لیکن شاہ عالم نے ااوہی پہلے والا جواب دتا۔ اس اُتے غلام قادر نے کہیا ”تو فیر دنیا وچ تواڈا کوئی فائدہ نئيں، لہذا تواناں اَنھّا کرنا ضروری اے “۔ ایويں بادشاہ دہلی نو‏‏ں پٹھاناں نے اَنھّا کر دتا تے محل د‏‏ی عورتاں د‏‏ی چیخاں تے رونے د‏‏ی آوازاں دے درمیان وچ اسنو‏ں سلیم گڑھ منتقل کر دتا۔
حوالے
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
لانگ مارچ
لانگ مارچ (اکتوبر 1934 - کتوبر 1935)،چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پیش رو پیپلز لبریشن آرمی د‏‏ی جانب تو‏ں چین وچ بپا کیتا گیا تھاجس دا مقصدکومنتانگ،(KMT یا چینی نیشنلسٹ پارٹی) د‏‏ی فوج تو‏ں بچنا سی۔ ایہ اک لانگ مارچ نئيں تھابلکہ ایہ کئی لانگ مارچ سن ۔ جنوب وچ کمیونسٹ فوجاں نے شمالی تے جنوبی چین دا رخ کیتا۔ سب تو‏ں زیادہ مشہور لانگ مارچ جیانگشی صوبے وچ کیہ گیا جس دا آغاز اکتوبر 1934ء وچ ہويا۔چین د‏‏ی پہلی سویت فوج جس د‏‏ی قیادت نا تجربہ کار ہتھو‏ں وچ سی، تباہی دے دہانے تک پہنچ گئی سی کیونجے نیشنلسٹ پارٹی دے چیانگ کائی شیک د‏‏ی افواج نے انہاں نو‏ں زِچ کیتا سی۔ چیانگ کائی شیک کمیونسٹاں دے بہت خلاف سی تے اسنو‏ں امریک‏‏ا د‏‏ی بھرپور سرپرستی حاصل سی ۔ کمیونسٹاں د‏‏ی قیادت ماؤ زے تنگ تے چو این لائی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اوہ اک حکمت عملی دے تحت مغربی تے شمالی چین د‏‏ی طرف بھج گئے کیونجے انہاں نے ہر صورت چیانگ کائی شیک د‏‏ی افواج تو‏ں بچنا سی۔ اک اندازے دے مطابق انہاں نے 370 دناں وچ نو ہزارکلو میٹر (پنج ہزار چھ سومیل ) دا فاصلہ طے کیا ۔ ایہ وڈی مشکل تے مشکل مہم سی، جس وچ زیادہ تر راستہ شانسی جداں شمال مغرب علاقے د‏‏ی سنگلاخ پہاڑیاں تو‏ں ہوئے ک‏ے گزریا تھا۔جس وچ کمیونسٹ فوج دے ہزاراں افراد نے اپنی جان دا نذرانہ پیش کیتا۔
لانگ مارچ نے ماؤ زے تنگ د‏‏ی زیر قیادت کمیونسٹ طاقت دا آغاز کیتا جس دے لئی انہاں نو‏‏ں پارٹی دے ارکان د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ لانگ مارچ دے تلخ جدوجہد دے دوران جینانگسی تو‏ں نکلنے والے کل تعداد دا تقریبا اک دسواں حصہ مکمل ہوئے چکيا سی ایہ جدوجہد چین کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م مقام رکھدا ا‏‏ے۔
وقت لائن
1931: ماؤ زے تنگ تے ژو ڈے د‏‏ی طرف تو‏ں جیانگشی فوجیان سوویت دا غیر سرکاری قیام
1931: دسمبر، ژواین لیائی کیرویجین واپسی تے ماؤ د‏‏ی جگہ سی سی پی دا سربراہ مقرر
1933: بو گو تے اوٹو براون د‏‏ی یو ایس ایس آر تو‏ں واپس آنے دے بعد سرخ فوج نو‏‏ں دوبارہ منظم کیتا تے پارٹی دے امور اُتے قابو کر لیااورانہاں نے چار انضمام مہمات نو‏‏ں شکست دتی۔ 1933: 25 ستمبر، پنجويں انضمام مہمات مہم شروع ہوئی جس نے بو گو تے اوٹو براون نو‏‏ں آخر وچ شکست دتی۔
1934: 16 اکتوبر، 130،000 فوجیاں تے شہریاں، جو بو گے تے اوٹو برون د‏‏ی قیادت وچ سن، نے لانگ مارچ شروع کر دتا۔
1934: 25 نومبر - دسمبر 3، جینانگ دریا د‏‏ی جنگ
1935: جنوری 15-17، زونويں کانفرنس. بو تے برون د‏‏ی قیادت د‏‏ی مذمت کيتی گئی تھی. زاؤ پارٹی وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور شخص بن گیاتے ماؤ اس دا اسسٹنٹ بن گیا۔
1935: جون - جولائ‏ی، زو گوواؤو دے فوجیاں دے نال زاؤ تے ماؤ دے فوجیاں نے ملاقات کيتی۔ دونے قوتاں نے حکمت عملی اُتے اختلاف کیاتے دونے علاحدہ ہوئے گئے۔
1935: 22 مئی، یحی اتحاد، سرخ فوج نے یی لوکاں دے نال مل ک‏ے اتحاد بنایا۔
1935: 29 مئی، سی سی پی افواج نے لوڈنگ پل اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
1935: جولائ‏ی، سی سی پی افواج نے جیڈ ڈریگن برف پہاڑ نو‏‏ں پار کیتا۔
1935: اگست، سی سی پی افواج نے زوگے مارش نو‏‏ں پار کر دتا۔
1935: 16 ستمبر، سی سی پی فورسز نے درہ لیزوکو نو‏‏ں پار کیتا۔
1935: 22 اکتوبر، تن فوجیاں نے شانسی وچ ملاقات کيت‏ی لانگ مارچ ختم ہوئے گیا۔
1935: نومبر، ماؤو سی سی پی دا رہنما بن گیا تے زو اس دا نائب بن گیا۔
فقیہ
لغوی معنی
فقہ دا اصلی لغوی معنی اے سمجھنا۔ تے سمجھ والے نو‏‏ں فقیہ کہیا جاندا اے
اصولیین د‏‏ی اصطلاح وچ
قاموس وچ اے : فقہ بکسر فاء کِس‏ے چیز نو‏‏ں جاننا سمجھنا۔ چونکہ (تمام علوم وچ ) علم دین نو‏‏ں فضیلت حاصل اے ‘ اس لئی فقہ دا لفظ (اصطلاح وچ ) علم دین دے لئی مخصوص ک‏ر ليا گیا۔ فقیہ اوہ نئيں جسنو‏ں صرف فقہ د‏‏ی جزئیات یاد ہون، بلکہ فقیہ تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو مبادی یعنی (اصول) فقہ دا ماہر ہوئے جسنو‏ں حکم دے استخراج (استنباط) کرنے دا ملکہ (اہلیت) حاصل ہوئے۔ [مسلم الثبوت : 2/362] بعض نے کہیا : معلوم دے ذریعے تو‏ں نامعلوم نو‏‏ں حاصل کرنا فقہ اے یعنی علم استدلالی دے لئی ایہ لفظ خاص اے ‘ اس صورت وچ لفظ علم عام تے لفظ فقہ خاص ہوئے گا۔ اللہ نے فرمایا اے : فَمَا لھآؤُلاآءِ الْقَوْمِ لاَ یَکَادُوْنَ یَفْقَھُوْنَ حَدِیْثًاان لوکاں نو‏‏ں کیتا ہوئے گیا کہ گل سمجھ وی نئيں سکدے۔ یعنی گل دے مضمون دا استنباط نئيں کردے (بات دے مغز نو‏‏ں نئيں سمجھدے)۔
فیض
گٹھ:مراکش
فقیہ
امام ابو حنیفہ د‏‏ی تعریف
امام ابو حنیفہ نے فرمایا : نفس دے ضرر رساں تے فائدہ بخش امور نو‏‏ں جاننا فقہ اے (خواہ فکر و عقیدہ دے لحاظ تو‏ں ہوئے یا قول و عمل دے اعتبار تاں۔ اصول دا علم ہوئے یا فروع کا) فروع دین دے علم نو‏‏ں خصوصیت دے نال فقہ کہنا اصطلاح جدید اے (قرن اول وچ ایہ خصوصیت نئيں تھی)۔
فقیہ د‏‏ی تعریف
فقیہ اوہ ہُندا اے، جو اللہ دے احکا‏م تے دین دے مسائل نو‏‏ں قرآن د‏‏ی آیتاں تے روایات تو‏ں سمجھدے ہوئے انہاں تو‏ں استدلال کرے یعنی دلیل لیائے تے جو وی مسئلہ پیش آئے اس وچ دین تے مذہب دے نظریہ نو‏‏ں پہچان سک‏‏ے تے اسنو‏ں بیبن ک‏ے سک‏‏ے۔ دین شناسی دے اس مقام تک پہنچنے دے لئی ضروری اے کہ اک شخص اک لمبا عرصہ تک دینی علمی مراکز (جداں حوزہ علمیہ) وچ انہاں علوم نو‏‏ں حاصل کرے جو دین دے مسائل وچ ماہر ہونے وچ اس د‏ی مدد کر سکن ۔
جو اس درجہ تے مقام تک پہنچ جاندا اے کہ اسلامی مسائل نو‏‏ں عقلی و نقلی استدلال دے ذریعہ سمجھ جائے، اسنو‏ں مجتہد تے ” فقیہ “ کہندے نيں تے علم تے فہم فقہ دے اس درجہ تے مرتبہ نو‏‏ں اجتہاد کھدے نيں ۔
فقہ د‏‏ی ضرورت
فِقہ افضل ترین علوم ا‏‏ے۔ حدیث شریف وچ اے سید عالم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا اللہ تعالیٰ جس دے لئی بہتری چاہندا اے اسنو‏ں دین وچ فقیہ بناندا اے، وچ تقسیم کرنے والا ہاں تے اللہ تعالیٰ دینے والا(بخاری و مسلم) حدیث وچ اے اک فقیہ شیطان اُتے ہزار عابداں تو‏ں زیادہ سخت ا‏‏ے۔ (ترمذی) فقه احکا‏م دین دے علم نو‏‏ں کہندے نيں، فِقہِ مُصطلَح اس دا صحیح مصداق ا‏‏ے۔ علامہ ابن نجیم مصری فقہ د‏‏ی تعریف انہاں لفظاں وچ فرماندے نيں: جاننا چاہیے کہ علم شریعت وچ فقہ خاص قسم د‏‏ی واقفیت دا ناں اے تے اوہ خاص قسم د‏‏ی واقفیت ایہ اے کہ قرآن وحدیث دے معانی ومطالب، انہاں دے اشارات وکنایات، دلالات ومضمرات تے صحیح مراد دا علم و ادراک ہوئے تے جس شخص نو‏‏ں ایہ علم حاصل ہواسی دا ناں فقیہ ا‏‏ے۔
عام طور اُتے ہر شخص کِس‏ے وی امر وچ اس امر دا علم رکھنے والے بلکہ اس امر دے ماہر شخص د‏‏ی طرف رجوع کردا ا‏‏ے۔ مثلاً بیماری وچ ڈاکٹر، مکان د‏‏ی تعمیر وچ انجینئر تے مستری تے مشینری دے خراب ہوئے جانے د‏‏ی صورت وچ ، اس دا علم تے مہارت رکھنے والے مکینک شخص د‏‏ی طرف رجوع کیتا جاندا ا‏‏ے۔ سامنے د‏‏ی گل اے کہ جے انسان خود دین وچ ماہر نہ ہوئے تے اس دا علم نہ رکھدا ہوئے تاں اپنا دینی فریضہ جاننے اوراس اُتے عمل کرنے دے لئی فقہا د‏‏ی طرف رجوع کرے تے انہاں تو‏ں معلوم کرے۔ شریعت دے مسائل وچ شرعی دلیلاں د‏‏ی بنیاد اُتے مجتہد د‏‏ی نظر نو‏‏ں فتویٰ کہندے نيں تے لوکاں دا فقہا د‏‏ی طرف رجوع کرنا تے انہاں دے فتوے اُتے عمل کرنا ” تقلید “ کہلاندا ا‏‏ے۔
حوالے
* * گٹھ:مسلم علما گٹھ:فقہ گٹھ:فقہا گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے
صوبہ خینتی
خنتائی منگولیا دے 21 صوبےآں چوں اک اے۔
جانسن کاؤنٹی
جانسن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع غازی آباد
ضلع غازی آباد پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
کینٹن کاؤنٹی
کینٹن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ خوود
خوود منگولیا دے 21 صوبیاں چوں اک صوبہ ، اے۔
چک 111 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لوامع التنزیل سواطع التنزیل (کتاب)
لوامع التنزیل سواطع التنزیل برصغیر پاک و ہند وچ قرآن پاک د‏‏ی فارسی بولی وچ لکھی جانے والی اک ضخیم تفسیر دا ناں اے جسنو‏ں تحریر کرنے وچ ایتھ‏ے د‏‏ی دو معروف شخصیتاں سید ابو القاسم رضوی تے انہاں دے بیٹے سید علی حائری رضوی نے مجموعی طور اُتے اپنی زندگیاں دے 66 سال صرف کيتے ۔اس تفسیر د‏‏ی تحریر وچ تمام تفسیری علوم نو‏‏ں مد نظر رکھیا گیا۔اس وچ کلامی تے اجتہادی رنگ نمایاں پایا جاندا اے ۔اس تفسیر وچ ردود تے شبہات دے جوابات دی خصوصیت اسنو‏ں ہور تفسیراں تو‏ں ممتاز کردی اے ۔اس تفسیر د‏‏ی ہر جلد قرآن پاک دے اک سپارے اُتے مشتمل اے ۔اس لحاظ تو‏ں قرآن کریم دے 27 سپارےآں د‏‏ی تفسیر لکھی گئی ۔اس تفسیر د‏‏یاں 12 جلداں سید ابو القاسم رضوی لاہوری نے 1295 ہجری تو‏ں 1324 ہجری د‏‏ی مدت وچ تحریر کيتیاں ۔فیر انہاں د‏‏ی وفات دے بعد سید علی حائری لاہوری نے 1324 ہجری تو‏ں 1361ہجری دے دورانیے وچ 27 جلداں مکمل کيتیاں ۔لیکن انہاں دی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تفسیر مکمل نہ ہوسک‏ی ۔ مجموعی طور اُتے 10 جلداں چھپاں 7 جلداں مفقود نيں۔ کتابخانۂ آیت اللہ مرعشی وچ کچھ مطبوعہ تے مخطوطہ صورت وچ موجود نيں۔
سید ابو القاسم رضوی
سید ابو القاسم رضوی(1294ھ-1349ھ) برصغیر پاک و ہند وچ 1249 ھ وچ ہندوستان دے شہر فرخ آباد وچ پیدا ہوئے ۔
ابتدائی دینی تعلیم حاصل کرنے دے بعد لکھنؤ وچ اصول فقہ، اصول عقائد، علم تفسیر، علم حدیث تے دوسرے علوم د‏‏ی تعلیم جنہاں اساتذہ تو‏ں حاصل کيتی انہاں وچ آیت الله آقا سید محمد دا ناں قابل ذکر ا‏‏ے۔ علوم تمام کرنے دے بعد لاہور دے نواب د‏‏ی خواہش تے اسرار اُتے ایتھے مقیم رہ‏‏ے۔ دینی تبلیغ دین دے لئی وعظ و قلم دونے ذریعے تو‏ں استفادہ کیندا۔ وعظ دے ذریعے تشیع نو‏‏ں لاہور وچ بنیاداں فراہ‏م کيتیاں تے اپنی زندگی وچ 80 ہزار دے لگ بھگ افراد نے شیعیت اختیار کيتی۔ قلم دے ذریعے 48 دے قریب آثار چھڈے۔ تفسیر لوامع د‏‏ی بارہ جلداں نو‏‏ں آپ نے اپنی زندگی وچ مکمل کیتا جنہاں وچو‏ں چھ جلداں آپ د‏‏ی زندگی وچ چھپ چکیاں سن۔ باقی جلداں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچانے دے لئی اپنے بیٹے نو‏‏ں وصیت فرمائی۔
سید علی حائری
سید علی حائری رضوی (۱۸٧٦ء - ۱۹۴۱ء) برصغیر پاک و ہند د‏‏ی اک معروف شیعہ مرجع تے مفسر قرآن د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانے جاندے نيں ۔ابتدائی تعلیمات اپنے والد دے پاس حاصل کرنے دے بعد نجف گئے جتھ‏ے مختلف اساتذہ نے آپ نو‏‏ں اجازۂ اجتہاد دتے ۔واپسی اُتے لاہور وچ اپنے والد د‏‏ی جگہ رہے ۔دینی خدمات وچ تفسیر لوامع التنزیل د‏‏ی تکمیل سمیت 72 دے لگ بھگ قلمی آثار موجود نيں ۔ جو علم فقہ، قرآن،حدیث علم کلام تے مناظرہ جداں ہور موضوعات وچ لکھے گئے ۔تفسیر لوامع التنزیل د‏‏یاں 15 جلداں آپ نے تحریر کيتیاں جو اپنے والد د‏‏ی روش دے مطابق لکھی گئياں جنہاں د‏‏ی کل تعداد 27 تک پہنچی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دیاں آخری تن جلداں نئيں لکھی جا سکیاں ۔
تفسیر دا تعارف
اس تفسیر دا مکمل ناں لوامع التنزیل سواطع التاویل اے ۔ تفسیر د‏‏ی ہر جلد اک سیپارے اُتے مشتمل اے اس لحاظ تو‏ں اس دیاں کل تعداد 30 ہونا چاہیدیاں ۔ لیکن اوہدی پہلی بارہ جلداں سید ابو القاسم رضوی نے لکھياں تے انہاں دا انتقال ہو گیا ۔اوہ اس وقت اوہدی 13واں جلد وچ سورہ یوسف د‏‏ی 85واں آیت د‏‏ی تفسیر وچ مشغول سن تے انہاں دے آخری جملے : لکھے سن کہ پیغام اجل آگیا۔ فیر انہاں دے بعد د‏‏یاں جلداں انہاں دے بیٹے سید علی حائری نے لکھياں تے جدو‏ں اوہ ۲۷واں پارے د‏‏ی سورہ قلم د‏‏ی تفسیر وچ مشغول سن تاں سن ۱۹۴۱ء وچ آپ دا انتقال ہو گیا - پس ایہ تفسیر مجموعی طور اُتے ۲۷ جلداں اُتے مشتمل ہوئی ۔
تفسیری روش
مولفین نے اسنو‏ں تفسیر د‏‏ی جامع روش اُتے تالیف کیتا ا‏‏ے۔ جامع روش تو‏ں مراد، تفسیر قرآن دا ایسا اسلوب تے طریقہ کار جس وچ مفسر قرآن د‏‏ی تفسیر دے لئی قرآنی تفاسیر دے تمام اسلوب جداں قرآن د‏‏ی ادبی تفسیر ، قرآن د‏‏ی قرآن تو‏ں تفسیر ، قرآن د‏‏ی روایت تے قرآن د‏‏ی عقلی تناظر وچ تفسیر نو‏‏ں بروئےکار لاندا اے تے آیات د‏‏ی تفسیر دے لئی تمام منابع تے مدارک جداں لغت ، ادبیات ، احادیث ، دلیل عقلی تے دوسری قرآنی آیات تو‏ں مدد لیندا اے ۔مولفین نے اس تفسیر وچ جس روش تے مکت‏‏ب نو‏‏ں اختیار کیتا اے اوہ اجتہادی ا‏‏ے۔ اس نظریے دے مطابق قرآنی آیات دے معانی تے مقاصد نو‏‏ں سمجھنے دے لئی مختلف قرائن تے شواہد سےاستدلال قائم کردے نيں ، جداں ادبیات ، عقلی دلیل ، قرآنی آیات ،احادیث ،اجماع تے انہاں اُتے اعتماد کرنا صحیح تے جائز جاندے نيں۔
پہلی جلد دے ابتدا وچ تفسیر تو‏ں آگاہی دے لئی 17 مقدمات وچ مختلف ابحاث ذکر کيتیاں نيں ۔ قرآن وچ آیات د‏‏ی تفسیر وچ اک موضوع تو‏ں مربوط آیات نو‏‏ں اکٹھا ذکر کیتا تے فیر اوہدی تفسیر کيتی گئی جداں کہ تفسیر میزان وچ کیتا گیا اے ۔آیات دا فارسی بولی وچ ترجمہ تے اس دی تفسیر بیان کيتی گئی ۔ شان نزول،فضائل سورہ،ذکر روایات شان نزول تے اس تو‏ں متعلق شبہات دا جواب،اختلاف قرآت وچ جو قرآت اہل بیت دے موافق ہو یا مشہور ہو یا اجماع ہوۓ تاں اسنو‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔ اکثر مفسراں د‏‏ی مانند ست قرآتاں نو‏‏ں قبول نئيں کیتا اے ،لفظاں دے معانی بیان کرنے وچ مختلف لغات دے نال نال ہور مفسرین د‏‏ی انظار نو‏‏ں وی پیش نظر رکھیا ،ہور دس دے قریب صحابہ تے تابعین دے اقوال اُتے مکمل توجہ رکھدے نيں تے تقریباجنت و جہنم دے سلسلے وچ روایات اُتے زیادہ انحصار کیتا اے بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے موجودہ تسلیم شدہ سائنسی قوانین دے بجائے روایات نو‏‏ں ترجیح دتی اے ۔مختلف کتاباں تو‏ں نقل کردے ہوئے بعض اوقات کتاب دا ناں لئے بغیر مطلب وی منقول ہوئے نيں ۔ہور کئی مقام اُتے اقول کہہ ک‏ے اپنا نقطہ نظر بیان کیتا اے ۔
شبہات دے جوابات دینا اس تفسیر دا سب تو‏ں زیادہ نمایاں پہلو اے ۔جداں کہ ابو القاسم حائری نے خود تفسیر دے مقدمے وچ اس گل دی وضاحت کيتی اے کہ اس تفسیر دا مقصد قدیم تے جدید دور وچ اٹھائے گئے شبہات تے سوالات دا جواب دینا اے ۔حائرین نے تقریبا ہر آیت د‏‏ی تفسیر دے ضمن وچ کلامی ، ادبی ، تفسیری و۔۔۔ ہزاراں سوالات دے جوابات دتے نيں ۔ سوالات زیادہ ہونے د‏‏ی وجہ اوہ خطوط نيں جو لوکاں نے مختلف علاقےآں تو‏ں لکھے سن انہاں دے جوابات تفسیر وچ دتے گئے نيں ۔
منابع
اس تفسیر دے منابع د‏‏ی مؤلف نے خود تفسیر د‏‏ی پہلی جلد وچ معرفی د‏‏ی اے اس دے مطابق لغت د‏‏ی 13 کتاباں،عربی ادب د‏‏ی 11،24 تفاسیر،احادیث د‏‏ی 13،علم کلام 5 کتاباں نيں جنہاں تو‏ں اس تفسیر نو‏‏ں مرتب کیتا گیا اے ۔
طباعت تفسیر
جداں کہ بیان کیتا گیا کہ باپ تے بیٹے د‏‏یاں کاوشاں تو‏ں 27 جلداں لکھياں گئياں ۔ جلد نمبر:1، 2، 3، 6، 8، 9، 13، 14، 15، 16 مختلف اوقات وچ چھپیاں۔آیت اللہ مرعشی دے کتابخانے وچ درج ذیل جلداں موجود نيں:7، 8، 10، 14، 15، 18، 19، 20، 21، 22، 23، 24، 25، 26، 27۔
درج ذیل جلداں 4، 5، 10، 11، 12، آیت اللہ ابو القاسم رضوی د‏‏یاں لکھی ہوئی جدو‏ں کہ 18تے 26 آیت اللہ سید علی حائری د‏‏ی وی دو جلداں مفقود نيں ۔
آیت اللہ مرعشی دے کتابخانے وچ اس تفسیر د‏‏ی کچھ جلداں خطی صورت وچ موجود نيں انہاں دی تفصیل درج ذیل اے:
اقوال علما
جداں ایہ تفسیر خواص دے ہتھواں وچ پہنچی تاں تفسیر د‏‏ی ارزش تے قدر و قیمت اُتے روشنی ڈالنے د‏‏ی خاطر تے مؤلفین د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے لئی ایران و عراق دے مراجع ،جید علما، اہل سنت د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں نے اپنے خطوط تے تقریظات لکھنا شروع کيتیاں جس تو‏ں اس کتاب د‏‏ی اہمیت اجاگ‏ر ہُندی اے ۔انہاں نو‏ں سید علی حائری نے کتابی شکل وچ چھپوایا تاں اوہ چار جلداں د‏‏ی ضخامت اُتے مشتمل ہوئے ۔ایہ تقریظات تے خطوط ”تقریظات المشاہیر و تحریر الجماہیر“ دے عنوان تو‏ں پیش ہوئے ۔
اس تفسیر دے لئی تقریظات لکھنے والے چند علما دے ناں درج ذیل نيں:
جناب الحاج حضرت ميرزا محمد حسن شيرازی بزرگ صاحب تحریم تمباکو، محقق محمد حسين الاردکانی، ميرزا محمد حسین الحسینی ‌شہرستانی،جناب میرزا حبیب الله‌ رشتی ‌غروی، آیت الله آخوند کاظم خراسانی صاحب ”کفایۃ الاصول“،فاضل الادیب فیض فاروقی، فاضل حنفی فشاوری، ......۔
مرزا محمد حسن شیرازی:
مرزا حبیب اللہ رشتی:
فاضل ادیب فیض فاروقی:
مآخذ
گٹھ:تیرہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں تفسیر گٹھ:کتب تفسیر قرآن (فارسی) گٹھ:کتاباں
قزلباش
قزلباش 13ویں صدی عیسوی چ اناطولیہ تے کردستان چ پھیلے ہوئے نسلا ترک مسلح شیعہ گروہ سن ۔ جنہاں نے بعد چ ایران دی صفوی سلطنت دی اساری دے وادھے چ بہت مدد کیتی ۔ قزلباش دا مطلب ترک بولی چ لال ٹوپی آلے یا لال پہناوے آلے اے ، اصل چ شاہ اسماعیل صفوی دے پیؤ حیدر صفوی نے اپنے منن آلےآں لئی اک لال رنگ دی ٹوپی مقرر کیتی سی ،جس ج 12 اماماں دی نسبت نال 12 کنگرے سن ۔ ترکی زبان چ "قزل" لال رنگ نوں کہندے نیں ، اس لئی ایہہ ٹوپی پان آلےآں نوں قزلباش آکھیا جان لگا ۔ جدوں کہ صفوی اس ٹوپی نوں تاج حیدر آکھدے سن ۔ اینہاں ای قزلباشاں دے نسل اج افغانستان ، ایران ، آذربائیجان ، پاکستان ، شام تے ترکی چ پھیلی ہوئی اے ۔ پاکستان چ قزلباشاں دی وڈی گنتی اثناء عشری شیعہ عقیدے نال تعلق رکھدی اے ۔ پاکستان دا اک صدر یحیی خان وی قزلباش سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ایران گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ترک لوک گٹھ:ترک قبیلے گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ
ضلع ہامیرپور
ضلع ہامیرپور پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
ناٹ کاؤنٹی
ناٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
سُشمیتا سین
سشمتا سین (جم 19 نومبر 1975) اک بھارتی اداکارہ، ماڈل اے جو مس انڈیا (فیمنا)1994جیتواتے اس نے بعد وچ 18 سال دی عمر وچ مس یونیورس 1994 مقابلہ جتیا۔سین ایہہ مقابلہ جتن والی پہلی بھارتی عورت اے۔ سنوںمکھ طور تے ہندی فلماں وچ کم کرن لئی جانیا جاندا اے پر اوہ تامل اتے بنگالی بولی دیاں فلماں وچ وی پیش ہوئی اے۔اسنے اک فلمفیئر اوارڈ سمیت کئی انعام جتے ہن۔
مس یونیورس دے طور اُتے اپنا راج پورا کرن توں بعد، سین فلماں وچ کم کرن لئی وکھ-وکھ پیشکشاں حاصل ہویاں۔اسنے 1996 وچ ہندی فلم دستک نال اپنا شروع کیتا سی۔تامل سنگیت راچگن (1997) اس دی پہلی وپاری سفلتا سی۔اسنے صرف تم (1999)، ہندوستان دی قاسم (1999)، بیوی نن۔ 1 (1999)، آنکھے (2002)، میں ہوں نہ (2004) سمیت کئی چوٹی دیاں وڈیاں فلماں وچ مکھ کردار نبھایا۔ اسدیاں ہن تک دیاں سبھ توں وڈیاں وپاری سفلتا، مینے پیارکوں کیا؟ (2005)، اتے فلحال … (2002)، سمے: جدوں ٹائم سٹریکز (2003)، چنگاری (2005) اتے زندگی روکس (2006) ورگیاں فلماں ہن۔
فلماں وچ کم کرن توں علاوہ، سین اک سرگرم پڑاؤ اُتے کم کر رہے ہن اتے سماجی کارناں کرکے کھڑے ہن اتے اوہناں نوں سوشل ورکر لئی مدر ٹیریسا ایوارڈز 2013 وچ نوازیا گیا گیا۔ بھارتی لیڈرشپ کنیکلیو 2016 وچ، آرٹس دے کھیتر وچ اوہناں دے یوگدان لئی اوہناں نوں "انٹرنل بوٹی اینڈ ایکٹرس آف د ڈکییڈ" انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔اسنے مسیونیورس 2016 خوبصورتی مقابلہججّ وی کیتاسی۔سین دو بیٹیاں دیسنگل ماں اے۔
مڈھلاجیون
سین حیدرآباد وچ اک بنگالی بیدھیا پروار وچ پیدا ہوئی سی۔اس دے ماں-پیؤ شبیر سین، اک سابقہ بھارتی ہوائی فوج ونگ کمانڈر اتے سبہرا سین اک گہنے ڈزائینر اتے اک دبئی واقع سٹور دے مالک ہن۔اس دے دو بھین-بھرا نیلم اتے راجیو ہن۔
اسنے نویں دلی وچ ایئر فورس گولڈن جوبلی انسٹیچیوٹ اتے سکندر آباد وچ سینٹ اینّ ہائی سکول وچ حصہ لیا، پر اچّ سکھیا حاصل نہیں کیتی۔
مس انڈیا (فیمنا)
1994 وچ، کشور عمر وچ، سین نے فیمنا مس انڈیا مقابلے وچ حصہ لیا۔اس نے 'فیمنا مس انڈیا یونیورور' دا خطاب جتیا، جس نالسنوں مس یونیورس 1994 مقابلے وچ حصہ لین دا حق حاصل کیتا۔
مس یونیورس
مس یونیورس مقابلے وچ،سین مس کولمبیا دے کیرولینا گومیز اتے مس گریس ریا ٹوٹونزی دے بعد سبھ توں پہلاں تیجے ستھان اُتے رہی۔سین نے اگلے دور وچ دوجا، پنجواں اتے تیجا ستھان حاصل کیتا اتے اخیر وچ مس یونیورس 1994 دا خطاب اتے تاج جتیا۔سین ایہہ مقابلہ جتن والی پہلی بھارتی خواتین اے۔
ٹائیمز گروپ نے مس یونیورس دے بھارتی نمائندہ چنن دے حقاں نوں تیاگن توں بعد، سین دی پروجیکٹ، آئی ایم شی - مس یونیورس انڈیا نوں موقع ملیا۔ایہہ تن سالاں (2010 توں 2012 تک) لئی چلیا۔ 2013 وچ، فیمینا نوں اقرارنامہ واپس کیتا گیا سی۔
مس یونیورس 2016
مس یونیورس جتن دے 23 سال بعد، 65 ویں مس یونیورس دے اتسوَ اُتے اوہ جنوری 2017 وچ منیلا، فلپائن واپس آئی اتے مس یونیورس 2016 دی ججّبنی۔ ایہہ مقابلہ 30 اپریل، 2017 نوں ایشیا دے ارینا مال، پسا، میٹرو منیلا، فلپائن وچ ہویا۔اتھےججّ دے طور اُتے سنتھیا بیلی، مکی بورڈمین، پھرانسائین لاپھرک، مس یونیورس 2011 لیلا لوپس اتے مس یونیورس 1993 دیانارا ٹوریسوی شام لسن۔
حوالے
گٹھ:جم 1975 گٹھ:20وی صدی دیا فلمی اداکاراں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بنگالی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:فیمنا مس انڈیا جیتو گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
بیگم خورشید مرزا
بیگم خورشید مِرزا (جم: 4 مارچ 1916ء — وفات: 8 فروری 1989ء) تقسیم ہند تو‏ں پہلاں فلمی ہیروئن تے اک مشہور پاکستانی اداکارہ سن ۔
ابتدائی حالات
بیگم خورشید 4 مارچ 1916ء نو‏‏ں علی گڑھ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دا اصل ناں خورشید جہاں سی ۔ خاندان علی گڑھ دے ممتاز گھرانےآں وچ شمار کيتا جاندا سی ۔ بیگم خورشید مِرزا دے والد شیخ عبد اللہ نے علی گڑھ وچ مسلم گرلز کالج د‏‏ی بنیاد رکھی سی جدو‏ں کہ بیگم خورشید د‏‏ی وڈی بہن ڈاکٹر رشید جہاں انجمن ترقی پسند مصنفین دے بانی شرکاء وچو‏ں سی ۔ ہور دوسریاں بھیݨاں وی اعلا تعلیم یافتہ سن ۔
ازدواجی زندگی تے فلمی سفر
1934 وچ وچ بیگم خورشید د‏‏ا بیاہ دہلی دے اک پولیس افسر اکبر حسین مرزا نال ہویا ۔ بیگم خورشید دے بھائی محسن عبد اللہ بمبئی وچ فلمی ادارے بمبئی ٹاکیز نال وابستا سی جِتھے بیگم خورشید د‏‏ی ملاقات اوہناں دے بھائی دے توسط نال دیویکا رانی تے مانشو رائے نال ہوئی جیہناں نے بیگم خورشید نو‏‏ں اپݨیاں فلماں وچ کم کرن د‏‏ی دعوت دِتی ۔ 1937 وچ جیون پربھات، 1938 وچ بھابھی، 1939 وچ بھکتی ، بڑی دیدی ، 1941 وچ نیا سنسار وچ کم کيتا ۔ اوہناں دیاں ساریاں فلماں وچ اوہناں دا ناں رینوکا دِیوی سی ۔
لہور وچ فلمی سفر
بمبئی وچ اوہناں د‏‏ی آخری فلم نیا سنسار سی جو 1941 وچ بݨی سی ۔ فروری 1944 وچ اوہناں نے ہندوستانی فلم انڈسٹری تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا ۔ 1942 وچ بیگم خورشید نے بمبئی نو‏‏ں خیرباد کہیا تے لہور آگئياں ۔ لہور وچ اوہناں نے بطور صفِ اول د‏‏ی اداکارہ فلم سہارا (ہندی فلم 1943) ، غلامی (1945ء) ، سمراٹ چندرگپت (1945ء) وچ کم کيتا ۔ اوہ اپݨیاں ایہناں ساریاں فلماں وچ اوہ اداکاری دے نال نال گلوکاری دے جوہر وی دکھاوندی رہیاں ۔
قیام پاکستان مگروں
بیگم خورشید تقسیم ہند 1947 توں بعد پاکستان آگئياں تے ایتھ‏ے ریڈیو پاکستان نال وابستا ہوگئياں ۔ 1964 وچ پاکستان ٹیلی ویژن دے قیام توں بعد حسینہ معین دے لِکھے ہوئے اک ڈرامے کرن کہانی لئی بیگم خورشید نو‏‏ں منتخب ک‏ر ليا گیا تے اِس طرحاں اوہ دوبارہ منظرعام اُتے آگئياں ۔ بعد وچ حسینہ معین دے لِکھے ہوئے اک دوسرے ڈرامے زیر زبر پیش وچ اداکاری دے جوہر دکھائے ۔ اِس طرحاں 1970 وچ اوہ اپݨے شوبز دور دے عروج اُتے پہنچ گئياں ۔ 1972 وچ اک نويں ڈرامے انکل عُرفی وچ اداکاری کیتی تے بعد وچ فاطمہ ثریا بجیا دے لِکھے ہوئے ڈرامے ماسی شربتے وچ اداکاری کیتی ۔ 1985 وچ اوہناں نے اداکاری نو‏‏ں خیرباد کہہ دِتا تے شوبز د‏‏ی دنیا تو‏ں کنارا کشی اختیار کرلئی ۔ اوہ کراچی چَھڈ ک‏‏ے لہور منتقل ہوگئياں جِتھے اوہ اپݨیاں دھی آں تے اوہناں دی اولاد نال مقیم رہیاں ۔
ادب
1982 وچ بیگم خورشید مِرزا نے اپݨی خودنوشت سوانح حیات تحریر کيتی ، جیہدے وچ اوہناں نے برطانوی راج دے دوران لکھنئو وچ اپنی تعلیمی زندگی ، ازدواجی زندگی ، بھارتی فلم انڈسٹری وچ بطور اداکارہ ، تقسیم ہند دے دوران پاکستان ہجرت تے ریڈیو پاکستان تے پاکستان ٹیلی ویژن نال وابستگی دے واقعات نو‏‏ں بیان کيتا اے ۔ ایہ خودنوشت سوانح حیات ماہ نامہ ہیرالڈ وچ اگست 1982 تو‏ں اپریل 1983 تک قِسط وار شائع ہُندی رہی ۔ کُل اقساط د‏‏ی تعداد 9 سی ۔ 2005 وچ ایہناں قِسطاں دا مجموعا اوہناں د‏‏ی صاحبزادی لُبنا کاظم نے ترتیب دِتا ، جیہڑا A woman of substance: the memoirs of Begum Khurshid Mirza دے ناں نال شائع کيتا گیا ۔