cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دین محمد چوراہی
ولادت
خواجہ دین محمد شاہ د‏‏ی ولادت 27 رجب 1231ھ وچ بمقام تیزی علاقہ تیراہی افغانستان وچ ہوئی۔ آپ خواجہ نور محمد نقشبندی دے تیسرے صاحبزادے تے خواجہ فقیر محمد چوراہی دے برادر اصغر سن ۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی ولادت ہوئی تاں آپ دے والد بزرگوار نے اپنے وڈے بھائی سید احمد گل نو‏‏ں آپ دے ولایت د‏‏ی خبر دتی تے فرمایا کہ میرا ایہ لڑکا بہت سعادت مند ہوئے گا۔ اس دے چہرے تو‏ں ولایت دے آثار نمایاں ني‏‏‏‏ں۔
بيعت و خلافت
خواجہ دین محمد اپنے والد گرامی خواجہ سید نور محمد شاه تیرانی دے دست حق پرست اُتے بیعت تو‏ں مشرف ہوئے تے انہاں تو‏ں خرقہ خلافت پایا۔ حضرت باواجی نے آپ نو‏‏ں اپنی حیات وچ بی جانشین مقرر فرمادتا سی۔
چورہ شریف سکونت
سید نور محمد تیراہی نے 1284ھ وچ موضع چورہ شریف تحصیل جنڈ ضلع اٹک د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ آپ نے اس جگہ نو‏‏ں اپنا روحانی مرکز بنا لیا تے مخلوق خدا نو‏‏ں رشد و ہدایت دے سرچشمے تو‏ں سیراب کرنے لگے۔ ایہ ہجرت آپ نے مع صاحبزادگان تے اہل خاندان دے نال تو‏ں ورگی۔
اتباع سنت
خواجہ دین محمد چوراہی د‏‏ی ہر ادا سنت مصطفے دے مطابقت ہويا کردی سی۔ جدو‏ں دوستاں وچ تشریف فرما ہُندے تاں پابندی مصطفے دا درس دتا کردے تے فرماندے کہ اس دے بغیر کوئی چارہ اے نہ گزارہ۔ آپ نے اپنے تمام معاملات نو‏‏ں شریعت دے سانچے وچ ڈھالیا ہويا سی۔ جے کوئی غیر مقلد وی دیکھ لیندا تاں بے اختیار کہنے اُتے مجبور ہوئے جاندا کہ حالے دنیا وچ اللہ دے مقبول بندے موجود ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا فرمان اے کہ مرشد کامل دے بغیر اتباع سنت مصطفے کامل نصیب نئيں ہُندی۔
کرامات
سید خواجہ دین محمد چوراہی صاحب کرامت بزرگ سن ۔ آپ د‏‏ی چند کرامات درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔
وصال
خواجہ دین محمد چوراہی دا وصال 6 ذی القعد 1325ھ بمطابق 11 دسمبر 1907ء نو‏‏ں چورہ شریف ضلع اٹک وچ ہويا۔ آپ دا مزار چورہ شریف تحصیل جنڈ ضلع اٹک وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔ آپ دے وصال اُتے اک مرید نے ایويں قطعہ
اولاد
خواجہ دین محمد چوراہی دے چار صاحبزادے سن ۔
صوبہ مستاغانم
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ مستاغانم الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز مستاغانم شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
دین محمد چوراہی
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
امر گِری
امر گری  پنجابی بولی دا اک لکھاری سی، جو نکی کہانی صنف وچ لکھدا سی۔ اوہ پنجاب سرکار دے اچیری سکھیا ڈیپارٹمنٹ توں رٹائر ہویا اتے چنڈی گڑھ وکھے رہندا سی۔ نوکری توں رٹائر ہون مگروں ہن اوہ پترکاری نال جڑیا رہا۔ اس نے ادھی درجن توں ودھ بچیاں لئی کتاباں لکھیاں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی صحافی گٹھ:پنجابی کہانی کار
دھم لانا لپی
دھم لانا براہمی لپی توں نکلی اک لپی ہے جو تن موجودہ بولیاں(شمالی تھائی بولی ، تائی لو بولی تے کھون بولی) نوں لکھن لئی استعمال ہوندی ہے۔
ایہ وی ویکھو
گٹھ: لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:براہمی پروار دیاں لپیاں گٹھ:براہمی لپیاں
چک 216 ای بی
چک 216 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
یوگنڈا لال کولوبس
یوگنڈا لال کولوبس یوگنڈا دا اک باندر اے۔
لیپٹوٹائفلوپس ویروچی
لیپٹوٹائفلوپس ویروچی تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پالتو بنانا
جانوراں تے بوٹیاں ج ایسے بوٹے تے جانور جنن جیہڑے انساناں نال رہ سکن تے فیر اوناں نوں پکیاں نال رکھن تے اوناں توں فیدے چکناں اوناں نوں پالتو بنانا اخواندا اے۔
الفوف کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
الفوف کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام بفتیا شہر اے ۔
جیون ٹولی بنانا
جیون ٹولی بنانا جانداراں دیاں وکھریاں صفتاں دی نیو تے وکھریاں ٹولیاں چ ونڈنا تے اوناں دے ناں رکھنا اے۔
گٹھ:جیون
Биологик систематика Біялагічная сістэматыка Videnskabeligt artsnavn Taxonomie Rendszertan (biológia) kbd:Биологиэ систематикэ Taxonomie
صوبہ معسکر
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ معسکر الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز معسکر شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
مکدیاں نسلاں
مکدیاں نسلاں پودیاں تے جانوراں دیاں اوہ نسلاں ونڈاں یا سپیشیز نیں جیہڑیاں وکھریاں وجہ توں مکدیاں جاریاں نیں مکدیاں نسلاں اخواندیاں نیں۔
ضلع صوابی
ضلع صوابی پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔
ضلع شیخوپورا
ضلع شیخوپورا، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام شیخوپورا شہر اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع شیخوپورا
صوبہ ورقلہ
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ ورقلہ الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز ورقلہ شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
شفینتو گیورگے
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ شفینتو گورگے شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی کوواسنا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 214 ای بی
چک 214 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
اسحاق کوسج
ابو یعقوب اسحاق بن منصور بن بہرام مروزی کوسج نسبت تو‏ں مشہور ہوئے، حنبلی فقیہ سن، حدیث دے مشہور راوی نيں، سنہ 170 ہجری دے بعد پیدا ہوئے نيں۔
شیوخ
سفیان بن عیینہ، وکیع بن جراح، نضر بن شمیل، یحییٰ بن سعید قطان، معاذ بن ہشام، ابو اسامہ، عبد الرحمن بن مہدی، عبد اللہ بن نمیر، محمد بن بکر برسانی، عبد الرزاق، محمد بن یوسف فریابی، عفان تے دوسرے محدثین تو‏ں استفادہ کیتا۔
حالات زندگی
ابو عبد اللہ حاکم فرماندے نيں: «ابو یعقوب کوسج مرو وچ پیدا ہوئے، نیشاپور وچ پروان چڑھے تے اوسن وفات پائی، اوہ اصحاب حدیث دے زاہد تے کتاب و سنت اُتے مضبوطی تو‏ں عمل کرنے والے علما وچو‏ں سن، سب تو‏ں زیاد رجوع و اعتماد صحیحین اُتے سی، امام احمد بن حنبل دے خصوصاََ انہاں مسائل اُتے پورا ادراک سی جنہاں اُتے اہل بدعت مذاق اڑایا کردے سن»۔ مسلم بن حجاج کہندے نيں: «وہ (اسحاق کوسج) ثقہ تے مامون شخص سن»۔ امام نسائی فرماندے نيں: «ثقہ سن»۔ علامہ ذہبی فرماندے نيں: «بسا اوقات  امام بخاری انہاں (اسحاق کوسج) تو‏ں روایت کردے تو صرف فرماندے اسحاق نام لیندے، نسب دا ذکر نہ کردے، جس تو‏ں ابن راہویہ دا وی اشتباہ ہوندا، ساڈے پاس بوہت سارے قرائن نيں جس تو‏ں کسی اک مراد نو‏ں ترجیح دتی جائے، لیکن کوئی حرج دی گل نئيں اے، چونکہ اسحاق کوسج تے اسحاق بن راہویہ دونے حجت نیں»۔
حوالے
گٹھ:حنابلہ گٹھ:251ھ دیاں موتاں گٹھ:راویان حدیث
لیپٹوٹائفلوپس ولسنی
لیپٹوٹائفلوپس ولسنی تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
اڈزنگوا لال کولوبس
اڈزنگوا لال کولوبس تنزانیہ دا اک باندر اے۔
گٹھ:باندر گٹھ:کولوبس
ضلع عمرکوٹ
ضلع عمرکوٹ صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
دهستان باروق (شهرستان هریس)
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ہریس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ہریس ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
اناپورنا
اناپورنا دنیا دا دسواں سب توں اچا پہاڑ اے۔ اس دی اچائی 8091 میٹر / 26545 فٹ اے۔ اے نیپال وچ پربت دھار ہمالیہ وچ واقع اے۔ دریاۓ کالی گندکی اینوں دہولاگری توں وکھرا کردا اے۔
اسنوں مارس ہرزوگ تے لوئی لاخنل نے 1950 وچ سر کیتا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹھ ہزاريئے گٹھ:نیپال دے پہاڑ گٹھ:نیپال دے پعاڑ
رہینولیپٹس
رہینولیپٹس تاگہ سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
زنجبار لال کولوبس
زنجبار لال کولوبس تنزانیہ دا اک باندر اے۔
گٹھ:باندر گٹھ:کولوبس
صوبہ میلہ
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ میلہ الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز میلہ شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
ضلع غذر
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان
چک 213 ای بی
چک 213 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
دهستان آلمالو
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ہشترود دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ہشترود ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
عینکو لنگور
عینکو لنگور چڑھدے تھلویں ایشیاء دا اک باندر اے۔
ضلع غزنی
ضلع غزنی افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام غزنی شہر اے ۔
جگجیت سنگھ آنند
جگجیت سنگھ انند (28 دسمبر 1921 — 19 جون 2015) پنجاب دے کمیونسٹ آگوُ، صحافی، وارتک لکھاری، ساہتی اتے اصولی کتاباں دے انووادک اتے سابقہ راج سبھا میمبر سن۔ اوہ تقریباً پچھلی ادھی صدی توں روزانہ پنجابی اخبار نواں زمانہ دے اڈیٹر وجوں کم کردے آ رہے سن۔ اوہ بھارتی پنجاب اندر 1980ویاں دوران چلی دہشتگردی دی لہر ویلے نڈرتا نال ملدیاں موت دیاں دھمکیاں دی پرواہ کیتے بغیر، جان خطرے وچ پاکے وی اڈول لکھدے رہن لئی جانے جاندے ہن۔
زندگی
جگجیت سنگھ دا جم 28 دسمبر 1921 نوں ترنتارن، برطانوی پنجاب (بھارت) وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ س۔ مہتاب سنگھ خالصہ سکول امرتسر دے ہیڈماسٹر سن اتے گرودوارہ سدھار مورچے وچ جیل گئے سن۔
انجینرنگ
انجینرنگ یا ہندسیات اک ایسا علم تے پیشہ اے جس نال تکنیکی تے علمی علم استعمال کردیاں ہویاں تے مادی وسیلیاں نو استعمال کردیاں ہویاں کسے خاص چیز یا مقصد نوں بنایا جاندا اے۔
گٹھ:علم گٹھ:انجینرنگ گٹھ:ہندسیات
ظفر خان (علائی سالار)
علاء الدین خلجی جدو‏ں کڑہ دے حاکم سن، اس وقت تو‏ں ظفر خان انہاں دے نال رہ‏‏ے۔ سنہ 1296ء وچ جلال الدین خلجی دے قتل دے بعد ظفر خان ہی نے اپنی سرکردگی وچ علاء الدین دے لشک‏ر ک‏ے وڈا حصے نو‏‏ں کڑہ تو‏ں دلی لیائے سن ۔ ہور جلال الدین دے افراد خاندان نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی علاء الدین دے بھائی الغ خان جدو‏ں ملتان د‏‏ی مہم اُتے روانہ ہوئے تاں ظفر خان وی انہاں دے نال سن ۔ غالباً ظفر خان نے الغ خان دے نال مل ک‏ے اس لشکر د‏‏ی وی قیادت کیندی سی جس نے خانیت چغتائی دے منگولاں نو‏‏ں جالندھر دے مقام اُتے سنہ 1298ء وچ سخت ہزیمت تو‏ں دوچار کیتا سی۔ بعد وچ علاء الدین نے سیوستان د‏‏ی از سر فتح دے لئی ظفر خان نو‏‏ں روانہ کیتا جس اُتے منگول قابض ہوئے گئے سن ۔ ظفر خان اس مہم وچ وی سرخرو رہ‏ے، منگول حملہ آوراں نو‏‏ں مار بھگایا تے انہاں دے سردار نو‏‏ں قید کرکے دلی لے آئے۔
سنہ 1299ء وچ ظفر خان معرکہ کلی وچ منگولاں تو‏ں لڑدے ہوئے مارے گئے۔ مرنے تو‏ں پہلے انہاں نے منگولاں نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا سی جو منگولاں د‏‏ی پسپائی دا اک انتہائی اہ‏م محرک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے سلطنت دہلی دے دستاویزاں وچ اس دا ذکر نئيں ملدا کیونجے ظفر خان نے دوران وچ جنگ وچ علاء الدین دے احکا‏م اُتے عمل نئيں کیتا سی۔
صوبہ وہران
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ وہران الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز وہران شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
ظفر خان (علائی سالار)
مڈھلا جیون
بدر الدین ظفر خان د‏‏ی مڈھلا جیون دے متعلق بوہت گھٹ معلومات دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ پندرہويں صدی عیسوی دے وقائع نگار یحیی بن احمد سرہندی نے لکھیا اے کہ انہاں دا اصل ناں یوسف سی تے اوہ علاء الدین دے بھانجے یعنی انہاں د‏‏ی بہن دے فرزند سن، جدو‏ں کہ سولہويں صدی عیسوی دے مورخ عبد القادر بدایونی نے انہاں دا ناں بدر الدین درج کیتا اے ۔
ظفر خان نے علاء الدین د‏‏ی افواج د‏‏ی اس وقت وی سربراہی د‏‏ی جدو‏ں اوہ سلطان نئيں بنے سن ۔ کڑہ وچ سلطان جلال الدین خلجی دے قتل دے بعد انہاں نے علاء الدین دے لشکر د‏‏ی دو ٹکڑیاں وچ اسنو‏ں اک د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اسنو‏ں دلی خیمہ زن کیتا سی جدو‏ں کہ دوسری ٹکڑی علاء الدین خلجی تے نصرت خان جلیسری دے کمان وچ سی۔ ظفر خان نے اپنے زیر کمان لشکر نو‏‏ں کولی (موجودہ علی گڑھ) دے راستے دلی پہنچایا تھا۔
صوبہ وہران
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
ظفر خان (علائی سالار)
مڈھلا جیون
علاء الدین خلجی نے تخت سلطنت اُتے متمکن ہونے دے بعد ظفر خان نو‏‏ں عریض ملکاں (وزیر جنگ) دے منصب اُتے مامور کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1299 دیاں موتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:خلجی خاندان گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:علاء الدین خلجی
چلڈرن پائیتھن
چلڈرن ّپائیتھن پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔ ایہ انزریلا اے تے ایہنوں گھراں وچ وی پالیا جاندا اے۔ ایہدا ناں اک انگریز سائینسی جان جلڈرن دے ناں تے اے۔
اندرآلا منگولیا
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے گٹھ:چین دا جغرافیہ
انٹرایشیاء میکولوسا
انٹرایشیاء میکولوسا پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کونستانتسا
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ کونستانتسا شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی کونستانتسا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
دهستان ذوالبین
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ہشترود دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ہشترود ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
چک 225 ای بی
چک 225 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
کلوج ناپوکا
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ کلوج ناپوکا شہر رومانیہ دا اک شہر اے تے رومانیہ دی کلوج کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
صوبہ تبسہ
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ تبسہ الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز تبسہ شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
جتیندر ہانس
جتندر ہانس (جم 11 اپریل 1968) پنجابی کہانی کار اے۔ اگھے پنجابی کہانی کار پیم پکاش مطابق "اوہنے اپنیاں سرو دیاں کہانیاں وچ ہی سماج دے نکے-نکے پاتراں دے مونہوں بلائیاں چھوٹیاں -چھوٹیاں تے عامَ جہیاں گلاں نال وڈے-وڈے اسار تے مطلب پیدا کر دتے سن۔ایہہ ہنر اوہنوں گھٹّ-بولنے لکھاری نوں قدرت ولوں بخشیا ہویا اے۔"
زندگی
جتندر ہانس دا پنڈ پنجاب دے لدھیانہ ضلعے دے پنڈاں ایسڑو اتے نسرالی دے نیڑے دے تولا اے۔ اوہ عام کسانی پروار دا جمپل اے اتے پرائمری سکول استاد اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:جم 1968 گٹھ:پنجابی لوک
ایاشی کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
ایاشی کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام ایاشی شہر اے ۔
اندر پرستھ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
خالد اقبال یاسر
خالد اقبال یاسر 13 مارچ، 1952ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ اک مصنف تے محقق شاعر، تے صحافی نيں۔ اوہ تریخ، معلومات عامہ، نقدوتنقید تے شاعری اُتے کئی کتاباں لکھ چکے نيں۔ ہن اوہ پاکستان پبلک سروس کمیشن وچ مطالعہ پاکستان دے مشیر نيں، اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام دے صلاح کار تے علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دے ویزیٹنگ پروفیسر نيں۔
ابتدائی زندگی
خالد اقبال یاسر بھیرہ دے تاریخی شہر وچ پیدا ہوئے، جو پاکستان دے ضلع سرگودھا وچ ا‏‏ے۔ دلا بھٹی، پنجابی رزمیاں وچ اکثر نمایاں افسانوی کردار انہاں دے آبا و اجداد وچ سن ۔سرگودھا وچ اسکولی تعلیم دے بعد یاسر نے بالترتیب یونیورسٹی آف پنجاب، لاہور تے قائداعظم یونیورسٹی تو‏ں تریخ تے مطالعہ پاکستان وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بعد وچ انہاں نے ایم فل د‏‏ی سند اردو تے اقبالیات تو‏ں علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی، اسلام آباد تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے اردو وچ پی ایچ ڈی اسلامیہ یونیورسٹی، بہاولپور، بہاولپور تو‏ں حاصل کيتی۔
ادبی سفر
یاسر نے اپنا ادبی سفر ہتھ دے لکھے ادبی جریدے "سنگ میل" تو‏ں شروع کیتا۔ اس دے بعد انہاں نے دو رسالے "احتساب" تے "ارتکاز" د‏‏ی ادارت اپنے طالب علمی دے دور ہی وچ کيتی۔ کچھ معمولی کم کرنے دے بعد انہاں نے اکادمی ادبیات پاکستان، اسلام آباد وچ 1981ء وچ نائب ناظم / مدیر دے طور اُتے شامل ہوئے۔ انہاں نے اولین خبرنامہ اکیڈمی دا آغاز کیتا جس د‏‏ی انہاں نے تقریبئا چھ سال تک ادارت کيتی۔ اس دے علاوہ اوہ اک ہور تعلیمی رسالہ اردو سائنس میگزین وی شروع کیتے سن ۔ ایہ اردو سائنس بورڈ دے انہاں دے 2001ء تو‏ں 2009ء تک ناظم عمومی دے دور د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں انہاں نے 350 تو‏ں ودھ کتاباں د‏‏ی ترتیب تے چھپائی نو‏‏ں یقینی بنایا جو سماجی علوم، عمومی سائنس تے تجارت تو‏ں متعلق نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے کم پڑھے لکھے تے نوتعلیم یافتگان دے لئی کتاباں چھپوائی۔ 2009ء تو‏ں 2012ء دے بیچ کوکئی بار اکادمی ادبیات پاکستان نیشنل ایجوکیشنل ایکویپ منٹ سنٹر، نیشنل میوزیم آف سائنس اینڈ ٹکنالوجی، لاہور دے ناظم عمومی دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔  بالآخر اوہ اردو سائنس بورڈ، لاہور دے ناظم عمومی دے طور اُتے وظیفہ حسن خدمت اُتے سبکدوش ہوئے۔ انہاں د‏‏ی زندگی اُتے دو ایم اے تے اک ایم فل دے مقالے لکھے جاچکے نيں تے مختلف یونیورسٹیاں وچ منظور کیتے جا چکے نيں۔
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو شعرا گٹھ:اردو صحافی
گٹھ:اردو مترجمین گٹھ:اردو محققین گٹھ:اکیہواں صدی دے اردو مصنفین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی شعرا گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی مصنفین گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی قائداعظم گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب گٹھ:فضلا یونیورسٹی قائداعظم گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی غنائی شعرا
انجوآن
انجوآن کوموروس یونین(جزائر قمر اتحاد) دا اک خودمخار جزیرہ اے ۔ ایہہ جزیرہ بحر ہند چ واقع اے ۔ ایس دا دارالحکومت متسامودو تے آبادی27800 اے ۔ ایس دا کل رقبہ 424 مربع کلومیٹر اے ۔ انجوآن دیاں سرکاری بولیاں عربی تے فرانسیسی نیں ۔
ابتدائی تے سامراجی تریخ
جزیرے دے پہلے باشندے انڈونشیا تے پولینیشیا توں آئے لوک تے مہم جو سن ۔ اس دے مگروں بحر ہند دے آلے دوالے دے علاقےآں توں لوک انچوآن تے جزائر کوموروس آنا شروع ہوئے ۔ سن 1500ء دے لاگے ایتھے ندزووانی سلطنت قائم ہوئی ۔ ایہہ سلطنت کوموروس چ قائم ہون آلیاں ساریاں سلطنتاں وچوں طاقتور سی ۔ سبتوں پہلے 1816ء چ سلطان علاوی بن حسین نے فرانس کولوں سلطنت زنجبار دے خلاف امداد منگی ، جہڑی اس دے اقتدار لئی خطرہ بن رہی سی ۔ ایہہ جزیرہ 1886ء چ فرانسیسی تحفظ ہیٹھ چلا گیا تے 1912ء چ فرانس نے اس ت مل مار لیا ۔
انجوآن آزاد کوموروس دے وچ
انجوآن 1975 چ اپنی ازادی توں مگروں کوموروس چ شامل ہو گیا۔
ثقافت
انجوآن دی ابادی عرب، ملایا، اناطولیے، تے شیرازی فارسی لوکاں تے مشتمل اے۔ ایدا مرکزی مذہب سنی اسلام اے۔ اگرچہ ایتھے وڈی گنتی چ مسیتاں نیں لیکن فیر وی مذہب دی تلیم تے اس تے عمل انی سختی نال نئیں کیتا جاندا جنا دوجے علقیاں چ ھندا اے الکوحل دا ورتاوا منع کیتا گیا اے۔ فارسی اثر دی وجہ توں ایتھوں دے کھانے آں چ فارسی ذائقہ بوہتا ھندا اے۔
موسم
ودھ توں ودھ درجہ حرارت 27° توں 32 °F (80 °F to 90 °F) F رھندا اے۔ دسمبر - اپریل تکر درجہ حرارت گرم تے گیلا جدونکہ مئی - نومبر تکر نسبتاً سرد رہندا اے۔
فوج
انجوآن حکومت دے خرچ دا وڈا حصہ فوج لئ جاندا اے۔ فوج دی کمان محمد بکار دے ہتھ اے۔ محمد بکار دا نکا پعرا ابدو وی فوج چ گنڈرمیری دا کمانڈر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:جزیرے گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:افریقہ گٹھ:یورپ
نیہا کَکڑ
نیہا ککڑ اک بھارتی پلیئبیک گلوکارہ اے۔ ۲۰۰۶ وچ، نیہا ٹیلیوژن ریئیلٹی شاء انڈین آئیڈل سیزن ۲ وچ فائینل تک پہنچی۔ ۲۰۰۸ وچ، نیہا نے میت بردرس نال مل کے "نیہا د روک سٹار" ناں دی ایلبم لانچ کیتی۔
نیہا دا جم اتراکھنڈ دے رشیکیش وچ ۶ جون ۱۹۸۸ نوں ہویا۔ دلی وچ جاگرن اتے ماں کی چوکی توں کیریئر دی شروعات کرن والی نیہا نے بچپن وچ ہی گاؤنا شروع کر دتا سی۔ نیہا دلی وچ ہی وڈی ہوئی اتے اس دے نال نال اسدی بھین سونو ککڑ اتے بھرا ٹونی ککڑ وی گلوکار ہن۔
جیون
نیہا دا جم ۶ جون، 1988 وچ اتراکھنڈ دے رشیکیش وچ ہویا اتے دلی وچ وڈی ہوئی۔ ۲۰۱۶ وچ عمر وچ انڈین آئیڈل ۲ وچ مقابلہ باز رہی نیہا فائینل تک پہنچی۔
نیہا ککڑ (جم ۶ جون، ۱۹۸۸) اکّ بھارتی پلیئبیک گلوکارہ اے۔ ۲۰۰۶ وچ، نیہا ٹیلیویژن ریئیلٹی شاء انڈین آئیڈل سیزن ۲ وچ فائینل تک پہنچی۔ ۲۰۰۸ وچ، نیہا نے میت بردرس نال مل کے "نیہا د روک سٹار" ناں دی ایلبم لانچ کیتی۔
نیہا دا جم اتراکھنڈ دے رشیکیش وچ ۶ جون ۱۹۸۸ نوں ہویا۔ دلی وچ جاگرن اتے ماں کی چوکی توں کیریئر دی شروعات کرن والی نیہا نے بچپن وچ ہی گاؤنا شروع کر دتا سی۔ نیہا دلی وچ ہی وڈی ہوئی اتے اس دے نال نال اسدی بھین سونو ککڑ اتے بھرا ٹونی ککڑ وی گلوکار ہن۔
اس نے چار سال دی عمر وچ مذہبی سماگماں وچ کارکردگی کرنا شروع کیتا سی اتے گاؤن والے رئیلٹی شو، انڈین آئیڈل دے دوجے سیزن وچ حصہ لیا سی، جس توں اس نوں چھیتی ہی باہر کر دتا گیا سی۔ اس نے بالیوڈّ دی شروعات فلم 'میرابائی ناٹ آؤٹ' توں کورس گلوکارہ وجوں کیتی سی۔ اوہ 'کاکٹیل' توں ڈانس ٹریک "سیکنڈ ہینڈ جوانی" دی رلیز نال مشہور ہو گئی، جس توں بعد کئی ہور مشہور پارٹی گانے آئے جس وچ یاریاں توں "سنی سنی" اتے کوین توں "لنڈن تھومکدا" شامل سن۔
اس توں بعد، اس نے زیادہ تر پارٹی ٹریک جویں کہ گبر از بیک توں "آؤ راجا"، ہیٹ سٹوری ۳ توں "تو عشق میرا"، 'صنم رے' توں "ہمنے پی رکھی اے" اتے 'کپور اینڈ سنز' توں "کر گئی چلّ" ورگے پارٹی ٹریک کیتے۔ اس نے بخار توں "میلے ہو تم" دی رلیز نال سنگیت دی رینج وچ اپنی وڈیائی نوں ثابت کیتا جو یوٹیوب اُتے سبھ توں ودھ ویکھے جان والے بالیوڈّ گیتاں دی لسٹ وچ چوٹی اُتے اے۔ اس توں بعد اس نے کئی چارٹ-بیسٹر جاری کیتے، جیہناں نے اسے لسٹ وچ شامل کیتا، جنا وچ 'سمبا' توں "آنکھ مارے"، 'ستیامیو جیتے' توں "دلبر"، 'بدریناتھ کی دلہنیا' توں "بدری کی دلہنیا"، 'مشین' توں "چیز بڑی"، "کالا چشمہ" شامل ہن۔ فلم 'بار بار دیکھو' اتے پرائیویٹ سنگل "نکلے کرنٹ" لئی، جیہناں نے سارے چھ سو ملیان توں ودھ وچاراں نوں پار کیتا۔ اسے طرحاں، "دلبر" بلبورڈ یوٹیوب سنگیت چارٹ اُتے تیجے نمبر اُتے پہنچن والا پہلا بھارتی گیت درساؤندا اے۔
۲۰۱۷ توں بعد، ککڑ، مکھ طور اُتے، تنشک باغیچی دے نال مل کے، پرانے نوں بہت تازہ گیتاں دے ریمیک کرن دے رجھان نال ودھیرے جڑ گیا، جس دے نتیجے وجوں گلوکار نوں کئی نشانے دا نشانہ بنایا گیا، حالانکہ اس نے نجی طور اُتے منورنجن دے رجھان دا پکھ پوریا اتے کیہا کہ اوہ چنگی تعریف کیتی گئی اے۔ پلیئبیک گائن توں علاوہ، ککڑ کئی سنگیت وڈیؤز وچ نظر آئی اے اتے ایہناں شو اُتے "انڈین آئیڈل" سمیت کئی ٹیلیویژن رئیلٹی شوئز وچ اکّ ججّ وجوں، اس نوں کئی وار آن-سکرین اُتے رون لئی سوشل میڈیا وچ ٹرول کیتا جا چکا اے۔ اس نے کھل کے منیا کہ اوہ اکّ "اکّ بھاوک لڑکی" اے۔ اوہ ۲۰۱۷ اتے ۲۰۱۹ وچ انڈیا پھوربس سیلبرٹی ۱۰۰ وچ دکھائی دتی سی۔
۲۰۱۹ وچ، ککڑ نوں یوٹیوب اتے ۴٫۲ بلیئن وچاراں دے نال سبھ توں ودھ ویکھیا جان والیاں عورت کلاکاراں وچ سوچیبدھ کیتا گیا۔ جنوری ۲۰۲۱ وچ، اوہ یو-ٹیوب ڈائمنڈ اوارڈ جتن والی پہلی بھارتی گلوکارہ بنی۔
دسمبر ۲۰۲۰ وچ، اوہ پھوربس ولوں ایشیا دے ۱۰۰ ڈجیٹل ستاریاں دی لسٹ وچ آئی۔
نیہا دا جم اتراکھنڈ دے رشیکیش وچ ہویا اتے دلی وچ وڈی ہوئی۔ اوہ پلیئبیک گلوکارہ سونوں ککڑ اتے گائکہ-سنگیتکار ٹونی ککڑ دی چھوٹی بھین اے۔ مڈھلے دناں دوران، اس دے پتا، رشیکیش اکّ روزی-روٹی لئی اکّ کالج دے باہر سموسا ویچدے سن، جدوں کہ اس دی ماں پالیسی ککڑ اکّ گھر گھریلو عورت سی۔ شہر وچ، ککڑ نے اپنے پورے پروار نال کرائے دے اکّ کمرے والا گھر سانجھا کیتا، جس وچ اوہ سوندے سن اتے نال ہی اکّ میز لا کے اکّ رسوئی وچ بدل دتا۔
۹۰ دے دہاکے دے ارنبھ وچ، ککڑ اپنے پروار سمیت گائکی وچ اپنی قسمت ازماؤن لئی دلی چلی گئی۔ اس ویلے، پروار اکّ مالی سنکٹ وچ گھریا ہویا سی۔ پروار نوں "یوگدان پاؤن" دی امید وچ، ککڑ، چار سال دی عمر وچ، اپنے بھیناں-بھراواں نال مقامی اکتاں اتے مذہبی تقریب وچ کارکردگی کرنا شروع کر دتا جس دا سہرا اس نے اپنے آتم یعقین نوں ودھاؤن لئی کیتا۔ "میں صرف چار توں سولھاں سالاں تک بھجن گائے ہن۔ میں اکّ دن وچ چار توں پنج جاگرناں وچ شامل ہندی، جو میری سکھلائی دا مرکز بن گیا۔" گھر وچ سنگیت دی صلاحیت ہون کرکے، اس نے کدے گاؤن دی رسمی سکھلائی لین دی ضرورت محسوس نہیں کیتی۔ ۲۰۰۴ وچ، اوہ اپنے بھرا، ٹونی ککڑ نال ممبئی چلی گئی۔
۲۰۰۶ وچ، اٹھاراں سال دی عمر وچ، ککڑ نے انڈین آئیڈل دے دوجے سیزن لئی آڈیشن دتا جتھے اوہ شو توں چھیتی ہی باہر ہو گئی۔ قدرتی طور اُتے سبھ توں چھوٹی بھاگی دار؉ ہون دے کارن، اس نوں سیٹاں اُتے "ہلارا" دتا جاندا سی، اتے اوہ یاد کردی اے کہ شو نے اس نوں "بہت یاداں اتے مشہوری" دتی۔ اپنی چھوٹی سفر اُتے ٹپنی کردیاں، اس نے کیہا، "میں محسوس کردی ہاں، جو کجھ واپردا اے، کسے کارن کرکے واپردا اے۔ مینوں بہت خوشی اے کہ میری سفر نے جس ڈھنگ نال کم کیتا، ایہہ سکھن دا بہت وڈا تجربہ رہا اے۔" اس دے مطابق، لوکاں نے "میری آواز دی تعریف کردیاں کیہا کہ تسیں ودھیا گاؤندے ہو پر کسے نے کدے مینوں نہیں کیہا کہ میں اکّ ودھیا گلوکارہ ہاں۔" اس لئی، ایہہ ثابت کرن لئی درڑھ اے کہ اوہ چنگی طرحاں گا سکدی اے، ککڑ نے بعد وچ اپنی آواز نوں "پالش" کرن لئی کم کیتا۔
نجی جیون
نیہا ککڑ اتے ہمانش کوہلی ۲۰۱۴ توں اکّ دوجے دے نال پیار وچ سن۔ ۲۰۱۸ وچ ایہہ اکّ دوجے توں دور ہو گئے۔ حالانکہ، تن مہینیاں بعد، ککڑ ولوں اکّ انسٹاگرام پوسٹ نے خلاصہ کیتا کہ ایہہ جوڑا ٹٹ گیا۔ بمبے ٹائیمز نال اکّ انٹرویو وچ اس نے وچھوڑے توں بعد اپنی زندگی بارے خلاصہ کیتا کہ کویں اس نوں "اپنی نجی زندگی نوں اس ترجہاں نتک بناؤن" اُتے پچھتاوا اے۔ اگست ۲۰۱۹ وچ، اس نے اکّ انڈین آئیڈل آئیٹیسٹینٹ نال افیئر ہون دیاں افواہاں ساہمنے آؤن توں بعد "الونڈی" اتے "اپنی زندگی ختم کرن دی سوچ" بارے اکّ چنتاجنک پوسٹ انسٹاگرام اُتے شعر کیتی۔
ککڑ نے ۲۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نوں نویں دلی دے اکّ گردوارے وچ پنجابی سنگیت دے کلاکار روہنپریت سنگھ نال ویاہ کروا لیا۔
ٹیلیویژن
گٹھ:بھارتی گلوکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1988 گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:بالیوڈّ دے پلیبیک گلوکار گٹھ:۱۹۸۸ دے جم
حوالے
گٹھ:بھارتی گلوکار گٹھ:گلوکارہ گٹھ:بھارتی عورتاں
اناطولیا
thumb|جزیرہ نما اناطولیہ دا خلائی منظر
اناطولیا لہندے ایشیا دا اک جزیرے ورگا ا‏‏ے ۔ ترک باشندے ایہنو‏ں اناضول یا اناضولو (ترک: Anadolu) کہندے نيں ۔ ترکی دا بیشتر حصہ اسی جزیرہ نما اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اناطولیہ نو‏‏ں لاطینی ناں ایشیائے کوچک تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ اناطولیا لہندے ایشیا دا اک جزیرے ورگا تھاں اے جیہدے تے ترکی دیس دا چوکھا سارا انگ وسدا اے ۔ اناطولیا یونانی بولی دا شبد اے جیہدا مطلب اے "چڑھدا" یا "چڑھدے پاسے دا"۔ یونانی وچ جغرافیۓ دی بولی وچ ایہنوں نکا ایشیاء وی کہندے نیں۔ اناطولیا دے اتر چ کالا سمندر ، دکھن چ رومی سمندر ، لیندے چ ایجی سمندر تے چڑھدے ول ایشیا تے یورپ نیں۔ جگ دی تریخ چ اس تھاں اچیچی پدھر تے اے، تے ایہہ یونانی ، رومی، کرد، بازنطینی ،سلجوق تے ترک لوکاں دا دیس رہیا اے۔
تریخ
اناطولیا وچ انسانی زندگی دا آغاز قدیم سنگی دور وچ ہويا۔ جدید سنگی دور وچ اناطولیہ ہند یورپی زباناں دا وطن تحا۔حالانکہ ماہرین لسانیات ہند یورپی زباناں دا جائے تخلیق بحر اسود دے علاقے نو‏‏ں دسدے نيں۔ البتہ ایہ مسلم ہیکہ ہند یورپی زباناں د‏‏ی پہلے د‏‏ی بولی اناطولیائی زبان اناطولیہ وچ 19واں صدی پہلے مسیح تو‏ں ہی بولی جاندی رہی اے تے دونے زباناں دا آپس وچ کچھ تعلق ضرور ا‏‏ے۔ تریخ عالم وچ اس خطے نو‏‏ں کافی اہمیت حاصل اے تے ایہ یونانی، رومی، کرد، بازنطینی، سلجوق تے ترک باشندےآں دا وطن رہیا ا‏‏ے۔ اج ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ ترک اے گو ایہ ترکاں دا اصلی وطن نئيں بلکہ سلجوق تے عثمانی عہد وچ ایہ ترکاں دا علاقہ بن گیا۔
حوالے
گٹھ:اناطولیہ گٹھ:ایشیا دے جزیرہ نما گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے علاقے گٹھ:جزیرہ نما گٹھ:جغرافیہ آرمینیا گٹھ:جغرافیہ ترکی گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا گٹھ:قدیم مشرق قریب گٹھ:قدیم یونانی جغرافیہ گٹھ:مشرق قریب گٹھ:مغربی ایشیا گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:ترکی دے جزیرہ نما
چام لپی
left|thumb|300px|چام لپی وچّ 10ویں صدی دا شلالیکھ ، [[ پو نگر, 965ء]] چام لپی براہمی لپی  توں نلکی اک لپی ہے ۔ ایہہ  چام بولی نوں لکھن لئی ورتی جاندی ہے جو اک آسٹروئیشیائی بولیاں دی اک بولی  ہے ۔  ویتنام  اتے  کمبوڈیا  دے لگبھگّ ڈھائی لکھ لوک اسنوں بولدے ہن ۔ ایہہ  لپی   دیوناگری  دے  وانگ کھبےاوں سجے پاسے لکھی جاندی ہے ۔
اکھر ، واول تے عدد
فائل:Chamscript.png
ایہ وی ویکھو
گٹھ: لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:براہمی پروار دیاں لپیاں گٹھ:براہمی لپیاں
سوریہ سین
شام سین  ، پیدائش: 22 مارچ، 1894ء - وفات: 12 جنوری، 1934ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے نامور انقلابی رہنما، پیشے دے اعتبار تو‏ں استاد تے تحریک آزادی ہند دے سرگرم مجاہد سن ۔ انہاں نے برطانیہ د‏‏ی حکومت ہند دے خلاف مسلح جدوجہد وچ بھرپورحصہ لیا۔ انقلابی تنظیم انڈین ریپبلکن آرمی د‏‏ی چٹگانگ برانچ دے لیڈر تے اور انڈین نیشنل کانگریس چٹگانگ برانچ دے صدر سن ۔ انہاں نے چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ انہاں اُتے بغاوت دا مقدمہ چلایا گیا تے اس مقدمے وچ سزائے موت سنا کر 12 جنوری 1934ء وچ چٹگانگ سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔
حالات زندگی
شام سین 22 مارچ 1894ء نو‏‏ں موضع نوا پارہ، چٹاگانگ ضلع، بنگال پریزیڈنسی (حالیہ بنگلہ دیش) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ آرٹس گریجویٹ سن ۔ ماتارا ہائی اسکول چٹگانگ وچ استاد سن ۔ 1918ء وچ اوہ انقلابی پارٹی وچ شامل ہوئے۔ 1921ء د‏‏ی تحریک عدم تعاون وچ حصہ لیا۔ اک جنگجو انقلابی جماعت انڈین ریپبلکن آرمی د‏‏ی چٹگانک شاخ دے لیڈر بن گئے۔ 32 دسمبر 1923ء نو‏‏ں پہاڑتالی ریلوے اسٹیشن (چٹگانگ) اُتے اک سیاسی ڈکيت‏ی د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہوئے۔ گرفتاری تو‏ں بچ کر روپوش ہوئے گئے۔ انہاں نے سیلجر کریم جنگ گوہاٹی سبسجے وغیرہ دے چائے دے باغات والے علاقےآں وچ انقلابی مراکز قائم کیتے۔ گرفتار ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے مقدمہ چلایا لیکن بری کر دتے گئے۔ 1924ء وچ انہاں نو‏ں دوبارہ گرفتار ہوئے تے مقدمہ چلائے بغیر 4 سال حراست وچ رکھیا گیا۔ 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں چٹگانگ دے اسلحے خانے اُتے جو مشہور دھاوا ہويا سی اس دے ماسٹر مائنڈ تے عملہ جامہ پہنانے والے شام سین ہی سن ۔ انہاں نے اسلحے خانے دے دھاوے د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے میگزین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 22 اپریل 1930ء نو‏‏ں جلال آباد دہلی اُتے برطانوی فوجاں تو‏ں لڑے تے پولیس نو‏‏ں دھوکھا دے ک‏ے گرفتاری تو‏ں بچ نکلے۔ اپنے پوشیدہ مسکن تو‏ں انقلابی سرگرمیاں د‏‏ی رہنمائی کردے رہ‏‏ے۔ پیٹیا وچ ساوتری چکرورتی دے مکان وچ انہاں دا سراغ لگیا لیا گیا تے 13 جون 1933ء نو‏‏ں اک فوجی دستے نے مکان گھیر لیا۔ اوہ دھوکہ دے ک‏ے اک معمولی مقابلے دے بعد نکل بھجے۔ 1933ء نو‏‏ں مسلح پولیس تے فوج نے گوئرالا وچ فیر انہاں نو‏‏ں گھیر لیا۔ انبہاں نے سخت مقابلے کيتا بالآخر گرفتار کر لئی گئے۔ پولیس نے دورانِ حراست انہاں نو‏ں وحشیانہ اذیتاں دتیاں برطانوی حکومت نے انہاں اُتے مقدمہ چلایا تے 14 اگست 1933ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ہور ساتھیاں دے نال پھانسی د‏‏ی سزا سنائی۔ 12 جنوری 1934ء نو‏‏ں چٹگانگ ڈسٹرکٹ جیل (موجودہ بنگلہ دیش) وچ شام سین تے ہور نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1934 دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:تریخ مغربی بنگال گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ گٹھ:بنگال دی تریخ گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
چک 222 ای بی
چک 222 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
انٹرایشیاء پرنتھیسس
انٹرایشیاء پرنتھیسس پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 222 ای بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
جیون
جیون اک وصف اے اوناں جانداراں دا جناں چ کھان پین, ودن, ٹرن پھرن تے اپنے جۓ ہور جاندا,ر جمن دی صفت ہوندی اے۔
علمی تعریف
حیاتیات دے نقطہ نظر تو‏ں زندگی، تمامتر حیوی  (vital) مظاہر دے اک جسم وچ جمع ہوجانے دا ناں ا‏‏ے۔ تے چونکہ تمام جانداراں د‏‏ی بنیادی اکائی خلیہ ہُندی اے لہذا ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ اوہ تمام افعال جو اک خلیہ انجام دیندا اے، مل ک‏ے حیات کہلاندے نيں۔ گل نو‏‏ں ہور گہرائی وچ لے جایا جائے تاں حیات‏ی کیمیاء ایہ دسدی اے کہ تمام خلیات وی ہور چھوٹے سالمات یا molecules تو‏ں مل ک‏ے بندے نيں جو اک خاص ترتیب وچ آجان تاں اوہ افعال انجام دیندے نيں کہ جو کوئی تے سالماندی ترتیب (غیرنامیاندی ترتیب) نئيں دے سکدی تے ایہی سالمات دا آپس وچ مربوط ہونا زندگی ا‏‏ے۔ فیر گل ایتھے اُتے ختم نئيں ہوجاندی بلکہ سالمات د‏‏ی بنیادی اکائی چونکہ جوہر (atom) نيں تے جوہر کائنات وچ پائے جانے والے مادے د‏‏ی خالص شکل، عنصر (element)، دا اوہ چھوٹے تو‏ں چھوٹا ذرہ ہُندا اے جو گو بنیادی ذرہ تاں نئيں ہُندا مگر اس عنصر دے تمام خواص نو‏‏ں اپنے اندر رکھدا اے جس تو‏ں اس دا تعلق ہوئے تے ایتھ‏ے جوہر د‏‏ی منزل اُتے آ ک‏ے جے انہاں سائنسی معلومات دے گھوڑےآں نو‏‏ں واپس الٹا زندگی د‏‏ی طرف دوڑایا جائے تاں انہاں جوہراں تو‏ں حیات تک دا سفر مختصرا ایويں بیان کیتا جاسکدا اے کہ ؛ جوہر(یا عناصر) آپس وچ اک خاص ترتیب پاکر سالمات (یا مرکب، بطور خاص نامیاندی مرکب) بنا‏تے نيں تے فیر ایہ سالمات آپس وچ مل ک‏ے خلیات بنا‏تے نيں، خلیات ایداں دے اجسام ہُندے نيں کہ جو بے شمار پیچیدہ کیمیائی تعملات نو‏‏ں آپس وچ منظم طریقے تو‏ں چلا سکدے نيں تے انہاں تعملات دا اک نتیجہ خلیات دے اندر اک برقی جُہد (electrical potential) دا پیدا ہوجانا اے، ایہ جہد تے ہور تعملات مل ک‏ے خلئی دے اندرونی تے بیرونی ماحول دے درمیان اک استتباب (homeostasis) د‏‏ی کیفیت پیدا کرکہ خلیہ نو‏‏ں زندگی بخشتے نيں تے ثانوی نتیجہ دے طور اُتے اس جاندار (پودا یا جانور) نو‏‏ں وی کہ جس دے ایہ خلیات ہون۔
سوکھی تعریف
سادہ لفظاں وچ ایويں کہ سکدے نيں کہ کوئی جسم جو روگٹھ زندگی دے ایداں دے افعال انجام دیندا اے کہ جو اوہ اجسام جنہاں نو‏ں غیر جاندار کہیا جاندا اے انجام نئيں دے سکدے، مثلا حرکت، غذا کھانا، اپنی نسل پیدا کرنا، نشونما وغیرہ، تاں اوہ زندہ کہلاندا ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے چند ایداں دے خواص ہُندے نيں جو صرف حیات‏ی اجسام تو‏ں ہی منسلک کیتے جا سکدے نيں، انہاں وچ اُتے بیان کردہ افعال دے نال نال حیات‏ی تنظیم (organization) تے ردعمل (irritability) وی شامل نيں۔ کرہ ارض اُتے پائے جانے والے جانداراں وچ جداں کہ اُتے بیان کیتا گیا اک گل مشترک اے، اوہ ایہ کہ ایہ تمام بنیادی طور اُتے عناصر تو‏ں مل ک‏ے بنے نيں تے انہاں وچ کاربن، آکسیجن، آبساز تے نائٹروجن وغیرہ شامل نيں۔ زندگی د‏‏ی ایہ تعریف نامیاندی حیات دے لئی تاں مکمل طور اُتے قابل عمل اے مگر چند صورتاں ایسی وی نيں کہ جتھ‏ے اس تعریف دا دائرہ وسیع کرنا پڑدا اے مثلا وائرس تے ہور متبادل حیاتیات دے مظاہر۔
مابعدالطبیعیاندی تعریف
مابعدالفزکس یا metaphysics وچ زندگی د‏‏ی تعریف ایويں کيتی جاندی اے کہ ؛ حیات، دراصل عمل اخصاب (fertilization) تو‏ں اُتے کِس‏ے جسم وچ پڑنے والی روح دے واقع ہونے تو‏ں لے ک‏ے موت  اُتے اس روح دے اس جسم تو‏ں نکل جانے تک دا وقفہ ہُندا ا‏‏ے۔ اخصاب، نر تے مادہ دے تولیدی خلیات دے ملاپ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اسلامی نقطہ نظر
زندگی د‏‏ی علمی تعریف دے بیان وچ ذکر آچکيا اے کہ زندگی بنیادی طور اُتے جوہراں (بالفظاں ہور عناصر) تو‏ں مل ک‏ے بنی اے تے ایہ گل عیاں اے کہ مٹی یعنی گِل تے پانی، خواہ اوہ سمندر وچ ہوئے پہاڑاں اُتے یا خشکی اُتے تمام عناصر ايس‏ے وچ پائے جاندے نيں (گو انہاں دا تناسب مختلف جگہاں اُتے مختلف ہوئے سکدا اے )۔ تے مٹی تے پانی وچ انہاں عناصر یا جوہراں د‏‏ی موجودگی، مٹی نو‏‏ں اس قابل بناندی اے کہ جے مناسب حالات مہیا کیتے جان تاں اس تو‏ں نیکلیوٹائیڈ تے رائبو مرکزائی تیزاب د‏‏ی تخلیق دے عمل نو‏‏ں تحریک کیتا جاسکدا اے (جریدہ سائنٹیفک امریکن وچ شائع ہونے والا مارٹن تے فجی کاوا دا تحقیقی مقالہ)
قرآن وچ متعدد آیات وچ زندگی د‏‏ی بناوٹ وچ مٹی تے پانی دے شامل ہونے دا ذکر وضاحت تو‏ں آیا اے، حوالے دے طور اُتے چھیويں سورت الانعام د‏‏ی آیت دو ذیل وچ درج د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔
مظاہر ِحیات
گو کہ زندگی دے مختلف نقطۂ نظر دے حوالے تو‏ں حیات د‏‏ی وی مختلف تعریفاں پیش د‏‏ی جا سکدیاں نيں مگر چند ایداں دے بنیادی تے حیاتیاندی خواص وی موجود نيں کہ جو بلاشک و شبہہ صرف تے صرف حیات وچ ہی ظاہر ہُندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:حیات گٹھ:حیات‏ی نظامات
گٹھ:حیاتیاندی اصطلاحات گٹھ:حیاتیاندی اصطلاحیات گٹھ:فطرت گٹھ:قدرتی وسائل گٹھ:طب
دهستان سلوک
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ہشترود ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
گُربخش سنگھ فرینک
گربخش سنگھ فرینک اک پنجابی مفکر، لکھاری اتے مکھ طور تے روسی ساہتی رچناواں دا مترجم اے۔ اسنے تن ناواں: گروبخش، گربخش سنگھ، گربخش سنگھ فرینک، ہیٹھ اپنا ترجمہ-کارج کیتا اے۔ اوہ گرو نانک دیو یونیورسٹی دا سابقہ پروفیسر اے، جسنے یونیورسٹی دے پنجابی مطالعہ سکول وچ لگبھگ ڈیڑھ دہاکا سیوا کیتی۔ اوہ ترجمہ کلا دا ماہر جس کارن اسدیاں ترجمہ کیتیاں ساہتی لکھتاں مولک رچناواں لگدیاں ہن۔ ایہہ ترجمے اس نے مول سومیاں توں کیتے ہن۔
جیون ویروے
ڈاکٹر۔ فرینک دی بیوی دا نام ہردیو کور سی۔ ڈاکٹر۔ فرینک دے دو بچے سن زین اتے ویکا ۔ڈاکٹر۔ فرینک نے اپنی اچیری سکھیا خالصہ کالج امرتسر توں اتے پی ایچ ڈی دی ڈگری اس انسٹیچیوٹ آف اوریئینٹل سٹڈیز، ماسکو توں حاصل کیتی۔
ترجمے
مترجم دے طور تے گربخش فرینک نے بہت نٹھّ کے کم کیتا اے۔ اس نے لیو تالستائی، اینتون چیخوف، میکسم گورکی، بورس پولیووئی، چنگیز اعتماتوف، ویرا پنووا، رسول حمزاتوف اتے و۔ برودوو ورگے روسی/سوویت لکھاریاں اتے مہاتما گاندھی، جواہر لال نہرو، عابد حسین ورگے بھارتی لکھاریاں دیاں رچناواں دے ترجمے کیتے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:جم 1935
انٹرایشیاہ سمسونی
انٹرایشیاہ سمسونی پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع نواں شہر
ضلعے دی تشریح
نوانشہر ضلع 7 نومبر 1995 نوں پنجاب دے ہشیارپور اتے جالندھر ضلعیاں چوں سی| گرو نانک دیو جی دے پرکاش پرب دے شبھ دہاڑے تے پنجاب راج دے سولھویں ضلعے وجوں ہوند وچ آیا سی|
27/09/2008 نوں مان یوگ وزیر اعلیٰ، پنجاب پرکاش سنگھ بادل نے قومی پدھر دے تقریب تے  سردار بھگت سنگھ دے جدی پنڈ کھٹکڑ کلاں وکھے اک راج پدھری ریلی نوں مخالف کردے ہوئے مہان شہید دی جم صدی میلہ تے اس ضلعے دا ناں نوانشہر توں “شہید بھگت سنگھ نگر” بدلن دا اعلان کیتا| اس متعلق 29/09/2008 نوں نوٹیفکیشن (نمبر 19/7/07-ایلار -4 / 7929) جاری کیتا گیا سی|
اس ضلعے دے لوک معاشی طور تے مضبوط ہن۔ ضلعے توں بہت سارے پروار کینیڈا، یو۔کے۔ اتے امریکہ ورگے دیساں وچ وس گئے ہن اتے ودیساں وچو کمائی کرکے اوہ اپنے رشتے داراں نوں بھیجدے ہن، جو کہ ضلعے دے معاشی ترقی اتے خوش حالی وچ یوگدان پاؤندا اے|
سارے قصبے اتے پنڈ چنگی سڑکاں نال جڑے ہوئے ہن۔ نوانشہر وچ جالندھر، راہوں اتے جیجوں نال جوڑن والا ریلوے ٹریک وی اے۔ اس ضلعے نوں ایہہ مان حاصل اے کہ شہید بھگت سنگھ دا جدی پنڈ کھٹکڑ کلاں اس وچ پیندا اے|
رقبہ
شہید بھگت سنگھ نگر ضلع 31.8 ° N اتے 76.7 ° F وچ ستلج دریا دے سجے کنڈھے تے پنجاب دے اک حصے وچ واقع اے| راج دا راجگڑھ چنڈی گڑھ دی دوری (بھارت دا سبھ توں سندر اتے یوجنابدھّ شہر وجوں جانے جاندے ہن) – 92 کلومیٹر اے| شہید بھگت سنگھ نگر ضلع چار ضلعیاں نال گھریا ہویا اے| ضلع دی مغربی سرحد جالندھر، پوربی سرحد روپنگر (روپڑ) ضلعے نال لگدی اے، ضلعے دی اتری سرحد ضلع ہشیارپور تے دکھنی سرحد لدھیانہ (بھارت دے مانچیسٹر دے ناں نال جانیا جاندا اے) اتے ضلع کپورتھلہ نال ملدی اے |
کھیتر اتے آبادی
شہید بھگت سنگھ نگر ضلع پنجاب دے چھوٹے ضلعیاں وچوں اک اے اتے اسدا کھیتر 1267 کہ۔می۔ طبقہ اے| 2011 دی مردمشماری دے مطابق 6,12,310 دی جنآبادی |ضلع شہید بھگت سنگھ نگر دی دھرتی ستلج دریا دی موجودگی دے کارن زرخیز اے اتے کنڈھی کھیتر وچ ڈگن والے بلاچور سب-ڈویزن دے کجھ حصے نوں چھڈّ کے ٹیوبویل اتے نہراں راہیں سنچائی کیتی جاندی اے|
ماسٹر مدن
سنگیت دا اک مہان گرُو، جس نے سمچے سنگیت دے دنیا نوں ہلا کے رکھ دتا اتے جتھے باصلاحیت آواز اتے گن اس دے دشمن ثابت ہوئے، ماسٹر مدن دا جم ضلع نوانشہر دے پنڈ خان-خانا وچ ہویا۔
ماسٹر مدن دا جم دسمبر 1927 نوں امر سنگھ اتے پورن دیوی دے گھر ہویا۔ وڈے بھرا موہن دا پیار، اتے اپنے پیؤ دے سنگیت نوں پسند کرن نال اوہ اس کھیتر وچ پرپکّ ہو گیا۔ ماسٹر مدن موہن نوں اکو ہی مشہوری ملی جو سنگیت دی دنیا وچ لکشمی کانت پیارے لال نوں ملی۔
جدو اوہ چھوٹا ہندا سی تاں اسنے راجیا دے دربار وچ گاؤنا شروع کر دتا۔ اٹھ سال دی عمر وچ اوہناں نوں “سنگیت سمراٹ” کیہا جاندا سی۔ اوہناں دے سنہری راگاں، بھیروی،واگیشوری اتے جونپری تے قدرت وی جھوکن لگ پیندی سی۔ اسنے غزلاں وی گائییاں۔ اوہناں دی آواز وچ اٹھ گیت ریکارڈ ہوئے، جنہاں وچوں دو غزلاں سن۔ نوانشہر دا ایہہ قیمتی ہیرا انی دنی شملے وچ رہِ رہا سی۔ جدوں اوہ شاجش دا شکار ہو گیا۔ ایہہ کیہا جاندا اے کہ کلکتہ وچ اپنے آکھیر شو توں بعد، سنگیت وچ اوہناں دے ورودھیا وچوں کسے اک نے اوہناں دے دودھ وچ پارا دتا سی۔
اس کیس وچ اچّ پدھری جانچ دی ضرورت اے۔ 5 جون 1942 نوں سنگیت اتے آواز دا سمیل، سنگیت دے اکاس دے سورج نے، سرسوتی دے پیارے نے اس دنیا نوں الوداع کہہ دتا۔
آزادی دے جدوجہد وچ ضلعے شہید بھگت سنگھ نگر دا یوگدان
آزادی لئی بھارتی جدوجہد دی اپنی خاصیت سی اس وچ پرتشدد اتے اہنسک روپ وی شامل سن۔ قومی تحریک وچ دوجے ہور اندولناں نے وی یوگدان پایا۔ مکھ تحریک وکھ-وکھ پڑاواں وچوں لنگھیا، دوآبا نے قومی تحریک لئی بہت یوگدان پایا۔ ضلع شہید بھگت سنگھ نگر نے وکھ-وکھ اندولناں وچ وی یوگدان پایا سی۔ نیشنل تحریک دے بہت سارے مشہور لیڈر شہید بھگت سنگھ نگر دے سن۔
اس کھیتر نے چار طریقیاں نال قومی تحریک وچ یوگدان پایا ضلع نوانشہر نال متعلق لیڈراں نے آزادی تحریک دی اگوائی کیتی۔ قومی تحریک دے سدے تے، اس کھیتر دے لوکاں نے اس وچ مکمل یوگدان پایا۔ اس نے صوبہ پدھر تے چل رہے کئی اندولناں وچ یوگدان پایا۔ اس کھیتر نے کئی تحریک شروع کیتے اتے ایہناں دی اگوائی۔ ہیٹھ لکھے مکھ حصیاں وچ نوانشہر نے بہت کجھ دتا اے کسان لہر پگڑی سنبھال جٹا، 1907 غدر پارٹی لہر، 1914–15 ببر اکالی لہر 1921–22 کانگرس پارٹی دا قومی تحریک۔ کمیونسٹ تحریک اتے کسان لہر۔ آزاد ہند فوج۔ اکالی لہر۔ آریہ سماج لہر۔ ہور بھلائی تحریک۔ اجیت سنگھ کسان لہر جہڑی 1907 وچ چلائی گئی سی دے لیڈراں وچوں اک سن۔ قومی تحریک جسدی اگوائی لالا لاجپت رائے کر رہے سن۔ اس تحریک وچ س۔ اجیت سنگھ دے دو بھراواں س۔ کشن سنگھ اتے س۔ سورن سنگھ نے یوگدان پایا۔ اس توں بائر س۔ بھگت سنگھ دے بلیدان نے کھٹکڑ کلاں نوں عالمی مشہور بنا دتا۔
ایہناں وچوں بہت سارے لوکاں دے ناں جنھا نے دیس دی آزادی لئی کربانیا کیتیاں، دے نانم نہ بھلن یوگ ہن۔
ببر کرم سنگھ دولتپر ببر اکالی اخبار دے اڈیٹر سن اتے اس نوں ماسٹر دلیپ سنگھ گوسل ولوں چھاپیا گیا سی۔ ایہہ تحریک مہاتما گاندھی دے اہنسک تحریک دے الٹ تشدد تے بیسڈ سی۔ اس تحریک نال متعلق س۔ بھگت سنگھ دی قربانی نے پورے دیس نوں ہلا کے رکھ دتا۔
اس کھیتر نے بلیداناں دیا بہت ساریا اداہرنا پیش کیتیا پورے دیس نوں بہت زیادہ انسپائریشن دتی۔
قومی تحریک مکھ روپ وچ کانگرس پارٹی ولوں نینترت کیتا گیا سی۔ گاندھی جی نے اتعاون تحریک، بھارت چھڈو تحریک، کرو جاں مرو تحریک چلایا۔ شہید بھگت سنگھ نگر دے لوکاں نے ایہناں اندولناں وچ ودھ چڑھ کے یوگدان پایا، جیلھاں وچ گئے، جرمانے بھرے اتے انگریزاں دے ہتھوں تسیہے جھلے۔ ماسٹر قابل سنگھ گوبندپری دا قومی تحریک وچ یوگدان نہ بھلنیوگ سی۔ اوہ کئی وار جیل گئے، 61 دناں تک ورت رکھیا اتے اوہناں نے ہر طرحاں نال لوکاں نوں سیدھ دتی۔
اک ہور آزادی لہر ‘کسان لہر’ سی، جس دی اگوائی کمیونسٹاں نے کیتی سی۔ اس تحریک دے مکھ مرکز لائلپر، ہشیارپور، جالندھر، لدھیانہ، فروزپور، لاہور اتے امرتسر سن۔ ہربنس سنگھ کرنانا، پریتم سنگھ خان-خانا، بوجھا سنگھ چکّ مائی داس، اجیت سنگھ گڑھ پدھانا، ہری سنگھ سونڈھ، ہرنام سنگھ بھائیا، بلدیو سنگھ بیدی بنگا، نصیب سنگھ محمود پور، نواں تحریک، لسٹ بہت لمی اے|
اس ویلے لوک ہر تحریک وچ یوگدان لیندے سی، بھاویں اوہ کانگرس، اکالیاں جاں آریہ سماجی ہون، پر اوہناں دا مقصد سانجھا سی۔ اس دا کارن ایہہ سی کہ اوہناں دا مقصد عام سی اتے ایہہ بھارت نوں بریٹیش حکمرانی توں مکت کرنا سی۔ ساڈا دیس آزاد ہند پھوز ولوں کیتے گئے بلیداناں نوں کدے نہیں بھلّ سکدا۔ اسدے کمانڈر سبھاش چندر بوس سن جنہاں نے ایہہ نعرہ دتا تسی میننوں خون د، مے تہانوں آزادی دیوانگا۔ اوہناں نے برما بارڈر تے کئی لڑائیا لڑیاں۔ نوانشہر دیابا دے بہت سارے بہادر سپاہی ایہناں لڑائیاں وچ وی لڑے سن، اوہناں دی لسٹ کافی لمی اے۔
جے اسیں بھارت دی آزادی لئی چلا ئے گئے اندولناں وچ نوانشہر دے لوکاں دا اُتلے یوگدان دیکھدے ہاں، تاں اسیں کہہ سکدے ہاں انادی دے جدوجہد وچ نوانشہر نے پنجاب دے باقی ضلعیاں نالوں ودھ یوگدان پایا اے۔
نوانشہر وچ کوکیاں بارے مختصر ویروا
دیش دے آزادی دے جدوجہد وچ کوکیاں دا اپنا یوگدان سی۔ جنوری 1872 وچ کوکیاں دی بے رحمی نال قتل دے بعد بریٹیش افسراں نے کوکیاں دیاں سرگرمیاں نوں روکن لئی لمے ویلے دی سکیم بنائی۔ مکھ اتے پر اثر کوکیاں دی لسٹ تیار کیتی گئی اتے اس دیاں کاپیاں لاہور دے مرکزی ڈاک گھر دی اک شاخاں، پنجاب پولیس دے سارے ڈپٹی کمیشنراں، کلکتہ پولیس دے کمیشنراں، برما دے انسپیکٹر نوں اوہناں دے خلاف ضروری کاروائی کرن لئی بھیجیا گیا سی۔ اس لسٹ وچ نوانشہر دے مشہور کوکیاں دے ناں سن، اوہناں دے ناں ہیٹھاں دتے گئے ہن: –
کرم آبادی	نام	پتا دا ناں	پنڈ	پوسٹ 1	بھگوان سنگھ	سکھ رام	بنگا	صوبہ 2	کاہن سنگھ	متسادی	درگاپر	مہنت 3	کھزان سنگھ	بانی	لدھانا	صبح 4	لابھ سنگھ	ٹہلا	درگاپر	صبح اس لسٹ توں علاوہ اک ہور لسٹ جس وچ ککز سرگرم سن، اوہناں پنڈاں دے ناں وی رکھے گئے سن۔ ایہناں پنڈاں دے ناں اس طرحاں سن:
نوانشہر بنگا راہوں منڈھالی جنڈیالی سرہال قاضیاں ہکیمپر خان-خانا کھانپر مکندپر رٹینڈا رسولپر ساہلوں کاہما کریہا موساپر جیدونوال لدھانا جھکا بھوت دسانجھ بیکا پنوں مزارا درگاپر مہندیپر سیانا رڑکی بجید بچھوڑی
کوکا بغاوت
پنجاب وچ پہلا سیاسی بغاوت کوکیاں ولوں شروع کیتی گئی سی۔ باہروں ایہہ لگدا اے کہ ایہہ اک مذہبی تحریک سی پر اصل وچ ایہہ اک مذہبی اتے سیاسی وی سی۔ ایہہ لہر شروع وچ گرو رام سنگھ جی ولوں شروع کیتی گئی سی۔ اس تحریک نے پنجاب دے لوکاں نوں لمبی نیند تو جگا کے سیاسی فکر پروان کیتی۔ اس لہر نوں کوکا لہر دے ناں نام جانیا جاندا اے۔
بابا رام سنگھ دا جم 1824 وچ بھینی (ضلع لدھیانہ) وچ ہویا سی۔ اپنی جوانی وچ ایہہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی فوج وچ بھرتی ہو گیا۔ پر اپنے سبھاء کارن اوہناں نے نوکری چھڈّ دتی اتے پنڈ واپس ولے گئے، جتھے اوہ دھیان مگن ہو گئے۔
بابا رام سنگھ 1857 دی بغاوت توں متاثر ہوئے۔ اس نے محسوس کیتا کہ لوکاں نوں بریٹیش دیاں زلمیاں توں جانو کرواؤنا چاہیدا اے۔ اس لئی اپنے روحانی اپدیساں دے نال اوہناں نے محسوس کیتا کہ لوکاں نوں انگریزاں دے اتیاچاراں بارے آگاہ کیتا جاوے تاں جو اوہ ایہہ جان سکن کہ انھا نوں انگریزاں توں ازد ہونا چاہیدا اے۔ مہاتما گاندھی وانگ اسنے غیرملکی چیزاں اتے ریلوے اتے ٹیلیگرام سیواواں دا وی بائیکاٹ کیتا۔
اک دن کجھ کوکے امرتسر وچوں لنگھ رہے سن۔ اوہناں نے دیکھیا کے بچڑخانیاں وچ گٔوآں نوں ماریا جا رہا سی۔ کیونکِ اوہ گٔو دی پوجا کردے سن۔ اوہ ایہہ برداشت نہی کر سکے اتے اس لئی اوہناں نے بچڑخانا چلاؤن والے سارے لوکاں نوں مار دتا۔ اوہناں نے ایہہ سبھ کجھ رات نوں کیتا اتے اگلی سویر اوہ بھینی ول نوں چل پئے۔ پولیس نے کجھ ہندواں نوں گرفتار کر لیا سی۔ گرو رام سنگھ نے ساری کہانی سنی۔ اسنے اوہناں نوں واپس جان اتے آتم سمرپن کرن لئی کیہا اتے پولیس نوں بے قصور لوکاں نوں چھڈن لئی کیہا۔ نتیجے وجوں اوہ واپس آئے اتے سمرپن کر دتا اتے آخرکار اوہناں نوں موت دی سزا دتی گئی۔ اس حادثہ نال لوک روہ وچ آ گئے۔ اس ویلے اوہناں دا مقصد سکھ راج قائم کرنا اتے گٔوآں دی رکھیا کرنا سی۔ اوہناں نے اس نوں اپنا سبھ توں وڈا مذہبی فرض سمجھیا اتے اس دی تکمیل لئی کوششاں کیتیاں۔
13 جنوری، 1972 نوں بھینی وکھے ماگھی میلہ منایا جانا سی اتے لوک دوروں نیڑ آ رہے سن۔ لوک دور اتے نیڑے آ رہے سن۔ اک کوکا ملیرکوٹلا وچو لنگھ رہا سی۔ اس دا اک مسلمان نال جھگڑا ہو گیا نتیجے وجو اس نوں گرفتار کر لیا گیا اتے اس نوں تھانے لجایا گیا۔ اس نوں بری طرحاں کٹیا گیا اتے اک بلد وی اس دے ساہمنے ماریا گیا سی۔ اوہ بہت اداس ہو کے “بھینی” پہنچ گیا۔ اسنے ساری کہانی دوسرے کوکیا نوں دسی۔ نتیجے وجو اوہ سارے روہ وچ آ گئے اتے اوہناں نے بدلہ لین دا فیصلہ کیتا۔ اس طرحاں اس حادثہ کرکے کوکیا ولوں خفیہ روپ وچ بنائی جا رہی ودروہ دی سکیم ویلے توں پہلا شروع کرنی پئی۔
کوکیاں دا آگوُ، بابا رام سنگھ اس فیصلے تے فکرمند سی۔ نہ اوہ اوہناں نوں روک سکدا سی اتے نہ ہی اوہناں نوں پہلاں بغاوت شروع کرن دے سکدا سی۔ کسے ہور آپشن نوں نہیں ویکھدے ہوئے اسنے پولیس نوں بغاوت بارے سوچت کیتا۔ اس قدم دے پچھے اس دی سوچ ایہہ سی کہ پولیس اوہناں نوں روک دیویگی اتے کجھ چیزا قابو وچ ہونگیاں اتے اوہ کسے ہور ویلے بغاوت شروع کر سکدے ہن۔ پر پولیس نے اوہناں نوں نہی روکیا۔ کیونکہ اوہ چاہندے سن کہ اوہ کجھ گمبھیر قدم اٹھاؤن تاں کہ اوہناں نوں گرفتار کیتا جا سکے اتے موت دی سزا دتی جا سکے۔
150 کوکیاں نے بغاوت دے مقصد نال پٹیالہ ول اپنی سفر شروع کیتی۔ اک رات لئی اوہ پنڈ “رابون” وچ رہے۔ 14 جنوری 1872 نوں اوہناں نے “مالدے” دے قلعے اتے حملہ کیتا۔ ایہہ قلعہ کجھ سکھ سرداراں دا سی۔ اس حملے دا کارن ایہہ سی کہ اوہناں نے کوکیاں دی مدد کرن توں انکار کر دتا۔
اگلی سویر اوہ 7 وجے ملیرکوٹلا پہنچ گئے۔ بریٹیش سرکار نے اس بارے ملیرکوٹلا دی سرکار نوں پہلاں ہی اس بارے سوچت کر دتا۔ اس لئی فوجی پوری طرحاں تیار سی پر بہادر کوکیا نے اینی بہادری نال حملہ کیتا کہ اوہ سمجھ ہی نہ سکے کہ اوہ کی کرن؟ فوج اتے حملہ کرن توں بعد کوکے محل وچ داخل ہو گئے اتے اوہناں نے محل دا خزانہ اپنے قبضے وچ لین دی کوشش کیتی۔ پر قسمت نے اوہناں دا ساتھ نہی دتا اتے اوہناں نے غلط دروازہ توڑن وچ بہتا سماں برباد کر دتا اتے اسے دوران فوج نے پوری طاقت نال اوہناں تے حملہ کر دتا۔ آکھیر اوہناں نوں واپس آؤنا پیا۔ اس لڑائی وچ 8 سپاہی مارے گئے، 15 زخمی ہوئے۔ اوہناں نوں کجھ ہتھیار اتے گولی سکہ اتے کجھ گھوڑے ملے۔ ملیرکوٹلا دی فوج اوہناں دا پچھا کر رہی سی۔
لڑائی جاری رکھی گئی۔ جدوں تک دووے پارٹیاں پٹیالے سٹیٹ دے روڑے پنڈ نہی پہنچیاں ادوں تک گولیا چلدیا رہیاں اتے بہت سارے کوکے زخمی ہو گئے۔ کوکے بہت سارے زخمی ساتھیا نوں چکّ کے لجا رہے سن۔
انت وچ اوہ انے تھکے ہوئے سن کہ اوہ ہور نہیں لڑ سکدے سن۔ 68 لوک پھڑے گئے سن اس حادثہ نوں بغاوت کیہا جاندا اے۔
اگلے دن ایہناں بندیاں نوں ملیرکوٹلا لیاندا گیا۔ جتھے اوہناں نوں اک توپ نام بنیا گیا اتے اک-اک کرکے اڈا دتا گیا۔ ہر کوئی ست سری اکال کہہ کے اپنی جان قربان کر رہا سی۔ 49 لوکاں نوں گولی مار دتی گئی۔ اوہناں وچوں اک 13 سال دا منڈا سی۔ ڈپٹی کمیشنر نے اسنوں معافی منگن لئی کیہا تاں کہ اسنوں رہا کیتا جا سکے۔ جویں ہی اوہ لڑکے نوں معافی منگن لئی کہن واسطے ہیٹھا جھکیا تاں اوہ لڑکا غصے وچ آ گیا اتے اسنے اپنے ہتھ نال اسدی داڑی پھڑ لئی اتے اسنوں تد تک نہی چھڈیا جدو تک اسدے دووے ہتھ کٹّ نہی دتے گئے۔ بابا رام سنگھ نوں اپنے چار چیلیا نال رنگون بھیج دتا گیا۔
جدوں باقی دے دیس نوں اس بارے پتہ لگا تاں اوہ حیران سن کیونکہ بابا رام سنگھ نے اس بغاوت وچ شامل ہون لئی کیوں نہیں دسیا۔ سینکڑے لوکاں نے اپنے گھراں نوں چھڈّ دتا اتے “بھینی” ول کوچ کرنا شروع کر دتا۔ اوہناں دی گنتی 172 سی۔ 120 نوں پولیس نے اپنے گھراں نوں واپس بھیجیا۔ 50 اوہ سن جنہاں نے اپنا گھر اتے زمین ویچی سی اوہناں نوں جیل بھیجیا گیا سی۔ اس طرحاں اس بغاوت نوں کچلیا گیا اتے بابا رام سنگھ دے سارے یتن ناکام ہوئے۔ اس توں بعد دیس دے سارے کوکے نگرانی وچ رکھے گئے۔ اوہناں تے بہت ساریاں پابندیاں سن جنہاں نوں 1920 وچ چکیا گیا سی۔
اس طرحاں ایہہ کوکیا ولوں بریٹیش راج توں پنجاب نوں آزاد کرن اتے اتھے سکھ راج قائم کرن لئی کیتے گئے پہلے یتناں دا اتہاس سی۔