cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بخش باینگان
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
کیف اوبلاست
یوکرین چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ چڑھدے تے اتلے چڑھدے پاسے ول روس، اتلے لیندے ول بیلارس، پولینڈ، سلویکیا تے ھنگری لیندے ول، رومانیہ، مالدووا لیندے دکھن ول تے کالا سمندر دکھن ول نیں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینج براعظم یورپ تے روس مگروں دوجا وڈا دیس اے۔ کیف یوکرین دا راجگڑھ اے۔ یوکرین انتظامی طور اتے 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں تے اک خودمختار جوہوریہ خودمختار جمہوریہ کریمیا چ ونڈیا ہویا اے تے دو شہراں کیف تے سیویستوپول نوں خاص حثیت دتی گئی اے ۔ کیف اوبلاست یوکرین 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں چوں اک] [[اوبلاست اے ۔ اس دا انتظامی مرکز کیف شہر اے
صوبہ تاچرا
تاچرا وینزویلا دا اک صوبہ اے ۔
گٹھ:وینزویلا دے صوبے
بہادر شاہ پہلا
بہادر شاہ اول (Bahadur Shah I) مغلیہ سلطنت دا ستواں شہنشاہ سی جس نے ہندوستان اُتے 1707ء توں 1712ء تک حکومت کیتی۔ اس دا اصل ناں قطب الدین محمد معظم سی ، جدونکہ اس دے والد اورنگزیب عالمگیر نے اسنوں شاہ عالم دا خطاب دتا سی۔
بہادر شاہ (اردو : بہادر شاه اول ) (14 اکتوبر 1643 – 27 فروری 1712)، بھارت دے ستویں مغل بادشاہ، 1707 توں 1712 تک اپنی موت تک راج کردا رہا۔ اپنی جوانی وچ، اسنے اپنے پیؤ اورنگزیب نوں تباہ کرن دی سازش رچی، پنجویں مغل بادشاہ، اتے کئی وار راجگدی تے چڑھے۔ شاہ دیاں سکیماں نوں بادشاہ ولوں روکیا گیا سی، جسنے اس نوں کئی وار قید کیتا سی۔ 1663 وچ، ایہناں نوں ستّ سالاں توں مراٹھیاں ولوں قید کیتا گیا سی۔ 1696 توں 1707 تک، اوہ اکبرآباد (بعد وچ آگرہ)، کابل اتے لاہور دے گورنر رہے۔
اورنگزیب دی موت توں بعد اس دے سبھ توں وڈے پتر نے اپنے مکھی پتی محمد اعظم شاہ نوں اپنے آپ نوں جانشین ایلانیا، حالانکہ چھیتی ہی اوہ جاجو دے لڑائی وچ ہار گیا سی اتے بہادر شاہ نے ہار کھادھی سی۔ بہادر شاہ دے راج ویلے جودھپور اتے امبر دے راجپوت راجاں نوں تھوڑے ویلے لئی قبضہ دتا گیا سی۔ شاہ نے علی نوں ولی دے روپ وچ اعلان کر کے کھٹا وچ اک اسلامی اختلاف نوں وی توڑ دتا۔ اس دا حکمرانی بندہ سنگھ بہادر، راجپوتاں اتے متحد مغل کم بخش دی اگوائی ہیٹھ بہت سارے ودروہ توں پریشان سی۔ بہادر شاہ نوں دلی دے مہرولی وچ موتی مسجد وچ دفنایا گیا سی۔ بہادر شاہ پہلا جم14 اکتوبر ، سن 1643  وچ برھان پور ، بھارت وچ ہویا سی ۔ بہادر شاہ پہلا  دلی دا ستواں مغل بادشاہ ( 1707–1712   ) سی ۔ شاہزادہ معظم کہلانے والے بہادرشاہ ، بادشاہ اورنگزیب دے دوجے پتّ سن ۔ اپنے پیؤ دے بھرا اتے ویری شاہ شجاع دے نال وڈے بھرے دے مل جان دے بعد شاہزادہ معظم ہی اورنگزیب دے ممکنہ وارث سن ۔ بہادر شاہ پہلا  نوں شاہ عالم پہلا  جاں عالم شاہ پہلا  دے نام سے وی جانیا جاندا اے ۔ بادشاہ بہادر شاہ پہلے دے چار پتّ سن - جہاندارشاہ ، عظیم الشان ، رفیع الشان تے جہانشاہ ۔ thumb
مڈھلا جیون
[[تصویر:Shah_Alam_Bahadur_(Bahadur_Shah_I_1707-1712)۔jpg|alt=Full-figure painting of a young Bahadur Shah|right|thumb|295x295px|پرنس مواجام اپنی جوانی وچ
]] بہادر شاہ 14 اکتوبر 1643 نوں برھان پور وکھے چھویں مغل بادشاہ، اورنگزیب دے تیجے پتر دے روپ وچ اسدی بیوی نواب بائی ولوں پیدا ہویا سی۔
شاہ جہاں دے راج دوران
رحیم دے بیٹے اومر طارق دے دوران؛ جاں ڈیکن صوبہ دا۔ اس دے ساہمنے سبھ توں اہم مدعا شواجی دے اترا چڑاء نوں روکنا سی، جو کھیتر وچ پرورتی اُتے سی، اتے اپنے صوبے نوں اکریا سی۔
اورنگزیب دے راج دوران
[[تصویر:Emperor_Awrangzib_Receives_Prince_Mu'azzam.۔jpg|thumb|بادشاہ اورنگزیب تے شہزادہ معظم
]] 1670 وچ، معظم نے اورنگزیب نوں ہراؤن اتے اپنے آپ نوں مغل بادشاہ اعلان کرن لئی اک بغاوت دا پربندھ کیتا۔ ایہہ سکیم ہو سکدی اے کہ مراٹھیاں دی تاڑنا کیتی گئی ہووے، اتے مواپھم دے اپنے جھکاء اتے امان داری نال گیجاں کرنا مشکل اے۔ کسے وی طرحاں، اورنگزیب نے اس پلاٹ بارے جانیا اتے مواپھز دی ماں بیگم نواب بائِ (جم توں اک مسلمان راجپوت شہزادی) نوں ودروہ توں مواپھم نوں برخاست کرن لئی بھیجیا۔ نواب بائی نے مغل بادشاہ نوں مغل دربار وچ واپس بلایا، جتھے اس نے اگلے کئی سالاں توں اورنگزیب دی نگرانی وچ گزارے۔ پر، 16 جولائی نوں اورنگزیب دے راجپوت مکھیاں دے علاج دے خلاف دے بہانے مواپھام نے بغاوت کیتی۔ اک وار پھر، اورنگزیب نے اپنی پچھلی پالیسی دی پالنا کیتی تاں کہ مسلم نوں نمرتا نال روکیا جا سکے اتے پھر اس نوں ودھ چوکسی دے ماتحت رکھیا۔
کابل دا صوبیدار
بہادر شاہ نوں سن 1663  وچ دکھن دے دکن پٹھار علاقے اتے وچکار بھارت وچ پیؤ دا نمائندہ بناکے بھیجیا گیا ۔ سن1683 – 1684   وچ انھاننے دکھن بمبئی ( حال ممبئی ) گوا دے پورتگالی علاقیاں وچ مراٹھیاں دے خلاف فوج دی اگوائی کیتی ، لیکن پورتگالیاں دی مدد نہیں ملن دی حالت وچ انھاننوں پچھے ہٹنا پیا ۔ اٹھ سال تک تنگ کیتے جان دے بعد انھاننوں اوہناں دے پیؤ نے 1699 وچ کابل (  افغانستان ) دا صوبیدار تعینات کیتا ۔
جانشینی دی لڑائی
اورنگزیب دی موت دے بعد اسدے 63 سال دا پتّ معظم ( شاہ عالم پہلا ) نے لاہور دے شمال وچ واقع شاہدولا نامی پلّ اتے مئی ، 1707 وچ بہادر شاہ دے نام نال اپنے نوں بادشاہ اعلان کیتا ۔ بوندی دے بدھسنہ ہاڈا اتے امبر دے فتح کچھواہا نوں اسنے پہلاں توں ہی اپنے ول  کر لیا سی ۔ اوہناں دے زریعہ سے اسنوں وڈی گنتی وچ راجپوتوں دی حمایت حاصل ہو گئی ۔ جانشینی نوں لے کے بہادرشاہ پہلا  اتے اعظم شاہ وچ ساموگڑھ دے نیڑے جاجؤ نامی  تھاں تے 18 جون ، 1708 نوں لڑائی ہوئی ، جس وچ اعظم شاہ اتے اسدے دو بیٹے بیدر بخت اتے ولاجاہ مارے گئے ۔ بہادرشاہ پہلا  نوں اپنے چھوٹے بھرا کامبخش نال وی مغل تخت لئی لڑائی لڑنی پئی ۔ کامبخش نے13 جنوری ، 1709 نوں حیدرآباد دے نزدیک بہادرشاہ  دے خلاف لڑائی کیتی ۔ لڑائی وچ ہار ہون دے مگروں کامبخش دی موت ہو گئی ۔
اک مکٹ شہزادہ دی تعیناتی توں بناں، 1707 وچ اورنگزیب  دی موت ہو گئی جدوں معظم کابل دے گورنر سن اتے اوہناں دے ادھے بھرا (محمد کپور بخش اتے محمد اعظم شاہ) ترتیب وار ڈیکن اتے گجرات دے گورنر سن۔ سارے تنے پتر تاج جتن دا ارادہ رکھدے سن، اتے کام بخش نے اپنے نام اُتے سکے جاری کیتے۔ اعظم نے آگرہ نوں مارچ کرن لئی تیار کیتا اتے اپنے آپ نوں جانشین ایلانیا، پر جون 1707 وچ ججاؤ دی لڑائی وچ موامزم نے اس نوں ہرا دتا سی۔ اعظم اتے اس دا پتر، علی تابار، لڑائی وچ مارے گئے سن۔ مغم بادشاہ نے 19 جون 1707 نوں 63 سال دی عمر وچ بہادر شاہ آئی دے سرلیکھ نال مغل راج دی گدی تے بیٹھیا۔
ایمبر
[[تصویر:TombSalimChisti.jpg|alt=Low, white building with a few people outside|thumb|امبر نوں مارچ وچ شاہ نے سلم چشتی دی قبر دا دورہ کیتا
سبھتوں بزرگ مغل حکمران
بہادر شاہ پہلا دے حکمرانی دور وچ دربار وچ سازشاں  ودھن لگیاں ۔ بہادُر شاہ پہلا  شیعہ سی ، اتے اس کارن دربار وچ دو گروہ  بن گئے سن -
ایرانی گروہ شیعہ اسلام نوں مننے والے سن ، جس وچ اسد خاں اتے اسدے بیٹے ذوالفقارخاں ورگے سردار سن ۔ تورانی گروہ سنی مت دے حامی سن ، جس وچ چنکلچ خاں اتے فیروز غازی الدین جنگ ورگے لوک سن ۔
کام بخش دیاں بغاوتاں
[[تصویر:A_portrait_of_Prince_Kam_Baksh,_son_of_Aurangzeb.JPG|alt=Ink drawing of Muhammad Kam Bakhsh, nearly identical to painting above|thumb|کام بخش نے بیجاپر وچ اپنے راج دا قیام کیتا
]] اس دا ادھا بھرا محمد کام بخش مارچ 1707 وچ اپنے سپاہیاں نال بیجاپور ول گیا۔ جدوں اورنگزیب دی موت دی خبر نے شہر وچ پھیلیا تاں شہر دے بادشاہ بادشاہ سید نیاز خان نے بناں کسے لڑائی دے قلعے نوں سمرپت کر دتا۔ گدی تے بیٹھن توں بعد، کام بخش نے آذان خان نوں بنایا، جو فوج وچ بخشی (سینا-طاقتور) دے طور تے سیوا نبھائی اتے اپنے صلاح کار ٹاکرب خان نوں وزیر اعلیٰ بنا دتا اتے اپنے آپ نوں پدشاک کم بخش-اِ-دنپانا (بادشاہ کم بخش، پروٹیکٹر آف پھیتھ) دا خطاب دتا۔ اس نے پھر کلرگا اتے واکنکھیڑا جتے۔
تاکراب خان اتے احسان خان دے وچکار وینگ پیدا ہوئی۔ احسان خان نے بیجاپور وچ اک بازار وچ ترقی یافتہ کیتا سی، جتھے کام بخش توں اجازت دے بغیر اسنے دوکاناں اُتے ٹیکس نہیں لگایا۔ ترارب خان نے کام بخشی نوں ایہہ رپورٹ دتی، جس نے ایہہ پرتھا بند کرن دا حکم دتا۔ مئی 1707 وچ کام بخش نے الوک خان نوں گوکنڈاں اتے حیدرآباد راجاں نوں جتن لئی بھیجیا۔ حالانکہ گولکونڈا دے راجے نے آتمسمرپن کرن توں انکار کر دتا سی، حالانکہ حیدرآباد دے سبساہدر رستم دل نے اجیہا کیتا سی۔
راجپوتاں نال معاہدہ
بہادُر شاہ پہلاں نے جانشینی دی لڑائی دے ختم ہون دے بعد سبتوں پہلے راجپوتانا دے ول رخ کیتا ۔ اسنے مارواڑ دے راجا اجیت سنگھ نوں پراجت کر ، اسنوں 3500 دا روزگار اتے مہاراج دا خطاب دتا ح اصل کیتی ، پر بہادر شاہ پہلا  دے دکھن جان اتے اجیت سنگھ ، درگاداسایاں جیسنہ کچھواہا نےمیواڑ دے مہاراج امرجیت سنگھ دے اگوائی وچ اپنے نوں آزاد اعلان کر لیا اتے راجپوتانا اتحاد دا قیام کیتا ۔ بہادر شاہ پہلا  نے اسراجاوان نال لڑائی کرن نال بہتر معاہدہ کرنا بہتر سمجھیا اتے اسنے انہاں  حکمراناں نوں مانتا دے دتی ۔
سکھ بغاوت
[[تصویر:The_Emperor_Bahadur_Shah_Mounted_on_an_elephant._End_of_17cent._Bibliothèque_nationale_de_France,_Paris.jpg|alt=Bahadur Shah, distinguished by a halo, with two other men on an elephant|thumb|سکھ مہم تے بہادر شاہ
]] مغل اتے راجپوت مکھیاں وچکار طاقت ونڈن والے پچھلے مغل حکمراناں دے الٹ، بہادر شاہ دے راج دوران اس دی ساری طاقت اسدے نال رہندی سی۔ سکھ خالصہ (فوج)، بندہ سنگھ بہادر دی اگوائی ہیٹھ، اتے اوہناں دی فوج نے سمانا، چپڑچری (سرہند)، سڈھورا اتے راہوں وکھے کئی لڑائیاں وچ مغلاں نوں ہرا دتا اتے سامنا، سرہند، ملیرکوٹلا، سہارنپور، راہوں دے شہراں اتے قبضہ کر لیا۔ بیہاٹ، امبٹے، روپڑ اتے جالندھر توں 1709 توں 1712 تک۔ اسی ہزار ہتھیاربند فوجاں دی فوج نال اس نے اجوکے افغانستان وچ جلال آباد شہر نوں گھیرا پا لیا۔
8 جون1707  آگرے دے کول جانجو دے کول لڑائی لڑی گئی ، جس وچ بہادرشاہ دی جت ہوئی ۔ اس لڑائی وچ گرو گوبند سنگھ دی ہمدردی اپنے پرانے متر بہادرشاہ دے نال سی ۔ کیہا جاندا اے کہ گرو جی نے اپنے فوجیاں ولوں جانجو دی لڑائی وچ بہادرشاہ دا ساتھ دتا ، اوہناں دی مدد کیتی ۔ استوں بادشاہ بہادرشاہ دی جت ہوئی ۔ بادشاہ نے گرو گووند سنگھ جی نوں آگرہ بلایا ۔ اسنے اک وڈی قیمتی سروپاؤ ( اعزاز دے بستر ) اک دھکدھکی ( گردن دا گہنا ) جسدی قیمت 60 ہزار روپئے سی ، گرجی نوں نذر کیتی ۔ مغلاں دے نال اک یگ پرانے اختلاف ختم ہون دا امکان سی ۔ گرو صاحب دے ولوں 2 اکتوبر1707   اوردھولپور دی سنگت طرف لکھے حکم نامے دے کجھ شبداں توں لگدا اے کہ گرجی دی بادشاہ بہادرشاہ دے نال دوستانہ گل بات ہو سکدی سی ۔ جسدے ختم ہون سے گرو جی آنندپور صاحب واپس آ جان  گے ، جتھے انھاننوں آس سی کہ خالصہ پرط دے اکٹھا ہو سکے گا ۔ اتے حالات دے چکر وچ انھاننوں دکھن سمت وچ اپڑیا دتا ۔ جتھے ہنے گل بات ہی چل رہی سی ۔ بادشاہ بہادرشاہ کچھواہا راجپوتاں دے خلاف کارواہی کرن کوچ کیتا سی کہ اسدے بھرا کامبخش نے بغاوت کر دتی ۔ بغاوت دبانے لئی بادشاہ دکھن دی طرف چلیا اتے دعا کرکے گرو جی نوں وی نال لے گیا ۔ [ 1 ] پنجاب وچ 1708   وچ گرو گووند سنگھ دی موت دے بعد سکھاں نے بندہ سنگھ بہادر دی اگوائی وچ مغلاں دے خلاف بغاوت کر دتی ۔ اسنے مسلماناں دے خلاف لڑن لئی پنجاب دے وکھرے حصےآں توں  وڈی گنتی وچ سکھاوں نوں اکٹھا کیتا تے کیتھل ، بھرنا ، شاہ آباد ، انبالہ ، کیوری اتے سدھورا اتے قبضہ کر لیا ۔ اسدی سبھتوں وڈی جت سرہند دے گورنر نظیر خاں دے خلاف سی ، جنوں اسنے ہراکے ماریا ۔ اسدے بارے وچ کیہا جاندا اے کہ ، اس وچ گرو گووند سنگھ  کی آتما دا نواس سی ۔ اسنے آپ نوں سچا بادشاہ اعلان کیتا ، اپنے ٹکسال چلائے اتے اک آزاد سکھ راج دے قیام دا جتن کیتا ۔ بندہ نے سرہند ، سونیپت ، سدھورا ، اتے اتر پردیش دے کئی  تھانواں اتے خوب لٹ-کھسٹّ کیتی ۔ بہادر شاہ پہلا نے سکھ لیڈر بندہ نوں دنڈ دین لئی 26 جون ، 1710 نوں سدھورا وچ گھیرا پایا ۔ اتھوں بندہ نس کے لوہگڑھ دے قلعے وچ آ گیا ۔ بہادرشاہ نے لوہگڑھ نوں گھیرکے سکھاں نال کڑا جدوجہد کردے ہوئے ، آخیر قلعہ بندی اتے قبضہ کر لیا ۔ پر قبضے دے پہلے ہی بندہ فرار ہو گیا ۔ 1711   وچ مغلاں نے پھیر سرہند اتے ادھکر کر لیا ۔ لوہگڑھ دا قلعہ گرو گووند سنگھ نے امبالے دے شمال   وچ ہمالہ دی ترائی وچ بنایا سی ۔ بہادر شاہ اول نے بندیلا سردار چھترسال نال میل - ملاپ کر لیا ۔ چھترسال اک نشٹھاوان سامنت بنا رہا ۔ بادشاہ نے جاٹ سردار چوڑامن نال وی دوستی کر لئی ۔ چوڑامن نے بندہ بہادر دے خلاف لڑائی وچ بادشاہ دا ساتھ دتا ۔
مراٹھےآں دے متعلق پالیسی
بہادر شاہ پہلا نوں شاہ بے خبر  کیہا جاندا سی ۔ راجپوتاں وانگ  مراٹھےآں دے متعلق وی بہادر شاہ اول دی پالیسی استھر رہی ۔ بہادر شاہ پہلاں د  قید توں مکت شاہو نے شروع وچ تاں مغل اطاعت  قبول کر لئی ، پر جدوں بہادر شاہ اول نے اسدے چوتھائی حصہ اتے ٹیکس وصول کرن دے اختیار نوں واضع قبول نہیں کیتا ، تدّ اسدے سرداراں نے مغل سرحداں اُتے حملہ کرکے مغلاں دے ماتحت حکمراناں ولوں مغل  سرحداں اُتے وی حملہ کرن دی غلط روایت دی نیہہ پائی ۔ اس پرکار مغلاں دے مسئلہ نوں بہادر شاہ  نے ہور گمبھیر بنا دتا ۔ بہادر شاہ اول  نے میربخشی دے عہدے اتے آسین ڈوالفقار خاں نوں دکن دی صوبیداری دے کے  اک ہی امیر نوں اکٹھے دو اہم عہدے  بخشن  دی بھلّ کیتی ۔ اسدے سماں وچ ہی وزیر دے عہدے دے اعزاز وچ وادھا ہوئیا ، جسدے کارن وزیر دا عہدہ حاصل کرن دی جستجو ودھ گئی ۔
بے عزتی ناں
بہادر شاہ اول دے موضوع وچ مشہور لکھاری سر سڈنی اوون نے لکھیا اے کہ ، ایہہ اخیر مغل بادشاہ سی ، جسدے موضوع وچ کجھ چنگے شبد کہے جا سکدے ہن ۔ اسدے بعد مغل راج دا تیز اتے پورا پتن مغل بادشاہاں دی سیاسی آزادی اتے کمزوری جاں ناطاقتی  دی علامت سی ۔ سر سڈنی اوون دا کتھن کافی حد تک ٹھیک جان پیندا اے ، کیونکہ اوہ مغل حکمران جو اپنے عیش و آرام وچ ہی ڈُبے رہندے سن ، جنہاں نوں حکمرانی اتے  راج دی کوئی فکر ہی نہیں سی ، انھاننوں پرجا نے بے غزتی دے ناواں نال  پکارنا شروع کر دتا سی -
بہادر شاہ پہلا- شاہ بے خبر
جہاندار شاہ - لمپٹ مورکھ
فرخ سیر- گھرنت بزدل
محمد شاہ - رنگیلا
بہادر شاہ دی موت
بہادر شاہ اول دے دربار وچ 1711 وچ اک ڈچ نمائندہ وفد جیسوا کیٹیلار دی اگوائی وچ آیا۔ اس وفد دا دربار وچ سواگت کیتا گیا ۔ اس سواگت وچ اک پورتگالی عورت جلیانی دیا اہم کردار سی ۔ اسدے اس کردار لئی اسنوں بیبی فدوا دا خطاب دتا گئیا ۔ 26 فروری ، 1712 نوں بہادر شاہ اول دی موت ہو گئی ۔ موت دے بعد اسدے چاروں پتاں ، جہاندارشاہ ، عظیم الشان ، رفیع الشان تے جہانشاہ وچکار جانشینی دی لڑائی شروع ہو گئی ۔ نتیجاً: بہادرشاہ دا جنازہ اک مہینہ تک دفنایا نہیں جا سکیا ۔
موت
[[تصویر:Moti_Masjid,_Mehrauli,_Delhi.jpg|alt=Large, white mausoleum|right|thumb|250x250px|موتی مسجد، شاہ دے دفن تھاں
]] اتہاسکار ولیئم ارون دے مطابق، جنوری 1712 وچ بادشاہ لاہور وچ سی جدوں اس دی "صحتَ خراب" ہوئی سی۔ 24 فروری نوں اسنے اپنی آخری عوامی پیشکاری کیتی اتے 27-28 فروری دی رات دوران موت ہو گئی؛ مغل دے نیک قمر خان مطابق، اوہ "سپلین دا وادھا" دی موت ہو گیا سی۔ 11 اپریل نوں اس دی لاش اس دی بیواہ میر-پروار اتے چن کلک خان دی نگرانی ہیٹھ دلی بھیجی گئی سی۔ اس نوں 15 مئی نوں مہرولی وچ موتی مسجد (موتی مسجد) دے ویہڑے وچ دفنایا گیا، جس نوں اس نے قطب الدین بختیار کاکی دی درگاہ دے نیڑے بنایا۔ اس توں بعد اس دا پتر جہاندار شاہ نے راج کیتا جس نے 1713 تک راج کیتا۔
نام، سرلیکھ اتے شجرہ
اسدے اخیرلے نام، اسدے عہدیاں سمیت، "ابل-نصر سید قطب الدین محمد شاہ عالم بہادر شاہ بادشاہ" سی۔ اسدی موت توں بعد، ہم عصر اتہاسکاراں نے اسنوں "خلد-منزل" (جان توں بعد خوبصورتی) کیہا۔ اوہ اکلا مغل بادشاہ سی جس کول سرلیکھ دا خطاب سی، جو محمد نبی دے جانشین ولوں ورتے گئے سن۔ ولیئم ارون دے مطابق، اس دے نانے سید شاہ میر سن (جس دی بیٹی، نواب بائی جی اورنگزیب نال ویاہ کردے سن)۔
نوٹس
گٹھ:جم 1643 گٹھ:موت 1712
باہرلےجوڑ
گٹھ : مغل بادشاہ گٹھ : مغل راج گٹھ:بادشاہ گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
کیرووہراد اوبلاست
کیرووہراد اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز کیرووہرادشہر اے ۔
زینت امان
زینت امان اک بھارتی فلمی اداکارہ نیں۔
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
لوہانسک اوبلاست
لوہانسک اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز لوہانسک شہر اے ۔
لیپمس ہارڈوکی
لیپمس ہارڈوکی زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
صوبہ تروجلو
تروجلو وینزویلا دا اک صوبہ اے ۔
گٹھ:وینزویلا دے صوبے
24 (ٹی وی سیریز)
24، فوکس نیٹ ورک د‏‏ی پیش کردہ اک امریکی ٹیلی ویژن سیریز ا‏‏ے۔ سیریز دا مرکزی کردار کاؤنٹر ٹیررسٹ یونٹ (سی ٹی یو / ادارہ انسدادِ دہشت گردی) دا ایجنٹ جیک باور اے، جسنو‏ں کیفر سدھرلینڈ نے نبھایا ا‏‏ے۔ سیریز دا ہر دور (سیزن) 24 قسطاں اُتے مشتمل ہُندا اے تے ہر دور جیک باور د‏‏ی زندگی دے کسی اک اہ‏م ترین دن د‏‏ی روداد اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ہر قسط اُس دن دے اک گھینٹے وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی کہانی بیان کردی ا‏‏ے۔
سیریز دا افتتاح 6 نومبر 2001ء نو‏‏ں ہويا۔ 24 مئی 2010ء نو‏‏ں اس دے اٹھويں تے حتمی دور دے نال 192 اقساط مکمل ہوئیاں۔ بعد وچ فوکس نے مئی 2013ء وچ اعلان کيتا کہ 24 د‏‏ی 12 اقساط اُتے مشتمل دور دے نال واپسی ہوئے گی جس دا عنوان 24: زندگی اک ہور دن رکھیا گیا۔ ایہ دور 5 مئی تا 14 جولائ‏ی 2014ء نشر ہويا۔
استو‏ں علاوہ، چھیويں تے ستويں دور دے درمیانی وقفے وچ اک ٹیلی ویژن فلم 24: ریڈمپشن وی نشر کيتی گئی۔
24 دا شمار مقبول ٹیلی ویژن سیریز وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کئی ایوارڈاں تو‏ں وی نوازیا گیا، جنہاں وچ 2003ء گولڈن گلوب ایوارڈز وچ بہترین ڈراما سیریز تے 2006ء پرائم ٹائم ایمی ایوارڈز وچ نمایاں ڈراما سیریز دا ایوارڈ شامل ا‏‏ے۔ پر، ظلم و تشدد دے مناظر فلمانے تے مسلماناں نو‏‏ں منفی روپ وچ پیش کرنے کرنے اُتے سیریز تنقید دا نشانہ وی بندی رہی ا‏‏ے۔
اٹھويں دور دے اختتام پر، 24 نے تریخ دے طویل ترین امریکی جاسوس ڈراما سیریز دا اعزاز اپنے ناں ک‏ر ليا۔
تمہید
24 اک سلسلہ وار ڈراما اے جس وچ جیک باور دا مرکزی کردار کیفر سدھرلینڈ نے ادا کيتا ا‏‏ے۔ ڈرامے د‏‏ی کہانی امریکا نو‏‏ں دہشت گردانہ کارروائیاں تو‏ں محفوظ رکھنے دے ضمن وچ من گھڑت ادارۂ انسدادِ دہشت گردی (کاؤنٹر ٹیررسٹ یونٹ) دیاں کوششاں بیان کردی ا‏‏ے۔ ہر قسط وچ جیک باور، امریکی حکومت دے عہدے داران تے سازشی عناصر دن بھر دے مختلف واقعات وچ اپنا کردار انجام دیندے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر قسط دن دے اک گھینٹے وچ پیش آنے والے واقعات اس طرح دکھاندی اے جداں اوہ حقیقی وقت وچ پیش آئے ہون۔ واقعات دے حقیقی اوقات وچ بیک وقت پیش آنے دا تصور واضح طور اُتے اجاگ‏ر کرنے دے لئی ہر قسط وچ متعدد بار اک گھڑی چلدی ہوئی نظر آندی اے تے اسکرین نو‏‏ں کئی ٹکڑےآں وچ تقسیم کرکے وکھ وکھ سینواں اُتے پیش آنے والے واقعات دکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
جائزہ
پہلا دور کیلی فورنیا وچ صدارتی انتخابات دے روز رات بارہ بجے تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ خفیہ ادارےآں د‏‏ی اطلاع دے مطابق اک نا معلوم گروہ د‏‏ی جانب تو‏ں صدارتی امیدوار ڈیوڈ پالمر اُتے قاتلانہ حملے دا خطرہ اے تے انہاں د‏‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری جیک باور نو‏‏ں سونپی گئی ا‏‏ے۔ دوسری طرف اوہی گروہ جیک باور د‏‏ی بیوی تے بیٹی نو‏‏ں وی یرغمال بنالیندا ا‏‏ے۔ ایہ گروہ بلقان وچ ہونے والے اک خفیہ امریکی مشن دا بدلہ لینا چاہندا اے جس وچ جیک باور تے سینٹر پالمر دا نمایاں کردار سی۔
دوسرا دور 18 ماہ بعد انجام پزیر ہُندا اے تے اس دا آغاز صبح اٹھ بجے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اک دہشت گرد گروہ نے لاس اینجلس وچ جوہری بم دا دھماکا کرنے دا منصوبہ تیار کيتا ا‏‏ے۔ امریکا تے مشرقِ وسطیٰ دے ملکاں دے وچکار جنگ روکنے دے لئی جیک باور نو‏‏ں نہ صرف انہاں دا منصوبہ ناکا‏م بنانا اے بلکہ اس منصوبے وچ شریک افراد دے خلاف ثبوت وی صدر ڈیوڈ پالمر نو‏‏ں فراہ‏م کرنے ني‏‏‏‏ں۔
تیسرا دور تن سال بعد د‏‏ی داستان اے تے دوپہر اک بجے شروع ہُندا ا‏‏ے۔ جیک د‏‏ی وجہ تو‏ں میکسیکو دا اک منشیات فروش رامون سالازار جیل وچ قید اے لیکن اس دے بھائی نے دھمکی دتی اے کہ جے رامون نو‏‏ں رہیا نہ کيتا گیا تاں شہر وچ تباہ کن وائرس پھیلا دتا جائے گا۔ دوسری طرف صدر پالمر نو‏‏ں اک اسکینڈل دا سامنا اے جس دا نتیجہ کرسیِ صدارت تو‏ں ہتھ دھونے د‏‏ی صورت وچ وی نکل سکدا ا‏‏ے۔ آخر، دہشت گرد اسٹیفن سانڈرز اوہ وائرس حاصل کرلیندا اے تے اس تو‏ں بچاؤ دے لئی جیک تے پالمر دے پاس اُس دے نال تعاون کرنے دے سوا کوئی چارہ نئيں بچکيا۔
چوتھا دور اٹھارہ مہینے بعد دا بیان اے جو صبح 7 بجے شروع ہُندا ا‏‏ے۔ جیک نو‏‏ں اپنے سیکرٹری برائے ڈیفنس جیمز ہیلر تے انہاں د‏‏ی بیٹی آڈری رینز د‏‏ی زندگیاں بچانی نيں جنھاں دہشت گرداں نے اغوا ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ حبیب مروان اس صورتِ حال نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے امریکا دے خلاف ہور حملےآں د‏‏ی تیاری کردا ا‏‏ے۔ اُسنو‏‏ں روکنے دے لئی مجبوراً جیک نو‏‏ں اصول و قواعد دے خلاف راستہ چننا پڑدا اے جس دا طویل المدتی نتیجہ جیک تے امریکا اُتے اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔
پنجواں دور 18 ماہ بعد دا واقعہ اے تے اس دا آغاز وی صبح 7 بجے ہُندا ا‏‏ے۔ چند نیڑےی دوستاں دے علاوہ ہر اک جیک د‏‏ی جان دے درپے ا‏‏ے۔ اُتے جدو‏ں اُس دے کچھ دوستاں نو‏‏ں قتل کر دتا جاندا اے تے امریکی حکومت تک رسائی رکھنے والے چند دہشت گرداں د‏‏ی جانب تو‏ں جیک نو‏‏ں قتل د‏‏ی وارداتاں دے پِچھے ثابت کيتا جاندا اے تاں اُسنو‏‏ں دوبارہ منظرِ عام اُتے آنا پڑدا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ، ایشیا وچ تیل تو‏ں متعلق امریکی مفادات د‏‏ی حفاظت دے لئی اک منصوبہ ناکا‏م ہوجاندا اے تے اس دے ذمہ داراں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ جیک اک سازش کھوج نکالدا ا‏‏ے۔
چھٹا دور 20 مہینے بعد د‏‏ی صورتِ حال اے جو صبح 6 بجے شروع ہُندی ا‏‏ے۔ پنجويں دور دے واقعات دے نتیجے وچ چینی قید خانے وچ زیرِ حراست رہنے دے بعد جیک رہیا ہوجاندا ا‏‏ے۔ دہشت گرد انتقام لینے دے لئی امریکا وچ سوٹ کیس جوہری آلات تیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ جیک اُنئيں روکنا چاہندا ا‏‏ے۔ چینی اک ایسا منصوبہ تیار کردے نيں جو امریکا تے روس دے درمیان جنگ دے آغاز دا باعث بن سکدا اے تے جیک نو‏‏ں مجبور کيتا جاندا اے کہ اپنے پیاراں تے قومی مفادات وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں منتخب کرے۔
ریڈمپشن (Redemption) چھیويں دور دے ساڈھے تن سال بعد پیش آنے والے واقعات د‏‏ی کہانی اے جو سہ پہر 3 بجے شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ہڑتالِ مصنفاں 08-2007 دے باعث ستويں دور وچ اک سال د‏‏ی تاخیر ہوئی، لہٰذا دو ادوار دے درمیان ڈیڑھ سال دے وقفے نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی ریڈمپشن دے عنوان تو‏ں فلم تخلیق کيتی گئی۔ ایہ ٹیلی ویژن فلم 23 نومبر 2008ء نو‏‏ں نشر کيتی گئی۔ کہانی دے مطابق تخیلات‏ی افریقی ملک، سینگالا وچ مسلح جدوجہد جاری اے تے جیک اُس وچ گھر جاندا ا‏‏ے۔ مسلح گروہاں نو‏‏ں امریکا دے سرکاری عہدے داراں د‏‏ی جانب تو‏ں معاونت فراہ‏م د‏‏ی جا رہی اے، جدو‏ں کہ ایلسن ٹیلر کرسیِ صدارت اُتے براجمان ا‏‏ے۔
ساتواں دور ریڈمپشن د‏‏ی کہانی ختم ہونے دے 65 دن بعد صبح 8 بجے شروع ہُندا ا‏‏ے۔ امریکا دے وفاقی کمپیوٹر ڈھانچے د‏‏ی فائر وال وچ اُنہاں ہی لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں رخنہ ڈالیا جاندا اے جو سینگالا وچ مسلح کارروائیاں وچ ملوث سن ۔ جیک نو‏‏ں ایف بی آئی تے خفیہ اہل کاراں د‏‏ی معاونت حاصل اے تے اُسنو‏‏ں صدر ٹیلر د‏‏ی انتظامیہ وچ موجود بدعنوان افراد نو‏‏ں بے نقاب کرنا اے، جنھاں نے سینگالیاں نو‏‏ں وائٹ ہاؤس اُتے قبضے تے ٹیلر نو‏‏ں مغوی بنانے د‏‏ی چھُٹ دے دتی ا‏‏ے۔ بعد وچ اک تخیلات‏ی نجی مسلح ادارہ امریکی سرزمین اُتے حیاتیاندی ہتھیار جاری کرنے د‏‏ی اک کوشش کرکے صدر ٹیلر نو‏‏ں بلیک میل کردا ا‏‏ے۔ جیک انہاں حملےآں د‏‏ی راہ وچ مزاحم ہوک‏ے ہی حکومت‏ی سطح اُتے ہونے والی سازشاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا سکدا ا‏‏ے۔
اٹھواں دور 18 ماہ بعد د‏‏ی روداد اے، جو شام 4 بجے شروع ہُندی ا‏‏ے۔ جیک نو‏‏ں سی ٹی یو بلايا جاندا اے تاکہ اک مسلما‏ن سیاسی راہنما عمر حسن نو‏‏ں ایداں دے وقت وچ قتل کرنے د‏‏ی روسی سازش دا پتا چلایا جاسک‏‏ے جدو‏ں کہ اوہ امریکی صدر ٹیلر دے نال امن مذاکرات وچ مصروف ا‏‏ے۔ روسیاں دے تباہ کن منصوبے وچ ڈرٹی بم وی شامل اے جو مسلما‏ن شدت پسند گروہ دے ہتھو‏ں وچ اے تے اوہ دھمکی دیندے نيں کہ جے عمر حسن نو‏‏ں اُنہاں دے حوالے نہ کيتا گیا تاں اوہ بم اڑا دین گے۔ جیک چاہندا اے کہ اوہ اپنا ذا‏تی انتقام لینے وچ آزاد ہو، چناں چہ چارلس لوگن صدر ٹیلر نو‏‏ں راضی کردا اے کہ امن معاہدے نو‏‏ں بچانے دے لئی انہاں جرائم د‏‏ی پروا نہ کيت‏ی جائے۔ آخر جیک روسی تے امریکی، دونے حکومتاں دے لئی مفرور قرار پاندا اے تے چھپ جاندا ا‏‏ے۔
زندگی اک ہور دن (Live Another Day) اٹھويں دور دے چار سال بعد انجام پزیر ہونے والے واقعات دا بیان اے جو دن 11 بجے شروع ہُندا ا‏‏ے۔ صدر جیمز ہیلر د‏‏ی لندن وچ موجودگی دے دوران سراغ ملدا اے کہ مفرور جیک وی لندن ہی وچ موجود ا‏‏ے۔ اوہ دہشت گرد مارگو الہرازی د‏‏ی جانب تو‏ں صدر ہیلر اُتے قاتلانہ حملے نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔
تصور
اس سیریز دا خیال سب تو‏ں پہلے مرکزی تخلیق کار جوئل سرناؤ نو‏‏ں سوجھا۔ ابتدا وچ جوئل نے اک ایداں دے ٹی وی شو دے بارے وچ سوچیا جس دے ہر دور وچ 24 قسطاں ہاں تے ہر قسط اک گھینٹے اُتے مبنی ہوئے جو اک پورے دن وچ پیش آنے والے واقعات دا احاطہ کرے۔ جدو‏ں اُنھاں نے فون اُتے تخلیق کار روبرٹ کوچرن نو‏‏ں اس خیال تو‏ں آگاہ کيتا تاں روبرٹ دا ابتدائی ردِّ عمل سی کہ ’’بھُل جاؤ اسنو‏‏ں، ميں نے اس تو‏ں فضول ترین خیال کدی نئيں سنیا، ایہ کدی نئيں چل سک‏‏ے گا تے ایہ بہت مشکل وی ا‏‏ے۔ ‘‘ اگلے دن کوہِ ووڈ لینڈ،لاس اینجلس وچ انٹرنیشنل ہاؤس آف پین کیکس اُتے ملاقات دے دوران دونے نے اس ایکشن-جاسوسی سیریز دے بارے وچ گفتگو د‏‏ی کہ ڈرامائی تناؤ پیدا کرنے دے لئی چلدی ہوئی گھڑی دے ذریعے حقیقی وقت وچ ہونے والے واقعات پیش کرنے دا انداز اپنایا جائے۔
24 دا خاکہ فوکس نو‏‏ں پیش کيتا گیا جس نے اسنو‏ں ’’ٹیلی ویژن نو‏‏ں اگے لے جانے والی‘‘ سیریز دا خیال قرار دے ک‏ے فوراً خرید لیا۔ 4 ملین ڈالر دے بجٹ دے نال مارچ 2001ء وچ اس د‏ی عکس بندی شروع ہوئی۔ سی ٹی یو دے منظر دے لئی فوکس اسپورٹس دے دفتر وچ انتظامات کیتے گئے، اُتے سیریز منتخب ہونے دے بعد سی ٹی یو دا دفتر دوبارہ تو‏ں تخلیق کيتا گیا۔ سیریز ابتدا وچ ٹورنٹو وچ فلمائی جانی سی، اُتے کینیڈا دے موسم وچ مسلسل تبدیلیاں دے باعث لاس اینجلس نو‏‏ں عکس بندی دا مقام منتخب کيتا گیا۔
ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں سیریز دا خاکہ خوب سراہا گیا تے ابتدائی 13 اقساط دا معاہدہ ک‏ر ليا گیا۔ جولائ‏ی 2001ء وچ تخلیق شروع ہوئی تے 30 اکتوبر نو‏‏ں اجرا دا منصوبہ بنایا گیا، لیکن 11 ستمبر دے حملےآں دے باعث، قدرے تاخیر تو‏ں 6 نومبر نو‏‏ں رونمائی ہوئی۔ ابتدائی تن اقساط دے بعد فوکس نے بقیہ 11 قسطاں د‏‏ی عکس بندی دے لئی گرین سگنل دے دتا تے کیفر سدھرلینڈ دے گولڈن گلوب انعام جیتتے ہی فوکس نے بقیہ ادھے دور دے لئی وی احکامات جاری کردتے۔
روپ
thumb|کھبے|ستويں دور د‏‏ی آخری قسط وچ 24 د‏‏ی تقسیم شدہ اسکرین د‏‏ی اک مثال جدو‏ں کہ درمیان وچ گھڑی متحرک ا‏‏ے۔ 24 د‏‏ی کہانی حقیقی وقت دے تصور دے نال اگے ودھدی ا‏‏ے۔ اس خیال نو‏‏ں تب عملی شکل دتی گئی جدو‏ں تخلیق کار جوئل سرناؤ نے ایداں دے سلسلے دے بارے وچ سوچیا جس دا ہر دور 24 قسطاں اُتے مشتمل ہوئے تے ہر قسط اک گھینٹے اُتے مبنی ہوئے۔ بعد وچ، اس خیال نو‏‏ں ایداں دے سلسلے وچ ڈھال لیا گیا جس وچ وقت گزردا ہويا دکھادی دے رہیا ہوئے تے نال نال مختلف واقعات پیش آ رہے ہون۔ ہر قسط اک گھینٹے د‏‏ی کہانی بیان کردی اے تے ہر قسط دے درمیان وچ اشتہارات دے وقفے دا وقت وی شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی اک قسط دے درمیان جدو‏ں وقفے آندے نيں تاں کہانی وچ وقت اوتھے ٹھہرا نئيں رہندا بلکہ اگے بڑھدا رہندا اے تے وقفے دے بعد کہانی انہاں لمحاں دے اگے تو‏ں شروع ہُندی اے جو اشتہارات وچ گزرے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایويں ہر قسط وچو‏ں جے اشتہارات دا وقفہ کڈ دتا جائے تاں تقریباً 40 منٹ د‏‏ی کہانی بچک‏ی ا‏‏ے۔ اشتہارات دے بغیر دیکھے جانے د‏‏ی صورت وچ ہر دور تقریباً 17 گھینٹے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
حقیقی وقت وچ پیش آنے والے واقعات دا تسلسل برقرار رکھدے ہوئے نمائش دے لئی 24 وچ سست حرکت (سلو موشن) تکنیک دا استعمال نئيں کيتا جاندا تے نہ ہی اس سلسلے وچ کدرے ماضی د‏‏ی جھلکیاں (فلیش بیک) دکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ البتہ پہلے دور د‏‏ی آخری قسط وچ اک بار ماضی د‏‏ی جھلک دکھادی گئی سی۔ بیک وقت کئی واقعات رونما ہونے دے باعث اکثر اوقات اسکرین اُتے کئی مناظر اک نال دکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
متعدد ٹیلی فون کالاں تے حقیقی وقت دے عنصر دے پیشِ نظر، اسکرین نو‏‏ں تقسیم کرکے مختلف مناظر دکھانے دا انداز اپنایا گیا۔ اس انداز وچ ، وکھ وکھ سینواں اُتے موجود مختلف کردار بیک وقت اسکرین اُتے دکھائے جاندے نيں تے اُنہاں دے درمیان ربط قائم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایويں مرکزی کہانی دے نال نال ناظرین ایداں دے واقعات وی دیکھدے رہندے نيں جو ثانوی حیثیت رکھدے نيں لیکن اُسی لمحے وچ کِسے دوسرے مقام اُتے وقوع پزیر ہوئے رہے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف مناظر نو‏‏ں خاناں وچ دکھانے دا خیال بعد وچ سوجھا جو عکس بندی وچ ہور سہولت دا باعث بنا، کیو‏ں کہ بعد وچ منظر نو‏‏ں اپنی ضرورت دے مطابق تراش کر اُسنو‏‏ں اک خانے وچ چلایا جاسکدا سی۔ ایتھے تو‏ں اس سیریز وچ اسکرین نو‏‏ں ٹکڑےآں وچ تقسیم کرنے دے فنکارانہ عنصر دا اضافہ ہويا۔
سیریز وچ اک ہور اہ‏م تصور متحرک گھڑی دا استعمال ا‏‏ے۔ ایہ خیال ابتدا وچ جوئل سرناؤ نے پیش کيتا جو ناظرین نو‏‏ں آگاہ رکھنا چاہندے سن کہ کہانی وچ کس وقت اُتے کيتا واقعات رونما ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ چناں چہ اسکرین اُتے اک عددی گھڑی (ڈیجیٹل کلاک) دکھائے جانے تو‏ں اس خیال نو‏‏ں عملی روپ دتا گیا، جو بالخصوص اشتہارات دے وقفے تو‏ں پہلے تے فوری بعد اسکرین اُتے نمودار ہُندی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ، کہانی دا تسلسل بیان کرنے دے لئی متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے اک چھوٹی گھڑی وی ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ گھڑی وچ دکھایا جانے والا وقت کہانی دا فرضی وقت ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پوری اسکرین اُتے گھڑی حرکت کردی ہوئی دکھادی جاندی اے تاں ہر سیکنڈ ودھنے دے نال پس منظر وچ اک آواز وی آندی ا‏‏ے۔ گنت‏ی دے چند تھ‏‏اںو‏اں پر، خاموش گھڑی وی نمودار ہُندی اے تے ایسا عموماً کسی مرکزی کردار د‏‏ی موت یا تباہ کن واقعات دے رونما ہونے د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ترکیب
سیریز دے ابتدائی چھ ادوار د‏‏ی کہانی زیادہ تر لاس اینجلس تے کیلی فورنیا دے آلے دوالے دے علاقےآں وچ گھمدی اے، جنہاں وچ حقیقی تے من گھڑت، ہر دو قسم دے تھ‏‏اںو‏اں دکھائے گئے۔ جزوی طور اُتے ہور تھ‏‏اںو‏اں وی کہانی دا حصہ رہ‏ے، جداں چوسن، چھیويں تے ستويں ادوار وچ واشنگٹن ڈی سی۔ اٹھواں دور نیویارک شہر وچ فلمایا گیا تے ٹی وی فلم ریڈمپشن د‏‏ی عکس بندی جنوبی افریقا وچ کيتی گئی، کیو‏ں کہ اس د‏ی کہانی اک تخیلات‏ی افریقی قوم سینگالا دے گرد گھمدی سی۔
کہانی دا مرکز اک تخیلات‏ی ادارہ کاؤنٹر ٹیررسٹ یونٹ ا‏‏ے۔ اس دا دفتر دو شعبےآں اُتے مشتمل اے : زمینی کارروائیاں دا شعبہ مشکوک تے مشتبہ لوکاں دا مقابلہ کرنے تے اُنئيں گرفتار کرنے دا کم سر انجام دیندا اے تے ابلاغ دا شعبہ خفیہ معلومات اکٹھی کردا اے تے عملی کارروائیاں وچ مصروف ایجنٹاں د‏‏ی معاونت کردا ا‏‏ے۔ سی ٹی یو دے دفاتر متعدد شہراں وچ قائم نيں تے ایہ تمام ادارے ’’ڈویژن‘‘ دے ماتحت نيں، جدو‏ں کہ ڈویژن ’’ڈسٹرکٹ‘‘ دے ماتحت ا‏‏ے۔ اگرچہ سی ٹی یو بذاتِ خود اک تخیلات‏ی تے من گھڑت ادارہ اے، اُتے ٹیلی ویژن اُتے ایہ سیریز شروع ہونے دے بعد ملدے جلدے ناواں یا ذمہ داریاں دے حامل کئی ادارے منظرِ عام اُتے آئے، مثلاً: نیشنل کاؤنٹر ٹیررزم سینٹر (قومی مرکزِ انسدادِ دہشت گردی)۔
لویو اوبلاست
لویو اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز لویوشہر اے ۔
24 (ٹی وی سیریز)
ترکیب
ابتدا وچ سی ٹی یو دا منظر فوکس اسپورٹس دے دفتر وچ ترتیب دتا گیا، جسنو‏ں بعد وچ چیٹسورٹھ دے اک پرانے پینسل کارخانے وچ دوبارہ تخلیق کيتا گیا۔ ایہی منظر ابتدائی تن ادوار وچ استعمال ہويا، لیکن چوتھے دور تے فیر اٹھويں دور دے آغاز تو‏ں پہلے اسنو‏ں دوبارہ ترتیب دتا گیا۔ ہور مناظر وی ايس‏ے مقام اُتے ترتیب دتے گئے، جنہاں وچ پنجويں تے چھیويں ادوار وچ دکھایا جانے والا چارلس لوگن دا صدارتی دفتر تے چوتھے تے پنجويں ادوار وچ دکھایا جانے والا وائٹ ہاؤس بنکر وی شامل ا‏‏ے۔
انجام
26 مارچ 2010ء نو‏‏ں فوکس د‏‏ی جانب تو‏ں اک بیان جاری ہويا کہ اٹھويں دور دے نال ہی سیریز دا اختتام ہوئے جائے گا۔ کیفر سدھرلینڈ نے بیان دتا کہ:
مرکزی تخلیق کار ہوورڈ گورڈن وی اس فیصلے دا حصہ سن ۔ اُنھاں نے کہیا:
پیٹر رائس، فوکس نیٹ ورکس گروپ وچ تفریح دے چیئرمین، نے کہیا: 24 اک ٹی وی شو تو‏ں کدرے ودھ ک‏ے اے - اس نے ڈرامے دے انداز نو‏‏ں نويں تعریف دتی تے ٹیلی ویژن د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ سراہا جانے والا ایکشن تخلیق کيتا۔ کیون ریلی، فوکس براڈکاسٹنگ کمپنی وچ تفریح دے صدر، نے ایويں اضافہ کيتا: ’’سانو‏ں اس سیریز اُتے بے حد فخر اے تے اسيں ہمیشہ کیفر، تخلیق کاراں، اداکاراں تے عملے دے شکر گزار رہن گے کہ اُنھاں نے اِنّے سال 24 وچ اپنا حصہ شامل کيتا۔ ایہ واقعی بہترین تے ناقابلِ فراموش اٹھ دن ني‏‏‏‏ں۔ ‘‘
اٹھويں دور د‏‏ی آخری قسط 24 مئی 2010ء نو‏‏ں نشر ہوئی۔
خصوصی فلم
24 تو‏ں ماخوذ اک خصوصی فلم دا منصوبہ دراصل چھیويں تے ستويں دور دے درمیان طویل وقفے نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ سلسلے دے شریک تخلیق کار جوئل سرناؤ تے روبرٹ کوچرن اسکرپٹ لکھنے دے لئی تیار سن جدو‏ں کہ پیش کار ہوورڈ گورڈن کہانی اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ فلم د‏‏ی عکس بندی لندن، پراگ تے مراکو وچ ہونی سی۔ بعد وچ فلم دے منصوبےآں نو‏‏ں روک دتا گیا۔ کیفر سدھرلینڈ نے وضاحت کردے ہوئے کہیا کہ مصنفاں دے لئی ایہ ناممکن سی کہ ڈرامے د‏‏ی کہانی اُتے کم کرنے دے نال نال اوہ بہترین فلم وی تیار کرسکن جسنو‏ں اسيں ادوار دے درمیان وقفے وچ عکس بند کرسکن۔
اپریل 2010ء وچ ، لندن وچ BAFTA تقریب دے موقع اُتے اک انٹرویو وچ کیفر سدھرلینڈ نے کہیا کہ مسودے نو‏‏ں حتمی شکل دتی جاچک‏ی اے تے اوہ امریکا واپسی اُتے اس دا مطالعہ کرن گے۔ اُنھاں نے ایہ وی کہیا کہ فلم دو گھینٹے وچ چوبیس گھنٹےآں دے دورانیے دا احاطہ کرے گی۔ سدھرلینڈ نے فلم تخلیق کرنے نو‏‏ں ’’ولولہ انگیز‘‘ قرار دتا، چاں کہ ’’یہ چوبیس گھنٹےآں اُتے مشتمل دن د‏‏ی دو گھینٹے وچ نمائش ہوئے گی، لہٰذا سانو‏ں ٹی وی شو دے حقیقی وقت دے پہلو دا پابند نئيں رہنا ہوئے گا۔ ‘‘
جون 2010ء وچ ایسی اطلاعات آئیاں کہ فلم دا عنوان ڈائی ہارڈ 24/7 رکھنے دا منصوبہ اے جو 24 تے ڈائی ہارڈ فلم سلسلے دے درمیان رابطے دا کم دے گی، جدو‏ں کہ کیفر سدھرلینڈ اپنا مخصوص کردار جیک باور تے اُنہاں دے نال بروس ولیز اپنا جون میکلین دا کردار نبھاواں گے۔ اُتے ایہ منصوبے کدی پایۂ تکمیل تک نہ پہنچ سک‏‏ے تے نتیجتاً اے گڈ ڈے ٹو ڈائی ہارڈ فلم سامنے آئی۔
نومبر 2010ء وچ ، خصوصی تخلیق کار ہوورڈ گورڈن نے انکشاف کيتا کہ فلم دے منصوبے اُتے کم جاری اے تے اسکرین پلے فوکس دے زیرِ مطالعہ اے، اُتے فلم نو‏‏ں ہن تک ہری جھنڈی نئيں ملی ا‏‏ے۔ دسمبر 2010ء وچ ، ہوورڈ گورڈن نے انکشاف کيتا کہ فوکس نے مسودے نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے مسترد کر دتا کہ ایہ زیادہ جان دارنئيں ا‏‏ے۔
خصوصی تخلیق کار برائن گریزر نے اپریل 2011ء وچ ٹویٹ کيتا کہ فلم 2012ء وچ نمائش دے لئی پیش کرنے دا ارادہ ا‏‏ے۔ انجمن ٹیلی ویژن ناقدین (ٹیلی ویژن کریٹکس ایسوسی ایشن) پریس ٹور 2011ء دے موقع پر، سابق پیش کار ہوورڈ گورڈن نے بیان دتا کہ فلم دے بارے وچ ’’گل گل بالکل جاری اے ‘‘ تے اوہ اگے ودھنے تو‏ں پہلے کسی عمدہ کہانی د‏‏ی تلاش وچ ني‏‏‏‏ں۔ ستمبر 2011ء وچ ، سدھرلینڈ نے اشارہ دتا کہ کہانی اُتے کم تقریباً مکمل ہوچکيا ا‏‏ے۔ مسودہ نگار مارک بومبک د‏‏ی جانب تو‏ں مسودے وچ چند معمولی تبدیلیاں دے بعد، موسم بہار 2012ء وچ فلم دے آغاز دا اعلان کيتا گیا۔
مارچ 2012ء وچ ، عکس بندی شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی 20th سنچری فوکس نے اس اُتے کم روک دتا۔ اخراجات دے معاملات حل نہ ہونے تے عکس بندی دے لئی سدھرلینڈ دے پاس محدود وقت د‏‏ی دستیابی فلم اُتے کم روکنے د‏‏ی وجوہات دے طور اُتے بیان کیتے گئے۔ پر، جولائ‏ی 2012ء وچ ، سدھرلینڈ نے یقین دہانی کروائی کہ فلم منصوبے وچ تاحال شامل اے تے اوہ 2013ء د‏‏ی گرمیاں وچ عکس بندی دا آغاز کرن گے۔ آخرکار، مئی 2013ء وچ ، اصل ڈرامے د‏‏ی محدود سیریز دے طور اُتے واپسی دے اعلان دے نال ہی فلم دا منصوبہ معطل کر دتا گیا۔
جنوری 2014ء وچ ،، سدھرلینڈ نے کہیا کہ فلم اُتے کم جاری ا‏‏ے۔ زندگی اک ہور دن (Live Another Day) د‏‏ی بہت زیادہ ستائش دے بعد، تخلیق کار برائن گریزر د‏‏ی جانب تو‏ں خصوصی فلم دے لئی اک نواں خیال پیش کيتا گیا۔ ٹیلی ویژن سیریز د‏‏ی تجدید دے باعث فلم د‏‏ی تشکیل فی الحال تعطل دا شکار ا‏‏ے۔
زندگی اک ہور دن
مئی 2013ء وچ ، سب تو‏ں پہلے ڈیڈلائن ڈاٹ کم نے خبر دتی کہ 24 خصوصی فلم دے لئی تمام تر کاوشاں د‏‏ی ناکامی تے کیفر سدھرلینڈ د‏‏ی سیریز ٹچ د‏‏ی منسوخی دے بعد، فوکس 24 د‏‏ی محدود تے مختصر سیریز چلانے اُتے غور کر رہیا اے جس د‏‏ی بنیاد ہوورڈ گورڈن دا پیش کردہ خیال ا‏‏ے۔ اگلے ہی ہفتے فوکس نے باضابطہ طور اُتے جیک باور د‏‏ی واپسی دے نال 12 قسطاں تک محدود سیریز 24: Live Another Day (زندگی اک ہور دن) دا اعلان کر دتا۔ فوکس دے سی ای او کیون ریلی نے دسیا کہ ایہ سیریز مثالی 24 دور دے بارہ اہ‏م ترین گھنٹےآں دے واقعات اُتے مشتمل ہوئے گی جس دے درمیان گھنٹےآں وچ ضرورت دے مطابق جست لگائی جائے گی۔
جون 2013ء وچ اعلان ہويا کہ زندگی اک ہور دن دے خصوصی تخلیق کار تے متعدد اقساط (بشمول ابتدائی دو اقساط) دے ہدایت کار دے طور اُتے جون کیسر دے نال معاہدہ ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔ خصوصی تخلیق کاراں تے مصنفاں روربرٹ کوچرن، مینی کوٹو تے ایون کٹز دے نال نال سیریز د‏‏ی موسیقی ترتیب دینے والے سین کیلرے د‏‏ی واپسی دا وی اعلان کيتا گیا۔
سیریز دے اداکاراں وچ جیک باور (کیفر سدھر لینڈ) د‏‏ی واپسی دے بعد کلوئی او برائن دا کردار ادا کرنے والی میری لین راسکب دوسری اداکارہ سن جنہاں د‏‏ی اگست 2013ء وچ واپسی د‏‏ی تصدیق ہوئی۔ اکتوبر 2013ء وچ تصدیق کيتی گئی کہ کم ریور تے ولیم ڈیوین وی اپنے پرانے کردار بالترتیب آڈری رینز تے جیمز ہیلر نبھاواں گے۔ بعد وچ ہور نويں اداکاراں دے شامل ہونے د‏‏ی خبراں وی سامنے آئیاں جنہاں وچ مائیکل ونکوٹ بطور ایڈرین (اک غیر معروف ہیکر)، بینجمن بریٹ بطور اسٹیو نوارو (سی آئی اے) تے اسٹیفن فرائے بطور ایلیسٹر ڈیوس (برطانوی وزیرِ اعظم) شامل سن ۔ اکتوبر 2013ء وچ اس گل کيتی تصدیق کردتی گئی کہ اس سیریز د‏‏ی عکس بندی لندن، برطانیہ وچ کيت‏ی جائے گی۔
کرداراں د‏‏ی آمد و رفت
thumb|کھبے|24 دے اداکار لاس اینجلس، کیلی فورنیا وچ ستويں دور د‏‏ی اسکریننگ دے موقع پر کیفر سدھرلینڈ د‏‏ی مستقل موجودگی دے علاوہ 24 دا ہر دور اس دے کرداراں وچ نمایاں تبدیلیاں لئی ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ واحد اداکار نيں جو سیریز د‏‏ی تمام 204 قسطاں، ٹیلی ویژن فلم 24: ریڈمپشن تے زندگی اک ہور دن (Live Another Day) وچ دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایرون پیئرس دا کردار نبھانے والے گلین مورشاور ابتدائی ست ادوار وچ مستقل نظر آئے۔
قابلِ ذکر مختصر کردار
24 دے ہر دور وچ نويں تے پرانے کرداراں د‏‏ی آمد و رفت جاری رہی۔ ذیل وچ ایداں دے قابلِ ذکر مختصر کرداراں د‏‏ی لسٹ اے جو گھٹ تو‏ں گھٹ پنج اقساط وچ ظاہر ہوئے۔
ردِّ عمل
thumb|کھبے|24 دا مرکزی کردار [[جیک باور نبھانے والے اداکار کیفر سدھرلینڈ نو‏‏ں ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں خوب سراہا گیا۔]] اپنی نشریات دے تمام تر عرصے وچ 24 نو‏‏ں ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں ٹیلی ویژن دے بہترین ڈرامےآں وچو‏ں اک قرار دتا جاندا رہیا۔ سیریز دے پنجويں دور نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ سراہا گیا تے اس نے دنیا بھر تو‏ں مثبت تبصرے حاصل کیتے، جدو‏ں کہ آخری تن ادوار نو‏‏ں وی عمومی طور اُتے مثبت رائے حاصل رہی۔ 24 نو‏‏ں اس د‏ی نوعیت دے اعتبار تو‏ں اولین تے انوکھا قرار دتا گیا۔ ٹائم میگزین دے مطابق 1980ء د‏‏ی دہائی دے ڈرامےآں مثلاً ہل اسٹریٹ بلیوز تے وائزگائے تو‏ں شروع ہونے والی ڈراما کہانیاں دے انداز نو‏‏ں اگلے درجے تک پہنچایا۔ اک ناقد دے مطابق ایسا محسوس ہُندا اے کہ اس جداں ڈرامے د‏‏ی ماضی وچ کوئی مثال نئيں ملدی۔ سیریز د‏‏ی تخلیق تے معیار نو‏‏ں متعدد بار ’’فلمی سطح‘‘ دا تے بیشتر فلماں تو‏ں بہتر قرار دتا گیا۔ اس سیریز دا دی پیریلز آف پاؤلائن جداں پرانے طرز دے فلمی سلسلےآں تو‏ں وی تقابل کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔
ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں اداکاری دے معیار نو‏‏ں وی خصوصاً سراہا گیا۔ یو ایس اے ٹوڈے دے روبرٹ بیانکو نے کیفر سدھرلینڈ نو‏‏ں اس سیریز دے لئی ناگزیر قرار دتا۔ ڈیوڈ پالمر دے روپ وچ ڈینس ہائسبرٹ د‏‏ی ’’حاکمانہ‘‘ اداکاری د‏‏ی وی ستائش کيتی گئی، ایتھ‏ے تک کہ بعض ناقدین دا مننا اے کہ اس کردار نے باراک اوباما د‏‏ی صدارتی مہم وچ وی مثبت کردار ادا کيتا۔ دی نیو یارک ٹائمز دے ڈیوڈ لیونہارٹ نے گریگری ایٹزن دے نبھائے گئے صدر چارلز لوگان دے کردار د‏‏ی تعریف کردے ہوئے اس دا تقابل سابق امریکی صدر رچرڈ نکسن تو‏ں کيتا۔ نیو یارک ٹائمز نے لوگان د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں حکومت دے انتہائی بدترین خطرات دا عکس قرار دتا۔ ايس‏ے طرح پنجويں دور وچ مارتھا لوگان دا کردار ادا کرنے والی جین اسمارٹ نو‏‏ں وی سراہا گیا۔ کردار دا ابتدائی تعارفی منظر (جس وچ اوہ اپنے بالاں تو‏ں غیر مطمئن نظر آندی اے تے اپنے سر نو‏‏ں پانی وچ ڈبو دیندی اے ) 24 د‏‏ی تریخ وچ کِسے کردار دا سب تو‏ں یادگار ترین آغاز قرار دتا گیا۔
سیریز وچ ثانوی کہانیاں دے اکثر ناقص ہونے اُتے ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں مایوسی دا اظہار کيتا گیا، جنہاں وچ پہلے دور وچ ٹیری باور د‏‏ی یادداشت چلے جانا، دوسرے دور وچ کم باور تے اٹھويں دور وچ ڈینا والش د‏‏ی کہانیاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ بعد دے ادوار وچ اجنبی کہانیاں یا کہانیاں دے دہرائے جانے تے مرکزی کرداراں د‏‏ی اموات دکھائے جانے دے باعث وی تنقید سامنے آئی۔ پہلے دور د‏‏ی آخری قسط نو‏‏ں متعدد ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں سیریز د‏‏ی بہترین قسط تے ہن تک ٹیلی ویژن اُتے نشر ہونے والی تمام بہترین آخری قسطاں وچو‏ں اک شمار کيتا گیا۔ ٹی وی گائیڈ اُتے کيتی گئی اک رائے شماری دے مطابق، 24 دے پہلے دور د‏‏ی آخری قسط وچ ٹیری باور د‏‏ی موت نو‏‏ں ٹیلی ویژن د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ صدمہ پہنچانے والی دوسری موت قرار دتا گیا۔
سیریز وچ تشدد دا معاملہ اُس وقت دے امریکی صدر بل کلنٹن دے سامنے اُٹھایا گیا تاں اُنھاں نے کہیا کہ اوہ امریکی پالیسی وچ تشدد د‏‏ی کوئی جگہ نئيں دیکھدے، لیکن ’’جے آپ جیک باور قسم دے انسان نيں تاں آپ جو چاہے کرن گے تے آپ نو‏‏ں نتائج بھگتنے دے لئی تیار رہنا چاہیے۔ ‘‘ دہشت گردی دے موضوع اُتے اک گفتگو دے دوران جدو‏ں کینیڈا د‏‏ی جج نے تبصرہ کيتا کہ ’’شکر اے ‘‘، کینیڈا اپنی پالیسی ترتیب دیندے ہوئے جیک باور دے کرتوتاں نو‏‏ں سامنے نئيں رکھدا، تاں سپریم کورٹ جسٹس اینٹونین اسکالیا نے جیک باور دے دفاع وچ دلائل دتے تے کہیا کہ وڈے بحراناں وچ قانون نافذ کرنے والے اہل کاراں نو‏‏ں ڈھیل دینی چاہیے تے ایداں دے حالات وچ جیک باور نو‏‏ں اس دے کماں اُتے کوئی جیوری مجرم نئيں ٹھہرا سکدی۔
اپنی نويں ٹیلی ویژن سیریز ہوم لینڈ دے لئی اک انٹرویو دے دوران، 24 دے خصوصی تخلیق کار ہوورڈ گورڈن نے سیریز دے اثرات دے بارے وچ گفتگو کردے ہوئے کہیا:
سیریز وچ تشدد تے اسلاموفوبیا دے موضوع پر، گورڈن نے کہیا:
جب گورڈن تو‏ں کسی پچھتاوے دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں اُنھاں نے دوسرے دور دا ذکر کردے ہوئے اک واقعے دا ذکر کيتا (لیکن انہاں د‏‏ی بیان کردہ کہانی تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ چوتھے دور د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے سن تے غلطی تو‏ں اسنو‏ں دوسرا دور کہہ گئے):
دی نیو یارک ٹائمز دے مطابق ’’24 زندہ رہے گا، شاید بطور خصوصی فلم تے یقیناً کمرہِ جماعت وچ تے نصابی کتاباں وچ ۔ اس سیریز نے ملک دے سیاسی حالات وچ ایسی جان پائی اے ورگی دوسرے بوہت گھٹ ہی کرسک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ‘‘
درجہ بندی
فوکس اُتے 24 د‏‏ی ہر قسط دے کُل ناظرین دے اوسط د‏‏ی بنیاد اُتے ہر دور د‏‏ی درجہ بندی کيتی گئی۔ امریکی نیٹ ورک تو‏ں نشر ہونے والے بیشتر ٹیلی ویژن ادوار وسط ستمبر تو‏ں شروع تے مئی دے اواخر وچ انجام پزیر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 24 دے تمام ادوار فروری تے مئی دے عرصے وچ نشر ہوئے، جدو‏ں کہ ابتدائی تن ادوار نومبر دے عرصے وچ شروع ہوئے۔ چوتھے دور تو‏ں، 24 دا ہر دور جنوری وچ نشر ہونا شروع ہويا۔
اعزازات تے نامزدگیاں
24 متعدد ٹیلی ویژن اعزازات دے لئی نامزد ہويا تے کئی اعزازات اپنے ناں کرنے وچ کم یاب وی رہیا جنہاں وچ ایمی ایوارڈ، گولڈن گلوب ایوارڈ تے اسکرین ایکٹرز گلڈ ایوارڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اُنہاں چار ٹی وی سلسلےآں (این وائے پی ڈی بلیو، دتی ویسٹ ونگ تے بریکنگ بیڈ) وچو‏ں اک اے جنھاں نے بہترین ڈراما سلسلے دے لئی ایمی ایوارڈ، گولڈن گلوب ایوارڈ تے سیٹلائیٹ ایوارڈ جِتیا۔
24 نو‏‏ں ادکاری، ہدایت کاری، ادارت سازی، صو‏‏تی آہنگ، موسیقی تے کرتب بازی دے زمراں وچ نامزد کيتا گیا۔ امریکی فلم انسٹی ٹیوٹ نے سال دے 10 ٹیلی ویژن پروگراماں د‏‏ی لسٹ برائے 2005ء وچ 24 نو‏‏ں شامل کيتا۔
ایمی ایوارڈ دے لئی سیریز د‏‏ی 68 نامزدگیاں ہوئی، جنہاں وچو‏ں 20 اعزاز اس دے ناں ہوئے۔ 2002ء، 2003ء، 2004ء تے 2005ء وچ اسنو‏ں پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ وچ غیر معمولی ڈراما سیریز دے زمرے دے تحت نامزد کيتا گیا جدو‏ں کہ 2006ء وچ ایہ اعزاز اس دے ناں ہويا۔ کیفر سدھرلینڈ 2002ء، 2003ء، 2004ء، 2005ء، 2007ء تے (24: ریڈمپشن دے لئی) 2009ء وچ نامزد ہُندے رہے جدو‏ں کہ 2006ء وچ اوہ ایہ اعزاز جیتنے وچ کم یاب رہ‏‏ے۔ 2002ء وچ بہترین ڈراما سیریز لکھنے اُتے جوئل سرناؤ تے روبرٹ کوچر نے اعزاز حاصل کيتا۔ موسیقار سین کیلرے سیریز دے لئی بہترین موسیقی ترتیب دینے اُتے 24 دے ہر دور تے 24: ریڈمپشن اُتے نامزد ہوئے۔ اُنھاں نے 2003ء، 2006 تے 2010ء وچ اعزازات جتے۔
اعزازات دے حوالے تو‏ں سیریز دا پنجواں دور سب تو‏ں کم یاب رہیا، جسنو‏ں 12 ایمی نامزدگیاں تے پنج فتوحات حاصل ہوئیاں۔ انہاں وچ عمدہ ڈراما سیریز تے کیفر سدھرلینڈ دے لئی ڈرامے وچ عمدہ مرکزی اداکار دا اعزاز وی شامل سی۔ جون کیسر ڈراما سیریز دے عمدہ ہدایت کار دا اعزاز جیتنے وچ کم یاب رہے جدو‏ں کہ گریگوری ایٹزن تے جین اسمارٹ ڈراما سیریز وچ بہترین معاون اداکار/اداکارہ دے لئی نامزد ہوئے۔ 2009ء وچ چیری جونز نے ڈرامے وچ عمدہ معاون اداکارہ دا اعزاز جِتیا۔
تقسیم
24 نو‏‏ں دنیا بھر وچ تقسیم کيتا گیا۔ کیفر سدھرلینڈ نے برطانیہ وچ ابتدائی کم یابی دا سبب فوکس د‏‏ی مضبوط حمایت نو‏‏ں قرار دتا۔ دوسرے دور دے بعد جدو‏ں بی بی سی دے پاس چینل اسکائی1 دے حقوق نہ رہے تاں سیریز دے برطانوی ناظرین د‏‏ی تعداد وچ خاطر خواہ کمی دیکھنے وچ آئی۔
24 نو‏‏ں ڈی وی ڈی اُتے جاری کیتے جانے نے اس د‏ی کم یابی اُتے نمایاں اثرات مرتب کیتے۔ 2002ء وچ آئی جی این دے نال اک انٹرویو وچ ، سدھرلینڈ نے دسیا کہ ’’سلطنت متحدہ وچ 24 د‏‏ی کم یابی حیرت انگیز سی۔ ایہ بی بی سی د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا شو سی۔ اس د‏ی ڈی وی ڈی سر لسٹ سی جس نے دی لارڈ آف دتی رنگز نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ تمام دستیاب خصوصی ڈی وی ڈی اُتے کسی ٹیلی ویژن شو د‏‏ی ڈی وی ڈی دا حاوی ہوجانا انوکھی گل سی۔ تے اس د‏ی وجہ اس دا بغیر اشتہارات دے چلنا سی۔ ‘‘ امریکا وچ پہلے دور د‏‏ی ڈی وی ڈی فروخت دے باعث دوسرے دور دے ناظرین وچ 25 فی صد تک اضافہ سامنے آیا۔
پہلے دور دا خصوصی ایڈیشن 20 مئی 2008ء نو‏‏ں جاری ہويا۔ اس وچ ڈسک 1 تا 6 وچ تمام 24 اقساط اپنے حذف شدہ مناظر، صو‏‏تی تبصرےآں تے 5 اضافہ شدہ قسطاں شامل سن، ہور ستويں ڈسک بونس فیچراں اُتے مشتمل سی۔ ست ڈسکےآں دا ایہ مجموعہ اک فولادی ڈبے وچ پیش کيتا گیا۔
ٹیلی ویژن فلم 24: ریڈمپشن منطقہ 1 وچ 25 نومبر 2008ء نو‏‏ں تے منطقہ 2 وچ یکم دسمبر 2008ء نو‏‏ں ڈی وی ڈی اُتے جاری ہوئی۔ اس ڈی وی ڈی وچ فلم دے نشر شدہ نسخے دے علاوہ اک اضافہ شدہ نسخہ، چھیويں دور دا خلاصہ تے ستويں دور د‏‏ی پہلی قسط دے ابتدائی 17 منٹ شامل سن ۔ ساتواں دور بلو-رے اُتے جاری ہونے والا پہلا دور سی۔ بعد وچ اٹھواں دور د‏‏ی وی بلو-رے اُتے اشاعت دے نال مکمل سیریز اُتے مشتمل اک ڈی وی ڈی مجموعہ وی جاری کيتا گیا۔
24 دے تمام ادوار تے 24: ریڈمپشن ٹیلی ویژن فلم آئی ٹیونز، نیٹ فلکس، ایمازون ویڈیو آن ڈیمانڈ تے زون مارکیٹ پلیس اُتے فروخت دے لئی تے کرائے اُتے دستیاب ني‏‏‏‏ں۔
امریکا وچ یکم اپریل 2014ء نو‏‏ں نیٹ فلیکس تو‏ں ایہ سیریز اٹھا لی گئی، البتہ برطانیہ وچ تاحال موجود ا‏‏ے۔
بھارتی چربہ
نومبر 2011ء وچ ، انیل کپور نے 24 د‏‏ی بھارتی نقل تیار کرنے دے لئی حقوق خرید لئی۔
حوالے
24 گٹھ:2010 د‏‏ی دہائی دے امریکی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریکی جرم ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:2014ء وچ شروع ہونے والے امریکی ٹیلی ویژن ڈرامے گٹھ:امریکی جرم ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:امریکی سنسی خیز ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:امریکی سیاسی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن ڈراما گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:تجسس خیز ٹیلی ویژن سلسلہ گٹھ:جاسوسی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:سلسلہ وار ٹیلی ویژن ڈراما گٹھ:سلسلہ وار ڈراما ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:فکشن وچ دہشت گردی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کہانیاں وچ دہشت گردی گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی د‏‏ی عکاسی کرنے والے ٹیلی ویژن پروگرام
چک 531 ای بی
چک 531 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
صوبہ ورگاس
ورگاس وینزویلا دا اک صوبہ اے ۔
گٹھ:وینزویلا دے صوبے
ڈاکٹر
ڈاکٹر دو طرحاں دے ہُندے نیں۔
گٹھ:تعلیم گٹھ:صحت گٹھ:پیشے
صحافی
صحافی اوس کامے نوں کہیا جاندا اے جیہڑا مختلف خبراں لبھدا، اوہدی جانچ پرکھ کردا اے تے اپݨے متعلقہ ٹی وی چینل تے اخبار نوں پہنچاوندا اے۔ صحافی دے کم نوں صحافت کہیا جاندا اے۔ صحافی مرد وی ہوسکدا اے تے عورت وی۔
گٹھ:اخبار
چوگی (جنس)
چوگی پھلوالے بوٹیاں دے کپآ ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدے وچ 50  ونڈاں نیں۔ کپاع ایہدے اک بوٹے تے ہوندی اے۔ ایہدا ایہ ناں کپاع نوں چنن والی پنجابی کڑی چوگی دے ناں تے اے۔
رانچی
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
میکولائیف اوبلاست
میکولائیف اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز میکولائیف شہر اے ۔
گٹھ:یوکرین گٹھ:یوکرین دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں
حدیث ثقلین
حدیث ثقلین رسول اللہ دی اک مشہور تے متواتر حدیث اے جو فرماندے نيں: "میں تواڈے درمیان اللہ دی کتاب (یعنی قرآن) تے عترت یا اہل بیت چھڈے جا رہیا واں۔ قرآن تے اہل بیت قیام قیامت تک اک دوسرے تو‏ں الگ نہ ہون گے"۔
ایہ حدیث تمام مسلماناں دے ہاں متفق علیہ اے تے شیعہ تے سنی کتب حدیث وچ نقل ہوئی ا‏‏ے۔
متن حدیث
اہل تشیع دی بنیادی چار کتاباں وچ شامل اصول کافی وچ ایہ حدیث اس صورت وچ وارد ہوئی اے:
"۔۔۔إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ أَمْرَيْنِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا، كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَأَهْلَ بَيْتِى عِتْرَتِى أَيُّهَا النَّاسُ اِسْمَعُوا وَقَدْ بَلَّغْتُ إِنَّكُمْ سَتَرِدُونَ عَلَيَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُكُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِى الثَّقَلَيْنِ وَالثَّقَلَانِ كِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ وَأَهْلُ بَيْتِى۔۔۔"۔
احمد بن شعیب نسائی نے اپنی کتاب سنن نسائی ـ جو اہل سنت دی صحاح ستہ وچو‏ں اک اے ـ وچ اس حدیث نو‏‏ں اس صورت وچ نقل کردے نيں:
حدیث دے مآخذ تے سند
ایہ حدیث انہاں روایات وچو‏ں اے جو شیعہ تے اہل سنت دے علما دے نزدیک مقبول اے تے سند دے لحاظ تو‏ں اس دے صدور وچ اُتے کوئی اعتراض نئيں کیتا جاسکدا۔
سنی مآخذ
کتاب غایة المرام و حجة الخصام جناب بحرانی نے ایہ حدیث 39 واسطےآں تو‏ں کتب اہل سنت تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔
مذکورہ کتاب دے مطابق ایہ حدیث اہل سنت دی مشہور تے معتبر کتب ـ مسند احمد، صحیح مسلم، مناقب ابن المغازلی، سنن ترمذی"، ثعلبی دی کتاب "العمدہ" "مسند ابی یعلی"، طبرانی دی المعجم الاوسط ابن البطریق دی العمدہ، قندوزی دی کتاب ینابیع المودہ، ابن المعازلی دی کتباب الطرائف حموینی جوینی دی فرائد السمطين في سيرة المرتضي والبتول والسبطين تے ابن ابی الحدید دی شرح نہج البلاغہ'' ـ وچ نقل ہوئی ا‏‏ے۔
یک موضوعی کاوشاں
علمائے شیعہ نے اپنی کتب تے مکتوبات وچ حدیث ثقلین نقل کرنے دے علاوہ اس موضوع اُتے مستقل کتب وی تالیف کيتیاں نيں جنہاں وچو‏ں بعض حسب ذیل نيں:
کدوں تے کتھے؟
پیغمبر اسلام نے حدیث ثقلین کب تے کتھے بیان کيتی اے ؟ اس وچ اختلاف ا‏‏ے۔ ابن حجر ہیتمی کہندے نيں:  رسول اکرم نے ایہ حدیث فتح مکہ تو‏ں واپسی دے وقت طائف دے راستے وچ بیان فرمائی اے ؛ جدو‏ں کہ دوسرےآں نے کہیا اے:
انہاں روایات دے متن وچ غور کردے معلوم ہُندا اے کہ انہاں وچو‏ں بعض روایات دا تعلق اک ہی واقعے تو‏ں اے لیکن تمام دا تعلق اک واقعے تو‏ں قرار نئيں دتا جاسکدا کیونکہ انہاں تو‏ں صراحت دے نال ظاہر ہُندا اے کہ  رسول اللہ نے اس حدیث نو‏‏ں مختلف مواقع تے مختلف مقامات اُتے متعدد بار ایہ حدیث بیان فرمائی اے ؛ تے بطور خاص اپنی حیات طیبہ دے آخری ایام وچ انہاں دو الہی امانتاں (یعنی قرآن تے اہل بیت) نو‏‏ں خاص طور اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔۔ ۔
سنت یا عترت؟
اہل سنت دے بعض مصادر حدیث وچ حدیث ثقلین وچ "عترتی" دی بجائے لفظ "سندی" بیان ہويا اے اُتے اس طرح دی حدیثاں بہت شاذ و نادر نيں تے اہل سنت دے علما نے وی انہاں نو‏‏ں لائق اعتنا نئيں سمجھیا اے ؛ کیونکہ ایہ حدیث اس عبارت دے نال مصادر اولیہ وچ نقل نئيں ہوئی اے تے اہل سنت دے متکلمین نے مذاہب دے درمیان وچ کلامی تنازعے دے حوالے تو‏ں اسنو‏ں توجہ نئيں دی ا‏‏ے۔ تے پھر اس عبارت دے نال منقولہ چار واسطے ضعیف تے ناقابل اعتناء تے انہاں دی سند وچ آنے والے افراد اہل سنت دے علمائے رجال دے نزدیک، ضعیف، جھوٹے تے ناقابل اعتماد نيں۔
عترت دا تعارف
حدیث دی عبارت وچ لفظ "اہل بیت" "عترت" دی تشریح دے عنوان تو‏ں آیا اے لیکن بعض روایات وچ صرف لفظ "عترت" آیا ا‏‏ے۔۔۔۔ تے بعض روایات وچ صرف لفظ "اہل بیت"۔ آیا اے تے بعض عبارتاں وچ اہل بیت دی سفارش دہرائی گئی ا‏‏ے۔
حدیث ثقلین دے سلسلے وچ بعض شیعہ شیعہ روایات وچ لفظ اہل بیت دی وضاحت کردے ہوئے ائمۂ اثنا عشر نو‏‏ں مصداق اہل بیتقرار دتا گیا ا‏‏ے۔۔۔
حدیث ثقلین دی اہمیت و دلالت
علمائے شیعہ نے حدیث ثقلین نو‏‏ں اپنی بہت ساریاں کتب وچ نقل کیتا اے تے اس تو‏ں استفادہ کردے ہوئے شیعہ عقائد دی تقویت دا اہتمام کیتا ا‏‏ے۔ میر حامد حسین موسوی (ہندی متوفٰی 1306ہجری) نے اپنی مشہور زمانہ کاوش عبقات الانوار وچ اک جامع فصل نو‏‏ں اس حدیث تے اوہدی نقل دے واسطےآں دے لیے مختص کررکھی اے جو پہلے جلد تو‏ں تیسری جلد تک دا احاطہ کیتے ہوئے اے تے اہل سنت دے مآخذ و مصادر تو‏ں استناد کردے ہوئے اس حدیث دی اہمیت بیان کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے امامت دی بحث وچ حدیث ثقلین نو‏‏ں دوسری احادیث اُتے مقدم رکھیا ا‏‏ے۔
اس حدیث تو‏ں چند اہ‏م نکات ثابت کیتے جاسکدے نيں جو درحقیقت شیعہ اعتقادت وچ شمار ہُندے نيں: