cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھرننگانم
شری کرشنا سوامی مندر
بھرننگاناں شری کرشنا سوامی مندر دے لئی وی بہت مشہور اے جو دریائے میناچل دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی کیرلا دے اہ‏م مندراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس مندر دا مشرقی رخ بھرننگانم جنکشن تو‏ں 1.3 کلومیٹر دور اے جو ایٹومانور – پونجار ریاستی شاہراہ اُتے ا‏‏ے۔ اٹھ دن تک منایا جانے والا سالانہ جشن مَکَرَم بہت جوش و خروش دے نال منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جشن مکرا سنکرما دے دن مندر وچ جھنڈا لہرانے دے نال شروع ہُندا اے تے اٹھويں دن آراٹو (دیوی دا رسمی غسل) دے بعد ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ روزانہ رسومات دے علاوہ دیوی نو‏‏ں ہاتھی د‏‏ی پیٹھ اُتے سوار کر جلوس کڈنا وغیرہ جداں مختلف چھوٹی وڈی رسومات منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ دوسرے مندراں د‏‏ی طرح ایتھ‏ے آراٹو رات بھر چلنے والی اک پرشکوہ تنیڑے اے جس وچ متعدد ہاتھیاں دے نال جلوس نکالدا اے تے اہ‏م ٹولاں دے باجا بجانے والے پروگرام وی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سجایے گئے ہاتھیاں اُتے رنگین ریشمی چھتری لئی نکلنے والے جلوس ناظرین دے لئی اک دلکش نظارہ ا‏‏ے۔
اسیسی آشرم
کپوچن مسیحی مشنری دے زیرِ انتظام اسیسی آشرم ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مرکز گذشتہ چالیس سالاں تو‏ں اپنے مننے والے متعدد لوکاں دے لئی بہت ہی عمدہ روحانی خدمات مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اک ملیالم رسالہ اسیسی نکلدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس مرکز دے زیرِ انتظام جیون بُکس نامی اک اشاعتی ادارہ وی ا‏‏ے۔
رسائی
بھرننگاناں پالیا شہر تو‏ں 5 کلومیٹر فاصلے اُتے ایٹومانور پونجار ریاستی شاہراہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع کوٹایم دا جغرافیہ گٹھ:ضلع کوٹایم دے پنڈ گٹھ:بھارت
چک 357 ج ب
چک 357 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
المهدى
المهدى عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت گٹھ:عباسی خلیفے
الہادی
الہادی عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
هارون الرشيد
هارون الرشيد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
ٹابورا
ٹابورا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
کیوبیک
thumb|قیوبک
کیوبیک کینیڈا دے وسط وچ موجود اک صوبہ ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا دا واحد صوبہ اے جتھ‏ے فرانسیسی بولی بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ایہ کینیڈا دا واحد صوبہ اے جتھ‏ے صوبائی سطح اُتے سرکاری بولی فرانسیسی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح فرانسیسی قانون سول لا (Civil Law) وی کیوبیک وچ نافذ العمل اے ۔
دهستان صالحان
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
کیوبیک
کیوبک چڑھدے وشکارلے کینیڈا دا اک صوبہ اے۔ ایہ اکلا کینیڈی صوبہ اے جتھے لامت لوک فرینج بولدے نیں تے جتھے دی سرکاری بولی فرینچ اے۔ ایہ تھاں نال سب توں وڈا تے لوکاں نال (اونٹاریو مگروں) دوجا سب توں وڈا صوبہ اے۔
دهستان صالحان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
کیوبیک
صوبے د‏‏ی سیاست وچ قوم پرستی نو‏‏ں اہمیت حاصل اے تے تمام سیاسی جماعتاں دا زور زیادہ تو‏ں زیادہ خود مختاری تے خود نو‏‏ں بطور وکھ قوم منوانے دا ا‏‏ے۔ علیحدگی پسند حکومتاں نے 1980 تے 1995 وچ ریفرنڈم کرائے تے کینیڈین ہاؤس آف کامنز نے اک علامتی قرارداد منظور د‏‏ی جس دے تحت متحدہ کینیڈا وچ کیوبیکس نو‏‏ں وکھ قوم تسلیم کيتا گیا۔
رقبے دے لحاظ تو‏ں کیوبیک کینیڈا دا سب تو‏ں وڈا صوبہ تے انتظامی لحاظ تو‏ں دوسرا وڈا انتظامی رقبہ ا‏‏ے۔ مغرب وچ اونٹاریو، جیمز بے تے ہڈسن بے نيں، شمال وچ سیینٹ لارنس د‏‏ی خلیج تے انگاوا خلیج نيں، مشرق وچ سینٹ لارنس د‏‏ی خلیج تے نیو فاؤنڈلینڈ تے لابراڈور تے نیو برنزوک دے صوبے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے جنوب وچ امرید‏‏یاں ریاستاں مین، نیو ہمپشائر، ورمنٹ تے نیو یارک ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی سمندری حدود ننا وت، پرنس ایڈرڈ آئی لینڈ تے نووا سکوشیا تو‏ں وی ملدی ني‏‏‏‏ں۔
اونٹاریو دے بعد کیوبیک دوسرا گنجان آباد صوبہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر لوک کیوبیک شہر تے مونٹریال دے درمیان بہنے والے سینٹ لارنس دریا دے کنارے شہراں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ انگریزی بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت منٹریال دے علاوہ اوٹاویاس، دتی ایسٹرن ٹاؤن شپس تے گاسپے دے علاقےآں وچ وی ا‏‏ے۔ دتی نار ڈو کیوبیک ریجن جو صوبے دے شمالی نصف اُتے محیط اے، کم آباد اے تے ایتھ‏ے زیادہ تر مقامی قبیلے ہی رہندے ني‏‏‏‏ں۔
صوبے وچ موجود گیس دے بے اندازہ ذخائر صوبے د‏‏ی معیشت دے لئی بہت عرصے تو‏ں اہ‏م رہے نيں، اُتے خلائی سائنس، انفارمیشن تے کمیونیکیشن ٹیکنالوجیاں وی ہن اہ‏م کردار ادا کر رہیاں نيں۔
ناں تے سرحداں د‏‏ی تبدیلیاں
لفظ کیوبیک الگونکن بولی دے لفظ کیپک تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی تنگ ني‏‏‏‏ں۔ اصل وچ ایہ لفظ سینٹ لارنس دریا دے لئی سن جو ایتھ‏ے تو‏ں اُچی چوٹیاں تو‏ں گھری ہوئی اس تنگ سی گذرگاہ تو‏ں گذردا ا‏‏ے۔1608 وچ فرانسیسی مہم جو سیموئل ڈی چیپلن نے کیوبیک ناں اپنی بنائی ہوئی نوآبادیات‏ی چوکی دے لئی رکھیا۔
1870 وچ کینیڈا نے رپرٹس لینڈ نو‏‏ں ہڈسن بے کمپنی تو‏ں خریدتا۔ اگلی چند دہائیاں وچ کینیڈا د‏‏ی پارلیمنٹ نے اس دے حصے حصے ک‏ر ک‏ے کیوبیک نو‏‏ں اس دے اصل رقبے دا تن گنیابنا دتا۔ 1898 وچ کیوبیک باؤنڈری ایکسٹنشن دے پہلے ایکٹ دے مطابق صوبے د‏‏ی سرحد شمال د‏‏ی طرف ودھیا کر کری تک پھیلا دتی گئی۔ اس دے بعد ایتھ‏ے انگاوا دے ضلع دا وی اضافہ کيتا گیا۔ ایہ اضافہ 1912 وچ کیہ گیا۔ 1927 وچ کیوبیک تے نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبرے ڈار دے درمیان سرحد قائم کيتی گئی۔ سرحد دا تعین برطانوی جوڈیشل کمیٹی فار پریوی کونسل نے کيتا۔ کیوبیک حالے وی سرکاری طور اُتے اس سرحد دا متنازع مندا ا‏‏ے۔
جغرافیہ
صوبے دا رقبہ بے حد وسیع ا‏‏ے۔ ایہ ٹیکساس یا فرانس دے رقبے دا تن گنیاا‏‏ے۔ اس دا زیادہ تر حصہ غیر آباد ا‏‏ے۔ کیوبیک دا بلند ترین مقام مونٹ ڈی ایبرولے اے جو نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبرے ڈار د‏‏ی سرحد اُتے صوبے دے شمال مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔
سینٹ لارنس دے دریا اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ دور بندرگاہ بنی ہوئیاں نيں جو مونٹریال، ٹریوس ریویرس تے کیوبیک سٹی وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی رسائی بحر اوقیانوس تک وی اے تے شمالی امریکا تک بھی۔ اس لئی ایتھ‏ے سترہاں تے اٹھارويں صدی وچ فرانسیسیاں نے پہلی مسانو‏ں بھیجاں تے بعد وچ نو آبادیاں قائم کيت‏یاں۔ 1959 وچ سینٹ لارنس سی وے د‏‏ی مدد تو‏ں عظیم جھیلاں تے اٹلانٹک سمندر تک راستہ قائم ہويا۔ کیوبیک شہر تو‏ں شمال مشرق وچ دریا دنیا دا سب تو‏ں وڈا ڈیلٹا موجود اے جو کئی نسلاں د‏‏ی وہیلاں، مچھلیاں تے بحری پرندےآں د‏‏ی آماج گاہ ا‏‏ے۔ ایہ دریا سینٹ لارنس د‏‏ی خلیج وچ جا گردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ماہی گیری ہُندی اے تے چھوٹی بندرگاہاں زیريں سینٹ لارنس، زیريں نارتھ شور تے گیسپ ریجنہاں وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔
کیوبیک دا تقریباً نوے فیصد حصہ کینیڈین شیلڈ اُتے موجود اے جو کٹا پھٹا پہاڑی علاقہ ا‏‏ے۔ مسلسل برفانی دوراں دے باعث ایتھ‏ے مٹی نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جنگلات، معدنیات تے پن بجلی دے ذرائع د‏‏ی کثرت اے جو کیوبیک د‏‏ی معیشت دے لئی بہت اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بنیادی صنعتاں چھوٹے شہراں وچ ني‏‏‏‏ں۔ لیبرے ڈار دے جزیرہ نما حصے وچ انتہائی شمال وچ نناوک دے علاقے انگاوا جزیرہ نما وچ شمار ہُندے نيں تے انوئت لوک ایتھ‏ے آباد ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حصہ آرکٹک ٹنڈریا دا حصہ کہلاندا ا‏‏ے۔ ہور جنوب وچ سب آرکٹک ٹیاگا تے بوریل جنگلات موجود نيں جتھ‏ے سپروس، فر تے پاپلر دے درخت پلپ تے لکڑی د‏‏ی صنعت دے لئی خام مال مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے زیادہ تر کری، ناسکاپی تے انو قبیلے آباد نيں اُتے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ عارضی مزدور وی ایتھ‏ے آباد نيں جو جیمز بے پن بجلی دے منصوبے اُتے کم کر نے آئے سن ۔ ایہ لا گرانڈ تے ایسٹ مین دریاواں اُتے بنایا جانے والا پراجیکٹ سی۔
پہاڑی علاقے دے جنگلات صوبے د‏‏ی مشرقی سرحد بنا‏تے نيں جو نیو انگلینڈ تک پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ شمال وچ ایہ بیاس علاقے تک تے گاسپ جزیرہ نما تک جاندے نيں جتھ‏ے ایہ سینٹ لارنس د‏‏ی خلیج وچ گم ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ علاقے وچ جنگلات، صنعت تے سیاحت علاقے دے قدرتی ذرائع تے لینڈ سکیپ دے حوالے تو‏ں موجود ني‏‏‏‏ں۔
موسم
کیوبیک دے تن اہ‏م موسمی خطے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی تے مغربی کیوبیک جس وچ زیادہ تر آباد علاقے آندے نيں، مرطوب کانٹی نینٹل موسم رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے گرم تے مرطوب گرمیاں تے لمبی،سرد تے برفانی سردیاں آندی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے موسم اُتے وڈا اثر جنوبی تے وسطی امریکا تو‏ں آنے والے موسمی اثرات اُتے ہُندا اے جو شمال د‏‏ی طرف بڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ طوفانی موسم دے خطے وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے بارش د‏‏ی کثرت اے تے زیادہ تر حصےآں وچ سو سینٹی میٹر سالانہ تو‏ں زیادہ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ بوہت سارے علاقےآں وچ تن سو سینٹی میٹر تک وی برف پڑدی ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ موسم شدید رہندا ا‏‏ے۔ تے ٹارنیڈو تے گرج چمک والے وڈے طوفان بکثرت آندے ني‏‏‏‏ں۔
وسطی کیوبیک دا موسم سب آرکٹک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سردیاں مشرقی کینیڈا د‏‏ی سرد ترین ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ گرمیاں گرم لیکن مخرصر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ جنوب د‏‏ی نسبت ایتھ‏ے بارش تے برف وی کم پڑدی ا‏‏ے۔ کیوبیک دے شمالی علاقےآں دا موسم آرکٹک نوعیت دا اے جتھ‏ے بہت لمبی تے سرد ترین سردیاں تے مختصر تے ٹھنڈی گرمیاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے دے موسم اُتے بحر منجمد شمالی تے ہائی آرکٹک تو‏ں اٹھنے والے ہواواں دے نظام دا وی اثر ا‏‏ے۔
تریخ
پہلی اقوام
یورپی اقوام د‏‏ی آمد تے انہاں دے ایتھ‏ے آباد ہونے تو‏ں پہلے ایتھ‏ے الگونیکوان، اروکوان تے انوئت قبیلے موجود سن جو موجودہ دور دے کیوبیک دے اصل باشندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ قبیلے ایتھ‏ے شکار، گلہ بانی تے ماہی گیری کردے سن جدو‏ں کہ ہور قبیلے وچو‏ں کچھ ایتھ‏ے باقاعدہ کاشت کار ی کردے ہوئے آباد سن ۔ انوئت لوک مچھلی تے وہیل تے سیل دے شکار نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے آرکٹک دے موسم وچ آباد رہ‏‏ے۔ ایہ لوک بعد وچ کھالاں تے خوراک د‏‏ی تجارت وچ وی شامل رہ‏‏ے۔
ابتدائی یورپی مسانو‏ں
کیوبیک پہنچنے والا پہلا یورپی مہم جو جیکوئس کارٹیئر سی جو اولڈ فورٹ بے یا فیر گیسپ وچ 1534 وچ پہنچیا۔ اس نے بعد وچ 1535 وچ موجودہ دور دے کیوبیک شہر دے نزدیک اروکوان د‏‏ی بدقسمت آبادی وی بنائی۔
فرانسیسیاں نے ایتھ‏ے بہت سارے ڈون بھیجے جنہاں د‏‏ی اکثریت ماری گئی۔ اُتے اک ڈون ایتھ‏ے قدم جمانے وچ کامیاب ہويا تے اس نے مقامیاں دے تحفظ دے لئی کم کيتا۔
نیو فرانس
سیموئل ڈی چیمپلن 1603 وچ بننے والی مہم جو ٹیم دا حصہ بنا جو سینٹ لارنس دے دریا نو‏‏ں گئی۔ 1608 وچ اس مہم جو ٹیم دے سربراہ دے طور اُتے واپس آیا تے اس نے کیوبیک دے شہر د‏‏ی بنیاد رکھی جو فرنچ کالونیل ایمپائر دا حصہ بننا سی۔ چیمپلن دا ہیبٹیشن ڈی کیوبیک ابتداٗ وچ کھالاں د‏‏ی تجارت دے لئی اک بیرونی چوکيت‏ی سی جتھ‏ے اس نے مقامی قبیلے دے نال تجارتی تے بعد وچ فوجی روابط بنائے۔ مقامی لوک فرانسیسی اشیاٗ جداں کہ دھات‏‏ی اشیاٗ، بندوقاں، شراب تے کپڑےآں دے عوض کھالاں مہیا کردے سن ۔
ہیلین ڈیسپورٹس جو 7 جولائ‏ی 1620 نو‏‏ں پیئری ڈیسپورٹس تے اس د‏ی بیوی فرانکوئس لنگلوئس دے پہلے بچے دے طور اُتے پیدا ہويا۔ کیوبیک وچ پیدا ہونے والا ایہ پہلا یورپی بچہ سی۔
کیوبیک تو‏ں کوریئر ڈیس بوئس، بحری جہاز تے کیتھولک مشنری لوک کینو کشتیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دریا عبور ک‏ر ک‏ے شمالی امریکا دے براعظم نو‏‏ں کنگھالنے، نويں تجارتی چوکیاں تے قلعے قائم کرنے جاندے سن ۔
1627 دے بعد بادشاہ لوئز تیرہ آف فرانس نے جاگیردارانہ قانون دے تحت نیو فرانس وچ صرف رومن کیتھولک افراد نو‏‏ں زمین د‏‏ی تقسیم اجازت دی۔ مشنریاں نے مقامی ہرون تے الگونکیان قبیلے نو‏‏ں کیتھولک بنانے دے لئی کم شروع کر دتا۔ اس نويں قانون دے تحت فرانس تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں ادھر آنے دے لئی سہولت ملی۔
1663 وچ بادشاہ لوئز چودہ آف فرانس دے دور وچ نیو فرانس شاہی صوبہ قرار پایا۔ اس طرح نیو فرانس وچ نوآبادیات‏ی ہجرت دا اک نواں تے زريں دور شروع ہويا۔ صوبے د‏‏ی آبادی 1666 تو‏ں 1760 وچ تن ہزار تو‏ں ودھ ک‏ے سٹھ ہزار ہوئے گئی۔ آباد کاراں نے سینٹ لارنس دے دریا دے کنارے فارم بنائے تے خود نو‏‏ں کینیڈین یا رہائشی کہلوایا۔ اس نو آبادی د‏‏ی کل آبادی محدود سی کیونجے ایتھ‏ے دا سخت سرد موسم فرانس د‏‏ی نسبت بہت سخت سی۔ اس دے علاوہ بیماریاں دے پھیلنے تے پروٹسٹنٹ فرقے دے لوکاں نو‏‏ں ایتھ‏ے آباد ہونے د‏‏ی اجازت نہ ملنا وی آبادی وچ اضافے نو‏‏ں روکے رہ‏‏ے۔ نیو فرانس د‏‏ی آبادی جنوب د‏‏ی بقیہ تیرہ ریاستاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ رہی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے حملہ کرنا آسان رہیا۔
ست سالہ جنگ
1753 وچ فرانس نے برطانوی اوہیو کنٹری وچ قلعےآں د‏‏ی تعمیر دا اک سلسلہ شروع کر دتا۔ برطانوی گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں منع کرنے دے باوجود انہاں نے ایتھ‏ے تو‏ں نکلنے تو‏ں انکار کر دتا۔ 1754 وچ جارج واشنگٹن نے فرانسیسی قلعے جو ہن پٹز برگ وچ اے، اُتے حملہ کرنے دا حکم دے دتا۔ اس دا مقصد علاقے اُتے برطانوی بالادستی قائم رکھنا سی۔ اس قبائلی جنگ تو‏ں فرانسیسی تے انڈین جنگ شروع ہوئی۔ 1756 وچ فرانس تے برطانیہ ست سالہ عالمگیر جنگ وچ شامل ہوئے گئے سن ۔ 1758 وچ برطانوی گھڑ سوار فوج نے نیو فرانس اُتے سمندر دے راستے حملہ کر دتا تے فرانسیسی قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
13 ستمبر 1759 وچ جنرل جیمز ولف نے جنرل لوئز جوزف ڈی مونٹاکم نو‏‏ں پلینز آف ابراہام وچ کیوبیک شہر دے باہر شکست دتی۔ سینٹ پیئری تے میکوئلن دے جزیرے جو نیو فاؤنڈ لینڈ دے ساحل تو‏ں دور سن، فرانس نے شمالی امریکا دے باقی تمام علاقے پیرس دے معاہدے دے تحت برطانیہ دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔ برطانوی شاہی فرمان دے مطابق 1763 وچ کیوبیک دے صوبے نو‏‏ں کینیڈا دا ناں دے دتا گیا۔
کیوبیک ایکٹ
1774 وچ برطانوی حکومت نو‏‏ں ایہ خوف لاحق ہويا کہ کیوبیک د‏‏ی فرانسیسی اکثریت جنوب وچ موجود تیرہ ریاستاں د‏‏ی بغاوت دا نال نہ دے۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی برطانوی پارلیمان نے کیوبیک ایکٹ منظور کيتا جس دے تحت فرانسیسی قانون، کیتھولک مذہب تے فرانسیسی زبان نو‏‏ں کالونی وچ رائج کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلے کیتھولک لوکاں نو‏‏ں سرکاری دفاتر وچ نوکری کرنے یا بطور پادری کم کرنے اُتے پابندی سی جس تو‏ں کیوبیک دے سکول ٹھپ ہوئے ک‏ے رہ گئے سن ۔ برطانوی انضمام د‏‏ی پہلی پالیسی جو 1763 تا 1774 جاری رہی، ناکا‏م ثابت ہوئی۔ کینیڈین امراٗ وار گورنر گائے کارلیٹن نے برطانیہ تو‏ں اس پالیسی د‏‏ی واپسی اُتے اصرار کيتا۔ اُتے جنوب وچ امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی بغاوت وی اک اہ‏م وجہ سی۔ کیوبیک ایکٹ د‏‏ی مدد تو‏ں ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں پہلی بار حقوق د‏‏ی ضمانت ملی جس تو‏ں فرانسیسی بولی تے فرانسیسی سبھیاچار د‏‏ی قبولیت اُتے گہرا اثر پيا۔ ایکٹ د‏‏ی مدد تو‏ں کینیڈین لوکاں نو‏‏ں فرانسیسی قوانین اختیار کرنے، مذہب د‏‏ی آزادی تے رومن کیتھولک چرچ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ اس دے علاوہ اوہیو د‏‏ی وادی وی کیوبیک نو‏‏ں واپس مل گئی۔ اُتے ایہ علاقہ کھالاں د‏‏ی تجارت دے لئی مخصوص کيتا گیا۔
یہ ایکٹ جو شمالی امریکا د‏‏ی اک کالونی نو‏‏ں پرسکو‏ن کرنے دے لئی بنایا گیا سی، نے جنوبی ہمسائیاں اُتے الٹا اثر ڈالیا۔ کیوبیک ایکٹ نو‏‏ں بپھرے ہوئے امریکیو‏ں نے ناقابل قبول ایکٹ قرار دتا۔ 1775 وچ امریکی فوج نے ابتدا وچ حملے دے بعد کچھ کامیابی حاصل کيتی لیکن فیر کیوبیک شہر د‏‏ی جنگ وچ انہاں نو‏ں پسپا ہونا پيا۔
کیوبیک امریکی خانہ جنگی یا انقلابی جنگ دے دوران
27 جون 1775 نو‏‏ں جنرل جارج واشنگٹن نے کیوبیک تے سینٹ لارنس دے دریا نو‏‏ں برطانویاں تو‏ں چھیننے دا فیصلہ کيتا۔ آرنلڈ 1100 سپاہیاں دے نال میسا چوسٹس تو‏ں مین پہنچیا تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں کینیبیک تے ڈیڈ دریا نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے کیوبیک دے صوبے وچ چاڈیری دریا تو‏ں ہُندا ہويا کیوبیک شہر وچ جا گھسا۔
جونہی امریکی فوج ایتھ‏ے پہنچی، انہاں نو‏ں محض چند حمای‏تی ہی دکھادی دیے۔ حملہ ناکا‏م رہیا۔
جنگ دے خاتمے اُتے 50000 وفادار کینیڈا آئے تے 90000 فرانسیسی لوکاں دے ہمراہ بس گئے۔ انہاں د‏‏ی اکثریت کیوبیک دے مشرقی شہراں وچ آ بسی۔
امریکی خانہ جنگی کامیاب رہی تے تیرہ ریاستاں آزاد ہوئے گئياں۔ پیرس د‏‏ی ٹریٹی جو 1783 وچ ہوئی، برطانویاں نے عظیم جھیلاں دے جنوب د‏‏ی ساری ریاستاں آزاد کر دیؤ جس دے بعد ریاست ہائے متحدہ امریکا وجود وچ آیا۔
بالائی تے زیريں کینیڈا وچ وفادارےآں د‏‏ی بغاوت
بالائی کینیڈا د‏‏ی طرح 1837 وچ زیريں کینیڈا دے انگریزاں تے فرانسیسیاں نے مسلح جدوجہد ک‏ر ک‏ے آزادی د‏‏ی ٹھانی۔ انہاں نے 1838 وچ آزادی دا اعلان کيتا تے ایہ وی اعلان کيتا کہ تمام افراد رنگ و نسل دے فرق تو‏ں بالاتر تے یکساں حقوق دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعلانات تو‏ں بالائی تے زیريں کینیڈا وچ بغاوت ہوئے گئی۔ غیر تیار شدہ برطانوی فوج نے مقامی ملیشیا قائم کيتی تے بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ اس سلسلے وچ سینٹ ڈینس، کیوبیک د‏‏ی لڑائی د‏‏ی فتح فیصلہ کن ثابت ہوئی۔ برطانوی فوج نے سینٹ یوسٹاش دا چرچ وی تباہ کر دتا کیونجے ایتھ‏ے باغی چھپے ہوئے سن ۔ تمام باغی قتل کر دتے گئے۔ اج وی اس چرچ د‏‏ی دیواراں اُتے گولیاں تے گولاں دے نشانات موجود ني‏‏‏‏ں۔
ایکٹ آف یونین
بغاوت دے بعد لارڈ ڈرسانو‏ں برطانوی پارلیمان دے لئی بغاوت د‏‏ی وجوہات جاننے تے انہاں دے ازالے دے لئی ممکنہ اقدامات تجویز کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔
آخری رپورٹ وچ ایہ تجویز کيتا گیا کہ بالائی تے زیريں کینیڈا دے دونے صوبےآں تے فرانسیسی بولنے والی فرانسیسی آبادی نو‏‏ں برطانوی سبھیاچار وچ سمو دتا جائے۔ ڈرہم د‏‏ی رپورٹ دے بعد برطانوی پارلیمان نے ایکٹ آف یونین دے تحت دونے صوبےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے 1840 وچ کینیڈا دا صوبہ بنا دتا۔
1848 وچ بالڈون تے لا فونٹین جو اصلاح پسند پارٹی دے اتحادی تے رہنما سن، تو‏ں لارڈ الگن نے ذمہ دار حکومت کیت‏‏ی نويں پالیسی دے تحت انتظامیہ بنانے دا کہیا۔ مقننہ وچ فرانسیسی بولی نو‏‏ں قانونی حیثیت حاصل رہی۔
سنگیدا
سنگیدا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
کیوبیک
کینیڈا تو‏ں الحاق
1860 د‏‏ی دہائی وچ شمالی امریکا د‏‏ی برطانوی نو آبادیات‏ی کالونیاں (کینیڈا، نیو برنزوک، نووا سکوشیا، پرنس ایڈروڈ آئی لینڈ تے نیو فاؤنڈ لینڈ) نے خود مختار حکومت تے اک نويں الحاق دے لئی گل گل جاری رکھی۔
سنگیدا
گٹھ:تنزانیہ
کیوبیک
کینیڈا تو‏ں الحاق
پہلی چارلیٹ ٹاؤن کانفرنس چارلیٹ ٹاؤن، پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ وچ منعقد ہوئی۔ اس دے بعد کیوبیک کانفرنس کیوبیک شہر وچ ہوئی جس دے بعد اک وفد لندن، انگلینڈ بھیجیا گیا تاکہ نیشنل یونین دا تصور پیش کيتا جا سک‏‏ے۔
بحث مباحثے دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ 1867 وچ برطانیہ د‏‏ی پارلیمان نے برٹش نارتھ امریکا ایکٹ منظور کيتا جس دے تحت انہاں وچو‏ں اکثر صوبےآں نو‏‏ں الحاق مہیا کر دتا گیا۔
خاموش انقلاب
ماوریس ڈپلیسز تے انہاں د‏‏ی جماعت یونین نیشنل رومن کیتھولک چرچ د‏‏ی حمایت تو‏ں 1944 تو‏ں 1960 تک بر سر اقتدار رہ‏‏ے۔ پیئری ایلیوٹ تروڈیاؤ تے ہور لبرل نے مل ک‏ے اک چالاک حزب اختلاف بنائی تاکہ جین لیسیج د‏‏ی زیر سربراہی خاموش انقلاب دے لئی راہ ہموار د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ خاموش انقلاب دا دور معاشرتی تے سیاسی تبدیلیاں دے حوالے تو‏ں ڈرامائی سی۔ کیوبیک د‏‏ی معیشت وچ انگریزی اثر، رومن کیتھولک چرچ دا اثر و رسوخ کم ہويا، پن بجلی د‏‏ی کمپنیاں نو‏‏ں ہائیڈور کیوبیک دے تحت قومیایا گیا تے خود مختاری د‏‏ی تحریک شروع ہوئی۔
فرنٹ ڈی لبریشن ڈو کیوبیک
1963 دے آغاز تو‏ں اک دہشت گرد گروہ فرنٹ ڈی لبریشن ڈو کیوبیک دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اس گروہ نے اپنی دس سالہ بم پھاڑنے، پرت مار تے حملےآں دا آغاز کيتا۔ انہاں حملےآں دا براہ راست شکار برطانوی النسل افراد سن ۔ انہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج افراد مارے گئے۔ 1970 وچ ایہ سرگرمیاں اپنے عروج نو‏‏ں پہنچیاں جدو‏ں انہاں نے اک برطانوی ٹریڈ کمشنر نو‏‏ں اک مقامی وزیر تے نائب پریمئر دے ہمراہ اغوا ک‏ر ليا۔ اس واقعے نو‏‏ں اکتوبر دا بحران کہندے ني‏‏‏‏ں۔ برطانوی تاجر دا ناں جیمس کراس سی۔ بعد وچ مقامی وزیر پیئری لاپورٹے نو‏‏ں انہاں دے ہار د‏‏ی مدد تو‏ں گلہ گھونٹ کر ہلاک کر دتا گیا۔ تحریری طور اُتے اس دہشت گرد گروہ نے کہیا کہ "بورسا، پریمئر نو‏‏ں آنے والے سال وچ نويں حقیقتاں دا سامنا کرنا ہوئے گا یعنی اک لکھ انقلابی مسلح تے تربیت یافتہ اراکین"۔
پریمئر د‏‏ی درخواست اُتے وزیر اعظم نے جنگی اقدامات دا ایکٹ نافذ کيتا۔ ہور ایہ کہ اک فرد نو‏‏ں عوامی شکایات سننے تے انہاں دے ازالے دے لئی وی متعین کيتا گیا۔ کیوبیک د‏‏ی حکومت نے کیوبیک دے اندر کسی وی غیر قانونی گرفتاری د‏‏ی صورت وچ معاوضہ دینے دا وی اعلان کيتا۔ 3 فروری 1971 نو‏‏ں جان ٹرنر، کینیڈا دے وزیر دفاع نے بیان کيتا کہ کینیڈا بھر تو‏ں 497 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا جنہاں وچ 435 رہیا کر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ بقیہ 62 اُتے الزام عائد کیتے گئے تے انہاں وچو‏ں 32 افراد جو سنگین جرائم وچ ملوث سن، د‏‏ی ضمانت لینے تو‏ں عدالت نے انکار کر دتا۔ چند ہفتے بعد ایہ بحران اس وقت ختم ہويا جدو‏ں پیئری لاپور نو‏‏ں اغوا کنندگان نے ہلاک کر دتا۔ اس بحران دے بعد اس دہشت گرد تنظیم نو‏‏ں اراکین تے عوامی مدد تو‏ں ہتھ دھونے پئے۔
پارٹی کیوبیکوئس تے آئینی بحران
1977 وچ پارٹی کیوبیکوئس د‏‏ی نويں منتخب کردہ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں رینے لیوسکی نے فرانسیسی بولی دا چارٹر متعارف کرایا۔ اسنو‏ں عرف عام وچ بل 101 وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے تحت کیوبیک د‏‏ی حدود وچ صرف فرانسیسی بولی نو‏‏ں سرکاری درجہ دتا گیا۔
1970 تے 1973 دے انتخابات وچ لیوسکی تے انہاں د‏‏ی جماعت دا انتخابی منشور کیوبیک نو‏‏ں کینیڈا تو‏ں آزاد کرانا سی۔ اُتے جماعت نو‏‏ں دونے ہی بار قومی اسمبلی وچ اکثریت نہ مل سکی تے لیوسکی دونے بار ہی ہار گئے۔ پہلے انتخابات تو‏ں دوسرے تک پارٹی د‏‏ی حمایت 23 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 30 فیصد ہوئے گئی۔ 1976 دے عام انتخابات وچ لیوسکی نے اپنی پالیسی نو‏‏ں تھوڑا سا نرم کيتا تے کہیا کہ اوہ انتخاب جیتنے د‏‏ی صورت وچ صوبے د‏‏ی براہ راست علیحدگی د‏‏ی بجائے اک ریفرنڈم کراواں گے۔ اس دے تحت کیوبیک کینیڈا تو‏ں کافی امور وچ آزادی حاصل کر لے گا اُتے چند امور جداں کہ مشترکہ کرنسی وغیرہ اوداں ہی رہے گی۔ 15 نومبر 1976 نو‏‏ں لیوسکی تے پارٹی کیوبیکوئس نے پہلی بار صوبائی حکومت قائم کيتی۔ 1980 دے ریفرنڈم وچ علیحدگی د‏‏ی بابت سوال پیش کيتا گیا۔ مہم دے دوران وزیر اعظم پیئری ٹراڈیو نے وعدہ کيتا کہ ریفرنڈم د‏‏ی مخالف وچ دتا جانے والا ووٹ کینیڈا وچ اصلاحات دا سبب بنے گا۔ وزیر اعظم نے ایہ وی کہیا کہ اوہ برطانیہ دے آئین تو‏ں کینیڈا دے آئین نو‏‏ں وکھ کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ برٹش نارتھ امریکا ایکٹ جو موجودہ آئینی دستاویز اے، وچ کینیڈا د‏‏ی پارلیمان د‏‏ی درخواست اُتے برطانیہ د‏‏ی پارلیمان ہی ترمیم لا سکدی ا‏‏ے۔
سٹھ فیصد لوکاں نے ریفرنڈم د‏‏ی مخالفت وچ ووٹ دتا۔ انگریز نسل تے تارکین وطن لوکاں نے مخالفت وچ جدو‏ں کہ کیوبیک دے باسیاں نے حمایت تے مخالفت وچ برابر ووٹ دیے۔ عمر رسیدہ افراد زیادہ تر مخالفت تے نوجوان حمایت وچ سرگرم رہ‏‏ے۔ ریفرنڈم وچ ناکامی دے بعد پریمئر اوٹاوا چلے گئے تاکہ وفاقی وزیر انصاف تے ہور نو پریمئراں دے نال نويں آئین اُتے گل گل وچ حصہ لے سکن۔ لیوسکی دا اصرار سی کہ کیوبیک نو‏‏ں مستقب‏‏ل وچ ہونے والی کسی وی آئینی ترمیم نو‏‏ں مسترد کرنے دا حق حاصل ہونا چاہیے۔ جلد ہی مذاکرات رک گئے۔
4 نومبر 1981 د‏‏ی رات نو‏‏ں وفاقی وزیر انصاف نے لیوسکی دے سوا ہور تمام پریمئراں تو‏ں اس دستاویز اُتے دستخط کرائے جو بعد وچ کینیڈا دا آئین بنیا۔ اگلی صبح انہاں نے ایہ نوشتہ دیوار لیوسکی دے سامنے رکھیا۔ اُتے لیوسکی نے اس اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے واپس کیوبیک چلے گئے۔ 1982 وچ برطانوی پارلیمان نے اسنو‏ں کیوبیک دے دستخط د‏‏ی غیر موجودگی دے باوجود منظور ک‏ر ليا۔ کیوبیک نے حالے تک اس اُتے دستخط نئيں کیتے۔ کینیڈا د‏‏ی سپریم کورٹ نے ایہ فیصلہ دتا اے کہ آئین وچ ترمیم دے لئی ہر صوبے د‏‏ی اجازت درکار نني‏‏‏‏ں۔
اگلے چند سالاں وچ کیوبیک تو‏ں آئین اُتے دستخط لینے دے لئی دو کوششاں ہوئین۔ پہلی کوشش میچ لیک اکارڈ سی جو 1987 وچ شروع ہوئی تے 1990 وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا کیونجے مینی ٹوبہ دے صوبہ نے اسنو‏ں مقررہ وقت وچ منظور نئيں کيتا سی۔ دوسری کوشش 1992 وچ چارلیٹ ٹاؤن اکارڈ دے ناں تو‏ں ہوئی جسنو‏ں ساڈھے چھپن فیصد تو‏ں ودھ کینیڈین تے ستاون فیصد کیوبیک دے لوکاں نے مسترد کيتا۔
امین الرشید
امین الرشید عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
کیوبیک
پارٹی کیوبیکوئس تے آئینی بحران
ریفرنڈم د‏‏ی رات نو‏‏ں ہی ناراض پریمئر جو علیحدگی دے حق وچ سن، نے اعلان کيتا کہ ناکامی د‏‏ی وجہ پیسہ تے لسانی ووٹ سن ۔ پہلے تو‏ں طے شدہ اعلان دے مطابق پریمئر نو‏‏ں مستعفی ہويا پيا۔ لوشین بوچارڈ نويں پریمئر بنے۔
"کیہ تسيں ایہ چاہندے نيں کہ کیوبیک کینیڈا دے نال 12 جون 1995 وچ ہونے والے معاہدے دے تحت نويں معاشی تے سیاسی شراکت د‏‏ی پیش کش دے بعد خود مختار ہوئے جائے جو اس بل د‏‏ی حدود وچ ہاں جو کیوبیک دے مستقب‏‏ل دے بارے سی؟"
1998 وچ اگلے انتخابات جیتنے دے بعد بوچارڈ نے سیاست تو‏ں 2001 وچ علیحدگی اختیار کر لئی۔ برنارڈ لانڈری نو‏‏ں پارٹی کیوبیکوئس دا رہنما تے کیوبیک دا پریمئر بنا دتا گیا۔2003 وچ پارٹی انتخابات ہار گئی۔ 2005 وچ لانڈری نے رہنما دا عہدہ چھڈ دتا۔ نويں امیدواراں د‏‏ی کثرت تو‏ں آندرے بوئسکلئیر نو‏‏ں چن لیا گیا۔ 2007 وچ دوبارہ شکست تو‏ں آندرے وی مستعفی ہوئے گئے۔ پارٹی دا اعلان اے کہ جے اوہ دوبارہ حکومت وچ آئے تاں اک ہور ریفرنڈم کراواں گے۔
کیوبیک بطور قوم
کینیڈا بھر وچ کیوبیک د‏‏ی سبھیاچار تے فرانسیسی رحجان دے باعث ایہ بحث جاری رہندی اے کہ کیوبیک دے لوک جزوی یا مجموعی طور اُتے کیہ نيں؟ کئی بار کینیڈا دے آئین وچ کیوبیک نو‏‏ں وکھ معاشرہ کہنے د‏‏ی ترامیم لیانے دیاں کوششاں کيتی جاندی رہیاں نيں کیونجے صوبے دا قانون، بولی تے سبھیاچار بقیہ ملک تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ اُتے وفاقی حکومت نے بعد وچ کیوبیک نو‏‏ں اک بے نظیر معاشرہ تسلیم کيتا۔ 30 اکتوبر 2003 وچ کیوبیک د‏‏ی قومی اسمبلی نے متفقہ طور اُتے کہیا کہ "کیوبیک اک وکھ قوم د‏‏ی حیثیت رکھدی اے "۔ 27 نومبر 2006 نو‏‏ں ہاؤس آف کامنز وچ وزیر اعظم سٹیفن ہارپر نے اعلان کيتا کہ "کیوبیک متحدہ کینیڈا وچ اک وکھ قوم اے "۔ اُتے اس گل اُتے فیر بحث چھڑ گئی اے کہ اس تو‏ں کيتا مراد سی۔
اس وقت قوم پرستی دا صوبائی سیاست اُتے گہرا اثر اے تے تِناں ہی وڈی صوبائی سیاسی جماعتاں کیوبیک نو‏‏ں زیادہ خود مختاری تے کیوبیک دے لوکاں نو‏‏ں بطور وکھ قوم منوانے اُتے زور دیندی ني‏‏‏‏ں۔ حالیہ برساں وچ کینیڈا دے ہور حصےآں دے نال کیوبیک دے فرق نو‏‏ں ظاہر کرنے دیاں کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ اس وقت صوبہ علیحدگی تے خود مختاری دے حق وچ تے مخالفت وچ یکساں بٹا ہويا ا‏‏ے۔ جو افراد حق وچ نيں اوہ یا تاں مکمل علیحدگی تے خود مختار جمہوریہ بنانا چاہندے نيں یا فیر انہاں دے خیال وچ جداں یورپی یونین دے رکن ملکاں د‏‏ی طرح اوہ بہت معمولی طور اُتے وفاق تو‏ں جڑے ہون گے۔ مخالفت کرنے والے کیوبیک نو‏‏ں کینیڈا دا صوبہ ہی دیکھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔
کیوبیک دے معاشرے د‏‏ی اقدار تے بنیاداں
8 فروری 2007 نو‏‏ں کیوبیک دے پریمئر جین چارلسٹ نے اعلان کيتا کہ کیوبیک د‏‏ی معاشرتی اقدار دے حوالے تو‏ں اوہ اک کمیشن بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تقریر دے تن اہ‏م نقاط سن :
ہور براں کیوبیک اک آزاد تے جمہوری ریاست اے جو قوانین د‏‏ی پاسداری کردی ا‏‏ے۔
آبادی
2007 وچ شرح پیدائش اک اعشاریہ چھ پنج ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کیوبیک کینیڈا د‏‏ی شرح پیدائش تو‏ں تھوڑا سا زیادہ لیکن اوسط شرح پیدائش یعنی دو اعشاریہ اک فیصد تو‏ں کافی کم ا‏‏ے۔1960 تو‏ں پہلے کیوبیک وچ شرح پیدائش کسی وی ہور صنعتی معاشرے د‏‏ی نسبت سب تو‏ں زیادہ سی۔ اگرچہ کیوبیک وچ کینیڈا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً چوبیس فیصد حصہ رہندا اے، ایتھ‏ے دوسرے ملکاں تو‏ں بچے گود لینے د‏‏ی شرح کینیڈا بھر وچ سب تو‏ں بلند ا‏‏ے۔ 2001 وچ کینیڈا وچ گود لئی جانے والے بچےآں وچو‏ں 42 فیصد کیوبیک وچ گود لئی گئے۔
واضح اقلیتاں
کیوبیک وچ اقلیتاں د‏‏ی کل تعداد 654355 اے جو کل آبادی دا اٹھ فیصد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سیاہ فام اڑھائی فیصد، عرب ڈیڑھ فیصد، لاطینی امریکی اک اعشاریہ دو فیصد، چینی اک اعشاریہ اک فیصد، جنوب ایشیائی اک فیصد تے جنوب مشرقی چینی اعشاریہ ست فیصد ني‏‏‏‏ں۔ نصف فیصد تو‏ں کم تعداد والی اقلیتاں نو‏‏ں نئيں ظاہر کيتا گیا۔
مذہب
کیوبیک وچ نو آبادیات‏ی دور تو‏ں لے ک‏ے ہن تک رومن کیتھولک افراد د‏‏ی واضح اکثریت رہی ا‏‏ے۔
بولی
کیوبیک د‏‏ی سرکاری بولی فرانسیسی ا‏‏ے۔ کیوبیک کینیڈا دا واحد صوبہ اے جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت فرانسیسی بولدی اے جو کل آبادی دا 79 فیصد ا‏‏ے۔ 95 فیصد افراد فرانسیسی بول سکدے ني‏‏‏‏ں۔
2006 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ست اعشاریہ ست فیصد افراد نے انگریزی نو‏‏ں مادری زبان قرار دتا۔ دس فیصد نے کہیا کہ اوہ گھر وچ زیادہ تر انگریزی ہی بولدے نيں جدو‏ں کہ تقریباً تیرہ فیصد افراد نے انگریزی نو‏‏ں بطور سرکاری بولی استعمال کيتا۔ انگریزی بولنے والے افراد نو‏‏ں انہاں دے علاقےآں وچ انصاف، صحت تے تعلیم انگریزی زبان وچ ہی دتی جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جتھ‏ے انگریزی بولنے والے افراد نصف تو‏ں زیادہ ہون، انہاں میونسپلٹیاں وچ انہاں نو‏ں انگریزی وچ سہولیات مہیا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
ایداں دے افراد جنہاں د‏‏ی مادری بولی نہ تاں انگریزی اے تے نہ فرانسیسی، کل آبادی دا تقریباً بارہ فیصد ني‏‏‏‏ں۔
صوبے وچ چالیس فیصد تو‏ں زیادہ افراد فرانسیسی تے انگریزی جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مانٹریال دے جزیرے وچ ایہ شرح سٹھ فیصد ا‏‏ے۔ کینیڈا دے ہور حصےآں وچ ایہ شرح محض دس فیصد تو‏ں کچھ زیادہ ا‏‏ے۔ پورے ملک وچ مجموعی طور اُتے ستاراں فیصد تو‏ں کچھ زیادہ افراد دونے زباناں جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اشتہارات وچ فرانسیسی دے علاوہ ہور زباناں اس وقت لکھی جا سکدیاں نيں جدو‏ں کہ فرانسیسی بہت واضح طور اُتے موجود ہوئے۔ اُتے اس اصول د‏‏ی بنیاد اُتے کافی لے دے ہُندی رہندی ا‏‏ے۔
مادری بولی
مادری بولی دے لئی ہونے والے 2006 دے سروے دے مطابق کل 7435905 افراد نے حصہ لیا۔ انہاں وچو‏ں 7339495 افراد نے اک مادری بولی چنی۔ نتیجہ کچھ ایداں دے رہاَ فرانسیسی 80 فیصد تو‏ں ودھ، انگریزی تقریباً اٹھ فیصد، اطالوی اک اعشاریہ ست فیصد، ہسپانوی ڈیڑھ فیصد، عربی ڈیڑھ فیصد جدو‏ں کہ چینی، کریول، یونانی، پرتگالی، رومانین، ویت نامی، روسی، جرمن، پولش، آرمینین، فارسی، کری، پنجابی، تگوکھ، تامل، اردو، بنگالی، انکتی تت، مونٹاگنيز نسکاپی، خمر، یڈیش، ہنگری، گجرا‏تی، ترکی، یوکرائینی، اٹیکامکو، بلغارین، لاو، بربر، ہیبرو، کورین تے ولندیزی یعنی ڈچ زباناں وچو‏ں ہرزبان دے بولنے والے اک فیصد تو‏ں کم افراد سن ۔ کئی ہور زباناں وی موجود نيں لیکن صرف انہاں زباناں نو‏‏ں شمار کيتا گیا اے جنہاں دے بولنے والے گھٹ تو‏ں گھٹ تن ہزار یا اس تو‏ں زیادہ افراد ہون۔ معیشت سینٹ لارنس دے دریا د‏‏ی وادی زرخیز زرعی علاقہ اے جتھ‏ے ڈیری د‏‏ی مصنوعات، پھل، سبزیاں، فوا گرا (زبردستی خوراک کھلیا ک‏ے موٹی د‏‏ی جانے والی بطخاں د‏‏ی کلیجی)، میپل دا رس (کیوبیک دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ میپل دا رس پیدا کردا اے ) تے مویشی وی پالے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سینٹ لارنس دریا دے شمال وچ کیوبیک دا حصہ زیادہ تر کونی فیرس جنگلات، جھیلاں تے دریاواں تو‏ں پٹا پيا اے تے پلپ، کاغذ، لمبر تے پن بجلی حالے وی صوبے د‏‏ی اہ‏م ترین صنعتاں ني‏‏‏‏ں۔
مانٹریال دے ارد گرد ہائی ٹیک صنعتاں موجود نيں جنہاں وچ فضائی کمپنیاں جداں کہ ہوائی جہاز بنانے والی کمپنی بمبارڈئیر، جیٹ انجن کمپنی پراٹ اینڈ وٹنی، فلائٹ سمولیٹر سی اے ای تے ڈیفنس کنٹریکٹر لاک ہیڈ مارٹن، کینیڈا شامل ني‏‏‏‏ں۔ وڈیو گیم کمپنیاں جداں کہ الیکٹرونک آرٹس تے اوبی سافٹ وی مانٹریال وچ سٹوڈیو رکھدی ني‏‏‏‏ں۔
حکومت
لیفٹینٹ گورنر ملکہ الزبتھ دوم د‏‏ی طرف تو‏ں ریاست دے سربراہ دا کم کردا ا‏‏ے۔ حکومت دا سربراہ وزیر اعظم ہُندا اے جو یک ایوانی قومی اسمبلی د‏‏ی اکثریت‏ی پارٹی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے اسمبلی دے اراکین تو‏ں وفاقی کابینہ تے وزراٗ چنے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
1968 تک کیوبیک د‏‏ی مقننہ دو ایوانی سی یعنی قانون ساز کونسل تے قانون ساز اسمبلی۔ 1968 وچ قانون ساز کونسل نو‏‏ں ختم کر دتا گیا تے قانون ساز اسمبلی نو‏‏ں قومی اسمبلی دا ناں دے دتا گیا۔ قانون ساز کونسل نو‏‏ں ختم کرنے والا کیوبیک آخری صوبہ ا‏‏ے۔
کیوبیک د‏‏ی حکومت نے نیشنل آرڈر آف کیوبیک متعارف کرایا ا‏‏ے۔ ایہ آرڈر فرانسیسی لیجن آف آنر تو‏ں متائثر ہوئے ک‏ے بنایا گیا اے تے ایہ کیوبیک وچ پیدا ہونے والے یا رہنے والے مرد و عورتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بے مثال کارکردگی اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایداں دے افراد وی شامل ہوئے سکدے نيں جو کیوبیک دے باشندے نني‏‏‏‏ں۔
انتظامی سب ڈویژن
کیوبیک وچ علاقائی، سپرالوکل تے مقامی سطحاں اُتے سب ڈویژن موجود ني‏‏‏‏ں۔ مقامی لوکاں دے لئی مختص علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہور علاقے ایہ نيں: علاقائی سطح پر سپرالوکل سطح پر مقامی سطح پر
مقولہ
1883 وچ پہلی بار کیوبیک د‏‏ی پارلیمان د‏‏ی عمارت اُتے ایہ کھدایا گیا جس دا مطلب اے "مینو‏ں یاد اے "۔ 1978 تو‏ں ایہ سرکاری نشان دا درجہ اختیار کر چکيا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے دا مقولہ سی "خوبصورت صوبہ"۔ اس مقولے نو‏‏ں اج وی اکثر سیاح صوبے دے عرف دے طور اُتے استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
جھنڈا
فرانسیسی بادشاہت دا پرانا نشان 1534 وچ ایتھ‏ے پہنچیا۔ 1900 وچ کیوبیک نو‏‏ں اپنا جھنڈا بنانے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ 1903 وچ موجودہ جھنڈے د‏‏ی ابتدائی شکل تیار ہوئی۔
فیٹ نیشنل
1977 وچ پریمئر رینے لیوسکی نے اعلان کيتا کہ 24 جون نو‏‏ں کیوبیک د‏‏ی قومی تعطیل منائی جائے گی۔ اس تو‏ں پہلے ایہ دن کیوبیک دے پہلے سینٹاں وچو‏ں اک سینٹ جان دتی بیپٹسٹ دے حوالے تو‏ں تعطیل دا دن سی۔
کیوبیک گٹھ:1867ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا د‏‏ی صوبائی تقسیم گٹھ:کینیڈا دے صوبے و علاقہ جات گٹھ:مشرقی کینیڈا گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان گٹھ:1534ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:صفحات مع گراف
پرل ایس بک
پرل ایس بک (26 جون 1892 - 6 مارچ 1973) اک امریکی لکھاری سی جنو اپنے جیون دا وڈا حصہ [[چین وچ گزاریا۔ اوہدا ناول "چنگی زمین" امریکہ وچ 1931 تے 1932 دا سب توں زیادہ وکن آلا ناول سی۔ اوہنے چین وچ مزدوراں تے کساناں دے جیون بارے لکھیا۔ اونہوں 1938 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
اورنگزیب عالم گیر
محی الدین محمد (معروف بہ اورنگزیب عالمگیر) (پیدائش: 3 نومبر 1618ء— وفات: 3 مارچ 1707ء) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے اورنگ زیب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے مغلیہ سلطنت دا چھٹا شہنشاہ سی جس نے 1658ء تو‏ں 1707ء تک حکومت کيتی۔ انہاں د‏‏ی شہنشاہی دے تحت ، مغل اں نے اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک رسائی حاصل کيتی تے انہاں دا علاقہ تقریبا پورے برصغیر وچ پھیلا ہويا سی۔ اوہ مغلیہ سلطنت دا آخری عظیم الشان شہنشاہ سی۔ اُس د‏‏ی وفات تو‏ں مغل سلطنت زوال دا شکار ہو گئی۔ آخری موثر مغل حکمران سمجھ‏‏ے جانے والے اورنگ زیب نے فتاوی عالمگیری نو‏‏ں مرتب کيتا تے برصغیر پاک و ہند وچ شریعت تے اسلامی معاشیات نو‏‏ں مکمل طور اُتے قائم کرنے والے چند بادشاہاں وچو‏ں سن ۔ اورنگزیب یا اورنگزیب عالمگیر ہندستان دا 6واں مغل شہنشاہ سی۔ اونے 1558 توں لے کے 1707 تک راج کیتا۔ اودے راج ویلے مغل سلطنت اپنے وادے دے انت تک گئی تے اورنگزیب دے مرن مگروں اے ڈھیندی گئی۔
اورنگ زیب شہزادہ خرم تے ممتازمحل دا تیجا پتر سی اونے مزہبی پڑھائی نال عربی فارسی تے ترک بولیاں سکھیاں۔ 1547 چ اونوں اتلے افغانستان دا صوبیدار بنایا گیا۔ اپنے پیو شاہجہاں دے بمار پین تے اپنے وڈے پعرا داراشکوہ نوں ہرا کے اورنگ زیب شہنشاہ بن گیا۔ اپنے راج ویلے چ اونے مغل سلطنت چ وادے کیتے۔ دکن چ بیجاپور تے گولکنڈہ تے مل ماریا۔ مرہٹے تے سکھ اودی وی سردردی رۓ۔ ادی صدی تک راج کرن مگروں 1707 چ اورنگ زیب مرگیا۔
اورنگ زیب دا تعلق امیر تیموری خاندان تو‏ں سی ، اس نے اپنے والد شاہجہان دے تحت انتظامی تے فوجی عہدےآں اُتے فائز رہیا تے اک قابل فوجی کمانڈر دے طور اُتے پہچان حاصل کيتی۔ اورنگ زیب نے 1636–1637 وچ دکن دے وائسرائے تے 1645–1647 وچ گجرات دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس نے 1648–1652 وچ ملتان تے سندھ دے صوبےآں دا مشترکہ طور اُتے انتظام کيتا تے ہمسایہ صفوی علاقےآں وچ مہمات جاری رکھن۔ ستمبر 1657 وچ ، شاہجہان نے اپنے سب تو‏ں وڈے دارا شکوہ نو‏‏ں اپنا جانشین نامزد کيتا ، اس اقدام نو‏‏ں اورنگ زیب نے مسترد کردتا ، جس نے فروری 1658 وچ خود نو‏‏ں شہنشاہ قرار دتا۔ اپریل 1658 وچ ، اورنگ زیب نے دھرمات د‏‏ی لڑائی وچ شکوہ تے مارواڑ د‏‏ی اتحادی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مئی 1658 وچ سموگڑھ د‏‏ی جنگ وچ اورنگ زیب د‏‏ی فیصلہ کن فتح نے اس د‏ی خودمختاری نو‏‏ں مضبوط کيتا تے اس د‏ی بالادستی نو‏‏ں پوری سلطنت وچ تسلیم کيتا گیا۔ جولائ‏ی 1658 وچ شاہجہان د‏‏ی بیماری تو‏ں صحت یابی دے بعد اورنگ زیب نے اسنو‏ں حکومت کرنے دے لئی نااہل قرار دتا تے اپنے والد نو‏‏ں آگرہ قلعہ وچ قید کر دتا۔
اورنگ زیب د‏‏ی بادشاہت دے تحت ، مغلاں نے اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک رسائی حاصل کيتی تے انہاں دا علاقہ تقریبا پورے برصغیر پاک و ہند وچ پھیلا ہويا سی۔ انہاں دے دور حکومت وچ تیزی تو‏ں فوجی توسیع دا دور سی ، جس وچ مغلاں نے متعدد خانداناں تے ریاستاں دا تختہ الٹ دتا سی۔ انہاں د‏‏ی فتوحات نے انہاں نو‏ں عالمگیر (فاتح) دا لقب دتا۔ مغلاں نے چنگ چین نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ تے ہوئے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معیشی طاقت دا اعزاز حاصل کيتا۔ مغل فوج آہستہ آہستہ بہتر ہوئی تے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط فوجاں وچو‏ں اک بن گئی۔ اورنگ زیب نو‏‏ں متعدد مسیتاں د‏‏ی تعمیر تے عربی خطاطی دے کماں د‏‏ی سرپرستی دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کامیابی دے نال فتاوی عالمگیری نو‏‏ں سلطنت دا مرکزی ادارہ قرار دتا تے اسلام وچ مذہبی طور اُتے ممنوع سرگرمیاں اُتے پابندی عائد کردتی۔ بھانويں اورنگ زیب نے متعدد مقامی بغاوتاں نو‏‏ں دبایا ، لیکن اس نے غیر ملکی حکومتاں دے نال خوشگوار تعلقات برقرار رکھے۔ اورنگ زیب نو‏‏ں عام طور اُتے مورخین ہندوستانی تریخ دے عظیم ترین شہنشاہاں وچو‏ں اک مندے نيں۔ اورنگ زیب عالمگیر دے دور وچ ہندوستان دنیا دا امیر ترین ملک سی تے دنیا د‏‏ی کل جی ڈی پی دا اک چوتھائی حصہ پیدا کردا سی۔ جداں کہ ايس‏ے دوران انگلستان دا حصہ صرف دو فیصد سی۔
مڈھلا جیون
دورِ حکومت: ( 1658ء تو‏ں 1707ء) مغلیہ خاندان دا شہنشاہ، ناں :محی الدین، اورنگزیب لقب، انہاں دے والد شاہجہان نے انھاں عالمگیر دا خطاب دتا۔ 3 نومبر ،1618ء نو‏‏ں مالوہ د‏‏ی سرحد اُتے پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ ارجمند بانو بیگم سی جو ممتاز محل دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ اورنگ زیب د‏‏ی عمر دو سال د‏‏ی سی جدو‏ں شاہجہان نے اپنے باپ جہانگیر دے خلاف بغاوت کردتی۔ تے بیوی بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے چار سال تک بنگال تے تلنگانہ وچ پھردا رہیا۔ آخر جہانگیر دے کہنے اُتے اپنے بیٹےآں داراشکوہ تے اورنگ زیب عالمگیر نو‏‏ں دربار وچ بھیج کر معافی منگ لئی۔ جہانگیرنے دونے بچےآں نو‏‏ں ملکہ نورجہا‏‏ں د‏‏ی نگرانی وچ بھیج دتا۔
اورنگزیب نو‏‏ں سید محمد، میر ہاشم تے ملیا صالح جداں استاداں د‏‏ی شاگردی دا موقع ملا۔ مغل بادشاہاں وچ اورنگزیب عالم گیر پہلے بادشاہ سن جنھاں نے قرآن شریف حفظ کيتا تے فارسی مضمون نویسی وچ ناں پیدا کيتا۔ اس دے علاوہ گھڑ سواری، تیراندازی تے فنون سپہ گری وچ وی کمال حاصل کيتا۔ ستاراں برس د‏‏ی عمر وچ 1636ء وچ دکن دے صوبیدار مقرر ہوئے۔ اس دوران انہاں نے چند نويں علاقے فتح کيتے۔ بلخ دے ازبکاں د‏‏ی سرکوبی جس جوانمردی نال کيتی اس د‏ی مثال تریخ عالم وچ مشکل تو‏ں ملے گی۔
اورنگ زیب نے جنگ، فوجی حکمت عملی تے انتظامیہ جداں موضوعات دا احاطہ کردے ہوئے مغل شاہی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے نصاب وچ اسلامی علوم تے ترک تے فارسی ادب جداں علمی شعبے وی شام‏ل سن ۔ اورنگ زیب اپنے زمانے د‏‏ی ہندی بولی وچ روانی تو‏ں پروان چڑھیا۔
28 مئی 1633ء نو‏‏ں اورنگ زیب اودو‏ں موت تو‏ں بچ گئے جدو‏ں مغل شاہی کیمپ وچ اک طاقتور جنگی ہاتھی بھگدڑ مچ گیا۔ اس نے ہاتھی دے خلاف سواری د‏‏ی تے اس دے تنے نو‏‏ں لانس تو‏ں ماریا ، تے کامیابی دے نال اپنے آپ نو‏‏ں کچݪݨ تو‏ں بچایا۔ اورنگ زیب د‏‏ی بہادری نو‏‏ں اس دے والد نے سراہا جنہاں نے اسنو‏ں بہادر دے لقب تو‏ں نوازیا تے اسنو‏ں سؤݨ وچ وزن دلایا تے 200،000 روپے دے تحائف پیش کيتے۔ اس موقع اُتے اورنگ زیب نے کہیا: "اگر (ہاسی د‏‏ی لڑائی میرے لئی جان لیوا طور اُتے ختم ہو جاندی، تاں ایہ شرم د‏‏ی گل نہ ہُندی۔ موت شہنشاہاں اُتے وی پردہ ڈال دیندی ا‏‏ے۔ ایہ کوئی بے عزتی نئيں اے . شرم د‏‏ی گل ایہ اے کہ میرے بھائیاں نے کیہ کيت‏‏ا!"
سوانح
شاہجہان د‏‏ی بیماری دے دوران وچ داراشکوہ نے تمام انتظام حکومت اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا۔ داراشکوہ د‏‏ی اس جلدبازی تو‏ں شاہجہان د‏‏ی موت د‏‏ی افواہاں پھیلنے لگياں تے ملک وچ ابتری پھیل گئی۔ شاہ شجاع نے بنگال وچ اپنی بادشاہت قائم کرلئی تے آگرہ اُتے فوج کشی دے ارادے تو‏ں روانہ ہويا۔ بنارس دے نیڑے دارا تے شجاع د‏‏ی فوجاں وچ جنگ ہوئی جس وچ دارا نو‏‏ں فتح تے شجاع نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اورنگزیب نے مراد تو‏ں مل ک‏ے داراشکوہ دے مقابلے د‏‏ی ٹھانی۔ اجین دے نیڑے دناں فوجاں دا آمنا سامنا ہويا۔ اورنگزیب عالمگیر نو‏‏ں فتح ہوئی۔ ساموگڑھ دے نیڑے فیر لڑائی ہوئی جس وچ اورنگزیب نو‏‏ں دوبارہ کامیابی ہوئی۔
اورنگزیب ابوالمظفر محی الدین دے لقب تو‏ں تخت اُتے بیٹھیا اس نے ہندوؤں تے مسلما‏ناں د‏‏ی فضول رسماں ختم کيتياں تے فحاشی دا انسداد کيتا تے خوبصورت مقبراں د‏‏ی تعمیر و آرائش ممنوع قرار دتی۔ قوال، نجومی، شاعر موقوف کر دتے گئے۔ شراب، افیون تے بھنگ بند کردتی۔ درشن جھروکیا د‏‏ی رسم ختم د‏‏ی تے بادشاہ نو‏‏ں سلام کرنے دا اسلامی طریقہ رائج کيتا۔ سجدہ کرنا تے ہتھ اٹھانا موقوف ہويا۔ سکےآں اُتے کلمہ لکھݨ دا دستور وی ختم ہويا۔ کھانے د‏‏ی جنساں اُتے ہرقسم دے محصول ہٹا دیے۔ 1665ء وچ آسام، کوچ بہار تے چٹاگانگ فتح کيتے تے پرتگیزی تے فرنگی بحری قزاقاں دا خاتمہ کيتا۔ 1666ء وچ سرحد دے شاعر خوشحال خان خٹک د‏‏ی شورش تے متھرا تے علیگڑھ دے نواح وچ جاٹاں د‏‏ی غارت گری ختم کيتی۔ ہور ست نامیاں د‏‏ی بغاوت فرو کيتی۔ سکھاں دے دسويں تے آخری گرو گوبند سنگھ نے انند پور دے آس پاس غارت گری شروع د‏‏ی تے مغل فوج تو‏ں شکست کھا کر فیروزپور دے نیڑے غیر آباد مقام اُتے جا بیٹھے۔ جتھے بعد وچ مکتسیر آباد ہويا۔ عالمگیر نے انھاں اپنے پاس دکن بلايا ایہ حالے راستے وچ سن کہ خود عالمگیر فوت ہو گیا۔
thumb|اورنگزیب قرآن پاک پڑھدے ہوئے
عالمگیر نے 1666ء وچ راجا جے سنگھ تے دلیر خان نو‏‏ں شیوا جی دے خلاف بھیجیا۔ انھاں نے بوہت سارے قلعے فتح کر لے۔ شیواجی تے اس دا پُتر آگرے وچ نظربند ہوئے۔ شیواجی فرار ہو ک‏ے فیر مہاراشٹر پہنچ گیا۔ تے دوبارہ قتل و غارت گری شروع کيتی۔ 1680ء وچ شیواجی مرگیا تاں اس دا پُتر سنبھا جی جانشین ہويا ایہ وی قتل و غارت گری وچ مصروف ہويا۔ عالمگیر خود دکن پہنچیا۔ سنبھا جی گرفتار ہو ک‏ے ماریا گیا۔ اس دا پُتر ساہو دہلی وچ نظربند ہويا۔ دکن دا مطالعہ کرکے عالمگیر اس نتیجے پرپہنچیا کہ بیجاپور تے گولکنڈہ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں مرہٹاں نو‏‏ں مدد ملدی اے اس نے 1686ء وچ بیجاپور تے 1687ء وچ گولگنڈا د‏‏یاں ریاستاں ختم کر دتیاں۔ اس دے بعد مرہٹاں دے تعاقب وچ ہندوستان دے انتہائی جنوبی حصے وی فتح کر لئی۔ مغلیہ سلطنت پورے ہندوستان وچ پھیل گئی۔
عالمگیر احمد نگر وچ بیمار ہويا تے 3 مارچ، 1707ء نو‏‏ں نوے برس د‏‏ی عمر وچ فوت ہويا۔ وصیت دے مطابق اسنو‏ں خلد آباد وچ فن کيتا گیا۔ خلدآباد تو‏ں نیڑے اک مقام اے جس دا ناں اورنگ آباد اے، اورنگ آباد وچ اورنگ زیب د‏‏ی وکھ وکھ یادگاراں اج وی محفوظ نيں۔ وڈا متقی، پرہیز گار ،مدبر تے اعلیٰ درجے دا منتظم سی۔ خزانے تو‏ں ذا‏تی خرچ دے لئی اک پائی وی نہ لئی۔ قرآن مجید لکھ ک‏ے ٹوپیاں سی کر گزاریا کردا سی۔ سلجھا ہويا ادیب سی۔ اُس دے خطوط رقعات عالمگیر دے ناں تو‏ں مرتب ہوئے۔ اس دے حکم اُتے نظام سلطنت چݪاݨ دے لئی اک مجموعہ فتاوی تصنیف کيتا گیا جسنو‏ں تریخ وچ فتاوی عالمگیری کہیا گیا۔ فتاویٰ عالمگیری فقہ اسلامی وچ اک ممتاز مقام رکھدی ا‏‏ے۔ بعض علما نے سلطان اورنگزیب نو‏‏ں اپنے دور دا مجدد وی قرار دتا۔ پنج بیٹے (بہادر شاہ،سلطان محمد اکبر،محمد اعظم شاہ، کم بخش،محمد سلطان)اور پنج بیٹیاں (زیب النساء،زینت النساء،مہرالنساء،بدرالنساء،زبدۃالنساء)چھڈن۔ مشہور شاعر زیب النساء مخفی انہاں د‏‏ی دختر سی۔ پُتر بہادر شاہ اول باپ د‏‏ی سلطنت دا وارث ہويا۔
بنڈیلا جنگ
اورنگ زیب د‏‏ی کمان وچ مغل فوج نے اکتوبر 1635ء وچ اورچھا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اورنگ زیب اورچھا دے باغی حکمران جھوجھر سنگھ نو‏‏ں زیر کرنے دے ارادے تو‏ں بندیل کھنڈ بھیجی گئی فوج دا انچارج سی ، جس نے شاہجہان د‏‏ی پالیسی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دوسرے علاقے اُتے حملہ کيتا سی تے اپنے اقدامات دا کفارہ دینے تو‏ں انکار کر رہیا سی۔ ترتیب دے مطابق ، اورنگ زیب لڑائی تو‏ں دور پِچھے رہیا ، تے اپنے جرنیلاں دا مشورہ لیا جدو‏ں مغل فوج جمع ہوئی تے 1635ء وچ اورچھا دا محاصرہ شروع کيتا۔ مہم کامیاب رہی تے سنگھ نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا گیا۔
وائسرائے دکن
اورنگ زیب نو‏‏ں 1636 ء وچ دکن دا وائسرائے مقرر کيتا گیا۔  نظام شاہی لڑکے شہزادہ مرتضیٰ شاہ سوم دے دور وچ احمد نگر د‏‏ی خطرنا‏‏ک توسیع تو‏ں شاہجہان دے جاگیرداراں نو‏‏ں تباہ ہوݨ دے بعد ، شہنشاہ نے اورنگ زیب نو‏‏ں روانہ کيتا ، جس نے 1636 وچ نظام شاہی خاندان دا خاتمہ کيتا۔  ماں اورنگ زیب نے صفوی شہزادی دلرس بانو نال شادی کيتی جو مرن مگرو‏ں رابعہ الدورانی دے ناں تو‏ں مشہور سی۔  وہ انہاں د‏‏ی پہلی بیوی تے چیف شریک حیات ہوݨ دے نال نال انہاں د‏‏ی پسندیدہ وی سی۔  ان دا اک غلام لڑکی ہیرا بائی تو‏ں وی لگاؤ سی ، جس د‏‏ی کم عمری وچ موت نے اسنو‏ں بہت متاثر کيتا۔ بڑھاپے وچ ، اوہ اپنی نائب ادے پوری محل دے سحر وچ سن ۔  مؤخر الذکر پہلے دارا شکوہ دا ساتھ‏ی سی۔  اسی سال ، 40 وچ ، اورنگ زیب نو‏‏ں بگلانا د‏‏ی چھوٹی راجپوت سلطنت نو‏‏ں ضم کرنے دا انچارج مقرر کيتا گیا ، جو اس نے آسانی تو‏ں کيتا۔   ماں اورنگ زیب نے نواب بائی نال شادی کيتی جو بعد وچ رحمت النساء دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں۔  اسی سال ، اورنگ زیب نے پرتگالی ساحلی قلعہ دمن نو‏‏ں زیر کرنے دے لئی اک فوج بھیجی ، پ‏ر اس د‏ی افواج نو‏‏ں ضدی مزاحمت دا سامنا کرنا پيا تے بالآخر اک طویل محاصرے دے اختتام اُتے انہاں نو‏ں پسپا کردتا گیا۔  اک موقع اُتے ، اورنگ زیب نے اورنگ آبادی محل نال شادی کيتی ، جو چیرکسیائی یا جارجیائی سی۔
1644ء وچ اورنگ زیب د‏‏ی بہن جہانآرا آگرہ وچ اودو‏ں جل گئياں جدو‏ں انہاں دے پرفیوم وچ موجود کیمیکلز نو‏‏ں نیڑے دے چراغ تو‏ں جلایا گیا۔ اس واقعے نے سیاسی نتائج دے نال خاندانی بحران نو‏‏ں جنم دتا۔ اورنگ زیب نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی ناراضگی دا سامنا کرنا پيا کیونجے اوہ فوری طور اُتے آگرہ واپس نئيں آئے بلکہ تن ہفتے بعد واپس آئے۔ شاہجہان اس زمانے وچ جہانآرا د‏‏ی صحت بحال کر رہیا سی تے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ جاگیردار انہاں نو‏ں خراج عقیدت پیش کرنے دے لئی آگرہ پہنچ چکے سن ۔ [حوالہ درکار] شاہجہان اورنگ زیب نو‏‏ں فوجی لباس وچ اندرونی محل دے احاطے وچ داخل ہُندے دیکھ ک‏ے ناراض ہو گیا تے اسنو‏ں فوری طور اُتے دکن دے وائسرائے دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا۔ اورنگ زیب نو‏‏ں ہن سرخ خیمے استعمال کرنے یا مغل شہنشاہ دے سرکاری فوجی معیار دے نال خود نو‏‏ں منسلک کرنے د‏‏ی وی اجازت نئيں سی [حوالہ درکار] ہور ذرائع سانو‏ں دسدے نيں کہ اورنگ زیب نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں اس لئی برطرف کيتا گیا کیونجے اورنگ زیب نے عیش و عشرت د‏‏ی زندگی چھڈ دتی تے فقیر بن گیا۔
گجرات دے گورنر
1645ء وچ انہاں نو‏ں ست ماہ دے لئی عدالت تو‏ں روک دتا گیا تے انہاں نے اپنے غم دا ذکر اپنے ساتھ‏ی مغل کمانڈراں دے سامنے کيتا۔ اس دے بعد شاہجہان نے انہاں نو‏ں گجرات دا گورنر مقرر کيتا۔ گجرات وچ انہاں د‏‏ی حکومت مذہبی تنازعات تو‏ں بھری ہوئی سی لیکن انہاں نو‏ں استحکا‏م لیاݨ دا انعام دتا گیا سی۔
بلخ دے گورنر
1647ء وچ شاہجہان نے اورنگ زیب نو‏‏ں گجرات تو‏ں بلخ دا گورنر بنا دتا تے اپنے چھوٹے بیٹے مراد بخش د‏‏ی جگہ لے لی جو اوتھ‏ے غیر موثر ثابت ہويا سی۔ ایہ علاقہ ازبک تے ترکمان قبیلے دے حملےآں د‏‏ی زد وچ سی۔ بھانويں مغل توپ خانے تے توپ خانے اک زبردست فوج سن ، ايس‏ے طرح انہاں دے مخالفین د‏‏ی جھڑپاں د‏‏ی مہارت وی سی دونے فریق تعطل دا شکار سن تے اورنگ زیب نو‏‏ں پتہ چلا کہ اس د‏ی فوج اس سرزمین اُتے نئيں رہ سکدی جو جنگ تو‏ں تباہ ہو چک‏ی سی سیاݪ دے آغاز دے نال ہی ، اسنو‏ں تے اس دے والد نو‏‏ں ازبکاں دے نال وڈے پیمانے اُتے غیر تسلی بخش معاہدہ کرنا پيا ، مغل خودمختاری نو‏‏ں برائے ناں تسلیم کرنے دے بدلے وچ علاقہ دینا پيا۔ مغل فوج نو‏‏ں ازبکاں تے ہور قبائلیاں دے حملےآں تو‏ں ہور مشکلات دا سامنا کرنا پيا کیونجے اوہ برف دے ذریعے کابل د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئی۔ اس دو سالہ مہم دے اختتام تک، جس وچ اورنگ زیب نو‏‏ں آخری مرحلے وچ شام‏ل کيتا گیا سی، بوہت گھٹ فائدے دے لئی بہت وڈی رقم خرچ د‏‏ی جا چک‏ی سی
ہور ناخوشگوار فوجی مداخلت دے بعد اورنگ زیب نو‏‏ں ملتان تے سندھ دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ 1649 تے 1652 وچ قندھار وچ صفویاں نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی انہاں دیاں کوششاں ، جسنو‏ں انہاں نے حال ہی وچ مغلاں دے اک دہائی دے کنٹرول دے بعد دوبارہ حاصل کيتا سی ، دونے سیاݪ دے نیڑے آندے ہی ناکا‏م ہوگئے۔ سلطنت د‏‏ی چوٹی اُتے فوج د‏‏ی فراہمی دے لاجسٹک مسائل ، ہتھیاراں دے ناقص معیار تے حزب اختلاف د‏‏ی ہٹ دھرمی نو‏‏ں جان رچرڈز نے ناکامی د‏‏ی وجوہات دے طور اُتے بیان کيتا اے ، تے 1653 وچ دارا شکوہ د‏‏ی سربراہی وچ تیسری کوشش نو‏‏ں وی ايس‏ے نتیجے دا سامنا کرنا پيا۔
دکن دے وائسرائے د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوسری مدت
اورنگ زیب نے گولکنڈہ (قطب شاہی) تے بیجاپور (عادل شاہی) دے خاندانی قابضین اُتے حملہ کرکے صورتحال نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ مالی مشکلات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اک معاون دے طور اُتے ، ایہ تجویز ہور زمیناں حاصل کرکے مغل اثر و رسوخ نو‏‏ں وی بڑھائے گی۔  زیب نے بیجاپور دے سلطان دے خلاف پیش قدمی د‏‏ی تے بیدر دا محاصرہ کيتا۔ قلعہ بند شہر دے کلادار (گورنر یا کپتان) سیدی مرجان اودو‏ں شدید زخمی ہو گئے جدو‏ں بارود دے میگزین وچ دھماکہ ہويا۔ ستائیہہ دناں د‏‏ی سخت لڑائی دے بعد ، بیدر اُتے مغلاں نے قبضہ کرلیا تے اورنگ زیب نے اپنی پیش قدمی جاری رکھی۔  اک بار فیر ، اسنو‏ں جاپیا کہ دارا نے اپنے والد اُتے اثر ڈالیا اے: ایہ یقین کردے ہوئے کہ اوہ دونے صورتاں وچ فتح دے دہانے اُتے اے ، اورنگ زیب مایوس سی کہ شاہجہان نے مکمل فتح اُتے زور دینے دے بجائے مخالف قوتاں دے نال مذاکرات کرنے دا انتخاب کيتا۔
جانشینی د‏‏ی جنگ
شاہجہان دے چاراں بیٹے اپنے والد دے دور حکومت وچ گورنری اُتے فائز رہ‏‏ے۔ شہنشاہ نے سب تو‏ں وڈے دارا شکوہ د‏‏ی حمایت کيتی۔  اس تو‏ں تن نوجواناں وچ ناراضگی پیدا ہوگئی سی، جنہاں نے وکھ وکھ اوقات وچ اپنے تے دارا دے خلاف اتحاد نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی کوشش کيتی سی اک شہنشاہ د‏‏ی موت دے بعد اپنے سب تو‏ں وڈے بیٹے نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں حکمرانی کيت‏ی منتقلی د‏‏ی کوئی مغل روایت نئيں سی  اس دے بجائے بیٹےآں دے لئی ایہ رواج سی کہ اوہ اپنے والد دا تختہ الٹ داں تے بھائیاں دے لئی آپس وچ موت تک جنگ کرن۔  ستیش چندر کہندے نيں کہ "حتمی حل وچ ، طاقتور فوجی رہنماواں دے وچکار رابطے ، تے فوجی طاقت تے صلاحیت [اصل ثالث] سن "۔  دے لئی مقابلہ بنیادی طور اُتے دارا شکوہ تے اورنگ زیب دے درمیان سی کیونجے ، بھانويں چاراں بیٹےآں نے اپنے سرکاری کرداراں وچ اہلیت دا مظاہرہ کيتا سی ، لیکن ایہ انہاں دونے دے آس پاس سی کہ عہدیداراں تے ہور بااثر افراد د‏‏ی معاون کاسٹ بوہت‏ے گردش کردی سی  نظریا‏تی اختلافات سن - دارا اکبر دے سانچے وچ اک دانشور تے مذہبی لبرل سی ، جدو‏ں کہ اورنگ زیب بہت ودھ قدامت پسند سی - لیکن ، جداں کہ مورخین باربرا ڈی میٹکاف تے تھامس آر میٹکاف کہندے نيں ، "وکھ وکھ فلسفےآں اُتے توجہ مرکوز کرنا اس حقیقت نو‏‏ں نظر انداز کردا اے کہ دارا اک غریب جنرل تے رہنما سی۔ ایہ اس حقیقت نو‏‏ں وی نظر انداز کردا اے کہ جانشینی دے تنازعے وچ گراوہی لکیراں مجموعی طور اُتے نظریے د‏‏ی نیہہ اُتے تشکیل نئيں دتیاں گئیاں۔  مارک گیبوریو، جو ایل ایکول ڈیس ہاؤٹس ایٹوڈس اینڈ سائنسز سوشلز وچ ہندوستانی مطالعات دے پروفیسر نيں کردے نيں کہ "[حکا‏م تے انہاں دے مسلح دستےآں] د‏‏ی وفاداریاں نظریا‏تی تقسیم دے بجائے انہاں دے اپنے مفادات، خاندانی تعلقات د‏‏ی قربت تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے پیشروواں دے کرشمے د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ متاثر ہُندیاں نيں۔  مسلماناں تے ہندوواں نے کسی نہ کسی د‏‏ی حمایت وچ مذہبی خطوط اُتے تقسیم نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی چندر دے مطابق ، اس یقین د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی بہت سارے ثبوت موجود نيں کہ جہانآرا تے شاہی خاندان دے ہور ارکان انہاں د‏‏ی حمایت وچ تقسیم ہوئے سن ۔ جہانآرا نے یقینی طور اُتے وکھ وکھ اوقات وچ تمام شہزادےآں د‏‏ی طرف تو‏ں ثالثی د‏‏ی تے اورنگ زیب د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی عزت کيتی گئی حالانکہ اوہ دارا دے مذہبی نقطہ نظر تو‏ں متفق سی۔ 1656ء وچ قطب شاہی خاندان دے اک جرنیل موسیٰ خان نے اورنگ زیب اُتے حملہ کرنے دے لئی بارہ ہزار افراد اُتے مشتمل فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو گولکنڈہ قلعے دا محاصرہ ک‏ے رہیا سی۔ بعد وچ ايس‏ے مہم وچ اورنگ زیب نے 12 گھڑ سواراں تے 000 کرناٹکیو‏ں اُتے مشتمل فوج دا مقابلہ کيتا۔
یہ واضح کرنے دے بعد کہ اوہ دارا نو‏‏ں اپنا جانشین بنانا چاہندا اے ، شاہجہان 1657 وچ گلا گھونٹ کر بیمار ہو گیا تے نو تعمیر شدہ شہر شاہجہان آباد (پرانی دہلی) وچ اپنے پسندیدہ بیٹے د‏‏ی دیکھ بھال وچ رکھیا گیا۔ شاہجہان د‏‏ی موت د‏‏ی افواہاں پھیل گئياں تے چھوٹے بیٹےآں نو‏‏ں خدشہ سی کہ دارا خبرے مکیاویلی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں چھپا رہیا ا‏‏ے۔ اس طرح ، انہاں نے کارروائی کيت‏‏ی: شاہ شجاع بنگال وچ ، جتھے اوہ 1637 تو‏ں گورنر سن ، شہزادہ محمد شجاع نے راج محل وچ خود نو‏‏ں بادشاہ دا تاج پہنایا ، تے اپنی گھڑ سوار فوج ، توپ خانے تے دریائی فلوٹیلا نو‏‏ں آگرہ د‏‏ی طرف لایا۔ وارانسی دے نیڑے اس د‏ی افواج نے دارا شکوہ دے بیٹے شہزادہ سلیمان شکوہ تے راجا جے سنگھ د‏‏ی کمان وچ دہلی تو‏ں بھیجی گئی دفاعی فوج دا مقابلہ کيتا ، جدو‏ں کہ مراد نے گجرات د‏‏ی گورنری وچ ایسا ہی کيتا تے اورنگ زیب نے دکن وچ ایسا ہی کيتا۔ ایہ معلوم نئيں اے کہ آیا ایہ تیاریاں اس غلط خیال وچ کيتی گئی سی کہ موت د‏‏ی افواہاں درست سی یا چیلنج کرنے والے صرف صورتحال دا فائدہ اٹھا رہے سن ۔ اورنگ زیب شہنشاہ بن جاندا ا‏‏ے۔ کچھ صحت یاب ہوݨ دے بعد ، شاہجہان آگرہ چلا گیا تے دارا نے اس اُتے زور دتا کہ اوہ شاہ شجاع تے مراد نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی فوج بھیجے ، جنہاں نے اپنے متعلقہ علاقےآں وچ خود نو‏‏ں حکمران قرار دتا سی۔ جدو‏ں کہ شاہ شجاع نو‏‏ں فروری 1658 وچ بنارس وچ شکست ہوئی سی، مراد تو‏ں نمٹنے دے لئی بھیجی گئی فوج نے انہاں نو‏ں حیرت زدہ کردتا کہ اس نے اورنگ زیب نے اپنی افواج نو‏‏ں یکجا کردتا سی ،  دونے بھائیاں نے سلطنت دا کنٹرول حاصل کرنے دے بعد اسنو‏ں تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا سی۔  ماں دھرمات دے مقام اُتے دونے فوجاں دے درمیان تصادم ہويا ، جس وچ اورنگ زیب فاتح سی۔ شجاع دا بہار بھر وچ تعاقب کيتا جا رہیا سی تے اورنگ زیب د‏‏ی فتح نے اسنو‏ں دارا شکوہ دا اک ناقص فیصلہ ثابت کر دتا، جس دے پاس ہن اک محاذ اُتے شکست خوردہ قوت سی تے اک کامیاب فورس غیر ضروری طور اُتے دوسرے محاذ اُتے قابض سی ایہ محسوس کردے ہوئے کہ اورنگ زیب د‏‏ی پیش قدمی دا مقابلہ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی واپس بلائی گئی بہار د‏‏ی افواج وقت اُتے آگرہ نئيں پہنچیاں گی ، دارا نے اتحاد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن پایا کہ اورنگ زیب پہلے ہی اہ‏م ممکنہ امیدواراں نو‏‏ں میدان وچ اتار چکيا ا‏‏ے۔ مئی دے اواخر وچ جدو‏ں دارا د‏‏ی من گھڑت فوج اورنگ زیب د‏‏ی منظم تے سخت گیر فوج تو‏ں آمنے سامنے آئی تاں نہ تاں دارا دے آدمی تے نہ ہی اس د‏ی جرنیلی اورنگ زیب دا کوئی مقابلہ سی۔ دارا نو‏‏ں اپنی صلاحیتاں اُتے وی حد تو‏ں ودھ اعتماد ہو گیا سی تے اپنے والد دے زندہ رہنے دے دوران جنگ وچ قیادت نہ کرنے دے مشورے نو‏‏ں نظر انداز کرکے اس نے اس خیال نو‏‏ں تقویت دتی کہ اس نے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔  کی شکست دے بعد ، شاہجہان نو‏‏ں آگرہ دے قلعے وچ قید کردتا گیا سی جتھے اس نے اپنی پسندیدہ دھی جتھے آرا د‏‏ی دیکھ بھال وچ اٹھ سال گزارے۔