cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابوالعرفان
اسلامک ریسورس سینٹر
thumbnail|کبھے|300px|ابوالعرفان، اپنے دفتر وچ ویکیپیڈیا دیکھدے ہوئے۔
انہاں نے اسلامک ریسورس سینٹر نامی اک ادارہ قائم کيتا، جو چھتہ بازار حیدرآباد دکن وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ادارے دے ذریعے اسلامی ادب، قرآن و احادیث دے تراجم تیلگو بولی وچ کیتے۔ انہاں دا ایہ کم پچھلے 32 سالاں تو‏ں متواتر جاری ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ اسلام گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیلگو شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلمان
ٹکا چور
ٹکا چور کاں ٹبر دا اک رکھوسنا پنچھی اے ۔ ایہدی لمبی مٹھی کوک تے لمبی پونچھ ایہدی نشانی اے ۔ ایہ لموچی ایشیا تے چڑھدے لموچی ایشیا دا پنچھی اے ۔ پاکستان وچ ایہ پنجاب وچ ملدا اے۔
دکھالا
ایہدا سر کالا ، پراں تے دارچینی رنگ تے پونچھ لمبی نیلی سانولی ہُندی اے ۔ پونچھ دا آخری سرا کالا ہُندا اے ۔ پراں تے چٹے لمبے نشان ہُندے نیں تے کناریاں کالیاں۔ پراں دے تھللے پاسے دا رنگ گوڑھا کھٹا ہُندا اے ۔
ایہ 14.4-17.3 سینٹی میٹر لمبا ہُندا اے ۔ ایہدی پونچھ 189-363 ملی میٹر لمبی ہُندی اے ۔ ایہدا جوکھ 90-130 گرام تک ہُندا اے ۔
پسار
ایہ رکھوسنا ٹوکرے دا سنگی اے تے زمین تے گھٹ ای رہندا اے ۔ ایہ جنوبی ایشیائی دیساں وچ عام ملدا اے ۔
کھاݨ پیݨ تے ویہار
ایہ درختاں تے رہندا اے تے پھل فروٹ ، بی ، انکنگریڑے، کرلے تے نکیاں پنچھیاں دے آنڈے ایہدا کھاݨ پیݨ نیں ۔ اپریل توں جون ایہدی بچے کڈھݨ دا سیزن اے ۔ ایہ درختاں وچ آلھݨا بݨوندے نیں ۔ ایہ 3 توں 5 تک آنڈے دیندے نیں ۔
رومی صوبہ
thumb|[[آگستس دے تحت رومی سلطنت (31 ق م – 14 عیسوی)۔ زرد: 31 ق م۔ گہرا سبز 31–19 ق م، ہلکا سبز 19–9 ق م، زردی مائل سبز 9–6 ق م۔]]
قدیم روم وچ اک صوبہ اک بنیادی تے 293ء تک اطالیہ تو‏ں باہر سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی علاقائی تے انتظامی اکائی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:صوبے گٹھ:قدیم رومی صوبے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ٹوگوی چٹی اکھ
ٹوگوی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ملتان دی لڑائی
ملتان دی لڑائی درانی سلطنت دے وزیر اتے سکھ سلطنت دے وچکار ہوئی۔
پچھوکڑ
جدوں چارج لے کے کاہن سنگھ تے دوویں انگریز باہر نکل رہے سن تاں اک فوجی افسر گودڑ سنگھ مذہبی نے ایاڈرسن اتے ایگنیو 'تے حملہ کر کے اوہناں نوں قتل کر دتا۔ ایہہ کوئی اچانک گھٹی گھٹنا نہیں سی ۔ سکھ فوجاں وچ انگریزاں ولوں پنجاب 'تے قبضہ، رانی جنداں دی بے عزتی اتے قید، سکھ جرنیلاں تے افسراں دیاں طاقتاں کھوہنا، غداراں نوں عہدے اتے سنمان بخشنا بارے خبراں پجدیاں رہندیاں سن تے اوہ اندروں-اندری غصے نال بھرے پیتے بیٹھے سن۔ دیوان مول راج دی تھاں کاہن سنگھ مان، تے اوہ وی دو انگریز افسراں دی نگرانی ہیٹھ، لایا جانا وقتی ایکشن دا کارن بنیا۔
جدوں دو انگریز افسراں دے مرن دی خبر فریڈرک کری ریزیڈینٹ کول پجی تاں پہلاں تاں اس نے فوج نوں ملتان جان دا حکم دے دتا پر مگروں اس نے ارادہ بدل لیا تے اس نوں سکھاں تے تھوپن دی ترکیب گھڑنی شروع کر دتی۔ ایہہ سوچ کے اس نے ہربرٹ ایڈورڈز نوں بنو وچ خط بھیج کے آکھیا کہ اوہ کاہن سنگھ مان نوں کہے کہ اوہ دیوان مول راج نوں ہی صوبیدار رہن دیوے۔ مئی، 1848 وچ ریزیڈینٹ نے ایڈورڈز نوں فوج لے کے ملتان جان واسطے آکھ دتا۔ اس ویلے تک (ہیرا سنگھ ڈوگرا ولوں 1845 وچ شہید کیتے بابا بیر سنگھ نورنگ آباد دے وارث) بھائی مہاراج سنگھ وی ملتان پج چکے سن۔ اوہناں نے اتھے پہنچ کے سکھ فوجاں نوں جتھیبند کرنا شروع کر دتا۔
جد مول راج نوں ایڈورڈز دے آؤن دا پتہ لگا تاں اس نے امن سمجھوتے دی پیش کش کیتی۔ ایڈورڈز نے ایہہ پیش کش ٹھکرا دتی تے ملتان 'تیے حملہ کر دتا۔ پہلاں تاں نکیاں-موٹیاں جھڑپاں ہوئیاں پر 18 جون، 1848 نوں اک وڈی لڑائی ہوئی جس وچ ایڈورڈز نوں جت حاصل ہوئی۔ آخری لڑائی پہلی جولائی دے دن ہوئی جس وچ دیوان مول راج دا ہاتھی ماریا گیا تے اس دے نال ہی اس دی موت دی افواہ وی پھیل گئی۔ اس نال اس دے ساتھیاں دے حوصلے ڈگ پئے۔ اس نے اپنے آپ نوں قلعے وچ بند کر لیا۔ انگریزی فوجاں نے قلعے نوں سارے پاسیوں گھیر لیا۔ ایہہ گھیرا چار ہفتے جاری رہا۔ دیوان مول راج، کابل توں امیر دوست محمد خان دی مدد دی آس وی رکھ رہا سی۔ پر نہ تاں کابل توں اتے نہ اٹاری والیاں توں کوئی مدد پجّ سکی۔ 17 دسمبر، 1848 نوں انگریز فوجاں نے قلعے 'تے اک زبردست حملہ کیتا تے اندر داخل ہو گئیاں۔ اخیر مول راج نے ہتھیار سٹّ دتے۔ دیوان مول راج 'تے قتل، جنگ کرن اتے غداری دا مقدمہ چلا کے اس نوں موت دی سزا سنائی گئی (جو گورنر جنرل نے عمر قید وچ بدل دتی)۔ جنوری، 1850 تک اس نوں لاہور قلعہ وچ رکھ کے مگروں فورٹ ولیئمز (کلکتہ) بھیج دتا گیا۔ پر خراب صحتَ کارن اس نوں بنارس لے آندا گیا اتے کھانے وچ ہلکی زہر دے کے اس نوں موت دے منہ وچ دھکّ دتا گیا۔ اخیر، 11 اگست، 1851 دے دن، 36 سال دی عمر وچ اوہ چڑھائی کر گیا۔ دیوان مول راج بارے لارڈ ڈلہوزی دا وچار سی کہ مول راج کول بغاوت دی اگوائی کرن واسطے نہ تاں جگرا سی تے نہ ہی خواہش۔ ایہہ تاں ایڈوارڈیز دیاں زیادتیاں سن جس نے سکھاں دے قومی جذبات اس دے حق وچ کر دتے سن
حوالے
گٹھ: لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:پنجاب دی تریخ
وانگی وانگی چٹی اکھ
وانگی وانگی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
شام (رومی صوبہ)
شام (Syria) اک ابتدائی رومی صوبہ سی جسنو‏ں پومپی نے 64 ق م وچ رومی جمہوریہ وچ شامل کیتا۔ بعد وچ 135ء وچ اسنو‏ں صوبہ یہودا دے نال ضم ک‏ر ک‏ے نواں صوبہ شام فلسطین بنا دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:135ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:190ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:60 ق م د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:64 ق م گٹھ:ایشیا وچ پہلی صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:پہلی صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:تیسری صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:دوسری صدی د‏‏ی تحلیلات گٹھ:رومی سلطنت دے دوران قدیم یہودی تریخ گٹھ:رومی سلطنت دے صوبے گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت گٹھ:رومی شام گٹھ:قدیم شام گٹھ:مغربی ایشیا دے سابقہ ملکاں
شام فلسطین
شام فلسطین (Syria Palaestina) رومی سلطنت دا 135ء تو‏ں تقریبا 390ء تک اک صوبہ سی۔ اس دا قیام رومی شام تے رومی یہودا دے انضمام تو‏ں عمل وچ آیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:135ء دیاں تاسیساں گٹھ:390ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:اردن د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:ایشیا وچ دوسری صدی دیاں تاسیساں گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:دوسری صدی دیاں تاسیساں گٹھ:دوسری صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:رومی دور وچ اردن گٹھ:رومی سلطنت دے دوران قدیم یہودی تریخ گٹھ:رومی سلطنت دے صوبے گٹھ:رومی سلطنت وچ تیسری صدی گٹھ:رومی سلطنت وچ چوتھ‏ی صدی گٹھ:رومی سلطنت وچ دوسری صدی گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت گٹھ:رومی شام گٹھ:شام (علاقہ) گٹھ:فلسطین گٹھ:قدیم شام گٹھ:قدیم مشرق نیڑے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یہودیہ گٹھ:رومی سلطنت وچ 130ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
وینیکورو چٹی اکھ
وینیکورو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پئوت
ربط=[[:ur:فائل:Black jew of cochin with peyots.jpg|متبادل=|thumb|پئوت رکھیا ہويا ہندستانی کوچنی یہودی]] پئوت ( عبرانی وچ פֵּאָה ) پائوث اشکنازی تلفظ اے، عبرانی جانبی پٹھے لٹھ کنڈلی یا قلم دے لئی استعمال ہُندا اے. پئوت کچھ راسخ_العقیدہ_یہودی مرد تے لڑکے بائبل کے اک حکم د‏‏ی تویل اُتے یعنی سر دے "جانب دے کے بال نہ کٹنے " دے تحت جانبی لٹھ رکھدے نيں. لفظ، پیہ دا مطلب اے "کونے، طرف، کنارے". حاریدی / حسیدی ، یمنی ، تے چردل یہود وچ پئوت رکھنے دے مختلف انداز نيں. یمنی یہود اپنے جاںبی لٹھ نو‏‏ں سمونیم کہندے نيں (لفظی، "نشانیاں"، انہاں دے طویل گھونگریالے لٹھ یمنی معاشرے وچ اک واضح نشانی دے طور اُتے دیکھی جاندیاں نيں ، (جو انہاں نو‏‏ں انہاں دے غیر یہودی پڑوسیاں تو‏ں نمایاں کردا اے ). گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے
ربیائی تشریح
تورات دا کہنا اے کہ، "آپ پئوت( خط دے بال) اپنے سر کی پشت تو‏ں (کٹ کر) گول نئيں کرن "   ". لفظ پئوت دا مطلب لیا گیا سی کاناں دے سامنے ناک د‏‏ی سطح اُتے رخساری ہڈی دے تھلے تک دے بال ( تلمود - مکوت 20A). مشناہ نے انہاں قوانین نو‏‏ں صرف مرداں دے لئی استعمال کیتا تھا. اس طرح ایہ بعض حلفےآں وچ ایہ روایت بن گئی کہ کاناں دے اُتے دے بال ودھیا کر لٹھ لٹکا لئے جان. موسی بن میمون مطابق، کاناں دے اُتے دے بال کاٹنا اک ملحدانہ روش تھا. ہلاخاہ وچ اس موضوع اُتے سیر حاصل بحث موجود ہیکہ پئوت دا اصل مقام کتھے اے تے کن طریقےآں تو‏ں کاٹنا ختم کیتا جائے.
اسالیب
thumb| نوجوان حسیدی کھنگریالے پئوت رکھے ہوئے thumb| مسلماناں جداں پٹھے، زلفاں رکھےکاناں دے پِچھے کئےتخفیفی فرقے دے پئوت پیوت د‏‏ی لمبائی تے رکھوالی یہود د‏‏ی جماعتاں وچ نمایاں طور اُتے مختلف نيں:
لتھوینیا دے یہود جو قبالہ دے کم زیر اثر رہے نيں اوہ وی کِس‏ے حد تک لٹھ رکھدے نيں جنکا طرز آپس وچ کم بدلاؤ رکھدا اے.
حوالے
<references group="" responsive="" /> گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے گٹھ:حسیدی یہودیت گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:راسخ العقیدہ یہودیت گٹھ:یہودیت
وڈی چنجوالی چٹی اکھ
وڈی چنجوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سلاجیت
سلاجیت پاکستان دے اُپر آلے پہاڑی علاقےاں بلتستان گلگت تے چترال وچ پایا جاݨ والا اک سیال مادہ اے جیہڑا پہاڑاں وچوں کڈھیا جاندا اے ۔ قدیم بلتی معالجاں تے حکیماں نے ایس سیال مادے دے کئی طبی فوائد بیان کیتے نیں ۔ سلاجیت ہڈیاں دی کمزوری، جسمانی کمزوری تے نا مردانگی وغیرہ دی مرض دے خاتمے واسطے کارآمد اے ۔ سلاجیت دا رنگ سیاہی مائل چاکلیٹ ونگوں ہُندا اے ۔ سلاجیت نوں بلتی وچ ’’برق لجونگ‘‘ کہیا جاندا اے جیہدا مطلب پہاڑاں دا پسینا اے ۔ سلاجیت نوں کھوار تے چترالی زباناں وچزومو آشرو یعݨی پہاڑ دا اتھرو کہیا جاندا اے ۔ کھوار زبان وچ آشرو، آنسو نوں کہیا جاندا اے ۔ لفظ آشرو پنجابی زبان دے لفظ اتھرو توں بݨیا اے ۔ سلاجیت ٹُٹیاں ہویاں ہڈیاں نوں جوڑݨ، پنڈے نوں گرمایش دیݨ تے مردانہ کمزوری نوں ختم کرن واسطے ورتی جاندی اے ۔
گٹھ:دوائی گٹھ:صحت بلحاظ دیس
ٹرک چٹی اکھ
ٹرک چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ماڈنگا
ماڈنگا چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
دورنگی چٹی اکھ
دورنگی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹیسینو
ٹیسینو سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
ٹی این ٹی
ٹی این ٹی اک کیمیکل اے جینوں عام طور تے بمب بنانے چ استعمال کیتا جاندا اے۔ ٹی این ٹی دا فارمولا اے C6H2(NO2)3CH3 وے۔
ایدی تباہی نوں دوجے بمباں دی تباہی ناپن لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔ ٹی این ٹی سب توں عام استعمال ہونے آلا کیمیکل اے جینوں بمب بنانے چ استعمال کیتا جاندا اے ایدی وجہ اے وے کہ اے رگڑ تے گرمی نوں بہترین طور تے سہ سکدا اے۔ اے پانی چ نا تے کلدا اے نا تے پانی جزب کردا اے اس آسطے اینوں بارش وچ تے خراب موسم چ وی استعمال کیتا جا سکدا اے۔ دھماکے دے اتے اے اینج پھٹدا اے۔
ٹی-80 ٹینک
ٹی-80 روس دا اک زبردست ٹینک اے۔ اے پہلا ٹینک سی جنے گیس ٹربائن انجن دا استعمال کیتا جس دی وجہ توں اے بہت تیز رفتار نال ٹر سکدا اے۔ اے ٹینک نیٹو دے کسی وی دوجے ٹینک توں بہتر سی تے اس وجہ توں نیٹو دیساں نے کئی ہیلیکاپٹر تے میزائل بنانے شروع کیتے۔
منڈاناؤ آئبون
منڈاناؤ آئبون چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سانولے گلیوالی آئبون
سانولے گلیوالی آئبون چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
توبۃ النصوح
توبۃ النصوح ڈپٹی نذیر احمد دہلوی دا تیجا ناول اے ۔ ایہ اردو زبان دا ناول اے جیہڑا 1877ء وچ چھپیا سی ۔ ایس ناول وچ اولاد دی تربیت دے بارے اہمیت اجاگر کیتی گئی اے ۔ ایس ناول وچ ایہ سبق دتا گیا اے کہ تعلیم دا حصول ای کافی نئیں بلکہ تربیت سبھ توں اہم اے خاص طور تے دینی اصلاحی سوچ تے شعور نال سماجی برایاں توں بچیا جاسکدا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:ناول گٹھ:اردو ادب گٹھ:ڈپٹی نذیر احمد دیاں کتاباں
جمالا
سوزانا جمالادینووا (Susana Jamaladinova) (Susana Camaladinova; Сусана Джамаладінова) جو اپنے اسٹیج ناں جمالا (Camala، Джамала) توں بہتر جانی جاندی اے اک یوکرینی گلوکارہ، اداکارہ تے نغمہ نگار اے۔ اس نے یوکرین دی نمائندگی کر دے ہوئے 2016ء دے یوروویژن نغمیاں دے مقابلے وچ شامل ہوئی تے اپنے نغمے 1944 دے نال فاتح رہی اے۔
ابتدائی زندگی
سوزانا جمالادینووا اوش، کرغیز اشتراکی جمہوریہ وچ کریمیائی تاتار باپ تے آرمینیائی ماں دے ایتھے پیدا ہوئی سی۔۔     اس دے کریمیائی تاتار آباواجداد جبرًا ملک بدر کیے گئے سن۔ ایہ واقعہ جوزف اسٹالن دے دور مین دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ پیش آیا سی جدو‏‏ں انہاں لوگاں نوں وسط ایشیائی جمہوریہ وچ منتقل کیتا گیا باوجود اس دے کہ اوہ لوک سوویت یونین ول توں ای نبرد آزما سن۔
اس دے ماں باپ چار سال تک زیر طلاق رہے تاکہ اس دی ماں اپنے پیدائشی ناں توں کریمیا وچ اپنے پیدائشی ناں دے نال گھر خرید سکے۔ اس دور وچ سوویت ارباب مجاز دی جانب توں جمالا دے باپ وانگ تاتاراں نوں کریمیا وچ زمین خریدنے توں روک دتا گیا سی۔
ابتدائی رجحان
جمالا بچپن توں موسیقی دی شوقین سی۔ اس نے نو سال دی عمر وچ پیشہ ورانہ ریکارڈنگ شروع دی، جس وچ 12 بارہ لوک تے بچاں دے کریمیائی تاتار نغمے شامل سن۔ اوہ سمفیروپول موسیقی کالج وچ شریک ہوئی۔ اس دے بعد اوہ چائیکووسکی نیشنل میوزک اکیڈمی آف یوکرین توں اوپرا گلوکارہ دے طور اُتے تعلیم مکمل دی، مگر اس نے پاپ موسیقی نوں ذریعہ روزگار بنایا۔
2010–11: فار ایوری ہارٹ
14 فروری 2010ء نوں جمالا نے اپنا پہلا یگانہ نغمہ تو محبت توں بنے ہو اپنی پہلی اسٹوڈیو البم فار ایوری ہارٹ توں جاری کیتا۔ اسی سال 18 اکتوبر نوں اس نے ایہ وچ، جمالا ہوں جاری کیتا۔ اس دے اگلے مہینے دی 23 تریخ نوں اس نے مسکان جاری کیتا۔ 2011ء وچ اس نے یوکرین کے انتخابی مقابلے برائے وسیع تر یوروویژن مقابلہ نغمہ جات وچ اپنے نغمے مسکان دے نال حصہ لیا۔ ایہ نغمہ مجمع وچ مقبول رہیا تے جمالا مقابلے دے اخری مرحلے تک رسائی کر سکی۔ پر اوہ بعد وچ دستبردار ہو گئی۔ 12 اپریل 2011 نوں اس نے اپنا پہلا یگانہ البم فار ایوری ہارٹ مون ریکارڈز یوکرین دے ذریعے جاری کیتا۔
2012–14: آل آر نتھنگ تے تھینک یو
thumb|جمالا [[اوڈیسا بین الاقوامی فلم فیسٹول|اوڈیسا فلم فیسٹول 2012ء وچ آٹوگراف دیندے ہوئے۔]] 8 نومبر 2012ء نوں جمالا نے "Ya Lyublyu Tebya" ("Я Люблю Тебя"، " مجھے تم سے محبت ہے") جاری کیتا کہ جو اس دی دوسری البم آل آر نتھنگ دا حصہ اے۔ اس نے اس دے بعد زخم خوردہ جاری کیتا تے فیر کیکٹس (، "Cactus") نوں 6 مارچ 2013ء نوں جاری کیتا جو اسی البم دا تیسرا تے آخری یگانہ نغمہ اے۔ اسی مہنیے دی 19 نوں اس نے آل آر نتھنگ البم مون ریکارڈز یوکرین دے ذریعے جاری کیتا۔
25 ستمبر 2014ء نوں اس نے زاپ لُو تالاس (، "الجھن میں") اپنی دوسری البم تھینک یو توں جاری کیتا۔ اس البم نوں 1 اکتوبر 2014ء نوں اینجائے ریکارڈز دے ذریعے جاری کیتا۔
جمالا یوروویژن نغمیاں دے مقابلے 2016ء وچ
thumb|بائیں|جمالا یوروویژن نغموں کے مقابلے 2016ء میں حصہ لیتے ہوئے۔ جمالا نے کامیاب انداز وچ یوکرین دی یوروویژن نغموں کے مقابلے 2016ء وچ نمائندگی دی۔ اس دے نغمے دا عنوان 1944 سی۔ ایہ نغمہ کریمیائی تاتاریوں کی جبری ملک بدری دے بارے وچ اے جو 1944ء دا واقعہ سی۔ اس المیے وچ بطور خاص اس پردادی متاثر ہوئی سی جو اپنی بیٹی وسط ایشیا منتقلی دے دوران وچ کھو چکی سی۔ جمالا نے ایہ نغمہ 2014ء وچ لکھیا سی۔ 14 مئی 2016ء نوں ایہ اعلان کیتا گیا کہ اوہ مقابلہ 534 پوائنٹ توں جت چکی اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1983 دے جم گٹھ:اکیویں صدی دیاں گلوکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:روسی زبان دے گلوکار گٹھ:کرغزستانی گلوکاراواں گٹھ:یوکرائنی پاپ گلوکار گٹھ:یوکرائنی گلوکار-نغمہ نگار گٹھ:یوکرائنی گلوکاراواں گٹھ:یوکرائنی مسلم گٹھ:یوکرائنی نغمہ نگار گٹھ:یوکرینی زبان دے گلوکار
کریمی متھا آئبون
کریمی متھا آئبون چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
لیکسری آئبون
لیکسری آئبون چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
علاقہ لنڈی پٹی
علاقہ لنڈی پٹی ضلع چکوال وچ اک خاص علاقے اُتے مشتمل وادی لنڈی پٹی کہلاندی ا‏‏ے۔
اہمیت
ضلع چکوال وچ لنڈی پٹی دا علاقہ ۔ لنڈی پٹی دا علاقہ چکوال د‏‏ی سیاست وچ تاریخی طور اُتے اہ‏م رہیا اے ۔این اے 64 تے اس دے ذیلی صوبائی حلقے پی پی 22 دا اک وڈا حصہ لنڈی پٹی دے علاقے اُتے مشتمل اے ۔اس صوبائی حلقے وچ وڈے دیہات شامل نيں اس تو‏ں ملحق علاقہ دھن د‏‏ی ملحقہ آبادیاں بشمول وادی جھنگڑ تے وادی کہون دے علاقےآں شامل نيں ضلع چکوال دے مشرق وچ شمالاَ جنوباَ تنگ پٹی د‏‏ی صورت وچ پھیلا لنڈی پٹی دا اس علاقے د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار دے بارے وچ شناسائی ہونا لازمی اے ۔سطح مرتفع پوٹھوہار وچ واقع اس علاقے نو‏‏ں لنڈی پٹی کیو‏ں کہیا جاندا اے اس د‏ی وجہ معلوم نئيں ہوسک‏ی۔ایہ علاقہ سہگل آباد تو‏ں کالس تک پھیلا ہويا اے ۔قیاس کیتا جاندا اے کہ لنڈی پٹی دے دانشور جو قصبہ ہسولہ دے پنڈت سن نے چند صدیاں پہلے لنڈا رسم الخط ایجاد کیتا سی جو اگے چل ک‏ے گرمکھی رسم الخط د‏‏ی بنیاد بنا۔اردو لغت دے مطابق لنڈا اس درخت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو شاخاں تے پتےآں تو‏ں بے نیاز ہوئے۔ اس دے علاوہ لنڈا دے معنی بے یارو مدد گار وی نيں۔ایہ علاقہ پنجاب دے اہ‏م شہراں جہلم، راولپنڈی تے چکوال تو‏ں دور ہونے دے سبب کئی مسائل دا وی شکار ا‏‏ے۔1739ء وچ جدو‏ں نادر شاہ نے اس علاقے اُتے حملہ کیہ تاں اس وقت ایتھ‏ے موجود قلعہ ہسولہ اُتے گجر قابض سن ۔
حلقہ بندیاں
ضلع چکوال وچ نويں حلقہ بندیاں دے بعد لنڈی پٹی دا علاقہ اک بار فیر امیدواراں د‏‏ی ہار جیت دے لئی فیصلہ کن اہمیت اختیار کر گیا ا‏‏ے۔ لنڈی پٹی دا علاقہ چکوال د‏‏ی سیاست وچ تاریخی طور اُتے اہ‏م رہیا اے ۔این اے 64 تے اس دے ذیلی صوبائی حلقے پی پی 22 دا اک وڈا حصہ لنڈی پٹی دے علاقے اُتے مشتمل اے ۔اس صوبائی حلقے وچ وڈے دیہات شامل نيں لیکن ایتھ‏ے تو‏ں جیت دے لئی علاقہ دھن د‏‏ی ملحقہ آبادیاں بشمول وادی جھنگر تے وادی کہون دے علاقےآں وچ اثرو رسوخ ہونا وی ضروری ہوئے گا۔ضلع چکوال دے مشرق وچ شمالاَ جنوباَ تنگ پٹی د‏‏ی صورت وچ پھیلا اے
تاریخی حیثیت
علاقے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی اس د‏ی تریخ تے سبھیاچار دے بارے وچ شناسائی ہونا لازمی اے ۔سطح مرتفع پوٹھوہار وچ واقع اس علاقے نو‏‏ں لنڈی پٹی کیو‏ں کہیا جاندا اے اس د‏ی وجہ معلوم نئيں ہوسک‏ی۔ایہ علاقہ سہگل آباد تو‏ں کالس تک پھیلا ہويا اے ۔قیاس کیتا جاندا اے کہ لنڈی پٹی دے دانشور جو قصبہ ہسولہ دے پنڈت سن نے چند صدیاں پہلے لنڈا رسم الخط ایجاد کیتا سی جو اگے چل ک‏ے گرمکھی رسم الخط د‏‏ی بنیاد بنا۔اردو لغت دے مطابق لنڈا اس درخت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو شاخاں تے پتےآں تو‏ں بے نیاز ہوئے۔ اس دے علاوہ لنڈا دے معنی بے یارو مدد گار وی نيں۔ایہ علاقہ پنجاب دے اہ‏م شہراں جہلم، راولپنڈی تے چکوال تو‏ں دور ہونے دے سبب کئی مسائل دا وی شکار ا‏‏ے۔1739ءماں جدو‏ں نادر شاہ نے اس علاقے اُتے حملہ کیہ تاں اس وقت ایتھ‏ے موجود قلعہ ہسولہ اُتے گجر قابض سن ۔قلعہ روہتاس انہاں دا ہیڈ کوارٹر سی ۔ انہاں دا شمار علاقے د‏‏ی جنگجو قوماں وچ ہُندا سی جدو‏ں کہ سکھ عہد وچ چیتر سنگھ لنڈی پٹی دا حاکم سی جو طویل عرصہ تک گگھڑاں تو‏ں لڑائی کردا رہیا اے ۔گجر خاندان دے علاقے وچ اثر و رسوخ دے باعث شاہان مغلیہ نے روہتاس دے حاکم چوہدری عبدالرحیم خان نو‏‏ں 84 دیہات دا حاکم مقرر کیتا اس وجہ تو‏ں ایہ علاقہ گجر چوراسی کہلایا جانے لگیا۔قلعہ ہسولہ دا علاقہ نادر شاہ نے کالس دے گجر قبیلہ نو‏‏ں مرحمت کیتا سی ۔ لنڈی پٹی دے شمالی سرے اُتے واقع کالس دا قصبہ سیاسی و سماجی طور اُتے با اثر گجراں دا گڑھ اے ۔کالس وچ آباد ایہ قبیلہ راجگان کہلاندا ا‏‏ے۔ تریخ گواہ اے کہ راجگان کالس طویل مدت تو‏ں ایتھ‏ے سیاسی سر گرمیاں وچ پیش پیش رہے نيں۔سکھاں دے زوال دے بعد 1849ء وچ جدو‏ں فرنگیاں نے حکومت قائم کيتی تاں جنرل نکلسن د‏‏ی زیر نگرانی اس علاقے وچ پہلا بندوبست اراضی ہويا۔انگریزاں نے وفادار لوکاں نو‏‏ں جاگیریراں تو‏ں نوازیا جس دے سبب چھوٹی چھوٹی ریاستاں وجود وچ آ ئاں۔ راجگان کالس وی انہاں نو‏ں وچو‏ں اک اے ۔پاکستان دے وجود وچ آنے تے اس دے بعد تک جاگیردارانہ نظام عروج اُتے سی لیکن صدر جنرل ایوب دے دور حکومت وچ زرعی اصلاحات دے باعث اراضی انتقال ایکٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں کاشتکار تے غیر کاشتکار طبقے وچ تفریق کم ہوئی۔
منتخب ارکان
1965 وچ ہونے والے انتخابات وچ اس علاقے تو‏ں مرزا مظہر حسین ممبر صوبائی اسمبلی بنے۔ اوہ تحریک پاکستان دے رکن وی سن ۔1970ء دے عام انتخابات وچ ایہ علاقہ جہلم کاحصہ سی ۔ قومی اسبملی د‏‏ی نشست اُتے این ڈبلیو 34 تو‏ں پاکستان پیپلز پارٹی دے ملک محمد صادق 29 ہزار تو‏ں ودھ ووٹ لے ک‏ے کامیاب ہوئے سن ۔ اس دے ذیلی صوبائی حلقے پی پی 18 تو‏ں مرزا افضل الحق مسلم لیگ کونسل دے ٹکٹ اُتے کامیاب ہوئے سن ۔1977ء دے عام انتخابات وچ این اے 45 جہلم تو‏ں پی پی پی دے سردار خضر حیات جدو‏ں کہ پی پی 21 جہلم تو‏ں عبدالغفار خان رکن صوبائی اسمبلی منتخب ہوئے۔5 جولائ‏ی 1977ء دے مارشل لا دے بعد ضیاالحق نے 1985 وچ غیر جماعتی انتخابات کروائے۔واضح رہے 1985 وچ چکوال نو‏‏ں ضلع دا درجہ دے دتا گیا تھا۔لنڈی پٹی دے راجگان کالس تے سرداران کوٹ چوہدریاں وچ برساں تو‏ں قائم اجارہ داری نو‏‏ں لنڈی پٹی دے اک ہور پنڈ جند اعوان دے اک (ر) جنرل عبدالمجید نے ختم کر دتا۔ لُنڈی پٹی تو‏ں تعلق رکھنے والے عبدالمجید ملک پنج بار رکنِ قومی اسمبلی رہے
انہاں دے خاندان دا کوئی سیاسی پس منظر نہ سی لیکن اس دے باوجود اوہ 1985 سے1997 تک مسلسل پنج بار رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے۔ ایہ انتخاب انہاں نے اسلامی جمہوری اتحاد تے نون لیگ دے پلیٹ فارم تو‏ں لڑے۔اس دوران اوہ وفاقی وزیر خوراک، زراعت، پٹرولیم و قدرتی وسائل تے امور کشمیر و شمالی علاقہ جات وی رہ‏‏ے۔ اوہ چئیرمین اینٹی کرپشن تے مراکش وچ سفیر جداں کلیدی عہدےآں اُتے وی فائز رہ چکے نيں۔پر انہاں تمام ادوار وچ انھاں نے لنڈی پٹی دے لئی کوئی قابل قدر خدمات سر انجام نہ دتیاں1988ء تے 1991ء وچ انہاں دے بھتیجے میجر (ر) سلیم اصغر چیئر مین ضلع کونسل چکوال وی رہ‏‏ے۔2002 وچ عبدالمجید ملک دے ہی بھتیجے میجر (ر) طاہر اقبال نے قاف لیگ تو‏ں رکن اسمبلی منتخب ہوئے۔2008 وچ این اے 60 تو‏ں ایاز امیر رکن قومی اسمبلی بنے جدو‏ں کہ 2013ء وچ نون لیگ دے ٹکٹ اُتے طاہر اقبال ایم این اے منتخب ہوئے۔لیفٹینٹ جنرل (ر) عبدالمجید ملک دا 2016 وچ انتقال ہو گیا سی اُتے جدو‏ں تک اوہ زندہ رہے چکوال وچ نون لیگ دھڑے بندیاں تو‏ں محفوظ رہی۔لنڈی پٹی دے اہ‏م سیاسی خانوادے وچ قصبہ کالس دے راجگان دا ناں آندا ا‏‏ے۔2017ء دے ضنمنی انتخاب حلقہ پی پی 20 وچ پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار راجا طارق افضل کالس نو‏‏ں شکست دا منہ دیکھنا پيا۔وہ اپنے خاندان د‏‏ی خدمات دے باعث لنڈی پٹی دے علاقےآں وچ اچھی شہرت رکھدے نيں۔راجا طارق افضل کالس دے والد نے 1970ء دے انتخابات وچ آزاد حیثیت تو‏ں ایم این اے دا انتخاب لڑا۔ انہاں دے چچا راجا اعجاز خان نے 2001ء تے 2005ء دے بلدیات‏ی انتخابات وچ یونین کونسل جند اعوان تو‏ں جنرل (ر) عبدالمجید ملک دے عزیزاں نو‏‏ں شکست دتی سی۔2015ء دے بلدیات‏ی انتخابات وچ راجا طارق افضل کالس یونین کونسل موگلہ تو‏ں بطور چئیرمین کامیاب ہوئے۔لنڈی پٹی تو‏ں چوہدری محمد خان کالس جو 1983ء وچ چئیرمین ضلع کونسل رہے اہ‏م سیاسی شخصیت نيں جدو‏ں کہ ایتھ‏ے دے کیپٹن (ر) عبد الحق کجلی 1987ء تے 1991ء وچ ضلع کونسل دے ارکان رہے۔صوفی مشتاق حسین بھٹی وی ایتھ‏ے دے معروف سیاست دان نيں اوہ 1998ء وچ ممبر ضلع کونسل 2005 تے 2015ء وچ چئیرمین یونین کونسل جنڈ خانزادہ منتخب ہوئے۔ملک ظفر اقبال خان پور وی علاقے د‏‏ی سیاست وچ نمایاں مقام رکھدے نيں اوہ 1998ءماں ممبر ضلع کونسل 2001ء تے 2015ء وچ چئیرمین یو سی ڈوہمن منتخب ہوئے۔
لنڈی پٹی دے مشاہیر
لنڈی پٹی تو‏ں تعلق رکھنے والے مشاہیر وچ باوا شاہ مراد خان پوری راجا غلام سرور کالس معروف محقق نامور اتھیلیٹ عبدالخالق پرندہ جند اعوان، پروفیسر نعیم صدیقی خان پور تے معروف شاعر جمیل یوسف لنگاہ سمیت صاحبزادہ سلطان علی زلفی، پروفیسر سعید اکرام، ملک منیر نوابی، ملک اشرف نوابی معروف صنعتکار تے سہگل آباد دے بانی میاں محمد سہگل شامل نيں۔ گورنمنٹ ہائی سکول ہسولہ 1898ء وچ بنا تے اگلے سو سال وچ ایتھ‏ے چند ہائی اسکول تے سہولیات تو‏ں عاری تے رورل ہیلتھ سنٹر عوام نو‏‏ں بنیادی سہولیات دے ناں اُتے ملے۔ ونہار دے علاقے تو‏ں تعلق رکھنے والے ن لیگ دے صوبائی وزیر ملک تنویر اسلم سیتھی نے البتہ اپنے اس حلقے د‏‏ی تقریباَ ادھی لنڈی پٹی نو‏‏ں بنیادی سہولیات تو‏ں آراستہ کیتا اے
حوالے
گٹھ:ضلع چکوال گٹھ:پاکستان
مایا دی ہسپانوی فتح
متبادل=Painting of a bearded man in early 16th-century attire including prominent ruff collar, wearing a decorative breastplate, with his right hand resting on his hip and his left hand grasping a cane or riding crop.|کھبے|thumb| کوکیسٹیڈور پیڈرو ڈی الوارڈو نے گوئٹے مالا نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی ابتدائی کوششاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ امریکا د‏‏ی ہسپانوی نوآبادیات دے دوران ہسپانویاں کی مایا د‏‏ی فتح اک طویل تنازعہ سی ، جس وچ ہسپانوی فاتحاں تے انہاں دے اتحادیاں نے آہستہ آہستہ مایا ریاستاں تے پولیٹیز نو‏‏ں نیو اسپین دے نوآبادیات‏ی وائسرائلٹی وچ شامل کرلیا۔ مایا تہڈیب اس علاقے وچ سی جو ہن میکسیکو ، گوئٹے مالا ، بیلیز ، ہونڈوراس تے ایل سلواڈور دے جدید ملکاں وچ شامل ا‏‏ے۔ فتح 16 ويں صدی دے شروع وچ شروع ہوئی سی تے عام طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ 1697 وچ ختم ہوئی سی۔
مایا د‏‏ی فتح د‏‏ی راہ وچ انہاں د‏‏ی سیاسی طور اُتے بکھری ہوئی ریاست رکاوٹ بنی۔ ہسپانوی تے مقامی مایا لوک تدبیراں تے ٹکنالوجی وچ بہت مختلف سن ۔ ہسپانوی نو آباد نو شہراں وچ مقامی آبادی نو‏‏ں مرکوز کرنے د‏‏ی حکمت عملی وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے قیدیاں دے قبضے نو‏‏ں سراسر فتح د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ قرار دتا ، جدو‏ں کہ مایا نے زندہ قیدیاں تے مال غنیمت د‏‏ی گرفت نو‏‏ں ترجیح دتی۔ مایا وچ ، گھات لگیانا اک پسندیدہ سازی تھی؛ ہسپانوی گھڑسوار فوج دے استعمال دے جواب وچ ، پہاڑی مایا نے گڑھے کھودنے تے لکڑی دے داؤ اُتے لگیانے اُتے مجبور کيتا۔ نويں نیوکلیٹڈ بستیاں دے خلاف مقامی مزاحمت نے جنگل جداں ناقابل رسائی خطےآں یا پڑوسی مایا گروپاں وچ شامل ہونے د‏‏ی پرواز د‏‏ی شکل اختیار کرلئی جو حالے تک یورپی فاتحاں دے سامنے جمع نئيں ہوئے سن ۔ ہسپانوی ہتھیاراں وچ براڈ ورڈس ، ریپر ، نیزے ، پائکس ، ہالبرڈز ، کراس کمان، میچچلوکس تے لائٹ آرٹلری شامل سن ۔ مایا جنگجو نے نیزےآں، دخش تے تیر، پتھراں، تے انسیٹ دے نال بلیڈ والی لکڑی تلواراں دے نال لڑائی کی، تے خود د‏‏ی حفاظت دے لئی کپاس دے پیڈ زرہ بکتر پہنے ہوئے سن. مایا وچ پرانی دنیا دی ٹکنالوجی دے کلیدی عناصر جداں فنکشنل وہیل ، گھوڑے ، آئرن ، اسٹیل تے بارود د‏‏ی کمی تھی ۔ اوہ پرانی دنیا د‏‏ی بیماریاں دے لئی وی انتہائی حساس سن ، جنہاں دے خلاف انہاں دا کوئی مزاحمت نئيں سی۔
فتح تو‏ں پہلے ، مایا دے علاقے وچ متعدد مسابقتی سلطندیاں سن۔ بوہت سارے فاتحین نے مایا نو‏‏ں " کافر " دے طور اُتے دیکھیا جنہاں نو‏ں اپنی رہتل دی کامیابیاں نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے زبردستی تبدیل مذہب تے پرسکو‏ن کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ مایا تے یورپی کھوج کاراں دے وچکار پہلا رابطہ کرسٹوفر کولمبس دے چوتھے سفر دے دوران 1502 وچ ہويا سی ، جدو‏ں اس دے بھائی برتھولومیو نو‏‏ں کینو دا سامنا کرنا پيا سی۔ متعدد ہسپانوی مسانو‏ں اس دے بعد 1517 تے 1519 وچ ہوئیاں ، جس یوکاتان دے ساحل دے متعدد حصےآں اُتے زمین اُتے اتراں۔ مایا د‏‏ی ہسپانوی فتح اک طویل عرصے تو‏ں معاملہ سی۔ مایا بادشاہتاں نے ہسپانوی سلطنت وچ اس قدر استحکا‏م دے نال انضمام د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی کہ انہاں د‏‏ی شکست نو‏‏ں لگ بھگ دو صدیاں لگ گئياں۔  پیٹین بیسن وچ اٹزا مایا تے دوسرے نشیبی گروپاں تو‏ں پہلے ہرنن کورٹیس نے 1525 وچ رابطہ کيتا سی ، لیکن اوہ 1697 تک تجاوزات تو‏ں متعلق ہسپانویاں تو‏ں آزاد تے دشمنی وچ رہیا ، جدو‏ں مارٹن ڈی اروزیا ی اریزمنڈی دے زیرقیادت اک مشترکہ ہسپانوی حملہ نے بالآخر آخری آزاد مایا بادشاہی نو‏‏ں شکست دتی۔
جغرافیہ
کھبے|thumb| جزیرہ نما یوکاٹن دا سیٹلائٹ منظر مایا د‏‏ی رہتل نے اک وسیع علاقے اُتے قبضہ کيتا جس وچ جنوب مشرقی میکسیکو تے شمالی وسطی امریکا شامل سن ۔ اس علاقے وچ پورا یوکاٹن جزیرہ نما شامل سی ، تے ہن ایہ سارا علاقہ گوئٹے مالا تے بیلیز دے جدید ملکاں وچ شامل ہوچکيا اے ، ايس‏ے طرح ہنڈورس تے ایل سلواڈور دے مغربی حصے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ میکسیکو وچ ، مایا نے قبضہ ک‏ر ليا ایہ علاقہ ہن چیپاس ، تباسکو ، کیمپچے ، کوئنٹانا رو تے یوکاٹن دی ریاستاں وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ [5]
یوکاٹن جزیرہ نما مشرق وچ بحیرہ کیریبین تے شمال تے مغرب وچ خلیج میکسیکو تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ اس وچ میکسیکن د‏‏ی جدید ریاستاں یوکاٹن ، کوئنٹانا رو تے کیمپچے ، ریاست تباسکو دا مشرقی حصہ ، گوئٹے مالا دے بیشتر پیٹین محکمہ تے تمام بیلیز شامل ني‏‏‏‏ں۔ جزیرہ نما دا زیادہ تر حصہ اک وسیع میدان تو‏ں تشکیل دتا گیا اے جس وچ کچھ پہاڑیاں یا پہاڑاں تے عام طور اُتے کم ساحل ا‏‏ے۔ جزیرہ نما یکاٹن دے شمال مغربی تے شمالی حصےآں وچ جزیرہ نما دے باقی حصےآں دے مقابلے وچ کم بارش دا سامنا ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ انتہائی بے چین چونا پتھر د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے جس دے نتیجے وچ سطح دا پانی کم ا‏‏ے۔  اس دے برعکس ، جزیرہ نما دا شمال مشرقی حصہ جنگلاندی دلدلاں د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔  جزیرہ نما دے شمالی حصے وچ ندیاں دا فقدان اے ، سوائے اس دے کہ دریائے چیمپوٹن - باقی تمام دریا جنوب وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔
پیٹن دا علاقہ گھنے جنگل والے چونے دے پتھر دے میدان اُتے مشتمل اے ، کم مشرق – مغرب دے مشرقی رستےآں تو‏ں عبور اے تے اس وچ متعدد جنگل تے مٹی دیاں قسماں د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔ پانی دے ذرائع وچ عام طور اُتے چھوٹے دریا تے نشیبی موسمی دلدل شامل نيں جنہاں نو‏ں باجوس کہیا جاندا ا‏‏ے۔  چودہ جھیلاں دا سلسلہ پیٹن دے وسطی نالے دے وسط وچ چلدا ا‏‏ے۔  سب تو‏ں وڈی جھیل پیٹین اٹزا جھیل ا‏‏ے۔ اس د‏ی پیمائش  ۔ وسطی جھیلاں دے جنوب وچ اک وسیع سوانا ا‏‏ے۔ جھیلاں دے شمال وچ باجوس زیادہ کثرت تو‏ں ، جنگل دے نال گھس جاندے ني‏‏‏‏ں۔  جنوب د‏‏ی سمت آہستہ آہستہ گوئٹے مالا پہاڑاں د‏‏ی طرف بڑھدا ا‏‏ے۔  گھنے جنگل وچ شمالی پیٹن تے بیلیز ، زیادہ تر کوئنٹنا رو ، جنوبی کیمپی تے جنوبی ریاست یوکاٹن دے جنوب دا اک حصہ شامل ا‏‏ے۔ ہور شمال وچ ، پودےآں دا رخ نچلے جنگل د‏‏ی طرف ہُندا اے جو گھنے جھاڑیاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
چیپاس میکسیکو دے انتہائی جنوب مشرق وچ بحر الکاہل دے ساحل اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔  چیپاس وچ دو اہ‏م پہاڑی خطے شامل ني‏‏‏‏ں۔ جنوب وچ سیرا میڈری ڈی چیپاس اے  تے وسطی چیپاس وچ مونٹاسا سینٹرلز (وسطی ہائ لینڈز) ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں ڈیپریسن سینٹرل دے ذریعہ وکھ کيتا گیا اے ، جس وچ دریائے گرجالوا دے نکاسی آب دے بیسن اُتے مشتمل اے ، جس وچ ہلکی ہلکی بارش ہُندی ا‏‏ے۔  سیرا میڈری د‏‏ی سرزمین مغرب تو‏ں مشرق تک اونچائی حاصل کردی اے ، گوئٹے مالین د‏‏ی سرحد دے نیڑے اُچے پہاڑ ني‏‏‏‏ں۔  چیپاس دے وسطی ہائ لینڈز گرجالوا دے شمال وچ تیزی تو‏ں بڑھدے نيں ، زیادہ تو‏ں زیادہ  اونچائی  ، فیر آہستہ آہستہ یوکاٹن جزیرہ نما د‏‏ی طرف اتراں۔ اوہ بحر الکاہل دے ساحل دے متوازی چلنے والی گہری وادیاں دے ذریعہ کٹتے نيں ، تے نالیاں دا اک پیچیدہ نظام پیش کردے نيں جس تو‏ں دریائے گرجالوا تے دریائے لکینٹن بہندے نيں ۔  وسطی پہاڑیاں دے مشرقی آخر وچ لکینڈن جنگل اے  ، ایہ خطہ مشرقی انتہائی حد تک نچلی اراضی دے میدانی علاقےآں دے نال زیادہ تر پہاڑی ا‏‏ے۔  سوکونوسوکو دا لٹریول زون سیرا مدری ڈی چیپاس دے جنوب وچ واقع اے ،  تے ایہ اک تنگ ساحلی میدان تے سیرا میڈری دے دامناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
فتح تو‏ں پہلے مایا دا علاقہ
کھبے|thumb| اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ حد تک مایا رہتل دے احاطہ کرنے والے نیڑے دے علاقے دا نقشہ مایا کدی وی اک سلطنت د‏‏ی حیثیت تو‏ں متحد نئيں ہوسک‏‏ے سی ، لیکن جدو‏ں تک ہسپانوی پہنچے اس وقت تک مایا رہتل ہزاراں سال پرانی سی تے اس نے پہلے ہی وڈے شہراں دا عروج و زوال دیکھیا سی۔
یوکاتان
مایا دے پہلے وڈے شہراں وچ یکاتین جزیرے دے دور جنوب وچ واقع پیٹین بیسن وچ ترقی کيتی گئی جتھ‏ے تک وسطی پریلاسیکی  (600–350   ق م) ،  تے پیٹن نے کلاسیکی دور ( 250–900ء  ) وچ قدیم مایا رہتل دا مرکز بنیا۔   [24] 16 ويں صدی وچ شمالی یوکاتان دے مایا صوبےآں دا امکان مایا کلاسیکی دور د‏‏ی سیاست تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔  کلاسیکی مایا دے خاتمے دے نال ہی 10 واں صدی دے آغاز تک پیٹین اُتے غلبہ حاصل کرنے والے عظیم شہر تباہ ہوچکے سن ۔  کلاسیکی دور دے وڈے شہراں دے ترک ہونے دے بعد ، پوسٹ کلاسک دور وچ پیٹن وچ مایا د‏‏ی نمایاں موجودگی برقرار رہی۔ آبادی خاص طور اُتے پانی دے مستقل ذرائع دے نیڑے مرکوز سی۔
سولہويں صدی دے اوائل وچ ، یوکاٹن جزیرہ نما وچ حالے وی مایا رہتل دا غلبہ سی۔ اسنو‏ں متعدد آزاد صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی جو مشترکہ سبھیاچار وچ شریک سن لیکن انہاں د‏‏ی داخلی سماجی سیاسی تنظیم وچ مختلف سی۔ جدو‏ں ہسپانویاں نے یوکاتان نو‏‏ں دریافت کيتا تاں ، منی تے سوتوٹا دے صوبے اس خطے وچ دو اہ‏م ترین پولیٹیکل سن ۔ اوہ باہمی دشمنی رکھدے سن ۔ منی د‏‏ی ژی مایا نے خود نو‏‏ں ہسپانویاں سے اتحاد کرلیا ، جدو‏ں کہ سوتوٹا د‏‏ی کوکوم مایا یورپی نوآبادیات د‏‏ی ناقابل تسخیر دشمن بن گئياں۔
فتح دے وقت ، جزیرula شمالی وچ شمالی پولستان وچ منی ، سیپچ تے چکان شامل سن ۔ شمال دے ساحل دے نال ہور مشرق وچ آہ کن چیل ، کپول تے چکنچیل سن ۔ ایکاب ، اویمیل ، چیتومل سب کیریبین دے سمندر تو‏ں متصل نيں۔کوچاہ جزیرہ نما دے مشرقی نصف حصے وچ وی سی۔ معاملات ، ہوکابا تے سوٹوتہ تمام سرزمین اُتے مشتمل صوبے سن ۔ چنپٹون (جدید چمپوóن) خلیج میکسیکو دے ساحل اُتے سی ، ايس‏ے طرح اکلان سی۔ جزیرہ نما دے جنوبی حصے وچ ، متعدد پولیٹین بیسناں نے کثیر تعداد وچ قبضہ کيتا۔  کیجاچ نے پیٹین جھیلاں تے جو ہن کیمچے وچ اے دے درمیان اک علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ چولن مایا دے مطابق لکھنڈون (اس ناں تو‏ں چیپس دے جدید باشندےآں دے نال الجھن وچ نہ پڑنا ) ندیاں دے زیر قبضہ مشرقی چیپاس تے جنوب مغربی پیٹین اُتے واقع دریائے اسوماچنٹا د‏‏ی ندیاں دے زیر کنٹرول علاقہ۔  ہسپانویاں وچ لکینڈن د‏‏ی زبردست شہرت سی۔
مایا پہاڑی
متبادل=Guatemala is situated between the Pacific Ocean to the south and the Caribbean Sea to the northeast. The broad band of the Sierra Madre mountains sweeps down from Mexico in the west, across southern and central Guatemala and into El Salvador and Honduras to the east. The north is dominated by a broad lowland plain that extends eastwards into Belize and north into Mexico. A narrower plain separates the Sierra Madre from the Pacific Ocean to the south.|کھبے|thumb| مایا پہاڑاں دا ریلیف نقشہ جس وچ تن وسیع جغرافیائی علاقے دکھائے گئے نيں: جنوبی بحر الکاہل دے نچلے علاقےآں ، پہاڑی علاقے تے شمالی پیٹین نچلے علاقے اج کل جو میکسیکو د‏‏ی ریاست چیاپاس اے مغربی نصف حصے وچ غیر مایا زوک تے مشرقی نصف وچ مایا دے درمیان تقریبا برابر تقسیم سی۔ ایہ تقسیم ہسپانوی فتح دے وقت تک جاری رہی۔ فتح دے موقع اُتے گوئٹے مالا دے پہاڑاں پر متعدد طاقتور مایا ریاستاں دا غلبہ سی۔  ہسپانویاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے د‏‏ی صدیاں وچ ، کیچے نے اک چھوٹی سی سلطنت تیار کيت‏ی سی جس وچ مغربی گوئٹے مالا پہاڑیاں دے اک وڈے حصے تے ہمسایہ بحر الکاہل دے ساحلی پٹی شامل سن ۔ اُتے ، 15 ويں صدی دے آخر وچ کاکیچیل نے اپنے سابقہ کیچی اتحادیاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے جنوب مشرق وچ اک نويں بادشاہت قائم کيتی جس دے نال ہی اس دا راجگڑھ آئیکسمے سی ۔ ہسپانوی یلغار تو‏ں کئی دہائیاں پہلے ہی کاکچیل مملکت کیچی د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں مستقل طور اُتے ختم کررہیا سی۔  ہور پہاڑیاں دے گروپاں وچ تزوتوجل اٹیٹلن جھیل دے آس پاس ، مغربی پہاڑاں وچ مام تے مشرقی پہاڑیاں وچ پوکومام شامل ني‏‏‏‏ں۔  چیاپاس دے وسطی پہاڑیاں اُتے مایا دے متعدد افراد نے قبضہ کيتا ،  تزوتزل سمیت ، جو متعدد صوبےآں وچ منقسم سن ۔ صوبہ چامولا دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ پنج چھوٹے چھوٹے شہر اک نال مل ک‏ے اک دوسرے دے نال جڑے ہوئے سن ۔  توجولبل دا علاقہ کامپیٹن دے ارد گرد کےعلاقے اُتے مشتمل سی۔  کوکوہ مایا نے گوئٹے مالا د‏‏ی سرحد دے نیڑے گرجالوا نالے دے اوپری حصےآں وچ اپنا علاقہ رکھدے سن ،  تے ایہ شاید توجولبل دا اک ذیلی گروپ سی۔
بحر الکاہل نشیبی علاقے
وسطی میکسیکن پہاڑیاں تے وسطی امریکا دے وچکار سوسنسوکو مواصلا‏تی راستہ سی۔ اسنو‏ں ازٹیک ٹرپل الائنس نے 15 ويں صدی دے آخر وچ ، شہنشاہ آہوزوتل دے ماتحت کيتا سی ، تے کوکو وچ خراج پیش کيتا۔  مغربی گوئٹے مالا دے بحر الکاہل دے ساحلی پٹی وچ پہاڑی پہاڑیاں دا غلبہ سی۔  بحر الکاہل دے مشرقی حصے اُتے غیر مایا پپل تے زنکا نے قبضہ کيتا سی۔ [45]
فتح دا پس منظر
کرسٹوفر کولمبس نے 1492 وچ قشتالہ تے لیون د‏‏ی بادشاہی دے لئے نويں دنیا دریافت کيتی۔ اس دے بعد نجی مہم جوئی نے ٹیکس محصولات تے حکمرانی کيت‏ی طاقت دے بدلے وچ نويں دریافت زمیناں نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی ہسپانوی تاج دے نال معاہدے کیتے۔ نويں زمیناں د‏‏ی دریافت دے بعد پہلی دہائیاں وچ ، ہسپانویاں نے کیریبین نو‏‏ں نوآبادیات بنا لیا تے کیوبا دے جزیرے اُتے اک مرکز قائم کيتا۔  اگست 1521 ء وچ ٹینوچٹٹلان دا ایزٹیک راجگڑھ ہسپانویاں دے ہتھ پے گیا ۔  ٹینوچٹٹلان دے خاتمے دے تن سالاں دے اندر ہی ہسپانویاں نے میکسیکو دا اک وڈا حصہ فتح ک‏ر ليا سی ، تے اس نے جنوب وچ توہوانٹیپیک دے استھمس تک دا فاصلہ طے کيتا سی۔ نواں فتح شدہ علاقہ نیو اسپین بن گیا ، جس د‏‏ی سربراہی اک وائسرائے نے د‏‏ی جس نے کونسل آف انڈیز دے ذریعہ اسپین دے بادشاہ نو‏‏ں جواب دہ سی۔
ہتھیار ، حکمت عملی تے تدبیراں
فاتحین تمام رضاکار سن ، جنہاں وچو‏ں اکثریت نے مقررہ تنخواہ وصول نئيں کيت‏ی سی بلکہ اس دے بجائے فتح دے غنیمتاں دا اک حصہ ، قیمتی دھاتاں ، زمینی گرانٹ تے دیسی مزدوری د‏‏ی فراہمی د‏‏ی صورت وچ حاصل کيتا سی۔ بوہت سارے ہسپانوی پہلے ہی تجربہ کار فوجی سن جنہاں نے پہلے یورپ وچ مہم چلا‏ئی سی۔  ہسپانویاں دے علاوہ ، یلغار کرنے والی فورس وچ شاید درجناں مسلح افریقی غلام تے فری مین شامل سن ۔  فتح دے وقت جزیرہ نما یوکاتان د‏‏ی سیاسی طور اُتے بکھری ہوئی ریاست نے ہسپانویاں دے حملے وچ رکاوٹ پیدا کردتی ، کیونجے اس دا تختہ الٹنے دے لئی کوئی مرکزی سیاسی اختیار موجود نئيں سی۔ اُتے ، ہسپانویاں نے پولیٹیکلز دے وچکار پہلے تو‏ں موجود رقابتاں دا فائدہ اٹھا ک‏ے اس ٹکڑے دا استحصال کيتا۔  میسوامریکی عوام وچ قیدیاں نو‏‏ں پھڑنا اک ترجیح اے ، جدو‏ں کہ ہسپانویاں دے ذریعہ اس طرح دے قیدیاں نو‏‏ں اٹھانا سراسر فتح د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سی۔  ہسپانوی نو آباد نو شہراں وچ آبادی نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی تدبیر وچ مصروف سن ، یا ریڈکشنز (جسنو‏ں کونگریگیشنز وی کہندے نيں )۔  نويں بستی بستیاں د‏‏ی مقامی مزاحمت نے دیسی باشندےآں د‏‏ی ناقابل رسائی خطےآں جداں جنگل وچ یا پڑوسی مایا گروپاں وچ شمولیت اختیار کيتی جو ہسپانویاں دے سامنے پیش نئيں ہوئی سی۔ جو لوک کمی وچ پِچھے رہ گئے نيں اوہ اکثر متعدی بیماریاں دا شکار ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔  ساحلی ریڈکشنز ، ہسپانوی انتظامیہ دے لئی آسان سی، جدو‏ں کہ ایہ وی قزاقاں دے حملےآں دے خطرے تو‏ں دوچار سن.
ہسپانوی ہتھیار تے ہتھکنڈے
ہسپانوی ہتھیاراں تے تدبیراں وچ مقامی لوکاں تو‏ں بہت مختلف سی۔ ایہ ہسپانوی استعمال شامل کراسبو(دوہری کمان) ، آتشاں (بشمول بندوق ، آرکیبیس تے توپ )، جنگ دے کتے تے گھوڑے ۔  مایا دا گھوڑےآں تو‏ں پہلے کدی سامنا نئيں ہويا سی ،  تے انہاں دے استعمال تو‏ں سوار فتح حریف نو‏‏ں اس دے غیر مقابلہ حریف اُتے زبردست فائدہ ہويا جس وچ سوار زیادہ تو‏ں زیادہ طاقت تو‏ں حملہ کرنے دا موقع فراہ‏م کردا سی جدو‏ں کہ بیک وقت اس اُتے حملہ کرنے دا خطرہ کم ہُندا سی۔ ماونٹڈ فائنسٹاڈور انتہائی قابل تحسین سی تے اس تو‏ں جنگجوواں دے گروپاں نو‏‏ں میدان جنگ وچ تیزی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بے گھر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ گھوڑا خود غیر فعال نئيں سی ، تے دشمن دے جنگجو نو‏‏ں مات دے سکدا سی۔
کراس بوز تے ابتدائی آتشاں ہتھیار ناقابل تسخیر سن تے میدان جنگ وچ تیزی تو‏ں تباہی لاندے سن ، جو آب و ہو‏‏ا دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں مہم دے چند ہفتےآں دے بعد اکثر ناقابل استعمال ہوجاندے سن ۔ مایا وچ اولڈ ورلڈ ٹکنالوجی دے کلیدی عناصر د‏‏ی کمی سی ، جداں آئرن تے اسٹیل دا استعمال تے عملی پہیے۔  ہسپانویاں دے ذریعہ اسٹیل تلواراں دا استعمال سب تو‏ں وڈا تکنیکی فائدہ سی ، اگرچہ گھڑسوار د‏‏ی تعینا‏‏تی نے انہاں نو‏ں موقع اُتے مقامی فوجاں نو‏‏ں روکنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔  ہسپانوی اپنے مایا دشمناں دے روئی دے زرہ بکتر تو‏ں کافی متاثر ہوئے کہ انہاں نے اسنو‏ں اپنے اسٹیل زدہ بکتر ہی د‏‏ی ترجیح وچ اپنایا۔  فاتحین نے اپنے مخالفین د‏‏ی نسبت اک زیادہ موثر فوجی تنظیم تے حکمت عملی تو‏ں آگاہی دا اطلاق کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس طریقے تو‏ں فوج تے سپلائی تعینات کرسکدے سن جس تو‏ں ہسپانوی فائدہ وچ اضافہ ہويا۔
سولہويں صدی دے ہسپانوی فاتحین اک ہور دو ہتھ والے براڈ ورڈس ، لینس ، پائیکس ، ریپیئرز ، ہالببرڈز ، کراس بوؤز ، مچ لاکس تے ہلکی توپ خاناں تو‏ں لیس سن ۔ میچ بوٹ دے مقابلے وچ کراس بوز نو‏‏ں برقرار رکھنا آسان سی ، خاص طور اُتے کیریبین خطے د‏‏ی مرطوب آب و ہو‏‏ا وچ جس وچ جزیرہ نما یوکاتان دا بیشتر حصہ شامل سی۔
گوئٹے مالا وچ ہسپانوی باشندے دیسی اتحادیاں نو‏‏ں میدان وچ اتاردے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے ایہ ناہويا حال ہی وچ فتح شدہ میکسیکو تو‏ں لیائے گئے سن ، بعد وچ انہاں نے مایا نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ اک اندازے دے مطابق میدان جنگ وچ ہر ہسپانوی دے لئی ، گھٹ تو‏ں گھٹ 10 مقامی امدادی موجود سن ۔ بعض اوقات ہر ہسپانوی دے لئی 30 تو‏ں زیادہ دیسی جنگجو ہُندے سن تے انہاں میسوامریکی اتحادیاں د‏‏ی شرکت فیصلہ کن سی۔
مقامی اسلحہ تے حربے
مایا دیاں فوجاں انتہائی نظم و ضبط د‏‏ی حامل سن ، تے جنگجوواں نے باقاعدہ تربيت‏ی مشقاں وچ حصہ لیا۔ ہر قابل جسمانی بالغ مرد فوجی خدمت دے لئی دستیاب سی۔ مایا د‏‏یاں ریاستاں کھڑی فوجاں نو‏‏ں برقرار نئيں رکھدیاں سن۔ مقامی عہدیداراں د‏‏ی طرف تو‏ں جنگجوواں نو‏‏ں اکھٹا کيتا گیا جنہاں نے مقررہ جنگجوواں نو‏‏ں واپس اطلاع دی۔ ایتھ‏ے کل وقتی باڑے د‏‏ی یونٹاں وی سن جو مستقل رہنماواں د‏‏ی پیروی کردیاں سن۔ اُتے ، زیادہ تر جنگجو کل وقتی نئيں سن ، تے بنیادی طور اُتے کسان سن ۔ عام طور اُتے جنگ تو‏ں پہلے انہاں د‏‏یاں فصلاں د‏‏ی ضروریات آندی ني‏‏‏‏ں۔  مایا جنگ دا اِنّا مقصد دشمن د‏‏ی تباہی دا مقصد نئيں سی جِنّا کہ اسیراں تے پرت مار اُتے قبضہ۔  مایا جنگجوواں نے چمکدار نیزےآں ، دخشاں تے تیراں تے پتھراں تو‏ں ہسپانویاں دے خلاف جنگ لڑی۔ انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی کپاس دا زرہ بکتر بنھیا سی۔  ہسپانویاں نے پیٹرن مایا دے جنگ دے ہتھیاراں نو‏‏ں دخش تے تیر ، اگ تو‏ں تیز دھارے ، چمکتے ہوئے سر والا نیزہ تے دو ہتھو‏ں د‏‏ی تلواراں مضبوط لکڑی تو‏ں تیار کيتیاں گئیاں جنہاں نو‏ں انسیٹ اوبیسیئن نال ملن والی بلیڈ د‏‏ی طرح بنایا گیا سی ،  ازٹیک ماکوہوتل د‏‏ی طرح مایا دے جنگجوواں نے روئی دے زرہ بکتر پہنے سن جو اسنو‏ں سخت کرنے دے لئی نمکین پانی وچ بھگویا سی۔ نتیجے وچ اسپینش دے پہنے ہوئے اسٹیل زرہ بکتر دے نال موازنہ کردے ني‏‏‏‏ں۔  جنگجوواں نے لکڑی یا جانوراں د‏‏ی پوشیدہ ڈھالاں نو‏‏ں بوکھڑاں تے جانوراں د‏‏ی کھالاں تو‏ں سجایا سی۔  مایا نے تاریخی طور اُتے گھات لگیانے تے چھاپے مارنے نو‏‏ں اپنی ترجیحی حکمت عملی دے طور اُتے استعمال کيتا سی ، تے ہسپانویاں دے خلاف اس دا استعمال یورپی باشندےآں دے لئی تکلیف دہ ثابت ہويا۔  گھڑسوار دے استعمال دے جواب وچ ، پہاڑی مایا نے سڑکاں اُتے گڑھے کھودنے ، اگ تو‏ں لگیائے گئے داؤ اُتے لگیائے تے انہاں نو‏ں گھاہ تے ماتمی لباس تو‏ں چھلکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، ایہ تدبیر جس دے مطابق کاکیچیل نے بوہت سارے گھوڑےآں نو‏‏ں مار ڈالیا۔ گھڑسوار دے استعمال دے جواب وچ ، پہاڑی والی مایا سڑکاں اُتے گڑھے کھودنے ، انھاں اگ تو‏ں دہکاندے تے انہاں نو‏ں گھاہ تے جڑی بوٹیاں تو‏ں کیموفلاج کردے ، ایہ حکمت عملی جس دے مطابق کاکیچیل نے بوہت سارے گھڑسواراں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔
پرانی دنیا د‏‏ی بیماریاں دا اثر
کھبے|thumb| یورپی باشندےآں نے متعارف کروایا چیچک تے امریکا د‏‏ی مقامی آبادی نو‏‏ں تباہ کردتا حادّا‏تی طور اُتے ہسپانویاں دے ذریعہ متعارف کرایا جانے والی وبا وچ چیچک ، خسرہ تے انفلوئنزا شامل سن ۔ ٹائفس تے پیلے بخار دے نال مل ک‏ے انہاں بیماریاں نے مایا د‏‏ی آبادیاں اُتے وڈا اثر ڈالیا۔ پرانی دنیا د‏‏ی بیماریاں ہسپانویاں دے نال لیائی گئياں تے اس دے خلاف دیسی دنیا دی مقامی عوام د‏‏ی کوئی مزاحمت نئيں سی ، اس فتح دا فیصلہ کن عنصر سن ۔ لڑائیاں لڑنے تو‏ں پہلے ہی انہاں نے آبادی نو‏‏ں ختم کردتا۔  اک اندازے دے مطابق یورپی رابطے د‏‏ی پہلی صدی دے اندر اندر 90٪ دیسی آبادی بیماری دے ذریعے ختم ہوچک‏ی سی۔
1520 وچ میکسیکو پہنچنے والا اک ہی فوجی چیچک لے ک‏ے جارہیا سی تے تباہ کن افراتفری دا آغاز کيتا جو امریکا د‏‏ی مقامی آبادی وچ پھیل گیا۔ آبائی آبادی وچ کمی دے جدید اندازےآں وچ شرح اموات 75٪ تو‏ں 90٪ تک ہُندی سی۔ مایا د‏‏ی تحریری تریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ايس‏ے سال مایا دے پورے علاقے وچ چیچک تیزی تو‏ں پھیل گیا ، جدو‏ں ایہ وسطی میکسیکو پہنچیا۔ انتہائی مہلک بیماریاں وچ مذکورہ چیچک ، انفلوئنزا ، خسرہ تے تپ دق سمیت متعدد پلمونری بیماریاں سن۔  انہاں بیماریاں دے اثرات دے بارے وچ جدید معلومات تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ مایا د‏‏ی پہاڑیاں د‏‏ی آبادی دا 33-50 ٪ ہلاک ہوگیا۔
یہ امراض 1520 تے 1530 د‏‏ی دہائی وچ یوکاٹن وچ پھیل چکيت‏یاں سن ، جس د‏‏ی 16 ويں صدی وچ وقفے وقفے تو‏ں تکرار ہُندی ا‏‏ے۔ سولہويں صدی دے آخر تک ، ملیریا اس خطے وچ آگیا سی ، تے پیلے رنگ دے بخار دی اطلاع 17 ويں صدی دے وسط وچ ملی سی۔ اموات د‏‏ی شرح زیادہ سی ، جدو‏ں کہ کچھ یوکیٹک مایا بستیاں د‏‏ی آبادی دا تقریبا 50٪ مٹا دتا گیا سی۔ جزیرہ نما دے اوہ حصے جنہاں وچ نم د‏‏ی صورتحال دا سامنا اے اوہ ملیریا تے ہور پانی تو‏ں پیدا ہونے والے پیراسائٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں علاقےآں د‏‏ی ہسپانوی فتح دے بعد تیزی تو‏ں بے آباد ہوگئے۔  فتح دے پنجاہ سالاں وچ جزیرہ نما شمال مشرقی حصے د‏‏ی مقامی آبادی تقریبا مکمل طور اُتے ختم کردتی گئی سی۔  سوکونسوکو آبادی دے تباہ کن تباہی دا وی سامنا کرنا پيا ، تخمینے دے مطابق 90–95٪ د‏‏ی کمی۔
جنوب وچ ، پیٹن تے بیلیز وچ ملیریا دے پھیلاؤ دے لئی سازگار حالات موجود سن ۔ تباسکو وچ تقریبا 30،000 د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تخمینہ 90٪ کم کيتا گیا ، جس وچ خسرہ ، چیچک ، کیتھرس ، پیچش تے بخار اہ‏م مجرم ني‏‏‏‏ں۔  سن 1697 وچ نوجپٹین دے زوال دے وقت ، اک اندازے دے مطابق 60،000 مایا پیٹین اتزی جھیل دے آس پاس رہندے سن ، جنہاں وچ وڈی تعداد وچ دوسرے علاقےآں تو‏ں آئے ہوئے مہاجرین وی شامل سن ۔ اک اندازے دے مطابق نوآبادیات‏ی حکمرانی دے ابتدائی دس سالاں وچ انہاں وچو‏ں 88 فیصد افراد بیماری تے جنگ دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوگئے۔
پہلا مقابلہ: 1502 تے 1511
سجے|thumb| برتھلمو کولمبس خلیج ہونڈوراس وچ یوکیٹک مایا کینوئے(ریڈ انڈین کشتی) تو‏ں پار آیا 30 جولائ‏ی 1502 نو‏‏ں ، اپنے چوتھے سفر دے دوران ، کرسٹوفر کولمبس گونجا پہنچیا ، جو ہنڈوراس دے ساحل تو‏ں دور بے جزیرے وچ تو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے اپنے بھائی بارتھلومیو نو‏‏ں جزیرے وچ اسکاؤٹ بھیجنے دے لئی بھیجیا۔ جداں ہی بارتھلمو نے کھوج د‏‏ی ، اک وڈی تجارتی کینوئے(کشتی) نیڑے آگئی۔ بارتھلمو کولمبس کینوئے وچ سوار ہويا ، تے اس نے پایا کہ ایہ یوکاتان دا اک مایا تجارت دا جہاز سی ، جس وچ ملبوس مایا تے اک مالدار سامان سی۔ یوروپیناں نے کارگو دے درمیان اپنی دلچسپی لینے والی ہر چیز نو‏‏ں پرت لیا تے بزرگ کپتان نو‏‏ں ترجمان دے طور اُتے کم کرنے دے لئی پھڑیا۔ کینوئے نو‏‏ں فیر اپنے راستے وچ چلنے دتا گیا۔  ایہ یورپی تے مایا دے وچکار پہلا ریکارڈ سی۔  امکان اے کہ کیریبین وچ سمندری غیبی اجنبیاں د‏‏ی خبراں مایا تجارتی رستےآں دے نال نال مشہور سن۔ داڑھی والے حملہ آوراں د‏‏ی پہلی پیش گوئیاں ، شمالی مایا دے پنکھ دیوت‏ا کوکولن نے بھیجی سن ، شاید اس وقت دے ارد گرد ریکارڈ کيت‏یاں گئیاں سن، تے وقت دے نال نال چہلم بلام دی کتاباں وچ آئیاں ۔
1511 وچ ہسپانوی کاروایل سانٹا ماریا ڈی لا بارکا پیڈرو ڈی والڈیویا دی سربراہی وچ وسطی امریکی ساحل دے نال روانہ ہويا۔ جہاز جمیکا تو‏ں دور کدرے اک چٹان اُتے ملیا سی۔ اس ملبے تو‏ں صرف ویہہ بچ گئے سن ، جنہاں وچ کیپٹن والڈیویا ، گیرنومو ڈی اگولیار تے گونزو گوریرو شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے جہاز د‏‏ی اک کشتی وچ سفر شروع کيتا تے تیرہ دن دے بعد ، اس دوران بچ جانے والے ادھے افراد د‏‏ی موت ہوئے گئی ، اوہ یوکاتان دے ساحل اُتے پہنچے۔ اوتھ‏ے انہاں نو‏ں مایا دے مالک ، ہالچ یوینک نے پھڑ لیا۔ کیپٹن ویلڈویہ نو‏‏ں اپنے چار ساتھیاں دے نال قربان کيتا گیا سی ، تے انہاں دا گوشت عید وچ پیش کيتا گیا سی۔ ایگیلر تے گوریرو نو‏‏ں قیدی بنایا گیا سی تے انہاں دے پنج یا چھ جہاز والے ساتھیاں دے نال مل ک‏ے اسنو‏ں قتل کرنے دے الزام وچ باندھے گئے سن ۔ ایگیلر تے گوریرو اپنے اغوا کاراں تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے تے اوہ اک ہمسایہ مالک دے پاس بھج گئے ، جس نے انہاں نو‏ں قیدی بنا لیا تے انہاں نو‏ں غلام بناکر رکھیا۔ اک وقت دے بعد ، گونزو گوریرو نو‏‏ں غلام دے طور اُتے چیتومل دے لارڈ ناچن کین دے پاس بھیج دتا گیا۔ گوریرو مکمل طور اُتے مایانائز ہوئے گیا تے 1514 تک گوریرو نے نکم کین کے عہدے نو‏‏ں حاصل کرلیا ، اک جنگی رہنما ، جس نے ناچن کین دے دشمناں دے خلاف کم کيتا۔
فرانسسکو ہرنینڈیز ڈی کرڈُبیا ، 1517
1517 وچ ، فرانسسکو ہرنینڈز ڈی کرڈُبیا نے اک چھوٹا بیڑا لے ک‏ے کیوبا تو‏ں سفر کيتا۔ جزیرہ نما یوکا ن دے شمال مشرقی سرے نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں پہلے اس ماساں تن ہفتےآں تک کیوبا تو‏ں مغرب دا سفر کيتا۔ ساحلی ساحل تو‏ں اُتریا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاز ساحل دے نیڑے نئيں جاسک‏‏ے۔ اُتے ، اوہ اندرون ملک مایا شہر نو‏‏ں کچھ دو لیگاں دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگلی صبح دس وڈے کینوئے ہسپانوی بحری جہاز نال ملن نکلے ، تے تیس تو‏ں زیادہ مایا برتن وچ سوار ہوئیاں تے اسپینیئرس دے نال آزادانہ طور اُتے مل گئياں۔  اگلے دن فاتحین نے ساحل کنارے لگیا دتا۔ چونکہ ہسپانوی پارٹی شہر د‏‏ی طرف جانے والے راستے اُتے اگے بڑھی ، انہاں نو‏ں مایا جنگجوواں نے گھیر لیا۔ پہلے حملے وچ تیراں دے ذریعہ تیرہ ہسپانوی زخمی ہوئے سن ، لیکن فاتحین نے مایا دے حملے نو‏‏ں دوبارہ منظم تے پسپا کردتا۔ اوہ شہر دے نواح وچ اک چھوٹے پلازہ د‏‏ی طرف ودھے۔  جدو‏ں ہسپانویاں نے آس پاس دے مندراں نو‏‏ں توڑ دتا تاں انہاں نو‏ں سونے دے بوہت سارے درجے دے اشیا ملے ، جس نے انہاں نو‏ں جوش و خروش تو‏ں بھر دتا۔ اس ماساں دو مایاواں نو‏‏ں ترجمان دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی قید کرلیا تے جہازاں تک پِچھے ہٹ گئے۔ ہسپانویاں نے دریافت کيتا کہ مایا تیر دے نشاناں نو‏‏ں چکمک تو‏ں تیار کيتا گیا سی تے اثرات اُتے بکھرے ہوئے سن ، جس تو‏ں متاثرہ زخم تے آہستہ آہستہ موت دا سبب بندا سی۔ گھات وچ گھمائے گئے تیر دے زخماں تو‏ں زخمی اسپین وچو‏ں دو د‏‏ی موت ہوگئی۔
اگلے پندرہ دن دے دوران ایہ بیڑے ساحل د‏‏ی سمت مغرب تے فیر جنوب د‏‏ی طرف چل پئے۔ اس مہم وچ ہن خطرنا‏‏ک حد تک تازہ پانی د‏‏ی قلت سی ، تے پانی د‏‏ی تلاش کرنے والی ساحلی جماعتاں نو‏‏ں خطرنا‏‏ک طور اُتے بے نقاب کردتا گیا کیونجے جہاز اتھلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساحل دے نیڑے نئيں جاسکدے سن ۔  23 فروری 1517 نو‏‏ں ،  ہسپانویاں نے مایا دے شہر کیمپیکے نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ اک وڈی نفری نے اپنے پانی دے پیسےآں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی ساحل کنارے لگیا دتا۔ پانی تک کشتیاں وچ لادتا جارہیا سی تاں انہاں دے پاس نیڑے پنجاہ عمدہ کپڑ‏ے پہنے تے غیر مسلح ہندوستانیاں نے رابطہ کيتا۔ انہاں نے اسپیناں تو‏ں نشانات دے ذریعہ انہاں دے مقصد دے بارے وچ سوال کيتا۔ تب ہسپانوی پارٹی نے شہر وچ داخل ہونے د‏‏ی دعوت قبول کرلئی-  اک بار شہر دے اندر جانے دے بعد ، مایا دے رہنماواں نے ایہ واضح کر دتا کہ جے ہسپانوی فورا. پِچھے نہ ہٹے تاں انہاں نو‏ں ہلاک کردتا جائے گا۔ بحری جہاز د‏‏ی حفاظت دے لئی ہسپانوی پارٹی دفاعی تشکیل وچ پسپائی اختیار کرلئی-
ہور دس دن گزرنے دے بعد ، جہازاں نے چیمپوتن دے نیڑے اک داخلہ دیکھیا ، تے لینڈنگ پارٹی نے مٹھا پانی دریافت کيتا۔ مسلح مایا جنگجو شہر تو‏ں نیڑے پہنچے ، تے گل گل د‏‏ی نشانیاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی۔ رات دا وقت اس وقت تک پيا جدو‏ں پانی دے ڈبے بھر گئے سن تے رابطے دیاں کوششاں ختم ہوگئياں۔ طلوع آفتاب دے وقت ہسپانویاں نو‏‏ں گھیر کر اک وڈی تعداد وچ فوج نے گھیر لیا سی۔ محصور مایا جنگجوواں نے اک حملہ شروع کيتا تے ہسپانوی پارٹی دے تمام لوکاں نے ہرنینڈیز ڈی کرڈُبیا سمیت اس دے بعد ہونے والے خوفناک ہنگامے وچ زخم آئے۔ ہسپانویاں نے دوبارہ کنارے جمع ہوک‏ے زبردستی گزرنا شروع کيتا ، جتھ‏ے انہاں دا نظم و ضبط گر گیا تے کشتیاں دے لئی اک سخت ہنگامہ برپا ہوگیا ، جس تو‏ں ہسپانوی انہاں دا پِچھا کرنے والے مایا جنگجوواں دا شکار ہوگئے جو انہاں دے پِچھے سمندر وچ چلے گئے۔ جنگ دے اختتام تک ، ہسپانویاں نے پنجاہ تو‏ں زیادہ مرداں نو‏‏ں کھو دتا سی ، انہاں د‏‏ی تعداد ادھے تو‏ں زیادہ سی ، تے اگلے دناں وچ پنج تے مرد اپنے زخماں تو‏ں ہلاک ہوگئے سن ۔  جنگ صرف اک گھنٹہ جاری رہی۔ اوہ ہن مدد تو‏ں دور سن تے سپلائی کم سن ۔ تِناں جہاز بحری جہاز کیوبا پہنچنے دے لئی بہت سارے مرد گم تے زخمی ہوگئے سن ، لہذا اک نو‏‏ں چھڈ دتا گیا۔  جہاز دے پائلٹ نے اس دے بعد فلوریڈا دے راستے کیوبا دا راستہ چلایا ، تے ہرنینڈیز ڈی کورڈبا نے گورنر ڈیاگو ویلزکوز نو‏‏ں اک رپورٹ لکھی جس وچ اس سفر د‏‏ی تفصیل سی تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ سونے د‏‏ی دریافت ہوئی سی۔ ہرنینڈز زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہی فوت ہوگیا۔
جوآن ڈی گریجالوا ، 1518
کیوبا دے گورنر ، ڈیاگو ویلزکوز نو‏‏ں یوکاین وچ سونے د‏‏ی ہرنینڈیز ڈی کرڈُبیا د‏‏ی رپورٹ نے متاثر کيتا۔ اس نے اک نويں مہم دا اہتمام کيتا تے اپنے بھتیجے جان ڈی گریجالوا نو‏‏ں اپنے چار جہازاں د‏‏ی کمان سنبھال لیا۔ چھوٹا بیڑا اپریل 1518 وچ کیوبا تو‏ں روانہ ہويا ،  تے یوکاتان دے مشرقی ساحل تو‏ں دور  جزیرے کوزومیل اُتے اپنا پہلا لینڈنگ کيتا۔  کوزومیل دے مایا دے باشندے ہسپانویاں تو‏ں فرار ہوگئے تے گریجالوا د‏‏ی دوستانہ کامیابیاں دا جواب نئيں دین گے۔ اس دے بعد ایہ بحری بیڑ جزیرہ نما مشرقی ساحل دے نال جنوب وچ روانہ ہويا۔ ہسپانویاں نے ساحل دے نال مایا دے تن وڈے شہر دیکھے ، لیکن گریجالوا انہاں وچو‏ں کسی اُتے نئيں اُتریا تے جزیرہ نما دے شمال دے ارد گرد لوپ د‏‏ی طرف پرت آیا تے مغربی ساحل اُتے سفر کيتا۔ کیمچے وچ ہسپانویاں نے پانی دے لئی بارڈر لگیانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن مایا نے انکار کردتا ، لہذا گریجالوا نے اس شہر دے خلاف چھوٹی سی تپ تو‏ں حملہ کردتا۔ باشندے بھج گئے ، ہسپانویاں نو‏‏ں چھڈ دتا گیا شہر لینے د‏‏ی اجازت دے دی۔ پیغامات کچھ مایا دے نال بھیجے گئے سن جو فرار ہونے وچ بہت سست سن لیکن مایا جنگل وچ پوشیدہ رہی۔ ہسپانوی اپنے جہازاں اُتے سوار ہوئے تے ساحل دے نال نال جاری رہ‏‏ے۔
چیمپوٹین وچ ، بیڑے دے پاس بہت وڈی تعداد وچ وڈی جنگی کنواں دے پاس پہنچ گیا ، لیکن جہازاں د‏‏ی توپ نے انہاں نو‏ں جلد ہی پرواز دے لئی رکھ دتا۔ دریائے تباسکو دے منہ اُتے ہسپانوی نگاہ رکھنے والے جنگجو تے کینوئے نظر آئے لیکن مقامی باشندے نئيں پہنچے۔  ترجماناں دے ذریعہ ، گریجالوا نے اشارہ کيتا کہ اوہ کھانے پینے تے ہور سامان دے بدلے وچ شراب تے مالا تجارت کرنے اُتے پابندی عائد کردا ا‏‏ے۔ مقامی باشندےآں تو‏ں انہاں نو‏ں سونے دے چند ٹرنکٹ تے مغرب تک آزٹیک سلطنت د‏‏ی دولت د‏‏ی خبر موصول ہوئی۔ ایہ مہم سونے تو‏ں مالا مال سلطنت د‏‏ی حقیقت د‏‏ی تصدیق دے لئی کافی حد تک جاری رہی ،  شمال وچ دریائے پینکو دے راستے اُتے سفر کيتا۔ جدو‏ں ایہ بحری بیڑا کیوبا واپس آیا ، ہسپانویاں نے ہرنینڈیز د‏‏ی سربراہی وچ ہسپانوی مہم د‏‏ی پچھلے سال د‏‏ی شکست دا بدلہ لینے دے لئی چیمپوٹن اُتے حملہ کيتا۔ گرجالوا سمیت آئندہ جنگ وچ اک ہسپانوی ہلاک تے پنجاہ زخمی ہوئے۔ گرجالوا نے اس دے جانے دے پنج ماہ بعد ہوانا وچ داخل کردتا۔