cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی ساہت تنقید:مڈھ تے ترقی
پنجابی ساہت تنقید :- مڈھ تے ترقی
اس تنقید نظام نوں اسیں سماج وادی حقیقت دے دوران وی وچاردے راے ہاں۔اس تنقید نوں ترقی یافتہ کرن والا پرمکھ روپ وچ کارل مارکس ہی اے جو سماجی انتظام دا مول بنیاد معیشت نوں ہی مندا اے۔ایہہ معیشت ہی اے جس نے دنیا وچ دو دھڑے سادھنہین اتے سادھنشیل بنائے ہن۔ایہناں دو دھڑیاں جاں ورگا نوں اک پلینپھارم تے لیاؤن لئی مارکس وشرینیرہت سماجودا تجویز رکھدا اے جسدی پلبدھی سرینی جدوجہد وچ ہی ہو سکدی اے۔اجہیالوچنا دے انکرگت لکھیا ساہت گٹھ جدوجہد نوں پہل دتی اے۔اس قسم دا نقاد کسے وی رچنا نوں سرووتم کہن لئی رچنا وچوں کرتی جماعت دیاں سمسیاواں اتے اوہناں دے گھولاں بارے کیتیاں غلہّ دا لیکھا جوکھا کردا اے۔اوہ کرتی گٹھ نوں شوست دھر توں اپنے حق کھوہن لئی جتھیبند ہون دی پریرنا دین والے کتھناں نوں ڈھونڈدا اے۔مارکس دے اس اصول دونداتمک بھوتکواد مطابق سرشٹی دا بنیاد مادہ اے جو پرورتلشیل وی اے اتے جہڑا پہلا ہی سرشٹی وچ موجود ہندا اے۔مادہ اتے چتّ دے آپسی داوند کرکے ہی اس نوں داونداتمک بھوتکواد دا نام دتا گیا اے۔مارکس دی اس تنقید میتھڈ دا مگروں میکلم گورکی تے پلیکھانوو ورگیا پھلار کیتا۔پنجابی وچ پرں۔ سنت سنگھ سینکھو اتے پرو۔ کشن سنگھ دی تنقید اس پدھر دی منی گئی اے۔
سنرچناوادی تنقید
سنرچناواد دا انگریزی پریائ اے:سٹرکچالجم جسدا دوسرا مطلب اے: سسٹم۔اس تنقید دے حامی ایہہ کہندے ہن کہ علم دی حصول اوہناں چر آدھوری اے جنہاں چر شاعری دے ساریا انگاں دا اک دجے نال تعلقات نہ جڑدا ہووے۔اک انگ تجزیہ دی وقعت تاں ہی گرہن ہوویگی جیکر اسدا رشتہ شاعری دے دوجے انگ نال وی ہووے۔ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ مطابق، سنرچناواد کوئی اصول نہیں، صرف اک نظر نقطہ اے علم حصول دا۔اسدی مول قیام ایہہ اے کہ کسے وستو وشیس نوں اک سنرچنا دے روپ وچ دیکھیا جا سکدا اے۔سنرچنا اک سمچّ اے جسدے انگ اک دوجے نال سارتھک روپ وچ انتر متعلق رہندے ہن تے سمچّ دے سارتھک روپ وچ اسدا وڈیرے سماجی پسارے وچ اک سارتھک مقصد ہندا اے۔
اس تنقید نظام دا مکھ فائدہ ایہہ اے کہ شاعر دے نجّ نالوں شاعری دا ناطہ توڑ کے نقاد اسدی شاعری دا ملانکن کردا اے۔اس نظام وچ بولی سائنس، مانو سائنس اتے گنت سائنس آدی دیاں کئی سائنسی تکنیکاں نوں نظر گوچرے رکھیا جاندا اے۔اس تنقید دے سپوٹراں نے پنجابی ساہت وچ اک اجیہی تنقید دی دھرت پائی جسدا بنیاد بالکل سائنس سی۔پر پھر وی اس تنقید دا ایہہ الزام منیا گیا اے کہ اس ساماج دے سمچے ورتارے اپر کوئی تنقیدی ٹپنی نہیں کردی۔اس توں بعد کئی تنقید ودھیاں ہوند وچ آ چکیا ہن۔سٹائل سائنس، بولی سائنس اتے چنہ سائنس آدی کئی تجزیہ ودھیا اج کل کارز شیل ہن جو پنجابی تجزیہ دا کھیتر کھوکھلا کر رہیا ہن۔
جدید پنجابی تنقید: پرمکھ پرورتیاں
ترقی پسند پنجابی تنقید
ترقی پسند پنجابی تنقید پنجابی تنقید دے اتہاس وچ پہلی تکنیک وت تنقید نظام اے۔ استوں پہلاں دی تنقید انگریزی کلونیکل نال اتے ساہت سدھانتا دی پیتلی جہی جانکاری والی سی، جس وچ بھارتی کاوی شاستر دے وکھ وکھ نظریات دا وی دخل سی۔ ایہہ ساری تنقید مثالی اتے سمیت نوں منورنجن توں اپر اٹھ کے نہیں دیکھ سکی۔ ترقی پسند پنجابی تنقید پہلی پنجابی تنقید نالوں اس پکھ تو نویکلی اے کہ اسنے ساہت نوں اک تہذیبی سرجنا بناؤندے ساہتکار نوں وچاردھاری کاما کہہ کے اسدی رچنا نوں سماجی جدوجہد دا اک انکھڑ انگ بنا کے ویکھیا۔ اس نال ساہت دی ہوند، مقصد اتے حوالہ آدی نوں نویں مطلب حاصل کیتے۔ ترقی پسند بناں شرط ماکسوادی وچارا دا اصولی پرپیکھ اے مگر پنجابی وچ چلی ترقی پسند ساہتدھارا نال ساڈے کجھ مفکر اسنوں سنبودھت کر لیندے ہن، جدوں کہ ترقی پسند ساہتی دھارا وچ اکلی مارکسی نظر نہیں سی، سگوں ہور وچار وی نال نال چل راے ہن۔
اس طرحاں بھارتی سماجی سیاسی داخلہ وچوں جہڑا ترقی پسند ساہتی تحریک اتپن ہندا اے۔ اسنے پنجابی ساہت سرجندھارا نوں پنجابی ساہت تنقید نالوں وکھری طرحاں نال متاثر کیتا اے۔
ترقی پسند پنجابی تنقید دا پہلا بانی نقاد سنت سنگھ سیکھوں اے۔ سنت سنگھ سیکھوں دی کتاب ‘ساہتیارتھ’ نال جتھے ترقی پسند پنجابی تنقید دا ادے ہندا اے، اتھے پنجابی تنقید دے اتہاس وچ اصولی اتے سچیت وچاردھاری تنقید دا دور وی شروع ہندا اے۔
سنت سنگھ سیکھوں توں بعد ترقی پسند پنجابی تنقید دی ترقی ریکھا وچ اگلا اہم نقاد پنجابی پرو۔ کشن سنگھ اے۔ پرو۔ کشن سنگھ توں بعد ترقی پسند پنجابی تنقید دے تریخی ترقی وچ اگلا اہم ناں ڈاکٹر۔ عطر سنگھ دا اے۔ ایہناں توں بعد ڈاکٹر۔ تیجونت سنگھ گل، ڈاکٹر۔ ٹی۔آر ونود اتے ڈاکٹر۔ کیسر سنگھ کیسر تریخی کرم مطابق ساہمنے آؤندے ہن۔ ترقی پسند پنجابی تنقید وچ ہور وی کجھ آلوچکاں دے ناں شامل کیتے جا سکدے ہن جنہاں نے اس وچاردھاری نظر توں ساہت اتے سبھیاچار دے وکھ وکھ روپاں وچ کم کیتا اے۔ ایہناں آلوچکاں وچ ڈاکٹر۔ گربخش سنگھ پھرینک، ڈاکٹر۔ رگھبیر سنگھ، ڈاکٹر۔ کرمجیت سنگھ اتے ڈاکٹر۔ کلبیر سنگھ کانگ دے ناں شامل کیتے جا سکدے ہن۔ ایہناں نے فکشن، سبھیاچار اتے شاعری دے کھیتر وچ خاص کم کرکے ترقی پسند پنجابی تنقید نوں ترقی یافتہ کیتا اے اتے اسنوں سمردھ تنقید دھارا بنایا اے۔
(ا) روپوادی پنجابی تنقید
روپ سائنس دا تعلقات ساہت مطالعہ نال اے۔ ایہہ مطالعہ دی ایسی تکنیک اے جسدا تعلقات ارسطو دے روپ تجزیہ نال قائم کیتا جا سکدا کیونکہ اسنے کئی کرتاں دا مطالعہ ‘روپ’ دی نظر توں کیتا سی جس دا بنیاد اسدے ساہت اصول منیا۔
روپ دی نظر توں ساہت نوں پچھانن دا شروع ارسطو توں ہی شروع ہو گیا سی۔ مگر اس توں بعد رچنا نوں وستو اتے روپ دی دویت وچ ونڈ دین کرکے ساہتی رچنا، کھنڈت ہو گئی۔ 1925 توں 1960 تک وکھریاں-وکھ تنقید ودھیاں اکادمک کھیتر وچ آؤندیاں ہن۔ ایہناں نوں عالمی وچ نوَ-تنقید کیہا جان لگا۔ اس نوَ-تنقید دے دو وڈے مرکز روس اتے امریکہ سن۔ روس وچ روپوادی تنقید اتے امریکہ وچ روپوادی تنقید نوں نوَ-تنقید کیہا گیا۔ ایہہ ویہویں صدی دے روپوار نے اپنے توں پہلے مثالی سوچ وچار نوں ردّ کرکے نواں ‘روپ’ تجزیہ پیدا کیتا۔ مثالی سوچ وچار مطابق ‘روپ’ بھانڈا اے اتے وستو اس وچ پائی جان والی سامان۔ مگر ویہویں صدی دے روپواد نے اپنا بنیاد بولی سائنسی لبھتا نوں بنایا اس کرکے ویہویں صدی دیاں بہہتیاں تنقید پرنالیاں اپنے وچ کجھ سمانتاواں رکھدیاں ہن۔ روپوادیاں نے جس روپ دے تجزیہ نوں ہوند وچ لیاندا اسدا مقصد ساہتی رچناواں نوں روپ دی نظر توں پڑھن سمجھ دا سی۔ ایہناں نے جو ساہت رچنا لئی اصول بنائے، اوہ نرول رچنا دے اندرونی اصولاں اپر مرتکز رہندے ہن۔
روپوادی سوچ وچار نوں عالمی وچ دو کوٹیاں وچ سمجھیا گیا اے:
1. امریکی نوَ-تنقید
2. روسی روپواد
ٹی۔ای۔ ہیوس اتے ٹی۔ایس۔ الیئٹ دے وچاراں نوں امریکی نوَ-تنقید وچ خاص طور تے وچاریا گیا۔ الیئٹ دے تن مول تجزیہ اس تنقید وچ مرکزی اہمیت رکھدے ہن:
1) نویاں رچناواں دے ہوند وچ آؤن نال ساہتی پرمپرا اتے ساہت اتہاس پرورعنصر ہندا اے۔
2) لکھاری دا تجربہ اس دی کلا کرت وچ ہی ہندا اے۔ اس کرکے لکھاری اپر نقاد نوں مرتکز رہنا چاہیدا اے۔
3) کلا جیون-پرک حوالیاں توں رہت ہندی اے۔
آئی۔اے۔ رچرڈس نے وہارک تجزیہ وچ اس تکنیک نوں اپنا کے تنقید کیتی، جس نال اس دھارا دا پرچلن ہویا۔ امریکی آلوچکاں نے وکھرے-وکھرے نقطیاں نوں اتاریا۔ رینسم نے ‘بنتر اتے بنتر’ دا تجزیہ پیش کیتا۔ کلنتھ برکس نے ‘روپ’ نوں ‘کاوَ’ وی ہوند تکنیک دا مکھ بنیاد منیا۔
2. روسی روپواد : روپوادی سوچ وچار وچ دوسرا اہم باب ‘روسی روپواد’ دا اے۔ روسی روپواد 1915–16 وچ روس وچ شروع ہویا۔ 1930 دے نیڑے تیڑے جوزپھ سٹالن دے راج ویلے اس نوں جبری طور اُتے کچل دتا گیا۔ روسی روپوادیاں وچ مکھ مفکر وکٹر شکلووسکی، رمن جیکبسن، بورس تماسیوسدی، بورس اکھسباکھ اتے جوری تنیاکون شام ہن۔ روسی روپوادی ودھیرے کرکے ساہت دی بولی اپر زور دندے سن۔ اوہناں نے ساہت دا مطالعہ ساہت وجوں کردیاں ہویا ‘بھاشا’ تے خاص زور دتا۔ اوہناں دا بنیادی نکھیڑا ‘شعری بھاشا’ تے وہارک بولی دا سی۔ وہارک بولی جیون دے وہار نوں صرف سنچارن وچ مدد دندی اے، جدوں کہ ‘شعری بھاشا’ سماجی حقیقت دا مہاں مورت پیش کردی اے۔
روسی روپواد دا دوسرا پہلو ‘تھیم’ سی۔ توماسیوسکی دا وچار سی کہ ساہتی کرت نوں ایکتا اسدے تھیم توں ملدی اے، جو اسدے اندر باہر آدی توں انت تک حاضر رہندا اے۔ اس مطابق تھیم دی چون سہج شاستر دا بنیادی سمسیاکار اے۔ اسنے تھیم نوں واک-سائنس تک لیا کے رچنا نوں ٹکڑیاں وچ سمجھن دا بنیاد حاصل کیتا۔ تیسرا اوہناں دا ساہت سوچ وچار نوں موٹف توں واقف کراؤناسی۔ کھلھے اتے بند موٹف روسی روپواد دا پچھانیوگ پہلو ہن۔
جازف ہوٹان ٹیلر
جازف ہوٹان ٹیلر اک امریکی تاریاں دا فزکس گرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
پنجابی ساہت تنقید:مڈھ تے ترقی
پنجابی ساہت تنقید :- مڈھ تے ترقی
ہربھجن سنگھ اس سوچ وچار دا پہلا پروکتا اے۔ اس دی تنقید دے روپواد دی سر ودھیرے بھارو سی۔ سنرچناواد چہن سائنس، سسٹمی فکر، تھیم سائنس آدک رلویں-ملویں روپ سن۔ اس دی پہلی وفا روپوادی سوچ وچار نال اے۔ آرنبھک روپ وچ ڈاکٹر۔ ترلوک سنگھ کنور، ڈاکٹر۔ ستندر سنگھ نور، ڈاکٹر۔ ستندر سنگھ، ڈاکٹر۔ آتمجیت سنگھ اتے ڈاکٹر۔ جگبیر سنگھ اس سوچ وچار نال جڑدے ہن۔
حوالے-
جازف ہوٹان ٹیلر
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پنجابی ساہت تنقید:مڈھ تے ترقی
پنجابی ساہت تنقید :- مڈھ تے ترقی
1) مغربی تے بھارتی ساہتالوچنا دے مکھ اصول(گردیو سنگھ)،پنہ 34
2) بھارت شعری شاستر: پریم پرکاش سنگھ(ڈاکٹر۔)،پنہ 373
3) بھارتی شعری شاستر: پریم پرکاش سنگھ(ڈاکٹر۔)،پنہ 38
4)پنجابی دنیا تنقید اصولی پکھ،پنہ 76
5) نقاد اصولی وشیس انک پنجابی دوار ،پنہ 73
6) جدید تنقید: نوَ-پرپیکھ، بھپندر دھالیوال (ڈاکٹر۔)، پنہ 40-59
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
شہری چوہا تے پینڈو چوہا
thumb|285x285px|Aesops Fables (1912)، illustrated by Arthur Rackham. "شہری چوہا اتے پینڈو چوہا" ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 352 نمبر تے اے اتے آرنے-تھامسن لوککہانی انڈیکس وچ ٹائیپ 112 اے۔
کہانی
مول کہانی وچ، اک مانمتا شہری چوہا پنڈ وچ رہندے اپنے چچیرے بھرا نوں ملن دیس آؤندا اے۔ پینڈو چوہا شہری چواے نوںاپنے سادہ دیسی کھانا پروسدا اے جسنوں شہری چوہا چھٹیاؤندا اے اتے عیشی زندگی دا سواد دیکھن لئی شہر آؤن دا سدا دندا اے اتے دونوں چچیرے بھرا شہنشاہاں وانگ غذا دا سواد چکھّ رہے ہن۔ پر اوہناں نوں اپنے امیر اتے سوادی میٹروپولیٹن کھانے نوں وچے چھڈّ سرکھیا لئی دوڑنا پیندا اے جدوں کتیاں دا اک جوڑا بھونکدا بھونکدا اتھے آ دھمکدا اے۔ اس دے بعد، پینڈو چوہا سواد نالوں سرکھیا نوںجاں جویں 13ویں صدی دے پرچارک چیریٹن دے اوڈو دا کتھن اے، "جاری ڈرنال کترے جان نالوں مونگ پھلیاں کترن نوں ترجیح دیاںگا" (I'd rather gnaw a bean than be gnawed by continual fear) نوں وچارکے گھر واپس جان دا فیصلہ کر لیندا اے۔
مرمرا سمندر
مرمرہ سمندر یورپ تے ایشیاء دے وشکار اک سمندر اے، جہڑا ایجی سمندر نوں کالا سمندر نال ملاندا اے، تے ترکی دے ایشیائی تے یورپی تھانواں نوں وکھرا کردا اے۔
باسفورس اسنوں کالا سمندر تے درہ دانیال اسنوں ایجی سمندر نال جوڑدا کردا اے ۔ باسفورس استنبول نوں دو براعظماں چ ونڈا اے۔ مرمرہ سمندر دا کل تھاں 11 ہزار 35 مربع کلومیٹر اے۔
گٹھ:ترکی گٹھ:سمندر گٹھ:پانی گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ
مہران (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ایلام دے شہرستان مہران دا انتظامی مرکز اے ۔
رادھیکا کھنہ
رادھیکا کھنہ اک بھارتی امریکی فیشن ڈزائنر, صنعت کار اتے لکھاری ہے۔. رادھیکا یوگا: فروم د گنگاز ٹو وال سٹریٹ (کتاب)|یوگا: فروم د گنگاز ٹو وال سٹریٹ کتاب دی لکھاری ہے۔ کھنہ نے اپنی ساری آمدنی گنگا نوں صاف کرن لئی چلائی قومی تحریک لئی دان کر دتی۔
مڈھلا جیون
رادھیکا کھنہ دا جنم اتے پالن-پوسن امرتسر، پنجاب، بھارت وچّ ہویا۔ ایہہ بندو اتے دوندر کھنہ دی دھی ہے اتے اسدے دو وڈے بھرا وکاس کھنہ]] اتے نشانت کھنہ ہن۔
کیریئر
کھنہ 1999 وچّ، امرتسر توں نیویارک سٹی، دے فیشن انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وچّ پڑھائی کرن لئی چلی گئی۔ پورا سماں پڑھائی توں بعد اسنے ریسٹورینٹاں وچّ کم کیتا جو اسدی پڑھائی لئی بہت معاون سی۔ اسنے فیشن انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی توں پڑھائی کرن توں بعد اسنے ڈونا کرن، بیسٹی جوہنسن اتے جورجیؤ آرمانی توں سکھلائی لئی اتے 2005 وچّ اپنی کپڑیاں دی کمپنی، استلو انک. شروع کیتی۔.
کھنہ نے امریکی ٹی.وی. شوٕ کچن نائٹمیرز دی آؤٹفٹس ڈزائن کیتی۔
نجی جیون
رادھکا مڈٹاؤن مینہاٹن  وچّ رہندی ہے۔ رادھکا "لپس فاؤنڈیشن آف امریکہ" ولون جلد دے روگ لئی علاج لبھنّ والے سرگرم لوکاں وچوں اک سی۔  رادھکا یوگا دی وی ماہر ہے اتے ایہہ "لپس فاؤنڈیشن آف امریکہ" وکھے یوگا وی سکھاؤندی ہے۔.
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فیشن ڈزائنر گٹھ:بھارتی فیشن ڈزائنر گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
شمالی سمندر
اتلا سمندر (North Sea) یا اتری سمندر اتلے یورپ دا اک سمندر اے جیہڑا وڈا سمندر اوقیانوس نال رلدا اے۔ ایدے چڑھدے چ ناروے تے ڈنمارک ، لیندے ج برطانیہ تے دکھن چ جرمنی ، نیدرلینڈز تے فرانس نیں۔ایہ 970 کلومیٹر لماں 580 کلومیٹر چوڑا اے۔ ایہ سمندر 750،000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔
اتری سمندر دکھن چ پانی گلی ڈوور تے پانی گلی انگلستان راہیں تے اتر چ ناروی سمندر دے زریعے وڈا سمندر اوقیانوس نال ملیا ہوئیا اے ۔ اتری سمندر چ ڈگنآلے اہم دریاواں چ دریائے ایلب، دریائے ایمس، دریائے مبرس، دریائے شیلسٹ، دریائے ٹیمز تے دریائے قورستا شامل نیں۔
دنیا دی مصروف ترین مصنوعی آبی گذرگاہاں چوں اک کیل نہر اتری سمندر نوں بالٹک سمندر نال ملاندی اے۔ تریخ چ ایہہ سمندر بحر جرمن دے نان نال جانیا جاندا اے تے ایہہ نان انگریزی تے دوجیاں زباں چ را‏ج سی تے 18ویں صدی چ بحیرہ شمال دے نال نال ایہہ وی استعمال چ سی ۔ 19ویں صدی آخر چ بحر جرمن دا ناں جرمنی چ وی بہت گھٹ گئیا سی ۔ ڈینش بولی چ اسنوں " ویسٹر ہاوٹ" وی کہیا جاندا اے جسدا مطلب بحر مغرب اے کیونجے ایہہ ڈنمارک دے مغرب ج واقع اے ۔
اک بی صنوبر
اک بی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ اتلا امریکہ وچ ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
کیسپیئن سمندر
کیسپیئن سمندر جس نوں قزوین سمندر وی کیندے نیں تھاں نال جگ دی سب توں وڈی جھیل اے۔ اس دا تھاں 3 لکھ 71 ہزار مربع کلومیٹر اے جدکہ حجم 78 ہزار 2 سو معکب کلومیٹر اے ۔ ایہہ ایشیاء تے یورپ وچکار چارے پاسیئوں زمین نال گھریا ہوئیا پانی انگ اے ۔ اسدی ودھ توں ودھ ڈونگھائی 1025 میٹر اے ۔
کیسپیئن سمندر نوں سمندر اس لئی وی آکھیای جاندا اے جدوں پہلی وار رومی اسدے کنڈے تے اپڑے تے اوہناں نے اسدا پانی چکھیا جہڑا کہ نمکین سی تے اوہناں نے اسنوں سمندر آکھیا۔
کیسپیئن سمندر دا کنڈا روس ، ایران ، آذربائیجان ،ترکمانستان تے قازقستان نال لگدا اے ۔
کیسپیئن سمندر منیچ تے ڈون وولگا نہر دے راہیں کالا سمندر نال جڑیا اے تے اینج ساری دنیا نال جڑیا ہوئیا اے تے اسدے کنڈے دیساں دا بپآر تے دوجے مال بردار جہاز کیسپیئن سمندر توں دریائے وولگا تے فیر ڈون وولگا نہر تھانی ہندے ہوئے دریائے ڈون دے وچوں لنگھدے ہوئے ازوف سمندر تے فیر کالا سمندر دے راہ ریندی دنیا چ جاندے نیں۔
آذربائیجان دا راجگڑھ باکو وی اسدے کنڈے تے وسدا اے ، جہڑا کہ اس علاقے چ تیل دی کڈائی دا وڈا گڑھ اے ۔ کیسپیئن سمندر تیل دی دولت نال وی مالامال اے ۔ دنیا چ سب توں پہلا تیل دا کھوہ (کنواں) وی اسدے کنڈے تے کھودیا گئیا سی ، جس دی گل ذکر مشہور پاندھی مارکوپولو نے اپنے سفر نامے چ کیتا اے کہ اوہ جدوں باکو دے کولوں لنگھیا تے اسنے ایتھے تیل دے کھوہ دیکھے جتھوں لوک تیل لیندے سن ۔
گٹھ:سمندر گٹھ:پانی
رہینولوفس لانڈری
رہینولوفس لانڈری رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
پہاڑی صنوبر
پہاڑی صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ میکسیکو وچ ہوندا اے۔
سمرن کور مُنڈی
حوالے
گٹھ:جم 1988 گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:فیمنا مس انڈیا جیتو گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ممبئی دے لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:بھارتی فلمی جگت
رہینولوفس میکلوڈی
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
کونٹریکویر
کونٹریکویر کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
مائیکل سمیتھ
مائیکل سمیتھ اک انگریز کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 152 ڈی بی
چک 152 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
سیہان ارمان
ڈیریا سیہان ارمان (جم 26 فروری 1980) ترکی ٹرانسجینڈر حقاں لئی کارکن، اداکارہ اتے ڈریگ کوئین اے، جو استمبول واسی اے۔ اسنوں ترکی میڈیا وچ ویکھیا گیا، جس وچ ترکی وچ رہن والے اک ٹرانسجینڈر انسان دے اپنے تجربہ بارے گل کیتی گئی سی۔ اسنوں اکثر ڈریگ کوئین دے ڈرامےآں اتے میڈیا وچ ویکھیا جاندا اے۔
اسنے تھئیٹر وچ اپنا اداکاری کیریئر 1994 وچ ادانا کاردس اوئنکولر تھئیٹر وچ شامل ہون ویلے شروع کیتا۔
حوالے
گٹھ:ترک شخصیتاں
انگریزی لومڑ شکاری
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
بیلسکی حامی
پس منظر
1942 تے 1944 دے درمیان مغربی بیلو رشیا (بیلاروس) وچ فعال بیلسکی حامی گروپ دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنی دے خلاف سب تو‏ں اہ‏م یہودی مزاحمتی کوششاں وچ شمار کيتا جاندا سی۔
اس دے ممبران جرمن تے انہاں دا نال دینے والےآں دے نال لڑیائی کردے سن، لیکن اس دے نال نال بیلسکی گروپ دے سربراہان یہودیاں، خاص طور اُتے جنگلاں وچ فرار ہونے وچ کامیاب ہونے والی عورتاں، بچےآں تے بوڑھاں دے لئی پناہ دے انتظام اُتے وی زور دیندے سن ۔ بیلسکی گروپ دے زیر تحفظ 1200 تو‏ں ودھ یہودی جنگ تو‏ں زندہ بچ نکلے، جو ہولوکاسٹ دے دوران بچانے د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب کوششاں وچو‏ں اک سی۔
22 جون 1941 نو‏‏ں سوویت یونین اُتے جرمن حملے دے بعد، جرمناں نے مغربی بیلا روس اُتے قبضہ ک‏ر ليا (1939 تو‏ں پہلے مغربی بیلا روس پولینڈ دا حصہ سی؛ 1939 وچ پولینڈ اُتے جرمنی دے حملے دے بعد اسنو‏ں جرمنی دے نال معاہدے دے تحت سوویت یونین وچ شامل ک‏ے دتا گيا)۔ اوتھ‏ے، جرمن حکا‏م نے جولائ‏ی 1941 تے 1942 دے موسم بہار دے درمیان نوووگروڈیک ضلع (بشمول لیڈا تے نوووگروڈيک شہر) وچ دسیاں ہزار یہودی مار ڈالے۔ جنہاں یہودیاں نو‏‏ں گولی تو‏ں ہلاک نہيں کيتا گیا، انہاں نو‏ں ضلع بھر وچ واقع یہودی بستیاں وچ محدود کر دتا گيا۔ جدو‏ں 1942 تے 1943 دے درمیان انہاں یہودی بستیاں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، جرمن ایس ایس تے پولیس دے یونٹس نے اوتھ‏ے باقی رہ جانے والے بیشتر نو‏‏ں قتل کر دتا۔
دسمبر 1941 وچ نوووگروڈیک یہودی بستی وچ اپنے والدین تے دو بھائیاں دے قتل دے بعد بیلسکی خاندان دے زندہ رہنے والے تن بھائیاں - ٹویا (1906–1987)، اسائل (1908–1945) تے زوس (1995 – 1910) نے حامی گروپ قائم کيتا۔ شروع وچ تِناں بیلسکی بھائیاں نے اپنی جاناں تے اپنے گھر والےآں د‏‏یاں جاناں بچانے دیاں کوششاں کيتياں۔ اوہ قریبی زیبیلوو تے پیریلیز جنگلاں وچ فرار ہوگئے جتھ‏ے انہاں نے تقریبا 30 گھر والےآں تے دوستاں اُتے مشتمل دستے د‏‏ی بنیاد رکھی۔
خاندان والےآں نے گروپ د‏‏ی سربراہی دے لئی سابقہ صیہونی کارکن ٹویا بیلسکی دا انتخاب کيتا، جس نے پولینڈ د‏‏ی فوج وچ وی خدمات انجام دتیاں سن۔ اُنہاں دے بھائی اسائیل اُنہاں دے نائب مقرر ہوئے جدو‏ں کہ زوس نو‏‏ں جاسوسی د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ انہاں دا چوتھا تے عمر وچ بہت چھوٹا بھائی اہارن (-1927) وی اس گروپ دا حصہ سی۔
چھوٹے خاندانی گروپاں د‏‏ی شکل وچ جنگلاں وچ چھپنے والے یہودی بیلسکی گروپ وچ شامل ہُندے چلے گئے؛ سوویت حامی تنظیماں وچ خدمات انجام دینے والے یہودی وی اپنے یونٹس د‏‏ی سام دشمنی تو‏ں بچنے دے لئی بیلسکیو‏ں دے نال مل گئے۔ 1942 دے اختتام تک بیلسکی دے گروپ وچ زندہ بچنے والےآں د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں ودھ ہوئے گئی۔
1943 دے موسم گرما تک ایہ گروپ جنگل وچ بنجاراں د‏‏ی طرح زندگی گزاردا رہیا۔ اُتے اگست 1943 وچ جرمناں نے علاقے وچ روسی، پولش تے یہودی حامیاں د‏‏ی تلاش شروع کر دتی۔ انہاں نے 20 ہزار تو‏ں ودھ فوجی عملے، تے ایس ایس تے پولیس دے افسران نو‏‏ں اس کم اُتے مامور کيتا۔ ہور انہاں نے ٹویا بیلسکی نو‏‏ں پھڑنے دے لئی مفید ثابت ہونے والی معلومات دے لئی 100،000 ریخ مارکس دے انعام دا اعلان وی کيتا۔ بیلسکی گروپ کو، جو ہن تقریبا 700 یہودیاں اُتے مشتمل سی، جرمن پٹرول د‏‏ی نظر وچ آنے دا خاص طور اُتے خطرہ سی۔ گروپ نو‏‏ں اس گل دا وی خوف سی کہ آس پاس دے کسان، جو انہاں نو‏ں کھانے پینے دا سامان فراہ‏م کردے سن، انہاں د‏‏ی مخبری کر دیؤ گے۔ لہذا، دسمبر 1943 وچ بیلسکی گروپ نے نیلیبوکی دے جنگل وچ اپنا مستقل ٹھکانہ قائم ک‏ر ليا۔ ایہ لیڈا دے مشرق وچ او نوووگروڈیک دے شمال مشرق وچ واقع دریائے نیمین دے دائيں کنارے وچ اک دلدلی علاقہ سی جس تک رسائی بہت مشکل تو‏ں ممکن سی۔
اس دقیانوسی تے غیر ممکنہ ماحول وچ بیلسکی گروپ نے اک کمیونٹی قائم کر لئی۔ گروپ دے چند ممبران د‏‏ی مخالفت دے باوجود ٹویا بیلسکی تمام یہودی پناہ گزیناں کو، بلالحاظ عمر تے جنس دے قبول کرنے تے حفاظت کرنے دے ارادے اُتے قائم رہ‏‏ے۔ بیلسکیو‏ں نے کدی وی کسی نو‏‏ں منع نئيں کيتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگل وچ موبائل گھریلو ماحول قائم ہوئے گیا۔ گروپ وچ ہنرمند یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں ورک شاپس وچ تقسیم کيتا، جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200 افراد ملازمت اُتے مامور سن، جس وچ موچی، درزی، چمڑی تے لوہے دا کم کرنے والے تے بڑھئی شامل سن ۔
اس دے علاہ گروپ نے آٹے د‏‏ی چک‏ی، بیکری تے لانڈری قائم کيتی۔ گروپ د‏‏ی انتظامیہ نے بُڈھے لوکاں دے لئی پرانی وضع دے انتظامات دے نال نال بچےآں دے لئی اسکول، یہودی عبادت گاہ، عدالت تے قید خانہ تک تعمیر ک‏ر ليا۔ کم کرنے دے گروپ کیمپ نو‏‏ں کھانے پینے دا سامان مہیا کردے تے جتھ‏ے ممکن ہوئے اوتھ‏ے گندم تے جو د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی دے لئی زمین نو‏‏ں صاف کر دتا جاندا سی۔
دوسرے حامی گروپاں دے نال تعاون
جتھ‏ے جرمن موجود نہ ہُندے، نیلیبوکی دا جنگل سوویت حامیاں دے زیرانتظام رہندا سی۔ باوجود اس دے کہ بیلسکی گروپ دا کسی نظریے د‏‏ی طرف جھکاؤ نہيں سی، ٹویا بیلسکی تے ہور سربراہان سوویت حامیاں دے نال تعاون کردے سن : بیلسکی دے علاقے دے سوویت حامی کمانڈر جنرل ویسیلی ییفیمووک چرنی شیو (جنہاں دا خفیہ ناں "پلیٹن" سی) دے نال اُنہاں دے کافی دوستانہ تعلقات سن ۔ کئی سویت حامی دستےآں وچ سام دشمن خیالات دے عام ہونے دے باوجود جنرل "پلیٹن" بیلسکی گروپ نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کردے رہ‏‏ے۔ اوہ سوویت حامیاں دے لئی اک مینٹیننس ویہہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کیمپ دے کردار تو‏ں واقف سن ۔ 1944 وچ کیمپ دے سربراہان نو‏‏ں سوویت حامیاں دے ہیڈکوارٹر تو‏ں اسلحہ مل گیا۔
بیلسکی نے مسلح کارروائیاں وچ ملوث 150 افراد وچو‏ں یونٹ مہیا کرنے د‏‏ی سوویت رخواستاں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اوہ شادی شدہ مرداں، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں تنہا نہيں چھڈنا چاہندے سن، کیونجے انہاں نو‏ں معلوم سی کہ اوہ گروپ دے مسلح افراد دے مسلح تحفظ دے بغیر زندہ نہيں رہ پاندے۔ ایہ فکر 1943 وچ اپنے تمام گروپ نو‏‏ں جنگل دے دور دراز علاقےآں وچ منتقل کرنے د‏‏ی اک ہور وجہ سی۔ اس دے بعد، باوجود اس دے کہ گروپ حقیقی طور اُتے متحد تے ٹویا بیلسکی د‏‏ی سربراہی دے تحت رہیا، رسمی طور اُتے ایہ گروپ سوویت حامیاں دے کیرو بریگیڈ دے "کیلینن" تے "آرڈزہونوکڈزے" دستےآں وچ تقسیم ہوئے گیا۔
جاناں بچانے تے کیمپ وچ لڑیائی وچ حصہ نہ لینے والےآں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے نال نال بیلسکی دے گروپ نے کئی عملی کارروائیاں وی کيتياں۔ اس نے بیلوروسی مددگار پولیس اُتے حملہ کرنے دے نال نال انہاں مقامی کساناں اُتے وی حملے کيتے جنہاں اُتے یہودیاں نو‏‏ں قتل کرنے دا شک سی۔ اس گروپ نے جرمن ٹریناں نو‏‏ں غیرفعال کيتا، ریل د‏‏ی پٹریاں دھماکے تو‏ں اڑائيں، پُل کيتے تے یہودی بستیاں تو‏ں فرار ہونے والےآں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اکثر بیلسی دے لڑیاکا افراد جرمن گارڈ تے تنصیبات دے خلاف عملی کارروائیاں وچ سوویت حامیاں دا نال وی دیندے۔ انہاں کارروائیاں وچ اُنہاں نے کئی جرمناں تے انہاں دا نال دینے والے بیلوروسی شرکاء نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔
آزادی
22 جون 1944 نو‏‏ں سوویت افواج نے مشرقی بیلو روس وچ حملے شروع کر دتے۔ چھ ہفتے دے اندر اندر، سوویت فوج نے جرمن فوجی گروپ دے مرکز نو‏‏ں تباہ ک‏ر ک‏ے پورے بیلوروس نو‏‏ں آزاد کردے ہوئے مغرب وچ پولینڈ دے دریائے وسٹولا د‏‏ی جانب پیش قدمی کيتی۔ آزادی دے وقت، بیلسکی گروپ 1230 افراد اُتے مشتمل سی تے اپنی انتہاء نو‏‏ں پہنچ چکيا سی۔ اس وچو‏ں 70 فیصد افراد عورتاں، بُڈھے تے بچے سن جو بصورت ہور جرمن قبضے وچ مارے جا چکے ہُندے۔ بیلسکی دے گروپ دے اندازاً 50 ممبران مارے گئے، جنہاں د‏‏ی تعداد نہ صرف دوسرے حامی دستےآں دے مقابلے وچ بلکہ علاقے وچ یہودی گروپاں دے مقابلے وچ بوہت گھٹ سی۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد، 1945 وچ ٹویا تے زوس بیلسک دے اپنے گھر والےآں دے نال ہجرت ک‏ر ک‏ے فلسطین چلے گئے۔ دونے نے اسرائیل د‏‏ی ریاست دے قیام دا سبب بننے والی جنگ وچ اسرائیلی افواج وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس دے بعد اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے امریکا چلے گئے۔ اسائل نو‏‏ں سوویت فوج وچ بھرتی کيتا گیا۔ اوہ فروری 1945 وچ مشرقی پرشیا وچ جنگ وچ مارے گئے۔
گٹھ:دوسری جنگ عظیم
چک 104 گ ب
چک 104 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
کیری مولیس
کیری مولیس (28-دسمبر 1944) اک امریکی کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ اوہنوں پولیمریز چین ری ایکشن ٹیکنیک ںوں ول کرن لئی مائیکل سمیتھ نال 1993 دا نوبل انعام دتا گیا۔
چک 104 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
کیری مولیس
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گردواریاں دی لسٹ
برنالہ
برنالہ شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
بٹھنڈہ
بٹھنڈہ شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
فریدکوٹ
فریدکوٹ شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
فروزپور
فروزپور شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
گورداس پور
گورداس پور شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
جالندھر
جالندھر شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
کپورتھلہ
شہر اتے دے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے کپورتھلہ وچّ شامل ہن : سلطان پور
لدھیانہ '
لدھیانہ' شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے:
موہالی ضلع
شہر اتے دے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے موہالی ضلع وچّ شامل ہن : ۔ [گرودوارہ سنگھ شہیداں، سوہانا]] گرودوارہ بھگت دھنا جی پھیس 8 ۔ سنت �بابا سریندر سنگھ جی گرودوارہ سنگھ سہیدا ڈھکی صاحب سیکٹر 82
ننگل
شہر اتے دے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے ننگل وچّ شامل ہن :
پٹیالہ
پٹیالہ دے شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے وچّ شامل ہن :
روپڑ
تھم | گرودوارہ شری Tibi صاحب ندی [[ستلج روپڑ]] تھم | ایہہ گرودوارہ دا مکھ پرویش دوار ہے، تھم | اندر تکّ مکھ گرودوارہ روپڑ دے شہر اتے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے وچّ شامل ہن :
مکتسر
شہر اتے دے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے مکتسر وچّ شامل ہن :
نواں شہر (شہید بھگت سنگھ نگر)
نواں شہر اتے نواں شہر دے ضلعے وچّ اتہاسک گردوارے وچّ شامل ہن :
چنڈی گڑھ،
چنڈی گڑھ وچّ وچّ اتے شہر دے دوآلے اتہاسک گردوارے:
گجرات
گجرات دے راج وچّ گردوارے وچّ شامل ہن :
ایئیمئی تے * گرودوارہ (فوج) (وڈودرا) ایئرپھورس ماکرپرا 'تے * گرودوارہ (وڈودرا)
ہماچل پردیش
گرودوارہ گروکوٹھا پاتشاہی دسویں - ضلع منڈی
کرناٹک
کرناٹک صوبے وچّ اتہاسک گردوارے وچّ شامل ہن : بنگلور وچّ * سری گورو سنگھ سبھا گرودوارہ، وڈا سکھ دھارمک ستھان
کشمیر
دے صوبے وچّ اتہاسک گردوارے کشمیر وچّ شامل ہن :
راجستھان
گرودوارہ نالِ، بیکانیر گرودوارہ ویاس کالونی، بیکانیر
اتراکھنڈ
دے صوبے وچّ اتہاسک گردوارے اتراکھنڈ وچّ شامل ہن :
حوالے
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:گردوارے
لیندا صنوبر
لیندا صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ امریکہ وچ ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صنوبر گٹھ:سرو ٹبر
ریچرڈ رابرٹس
ریچرڈ رابرٹس اک انگریز فزیالوجیگرو تے فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
یوٹاہ صنوبر
یوٹاہ صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ امریکہ وچ ہوندا اے۔
رہینولوفس روونزوری
رہینولوفس روونزوری رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
فلپ ایلن شارپ
فلپ ایلن شارپ اک امریکی فزیالوجیگرو تے فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
شہرستان کوہبنان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کوہبنان ایران دے صوبہ کرمان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کوہبنان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان
نِکی والیہ
نِکی  انیجا والیا (née Aneja) اک بھارتی فلمی اتے ٹیلیوژن اداکارہ ہے۔
نجی زندگی
والیا دا جنم 26 ستمبر 1972 نوں ممبئی وچّ ہویا سی۔ اسدا ویاہ فروری 2002 وچّ سونی والیا نال ہویا سی۔ اونھاں دے اک لڑکا سیئن اتے لڑکی سبرینا ہے۔ ایہہ پروار ہن برطانیہ وچّ رہِ رہا ہے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1972 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت
رہینولوفس افنیس
رہینولوفس افنیس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
کوکشائر ایٹن
کوکشائر ایٹن کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 151 ڈی بی
چک 151 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل یزمان ،ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے  ۔
بحر اوقیانوس
بحر اوقیانوس دوسرا وڈا سمندر اے جو سطح زمین دے 5/1 حصے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ اس دا انگریزی ناں اٹلانٹک اوشن (Atlantic Ocean) یونانی لوک کہانیاں تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ اٹلانٹک دا مطلب "اطلس دا بیٹا" ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ واضح کر دينا ضروری اے کہ دراصل عربی وچ ، --- اوقیانوس --- Ocean یا بحر ہی نو‏‏ں کہیا جاندا اے، لیکن اردو وچ عموما اوقیانوس تو‏ں مراد Atlantic Ocean لی جانے لگی اے لہذا ایتھ‏ے "بحر اوقیانوس" نو‏‏ں Atlantic Ocean دے متبادل دے طور استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے عربی وچ وی جے اس د‏ی اصل الکلمہ تلاش کيت‏ی جائے تاں تانے بانے اک یونانی لفظ Okeanos تک لے جاندے نيں کہ جس تو‏ں عربی دا اوقیانوس ماخوذ اے تے فیر Okeanos د‏‏ی ماخوذیت بذات خود اک اسطورہ (دیومالائی داستان یا افسانے) تک جاندی اے کہ جتھ‏ے د گا ئیا (Gaia) تے دیوت‏ا یورنس (Uranus) د‏‏ی جفت گیری تو‏ں اک بیٹا پیدا ہويا جس دا ناں Oceanus سی۔
اٹلانٹک ساگر دنیا دا دوجا وڈا سمندر یا ساگر اے تے ایہنے  زمینی پدھر دے پنجویں حصے نوں گھیریا ہویا اے۔ ایہدا انگریزی ناں 'اٹلانٹک' یونانی لوک کہاݨیاں توں لیا گیا اے تے اٹلانٹک دا مطلب اطلس دا پتر اے ۔
ایہ سمندر دا ٹوبھا انگریزی حرف "ایس" دی شکل وچ اُبھے توں لمے ول پھیلیا ہویا اے ۔ ایہدے لہندے پاسے اتلا امریکہ تے دکھنی امریکا تے چڑھدے پاسے یورپ تے افریقا نیں ۔ ایہہ آرکٹک ساگر، پیسفک ساگر، اِنڈک ساگر تے دکھنی وڈا سمندر نال ملیا ہویا اے ۔ پیسفک ساگر تے اٹلانٹک ساگر نوں پاناما نہر وی آپس وچ جوڑدی اے ۔
اٹلانٹک ساگر نے زمین دے تقریبن ٪20 حصے نوں گھیریا ہویا اے تے ایہ رقبے وچ ایہ پیسفک ساگر توں چھوٹا اے ۔ اپݨے رَلدے سمندراں نوں رلا کے ایہدا رقباہ 10 کروڑ 64 لَکھ مربع کلومیٹر اے تے ایہناں توں بغیر 8 کروڑ 24 لَکھ مربع کلومیٹر اے ۔ اٹلانٹک ساگر دی ڈونگھ 3926 میٹر اے تے چوڑائی کدھرے گھٹ تے کدھرے ودھ اے ۔ ایہدی گھٹ توں گھٹ چوڑائی برازیل تے لائبیریا دے وچکار 2848 کلومیٹر اے تے ودھ توں ودھ چوڑائی امریکا تے اُبھے افریقا دے وچکار 4830 کلومیٹر اے ۔ اٹلانٹک ساگر دا سمندری کنڈھا کٹیا پھٹیا ہویا اے تے بہت سارے سمندراں ،کھاڑیاں تے خلیجاں وِچ پھلیا ہویا اے ۔ ایہناں وِچ کیریبین سمندر ، خلیج میکسیکو ، خلیج سینٹ لارنس ، رومی سمندر ، کالا سمندر ، لیبراڈور سمندر اُبھاسمندر تے ناروی سمندر شامل  نیں ۔ اٹلانٹک ساگر وِچ بہت سارے چزیرے نیں جیہناں وِچ گرین لینڈ ، برطانیا ، آئرلینڈ ، فاکلینڈ جزیرے تے لہندا انڈیز دے جزیرے وڈے نیں باقی بہت سارے چھوٹے جزیرے وی نیں ۔ frame|کھبے| بحر اوقیانوس thumb|left اس بحر دا حوض انگریزی دے حرف S د‏‏ی شکل وچ شمالا جنوبا لمبائی وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں استوا مخالف رو قریبا 8 درجے شمالی عرض بلد اُتے شمالی اوقیانوس تے جنوبی اوقیانوس وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مغرب وچ شمالی و جنوبی امریکا تے مشرق وچ یورپ و افریقہ نے گھیرا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ بحر شمال وچ بحر منجمد شمالی تے جنوب وچ آبنائے ڈریک دے ذریعہ بحر الکاہل تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔ بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل دے درمیان اک مصنوعی رابطہ نہر پانامہ دے ذریعے قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ مشرق وچ بحر اوقیانوس تے بحر ہند نو‏‏ں تقسیم کرنے والا خط 20 درجے مشرقی نصف النہار اے جو کیپ اگلہاس تو‏ں انٹارکٹکا تک ا‏‏ے۔ بحر اوقیانوس نو‏‏ں بحر منجمد شمالی تو‏ں اک خط علاحدہ کردا اے جو گرین لینڈ تو‏ں شمال مغربی آئس لینڈ تے فیر شمال مشرقی آئس لینڈ تو‏ں سپٹسبرگن د‏‏ی انتہائی جنوبی نوک تک تے فیر شمالی ناروے وچ شمالی کیپ تک جاندا ا‏‏ے۔
بحر اوقیانوس زمین دے قریبا 20٪ حصے نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے تے پھیلاؤ وچ صرف بحر الکاہل تو‏ں چھوٹا ا‏‏ے۔ اپنے ملحقہ سمندراں سمیت اس دا رقبہ تقریباً 106400000 مربع کلومیٹر (41100000 مربع میل) تے انہاں سمندراں دے بغیر اس دا رقبہ تقریباً 82400000 مربع کلومیٹر (31800000 مربع میل) ا‏‏ے۔ ملحقہ سمندراں دے ساتھ‍ اس دا حجم 354700000 مکعب کلومیٹر (85100000 مکعب میل) تے انہاں دے بغیر اس دا حجم 323600000 مکعب کلومیٹر (77640000 مکعب کلومیٹر) ا‏‏ے۔
بحر اوقیانوس د‏‏ی اوسط گہرائی ملحقہ سمندراں سمیت 3332 میٹر (10932 فٹ) تے انہاں دے بغیر اوسط گہرائی 3926 میٹر (12881 فٹ) ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں زیادہ گہرائی پورٹو ریکو گھاٹی وچ اے جہا ں اس د‏ی گہرائی 8605 میٹر (28232 فٹ) ا‏‏ے۔ بحر اوقیانوس د‏‏ی چوڑائی متغیر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کم تو‏ں کم چوڑائی برازیل تے لائیبیریا دے درمیان 2848 کلومیٹر (1770 میل) تے زیادہ تو‏ں زیادہ تو‏ں چوڑائی ریاستہائے متحدہ امریکا تے شمالی افریقہ دے درمیان 4830 کلومیٹر (3000 میل) ا‏‏ے۔
ثقافتی اہمیت: ماورائے اوقیانوس دا سفر امریکا مے ں مغربی رہتل دے فروغ دا باعث بنا اے، اس دے علاوہ شمالی امریکا تے یورپ دے وچکار بحرِ اوقیا نوس دے لئی The Pond (تالاب) د‏‏ی اصطلاح ثقافتی تے جغرافیائی صورت اختیار کر گئی اے، چنانچہ اکثر امریکی،یورپ خصوصاً اہلِ برطانیہ دے لئی "across The pond"(تالاب پار) د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے نيں۔
بحری پیندا
بحر اوقیانوس دے پیندے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خصوصیت وسط اوقیانوسی ارتفاع دا آبدوز پہاڑی سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ شمال وچ آئس لینڈ تو‏ں قریبا 58 درجے جنوبی عرض بلد تک پھیلا ہويا اے تے زیادہ تو‏ں زیادہ 1600 کلومیٹر (1000 میل) د‏‏ی چوڑائی تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ اک عظیم شگافی وادی وی اس ارتفاع دے بیشتر حصے دے نال پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ اس ارتفاع اُتے پانی د‏‏ی گہرائی بہت ساریاں جگہاں اُتے 2700 میٹر (8900 فٹ) تو‏ں کم اے جدو‏ں کہ بہت ساریاں چوٹیاں پانی تو‏ں باہر نکلی ہوئیاں نيں جنہاں تو‏ں جزیرے وجود وچ آندے نيں۔ جنوبی بحر اوقیانوس وچ اک ہور ارتفاع وی اے جو والوس ارتفاع کہلاندا ا‏‏ے۔
وسط اوقیانوسی ارتفاع بحر اوقیانوس نو‏‏ں دو عظیم نشیباں وچ تقسیم کردا اے جنہاں د‏‏ی گہرائی د‏‏ی اوسط 3700 تو‏ں 5000 میٹر (12000 تو‏ں 18000 فٹ) دے درمیان ا‏‏ے۔ براعظماں تے وسط اوقیانوسی ارتفاع دے درمیان پھیلے ہوئے ترچھے ارتفاع بحر اوقیانوس دے پیندے نو‏‏ں بوہت سارے حوضاں وچ تقسیم کردے نيں۔ شمالی اوقیانوس دے چند وڈے حوضاں وچ گیانا، جنوبی امریکا، کیپ وردے، کانریز شامل نيں۔ جنوبی اوقیانوس دے چند عظیم ترین حوض انگولا، کیپ، ارجنٹینا تے برازیل دے حوض نيں۔
گہرے بحر دے فرش نو‏‏ں کافی ہموار سمجھیا جاندا اے گوکہ اس وچ بہت ساریاں پہاڑیاں وی موجود نيں۔ فرش بحر وچ بہت ساریاں گہرائیاں تے گھاٹیاں وی پائی جاندیاں نيں۔ شمالی اوقیانوس وچ پورٹو ریکو گھاٹی سب تو‏ں گہری ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی8,605 میٹر(28,232 فٹ)ریکا رڈ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اوقیانوس د‏‏ی دوسری گہری ترین گھاٹی ساﺅتھ سینڈوچ ٹرنچ(South Sandwich Trench)ہے،جنو بی اوقیانوس وچ واقع ایہ گھاٹی 8,428 میٹر(27,651 فٹ)گہری اے ،اس عظیم سمندر د‏‏ی تیسری گہری ترین گھاٹی رومانچے ٹرنچ(Romanche Trench)اے، خط ِاستواکے نزدیک واقع اس گھاٹی د‏‏ی گہرائی 7,454 میٹر(24,455فٹ)بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کینیڈا دے مشرقی ساحل اُتے زیرِآب 6,000میٹر گہری وادی دا وی پتہ چلا اے ،سینٹ لارنس(Saint Lawrence )سے منسوب اس وادی کولورینٹن ابیز(Laurentian Abyss ) دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
بحری گاد خاکزاد،بحرنشین تے معدن البحر مواد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ خاکزاد مواد ریت، کیچڑ تے چٹاناں دے ذرات اُتے مشتمل اے جو زمینی کٹاؤ، موسمی اثر تے آتش فشانی عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین تو‏ں بہہ کر سمندر وچ چلا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مواد زیادہ تر ساحلی ڈھلواناں اُتے پایا جاندا اے تے اس د‏ی تہ دریاواں دے دہاناں تے صحرائی ساحلاں اُتے سب تو‏ں موٹی ہُندی ا‏‏ے۔ بحرنشین مواد انہاں مردہ حیوانات و نباتات دے بقایاجات اُتے مشتمل ہُندا اے جو مر کر تہ وچ چلے جاندے نيں۔ اس مواد د‏‏ی موٹائی 60 تو‏ں 3000 میٹر (200 تو‏ں 11000 فٹ) تک ہُندی ا‏‏ے۔ معدن البحر مواد منگنزی گرہاں (manganese nodules) جداں اجزاء اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مواد اوتھ‏ے ہُندا جتھ‏ے گاد دے اکٹھا ہونے دا عمل سست ہُندا اے یا اسنو‏ں بحری رواں اکٹھا کردیاں نيں۔
آبی خصوصیات
کھلے بحر د‏‏ی سطح دے پانی دا بلحاظ کمیت نمکیاندی تناسب 33 تو‏ں 37 فی ہزار حصص اے تے عرض بلد تے موسم د‏‏ی مطابق بدلدا رہندا ا‏‏ے۔ گو کہ کم تو‏ں کم نمکیاندی تناسب خط استوا دے بالکل شمال وچ پایا گیا اے لیکن ایہ تناسب عمومی طور اُتے اُچے عرض بلد تے ساحلاں دے نیڑے اس جگہ سب تو‏ں کم ہُندا اے جتھ‏ے دریا آ ک‏ے سمندر وچ ملدے نيں۔ زیادہ تو‏ں زیادہ نمکیاندی تناسب 25 درجے شمالی عرض بلد اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ سطح دے نمکیاندی تناسب اُتے تبخیر، ترسیب، دریائی آمد تے سمندری برف دے پگھلاؤ جداں عناصر اثرانداز ہُندے نيں۔
سطح آب دے درجات حرارت عرض بلد، رواں دے نظام تے موسم دے لحاظ تو‏ں تبدیل ہُندا رہندا اے تے شمسی توانائی د‏‏ی شمالا جنوبا تقسیم نو‏‏ں واضح کردے نيں۔ ایہ درجات حرارت 2‎ ‎− درجے تو‏ں کم تو‏ں 29 درجے سینٹی گریڈ (28 درجے فارن ہائیٹ تو‏ں 84 درجے فارن ہائیٹ) تک ہُندے نيں۔ زیادہ تو‏ں زیادہ درجات حرارت خط استوا دے شمال وچ تے کم تو‏ں کم قطبی علاقےآں وچ ہُندے نيں۔ درمیانی عرض بلد دے علاقےآں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ درجات حرارت د‏‏ی مقداراں متغیر نيں تے 7 درجے سینٹی گریڈ تو‏ں 8 درجے سینٹی گریڈ (13 درجے فارن ہائیٹ تو‏ں 15 درجے فارن ہائیٹ) تک ہُندیاں نيں۔
بحر اوقیانوس پانی دے چار وڈے ذخائر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شمالی تے جنوبی اوقیانوس دے مرکزی پانی سطحی پانیاں اُتے مشتمل نيں۔ زیر اوقیانوسی وسطی پانی 1000 میٹر (3300 فٹ) د‏‏ی گہرائی تک جاندا ا‏‏ے۔ شمالی اوقیانوسی گہرا پانی 4000 میٹر (13200 فٹ) تک د‏‏ی گہرائی تک جاندا ا‏‏ے۔
شمالی اوقیانوس دے اندر پانی دے ذخیرے دا اک لمبا جسم بحری رواں نے علاحدہ کر دتا ا‏‏ے۔ پانی دا ایہ ذخیرہ بحیرۂ سرگاسو کہلاندا اے، جس وچ نمکیاندی تناسب واضح طور اُتے زیادہ ا‏‏ے۔ بحیرۂ سرگاسو وچ سمندری گھاہ وڈی مقدار وچ موجود اے تے یورپی مارماہی د‏‏ی اک اہ‏م جائے تخم ریزی ا‏‏ے۔
کوریولس اثر (Coriolis effect) دے باعث شمالی اوقیانوس وچ پانی د‏‏ی حرکت گھڑیال موافق (clockwise) سمت وچ گردش کردا اے جدو‏ں کہ جنوبی اوقیانوس وچ پانی د‏‏ی گردش گھڑیال مخالف ہُندی ا‏‏ے۔ بحراوقیانوس د‏‏ی جنوبی موجاں نصف یومی ہُندیاں نيں یعنی ہر 24 قمری گھنٹےآں دو اُچی موجاں آندیاں نيں۔ موجاں اک عام لہرہُندیاں نيں جو جنوب تو‏ں شمال د‏‏ی طرف حرکت کردی ا‏‏ے۔ 40 درجے شمال تو‏ں اُچے عرض بلد اُتے کچھ‍ شرقا غربا تغیر وقوف وی عمل وچ آندے نيں۔
موسم
بحر اوقیانوس تے اس تو‏ں ملحق زمینی علاقےآں دے موسم اُتے سطح آب تے بحری رواں دے درجۂ حرارت دے علاوہ پانیاں دے آرپار چلنے والی ہواواں وی اثر انداز ہُندیاں نيں۔ چونکہ بحر وچ وڈی مقدار وچ گرمی نو‏‏ں اپنے اندر محفوظ رکھنے د‏‏ی صلاحیت ہُندی اے اس لئی ساحلی علاقے مموسمیا‏‏تی تغیرات د‏‏ی انتہا تو‏ں محفوظ رہندے نيں۔ ساحلی علاقےآں دے موسم دے اعداد و شمار تے ہويا دے درجۂ حرارت دے پانی دے درجۂ حرارت تو‏ں فرق تو‏ں بارش د‏‏ی مقدار دا اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ بحار فضائی نمی دا اک وڈا ذریعہ نيں۔ ایہ نمی عمل تبخیر تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ موسمی منطقے عرض بلد دے لحاظ تو‏ں تبدیل ہُندے نيں۔ گرم ترین موسمی منطقہ بحر اوقیانوس اُتے خط استوا دے شمال وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ سرد ترین منطقے اُچے عرض بلد وچ نيں، انہاں وچ سرد ترین علاقے اوہ نيں جو سمندری برف تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ بحری رواں سرد تے گرم پانیاں دوسرے علاقےآں تک منتقل ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے دے موسم اُتے اثرانداز ہُندیاں نيں۔ ملحقہ زمینی علاقے انہاں ہواواں تو‏ں متاثر ہُندے نيں جو انہاں رواں دے اُتے چلدی نيں۔ مثال دے طور اُتے خلیجی دھارا (Gulf Stream) نامی اک بحری رو جزائر برطانیہ تے شمال مغربی یورپ د‏‏ی فظا نو‏‏ں گرم کردی اے تے سرد پانی رواں شمال مشرقی کینیڈا (گرینڈ بینکس دے علاقےآں وچ ) تے شمال مغربی افریقہ دے ساحلاں اُتے گہری دھند دا باعث بندیاں نيں۔
سمندری طوفان شمالی بحر اوقیانوس دے جنوبی حصے وچ کیپ وردے تے جزیرے ونڈورڈ د‏‏ی درمیان بندے نيں تے مغرب د‏‏ی جانب بحیرۂ کیریبین تک جاندے نيں تے بعض صورتاں وچ شمالی امریکا دے مشرقی ساحل تو‏ں جا ٹکراندے نيں تے کافی تباہی پھیلاندے نيں۔ ایہ طوفان مئی تے دسمبر دے درمیان بندے نيں لیکن بیشتر طوفان آخر جولائ‏ی تو‏ں اوائل نومبر تک آندے نيں۔ شمالی بحر اوقیانوس وچ طوفان شمالی سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت عام نيں جس وجہ تو‏ں اس عبور کرنا کافی مشکل تے خطرنا‏‏ک ہُندا ا‏‏ے۔
تریخ تے اقتصادیات
بحرمنجمد جنوبی دے بعد بحر اوقیانوس شمالی دوسرا کم عمر بحر ا‏‏ے۔ تحقیقات تو‏ں ثابت ہويا اے کہ بحر اوقیانوس اج تو‏ں 18 کروڑ سال پہلے موجود نئيں سی۔ اس وقت سمندری فرش دے پھیلاؤ تو‏ں عظیم براعظم پینجیا (Pangaea) دے ٹوٹنے تو‏ں بننے والے براعظم اک دوسرے تو‏ں دور ہٹ رہے سن ۔ بحر اوقیانوس دے ساحلی علاقےآں دے آباد ہونے دے بعد تو‏ں اس د‏ی بہت زیادہ سیاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے مشور سیاحاں وچ وائیکنگ، پرتگالی تے کرسٹوفر کولمبس شامل نيں۔ کولمبس دے بعد یورپی سیاحت وچ بہت تیزی تو‏ں وادھا ہويا تے بوہت سارے نويں تجارتی راستے قائم کیتے گئے۔ نتیجتا بحر اوقیانوس یورپ تے امریکی براعظماں دے درمیان اک اہ‏م شاہراہ بن گیا تے حالے تک اس ایہ اہمیت برقرار ا‏‏ے۔ اس بحر وچ بہت ساریاں سائنسی تحقیقات وی کيتیاں گئیاں نيں۔ جرمن شہابی مہم، جامع کولمبیا د‏‏ی لیمانٹ ارضیا‏تی رصدگاہ تے ریاستہائے متحدہ بحری فوج دا ہائیڈروگرافک آفس قابل ذکر نيں۔
اس بحر نے ارد گرد دے مملک د‏‏ی ترقی تے اقتصادیات وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ "ماورائے اوقیانوس" (transatlantic) آمد و رفت تے سفری رستےآں دے علاوہ اس د‏ی ساحلی ڈھلوان وچ رسوبی چٹاناں پائے جانے والے معدنی تیل تے دنیا مچھلی دے عظیم ترین ذرائع د‏‏ی وجہ تو‏ں وی بحر اوقیانوس د‏‏ی وجہ تو‏ں وی اس د‏ی اہمیت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پکڑی جانے والی مچھلیاں د‏‏ی اہ‏م قسماں وچ کاڈ، ہیڈاک، ہیک، ہیرنگ تے میکرل شامل نيں۔ مچھلی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر والے علاقےآں نیوفاؤنڈلینڈ دے گرینڈ بینکس، نوواسکاشیا دا ساحلی ڈھلوان دا علاقہ، کیپ کاڈ دے پاس جارجز بینک، بہاما بینکس، آئسلینڈ دے ارد کرد دے پانی، بحیرۂ آئرش، بحیرہ شمال دا ڈجے بینک تے فاک لینڈ بینکس شامل نيں۔ مارماہی، جھینگے تے وہیل وی وڈی تعداد وچ پکڑے گئے نيں۔ ایہ تمام عناثر بحر اوقیانوس د‏‏ی تجارتی اہمیت نو‏‏ں بہت ودھیا دیندے نيں۔ تیل بہنے، سمندری ملبے تے سمندر دے کنارے زہریلے کچرے د‏‏ی خاکستری د‏‏ی وجہ بحر اوقیانوس نو‏‏ں لاحق ماحولیا‏ت‏ی خطرات د‏‏ی چند قسماں نو‏‏ں کسی حد تک کم کرنے دے لئی بوہت سارے بین الاقوامی معاہدے کیتے گئے نيں۔
بحر اوقیانوس تو‏ں منسوب چند اہ‏م تاریخی واقعات ایہ نيں :
قدرتی وسائل
تیل تے گیس دے ذخائر، مچھلی، سمندری پستانیہ جانور (سگ ماہی تے وہیل)، ریت تے بجری دے ذخائر، پلیسر دے ذخائر، کثیردھات‏‏ی گ رہیاں، قیمتی پتھر
قدرتی خطرات
آبنائے ڈیوس، آبنائے ڈنمارک تے شمال مغربی اوقیانوس وچ فروری تو‏ں اگست تک برفانی تودے عام نيں۔ ایہ تودے جنوب د‏‏ی جانب برمودا تے جزیرے میڈیرا تک پائے گئے نيں۔ انتہائی شمالی اوقیانوس وچ اکتوبر تو‏ں مئی تک بحری جہازاں دے عرشے اُتے برف جم جانے دا خطرہ ہُندا ا‏‏ے۔ مئی تو‏ں ستمبر تک مسلسل رہنے والی سمندری کہر تے خط استوا دے شمال وچ مئی تو‏ں دسمبر تک آنے والے سمندری طوفان اک وڈا خطرہ نيں۔
برمودا مثلث دے بارے مشہور اے کہ ایہ اوہی جگہ اے جتھ‏ے بوہت سارے ہوائی تے بحری حادثے ہوئے جنہاں د‏‏ی وجوہ بظاہر ناقابل فہم تے پراسرار سن لیکن ساحلی محافظاں د‏‏ی دستاویزات انہاں دعوےآں د‏‏ی تائید نئيں کردیاں۔
موجودہ ماحولیا‏ت‏ی تنازعات
خطرات تو‏ں دوچار جانوراں وچ مینیٹی، سگ ماہی، سمندری شیر، کچھوے تے وہیل شامل نيں۔ جال تو‏ں مچھلی پھڑنے تو‏ں ڈولفن، قطرس تے بوہت سارے دوسرے آبی پرندےآں د‏‏ی نسلاں ختم ہوئے رہی تے سمندر وچ مچھلیاں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی آ رہی اے، جس بوہت سارے بین الاقوامی تنازعات پیدا ہوئے رہے نيں۔ مشرقی ریاستہائے متحدہ، جنوبی برازیل تے مشرقی ارجنٹینا دے ساحلاں نو‏‏ں شہری کیچڑ نے آلودہ کر دتا اے جدو‏ں کہ بحیرۂ کیریبین، خلیج میکسیکو، جھیل میراکیبو، بحیرۂ روم تے بحیرۂ شمال وچ تیل د‏‏ی آلودگی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بحیرۂ بالٹک، بحیرۂ روم تے بحیرۂ شمال نو‏‏ں صنعتی فضلہ تے شہری پانی آلودہ کر رہیا ا‏‏ے۔
جغرافیائی تذکرہ
بحر اوقیانوس د‏‏ی وڈی حفاظتی چوکیاں (چیک پوائنٹ) آبنائے جبل الطارق (جبرالٹر) تے نہر پانامہ نيں ؛ آبنائے ڈوور، فلوریڈا دے آبنائے تے گزرگاہ مونا، اورسنڈ تے گزرگاہ ونڈورڈ حربی اہمیت دے حامل نيں۔ سرد جنگ دے دوران ناں نہاد شگاف گرین لینڈ-آئسلینڈ-متحدہ سلطنت حربی لحاظ تو‏ں اک وڈا باعث فکر سی اس لئی اس علاقے دے سمندر د‏‏ی تہ وچ ہائیڈروفون دا بہت وڈا نظام نصب کيتا گیا تاکہ سوویت آبدوز جہازاں دا سراغ لگایا جا سک‏‏ے۔
حوالے
بحر اوقیانوس گٹھ:بحار گٹھ:بحر اوقیانوس دے تغیرات ارض گٹھ:تریخ بحر اوقیانوس
چک 102 گ ب
چک 102 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
اولیانووسک اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے اولیانووسک اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ اولیانووسک شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
نیلسن منڈیلا
نیلسن منڈیلا دکھنی افریقہ دے کالے لوکاں دے حقاں لئی لڑنوالا تے 1994 توں 1999 تک دکنی افریقہ دا صدر ریا۔ اوہ امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ اوہنے 27 ورے اپنے حقاں لئی لڑن تے جیل وی کٹی۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سدا کور
سداکور (1762-1832) اک جیدار پنجابی سکھنی سی۔ اوہ مہاراجا رنجیت سنگھ دی سس سی ۔
سدا کور 1762 وچ سردار دسوند سنگھ دے کعر فیروزپور وچ جمی۔ اودا ویاہ کنہیا مسل دے سردار جے سنگھ دے پتر گربخش سنگھ کنہیا نال ہویا۔ جموں لئی کنہیا مسل دی لڑائی سکرچاکیہ مسل نال ہوئی تے ایدے وچ سداکور دا میاں گربخش سنگھ کنہیا ماریا گیا۔ سداکور نے سمجداری کردیاں ہویاں اپنی تعی مہتاب کور دا رشتہ سکرچاکیہ مسل دے سردار مہان سنگھ دے پتر رنجیت سنگھ نال کردتا۔ رنجیت سنکھ دے پیو دے مرن تے سداکور رنجیت سنکھ دی سرپرست بن گ‏ی۔ کنہیا تے سکرچاکیہ دونآں مسلاں نوں سداکور نے رنجیت سنگھ نوں اگے ودان لئی ورتیا۔ 1796 چ افغانستان دے شاہ زمان نے 30000 فوج نال پنجاب تے ہلہ بول دتا۔ کوني اوناں دے رستے ج نئی کھڑا ہوریا پر سداکور نے سربت خالصہ چ افغان ڈاکوواں تون پنجاب نون بچان دا اعلان کیتا اونے اپنے جوائی رنجیت سنکھ نوں جیڑا ہلے 17 وریاں دا سی اونان افغانیاں نال لڑا دتا۔ افغانیاں نوں نسنا پیا۔
لہور دے واسیاں نے جدوں بھنگی مسل توں تنگ آکے رنجیت سنکھ تے سداکور نون لہور تے مل مارن دا آکھیا تے سداکور نے رنجیت نوں کہیا کہ جیہڑا لہور دا مالک ہوندا اے اوہ فیر سارے پنجاب دا مالک ہو جاندا اے ۔ 7 جولائی 1799 نوں 25 ہزار فوج نال رنجیت سنگھ تے سدا کور نے لہور تے ہلہ بولیا۔ لہوریاں نے اوناں لئی بوۓ کھول دتے رنجیت لوہاری بوۓ ولوں تے سداکور دلی بوۓ ولوں اندر گئے ۔ سدا کور نے 1801 چ رنجیت سنکھ نون پنجاب دا مہا راجہ بنا دتا۔ امبرسر چنیوٹ قصور اٹک ہزارہ دیاں لڑایاں چ اوہ رنجیت سنگھ نال سی۔ 1807 چ جدون رنجیت سنگھ نے دوجا ویاہ کیتا تے اے گل سداکور نوں چنگی ناں لگی۔ اوناں دے جوڑ ٹٹن تے آگے۔ سداکور اپنے تھاں دی آپ رانی بنن دا سوچن لگ گئی۔ مہاراجہ نے اودے پھرن ٹرن تے روک لادتی۔ سداکور 1832 چ لہور چ مری۔
پنجاب وچ سکھ مسلاں دے ویلے 12 مسلاں وچ کنئیا مثل اک خاص تھاں رکھدی سی، جس دا بانی س: جےَ سنگھ سی۔ س: جےَ سنگھ لہور توں 24 کلومیٹر دور کاناکاچھا پنڈ دا وسنیک سی۔ اس لئی اس نے اپنی مثل دا ناں اپنے جدی پنڈ کانا توں کنئیا مثل رکھ لیا۔ سردار جےَ سنگھ دی مثل وچ پٹھان کوٹ، ہاجیپور، دوراہا، سجانپور، دینانگر، گڑھ شنکر، ہشیار پور تے کانگڑے تک پہاڑی علاقے وی آؤندے سن۔ 1760 وچ سردار جےَ سنگھ دے گھر اک پتر (گربخش سنگھ) پیدا ہویا، جس دا ویاہ سدا کور نال ہویا، جہڑی بہت بہادر عورت سی۔ سردار جےَ سنگھ دے دو پتر ہور وی سن۔ سدا کور گھوڑسواری، شاستر تعلیم وچ نپن سی۔ اوہ جسمانی طور اُتے مرداں دے مقابلے وچ سی۔ اوہ فوج دی کمان خود کردی سی تے راجپالیسی دی وی ماہر سی۔ اوہ راج پربندھ دے معاملیاں وچ وی بڑی سوجھ وان سی۔ سردار جےَ سنگھ دے تناں پتراں وچوں وڈا گربخش سنگھ ہی سیاسی کماں وچ سیانا سی۔ اس دی اچانک موت ہو گئی تاں مجبوراً س: جےَ سنگھ نوں بزرگ ہون کرکے گربخش سنگھ دی بیواہ سردارنی سدا کور نوں مثل دی کافی ذمہ واری سونپنی پئی۔ س: جےَ سنگھ نے اپنے قریبی متر س: مہاں سنگھ دے پتر رنجیت سنگھ نال اپنی پوتی دئیا کور دی 1796 ء وچ شادی کر دتی تے دو سال بعد 1798 وچ کنئیا مثل دا موڈھی س: جےَ سنگھ اس دنیا توں چل وسیا۔
جےَ سنگھ دے مرن پچھوں گربخش سنگھ دی بیواہ بیوی سدا کور کنئیا مثل دی مالک بنی۔ اوہ اک بہت ہی یوگ، چتر تے تیبر اچھا رکھن والی عورت سی۔ اس نے اپنے جوائی رنجیت سنگھ دے راج دا وستھار کرن وچ اس دی بے حدّ مدد کیتی۔ سدا کور دی صلاح نال ای 1796 وچ رنجیت سنگھ نے اپنی مثل دا پربندھ دیوان لکھپت رائے کولوں لے کے اپنے ہتھاں وچ کر لیا۔ سن 1799 وچ لہور دی جت ویلے سدا کور اپنے دس ہزار فوجیاں نال رنجیت سنگھ دی پوری مدد اُتے سی۔ اس توں مگروں وی اوہ مہاراجا رنجیت سنگھ نوں سیاسی تے ہور سرگرمیاں وچ کئی پکھی صلاحَ دندی رہی۔ سنّ 1821 عیسوی وچ جدوں سرحدی علاقے وچ بھاری بغاوت ہوئی تاں مہاراجہ رنجیت سنگھ تے سدا کور اتے اپنے پتر کنور شیر سنگھ دی کمان ہیٹھ بہت ساری فوج بھیجی۔ سدا کور نے کئی جھڑپاں وچ پٹھاناں نوں مات دتی اتے اوہناں دے آگوآں نوں پھڑ لیا۔ ایہہ جت سدا کور نوں بہت مہنگی پئی۔ رانی سدا کور تے مہاراجا رنجیت سنگھ دی نیڑتا نوں دھیان سنگھ ڈوگرا سہار نا سکیا۔ دوواں وچ تکرار پیدا کرن لئی اوہنے اک نویں چال چلی۔ راجا دھیان سنگھ نے رنجیت سنگھ کول سفارش کیتی کی اس جت وجہوں کنور شیر سنگھ نوں وڈی جگیر ملنی چاہیدی اے۔
پوائینٹر
پوائینٹر اک وڈے ناپ دا شکاری کتا اے۔ ایہ تیز تکڑا تے پینڈے جسے والا اے۔ ایدی نسل نوں 1650 دے دوالے انگلیند وچ بنایا گیا سی۔ پوائینٹر ٹھنڈے مزاج دا کتا اے۔ دوجیاں کتیاں نال رل کے رہن والا گھر وچ خوش باش ٹبر دا سنگی وفادار تے پیارا۔
ایس کتے دے پرکھ خیال اے جے 300 ورے پہلے سپین توں انگلینڈ لیاۓ گۓ سن تے ایہدنوں انگریزی پوائینٹر وی کیندے نیں۔ ایہ 67 سینٹی میٹر اچا تے 30 کلو پآر دا اک وڈا تے پکا پینڈا کتا اے۔ وال سوہنے پدھرے تے وکھری لک والے ہوندے نیں۔
پوائینٹر اک ترکھا، چپ کیتا تے ودھیا شکاری کتا اے۔
درہ شہر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ ایلام دے شہرستان درہ شہر دا انتظامی مرکز اے ۔
پنچوٹ صنوبر
پنچوٹ صنوبر سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ امریکہ وچ ہوندا اے۔
کوٹ سینٹ لوس
کوٹ سینٹ لوس کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
فریڈرک ویلم دی کلرک
فریڈرک ویلم دی کلرک امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ (1936-2021) گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
رہینولوفس بورنینسس
رہینولوفس بورنینسس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔