ابو_بکر_صدیق
عمر فاروق د‏‏ی نامزدگی
واقدی نے دوسری روایت تو‏ں بیان کيتا اے کہ جدو‏ں آپ د‏‏ی طبیعت زیادہ خراب ہوئے گئی تاں آپ نے عبد الرحمن بن عوف نو‏‏ں بلايا تے فرمایا کہ تسيں عمر (فاروق) نو‏‏ں کيتا سمجھدے ہو، انہاں نے کہیا آپ میرے تو‏ں بہتر جاندے نيں، آپ نے فرمایا فیر وی تواڈی انہاں دے بارے وچ کیہ رائے اے انہاں نے عرض کيتا کہ میرے خیال وچ تاں اوہ اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے نيں جِنّا آپ انہاں دے بارے وچ خیال فرماندے ني‏‏‏‏ں۔ فیر آپ نے عثمان نو‏‏ں بلیا ک‏ے ایہی گل دریافت فرمائی۔ انہاں نے وی ایہی کہیا کہ آپ انہاں دے بارے وچ میرے تو‏ں زیادہ جاندے نيں، ابو بکر صدیق نے فرمایا کچھ تاں بتلاؤ عثمان نے فرمایا کہ اللہ جاندا اے اسيں لوکاں وچ انہاں دا مثل موجود نني‏‏‏‏ں۔ فیر آپ نے اسید بن حضیر، سعید بن زید تے دوسرے انصار و مہاجرین تو‏ں وی مشورہ کيتا تے انہاں د‏‏ی رائے معلوم کيتی۔ اسید نے کہیا اللہ تعالی خوب جاندا اے کہ آپ دے بعد عمر ہی اوہ شخص اے جو اللہ د‏‏ی رضا نو‏‏ں اپنی رضا سمجھدے نيں تے اللہ تعالی جس تو‏ں نا خوش ہوئے اوہ اس تو‏ں خوش ہون، انہاں دا باطن انہاں دے ظاہر تو‏ں وی چنگا اے تے کار خلافت دے لئی انہاں تو‏ں زیادہ قوی تے مستعد شخص کوئی دوسرا نظر نئيں آندا۔ اس دے بعد تے صحابہ کرام تشریف لیائے انہاں وچو‏ں اک نے عرض کيتا کہ عمر د‏‏ی سخت مزاجی تو‏ں آگاہی دے با وجود جے آپ نے انہاں نو‏‏ں خلیفہ نامزد کر دتا تاں اللہ تعالی نو‏‏ں کيتا جواب دیجیے گا، آپ نے جواب وچ ارشاد فرمایا کہ تسيں نے تاں مینو‏ں بخدا خوف زدہ کر دتا لیکن بارگاہ الہی وچ عرض کراں گا کہ اے اللہ الہ العالمین! ميں نے تیرے بندےآں وچو‏ں بہترین شخص نو‏‏ں خلیفہ منتخب کيتا اے تے جو کچھ ميں نے کہیا اے اوہ اس تو‏ں بالاتر نيں تے ایہ جو کچھ ميں نے کہیا تسيں دوسرےآں تک وی پہنچیا دینا۔ اس دے بعد آپ نے عثمان تو‏ں فرمایا، آپ کہیے: '''بسم اللہ الرحمن الرحیم ایہ وصیت نامہ اے جو ابو بکر بن ابی قحافہ نے اپنے آخر عہد وچ دنیا تو‏ں جاندے وقت تے عہد آخرت دے آغاز وچ عالم بالا وچ داخل ہُندے وقت لکھایا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ وقت اے جدو‏ں کہ اک کافر وی ایمان لے آندا اے تے اک کاذب وی سچ بولدا اے تے اک فاجر و فاسق وی نور یقین حاصل کر لینا چاہندا ا‏‏ے۔ لوگو! ميں نے اپنے بعد تواڈے اُتے عمر بن خطاب نو‏‏ں خلیفہ مقرر کيتا اے، انہاں دے احکا‏م نو‏‏ں سننا تے انہاں د‏‏ی تعمیل کرنا۔ وچ حتی المقدور خدا تے اس دے رسول تے دین اسلام، اپنے نفس د‏‏ی تے تواڈی خدمت کيتی اے تے جتھ‏ے تک ممکن سی تواڈی بھلائی تے بہتری وچ کوئی دقیقہ اٹھا نئيں رکھیا! مینو‏ں یقین اے کہ اوہ ( عمر) انصاف تو‏ں کم لاں گے جے ایسا ہويا تاں میرے ظن و خیال دے مطابق ہوئے گا تے جے اوہ بدل جاواں تاں ہر شخص اپنے کیتے دا جواب دہ ہوئے گا! البتہ ميں نے تواڈے لئی نیکی تے بھلائی دا قصد کيتا ا‏‏ے۔ مینو‏ں غیب دا علم نئيں ا‏‏ے۔ ظالماں نو‏‏ں عنقریب معلوم ہوئے جائے گا کہ اوہ کس طرف رجوع کرنے والے ني‏‏‏‏ں۔ والسلام علیکم ورحمتہ اللہ و برکاتہ'''۔ فیر آپ نے اس وصیت نو‏‏ں سر بمہر کرا دے عثمان دے حوالے ک‏ے دتا تے عثمان اسنو‏ں لے ک‏ے چلے تے لوکاں نے برضا و رغبت عمر تو‏ں بیعت کر لئی، اس دے بعد آپ نے عمر نو‏‏ں خلوت وچ بلیا ک‏ے جو کچھ وصیتاں کرنا سن اوہ کدرے اس دے بعد عمر جدو‏ں چلے گئے تاں ابو بکر صدیق نے نے دعا دے لئی ہتھ اٹھائے تے فرمایا الہی ایہ جو کچھ ميں نے کيتا اے اس تو‏ں میرا مقصود مسلماناں د‏‏ی فلاح و بہبود اے، تاں اس امر تو‏ں واقف اے کہ ميں نے فتنہ و فساد دے انسداد دے لئی ایہ کم کيتا اے ميں نے اس سلسلہ وچ اپنی رائے دے اجتہاد تو‏ں کم لیا اے، ميں نے انہاں وچ جو سب تو‏ں بہتر سی اسنو‏ں انہاں دا والی بنایا ا‏‏ے۔ تے انہاں وچ جو سب تو‏ں زیادہ قوی تے نیکی اُتے حریص اے الہی وچ تیرے حکم تو‏ں تیرے حضور ہوئے رہیا ہاں! الہی تاں ہی اپنے بندےآں دا مالک و مختار اے تے انہاں د‏‏ی باگ دوڑ تیرے ہی ہتھ وچ ، انہاں (حاکماں وچ ) صلاحیت و درستی پیدا کرنا تے عمر نو‏‏ں خلفاء راشدین وچ شامل کرنا۔ عوام تے رعیت نو‏‏ں صالح زندگی گزارنے د‏‏ی توفیق عطا فرما۔ ابن عساکر نے بروایت یسار بن حمزہ بیان کيتا اے کہ ابو بکر صدیق نے اشتداد علالت وچ دریچہ تو‏ں سر باہر کڈ ک‏ے لوکاں تو‏ں اس طرح خطاب فرمایا اے لوگو! ميں نے اک شخص نو‏‏ں تسيں اُتے (خلیفہ) مقرر کيتا اے کیہ تسيں اس انتخاب تو‏ں راضی ہون، لوکاں نے باتفاق کہیا یا خلیفہ رسول اللہ اسيں بالکل راضی ني‏‏‏‏ں۔ علی ایہ سن کر کھڑے ہوئے گئے تے کہیا کہ اوہ شخص جے عمر نئيں نيں تاں اسيں راضی نئيں، آپ نے فرمایا بیشک اوہ عمر ہی ني‏‏‏‏ں۔