cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی لوک ناٹک
ممالیکول سائنسی پکھ توں جاگو دا مطلب
اجوکے دور وچّ جاگو کڈھن دی رہُ ریت دا نبھاء ویاہ توں اک دن پہلاں رات دی روٹی کھان توں بعد کیتا جاندا اے ۔ جاگو کڈھنا ویاہ موقعے اکتر عورتاں لئی ہاسے مخول تے من پرچاوے دا زریعہ منیا جاندا اے ۔ مگر ممالیکول سائنسی پکھ توں جاگو کڈھن پچھے دھرنا اے ، جاگو دا سروپ دیکھ کے بدروحاں جاں بھیڑیاں آتماواں پنڈ جوہ ، گلی محلیاں تے شریکے بھائیچارے دے گھراں توں دور چلیاں جاندیاں ہن اتے نوَ ویاہی جوڑی نوں اوہ دکھ نہیں دے سکدیاں ۔ جاگو وچّ گاگر دے منہ تے رکھے چار دیوے چار سمتاں دا سوچک ہن دیوے دی روشنی چاراں سمتاں توں بھیڑی آتما نوں روک کے رکھیگی ۔ جاگو وچّ ورتیا دیوا روشنی دا پرتیک اے ۔ گاگر کایا دا اتے دیوے دا بلنا اگنی دیوتے دا پرتیک اے ۔ اہناں دا تناں دا سمیل الوکک طاقت دا سنچار کردا منیا گیا اے ۔
جاگو وچّ آئے پرورتن
پرانے ویلے دی جاگو تے اج کل جاگو وچّ بہت پرورتن آ گئے ہن ۔ تریمتاں دے سراں تے روائتی دیویاں والی جاگو دی تھاں چپّ چپیتے جم دن والے کیک ورگی جائلی جہی جاگو وچّ لگے بجلی لاٹو جگنے شروع ہو گئے ہن ۔ حالانکہ اس ماڈرن جاگو دے بھار ہیٹھاں بولیاں اجے وی اوہی ہن :
وے سردارو ، لمبڑدارو
جاگو وچّ مکی بیٹری
اکلی جاگو ہی نہیں ،ویاہ دیاں تقریباً ساریاں رسماں وچوں چمک غائب ہو رہی اے ۔
معاون کتاباں :
لوک ساز
لوک گائکی انج تاں بنھاں ساجا توں ہی رنگ قایم رکھ سکدی اے۔ پر کسے خاص اوسر اتے ڈھول، ڈھولکی، گھڑا، اکتارا، الغوزے، ونجھلی، ڈھڈّ، سارنگی، ربار، ڈفلی تے کاٹو آدی لوک-سازا دی ونگی اے۔
مختصر وچ کیہا جا سکدا اے کہ لوک-قلعواں وچّ لوک-ناٹ کلا دی اپنی نویکلی ولکھنتا اے جو لوکاں دے منورنجن دا اک زریعہ اے۔بھاویں اجوکے یگ وچّ ٹیلیوژن آدی نال اس پرمپرا نوں شہری طبعہ دے لوک بہتا پسند نہیں کردے ہن، پر پینڈو لوکاں دے منورنجن دا ایہہ اجے وی اسے طرحاں حصہ اے۔لوکی ایہناں دا پورا رس ماندے ہن۔ ایہناں دی جیونت ہوند دا پرگٹاواں نقلیاں تے راسدھاریا دے ٹلاں دا پنجاب وچ وچرنا اسدی پرتکھ مثال اے۔لوک-ناٹ پرمپرا دی ساڈے جدید ساہتی ناٹک نوں وی بہت وڈی دین اے۔ اس امیر ورثے نوں سنبھالن دی لوڑ اے۔ لوک-ناٹ کسے لوکدھارا دا وڈملا خزانہ ہندے ہن۔ پنجاب وچّ ناٹ-پرمپرا نوں اتساہت کرنا ویلے دی لوڑ اے۔ معاون کتاباں : 1. بلبیر سنگھ پونی ، لوک دھرا ، وارث شاہ فاؤنڈیشن ، امرتسر ۔ 2. آچاریہ چندر پرکاش سنگھ ، ہندی ناٹک ساہتی اور رنگ منچ کی میمانسا 3. پنجاب دا لوک ورثہ ، کرنیل سنگھ تھند 4. پنجابی لوک ساہت شاستر ، ڈاکٹر۔ جسوندر
حوالے
گٹھ:لوکدھارا گٹھ:پنجابی ناٹک گٹھ:پنجابی رہتل
تحصیل کانڈی
تحصیل کانڈی بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع مرشدآباد دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ کانڈی شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع مرشدآباد دا اک حصہ اے ۔
خان جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش
thumb|288x288px|[[مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش، لاہور]]خان جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش (وفات: 23 نومبر 1697ء) عہدِ عالمگیری وچ مغل صوبیدار لاہور تے مغل سالار سن۔ خان جہاں بہادر توں متعلق تاریخی حقائق بہت کم میسر ہوئے نیں البتہ عہدِ عالمگیری دے مؤرخ خافی خان نظام الملک دی تصنیف منتخب اللباب وچ خان جہاں بہادر توں متعلق تاریخی معلومات ملدیاں نیں۔
لاہور دی صوبیداری
1680ء وچ لاہور دی نظامت دے سلسلے وچ اِختلاف پیدا ہو گئے سن جنہاں نوں دور کرنے دے لئی مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے مغل شہزادہ محمد اعظم کو لاہور دا صوبیدار مقرر کر دتا۔ بعد وچ اِس منصب اُتے مکرم خان تے سپہ دار خان وی مقرر کیتے گئے۔ 11 اپریل 1691ء نوں خان جہاں بہادر نوں لاہور دی صوبیداری اُتے مقرر کیتا گیا۔
معزولی
thumb|مقبرہ وچ موجود خانِ جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش دی قبر|312x312پکسلخان جہاں بہادر تقریباً ڈھائی سال تک لاہور دی نظامت اُتے مقرر رہیا۔ جون 1693ء وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے خان جہاں بہادر نوں لاہور دی نظامت توں معزول کر دتا جس دے بعد خان جہاں بہادر چار سال تک شہنشاہ دے زیر عتاب رہیا۔ ایہ تمام مدت لاہور وچ ہی بسر ہوئی۔
کردار
خان جہاں بہادر باوقار، فتح نصیب، صاحبِ تدبیر امیر سی۔ خان جہاں بہادر نے 22 بڑی جنگاں وچ فتح حاصل کیتی۔ اِنہاں ساریاں جنگاں وچ خان جہاں بہادر گہرے زخماں دا شکار ہویا مگر ہر جنگ وچ نیک نامی و فتح حاصل کیتی۔
وفات تے مدفن
ہور ویکھو: مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش
1693ء وچ معزولی دے بعد خان جہاں بہادر غریبی دی زندگی بسر کردا رہیا۔ آخری عمر وچ اوہ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے زیرِ عتاب سی۔ بروز ہفتہ 9 جمادی الاول 1109ھ مطابق 23 نومبر 1697ء نوں خان جہاں بہادر نے لاہور وچ وفات پائی۔ تے خان جہاں بہادر نوں لاہور وچ مغلپورہ دے نزدیک دفن کیتا گیا جتھے بعد وچ اُس دا شاندار مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش دسمبر 1697ء توں 1698ء دے درمیان تعمیر کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1697 دیاں موتاں گٹھ:صوبیدار لاہور گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:مغل اشرافایہ گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:مغل صوبیدار گٹھ:ہندوستان وچ 1691 گٹھ:ہندوستان وچ 1693
چک 51 ڈی
چک 51 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
نالندا یونیورسٹی
نالندا یونیورسٹی پرانے ہندستانوچّ اچّ سکھیا دا سبھ توں ودھیرے اہم اتے پرسدھ مرکزسی۔ مہایان بدھ مت دے اس سکھیا-مرکز وچّ ہینیان بودھی-دھرم دے نال ہی ہور دھرماں دے اتے کئی دیساں دے طالب علم پڑھدے سن۔ پرانے بہار راج وچّ پٹنہ توں 88.5 کلومیٹر دکھن چڑھدے اتے راجگیر توں 11.5 کلومیٹر اتر وچّ اک پنڈ دے کول الیگزینڈر کننگھم ولوں کھوجے گئے اس مہان بودھی یونیورسٹی دے کھنڈر اسدے پرانے وقار دا بہت کجھ اندازہ کرا دندے ہن۔ کئی پرابھلیکھاں اتے ستویں صدی وچّ بھارت بھرمن لئی آئے چینی پاندھی ہیون سانگ اتے اتسنگ دے یاترا وورناں توں اس یونیورسٹی دے بارے وچّ وسترت جانکاری حاصل ہندی ہے۔ اتھے 10،000 طالب علماں نوں پڑاؤن لئی 2،000 استاد سن۔
ہیون سانگ دیاں لکھتاں وچ
چینی راہب سیاح ہوین سانگ نے 7ویں صدی وچ نالندا وچ تعلیم حاصل کیتی سی تے اوہناں نے اپنی کتاب وچ یونیورسٹی دی خوبصورتی دا ذکر کیتا اے۔ اوہناں نے اپنی کتاب وچ نو منزلا لائبریری دا ذکر وی کیتا اے۔
دلائی لامہ دی گل
جنوری 2013ء وچ جے پور ادبی میلے وچ مذہبی گورو دلائی لامہ نے کہیا سی کہ بدھ مت سارے علم دا ذریعہ نالندا یونیورسٹی سی۔
نویں اساری
ہُن 21 ویں صدی وچ کئی دانشوراں نے ایس قدیم یونیورسٹی دے وقار نوں نویں سِر توں بحال کرن دی منصوبہ بندی کیتی اے۔ دانشوراں دے ایس گروپ دی قیادت نوبل انعام یافتہ پروفیسر امریتا سین کر رہے نیں۔ امریتا سین تے اوہناں دے سنگی ایس قدیم یونیورسٹی دے کھنڈرات نال اک عالمی سطح دی یونیورسٹی قائم کرنا چاہندے نیں۔ ایس نویں یونیورسٹی وچ سارے جدید مضموناں دی تعلیم دیون لئی منصوبہ بندی کیتی گئی اے پر بہار ورگی غریب ریاست وچ اک عالمی سطح دی یونیورسٹی بناونا بہت مشکل کم اے۔
امریکا دے بوسٹن کالج دے پروفیسر فلپ آلٹ بیک ایس پاسے اشارہ کردیاں ہویاں کہندے نیں کیہ اعلیٰ سطح دے پڑھیاتے اساتذہ دیہی بہار ول متوجہ ہون گے؟ پر نالندا یونیورسٹی دے چانسلر امریتا سین ایہناں ساریاں قیاس آرائیاں نوں رد کردیاں ہویاں کہندے نیں، ساڈا کم نویں یونیورسٹی قائم کرنا تے پڑھائی شروع کر دینا اے۔ ایہہ اک شروعات اے۔ قدیم یونیورسٹی تقریباً 200 سال وچ اپنی شہرت دیاں اُچائیاں اُتے پہنچی سی۔ سانوں لوکاں نوں شاید 200 سال نہیں لگن گے پر کجھ دہاکے تک لگ جان گے۔ نویں یونیورسٹی نوں راجگیر وچ بنایا جا رہیا اے جیہڑا پرانی یونیورسٹی توں تقریباً 10 کلو میٹر دے فاصلے اُتے اے۔
بھارت، چین، سنگا پور، جاپان تے تھائی لینڈ نے 2006ء وچ قدیم نالندا یونیورسٹی نوں دوبارہ شروع کرن دی منصوبہ بندی دا اعلان کیتا، جیہدے بعد امریکا تے روس ورگے ملکاں نے وی ایہدی حمایت کیتی۔ نویں نالندا یونیورسٹی وچ ساریاں نالوں پہلاں تاریخ تے ماحولیات دی تعلیم شروع ہووے گی۔ جیہدے لئی ساری دنیا وچ اشتہار دتا جا چکیا اے۔ یونیورسٹی وچ پہلابیچ سال 2014ء وچ شروع ہووے گا۔ یونیورسٹی لئی زمین بہار حکومت نے دتی اے جد کہ باقی خرچیاں لئی مرکزی حکومت تے کئی دوجے ملک مدد کر رہے نیں۔
پروفیسر سین مطابق یونیورسٹی دی ہولی ہولی اُساری ہوندی رہوے گی تے ایسے دوران پڑھائی وی جاری رہوے گی۔ نالندا یونیورسٹی دی انتظامیہ دے رکن تے بھارتی پارلیمان دے آگو نند کشور سنگھ کہندے نیں کہ نالندا یونیورسٹی دی وجہ توں ایس علاقے نوں ترقی ملے گی۔
پروفیسر سین د اکہنا اے کہ نویں یونیورسٹی دی ترغیب ایشیائی ریاستاں توں ملی اے پر تعلیم، موضوع تے ماہراں دے معاملے وچ ایہہ عالمی سطح دی ہووے گی۔ پنجویں صدی وچ قائم نالندا یونیورسٹی وچ اک ویلا ایہو جیہا وی سی جدوں اوتھے لگ بھگ 10000 پڑھیار ہوندے سن۔ پڑھیاراں وچ زیادہ تر چین، جاپان، کوریا تے دوجے ایشیائی ملکاں توں آن والے بدھ مت دے پیروکار ہوندے سن۔
ہور
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:بدھ مت گٹھ:بھارت وچ تعلیم
صوبہ کوہکونگ
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے ہند چینی (انڈو چائنا) علاقے چ واقع اے ۔
کمبوڈیا انتظامی طور اتے 23 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی بولی چ کھایٹ آکھیا جاندا اے ، تے راجگہڑ نوم پنہہ میونسپلٹی چ ونڈیا ہویا اے ۔ صوبے ہور اگے ضلعےآں ، جنہاں نوں سروک آکھیا جاندا اے تے میونسپلٹیاں ، جنہان نوں کرونگ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں ۔ ضلعے کمیون ، جنہاں نوں کھوم تے کوارٹر ، جنہاں نوں سنگکاٹ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں تے ایہہ اگے پنڈاں (پھوم) چ ونڈے ہوئے نیں ۔ راجگھر نوم پنہہ سیکشناں (کھان) چ ونڈیا ہویا اے ، جہڑے اگے کوارٹراں تے ہور اگے پنڈاں چ ونڈے ہوئے نیں ۔
صوبہ کوہکونگکمبوڈیا دے 23 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگہڑ کوہکونگ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کمبوڈیا گٹھ:کمبوڈیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ہند چینی
اندرا
اندرا ھندو مت دا اک دیوتا اے۔ اے دیوتاواں دا راجہ اے۔ اندرا لڑائی، نیری تے بارش دا دیوتا اے۔
گٹھ:ھندو مت گٹھ:ہندو اساطیر گٹھ:ہندو دیوتا
دوماشزلیتسے ضلع
دوماشزلیسے ضلع ( لاطینی: Domažlice District)   چیک لوکراج دا اک ضلع جو  پلزین علاقہ چ واقع اے۔
اس دا راجگڑھ ‎ دوماشزلیتسے شہر اے ۔
رقبہ آبادی
‎‎‎‎‎دوماشزلیتسے ضلع دا رقبہ 1,123.46 مربع کیلومیٹر اے، تے اس دی کل آبادی  59,748  لوکاں اتے مشتمل اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے
بھارت دے ست عجوبے
بھارت دے ستّ عجوبےآں وچّ بھارت وچّ وشیش(خاص) عجوبیاں دا ناں اے جہناں دی لوکاں ولوں چون کیتی گئی۔ ایہہ چون اک روزانہ اخبار ٹائمز آف انڈیا ولو کروائی گئی۔ ایہناں دی سوچی ہیٹھ لکھے انوسار اے۔
شتو وینٹاڈور
شتو وینٹاڈور فرانس دے صوبے رون-الپ دے ضلعے ارڈیش وچ اک شتو اے۔
مینگروو مچھی مار
مینگروو مچھی مار رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
سارفالز-کریس
سارفالز-کریس جرمنی دے صوبے سارلینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سارلینڈ دے ضلعے گٹھ:سارلینڈ
بالٹیمور کاؤنٹی
بالٹیمور امریکی صوبے میری لینڈ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:میری لینڈ دیاں کاؤنٹیاں
صوبہ پرسات
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے ہند چینی (انڈو چائنا) علاقے چ واقع اے ۔
کمبوڈیا انتظامی طور اتے 23 صوبےآں ، جنہاں نوں مقامی بولی چ کھایٹ آکھیا جاندا اے ، تے راجگہڑ نوم پنہہ میونسپلٹی چ ونڈیا ہویا اے ۔ صوبے ہور اگے ضلعےآں ، جنہاں نوں سروک آکھیا جاندا اے تے میونسپلٹیاں ، جنہان نوں کرونگ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں ۔ ضلعے کمیون ، جنہاں نوں کھوم تے کوارٹر ، جنہاں نوں سنگکاٹ آکھیا جاندا اے ، چ ونڈے ہوئے نیں تے ایہہ اگے پنڈاں (پھوم) چ ونڈے ہوئے نیں ۔ راجگھر نوم پنہہ سیکشناں (کھان) چ ونڈیا ہویا اے ، جہڑے اگے کوارٹراں تے ہور اگے پنڈاں چ ونڈے ہوئے نیں ۔
صوبہ پرسات کمبوڈیا دے 23 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگہڑ پرسات شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کمبوڈیا گٹھ:کمبوڈیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید گٹھ:ہند چینی
سینکٹوینڈل
سینکٹوینڈل جرمنی دے صوبے سارلینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:سارلینڈ دے ضلعے گٹھ:سارلینڈ
تحصیل جاگنیپور
تحصیل جاگنیپور بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع مرشدآباد دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ جاگنیپور اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع مرشدآباد دا اک حصہ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
کالا نیلا مچھی مار
کالا نیلا مچھی مار رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
روزانہ بھلیکھا
روزانہ بھلیکھا : ایہہ پاکستان دے کجھ پنجابی روزانہ اخباراں وچوں اک اے. ایہہ لاہور توں نکلدا اے .ایہہ اخبار شاہ مکھی لپی وچ چھاپیا جاندا اے. ایہدے وچ پاکستان ، پنجاب تے دنیا دے وکھ‌‌ووکھ تھاں واں توں خبراں نوں شامل کیتا جاندا اے ۔
بھلیکھا ڈیکلریشن 1989 وچ لیا گیا تے ہفتہ وار بھلیکھا دا باقاعدہ آغاز نومبر 1993 وچ ہویا یکم رمضان المبارک بمطابق یکم جنوری 1997 نوں بھلیکھا روز وار کر دتا گیا تے ہن تک بھلیکھا ریگولر چھپ رہیا اے روزوار بھلیکھا اک مشن تے تحریک دا ناں اے ایہدے ایڈیٹرز ،کالم نگار ،رائیٹرز اوہ لوک نیں جیہناں دا پنجابی زبان نال گُوڑھا رشتہ اے ۔ ایہدے ایڈیٹر مدثر بلال بٹ نیں ۔ روز وار بھلیکھانے پنجابی زبان دے ودھا ترقی لئی بھر پور کردار ادا کیتا جھدی سلاہنا پوری دنیا وچ وس واسے کردے نیں بھلیکھادے ایڈٹرزتے کامیاں وچ جمیل پال ،عاطف ریحان بٹ، نور نبی نور ،اقبال جھکڑ،حسین شاد ،بھولے شاہ شامل اے
اس اخبار دی ویبسائیٹ لئی کلک کرو
گٹھ:پنجابی اخبار گٹھ:پاکستانی اخبار
بینظیر بھٹو انٹرنیشنل ایئر پورٹ
راولپنڈی بین الاقوامی ہوائی اڈا بعد وچ ناں بینظیر بھٹو انٹرنیشنل ایئر پورٹ (راولپنڈی انٹرنیشنل ایئر پورٹ) پنجاب، پاکستان دے شہر راولپنڈی وچ واقع اک غیر فعال ہوائی اڈا اے ۔ فتح جنگ وچ نویں ہوائی اڈے اسلام آباد انٹرنیشنل ایئرپورٹ دی تعمیر توں مگروں ایہ ہوائی اڈا غیر فعال ہوگیا اے ۔
بینظیر بھٹو انٹرنیشنل ایئر پورٹ (بینظیر بھٹو بین الا قوامی ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر راولپنڈی چ واقع اے۔ ایدا پرانا ناں اسلام آباد انٹرنیشنل ایئر پورٹ سی۔ ۲۱ جون ۲۰۰۸ نوں پیپلز پارٹی دی حکومت نے ایدا ناں اپنی لیڈر بینظیر بھٹو دے ناں تے بدل کے بینطیر بھو انٹرنیشنل ایئر پورٹ رکھ دتا۔
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ:پنجاب، پاکستان دے ہوائی اڈے اسلام آباد دے لوک وی ہوائی سفر لئی ایہو اڈا استعمال کردے نیں۔ ایہ کراچی تے لہور توں مگروں پاکستان دا تیجا وڈا ہوائی اڈا اے۔
بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈہ اک اہم ہوائی اڈہ اے جو پہلے اسلام آباد-راولپنڈی میٹروپولیٹن علاقے دے لئی کم کردا سی ۔ ایہ ۳ مئی ۲۰۱۸ تک پاکستان وچ ہوائی ٹریفک دے لحاظ تو‏ں دوسرا سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈہ سی جدو‏ں اسنو‏ں نويں اسلام آباد بین الاقوامی ہوائی اڈے نے تبدیل کر دتا سی ۔ چکلالہ ایئربیس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اس دا ناں جون ۲۰۰۸ وچ آنجہانی پاکستانی وزیر اعظم بے نظیر بھٹو (۱۹۵۳–۲۰۰۷) دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ۔ [۳]
ہوائی اڈہ راولپنڈی دے علاقے چکلالہ وچ واقع سی ، جس دا پڑوسی اسلام آباد ا‏‏ے۔ نويں اسلام آباد بین الاقوامی ہوائی اڈے دے قیام دے بعد ، ہوائی اڈہ ہن سول ایوی ایشن دے لئی استعمال نئيں ہُندا اے تے ہن ایہ ملحقہ پی اے ایف ویہہ نور خان (جسنو‏ں پی اے ایف ویہہ چکلالہ وی کہیا جاندا اے ) دا اک حصہ بندا ا‏‏ے۔
تریخ تے شماریات
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز د‏‏ی اسلام آباد تو‏ں ٹورنٹو دے لئی پہلی براہ راست پرواز مارچ ۲۰۰۶ وچ اڑان بھری۔ compared to 3,610,566 in 2010–11. مالی سال ۲۰۰۸–۲۰۰۹ وچ ، ۳٬۱۳۶٬۶۶۴ تو‏ں ودھ مسافراں نے سابق بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈے دا استعمال کيتا تے ۳۴٬۰۲۵ طیارےآں د‏‏ی نقل و حرکت رجسٹرڈ کيتی گئی۔ [۶] ہوائی اڈے نے پرچم بردار جہاز، پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے لئی اک مرکز دے طور اُتے کم کيتا۔ ایہ شاہین ایئر دا مرکز تے ایئر بلیو دا اک فوکس سٹی وی سی ۔
اس ہوائی اڈے تو‏ں روانہ ہوݨ والی آخری پرواز PK791 سی جو پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے ذریعے چلا‏ئی گئی سی جو برمنگھم، یوکے دے لئی روانہ ہوئی سی جو کہ ہوائی اڈے اُتے طے شدہ کمرشل پروازاں دے اختتام اُتے صبح 11:39 PST اُتے روانہ ہوئی۔ [۹]
نواں ہوائی اڈہ
جڑواں شہراں دے مغرب وچ تقریباً ۲۰ کلومیٹر (۱۲ میݪ) دے فاصلے اُتے ضلع اٹک دے فتح جنگ وچ اک نواں ہوائی اڈہ تعمیر کيتا گیا ۔ ایہ موجودہ بے نظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈے نو‏‏ں بدلنے دے لئی بنایا گیا سی تاکہ ہوائی ٹریفک تے مسافراں دے بجھ وچ وادھا ہوئے۔ ہن ایہ مکمل ہو چکيا اے، تے ایہ پاکستان دا پہلا گرین فیلڈ ہوائی اڈہ بن گیا اے تے ایئربس A380 د‏‏ی لینڈنگ وچ مدد کرنے والا پہلا ہوائی اڈہ بن گیا ا‏‏ے۔. ۳٬۲۸۹ ایکڑ دے رقبے اُتے تعمیر کيتا گیا ایہ منصوبہ ۹۰ چیک انہاں کاؤنٹرز تے ۲٬۰۰۰ گڈیاں دے لئی پارکنگ د‏‏ی سہولت اُتے مشتمل اے تے ایہ اپنے پہلے مرحلے وچ ہر سال ۱۰ ملین تو‏ں ودھ افراد تے دوسرے مرحلے وچ ۲۵ ملین تک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرے گا۔ ٹرمینل وچ دس ریموٹ گیٹس دے نال ۱۵ گیٹ، اک فور اسٹار ہوٹل، ڈیوٹی فری شاپس، دو رن وے، چھ ٹیکسی ویز، اک فوڈ کورٹ تے ۴۲ امیگریشن کاؤنٹرز شام‏ل نيں۔
ہوائی اڈہ سری نگر ہائی وے دے ذریعے اسلام آباد تو‏ں تے جی ٹی روڈ دے ذریعے راولپنڈی تو‏ں منسلک اے ۔ اپریل ۲۰۲۲ وچ ، راولپنڈی-اسلام آباد میٹروبس نو‏‏ں ہوائی اڈے نو‏‏ں میٹروپولیٹن ایریا تو‏ں جوڑنے دے لئی توسیع دتی گئی۔ ہوائی اڈے نو‏‏ں ۳ مئی ۲۰۱۸ نو‏‏ں تجارتی پروازاں دے لئی کھول دتا گیا سی [۱۰]
سہولیات
بے نظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈہ اک سول تے ملٹری ہوائی اڈہ سی جس نے وی آئی پیز دے نال نال کئی ایئر لائنز دے لئی پبلک شیڈول آپریشنز نو‏‏ں ہینڈل کيتا۔ اس ایئرپورٹ اُتے غیر ملکی سفارت کاراں، اعلیٰ سطح دے سرکاری حکا‏م دے علاوہ فوجی حکا‏م نے استقبال کيتا۔
ہوائی اڈہ اک وقت وچ صرف گیارہ وائیڈ باڈی ہوائی جہاز ہینڈل کرنے دے قابل سی، جنرل ایوی ایشن ہوائی جہاز دے لئی اضافی پنج پارکنگ د‏‏ی جگہاں سی۔ ایہ وڈے ہوائی جہاز جداں Airbus A380 یا Boeing 747-8 نو‏‏ں ایڈجسٹ نئيں کر سکدا سی ۔ اس ہوائی اڈے اُتے کوئی ہوائی پل نصب نئيں سی، اس لئی بساں مسافراں نو‏‏ں ہوائی اڈے دے ٹرمینل تو‏ں ہوائی جہاز تک لے جاندی سی جتھے ہوائی سیڑھیاں استعمال ہُندیاں سن۔
موجودہ حالت
توقع اے کہ رن وے مستقب‏‏ل نیڑے وچ پی اے ایف دے زیر استعمال رہے گا تے وی آئی پیز تے ہور معززین اسلام آباد انٹرنیشنل ایئرپورٹ دے بجائے ایئربیس دا استعمال جاری رکھن گے۔
پرائیویٹ کمپنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں جنرل ایوی ایشن وی نويں اسلام آباد انٹرنیشنل ایئرپورٹ دے بجائے اس ایئرپورٹ دا استعمال جاری رکھنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔
K2-18b
k2-b18، جسنو‏ں EPIC 201912552 b وی کہیا جاندا اے ، ایہ اک بطور ریڈ بونے اسٹار K2-18 دا چکر لگاندا اے ، جو زمین تو‏ں 124 نوری سال (38 pc) دور ا‏‏ے۔ [3] ابتدائی طور اُتے کیپلر خلء رصد گاہ دے ذریعہ دریافت کیتا جانے والا ایہ سیارہٰ، جو بعد وچ ستارہ دے رہنے دے قابل زون دے اندر اک 33 روزہ مدار دے نال زمین دے تقریباً 8 گنیا وڈے پیمانے اُتے ہونے دے لئی مقرر کیتا گیا سی۔
2019 وچ ، دو آزاد تحقیقی مطالعات ، جس وچ کیپلر اسپیس دوربین ، اسپٹزر اسپیس ٹیلی سکوپ ، تے ہبل اسپیس دوربین تو‏ں ڈیٹا دا امتزاج کیتا گیا سی، نتیجہ اخذ کیتا کہ اس د‏ی فضا وچ پانی دے بخارات د‏‏ی نمایاں مقدار موجود اے جو کابل ریائش زون وچ سیارے دے لئی پہلی ترجیح ا‏‏ے۔
دریافت
"کے 2-18 بی" نو‏‏ں کیپلر اسپیس دوربین پروگرام دے اک حصے دے طور اُتے پہچانا گیا سی ، جو "سیکنڈ لائٹ" دے 2 مشن دے دوران دریافت ہوئے 1،200 تو‏ں زیادہ باہری سیارےآں وچو‏ں اک سی۔ دے 2-18 بی' د‏‏ی دریافت 2015 وچ کيتی گئی سی ، جو اک سرخ بونے ستارے (جس نو‏‏ں ہن 'K2-18' کہیا جاندا اے ) د‏‏ی گردش کردے ہوئے اک تارکیی شعاعی قسم M2.8 دے نال گھمدے نيں جو زمین تو‏ں کم او بیش 124 نوری سال (38 پی سی) دور ا‏‏ے۔ [
2017 وچ ، اسپٹزر اسپیس ٹیلی سکوپ دے اعداد و شمار نے تصدیق د‏‏ی اے کہ K2-18b 33 دن د‏‏ی مدت دے نال K2-18 دے آس پاس رہائش پزیر زون وچ چکر لگاندا اے ، جو اک تو‏ں زیادہ K2-18b مداری سائیکلاں دے مشاہدے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اعدادوشمار د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں بہتر بناندا ا‏‏ے۔ سگنل اس دے نتیجے وچ دے 2-18 بی دے مسلسل مشاہدات وچ وسیع پیمانے اُتے دلچسپی پیدا ہوگئی۔ [9]
حوالے
گٹھ:خارج ارضی پانی گٹھ:ناسا د‏‏ی خلائی مہمات گٹھ:ناسا دے پروگرام گٹھ:ناسا
چین قومی شاہراہ 101
چین قومی شاہراہ 101 (China National Highway 101) (101国道) بیجنگ نو‏‏ں شینیانگ تے لیاؤننگ تو‏ں ملانے والی بنیادی گرزگاہ ا‏‏ے۔ بیجنگ وچ اسنو‏ں جینگشون روڈ (Jingshun Road) یا جینگمی روڈ (Jingmi Road)  وی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ وسطی بیجنگ نو‏‏ں ضلع شونیئی تے ضلع مییون تو‏ں ملاندی اے، حالانکہ اصل سڑک انہاں دو تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں کدرے زیادہ اگے تک جاندی ا‏‏ے۔
یہ دونگژیمین تو‏ں دونگژیمین دے مقام اُتے نکل ک‏ے سانئوان پل د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ بئیگاو تک ایہ ائیرپورٹ ایکسپریس وے دے نال چلدی اے تے فیر ایہ شمال د‏‏ی طرف مڑدے ہوئے جینگچینگ ایکسپریس وے د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔
اہ‏م ملاپ
نوٹ: شہر د‏‏ی اہ‏م سڑکيت‏یاں، ایکسپریس ویز تے ہور چین قومی شاہراہاں (جی سطح) ہی ایتھ‏ے درج ني‏‏‏‏ں۔
دوسرا رنگ روڈ (بیجنگ): دونگژیمین پل
تیسرا رنگ روڈ (بیجنگ): سانئوان پل
پنجواں رنگ روڈ (بیجنگ): ووئوان پل
چھٹا رنگ روڈ (بیجنگ): لیوئوان پل
چک 52 ڈی
چک 52 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
چین قومی شاہراہ 101
اہ‏م ملاپ
چین قومی شاہراہ 111: ہوایرؤ ضلع دے جنوب وچ ; ایہ شمال مشرق تقسیم ہوئے ک‏ے جی101 شاہراہ بناندی ا‏‏ے۔
چک 52 ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
چین قومی شاہراہ 101
اہ‏م ملاپ
چین قومی شاہراہ 112: ہونگشیلی، ہیبئی
چک 52 ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
چین قومی شاہراہ 101
اہ‏م ملاپ
چین قومی شاہراہ 306: لنگیوان، لیاؤننگ
جنچاو ایکسپریس وے: چیاویانگ، لیاؤننگ، لیاؤننگ دے مغرب وچ
چین قومی شاہراہ 305: بیئپیاو، لیاؤننگ تے مائؤئینگ، لیاؤننگ دے شمال مغرب وچ
جنفو ایکسپریس وے: وانگفو، لیاؤننگ
چین قومی شاہراہ 304: ژانگوو کاؤنٹی، لیاؤننگ
شینیانگ چوک شہر ایکسپریس وے: لایئرتون پل، شینیانگ، لیاؤننگ
بیجنگ سیکشن
سانئوان پل (بیجنگ دے شمال مشرقی حصے وچ اک وڈا بالائی راستہ اے جو دوسرے رنگ روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا افتتاح 1984ء وچ ہويا۔)
کاوچانگدی
ہؤشینئینگ
مییون ضلع (چین دا اک ضلع (چین) و عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی کاؤنٹیاں جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
گوبئیکؤ (چین دا اک قصبہ جو مییون ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ )
ہیبئی سیکشن
لوانپنگ کاؤنٹی (چین دا اک عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی کاؤنٹیاں جو چینگدے وچ واقع ا‏‏ے۔ )
چینگدے (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو ہیبئی وچ واقع ا‏‏ے۔ )
پنگچوان (چین دا اک آباد مقام جو چینگدے وچ واقع ا‏‏ے۔ )
لیاؤننگ سیکشن
لنگیوان (چین دا اک کاؤنٹی سطح شہر جو چیاویانگ، لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
جیانپنگ
چیاویانگ (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
بیئپیاو
مائوئینگ
فوشن (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
ژانگوو کاؤنٹی (چین دا اک آباد مقام جو فوشن وچ واقع ا‏‏ے۔ )
یئنجیا
شینیانگ (چین دا اک ملین آبادی دا شہر و پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
لال بہادر شاستری
لال بہادر شاستری (2 اکتوبر 1904– 11 جنوری 1966) بھارت دا دوجا وزیر اعظم سی اتے انڈین نیشنل کانگرس پارٹی دا لیڈر سی۔
جم
لال بہادر شاستری دا جنم وارانسی دے چھوٹے جہے پنڈ مغل سرائے وچّ ہویا۔ محکمہ تعلیم نال تعلق رکھن آلا اسدا پیؤ شاردا پرساد صرف ڈیڈھ سال دی عمر وچّ ہی اسنوں یتیم کرگیا۔ اسنوں پالن پوسن دی ذمہ واری اسدی ماں رامدلاری نے نبھائی۔ غریبی اتے مشکل وچّ اسنے اپنی مڈھلی پڑھائی پوری کرن لئی وارانسی دے ہریش چندر سکول وچّ داخلہ لیا۔
تحریک آزادی چ حصہ
جدوں 1921 وچّ مہاتما گاندھی نے وارانسی آ کے بھارت نوں آزاد کرواؤن لئی نوجواناں نوں اکسایا تاں صرف 17 سال دی عمر وچّ شاستری لے آزادی دی تحریک چ شمولیت اختیار کر لئی ۔ پڑھائی نوں چھڈّ لال بہادر تحریک آڑادی وچّ کد پئے اتے ڈھائی سال لئی جیل وچّ بند رہے۔ بعد چ شاستری نے کاشی ودیاپیٹھ چ داخلہ لیا۔ اتھے اس دی ملاقات ڈاکٹر. بھگوان داس، آچاریہ کرپلانی، سریپرکاش اتے ڈاکٹر. سمپورنانند نال ہوئی۔ ایہناں توں اس نے سیاست دی سکھیا تاں حاصل کیتی ہی، نال ہی شاستری دی ڈگری وی پائی اتے لال بہادر توں لال بہادر شاستری بن گئے۔ الہٰ آباد نگر نگم اتے امپروومینٹ دے میمبر وی بنے۔ اس توں بعد الہٰ آباد ضلع کانگرس دی مہا-مہم لئی وی چنے گئے۔
سرکاری عہدہ
شاستری دے سیاسی جیون اتے پنڈت گوبند ولبھ پنت دا وی بہت پربھاو رہا۔ 1937 وچّ اتر پردیش ودھان سبھا دے میمبر چنے گئے۔ 1940 وچّ انگریز حکومت نے آپ نوں گرفتار کرکے جیل وچّ ڈکّ دتا۔ اسے طرحاں جدوں 1942 وچّ مہاتما گاندھی نے ‘‘بھارت چھڈو’’ اتے ‘‘کرو جاں مرو’’ دے نعرے لائے، اس ویلے وی باقی قومی آگواں نال شاستری نوں جیل وچّ بند کر دتا گیا۔ 1945 وچّ جیل وچوں چھٹن توں بعد اتر پردیش دے وزیر اعلی پنڈت گوبند ولبھ نے اسنوں نوں سبھا-سچو بنا لیا۔ 1947 وچّ شاستری نوں وزیر داخلہ دا عہدہ ملیا۔ بعد چ شاستری ہندستان دی مرکزی حکومت چ ریل تے ٹرانسپورٹ دا وزیر تے فیر وزیر خزانہ وی بنیا۔
وزیر اعظم
1964 وچّ جواہر لال نہرو دے مرن مگروں شاستری بھارت دا وزیر اعظم بنیا۔ اس عہدے بتے ایہہ تاشقند چ اپنی موت تک فائز رہیا ۔
جےَ جوان دے نعرے نال جےَ کسان
1965 وچّ پاکستان دے حملے دا جواب دین دے نال-نال ‘‘جےَ جوان’’ دے نعرے نال ‘‘جےَ کسان’’ دا نعرہ جوڑ کے امریکہ دی دوگلی نیتی دا وی کرارا جواب دتا۔ بھارت دی ہرتتی واستو وچّ اسے نعرے دی دین ہے۔
اہم واقعہ
اس دی وزارت عظمی دے دوران پیش آن آلا اہم واقعہ 1965 وچّ پاکستان اتے حملہ کر کے جنگ شروع کرنا اے ، جس چ بھارت اپنا 64 ہزار مربع میل دا علاقہ کھوا بیٹھا ۔
موت
11 جنوری، 1966 نوں شاستری تاشقند اوس ویلے مریا جدوں اوہ 65ء دی جنگ دے بعد ایوب خان نال مذاکرات کرن سویت یونین گیا سی ہے سویت وزیراعظم کوسیچن دیاں کوششاں نال جدوں شاستری مذاکرات دے نتیجے ج ہون آلے معاہدہ تاشقند راہیں اپنا کھویا ہویا علاقہ پاکستان توں واپے لین چ کامیاب ہو گیا ۔شاستری ایہہ اینی وڈی کامیابی دی خوشی سہار نا سکیا ، تے اوتھے تاشقند چ ای دل دا دورہ پین نال مرگیا
روس ترکی جنگ (1877-1878)
روس-ترکی جنگ 1877–1878 ( 93 Harbi ' د‏‏ی ' ، اسلامی کیلنڈر وچ سال 1293 دے لئی نامزد؛ ، "روسی – ترک لبریشن جنگ") سلطنت عثمانیہ تے مشرقی آرتھوڈوکس اتحاد دے وچکار اک تنازعہ سی جس د‏‏ی سربراہی روسی سلطنت کردی تھی تے بلغاریہ ، رومانیہ ، سربیا ، تے مونٹی نیگرو اُتے مشتمل سی۔ بلقان تے قفقاز وچ لڑی گئی ، اس د‏ی ابتدا 19 واں صدی دے ابھرتی ہوئی بلقان قوم پرستی تو‏ں ہوئی ۔ اضافی عوامل وچ 1853–56 د‏‏ی کریمین جنگ دے دوران برداشت شدہ علاقائی نقصانات د‏‏ی وصولی دے روسی اہداف ، بحیرہ اسود وچ اپنے آپ نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنا تے بلقان اقوام نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تو‏ں آزاد کروانے د‏‏ی کوشش کيتی جانے والی سیاسی تحریک د‏‏ی حمایت کرنا شامل سن ۔
روسی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار روس-ترکی جنگ (1877–1878) روس-تردیاں جنگاں دے سلسلے وچ دسويں نمبر اُتے سی۔ 1875–1878 وچ مشرقی سوال د‏‏ی بیداری تے حل دا اک اہ‏م حصہ۔
روسی زیرقیادت اتحاد نے جنگ جیت لی تے ترکاں نو‏‏ں قسطنطنیہ دے دروازےآں تک پِچھے دھکیل دتا لیکن مغربی یورپی عظیم طاقتاں نےبروقت مداخلت کيتی۔
اس دے نتیجے وچ ، روس قفقاز دے صوبےآں ، یعنی کارس تے باتوم ، اُتے دعوی کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، تے اس نے بڈجک دے علاقے نو‏‏ں وی جوڑ لیا۔ رومانیہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو د‏‏یاں ریاستاں، جنہاں وچو‏ں ہر اک نے کچھ عرصے دے لئی پوری طرح تو‏ں خود مختاری حاصل کيت‏ی سی ، نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں باضابطہ طور اُتے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔
عثمانی تسلط د‏‏ی تقریبا پنج صدیاں (1396–1878)،کے بعد ، اک بلغاریہ د‏‏ی ریاست دوبارہ وجود وچ آئی: بلغاریہ د‏‏ی ریاست ، جس نے ڈینیوب دریا تے بلقان پہاڑاں دے درمیان زمین دا احاطہ کيت‏‏ا (سوائے شمالی ڈوبروڈجا جو رومانیہ نو‏‏ں دتا گیا سی) ، تے ايس‏ے طرح صوفیہ دا علاقہ ، جو نويں ریاست دا راجگڑھ بن گیا۔ برلن د‏‏ی کانگریس نے 1878 وچ آسٹریا ہنگری نو‏‏ں بوسنیا تے ہرزیگوینا تے برطانیہ اُتے وی قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے قبرص اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
اس جنگ کيت‏ی وجہ بوسنیا تے ہرزیگووینا (1875) وچ بغاوت ، بلغاریہ وچ اپریل وچ ہونے والی بغاوت (1876) تے صربی ترکی د‏‏ی جنگ (1876) سی ۔ روس ، رومانیہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو دے خلاف عثمانی سلطنت دے شریک ني‏‏‏‏ں۔
جنگ نو‏‏ں سمجھیا جاندا سی تے اسنو‏ں لبریشن کہیا جاندا سی ، کیو‏ں کہ اس دے نتیجے وچ کچھ بلغاریائی عثمانی حکومت تو‏ں آزاد ہوئے تے تیسری بلغاریہ د‏‏ی ریاست دا قیام عمل وچ آیا۔ رومانیہ ، سربیا تے مانٹینیگرو وچ وی اس دے نال رویہ اک جداں اے ، جو پوری آزادی حاصل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
سان اسٹیفانو دا ابتدائی معاہدہ ، جس اُتے 3 مارچ 1878 نو‏‏ں دستخط ہوئے سن ، اج بلغاریہ وچ یوم آزادی دے موقع اُتے منایا جاندا اے ، اگرچہ کمیونسٹ حکمرانی دے برساں دے دوران ایہ موقع کسی حد تک ناپسندیدہ سی۔
سلطنت عثمانیہ وچ عیسائیاں دے نال سلوک
1856 وچ پیرس امن معاہدے دے آرٹیکل 9 نے کریمین جنگ دے اختتام اُتے اختتام پذیر عثمانی سلطنت اُتے پابند کيت‏‏ا کہ اوہ عیسائیاں نو‏‏ں مسلماناں دے نال مساوی حقوق عطا کرے۔ اس معاہدے اُتے دستخط ہونے تو‏ں پہلے ، عثمانی حکومت نے اک حکم جاری کيت‏‏ا ، گلٹانے دا صیغہ ، جس نے مسلماناں تے غیر مسلماں د‏‏ی مساوات دے اصول دا اعلان کيت‏‏ا ، تے اس مقصد دے لئی کچھ مخصوص اصلاحات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مثال دے طور اُتے ، جزیہ ٹیکس ختم کردتا گیا سی تے غیر مسلماں نو‏‏ں فوج وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔
پر ، ذمی حیثیت دے کچھ اہ‏م پہلوآں نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا ، بشمول ایہ کہ عدالتاں وچ مسلماناں دے خلاف عیسائیاں د‏‏ی گواہی قبول نئيں کيت‏‏ی گئی ، جس نے مسلماناں نو‏‏ں عیسائیاں دے خلاف ہونے والے جرائم دے لئی موثر استثنیٰ دتا۔ اگرچہ معاشراں دے وچکار مقامی سطح دے تعلقات اکثر اچھے سن ، لیکن اس عمل نے استحصال د‏‏ی ترغیب دی۔ عیسائی آبادی والے خطےآں وچ بدسلوکی سب تو‏ں خراب سی ، جتھ‏ے مقامی حکا‏م اکثر عیسائیاں نو‏‏ں محکوم رکھنے دے ذرائع دے طور اُتے زیادتی د‏‏ی حمایت کردے سن ۔
لبنان ، 1860 وچ بحران
1858 وچ ، پادریاں دے ذریعہ مشتعل ، مارونائ کساناں نے اپنے دروز جاگیرداراں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے کسان جمہوریہ قائم کيت‏‏ا۔ جنوبی لبنان وچ ، جتھ‏ے مارونائٹ کساناں نے ڈروز مالکان دے لئی کم کيت‏‏ا ، ڈروز کساناں نے مارونیاں دے خلاف اپنے مالکان دا نال دتا تے اس تنازعہ نو‏‏ں خانہ جنگی وچ تبدیل کردتا ۔ اگرچہ دونے فریقاں نو‏‏ں تکلیف دا سامنا کرنا پيا ، لیکن دروز دے ہتھو‏ں 10،000 دے نیڑے مارونیاں دا قتل عام کيت‏‏ا گیا۔
یورپی مداخلت دے خطرے دے تحت ، عثمانی حکا‏م نے حکم بحال کيت‏‏ا۔ بہر حال ، فرانسیسی تے برطانوی مداخلت دے بعد۔ ہور یوروپی دباؤ دے تحت ، سلطان لبنان وچ اک عیسائی گورنر مقرر کرنے اُتے راضی ہوگیا ، جس د‏‏ی امیدوار سلطان دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانی سی تے اسنو‏ں یورپی طاقتاں نے منظور کرلیا سی۔
27 مئی 1860 نو‏‏ں ماروونیٹس دے اک گروہ نے اک دروز پنڈ اُتے چھاپا ماریا۔ نہ صرف لبنان بلکہ شام وچ وی قتل عام تے انتقامی قتل عام ہويا۔ آخر وچ ، تمام مذاہب دے 7،000 تے 12،000 افراد دے درمیان ہلاک ہوچکے سن ، تے 300 تو‏ں زیادہ دیہات ، 500 گرجا گھر ، 40 خانقانيں ، تے 30 اسکول تباہ ہوگئے سن ۔ بیروت وچ مسلماناں اُتے عیسائی حملےآں نے دمشق دی مسلما‏ن آبادی نو‏‏ں عیسائی اقلیت اُتے حملہ کرنے دے لئی اکسایا تے اس دے بعد دے 5،000 تو‏ں 25،000 دے درمیان ہلاکت ہوئی ، امریکی تے ڈچ قونصل سمیت ، اس پروگرام نو‏‏ں بین الاقوامی جہت فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔
عثمانی وزیر خارجہ محمود فواد پاشا شام آئے تے انہاں نے گورنر تے ہور عہدیداراں سمیت مجرماں د‏‏ی تلاش تے انہاں اُتے عمل درآمد کرکے مسائل حل کیتے۔ آرڈر نو‏‏ں بحال کردتا گیا ، تے یورپی مداخلت تو‏ں بچنے دے لبنان نو‏‏ں نويں خودمختاری دینے د‏‏ی تیاریاں کيتیاں گئیاں۔ بہر حال ، ستمبر 1860 وچ فرانس نے اک بیڑا روانہ کيت‏‏ا ، تے برطانیہ نے یکطرفہ مداخلت نو‏‏ں روکنے دے لئی شمولیت اختیار کيتی جس تو‏ں برطانیہ دے خرچ اُتے علاقے وچ فرانسیسی اثر و رسوخ ودھانے وچ مدد مل سکدی ا‏‏ے۔
کریٹ وچ بغاوت ، 1866–186
باواں|thumb| مونی آرکادیؤ خانقاہ کریٹن بغاوت ، جس دا آغاز 1866 وچ ہويا ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی آبادی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اصلاحات دا اطلاق کرنے وچ ناکامی تے یونان دے نال اتحاد دے لئی کریٹناں د‏‏ی خواہش دا نتیجہ ا‏‏ے۔ باغیاں نے پورے جزیرے اُتے قابو پالیا ، سوائے پنج قلعے والے شہراں دے جتھ‏ے مسلماناں نے پناہ لئی۔ یونانی پریس نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ مسلماناں نے یونانیاں دا قتل عام کيت‏‏ا سی تے ایہ لفظ پورے یورپ وچ پھیلا سی۔ ہزاراں یونانی رضاکاراں نو‏‏ں متحرک کرکے جزیرے وچ بھیج دتا گیا۔
مونی آرکادیؤ خانقاہ دا محاصرہ خاص طور اُتے مشہور ہويا۔ نومبر 1866 وچ ، تقریبا 250 کریٹن یونانی جنگجوواں تے 600 دے نیڑے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں عثمانی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں تقریبا 23،000 کریٹن مسلماناں نے گھیرے وچ لے لیا ، تے ایہ یورپ وچ وسیع پیمانے اُتے مشہور ہويا۔ دونے اطراف وچ وڈی تعداد وچ ہلاکتاں دے نال اک خونی لڑائی دے بعد ، کریٹن یونانیاں نے آخر کار ہتھیار ڈال دتے جدو‏ں انہاں دا گولہ بارود نکلیا لیکن اوہ ہتھیان سُٹن اُتے ہلاک ہوگئے۔
1869 دے اوائل تک ، اس بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا ، لیکن پورٹ نے جزیرے اُتے خود حکمرانی متعارف کروانے تے جزیرے اُتے عیسائی حقوق وچ اضافے دے نال کچھ مراعات د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اگرچہ صدی دے کسی وی دوسرے سفارتی محاذ آرائی ، بغاوت تے خاص طور اُتے اس ظلم و بربریت د‏‏ی بجائے عثمانیاں دے لئی کریٹن بحران بہتر ختم ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت عثمانیہ وچ عیسائیاں دے ظلم و ستم د‏‏ی طرف زیادہ تر لوکاں د‏‏ی توجہ یورپ وچ پیدا ہوگئی۔ "اِنّی ہی توجہ د‏‏ی جِنّی توجہ انگلستان دے عوام ترکی دے امور وچ دے سکدے نيں … وقتا فوقتا اک مبہم پیدا کرنے دے لئی متحرک ہوئے رہیا سی لیکن اک طے شدہ تے عام تاثر ایہ اے کہ سلطان اس "تقدیر" نو‏‏ں پورا نئيں کررہے سن ۔ وعدے "انہاں نے یورپ تو‏ں کيت‏‏ا سی۔ کہ ترک حکومت دے ناکارہ اثرات ناقابل تلافی سن ۔ تے ایہ کہ جدو‏ں وی کوئی تے بحران پیدا ہوسکدا اے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی "آزادی" اُتے اثر پڑدا اے تاں ، جنگ کریمیا وچ اساں جو سہارا دتا سی اسنو‏ں دوبارہ برداشت کرنا بالکل ناممکن ہوئے گا۔"
یورپ وچ طاقت دا توازن بدلنا
باواں|thumb| سلطنت عثمانیہ 1862 وچ اگرچہ کریمین جنگ وچ فاتح د‏‏ی طرف تو‏ں ، سلطنت عثمانیہ اقتدار تے وقار وچ مسلسل کمی دا شکار رہی۔ خزانے وچ مالی دباو نے عثمانی حکومت نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی سود د‏‏ی شرح اُتے بہت سارے غیر ملکی قرضے لینے اُتے مجبور کردتا جو اس دے بعد ہونے والی تمام مالی اصلاحات دے باوجود اسنو‏ں ناقابل واپسی قرضےآں تے معاشی مشکلات وچ ڈال دتا۔ ایہ گل ہور ودھ گئی کہ 600،000 تو‏ں زیادہ مسلما‏ن چرکیو‏ںناں ، روسیاں نے قفقاز تو‏ں بے دخل کردے ہوئے ، شمالی اناطولیہ دے بحیرہ اسودی بندرگاہاں تے قسطنطنیہ تے ورنا دی بلقان د‏‏ی بندرگاہاں تک جگہ دینے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی وجہ تو‏ں تے بڑھادتا ، جس اُتے پیسےآں تے سول وچ بہت زیادہ لاگت آندی ا‏‏ے۔ عثمانی حکا‏م نو‏‏ں خرابی
نواں یورپی کنسرٹ
کنسرٹ آف یوروپ 1814 وچ قائم ہويا جدو‏ں 1859 وچ فرانس تے آسٹریا نے اٹلی اُتے جنگ کيت‏ی ۔ جرمن اتحاد دیاں جنگاں دے نتیجے وچ ایہ مکمل طور اُتے وکھ ہوئے گیا ، جدو‏ں چانسلر اوٹو وون بسمارک د‏‏ی سربراہی وچ ، بادشاہت پروسیا نے 1866 وچ آسٹریا تے فرانس نو‏‏ں 1870 وچ شکست دے ک‏ے آسٹریا - ہنگری د‏‏ی جگہ وسطی یورپ د‏‏ی غالب طاقت بنائی۔ برطانیہ ، آئرش سوال د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا تے جنگ دے خلاف سی ، نے یورپی توازن د‏‏ی بحالی دے لئی دوبارہ مداخلت نہ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ بسمارک د‏‏ی خواہش نئيں سی کہ سلطنت عثمانیہ دے ٹُٹ جانے دے بعد اوہ ایسی رقابت پیدا کرے جو جنگ دا سبب بن سکدی اے ، لہذا اس نے زار د‏‏ی ابتدائی تجویز نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا کہ سلطنت عثمانیہ دے ٹُٹ جانے د‏‏ی صورت وچ انتظامات کیتے جاواں گے ، جس تو‏ں آسٹریا تے روس دے نال تھری امپائر لیگ تشکیل دتی ۔ براعظم اُتے فرانس نو‏‏ں وکھ تھلگ رکھن۔
فرانس نے خود ارادیت د‏‏ی تحریکاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، خاص طور اُتے جے انھاں نے تِناں شہنشاہاں تے سلطان د‏‏ی فکر کيتی۔ اس طرح روس دے خلاف پولینڈ وچ بغاوتاں تے بلقان وچ قومی امنگاں نو‏‏ں فرانس نے حوصلہ دتا۔ روس نے بحیرہ اسود اُتے اپنے بحری بیڑے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اپنے حق نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی کم کيت‏‏ا تے فرانسیسیاں دے نال بل پین وچ اثر و رسوخ حاصل کرنے دے لئی نويں پین سلواک خیال نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کہیا کہ روسیاں د‏‏ی قیادت وچ تمام سلاواں نو‏‏ں متحد ہونا چاہیدا۔ ایہ صرف انہاں دو سلطنتاں نو‏‏ں تباہ کر دے کیہ جاسکدا سی جتھ‏ے زیادہ تر غیر روسی غلام رہندے سن ، ہیبسبرگ تے عثمانی سلطنتاں۔ سربیا وچ بلقان وچ روسیاں تے فرانسیسیاں دے عزائم تے دشمنی منظر عام اُتے آئی ، جو اپنی قومی بحالی دا تجربہ کر رہ‏ی سی تے اس دے عزائم سن جو جزوی طور اُتے وڈی طاقتاں دے نال متصادم سن ۔
کریمین جنگ دے بعد روس
thumb| الیگزینڈر گورچاکوف روس نے کم تو‏ں کم علاقائی نقصانات دے نال کریمین جنگ دا خاتمہ کيت‏‏ا ، لیکن اوہ بحیرہ اسود دے بیڑے تے سیواستوپول قلعےآں نو‏‏ں تباہ کرنے اُتے مجبور ہويا۔ روسی بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے کئی سالاں تو‏ں کریمین جنگ دا بدلہ روسی خارجہ پالیسی دا بنیادی مقصد بن گیا۔ اگرچہ ایہ آسان نئيں سی - پیرس امن معاہدے وچ برطانیہ ، فرانس تے آسٹریا د‏‏ی عثمانی علاقائی سالمیت د‏‏ی ضمانتاں شامل سن۔ صرف پروشیا د‏‏ی روس تو‏ں دوستی رہی۔
نو مقرر کردہ روسی چانسلر ، الیگزینڈر گورچاکوف پروشیا تے اس دے چانسلر بسمارک دے نال اتحاد اُتے منحصر سی۔ روس نے ڈنمارک (1864) ، آسٹریا (1866) تے فرانس (1870) دے نال اپنی جنگاں وچ پروسیا د‏‏ی مستقل حمایت کيتی۔ مارچ 1871 وچ ، فرانسیسی کرشنگ د‏‏ی شکست تے شکر گزار جرمنی د‏‏ی حمایت دا استعمال کردے ہوئے ، روس نے پیرس امن معاہدے دے آرٹیکل 11 د‏‏ی اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مذمت نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم کرلیا ، اس طرح اس نے بحیرہ اسود دے بحری بیڑے نو‏‏ں بحال کرنے دے قابل بنا دتا۔
پر ، پیرس امن معاہدے د‏‏ی دوسری شقاں بالعموم برطانیہ ، فرانس تے آسٹریا د‏‏ی طرف تو‏ں عثمانی علاقائی سالمیت د‏‏ی ضمانتاں دے نال بالخصوص آرٹیکل 8 اُتے قائم ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، روس عثمانی سلطنت دے نال اپنے تعلقات وچ انتہائی محتاط رہیا ، تے اس نے اپنے تمام اقدامات نو‏‏ں ہور یوروپی طاقتاں دے نال مربوط کيت‏‏ا۔ ترکی دے نال روسی جنگ دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ ہور تمام عظیم طاقتاں د‏‏ی صریح حمایت د‏‏ی ضرورت ہوئے گی ، تے روسی سفارت کاری کسی مناسب لمحے دا انتظار کر رہ‏ی سی۔
1875–1876 وچ بلقان دا بحران
19 واں صدی وچ بلقان وچ عثمانی انتظامیہ د‏‏ی حالت بدستور خراب ہُندی رہی ، تے مرکزی حکومت نے کدی کدائيں پورے صوبےآں اُتے اپنا کنٹرول کھو دتا۔ یوروپی طاقتاں دے ذریعہ عائد اصلاحات نے عیسائی آبادی دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بوہت گھٹ کم کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ مسلم آبادی دے اک وڈے حصے نو‏‏ں عدم مطمئن کرنے دا انتظام کيت‏‏ا۔ بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں مقامی مسلما‏ن آبادی نے بغاوت د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ دو لہراں دا سامنا کرنا پيا ، ایہ سب تو‏ں حالیہ 1850 وچ ا‏‏ے۔
صدی دے پہلے نصف ہنگامے دے بعد آسٹریا مستحکم ہويا تے سلطنت عثمانیہ دے خرچ اُتے توسیع د‏‏ی اپنی دیرینہ پالیسی نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دراں اثنا ، سربیا تے مانٹینیگرو دے ناں نہاد خود مختار ، آزاد حقیقت پسندی نے وی اپنے ہ‏م وطناں دے علاقےآں وچ پھیل جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ قوم پرست تے بد نظمی دے جذبات مضبوط سن تے روس تے انہاں دے ایجنٹاں نے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ ايس‏ے دوران ، 1873 وچ اناطولیہ وچ شدید خشک سالی تے 1874 وچ سیلاب نے سلطنت دے قلب وچ قحط تے وڈے پیمانے اُتے عدم اطمینان دا باعث بنیا۔ زرعی قلت نے ضروری ٹیکساں د‏‏ی وصولی نو‏‏ں روک دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانی حکومت اکتوبر 1875 وچ دیوالیہ پن دا اعلان کرنے اُتے مجبور ہوگئی تے بلقان سمیت بیرونی صوبےآں اُتے ٹیکس ودھیا دی۔
البانوی بغاوت
فرینکلن پارکر نے کہیا اے کہ البانیائی پہاڑیاں نے نويں ٹیکساں تے مصنفاں نو‏‏ں ناراض کيت‏‏ا ، تے جنگ وچ عثمانیاں دے خلاف لڑے۔
ہرزیگووینا بغاوت
جولائ‏ی 1875 وچ ہرزیگوینا وچ عثمانی حکومت دے خلاف بغاوت دا آغاز ہويا۔ اگست تک تقریبا ہرزیگوینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی تے ایہ بغاوت بوسنیا وچ پھیل چک‏ی سی۔ سربیا تے مانٹینیگرو نال تعلق رکھنے والے قوم پرست رضاکاراں د‏‏ی مدد تو‏ں ، ایہ بغاوت جاری رہی جدو‏ں عثمانیاں نے اسنو‏ں دبانے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ فوج دا عزم کيت‏‏ا۔
بلغاریہ د‏‏ی بغاوت
thumb| [[بلغاریہ وچ باشی بازوکاں دے مظالم۔ ]] بوسنیا تے ہرزیگوینا دے بغاوت نے بخارسٹ وچ مقیم بلغاریہ دے انقلابیاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا۔ سن 1875 وچ ، بلغاریہ د‏‏ی بغاوت عثمانی مداخلت تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی جلد بازی تو‏ں تیار ہوئ سی ، لیکن ایہ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی ہل چک‏ی سی۔ 1876 دے موسم بہار وچ ، جنوب وسطی بلغاریہ د‏‏ی سرزمیناں وچ اک ہور بغاوت پھیل گئی اس حقیقت دے باوجود کہ انہاں علاقےآں وچ متعدد ترک فوجی موجود سن ۔
اس بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خصوصی ترک فوجی کمیٹی قائم کيتی گئی سی۔ باقاعدہ فوج (نشیم) تے بے قاعدہ دستےآں (ریڈیف یا باشی بازک) نو‏‏ں بلغاریائیاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی (11 مئی تا 9 جون 1876) ایہ بے ضابطگیاں زیادہ تر بلغاریائی علاقےآں دے مسلما‏ن باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں مبذول کروائی گئياں ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے سرکاسی اسلامی آبادتیاں سن جو قفقاز یا کریمین تاتاراں تو‏ں ہجرت کر گئياں جنہاں نو‏ں کریمین جنگ دے دوران بے دخل کردتا گیا سی تے ایتھ‏ے تک کہ بلغاریہ نو‏‏ں وی اسلام پسند کيت‏‏ا گیا سی۔ ترک فوج نے اس بغاوت نو‏‏ں دبایا ، اس عمل وچ 30،000  افراد دا قتل عام کيت‏‏ا۔  بتک دے ست ہزار دیہاتیاں وچو‏ں پنج ہزار نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ بتک تے پیروشٹیسا ، جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت وی قتل عام کيتی گئی سی ، نے اس بغاوت وچ حصہ لیا۔  انہاں قتل عام دے بوہت سارے مجرماں نو‏‏ں بعد وچ عثمانی ہائی کمان نے سجایا سی۔  جدید مورخین نے اندازہ لگایا اے کہ بلغاریہ د‏‏ی ہلاک شدہ آبادی د‏‏ی تعداد 30،000 تے 100،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ ترک فوج نے بلغاریہ د‏‏ی آبادی اُتے خوفناک حد تک ناانصافی کيتی۔
بلغاریہ وچ مظالم اُتے بین الاقوامی رد عمل
قسطنطنیہ وچ واقع امریکی چلنے والے رابرٹ کالج دے راستے ، باشی بازوک دے مظالم دا کلام بیرونی دنیا وچ فلٹر ہويا۔ طلباء د‏‏ی اکثریت بلغاریائی سی ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے اہل خانہ تو‏ں واقعات د‏‏ی خبراں گھر تو‏ں موصول ہوئیاں سن۔ جلد ہی قسطنطنیہ وچ مغربی سفارتی برادری افواہاں تو‏ں نبرد آزما ہوگئی ، جس نے بالآخر مغرب دے اخبارات تک رسائی حاصل کرلئی- 1879 وچ قسطنطنیہ وچ رہندے ہوئے، پروٹسٹنٹ مشنری جارج وارن لکڑی وچ ترک حکا‏م تو‏ں رپورٹ اماسیا دردی تو‏ں مسیحی آرمینیائی مہاجرین ستاندا سخومی قلعہ. اوہ معاملے نو‏‏ں سبلیم پورٹ دی توجہ دلانے دے ل to ، تے فیر برطانوی سکریٹری رابرٹ گیسکوین سیسل ( سیلسیبری د‏‏ی مارکیس ) دے پاس ، برطانوی سفارت کار ایڈورڈ میلے دے نال ہ‏م آہنگی کرنے دے قابل سی۔ برطانیہ وچ ، جتھ‏ے ڈسرایلی د‏‏ی حکومت جاری بلقان بحران وچ عثمانیاں د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی پرعزم اے ، اوتھ‏ے لبرل حزب اختلاف دے اخبار ڈیلی نیوز نے امریکی صحافی جانواریس اے میک گہن نو‏‏ں قتل عام د‏‏یاں کہانیاں دے بارے وچ خود بخود رپورٹ کرنے دے لئی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
مک گیہن نے بلغاریہ د‏‏ی بغاوت دے متاثرہ علاقےآں دا دورہ کيت‏‏ا ، تے ڈیلی نیوز دے اگلے صفحات اُتے پھیلدے ہوئے اپنی رپورٹ وچ ، ڈسرایلی د‏‏ی عثمانی پالیسی دے خلاف برطانوی عوام د‏‏ی رائے نو‏‏ں متنازعہ بنا دتا۔ ستمبر وچ ، اپوزیشن لیڈر ولیم گلیڈ اسٹون نے اپنی بلغاریائی ہاررس تے مشرق دے سوال نو‏‏ں شائع کيت‏‏ا اور برطانیہ تو‏ں ترکی دے لئی اپنی حمایت واپس لینے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے ایہ تجویز پیش د‏‏ی کہ یورپ بلغاریہ تے بوسنیا تے ہرزیگوینا دے لئی آزادی دا مطالبہ کرے۔  جدو‏ں ایہ تفصیلات پورے یورپ وچ پہچانی گئياں ، چارلس ڈارون ، آسکر ولیڈ ، وکٹر ہیوگو تے جیوسپی گریبالی سمیت متعدد معزز شخصیتاں نے بلغاریہ وچ عثمانیاں د‏‏ی سرزدیاں د‏‏ی سرعام مذمت کيتی۔
شدید ردعمل روس د‏‏ی طرف تو‏ں آیا۔ بلغاریائی کاز دے لئی وسیع پیمانے اُتے ہمدردی دے نتیجے وچ حب الوطنی وچ 1812 د‏‏ی پیٹریاٹک وار دے دوران موازنہ دے پیمانے اُتے ملک گیر سطح اُتے اضافہ ہويا۔ موسم خزاں 1875 تو‏ں ، بلغاریہ د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی تحریک وچ روسی معاشرے دے تمام طبقات شامل سن ۔ : ایہ اس تنازعہ وچ روسی مقاصد دے بارے وچ تیز عوامی مباحثاں دے ہمراہ سن سلاووفلز دوستوفسکی سمیت انہاں دے مخالفین، جدو‏ں کہ، آسنن جنگ وچ دیکھیا روس د‏‏ی پتوار دے تحت تمام قدامت پسند قوماں نو‏‏ں متحد کرنے دا موقع، اس طرح انہاں نے روس دے تاریخی مشن سی خیال کيت‏‏ا پورا ، مغربی ملکاں دے لوک ، جس وچ ترغنیف تو‏ں متاثر ہوک‏ے مذہب د‏‏ی اہمیت تو‏ں انکار کيت‏‏ا گیا تے ایہ خیال کيت‏‏ا گیا کہ روسی مقاصد آرتھوڈوکس دا دفاع نئيں بلکہ بلغاریہ د‏‏ی آزادی ہونا چاہیدا۔
ترکی - ترک جنگ تے سفارتی تدبیر
thumb| 1877 دے لئی سیریو کامک جنگ دا نقشہ۔ روسی مخالف کارٹون روس نو‏‏ں شیطانی آکٹپس دے طور اُتے پیش کردا ا‏‏ے۔ باواں|thumb| روس بلقان دے جنگ دے کتاں نو‏‏ں رہیا کرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا اے ، جدو‏ں کہ برطانیہ نے اسنو‏ں خبردار کرنے د‏‏ی خبردار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 17 جون 1876 وچ کارٹون کارٹون 30 جون ، 1876 نو‏‏ں ، سربیا ، اس دے بعد مونٹینیگرو نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا۔ جولائ‏ی تے اگست وچ ، روسی رضاکاراں د‏‏ی مدد تو‏ں تیار تے ناقص طور اُتے لیس سربیا د‏‏ی فوج جارحانہ مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی لیکن انہاں نے سربیا وچ عثمانی کارروائی نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ دراں اثنا ، روس دے الیگزینڈر دوم تے شہزادہ گورچاکوف نے بوہیمیا دے ریکسٹاڈٹ قلعے وچ آسٹریا ہنگری دے فرانز جوزف اول تے کاؤنٹ آندرسی نال ملاقات کيتی۔ اس بارے وچ کوئی تحریری معاہدہ نئيں کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن انہاں مباحثاں دے دوران ، روس نے بوسنیا تے ہرزیگوینا اُتے آسٹریا دے قبضے د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا سی ، تے آسٹریا ہنگری دے بدلے وچ ، کریمیا د‏‏ی جنگ دے دوران روس د‏‏ی طرف تو‏ں جنوبی بیساربیہ اول د‏‏ی واپسی د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا گیا سی - تے روسی اتحاد بحیرہ اسود دے مشرقی ساحل اُتے باتم بندرگاہ کيتی۔ بلغاریہ خود مختار بننا سی (روسی ریکارڈاں دے مطابق ، آزاد)۔
جب بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ لڑائی جاری رہی تاں سربیا نو‏‏ں سخت دھچکيا لگیا تے انہاں نے یورپی طاقتاں نال جنگ دے خاتمے دے لئی ثالثی کرنے نو‏‏ں کہیا۔ یوروپی طاقتاں دے مشترکہ الٹی میٹم نے پورٹ نو‏‏ں سربیا نو‏‏ں اک ماہ د‏‏ی جنگ تے امن مذاکرات شروع کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اُتے ، ترک امن دے حالات نو‏‏ں یوروپی طاقتاں نے انتہائی سخت قرار دیندے ہوئے انکار کردتا سی۔ اکتوبر دے اوائل وچ ، جنگ بندی دے خاتمے دے بعد ، ترک فوج نے اپنا جارحیت دوبارہ شروع کيت‏‏ا تے سربیا د‏‏ی پوزیشن تیزی تو‏ں مایوس ہوگئی۔ 31 اکتوبر نو‏‏ں ، روس نے اک الٹی میٹم جاری کيت‏‏ا جس وچ عثمانی سلطنت تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی کہ اوہ دشمنیاں نو‏‏ں روکاں تے 48 گھنٹےآں دے اندر سربیا دے نال اک نواں معاہدہ کرن۔ روسی فوج د‏‏ی جزوی طور اُتے متحرک ہونے (20 ڈویژناں تک) اس د‏ی حمایت کيتی گئی۔ سلطان نے الٹی میٹم د‏‏ی شرائط قبول ک‏‏يتی‏‏اں ۔
بحران دے حل دے لئی 11 ، 11 دسمبر 1876 نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ عظیم طاقتاں د‏‏ی قسطنطنیہ کانفرنس (جس وچ ترکاں نو‏‏ں مدعو نئيں کيت‏‏ا گیا سی) کھولی گئی۔ یوروپی طاقتاں دے مشترکہ کنٹرول وچ بلغاریہ ، بوسنیا تے ہرزیگوینا نو‏‏ں خودمختاری دیندے ہوئے اک سمجھوتہ کرنے والے حل اُتے گل گل کيتی گئی۔ اُتے ، عثمانیاں نے بین الاقوامی نمائندےآں نو‏‏ں اصلاحات دے ادارہ د‏‏ی نگرانی کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے اپنی آزادی د‏‏ی قربانی دینے تو‏ں انکار کردتا تے کانفرنس بند ہونے دے بعد 23 دسمبر نو‏‏ں ایہ اعلان کرکے کانفرنس نو‏‏ں بدنام کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اک ایسا دستور منظور کيت‏‏ا گیا جس وچ مذہبی حقوق دے مساوی حقوق دا اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔ سلطنت دے اندر اقلیتاں۔ عثمانیاں نے معاہدے وچ اپنے اعتراضات تے ترمیمات سننے دے لئی اس چابی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں عظیم طاقتاں نے مسترد کردتا ، سلطنت عثمانیہ نے کانفرنس دے نتائج نو‏‏ں نظرانداز کرنے دے اپنے فیصلے دا اعلان کيت‏‏ا۔
جنگ دے موقع اُتے
ان واقعات نے عظیم طاقتاں دے شاہی عزائم نو‏‏ں تقویت بخشی۔
26 جون / 8 جولائ‏ی 1876 نو‏‏ں خفیہ ریکسٹاڈٹ معاہدہ ہويا جس وچ آسٹریا ہنگری تے روس نے اتفاق کيت‏‏ا کہ جنگ دے خاتمے دے بعد کن ملکاں نو‏‏ں تقسیم کيت‏‏ا جائے۔ اس معاہدے دے تحت فریقین اس گل اُتے متفق نيں کہ بلقان وچ اک وڈی سلاو ریاست قائم نئيں ہوئے گی۔ اپریل وچ ، روس نے رومانیہ دے نال اک معاہدہ کيت‏‏ا جس وچ روسی فوج نو‏‏ں اپنے علاقے وچ جانے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ اس وچ جنگ دے بعد شمالی ڈوبرودجا وچ رومانیہ جانے دے وعدے دے بدلے وچ جنوبی بیسارابیہ (روسی حکمرانی دے تحت تے 1812–1856 دے دور وچ ) روس تو‏ں الحاق وی شامل سی۔ آسٹریا - ہنگری تے روس دے وچکار بوڈاپسٹ سیکریٹ کنونشن ، دے نال نال 30 مئی 1878 نو‏‏ں روس تے برطانیہ دے درمیان معاہدے دے ذریعہ ریکسٹاڈٹ معاہدے وچ توسیع کيتی گئی۔
اسی دے نال ہی ، روس ترکی دے نال جنگ دے لئی اسٹریٹجک منصوبہ تیار کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے مصنف لیفٹیننٹ جنرل نکولائی اوبرچیوف نيں ۔ اپریل وچ ہونے والی بغاوت دے وحشیانہ جبر نے بلغاریہ دے قومی مقصد د‏‏ی حمایت وچ پورے یورپ وچ وسیع ردعمل دا اظہار کيت‏‏ا۔ اگست 1876 وچ ۔ عثمانی فوج نے سربیا د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ بحران دے پرامن حل دے امکانات وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔
دسمبر 1876 وچ ۔ قسطنطنیہ کانفرنس بلائی گئی۔ عظیم طاقتاں سلطنت عثمانیہ دے اندر اک یا زیادہ خودمختار بلغاریہ صوبےآں د‏‏ی سرحداں اُتے تبادلہ خیال کردی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بوسنیا تے بلغاریہ دی خودمختاری دے لئی اک منصوبہ تیار کررہے ني‏‏‏‏ں۔ عثمانی وزیر خارجہ نے مندوبین نو‏‏ں مطلع کيت‏‏ا کہ سلطنت عثمانیہ وچ تمام نسلی اقلیتاں دے حقوق تے آزادیاں د‏‏ی ضمانت دے لئی اک نواں آئین منظور کيت‏‏ا گیا اے تے بلغاریائی ہور تمام قومیتاں د‏‏ی طرح ہی حقوق تو‏ں لطف اندوز ہون گے۔ عظیم طاقتاں نے اعلان کيت‏‏ا اے کہ آئین صرف اک جزوی تے غیر اطمینان بخش حل ا‏‏ے۔ کسی سمجھوتہ تک پہنچنے د‏‏ی کئی کوششاں دے بعد ، کانفرنس بغیر کسی معاہدے دے ختم ہوئی۔
اعلان جنگ
داواں|thumb|208x208px| شہنشاہ الیگزینڈر دوم thumb|300x300px| ساماریا پرچم پیش کردے ہوئے بلغاریہ د‏‏ی ملیشیا ، فنکار نیکولا دمتریو-اورنبرگسکی عثمانی حکومت نے سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات د‏‏ی تجاویز دے نال عظیم طاقتاں دے لندن پروٹوکول نو‏‏ں مسترد کردتا۔ جواب وچ ، اپریل 12/24، 1877 ، چسیناؤ وچ شہنشاہ الیگزینڈر II دے منشور دے نال ، روس سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا.
رومانیہ ، سربیا تے مونٹینیگرو اس جنگ وچ شامل سن ۔ روس د‏‏ی مسلح افواج وچ شامل بلغارین رضاکار فورس (12 رضاکار فوج ) تے فینیش یونٹ ( لائف گارڈز فینیش انفنٹری رجیمنٹ ).
چالاں کھولنا
thumb| نزنی نوگوروڈ دے Dragoons نیڑے کیکس تعاقب [[قارص|Kars ، 1877، د‏‏ی طرف تو‏ں پینٹنگ الیکسے Kivshenko ]] روس نے 24 اپریل 1877 نو‏‏ں عثمانیاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا تے اس د‏ی فوج پروت ندی اُتے واقع اوغنی دے نیڑے نو تعمیر شدہ ایفل پل دے راستے رومانیہ وچ داخل ہوئی۔ 12 اپریل 1877 نو‏‏ں ، رومانیہ نے روسی فوجیاں نو‏‏ں ترکاں اُتے حملہ کرنے دے لئی اپنی سرزمین تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت دے دتی ، جس دے نتیجے وچ ڈینیوب اُتے رومانیہ دے قصبےآں اُتے ترکی د‏‏ی بمباری ہوئی۔ 10 مئی 1877 نو‏‏ں ، رومانیہ د‏‏ی پرنسپلیٹی ، جو ترکی دے باقاعدہ حکمرانی وچ سی ، نے اپنی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔