cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کشمیر دی تریخ
تقسیم ہند تے ریڈ کلف ایوارڈ
برٹش حکومت دے تقسیم ِ ہند دے فیصلے دے بعد مشہور قانون دان سر ریڈکلف د‏‏ی زیرِ صدارت نويں بننے والی ریاستاں د‏‏ی حد بندی دے لئی بائونڈری کمیشن ۸ جولائ‏ی ۷۴۹۱ئ نو‏‏ں ہندوستان بھیجیا گیا جِس نے پنجاب تے بنگال د‏‏ی تقسیم دا فیصلہ کيتااور اپنی رپورٹ تیار ک‏ر ک‏ے برٹش وائسرے ہند لارڈ مائونٹ بیٹن دے حوالے کی-سر ریڈکلف ﴿چئیرمین ﴾کے ناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس دا ناں ریڈ کلف ایوارڈ رکھیا گیا جِس دے تحت پنجاب دے مسلم اکثریت‏ی علاقے پاکستان وچ شامل ہون گے - ایتھ‏ے ایہ گل واضح کر دتی جائے کہ ریڈکلف ایوارڈ د‏‏ی جو رپورٹ ۸ اگست ۷۴۹۱ئ نو‏‏ں مسلم لیگی رہنمائاں دے حوالے کيتی گئی اس وچ پنجاب دا ضلع گور داسپور پاکستان دا حصہ سی مگر بعد وچ گانگریس تے آخری وائسرئے لارڈ مائونٹ بیٹن د‏‏ی ملی بھگت تو‏ں گورداسپور نو‏‏ں ۵۱/ اگست ۷۴۹۱ئ تو‏ں پہلے بھارت وچ شامل کردے ہوئے ریڈکلف ایوارڈ وچ تبدیلی ک‏ر ک‏ے قانونِ تقسیم ہند د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے اِس تبدیلی تو‏ں مسلم لیگی رہنمائاں نو‏‏ں بے خبر رکھیا گیا-
﴿۱﴾ پاکستان دے نال الحاق کر لین یا
﴿۲﴾بھارت دے نال الحاق کر لین یا
﴿۳﴾ اپنی آزاد حیثیت نو‏‏ں برقرار رکھن
برطانوی تے کانگریسی رہنماؤں نے ملی بھگت تو‏ں اِس قانون د‏‏ی خلاف ورزی کر تے ہوئے سازش دے تحت ضلع گورداسپورکو بھارت وچ شامل ک‏ے دتا ۔ بھارت د‏‏ی چال دا آخری مہرہ کشمیر دے مہاراجہ ِہری سنگھ نے تقسیمِ ہند دے وقت کھیلا جِس نے پاکستان حکومت دے نال سٹیند سٹل ﴿Standstill﴾ معاہدہ کيتا جدو‏ں کہ دوسری طرف ظلم تے ستم وچ پسی ہوئی کشمیری عوام پاکستان دے نال الحاق دے لئی جد تے جہد کررہی سی- مگر جدو‏ں عوام نے مہارجہ نو‏‏ں ریاست د‏‏ی حکمرانی تو‏ں ۴۲ اکتوبر نو‏‏ں باہر کڈ پھینکا تاں ناں نہاد راجہ نے سٹیند سٹل ﴿Standstill﴾ معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے بھارت دے نال غیر قانونی الحاق ﴿غیر قانونی الحاق دے دلائل اگے کشمیر د‏‏ی قانونی حیثیت وچ دتے گئے نيں﴾ ک‏ر ک‏ے کشمیر وچ بھارتی قبضہ د‏‏ی راہ ہموار د‏‏ی تے نتیجتاً بھارت نے اپنی فوجاں ۷۲ اکتوبر ۷۴۹۱ ئ نو‏‏ں کشمیر وچ بھیج دیں-
کشمیر دا جغرافیہ ﴿تقسیم تو‏ں پہلے تے تقسیم دے بعد﴾:
کشمیر دے جغرافیہ د‏‏ی گل کرن توکشمیر ابتدائی طور اُتے موجودہ وادی﴿ Vale of kashmir﴾ اُتے مشتمل سی مگر 1846ئ نو‏‏ں ڈوگرا مہاراجہ گلاب سنگھ نے کشمیر نو‏‏ں برٹش حکومت تو‏ں لےک‏ے اپنی ریاست جموں‏ تے کشمیر وچ شامل ک‏ے لیا - 1834ئ ﴿سکھ دورمیں﴾ گلاب سنگھ نے لداخ نو‏‏ں فتح کيتا تے ریاستِ کشمیر دا حصہ بنایا- 1840ئ وچ بلتستان نو‏‏ں گلاب سنگھ نے فتح ک‏ر ک‏ے جموں‏ تے کشمیر وچ شامل کيتا-﴿اٹھارہ سو نوے نو‏‏ں انگریزاں نے گلگت نو‏‏ں سکھاں تو‏ں لےک‏ے براہِ راست اپنے کنٹرول وچ لے لیا لیکن بعد وچ انتظامی امور بہتر نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سکھ مہاراجہ پرتاب سنگھ نو‏‏ں اپنی زیرِ نگرانی وچ گلگت دے انتظامی امور واپس کیتے -پچیس ستمبر انیس سو پچیس نو‏‏ں پرتاب سنگھ د‏‏ی وفات دے بعد اُنہاں دے خاندان دے مہاراجہ ، مہاراجہ ریاست جموں‏ تے کشمیر سر ہری سنگھ نے گلگت د‏‏ی حکومت سنبھالی-اِس طرح گلگت وی ریاست جموں‏ تے کشمیر دا حصہ بن گئی انیس سو پینتیس وچ برطانوی حکومت نے معاہدے ﴿Lease Agreement﴾ دے تحت سٹھ سال دے لئی گلگت ایجنسی نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا جوکہ سٹھ سال ہونے تو‏ں پہلے سازش دے تحت 1947 ئ نو‏‏ں مہاراجہ ہری سنگھ نو‏‏ں واپس دتی گئی- جے گلگت دا علاقہ برطانوی کنٹرول وچ رہندا تاں تقسیمِ ہند دے قانون دے تحت مسلم اکثریت ہونے دے ناطے ایہ پاکستان دا حصہ ہوتا-لیکن چونکہ کانگریس تے لارڈ مائونٹ بیٹن کشمیر اُتے بھارتی قبضہ د‏‏ی راہ ہموار ک‏ر رہ‏ے سن تاں انہاں نے گلگت ایجنسی کشمیر نو‏‏ں واپس ک‏ر ک‏ے کشمیر دا حصہ بنا دیاجِس دے بارے وچ الیسٹر لیمب نے اپنی کتاب ﴿Kashmir : A Disputed Legacy 1846–1990) وچ لکھیا کہ لارڈ مائونٹ بیٹن اُتے اُمید سن کہ کشمیر دے رکھوالے دا کردار آخر کار بھارت دے پاس ہی ہوئے گا- لیکن کشمیر دشمن کدی کامیاب نہ ہوئے سکیا ﴿کیونجے گلگت ایجنسی دے لوکاں نے اپنی قیادت د‏‏ی وجہ تو‏ں مہاراجہ راج تو‏ں آزادی حاصل کر لی- برطانوی افسر میجر ولیم برائون ﴿Head of Gilgit scout﴾ نے اُس وقت دے گورنر بریگیڈئیرجنساراسنگھ﴿Brg. Gansara Singh﴾ تو‏ں الحاق دے لئی مسلم آبادی د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں مدنظر رکھنے دا کہیا مگر گورنر نے ٹھکرایا تاں میجر ولیم برائون نے مسلم آبادی د‏‏ی خواہش دا احترام کردے ہوئے ڈوگرا آرمی دے خلاف بغاوت کر دتی تے یکم نومبر نو‏‏ں پاکستان دا سبز ہلالی پرچم گلگت ایجنسی وچ لہرا دتا گیا تے تن دن بعد گلگت نے ولیم برائون د‏‏ی قیادت وچ پاکستان دے نال قانونی الحاق ک‏ر ليا -
تقسیمِ ہند تو‏ں پہلے ریاست جموں‏ وکشمیر وادیِ کشمیر ، پونچھ ، لداخ ، جموں‏، بلتستان تے گلگت ایجنسی اُتے مشتمل سی جدو‏ں کہ کہ جدو‏ں تقسیم ہند دے وقت ریاست جموں‏ کشمیر سب تو‏ں زیادہ متأثر ہوئی- ہندوئاں د‏‏ی سازش تے مہاراجہ دے غیر قانونی فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست وچ بغاوت نے جنم لیا تے ریاست کئی حصےآں وچ تقسیم ہوئے ک‏ے رہ گئی ۔ چوبیس اکتوبر نو‏‏ں کشمیریاں نے ریاست دا وڈا حصہ کنٹرول ک‏ر ليا تے مہاراجہ دے سرینگر تو‏ں جموں‏ بھج جانے دے بعد اک وکھ مسلم ریاست دا قیام دا اعلان کر دتا گیا مگر بھارتی قبضے دے بعد ریاست نے سمٹ کر موجودہ آزاد کشمیر د‏‏ی صورت اختیار کر لی- گلگت ایجنسی بشمول بلتستان دے لوکاں نے یکم نومبر نو‏‏ں علا قے نو‏‏ں مہاراجہ د‏‏ی فوج تو‏ں آزاد کروایا تے گلگت تے بلتستان وچ تبدیل کر دی-لداخ ،وادی، جموں‏ تے پونچھ اُتے بھارت نے ستائیس اکتوبر ۷۴۹۱ئ نو‏‏ں غیر قانونی قبضہ ک‏ر ليا تے آزاد کشمیر تے مقبوضہ کشمیر دے درمیان ایسی لائن کھینچی جِس تو‏ں کشمیر دو لخت ہوئے گیا تے قریبی رشتے بھارتی لکیر د‏‏ی بھینٹ چرح گئے جو کہ انسانی سطح پہ کشمیریاں تو‏ں اک وڈا ظلم سی ۔ کشمیر دا کچھ حصہ سائنو-پاکستان معاہدہ دے تحت چین دے پاس اے ۔ ﴿سائنو-پاکستان معاہدہ پاکستان نے چین دے نال سرحد دے تنازعہ اُتے کيتا- چین نے پاکستان دا کچھ حصہ اپنے نقشہ وچ شامل ک‏ے لیا مگر وضاحت اُتے کوئی جواب نہ آیا-لیکن اقوامِ متحدہ وچ چین دے حق وچ ووٹ دینے دے باعث چین نے اپنے نقشیاں تو‏ں پاکستانی علاقے کڈ ک‏ے پاکستان دے نال مذکرات کیتے تے پاک - سائنو معاہدہ دے تحت پاکستان نے چین نو‏‏ں کشمیر دا کچھ حصہ دے دیااور چائنا نے کچھ چوٹیاں پاکستان نو‏‏ں دین ﴾ -
کیہ کشمیر بھارت دا حصہ اے ؟
کشمیر دا تاریخی جائزہ لیا جائے تاں سانو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جِس علاقے اُتے بھارت اج اپنا ناجائز حق جتاندا اے اوہ درحقیقت کدی وی کسی وی طرح تو‏ں اس دا حصہ سی ہی نئيں - ایہ انگریزاں تے ہندوئاں دے مذموم عزائم سن جنہاں نو‏ں پورا کرنے دے لئی قانون تقسیمِ ہند وچ غیر قانونی تبدیلیاں کيتیاں گئیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت نے اِس سر زمین اُتے قبضہ کيتا،جِس زمین دے ٹکڑے تو‏ں بھارت دا کوئی زمینی رابطہ نہ سی تے نہ کوئی مماثلت-کشمیر وچ بسنے والے تقریباً پچہتر فیصد مسلماناں دا مذہب ، رہتل تے تمدن ، رسومات ہندوئاں تو‏ں وکھ سی۔ ایہ ایسی بنیاداں سی جِس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلما‏ن تے ہندو کدی اک نئيں ہوئے سک‏‏ے تے نہ ہوئے سکدے نيں - کشمیریاں نے مسلم دورِ حکومت دے خاتمے دے بعد کسی حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا اورتقسیمِ ہند دے وقت وی اوہ بھارت دے نال الحاق دے مخالف سی۔ مگر جغرافیائی اعتبار دا ذکر کرنا وی ضروری اے کہ اس حصہ نو‏‏ں تریخ وچ برصغیر د‏‏ی مرکزی حکومت نے کم ہی کنٹرول کيتا اے سوائے مسلما‏ن حکمراناں دے جو اک کامل دلیل اے کہ ایہ خطہِ زمین مسلماناں تو‏ں جڑا اے - تاریخی ، تہذیبی ، تمدنی ، مذہبی تے دینی ، روحانی ، ثقافی ، خونی ، سیاسی ، سماجی تے ہر اک رشتے د‏‏ی گہرائی وچ کشمیر دا کوئی لنک بھارت تو‏ں نئيں بندا - مذکورہ تمام رشتے جدو‏ں کسی قوم تو‏ں میل تے رغبت نئيں کھاندے تاں حیرت اے کہ اوہ مُلک کشمیر پہ زبردستی کیو‏ں قابض رہنا چاہندا اے -
تاریخی تے تہذیبی طور پہ کشمیر پاکستان اے !
کشمیر نو‏‏ں قدرتی طور پاکستان دا حصہ کہیا جائے تاں بالکل درست ہوئے گا کیونجے کشمیر وچ بسنے والے لوکاں دا دل تے خون کارشتہ پاکستان دے مسلماناں تو‏ں جڑا اے - اک تریخ ، اک رہتل تے تمدن ، اک دین تے مذہب ، اک سبھیاچار تے کلچر ، اک ہی سماج ، اک ہی روحانی نصب العین ، اک ہی خونی رشتہ تے حتیٰ کہ اک دوسرے تو‏ں جڑا باہمی بقا تے ترقی دا شاندار مستقب‏‏ل ، کشمیر اپنی ہر جہت تے اپنے ہر تجزیے وچ مکمل طور پہ پاکستان دا حصہ اے - پاکستان کشمیر دے بغیر نامکمل اے کیونجے '"پاکستان " لفظ دا حرف "ک " کشمیر نو‏‏ں ظاہر کردا اے - تقسیم تو‏ں پہلے کشمیر وچ جانے والا ہر راستہ موجودہ پاکستان د‏‏ی سرزمین تو‏ں جاندا سی - پاکستان تے کشمیر دا موسم اکو جیہا،ایتھ‏ے تو‏ں بہنے والے دریا پاکستان د‏‏ی جانب جاندے نيں تے اس اعتبار تو‏ں قدرت نے اس دا تعلق پاکستان تو‏ں جوڑا اے ، پاکستان تے کشمیر دے پہاڑ اک، کشمیر وچ اگنے والے اناج سب تو‏ں پہلے پاکستان دے شہراں وچ آندا اُسدے بعد ہندوستان وچ جاتا- دونے طرف بسنے والے لوکاں د‏‏ی رہتل، مذہب تے رسومات اک ورگی نيں - دونے د‏‏ی عوام دے دل اک نال دھڑکتے نيں تے اک ہی نظریہ اُتے کاربند نيں -
قانونی طور پہ کشمیر بھارت دا حصہ نئيں
’’کشمیرپر بھارت دا قبضہ مکمل طور پہ غیر قانونی اے ‘‘ اِس دے دلائل برطانوی منصف ا لیسٹر لیمب نے اپنی کتاب ﴿Kashmir: A Disputed Legacy, 1846-1990﴾ وچ لکھے نيں ، مصنف دا زیادہ اصرار اِس گل پہ اے کہ راجہ د‏‏ی جو دستاویزِ الحاق کہی جاندی اے اوہ مکمل طور غیر قانونی اے - اس دے بقول دستاویز دے غیر قانونی ہونے د‏‏ی وجوہات ایہ نيں-
۱-الحاق غیر قانونی تھا،اسنو‏ں Stand Still Agreement د‏‏ی خلاف ورزی وی کہیا جا سکدا اے جو کہ ریاست جموںو کشمیر نے پاکستان دے نال کيتا تے ایہ الحاق تقسیم ِ ہند دا اصولی طریقہ کار دے خلاف سی۔
۲- مہاراجہ انہاں وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں الحاقی دستاویز اُتے دستخط کرنے دے قابل نئيں سی۔
٭ مہاراجہ چوبیس اکتوبر نو‏‏ں بننے والی ریاست آزادکشمیر اُتے کنٹرول کھو چکيا سی۔
٭ مہاراجہ ۶۲ اکتوبر نو‏‏ں اپنا سمر کیپیٹل﴿سرینگر﴾ چھڈ دے بھج چکيا سی اورکسی وی صورت چھڈی ہوئی ریاست دا فیصلہ کرنے دا اہل نئيں سی -
اس دے نال نال بھارت نے الحاقی دستاویز دے دستخط ہونے تو‏ں پہلے ہی اپنی فوجاں کشمیر وچ داخل کر دتیاں سن کیونجے ریاست پٹیالہ نے ۵ مئی ۷۴۹۱ئ نو‏‏ں بھارت یونین دے نال الحاق کيتا تے اپنی ریاست دا کنٹرول برٹش حکومت دے سپرد کر دیا-جب الحاق دے وقت بھارتی فوج سرینگرائیر پورٹ اُتے پہنچی تاں ائیرپورٹ د‏‏ی نگرانی پٹیالہ آرمی﴿جو کہ آزادی تو‏ں پہلے برٹش آرمی سی اورآزادی دے بعد بھارت د‏‏ی فوج سی﴾ کر رہ‏ی سی - پٹیالہ آرمی د‏‏ی موجودگی کئی سوالات نو‏‏ں جنم دیندی اے -
کشمیر وچ جارحیت کِس نے پہلے کیتی؟
- برٹش حکومت تے بھارتی رہنمائاں دے علم وچ پٹیالہ آرمی د‏‏ی کشمیر وچ مداخلت کیو‏ں نظرنئيں آئی؟
-جے بھارتی حکومت کومعلوم سی تاں ستائیس اکتوبر نو‏‏ں الحاق د‏‏ی ضرورت کیو‏ں پیش آئی؟
-مہاراجہ دے ذریعے الحاق ک‏ر ک‏ے مدد کرنا سی یا پہلے تو‏ں موجود فوج وچ اضافے تو‏ں قبضہ مضبوط کرنا سی؟
السٹر لیمب دے بقول : پٹیالہ آرمی دا کشمیر وچ ا لحاقی دستاویز دے دستخط ہونے تو‏ں پہلے موجود ہونا ،کشمیر دے الحاق دے عمل دا مشکوک ہونا تے الحاق دا غیر قانونی ہونا، ایہ سب حقائق اِس گل کيتی گواہی دیندے نيں کہ بھارتی قبضہ غیر قانونی اے - کشمیری عوام اورپاکستان نے غیر قانونی الحاقی دستاویز تے ظالمانہ بھارتی قبضہ نو‏‏ں نئيں منیا۔ اَقوام متحدہ نے الحاق دے معاملے نو‏‏ں کشمیری عوام د‏‏ی اُمنگاں تو‏ں حل کرنے دے لئی قرار داداں پاس کيتياں نيں-
قانونی طور پہ کشمیر پاکستان دا حصہ اے
قانو ن تقسیم ِہند دے تمام قواعد جِن دے تحت تقسیمِ ہند ہوئے رہی سی اوہ اِس گل دا ثبوت نيں کہ کشمیر پاکستان دا حصہ اے - جداں کہ مسلم اکثریت‏ی آبادی، کشمیر دا پاکستان تو‏ں واحد زمینی رابطہ تے بقائ دے لئی کشمیر تے پاکستان دا اک دوسرے دے لئی لازم وملزوم ہوناشامل نيں- لہٰذا قانونِ تقسیم ہند دے تحت کشمیری عوام نے پاکستان دے نال الحاق دا فیصلہ کیہ ایہ وکھ گل اے کہ مہاراجہ تے برٹش انڈیا د‏‏ی حکومت نے عوام دے فیصلے نو‏‏ں رد کردے ہوئے غیر قانونی تے ظالمانہ قبضہ کر لیا-
کشمیریاں د‏‏ی الحاقِ پاکستان د‏‏ی جد وجہد
جداں کہ پہلے ذکر کيتا جا چکيا اے کہ کشمیر د‏‏ی جدوجہد ڈوگرا دورِ حکومت وچ نئيں بلکہ سکھاں دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہوئی مگر اوہ جدوجہد صرف حقوق د‏‏ی جنگ سی مگر جدو‏ں برِّصغیر دے مسلماناں نے قائد اعظم د‏‏ی قیادت وچ اک وکھ وطن دا مطالبہ کيتا تاں کشمیر د‏‏ی جدوجہدکا اک نواں باب کھلا جِس نے حقوق د‏‏ی جنگ نو‏‏ں آزادی د‏‏ی جنگ وچ تبدیل کر دیا- کشمیری عوام وی برصغیر دے مسلماناں تو‏ں ملکر پاکستان دا مطالبہ کرنے لگے مگر انہاں اُتے طرح طرح دے مظالم ڈھائے گئے جو جدوجہد د‏‏ی اگ وچ ایندھن دا کم کردے گئے تے آخر کار تقسیم ِ ہند دے وقت جدو‏ں انہاں نو‏‏ں آزادی تو‏ں محروم کيتا جا رہیا سی تاں کشمیریاں نے خود عملی اقدامات کردے ہوئے مہاراجہ تو‏ں آزادی حاصل کر لی-
کشمیری عوام دا خوابِ آزادی اْس وقت ادھورا رہ گیا جدو‏ں کشمیر اُتے بھارت نے فوج کشی د‏‏ی تے مسلماناں دا قتل عام کيتا گیا،صرف جموں‏ وچ تقریباً دو لکھ مسلما‏ن شہید کيتے گئے-مگر ایہ قبضہ وی کشمیریاں د‏‏ی جدوجہد آزادی نو‏‏ں ختم نہ کر سکیا تے اج وی کشمیری عوام بھارتی مظالم دے باوجود اپنی جدوجہد جاری رکھی ہوئی اے - کشمیر د‏‏ی پاکستان تو‏ں الحاق د‏‏ی جدوجہد نسل در نسل چلی آ رہی اے تے چلدی رہے گی کیونجے کشمیر ایويں نے جو آزادی دا دِیا اپنے خون تو‏ں جلایا اے ،جب تک اْس د‏‏ی روشنی پورے کشمیر نو‏‏ں روشن نئيں کرے گی کشمیری اپنا خون دیندے رہیاں گیں-
ستر سال گزرنے دے باوجود کشمیریاں دا پاکستان دے لئی جوش تے جذبہ کم ہونے د‏‏ی بجائے ودھیا اے تے اس دا اک ثبوت مختلف اوقات وچ کشمیر دے مختلف علاقےآں وچ پاکستانی جھنڈا لہرایا جانا اے ،کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی فتح اُتے جشن اوراپنے ہر جلسہ تے جلوس وچ پاکستان د‏‏ی سلامتی د‏‏ی دعا کرنا قابضین دے منہ اُتے طمانچہ دے مترادف اے -
پاکستان کشمیریاں دے مقدمہ دا وکیل
ہندوستان وچ جدوجہد ِ آزادی قائد اعظم د‏‏ی قیادت وچ شروع ہوئی تے تب ہی تو‏ں اوہی قیادت جو ہندوستان وچ مسلماناں د‏‏ی وکیل سی پاکستان بننے دے بعد کشمیر دے حقوق دے لئی وکالت شروع کی- بھارت جدو‏ں مسئلہ کشمیر نو‏‏ں اقوامِ متحدہ وچ لے ک‏ے گیا تاں پاکستان کشمیری رہنمائاں تے کشمیر د‏‏ی آوازبن دے اقوامِ متحدہ وچ مسئلہ کشمیر دے حل دے لئی پہنچ گیا تے قائد اعظم د‏‏ی سوچ تے کشمیری عوام د‏‏ی امنگاں دے مطابق مسئلہ کشمیر دے حل دے لئی اقوام متحدہ وچ اپنے دلائل دیے- پاکستان نے مسئلہِ کشمیر نو‏‏ں دنیا دے سامنے اک المیہ انسانی حقوق د‏‏ی صورت وچ پیش کيتا اوردُنیا نو‏‏ں باور کروایا کہ بھارت نے کِس طرح مسلماناں دا حق کھوہیا تے انہاں دے علاقےآں اُتے غیر قانونی قبضہ کيتا-
گزشتہ ست دہائیاں دے دوران پاکستان نے اس کیس نو‏‏ں ہمیشہ عالمی فورمز اُتے اٹھایا اے تے حتیٰ کہ 1971 ئ وچ دو لخت ہونے دے باوجود اپنے اصولی موقف تو‏ں پِچھے نئيں ہٹا تے انہاں د‏‏ی قانونی، اخلاقی تے سفارتی مدد جاری رکھی - دُشمن پاکستان دے اند ر اِنّی نفرت پھیلیانا چاہندا اے کہ پاکستانی عوام تے حکومت کشمیر جداں مسئلے اُتے گل نہ کر سک‏‏ے مگر کشمیری بہن بھائیو ں د‏‏ی طرح پاکستانیاں دا جذبہ وی کدی ماند نئيں پئے گا- ايس‏ے طرح اج وی پاکستان کشمیر د‏‏ی آواز بن دے دنیا دے سامنے کشمیریاں دے مسائل نو‏‏ں بلند کر رہیا اے کیونجے بغیر حقیقت تے اچھے دلائل دے دُنیا آپ دا نال نئيں دے گی تے اکیلے آپ اِس قانونی جنگ نو‏‏ں نئيں جیت سکدے اِس لئی سانو‏ں قائد اعظم د‏‏ی پیروی کردے ہوئے اپنے دلائل نو‏‏ں مضبوط کرنے تے اپنے حق دے لئی قانون د‏‏ی بہتر سمجھ بجھ رکھنے د‏‏ی ضرورت اے کیونجے تشدد دا راستہ آپ نو‏‏ں ہور الجھناں وچ ڈال سکدا اے -
کشمیر تے کشمیریاں د‏‏ی موجودہ صورتحال
بھارت نے کشمیر وچ امن تے اِس مسئلہ دے حل دے لئی کدی سنجیدہ کوششاں ہی نئيں کيت‏‏ی بلکہ بہانے بہانے تو‏ں کشمیر دے ماحول نو‏‏ں خراب ک‏ر ک‏ے الزام پاکستان اُتے ڈال دیتا- بھارت نے پاکستان تو‏ں چار جنگاں ﴿1948،1965،1971اور 1999﴾ لڑی نيں جنہاں دا بالواسطہ یا بلا واسطہ تعلق مسئلہ کشمیر تو‏ں سی - دنیا دے بڑھدے ہوئے ہوئے دبائو دے پیشِ نظر بھارت کشمیریاں دا حق زیادہ دیر اپنے پاس نئيں رکھ سکتا-جداں برطانیہ نے سکاٹ لینڈ نو‏‏ں حقِ خودارادیت موقعہ فراہ‏م کیہ اِسی طرح اک دِن بھارت نو‏‏ں وی کشمیر ایويں نو‏‏ں دینا پئے گا - مسلم اکثریت‏ی آبادی بھارتی بنیا دے پریشانی دا باعث اے جِس دے لئی بھارت قبضے د‏‏ی آڑ وچ ایداں دے کالے قوانین لیایا جِن دے تحت کشمیریاں دے نال ایسارویہ اپنایا جاندا اے جو شائد جانوراں دے نال وی نئيں اپنایا جاندا -
بھارتی حکومت کشمیریاں دا بنیادی حق ، حقِ خود اِرادیت زیادہ دیر تک اپنے پاس نئيں رکھ سکدا ایہ گل بھارت وی جاندا اے جِس دے لئی اسنو‏ں کشمیر وچ ہندئو اکثریت چاہیے-اِس مقصد دے لئی اک طرف بھارتی فوج کشمیریوںکی نسل کشی کر رہ‏ی اے تاں دوسری طرف بھارت کشمیر دے مخصوص مقام﴿Special status﴾﴿بھارتی آئین کاآرٹیکل 360کشمیر نو‏‏ں بھارت وچ مخصوص مقام دیندا اے -جِس دے تحت بھارت نہ تاں ریاست جموں‏ تے کشمیر دے آئین وچ تبدیلی ک‏ر سکدے نيں تے نہ ہی بھارت کاکوئی شہری ریاستِ جموں‏ تے کشمیر وچ کاروبار کر سکدا اے تے نہ ہی زمین خرید سکدا اے ﴾ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ہندو آباد کاری دے ذریعے کشمیر د‏‏ی آبادیات‏ی خصوصیات وچ تبدیلی کرنا چاہندا اے - جے بھارت اِس سازش وچ کامیاب ہوئے گیا جو کہ ناممکن اے تاں کشمیر وچ ریفرنڈم دے ذریعے اوہ کشمیر اُتے قانونی قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرے گا-اِس لحاظ تو‏ں کشمیریاں نو‏‏ں اپنے حقوق،آزادی تے شناخت ہر محاذ اُتے جنگ کرنی پڑ رہی اے تے بطور وکیل پاکستان نو‏‏ں مسئلہِ کشمیر دے ہر پہلو تو‏ں دنیا نو‏‏ں آگاہ کرنا ہوئے گا تاکہ بھارت اپنے مذموم عزائم وچ کامیاب نہ ہوئے سکے- بھارت اپنی تمام تر تخریبی ذہنیّت دے با وجود کشمیریاں نو‏‏ں نئيں دَبا سکیا ، بلکہ بھارت وچ اُٹھنے والی آزادی د‏‏ی ہور آوازاں نو‏‏ں وی نئيں دبا سکیا - اک امر جس د‏‏ی وضاحت ایتھ‏ے ضروری اے کہ کشمیر علیحدگی د‏‏ی تحریک نئيں بلکہ آزادی د‏‏ی تحریک اے ، کیونجے کشمیریاں نے اک لمحہ دے لئی وی ہندوستان دے قبضہ نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ، علیحدگی تاں تب ہوئے جدو‏ں انہاں نے کدی تسلیم کيتا ہوئے - اِس لئے کشمیری روزِ اوّل تو‏ں آزادی تے حریت تے حقِّ خود ارادیت د‏‏ی جنگ لڑ رہے نيں -
بھارت د‏‏یاں ہور علیحدگی پسند تحریکاں
تقسیم ہند دے وقت ہندو سوچ اورآخری وائسرائے لارڈمائونٹ بیٹن دے اقتدار نے مہا بھارت دا جو نعرہ تے عَلم بلند کيتا اُس دے تھلے ریاستاں دے مہاراجاں نے جمع ہونا شروع کر دتا تے جو نئيں آنا چاہندے سن انہاں نو‏‏ں زبردستی اُس پرچم دے تھلے اکٹھا کيتا گیا تاں انہاں نے بھارت د‏‏ی حکمرانی تسلیم کر لی-
بھارت دے قیام تو‏ں ہن تک وقتاًفوقتاً کئی علیحدگی پسند تحریکاں نے بھارتی ہندوئاں وحکومت کیت‏‏ی ناانصافیاں،نظریا‏تی ،مذہبی تے معاشرتی تفریق تے حقوق د‏‏ی عدم فراہمی تو‏ں تنگ آ ک‏ے سیکولر بھارت نو‏‏ں ٹھکراندے ہوئے اپنی وکھ آزاد ریاستاں دے قیام دا مطالبہ کيتا - انہاں تحریکاں د‏‏ی تعداد تقریباً سا ٹھ تو‏ں زیادہ اے جنہاں وچ کچھ نے حقوق﴿مقامی سطح پر﴾ تے کچھ نے ﴿قومی سطح ﴾ آزادی دے نعراں تو‏ں زور پکڑا-
قومی سطح پرسب تو‏ں وڈی علیحدگی پسندسکھوںکی تحریکِ خالصتان اے جِس دا مطالبہ مشرقی پنجاب اُتے مشتمل اک وکھ آزاد ریاست خالصتان دا قیام اے - ایہ تحریک بھارتی حکومت تے ہندوئاں د‏‏ی سکھاں دے نال ناانصافیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ابھری اورگولڈن ٹیمپل ﴿Golden Tample﴾ وچ سکھاں د‏‏ی قتل تے غارت تے سکھاں د‏‏ی مذہبی مقام د‏‏ی بے حرمتی دے بعد اس نے زور پھڑ ا تے اج وی بھارت وچ رہنے والے سکھ اپنی آزادی د‏‏ی جنگ لڑ رہے نيں-
بھارت دے شمال مشرق وچ ست بہناں ﴿Seven Sister states﴾کے ناں تو‏ں مشہور ریاستاں وچ علیحدگی پسند تحریکاں کم کر رہیاں جتھ‏ے عیسائی ، برمی تے تبتین اکثریت وچ نيں-جنہاں وچ صوبہ آسام وچ چونتیس علیحدگی پسند تحریکاں کم کر رہیاں نيں جنہاں دا مطالبہ وی آزادی اے - ايس‏ے طرح ناگالینڈ دے ناگل باغی وی حکومتِ بھارت دے خلاف ہتھیار اٹھا چکے نيں - منی پور تے تری پورا د‏‏ی تحریک ِ آزادی وی قابلِ ذکر اے -
اک تاں بُنیادی تصور ایہ واضح کر لینا چاہیدا کہ بھارت موجودہ نقشہ دے نال کدی وی دُنیا وچ نئيں رہیا ، متحدہ بھارت دا تصور محض فریب اے کیونجے تریخ وچ بھارت ہمیشہ کسی طاقتور دے پنجۂ طاقت وچ متحد رہیا ، جداں ہی اوہ طاقت ہٹی بھارت دے ٹکڑے ہوئے گئے - اشوکا ، سکندر ، مغل تے انگریز سب اِسی گل کيتی زندہ مثالیاں نيں کہ بھارت دے متحد ہونے د‏‏ی وجہ کسی طاقت دا اپنا مفاد ہُندا اے ورنہ قومی طور پہ اتحاد دا کوئی فلسفہ موجودہ بھارت وچ موجود نئيں - مختلف رنگ تے نسل ،مذہب تے سبھیاچار ، شناخت تے سوچ ﴿نظریہ﴾،علاقہ تے قوم دے لوکاں نو‏‏ں ہندو انتہا پسند ذہنیت کینال اِنّے متنوع معاش دے نال زیادہ دیر یکجا رکھنا ممکن نہیں-کسی ملک وچ کچھ لوکاں دا تضاد تاں ہوئے سکدا مگر اسيں بھارت د‏‏ی گل کرن تاں سانو‏ں ہر صوبے وچ تقریباً علیحدگی پسند تحریک دا وجود دیکھدے نيں اورہندو ذہن جو خون د‏‏ی ہولی کشمیر، پنجاب ، گجرات ، حیدر آباد تے شمال مشرق د‏‏یاں ریاستاں وچ کھیل رہیا اے اُس د‏‏ی اگ آہستہ آہستہ پورے بھارت وچ پھیل رہی اے جسنو‏ں بھارتی میڈیا ظاہر نئيں کردا تے حکومت پاکستان اُتے الزام لگیا کر حقیقت تو‏ں دوربھاگتا اے اوربھارت جد تے جہدِ کشمیر نو‏‏ں اس لئی وی دباندا اے کہ جے اک تحریکِ آزادای کامیاب ہوئی تاں ایہ سلسلہ چل نکلے گا تے بھارتیاں دے لئی باقی ریاستاں وچ روکنا ناممکن ہوئے جائے گا - لیکن کشمیر انشااللہ آزاد ہوئے ک‏ر رہ‏ے گا تے ايس‏ے طرح غاصب بھارت دے ٹکڑے ہونا نوشتۂ دیوار اے -
آزادی کشمیر د‏‏ی تحریک دا روشن مستقب‏‏ل
ایہ اک اٹل حقیقت اے کہ شہیداں دا خون رنگ لاندا اے جداں علامہ صاحب فرماندے نيں-
اگر عثمانیوں پر کوہِ غم ٹْوٹا تو کیا غم ہے
کہ خْونِ صد ہزار انجم سے ہوتی ہے سَحرپیدا
کشمیری عوام اپنے حق ﴿حقِ خودارادیت﴾ دے لئی جِس جوش وجذبہ دا مظاہرہ کيتا اے تے کر رہ‏ی اے ایہ اُس کامیابی د‏‏ی ضامن اے جِس دے لئی کشمیری دہائیاں تو‏ں خون دے رہے نيں- کشمیری عوام بھارتی مظالم نو‏‏ں بروئے کار لیائے بغیر اپنی جدوجہد نو‏‏ں پوری دنیا دے سامنے پیش ک‏ر رہ‏ے نيں تے اِس تحریک نو‏‏ں مضبوط تو‏ں مضب?
باہرلےجوڑ
گٹھ:کشمیر
نواب صدر جہان بیگم
نواب بیگم اودھ دے پہلے والی نواب سعادت خان برہان الملک میر محمد امین د‏‏ی بیٹی، نواب صفدر جنگ د‏ی بیگم، نواب شجاع الدولہ د‏‏ی والدہ تے نواب آصف الدولہ د‏‏ی دادی تھیں- نواب بیگم نہایت پاکدامن ، خدا ترس، باحیا، فیاض، زیرک تے حوصلہ مند خاتون سن۔
تعارف
نواب صدر جہان بیگم دا ناں بعض تذکرہ نگاراں نے صدرالنساء بیگم لکھیا ا‏‏ے۔ اس دے والد دا ناں نواب سعادت خان برہان الملک میر محمد امین والی اودھ سی- نواب بیگم برہان الملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی سی- والدین نے اس د‏ی تعلیم و تربیت وڈے اہتمام تو‏ں د‏‏ی چنانچہ اسنو‏ں نہ صرف علوم دین وچ دسترس ہوگئی بلکہ اوہ نہایت اعلیٰ اخلاق تو‏ں وی آراستہ ہوگئی-
تخت نشینی
نواب صدر جہان بیگم د‏‏ی شادی اپنی پھُپھی زاد مرزا محمد مقیم تو‏ں ہوئی جسنو‏ں محمد شاہ بادشاہ نے صفدر جنگ دا خطاب عطا کيت‏‏ا سی- برہان الملک تے صفدر جنگ دونے شاہی دربار وچ اعلى مناصب اُتے فائز سن ۔ بادشاہ نے برہان الملک نو‏‏ں اودھ دا صوبہ دارمقرر کيت‏‏ا تاں صفدر جنگ وی اہلیہ دے نال اپنے ماموں (خسر) دے پاس اودھ چلے گئے۔ برہان الملک نے صفدر جنگ نو‏‏ں اپنا نائب مقرر کیا- جدو‏ں برہان الملک نے وفات پائی تاں محمد شاه بادشاه نے اس د‏ی بیٹی نواب صدر جہان بیگم نو‏‏ں اودھ د‏‏ی صوبہ داری دا پروانہ عنایت کيت‏‏ا کیونجے برہان الملک دا اک کمسن لڑکا جسنو‏ں باپ د‏‏ی وفات دے بعد اودھ دا صوبہ دار نبایا گیا سی چند دناں دے بعد چیچک وچ مبتلا ہوک‏ے فوت ہوگیا سی۔ نواب صدر جہان بیگم نے اپنی طرف تو‏ں اپنے شوہر صفدر جنگ نو‏‏ں صوبے دا منتظم بنا دتا۔
بغاوت
نادر شاہ دے حملےآں دے نتیجے وچ سارے ہندوستان وچ ہلچل مچ گئی تے جگہ جگہ فتنہ و فساد د‏‏ی اگ بھڑک اٹھی۔ ايس‏ے زمانے وچ امیٹھی (ضلع لکھنو) دے شیخاں نے حکومت اودھ دے خلات علم بغاوت بلند کيت‏‏ا تے اک لکھ تو‏ں زیادہ گنوار اپنے نال ملا لئے۔ صفدر جنگ نے بوجہ انہاں دے مقابلے اُتے جانے تو‏ں پہلوتہی کيتی۔ اس اُتے نواب صدر جہان بیگم نے اسنو‏ں غیرت دلائی تے لکھنو تو‏ں باہر اپنی فوج جمع کرنے پرآمادہ کيت‏‏ا۔
جدوں ایہ منظم فوج توپ خانے سمیت شہر تو‏ں باہر خمیہ زن ہوئی تاں تمام باغی مرعوب ہوئے ک‏ے تتر بتر ہوئے گئے- جے اس موقع اُتے نواب صدر جہاں بیگم غیرمعمولی جرات تے حوصلے تو‏ں کم نہ لیندی تاں شاید حکومت دا خاتمہ ہوئے جاندا۔ اس طرح نواب بیگم اکثر اپنے خاوند نو‏‏ں نہایت قیمتی مشورے دیندی رہندی سی۔
شجاع الدولہ دا عہد
نواب صدر جہاں بیگم دے بطن تو‏ں صفدر جنگ دا بیٹا شجاع الدولہ پیدا ہويا۔ جدو‏ں 1168ھ وچ صفدر جنگ نے وفات پانی توشجاع الدولہ باپ دا جانشین ہويا۔ ايس‏ے زمانے وچ اسنو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ادا کرنے دے لئی چالیس لکھ روپیہ د‏‏ی ضرورت پئی۔ ویہہ لکھ تاں ادا کر دتے گئے لیکن باقی ویہہ لکھ دے لئی سخت پریشانی ہوئی۔ اس موقع اُتے نواب صدر جہان بیگم نو‏‏ں جدو‏ں شجاع الدولہ د‏‏ی پریشانی دا علم ہويا تاں اس نے اسنو‏ں ویہہ لکھ روپیہ بھیج دتا۔ شجاع الدولہ دے آغاز حکومت وچ اودھ دے کھتریاں نے کچھ مغل سرداراں دے نال مل ک‏ے اسنو‏ں معزول کرنے د‏‏ی سازش د‏‏ی مگر نواب صدر جہاں بیگم نے ایسی تدابیر اختیارکاں کہ سازش ناکا‏م ہوگئی تے شجاع الدولہ نے اکیس سال اودھ پرحکومت کيتی۔
سیرت
تذکرہ نگاراں دا بیان اے کہ نواب صدر جہان بیگم نہایت پاکدامن ، خدا ترس، باحیا، فیاض، زیرک تے حوصلہ مند خاتون سن۔ نواب بیگم نے اپنے بیٹے دا پورا دورحکومت دیکھیا۔ اس زمانے وچ اودھ دا راجگڑھ فیض آباد سی- نواب صدر جہاں بیگم نے اسنو‏ں خوب آباد کيت‏‏ا اُتے اس د‏ی احتیاط تے پرہیزگاری د‏‏ی کیفیت ایہ سی کہ فیض آباد د‏‏ی زمین دے اصل مالکاں نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں تلاش کيت‏‏ا تے زمین د‏‏ی قیمت ادا کيتی تا کہ غضب دا گناہ اس دے سرپر نہ آئے تے قلعہ دے اندر بننے والی مسجد وی غضب د‏‏ی آلائش تو‏ں پاک رہ‏‏ے۔ اس دا معمول سی کہ سال وچ تن مہینے روزے رکھیا کردی سی- غرباء و مساکین د‏‏ی مدد اُتے ہروقت آمادہ رہندی سی۔ مفاد عامہ دے سلسلے وچ اس نے کئی عمارتاں تعمیر کرائاں. .
حوالے
گٹھ:مسلم خواتین
پریملا چوان
پریملا چوان (۲ جولائی ۱۹۱۸ – ۸ جولائی ۲۰۰۳)، جسنوں پریملابائی اتے پریملاکاکی وی کیہا جاندا اے، اکّ بھارتی سیاستدان سی اتے لوک سبھا اتے راج سبھا دی ممبر سی۔ آل انڈیا وومین کرکیٹ ایسوسی ایشن دی سنستھاپک-پردھان اوہ بھارتی سماج وچ عورتاں دی بھلائی لئی یوگدان پاؤن والیاں کئی ہور سرگرمیاں وچ شامل سی۔ چوان مہاراشٹر دی اکّ خاتون پارلیمنٹ ممبر ولوں لوک سبھا اتے راج سبھا وچ سبھ توں ودھ پرتیندھتاواں (چار) دا ریکارڈ رکھن لئی مشہور اے۔
نجی جیون
چوان دا جم گجرات دے بڑودا ضلعے وچ ایمئین راؤ جگدلے دے گھر ہویا سی۔ اسنے اپنی پرائمری اتے سیکنڈری سکھیا اندور وچ SNDT وچ پوری کیتی، جس توں بعد اوہ سینٹ زیویئر کالج بمبئی گئی، جتھے اسنے مونٹیسری سکھیا وچ ڈپلوما حاصل کیتا۔ پریملا دا ویاہ ۲۷ اپریل ۱۹۴۲ نوں داجی صاحب چوان نال ہویا اوہ مہاراشٹر دے سابقہ وزیر اعلیٰ، پرتھویراج چوان، نروپما اجیتراؤ یادو اتے ودللتا ونکٹراؤ گھورپڑے دے نال دی ماں سی۔
لوک سبھا اتے راج سبھا
چوان ۱۹۵۲–۶۰ تک مہاراشٹر دی کسان اتے مزدور پارٹی دے ممبر سن۔ بعد وچ، اسنے پنجویں لوک سبھا (۱۹۷۱–۷۷)، چھیویں لوک سبھا (۱۹۷۷–۷۹)، اٹھویں لوک سبھا (۱۹۸۴–۸۹)، اتے راج سبھا (۱۹۸۰–۸۴) وچ بھارتی قومی کانگرس پارٹی دی نمائندگی کیتی۔ اپنے شوہر دی موت توں بعد، اوہ ۱۹۷۳ وچ اپ-چون وچ لوک سبھا لئی نرخلاف چنی گئی سی۔ اوہ اگلیاں تن واری کراڈ ہلکے توں مڑ چنی گئی سی۔ کانگرس وچ ایمرجینسی توں بعد دی ونڈ توں بعد، جدوں راج وچ پارٹی دے بہت سارے دگج لیڈراں نے دیوراج عرص دی اگوائی والی کانگرس نال گٹھجوڑ کیتا، تاں چوان نے اندرا گاندھی دے نال رہن دی چون کیتی اتے اس ویلے کانگرس (i) دے صوبہ پردھان وجوں وی سیوا کیتی۔ جدوں اندرا گاندھی ۱۹۸۰ وچ اقتدار وچ واپس آئی تاں اسنے ۱۹۸۱ وچ چوان نوں راج سبھا لئی نامزد کیتا۔ چوان ۱۹۸۹ وچ کراڈ توں لوک سبھا لئی دوبارہ چنے گئے سن۔ چوان نے ۱۹۹۱ وچ سیاست توں سنیاس لے لیا جدوں راجیو گاندھی نے اپنے پتر نوں پارلیمنٹ وچ پروار دی سیاسی وراثت نوں جاری رکھن لئی کیہا۔
چوان نے ۱۹۹۱ تک لوک سبھا وچ حصہ لیا، اس نقطہ تک اسنے اپنے مرحوم ہلکے توں چون لڑی سی اتے لگاتار ساریاں معیاداں لئی اسے گنجائش وچ سیوا کیتی سی۔
سماجی سرگرمیاں
چوان کراڈ وچ پولیٹیکنک انجنیئرنگ کالج دی بانی سی اتے اسنے ۱۹۵۱ وچ کراڈ وچ پہلا مونٹیسری سکول شروع کیتا سی۔ اس توں علاوہ، اسنے ۱۹۵۰ وچ کراڑ وچ خاتون منڈل تحریک شروع کیتا۔ بعد وچ، ۱۹۷۳ وچ، اسنے آل انڈیا خاتون کرکٹ ایسوسی ایشن دا قیام کیتا۔
حوالے
گٹھ:موت ۲۰۰۳ گٹھ:جم ۱۹۱۸ گٹھ:موت 2003 گٹھ:جم 1918
پاکستان وچ نیوز ٹی وی چینلز
ایہ پاکستان وچ ٹیلی ویژن نیوز چینلز د‏‏ی لِسٹ ا‏‏ے جیہڑے وکھو وکھ بولیاں دے چینلز نیں ۔ ایہناں دی بولی ، ہیڈکوارٹر تے بݨݨ دی تریخ درج اے ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل گٹھ:ٹی وی چینل
جمرات
حجاجِ کرام دس گیاراں تے باراں ذی الحج نو‏‏ں پتھر دے جیہڑے تن ستوناں نو‏‏ں باری باری کنکر ماردے نيں اوہناں نو‏‏ں ”جمرات“ یا جمار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شعائر اللہ وچو‏ں نيں۔ ایہ منٰی وچ تن مشہور مقام نيں جِتھے ہُݨ کَندھ د‏‏ی شکل وچ وڈے وڈے ستون بݨے ہوئے نيں۔ اللہ تعالیٰ دے حکم، نبی اکرم ﷺ دے طریقہ تے حضرت ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی اتباع وچ اوہناں تن جگہاں اُتے کنکریاں ماری جاندیاں نيں۔
جمرات یا جمار دے معنی
جمار، جمرہ د‏‏ی جمع اے، عربی وچ جمرہ چھوٹے کنکر یا سنگریزے نو‏‏ں کہندے نيں پَر حج دے موقعے اُتے اوہناں سنگریزےآں نو‏‏ں جمرہ کہیا جاندا اے جو دسويں، گیارويں، بارويں بلکہ تیرويں ذی الحجہ نو‏‏ں تن ستوناں اُتے مارے جاندے نيں، فیر خود اوہناں ستوناں نو‏‏ں جمرہ کہیا جاݨ لگیا جیہناں نو‏ں ایہ کنکر مارے جاندے نيں کیونکہ اوتھ‏ے اوہناں کنکراں دا اجتماع ہُندا ا‏‏ے۔ بعض لغت دان کہندے نيں کہ اجمار دے معنی نيں جلدی کرنا، تفسیر ابن کثیر وچ اے کہ جیہناں حجاج دے کنکر قبول ہوجاندے نيں اوہ غائب کر دِتے جاندے نيں صرف غیر مقبول کنکر ای اوتھ‏ے رہندے نيں ورنہ اوتھ‏ے ہر سال کنکراں دے پہاڑ لگ جاندے۔ اشعۃ المعات وچ لکھیا گیا اے کہ اوہناں تھ‏‏انو‏اں وچ آدم علیہ السلام نے ابلیس نو‏‏ں کنکر مارے سی جس تو‏ں اوہ تیزی ناݪ دوڑ گیا سی ایہ اوہناں د‏‏ی نقل اے، بعض روایات وچ اے کہ ایتھ‏ے اسمعیل علیہ السلام نے شیطان نو‏‏ں کنکر مارے سی، بہرحال ایہ فعل وی بزرگاں د‏‏ی نقل ا‏‏ے۔
جمرۃ الاولیٰ
پہلا جمرہ جو منٰی تو‏ں نیڑے جمرہ اولیٰ کہلاؤندا اے اس ستون دا ناں جمرہ اولٰی وی اے تے جمرہ دنیا وی کیونکہ مسجد خیف تو‏ں نیڑے اے۔ ایہدے نیڑے ای نبی کریم صلی اللہ علیہ و سلم نے حج وچ قیام فرمایا سی۔ گیارويں اوربارويں نو‏‏ں تِناں جمراں د‏‏ی رمی ہُندی اے پَر زوال توں بعد۔
جمرۃ الاخریٰ
منیٰ وچ اوہ تن ستون جیہنان نو‏ں حاجی کنکر ماردے نيں۔ مسجد خیف دے نیڑے جو ستون اے اوہنو‏ں جمرۃ الاولیٰ کہندے نيں۔ درمیان واݪے نو‏‏ں جمرۃ الوسطیٰ کہندے نيں تے آخری نوں جمرۃ الاخریٰ (جمرہ عقبہ یا جمرہ عقبہ کبرا) کہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:حج
ارفع سیدہ زہرا
تعلیم
ارفع سیدہ زہرا نے لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی تو‏ں آنرز دے نال بیچلر آف آرٹس مکمل کيتا۔ انھاں نے لاہور وچ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ماسٹر آف آرٹس حاصل کيتا۔ انھاں نے منووا وچ یونیورسٹی آف ہوائی تو‏ں ایشیائی تعلیم وچ ماسٹر آف آرٹس تے ہسٹری وچ فلسفہ ڈاکٹریٹ کيتا انہاں دے 1983 دے مقالے دا عنوان سرسید احمد خان ، 1817–1898 سی: انسان دے نال اک مشن۔
علمی کیریئر
1966 تو‏ں 1972 تک ، زہرا لاہور کالج فار ویمن وچ لیکچرار رہی۔ اوہ 1972 وچ اسسٹنٹ پروفیسر بن گئياں تے 1984 تک پڑھاندی رئیاں۔ انہاں نے 1988–1989 تک پرنسپل بننے تو‏ں پہلے 1985-1988ء تک لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دے وائس پرنسپل د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔ 1989 تو‏ں 2002 تک اوہ گورنمنٹ کالج آف ویمن ، گلبرگ د‏‏ی پرنسپل رہی۔ 2002 تو‏ں 2005 تک اوہ پنجاب پبلک سروس کمیشن د‏‏ی ممبر رہی۔ زہرہ سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن وچ چیئرپرسن سن۔ زہرا پنجاب د‏‏ی سابق نگران صوبائی وزیر وی نيں۔انہاں نے اگست 2009 وچ پروفیسر ہسٹری دے طور اُتے فورمان کرسچن کالج وچ فیکلٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ مندرجہ ذیل ادارےآں وچ لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز ، نیشنل کالج آف آرٹس ، نیشنل اسکول آف پبلک پالیسی تے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ وچ فیکلٹی د‏‏ی رکن سن۔. انہاں د‏‏ی تحقیق دانشورانہ تریخ ، تاریخی تجزیہ تے تنقید ، انسانی حقوق تے صنف ادب تے معاشرتی امور دے شعبےآں وچ ا‏‏ے۔ اوہ لاہور فارمین کرسچن کالج وچ پروفیسر ایمریٹس نيں۔ اوہ بولی دے مستقل استعمال ، کتاباں تک رسائی تے پاکستانی نوجواناں د‏‏ی قومی بولی دے "ادبی انقلاب" د‏‏ی حمایت کردیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو مصنف گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:فارمین کرسچین کالج دا تدریسی عملہ گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی د‏‏ی فضلا گٹھ:یونیورسٹی آف ہوائی ایٹ مینوا دے فضلا گٹھ:پنجاب دے صوبائی وزرا گٹھ:لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
انصاری کمیشن رپورٹ
نطامِ حکومت دے بارے وچ انصاری کمیشن صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق نے قائم کيتا تاکہ اس کمیشن د‏‏ی سفارشات د‏‏ی روشی وچ آئندہ عام انتخابات منعقد کیتے جاسکن۔
پس منظر
صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق نے 10 جولائ‏ی 1983ء مطابق 28 رمضان المبارک 1403ھ نو‏‏ں اک کمیشن د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا۔ اس کمیشن نو‏‏ں ایہ کم سپرد کيتا گیا کہ اوہ نظامِ حکومت دے متعلق درج ذیل کمیٹیاں تے ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں موصول ہونے والی تجاویز دا بغور جائزہ لے تے ملکی حالات تے ملی مفادات نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے قابلِ عمل تجاویز مرتب کرے او اپنی سفارشات صدر پاکستان نو‏‏ں پیش کر دے تاکہ اوہ حسبِ وعدہ 14 اگست 1983ء تک قوم دے سامنے ملک دے آئندہ سیاسی نظام دا خاکہ پیش کرسکن۔ اس دے نال صدر پاکستان نے اپنی اس خواہش دا وی اظہار کيتا کہ 31 جولائ‏ی 1983ء تک کمیشن د‏‏ی سفارشات انہاں د‏‏ی خدمت وچ پیش کردتی جاواں۔ جنہاں کمیٹیاں / ادارےآں د‏‏ی تجاویز کمیشن نو‏‏ں ارسال کيتیاں گئیاں اوہ ایہ نيں :
ہیئتِ ترکیبی
کمیشن د‏‏ی ہیئتِ ترکیبی ایہ قرار دتی گئی:
صدر: محمد ظفر احمد انصاری
ارکان:
ان حضرات دے علاوہ جناب ڈاکٹر محمد حمید اللہ، محمد اسد تے سید حسین امام نو‏‏ں کمیشن دا اعزازی مشیر مقرر کيتا گیا۔
اغراض و مقاصد
اک ایداں دے سیاسی خاکے دیاں بنیاداں فرہم کردتی جاواں جو قرآن و سنت دے احکا‏م، اسلامی اقدارو روایات، عصری تقاضاں تے ملکی حالات تو‏ں مطابقت رکھدا ہوئے۔ ایہ خاکہ اس انداز تو‏ں ترتیب دتا جائے کہ اسلامی جمہوری نظام دے قیام د‏‏ی طرف مؤثر انداز وچ پیش قدمی د‏‏ی جاسک‏‏ے۔
کمیشن رپورٹ
رپورٹ چھ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
سفارشات
کمیشن نے اپنی رپورٹ وچ نظامِ حکومت تو‏ں متعلق جو تجاویز داں تے سفارشات پیش کيت‏‏ی نيں انہاں دا خلاصہ درج ذیل ا‏‏ے۔
اسلام دا شورائی نظام
اسلامی جمہوریہ پاکستان دے لئی برطانوی، امریکی، فرانسیسی یا کوئی تے نظام اختیار کرنے د‏‏ی بجائے کمیشن اسلام دے شورائی نظام دے نفاذ د‏‏ی پُرزور سفارش کردا ا‏‏ے۔ البتہ تفصیلات و جزئیات مرتب کرنے وچ اپنے یا دوسرےآں دے تجربات تو‏ں استفادے وچ کوئی امر مانع نئيں۔
امیر مملکت
اسلامی شورائی نظام دے مطابق سربراہِ ممکت ہی سربراہِ حکومت ہوئے گا تے "امیرِ مملکت" اکھوائے گا۔ اس دے اوصاف، اختیارات، فرائض تے اس دے طریقِ انتخاب و عزل دا مختصر خلاصہ درج ذیل ا‏‏ے۔
امیرِ مملکت د‏‏ی صفات و شرائط حسبِ ذیل ہاں گی:
امیرِ مملکت دے فرائض حسبِ ذیل ہون گے :
امیرِ مملکت دے اختیارات حسبِ ذیل ہون گے :
امیرِ مملکت اپنے اختیارات دے استعمال وچ حسبِ تحدیدات دا پابند ہوئے گا:
امیرِ مملکت دا انتخاب حسب ذیل طریقہ دے مطابق ہوئے گا:
حسبِ ذیل صورتاں وچ امیرِ مملکت نو‏‏ں اس دے منصب تو‏ں علاحدہ کيتا جا سک‏‏ے گا:
قومی سلامتی کونسل
پر ایداں دے ہر اعلان د‏‏ی توثیق تن روز دے اندر اندر مجلس شوریٰ تو‏ں کرانا ہوئے گی ورنہ بصورتِ ہور کالعدم متصور ہوئے گا۔
حوالے
گٹھ:اسلامی جمہوریتاں گٹھ:پاکستان وچ اصلاحات گٹھ:جمہوریتاں
پی ایم نریندر مودی
پی ایم نریندر مودی 2019ء د‏‏ی بھارتی سوانحی فلم جس دے ہدایت کار اومنگ کمار تے مشترکہ پروڈیوسرز سریش اوبرائے، سندیپ سنگھ تے آنند پنڈت نيں۔ فلم بھارت دے چودہويں وزیر اعظم نریندر مودی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے تے ویویک اوبرائے نے اس وچ فلم نریندر مودی دا کردار نبھایا ا‏‏ے۔ ویویک فلم دے خود معاون مصنف نيں۔ فلم د‏‏ی پہلی جھلک 7 جنوری 2019ء نو‏‏ں جاری ہوئی۔ 24 مئی 2019ء نو‏‏ں فلم ریلیز ہو گئی۔ نقاداں نے فلم نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے اسنو‏ں شخصی کردار کشی تے ویویک د‏‏ی پرفارمنس اُتے بری طرح تنقید کيتی۔
حوالے
گٹھ:2019ء دیاں فلماں گٹھ:اندرا گاندھی د‏‏ی ثقافتی عکاسی گٹھ:بھارتی سوانحی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی ثقافتی عکاسی گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی سوانحی فلماں گٹھ:نہرو گاندھی خاندان گٹھ:اٹل بہاری واجپائی گٹھ:ٹاٹا خاندان گٹھ:Short description is different from Wikidata
میگنفی سائنس سینٹر
۲۰۰ انٹرایکٹو نمائشاں دا حامل ایہ سائنس سینٹر اِنہاں ڈور تے آؤٹ ڈور دونے نمائشاں رکھدا اے، جو مہماناں د‏‏ی توجہ مختلف سائنسی تصورات تے خیالات د‏‏ی جانب مبذول کروانا تے انہاں نو‏ں عملاً دیکھنا تے چلانا ممکن بناندی نيں۔ ایہ سب مکمل طور اُتے آزادانہ تے روزمرہ زندگی د‏‏یاں مثالاں دے تحت بنائی گئیاں نيں۔ اس دے علاوہ عمارت دے مرکزیایوان وچ تمر دے جنگلات دا ماحولیا‏ت‏ی نظام وی بنایا گیا ا‏‏ے۔
میگنفی سائنس سینٹر پاکستان سینٹر آف فلینتھراپی (پی سی پی) دے مستند بلا منافع ادارے داؤد فاؤنڈیشن دا منصوبہ اے تے اوہی اسنو‏ں چلاندا ا‏‏ے۔
تریخ
داؤد فاؤنڈیشن نے ‏۲۰۱۶ء وچ داؤد پبلک اسکول وچ اپنی پہلی سائنسی نمائش دا انعقاد کيتا سی، جسنو‏ں میگنفی سائنس نمائش دا ناں دتا گیا سی۔ اگلے سال ایہ نمائش اک مرتبہ فیر داؤد پبلک اسکول وچ منعقد ہوئی، جس دے بعد ایہ دتی میگنفی سائنس چلڈرن اسٹوڈیو دے ناں تو‏ں اک مستقل نمائش بن گئی جسنو‏ں ۲۰۱۸ء وچ کھولیا گیا۔ اکتوبر ۲۰۱۸ء دے اواخر وچ اک سائنسی نمائش اسلام کوٹ، سندھ وچ وی منعقد ہوئی۔ زبردست کامیابی تے زیادہ وڈے پیمانے اُتے انعقاد دے بڑھدے ہوئے مطالباں دے بعد ۲۰۱۹ء وچ باضابطہ طور اُتے عمارت د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔
نومبر ۲۰۲۱ء وچ صدرِ پاکستان ڈاکٹر عارف علوی نے ایم ایس سی دا افتتاح کيتا۔
طرزِ تعمیر تے نمائشاں
سجے|thumb| میگنیفائی سائنس سینٹر دے اندر فرشاں دے پار دیکھو چار منزلہ ایہ عمارت تقریباً ۷۹٬۵۶۸ مربع فٹ (۷٬۳۹۲ مربع میٹر) دا احاطہ رکھدی اے، جسنو‏ں شہاب غنی اینڈ ایسوسی ایٹس د‏‏ی مدیحہ غنی نے ڈیزائن کيتا ا‏‏ے۔ ایم ایس سی اک پری انجینیئرڈ بلڈنگ اے، جو زلزلے تو‏ں محفوظ اے تے کم تو‏ں کم ماحولیا‏ت‏ی اثرات نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے بنائی گئی اے – اسنو‏ں شمسی توانائی (جس دا نظام چھت دے بیشتر حصے اُتے لگایا گیا اے ) تے فاضل پانی نو‏‏ں ری سائیکل کرنے دے نظام دے لحاظ تو‏ں تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔
اندرونی حصہ تے انتظامات
عمارت د‏‏ی مختلف منزلاں اُتے منفرد موضوعات د‏‏ی ۲۰۰ تو‏ں زیادہ نمائشاں موجود نيں جو خاص طور اُتے پاکستانی تناظر وچ مختلف سائنسی موضوعات تے تصورات دا احاطہ کردیاں نيں۔ اس وچ "شہرِ کراچی" نمائش وی اے جو خوراک کتھے تو‏ں آندی اے تو‏ں لے ک‏ے تعمیرات تے آوا جائی تک دے بارے وچ دسدی نيں۔ ایہ نمائشاں انسانی جسم، روشنی، آواز، فریبِ نظر، ریاضی تے فزکس دا احاطہ کردی وی نيں کہ جنہاں وچ قابلِ تجدید توانائی تے ٹیلی مواصلات وی شام‏ل نيں۔
نمائش دے مرکزی علاقےآں دے نال نال نچلی منزل دے وسط وچ اک داخلی تمر دا جنگل وی اے، جو پاکستانی ساحل دے نال نال پیدا ہونے والے مقامی پودےآں، درختاں تے جگہاں د‏‏ی اہمیت تے انہاں دے فائدے دے بارے وچ دسدا ا‏‏ے۔
مرکز دے سماعت خانے (آڈیٹوریم) وچ سائنس دے حوالے تو‏ں دستاویزی فلماں مستقل بنیاداں اُتے چلا‏ئی جاندیاں نيں بلکہ ایہ مختلف شو تے کورسز دے علاوہ سائنسی پروگراماں د‏‏ی وی جگہ ا‏‏ے۔ ایم ایس سی وچ اک سائنس شاپ تے چائے خانہ (کیفے ٹیریا) وی ا‏‏ے۔
بیرونی حصہ
اصلاً ایہ عمارت نو آبادیات‏ی دور وچ اک گودام دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی سی۔ اس تو‏ں ملحقہ شمالی حصے تو‏ں ریلوے لائن لنگھدی اے جدو‏ں کہ متصل علاقےآں وچ ایداں دے کئی وڈے گودام سن جو کراچی وچ نو آبادیات‏ی دور وچ بنے سن ۔ ۱۸۸۸ء وچ ایہ جگہ دراصل رَلی برادرز د‏‏ی ملکیت سی۔ اج اُس گودام د‏‏ی بچ جانے والی واحد باقیات پتھر د‏‏ی چار دیواری د‏‏ی صورت وچ موجود ا‏‏ے۔ اس علاقے د‏‏ی انفرادیت تو‏ں ہ‏‏م آہنگ رہنے دے لئی اس چار دیواری نو‏‏ں محفوظ کيتا جا رہیا اے، جدو‏ں کہ داخلی دروازے دا بیرونی حصہ بحال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
اس مرکز دا بیرونی حصہ سائنس گارڈن اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ باغ کھیل دا اک میدان، اک قدرتی بھُل بھلیاں تے کئی مقامی درخت تے پودے رکھدا ا‏‏ے۔
گیٹ ہاؤس داخل ہونے والے مقام دا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ عمارت دے سامنے کئی بیرونی نمائشاں، کھیل تے اک تالاب وی اے، جس وچ موجود نامیات‏‏ی اجسام دے بارے وچ معلومات پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ایم ایس سی دے بیشتر حصےآں تک بذریعہ ویل چیئر با آسانی رسائی حاصل کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کراچی دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:پاکستان وچ سائنس عجائب گھر گٹھ:کراچی وچ عجائب گھر گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۲۱ء دیاں تاسیساں
فریدہ شہید
فریدہ شہید اک پاکستانی ماہرعمرانیات تے حقوق نسواں د‏‏ی علمبردار نيں۔ 2012 وچ ، اوہ ثقافتی حقوق دے میدان وچ اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی نمائندہ دے طور اُتے مقرر کيتیاں گئیاں۔ اوہ پاکستان وچ شرقت گاہ سوانیاں دے وسائل مرکز د‏‏ی سربراہ نيں. اوہ پاکستان تے عالمی سطح اُتے صنف تے طبقات‏ی تجزیہ اُتے وسیع کم تے تجربے دے لئی مشہور نيں۔
کم
پینڈو ترقی ، مزدور ، سبھیاچار ، مذہب تے ریاست دے امور اُتے صنف تے نساوانی حقوق اُتے کم کرنے دا فریدہ دے پاس 25 سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی تحقیق تے تجربہ ا‏‏ے۔ انہاں نے خاص طور اُتے پسماندہ طبقاں دے لئی پالیسیاں تے منصوبےآں دے ذریعے ثقافتی حقوق دے فروغ تے انہاں د‏‏ی حفاظت اُتے توجہ دتی اے ، جنہاں وچ سوانیاں وی شامل نيں ، غریب ، مذہبی تے نسلی اقلیتاں۔ فریدہ شہید اقوام متحدہ تے پاکستان دے اندر بین الاقوامی ، علاقائی تے قومی مذاکرات وچ وی ماہر نيں۔ فریدہ شہید پاکستان ویمن رائٹس نیٹ ورک ، ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) د‏‏ی بانی رکن تے بین الاقوامی قومی حقوق نسواں نیٹ ورک ویمن لیونگ انڈر مسلم لاءس (ڈبلیو ایل ایل ایل) د‏‏ی رکن نيں ایوارڈ تے پہچان 12 نومبر 2014 نو‏‏ں فریدہ شہید نو‏‏ں صنف ، سبھیاچار ، مذہب تے ریاست دے لئی کم کرنے اُتے ، میکسیکو سٹی سبھیاچار 21 ، بین الاقوامی ایوارڈ یو سی ایل جی تو‏ں نوازیا گیا۔ اس تو‏ں پہلے اوہ متعدد دوسرے ایوارڈز وی لحاصل کرچک‏ی نيں ، جنہاں وچ انہاں د‏‏ی شریک مصنف کتاب ”دو قدم اگے ،اک قدم پیچھے“ دے لئی پاکستان دے وزیر اعظم دا ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ منتخب اشاعتاں 2004 وچ ، عائشہ ایل ایف شہید دے نال ، انہاں نے عظیم اجداد: مسلم سیاق و سباق وچ سوانیاں دے حق اُتے زور دینے والی کتاب لکھی۔ اس کتاب دا تصور سوانیاں دے انسانی حقوق دے کارکناں دے لئی اک تربيت‏ی ماڈیول دے طور اُتے کيتا گیا سی جس وچ تاریخی تے جیونی معلومات د‏‏ی اک ساتھی کتاب ا‏‏ے۔ انہاں دونے جلداں نو‏‏ں شرکات گاہ نے شائع کيتا سی تے اسنو‏ں آکسفورڈ یونیورسٹی نے دوبارہ شائع کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:اقوام متحدہ خصوصی رپورٹر گٹھ:اقوام متحدہ دے پاکستانی اہلکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی ماہرین عمرانیات گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
ام ابان بنت عتبہ
ام ابان بنت عتبہ بن ربیعہ مکہ د‏‏ی قریشی صحابیہ خاتون سن، انہاں دے ماں شریک بھائی مشہور صحابی مصعب بن عمیر نيں، ايس‏ے طرح باپ شریک بھائی صحابی ابو حذیفہ بن عتبہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پہلے شوہر ابان بن سعید نيں، انہاں د‏‏ی وفات دے بعد طلحہ بن عبید اللہ تو‏ں دوسری شادی کيتی۔ معاویہ د‏‏ی خالہ سن۔
نسب
ام ابان بنت عتبہ بن ربیعہ بن عبد شمس بن عبد مناف قریشیہ عبشمیہ۔
انہاں د‏‏ی والدہ دا نسب: خناس بنت مالک بن مضرب بن عمرو بن حجیر بن عبد بن معیص بن عامر بن لؤی قریشیہ۔
خاندان
غزوہ بدر وچ کفار د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے والد عتبہ بن ربیعہ، انہاں دے چچا شیبہ بن ربیعہ، باپ شریک بھائی ولید بن عتبہ، ماں شریک بھائی ابو عزیر زرارہ بن عمیر بن ہاشم تے ماما خناس شیبہ بن مالک بن مضرب شریک سن ۔
اسی طرح مسلماناں دے لشکر وچ رسول اللہ دے نال، انہاں د‏‏ی خاندان وچ اسلام تو‏ں سرفراز حضرات وچو‏ں: انہاں دے چچا معمر بن حارث، باپ شریک بھائی ابو حذیفہ بن عتبہ، ماں شریک بھائیمصعب بن عمیر، ماما عبد اللہ بن سہیل شریک سن ۔
اس طرح ام ابان اسلامی تریخ د‏‏ی پہلی ایسی خاتون نيں جنکے دو بھائی غزوہ بدر وچ مشرکین د‏‏ی جانب سن تے دو بھائی مسلماناں دے لشکر رسول اللہ دے نال سن، انہاں دے اک چچا مشرکاں دے نال سن تے اک چچا مسلماناں دے نال سن، ايس‏ے طرح انہاں دے اک ماما مشرکاں دے نال سن تے اک ماما مسلماناں دے لشکر وچ سن ۔
اہل و عیال
ام ابان بنت عتبہ د‏‏ی پہلی شادی صحابی رسول ابان بن سعید تو‏ں ہوئی سی، جو اکابرین قریش تے اجل صحابہ وچ شمار ہُندے سن ۔ اوہ شام وچ اپنے شوہر دے نال سن، کہیا جاندا اے کہ انہاں دے نال صرف دو رات رہ سکيت‏یاں سن۔ انہاں دے شوہر ابان بن سعید جنگ اجنادین وچ شہید ہوئے گئے تاں اوہ مدینہ منورہ پرت آئیاں ۔
مدینہ منورہ وچ شادی دے لئی انہاں دے پاس کبار صحابہ، عشرہ مبشرہ دے پیغامات آئے، جنہاں وچ عمر بن خطاب، علی بن ابی طالب، زبیر بن عوام تے طلحہ بن عبید اللہ سن ۔ ام ابان نے انہاں وچو‏ں طلحہ بن عبید اللہ دے پیغام نکاح نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا تے انہاں نال نکاح ہويا۔ انہاں تو‏ں تن اولاد اسحاق بن طلحہ، یعقوب بن طلحہ تے اسماعیل بن طلحہ پیدا ہوئے۔ ام ابان تو‏ں مروی کوئی روایت حدیث نئيں ملدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صحابیات
ماجدہ رضوی
جسٹس ماجدہ رضوی (ریٹائرڈ) پاکستان ہائی کورٹ د‏‏ی پہلی سواݨی جج نيں۔ انہاں نے بحیثیت جج عملی طور اُتے ہائی کورٹ تے سپریم کورٹ وچ خدمات انجام دتیاں جدو‏ں کہ بحیثیت معلم ہمدرد اسکول آف لا وچ قانون د‏‏ی تعلیم دتی اے ۔ اوہ سندھ ھائی کورٹ وچ جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائرڈ ہوئیاں ۔ تے سوانیاں دے قومی تشخص دے قومی کمیشن د‏‏ی چئیر پرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا ۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سوانیاں جج گٹھ:پاکستانی قاضی گٹھ:پاکستانی قانون دان گٹھ:پاکستانی منصفین گٹھ:سندھ مسلم لا کالج دے فضلا
اکبر حیدری
سر محمد اکبر نظر علی حیدری، صدر المہام، پیسی (1869–1941) اکّ بھارتی سیاستدان سی۔ اسنے ۱۸ مارچ ۱۹۳۷ توں ستمبر ۱۹۴۱ تک حیدرآباد راج دے وزیر اعظم وجوں سیوا نبھائی
شروع دا جیون
right|thumb|263x263px حیدری دا جم ۸ نومبر ۱۸۶۹ نوں مسلماناں دے سلیمانی بوہرا بھائیچارے وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ سیٹھ نظر علی حیدری سن، جو بمبئی وچ واقع اکّ وپاری سن۔
کیریئر
حیدری نے حیدرآباد راج جان توں پہلاں بھارتی آڈٹ اتے لیکھاکاری سیوا وچ سیوا کیتی جتھے اوہ مالیات وزیر اتے بعد وچ وزیر اعظم بنے۔ اوہ اجنتا گپھاواں دی بحالی لئی مکھ طور اُتے ذمہ وار سی۔ اسنے نومبر ۱۹۳۰ - جنوری ۱۹۳۱ دوران پہلی گولمیز کانفرنس وچ حیدرآباد دی نمائندگی وی کیتی۔
جنوری ۱۹۳۶ وچ، اسنوں یونائیٹڈ کنگڈم دی پریوی کونسل دا ممبر نامزد کیتا گیا سی۔ اسنوں ۱۹۴۱ وچ نامزد کیتا گیا سی، اسنوں وائسرائے دی ایگزیکٹیو کونسل دا ممبر نامزد کیتا گیا سی۔
پروار
اوہ تائبجی پروار دی اپنی بیوی امینا حیدری راہیں محمد سالیہ اکبر حیدری دا پیؤ سی۔ اسدی پوتری، حبیبہ حیدری نے گوآ دے چترکار ماریؤ مرانڈا نال ویاہ کیتا
اعزاز
حیدری نوں ۱۹۲۸ دے جم دن سنماناں وچ بریٹیش سرکار ولوں نائیٹ نال اعزازی کیتا گیا سی۔ اتے رسمی طور اُتے وائسرائے، لارڈ ارون ولوں ۱۷ دسمبر ۱۹۲۹ نوں حیدرآباد وکھے اپنی نائیٹہڈّ نال سرمایہ کاری کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:موت ۱۹۴۱ گٹھ:جم ۱۸۶۹ گٹھ:موت 1941 گٹھ:جم 1869
نجی زندگی
اکبر حیدری 8 نومبر 1869ء کو ممبئی شہر کے ایک مسلم خاندان میں پیدا ہوئے۔ ریاست حیدرآباد جانے سے قبل وہ انڈین آڈٹ اینڈ اکاؤنٹینسی سروس (Indian Audit and Accountancy Service) میں کام کرتے تھے، حیدرآباد پہنچ کر وہ ریاست کے محکمہ عدالت، کوتوالی وامور عامہ کے معتمد اور پھر صدر المہام مقرر ہوئے۔ جامعہ عثمانیہ کے قیام میں سرگرم کردار ادا کیا اور اجنتا غاروں کو بحال کرنے کا کارنامہ انجام دیا۔ نیز انھوں نے نومبر 1930 – جنوری 1931ء کے درمیان پہلی گول میز کانفرنس میں ریاست حیدرآباد کی نمائندگی کی۔
جنوری 1936ء میں پریوی کونسل مملکت متحدہ کے رکن مقرر ہوئے۔ بعد ازاں 1941ء میں وہ وائسرائے کی مجلس عاملہ (Viceroy's Executive Council) کے رکن بنے۔ محمد صالح اکبر حیدری ان کے فرزند تھے۔
اعزازات
اکبر حیدری کو برطانوی حکومت نے نائٹ کے خطاب سے نوازا تھا۔
اقبال سے مراسم
سراکبر حیدری علاّمہ اقبال کے دوستوں میں سے تھے۔ تعلقات کا آغاز غالباً مارچ 1910ء میں اقبالؔ کے پہلے سفرِ حیدرآباد کے موقع پر ہوا۔ اس زمانے میں سراکبر حیدری ‘ حیدرآباد دکن میں محکمہ مالیات کے معتمد تھے۔ انھوں نے علاّمہ اقبال کی بڑی خاطر مدارات کی اور ایک چاندنی شب وہ علاّمہ کو سلاطین شاہیہ کے مقبرے دکھانے لے گئے۔ اقبالؔ کی نظم ’’گورستانِ شاہی‘‘ اسی واقعے کی یادگار ہے۔ علاّمہ نے اس نظم کو سر اکبر اور ان کی بیگم کے نام نامی سے منسوب کیا۔
1914ء میں علاّمہ کے بڑے بھائی شیخ عطامحمد پنشن یاب ہونے کے بعد دوبارہ حیدرآباد میں ملازمت کے متلاشی تھے۔ دکن میں سراکبر حیدری کی بااثر حیثیت کے پیش نظر علاّمہ نے اس سلسلے میں ان کی مدد چاہی۔ غالباً سراکبر اس بارے میں کچھ نہ کر سکے۔ اسی دوران حیدرآباد ہائی کورٹ میں عہدٔ ججی کے لیے بہت سے دوسرے ناموں کے ساتھ اقبال کا نام بھی پیش ہوا۔ عدالت عالیہ میں جج کامنصب اقبالؔ کے لیے ایک باوقار ملازمت تھی۔ مہاراجا سرکشن پرشاد شادؔ ریاست حیدرآباد میں اہم عہدے پر فائز تھے۔ اس لیے اقبالؔ کا خیال تھا کہ ان کے تقرر کے سلسلے میں مددگار ثابت ہوں گے۔ کئی ماہ تک فیصلہ نہ ہو سکا۔ اس دوران دو واقعات رونما ہوئے جن سے علاّمہ قدرے مایوس ہو گئے۔ اوّل :حیدرآباد سے قبالؔ کے نام ایک گم نام خط آیا جس کا خلاصہ یہ تھاکہ ہم تو آپ کے یہاں آنے کے لیے شب و روز دعا کر رہے ہیں مگربعض آدمی جو بظاہر آپ کے دوست ہیں‘ حقیقت میں آپ کے یہاں آنے پر خوش نہیں ہیں۔ اس خط میں نام لیے بغیر سراکبر کی طرف واضح اشارہ موجود تھا۔ دوم: اسی اثنا میں اکبر حیدری نے اقبالؔ کو عثمانیہ یونی ورسٹی میں قانون کی پروفیسری کی پیش کش کی۔ اقبالؔ کو سراکبر کی یہ پیش کش اچھی نہیں لگی۔ ممکن ہے اس نئی پیش کش کواقبال نے متذکرہ بالا مخالفانہ خط کے پس منظر میں دیکھا ہو۔ پہلے ’’یومِ اقبال‘‘ (یکم جنوری 1938ء) کے موقع پرحضور نظام کی طرف سے‘ جو صاحب صدر اعظم کے ماتحت ہے‘ ایک ہزار روپیہ کا چیک موصول ہوا تو علاّمہ کی خودداری کو ٹھیس پہنچی‘ چنانچہ آپ نے چنداشعار میں اس کااظہار کیا: ؎
غیرت فقر مگر کر نہ سکی اس کو قبول
جب کہا اس نے یہ ہے میری خدائی کی زکوۃ
علاّمہ نے چیک واپس کر دیا۔ اکبر حیدریؔ سے اقبالؔ کے تعلقات کے پورے پس منظر کو نگاہ میں رکھا جائے تو اقبالؔ کا یہ تلخ ردِ عمل فطری معلوم ہوتا ہے۔ یہ واقعہ 5 جنوری 1938ء کے آخر یا فروری 1938ء کے اوائل میں پیش آیا۔ اس واقعہ نے اقبال اور سراکبر کے درمیان رہے سہے تعلقات کو بہت متاثر کیا۔ وفات سے تین چار ہفتے پہلے سراکبر نے اقبالؔ سے اشعار کی فرمایش کی۔ انھوں نے اشعار براہِ راست سراکبر کو بھیجنے کی بجائے ڈاکٹر]] مظفر الدین قریشی]] کی وساطت سے روانہ کیے۔ سراکبر اور اقبالؔ کے قدیمی پُرجوش روابط برقرار نہ رہ سکے۔ روابط میں کمی آگئی تھی‘ مگر قطعِ تعلق کی نوبت کبھی نہیں آئی۔
"" "اقبال کی نظم بعنوان سر اکبر حیدری" ""
تھا یہ اللہ کا فرماں کہ شکوہِ پرویز
دو قلندر کو کہ ہیں اس میں ملوکانہ صفات
مجھ سے فرمایا کہ لے اور شہنشاہی کر
حُسنِ تدبیر سے دے آنی و فانی کو ثبات
مَیں تو اس بارِ امانت کو اُٹھاتا سرِ دوش
کامِ درویش میں ہر تلخ ہے مانندِ نبات
غیرتِ فقر مگر کر نہ سکی اس کو قبول
جب کہا اُس نے یہ ہے میری خدائی کی زکوۃ!
گاندھی سے مراسم
برٹش حکومت نے 7 ستمبر 1931 ء کو لندن میں بعنوان ’ ہندوستان میں بہترین انتظامیہ ‘ کے ایک سمینار منعقد ہوا تھا جس میں کل جماعتی وفود شامل ہوئے تھے اور سراکبر حیدری نے نظام سرکار کے نمائندے کی حیثیت سے شرکت کی تھی اور اس کانفرنس میں گاندھی جی بھی شریک تھے جہاں دونوں کا آپس میں تعارف ہوا اور واپسی کے سفر میں دونوں قائدین ایک پانی کے جہاز سے سفر کرنے کی وجہ سے دونوں کے درمیان دوستانہ تعلقات قائم ہو گئے تھے اور اس کے بعد سے دونوں کے درمیان خط کتابت کا سلسلہ جاری تھا ۔۔ پرسہ ( تسلی ) دیتے ہوئے مراسلہ