cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلھے شاہ
رچناواں
بلے شاہ نے 156 کافیاں، 1 باراماہ، 40 گنڈھاں، 1 اٹھوارا، 3 سی حرفیاں تے 49 دوہڑے وغیرہ لکھے ہن۔ سبھ توں ودھ پرسدھی اس دیاں کافیاں نوں ملی اے۔ آپ دی بولی ودھیرے ٹھیٹھ، سادہ اتے لوک پدھر دے نیڑے دی  اے۔ بلھے دی رچنا لیئبندھّ اتے راگبندھ  اے۔ اسنے رچنا وچّ الکاراں، محاوریاں، لوک-اکھاناں تے چھند-تالاں نال سنگار دے پیش کیتا  اے۔ سار روپ وچّ کیہا جا سکدا  اے کہ سائیں بلھے شاہ صوفی  شاعری  دا سخر سی۔ جسنے اچّ پائے دی شاعری اتے اتی ڈونگھے گمبھیر اتے ربی پیار دے گیت گا کے عامَ لوکاں نوں تھئیا-تھئیا کر کے نچا چھڈیا۔
کافیاں
اٹھ جاگ گھراڑے مار نہیں، ایہہ سون تیرے درکار نہیں۔
اٹھ گئے گوانڈھو یار، ربا ہن کی کریئے۔
آؤ سئیؤ رل دیؤ نی ودھائی، میں ور پایا رانجھا ماہی۔
اک رانجھا مینوں لوڑیندا کن-پھئکنوں اگے دیاں لگیاں نیہں نہ لگڑا چوری دا۔
عشقَ دی نویؤں نوی بہار جاں میں سبق عشقَ دا پڑیا، مسجد کولوں جیؤڑا ڈریا ڈیرے جا ٹھاکر دے وڑیا، جتھے وجدے ناد ہزار۔
علموں بس کریں او یار۔
حاجی لوک مکے نوں جاندے، میرا رانجھا ماہی مکہ نی میں کملی ہاں۔
کر کتن ولّ دھیان کڑے
گھنگھٹ چکّ او سجنا ہن شرماں کاہنوں رکھیاں وے۔
گھڑیالی دیؤ نکال نی اج پی گھر آیا لال نی۔
رچنا
بلھے شاہ نے اپنی بہت ساری رچنا کافیاں دے روپ وچّ کیتی اے۔ بلھے شاہ دیاں کلّ ملا کے 156 کافیاں ہن۔ پر اتھے اک گلّ صاف کرنی بندی ہے وکھ-وکھ مجموعےآں وچّ ایہناں دی گنتی وکھ-وکھ  لبھدی اے۔ کیونکہ بلھے شاہ دی پرسدھی کارن ایہناں رچناواں وچّ لوکاں ولوں رلا کر دتا  اے۔ بلھے شاہ دیاں رچناواں اس طرحاں ہن-
کافی
بلھے توں پہلاں کافی دا پریوگ پنجاب توں باہر وی ہو رہا سی۔ کافی دا مطلب ہے کہ راگنی اے۔ اس متعلق” تیجا سنگھ کافی بارے لکھدے ہن، کئی لوک کافی نوں راگنی کہندے ہن، ایہہ گلّ کافی حد تکّ سچی  اے ۔ گرو گرنتھ صاحب وچّ وی جتھے ‘آسا’،سوہی، تلنگ تے مارو راگاں وچّ شبداں دا ویروا آؤندا اے، اوتھے نال شبد ‘کافی’ لکھیا  اے۔ صاف اے کہ ایہناں راگاں دی راگنی اے۔ ایہہ اپنے آپ سمپورن راگ نہیں۔ “ بلھے شاہ دی کافی سنکے، ترٹدا کفر اندر دا وحدت دے دریائے اندر، اوہ بھی وتیا تردا”
سی-حرفی
بہت پرانا کاوَ روپ ہے۔ یہودی اسنوں “ایلفابیٹ پوئم” کہندے سن۔ سی-حرفی فارسی زبان دے نال بھارت تے پنجاب وچّ آئی۔ اس دا بھارتی روپ باون اکھری اتے پنجابی روپ پینتی جاں ‘پٹی’ ہے۔ پریم سنگھ زرگر نے اپنے سنگریہہ وچّ بلھے شاہ دیاں تنّ سی-حرفیاں دتیاں ہن۔ تیجی ادھوری ہے۔ لاہورپاکستان وچّ ‘کلیئت-اے-بلھے شاہ’ وچّ وی ایہو سی-حرفی درج کیتیاں گئیا ہن۔ بلھے دی سی-حرفی اس طرحاں شروع ہندی ہے- “الف-آنودیاں توں میں سدکڑے ہاں، جیم جاندیاں توں سر وارنی ہاں۔”
اٹھوارا
اٹھوارا جاں ستوارا وی پنجابی لوک ساہت دا پرانا کاوَ روپ ہے۔ ایہہ ہفتے دے ستاں دہاڑیاں نوں مکھ رکھ کے رچیاں جاندا ہے۔ بلھے شاہ دا اٹھوارا چھنچھروار نال شروع ہندا ہے اتے جمعہ تے مکدا ہے۔ “چھنچھر وار اتوالے ویکھ سجن دی سو۔ اساں مڑ گھر پھیر نہ آونا جو ہونی ہوگ سو ہو۔”
باراماہ
باراماہ’ پنجابی دا پنجابی کاوَ روپ تے گورو نانک دیوَ جی توں پہلاں موجود سی۔ عامَ خیال ہے کہ پرسدھ فارسی کوی مسعود سعد سلطان نے سبھ توں پہلاں باراماہ فارسی وچّ رچیا۔ بلھے دا باراماہ ‘اسو مہینے توں شروع ہندا ہے۔ “اسو لکھوں سندیسواں واچے مورا پی، گمن کیا تم کاہے کو کلمل آیا جی۔”
گنڈھاں
ویاہ دے شگن وجوں گنڈھاں لکھیاں جاندیاں ہن۔ ایہناں وچّ کاج رچاؤن، صاحا سودھن تے وہوٹی دے آؤن تے وہوٹی دے شہہ نال سدھاؤن بارے سنکیت کیتے جاندے ہن۔ بلھے نے 40 گنڈھاں رچا ہن جس ول اوہ پہلی گنڈھ وچّ ہی اشارہ کردا ہے۔ ایہہ چار-چار تکاں دا اک اک بند ہے۔ پہلی تے اکھریلی گنڈھ وچّ اٹھ اٹھ تکاں دی ہے۔ پہلی گنڈھ اس طرحاں شروع ہندی ہے- “کہو سرتی گل کاج دی، میں گنڈھاں کیتیا پاؤں۔ سارے تے جنج آواسی، ہن چالسی گنڈھ گھتاؤں۔” دوہڑیا وچّ بلھے دے فٹکل وچار ہن اتے کئی اک سماجک-کریتیاں، راجسی گھٹناواں اتے مذہبی پاکھنڈاں ولّ سنکیت کتے ہن۔ جوے- “بلیا دھرم شالہ دھڑوائی رہندے، ٹھاکر دوار ٹھگّ۔ وچّ مسیتاں کستیئے رہندے، عاشق رہن الگّ۔”
نمونہ کلام
پڑھ پڑھ کتاباں علم دیاں توں نام رکھ لیا قاضی ہتھ وچ پھڑ کے تلوار نام رکھ لیا غازی مکے مدینے گھوم آیا تے نام رکھ لیا حاجی او بھلیا حاصل کی کیتا؟ جے توں رب نا کیتا راضی
وفات
بلھے شاہ ہوریں 1758 وچ گذر گئے تے آکھیا جاندا ہے جو شہر دے مولویاں نے اوہناں دا جنازہ پڑھاون توں انکار کر دتا۔
بلھے شاہ دی موت بارے لیکھکاں وچّ کافی اختلاف اے ۔ لاجونتی راماکرشنا نے بلھے دا سماں 1680 توں 1758  صحیح دتا  اے۔ پر ڈاکٹر. موہن سنگھ نے انتقال دا سال 1752 دتا  اے جو کہ ٹھیک نہیں۔ “اسے طرحاں سندر سنگھ نرولا نے وفات دا سال غلطی نال 1743 دتا ہے۔”
ہجری مطابق 1680  وچّ جنم اتے 1758 وچّ موت ہوئی ایہہ ٹھیک ہے کہ کیونکہ بلھے نے کلّ 78 سال عمر بھوگی۔ “پر اچیرے منکھی آدرشاں دا دھارنی ہون کر کے اج وی بلھےشاہ اتے اس دا کلام امر  اے۔” بلھے شاہ دا مزار اجوی قصور ریلوے سٹیشن دے نیڑے چڑھدے پاسے واقع  اے۔
بلھیا کی جاناں میں کون
نہ میں مومن وچ مسیتاں، نہ میں وچ کفر دیاں ریتاں
نہ میں اندر بھید کتاباں، نہ بھنگاں نہ وچ شراباں
نہ وچ رنداں مست خرباں، نہ وچ جاگن وچ سون
نہ وچ شادی نہ غمناکی، نہ میں وچ پلیتی پاکی
نہ میں آبی نہ میں خاکی، نہ میں آتش نہ میں پون
نہ میں عربی نہ لاہوری، نہ میں ھندی شہر نگوری
نہ میں بھید مزہب دا پایہ، نہ میں آدم حوا جایا
نہ میں اپنا نام دھرایا، نہ وچ بھیٹن نہ وچ بھون
اول آحر آپ نوں جاناں، نہ کوئی دوجہ ہور پچھانہ
میتھوں ہور نہ کوئی سیانا، بلہا اوہ کھڑا اے کون؟
حوالے
تیجندر کور، رول نن- 932، ایمّ. اے-(پنجابی)، حصہ-پہلا
بارلے جوڑ
پنجابی وچار پنجابی وچار
اپنا آرگ/ اپنا  آرگ
کلام دے بارے چ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ادب
چک 127 پندراں ایل
چک 127 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
رتے تاج آلی پوچارڈ
بارلے جوڑ
گٹھ:پنچھی
اپٹیسیکس انڈینس
اپٹیسیکس انڈینس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
انجمن ترقی اردو، پنگنور
انجمن ترقی اردو، پنگنور
تریخ
1950 ء دے اواخر ہی تو‏ں شہرپنگنور وچ انجمن ترقی اردو دا قیام عمل وچ آیا۔ ایتھ‏ے دے اسلاف و اجداد د‏‏ی کاوشاں دا نتیجہ رہیا کہ 1950 ہی وچ ایتھ‏ے انجمن ترقی اردو د‏‏ی شاخ د‏‏ی بنیاد پائی گئی۔ 2013تک انجمن محض کاغذات تک ہی محدود رہیا سی۔ 2013 ماہ فروری وچ اس شاخ وچ نويں سرے تو‏ں جان پائی گئی۔ جس دا سہرا صدرانجمن سی۔ قلندر باشاہ دے سر جاندا ا‏‏ے۔ آخر کار 11 /اپریل 2014 نو‏‏ں انجمن دا الحاق ریاست حیدرآباد وچ نموپایا۔ حالیہ دفتر نو‏‏ں اردو مدرسہ فوقانیہ دے روبرو، نزد مدینہ مسجد یم بی ٹی روڈ، تبدیل کیتا گیا ا‏‏ے۔. انجمن د‏‏ی ویب سائٹ د‏‏ی کاوش چل رہی اے ،مستقب‏‏ل دے عصری تقاضاں دے تناظر دے تحت ویب سائٹ د‏‏ی تشکیل و تعمیر د‏‏ی تفویض ماہر لسانیات، جناب نثار ؔ احمد سر۔ پونے مہاراشٹرا دے شاناں اُتے ا‏‏ے۔ انشا اللہ قوی امید اے کہ اس کم نو‏‏ں جناب والا فی الفور انجام دتیاں گے۔ ۔
موجودہ تریخ
صدر انجمن سی۔ قلندرباشاہ نہایت منصفانہ و مشفقانہ مزاج تو‏ں اپنی سرپرستی، رہنمائی و رہبری وچ ابلق روزگار انتھک کاوشاں دے بل اُتے انجمن ترقی اردو پنگنور اردو بولی تے اردو ذریعہ تعلیم دے تئاں ایداں دے جامع و مستفید سرگرمیاں نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے عملی جامہ پہنایا ا‏‏ے۔
محرک اراکین د‏‏ی سرگرمیاں
آپ د‏‏ی نمائندگی وچ بحیثیت نائب صدر، انجمن ترقی اردو عبد الغنی کونین، محلوی اک فعال شخصیت اپنے خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ نال ہی وی۔ ربانی، معلم وی اس انجمن وچ بحیثیت معتمد عامہ اپنے خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہور پی۔ دائود خان(ودھ معتمد)، مختاراحمد (خزانچی) اورہور ارکان قادر باشاہ صاحب، مبارک، ظہیر عباس، سراج صاحب وغیرہ وی اس انجمن وچ اہ‏م رول اداک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ نال ہی نال پی۔ قادرباشاہ صاحب اردو ایس۔ آر۔ جی۔ دے خدمات وی انجمن تو‏ں جز ء لاینفک ني‏‏‏‏ں۔
اک ہور مدرکہ شخصیت جنہاں تو‏ں ضلع چتور ہی نئيں بلکہ ریاست آندھراپردیش مع تلنگانہ وچ ہرکس و ناکس واقف اے، جناب وارث احمد صاحب جو مسلسل دو دہائیاں تو‏ں SCERT، SSA، RMSA وچ بحیثیت Text book writer تے SRG د‏‏ی حیثیت تو‏ں کلیدی رول نبھاندے آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے خدمات وی انجمن تو‏ں وابستہ تے منضبط ني‏‏‏‏ں۔
سیمینار تے مشاعرے
مئی 2015 نو‏‏ں اک یادگار مشاعرے دا انعقاد کیتا گیا۔ اوداں ایہ سیمینار تے مشاعرہ اسلامیہ ایجوکیشنل اکیڈمی، پننگنور نے اہتمام کیتا سی، مگر اسنو‏ں روبہ عمل لیانے دا سہرا انجمن ترقی اردو نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انجمن ترقی اردو گٹھ:پنگنور گٹھ:ضلع چتور وچ اردو گٹھ:اردو
شیخ محمد نواز عرفانی
محمد نواز عرفانی یکم جنوری، 1970ء نو‏‏ں گلگت دے علاقے دنیور وچ پیدا ہوئے، بعد وچ پاراچنار دے اک مذہبی رہنما بن گئے۔
ابتدائی زندگی
آپ یکم جنوری، 1970ء نو‏‏ں گلگت دے علاقے دنیور وچ پیدا ہوئے تے ابتدائی تعلیم اوتھے تو‏ں حاصل کيتی آپ دا گھرانہ اک اسماعیلی شیعہ گھرانہ سی ۔ لیکن آپ دے دادا یا والد نے مذہب اثنا عشریہ نو‏‏ں اسماعیلی مذہب اُتے فوقیت دے ک‏ے امامیہ اثناعشریہ مذہب نال منسلک ہوئے تے اس دے نتیجہ وچ بہت ساریاں پریشانیاں تے صعوبتاں برداشت کرنا پئیاں
علمی زندگی
آپ دے والد گرامی نے انہاں تمام تر صعوبتاں نو‏‏ں تحمل ک‏ے دے اپنے اس فرزند ارجمند نو‏‏ں حوزہ علمیہ جامعۃ المنتظر لاہور د‏‏ی طرف بھیجیا اوتھ‏ے اُتے آپ نے دینی تعلیم حاصل کيتی تے بزرگ علما کرام تو‏ں مستفید ہوئے تے آپ نے مدرس‏ے د‏‏ی زندگی وچ وی ماں باپ دے عقیدے نو‏‏ں خاندانی عقیدہ سمجھ کر نئيں بلکہ اک شیعہ اثنا عشری ہونے دے باوجود مختلف شکلاں وچ تے مختلف بہانےآں تو‏ں اسماعیلی جماعت خانہ جاک‏ے مختلف کتاباں حاصل کيتیاں تے انہاں دا بغور مطالعہ کیتا۔ مرحوم فرماندے سن کہ کئی مرتبہ تاں جماعت خانے دے گیٹ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اندر جانے تک نئيں دتا کیو‏ں کہ ہر کوئی جماعت خانہ نئيں جاسکدا ا‏‏ے۔ آپ نے پوری ریسرچ کرنے دے ٹھوس دلائل تو‏ں اپنے اجدادی عقیدے نو‏‏ں ٹھکرایا تے اک راسخ العقیدہ شیعہ بن گئے۔ جامعۃ المنتظر تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد آپ قم د‏‏ی سرزمین اُتے تشریف لیائے تے اوتھ‏ے مجتہدین کرام دے دروس خارج وچ شرکت کيتی۔ حوزه علميه قم وچ آپ صرف 9 سال رہے تے اس عرصے وچ مرحوم دے بقول اک خصوصی استاد دے پاس درس پڑھا کردے سن جس وچ ایہ 11 طالبعلم ہُندے سن تے وڈی محنت دے نال اس مختصر عرصے وچ تعلیم حاصل کيتی۔
عملی زندگی (بحیثیت معلم)
آپ وچ ابتدا ہی تو‏ں قوم تے ملت د‏‏ی خدمت کرنے دا جذبہ کوٹ کوٹ کر بھریا سی تے اسی لئی آپ اک مدرس د‏‏ی حیثیت تو‏ں گلگت دے اک دور افتادہ پنڈ ہنوچل حراموش وچ اک مدرس‏ے وچ دو سال تک تدریس دے فرائض انجام دیندے رہے تے اوتھ‏ے اُتے انھاں کئی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ اوتھ‏ے تو‏ں دو سال پورے ہونے دے بعد حجت الاسلام و المسلمین شیخ محمد شفا نجفی صاحب نے آپ دا تعارف مرحوم شیخ علی مدد صاحب تو‏ں کرایا تے آپ د‏‏ی علمی صلاحیت تو‏ں آپ نو‏‏ں مطمئن کرایا تاں اس طرح آپ مرحوم شیخ علی مدد صاحب دے توسط پاراچنار مدرسہ جعفریہ وچ تقریبا 1995ء وچ اک استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں تشریف لے آئے۔ چونکہ آپ ہور اساتذہ تو‏ں کم عمر سن تے بعض مدرس‏ے دے موجودہ طلبہ وی شاید آپ تو‏ں عمر وچ وڈے سن تاں کچھ لوک آپ نو‏‏ں نظراں وچ نئيں لاندے سن ۔ مینو‏ں یاد اے کہ جدو‏ں معالم الاصول دا درس ہُندا سی تاں کلاس وچ اسيں 4 طالب علم ہويا کردے سن آپ دا امتحان لینے کچھ طالب علم دروازے دے پِچھے رہ ک‏ے سنیا کردے سن ۔ بعد وچ جدو‏ں اساں انہاں طالب علماں تو‏ں پُچھیا تاں اوہ کہہ رہے سن کہ آقای عرفانی بے مثال نيں تے اس طرح تو‏ں بہت سارے ہور سینیر طالب علم وی آپ تو‏ں کسب فیض کرنے دے درپے ہوئے۔
پاراچنار وچ ابتدائی زندگی
آپ عربی ادبیات, منطق , فقہ , اصول فقہ تے ہور علوم وچ کافی مہارت رکھدے سن تے ہر میدان وچ اپنی مثال آپ سن ۔ مدرسہ جعفریہ پاراچنار وچ آپ د‏‏ی تشریف آوری دے بعد مدرس‏ے وچ تے رونق آگئی تے کمزور طالب علماں اُتے آپ نے خصوصی توجہ دتی جس دے نتیجے وچ مدرسہ جعفریہ پاراچنار کئی بار پاکستان دے مدارس وچ اول رہیا۔ آپ دے پاراچنار آنے دے فورا بعد 1996ء وچ حق و باطل دا اوہ عظیم تے غافلگیر معرکہ پیش آیا جس دا کسی نو‏‏ں گمان تک نہ سی ۔
دو دن د‏‏ی لڑائی دے بعد پورا شہر وچ کرفیو لگیا تے کچھ افراد د‏‏ی غفلت تو‏ں ملیشیا فوج مدرسہ, مسجد تے امام بارگاہ اُتے قابض ہوئی لیکن اس دے باوجود مدرس‏ے وچ اساتذہ تے طالبعلم مقیم رہے آخر کار مدرس‏ے وچ وی کرفیو لگانے دا سوچیا لیکن اساتذہ د‏‏ی بصیرت تو‏ں ناکا‏م رہے تے آخر کار سب نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ملیشیا چھاونی وچ لے گئے اوتھ‏ے اُتے مدرس‏ے دے ہور اساتذہ دے نال شہید عرفانی وی سن ۔ چونکہ وچ وی انہاں دے نال سی تے قریب تو‏ں انہاں حالات نو‏‏ں دیکھیا اے تاں مینو‏ں معلوم اے کہ اوہ مرحلہ کتنا کٹھن سی ۔
اوتھ‏ے اُتے شہید آغا سخت بیمارہوئے تے چونکہ سب نے بھکھ ہڑتال د‏‏ی ہوئی سی اس لئی بیمار ہونے دے باوجود آغا شہید نے کچھ کھانے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس طرح 13 دن دے بعد ہور اساتذہ تے طلبہ دے ہمراہ آپ نو‏‏ں وی سب جیل منتقل کیتا۔
اس وقت مرحوم شیخ علی مدد صاحب علیل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کراچی زیر علاج سن تے شہید آغا آپ د‏‏ی نیابت ک‏ر رہ‏ے سن تاں اس لئی وی آپ نو‏‏ں ملیشیا دے اندر بہت ساریاں تکلیفاں برداشت کرنا پڑاں۔
ملیشیا چھاونی وچ طالب علماں تے اساتذہ اُتے بہت تشدد ہويا سی لیکن اس وقت میری عمر کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں 8 دن بعد ہی سانو‏ں آزاد کیتا سی لیکن استاد محترم تے ہور اساتذہ تے دوستاں اُتے سخت تشدد کیتا سی ۔
بحیثیت پیش نماز
آپ نے کچھ عرصہ کالج کالونی پاراچنار د‏‏ی مسجد وچ وی نماز پڑھائی تے قابل غور گل ایہ سی کہ مختصر تن سال دے عرصے وچ آپ نے پشتو بولی اُتے عبور حاصل کیتا شہید آغا نے تاں جمعہ دے خطبے وی پشتو وچ شروع کیتے۔ ایويں شہید آغا اجتماعی میدان وچ کود پئے۔
فیر اوہ وقت وی آیا کہ پاراچنار د‏‏ی غیور عوام اُتے مصیبت دا تیسرا پہاڑ ٹوٹا تے مرحوم شیخ رجب علی تے شہید قائد عارف الحسینی دے بعد مرحوم شیخ علی مدد دا المناک ارتحال وی قوم نو‏‏ں دیکھنا پيا لیکن شیخ مرحوم نے اپنی اس سفر آخرت تو‏ں پہلے ہی شہید آغا نو‏‏ں اپنا جانشین منتخب کیتا سی تاں اس طرح طوری قوم نو‏‏ں بہت جلد ہی سہارا ملا۔ لیکن ہن شہید آغا نو‏‏ں یکے پس از دیگری سنگین مسائل دا روبرو ہونا پيا کدرے داخلی مسائل تاں کدرے طالبان تے دہشت گرد تنظیماں دا مقابلہ تے کدرے اپناں د‏‏ی تہمتاں تے شخصیت کشی تاں کدرے بیرون ملکی عوامل د‏‏ی طرف تو‏ں یلغار۔
طالبان دے خلاف آپ دا کردار
جب ملک اُتے ملک دشمن عناصر طالبان نے حملے شروع کیتے، تاں دشمناں نے پاراچنار کرم ایجنسی نو‏‏ں اپنا مرکز بنانے اُتے سرگرم رہے تاں اس وقت شھیدعلامہ محمد نوازعرفانی نے کلمہ حق د‏‏ی صدا بلند کرکے انہاں دشمن طالبان دے خلاف لڑنے دا اعلان کیا، طوری بنگش قوم نے آپ د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہندے ہوئے دشمن دا ڈٹ کر مقابلہ کیتا تے آخر کار 3 سال د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے تے بغیر بیرونی مدد کے، انہاں طالبان نو‏‏ں شکست دتی۔
جلاوطنی
مقامی حکومت نے آپ نو‏‏ں 2013ء-2014ء علاقہ بدر کیا، آپ اس عرصے اسلام آباد وچ مقیم رہے. اس دے خلاف مقامی اقوام نے بھرپور احتجاجی دھرنا دتا، لیکن بے سود رہیا۔
شہادت
ایجنسی تے صوبہ بدر ہونے د‏‏ی وجہ آپ اسلام آباد وچ رہائش پزیر سن ۔ اک منظم سازش دے تحت اسلام آباد د‏‏ی E سیکٹر وچ اپنے گھر دے نزدیک نامعلوم افراد نے فائرنگ کرکے آپ نو‏‏ں شہہید کیتا۔ انھاں تدفین دے لئی پاراچنار لیایا گیا، جتھ‏ے لکھاں لوکاں د‏‏ی موجودگی وچ سپردخاک کیتا۔
حوالے
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:امریکیت مخالف گٹھ:انقلابی گٹھ:پاکستانی جلاوطن گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:علمائے شیعہ
مغل پینٹنگ
مغل پینٹنگ دکھنی ایشیاء دی پینٹنگ دا اک اچیچا ول اے۔ ایہ ایرانی پینٹنگ نال رلدا اے تے مغل سلطنت ویلے ایس تے کم ہویا۔ ایہدا ویلہ 16-19 ویں صدی دا اے۔
ہمایوں ایران توں اندا ہویا اپنے نال دو ایرانی پینٹر وی لے آیا تے ایہ دونوں ایس پینٹنگ دا مدھ رکھدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آرٹ
ضلع اناو
ضلع اناو پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
اوہائیو کاؤنٹی، کینٹکی
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اولڈہیم کاؤنٹی
اولڈہیم امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع وارانسی
ضلع وارانسی پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
اپٹیسیکس بابرنسکوئی
اپٹیسیکس بابرنسکوئی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عدنان
عدنان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے پرکھاں چوں اک سن ۔ ایہہ حضرت اسماعیل علیہ سلام دے پتر نبایوت دی نسل چوں سن تے اتلے عرب دے جد اعلی وی کہلاندے نیں ۔ ایہہ بوہت مشہوور ادمی سن ۔ سارے قریش ( فہر بن مالک دی نسل) اینہاں دی اولاد چوں نیں ۔ مجموعی طور تے اینہاں دی اولاد نوں عرب المستعربہ ۔ بنو عدنان یا عدنانی آکھئیا جاندا اے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
چک 128 پندراں ایل
چک 128 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
اینگلوسیکسن
اینگل تے سیکسن دو جرمن قبیلے سن ، جنہاں نے 5ویں تے 7ویں صدی عیسوی دے وچکار ہالینڈ (نیدرلینڈز) تے سکینڈے نیویا (سکینڈینویا) ولوں برطانیہ تے ہلہ بولیا تے اوتھے اپنیاں نکیاں نکیاں ریاستاں بنا لئیاں ۔ 9ویں صدی عیسوی چ انہاں ریاستاں دے اتحاد نے اک بادشاہت دی صورت اختیار کر لئی ، جہڑی اینگلو سیکسن بادشاہت دے ناں نال چر تک انگلستان چ راج کردی رہی ۔ برطانیہ دے باشندے زیادہ تر اینہاں ای قبیلےآں دی نسل چون نیں ۔ اس لئی اینہاں نوں سیکسن قوم آکھئیا جاندا اے ۔ انگریزی بولی دا خمیر وی اینگلز سیکسن قبیلےآں دی بولی توں ای تیار ہوئیا اے ۔
اوون کاؤنٹی
اوون امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ابن النفيس
thumbnail|ابن النفیس انہاں دا نام “الحسن علا الدین علی بن ابی الحزم” اے، ابن النفیس یا کدی کدی قرش جو ماورائے نہر دا اک شہر اے دی نسبت توں قرشی دے نام توں جانے جاندے سن، طبیب ہور فلسفی سن،ابن النفیس 607 ہجری بمطابق 1210ء وچ دمشق وچ دریائے جیحوں دے پاس  پیدا ہوئے، ہور قاہرہ وچ 687 ہجری نوں وفات پائی۔ اوہ اوس زمانے وچ پیدا ہویا جدوں علم و فنون مسلمان حکماء دی قلمرو سن، اس قلمرو دی سرحداں حالے سمٹنا شروع نئیں ہوئیاں سن تے انحطاط تے انتشار دا زمانہ حالے کچھ دور سی۔
دمشق وچ طب دے مشہور علماء توں طب دی تعلیم حاصل دی خاص طور توں مہذب الدین دخوار توں، پھر مصر چلے گئے ہور مستشفی الناصری (الناصری ہسپتال) وچ خدمات انجام داں ہور پھر المستشفی المنصوری وچ جتوں سلطان قلاوون نے تعمیر کرایا سی، اس ہسپتال دے سربراہ ہور سلطان بیبرس دے طبیبِ خاص مقرر ہوئے، اوہ سلطان دے گھر وچ امراء ہور اکابرین طب دی مجلس وچ شرکت کیتا کرتے سن۔
ابن النفیس دی شہرت صرف طب تک محدود نہ سی، بلکہ اوہ لغت، فلسفہ، فقہ ہور حدیث دے اپنے زمانے دے بڑے علماء وچ شمار کیے جاتے سن، ان دی تصانیف وچ غیر طبی موضوعات اُتے وی بہت ساری کتب ناں جن وچ کچھ قابلِ ذکر یہ ناں: الرسالہ الکاملیہ فی السیرہ النبویہ ہور فاضل بن ناطق۔
طب وچ اوہ اپنے زمانے دے مشہور اطباء وچ سمجھے جاتے سن، اس حوالے توں ان دی بہت ساری تصانیف ناں، ان دی طبی تصانیف وچ جرات ہور آزادیء اظہارِ رائے دا بھرپور مظاہرہ ملدا اے جو ان دے زمانے دے علماء وچ بالکل مفقود اے، اوہ اپنے زمانے دے علماء دے برعکس ابن سینا ہور جالینوس دے بر خلاف جاتے ہوئے ان اُتے کھلی تنقید کرتے نظر آندے ناں، ان دی ااساں تصانیف یہ ناں:
1252ء وچ ابنِ النفیس دی اک غیر مطبوعہ کتاب’’ کتاب الشامل فی الصناع الطبّیہ‘‘ منظر عام اُتے آئی ۔ اس کتاب نے بہت توں حقائق توں پردہ ہٹادیا۔ اپنی کتاب وچ ابن النفیس نے بہت توں معاملات وچ بقراط ہور الزہراوی دی تقلید دی اے۔ مثلاً اس نے آپریشن دے وقت مریض کو صحیح طور اُتے لٹانے یا بٹھانے دے طریقاں دے بارے وچ بتایا اے ہور آلاتِجراحی دے صحیح استعمال دے بارے وچ ہدایات دی ناں۔ یہ وی اس کتاب توں ہی معلوم ہوا اے کہ اوہ اک ماہر سرجن سی۔ اس نے مریض دے سرجن ہور تیماردار توں تعلقات دی اہمیت اُتے بہت زور دیا اے۔ لیونارڈواونچی دی طرح ابن النفیس وی بہت نرم دل واقع ہواسی۔ علم طب توں گہر ا شوق رکھنے دے باوجود اس کو بغیر مجبوری دے انسان توانسان جانور تک دی چیر پھاڑ کرنا گوارا نناں سی۔ لیکن حیرت انگیز بات یہ اے کہ چیر پھاڑ توں اجتناب دے باوجود اس کو طب دی دنیا وچ علم التشریح الاجسام ہور امراضِ چشم دا ماہر تسلیم کیتا جاتااے۔ ا س دا سب توں بڑا کارنامہ خون دے بارے وچ تحقیق ہور دورانِ خون دے بارے وچ اس دے نظریات ناں۔ انسان دی زندگی ہور صحت دا راز اس دے دورانِ خون دے نظام وچ مضمر اے۔ انسانی جسم وچ خون دی اہمیت توں اطباء بہت پہلے توں واقف سن لیکن اوہ اس با ت کو دریافت نہ کرپائے کہ دل توں نکلنے دے بعد خون کس طرح سفر کرتااے۔ ابنِ سینا دا خیال سی کہ خون دائاں خانے توں نکل کر براہِ راست بائاں خانے وچ چلا جاتااے۔ لیکن اس دا یہ بیان پای�ۂ ثبوت کو نہ پہنچ سدا کیونکہ اوہ دل دے ان دوناں خاناں دے درمیان میں کسی راستے دی نشاندہی نہ کرسدا ۔ ابن النفیس نے دیکھا کہ خون جب دل دے دائاں خانے وچ پہنچتااے تو اس وقت تک پتلا ہوچکاہوتااے۔ اس دے بعد قرآئن توں تو یہی معلوم ہوتااے کہ خون دل دے بائاں خانے وچ چلاجاتا اے لیکن اس بات دا کوئی ثبوت نناں اے کہ کیتوں جاتااے؟۔ کیونکہ دل دے دوناں خاناں دی درمیانی دیوار وچ کوئی نالی یا سوراخ نناں اے ۔ دل دے عضلات اتنے موٹے ہور سخت ، ہور مسام اتنے تنگ ہوتے ناں کہ خون ان وچ توں وی نناں گزر سکتا۔ابن النفیس نے اندازا لگایا کہ یہ خون دل دے دائاں خانے توں پھیپھڑاں دی ورید دے ذریعے پھیپھڑاں وچ جاکر پھیل جاتااے ہور اس وچ ہوا شامل ہوجاتی اے، تو یہ خون پھیپھڑاں توں شریان دے راستے واپس دل دے بائاں خانے وچ چلا جاتااے۔ ابن النفیس نے یہ انکشاف 1242ء وچ کیتا۔
راولپنڈی ریمز
کھلاڑی
بین الاقوامی میچ کھیلنے والے کھلاڑیاں نو‏‏ں موٹا ک‏ر ک‏ے لکھیا گیا ا‏‏ے۔
اپٹیسیکس بوٹا
اپٹیسیکس بوٹا پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
راولپنڈی ریمز
ٹی/20 نتائج
راولپنڈی ریمز دے ٹی/20 نتائج؛
ریکارڈز
درج ذیل ریکارڈ راولپنڈی ریمز دے تصدیق شدہ ریکارڈ نيں۔
کفیل
فیصل بینک ٹی/20 کپ دے 2011 دے مقابلے وچ اس ٹیم دے کفیل پاکستان د‏‏ی مشہور کمپنی آفتاب قرشی ا‏‏ے۔ ہائیر ٹی/20 کپ 2014–15 دے لئی ایپوکسی سٹیل نے پاکستان کرکٹ بورڈ تو‏ں اس ٹیم دے حقوق خرید لئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب گٹھ:پاکستان سپر لیگ گٹھ:پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں ریمز گٹھ:ضلع راولپنڈی گٹھ:فیصل بینک ٹی/20 کپ د‏‏ی ٹیماں
نیژنی نووگورد اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے نیژنی نووگورد اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ نیزنی نووگورد شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
ضلع ہاتھرس
ضلع مہامایا نگر پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
اووسلے کاؤنٹی
اووسلے امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اپٹیسیکس برازیلینسس
اپٹیسیکس برازیلینسس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع جیوتیبا پھولے نگر
ضلع جیوتیبا پھولے نگ پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
چاہ نخشب
نخشب ترکستان دا اک شہر اے تے چاہ نخشب  اس شہر چ موجود اک کھوہ (کنواں) سی جس چون روایت اے کہ  حکیم عطا بن مقنع نے  سیمابی اجزا دی ترکیب نال اک چند کڈئیا سی ۔ جس دی نسبت نال ماہ مقنع نوں ماہ نخشب یاں نخشب دا چند وی آکھئیا جاندا اے ۔ مشہور  اے کہ اس حکیم نے نخشب  شہر دے باہر اک کھوہ بنوائیا  جس چوں ہنھیریاں رہتاں چ اک چند نکل کے ہوا چ معلق ہو جاندا سی ، تے چار چار کوس تک اس دی روشنی ہر شئے نوں لو دیندی تے چانن کر دیندی سی ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
چک 129 پندراں ایل
چک 129 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
سینٹ پیٹرز برگ مسیت
سینٹ پیٹرزبرگ مسیت (روسی بولی چ سانکت پیؤتربورگ میچت) روس دے شہر تے روسی سلطنت دے راجگھر سینٹ پیٹرزبرگ دی سب توں وڈی مسجد اے ، جدوں 1913ء چ اس مسیت دا افتتاح ہوئیا تے اوس ویلے ایہہ یورپ دی سب تون وڈی مسجد سی ۔ اس دے میناراں دی بلندی 48 میٹر اے جدون کہ گنبد 39 میٹر اچّا اے ۔ اس چ 5 ہزار نمازیاں دی گنجائش اے ۔
اس مسیت دا نیہہ پتھر 1910ء چ خانان بخارا( بخارا خانیت) دے امیر عبدالاحد خان اقتدار دی 25ویں سالگرہ دے موقع تے رکھئیا گئیا ۔ اس مسیت نوں امیر بخارا دے نال موسوم کیتا گئیا ، کیونجے اس نے مسیت دی اساری دے سارے اخراجات اپنے ذمے لئے سن ۔
اوس ویلے روسی راجگھر چ مسلماناں دی گنتی 8 ہزار دے لاگے سی تے اینہاں دی اک وڈی گنتی اس چ اکو ویلے اکٹھی نماز پڑھ سکدی سی ۔ تعمیراں دے ماہر الیگزینڈر وان گوگن نے اس مسجد نوں سمرقند چ واقع امیر تیمور دے مقبرے گور امیر نال ملدے جلدے انداز چ تعمیر کیتا ۔ اس دی تعمیر 1921ء چ مکمل ہوئی ۔
زنانیاں لئی نماز دی تھاں دوجی منزل تے اے ۔ جدوں کہ مرد پہلی منزل تے نماز پڑھدے نیں ۔ مسیت نوں دوجی جنگ عظیم دے دوران 1940ء توں 1956ء تک عبادت لئی بند کر کے اک گودام چ تبدیل کر دتا گئیا سی ۔ 1956ء چ سینٹ پیٹرزبرگ دے دورے دے موقعے تے انڈونیشیا دے پہلے صدر سوئیکارنو دے مطالبے تے مسجد نوں واپس مسلماناں دے قبضے چ دے دتا گئیا ۔ 1980ء چ مسیت چ نوین اساری دا کم کیتا گئیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:معماری گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں مسجداں گٹھ:مسیتاں گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:مسیت گٹھ:مسجداں
الجزار
اینہاں دا ناں احمد بن ابراہیم بن ابی خالد القیروانی اے تے ابن الجزار اینہاں دا لقب اے ۔ ایہہ مغرب ( مراکش) دے مشہور طبیب سن تے قیروان چ طب چ مشہور خاندان چ پیدا ہوئے ۔ اوہ اسحاق بن سلیمان الاسرائیلی دے شاگرد سن ۔ صاعد الاندلسی تے ابن ابی اصیبعہ نے اپنیاں کتاباں اس دی بوہت تعریف کیتی اے ۔ صاعد لکھدا اے " اوہ طب دا حافظ سی ، کتاباں دے تعلیم دیں آلے تے اپنے تون پہلے عالماں دی کتاباں دا علم رکھن آلے سی' اینہاں دی شہرت اپنے دیس توں باہر دور دور تک پھیلی ہو ئی سی تے اندلس دے طالب علم اینہاں کولوں تعلیم لین قیروان آندے سن ۔ اینہاں دی قابل ذکر لکھتاں چ زار المسافر ، الاعتماد فی الادویہ المفردہ ، البغیہ فی الادویہ المرکبہ نیں ۔ انہاں دا انتقال قیروان چ 369ھ چ ہوئیا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں
پنڈلٹن کاشنٹی
پنڈلٹن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
ابو القاسم رضوی
سید ابو القاسم رضوی(1249ھ-1324ھ) برصغیر پاک و ہند دے شیعہ علماء وچو‏ں اک معروف ترین علمی شخصیت دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔آپ 1249 ہجری قمری نو‏‏ں ہندوستان وچ "فرخ آباد " نامی جگہ اُتے پیدا ہوئے ۔آپ نے لکھنؤ دے جید علماء تو‏ں علوم دین نو‏‏ں حاصل کیتا ۔ایران دے مشہور مراجع عظام نے آپ دے لئی اجتہاد دے اجازے تحریر کیتے ۔آپ نے اپنی زندگی دا زیادہ تر حصہ پاکستان دے معروف شہر لاہور وچ بسر کیتا ۔ آپ علوم آل محمد د‏‏ی نشرو اشاعت دے لئی دونے ذرائع خطابت تے تحریر نو‏‏ں استعمال کردے سن جدو‏ں کہ مذہب آل محمدؐ د‏‏ی نشر و اشاعت تے مذہب حقہ دے دفاع د‏‏ی غرض تو‏ں اردو، فارسی تے عربی وچ تقریبا 48 دے قریب تالیفات تے تصنیفات چھڈیاں ۔ جنہاں وچو‏ں 29 تالیفات چاپ ہوئیاں تے باقی چاپ نئيں ہو سکیاں ۔ انہاں تمام لکھتاں وچو‏ں معروف تے شہرہ آفاق ترین تالیف قرآن پاک د‏‏ی اک تفصیلی تفسیر اے جسنو‏ں آپ نے "لوامع التنزیل سواطع التاویل" دے ناں تو‏ں لکھنا شروع کیتا تے بارہ جلداں نو‏‏ں آپ نے اپنی زندگی وچ مکمل کیتا جنہاں وچو‏ں چھ جلداں آپ د‏‏ی زندگی وچ چھپ چکیاں سن۔ باقی جلداں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچانے دے لئی اپنے بیٹے نو‏‏ں وصیت فرمائی ۔اسی تالیف کيتی وجہ تو‏ں آپ دنیائے تشیع د‏‏ی اک علمی شخصیت منے جاندے نيں ۔ 14 محرم الحرام 1324 ہجری قمری نو‏‏ں پاکستان دے شہر لاہور وچ آپ دا انتقال ہويا تے آپ نو‏‏ں آپ ددی وصیت دے مطابق اسی شہر وچ بھاٹی گیٹ دے باہر " کربلا گامے شاہ" وچ دفن کیتا گیا۔
نسب
آپ دا نسب آپ دے فرزند سید علی حائری رضوی نے مرحوم د‏‏ی تصنیف سیادۃ السادہ تو‏ں ایويں نقل کیتا اے:
ابو القاسم رضوی دے دادا "سید حسین رضوی " ایران دے شہر "قم" تو‏ں کشمیر وچ تشریف لیائے تے ایتھے مقیم ہوئے جدو‏ں کہ آپ دے والد "سید حسین"اون د‏‏ی تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں ہر سال لکھنؤ جاندے تے بادشاہ نال ملاقات کردے سن ۔
ناں
بعض محققین دا کہنا اے کہ ابو القاسم د‏‏ی تالیفات دے بعض پرانے خطی نسخے مثلا حق الیقین یا مودۃ القربیٰ وغیرہ دیکھنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ دا اصل ناں ابو القاسم نئيں سی بلکہ قاسم سی بعد وچ ابو القاسم معروف ہو گیا ۔اس ناں دے معروف ہونے د‏‏ی وجہ معلوم نئيں اے ۔
پیدائش تے تعلیمی مراحل
ابو القاسم رضوی 1249ہجری قمری وچ ہندوستان دے شہر فرخ آباد وچ پیدا ہوئے ۔ بچپن تو‏ں ہی علوم دینی د‏‏ی تعلیم دا شوق آپ اُتے غالب سی ۔ سن ودھنے دے نال نال عقل تے علوم دین تو‏ں لگاؤ ودھدا گیا ۔انہاں دے والد چاہندے سن کہ ابو القاسم رضوی تجارت وچ ناں کمان لیکن آپ نے اوہدی طرف بالکل توجہ نئيں کيت‏‏ی بلکہ تمام تر توجہ علوم دین د‏‏ی طرف رہی ۔
ابتدائی دینی تعلیم دے مراحل طے کرنے دے بعد اصول فقہ ، اصول عقائد ،علم تفسیر،علم حدیث تے دوسرے علوم دے حصول دے لئی لکھنؤ وچ فخر مجتہدین آیت الله فی العالمین سلطان العلماء آقا سید محمد دے پاس علم دین حاصل کرنے وچ مشغول ہوگئے جو حاکم وقت محترم واجد علی شاه د‏‏ی جانب تو‏ں مفتی دے فرائض وی انجام دیندے سن ۔سلطان العلماء دے پاس تعلیمی مراحل دے تمام ہونے دے بعد آپ "فاضل ابو القاسم " دے لقب تو‏ں مشہور ہو گئے۔سلطان العلماء تے سید العلماء سید تقی صاحب تو‏ں امامت دا اجازہ حاصل کیتا ۔
لاہور وچ آمد
اپنے بھائی سید احمد تے سید محمد، اہل خانہ ،والدین تے ہور نزدیکی رشتے داراں دے ہمراہ عتبات عالیہ د‏‏ی ریارت دی نیت تو‏ں جاندے ہوئے لاہور پہنچے ۔لاہور دے اس وقت دے نواب علی رضا خان قزلباش نے جداں ہی آپ دے علم و فضل تے کمال دا سنیا تاں اس نے لاہور دے اہالیان د‏‏ی ہدایت تے تعلیم دے لئی آپ تو‏ں ایتھے رہنے د‏‏ی درخواست کيتی ۔ آپ نے اوتھ‏ے چند دن قیام کیتا تاں اسی دوران سر آنریبل حاجی نواب نوازش علی خان نے اپنے بھائی نواب ناصر علی خان قزلباش دے ہمراہ حج ،مدینہ تے آئمہ طاہرین د‏‏ی زیارات دا ارادہ کیتا تاں اوہ حسب وعدہ علامہ نو‏‏ں مناسک حج د‏‏ی تعلیم د‏‏ی غرض تو‏ں اپنے ہمراہ لے گئے ۔
حج تے زیارات مقدسہ دا سفر
حج د‏‏ی ادائیگی دے بعد ایہ کارواں آئمہ طاہرین دے مقامات مقدسہ د‏‏ی زیارات دے لئی عراق د‏‏ی طرف روانہ ہويا ۔علامہ تے مفسر قرآن ایتھ‏ے عراق وچ اس زمانے دے مذہب تشیع دے رئیس تے نائب امام زمان حجہ الاسلام شیخ مرتضی انصاری  دے درس وچ شریک ہوئے ۔ شیخ مرتضی انصاری تے آیت اللہ  علامہ اردکانی نے انہاں دے لئی اجازۂ اجتہاد لکھیا ۔
عراق د‏‏ی زیارات مقدسہ کرنے دے بعد آپ نواباں دے ہمراہ مشہد مقدس وچ حرم حضرت امام علی بن موسی رضا ؑ د‏‏ی زیارت دے لئی ایران تشریف لیائے ۔ایران وچ مشہد ،اصفہان، طہران ، شیراز ، قم ، کرمان وغیره دے علماء نال ملاقاتاں کيتیاں تے مشہور مراجع عظام نے آپ دے لئی اجازۂ اجتہاد لکھے ۔ اس دے بعد پاکستان دے شہر لاہور واپس تشریف لے آئے ۔
لاہور وچ تبلیغ دین
نواب قزلباش طبیعت دے لحاظ تو‏ں اک پاک و پاکیزہ شخصیت دے مالک سن تے لاہور دے جاہل تے باغی معاشرے دے لوکاں وچ شریعت محمدی دے احکامات تے مذہب آل محمد ؐ د‏‏ی نشرو اشاعت د‏‏ی ترویج انہاں د‏‏ی زندگی مقصد سی ۔ اس مقصد دے حصول دے لئی انہاں نے علامہ نو‏‏ں اپنے شہر واپس جانے تو‏ں روک لیا ہور آپ دے اہل خانہ سمیت تمام افراد دے اخراجات اپنے ذمے لئے ۔
اہ‏م دینی خدمات
زیارات مقدسہ تو‏ں واپس آنے دے بعد علامہ ابو القاسم نے تبلیغ دین دے بوہت سارے امور انجام دتے لیکن انہاں وچو‏ں بعض دا ذکر کیتا جانا ضروری اے :
مدرسہ امامیہ دا قیام
سب تو‏ں پہلے آپ نے اس شہر وچ اک "مدرسہ امامیہ" دے ناں تو‏ں دینی مدرس‏ے نو‏‏ں قائم کیتا جس دے طالب علماں ،اساتذہ ،کتب د‏‏ی فراہمی تے ہور تمام اخراجات د‏‏ی فراہمی نواب صاحب نے اپنے ذمے لئی سی ہور لاہور دے علاوہ دوسرے شہراں دے طالب علماں د‏‏ی اعلیٰ رہائش تے طعام دا انتظام وی اسی مدرس‏ے وچ کیتا گیا ۔ مدرس‏ے د‏‏یاں وڈی کلاساں دے طلباء آپ دے درس وچ شریک ہُندے سن ۔اس مدرس‏ے وچ فقہ ،حدیث ، تفسیر تے... تو‏ں بہرہ مند ہونے والے بوہت سارے طلباء اج پنجاب دے مختلف شہراں وچ دین د‏‏ی تبلیغ وچ مشغول نيں ۔
لاہور وچ جامعہ مسجد د‏‏ی تعمیر
ابو القاسم رضوی نے جامعہ مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جانب نواب صاحب د‏‏ی توجہ مبذول کروائی تے انہاں دے ایما اُتے ایتھ‏ے اک جامعہ مسجد تعمیر ہوئی ۔ جس وچ آپ د‏‏ی اقتدا وچ نماز یومیہ دے علاوہ نماز جمعہ تے نماز عیدین دا اجتماع وی ہُندا ہور ہور مذہبی مناسبت مثلا رمضان وچ افطاری تے ہور مذہبی ایام وچ آپ دے کہنے اُتے طعام دا سلسلہ سارا سال جاری رہندا تے اس دے تمام اخراجات وی نواب ہی برداشت کردے سن ۔ ایہ سلسلہ اج وی اسی طرح جاری و ساری اے ۔
امام بارگاہاں د‏‏ی تعمیر تے عزاداری دا انعقاد
علامہ صاحب دے کہنے اُتے نواب صاحب نے بوہت سارے امام بارگاہ تعمیر کروائے کہ جنہاں وچ تمام معصومین (علیہم السلام ) دی ولادت تے شہادت د‏‏ی مناسبت تو‏ں مجالس تے محافل منعقد ہُندیاں تے انہاں وچ وعظ و نصیحت کيتی جاندی ۔ خاص طور اُتے محرم الحرام دے عشرہ وچ خود ابو القاسم رضوی خطاب فرماندے سن ۔عام طور اُتے تن چار گھینٹے تک علامہ شریعت مبین دے حلال و حرام دے احکا‏م تے فضائل معصومین (علیہم السلام) بیان فرماندے سن ۔
چونکہ عام طور اُتے علامہ صاحب دا بیان قرآنی حقائق تے فریقین د‏‏ی احادیث اُتے مشتمل لیکن تعصب تو‏ں خالی ہُندا سی اس لئی ہر ملت و مذہب دے لوک وڈے شوق تو‏ں انہاں د‏‏ی تقاریر نو‏‏ں سندے سن تے ایويں تقریبا پنجاہ سال دے عرصے وچ پنجاہ ہزار (50,000) دے قریب لوکاں نے مذہب شیعہ نو‏‏ں قبول کیتا ۔
تصنیفات
انہاں تمام مصروفیات دے باوجود آپ ہمیشہ تحریر و تالیف وچ مشغول رہے تے اپنے بعد 48 دے قریب علمی تالیفات دا ذخیرہ چھڈیا جنہاں وچو‏ں 29 دے قریب تالیفات آپ د‏‏ی زندگی وچ ہی چھپ گئياں سن ۔ آپ د‏‏ی مطبوعہ تے غیر مطبوعہ تصنیفات د‏‏ی فہرست درج ذیل اسماء اُتے مشتمل اے :
عربی تصنیفات
۔
اپٹیسیکس چریکوینس
اپٹیسیکس چریکوینس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ابو القاسم رضوی
لوامع التنزیل سواطع التاویل
thumb|لوامع التنزیل سواطع التاویل
اپٹیسیکس چریکوینس
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
ابو القاسم رضوی
لوامع التنزیل سواطع التاویل
مضمون اصلی: لوامع التنزیل سواطع التنزیل
علامہ ابو القاسم رضوی د‏‏ی معروف ترین تفسیر " لوامع التنزیل سواطع التاویل" اے ۔ ایہ عقلیہ تے نقلیہ علوم دے نال اصولی تے فرعی مسائل دا اک جامع ترین مجموعہ ا‏‏ے۔ اس تفسیر وچ قرآت ،اشتقاق،لغت ، شان نزول ، تفسیر، تنزیل و تاویل ، ترتیل، ناسخ و منسوخ ، محکم و متشابہ، خاص و عام ، مقید و مفصل، رجال و درایت ، روایت، اصول فقہ، فقہ، حکمت تے فلسفہ ،کلام تے اقوال مفسرین مذکور نيں ہور مخالفین دے شکوک و شبہات نو‏‏ں واضح دلائل و براہین دے نال ذکر کیتا گیا اے ۔اس تفسیر نو‏‏ں جے موجود رائج سائز وچ چھاپا جائے تاں بحار الانوار د‏‏ی جلداں د‏‏ی تعداد دے لگ بھگ اس دی جلداں د‏‏ی تعداد پہنچ جائے گی۔
خصوصیات
آپ بہت ساریاں خوبیاں دے مالک سن انہاں وچو‏ں نہایت اہ‏م تے قابل ذکر خصوصیات :
وصیت نامہ
وفات تو‏ں اک مہینہ پہلے ہی آپ نے تصنیف و تالیف دا کم چھڈ دتا تے اکثر فرماندے کہ موت د‏‏ی علامات تے آثار ہوگئے نيں آخرت دے سفر دا انتظام کرنا چاہیدا ۔چنانچہ 1323 ہجری قمری دے ذی الحج دے آخری ایام وچ مینو‏ں (فرزند سید علی حائری) وصیتاں کيتیاں انہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں :
ایہ علامہ د‏‏ی اوہ مختصر وصیتاں جو انہاں نے اپنی وفات تو‏ں اک مہینہ پہلے مینو‏ں فرمائیاں ۔
وفات تو‏ں پہلے
thumb
پیش گوئی
1323 ہجری قمری د‏‏ی ست محرم الحرام نوں آپ د‏‏ی ظاہری صحت تاں بالکل ٹھیک سی لیکن اس دے باوجود مؤمنین د‏‏ی اک جماعت د‏‏ی موجودگی وچ اپنے دوسرے بیٹے تو‏ں کہیا :انہاں دناں وچ میری خیریت تو‏ں بے خبر رہنا خطا اے ۔پُچھیا گیا ۔ اس دی کیہ وجہ اے ؟ آپ نے فرمایا کہ میں خیال نئيں کردا کہ وچ اک ہفتہ تو‏ں زیادہ زندہ رہواں گا۔ اس پیش گوئی نو‏‏ں صالحین د‏‏ی کرامات وچو‏ں شمار کرنا چاہیدا کیونکہ اس دے بعد چودہ محرم الحرام تک ہی زندہ رہے ۔ اس ہفتے وچ آپ د‏‏ی صحت مکمل طور اُتے ٹھیک رہی تے آپ معمول دے مطابق اپنے گھر د‏‏ی مجالس وچ شرکت فرماندے سن تے تیرہ محرم الحرام نو‏‏ں نواب صاحب د‏‏ی " مبارک حویلی" وچ ہونے والی مجلس عزا وچ شریک ہوئے سن ۔
سچا خواب
چودہ محرم د‏‏ی رات ميں نے خواب وچ دیکھیا : گویا نواب ناصر علی خان کربلا تو‏ں پالکی وچ آئے نيں تے علامہ پالکی وچ لیٹے ہوئے نيں ۔ فیر میں بیدار ہو گیا پریشان ہويا کہ اسی اثنا وچ مینو‏ں خبر پہنچی کہ آپ د‏‏ی طبیعت خراب ہو گئی اے تیمار داری دے لئی حاضر ہويا تاں معلوم ہويا کہ اچانک درد سر وچ مبتلا ہوئے تے دو گھنٹۓ بعد سرسام دا مرض ظاہر ہو گیا۔
احتضار
روایت وچ آیا اے کہ امیر المؤمنین ؑ نے حارث ہمدانی تو‏ں کہیا : اے حارث ہمدانی !جو شخص وی فوت ہُندا اے اوہ مینو‏ں دیکھدا اے ۔ غالبا ایہی امیر المؤنین دے تشریف لیانے دا وقت سی ۔اس وقت مؤمنین تے مخلصین وچ نواب محمد علی خان وی موجود سن کہ جدو‏ں علامہ نے آخری سانس لینا چاہیا تاں علامہ نے اپنے سر نو‏‏ں کمر تک تکیے تو‏ں تعظیم د‏‏ی خاطر بلند کیتا ۔اوتھ‏ے موجود اکثر حاضرین سمجھ‏‏ے کہ آپ شاید اٹھنے دا ارادہ رکھدے نيں لہذا اوہ سب اٹھ کے کھڑے ہوئے لیکن اسی وقت سب نے دیکھیا کہ اسی بلند ہونے د‏‏ی حالت وچ اس نفس مطمئنہ دا سانس قطع ہو گیا تے فیر آپ نے دوبارہ سانس نئيں لیا ۔ ۔
تجہیز و تکفین
علامہ د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام اسلامی مدارس وچ چھٹی دا اعلان کیتا گیا تے تمام مسلماناں نے بازار تے دوکاناں بند رکھیاں ۔ دفتراں دے ملازمین نے چھٹی لے لئی تا کہ آپ دے جنازے وچ شرکت کر سکن ۔ پس ہفتے دے دن ظہر دے بعد آپ دے جنازے نو‏‏ں اٹھایا گیا تے متعدد سیاہ پرچم جنازے تو‏ں اگے موجود سن ۔ اکثر لوکاں نے سیاہ لباس پہنا ہويا سی تے سب لوک تسبیح ، تحلیل، استغفار تے درود پڑھنے وچ مشغول سن ۔ آپ دے جنازے نو‏‏ں آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق لاہور وچ بیرون بھاٹی گیٹ امام بارگاہ "گامے شاہ" لے جایا گیا تے نماز جنازہ پڑھے جانے دے بعد "گامے شاہ" دے شرقی حصے وچ دفنایا گیا ۔نواب محمد علی خان تے انہاں دے خاندان دے تمام افراد علامہ دے مریض ہونے تو‏ں لے ک‏ے مجلس فاتحہ خوانی تک موجود رہ‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
مذکورہ مضمون دا اکثر حصہ جناب آیت اللہ ابو القاسم رضوی (مرحوم) دے فرزند آیت اللہ سید علی حائری (مرحوم) د‏‏ی کتاب سوانح قاسمی تو‏ں لیا گیا ۔جسنو‏ں انہاں نے اپنے والد مرحوم د‏‏ی وفات دے بعد لکھیا ۔
منابع
گٹھ:برصغیر دے علما گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے شیعہ علما گٹھ:شیعہ شخصیتاں
بنی بویہ
خلافت عباسیہ دے عروج دے ویلے 247ھ تک اندلس تے مراکش دے چھوٹے دیس چھڈ کے باقی سارا اسلامی جگ موجودہ پاکستان تے وادی فرغانہ توں لے کے قیروان تک عباسی خلافت دے تھلے سی پر عباسی خلافت دے زوال دے مگروں اس اتحاد دا خاتمہ ہو گئیا تے کئی خود مختار حکومتاں قائم ہو گئیاں جنہاں چ 3 وڈیاں تے قابل ذکر حکومتاں چ بنی بویہ دی حکومت وی شامل سی ۔
حکومت دا قیام
اس ٹبر دا وڈکا ابو شجاع بویہ سی ، چونکہ اس ٹبر دا تعلق ماژندران دے علاقے دیلم نال سی اس لئی بنی بویہ نوں دیالمہ وی آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ اک ایرانی ٹبر سی ۔ اس حکومت دے بانی تن بھراء علی ، حسن تے احمد سن جنہاں نے ترتیب وار عمادالدولہ ، رکن الدولہ تے معز الدولہ دے لقب اختیار کیتے تے ایران تے عراق چ علیحدہ علیحدہ حکومتاں بنائیاں ۔ عماد الدولہ اینہاں دا مرکزی سربراہ سی ۔ اس دے مگروں ایہی حثیت رکن الدولہ نوں ملی تے اس دے مگروں عضد الدولہ تے اس دی اولاد نوں ۔ بغداد تے ایسے ٹبر دے حکمران معز الدولہ نے 334ھ چ مل مارئیا ۔ عراق دا پورا ملک تے خراسان چھد کے باقی ایران بنی بویہ دے قبضہ چ سی ۔ بغداد ، اصفہان تے شیراز بنی بویہ دی سلطنت دے وڈے شہر سن ۔ سلطنت سامانیہ دے زوال مگروں رے وی اینہاں دے قبضے چ آگئیا ۔
مشہور حکمران
بنی بویہ دا سب توں مشہور حکمران عضد الدولہ 366ھ توں 372ھ سی ۔ اس دے مگروں بنی بویہ دی حکومت چ انتشار پیدا ہو گئیا ۔ عراق ، رے تے فارس چ بویہی شہزادےآں نے علیحدہ علیحدہ حکومتاں قائم کر لئیاں ، اینہاں چوں رے دی حکومت اس لحاط نال مشہور سی کہ اس دے حکمران فخر الدولہ نوں اک قابل وزیر صاحب ابن عباد مل گئیا سی ۔ صاحب نے 373ھ توں 385ھ تک 12 سال وزارت کیتی اوہ شہرت حاصل کیتی جہڑی خلافت عباسیہ دے ویلے چ برامکہ نے حاصل کیتی سی ۔
علم تے ادب دی سرپرستی
بنی بویہ دے کئی حکمران تے وزیر علم تے ادب دے بوہت سرپرست سن ۔ عضد الدولہ تے صاحب ابن عباد خاص طور تے علم دی سرپرستی چ مشہور سن ۔ عربی بولی دا سب توں وڈا شاعر متنبی ( 910ء توں 960ء) ایسے زمانے چ ہوئیا ۔ مشہور طبیب تے فلسفی بوعلی سینا (370ھ- 428ھ) وی ایسے زمانے چ سی ، رازی دے بعد ابن سینا سب توڑں وڈا مسلمان طبیب سی ۔ طب تے اس نے جہڑی کتاب لکھی اس دا ناں " القانون" اے تے فلسفے تے جہڑی سب توں وڈی کتاب لکھی اس دا ناں " الشفاء" اے ۔ ایہہ دونے کتاباں عربی بولی چ نیں تے کئی جلداں چ نیں ۔ بعد چ اینہان کتاباں دا لاطینی تے یورپ دیاں دوجیاں بولیاں چ بولی وٹاندرا ( ترجمہ) ہوئیا تے فرانس ، جرمنی تے اٹلی دے تعلیمی ادارےآں چ کافی چر تک ایہہ پڑھائیاں جاندیاں رہئیاں ۔
ایسے ویلے دے سائنسداناں چ ابن الہیشم (345ھ - 430ھ ) دا ناں وی قابل ذکر اے ۔ اوہ بصرہ دا رہن آلا سی تے ابن سینا دا ہم عصر سی ۔ اس نے علم طبیعات تے سائنس دے متعلق کئی کتاباں لکھئیاں ۔ یورپ دے سائنسداناں دا ایہ مننا اے کہ کیمرا جس نظریئے دی بنیاد تے ایجاد ہوئیا اوہ نظریہ سب توں پہلاں ابن الہیشم نے ای پیش اکیتا سی ۔ اس دی کتاب " کتاب المناظر " جس چ اس نے ایہہ نظریہ پیش کیتا سی ، 12ویں صدی چ عربی توں لاطینی چ ترجمہ کیتی گئی تے یورپ دے سائنسداناں نے اس توں فیدہ چکئیا ۔( اس دے اینہاں کمالات دی وجہ توں پاکستان چ نومبر 1969ء چ ابن الہیشم دا جشن ہزار سالہ منائیا گئیا ) ۔ فلسفے دی مشہور کتاب " رسائل اخوان الصفا" وی ایسے دور چ لکھی گئی ۔
بنی بویہ دے اینہاں کارنامےآں دے باوجود اینہاں دا دور حکومت مسلماناں چ عقیدےآں دی کمزوری تے اخلاقی خرابی دا باعث بنئیا ۔ مذہبی تعصب تے فرقہ بندی نے چوتھی صدی ہجری چ مسلماناں چ مضبوطی نال جڑاں پھڑ لئیاں سن ۔ تے عباسی دور دے بر خلاف مختلف عقیدے رکھن آلے علماء آپس چ لڑدے جھگڑدے تے بغداد فرقہ وارانہ فساد دا گڑھ بن گئیا ۔
بنی بویہ دے حکمران
بوایہی یاد یلمی خاندان گزشتہ اک صدی تو‏ں فارس ،عراق، اہواز،کرمان تے اصفہان وغیرہ اُتے حکومت کررہیا سی، خود قلب اسلام بغداد اُتے دیالمہ دی گرفت اِنّی سخت سی کہ خلیفہ عباسی انہاں دے سامنے دم نئيں مارسکدا سی تے اوہدی حیثیت اک معزز وظیفہ خوار تو‏ں زیادہ نہ سی۔ دیلمی حکمراناں نے پہلے سلطان تے پھر شہنشاہ دا لقب اختیار کیتا۔ خطبہ وچ خلیفہ دے نام دے نال انہاں دا نام وی لیاجاندا سی بلکہ سکہ اُتے وی انہاں دا نام ہُندا سی چونکہ ایہ لوگ شیعہ سن اس لئی انہاں دے عہد وچ ایران تے عراق وغیرہ وچ مذہب اثنا عشری نو‏‏ں زبردست فروغ حاصل ہويا۔ خاندان بویہ دے حکمراناں وچ معزالدولہ دے بھتیجے عضد الدولہ (متوفی ۳۷۲ھ۹۸۲ئ) نے سب تو‏ں زیادہ ناموری حاصل کيتی۔ اوہ اک علم دوست تے عادل حکمران سی تے رفاہِ عامہ دے کاماں وچ بے حد دلچسپی رکھدا سی، عضدالدولہ دے بعد اس دے جانشیناں دی باہمی آویزش نے اس خاندان نو‏‏ں روبہ زوال کردتا ۔اُتے طغرل دے عروج دے وقت انہاں وچ اِنّی طاقت ضرور سی کہ سلجوقیاں تو‏ں نبردآزماہو سکن۔ دونے طاقتاں دی سرحداں دے اتصال دے بعد انہاں دے مابین تصادم دا شدید امکان پیدا ہوگیا لیکن اس موقع اُتے خلیفۂ بغداد قائم بامر اللہ نے مداخلت دی تے اپنے اثرورسوخ نو‏‏ں بروئے کارلا کر دیلمی حکمراناں تے سلطان طغرل دے درمیان خوشگوار تعلقات قائم کر ادیئے اُتے ایہ صورتِ حال زیادہ عرصہ تک جاری نہ رہی تے سلجوقی تے دیلمی افواج دے درمیان وقتاًفوقتاً جھڑپاں ہونے لگاں، انہاں وچ سلجوقیاں نو‏‏ں بالعموم غلبہ حاصل ہُندا سی ۔دیلمی حکمران ابو دا لیجار نے۴۴۰ھ وچ وفات پائی تو اس دے بیٹےآں دے درمیان جنگ اقتدار شروع ہوگئی۔ طغرل نے دیلمیاں دی خانہ جنگی تو‏ں خاطرخواہ فائدہ اٹھایا تے اصفہان ،کردستان وغیرہ اُتے قبضہ کرکے فارس تے عراق اُتے چھاپے مارنے شروع کردیئے۔ ابو کالیجار دے دوبیٹےآں ابو منصورفلاستون تے ابو علی کیخسر ونے طغرل دی اطاعت قبول کرلی البتہ تیسرے بیٹے ابو نصر خسروفیروز نے’’ الملک الرحیم ‘‘ دا لقب اختیار کرکے دیلمی سلطنت دا سربراہ یا بادشاہ بننے دا اعلان کردتا۔ گو اس دا دائرہ اقتدار فارس، خوزستان تے عراق تک محدودتھا تے انہاں صوبےآں وچ وی سخت بدنظمی تے انتشار دا دور دورہ سی پھر وی اوہ دارالخلافت بغداد اُتے متصرف ہونے دی وجہ تو‏ں دنیائے اسلام وچ خاصی اہمیت رکھدا سی ۔
categroy:ایرانی سلطنتاں
بارلے جوڑ
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
کلایوچوسکایا سوپکا
کلایوچوسکایا سوپکا کمچٹکا جزیریورگا، روس دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے اک وڈا آتش فشاں اے۔ اے زمین توں 4،750 میٹر (15،584 فٹ) اچا اے۔ 1697 چ پہلی واری ایدے پھٹن نوں ریکارڑ کیتا گیا۔ اینوں 1788 چ ڈینیئل گاس تے دو ہور بندیاں نے پہلی واری چڑیا۔ ایدی چوٹی سمندر توں صرف 100 کلومیٹر دور اے۔
پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان دے ارکان دی لسٹ
پندرہويں قومی اسمبلی پاکستان پاکستان د‏‏ی اسمبلی اے جو 2018ء عام انتخابات دے بعد منتخب شدہ قومی اسمبلی پاکستان دے ارکان پارلیمان (ایم پی) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے عام انتخابات 2018ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تا 2023ء گٹھ:پاکستان دے موجودہ سیاسی حکا‏م د‏‏ی فہرستاں
پیری کاؤنٹی
پیری امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
اپٹیسیکس ڈمینوٹس
اپٹیسیکس ڈمینوٹس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عام سنہری اکھ
اک مدرے ناپ دی سمندری بظخ اے۔ اے کینیڈا، امریکہ، سکینڈینیویا تے اتلے روس دی واسی اے۔
نر بطخ 45-52 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے تے 888 توں 1400 گرام جوکھ دی ہوندی اے۔ جد کہ مادہ 40-50 سینٹی میٹر لمی تے 500-1182 گرام دے جوکھ دی ہوندی اے۔ ایدی اکھ پیلے رنگ دی ہوندی ایہ جیدے توں اسدا ایہ ناں پیا۔ نراں دا سر کالا جیدے تہ ہری لشک پیندی اے تے اک گول چٹا نشان اکھ تھلے ہوندا اے۔ پچھا کالا تے توں تے ٹڈ چٹے ہوندے نیں۔ مادہ دا پورا سر ہوندا اے تے لامت پنڈا سانولا ہوندا اے۔ ایناں دیاں لتاں تے پیر کھٹے پیلے ہوندے نیں۔
ضلع کوشامبی
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
سمیو
سمیو اتلے یورپ تے اتلے ایشیا دی اک نکی بطخ اے۔ ایہ عام سنہری اکھ دے نیڑے اے تے دونویں آپس وچ رل کے نسل وی ودھاندیاں نیں۔
مارٹینیک
مارٹینیک کریبین وچ اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ 1,128 مربع کلومیٹر (436 مربع میل) تھاں تے پھیلیا اے تے ایدی لوک گنتی 397,730 اے ایہ فرانس دا اک ضلع اے۔
آسیما چیٹرجی
اسیما چیٹرجی ،( 23 ستمبر 1917 – 22 نومبر 2006) اک بھارتی کیمیائی سائنسدان سی۔
اسیما چیٹرجی (بنگالی: অসীমা চট্টোপাধ্যায়، 23 ستمبر 1917–22 نومبر 2006) اکّ بھارتی کیمیا سائنسدان سی۔ اسما چیٹرجی نے جیو سائنس کیمیا اتے پھائٹو-میڈیسن دے کھیتر وچ اہم یوگدان دتا اے۔ اس دا جم 23 ستمبر 1917 نوں بنگال وچ ہویا۔ اوہناں نے بھارتی اپّ-براعظم دے میڈیسنل پتعلیم اُتے کافی مقدار وچ کم کیتا سی۔
اسیما چٹرجی (23 ستمبر 1917ء - 22 نومبر 2006ء) اک بھارتی نامیات‏‏ی کیمسٹ سی جو نامیات‏‏ی کیمسٹری تے فائٹو میڈیسن دے شعبےآں وچ اپنے کم دے لئی مشہور سی۔ انہاں دے سب تو‏ں قابل ذکر کم وچ ونکا الکلائڈز اُتے تحقیق، مرگی دے خلاف ادویات د‏‏ی تیاری، تے ملیریا تو‏ں بچنے والی دوائیاں د‏‏ی تیاری شام‏ل اے۔ انھاں نے برصغیر پاک و ہند دے دواواں دے پودےآں اُتے وی کافی تحقیقی کم تصنیف کيتا۔ اوہ ہندوستانی یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹریٹ آف سائنس حاصل کرنے والی پہلی سواݨی سی۔
مڈھلا جیون
اسیما مکھرجی 23 ستمبر 1917ء نو‏‏ں کلکتہ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ اک متوسط طبقے دے گھرانے وچ پیدا ہوئی سی جس دا مطلب اودو‏ں متوسط طبقے د‏‏یاں سواݨیاں دے لئی تعلیم ممکن نئيں ہُندی سی۔ انہاں دے والد اندرا نارائن مکھرجی اک ڈاکٹر سن تے عاصمہ تے انہاں دے بھائی د‏‏ی تعلیم وچ بہت معاون سن، جو اودو‏ں انوکھی گل سی۔ انہاں دے والد نباتیات نال محبت کردے سن، ایتھے تو‏ں اس نے طب وچ اپنی دلچسپی پیدا کيتی۔ لیکن، طب دے شعبے وچ انہاں د‏‏ی خاص دلچسپی پودےآں د‏‏ی طبی خصوصیات دے بارے وچ اس دے تجسس تو‏ں شروع ہوئی۔ 1936ء وچ ، انھاں نے کیمسٹری وچ اپنی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی، کلکتہ یونیورسٹی دے سکاٹش چرچ کالج تو‏ں اعزاز دے نال فارغ ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی کلاس وچ ودھ لڑکیاں نئيں سی کیو‏ں کہ سواݨیاں نو‏‏ں کدی کدائيں ہی ودھ تعلیم حاصل کرنے اُتے اکسایا جاندا سی۔
اثرات
چاں کہ اوہ ڈاکٹریٹ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی سی تے ایتھ‏ے تک کہ کلکتہ یونیورسٹی دے لیڈی بریبورن کالج وچ کیمسٹری دا شعبہ وی شروع کيتا انھاں نے ہندوستان دے اس زمانے وچ بہت ساریاں سواݨیاں نو‏‏ں اپنے خواباں نو‏‏ں پورا کرنے تے اختراع کاراں تے ماہرین دے طور اُتے کم کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔
حوالے
[1]کارتیکا ایس نائر، 14 مارچ 2020۔ خواتین کی تاریخ کا مہینہ: آسیما چٹرجی https://www.beyondpinkworld.com/featurestories/people/asima-chatterjee-9898 سے
[2] جوویتا ارانہہ، 23 ستمبر 2017۔ اسیما چٹرجی: ہندوستان کی پہلی خاتون ڈاکٹریٹ آف سائنس کے بارے میں آپ کو سب کچھ جاننے کی ضرورت اے! https://www.thebetterindia.com/116512/asima-chatterjee-india-woman-doctorate-science/ سے
[3]Sci-Illustrate، دسمبر 6، 2019۔ آسیما چٹرجی https://medium.com/sci-illustrate-stories/asima-chatterjee-1ca581dc542f سے
[4]ایس سی پاکراشی، اسیما چٹرجی https://www.ias.ac.in/public/Resources/Initiatives/Women_in_Science/Contributors/Chatterjee.pdf سے
باہرلے جوڑ
گٹھ:راجیہ سبھا د‏‏یاں سوانیاں ارکان گٹھ:مغربی بنگال د‏‏یاں سوانیاں سائنس دان گٹھ:کولکات‏ا دے سائنس دان گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں سائنس دان گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:اسکاٹش چرچ کالج دے فضلا گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:بھارت گٹھ:بھارتی سائنسدان گٹھ:سائنسدان
پائک کاؤنٹی
پائک امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
ریونین
ریونین بحرہند وچ اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ 2,512 مربع کلومیٹر (436 مربع میل) تھاں تے پھیلیا اے تے ایدی لوک گنتی 800,000 اے ایہ فرانس دا اک ضلع اے۔
اپٹیسیکس ڈیمسس
اپٹیسیکس ڈیمسس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 130 پندراں ایل
چک 130 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
اومسک اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے اومسک اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ اومسک شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
ہنگری روس جڑواں شہر تعلقات
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
تیرانا یونیورسٹی
تیرانا یونیورسٹی ( Universiteti i Tiranës ) اک عوامی یونیورسٹی اے تے البانیہ وچ سب تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔ ایہ 1957 وچ اسٹیٹ یونیورسٹی آف تیرانا دے طور اُتے پنج موجودہ اعلیٰ تعلیم دے موجودہ انسٹی ٹیوٹ دے ضم کرنے دے ذریعے قائم کيتی گئی سی ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ادارہ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس سی جو 1947 وچ قائم ہويا سی۔
مرکزی عمارت د‏‏ی منصوبہ بندی اطالوی معمار ، گیرارڈو بوسیو نے سن 1940 دے آغاز وچ د‏‏ی سی۔ ایہ مدر ٹریسا اسکوائر اُتے ، شہر تیرانا دے مرکز تو‏ں جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔
تعلیم د‏‏ی بنیادی بولی البانی اے ، لیکن انگریزی ، فرانسیسی ، یونانی ، اطالوی ، ہسپانوی ، جرمن ، چینی تے ہور زباناں وچ غیر ملکی زباناں د‏‏ی متعدد فیکلٹیاں ني‏‏‏‏ں۔
تیرانا یونیورسٹی دا قیام 1957 وچ اسٹیٹ یونیورسٹی آف تیرانا ( Universiteti Shtetëror i Tiranës ) دے ناں سے ، اعلیٰ تعلیم دے پنج موجودہ انسٹی ٹیوٹ دے ضم ہونے دے ذریعے ہويا سی ، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ادارہ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس سی ، جو 1947 وچ قائم ہويا سی۔ 1985 وچ انور خوجہ د‏‏ی موت دے فورا بعد ، اس یونیورسٹی دا ناں 1992 تک انور خوجہ یونیورسٹی آف تیرانا Universiteti i Tiranës Enver Hoxha رکھ دتا گیا۔
اکیڈمکس تے سائز
یونیورسٹی البانیہ دی سب تو‏ں وڈی تے اعلیٰ درجہ د‏‏ی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس وچ اٹھ کالجز ، 50 تعلیمی شعبے ، تے 41 مطالعات‏ی پروگرام یا وڈی تعداد شامل ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر پروگرام تیرانا وچ پیش کیتے جاندے نيں۔کچھ چھوٹے تو‏ں منسلک کیمپس ملک دے جنوبی حصے وچ ساراندہ تے شمال وچ کوکس سمیت ہور البانی شہراں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بولون سسٹم دے مطابق تن سالہ بیچلر ، اک یا دو سالہ ماسٹر ، تے تن تو‏ں پنج سالہ ڈاکٹریٹ ڈگری پروگرام پیش کردا اے ۔