cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بقلاوہ
اتہاسکار پال ڈی' بل دا ترک اے کہ شبد "بکلاوا" تک آ سکدا اے منگولیائی روٹ 'بنھنا، سمیٹنا، ایلییر لگاؤنا' ترک دی زبانی احتتام -v نال بنیا؛ ارمینیائی بولی سائنسدان سیوان نینیان اپنے سبھ توں پرانے جانے جاندے ہن ؛روپاں (1500 توں پہلاں دے) نوں بکلا اتے بکلاؤ مندے ہن، اتے اس نوں پروٹو-ترکی مول دا لیبل دندے ہن، جدوں کہ ارمینیائی ککبکّ لکھاری ڈیر ہارٹونیئن نے تائید کیتی اے کہ بکلاوا 'باہکی-ہلوای' توں لیا گیا اے '،' لینٹین سویٹ 'لئی ارمینیائی شبد - دا اک ہور روپ فارسی وچ وی درج اے، ۔ حالانکہ پچھیتر- vā شاید اک فارسی مول دا سجھاء دے سکدا اے، باکلا حصہ فارسی نہیں جاپدا اتے انجان مول دا بچیا ہویا حصہ نظر آؤندا اے۔
اتہاس
حالانکہ بکلاوا دا اتہاس چنگی طرحاں درج نہیں اے، اسدا موجودہ روپ سمبھاوت استمبول دے توپ کاپی محل دیاں شاہی رسوئیاں وچ ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔- سلطان بکلاوا دی ٹرے جینسریج دے ہر 15 مہینے دے رمضان نووں ک رسمی توور تے پیش کیتا جادا اے۔جسنوں بکلاوا الای کہندے ہن۔ ۔ بکلاوا دیاں پورب- اوٹومن دیاں جڑھاں لئی تن پرستاواں ہن: رومن پلیسینٹا کیک، جویں کہ بائیجینٹائین پکوان ولوں ترقی یافتہ کیتا گیا اے، مدھ ایشیئن ترکی روایتی پرتاں والیاں روٹیاں، جاں فارسی لوزیناک۔۔ سبھ توں پرانی (دوجی صدی سا۔یُ۔پو۔) وئنجن، جو اک سامان مٹھائی ورگا اے، اوہ اے شہد bکے ہوئے بیکڈ لیئرڈ-آٹیرڈ دی مٹھائی رومن ویلے دا، جس نوں پیٹرک پھاس بکلاوا دے مکھ وجوں پچھاندا اے۔ “یونان اتے ترک اجے وی بحث کردے ہن کہ کہڑے پکوان اصل وچ یونانی سن اتے کہڑے ترکی۔ بکلاوا، اداہرن وجوں، دوواں دیساں ولوں دعوہ کیتا گیا اے کہ یونان اتے ترکی رسوئی دوواں نے بائیجینٹائین سامراج دی رسوئی اتے بنایا، جو رومن سمراج دا کھانا پکاؤن دا کم سی۔ رومن پکوان پرانے یونانیاں،توو بہت وڈا اے۔ (اتے اس لئی بکلاوا) اک لاطینی سی، نہ کہ یونان دا، مول-کرپا کرکے یاد رکھو کہ روڑیوادی، یونان-ورتکنیک کیٹو نے سانوں ایہہ وئنجن چھڈّ دتا اے۔
اینڈرِ Dal ڈالبی نے اسدی پچھان کیتی، اتے کیٹو وچ دوآلے دے مٹھائی دیاں پکوانا، جویں کہ "یونانی پرمپرا" توں آئیاں ہن اتے اینٹیپھینز (پھلور۔ تیجی صدی بی۔سی۔) دا حوالہ دتا گیا اے جس دا ایتھنیئس ولوں حوالہ دتا گیا اے۔
کئی سروت دسدے ہن کہ ایہہ رومن مٹھائی بائیجینٹائین (پوربی رومن) سامراج دے دوران جدید بکلاوا وچ ترقی یافتہ ہندی رہی۔ پراتنتا وچ یونانی شبد لاطینی لئی وی ورتی جاندی سی۔۔ اتے امریکی ودوان سپیروس وریس دے پلوکس ،کوپٹوپلوکس اک قسم بارے دسدا اے ( بزنتینی یونانی : κοπτοπλακοῦς)، اک "بزنتینی پسندیدہ" اتے "ترک بکلاوا دے طور تے ہی"، دے روپ وچ - ہور لکھاری دے طور تے کردے ہن ۔ دراصل، رومن شبد پلیسینٹا اج یونان دے لیسبوس جزیرہ تے استعمال کیتا جاندا اے ۔ جس وچ بکلاوا قسم دی مٹھائی دا لیئرڈ پیسٹری دے پتیاں دا ویروا دتا جاندا اے۔ جس وچ کچلیا گریدار ہندا اے ۔ جس نوں پکایا جاندا اے اتے پھر شہد وچ ڈھکیا جاندا اے ۔ محمد بن حسن ال-بگدادی اباسیدی دور دا سنکلک سی جسنے لوزیناک دا ذکر کیتا، اک مٹھائی وچ کیہا جاندا اے کہ کجھ لوک بکلاوا ورگا ہی سی، حالانکہ دوسرے کہندے ہن کہ ایہہ بکلاوا ورگا نہیں سی۔ لوزیناک، جہڑا بادام لئی ارامی شبد توں لیا گیا اے، بادام دے پیسٹ دے چھوٹے ٹکڑیاں نوں درساؤندا اے جو بہت پتلے پیسٹری وچ لپیٹیا ہویا اے ("ٹاہلی دے کھنبھاں جنے پتلے") اتے شربت وچ بھجے ہوئے ہن۔ ال-بگدادی دی رسوئی کتاب، ، نوں 1226 (اج دے عراق وچ ) وچ لکھیا گیا سی اتے ایہہ 9 ویں صدی دی فارسی- انپائرڈ پکواناں دے بھنڈار اُتے مشتمل سی۔ گل مارکس دے مطابق، مڈل ایسٹن پیسٹری نرماتاواں نے سامان رکھن دی عمل ترقی یافتہ کیتی؛ اوہ دعوہ کردا اے کہ "کجھ ودواناں نے کیہا کہ اوہ منگول جاں ترکس توں متاثر سن"۔ ال-بگدادی دی کتاب دا اکلوتا اصل کھرڑا، وکھے بچیا اے استامبل ( ترکی ) دی لائبریری اتے چارلس پیری دے مطابق، "صدیاں توں ایہہ ترکاں دی من پسند رسوئی سی،" حالانکہ پیری ایہہ وی نوٹ کردا اے کہ اس کھرڑے دی بکلاوا لئی کوئی وئنجن نہیں اے۔ اک ہور انجان تاریخ نوں ترکی دے کمپائیلرز نے اس نوں روپ وچ اک ہور 260 پکوانا اصل وچ ، اتے اس دیاں جانیاں جاندیاں تن کاپیاں دو وچوں ہن استامبل وچ ٹوپکا پیلیس لائبریری وچ ملیاں ہن۔ اخیر وچ، عثمانی سلطان مراد II دے وید، محمد ابن محمود ال-شروانی نے کتاب دا ترکی اناختلاف تیار کیتا، جس وچ لگبھگ 70 ہم عصر پکواناں نوں شامل کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ترکی دے شبد گٹھ:ترکی پکوان گٹھ:آرمینیئن پکوان گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
جارج فلائڈ
جارج فلائڈ اک سیاہ فام ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہری سن ۔ اوہ محض اک جعلی ڈالر د‏‏ی نوٹ دے رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی پولیس د‏‏ی گرفت وچ آگئے سن ۔ ایہ قتل اس ملک وچ سیاہ فام افراد دے دوسرے درجے دے شہری دے متصور ہونے د‏‏ی اک مثال سمجھیا جانے لگا، کیو‏ں کہ پولیس نے از خود انہاں د‏‏ی گردن اُتے کافی دیر تک پاؤ رکھیا سی، جس تو‏ں موت واقع ہوئے گئی۔ خاطی پولیس اہل کار ضمانت اُتے رہیا ہوئے گیا سی۔ ملک تے بیرون ملک نسل پرستی دے خلاف زبر دست احتجاج ہويا۔ سماجی میڈیا اُتے #BlackLivesMatter دا خوب چلن ہويا، جس وچ سیاہ فاماں دے خوناں نو‏‏ں ارزاں سمجھنے دے خلاف کافی احتجاج کيتا گیا۔
اس دے جواب وچ کئی تے ہیش ٹیگ وجود وچ آئے، جداں کہ #MuslimLivesMatter کیونجے دنیا دے کئی قطعاں اُتے مسلما‏ن تے ہور سماجی گروہ خود نو‏‏ں دوم درجے دے شہری تے پولیس تے حکمران طبقے دے نشانے اُتے سمجھدے سن ۔
حوالے
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:افریقی-امریکی مسیحی گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی گلوکار گٹھ:دم گھٹنے تو‏ں اموات گٹھ:فائیٹویل، شمالی کیرولائنا دیاں شخصیتاں
میناکشی گوپی ناتھ
میناکشی گوپیناتھ اکّ بھارتی ماہر تعلیم، سیاسی سائنسدان، لکھاری اتے لیڈی شری رام کالج، نویں دلی دی سابقہ پرنسپل اے۔ اوہ دکھن ایشیا دیاں عورتاں وچ امن اتے سماجک-سیاسی اگوائی نوں مُتحرک کرن والی اکّ غیر-سرکاری ادارہ اتے قومی سرکھیا صلاح کار بورڈ دی اکّ سابقہ ممبر اے۔، بھارت سرکار دی ایجنسی وچ سیوا کرن والی پہلی عورت۔ اسنے لوکپال دے چون پینل دی ممبر وجوں سیوا کیتی اے، اکّ قانونی ادارہ جس کول بھارت دے ودھائکاں اتے سرکاری اہلکاراں دا حق کھیتر اے۔ بھارت سرکار نے اسنوں بھارتی تعلیمی کھیتر وچ یوگدان لئی ۲۰۰۷ وچ دیس دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری اعزاز، پدم شری نال اعزازی کیتا۔ اوہ قومانتری فیمینسٹ جرنل آف پالیٹکس دی اکّ سہِ-اڈیٹر اے، فیمینسٹ قومانتری تعلقاں اتے عالمی سیاست دی پرمکھ جرنل۔
جیونی
میناکشی گوپیناتھ نے اپنی گریجوئیٹ پڑھائی (سیاسی سائنس وچ بی۔اے۔ آنرز) لیڈی شری رام کالج فار وومین (ایلّ۔ایسّ۔آر۔)، نویں دلی وچ کیتی، جسنوں کئیاں ولوں بھارت وچ اچّ سکھیا دے پرمکھ مرکزاں وچوں اکّ منیا جاندا اے، اکّ ادارہ جو اوہ بعد وچ کریگی۔ کئی سالاں لئی پرنسپل وجوں مکھی اسدی ماسٹر دی ڈگری میسیچیوسیٹس ایمہرسٹ یونیورسٹی توں آئی سی جس توں بعد اوہ دلی یونیورسٹی توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کرن لئی بھارت واپس آ گئی۔ پھلبرائیٹ سکالرشپ حاصل کرکے، اسنے بعد وچ جارجٹاؤن یونیورسٹی وچ پوسٹ ڈاکٹورل کھوج وی کیتی۔ اسنے اپنے کیریئر دی شروعات جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچ فیکلٹی دے ممبر وجوں کیتی، پر بعد وچ اوہ اپنی الما میٹر، لیڈی شری رام کالج فار وومین وچ ہو گئی، اتے ۱۹۸۸ توں ۲۰۱۴ وچ سیوا توں ریٹائرڈ ہون تک ادارہ دی پرنسپل وجوں سیوا کیتی۔
لیڈی شری رام کالج فار وومین دے پرنسپل وجوں اپنے کارجکال دوران، گوپیناتھ نے بہت سارے بدلاء شروع کیتے ہن جس وچ نویں کورساں جویں کہ وواد نپٹارا ادھئین، ادارہ نوں دیس وچ اچّ درجے والے کورساں وچوں اکّ وجوں ترقی یافتہ کرنا شامل اے۔ اسنے کالج وچ پیس بلڈنگ سینٹر دی ستھاپنا کیتی، جو کہ بھارت وچ سکھیا دے انڈرگریجوئیٹ پدھر اُتے اجیہی پہلی پہل قدمی ہون دی رپورٹ کیتی گئی اے۔ ۱۹۹۹ وچ، اسنے دکھن ایشیا وچ ٹریک II کوٹپالیسی وچ اپنی شمولیت دے اکّ حصے وجوں ، ٹکراء پربندھن اتے امن وچ عورتاں دا کردار نوں سنبودھت کرن لئی اکّ فورم، سرکھیا، جدوجہد پربندھن اتے امن وچ عورتاں (WISCOMP) دا قیام کیتا۔ ایہہ ادارہ ایشیا وچ عورتاں دیاں لہراں نوں مُتحرک کرن لئی جانی جاندی اے اتے سکھلائی، وکالت اتے پہلکدمیاں راہیں نیٹورک بھاگیداراں دے یتناں دا تالمیل کردی اے۔ برصغیر وچ ٹریک II کوٹپالیسی وچ اس دے یوگدان وچ نیمرانا پیس انیشیئےٹو اتے پاکستان انڈیا پیپلز فورم فار پیس اینڈ ڈیموکریسی وی شامل اے اتے اوہ دوواں ادارےآں دی ممبر اے۔ ۲۰۰۴ وچ، اسنوں بھارت سرکار ولوں قومی سرکھیا صلاح کار بورڈ (NSAB) دی ممبر وجوں نامزد کیتا گیا سی، جو بھارت وچ اندرونی سرکھیا نال متعلق سکھر ایجنسی، بھارت دی قومی سرکھیا کونسل دے ماتحت تن ایجنسیاں وچوں اکّ اے۔ اوہ NSAB وچ نامزد ہون والی پہلی عورت اے جتھے اسنے ۲۰۰۸ تک چار سال سیوا کیتی
گوپیناتھ برانڈیئس یونیورسٹی دی سہِ-اگتی انٹرنیشنل دی گورننگ کونسل اتے لڑائی دی روکتھام لئی گلوبل ایکشن، یوئیسئے دی قومانتری سٹیئرنگ کمیٹی دا ممبر اے۔ اوہ یونیورسٹی آف پیس، کوسٹا ریکا دی انٹرنیشنل اکادمک کونسل دی سہِ-چیئرپرسن وجوں سیوا کردی اے اتے کئی سماجی اتے تعلیمی ادارےآں جویں کہ سروتعلیم انٹرنیشنل ٹرسٹ، سینٹر فار پالسی ریسرچ، رننیتک ادھئین لئی علاقائی مرکز، دے بورڈ آف گورنر وچ بیٹھدی اے۔ انسٹیچیوٹ آف سوشل سائنسز، فاؤنڈیشن فار اکادمک ایکسیلینس اینڈ ایکسیس (FAEA)، سینٹر فار پیس اینڈ کنپھلیکٹ ریزولیوشن، د شری رام سکول، دون سکول اتے انڈو-جرمن کنسلٹیٹو گروپ۔
گوپیناتھ دا ویاہ اکّ مشہور لکھاری اتے فلم-ٹیلیویژن شخصیت راجیو مہروترا نال ہویا اے، اتے ایہہ جوڑا نویں دلی وچ رہندا اے۔
ساہتی کیریئر
میناکشی گوپیناتھ نے ۱۹۷۵ وچ اپنی پہلی کتاب، پاکستان ان ٹرانزشن - پولیٹکل ڈویلپمینٹ اینڈ رائیز ٹو پاور آف پاکستان پیپلز پارٹی، پاکستان دی سیاست اتے اکّ ادھئین، شائع کیتی ۲۰۰۳ وچ، اسنے دو کتاباں شائع کیتیاں؛ اوہناں وچوں پہلا، ٹکراء دا حل : Trends and Prospects، سمونا داسگپتا اتے نندتا سریندرن دے نال معاون لکھاری سی اتے سرکھیا، جدوجہد پربندھن اتے امن وچ عورتاں ولوں شائع کیتا گیا سی۔ دوسری، ٹرانسینڈنگ کنپھلیکٹ اے رسورس بکّ اؤن کنپھلکٹ ٹرانسپھارمیشن، وی وسکوم ولوں شائع کیتی گئی سی اتے منجریکا سیوک اسدی معاون لکھاری سی۔ اسنے اکّ ہور کتاب، ڈائلاگک اینگیجمینٹ، ۲۰۰۴ وچ نویں دلی وچ منعقد تیجی ٹکراء پرورتن ورکشاپ دی کاروائی دی رپورٹ وی شائع کیتی اسنے لیکھ شائع کیتے ہن اتے امن پہلکدمیاں نال متعلق سیمیناراں اتے کانفرنساں وچ کئی مکھ بھاشن دتے ہن؛ ریسکرپٹنگ سرکھیا: دکھنی ایشیا وچ لنگ اتے امن نرمان، اپریل ۲۰۰۹ وچ ابیریسٹوتھ یونیورسٹی، فلوریڈا وکھے اکّ مخالف، اے برج ناٹ فار، اکتوبر ۲۰۱۰ وچ نانیانگ ٹیکنولوجیکل یونیورسٹی وکھے کشمیر وچ امن وچ WISCOMP دی شمولیت بارے اکّ بھاشن، اتے مئی ۲۰۱۳ وچ برائن ماور کالج، پینسلوینیا وچ برائن ماور داشروعاتی پتہ تن اجہیاں واقعے سن۔
اوارڈ اتے اعزاز
بھارت سرکار نے ۲۰۰۷ وچ گوپیناتھ نوں چوتھے سبھ توں وڈے شہری اعزاز پدم شری نال اعزازی کیتا اسنے سکھیا وچ اتمتا لئی، اسے سال، کمپرو پلیٹینم سٹینڈرڈ اوارڈ، اکّ ہور انعام حاصل کیتا۔ اگلے سال، سیلیبریٹنگ وومینہڈّ نے اس نوں سماجی سدبھاونا لئی ۲۰۰۸ سیلیبریٹنگ وومینہڈّ ساؤتھ ایشیئن ریجن رکوگنشن نال اعزازی کیتا۔ اوہ سکھیا وچ اتمتا لئی راجیو گاندھی اوارڈ اتے خاتون شرومنی اوارڈ اتے دلی سٹیزن فورم اوارڈ دی وی وصول کنندہ اے۔
حوالے
گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
لوکدھارا تے سیاست : انتر تعلق
لوکدھارا انسانی من دا سرمایہ اے۔ لوکدھارا انسانی فکر دیدی اپج ہون کارن لوکدھارا وچوں سماجی، معاشی، مذہبی وغیرہ وچاراناں دے نال-نال سیاسی وچاراں دا پیش ہونا وی لازمی اے۔ سیاسی سماج وچ وچردیاں اپنے ویلے دے سماج وچ واپردیاں اتے سیاسی اتے تریخی واقعے تے تبدیلیاں نوں اپنے تجربہ آمئتے علم نال ویلے دے سچ مطابق نتاردا اے۔ سماج وچ وچردے پر عامَ لوک ستادھاری لوکاں دا سدھے روپ وچ خلاف نہیں کر سکدے اوہناں دیاں سیاسی چالاں اتے ہنیر-گردی دا عامَ جنتا دے من پرتیکریاواں اثر پیندا اے کہ اوہ اپنے خلاف اتے من دے عوامل نوں لوکدھارائی ودھیاں راہیں ظاہر کردے ہن۔ اس پرکار لوک-فکر لوکدھارا دے وکھ-وکھ ساہت روپاں وچوں آپ مہارے ظاہر ہندیدی اے۔ بہت ساری لوکدھارائی سامان جویں لوک-گیت، لوک کہانیاں، اکھاناں، محاورے، لوک بولیاں، چٹکلے، ہاس طنز اتے بھنڈاں دیاں نکلاناں آدی انسانی فکر دی اپج ہون کارن ایہناں وچوں سیاسی وچاردھارا محض سبھاوک ظاہر ہوئے ویکھے جا سکدے ہن۔ اس پرکار لوکدھارارا اتے سیاست دا آپس وچ ڈونگھا تعلق اے۔
سماج وچ انسانی جیون اتے سیاست دا غلبہ چھوٹے پدھر تونوں لے کے وڈے پدھر تک پسریا اے۔ سیاست رسمی اتے غیر رسمی دوہاں پدھراں اُتے کم شیل رہندی اے۔ غیر رسمی گروہاں وچوں گھریلو پدھر اُتے سسّ-نونہہ-نونہہ، درانی-جٹھانی دی فکر وچ اک دوجے اُتے حکومت چلاؤن دیدی اچھا اتے پنڈاں وچلی سیاسی کھچوتان چھوٹے پدھر دی سیاست اے۔ ہتّ انسان دے اس وہار تے وطیرے دی بنیاد اسدے ہت ہن۔انفرادی اس ہتّ، قبیلے دے ہتّ، دل دے ہتّ، قوم دے ہتّ، جماعت دے ہتّ۔ اپنے پرکار گھریلو پدھر تے سنس-نونہہ تے جٹھانی-درانی اک دوجے نوں گھریلوے توں نیواں وکھاؤن صدقہ اوہناں وچ نوک-جھوک چلدی رہندی اے۔ پدھریلو پدھر اُتے انسان دی اپنی ہی حکومت چلاؤن دی ایہہ اچھا چھوٹے انسانی دی سیاست نوں جم دندی اے۔ اس پرکار سیاست دا پسارا وچونکھی جیون وچ ہر پاسے پسریا اے، جس دا پرگٹاوا لوکدھارا ہندیوں ہندا اے۔ ہیٹھلی لوک بولی وچوں گھریلو پدھر دی سیاسی فکر ظاہر ہندی اے:-
ہندی اے:-
آپ سسّ منجے بیٹھدی،
اس پرکار دی لوکدھارا وچوں سیاسی فکر آپ مہارے ظاہر ہندیدی اے۔
سماج وچ جسدے ہتھ وچ اقتدار ہندی اے، اسدے ہتھاں وچ ہی سمچیچے سماج دی واگڈور ہندی اے۔ قانون اتے عدالت اتے وی ستادھاریاں دادا ہی غلبہ ہندا اے۔ عامَ جنتا تاں ستادھاریاں دے ہتھاں دیاں کنٹھپتلیاناں ہندے ہن۔ ستادھاری لوکاں دی سماجی، مذہبی، معاشی اتے سیاسی آدی ہر پکھ توں پکڑ ہون کارن سمچا سماجی ڈھانچہ اوہناں دے ہتھ وچ ہندا اے۔ ستادھاری طبقہ راج اقتدار نوں آپنینے حق وچ کرن لئی کئی ہتھ-کنڈے اپناؤندا اے۔ لوکدھارا وچوں اسدادا پرگٹاوا وی ہندا اے۔ قانون تے عدالت ستادھاریاں دے ہتھ وچ ہون کارن عامَ جنتا نوں معاشی پکھوں کمزور ہون کارن نیاں نہینیں ملدا۔ ستادھاری جنتا دا پکھ پورن دی تھاں اپنا معاشی پکھ مضبوط کرن ول ہی ودھیرے رچت ہندے ہن۔ اجیہے قانون تے عدالت سری روہ دی بھاونا لوکدھارا وچوں واضع روپ وچ ظاہر ہوئی ویکھیکھی جا سکدی اے۔ جس دی اداہرن بہت سارے لوکگیتاں وچوں ملدی اے، جویں:-
نہ تاں میری لئی اگاہی
نہ سبھ بات پچھانی
کنوں بو دسے عدالت
اکھوں وی اے کانی
سچے فیصلے کویں کرے اوہ
جہنے وڈھی ہووے کھانی
نرکاں چ پئے جندڑی
ملے نہ تہائے نوں پانی۔
اُتلے لوک گیت وچ قانون اتے عدالت دی بھنڈی کیتی گئی اے، جو کہ ستادھاریاں دے ہتھ وچ ہندے ہن۔ بہت سارے لوک گیتاں وچونوں سیاسی فکر ظاہر ہندی ہ) “گیت عامَ کرکے نجی جذبات دا پرگٹاواوا ہندے ہن۔ پر کئی وار سیاسی معاشی جاں سماجی گھٹناواناں جاں تبدیلیاں انیاں بلوان ہندیاں ہن کہ اوہ جنتا دیدے من اُتے ڈونگھا اثر پاؤندیاں ہن۔ جدوں کسے گل توں انسانی من اس ترھاناں ہلونیا جاندا اے تاں گیتاں دا جم ہندا اے۔ اس پرکار سمچی لوکدھارارا وچ سیاسی طور ظاہر ہوئے ویکھے جا سکدے ہن۔
بہت سارے اکھاناں وچوں وی اجیہے تریخی سروت ویکھے جا سکدے ہن، جویں:-
کھادھا پیتا لاہے دا
باقی احمد شاہے دا۔
پنجاب دیاں جمیاں نوں نت مہماں۔
ایہناں اکھاناں دا پچھوکڑ مغلاں دے پنجاب اُتے کیتے حملیاں نال جڑدا اے۔ پنجاب ہمیشہ جنگاں-لڑائیاں دا اکھاڑا بنیا رہا اے۔ احمد شاہ ابدالی دیاں پنجاب وچ لگاتار لٹاں صدقہ لوک کمائی اجہیاناں بہت ساریاں کہاوتاں وی مل جاندیاں ہن جو کھسنساجسی حالت وچوں اپجیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں کہاوتاں وچوں جوجو خس حالات وچ سیاسی سچائیاں پیدا ہندیاں ہن۔ اوہ سیاسی سچائیاناں بن جاندیاں ہن، جویں:-
چٹے ککڑ نیلے مور
ایہہ وی چور اوہ وی چور
اُتلے کہاوت خاص سیاسی حالات وچوں پیدا ہوئی اے۔ جو کانئتسکئکالیاں دیاں سیاسی چالاں نوں ظاہر کردی اے۔ اس پرکار لوکدھارارا وچ جو پاتر ورتے جاندے ہن، اوہ پرتیکاں دے روپ وچ ورتے جاندیدے ہن۔ اس کہاوت وچ چٹے ککڑ کانگرس لئی اتے نیلے مور اکالیاناں لئی پرتیک روپ وچ ورتے گئے ہن۔ اس پرکار بہت ساریاناں کہاوتاں سیاسی حالات وچوں پیدا ہندیاں ہن جو لوکدھارا راہیں ظاہر ہندیاں ہن۔
اس پرکار اُتلے ساری چرچہ توں پچھوں اسیں اس سٹے اُتے پجدیدے ہاں کہ لوکدھارا اتے سیاست دوویں آپس وچ انتر متعلق ورتارے ہن۔ کسے ویلے، تھاں اُتے جو گھٹناواناں واپردیاں ہن، لوک مانسکتاتا اوہناں توں بہت جلدی متاثر ہندی اے۔ اس پرکار ل نفسیات ہی لوکدھارا دی سرجک ہندی اے۔ ہم عصری حالات جو اثر قبولدیاں ہن، اوہناں دا پرگٹاوا وی لوکدھارا وچوں ہندا اے۔ جمہوریت وچ لوکدھارا دا سدھا تعلق لوک گروہ نال اے۔ سیاسی لیڈرتا لوکدھارائی ورتاریاں جویں رسماں ریتاں، تیوہاراں، میلیاں آددِ راہیں لوک گروہ دی نفسیات نوں ٹمبن دا یتن کردے ہن۔ اس پرکار جتھے، لوکدھارا وچوں سیاسی فکر ظاہر ہندی اے، اتھے سیاستدان لوک نفسیات دا سہارا لے کے اپنے مقصداں دی تکمیل کردیدے ہن۔ سیاست وچ جمے رہن دا اکو اک اہم ہتھیار لوکدھارا اے۔ووو
دی اچھا اتے پنڈاں وچلی سیاسی کھچوتان چھوٹے پدھر دی سیاست اے۔
“انسان دے اس وہار تے وطیرے دی بنیاد اسدے ہت ہن۔انفرادی
اس پرکار گھریلو پدھر تے سنس-نونہہ تے جٹھانی-درانی اک دوجے نوں
اپنے توں نیواں وکھاؤن صدقہ اوہناں وچ نوک-جھوک چلدی رہندی اے۔
گھریلو پدھر اُتے انسان دی اپنی ہی حکومت چلاؤن دی ایہہ اچھا چھوٹے
پدھر دی سیاست نوں جم دندی اے۔ اس پرکار سیاست دا پسارا
انسانی جیون وچ ہر پاسے پسریا اے، جس دا پرگٹاوا لوکدھارا
وچوں ہندا اے۔ ہیٹھلی لوک بولی وچوں گھریلو پدھر دی سیاسی فکر ظاہر
اس پرکار دی لوکدھارا وچوں سیاسی فکر آپ مہارے ظاہر
ہندی اے۔
ن
ہتّ، قبیلے دے ہتّ، دل دے ہتّ، قوم دے ہتّ، جماعت دے ہتّ۔
ہندی اے۔اں گٹھ:رہتل
ہستناپور
ہستناپور بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو میرٹھ ضلع وچ واقع اے۔
تفصیلات
ہستناپور دی مجموعی آبادی 21,248 افراد پر مشتمل اے اور 202 میٹر سطح دریا توں بلندی پر واقع اے۔ ہستناپور جاں ہاستنپور ( اج کل ہاتھیپور) کورو-راجگڑھ سی۔
اتہاس
ہستناپور کورُو ٹبر دے راجیاں دا راجگڑھ سی۔ ایہہ بھارت دے اتر پردیش راج دے میرٹھ ضلعے وچ واقع اے۔ ہندو اتہاس وچہستناپر دے لئی پہلا حوالہ بادشاہ بھرت دا راجگڑھ دے روپ وچ آؤندا اے۔ مہا شعری مہابھارت وچ ورنت گھٹناواں ہستناپور وچ گھٹیاں واقعے تے مشتمل اے۔
مغل حکمران بابر نے بھارت تے کیتے حملیاں دوران ہستناپور تے اسدے مندراں تے توپاں نال بمباری کیتی سی۔ مغل دور وچ ہستناپور اتے گجر راجا نین سنگھ دا راج سی جسنےہستناپور دے چارے پاسے مندراں دی اساری کیتی۔
حال حالت
حال وچ ہستناپور اتر پردیش دے دوآب کھیتر وچ واقع اک شہر اے،جو میرٹھ توں 37 کلومیٹر اتے دلی توں 110 کلومیٹر دور اے۔ ہستناپر دلی توں 106 کلومیٹر دلی-میرٹھ-پوڑی (گڑھوال) قومی رستہ 119 اپر واقع اے۔
مختصر اتہاس
تریخی ویروا : ہستناپور = ہستن (ہاتھی) + پورا (شہر) =ہاتھیاں دا شہر۔ اس تھاں دا اتہاس مہابھارت دور توں شروع ہندا اے۔ ایہہ وی شاشتراں وچ گجپور، ہستناپور، ناگپور، اسندوت، برہمستھل، شانتی نگر اتے کنجپورا وغیرہ دے روپ وچ ورنت اے۔ ہستناپور شہر پوتر گنگا ندی دے کنڈھے اتے واقع سی۔ مہانمبھارت دے مطابق ہستناپور وچ 100 وچ۔100 کورواں دا جم دھرت راسٹر دی پتپیا
مکھ راجیاں دی لسٹ:
گٹھ:ہندو دھرم
حوالے
گٹھ:قدیم ہندوستانی شہر گٹھ:میرٹھ گٹھ:مہا بھارت گٹھ:مہابھارت گٹھ:ہندو علم الاساطیر وچ تھاں گٹھ:ضلع میرٹھ دے شہر تے قصبے گٹھ:ضلع میرٹھ
پانڈو
thumb|250px|پانچ پانڈَو اور ان کی بیوی دروپدی پانڈَو ہندو رزمیہ مہابھارت کے مرکزی کردار ہیں، یہ پانڈو کے کل پانچ بیٹے تھے جو اس کی دو بیویوں کنتی اور مادری کے بطن سے پیدا ہوئے۔ ان کے نام تھے: یدھشٹھیر، بھیم سین، ارجن، نکول اور سہدیو۔ ان پانچوں بھائیوں کی ایک بیوی تھی جس کا نام دروپدی تھا۔ ان بھائیوں نے ساتھ مل کر کوروں سے زبردست جنگ کی اور فتح یاب ہوئے، یہ کرکشیتر جنگ کہلاتی اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مہابھارت دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس کا ربط ویکی ڈیٹا پر اے گٹھ:مہابھارت
سلیل انکولا
سلیل اشوک انکولا link=| اس آواز بارے  (جم 1 مارچ 1968) اک بھارتی اداکار اتے سابقہ قومانتری کرکٹر اے جو اک ٹیسٹ میچ اتے ٹونٹی ون ڈے انٹرنیشنل لئی 1989 تک 1997 تک بھارت لئی کھیڈیا۔ سجے بانہہ نال گیندبازی کرن والا تیز گیندباز اے، اسنے مہاراشٹر لئی باقاعدہ شروعات کردیاں پہلے درجے دا کرکٹ کھیڈیا۔ انکولا دے مہاراشٹر لئی جاری مظاہرہ کرکے 1989–90 وچ اوہناں دے پاکستان دورے دوران بھارت دی نمائندگی کرن دا فون آیا۔ کراچی وکھے پہلے ٹیسٹ میچ توں بعد، اس نوں سٹّ لگن (ٹی۔ای۔ایسّ۔ٹی۔) کارن سیریز دے اگلے میچاں لئی باہر کر دتا گیا سی۔ پہلے درجے دے کرکٹ کھیڈن دے تھوڑھے پڑائ توں بعد، انکولا نوں 1993 دے دوران بھارتی ونڈے ٹیم لئی بلایا گیا سی، آخرکار اوہ1996 دے کرکٹ عالمی کپ دا حصہ بن گیا۔ 28 سال دی عمر وچ، انکولا اپنی کھبی چمڑی دی ہڈی (اوسٹوئڈ اوسٹیوما) وچ اچانک ہڈیاں دے ٹیومر دے ترقی کارن رٹائر ہو گیا، جس کارن اوہ 2 سالاں تک نہیں چل سکیا۔ ادوں توں اوہ کئی بھارتی صابن اوپیرا اتے کجھ ہندی فلماں وچ دکھائی دے رہا سی۔ 2006 وچ اسنے بگّ بوس وچ حصہ لیا سی۔
شروعاتی جیون اتے کیریئر
انکولا دا جم کرناٹک دے کونکنی پروار وچ 1968 وچ ہویا سی۔ اسنے 1988–89 وچ مہاراشٹر لئی 20 سال دی عمر وچ پہلی گٹھ وچ شروعات کیتی سی۔ گجرات خلاف کھیڈدیاں اسنے 43 دوڑاں بنائیاں اتے چھ وکٹاں لئیاں (اک پاری وچ چھ وکٹاں) جس وچ ہیٹرک سی۔ اس نے چھ ہور وکٹاں لئیاں؛ دے خلاف اک پاری وچ 51 رن دے لئی چھ وکٹ بڑودا - کل ملا کے، اس نے اک اُتے 27 وکٹ اکٹھی کیتی اوسط تن وی شامل 20,18 دے پنج وکٹ سیزن دے دوران کھیڈیا۔ سیزن دوران جاری مظاہرہ دے کارن، انکولا نے چونکرتاواں دا دھیان اپنے ول کھچیا، کیونکہ اوہ 1989–90 وچ بھارت دے پاکستان دورے لئی چنیا گیا سی۔ بی۔سی۔سی۔پی۔ پیٹرن دی الیون دے خلاف اک مشق میچ وچ اسنے پہلی پاری وچ دوڑاں دے کے چھ وکٹاں لئیاں اتے دوجی پاری وچ دو ہور وکٹاں اکٹھیاں کیتیاں، اس طرحاں اس دا انکڑا اٹھ وکٹاں تک پہنچ گیا۔
بعد دے سال
کرکٹ توں سنیاس لین توں بعد، انکولا نے اپنا دھیان فلماں وچ داخل ہون ول تبدیل کر دتا۔ اسنے 2000 وچ ہندی فلم کروکشیتر ولوں اپنی سنیماتمک شروعات کیتی جتھے اسنے سنجے دت ولوں نبھائی اپنے سینئر اہلکار دے نال اک سپاہی دی کردار نبھایا۔ اس توں بعد اسنے پیٹاہ (2002)، اتے اس دی آخری وڈی رلیز چرا لیایا اے تمنے (2003) وچ ایشا دؤل اتے زائد خان دے نال اس دی خاصیت کیتی۔ اگلے سال اسنے سائیلینس پلیز وچ کم کیتا۔ ڈریسنگ روم ،جس وچ اسنے کرکٹ کپتان دا کردار نبھایا۔ باکس-آپھس اُتے فلم چنگی طرحاں ہٹ نہیں ہوئی، پھر وی انکولا دے مظاہرہ دی بہت تعریف کیتی گئی۔ اسنے 2006 وچ رئیلٹی شو بگّ بردر دے بھارتی اڈیشن ‘ بگ بوس’ دے پہلے سیزن وچ وی حصہ لیا سی۔ استوں پہلاں، اسنے کرم سانّ آپنا نامک انڈین صاب اوپیرا وچ کم کیتا، جتھے اسنے بالاجی ٹیلیپھلمز نال اک سمجھوتہ کیتا جس وچ انکولا بالاجی فلماں ولوں پروڈیوسراں توں علاوہ کسے وی چینل اُتے کسے وی ٹیلی وژن شو وچ کم نہیں کرنگے۔ کیونکہ اوہ بگّ بوس وچ پیش ہویا سی جس توں پہلاں اقرارنامہ جون 2006 توں اک سال پہلاں ہی ختم ہو جاندا سی، اس لئی بمبے ہائی کورٹ نے اس نوں سونی ٹیلی وژن دے مخالف سمجھے جاندے ہور چینلاں اُتے کسے وی ٹیوی شو وچ کم نہ کرن دا حکم دتا سی۔ ش۔.۔. کوئی اے اتے کورا کاغذ کجھ ہور صابن اوپیرا ہن جنہاں وچ اسنے ابھنی کیتا اے۔- 2008 وچ، ایہہ دسیا گیا سی کہ انکولا ڈپریشن توں پیڑت اے اتے اوہ پنے دے اک بحالی مرکز وچ داخل ہویا سی۔ بیماری دے پچھے دا کارن منیا جاندا سی کہ اسنوں شراب پین دا بہت گمبھیر نشہ سی۔ اسدے نتیجے وجوں اسدی بیوی نے انکولا نوں اکلیاں چھڈّ کے، اپنے بچیاں نال پنے وچ اپنے ماپیاں نال سیٹل کرن دا فیصلہ کیتا۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:بھارتی اک دنا قومانتری کھڈاری گٹھ:جم 1968 گٹھ:بھارتی لوک
صاحبزادہ مولوی حاجی جانان نقشبندی
صاحبزادہ مولوی حاجی جانان نقشبندی عرف '''جانان آغا صاحب ، آپ وی اپنےوالد صاحب دے عرف قندھاری ملا صاب تو‏ں مشہور سن آپ دے والد قندھاری ملا صاب دے جانے دے بعد آپ نے انہاں د‏‏ی گدی سنبھالی تے فیض بانٹنے لگے۔ صاحبزادہ جانان دا اصل ناں ابو سعید اخندزادہ سی۔ آپ اک صوفی عالم تے روحانی و وڈے کرامات والے بزرگ سن آپ وی انساناں دے خیر خواہ تے ہمیشہ دعوت دین وچ مصروف رہے۔آپ دے والد صاحب دے جانے دے بعد انہاں دے مرید آپ تو‏ں بیعت کردے آپ دا تعلق کوئٹہ،بلوچستان، پاکستان تو‏ں سی۔
پیدائش
کہیا جاندا اے کہ آپ دا جائے پیدائش افغانستان کہ فراہ، پرچمن، خار پنڈ وچ ہويا اے تے آپ وی اپنے محترم والد دے ہمراہ ہندوستان تشریف لیائے سن ۔
تعلیم وتربیت
آپ نے وی تعلیم وتربیت اپنے والد محترم تو‏ں حاصل کیتے سن ۔
طریقت
آپ دا تعلق سلسلہ نقشبندیہ طریقت تو‏ں سی۔
بیعت
جانان آغا صاحب نے حضرت مولا‏نا سیدعبد الحق آغانقشبندیؒ کےفرزند حضرت مولا‏نا سید عبدالشمس آغانقشبندی ؒ دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کيتی سی جنہاں دا تعلق افغانستان دے فراہ دلارام تو‏ں نيں۔
وفات
آپ کاانتقال 1998ء وچ رمضان المبارک د‏‏ی آخری رات (چاند رات) نو‏‏ں ہويا تے آپ نو‏‏ں وی آپ دے والد محترم دے قبر دے نال قندھاری مسجد جامعہ دے اندر قندھاری ملیا صاب دے زریات دے نال آپ نو‏‏ں درگور کيتا ا‏‏ے۔
بردارن
دوسری ماں سے
اولاد
دوسرں ذوجہ سے
حوالے
گٹھ:صاحبزادہ گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں د‏‏ی لسٹ گٹھ:بلوچستان (خطہ) گٹھ:پیر گٹھ:اولیا گٹھ:پاکستان گٹھ:افغانستان گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
داستان (ٹی وی سیریز ۲۰۱۰)
پلاٹ
1947 د‏‏ی تقسیم دے حقیقی واقعات اُتے بنائی گئی اس سیریز وچ 1947 دے فسادات تے افراتفری دے واقعات نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔
ناول بانو اُتے مبنی داستان دا آغاز ثریا تے سلیم د‏‏ی شادی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ثریا دا بھتیجا حسن رشیدہ دا بیٹا سی۔ جدو‏ں حسن دے والد دا انتقال ہويا تاں اسنو‏ں تے اس د‏ی والدہ نو‏‏ں اس دے آبائی خاندان نے اپنے آبائی گھر تو‏ں کڈ دتا تے اوہ رشیدہ دے گھر واپس چلے گئے۔ بانو، ثریا، فہیم تے سلیم تے حسن بچپن دے دوست سن تے سب اک نال پلے ودھے سن ۔ حسن جدو‏ں یونیورسٹی وچ پڑھنے گئے تاں گھر تو‏ں نکل ک‏ے اسلامیہ کالج پشاو‏ر چلے گئے۔ حسن سلیم تے ثریا د‏‏ی شادی دے لئی واپس آندا اے جتھے حسن تے بانو تن سال دے بعد پہلی بار بالغ ہو ک‏ے ملدے نيں۔ (آخری بار انہاں د‏‏ی ملاقات تن سال پہلے ہوئی سی جدو‏ں اوہ بچے سن )۔ شادی دے لئی پورا خاندان جمع سی جس وچ امرتسر تو‏ں حسن د‏‏ی خالہ جمیلہ تے کراچی تو‏ں اس د‏ی خالہ سلطانہ تے اس د‏ی بیٹی رابعہ وی شام‏ل سن۔ حسن نے شادی وچ اپنا زیادہ تر وقت قائد دے پیغام د‏‏ی تبلیغ وچ صرف کيتا تے باقی حصہ اپنی کزن رابعہ نو‏‏ں چھیڑنے تے بانو دے نال چھیڑ چھاڑ کرنے وچ گزاریا۔ بھانويں رابعہ صرف 14 سال د‏‏ی سی تے حسن اسنو‏ں چھوٹی بہن سمجھدا سی، لیکن اوہ اس دے لئی جذبات پیدا کرنے لگی۔ جداں ہی حسن بانو دے نال چھیڑ چھاڑ تے چھیڑ چھاڑ شروع کردا اے، اوہ آہستہ آہستہ اک دوسرے دے لئی جذبات پیدا کرنے لگدے نيں، حسن دے نال وقتاً فوقتاً لدھیانہ جاندا ا‏‏ے۔ حسن اسلامیہ کالج وچ انجینئرنگ دے طالب علم دے طور اُتے اپنے آخری سال وچ ا‏‏ے۔ اوہ آل انڈیا مسلم لیگ دے سرگرم حامی تے لدھیانہ برانچ دے رہنما نيں۔ اوہ پاکستان دے قیام اُتے پختہ یقین رکھدے نيں تے مسلم لیگ تے تحریک پاکستان دے رہنما قائداعظم دے پرجوش پیروکار نيں۔ دراں اثنا، سلیم انڈین نیشنل کانگریس دا اک فعال حامی اے، اس دے تمام دوست ہندو نيں۔ اس دا سختی تو‏ں خیال اے کہ پاکستان دے قیام تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہوئے گا بلکہ ہندوستان وچ مسلماناں دا مقام کم ہوئے گا۔ سلیم تے حسن دے درمیان سیاسی بحث دوستانہ مقابلے دے طور اُتے شروع ہُندی اے، لیکن مسلماناں دے لئی ہندوستان بھر وچ حالات خراب ہونے دے نال نال اس وچ شدت آندی جاندی ا‏‏ے۔ سلیم، گرم مزاج تے چڑچڑا، سیاسی بحث نو‏‏ں خاندانی زندگی وچ لیانا شروع کر دیندا اے تے آخر کار ثریا نو‏‏ں اپنے بھتیجے حسن نال ملن تو‏ں منع کر دیندا ا‏‏ے۔ لیکن حسن مایوس نئيں ہويا۔ اوہ سلیم دے پورے خاندان وچ پاکستان دا پیغام پھیلاندا رہندا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی مواقع اُتے سلیم دا غصہ پھٹ جاندا ا‏‏ے۔ سلیم دے علاوہ، اس دا پورا خاندان مسلم لیگ دے مضبوط حامی بن گیا، خاص طور اُتے بانو، جو تحریک پاکستان دے لئی پوسٹر تے نشانیاں بناندی نيں۔
بی بی نے ثریا نو‏‏ں دسیا کہ پٹیالہ تو‏ں بانو دے لئی شادی کيتی تجویز آئی ا‏‏ے۔ ثریا نے گھبرا کر اپنی بہن رشیدہ نو‏‏ں دسیا کہ بانو تے حسن اک دوسرے نو‏‏ں پسند کردے نيں تے نیڑے ہو گئے نيں، تے ایہ کہ جے انہاں د‏‏ی شادی نہ ہوئی تاں بانو خودکشی کر لے گی تے حسن وی کسی تے نال شادی نئيں کرے گا۔ ایہ سن کر رشیدہ اپنے بھائی تے بھابھی نو‏‏ں نال لے ک‏ے چلی جاندی اے تے حسن دے لئی شادی وچ بانو دا ہتھ مانگتی ا‏‏ے۔ سلیم نے ایہ سنیا تے شائستگی تو‏ں انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ اوتھ‏ے تو‏ں جا سکدے نيں کیونجے بانو دے لئی تجویز آئی ا‏‏ے۔ بانو دے والدین ناراض ہو جاندے نيں تے سلیم تو‏ں پُچھدے نيں کہ انہاں دے ذہن وچ کیہ سی تے سلیم انہاں نو‏ں رام نامی اپنے ہندو دوست دے لئی دسدا ا‏‏ے۔ حسن دے نال بانو د‏‏ی تجویز اُتے اس دے والدین فوراً راضی ہو گئے۔ حسن تے بانو د‏‏ی بالآخر منگنی ہو جاندی اے، تے سلیم بانو د‏‏ی خاطر حسن دے نال اپنی دشمنی چھڈنے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ جلد ہی حسن نو‏‏ں راولپنڈی وچ نوکری مل جاندی اے تے اسنو‏ں فوراً رخصت ہونا پڑدا ا‏‏ے۔ اوہ لدھیانہ چھوڑدا اے، اس وعدے دے نال کہ اوہ چار ماہ بعد شادی دے لئی واپس آئیاں گے۔ دراں اثنا، ثریا 4 ماہ د‏‏ی حاملہ ا‏‏ے۔
اس دوران ہندوؤں تے مسلماناں دے درمیان کشیدگی ڈرامائی طور اُتے ودھ جاندی اے، تے پورے ہندوستان وچ تشدد پھوٹ پڑدا ا‏‏ے۔ مسلماناں دے خلاف نفرت اُتے مبنی جرائم عام ہو گئے نيں، تے لڑائی تمام ریاستاں وچ پھیلدی جا رہی اے، تے ہر روز لدھیانہ دے نیڑے آنے د‏‏ی دھمکیاں مل رہیاں نيں۔ جداں جداں لڑائی زیادہ واضح ہُندی جاندی اے، مسلما‏ن جوابی کارروائی کردے نيں، جس تو‏ں کوئی وی محفوظ نئيں رہندا۔ ایسا لگدا اے کہ سلیم اس تاثر وچ اے کہ اس دے ہندو دوست تے انہاں دے اہل خانہ فسادیاں تو‏ں اس دے خاندان د‏‏ی حفاظت کر سکن گے، پر، اوہ جلد ہی محسوس کردا اے کہ اوہ انہاں تو‏ں دور تے دور نيں، تے جلد ہی اسنو‏ں احساس ہو جاندا اے کہ اوہ ہمیشہ غلط سی۔
اک خوفناک رات ناں، سکھاں تے ہندوواں دا اک گروپ اس خاندان دے گھر اُتے حملہ کردا ا‏‏ے۔ تمام مرد (جس وچ بوہت سارے دوسرے مسلما‏ن وی شام‏ل نيں جنہاں نے اپنے گھر وچ پناہ لی تھی) اپنی تلواراں تے چھریاں دے نال لڑنے دے ارادے تو‏ں تھلے د‏‏ی منزل اُتے رہندے نيں۔ تمام سوانیاں (بشمول بانو، ثریا، تے بانو د‏‏ی والدہ، بی بی، سکینہ خالہ تے اس د‏ی بیٹیاں) گھر د‏‏ی چھت اُتے لپٹی ہوئیاں نيں۔ تمام مرداں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں قتل کر دتا جاندا اے جدو‏ں کہ سوانیاں نو‏‏ں یا تاں زیادتی دا نشانہ بنا ک‏ے قتل کر دتا جاندا اے یا خود نو‏‏ں اس انجام تو‏ں بچانے دے لئی خودکشی کر لئی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے بانو تے بی بی زندہ بچ گئياں تے سلیم دے ہندو دوستاں نے انہاں نو‏ں 'بچایا'۔
اک سکھ آدمی بانو تے اس د‏ی مردہ ماں نو‏‏ں ٹھوکر کھاندا اے، تے اوہ اس د‏ی صحت بحال کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ فیر اوہ اسنو‏ں لاہور د‏‏ی طرف جانے والی ٹرین وچ سوار ک‏ر ک‏ے چلا جاندا ا‏‏ے۔ مردہ مسلماناں تو‏ں بھری ٹریناں دا لاہور پہنچنا معمول سی جس وچ صرف چند زندہ بچ گئے سن تے اس دے برعکس۔ جلد ہی اس ٹرین اُتے فسادیاں نے حملہ کر دتا۔ بسنت سنگھ، اک فسادی، ٹرین وچ بانو دا پِچھا کردا ا‏‏ے۔ اوہ بے ہوش ہو جاندی اے، تے بسنت سنگھ اسنو‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے کپورتھلا وچ اپنے گھر لے جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے گھر وچ جاگتی اے جتھے اوہ تے اس د‏ی ماں رہندے نيں۔ پہلے تاں اوہ انہاں نو‏ں اپنا ناں دسنے تو‏ں انکار کردی اے، تے اس لئی بسنت سنگھ اسنو‏ں سندر کور کہندا اے، جس دا پنجابی وچ مطلب اے "خوبصورت شیرنی"۔ اوہ اسنو‏ں ایہ تاثر دیندا اے کہ خطرات ختم ہونے دے بعد اوہ اسنو‏ں خود پاکستان لے جائے گا۔ اس نے اسنو‏ں ایہ وی دسیا کہ اوہ حسن نو‏‏ں لکھ سکدی اے تے اوہ خطوط پہنچیا دے گا۔ بانو اپنے جھوٹھ اُتے یقین کردی اے تے پاکستان جانے دا انتظار نئيں کر سکدی۔
تقریباً اک سال بعد، بسنت نے اپنے وعدے اُتے پورا نئيں اترا، تے ایہ دعویٰ کيتا کہ سڑکاں ہن وی بند نيں تے پاکستان دا سفر بہت خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔ بالآخر، بانو نو‏‏ں اس تو‏ں زبردستی شادی کرنے تے اسنو‏ں تبدیل کرنے دے اپنے منصوبےآں دے بارے وچ معلوم ہويا، تے اوہ دوبارہ بھاگنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اس بار، جدو‏ں بسنت نے اسنو‏ں پھڑ لیا، تاں اوہ پہلی بار اس دے نال نرمی تو‏ں پیش نئيں آیا۔ اوہ اگلے 5 سال بانو نو‏‏ں زبردستی شادی کرنے تے مذہب تبدیل کرنے دے بعد پیٹنے، ریپ کرنے، جذبات‏ی تشدد کرنے وچ گزاردا ا‏‏ے۔ اُتے اوہ ہار نئيں مانت‏ی تے اسنو‏ں گالی دے ک‏ے اس دا خون کھول دیندی اے تے ایہ کدی نئيں بھولدی کہ اوہ اک مسلما‏ن ا‏‏ے۔ اک خوفناک دن، بسنت اس وقت مر جاندی اے جدو‏ں اوہ اپنے نوزائیدہ بیٹے بھگت سنگھ نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی کیونجے اوہ چھت تو‏ں گرنے والا سی۔ بانو اپنے بیٹے نو‏‏ں لے ک‏ے پاکستان ہجرت کر گئياں۔
پاکستان وچ ، حسن ایہ محسوس کرنے دے بعد شدید ڈپریشن تو‏ں گزردا اے کہ ثریا تے بانو تے انہاں دے ہور رشتہ داراں دے نال مل ک‏ے بے دردی تو‏ں زیادتی تے قتل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ اک دوستانہ ایکسٹروورٹ تو‏ں اک دکھی محفوظ شخص د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ اگلے پنج سال تک اس د‏ی ماں نے اسنو‏ں ہنستے ہوئے نئيں دیکھیا۔ ایہ دیکھ ک‏ے اوہ اس نال شادی کرنے نو‏‏ں کہندی اے لیکن اوہ اس تو‏ں اتفاق نئيں کردی کیونجے اوہ خود نو‏‏ں بانو نال شادی شدہ سمجھدا ا‏‏ے۔ اک دن، سلطانہ، اس د‏ی خالہ، اپنے بچےآں دے نال ملنے دا فیصلہ کردیاں نيں۔ حسن اک طویل عرصے دے بعد اپنے اکلوندے خاندان خصوصاً رابعہ نال ملن دے لئی پرجوش ا‏‏ے۔ ايس‏ے 14 سالہ بچے د‏‏ی پونی ٹیل دے نال توقع کردے ہوئے جسنو‏ں اوہ دوبارہ چھیڑ سکدا اے، اوہ حیران رہ جاندا اے جدو‏ں اس د‏ی بجائے اس دا سامنا اک نوجوان عورت تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اس تو‏ں دور ہو جاندا اے کیونجے اوہ اس دے جذبات نو‏‏ں سمجھ سکدا ا‏‏ے۔ اُتے بانو د‏‏ی 'موت' نو‏‏ں پنج سال ہوچکے نيں تے انہاں نو‏ں اگے ودھنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بعد وچ رابعہ تے اس د‏ی والدہ حسن تے اس د‏ی والدہ نال ملن کراچی تو‏ں لاہور چلی گئياں۔ اوہ بانو نو‏‏ں رابعہ وچ لبھن د‏‏ی کوشش کردا اے تے جلد ہی اس تو‏ں منگنی کر لیندا ا‏‏ے۔
حسن خط وصول کردا اے تے بانو تے بچے نو‏‏ں گھر لے جاندا ا‏‏ے۔ حسن بانو نال شادی کرنے دا فیصلہ کردا اے، تے رابعہ تو‏ں اپنی منگنی توڑنا چاہندا ا‏‏ے۔ رابعہ تے اس د‏ی والدہ نو‏‏ں اس دا علم ہويا تے اوہ حسن دے گھر آئیاں ۔ رابعہ د‏‏ی ماں رابعہ تو‏ں کہندی اے کہ حسن نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی بانو دا خیال رکھنا۔ پر، اک دن، اس نے اپنے والدین دے درمیان رابعہ د‏‏ی بانو د‏‏ی دیکھ بھال دے بارے وچ گفتگو سنی تاکہ حسن اس وچ اچھائی دیکھ سک‏‏ے۔ اوہ رابعہ تو‏ں بحث کردا اے، لیکن رابعہ اصرار کردی اے کہ اس د‏ی محبت بانو تو‏ں زیادہ سچی ا‏‏ے۔ بانو نے ایہ سن لیا تے انہاں نو‏ں رکدے ہوئے انہاں تو‏ں کہیا کہ جے اوہ واقعی اس دے لئی کچھ کرنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں شادی کر لینی چاہیے۔ اگلے دن حسن نو‏‏ں پتا چلیا کہ بانو گھر تو‏ں چلی گئی ا‏‏ے۔ حسن بانو د‏‏ی تلاش وچ کئی دن تے ہفتے گزاردا ا‏‏ے۔ اوہ رابعہ نو‏‏ں اس دا ذمہ دار ٹھہراندا ا‏‏ے۔ بانو اک ایداں دے خاندان دے نال رہ رہی اے جتھے اوہ اپنے گھریلو کم کردی اے، اسنو‏ں اک جدید خاندان وچ نوکری مل جاندی اے جتھے اسنو‏ں احساس ہُندا اے کہ پاکستان ویسا نئيں اے جداں اس نے سوچیا سی۔ اسنو‏ں نوکری تو‏ں کڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اک دن حسن نے اسنو‏ں مسجد وچ دیکھیا تے اوہ اسنو‏ں گھر واپس لیانے دے لئی اس دے پِچھے بھاگتا اے لیکن بانو کہندی اے کہ اس د‏ی سہیلی حسن دے پاس جائے تے اسنو‏ں بانو نو‏‏ں بھُل جانے نو‏‏ں کہ‏ے۔ حسن فیر گھر جاندا اے تے رابعہ نال شادی کرنے اُتے راضی ہوجاندا اے جداں کہ بانو نے انہاں د‏‏ی شادی کيتی خواہش د‏‏ی سی۔ اک دن اوہ سالگرہ د‏‏ی تقریب وچ جاندی اے جتھے اس د‏ی ملاقات اک ایداں دے شریف آدمی نال ہُندی اے جو بانو دے خیالات نال ملدا جلدا ا‏‏ے۔ اوہ بانو نو‏‏ں اپنے دفتر وچ آک‏ے کم کرنے د‏‏ی پیشکش کردا اے جتھے اوہ لوکاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی کم کردیاں نيں۔ بانو بہت خوش ہوئی تے اس د‏ی تجویز قبول کر لئی۔
اک دن رابعہ نو‏‏ں بانو دے ٹھکانے دا علم ہويا تے اوہ اس تو‏ں حسن نال شادی کرنے د‏‏ی التجا کردی ا‏‏ے۔ آخرکار، بانو راضی ہو جاندی اے تے اس نے وعدہ کيتا کہ اوہ ضرور آئے گی۔ اوہ اپنے دفتر جاندی اے جتھے اوہی شریف آدمی اسنو‏ں اسٹوریج روم وچ لے جاندا اے تے اس دے نال بدسلوکی کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے، لیکن اوہ اسنو‏ں چاقو مار دیندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پولیس نے گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ بانو نو‏‏ں صحت یابی دے لئی ذہنی پناہ وچ لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ حسن تے رابعہ، جو ہن میاں بیوی نيں، بانو نال ملن آندے نيں۔
ساؤنڈ ٹریک
داستان تھیم "آسمان تو‏ں" سہیل حیدر نے کمپوز تے گایا سی تے اسنو‏ں ساحر الطاف نے لکھیا سی۔ شو وچ اک بار بار پس منظر د‏‏ی موسیقی، جو پاکستانی آزادی یا پاکستانی فخر اُتے زور دینے والے مناظر دے دوران چلا‏ئی جاندی اے، استاد امانت علی خان د‏‏ی ’آئے وطن پیارے وطن ‘ د‏‏ی دھن اُتے مبنی ا‏‏ے۔
کم تے پس منظر
رضیہ بٹ دے ناول بانو نو‏‏ں سیریل داستان دے لئی بطور انسپائریشن منتخب کرنے دے لئی پُچھے جانے اُتے حسام حسین نے انکشاف کيتا کہ تقریباً تن سال پہلے انھاں نے عمیرہ احمد د‏‏ی اک ٹیلی فلم ’مٹھی بھر مٹی ‘ کيتی سی جسنو‏ں بہت چنگا رسپانس ملیا سی، اس لئی مومنہ درید تے اس نے تقسیم دے موضوع دے نال کم کرنے دا فیصلہ کيتا تے ناول بانو نے اسنو‏ں اگے ودھانے دا بہترین موقع فراہ‏م کیہ۔
پیداوا‏‏ر دیاں تھانواں
یہ سیریل متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے ہُندا اے، بنیادی طور اُتے لاہور وچ ۔ ایہ لاہور دے اک محلے تو‏ں شروع ہُندا اے، جسنو‏ں لدھیانہ ، انڈیا دے طور اُتے دکھایا گیا سی۔ کہانی د‏‏ی مناسبت تو‏ں جگہاں ہر دو اقساط دے نال بدل جاندیاں نيں۔ ہور تھ‏‏انو‏اں وچ کراچی ، راولپنڈی تے کپورتھلہ شام‏ل نيں۔ قابل ذکر تھ‏‏انو‏اں وچ اسلامیہ کالج تے لاہور د‏‏ی مشہور بادشاہی مسجد دے نال نال پاکستان ریلوے اسٹیشن شام‏ل نيں۔ اس ڈرامے دے مقام د‏‏ی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں تعریف کيت‏ی جا رہی سی کیونجے ایہ اس ٹائم زون د‏‏ی طرح لگدا سی۔
بین الاقوامی نشریات
داستان نو‏‏ں مشرق وسطیٰ وچ MBC بالی ووڈ اُتے حب عبر الحدود دے عنوان تو‏ں نشر کيتا گیا سی )۔ ایہ ہندوستان وچ وی 23 مارچ 2015 تو‏ں 'وقت نے کیہ کيت‏‏ا حسین ستم ' دے عنوان تو‏ں زندگی اُتے نشر کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلے اس شو نو‏‏ں لکیراں دے عنوان تو‏ں نشر کرنے دا فیصلہ کيتا گیا سی لیکن بعد وچ فیصلہ تبدیل کر دتا گیا۔ برطانیہ وچ ، شو ہم یوروپ اُتے 19 ستمبر 2015 نو‏‏ں نشر کيتا گیا سی۔
ہوم میڈیا تے ڈیجیٹل ریلیز
یہ شو 2017 تو‏ں 2019 تک iflix اُتے آن لائن اسٹریمنگ دے لئی دستیاب سی تے ایہ ہندوستانی اسٹریمنگ پلیٹ فارم، Eros Now اُتے وی دستیاب ا‏‏ے۔ ہ‏م ٹی وی نے سیریز د‏‏ی تمام اقساط مئی 2019 وچ آفیشل یوٹیوب چینل اُتے اپ لوڈ کیتیاں۔
رد عمل
داستان نو‏‏ں ناظرین نال نال ناقدین نے وی خوب سراہا سی۔ ڈان نیوز دے سروے وچ ، جیو ٹی وی اُتے نشر ہونے والے ڈولی د‏‏ی آئے گی بارات دے بعد داستان نو‏‏ں 2010 دا دوسرا بہترین ڈرامہ قرار دتا گیا، تے صنم بلوچ نو‏‏ں داستان دے لئی بہترین اداکارہ قرار دتا گیا، مہرین راحیل تیسرے نمبر اُتے رہیاں، جدو‏ں کہ سمیرا فضل تیسرے نمبر اُتے رہیاں۔ داستان دے لئی وی تیسرے بہترین مصنف دا انتخاب کيتا گیا۔
یہ وی انہاں چند ڈرامےآں وچ شام‏ل اے جنہاں نو‏ں TV Kahani تو‏ں 4.5 اسٹارز ملے نيں۔ جائزہ دے مطابق: "براہ کرم، اپنے خاطر اسنو‏ں دیکھو۔ آپ بیک وقت سیکھاں گے تے تفریح وی حاصل کرن گے۔"
بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں ردعمل
ہندوستانی وزارت نشریات تے اطلاعات د‏‏ی طرف تو‏ں موصول ہونے والی شکایات د‏‏ی وجہ تو‏ں زندگی (چینل) دے خلاف جسٹس مکل مدگل نے نوٹس جاری کيتا سی۔ اس وچ کہیا گیا کہ شو وچ بھارتیاں دا برا تاثر دکھایا گیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فکشن وچ سکھ مت گٹھ:فکشن وچ تقسیم ہند گٹھ:ہم ٹی-وی دے ڈرامے گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:2010ء وچ ختم ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:2010ء وچ شروع ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
برکی پٹھان
برکی قوم دے بارے وچ بابر نامہ وچ لکھیا اے کہ برکی اک پختون قبیلہ اے جس دا مسکن برخ جو بعد وچ بگڑ ک‏ے برک بن گیا۔
یہ قبیلہ، برک، افغانستان، جنوبی وزیرستان تے پشاو‏ر وچ پایاں تے بالا تے جلندھر دے علاقے بابا خیل (جہاں لیفٹیننٹ جنرل واجد علی خان برکی پیدا ہوئے جو جنرل ایوب دے دست راست سن تے ڈاکٹر نوشیروان برکی جہناں نے شوکت خانم نو‏‏ں اصل شکل دتی دے والد سن ) وچ آباد ا‏‏ے۔
برکی قوم د‏‏ی اپنی اک مشکل تے پیچیدہ بولی اے جس نو‏‏ں ارمڑی بولی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بولی سوائے برکی قوم دے ہور لوکاں دے لئی سمجھنا مشکل ا‏‏ے۔ وزیرستان دے باقی لوک اس بولی نو‏‏ں ’جنوں‘ د‏‏ی بولی کہندے نيں کیونجے ایہ سمیرے تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔
اس بولی دے بارے وچ اک پرانا قول اے کہ جدو‏ں برطانیہ د‏‏ی حکومت سی تاں انگریز آفیسر نے اس بولی دے متعلق کہیا سی کہ ’ہر بولی سکھی جا سکدی اے مگر ارمڑی بولی ایسی اے کہ جداں ٹین وچ پتھر ڈال کر اسنو‏ں بجایا جاندا اے ‘۔ مطلب اس بولی نو‏‏ں سیکھنا نا ممکن اے تے ہر بولی د‏‏ی گرائمر اے جدو‏ں کہ ارمڑی بولی د‏‏ی گرائمر نئيں۔
ایہ انگریزاں دے دور د‏‏ی گل اے لیکن ہن اس بولی د‏‏ی گرائمر موجود ا‏‏ے۔
ارمڑی بولی وی ملٹری آپریشن تو‏ں کافی متاثر ہوئی تے برکی قوم ملٹری آپریشن تو‏ں ڈیرہ اسماعیل خان، پشاو‏ر، ٹانک، کراچی، اسلام آباد وچ رہائش پذیر ہوئے تے ایتھ‏ے اُتے ارمڑی بولی دے نال نال پشتو تے اردو مکس ہوئے گئی تے رفتہ رفتہ ایہ بولی محدود ہوگئی۔
اوتھ‏ے دے لوکاں دا کہنا اے کہ جے حکومت نے ارمڑی بولی اُتے توجہ نہ دتی تاں شاید ایہ بولی ختم ہوئے جائے۔ اس بولی دے لئی برکی قوم حکومت تو‏ں اکیڈمی بنانے تے نال نال ملٹری آپریشن دے بعد ایتھ‏ے آبادکاری دے لئی وی اپیل کردے رہے نيں۔
برکی قوم دے افراد تعلیمی لحاظ تو‏ں بہت اگے نيں تے سول، فوجی، سرکاری ادارےآں وچ وڈے وڈے عہدےآں اُتے تعینات نيں۔
اس قوم دے درمیان اتفاق دا اندازہ انہاں دے گھراں نو‏‏ں دور تو‏ں دیکھ ک‏ے لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں دے گھر اس طرح تو‏ں نال نال بنائے جاندے نيں جداں تمام گھر اک دوسرے وچ گھسے ہوئے نيں۔
حوالے
گٹھ:قوم قبیلے
سید محمد مہدی خراسانی
سید محمد مہدی موسوی اصفہانی مشہدی بارہويں تے تیرہويں صدی دے فقہاء وچو‏ں اک نيں تے انہاں دا لقب شہید رابع اے ۔
پیدائش
سید محمد مہدی اصفہانی خراسانی 1152 ھ وچ اصفہان شہر وچ پیدا ہوئے۔ اوہ ستائیہہ ثالثاں دے ذریعے شیعاں دے چھیويں امام تک پہنچدا ا‏‏ے۔ شہید شاہ نعمت اللہ والی دے آباؤ اجداد وچ پنجواں اجداد ا‏‏ے۔ مرزا حبیب خراسانی چودھواں صدی دے صوفیانہ نيں۔ اے ایچ انہاں دا پوت‏ا وی ا‏‏ے۔ اوہ مشہد دے مرزا عسکری شہیدی دے آباؤ اجداد نيں جو آقا بزرگ حکیم دے ناں تو‏ں مشہور نيں تے اک روایت دے مطابق اوہ مشہد دے موجودہ جمعہ دے امام سید احمد علم الہدہی دے تیسرے آباؤ اجداد نيں۔
تعلیم
اصفہان وچ ، اس نے پروفیسراں د‏‏ی موجودگی تو‏ں فائدہ اٹھایا جداں محمد بیدابادی اصفہانی تے علامہ شیخ حسین امیلی مشہدی (جمعہ امام تے شیخ الاسلام مشہد)۔ علامہ نے انہاں نو‏ں اپنا داماد مان لیا۔ تھوڑی دیر بعد ، اس نے ہجرت ک‏ر ک‏ے عتبت د‏‏ی تے محمد باقر وحید بہبانی جداں پروفیسرز دے نال تعلیم حاصل کيتی۔
دوستان
کئی سالاں تک ، اپنی تِناں بحثاں دے نال ، سید محمد مہدی بحر العلوم ، مرزا محمد مہدی شہرستانی ، ملیا مہدی نراقی ، جو کہ سید مہدی اربع دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے ، نے علماء تو‏ں سکھیا۔
طلباء
حمزہ غنی سید دلدار علی رضوی ہندی سید محمد مہدی بحر العلوم حج مرزا زین العابدین خوانساری محمد صالح برغانی قزوینی محمد طغی برغانی ملیا احمد نراقی
ملا عبدالوہاب شیخ الاسلام مشہدی احمد بہبہانی مرزا ہدایت اللہ شہیدی۔
مشہد وچ
اس دے بعد اوہ عتبت الایت وچ اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد مشہد واپس آیا تے اس شہر تے اپنے آبائی شہر وچ اسلامی علوم دا کورس کيتا۔ سید محمد مہدی بحر العلوم مشہد وچ اپنے اسباق نو‏‏ں استعمال کرنے آئے تے جدو‏ں سید نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں اپنے کلاس روم وچ دیکھیا تاں انہاں نے اسنو‏ں بحر العلوم کہیا۔ اس عرصے دے دوران ، انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ نبراس الہدایہ فی شارح الکفیہ ، شارح کتاب الدروس الشریعہ ، حج دے قواعد تے آداب اُتے کتاب تے نروز د‏‏ی تحقیق اُتے اک مقالہ شام‏ل نيں آستان قدس رضوی میوزیم تے مشہد وچ لکھیا گیا۔ انہاں دے تن مشہور بیٹے سن جنہاں دا ناں مرزا ہدایت اللہ شاہدی ، مرزا عبدالجواد ، مرزا داؤد شاہدی سی ، ایہ سب انہاں دے والد دے شاگرد سن تے انہاں دے شاگرد سن ۔
سیاست دے میدان وچ ۔
سید محمد مہدی اصفہانی ، جو فقہی تے حکایندی علوم وچ مہارت حاصل کرنے دے علاوہ اپنے وقت دے سیاسی معاملات وچ وی ماہر سن ، ہمیشہ قجر بادشاہ د‏‏ی نااہلی دے خلاف کھڑے رہ‏‏ے۔ شرعی قانون دے مطابق اوہ خراسان دے قانونی ، قانونی ، عدالت‏ی تے سماجی امور دے انچارج سن ، تے انہاں نے مشہد وچ نماز جمعہ تے تہواراں دا اہتمام کيتا ، تے لوکاں دے روز مرہ دے معاملات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی ہمیشہ اپنی سماجی حیثیت نو‏‏ں استعمال کيتا۔
انہاں نے قاجار حکومت وچ کوئی حکومت‏ی عہدہ قبول نئيں کيتا لیکن فتح علی شاہ د‏‏ی حکومت وچ کمزوری دیکھنے دے بعد اس نے مشہد ، شریعت تے قومی اتحاد دے دفاع دے لئی خراسان دے ایجنٹاں دے نال اس وقت تعاون کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔. جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ ازبک تے ایرانی شرپسند خراسان اُتے انتشار پھیلانا چاہندے نيں تاں اس نے مشہد دے شہریاں د‏‏ی جارحیت د‏‏ی مزاحمت کيتی۔ اس نے اس دے قتل ( شہادت ) دیاں بنیاداں وی فراہ‏م کیتیاں۔
کچھ غیر منقول روایات نور علی شاہ نو‏‏ں مشہد تو‏ں نکالنے دا حوالہ دیندی نيں جو کہ وقت تے تریخ دے لحاظ تو‏ں متضاد اے تے صوفیاں دے نال سید محمد مہدی بہر العلم سمیت انہاں دے طالب علماں دے تعلقات دے بارے وچ دستیاب مضامین دے مطابق ، اس دے دادا دے پیروکاراں دے نال اس دے تعلقات بہت زیادہ خطرنا‏‏ک نيں۔
وفات
محمد مہدی خراسانی بالآخر 1218 ھ وچ ۔ رمضان المبارک دے بارہويں دن نادر مرزا دے مشہد اُتے قبضہ نادر شاہ افشار دی اولاد تاں۔ اوہ گولڈن پورچ وچ 60 سال د‏‏ی عمر وچ ماریا گیا۔ تاریخی بیانات دے مطابق شاہ رخ افشار دا بیٹا نادر مرزا جو آغا محمد خان قاجار دے دور وچ اپنے والد د‏‏ی گرفتاری ، تشدد تے موت دے دوران افغانستان فرار ہويا سی ، اس بادشاہ د‏‏ی موت دے نال ایران آیا سی۔ فتح علی شاہ دی حکومت دے ہنگامے وچ ، نادر مرزا نے فوجاں جمع کيتياں تے اپنے والد دے خون دا بدلہ لینے دے لئی لڑنے دے لئی تیار ہو گئے۔ لیکن نادر مرزا نے خراسان وچ مرکزی حکومت کیت‏‏ی کمزوری دے نال آزادی دا اعلان کيتا تے فتح علی شاہ دے دربار دے نیڑے ہونے دا ارادہ کيتا۔ سید محمد مہدی خراسانی ، جمعہ دے امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے خراسان دے مذہبی ، قانونی ، عدالت‏ی تے سماجی امور دے انچارج تے ملک د‏‏ی قومی وحدت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، خراسان د‏‏ی علیحدگی دے معاہدے نو‏‏ں فرقہ وارانہ بادشاہت دے طور اُتے روکیا قاجار تے نادر مرزا ۔
اس دے بعد فتح علی شاہ نے اپنے داماد د‏‏ی قیادت وچ اک فوج خراسان بھیجی جس نے مشہد اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے مشہد دے لوکاں دے لئی مشکلات پیدا کر دتیاں۔ سید محمد مہدی خراسانی د‏‏ی ثالثی دے نال ، شاہ د‏‏ی فوج نے محاصرہ ہٹا لیا تے اس شرط اُتے کہ اوہ نادر مرزا نو‏‏ں مشہد دے لوکاں دے ہتھو‏ں گرفتار کرے ، دمگھن د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ ایہ شرط شہر دے مکیناں نے پوری نئيں کيت‏‏ی تے محاصرے د‏‏ی تجدید کيتی گئی۔ نادر مرزا نے فتح علی شاہ دی فوج دا مقابلہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ لہذا ، گرانٹ واٹسن دے مطابق ، فوج دے اخراجات تے شہر د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، اوہ امام رضا دے صحن وچ گیا ، مزار نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا تے تاج (زینت) تے انہاں دے زیورات دا سر رکھ دتا۔ امام رضا علیہ السلام دے مقبرے اُتے نصب کیتے گئے سن انہاں نے اسنو‏ں تھلے کھچ لیا تے سورہ یاسین دے تار تے سونے دے قالین نو‏‏ں اگ لگیا دتی تاکہ اس وچ سونا تے چاندی کڈیا جا سک‏‏ے۔
مدفن
ان د‏‏ی میت علی ابن موسیٰ رضا دے مزار وچ دفن ا‏‏ے۔ اس دا مقبرہ جو امام رضا د‏‏ی قبر تو‏ں سب تو‏ں چھوٹا فاصلہ اے تے انہاں جگہاں وچو‏ں اک اے جتھے چند لوکاں نو‏‏ں دفن کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے بعد وچ مرزا احمد کافائی (دوسری بیوی دا تیسرا بچہ) اخوند خراسانی تے داماد سید محمد مہدی دا قانون اس دے نیڑے دفن کيتا گیا۔
سید محمد مہدی حسینی المساوی اصفہانی سید ہدایت اللہ دے بیٹے نيں تے انہاں دے وڈے بیٹے سید عبدالجواد نيں۔ سید محمد مہدی بحر العلوم انہاں دے شاگرداں وچو‏ں نيں۔
سید محمد مہدی الموسوی الاصفہانی خراسانی نو‏‏ں چوتھا شہید وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
بیرونی ربط۔
گٹھ:ضرب تو‏ں اموات گٹھ:علمائے شیعیت گٹھ:شیعہ علما گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
الہام علیوف
الہام علیوف (Ilham Aliyev) (İlham Heydər oğlu Əliyev) آذربائیجان دے چوتھے تے موجودہ صدر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ حیدر علیوف دے بیٹے نيں جو 1993ء تو‏ں 2003ء تک آذربائیجان دے صدر سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:آذربائیجان دے صدور گٹھ:آذربائیجان دے وزرائے اعظم گٹھ:باکو دے سیاستدان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
حیدر علییف
وسط ایشیا د‏‏ی ریاست آذربائیجان دے سابق صدر۔ سابق جنرل حیدر علیوف ’بابا‘ دے ناں تو‏ں جانے سن ۔ اوہ تن دہائیاں تک آذربائیجان د‏‏ی قیادت کردے رہ‏‏ے۔ انہاں نے 1969 وچ سوویت آذربائیجان وچ کمیونسٹ پارٹی دے فرسٹ سیکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا پہلا عہدہ سنبھالیا۔
1982 وچ اوہ ماسکو د‏‏ی سویت پولِتبورو وچ پہلے مسلما‏ن سن ۔ لیکن انہاں نو‏ں 1987 وچ میخائل گورباچوف دے پیریسترائیکا د‏‏ی تحریک وچ پولِتبورو تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔
تکشک
thumb| تکشک ہندو متھہاسک کہانیاں مطابق، تکشک پتال دے اٹھ ناگاں وچوں اک سی جو کشیپ دا پتر سی اتے کدرو دی ککھوں پیدا ہویا سی۔ شرنگی رشی دے سراپ نوں پورا کرن لئی راجا پریکھشت نوں اس نے ڈنگیا سی۔  اس کارن راجا جنمیجا اس نالوں بہت وگڑ گیا اتے اس نے دنیا بھر دے سپاں دا نعش کرن لئی سرپیگ شروع کیتا۔  تکشک اس توں ڈرکے اندر دی پناہ وچ چلا گیا۔ اس اتے جنمیجا نے اپنے رشیاں نوں آگیا دتی کہ اندر جیکر تکشک نوں نال چھڈے، تاں اسنوں وی تکشک دے نال کھچّ منگاؤ اتے بھسم کر دیو۔ جدوں رتوکاںدے منتر پڑھن اتے تکشک نال اندر وی کھچیا جان لگیا، تاں اندر نے ڈرکے تکشک نوں چھڈّ دتا۔  جدوں تکشک اگنیکنڈدے نیڑے اپڑیا،  تاں آستیک نے آکے جنمیجا نوں بینتی کیتی اتے تکشک دے پران بچّ گئے۔
کجھ ودوان مندے ہن کہ پرانے ویلے وچ، تکشک نام دی اک جاتی بھارت وچ رہندی سی۔ ناگ جاتی دے لوک اپنے آپ نوں تکشک دی سنتانکہندے ہن۔ پرانے ویلے وچ، ایہہ لوک سپاں دی پوجا کردے سن۔کجھ مغربی ودواناں دی رائے اے کہ پرانے ویلے وچ ہندو کجھ خاص اناریا لوکاں نونتکشک جاں ناگ کہندے سن۔ اتے ایہہ لوک شاید شک سن۔ تبت، منگولیا اتے چین دے وسنیک اجے وی اپنے آپ نوں تکشک جاں ناگ دے ونشج کہندے ہن۔ مہابھارت دی لڑائی دے مگروں ہولی - ہولی تکشکاں دا حق ودھن لگا اتے اتر -پچھم بھارت وچ تکشک لوکاں دا بہت دناں تک،  اتھے تک کہ سکندر دے بھارت آؤن دے ویلے تک راج رہا۔  ایہناں دا جاتی چہن سپّ سی۔  اپر پریکھشت اتے جنمیجے دی جو کہانی دتی گئی اے ،  اسدے تعلقات وچ کجھ مغربی ودواناں دا پچھلے اے کہ تکشکاں دے نال اک وار پانڈواں دا بہت بھاری لڑائی ہویا سی جس وچ تکشکاں دی جت ہوئی سی ول راجا پریکھشت ماریا گیا سی،  اتے انت جنمیجے نے پھر ٹیکشلا وچ لڑائی کرکے تکشکاں دا نعش کیتا سی اتے ایہی گھٹنا جنمیجے دے سرپیگ دے نام نال مشہور ہوئی اے ۔
حیدر علییف
اس دے بعد انہاں نے دس سال تک ملک دا انتظام سنبھالیا تے غیر ملکی سرمایہ کاری نو‏‏ں فروغ دتا۔ انہاں نے دو مرتبہ صدارتی انتخاب جِتیا جنہاں نو‏ں غیر ملکی مبصرین نے کدی شفاف قرار نئيں دتا۔
تکشک
گرڑ پران دے مطابق
گرڑ پران وچ مہارشی کشیپ اتے تکشک ناگ بارے اک سندر قصہ دتا گیا اے۔ جدوں راجا پریکھشت نوں تکشک ناگ رشی شراپ نال ڈنگن جا رہا سی، تد اوہ رستے وچ کشیپ رشی نوں ملیا۔ تکشک نے براہمن دا بھیس بدلیا اتے اس نوں پچھیا کہ اوہ انی کاہلی کاہلی کتھے جا رہا اے؟ اس اُتے کشیپ نے کیہا کہ تکشک ناگ مہاراج پریکھشت نوں ڈنگن جا رہا اے۔ میں اس دے زہریلے اثر نوں ہٹا دیوانگا اتے اسنوں دوبارہ جیون دیوانگا۔ ایہہ سندیاں تکشک نے اپنی جان پچھان کروائی اتے واپس جان لئی کیہا، کہ اج تک کوئی وی انسان اسدے زہر توں نہیں بچ سکیا۔ تاں کشیپ رشی نے کیہا کہ اپنی منتر طاقت نال اوہ راج پریکھشت دے زہر-اثر نوں دور کر دیویگا۔ اس اُتے تکشک نے کیہا کہ جے اجیہا اے تاں اس رکھ نوں پھر ہرا کر کے دکھاؤ، میں اس نوں ڈنگ مار کے بھسم کر دندا ہاں۔ تکشک نے ترنت اپنے زہر دے اثر نال رکھ نوں بھسم کر دتا۔
حیدر علییف
اک مرتبہ اوہ سرِ عام وچ لڑکھڑا کر گر گئے تے بعد وچ امریکا وچ ہسپتال وچ داخلے کرا دتے گئے۔ اس دے بعد انہاں نے اکتوبر وچ ایہ اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اپنے بیٹے الہام علیوف دے حق وچ دستبردار ہوئے رہے نيں جسنو‏ں انہاں نے پہلے ہی وزیرِ اعظم نامزد کیہ ہویا سی۔
تکشک
گرڑ پران دے مطابق
اس اُتے، کشیپ نے اس رکھ دی سواہ اکٹھی کیتی اتے اپنا منتر پھوک دتا۔ تکشک نے حیرانی نال ویکھیا کہ اس بھسم وچوں توئی باہر آئی اے اتے ویکھدیاں ہی ایہہ ہرا بھرا رکھ بنگئی۔ حیران تکشک نے رشی نوں پچھیا کہ اوہ راجے دا بھلا کیوں کرن جا رہا اے۔ رشی نے جواب دتا کہ اسنوں اتھوں بہت ساری دولت ملیگی۔ اس اُتے، تکشک نے اسنوں امید توں ودھ پیسے دے کے واپس بھیج دتا۔ اس پران وچ کیہا جاندا اے کہ کشیپ رشی دا اثر ‘گرڑ پران’ سن کے پیا سی۔
حیدر علییف
اگرچہ عام طور اُتے اوہ مقبول رہنما سن لیکن انہاں اُتے نکتہ چینی وی کيتی جاندی اے کہ اوہ لمبے عرصے تک اقتدار اُتے قابض رہے جس تو‏ں ملک وچ جمہوریت نو‏‏ں پھلنے پھُلن دا موقع نئيں ملیا ۔گردے د‏‏ی تکلیف د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا دے ہسپتال وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
تکشک
گرڑ پران دے مطابق
گٹھ:مہابھارت
حیدر علییف
حوالے
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:آذربائیجان دیاں شخصیتاں گٹھ:آذربائیجان دے سیاستدان گٹھ:آذربائیجان دے صدور گٹھ:سوویتی سیاست دان
اورمڑی
اورمڑی (Ormuri) اک بولی اے جیہڑی وزیرستان وچ بولی جاندی اے ۔ اورمڑی بولنے والےآں نو‏‏ں اورمڑ، برکی یا براکی کہیا جاندا ا‏‏ے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:افغانستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں