عبد_اللہ_بن_عباس
ابن زبیر دے مقابلے وچ فرزند عباوہدی قدردانی
عبد اللہ صفوان بن امیہ دا بیان اے کہ ابن زبیر دے عہد حکومت وچ میرا گزر مکہ دی اک گلی تو‏ں ہويا تو ميں نے اک دروازے اُتے لوگاں دے ہجوم نو‏‏ں دیکھیا ،معلوم ہويا کہ ایہ تمام لوگ عبد اللہ بن عباس تو‏ں تفسیر و حدیث تے فقہ حاصل کرنے دے لئی جمع نيں۔ ماں ایہ منظر دیکھ کر آگے روانہ ہويا تو ميں نے اک وسیع مکان وچ لوگاں دی آمد و رفت ملاحظہ دی ،معلوم ہويا کہ ایہ عبید اللہ بن عباس دا مکان اے جتھ‏ے غرباء و مساکین نو‏‏ں مفت کھانا کھلیایا جاندا اے ۔ ماں ایہ دونے منظر دیکھ کر عبد اللہ بن زبیر دے پاس آیا تے کہیا: ایہ عجیب گل اے کہ تو نے خلافت دا دعوی کیتا ہويا اے لیکن تیری کنجوسی پورے عرب وچ ضرب المثل بن چک‏ی اے جدو‏ں کہ عباس دے دو بیٹےآں نے تیرے لئی فضیلت دا کوئی موقع باقی نہيں رکھیا ،اک بھائی تفسیر و حدیث تے فقہ دا معلّم اے تے ہزاراں طلاب اس تو‏ں صبح و شام مستفید ہو رہے ہيں جدو‏ں کہ دوسرے بھائی دا دستر خوان ہر غریب و مسافر دے لئی بچھا ہويا اے ۔ یہ سن کر ابن زبیر سخت پریشان ہويا تے اس نے دونے بھائياں نو‏‏ں بلا کر خوب سرزنش دی تے کہیا:آئندہ تواڈے دروازےآں اُتے ایہ لوگاں دا ہجوم نہ ہو ۔ یہ طرفہ سن کر ابو طفیل عامر بن وائل کنانی نے چند اشعار کہ‏ے جنہاں وچ اس نے عباس دے دونے بیٹےآں دی تعریف دی تے ابن زبیر دا شکوہ کیتا ۔ میراث وچ "عول" دی مخالفت اک دن ابن عباس نے کہیا: جو شخص "عول" دے مسئلے وچ نزاع کرے وچ اس تو‏ں مباہلہ کرنے دے لئی تیار ہون۔ کسی نے کہیا: اے فرزند عباس!تم اس وقت وڈی شد و مد دے نال اوہدی مخالفت کر رہے ہو جدو‏ں کہ عمر دے دور وچ تساں خاموش سن، اوہدی کیتا وجہ اے ؟ ابن عباس نے کہیا:وہ بہت خوفناک آدمی سن ،ميں نے انہاں دے ڈر تو‏ں عول دی مخالفت نہيں دی سی ۔ ابن عباس دا خطبہ بصرہ تے انجام دا بیان شیخ طوسی نے امالی وچ اپنی سند تو‏ں یونس بن عبد الوارث دی زبانی ابن عباوہدی ایہ تقریر نقل کيتی ا‏‏ے۔ ابن عباس نے بصرہ دے منبر پہ ایہ خطبہ دتا:اے اپنے دین وچ حیران و پریشان ہونے والی امت! خدا دی قسم جے تساں اسنو‏ں مقدم رکھدے جسنو‏ں خدا نے مقدم کیتا سی تے اسنو‏ں موخر کردے جسنو‏ں اللہ نے موخر کیتا سی تے ولایت و وراثت نو‏‏ں اوتھ‏ے رکھدے جتھ‏ے اللہ نے اسنو‏ں رکھیا سی تو اللہ دا کوئی فرض اج ضائع نہ ہُندا تے اج کوئی وی خدا دا دوست تنگ دست نہ ہُندا ،اب جوکچھ تساں کرچکے ہو اس دا ذائقہ چکھو تے ظالم عنقریب جان لاں گے کہ انہاں دا انجام کیتا ہوئے گا ۔ قاضی شوشتری نے فرمایا: روایات تو‏ں ظاہ رہے کہ امام علی نے ابن عباسنو‏ں طلحہ و زبیر تو‏ں اتمام حجت دے لئی بھیجیا تے انہاں نے وڈے روشن دلائل تو‏ں امیر المومنینؑ دی حقانیت نو‏‏ں ثابت کیتا ،امام علیؑ نے انہاں دے انداز دلیل نو‏‏ں دیکھ کر فرمایا:جس دا ابن عباس جداں چچا زاد بھائي ہو تو اللہ تعالی نے اسنو‏ں اکھاں نو‏‏ں ٹھنڈک عطا کيتی اے ۔ معاویہ بن ابی سفیان تو‏ں بحث تے اہل بیت ؑکی مرجعیت دا بیان طبرسی نے احتجاج وچ سلیم بن قیس دی کتاب تو‏ں ابن عباوہدی معاویہ تو‏ں ایہ گفتگو اس طرح نقل کيتی اے: اک مرتبہ معاویہ بن ابی سفیان مدینہ آئے تے اوہ جتھ‏ے جتھ‏ے تو‏ں لنگھدے لوگ انہاں دی تعظیم دے لئی کھڑے ہوجاندے ،اس دا گزر قریش دے مجمع تو‏ں ہويا تے اس گروہ وچ عبد اللہ بن عباس موجود سن ،تمام مجمع نے اٹھ کر اوہدی تعظیم دی لیکن ابن عباس بدستور بیٹھے رہے ،معایہ نے انہاں نو‏ں مخاطب ہوکر کہیا: وچ جاندا ہاں کہ جنگ صفین دا کینہ تیرے دل وچ اے اسی لئی تو نے میری تعظیم نہيں دی اس دے باوجود وچ درگزر کراں گا کیونکہ وچ اس عثمان دا رشتہ دار ہاں جسنو‏ں ظلم تو‏ں قتل کیتا گیا ۔ ابن عباس نے کہیا: کیتا کیتا جائے عمر بن خطاب وی قتل ہوئے سن تے اوہ وی مظلوم ہوکر قتل ہوئے (مگر انہاں دے بارے وچ ایسا نہيں کردے ہو)۔ معاویہ بن ابی سفیان نے کہیا: دونے وچ وڈا فرق اے عمر نو‏‏ں اک کافر نے قتل کیتا سی جدو‏ں کہ عثمان نو‏‏ں مسلماناں نے قتل کیتا سی ۔ ابن عباس نے کہیا:اس تو‏ں تیرا تمام دعوی ہی باطل ہوجاندا اے ۔ ابن عباس دا ایہ جواب سن کر معاویہ شرمندہ ہويا ۔ پھر اس نے ابن عباس تو‏ں کہیا: ميں نے پورے ملک وچ تحریر حکم جاری کیتا اے کہ کوئي شخص علی تے اہل بیت دے فضائل بیان نہ کرے تے وچ تینو‏ں وی ایہی حکم دیندا ہاں کہ علی دے فضائل بیان نہ کرنا۔ ابن عباس نے کہیا: کیتا تو مینو‏ں قرآن دی تلاوت تو‏ں روکنا چاہندا اے ؟ معاویہ نے کہیا:ہاں وچ ایسا ہی کرنا چاہندا ہون۔ ابن عباس نے کہیا: پھر اس دا مقصد تو ایہ اے کہ اسيں قرآن پڑھیاں تے مفہوم قرآن نو‏‏ں سمجھنا چھڈ داں تے اس اُتے عمل وی نہ کراں ۔ معاویہ نے کہیا: مفہوم قرآن دے لئی ایسے افراد تو‏ں سوال کرو جو تیری تے اہل بیت دی بیان کردہ تفسیر و تاویل دی مخالفت کردے ہون۔ ابن عباس نے کہیا: مگر اللہ تعالی نے قرآن نو‏‏ں اہل بیت دے گھر وچ نازل کیتا اے تے وچ تفسیر دے لئی اہل بیت نو‏‏ں چھڈ دے آل ابی سفیان دی طرف رجوع کراں؟ معاویہ نے کہیا:ابن عباس! اپنی بولی اُتے قابو رکھو تے جے تو نے ایسا کرنا اے تو اپنی خاموشی تو‏ں کرو کہ کوئي دوسرا تیرے تو‏ں سننے نہ پائے ۔