cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
حضرت امام محمد مھدی علیہ السلام
آپ کانام نامی واسم گرامی ”محمد“ تے مشہورلقب ” مہدی “ اے علما کاکہنا اے کہ آپ کانام بولی پرجاری کرنے د‏‏ی ممانعت اے علامہ مجلسی اس د‏ی تائید کردے ہوئے فرماندے نيں کہ ”حکمت آن مخفی است “ اس د‏ی وجہ پوشیدہ تے غیرمعلوم اے ۔ (جلاالعیون ص ۲۹۸) علماء کابیان اے کہ آپ کایہ ناں خود حضرت محمدمصطفیٰ نے رکھیا سی ۔ ملاحظہ ہوئے روضة الاحباب وینابع المودة ۔ مورخ اعظم ذاکرحسین اسلام د‏‏ی تریخ جلد ۱ ص ۳۱ وچ لکھدے نيں کہ ”آنحضرت نے فرمایا کہ میرے بعد بارہ خلیفہ قریش تو‏ں ہون گے آپ نے فرمایا کہ آخرزمانہ وچ جدو‏ں دنیا ظلم وجورسے بھرجائے گی ،تومیری اولاد وچو‏ں مہدی کاظہورہوئے گا جوظلم وجورکودورکر دے دنیا نوں عدل وانصاف تو‏ں بھردے گا ۔ شرک وکفرکودنیا تو‏ں نابود کردے گا ، ناں ”محمد “ تے لقب ” مہدی “ ہوئے گا حضرت عیسی آسمان تو‏ں اترکر اس د‏ی نصرت کرن گے تے اس دے پِچھے نماز پڑھےں گے ،اوردجال نوں قتل کرن گے۔
آپ د‏‏ی کنیت :
اس پرعلما فریقین کااتفاق اے کہ آپ د‏‏ی کنیت ” ابوالقاسم “ تے آپ ابوعبداللہ سی تے اس پربھی علما متفق نيںکہ ابوالقاسم کنیت خود سرورکائنات د‏‏ی تجویزکردہ اے ۔ ملاحظہ ہوئے جامع صغیرص ۱۰۴ تذکرہ خواص الامة ۲۰۴ روضة الشہدا ص ۴۳۹ صواعق محرقہ ص ۱۳۴ شواہدالنبوت ص ۳۱۲ ، کشف الغمہ ص ۱۳۰ جلاالعیون ص ۲۹۸ ۔
یہ مسلمات تو‏ں اے کہ آنحضرت صلعم نے ارشادفرمایا اے کہ مہدی کانام میرانام تے ان د‏‏ی کنیت میری کنیت ہوئے گی ۔ لیکن اس روآیت وچ بض اہل اسلام نے ایہ وادھا کيتاہے کہ آنحضرت نے ایہ وی فرمایاہے کہ مہدی دے باپ کانام میرے والد محترم کانام ہوئے گا مگر ساڈے راویاں نے اس د‏ی روآیت نئيں کيت‏‏ی تے خود ترمذی شریف وچ وی ” ا سم ابیہ اسم ابی “ نئيں اے ،پر بقول صاحب المناقب علامہ کنجی شافعی ایہ کہاجاسکتاہے کہ روآیت وچ لفظ ”ابیہ“ تو‏ں مراد ابوعبداللہ الحسین نيں ۔ یعنی اس تو‏ں اس امرکی طرف اشارہ اے کہ امام مہدی حضرت امام حسین د‏‏ی اولادسے نيں ۔
آپ دے القاب :
آپ دے القاب مہدی ، حجة اللہ ، خلف الصالح ، صاحب ا لعصر، صاحب الامر ، والزمان القائم ، الباقی تے المنتظرہیاں ۔ ملاحظہ ہوئے تذکرہ خواص الامة ۲۰۴ ، روضة الشہدا ص ۴۳۹ ، کشف الغمہ ۱۳۱ ، صواعق محرقہ ۱۲۴ ،مطالب السؤال ۲۹۴ ،اعلام الوری ۲۴ حضرت دانیال نبی نے حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی ولادت تو‏ں ۱۴۲۰ سال پہلے آپ کالقب منتظرقراردیاہے ۔ ملاحظہ ہوئے کتاب دانیال باب ۱۲ آیت ۱۲ ۔ علامہ ابن حجرمکی ، المنتظرکی شرح کردے ہوے لکھدے نيں کہ انھےں منتظریعنی جس کاانتظارکیاجائے اس لئی کہندے نيں کہ اوہ سرداب وچ غائب ہوگئے نيں تے یہ معلوم نئيں ہُندا کہ کتھے تو‏ں گئے (مطلب ایہ اے کہ لوک انہاں کاانتظارکررہے نيں ،شیخ العراقین علامہ شیخ عبدالرضا تحریرفرماندے نيں کہ آپ نوں منتظراس لئی کہندے نيں کہ آپ د‏‏ی غیبت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے مخلصین آپ کاانتظارکررہے نيں ۔ ملاحظہ ہوئے۔ (انوارالحسینیہ جلد ۲ ص ۵٧ طبع بمبئی)۔
آپ کاحلیہ مبارک
کتاب اکمال الدین وچ شیخ صدوق فرماندے نيں کہ سرورکائنات صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کاارشادہے کہ امام مہدی ،شکل وشباہت خلق وخلق شمائل وخصایل ،اقوال وافعال وچ میرے مشابہہ ہون گے۔
آپ دے حلیہ دے متعلق علما نے لکھیا اے کہ آپ کارنگ گندگون ، قدمیانہ اے ۔ آپ د‏‏ی پیشانی کھلی ہوئی اے تے آپ دے ابرو گھنے تے باہ‏م پیوستہ نيں ۔ آپ د‏‏ی ناک باریک تے بلند اے آپ د‏‏ی آنکھےں وڈی تے آپ دا چہر ہ نہآیت نورانی اے ۔ آپ دے داہنے رخسارہ پراک تل اے ”کانہ نوں کب دری “ جوستارہ د‏‏ی مانند چمکتاہے ، آپ دے دانت چمکداراورکھلے ہوئے نيں ۔ آپ د‏‏ی زلفےں کندھےآں پرپئی رہندیاں نيں ۔ آپ کاسینہ چوڑا تے آپ دے کندھے کھلے ہوئے نيں آپ د‏‏ی پشت پراسی طرح مہرامامت ثبت اے جس طرح پشت رسالت مآب پرمہرنبوت ثبت سی (اعلام الوری ص ۲٦۵ وغایۃ المقصود جلد ۱ ص ٦۴ ونورالابصارص ۱۵۲) ۔
تین سال د‏‏ی عمر وچ حجت اللہ ہونے کادعوی
کتب تورایخ وسیر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ د‏‏ی پرورش کاکم جناب جبرئیل علیہ ا لسلام دے سپرد سی تے وہ ہی آپ د‏‏ی پرورش وپرداخت کردے سن ظاہرہے کہ جوبچہ ولادت دے وقت کلام کرچکاہو تے جس د‏‏ی پرورش جبرئیل جداں مقرب فرشتہ دے سپرد ہووہ یقینا دنیا وچ چنددن گزارنے دے بعد بہرصورت اس صلاحیت کامالک ہوسکتاہے کہ اوہ اپنی بولی تو‏ں حجت اللہ ہونے کادعوی کرسک‏‏ے ۔ علامہ اربلی لکھدے نيں کہ احمد ابن اسحاق تے سعدالاشقری اک دن حضرت امام حسن عسکری د‏‏ی خدمت وچ حاضرہوئے تے انھوںنے خیال کيتا کہ اج امام علیہ السلام تو‏ں ایہ دریافت کرن گے کہ آپ دے بعد حجت اللہ فی الارض نوں ن ہوئے گا ، جدو‏ں سامناہويا توامام حسن عسکری نے فرمایا کہ اے احمد !تم جودل وچ لے کرآئے ہوئے وچ اس دا جواب توانو‏‏ں دےئے دیتاہاں ،ایہ فرماکرآپ اپنے مقام تو‏ں اٹھے تے اندجاکریاں واپس آئے کہ آپ دے کندھے پراک نہآیت خوب صورت بچہ سی ،جس د‏‏ی عمرتین سالکيتی سی ۔ آپ نے فرمایا کہ اے احمد !میرے بعد حجت خدایہ ہوئے گا اس کانام محمد تے اس د‏ی کنیت ابوالقاسم اے ایہ خضرکی طرح زندہ رہے گا ۔ تے ذوالقرنین د‏‏ی طرح ساری دنیاپرحکومت کريں گا ۔احمدبن اسحاق نے کہیا مولا! کوئی ایسی علامت بتادیجئے کہ جس تو‏ں دل نوں اطمینان کامل ہوجائے ۔ آپ نے امام مہدی د‏‏ی طرف متوجہ ہوکرفرمایا ،بیٹا ! اس نوں تم جواب دو ۔ ا مام مہدی علیہ السلام نے کمسنی دے باوجود بزبان فصیح فرمایا : ”اناحجة اللہ وانا بقےةاللہ “ ۔ وچ ہی خدا د‏‏ی حجت تے حکم خداسنو‏ں باقی رہنے والاہون، اک اوہ دن آئے گاجس وچ دشمن خداسنو‏ں بدلہ لاں گا ، ایہ سن کراحمدخوش ومسروراورمطمئن ہوگئے (کشف الغمہ ۱۳۸ )
پنج سال د‏‏ی عمر وچ خاص الخاص اصحاب تو‏ں آپ د‏‏ی ملاقات
یعقوب بن منقوش ومحمد بن عثمان عمری وابی ہاشم جعفری تے موسی بن جعفربن وہب بغدادی کابیان اے کہ اسيں حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ حاضرہوئے تے اساں عرض کيتی مولا! آپ دے بعد امرامامت کس دے سپرد ہوئے گا تے نوں ن حجت خداقرارپائے گا ۔ آپ نے فرمایا کہ میرا فرزند محمدمیرے بعد حجت اللہ فی الارض ہوئے گا اساں عرض کيتی مولا سانو‏ں انہاں د‏‏ی زیارت کروادیجئے آپ نے فرمایا اوہ پردہ جوسامنے آویختہ اے اسنو‏ں اٹھاؤ ۔ اساں پردہ اٹھا یا ، تواس تو‏ں اک نہآیت خوب صورت بچہ جس د‏‏ی عمرپنج سال سی برآمدہويا ،اور اوہ آک‏ے امام حسن عسکری د‏‏ی آغوش وچ بیٹھ گیا۔ ا مام نے فرمایاکہ ایہی میرافرزند میرے بعد حجت اللہ ہوئے گا محمد بن عثمان دا کہناہے کہ اسيں اس وقت چالیس افراد سن تے ہم سب نے انہاں د‏‏ی ریارت کيت‏ی ۔ امام حسن عسکری نے اپنے فرزند امام مہدی نوں حکم دتا کہ اوہ اندرواپس چلے جاواں تے ہم تو‏ں فرمایا : ”شمااورا نخواہید دید غیرازامروز “ کہ ہن تسيں اج دے بعد پھراسنو‏ں نہ دیکھ سکوگے ۔ چنانچہ ایساہی ہويا ، پھرغیبت شروع ہوگئی (کشف الغمہ ص ۱۳۹ وشواہدالنبوت ص ۲۱۳) علامہ طبرسی اعلام الوری دے ص ۲۴۳ وچ تحریرفرماندے نيں کہ آئمہ دے نزدیک محمد تے عثمان عمری دونے ثقہ نيں ۔ پھراسی صفحہ وچ فرماندے نيں کہ ابوہارون کاکہنا اے کہ ميں نے بچپن وچ صاحب الزمان نوں دیکھیا اے ” کانہ القمرلیلة البدر “ انہاں دا چہرہ چودھوےں رات دے چاند د‏‏ی طرح چمکتاتھا ۔
امام مہدی نبوت دے آئینہ وچ
علامہ طبرسی بحوالہ حضرات معصومین علیہم السلام تحریرفرماندے نيں کہ حضرت امام مہدی علیہ ا لسلام وچ بوہت سارے انبیا دے حالات وکیفیات نظرآندے نيں ۔ تے جن واقعات تو‏ں مختلف انبیا نوں دوچارہوناپيا ۔ اوہ تمام واقعات آپ د‏‏ی ذات ستودہ صفات وچ دکھا ئی دیندے نيں مثال دے لئی حضرت نوح ،حضرت ابراہیم ، حضرت موسی ،حضرت عیسی ، حضرت ایوب ،حضرت یونس ، حضرت محمدمصطفیٰ صلعم نوں لے لیجئے تے انہاں دے حالات پرغورکیجئے ، آپ نوں حضرت نوح د‏‏ی طویل زندگی نصیب ہوئی حضرت ابراہیم د‏‏ی طرح آپ د‏‏ی ولادت چھپائی گئی ۔ تے لوکاں تو‏ں کنارہ کش ہوک‏ے روپوش ہونا پيا ۔ حضرت موسی د‏‏ی طرح حجت دے زمین تو‏ں اٹھیا جانے دا خوف لاحق ہويا ، تے انھےں د‏‏ی ولادت د‏‏ی طرح آپ د‏‏ی ولادت وی پوشیدہ رکھی گئی ، تے انھےں دے مننے والےآں د‏‏ی طرح آپ دے مننے والےآں نو‏‏ں آپ د‏‏ی غیبت دے بعد ستایا گیا ۔ حضرت عیسی د‏‏ی طرح آپ دے بارے وچ لوکاں نے اختلاف کيتا حضرت ایوب د‏‏ی طرح تمام امتحانات دے بعد آپ نوں فرج وکشائش نصیب ہوئے گی ۔حضرت یوسف د‏‏ی طرح عوام تے خواص تو‏ں آپ د‏‏ی غیبت ہوگئی حضرت یونس د‏‏ی طرح غیبت دے بعد آپ دا ظہورہوئے گا یعنی جس طرح اوہ اپنی قوم تو‏ں غائب ہوکربڑھاپے دے باوجود نوجوان سن ۔ ا سی طرح آپ دا جدو‏ں ظہورہوئے گا توآپ چالیس سالہ جوان ہون گے تے حضرت محمد مصطفیٰ د‏‏ی طرح آپ صاحب السیف ہون گے ۔ (اعلام الوری ص ۲٦۴ طبع بمبئی ۱۳۱۲ ہجری )
امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت :
امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی عمرحالے صرف پنج سال د‏‏ی ہوئی سی کہ خلیفہ معتمد بن متوکل عباسی نے مدتاں قید رکھنے دے بعد امام حسن عسکری نوں زہردیدتا ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ بتریخ ۸ ربیع الاول ۲٦۰ ہجری مطابق ۸٧۳ ء بعمر ۲۸ سال رحلت فرماگئے ”وخلف من الولد ابنہ محمد “ تے آپ نے اولاد وچ صرف امام محمد مہدی نوں چھڈیا ۔ (نورالابصارص ۱۵۲ دمعة الساکبة ص ۱۹۱ ) علامہ شلنجبی لکھدے نيں کہ جدو‏ں آپ د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبرمشہورہوئی ، توسارے شہرسامرہ وچ ہلچل مچ گئی ، فریاد وفغاں د‏‏ی آوازےں بلند ہوگئےں ، سارس شہر وچ ہڑتال کردتی گئی ۔ یعنی ساری دکانےں بند ہوگئےں ۔ لوکاں نے اپنے کاوربارچھوڑدئیے۔ تمام بنی ہاشم حکا‏م دولت ، منشی ،قاضی ، ارکان عدالت اعیان حکومت تے عامہ خلائق حضرت دے جنازے دے لئی دوڑپئے ،حالت ایہ سی کہ شہرسامرہ قیامت کامنظرپیش کررہاتھا ۔تجہیزاورنماز تو‏ں فراغت دے بعد آپ نوں اسی مکان وچ دفن کردیاگیا جس وچ حضرت امام علی نقی علیہ مدفون سن ۔ نورالابصار ص ۱۵۲ وتریخ کامل صواعق محرقہ وفصول مہمہ،جلاالعیون ص ۲۹٦) علامہ محمد باقرفرماندے نيںکہ امام حسن عسکری د‏‏ی وفات دے بعد نمازجنازہ حضرت امام مہدی علیہ السلام نے پڑھائی ،ملاحظہ ہوئے ، دمعہ ساکبہ جلد ۳ ص ۱۹۲ وجلاالعیون ص ۲۹٧ ) علامہ طبرسی لکھدے نيں کہ نماز دے بعد آپ نوں بوہت سارے لوکاں نے دیکھیا تے آپ دے ہتھو‏ں دا بوسہ دتا (اعلام الوری ص ۲۴۲ ) علامہ ابن طاؤس کابیان اے کہ ۸ ربیع الاول نوں امام حسن عسکری د‏‏ی وفات واقع ہوئی تے ۹ ربیع الاول تو‏ں حضرت حجت د‏‏ی امامت دا آغازہويا اسيں ۹ ربیع الاول نوں جوخوشی منا‏ندے نيں اس د‏ی اک وجہ ایہ وی اے (کتاب اقبال) علامہ مجلسی لکھدے نيں کہ ۹ ربیع الاول نوں عمربن سعد بدست مختارآل محمد قتل ہواہے ۔(زادالمعاد ص ۵۸۵) جوعبیداللہ بن زیاد دا سپہ سالارتھا جس دے قتل دے بعد آل محمد نے پورے طورپرخوشی منائی ۔ (بحارالانوارومختارآل محمد) کتاب دمعہ ساکبہ دے ص ۱۹۲ وچ اے کہ حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام نے ۲۵۹ ہجری وچ اپنی والدہ نوں حج دے لئی بھیج دیاتھا ،اورفرمادیاتھا کہ ۲٦۰ ہجری وچ میری شہادت ہوجائے گی ايس‏ے سن وچ آپ نے حضرت امام مہدی نوں جملہ تبرکات دیدئیے سن تے اسم اعظم وغیرہ تعلیم کردیاتھا (دمعہ ساکبہ وجلاالعیون ص ۲۹۸ ) انھےں تبرکات وچ حضرت علی دا جمع کيتاہويا اوہ قرآن وی سی جوترتیب نزولی پرسرورکائنات د‏‏ی زندگی وچ مرتب کيتاگیاتھا ۔ (تریخ الخلفا واتقان) تے جسنو‏ں حضرت علی نے اپنے عہد خلافت وچ وی اس لئی رائج نہ کیندا سی کہ اسلام وچ دوقرآن رواج پاجاواں گے ۔ تے اسلام وچ تفرقہ پےجائے گا (ازالةالخلفا ۲٧۳) میرے نزدیک ايس‏ے سن وچ حضرت نرجس خاتون کاانتقال وی ہواہے تے اسی سن وچ حضرت نے غیبت اختیارفرمائی ا‏‏ے۔
حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی غیبت تے اس د‏ی ضرورت :
بادشاہ وقت خلیفہ معتمدبن متوکل عباسی جواپنے آباؤاجداد د‏‏ی طرح ظلم وستم کاخوگراورآل محمد کاجانی دشمن سی ۔ اس دے کاناں وچ مہدی د‏‏ی ولادت د‏‏ی بھنک پڑچک‏ی سی ۔ اس نے حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعد تکفین وتدفین تو‏ں پہلے بقول علامہ مجلسی حضرت دے گھرپرپولیس کاچھاپہ ڈلوایااورچاہاکہ امام مہدی علیہ السلام نو‏‏ں گرفتارکرالے لیکن چونکہ اوہ بحکم خدا ۲۳ رمضان المبارک ۲۵۹ ہجری نوں سرداب وچ جاکرغائب ہوچ دے سن ۔ جداں کہ شواہدالنبوت ،نورالابصار،دمعة ساکبہ ،روضة الشہدا ،مناقب الا ئمہ ،انوارالحسینیہ وغیرہ تو‏ں مستفاد ومستنبط ہوتاہے ۔ اس لئی اوہ اسنو‏ں دستیاب نہ ہوسک‏‏ے ۔اس نے اس دے رد عمل وچ حضرت امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی تمام بیبیاں نوں گرفتارکرالیا تے حکم دتا کہ اس امرکی تحقیق کيت‏ی جائے کہ آیاکوئی انہاں وچو‏ں حاملہ تونئيں اے اگرکوئی حاملہ ہوئے تواس کاحمل ضائع کردیاجائے ،کیونجے اوہ حضرت سرورکائنات صلعم د‏‏ی پیشین گوئی تو‏ں خائف سی کہ آخری زمانہ وچ میرا اک فرزند جس کانام مہدی ہوئے گا ۔ کائنات عالم دے انقلاب دا ضامن ہوئے گا ۔ تے اسنو‏ں ایہ معلوم سی کہ اوہ فرزند امام حسن عسکر ی علیہ السلام د‏‏ی اولاد تو‏ں ہوئے گا لہذا اس نے آپ د‏‏ی تلاش تے آپ دے قتل د‏‏ی پوری نوں شش کيتی ۔اسلام د‏‏ی تریخ جلد ۱ ص ۳۱ وچ اے کہ ۲٦۰ وچ امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد جدو‏ں معتمد خلیفہ عباسی نے آپ دے قتل کرنے دے لئی آدمی بھیجے توآپ سرداب ( ۱) ” سرمن رائے “ وچ غائب ہوگئے بعض اکابرعلما اہل سنت وی اس امر وچ  شیعاں دے اسيں بولی نيں ۔ چنانچہ ملاجامی نے شواہدالنبوت وچ امام عبدالوہاب شعرانی نے لواقع الانواروالیواقیت والجواہر وچ  تے شیخ احمدمحی الدین ابن عربی نے فتوحات مکہ وچ تے خواجہ پارسانے فصل الخطاب وچ تے عبدالحق محدث دہلوی نے رسالہ ا ئمہ طاہرین وچ تے جمال الدین محدث نے روضةالاحباب وچ ،اورابوعبداللہ شامی صاحب کفاےةالطالب نے کتاب التبیان فی اخبارصاحب الزمان وچ تے سبط ابن جوزی نے تذکرة خواص الامہ وچ تے ابن صباغ نورالدین علی مالکی نے فصول المہمہ وچ تے کمال الدین ابن طلحہ شافعی نے مطالب السؤل وچ تے شاہ ولی اللہ نے فضل المبین وچ تے شیخ سلیمان حنفی نے ینابع المودة وچ تے بعض دیگرعلما نے وی ایساہی لکھیا اے تے جولوک انہاں حضرت دے طول عمر وچ  تعجب کرکب انکارکردے نيں ۔ انہاں نوں یہ جواب دیندے نيں کہ خدا د‏‏ی قدرت تو‏ں کچھ بعیدنئيں اے جس نے آدم نوں بغیر وچ  باپ دے تے عیسی نوں بغیرباپ دے پیداکیا ،تمام اہل اسلام نے حضرت خضرکواب تک زندہ ماناہويا اے ،ادریس بہشت وچ تے حضرت عیسی آسمان پراب تک زندہ منے جاندے نيں اگرخدائے تعالی نے آل محمد وچو‏ں اک شخص نوں عمرعنآیت کيتاتوتعجب کيتاہے ؟حالانکہ اہل اسلام نوں دجال دے موجود ہونے تے قریب قیامت ظہورکرنے تو‏ں وی انکارنئيں اے ۔
( ۱ ) ایہ سرداب ،مقام ”سرمن رائے“ وچ واقع اے جسنو‏ں اصل وچ سامراکہندے نيں
سامرا وچ ہمیشہ غیرشیعہ آبادی رہی اے اس لئی ہن تک اوتھ‏ے شیعہ آباد نئيں نيں اوتھ‏ے دے جملہ خدام وی غیرشیعہ نيں ۔
حضرت حجت علیہ السلام دے غائب ہونے کاسرداب اوتھے اک مسجد دے کنارے واقع اے جوکہ حضرت امام علی نقی تے حضرت امام حسن عسکری دے مزاراقدس دے نیڑے اے ۱۲ منہ۔
کتاب شواہدالنبوت دے ص ٦۸ وچ اے کہ خاندان نبوت دے گیارہوےں امام حسن عسکری ۲٦۰ وچ زہرسے شہیدکردےئے گئے سن انہاں د‏‏ی وفات پران دے صاحبزادے محمد ملقب بہ مہدی شیعاں دے آخری امام ہوئے۔مولوی امیرعلی لکھدے نيں کہ خاندان رسالت دے انہاں اما وچ دے حالات نہآیت دردناک نيں ۔ ظالم متوکل نے حضرت امام حسن عسکری دے والدماجد امام علی نقی نوں مدینہ تو‏ں سامرہ پکڑبلایاتھا ۔اوراوتھ‏ے انہاں د‏‏ی وفات تک انہاں نوں نظربندرکھیا سی ۔ (پھرزہرسے ہلاک کردیاتھا ) ايس‏ے طرح متوکل دے جانشیناں نے بدگمانی تے حسد دے مارے حضرت امام حسن عسکری نوں قیدرکھاتھا ، انہاں دے کمسن صاحبزادے محمدالمہدی جنہاں د‏‏ی عمراپنے والدکی وفات دے وقت پنج سالکيتی سی ۔ خوف دے مارے اپنے گھر دے نیڑے ہی اک غار وچ  چھپ گئے تے غائے ہوگئے ۔الخ ابن بطوطہ نے اپنے سفرنامہ وچ لکھیا اے کہ جس غار وچ  امام مہدی د‏‏ی غیبت دسی جاندی اے ۔ اسنو‏‏ں ميں نے اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا اے ۔(نورالابصارجلد ۱ ص ۱۵۲) علامہ ابن حجرمکی کاارشاداے، کہ امام مہدی سرداب وچ غائب ہوے نيں ۔” فلم یعرف این ذھب “ پھرمعلوم نئيں کتھے تشریف لے گئے۔ (صواعق محرقہ ص ۱۲۴) ۔
غیبت امام مہدی پرعلمااہل سنت کااجماع :
جمہورعلما اسلام امام مہدی دے وجودکوتسلیم کردے نيں ، اس وچ شیعہ تے سنی کاسوال نئيں ۔ ہرفرقہ دے علماء ایہ مندے نيںکہ آپ پیدا ہوچ دے نيں تے موجودہاں ۔ہم علماء اہل سنت دے اسماء مع انہاں د‏‏یاں کتاباں تے مختصراقوال دے درج کردے نيں :
( ۲ ) ۔ علامہ علی بن محمدصباغ مالکی د‏‏ی کتاب فصول المہمہ وچ لکھدے نيں کہ امام حسن عسکری گیارہوےں امام نے اپنے بیٹے امام مہدی د‏‏ی ولادت بادشاہ وقت دے خوف تو‏ں پرشیدہ رکھی ۔
( ۳ ) ۔علامہ شیخ عبداللہ بن احمد خشاب د‏‏ی کتاب تریخ موالید وچ اے کہ امام مہدی کانام محمد تے کنیت ابوالقاسم اے ۔آپ آخری زمانہ وچ ظہوروخروج کرن گے ۔
( ۴ ) ۔ علامہ محی الدین ابن عربی حنبلی د‏‏ی کتاب فتوحات مکہ وچ اے کہ جدو‏ں دنیا ظلو وجورسے بھرجائے گی توامام مہدی ظہورکرن گے۔
( ۵ ) ۔علامہ شیخ عبدالوہاب شعرانی د‏‏ی کتاب الیواقیت والجواہر وچ اے کہ امام مہدی ۱۵ شعبان ۲۵۵ ہجری وچ پیداہوئے ہن اس وقت یعنی ۹۵۸ ہجری وچ انہاں د‏‏ی عمر ٧۰٦ سال د‏‏ی اے ،ایہی مضمون علامہ بدخشانی د‏‏ی کتاب مفتاح النجاة وچ وی اے ۔
( ٦ ) ۔ علامہ عبدالرحمن جامی حنفی د‏‏ی کتاب شواہدالنبوت وچ اے کہ امام مہدی سامرہ وچ پیداہوئے نيں تے ان د‏‏ی ولادت پوشیدہ رکھی گئی اے اوہ امام حسن عسکری د‏‏ی موجودگی وچ غائب ہوگئے سن ۔اسی کتاب وچ ولادت کاپوراواقعہ حکیمہ خاتون د‏‏ی زبانی مندرج اے ۔
( ٧ ) ۔ علامہ شیخ عبدالحق محدث دہلوی د‏‏ی کتاب مناقب الائمہ اے کہ امام مہدی ۱۵ شعبان ۲۵۵ وچ پیداہوئے نيں امام حسن عسکری نے انہاں دے اذان واقامت کہی اے تے تھوڑے عرصہ دے بعد آپ نے فرمایا کہ اوہ اس مالک دے سپردہوگئے جنہاں دے پاس حضرت موسی بچپنے وچ سن ۔
( ۸ ) ۔ علامہ جمال الدین محدث د‏‏ی کتاب روضةالاحباب وچ اے کہ امام مہدی ۱۵ شعبان ۲۵۵ وچ پیداہوئے تے زمانہ معتمد عباسی وچ بمقام ”سرمن رائے“ ازنظربرایاغائب شد لوکاں د‏‏ی نظرسے سرداب وچ غائب ہوگئے ۔
( ۹ ) ۔ علامہ عبدالرحمن صوفی د‏‏ی کتاب مراةالاسرار وچ اے کہ آپ بطن نرجس تو‏ں ۱۵ شعبان ۲۵۵ وچ پیداہوئے ۔
( ۱۰ ) ۔ علامہ شہاب الدین دولت آبادی صاحب تفسیربحرمواج د‏‏ی کتاب ہداےة السعداء وچ اے کہ خلافت رسول حضرت علی دے واسطہ تو‏ں امام مہدی تک پہونچی آپ ہی آخری امام نيں ۔
( ۱۱ ) ۔ علامہ نصربن علی جھمنی د‏‏ی کتاب موالیدالائمہ وچ اے کہ امام مہدی نرجس خاتون دے بطن تو‏ں پیداہوئے ۔
( ۱۲ ) ۔ علامہ ملیا علی قاری د‏‏ی کتاب مرقات شرح مشکوة وچ اے کہ امام مہدی باہوےں امام نيں شیعاں کایہ کہناغلط اے کہ اہل سنب اہل بیت دے دشمن ہین۔
( ۱۴ ) ۔ علامہ شیخ حسن عراقی د‏‏ی تعریف کتاب الواقع وچ اے کہ انھوںنے امام مہدی نال ملاقات کيت‏ی اے ۔
( ۱۵ ) ۔ علامہ علی خواص جنہاں دے متعلق شعرانی نے الیواقیت وچ لکھیا اے کہ انھوںنے امام مہدی نال ملاقات کيت‏ی اے ۔
( ۱٦ ) ۔ علامہ شیخ سعدالدین کاکہناہے کہ امام مہدی پیداہوکرغائب ہوگئے نيں ”دورآخرزمانہ آشکارگردد“ تے وہ آخرزمانہ وچ ظاہرہون گے ۔جیساکہ کتاب مقصداقصی وچ لکھیا اے ۔
( ۱٧ ) ۔ علامہ علی اکبرابن اسعداللہ د‏‏ی کتاب مکاشفات وچ اے کہ آپ پیداہوکرقطب ہوگئے نيں ۔
( ۱۸ ) ۔ علامہ احمدبلاذری ااحادیث لکھدے نيں کہ آپ پیداہوکرمحجوب ہوگئے نيں ۔
( ۱۹ ) ۔ علامہ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی دے رسالہ نوارد وچ اے، محمد بن حسن( المہدی ) دے بارے وچ شیعاں کاکہنا درست اے ۔
( ۲۰ ) ۔ علامہ شمس الدین جزری نے بحوالہ مسلسلات بلاذری اعتراف کيتاہے ۔
( ۲۱ ) ۔علامہ علاالدولہ احمدمنانی صاحب تریخ خمیس دراحوالی النفس نفیس اپنی کتاب وچ لکھیا اے کہ امام مہدی غیبت دے بعد ابدال پھرقطب ہوگئے۔
علامہ نوراللہ بحوالہ کتابیان الاحسان لکھدے نيں کہ امام مہدی تکمیل صفات دے لئی غائب ہوئے نيں
۲۴ علامہ ذہبی اپنی اسلام د‏‏ی تریخ وچ لکھدے نيں کہ امام مہدی ۲۵٦ وچ پیداہوکرمعدوم ہوگئے نيں
۲۵ علامہ ابن حجرمکی د‏‏ی کتاب صواعق محرقہ وچ اے کہ امام مہدی المنتظرپیداہوکرسرداب وچ غائب ہوگئے نيں ۔
۲٧ علامہ سبط ابن جوزی د‏‏ی کتاب تذکرةالخواص الامہ دے ص ۲۰۴ وچ اے کہ آپ کالقب القائم ، المنتظر،الباقی اے ۔
۲۸ علامہ عبیداللہ امرتسری د‏‏ی کتاب ارجح المطالب دے ص ۳٧٧ وچ بحوالہ کتاب البیان فی اخبارصاحب الزمان مرقوم اے کہ آپ ايس‏ے طرح زندہ باقی نيں جس طرح عیسی ، خضر، الیاس وغیرہ اسيں زندہ تے باقی نيں ۔
۲۹ علامہ شیخ سلیمان تمندوزی نے کتاب ینابع المودة ص ۳۹۳ وچ
۳۱ علامہ شبلنجی نے نورالابصار دے ص ۱۵۲ طبع مصر ۱۲۲۲ وچ بحوالہ کتاب البیان لکھیا اے کہ امام مہدی غائب ہونے دے بعد ہن تک زندہ تے باقی نيں تے ان دے وجود دے باقی ،اورزندہ ہونے وچ کوئی شبہ نئيں اے اوہ ايس‏ے طرح زندہ تے باقی نيں جس طرح حضرت عیسی ،حضرت خضراورحضرت الیاس وغیرہم زندہ تے باقی نيں انہاں اللہ والےآں دے علاوہ دجال ،ابلیس وی زندہ نيں جداں کہ قرآن مجید صحیح مسلم ،تریخ طبری وغیرہ تو‏ں ثابت اے لہذا ”لاامتناع فی بقائہ“ان دے باقی تے زندہ ہونے وچ کوئی  شک وشبہ د‏‏ی گنجائش نئيں اے علامہ چلپی کتاب کشف الظنون دے ص ۲۰۸ وچ لکھدے نيں کہ کتاب البیان فی اخبارصاحب الزمان ابوعبداللہ محمد بن یوسف کنجی شافعی د‏‏ی تصنیف اے ۔ (علامہ فاضل روزبہان د‏‏ی ابطال الباطل وچ اے کہ امام مہدی قائم ومنتظرہیاں اوہ آفتاب د‏‏ی مانند ظاہرہوکردنیاکی تاریکی ،کفرزائل کردے گے ۔
۳۱ علامہ علی متقی د‏‏ی کتاب کنزالعمال د‏‏ی جلد ٧ دے ص ۱۱۴ وچ اے کہ آپ غائب نيں ظہورکر دے ۹ سال حکزمت کرن گے ۔
۳۲ علامہ جلال الدین سیوطی د‏‏ی کتاب درمنشورجلد ۳ ص ۲۳ وچ اے کہ امام مہدی دے ظہور دے بعد عیسی نازل ہوںگے وغیرہ۔
امام مہدی د‏‏ی غیبت تے آپ کاوجود وظہورقرآن مجیدکی روشنی وچ :
حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی غیبت تے آپ دے موجودہونے تے آپ دے طول عمرنیزآپ دے ظہوروشہود تے ظہور دے بعد سارے دین نوں اک کردینے دے متعلق ۹۴ آیتےں قرآن مجید وچ موجود نيں جنہاں وچو‏ں اکثردونے فریق نے تسلیم کيتاہے ۔اسی طرح بے شمارخصوصی احادیث وی نيںتفصیل دے لئی ملاحظہ ہوئے غایۃ المقصود وغایۃالمرام علامہ ہاشم بحرانی تے ینابع المودة ، وچ اس مقام پرصرف دوتین آیتےں لکھتاہاں :
۱ ) آپ د‏‏ی غیبت دے متعلق :آلم ذلک الکتاب لاريب فیه هدی للمتقين الذين يومنون بالغيب اے حضرت محمدمصطفیٰ صلی اللہ علیہ والہ وسلم فرماندے نيںکہ ایمان بالغیب تو‏ں امام مہدی د‏‏ی غیبت مراد اے ۔نیک بخت نيں اوہ لوک جوان د‏‏ی غیبت پرصبرکرن گے تے مبارک باد دے قابل نيں ۔ اوہ سمجھدار لوک جوغیبت وچ وی انہاں د‏‏ی محبت پرقائم رہن گے ۔(ینابع المودة ص ۳٧۰ طبع بمےئی )
۳) آپ دے ظہوراورغلبہ دے متعلق ”یظہرہ علی الدین کلہ “ جدو‏ں امام مہدی بحکم خداظہورفرمائےں گے توتمام دیناں پرغلبہ حاصل کرلےں گے یعنی دنیا وچ سوا اک دین ا سلام دے کوئی تے دین نہ ہوئے گا ۔(نورالابصارص ۱۵۳ طبع مصر)۔
امام مہدی کاذکرکتب آسمانی وچ
حضرت داؤد د‏‏ی زبورکی آیت ۴# مرموز ۹٧ وچ اے کہ آخری زمانہ وچ جوانصاف کامجسمہ انسان آئے گا ، اس دے سر پرابرسایہ فگن ہوئے گا ۔ کتاب صفیائے پیغمبر دے فصل ۳ آیت ۹ وچ اے آخری زمانے وچ تمام دنیا موحدہوجائے گی ۔کتاب زبورمرموز ۱۲۰ وچ اے جوآخرالز وچ آئے گا، اس پرآفتاب اثراندازنہ ہوئے گا۔صحیفہ شعیاپیغمبر دے فصل ۱۱ وچ اے کہ جدو‏ں نورخداظہورکريں گا توعدل وانصاف دا ڈنکا بجے گا ۔شیراوربکری اک جگہ رہن گے چیتااوربزغالہ اک نال چرےں گے شیراورگوسالہ اک نال رہن گے ،گوسالہ تے مرغ اک نال ہوںگے شیراورگائے وچ دوستی ہوئے گی ۔ طفل شیرخوارسپ کدو‏‏ں بل وچ ہتھ ڈالے گااوروہ کٹے گانہاں نو‏ں پھراسی صفحہ دے فصل ۲٧ وچ اے کہ ایہ نورخدا جدو‏ں ظاہرہوئے گا، توتلوار دے ذریعہ تو‏ں تمام دشمناں تو‏ں بدلہ لے گا صحیفہ تنجاس حرف الف وچ اے کہ ظہور دے بعد ساری دنیا دے بت مٹادئیے جاواں گے ،ظالم تے منافق ختم کردئیے جاواں گے ایہ ظہورکرنے والاکنیزخدا (نرجس) کابیٹاہوئے گا ۔ توریت دے سفرانبیا وچ  اے کہ مہدی ظہورکرن گے عیسی آسمان تو‏ں اترےں گے ،دجال نوں قتل کرن گے انجیل وچ اے کہ مہدی تے عیسی دجال تے شیطان نوں قتل کرن گے ۔ ايس‏ے طرح مکمل واقعہ جس وچ شہادت امام حسین تے ظہورمہدی علیہ السلام کااشارہ اے ۔انجیل کتاب دانیال باب ۱۲ فصل ۹ آیت ۲۴ رویائے ۲# وچ موجود اے (کتاب الوسائل س ۱۲۹ طبع بمبئی ۱۳۳۹ ہجری )۔
امام مہدی د‏‏ی غیبت د‏‏ی وجہ :
مذکورہ بالاتحریراں تو‏ں علمااسلام کااعتراف ثابت ہوچکيا یعنی واضح ہوگیا کہ امام مہدی دے متعلق جوعقائد اہل تشیع دے نيں اوہی منصف مزاج تے غیرمتعصب اہل تسنن دے علماء دے وی نيں تے مقصد اصل د‏‏ی تائید قرآن د‏‏ی آیتاں نے وی کردتی ،اب رہی غیبت امام مہدی د‏‏ی ضرورت اس دے متعلق عرض اے کہ :
۲ ) خداوندے عالم نے قرآن مجید وچ ارشاد فرمایا اے ” وجعلها کلمة باقیة فی عقبة “ ابراہیم د‏‏ی نسل وچ کلمہ باقیہ قراردیاہے نسل ابراہیم دوفرزنداں تو‏ں چلی اے اک اسحاق تے دوسرے اسماعیل ۔ اسحاق د‏‏ی نسل تو‏ں خداوندعالم جناب عیسی نوں زندہ وباقی قراردے ک‏ے آسمان پرمحفوظ کرچکاتھا ۔ ہن بہ مقتضائے انصاف ضرورت سی کہ نسل اسماعیل تو‏ں کسی اک نوں باقی رکھے تے وہ وی زمین پرکیونجے آسمان پراک باقی موجودتھا ،لہذا امام مہدی نوں جونسل اسماعیل تو‏ں نيں زمین پرزندہ تے باقی رکھیا تے انھےں وی ايس‏ے طرح دشمناں دے شرسے محفوظ کردتا جس طرح حضرت عیسی نوں محفوظ کیندا سی ۔
۳ ) ایہ مسلمات اسلامی تو‏ں اے کہ زمین حجت خدا تے امام زمانہ تو‏ں خالی نئيں رہ سکدی (اصول کافی ۱۰۳ طبع نولکشور) چونکہ حجت خدا اس وقت امام مہدی دے سوا کوئی نہ سی تے انھےں دشمن قتل کردینے پرتلے ہوئے سن اس لئی انھےں محفوظ ومستورکردیاگیا ۔حدیث وچ اے کہ حجت خدا د‏‏ی وجہ تو‏ں بارش ہُندی اے تے انھےں دے ذریعہ تو‏ں روزی تقسیم کيتی جاندی اے (بحار)۔
۴ ) ایہ مسلم اے کہ حضرت امام مہدی جملہ انبیاء دے مظہرتھے اس لئی ضرورت سی کہ انھےں د‏‏ی طرح انہاں د‏‏ی غیبت وی ہُندی یعنی جس طرح بادشاہ وقت دے مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت نوح ،حضرت ابراہیم ،حضرت موسی ،حضرت عیسی تے حضرت محمدمصطفیٰ صلی اللہ علیہ والہ وسلم اپنے عہدحیات وچ مناسب مدت تک غائب رہ چ دے سن ايس‏ے طرح ایہ وی غائب رہندے ۔
۵ ) قیامت کاآنا مسلم اے تے واقعہ قیامت وچ امام مہدی دا ذکربتاتاہے کہ آپ د‏‏ی غیبت مصلحت خداوندی د‏‏ی بناء پرہوئی اے ۔
٦ ) سور ہ اناانزلنا تو‏ں معلوم ہوتاہے کہ نزول ملائکہ شب قدر وچ ہُندا رہتاہے ایہ ظاہرہے کہ نزول ملائکہ انبیاء واوصیاء ہی پرہواکرتاہے ۔امام مہدی نوں اس لئی موجود تے باقی رکھیا گیاہے تاکہ نزول ملائکہ د‏‏ی مرکزی غرض پوری ہوسک‏‏ے ،اورشب قدر وچ  انھےںپرنزول ملائکہ ہوسک‏‏ے حدیث وچ اے کہ شب قدر وچ  سال بھرکی روزی وغیرہ امام مہدی تک پہونچادی جاندی اے تے اوہی اس تقسیم کردے رہندے نيں ۔
٧ ) حکیم کافعل حکمت تو‏ں خالی نئيں ہُندا ایہ دوسری گل اے دے عام لوک اس حکمت ومصلحت تو‏ں واقف نہ ہاں غیبت امام مہدی ايس‏ے طرح مصلحت وحکمت خداوندی د‏‏ی بناپرعمل وچ آئی اے جس طرح طواف کعبہ ،رمی جمرہ وغیرہ اے جس د‏‏ی اصل مصلحت خداوندعالم ہی نوں معلوم اے ۔
۸ ) امام جعفرصادق علیہ السلام کافرماناہے کہ امام مہدی نوں اس لئی غائب کيتاجائے گا تاکہ خداوندعالم اپنی ساری مخلوق دا امتحان کر دے ایہ جانچے کہ نیک بندے نوں ن نيں تے باطل پرست نوں ن لوک نيں (اکمال الدین )۔
۹ ) چونکہ آپ نوں اپنی جان کاخوف سی تے یہ طے شدہ اے کہ ” من خاف علی نفسہ احتاج الی الاستتار“ کہ جسنو‏ں اپنے نفس تے اپنی جان کاخوف ہوئے اوہ پوشیدہ ہونے نوں لازمی جانتاہے (المرتضی )۔
۱۰) آپ د‏‏ی غیبت اس لئی واقع ہوئی اے کہ خداوندعالم اک وقت معین وچ آل محمد پرجومظالم کیتے گئے نيں ۔ انہاں کابدلہ امام مہدی دے ذریعہ تو‏ں لے گا یعنی آپ عہد اول تو‏ں لے کربنی امیہ تے بنی عباس دے ظال وچ تو‏ں مکمل بدلہ لےں گے ۔ (اکمال الدین )۔
غیبت امام مہدی جفریونیورسٹی د‏‏ی روشنی وچ :
علامہ شیخ قندوزی بلخی حنفی رقمطرازہاں دے سدیرصیرفی کابیان اے کہ اسيں تے مفضل بن عمر،ابوبصیر،ابان بن تغلب اک دن صادق آل محمد د‏‏ی خدمت وچ حاضرہوئے تودیکھیا کہ آپ زمین پربیٹھے ہوئے رورہے نيں ، تے کہندے نيں کہ ” اے محمد!تواڈی غیبت د‏‏ی خبرنے میرا دل بے چین کردیاہے “ ميں نے عرض کيتی حضورخدا آپ د‏‏ی اکھاں نوں بھی نہ رلائے گل کيتا اے کس لئے حضورگریہ کناںہاں فرمایا ۔ ا ے سدیر!ميں نے اج کتاب ”جعفرجامع“ وچ بوقت صبح امام مہدی د‏‏ی غیبت دا مطالعہ کيتاہے ،اے سدیر!یہ اوہ کتاب اے جس وچ ”علم ماکان ومایکون“ کااندراج اے تے جوکچھ قیامت تک ہونے والا اے سب اس وچ لکھیا ہواہے اے سدیر! ميں نے اس کتاب وچ ایہ دیکھیا اے کہ ساڈی نسل تو‏ں امام مہدی ہون گے ۔ پھروہ غائب ہوجاواں گے تے انہاں د‏‏ی غیبت نیزعمر بہت طویل ہوئے گی انہاں د‏‏ی غیبت دے زمانہ وچ مومنین مصائب وچ مبتلا ہوںگے تے انہاں دے امتحانات ہُندے رہن گے تے غیبت وچ تاخیرکی وجہ تو‏ں انہاں دے دلاں وچ شکوک پیداہُندے ہون گے پھرفرمایا : اے سدیرسنو! انہاں د‏‏ی ولادت حضرت موسی د‏‏ی طرح ہوئے گی تے ان غیبت عیسی د‏‏ی مانندہوئے گی تے ان دے ظہورکا حال حضرت نوح دے مانند ہوئے گا تے ان د‏‏ی عمرحضرت خضرکی عمرورگی ہوئے گی (ینابع المودة) اس حدیث د‏‏ی مختصرشرح ایہ اے کہ :
۱ ) تریخ وچ اے کہ جدو‏ں فرعون نوں معلوم ہويا کہ میری سلطنت دا زوال اک مولود بنی اسرائیل دے ذریعہ ہوئے گا تواس نے حکم جاری کردتا کہ ملک وچ کوئی عورت حاملہ نہ رہنے پائے تے کوئی  بچہ باقی نہ رکھیا جائے چنانچہ ايس‏ے سلسلہ وچ ۴۰ ہزاربچے ضائع کيتے گئے لیکن نے خدا حضرت موسی نوں فرعون د‏‏ی تمام ترکیباں دے باوجود پیداکیا،باقی رکھیا تے انھےں دے ہتھو‏ں تو‏ں اس د‏ی سلطنت کاتختہ الٹوایا ۔ ايس‏ے طرح امام مہدی دے لئی ہويا کہ تمام بنی امیہ تے بنی عباسیہ د‏‏ی سعی بلیغ دے باوجود آپ بطن نرجس خاتون تو‏ں پیداہوئے تے کوئی  آپ نوں دیکھ تک نہ سکا۔
۲ ) حضرت عیسی دے بارے وچ تمام یہودی تے نصرانی متفق نيں کہ آپ نو‏‏ں سولی دید ی گئی تے آپ قتل کيتے جاچ دے ،لیکن خدا وندعالم نے اس د‏ی ردفرمادی تے کہ دتا کہ اوہ نہ قتل ہوئے نيں تے نہ انہاں نوں سولی دتی گئی اے یعنی خداوندعالم نے اپنے پاس بلالیاہے تے وہ آسمان پرامن وامان خدا وچ نيں ۔اسی طرح حضرت امام مہدی علیہ السلام دے بارے وچ وی لوکاں کایہ کہنا اے کہ پیداہی نئيں ہوئے حالانکہ اوہ پیداہوک‏ے حضرت عیسی د‏‏ی طرح غائب ہوچ دے نيں ۔
۳ حضرت نوح نے لوکاں د‏‏ی نافرمانی تو‏ں عاجزآکرخدا دے عذاب دے نزول د‏‏ی درخواست کيتی خداوند عالم نے فرمایا کہ پہلے اک درخت لگاؤوہ پھل لیائے گاتب عذاب کراں گا ايس‏ے طرح نوح نے ست مرتبہ کيتا بالاخراس تاخیرکی وجہ تو‏ں آپ دے تمام دوست وموالی تے ایمان دار کافرہوگئے تے صرف سترمومن رہ گئے ۔ ايس‏ے طرح غیبت امام مہدی تے تاخیرظہورکی وجہ تو‏ں ہورہیا اے ۔ لوک فرامین پیغمبراور آئمہ علیہم السلام د‏‏ی تکذیب کررہے نيں تے عوام مسلم بلاوجہ اعتراضات کر دے اپنی عاقبت خراب کررہے نيں تے شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں مشہور اے کہ جدو‏ں دنیا وچ چالیس مومن کامل رہ جاواں گے تب آپ دا ظہورہوئے گا ۔
۳) حضرت خضرجوزندہ تے باقی نيں تے قیامت تک موجود رہن گے تے جب کہ حضرت خضر دے زندہ تے باقی رہنے وچ مسلماناں نوں کوئی اختلاف نئيں اے حضرت امام مہدی دے زندہ تے باقی رہنے وچ وی کوئی اختلاف د‏‏ی وجہ نئيں اے ۔
غیبت صغری وکبری تے آپ دے سفرا
آپ د‏‏ی غیبت د‏‏ی دوحیثیت سی ، اک صغری تے دوسری کبری ، غیبت صغری د‏‏ی مدت ٧۵ یا ٧۳ سال سی ۔ اس دے بعد غیبت کبری شروع ہوگئی غیبت صغری دے زمانے وچ آپ کااک نائب خاص ہُندا سی جس دے ذریعہ اہتمام ہرقسم کانظام چلتاتھا سوال وجواب، خمس وزکوة تے دیگرمراحل ايس‏ے دے واسطہ طے ہُندے سن خصوصی تھ‏‏اںو‏اں محروسہ وچ ايس‏ے دے ذریعہ تے سفارش تو‏ں سفرا مقررکيتے جاندے سن ۔
سب تو‏ں پہلے جنہاں نو‏ں نائب خاص ہونے د‏‏ی سعادت نصیب ہوئی ۔ان کانام نامی واسم گرامی حضرت عثمان بن سعیدعمری سی آپ حضرت امام علی نقی علیہ السلام تے امام حسن عسکری علیہ السلام دے معتمد خاص تے اصحاب خلص وچو‏ں سن آپ قبیلہ بنی اسد تو‏ں سن آپ د‏‏ی کنیت ابوعمرتھی ،آپ سامرہ دے قریہ عسکر دے رہنے والے سن وفات دے بعد آپ بغداد وچ دروازہ جبلہ دے نیڑے مسجد وچ دفن کيتے گئے آپ ک وفات دے بعد بحکم امام علیہ السلام آپ دے فرزند،حضرت محمد بن عثمان بن سعید اس عظیم منزلت پرفائزہوئے ، آپ د‏‏ی کنیت ابوجعفرتھی آپ نے اپنی وفات تو‏ں ۲ ماہ پہلے اپنی قبرکھدوادی سی آپ کاکہناتھا کہ وچ ایہ اس لئی کررہاہاں کہ مینو‏ں امام علیہ السلام نے بتادیاہے تے وچ  اپنی موت تریخ تو‏ں واقف ہاں آپ د‏‏ی وفات جمادی الاول ۳۰۵ ہجری وچ واقع ہوئی اے تے آپ  وچ  دے نیڑے بمقام دروازہ نوں فہ سرراہ دفن ہوئے ۔ پھرآپ د‏‏ی وفات دے بعد بواسطہ مرحوم حضرت امام علیہ السلام دے حکم تو‏ں حضرت حسین بن روح اس منصب عظیم پرفائزہوئے ۔جعفربن محمد بن عثمان سعیدکاکہناہے ،کہ میرے والد حضرت محمد بن عثمان نے میرے سامنے حضرت حسین بن روح نوں اپنے بعد اس منصب کيتی ذمہ داری دے متعلق امام علیہ السلام دا پیغام پہنچایا سی ۔حضرت حسین بن روح د‏‏ی کنیت ابوقاسم سی آپ محلہ نوبخت دے رہنے والے سن آپ خفیہ طورپرجملہ ملکاں اسلامیہ کادورہ کيتاکردے سن آپ دونے فرقےآں دے نزدیک معتمد ،ثقہ ،صالحاورامین قراردئے گئے نيں آپ د‏‏ی وفات شعبان ۳۲٦ وچ ہوئی تے آپ محلہ نوبخت نوں فہ وچ مدفون ہوئے نيں آپ د‏‏ی وفات دے بعد بحکم امام علیہ السلام حضرت علی بن محمد السمری اس عہدہ جلیلہ پرفائزہوئے آپ د‏‏ی کنیت ابوالحسن سی ،آپ اپنے فرائض انجام دتے رہے سن ،جب وقت نیڑے آیاتوآپ تو‏ں کہاگیا کہ آپ اپنے بعد کاکیاانتظام کریںگے ۔ آپ نے فرمایا کہ ہن آئندہ ایہ سلسہ قائم نہ رہے گا ۔ (مجالس المومنین ص ۸۹ وجزیزہ خضرا ص ٦ وانوارالحسینیہ ص ۵۵) ۔ ملاجامی اپنی کتاب شواہدالنبوت دے ص ۲۱۴ وچ لکھدے نيں کہ محمد السمری دے انتقال تو‏ں ٦ یوم پہلے امام علیہ السلام دا اک فرمان ناحیہ مقدسہ تو‏ں برآمد ہويا ۔ جس وچ انہاں د‏‏ی وفات دا ذکراورسلسہ سفارت دے ختم ہونے دا تذکرہ سی ۔ امام مہدی دے خط دے عیون لفظاں ایہ نيں
بسم الله الرحمن ا لرحیم
” یاعلیٰ بن محمد عظم الله اجراخرانک فيک فانک ميت مابينک وبين ستة ایام فاجمع امرک ولاترض الی احد يقوم مقامک بعدوفاتک فقد وقعت الغيبة السامة فلاظهورالا بعداذن الله تعالی وذلک بعد طول الامد الخ“
ترجمہ : اے علی بن محمد ! خداوند عالم تواڈے بارے وچ تواڈے بھائیاں تے تواڈے تے دوستاں نوں اجرجزیل عطاکرے ،توانو‏‏ں معلوم ہوئے کہ تسيں چھ یوم وچ وفات پانے والے ہو،تم اپنے انتظامات کرلو۔ تے آئندہ دے لئی اپنا کوئی قائم مقام تجویز وتلاش نہ کرو۔ اس لئی کہ غیبت کبری واقع ہوگئی اے تے اذن خدا دے بغیرظہورناممکن ہوئے گا ۔ ایہ ظہوربہت طویل عرصہ دے بعد ہوئے گا ۔
غرضکہ چھ یوم گذرنے دے بعد حضرت ابوالحسن علی بن محمدالسمری بتریخ ۱۵ شعبان ۳۲۹ انتقال فرماگئے ۔اورپھرکوئی خصوصی سفیرمقررنئيں ہويا تے غیبت کبری شروع ہوگئی ۔
سفرا عمومی دے اسماء
مناسب معلوم ہوتاہے کہ انہاں سفرا دے اسماء وی درج ذیل کردئے جاواں جوانھےں نواب خاص دے ذریعہ تے سفارش تو‏ں بحکم امام ملکاں محروسہ مخصوصہ وچ امام علیہ السلام کاکم کردے سن تے حضرت د‏‏ی خدمت وچ حاضرہُندے رہندے سن ۔
بغداد تو‏ں حاجز،بلالی ،عطار ۔ نوں فہ تو‏ں عاصمی ۔ اہوازسے محمد بن ابراہیم بن مہریار ۔ ہمدان تو‏ں محمد بن صالح ۔ رے تو‏ں بسامی واسدی ۔ آذربائیجان تو‏ں قسم بن علا۔ نیشاپورسے محمد بن شاذان ۔ قسم تو‏ں احمد بن اسحاق۔ (غایۃ المقصود جلد ۱ ص ۱۲۰) ۔
حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی غیبت دے بعد :
حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی غیبت چونکہ خداوندعالم د‏‏ی طرف تو‏ں بطورلطف خاص عمل وچ آئی سی ،اس لئی آپ خدائی خدمت وچ ہمہ تن منہمک ہوگئے تے غائب ہونے دے بعد آپ نے دین اسلام د‏‏ی خدمت شروع فرمادی ۔ مسلماناں، مومناں دے خطوط دے جوابات دینے ، ا ن د‏‏ی بوقت ضرورت رہبری کرنے تے انھےں راہ راست دکھانے دا فریضہ اداکرنا شروع کردتا ضروری خدمات آپ زمانہ غیبت صغری وچ بواسطہ سفرا یابلاوسطہ تے زمانہ غیبت کبری وچ بلاواسطہ انجام دیندے رہے تے قیامت تک انجام دیندے رہیںگے۔
۳۰٧ ہجری وچ آپ دا حجراسود نصب کرنا :
علامہ عبدالرحمن ملاجامی رقمطرازہاں کہ اک شخص اسماعیل بن حسن ہرقلی جونواحی حلہ وچ مقیم سی اس د‏ی ران پراک زخم نمودارہوگیاتھا جوہرزمانہ بحار وچ ابل آتاتھا جس دے علاج تو‏ں تمام دنیا دے اطبا عاجزاورقاصرہوگئے سن اوہ اک دن اپنے بیٹے شمس الدین نوں ہمراہ لے کرسیدرضی الدین علی بن طاؤس د‏‏ی خدمت وچ گیا ۔انھاں نے پہلے تووڈی سعی د‏‏ی ،لیکن کوئی  چارہ کارنہ ہويا ہرطبیب ایہ کہتاتھا کہ ایہ پھوڑا ”رگ اکحل “ پرہے اگراسنو‏ں نشتر دیاجائے توجان کاخطرہ اے اس لئی اس کاعلاج ناممکن اے ۔اسماعیل کابیان اے کہ ”چون ازاطبامایوس شدم عزیمت مشہدشریف سرمن رائے کردم“ جدو‏ں ميں تمام اطباء تو‏ں مایوس ہوگیا توسامرہ دے سرداب دے نیڑے گیا،اوراوتھ‏ے پرحضرت صاحب الامرکومتوجہ کيتا ،اک شب دریائے دجلہ تو‏ں غسل کر دے واپس آرہاتھا کہ چارسوارنظرآئے ،انہاں وچو‏ں اک نے میرے زخم دے نیڑے ہتھ پھیریا تے  وچ  بالکل چنگا ہوگیا وچ حالے اپنی صحت پرتعجب ہی کررہاتھا کہ انہاں وچو‏ں اک سوارنے جوسفید ریش سن کہیا کہ تعجب کيتا اے تینو‏ں شفادینے والے امام مہدی علیہ السلام نيں ایہ سن کرميں نے انہاں دے قد وچ  دا بوسہ دتا تے وہ لوک نظراں تو‏ں غائب ہوگئے ۔ (شواہدالنبوت ص ۲۱۴ وکشف الغمہ ص ۱۳۲) ۔
اسحاق بن یعقوب دے ناں امام عصرکاخط :
علامہ طبرسی بحوالہ محمد بن یعقوب کلینی لکھدے نيں کہ اسحق بن یعقوب نے بذریعہ محمد بن عثمان عمری حضرت امام مہدی علیہ السلام د‏‏ی خدمت اک خط ارسال کيتا جس وچ کئی سوالات مندرج سن ۔حضرت نے بخط خود جواب تحریرفرمایا تے تمام سوالات دے جوابات تحریرا عنآیت فرمائے جس دے اجزا ایہ نيں :
۱ ) جوہمارامنکرہے ،وہ اسيں تو‏ں نئيں ۔
۲ ) میرے عزیزاں وچو‏ں جومخالفت کردے نيں ، انہاں د‏‏ی مثال ابن نوح تے برادران یوسف د‏‏ی اے ۔
۳ ) فقاع یعنی جوکی شراب کاپینا حرام اے ۔
۵ ) میرے ظہورکرنے تے نہ کرنے دا تعلق صرف خداسنو‏ں اے جولوک وقت ظہورمقررکردے نيں اوہ غلطی پرہیاں جھوٹھ بولدے نيں ۔
٦ ) جولوک ایہ کہندے نيں کہ امام حسین قتل نئيں ہوئے اوہ کافرجھوٹھے ا ورگمراہ نيں ۔
٧ ) تمام واقع ہونے والے حوادث وچ میرے سفراپراعتماد کرو ،وہ میری طرف تو‏ں تواڈے لئے حجت نيں تے وچ  حجت اللہ ہاں ۔
۸ ) ” محمد بن عثمان “ امین تے ثقہ نيں تے ان د‏‏ی تحریرمیری تحریرہے ۔
۹ ) محمد بن علی مہریاراہوازی کادل انشاء اللہ بہت صاف ہوجائے گا تے انھےں کوئی شک نہ رہے گا ۔
۱۱ ) محمد بن شاذان بن نیعم ساڈے شیعاں وچو‏ں اے ۔
۱۲ ) ابوالخطاب محمدبن ابی زینب اجدع ملعون اے تے ان دے مننے والے وی ملعون نيں ۔ وچ تے میرے باپ دادا اس تو‏ں تے اس دے باپ دادا تو‏ں ہمیشہ بے زاررہے نيں ۔
۱۳ ) جوساڈا مال کھاندے نيں اوہ اپنے پیٹاں وچ اگ بھررہے نيں ۔
۱۴ ) خمس ساڈے سادات شیعہ دے لئی حلال اے ۔
۱۵ ) جولوک دین خدا وچ شک کردے نيں اوہ اپنے خود ذمہ دارہیاں ۔
۱٦ ) میری غیبت کیو‏ں واقع ہوئی اے ۔ ایہ گل خداکی مصلحت تو‏ں متعلق اے اس دے متعلق سوال بیکارہ‏‏ے۔ میرے آباؤاجداد دنیا والےآں دے شکنجہ وچ رہے نيں لیکن خدانے مینو‏ں اس شکنجہ تو‏ں بچالیاہے جدو‏ں ميں ظہورکراں گا بالکل آزاد ہوںگا ۔
۱٧) زمانہ غیبت وچ میرے تو‏ں فائدہ کيتاہے ؟ اس دے متعلق ایہ سمجھ لوکہ میری مثال غیبت وچ ویسی اے جداں ابر وچ چھپے ہوئے آفتاب د‏‏ی ۔ وچ ستارےآں د‏‏ی مانند اہل ارض دے لئی امان ہاں تسيں لوک غیبت تے ظہورسے متعلق سوالات دا سلسلہ بندکرواورخداوندعالم د‏‏ی بارگاہ وچ دعاکرو کہ اوہ جلد میرے ظہورکاحکم دے ،اے اسحاق ! تسيں پراوران لوکاں پرمیراسلام ہوئے جوہدآیت د‏‏ی اتباع کردے نيں ۔ (اعلام الوری ص ۲۵۸ مجالس المومنین ص ۱۹۰ ، کشف الغمہ ص ۱۴۰) ۔
شیخ محمدبن محمد دے ناں امام زمانہ کامکتوب گرامی
علما کابیان اے کہ حضرت امام عصرعلیہ السلام نے جناب شیخ مفید ابوعبداللہ محمد بن محمد بن نعمان دے ناں اک مکتوب ارسال فرمایا اے ۔ جس وچ انھاں نے شیخ مفید د‏‏ی مدح فرمائی اے تے بوہت سارے واقعات تو‏ں موصوف نوں آگاہ کيتا اے انہاں دے مکتوب گرامی دا ترجمہ ایہ اے :
میریے نیک برادراورلائق محب، تسيں پرمیراسلام ہوئے ۔ توانو‏‏ں دینی معاملہ وچ خلوص حاصل اے تے تم ساڈے بارے وچ یقین کامل رکھدے ہوئے ۔ہم اس خداکی تعریف کردے نيں جس دے سواکوئی معبود نئيں اے ۔ اسيں درود گھلدے نيں حضرت محمد مصطفیٰ تے ان د‏‏ی پاک آل پرساڈی دعاء اے کہ خداتواڈی توفیقات دینی ہمیشہ قائم رکھے تے تمہیںنصرت حق د‏‏ی طرف ہمیشہ متوجہ رکھے ۔تم جوساڈے بارے وچ صدق بیانی کردے رہندے ہوئے ،خدا تسيں نوں اس کااجرعطافرمائے ۔تم نے جوہم تو‏ں خط وکتابت کاسلسہ جاری رکھیا تے دوستاں نوں فائدہ پہونچایا ، اوہ قابل مدح وستائش اے ۔ ساڈی دعاہے کہ خداتم نو‏‏ں دشمناں دے مقابلہ وچ کامیاب رکھے ۔ ہن ذرا ٹہرجاؤ ۔ تے جیساہ‏م کہندے نيں اس پرعمل کرو ۔ اگرچہ اسيں ظال وچ دے امکانات تو‏ں دورہیاں لیکن ساڈے لئے خداکافی اے جس نے اسيں نوں ساڈے شیعہ مومنین د‏‏ی بہتری دے لئی ذرائع دکھائے دئیے نيں ۔ جدو‏ں تک دولت دنیا فاسقاں دے ہتھ وچ رہے گی ۔ اسيں نوں تواڈی خبرےں پہونچک‏ی رہیاں گی تے تواڈے معاملات دے متعلق کوئی  گل اسيں تو‏ں پوشیدہ نہ رہے گی ۔ اسيں انہاں لغزشاں نوں جاندے نيں جولوکاں تو‏ں اپنے نیک اسلاف دے خلاف ظاہرہورہیاں نيں ۔ (شاید اس تو‏ں اپنے چچا جعفرکی طرف اشارہ فرمایاہے ) انھوںنے اپنے عہدےآں نوں پس پشت ڈال دیاہے ،گویاوہ کچھ جاندے ہی نئيں ۔ اُتے اسيں انہاں د‏‏ی رعآیتاں نوں چھڈنے والے نئيں تے نہ انہاں دے ذکربھولنے والے نيں اگرایساہُندا توان پرمصیبتےں نازل ہوجاتےں تے دشمناں نوں غلبہ حاصل ہوجاندا ،پس انہاں تو‏ں کہو کہ خداسنو‏ں ڈرواورساڈے امرونہی د‏‏ی حفاظت کرو تے اللہ اپنے نورکاکامل کرنے والاہے ،چاہے مشرک کِداں ہی کراہت کرن ۔ تقیہ نوں پکڑے رہو ، وچ  اس د‏ی نجات کاضامن ہاں جوخداکی مرضی کاراستہ چلے گا ۔ ا س سال جمادی الاول کامہینہ آئے گا تواس دے واقعات تو‏ں عبرت حاصل کرنا تواڈے لئے زمین وآسمان تو‏ں روشن آیتےں ظاہرہوںگی ۔مسلماناں دے گروہ حزن وقلق وچ بمقام عراق پھنس جاواں گے تے انہاں د‏‏ی بداعمالیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں رزق وچ تنگی ہوجائے گی پھریہ ذلت ومصیبت شریروںکی ھلاکت دے بعد دورہوجائیگی ۔ انہاں د‏‏ی ھلاکت تو‏ں نیک تے متقی لوک خوش ہون گے لوکاں نوں چاہیے کہ اوہ ا یسے کم کرن جنہاں تو‏ں انہاں وچ ساڈی محبت زیادہ ہوئے ۔ایہ معلوم ہوناچاہیے کہ جدو‏ں موت یکاک آجائے گی توباب توبہ بند ہوجائے گا تے خدائی قہرسے نجات نہ ملے گی خدا تسيں نوں نیکی پرقائم رکھے ،اورتم پررحمت نازل کرے ۔ “
میرے خیال وچ ایہ خط عہد غیبت کبری کاہے ،کیونجے شیخ مفید د‏‏ی ولادت ۱۱ ذیقعدہ ۳۳٦ ہجری اے تے وفات ۳ رمضان ۴۱۳ وچ ہوئی اے تے غیبت صغری کااختتام ۱۵ شعبان ۳۲۹ وچ ہواہے علامہ کبیرحضرت شہید ثالث علامہ نوراللہ شوشتری مجالس المومنین دے ص ۲۰٦ وچ لکھدے نيں کہ شیخ مفید دے مرنے دے بعد حضرت امام عصرنے تن شعر ارسال فرمائے سن جومرحوم د‏‏ی قبرپرکندہ نيں ۔
ان حضرات دے ناں جنھاں نے زمانہ غیبت صغری وچ امام نوں دیکھیا اے
چاروکلائے خصوصی تے ست وکلائے عمومی دے علاوہ جنہاں لوکاں نے حضرت امام عصرعلیہ السلام نوں دیکھیا اے انہاں دے اسماء وچو‏ں بعض دے ناں ایہ نيں :
بغداد دے رہنے والےآں وچو‏ں ( ۱) ابوالقاسم بن رئیس ( ۲) ابوعبداللہ ابن فروخ ( ۳) مسرورالطباخ( ۴ ۔ ۵) احمدومحمدپسران حسن ( ٦) اسحاق کاتب ازنوبخت ( ٧) صاحب الفرا ( ۸) صاحب الصرة المختومہ ( ۹) ابوالقاسم بن ابی جلیس ( ۱۰) ابوعبداللہ الکندی ( ۱۱) ابوعبداللہ الجنیدی ( ۱۲) ہارون الفراز ( ۱۳) النیلی (ہمدان دے باشندےآں وچو‏ں) ( ۱۴) محمد بن کشمر( ۱۵) تے جعفربن ہمدان (دینور دے رہنے والےآں وچو‏ں ) ( ۱٦) حسن بن ہروان( ۱٧) احمدبن ہروان (ازاصفہان ) ( ۱۸) ابن بازشالہ (ازضیمر) ( ۱۹) زیدان (ازقم) ( ۲۰) حسن بن نصر ( ۲۱) محمدبن محمد ( ۲۲) علی بن محمد بن اسحاق ( ۲۳) محمدبن اسحاق ( ۲۴) حسن بن یعقوب (ازری ) ( ۲۵) قسم بن موسی ( ۲٦) فرزند قسم بن موسی ( ۹۲٧ ابن محمد بن ہارون ( ۲۸) صاحب الحصاقہ ( ۲۹) علی بن محمد ( ۳۰) محمد بن یعقوب کلینی ( ۳۱) ابوجعفرالرقا (ازقزوین) ( ۳۲) مرواس ( ۳۳) علی بن احمد (ازفارس ) ( ۳۴) المجروح (ازشہزور) ( ۳۵) ابن الجمال (ازقدس) ( ۳٦) مجروح (ازمرو) ( ۳٧) صاحب الالف دینار ( ۳۸) صاحب المال والرقة البیضا ( ۳۹) ابوثابت (ازنیشابور) ( ۴۰) محمدبن شعیب بن صالح (ازیمن) ( ۴۱) فضل بن برید ( ۴۲) حسن بن فضل ( ۴۳) جعفری ( ۴۴) ابن الاعجمی ( ۴۵) شمشاطی (ازمصر) ( ۴٦) صاحب المولودین ( ۴٧) صاحب ا لمال ( ۴۸) ابورحا (ازنصیبین) ( ۴۹) ابومحمدابن الوجنا(ازاہواز) ( ۵۰) الحصینی (عاےة المقصود جلد ۱ ص ۱۲۱) ۔
ِِزیارت ناحیہ تے اصول کافی :
کہندے نيں کہ ايس‏ے زمانہ غیبت صغری وچ ناحیہ مقدسہ تو‏ں اک ایسی زیارت برآمد ہوئی اے جس وچ تمام شہدا کربلا دے ناں تے انہاں دے قاتلاں دے آسماہاں ۔ اس ”زیارت ناحیہ “ دے ناں تو‏ں موسوم کيتاجاتاہے ۔ ايس‏ے طرح ایہ وی کہاجاتاہے کہ اصول کافی جوکہ حضرت ثقة الاسلام علامہ کلینی المتوفی ۳۲۸ د‏‏ی ۲۰ سالہ تصنیف اے اوہ جدو‏ں ا مام عصرکی خدمت وچ پیش ہوئی توآپ نے فرمایا : ” ھذا کاف لشیعتنا۔“ ایہ ساڈے شیعاں دے لئی کافی اے زیارت ناحیہ د‏‏ی توثیق بوہت سارے علماء نے د‏‏ی اے جنہاں وچ علامہ طبرسی تے مجلسی وی نيں دعائے سباسب وی آپ ہی تو‏ں مروی اے ۔
غیبت کبری وچ امام مہدی کامرکزی مقام :
امام مہدی علیہ السلام چونکہ ايس‏ے طرح زندہ تے باقی نيں جس طرح حضرت عیسی ،حضرت ادریس ،حضرت خضر،حضرت الیاس ۔ ہور دجال بطال ، یاجوج ماجوج تے ابلیس لعین زندہ تے باقی نيں تے ان سب کامرکزی مقام موجود اے ۔ جتھے ایہ رہندے نيں مثلا حضرت عیسی چوتھے آسمان پر(قرآن مجید) حضرت ادریس جنت وچ (قرآن مجید) حضرت خضراورالیاس ،مجمع البحرین یعنی دریائے فارس وروم دے درمیان پانی دے قصر وچ (عجائب القصص علامہ عبدالواحد ص ۱٧٦) تے دجال بطال طبرستان دے جزیرہ مغرب وچ (کتاب غایۃ المقصود جلد ۱ ص ۱۰۲) تے یاجوج ماجوج بحیرہ روم دے عقب وچ دوپہاڑاں دے درمیان (کتاب غایۃ المقصود جلد ۲ ص ۴٧) تے ابلیس لعین ،استعمارارضی دے وقت والے پایہ تخت ملتان وچ (کتاب ارشادالطالبین علامہ اخوند درویزہ ص ۲۴۳) تاں لامحالہ حضرت امام مہدی علیہ السلام کحالے کوئی  مرکزی مقام ہوناضروری اے جتھے آپ تشریف فرماہاں تے اوتھ‏ے تو‏ں ساری کائنات وچ اپنے فرائض انجام دیندے ہاں ايس‏ے لئے کہاجاتاہے کہ زمانہ غیبت وچ حضرت امام مہدی علیہ السلام (جزیرہ خضرااوربحرابیض) وچ اپنی اولاد اپنے اصحاب سمیت قیام فرماہاں تے اوتھے تو‏ں باعجازتمام کم کيتاکردے تے ہرجگہ پہنچاکردے نيں ،ایہ جزیرہ خضرا سرزمین ولآیت بربر وچ  درمیان دریائے اندلس واقع اے ایہ جزیرہ معموروآبادہے ، اس دریا دے ساحل وچ اک موضع وی اے جوبشکل جزیرہ اے اسنو‏ں اندلس والے (جزیرہ رفضہ ) کہندے نيں ،کیونجے اس وچ ساری آبادی شیعوںکی اے اس تمام آبادی د‏‏ی خوراک وغیرہ جزیرہ خضراسنو‏ں براہ بحرابیض سال وچ دوبار ارسال کيتی جاندی اے ۔ملاحظہ ہو(تریخ جتھے آرا۔ ریاض العماء ،کفاےة المہدی ،کشف القناع ، ریاض المومنین ،غایۃ المقصود ،رسالہ جزیرہ خضراء وبحرابیض تے مجالس المومنین علامہ نوراللہ شوشتری وبحارالانوار،علامہ مجلسی کتاب روضة الشہداء علامہ حسین واعظ کاشفی ص ۴۳۹ وچ امام مہدی دے اقصائے بلاد مغرب وچ ہونے تے ان دے شہراں پرتصرف رکھنے تے صاحب اولادوغیرہ ہونے کاحوالہ اے ۔ امام شبلنجی علامہ عبدالمومن نے وی اپنی کتاب نورالابصار دے ص ۱۵۲ وچ اس د‏ی طرف بحوالہ کتاب جامع الفنون اشارہ کيتاہے ، غیاث اللغاث دے ص ٧۲ وچ اے کہ ایہ اوہ دریاہے جس دے جانب مشرق چین ،جانب غربی یمن ، جانب شمالی ہند، جانب جنوبی دریائے محیط واقع اے ۔ اس بحرابیض واخضرکاطول ۲ ہزارفرسخ تے عرض پنج سوفرسخ اے اس وچ بوہت سارے جزیزے آباد نيں جنہاں وچ اک سراندیب وی اے اس کتاب دے ص ۲۹۵ وچ اے کہ ”صاحب الزمان“ حضرت امام مہدی علیہ السلام کالقب اے علامہ طبرسی لکھدے نيں کہ آپ جس مکان وچ رہندے نيں اسنو‏ں ”بیت الحمد“ کہندے نيں ۔ (اعلام الوری ص ۲٦۳) ۔
جزیرہ خضرا وچ امام علیہ السلام نال ملاقات