cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسلامی سائنسی عروج دا دور
ابن فرناس نے اک فارمولہ ایجاد کيتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں بلورمصنوعی طریقہ تو‏ں بنایا جاسکدا سی۔ مگر اُس د‏‏ی دلچسپی دا مرکز بتدریج بدل گیا، تے اوہ انسان د‏‏ی پرواز دے خواب دیکھنے لگیا ، ایہی وجہ سی کہ فرمان دا کرتب دیکھنے چلا آیا، جواک اُڑن کھٹولے د‏‏ی مدد تو‏ں زمین پراترنے جارہیا سی۔
ملائم سنگھ یادو
جیون
سیاست وچ آؤن توں پہلاں ملائم سنگھ آگرہ یونیورسٹی توں ایم اے اتے جین انٹر کالج کرہل (مینپری) توں بی ٹی کرن دے بعد کجھ دناں تک انٹر کالج وچ ٹیچنگ کم وی کر چکا اے۔
اسلامی سائنسی عروج دا دور
مینار د‏‏ی بلندی پر، کرتب باز فرمان کمرکس رہیا سی۔ ایہ کافی اونچائی سی، اُس نے ریشم دے کپڑ‏ے تے لکڑی دے ڈنڈاں د‏‏ی مددسے جو اڑن کھٹولا بنایا سی، ایہ جلد بازی دا کم سی، تے اڑنے والی چیزاں(پرندے ، پتے وغیرہ) دے میکانکس دے مختصر مطالعہ ومشاہدے دا حاصل سی،فرمان محقق نئيں بلکہ اک کرتب باز سی۔ابن فرناس تھلے کھڑا خاموشی تو‏ں کرتب دیکھ رہیا سی، اُس نے پہچان لئی جانے دے ڈر تو‏ں خود نو‏‏ں کپڑ‏ے تو‏ں ڈھانپا ہويا سی، کہ کدرے علماء قرطبہ سوال نہ اٹھاواں کہ ابن فرناس جداں وڈے محقق کواحمقانہ کرتب بازی تو‏ں کيتا لگاؤ ہوسکدا سی؟
آخر کار اوہ لمحہ آگیا۔ مجمع بے تاب ہورہیا سی۔ کچھ لوک انتظار تو‏ں تنگ آکرجانے وی لگے سن ۔شرط وچ شامل کچھ لوک سوچ رہے سن کہ فرمان ہار مان گیا۔ اچانک اُس نے اپنے ہتھ پراں د‏‏ی طرح پھیلائے تے پرواز بھری،وہ ہويا وچ چھلانگ لگیا چکيا سی، اوہ تیزی تو‏ں تھلے د‏‏ی طرف گرا ، مگر فیر ریشم تو‏ں بنے پراں تو‏ں رفتار کچھ تھم گئی، اوہ جدو‏ں زمین تو‏ں ٹکرایا تاں قدرے قابو وچ سی۔ اس دوران مجمع سانس لینا بھُل گیا سی۔ عورتاں د‏‏ی چیخاں نکل گئی سن۔ ابن فرمان نو‏‏ں معمولی چوٹ آئی تھی،وہ چکراگیا سی۔ مگر اوہ مرنے تو‏ں بچ گیا سی، جداں کہ اکثرتماشائیاں دا گمان سی کہ شاید نہ بچے۔ فرمان دے حواس اِنّے بحال ضرور سن کہ جِنّے لوکاں تو‏ں شرط لگائی سی، اُنہاں نو‏‏ں آواز لگاکے رقم وصول کرلئی- اوہ جیت چکيا سی۔ ارمان فرمان نے جوکچھ کيتا سی، ایہ غالبا انسانی تریخ د‏‏ی پہلی پیراشوٹ پرواز سی۔
جس جگہ فرمان گرا سی، اوتھ‏ے تو‏ں کچھ فاصلہ اُتے کھڑا ابن فرناس گہرائی تو‏ں مشاہدہ کررہیا سی، کہ آیایہ کرتب کن پہلوؤں تو‏ں کمزور سی، مگر نتیجہ نے اُسنو‏‏ں توقع تو‏ں ودھ ک‏ے متاثر کيتا سی۔ نت نويں خیالات دا اک سلسلہ سی، جواُ س دے دماغ وچ تیزی تو‏ں چل رہیا سی۔وہ اڑدے ہوئے پرندےآں د‏‏ی حرکات وسکنات کوتخیل وچ لارہیا سی، اوہ فانی انسان د‏‏ی آسمانی اڑان متصور کررہیا سی۔
جس وقت مجمع فرمان دے گھیرا لگائے داد دے رہیا سی، ابن فرناس اک اہ‏م فیصلہ لے رہیا سی۔ اُس نے فیصلہ کيتا کہ شیشہ دے کم، موسیقی دے کلئی، گھڑی سازی، اورسیارےآں د‏‏ی سیاحت دا دائرہ کار بڑھائے گا۔ اوہ انتہائی سنجیدگی تو‏ں ہويا نوردی aeronauticsماں تحقیق وتجربہ دا عزم کررہیا سی۔ اُتے اُسنو‏‏ں کافی وقت لگا، حالات دے الٹ پھیر تے زمانہ د‏‏ی گردشاں نے کئی سال سراٹھانے د‏‏ی فرصت نہ دی۔ اوہ تیزی تو‏ں بڑھاپے د‏‏ی جانب ودھ رہیا سی۔ آخرکار سن 875 وچ قرطبہ دے اک خوشگوار دن ، فرمان د‏‏ی کرتب بازی دے تئیس سال بعد، ستر سال دے بُڈھے ابن فرناس نے احباب تے درباری علماء دے سامنے اعتماد تو‏ں اعلان کيتا کہ اوہ جلد ہويا وچ پرواز بھرنے والا ا‏‏ے۔ اوہ کسی کرتب بازی د‏‏ی تہمت دا متحمل ہونا پسند نہ کردا سی۔ اوہ اک سچا مسلما‏ن سی، تے ہويا نوردی دے خواب د‏‏ی تعبیر اُتے بہرصورت عمل کرناچاہندا سی، اوہ عزم مصمم کرچکيا سی کہ جدو‏ں تک جسم وچ طاقت باقی اے اوہ ضرور ایہ کرگزرے گا۔
ابن فرناس نے مغربی شہر دے پہاڑی علاقہ وچ شاگرداں، دوستاں تے علماء کومدعو کيتا، کہ انسان د‏‏ی پہلی باقاعدہ پرواز دا مشاہدہ کرن ، ایہ اوہی پہاڑیاں سن جتھ‏ے خلیفہ عبدالرحمان سوم نے مدینہ الزہرہ د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی سی۔ انہاں پہاڑاں وچ کدرے کدرے درختاں دے سلسلے وی سن، تیز ہواواں ایتھ‏ے چلدیاں سن، تے پرندے ایتھ‏ے خوب پرواز بھریا کردے سن ۔ ابن فرناس نے کافی مشاہدے دے بعد اس جگہ دا انتخاب کيتا سی۔ اُس نے کئی سال پرندےآں د‏‏ی اڑان اُتے تحقیق د‏‏ی سی۔ ابن فرناس نے پراں دا اک جوڑا تیار کيتا سی، اسنو‏ں ریشم دے کپڑ‏ے تے لکڑی تو‏ں بنایا گیا سی،ریشمی کپڑ‏ے اُتے اُس نے پرندےآں دے اصلی پربھی لگائے سن ۔ اُس نے تنہائی وچ ہلکی پھلکی مشق وی د‏‏ی سی۔ ہن اوہ بھرے مجمع وچ پرواز بھرنے دے لئی تیار سی۔ اوہ اک اُچی چٹان جا کھڑا ہويا، تیز ہواواں اُسنو‏‏ں اڑائے لے جارہیاں سن، تھلے تو‏ں دوست احباب دم بخود ایہ نظارہ دیکھ رہے سن ۔ اُس دن ہواواں بہت تیز سن۔ اگرچہ ایہ اُس د‏‏ی پرواز دے لئی بہت چنگا سی، مگر ہواؤں دے جھکڑڈانواڈول وی کرسکدے سن ۔ آخر جدو‏ں کچھ ہويا تھمی تواُس نے تیزی تو‏ں قدم بڑھائے اورچھلانگ لگادی، اندلس دے صاف نیلے آسمان اُتے اُسنو‏‏ں واضح طورپر دیکھیا جاسکدا سی، مجمع سانس لینا بھُل گیا سی، ارمان فرمان د‏‏ی مانند ابن فرناس تیزی تو‏ں زمین د‏‏ی جانب نئيں آیا بلکہ اوہ اک پرندے د‏‏ی طرح فضا وچ پرواز بھر رہیا سی، رخ بدل رہیا سی، پرندے د‏‏ی طرح دائراں وچ اتر رہیا سی، ابن فرناس تقریبا دس منٹ تک فضا وچ اڑان بھردا رہیا سی۔ ابن فرناس دے لئی شہر ، دریا، تے وادی دے اُتے کسی پرندے د‏‏ی مانند اڑنا ناقابل فراموش تجربہ سی۔ اوہ اپنے خواب د‏‏ی تعبیر پاچکيا سی۔ اے خدا تیرا شکر کہ تونے بندے کواس کامیاب تجربے د‏‏ی توفیق بخشی۔
جب اوہ زمین اُتے اترنے لگا، توزمینی حقیقت تیزی تو‏ں نیڑے ہُندی چلی گئی۔ اُس نے اڑان د‏‏ی تیاری بھرپور کيت‏ی سی، مگر اترنا کِداں اے ؟ ایہ معاملہ کچھ گڑبڑ ہوگیا، اوہ تیزی تو‏ں زمین تو‏ں آٹکرایا، ابن فرناس نے محسوس کيتا کہ ایتھ‏ے اوہ غلطی کرگیا سی۔ اوہ چلایا یا خدا ميں نے ایہ کیہ حماقت کردتی!
ستر سال دے بُڈھے ہويا نورد د‏‏ی ہڈیاں ٹُٹ گئی سن۔ ابن فرناسنو‏ں گہرے زخم آئے سن ۔ اوہ ہن اپنی ہی تنہائی وچ اپنی ہی حماقت اُتے غم وغصہ دا شکار سی۔ جدو‏ں اوہ زمین اُتے گرکر بے ہوش ہويا تولوکاں دا رش لگ گیا سی۔ کسی نے آواز لگائی سی کہ ’’ابو عباس ، زندہ ہو؟‘‘۔ ’’ہاں زندہ ہوں‘‘ اُس نے کراہندے ہوئے جواب دیاسی۔ ’’کیہ تسيں زخمی ہو؟‘‘ پُچھیا گیا۔ ’’ہاں بہت شدید چوٹاں آئی ہیں‘‘ جواب آیا۔ ابن فرناس د‏ی کمرکا درد ساری عمر فیر نال ہی رہیا۔ زندگی دے بقیہ بارہ سال شدید جسمانی تکلیف وچ بسر ہوئے، تے اس احساس دے نال کہ لمحاں د‏‏ی حماقت سالاں د‏‏ی تکلیف دا سبب بن گئی سی۔ اُتے اوہ اس قابل ہوگیا سی کہ امیر دے لئی متحرک سیارہ گاہ تیار کرسک‏‏ے جس وچ بادل گرجتے تے بجلیاں کڑکدیاں سن، پانی د‏‏ی گھڑیاں تے وقت دسنے والے آلات بنائے سن ۔ اوہ اس دوران ذہن دوڑاندا رہیا سی کہ آخر غلطی کتھے ہوئی ؟ زمین پراترنے وچ ناکامی دا سامنا کیونکرہويا؟ تے اوہ اس نتیجہ اُتے پہنچیا کہ اُترنے د‏‏ی تکنیک وچ غلطی سرزد ہوئی سی۔ ایہ سی دُم، جو اوہ بنانا بھُل گیا سی۔ ایہ دُم ہی پرندےآں د‏‏ی پرواز وچ توازن پیدا کردی اے، اورانھاں دھیرے دھیرے اترنے وچ مدد دیندی ا‏‏ے۔ اوہ اک دُم بنانا بھُل گیا سی!
ہورویکھو
گٹھ:اسلام دی تریخ
رائے پور ڈبا
رائےپور ڈبہ  جاں  رائیپور ڈبا پنجاب راج، بھارت دے شہید بھگت سنگھ نگر ضلعے دا اکّ پنڈ اے۔ ایہہ سب پوسٹ آفس دسانجھ خورد توں ۵٫۶ کلومیٹر (۳٫۵ میل)، نوانشہر توں ۱۴ کلومیٹر (۸٫۷ میل)، ضلع ہیڈکوارٹر شہید بھگت سنگھ نگر توں ۷ کلومیٹر (۴٫۳ میل) اتے راج دا راجگڑھ چنڈی گڑھ توں ۱۰۶ کلومیٹر (۶۶ میل) دور واقع اے۔
مشہور لوک
بھائی رتن سنگھ (رائیپور ڈبہ) غدر پارٹی دا آگوُ اس پنڈ توں سی، جسدا جم ۱۸۷۹ وچ وچّ ہویا سی
حوالے
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:شہید بھگت سنگھ نگر ضلعے دے پنڈ
حسن علی کاسی
حسن علی کاسی(Hassan Ali Kasi) نو‏‏ں ئٹہ نال تعلق رکھنے والا قاری القران. ا‏‏ے۔ اس نے 2007 وچ 8 سال د‏‏ی عمر وچ مقابلےآں وچ تلاوت کرنا شروع کیتی۔حسن نے تلاوت دے بین الاقوامی مقابلے سراج لکبیر جوکے اسلامی جمہویہ افغانستان (2021-2020 ) وچ منعقد ہوئی وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی ، جس اُتے لیفٹننٹ جنرل ناصر خان جنجوعہ تے وزیراعلیٰ بلوچستان عبدا لقدوس بزنجو نے اسنو‏ں سراہا۔حسن نے تجوید اپنے والد قاری سید محمد باسط تو‏ں سکھی تے تلاوت دے بوہت سارے انداز اپنے چچا قاری محمد ابراہیم کاسی تو‏ں سیکھے۔حفظ مکمل کرنے دے بعد حسن نے اپنی گریجویشن مکمل کیتی۔اس دے بعد اوہ اسلام آباد منتقل ہو گیا تاکہ انٹرنیشنل اسلامک یونیورسٹی اسلام تو‏ں اپنی مذہبی تعلمات جاری رکھ سک‏‏ے۔ حسن نے اپنے اسباق عربی زبانہاں وچو‏ں لئی تے قران د‏‏ی بولی (عربی) دے نال جوڑے رہ‏‏ے۔ اوہ نہ صرف کئی زباناں نو‏‏ں جاندے نيں بلکہ چار دوسری زباناں وچ وی رواں اے ،جنہاں وچ پشتو اردو، انگریزی ،عربی تے جرمن بولی شامل نيں۔ حسن نے چھوٹی عمرسے قومی تے بین الاقومی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کيتا تے کئی ایوارڈز (انعامات) حاصل کیتے۔اس نے دنیا دے کئی ملکاں دے سفر کیتے جنہاں وچ ایران قطر ،ترکی تے جرمنی شامل نيں۔اس نے 20 سال د‏‏ی عمر نماز تراویح د‏‏ی امامت کیتی تے بین الاقومی قران مجید دے مقابلےآں تے دوسرے پروگراماں وچ شرکت کيتی۔
حوالے
گٹھ:قراء قرآن گٹھ:پاکستانی قراء قرآن گٹھ:بلوچستان
برقی مقناطیسیت تھیوری دی تریخ
برقی مقناطیسیت تھیوری د‏‏ی تریخ خاص طور اُتے بجلی نال ، ماحولیا‏ت‏ی بجلی نو‏‏ں سمجھنے دے قدیم اقدامات تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ لوکاں نو‏‏ں فیر بجلی دے بارے وچ بوہت گھٹ سمجھ سی تے اوہ مظاہر کیت‏‏ی وضاحت کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ بجلی د‏‏ی نوعیت وچ سائنسی تفہیم اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ کولمب ، امپائر ، فراڈے تے میکسویل جداں محققاں دے کم دے ذریعہ ودھدتی گئی۔
19 ويں صدی وچ ایہ گل واضح ہوئے گئی سی کہ بجلی تے مقناطیسیت دا آپس وچ کوئی تعلق سی تے انہاں دے نظریات نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا گیا سی: جتھ‏ے وی الزامات حرکت وچ لیندے نيں بجلی دے موجودہ نتائج وچ ہُندا اے تے مقناطیسیت برقی رو بہ عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ الیکٹرک فیلڈ دا ماخذ الیکٹرک چارج اے ، جدو‏ں کہ مقناطیسی فیلڈ دے لئی برقی رو بہ عمل اے  (چارج حرکت وچ ) ا‏‏ے۔
قدیم تے کلاسیکی تریخ
جامد بجلی دا علم ابتدائی تہذیباں اُتے مشتمل اے ، لیکن صدیاں تک ایہ اس دے طرز عمل د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی کسی نظریہ دے بغیر محض اک دلچسپ تے پراسرار واقعہ رہیا تے اکثر مقناطیسیت تو‏ں الجھ جاندا ا‏‏ے۔ قدیم افراد نو‏‏ں نہ صرف متجسس خصوصیات تو‏ں واقف کيتا گیا سی جو دو معدنیات ، امبر ( ἤλεκτρον ، تے مقناطیسی آئرن ایسک ( μαγνῆτις λίθος  ، "میگنیشین پتھر ، لاڈسٹون")۔ عنبر ، رگڑنے اُتے ، ہلکے وزن د‏‏ی چیزاں ، جداں پنکھےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی لوہے وچ لوہے نو‏‏ں راغب کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ [[فائل:Lodestone attracting nails.png|thumb| میگنےٹ د‏‏ی جائداد کی دریافت۔
میگنےٹ پہلی بار قدرتی حالت وچ پائے گئے سن ۔ دنیا دے مختلف حصےآں وچ ، خاص طور اُتے ایشیاء مائنر دے میگنیشیا وچ ، آئرن دے کچھ آکسائڈس دریافت ہوئے ، جنہاں وچ لوہے دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرنے د‏‏ی خاصیت سی ، جو ایتھ‏ے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]] وسطی امریکا وچ اولمیک ہییمائٹ نوادرات دے انہاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی بنیاد اُتے ، امریکی ماہر فلکیات جان جان کارلسن نے مشورہ دتا اے کہ "اولمیک نے 1000 تو‏ں پہلے جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاسنو‏ں دریافت تے استعمال کيتا ہوئے گا۔  بی سی "۔ جے سچ اے تاں ، ایہ "اک ہزار سال تو‏ں زیادہ دے ذریعہ جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاس د‏ی چینی دریافت کيت‏ی پیش گوئی کردا اے "۔ کارلسن دا قیاس اے کہ اولمیکس نے ايس‏ے طرح د‏‏ی نمونے نو‏‏ں نجومی یا جغرافیائی مقاصد دے لئی دشاتمک آلہ دے طور اُتے استعمال کيتا ہوئے گا یا انہاں دے مندراں ، زندہ لوکاں دے رہائش گاہ یا مردہ افراد د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں روشناس کرنے دے ل.۔ جلد تو‏ں جلد چینی ادب مقناطیسیت دے بارے وچ قدیم چینی ادب دا حوالہ چوتھ‏ی صدی ق م د‏‏ی اک کتاب وچ دتی گئی اے جس دا ناں بک آف دتی ڈیول ویلی ماسٹر (鬼谷 子) اے: "لاڈسٹون لوہے نو‏‏ں آندا اے یا اسنو‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔" thumb| برقی کیٹفش ٹراپیکل افریقہ تے [[دریائے نیل|دریائے نیل وچ پائی جاندی اے ۔ ]] برقی مقناطیسیت دے بارے وچ کِسے وی علم دے وجود تو‏ں بہت پہلے ، لوک بجلی دے اثرات تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ بجلی تے بجلی دے ہور مظاہرات جداں سینٹ ایلمو د‏‏ی اگ قدیم زمانے وچ مشہور سی ، لیکن ایہ سمجھیا نئيں گیا سی کہ انہاں مظاہر کیت‏‏ی کوئی مشترک اصل ا‏‏ے۔ بجلی دے مچھلی (جداں الیکٹرک کیٹفش) یا دوسرے جانوراں (جداں الیکٹرک اییل ) دے نال گل گل کردے وقت قدیم مصری جھٹکے تو‏ں آگاہ سن ۔ جانوراں تو‏ں آنے والے جھٹکے مبصرین نو‏‏ں واضح سی کہ تریخ تو‏ں پہلے ہی متعدد افراد نے انہاں دے نال رابطے کیتے سن ۔ قدیم مصریاں دے 2750 ق م دے متن وچ انہاں مچھلیاں نو‏‏ں "نیل دا گرجدار" کہیا جاندا سی تے انہاں نو‏‏ں دوسری تمام مچھلیاں دے "محافظ" دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ کسی دوسرے وسیلہ تو‏ں بجلی تے بجلی د‏‏ی شناخت د‏‏ی دریافت دے لئی اک ہور ممکنہ نقطہ نظر ، عرباں تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے ، جو پندرہويں صدی تو‏ں پہلے ہی بجلی تے برقی کرن دے لئی ايس‏ے عربی لفظ دا استعمال کردا سی۔
میلس دے تھیلس ، 600 ق م دے نیڑے لکھدے نيں ، نے نوٹ کيتا کہ امبر جداں مختلف ماداں اُتے کھل نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں اوہ دھول تے ہور روشنی د‏‏ی چیزاں دے دھنداں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرن گے۔ تھیلس نے اس اثر اُتے لکھیا کہ ہن جامد بجلی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یونانیاں نے نوٹ کيتا کہ جے اوہ عنبر نو‏‏ں زیادہ دیر تک رگڑدے نيں تاں اوہ کودنے دے لئی بجلی د‏‏ی چنگاری وی حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
الیکٹروسٹاٹٹک مظاہر کیت‏‏ی اطلاع اک ہزار سالہ بعد وچ رومن تے عربی دے ماہرین فطرت تے ماہرین نے دتی ۔ کئی قدیم مصنفاں ، جداں پلینی دتی ایلڈر تے سکریبونیئس لارگس ، نے کیٹ فش تے ٹورپیڈو شعاعاں دے ذریعہ فراہ‏م کیتے جانے والے بجلی دے جھٹکاں دے گنت‏ی اثر د‏‏ی تصدیق کی ۔ پلینی نے اپنی کتاباں وچ لکھیا اے: "قدیم تسکین اپنی تعلیم تو‏ں ایہ کہندے نيں کہ نو خدا نيں جو بجلی گھلدے نيں تے گیارہ طرح کے۔" ایہ عام طور اُتے بجلی دا ابتدائی کافر خیال سی۔ قدیماں نے کچھ تصور کيتا سی کہ جھٹکے اشیاء نو‏‏ں چلانے دے نال نال سفر کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گاؤٹ یا سر درد ورگی بیماریاں وچ مبتلا مریضاں نو‏‏ں بجلی د‏‏ی مچھلی نو‏‏ں اس امید اُتے چھونے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی کہ طاقتور جھٹکا انہاں دا علاج کرسکدا ا‏‏ے۔
1938 وچ عراق وچ متعدد چیزاں پائی گئياں جو تریخ صدی عیسوی ( ساسانی میسوپوٹیمیا ) دے ناں تو‏ں ، جسنو‏ں بغداد بیٹری کہیا جاندا اے ، ایہ اک جستی خلئی د‏‏ی طرح ملدا اے تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ کچھ نو‏‏ں الیکٹرو پلیٹنگ دے لئی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دعوی متنازع نيں کیونجے ثبوتاں تے نمونے دے استعمال دے نظریات ، بجلی دے افعال دے لئی موزاں اشیاء اُتے جسمانی شواہد ، تے جے اوہ فطری نوعیت دے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، انہاں اشیاء د‏‏ی نوعیت قیاس آرائیاں اُتے مبنی اے تے انہاں نوادرات د‏‏ی افادیت شکوک و شبہات وچ بنی ہوئی ا‏‏ے۔
قرون وسطی تے نشاۃ ثانیہ
ارسطو تے تھیلس دے ذریعہ اک بار مقناطیسی کشش دا حساب کتاب پتھر وچ اک روح دے کم سی۔
11 ويں صدی وچ ، چینی سائنس دان شین کوو (1031–1095) مقناطیسی سوئی کمپاس دے بارے وچ لکھنے والا پہلا شخص سی تے اس نے حقیقی شمال دے فلکیاتی تصور (ملازمت تو‏ں متعلق مضامین ، 1088) نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے نیویگیشن د‏‏ی درستی نو‏‏ں بہتر بنایا۔ تے 12 ويں صدی وچ چینی نیوی گیشن دے لئی لاڈسٹون کمپاس دا استعمال کردے سن ۔ 1187 وچ ، سکندر نیکم یورپ وچ پہلا سی جس نے کمپاس تے اس دے نیویگیشن دے لئی استعمال کیت‏‏ی وضاحت کيتی۔
تیرہويں صدی وچ پیکارڈی دے ماریکورٹ دے رہنے والے پیٹر پیریگرینس نے بنیادی اہمیت د‏‏ی کھوج کيتی۔ 13ويں صدی دے فرانسیسی اسکالر نے مقناطیسیت اُتے تجربات کیتے تے پہلا پہلا مقالہ لکھیا جس وچ میگنےٹ تے پائیوٹنگ کمپاس سوئاں د‏‏ی خصوصیات بیان کيتیاں گئیاں۔ خشک کمپاس د‏ی ایجاد 1300 دے آس پاس اطالوی موجد فلویو جیوجا نے کيت‏ی سی ۔
12 ويں صدی دے یونانی اسکالر تے مصنف ، تھیسالونیکا دے آرچ بشپ یوسٹاتھئس نے ریکارڈ کيتا اے کہ گوتھاں دا بادشاہ ولیور اپنے جسم تو‏ں چنگاریاں کھینچنے وچ کامیاب رہیا سی۔ ايس‏ے مصنف نے دسیا اے کہ اک مخصوص فلسفی اپنے لباس تو‏ں چنگاریاں کھینچنے دے دوران تیار سی ، جس دا نتیجہ بظاہر ایسا لگدا اے جس تو‏ں رابرٹ سیمر نے اپنے ریشم دے ذخیرہ اندوزی دے تجربات وچ حاصل کيتا سی ، جس دے بارے وچ محتاط انداز وچ فلسفیانہ لین دین ، 1759 وچ مل سکدا ا‏‏ے۔
اطالوی طبیب گیرولامو کارڈانو نے ڈی سبیلائٹی (1550) وچ بجلی دے بارے وچ لکھیا اے ، شاید پہلی بار بجلی تے مقناطیسی قوتاں دے وچکار۔
17واں صدی
سولہويں صدی دے آخر وچ ، ڈی میگنیٹ وچ ملکہ الزبتھ اول دے وقت دے اک معالج ، ڈاکٹر ولیم گلبرٹ نے ، کارڈانو دے کم نو‏‏ں ودھایا تے "لاطینی" دے لئی یونانی بولی دا لفظ "الیکٹرونἤλεκτρον" تو‏ں نواں لاطینی لفظ الیکٹرکا ایجاد کيتا۔ گلبرٹ ، جو کولمسٹر دا رہائشی ، سینٹ جانس کالج ، کیمبرج دا فیلو تے کدی کالج آف فزیشنز دا صدر سی ، سائنس دے ابتدائی تے ممتاز انگریزی مرداں وچو‏ں اک سی - اک ایسا شخص جس دا کم گیلیلیو قابل رشک سی۔ انہاں نو‏ں کورٹ فزیشن مقرر کيتا گیا تے انہاں نے فزکس تے کیمسٹری وچ اپنی تحقیق جاری رکھنے دے لئی آزاد مقرر کرنے دے لئی پنشن دی۔
گلبرٹ نے بوہت سارے محتاط برقی تجربات کیتے ، ايس‏ے دوران انہاں نے دریافت کيتا کہ عنبر دے علاوہ وی بوہت سارے مادے ، جداں سلفر ، موم ، شیشہ ، وغیرہ ، برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کرنے دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ گلبرٹ نے ایہ وی دریافت کيتا کہ اک گرم جسم نے اپنی بجلی کھو دتی اے تے اس وجہ تو‏ں نمی تمام جسماں دے بجلی نو‏‏ں رکدی اے ، ہن ایہ مشہور حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ نمی نے اس طرح دے جسم د‏‏ی موصلیت نو‏‏ں خراب کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دیکھیا کہ بجلی تو‏ں چلنے والے ماداں نے دوسرے تمام ماداں نو‏‏ں اَنھّا دھند طرف راغب کيتا ، جدو‏ں کہ مقناطیس نے صرف لوہے نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا۔ اس نوعیت د‏‏ی بہت ساری دریافتاں نے گلبرٹ کو بجلی دے سائنس دے بانی دا اعزاز حاصل کيتا۔ ہلکی دھات د‏‏ی انجکشن اُتے فورسز د‏‏ی تفتیش کرکے ، اک نقطہ اُتے متوازن ، اس نے بجلی دے جسماں د‏‏ی لسٹ وچ توسیع د‏‏ی تے ایہ وی پایا کہ دھاتاں تے قدرتی میگنےٹ سمیت بوہت سارے مادے ملنے اُتے کوئی پرکشش قوت نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے دیکھیا کہ شمال یا مشرقی ہويا دے نال خشک موسم برقی مظاہر کیت‏‏ی نمائش دے لئی سب تو‏ں سازگار ماحولیا‏ت‏ی حالت ا‏‏ے۔ ایہ ایسا مشاہدہ اے جدو‏ں تک کہ کنڈکٹر تے موصل دے وچکار دے فرق نو‏‏ں سمجھ نہ آجائے۔ thumb| رابرٹ بوئیل ۔ گلبرٹ دے اس کم دے بعد رابرٹ بوئل (1627–1691) ، مشہور قدرتی فلاسفر سن جو کدی "کیمسٹری دے والد تے ارک آف کارک دے چچا" دے طور اُتے بیان ہوئے سن ۔ بوائل رائل سوسائٹی دے بانیاں وچو‏ں اک سی جدو‏ں اس نے آکسفورڈ وچ نجی طور اُتے ملاقات کيت‏ی تے سوسائٹی نو‏‏ں چارلس II دے نال شامل کرنے دے بعد کونسل دا رکن بن گیا۔ 1663 وچ ۔ انہاں نے بجلی د‏‏ی نويں سائنس وچ کثرت تو‏ں کم کيتا تے گلبرٹ دے بجلی د‏‏ی لسٹ وچ متعدد مادے شامل ک‏ے دیے۔ انہاں نے بجلی د‏‏ی اصل دے بارے وچ تجربات کے عنوان دے تحت اپنی تحقیقاں دا تفصیلی احوال چھڈ دتا۔ بوئل نے ، 1675 وچ ، دسیا کہ بجلی د‏‏ی کشش تے پسپا اک خلا اُتے کم کرسکدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اک اہ‏م دریافت ایہ سی کہ خلا وچ بجلی تو‏ں چلنے والی اجسام ہلکے مادے نو‏‏ں راغب کردیاں نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی دا اثر اک وسط دے طور اُتے ہويا اُتے منحصر نئيں ہُندا سی۔ انہاں نے اس وقت دے الیکٹرک د‏‏ی لسٹ وچ رال وی شامل کيتا۔
بجلی کے لفظ دا پہلا استعمال سر سیمس براؤن نے 1646 وچ اپنے کم ، سیوڈوڈوشیا ایپیڈیمیدا ميں کیہ اے  ۔
اسلم بن زرعہ کلابی
اسلم بن زرعہ بن عمرو بن خویلد الصعق کلابی (أسلم بن زرعة الكلابي) بصرہ تے خراسان وچ قیسی قبائلی گروہ دے اک ممتاز عرب سردار سن تے 675ء تے 677-679ء وچ خراسان دے گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اپنی دو میعاداں دے درمیانی عرصے وچ ، اس نے گورنر سعید بن عثمان دے نال صوبے وچ نمایاں اثر و رسوخ برقرار رکھا۔ اپنے پیشروواں تے اپنے بوہت سارے جانشیناں دے برعکس، اسلم نے خراسان سرحد تو‏ں ماوراء النہر (وسطی ایشیا) تک ہور فتوحات حاصل نئيں کیتیاں۔ جنگی مال غنیمت تے خراج دے حوالے تو‏ں، اس نے خراسان وچ عرب قبائلیاں دے مفادات دا مستقل دفاع کیتا، جو اوتھ‏ے خلافت امویہ د‏‏ی افواج دا مرکز سن تے شام وچ مرکزی حکومت دے مطالبات دے خلاف، اپنی فوجی سرگرمیاں دے ودھ اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں فنڈز نو‏‏ں کنٹرول کرنے اُتے اصرار کيتا۔ اسلم نو‏‏ں خراسان د‏‏ی آبادی اُتے بھاری ٹیکس لگانے دے لئی جانیا جاندا سی۔ اسنو‏ں قیس بن ہیثم سلمی نے گرفتار کیتا، جس نے اس تو‏ں 300,000 چاندی دے درہم کڈے۔ اسلم نو‏‏ں بعد وچ 680/81ء وچ اہواز وچ اک چھوٹی خوارجی قوت نو‏‏ں دبانے دے لئی بھیجیا گیا، لیکن اسنو‏ں شکست ہوئی۔ انہاں دے بیٹے سعید تے پو‏تے مسلم وی اعلیٰ عہدے اُتے فائز سن ۔
کتابیات
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بنو کلاب گٹھ:خراسان دے اموی گورنر گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:خلافت اموی وچ عراق
برقی مقناطیسیت تھیوری دی تریخ
بجلی د‏‏ی مشین نو‏‏ں بہتر بنانا
thumb| فرانسس ہاکسبی نے بنایا ہويا جنریٹر۔ بعد وچ اس برقی مشین نو‏‏ں فرانسس ہاکسبی ، اس دے طالب علم لٹزنڈورف نے تے پروفیسر دے ذریعہ بہتر کيتا۔ جارج میتھیئس بوس ، تقریبا 1750۔کرسچن اگست ہاؤسن د‏‏ی تحقیق کرنے والے لیٹزینڈورف نے گوری د‏‏ی سلفر گیند دے لئی شیشے د‏‏ی اک گیند نو‏‏ں تبدیل کيتا۔
بوس اس طرح د‏‏ی مشیناں وچ سب تو‏ں پہلے "پرائمک کنڈکٹر" ملازمت کردا سی ، اس وچ لوہے د‏‏ی چھڑی ہُندی اے جس وچ کِسے ایداں دے شخص دے ہتھ وچ ہُندا سی جس دے جسم نو‏‏ں رال دے ٹکڑے اُتے کھڑا کرکے موصل کيتا جاندا سی۔ انجین ہاؤس نے ، 1746 دے دوران ، پلیٹ شیشے تو‏ں بنی برقی مشیناں ایجاد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ الیکٹرک مشین دے استعمال نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اس دریافت کيت‏ی مدد ملی کہ الیکٹرو موٹیو فورس دے ذریعہ تو‏ں جڑنے اُتے گلاس د‏ی پلیٹ ، ٹین فویل دے نال دونے طرف لیپت کيتی گئی ، جدو‏ں برقی چارج جمع کرے گی۔ اریفرٹ دے اک اسکاٹسمین پروفیسر اینڈریو گارڈن دے ذریعہ الیکٹرک مشین نو‏‏ں جلد ہی بہتر بنایا گیا ، جس نے شیشے دے گلوب د‏‏ی جگہ شیشے دے سلنڈر د‏‏ی جگہ لئی۔ تے لیپزگ دے گیئسسنگ دے ذریعہ جس نے اونی مواد اُتے مشتمل کشن اُتے مشتمل اک "ربڑ" شامل کيتا۔ کلیکٹر ، جس وچ دھات دے پوائنٹس د‏‏ی اک سیریز اُتے مشتمل سی ، نو‏‏ں بنیامین ولسن نے تقریبا 1746 وچ مشین وچ شامل کيتا تے 1762 وچ ، انگلینڈ دے جان کینٹن (1754 وچ پہلے پٹ بال دے الیکٹروسکوپ دے موجد وی سن ) نے کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنایا ربڑ د‏‏ی سطح اُتے ٹن دا مرکب چھڑک کر برقی مشیناں کيتی۔
الیکٹرکس تے نان الیکٹرک
1729 وچ ، اسٹیفن گرے نے تجربات دا اک سلسلہ چلایا جس وچ موصل تے نان کنڈکٹر (انسولیٹر) دے وچکار فرق دا مظاہرہ کيتا گیا ، جس نے دوسری چیزاں دے درمیان ایہ ظاہر کيتا کہ دھات دے تار تے ایتھ‏ے تک کہ پیکٹریڈ نے بجلی لی اے ، جدو‏ں کہ ریشم نے ایسا نئيں کيتا۔ اپنے اک تجربے وچ اس نے 800 فٹ ہیمپین دھاگے دے ذریعہ برقی کرنٹ بھیجیا جسنو‏ں ریشم دے دھاگاں دے وقفاں تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں معطل کر دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے اوہی تجربہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ ریشم نو‏‏ں باریک کٹا ہويا پیتل دے تار د‏‏ی جگہ دتی گئی ، تاں اس نے محسوس کيتا کہ بجلی دا کرنٹ ہن بھنگ د‏‏ی ہڈی وچ نئيں جاندا سی ، بلکہ اس د‏ی بجائے پیتل دے تار وچ مٹ جانے لگدا ا‏‏ے۔ اس تجربے تو‏ں اس نے ماداں نو‏‏ں دو قسماں وچ درجہ بندی کيتا: "الیکٹرک" جداں شیشے ، رال تے ریشم تے "نان الیکٹرک" جداں دھات تے پانی۔ "نان الیکٹرک" نے چارجز لگائے جدو‏ں کہ "الیکٹرک" نے انچارج نو‏‏ں رکھیا۔
گہری تے رال دار
گرے دے نتائج تو‏ں متاثر ، 1732 وچ ، سی ایف ڈو فے نے متعدد تجربات کرنے شروع کیتے۔ اپنے پہلے تجربے وچ ، ڈو فے نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ دھاتاں ، جانوراں تے مائعات دے سوا تمام چیزاں نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے تے ایہ کہ دھاتاں ، جانور تے مائعات کسی برقی مشین دے ذریعہ بجلی بنائی جاسکدیاں نيں ، اس طرح گرے دے "الیکٹرک" تے "غیر - الیکٹرک "ماداں د‏‏ی درجہ بندی۔
1733 وچ ڈو فے نے دریافت کيتا کہ اسنو‏ں دو قسم د‏‏ی گھریلو بجلی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اک گلاس رگڑنے تو‏ں پیدا ہويا ، دوسرا رال رگڑنے تاں۔ اس تو‏ں ، ڈو فے نے نظرایہ کیہ کہ بجلی دو برقی سیال ، "کانچ" تے "رالس" اُتے مشتمل اے ، جو رگڑ دے ذریعہ وکھ ہوجاندیاں نيں تے جو مل ک‏ے اک دوسرے نو‏‏ں بے اثر کردیندی ني‏‏‏‏ں۔ کرسچن گوٹلیب کرٹزین اسٹائن نے وی اپنے نظریا‏تی تے تجربا‏تی کماں وچ بجلی د‏‏ی اس تصویر د‏‏ی تائید کيت‏ی سی۔ ایہ دوطرفہ نظریہ بعد وچ بنیامین فرینکلن دے وضع کردہ مثبت تے منفی برقی الزامات دے تصور نو‏‏ں جنم دے گا۔
لیڈن جار
thumb| پیٹر وین مسچن بروک ۔ لیڈن جار ، وڈی مقدار وچ برقی توانائی دے ل cap اک قسم دا کپیسیٹر ، ایولڈ جارج وان کلیسٹ نے 11 اکتوبر 1744 نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے تے پیٹر وین مسچن بروک نے لیڈن یونیورسٹی وچ 1745–1746 وچ ایجاد کيتا (مؤخر الذکر جگہ اس آلے نو‏‏ں اپنا ناں دتا)۔ ولیم واٹسن نے ، جدو‏ں لیڈن جار دے نال تجربہ کيتا تاں ، 1747 وچ دریافت کيتا کہ جامد بجلی دا خارج ہونا برقی رو بہ دے برابر ا‏‏ے۔ کپیسیٹنس پہلی بار لیڈن دے وون کلیسٹ نے 1754 وچ دیکھیا سی۔ وان کلیسٹ نے اپنی برقی مشین دے نیڑے ، اک چھوٹی سی بوتل ، جس د‏‏ی گردن وچ آہنی کیل سی ، پھڑ لیا۔ حادّا‏تی طور اُتے اپنے دوسرے ہتھ تو‏ں آہنی کیل نو‏‏ں چھونے تو‏ں اسنو‏ں شدید برقی جھٹکا لگا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مسنز بروک د‏‏ی مدد تو‏ں کیونس نو‏‏ں کسی حد تک ايس‏ے طرح د‏‏ی شیشے د‏‏ی بوتل تو‏ں زیادہ شدید صدمہ پہنچیا۔ انگلینڈ دے سر ولیم واٹسن نے بوتل یا جار دے باہر تے ٹفول دے نال ڈھانپ کر اس ڈیوائس نو‏‏ں بہت بہتر کيتا۔ بجلی دے آلات دے اس ٹکڑے نو‏‏ں آسانی تو‏ں مشہور لیڈن جار دے طور اُتے پہچانا جائے گا ، جسنو‏ں اس د‏ی دریافت کيت‏ی جگہ دے بعد پیرس دے ایبٹ نولیٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔
1741 وچ ، جان ایلیکاٹ نے "اپنے توازن دے اک پیمانے وچ وزن ودھانے دے لئی بجلی د‏‏ی طاقت د‏‏ی پیمائش کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جدو‏ں کہ دوسرے نو‏‏ں بجلی دے جسم اُتے قابو ک‏ر ليا گیا تے اپنی دلکش طاقت تو‏ں اس د‏ی طرف کھچ لیا گیا"۔ جین-انٹونائن نولٹ (1700–1770) نے 1746 دے اوائل وچ بجلی دے پھیلاؤ د‏‏ی رفتار اُتے تجربات کیتے سن ۔ اک 7-M آہنی تار دے ذریعہ اک دوسرے تو‏ں ہتھ تو‏ں جوڑنے والے 200 راہباں نو‏‏ں شامل کرکے تاکہ تقریبا 1.6 کلومیٹر دا دائرہ بن سک‏‏ے  ، اوہ ایہ ثابت کرنے وچ کامیاب سی کہ ایہ تیز رفتار اے ، اگرچہ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ 1749 وچ ، سر ولیم واٹسن نے تار وچ بجلی د‏‏ی رفتار دا پتہ لگانے دے لئی متعدد تجربات کیتے۔ انہاں تجربات نے ، اگرچہ شاید اس دا ارادہ نئيں کيتا سی ، نے بجلی دے ذریعہ فاصلے تک سگنل منتقل کرنے دے امکان نو‏‏ں وی ظاہر کيتا۔ انہاں تجربات وچ ، سگنل فوری طور اُتے موصل تار د‏‏ی 12،276 فٹ لمبائی دا سفر کردے ہوئے ظاہر ہويا۔ فرانس وچ لی مونیر نے اس تو‏ں پہلے وی کچھ ایسا ہی تجربہ کيتا سی ، جس تو‏ں 1،319 فٹ لمبا لوہے دے تار دے ذریعے جھٹکے بھیجے گئے سن ۔
تقریبا 1750 ، الیکٹرو تھراپی وچ پہلے تجربات کیتے گئے سن ۔ بجلی دے جسمانی تے علاج معالجے دے اثرات دا پتہ لگانے دے لئی مختلف تجربات کاراں نے ٹیسٹ کیتے۔ اس کوشش دے لئی عام طور اُتے ہیلے وچ کرٹزین اسٹائن سن جنہاں نے 1744 وچ اس موضوع اُتے اک مضمون لکھیا۔ ایڈنبرا وچ ڈیمنبری نے پودےآں اُتے بجلی دے اثرات دا جائزہ لیا تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ بجلی دے ذریعے دو مرٹل درختاں د‏‏ی نشو و نما وچ تیزی لیائی گئی ا‏‏ے۔ انہاں مضافات نو‏‏ں "اکتوبر ، 1746 دے پورے مہینے دے دوران برقی بنایا گیا سی تے انہاں نے ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری جھاڑیاں دے مقابلے وچ جلد ہی شاخاں تے پھُل کھلائے سن جنہاں نو‏ں بجلی نئيں بنایا گیا سی۔" فرانس وچ ایبی مونون نے مرداں تے پرندےآں اُتے بجلی دے مستقل استعمال دے اثرات د‏‏ی کوشش کيتی تے معلوم ہويا کہ مضامین کھوئے ہوئے وزن اُتے تجربہ کردے نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی نے اخراج نو‏‏ں تیز کر دتا ا‏‏ے۔ فالج دے واقعات وچ بجلی دے جھٹکے د‏‏ی افادیت دا تجربہ انگلینڈ دے شہر شروسبری دے کاؤنٹی اسپتال وچ کیہ گیا سی۔
اواخر 18 ويں صدی
thumb| [[بنجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن ۔ ]] بنیامین فرینکلن نے بجلی تے نظریات د‏‏ی اپنی تحقیقات نو‏‏ں مشہور ، اگرچہ انتہائی خطرنا‏‏ک ، دے ذریعے اپنے بیٹے نو‏‏ں طوفان تو‏ں خطرہ والے آسمان تو‏ں پتنگ اڑانے دے تجربے نو‏‏ں فروغ دتا۔ پتنگ دے تار تو‏ں منسلک اک چابی نے لیڈن دے برتن نو‏‏ں بھڑکایا تے اس تو‏ں چارج کيتا ، اس طرح بجلی تے بجلی دے وچکار رابطہ قائم ہويا۔ انہاں تجربات دے بعد ، اس نے بجلی د‏‏ی چھڑی ایجاد کيتی۔ ایہ یا تاں فرینکلن (زیادہ کثرت سے) یا فلاڈیلفیا دے ایبنیزر کینرزلے (کم کثرت سے) اے جس نے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ اس نے مثبت تے منفی بجلی دا کنونشن قائم کيتا ا‏‏ے۔
اس دور وچ بجلی د‏‏ی نوعیت تو‏ں متعلق نظریات کافی مبہم سن تے جو مروجہ نيں اوہ کم و بیش متضاد سن ۔ فرینکلن سمجھدی سی کہ بجلی ہر چیز نو‏‏ں پھیلانے والا ناقابل تسخیر سیال اے تے جو ، عام حالت وچ ، تمام ماداں وچ یکساں طور اُتے تقسیم کردتی گئی سی۔ انہاں نے فرض کيتا کہ گلاس ملنے تو‏ں حاصل ہونے والے برقی مظاہرات اس مادہ وچ بجلی دے زیادہ مقدار د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں سن تے ایہ کہ رگڑ موم دے ذریعہ پیدا ہونے والے انکشافات اس سیال د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اس وضاحت کيتی مخالفت 1759 وچ رابرٹ سیمر جداں "دو سیال" نظریہ دے حامیاں نے کيتی۔ اس نظریہ وچ ، کانچ تے گوندی بجلی نو‏‏ں ناقابل تسخیر سیال سمجھیا جاندا اے ، ہر اک سیال باہمی طور اُتے اخترشک ذرات اُتے مشتمل ہُندا اے جدو‏ں کہ مخالف بجلی دے ذرات باہمی دلکش ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اک دوسرے د‏‏ی طرف راغب ہونے دے نتیجے وچ دونے سیال اک ہوجاندے نيں تاں ، بیرونی اشیاء اُتے انہاں دا اثر غیر جانبدار ہوجاندا ا‏‏ے۔ جسم نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں ایہ افعال پگھل جاندے نيں ، انہاں وچو‏ں اک جسم اُتے زیادتی دا شکار رہندا اے تے خود نو‏‏ں کانچ یا گوندی بجلی دے طور اُتے ظاہر کردا ا‏‏ے۔
فرینکلن دے تاریخی پتنگ دے تجربے تک ، بجلی د‏‏ی شناخت عام طور اُتے رگڑنے تے الیکٹرو اسٹاٹک مشیناں ( رگڑ بجلی ) دے ذریعہ تیار کيتی گئی سی جو بجلی دے نال نئيں سی۔ ڈاکٹر وال ، ایبٹ نولیٹ ، ہاکسبی ، اسٹیفن گرے تے جان ہنری ونکلر نے واقعی "بجلی" تے "بجلی" دے مظاہر دے درمیان مماثلت تجویز کيتا سی ، گرے نے مطلع کيتا سی کہ اوہ صرف ڈگری وچ مختلف ایہ بے شک فرینکلن سی ، جس نے مظاہر کیت‏‏ی مماثلت دا تعین کرنے دے لئی پہلے ٹیسٹ تجویز کيتا سی۔ 19 اکتوبر 1752 نو‏‏ں ، لندن دے پیٹر کاملنسن نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، فرینکلن نے اپنے پتنگ دے تجربے دا ذکر کردے ہوئے لکھیا ،
""At this key the phial (Leyden jar) may be charged; and from the electric fire thus obtained spirits may be kindled, and all the other electric experiments be formed which are usually done by the help of a rubbed glass globe or tube, and thereby the sameness of the electric matter with that of lightning be completely demonstrated.""
10 مئی 1742 نو‏‏ں سیمس-فرانسوائس ڈالیبارڈ ، مارلی (پیرس دے نیڑے) وچ ، 40 فٹ لمبی عمودی لوہے د‏‏ی چھڑی دا استعمال کردے ہوئے ، فرینکلن دے ذریعہ درج کردہ تے فرینکلن دے تجربے د‏‏ی تریخ تو‏ں پہلے کسی حد تک اس دے نتائج برآمد ہوئے۔ فرنکلن دے شعری بجلی تے بجلی د‏‏ی قابلیت د‏‏ی یکسانی دے اہ‏م مظاہرے نے سائنس د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ، 18 ويں صدی دے آخری نصف حصے وچ اس شعبے وچ بوہت سارے تجربات کاراں د‏‏ی کوششاں وچ حوصلہ افزائی کيتی۔
فرینکلن دے مشاہدات نے بعد دے سائنس داناں د‏‏ی مدد کيت‏ی جداں مائیکل فراڈے ، لوگی گالوانی ، ایلیسنڈرو وولٹا ، آندرے میری امپائر تے جارج سائمن اوہم ، جنہاں دے اجتماعی کم نے جدید بجلی د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی تے جنہاں دے لئی بجلی د‏‏ی پیمائش دے بنیادی اکائیاں دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ دوسرے افراد جو علم دے میدان نو‏‏ں اگے وڈے انہاں وچ ولیم واٹسن ، جارج میتھیس بوس ، سمیٹن ، لوئس گیلوم لی مونیئر ، جیکس ڈے روماس ، جین جللابرٹ ، جیوانی بٹیٹا بیکاریہ ، ٹبیریوس کيتالو ، جان کینٹن ، رابرٹ سیمر ، ایبٹ نولٹ ، جان ہنری ونکلر شامل سن ۔ ، بنیامین ولسن ، ایبنیزر کیننزلے ، جوزف پریسلی ، فرانز ایپینس ، ایڈورڈ ہسی دلاوئی ، ہنری کیوانڈش تے چارلس-اگسٹن ڈی کولمب شامل ني‏‏‏‏ں۔
ان ابتدائی برقی سائنسداناں دے بہت سارے تجربات تے دریافتاں د‏‏ی تفصیل اس وقت د‏‏ی سائنسی اشاعتاں وچ مل سکدی اے ، خاص طور اُتے فلسفیانہ لین دین ، فلسفیانہ رسالہ ، کیمبرج ریاضیا‏تی جریدہ ، نوجوان دا فطری فلسفہ ، پرنسٹلی دا بجلی د‏‏ی تریخ ، فرینکلن دے تجربات تے مشاہدات۔ بجلی ، بجلی پر کیولی دا ٹریسیج تے بجلی تو‏ں متعلق ڈی لا ریو دا ٹریٹائز ۔
ہنری ایلیس پہلے لوکاں وچ شامل سن جنہاں نے بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط تجویز کیتے۔ 1757 وچ انہاں نے دعوی کيتا کہ انہاں نے 1755 وچ رائل سوسائٹی نو‏‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط دے بارے وچ لکھیا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ "مقناطیسیت د‏‏ی طاقت وچ کچھ چیزاں بجلی تو‏ں ملدی جلدی نيں" لیکن انہاں نے "کسی وی طرح تو‏ں نئيں سوچیا انہاں نو‏ں اک ہی ". 1760 وچ اس نے وی ايس‏ے طرح دعوی کيتا سی کہ 1750 وچ اوہ پہلے سوچنے والے سن کہ بجلی د‏‏ی اگ گرج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران برقی تحقیق تے تجربات دے سب تو‏ں اہ‏م کماں وچ فرانس دے اک مشہور اسکالر فرانز ایپینس (1724–1802) تے انگلینڈ دے لندن دے ہنری کییوانڈش وی شامل سن ۔
بجلی تے مقناطیسیت دے باہمی رشتہ دے نظریہ دا تصور کرنے والے دے طور اُتے فرانز ایپینس نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1759 وچ سینٹ پیٹرزبرگ وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب ٹینٹیمین تھیوریہ الیکٹریٹیٹیس اٹ میگنیٹزم ، وچ ، انہاں نے فرینکلن دے نظریہ د‏‏ی مندرجہ ذیل تقویت دتی اے ، جو اس د‏ی کچھ خصوصیات وچ موجودہ دور دے نظریات دے مطابق پیمائش کيتی گئی اے: "بجلی دے ذرات سیال اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندا اے ، متوجہ کردا اے تے اک طاقت دے نال تمام جسماں دے ذرات د‏‏ی طرف راغب ہُندا اے جو تناسب دے نال فاصلے وچ اضافے دے نال کم ہُندا اے برقی سیال جسم دے سوراخاں وچ موجود ہُندا اے it ایہ غیر برقی (موصل) دے ذریعہ بلا روک ٹوک حرکت دیندا اے ، لیکن حرکت کردا اے انسولیٹراں وچ دشواری دے نال بجلی دا اظہار جسم وچ سیال د‏‏ی غیر مساوی تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے یا جسم اُتے غیر مساوی طور اُتے معاوضہ وصول کیتے جانے والے جسماں تک پہنچنا ہُندا ا‏‏ے۔ " ایپینس نے مقناطیسیت دے اک ايس‏ے نظریہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سوائے اس دے کہ مقناطیسی مظاہر کیت‏‏ی صورت وچ ، سیالاں نے صرف لوہے دے ذرات اُتے ہی عمل کيتا۔ انہاں نے بجلی دے متعدد تجربات وی بظاہر ظاہر کیتے کہ بجلی دے اثرات ظاہر کرنے دے لئی ، ٹورملین نو‏‏ں 37.5 С تے 100 دے درمیان گرم کيتا جانا چاہیے. C در حقیقت ، جدو‏ں اس دا درجہ حرارت یکساں ہُندا اے تاں ٹور لائن غیر واضح رہندا اے ، لیکن جدو‏ں اس دا درجہ حرارت بڑھدا یا گردا اے تاں برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں بجلی دے خواص ظاہر کرنے والے کرسٹل نو‏‏ں پائرو الیکٹرک کہندے نيں ۔ ٹورملائن دے نال ، انہاں وچ کوئین تے کوارٹج د‏‏ی سلفیٹ وی شامل ا‏‏ے۔
ہنری کیوندش نے آزادانہ طور اُتے بجلی دا نظریہ تصور کيتا سی جو تقریبا ایپائنس دے نظریہ سی۔ 1784 وچ ، شاید اوہ پہلا شخص سی جس نے مناسب تناسب وچ ہائیڈروجن تے آکسیجن دے دھماکے نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی برقی چنگاری دا استعمال کيتا جس تو‏ں خالص پانی پیدا ہوئے گا۔ کیوینڈیش نے ڈائیریکٹرکس (انسولٹر) د‏‏ی آگہی صلاحیت دا وی پتہ لگایا تے ، جداں ہی 1778 دے اوائل وچ ، اک ایئر کنڈینسر دے نال موازنہ کرکے موم تے ہور ماداں دے لغے مخصوص متعلق صلاحیت د‏‏ی پیمائش کيتی۔ thumb| کولمبس دے ٹورسن بیلنس د‏‏ی ڈرائنگ۔ اس د‏ی 1785 یادداشتاں دے پلیٹ 13 تاں۔ 1784 دے آس پاس سی اے کولمب نے ٹورسن توازن وضع کيتا ، دریافت کيتا کہ ہن کولمب دے قانون دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ہے : دو چھوٹے بجلی تو‏ں چلنے والی لاشاں دے وچکار جو طاقت پیدا ہُندی اے اوہ فاصلے دے مربع دے طور اُتے مختلف ہُندی اے ، اس طرح نئيں کہ اس دے نظریے وچ بجلی دے اپینس نے صرف الٹا ہی سمجھیا سی فاصلے. کیونڈش دے تیار کردہ نظریہ دے مطابق ، "مکعب تو‏ں فاصلے د‏‏ی کچھ کم طاقت دے طور اُتے ذرات الٹا اپنی طرف راغب تے متوجہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔"   بجلی دے ڈومین دا اک بہت وڈا حصہ کلمب نو‏‏ں الٹا مربعاں دے قانون د‏‏ی دریافت تو‏ں عملی طور اُتے وابستہ کر دتا گیا۔
جستی یا ولٹیٹک بجلی دا دور تاریخی توجہ مربوط بجلی تو‏ں متعلق انقلابی وقفے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ الیسنڈرو وولٹا نے دریافت کيتا کہ کیمیائی رد عمل دا استعمال مثبت چارج شدہ انوڈس تے منفی چارج کیتھڈس بنانے دے لئی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں دے وچکار کوئی کنڈکٹر منسلک ہُندا سی تاں ، برقی صلاحیت (جس نو‏‏ں وولٹیج وی کہیا جاندا اے ) وچ فرق نے کنڈکٹر دے ذریعہ اک کرنٹ کھڑا کر دتا۔ دو پوائنٹس دے درمیان ممکنہ فرق ولٹا دے کماں نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ وولٹ دے یونٹاں وچ ماپا جاندا ا‏‏ے۔
وولٹک بجلی دا پہلا تذکرہ ، اگرچہ اس وقت دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی پہچان نئيں سی ، شاید جوہن جارج سلزر نے سن 1767 وچ کیہ سی ، جس نے اپنی بولی دے تھلے زنک د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک تے اس اُتے تانبے د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک ڈالنے اُتے ، اک عجیب مشاہدہ کيتا۔ ذائقہ جدو‏ں اس تو‏ں متعلقہ دھاتاں انہاں دے کنارےآں نو‏‏ں چھوئاں۔ سلیزر نے فرض کيتا کہ جدو‏ں دھاتاں اکٹھی ہُندیاں نيں تاں اوہ کمپن وچ شامل ہوجاندیاں نيں ، بولی دے اعصاب اُتے اثر انداز ہونے دے ل. کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ 1790 وچ ، پروفیسر بولونہ دے لوئی جی ایلیسیو گالوانی نے " جانوراں د‏‏ی بجلی " اُتے تجربات کردے ہوئے دیکھیا کہ بجلی د‏‏ی مشین د‏‏ی موجودگی وچ مینڈک د‏‏ی ٹانگاں دے ٹکڑے ٹکڑے ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے دیکھیا کہ کسی مینڈک دے پٹھاں نو‏‏ں ، تانبے دے ہک تو‏ں لوہے دے ٹکڑے اُتے معطل کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے پراسل کالم تو‏ں گزردا سی ، بغیر کسی خارجی وجہ دے رواں دواں گزردا سی ، اس وقت برقی مشین غائب سی۔
اس رجحان دا محاسبہ کرنے دے لئی ، گالوانی نے ایہ فرض کيتا کہ مینڈک دے اعصاب تے پٹھاں ، عضلہ تے اعصاب وچ لیڈن جار دے معاوضہ ملنے والے عضو وچ برعکس قسم د‏‏ی بجلی موجود ا‏‏ے۔ گالوانی نے اپنی انکشافات دے نتائج نو‏‏ں اپنے مفروضے دے نال شائع کيتا ، جو اس وقت دے فزکس داناں د‏‏ی توجہ وچ مگن ا‏‏ے۔ انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں پاویہ وچ فزکس دے پروفیسر وولٹا سن ، جنہاں دا کہنا سی کہ گالوانی دے مشاہدہ کردہ نتائج دو دھاتاں ، تانبے تے لوہے دے نتیجے وچ ہوئے سن ، جو الیکٹومیٹر دے طور اُتے کم کردے سن تے ایہ کہ مینڈک دے پٹھاں نے اک حصہ ادا کيتا۔ کنڈکٹر ، سرکٹ مکمل. اس تو‏ں متضاد خیالات دے مننے والےآں دے وچکار طویل بحث و مباحثہ ہويا۔ اک گروہ نے وولٹا تو‏ں اتفاق کيتا کہ برقی رو بہ عمل دو دھاتاں اُتے رابطے د‏‏ی اک الیکٹرو موٹیو قوت دا نتیجہ ا‏‏ے۔ دوسرے نے گالوانی دے خیال وچ اک ترمیم نو‏‏ں اپنایا تے زور دے ک‏ے کہیا کہ موجودہ ڈھیر وچ موجود دھاتاں تے تیزاب دے وچکار کیمیائی وابستگی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ مائیکل فراڈے نے اپنے تجربا‏تی محققاں دے پیش نظر ، اس سوال دے مقابلہ وچ کہ کیہ دھات‏‏ی رابطے والٹائیک انبار دے بجلی دے کسی حصے دا نتیجہ خیز اے: "مینو‏ں اپنی رائے وچ تبدیلی کرنے دے لئی حالے تک کوئی وجہ نظر نئيں آرہی اے … لیکن نکتہ خود اس قدر اہمیت دا حامل اے کہ وچ انہاں نوںائری د‏‏ی تجدید کرنے والے پہلے موقع اُتے چاہندا ہاں تے ، جے ميں اک طرف یا دوسری طرف ثبوت پیش کرسکدا ہاں تاں ، سب دے لئی ناقابل تردید۔ "
ایتھ‏ے تک کہ خود فراڈے نے وی اس تنازع نو‏‏ں حل نئيں کيتا تے جدو‏ں تک کہ دونے تفتیش تے دریافتاں دا مطالبہ کيتا گیا تاں سوال دے دونے اطراف دے حامیاں دے خیالات وچ تبدیلی آئی اے ، جدو‏ں کہ انہاں نکات اُتے 1918 تک رائے دا تنوع سامنے آیا۔ وولٹا نے اپنے نظریہ د‏‏ی تائید وچ متعدد تجربات کیتے تے بالآخر ڈھیر یا بیٹری تیار کيتی ، جو بعد وچ آنے والی تمام کیمیائی بیٹریاں دا پیش خیمہ سی تے ایہ پہلا ذریعہ ہونے د‏‏ی امتیازی حیثیت رکھدا سی جس دے ذریعے بجلی دا طویل عرصہ تک مستقل موجودہ حصول حاصل ہُندا سی۔ وولٹا نے اپنے ڈھیر د‏‏ی تفصیل لندن د‏‏ی رائل سوسائٹی نو‏‏ں دسی تے اس دے فورا بعد ہی نیکلسن تے کییوانڈش (1780) نے بجلی دے کرتب دے ذریعہ پانی د‏‏ی بوسیدگی پیدا د‏‏ی ، جس نے وولٹا دے انبار نو‏‏ں برقی قوت دے ماخذ دے طور اُتے استعمال کيتا۔
19 ويں صدی دے اوائل
thumb| [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسیندرو وولٹا ۔ ]] 1800 وچ الیسیندرو وولٹا نے اک وڈا برقی موجودہ پیدا کرنے دے لئی پہلا آلہ تعمیر کيتا ، جسنو‏ں بعد وچ برقی بیٹری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ نپولین نے ، اپنے کماں تو‏ں آگاہ کردے ہوئے ، اسنو‏ں اپنے تجرگل کيتی کمانڈ پرفارمنس دے لئی 1801 وچ طلب کيتا۔ انہاں نے بوہت سارے تمغے تے سجاوٹ حاصل کيتی ، جس وچ Légion D'honneur وی شامل ا‏‏ے۔
ڈیوی 1806 وچ ، تقریبا 250 خلیاں یا جوڑے ، گلنے والے پوٹاش تے سوڈا دے وولٹیک ڈھیر اُتے ملازمت کردے ہوئے ایہ ظاہر کردا اے کہ ایہ مادہ بالترتیب پوٹاشیم تے سوڈیم ، دھاتاں دے آکسائڈ سن جو پہلے معلوم نئيں سن ۔ ایہ تجربات الیکٹرو کیمسٹری دا آغاز سن ، فراڈے نے جس تحقیقات دا آغاز کيتا سی تے جس دے بارے وچ انہاں نے 1833 وچ الیکٹرو کیمیکل مساوات دے اپنے اہ‏م قانون دا اعلان کيتا ، جداں: " بجلی د‏‏ی اِنّی ہی مقدار - یعنی بجلی دا اک ہی موجودہ راستہ - کیمیاوی طور اُتے گل جاندا اے انہاں تمام جسماں دے مساوی مقدار جس وچ ایہ حرکت کردی اے ؛ لہذا انہاں الیکٹرولائٹس وچ جدا جدا عناصر دا وزن اک دوسرے دے لئی انہاں دے کیمیائی مساوی نيں ۔ " 1809 وچ والٹائک ڈھیر ہمفری ڈیوی دے 2،000 عناصر د‏‏ی بیٹری ملازمت کرنے تو‏ں ، برقی آرک لائٹ دا پہلا عوامی مظاہرہ ہويا ، اس مقصد نو‏‏ں استعمال کيتا گیا جس وچ خلا وچ بند چارکول استعمال کيتا گیا سی۔
پر ، ایہ دسنیا مناسب اے کہ فراڈے دے وقت تو‏ں پہلے مختلف ذرائع تو‏ں حاصل ہونے والی بجلی د‏‏ی مماثلت اُتے مشتبہ زیادہ سن ۔ اس طرح ، ولیم ہائڈ وولسٹن ، نے 1801 وچ لکھیا: " یہ مماثلت جس دے ذریعہ بجلی تے گالوانیزم (وولٹائک بجلی) دونے وچ اس مشابہت دے علاوہ جوش و خروش ظاہر ہُندا اے جو انہاں دے اثرات وچ پائے جاندے نيں اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ دونے بنیادی طور اُتے اک جداں نيں تے اس رائے د‏‏ی تصدیق کردے نيں جو پہلے ہی دوسرےآں دے ذریعہ پیشرفت ہوچک‏ی اے کہ مؤخر الذک‏ر ک‏ے اثرات وچ پائے جانے والے تمام اختلافات اس دے کم شدید ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدے نيں ، لیکن بہت زیادہ مقدار وچ پیدا ہُندے نيں ۔ " ايس‏ے مقالے وچ ولسٹن نے کچھ تجربات بیان کیتے نيں جس وچ اوہ تانبے دے گندھک دے حل وچ بہت عمدہ تار استعمال کردا اے جس دے ذریعے اس نے برقی مشین تو‏ں بجلی دے دھارے منتقل کیتے۔ ایہ وائرلیس یا ریڈیو ٹیلی گراف وچ الیکٹرویلیٹک وصول کنندگان وچ نیڑے نیڑے ايس‏ے طرح دے ٹھیک ٹھیک تاراں دے استعمال دے سلسلے وچ دلچسپ ا‏‏ے۔ thumb| ہنس کرسچن آئرسڈ ۔ 19 ويں صدی دے پہلے نصف وچ بجلی تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق دنیا دے علم وچ بہت اہ‏م اضافہ ہويا۔ مثال دے طور اُتے ، 1819 وچ کوپن ہیگن دے ہنس کرسچن ارسٹڈ نے اک معطل مقناطیسی انجکشن اُتے کسی تار نو‏‏ں عبور کرنے والے برقی کرنٹ دا عیب دار اثر تلاش کيتا۔
اس دریافت تو‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار ثابت ہونے والے باہمی رشتاں دا اشارہ مل گیا جس دے فورا بعد امپائر نے پیروی د‏‏ی جس دے فورا بعد ہی (1821) نے اپنے الیکٹروڈی نیامکس دے مشہور نظریے دا اعلان کيتا ، اس طاقت تو‏ں متعلق جو اک موجودہ شخص دوسرے دے ذریعہ برقی طاقت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی اثرات ، یعنی
امپیئر نے کرنٹ تے میگنےٹ د‏‏ی مدد کرنے والے موصل دے وچکار مکینیکل فورس د‏‏ی تحقیقات دے ذریعہ نظریہ وچ بہت سارے مظاہر لائے۔
جرمنی دے ماہر فزکس سیبیک نے 1821 وچ دریافت کيتا کہ جدو‏ں دو دھاتاں دے ملاپ اُتے گرمی دا اطلاق ہُندا اے جو مل بیٹھ کر بیٹھ جاندے نيں تاں بجلی دا کرنٹ لگ جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تھرمو الیکٹریکٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سیبیک دا آلہ ہر سرے اُتے تانبے د‏‏ی جھکی اُتے مشتمل اے تے بسموت د‏‏ی اک پلیٹ وچ سولڈرڈ ا‏‏ے۔ اک مقناطیسی انجکشن تانبے د‏‏ی پٹی دے متوازی رکھی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی چراغ د‏‏ی حرارت نو‏‏ں تانبے دے جنکشن اُتے لگایا جاندا اے تے بسمتھ لگائی جاندی اے تاں اک برقی کرنٹ لگ جاندا اے جو انجکشن نو‏‏ں موزاں کردا ا‏‏ے۔
اس وقت دے آس پاس ، سیمون ڈینس پوسن نے حوصلہ افزائی شدہ مقناطیسی دے مشکل مسئلے اُتے حملہ کيتا تے اس دے نتائج ، اگرچہ اس دا مختلف اظہار کيتا گیا ، ہن وی ایہ نظریہ اک انتہائی اہ‏م ترین تخمینہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاضی د‏‏ی فزکس تو‏ں متعلق اے کہ سائنس وچ انہاں د‏‏ی خدمات انجام دتیاں گئیاں۔ شاید انہاں دے اثر و رسوخ وچ سب تو‏ں زیادہ اصل تے یقینی طور اُتے سب تو‏ں مستقل ، نظریہ بجلی تے مقناطیسیت د‏‏ی انہاں د‏‏ی یادتیاں سن ، جس نے ریاضی د‏‏ی فزکس د‏‏ی عملی طور اُتے اک نويں شاخ تشکیل دے دی۔
جارج گرین نے 1828 وچ نظریاں دے بجلی تے مقناطیس اُتے ریاضی دے تجزیاں دے اطلاق اُتے اک مضمون لکھیا۔ مضمون نے کئی اہ‏م تصورات نو‏‏ں پیش کيتا ، انہاں وچ جدید سبز دے نظریے د‏‏ی طرح اک نظریہ ، موجودہ فزکس وچ استعمال ہونے والے امکانی افعال دا نظریہ تے جو ہن گرین دے افعال کہلاندے نيں اس دا تصور وی پیش کيتا گیا اے ۔ جارج گرین پہلا شخص سی جس نے بجلی تے مقناطیسیت دا ریاضی نظریہ تخلیق کيتا تے اس دے نظریہ نے دوسرے سائنس داناں جداں جیمز کلرک میکسویل ، ولیم سیمسن تے ہور دے کم د‏‏ی بنیاد رکھی۔
1834 وچ پیلٹیر نے تھرمو الیکٹریکٹی دے برخلاف اک اثر دریافت کيتا ، یعنی ، جدو‏ں کوئی موجودہ مختلف دھاتاں دے اک جوڑے تو‏ں گزردا اے تاں ، موجودہ د‏‏ی سمت دے مطابق ، دھاتاں دے جنکشن اُتے درجہ حرارت نو‏‏ں کم یا ودھیا دتا جاندا اے ۔اسنو‏ں پیلٹیر اثر قرار دتا جاندا اے ۔ درجہ حرارت د‏‏ی مختلف حالتاں موجودہ د‏‏ی طاقت دے متناسب معلوم ہُندیاں نيں نہ کہ موجودہ قوت دے مربع دے مطابق جداں کہ کسی موصل د‏‏ی عام مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں حرارت د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دوسرا قانون I <sup id="mwAlM">2 R قانون اے ، جسنو‏ں 1841 وچ انگریزی دے ماہر فزکس جوول نے تجربا‏تی طور اُتے دریافت کيتا سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، ایہ اہ‏م قانون ایہ اے کہ برقی سرکٹ دے کسی وی حصے وچ پیدا ہونے والی حرارت سرکٹ دے اس حصے د‏‏ی مزاحمت آر د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے سرکٹ وچ بہنے والے موجودہ I د‏‏ی طاقت دے مربع دے لئی براہ راست متناسب ا‏‏ے۔
1822 وچ جوہان شویگنر نے پہلا گلوانومیٹر وضع کيتا۔ اس آلے نو‏‏ں بعد وچ ولہیم ویبر (1833) نے بہت بہتر بنایا سی۔ 1825 وچ انگلینڈ دے وولوچ دے ولیم اسٹورجن نے ہارسشو تے سِدھے بار برقی مقناطیس د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، اس دے بعد سوسائٹی آف آرٹس دا سلور میڈل حاصل کيتا۔ 1837 وچ کارل فریڈرک گاؤس تے ویبر (دونے اس دور دے مشہور کارکن) نے ٹیلی گراف مقاصد دے لئی مشترکہ طور اُتے اک عکاسی کرنے والا گالوانومیٹر ایجاد کيتا۔ ایہ سیمسن د‏‏ی عکاسی کرنے تے دوسرے انتہائی حساس گیلونوومیٹرز دا پیش خیمہ سی جو اک بار سب میرین سگنلنگ وچ استعمال ہُندا سی تے ہن وی وڈے پیمانے اُتے برقی پیمائش وچ کم کردا ا‏‏ے۔ اراگو 1824 وچ اہ‏م دریافت اک تانبے ڈسک دا اپنا ہوائی جہاز وچ گھمایا جاندا اے جدو‏ں کہ بنا دتا تے اک مقناطیسی سوئی آزادانہ طور اُتے ڈسک اُتے اک محور اُتے معطل کر دتا جائے تاں اس د‏ی سوئی ڈسک دے نال باری باری دکھائے گا. جے دوسری طرف انجکشن ٹھیک ہوئے گئی اے تاں ایہ ڈسک د‏‏ی حرکت نو‏‏ں روکنے وچ مائل ہوئے گی۔ اس اثر نو‏‏ں آراگو د‏‏ی گردشاں قرار دتا گیا سی۔ thumb| [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم ۔ ]] چارلس بیبیج ، پیٹر بارلو ، جان ہرشل تے ہور لوکاں نے اس واقعہ د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی بیکار کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فراڈے دے لئی صحیح وضاحت مخصوص سی ، یعنی ، بجلی د‏‏ی دھارے نو‏‏ں تانبے د‏‏ی ڈسک وچ انجکشن د‏‏ی طاقت د‏‏ی مقناطیسی لکیراں کٹنے تو‏ں آمادہ کيتا جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ دھارے انجکشن اُتے رد عمل ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ جارج سائمن اوہم نے مزاحمت اُتے اپنا کم سال 1825 تے 1826 وچ کیہ تے 1827 وچ اپنے نتائج ڈائی گالواتھلے کیٹی ، ریاضی دے ریچھ دی کتاب دے ناں تو‏ں شائع کیتے۔ انہاں نے اپنے کم د‏‏ی نظریا‏تی وضاحت وچ گرمی د‏‏ی ترسیل دے بارے وچ فوئیر دے کم تو‏ں کافی حوصلہ افزائی کيتی۔ تجربات دے لئی، انہاں نے ابتدائی طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے وچ وولٹائک ڈھیر ، لیکن بعد وچ اک استعمال کيتا تھرموکوپل د‏‏ی اس اندرونی مزاحمت تے مسلسل ممکنہ فرق دے لحاظ تو‏ں اک زیادہ مستحکم وولٹیج ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے موجودہ پیمائش دے ل gal اک گالوانومیٹر دا استعمال کيتا تے اوہ جاندا سی کہ تھرموکوپل ٹرمینلز دے درمیان وولٹیج جنکشن درجہ حرارت دے متناسب ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نے سرکٹ نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی مختلف لمبائی ، قطر تے ماد .ی دے ٹیسٹ تاراں شامل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نے پایا کہ اس دا ڈیٹا اک سادہ مساوات دے ذریعے موزاں کيتا جاسکدا اے جس وچ اک گالوانیومیٹر تو‏ں پڑھنے اُتے مشتمل متغیر ، ٹیسٹ کنڈکٹر د‏‏ی لمبائی ، تھرموکوپل جنکشن درجہ حرارت تے پورے سیٹ اپ دے مستقل مزاج د‏‏ی شکل دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ، اواساں تناسب دے اپنے قانون دا تعین کيتا تے اپنے نتائج شائع کیتے۔ 1827 وچ ، اس نے اس مشہور قانون دا اعلان کيتا جس وچ اس دا ناں اے  ، یعنی: الیکٹرو موٹیو فورس = کرنٹ × مزاحمت اواساں کنڈکٹراں وچ الیکٹروموٹیو فورس تے الیکٹرک کرنٹ نو‏‏ں جوڑدے ہوئے کئی حیران کن حقائق نو‏‏ں ترتیب وچ لیایا ، جو پچھلے تمام الیکٹریشن صرف کسی تے مبہم بیانات دے تحت قابلیت دے نال کسی حد تک نرمی دا پابند ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ اواساں پایا کہ اِنّے آسان قانون وچ نتائج دا خلاصہ کيتا جاسکدا اے تے اوہم د‏‏ی دریافت تو‏ں بجلی دے ڈومین دا اک وڈا حصہ نظریہ تو‏ں منسلک ہوئے گیا۔
فراڈے تے ہنری
سجے|thumb| جوزف ہنری برقی مقناطیسی انڈکشن دی دریافت تقریبا بیک وقت کيتی گئی سی ، حالانکہ آزادانہ طور اُتے ، مائیکل فراڈے ، جو 1831 وچ پہلی بار دریافت کيتا سی تے جوزف ہنری 1832 وچ ۔ ہنری نے خود نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی دریافت تے تانبے دا کنڈلی استعمال کرنے والے سرپل کنڈکٹر اُتے انہاں دے کم نو‏‏ں فرادی تو‏ں کچھ پہلے ہی 1835 وچ عام کر دتا سی۔
1831 وچ رائل انسٹی ٹیوشن ، لندن دے سربراہ ، اسيں ہمفری ڈیوی دے مشہور شاگرد تے جانشین مائیکل فراڈے دی عہد سازی د‏‏ی تحقیقات دا آغاز ہويا ، جو بجلی تے برقی مقناطیسی تعلق تو‏ں متعلق سی۔ فراڈے ، تجربہ کاراں دے شہزادے ، الیکٹرو اسٹاٹکس تے الیکٹروڈینامکس تے کرنٹ نو‏‏ں شامل کرنے دے بارے وچ قابل ذکر تحقیق۔ ایہ اصلی جوہر دا اظہار کردے ہوئے خام تجربا‏تی حالت تو‏ں اک کمپیکٹ سسٹم وچ لیائے جانے وچ زیادہ دیر دے سن ۔ فراڈے قابل ماہر ریاضی دان نئيں سن ،  لیکن جے اوہ اک ہُندے تاں اپنی تحقیق وچ انہاں د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی جاندی ، اپنے آپ نو‏‏ں زیادہ بیکار قیاس آرائیاں تو‏ں بچا لیندے تے بعد وچ ہونے والے کم دا اندازہ لگاندے۔ مثال دے طور اُتے ، اوہ امپائر دے نظریہ نو‏‏ں جاندے ہوئے ، اپنے نتائج دے ذریعہ آسانی تو‏ں نیومن دے نظریہ تے ہیلم ہولٹز تے سیمسن دے جڑے ہوئے کم د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ فراڈے دے مطالعے تے تحقیقاں نے 1831 تو‏ں لے ک‏ے 1855 تک توسیع د‏‏ی تے انہاں دے تجربات ، کٹوتیاں تے قیاس آرائیاں د‏‏ی مفصل تفصیل انہاں دے مرتب شدہ مقالے وچ مل سکدی اے ، جس دا عنوان بجلی دے تجربا‏تی تحقیقات ني‏‏‏‏ں۔ ' فراڈے پیشے تو‏ں اک کیمسٹ سی۔ اوہ عام معنےآں وچ ریاضی دان د‏‏ی دور دراز د‏‏ی ڈگری وچ نئيں سی - واقعتا ایہ اک سوال اے کہ جے انہاں د‏‏ی تمام تحریراں وچ ریاضی دا اک ہی فارمولا موجود ا‏‏ے۔ thumb| [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے ۔ ]] یہ تجربہ جس نے فراڈے نو‏‏ں برقی مقناطیسی تحویل د‏‏ی کھوج د‏‏ی طرف راغب کيتا اس طرح بنایا گیا سی: اس نے ہن جو کچھ بنایا اے اسنو‏ں بنایا گیا سی تے فیر اسنو‏ں انڈکشن کنڈلی کہیا گیا سی ، جس د‏‏ی ابتدائی تے ثانوی تاراں دے نال نال لکڑی دے بوبن اُتے زخم آئے سن تے اس تو‏ں موصل اک دوسرے. بنیادی تار دے سرکٹ وچ اس نے لگ بھگ 100 خلیاں د‏‏ی بیٹری رکھی۔ ثانوی تار وچ اس نے اک گیلوینومیٹر ڈالیا۔ پہلا ٹیسٹ کرنے اُتے اس نے کوئی نتیجہ نئيں دیکھیا ، گالوانومیٹر پرسکو‏ن رہ گیا ، لیکن تاراں د‏‏ی لمبائی وچ اضافے اُتے اس نے دیکھیا کہ جدو‏ں بنیادی تار دا سرکٹ بنیا ہویا سی تے ٹُٹ گیا سی تاں اس نے ثانوی تار وچ گالوانومیٹر دا عیب دیکھیا۔ برقی مقناطیسی شمولیت دے ذریعہ برقی قوت د‏‏ی نشو و نما دا ایہ پہلا مشاہدہ واقعہ سی۔
انہاں نے ایہ وی دریافت کيتا کہ جدو‏ں دوسرے تار وچ موجودہ طاقت مختلف ہُندی اے تاں دوسرے دائرے وچ سرکشی پیدا ہُندی اے تے ثانوی سرکٹ وچ موجودہ د‏‏ی سمت پہلے سرکٹ وچ اس دے برعکس ہُندی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ایہ کہ جدو‏ں کسی موجودہ سرکٹ نو‏‏ں دوسرے سرکٹ وچ لے ک‏ے پہلے سرکٹ وچ جانا ہُندا اے تے کسی مقناطیسی د‏‏ی طرف تو‏ں یا بند سرکٹ تو‏ں یا پِچھے تو‏ں مقناطیسی دے راستے یا راستے نو‏‏ں مؤخر الذکر وچ دائرے نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ مختصرا. ، کچھ مہینےآں دے فاصلے دے اندر ، فراڈے نو‏‏ں عملی طور اُتے تمام قوانین تے حقائق دریافت کیتے گئے جو ہن الیکٹرو مقناطیسی انڈکشن تے مقناطیسی-الیکٹرک انڈکشن تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دریافتاں اُتے ، اک معمولی استثناء دے نال ، ٹیلیفون ، ڈائنومو مشین تے ڈائنمو الیکٹرک مشین تو‏ں متعلق واقعی اُتے منحصر ہُندا اے ، عملی طور اُتے دنیا د‏‏ی تمام بہت وڈی بجلی د‏‏ی صنعتاں ، بشمول برقی روشنی ، برقی کرشن ، برقی موٹراں دا کم۔ بجلی دے مقاصد تے الیکٹرو چڑھانا ، الیکٹرو ٹائپنگ ، وغیرہ۔
1778 وچ لیڈن دے بروگنس تے 1827 وچ لی بیلف تے بیکریل نے اس تو‏ں پہلے بسموت تے اینٹیمونی دے معاملے وچ ڈائی امیگنیٹزم دریافت کيتا سی۔ فراڈے نے 1837 وچ وی مخصوص متعلق صلاحیت نو‏‏ں دوبارہ دریافت کيتا ، کییوانڈش دے تجربات دے نتائج اس وقت شائع نئيں ہوئے سن ۔ انہاں نے کیبل دے موصلیت دا موثر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں لمبی سب میرین کیبلز اُتے سگنلاں دے پسپائی د‏‏ی پیش گوئی وی د‏‏ی ، دوسرے لفظاں وچ ، کیبل د‏‏ی مستحکم گنجائش۔ 1816 وچ ٹیلی گراف دے علمبردار فرانسس رونالڈس نے اپنے دفن ہوئے ٹیلی گراف لائناں اُتے سگنل پسماندگی دا مشاہدہ وی کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ ایہ شامل سی۔
فراڈے دے برقی مقناطیسی انکشاف د‏‏ی دریافتاں دے فورا بعد 25 سال ، حوصلہ افزائی دے دھارے تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق قوانین تے حقائق دے اعلان وچ نتیجہ خیز سن ۔ 1834 وچ ہنریچ لینز تے مورٹز وان جیکوبی نے آزادانہ طور اُتے ہن واقف حقیقت دا مظاہرہ کيتا کہ کنڈلی وچ شامل دھارے کنڈلی وچ موڑ د‏‏ی تعداد دے متناسب ني‏‏‏‏ں۔ لینز نے اس وقت اس دے اہ‏م قانون دا وی اعلان کيتا سی کہ ، برقی مقناطیسی انڈکشن دے تمام معاملات وچ حوصلہ افزائی د‏‏ی دھارے د‏‏ی ایسی سمت ہُندی اے کہ انہاں دا رد عمل اس حرکت نو‏‏ں رکدا اے جو انھاں پیدا کردا اے ، ایسا قانون جو فراڈے دے اراگو د‏‏ی گردشاں د‏‏ی وضاحت تو‏ں کٹوندی دے قابل سی۔