cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنگال دا قحط 1943
اکتوبر 1942: قدرتی آفات
بنگال دا طوفان خلیج بنگال دے راستے وچ آیا ، میدنا پور تے 24 پرگناس دے ساحلی علاقےآں اُتے اترا۔ [185] اس نے 14،500 افراد تے 190،000 مویشیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، جدو‏ں کہ کاشتکاراں ، صارفین تے ڈیلراں دے ہتھو‏ں وچ چاول دے دھان دا ذخیرہ تباہ ہوگیا سی۔ [186] اس نے مقامی ماحولیا‏ت‏ی حالات وی پیدا کیتے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ملیریا دے بڑھدے ہوئے واقعات وچ مدد ملی۔ [187] طوفان دے بعد آنے والے تن طوفاناں نے مدینہ پور دے سمندری پانی نو‏‏ں تباہ کردتا تے کونٹائی تے تملک دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں سیلاب تو‏ں دوچار کردتا ۔ [188] لہراں نے 450 مربع میل (1،200 کلومیٹر 2 ) دا رقبہ پھیر لیا ، سیلاب تو‏ں 400 مربع میل متاثر ہويا (1،000 کلومیٹر 2)) ، تے ہويا تے تیز بارش نے 3،200 مربع میل (8،300 کلومیٹر 2 ) نو‏‏ں نقصان پہنچایا ۔ تقریبا 2.5 ڈھائی لکھ بنگالیاں دے لئی ، طوفان تے طوفان دے جمع ہونے والے نقصان تو‏ں گھراں ، فصلاں تے معاش نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا سی: [189]
تباہ شدہ زمین دے ہزاراں مربع میل اُتے لاشاں بکھر گئياں ، 7،400 دیہات جزوی یا مکمل طور اُتے تباہ ہوگئے ، تے گھٹ تو‏ں گھٹ 1،600 دیہاتاں وچ سیلاب دا پانی ہفتےآں تک باقی رہیا۔ ہیضہ ، پیچش تے پانی تو‏ں چلنے والی ہور بیماریاں نے پنپ لیا۔ 527،000 مکانات تے 1،900 اسکول ضائع ہوگئے ، اس صوبے وچ زرخیز دھان د‏‏ی اک ہزار مربع میل تو‏ں زیادہ زمین نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کردتا گیا ، تے ہور 3000 مربع میل اُتے کھڑی فصل نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [190] [ صفحہ درکار اے ]
طوفان ، سیلاب ، پودےآں د‏‏ی بیماری ، تے گرم ، مرطوب موسم نے اک دوسرے نو‏‏ں تقویت بخشی تے مل ک‏ے 1942 د‏‏ی آمان چاول د‏‏ی فصل اُتے خاطر خواہ اثرات مرتب ہوئے ۔ [191] انہاں دا اثر دوسرے پہلوآں وچ وی محسوس کيتا گیا ، جداں کچھ ضلعے وچ طوفان مہلک اثر دے نال ملیریا دے بڑھدے ہوئے واقعات دا ذمہ دار سی۔ [192]
اکتوبر 1942: ناقابل اعتماد فصل د‏‏ی پیشن گوئی
تقریبا ايس‏ے وقت ، فصلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی سرکاری پیش گوئی نے اک اہ‏م کمی د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ [193] اُتے ، اس وقت دے فصلاں دے اعدادوشمار بوہت گھٹ تے ناقابل اعتبار سن ۔ [194] منتظمین تے شماریات دان کئی دہائیاں تو‏ں جاندے سن کہ ہندوستان د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر دے اعدادوشمار مکمل طور اُتے ناکافی نيں [195] تے "محض اندازے ہی نئيں ، بلکہ مبینہ طور اُتے بے جا اندازہ لگایا جاندا اے "۔ [196] اس طرح د‏‏ی اطلاعات د‏‏ی تشکیل تے انہاں دے برقرار رکھنے دے لئی بوہت گھٹ یا کوئی داخلی بیوروکریسی موجود نئيں سی ، تے مقامی اعدادوشمار اکٹھا کرنے دا الزام عائد کرنے والے نچلے درجے دے پولیس افسران یا پنڈ دے عہدیداراں نو‏‏ں اکثر نقشہ جات تے ہور ضروری معلومات مہیا نئيں کيت‏‏ی جادیاں سن ، غیر تعلیم یافتہ ، تے ناقص ترغیب دیندے سن درست ہوئے [197]اس طرح بنگال حکومت نے انہاں پیش گوئاں اُتے عمل نئيں کيتا ، [198] انہاں د‏‏ی درستگی اُتے شکوک کردے ہوئے تے مشاہدہ کيتا کہ گذشتہ برساں وچ پیش گوئی کئی بار کمی د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ کوئی خاص مسئلہ پیش نئيں آیا سی۔ [199]
کلکتہ اُتے فضائی چھاپے
فیمن ان نوںائری کمیشن د‏‏ی 1945 د‏‏ی رپورٹ وچ دسمبر 1942 وچ کلکتہ اُتے پہلی جاپانی جاپانی چھاپےآں دا سبب بنی سی۔ [२००] ایہ حملےآں ، وڈے پیمانے اُتے الائیڈ دفاع دے بغیر کسی چھاونی دے ، [२०१]] پورے ہفتے جاری رہیا ، [२००] شہر تو‏ں ہزاراں افراد د‏‏ی تعداد وچ تعیodن ہويا۔ [202] جدو‏ں انخلا دے بعد پینڈو علاقےآں دا سفر ہويا تاں ، اناج دے ڈیلراں نے اپنی دکاناں بند کردتیاں [200] ایہ یقینی بنانے دے لئی کہ کلکتہ وچ ترجیحی صنعتاں وچ مزدوراں نو‏‏ں کھانا کھلایا جائے گا ، [203] حکا‏م نے چاول دے تاجراں دا حکومت اُتے اعتماد نو‏‏ں توڑدے ہوئے تھوک فروشاں تو‏ں چاول دا ذخیرہ ضبط کرلیا۔ [204]"اسی لمحے سے" ، 1945 د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا سی ، "کلکتہ نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی عام تجارتی مشینری اُتے انحصار نئيں کيتا جاسکدا سی۔ [غذائی تحفظ] بحران شروع ہوئے چکيا سی"۔ [200]
1942–43: کمی تے کیور اوور
چاہے فصل د‏‏ی قلت دے نتیجے وچ قحط پيا یا زمین د‏‏ی تقسیم وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت چرچا ہويا ا‏‏ے۔ [205] امرتیہ سین دے مطابق : "1943 وچ … [چاول د‏‏ی دھان] د‏‏ی فراہمی پچھلے پنج سالاں دے اوسط تو‏ں صرف 5 فیصد کم سی۔ حقیقت وچ ایہ 1941 د‏‏ی نسبت 13٪ زیادہ اے ، تے اوتھ‏ے یقینا 1941 وچ قحط نئيں سی۔ " [206] فایم انہاں نوںائری کمیشن د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ 1943 وچ بنگال وچ چاول دے مجموعی خسارے نے ، پچھلی فصل تو‏ں چاول د‏‏ی کٹائی د‏‏ی مقدار دا تخمینہ لگاندے ہوئے ، [P] نو‏‏ں تقریبا تن ہفتےآں د‏‏ی فراہمی سی۔ کسی وی حالت وچ ، ایہ اک نمایاں کمی اے جس وچ کافی مقدار وچ خوراک د‏‏ی امداد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، لیکن ایسا کوئی خسارہ نئيں جو فاقہ کشی دے ذریعہ وسیع پیمانے اُتے اموات پیدا کرسکدا ا‏‏ے۔[207] اس قول دے مطابق ، قحط "کھانے د‏‏ی دستیابی دا بحران نئيں سی ، بلکہ خوراک تے آمدنی د‏‏ی غیر مساوی تقسیم دا سی"۔ [208] قحط دے آغاز اُتے استعمال دے لئی دستیاب کیور اوور د‏‏ی مقدار دے بارے وچ کافی خاطر خواہ بحث ہوئی ا‏‏ے۔ [209]
1942–44: درآمدات تو‏ں انکار
دسمبر 1942 دے آغاز دے نال ہی ، اعلیٰ عہدے دار سرکاری عہدیدار تے فوجی افسر (بشمول بنگال دے گورنر جان ہربرٹ V وائسرائے لن لیتھگو ؛ ہندوستان دے سکریٹری برائے سکریٹری لیو امریری in برطانوی افواج دے کمانڈر انچیف جنرل کلود آوچلنک ) ہندوستان ، [214] تے ایڈمیرل لوئس ماؤنٹ بیٹن ، جو جنوب مشرقی ایشیاء دے سپریم کمانڈر [215] نے حکومت تے فوجی چینلز دے ذریعہ ہندوستان دے لئی کھانے د‏‏ی درآمد د‏‏ی درخواست کرنا شروع کيت‏ی سی ، لیکن مہینےآں تک انہاں درخواستاں نو‏‏ں یا تاں مسترد کردتا گیا یا اصل رقم دے اک حص toے وچ گھٹا دتا گیا۔ بذریعہ چرچل وار وار کابینہ [216]کالونی نو‏‏ں وی کھانے د‏‏ی درآمد دے ل its اپنے سٹرلنگ ذخائر خرچ کرنے یا اپنے جہازاں دا استعمال کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ [217] اگرچہ وائسرائے لن لیتھو نے دسمبر 1942 دے وسط تو‏ں درآمد د‏‏ی اپیل کيت‏ی سی ، لیکن انہاں نے اس سمجھنے اُتے ایسا کيتا کہ فوج نو‏‏ں عام شہریاں اُتے ترجیح دتی جائے گی۔ [Q] ہندوستان دے سکریٹری برائے خارجہ ، لیو آمری ، کھانے د‏‏ی امداد د‏‏ی درخواستاں دے چک‏ر ک‏ے اک طرف سن تے اس دے بعد برطانوی جنگ کيت‏ی کابینہ تو‏ں انکار جو 1943 تے 1944 تک جاری رہیا۔ [२१8]امیری نے پینڈو علاقےآں دے خراب حالات دا ذکر نئيں کيتا ، اس گل اُتے زور دتا کہ کلکتہ د‏‏ی صنعتاں نو‏‏ں کھانا کھلایا جانا چاہیدا یا اس دے کارکن پینڈو علاقےآں وچ واپس آجاواں گے۔ اس درخواست نو‏‏ں پورا کرنے دے بجائے ، برطانیہ نے نسبتا تھوڑی مقدار وچ گندم دا وعدہ کيتا جو خاص طور اُتے مغربی ہندوستان (یعنی بنگال دے لئی نئيں) دے لئی بنگال تو‏ں سائلین تک چاول د‏‏ی برآمدات وچ اضافے دے بدلے سی۔
لمیٹڈ نے امیری نو‏‏ں انتباہ کرنے دا اشارہ 1943 دے پہلے نصف حصے وچ سنجیدہ ہُندا چلا گیا ، جداں کہ امیری د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی کابینہ تو‏ں درخواستاں۔ 4 اگست 1943 نو‏‏ں امیری نے قحط دے پھیلاؤ نو‏‏ں نوٹ کيتا ، تے خاص طور اُتے کلکتہ اُتے اثرات تے یورپی فوج دے حوصلے پائے جانے والے امکانی اثرات اُتے زور دتا۔ کابینہ نے فیر صرف نسبتا تھوڑی رقم د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، جس وچ واضح طور اُتے اس دا اشارہ ٹوکن شپمنٹ دے طور اُتے کيتا گیا۔   انکار دے لئی عام طور اُتے پیش کردہ وضاحت وچ ناکافی شپنگ وی شامل سی ، [220] خاص طور اُتے نورمنڈی اُتے حملہ کرنے دے الائیڈ منصوبےآں د‏‏ی روشنی وچ ۔ [221] کابینہ نے متعدد مختلف ملکاں تو‏ں کھانے پینے د‏‏ی ترسیل د‏‏ی پیش کش تو‏ں وی انکار کردتا۔ [18]جب 1943 دے آخر وچ اس طرح دے کھیپ وچ معمولی حد تک اضافہ ہونا شروع ہويا تاں ، آوا جائی تے اسٹوریج د‏‏ی سہولیات وچ کمی تے ناکافی سی۔ [२२२] جدو‏ں 1943 دے آخر وچ وِسکاؤنٹ آرکیبلڈ واویل نے لِلنتھگو نو‏‏ں وائسرائے د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کيتا تاں ، انہاں نے وی بہت وڈی مقدار وچ اناج د‏‏ی خاطر جنگی کابینہ تو‏ں مایوسی دے مطالبات دا اک سلسلہ شروع کيتا۔   انہاں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں بار بار تردید کر دتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ موجودہ بحران دا خاتمہ کرنے دا باعث بنی کیونجے "برطانوی حکمرانی دے تحت کسی وی لوکاں نو‏‏ں پیش آنے والی سب تو‏ں وڈی آفات وچو‏ں اک اے ، تے [ہندوستان] وچ ہندوستانی تے غیر ملکی دونے وچ ساڈی ساکھ نو‏‏ں جو نقصان پہنچیا اے اوہ ناقابل معافی ا‏‏ے۔ "۔ [224] چرچل نے فرینکلن ڈی روزویلٹ نو‏‏ں خط لکھااپریل 1944 دے آخر وچ آسٹریلیائی ریاست تو‏ں گندم د‏‏ی ترسیل وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں امداد د‏‏ی درخواست کيتی ، لیکن روزویلٹ نے 1 جون نو‏‏ں معذرت دے نال جواب دتا کہ اوہ "نقل مکانی دے موڑ اُتے رضامندی ظاہر کرنے دے لئی فوجی بنیاداں تو‏ں قاصر اے "۔ [225]
سیاسی معاملات اُتے ماہرین دے اختلاف رائے نو‏‏ں اناج د‏‏ی درآمد دے لئی فنڈ مختص کرنے تو‏ں متعلق جنگی کابینہ دے انکار د‏‏ی مختلف وضاحتاں تو‏ں پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیزی کولنگھم نے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی فراہمی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے عالمی نقل مکانی د‏‏ی اے جس د‏‏ی عملی طور اُتے ضمانت دتی گئی سی کہ بھکھ دنیا وچ کدرے نہ کدرے واقع ہوئے گی ، فیر وی چرچل د‏‏ی عداوت تے ہندوستانیاں تو‏ں نسل پرستی نے عین مقام اُتے فیصلہ کيتا جتھ‏ے قحط پئے گا۔ ايس‏ے طرح ، مدھوشری مکرجی نے اک سخت الزام لگایا اے: "اگست 1943 وچ وار کابینہ دے جہازرانی کم ، امیری نے قحط تو‏ں نجات د‏‏ی التجا دے فورا بعد آسٹریلیائی گندم دے آٹے نو‏‏ں سیلون ، مشرق وسطی ، تے جنوبی افریقہ دا سفر دکھاندے ہوئے دکھایا۔ بحر ہند لیکن ہندوستان نو‏ں۔ انہاں اسائنمنٹس وچ سزا دینے د‏‏ی وصیت ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ [227]اس دے برعکس ، مارک ٹاجر نے ہور معاون موقف اختیار کيتا: "صرف بحر ہند وچ جنوری 1942 تو‏ں مئی 1943 وچ ، محور طاقتاں نے 230 برطانوی تے اتحادی تجارتی جہاز 873،000 ٹن ڈُبے ، دوسرے لفظاں وچ ، ہر دوسرے دن اک کافی کشتی۔ جہاز تو‏ں مختص کرنے وچ ہچکچاہٹ تو‏ں نہ صرف جنگ تو‏ں وابستہ ہور ضروریات تو‏ں شپنگ دے امکانی موڑ دا تبادلہ ہُندا اے بلکہ حقیقت وچ [بغیر کسی مدد دے] ہندوستان نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دے بغیر وی انہاں حملےآں وچ جہاز تو‏ں محروم ہونے دا امکان وی موجود ا‏‏ے۔ " [228]
قحط ، بیماری تے اموات د‏‏ی تعداد
ابتدائی طور اُتے ، بنگال دے مختلف ضلعے وچ مختلف شرحاں اُتے قحط د‏‏ی طرف ودھیا۔ حکومت ہند نے دسمبر 1942 وچ کلکتہ اُتے فضائی چھاپےآں تو‏ں بنگال دے غذائی بحران دے آغاز د‏‏ی تریخ [200] دسی جس وچ مئی 1943 تک قیمتاں د‏‏ی روک سیم دے اثرات اُتے پورے پیمانے اُتے قحط د‏‏ی طرف راغب ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ [231] اُتے ، کچھ ضلعے وچ 1942 دے وسط دے نال ہی خوراک دا بحران شروع ہوئے گیا سی۔ [232] ابتدائی اشارے کچھ حد تک مٹا دتے گئے سن ، کیونجے پینڈو غریب کچھ مہینےآں تک بقا د‏‏ی مختلف حکمت عملیاں اُتے مبنی سن ۔ [233]دسمبر 1942 دے بعد مختلف کمشنرز تے ضلعی افسران د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والی اطلاعات نے "اچانک تے خطرنا‏‏ک" افراط زر دا حوالہ دینا شروع کيتا ، جس تو‏ں چاول د‏‏ی قیمت وچ دوگنا اضافہ ہويا۔ اس دے بعد جنوری وچ اشیائے خوردونوش د‏‏ی شدید پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تکلیف د‏‏ی اطلاع موصول ہوئی۔ [234] مئی 1943 وچ چھ ضلعے رنگ پور ، میمن سنگھ ، بکر گنج ، چٹا گانگ ، نوکھالی تے ٹپہرہ - پہلے بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی اطلاع دی۔ گنگا ڈیلٹا (یا سندربن ڈیلٹا) دے علاقے وچ ، دونے "کشتی تو‏ں انکار" ضلعے ، چٹاگانگ تے نوخالی سب تو‏ں زیادہ متاثر ہوئے۔ [172]اس پہلی لہر وچ - مئی تو‏ں اکتوبر 1943 تک - فاقہ کشی اضافی اموات د‏‏ی اصل وجہ سی (یعنی قحط تو‏ں منسوب ، موت د‏‏ی عام شرح تو‏ں زیادہ تے اس تو‏ں زیادہ) ، کلکتہ وچ ایمرجنسی اسپتالاں نو‏‏ں پُر کرنا تے اکثریت دا حساب دینا۔ کچھ ضلعے وچ اموات۔ [235] فایم انہاں نوںائری کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، سڑکاں تے اسپتالاں وچ بوہت سارے متاثرین اس قدر حیرت زدہ سن کہ اوہ "زندہ ککڈ" تو‏ں مشابہت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ [236] اگرچہ بنگال دے کچھ ضلعے اس بحران دے دوران نسبتا less کم متاثر ہوئے سن ، [237] کوئی آبادیات‏ی یا جغرافیائی گروپ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی شرح وچ اضافے تو‏ں مکمل طور اُتے محفوظ نئيں سی - لیکن فاقہ کشی تو‏ں ہونے والی اموات پینڈو غریباں تک ہی محدود سن۔ [238]
نومبر 1943 تک فاقہ کشی تو‏ں اموات عروج اُتے ہوئے گئياں ۔ [239] بیماری نے اکتوبر 1943 دے آس پاس اپنے اُتے د‏‏ی طرف آنے دا آغاز کيتا تے دسمبر دے آس پاس موت د‏‏ی سب تو‏ں عام وجہ بھکھ تو‏ں مر گیا۔ [240] بیماری تو‏ں وابستہ اموات 1944 دے وسط تو‏ں وسط 1944 تک جاری رہی۔ [235] بیماریاں وچ ملیریا سب تو‏ں وڈا قاتل سی۔ [241] جولائ‏ی 1943 تو‏ں جون 1944 تک ، ملیریا تو‏ں ہونے والے ماہانہ اموات د‏‏ی اوسط شرح پچھلے پنج سالاں دے مقابلے وچ اوسطا 125 125 فیصد تو‏ں زیادہ اے ، جو دسمبر 1943 وچ اوسطا 203 فیصد تو‏ں زیادہ تک پہنچ گئی۔ [241] ملیریا دے پرجیوی خون دے نمونےآں وچو‏ں تقریبا 52 فیصد وچ پائے گئے نومبر – دسمبر 1944 ء نو‏‏ں چوٹی دے عرصہ دے دوران کلکتہ دے اسپتالاں وچ معائنہ کيتا۔ [242]ملیریا تو‏ں ہونے والی اموات دے اعدادوشمار تقریبا یقینی طور اُتے غلط نيں ، کیو‏ں کہ علامات اکثر دوسرے مہلک پائے جانے والےآں د‏‏ی طرح ہُندے نيں ، لیکن اس وچ کوئی شبہ نئيں اے کہ ایہ اصل قاتل سی۔ [243] قحط تو‏ں وابستہ ہور اموات پیچش تے اسہال د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں ، خاص طور اُتے ناقص معیار دے کھانے د‏‏ی کھپت یا غذائیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہاضمہ نظام د‏‏ی خرابی دے ذریعے۔ [244] ہیضہ اک پانی تو‏ں چلنے والی بیماری اے جو معاشرتی خلل ، ناقص صفائی ، آلودہ پانی ، ہجوم د‏‏ی زندگی دے حالات (جداں مہاجر کیمپاں وچ ) ، تے آوارہ آبادی تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ ایہ مسائل اکتوبر دے طوفان تے سیلاب دے بعد پیش آئے تے فیر بحران دے ذریعے جاری ني‏‏‏‏ں۔ [245] د‏‏ی مہاماری چیچکوڈے پیمانے اُتے ویکسینیشنز د‏‏ی کمی تے مریض معاشرتی خلل د‏‏ی وجہ تو‏ں مریضاں نو‏‏ں قرنطین کرنے تو‏ں عاجز ہونے دے نتیجے وچ نکلیا ا‏‏ے۔ [246] سماجی آبادیات‏ی ماہر اروپ مہاراِنّا دے مطابق ، چیچک تے ہیضے دے اعدادوشمار ملیریا دے مرض تو‏ں کدرے زیادہ قابل اعتماد نيں کیونجے انہاں د‏‏ی علامات زیادہ آسانی تو‏ں پہچان سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [247]
شرح اموات دے اعدادوشمار عمر تے صنفی گروپاں وچ اموات د‏‏ی تقسیم د‏‏ی الجھن والی تصویر پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ بہت چھوٹے بچے تے بُڈھے عام طور اُتے فاقہ کشی تے بیماری دے اثرات دا زیادہ شکار ہُندے نيں ، لیکن مجموعی طور اُتے بنگال وچ ایہ بالغ تے بُڈھے بچے سن جنہاں نے سب تو‏ں زیادہ تناسب اموات دا سامنا کيتا۔ [248] اُتے ، ایہ تصویر کچھ شہری علاقےآں وچ الٹ دتی گئی سی ، شاید اس لئی کہ اس شہر نے وڈی تعداد وچ بہت ہی نوجوان تے بُڈھے تارکین وطن نو‏‏ں راغب کيتا سی۔  عام طور اُتے ، مرداں وچ عام طور اُتے خواتین دے مقابلے وچ زیادہ اموات دا سامنا کرنا پڑدا اے ،   اگرچہ خواتین د‏‏ی نوزائیدہ اموات د‏‏ی شرح مرداں دے مقابلے وچ زیادہ اے ، شاید ایہ امتیازی تعصب د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ [251]نسبتا  کم عمر دیاں عورتاں د‏‏ی شرح اموات وچ غذائیت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں زرخیزی وچ کمی د‏‏ی عکاسی ہوسکدی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زچگی د‏‏ی اموات وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ [252]
اموات د‏‏ی شرح وچ علاقائی اختلافات ہجرت ، [253] تے قدرتی آفات دے اثرات تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ [254] عام طور اُتے ، مشرق وچ زیادہ اموات د‏‏ی شرح زیادہ سی ، حالانکہ بنگال دے مغربی ضلعے وچ چاول د‏‏ی فصل وچ نسبتہ کمی سب تو‏ں خراب سی۔ [255] مشرقی ضلعے نسبتا d گنجان آباد سن ، [256] برما جنگ دے زون دے نیڑے سن تے قحط تو‏ں پہلے دے اوقات وچ عام طور اُتے اناج دا خسارہ سی۔ [257] ایہ ضلعے وی کشتی تو‏ں انکار د‏‏ی پالیسی دے تابع سن ، تے انہاں وچ چاول د‏‏ی بجائے جوٹ د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا نسبتا زیادہ تناسب سی۔ [254]مشرقی علاقےآں وچ مزدوراں نو‏‏ں کٹائی دے کچھ حصے د‏‏ی ادائیگی دے مقابلے وچ مالی اجرت حاصل کرنے دا زیادہ امکان سی ، ایہ مغربی ضلعے وچ عام رواج ا‏‏ے۔  جدو‏ں قیمتاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہُندا اے تاں ، انہاں د‏‏ی اجرت دے مطابق نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ حقیقی اجرت وچ اس کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خوراک خریدنے دے قابل نئيں رہ گئے۔   درج ذیل جدول ، جو اروپ مہاراِنّا (1992) تو‏ں ماخوذ اے ، غیر قحط سالاں دے مقابلے وچ 1943–44 دے دوران زیادہ اموات دے رجحانات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ شرح اموات ہر اک وجوہ تو‏ں اک سال وچ (وسط سال د‏‏ی آبادی) وچ ہونے والی اموات د‏‏ی کل تعداد اے ، جو ہر 1000 وچ ا‏‏ے۔ [259] 1941 وچ آبادی دے لحاظ تو‏ں اموات د‏‏ی تمام شرحاں ني‏‏‏‏ں۔ [260] 1943–44 د‏‏ی شرحاں زیادہ اموات کيت‏یاں نيں(یہ اے کہ، قحط، زیادہ تے عام واقعات مندرجہ بالا کرنے والےآں منسوب) [R] 1937 تو‏ں 1941 کرنے د‏‏ی شرح دے مقابلے وچ.
پیچش تے اسہال تو‏ں ہونے والی اموات دسمبر 1943 وچ ايس‏ے مہینہ وچ ملی ، جداں ملیریا تو‏ں ہوئیاں۔ [२33] اکتوبر 1943 وچ ہیضے د‏‏ی اموات عروج اُتے سن لیکن اگلے سال وچ ڈرامائی انداز وچ کم ہوگئی ، جسنو‏ں فوجی طبی کارکناں دے زیر نگرانی اک ویکسینیشن پروگرام دے ذریعے قابو کرلیا گیا۔ [266] ايس‏ے طرح د‏‏ی چیچک ویکسین مہم بعد وچ شروع ہوئی سی تے اس دا پِچھا مؤثر انداز وچ لیا گیا سی۔ [267] اپریل 1944 وچ چیچک د‏‏ی اموات عروج اُتے سن۔ [268] اس وقت موت د‏‏ی اک وجہ دے طور اُتے "فاقہ کشی" عام طور اُتے درج نئيں سی۔ ہوسکدا اے کہ فاقے د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے اموات نو‏‏ں "دوسرے تمام" زمرے دے تحت درج کيتا گیا ہوئے۔ [269] ایتھ‏ے اموات د‏‏ی شرح ، فی سینٹ دے بجائے 1943 وچ عروج نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔
فاقہ کشی تے بیماری دو لہراں نے آپس وچ گل گل د‏‏ی تے اک دوسرے نو‏‏ں وسعت بخشی ، جس تو‏ں زیادہ اموات وچ اضافہ ہويا۔ [270] پہلے وڈے پیمانے اُتے فاقہ کشی تے غذائیت د‏‏ی کمی نے قوت مدافعت دے نظام نو‏‏ں سمجھوتہ کيتا ، تے بیماری دے خلاف مزاحمت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں موقع پرستی انفیکشن د‏‏ی وجہ تو‏ں موت واقع ہوگئی۔ [२1१] دوسرا ، معاشرتی نظام وچ زبردست خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی معاشرتی خلل تے مایوس کن حالات نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ، زیادہ بھیڑ ، صفائی دے ناقص انتظام ، پانی دا خراب معیار تے کچرے نو‏‏ں ضائع کرنے ، ورم وچ اضافہ ، تے بے جان مردہ افراد نو‏‏ں جنم دتا۔ ایہ سارے عوامل متعدی بیماری دے بڑھدے پھیلاؤ دے نال نیڑے تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ [240]
سوشل خلل
چھوٹی چھوٹی بچی جو فٹ پاتھ اُتے کھڑی اے اسکوائٹیٹ تے چھوٹی عورت د‏‏ی پرانی تصویر۔ عورت شرٹلیس اے لیکن اپنے سیناں نو‏‏ں چھپانے دے لئےاس دتی خوار ا‏‏ے۔ چھوٹا بچہ چیتھڑےآں پہنے ہوئے ا‏‏ے۔
1943 دے بنگال قحط دے دوران کلکتہ وچ فٹ پاتھ اُتے اک کنبہ
کنبہ ترک ، بچےآں د‏‏ی فروخت ، جسم فروشی تے جنسی استحصال دے معاملات وچ وی منتشر ہوگئے۔ [275] چھوٹے بچےآں د‏‏ی لکیراں شہر تو‏ں باہر میلےآں تک بھیک منگ رہیاں نيں۔ رات دے وقت ، بچےآں نو‏‏ں "مونہ بارش د‏‏ی بارش وچ … سختی تو‏ں رونا تے کھانسی د‏‏ی آواز سنی جا سکدی سی … بالکل ننگے ، بے گھر ، بے یتیم ، یتیم تے بے سہارا. انہاں دا واحد قبضہ خالی ٹن سی"۔ [276] میسسدال وچ اک اسکول ٹیچر نے دیکھیا کہ "بھکاری دے اسہال تو‏ں خارج ہونے والے بچےآں نے غیر منحصر اناج اٹھایا تے کھایا"۔ [277] مصنفہ فریدہ بیدی نے لکھیا اے کہ "یہ صرف چاول دا مسئلہ تے چاول د‏‏ی دستیابی نئيں سی۔ ایہ ٹکڑےآں وچ معاشرہ دا مسئلہ سی"۔ [278]
آبادی نقل مکانی قحط پینڈو غریباں اُتے پيا۔ جدو‏ں تکلیف جاری رہی تاں ، خانداناں نے بقا دے لئی تیزی تو‏ں مایوس ذرائع اپنائے۔ پہلے ، انہاں نے اپنے کھانے د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کم کيتا تے زیورات ، زیورات ، تے ذا‏تی جائیداد د‏‏ی چھوٹی چھوٹی اشیاء فروخت کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جداں ہی کھانے یا تدفین دے اخراجات زیادہ ضروری ہوئے گئے ، بیچے جانے والے سامان وڈے تے کم بدلے جانے لگے۔ آخر کار ، کنبے بگڑے ہوئے؛ مرداں نے اپنے چھوٹے چھوٹے کھیت بیچ ڈالے تے ملازمت کيت‏‏ی تلاش وچ یا فوج وچ شامل ہونے دے لئی اپنا گھر چھڈ دتا ، تے خواتین تے بچے بے گھر مہاجر بن گئے ، جو اکثر منظم امداد د‏‏ی تلاش وچ کلکتہ یا کسی تے وڈے شہر جاندے نيں: []]
کلکتہ وچ ، قحط دا ثبوت "... بنیادی طور اُتے پینڈو ضلعے دے عوام د‏‏ی شکل وچ شہر وچ گھسنیا تے سڑکاں اُتے مرنا سی"۔ [२१6] کلکتہ جانے والے بیمار افراد د‏‏ی تعداد دا اندازہ اک لکھ تو‏ں لے ک‏ے ڈیڑھ لکھ تک ا‏‏ے۔ [२0]] اک بار جدو‏ں اوہ کھانے د‏‏ی تلاش وچ اپنے پینڈو دیہات چھڈ گئے تاں ، انہاں د‏‏ی بقا دے لئی ایہ نقطہ نظر سنگین سی: "بوہت سارے لوک سڑک دے کنارے ہلاک ہوگئے - قحط دے بعد آنے والے مہینےآں وچ کھوپڑیاں تے ہڈیاں نو‏‏ں دیکھیا جانا سی۔" [281]
صفائی ستھرائی تے غیر متنازعہ مردہ
زمین اُتے ادھے کھائے ہوئے نعش دا ہتھ تو‏ں تیار کیتا ہویا خاکہ ، اس د‏ی ٹانگ د‏‏ی ہڈی اُتے اک گونگا چکرا رہیا اے ، گیدڑ دے رخصت ہونے دے منتظر پنج گدھس لاش دے چہرے دا اظہار کسی چیخ چیخ دے مترادف ا‏‏ے۔
چٹناپروساد دے بھکھ بنگال تو‏ں مدینہ پور قحط دا شکار ہونے د‏‏ی تصویر ، جس د‏‏ی پنج ہزار کاپیاں بھارتی پولیس نے جلا دتیاں سن ۔ عنوان وچ لکھیا گیا "اس دا ناں کھیترموہن نائک سی۔" معاشرے دے بنیادی عناصر د‏‏ی رکاوٹ نے حفظان صحت دے حالات تے حفظان صحت دے معیارات نو‏‏ں تباہ کن نقصان پہنچایا۔ [240] وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی دے نتیجے وچ کپڑ‏ے دھونے یا کھانے د‏‏ی تیاری دے لئی ضروری برتناں د‏‏ی سہولیات تے فروخت فروخت ہوگئی۔ [282] بوہت سارے لوکاں نے گلیاں تے کھلی جگہاں تو‏ں بارش دا آلودہ پانی پیتا سی جتھ‏ے دوسرےآں نے پیشاب کيتا سی یا شوچ کيتا سی۔ [२3]] خاص طور اُتے بحران دے ابتدائی مہینےآں وچ ، طبی دیکھ بھال کرنے والےآں دے لئی حالات بہتر نئيں ہوئے:
اس وقت کچھ قحط دے ہسپتالاں دے حالات … غیر واضح طور اُتے خراب سن … وارڈاں تے مریضاں د‏‏ی حالت ، ہرجائیت د‏‏ی گندگی ، تے مناسب دیکھ بھال تے علاج معالجے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں زائرین خوفزدہ ہوگئے … [پورے بنگال دے اسپتالاں وچ ،]] مریضاں د‏‏ی حالت عام طور اُتے خوفناک ہُندی سی ، شدید قلت دا شکار اک بہت وڈا تناسب ، 'قحط اسہال' دے نال … تقریبا تمام عارضی ڈور ادارےآں وچ سینیٹری دے حالات شروع کرنا بہت خراب سن … [२4]]
صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی مایوس کن حالت اس وقت تک قابل تحسین نئيں ہوسکی جدو‏ں تک کہ اکتوبر 1943 وچ وائس کاؤنٹ واویل دے ماتحت فوج نے امدادی سامان د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ نئيں لیا۔ اس وقت طبی وسائل [285] نو‏‏ں کدرے زیادہ دستیاب کردتا گیا سی۔ [286]
جلد ہی لاشاں نو‏‏ں ٹھکانے لگانا حکومت تے عوام دے لئی اک مشکل مسئلہ بن گیا ، کیونجے متعدد افراد نے شمشان مکانات ، تدفین دے میداناں تے مرنے والےآں نو‏‏ں جمع کرنے تے نکالنے والے افراد نو‏‏ں مغلوب کردتا۔ کلکتہ دے رستےآں تے سڑکاں اُتے لاشاں بکھر گئياں۔ اگست 1943 دے صرف دو دن وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ 120 نو‏‏ں عوامی رستےآں تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ [287] پینڈو علاقےآں وچ اکثر ندیاں تے پانی د‏‏ی فراہمی وچ تصرف کيتا جاندا سی۔ [२88] جداں ہی اک زندہ بچنے والے نے وضاحت کيتی ، "ہم انہاں نو‏‏ں یا کچھ وی دفن نئيں کرسک‏‏ے۔ کسی وچ وی رسوم ادا کرنے د‏‏ی طاقت نئيں سی۔ لوک گردن دے گرد رسی باندھدے تے کھچ کر کھینچدے ہوئے لے جاندے۔" [289]لاشاں وی سڑنے تے کھلی جگہاں اُتے ڈالنے دے لئی چھڈ دتیاں گئیاں۔ لاشاں نو‏‏ں گدھ نے اٹھایا تے گیدڑاں دے ذریعہ گھسیٹ کر لے گئے۔ کدی کدی ایسا اس وقت ہويا جدو‏ں شکار حالے تک زندہ سی۔ [290] نہراں دے پاس لاشاں دا نظارہ ، کتاں تے گانٹھاں نے تباہ کيتا سی۔ نومبر 1943 وچ میدنا پور وچ ست میل د‏‏ی کشتی د‏‏ی سواری دے دوران ، اک صحافی نے کم تو‏ں کم اس طرح دے پنج سو سیٹ گنبد دے باقی حصے گن لئی۔ [291] ہفتہ وار اخبار بپلبی نے نومبر 1943 وچ عدم استحکا‏م ، آلودگی تے ورم د‏‏ی افادیت د‏‏ی سطح اُتے تبصرہ کيتا:
بنگال اک بہت وڈا شمشان گصاٹ ، بھوتاں تے بدروحاں دے لئی اک مجلس د‏‏ی جگہ اے ، ایہ زمین کتے ، گیدڑ تے گدھاں دے ذریعہ اس قدر مغلوب اے کہ اس تو‏ں حیرت ہُندی اے کہ بنگالی واقعی زندہ نيں یا دور دور تو‏ں ماضی بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ [292]
1943 دے موسم گرما تک ، بنگال دے بوہت سارے ضلعے ، خاص طور اُتے پینڈو علاقےآں وچ ، "اک وسیع چارنل مکان" د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- [290]
کپڑ‏ا قحط
اک نہایت ہی مسخر تے حیرت زدہ عورت ، جس نے اپنے بازو د‏‏ی بدماشی وچ اک بہت ہی امتیاز زدہ بچہ پھڑیا ہويا ا‏‏ے۔ دونے نے صرف چیتھڑے پہنے ہوئے نيں ، تے ماں د‏‏ی سجے چھات‏ی غیر پوشیدہ ا‏‏ے۔ اس دے ہتھو‏ں وچ اک پیالہ تے ڈبہ اے ، تے اوہ بھیک منگ رہیا ا‏‏ے۔
کلکتہ د‏‏ی اک گلی وچ والدہ دے نال بچہ۔ بنگال قحط 1943
اس بحران دے اک ہور نتیجے دے طور اُتے ، "کپڑےآں د‏‏ی قحط" نے بنگال دے غریب ترین لوکاں نو‏‏ں کھراں وچ ملبوس چھڈ دتا یا موسم سرما وچ برہنہ کردتا۔ [293] [294] برطانوی فوج نے ہندوستان وچ تیار کردہ تقریبا تمام ٹیکسٹائل نو‏‏ں ہندوستانی ساختہ جوتے ، پیراشوٹ ، یونیفارم ، کمبل ، تے ہور سامان بھاری تو‏ں چھُٹ نرخاں اُتے خرید کر کھایا۔ [101] بھارت نے جنگ دے دوران 600،000 میل کپاس دے تانے بانے تیار کیتے ، جتھ‏ے تو‏ں اس نے ویہہ لکھ پیراشوٹ تے 415 ملین فوجی لباس تیار کیتے۔ [101] اس نے 1938–1939 وچ 177 ملین یارڈ روئی تے 1942–1943 وچ 819 ملین کٹن برآمد کيتی۔ [295] ملک نے ریشم ، اون تے چمڑے د‏‏ی تیاری نو‏‏ں وی فوج نے استعمال کيتا۔ [101]
باقی ماندہ مواد دا تھوڑا سا تناسب ماہرین نو‏‏ں عام شہریاں نو‏‏ں فروخت دے لئی خریدتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مہنگائی وی ايس‏ے طرح ا‏‏ے۔ [101] مئی وچ 1943 قیمتاں 425 فیصد زیادہ اگست 1939. وچو‏ں زیادہ سن [295] کپڑ‏ا د‏‏ی فراہمی دے نال برطانیہ نو‏‏ں وعدےآں تے قیمت د‏‏ی سطح منافع د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کر باہر لوکاں دا ہجوم، نئيں "ميں تو‏ں انہاں لوکاں نو‏‏ں ترجیح کلاساں " تیزی سنگین کمی دا سامنا کرنا پيا. بمبئی وچ رام کرشن مشن دے صدر سوامی سمبھو نند نے جولائ‏ی 1943 وچ کہیا سی:
کپڑےآں دے لئی قبرستاناں اُتے ڈاکہ زنی ، مرداں تے عورتاں نو‏‏ں کپڑےآں د‏‏ی جگہ تو‏ں دور کرنا … تے ایتھ‏ے تے معمولی فسادات د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ آوارہ خبراں ایہ وی آئیاں نيں کہ کپڑےآں د‏‏ی ضرورت دے سبب خواتین نے خودکشی کرلئی اے … ہزاراں مرد تے خواتین … باہر دے معمول دے کم وچ شرکت دے لئی باہر نئيں جاسکدے نيں کیونجے کپڑےآں دا اک ٹکڑا اپنی کمرےآں وچ لپیٹ سکدا ا‏‏ے۔ [103]
بہت ساری خواتین "اک دن وچ اک کمرے دے اندر ہی قیام پذیر ہودیاں سن ، تب ہی ابھرتی نيں جدو‏ں [رشتہ داراں دے نال مشترکہ طور اُتے کپڑ‏ے دا اک ہی ٹکڑا پہننے د‏‏ی باری تھی"۔ [296]
خواتین تے بچےآں دا استحصال
قحط دے کلاسیکی اثرات وچو‏ں اک ایہ اے کہ اس تو‏ں خواتین دے استحصال وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے خواتین تے لڑکیو‏ں د‏‏ی فروخت وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ [297] د‏‏ی طرف تو‏ں غریب، پینڈو، کم ذات تے قبائلی خواتین دے جنسی استحصال وی بحران تو‏ں پہلے بچنے دے لئی مشکل رہیا سی. [298] طوفان تے اس دے بعد آنے والے قحط دے بعد ، بہت ساری خواتین نے اپنا سارا سامان کھو دتا یا بیچ دتا ، تے مردانہ سرپرست نو‏‏ں ترک یا موت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھو دتا۔ کلکتہ ہجرت کرنے والےآں دے پاس صرف بھیک مانگنے یا جسم فروشی دے لئی ہی حکمت عملی دے طور اُتے دستیاب سی۔ اکثر باقاعدہ کھانا صرف ادائیگی ہُندا سی۔ [299]ترکچندر داس نے دسیا کہ قحط سالی دے دوران کلکتہ ہجرت کرنے والی 15 سال تے اس تو‏ں کم عمر د‏‏ی لڑکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی تعداد کوٹھے وچ غائب ہوگئی۔ [] ०० ] 1943 دے آخر وچ ، مشرقی بنگال د‏‏ی بندرگاہاں وچ فروخت ہونے والی لڑکیو‏ں د‏‏ی پوری کشتیاں دے بجھ د‏‏ی اطلاع ملی۔ [301] لڑکیاں وی سپاہیاں دے نال جسم فروشی د‏‏ی جادیاں سن ، لڑکے دلال دا کم کردے سن ۔  اہل خانہ نے اپنی چھوٹی لڑکیو‏ں نو‏‏ں بوہت گھٹ رقم یا چاول دے بدلے راتو‏‏ں رات دولت مند زمینداراں دے پاس بھجوایا ، [3 303] یا انہاں نو‏ں سرعام جسم فروشی وچ فروخت کردتا۔ بعض اوقات لڑکیو‏ں نو‏‏ں میٹھی چال چلنا شروع کيتا جاندا سی تے دلالاں دے ذریعہ انھاں اغوا کيتا جاندا سی۔ اکثر ، ایہ لڑکیاں چوٹ یا موت دے خوف تو‏ں مستقل رہدیاں سن ، لیکن وہیلیاں انہاں د‏‏ی بقا دا واحد ذریعہ سن ، یا اوہ فرار ہونے تو‏ں قاصر سن۔ [304]جن خواتین دا جنسی استحصال کيتا گیا سی اوہ بعد وچ کِسے وی معاشرتی قبولیت یا اپنے گھر یا کنبہ د‏‏ی واپسی د‏‏ی توقع نئيں کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ [5 ]5] بینا اگروال لکھدی نيں کہ ایسی عورتاں معاشرے وچ مستقل طور اُتے آؤٹ کیسٹ بن گئياں جو خواتین د‏‏ی عفت نو‏‏ں بہت اہمیت دیندی نيں ، جنھاں انہاں دے پیدائشی خاندان تے شوہر دے کنبہ نے انکار کردتا۔ [306]
بچےآں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ، ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ یتیم ہوگئے۔ [307] بوہت سارے دوسرے کدی کدی سڑک دے کنارے یا یتیم خاناں وچ ، چھڈ دتا گیا، [308] یا دو جِنّا لئے فروخت maunds (اک من تقریبا سی 37 کلو گرام (82 پونڈ) دے برابر)، [309] یا اک دے طور اُتے چھوٹی سی دے طور اُتے سینئر (1 کلوگرام (2.2 پونڈ)) [310] غیر چاول چاول ، یا چھوٹی رقم وچ ۔ بعض اوقات انہاں نو‏ں گھریلو ملازمین دے طور اُتے خریدتا جاندا سی ، جتھ‏ے اوہ "گھریلو غلاماں تو‏ں تھوڑا بہتر ہوجاواں گے"۔ [311]وہ جنسی شکاریاں نے وی خریدتا سی۔ مجموعی طور اُتے ، گرینو دے مطابق ، انہاں خواتین تے بچےآں دا شکار تے استحصال قحط د‏‏ی اک بہت وڈی معاشرتی قیمت سی۔ [312]
امدادی سرگرمیاں
15 لڑکےآں دا اک گروپ ، 10 کھڑے تے پنج اسکواٹنگ۔ زیادہ تر ننگے دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ سب دے پاس نمایاں برتن-پیٹ نيں لیکن پسلیاں ظاہر اے ، غذائیت د‏‏ی اک عام علامت ا‏‏ے۔ یتیم جو قحط تو‏ں بچ گئے
پال گرینف دے مطابق ، بنگال د‏‏ی صوبائی حکومت نے اپنی امدادی سرگرمیاں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے اس لئی موخر کيتا کہ انہاں نو‏ں نئيں معلوم سی کہ انسانی ساختہ جھٹکے تو‏ں تعلق تو‏ں متاثرہ صوبائی چاول د‏‏ی منڈی تو‏ں نمٹنے دا طریقہ ، [325] اس تو‏ں کدرے زیادہ واقف معاملہ ا‏‏ے۔ قدرتی آفات د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی قلت۔ ہور ایہ کہ شہری درمیانے طبقے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تشویش سی ، پینڈو غریب نني‏‏‏‏ں۔ اوہ وی توقع ک‏ر رہ‏ے سن کہ حکومت ہند صوبہ تو‏ں باہر تو‏ں کھانا لے ک‏ے بنگال نو‏‏ں بازیاب کرائے گی (350،000 ٹن وعدہ کيتا گیا سی لیکن نئيں پہنچایا گیا)۔ تے آخر کار ، انہاں نے طویل عرصے تو‏ں اک عوامی پروپیگنڈہ مہم دے نال بنگال د‏‏ی چاول د‏‏ی فراہمی وچ "اہلیت" دا اعلان کيتا سی ، تے ڈردے سن کہ قلت د‏‏ی بجائے قلت د‏‏ی گل کرنا ذخیرہ اندوزی تے قیاس آرائیاں دا باعث بنے گا ۔[316]
سرکاری امداد د‏‏ی تقسیم وچ وی بے حد بدعنوانی تے اقربا پروری کيتی گئی۔ اکثر ادھا سامان بلیک مارکیٹ وچ یا دوستاں یا رشتہ داراں دے ہتھو‏ں وچ غائب ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ [6 326] اک طویل عرصے تو‏ں قائم تے تفصیلی قحط کوڈ دے باوجود جس وچ امداد وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا ہوئے گا ، تے جون 1943 وچ حکومت نے نجی طور اُتے اک بیان جاری کيتا سی کہ قحط د‏‏ی حالت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اعلان کرنے د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے ، [327] ایہ اعلان کدی نئيں ہويا۔ [175]
چونکہ ابتدائی طور اُتے سرکاری امداد دیاں کوششاں محدود سن ، لہذا نجی گروہاں تے رضاکارانہ کارکناں د‏‏ی اک وڈی تے متنوع تعداد نے محرومی د‏‏ی وجہ تو‏ں خطرنا‏‏ک ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [328] کمیونسٹ، سوشلسٹ، امیر تاجراں، خواتین دے گروپ، دور تو‏ں عام شہریاں کراچی تے بھارتی تارکین وطن دور مشرق افریقہ جِنّا تو‏ں امدادی سرگرمیاں یا رقم، خوراک تے کپڑ‏ے دا بھیجیا عطیات وچ مدد. [9 32]] راج دے جنگ حامی اتحادیاں تے جنگ مخالف قوم پرستاں سمیت ، متنوع سیاسی گروپس ، ہر اک نے وکھ وکھ امدادی فنڈز یا امدادی گروپ قائم کیتے۔ [330] اگرچہ انہاں متنوع گروہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کدی کدی ہندو تے مسلم فرقہ واریت نے متاثر کيتا، غیر منصفانہ سلوک تے حقداری دا تلخ الزامات تے جوابی الزامات دے نال ، [33 331] اجتماعی طور اُتے انہاں نے خاطر خواہ امداد فراہ‏م کيتی۔ [329]
مئی 1943 وچ بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں دے خاتمے دے بعد اناج کلکتہ وچ خریداراں دے لئی بہنا شروع ہويا ،  لیکن 17 جولائ‏ی نو‏‏ں میدنا پور وچ دریائے دامودر دے سیلاب نے ریل د‏‏ی وڈی لائناں نو‏‏ں توڑیا ، جس تو‏ں ریلوے دے ذریعہ درآمد نو‏‏ں شدید طور اُتے رکاوٹ بنایا گیا۔ [3 333] جدو‏ں قحط د‏‏ی گہرائی تے گنجائش ناقابل تسخیر بن گئی ، صوبائی حکومت نے اگست 1943 وچ سخت باورچی خانہ قائم کرنا شروع کيتا۔ گھبرانے والی ، جو اکثر محض اک بقا د‏‏ی سطح د‏‏ی کیلوری د‏‏ی مقدار فراہ‏م کردی سی ، [4 334] کدی کدی کھپت دے لئی نا مناسب سی - گندا ، ریت تے بجری تو‏ں آلودہ یا آلودہ۔ [335] [ ناکا‏م تصدیق ] ناواقف تے اجیرناج اناج اکثر چاول دے بدلے رکھے جاندے سن ، جس تو‏ں آنتاں د‏‏ی تکلیف ہُندی سی جس دا نتیجہ اکثر کمزور لوکاں وچ ہُندا سی۔ اس دے باوجود ، سرکاری لذیذ کچن تو‏ں تقسیم شدہ کھانے فوری طور اُتے پینڈو غریباں دے لئی امداد دا بنیادی ذریعہ بن گیا۔ [336]
اگست وچ انہاں ریلاں د‏‏ی مرمت کيتی گئی سی تے حکومت ہند دے دباؤ تو‏ں ستمبر دے دوران کلکتہ وچ خاطرخواہ سامان لیایا گیا سی ، [7 337] لنلیٹگو دے آخری مہینے وچ وائسرائے د‏‏ی حیثیت تاں۔ اُتے ، اک دوسرا مسئلہ سامنے آیا: محکمہ بنگال دا محکمہ شہری فراہمی ناقص تے اس سامان د‏‏ی تقسیم دے لئی کم تر لیس سی ، جس دے نتیجے وچ آوا جائی د‏‏ی رکاوٹ کھلی ہويا وچ بوہت سارے اناج دے ڈھیر بچھ گئی ، جس وچ کلکتہ دا نباتات‏ی باغ وی شامل سی۔ [8 338] فیلڈ مارشل آرچیبلڈ واویل نے اس اکتوبر وچ ، للنتھگو د‏‏ی جگہ لے لی ، دو ہفتےآں دے اندر انہاں نے اہ‏م سامان د‏‏ی آوا جائی تے تقسیم دے لئی فوجی مدد کيت‏ی درخواست کيتی سی۔ ایہ امداد فوری طور اُتے فراہ‏م کيتی گئی ، بشمول "اک مکمل تقسیم "کے … 15،000 [برطانوی] فوجی … فوجی لاریاں تے رائل ایئر فورس "اور ایتھ‏ے تک کہ انتہائی دور دراز دے پینڈو علاقےآں وچ تقسیم وی وڈے پیمانے اُتے شروع ہوئی۔ [9 339] خاص طور اُتے ، پنجاب تو‏ں اناج درآمد کيتا گیا ، تے میڈیکل وسائل نو‏‏ں تے وی زیادہ دستیاب کردتا گیا سی۔   رینک تے فائل سپاہی ، جنہاں نے بعض اوقات اپنے راشناں تو‏ں بے سہارا لوکاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے احکامات د‏‏ی نافرمانی کيت‏ی سی ، [11]] تقسیم وچ اپنے کم د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی بنا اُتے بنگالیاں دے ذریعہ انہاں دا احترام کيتا گیا سی۔ ریلیف۔ [342]اس دسمبر وچ ، بنگال وچ "اب تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [چاول] دھان د‏‏ی فصل" کاشت ہوئی سی۔ گرینف دے مطابق ، دوسری فصلاں دے لئی پہلے استعمال ہونے والی زمین د‏‏ی وڈی مقدار چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل ہوگئی سی۔ چاول د‏‏ی قیمت گرنا شروع ہوگئی۔ [3 343] قحط تے وبائی بیماری تو‏ں بچ جانے والے افراد نے خود ہی فصل نو‏‏ں اکٹھا کيتا ، [4 344] اگرچہ کچھ دیہات وچ کم کرنے دے اہل کوئی بچنے والے نئيں سن ۔ [5 345] واویل نے کئی ہور کلیدی اقدامات اٹھائے ، جنہاں وچ ایہ وعدہ وی شامل سی کہ دوسرے صوبےآں د‏‏ی امداد وی بنگال دے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں مہیا کردی رہے گی ، اک کم تو‏ں کم راشن اسکیم قائم کرے گی ، [3 343] تے (کافی کوشش دے بعد) برطانیہ اُتے غالبا بین الاقوامی درآمدات وچ اضافہ کرن۔ [242]بحران دے بارے وچ انہاں دے فیصلہ کن تے موثر جواب دے لئی انہاں د‏‏ی بھر پور تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ [6 346] فوڈ ریلیف دے تمام سرکاری کم دسمبر 1943 تے جنوری 1944 وچ ختم ہوئے۔ [347]
معاشی تے سیاسی اثرات
قحط دے نتیجے وچ پہلے تو‏ں موجود معاشرتی معاشی عمل وچ بہت تیزی آئی جس دے نتیجے وچ غربت تے آمدنی دا عدم مساوات پیدا ہويا ، [8 348] بنگال د‏‏ی معیشت تے معاشرتی تانے بانے دے اہ‏م عناصر نو‏‏ں بری طرح تو‏ں متاثر کيتا تے لکھاں خانداناں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ [9 349] بحران نے مغلوب تے معیشت دے وڈے حصےآں نو‏‏ں غریب کردتا۔ غربت دا اک اہ‏م ذریعہ زمین سمیت اثاثےآں د‏‏ی فروخت د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے مقابلہ د‏‏ی حکمت عملی سی۔ 1943 وچ صرف مشرقی بنگال دے اک پنڈ وچ ، مثال دے طور اُتے ، کل 168 خانداناں وچو‏ں 54 نے اپنے تمام مکانات دا کچھ حصہ بیچ دتا۔ انہاں وچ ، 39 (یا 4 وچو‏ں تقریبا 3) نے خوراک د‏‏ی کمی دے رد عمل وچ مقابلہ کرنے د‏‏ی حکمت عملی دے طور اُتے ایسا کيتا۔ [350]چونکہ پورے بنگال وچ قحط پيا ، تقریبا 1. 16 لکھ خانداناں - تقریبا تمام مکاناں وچو‏ں اک چوتھائی - نے پوری یا جزوی طور اُتے اپنی دھان د‏‏ی زمین بیچ دتی یا رہن رکھ د‏تی۔ کچھ لوکاں نے آسمانی قیمتاں تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی ایسا کيتا ، لیکن بوہت سارے افراد خود نو‏‏ں بحران تو‏ں دوچار پریشانی تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مجموعی طور اُتے 260،000 خانداناں نے اپنی تمام مکانات نو‏‏ں بالکل فروخت کردتا ، اس طرح زمینداراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں مزدوراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں گر گئی۔ [1 351] تھلے دتے گئے جدول وچ واضح کيتا گیا اے کہ ہر چار سالاں وچ زمین د‏‏ی منتقلی وچ نمایاں اضافہ ہويا۔ جدو‏ں 1940–41 دے بنیادی دورانیے دے مقابلے وچ ، 1941–42 دا اضافہ 504٪ ، 1942–43 665٪ ، 1943–44 وچ 1،057٪ تے 1940 1941 دے مقابلہ وچ 1944–45 دا اضافہ 872٪ سی:
کم آمدنی والے گروہاں وچ ایہ کمی متعدد پیشےآں وچ ہويا۔ مطلق تعداد وچ ، قحط دے بعد غربت دا سب تو‏ں زیادہ متاثر خواتین تے بے زمین زرعی مزدور سن ۔ نسبتا terms لفظاں وچ ، پینڈو تجارت ، ماہی گیری تے آوا جائی (کشتی میناں تے بیل گڈیاں دے ڈرائیوراں) وچ مصروف افراد نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھانا پيا۔ [3 353] مطلق تعداد وچ ، زرعی مزدوراں نو‏‏ں بدحالی تے اموات د‏‏ی اعلیٰ شرح دا سامنا کرنا پيا۔ [354]
میڈیا کوریج
مرکزی مضمون: 1943 دے بنگال قحط د‏‏ی میڈیا کوریج
کلکتہ دے انگریزی بولی دے دو معروف اخبارات اسٹیٹسمین (اس وقت برطانوی ملکیت والے) [358] تے امریتا بازار پیتریکا (آزادی دے انتخابی کارکن ٹشر کاندی گھوش دے ذریعہ ترمیم شدہ ) سن ۔ [9 359] قحط دے ابتدائی مہینےآں وچ ، حکومت نے "اشیائے خوردونوش دے بارے وچ عوام دے خوف نو‏‏ں پُرسکو‏ن کرنے"  تے سرکاری موقف اُتے عمل کرنے دے لئی اخبارات اُتے دباؤ ڈالیا کہ چاول د‏‏ی کمی نئيں ا‏‏ے۔ اس کوشش نو‏‏ں کچھ کامیابی ملی۔ اسٹیٹسمین نے ایہ اداریے شائع کیتے کہ انہاں دا کہنا اے کہ قحط صرف تے صرف قیاس آرائیاں تے ذخیرہ اندوزی دے سبب سی ، جدو‏ں کہ "مقامی تاجراں تے پروڈیوسراں نو‏‏ں بہلانے تے وزارتی کوششاں د‏‏ی تعریف کردے ہوئے"۔  قحط د‏‏ی خبراں وی جنگ دے وقت سخت سنسرشپ تو‏ں مشروط سن - ایتھ‏ے تک کہ "قحط" دے لفظ دے استعمال اُتے وی پابندی عائد کردتی گئی سی  - بعد وچ دتی اسٹیٹسمین نے ایہ تبصرہ کيتا کہ برطانیہ د‏‏ی حکومت "عملی طور اُتے ایسا لگدا اے کہ برطانوی عوام دے علم تو‏ں روکیا اے کہ بنگال وچ بالکل قحط پيا سی۔ [361]
جولائ‏ی دے وسط 1943 وچ شروع ہويا تے اگست وچ اس تو‏ں وی زیادہ ، انہاں دو اخباراں نے قحط د‏‏ی گہرائی تے وسعت ، معاشرے اُتے اس دے اثرات ، تے برطانوی ، ہندو تے مسلم سیاسی ردعمل د‏‏ی نوعیت دے تفصیلی تے تیزی تو‏ں تنقیدی بیانات شائع کرنا شروع کردتے۔. [362] اک خبر د‏‏ی کوریج وچ اہ‏م موڑ، اگست 1943 دے اواخر وچ آیا دے مدیر جدو‏ں سیاستدان ، ایان اسٹیفنز ، مائل کرنا چاہیا تے متاثرین دے گرافک تصاویر د‏‏ی اک سیریز شائع کيتا. انھاں نے دنیا د‏‏ی سرخیاں بناواں [3 363] تے اس نے قحط دے ملکی تے بین الاقوامی شعور د‏‏ی شروعات کيتی۔ [4 364] اگلی صبح ، " دہلی وچ دوسرے ہتھ تو‏ں کاغذ د‏‏ی کاپیاں کئی بار نیوز اسٹینڈ قیمت اُتے فروخت ہوئیاں ،"[287] تے جلد ہی " واشنگٹن وچ محکمہ خارجہ نے انہاں نو‏‏ں پالیسی سازاں وچ تقسیم کيتا"۔ [5 365] برطانیہ وچ ، دتی گارڈین نے اس صورتحال نو‏‏ں "بیان تو‏ں بالا خوفناک" قرار دتا ا‏‏ے۔ [6 366] انہاں تصاویر دا گہرا اثر پيا تے "بوہت سارے لوکاں دے لئی ، نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خاتمے دا آغاز" دے نشانات سن ۔ [6 366] اسٹیفنز نے انہاں نو‏‏ں شائع کرنے تے انہاں دا ناقص ادارتی موقف اپنانے دے فیصلے نو‏‏ں بہت سارے افراد (فیمن انہاں نوںائری کمیشن سمیت) د‏‏ی تعریف حاصل کيتی ، [7 367] تے اسنو‏ں "صحافتی جرات دا اک واحد فعل قرار دتا گیا اے جس دے بغیر تے وی بہت ساریاں زندگیاں زندگی گزار سکدی ني‏‏‏‏ں۔ یقینا کھو گیا اے "۔ [287]اسٹیفنز دے اداریاں دے نال ، تصاویر د‏‏ی اشاعت نے نہ صرف برطانوی حکومت نو‏‏ں متاثرین نو‏‏ں مناسب امداد فراہ‏م کرنے دے لئی قحط نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ، [8 368] بلکہ امارتیہ سین دے با اثر دلیل نو‏‏ں وی متاثر کيتا کہ اس د‏ی موجودگی آزادانہ پریس جمہوری ملکاں وچ قحط نو‏‏ں رکدا ا‏‏ے۔ [9 369] انہاں تصاویر نے امرتہ بازار پیٹرکا تے انڈین کمیونسٹ پارٹی دے عضو ، عوامی جنگ نو‏‏ں وی ایسی ہی تصاویر شائع کرنے دے لئی حوصلہ افزائی کيتی۔ مؤخر الذکر فوٹو گرافر سنیل جانah نو‏‏ں مشہور کردین گے ۔ [0 370] قحط نو‏‏ں چھپانے والی خواتین صحافیاں وچ فریدہ بیدی ، لاہور دے دتی ٹربیون د‏‏ی رپورٹنگ ، [1 371] اورواسودھا چکورتی تے کلیانی بھٹاچارجی ، جنہاں نے قوم پرست نقطہ نظر تو‏ں لکھیا۔ [372]
قحط نو‏‏ں ناولاں ، فلماں تے فن وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ناول Ashani د‏‏ی Sanket طرف Bibhutibhushan Bandyopadhyay اک نوجوان ڈاکٹر تے قحط دے دوران پینڈو بنگال وچ اپنی بیوی دے اک غیر حقیقی اکاؤنٹ اے. ہدایتکار ستیجیت رے نے 1973 وچ ايس‏ے ناں ( ڈسٹنٹ تھنڈر ) د‏‏ی اک فلم وچ اس د‏ی تشکیل کيت‏ی سی ۔ اس فلم نو‏ں دتی نیویارک ٹائمز گائڈ ٹو ٹوسٹ 1000 دے لئی بنائے گئے بہترین فلماں وچ درج کيتا گیا اے ۔ [3 37 Also ] اس دے علاوہ مشہور ناول سو ساری ہنگرس نيں! (1947) د‏‏ی طرف تو‏ں Bhabani بھٹاچاریہ تے 1980 فلم Akaler Shandhaney طرف مرتال سین. ایلا سینحقیقت اُتے مبنی کہانیاں دا مجموعہ ، تاریک دن: قحط زدہ بنگال دا داستان ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عورت دے نقطہ نظر تو‏ں بھیانک واقعات د‏‏ی یاد آندی ا‏‏ے۔ [374]
ہسٹوریگرافی
اس دے بعد دے عشراں وچ قحط د‏‏ی وجوہات دے بارے وچ تنازعہ جاری ا‏‏ے۔ مجرمانہ صلاحیت دا تعین کرنے د‏‏ی کوشش ، تحقیق تے تجزیے وچ قدرتی قوتاں دے اثرات ، منڈی د‏‏ی ناکامیاں ، ناکامیاں د‏‏ی پالیسیاں یا سرکاری ادارےآں د‏‏ی بدانتظامی ، تے نجی کاروبار دے ذریعہ جنگی منافع بخش یا ہور بے راہ روی جداں پیچیدہ امور دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ عصری اعدادوشمار دے بوہت سارے دستیاب اعداد و شمار د‏‏ی درستگی اک پیچیدہ عنصر اے ، [१ 6]] حقیقت ایہ اے کہ تجزیے تے انہاں دے نتائج سیاسی تے سیاسی ني‏‏‏‏ں۔ [378]
1942 دے آخر وچ فصل د‏‏ی کمی د‏‏ی ڈگری تے 1943 وچ اس دے اثرات نے قحط د‏‏ی تریخ نگاری اُتے غلبہ حاصل کيتا ۔ [] 43] [U] مسئلہ دو تناظر وچ اک وڈی بحث کيتی عکاسی کردا اے: اک قحط د‏‏ی وجہ دے طور اُتے خوراک د‏‏ی دستیابی وچ کمی (ایف اے ڈی) د‏‏ی اہمیت اُتے زور دیندا اے ، تے دوسرا تبادلہ دے حقداراں د‏‏ی ناکامی اُتے فوکس کردا ا‏‏ے۔(ایف ای ای) ایف اے ڈی د‏‏ی اس وضاحت وچ قحط نو‏‏ں فصل د‏‏ی ناکامیاں دا ذمہ دار قرار دتا گیا اے جنہاں وچ بنیادی طور اُتے بحراناں جداں خشک سالی ، سیلاب ، یا جنگ تو‏ں انساناں د‏‏ی تباہی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ ایف ای ای اکاؤنٹ اس گل اُتے متفق اے کہ اس طرح دے بیرونی عوامل بعض معاملات وچ اہ‏م ہُندے نيں ، لیکن انہاں دا کہنا اے کہ قحط بنیادی طور اُتے پہلے تو‏ں موجود "ساختی کمزوری" (جداں غربت) تے صدمے دے واقعات (جداں جنگ یا بازاراں وچ سیاسی مداخلت) دے درمیان تعامل ا‏‏ے۔ خوراک د‏‏ی معاشی منڈی وچ خلل پڑدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ گل گل کردے نيں تاں ، معاشرے وچ کچھ گروہ خوراک د‏‏ی خریداری یا حصول دے قابل نئيں ہوسکدے نيں حالانکہ کافی سامان دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ [379]
ایف اے ڈی تے ایف ای ای دونے نقطہ نظر اس گل اُتے متفق ہون گے کہ 1943 وچ برما تو‏ں درآمدات دے نقصان ، چکرو طوفان تو‏ں ہونے والے نقصان تے بھوری جگہ د‏‏ی افادیت د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگال نو‏‏ں کم تو‏ں کم اناج د‏‏ی قلت دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے ، ایف ای ای دے تجزیاں وچ کمی نو‏‏ں بنیادی عنصر اُتے غور نئيں کيتا گیا اے ، [ 80 while ]] جدو‏ں کہ ایف اے ڈی اُتے مبنی اسکالرز جداں پیٹر بوبرک دا خیال اے کہ کھانے د‏‏ی فراہمی وچ اک تیز کمی اس دا فیصلہ کرنے والا اہ‏م عنصر سی۔ [1 381] خاص طور اُتے ، ایس وائی پدمنابن تے بعد وچ مارک ٹوگر نے بحث کيتی کہ قحط سالی دے بعد تے بعد وچ تجزیاں وچ ، بھوری جگہ د‏‏ی بیماری دے اثرات نو‏‏ں بوہت گھٹ سمجھیا گیا سی۔ [2 382] فنگس دے ذریعہ فصل د‏‏ی تباہی دے آثار ٹھیک ٹھیک ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت دے معاشرتی تے انتظامی حالات دے پیش نظر ، مقامی عہدیداراں نے شاید انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا ہوئے گا۔[383]
1943 دے بنگال قحط نو‏‏ں "استحقاق قحط" دے طور اُتے بیان کرنے دے لئی ، امرتیہ سین نے [384] دے ذریعہ تعلیمی اتفاق رائے عام طور اُتے ایف ای ای اکاؤنٹ د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے ۔ اس قول اُتے ، قحط دا خسارہ جنگی مہنگائی نو‏‏ں عام کردتا گیا سی ، تے قیمت اُتے قابو پانے وچ ترجیحی تقسیم تے بد نظمی د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ ایہ مسئلہ تے ودھ گیا سی ، [5 385] لیکن بھاری قیاس آرائی د‏‏ی خریداری د‏‏ی وجہ تو‏ں افراط زر د‏‏ی شرح وچ تباہ کن کود پڑ رہی ا‏‏ے۔ تے گھبراہٹ تو‏ں چلنے والا ذخیرہ اندوزی۔ [6 386] اس دے نتیجے وچ بے زمین زرعی کارکناں د‏‏ی اصل اجرت وچ زبردست کمی واقع ہوئی ، [7 387] اس وجہ تو‏ں کہ مقامی قلت نو‏‏ں اک خوفناک قحط وچ بدلنا پيا۔ [388]
حالیہ تجزیاں وچ اکثر سیاسی عوامل اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ [9 38]] حکومت دے کردار دے بارے وچ تبادلہ خیالات نو‏‏ں دو وسیع کیمپاں وچ تقسیم کيتا گیا: اوہ لوک جو ایہ دسدے نيں کہ حکومت بلاجواز بحران دا جواب دینے وچ ناکا‏م رہی سی یا [was 0 0] تے ایہ کہندے نيں کہ حکومت جان بجھ کر بھکھ ہند بھارتیاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں نظرانداز کردی اے یا انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردی ا‏‏ے۔. سابقہ ​​لوک اس مسئلے نو‏‏ں جنگی وقت تو‏ں بچنے والی پالیسی د‏‏ی ناکامیاں تے اک ایسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں "خوفناک ردعمل" [150] دے طور اُتے دیکھدے نيں جو حیرت انگیز طور اُتے ناکارہ سی ، [391] مغلوب [392] تے بد نظمی وچ ۔ آخر کار "حکمران نوآبادیات‏ی اشرافیہ" دے ذریعہ انصاف دے شعوری طور اُتے اسقاط حمل د‏‏ی حیثیت تو‏ں [393] جس نے بنگال دے غریباں نو‏‏ں ترک کردتا۔ [394]
سین نے اس تو‏ں انکار نئيں کيتا کہ برطانوی حکومت نے اس بحران وچ مدد کيت‏ی اے ، لیکن پالیسی د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں پوری طرح تو‏ں غلط فہمی دے طور اُتے دیکھدا ا‏‏ے۔ اس غلط فہمی دے نتیجے وچ تبادلہ دے حقداراں وچ مہنگائی تو‏ں چلنے والے حقیقی تے تباہ کن عدم توازن نو‏‏ں دور کرنے دے بجائے غذائی قلت د‏‏ی قلت د‏‏ی پیمائش اُتے مکمل طور اُتے گمراہ کن زور دتا گیا۔ [5 55 ] اس دے بالکل برعکس ، اگرچہ کارماک گرڈا نوٹ کردے نيں کہ عام طور اُتے اس قحط دے تبادلے دے حقوق دا نظریہ قبول کيتا جاندا اے ، اوہ سین د‏‏ی نسبت فصل د‏‏ی کمی د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں زیادہ وزن دیندا اے ، تے سین د‏‏ی تاکید نو‏‏ں وڈی حد تک مسترد کردا ا‏‏ے۔ ذخیرہ اندوزی تے قیاس آرائیاں اُتے [396]وہ اوتھ‏ے نئيں رکدا اے لیکن "سیاسی خواہش د‏‏ی کمی" تے جنگ دے وقت د‏‏ی ترجیحات دے دباؤ اُتے زور دیندا اے جس نے برطانوی حکومت تے بنگال د‏‏ی صوبائی حکومت نو‏‏ں خوفناک فیصلے کرنے اُتے مجبور کيتا: "انکار پالیسیاں" ، جنگی سامان د‏‏ی فراہمی دے لئی بھاری شپنگ دا استعمال۔ کھانے د‏‏ی بجائے ، قحط دا باضابطہ اعلان کرنے تو‏ں انکار ، تے بین الصوبائی تجارتی رکاوٹاں دے ذریعہ اناج منڈیاں د‏‏ی بلقان کاری ۔ [7 77] اس خیال اُتے ، ایہ پالیسیاں ہندوستانی مفادات د‏‏ی قیمت اُتے برطانوی فوجی اہداف د‏‏ی تکمیل دے لئی بنائی گئياں ، [39 88] جنگی کابینہ د‏‏ی "فوج د‏‏ی ضروریات د‏‏ی فراہمی تے جے ضروری ہويا تاں ہندوستانی عوام نو‏‏ں بھکھ تو‏ں دو" جانے د‏‏ی رضامندی ظاہر کردی ا‏‏ے۔ [399]حادّا‏تی ہونے تو‏ں کدرے زیادہ ، انہاں بازیاں نو‏‏ں پہچاننے والے ہندوستانی گروہاں دے لئی مہلک دے طور اُتے پہلے ہی تسلیم کرلیا گیا سی جنہاں د‏‏ی معاشی سرگرمیاں براہ راست ، فعال ، یا مناسب طریقے تو‏ں برطانوی فوجی اہداف نو‏‏ں اگے نئيں بڑھادیاں سن۔ [. 400]] ہوسکدی اے کہ پالیسیاں جنگ دے وقت دے اپنے اہداف نو‏‏ں پورا کرسکدیاں نيں ، لیکن صرف گھریلو معیشت وچ وڈے پیمانے اُتے سندچیوندی د‏‏ی قیمت پر۔ اس دلیل دے مطابق ، برطانوی حکومت پینڈو اموات د‏‏ی اخلاقی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ [401]اوریول لاء اسمتھ د‏‏ی قحط د‏‏ی وجوہات وچ مددگار ثابت ہونے د‏‏ی بحث وی برطانوی حکومت ہند اُتے الزام عائد کردی اے ، بنیادی طور اُتے وائسرائے للنتھگو د‏‏ی سیاسی وابستگی د‏‏ی عدم دستیابی اُتے اس گل اُتے زور دیندا اے کہ اوہ بین النوعیاندی رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اپنے اختیار نو‏‏ں استعمال کرکے "صوبائی خودمختاری د‏‏ی خلاف ورزی" کرے گی ، جس تو‏ں آزادیاں نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے گا۔ زندگی بچانے والے اناج د‏‏ی نقل و حرکت۔ [402]
قحط دے دناں تو‏ں ہن تک موجود اک متعلقہ دلیل [403] لیکن مدھوشی مکرجی د‏‏ی لمبائی وچ اس نے برطانوی حکومت وچ اہ‏م شخصیتاں (خاص طور اُتے وزیر اعظم ونسٹن چرچل) اُتے الزام لگایا اے [404] ہندوستانیاں تے ہندوستانی آزادی دے خلاف حقیقی عداوت ، اک عداوت بنیادی طور اُتے سامراجی استحقاق دے تحفظ د‏‏ی خواہش تو‏ں پیدا ہويا اے لیکن نسل پرستانہ مظالم دے نال وی جکڑا ہويا ا‏‏ے۔ [5 405] اس دا ذمہ دار بنگلہ دیش دے وسیع پیمانے اُتے قوم پرست جذبات تے پرتشدد چھڈن بھارت بغاوت دے سمجھ‏‏ے جانے والے غداری دے سبب برطانوی غصے دا اے ۔ [406] مورخ تیریشنکر رائےاس قول نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے نيں تے اس دا حوالہ دیندے نيں "بولی"۔ اس دے بجائے ، رائے نے مقامی حکومت وچ قحط دے بارے وچ پھیلائی جانے والی دشمنی تے غلط فہمی دے بارے وچ تاخیر تو‏ں منسوب ہونے د‏‏ی وجہ ، خاص طور اُتے وزیر برائے شہری فراہمی حسینین شہید سہروردی نو‏‏ں قرار دتا ، جس نے برقرار رکھیا کہ قحط وچ خوراک د‏‏ی کمی نئيں اے ، جدو‏ں کہ اس گل دا ثبوت بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ چرچل دے خیالات جنگی کابینہ د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں متاثر کردے ني‏‏‏‏ں۔ [407]
اس دے حصے دے مطابق ، برطانوی حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں 1944 وچ تقرری شدہ [ کمیشن دے ممبران [408] تے بنگال وچ ہندوستانی شہری خدمات دے سابق عہدیدار سر جان ووڈ ہیڈ د‏‏ی سربراہی وچ ) ، [409] د‏‏ی رپورٹ نے برطانوی حکومت نو‏‏ں اس تو‏ں انکار کردتا تمام وڈے الزام [410] اس نے قیمتاں اُتے قابو پانے تے آوا جائی د‏‏ی کوششاں وچ کچھ ناکامیاں دا اعتراف کيتا [411] تے ناگزیر تقدیر دے دامن اُتے اضافی ذمہ داری عائد کيتی ، لیکن (سیاست دان) زیادہ تر مسلم سیاست داناں دے لئی اپنی وسیع و عریض انگلی د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی [412] [ ناکا‏م توثیق ] [V] صوبائی حکومت بنگال : [413]جداں کہ بیان کيتا گیا اے ، "تمام حالات اُتے غور کرنے دے بعد ، اسيں اس نتیجے تو‏ں نئيں بچ سکدے کہ اوہ حکومت بنگال دے اقتدار وچ پئے ، صحیح وقت اُتے جرات مند ، پرعزم تے ارادتا اقدامات دے ذریعے قحط دے سانحے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے روک سکیا۔ جداں کہ واقعی ہويا اے "۔ [4 414] مثال دے طور اُتے ، قحط نو‏‏ں ترجیح دتے جانے والے الزامات دے سلسلے وچ قحط انہاں نوںائری کمیشن د‏‏ی حیثیت ایہ اے کہ حکومت بنگال دا سپلائی اُتے قابو نہ ہونا زیادہ سنگین معاملہ سی۔  کچھ ذرائع نے الزام لگایا اے کہ فیمل کمیشن نے جان بجھ کر برطانیہ اُتے الزام لگانے تو‏ں انکار کردتا سی یا ایسا کرنے دے لئی وی تیار کيتا گیا سی۔ [416]پر ، بوبرک اس رپورٹ د‏‏ی مجموعی درستگی دا دفاع کردے نيں ، تے ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ کسی پیش قیاسی دے بغیر کيتے گئے سن تے دو بار اسنو‏ں عمدہ قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ دراں اثنا ، اوہ بار بار تے بلکہ زبردستی سین دے بارے وچ اپنے تجزیاں د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ [7 417] برطانوی الزامات کہ ہندوستانی عہدیدار ذمہ دار سن 1943 دے اوائل وچ ہی شروع ہويا ، جدو‏ں 5 اکتوبر نو‏ں دتی اسٹیٹسمین وچ اک اداریے نے ناگوار گزریا۔ [418]
پال گرینف دوسرے تجزیہ کاراں تو‏ں زیادتی دے معاملے اُتے زور دے ک‏ے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے حساب تو‏ں ، آبادی دے دباؤ تے مارکیٹ د‏‏ی نا اہلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگال قحط دا شکار سی ، تے انھاں جنگ ، سیاسی تنازعات تے قدرتی وجوہات دے سنگین امتزاج نے ودھیا دتا سی۔ [9१9] سب تو‏ں ودھ ک‏ے ، براہ راست الزام حکومت کیت‏‏ی مداخلت دے اک سلسلے اُتے عائد کيتا جانا چاہیدا جس تو‏ں تھوک دے چاول د‏‏ی منڈی وچ خلل پيا۔ [420]اک بار جدو‏ں بحران شروع ہويا تاں ، معاشرتی ہر سطح اُتے انہاں دے فراہ‏م کنندگان دے ذریعہ انحصار کرنے والےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے معاشرتی فیصلےآں دا اک سلسلہ شروع کر دتا گیا۔ کسان گھراناں دے مرد سربراہ کمزور کنبے دے افراد نو‏‏ں ترک کر گئے۔ زمینداراں نے سرپرستی د‏‏ی مختلف قسماں نو‏‏ں ترک کردتا جو گرینف دے مطابق روايتی طور اُتے برقرار سی تے حکومت نے پینڈو غریباں نو‏‏ں ترک کردتا۔ انہاں لاوارث گروپاں نو‏‏ں معاشرتی تے سیاسی طور اُتے موت دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ [421]
فوٹ نوٹس
(11.46 -6.29) / (31.77 – 19.46) ، فیر 100 = 41.998٪ یا تقریبا 42٪ تو‏ں ضرب۔ تفریق ممکنہ طور اُتے مہارٹن (1992 ، صفحہ 243 ، ٹیبل 5.5)ماں پیش کردہ ٹیبلر اعداد و شمار نو‏‏ں گول کرنے یا تراشنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:آفتاں گٹھ:بنگال دی تریخ
باہرلے جوڑ
گٹھ:بنگال دی تریخ
داردی بولیاں
داردی بولیاں دا اثر
ایہدے وچ کوئی دو رائے نئیں کہ لگ بھگ ساریاں داردی بولیاں تے سنسکرت، فارسی، پنجابی، ہندی-اردو وغیرہ دا اثر پیا اے تے ایہناں بولیاں دے کئی لفظ داردی بولیاں وچ ورتے جاندے نیں پر بوہتے ماہر لسانیات دا منݨا اے کہ داردی بولیاں نے وی غیر داردک ہندی آریائی بولیاں اتے اپݨی نہار چھڈی اے ۔ ایہ مانتا وی اے کہ پنجابی، اتراکھنڈ دیاں کچھ بولیاں اتے داردی دا اثر نظر آؤندا اے ۔  حالانکہ اس گل تے اختلاف اے، پر اک دھارنا ایہہ وی اے کہ پرانے دور وچ داردی اک بہت وڈے کھیتر وچ بولی جاندی سی جو سندھ دریا دے آسے-پاسے(سندھ توں کشمیر تک) اتے پھر ہماچل پردیش اتے اتراکھنڈ تک پھیلیا ہویا سی۔
مہانپران دی تھاں الپپران وئنجن
زیادہ تر ہند آریائی بولیاں وچ مہانپران اتے الپپران وئنجناں نوں ہوا-پرواہ دے نال بولیا جاندا اے، جویں کہ مہاپران وئنجن کھ نوں منہ توں ہوا-پرواہ نال بولیا جاندا اے جدوں کہ اسدے نال ملدے الپپران وئنجن ک نوں بہت گھٹ ہوا-پرواہ نال بولیا جاندا اے۔ اجیہا داردی بولیاں وچ نہیں اے۔ ایہناں بولیاں وچ ہوا-پرواہ دی تھاں سر بدلی دے الپپران اتے مہانپران وئنجنا وچ انتر کیتا جاندا اے۔ مثال دے طور تے جتھے سنسکرت وچ بھومی شبد اے اتھے کھووار بولی وچ بؤم اے جس وچ آواز موٹے سور توں پہلے سور ول نوں جاندی اے ( مطلب مردانہ سور توں عؤرتانا سور ول نوں)۔  اسے طرحاں نال جتھے ہندی وچ مہانپرانی دھ توں دھوآں ہندا اے اتھے پاشائی وچ الپپرانی 'د توں دؤم ہندا اے۔ سنسکرت دے دگدھ اتے ہندی دے دودھ دی تھاں کشمیری وچ دود ہندا اے۔  مغربی پہاڑی اتے پنجابی وچ وی اسے طرحاں مہانپران دی تھاں اتے سر-بدلاء دیکھن نوں ملدا اے، جویں کہ پنجابی وچ ہندی دے گھر دی تھاں سر بدلدا ہویا شبد کر ہندا اے۔
واک وچ عمل دی تھاں
زیادہ تر ہند ایرانی بولیاں وچ عمل واک دے انت وچ آؤندی اے۔ پر داردی بولیاں وچ عمل شبد واک دے وچالے آؤندی اے۔ اس معاملے وچ داردی بولیاں انگریزی وانگ ہندیاں ہن۔
اتے لکھے ہوئے واکاں وچ کریا نوں گوڑھے اکھراں وچ لکھیا گیا اے۔ جویں کہ واضع اے کہ لگبھگ ساریاں ہند-ایرانی بولیاں وچ کریا واک دے انت وچ آؤندی اے، لیکن داردی اس نیم نوں بھنگ کردی اے اتے انگریزی وانگ کریا نوں نانوَ توں بعد تھاں دندی اے۔ ایسیاں بھاشاوا جنھاں وچ کریا نانوَ توں بعد آؤندی ہووے نوں کریا دوجیلیاں بولیاں کیہا جاندا اے۔
راگݨی
راگݨیاں راگ دے شعبے یا شاخاں ہُندیاں نیں ۔ راگاں دیاں کُل 36 راگݨیاں نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:سنگیت گٹھ:موسیقی گٹھ:راگ
برٹش اکیڈمی فلم اعزازات
برٹش اکیڈمی فلم ایوارڈز (British Academy Film Awards) برٹش اکیڈمی برائے فلم تے ٹیلی ویژن آرٹس جسنو‏ں عام طور اُتے بافٹا (BAFTA) کہیا جاندا اے، د‏‏ی طرف تو‏ں سالانہ امتیازی فلمی تے ٹیلی ویژن کارکردگی اُتے پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بافٹا ایوارڈز نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے اکیڈمی ایوارڈز دا ہم پلہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔