cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رجنیش تحریک
شروعات
اوشو نے عوامی طور تے 1958 وچ پروعدہ دینا شروع کیتا، جدوں اوہ جبلپور یونیورسٹی دے فلسفہ دا اک لکچرار (بعد وچ پروفیسر) سی۔  اسنے 1960 دے دہاکے دوران پورے بھارت وچ لکچر دتے، اتے دھیان اتے مکت پیار دے آدرشاں نوں مُتحرک کیتا۔  ایہہ سول لبرٹینی فلسفے دے بنیاد تے اک سماجی تحریک سی جو نجی تعلقاں وچ راج دے قابو اتے مذہبی دخل اندازی نوں ردّ کردا اے؛ اسنے ویاہ نوں خاص کرکے عورتاں لئی، سماجی بندھن دے روپ وجوں نکاریا۔  اس نے سماج واد اتے گاندھی دی تنقید کیتی مگر سرمایہ داری، سائنس، تکنالوجی اتے زیادہ آبادی دے خلاف چیتاونی دندے ہوئے برتھ کنٹرول دی وکالت کیتی،   اتے اوہناں مذہبی سکھیاواں دی نقطہ چینی کیتی جو غریبی اتے ماتحتی نوں ودھاؤندیاں ہن۔
بنگال پریزیڈینسی
بنگال پریزیڈنسی (Bengal Presidency) برطانوی راج دی اک وڈی ذیلی تقسیم پریزیڈنسی تھی جس دا راجگڑھ کولکاتا سی۔
لال جی سنگھ
لالجی سنگھ FNA, FASc (5 جولائی 1947 – 10 دسمبر 2017)  اک بھارتی سائنسدان سی جس نے بھارت اندر ڈی این اے فنگرپرنٹنگ تکنالوجی دے میدان وچ کم کیتا۔ اس نوں بھارتی ڈی این اے فنگرپرنٹنگ تکنالوجی دے باپ دے طور تے جانیا جاندا سی۔   سنگھ نے مالیکولر بیسز آف سیکس ڈیٹرمینیشن، جنگلی جیو رکھیا فورینسکس اتے منکھاں دے ترقی اتے پرواس بارے وی کم کیتا۔ 2004 وچ، اس نوں بھارتی سائنس اتے تکنالوجی وچ یوگدان لئی پدمشری ملیا سی۔
یونیورسٹی سکھیا
thumb|لالجی سنگھ (دوجا سجے) 1968 وچ،  (بی ایچ یو، وارانسی، بھارت) اس نے بی ایچ یو توں بی ایس سی ایم ایس سی اتے پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ سال 1971 وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کرن دے بعد اوہ کولکاتہ گئے جتھے اتے سائنس وچ 1974 تک اک فیلوشپ دے تحت ریسرچ کیتی۔ اسدے بعد اوہ چھ مہینہ دی فیلوشپ تے برطانیہ گئے اتے تن مہینے دی بڈوتری لے کے نوں مہینے بعد واپس بھارت آئے ۔ جون 1987 وچ سی ایم بی حیدرآباد وچ سائنسدان دے عہدے  اتے کم کرن لگیا اتے 1998 ولوں 2009 تک اتھے دا ڈریکٹر رہا۔  اس دا ڈاکٹری تھیسس، اک انترقومی پیئر سمیکھئت سپرنگر لنک دے جرنل کروموسوما وچ چھاپیا گیا سی۔  سنگھ نے 1974 وچ سائٹوجینٹیکس دے کھیتر وچ اپنی کھوج دے کم لئی ینگ سائنٹسٹاں لئی آئیئینئیسئے میڈل حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1947 گٹھ:موت 2017 گٹھ:بھارتی لوک
برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے
برطانوئی ہند دے صوبے تے علاقے انگریزاں نے اپنے دور حکمرانی وچ برصغیر نوں انتظآمی طور تے مختلف علاقےآں تے صوبےآں وچ ونڈ رکھیا سی تے ایہ ونڈ انھاں نے سنہ 1612 ء توں 1947 تک جاری رکھی۔ اس انتظامی تریخ نوں تن مختلف دوراں وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندوستان دے مشرقی علاقےآں اُتے مغل بادشاہاں تے مقامی راجےآں دی اجازت نال کچھ علاقےآں دی اجارادری کیتی جنہاں وچ مدراس ، بمبئی تے کلکتہ شامل سن ۔
گٹھ:برطانوی ہند دیاں پریزیڈنسیاں گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ کالونیاں گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:برطانوی ہند دی ذیلی تقسیم
سکھاں دا دلی اُتے مل
سن 1783 عیسوی دے شروع وچ پوری سکھ مسلاں نے دلی دے حکمران نوں کمزور جان کے اس اتے ہلاّ کرن دی سکیم بنائی۔ اس وچ سردار بگھیل سنگھ اتے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا  پرمکھ سن۔ سردار جسا سنگھ رامگڑیا جی نے دلی پہنچن ولوں پہلاں بھرتپور دے جاٹ نریش ولوں اک لکھ روپئے نذرانہ وصول کیتا۔ اسدے مگروں دلی نگر وچ داخلہ کر گئے۔ اس ویلے دل خالصے دے جواناں دی گنتی تیہہ ہزار سی۔
سردار بگھیل سنگھ  اتے جسا سنگھ آہلووالیا  40 ہزار سکھ فوجاں نوں لے کے دریا یمنا دے براڑی گھاٹ نوں پار کر کے دلی وچ داخل ہوئے۔ دوجے پاسیوں سکھ جرنیل جسا سنگھ رامگڑھیا  اپنے 10 ہزار فوجیاں نال ہسار والے پاسیوں دلی پجا۔ اس ویلے دلی تخت اتے  شاہ عالم دوجا  براجمان سی۔ سکھ حملے دی خبر سن کے درباری اتے شاہ عالم ٹاکرا کرن دی تھاں قلعے دے اندرلے حصےآں وچ لک گئے۔ سمچے شہر اپر جت حاصل کرن توں بعد سکھ قوم دے تنے مشہور جرنیلاں نے دیش دی راجگڑھ دلی دے لال قلعے اپر کیسری نشان صاحب لہراء کے دنیا دے اتہاس وچ اک ہور سنہری پنہ جوڑ دتا۔
مغل بادشاہ شاہ عالم دوسرا اس ویلے سکھاں دا سامنا کرن وچ اپنے آپ نوں کمزور سمجھ  رہا سی، اسلئی اوہ شانت بنیا رہا۔ ات: سکھ بناں لڑے ہی دلی دے مالک بنن گئے۔ اک میان وچ دو تلواراں تاں رہِ نہیں سکدیاں سن۔ ات: بادشاہ شاہ عالم دوسرا نے سکھاں نوں خوش کرن دی ساری چیشٹاواں کیتیاں اتے بہت سارے نذرانے بھینٹ کیتے اتے اخیر وچ اک صلاح دا مسودا پیش کیتا۔
اس صلاح پتر اتے سردار بگھیل سنگھ اتے وزیر اعظم گوہر نے دستخط کیتے–
اس ویلے دل خالصے دے تیہہ ہزار فوجی دلی وچ اپنا وڈا شور بناکے سماں دی پرتیکشا کر راے سن۔ ایہی شور تھاں دل خالصے دی چھاؤنی بعد وچ تیہہ ہزاری کورٹ دے نام ولوں مشہور ہوئی۔ اجکلھ اتھے تیہہ ہزاری میٹرو ریلوے سٹیشن اے۔ سردار بگھیل سنگھ جی لئی سبھتوں اوکھا کم اس ستھان نوں کھوجنا سی، جتھے شری گرو تیغ بہادر صاحبَ جی نوں شہید کیتا گیا سی۔ تسیں اک بزرگ عورت نوں کھوجیا جسدی عمر اس ویلے لگبھگ 117 سال سی۔
اسدی اساری بعد وچ کیتی گئی، استوں پہلاں مہا بڑ دا رکھ سی۔ سردار بگھیل سنگھ جی نوں گروولوں اساری کم وچ بہت جدوجہد کرنا پیا، کتے زور دا استعمال وی کیتا گیا پر اوہ اپنی دھن دے پکے سن۔ ات: اوہ اپنے ہدف وچ کامیاب ہو گئے۔ انھاننے:
سن 1857 عیسوی دے غدر دے بعد راجا سروپ سنگھ جیند ریاست نے کڑے جدوجہد دے بعد ولایت ولوں منجوری لے کے گرودوارہ سیس گنج صاحب دی جدید ڈھنگ ولوں اساری کروائی۔
گٹھ:سکھ اتہاس
سخی آہو باہو
کلرکہار وچہ دو بزرگ ہستیاں غوث الاعظم دے پوتیاں دے مزار جنوں موراں آلی سرکار یا سخی آہو باہو کہیا جاندا اے۔
پہچان
ایہہ شیخ عبد القادر جیلانی (غوث الاعظم جیلانی) دے بیٹے عبد الرزاق دے دو پتراں دے مزارات ہین جنہاں دا اصل نام محمد اسحاق المعروف نور عالم تے محمد یعقوب المعروف فیض عالم ہین اسی وجہ توں انہوں زیارت غوث الاعظم وی کہیا جاندا اے۔ == جنگ جنگولا == کلر کہار دے قریب جنگولا دے مقام تے اک گھمسان دی جنگ ہوئی جس وچ ایہہ دونوں شہزادے شہید ہوئے۔
مزار اقدس
انہاں دی شہادت توں بعد اس علاقے دے لوکاں نے اس بلند جگہ تے موجودہ مزار وچ دفن کر دتا جیہڑا بعد وچ مزار دکی شکل اختیار کر گیا۔
موراں دی سلامی
اس مزارتےمور خوبصورت پائل پاندے نے عوامی زبان وچ طواف کردے صبح شام ویکھے جاندے ہین اور لوکاں دی موجودگی وچ ایتھےحاضری دیندے نے اسی وجہ توں انہاں نوں موروں آلی سرکار کہیا جاندا اے۔
تاریخ شہادت
انہاں بزرگاں دےمزارات تےموجود تحریردے مطابق 566ھ اے۔
مزار پر حاضری
تقریبا اٹھ سو سال توں ایتھے اولیاء و صالحین تے عقیدتمند حاضری دیندے آرہے نے جناںوچہ سلطان باہو دے چلہ کٹنے دی ہک جگہ مخصوص اے بابا فرید گنج شکر دا چشمہ وی ایہدے قریب اج تک موجود اے ایہدے علاوہ سخی شہباز قلندر ،مخدوم جہانیاں جہاں گشت ، حیدر علی شاہ تے زمان شاہ دی حاضری دے ثبوت ملدےنیں ۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:مزارات گٹھ:ضلع چکوال
روبن شرباٹسکی
thumb|[[کوبی سملڈرس، 2008 وچ]]
بچپن
روبن چارلس شرباٹسکی دا جم روبن چارلس شرباٹسکی (سینئر) دے گھر 23 جولائی 1980 نوں ہویا| اصل وچ اس ناٹک وچ وکھایا جاندا اے کی روبن چارلس شرباٹسکی (سینئر) ہمیشہ توں اک منڈا چاہندا سی، تے اسے واسطے اوہ اپنی دھی روبن نوں پتاں وانگوں پالدا اے۔ پر ایہہ سلسلہ اوہدوں ختم ہندا اے جدوں اوہ اپنی 14 سالاں دھی نوں اپنے ہاکی ٹیم دے کھڈاری نوں چمدے ویکھدا اے۔ اس توں بعد روبن اک کنیڈیئن پاپسٹار "روبن سپارکلس" بن جاندی اے۔ اس ناٹک وچ اس ولوں گائے گئے کئی گیت دکھائے جاندے ہن جویں کی "Let's Go To the Mall"| اسے دوران روبن اک تعلیمی پروگرام "سپیس ٹینس" وچ وی کم کردی اے۔ وڈے ہون اتے اپنے بچپن اتے شرمندگی محسوس کردی اے اتے اوہ اک الگ ہی انسان بن جاندی اے۔ اوہ سگرٹ پھوکدی اے تے نشہ کردی اے، ہاکی نوں پیار کردی اے۔
thumb|"ہاؤ آئی میٹ یوئر مدر" دا کاسٹ
کردار دا اتہاس
روبن نوں اک نیوس رپورٹر وجوں نیو یارک نیوز چینل اتے نوکری ملدی اے۔ اس دا پروگرام ٹی۔وی اتے سویرے 4 وجے براڈکاسٹ ہندا اے۔ اوہ بروکلن وکھے اپنے اپارٹمینٹ وچ رہندی اے جدوں تک اس دی بے روزگاری اسنوں اپنے سابقہ بوائے-فرینڈ "ٹیڈ موسبی" نال رہن لئی مجبور کر دیندی اے| ناٹک دوران روبن نوں کئی نوکریاں ملدیاں ہن، اس نوں جاپان وچ وی صحافی دی نوکری ملدی اے۔
حوالے
گٹھ:خیالی کردار
راجہ امر سنگھ
راجہ امر سنگھ ریاست پٹیالہ دا اک راجہ سی جو احمد شاہ ابدالی دے ہندستان اُتے حملے دے دوران اسدا معاون رہیا ۔
سکھاں نے راجا امر سنگھ دے اس کم (ابدالی دے نال کیتی صلاح) نوں بزدلی سمجھیا اتے اسنوں اس بزدلی لئی دنڈت کرن دی سکیم تیار کر لئی۔ سردار بگھیل سنگھ کروڑ سنگھیا نے سن 1767 عیسوی وچ ہور سرداراں دے نال ملکے مالوا علاقہ وچ وچرن کرن دا پروگرام بنایا۔ جدوں اوہ پٹیالہ پہنچے تاں راجا امر سنگھ اتھے نہیں سی۔
سردار بگھیل سنگھ نے مشورہ دتا کہ استوں ودھیا موقع سانوں کتھے ملیگا۔ سانوں ترنت پٹیالہ اتے قبضہ کر لینا چاہیدا اے۔ پر سردار جسا سنگھ  اہلووالیا نے انھاننوں اجیہا کرن ولوں روک دتا۔ اصل وچ آہلووالیا  دا خیال سی کہ گزری گلاں نوں بھلا دینا چاہیدا اے۔ خالصہ دل دا مقصد تاں صرف پنجاب نوں افغاناں ولوں آزاد کراؤنا سی اتے اوہ اس وچ کامیاب ہو چکے ہن۔
ہن اپنی طاقت نوں آپس وچ لڑکے ضائع کرن وچ کوئی چترائی دی گل نہیں اے۔ انھاننے ہور سرداراں نوں دسیا کہ گرو گھر ولوں پٹیالہ گھرانے نوں وردان حاصل اے۔ گرو ہر رائے نے بالک پھل نوں اسیس دتی سی کہ تہاڈی سنتاناں راج کرنگیاں اتے گرو گوبند سنگھ  نے اپنے اک حکم نامے وچ لکھیا سی– ‘تہاڈا گھر میرا ہی ہے’ یعنی تہاڈے گھر اتے ساڈی اپار کرپا رہیگی۔ جدوں راجا امر سنگھ نوں سردار جسا سنگھ دے اس چنگے سبھاء دا علم ہویا تاں انھاننے اوہناں دے متعلق چنگے جذبات ظاہر کیتے ۔
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:ریاست پٹیالہ
الیکٹریکل کنڈیکٹر
فزکس اتے الیکٹرکل انجینیئرنگ وچ، اک موصل ،چالک جاں کنڈکٹر اوہ چیز جاں کسے خاص مادہ توں تیار کیتی گئی تار ہندی اے، جس وچوں برقی کرنٹ اسانی نال لنگھ سکدا اے۔ عامَ طور تے دھاتاں ولوں بنائیاں گئیاں تاراں دا استعمال بجلئی چالکاں جاں کنڈکٹر تے طور تے کیتا جاندا اے۔ بجلئی کرنٹ نوں نیگٹیو چارج الیکٹروناں، پازیٹو چارج ہولاں اتے اتے کئی وار پازیٹو جاں نیگیٹو آئیناں دے وہاء توں بنایا جاندا اے۔
کاپر دی موصلیت (conductivity) بہت زیادہ ہندی اے۔ انیلڈ کاپر اک انترقومی درجہ اے جس نال ہور سارے بجلئی کنڈیکٹریاں دا موازنہ کیتا جاندا اے۔ سبھ توں ودھیا کاپر دا استعمال بہت سارے بجلی دے کارجاں لئی کیتا جاندا اے جویں کہ برقی موٹر دی وائنڈنگ دی تار، کیبلاں اتے بس-بار وغیرہ وچ۔
چاندی دی موصلیت کاپر نالوں ودھ ہندی اے پر ایہہ مہنگا ہون کرکے اسدا استعمال بہت گھٹ کیتا جاندا اے۔ حالانکہ اسدا استعمال خاص آلات جویں کہ مصنوعی سیارہ وغیرہ بناؤن وچ کیتا جاندا اے۔
ایلومینیئم دا تار، جسدی موصلیت کاپر دی 61% ہندی اے، دا استعمال بجلی دیاں تاراں بناؤن وچ سبھ توں زیادہ کیتا جاندا اے کیونکہ ایہہ کافی سستا ہندا اے۔ بھار دے طور تے ایلومینیئم دی موصلیت کاپر توں زیادہ ہندی اے پر اسدی خاص خاصیتاں کارن اسنوں وائنڈنگ وچ نہیں کیتا جاندا۔
چاندی، تامبے اتے ایلومینیئم دی بجلئی موصلیت 20°C درجہ حرارت تے سجے ہتھ دتی گئی لسٹ وچ درسائی گئی اے۔
حوالے
گٹھ:بجلی گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
انوشہ اسد
نجی زندگی
انوشہ اسد دا جم اتے لاہور، پاکستان وچ ہویا۔ اسنے اپنے پرائمری، مڈل اتے ہائی سکول سکھیا لئی لاہور گرائمر سکول دی پڑھائی کیتی اتے لاہور سکول آف اکنامکس توں بیچلر آف بزنس (ہونز) دی ڈگری حاصل کیتی۔  انوشہ اسد نے 2007 وچ اسد مظفر نال ویاہ کیتا سی۔ اس دے کول بدلے اسد ناں دا اک پتر اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1983 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
مدراس پریزیڈینسی
مدراس پریزیڈنسی (Madras Presidency) جسنوں صوبہ مدراس (Madras Province) وی کہیا جاندا سی، برطانوی ہند دی اک انتظامی تقسیم (پریزیڈنسی) سی۔ مدراس پریزیڈینسی  (تمل: சென்னை மாகாணம்) نوں سرکاری طور اتے فورٹ سینٹ جارج دی پریزیڈینسی اتے مدراس پروونس دے روپ وچ وی جانیا جاندا اے، برطانوی ہند دا اک پربندھکی علاقہ سی۔ اپنی سبھ توں وڈی سرحد تک پریزیڈینسی وچ دکھن بھارت دے سارے حصیاں سمیت حال بھارتی صوبے تملناڈو ، شمالی کیرالا دا مالابار علاقہ ، لکشدیپ جزیرے، ساحلی آندھرا پردیش اتے آندھرا پردیش دے رائلسیما علاقہ، گنجام، ملکانگری، کوراپٹ، رائےگڑھ، نورنگپور اتے دکھن اڑیسہ دے گجپتی ضلعے اتے بیلاری، دکھن کنڑ اتے کرناٹک دے اڈپی ضلعے شامل سن۔ پریزیڈینسی دی اپنا سردیاں دا راجگڑھ مدراس اتے گرمیاں دا راجگڑھ اوٹاکامنڈ سی۔
1639 وچ برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے مدراسپٹنم پنڈ نوں خریدیا سی اتے اسدے اک سال بعد مدراس پریزیڈینسی دی پرانے ، سینٹ جارج قلعے دی ایجنسی دا قیام کیتا سی ، حالانکہ مچھلیپٹنم اتے آرماگون وچ کمپنی دے کارخانے 17ویں صدی دے شروع توں ہی موجود سن۔ 1655 وچ اک وار پھر ولوں اسدی سابق دی حالت وچ واپس لیاؤن ولوں پہلاں ایجنسی نوں 1652 وچ اک پریزیڈینسی دے روپ وچ انت بنایا گیا سی۔ 1684 وچ اسنوں پھر توں اک پریزیڈینسی دے روپ وچ انت بنایا گیا اتے ایلیہو ییل نوں پہلا پریزیڈینٹ تعینات کیتا گیا۔ 1785 وچ پٹس انڈیا ایکٹ دے پراودھاناں دے تحت مدراس بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی ولوں قائم تن صوبےآں وچوں اک بن گیا۔ اسدے بعد کھیتر دے پرمکھ نوں پریزیڈینٹ دی بجائے گورنر دا نام دتا گیا اتے کلکتہ وچ گورنر - جنرل دا ماتحت بنایا گیا ، ایہہ اک اجیہا عہدہ سی جو 1947 تک قایم رہا۔ قانونی ، آئینی اتے ایگزیکٹیو طاقتاں گورنر دے نال رہِ گئیاں جنہاں نوں اک کاؤنسل دا تعاون حاصل سی جسدے آئین نوں 1861 ، 1909 ، 1919 اتے 1935 وچ سدھاراں نال درست کیتا گیا سی۔ 1939 وچ دوسری جنگ عظیم چھڑن دے ویلے تک مدراس وچ نیمی چون منعقد کیتے گئے۔ 1908 تک صوبہ وچ 22 ضلعے شامل سن جنہاں وچوں ہر اک اک ضلع کلیکٹر دے ماتحت سی اتے اگے اسنوں تالکا اتے فرقہ وچ ونڈ کیتا گیا سی جس وچ پنڈ انتظام دی سبھ توں چھوٹی اکائی دے روپ وچ سن۔
مدراس نے 20ویں صدی دے شروعاتی دہاکیاں وچ بھارتی آزادی تحریک وچ اک اہم یوگدان دتا اتے ایہہ 1919 دے مونٹیگ - چیمسفورڈ سدھاراں دے بعد برطانی ہند وچ دوہرے حکمرانی دی انتظام نوں لاگوُ کرن والا پہلا صوبہ سی۔ اسدے بعد گورنر نے اک پردھانمنتری دے نال - نال حکمران کیتا۔ 15 اگست ، 1947 نوں بھارتی آزادی دے آمد دے نال پریزیڈینسی نوں ختم کر دتا گیا۔ 26 جنوری ، 1950 نوں بھارتی لوک-راج دے شروع دے موقعے اتے مدراس نوں بھارتی یونین دے صوبےآں وچوں اک دے روپ وچ منظور کیتا گیا۔
انگریزاں دے آمد توں پہلاں
1685 اتے 1947 دے وچ وکھ وکھ راجیاں نے ضلعیاں اتے حکمرانی کیتی جسدے نال مدراس پریزیڈینسی دا گٹھن ہویا جدوں کہ ڈولمین دی کھوج نے ایہہ ثابت کر دتا اے کہ برصغیر دے اس حصہ وچ آبادی گھٹو گھٹ پتھر یگ وچ ہی بس گئی سی۔ ساتواہن شاہی خاندان جسدا غلبہ تیجی صدی ق م: توں لے کے تیجی صدی عیسوی دے سنگم دور دے دوران مدراس پریزیڈینسی دے شمالی حصہ اتے سی ، ایہہ اس کھیتر دا پہلا پرمکھ حکمران شاہی خاندان بنیا۔ دکھن دے ول چیرس ، چول اتے پنڈیا ساتواہن دے ہم عصر سن۔ آندھرا دے ساتواہناں اتے تملناڈُو وچ چولاں دے پتن دے بعد اس کھیتر اتے کلابھرس نامک اک گھٹ مشہور جاتی دے لوکاں نے فتح حاصل کر لئی۔ اس کھیتر نے بعد دے پلو شاہی خاندان دے ماتحت اپنی سابق حالت پھر ولوں بحال کر لئی اتے اسدے بعد چولاں اتے پنڈیا خاندان دے ماتحت اسدی رہتل اپنے سنہرے یگ وچ پہنچ گئی۔ 1311 ء وچ ملک کپور ولوں مدرائے دی فتح دے بعد اتھے اک سنکھپت خاموشی چھا گئی جدوں دوناں رہتلاں اتے سبھیتاواں دا پتن ہونا شروع ہو گیا۔ تمل اتے تیلگو پردیساں دی سابق حالت 1336 وچ قائم وجینگر سلطنت دے ماتحت بحال ہوئی۔ سامراج دے پتن دے بعد ایہہ کھیتر کئی سلطاناں ، پولگاراں اتے یورپی کاروباری کمپنیاں دے وچ ونڈ کے رہِ گیا۔
شروع دا بریٹیش وپار پوسٹ
31 دسمبر ، 1600 نوں مہارانی ایلزابیتھ اول نے انگریزی وپاریاں دے اک گروہ نوں اک شروعاتی متحد- شیئر والی کمپنی ، انگریزی ایسٹ انڈیا کمپنی دا گٹھن کرن دا اک چارٹر حاصل کیتا۔ بعد وچ کنگ جیمس اول دی حکمرانی دور دے دوران سر ولیئم ہاکنس اتے سر تھامس رو نوں کمپنی ولوں بھارت وچ کاروباری کارخانے قائم کرن دی اجازت حاصل کرن لئی مغل بادشاہ جہانگیر دے نال گل بات کرن لئی بھیجیا گیا۔ ایہناں وچوں پہلا کارخانہ دیس دے لہندے ساحل اتے سورت وچ اتے مشرقی ساحل اتے مسولیپاٹم وچ بنایا گیا سی۔ گھٹ توں گھٹ 1611 وچ مسولیپاٹم بھارت دے مشرقی ساحل اتے سبھ توں پرانا وپاری پوسٹ رہا اے۔ 1625 وچ دکھن دے ول کچھ میل دی دوری اتے آرماگون وچ اک اتے کارخانہ قائم کیتا گیا سی جسدے بعد دوناں کارخانے مچھلیپاٹم وچ واقع اک ایجنسی دے بھلی-بھانت دے مطابق آ گئے۔ اسدے ترنت بعد بریٹیش اہلکاراں نے کارخانیاں نوں ہور زیادہ دکھن دے ول منتقل کرن دا فیصلہ لیا کیونکہ اس ویلے مشرقی ساحل اتے خرید لئی مہیا وپار دی مکھ سامان ، کپاہ دے کپڑے دی کمی سی۔ ایہہ سمسیا گولکونڈا دے سلطان دے مقامی اہلکاراں ولوں کیتے جان والے اتپیڑن دے کارن کئی گنا ودھ گئی سی۔ تدّ ایسٹ انڈیا کمپنی دے منتظم فرانسس ڈے نوں دکھن بھیجیا گیا سی اتے پھر چندرگری دے راجے دے نال گل بات دے بعد اوہناں نے مدراسپٹنم پنڈ وچ اک کارخانہ قائم کرن لئی اک زمین انودان حاصل کرن وچ سفلتا حاصل کیتی ، اتھے نویں سینٹ جارج قلعے دا اساری کیتا گیا۔ نویں بستی دے قابو لئی اک ایجنسی بنائی گئی اتے کارک مسولیپٹنم دے اینڈریو کوگن نوں پہلا ایجنٹ تعینات کیتا گیا۔ بھارت دے مشرقی تٹ دے کول ساریاں ایجینسیاں جاوا وچ بینٹم دی پریزیڈینسی دی ماتحت سن۔ 1641 تک پھورٹ سینٹ جارج کورومنڈل ساحل اتے کمپنی دا مکھالا بن گیا سی۔
فورٹ سینٹ جارج دی ایجنسی
اینڈریو کوگن دا تھاں فرانسس ڈے نے لیا اتے اسدے بعد تھامس آئوی اتے پھر تھامس گرینہل نے اوہناں دی جگہ لئی۔ 1653 وچ گرینہل دا کارجدور ختم ہون اتے پھورٹ سینٹ جارج نوں بینٹم ولوں وکھ اک پریجیڈینسی دے روپ وچ اتے پہلا پریجیڈینٹ آرون بیکر دے اگوائی وچ انت کیتا گیا۔ حالانکہ 1655 وچ قلعے دے درجے نوں اک ایجنسی دے روپ وچ اونت کیتا گیا اتے 1684 تک لئی اسنوں سورت وچ واقع کارخانے دے ماتحت بنا دتا گیا۔ 1658 وچ بنگال دے سارے کارخانیاں دا قابو مدراس نوں دے دتے گیا جدوں انگریزاں نے کول دے پنڈ ٹرپلکین نوں اپنے قبضہ وچ کر لیا۔
بیرونی رابطے
گٹھ:مدراس پریزیڈینسی گٹھ:بھارت دے تریخی علاقے گٹھ:تاملناڈو گٹھ:آندھرا پردیش گٹھ:لکشدیپ گٹھ:کرناٹک گٹھ:کیرالا گٹھ:اڑیسہ گٹھ:برصغیر گٹھ:برطانوی ہند دیاں پریزیڈنسیاں
پرتگیزی ہند
پرتگیزی ہند یا پرتگیزی ہندوستان (Portuguese India) رسمی نام ریاست ہندوستان (State of India) (Estado da Índia) جسنوں پرتگیزی ریاست ہندوستان (Portuguese State of India) (Estado Português da Índia) برصغیر وچ پرتگیزی سلطنت دی اک نوآبادی ریاست سی۔
عدنان ساجد خان
عدنان ساجد خان اک کامیڈیئن اتے ایکٹر اے، جس نوں گولو دادا وجوں جانیا جاندا اے۔
پرتگیزی ہند
پرتگیزی ہندستان ، برصغیر دی سرزمین تے پرتگال دیاں نکیاں نکیاں کالونیاں دے مجموعے دا ناں سی جہڑے 1510ء توں 1961ء تک پرتگال دے قبضے چ رہے ۔ 1947ء چ برطانوی ہند دی آزادی ویلے پرتگیزی انڈیا چ کئی ساحلے علاقے جنہاں چ گوا ، دمن ، دیؤ ، ڈاڈرا تے نگر حویلی دے شامل سن ۔ پرتگیزی ہندستان دے علاقےآں نوں کئی واری مجموعی طور تے صرف گوا وی آکھئیا جاندا سی ۔
عدنان ساجد خان
بالیوڈّ وچ شامل
عدنان ساجد خان ہن اک بالیوڈّ مووی لئی کم کر رہا اے
پرتگیزی ہند
ابتدائی تریخ
پرتگیزياں دا ہندستان نال پہلا تعارف 12 مئی 1498ء چ ہوئیا جدوں واسکوڈے گاما کالی کٹ دی بندرگاہ تے اترئیا جہڑا اجکل ہندستان دی ریاست کیرالا چ اے ۔ عرب تاجراں دے اعتراضاں تے واسکوڈے گاما نے کالی کٹ دے مقامی راجہ زیمورن تجارتی مراعات دا اجازت نامہ حاصل کر لئیا پر راجہ دے اجازت نامے بدلے اپنا سارا سامان ایتھے چھڈن دے اصرار پاروں اسنوں بغیر دسے جانا پئیا ۔ واسکوڈے گاما نے اپنا سامان نال رکھئیا تے کجھ پرتگیزیاں نوں چھڈ گئیا تے حکم دتا کہ اوہ ایتھے اک تجارتی اڈا قائم کرن ۔
1510ء چ پرتگیزی ایڈمرل الفانسو ڈے البوقیرق نے مقامی راجہ تیمایا ولوں بیجا پور دے سلطان نوں شکست دتی ، جس پاروں اس نوں ویلہا گوا ( پرانا گوا) چ مستقل آبدی دی اجازت لبھ گئی ۔ دکھنی صوبہ جسنوں صرف گوا وی آکھئیا جاندا سی پرتگیزی ہندستان دا ہیڈ کواٹر سی تے پرتگیزی وائسرائے وی ایتھے بیٹھدا سی جہڑا پورے ایشیاء دے پرتگیزی علاقےآں دا انتظام سمبھالدا سی ۔
عدنان ساجد خان
باہری لنک
گٹھ:جم 1963 گٹھ:زندہ لوک
پرتگیزی ہند
ابتدائی تریخ
پرتگیزیاں نے گجرات دے سلطان توں وی کئی علاقے ہتھیائے سن جنہاں چ دمن (قبضہ 1531) ، سالسیٹ ، بمبئی تے باچیم (قبضہ 1534ء) تے دیؤ (قبضہ 1535ء) شامل نیں ۔
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
بیرونی رابطے
گٹھ:بھارت کی سلطنتیں اور مملکتیں گٹھ:پرتگیزی ہند گٹھ:سابقہ پرتگیزی کالونیاں گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:ایشیا کی سابقہ مستعمرات
اکالی کور سنگھ جی نہنگ
اکالی کور سنگھ جی نہنگ اک نہنگ سکھ تے سکھ مت دا مبلغ سی ۔
ڈولورس ہوئیرٹا
ڈولورس کلیرا پھیرنینڈز ہئیرٹا (10 اپریل، 1930 نوں جم) اک امریکی مزدور آگوُ اتے شہری حقوق کارکن اے، جو قومی فارمورکس ایسوسی ایشن دے شریک-بانی سی، جو بعد وچ یونائیٹڈ فارم ورکرز (یو ایف ڈبلیو) بن گیا۔ ہئیرٹا نے 1965 وچ ڈیلانو انگور ہڑتال دا انعقاد کرن وچ مدد کیتی اتے اوہ کامیاں دے اقرارنامے وچ مکھ وارتاکار سی جو ہڑتال توں بعد بنائی گئی سی۔
اکالی کور سنگھ جی نہنگ
ویاہ دی پنڈ
نوجوانی دی چنچلتا اتے عشقَ-مشک دی انھیری دی تھاں گربانی چانن دیاں رمز بھریاں ترنگاں اکالی جی دی سہل تے سبک جوانی نوں کھڈاؤندیاں رہندیاں سن۔ ماتا-پیؤ نے جوان تے جیٹھے پتر دے ویاہ دیاں تیاریاں بھائیچارے تے دنیانداری وچ مان-مریادا کھٹن لئی زور-شور نال کرنیاں آرمبھیاں۔ دنیاداری دی جلن وچ پھسن توں بے نیاز پورن سنگھ چپ-چپیتے سری پنجہ صاحب ہرن ہو گئے (نسّ ترے)۔ جنی واری اوہ دنیاداری دی اس ویاہ لگام توں چھٹکارا لین نسّ تردے، اونی واری رسوخ والے تے چودھری کہاؤندے پیؤ، سی۔آئی۔ڈی۔ دی مدد نال پکڑوا لیاندے۔ آخر ماں-باپ دی ضدّ نوں سنتشٹ کرن لئی نسچت تھاں اپر لاواں کروائیاں، پر ڈولا گھر آؤندیاں ہی شام نوں پھر گھروں نسّ ترے؛ پنڈ دے نکٹ وگدے دریا دے پل اپر ویاہ دے کپڑے اتار سٹے (تاں جو ایہہ اندازا ہووے کہ منڈا دریا وچ کدّ گیا اے)، مشہور سنت بابا مہاں سنگھ دے ڈیرے سنیہا رکھ کے تاکید کیتی کہ اوہناں دے ماں-پیؤ  نوں نہ دسیا جاوے۔ اس توں بعد ایسے فرار ہوئے (اچیچے کم نمت) کہ پتا-ماں دے گزرن دی خبرسار توں وی بے-نیاز ہو گئے۔ جاندی وار جو  چٹھی  رکھ آئے سن (سنتاں کول) اس دا لہجہ اس پرکار سی، "آپ جی نے ماں-باپ دے موہ وسّ جس بیبی نوں میرے لڑ لایا سی، ہن اوہ تہاڈی نونہہ ہو کے تہاڈے پاس اے۔ میں تہاڈی ضدّ پوری کیتی اے۔ ہن اس نونہہ نوں ساڈے چھوٹے ویر دے سپرد کر دینا، اس وچ سبھ دا بھلا اے۔ سو، ایوں ہی ہویا۔ پھر آپ جی اندر ایسا پرورتن آیا کہ حضور صاحب جا پجے جتھے تخت سچکھنڈ دے ہیڈّ گرنتھی بھائی ہزورا سنگھ جی دی سنگت کرن نہنگ سنگھی بانا دھارن کرکے بے-فکر ہو گئے، کوئی وی سی۔آئی۔ڈی۔ ہن اوہناں نوں پھڑ نہیں سی سکدی۔
ڈولورس ہوئیرٹا
ہیورٹا نے اپنی کمیونٹی سیوا اتے کامیاں، امیگرینٹاں اتے عورتاں دے حقاں لئی وکالت حاصل کیتی اے، جنہاں وچ یوجین وی۔ ڈیز فاؤنڈیشن بڑے شاندار امریکی انعام، یونائیٹڈ سٹیٹ دے صدر ایلنور روجویلٹ ایوارڈ فار ہیومن رائیٹس اتے صدر میڈل آف فریڈم شامل ہن۔ اس نوں 1993 وچ نیشنل وومین ہال آف فیم وچ شامل کیتا گیا سی، پہلی لاتینا وچ آگامی سی۔
اکالی کور سنگھ جی نہنگ
مراتبا
جیون پرینت نہنگی بانے سمیت پنتھ دیاں ساریاں سپھاواں وچ پرتشٹھت رہے۔ تعلیم، دیانتداری اتے جپ-تپ دی ایہو جہی کمائی کیتی کہ ببیکی پرچلن دا رتبہ حاصل ہو گیا۔ بھارت دے سارے تریخی گوردواریاں (آسام، بنگال، دکھن، اتر، پچھم) تے بھارت توں باہرلے گوردواریاں (کابل، برھما) دی سیوا-سنبھال تے سکھی پرچار (امرت-سنچارت) دی نشکام سیوا کردے راے۔ کدی وی کوئی ڈیرہ قایم نہیں کیتا۔ گوردواریاں نوں ہی اپنا ٹکانا جانیا تانہیؤں آخری سواس گرودوارہ دوکھ نوارن پٹیالے ہی تیاگے، جتھے 23 جنوری 1953 نوں آپ دے دسہرے دا بھوگ پیا سی۔
پنتھی عظمت
سکھ راج گھرانیاں، سکھ سنگتاں، سکھ ادارےآں اتے غیر-سکھ اہلکاراں وچ اکالی جی دا انا مان-ستکار سی کہ پنتھک مسئلیاں متعلق اوہناں ولوں دتے گئے نرنیاں نوں آخری سمجھیا جاندا سی۔ سکھ-مریادا متعلق اکالی جی ولوں دتے فیصلیاں نوں انگریز سرکار بھروسے یوگ اتے مدلل سمجھدی سی۔ اکالی جی سری ادور تخت صاحب دی مریادا دے پابند سن۔ جن سادھارن اتے سنت-بابیاں توں لے کے نہنگ سنگھاں تک آپ دے بول-بچناں نوں پورا مان حاصل سی۔ ایہہ بول بوہت زیادہ وزندار ہندے سن۔
تعلیم پرسار
اکالی جی نے پشاور دے مہان ودوان گیانی باگھ سنگھ پاسوں گرمتی، دسم گرنتھ، بھائی گرداس وغیرہ دی ٹکسالی تعلیم حاصل کیتی سی۔ اس ودوان سورما سنگھ گیانی باگھ سنگھ مہانپرکھ پاسوں اس ویلے نانک سنگھ ناولسٹ وی تعلیم حاصل کردے سن اتے مہان سیاستدان گیانی شیر سنگھ (جو سورما سنگھ سن تے اکالی دل دے پرچلن دے موڈھیاں وچوں سن) وی ایہناں دے ہی پڑھائے سن۔
اکالی جی نے کشمیر دے اک پچھڑے علاقے (چکار پہاڑ) وچ گرو نانک آشرم ناں دا تعلیمی ادارہ کھولھیا سی، جس وچ بورڈنگ اتے تعلیم دا مفت پربندھ سی۔ کئی لکھ دی ایہہ وڈا ادارہ 1947 دے قبائلی حملیاں وچ اجڑ گئیا۔
ساہت تے کلا دے کھوجی اتے قدردان
اکالی جی خود ودوان سن اتے ودواناں نال رابطہ رکھدے سن۔ 1925–26 دے پھلواڑی دے سکھ اتہاس انک وچ آپ دے لیکھ اس دا سبھ توں وڈا نشان ہن۔ آپ نے رٹن کرکے پہلی وار نایاب لکھتاں تے وستاں لبھّ کے سکھ جگت تک پہنچائیاں۔
1. سری گر سوبھا- ایہہ حضوری شاعر سیناپتِ دا گرو دربار دا اکھیں ویکھیا حالَ بیان کردا اے تے آپ نے اچے ملّ اپر خرید کے پہلی وار شائع کیتا (1925 ای۔)۔
2. واراں بھائی گرداس جی (تک تتکرا)- واراں اتے کبت سوئیاں دا تک تتکرا پہلی واری تیار کرکے 1929 وچ سنگتاں تک پہنچایا۔
3. سری گر شبد رتن روشنی (تک تتکرا سری گرو گرنتھ صاحب)- ایہہ مہان حوالہ رچنا ویہہ ورھیاں دی لگن تے گھال توں اپرنت 1923 وچ شائع ہوئی۔ بولی ڈیپارٹمنٹ اگوں چھاپدا آ رہا اے۔
4. عورت سنکٹ موعدہ - بھارت دی عورت ذاتی دے اتھان لئی بادلیل اپرالا اے، جس وچ دنیا دے مہان گرنتھاں وچوں بہت ہی بھروسے یوگ تے پرمانک حوالے دے کے سدھ کیتا اے کہ عورت زاتِ مرد دے این برابر وچرن والی حقیقت اے پر اس دی مندحالی دا کارن مرد دی ہٹھدھرمی تے اعلم اے۔ اجوکے الار-پرکر منوسائنس (ابنورمل پھسیچہولوگے) دے جگیاسو اس کتاب نوں اک تکڑی کھوج جاننگے۔
5. پرمکئی نت نیم گٹکا : بوہت زیادہ ٹکسالی برتی توں اتے سندر روپ وچ شائع رچنا، جو ہن درلبھ اے۔ (1927 ء)
6. حضوری ساتھی : سری حضور صاحب (ناندیڑ) اتے اتھوں دے سیوک بابیاں نہنگاں دا مختصر اتہاس، جس وچ بہت اہمیت پورن تریخی تتھّ موجدو ہن۔ شاید دکھن دے نہنگ سنگھاں بارے ایہہ پہلی تے آخری رچنا اے۔
7. بدھبنیم ہت-اپدیش رتناکار (شعری)- پنچترنت دا گورمکھی کرن، پرکاشن درلبھ اے۔ سینکڑے لیکھ-الیکھ ہن جو اوہناں نے کشمیر دی دھرتی دے پہلے پرکاشن پتر (پرودچل) کشمیر سکھ خبراں لئی لکھے سن۔ بہت وڈی لائبریری سی، جو چکار وکھے ہی ساڑ دتی گئی۔ آپ نے دسم پیؤ دی اس پینٹنگ نوں وی ڈھاکے توں لبھیا تے پرنٹ کروا دتا، جس پینٹنگ نوں اک مسلمان مصور نے آنندپور صاحب پہنچ کے سری دسم پیؤ دی مہر مہرامت صدقے، بھینٹ کیتا سی۔ اس پینٹنگ وچ وڈے دو صاحبزادے وی دسم پیؤ جی دے نال کھڑے ہن۔ ماں سندری جی دے دلی نواس توں اپرنت ایہہ پینٹنگ ہٹھی سنگھ توں پچھوں جویں کویں ڈھاکے پہنچ گئی، جتھوں اکالی جی نے حاصل کیتی سی۔
امرت پرچار کمیونیکیشن
ہر پنتھک اکٹھ وچ امرت-سنچارت اک انکھڑویں انگ دے روپ وچ ابھر کے آ رہا اے۔ 1953 تک لگبھگ ہر اجیاے اکٹھ وچ امرت سنچارنی منڈلی دا سرمور اکالی کور سنگھ نوں ستے ہی منّ لیا جاندا رہا اے۔
بھارت دے لگبھگ ہر گردوارے اتے صوبےآں دے دور-دراز دے گردھاماں اپر پجّ کے سکھ سنگتاں دی خبر-سار لینا تے امرت چھکاؤنا اکالی جی دے حصے آیا۔ آسام، بہار، بنگال، نیپال، یو۔پی۔، پنجاب، کشمیر، دکھن، قابل آدی استھاناں اپر وسن والے سکھ پرواراں اندر اجے تک اس نہنگ سنگھ دی یاد قایم اے، جس نے اوہناں دے بزرگاں دی خبر-سار لئی اتے گرو والے بنایا۔
نیاسریاں تے نگریاں دی امید
1947 توں پہلاں اتے بعد دے ویلے پاکستان وچ رہِ چکیاں ابلا استریاں (سکھ ہندو آدی) نوں خود جا کے بھالنا، پتتاں نوں مڑ گرسکھی وچ لیاؤن دا پیار-مرہم دینا، بچیاں نوں یتیم خانیاں، شرنارتھی کینپاں، کارخانیاں وچ ٹکانے-روزگار دوانے، زمیناں تے مکان دوانے آدی پراپکار وی اکالی جی دے ہی حصے آئے۔
کشمیر دی مکتی
اکالی جی نے مہاراجہ یادوندر سنگھ اتے مہاراجہ نابھہ تے اس طرحاں دا اثر پایا کہ "کشمیر نوں صرف خالصہ راج ویلے ہی کابلی غلامی توں آزادی ملی جدوں کہ مہاراجہ نے بھارت دے اتہاس وچ پہلی واری اک مکمل صوبہ بنا دتا۔ اتھے صرف سکھ مارے جا رہے ہن، پنڈت بودیاں کٹّ کے مسلماناں دے گھراں وچ جان بچا بیٹھے ہن، سکھ سیس کٹوا دیویگا پر کیس نہیں کٹوائیگا، سو علاقہ اتے خون صرف ساڈا، تہاڈا ہی ضایع ہو رہا اے۔" فسٹ پٹیالہ تے نابھہ دیاں فوجاں نے کشمیر نوں مکت کرایا تاں صرف اکالی جی دے پریم پیار اتے پریرنا صدقے۔
ایہو جہی مضبوط رائے اتے سرب-ستکار دے حقدار پنتھ وچ کدی-کدی ہی پیدا ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ شخصیتاں
برقی فلکس
الیکٹرومیگنیٹزم اندر، الیکٹرک فلکس کسے دتے ہوئے ایریا راہیں الیکٹرک فیلڈ دے بہاؤ دا ناپ ہندا اے۔
مختصر سارانش
الیکٹرک فلکس کسے نورملی (سمکونک) پرپینڈیکیولر سطح راہیں گزر رہیاں الیکٹرک فیلڈ لائناں دی گنتی دے تناسب وچ ہندا اے۔ جیکر الیکٹرک فیلڈ اکسار (یونیفام) ہووے، تاں ویکٹر ایریا
S
دی اک سطح (سرفس) راہیں گزرن والا الیکٹرک فلکس انجھ ہندا اے، جتھے
E
الیٹرک فیلڈ ہندی اے (جسدیاں یونٹاں
V/m
ہن)،
اسدا میگنیٹیوڈ  ہندا اے،
سرفیس دا ایریا اے، اتے
θ
الیکٹرک فیلڈ لائناں اتے
پرتِ نورمل (سمکون) درمیان کون ہندا اے۔ کسے غیر-یونیفاوم الیکٹرک فیلڈ واسطے، کسے چھوٹے سرفس ایریئے
dS
راہیں گزرن والا الیکٹرک فپھلکس
dΦE
انجھ حاصل ہندا اے، (الیکٹرک فیلڈ،
اتے الیکٹرک فلکس سرفس انٹگرل راہیں ملدا اے: جتھے
بند سطح
اتے اک ڈفرینشیئل ایریا ہندا اے جو اسدی تشریح نوں متاثر کردا ہویا سرفس نورمل باہر ول ہندا اے۔ کسے بند گاؤشیئن سرفس واسطے، الیکٹرک فلکس اسطراں ہندا اے:
الیکٹرک فیلڈ اے
کوئی وی بند سطح اے
Q
سرفپھیس
اندرلا کل الیکٹرک چارج اے
ε0
الیکٹرک کونسٹینٹ (اک کائنات کونسٹنٹ، جسنوں فری سپیس دی پرمٹیوٹی وی کیہا جاندا اے۔) (ε0 ≈ 8.854 187 817.۔. x 10−12 farads per meter (F·m−1)) اے۔
الیکٹرک فلکس وولٹ میٹراں (
V m
N m2 C−1
)। اسطراں، الیکٹریک فلکس دیاں SI مشتمل یونٹاں
ہن۔ اسدا ڈائمینشنل فارمولا
[L3MT−3I−1]
اے۔
باہری لنک
گٹھ:الیکٹروسٹیٹکس گٹھ:فزکس
سالویشن آرمی
سالویشن آرمی ، سپاہِ نجات یا مُکتی فوج (The Salvation Army) اک پروٹسٹنٹ مسیحی جماعت جس دی بنیاد ولیم بوتھ نے 1865ء وچ رکھی، اس دی تنظیم نیم فوجی انداز تے کیتی گئی اے تے اس دا مقصد انجیل دی تبلیغ تے غریب تے  پس ماندہ لوکاں دی نگہداشت اے۔ ایہ فرقہ بپتسمہ ورگی رسم تے بالکل یقین نہیں رکھدا تے نہ ہی اس رسم نوں کردا اے۔
حوالے
گٹھ:سپاہ نجات گٹھ:عیسائیت
ڈینش ہند
ڈینش ہند یا  ڈینش ہندوستان  (Danish India) ہندوستان وچ ڈنمارک-ناروے دی سابقہ نوآبادی سی۔
حوالے
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:نوآبادیاتی ہندوستان گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ نوآبادیاں گٹھ:ڈینش ہند گٹھ:بھارت دی تریخ
کولمب دا قنون
کولومب نے چارج ہوئیاں چیزاں درمیان فورساں نوں ناپن لئی بہت سارے تجربے کیتے ۔ جدوں چارج ہوئیاں چیزاں دے ریکھک سائز اوہناں درمیان دوری توں کتے سوخم ہندے ہن، تاں اوہناں دا سائز  اگنور  کیتا جا سکدا اے، اتے چارج ہوئیاں چیزاں نوں پوآئنٹ چارج دے طور تے سمجھیا جا سکدا اے۔ کولومب دے قنون مطابق
دو پوآئنٹ چارجاں درمیان کشش دی فورس چارجاں دے میگنیٹیوڈ دے معکب دے ڈائریکٹلی پروپوشنل  ہندا اے اتے اوہناں درمیان دوری دے انورسلی پروپوشنل  ہندا اے۔ فورس ہمیشاں دوویں چارجاں دی  پوزیشن  نوں ملاؤن والی لائن دے نال نال  ایکٹ  کردا اے۔ F ∝ (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/(r2) جاں F = k (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/(r2)
ε₀ دیاں یونٹاں، ڈائمینشناں اتے میگنیٹیوڈ
ε₀ = (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/( (4π F r2)
ویکٹر روپ وچ کولومب دا قنون
جویں اسیں پہلاں پڑیا کہ کلومب دے قنون مطابق، دو چارجاں کیؤ-و اتے کیؤ-ٹو درمیان کشش فورس F اوہناں دے چارجاں دے معکب دے ڈائریکٹلی پروپوشنل اتے اوہناں درمیان ڈسٹینس r دے انورسلی پروپوشنل ہندا اے۔ یانِ کہ، کیونکہ فورس اک ویکٹر ہندا اے، اسلئی اسلئی کولومب دے قنون نوں ویکٹر چناں وچ لکھنا زیادہ ٹھیک اے جو اسطراں لکھیا جاندا اے؛ اتھے
ke
، (
= 8,987,551,787.368 N m2 C−2) کلومب کونسٹینٹ اے،
q1
اتے
q2
چارجاں دے چنہ-سمیت میگنیٹیوڈ ہن،
r
چارجاں درمیان ڈسٹینس اے،
چارجاں درمیان ویکٹراتمک ڈسٹینس (دوری) اے، اتے
r̂21 = r21 undefined⁄r21
توں
تک اشارہ کرن والا اک یونٹ ویکٹر) ।
اتے لاگوُ کیتا گیا فورس
F1
r12
ورتیا جاندا اے تاں اسدی جگہ
اتے اثر کھوجیا جا سکدا اے۔ اسنوں نیوٹن دے تیجے قنون نال وی کیلکلیٹ کیتا جا سکدا اے:
نوٹس
ke = H/m is not correct it must be F/m
باہری لنک
گٹھ:الیکٹروسٹیٹکس گٹھ:فورس گٹھ:سائنسی قنون گٹھ:فزکس
ابدی عظمت یادگار
ابدی عظمت یادگار (روسی:Памятник Вечной Славы (Киев)) یوکرین دے راجگڑھ کیف دے وچ بنایا گیا اک یادگار اے۔ ایہہ دوجی عالمی لڑائی دوران مارے گئے گم نام لوکاں دی یاد وچ بنایا گیا اے۔ اس دا افتتاح 6 نومبر 1957 نوں کیتا گیا سی۔ ۔ ایہہ کیف دے مرکز وچ واقع اے۔
ایہہ یادگار 27 میٹر لمی اک سوئی اے۔ ایہہ یادگار کسے گم نام فوجی دی قبر اتے واقع اے اتے اتھے ابدی شعلہ ہمیشہ بلدا رہندا اے۔
حوالے
گٹھ:یوکرین گٹھ:دوجی جنگ عظیم
ریل گڈی
ہور ویکھو
بھاف دا انجن
حوالے
گٹھ:ٹیکنالوجی
مہاراجہ رنجیت سنگھ میوزیم
رنجیت سنگھ میوزیم پنجاب، بھارت دے امرتسر شہر دے مکھ سیلانی  تھانواں وچوں اک اے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے رامباغ وچ اک لڑائی پیلیس بنوایا سی۔ اس دی چنگی دیکھبھال کیتی گئی جسدے نال ایہہ اج وی ٹھیک حالت وچ اے۔ اس محل دیاں باہری دیواراں اتے لال پتھر لگے ہوئے ہن۔
لڑائی پیلیس نوں جگجیون رام نے عجائب-گھر دا روپ دتا اتے بھارت دے اوس ویلے دے وزیر دفاع نے 29 نومبر 1977 نوں اسنوں قائم کیتا سی۔
سکھ روہیلہ لڑائی
سردار جسا سنگھ آہلووالیا دل خالصے دے سپہ سالار ہوندے کارن پنجاب ولوں باہر وی کئی فوجی کاروائیاں لئی جاندے رہے سن اتے انھاننے بھرپور کامیابی حاصل  کیتی۔ اس ساریاں فوجی کاروائیاں وچوں کجھ تتھی ابھر کے ساہمنے آؤندے ہن۔ سبھتوں پہلاں تاں انھاننوں دلی دے پردھانمنتری نجیب الدولہ دی ترقی پھٹی اکھاں نہیں بھاندی سی۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ اوہ غیرملکی بادشاہ احمدشاہ ابدالی دی حفاظت حاصل کرن لئی بھارت دی نسبت افغانستان نال زیادہ پیار  کردا سی۔
دوجا، آہلووالیا جی نوں ایہہ پکا یعقین ہو گیا سی کہ سکھ اک نویں طاقت دے روپ وچ ابھر چکے ہن اتے اوہ پنجاب نوں خود انحصار اتے آزاد حکمرانی بناکے دیس دی رکھیا لئی قابل ہو گئے ہن۔ تیجا، اوہ دلی وچ وی سکھاں دا دبدبا ویکھنا چاہندے سن تاکہ اتھے دے حکمران مالوا کھیتر وچ سکھاں نوں اپنی–اپنی سیاسی طاقت قائم کرن وچ بادھک نہیں بنن۔ اسدے علاوہ آہلووالیا  اس گل لئی وی ویاکل سن کہ گروہ بھارت واسی سکھ دھرم دے بانی گرو صاحباناں دے ادیساں اتے اپدیساں دی طرف آکرشت ہون تاکہ اس ڈھنگ ولوں سکھاں دی طاقت دا سرلتاپوروک پرسار ہو سکے۔ اپروکت کارناں دے فلسروپ سردار جسا سنگھ آہلووالیا جی نے سبھتوں پہلاں نجیب الدولہ ولوں نبڑنا چاہیا۔
پرنامسوروپ ستمبر، 1765 عیسوی وچ دل خالصہ نجیب الدولہ دے ول ودھ چلیا۔ اس تجربہ ولوں سابق ایہہ نشچا کیتا گیا سی کہ سکھ اکٹھے دوناں ولوں نجیب الدولہ دے کھیتر اتے ہلاّ بول دین، اسلئی ترون دل دے فوجی تاں بوڈریادے کشتی تھاں ولوں جمنا نوں پار کرکے سہارنپور کھیتر وچ داخلہ کر گئے۔ دوجے پاسے بڈھا دل نے جسا سنگھ جی دے نیترتو وچ ہور سرداراں سمیت پنجھی ہزار گھڑسوار لے کے دلی دے اتری بھاگّ وچ واقع نجیب الدولہ دیاں جاگیراں اتے ہلاّ بول دتا۔
اجیہا پرتیت ہندا اے کہ اوہ دوناں دل صرف حالت نوں بھانپن لئی آئے سن اتے اس کارن جلدی ہی دیوالی منان لئی14 اکتوبر، 1765 نوں امرتسردے ول پرط پئے۔ دیوالی گزرن دے کجھ ہی سماں بعد سردار جسا سنگھ آہلووالیا نے ہور سکھ سرداراں سمیت نجیب الدولہ دے کھیتراں اتے دوبارہ ہلاّ بول دتا۔ مجپھرگڑ دے قلعے وچ شاملی نامک ستھان اتے سکھاں اتے روہیلیاں دے وچکار بھیشن لڑائی ہوئی۔ اس سماں نجیب الدولہ دے کول اک وڈا توپ خانا سی، پر سکھاں نے گنے دے کھیتاں دی آڑ لے کے گولیاں دی بوچھار ولوں نجیب الدولہ نوں حیران–ویاکل کر دتا۔
شام تک ڈٹ کے لڑائی ہندی رہی۔ دوجے دن پھر ولوں گھماسان لڑائی ہوئی۔ روہیلیاں دے وشیات سپہ سالار رنزمین وچ مارے گئے۔ اس اتے سکھاں نے نجیبدولادے پتّ جابتا خان اتے ہلاّ بول دتا اتے اسنوں گھیرے وچ لے لیا پر نجیب الدولہ نے توپخانے دا منافع چکدے ہوئے سکھاں دے گھیرے نوں توڑن وچ کامیابی حاصل کر لئی، دن بھر لڑائی چلدی رہی، نتیجہ نہیں نکلن دے کارن سکھ ہنھیرے دا منافع چکّ کے پرط گئے۔
اسی سال22 اکتوبر، 1767 عیسوی نوں دیوالی دے موقعے اتے سکھ پھر پانیپت دے کھیتر وچ جا اترے۔ اوہناں دا مقابلہ کرن لئی نجیب الدولہ پھر فوج لے کے آگوُ ہویا پر اس وار اسنے محسوس کیتا کہ سکھاں نوں روکنا اسدے بس وچ نہیں اے۔ اوہناں دناں سکھاں نے لگبھگ سمچے پنجاب اتے اپنا اختیار قائم کر رکھیا سی۔ انھاننے احمدشاہ ابدالی نوں وی ہرا کے واپس پرتن اتے مجبور کر دتا سی۔ ہن ایہہ مقررہ جیہا جان پیندا سی کہ سکھ جلدی ہی دلی اتے وی حاوی ہون والے ہن۔
"میں ہن تک نوجوان شہجادوں اتے راجماں دی پوری لگن اتے نشٹھا ولوں سیوا کیتی اے پر ہن اوہناں دی رکھیا لئی جنے ساہس دی لوڑ اے، اوہ میرے کول نہیں رہا اے، اسلئی حضور نوں راجگڑھ پدھار کے اپنی رکھیا آپ کرنی چاہیدی اے۔ داس ولوں حجور دے ساہمنے واضع شبداں وچ ارداس اے کہ اوہ ہن بدلے ہوئے حالات وچ اوہناں دی سیوا دے لایق نہیں اے۔ نجیب الدولہ نے اس آشئے دا اک پتر راجماں زینت محل نوں وی لکھیا کہ اوہ دلی دی رکھیا کرن وچ ناکام اے۔
جیکر اوہ چاہے تاں انھاننوں شاہی خاندان ہور میبراں دے کول، بادشاہ شاہ عالم دے کول الہٰ آباد منتکل کر دیوے کیونکہ ہن سکھ انا زور پھڑ چکے ہن کہ اوہ آپ اپنی جان بچاؤن وچ سمرتھاوان نہیں رہِ گیا اے۔ ات: اسدی اچھا اے کہ اوہ سیاسی جیون ولوں سنیاس لے کے مکہ اتے کسے ایکانت ستھان وچ شرن لے کے اپنی عمر دے باقی دن بتیت کرے۔
ایہہ پتر لکھن دے کجھ ہی دناں بعد نجیب الدولہ نے اپنے پتّ جابتا خاندے سر اتے پگڑی باندھکے اپنی زندہ سمت وچ ہی اسنوں اپنے سیاسی اتے سماجی ادھیکاراں نوں سونپ دتا۔اسنے جابتا خان نوں باہری طاقتاں ولوں نبڑن دی وی پوری طرحاں چھٹّ دے دتی اتے اسنوں ایہہ وی نردیش دتا کہ کسے ہور ولوں پرامرش لئے بناں اپنی اچھانسار سکھاں ولوں لڑائی اتے سمجھوتا کرکے فیصلہ کر سکدا اے۔
نجیب الدولہ نے دلی واقع نائب سلطان خان نوں واپس سدّ لیا۔ اجیہے وچ ضابطہ خان نے لہاری اتے جلال آباد وچ ترنت سکھاں ولوں صلاح کر لئی۔ نجیب الدولہ دے استیپھے ولوں الہٰ آباد واقع شاہ عالم دی چنتا ودھ گئی۔ اسدی ماں اتے وارث نوں ہن کون بچائیگا، اوہ اس دودھا وچ پیا ہویا سی۔ جیکر اوہ اپنے پروار نوں الہٰ آباد وچ سدّ لوے تاں ہریانہ اتے پنجاب دے لگبھگ سارے کھیتراں وچ پربھتو قائم کر چکے سکھ بناں کسے اڑچن دے دلی وچ آ وڑنگے۔
تدّ انھاننوں اتھے ولوں کڈھنا بہت دشکر کم ہووےگا۔ اوہ سمجھ رہا سی کہ جیکر سکھاں نے اک وار دلی اتے قبضہ قائم کر لیا تاں اوہ دلی دیاں گلیاں وچ بھٹکدے ہوئے ہزاراں مغل شہزادیاں ولوں کسے اک دی پٹھّ تھپتھپا کے اسنوں تخت اتے بیٹھا دینگے۔ تدننتر اوہ اسدے نیمی روپ ولوں بادشاہ دے تخت اتے وراجمان ہون دی اعلان کرکے اپنے پٹھے بادشاہ دے نام اتے مغل راج نوں ہتھیا لینگے۔ اس سارے منو ویگاں دے کارن شاہ عالم ہمیشہ ویاکل رہندا سی۔
گٹھ:سکھ اتہاس
فرانسیسی ہند
فرانسیسی ہند یا فرانسیسی ہندوستان (French India) رسمی طور تے (Établissements français dans l'Inde) برصغیر وچ اک فرانسیسی نوآبادی سی۔جہڑی 1769 توں 1954 تک ہندستان وچ قایم رہی ۔
بیرونی رابطے
گٹھ:فرانس بھارت تعلقات گٹھ:سابقہ فرانسیسی نوآبادیاں گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ نوآبادیاں گٹھ:فرانسیسی ہند گٹھ:بھارت دی تریخ
ساہت تے آرٹ دا روسی سٹیٹ آرکائیو
ساہت اتے آرٹ دا روسی سٹیٹ آرکائیو (راگالی) (روسی: Государственный архив литературы и искусства (РГАЛИ) ) – روس وچ سبھ توں وڈے سٹیٹ آرکائیواں وچوں اک اے، جس وچ قومیساہت، سنگیت، تھیٹر، فلم، مصوری اتےاساری فن دے دستاویز سمبھالے جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:ساہت گٹھ:آثار قدیمہ گٹھ:قومی آثار قدیمہ
تہران کانفرنس
اتہران کانفرنس (کوڈ نام یوریکا' )، 28 نومبر توں 1 دسمبر 1943 تک جوزف سٹالن، فرینکلن ڈی روزویلٹ، اتے ونسٹن چرچل دے وچکار ایران دے راجگڑھ شہر تہران وچ سوویت سفارت خانے وکھے منعقد کیتی گئی اک فوجی میٹنگ سی۔ ایہہ سوویت یونین، امریکہ ، اتے برطانیہ تن وڈے متر دیساں دے آگوآں وچکار منعقد دوجی عالمی لڑائی بارے پہلی کانفرنس سی۔
حوالے
گٹھ:دوجی عالمی لڑائی متعلق کانفرنساں گٹھ:دوجی جنگ عظیم گٹھ:دوجی وڈی لڑائی
کالی گردن بیچڑا
کالی گردن جاں کالا گݪ بجڑا،(en:black-necked weaver:) (Ploceus nigricollis) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو ساحلی افریقہ، شمالی انگولا ،دکھن سوڈان، تنزانیا  وکھے ملدا اے ۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
پہلی افیونی لڑائی
پہلا افیم لڑائی اس لڑائی وچ دو لڑائیاں لڑیاں گئیاں۔ سبھ توں پہلی لڑائی کینٹن توں شروع ہو کہ چین دے مکھ سمندری ساحل اُتے پھیل گئی۔ برطانوی فوجاں نے  چینی فوج اُتے حملہ کر دتا اتے برطانوی جنگی جہازاں نے  چانگ ٹی سی دریا دے مہانے اُتے قبضہ کر لیا۔ اس نال پیکنگ نوں خطرہ ہو گیا انت چینی بادشاہ نوں لڑائی بند کرنا پئی۔  لن  نوں اپنے عہدے توں استعفا دینا پیا اتے معاہدے لئی مانچو سلطنت دا نمائندہ چی شان تعینات کیتا گیا۔ چی-شان نے انگریزاں نال اک معاہدہ  کیتا اتے برطانوی  فوجاں مڑ دکھن وچ چلیاں گئیاں۔ ایہہ اک یک طرفہ لڑائی سی جس وچ چین دی ہار ہوئی۔ انگریزی فوج نے مانچو سلطنت نوں مٹی وچ رول دتا۔ مانچو  راج نے مجبور ہو کہ انگریزاں نوں چین وچ رہن اتے اہناں دیاں بہت ساریاں وپاری شرطاں نوں قبول کر لیا۔ نانکنگ دے نیڑے یانگ-ٹی-جی وچ لنگر پائے انگریزی جہاز کارنوالس اُتے مجبور  تے لاچار چین نے خاص  نمائندہ بھیج دے معاہدہ کرن دا آکھیا۔
بیرونی رابطے
گٹھ:چین وچ 1839ء گٹھ:چین وچ 1840ء گٹھ:چین وچ 1841ء گٹھ:چین وچ1842ء گٹھ:افیونی جنگاں گٹھ:پہلی افیونی جنگ گٹھ:چین دی تریخگٹھ:جنگاں
چٹگلی مُنیا
چٹگلی جاں مالاباری مُنیا(انگریزی:silverbill) برصغیر وچ پایا جان والا اک چڑی نما پنچھی اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ٹِک ٹِکی پِدی
ٹک ٹکی پدی (grey-headed canary-flycatcher) اک نکے سائز دا چڑی ورگا پنچھی ہندا اے جو سر توں سلیٹی رنگ دا اتے ہیٹھلے حصہ توں پیلا ہندا اے۔ ایہہ زیادہتر ایشیا دے دیساں وچ پایا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ڈبی مینا
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی
نیلی ٹِک ٹِکی
نیلی ٹِک ٹِکی(verditer flycatcher) (Eumyias thalassinus)} برصغیر وچ پایا جان والا اک اڈن-بوچ (flycatcher) پنچھی اے جو زیادہتر ہیٹھلے ہمالیا علاقے ملدا اے۔ اس دا نام اس دے رنگ، جو کہ نیلا ہندا اے، اتے رکھیا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی
دھان چڑا
حوالے
گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:پنچھی
بال مُکند گپت
بالمکند گپت (1865–1907): ہندی دا اک اجیہا مضمون نگار  اے جو بھارتیندو اتے ترویدی یگ دوہاں دے گھیرے وچ آؤندا اے۔ جیکر اس دے مضموناں دا روحی عنصر پہلے یگ دا اے تاں جسمانی عنصر دوجے یگ دا۔ اس دے مضمون وینگ بھرپور ہندے ہوئے وی آسان، سجیوتا، اتے سرستا نال بھرپور ہن۔
پہاڑی نیلی کستوری
پہاڑی نیلی کستوری{(en:blue whistling thrush:) (Myophonus caeruleus)} برصغیر دے ہمالیا علاقے وچ پایا جان والا اک پنچھی اے۔ ایہہ انساناں ورگی سیٹی ورگی آواز کڈھن لئی مشہور اے۔
بال مُکند گپت
بالمکند دا جم 1865 وچ ہریانہ دے روہتک ضلعے دے گڑیانا پنڈ وچ ہویا۔ بچپن وچ اس نے پنڈ دے سکول وچ اردو زریعہ نال پڑھائی کیتی۔ بال ورھے توں ہی اس دی سیانپ، دور-اندیشی اتے محنت دا پتہ لگ گیا سی۔ اس نے 1886 وچ مڈل امتحان پاس کیتا۔ اس ویلے دوران فارسی بولی اتے ساہت دے منے-پرمنے ودوان منشی وزیر محمد کولوں اس نے اردو بولی وچ ساہت خاص کر مضمون لکھن وچ اچیری مہارت حاصل کر لئی سی۔ ایہہ دور بھارت وچ نوجاگرن اتے فکر دا دور منیا جاندا اے۔ مغربی تنقید اتے رہتل دے پربھاوسروپ بھارت واسیاں وچ وی جاگرتی آ رہی سی اتے اوہناں دے سائنسی وہار اس دور دیاں مشہور پترکاواں اتے خبراں پتراں وچ چھپن لگ پئے سن۔ اس دور وچ روہتک ضلعے وچ دیندیال شرما دا پترکاری وچ خاص نامنا ہو چکیا سی۔ اس دیاں پریرنا-رشماں نال ہی اس نے متھرا اخبار وچ رچناواں لکھنیاں شروع کر دتیاں۔ اس نوں 1886 وچ اخبارے چناہ دا اڈیٹر تعینات کیتا گیا۔ بالمکند دے صحافتی جیون دا مڈھ اتھوں ہی بجھا۔ جیون دے انت تک ایہہ اک نامور صحافی وجوں ہی جانیا جاندا رہا۔ 1907 وچ اس دا دلی وچ انتقال ہو گیا۔
پہاڑی نیلی کستوری
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی
بال مُکند گپت
اس نے دو اردو اخباراں-اخبار چنار (1886–88) اتے کوہ نور (1888–89) اتے تن ہندی سماچار-پتراں-ہندوستان (1889–91)، ہندی بنگواسی (1898-98)، بھارت-متر (1899–1907) دی اڈیٹری کیتی۔
صحافی توں علاوہ اس نے مترجم اتے اچ-پدھر دے شاعر وجوں وی مشہوری پائی اے۔ بھارت متر ہندی سماچار-پترا دے اڈیٹری ویلے وچ ہی اس دیاں دو مقبول کرتاں چھپیاں سن-شو-شمبھو کے چٹھے اتے چٹھے اور خط۔ اس نے بنگلا ناول دا ترجمہ منڈل بھگنی (1891) ناں نال اتے سنسکرت ناول کار ہرش دی ناٹکا رتناولی دا ترجمہ (1898) کیتا۔ 1906 وچ اس دیاں مولک ہندی کویتاواں دا اک مجموعہ سپھٹ شاعری چھپیا سی۔
بالمکند گپت دا ناں بھارت متر ہندی خبراں پتر وچ چھپن والے سیاسی مضموناں کارن ودھیرے اے۔ خاصکر شو شمبھو دے چٹھے اتے چٹھے اور خط مضون-مجموعہ دے اچّ-پدھری مضمون پرتاپنرائن مشر دے مضموناں دی پرمپرا وچ آؤندے ہن۔ اس دے بھنگ پین والے بالمکند دے مضموناں وچ بھارتیاں دی غریبی، بھولیپن اتے دینتا دا حقیقت اکریا ہویا اے۔مضمون نگار اک پاسے بھارتی لوکاں دی غلامی تے اتھرو وہاؤندا اے، دوجے پاسے آزادی حاصل کرن لئی نوَ- جاگرن دا سندیش دندا اے۔
اچاریہ شکل دے مضموناں وانگ ہی اس دی سٹائل وچ وی اس دے ویکتیتو دیاں جھلکیاں ملدیاں ہن۔ اک پاسے اس وچ گدّ دی سماس اتے ویاس دوہاں سٹائلاں دے نقش ابھردے ہن، دوجے پاسے اکھاناں اتے محاوریاں دی بہت بھرمار رہندی اے۔ ہاس، وینگ، اوج، آویگ، پرواہ- شیلتا، کلاتمکتا اس دے مضموناں دیاں پرمکھ خاصیتاں ہن۔ بولی اکثر اردو-مشرت ہندی ہی اے۔ انیوکتیاں نوں بنیاد بنا کے سیاسی، سماجی پرستھتیاں اتے کٹاخش کرنا اس نوں بہت بھاؤندا اے۔ بالمکند نے اپنیاں رچناواں وچ انگریز حکمراناں دیاں کالیاں کرتوتاں دا خاص کر کے بھانڈا پھوڑیا اے اتے اپنی سندر سوچ دے سہارے ستھتی دا چمتکارپورن شبد-چتر پرسعنصر کیتا اے۔
اک اچّ-کوٹی دے مضمون نگار وجوں اس دی مشہوری شو-شمبھو کے چٹھے کر کے منی جاندی اے اوہ 1904, 1905 وچ چھپے سن۔ اس دور وچ لارڈ کرزن بھارتیاں دا استحصال کر رہا سی۔ اس کر کے بالمکند نے اپنے مضموناں وچ اس نوں وینگ باناں دا نشانہ بنایا اے۔ اس دے کل مضمون بال مکند گپت نبندھاولی ناں نال شائع ہو چکے ہن۔ اس نے نبندھ-رچنادھ پہلے پہل اردو بولی وچ ہی کیتی سی۔ سو منشی پریمچند وانگ اردو توں ہندی ساہت وچ آؤن کر کے اس دے مضموناں وچ عربی-فارسی اتے اردو شبداں دی بہت بھرمار ویکھی جاندی اے۔
بالمکند دی اک کتاب ہرداس (1896) ناں ہیٹھ چھپی۔ تن ہور کتاباں دا حوالہ وی ملدا ہے-1.کھلونا 2.کھیل-تماشہ 3. سرپاگھات چکتسا۔ اس توں ثابت ہندا اے کہ اس دی قابلیت بہمکھی سی، مطلب اس دی اچیچی لوک- پرئتا شو-شمبھو دے چٹھیاں اتے خطاں کر کے ہی رہی اے۔ وینگ وچ اس دی شخصیت درج اے، نال ہی ایہناں وچ اس دا لوک-ہتو، دیس بھگت صحافی سامھنے آیا۔ اس نے مضموناں دے کھیتر وچ بھارتیندو ہرشچندر اتے پرتاپ نرائن مشر ولوں واہیاں لیہاں نوں اگے توریا اے۔ شبداں دی آتما دا اوہ صحیح پارکھو سی، نال ہی ہندی گدّ نوں نکھارن وچ اس دی وڈملی دین منی جاندی اے۔
اس دے مضموناں وچ دلیلاں ورگی ترکشیلتا ملدی اے۔ اچاریہ رام چندر شکل نے اگے چل کے اس ولوں قائم ساہت-ملانکن دی کسوٹی لوکمنگل دی دھارنا نوں ہی اپنایا۔ اس توں ہی لکھاریاں دا تنقیدی پریچے لکھن دا مڈھ بجھا اتے اس دیاں رچناواں وچ تلناتمک تجزیہ دی سٹائل دے بیج ملدے ہن۔ بالمکند دی شخصیت دی سبھ توں وڈی خوبی اس دی نڈرتا منی جاندی اے۔ اچاریہ مہاویرپرشاد دوویدی ورگے اچّ-کوٹی دے اڈیٹر، گدکار سمیکھیاکار ہون، بھاویں لارڈ قرضن ورگے انگریز پرحکمران ہون، بالمکند نے بے خوف ہو کے اوہناں دیاں اونتائیاں نوں اوہناں اتے لوکاں دے سامھنے رکھن دا ساہس وکھایا سی۔ اس دے مضموناں وچ ہاس-وینگ اتے کٹاکھ نال خود- یعقینی دا انش ودھیرے ملدا اے۔ اوہ انصاف، سرلتا اتے ونود دی اک ساکار مورتی آکھیا جا سکدا اے۔ مضموناں وچ سیاسی سر پاؤن والا بالمکند سرب پرتھم مضمون نگار منیا جاندا اے۔
گٹھ:ہندی ساہت گٹھ:ہندی ساہتکار
الیکٹروسٹیٹکس
الیکٹروسٹیٹکس فزکس دی اوہ شاخ اے جو سٹیشنری جاں دھیمی-گتیی والے الیکٹرک چارجاں دے ورتاریاں اتے خاصیتاں نال ورتدی اے۔
کلاسیکل فزکس توں لے کے، ایہہ جانیا جاندا رہا اے کہ کجھ مادہ جویں ایمبر رگڑن توں بعد ہلکے وزن والے کناں نوں کھچدے ہن۔ ایمبر واسطے یونانی شبد ήλεκτρον، جاں electron، الیکٹریسٹی شبد دا سورس سی۔ الیکٹروسٹیٹک ورتارا الیکٹرک چارجاں ولوں اک دوجے اتے پائے گئے فورساں توں پیدا ہندا اے۔ اجیاے پھورساں نوں کولومب دے قنون راہیں درسایا جاندا اے۔ بھاویں الیکٹروسٹیٹک طور تے انڈیوس کیتے (تھوپے) ہوئے فورس ذرا کمزور لگدے ہن، پھیر وی کجھ الیکٹروسٹیٹک فورس جویں اک الیکٹرون اتے پروٹون درمیان اک فورس، جو رل کے اک ہائیڈروجن ایٹم بناؤندے ہن، اوہناں درمیان کریاشیل گریویٹیشنل فورس توں تقریباً 36 گنا زیادہ طاقتور ہندا اے۔
کولومب دا قنون
کولومب نے چارج ہوئیاں چیزاں درمیان فورساں نوں ناپن لئی بہت سارے تجربے کیتے ۔ جدوں چارج ہوئیاں چیزاں دے ریکھک سائز اوہناں درمیان دوری توں کتے سوخم ہندے ہن، تاں اوہناں دا اکار اگنور کیتا جا سکدا اے، اتے چارج ہوئیاں چیزاں نوں پوآئنٹ چارج دے طور تے سمجھیا جا سکدا اے۔ کولومب دے قنون مطابق
F = (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/( (4πε₀ r2)
ε₀ دیاں یونٹاں، ڈائمینشناں اتے میگنیٹیوڈ
ε₀ = (|کیؤ-ون| ✕ |کیؤ-ٹو|)/( (4π F r2)
کیونکہ S I یونٹاں وچ چارج کولومب وچ درسایا جاندا اے، اسلئی،
ایپسائیلن-نوٹائیلن دیاں یونٹاں = C2 N-1 m-2
لاگوُ ہون یوگ معیار
1.BS PD CLC/TR 50404:2003 Code of Practice for Control of Undesirable Static Electricity
2.NFPA 77 (2007) Recommended Practice on Static Electricity
باہری لنک
* گٹھ:فزکس
راجہ راؤ
راجا راؤ' (1909) : انگریزی وچ لکھن والے بھارتی ناول کار راجا راؤ نے وکھ وکھ دھرماں، ساہتی روایتان اتے فلسفی نظام دا ڈونگھا مطالعہ کیتا ہویا اے۔ اس دیاں رچناواں علم اتے تجزیہ نال بھریاں پئیاں ہن۔ اس کول انسانی رہتل دے ترقی دا وڈا مطالعہ اے جس صدقہ اوہ اپنیاں رچناواں وچ عالمی تجربہ نوں پیش کردا اے۔
اپنے جیون دے کجھ سال راجا راؤ نے ہریہالی وکھے گزارے جتھے پروار دی زمین سی۔ اس پنڈ وچ رہندیاں حاصل کیتے پرجذبات نوں اس نے اپنے پہلے ناول کنتھاپر اتے کئی کہانیاں وچ پیش کیتا اے۔ راجا راؤ دے پیؤ حیدرآباد وچ نظام کالج وچ استاد سن سو اس نوں سلار جنگ دے مدرسہ- اِ-علیا وچ داخل کروایا گیا۔ اس مدرسے وچ پڑھدیاں راجا راؤ نے مسلم دھرم اتے سماج متعلق مڈھلی جانکاری حاصل کیتی اتے مگروں علیگڑھ یونیورسٹی وچ پڑھدیاں ایہہ جانکاری ہور وڈا اتے ڈونگھی ہوئی۔ راجا راؤ نے دسویں دی امتحان علیگڑھ توں پاس کیتی۔ علیگڑھ وچ ہی راجا راؤ ایرک ڈکنسن دے رابطہ وچ آیا جس نے راجا راؤ نوں فرانس اتے فرانسیسی ساہت وچ دلچسپی لین لئی راغب کیتا۔ نظام کالج حیدرآباد توں 1928 وچ بی۔اے۔ کرن اپرنت راجا راؤ فرانس گیا جتھے اس نے ‘پچھم دا رہسواد’ موضوع تے کھوج- کم ارمبھیا پر جلدی ہی اوہ ساہت ول راغب کیتا گیا۔
فرانس وچ پڑھدیاں ہی راجا راؤ نے ویہہ سال دی عمر وچ اک فرانسیسی ادھیاپکا کیمل ماؤلی نال ویاہ کروا لیا اتے فرانس نال سدھا تعلقات جوڑ لیا۔ اس دی بیوی ماؤلی نے 1947 تک اس دے جیون وچ اتی اہم رول ادا کیتا۔ راجا راؤ فرانسیسی ساہت ول رچت سی جدوں کہ ماؤلی دا منبھاؤندا موضوع دھرم سی اتے اوہ ہندو رہتل دے مطالعہ وچ رچی رکھدی سی۔ 1949 وچ راجا راؤ اتے ماؤلی دا طلاق ہو گیا۔ اوہناں دا ایہہ میل دا سرپینٹ اینڈ دا روپ ناول وچ ہیرو رامامالک اتے نائکہ میڈیلین دا بنیاد بنیا۔ 1931 وچ راجا راؤ پیرس یونیورسٹی پہنچیا جتھے اس نے ‘آئرش ساہت اتے بھارت دے پربھاو’ دے موضوع اتے کھوج کیتی اتے دو سال مشہور ودوان کزامیاں اس دا نگران رہا۔ سٹھویاں وچ راجا راؤ امریکہ وچ رہن لگ پیا۔ جتھے ٹیکساس یونیورسٹی وچ اس نے بھارتی فلسفہ دے موضوع تے کئی لکچر دتے۔ 1972 وچ اس نوں وڈرو ولسن انٹرنیشنل فیلو بنایا گیا۔