cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سلطان شاہ جہاں، بیگم بھوپال
حوالے
گٹھ:1838 دے جم گٹھ:1901 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی شماریا‏‏تی حکمران گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شاہی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی مصنفات گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:ایشیائی مسلم شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں گٹھ:بھارتی خواتین مؤرخین گٹھ:بھارتی مخیر خواتین گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھوپال د‏‏ی بیگمات گٹھ:بھوپال دے نواب گٹھ:حکمراں ملکائاں گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏ی مصنفات گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏ی معلمات گٹھ:مدھیہ پردیش دے مصنفاں گٹھ:مدھیہ پردیش دے معلمین گٹھ:مسلم حکمران گٹھ:مسلم مصنفاں گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل
جیرینوک
جیرینوک افریفہ دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Gerenuk
خون دے سوہلے
خون دے سوہلے نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول اے۔
نانک سنگھ اکّ مشہور پنجابی لکھاری اتے ناول کار سی جسنے کئی بااثر رچناواں لکھیاں۔
"خون دے سوہلے" ("خون دے دھبے" وجوں وی جانیا جاندا اے) جو نانک سنگھ ولوں 1948 وچ لکھیا اکّ ناول اے۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ دوران سماجی اتے سیاسی اتھل-پتھل نوں درساؤندا اے۔ ایہہ تشدد، نقصان، اتے بچاء لئی انسانی جدوجہد دے موضوعاں دی پڑچول کردا اے۔ ونڈ کارن پیدا ہوئے فرقو تناء، اجاڑے دا چہرہ، انسانی دکھاں اتے تراسدی دا اکّ بااثر اتے حقیقت پسند چترن پیش کردا اے۔
نانک سنگھ اکّ اگھے پنجابی لکھاری سن جو سماجی مدعیاں دے حقیقت پسند چترن لئی جانے جاندے سن۔ "خون دے سوہلے" نوں اوہناں دیاں اہم رچناواں وچوں اکّ منیا جاندا اے، جو ونڈ توں متأثر لوکاں دے دکھدائی انوبھواں نوں کیپچر کردا اے۔
ناول دی کہانی بھارت اتے پاکستان دی سرحد دے نیڑے اکّ پنڈ وچ رہن والے اکّ سکھ پروار دے آلے-دوآلے گھمدی اے۔
سون ندی (راولپنڈی، پوٹھوہار پٹھار کھیتر، ہن پنجاب، پاکستان وچ) دے کنڈھے 'تے چکری پنڈ وچ سیٹ، ایہہ کہانی اکّ پریمی ولوں اپنی پریمکا نوں "بنارسی قسم دا لنگڑا انب" پیش کرکے اس نوں لبھاؤن دی کوشش نال شروع ہندی اے۔ چاہے اوہ رات دی ٹھنڈھ ہووے، نظارہ دی روچکتا ہووے جاں کسے انکیاسے ہون دی اڈیک ہووے، انسکھاویں اڈیک ہووے، سنگھ ولوں شاندار ڈھنگ نال پیش کیتی گئی اے۔
حالانکہ کتاب دا مول موضوع ایہہ اے کہ شاعرں سمپردائک تشدد اکّ پنڈ نوں تباہ کر دیندی اے، جس وچ بابا بھانا نوں چھڈّ کے ہر کوئی مر جاندا اے - پنڈ دے کھتری بھائیچارے دے مکھی، پر مسلماناں ولوں برابر دا ستکار کیتا جاندا اے - اتے اسدی لمبے ویلے توں مری ہوئی دوست دی دھی نسیم/سیما، کہانی۔ جیکر کوئی لائیناں دے وچکار پڑھدا اے تاں ہور بہت کجھ ظاہر کردا اے۔ قتل عام دے دوران اوہناں دا چمتکاری بچاء اس کہانی نوں اصل اتے خیالی دوویں طرحاں دا دکھائی دندا اے۔ ذکر یوگ اے کہ لکھاری نے مکھبندھ وچ ایہہ وی نوٹ کیتا اے کہ “میرے پاٹھک نہ تاں اس کتاب نوں فکشن گٹھ وچ رکھدے ہن اتے نہ ہی اس نوں تریخی پاٹھ وجوں دیکھدے ہن۔ اوہ، شاید، اس نوں تریخی واقعے 'تے بیسڈ ناول وجوں دیکھ سکدے ہن، اکّ اجیہی کہانی جو سوچ اتے حقیقت دے دو کناریاں وچکار قدرتی طور 'تے وہندی اے۔
مرکزی پاتر گردیال سنگھ اے، جو اکّ ہمدرد اتے دیشبھگت انسان اے جو اپنے سکھ دھرم اتے قدراں-قیمتاں وچ ڈونگھیاں جڑھاں رکھدا اے۔ جویں-جویں فرقو تناء ودھدا جاندا اے، گردیال سنگھ اپنے پروار دی رکھیا کرن دے اپنے فرض اتے مذہبی پچھوکڑ دی پرواہ کیتے بناں، لوڑونداں دی مدد کرن دی اپنی عزم وچکار پھسیا ہویا پایا جاندا اے۔
ایہہ ناول تشدد دی بھیانکتا، گروہی پرواس، اتے ونڈ دے ہپھڑا-دپھڑی دے دوران عام لوکاں ولوں درپیش جدوجہداں نوں واضع روپ وچ بیان کردا اے۔ ایہہ منکھتا، ہمدردی، اتے لوکاں اتے سماج 'تے فرقو ونڈ دے تباہی کاری اثر دے موضوعاں دی پڑچول کردا اے۔ نانک سنگھ سیاسی فیصلیاں دی انسانی قیمت نوں اجاگر کردے ہوئے کرداراں ولوں تجربہ کیتے گئے بھاوناتمک اتھل-پتھل، نقصان اتے صدمے نوں مہارت نال پیش کردا اے۔
"خون دے سوہلے" ونڈ دے اس دے حقیقت پسند چترن لئی جانیا جاندا اے، جو اس دور وچوں گزر رہے لوکاں دے درد، ڈر نوں پیش کردا اے۔ نانک سنگھ دی لکھن سٹائل طاقتور بھاوناواں نوں ابھارن اتے پاٹھک اتے پاتراں وچکار اکّ مضبوط تعلق بناؤن دی اہلیت ولوں خاصیت اے۔
اس ناول دی سماجی اتے تریخی اہمیت لئی مکمل طور 'تے تعریف کیتی گئی اے۔ ایہہ فرقو تشدد دے تباہی کاری نتیجیاں دے نشان وجوں کھڑا اے اتے اجیہے ٹکراء دے سامھنے ایکتا اتے سمجھ دی اہمیت دی یاد دواؤندا اے۔
نانک سنگھ، "خون دے سوہلے" راہیں، ونڈ دا ڈونگھائی نال چلدا ذکر حاصل کردا اے، اس ویلے دوران ساہمنے آئیاں انسانی دکھانتاں 'تے روشنی پاؤندا اے اتے پاٹھکاں نوں ونڈن والیاں وچاردھاراواں دے نتیجیاں 'تے وچار کرن دی تأکید کردا اے۔
تریخی حوالہ: ناول بھارت دی ونڈ دے تریخی حوالہ وچ مضبوطی نال جڑھیا ہویا اے، جس کارن مکمل تشدد، گروہی پرواس اتے لکھاں لوکاں دا اجاڑا ہویا۔ ایہہ اس ویلے دے سماجی، سیاسی اتے مذہبی اتھل-پتھل نوں پکڑدا اے۔
منکھتا دی کھوج: کہانی گردیال سنگھ اتے اس دے پروار دے دوآلے گھمدی اے، ہپھڑا-دپھڑی دے وچکار اوہناں دے جدوجہد اتے لچکیلیپن نوں اجاگر کردی اے۔ ایہہ مذہبی اتے تہذیبی وکھریویاں نوں پار کردے ہوئے، لوکاں دے اندر پیدا ہوئی منکھتا دی پڑچول کردا اے، اتے دئیا اتے سمجھ دی اہمیت 'تے زور دندا اے۔
اخلاقی دبدھاواں: مرکزی پاتر گردیال سنگھ نوں کئی اخلاقی دبدھاواں دا ساہمنا کرنا پیندا اے کیونکہ اوہ ونڈ دے دھوکھے باز لینڈسکیپ نوں نیویگیٹ کردا اے۔ اوہ مخالف وفاداری نال جوجھدا اے، اپنے پروار دی رکھیا کرن اتے لوڑوند دوسریاں دی مدد کرن وچکار پھسیا ہویا اے۔ ناول نجی قربانی، اخلاقی ذمہ واری، اتے سنکٹ دے ویلے انسانی فیصلے لین دیاں گنجھلاں بارے سؤال اٹھاؤندا اے۔
جذباتی اثر: نانک سنگھ دی لکھن سٹائل پاٹھکاں وچ زبردست بھاوناواں پیدا کردی اے، اوہناں نوں پاتراں اتے اوہناں دے جدوجہداں دی دنیا وچ کھچدی اے۔ کہانی ونڈ توں متأثر لوکاں اتے پریواراں ولوں تجربہ کیتے درد، ڈر اتے صدمے نوں درساؤندی اے، پاٹھکاں 'تے مستقل بھاوناتمک اثر چھڈدی اے۔
پرتیکواد اتے تھیم: ناول سمپردائک سدبھاونا، تشدد دی وئرتھتا، اتے مستقل انسانی بھاونا ورگے موضوعاں نوں اجاگر کرن لئی پرتیکواد دی ورتوں کردا اے۔ ایہہ نفرت اتے تباہی دے باو جود پیار، ہمدردی اتے منکھتا دی کھوج دی طاقت نوں درساؤندا اے۔
تریخی مطابقت: "خون دے سوہلے" تریخی مطابقت رکھدا اے کیونکہ ایہہ ونڈ دا پہلا ذکر حاصل کردا اے، انسانی دکھانتاں اتے فرقو تشدد دے بعد دے نتیجیاں 'تے روشنی پاؤندا اے۔ ایہہ اتہاس توں سکھن اتے مستقبل وچ اجیہے دکھانت نوں روکن لئی ایکتا اتے سمجھ لئی یتن کرن دی لوڑ دی یاد دواؤندا اے۔
سمچے طور 'تے، "خون دے سوہلے" اکّ دردناک اتے سوچن والی ذکر پیش کردا اے جو بھارت دی ونڈ دوران اتھاہ انسانی دکھ اتے لچکیلیپن نوں کیپچر کردا اے۔ ایہہ اخلاقی گنجھلاں، انسانی جذباتاں اتے فرقو تشدد دے ڈونگھے اثر دی پڑچول کردا اے، جس نال اس نوں پنجابی ساہت وچ اکّ اہم کم بنایا گیا اے۔
پاٹھگت مطالعہ
خون دے سوہلے مغربی پنجاب دے پوٹھوہار کھیتر دے چھوٹے جہے پنڈ چکری وچ بھارت-پاکستان دی ونڈ توں بعد دے دہاکیاں وچ جیون دی پالنا کردا اے۔ اتھے ہندو، مسلم اتے سکھ پروار اکّ نزدیکی بھائیچارے وچ رہندے ہن اتے رشتے یعقین، ستکار اتے دیالتا 'تے بیسڈ ہن۔ جدوں اکّ اگھے زمیندار؉  رحیم بخش ملتان دی نویں نہری کلونیاں وچ کھیتی کرن لئی اکّ جوئے وچ اپنی ساری قسمت گوا دندا اے، تاں کھتری بابا بھانا، اکّ ستکار یوگ اتے پراپکاری بزرگ، اپنے پنڈ دے بھرا نوں بچاؤندا اے اتے اسنوں اکّ گھر اتے آسرا حاصل کردا اے۔ رحیم بخش دے گزرن 'تے، بابا اپنے چھوٹے بھراواں نسیم اتے عزیز اتے اوہناں دی ماں سگارا دے گود لئے مسلم پروار دی سخت سرکھیا کردا اے۔ اس دوران، نسیم دا اس دے بچپن دے دوست یوسف نال رشتہ اکّ جھجک توں اکّ اتھل-پتھل والے پیار تک ودھدا اے کیونکہ بعد والا شہر توں اکّ گرم سر اتے جوشیلے نوجوان نوں واپس کردا اے۔
کرشنا سوبتی دے زنداگیناما دی یاد دواؤندا، خون دے سوہلے ونڈ توں پہلاں دے پنڈ دے بھائیچارے نوں جیون وچ لیاؤندا اے جتھے جیون دی لہر سون ندی دے پانی اتے پوٹھوہار دیاں پہاڑیاں دیاں کومل ڈھلاناں نال میل کھاندی اے۔ اتھوں دے لوک اپنے سبھیاچار توں اٹٹّ ہن اتے چھوٹیاں-موٹیاں دشمنیاں اتے کدے-کدائیں مشکیلاں وچ الجھے ہون دے باو جود، کسے وی قسم دی سمپردائک نفرت توں بے گناہ ہن۔ چکری پنڈ وچ، سنگھ اس اساطیری 'گھر' اتے 'وطن' نوں دہراؤندا اے جتھے متعلق ہونا مکمل اتے قدرتی اے، اتے اسنے بچے ہوئے لوکاں دیاں یاداں نوں ستایا اے جیہناں نوں دشمن اتے معاف کرن والے شہراں وچ پناہ گیراں وجوں دوبارہ جیون شروع کرنا پیا سی بھاویں کسے وی واپسی دی اسمبھوتا واضع ہو گئی سی۔
چکری وچ، ویلے دے بیتن نوں بدلدے موسماں اتے لوہڑی ورگے تیوہاراں ولوں چنھت کیتا جاندا اے، جو کہ مقامی ریتی-رواجاں دے اکّ شاندار مرکب وچ سمچے بھائیچارے ولوں اکٹھے منائے جاندے ہن۔ سارے دھرماں دے نوجوان کڑیاں اتے منڈے معصوم دشمنی دی روایت وچ دیر رات تک تپسے گاؤندے ہن، اتے بزرگ اجیہے قصے سناؤندے ہن جو پاٹھک نوں 'کسے کھیتر دے بھائیچاریاں وچکار پیڑھی-در-پیڑھی تعلقاں' ولوں بنھے ہوئے سماج دی یاد دواؤندے ہن۔
اس پرانے پنڈ وچ، جتھے دھرم ولوں پچھان دی تشریح نہیں دتی جاندی، فرقو بھاوناواں شہر دے نسل دے باہرلے انسان ولوں لیاندیاں جاندیاں ہن۔ ناول بھڑکاؤ اخباراں راہیں فرقو نفرت دے آؤن اتے راولپنڈی ورگے شہری مرکزاں دے بندیاں نال مرکز وچ ونڈیا گیا اے۔ ناول دا دوجا ادھ پنڈ واسیاں دے جیون دی پرتشدد تباہی نوں بیان کردا اے۔ گھر دا اچانک اتے آخری توڑ-وچھوڑا عام پینڈوآں دے قتل عام، لٹیریاں ولوں لاشاں دی بے رحمی نال قتل دے اکّ منٹو-ایسکو چتر ولوں واپردا اے جو اپنے سونے دا دعوہ کرن لئی مردیاں دے کناں اتے گلے کٹدے ہن، اتے ادھرنگ اتے اسنگتتا جو بچے لوکاں دے دماغاں اتے سریراں نوں پکڑدی اے۔
اس اتھاہ دنیا وچ، 17 سالا نسیم اتے 70 سالا بابا، اپنے بھراواں دے خون وچ رنگیا ہویا، قتل کیتے گئے آدمیاں اتے بچیاں نوں دفناؤن لئی مشینی ڈھنگ نال قبراں کھوددا اے۔
حالانکہ، مرداں دی اتینت بے رحمی دے ذکر وچ بہت سارے مسلم آدمیاں دی بے مثال دیالتا اتے پیار دی کہانی وی شامل اے جو اپنے ہندو اتے سکھ گانڈھیاں نوں قاتل بھیڑ توں بچاؤن لئی اپنیاں جاناں دے دیندے ہن، اتے نوجوان نسیم اتے عزیز دی۔ جو اپنی مرن والی جم-ماں اتے چکری وچ اپنا گھر چھڈّ کے دور-دراڈے دے دیساں وچ اکّ اگیات مستقبل وچ اپنے گود لین والے پیؤ بابا بھانا دا پالن کردے ہن۔ مستقبل 'تے اکّ بھوکھبانی اکھ نال، سنگھ نے اپنے مکھبندھ وچ 'ڈر اے کہ سمپردائک نفرت دا پرچلت ماحول ذکر نوں اکّ خاص سمت ول لے جا سکدا اے'، جتھے ونڈ دی تشدد لئی ہندو مسلماناں نوں قصوروار ٹھہراؤنگے اتے بعد والے سکھاں نوں پھڑنگے۔
اکّ 'نرپکھّ' ذکر نوں کمیونیکیشن کرن دے مقصد نال لکھیا گیا ایہہ ناول، مسلم اتے غیر-مسلم دوواں پاتراں دے اپرادھاں اتے مہانتا دے پیمانیاں نوں اصل وچ متوازن کردا اے۔ اس توں علاوہ، ایہہ نفرت نوں کسے وی دھرم جاں بھائیچارے وچ رہن دے طور 'تے دور کردا اے، اتے اس نوں شہر توں اخلاقی طور 'تے بھرشٹ گھسپیٹھیئے ولوں لیاندے گئے پاگلپن دے روپ وچ درساؤندا اے، اتے روزانہ دے لالچ اتے سادھارن پینڈوآں دی حسد دے چھوٹے، ودھیرے رٹین انسانی اثر ولوں متأثر کردا اے۔
خون دے سوہلے لکھاری دی، نال ہی سرحداں دے پار لکھاں لوکاں دی، اوہناں گھراں اتے رشتیاں لئی، جو ونڈ وچ تباہ ہو گئے سن، دی تانگھ نوں کیپچر کردا اے، جسدی اوہناں نے نہ تاں کھوج کیتی اتے نہ ہی سمجھیا۔ سیاسی لابھاں لئی اتے نفرت اتے تشدد نوں پھیلاؤن لئی مذہبی یعقین دے ویونتبندی دے خلاف، ایہہ ناول یعقین دی سوچ نوں اکّ بھاونا وجوں پیش کردا اے جو وکھ-وکھ دھرماں دے لوکاں نوں اکّ پروار وچ بنھدا اے اتے اوہناں نوں ہنیرے ویلے وچ وی اکٹھے رہن دی طاقت دندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
ناکھ
ناکھ گلاب ٹبر دا اک فروٹ اے۔
گٹھ:گلاب دا ٹبر
Pear
علی احمد کُرد
علی احمد کُرد اک پاکستانی وکیل نیں۔ او "سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن" دے صدر رئے نیں تے ملک چ وکیلاں دی تحریک چ اگے رئے سن۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
گگن دماما باجیا
گگن دماما باجیا نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
ولہلم رتر فان لیب
ولہلم رتر فان لیب دوجی وڈی لڑائی وچ جرمن فوج دا اک جرنیل سی۔ فرانس دی لڑائی وچ اوہ جرمن فوج نال سی۔
سینٹ تھامس
سینٹ تھامس کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 61 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
فلاسفی
فلاسفی ایسا علم اے جیدا جوڑ جیون، علم، سچ سوہنا پن، انصاف، سوچ تے بولی نال اے۔ فلاسفی دا پرکھن دا ول، ایدھا سلیقے نال سوچن دا انداز تے ایدا عقلمندانہ گل بات اینوں دوجے علماں نالوں وکھرا کردے نیں۔
لیندے پاسے دی فلاسفی
فلاسفی تے فلاسفر، اے بول کیا جاندا اے جے یونانی فلسفی فيثاغورث نے بناۓ سن۔ شبد فلاسفر نے صوفی دی تھاں لیلی جینوں سیانا بندہ سمجیا جاندا سی۔ فلاسفی دی تریخ نون 6 ٹوٹیاں ج ونڈیا جاندا اے: پرانی فلاسفی، وشکارلی فلاسفی، نویں جمن دی فلاسفی، پہلی تے مگروں دی نویں فلاسفی تے اجکل دی فلاسفی۔
پرانی فلاسفی
پرانی فلاسفی روم تے یونان دی 6ویں صدی پ م توں 6ویں صدی تک دی فلاسفی نوں کیا جاندا اے۔ ایس فلاسفی نوں تن ویلیاں چ ونڈیا جاسکدا اے۔ سقراط توں پہلا ویلہ، افلاطون تے ارسطو دا ویلہ، تے ارسطو توں مگروں ویلہ۔ افلاطون تے ارسطو پرانے ویلے دے منے پرمنے فلسفی نیں۔
وشکارلی فلاسفی
ابن رشد راجر بیکن تے تھامس اکویناس ایس ویلے دے منے پرمنے فلسفی نیں۔ ایس ویلے چ عقیدے نوں عقل نال رلیا جاریا سی۔
رینیساں/نویں جم فلاسفی
اے نویں فلاسفی تے وشکارلے ویلے دی فلاسفی دے وشکار دی فلاسفی اے۔ سپینوزا تے کانٹ ایس ویلے دے جانے پچھانے فلسفی نیں۔
پہلی نویں فلاسفی
سپینوزا لاک تے کانٹ ایس ویلے دے منے ہوۓ فلسفی سن۔
19ویں صدی دی فلاسفی
فختے ہیگل شوپنہائیر ایس ویلے دے مشہور فلسفی نیں۔
20ویں صدی
برٹرند رسل 20ویں صدی دا وڈا فلسفی اے۔
گرانٹ غزال
گرانٹ غزال افریفہ دا اک جانور اے۔
خدیرا
خدیرا اتلے اسرائیل دا اک شھر اے۔
References
گٹھ:اسرائیل دے شہر
بھابی مینا
بھابی مینا گربخش سنگھ پریتلڑی دی لکھی نکی کہانی جس وچّ بیوہ مٹیار مینا نال کیتی جا رہی سماجی دھکڑشاہی نوں موضوع بنایا گیا ہے۔ ایہہ پہلی وار بھابی مینا تے ہور کہانیاں نام دے کہانی مجموعے(1950) وچّ چھپی سی اتے بعد وچّ ایہہ پنجابی ساہت دے طالب علماں لئی چھپیاں کئی پاٹھ-پستکاں دا حصہ بنی۔ اتے ہن ایہہ ڈاکٹر. بلدیو سنگھ ‘بدن’ دی سنپادنا تحت گربخش سنگھ پریتلڑی دیاں 52 کہانیاں (2011) وچّ مڑ شائع ہوئی ہے۔
حوالے
گٹھ:نکیاں کہانیاں گٹھ:پنجابی کہانیاں گٹھ:پنجابی ساہت
ریشمی گلاب
بارلے جوڑ
گٹھ:گلاب دا ٹبر
چک 117 گ ب چڑھدا
چک 117 گ ب چڑھدا ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
وڈا پالاؤ اڈنا لومڑ
وڈا پالاؤ اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
آدم میتسکویچ
آدم میتسکویچ اک پولش لکھاری سی۔
گٹھ:لکھاری گٹھ:پولینڈ
غریب دی دنیا
غریب دی دنیا نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
وڈا کڈو
وڈا کڈو افریفہ دا اک جانور اے۔
چینی گلاب
چینی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔
یوموپس فلوریڈانس
یوموپس فلوریڈانس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ فلوریڈا دی واسی اے۔
سٹارٹ فورڈ
سٹارٹ فورڈ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ٹیمسکامنگ شورز
ٹیمسکامنگ شورز کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ہریانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
ہریانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی ہریانہ حکومت دے محکمہ صحت دے انتظامی کنٹرول دے تحت، ہریانہ وچ قومی ایڈز کنٹرول ادارہ د‏‏ی رہنمائی وچ ریاست د‏‏ی سطح اُتے ازخود تے غیر سرکاری تنظیماں دے ذریعے ایڈز کنٹرول پروگرام نو‏‏ں نافذ کرنے والا ادارہ اے. ادارہ د‏‏ی صدارت پروگرام دے ڈائریکٹر کردے نيں جو ریاستی صحت د‏‏ی خدمات دے وی عمومی ڈائریکٹرکا وی عہدہ ہ رکھدے نيں۔ انہاں دے تحت ہریانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی مختلف اِکائیاں دے مشترکہ ڈائریکٹراں د‏‏ی ٹیم کم کردی ا‏‏ے۔ روزانہ د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی اِکائیاں دے اسسٹنٹ ڈائریکٹر فیصلہ لیندے نيں۔ اسسٹنٹ ڈائریکٹر ہدفِ نشانہ عوام تک پہنچنے دے عمل وچ لگی غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی باقاعدہ دا نگرانی کردے نيں۔
نارنول وچ ہدف نشانہ عوام تک پہنچنے دا منصوبہ
ہریانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے مختلف منصوبےآں وچو‏ں اک مہندرگڑھ دے نارنول شہر دے لئی ہدف نشانہ عوام دے لئی ایڈز د‏‏ی بھیانک بیماری دے لئی شعور پیدا کرنے دے لئی "شِکھر بھوانی" نامی اک غیر سرکاری تنظیم دے تعاون تو‏ں منصوبے نو‏‏ں نافذ کیتا گیا سی ۔ منصوبے دے تحت 200 جنسی ملام خواتین دا احاطہ کیتا گیا، 100 ایداں دے مرد جو مرداں دے نال جنسی تعلق رکھدے نيں، انہاں تک احتیاطی تدابیر دے پیامات پہونچائے گئے سن، 100 انجکشن تو‏ں نشہ کرنے والےآں نو‏‏ں سیرنج (syringe) دے نہ بدلنے تو‏ں جنسی تے خونی امراض دے خطرنا‏‏ک امکانات دے بارے وچ باخبر کیتا گیا سی ۔ ایہ پروگرام وڈی حد تک کامیاب رہیا تے انہاں عوامی طبقاں نو‏‏ں ایڈز تے ایچ آئ وی تو‏ں بچایا جاسکیا ا‏‏ے۔
خون دا عطیہ دینے والےآں دا کارڈ
ہريانہ وچ وقتًا فوقتًا خون دا عطیہ دینے دے کیمپاں دا انعقاد عمل وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں کیمپاں وچ خون دا عطیہ دینے والے حصہ لیندے نيں تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائ وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایسی ہی اک پالیسی دے تحت رضاکار خون دا عطیہ دینے والےآں نو‏‏ں کارڈ دتا جانے لگیا اے جسنو‏ں اک اک سال د‏‏ی مدت وچ خون د‏‏ی اک اِکائی نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ہریانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی اُتے تنقید
مختلف ریاستاں وچ جداں کہ آندھرا پردیش تے پنجاب وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی اک وکھ محکمے د‏‏ی طرح کم کر رہیا اے جدو‏ں کہ ہريانہ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے سلسلے وچ ناقدین نے کہیا اے د‏‏ی ایہ ریاست دے محکمہ صحت اُتے زیادہ انحصار کردا اے تے اس دے ملازمین نو‏‏ں وقتًا فوقتًا پولیو مہم جداں غیر متعلقہ کماں وچ مصروف کیتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
چک 117 گ ب لہندا
چک 117 گ ب لہندا  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
پہلی فوج (وہرماخت)
پہلی فوج (جرمن:1. Armee) دوجی وڈی لڑائی وچ نازی جرمنی دی اک پیدل فوج سی۔ ایہ 26 اگست 1939 نوں بنائی گئی تے جرنل ارون فان وٹزلیبن ایدا پہلا کمانڈر سی۔ ایس فوج دا کم جرمنی دے لیندے بارڈر تے میجینو بچاؤ کند دے چڑھدے پاسے جرمنی دی راکھی کرنا سی۔ 1940 وچ فرانس دی لڑائی وچ میجینو بچاؤ کند مگروں ایہ فرانس دے سمندری کنڈے دی 1944 تک راکھی کردی رئی۔ 1944 وچ موزل دریا تے ایہنے امرکی فوج نوں کج چر لئی روکیا۔ نومبر 1944 وچ ایہ پچھے ہٹی تے سارلینڈ دے بچا تے لگ گئی۔ لڑدی لڑدی ایہ ہولی ہولی پچھی ہٹدی گئی تے امریکی فوجاں نوں دا ڈاڈا قتلام کیتا۔ 6 مئی 1945 نوں الپس پہاڑاں کول ایس فوج نے امریکی فوج اگے ہتھیار سٹدتے۔
بونین اڈنا لومڑ
بونین اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
دمشقی گلاب
دمشقی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی دمشق توں یورپ ول 13ویں صدی وج لجائی گئی۔
چک 70 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
الوکونو
الوکونو اک بولی اے جیہڑی فلپائن چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 77 لکھ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ازبکستان وچ تعلیم
1992 اتے 2001 دے وچکار، یونیورسٹی وچ داخلے کالج دی عمر دی آبادی دے 19٪ توں گھٹ کے 6.4٪ ہو گئے سن۔ ازبیکستان دے تن سبھ توں وڈے اچّ سکھیا دے ادارے نوکوس، سمرکند اتے تاشقند وچ ہن جنہاں وچ تناں نوں راج ولوں فنڈ جاری کیتا جاندا اے ۔
سرکار دیاں اسلامی سخت گیر (وہابی) سکول قائم کرن دیاں کاروائیاں دے نتیجے وجوں پرائیویٹ سکولاں نوں سکھیا دین توں روکیا گیا اے۔ حالانکہ، 1999 وچ، اسلام دی سکھیا لئی سرکار ولوں سمرتھت تاشقند دے اسلامک یونیورسٹی دا قیام کیتا گیا سی جو کہ نجی کھیتر وچ شروع کیتی گئی سی ۔
اچّ تعلیمی ادارےآں وچ، گھریلو پدھر اُتے سبھ توں اچا درجہ حاصل تاشقند دے کامرس ادارے اتے تاشقند وچ ویسٹمنسٹر انٹرنیشنل یونیورسٹی ہن۔ پہلی یونیورسٹی 1991 وچ ازبیکستان دے پہلے صدر دی پہل قدمی ولوں قائم کیتی گئی سی۔ بعد وچ 2002 وچ ویسٹمنسٹر یونیورسٹی (یو کے) اتے "امڈ" دے ازبیکستان دے صدر دے تعاون نال، تاشقند وچ ویسٹمنسٹر انٹرنیشنل یونیورسٹی قائم کیتی گئی ۔ حال وچ ایہناں یونیورسٹیاں نوں ازبیکستان اتے وسطی ایشیائی دیساں وچ سکھیا دے کھیتر وچ سبھ توں بہترین منیا جاندا اے۔
2007 وچ، ازبیکستان بینکنگ ایسوسی ایشن (یوبیئے) کول سنگاپور دے مینیجمینٹ ڈویلپمینٹ انسٹیچیوٹ، سنگاپور نال اک سانجھے ادم نال اتے تاشقند دے ایمڈیئیسئیسٹی یونیورسٹی دا قیام کیتا۔
2010 وچ تاشقند وچ برطانوی سکول (بریٹیش سکول) ساریاں قوماں دے بچیاں نوں انگریزی قومی پاٹھکرم حاصل کرن لئی قائم کیتا گیا سی جتھے بچے سرکھات اتے مُتحرک والے ماحول وچ سکھدے ہن۔اس سکول نے مقامی ازبیک پاٹھکرم نوں وی لوڑیدی تھاں حاصل کیتی اے۔
حوالے
گٹھ:سکھیا گٹھ:تعلیم گٹھ:ایشیا دے دیساں وچ سکھیا گٹھ:تعلیم بلحاظ دیس گٹھ:ازبکستان وچ تعلیم
علی آباد
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گولستان دے شہرستان علی آباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گولستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گریوی زیبرا
گریوی زیبرا افریقہ دا اک جانور اے جیہڑا گھوڑا ٹبر دے ٹوکرے زیبرا توں اے۔ ایہ دوسرے دو زیبریاں نالوں وڈا اے تے کینیا تے ایتھیوپیا دا واسی اے۔ فرانس دے صدر جولس گریوی دے ناں تے ایہدا ناں گریوی زبیرا اے۔
گنگا جلی وچ شراب
گنگا جلی وچ شراب نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول اے۔ ایہہ ناول 1947 وچ شائع ہویا۔ ایہہ ناول عورت دی کرن گاتھا نوں پیش کردا اے جو اتی نگھار تک پج چکی حالت وچوں نواں راہ تلاشدی اے۔ پربھا دیوی اپنی دھی اروشی توں چوری دھندا کرکے انننی کو مایہ اکٹھی کر لیندی اے کہ شہری جیون وچ اپنی معاشی حالت دا وکھاوا کر سکے۔ شہری جیون وچ آ کے اپنے آپ اتے اپنی دھی نوں اپنے ماضی توں توڑ کے رکھنا چاہندی اے۔ اروشی اس دکھاوے توں نرلیپ ماسٹر مدن نال ویاہ کراؤنا چاہندی اے پر پربھا دیوی اس دا ویاہ امیر جاپدے پرکاش نال کرنا چاہندی اے۔ جدوں اروشی نوں پرکاش دی اکھوتی امیری دا پتہ چلدا اے تاں اوہ ودروہ کر دندی اے۔ ایہہ ودروہ پربھا دیوی سہار نہیں پاؤندی اتے پاگلپنے دے دورے وچ دم توڑ دندی اے۔ سمچے روپ وچ اروشی دی آتم فکر اس ناول دے برتانتکی ویرویاں دا مقصد وی اے اتے سار وی۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
مشکی گلاب
مشکی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی لیندے ہمالیہ دی واسی اے تے تیز حوشبو ایہدی پچھان اے۔ ایہدی چاڑی 3 میٹر تک جاندی اے۔ اس نوں چل یا جنگلی گلاب وی آکھدے نیں۔
یوموپس گلاسینس
یوموپس گلاسینس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ ارجنٹائن، پیرو، میکسیکو، کیوبا تے فلوریڈا دی واسی اے۔
تھورولڈ
تھورولڈ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
حنا رائیتش
حنا رائیتش صوبہ سائیلیشیا جرمنی وچ 29 مارچ 1912 نوں اک کھاندے پیندے جرمن ٹبر وج جمی۔ اوہ ڈاکٹر بن رئی سی پر اڈن دا شوق 1932 وچ اوہنوں میڈیکل سکول توں ہوائی جہازاں ول لے گیا۔ 24 اگست 1979 نوں 67 وریاں دی ہوکے اوہ مری۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمن فوج
کرسٹل ریڈیو
کرسٹل ریڈیو اک سادہ ریڈیو اے۔ ایہ ریڈیو دے پہلے دور چ مشہور سی۔ اجکل ایہنوں شوقین لوک بناوندے نیں یا ریڈیو نوں سکھن آلے لوک بناوندے نیں۔ کرسٹل ریڈیو نوں چلن لئی بیٹری یا پاور دی لوڑ نہیں ہُندی۔ اینوں پاور لمے انٹینے توں آندیاں ہویاں ریڈیو موجاں توں لبدی اے۔ ایدا اے ناں "کرسٹل" ایدے اک ضروری پرزے کرسٹل دیٹیکٹر توں پیا۔ ایس پرزے نوں ہن ڈائیوڈ کیندے نیں۔
کرسٹل ریڈیو سب توں سادہ ریڈیو ہوندا اے۔ کُچھ سستے جۓ پرزیاں: انٹینا تار، کاپر دی ٹیوننگ کوائل، ڈائیوڈ تے ایرفون نال ہتھ نال بنایا جاسکدا اے۔ کرسٹل ریڈیو عام ریڈیو نالوں وکھرا اے ایدے چ بیٹری نیں ہوندی تے عام ریڈیو چ بیٹری ہوندی اے جیہدے نال انٹینے توں ہلکے سگنل زور آلے تے اواز اچی کیتی جاسکدی اے۔ ایسے لئی کرسٹ ریڈیو دی واز تھوڑی تے ایس ہلکی اواز نوں سنن لئی ایر فون ہونا چاہیدا اے تے ریڈیو وی ریڈیو سٹیشن دے نیڑے ہونا چاہیدا اے۔ کرسٹل دی ایس سدا کرن دی خوبی نوں کارل فرڈیننڈ براون نے 1874 چ لبیا سی۔ جگدیش چندر بوس جی ڈبلیو پکرڈ تے ہوراں نے ایس توں کرسٹل دیٹیکٹر بنایا تے اینوں ریڈیو چ 1894 تے 1906 دے وشکار ورتیا۔ کرسٹل ریڈیو سب توں پہلے عام ورتے جان والے ریڈیو سن۔ کرسٹل ریڈیو لکھاں دی گنتی بنا کے ویچے گۓ، لوکاں نیں شوقیہ کعر وی بناۓ۔ اے سستے سن تے چلدے سن ایس لئی ایناں نیں ریڈیو نوں اگے ودان چ وڈا کم کیتا تے 1920 دی دھائی چ انٹرٹینمنٹ دی راہ سن۔ 1920 دے دوالے وائرلس ٹیلیگرافی دے انت ویلے ایمپلیفائینگ ریسیوراں نیں کرسٹل ریڈیو نوں پچھے چھڈ دتا جدوں اوناں نیں ویکیوم ٹیوباں ورتیاں تے اینج کرسٹل ریڈیو نوں ویچن را کم ٹھنڈا پے گیا۔ پر شقین لوک تے جوان جناں چوں بواۓ سکاؤٹس وی سن ریڈیو ٹیکنالوجی نون سکھن لئی کرسٹل ریڈیو بناندے رہے۔ کرسٹل ریڈیو سکھن لئی ہلے وے بناۓ تے بیچے جاندے نیں شقین لوکاں دیاں ٹولیاں اینوں ہن وی بناندیاں نیں تے اوناں دے آپس چ اے کعر بناۓ گۓ ریڈیواں دے نمونیاں دے مقابلے وی ہوندے نیں۔ کرسٹل ریڈیو کسے وی ریڈیو فریگوینسی نوں پھڑن لیا بنایا جاسکدا اے پر زیادہ تر اے ایم براڈکاسٹ بینڈ پھڑدے نیں۔ کج 49 میٹر انٹرنیشنل شارٹ ویو پھڑدے نیں کج ایس لئی وی جے ایس بینڈ تے ریڈیو ویوزتگڑیاں ہوندیاں نیں۔ پہلے کرسٹل سیٹ نیں جیہڑے وائرلیس ٹیلیگرافی سگنل پھڑے اوہ سپارک گیپ ٹرانسمٹر نال 25 کلو ہرٹز دی نیویں نریکوئینسی تے نشر کیتے گۓ سن۔ کرسٹل ریڈیو اے ایم سگنل پھڑدے نیں پر اوہ سلوپ ڈیٹیکشن ول ورتدیا ہویاں ایف ایم سگنل وی پھڑ سکدے نیں۔
فنکشن
کرسٹل ریڈیو ریڈیو دے انتہائی ضروری تے تھوڑے جۓ پرزیاں نال رل کے بنیا ہوندا اے۔ ایدے چ ایہ پرزے ہُندے نیں:
کرسٹل ریڈیو دے ایرفون توں آن والی اواز دا زور ریڈیو سٹیشن توں انٹینا نال پھڑی جان والی موجاں دا ہُندا اے۔ ایہ زور ریڈیو توں ریڈیو سٹیشن دا پینڈا ودن نال اودے سکویر دے سعاب نال تھوڑا ہوندا جاندا اے۔
دوجی وڈی لڑائی چ جرمناں کولوں لک کے کرسٹل ریڈیو نوں کئی واری ورتیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
ایرخ ریڈر
ایرخ ریڈر (24 اپریل 1876 – 6 نومبر 1960) دوجی وڈی لڑائی وج جرمن سمندری فوج دا ایڈمرل سی۔
یوموپس ہانزا
یوموپس ہانزا، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دی واسی اے۔
ساہیوال گانواں
ساہیوال گاں گانواں دی اک نسل اے۔ گاںواں دی ایہ نسل پنجاب دے ضلع ساہیوال تے آݪے دواݪے دے علاقے نال تعلق رکھدی اے ۔ ساہیوال نسل دیاں گاںواں جگ بھر وچ سبھ توں ودھ دُدھ دین واݪیاں منیاں جاندیاں نیں تے دنیا وچ بہت سارے مُلکاں وچ بھیجیاں جاندیاں نیں۔ ایہ گاں چوکھا دُدھ دیݨ پاروں دنیا بھر وچ پسند کیتی جاندی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک گٹھ:لائیو سٹاک گٹھ:ضلع ساہیوال گٹھ:گانواں گٹھ:ڈنگر
زمینی پینگولن
زمینی پینگولن افریفہ دا اک پینگولن اے۔
رابرٹ رتر فان گرائم
رابرٹ رتر فان گرائم (22 جون 1892 – 24 مئی 1945) اک جرمن فیلڈ مارشل، پائلٹ تے جرمن ہوائی فوج لفتوفا دا کمانڈر سی۔
چک 79 ڈی بی
چک 79 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
بیٹری
برقیچہ ایسی ڈبی ہوندی اے جیدے وچ کیمیائی توانائی ہوندی اے جیہڑی کہ بجلی چ پلٹی جا سکدی اے۔ برقیچہ ان گنت چیزاں نوں چلان لئی ورتی جاندی اے۔ برقیچہ نوں اک اطالوی علم دان الساندرو وولٹا نے 1800 چ پہلی واری بنایا سی۔
سٹیفن ہارپر
سٹیفن ہارپر کینیڈا دے بائیویں وزیراعظم سی ۔ اوہ 6 فروری 2006 توں 4 نومبر 2015 تک کینیڈا دے وزیراعظم رہے ۔ اوہناں دا تعلق کنزرویٹڡ پارٹی نال سی ۔
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے وزیراعظم
نواں تھلواں ویلز
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریلیا
New South Wales
سیبوراڈ ایگر
سیبوراڈ ایگر "ایگر" دی اک ونڈ اے۔ جیدے چ "پیپٹون" وی ہوندے نیں۔ اے ایگر الی نوں اگان لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہدا نا 1892 چ ریمنڈ سیبوراڈ دے نا تے رکھیا گیا۔ بعد چ ایہدی پی ایچ نیوٹرل کر دتی گئی تے ایہدے چ ڈیکسٹروز دی مقدار کم کر دتی گئی جے دوجی الی وی اگ سکے۔ اہدی 5٫6 دی پی ایچ تے بیکٹیریا نئی اگ سگدے۔
اکشے کمار دے حاصل کیتے ایوارڈاں تے نامزدگیاں دی لسٹ
[[تصویر:Akshay_Kumar_at_the_21st_Screen_Awards.jpg|thumb|اکشے کمار
]] راجیو ہری اوم بھاٹیا عرف اکشے کمار اک بھارتی اداکار، پروڈیؤسر اتے ٹیلیوژن شخصیت ہن۔ کمار نے رتتم وچ اس دے کم لئی 2016 وچ سبتوں ودھیا اداکار لئی قومی فلم اوارڈ جتیا۔ اوہناں نوں کئی وار فلمفیئر اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا اے، اس نوں دو وار جتیا اے۔ 2008 وچ، اوہناں نے سنگھ از کنگ وچ اپنی کارگزاری لئی سبتوں ودھیا اداکار (مشہور چون) لئی سکرین اوارڈ جتیا سی اتے 2009 وچ اوہناں نوں سبتوں ودھیا ایکٹر لئی ایشیئن فلم اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی۔ سال 2008, 2011, 2013 اتے 2016 وچ، اوہناں نےسٹار آف دِی ییئر اوارڈ وی جتیا۔
قومی فلم انعام
نیشنل فلم اوارڈ بھارت وچ سبھ توں پرمکھ فلم ایوارڈ تقریب اے۔ 1954 وچ قائم، ایہہ بھارت دے انترقومی فلم فیسٹیول اتے بھارت سرکار دے فلم فیسٹیولز ڈائریکٹوریٹ ولوں چلایا جاندا اے۔ انعام بھارتی صدر ولوں پیش کیتے جاندے ہن۔ اپنے قومی پدھر دے کارن، اوہناں نوں اکیڈمی اوارڈ دے برابر سمجھیا جاندا اے۔
سٹار باکس آفس ایوارڈز
سٹار باکس آفس ایوارڈ سٹار پلسّ اتے باکس آفس انڈیا وچکار اک سہیوگی ہن۔ باکس آفس اُتے اس دے مظاہرہ دی بنیاد' تے، سٹار باکس آفس اوارڈس سماگم نرجی طور تے ہندی فلماں دی پراپتیاں نوں مانتا دندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی اداکار گٹھ:بھارتی فلم جگت گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
آق قلا
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گولستان دے شہرستان آق قلا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گولستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
وشی فرانس
وشی فرانس فرانس دی لڑائی دے مگروں فرانس وچ جرمنی دی مرضی نال بنن والی اک سرکار سی۔ ایہ جولائی 1940 وچ بنی تے اگست 1943 تک رئی۔ ایدا راجگڑھ فرانس دا شہر وشی سی تے ایس لئی ایہ وشی اخوائی۔ فلپ پیٹن ایس سرکار دا موڈی تے مکھیا سی۔
سارڈینی
سارڈینی اک بولی اے جیہڑی اٹلی دے جزیرے سارڈینیا چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 18 لکھ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
یوموپس ماؤرس
یوموپس ماؤرس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ ایکویڈار، سورینام تے گیآنا دی واسی اے۔
چک 272 گ ب
چک 272 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
تاجکستان وچ تعلیم
تاجکستان وچ تعلیم وچ شروعات وچ چار سال دا پرائمری سکول ہندا اے اتے بعد وچ سیکنڈری سکول دے دو پڑاء ہندے ہن (لگاتار پنج اتے دو سال، ترتیب وار)۔ ستّ سال توں ستاراں سال تک سکولاں وچ حاضری لازمی اے۔ اچّ سکھیا اتے پیشہ ور پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا بارے قانون دے مطابق دیس اچّ سکھیا ہیٹھ لکھے پدھر لئی مہیا کردا اے :
تاجک سیکنڈری سکولاں وچ پڑھائی دی مکھ بولی اے، پر 2003 وچ روسی نوں لازمی دوسری بولی دے طور تے پنر قائم کیتا گیا اے ۔
تاجک لوکاں دے پرکھیاں دا سکھیا پربندھ
تریخی اتے آثار قدیمہ کھوجاں دے مطابق تاجک لوکاں دے پوروجاں دے پہلے سکول (ڈبسٹنی اتے ڈائبائیرسٹنی) تن ہزار توں ودھ سال پہلاں موجود سن۔ آریہ رہتل اتے زرتشتی دھرم دا تاجک تعلیمی فلسفہ اتے بھاری اثر اے۔ اس ویلے دوران دستاویزاں نے ، سکھلائی اتے سکھیا دی ایکتا، معلمی ادارےآں دے قیام اتے استاداں اتے طالب علماں دے پیشہ ور ہون دی تائید کیتی اے۔ پرانے یونانی لکھاری زیرونپھون (445-355 جی۔جی۔ بی۔سی۔ای۔) اپنے تریخی ناول "سائیروپیڈیا" ("سائرس دی سکھیا") وچ "فارسی" وچ ایرانی لوکاں دے بچیاں دی سکھیا اتے سکھلائی بارے پھلار وچ دسیا اے۔
اولوکن
2005 وچ سرکار نے سکھیا ' تےUS$80 ملیان خرچ کیتا سی جو کہ قومی بجٹ دا 15.9٪ حصہ سی ۔
شہری کھیتراں وچ کجھ پرائیویٹ سکول اتے کالج کھلھے ہن ۔ پہلاں اتھے روسی اتے ازبیک سکول موجود ہن۔ 2003 وچ جد اک آئینی سودھ راہیں مفت اچیری سکھیا نوں ختم کر دتا گیا۔
چنوتیاں ، مدعے اتے چنتا
تاجیکستان وچ سکھیا ڈھانچہ بنیادی ڈھانچے اتے ہر تھاں تے استاداں دی کمی توں پیڑت اے ۔
حوالے
گٹھ:سکھیا گٹھ:تعلیم گٹھ:ایشیا دے دیساں وچ سکھیا گٹھ:تاجکستان وچ تعلیم گٹھ:تعلیم بلحاظ دیس
انٹینا
انٹینا الیکٹرومیگنیٹک موجاں ٹورن والا تے پھڑن والا اک پرزہ اے۔
اصل چ انٹینا الیکٹرومیگنیٹک موجاں نوں الیکٹرک کرنٹ وچ بدل دیندا اے تے ایس عمل نوں الٹا وی کر سکدا اے۔
سب توں پہلا انٹینا 1888 چ بنایا گیا تے ہنرچ ہرٹز نے ایس ایٹینے نوں اپنے الیکٹرومیگنیٹک موجاں بارے اک تجربے چ ورتیا۔
اہمیت
عام طور تے انٹینے ریڈیو موجاں نوں پھڑن تے نشر کرن لئی ورتے جاندے نیں تے اے ریڈیو دے آلات دا ضروری حصہ نیں۔
انٹینے ٹیلی ویژن، ریڈیو، موبائل فون، ریڈار تے خلائی رابطے آں وچ ورتے جاندے نیں۔
سائینسی ناں
سائینسی ناں جیون پڑھت وچ کسے جنور دا ورتیا جانوالا ناں اے۔ ایہ دوحصیاں نال رل کے بندا اے پہلا حصہ اوس جنور دے ٹوکرے دا ناں ہوندا اے تے دوجا حصہ اوس جنور دا اپنا ناں ہوندا اے۔ سائینسی ناں دوناواں ناں وی اکھواندا اے۔ کسے جنور دا ایس ول نال ناں دا ول پہلی واری سویڈنی سائینسی گرو کارل لنیاس (1707–1778) نے ورتیا سی۔
سائینسی ناں ناں دو انگاں تے ہوندا اے پہلا انگ اوہدا ٹوکرہ دے ناں ہوندا اے تے دوجا اوہدا اپنا کوئی اچیچا ناں۔ ایہ ناں لاطینی ،یونانی یا کوئی وی ہوسکدا اے۔ لنیاس نے پہلی واری 1753 وچ اپنی کتاب سپیشیز پلانٹارم وچ ایس دوناویں سائینسی ناں نوں ورتیا۔ انسان دا سائینسی ناں (Homo Sapien) دو انگاں (Homo) مانس تے (Sapien) نال رل کے بنیا اے ایہدے وچ مانس انسان دے ٹوکرے دا ناں اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:جیون پڑھت
سمفروپول
سمفروپول (Simferopol) (تلفظ: ; Симферополь; Сімферополь;) جزیرہ نما کریمیا چ اک شہر اے جو یوکرین تے روس دے درمیان متنازعہ اے۔ ایہ (یوکرین چ) خود مختار جمہوریہ کریمیا دا انتظامی مرکزا ے، یا (روس چ ) جمہوریہ کریمیا دا انتظامی مرکز اے۔ کریمیا دے دارالحکومت دے طور اُپر سمفروپول جزیرہ نما چ اک اہم سیاسی، اقتصادی، تے ٹرانسپورٹ دا مرکز اے۔ اسدی آبادی 337،285 (2013 آبادی تخمینہ) لوکاں اُپر مشتمل اے۔
ناں تے تریخ
قریم یورتی یعنی خانیت کریمیا دے ویلے ایہ کریمیا دا اہم مسلمان شہر تے اسدا ناں آق مسجد(کریمیائی تاتار بولی چ اق مسجت) اسدا مطلب سفید مسجد روسی سلطنت دے قریم یورتی اتے مل دے بعد اسدا موجودہ ناں رکھ دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:روسی لوکراجاں دے راجگڑھ گٹھ:سمفروپول گٹھ:کریمیا گٹھ:کریمیا دے شہر گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گجرات ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
گجرات وچ سال 1986 وچ پہلی بار ایڈز مریض د‏‏ی تشخیص کيتی گئی سی۔ ایہ اوہی سال سی جس وچ ملک وچ ایڈز دے پہلے معاملے د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ پہلے قومی ایڈز کنٹرول پروگرام (این اے سي پي) دے مرحلے دے نفاذ دے لئی اک ریاستی ایڈز سیل دسمبر 1992 وچ بنایا گیا سی ۔ مؤثر عمل آوری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی تے نال ہی غیر سرکاری تنظیماں نو‏‏ں شامل کرنے دے نقطہ نظر تو‏ں، ریاستی ایڈز دے حقوق کمیٹی نو‏‏ں رجسٹرڈ کرنے دا فیصلہ کیتا سی ۔ حکومت ہند وی اس پروگرام دے مؤثر نفاذ دے لئی ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں ایڈز دے قومی منصوبے دے دوسرے مرحلے وچ منظور کیتا جو اپریل 1999 تو‏ں شروع ہويا۔ تب تو‏ں قومی ایڈز کنٹرول پروگرام ریاست گجرات ایڈز کنٹرول سوسائٹی (GSACS) دے ذریعے نافذ کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔
قومی خواتین تے بچےآں د‏‏ی بہبود دے محکمے دے تعاون تو‏ں کماں نو‏‏ں پورا کرنا
قومی خواتین تے بچےآں د‏‏ی بہبود دا محکمہ (NIWCD) سورت شہر دے شہری اسپتال دے نیڑے ہی مشاورت تے تربیت دے مرکز دے کماں نو‏‏ں شروع کیتا۔ مشاورت وچ بہ طور خاص ایچ آئ وی / ایڈز دے زمرے تو‏ں جڑی سرگرمیاں نو‏‏ں شروع کیتا گیا سی ۔ اس ادارے نے جنسی کارکناں نو‏‏ں بالغاں د‏‏ی تعلیم تے گھریلو اشیاء سازی د‏‏ی تربیت دینے وچ پہل د‏‏ی اے تے انہاں خواتین دے بچےآں نو‏‏ں تعلیمی حمایت دے تحت مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ ایچ آئ وی / ایڈز د‏‏ی مشاورت د‏‏ی ہی کوشش دے طور پراک گجرا‏تی کتاب "قومی خواتین تے بچےآں د‏‏ی ترقی" تو‏ں شائع کيتی گئی سی تے مختصر وقت وچ ايس‏ے دے تن ایڈیشن شائع کیتے گئے سن ۔ ادارہ جنوبی گجرات وچ ریاستی گجرات ایڈز کنٹرول سوسائٹی دے تحت کالجاں وچ مہم چلا چکيا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی ایچ آئ وی / ایڈز بیداری تے "زندگی د‏‏ی مہارت" تعلیم (Life Skills Education) دے لئی ایہ جھگی بستیاں وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔
گجرات وچ ودھے ایچ آئی وی دے مریض
قومی ایڈز کنٹرول ادارے دے اک اندازے دے مطابق اس بیماری دے کم شکار ہونی والی ریاستاں وچ شامل گجرات وچ حال دے کچھ سالاں دے دوران ایچ آئی وی دے نويں معاملےآں وچ عام طور پراضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ادارے نے دسیا کہ سال 2009 وچ 1.2 ملین نويں انفیکشن دا اندازہ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ متاثر چھ ریاستاں وچ 39 فیصد معاملے درج کیتے گئے جدو‏ں کہ اڑیسہ، بہار، مغربی بنگال، اترپردیش، راجستھان، مدھیہ پردیش تے گجرات وچ 41 فیصد نويں معاملے درج کیتے گئے نيں۔ اس دے لئی شہراں د‏‏ی توسیع تے کم دے لئی دوسرے صوبےآں تو‏ں آنے والے لوکاں نو‏‏ں ذمے دار ٹھہرایا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
ہیماڈریاس بیبون
ہیماڈریاس بیبون افریفہ دا اک جانور اے۔
بھر چونڈی شریف
بھرچونڈی شریف پاکستان دا اک شہر اے جو صوبہ سندھ دے ضلع گھوٹکی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر سکھر تو‏ں 100 کلومیٹر دور شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ بھرچونڈی سمہ قوم دے مختلف قبیلےآں (پاڑاں) وچو‏ں اک قبیلہ ( پاڑہ)ا‏‏ے۔ چونکہ حافظ الملت محمد صدیق قادری(المتوفیٰ:1308ھ) دا ننھالی تعلق سمہ قبیلے تو‏ں سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ قوم سمہ یا سمیجہ لکھواندے تے کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ ایہ خاندان سمہ قبیلے د‏‏ی اک شاخ سمجھیا جاندا اے تے ايس‏ے قبیلے د‏‏ی جس شاخ تو‏ں انہاں دا تعلق اے اوہ بھرچونڈ کہلانے والی شاخ سی ايس‏ے نسبت تو‏ں حافظ الملت دے اس مسکن نو‏‏ں بھرچونڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جگہ اُتے حافظ الملت محمد صدیق قادری نے روحانی خانقاہ بھرچونڈی شریف دا قیام 1260ھ وچ کیتا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:سندھ گٹھ:ضلع گھوٹکی گٹھ:ضلع گھوٹکی دے آباد تھ‏‏اں
جلیقی گلاب
جلیقی گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی یورپ دی واسی اے
یوموپس پیٹاگونیکس
یوموپس پیٹاگونیکس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ ارجنٹائن، پیراگو‎‏ۓ تے بولیویا دی واسی اے۔
دکھنی اسٹریلیا
دکھنی اسٹریلیا آسٹریلیا دا اک صوبہ اے۔ اے آسٹریلیا دے دکھن چ اے۔
بارلے جوڑ
South Australia
چک 78 ڈی بی
چک 78 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
یوموپس پیروٹس
یوموپس پیروٹس، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ امریکہ، میکسیکو تے دکھنی امریکہ دی واسی اے۔
چک 276 گ ب
چک 276 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
وشی
وشی فرانس دے ضلع الائیغ دا اک شہر اے۔ ایدی لوک گنتی 25.090 اے۔ ایہ شہر دوجی وڈی لڑائی وچ فرانس دی وشی فرانس سرکار دا گڑھ ریا اے۔
گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ایگر
ایگر یا "ایگر-ایگر" جیلی وانگوں اک مادا اے جیہڑا "ایلجی" توں حاصل کیتا جاندا اے۔ پہلی واری ایہدا پتہ جپان چ 1650 چ لگیا، اوتھے ایہنوں کینٹن آکھیا جاندا اے۔
ایہ ااک پولیسیکرائڈ مادے "ایگروز" توں بنایا جاندا اے جو الجی دی ولگن کند بناندے نیں۔ ایس الجی نوں ایگیروفائٹا یا رھوڈوفائٹا ( رتی الجی ) آکھیا جاندا اے۔ ایگر عام طور تے سدھے پولی سیکرائڈ "ایگروز" تے ہیٹروجینس مادے "ایگروپیکٹن" توں رل کے بندا اے۔
ایشیا چ ایگر نوں مٹھائیاں تے مائکروبیالوجی چ بیکٹیریا تے الی اگان لئی کلچر میڈیم چ ورتیا جاندا اے۔
چغتائی خان
چغتائی خان – (Mongolian: Цагадай, Tsagadai) چنگیز خان دے پیٹے سن ۔
thumb|230px|[[منگولیا وچ چغتائی خان ک دا ا بت، جو چنگیز خان تے بورتے دا دوسرا پتر سی]] چغتائی خان ( منگول: Цагадай, تسگدائی؛ فارسی:, چغتائی، انگریزی: Chagtai; ; جنم: ١١٨٣ اندازا؛ موت: ١٢۴٢ یا ١٢۴٣ ) منگول سلطنت دے بانی چنگیز خان تے اسکی مکھیہ زنانی بورتے دا دوسرا پتر سی۔ اسنے اپنے پیش دے وچکار ایشیا نوں منگول سلطنت دے ماتحت کرن دی مہم وچ بہت حصہ لیا۔ اسنوں اک قابل تے سہاسی سپہ سالار منیا جاندا ہے۔ اسی دے نام دے اوپر چغتائی خانت، چغتائی بولی تےچغتائی ترکاں دا نام پئیا ہے۔ اپنے پیؤ (چنگیز خان) دے مرن دے بعد اسنے وچکار ایشیا دے علاقہ دی حکومت سمبھالی۔ اسنوں اک گرم مزاج آدمی منیا جاندا ہے کیونکہ اسنے صاف روپ نال چنگیز خان دے وڈے پتر جوجی خان نوں سرواچ خان منن توں انکار کر دتا۔
حکومت
چغتائی خان د‏‏ی زندگی وچ ماوراء النہر، قازقستان، کاشغر تے ترکستان دے علاقے اس د‏ی تحویل وچ سن ۔ اس نے اپنے باپ د‏‏ی وصیت دے مطابق اپنے وزیر اعظم قراچار نوئیاں تو‏ں اپنی بیٹی توکل خانم د‏‏ی شادی ک‏ر ک‏ے رشتہ داری قائم کيتی تے اپنے علاقےآں دا انتظام سپرد ک‏ر ک‏ے خود اوکتائی خان دے پاس سکونت اختیار کر لئی تے امور سلطنت وچ ہتھ بٹاتارہیا۔ المالیق چغتائیاں دا پایہ تخت سی۔
موت
چغتائی خان د‏‏ی موت شکارگاہ وچ اک بازگشتہ تیر پینکنے نال ہوئی۔ ایہ تیر اس د‏ی پشت پہ لگیا تے مہلک ثابت ہويا۔ ایہ واقعہ 1241ء وچ اوکتائ خان د‏‏ی موت تو‏ں 6 ماہ پیشتر پیش آیا۔
حوالے
قاضی محمد اقبال چغتائی : وسط ایشیا دے مغل حکمران۔ چغتائی ادبی ادارہ، لاہور۔ 1983ء۔ صفحہ 32-33۔
ہور ویکھو
گٹھ:1183 دے جم گٹھ:1241 دیاں موتاں گٹھ:بورجگین گٹھ:تیرہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:خانان چغتائی خان گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی گٹھ:منگولی خان
حوالے
گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکستان دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:منگول اتہاس دیاں ہستیاں گٹھ:منگول اتہاس گٹھ:منگول شخصیتاں گٹھ:بادشاہ
کنڈیالا گلاب
کنڈیالا گلاب گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی اتلے یورپ ایشیاء تے اتلے امریکہ دی واسی اے۔
بوہر ریبک
بوہر ریبک ایتھیوپیا دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر
جنوب مشرقی ایشیائی کھیل
شامل کھیل
Below was the list of the types of sports played in the SEAG from 1959. the bullet mark indicates that the sport was played in the respective year.
حوالے
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیائی کھیل گٹھ:ایشیا وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے گٹھ:ایشیائی عالمی کھیلاں دے مقابلے
ایلس جزیرہ
ایلس جزیرہ امریکی شہر نیویارک کول اک جزیرہ اے۔ امریکہ اپڑن والے سمندروی جعاز تے پہلے ایتھے پونچدے سن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ
سیاہکل
thumb ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان سیاہکل دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ گیلان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
فلپ پیٹن
فلپ پیٹن (24 اپریل 1856 – 23 جولائی 1951) فرانس دا اک جرنیل تے دوجی وڈی لڑائی وچ فرانس دی لڑائی مگروں فرانس وج بنن والی سرکار وشی فرانس دا موڈی سی۔
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
یوموپس ٹرمبلی
یوموپس ٹرمبلی، ازاد پوچھلی چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔اے چمگادڑ بولیویا، برازیل، کولمبیا تے فرانسیسی گیانا دی واسی اے۔
عبد الرحیم بھرچونڈی
پیر عبد الرحیم بھرچونڈی شریفخانقاہ قادریہ بھر چونڈی شریف دے چوتھے سجادہ نشین ني‏‏‏‏ں۔ آپ شیر خدا بادشاہ تو‏ں معروف ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
مولا‏نا پیر عبد الرحیم شہید ابن مولا‏نا عبد الرحمن ابن حافظ محمد عبد اللہ 1330ھ/1910ء وچ بھر چونڈی شریف، ضلع گھوٹکی وچ پیدا ہوئے۔
ناں
ستويں دن جدا مجد شیخ ثالث نے عبد الرحیم ناں تجویز کیتا۔ کِس‏ے نے پُچھیا : صاحبزادے دا ناں کیتا تجویز کیتا اے ؟ فرمایا اساں بسم اللہ الرحمن الرحیم نو‏‏ں پورا کیتا اے ،وہ اس طرح کہ اپنا ناں عبد اللہ، صاحبزادے دا ناں عبد الرحمن تے پو‏تے دا ناں عبد الرحیم، تِناں ناواں تو‏ں لفظ ‘‘ عبد ‘‘ ہٹانے تو‏ں بسم اللہ شریف پوری ہوئے جاندی اے ۔
تعلیم و تربیت
جدامجد شیخ ثالث نو‏‏ں آپ تو‏ں بہت محبت سی۔ اکثر آپ دادا جان دے سینے اُتے کھیلدے رہندے سن ۔ آپ ابتدا ہی تو‏ں غیر معمولی ذہین سن، جو سبق دوسرے طالب علم گھنٹےآں وچ یاد کردے اسنو‏ں آپ منٹاں وچ یاد کر لیندے۔ قرآن مجید د‏‏ی تعلیم شروع ہوئی، پندرہ پارے حفظ تے پندرہ ناظر ہ پڑھے۔ درسی کتاباں پہلے مولا‏نا عبد الکریم ( ساکن میانوالی ) تو‏ں، فیر سراج الفقہا مولا‏نا سراج احمد (خان بیلوی ثم خانپوری )سے پڑھیاں تے آخرماں سید مغفور القادری ( شاہ آباد شریف، ضلع رحیم یار خاں ) تو‏ں پڑھنا شروع کيتا، شرح جامی، شرح و قایہ تے مشکوٰۃ شریف تک کتاباں خود سمجھ کر پڑھیاں حتٰی کہ دوسری کتاباں دے سمجھنے دا خاصا ملکہ پیدا ہوئے گیا ۔
شخصیت
پیر عبد الرحیم نہایت بلند ہمت تے بے ہاک شخصیت دے مالک سن، اسلام تے مسلمانون دے تحفظ تے سر بلندی دے لئی کِس‏ے قسم د‏‏ی قربانی دینے تو‏ں دریغ نہ کردے سی کئی ایداں دے واقعات پیش آئے کہ ہندواں نے نو مسلم عورتاں نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے ارتداد اُتے مجبور کیتا پیر صاحب کِس‏ے خطرے نو‏‏ں دل وچ نہ لاندے ہوئے میدان آ گئے تے اس وقت تک چین تو‏ں نہ بیٹھے جدو‏ں تک انہاں نو مسلم خواتین نو‏‏ں آزاد نہ کرادتا۔
تحریک پاکستان
اپنے والد ماجد مجاہد اعظم مولا‏نا عبد الرحمن دے زیر سایہ رہ ک‏ے انجمن احیاالاسلام تے تنظیم المشائخ د‏‏ی بے مثال خدمات انجام دتیاں تے اس دور وچ جدو‏ں کہ کانگر س پوری طرح صوبۂ سندھ اُتے چھائی ہوئی سی۔ آپ نے تحریک پاکستان تے دو قومی نظریہ د‏‏ی بھر پور اشاعت و حمایت د‏‏ی ایہ انہاں مشائخ د‏‏ی قربانیاں دا نتیجہ سی کہ صوبۂ سندھ د‏‏ی رائے عامہ مسلم لیگ دے حق وچ ہموار ہوئے گئی تے عوام الناس نے وڈے جوش و خروش تو‏ں نظریۂ پاکستان نو‏‏ں اپنایا ۔
سنی کانفرنس وچ شرکت
1946ء وچ والد ماجد د‏‏ی قیادت وچ ڈیڑھ سو افراد د‏‏ی جماعت دے نال آل انڈیا سنی کانفرنس بنارس وچ شریک ہوئے تے قیام پاکستان د‏‏ی اُتے زور تائید کيتی۔ اہل سنت د‏‏ی اس نمائندہ کانفرنس وچ متحدہ پاک و ہند دے تقریباً پنج ہزار علما و مشائخ دا قیام پاکستان د‏‏ی خاطر اپنی تمام کوششاں نو‏‏ں صرف کر دین‏ے دا عہد اک ضرب کلیمی سی جس نے کانگر س دے سامریاں دا طلسم توڑ کر رکھ دتا سی۔ انجمن احیاء الاسلام تے تنظیم المشائخ دے بعد آپ جمیعت علماء پاکستان، سندھ دے نائب صدر منتخب ہوئے تے جس جرأت و ہمت تے خلوص وایثار تو‏ں جمیعت د‏‏ی سر گرمیاں وچ حصہ لیا اسنو‏ں کدی فراموش نئيں کیتا جا سکدا۔
سجادہ نشین
1960ء وچ شیخ ثالث عبد الرحمن دے وصال دے بعد سجادہ نشین ہوئے تاں آپ د‏‏ی مصروفیات نيں بہت زیادہ اضافہ ہوئے گیا لیکن جس حسن و خوبی تو‏ں آپ نے ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھایا، موجودہ دور وچ اس د‏ی مثال پیش کرنا مشکل ا‏‏ے۔ آپ دے دل وچ دین و ملت دا بے پناہ درد سی۔ اگرچہ آپ اُتے قاتلانہ حملے کیتے گئے ،طرح طرح تو‏ں آپ نو‏‏ں اذیتاں پہنچائی گئياں لیکن اس مرد خدا دے قدم پِچھے ہٹنے د‏‏ی بجائے ہمیشہ اگے ہی بڑھدے رہ‏‏ے۔
عملی جہاد
1965ء د‏‏ی جنگ وچ راجستھان سیکڑ وچ عملی طور اُتے حصہ لیا، اپنے مریدین حر مجاہدین دے کئی دستے مسلح ک‏ر ک‏ے محاذ اُتے بھیجے تے دود فعہ خود محاذ اُتے تشریف لے گئے۔ پیرعبد الرحیم نظریۂ اسلام دے زبردست حامی سن ۔ 1971ء دے انتخابات وچ جمیعت علمائے پاکستان دے صوبۂ سند دے نائب صدر ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں علی الاعلان اسلامی قوتاں دا نال دتا تے ہر ممکن کوشش کيتی کہ عوام دے اذہان وچ صحیح اسلامی اقدار نو‏‏ں اس قدر راسخ کر دتا جائے کہ اوہ نظریۂ اسلام دے علاسہ کِس‏ے نظرئے تے ازم نو‏‏ں قبول نہ کرن۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1971 دیاں موتاں گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:مشائخ بھرچونڈی
چترکار (ناول)
چترکار  نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
پال لڈوگ ایوالڈ فان کلائیسٹ
پال لڈوگ ایوالڈ فان کلائیسٹ (8 اگست 1881 – 13 نومبر 1954) دوجی وڈی لڑائی وچ اک جرمن فیلڈمارشل سی۔ (8 August 1881 – 13 November 1954) تے فرانس دی لڑائی اوہ لڑیا۔
پال لڈوگ ایوالڈ فان کلائیسٹ پہلی پینزر فوج دا کمانڈر سی۔
آسکر شنڈلر
آسکر شنڈلر (1908–1974)موراویہ دے شہر سویٹاوی (زویٹاؤ) وچ پیدا ہوئے۔ موراویہ اُس وقت آسٹرو ہنگریرین بادشاہت دا اک صوبہ سی۔ شنڈلر نسلی طور اُتے جرمن تے کیتھولک سن تے اُنہاں نے دوسری عالمی جنگ دے دوران 1200 دے نیڑے یہودیاں نو‏‏ں آشوٹز جلاوطن ہونے تو‏ں بچایا۔ 1936 وچ شنڈلر نے جرمن آفس آف ملٹری انٹیلیجنس دے نال کم کرنا شروع کر دتا۔ اُنہاں نے فروری 1939 وچ نازی پارٹی وچ شمولیت اختیار کر کيتی۔ اوہ اک طالع آزما کاروباری شخصیت سن تے اپنی زندگی وچ اشیاء دے بارے وچ اک خاص نفاست دے حامل سن ۔ ایويں اس گل دا امکان بظاہر کم سی کہ اوہ جنگ دے زمانے وچ لوکاں نو‏‏ں بچانے دے لئی کوئی کردار ادا کرن گے۔
پولینڈ اُتے جرمن حملے دے بعد شنڈلر کراکاؤ چلے آئے۔ مقبوضہ پولینڈ وچ کاروباراں نو‏‏ں "آریائی" بنانے دے جرمن پروگرام تو‏ں فائدہ اُٹھاندے ہوئے اُنہاں نے نومبر 1939 وچ دھات‏‏ی اشیاء د‏‏ی تیاری دا اک کاروبار خرید لیا جو یہودی ملکیت سی۔ اُنہاں نے اس دے لئی ایمیلیا دے ناں تو‏ں اک فیکٹری وی بنائی۔ شنڈلر دو ہور فیکٹریاں وی چلا رہے سن مگر صرف ایمیلیا وچ ہی اُنہاں نے قریبی گھیٹو یعنی یہودی بستی کراکاؤ تو‏ں یہودی جبری مزدوراں نو‏‏ں کم اُتے رکھیا۔ مارچ 1943 وچ یہودی بستی دے بند کيتے جانے دے دوران شنڈلر نے یہودی مزدوراں نو‏‏ں رات دے وقت فیکٹری دے اندر محفوظ حالت وچ ٹھہرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ 1944 وچ اپنے عروج دے زمانے وچ ایمیلیا وچ 1700 مزدور کم ک‏ر رہ‏ے سن جنہاں وچو‏ں 1000 لے لگ بھگ یہودی مشقتی مزدور سن جنہاں نو‏ں بالآخر پلاسزاؤ حراستی کیمپ وچ منتقل کر دتا گیا سی۔
اگرچہ پلاسزاؤ کیمپ وچ منتقل ہونے والے قیدیاں نو‏‏ں ظالمانہ حالات دا سامنا سی، شنڈلر نے بار بار اُنہاں دے حق وچ کدی رشوت دے ک‏ے تے کدی ذا‏تی سفارکاری دے ذریعے مداخلت کيتی۔ اس دعوے د‏‏ی حمایت وچ کہ جرمن جنگی کارروائیاں دے لئی قیدی لازمی حیثیت رکھدے نيں، شنڈلر نے ایمیلیا وچ گولہ بارود د‏‏ی تیاری دے اک شعبے دا وادھا کر دتا۔ شنڈلر نے اپنے کارخانے وچ کم دے لئی رجسٹرڈ 1000 دے لگ بھگ یہودی جبری مزدوراں دے علاوہ فریبی فیکٹریاں وچ کم کرنے والے ہور 450 یہودیاں نو‏‏ں وی ایمیلیا وچ رہنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ انہاں یہودی افراد د‏‏ی حفاظت تے کچھ تے کاروباری رابطےآں دے باعث جرمن حکا‏م نے اُنہاں اُتے بدعنوانی تے یہودیاں د‏‏ی غیر قانونی حمایت دا شبہ ظاہر کر دتا۔ ایس ایس تے پولیس اہلکاراں نے تن مرتبہ اُنہاں نو‏‏ں گرفتار کيتا لیکن تِناں بار اوہ اُنہاں اُتے کوئی فردِ جرم عائد نہ کر سک‏‏ے۔
اکتوبر 1944 وچ شنڈلر نے اپنی تنصیبات نو‏‏ں موراویہ دے مقام برنلٹز (برنینچ) منقتل کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کر لئی۔ اُنہاں دے نائبین وچو‏ں اک نے نويں فیکٹری وچ کم دے لئی درکار یہودی قیدیاں د‏‏ی فہرستاں دے کئی خاکے تیار کيتے۔ ایہ فہرستاں مجموعی طور اُتے شنڈلر د‏‏ی فہنرستاں دے ناں تو‏ں موسوم کيتیاں گئیاں۔ اگرچہ اُنہاں د‏‏ی فیکٹری دا اندراج گولہ بارود د‏‏ی فیکٹری دے طور اُتے کيتا گیا سی لیکن تقریباً آٹھ ماہ دے دوران ایتھ‏ے صرف اِنّا ہی گولہ بارود تیار کيتا گیا جو اک ویگن وچ پورا آ سکدا سی۔ پیدار دے جعلی اعدادوشمار پیش ک‏ر ک‏ے شنڈلر نے جرمن حکا‏م نو‏‏ں اپنے کاروبار نو‏‏ں جاری رکھنے دا جواز فراہ‏م کیہ۔
شنڈلر تے اُنہاں د‏‏ی بیگم نے 1949 وچ ارجنٹینا جا ک‏ے سکونت اختیار کر لئی۔ اُنئيں 1962 وچ اسرائیلی ہولوکاسٹ میموریل ید واشیم نے "اقوام دے درمیان اک راست باز شخصیت" دا اعزاز دتا۔ اکتوبر 1974 وچ شنڈلر جرمنی وچ انتہائی تنگدستی د‏‏ی حالت وچ اک بالکل غیر معروف شخص دے طور اُتے انتقال کر گئے۔ شنڈلر د‏‏ی کہانی اس وقت زیادہ توجہ دا مرکز بن گئی جدو‏ں اسٹیون سپیلبرگ د‏‏ی مقبول فلم شنڈرز لسٹ 1993 وچ منظرِ عام اُتے آئی۔ شنڈلر نے مجموعی طور ہولوکاسٹ دے دوران تقریباً 800 مرد یہودیاں تے 300 تو‏ں 400 یہودی عورتاں د‏‏ی جان بچانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔