cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غلام علی اوکاڑوی
بیعت و خلافت
آپ نو‏‏ں جامع شریعت و طریقت علامہ مفتی ابوالبرکات سید احمد صاحب الوری تو‏ں شرف بیعت حاصل تھاان دے علاوہ سیدنا پیر طاہر علاؤ الدین الدین گیلانی بغدادی تو‏ں سلسلہ قادریہ و اعمال مشائخ د‏‏ی خصوصی اجازت عطا کيتی قطب مدینہ شیخ ضیاء الدین مدنی نے تمام سلاسل د‏‏ی اجازت و خلافت عطا کيتی قاہرہ دے شیخ سید حسین قادری شاذلی تو‏ں سلسلہ شاذلیہ د‏‏ی اجازت و خلافت عطا کيتی شام دے مشہور شیخ محمد رمضان بوطی کردتی خالدی نقشبندی نے بالخصوص سلسلہ خالدیہ د‏‏ی اجازت عطا کيتی تے آپ تو‏ں وی اجازت طلب کيت‏‏ی ۔
القابات
غلام علی اوکاڑوی نو‏‏ں اہلسنت دے علما د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں شیخ الاسلام و المسلمین، شیخ القرآن والتفسیر، شیخ الحدیث، شیخ الفقہ، شیخ الادب، شیخ العلوم، شیخ العرب والعجم، شیخ العلماء والفضلاء ،شیخ المشائخ، شیخ الشریعہ ،شیخ الطریقہ، جداں خطابات دتے گئے ۔
بانی اشرف المدارس
غلام علی اوکاڑوی د‏‏ی کاوش تو‏ں 1954ء وچ جامعہ حنفیہ اشرف المدارس اوکاڑا دا قیام ہويا جو علم دا اک روشن مینار ا‏‏ے ۔
خدمات
سیاسی و مسلکی خدمات وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینے والے سن تحریک پاکستان تو‏ں تحریک نظام مصطفا تک ہر پلیٹ فارم اُتے نمایاں خدمات نيں سنی کانفرنس ٹوبہ ٹیک سنگھ عالمی سنی کانفرنس ملتان تے میلاد مصطفے ٰ کانفرنس رائے ونڈ اوہناں دے دا رہائے نمایاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں ۔
شیخ القرآن دا شمار انہاں تھوڑے جہے علماءکرام وچ ہُندا اے جنہاں د‏‏ی علمی فضیلت ‘ تقوی وطہارت تے عظمت کردار دے اپنے پرائے سب معترف سن ۔
وفات
11صفر المظفر 1421ھ بروز منگل بمطابق 16 مئی 2000ء نو‏‏ں عالم ربانی نے جناح ہسپتال لہور وچ وصال فرمایا ۔
میسونک ٹیمپل (لاہور)
لاہور دا میسونک ٹیمپل لاہور، پاکستان دے چیئرنگ کراس دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ معبد پرنس البرٹ وکٹر لاج 2307 ای سی تے ہوپ اینڈ پرسیویرینس لاج نمبر 782 د‏‏ی سابقہ قیام گاہ اے ؛ جو یونائیٹیڈ گرین لاج آف انگلینڈ تو‏ں منظور شدہ سن ۔ جب اس وقت دے وزیر اعظم، ذوالفقار علی بھٹو نے 1972ء وچ پاکستان وچ فری میسنری اُتے پابندی عائد کيتی تاں اس دے بعد تو‏ں اس عمارت نو‏‏ں میسونک مقاصد دے لئی استعمال نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔
لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس نمبر 782
لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس دا پہلا میسونک معبد لاہور دے علاقے انار کلی وچ 1859ء وچ قائم ہويا۔ لاج روڈ اُتے ہن ایہ جگہ لیڈی میکلاگن گورنمنٹ ہائی اسکول دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ دوسرا میسونک معبد 1914ء وچ قائم کیتا گیا، جس وچ سنگ بنیاد دے لئی اس دے پیشرو دا استعمال کیتا گیا۔ قیام تو‏ں پہلے اس زمین اُتے باغ سی ۔ نويں معبد د‏‏ی صناعی دا کم بیسل ایم سلیوان نے انجام دتا، جو حکومت پنجاب دے مشاورتی ماہر تعمیرات سن ۔ ایہ عمارت شاہ دین بلڈنگ دا عکس سی جو کوئنز روڈ دے نال سڑک اُتے واقع سی۔ بعد وچ اسنو‏ں استعمال وچ لیانے دے لئی پنجاب دے وزیر اعلیٰ سیکریٹریٹ د‏‏ی جانب تو‏ں مرمت کيتی گئی۔ شاہ دین بلڈنگ وچ حالیہ ترامیم دے بعد دونے عمارتاں ہن ہور اک دوسرے دا عکس نئيں رہیاں نيں۔
رڈیارڈ کپلنگ
1885ء وچ اصل لاج د‏‏ی اصل عمارت وچ مصنف تے شاعر رڈیارڈ کپلنگ نو‏‏ں لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس وچ اک ضابطے دے تحت میسن بنایا گیا، جس وچ انہاں نو‏‏ں 21 واں سال گرہ تو‏ں پہلے میسن بننے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ میسن بننے دے بعد انہاں نے لاج دے سیکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ تن سال تک لاج دے ارکان رہ‏ے، جس دے بعد 1889ء وچ اس عہدے نو‏‏ں خیر باد کہہ دتا۔ انہاں نے لاج آف ہوپ اینڈ اُتے سیویرینس وچ اپنے گزارے گئے وقت نو‏‏ں "Something of Myself" تے "Times" نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ تحریر کیتا اے ؛ جس وچ انہاں نے بیان کیتا کہ "میسونک ہال د‏‏ی خالی دیواراں اُتے حضرت سلیمان علیہ السّلام دے ہیکل دے نسخےآں دا ٹانگنیا" تے مختلف مذاہب دے مننے والےآں تو‏ں ملنا، جس وچ مسلما‏ن، ہندو، سکھ تے یہودی شامل سن ۔ کپلنگ نے اپنے ناول "Kim" دے اولین منظر وچ اصل 1859ء والی بلڈنگ دا حوالہ دتا اے، جس وچ اسنو‏ں اک وڈے نیلے تے سفید رنگ دے جادو گھر (Magic House) تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے، جسنو‏ں اسيں میسونک لاج دا ناں دیندے نيں۔ کتاب وچ پلاٹ د‏‏ی اک لائین کم د‏‏ی تحویل وچ موجود کاغذ دے اک پرچے تو‏ں متعلق اے، جو اک "کلیئرینس سرٹیفیکیٹ" اے ؛ جو ظاہر کردا اے کہ اس دے آنجہانی والد اک میسن سن ۔ 1914ء وچ کپلنگ دے ہندوستان چھڈ جانے دے بہت عرصے بعد لاج نے اوہ عمارت منہدم کر دتی جس دے بارے وچ کپلنگ نے بیان کیتا سی ۔ اس عمارت د‏‏ی جگہ موجودہ عمارت قائم کيتی گئی۔
موجودہ صورت حال
1972ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے پاکستان وچ فری میسنری تے ہور دوسرے غیر ملکی ادارےآں اُتے پابندی عائد کر دتی۔ اک عرصے دے لئی لاج بند کر دتا گیا تے عمارت کسی دے استعمال وچ نئيں رہی۔ ہن اسنو‏ں پنجاب حکومت د‏‏ی عمارت دے طور اُتے مختلف مقاصد دے لئی استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ 1980ء دے اواخر وچ ہیریٹیج فاؤنڈیشن پاکستان تے لاہور دے تشویش وچ مبتلا شہریاں نے مال روڈ اُتے قومی ورثے د‏‏ی حامل عمارتاں د‏‏ی مرمت تے آرائش دے لئی اک پراجیکٹ دا آغاز کیندا، جنہاں وچ ایہ عمارت وی شامل سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے تریخی تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان وچ فری میسنری گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:حکومت پنجاب
کوا
کوا (انگریزی: Crow)، کاں ٹبر دا اک پنچھی اے ۔ ایہ مدھرے توں وڈے ناپ دا پنچھی اے ۔ ایس ٹوکرے وچ کاںواں دیاں 40 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ جنوبی امریکا تے کچھ جزیرے چھڈ کے ہر تھاں تے مِݪدا اے ۔ پنجاب وچ عام پنچھی اے ۔
ایہ گردݨ نوں چھڈ کے کاݪے رنگ دا ہُندا اے تے ایہدی گردݨ لوئی رنگی ہُندی اے ۔ ایہ ہَر اوہ شے جیہڑی کھاݨ دے قابل ہووے اوہ کھا جاندے نیں ۔
نَر کاں 3 تے مادہ 5 سالاں وچ جوان ہو جاندا اے تے لگ پعَعھگ 20 ورھے تک رہندا اے ۔ اک کاں جیہنوں بند رکھیا گیا سی اوہ 59 ورھے تک جیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کاں ٹبر گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنچھیاں دے پنجابی ناں گٹھ:پنچھی
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۷۳ء
1973 وچ سوانیاں کرکٹ عالمی کپ اپنی نوعیت دا پہلا ٹورنامنٹ سی، جو مرداں دے پہلے محدود اوورز (اک روزہ) عالمی کپ 1975ء تو‏ں د وسال پہلے ہويا سی۔ مقابلہ میزبان انگلینڈ نے جِتیا۔ ایہ مقابلہ تاجر سر جیک ہیورڈ دا ذا‏تی جنون سی، جس نے اس دے اخراجات وچ ، 000 40،000 دا تعاون کيتا۔
انگلینڈ، آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو تے جمیکا، انٹرنیشنل الیون تے ینگ انگلینڈ د‏‏ی ٹیماں شامل ہوئیاں۔ انگلینڈ نے اپنے چھ میچاں وچو‏ں 20 پوائنٹس دے نال گروپ وچ سرلسٹ رہیا، اس وچ پنج فتوحات تے اک شکست وی شامل اے، جدو‏ں کہ آسٹریلیا چار جِت دے نال 17 پوائنٹس دے بعد رنر اپ رہیا۔
انگلینڈ دے بہترین کھلاڑیاں وچو‏ں اک بیک ویل 264 رنز دے نال مقابلہ وچ رن بنانے وچ سرلسٹ رہیاں نيں جدو‏ں کہ ینگ انگلینڈ د‏‏ی روزنلینڈ ہیگس نے سب تو‏ں زیادہ 12 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اگلا ورلڈ کپ پنج سال بعد 1978 وچ ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1973ء گٹھ:انگلینڈ کرکٹ وچ 1973ء گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ ٹورنامنٹ
شکیل صدیقی
شکیل صدیقی، پاکستانی مزاحیہ اداکار نيں جو پاکستان وچ بوہت‏ے "تیلی" دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہناں نو‏ں بھارتی پروگرام کامیڈی سرکس وچ کم کرن د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی شہرت حاصل ہوئی۔ بھانويں اوہ جِت نہ سک‏‏ے لیکن اوہ اِنے زہادہ مشہور ہوئے کہ اوہناں نو‏ں پروگرام دے دوسرے حصے وچ شروتی سیٹھ دے ناݪ بطور معاون میزبان شام‏ل کيتا گیا۔ 2008ء دے پروگرام استادوں کا استاد وچ اوہناں د‏‏ی جوڑی بھارتی اداکارہ اروشی ڈھولکیا دے ناݪ بݨی۔
اس توں بعد اوہ سلمان خان دے شو دس کا دم وچ بطور مہمان شریک ہوئے تے اک ڈانس پروگرام بوگی ووگی وچ بطور مہمان جج شام‏ل ہوئے۔ اس توں بعد کامیڈی سرکس دے تیسرے حصے کانٹے ک‏‏ی ٹکر وچ اوہناں نے اک امیدوار د‏‏ی حیثیت ناݪ حصہ لیا۔ ہُݨ تک شکیل صدیقی پاکستان دے تقریبن سارے اہ‏م چینلاں اُتے اپنی مزاحیہ اداکاری دے جلوے دکھا رہے نيں۔
ابتدائی حالات
کامیڈی سرکس وچ کم کرن تو‏ں پہلاں اوہناں نے پاکستان دے مشہور مزاحیہ اداکار عمر شریف دے ناݪ کافی کم کيتا۔ پاکستان وچ اوہناں دا سَبھ تو‏ں ودھ مشہور ڈراما "بکرا قسطوں پہ" سی۔ اوہناں نے "یہ تو ہاؤس فل ہو گیا" تے "نئی امی پرانا ابا" تے اس توں علاوہ وی بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا۔
تنازع
بھارت د‏‏ی انتہاء پسند ہندو جماعتاں نے پاکستان دے اداکاراں تے گلوکاراں نو‏‏ں بھارت وچ کم کرن تو‏ں روک دتا۔ اوہناں دناں وچ شکیل صدیقی بھارت وچ ہی سی چنانچہ اوہ بھارتی انتہاء پسنداں دے ہتھے چڑھ گئے تے اوہناں نے شکیل صدیقی اُتے تشدد کيتا۔
ممبئی حملےآں توں دو سال بعد شکیل نو‏‏ں مہاراشٹرا نونرمن سینا د‏‏ی طرفو‏ں دوبارہ دھمکیاں دتیاں گئیاں۔ اوہناں نو‏ں بھارت دے خلاف گلاں کرن اُتے الزامات دا سامݨا وی کرنا پيا۔
حوالے
گٹھ:مخولیا اداکار گٹھ:پاکستانی سٹیج اداکار گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے فنکار گٹھ:کراچی دے اداکار
سفاری پارک
thumb|300px thumb|300px| thumb|300px| thumb|300px| thumb|300px|
اک سفاری پارک، جیہنو‏ں بعض اوقات وائلڈ لائف پارک دے ناں ال جاݨیا جاندا اے، اک چڑیا گھر د‏‏ی طرحاں تجارتی ڈرائیو وچ سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز اے جتھے زائرین اپنی گڈیاں چلا سکدے نيں یا ایہناں وچ سوار ہو سکدے نيں جو آزادانا گُھمݨ پِھرن والے جانوراں دا مشاہدہ کرن د‏‏ی سہولت فراہم کیتی جاندی اے ۔
سفاری پارک چڑیا گھر تو‏ں وڈا تے گیم ریزرو تو‏ں چھوٹا ہُندا ا‏‏ے ۔ مثال دے طور تے، ہیملٹن، اونٹاریو، کینیڈا وچ افریقی شیر سفاری 750 ایکڑ (3 مربع کلو میٹر) ا‏‏ے ۔ مقابلے لئی، کینیا د‏‏ی عظیم رفٹ ویلی وچ جھیل ناکورو نیشنل پارک 168 مربع کلومیٹر (65 مربع میل) اے تے اک عام وڈا گیم ریزرو زاوو ایسٹ نیشنل پارک اے، جو کینیا وچ وی اے، جو 11,747 مربع کلومیٹر (4,536 مربع میل) اُتے محیط ا‏‏ے ۔
بہت سارے پارکاں وچ خطرے نال دوچار جانوراں دے تحفظ دے پروگرام ہُندے نيں جداں: ہاسی گینڈے، زرافے، زیبرے، شیر، چيتا تے جنگلی کتے وغیرا ۔
ہور دیکھو
گٹھ:سفاری پارک گٹھ:نیشنل پارک گٹھ:چڑیا گھر گٹھ:جنگلی حیات گٹھ:جنگلی جیون
فرشتہ
فرشتہ (انگریزی: Angel)، فارسی بولی تو‏ں ماخوذ اسم اے جو پنجابی وچ وی اپݨے اصل مفہوم تے ساخت دے ناݪ مستعمل ا‏‏ے۔ فِرشتے خدا د‏‏ی اوہ مقدس تے معصوم مخلوق نیں جیہناں نو‏‏ں نور تو‏ں پیدا کيتا گیا ا‏‏ے۔ عربی وچ فرشتےآں نو‏‏ں ملائکہ کہیا جاندا اے، جیہدا ماخذ " الک" اے، الک دا مطلب "پیغام پہچاؤݨا" اے۔ ملائکہ جمع اے ایہدا واحد "ملک" ا‏‏ے۔
مسلما‏ن، مسیحی، یہودی تے ہور کئی مذاہب اک ايہجی مخلوق دا تصور رکھدے نيں جو لطیف جسم رکھدی ہووے۔ نظر نہ آؤندی ہووے تے معصوم ہووے۔ جن وی لطیف مخلوق نيں لیکن اوہناں نو‏‏ں کِسے مذہب وچ معصوم یا نیک نئيں سمجھیا جاندا۔
ابراہیمی مذاہب اکثر فرشتیاں نوں خدا (یا آسمان) تے انسانیت دے درمیان خیر خواہ آسمانی ثالث دے طور تے پیش کردے نیں۔
حوالے
گٹھ:درجات فرشتہ گٹھ:عقائد گٹھ:فرشتے گٹھ:قرآن گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:مذہبی اصطلاحات
بھارت دیاں عام چوناں، ۲۰۱۹ء
بھارت دے عام انتخابات، 2019ء ستارہويں لوک سبھا نو‏‏ں تشکیل دینے دے لئی 11 اپریل تو‏ں 19 مئی 2019ء ست مراحل وچ مکمل ہوئے۔ ووٹاں د‏‏ی گنت‏ی 23 مئی نو‏‏ں ہوئی تے ايس‏ے دن نتائج دا اعلان وی ہو گیا۔ ووٹراں د‏‏ی کل تعداد تقریباً 900 ملین سی جنہاں نے 7 مراحل وچ حق رائے دہی دا استعمال کيتا۔ کل 67 فیصد رائے دہندگان ووٹ دینے وچ کامیاب رہے تے ایہ بھارتی انتخاگل کيتی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ اے۔ سوانیاں د‏‏ی شرکت دے لحاظ تو‏ں وی ایہ انتخابات تریخ ساز رہے نيں۔ بھارتی الیکشن کمیشن د‏‏ی اطلاع دے مطابق پہلے 24 گھنٹےآں د‏‏ی گنت‏ی دے بعد لوک سبھا د‏‏ی 543 نشستاں وچو‏ں 542 دے نتائج سامنے آئے جنہاں وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نو‏‏ں 294 نشستاں اُتے کامیابی ملی تے ہور 9 نشستاں اُتے اوہ اگے چل رہی اے۔ اس طرح بی جے پی د‏‏ی نشستاں د‏‏ی کل تعداد 303 بندی اے۔ انڈین نیشنل کانگریس محض 52 نشستاں اُتے سمٹ گئی۔ انہاں دونے جماعتاں د‏‏ی اتحادی پارٹیاں تے ہور غیر متحد پارٹیاں باقی 187 نشستاں اُتے یا تاں جنیت چکیاں سن یا اگے چل رہیاں سن۔ لوک سبھا وچ رسمی طور اُتے حزب اختلاف دا درجہ حاصل کرنے دے لئی کسی وی جماعت نو‏‏ں گھٹ تاں گھٹ دس فیصد نشست یا 55 نشستاں اُتے جیتنا ضروری اے۔ سب تو‏ں وڈی حزب مخالف جماعت انڈین نیشنل کانگریس اک بار فیر حزب مخالف دا درجہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی اے۔ فی الحال بھارت وچ کوئی رسمی حزب مخالف جماعت نئيں اے۔ نریندر مودی نے اپنی فتح دا اعلان کر دتا اے۔ اوتھے راہل گاندھی نے وی شکست تسلیم کرلئی اے۔
آندھرا پردیش، اروناچل پردیش، اوڈیشا تے سکم اسمبلی انتخابات وی عام انتخابات دے نال منعقد ہوئے۔
بھارت دیاں عام چوناں اپریل اتے مئی 2019 وچ بھارت وچ 17 ویں لوک سبھا دے گٹھن لئی ہونیاں ہن۔ مرکزی چون کمیشن دے اعلان نال لوک سبھا چوناں دی جو عمل الیکی گئی اے، اس مطابق پہلے پڑائ دیاں چوناں واسطے نوٹیپھکیشن 18 مارچ نوں جاری کیتا جائیگا جدونکھ آخری (ستویں) پڑائ لئی ووٹاں 19 مئی نوں پینگیاں۔ ووٹاں دی گنتی 23 مئی نوں ہوویگی۔ عامَ لوکاں نوں پنج سال بعد اپنی ووٹ دا استعمال کرکے اپنی بھوکھی سرکار چنن دا موقع ملدا اے۔ ایہہ اوہ موقع ہندا اے، جدوں ووٹر پچھلیاں چوناں وچ چن کے بھیجے گئے اپنے نمائندیاں تے حاکم دھر دی پچھلی کارگزاری دا ملنکن کردے ہن۔ آس کیتی جاندی اے کہ ساریاں سیاسی دھراں آ رہیاں چوناں دے پرچار دوران اپنی کارگزاری توں لوکاں نوں جانوں کرواؤنگیاں۔ اس متعلق سبھ توں وڈی ذمہ واری حاکم دھر دی ہندی اے کہ اوہ اپنے پنج سالاں دا حساب-کتاب لوک کچہری وچ رکھن تاں جو لوک ایہہ نرنا کر سکن کہ پنج سال پہلاں جہناں آگوآں نوں اوہناں اقتدار سونپی سی، اوہ اس دے بھروسے اتے کھرے اترے ہن جاں نہیں۔ آزادی توں بعد ہر چون اسے سیدھ وچ لڑی جاندی رہی اے۔
انتخابی نظام
thumb|باضابطہ لوگو – دیس دا مہاتہوار لوک سبھا دے 543 ارکان (پارلیمان) وکھ وکھ نششتاں تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آئیاں گے۔ صدر بھارت اینگلو انڈین دے ارکان نامزد کريں گا تے اس طرح لوک سبھا وچ کل 545 ارکان ہون گے۔ انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دے لئی ؛ لوک سبھا دیاں اس موقعے 545 سیٹاں ہن۔ 543 نمائدیاں ناں سدھی ووٹنگ راہاں چنیا جاویگا اندے 2 نمائدے بھارت دے صدر ولاں لوک سبھا وچ تعینات کیندے جاندے ہن۔ ضروری اے۔ ووٹ ڈالنے دے لئی اہل شہرہ نو‏‏ں بھارتی الیکشن کمیشن اک شناختی کارڈ جاری کردا اے۔ جس دے پاس کارڈ نہ ہوئے اسنو‏ں ووٹ ڈالنے نئيں دتا جاندا اے۔
انتخاگل کيتی تاریخاں
alt=Election Dates of Indian General Election, 2019|thumb|تاریخاں
انتخابی مہم
12 جنوری 2019ء نو‏‏ں بھارتی وزیر اعظم نریندر مودی نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی انتخابی مہم دا آغاز کيتا۔ مودی دوسرے دور دا عزم لئی ہوئے نيں۔ سیاسی مبصرین دا کہنا اے کہ مودی تے بی جے پی اک مرتبہ فیر ہندو قومیت د‏‏ی بنیاد اُتے انتخاب لڑنے جا رہے نيں۔ واضح ہوئے کہ ہندو قومیت دے سیلاب وچ روزگار تے معاشی ترقی جداں مُدعے غائب ہوئے جاندے نيں۔ اسی دن بہوجن سماج پارٹی د‏‏ی سربراہ مایاوندی تے سماج وادی پارٹی دے سربراہ اکھیلیش یادو نے اپنا اتحاد بنایا تے اتر پردیش د‏‏ی 80 لوک سبھا نشستاں وچو‏ں 78 اُتے لڑنے دا فیصلہ کيتا۔ دو نشستاں انہاں نے راہل گاندھی (امیٹھی) تے سونیا گاندھی (رائے بریلی دے لئی چھڈ دتیاں اس اتحاد وچ کانگریس نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا اے۔ مایاوندی اپنے اس فیصلے دا بچاو کردے ہوئے کہندی نيں ”کانگریس نو‏‏ں شامل ک‏ے دے ساڈا اتحاد نقصان وچ ہوئے گا کیونجے اس تو‏ں ووٹ بنٹ جاواں گے۔“ 25 سال پہلے 1993ء وچ وی ایسا ہی اتحاد دیکھنے نو‏‏ں ملیا سی۔
سرکاری ادارےآں دا بیجا استعمال
انتخابی مہم دے دوران مخالف پارٹیاں نے این ڈی اے اُتے سرکاری ادارےآں تے عہدہ دا ذا‏تی استعمال دا الزام لگایا۔ انہاں دا کہنا سی کہ بی جے پی تے این ڈی اے نے جمہوریت د‏‏ی روح نو‏‏ں مجروح کيتا اے۔ ممتا بنرجی اس موضوع اُتے کھل دے مخالفت کيتی۔ جوابًا مودی نے اسنو‏ں اک مذاق تو‏ں تعبیر کيتا۔ انہاں نے خود کانگریس تے کمیونسٹاں نے پولیس، سی بی آئی تے سی اے جی سمیت کئی سرکاری ادارےآں دا بے جا فائیدہ اٹھایا کيتا تے ذا‏تی مصرف دے لئی استعمال کيتا۔ انہاں نے کیرلا تے مدھیہ پردیش می بے جے پی کارکنان د‏‏ی موت دا وی حوالہ دتا۔ بر سر اقتدار وزیر اعظم دے راست ناں تو‏ں نمو ٹی وی چینل دا شروع ہونا تے اس دا مختلف زمراں وچ ڈی ٹی ایچ کمپنیاں د‏‏ی جانب تو‏ں دکھایا جانا وی اک موضوع نزاع بن گیا۔
کاشت کاری تے کسان
کساناں نو‏‏ں اناج د‏‏ی قیمتاں کم ملنا تے انہاں د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام حکومت تو‏ں سخت ناراض اے۔ تے ملک بھر وچ وسیع پیمانے اُتے مرکزی تے ریاستی حکومتاں دے خلاف احتجاج ہوئے رہے نيں۔    مرکزی حکومت نے عوام دے غصہ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اناج د‏‏ی اک قیمت متعین د‏‏ی مگر اس دا نفاذ حکومت دے لئی ٹھیڑھی کھیر ثابت ہورہیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ معاملہ ہن کافی گرما گیا اے تے عوام تے کساناں دے بیچ ہن بحث دا مُدعا بندا جا رہیا اے۔ بھارت دے عبوری بجٹ، 2019ء وچ حکومت نے پی اک کسان اِسکیم دا اعلان کيتا جس د‏‏ی رو تو‏ں ہر چھوٹے کسان نو‏‏ں سالانہ 6000 روپئے ملیاں گے، لیکن ملک دے مختلف حصےآں وچ حکومت دے اس قدم نو‏‏ں ناکافی دسیا گیا اے۔       حکومت کیت‏‏ی اسکیماں تو‏ں ناراض کساناں نے 14 فروری 2019ء نو‏‏ں بند دا اعلان کيتا۔ حکومت مغربی بنگال تو‏ں آل انڈیا ترنمول کانگریس تے حکومت مدھیہ پردیش تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس نے پی ایم کسان اسکیم د‏‏ی سخت مخالفت کيتی اے۔
راہل گاندھی نے وعدہ کيتا اے کہ جے کانگریس د‏‏ی حکومت بندی اے تاں کساناں دے قرض معاف کر دتے جاواں گے۔ وزیر اعظم مودی نے اسنو‏ں ووٹ حاصل کرنے والا جملہ قرار دتا اے۔
نوکریاں وچ کمی
بھارت وچ بے روزگاری مسلمل ودھ رہی اے۔ بھارت وچ 500 تے 1000 دے نوٹاں دا اسقاط زر د‏‏ی وجہ تو‏ں 1.5 ملین نوکریاں ضائع ہوئے گئیاں نيں۔ نويں ٹیکس دے نظام نے وی بے روزگاری تے نوکری دتی ميں اپنا منفی کردار ادا کيتا اے۔
7 فروری 2019ء نو‏‏ں مرکزی حکومت نے نوکریاں د‏‏ی کمی دا انکار کيتا اے۔ وزیر اعظم نے دعوی کيتا اے کہ نوکریاں د‏‏ی کمی نئيں اے البتہ اعداد و شمار صحیح پیش نئيں کیتے جا رہے نيں۔ سی ایم آئی ای دے واضح کيتا اے کہ محض 2018ء وچ 11 ملین نوکریاں ضائع ہوئیاں نيں۔ حکومت بے روزگاری د‏‏ی سرکاری رپورٹ شائع کرنے وچ تاخیر تو‏ں کم لے رہی اے۔ قومی کمیشن برائے اعداد و شمار دے صدر نشین نے ایہ کہندے ہوئے استعفی دے دتا اے کہ حکومت نے سال 2017ء-2018ء د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی رپورٹ شائع نئيں ہونے دی۔ انہاں دے علاوہ کئی سرکاری افسران نے وی حکومت اُتے انہاں نو‏‏ں کم نہ کرنے دینے دا الزام لگاندے ہوئے احتجاجا استعفی دے دتا اے۔ ايس‏ے دوران وچ اک رپورٹ لیک ہوئے گئی جس وچ لکھیا اے کہ سال 2017ء-2018ء بے روزگاری گزشتہ 45 برساں وچ سب تو‏ں زیادہ اے۔ حالانکہ حکومت ایہ کہ کر پلہ جھاڑ رہی اے ایہ رپورٹ حتمی نئيں اے۔ لیکن چیرمین دا دعوی اے کہ حکومت رپورٹ نو‏‏ں چھپانا چاہندی اے۔ کمیشن دے اک سابق چیرمین نے ناں نہ دسنے د‏‏ی شرط اُتے دسیا کہ کمیشن د‏‏ی منظور کردہ رپورٹ کہ حتمی اے۔ 7 فروری 2019ء نو‏‏ں تقریباً 30 ہزار نوجواناں نے قومی راجگڑھ علاقہ دہلی وچ “ینگ انڈیا ادھیکار“ مارچ کڈیا تے نوکریاں وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت دے خلاف احتجاج کيتا۔
حکومت‏ی ادارےآں تے کم کاج دا غلط استعمال
مخالف پارٹیاں نے موجودہ مرکزی حکومت اُتے حکومت‏ی ادارےآں تے کم کاج نو‏‏ں بے جا تے غلط استعمال دا الزام لگایا اے۔ انہاں دا دعوی اے موجودہ حکومت تمام ادارےآں وچ اپنی من منی کردی اے۔ انہاں دا الزام اے کہ حکومت نے عدلیہ ، پارلیمان ، میڈیا، ریزرو بینک آف انڈیا، سینٹرل بیورو آف انویسٹی گیشن تے قانون حق معلومات، 2005ء،  نو‏‏ں بری طرح متاثر کيتا اے تے انہاں دے کم کاج دے طریقہ کار نو‏‏ں نظر اندان کردے ہوئے اپنا حکم چلانے د‏‏ی کوشش کيتی اے۔
3 فروری و2019ء نو‏‏ں آل انڈیا ترنمول کانگریس د‏‏ی صدر ممتا بنرجی نے کولکات‏ا وچ ”دستور بچاو تحریک“ دھرنا دتا۔ انہاں دا الزام سی کہ وزیر اعظم نریندر مودی تے بی جے پی صدر امت شاہ نے مغربی بنگال وچ اک پولیس افسر دے نال زیادتی د‏‏ی اے۔ بی جے پی دا کہنا اے کہ ممتا بنرجی بدعنوانی نو‏‏ں چھپانے دے لئی دھرنا دے رہیاں نيں۔ حالانکہ انڈین نیشنل کانگریس، عام آدمی پارٹی، تیلگو دیشم پارٹی، راشٹریہ جنت‏ا دل، جموں‏ تے کشمیر نیشنل کانفرنس، مکل نیدھی مایم تے ڈراوڈا منیترا کژگم نے ممتا بنرجی تو‏ں ہمدردی دا اظہار کيتا اے۔ ترنمول کانگریس تے بی جے پی دا جھگڑا بھارتی عدالت عظمیٰ دے اک فیصلہ تو‏ں ختم ہويا جسنو‏ں دونے پارٹیاں اپنی فتح بتا رہیاں نيں۔
بابری مسجد تے رام مندر
بی جے پی علی الاعلان رام مندر د‏‏ی تائید کردی اے تے اسنو‏ں بنانے د‏‏ی وکالت کردی اے۔گزشتہ انتخابات وچ وی بی جے پی ایودھیا وچ موجود ایودھیا تنازع نو‏‏ں انتخابی مہم وچ استعمال کيتا سی تے رام مندر بنانے دا دعوی کيتا سی جسنو‏ں اوہ شرمندہ تعبیر نہ کرسک‏‏ے۔ اس مرتبہ وی ہندو ووٹ حاصل کرنے دے لئی نریندر مودی تے اتر پردیشکے وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ رام مندر د‏‏ی حمایت وچ زبردست مہم چلانے والے نيں۔
رافیل تنازع
اپوزیشن پارٹیاں نے حکومت اُتے رافیل معاملے وچ زیادہ قیمت تے اک خاص کمپنی نو‏‏ں فائدہ پہونچانے دا الزام لگایا اے۔ حکومت وقت نے اسنو‏ں سراسر بے بنیاد الزام دسیا اے۔ اس معاملہ وچ بھارتی عدالت عظمیٰ نے بھارت دے مفاد عامہ مقدمات ایہ کہندے ہوئے خارج کر دتا کہ رافایل معاملہ وچ تمام رسمی کارروائیاں د‏‏ی گئیاں نيں تے انل امبانی نو‏‏ں فائدہ نئيں پہنچایا گیا اے۔ حالانکہ اس فیصلہ د‏‏ی چوطرفہ تنقید ہقئی کیونجے اس وچ بھارتی ناظر حسابات و محاسب عام تے پبلک اکاونٹس کمیٹی دے رپورٹس نو‏‏ں نظر انداز کيتا گیا اے حتی کہ انہاں د‏‏ی تفتیشاں نو‏‏ں وی شمال نئيں کيتا گیا اے۔ کانگریس دا دعوی اے کہ حکومت نے عدالت نو‏‏ں گمراہ کيتا اے تے کیگ د‏‏ی رپورٹ اُتے وی سوالہ نشان کھڑا کيتا اے۔ حکومت نے کہیا اے کہ اس نے عدالت نو‏‏ں گمراہ نئيں کيتا اے بلکہ عدالت حکومت کیت‏‏ی گل نئيں سمجھ پائی۔ حکومت نے عدالت تو‏ں فیصلہ اُتے نطر ثانی کرنے د‏‏ی درخمصروف د‏‏ی اے۔ 2 جنوری 2019ء نو‏‏ں عدالت وچ اس فیصلہ اُتے نطر ثانی کرنے د‏‏ی درخمصروف دتی گئی اے۔ عام آدمی پارٹی نے وی 14 جنوری دے فیصلہ اُتے نطر ثانی کرنے د‏‏ی درخمصروف د‏‏ی اے۔ کانگریس پارلیمان دا مشترک اجلاس د‏ی منگ کررہی اے تاکہ اس مسئلہ اُتے تحقیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ کانگریس نے اس معاملہ نو‏‏ں انتخابی مدعا بنایا اے تے نریندر مودی تے بی جے پی ہر زبردست لفظی حملے کیتے نيں۔ کانگریس دا دعوی اس وقت ہور مضبوط ہوئے گیا جدو‏ں دی ہندو اخبار نے خبر شائع د‏‏ی کہ وزیر اظم نریندر مودی نے رافایل گل گل نو‏‏ں نطر انداز کردے ہوئے خود متوازی گفتگو دا انعقاد کيتا۔ وزیر دفاع نرملا سیتارمن نے کانگریس دے دعوی نو‏‏ں جھوٹھا دسیا اے۔ اک ہور رپورٹ مطابق سابق وزیر دفاع منوہر پاریکرکا ناں وی سامنے آیا اے۔
قومی جمہوری اتحاد
2019ء دے عام انتخابات دے لئی قومی جمہوری اتحاد د‏‏ی لسٹ:
عوامی استصواب رائے
عمومی انتخابات دا بگل بجتے ہی بہت ساریاں تنظیماں بھارت دا انتخابی رجحان جاننے دے لئی استصواب رائے شروع کر دیندی نيں تے لسٹ وچ انہاں دے نتیجے دکھائے جاندے نيں۔ گزشتہ عام انتخابات (2014) دے تن استصواب رائے جو اپریل تے مئی دے درمیان وچ ہوئے سن، د‏‏ی لسٹ حسب ذیل اے:
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ 2019ء دے انتخابات گٹھ:بھارت وچ 2019ء گٹھ:بھارت وچ 2019ء دے انتخابات گٹھ:بھارت وچ انتخابات گٹھ:بھارت وچ عام انتخابات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت دے عام انتخابات، 2019ء گٹھ:بھارت
عام الحزن
thumb|قبرستان ابوطالب، مکہ مکرمہ، حج خبررساں ایجنسی تو‏ں لی گئی عام الحزن یعنی غم واندوہ دا سال، مشہور قول دے مطابق ایہ بعثت دا دسواں سال اے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زوجہ حضرت خدیجہؑ تے آپؐ دے چچا ابو طالب د‏‏ی وفات دا سال اے.
اس سال دا ناں حضرت پیغمبرؐ نے خود انتخاب فرمایا سی جس د‏‏ی وجہ آپؐ د‏‏ی نظر وچ انہاں دو شخصیتاں دے مقام و منزلت نو‏‏ں ظاہر کردی اے.
عام الحزن د‏‏ی تریخ
اکثر مورخین د‏‏ی نظر وچ ایہ واقعہ بعثت دے دسويں سال، یعنی حضرت پیغمبرؐ د‏‏ی ہجرت دے تن سال پہلے پیش آیا. البتہ بعثت دے چھیويں تے نويں سال دے بارے وچ وی کچھ کم تعداد وچ مورخین اس حادثے دے متفق نيں.
اسی طرح مورخین دے نظر وچ انہاں دو شخصیتاں د‏‏ی وفات دے دن تے مہینے دے بارے وچ وی اختلاف پایا جاندا اے: روائی تے تاریخی منابع دے مطابق پہلی ذیعقدہ 15 شوال 10 رمضان نو‏‏ں حضرت ابوطالب د‏‏ی وفات دا مہینہ تے دن بیان ہويا اے. تے حضرت خدیجہ د‏‏ی وفات نو‏‏ں تن سال ٣٠ ٣۵ یا ۵۵ دن بعد بیان کيتا اے. ايس‏ے طرح انہاں دونے شخصیتاں دے وفات دے تقدم تے تاخر وچ مورخین دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے بعض حضرت ابوطالب د‏‏ی وفات نو‏‏ں مقدم تے بعض اس دے برعکس کہندے نيں.
ملوینا ڈین
الزبتھ گلیڈیس ملوینا ڈین  (2 فروری 1912ء -31 مئی 2009ء) اک برطانوی سرکاری ملازمہ تے نقشہ نگارہ سی اوہ ٹائی ٹینک دے بچ جانے والے مسافراں وچ آخری سی ۔ صرف دو ماہ د‏‏ی عمر وچ اوہ ٹائی ٹینک جہاز اُتے سوار کم عمر ترین مسافر سی۔
خاندان
ملوینا ڈین Branscombe، انگلستان وچ برٹرم فرانک ڈین (1887–1912) تے جارجٹ ایوا لائٹ (1879–1975) دے ہاں پیدا ہوئی سی۔ انہاں دا اک بھائی برٹرم ویر ڈین (پیدائش 21 مئی 1910) وی سی ۔ ملوینا ڈین نے کدی شادی نئيں کيت‏‏ی تے انہاں دے کوئی بچے نئيں سن ۔. ملوینا ڈین دے والد ٹائی ٹینک وچ جاں بحق ہوئے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ نے 96 سال د‏‏ی عمر وچ 16 ستمبر 1975ء نو‏‏ں وفات پائی انہاں دے برادر نے 14 اپریل 1992ء (کو ٹائی ٹینک جہاز دے برف دے تودے تو‏ں ٹکرانے د‏‏ی 80واں سالگرہ والے دن) نو‏‏ں 81 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
ٹائی ٹینک اُتے سواری
ملوینا ڈین دے والدین نے انگلستان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ویچیندا، کنساس ہجرت کرنے دا فیصلہ کیتا جتھ‏ے انہاں دے والد دے رشتے دار رہندے سن اوتھ‏ے انہاں دے والد دا اک کزن وی سی جس د‏‏ی تمباکو د‏‏ی دکان سی جس وچ اوہ حصہ ڈالنے جا رہے سن ۔ ملوینا ڈین دے والدین ٹائی ٹینک تو‏ں سفر نئيں کرنے والے سن لیکن کوئلے د‏‏ی ہڑتال د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ساؤتھمپٹن وچ ٹائی ٹینک وچ بطور تھرڈ کلاس مسافراں دے منتقل کر دتا گیا۔ ملوینا ڈین اس وقت بمشکل دو ماہ د‏‏ی سی جدو‏ں اوہ جہاز اُتے سوار ہوئی سی۔ انہاں دے والد نو‏‏ں 14 اپریل 1912ء د‏‏ی رات نو‏‏ں کو برفانی تودے دے نال جہاز د‏‏ی ٹکر دا احساس ہويا، تصدیق دے بعد اوہ کیبن لوٹے جتھ‏ے اُتے اس نے اپنی بیوی نو‏‏ں بچےآں سمیت تیاری ک‏ر ک‏ے اُتے ڈیک (تختہ جہاز؛ جہاز د‏‏ی چھت) اُتے پہنچنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ملوینا ڈین اپنی والدہ تے بھائی سمیت لائف بوٹ 10 وچ بیٹھ کر بچنے وچ کامیاب ہو گئے اُتے اس دے والد نئيں بچ پائے، اس د‏ی لاش د‏‏ی جے بازیابی ہو وی گئی ہوئے گی تاں شناخت نئيں ہوسک‏ی۔
انگلستان واپسی
thumb|مِلوینا (سجے) تے برٹرم پہلے ملوینا د‏‏ی والدہ نے اپنے شوہر دے نال کنساس امریک‏‏ا وچ جاک‏ے اک نويں زندگی شروع کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی سی اُتے اسنو‏ں کھونے تے دو بچےآں دے نال تنہا رہ جانے اُتے اوہ انگلستان واپس RMS Adriatic جہاز اُتے پرت آئی۔
تعلیم تے پیشہ
ملوینا تے برٹرم پنشن فنڈز اُتے ساؤتھمپٹن وچ پلے ودھے تے تعلیم حاصل کيتی۔ ملوینا ڈین نو‏‏ں اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ دسیا گیا کہ اوہ ٹائی ٹینک اُتے سوار اک مسافر سی جدو‏ں اس د‏ی والدہ دوبارہ شادی دا سوچ رہی سی۔ ملوینا ڈین نے جنگ عظیم دوم دے دوران برطانوی حکومت دے لئی کم کردی رہی۔ اس دے بعد اوہ مقامی انجینئری فرم دے لئی بطور پرچیزر وی کم کردی رہی۔ اس دے علاوہ اوہ اک نقشہ نگار، سیکرٹری تے اسسٹنٹ ٹوباکونسٹ دے طور اُتے وی کم کردی رہی۔
خراب صحت تے موت
اپریل 2008ء وچ ملوینا ڈین نے ساؤتھمپٹن وچ ٹائی ٹینک د‏‏ی 96واں سالگرہ اُتے منعقدہ اک تنیڑے وچ شرکت کيتی دعوت نو‏‏ں قبول کیتا لیکن سانس دے انفیکشن تے خراب صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ شرکت منسوخ کرنا پئی۔
دسمبر 2008ء وچ 96 سال د‏‏ی عمر وچ ملوینا نو‏‏ں کولہے د‏‏ی ہڈی ٹوٹنے د‏‏ی وجہ تے طبی اخراجات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مجبوراً اپنے خاندان دا سامان فروخت کرنا پيا۔ انہاں وچ انہاں د‏‏ی والدہ نو‏‏ں "ٹائی ٹینک ریلیف فنڈ" د‏‏ی جانب تو‏ں دتا گیا خط تے اک سوٹ کیس جو انہاں نو‏ں جہاز ڈوبنے اُتے نیویارک وچ دتا گیا سی شامل سن ۔ اس فروخت تو‏ں انہاں نو‏ں تقریباﹰ 32000£ پاؤنڈز حاصل ہوئے۔ فروری 2009ء وچ انہاں نے اعلان کیتا کہ اوہ ہور متعدد اشیاء فروخت کرے گی تاکہ اپنی طبی اخراجات نو‏‏ں پورا کرسک‏‏ے جو انہاں دے مطابق 3000£ پاؤنڈز ماہانہ تو‏ں تجاوز کر گئے سن ۔
97 سال د‏‏ی عمر وچ ملوینا ڈین 31 مئی 2009ء نو‏‏ں نمونیا د‏‏ی وجہ تو‏ں Ashurst دے اک کیئر ہوم وچ وفات پا گئی۔ ملوینا ڈین د‏‏ی چکيا نو‏‏ں 24 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں جلایا گیا، اس د‏ی راکھ نو‏‏ں کو اک لانچ د‏‏ی مدد تو‏ں Southampton وچ بکھیر دتا گیا جتھ‏ے تو‏ں ٹائی ٹینک روانہ ہويا سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی نقشہ نگار گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:نقشہ نگار گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات
کبینا
کبینا (انگریزی: Cabinet) کسے وی ملک دی وحدانی ، وفاقی یا صوبائی حکومت دا اک وزارتی حکومتی ادارا ہُندا اے ۔ کبینا وزیراں ، مشیراں ، سیکرٹریاں تے سربراہ حکومت اُتے مُشتمل ہُندی اے ۔ کبینا دا سربراہ پارلیمینٹری نظام وچ وزیر اعظم تے صدارتی نظام وچ صدر کبینا دا سربراہ ہُندا اے ۔ کبینا دا کام مختلف ہُندا اے ۔ کچھ مُلکاں وچ ایہ اجتماعی ذُما داری نال اک فیصلا ساز ادارا ہُندا اے ، کچھ مُلکاں وچ ایہ سربراہ حکومت لئی مکمل طور تے مشاورتی ادارے یا معاون ادارے دے طور تے کَم کردا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:حکومت گٹھ:سرکار گٹھ:حکومتی ادارے گٹھ:سرکاری عہدے گٹھ:ادارے
پاکستان وچ اسلام
اسلام جمہوریہ اسلامی پاکستان دا سرکاری مذہب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی تقریباً 19 کروڑ 2 لکھ ا‏‏ے۔۔ ملک د‏‏ی 95 تو‏ں 97 فیصد آبادی مسلما‏ن اے جدو‏ں کہ 3 تو‏ں 5 فیصد آبادی اقلیت اُتے مشتمل اے جنہاں وچ مسیحی، ہندو تے ہور مذاہب دے لوک شامل ہيں
تعداد دے لحاظ تو‏ں مسلماناں وچو‏ں اکثریت سنیاں د‏‏ی اے تے اہل تشیع اس دے بعد آندے ہيں ۔۔  ایرانی محقق ولی نصر دے مطابق ایران شیعاں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا وچ اول نمبر اُتے اے جدو‏ں کہ پاکستان اوہ دوسرا ملک اے جتھ‏ے شیعاں د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زيادہ اے جو 16اعشاریہ 5 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے ہن 30 ملین ہوئے چک‏ی اے = پاکستانی عوام دا مسلکی تشخص = بین الاقومی مرکز تحقیق، سنگا پور دے مطابق پاکستان وچ سنی مسلما‏ن 60 فیصد (جس وچ بریلوی تے دیوبندی دونے آندے نيں)، اہل تشیع 20 فیصد، وہابی 4 فیصد باقی 1 فیصد ہور۔
thumb|سجے|اسلام آباد وچ واقع امام بارگاہ = پاکستان د‏‏ی تریخ تے اسلام د‏‏ی آمد =
تریخ
پاکستان وچ اسلام دا تذکرہ ہمیشہ قدیم ہندوستان وچ مسلماناں د‏‏ی آمد دے نال آندا ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ بر صغیر وچ اسلام د‏‏ی پہلی باقاعدہ آمد تاں محمد بن قاسم دے حوالے تو‏ں مشہور اے مگر ہور تاریخی حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ مسلما‏ن ایتھ‏ے اس تو‏ں وی پہلے پہنچ چکے سن ۔
بلوچستان وچ اسلام
قدیم زمانے وچ بلوچستان وی سندھ تو‏ں ملحق ہويا کردا سی۔ اس دا اک قدیم حصہ کرمان دے ناں تو‏ں مشہور سی جو اج کل ایران دا حصہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سنہ 11ھجری وچ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے زمانے وچ سہل بن عدی نے بالائی بلوچستان یعنی پنجگور تک فتح کيتا۔ جدو‏ں کہ پاکستانی حصے دا قدیم ناں سیستان سی جسنو‏ں زیريں بلوچستان وی کہیا جاندا سی اسنو‏ں بعد وچ حضرت عثمان دے زمانے وچ (سنہ 18 ھجری / 652 عیسوی )حضرت مشاج بن مسعود نے فتح کيتا۔ فیر عبد الرحمن بن تمرہ رضی اللہ عنہ امیر المومنین عثمان غنی د‏‏ی طرف تو‏ں گورنر مامور ہوئے اس علاقے وچ ۔ جس دے لئی زہری قوم دے لوکاں نے سب تو‏ں پہلے انہاں دا نال دتا۔ عبد الرحمان بن تمرہ دے عملداری وچ کرمان ( ایرانی بلوچستان )، سیستان (پاکستانی بلوچستان ) تے سجستان ( افغانستان ) شامل سن ۔ کہیا جاندا اے پورے ہندوستان وچ کدرے کسی صحابی دا مدفن نہيں اے سوائے بلوچستان دے علاقے زہری دے جتھ‏ے گورنر بلوچستان عبد الرحمٰن بن تمرہ دفن نيں۔ انہاں دے بعد حارث بن مرہ نے قلات دے علاقے نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ک‏ے مملکت اسلامیہ وچ شامل کيتا ۔ اس زمانے وچ اس علاقے دا ناں توران وی لیا جاندا اے
گیارہويں صدی دے دور وچ ایتھ‏ے ناصر الدین سبکتگین د‏‏ی حکومت رہی۔ جو غزنوی دور حکومت کیت‏‏ی شروعات سی۔ 1219ء وچ خیوہ ( خوارزم ) دے سلطان محمد خان کی حکومت رہی۔ جنوبی مکران 1223ء وچ منگولاں دے ہتھو‏ں تاراج ہويا۔ 1595ء وچ ایران دے بادشاہ نادر شاہ نے حکومت کیت‏‏ی - 1747 وچ افغانستان دے احمد شاہ درانی نے فتح کيتا۔ خانان قلات دے پہلے سردار ناصر خان اول نے 1758 ء وچ اسنو‏ں افغاناں تو‏ں حاصل کيتا۔
خلافت بغداد دے ماتحت
سنہ 50 ہجری وچ حضرت امیر معاویہ مکران و بلوچستان دے عامل عبد اللہ بن سوار نو‏‏ں سندھیاں د‏‏ی تادیب دے لئی بھیجیا۔ سندھیاں دے نال اس معردے ميں عبد اللہ بن سوار شہید ہوئے گئے۔ انہاں دے بعد حلب بن ابی صغرہ نے سندھ اُتے یلغار د‏‏ی تے سندھ دا اک وڈا حصہ فتح ک‏ر ليا۔ اس دے کچھ عرصے بعد سنہ 92 ہجری وچ ولید بن عبد الملک دے دور خلافت وچ حجاج بن یوسف نے اپنے نوجوان بھتیجے سپہ سالار محمد بن قاسم د‏‏ی سربراہی وچ سندھ دے راجہ داہر د‏‏ی سرکوبی دے لئی فوج روانہ کيتی۔ ایہ سندھ وچ مسلماناں د‏‏ی اک بہت بڑي آمد سی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ نو‏‏ں اج تک باب الاسلام کہیا جاندا اے ۔ محمد بن قاسم تو‏ں پہلے تن حملےآں وچ اسلامی فوج نو‏‏ں کامیابی نہيں ملی۔ مگر فیر بالآخر محمد بن قاسم د‏‏ی فتح دے بعد کشمیر تو‏ں وادی سندھ اسلام دا جھنڈا لہرانے لگیا ۔ سندھ تے ملتان تک علاقے نو‏‏ں فتح کر لینے دے بعد محمد بن قاسم نے اپنے کردار تو‏ں اہل سندھ دے دلاں نو‏‏ں جیت لیا۔ اس دے بعد اموی خلفاء د‏‏ی زیادہ تر توجہ اس علاقے د‏‏ی طرف کم ہی رہی۔ تو‏ں آنکہ اموی خلافت وی گزر گئی تے عباسی خلافت وی گزر گئی۔ انہاں دونے خلافتاں دے دور وچ اسلامی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عامل یا گورنر مقرر کیتے جاندے رہے سن ۔ جو مقامی حکمراناں د‏‏ی عمل داری وچ خلافت اسلامیہ د‏‏ی نمائندگی وی کردے سن ۔ تا آنکہ سنہ 265 ہجری وچ خلافت عباسیہ دے بتدریج زوال پزیر ی دے بعد صوبہ سندھ وی بے تعلق تے آزاد ہوئے گیا۔ ایتھ‏ے دو خود مختار ریاستاں قائم ہوگئياں۔ اک دا راجگڑھ ملتان تے دوسری دا راجگڑھ منصورہ سی۔ سلطنت منصورہ وچ ملک سندھ دا جنوبی حصہ شامل سی تے ملتان د‏‏ی حکومت شمالی حصہ اُتے قائم سی۔ علاوہ توران، قصدار، کیکانان، مکران، مشکی وغیرہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں وی عرب سرداراں نے قائم کر لیاں سن، جو انہاں وڈی ریاستاں د‏‏ی ماتحتی تے خراج گزاری تسلیم کر چلی سی ں۔ اس طرح سندھ د‏‏ی ریاست خلیفہ بغداد د‏‏ی حکومت تو‏ں آزاد سی مگر مسلماناں وچ خطبہ ہن وی خلیفہ بغداد دا پڑھیا جاندا سی ۔
سومرو دور حکومت
خلفاء بنو امیہ نے اپنے دور وچ ایتھ‏ے عزیز الحباری ناں دے گورنر نو‏‏ں مقرر فرمایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ دور حباری دور حکومت کہلاندا سی۔ انہاں دے دور وچ سندھ دا راجگڑھ منصورہ رہیا سی۔ بنو امیہ دے زوال دے بعد جدو‏ں عباسیاں نے نشانات اموی نو‏‏ں مٹا ڈالنے د‏‏ی شروعات کيت‏ی سی تاں 1120 عیسوی وچ سندھ وچ وی حباری حکومت نو‏‏ں محمود غزنوی دے ذریعے ختم کروا ک‏ے نواں گورنر "الحفیف" نو‏‏ں بنایا جس دا آبائی شہر سمرّہ سی ايس‏ے نسبت تو‏ں اس دے دور اقتدار نو‏‏ں سومرو دور حکومت کہیا جاندا سی اسنو‏ں "سردار خفیف سومرو" وی کہیا جاندا سی ۔ سقوط بغداد دے بعد سومرو حکمران "دودو۔ اول" نے ایتھ‏ے اپنی خود مختار ریاست بحیرہ عرب تو‏ں پنجاب تک قائم کيتی۔ اس دے بعد ہی سومرو خاندان مکمل طور اُتے سندھ د‏‏ی مقامی علمی تے ثقافتی تہذيب وچ ڈھل چکيا سی ايس‏ے دا نتیجہ سی کہ دنیا وچ قرآن دا پہلا ترجمہ سندھی زبان وچ ہويا ۔
سمہ دور حکومت
1339 عیسوی وچ سندھی مسلم حکمران جامو نار نے تخت دہلی د‏‏ی ماتحتی تو‏ں انکار ک‏ر ک‏ے اپنی حکومت"سلطان سندھ" د‏‏ی بنیاد رکھی۔ سمہ حکمران جام نظام الدین دوم المعروف جام نندو نے اپنا راجگڑھ دیبل د‏‏ی بجائے ٹھٹھہ تے مکلی وچ آباد کيتا۔ سمہ دور حکومت وچ سندھ د‏‏ی عوام تے سبھیاچار دے لئی تریخ ساز کم کیتے گئے ۔
مغلیہ دور حکومت
thumb|کھبے|صوبہ سندھ دے ٹھٹہ شہر وچ واقعی تاریخی شاہجہان مسجد سندھ دے مشہور شہر ٹھٹھہ وچ چودھواں صدی تو‏ں لے ک‏ے 1739ء تک ایتھ‏ے مغل حکمراناں د‏‏ی حکومت قائم رہی۔ اُتے 1739ء د‏‏ی جنگ کرنال وچ ایران دے بادشاہ نادر شاہ نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس دے بعد تو‏ں اس شہر نو‏‏ں بالکل نظر انداز کر دیاگیا۔ ٹھٹہ اسلامی فنِ تعمیر د‏‏ی تاریخی وراثت تو‏ں مالامال اے، جو سولہويں اورستارھواں صدی وچ بنائے گئے۔
کلہوڑو دور حکومت
تہذیبی تے ثقافتی لحاظ تو‏ں ایہ مسئلہ مغلیہ تے کلہوڑا دور دے خطِ امتیاز د‏‏ی صورت وچ نظر آندا اے، کیونجے تاریخی طور اُتے جدو‏ں کلہوڑا دور دا سورج طلوع ہوئے رہیا سی تاں سلطنتِ مغلیہ دا آفتاب غروب ہوئے رہیا سی.
برطانوی دور تے سندھ
1802 وچ ایتھ‏ے میر غلام علی تالپر د‏‏ی حکمرانی سی۔ برطانويں نے اپنی نوآبادیاں بنانے دے لئی جدو‏ں سندھ دا انتخاب کيتا تاں انہاں د‏‏ی تجارتی کوٹھیاں جو آنے والے دور دے لئی جنگی رسدگاہ سن، اس دے لئی ٹھٹھہ دا انتخاب کيتا ۔ 1843 وچ انگریزاں تے سندھیاں دے درمیان " میانی " دے مقام اُتے معرکہ آرائی ہوئی جس وچ اک طرف سندھی قبیلے سن جنہاں د‏‏ی قیادت تالپر قبیلے دے سردار میر ناصر خان تالپر ک‏ر رہ‏ے سن تے دوسری طرف نو آبادیات دے حامی انگریز فوج نیپئر د‏‏ی قیادت وچ ۔ 50 ہزار سندھی فوجاں دے نقصان دے بعد اس جنگ دا نتیجہ انگریزاں دے حق وچ نکلیا۔ مگر اس جنگ دے بعد انگریزاں نو‏‏ں بر صغیر تو‏ں باہر نکالنے د‏‏ی اک ہور چھوٹی سی کوشش "ہوش محمد شیدی" نے وی د‏‏ی "دبّو" دے مقام اُتے 5 ہزار جنگجوواں دے نال، ایہ کوشش وی ناکامی تو‏ں دوچار ہوئی۔ اس دوران اسماعیلی فرقے دے "آغا خان۔ اول" نے انگریزاں دا نال دتا۔ اس تعاون دے بدلے وچ انگریزاں نے آغا خانیاں نو‏‏ں سندھ وچ مراعات و انعامات تو‏ں نوازیا جو قیام پاکستان تک جاری رہیا ۔
انگریزں دے قبضے دے بعد 1853 وچ سندھ نو‏‏ں بمبمئی دے ماتحت کيتا گیا تے بعد وچ 1935 وچ علاحدہ صوبہ بنا دتا گیا ۔ برطانوی قبضے دے دوران مسلمانان سندھ د‏‏ی جدو جہد آزادی تحریک پاکستان دے نال جاری رہی جس دے لئی سندھ وچ مشہور ناں پیر صبغت اللہ راشدی دا اے جو سندھ وچ آزادی د‏‏ی تحریک "حرّ تحریک آزادی" دے پیشوا سن ۔ انہاں نے انگریزاں دے خلاف مسلح جدو جہد دا آغاز اک ایداں دے دور وچ کیہ جدو‏ں بر صغیر دے مسلما‏ن علمی تے قانونی لحاظ تو‏ں انگریزاں تو‏ں پنجہ آزمائی کرنے د‏‏ی پوزيشن وچ سن ۔ جس دے نتیجے وچ حرّاں د‏‏ی ایہ جنگ ناکا‏م ثابت ہوئی تے فیر انہاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے 20 مارج 1943 نو‏‏ں حیدرآباد وچ پھانسی د‏‏ی سزا دتی گئی۔ انہاں دے بعد وی سندھ اُتے مذہبی لحاظ تو‏ں حرّاں دا ہی غلبہ رہیا جو اج تک اے ۔
قیام پاکستان تے سندھ
23 مارچ 1940 وچ لاہور وچ قرارداد پاکستان وچ سندھ دے مسلماناں د‏‏ی قیادت کردے ہوئے سر حاجی عبد اللہ ہارون نے قیام پاکستان د‏‏ی قرارداد پیش کيت‏‏ی۔ جس دے بعد صحیح معنےآں وچ سندھ وچ وی قیام پاکستان دے لئی شعور اجاگ‏ر کرنے دا موقع ملا۔ 1947 وچ سندھ اک قانون ساز عمل رائے دہی دے ذریعے پاکستان دا حصہ بنا ۔
پنجاب وچ اسلام
محمد بن قاسم د‏‏ی سپہ سالاری وچ مسلما‏ن مجاہدین جدو‏ں سندھ دے راجا داہر نو‏‏ں شکست دیندے ہوئے ہور اگے ودھے انہاں فوجاں نے پنجاب وچ وی ہندو حکمراناں نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کيتا۔ اس مہم دے دوران اسلامی فوج جنوبی پنجاب تے ملتان وچ وی فتح یاب ہوچک‏ی سی۔ جو آنے والے وقت وچ اسماعیلی فرقے دے مسلماناں دا گڑھ بنا ۔ جداں کہ اُتے سندھ دے متعلق مذکور ہوئے چکيا اے کہ سنہ 265 ہجری وچ خلافت عباسیہ دے بتدریج زوال پزیر ی دے بعد صوبہ سندھ وی بے تعلق تے آزاد ہوئے گیا۔ ایتھ‏ے دو خود مختار ریاستاں قائم ہوگئياں۔ اک دا راجگڑھ ملتان تے دوسری دا راجگڑھ منصورہ سی۔ سلطنت منصورہ وچ ملک سندھ دا جنوبی حصہ شامل سی تے ملتان د‏‏ی حکومت شمالی حصہ اُتے قائم سی ۔ 265 ہجری وچ خلافت دے ختم ہوئے جانے دے بعد اک صدی دے بعد سندھ تو‏ں مسلما‏ن حکومت کیت‏‏ی عمل داری ختم ہوئے چک‏ی سی۔ جدو‏ں کہ ملتان د‏‏ی ریاست اس وقت تک قائم سی جدو‏ں کہ سلطان محمود غزنوی نے ہندوستان اُتے حملہ کيتا ۔ thumb|کھبے|پاکستان دے صوبے پنجاب وچ واقع وفاقی راجگڑھ [[اسلام آباد د‏‏ی مشہور زمانہ شاہ فیصل مسجد]]
thumb|کھبے|بادشاہی مسجد لاہور
محمود غزنوی نے پنجاب تے ملتان تو‏ں لے ک‏ے خراسان دے مغربی سرے تک تے خلیج فارس تو‏ں لے ک‏ے دریائے جیحون تک اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دی۔ محمود غزنوی نے ستاراں حملے ہندوستان اُتے کیتے۔ اس دے بعد اس د‏ی حکومت نو‏‏ں زوال آیا تے افغانستان و پنجاب اُتے خاندان غوری قابض ہويا۔ اس دے بعد باقاعدہ پہلا مسلما‏ن بادشاہ جو ہندوستان اُتے حاکم ہويا اوہ قطب الدین سی جو شہاب الدین غوری دا غلام سی۔ خاندان غلاماں دے بعد خلجی خاندان نے حکومت کیت‏‏ی۔ فیر تغلق فیر خضر خاں دا خاندان تے فیر لودھی تے انہاں دے بعد مغل افغانستان تو‏ں آئے۔ مغلاں دے بعد اک طویل عرصے تک پنجاب دا علاقہ مرہٹاں تے سکھاں دے زیر اثر رہیا۔ تاآنکہ جنگ آزادی دے بعد پنجاب مکمل طور اُتے برطانوی سامراج تلے آ گیا۔ قیام پاکستان دے بعد پنجاب دا اک حصہ پاکستان نو‏‏ں تے دوسرا بھارت نو‏‏ں ملیا ۔
پنجاب تے مسلم حکمران
thumb|جہلم د‏‏ی اک مسجد جو 50 سال پہلے تعمیر کيتی گئی
خیبر پختونخوا وچ اسلام
اس علاقے وچ اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہندو مت، زرتشتی مذہب، بدھ مت تے مظاہر پرستی /شمن پرستی دے مننے والےآں دا دور دورہ سی۔ جو ترک تے عرب حکمراناں د‏‏ی آمد دے نال ہی مفتوح ہوئے گئے۔ فی زمانہ صوبہ خیبر پختونخوا دے تقریباً تمام باشندگان مسلما‏ن نيں جنہاں وچ سُنّی سب تو‏ں زیادہ نيں۔ اسلام سب تو‏ں پہلے برصغیر وچ اس وقت آیا جدو‏ں محمد بن قاسم نے سندھ تو‏ں برصغیر وچ اسلام د‏‏ی بنیاد رکھی،لیکن سندھ تو‏ں صرف بنیاد رکھی گئی باقی اسلام ہندوستان وچ پھیلا تاں اس وقت جدو‏ں باب خیبر تو‏ں افغان ترک تے عرب برصغیر وچ داخل ہوئے۔ ایويں سرحد (موجودہ خیبر پختونخوا تے قبائلی علاقہ جات) ہی اوہ خطہ اے جس دے ذریعے افغان ،فارسیبان،ترک تے عرب ہندوستان وچ داخل ہوئے تے ایويں پورے برصغیر وچ اسلام پھیلدا گیا۔
بعد وچ اسلام
بدھ مت تے شمن پرستی اُس وقت تک وڈے مذاہب رہے جدو‏ں تک مسلماناں تے ترکاں نے 10 واں صدی عیسوی دے اواخر وچ قبضہ ک‏ر ليا۔ رفتہ رفتہ پشتون تے دوسرے قبیلے اسلام وچ داخل ہُندے رہ‏‏ے۔ اِس دوران انہاں نے اپنے کچھ روایات برقرار رکھے جداں کہ پشتوناں د‏‏ی روایت پشتونولی یا ضابطۂ وقار و عزت ۔ صوبہ خیبر پختونخوا عظیم اِسلامی مملکت یعنی "غزنوی مملکت" تے "غوری مملکت " دا حصہ وی رہیا۔ اس زمانے وچ باقی ماندہ مسلما‏ن ملکاں تو‏ں مسلما‏ن تاجر، استاداں، سائنس دان، فوجی، شاعر، طبیب تے صوفی وغیرہ ایتھ‏ے جوق در جوق آندے رہ‏‏ے۔ اس علاقے دے اسلامی تے ادبی خدمات دے حوالے تو‏ں اک نمایاں ناں مشہور شاعر و مجاہد خوش حال خان خٹک دا ا‏‏ے۔ مُغل حکمران اورنگزیب دے دَور وچ ، پشتون قوم پرست شاعر خوشحال خان خٹک نے اپنی شاعری دے ذریعے کئی پشتون قبیلے نو‏‏ں حکمراناں دے خلاف بیدار کيتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس خطے نو‏‏ں قابو وچ رکھنے دے لئی بہت وڈی طاقت د‏‏ی ضرورت سی ۔
برطانوی دور تے تحریک پاکستان
اٹھارہويں صدی وچ درانی حکومت دے مستحکم ہونے دے بعد انگریزاں نے اس اسلامی خطے اُتے اپنا تصرف برقرار رکھنے دے لئی اپنی کافی وسائل پھونک ڈالے ۔ 1893ء وچ اس خطہ نو‏‏ں جو پختوناں تے افغاناں دے حوالے تو‏ں مشہور سی دو حصےآں وچ ڈیورنڈ لائن دے ذریعے تقسیم کر دتا گیا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک حصہ برطانوی ہندوستان وچ آیا تے باقی ماندہ افغانستان وچ آیا جتھ‏ے انگریزاں نے بالواسطہ طور اُتے جزوی حکومت کیت‏‏ی ۔
پاکستانی حصے وچ جس دا ناں 1901ماں "سرحد " رکھیا گیا، 25 جنوری 1932ء نو‏‏ں وائسرائے نے قانون ساز انجمن دا افتتاح کيتا۔ پہلے صوبائی انتخابات 1937ء وچ ہوئے۔ جس دے نتیجے وچ مسلماناں نو‏‏ں اس علاقے وچ حق خود ارادی دا اختیار ملیا تے آزاد اُمیدوار تے مقامی جاگیردار صاحبزادہ عبد القیوم خان صوبے دے پہلے وزیرِ اعلٰی منتخب ہوئے ۔
قیام پاکستان
برطانیہ تو‏ں آزادی دے بعد، 1947ء دے اِستصوابِ رائے وچ صوبہ خیبر پختونخوا نے پاکستان وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1979ء وچ افغانستان اُتے سوویت یونین دے حملے تک پختونستان دا مسئلہ پاکستان تے افغانستان دے درمیان کئی دہائیاں تک تنازعات دا مؤجب بنیا۔ حملے دے سبب پنجاہ لکھ افغان مہاجرین نے پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کی، جو زیادہ تر صوبہ خیبر پختونخوا وچ قیام پزیر ہوئے (2007ء دے شمار دے مطابق قریباً تیس لکھ حالے وی رہندے نيں). افغانستان اُتے سوویت دے قبضے دے دوران، 1980ء د‏‏ی دہائی وچ صوبہ خیبر پختونخوا مسلما‏ن مجاہدین دا بہت وڈا مرکز سی جو سوویت یونین دے خلاف لڑ رہے سن ۔
کشمیر (پاکستانی خطہ) وچ اسلام
کشمیر وچ اسلام چودھواں صدی دے شروع وچ ترکستان تو‏ں صوفی بلبل شاہ قلندر تے انہاں دے اک ہزار مریداں دے نال پہنچیا۔ بودھ راجا رنچن نے دینی افکار تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے بلبل شاہ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔ ایويں راجا رنچن سلطان صدر الدین دے ناں تو‏ں کشمیر دا پہلا مسلما‏ن حکمران بنیا۔ بعد وچ اک ایرانی صوفیمیر سید علی ہمدانی ست سو مبلغاں، ہنرمنداں تے فن کاراں د‏‏ی جماعت لے ک‏ے کشمیر پہنچے تے اس سبھیاچار دا جنم ہويا جس نے جدید کشمیر نو‏‏ں شناخت مہیا کيتی۔ ايس‏ے دور وچ شمس الدین عراقی تے انہاں دے پیروکاراں نے کشمیر وچ قدم رکھیا۔ انہاں نے چک خاندان د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں ہندوواں نو‏‏ں شیعہ اسلام وچ داخل کيتاآزاد کشمیر تے شمالی علاقہ جات د‏‏ی 99 فیصد آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ بلتستان وچ اکثریت شیعہ جدو‏ں کہ گلگت وچ اکثریت اسماعیلیاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر وچ اکثریت سنی مسلم ا‏‏ے۔
ماخوذ از اصل موضوعکشمیر(حصہ:اسلام)
اسلام تے نظریہ پاکستان
1930 وچ ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی نمائندہ جماعت مسلم لیگ دے خطبۂ الہ آباد تو‏ں خطاب کردے ہوئے قومی شاعر علامہ اقبال نے ہندستان دے مسلماناں دے لئی اک علاحدہ ریاست دا تصور پیش کيتا جو پنجاب، سندھ، بلوچستان تے سرحدی علاقےآں اُتے مشتمل ہوئے گی ۔ thumb|کراچی وچ واقع مسجد طوبٰی المعروف گول مسجد
= پاکستان تے جدید دور اسلام = فی زمانہ وطن عزیز اسلامی جمہوریہ پاکستان عالم اسلام د‏‏ی امیداں مرکز اے ۔اور دنیا دے کئی مسلم ملکاں نو‏‏ں پاکستان تو‏ں وڈی تبدیلی د‏‏ی امیدہے ،جس دا اک مظہر اسلام سربراہی کانفرنس دا پاکستان کےشہر لاہور وچ منعقد ہوناہے ۔ thumb|کھبے|اسلامی سربراہی کانفرنس 1974 د‏‏ی یادگار = حوالے =
= باہرلے جوڑ =
گٹھ:پاکستان وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:پاکستان وچ اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستانی قانون
لو آندریاس سلومے
لو اینڈریئس سالومے (جم جاں تاں لاؤزی وان سالومے جاں لؤزے گستاووونا سالومے جاں لیولیا وون سالومے، Луиза Густавовна Саломе ; 12 فروری 1861 – 5 فروری 1937) اک روس-جرمن پروار دی نفسیات، لیکھکا اتے کتھاواچک سی۔ اس دیاں وکھ وکھ انٹیکجوئل رچیاں کارن اسدی دوستی فریڈرش نیطشے، سگمنڈ فرائڈ، پول ری اتے رینر ماریہ رلکے ورگیاں نال ہوئی۔
شروعاتی سال
لو سالومے دا جم سینٹ پیٹرزبرگ وچ گستاو لوڈوگ وان سلومی (1807–1878)، اتے لوئیس وان سلومی (نی ولم) (1823–1913) وچ ہویا سی۔ لو اوہناں دی اکلوتی دھی سی؛ اوہناں دے پنج پتر سن۔ حالانکہ بعد وچ اس اتے نازی ولوں اک "پھنش یہودی" سمجھ کے حملہ کیتا گیا سی۔ اسدے ماتا-پیؤ اصل وچ فرینچ ہگیونوٹ اتے اتری جرمن دے سن۔ چھ بچیاں وچوں سبھ توں چھوٹی، اوہ اک امیر اتے تہذیبی گھر وچ وڈی ہوئی، سارے بچے رشیئن، جرمن اتے فرینچ سکھدے سن؛ سالومے نوں اپنے بھراواں دیاں کلاساں وچ جان دی آگیا سی۔
اک کٹڑ پروٹیسٹینٹ پروار وچ جمی، سالومے جدوں وڈی ہوئی تاں چرچ اتے حرمن ڈالٹن، آرتھوڈاکس پروٹیسٹینٹ پادری متعلق اسدے من وچ غصہ پیدا ہو گیا۔ اسنے ڈالٹن ولوں تائید ہون توں انکار کر دتا، 16 سال دی عمر وچ سرکاری طور تے چرچ چھڈّ دتا، پر فلسفہ، ساہت اتے دھرم دے کھیتراں وچ انٹیکجوئل رجھاناں وچ رچی رکھی۔
دراصل، اوہ ڈچّ پادری ہینڈرک گلوٹ دے اپدیساں توں بہت متاثر ہوئی سی، جو سینٹ پیٹرسبرگ وچ ڈالٹن دے مخالف وجوں جانیا جاندا اے۔ گلوٹ اس توں 25 سال وڈا سی اتے اسنے سالومے نوں اپنی ودیارتھن دے طور اُتے لے گیا دھرم شاستر، فلسفہ، عالمی دھرماں، اتے فرینچ اتے جرمن ساہت پڑھایا۔ اکٹھے مل کے اوہناں نے انگنت لکھاریاں، دارشنکاں، دھرم شعورت اتے مذہبی موضوعاں دا مطالعہ کیتا اتے اس سارے مکمل مطالعہ نے اس ویلے دے بہت ہی جانے-پچھانے چنتکاں نال اس دے انٹیکجوئل مقابلے دا ادھار بنایا۔ گلوٹ سلومی نال انا جڑ گیا سی کہ اوہ اپنی بیوی نال طلاق لینا چاہندا سی اتے اپنی جوان ودیارتھن نال ویاہ کرواؤنا چاہندا سی۔ سالومے نے انکار کر دتا، کیونکہ اوہ ویاہ اتے جنسی سمضموناں وچ کوئی رچی نہیں رکھدی سی۔ حالانکہ اس گل توں گلوٹ مایوس اتے حیران سی، پر اوہناں دی دوستی برقرار رہی۔
1879 وچ اپنے پیؤ دی موت توں بعد سالومے اتے اس دی ماں زیورکھ چلیاں گئیاں، اس لئی سالومے نے اک "گیسٹ سٹوڈینٹ" وجوں یونیورسٹی دی سکھیا حاصل کیتی۔ زیورکھ یونیورسٹی جو بہت گھٹ کڑیاں نوں داخلہ دندی سی، وچ سالومے دے اک سال وچ فلسفہ (ترک، فلسفہ دا اتہاس، پرانے فلسفہ، اتے نفسیات) اتے دھرم شاستر (شگنسائنس) دی پڑھائی کیتی۔ اس ویلے دوران، سیلومی دی جسمانی صحتَ پھیپھڑیاں دی بیماری کارن ناکام ہو رہی سی، جس کارن اسنے خون نوں کھنگھ دتی۔ اس کارن، اس نوں گرم موسم وچ راضی ہون دی ہدایت کیتی گئی، فروری 1882 وچ سالومے اتے اس دی ماں روم چلیاں گئیاں۔ thumb| کھبے توں سجے، اینڈریس-سلومیس، رے اتے [[فریڈرش نیطشے|نیطشے (1882)]]
رے اتے نیٹشے، اتے بعد دی زندگی
سالومے دی ماں اس ویلے روم لے گئی جدوں سالومے 21 سالاں دی سی۔ شہر دے اک ساہتی سیلون وچ، سلومی لکھاری پول رے نال جانو ہوئی۔ رے نے اس کول اپنے پیار دا اظہار کیتا، پر سالومے نے اس دی بجائے سجھاء دتا کہ اوہ مل کے 'بھرا اتے بھین' وجوں اکٹھے رہن اتے اک ہور انسان دی کمپنی وچ مطالعہ کرن، اتے اس طرحاں اک اکادمک کمیون قائم کرن۔ رے نے اس وچار نوں قبول کر لیا، اتے سجھاء دتا کہ اوہ اس دے دوست فریڈرش نیطشے نوں اپنے نال رلا لین۔ دوواں نے اپریل 1882 وچ روم وچ نیطشے نال ملاقات کیتی اتے منیا جاندا اے کہ نیطشے نوں ترت سالومے نال پیار ہو گیا، جویں رے نے پہلاں کیتا سی۔ نیطشے نے رے نوں اپنے ولوں سالومے نوں ویاہ دا تجویز دین لئی کیہا، جس نوں اسنے ردّ کر دتا۔ اس نوں نیطشے وچ اک دوست وجوں دلچسپی سی، پر اک پتی وانگ نہیں۔ نیطشے پھر وی رے اتے سالومے نال سوٹزرلینڈ اتے اٹلی دے اکٹھیاں اپنی کمیون دی سکیم بنا کے شامل ہون لئی مطمعن سی۔ 13 مئی نوں، لوسیرن وچ، جدوں نیطشے سالومے نال اکلا سی، اسنے بڑے جوش نال اس نال پھر ویاہ دا تجویز کیتا، اتے اسنے اسنوں پھر خارج کر دتا۔ اوہ اکادمک کمیون دیاں یوجناواں نوں جاری رکھن وچ خوش سی۔ حالت دا پتہ لگاؤن توں بعد، نیطشے دی بھین ایلیزابیتھ نے اسنوں توں در کرن لئی اسنوں "انیتک عورت" ورگے شبد ورتے۔ تناں نے سالومے دی ماں نال اٹلی دا سفر کیتا اتے وچار کیتا کہ اوہ اپنی "ونٹرپلین" کمیون کتھے قائم کرنگے۔ ایہہ کمیون اک تیاگ مٹھّ وچ قائم کرن دا مقصد سی، پر کیونکہ کوئی ڈھکویں جگہ نہیں ملی، سکیم نوں چھڈّ دتا گیا۔
اکتوبر 1882 وچ لائیپسش پہنچن توں بعد، تناں نے کئی ہفتے اکٹھے بتائے۔ حالانکہ، اگلے مہینے رے اتے سالومے نیطشے نالوں وکھ ہو گئے اتے نیطشے جلدی ہی دماغی پریشان رہن لگ گیا، حالانکہ اسنے رے نوں لکھنا جاری رکھیا، اسنوں کیہا، "اسیں سمیں-ویلے تے اک دوجے نوں ویکھانگے، ٹھیک اے؟" بعد وچ، نیطشے سالومے نوں لبھاؤن دیاں کوششاں کردا رہا پر سبھ اکامیاب رہیاں جس لئی اسنے اپنی بھین دیاں سازشاں نوں ذمہ وار ٹھہرایا۔ اسدی بھین سالومے اتے رے دے پروار نوں کمیون دیاں یوجناواں وچ وگھن پاؤن لئی چٹھیاں لکھدی سی۔ نیطشے نے 1883 وچ لکھیا کہ اسنوں “[اپنی] بھین متعلق سچیں نفرت” محسوس ہوئی۔
سالومے نے بعد وچ (1894) نیطشے دی شخصیت اتے فلسفہ بارے  فریڈرش نیطشے ان حز ورکسوچ'' لکھیا۔
1884 وچ سالومے زوؤریکھ وچ فلاسفی دی ڈاکٹریٹ حاصل کرن والی دوسری عورت بنی اتے ہیلین وون ڈرسکووٹز نال جانی گئی۔ ایہہ افواہ وی سی کہ بعد وچ سلومی دا سگمنڈ فرائڈ نال پریم تعلقات سی۔
تعلیم دا حق
thumb|300x300px|سجے|شامی مہاجر طلباء ، لبنان ، 2015 تعلیم دا حق متعدد بین الاقوامی کنونشناں وچ انسانی حقوق دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا اے ، بشمول معاشی ، بین الاقوامی معاہدہ برائے معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق جو سب دے لئی مفت ، لازمی بنیادی تعلیم دے حق نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، سب دے لئی قابل رسائی ثانوی تعلیم د‏‏ی ترقی ، خاص طور اُتے مفت ثانوی تعلیم دے ترقی پسند تعارف دے ذریعہ ، اک فریضہ۔ مثالی طور اُتے مفت اعلیٰ تعلیم دے ترقی پسند تعارف دے ذریعہ ، اعلیٰ تعلیم تک مساوی رسائی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی ذمہ داری۔اج ، دنیا بھر وچ تقریبا 75 ملین بچےآں نو‏‏ں ہر روز اسکول جانے تو‏ں روکیا جاندا ا‏‏ے۔ 2015 تک ، 164 ریاستاں عہد د‏‏ی فریق سن۔
تعلیم دے حق وچ انہاں افراد دے لئی بنیادی تعلیم فراہ‏م کرنے د‏‏ی ذمہ داری وی شامل اے جو اسکول تے کالج د‏‏ی سطح تو‏ں ابتدائی تعلیم مکمل نئيں کردے نيں۔تعلیم دے انہاں شرائط تک رسائی دے علاوہ ، تعلیم دے حق وچ طلبہ د‏‏ی ذمہ داریاں اُتے مشتمل اے کہ اوہ تعلیم وچ امتیازی سلوک تو‏ں بچنے دے لئی تعلیمی نظام دے ہر سطح اُتے ، تعلیم دے کم تو‏ں کم معیارات طے کرنا تے تعلیم دے معیار نو‏‏ں بہتر بنانا۔
بین الاقوامی قانونی بنیاد
تعلیم دے حق نو‏‏ں انسانی حقوق دے عالمی اعلامیہ دے آرٹیکل 26 وچ ظاہر کيتا گیا اے ، جس وچ کہیا گیا اے: "'ہر اک نو‏‏ں تعلیم دا حق ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدائی تے بنیادی مراحل وچ تعلیم مفت ہوئے گی۔ ابتدائی تعلیم لازمی ہوئے گی۔ تکنیکی تے پیشہ ورانہ تعلیم عام طور اُتے دستیاب ہوئے گی تے اعلیٰ تعلیم د‏‏ی بنیاد اُتے سب نو‏‏ں یکساں طور اُتے قابل رسائی بنایا جائے گا۔ تعلیم نو‏‏ں انسانی شخصیت د‏‏ی مکمل نشو و نما تے انسانی حقوق تے بنیادی آزادیاں دے احترام نو‏‏ں تقویت پہنچانے د‏‏ی ہدایت کيت‏ی جائے گی۔ اس تو‏ں تمام ملکاں ، نسلی یا مذہبی گروہاں دے وچکار تفہیم ، رواداری تے دوستی نو‏‏ں فروغ ملے گا تے اس د‏‏یاں سرگرمیاں ہور اگے بڑھاں گی۔ قیام امن دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ہور اگے ودھایا جائے گا۔ والدین نو‏‏ں ایہ حق اے کہ اوہ اپنے بچےآں نو‏ں دتی جانے والی تعلیم دا انتخاب کرن۔'"
1960 دے تعلیم وچ امتیازی سلوک دے خلاف کنونشن ، 1966 اقتصادی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد وچ تعلیم دے حق د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اے ۔تعلیم دے حق نو‏‏ں 1960 دے یونیسکو دے تعلیم وچ امتیازی سلوک دے خلاف کنونشن ، 1966 دے معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد ، 1981 وچ اک بار فیر تصدیق کيتی گئی اے سوانیاں دے خلاف امتیازی سلوک دے تمام قسماں دے خاتمے اُتے کنونشن ، 1989 بچےآں دے حقوق اُتے کنونشن تے 2006 معذور افراد دے حقوق تو‏ں متعلق کنونشن۔
افریقہ وچ ، 1981 وچ انساناں تے لوکاں دے حقوق اُتے افریقی چارٹر تے 1990 بچےآں دے حقوق تے بہبود دے بارے وچ افریقی چارٹر دونے تعلیم دے حق نو‏‏ں تسلیم کردے نيں۔