cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خان محمد خان
جہادِ آزادئی کشمیر دے دوران
اس وچّ خان صاحب نوں کیپٹن حسین خان دا سنیہا محمد اسلم خان اتے سیید محمد خان پتر نواب خان دے دوارا پراپت ہویا کہ 5 । 6 اکتوبر ۔ ۱۹۴۷اِ نوں پل لچھمن پتن ( مجودا آزاد پتن ) اتے حملہ ہووےگا ۔ آپ پلندری چھڈّ دیو ورنہ ڈوگرے آپ نوں ماردآں گے آگرفتار کر لینگے ۔ ایہہ سنیہا ملدے ہی اوہ کھیتر وچّ شانتی اتے آمان دی ستھتی پا پتہ لگاؤن دے بہانے پلندری توں نمب چلے گئے ۔ اتھے پہنچ کے اوہناں پتہ چلیا کہ کجھ ہتھیار چھ چھن پہنچ چکے ہن ۔ دوجے دن اوہناں آزاد پتن اتے حملے اتے پلندری توں ڈوگرا فوج دے بھجن دی خبر ملی تاں وہواپس پلندری آئے اتے ۔ ۶اکتوبر نوں اک بہت وڈا اکٹھ آجوجت کیتا ، جس وچّ انھاننے اک دلچسپ بھاشن دتا اتے لوکاں نوں دسیا کہ راجا ہتھ اتے مہاراجہ کشمیر نوں لکھ سمجھاؤنا مگر انھاننے دانمشندی دا ثبوت نہ دتا ۔ دیش زندگی اتے موت دی کشمکش وچّ سی جواب جہاد وچّ کود پئی ہے ، اس لئی ہر آدمی اتے کتے ہوئے ، بچیاں ، جوانا اتے بڈھیاں نوں قربانی ہوویگی ۔ سبھ قمر بیغ ہوکے لڑائی وچّ کود پین اتے ستھرتاں توں لڑائی کرن ۔ انشا اﷲ سانوں سفل ہونگے ۔ کیونکہ اسیں ادھیکار اتے ہاں اتے اﷲ تالای ادھیکار دا ساتھ دندا ہے ۔ 7 اکتوبر نوں انھاننے پلندری وچّ وارکونسل بنا دتی ۔ وار کونسل دے نگران خان صاحب سن ، اتے راشٹرپتی کرنل شیر احمد خان ( نمب پیپڑیاں ) اتے لیپھٹنینٹ جلال خان ( دھاردرچھ ) اتے لے کرم داد خان ( پراہ ) شامل سی ۔ ایہہ وار پریشد نے مجاہد نوں جدھیبند کرکے یونٹاں بنا دیو ، اوہناں نوں اصلا پردھان کیتی اتے وبھنّ مورچیاں تے بھیجیا ۔ اس وکت سول سرکار دا کوئی نام اتے نشان تکّ نہیں سی ۔ سردار محمد ابراہیم دی کرانتی وادی سرکار دا اعلان ۔ ۲۴اکتوبر نوں ہویا اتے اس نوَ-جمیاں کرانتی وادی سرکار نوں بے سروسامانی دی حالت وچّ اپنے آپ نوں جدھیبند کرن وچّ کافی وقت لگا ۔ اس سمیں وچّ ایہی وار پریشد سول پربندھن وڈے احسن طریقے نال چلاؤندی رہی اتے آزاد فوجی ہیڈ کواٹر قایم ہون تکّ اسی وار کونسل دے آدیش دے تحت پلندری اتے ہور تھانواں تے سول پربندھن بحال کیتا گیا ۔ پلندری تھانا اتے قبجہ کیپٹن محمد اکبر نے کیتا سی ، اس لئی اوہناں تھانے دا انچارج بنایا گیا ۔ سردار جہانداد خان نے رفیق پٹھان اتے ہور کجھ لوکاں دے نال تہسیل اتے قبجہ کیتا ۔ انھاننوں ایڈمنسٹریٹر پلندری تینات کیتا گیا ۔ پلندری تہسیل اتے قبجہ کردے سمیں اتھوں اک سکھ سپاہی بھجّ نکلیا ۔ رفیق پٹھان نے اس دی پچھا ہور کی اسنوں نمب دے ستھان اتے گولی دا نشانہ بنایا ۔
جہاد دے ایہہ شرواتی دن خان صاحب اتے اوہناں دے رفکائ دے لئی نہایت کٹھن سی ۔ جہاد شروع تاں ہو گیا سی اتے اﷲ تالای نے پراپتیاں نال وی سنمان دتا ، پر اک جدھیبند سکھلائی پراپت اتے آدھونک ہتھیاراں نال لیس دشمن توں پورے کھیتر نوں نہتھے ہتھو آزاد کراؤنا مشکل ہی نہیں سگوں اک اسمبھو ابھیان سی ۔ اسدے لئی بہت پکا وعدہ ، اک لمبے لڑائی ، قربانی اتے قربانی دی لوڑ سی ۔ اجیہی لگاتار لڑائی اتے قربانی دے لئی کوئی دیش نوں ترنت تیار نہیں کیتا جا سکدا ۔ اسدے لئی سالاں پہلاں تو تیاری پیندی ہے ۔ ایہہ تیاری دے بارے وچّ کیول جوش اتے زجبے نوں ابھارن ہی دی ضرورت نہیں ہندی سگوں منجملا جنتا نوں اک سبندھت اتے مکمل سوچ اتے یوجنا دے تحت جدھیبند کیتا جاندا ہے ۔ اس طرحاں جدھیبند کہ وقت آؤن اتے اوہناں دا جوش اتے جوش سوڈا واٹر بوتل دی طرحاں چھیتی ختم نہ ہوجائے سگوں چھوٹے وڈے اسپھلتا اتے ہار دے معاملے وچّ وی اوہناں دا جوش وجزبا نہ کیول قایم رہے سگوں ہور پکا ہووے اتے جہاد کرن والے " " اسلام زندہ ہندا ہے تے کربلا دے بعد " " دی اک زندہ مثال بن جان ۔ جتھے تکّ دیش نوں اس پڑائ دے لئی جدھیبند کرن دا سنبندھ سی ، اسدا شروعات تاں خان صاحب نے ۔ ۱۹۱۸اِ وچّ اپنی فوجی نوکری توں سیوا مکتی اتے ہی شروع کردیاتھا ۔ اتے ہن اوہناں دے کول 50 ہزار توں زیادہ سکھلائی پراپت جنگی مہارت رکھن والے پچھلے فوجی موجود سن جو اس جہاد نوں کامیابی نال ملنا کرن دے سنبندھ وچّ ایماندار ہی نہ سن سگوں بہت تجربے کار وی سی ۔ وشو یدھ ( دوسرا ) دا تجربہ اوہناں دے کم آیا اتے انھاننے اسمبھو نوں سنبھوَ کے دکھایا ۔ ایہہ آرنبھک دور وچّ وارکونسل پلندری نے خان صاحب دی جیرے نگرانی اک بے مثال اتے پرمکھ رول ادا کیتا ۔ مورچیاں دے لئی فوجی یونٹاں جدھیبند کرکے اوہناں دے کمانڈر مکررکئے ۔ اہنا دی لازمی ضرورتاں دا پربندھ ہور کی اوہناں وکھ وکھ مورچیاں اتے روانہ کیتا ۔ اجیہے ماحول وچّ خلاکاپیدا ہونا وی اک لازمی گلّ ہے اتے انتریکش وچّ ٹھیک اتے غلط سماچار بڑی تیزی نال پھیلدے ہن ۔ اوہناں آرنبھک دناں وچّ سبھ توں پہلی خبر جو وارکونسل تکّ پہنچی اوہ ایہہ سی کہ دشمن کئیاں وچوں اک کالم نندی چھنی توں پلندری دی طرف ودھ رہا ہے خان صاحب نے اسدے مقابلے دے لئی کرنل محمد شیر خان نوں پنتھل توں آئے ہوئے جتھے دے نال روانہ کیتا ، لیکن اتھے پہنچکے پتہ چلیا کہ سوچنا غلط سی ۔ اس لئی ایہہ جتھ قلعہ بارل نوں جت کرن دی ابھیان وچّ شامل ہو گیا جو چھیتی جت کے گیا ۔
آزاد پتن اتے پلندری توں دشمن دے بھیونئے جان دے نال ہی 5 । । ۴اکتوبر نوں قلعہ آئن سبیدار باروخان ( شہید ) دے اگواہی وچّ جت ہوئی ۔ ۹ اکتوبر نوں قلعہ بارل وی مجاہدین نے جت لیا ۔ راولاکوٹ توں تھوراڑ تکّ ڈوگرا فوج اپنا سمپرک اتے قبجہ قایم رکھن دے لئی کالم بھیجدی رہی ۔ مجاہدین ایہہ مورچہ چھیتی جت کرنا چاہندے سن کیونکہ تھوراڑ ندی جہلم دے بہت قریب سی اتے اس دی جت توں ہتھیاراں دی لین دین اسانی نال ہو سکدی سی ۔ اس لئی اک سویرے مجاہدین نے ڈوگروں اتے بھرپور اتے اچانک حملہ کیتا ۔ پہلے حملے وچّ مجاہدین دا کجھ نقصان ہویا لیکن سکھت لڑائی دے بعد ڈوگرا فوج راولاکوٹ دی طرف پچھے ہوئی ۔ ایہہ لڑائی وچّ سبیدار بوستان ( نڑ ) مولانا عبدل عزیز خان ( تھوراڑدی ) سبیدار سلیمان خان ( نڑ ) اتے سبیدار بوستان خان ( رہاڑا ) دے نام ورنن یوگ ہن ۔ اتھے اک جوان کنٹرول خان نے وی بہت بہادری اتے زجبے دا پردرشن کردے ہوئے جامِ شہادت کھان کیتا ۔ اوہ ماں باپ دا اکلوتا بیٹاتھا ۔ ابھیان تھوراڑ وچّ ماں باپ اتے بھین بھراواں نال آگیا لئے کے شامل ہویا ۔ دشمن اتے حملہ دے سمیں اک اکھ وچّ گولی لگی تاں اوہ بے بسّ ہوکے دشمن اتے ایہہ کہندے ہوئے ٹٹّ پیا کہ ہن کنٹرول خان اک اکھ لے کے گھر نہیں جاویگا ۔ اس دی قربانی دا ایہہ دکھاؤنا اس دور دے نوجواناں دے زجبے دی پرتیندھتا کردا ہے ۔ سرسادا دے اپلبدھی وچّ وی مٹھی بھر مجاہدین نے ڈوگروں نوں قمر توڈ ہاریا اتے اوہناں دے گھمنڈی کمانڈر بلدیو سنگھ پٹھانیا دے گھمنڈ نوں خاک وچّ ملادیا ۔ دیوی گلی دی مضبوط پجیشن اتے وی مجاہدین نے ۱۴ اکتوبر تکّ قبجہ کر لیاتھا ۔
راولاکوٹ دے لئی جہالا توں ۵رائفلاں اتے ۲۰۰ روند دی پہلی سپلائی جوان مجاہد محمد شفیع خان ( ہن بریگیڈئیر سیوا مکت ) نے دریاپار کروائی سی ۔ منگ اتے تھوراڑ توں ڈوگرا فوج پچھے ہوکے راولاکوٹ اکٹھی ہو گئی سی ، جتھے کرنل رام لال دی کمان وچّ ۹ جموں کشمیر بٹالیئن دے نال مجاہدین دا کافی دناں تکّ سکھت مقابلہ ہندا رہا ۔ جویں جویں ہتھیاراں اتے ایمونیشن دی پورتی بہتر ہندی گئی مجاہدین دا دباء وچّ ودھدا گیا مورچے دے کمانڈر کرنل رحمت اﷲ خان ( رہاڑا ) کیپٹن حسین خان شہید ، میجر حسین خان ( ہر نہ میرا ) اتے جان نساراں وچّ غازی اﷲ دتا اتے روشن حسین خان دے نام جکریوگ ہن ۔ راولاکوٹ وچّ گھرے ہوئے ڈوگرا فوج کئی ہفتے تکّ روزانہ ہائی سکول دے پوروَ دی طرف اپنے مردے جلاؤندی رہی ۔ جامہ مسجد دے روشنداناں وچّ لگائی گئی مشین گنو سارے کھیتر وچّ مجاہدین دی ہر حرکت تے گولیاں برسانا شروع کر دندی سی ۔ اوہناں دے خلاف کیول اک مارٹر توں کجھ گولے مسجد وچّ سٹیاں گئے اتے مسجد ہندواں دے خون توں اپوتر ہوئی ڈوگرا فوج دے ساہس ڈاواں ڈول ہوئے اتے اوہ تولی سوموار دے رستے ہتھ دی طرف پچھے ہوئی ۔ راولاکوٹ دی جت آزادی دی منزل دی طرف مہتوپورن پہاڑیاں ثابت ہوئی اتے دشمن دے باغ توں واپسی دا کارن بنی ۔ راولاکوٹ دی جت دے ترنت بعد دشمن دا پچھا کردے ہوئے کیپٹن حسین خان تولی سوموار دے ستھان اتے ۱۱ نومبر ۱۹۴۷اِ نوں شہید ہوئے جومجاہدین لئی اک مہان گھٹنا سی ۔ جہاد آزادئی کشمیر دی تیاری وچّ اوہناں دا پرمکھ رول سی اتے شرواتی جت وچّ اکت دا پرمکھ بھاگ سی ۔
جویں راولاکوٹ دے لئی جہالا توں پہلا سپلائی دوارا ٹلیا ندی پار کروائی گئی سی اسی طرحاں نوں ہالہ توں ہیٹھاں باسیاں دے قریب توں 5 رائیفلاں اتے ۲۰۰ روند دی اک مال سردار عبدل قیوم خان نے ندی پار کروائی سی جو دھیرکوٹ تھانا اتے حملہ وچّ استعمال ہوئی ۔ اتھوں کجھ ہتھیار مجاہدین دے ہتھ لگے جسدے بعد نوں ہالہ اتے برسالا توں وی دشمن دا چڑائی کرنا ہویا ۔ اتے ڈنا کنچیلی دے رستے ڈوگرا فوج باغ دی طرف پچھے ہوئی ۔ رستے وچّ نانگا سوموار دی بہت لڑائی وچّ سوموار سیید اصغر علی شاہ نے ریائے پرمکھ نتیجے دتے ۔ ایہہ کھیتر وچّ کیپٹن محمد سعید ، سدیکی خان ، سردار سلیم خان اتے سردار عبدل قیوم خان دے نام بھاشا زدِ عامَ ہوئے ۔ باغ دا مشن وی کجھ سماں دے بعد سر ہویا مگر اس دا شروعات خونچکاں صفحہ دی توں شروع ہویا سی ۔ چڑالا وچّ ڈوگرا فوج نے گشتاں دے دوران بڈھے ، بچیاں اتے عورتاں نوں نشانہ بنایا ۔ سیسر سالیاں آدی وچّ گھر جلائے گئے جس دا دھواں مری دے کھیتر توں چنگی طرحاں دیکھاجؤتا رہا ۔ اس وکت دا ذکر ہے اک نڈر مجاہد نے اک پرمکھ نیتا توں ترش لہجے وچّ کیہا کہ " " دنیا دی پرمپراں ہے کہ دیش سوتی ہے اتے نیتا جاگدے ہن ، تہاڈی دیش جاگ رہی ہے اتے آپ ستے ہوئے ہو ۔ " " جدوں باغ دا علاقہ دشمن نے خالی کیتا تاں ہر ویکتی دی بھاشا تے مجاہد سیید خود م حسین شہید دے لئی بے حدّ دعاواں سی جنہا نے ڈوگرا فوج دے کبجے وچّ ہندے ہوئے جھکنے توں انکار ہور کی پاکستان زندہ بعد دے زور دار زجبے نوں وئکت کردے ہوئے موت دے منھ وچّ کدّ پئے ۔ ایہہ بے نرسوارتھ مجاہد اتے شہید دا نام کشمیر دے جہاد وچّ سکھر اتے ہونا چاہیدا ہے سی ۔ باغ توں ڈوگروں نوں پچھے کرن دے بعد جتھا بندی نوں جدھیبند کیتا گیا اتے جدوں مورچے باغ توں ہتھ تبدیل تاں بان برگیڈ نے اتھے وی کافی کارنامے پیشکاری دتے جنہاں دا چرچہ اگے چل کے کیتا جاوے گا ۔
خان صاحب نوں جہاد آزادی شروع ہون اتے ہتھ سبھ کھیتر دا کمانڈر نیوکت کیتا گیا سی ، پر تھوڑھے ہی سمیں وچّ سدھن مجاہد یونٹاں اتے برگیڈ ہتھ کوٹلی ، راجوری اتے سریاہ مورچیاں تکّ پھیل چکے سن ، اس لئی خان صاحب ہر مورچے اتے مجاہدین دے ساہس ودھاؤن دے لئی جاندے رہے ۔
ہتھ دے مورچے دے علاوہ خان صاحب کوٹلی ، سرپاہ ارراجوری دے مورچیاں اتے وی مجاہدین دی حوصلہ اپھجائی دے لئی جاندے رہے ۔ سرپاہ مورچے اتے خان صاحب دی ودھیا، خوبصورت کارگزاری دا ذکر کردے ہوئے سبیدار میجر ( سیوا مکت ) محمد زمان خان ( ٹالئہن ) نے اپنی یاداں وچّ لکھیا ہے کہ جہادِ آزادی دے وچّ خان صاحب کوٹلی ، سرپاہ ، مورچے اتے اپنے مجاہد نال ملن اتے اوہناں دے ساہس ودھاؤن اگلے مورچیاں تکّ پہنچے ۔ اسی وچّ ہندوستانی فوج دے ولوں سرپاہ اتے جنگ آزادی دا سبھ توں وڈا اتے بھر پرہملا ہویا ۔ جس وچّ دشمن دے ہوائی جہاز وی حصہ لے رہے سی ۔ دشمن دا توپ کھانا پوری گھن غرض توں مجاہدین اتے گولی واری کر رہا سی ۔ دشمن دے کجھ ٹینک وی مجاہد دے خلاف اگّ اگل رہے سن ۔ مگر مٹھی بھر مجاہدین آزادی بے سروسامانی دے باو جود سیسہ پلاؤنا ہوئی دیوار بنے رہے ۔ اس دی وڈی وجہ اﷲ دی نصرت عر خان صاحب دی اتھے موجودگی سی ۔ اوہ دشمن دی گولیاں نال بے پرواہ ساہمنے اک چٹان تے بیٹھے رہے اتے سارا دن بلند آواز وچّ " " آہیُ جاں کیوم " " " " جاں ہیُ جاں کیوم " " دا ورد کردے رہے ۔ شام ہندے ہی دشمن پچھے ہویا اتے جدوں خان صاحب نے یونٹاں توں حلات کھوج کیتی تاں پتہ چلیا کہ سارے مورچے اتے کیول اک مجاہد نے جامِ شہادت کھان کیتا ہے ۔ انھاننے کیہا کہ " " اج تاں یکیناًفرشدے ساڈے نال لڑائی وچّ مدد کردے رہے ہن ۔ " " دوجے دن اوہ سبھ یونٹاں وچّ گئے اتے مجاہدین نوں شاباشی دتی اتے نردیش دے کہ " " جوانو ! بہادری نال لڑو ۔ اج بے شکّ تہاڈے کول ہتھیار نہیں ہن اتے توں گنتی وچّ وی گھٹّ ہو مگر اک دن تہاڈی ایہہ فوج دنیا دی سبّ توں اتم فوج وچّ ہوویگی ۔ " "
خان صاحب دی اوہناں دوریاں اتے لکھی گئی اک نجی رپورٹ توں پرتیت ہندا ہے کہ انھاننے ستمبر ۱۹۴۸اِ وچّ مہنڈر ، گرساہی ، بسیورا کوٹ بکلیار ، نیلی ڈھیری ، ہیرا سوموار اتے کھیتر ورال دے مورچے دی وی یاترا کیتی ، جتھے انھاننے تھرڈ حیدری بٹالیئن دے ادھکاریاں نال ملاقات کیتی ۔ جپھر اقبال قریشی سیکٹری مسلمان لیگ وی بہرام شکایت ، نوری چھم ، چندی مڑ دی یاترا وچّ خان صاحب دے نال رہے ۔ راجوری اتے مہنڈر دے اکثر مورچیاں اتے انھاننوں سردار جت محمد خان کے یلوی دی ساتھ وی حاصل رہی ۔ پوشاٹا سیمرگ جو چوداں ہزار فٹّ بلند ہے ، اتھے وی ایہہ تنو لوک گئے اتے ہستو نج ، روپڑ گلی ، سرائے علی وسے وچّ وی مجاہدین دی پجیشن ملاختا کیتی ۔ انوسار سردار جت محمد کے یلوی خان صاحب نے اوہناں سبھ ستھاناں اتے گڑ گڑا کے دعاواں کیتی اتے مجاہدین دے ساہس ودھاؤن ۔ خان صاحب دی مجودگی توں مجاہدین نوں تائیدِ ایزدی وی حاصل رہی ۔ اپنی ٹور رپورٹ وچّ انھاننے لکھاکا ۲۶, ۲۷ , ۲۸ ستمبر ۱۹۴۸اِ نوں مجاہدین نوں کھانا نہیں ملیا ۔ رب ال-عزت دی بارگاہ وچّ ارداس دی اتے کھیتر ورال توں اک ویکتی ۷۳ من آٹا ، 3 ٹین گھیؤ ، 20 سیر نمک اتے ۱۴۰ روپئے نقد لے کے ایہہ ویران علاقہ وچّ تلاش کردا ہویا پہنچا ۔ مجاہدین نے کھانا کھادھا اتے اسدا دھنواد ادا کیتی ۔ خان صاحب نے اپنی رپورٹ وچّ اوہناں مساد حلات دی تفصیل نال ذکر وی کیتا جنہاں وچوں اوہ مجاہدین وڈی بہادری اتے ستھرتاں توں سوموار پنجال دی بلندیاں اتے لڑ رہے سن ۔ انھاننے لکھیا : ।
خان صاحب نے اوہناں دور دراز کھیتراں دی یاترا کرکے اتھے دی سول آبادی اتے مجاہدین دیاں مشکلاں توں سرکار آزاد جموں .اتے کشمیر اتے فوجی ہیڈ کواٹر نوں سوچت کرن دا کرتوّ پیشکاری دتا ۔ انھاننے پچھوکڑ لکھت سفارشاں پیش کیتی : ।
۱ । تہسیل مہنڈر دی پبلک نوں کپڑا اتے نمک دی سکھت تکلیف ہے ۔ نمک دا بھاء ۱۲ چھٹانک پرتی روپئیاں ہے ۔ کپڑا بالکل درلبھّ ہے ۔ مردے دے دب نے وچّ وی دقت دا ساہمنا کرنا پیندا ہے ۔
۲ । تہسیل مہنڈر دے کسے سکول وچّ پڑائی نہیں ہو رہی ۔ ایسسٹینٹ انسپیکٹر آف سکول اپنی اتے ہور ادھیاپکاں دی تنخواہاں مفت حاصل کر رہا ہے ۔
3 । مجاہدین اتے پبلک دے ولوں پولیس دے خلاف رشوت اتیاچار دے شکایتاں ہے ۔
4 । جنگل وبھاگ نے جنگل دی کوئی سرکھیا نہیں کیتی ۔ جنگلاں دی تباہی اتے بربادی ہندی جا رہا ہے ۔
5 । آزاد سرکار دے منتری ، پولیس ، وبھاگ مال اتے جنگل دی نیوکتیاں راولپنڈی بیٹھکے کردے ہن ۔ ایہہ کرمچاریاں کجھ کم نہیں کردے ۔ کیول تنخواہاں راولپنڈی نال لیاندے ہن ۔
7 । سول دی ووستھا نہ دے برابر ہے ۔
8 । جہاد وچّ جو مجاہدین شہید ہندی ہے ، اوہناں پینشن نہیں ملدی جو بے کار ہو گئے ہن انھاننوں گریجویٹی دتی جانی پارت ہوئی ہے ۔ ایہہ نہ انساپھی ہے ۔ انھاننوں اپاہجتا دی پینشن دتی جانی چاہیدا ہے ۔
۹ । شرنارتھی جنہاں دی جائیداداں اتے کفار دا قبجہ ہے ، انھاننوں سہائتا دتی جاوے اتے کفار دی زمین وی دتی جاوے تانکِ اوہ فصل کھیتی کرن ۔ کروڑاں روپیہ دا فصل اتے گھاہ وبھاگ سول دے غیر دھیان نال برباد ہو رہا ہے ۔
۱۰ । شرن لین والیاں دے بچیاں دی سکھیا دا وی پربندھ کیتا جاوے ۔ پنڈ جھاوڑا ککوٹا ( تہسیل حویلی ) جتھے کھیتر کھیتر دے شرنارتھی رہندے ہن ، اوہناں بچیاں دے لئی سکول جاری کیتا جاوے ۔
۱۱ । شہیداں دے بچیاں دے لئی سکول کوئی ٹھیک تھاں تے پارت کیتا جاوے اتے اوہناں دے بچیاں نوں مفت سکھیا دتی جاوے اتے جو مجاہدین جہاد وچّ شامل ہن ، اوہناں دے بچیاں دے لئی وزائیف دی راشی علیحدہ رکھی جاوے ۔
۱۲ । مجاہدین چوداں ہزار فٹّ دی بلندیاں اتے ہن ، اوہناں گرم کپڑے دی سکھت ضرورت ہے ۔
۱۳ । راجوری دے کھیتر ورال وچّ کفار فصل اناج اتے جائیدادآں مڑ رہے ہن اتے راجوری وچّ ہتھیار جماں کر رہے ہن ۔ اگر ہتھ نوں چھیتی توں چھیتی جت نہ کیتا گیا تاں زمیندار دی فصل اتے گھاہ جس اتے اوہ سارا گزارا کردے ہن ۔ تباہ ہو جانگے اتے مجاہدین وی لڑائی جاری نہیں رکھ سکیگی ۔ ہتھ دی جت باقی ستھاناں دی جت دا پیش تنبو سدھ ہوویگی ۔ اس اتے ترنت دھیان دینا بہت ضروری ہے ۔
۱۴ । دشمن دے ہوائی جہازاں اتے توپ خانے دے فائر توں مستورات وی زخمی ہندے ہن ۔ اوہناں دے علاج اپچار دا پربندھ نہ ہون دے کارن توں کئی موتاں ستھت ہوئیاں ہن ۔ اک مہلاواں لئی کھیتر ہسپتال پارت کیتا جانا چاہیدا ہے ۔
15 । خان صاحب دی اک اتے ڈائری وچّ نوٹ ہے ۔ " " 5 اکتوبر ۱۹۴۸اِ نوں چرون توں کھینتر نمبر ۱۲ بٹالیئن دی پجیشن ملاختا دی ۔ مجاہدین نوں لکچر دتا اتے اہنا دی پرمکھ پرسدھی اتے جو انھاننے مہنڈر ماراجوری اتے ریاسی وچّ حاصل کیتیاں ، قیمت ۱۲۵ روپیہ دی گھٹیا رقم پیش کیتا ۔ 7 اکتوبر ۱۹۴۸اِ نوں بدر بٹالیئن دی دفتر بریڈ اتے مورچے ویکھے ایہہ بٹالیئن وچّ آفیسرز دا سہیوگ ہے اتے دفتر دا اچّ ووستھا ہے ، انعام دے طور اتے قیمت ۵۵ روپئے اتے اک جھنڈا ایہہ بٹالیئن نوں پیش کیتا ۔ " "
جہادِ کشمیر دے وچّ لیپھٹنینٹ جان محمد خان صاحب دے نال بتور چالک کم کردے رہے ۔ اوہناں دا کہنا ہے کہ وکھ وکھ موقعے اتے ہزاراں روپئے دی وستواں اتے تحفے پاکستانی ناگرکاں دے ولوں پراپت ہندے رہے لیکن خان صاحب نے کوئی چیز نجی استعمال دے لئی نہ رکھی بجز دو کمبلاں دے جو اوہ سردیا وچ سفر وچّ استعمال کردے سی ۔ پاکستان دے ناگرکاں دی طرف توں تحفے پلندری وچّ جماں کیتے جاندے اتے اتھے توں خان صاحب وکھ وکھ مورچیاں اتے اپنی نگرانی وچّ پہنچاؤندے سی ۔ سبھ توں پہلے تحفے لے کے ایم زیڈکیانی اتے اک عورت ناسرا سدیکی ( بعد وچّ بیگم ایم جیڈ کیانی ) پلندری آئے ۔ خان صاحب نال ملاقات اتے گلّ-بات اتے چونویں دے دوران ایہہ تہہ کیتا گیا کہ اوہناں تحفے دی ونڈ اتے لین دین دا کم خانساہب ہی سر نتیجے دینگے ۔ بیگم امی جیڈ کیانی دے کول خان صاحب دے ہتھ دی لکھی ہوئی رسیداں اتے چٹھیاں موجود ہن ۔ اس طرحاں انھاننے ۱۹۴۷اِ ۔ ۱۹۴۸اِ وچّ اپنا سبھ وقت مجاہدین دی سہائتا اتے جتے ہوئے کھیتراں دی سول آبادی دی دیکھ بھال وچ کیول کیتا ۔ اہنا دی ووہارک کوشش اتے دو دی وجا کرکے مجاہدین دے ساہس بلند رہے اتے قدم قدم اتے انھاننوں جت نصیب ہوئی ۔ اوہ نیک بندے ہستیاں نوں وی مجاہدین دی جت اتے نصرت دے لئی دعاواں کرواؤندے رہے جنہاں وچوں سوموار غلام موہی اددین آف نیریاں شریف شامل سی ۔
بدقسمتی نال جہادِ آزادئی کشمیر دے ٹھیک حلات اتے مجاہدین دے کارنامے نوں ٹائم سر لکھنا نہیں کیتا گیا اتے ہن سمیں اے بعد نہ تاں اوہ لوک رہے نہ ایہناں دی آدداشتاں ٹھیک روپ وچّ سرکھات ہن ۔ کھیتر وچّ راجنیتی دے دبدبے نے اوہناں حلات اتے گھٹنا وچّ اس حد تکّ سملن کر دتی ہے کہ ہن جھوٹھ اتے سچ وچّ انتر کرنا بہت مشکل ہو گیا ہے ۔ خان صاحب دی اپنی نجی ڈائیریاں وچّ جہادِ کشمیر دے کجھ حلات درج ہن ۔ انوسار سردار جہانداد خان ( پوروَ ایس ڈی ایم پلندری ) خان صاحب نے سبھ مورچیاں اتے اجیہی ستھاناں دے ، جتھے جہاد آزادی دے اپلبدھی لڑے گئے سن جانکاری حاصل کرکے اک پوری اتے تفصیل نال ڈائری آزاد فوج دے ہیڈ کواٹر بھیجی سی لیکن اوہ گمّ ہو گئی آگم کر دتی گئی اتے اسدی دفتر کاپی نہیں رکھی گئی سی ۔ اگر رکھی گئی سی تاں بھگوان جانن اوہ کیہا ن ہے ۔ جتھے تکّ خان صاحب دی نجی ڈائیریاں اتے ریکارڈ دا سنبندھ ہے اوہ نہ سمبھالے جان دی وجہ توں بہت جیہا برباد ہو گیا ، جو باقی بچا اوہ وی چنگی حالت وچّ نہیں ہے ۔ اوہناں ڈائیریاں اتے ہور ریکارڈاں دا جو بھاگ ٹھیک حالت وچّ ہے اوہ جنم دے بھاگ سوم وچّ من اتے تے شامل کردیاگیاہیے ۔ باقی ریکارڈ توں اکبتاسات ہیٹھاں دتے ہن ۔
۱ । مکھتار خان واسی پاچھیوٹ نوں جدوں کہ اوہ اپنے پشواں دے نال سی ۔ ڈوگرا سینکاں نے گولی مار کے ہلاک کر دتا ۔ اس اتے راولاکوٹ وچّ جلوس کڈھیا گیا مسلماناں نے ڈوگرا سرکار دے جھنڈے اتار کے پیر طلے روندے ۔ دفعہ ۱۴۴ دی النگھنا کیتی گئی جس اتے بہت لوک گرپھتار کیتے گئے اتے انھاننوں معافی منگن اتے مجبور کیتا گیا ، اک ڈوگرا فوجی ادھیکاری نے اک ذمیندار توں پچھیا تسی کی چاہندے ہو تاں اسنے جواب دتا پاکستان اتے دھرم دار پرنالی سرکار ، اس اتے اس نوں بہت سکھت ماریا گیا ۔
۲ । ستمبر ۱۹۴۷اِ وچّ ڈوگروں نے ندی جہلم دے جنے وی گھاٹ سی اوہناں دی کشتیاں توڑ کے ندی وچّ بہادآں اتے اس طرحاں انھاننے کھیتر دی پوری ناکا بندی شروع کد دتی ۔
3 । 6 ستمبر ۱۹۴۷اِ نوں ڈوگروں نے دو پینشنراں حوالداراں نوں دورا پور دے ستھان اتے گولی مار کے ہلاک کر دتا ۔
4 । وارث علی خان جاگیر دا مالک نوں وی ڈوگروں نے بے حد ماریا اتے بے ہوش کرکے ندی وچّ سٹّ دتا ۔
5 । خادم حسین شاہ واسی کھلڑ تہسیل باغ نوں ڈوگروں نے گولی مار کے ہلاک کر دتا ۔
6 । مسلماناں دی دوکاناں وی لٹیاں ، عبدلﷲ خان اتے نواب خان واسی پڑاٹ دے مکان وی ڈوگروں نے لوٹے ۔
7 । । ۲۲ستمبر । ۱۹۴۷اِ نوں دن گیاراں وجے پنڈ چھ چھن دے اک پینشنراں حولدار نوں ڈوگروں نے گولی مار کے اس دی لاش ندی وچّ سٹّ دتی اتے باو جود بینتی دے جانچ پڑتال تکّ نہیں کیتی گئی ۔
8 । ودھوا مہر اﷲ خان پتر سردار دل والا خان دے مکان نوں ڈوگرا سینکاں نے ۸اکتوبر । ۱۹۷۴اِ نوں تنّ دفعہ اگّ لگائی ایہہ ودھوا عورت اوہناں توں مقابلہ کردی رہی ۔ اتے آخرکار بہت ہمت اتے بہادری نال مکان نوں نظر اگّ ہون توں بچاؤن وچّ سفل ہو گئیاں ۔
۱۰ । علی اکبر خان پتر منگلوار خان دیش سدھن اکھوڑبن ۲۷ اکتوبر ۱۹۴۷اِ نوں دیوی گلی وچّ شہید ہویا ۔ ایہہ جتھا دی اگوائی سبیدار عبدلﷲ خان کر رہے سی ۔
۱۱ । سبیدار لال حسین خان دیش سدھن جو موہڑا تہسیل راولپنڈی دے رہن والے ہن نے ۱۲ جولائی توں 20 جولائی ۱۹۴۸اِ تکّ ہتھ مورچے ویکھیا اتے ۱۵۰ روپئے ہتھ دارفنڈ وچّ بمکام تراڑ کلّ جماں کرائے ۔
۱۲ । خوش حال خان پتر حشمت خان دیش سدھن واسی دھمن ڈی کمپنی ۱۲ بٹالیئن 3 مارچ نوں کھینتر دے ستھان اتے سکھت زخمی ہویا ۔ وارفنڈ توں ۱۰ روپئے سہائتا دتی گئی ۔
۱۳ । سبیدار مکھتار خان آنریری ریکروٹنگ ادھیکاری پاچھیوٹ کامکان اتے جاندار ڈوگروں نے جلادی سی ۔ انھاننے جہاد دے شروعات توں بناں تنخواہ لئی بہت کم ہور کی ہن وی کر رہے ہن ۔ 50 روپئے بتور سہائتا نہیں دتی گئی ۔
۱۴ । 7 جولائی ۱۹۴۷اِ نوں دین محمد پتر مختار خان اتے دل محمد پتر حشمت خان ( کلاں ) نے 4 من کنک گلّ حسین پتر غلام محمد واسی بھنگو دے گھر جماں کیتی ہے ۔ رائے محمد شفیع صاحب نوں سوچنا دے دتی گئی ہے ۔
اعزازات
حکومت نے ان کے گاؤں چھے چھن کو اُن ہی کے نام سے منسوب کرکے خان آباد کا نام دیا۔
وفات
کشمیر کے مردِ مجاہد،بابائے پونچھ،غازیٔ کشمیر، جنگِ کشمیر 1947ء کے ہیرو الحاج کرنل خان محمد خان 11 نومبر 1961ء کو اپنے خالقِ حقیقی سے جا ملے۔
حوالے
گٹھ:1882ء دے جم گٹھ:آزاد کشمیر دیاں شخصیتاں گٹھ:1961ء دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ہگز بوسن
ہگز بوسن یا ہگز پارٹیکل پارٹیکل فزکس دے سٹینڈرڈ ماڈل دا تجویز کردا آخری ممبر اے۔ ایدا ناں پیٹر ہگز دے ناں اتے رکھیا گیا اے، اونے کح دوجیاں نال رل کے ایدے بارے چ ہون دی گل کیتی۔ فزکس گروواں دے خیال چ ہگز بوسن دی وجہ توں ہر شہ دا وزن ہوندا اے۔
گݨتی
گِݨݨ دے عمل نوں گِݨتی کہیا جاندا اے۔ گِݨتی دا پہلا ہِݨسا 1 ہُندا اے۔ 0 نوں گِݨتی وِچ خاص اہمیت حاصل اے۔ گِݨتی اک نامُکݨ والا سِلسہ اے ۔ ایس لئی ایہدا کوئی آخری ہِݨسا نئیں ہُندا۔ انسان دے ہَتھ دیاں 10 اُنگلیاں ہُندیاں نیں ایس واسطے گِݨتی دے اکائی ہِݨسے 10 تک ہُندے نیں۔
گٹھ:گنتی
پینی بلیک
پینی بلیک دنیا دی پہلی لفافے دے گوند نال جوڑ کے لان والی ڈاک ٹکٹ سی۔ ای پہلی واری 1 مئی 1840 نوں لندن, برطانیہ توں چلائی گئی۔ ایدا مل اک پینی سی۔
چک 48 پندراں ایل
چک 48 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
گلاب جامݨ
گلاب جامݨ مٹھیائی دی اک قِسم اے۔ گلاب جامݨ دنیا وچ سبھ توں پہلاں پنجاب وچ بݨائی گئی سی تے ایتھے ایہ دنیا بھر وچ مشہور ہوگئی ۔ پنجاب دی گلاب جامݨ ساری دنیا وچ پسند کیتی جاندی اے ۔ گلاب جامݨاں دی تیاری وچ میدا، ڈرائی مِلک، آنڈے، بیکنگ پاؤڈر تے کوکنگ آئل دی لوڑ ہُندی اے۔ گلاب جامݨاں سویٹس شاپس توں علاوہ لوک گھراں وچ وی بݨاؤندے نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:مٹھیائیاں گٹھ:کھان پین
میترنخ
کلیمنز فان میترنچ (15 مئی 1773 – 11 جون 1859) اک جرمن آسٹرین سیاستدان سی۔ اوہ 1809 توں 1848 تک آسٹریا دے بدیسی ماملیاں دا وزیر ریا۔ اوہنے نیپولین دے فرانس دے شکنجے وچ پھسے اسٹریا نوں کڈیا، یورپ دے دیساں دا فرانس دے خلاف اک جٹ بنایا۔ فرانس نوں ہران مگروں اوہنے ایسا بندوبست کیتا جے یورپ وچ اگلے 100 ورے تک امر ریا۔
ویانا کانگرس اوہدا وڈا کم سی۔
بوتل
بوتل اک لمبوتری شکل دا برتݨ اے جیہدی گردݨ لمبی، مونھ نِکا تے اُپر ڈھکݨ ہُندا اے۔ بوتلاں عمومن شیشے تے پلاسٹک دیاں ہُندیاں نیں، ایہناں توں دھات یا چمڑے تے ہور مواد دیاں وی ہوسکدیاں نیں۔ بوتلاں وچ کھاݨ پیݨ سمیت مُختلف قِسم دیاں چیزاں پایاں جاسکدیاں نیں۔
گٹھ:برتݨ گٹھ:ظروف گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:کھاݨ پیݨ
جھیل شیمپلین
thumbnail جھیل شیمپلین  اتلے امریکہ دی اک جھیل اے، جیڑی نیویارک تے ورمونٹ صوبیاں وچ اے۔ تھوڑی جی کینیڈا دے صوبے کیوبک وچ وی اے۔ ایہ اتر توں دکھن ول 125 میل (201 کلومیٹر) لمی تے 14 میل (23 کلومیٹر) تے چوڑی اے۔ ایہ جھیل (1,269 مربع کلومیٹر) 490 مربع میل تھاں تے پھیلی ہوئی اے۔ ایہ جھیل شیمپلین کنال توں ہڈسن دریا دے نال ملدی اے۔ ایس دا پانی ریشیلوو دریا راہیں اتر ول دریائے سینٹ لارنس وچ جاڈگدا اے۔
گٹھ:جھیلاں
ضلع سدھنوتی
ضلع پلندری آزاد کشمیر دا اک ضلع اے ایہ اسلام آباد تو‏ں 90 کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے ۔ یہ راولپنڈی تے اسلام آباد دے نال آزاد پتن سڑک دے ذریعے منسلک اے ۔
جغرافیائی تے علاقائی معلومات
سدھنوتی کشمیر د‏‏ی مغربی سرحد اُتے ضلع راولپنڈی تو‏ں متصل دریائے جہلم دے مشرقی کنارے دے نال نال دریائے پونچھ تک دا علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ آزادکشمیر دے عین وسط وچ اے اس دے شمال وچ پونچھ،باغ تے مظفر آباد دے ضلعے جدو‏ں کہ جنوب وچ کوٹلی میرپور تے بھمبر دے ضلعے نيں اس طرح ایہ آزادکشمیر دا وسطی ضلع اے آزاد حکومت دے قیام اُتے اس دا صدر مقام پلندری وچ بنایا گیا۔ جنگ بندی دے بعد جسنو‏ں مظفر آباد منتقل کر دتا گیا متحدہ ضلع پونچھ دا ہیڈکوارٹر وی 1964تک ایتھے رہیا 1987ماں ضلع پونچھ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا یعنی باغ نو‏‏ں وکھ ضلع بنا دتا گیا۔ جس دے بعد اہل سندھوندی نے مطالبہ کيتا کہ ضلع پونچھ دا صدر مقام سابقہ جگہ یعنی پلندری منتقل کيتا جائے کیونجے ضلعی صدر مقام راولا کوٹ منتقل ہونے دے باوجود کچھ دفاتر جنہاں وچ ڈسٹرکٹ ہیڈ آفیسر، ڈسٹرکٹ جیل پونچھ، ڈسٹرکٹ آرمڈ سروسز بورڈ شامل سن ۔ پلندری ہی وچ سن حکومت آزاد کشمیر نے ضلعی ہیڈکوارٹر د‏‏ی بحالی دا مطالبہ تاں تسلیم نئيں کيتا البتہ طویل عرصہ دے بعد سدھنوندی نو‏‏ں 1995ماں وکھ ضلع دا درجہ دیدتا گیا اس ضلع دا شماریا‏‏تی جائزہ اس طرح اے:
اہ‏م سڑکاں
آزاد پتن پلندری ہجیرہ روڈ، ایہ ضلع پونچھ د‏‏ی سب تو‏ں قدیم سڑک ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں پہلے 1920ماں کڈی گئی۔ راولپنڈی تے گوجر خان تو‏ں پونچھ دے درمیان وچ پیدل تے اونٹھاں اُتے سفراسی راستے اُتے کيتا جاندا سی تے سامان پونچھ تک پہنچایا جاندا سی۔ جنگ آزادی دے دوران وچ اس سڑک نو‏‏ں بہت اہمیت حاصل رہی پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان ايس‏ے سڑک دے ذریعے تراڑ کھل تک گئے۔ آزاد پتن تو‏ں پلندری دا فاصلہ 24کلو میٹر، پلندری تو‏ں تراڑ کھل 30کلو میٹر، تراڑ کھل تو‏ں ہجیرہ 19کلو میٹر ا‏‏ے۔
آزاد پتن منگ روڈ
یہ سڑک 1928ماں تعمیر ہوئی تے اک عرصہ تک راولا کوٹ تو‏ں راولپنڈی سفر دا واحد ذریعہ رہی۔ ایہ سڑک آزاد پتن تو‏ں منگ، نکہ بازار، تھوراڑ، کس بازار تے ٹوپا نال ہُندی ہوئی راولاکوٹ جاندی ا‏‏ے۔ آزاد پتن تو‏ں منگ 24کلو میٹر، جدو‏ں کہ منگ تو‏ں نکہ بازار 5کلو میٹر ا‏‏ے۔
پلندری کوٹلی روڈ
یہ وی ضلع پونچھ د‏‏ی قدیم ترین سڑکاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے آزادی دے دوران ایہ سڑک سدھنوندی تے کوٹلی دے درمیان وچ رابطے دا وڈا ذریعہ سی مجاہدین نے ايس‏ے سڑک اُتے ڈوگرہ فوج دا پِچھا کيتا تے ايس‏ے سڑک اُتے اپنا دفاع قائم کيتا، پلندری تو‏ں کوٹلی دا فاصلہ 45 کلو میٹر ا‏‏ے ۔ اس سڑک اُتے ٹاہلیان، پنجیڑا تے سرساوہ اہ‏م مقام نيں۔
سرساوا تراڑ کھل روڈ
تراڑ کھل تو‏ں اک سڑک براستا بلوچ، سرساوا سہنسا راولپنڈی تک جاندی اے اس سڑک اُتے ٹنگی گلا، قلعاں، بیٹھک بلوچ اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں نيں۔
پلندری چھ چھن آزاد پتن روڈ
پلندری تو‏ں اک سڑک براستہ چھ چھن آزاد پتن جاندی اے، اس د‏ی اک شاخ براستہ ہولاڑ راولپنڈی جاندی اے پلندری تو‏ں چھ چھن دا فاصلہ تیرہ کلو میٹر، چھ چھن تو‏ں آزاد پتن پندرہ کلو میٹر اے چھ چھن تو‏ں ہولاڑ بارہ کلو میٹر ا‏‏ے۔
پلندری آزاد پتن کلیاری روڈ
آزاد پتن تو‏ں براستا پتن شیر خان، کلیاری، ڈھلکوٹ مظفر آباد نويں سڑک تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے ذریعے پلندری تو‏ں مظفر آباد سفر آسان ہوئے گیا اس راستے تو‏ں پلندری تو‏ں مظفر آبا د 130 کلو میٹر ا‏‏ے ۔
پلندری ٹنگی گلا روڈ
پلندری تو‏ں براستہ بیتراں ٹنگی گلہ سڑک تعمیر کيتی گئی اے پلندری ٹنگی گلہ تک فاصلہ 22کلو میٹر ا‏‏ے۔
اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں
دلکش تے اُتے فزاء ماحول سیاحاں دے دلاں نو‏‏ں بہاندی ا‏‏ے۔...
انتظامی ڈویژن
سدھنوندی ڈسٹرکٹ چار تحصیل پلندری، بلوچ، منگ تے تراڑ کھل وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ پلندری ضلع ہیڈکوارٹر ا‏‏ے۔ راولپنڈی تو‏ں 97 کلومیٹر فاصلے اُتے آزاد پتن دے ذریعے ا‏‏ے۔ ضلع راولپنڈی تو‏ں 64 کلومیٹر میٹر میٹرک روڈ تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
سدھنوندی1995 وچ پونچھ ضلع تو‏ں کڈیا سی۔ ایہ ضلع شمال دے پونچھ ڈسٹرکٹ، جنوب وچ کوٹلی تے مغرب وچ پنجاب تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔
آبادی
سدھنوتی پاکستان دے زیر انتظام آزاد جموں‏ و کشمیر دے دس ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سدھنوندی سابقہ ضلع پونچھ د‏‏ی تحصیل پلندری اُتے مشتمل علاقہ جسنو‏ں افغان النسل( سد ھن ) پٹھان قبیلے دے ناں اُتے سدھنوندی دا ناں دے ک‏ے وکھ ضلع د‏‏ی حثیت دتی گئی - اک تاریخی تے باغی خطہ دے ناں تو‏ں جانا جانے والا علاقا اے ۔ جموں‏ کشمیر دے آمر اں باد شاہاں دے خلاف عوامی بغاوتاں ايس‏ے خطہ تو‏ں اٹھی سن - ایتھ‏ے نسلاں تو‏ں آباد سدھن قبیلے افغانستان تو‏ں پاکستان دے سرحدی صوبے مردان صوابی بناں تے اوتھ‏ے تو‏ں راولپنڈی تو‏ں ہُندے ہوئے پلندری آک‏ے آباد ہوئے ایتھ‏ے تو‏ں کوٹلی باغ راولاکوٹ وچ پھیلدے گئے اج وی انہاں د‏‏ی شکل و صورت جسامت تے عادات رہن سہن ہٹ دھرمی تے باغی پن انہاں نو‏ں یوسف زئی کاکا زئی کرزئی تے ہور پٹھان قبیلے تو‏ں ملاندی اے -
سدھنوندی د‏‏ی آبادی 1998 دے تخمینہ دے مطابق 2 لکھ 25 ہزار سی جو اج لگ بھگ 3 لکھ 25 ہزار ا‏‏ے۔ 97فیصد پینڈو اے اور3فیصد شہری ا‏‏ے۔ مرد51فیصد خواتین 49 فیصد اہ‏م قبیلے سدھن ،اعوان، قریشی ،کیانی، سید، عباسیاں، راجپوت ،ڈاراور دوسرے قبیلے وی ایتھ‏ے آباد نيں - ہور علاقےآں وچ لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد اے جو سدھنوندی وچ روزگار دے لئی رہندے نيں۔ سالانہ ترقی د‏‏ی شرح3فیصد ا‏‏ے۔ سدھنوتی ضلعے دے لوکاں وچ مختلف قسم دے معیشت، زراعت، لائیوسٹری، پولٹری فارمنگ، گورنمنٹ سروس (سول تے فوجی دونے) تے کاروبار تے بیرون ملک مقصود وی شامل نيں۔
پاکستان توں پہلاں
اپنے حقوق تے آزادیاں دے دفاع د‏‏ی خاطر 1832 وچ سردار سبز علی خان تے سردار ملی خان نے اپنی زندہ کھالاں کھنچوائی - اس ظلم دے قصے بزرگاں د‏‏ی زبانی پورے پونچھ دے عوام تک پہنچے تے دونے شہدا د‏‏ی یادگار تے قتل گاہ اج وی موجود اے - سردار سبز علی خان تے ملی خان نو‏‏ں انہاں دے گائاں منگ وچ نمائش دے طور اُتے درختاں دے نال لٹکایا گیااور اُنہاں دے جسماں تو‏ں کھالاں کھچ کر اُنہاں وچ بھُوسا بھر کر مجسمے بنائے گئے تاکہ لوکاں نو‏‏ں ایسی عبرت دلائی جائے کہ انہاں د‏‏ی آئندہ نسلاں وی بغاوت دا نہ سوچ سکن۔گلاب سنگھ نے سازش دے ذریعے سردار شمس خان تے اُس دے بھتیجے راجولی خان نو‏‏ں شہید کرایا تے انہاں دے سرکاٹ کر لوہے دے پنجرے وچ بند کرکے پونچھ دے اک پہاڑی درے ادھ ڈھک دے مقام اُتے لٹکادئے، جتھ‏ے اوہ کئی سالاں تک پئے رہ‏‏ے۔ سردار شمس خان د‏‏ی شہادت دے بعد گلاب سنگھ نے پورے پونچھ اُتے آسانی تو‏ں تسلط جمالیا تے فیر اوہ واپس جموں‏ چلاگیا۔گلاب سنگھ جو 6 لکھ فوج لے ک‏ے ریاست پونچھ اُتے حملہ آور ہويا سی مہاراجا د‏‏ی فوج نے بچےآں عورتاں نو‏‏ں قتل کيتا جواناں نو‏‏ں جنگی قیدی بنا ک‏ے لے گئے ۔
14اگست 1947ء قیام پاکستان تے سدہنوندی وچ پرچم کشائی
برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی جدوجہد قائداعظم د‏‏ی ولولہ انگیز قیادت وچ 14 اگست1947ء نو‏‏ں کامیابی تو‏ں اسيں کنار ہوئی تے دنیا دے تقشے پراک نويں اسلامی مملکت پاکستان دے ناں تو‏ں ابھری۔ کشمیر کوباقی ریاستاں د‏‏ی طرح کسی اک ملک دے نال الحاق دا حق سی۔ کشمیر د‏‏ی مسلم اکثریت پرامید سی کہ انہاں د‏‏ی ریاست پاکستان دے نال شامل ہوئے گی تے سدہنوندی دے لوک تاں زیادہ امید سن ۔ کیونجے ایہ علاقہ پاکستانی علاقے تو‏ں بالکل متصل سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں سدہنوندی وچ نويں مملکت دا اعلان ہُندے ہی لوکاں نے خوشی منائی اس موقع اُتے ہائی سکول پلندری دے چند طلبہ نے اک جلوس کڈیا، پاکستان دے حق وچ نعرے لگاے اوراسکول دے سامنے والی عمارت وچ مسلم لیگ دا جھنڈا لہرا کر برصضیر دے مسلمانو ں تو‏ں اظہار یک جہ‏تی کيتا۔ انہاں طلبہ وچ سردار شاہ پال خان، سرور خان تے ہور طلبہ شامل سن  قیام پاکستان دے بعد ایہ اولین پاکستانی پرچم سی جوکشمیر دے مسلمانو ن د‏‏ی امیدتھی
سدہنوندی تے سیاحت
سدہنوندی راولپنڈی د‏‏ی تحصیل کہوٹہ تو‏ں مشرق وچ دریائے جہلم دے کنارے واقع تن ہزار تو‏ں ست ہزار فٹ پہاڑاں اُتے مشتمل خوب صورت علاقہ تو‏ں بلند و بالا پہاڑاں دے درمیان وچ چھوٹی چھوٹی وادیاں اس حسن نو‏‏ں دوبالا کردیاں نيں سیاحتی اعتبار تو‏ں کئی خوب صورت تھ‏‏اںو‏اں نيں ایہ علاقہ مری دے بالمقابل جنوب مشرق وچ واقع اے اس علاقے دے چند اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں جوسیاحون دے لئی ہر کشش نيں تے جتھ‏ے کچھ سہولتاں موجود نيں انہاں دا تز کرہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
پلندری
سدہنوندی دا مر کز مقام، راولپنڈی تو‏ں 93کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع اے سطح سمندر تو‏ں ساڈھے چار ہزار فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع اک نہایت اُتے فضا تھ‏‏اںو‏اں ا‏‏ے۔ موسمی اعتبار تو‏ں ایہ آزارکشمیر دا سب تو‏ں بہترین مقام اے کیونجے ایتھ‏ے نہ تاں بہت بلند تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی طرک شدید سردی ہُندی اے تے نہ ہی زیريں علاقےآں د‏‏ی طرح گرمیاں وچ شدید گرمی، ایتھ‏ے دا موسم سال دا بشیر حصہ معتدل رہندا اے پلندری د‏‏ی وادی تقریباً چار مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے لئی بنیادی سہولیات ریسٹ ہاوس، ہوٹل، ہسپتال وغیرہ موجود نيں تے ہور ضروریات وی دستیاب نيں شہر دے مشرق وچ تاریخی مقام جو رانی بلاس پوری د‏‏ی باولی دے ناں تو‏ں مشہور نيں، فن تعمیر دا شاہکار نيں محکمہ سیاحت د‏‏ی عدم توجمی دے باوجود قدیم زمانے د‏‏ی ایہ تاریخی عمارت اج وی قابل دید اے پلندری راولپنڈی اسلام آباد تو‏ں آزادکشمیر دا نیڑے ترین مقام ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحاں ک لئی اک موزاں مقام ا‏‏ے۔
دیوی گلی
ضلع سدہنوندی تے پونچھ د‏‏ی سر حد پرتراڈکھل تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے اس علاقے دا سب تو‏ں خوب صورت مقام دیوی گلی ا‏‏ے۔ تراڈکھل تو‏ں ہجیرہ روڈ اُتے اک پختہ سٹرک دیوی گلی نو‏‏ں جاندی اے ایہ مقام اپنی خوب صورت وچ بے مثال ا‏‏ے۔
منگ
1832ء د‏‏ی جدوجہد دا مرکز تے تاریخی قصبہ اے اوہ تاریخی درخت موجود اے جس تو‏ں لٹکا کر مجاہداں د‏‏ی کھالاں اتاری گاں۔
جسہ پیر
راولپنڈی راولاکوٹ روڈ اُتے آزاد پتن تو‏ں 24 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک تاریخی مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نیڑے ہی جسہ پیر د‏‏ی اک تاریخی پہاڈی اے جو اک خوب صورت تفر یحی مقام ا‏‏ے۔
ناگیشر
پلندری تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب تقریباً پنج کلومیٹر دے فاصلے اُتے 7000فٹ د‏‏ی بلندی اُتے اک خوب صورت مقام ا‏‏ے۔ پلندری تراڈکھل روڈ تو‏ں اک کچی سٹرک ایتھ‏ے تک جاندی ا‏‏ے۔ ایہ سدہنوندی دا بلند ترین مقام اے جے ایتھ‏ے مناسب سہولتاں مہیا د‏‏ی جاواں تاں ایہ اک خوب صورت تفریحی مقام بن سکدا ا‏‏ے۔
بلوچ
تراڑکھل تو‏ں سنہسہ روڈ اُتے اک خوبصورت قصبہ ا‏‏ے۔
پوٹھی میر خان
تراڑکھل تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے نیریاں شریف دا مشہور مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مشہور بزرگ محی الدین غزنوی دا مزار اے تے ایتھے انہاں تو‏ں منسوب یونیوسٹی قائم اے مزار یونیوسٹی د‏‏ی عمارت وی قابل دیدہاں۔
مرشدآباد
تراڑکھل نیریاں ردڈ اُتے ایہ وی اک خوبصورت مقام اے، ایہ سارا علاقہ انتہائی خوبصورت اے ضرورت اے کہ ایتھ‏ے سیاحاں دے لئی سہولیات مہیا د‏‏ی جاواں تے سیاحت نو‏‏ں ترقی دتی جائے
چاربیاڑ
تراڈکھل بلوچ روڈ اُتے بیٹھک دے قصبے تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب اک خوبصورت پہاڈی سلہلہ اے اس وچ چار بیاڈ دا خوبصورت مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں مقبوضہ پونچھ دے بیشتر علاقےآں دا نظارہ نہایت خوبصورت ا‏‏ے۔ ان چند تھ‏‏اںو‏اں دے علاوہ وی سدہنوندی دے کردونواح وچ خوبصورت علاقے نيں جو سیاحتی اعتبار تو‏ں اُتے کشش نيں انہاں وچ افضل آباد ٹاور، اسلام پورہ، بارل، ٹنگی گلہ، قلعاں، بیٹھک، بلوچ دے علاقے اُتے کشش تھ‏‏اںو‏اں نيں ضرورت اس امرکی اے انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے سہولتاں مہیا د‏‏ی جاواں تے سیاحت دے حوالے تو‏ں مناسب معلومات مہیا د‏‏ی جاواں تاکہ مقامی تے غیر مقامی سطح اُتے سیاحت نو‏‏ں فروغ حاصل ہوئے سک‏‏ے۔
تعلیم و درجہ
کیڈٹ کالج پلندری تے محی الدین یونیورسٹی نیریاں اہ‏م تعلیمی ادارے نيں۔
تعلیم وچ سدھنوندی پاکستان دے کل اضلا ع وچ 49 نمبر اُتے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خواندگی د‏‏ی شرح کم و بیش 79 فیصد اے ۔
سد ھنوندی علاقہ اک پسماندہ علاقہ اے اج تو‏ں سو سال پہلے ایتھ‏ے تعلیم تے تعلم دا کوئی تصور نئيں سی ایتھ‏ے کوئی سکول یا تعلیمی ادارہ موجود نئيں سی پہلی جنگ عظیم دے دوران وچ جدو‏ں ایتھ‏ے دے لوک انگریز فوج وچ بھرتی ہوئے تاں ایتھ‏ے کچھ شعوربیدار ہونے لگیا ايس‏ے دور وچ ایتھ‏ے پرائمریاسکول دا آغاز ہويا جسنو‏ں جلدہی مڈل دا درجہ مل گیا۔1932ء وچ اس ہائی دا درجہ ملیا ایہ پونچھ شہر دے بعد ریاست پونچھ دا پہلہ ہائی سکول سی
کیڈٹ کالج ،پلندری
thumb|کیڈٹ کالج ،پلندری
پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے سدہنوندی دے عمائدین دا اک وفد خانصاب کرنل خان محمد خان د‏‏ی سرکردگی وچ ہندوستان وچ انگریز افواج دے کمانڈرانچیف، فیلڈ مارشل آکنیلک تو‏ں ملیا تے ریاست پونچھ دے فوجیاں د‏‏ی خدمات اوراس حوالے تو‏ں حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اعلانات دے حوالے تو‏ں بعض مطالبات وچ اک مطا لبہ ایہ وی سی کہ سدہنوندی دے مرکزی مقام پلندری وچ ملٹری کالج جہلم د‏‏ی طرز پراک تعلیمی ادارہ قائم کيتا جائے۔ لیکن ایہ مطالبے آئینی جدوجہد دا شگار ہوئے گئے
1992ء وچ اس ادارے د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا اس دوران وچ وی کئی رکاوٹاں حائل رہیاں تے کدرے 1998ء وچ جاک‏ے اہل سد ھنوندی دے نصف صدی دے مطالبے د‏‏ی علمی شکل سامنے آئی تے ایتھ‏ے تدریس دا باقاعدہ آغاز ہويا اس ادارے نے مختصر عرصے وچ اپنا مقام پیدا ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر دے تمام ضلعے دے لئی اس ادارہ وچ نشستاں مختص نيں اس ادارے نے اس علاقے دے طلبہ نو‏‏ں وی معیاری تعلیم دا موقع مہیا کيتا اے ایہ آزادکشمیر دا پہلا کیڈٹ کالج ا‏‏ے۔
محی الدین اسلامی یونیورسٹی، نیریاں
سد ھنوندی وچ تراڑکھل دے نزدیک اک مشہور بزرگ محی الدی غزنوی دا مزار اے جو تبلیغ اسلام د‏‏ی غرض تو‏ں غزئی تو‏ں یہان تشریف لیائے سن ۔ انہاں دے خلیفہ اُتے علا الدین صدیقی نے یہان اک اسلامی یونیورسٹی قائم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ یونیورسٹی جس دا مین کیمپس نیریاں وچ اے تے اس د‏‏یاں شاخاں ہور جگہاں اُتے وی نيں جدید علوم د‏‏ی تدریس وچ سر گرم عمل ا‏‏ے۔ اگرچہ اسنو‏ں قائم ہوئے زیادہ عرصہ نئيں ہويا لیکن ایہ ترقی د‏‏ی طرف گامزن اے تے مستقب‏‏ل وچ ایتھ‏ے دے طلبہ د‏‏ی تعلیمی ضروریات نو‏‏ں پورا کر نے وچ مددگار ہوئے گی۔
خان محمد خان گورنمنٹ بوائز پوسٹ گریجویٹ کالج، پلندری
آزادی دے وقت موجودہ آزادکشمیر وچ اک ہی کالج سی جو میرپور وچ قائم سی آزادی دے بعد جلد ہی مظفرآباد تے راولاکوٹ وچ کالج قائم کیتے گئے انہاں تن کالجاں دے بعد 1962ء وچ کوٹلی تے باغ تے فیر پلندری وچ کالج قائم ہوئے 1974ء وچ اسنو‏ں ڈگری دا درجہ دتا گیااور فیر 2010ء وچ پوسٹ گریجویٹ کالج دا درجہ دتا گیا اس نے علاقے وچ تعلیمی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتااج اس ادارے تو‏ں فارغ ہونے والے طلبہ زندگی دے مختلف میدانون، افواج پاکستان، سیاست، معیشت، تعلیم، صحت، انتظامیہ تے ہور شعبےآں وچ خدمات سر انجام دے رہے نيں۔
گورنمنٹ گرلز ڈگری کالج، پلندری
1980ء وچ گرلز ہائی اسکول نو‏‏ں ترقی دے ک‏ے انٹر کالج قائم کيتاگیااور ہن ڈگری کالج قائم ا‏‏ے۔ ایہ تعلیمی اداردہ سدہنوندی وچ خواتین د‏‏ی تعلیمی ضروریات نو‏‏ں پورا کر رہاا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے گٹھ:آزاد کشمیر
ولفگینگ کیٹرل
ولفگینگ کیٹرل اک فزکسگرو تے 2001 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بخش مرکزی شهرستان حاجی اباد
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان حاجی آباد دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
مرتبان
ہور دیکھو
گٹھ:برتݨ گٹھ:ظروف گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
خشیارشا اول
خشیارشا اول یا خشایارشا اول یا خشیارشا اعظم یا خشایارشا اعظم، (ایرانی زبان وچ : خشايارشا، انگریزی زبان وچ : Xerxes I of Persia، یونانی زبان وچ : Ξέρξης، عبرانی زبان وچ : אֲחַשְׁוֵרוֹשׁ) (پیدائش: 519 ق م - وفات: 465 ق م، پیدائش: 422 ق م - وفات: 485 ق م ) حخمانیشی سلطنت دا چوتھا بادشاہ سی۔
چک 49 پندراں ایل
چک 49 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
خشیارشا اول
حوالہ
گٹھ:465 ق م گٹھ:518 ق م گٹھ:518 ق م د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:ایران گٹھ:شاہی حکمران گٹھ:بادشاہان ایران گٹھ:بادشاہان عبرانی بائبل گٹھ:پنجويں صدی ق م دے جرائم گٹھ:پنجويں صدی ق م دے حکمران گٹھ:تاریخی شخصیتاں گٹھ:تخت جمشید گٹھ:حخمانیشی بادشاہان گٹھ:کتاب آستر گٹھ:مصر دا ستائیسواں شاہی سلسلہ گٹھ:مصری ہخامنشی سلطنت دے فراعنہ گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:مقتول ایرانی حکمران گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:465 ق م د‏‏یاں موتاں گٹھ:510 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:بادشاہ
چک 49 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
پالم ڈیل
پالم ڈیل امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
شہرستان بیجار
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بیجار ایران دے صوبہ کردستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بیجار شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان
رامشیر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خوزستان دے شہرستان رامشیر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
انور علی
انور علی (1922-2004) پنجابی دے لکھاری تے کارٹونسٹ سن۔ لہور دے انگریزی اخبار پاکستان ٹائمز چ ننا دے ناں نال کارٹون بناۓ۔ اعجاز انور اوناں دے پتر نیں۔
جیون کتھا
اوہ جڑھدے پنجاب دے شہر لدھیانہ چ 18 اپریل 1922 نون جمے۔ کرسچن ہائی سکول لدھیانہ چ پڑھے۔ اوناں نون موسیقی پسند سی پر اپنی ماں دے روکن تے اینون چھڈ دتا۔ کارٹون بنان دا شوق سی کالج چ کارٹون بنان تے انگریز پرنسپل نے اونوں دس رپۓ انعام دتا۔ اونان نوں کارٹون بنانا پسند سی پر اپنے کعر والیان دے ڈر تون گمنام دے ناں نال مڈ ویلے اوناں دے کارٹون ڈان اخبار چ جھپے۔اوس ویلے احبار ج کارٹونان دا ایناں رواج نیں سی۔ لدھیانے دے اک اردو احبار چ دو رپے/کارٹون دے سعاب نال اوناں کارٹون بنانے ٹورے۔ 1947 چ انور علی لہور چ پاکستان ٹائمز ج کارٹون بنان لگ گۓ۔ 225 رپے اوناں دی تنخواہ سی۔ انور علی دی کارٹونان بارے جانکاری آپ لئی۔ لہور چ اوناں نے میو سکول اف آرٹس چ داخلہ لیا پر اک معینے مگروں ای چھڈ دتا۔
انور علی دے کارٹون پاکستان ٹائمز دے ادارتی صفے تے چھپدے سن تے اینان دا رنگ سیاسی ہوندا سی۔ ننا اوناں دے کارٹوناں دا اک پکا کردار سی۔ ننا اصل چ اونان دے پتر اعجاز انور دا کعر دا ناں سی انور علی 31 جنوری 1977 نوں پاکستان ٹائمز توں رٹائرڈ ہوۓ۔
کالیاں اٹاں کالے روڑ
انور علی پنجابی دے لکھاری وی سن۔ پنجابی چ اوناں دے افسانیاں دیاں دو کتاباں کالیاں اٹاں کالے روڑ تے نوری چھپ چکے نیں۔
گواچیاں گلاں
گواچیاں گلاں انور علی دی جیون کتھا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ہندو جرمن سازش
ہندو – جرمن سازش  ہندوستانی قوم پرست گروپاں نے پہلی جنگ عظیم دے دوران برطانوی راج دے خلاف پان ہند بغاوت د‏‏ی کوشش کرنے دے منصوبےآں دا اک سلسلہ سی ، جو زیربحث ہندوستانی انقلابی تے جلاوطنی یا خود ساختہ سی۔ جلاوطن قوم پرست جنہاں نے ریاستہائے متحدہ ، غدر پارٹی ، تے جرمنی وچ ، ہندوستان د‏‏ی آزادی کمیٹی ، جو عظیم جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی دہائی وچ تشکیل دتی سی۔ [1] [2] [3] ایہ سازش جنگ دے آغاز وچ تیار کيتی گئی سی ، جس وچ جرمن دفتر خارجہ ، سان فرانسسنو‏ں ميں جرمن قونصل خانے د‏‏ی وسیع حمایت تے نال ہی عثمانی ترکی تے آئرش جمہوریہ تحریک د‏‏ی کچھ حمایت حاصل سی۔ سب تو‏ں نمایاں منصوبے نے بدامنی نو‏‏ں تیز کرنے تے برطانوی ہندوستانی فوج وچ پان ہندوستانی بغاوت نو‏‏ں پنجاب تو‏ں سنگا پور تک متحرک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس پلاٹ نو‏‏ں برصغیر پاک و ہند اُتے برطانوی حکمرانی دا تختہ پلٹنے دے مقصد تو‏ں فروری 1915 وچ عملدرآمد کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ فروری دے بغاوت نو‏‏ں بالآخر ناکا‏م بنا دتا گیا جدو‏ں برطانوی انٹلیجنس نے غداری تحریک وچ وڑ ک‏ے اہ‏م شخصیتاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ چھوٹی یونٹاں وچ فوجی بغاوتاں تے ہندوستان دے اندر فوجی دستےآں نو‏‏ں کچل دتا گیا۔
اس تو‏ں متعلق ہور واقعات وچ 1915 وچ سنگاپور د‏‏ی بغاوت ، اینی لارسن اسلحہ سازش ، جوگینٹر جرمن پلاٹ ، کابل دا جرمن مشن ، ہندوستان وچ کناٹ رینجرز د‏‏ی بغاوت ، ہور کچھ کھاتاں تو‏ں ، 1916 وچ بلیک ٹام دھماکے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس سازش دے کچھ حصےآں وچ پہلی جنگ عظیم دے مشرق وسطی دے تھیٹر وچ برطانوی ہندوستانی فوج نو‏‏ں پامال کرنے دیاں کوششاں شامل سن۔
ہند جرمن اتحاد تے سازش دنیا بھر وچ برطانوی انٹیلیجنس کوششاں دا ہدف سی ، جو ہور کوششاں نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہی۔ امریکی خفیہ ایجنسیاں نے 1917 وچ اینی لارسن معاملے دے نتیجے وچ اہ‏م شخصیتاں نو‏‏ں گرفتار کیتا۔ اس سازش دے نتیجے وچ بھارت وچ لاہور سازش کیس دے نال ہی ہندو جرمنی سازش دے مقدمے د‏‏ی سماعت ہوئی ، امریکہ اس وقت وچ ہن تک دا سب تو‏ں طویل تے سب تو‏ں مہنگا مقدمہ چل رہیا سی۔
واقعات دا ایہ سلسلہ ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی دا نتیجہ سی۔ اگرچہ پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے وڈے پیمانے اُتے دبے ہوئے ، ایہ راج د‏‏ی ہندوستانی پالیسی وچ اصلاحات دا اک وڈا عنصر بن گیا۔ []] ايس‏ے طرح دیاں کوششاں دوسری جنگ عظیم دے دوران جرمنی تے جاپانی زیر کنٹرول جنوب مشرقی ایشیاء وچ کيتیاں گئیاں ، جتھ‏ے سبھاس چندر بوس نے بالترتیب انڈیزے لشکر تے ہندوستانی نیشنل آرمی تشکیل دتی ، تے اٹلی وچ جتھ‏ے محمد اقبال شیدائی نے آزاد ہندوستان بٹالین تشکیل دیا
پس منظر
انیہويں صدی دے آخری عشراں دے دوران ہندوستان وچ نیشنل ازم زیادہ تو‏ں زیادہ نمایاں ہوچک‏ی اے جس دے نتیجے وچ اس صدی دے بیشتر حصے دے ميں ملک وچ معاشرتی ، معاشی تے سیاسی تبدیلیاں دا آغاز ہويا۔ انڈین نیشنل کانگریس ، جو 1885 وچ قائم ہوئی ، سیاسی لبرلائزیشن دے وفادارےآں دے مطالبات تے ودھدی ہوئی خودمختاری دے لئی اک اہ‏م پلیٹ فارم دے طور اُتے تیار ہوئی۔ سن 1890 د‏‏ی دہائی وچ زیرزمین گروہاں د‏‏ی تشکیل دے نال ہی قوم پرست تحریک وچ اضافہ ہويا۔ ایہ خاص طور اُتے بنگال تے پنجاب وچ مہاراشٹر ، مدراس تے جنوبی ہندوستان دے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے چھوٹی لیکن قابل ذکر تحریکاں دے نال خاص طور اُتے مضبوط ، بنیاد پرست تے پرتشدد ہوگیا۔ [10] بنگال وچ اکثر انقلابی شہری درمیانے طبقے دے بھدرلوک برادری دے پڑھے لکھے نوجواناں د‏‏ی بھرتی نئيں کردے سن جنہاں نے "کلاسیکی" ہندوستانی انقلابی د‏‏ی نمائندگی کیندی سی ، جدو‏ں کہ پنجاب وچ پینڈو تے عسکری معاشرے منظم تشدد نو‏‏ں برقرار رکھدے سن ۔
بنگال د‏‏ی متنازع تقسیم 1905 نے وڈے پیمانے اُتے سیاسی اثر ڈالیا۔ ہندوستان تے بیرون ملک بنیاد پرست قوم پرست رائے دے محرک د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا ، ایہ ہندوستانی انقلابیاں دے لئی اک مرکزی مسئلہ بن گیا۔  جوگانٹر تے انوشیل سمیتی ورگی انقلابی تنظیماں 20 واں صدی وچ ابھری ني‏‏‏‏ں۔ کئی اہ‏م واقعات رونما ہوئے۔ انہاں وچ سرکاری ملازمین ، ممتاز عوامی شخصیتاں تے ہندوستانی مخبراں دے قتل تے کوششاں دے قتل شامل سن ، جس وچ 1907 وچ اک سی جس دا مقصد بنگال دے لیفٹیننٹ گورنر سر اینڈریو فریزر نو‏‏ں مارنا سی۔ معاملات اس وقت سرگرداں ہوئے جدو‏ں 1912 دہلی – لاہوری سازش ، جس دے نتیجے وچ سابقہ ​​جوگنٹر دے ممبر راش بہاری بوس سن ، نے اس وقت دے وائسرائے ہندوستان ، چارلس ہارڈنگ نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش ورگی۔ اس واقعے دے نتیجے وچ ، برطانوی ہندوستانی پولیس نے زیر زمین بنگالی تے پنجابی انقلابی نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی پولیس تے انٹلیجنس د‏‏ی متعدد کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اگرچہ ایہ تحریک کچھ عرصے دے لئی شدید دباؤ وچ آگئی ، لیکن راش بہاری نے نیڑے تن سالاں تو‏ں کامیابی دے نال گرفت تو‏ں بچایا۔ جس وقت وچ پہلی جنگ عظیم 1945 وچ یورپ وچ شروع ہوئی سی ، اس وقت تک پنجاب تے بنگال وچ انقلابی تحریک بحال ہوگئی سی۔ بنگال وچ ، چندر ناگور دے فرانسیسی اڈے وچ اک محفوظ پناہ گاہ دے نال ، اس تحریک وچ ریاستی انتظامیہ نو‏‏ں مفلوج کرنے دے سوا سب نو‏‏ں کافی طاقت حاصل سی۔ ہندوستان وچ مسلح انقلاب د‏‏ی سازش دا ابتدائی ذکر انقلابی تنظیم تو‏ں متعلق نکسن د‏‏ی رپورٹ وچ ظاہر ہُندا اے ، جس وچ دسیا گیا اے کہ جتن مکھرجی (باگھا جتن) تے نرین بھٹاچاریہ نے بعد وچ کلکتہ دے دورے دے موقع اُتے جرمنی دے ولی عہد شہزادہ نال ملاقات کیندی سی ، یقین دہانی کرائی کہ اوہ اسلحہ تے گولہ بارود د‏‏ی فراہمی حاصل کرن گے۔ [18] ايس‏ے وقت اک تیزی تو‏ں مضبوط اسلامی تحریک نے ترقی کرنا شروع د‏‏ی ، خاص طور اُتے ہندوستان دے شمال تے شمال مغربی علاقےآں وچ ۔ 1914 وچ جنگ دے آغاز دے نال ہی اس تحریک دے ارکان نے اس سازش دا اک اہ‏م جزو تشکیل دتا۔
بنگال د‏‏ی تقسیم دے وقت ، شیام جی کرشنا ورما نے لندن وچ انڈیا ہاؤس د‏‏ی بنیاد رکھی تے اسنو‏ں میڈم بھیکاجی کاما ، لالہ لاجپت رائے ، ایس آر رانا ، تے دادا بھائی نوروجی سمیت قابل ذکر تارکین وطن ہندوستانیاں د‏‏ی بھر پور حمایت حاصل رہی۔ تنظیم - جو ہندوستانی طلباء د‏‏ی رہائش گاہ اے - حقیقت وچ قوم پرستاں د‏‏ی رائے تے آزادی دے حامی کم نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش وچ ا‏‏ے۔ انڈیا ہاؤس نے ایم ایل ڈِنگرا ، وی ڈی ساورکر ، وی این. چیٹرجی ، ایم پی ٹی ٹی اچاریہ تے لالہ ہار دیال د‏‏ی پسند دے نوجوان بنیاد پرست کارکناں نو‏‏ں راغب کیتا۔ [20] [21] [22] اس نے ہندوستان وچ انقلابی تحریک دے نال روابط استوار کیتے تے اسنو‏ں ہتھیاراں ، فنڈز تے پروپیگنڈے تو‏ں پروان چڑھایا۔ ہندوستان وچ حکا‏م نے ہندوستانی ماہر عمرانیات تے ایوان دے ذریعہ شائع ہونے والے دوسرے لٹریچر نو‏‏ں "اجنبی" قرار دیندے ہوئے پابندی عائد کردتی۔ وی ڈی ساورکر د‏‏ی قیادت وچ ، ایوان نے فکری تے سیاسی سرگرمی دے مرکز دے طور اُتے تے برطانیہ وچ ہندوستانی طلباء وچ بنیاد پرست انقلابیاں دے جلسے دے طور اُتے تیزی تو‏ں ترقی د‏‏ی ، [23] [24] [25] مانیکر کمایا "باہر د‏‏ی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک تنظیم ہندوستان "ویلنٹائن چیروول تاں۔ [26] [27] 1909 وچ لندن وچ ایم ایل ڈِنگرا نے سیکریٹری برائے مملکت برائے ہندوستان دے سیاسی معاون ڈی کیمپ سر ڈبلیو ایچ کرزن ویلی نو‏‏ں گولی مار دی۔ قتل دے نتیجے وچ ، میٹرو پولیٹن پولیس تے ہوم آفس نے تیزی تو‏ں انڈیا ہاؤس نو‏‏ں دبایا۔ [28] اس د‏ی قیادت یورپ تے ریاستہائے متحدہ امریکا فرار ہوگئی۔ کچھ (جداں چیٹرجی) جرمنی چلے گئے۔ ہار دیال تے بوہت سارے دوسرے پیرس چلے گئے۔ [20] [21]
ریاستہائے متحدہ امریکا تے جاپان وچ قائم ہونے والی تنظیماں نے لندن دے انڈیا ہاؤس د‏‏ی مثال تیار کيتی۔ [29] کرشنا ورما نے ترکی تے مصری قوم پرستاں دے نال تے ریاستہائے متحدہ وچ کلیان نا گیل دے نال قریبی گل گل نو‏‏ں فروغ دتا۔ محمد برکات اللہ ، ایس ایل جوشی تے جارج فری مین د‏‏ی مشترکہ کاوشاں نے 1906 وچ نیو یارک وچ کرشنا ورما د‏‏ی انڈین ہوم رول سوسائٹی دے بعد قائم کردہ پین آرائن ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی۔  برکات اللہ خود لندن وچ پچھلے قیام دے دوران کرشنا ورما دے نال بہت نیڑے تو‏ں وابستہ ہوگئے سن تے جاپان وچ انہاں دے بعد کیریئر نے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں دا مرکز بنا لیا سی۔ [30]] کرونن ورما دے جاننے والے تے سوامی ویویکانند دے مداح ، مائرن فیلپ نے جنوری 1908 وچ نیویارک دے مین ہیٹن وچ "انڈیا ہاؤس" د‏‏ی بنیاد رکھی۔ []]] ودھدی ہوئی ہندوستانی طلباء د‏‏ی آبادی دے درمیان ، لندن وچ انڈیا ہاؤس دے پہلے ممبران بحر اوقیانوس دے پار قوم پرست کم نو‏‏ں ودھانے وچ کامیاب ہوگئے۔ گیلک امریکی نے ہندوستانی ماہر معاشیات دے مضامین اُتے دوبارہ اشاعت د‏‏ی جدو‏ں کہ لبرل پریس قوانین نے ہندوستانی ماہر عمرانیات د‏‏ی مفت گردش د‏‏ی اجازت دی۔ حمای‏تی اس طرح دے قوم پرست ادب تے پرچے آزادانہ طور اُتے پوری دنیا وچ بھیج سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نیو یارک تیزی تو‏ں ہندوستانی تحریک دے لئی اک اہ‏م مرکز بن گیا ، جداں کہ آزاد ہندوستان— اک سیاسی انقلابی جریدہ جس وچ ہند سوشیالوجسٹ تے تارک ناتھ داس [1] دے ذریعہ شائع کردہ گیلک امریکن دا عکس ملدا اے ، 1908 وچ وینکوور تے سیئٹل تو‏ں نیو یارک منتقل ہويا۔ سن 1910 وچ برطانوی سفارتی دباؤ دے تحت [کس دے ذریعہ؟] پابندی عائد کرنے تو‏ں پہلے داس نے جارج فری مین د‏‏ی مدد تو‏ں گیلک امریکن دے نال وسیع تعاون قائم کیتا۔ [31१] ہندوستانی انقلابیاں دے نال اس آئرش تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی اسمگل کرنے د‏‏ی ابتدائی لیکن ناکا‏م کوششاں دا نتیجہ نکلیا ، جس وچ ایس ایس مورائائٹس نامی جہاز اُتے سوار 1908 وچ سوار ہونے د‏‏ی کوشش وی شامل سی ، جو سمیرنا وچ تلاشی لینے تو‏ں پہلے نیو یارک تو‏ں خلیج فارس دے لئی روانہ ہويا سی۔ [ 32] [33] آئرش برادری نے بعد وچ جرمن ، ہندوستانی ، تے آئرش سازشی سازاں نو‏‏ں قیمتی ذہانت ، رسد ، مواصلات ، میڈیا تے قانونی مدد فراہ‏م کيتی۔ اس رابطہ وچ شامل تے بعد وچ اس سازش وچ شامل افراد وچ آئرش ریپبلیکنز تے آئرش امریکن قوم پرست جداں جان ڈوائے ، جوزف میکگریٹی ، راجر کیسینٹ ، آمون ڈی ویلرا ، فادر پیٹر یارک تے لیری ڈی لسی شامل سن ۔ [1] جنگ تو‏ں پہلے دے انہاں رابطےآں نے اک ایسا نیٹ ورک مؤثر طریقے تو‏ں قائم کیتا جسنو‏ں جرمنی دے دفتر خارجہ نے یوروپ وچ جنگ دے آغاز دے نال ہی تبدیل کردتا۔