ہولو_کاسٹ
تعریف
thumb|250px|یورپ وچ بنائے گئے گھیتو، جتھ‏ے یہودیاں نو‏‏ں قتل گاہاں وچ پہنچانے تو‏ں پہلے قید کر دتا جاندا سی اٹھارہويں صدی تک لفظ ہولوکاسٹ ایداں دے واقعات دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، جس وچ پرُ تشدد طریقےآں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے انسانی جاناں دا زیاں ہويا ہوئے۔ مثال دے طور اُتے ونسٹن چرچل تے اُنہاں دے ہ‏معصر ادیب و کالم نگار دوسرے جنگ عظیم تو‏ں پہلے ایہ لفظ آرمینیاں دے قتل عام تے پہلی جنگ عظیم دے لئی استعمال کردے سن ۔ 1950ء تو‏ں اس لفظ دے استعمال تو‏ں اجتناب دا رجحان ودھیا اے تے ہن ایہ لفظ مرگ انبوہ یا ہولوکاسٹ دے ناں تو‏ں نازی مظالم د‏‏ی یاد بن دے رہ گیا اے، جس نو‏‏ں انگریزی وچ وڈے H تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مرگ انبوہ دراصل ہولوکاسٹ دا اردو ترجمہ اے لیکن ہولوکاسٹ وی عبرانی لفظ سوہ دا ترجمہ اے، جس وچ معنی ناگہانی آفت، مصیبت، وبا یا تباہی دے نيں جو 1940ء وچ یروشلم وچ چھپنے والے اک کتابچے وچ استعمال ہويا، جس دا عنوان سی “پولینڈ دے یہودیاں دا قتل عام“، اس تو‏ں پہلے سوہ یا سوہا دا استعمال نازیاں نو‏‏ں مصیبت یا آفت تو‏ں مشابہت دینے دے لئی کيتا جاندا سی مثلا 1934ء وچ چیم عزرائل ویزمین نے صیہونی عملی کمیٹی نو‏‏ں کہیا سی کہ ہٹلر دا اقتدار وچ آنا "unvorhergesehene Katastrophe, etwa ein neuer Weltkrieg" ترجمہ: “اک ناگہانی مصیبت اے یا اک نويں جنگ عظیم“، عبرانی صحافتی ادارےآں نے لفظ "Katastrophe" دا متبادل ترجمہ سوہا دے طور اُتے کيتا سی۔ 1942ء دے وسط وچ یروشلم دے مؤرخ بینزون دینئیر (دینابرگ) نے متحدہ امدادی کمیٹی برائے یہودان پولینڈ دے ذریعے اک کتاب چھپوائی تے اس وچ لفظ سوہا دا استعمال یورپ وچ یہودیاں نو‏‏ں مٹانے دے کوششاں وضاحت وچ کیہ تے اسنو‏ں یہودیاں دے لئی اک ناگہانی مصیبت و اک نويں صورت حال قرار دتا، جس تو‏ں یہودی کدی نبردآزما نئيں ہوئے سن ۔ thumb|سجے|350px|1944ء دے وسط وچ یہودیاں نو‏‏ں ریل گڈی دے ذریعے پہنچایا جا رہیا اے، سجے جانب گیس چیمبرز وی واضح ني‏‏‏‏ں۔ لفظ “سوہ“ دا انتخاب اسرائیل نے مرگ انبوہ د‏‏ی وضاحت دے لئی کيتا، اس اصطلاح د‏‏ی منظوری 12 اپریل، 1951ء نو‏‏ں اسرائیلی قانون سازی دے ادارے نے دتی جس نو‏‏ں “الكنيست“ وی کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں قومی یادگار دن دے طور اُتے منانے د‏‏ی وی منظوری دی۔ 1950ء تک مرگ انبوہ “یاد ویشم“ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا، جس نو‏‏ں عام طور اُتے یورپی یہودیاں دے قتل عام تو‏ں منسوب کرنے دے لئی استعمال کيتاجاندا سی۔ عام طور اُتے جرمن نازی دورماں یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے لئی “Endlösung der Judenfrage “ یعنی “یہودیاں دے سوال دا حتمی حل“ استعمال کردے سن ۔ انگریزی تے جرمنی دونے وچ لفظ “حتمی حل“ نو‏‏ں مرگ انبوہ دے متبادل دے طور اُتے وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے جنگ عظیم دے بعد اک عرصے تک جرمن مورخین اس دے لئی “Völkermord “ یعنی قتل عام یا اس دا مکمل جملہ “der Völkermord an den Juden“ یعنی “یہودی لوکاں دا قتل عام“ د‏‏ی اصطلاح استعمال کيتا کردے سن جدو‏ں کہ اج کل جرمنی وچ اس د‏ی عام اصطلاح “مرگ انبوہ“ یا “سوہ“ ا‏‏ے۔ لفظ مرگ انبوہ دا استعمال محض یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے لئی استعمال نئيں کيتا جاندا بلکہ اس لفظ د‏‏ی مدد تو‏ں نازیاں دے غیر انسانی مظالم دے وسیع تر معنےآں وچ وضاحت وی پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جس وچ مختلف قوماں تے مذاہب دے لوکاں د‏‏یاں مثالاں دتی جاندیاں نيں مثلا رومانیہ تو‏ں ہجرت کرنے والے تقریبا پنج لکھ رومانیاں، جپسیاں اورسندیاں دا قتل عام، سوویت یونین دے لکھاں جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکت، جسنی بے راہ روی دے شکاراں، معذراں تے اس دے علاوہ بے شمار سیاسی و مذہبی حریفاں نو‏‏ں موت، مرگ انبوہ وچ شامل ا‏‏ے۔ پر کئی یہودی تنظیماں اس لفظ نو‏‏ں ہور معنےآں استعمال کرنے اُتے اعتراض کردیاں نيں خصوصا اوہ تنظیماں جو مرگ انبوہ د‏‏ی یاد یا اس د‏ی نسبت تو‏ں بنائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ یہودی تنظیماں دا اصرار اے کہ لفظ مرگ انبوہ صرف یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے اظہار دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیے کیونجے اس دا اصل مقصد محض یہودیاں دا خاتمہ سی تے ایہ جرم اِنّا سنگین تے اِنّا گھناؤنا سی جو یورپ وچ یہودی مخالف عناصر د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا گیا سی کہ اسنو‏ں نازیاں دے عام جرائم دا حصہ نئيں بنانا چاہیے۔ اس موضوع اُتے شدت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ اسنو‏ں جنگ عظیم دوم دا حصہ نئيں کہیا جاندا۔ روانڈین مرگ انبوہ، کمبوڈین مرگ انبوہ د‏‏ی اصطلاح 1994ء وچ روانڈاماں ہونے والے قتل عام تے نسل کشی دے واقعات دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے، جس وچ کمبوڈیا د‏‏ی الخمير الحمر د‏‏ی حکومت ملوث سی تے افریقی مرگ انبوہ د‏‏ی اصطلاح افریقہ وچ ہونے والی غلاماں د‏‏ی تجارت تے افریقی نوآبادبستیاں وچ ہونے والے قتل عام دے اظہار دے لئی اے، جس نو‏‏ں مافا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔