cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماریہ تھیریسیا تھلر
ایتھوپیا
thumb|289x289px| ایتھوپیا وچ [[ماریہ تھیریسیا تھلر د‏‏ی شپنگ کریٹس ، سی۔ 1910 ]] ماریہ تھیریسیا تھلر نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ایتھوپیا وچ گردش دے طور اُتے ریکارڈ کیتا گیا سی جو ایتھوپیا دے شہنشاہ آیسو II دے دور (1730–1755) تو‏ں سی۔ مسافر دے مطابق جیمز بروس سک‏‏ے ، دوسری کرنسیاں د‏‏ی طرح خراب نئيں ہوئے ، انہاں علاقےآں اُتے غلبہ حاصل کیتا جنھاں نے 1768 وچ دیکھیا سی۔ جوزف کلمر تے لوڈگ ہائون کتاب ابیسینین وچ  اندازہ لگیایا گیا اے کہ 1931 ءتک 245 ملین سدے ميں تو‏ں 20٪ تو‏ں زیادہ ایتھوپیا وچ ختم ہوئے۔ 1868 وچ ، برطانوی فوجی مسانو‏ں مگدلینی ، ایتھوپیا دے راجگڑھ وچ شہنشاہ تیوڈروس II دے تحت فیلڈ مارشل رابرٹ نیپئر ، مقامی اخراجات ادا کرنے دے لئی انہاں دے نال ای مٹی ٹی لیا. 1890 وچ اطالویاں نے اپنی نويں کالونی اریٹریہ وچ ، ماریہ تھیریسیا تھلر دے بعد اسٹائل کردہ ٹیلرو ایریٹیریو نو‏‏ں متعارف کرایا ، تے اسنو‏ں ایتھوپیا دے نال تجارت اُتے مسلط کرنے د‏‏ی امید وچ وی متعارف کرایا۔ اُتے ، اوہ وڈے پیمانے اُتے ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 1900 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مینیلک II نے مقامی طور اُتے ، اس دے مجسمے دے ذریعہ مینیلک تھنڈراں نو‏‏ں ٹکسال کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی ، لیکن ماریہ تھیریسیا تھلر دے ماڈل دے مطابق اسٹائل لگیایا تے انہاں دے استعمال اُتے مجبور کیتا۔ ابائسینیا دے نويں قائم کردہ بینک نے وی تھیلرز وچ شامل بینک نوٹ جاری کیتے۔ 1935 وچ اٹلی دے لوکاں نے اپنے ایتھوپیا اُتے فتح دے استعمال دے لئی روم وچ ٹکسال وچ ماریہ تھیریسیا تھلر د‏‏ی منتقلی کيتی۔ فیر دوسری جنگ عظیم دے دوران ، انگریزاں نے اٹلی دے لوکاں نو‏‏ں ایتھوپیا تو‏ں بے دخل کرنے دے لئی اپنی مہم وچ بمبئی وچ تقریبا 18 ملین ماریہ تھیریسیا تھلر دا استعمال کیتا۔
متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم
جعلی تے جعل سازی ایکٹ 1981 دے پارٹ II دے مقاصد دے لئی 1780 د‏‏ی تریخ والی ماریا تھیریسا تھلر "محفوظ شدہ سکہ" ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آسٹریا د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:نقرئی سک‏‏ے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بے نقط خطبہ
پہلا
اَلْحَمْدُ لِلّهِ الْمَلِکِ الْمَحْمودِ الْمالِکِ الْوَدودِ، مُصَوِّرِ کُلِّ مَوْلودٍ وَ مَآلِ کُلِّ مَطْرودٍ.
ساطِحِ الْمِهادِ وَ مُوَطِّدِ الْاَطْوادِ وَ مُرْسِلِ الْاَمْطارِ وَ مُسَهِّلِ الْاَوْطارِ، عالِمِ الْاَسْرارِ وَ مُدْرِکِها وَ مُدَمِّرِ الاَمْلاکِ وَ مُهْلِکِها وَ مُکَوِّرِ الدُّهورِ وَ مُکَرِّرِها وَ مُورِدِ الْاُمورِ وَ مُصْدِرِها، عَمَّ سَماحُهُ وَ کَمُلَ رُکامُهُ وَ هَمَلَ وَ طاوَعَ السُّؤالَ وَ الْاَمَلَ وَ اَوْسَعَ الرَّمَلَ وَ اَرْمَلَ۔
اَحمَدُهُ حَمْداً مَمْدوداً مَداهُ وَ اُوَحِّدُهُ کَما وَحَّدَ الاَوّاهُ، وَ هُوَ اللهُ لا اِلهَ لِلاُمَمِ سِواهُ وَ لا صادِعَ لِما عَدَّلَهُ وَ سَوّاهُ۔
اَرْسَلَ مُحَمَّداً عَلَماً لِلْاِسْلامِ وَ اِماماً لِلْحُکّامِ، مُسَدِّداً لِلرَّعاعِ وَ مُعَطِّلَ اَحْکامِ وَدٍّ وَ سُواعٍ، اَعْلَمَ وَ عَلَّمَ وَ حَکَمَ وَ اَحْکَمَ وَ اَصَّلَ الْاُصولَ وَ مَهَّدَ وَ اَکَّدَ الوُعودَ وَ اَوْعَدَ، اَوْصَلَ اللهَ لَهَ الاِکْرامَ وَ اَوْدَعَ روحَهَ السَّلامَ وَ رَحِمَ آلَهُ وَ اَهْلَهُ الْکِرامَ، مالَمَعَ رِئآلٌ وَ مَلَعَ رالٌ وَ طَلَعَ هِلالَ وَ سُمِعَ اِهْلالٌ۔
اِعْمَلوا -رَعاکُمُ اللهُ- اَصْلَحَ الْاَعْمالِ وَ اسْلُکوا مَسالِکَ الْحَلالِ وَ اطرَحوا الْحَرامَ وَ دَعوهُ وَ اسمَعوا اَمرَ اللهِ وَ عوهُ وَ صِلوا الْاَرْحامَ وَ راعوها وَ عاصوا الْاَهْواءَ وَ اَردَعوها وَ صاهِروا اَهْلَ الصَّلاحِ وَ الْوَرَعِ وَ صارِموا رَهْطَ اللَّهْوِ وَ الطَّمَعِ وَ مُصاهِرُکُمْ اَطْهَرُ الْاَحْرارِ مولِداً وَ اَسْراهُمْ سؤدُداً وَ اَحْلاهُمْ مَورِداً وَ ها؛ هُوَ اَمَّکُمْ وَ حَلَّ حَرَمَکُمْ مُملِکاً عَروسَکُم المُکَرَّمَةَ وَ ماهَرَ لَها کَما مَهَرَ رَسولُ اللهِ اُمَّ سَلَمَةَ وَ هُوَ اَکْرَمُ صِهْرٍ اَوْدَعَ الْاَوْلادَ وَ مَلَکَ ما اَرادَ وَ ما سَها مُمَلِّکُهُ وَ لا وَهِمَ وَ لا وُکِسَ مُلاحِمُهُ وَ لا وُصِمَ۔ اَسْئَلُ اللهَ لَکُم اِحمادَ وِصالِهِ وَ دَوامَ اِسْعادِهِ وَ اَلْهَمَ کُلّاً اِصْلاحَ حالِهِ وَ الْاِعْدادَ لِمَآلِهِ وَ مَعادِهِ، وَ لَهُ الْحَمْدُ السَّرْمَدُ وَ الْمَدْحُ لِرَسولِهِ اَحْمَدَ
دوسرا
الحَمدُ لِلّهِ أهلِ الحَمدِ وَ أحلاهُ، وَ أسعَدُ الحَمدِ وَ أسراهُ، وَ أکرَمُ الحَمدِ وَ أولاهُ۔
الواحدُ الاحدُ الأحَدُ الصَّمَدُ، لا والِدَ لَهُ وَ لا وَلَدَ۔
سَلَّطَ المُلوکَ وَ أعداها، وَ أهلَکَ العُداةَ وَ أدحاها، وَ أوصَلَ المَکارِمَ وَ أسراها، وَ سَمَکَ السَّماءَ وَ عَلّاها، وَ سَطَحَ المِهادَ وَ طَحاها، وَ وَطَّدَها وَ دَحاها، وَ مَدَّها وَ سَوّاها، وَ مَهَّدَها وَ وَطّاها، وَ أعطاکُم ماءَها وَ مَرعاها، وَ أحکَمَ عَدَدَ الاُمَمِ وَ أحصاها، وَ عَدَّلَ الأعلامَ وَ أرساها۔
عَلَّمَکُم کَلامَهُ، وَ أراکُم أعلامَهُ، وَ حَصَّلَ لَکُم أحکامَهُ، وَ حَلَّلَ حَلالَهُ، وَ حَرَّمَ حَرامَهُ۔
وَ حَمَّلَ مُحَمَّداً (صَلَّ اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ) الرِّسالَةَ، وَ رَسولَهُ المُکَرَّمَ المُسَدَّدَ، ألطُّهرَ المُطَهَّرَ۔
أسعَدَ اللهُ الاُمَّةَ لِعُلُوِّ مَحَلِّهِ، وَ سُمُوِّ سُؤدُدِهِ، وَ سَدادِ أمرِهِ، وَ کَمالِ مُرادِهِ۔ أطهَرُ وُلدِ آدَمَ مَولوداً، وَ أسطَعُهُم سُعوداً، وَ أطوَلُهُم عَموداً، وَ أرواهُم عوداً، وَ أصَحُّهُم عُهوداً، وَ أکرَمُهُم مُرداً وَ کُهولاً۔
صَلاةُ اللهِ لَهُ لِآلِهِ الأطهارِ مُسَلَّمَةً مُکَرَّرَةً مَعدودَةً، وَ لِآلِ وُدِّهِمُ الکِرامِ مُحَصَّلَةً مُرَدَّدَةً ما دامَ لِالسَّماءِ أمرٌ مَرسومٌ وَ حَدٌّ مَعلومٌ۔
أرسَلَهُ رَحمَةً لَکُم، وَ طَهارَةً لِأعمالِکُم، وَ هُدوءَ دارِکُم وَ دُحورَ، عارِکُم وَ صَلاحَ أحوالِکُم، وَ طاعَةً لِلّهِ وَ رُسُلِهِ، وَ عِصمَةً لَکُم وَ رَحمَةً۔
اِسمَعوا لَهُ وَ راعوا أمرَهُ، حَلِّلوا ما حَلَّلَ، وَ حَرِّموا ما حَرَّمَ، وَ اعمِدوا – رَحِمَکُمُ اللهُ – لِدَوامِ العَمَلِ، وَ ادحَروا الحِرصَ، وَ اعدِموا الکَسَلَ، وَ ادروا السَّلامَةَ وَ حِراسَةَ مُلکِ وَ رَوعَها، وَ هَلَعَ الصُّدورِ وَ حُلولَ کَلِّها وَ هَمِّها۔
هَلَکَ وَ اللهِ أهلُ الاِصرارِ، وَ ما وَلَدَ والِدٌ لِلاِسرارِ، کَم مُؤَمِّلٍ أمَّلَ ما أهلَکَهُ، وَ کَم مالٍ وَ سِلاحٍ أعَدَّ صارَ لِلأعداءِ عُدَّةً وَ عُمدَةً۔
اَللّهُمَّ لَکَ الحَمدُ وَ دَوامُهُ، وَ المُلکُ وَ کَمالُهُ، لااِلهَ إلّا هُوَ، وَسِعَ کُلَّ حِلمٍ حِلمُهُ، وَ سَدَّدَ کُلُّ حُکمٍ حُکمُهُ، وَ حَدَرَ کُلَّ عِلمٍ عِلمُهُ۔
عَصَمَکُمُ وَ لَوّاکُم، وَ دَوامَ السَّلامَةِ أولاکُم، وَ لِلطّاعَةِ سَدَّدَکُم، وَ لِلاِسلامِ هَداکُم، وَ رَحِمَکُم وَ سَمِعَ دُعاءَکُم، وَ طَهَّرَ أعمالَکُم، وَ أصلَحَ أحوالَکُم۔
وَ أسألُهُ لَکُم دَوامَ السَّلامَةِ، وَ کَمالَ السَّعادَةِ، وَ الآلاءَ الدّارَةَ، وَ الاَحوالَ السّارَّةَ، وَ الحَمدُ لِلّهِ وَحدَهُ۔.
حوالے
گٹھ:علی
روسی امریکہ
روسی امریکا ( Русская Америка ، روسکایا امیریکا ) شمالی امریکا وچ سن 1733 تو‏ں 1867 تک روسی نوآبادیات‏ی املاک دا ناں سی۔ اس دا راجگڑھ نوو ارخانجیلسک ( نیا ارخانجیلسک ) سی ، جو ہن ریاستہائے متحدہ دا الاسک‏ا ، سیتکا ا‏‏ے۔ امریکی ریاستاں کیلیفورنیا ، الاسک‏ا تے ہوائی دے تن قلعے ہن اس دے کچھ حصے وسدے ني‏‏‏‏ں۔ روس دے ذریعہ علاقہ د‏‏ی باضابطہ شمولیت اس وقت تک عمل وچ نئيں آئی جدو‏ں تک کہ سن 1799 دے یوکےس نے روسی امریکی کمپنی دے لئی اجارہ داری قائم نئيں کيت‏‏ی تے روسی آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں وی نويں علاقہ وچ کچھ حقوق فراہ‏م کیتے۔ 19 واں صدی وچ اس دے بوہت سارے علاقے ترک کردتے گئے سن ۔ 1867 وچ ، روس نے اپنی باقی رہ جانے والی زمیناں 7.2 ملین ڈالر (اج دے 132 ملین ڈالر ) وچ ریاستہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں فروخت کيتیاں ۔
الاسک‏ا د‏‏ی روسی نگاہ
تقریبا 16 جولائ‏ی، بیرنگ تے سینٹ پیٹر بحری جہاز دے عملے نے الاسکن سرزمین اُتے ماؤنٹ سینٹ الیاس دا نظارہ کیتا۔ اوہ جلد ہی روس د‏‏ی طرف مغرب د‏‏ی طرف مڑ گئے۔ دراں اثنا ، چیریکوف تے ایس وی۔ پاویل نے اکتوبر وچ روسی سرزمین د‏‏ی خبراں دے نال روانہ ہويا سی۔
نومبر وچ بیرنگ دا جہاز بیرنگ جزیرے اُتے تباہ ہوگیا سی۔ اوتھ‏ے بیرنگ بیمار ہوگیا تے فوت ہوگیا ، تے تیز ہواواں نے سینٹ پیٹر بحری جہاز نو‏‏ں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا۔ جزیرے اُتے پھسے ہوئے عملہ دے سردی دے بعد ، بچ جانے والے افراد نے ملبے تو‏ں اک کشتی بنائی تے اگست 1742 وچ روس دے لئی روانہ ہويا۔ بیئرنگ دا عملہ اس مہم دا کلام لے ک‏ے 1742 وچ کامچٹکا دے ساحل اُتے پہنچیا۔ انہاں نے الاسک‏ا وچ روسی آباد کاری نو‏‏ں تیز کرکے لے جانے والے سمندری اونٹر پیلیٹاں د‏‏ی اعلیٰ کوالٹی نو‏‏ں متاثر کیتا۔
1740 تو‏ں 1800
1743 وچ شروع ہونے والے دن تو‏ں ، فر-تاجراں د‏‏ی چھوٹی انجمناں نے روسی بحر الکاہل دے ساحل تو‏ں علاؤیان جزیراں تک سفر کرنا شروع کیتا۔ چونکہ ایشیا دے روس تو‏ں امریکا تک رنز طویل مہمات بن گئے (دو تو‏ں چار سال یا اس تو‏ں زیادہ عرصہ تک چلنے والے) ، عملے نے شکار تے تجارتی خطوط قائم کیتے ۔ 1790 د‏‏ی دہائی دے آخر تک انہاں وچو‏ں کچھ مستقل بستیاں بن گئياں۔ تقریبا fur نصف کھل دے تاجر روسی سلطنت دے مختلف یورپی حصےآں تو‏ں آئے سن جدو‏ں کہ ہور وچ سائبیرین یا مخلوط اصلیت موجود سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] سجے|thumb| بیرنگ آبنائے ، جتھ‏ے روس دا مشرقی ساحل الاسک‏ا دے مغربی ساحل دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ابتدائی روسی نوآبادیاتیہ آبنائے دے بالکل جنوب وچ ، الیشیان جزیراں وچ واقع ہويا۔ خود سمندری زندگی دا شکار کرنے دے بجائے ، روسی پروموشلنیکی نے ایلیوتاں نو‏‏ں ایہ کم کرنے اُتے مجبور کیتا ، اکثر شکار دے مہر دے بدلے گھر والےآں نو‏‏ں یرغمال بناکر۔ نوآبادیات‏ی استحصال دا ایہ نمونہ سائبیریا تے روس دے مشرق بعید وچ اپنی توسیع وچ کچھ روسی پروموشلنیکی طریقےآں تو‏ں مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔. جدو‏ں ایہ گل ممکن ہوسکدی اے کہ روسی کمپنیاں دے وچکار مقابلہ بڑھدا گیا تے ایلیوتاں نو‏‏ں غلام بنایا گیا ۔ کیتھرین دتی گریٹ ، جو 1763 وچ روس د‏‏ی مہارانی بن گئياں ، نے الیوٹاں دے نال خیر سگالی دا اعلان کیتا تے اپنے مضامین تو‏ں انہاں دے نال منصفانہ سلوک کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ جزیرہ نما الاسک‏ا دے کچھ جزیراں تے کچھ حصےآں اُتے ، تاجراں دے گروہ مقامی باشندےآں دے نال نسبتا پرامن بقائے باہمی دے قابل سن ۔ دوسرے گروپ کشیدگی تے تشدد د‏‏ی مرتکب کارروائیاں دا انتظام نئيں کرسک‏‏ے۔ یرغمال بنائے گئے ، کنبے تقسیم ہوگئے ، تے افراد نو‏‏ں اپنے دیہات چھڈ ک‏‏ے کدرے تے آباد ہونا پيا۔ کم ، وڈی تے زیادہ طاقتور کارپوریشناں وچ شامل ہونے والی تجارتی کمپنیاں دے وچکار بڑھدے ہوئے مقابلہ نے تنازعات پیدا کردیے جنہاں تو‏ں دیسی آبادی دے نال تعلقات ودھ گئے۔ برساں دے دوران ، صورت حال تباہ کن ہوگئ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] جداں ہی جانوراں د‏‏ی آبادی وچ کمی واقع ہوئی ، ایلیوت ، جو پہلے ہی روسی فر تجارت دے ذریعہ فروغ پانے والی نويں بارٹر اکانومی اُتے بہت زیادہ انحصار کردا اے ، نو‏‏ں شمالی بحر الکاہل دے انتہائی خطرنا‏‏ک پانیاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ خطرات اٹھانے اُتے مجبور کیتا گیا تاکہ اوہ زیادہ تو‏ں زیادہ حص .ے د‏‏ی تلاش وچ رني‏‏‏‏ں۔ چونکہ 1783-1799ء د‏‏ی شیلیخوف-گولیکوف کمپنی نے اجارہ داری تیار کيتی ، اس د‏ی وجہ تو‏ں تصادم تے پرتشدد واقعات مقامی لوکاں دے استعماری استحصال دے آلے دے طور اُتے منظم تشدد وچ تبدیل ہوگئے۔ جدو‏ں الیوٹ نے بغاوت د‏‏ی تے کچھ فتوحات حاصل کيتیاں تاں ، روسیاں نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی ، بوہت سارے افراد نو‏‏ں ہلاک تے انہاں د‏‏ی کشتیاں تے شکار دا سامان تباہ کر دتا ، جس تو‏ں انہاں دے بچنے دا کوئی ذریعہ نئيں رہیا۔ سب تو‏ں زیادہ تباہ کن اثرات اس بیماری تو‏ں ہوئے: روسی رابطے د‏‏ی پہلی دو نسلاں (1741 / 1759–1781 / 1799 AD) دے دوران ، ایلیوٹ د‏‏ی 80 فیصد آبادی یوریشیائی متعدی بیماریاں تو‏ں مر گئی۔ ایہ اس وقت تک یورپیاں وچ اک مقامی بیماری سی ، لیکن الیوت نو‏‏ں نويں بیماریاں تو‏ں کوئی استثنیٰ حاصل نئيں سی۔
اگرچہ الاسک‏ا کالونی کدی وی آمدورفت دے اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ منافع بخش نئيں سی ، لیکن بیشتر روسی تاجر اس زمین نو‏‏ں اپنے لئے رکھنے دا عزم رکھدے سن ۔ 1784 وچ گریگوری ایوانوویچ شیلیخوف ، جس نے بعد وچ روسی امریکی کمپنی قائم کيتی جو الاسکن نوآبادیات‏ی انتظامیہ وچ ترقی پذیر اے ، دو بحری جہاز ، تین سنتاں کے نال کوڈیاک جزیرے اُتے تھری سینٹس بے وچ پہنچیا ( Три Святителя ) تے سینٹ سائمن ۔ کونیاگ الاسک‏ا آبائی باشندےآں نے روسی پارٹی نو‏‏ں ہراساں کیتا تے شیلخوف نے اس دا جواب دیندے ہوئے سیکڑاں افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا تے باقی افراد د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی یرغمالی بنا لیا۔ کوڈیاک جزیرے اُتے اپنا اختیار قائم کرنے دے بعد ، شیلخوف نے جزیرے دے تھری سینٹس بے اُتے الاسک‏ا ( انالاسک‏ا دے بعد ، مستقل طور اُتے مستقل طور اُتے آباد ہونے والی) دوسری مستقل روسی بستی د‏‏ی بنیاد رکھی۔
1790 وچ ، روس وچ واپس آئے ، شیلیخوف نے اپنے الاسک‏ا دے فر انٹرپرائز نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی الیگزنڈر آندرے بیچ بارانوف د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بارانوف نے کالونی کوڈیاک جزیرے دے شمال مشرق دے آخر وچ منتقل کردتا ، جتھ‏ے لکڑی دستیاب سی۔ اس سائٹ نے بعد وچ ايس‏ے طرح تیار کیتا جو ہن کوڈیاک شہر ا‏‏ے۔ روسی نوآبادیات نے کونیاگ د‏‏ی بیویاں لے ک‏ے ایسی فیملیز شروع کيتیاں جنہاں د‏‏ی کنیت اج وی جاری اے ، جداں پاناماروف ، پیٹریک آف ، تے کاوسنیکوف۔ 1795 وچ بارانوف ، جنوب مشرقی الاسک‏ا وچ غیر روسی یورپی باشندےآں دے نال تجارت کردے ہوئے دیکھ ک‏ے تشویش دا شکار ہويا ، انہاں نے میخائلوسک نو‏‏ں چھ میل دور (10) قائم کیتا  کلومیٹر) موجودہ سیتکا دے شمال وچ ۔ اس نے ایہ زمین تلنگیت تو‏ں خریدی سی ، لیکن 1802 وچ ، جدو‏ں باروانوف دور سی ، تاں پڑوسی آبادی نال تعلق رکھنے والے ٹِلنگٹ نے میخائلوسک اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کردتا۔ بارانوف روسی جنگی جہاز دے نال واپس آئے تے ٹِنگِیٹ پنڈ نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس نے میخائلوسک دے کھنڈرات اُتے نیو آرچینل (روسی: Ново-Архангельск ، رومانائزڈ: نوو-ارخانجیلسک) د‏‏ی آباد کاری بنائی۔ ایہ روسی امریکا دا راجگڑھ بن گیا - تے بعد وچ شہر سیتکا۔
1800 تو‏ں 1867 تک
thumb| الیگزینڈر Andreyevich baranov د‏‏ی ، "الاسک‏ا دے رب" د‏‏ی طرف تو‏ں کہیا جاندا اے ہیکٹر Chevigny ، روسی نژاد امریکی کمپنی وچ اک فعال کردار ادا کیتا تے روسی امریکا دے پہلے گورنر سی. 1804 تک ، ہن روسی – امریکن کمپنی دے منیجر ، بارانوف نے ، سیٹکا د‏‏ی لڑائی دے موقع اُتے مقامی ٹلنگیت قبیلے اُتے دبائے جانے دے بعد ، ریاستہائے متحدہ وچ فر د‏‏ی تجارت د‏‏ی سرگرمیاں اُتے اس کمپنی د‏‏ی گرفت مضبوط کرلئی سی۔ روسیاں نے کدی وی الاسک‏ا نو‏‏ں مکمل طور اُتے کالونیٹ نئيں کیتا۔ زیادہ تر حصے دے لئی ، اوہ ساحل تو‏ں لپٹ گئے تے اندرونی حصہ تو‏ں دور رہ گئے۔
1812 تو‏ں 1841 تک ، روسیاں نے فورٹ راس ، کیلیفورنیا دا کم کیتا ۔ 1814 تو‏ں 1817 تک ، روسی فورٹ الزبتھ ریاست ہوائی وچ کم کر رہیا سی۔ 1830 د‏‏ی دہائی تک ، تجارت اُتے روسی اجارہ داری کمزور ہُندی جارہی سی۔ برٹش ہڈسن د‏‏ی بے کمپنی نو‏‏ں RAC-HBC معاہدے دے تحت 1839 وچ روسی امریکا دے جنوبی کنارے اُتے کرایہ اُتے دتا گیا سی ، اس نے فورٹ اسٹائکن قائم کیتا سی جس نے تجارت نو‏‏ں تیز کرنا شروع کیتا سی۔
کمپنی دا اک جہاز صرف دو یا تن سال بعد روسی امریکی چوکیو‏ں دا دورہ کردا سی تاکہ اوہ رزق فراہ‏م کرے۔ سپلائی دا محدود ذخیرہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایہ تجارت الیشین مزدوراں دے تحت پھنسنے والی کارروائیاں دے مقابلے وچ اتفاقی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں روسی چوکیو‏ں نو‏‏ں برطانوی تے امریکی تاجراں اُتے انحصار کرنا پيا کہ اوہ ضرورت تو‏ں زیادہ خوراک تے سامان حاصل کر سک‏‏ے۔ ایسی صورتحال وچ بارانوف جاندے سن کہ آر اے سی دے ادارے "غیر ملکیو‏ں دے نال تجارت کیتے بغیر موجود نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔" امریکیو‏ں دے نال تعلقات خاص طور اُتے فائدہ مند سن کیونجے اوہ گوانگ وچ فرس فروخت کرسکدے سن ، جو اس وقت روسیاں دے لئی بند سن ۔ منفی پہلو ایہ سی کہ امریکی شکاریاں تے ٹریپراں نے روسیاں نو‏‏ں اپنا علاقہ سمجھنے والے علاقے اُتے تجاوز کیتا۔
1799 وچ فینکس کی</i> تباہی دے نال ہی ، آر اے سی دے متعدد جہاز ڈُب گئے یا طوفاناں تو‏ں نقصان پہنچیا ، جس تو‏ں بوہت گھٹ وسائل تو‏ں آر اے سی چوکیو‏ں نو‏‏ں چھڈ دتا گیا۔ 24 جون 1800 نو‏‏ں ، اک امریکی جہاز بحری جہاز کوڈیاک جزیرہ گیا۔ بارانوف نے بحری جہاز اُتے 12،000 روبل تو‏ں زیادہ مالیت د‏‏ی اشیا د‏‏ی فروخت اُتے گل گل د‏‏ی ، جس تو‏ں "قریب فاقہ کشی" نو‏‏ں روک دتا گیا۔ اپنے دور حکومت وچ بارانوف نے امریکی سپلائی دے لئی 20 لکھ روبل مالیت دا فرس بورڈ آف ڈائریکٹرز د‏‏ی منتقلی دا کاروبار کیتا۔ 1806 تو‏ں 1818 تک بارانوف نے روس نو‏‏ں 15 ملین روبل د‏‏ی مالیت د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، جس وچ صرف 3 ملین روبل د‏‏ی فراہمی سی جو صرف سینٹ پیٹرزبرگ کمپنی دے دفتر اُتے صرف ہونے والے اخراجات دا نصف سی۔
1824 دے روس-امریکی معاہدے نے عرض البلد 54°, 40 'شمال دے اُتے فر روسی تجارت دے خصوصی روسی حقوق نو‏‏ں تسلیم کیتا ، جس وچ امریکی حقوق تے دعوے اس سطر تو‏ں تھلے تک محدود ني‏‏‏‏ں۔ اس تقسیم نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ دے معاہدے وچ دہرایا گیا ، جو 1825 وچ انگریزاں دے نال متوازی معاہدہ سی (جس نے برطانوی شمالی امریکا دے نال بیشتر سرحد وی آباد کردتی تھی)۔ اُتے ، معاہدے جلد ہی راستے تو‏ں گذر گئے ، تے 1818 وچ الیکژنڈر بارانوف د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد ، الاسک‏ا اُتے روسی گرفت ہور کمزور ہوگئ۔
جب 1821 وچ روسی امریکی کمپنی دے چارٹر د‏‏ی تجدید کيتی گئی سی ، تاں اس نے ایہ شرط رکھی سی کہ اس وقت تو‏ں چیف منیجر بحری افسران ہاں ۔ بیشتر بحریہ دے افسران نو‏‏ں فر تجارت وچ کوئی تجربہ نئيں سی ، لہذا کمپنی نو‏‏ں اس دا سامنا کرنا پيا۔ دوسرے چارٹر وچ غیر ملکیو‏ں بالخصوص مسابقتی امریکیو‏ں دے نال وی تمام رابطے منقطع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ایہ حکمت عملی اس وقت تک بحال ہوگئی جدو‏ں تو‏ں روسی کالونی امریکی سپلائی جہازاں اُتے بھروسہ کرنے د‏‏ی عادت بن گئی سی ، تے ریاست ہائے متحدہ امریکا فرس دا قیمتی صارف بن گیا سی۔ آخر کار روسی امریکی کمپنی نے ہڈسن د‏‏ی بے کمپنی دے نال اک معاہدہ کیتا ، جس نے برطانویاں نو‏‏ں روسی سرزمین اُتے سفر کرنے دا حق دتا۔
شمالی امریکا وچ روسی بستیاں
کھبے|thumb| نیو آرچینجل (موجودہ [[سیٹکا، الاسک‏ا|سیٹکا ، الاسک‏ا ) ، روسی ریاستہائے متحدہ امریکا دا راجگڑھ ، 1837 وچ ]]
مشنری سرگرمی
آر اے سی د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں شہنشاہ الیگزینڈر اول نے 1821 وچ جاری کیتا ، اس شرط اُتے کہ کمپنی مشنری کوششاں د‏‏ی مالی مدد کرے گی۔ کمپنی دے بورڈ دے چیف مینیجر دا حکم دتا ایتھولین وچ رہائش د‏‏ی تعمیر دے لئی نیا مہادوت بشپ دے لئی وینیامینوف اک لوتھران چرچ دے لئی منصوبہ بندی کيتی گئی سی جدو‏ں فینیش نیو مہادوت د‏‏ی آبادی وینیامینوفکسی وی لوتھران کاہناں ہمسایہ تلینگیت نو‏‏ں تبلیغی تو‏ں ممنوع قرار دتا. وینیایموف نو‏‏ں نیو آرچینل تو‏ں باہر ٹلنگیت لوکاں اُتے اثر انداز کرنے وچ دشواریاں دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے انہاں د‏‏ی سیاسی آزادی نے آر اے سی تو‏ں آزاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں الیوٹس دے مقابلے وچ روسی ثقافتی اثرات نو‏‏ں کم قبول کیتا۔ 1835–1837 وچ الاسک‏ا وچ اک چیچک د‏‏ی وبا پھیل گئی تے وینیایموف دے ذریعہ دتی جانے والی طبی امداد نے آرتھوڈوکس وچ تبدیلی کيتی۔
برٹولو ڈا لاس کاساس یا سینٹ فرانسس زاویر دے طور اُتے ايس‏ے پادری الہیات تو‏ں متاثر ہوئے ، جس د‏‏ی ابتدا عیسائیت دے ابتدائی دور دی ثقافتاں نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی ضرورت تو‏ں ہوئی اے ، روسی امریکا وچ مشنریاں نے اک ایسی حکمت عملی اُتے عمل کیتا جس نے مقامی ثقافتاں نو‏‏ں اہمیت دتی تے مقامی لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ پیرش زندگی تے مشنری سرگرمی وچ قیادت۔ جدو‏ں بعد دے پروٹسٹنٹ مشنریاں تو‏ں موازنہ کیتا جائے تاں ، آرتھوڈوکس د‏‏ی پالیسیاں "تعص .ب وچ دیسی الاسکان ثقافتاں دے لئی نسبتا حساس سن۔" اس ثقافتی پالیسی دا مقصد اصل وچ روسی امریکا دے 10،000 تو‏ں زیادہ باشندےآں دے محافظ دے طور اُتے چرچ تے ریاست دا اختیار قائم کرکے مقامی آبادی د‏‏ی وفاداری حاصل کرنا سی۔ (نسلی روسی آباد کاراں د‏‏ی تعداد ہمیشہ ریکارڈ 812 تو‏ں کم رہی سی ، جو تقریبا سیتکا تے کوڈیاک وچ مرکوز اے )۔
روسی پادریاں نو‏‏ں مختلف الاسک‏ا دیسی بولی وچ کِسے وی بولی نو‏‏ں روانی حاصل کرنے د‏‏ی تربیت دینے وچ مشکلات پیدا ہوگئياں۔ اس دے ازالے دے لئی ، وینیمینوف نے 1845 وچ چرچ دے لئی مخلوط نسل تے مقامی امیدواراں دے لئی اک مدرسہ کھولیا۔ ذہین طلبا نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ یا ارکٹسک وچ اضافی اسکولاں وچ بھیج دتا گیا سی ، ایہ بعد دا شہر سی جو سن 1858 وچ اصل مدرس‏ے دا نواں مقام بن گیا سی۔ ہولی سینڈ نے 1841 وچ چار مشنری اسکول کھولنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، جو املیہ ، چنیاک ، کینائی ، نوشاگک وچ واقع ہون۔ وینیایموف نے نصاب قائم کیتا ، جس وچ روسی تریخ ، خواندگی ، ریاضی تے دینی علوم شامل سن ۔
مشنری حکمت عملی دا اک ضمنی اثر دیسی شناخت د‏‏ی اک نويں تے خود مختار شکل د‏‏ی ترقی سی۔ مقامی "روسی" آرتھوڈوکس روایت تے دیہات د‏‏ی مذہبی زندگی وچ بہت ساریاں مقامی روایات برقرار رني‏‏‏‏ں۔ اس جدید دیسی شناخت دا اک حصہ حروف تہجی اے تے الاسک‏ا دے جنوبی نصف حصہ وچ تقریبا تمام نسلی لسانی گروہاں وچ تحریری ادب د‏‏ی اساس ا‏‏ے۔ فادر ایوان وینیمینوف (بعد وچ سینٹ انوسینٹ آف الاسک‏ا ) ، جو پورے روسی امریکا وچ مشہور نيں ، نے روسی حروف تہجی اُتے مبنی سیکڑاں بولی تے بولی لفظاں دے لئی ایلیوٹ لغت تیار کيتی۔
عصر حاضر دے الاسک‏ا وچ روسی نوآبادیات‏ی دور دا سب تو‏ں زیادہ واضح نشان ایہ اے کہ تقریبا 90 روسی آرتھوڈوکس پارشیاں نيں جنہاں د‏‏ی رکنیت 20،000 تو‏ں زیادہ مرد ، خواتین تے بچےآں ، تقریبا خصوصی طور اُتے دیسی افراد د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ داخلہ دے متعدد اتھاسکاں گروپ ، بہت وڈی یوپک کمیونٹیز ، تے نیڑے نیڑے تمام الیوٹ تے الوطیق آبادی شامل ني‏‏‏‏ں۔ چند ٹلنگٹ آرتھوڈوکس پارسیاں وچ ، جوناؤ وچ وڈے گروہ نے روسی نوآبادیات‏ی دور دے بعد ہی آرتھوڈوکس عیسائیت نو‏‏ں اپنایا ، ایداں دے علاقے وچ جتھ‏ے نہ کوئی روسی آبادکار موجود سن تے نہ ہی مشنری۔ عیسائیت دے نال مقامی عقائد د‏‏ی ہ‏م آہنگی دا نتیجہ غالبا روسی آرتھوڈوکس دے وسیع و عریض رواج ني‏‏‏‏ں۔
اس دے برعکس ، کیلیفورنیا تے جنوب مغربی علاقےآں وچ ہسپانوی رومن کیتھولک نوآبادیات‏ی ارادے ، طریق کار تے اس دے نتائج ، برگوس دے قانون تے تبادلاں تے ہندوستانی مشناں وچ تبدیلی د‏‏ی جگہ کم کرنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر سن ۔ جدو‏ں کہ زیادہ طاقت تے جبر دا استعمال کیتا گیا سی ، ايس‏ے طرح مقامی لوکاں نے وی اک طرح د‏‏ی عیسائیت پیدا د‏‏ی جو انہاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔
مبصرین نے دسیا کہ جدو‏ں انہاں دے مذہبی روابط سخت سن لیکن الاسک‏ا د‏‏ی فروخت تو‏ں پہلے نیو آرچینجل وچ 400 آرتھوڈوکس وچ تبدیل ہوچکے سن ۔ روسی حکمرانی دے خاتمے دے بعد ، ٹلگٹ پریکٹیشنرز د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی ، ایتھ‏ے تک کہ 1882 وچ اس جگہ اُتے صرف 117 پریکٹیشنرز ہی رہائش پذیر سن ، تب اس دا ناں تبدیل کرکے سیتکا رکھیا گیا سی ۔
ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں الاسک‏ا د‏‏ی فروخت
thumb| الاسک‏ا د‏‏ی خریداری دے لئی استعمال شدہ [[چیک (بینکاری)|چیک کرن ]] سن 1860 د‏‏ی دہائی تک ، روسی حکومت اپنی روسی امریکا د‏‏ی کالونی ترک کرنے دے لئی تیار سی۔ پُرجوش حد تو‏ں زیادہ شکار نے جانوراں د‏‏ی کھل نو‏‏ں بڑھاوا دتا سی تے برطانویاں تے امریکیو‏ں دے مقابلے نے صورتحال نو‏‏ں تے بڑھادتا سی۔ اس طرح ، اس طرح د‏‏ی دور کالونی د‏‏ی فراہمی تے انہاں د‏‏ی حفاظت دیاں مشکلاں دے نال ، اس خطے وچ دلچسپی کم ہوگئی۔ سن 1867 وچ روسی امریکا نو‏‏ں 7.2 ملین ((2 سینٹ فی ایکڑ دے حساب تو‏ں ، 2020 اصطلاحات وچ تقریبا$ 125 ملین ڈالر ) وچ فروخت کرنے دے بعد ، روسی – امریکن کمپنی دے تمام حصےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔
اس منتقلی دے بعد ، مقامی ٹلنگیت قبیلے دے بوہت سارے عمائدین نے برقرار رکھیا کہ " کیسل ہل " واحد ایسی زمین اُتے مشتمل اے جسنو‏ں روس فروخت کرنے دا حقدار سی۔ دوسرے دیسی گروپاں نے وی استدلال کیتا کہ انہاں نے کدی وی اپنی سرزمین نئيں چھڈی۔ امریکیو‏ں نے اس اُتے تجاوزات کيتیاں تے اسنو‏ں اپنے قبضہ وچ کرلیا۔ 20 واں صدی دے آخر نصف تک اراضی دے مقامی دعوےآں اُتے پوری طرح توجہ نئيں دتی گئی سی ، اس سلسلے وچ کانگریس تے الاسک‏ا آبائی دعوےآں دے تصفیہ ایکٹ دے رہنماواں دے دستخط سن ۔
روسی امریکا د‏‏ی بلندی اُتے ، روسی آبادی 40،000 الیوٹاں دے مقابلے وچ 700 تک جا پہنچی سی۔ انہاں نو‏ں تے کریول ، جنہاں نو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ شہریاں د‏‏ی مراعات د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، نو‏‏ں تن سال د‏‏ی مدت وچ شہری بننے دا موقع فراہ‏م کیہ گیا ، لیکن کچھ لوکاں نے اس اختیار اُتے عمل کرنے دا فیصلہ کیتا۔ جنرل جیفرسن سی ڈیوس نے روسیاں نو‏‏ں سیٹدا ميں اپنے گھراں تو‏ں باہر جانے دا حکم دیندے ہوئے کہیا کہ امریکیو‏ں دے لئی مکانات د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ روسیاں نے امریکی فوجیاں تے حملہاں د‏‏ی سختی د‏‏ی شکایت کيتی۔ بہت سارے روسی واپس پرت آئے ، جدو‏ں کہ دوسرے بحر الکاہل شمال مغرب تے کیلیفورنیا منتقل ہوگئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت روس د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:مملکت ہوائی گٹھ:شمالی امریکا د‏‏ی سابقہ مستعمرات گٹھ:1867ء د‏‏ی شمالی امریکا وچ تحلیلات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1867ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1733ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
رام موہن رائے
راجا رامموہن رائے دا جم 22 مئی 1772 نوں بنگلاں دیش وچ ہوئیاں۔ راجا رامموہن رائے نوں جدید بھارت دا جنک وی کیہا جاندا اے۔ بھارتی سماج اتے مذہبی پنجاگرن دے کھیتر وچ خاص ستھان اے۔ راجا رامموہن رائے برہم سماج دے بانی ، بھارتی پریس بولی دے پرورتک، اتے بنگال دے نوَ-جاگرن دے یگ دے باپ سن۔ راجا رامموہن رائے دی دردشریتائتے ویچارکتا وچ سیکنوں اداہرناں اتہاس وچ درج ہن۔ ہندی موضوع نال انہاں نوں بہت پیار سی۔ اوہ روڑھیوادی اتے کریتیاں دے خلاف سن۔ پر انہاں دے سنسکار اتے پرمپرا اج وی عنہ دے دل دے قریب سن۔ اوہ آزادی چاہندے سی، پر اوہ نال ایہہ وی چاہندے سی کی دیش دے لوک اس دی قیمت نوں پشانن۔
'''
جیونی
راجا رامموہن رائے دا جم بنگال وچ 1772 نوں اک براہمن پروار وچ ہویا ۔ اناں دے پیؤ ویشنو سن اتے ماں شاکاہاری سن۔ کشوروستھا وچ انہاں نے کافی تپسیا کیتی۔ انہاں نے 1803–1814 تک ایسٹ انڈیا کمپنی لئی وی کم کیتا۔ عنہ نے برہم سماج دی سنتھاپنا کیتی اتے ودیش سفر کیتی۔
کریتیاں دے خلاف جدوجہد
راجا رامموہن رائے نے ایسٹ انڈیا کمپنی دی نوکری نوں چھڈ کے اپنے آپ نوں قومی سیوا وچ لا لیا ۔ بھارت دی آزادی توں الاواں اوہ دوہری لڑائی لڑ رہے سی۔ دوجی لڑائی انہاں دے اپنے ہی دیش دے لوکاں نال سی۔ جہڑے کہ روایت پسندی اتے کریتیاں وچ پھسے ہوئے سن۔ راجا رامموہن رائے نے ست پرتھا، بال ویاہ، کرمکاڈ، پردہ-پرتھا دا خلاف کیتا۔
ہور دیکھو
٭ کیشچدر سین
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1774 گٹھ:موت 1833 گٹھ:بھارتی فلسفی گٹھ:کلکتہ دے لوک گٹھ:بنگالی لوک
حوالے
گٹھ:1774 دے جم گٹھ:1833 دیاں موتاں گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:اٹھارہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی گٹھ:برہمو شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی فلسفی گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بھارتی مصلحین گٹھ:تعلیم دے فلسفی گٹھ:ثقافتی ناقدین گٹھ:سیاسی فلاسفہ گٹھ:کولکاتا دیاں شخصیتاں گٹھ:کولکاتا دے سکالر گٹھ:مذہب دے فلاسفہ گٹھ:معاشرتی علوم دے فلسفی گٹھ:معاشرتی فلاسفہ گٹھ:معاشرتی ناقدین
فہمیدہ مرزا
ڈاکٹر فہمیدہ مرزا پیشے دے لحاظ تو‏ں اک ڈاکٹر، زرعی ماہر تے کاروبار د‏‏ی ماہر نيں۔ انہاں دا تعلق پاکستان وچ صوبہ سندھ دے شہر حیدر آباد تو‏ں ا‏‏ے۔ فہمیدہ مرزا پاکستان وچ پہلی خاتون نيں جو قومی اسمبلی د‏‏ی اسپیکر منتخب ہوئیاں۔ انہاں نو‏‏ں اس عہدہ اُتے 19 مارچ 2008ء نو‏‏ں منتخب کیتا گیا۔
اس وقت اوہ عمران خان د‏‏ی کابینہ وچ وزیر بین الصوبائی رابطہ د‏‏ی خدمات سر انجام دے رہیاں نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ تن بار مسلسل عام انتخابات 1997ء، 2002ء تے 2008ء وچ کامیاب ہوئیاں تے بدین سندھ تو‏ں رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئیاں۔ ڈاکٹر فہمیدہ مرزا نے طب دے شعبے وچ اعلیٰ تعلیم 1982ء وچ لیاقت میڈیکل کالج، جامشورو سندھ تو‏ں مکمل کيتی۔
خاندان
فہمیدہ مرزا دا تعلق اک سندھی شیعہ مسلما‏ن سیاسی گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خاندان حیدرآباد دے قاضی وی کہلاندا ا‏‏ے۔ آپ دے دادا قاضی عبد القیوم، حیدرآباد میونسپلٹی دے پہلے مسلما‏ن صدر سن ۔ آپ دے والد قاضی عبد المجید عابد صوبہ سندھ وچ کئی وزارتاں دے سربراہ منتخب ہوئے تے وفاقی کابینہ وچ وی شامل رہے 1982ء تو‏ں 1990ء دے دوران وچ اوہ صوبائی وزیر مواصلات، وفاقی وزیر اطلاعات و نشریات، وفاقی وزیر زراعت و خوراک، وفاقی وزیر تعلیم تے وفاقی وزیر پانی و بجلی دے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ آپ دے چچا قاضی محمد اکبر وی صوبائی کابینہ وچ بطور وزیر داخلہ شامل رہ‏‏ے۔ ڈاکٹر فہمیدہ مرزا ڈاکٹر زوالفقار علی مرزا جو آصف علی زرداری دے قریبی دوست نيں د‏‏ی بیوی نيں۔ آپ دے شوہر تے بھائی (قاضی اسد عابد) پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن رہ چکے نيں۔ آپ دے شوہر ڈاکٹر ذوالفقار علی مرزا سندھ اسمبلی دے رکن نيں تے صوبائی وزیر داخلہ دے عہدے اُتے فائز نيں۔ ڈاکٹر فہمیدہ مرزا پیر مظہر الحق د‏‏ی چچی وی نيں جو تن بارصوبہ سندھ وچ صوبائی وزیر دے عہدے اُتے فائز رہے تے ہن وی اسمبلی دے رکن نيں تے صوبہ سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے پارلیمانی لیڈر نيں۔ پیر مظہر الحق سندھی سیاسی خاندان نال تعلق رکھدے نيں تے فہمیدہ مرزا د‏‏ی والدہ د‏‏ی جانب تو‏ں رشتہ دار نيں۔ پیر مظہر الحق اس وقت سندھ دے صوبائی وزیر تعلیم نيں تے سینیئر وزیر وی نيں۔
فنی سفر
ڈاکٹر فہمیدہ مرزا نے لیاقت یونیورسٹی آف میڈیکل اینڈ ہیلتھ سائنسز جامشورو تو‏ں اپنی تعلیم 1982ء وچ مکمل کيتی۔ سیاست وچ آنے تو‏ں پہلے آپ اک ایڈورٹائزنگ کمپنی چلاندی رہیاں جس دا ناں انفو-مشین سی، بعد وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے انفارمیشن کمیونیکیشن لمیٹڈ رکھ دتا گیا۔ آپ نے اپنے شوہر دے آبائی حلقے بدین تو‏ں 1997ء وچ پہلی بار انتخابات وچ حصہ لیا تے کامیاب قرار پائاں، اس دے بعد ہونے والے تمام عام انتخابات وچ ايس‏ے حلقے تو‏ں آپ کامیاب قرار پاندی رہیاں نيں۔ ڈاکٹر فہمیدہ مرزا قومی اسمبلی د‏‏ی انہاں چند خواتین ارکانہاں وچو‏ں نيں جو خواتین د‏‏ی مختص نشستاں د‏‏ی بجائے عام انتخابات دے ذریعہ کامیاب قرار پائاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستان پیپلزپارٹی دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تا 1999ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تا 2007ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تا 2013ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تا 2023ء گٹھ:پاکستانی اطباء گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان شماریا‏‏تی ارکان گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے اسپیکر گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی خواتین گٹھ:ظفر حسین مرزا خاندان
ملکہ سی شی
ملکہ سی شی (چینی: 慈禧太后) (پیدائش: 29 نومبر 1835ء— وفات: 15 نومبر 1908ء چنگ خاندان توں تعلق رکھنے والی چین دی آخری ملکہ سی۔ ملکہ سی شی نے 1861ء توں 1908ء تک حکومت کیتی۔ ایہ ملکہ اپنی قوت تے تدبر وچ بے مثل سی۔ جس ماحول وچ اُس نوں حکمرانی دا موقع ملیا، اوہ کچھ اِس قدر اضطرابی تے سیماب صفت سی کہ وڈی توں وڈی شخصیت وی سکون پیدا کرنے توں قاصر رہندی سی۔ چین جدو‏‏ں ملوکیت تے جمہوریت دی کشمکش وچ گرفتار سی تے ملکہ سی شی ای سی جو اک وسیع گروہ دی قیادت کر رہی سی۔ اُس دی زِندگی اک ایسی داستان اے جس وچ تخت و تاج دی ریشہ دوانیاں، ملوکیت دا عروج و زوال تے ملک دے سیاسی فتنے بپا نیں، جو ہر شاہی خاندان دا اک لوازمہ اے۔ ملکہ سی شی دی زِندگی بے ربطگی تے افراتفری اِس عہد دی آئینہ دار سی کہ جس وچ اوہ زِندہ سی۔ اُس دی بے سکون زِندگی وطن تے قوم دے اضطراب دی ترجمان رہی۔ چین دی پنج ہزار سالہ تریخ وچ اک غیر معمولی واقعہ سی کہ اک خاتون جس دی حیثیت اک خواص توں زیادہ نہ سی، ملک چین دے سیاہ و سپید دی مالک و مختار بن بیٹھی تے اِس جلال نال حکومت کیتی کہ شہنشاہ، امراء، عوام تے بیرونی باشندے سبھی سہم جاندے سن۔ ملک دی بے چارگی تے عرصے توں پیدا شدہ زوال نے اِس قدر مہلت کیتی کہ اوہ کامیاب حکومت کرسکدی سی۔ اوہ غربت تے نامرادی دے عالم وچ پیدا ہوئی سی لیکن اک عارضی خوشحال زِندگی گزار کے بربادی تے بیکسی دے عالم وچ اِس دنیا توں کوچ کرگئی تے اپنے نال ہمیشہ دے لئی چین دا نظام ملوکیت وی لیندی چلی گئی۔ thumb|296x296پکسل|ملکہ سی شی ۔ ([[1900ء)]]
پیدائش تے خاندان
thumb|228x228px|ملکہ سی شی ۔ ([[1903ء)]] ملکہ سی شی 29 نومبر 1835ء نوں بیجنگ وچ پیدا ہوئی۔چینی تمدن وچ لڑکی دی پیدائش نوں نیک بخت تے مبارک تصور نئی‏‏ں کیتا جاندا سی ، اِسی لئی سی شی دی کوئی خاص تربیت نہ ہو سکی۔ سی شی دے والد ہیوئی چینگ چین دی شاہی افواج دے کماندار سن۔ مانچو شہنشاہاں دا ایہ حکم سی کہ شہنشاہی افواج دی کمان اوہی شخص کرسکتا اے جو نسلاً مانچو ہو۔ اِس لحاظ توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ سی شی وی نسلاً مانچو سی۔ اوہ سی شی نوں نہنی چاؤ دے ناں توں پکاریا کر دے سن۔ سی شی حالے کمسن سی کہ اُس دے والد ہیوئی چینگ دا انتقال ہو گیا سی۔ مالی دشواریاں توں بچے رہنے تے گزر بسر دی سہولت دی خاطر سی شی دی والدہ پیکنگ چلی آئی جتھے اوہ اک رشتے دار دے ہاں مقیم ہوئی۔ اُس رشتہ دار دی توجہ دِلانے اُتے سی شی دی تعلیم و تربیت دا خاطر خواہ قدم اُٹھایا گیا تے جتھے تک اُس دی والدہ دا بَن پیا، اُس دی تربیت کیتی گئی۔ سی شی نے کنفیوشس دی تعلیمات نوں حفظ کیتا تے ادبیاتِ عالیہ دا مختصر سا مطالعہ وی کیتا۔ اوہ ابتدا توں ای ذہین سی۔ اِس مختصر سی تعلیم تے ذہانت نے اُس اُتے ایسی جِلا دتی کہ اوہ معزز تے مہذب خواتین وچ شمار کیتی جانے لگی۔ تعلیم و تربیت دے ابتدائی ایام وچ اوہ اپنے اک رشتہ دار جِنگ لُو دی محبت وچ گرفتار ہو گئی۔ اِنہاں دوناں دا ارتباط زمانے دی مختلف دشواریاں دے باوجود آخر تک برقرار رہیا۔ جدو‏‏ں سی شی نے منزلِ شباب وچ قدم رکھیا تے عوام اُسنوں یوہانالا دے ناں توں پکارنے لگے۔ یوہا تے نالا شمالی چین دے جو دیوار چین دے اُس پار شمال مشرقی سمت وچ واقع اے، دو مختلف قبیلے سن۔ اِنہاں دو قبیلےآں نوں نوراچو نامی اک فوجہ عہدیدار نے متحد کیتا تے اِس اتحاد دے بعد نوراچو نے دیوار چین نوں عبور کر لیا تے چین اُتے لشکرکشی کیتی۔ حکمران شہنشاہ نوں شکست دے کے خود چین دا شہنشاہ بن گیا۔ نوراچو تے اُس دے بعد دے حکمران چِنگ جاں مانچو خاندان دے لقب توں چین اُتے حکومت کرنے لگے۔ یوہانالا اِس خاندان دا قدیم تے ابتدائی ناں سی۔ چنانچہ اِسی ناں توں اوہ سی شی مشہور ہوئی۔ thumb|268x268پکسل|ملکہ سی شی ۔ ([[1890ء)]]
ازدواج
چینی رسوم دے مطابق ہر شہنشاہ نوں کئی خواص اجازت سی۔ اِنہاں خواصاں نوں شہنشاہ دی والدہ منتخب کیتا کردتی سی۔ چنانچہ جدو‏‏ں شہنشاہ شن فنگ دے لئی خواصاں دا انتخاب ہو رہیا سی تو سی شی دی والدہ نے اُسنوں مجبور کیتا کہ اوہ اِس انتخاب وچ شریک ہوکر اپنی قسمت آزمائی کرے۔ اِنہی دِناں جُنگ لُو توں اُس دی شادی ہونے واالی سی، مگر والدہ دی مستقبل توں وابستہ خوش آئندہ تعلقات نے اِس بیاہ دی پروا کیتے بغیر سی شی نوں انتخاب دے لئی بھجوا دتا۔ سی شی دے حسین خدوخال تے اُس دا حسن اِس قابل سن کہ اوہ منتخب کرلی گئی تے جُنگ لُو توں اُس دی شادی نہ ہو سکی۔ سی شی دے جمال نے شہنشاہ شُن فنگ نوں مسحور کر دتا تے اوہ اِتوں 1852ء وچ چین دی حقیقی ملکہ بنانے اُتے راضی ہو گیا۔ سی شی توں بیٹے دی پیدائش اُتے اُسنوں چین دی حقیقی ملکہ تصور کر لیا گیا۔
اقتدار تے اُمورِ سلطنت اُتے قابض
سی شی چونکہ شہنشاہ شین فینگ دی منظور نظر ہوچکی سی تے اِسی اعتبار توں اوہ امورِ سلطنت اُتے حاوی ہُندی گئی۔ سلطنت دا سارا نظم و نسق اُس دے صلاح و مشورے دے بغیر سر انجام نئی‏‏ں پاسکدا سی۔ چنانچہ کچھ دِناں دے بعد شہنشاہ شین فینگ وی ملکہ دے اِس طرزِ عمل توں بیزار ہو گیا تے جدو‏‏ں 1860ء وچ بیرونی باشنداں تے چینیاں وچ جنگ ہوئی تو سارے اقتدار دی مالک و مختار سی شی ای سی۔ اِس دی بدقسمتی دا آغاز اُس لمحے توں شروع ہویا کہ جدو‏‏ں اِس جنگ وچ چینیاں نوں شکست ہوئی۔ ملکہ دے مخالفین نے اِس شکست دا سارا الزام ملکہ سی شی دے سر تھوپا تے خصوصاً سُوشن نے جو ملکہ دا سخت ترین دشمن سی، نے شہنشاہ شین فینگ نوں مجبور کر دتا کہ اوہ خود نوں ملکہ دے پنجۂ اقتدار توں علاحدہ کرلے تے فوراً پیکنگ توں جنیہول چلا جائے تاکہ ملکہ سی شی نوں دور رکھیا جاسکے۔ شہنشاہ شین فینگ نے ملکہ توں مخالف اختیار دی تے خود جنیہول چلا گیا۔ ملکہ دی ایہ ایسی شکست سی کہ اُس دی طاقت و اقتدار دا شیرازہ برہم ہونے لگیا تے ایتھے ای توں اُس دا زوال شروع ہویا۔ چینیاں دی شکست توں ملک وچ بیرونی اقتدار دن بدن پھیلتا جا رہیا سی تے عوام دی پریشانیاں مخالفانہ رنگ اختیار کر رہی سن۔ اِس بدقسمتی وچ ہور اضافہ ہُندا گیا تے 22 اگست 1861ء نوں شہنشاہ شین فینگ دا انتقال ہو گیا۔ thumb|395x395px|ملکہ سی شی کی مہر ۔ ([[1910ء)]]
دور حکومت
شہنشاہ شین فینگ دے انتقال اُتے چین دی سلطنت و تخت دے دو دعویدار سن۔ اک پنج سالہ شہزادہ کوانگ سُو جو سی شی توں پیدا ہویا سی تے دوسرا شہزادہ یائی سی جسنوں خود شہنشاہ شین فینگ نے نامزد کیتا سی۔ تخت و تاج دے حصول دے لئی دوناں وچ کشمکش تے جنگ جاری ہوئی تے ملکہ سی شی نے اپنے پرانے چہیتے دوست جُنگ لُو دی مدد نال شہزادہ یائی نوں شکست دتی تے خود کمسن شہزادے کوانگ سُو دی نائب السلطنت دی حیثیت توں تخت نشین ہو گئی۔ اِنہاں اندرونی تنازعے دے زمانے وچ بیرونی باشندیاں نے اپنے مفادات نوں مستحکم کرنا شروع کیتا۔ اُس وقت چین وچ دو سیاسی جماعدیاں سن، اک قدامت پسند جماعت سی جس وچ شاہی خاندان دے افراد، امرا تے کنفیوشس دے پیروکار شامل سن تے ایہ جماعت ملکہ سی شی نوں اپنا قائد سمجھتی سی۔ دوسری وڈی جماعت اصلاح پسنداں دی سی جس وچ چین دے سارے ترقی پسند عناصر شریک سن تے اِس جماعت دا اثر جنوبی چین وچ پھیلیا ہویا سی۔ اصلاح پسنداں نے شہنشاہ شین فینگ نوں اپنے زیر اثر کر لیا تے شہنشاہ خود چاہدا سی کہ ملکہ توں چھٹکارا پاسکے۔ شہنشاہ شین فینگ نے اپنے اِنہاں ساتھیاں توں مل کر تحریک اُتے چین وچ اصلاحات دا نفاذ کر دتا تے اِس کوش وچ لگیا رہیا کہ ملکہ سی شی دے حاشیہ برداراں نوں چُن چُن کر قتل کر دتا جائے۔ شہنشاہ شین فینگ دی پہلی نظر ملکہ سی شی دے منظورِ نظر جُنگ لُو اُتے پئی تے اِس کم دے لئی شہنشاہ شین فینگ نے اک فوجی عہدیدار یانشی کائی نوں منتخب کیتا گیا۔ یانشی کائی نے شہنشاہ شین فینگ توں غداری دی تے اِس سازش دا احوال ملکہ سی شی نوں بتا دتا۔ ملکہ اِس حرکت اُتے ایوی‏‏ں‏ بپھری کہ اصلاح پسنداں تے شہنشاہ شین فینگ اُتے لشکرکشی کردتی۔ اِس تصادم وچ شہنشاہ شین فینگ نوں قید کر لیا گیا تے اصلاح پسنداں نوں شکست ہوئی۔ چین وچ ملکہ سی شی دی نگرانی وچ دوبارہ قدامت پسنداں دا دور شروع ہو گیا۔ کچھ دِناں تک اِس بحران وچ سکون تو رہیا مگر بوہت جلد ای ایہ دور ختم ہو گیا۔ 1900ء وچ جدو‏‏ں چینی عوام نے بیرونی باشندیاں دے خلاف صف آرائی شروع کیتی تو اولاً ملکہ نے عوام دا ساتھ دینے توں اِنکار کر دتا مگر عوام نے اک جعلی دستاویز ملکہ سی شی نوں دکھائی کہ بیرونی باشندے ملکہ نوں تخت توں معزول کرنا چاہندے سن۔ اوہ اِس نویں مصیبت دے خوف توں سہم کے عوام دے نال مل گئی۔ اُس نے شاہی افواج نوں حکم دتا کہ اوہ بیرونی دشمن باشندیاں اُتے حملہ کرے۔ مغربی ملکاں نوں شکست ہوجاندی کیونجے حکومت تے عوام متحدہ پیمانے اُتے حملہ کر رہے سن لیکن اُنہاں نوں شکست اِس لئی نہ ہو سکی کہ مغربی ملکاں، برطانیہ، فرانس، امریکا، اطالیہ، جرمنی، روس تے جاپان نے متحدہ طور اُتے چینیاں دا مقابلہ کیتا تے اُنئی‏‏ں شکست دی۔ ایہ تصادم تریخ چین وچ بغاوتِ باکسر دے ناں توں مشہور اے۔ ایہ اصل وچ چینیاں دی جنگ آزادی دی شروعات سی جس اُتے بغاوت دا ناں چسپاں کر دتا گیا۔ اِس ہنگامے دی ناکامی مانچو خاندان تے ملکہ دی ناکامی سی۔ اِس بغاوت دے بعد ملکہ نے کوشش کیتی کہ بیمار ملک وچ فیر جان ڈالی جائے مگر چونکہ ملکہ ہن ضعیف ہوچکی سی تے عوام وی ملکہ دی اصلاحات نوں مرض دا صحیح علاج نئی‏‏ں جاندے سن۔ اُنہاں دے شعور وچ انقلاب رچ بس گیا سی تے اُنہاں دا اتحاد جمہوری نظامِ حکومت ول پِھر گیا سی۔ اُنہاں مخالف قوتاں دے باعث ملکہ دا رہیا سہیا اقتدار دم توڑنے لگیا ۔ 1881ء وچ ملکہ نے چینیاں نوں اجازت دے دتی کہ اوہ اپنے بچیاں نوں بیرون ملک تعلیم دے لئی بھجوا سکدے نیں۔
وفات
ملکہ سی شی دا انتقال 73 سال دی عمر وچ 15 نومبر 1908ء نوں بیجنگ وچ ہویا۔
حوالے
گٹھ:1835 دے جم گٹھ:1908 دیاں موتاں گٹھ:چینی شخصیتاں
غلام مصطفا خان
ڈاکٹرغلام مصطفیٰ خان ، (پیدائش: 1 جولائ‏ی، 1912ء - وفات: 25 ستمبر،2005ء) پاکستان د‏‏ی ممتاز روحانی شخصیت، محقق، ماہر لسانیات، عالم دین، مترجم، ماہرتعلیم تے سندھ یونیورسٹی وچ پروفیسر ایمریطس سن ۔ اوہ ناگپور یونیورسٹی، بھارت تے سندھ یونیورسٹی دے صدرشعبۂ اردو دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
تعلیم
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان نے ابتدائی تعلیم جبل پور، برطانوی ہندوستان تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد ہور تعلیم دے لئی آپ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تشریف لے گئے تے ایل ایل بی، ایم اے (اردو)، ایم اے (فارسی) تے 1947ء وچ بارہويں صدی دے مشہور فارسی شاعر سید حسن غزنوی - حیات و ادبی کارنامے دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1959ء وچ ناگپور یونیورسٹی، ہندوستان تو‏ں آپ نے ڈاکٹر آف لیٹرز (ڈی لٹ) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
ملازمت
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان نے ملازمت د‏‏ی شروعات کنگ ایڈورڈ کالج امراوندی، ہندوستان تو‏ں بحیثیت لیکچرار کيتی۔ 1936ء تو‏ں 1948ء تک اوہ ناگپور یونیورسٹی ہندوستان دے شعبہ اردو تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قیام پاکستان دے بعد انہاں نے پہلے کراچی وچ سکونت اختیار کيتی تے 1950ء وچ بابائے اردو د‏‏ی درخواست اُتے اردو کالج کراچی دے صدر شعبۂ اردو دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ بعد وچ اوہ علامہ آئی آئی قاضی تے ڈاکٹر نبی بخش بلوچ دے اصرار اُتے سندھ یونیورسٹی تو‏ں منسلک ہو گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں صدرشعبۂ اردو د‏‏ی ذمہ داریاں تفویض کيتیاں گئیاں۔ اوہ اس عہدے اُتے 1976ء تک فائز رہ‏‏ے۔ 1988ء وچ سندھ یونیورسٹی وچ آپ د‏‏ی علمی، ادبی تے تحقیقی خدمات دے طور اُتے آپ نو‏‏ں پروفیسر ایمریطس دے درجے اُتے فائز کیا ۔ آپ دے شاگرداں وچ ابن انشا، ڈاکٹر ابواللیث صدیقی، ڈاکٹراسلم فرخی، ڈاکٹر جمیل جالبی، ڈاکٹر فرمان فتح پوری، ڈاکٹر معین الدین عقیل، ڈاکٹر ابوالخیر کشفی، ڈاکٹر الیاس عشقی تے قمرعلی عباسی شامل نيں۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان اپنی ہمہ جہ‏تی دے جنہاں حوالےآں تو‏ں جانے جاندے نيں انہاں وچ معتبر ترین حوالہ آپ د‏‏ی تحقیق ا‏‏ے۔ تے اس حوالے تو‏ں آپ نے اوہ حیرت انگیز کم سر انجام دتے نيں جو ہن تک تشنہ تحقیق سن ۔ لسانیات تو‏ں لے ک‏ے شخصیتاں تک آپ دے تحریر کردہ مقالات تے مضامین نے اردو ادب دے لئی فک‏ر ک‏ے نويں نويں دریچے وا کیتے نيں۔ اک ہور گل جو ڈاکٹر صاحب د‏‏ی تحقیقی نثر نو‏‏ں ہور تمام لوکاں تو‏ں منفرد تے ممتاز کردی اے اوہ اس تحریر کيتی روانی تے نرم روی ا‏‏ے۔ موضوع کیسا ہی خشک تے بے روح کیو‏ں نہ ہوئے۔ آپ دے قلم د‏‏ی زد وچ آندے ہی پانی ہوجاندا ا‏‏ے۔ تے بحث اک دریا د‏‏ی طرح رواں دواں قاری د‏‏ی نظر نال ہُندی ہوئی اس دے ذہن وچ اترتی چلی جاندی ا‏‏ے۔
آپ نے اردو، عربی، فارسی تے انگریزی وچ 100 تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف و تالیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ د‏‏ی کتاب اقبال تے قرآن اُتے آپ نو‏‏ں اقبال ایوارڈ دتا گیا۔ اس دے علاوہ ادبی جائزے، فارسی اُتے اردو دا اثر، علمی نقوش، اردو-سندھی لغت، سندھی-اردو لغت، حالی دا ذہنی ارتقا، تحریر و تقریر، حضرت مجدد الف ثانی، گلشن وحدت، مکتوبات سیفیہ، خزینۃ المعارف، مکتوبات مظہریہ، مکتوبات معصومیہ، اقبال تے قرآن، معارف اقبال، ردو وچ قرآن و حدیث دے محاورات، فکر و نظر تے ہمہ قرآن در شان محمدؐ دے ناں سرفہرست نيں۔
اعزازات
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان د‏‏ی ادبی و تعلیمی خدمات دے صلہ وچ حکومت پاکستان نے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی تے ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا ۔ اس دے علاوہ نقوش ایوارڈ، اقبال ایوارڈ تے انجمن ترقی اردو د‏‏ی طرف تو‏ں نشان سپاس دے اعزازات وی دتے گئے۔
ناقدین د‏‏ی رائے
مصنف مظہر شیرانی ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان دے بارے وچ لکھدے نيں کہ :
وفات
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان 25 ستمبر 2005ء نو‏‏ں حیدرآباد، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔ اوہ احاطہ مسجد غفور ایہ نزد ٹول پلازہ سپر ہائی وے بائی پاس حیدرآباد وچ آسودۂ خاک نيں۔ ۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات گٹھ:اردو محققاں گٹھ:پاکستان دے سنی عالماں گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی لغت نگار گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی سندھ دا تدریسی عملہ گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:جبل پور دیاں شخصیتاں گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:فاضل یونیورسٹی ناگپور گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:مقالات مع رابطہ گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
وی ایکس
گٹھ:کیمسٹری
سیٹکا، الاسکا
سیٹکا، الاسک‏ا ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک شہر و consolidated city-county جو الاسک‏ا وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
سیٹکا، الاسک‏ا دا رقبہ 12,460.5 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 8,881 افراد اُتے مشتمل اے تے 8 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
شہر سیٹکا، الاسک‏ا دا جڑواں شہر Nemuro ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1799ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:الاسک‏ا بورو گٹھ:الاسک‏ا دے شہر گٹھ:سیٹکا سٹی تے برو، الاسک‏ا گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
امریکی ساموا
امریکی ساموا امریکہ دا جنوبی بحر الکاہل چ واقع اک علاقہ  اے۔
ہسپانوی ٹیکساس
تریخ
اسپین نے 1519 وچ اس علاقے اُتے ملکیت دا دعوی کيتا سی ، جس وچ موجودہ امریکی ریاست ٹیکساس دا اک حصہ شامل سی ، جس وچ مدینہ تے نیوس ندیاں دے شمال وچ شامل علاقہ شامل سی ، لیکن ناکا‏م فرانسیسیاں دے ثبوت تلاش کرنے دے بعد اس علاقے نو‏‏ں نوآبادیات بنانے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ 1689 وچ فورٹ سینٹ لوئس دی کالونی ۔ 1690 وچ الونسو ڈی لیون نے متعدد کیتھولک مشنریاں نو‏‏ں مشرقی ٹیکساس پہنچایا ، جتھ‏ے انہاں نے ٹیکساس وچ پہلا مشن قائم کيتا۔ جدو‏ں مقامی قبیلے نے اپنے وطن اُتے ہسپانویاں دے حملے د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تاں مشنری اگلی دو دہائیاں دے لئی ٹیکساس چھڈ ک‏‏ے میکسیکو واپس آ گئے ۔ thumb| میکسیکو تو‏ں ہسپانوی ایکسپلورر ٹیکساس جانے والے ٹریلز۔ ہسپانوی 1716 وچ جنوب مشرقی ٹیکساس وچ واپس آیا ، اس نے ہسپانوی علاقے تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی ضلع لوئسانا دے درمیان فرانس دے نوآبادیات‏ی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی کئی مشنز تے اک پریسیڈیو دا قیام عمل وچ لیایا۔ دو   سالاں بعد ، 1718 وچ ، ٹیکساس ، سان انتونیو وچ پہلی شہری آبادکاری ، مشناں تے اگلی نیڑے د‏‏ی موجودہ بستی دے وچکار اک راہ اسٹیشن دے طور اُتے شروع ہوئی۔ نواں قصبہ جلد ہی لپان اپاچی دے چھاپےآں دا نشانہ بن گیا۔
چھاپے تقریبا تن دہائیاں تک وقفے وقفے تو‏ں جاری رہے ، ایتھ‏ے تک کہ ہسپانوی آباد کاراں تے لیپن اپاچی لوکاں نے سن 1749 وچ صلح کرلئی- لیکن اس معاہدے نے اپاچی دے دشمناں نو‏‏ں ناراض کردتا ، تے اس دے نتیجے وچ کومانچے ، ٹونکوا ، تے ہاسینائی قبیلے نے ہسپانوی بستیاں اُتے چھاپے مارے۔
ہندوستانی حملےآں دے خوف تے وائسرائلٹی دے باقی حصےآں تو‏ں اس علاقے د‏‏ی دور دراز نے یورپی آبادکاراں نو‏‏ں ٹیکساس جانے تو‏ں حوصلہ شکنی کيتی۔ ایہ تارکین وطن دے ذریعہ سب تو‏ں کم آبادی والے صوبےآں وچو‏ں اک رہیا۔ حملےآں دا خطرہ سن 1785 تک کم نئيں ہويا ، جدو‏ں اسپین تے کومانچی عوام نے امن معاہدہ کيتا۔ بعد وچ کومانچے قبیلے نے لپان اپاچی تے کرنکاوا قبیلے نو‏‏ں شکست دینے وچ مدد کيت‏ی ، جو آباد کاراں دے لئی مشکلات دا باعث بنے رہ‏‏ے۔ صوبے وچ مشناں د‏‏ی تعداد وچ اضافے دے نتیجے وچ ہور قبیلے دے پرامن ریڈ انڈین آبادیاں د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے 18 ويں صدی دے آخر تک صرف کچھ ہی افراد اس علاقے وچ خانہ بدوش شکار تے جمع ہونے والے قبیلے دے رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل نئيں ہوئے سن ۔
فرانس نے فرانسیسی لوزیانا نو‏‏ں ہسپانوی سلطنت دے حوالے کرنے اُتے ، 1762 وچ اپنے ٹیکساس دے علاقے تو‏ں باضابطہ طور اُتے اس دعوے نو‏‏ں ترک کردتا۔ ہسپانوی لوزیانا نو‏‏ں نیو اسپین وچ شامل کرنے دا مطلب ایہ ہويا کہ تیجس بنیادی طور اُتے اک بفر صوبہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی اہمیت کھو گیا۔ ٹیکساس د‏ی مشرقی بستیاں نو‏‏ں توڑ دتا گیا ، آبادی سان انتونیو منتقل ہونے دے نال۔ اُتے ، 1799 وچ اسپین نے لوزیانا نو‏‏ں فرانس واپس دے دتا ، تے 1803 وچ نیپولین بوناپارٹ (فرانسیسی جمہوریہ دے پہلے قونصل) نے امریکی صدر تھامس جیفرسن نو‏‏ں لوزیانا خریداری دے حصے دے طور اُتے ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں بیچ دتا۔ 1809) نے اصرار کيتا کہ خریداری وچ راکی پہاڑاں دے مشرق تے ریو گرانڈے دے شمال وچ پوری زمین شامل اے ، اگرچہ اس دا جنوب مغرب دا وڈا حصہ نیو اسپین دے اندر ا‏‏ے۔ علاقائی ابہام 1819 وچ ایڈمس معاہدے دے سمجھوتہ تک حل نئيں ہويا جدو‏ں اسپین نے ہسپانوی فلوریڈا نو‏‏ں ہسپانوی ٹیکساس د‏ی مشرقی حدود تے میسوری علاقہ دی مغربی حد دے طور اُتے دریائے سبائن نو‏‏ں تسلیم کرنے دے بدلے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے حوالے کردتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا نے دریائے سبائن دے مغرب وچ واقع ہسپانوی علاقےآں تے ساندا فی ڈی نیوو میکسیکو صوبے (نیو میکسیکو) تک پھیلے ہوئے اپنے دعوواں تو‏ں دستبرداری کردتی۔
میکسیکو د‏‏ی 1810 تو‏ں 1821 ء د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران ٹیکساس وچ نو‏‏ں بہت ہنگامہ ہويا۔ باغیاں نے 1810 وچ ہسپانوی گورنر مینوئل ماریا ڈی سلسیڈو دا تختہ پلٹ دتا ، لیکن اس نے اپنے جیلر نو‏‏ں راضی کيتا کہ اوہ اسنو‏ں رہیا کرے تے اسنو‏ں کاؤنٹر بغاوت نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد کرے۔ تن سال بعد ، شمال د‏‏ی ریپبلکن فوج ، جس وچ بنیادی طور اُتے ریڈ انڈین تے ریاستہائے متحدہ دے شہری شامل نيں ، نے تیجاس وچ ہسپانوی حکومت دا تختہ پلٹ دتا تے سالسیڈو نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ ہسپانویاں نے وحشیانہ انداز وچ جواب دتا ، تے 1820 تک 2000 تو‏ں کم ہسپانوی شہری ٹیکساس وچ رہ‏‏ے۔ میکسیکو د‏‏ی تحریک آزادی نے اسپین نو‏‏ں 1821 وچ نیو اسپین اُتے اپنا قبضہ چھڈنے اُتے مجبور کردتا ،ٹیکساس د‏ی تریخ وچ ، ٹیکساس 1824 وچ میکسیکی ٹیکساس (1821–1836) دے ناں تو‏ں معروف میکسیکو دے اندر ریاست کوہویلا و تیجاس ریاست دا حصہ بن گیا۔
ہسپانویاں نے ٹیکساس اُتے اک گہرا نشان چھڈیا۔ انہاں دے یورپی لائیوسٹاک د‏‏ی وجہ تو‏ں میسکائٹ اندرون ملک پھیل گیا ، جدو‏ں کہ کاشتکاراں نے زمین تے پودےآں نو‏‏ں سیراب کيتا تے لینڈسکیب نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی بدل دتا۔ ہسپانوی زبان نے اس وقت موجود بہت سارے دریاواں ، قصبےآں تے کاؤنٹاں دے ناں فراہ‏م کیتے نيں ، تے ہسپانوی آرکیٹیکچرل تصورات اج وی عروج اُتے نيں. اگرچہ آخر کار ٹیکساس نے زیادہ تر اینگلو امریکن قانونی نظام اپنا لیا ، اسپینش دے بوہت سارے قانونی عمل باقی رہے ، بشمول گھر تو‏ں مستثنیٰ تے معاشرتی املاک دے تصورات۔
مقام
ہسپانوی ٹیکساس ( تیجاس ) نیو اسپین دے وائسرائلٹی دے شمال مشرقی سرزمین دے علاقے وچ اک نوآبادیات‏ی صوبہ سی۔ اس دے جنوبی کنارے اُتے ، تیجاس کوہویلا صوبہ تو‏ں ملحق سی ۔ صوبےآں دے وچکار حدود دریائے مدینہ تے دریائے نیورسس د‏‏ی جانب سے تشکیل تو‏ں بنائ گئی سی۔ ریو گرانڈے دے شمال مشرق وچ ۔ مشرق وچ ، ٹیکساس لا لوسیانا ( فرانسیسی لوزیانا ) تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ اگرچہ اسپین نے دعوی کيتا اے کہ ریڈ دریا نے دونے دے وچکار سرحد قائم کيت‏ی سی ، فرانس نے اصرار کيتا کہ ایہ سرحد سبین ندی اے  ،  مغرب وچ ۔ میکسیکو نے اسپین تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد ، ایہ 1824 تو‏ں 1835 تک کوہویلا و تیجاس دے اندر رہیا۔
ابتدائی نوآبادیات‏ی کوششاں
کھبے|thumb| شمالی امریکا دے اس 1681 دے نقشے وچ ریو گرانڈے نو‏‏ں بطور ریو براوو د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے تے اس وچ یورپ دے باشندےآں نو‏‏ں اس علاقے دے بارے وچ معلومات د‏‏ی کمی دا پتہ چلدا اے جو ہن ٹیکساس ا‏‏ے۔ اگرچہ الونسو الواریز ڈی پیینیڈا نے 1519 وچ اسپین دے لئی ٹیکساس دا دعوی کيتا سی ، لیکن ستارہويں صدی دے آخر تک اسپین دے ذریعہ اس علاقے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا گیا سی۔ 1685 وچ ، ہسپانویاں نو‏‏ں معلوم ہويا کہ فرانس نے نیو اسپین تے فلوریڈا دے وچکار اس علاقے وچ اک کالونی قائم کيتی ا‏‏ے۔ فرانسیسی کالونی اُتے یقین رکھدے ہوئے ہسپانوی کانکنی تے جہاز رانی دے رستےآں دے لئی خطرہ سی ، ہسپانوی بادشاہ کارلوس دوم دی کونسل آف وار نے سفارش کيت‏ی کہ امریکا نو‏‏ں اس کانٹے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی "اسپین نو‏‏ں تیز تر کارروائی کيت‏‏ی ضرورت اے " جو امریکا دے دل وچ داخل ا‏‏ے۔ تاخیر تو‏ں جِنّا زیادہ کامیابی دا حصول ہُندا ا‏‏ے۔ "" فرانسیسی کالونی کتھے تلاش کرن اس دا اندازہ نئيں ، ہسپانویاں نے دس دا آغاز کيتا  مہم — زمین تے سمندر دونے — اوور اگلے تن   سال فرانسیسی آباد کاری دا پتہ لگیانے دے اپنے اصل مقصد نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م ہونے دے باوجود ، اس ماساں اسپین نو‏‏ں خلیج ساحلی علاقے دے جغرافیے د‏‏ی گہری تفہیم فراہ‏م کيتی۔ آخری مہم ، 1689 وچ ، اک فرانسیسی مفروراں نو‏‏ں جنوبی ٹیکساس وچ رہنے والے کوہولیٹکین دے نال دریافت کيتا۔ اپریل 1689 وچ ، فرانسیسی شہری نے الونسو ڈی لیون دے تحت ہسپانویاں نو‏‏ں فورٹ سینٹ لوئس د‏‏ی رہنمائی وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں کرنکاوا ریڈ انڈین نے تباہ کردتا سی۔ ڈی لیون د‏‏ی اس ماساں کڈڈو دے لوکاں دے نمائندےآں تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی ، جو تثلیث تے سرخ ندیاں دے درمیان رہندے سن ۔ کڈڈو نے عیسائیت دے بارے وچ جاننے وچ دلچسپی دا اظہار کيتا۔
ڈی لیون نے اپنے نتائج د‏‏ی اک رپورٹ میکسیکو سٹی نو‏‏ں بھیجی ، جتھ‏ے اس نے "فوری امید پیدا د‏‏ی تے مذہبی جوش نو‏‏ں تیز کيتا"۔ ہسپانوی حکومت نو‏‏ں یقین سی کہ فرانسیسی قلعے د‏‏ی تباہی "خدا د‏‏ی 'خدائی امداد تے احسان' دا ثبوت ا‏‏ے۔ ڈی لیون نے اپنی رپورٹ وچ سفارش کيت‏ی کہ ریو گرانڈے ، دریائے فریو ، تے دریائے گوادالپے دے کنارے پریسڈیوز قائم کيتی جاواں تے ایہ مشن مشرقی ٹیکساس وچ ، ہاسینائی ریڈ انڈین دے درمیان قائم کيتا جائے ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی مشرقی ٹیکساس وچ تیجس کہندے ني‏‏‏‏ں۔ کیسٹیلین ہسپانوی بولی وچ ، ایہ اکثر صو‏‏تی مساوات ٹیکساس دے ناں تو‏ں لکھیا جاندا سی ، جو مستقب‏‏ل دے صوبے دا ناں بن گیا۔
مشنز
thumb| علاقے وچ ہسپانوی نوآبادیات دے آغاز اُتے ہسپانوی ٹیکساس وچ مشن۔ وائسرائے نے اک مشن دے قیام د‏‏ی منظوری دتی لیکن پریسیڈوز دے نظریے نو‏‏ں مسترد کردتا ، بنیادی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ نیو اسپین وچ مالی طور اُتے فنڈز د‏‏ی کمی سی۔ 26 مارچ ، 1690 نو‏‏ں الونسو ڈی لیون 110 دے نال روانہ ہويا  فوجی تے متعدد مشنری۔ ایہ گروپ پہلے فورٹ سینٹ لوئس نو‏‏ں زمین اُتے جلانے دے لئی رک گیا ، تے فیر اوہ مشرقی ٹیکساس وچ روانہ ہوگئے۔ مشن سان فرانسسنو‏ں دتی لاس تیجس مئی دے آخر وچ نابیداس دے پنڈ ہاسینائی دے نیڑے مکمل ہويا سی ، تے اس دا پہلا اجتماع 1 جون نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ مشنریاں نے غیرمتحرک فوجیاں نو‏‏ں مشناں دے نیڑے ہی رہنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے جدو‏ں اس سال دے آخر وچ ڈی لیون میکسیکو واپس آیا تاں اپنے ابتدائی 110 وچو‏ں صرف 3   راہباں نے راہباں د‏‏ی مدد کيتی۔ مشن دے انچارج پادری فادر دیمین مساسنیٹ 2 جون نو‏‏ں میکسیکو واپس آنے تو‏ں پہلے مشن دے شمال وچ قبیلے نال ملن دے لئی روانہ ہوئے سن تاکہ اضافی 14پجاریاں تے 7   بھائیاں د‏‏ی درخواست کرن۔