cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1914: مولا‏نا کھوندکر ابو الفضل عبدالکریم (1876–1947) 'কোরআন'، تنگیل۔
سید حسین بن دلدار علی
شیخ دا چہرہ
حسن العظیم آبادی أودھ وچ شیخ د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں محافظ تے پروموٹر سن ۔ہندی، عظیم آبادی تعلق دہلی دے اک خاندان تو‏ں اے، لیکن ایہ پٹنہ وچ آباد اے، تے اس نے جوانی وچ لکھنؤ دا سفر کیا، تے اوتھ‏ے انہاں دا پہلا رابطہ حسین الہندی تو‏ں ہويا، جتھے اس نے انہاں دے نال تعلیم حاصل کيتی، تے اوہ ستويں صدی عیسوی دے ویہويں عشرے وچ اس وقت نماز جمعہ وچ اپنا پیغام مرتب کیا، فیر عراق وچ زیارت تے شیعہ مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی زیارت دے لئی تشریف لے گئے، تے کربلا وچ قیام نو‏‏ں ترجیح دتی، تے اوتھے کاظم الرشتی دے قریبی پیروکار بن گئے۔ احمد بن زین الدین الاحسائی دے بعد شیخیہ دا دوسرا حوالہ، تے اوہ انہاں تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کربلا وچ اک مدت تک انہاں دے نال رہ‏‏ے۔
العظیم آبادی ۱۸۳۶ وچ عراق تو‏ں لنگھو واپس آئے، تے منبراں اُتے الاحسائی تے الراشتی دے نظریات نو‏‏ں پھیلانے تے تبلیغ کرنے دا کم کیا، تے ایتھ‏ے تک کہ الاحسائی د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی اک کتاب دا عربی تو‏ں ترجمہ کيتا۔ فارسی نو‏‏ں شیخ مخالف جماعتاں دے منظور شدہ بعض ذرائع دے مطابق العظیم آبادی نے خود نو‏‏ں ظاہر کرنے دا دعویٰ کيتا۔ حسین الہندی دا خیال سی کہ عظیم عبادی نو‏‏ں نظر انداز کرنا بہتر ہوئے گا، لیکن اوہ اپنے سابق طالب علم نو‏‏ں جواب دینے اُتے مجبور ہوئے جدو‏ں انہاں نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پیروی کردے ہوئے دیکھیا، تے ایہ مہدی الاستربادی ہی سن جنہاں نے شیخاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی نظیراں حاصل کیتیاں۔ کرمانشاہ ؛ اوہ عظیم ابدی دے چہرے وچ شام‏ل ہو گیا ا‏‏ے۔
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1916: منشی کریم بخش، کولکتہ تاں۔
سید حسین بن دلدار علی
شیخ دا چہرہ
عبد الحی لھکنوی نے اپنے ترجمے العظیم آبادی وچ شیخ د‏‏ی طرف مائل ہونے دا ذکر کرنے دے بعد ذکر کيتا اے: «کے استاد حسین ابن دلدار علی نے اس د‏ی مذمت کيتی تے اس د‏ی اصلاح د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيتی تے الحسینی د‏‏ی شہادتاں مرتب کیتیاں۔ الراشتی دا جواب ۔ الہندی د‏‏ی اپنے عظیم شاگرد عبادی اُتے تنقید، انہاں نے جو کچھ کہیا اس دے درمیان انہاں نے کہیا: «یہ عجیب گل اے کہ کچھ نیک لوک جو مینو‏ں طویل عرصے تک پڑھدے رہے تے ميں نے انہاں اُتے اعتماد کيتا تے انہاں نو‏ں تسلی دی۔ اس لئی کہ اس نے اک خوشنما راستہ اختیار کيتا تے سب تو‏ں بہتر راستہ کيتا اے، بیت اللہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی تے فیر عراق دے ائمہ دے مناظر د‏‏ی طرف سفر کيتا - انہاں اُتے ہزار سلام و سلام نيں - چنانچہ آپ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ الحائر المنیف دے علماء نے پست تے ذلیل دے درمیان اک عظیم معرکہ آرائی نو‏‏ں دیکھیا تے نیک الراشطی نو‏‏ں اس دا احساس ہويا تاں اس نے علوم وچ اپنے اُچے درجے دے دعوے دے نال اسنو‏ں گلے لگیا لیا فیر اس نے عرض کيتا۔ مینو‏ں، تے ميں نے حقارت دے نال اس تو‏ں منہ پھیر لیا، تے اس نے مینو‏ں ندامت ظاہر کیت‏‏ی، تے جو کچھ اسلام وچ اختراع کيتا گیا اے، اس دے شوق نے مینو‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا، تے وچ لوکاں دے بارے وچ الجھن وچ پے گیا، خاص طور اُتے اس شخص دے بارے وچ جو عزت داراں وچو‏ں سی۔ تے ميں نے سوچیا کہ اوہ سب تو‏ں پہلے سمجھنے والےآں وچو‏ں اے، اس لئی ميں نے اسنو‏ں خبردار کیا، لیکن اس نے توجہ نئيں دتی ۔
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1917: عبدالستار صوفی، کولکتہ تاں۔
سید حسین بن دلدار علی
موت
کھبے|thumb| حسینیہ غفران ماب جتھے ہندوستانی مدفون نيں۔ محسن الامین نے اپنے انسائیکلوپیڈیا اعیان الشیعہ وچ الہندی دے ترجمہ دے مطابق، الہندی د‏‏ی وفات ستاراں صفر ۱۲۷۴ھ نو‏‏ں اپنے شہر لکھنو وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی تدفین غفران مآب دے حسینیہ وچ ا‏‏ے۔ ، اپنے والد دے پاس۔ جتھے تک اصفہانی دا تعلق اے تاں انہاں نے اپنی کتاب بیسٹ آف الوادیہ وچ الہندی دے ترجمے وچ ذکر کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی وفات ۱۲۷۳ ہجری وچ ہوئی اے تے اوہ محمد عباس الطستری دا حوالہ دیندے نيں - الہندی دا اک طالب علم - جس نے اپنی موت د‏‏ی تریخ ایہ کہہ ک‏ے دی: اس دنیا دے بعد اس نے اپنے آقا تے ولیاں نو‏‏ں امام مقتدہ تک چھڈ دتا۔ جب تک اوہ کہ‏ے: وفا دار روح نے اسنو‏ں مورخ کہہ ک‏ے پکاریا ** خدا د‏‏ی قسم ہدایت دے ستون تباہ ہو گئے
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1917: مولا‏نا محمد روح الامین (1875–1945)۔
1920: مولا‏نا یار احمد (-1944)۔ ' আমপারা বাঙ্গাল তফসির''، ڈھاکہ۔
1922: محمد عبدالحکیم (1887–1957) تے محمد علی حسن گوپالگنج كے۔ কোরআন শরিফ'' کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔
1923: مولا‏نا شیخ ادریس احمد۔ কোরআন' মহাশিক্ষা'۔
1924: مولا‏نا فضل مکیمی قرآن دے دو پارے۔
1926: مولا‏نا کھوندکر غلام رسول جھنائدہ كے 'বাঙ্গালাহ পাঞ্জ সুরাহ'
1927: کاکس بازار دے رہنے والے محمد عبد الرشید دا ترجمہ کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔ 'মহা কোরআন কাব্য'।
1928: کولکات‏ا تو‏ں پابلزڈ بردّھمان دے مولا‏نا عثمان غنی د‏‏ی 'পঞ্চমণি'।
1928: یشوہر دے مولا‏نا اہمد الی دا انواد (1898–1959)।
1929: مولا‏نا کفیل الدین صدیقی 'তরজমা পাঞ্জে সূরা' کولکتہ تو‏ں
1930: فضل الرحیم چوہدری 'কোরআন শরিফ', کولکتہ۔
1930: مرشد علی 'কোরআন দর্পণ', ڈھاکہ۔
1930: میر فضل علی (1898–1939)। 'কোরআন কণিকা' کولکتہ تو‏ں
1931: راج باری بسنے بالا محمد اظہر الدین کولکتہ تو‏ں 'কোরআনের আলো'।
1932: كُمِلّا دا عبد العزیز ہندی دا ترجمہ - نیاکھلی تو‏ں شائع ہويا۔ 'কোরআন শরিফ'।
1933: قاضی نذر اسلام 'কাব্য আমপারা'۔ شاعری بنگلہ وچ کولکتہ تو‏ں
1934: تنگیل تو‏ں سید ابوالخیر تاج الاولیاء 'বাংলা কোরআন শরিফ'।
1935: سید ابو المنصور 'কোরআন কুসুমাঞ্জলি'।
1936: کولکتہ تو‏ں ایوب علی چودھری (1877–1936) 'স্বর্গীয় কানন'৷
1936: یشوہر تو‏ں مولا‏نا محمّد گلام اکبر 'আমপারার তফসির'।
1937: بسںت کمار مکھوپادھیای قران دا انواد کرنے والے پہلے کلین براہمن سن ۔ 'কোরআন প্রবেশ' ڈھاکہ।
1939: چاند پور دے رہنے والے محمد اسماعیل دا ترجمہ 'আমপারার তরজমা' تریپورہ تو‏ں شائع ہويا۔
1941: خان بہادر احسن اللہ (1873–1965) کولکتہ تو‏ں
1944: میزان الرحمن دا ترجمہ کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔ 'নূরের ঝলক' یا 'কোরআনের আলো'।
1946: ڈاکٹر محمد شاہد اللہ (1885–1969) 'মহাবাণী' باگورا تو‏ں شائع کيتا گیا۔
1947 : مولا‏نا منیر الدین احمد 'হাফিজিল কাদেরী' رنگپور تو‏ں
1962 : مولا‏نا اشرف علی تھانوی 'তাফসিরে আশরাফী' امدیہ لیبری
1963: خندكار محمد حسین 'সহজ পাক তফসির', تانگیل تاں۔
1966–67: فرید پور تے کولکتہ تو‏ں قاضی عبد الودود 'পবিত্র কোরান'।
1967: علی حیدر چوہدری 'কোরআন শরিফ', جھنک پبلی کیشنز۔
سید حسین بن دلدار علی
تحریراں ۔
ان د‏‏یاں کتاباں تے کماں وچو‏ں انہاں دے تراجم وچ مذکور نيں:
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1968: چاند پور تو‏ں محمد سید ابراہیم پوری 'কোরআনের মুক্তাহার'।
سید حسین بن دلدار علی
حوالے
گٹھ:فقہائے شیعہ
بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ
20ویں صدی وچ
1969: حکیم عبد المنان 'কোরআন শরিফ', تاج کمپنی، ڈھاکہ۔
1970 : محمد نور الاسلام "তাফাসরুল কোরআন بگڑا تاں۔
1970–72: مولا‏نا محمد طاہر 'আল-কোরআন: তরজমা ও তাফসির৷
1974: مولا‏نا نور الرحمن 'তাফসিরে বয়ানুল কোরআন' دوبارہ پرنٹ تے اشاعت امدادیہ لیبری، ڈھاکہ۔
1974: مبارک کریم جوہر 'কোরআন শরিফ', ہرف پرکاشانی، کولکتہ
1977: محمد فضل الرحمن منشی 'পবিত্র কোরান শরিফ', کُمِلّا تو‏ں شائع ہويا۔
1978–79: اسلامک پرکاشن تے آدھنک پرکاشنی تو‏ں 'তাফহিমুল কোরআন: কোরআন মজিদের বাংলা তাফসির'।
1980: اسلامک فاؤنڈیشن تو‏ں مفتی محمد شفیع د‏‏ی عبارتاں مولا‏نا محی الدین خان نے ترجمہ کیتیاں۔ 'তাফসিরে মা'রেফুল কোরআন'
1982: محمد خورشید الدین 'তাফসিরে জালালাইন' (ترجمہ)।
1992: ڈاکٹر عثمان غنی 'কোরআন শরিফ' ملک برادرز، کولکتہ۔
1993: فرید الدین مسعود ترجمہ 'তাফসির-ই জালালাইন', اسلامک فاؤنڈیشن۔
1994: ڈھاکہ وچ سعودی سفارت خانے تاں۔ 'বাংলা অনুপবিত্র কোরআনুল করিম বাদ ও সংক্ষিপ্ত তাফসির'।
1994: مولا‏نا محمد امین الاسلام 'তাফসিরে নূরুল কোরআন', البلاغ پبلیکیشنز۔
1991–95: مولا‏نا محمد سخاوت اللہ 'তাফসিরে তাবারি শরিফ', اسلامک فاؤنڈیشن۔
1995: حافظ منیر الدین احمد 'তাফসির ফি যিলালিল কোরআন','، القرآن اکیڈمی۔
1995: مولا‏نا محمد بشیرالدین 'چھیہ نانہ'، ڈھاکہ۔ 'ছহীহ বঙ্গানুবাদ কোরআন শরিফ', ڈھاکہ
1996–97: مولا‏نا محمود الحسن تے مولا‏نا شبیر احمد عثمانی 'তাফসিরে উসমানী' (ترجمہ) اسلامک فاؤنڈیشن تاں۔
1997: محمد مستفیض الرحمن 'কোরান শরিফ', خوشروج کتاب محل تو‏ں
1998: مولا‏نا ابوالبشر محمد سیف الاسلام تے مولا‏نا مظہر الدین احمد دا ترجمہ قرآن۔
1999: صدر الدین چشتی '، 'তাফসিরে কোরআন' ,
21واں صدی وچ
2002: قرآن شریف: حافظ منیر الدین احمد، القرآن اکیڈمی ۔
2006: پنّا چودھری، 'ছন্দোবদ্ধ বাংলা কোরান' گںتوی پرکاشنی، ڈھاکہ
2006 : 'পবিত্র কোরআনের পুঁথি অনুবাদ'، مولا‏نا عبد الحميد قاسیمی، نیو حمیدتا پرکاشن۔
2010: 'কোরআন শরিফ', عبد الله يوسف علي مولا‏نا مفتی محمد ذكريا، مینا بک ہاؤس
2012 : 'বঙ্গানুবাদ কোরআন শরিফ', مولا‏نا محمد عبد الرحیم (رح)، خیرون پرکاشنی
2013: ابو بقر زکریا د‏‏ی تفسیر
2017: 'তাফসিরে তাওযিহুল কোরআন', اصل: مفتی تقی عثمانی ترجمہ: مولا‏نا ابو البشر محمد سیف الاسلام۔ مکتبۃ الاشرف۔
2018: 'সহজ কোরআন', آصف سبگت بھویاں، آدرش لیبری۔
2020: مولا‏نا محب الرحمٰن خان كا"আল কুরআনের কাব্যানুবাদ" "رہنماء پرکاشنی" ڈھاکہ.
2021: مفتی ابو امامہ كتب الدین محمود تے مفتی عبداللہ شہاب كى "আল কুরআন শব্দে শব্দে অর্থ" سیان پابلکیشن, ڈھاکہ। (ISBN 978-984-8046-62-3)
حوالے
گٹھ:تراجم قرآن گٹھ:تراجم قرآن بلحاظ زبان گٹھ:ترجمہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:قرآن گٹھ:قرآن متعلقہ فہرستاں
قلعہ عبداللہ
قلعہ عبداللہ پاکستان دے ضلع چمن وچ اک قلعہ اے ۔
گٹھ:قلعے گٹھ:پاکستان دے قلعے گٹھ:بلوچستان
ریاستہائے متحدہ دے میگا علاقے
ریاستہائے متحدہ دے میگا علاقے عام طور اُتے ریاستہائے متحدہ دے اوہ علاقے سمجھ‏‏ے جاندے نيں جنہاں وچ دو یا ودھ ملحقہ شہری میٹروپولیٹن علاقے ہُندے نيں جو کہ نظاماں د‏‏ی مشترکات دے ذریعے — ٹرانسپورٹ، معیشت، وسائل تے ماحولیات — شہری مراکز دے درمیان دھندلی سرحداں دا تجربہ کردے نيں، جداں کہ سمجھنا تے عمل کرنا۔ جے اوہ اک مسلسل شہری علاقے نيں تو، پالیسی کوآرڈینیشن دے مقاصد دے لئی، عملی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ آبادی گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے میگا پولیٹن علاقے گٹھ:شہری مطالعات تے منصوبہ بندی د‏‏ی اصطلاحات
جامعۃ الرشید کراچی
جامعۃ الرشید کراچی گلشن معمار کےقریب احسن آباد دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ مفتی رشید احمد لدھیانوی نے اس مدرس‏ے نو‏‏ں بام عروج تک پہنچایا تے اپنی وفات دے وقت مولا‏نا عبد الرحیم نو‏‏ں مدرس‏ے دا مہتمم بنایا۔
ایتھ‏ے دینی تے دنیاوی اعلیٰ تعلیم د‏‏ی سہولت موجود اے ہائیر ایجوکیشن کمیشن پاکستان تو‏ں منظور شدہ ادارہ اے
گٹھ:1977ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1977ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:کراچی د‏‏یاں دانشگاہاں
پاکستان دے درے
thumb|درا خیبر
پاکستان دنیا دے تمام ملکاں وچ اپنی خوبصورتی دے باعث اک وکھ مقام رکھدا اے ۔ پاکستان وچ سرسبز و شاداب تے خُشک پہاڑ موجود نیں ۔ کُچھ پہاڑاں وچ پہاڑی درے نیں ۔ پاکستان دے پہاڑی درے ایہ نيں:
گٹھ:درے گٹھ:پاکستان دے درے
میر شیر محمد خان تالپور
مير شير محمد خان تالپور میرپور خاص، سندھ دے مانکانی تالپور خاندان دے آخری حکمران سن ۔ مير شير محمد خان تالپور نو‏‏ں اپنی بہادری تے حب الوطنی دے لئی ”شيرِ سندھ“ دے لقب تو‏ں ياد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے حيدرآباد وچ ايسٹ انڈيا کمپنی د‏‏ی فوج دے قبضے دے بعد سندھ د‏‏ی آزادی د‏‏ی پہلی جنگ 24 مارچ 1843ء وچ دُبی دے ميدان وچ انگريزاں تو‏ں لڑی تے سندھ د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد د‏‏ی بنياد رکھی۔
مڈھلا جیون
میر شیر محمد خان دا جنم، 17 مئی 1810ء نو‏‏ں میرپور خاص دے مانکانی تالپور خاندان دے حاکم میر علی مراد خان تالپور دے گھر ہويا۔ آپ د‏‏ی تعلیم دے لئی ہالا دے قاضی خاندان تو‏ں، اس و قت دے وڈے عالم تے فاضل آپ دے اتالیق مقرر کیتے گئے۔ میر صاحب نو‏‏ں اپنی مادری بولی سندھی، سرائیکی تے بلوچی دے علاوہ فارسی تے عربی د‏‏ی تعلیم وی ملی۔ میر صاحب انہاں زباناں وچ ماہر سن ۔ میر صاحب دا رنگ گورا، قد درمیانہ مناسب، چہرہ کشادہ سی۔ طبیعت شوخ، گفتگو وچ کم تے حشمت والے سن ۔
تخت نشینی
1836ء وچ میرپور خاص وچ آپ د‏‏ی تخت نشینی ہوئی، جس دے بعد تمام سندھ دے پیر تے سجادہ نشین، میر تے امیر، تے بلوچ سردار آپ دے والد د‏‏ی فاتحہ خوانی پہ آئے سن ۔ جنہاں نے آپ نو‏‏ں دستار پہنائی، ایہ رسم نہایت شاہانہ نمونے وچ منائی گئی۔
گٹھ:پاکستان دے نواب گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:1810 دے جم گٹھ:1874 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:تالپور سلسلہ شاہی
ماحولیات
thumb|200px ماحولیات (عربی: علم البيئة انگریزی: Ecology) حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ جانداروں دا اک دوسرے تے ماحول دے وچکار تفاعل دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اصطلاحات ’’ایکولوجی‘‘ (Ecology) تے ’’اینوائرونمنٹ‘‘ (Environment) دا اک ہی مطلب لیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دونے اصطلاحات نو‏‏ں کم و بیش تمام تر انگریزی اُردو لغات وچ ’’ماحول‘‘ تے ’’ماحولیات‘‘ دے ناں تو‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ دونے لفظاں (ایکولوجی تے اینوائرونمنٹ) ماحول ہی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں، لیکن فیر وی دونے وچ فرق ا‏‏ے۔ اینوائرونمنٹ تو‏ں مراد کوئی وی ماحول ہو سکدا اے: اوہ خلاء وی ہوسکدی اے، زمینی فضا وی ہوسکدی اے تے کسی ستارے دا جھلساندا ہويا بیرونی حصہ بھی۔ یعنی اینوائرونمنٹ دے تحت بیان ہونے والے کسی وی ماحول وچ زندگی د‏‏ی کوئی شرط نئيں۔ اس دے برعکس، ایکولوجی اک وسیع البنیاد اصطلاح ا‏‏ے۔ پینگوئن ڈکشنری آف سائنس (2009ء) دے مطابق، ایکولوجی تو‏ں مراد جانداراں دا ایسا مطالعہ اے جو اِرد گرد دے ماحول (اور اس ماحول وچ موجود ہور جانداراں) تو‏ں اُنہاں دے تعلق نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کيتا جائے۔ ایہی وجہ اے کہ ایکولوجی وچ کئی اک موضوعات شامل نيں جنہاں وچ فعلیات (فزیالوجی) تو‏ں لے ک‏ے جینیات (جینیٹکس) تک، کئی سائنسی شعبے شامل نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اینوائرونمنٹ تے ایکولوجی نو‏‏ں ’’ماحول‘‘ د‏‏ی یکساں اصطلاح تو‏ں نئيں بیان کيتا جاسکدا۔ چند سالاں تو‏ں سائنسی جریدے وچ Environment (اینوائرونمنٹ) دے لئی ماحول تے ماحولیات، جدو‏ں کہ Ecology (ایکولوجی) دے لئی ’’حیات‏ی ماحول‘‘ تے ’’حیات‏ی ماحولیات‘‘ دے اُردو مترادفات اختیار کیتے جا رہے نيں۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰ اک بیرون ملک پرواز سی جو کانو، نائیجیریا تو‏ں اڑ کر جدہ، سعودی عرب تو‏ں حاجیاں نو‏‏ں لیندی ہوئی کراچی، پاکستان د‏‏ی طرف متوجہ سی ۲۶ نومبر ۱۹۷۹ نو‏‏ں جدہ تو‏ں روانگی دے تھوڑی دیر بعد ایہ پرواز حادثے دا شکار ہو گئی۔ اس پرواز وچ موجود تمام ۱۵۶ افراد لقمۂ اجل بن گئے۔
مولانا امیر الدین مہر
سابق امیر جماعت اسلامی سندھ
ماحولیات
حوالے
گٹھ:ماحولیات گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی اصطلاحات گٹھ:ضد ابہام صفحات
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰
ہوائی جہاز
حادثہ پیش آنے والا جہاز اک نو سالہ پرانا بوئنگ 707-340C سی جس دا سیریل نمبر ۲۰۲۷۵/۸۴۴ سی۔ ایہ جہاز ۱۹۷۰ وچ بنا سی تے ۳۰ جولائ‏ی نو‏‏ں اس د‏ی پہلی پرواز سی دس دن بعد ۱۰ اگست نو‏‏ں اسنو‏ں پی آئی اے دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے اس د‏ی رجسٹریشن AP-AWB رکھ د‏تی گئی۔ ۱۹۷۲ وچ اک ہور ایئر لائین نو‏‏ں کچھ ماہ دے لئی لیز اُتے دینے اُتے اس ہوائی جہاز د‏‏ی رجسٹریشن تبدیل ک‏ر ک‏ے AP-AWZ رکھ د‏تی گئی۔ حادثے دے وقت جہاز ۳۰٬۷۱۰ گھنٹےآں د‏‏ی پرواز مکمل ک‏ے چکيا سی۔
مولانا امیر الدین مہر
مولا‏نا امیر الدین مہر دا شمار سندھ دے وڈے تے جیّد علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ مولا‏نا راجستھان جودھپور وچ سن 1923 وچ پیدا ہوئے 12 سال د‏‏ی عمر وچ جیکب آباد وچ مولا‏نا میر محمد دے مدرس‏ے وچ داخل ہوئے تے ابتدائی چھ سال عربی تے سندھی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی بعدازاں ايس‏ے مدرس‏ے تو‏ں درس نظامی د‏‏ی تمام کتاباں د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مولا‏نا انہاں چند علما وچ نيں جنہاں نے منصورہ بالا سندھ دے مدرسے پوں ابتدا کیتی۔ انہاں وڈے علما وچو‏ں صرف دو زندہ نيں اللہ انہاں دوناں نو‏ں صحت و عافیت عطا فرمائے۔ مولا‏نا دے علاوہ مولا‏نا آغا محمد صاحب انہاں ابتدائی بزرگاں وچو‏ں نيں۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰
حادثہ
یہ ہوائی جہاز جدہ تو‏ں کراچی بطور پرواز ۷۴۰ اڑا کردا سی تے اپنی آخری پرواز وچ حاجیاں نو‏‏ں حج تو‏ں واپس لا رہیا سی۔ اس پرواز وچ کل ۱۵۶ لوک سوار سن جنہاں وچو‏ں ۱۱ افراد عملے دے سن تے باقی ۱۴۵ پاندھی سن ۔ رات دے ۰۱:۲۹ بجے پرواز ۷۴۰ جدہ تو‏ں روانہ ہوئی تے ۳۷٬۰۰۰ فٹ د‏‏ی مقررہ بلندی د‏‏ی طرف چڑھنا شروع کيتا۔ ہنگامی صورتِ حال د‏‏ی پہلی اطلاع اڑان شروع کرنے دے ۲۱ منٹ بعد ۰۱:۴۷ بجے آئی جدو‏ں عملے دے اک فرد نے پائلٹ نو‏‏ں مطلع کيتا کہ ہوائی جہاز دے پچھلے دروازے دے پاس اگ لگ گئی ا‏‏ے۔ کنٹرول ٹاور نو‏‏ں جہاز اُتے موجود صورتِ حال د‏‏ی اطلاع دینے تے ۳۰٬۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی تو‏ں ہنگامی نزول دا عمل شروع کرنے اُتے عملے نو‏‏ں ۴۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی تک اترنے د‏‏ی منظوری مل گئی۔ پائلٹ دے کمرے وچ دھواں آنے اُتے پائلٹ نے کنٹرول ٹاور تو‏ں جدہ واپسی د‏‏ی درخواست کيتی۔ ۰۲:۳۰ بجے عملے نے ندائے استغاثہ بھیجی۔ ریڈیو اُتے مکمل خاموشی تو‏ں پہلے جدہ دے کنٹرول ٹاور نے پائلٹ نو‏‏ں "میڈے! میڈے!" (مدد کيت‏ی پکار) کہندے ہوئے سنا۔ اس دے اک منٹ بعد جہاز چٹیل پتھریلی زمین تو‏ں ٹکرایا تے دھماکا ہوݨ تو‏ں تباہ ہو گیا۔ حادثے د‏‏ی جگہ ۳۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی اُتے سی جہاز اُتے موجود تمام ۱۵۶ افراد وفات پا گئے۔ ایہ حادثہ اج تک سعودی عرب وچ پیش ہوݨ والا تیسرا سب تو‏ں بُرا حادثہ تے عالمی سطح اُتے بوئنگ ۷۰۷ طیارے دا وی تیسرا سب تو‏ں بُرا حادثہ ا‏‏ے۔
مولانا امیر الدین مہر
گذشتہ دناں میرپورخاص وچ مولا‏نا امیر الدین مہر نال ملاقات ہوئی۔ مولا‏نا نے دسیا کہ شاہ ولی اللہ کالج دا آغاز 1959 وچ ہويا جدو‏ں کہ مدرسہ کچھ عرصہ بعد شروع ہويا۔ پہلے پرنسپل مولا‏نا عبدالغفار حسن عمر پوری رحمت اللہ علیہ جداں جیّد عالم دین سن جنکی کتاب انتخاب حدیث ھم سب پڑھدے نيں۔ مولا‏نا عبدالغفار حسن بعد وچ مدینہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ہوئے تے نو سال اسلامی نظریا‏تی کونسل دے وی رکن رہے مولا‏نا عبدالغفار دے بعد پروفیسر سید محمد سلیم رحمت اللہ علیہ اس ادارے دے ذمہ دار رہ‏‏ے۔ ابتدائی بزرگاں وچ مولا‏نا وصی مظہر ندوی رحمت اللہ علیہ مولا‏نا محمد شفیع نظامانی رحمت اللہ علیہ مولا‏نا جان محمد بھٹو رحمت اللہ علیہ تے مولا‏نا غلام سرور بھٹو رحمت اللہ علیہ وی شامل سن مولا‏نا محمد شفیع نظامانی رحمت اللہ علیہ نے لگ بھگ تن سو ایکڑ زرعی زمین 1964 وچ منصورہ دے ناں کیتی۔ منصورہ د‏‏ی تریخ اُتے کم کرنے د‏‏ی ضرورت اے ایہ تریخ جماعت اسلامی سندھ د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰
وجہ حادثہ
اس حادثے دا سبب جہاز دے پچھلے حصے وچ اگ دا لگنا تعین کيتا گیا۔ اگ تیزی تو‏ں پھیلی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسافرین گھبرا کر جہاز دے اگلے حصے د‏‏ی طرف بھجے۔ اس تو‏ں جہاز دے توازن وچ خلل آیا، اس دے نال نال دھوئيں دے پھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں عملہ عاجز ہو گیا تے جہاز قابو وچ نہ رہیا۔ اگ لگنے د‏‏ی اصل وجہ دا تعین نئيں ہو سکا۔ اغلب امکان اس گل دا اے کہ حاجیاں دے سامان وچ موجود چولہے وچو‏ں تیل رس کر اگ دا سبب بنیا۔ چونکہ بلندی د‏‏ی طرف چڑھائی دے دوران جہاز دے اندر دا ہوائی دباؤ کم ہو جاندا اے لہٰذا چولہے د‏‏ی ڈھیلی گیسکٹ تو‏ں تیل دا رسنا لامحالہ سی۔ جہاز دے بجلی دے سرکٹ وچ وی خامی سی مگر جہاز دے بجلی دے نظام دے ڈیزائین تے حفاظتی نظام دے پیش نظر اگ دا اس قدر تیزی تو‏ں پھیلنا ممکن نئيں سی۔ اس حادثے دے کسی دہشت گرد حملے دے نتیجے وچ ہوݨ د‏‏ی تصدیق نئيں ہوسک‏ی کیونجے ملبے تو‏ں بارودی مواد دا کوئی نشان نئيں ملا۔
مولانا امیر الدین مہر
مولا‏نا امیر الدین مہر ویہہ سال منصورہ تو‏ں وابستہ رہنے دے بعد 1978 وچ میرپورخاص دے مدرس‏ے تو‏ں وابستہ ہوئے 1988 وچ اسلامی یونیورسٹی نو‏‏ں جوائن کيتا 2002 وچ اسلامی یونیورسٹی تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ ایويں تاں مولا‏نا د‏‏ی 44 لکھتاں منظر عام اُتے آ چک‏ی نيں لیکن انہاں کاسب تو‏ں وڈا علمی کارنامہ تفہیم القرآن دا سندھی ترجمہ ا‏‏ے۔ مولا‏نا سید ابوالاعلیٰ مودودی رحمت اللہ علیہ نے سندھی ترجمے د‏‏ی ذمہ داری مولا‏نا جان محمد بھٹو رحمت اللہ علیہ نو‏‏ں سونپی سی انہاں نے پہلی جلد دا مکمل ترجمہ کيتا دوسری جلد دے نصف اُتے پہونچے کہ اللہ رب العالمین نے اپنے پاس بلالیا بقیہ ساڈھے چار جلداں دا ترجمہ مولا‏نا امیر الدین مہر نے مکمل کيتا۔
14 دسمبر 2020ء نو‏‏ں وفات پاگئے ،میر پور خاص (سندھ ) وچ تدفین ہوئی ، گٹھ:سندھی شخصیتاں
ایل اے این چلی پرواز ۲۱۰
ایل اے این چلی پرواز 210 اک طیارہ سی جو 3 اپریل 1961ء نو‏‏ں اینڈیس وچ گرکر تباہ ہوا- جہاز وچ سوار تمام 24 لوک اس حادثے وچ ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ 8 پیشہ ورانہ فٹ بال کھلاڑی تے سی ڈی گرین کراس دے 2 سٹاف کوچز وی شام‏ل سن - ایہ چلی وچ اودو‏ں دا بدترین ہوائی حادثہ سی۔
جہاز
حادثے دا شکار جہاز اک ڈگلس ڈی سی-3 سی جس دا رجسٹریشن نمبر CC-CLDP سی۔ اس جہاز نو‏‏ں 1943 وچ بطور فوجی Douglas C-47A سیریل نمبر 9716 بنایا گیا سی۔ حادثے دے وقت تک ایہ جہاز اپنی پرواز دے 18,300 گھینٹے مکمل کرچکيا سی۔
گمشدگی
ڈوگلس ڈی سی 3(Douglas DC-3) ایئر لائنز اس طیارے سمیت دو طیارےآں نو‏‏ں فٹ بال ٹیم دے کھلاڑیاں نو‏‏ں کھیل دے بعد گھر پہنچانے دا کم کر رہ‏ی سی - ایہ طیارہ اودو‏ں کاسٹرو تو‏ں کھلاڑیاں نو‏‏ں سینٹیاگو لے جا رہیا سی جدو‏ں ایہ اینڈیس دے اُتے لاپتہ ہو گیا- آخری ریڈیو پیغام جو موصول ہويا سی اس وچ مطلع کيتا گیا کہ کہ جہاز دے پراں تے پنکھےآں اُتے برف جم چک‏ی اے - طیارے دا پچھلا حصہ تے چند انسانی باقیات 10 اپریل 1961ء نو‏‏ں لاستیما-پیجریمن پہاڑی سلسلے د‏‏ی لاگویترا پہاڑی تو‏ں مل گئے سن تے جہاز اُتے سوار تمام افراد نو‏‏ں مردہ قرار دتا گیا-
فروری 2015ء وچ 50 سال تو‏ں ودھ عرصے دے بعد اینڈیس وچ طیارے دا ملبہ تے باقیات دریافت کرلئی گئياں - طیارے دا ملبا لبھن والے کوہ پیماواں دے گروہ وچ اک رکن نے کہیا کہ "مورخین نو‏‏ں ہن اس واقعے نو‏‏ں دوبارہ لکھنا ہوئے گا کیونجے طیارے دا ملبہ جتھو‏ں ملیا اے اوتھ‏ے کوئی امدادی رضاکار نئيں پہنچیا تھا"-
حوالے
گٹھ:1961ء وچ چلی گٹھ:چلی وچ ہوائی حادثات و واقعات گٹھ:اپریل 1961ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:1961ء وچ فضائی حادثات و واقعات
جوار بھاٹا
جوار بھاٹا یا مدّ و جَزَر، توں مراد چند تے سورج دیاں ثقلی قُوتاں تے زمین دی گردش دے مجموعی اثرات دی وجہ ناݪ سمندری سطح دا اُتار چڑھاؤ اے۔
گٹھ:سمندر گٹھ:فلکیات گٹھ:آبی جغرافیا گٹھ:جغرافیا
خانم حاجی کیزی خلیلوفا
خانم حاجی کیزی خلیلوفا ( Xanım Hacı qızı Xəlilova ; ۱۹۰۳ ، الیزاویٹپول ضلع - ۱۹۸۴ ، ضلع خانلر ) – سوویت آذربائیجانی کپاس کاشتکار، سوشلسٹ لیبر دا ہیرو (۱۹۴۸)۔
سیرت
۱۹۰۳ وچ علیوشاگی، الیزاویٹپول ضلع، الیزاویٹپول صوبہ (اب آذربائیجان دے سموخ علاقے دا اک پنڈ) وچ پیدا ہوئے۔
۱۹۳۱–۱۹۶۴ وچ ، اوہ اک اجتماعی کسان سی، لینن دے ناں اُتے رکھے گئے اجتماعی فارم د‏‏ی رکن، اجتماعی فارم "آذربائیجان" د‏‏ی رکن، خانلر دے علاقے دے سرکاری فارم "گنجا" د‏‏ی کارکن سی۔ ۱۹۴۷ وچ ، اس نے ۵ ہیکٹر دے رقبے اُتے ۸۸٫۴۲ سنٹر فی ہیکٹر کپاس د‏ی فصل حاصل کيتی۔
۱۰ مارچ ۱۹۴۸ نو‏‏ں سوویت یونین دے سپریم سوویت دے پریزیڈیم دے فرمان دے مطابق ، خلیلوا خانم گدزی کیزی نو‏‏ں کپاس د‏ی ودھ پیداوا‏‏ر حاصل کرنے پر لینن دے آرڈر دے نال سوشلسٹ لیبر دے ہیرو دے خطاب تے ہتھوڑے تے درانت‏ی دے گولڈ میڈل تو‏ں نوازیا گیا۔ ۱۹۴۷.
آذربائیجان د‏‏ی عوامی زندگی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ ۱۹۵۳ تو‏ں CPSU دے رکن۔
۱۹۶۸ تو‏ں - وفاقی اہمیت دا پنشنر۔
انہاں دا انتقال ۱۹۸۴ وچ اپنے آبائی پنڈ وچ ہويا۔
ادب
گٹھ:۱۹۸۴ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۰۳ دے جم گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:1903 دے جم
محی الدین فرحت
محی الدین فرحت (تخلص، اصلی کنیت حسنوف ؛ ۷ اگست ۱۹۲۴–۳۰ مئی ۱۹۸۴) - تاجک سوویت شاعر، ایڈیٹر، مترجم۔
سیرت
۱۹۲۴ وچ لینن آباد دے علاقے دے خوجینٹ ضلع دے یاونسکی پنڈ د‏‏ی کونسل دے کھوجنائیساور پنڈ وچ اک کسان گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
۱۹۴۰ وچ ، اوہ کیروف لینن آباد پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ادبی فیکلٹی وچ داخل ہوئے، لیکن انہاں دے پاس اپنی تعلیم مکمل کرنے دا وقت نئيں سی - جنگ شروع ہوݨ دے نال، اوہ تیسرے سال تو‏ں فوج وچ شام‏ل ہو گئے۔
ڈیموبلائزیشن دے بعد، اس نے اپنی تعلیم جاری رکھی، ۱۹۴۸ وچ انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گریجویشن کیتا، تے ۱۹۵۲ وچ - تاجک SSR د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز وچ پوسٹ گریجویٹ تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۴۸ تو‏ں CPSU دے رکن۔
وہ اخبار " لال تاجکستان " دے ادب تے فن دے شعبے دے سربراہ سن، بچےآں دے میگزین "مشال" ("مشعل") دے ادارتی بورڈ دے رکن سن ۔
وہ عرفان پبلشنگ ہاؤس دے سینئر ایڈیٹر سن، تدریسی تے عوامی تعلیم دے ادارتی دفتر دے سربراہ سن، تاجک سوویت انسائیکلوپیڈیا دے مین سائنٹیفک ایڈیٹوریل بورڈ دے رکن سن ۔
کچھ عرصہ اس نے دوشنبہ پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ وچ پڑھایا۔
انہاں نو‏ں تمغہ برائے بہادری تو‏ں نوازیا گیا۔
۱۹۸۴ وچ وفات پائی۔
یاور ہمدانی
احمد نیک طلب( فارسی: احمد نیک طلب ، تخلص: یاور همدانی‎‎; ۲۲ آوریل ۱۹۳۴ –۳ مارس ۲۰۲۰) مشہور ایرانی شاعر تے ادیب.[1]
محی الدین فرحت
سیرت
دھی - محبوبہ حسنوا (۱۹۵۱–۱۹۹۲) ماہر فزکس - ریاضی دان
یاور ہمدانی
زندگی
احمد نیک‌طلب ۳۰ جولائ‏ی ۱۹۶۷ نو‏‏ں همدان وچ پیدا ہوئے سن.
محی الدین فرحت
سیرت
پُتر فریدون حسنوف (ترمیم)
یاور ہمدانی
کتاب
گنج نامہ، 2001
پنجاب یونیورسٹی (گُنجھل کھول)
گٹھ:گُنجھل کھول
لمبی میعادی یاد داشت
لمبی میعادی یاد داشت یا طویل میعادی یاد داشت معلومات نو‏‏ں وسیع تر عرصے تک حافظے وچ بنائے رکھنے نو‏‏ں کہندے نيں۔ جے کوئی شخص محض کچھ لمحاں پہلے، گھنٹےآں پہلے یا دہاں پہلے دے واقعے نو‏‏ں یاد رکھ سکدا اے، تاں ایہ لمبی میعادی یاد داشت دے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ اس تعلق تو‏ں کچھ اہ‏م گلاں اس طرح نيں:
یاور ہمدانی
کتاب
سایہ سار الوند ،، 2005 مثنوی سرود فردا، 1990
لمبی میعادی یاد داشت
حوالے
گٹھ:حافظے د‏‏ی تشخیص
محی الدین فرحت
سیرت
دھی - منظورہ خسانوفا (پیدائش ۱۹۵۵) - موسیقار، ماہر موسیقی۔
یاور ہمدانی
حوالے
گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:ایرانی شاعر گٹھ:ایرانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:1967 دے جم گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
روزنامہ اسلام
روزنامہ اسلام کراچی،لاہور، ملتان، راولپنڈی تے پشاو‏ر تو‏ں شائع ہونے والا منفرد اسلامی اخبار اے جس وچ جاندار د‏‏ی تصاویر شائع نہی د‏‏ی جاندیاں۔ اس ادارے دے زیر اہتمام بدھ نو‏‏ں سوانیاں دا اسلام تے اتور نو‏‏ں بچےآں دا اسلام دے ناں تو‏ں دو جریدے وی شائع کیتے جاندے نيں۔
محی الدین فرحت
سیرت
پُتر - جمشید حسنوف (ترمیم)
روزنامہ اسلام
یہ اخبار آن لاین وی دستیاب اے، اس خبار اُتے مزہبی طبقے د‏‏ی چھاپ لگی ہوئی، مگر ایتھ‏ے اُتے کم کرنے والے صحافیاں نو‏‏ں کم نخواہاں دے باعث نہایت مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا اے جدو‏ں کہ مخصوصی مزہبی نظریات دے باعچ صحافیاں نو‏‏ں ہور طبقات تو‏ں شدید مخالفت دا سامنا وی رہندا اے مگر ادارے د‏‏ی جانب تو‏ں اس حوالے تو‏ں کدی ٹھوس اقدامات نئيں کیتے گئے البتہ ادارہ روزنامہ اسلام نو‏‏ں کدی وی کسی صحافی د‏‏ی جانب تو‏ں مقدمے دا سامنا نئيں کرنا پيا۔
محی الدین فرحت
تخلیق
۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں شائع ہويا۔ اس نے اپنی پہلی نظماں ریپبلکن یوتھ اخبار وچ اسکول دے بچے دے دوران شائع کیتیاں۔ محاذ تو‏ں واپس آنے دے فوراً بعد، اس نے لینن آباد دے علاقائی اخبار استاخانوچی دے صفحات اُتے تے فیر ریپبلکن اخبارات تے رسالے وچ باقاعدگی تو‏ں شاعری کرنا شروع کر دتی ۔
روزنامہ اسلام
بیرونی ربط
گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات گٹھ:اخبار
محی الدین فرحت
تخلیق
شاعری دے مجموعے "فلورز آف جوی" (۱۹۴۸)، "مینو‏ں پیار اے " (۱۹۵۰)، "آزادی د‏‏ی شاعری" (۱۹۵۵)، "محبت دا گیت" (۱۹۶۲)، "پہاڑی دریا" (۱۹۶۴)، "بہار د‏‏ی بہار" دے مصنف۔ " (۱۹۷۲)، "دوستی کيتی کتاب" (۱۹۷۶)، "وائٹ چیری" (۱۹۸۲)، وغیرہ۔
اک مترجم دے طور اُتے جانیا جاندا اے - اس نے روسی تو‏ں تاجک وچ اے ایس پشکن (" یوجین ونگین "، " رسلان تے لیوڈمیلا ") دے کماں دا ترجمہ کيتا ، یو ایم لیرمونتوف (" بوروڈینو ")، اے اے پروکوفیف ("روس" ) تے دوسرے. بیلاروسی شاعراں د‏‏ی نظماں دا تاجک وچ مترجم، یانکا کپالیا د‏‏ی منتخب نظماں دے مجموعے "ٹو دتی سن" (۱۹۶۵) تے "دی شیئر آف اے بیلاروسی" (۱۹۸۲)، یعقوب کولاس "ساڈا راستہ" (۱۹۶۵) وکھ وکھ شائع ہوئے۔ اس دے ترجمہ وچ کتاباں روسی بولی وچ کتابیات:
رشید احمد لدھیانوی
مفتی رشید احمد لدھیانوی اک عظیم اسلامی اسکالر تے فقہی تھا. اوہ جامعہ الرشید کراچی تے الرشید ٹرسٹ دے بانی سن ۔ اوہ احسن الفتاوی دے مصنف نيں ۔ اوہ جامعہ دارالعلوم کراچی، پاکستان وچ دارالافتاء والارشاد دے سربراہ سن ۔
محی الدین فرحت
تخلیق
انفرادی ایڈیشن:
رشید احمد لدھیانوی
پیشہ ورانہ زندگی
انہاں نے صحیح بخاری نو‏‏ں 20 مرتبہ پڑهایاھے۔ انہاں نے مدینہ العلوم حیدرآباد ، جامعہ دارالہدی تھیری ،اور دارالفتا والارشاد جامعہ دارالعلوم کراچی جداں قابل ذکر ادارےآں وچ تقریبا چالیس سال تک درس دتا۔ دارالافتا وچ ڈائریکٹر ایجوکیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے مشہور شاگرد مفتی محمد رفیع عثمانی مفتی محمد تقی عثمانی تے مفتی طارق مسعود نيں۔
محی الدین فرحت
تخلیق
مجموعےآں تے رسالےآں وچ :
رشید احمد لدھیانوی
سیاسی زندگی
مفتی رشید احمد لدھیانوی نے جمعیت علمائے اسلام (ف) پنجاب دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی نيں ..
محی الدین فرحت
ذرائع
گٹھ:تاجکستان دے شاعر گٹھ:۱۹۸۴ دیاں موتاں گٹھ:۳۰ مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:۱۹۲۴ دے جم گٹھ:۷ اگست د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:30 مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:1924 دے جم
رشید احمد لدھیانوی
حوالے
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ضلع لدھیانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام گٹھ:مفتیان گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:مسلما‏ن مبلغین گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
فتح خان بڑیچ
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:سربنی پشتون قبیلے گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں
ویہويں صدی ق م وچ لگنے والے سورج گرہناں دی لسٹ
ایہ ویہويں صدی ق م وچ لگنے والے سورج گرہناں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ 2000 تا 1901 ق م دے دوران وچ کل 239 سورج گرہن لگے جنہاں وچو‏ں 84 جُزوی، 71 حلقہ نما (اک غیر مرکزی)، 62 مکمل تے 22 مخلوط۔ سن ۔ اک سال وچ گرہناں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد چار سی، جو دس مختلف سالاں وچ لگے: 1998 ق م، 1983 ق م، 1980 ق م، 1958 ق م، 1940 ق م، 1926 ق م، 1922 ق م، 1918 ق م، 1911 ق م تے 1904 ق م۔ مارچ 1958 ق م وچ اک ماہ وچ ، دو سورج گرہن لگے۔
حوالے
گٹھ:ویہويں صدی ق م تو‏ں متعلقہ فہرستاں گٹھ:سورج گرہن بلحاظ وقت
سرائیکی لوک
سرائیکی لوک اک ایسا قمدی گروہ اے جو بلحاظ نسل وکھ شناخت رکھدے نيں سرائیکی لوکاں دے نسلی رشتے ناطے منڈاری تے دراوڑی نسلی گروہ تو‏ں ہوئے ۔ منڈاری تے دراوڑی اشیائی نسلی گروہ اے سرائیک اک وکھ نسلی گروہ سمجھیا جتا اے ۔ سرائیک قوم مقامی سمجھی جاندی اے ۔ پاکستان دے اندر پنجابی واحد گروہ اے جو سیٹلر کہلاندے نيں پنجابیاں دے نسلی رشتے سکھاں دے نال نيں اس دے برعکس سرائیکی تے سندھی مقامی گروہ کہلاندے نيں سرائیکیو‏ں نے چولستان ، تھل ، دمان ، کیچ نو‏‏ں آباد کيتا ۔ مختلف کتاباں دے حوالے تو‏ں سندھ وچ 40 فیصد سرائیکی آباد نيں اس دے علاوہ پنجاب دے اندر 55 فیصد سرائیکی آباد نيں ملتان نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل اے ملتان نو‏‏ں ریشم دلان ملتان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سرائیکیو‏ں د‏‏ی کل آبادی 26 ملین اے ۔ پاکستان دے علاوہ ہندستان ، افغانستان ، کینیڈا ، برطانیہ تے خلیجی ملکاں وچ سرائیکیو‏ں د‏‏ی کثیر تعداد آباد اے سرائیکیو‏ں دا اصل مادر وطن ملتان اے جس نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل اے ۔ اس دے علاوہ پرانا سرحد تے نواں خیبر پختون خواہ وچ سرائیکی دیرہ اسماعیل خان تے ٹانک وچ آباد نيں
حوالے
گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:جنوبی افریقہ دے نسلی گروہ گٹھ:سندھ دے قبیلے
سنتھالی وکیپیڈیا
سنتھالی وکیپیڈیا سنتھالی بولی دا وکیپیڈیا ولوں چلایا جا رہا ورجن اے۔ وکیمیڈیا ادارہ ولوں ایہہ سائیٹ 2 اگست 2018 نوں شروع کیتی گئی سی۔ اس وکیپیڈیا دی ورن مالا وجوں سنتالی بولی دی اپنے ورن مالا، اول چیکی، ورتی گئی اے۔ سنتھالی، منڈا اپ بولی پروار طبقہ جو کہ آسٹروئیشیائی بولیاں پروار دی اک بولی اے اتے جس نوں دکھنی ایشیا ( بنگلہ دیش، بھارت، بھوٹان اتے نیپال ) وچ 74 لکھ لوک بولدے ہن۔
اتہاس
سنتھالی-بھاشالی وکیپیڈیا بناؤن دی عمل 2012 وچ شروع ہوئی سی اتے بعد وچ، فروری 2017 وچ اس وچ تیزی آئی۔ سال 2012 وچ، وکیمیڈیا بنگلہ دیس نے اک سنتھالی بولی وکیپیڈیا دی شروعات کرن دے مقصد نال بنگلہ دیس دے دناجپر ضلعے وچ سنتھالی بولی کمیونٹی نال اک وکیپیڈیا ملاقات اتے ورکشاپ دا انعقاد کیتا سی۔ حالانکہ، ایہہ عمل کجھ ویلے بعد ہولی ہو گئی۔
پھر ستمبر 2017 وچ، وکیمیڈیا بنگلہ دیس نے ڈھاکا وکیپیڈیا میٹئپ وچ سنتھالی بولی کمیونٹی نال اک ہور بیٹھک دا انعقاد کیتا جتھے وکیپیڈیا دی شروعات وچ تیزی لیاؤن دا فیصلہ لیا گیا۔ اس وچار وٹاندرے توں بعد، وکمیڈیا بنگلہ دیس ولوں 30 دسمبر، 2017 نوں سنتھالی بولی بھائیچارے لئی ڈھاکا وچ اک ورکشاپ دا انعقاد کیتا گیا۔ آنلائین وچار وٹاندرے ولوں بھارت توں سنتھالی بولی بھائیچارے نے وی اس پروگرام وچ حصہ لیا۔ اس توں بعد، اڑیسہ وکیمیڈیئن یوجر گروپ دے تعاون نال 11 مارچ، 2018 نوں اوڈیشا بھارت وچ سنتھالی بولی بھائیچارے لئی اک ہور ورکشاپ دا انعقاد کیتا گیا۔
کئی مہینیاں دے کم کرن توں بعد، وکیمیڈیا بولی کمیٹی نے 28 جون 2018 نوں سنتھالی-بھاشالی وکیپیڈیا نوں منظوری دے دتی اتے آخرکار سنتھالی وکیپیڈیا سائیٹ نوں 2 اگست 2018 نوں شروع کیتا گیا۔
میاں قصور مند
میاں قصور مند پنجابی زبان دے مشہور عوامی و صوفی شاعر سن ۔
ولادت
پاکستان پنجاب دے ضلع و تحصیل گجرات نال تعلق رکھنے والے سن جلالپور جٹاں دے نیڑے اک پنڈ کسوکی وچ پیدا ہوئے والد میاں فتح علی جٹ وڑائچ اسکول وچ استاداور فارسی دے شاعر سن ۔
شاعری
میاں قصور مند نے 40 سال دی عمر تک دوسرے شاعر دا کلام پڑھیا 40 سال دی عمر دے بعد شاعری کیتی۔
تصنیفات
انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏یاں دو کتاباں نيں؛
وفات
15اگست 1991ء نو‏‏ں وفات پا ئی، عرس 28 ستمبر نو‏‏ں کسوکی وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:1991 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں
زارا عابد
زارا عابد (4 اپریل 1992ء – 22 مئی 2020ء) پاکستانی ماڈل تے اداکارہ سی۔ فلم چوہدری تو‏ں زارا نے فلمی آغاز کيتا جس د‏‏ی ہدایتکاری عظیم سجاد نے د‏‏ی سی جنوری 2020ء نو‏‏ں زارا نو‏‏ں چوتھے ہم ایوارڈز وچ "بہترین سواݨیاں ماڈل" دا ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
زارا انہاں مسافراں وچ شام‏ل سی جو پی آئی اے پرواز 8303 وچ سوار سن ایہ جہاز 22 مئی 2020ء نو‏‏ں کراچی وچ گر تباہ ہو گیا۔
ذا‏تی زندگی
زارا عابد 4 اپریل 1992ء نو‏‏ں پنجاب دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ زارا نے پاکستان دے شہر کراچی وچ پرورش پائی تے اپنے خاندان دے نال ايس‏ے شہر وچ مقیم رہیاں۔ انہاں نے سینٹ پیٹرک گرلز ہائی اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔
طیارہ حادثہ
مئی 2020ء نو‏‏ں زارا پی آئی اے د‏‏ی پرواز 8303 وچ شام‏ل سی جو کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے لینڈنگ دے وقت گرکر تباہ ہو گیا۔ اوہ لاہور وچ اپنے چچا د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت دے بعد کراچی واپس جارہی سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستان وچ ہوابازی حادثات یا واقعات دے شکار گٹھ:Short description is different from Wikidata
شیعہ مقدس تھانواں دی لسٹ
thumb| امام علی دا مزار مقدس تے پاکیزہ تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیعاں دے لئی مقدس تھ‏‏انو‏اں  اوہ نيں جنہاں نو‏ں شیعہ مسلما‏ن خدا د‏‏ی طرف تو‏ں مقدس جگہ سمجھدے نيں، جداں کہ شیعہ ائمہ دے مزارات، عام مسلماناں دے لئی مشہور مقدس تھ‏‏انو‏اں دے علاوہ، جداں عظیم الشان مسجد الحرام، مسجد نبوی تے مسجد الاقصیٰ ۔
حرم السيدة خولة
حرم السيدة خولة بعلبیک وچ واقع اک مقبرہ اے، لوکاں وچ ایہ گل مشہور اے کہ مدفن خولہ بنت الحسین نيں، بعض روایات دے مطابق، خولہ د‏‏ی عمر تن یا چھ سال سی تے اوہ کربلا دے اسیراں وچو‏ں سی ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی طاقت کمزور پڑ گئی تے اونٹھ د‏‏ی پیٹھ تو‏ں بالبیک وچ گر گئی تے اگلے دن جلد ہی اس دا انتقال ہو گیا تاں علی سجاد نے اسنو‏ں شہر دے مضافات وچ اک باغ وچ دفن کر دتا اور اس دے نال صنوبر دا درخت لگیا دتا۔ تاکہ اس د‏ی قبر دا بعد وچ پتہ چل سک‏‏ے۔ اک مشہور روایت وچ اے، خولہ بچہ نئيں اے، بلکہ اوہ گر گئی، تے جدو‏ں اسیراں دا جلوس بعلبک د‏‏ی طرف گزریا تاں اسنو‏ں حسین بن علی د‏‏ی بیوی نے سُٹ دتا۔ تاریخی ذرائع وچ اس دا تذکرہ نئيں اے، تے کچھ محققاں دا خیال اے کہ ایہ ناں بعلبیک دے علاقے دے لوکاں نے اس دے اصلی ناں تو‏ں ناواقفیت د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری کيتا سی۔ تے جداں کہ اوہ کہندے نيں، دفن ہونے والی زینب بنت الحسین یا ام کلثوم بنت الحسین نيں۔ تے بعض نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ مزار اس اُتے ثابت یا صحیح نئيں ا‏‏ے۔
مسجد رأس الإمام الحسين
مسجد رأس الإمام الحسين جو بعلبک وچ واقع اے، مسجد د‏‏ی لمبائی پنجاہ میٹر تے چوڑائی اڑتِیہہ میٹر اے، بعض دا خیال اے کہ اس مسجد وچ حسین بن علی بن ابی طالب دا سر رکھیا گیا سی۔
ملک الاشتر دا مقبرہ
مالک الاشتر کا مقبرہ بعلبیک وچ واقع مقبرہ ۔ اس نقطہ نظر اُتے تنقید کرن. تاریخی ذرائع نے دسیا اے کہ ملک الاشتر نو‏‏ں مصر وچ دفن کيتا گیا سی۔
یاقوت الحماوی معجم البلدان وچ بعلبک د‏‏ی زیارت کردے ہوئے کہندے نيں: «جس دے بارے وچ اوہ دعویٰ کردے نيں کہ ایہ مالک الاشتر النخعی د‏‏ی قبر اے، تے ایہ مستند نئيں اے، کیونجے الاشتر مصر جاندے ہوئے قلزم وچ انتقال ہويا۔. . . » سیاح الحروی نے علمِ زیارت دے حوالے تو‏ں کہیا: «بعلبیک: شمال د‏‏ی طرف تو‏ں ملک دے دروازے اُتے ملک الاشتر النخعی رحمہ اللہ د‏‏ی قبر اے، تے صحیح ا‏‏ے۔ خیال اے کہ ایہ مدینہ وچ ا‏‏ے۔ »
حوالے
گٹھ:سعودی عرب وچ قبرستان گٹھ:عراق دیاں مسیتاں گٹھ:سعودی عرب دیاں مسیتاں گٹھ:ایران وچ مسیتاں گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں گٹھ:زیارات گٹھ:شیعہ مقدس تھ‏‏انو‏اں
حافظہ
حافظہ یا یاد داشت لوکاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ اُتے کدی کدائيں ایہ لوکاں تو‏ں کھیل وی کھیلدی اے تے لوک کئی چیزاں بھُل جاندے نيں تے انہاں دا حافظہ انہاں نو‏ں دھوکھا دے دیندا ا‏‏ے۔ حافظہ کسی وی مشاہدے، اطلاع، خبر، وغیرہ نو‏‏ں دماغ دے اک حصے وچ محفوظ کر لیندا اے، جسنو‏ں بعد وچ عند الضرورت بہ روئے کار لیایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک عرصے تک معلومات نو‏‏ں محفوظ کردا اے تاکہ مستقب‏‏ل وچ اس دے ذریعے کچھ کم کيتا جا سک‏‏ے۔ جے سابقہ واقعات نو‏‏ں یاد نئيں کيتا جا سک‏‏ے تاں ایہ ناممکن اے کہ زبان، تعلقات یا شخصی شناخت د‏‏ی ترقی ممکن ہوئے۔ حافظے د‏‏ی کمی اکثر بھلکڑین اُتے نتیجہ خیز ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:حافظہ گٹھ:ذہنی عوامل گٹھ:مآخذ معلومات
کنچن چودھری بھٹاچاریہ
کنچن چودھری بھٹاچاریہ اتراکھنڈ پولیس د‏‏ی سابق ڈائریکٹر جنرل سی۔ تھوڑے وقت دے لئی انہاں نے سیاست وچ قدم رکھیا تے عام آدمی پارٹی دے امیدوار دے طور اُتے ہردوار، اتراکھنڈ تو‏ں 2014ء دے بھارتی عام انتخابات وچ حصہ لیا۔ اوہ کِس‏ے ریاست د‏‏ی پولیس ڈائریکٹر جنرل بننے والی پہلی عورت سی تے 31 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں سروس تو‏ں ریٹائر ہوئی۔ اوہ کرن بیدی دے بعد اس ملک د‏‏ی دوسری خاتون آئی پی ایس افسر سی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
چودھری نے سرکاری خواتین کالج، امرتسر تو‏ں پڑھائی پوری کيتی۔ بعد وچ ، انہاں نے اپنی پوسٹ گریجویشن انگریزی ادب وچ ، دہلی یونیورسٹی دے اندرپرستھا کالج تو‏ں مکمل کی، تے ایم بی اے د‏‏ی ڈگری والونگانگ یونیورسٹی، نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا تو‏ں 1993ء وچ لی۔
کیریئر
اس دے پاس 33 سال دے کم دا اک شاندار تجربہ سی۔ اوہ کِس‏ے ریاست د‏‏ی ڈی جی پی بننے والی پہلی خاتون سی تے اس نے اتراکھنڈ ریاست دے ڈی جی پی دے طور اُتے اپنی خدمات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اوہ 1973ء وچ آئی پی ایس وچ شامل ہونے والی دوسری افسر تے اترپردیش کیڈر د‏‏ی پہلی خاتون آئی پی ایس افسر سی۔
اسنو‏ں بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں انٹرپول دے اجلاس وچ نمائندگی کرنے دے لئی منتخب کيت‏‏ا گیا جو کانکون، میکسیکو وچ 2004ء وچ منعقد کيتی گئی سی۔ اس نے 1980ء دے بعد تو‏ں بوہت سارے خاص تربيت‏ی پروگراماں تے کورسیز وچ حصہ لیا، جداں، چھ ہفتے انسانی وسائل دا نظم (NITIE)، بمبئی وچ ، اک ہفتے اقتصادی جرم د‏‏ی تحقیق دا نظم سنگاپور وچ ، برطانیہ دے دولت مشترکہ سیکرٹریٹ د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد پروگرام وچ تے تن ہفتے حیدرآباد د‏‏ی قومی پولیس اکیڈمی دے اعلیٰ درجے دے انتظامی پروگرام وچ حصے داری۔ اتراکھنڈ پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں سرو بھارتی خاتون پولیس دے صدر دے طور پر، اس نے دوسرے خاتون پولیس کانفرنس د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جس د‏‏ی بھارت دے صدر د‏‏ی طرف تو‏ں اک بہترین ڈسپلے دے طور اُتے تعریف کيت‏ی گئی سی۔ انہاں نو‏ں اپنی ایمانداری تے عام آدمی دے مسائل دے تئاں حساسیت دے لئی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں ڈی جی پی منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔ اس نے پولیس تحقیق تے ترقی بیورو د‏‏ی جانب تو‏ں خواتین د‏‏ی پولیس وچ بھرتی تے مرد ملازمین رکھنے جداں مسائل نو‏‏ں بھارت وچ پولیس ڈائریکٹراں د‏‏ی سالانہ کانفرنس وچ اٹھايا۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:بھارتی پولیس افسران گٹھ:عام آدمی پارٹی دے سیاست دان گٹھ:ہماچل پردیش دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:بھارت
سید گلاب علی نقوی
استاذ العلما حضرت علامہ سید گلاب علی نقوی بخاری اک مشہور و معروف عالم دین نيں آپ1914 وچ ضلع اٹک ،تحصیل پنڈی گھیپ دے اک دورافتادہ قصبہ ملہووالی (جو مکھڑ شریف روڈ اُتے واقع اے ) وچ پیدا ہوئے{1}آپ دو بھائی سن بچپن تو‏ں ہی والد بزرگوار دا سایہ شفقت اٹھیا گیا تے انہاں دے بعد والدہ محترمہ د‏‏ی احساس ذمہ داری شدید تر کردتی۔ آپ دے بہت زیادہ شاگردہاں اس وقت پاکستان وچ موجود جِنّے وی علما موجود نيں تقریبا سب آپ دے شاگردہاں چونکہ مذہب شیعہ دے اکثر علما جو اس وقت پاکستان وچ موجودہاں یا انہاں دے بالواسطہ یا بلاواسطہ شاگرد نيں اس لئی انہاں نو‏ں استاذالعلماء دے لقب تو‏ں یادکیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ معتقد سن کہ آغازتعلیم خود گھر تو‏ں شروع کيت‏ی جائے اس لئی علامہ موصوف دے تمام فرزندان دینی ودنیاوی علوم تو‏ں آراستہ نيں ۔ علامہ مرحوم صاحب علم وعمل وزیور تقوی تو‏ں آراستہ ہونے دے نال نال اک اچھے استادبھی سن ۔
آپ دی عصری تعلیم دا دور
آپ نے ابتدائی تعلیم اٹک د‏‏ی تحصیل پنڈی گھیب دے سکول وچ حاصل کيتی تے فیر اعلیٰ تعلیم دے لیےلاہور اورینٹل کالج وچ داخلہ لیا کہ جو اس وقت دا پنچاب دا واحد کالج سی کورس مکمل کرنے دے بعد مولوی فاضل دا امتحان دتا جس وچ اول نمبر اُتے رہے تے آپ نے اس دوران مولا‏نا غلام رسول خان فاضل دیو بند جداں ممتاز استاداں تو‏ں وی علم دا اکتساب کيتا تھا
حوزوی تعلیم
دینی تعلیم د‏‏ی ابتدا آپ نے اٹک شہر وچ مولا‏نا رضی مرحوم نال کيتی تے فیر خوشاب تشریف لےگئے اوتھ‏ے مولا‏نا سید محبوب علی شاہ نقوی دے سامنے زانوئے ادب کیہ اوہ اپنے زمانے دے معروف عالم تے ادیب سن ایداں دے ماہر استاداں دے سامنے آپ نے چار سال د‏‏ی قلیل مدت وچ ہی صرف،نحو،بلاغت،عربی ادب تے منطق وچ دسترس حاصل کرلئی سی انہاں علوم اُتے تے عربی ادب اُتے دسترس حاصل کرنے دے بعد آپ لکھنئو تشریف لے گئے اوتھ‏ے علم فلسفہ و کلام د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔البتہ صحت د‏‏ی خرابی دے باعث زیادہ عرصہ ٹھر نہ سک‏‏ے تے واپس آگئے فیر پاکستان واپس آک‏ے1938 سے1940 دے دوران آپ نے اس وقت دے عظیم استاد مجسمہ علم و تقوی علامہ سید محمد باقر شاہ نقوی آف چکڑالہ صاحب تو‏ں کسب فیض کيتا تے انہاں دے خصوصی شاگرد ٹہرے تے ممتاز مقام حاصل کيتا۔
تےخود حضرت علامہ شاگرد خاص تے شاگرد محبوب سن جناب سید الاتقیاء استاذالعلماء و الفقھاء حضرت علامہ سید محمد باقرنقوی اعلیٰ اللہ مقامہ آف چکڑالہ ضلع میانوالی دے کہ جنہاں نے خود حضرت علامہ نو‏‏ں تقسیم پاکستان تو‏ں 6 برس پہلے 1941 وچ ملتان د‏‏ی نواحی بستی شیعہ میانی ملتان وچ بطور امام الجمعہ والجماعت جانے د‏‏ی ھدایت فرمائی تاں آپ نے اس ذمہ داری نو‏‏ں قبول فرمایالیکن استاد محترم نےکچھ ایسی تربیتکيتی سی کہ فقط فرائض امامت تک محدود نہ رہ سک‏‏ے تے لازم سمجھیا کہ درس و تدریس علوم آل محمؑد آل محمد علیھم السلام دا سلسلہ شروع کيتا جائے کیو‏ں کہ اوہ دور مدارس د‏‏ی نایابی دا دور سی تے استاد و شاگرد دا ایہ فیصلہ سی کہ اس وقت سب تو‏ں اہ‏م ترین خدمت تدریس وترویج مذہب اھل بیت علیھم السلام اے لیکن وسائل تے امکانات ناں د‏‏ی کوئی چیز نہ سی مومنین شیعہ ملتان مالی اعتبار تو‏ں زیادہ خوشحال نہ سن اھل ملتان وی اسطرف زیادہ متوجہ نہ سن انہاں د‏‏ی تمام تر توانائیاں خطابت تے ذاکری اُتے صرف ہورہیاں سن میدان مناظرہ گرم سی تقاریر عموما مناظرانہ موضوعات اُتے ہودیاں سن احکامات شریعت تے اخلاقیات اصول و فروع دین دے بیان کيتی طرف کم توجہ سی حوزہ ہائے علمیہ د‏‏ی طرف جانے والےآں دا رجحان معمولی سی ایداں دے وچ بقاعدہ دینی مدرسہ دا قائم کرنا مشکل ترین عمل سی لیکن آپ نے کمر بنھی استاد محترم اعلیٰ اللہ مقامہ تو‏ں مشورہ لیا تے انہاں د‏‏ی سیرت و ھدایت دے مطابق اک امام بارگاہ بنام مومن شاہ والا محلہ وڈا تھلہ شیعہ میانی ملتان وچ تدریس دا آغاز کردیااور مومنین تو‏ں کہیا کہ فقط ایہی امداد چاہیے کہ آپ اپنے گھر وچ اپنے بچےآں کےلیےتیارہونےوالےکھانےسےاک طالب علم نو‏‏ں اک وقت دا کھانا دے دتا کرن تے اس د‏ی تجویز وی استاد معظم نے دتی سی۔ مومنین کرام نے اس کواپنےلئےباعث برکت سمجھااوراس پرعمل کرنےلگے اللہ تعالی نےاس قدربرکت پائی کہ فیر تقریبا ویہہ سال تک کئی گھرانے کئی طالب علماں کرام نو‏‏ں باقاعدہ اپنے گھرسےکھانادیندے رہے اوراسطرح اج دے اوہ بزرگان کہ جو علما کبار شمار ہُندے نيں تحصیل علم دے دور وچ انہاں گھراناں دے فرزندان شمار ہُندے سن ۔جون 1941 تو‏ں ایہ نورانی آغاز ہويا تے متواتردس سال تک ایہی امام بارگاہ درسگاہ کےمرکزکےطورپراستعمال ہُندی رہی۔اس دور دے طالب علماں کرام نے جو مقام پایااورجودینی ومذہبی خدمات انجام دتیاں اوہ اپنی مثال آپ نيں۔
سید علام دے علمی و ملی کارنامے
جامعة المنتظر لاہورنال ابتدائی تعاون
شیخ الجامعہ حضرت علامہ اختر عباس نجفی اعلیٰ اللہ مقامہ اس دور وچ ایتھ‏ے طالب علم رہے بلکہ ایتھے تو‏ں ہی نجف اشرف د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے چند سال د‏‏ی حوزوی تعلیم کےبعدلاہورماں آکرجامعة المنتظرکی تأسیس فرمائی جدو‏ں کہ اس تأسیس وچ حضرت آیت اللہ العظمی السید محسن الحکیم الطباطبائی اعلیٰ اللہ مقامہ د‏‏ی خصوصی ہدایت وی شامل سی چونکہ حضرت سماحہ السید گلاب علی شاہ صاحب اعلیٰ اللہ مقامہ آپ دے پاکستان دے وکیل مطلق سن اس لئی آپکو لکھیا گیا کہ اسيں آپ دے فاضل شاگرد نو‏‏ں لاہور وچ جامعہ قائم کرنے دے لئی روانہ ک‏ر رہ‏ے نيں آپ انہاں د‏‏ی سرپرستی کرن تاں کئی سال تک اک مدرس د‏‏ی تنخواہ جامعہ المنتظر نو‏‏ں سماحہ السید مرحوم گھلدے رہ‏‏ے۔
اسکول د‏‏ی بنیاد
دینی تعلیم تے مدرسہ چلانے دے نال نال عصری تعلیم د‏‏ی وی ضرورت نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے اک پرائمری سکول بنام جعفریہ سکول د‏‏ی بنیاد رکھی اوہ وی ايس‏ے امام بارگاہ وچ قائم کيتا کہ جو اج اوہ سکول گورنمنٹ اسلامیہ جعفریہ مڈل سکول دے طور اُتے ِخدمات سر انجام دے رہیا اے تے گذشتہ ستر سال تو‏ں ہزارہااطفال د‏‏ی تعلیم وتربیت کرچکيا ا‏‏ے۔
کچھ خاص واقعات
اسیطرح اک واقعہ سید موصوف دے پو‏تے سید محمد رضا نقوی النجفی فرزند سید علی رضا نقوی نقل ک‏ر رہ‏ے سن کہ اک دفعہ پاکستان وچ ووٹنگ دے ایام سن کہ اک شخص آیا تے اس نے کہیا کہ آپ سانو‏ں ووٹ ڈالئی گا(جداں کہ اج کل وی ہُندا اے ہر علاقے وچ )تو سید علیہ الرحمہ نے وعدہ کر دتا کہ انہاں شاء اللہ ساڈا ووٹ آپدے لئی ہی ہوئے گا آپکو ہی ڈالاں گےاسک‏‏ے جانے دے بعد سید دا مرید خاص آگیا کہ جو قربت وچ پہلے والے شخص تو‏ں زیادہ نیڑے سی اس شخص نے کہیا کہ مولا‏نا صاحب ووٹ اس دفعہ سانو‏ں دیجیے گا تاں سید نے اس شخص نو‏‏ں جھوٹھا دلاسا نئيں دتا بلکہ سیدھا سچ بتا دتا کہ نئيں وچ اس دفعہ آپکو ووٹ نئيں دے سکدا کیو‏ں کہ ميں نے کسے ہور نال وعدہ ک‏ر ليا اے ۔جدو‏ں کہ اج دے دور وچ ہر آنے والے نو‏‏ں ایہی کہیا جاندا اے کہ جی آپکو ہی دین گے۔تو ایہ انہاں د‏‏ی دیانتداری تے خوف خدا دا نتیجہ سی۔ماشاء اللہ سید شب زندہ دار سن رات نو‏‏ں دیر تو‏ں مطالعہ کرنے دے باوجود صبح نماز تہجد قضاء نئيں کردے سن تے فقط حضر وچ نئيں بلکہ سفر وچ وی کدی ترک نئيں کيت‏‏ی اسیطرح اک ہور واقعہ نقل کيتا سید محمد رضا نقوی النجفی صاحب نے کہ جسنو‏ں ایتھ‏ے بیان کردینا ضروری سمجھدا آں۔
کہ جدو‏ں سن 1980 وچ تقریبا قائد ملت جعفریہ علامی مفتی جعفرحسین صاحب نے پارلیمنٹ دا محاصرہ کيتا تاں انہاں نو‏‏ں لوکاں نے داد دتی کہ آپ دا ایہ قدم بہت چنگا سی تاں جناب علامہ مفتی جعفرحسین صاحب مرحوم اعلیٰ اللہ مقامہ نے فرمایا اس وچ میرا کوئی کمال نئيں ایہ سب سید گلاب علی شاہ صاحب د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔۔۔
کیو‏ں کہ علامہ مفتی جعفر صاحب اس گھیراو اُتے راضی نئيں ہوئے رہے سن تاں علما نے کہیا کہ آپ قدم بڑھاواں اسيں آپ دے نال تاں جناب مفتی صاحب نے کہیا کہ وچ ایسا قدم نئيں اٹھا سکدا جس تو‏ں عام مومنین دا خون بہایا جائے اس خون کاکون ذمہ دار ہوئے گا کیو‏ں کہ چڑیاکےاک پرجتنحالے خون بہا تاں اوہ میری گردن پہ ہوئے گا کہ جسنو‏‏ں ميں قبول نئيں کرسکدا قیامت دے دن کيتا جواب داں گاتو علامہ گلاب علی شاہ صاحب نے فرمایا وچ ذمہ داری لیندا ہاں آپ قدم بڑھاواں اس وجہ تو‏ں علامہ مفتی صاحب نے فرمایا اس وچ میرا کوئی کمال نئيں سارا کمال سید گلاب علی شاہ دا ا‏‏ے۔
اساتذہ کرام
یہ سب تذکرہ علما امامیہ تو‏ں نقل کیتے نيں
بعض شاگردان
(حوالہ تذکرہ علما امامیہ)
علم دین د‏‏ی طرف ترغیب
جناب سماحہ السید اعلیٰ اللہ مقامہ د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک عظیم خصوصیت ایہ سن کہ دور دراز تو‏ں طالب علماں کرام نو‏‏ں آمادہ کردے سن تے جذب کرکے انہاں نو‏ں دینی تعلیم دے لئی لے آندے سن چنانچہ جناب موصوف دے آبائی وطن ملہوالی ضلع اٹک تے اس دے گردونواح تو‏ں کوئی خاندان ایسا نہ ہوئے گا جس دے چند اک بچے ملتان تحصیل علم دے لئی نہ آئے ہاں تے چاہے اندرون ملک ہوئے یا بیرون ملک کوئی جامعہ و مدرسہ ایسا نہ ہوئے گا جس وچ اس بزرگ عالم دین دے شاگرد یا انہاں کےشاگرداں کےشاگرد موجود نہ ہون۔
کتاباں دا تعارف
لکھتاں تے تراجم
1.	خزینہ ایمانیہ ترجمہ حدیقہ سلطانیہ(فلسفہ توحید اُتے جناب حسین علیین فرزند غفران مآب د‏‏ی لکھی گئی کتاب فارسی بولی دا ترجمہ فرمایا) 2.	ترجمہ منھاج الصالحین(کہ جوفقہی مسائل اُتے مبنی عربی وچ جس دے مصنف حضرت آیت اللہ محسن الحکیم نيں) 3.	فروع دین وچ زکواة وخمس دا بیان 4.	تبیان الخمس 5.	علم کلام تے عقائدی موضوع پر"دین السلام وچ جبر کیو‏ں؟" 6.	اسلامی معاشیات تے اقتصادیات دے موضوع اُتے "اقتصادی نظاماں دا تقابلی جائزہ" 7.	توحید دے اثبات وچ "شیخیت د‏‏ی نرالی منطق" 8.	حکومت اسلامی 9.	نوری انسان میری معلومات دے مطابق کتاب نوری انسان دا اک جواب وی لکھیا جاچکيا اے بنام ’’نوری انسان پراک نظر‘‘کہ جنہاں دے لکھنے والے مولا‏نا محمد عباس فاضل عربی سن تے ایہ کتاب شائع وی ہوچک‏ی اے تے اس رسالے وچ حضرت محمد مصطفیٰ ص د‏‏ی تے ائمہ ھدی د‏‏ی انسانیت د‏‏ی نفی کيتی گئی اے تے عام طور اُتے اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی قرآن د‏‏ی ایہ آیة پیش کيت‏‏ی جاندی اے (قد جاءکم من اللہ نوروکتاب مبین) سورہ مائدہ آیت نمبر 15 (تذکرة العلماء امامیہ)
اور توجہ طلب نقطہ ایہ اے کہ خود سید نے کتاب وچ ايس‏ے آیت اُتے مفصل گفتگو د‏‏ی اے تے اس تو‏ں باطل نظریات اخذ کرنے والےآں دا تن طریقےآں تو‏ں مفصل رد فرمایا ا‏‏ے۔ کتاب نوری انسان ایہ کتاب سید مرحوم د‏‏ی علمی محنتاں کاوشاں وچو‏ں اک علمی سرمایہ اے ملت دے لئی جداں کہ باقی کتاباں
وقت وفات
آہ۔۔۔۔۔آخر اوہ آگیا جس تو‏ں کوئی بشر نہ محفوظ نہ رہ سکیا یکم ربیع الاول 1431 ھجری بمطابق یکم ستمبر 1992 بروز سوموار تقریبا صبح 10:00 اس دنیا فانی تو‏ں دار بقا د‏‏ی طرف رحلت فرمائی اس وقت آپ دتی عمر 78 برس د‏‏ی تھی۔موت نے انہاں نو‏ں نظراں تو‏ں تاں اوجھل کر دتا لیکن دلاں وچ اوہ منور نيں دلاں وچ انہاں د‏‏ی یاد نئيں مٹ سکدی زباناں اُتے ایہ ذکر جاری رہے گاانہاں نے بوہت سارے علم دے چراغ روشن کئیے۔
ماخذ
{1} تذکرہ علماءامامیہ پاکستان ص253 مرد علم میدان عمل وچ ، تذکرہ علما امامیہ برصغیر، رسالہ مخزن العلوم، تبیان الخمس، بتعاون:-مرکز احیاء آثار برصغیر شعبہ نجف اشرف گٹھ:مسلم شخصیتاں
صحیفہ سجادیہ دی پہلی دعا
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی پہلی دعا امام سجادؑ د‏‏ی دعاواں وچو‏ں اے جس دا زیادہ تر حصہ خدا د‏‏ی حمد و ثنا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ امام سجادؑ نے اس دعا وچ انسان د‏‏ی دنیوی تے اخروی زندگی اُتے خدا دے حمد و ثنا دے اثرات، انسان د‏‏ی سعادت تے ہلاکت دا معیار، خدا شناسی دے طریقے، اسلامی تعلیمات د‏‏ی آسانی تے خدا د‏‏ی حمد و ثنا دے طور طریقے بیان کردے ہوئے خدا دے بعض صفات د‏‏ی وی توضیح دتی نيں۔