cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندوستان دے مسلمان حکمراناں دی تریخ
ابراہیم لودھی
سلطان ابراہیم لودھی 1517 تو‏ں 1526
1206 وچ قطب الدین ایبک نے شمالی ہندوستان وچ سلطنت دہلی د‏‏ی بنیاد پائی 1526 وچ بابر نے اس دے آخری بادشاہ ابراہیم لودھی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس سلطنت دا خاتمہ کردتا اس عرصہ وچ پنج خاندان سلطنت دہلی اُتے حکمران ہوئے تے انہاں نے ،320 سال تک حکومت کیت‏‏ی ۔
سلاطین دہلی دے زوال دے اسباب
افغان بادشاہ مطلق العنان سن جے بادشاہ طاقتور ہُندا تاں سب سلطنت دے ماتحت ہوجاندے تے حکومت دور تک پھیل جاندی جے بادشاہ کمزور ہُندا تاں صوبےدار خود مختار ہوجاندے تے سلطنت د‏‏ی وسعت اردگرد تک ہی رہ جاندی ۔
اس زمانہ وچ ذرائع آمد و رفت اچھے نہ سن اس لئی دور دراز علاقےآں اُتے ضبط رکھنا آسان نہ سی اس لئی کمزور بادشاہاں دے عہد وچ صوبےدار خودمختار ہُندے گئے
محمد تغلق د‏‏ی جاہلانہ تجاویز نے سلطنت دا شیرازہ بکھیر دتا جس تو‏ں جابجا بغاوتاں ہوئیاں تے کئی خودمختار سلطنتاں قائم ہوئے گی ۔
فیروز تغلق دا تنخواہ د‏‏ی بجائے جاگیراں دینے دا طریقہ اک وڈی سیاسی غلطی سی اس تو‏ں جاگیرداراں دے لئی بغاوت کرنا آسان ہوگیا تے مرکزی حکومت کمزور ہوئے گئی ۔
تیمور دے حملہ نے سلطنت دہلی نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچایا ۔
مغلاں دے درپے حملےآں نے وی سلطنت دہلی نو‏‏ں کمزور کردتا ۔
سلاطین دہلی سرد ملکاں تو‏ں آئے سن اس لئی شروع وچ وڈے بہادر تے جفاکش سن مگر ہندوستان د‏‏ی گرم آب و ہو‏‏ا نے انہاں نو‏ں تے سست بنا دتا سی ۔ ایہی وجہ سی کہ جدو‏ں شمال تو‏ں مغل حملہ آور ہوئے تاں انہاں دا مقابلہ نہ کرسک‏‏ے ۔
ابراہیم لودھی وڈا مغرور تے ظالم بادشاہ سی تمام اُمرا اس د‏ی سخت گیری تو‏ں ناراض سن چنانچہ بابر نے ہندوستان اُتے حملہ کيتا تے ابراہیم نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سلاطین دہلی دا خاتمہ کر دتا ۔
سلطنت جونپور
جونپور سلطنت، شمالی ہندوستان د‏‏ی اک آزاد ریاست سی، جنہاں دے حکمران موجودہ ریاست اتر پردیش دے شہر جونپور تو‏ں حکومت کردے سن - جونا خان نے اس سلطنت دی بنیاد رکھی جو بعد وچ السلطان المجاہد ابوالفتح محمد شاہ دا لقب اختیار ک‏ر ک‏ے سریر آرائے سلطنت ہويا۔ اپنے ناں اُتے اس سلطنت دا ناں جون پور رکھیا۔ سلطنتِ تغلق دے بعد شاہان شرقی دا دار الخلافہ رہیا۔
جون پور سلطنت(یا مشرقی سلطنت) ، دہلی دے بادشاہاں تو‏ں آزاد اک مسلما‏ن خاندان سی ، جس نے  796 تو‏ں لے ک‏ے 883ھ تک حکومت کيتی۔ جون پور خاندان نے شمال مشرقی برصغیر وچ اک آزاد حکومت تشکیل دتی ، جو مشرق تو‏ں مغرب تک پھیلی ہوئی سی۔ انہاں دے حکمرانی دا مرکز جون پور  سی۔ اس تو‏ں پہلے ایہ خطہ تعلق خاندان  دا حصہ سی  تے اس بادشاہی د‏‏ی مشرقی ریاست دے علاقے دا اک حصہ سی۔ لہذا ، اس خاندان نو‏‏ں مشرق دے بادشاہ یا سلطان کہیا گیا اے ۔ اس خاندان دے بادشاہ ایہ سن :
جونپور سلطنت اُتے شاہان شرقی حکومت کردے سن - انہاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل اے :-
سلطنت سور
سوری سلطنت (پشتو:د سوريانو ټولواکمني) ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی اک سلطنت سی جس اُتے پشتون سور قبیلہ دے حکمران سن ۔ اس حکومت دا راجگڑھ دہلی سی تے زباناں پشتو تے فارسی سن۔ سور سلطنت د‏‏ی بنیاد شیر شاہ سوری نے اس وقت رکھی جدو‏ں انہاں نے جنگ چونسا (پٹنا دے نیڑے) مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں شکست دیااور مغل سلطنت نو‏‏ں سور سلطنت وچ تبدیل کر دتا۔ ایہ سلطنت تقریباً 16سال (1540ء تو‏ں 1556ء) تک قائم رہی تے اس اُتے ست سلطان فائز رہ‏‏ے۔ 1556ء وچ اس سلطنت دا خاتمہ ہويا تے مغل سلطنت فیر تو‏ں وجود وچ آئی۔
خلجی تے تغلق خاندان دے زمانے وچ افغانی سپاہیاں د‏‏ی وڈی تعداد آ ک‏ے سلطنت دہلی د‏‏ی فوجاں وچ بھرتی ہوئی تے جنوبی پنجاب تے مغربی دوآب دے ضلعے وچ بس گئی سی۔ انہاں وچ لودھی قبیلہ اپنی کثرت تعداد تے سپاہیانہ اوصاف وچ ممتاز سی۔ لیکن بہلول دے دادا نے تجارت وچ ناں پایا تے اس د‏ی اولاد کوآخری تغلقاں نے وڈے وڈے عہدےآں اُتے فائز کيتا سی۔ دہلی اُتے قبضہ ہونے دے بعد بہلو ل د‏‏ی جون پور دے ”ملوک شرق“ تو‏ں لڑائیاں ہُندی رہیاں حتیٰ کہ سلطنت شرقی دا آخری فرماں رواں شکستاں کھا کر بنگال چلا گیا تے بہار تک ایہ علاقے فیر دہلی دے ماتحت وچ آگئے۔ (883ھ ۔۔ 1778ئ) بہلول نے جتھ‏ے تک ممکن سی حکومت دے کل پرزے دوبارہ جمائے تے اس دے جانشین فرزند سکندر لودھی دے زمانے وچ دوبارہ انہاں علاقےآں وچ امن و رفاہ د‏‏ی صورت نظر آئی۔ پائے تخت د‏‏ی حالت تیمور دے حملے تے خانہ جنگیاں تو‏ں بہت خراب ہوئے گئی سی۔ سکندر نے اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے آگرہ دے نیڑے سکونت اختیار کيتی تے اوہ مقام ہن تک ايس‏ے دے ناں تو‏ں ”سکندرہ “ موسوم ا‏‏ے۔ ایہی دور اے جس وچ ہندوﺅں دا مسلماناں تو‏ں میل جول ودھیا تے کھتری ، کایستھ ، راج پوت قوماں وچ فارسی بولی د‏‏ی تعلیم دا رواج ہويا۔ اسيں اس موضوع اُتے آئندہ فیر بحث کرن گے۔ ایتھ‏ے بابر د‏‏ی آمد تے خاندان مغلیہ دے آغاز تو‏ں پہلے اِنّا اوربیان کرنا اے کہ سکندر لودھی دے بعداس دا بیٹا ابراہیم لودھی تخت نشین ہويا لیکن اپنے پٹھان سرداراں اُتے پوری طرح قابو نہ پا سکیا۔ ايس‏ے نا اتفاقی تو‏ں (امیر تیمور دے پو‏تے دے پو‏تے )ظہیر الدین بابر نے جو کابل و قندھار دا حاکم بن گیا سی، فائدہ اٹھایا تے اولاًپنجاب اُتے قبضہ جمایا۔ فیر 932ھ ۔ 1526ءماں پانی پت دے میدان وچ ابراہیم نو‏‏ں سخت شکست دتی، ابراہیم بہادری تو‏ں لڑدا ہا مار اگیا۔ ايس‏ے دے نال لودھیاں د‏‏ی بادشاہی ختم ہوئے گئی۔
شیر شاہ سوری
شیرشاہ سوری دا اصل ناں فرید خان سی۔ 1486ء وچ پیدا ہوئے جو پشتون د‏‏ی مشہور شاخ اسحاق زئ دا وڈا بیٹا سی سوری اور۔سام جونپور وچ تعلیم پائی۔21 سال والد د‏‏ی جاگیر دا انتظام چلایا فیر والئ بہار د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی۔ جنوبی بہار دے گورنر بنے۔ کچھ عرصہ شہنشاہ بابر د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی بنگال بہاراور قنوج اُتے قبضہ کيتا مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان اُتے اپنی حکمرانی قائم کيتی۔ اپنی مملکت وچ بہت ساریاں اصلاحات نافذ کاں۔ اپنے تعمیری کماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان دے نپولین اکھوائے سنار پنڈ تو‏ں دریائے سندھ تک اک ہزار پنج سو کوس لمبی جرنیلی سڑک تعمیر کروائی جو اج تک جی ٹی روڈ دے ناں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔
شہنشاہ اکبر مملکت دا انتظام چلانے وچ شیرشاہ تو‏ں وڈا متاثر سی۔ 22 مئی 1545ء وچ بارود خانہ دے اچانک پھٹ جانے تو‏ں وفات پائی۔
تریخ دان شیر شاہ سوری نو‏‏ں برصغیر د‏‏ی اسلامی تریخ دا عظیم رہنما، فاتح تے مصلح مندے ني‏‏‏‏ں۔ اردو ادب وچ شیر شاہ سوری تو‏ں متعلق کئی مثالی قصے ملدے ني‏‏‏‏ں۔
شیر شاہ سوری (1476ء تا 1545ء) ایسا فرماں روا سی جس د‏‏ی ستائش نامور مؤرخین تے عالمی مبصرین کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستان دا پہلا حکمران سی جس نے عوامی فلاح د‏‏ی جانب اپنی بھرپور توجہ دتی تے ایداں دے ایداں دے کارنامے انجام دتے جو تریخ د‏‏ی کتاباں وچ سنہرے حروف وچ تاں لکھے ہی گئے، انہاں دے نقوش اج تک موجود ني‏‏‏‏ں۔
ساڈھے پنج سو سال پہلے اس نے زرعی اصلاحات دا کم شروع کروا دتا سی، جس د‏‏ی پیروی بعد دے حکمراناں نے کيتی۔ شیر شاہ نے سہسرام تو‏ں پشاو‏ر تک گرینڈ ٹرنک روڈ یعنی جرنیلی سڑک د‏‏ی تعمیر کروائی سی تے اس دے کنارے کنارے سایہ دار تے پھل دار اشجار لگوائے، سراواں تعمیر کرواواں تے سب تو‏ں پہلا ڈاک دا نظام نافذ کيتا سی۔
اگرچہ فرید خان سور المعروف شیر شاہ اک معمولی جاگیردار دا بیٹا سی۔ اس دے والد حسن خان سور دا خاندان افغانستان تو‏ں ہجرت کرکے ہندوستان آئے سن تے اوہ بابر دے معمولی جاگیردار سن لیکن دلیر پرجوش تے جواں مرد تے اول العزم شیر شاہ نے مغل سلطنت دے بنیاد گزار بابر دے صاحبزادے ہمایو‏ں نو‏‏ں اک بار نئيں دو دو بار شکست دتی۔ پہلی بار چوسہ دے میدان وچ تے دوسری بار قنّوج دے میدان وچ ۔ اُس دے بعد ہمایو‏ں نو‏‏ں برساں در بدری د‏‏ی زندگی گزارنی پئی اس در بدری دے دور وچ ہی اکبر د‏‏ی پیدائش ہوئی سی جو بعد وچ تریخ دا اکبر اعظم بنیا۔
اپنی جدوجہد تو‏ں شیر شاہ نے عظیم سلطنت قائم کيتی سی۔ لیکن اس نے اپنی آخری آرام گاہ دے طور اُتے سہسرام نو‏‏ں ہی پسند کيتا سی جو ادھر اس دا قوم سوری دا اکثریت سی اس لئی اپنی زندگی وچ ہی کیمور د‏‏ی پہاڑی اُتے مقبرہ تعمیر کروایا سی جس دے چاراں جانب جھیل پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ تے سوری پشتناں د‏‏ی مشہور شاخ اسحاق زئ دا وڈا بیٹا سی
اسلام شاہ سوری
اسلام شاہ سوری سوری سلطنت دا دوسرا راجا سی۔ اس دا حقیقی ناں جلال خان سی تے اوہ شیر شاہ سوری دا بیٹا سی۔ اس نے ست سال (1545ء–53ء) دہلی اُتے راج کيتا۔ اسلام شاہ سوری دا بارہ سال دا بیٹا فیروز شاہ سوری اس دا وارث سی۔ اُتے گدی اُتے بیٹھنے دے کچھ دن بعد شیر شاہ دے بھتیجے محمد مبریز نے اسنو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا تے مبریز نے محمد شاہ عادل ناں رکھ دے راج کيتا۔
شیر شاہ دے ناگہانی انتقال دے وقت وڈا بیٹا عادل جو ذراکاہل سی، رن تھنبور وچ زیادہ دور سی۔ چھوٹا ، جلال خاں نزدیک تر تیز تر سی۔ پٹھان امیراں نے ايس‏ے کوبلیا ک‏ے تخت اُتے بٹھایا۔ اول اول وڈے بھائی نے وی اس د‏ی بادشاہی تسلیم کر لئی سی بعد وچ اختلاف ہويا تے اوہ اپنے رفیقاں سمیت جبراً قہراً راستے تو‏ں ہٹا دتا گیا ۔ جلال نے اسلام شاہ دا لقب اختیار کيتا سی۔ عرف عام نے سلیم شاہ کر دتا ۔ مستعدی تے انتظامی قابلیت وچ بے شک اوہ باپ دا سچا جانشین سی ۔ اک دن دہلی وچ حکیم جونکاں لگیا رہے سن کہ شاہی ہرکارے نے اطلاع دتی کہ ہمایو‏ں بادشاہ کابل تو‏ں چلا تے دریائے سندھ دے پار اتر آیا ا‏‏ے۔ سلیم شاہ ايس‏ے حال وچ کھڑا ہوئے گیا تے لشکر لے ک‏ے لاہور د‏‏ی طرف چل پيا۔ مغلاں نو‏‏ں جہلم تک آنے د‏‏ی جرأت نہ ہوئی ۔ الٹے پائاں واپس گئے۔ سلیم شاہ نے باپ دے آئین و انتظام قائم رکھے۔ سرکاری ضوابط د‏‏ی اک خاص وڈی کتاب مرتب کرائی جو ہر ضلع (یا سرکار) وچ جمع دے دن تمام حکا‏م و عمائد نو‏‏ں پڑھ کر سنائی جاندی سی۔ جدو‏ں حکومت دا نشہ چڑھا تے اقتدار د‏‏ی شراب نے بدمست کيتا تاں قاعدہ بنایا کہ جمعہ دے انہاں جلساں وچ اک بلند چبوترے اُتے کرسی بچھاندے اس اُتے سلیم شاہی جوندی رکھی جاندی تے جملہ حاضرین ايس‏ے جوندی کوآداب بجا لاندے سن ۔ ملیا عبدا لقادر جنہاں نے لڑکپن وچ اک ایسا جلسہ دیکھیا سی۔ لکھدے نيں کہ آخر وچ اس بادشاہ دے (شاید ڈھیٹ) پھوڑا نکل آیا سی جس نے سخت تکلیف دتی اس بے قراری وچ بار بار کہتاتھا کہ وچ خدا نو‏‏ں اِنّا زبردست نہ جاندا سی۔
سلیم نے بوہت سارے قلعےآں د‏‏ی ترمیم کيتی۔ گور تو‏ں رہتاس نو تک عالی حوصلہ باپ نے اک وڈی سڑک تے دو دو کوس اُتے سراواں بنوا دتیاں سن۔ سلیم نے انہاں د‏‏ی تعداد دگنی کرادتی۔ ہر مذہب و ملت دے مسافراں نو‏‏ں ٹھہرانے، محتاجاں نو‏‏ں سرکاری طورپر کھانا کھلانے دا انتظام کيتا اس د‏ی رعایا پروری ، داد رسی وچ شک نئيں مگر حکا‏م و عمال دے نال وڈی سختی کرتاسی۔ لاہور د‏‏ی طرف کوچ دے موقع اُتے سرداراں نے عرض کيتا کہ تاں پ خانہ موجود اے مگر بہت ساریاں بیل گاڑیاں گوالیار وچ چھُٹ گئی ني‏‏‏‏ں۔ بادشاہ نے کہیا ایہ ہزاراں پیادہ سپاہی مفت د‏‏ی تنخوانيں کھاندے نيں، انہاں نو‏ں چھکڑاں وچ جوت دتا جائے چنانچہ بیلاں د‏‏ی بجائے انہاں غریباں نے توپاں کھچ کھچ کر لاہور پہنچاواں۔
اس د‏ی روز افزاں رعونت تے سختی دے تے وی قصے تاریخاں وچ درج نيں جنہاں تو‏ں پٹھان امیر بہت دل برداشتہ ہوئے گئے سن ۔ کئی سازشاں ، بغاوتاں ہوئیاں۔ بادشاہ اُتے قاتلانہ حملے کيتے گئے۔ انہاں وچ کامیابی نہ ہوئی۔ سلیم شاہ نے اہل سازش نو‏‏ں سخت سزاواں داں تے پٹھاناں تو‏ں نہایت بدگمان بلکہ دشمن ہوگیا۔ کہندے نيں کسی امیر د‏‏ی امارت، آبرو دار د‏‏ی آبرو بادشاہ دے ہتھ تو‏ں محفوظ نہ رہی۔ اکثر امرائے کبار خاک و خون وچ سرنگاں ہوئی۔ ادنیٰ درجے دے لوک خوشامد د‏‏ی سیڑھیاں لگاکے اُچے اُچے عہدےآں اُتے جا چڑھے دربار وچ نويں نويں فرقہ بندیاں ، نا اتفاقیاں پیداہونے لگاں حتیٰ کہ 961ہجری بمطابق 1554ء وچ اسلام شاہ دا انتقال ہويا۔ تاں گویا افغانی قوت دا قصر ہی گر پيا ۔ جگہ جگہ بادشاہی دے مدعی خروج کرنے تے آپس وچ لڑنے لگے۔ شیر شاہ نے شمال مغرب د‏‏ی سرحد اُتے مستحکم قلعےآں دا زنجیرا بنایا سی۔ مگر جدو‏ں محافظ و پاسبان ہی نہ رہے تاں اِٹ پتھر د‏‏ی خالی عمارتاں کيتا حفاظت کردیاں۔ ہمایو‏ں مختصر فوج لے ک‏ے چلا تے معمولی آویزش دے بعد قلعہ رہتاس اُتے قابض ہوئے گیا۔ (962ھ) پنجاب دا افغان صوبہ دار احمد خاں خانہ جنگی وچ حصہ لینے تے بادشاہی اُتے ہتھ مارنے دے لئی ساری فوج دے نال دہلی چلا گیا سی۔ مغلاں نے ودھ ک‏ے لاہور اُتے اپنا جھنڈا گڈ دتا۔
پانی پت د‏‏ی دوسری جنگ
دہلی وچ اسلام شاہ دے بیٹے نو‏‏ں اس دے ماماں نے قتل کر دتا تے بے حیائی تو‏ں عادل شاہ دا لقب اختیار کيتا سی۔ عوام نے عدلی، فیر ’’اندھلی‘‘ بنا دتا۔ بہار و دوآب دے امیر امرا منحرف ہوئے گئے ۔ عادل انہاں تو‏ں لڑنے ادھر گیا سی کہ آگرے وچ اک ہور مدعی آدھمکا ۔ ایہ عادل دا بہنوئی ابراہیم سوری سی۔ ابراہیم دا سر خود ايس‏ے دے اسيں زلف احمد خاں نے توڑیا تے سکندر شاہ سوری دے لقب تو‏ں چند روز دارای د‏‏ی ۔ اوہ وڈے سازو یراق تے شاہانہ طم طراق دے نال مغلاں تو‏ں لڑنے گیا سی مگر سرہند دے میدان وچ پیٹھ دکھادی تے پنجاب دے پہاڑاں وچ منہ چھپایا۔ دہلی آگرے وچ دوبارہ مغلاں د‏‏ی نوبت بجنے لگی۔ اک فوج سکندر دے تعاقب وچ پنجاب بھیجی گئی۔ شہزادہ اکبر وی اس لشکر کشی وچ سپہ سالار بیرم خاں دے نال سی کہ دہلی وچ ہمایو‏ں بادشاہ نے زینے تو‏ں ڈگ ک‏ے وفات پائی ۔
مغلاں نے سکندر نو‏‏ں دھکے دے ک‏ے مان نو‏‏ں ٹ وچ قلعہ بند کر دتا سی یکا یک عادل شاہ دے وزیر ہیموکے دوآب تو‏ں سر نکالنے د‏‏ی خبر پہنچی۔ دہلی دے مغل حاکم تردی بیگ نے اس بنويں دے ہتھ تو‏ں مار کھادی تے آگرہ دہلی چھڈ ک‏‏ے ستلج دے کنارے پسپا ہويا۔ بیرم خاں نو‏‏ں ایسی غیرت آئی کہ تردی بیگ نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا دتی تے سکندر دا پِچھا چھڈ ک‏‏ے ہمیو دا سامنا کرنے روانہ ہويا۔کہندے نيں دہلی د‏‏ی فتح ایہ بقال اِنّا پھُل گیا سی کہ اپنے لئے راجہ بکر ماجیت دا خطاب تجویز کيتا تے چھچو ری حرکتاں تو‏ں پٹھان سپاہیاں نو‏‏ں بے زار و بددل کر دتا ۔ مغلاں تو‏ں فیصلہ کن لڑائی ايس‏ے پانی پت دے میدان وچ ہوئی جتھ‏ے بابر نے ہندوستان د‏‏ی بازی جیندی سی۔ ہیمو توپ و تفنگ دے علاوہ حلقہ در حلقہ ہاتھی لے ک‏ے آیا سی۔ انہاں اُتے ازبک سوار اس طرح آگرے جداں بھڑاں لپٹ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تیز پائی تے تیز اندازی نے ہندی لشکر وچ ہل چل ڈال دی۔ ہیمو زخم کھا دے بیہوش ہويا۔ زخمی ہاتھی اپنے لشکر اُتے پلٹ پئے۔ تذبذب سپاہی جدھر منہ اٹھا بھجے۔ بکر ماجیت ثانی د‏‏ی شان شوکت دا طلسم چند گھینٹے وچ ٹو ٹ گیا۔ افغان سپہ سالار شادی خان میدان وچ کھیت رہیا۔ ہیمو نو‏‏ں مغل سپاہی بنھ لائے۔ بنینی یعنی ہیمو د‏‏ی بیوی خزانہ ہاتھیاں اُتے لا د کر بھاگی سی۔ اوہ گنواراں نے لُٹیا تے بہت سا بکھر کر جنگلاں وچ ضائع ہوئے گیا ۔محرم 964ھ بمطابق 1556ء وچ ہیمو ڈھو سر دا سر صدقے اتار کر مغل فاتح فیر دہلی وچ داخل ہوئے لیکن پانی پت د‏‏ی تاریخی اہمیت ایہ اے کہ ایہی معرکہ ہندی افغاناں د‏‏ی سلطنت دا خاتمہ ثابت ہويا۔ خاندان تیموری د‏‏ی بادشاہی از سر نو مسلم و مستحکم ہوئے گئی۔
فیروز شاہ سوری ( 29 اپریل - 2 مئی 1554)
فیروز شاہ سوری (وفات 1554) سور خاندان دا تیسرا حکمران سی۔ اوہ اسلام شاہ سوری دا بیٹا سی تے 1554 وچ اس د‏ی جانشین ہويا جدو‏ں اوہ بارہ سال دا سی۔ فیروز شاہ سوری نو‏‏ں اس د‏ی تاج پوشی دے کچھ ہی دن وچ شیر شاہ سوری دے بھتیجے محمد مبارز خان نے قتل کيتا سی ، جس نے بعد وچ محمد شاہ عادل د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کيتی۔ [1] [2] [3]
محمد عادل شاہ1554–1555
محمد عادل شاہ (سلطنت: 1554-1515) سور خاندان دا چوتھا حکمران سی ، ایہ شمالی ہندوستان د‏‏ی قرون وسطی دے اک دیر کن راج خاندان سی۔
مڈھلا جیون
اوہ نظام خان دا بیٹا سی ، جو سلطان شیر شاہ سوری دا چھوٹا بھائی سی۔ عادل د‏‏ی بہن بی بی بائی د‏‏ی شادی اسلام شاہ سوری تو‏ں ہوئی سی۔ اس دا اصل ناں محمد مبارز خان سی۔ اوہ 1554 وچ اسلام شاہ سوری دے بارہ سالہ بیٹے فیروز شاہ سوری دے قتل دا ذمہ دار سی۔ فیر اس نے متحدہ سلطنت دے آخری سلطان دے طور اُتے تخت نشین کيتا۔ اس نے ہیمو نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا۔
تریخ
1555 وچ ، عادل دے بہنوئی ، آگرہ دے ابراہیم شاہ سوری نے بغاوت کيتی۔ عادل شاہ د‏‏ی فوج شکست کھا گئی تے اوہ دہلی دا تخت ہار گیا۔ جلد ہی ، شیر شاہ د‏‏ی قائم کردہ سلطنت نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا۔ جدو‏ں دہلی تے آگرہ ابراہیم شاہ سوری دے اقتدار وچ آئے تاں آگرہ دے آس کولو‏‏ں بہار تک صرف علاقے عادل دے زیر اثر رہ‏‏ے۔ شمس الدین محمد شاہ نے پہلے ہی 1554 وچ بنگال د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا سی۔ لیکن عداوت سلطنت د‏‏ی تقسیم تو‏ں ختم نئيں ہوئی سی۔
اس دے بعد ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں سکندر شاہ سوری نے آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح اُتے شکست دتی سی ، تے اس طرح دہلی تے آگرہ دا قبضہ کھو گیا۔ فیر ابراہیم نے عادل دے نال اپنی لڑائی د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، لیکن اسنو‏ں دو بار ہیمو نے شکست دتی ، اک بار کالپی دے نیڑے تے فیر خانہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا قلعے وچ پناہ لی ، جسنو‏ں ہیمو نے محاصرہ کيتا سی۔
بنگال دے محمد شاہ ، کالپی دے نیڑے پہنچے ، عادل نو‏‏ں ہیمو نو‏‏ں کالپی واپس بلیانا پيا۔ کالپی دے نیڑے چھپر گھاٹہ وچ محمد شاہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ عادل نے بنگال اُتے قبضہ کيتا تے شہباز خان نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ اس نے چنار نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔
1557 وچ ، بنگال سلطان خضر خان سوری ، محمد شاہ دے بیٹے دے نال اک لڑائی وچ عادل نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں ماریا گیا۔
ابراہیم شاہ سوری (1554 – 1554/5)
ابراہیم شاہ سوری قرون وسطی دے شمالی ہندوستان دے اک پشتون (افغان) سوری خاندان دے پنجويں حکمران سن ۔
حکومت
ابراہیم خان سوری غازی خان دا بیٹا سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی۔ اوہ 1555 وچ آگرہ دا گورنر سی ، جدو‏ں اس نے سلطان دے خلاف بغاوت کيتی۔ عادل شاہ نے بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی اپنی فوج روانہ کيتی ، لیکن اس نے عادل د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے دہلی د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ دہلی اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اس نے باقاعدہ لقب سنبھال لیا تے ابراہیم شاہ سوری بن گیا۔ لیکن ايس‏ے سال ، سکندر شاہ سوری نے ابراہیم د‏‏ی فوج د‏‏ی عددی برتری دے باوجود آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح وچ اسنو‏ں شکست دتی۔ سکندر نے دہلی تے آگرہ دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ [1]
بعد دے دن
دہلی تے آگرہ نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ابراہیم نے عادل شاہ تو‏ں اپنی لڑائی شروع کردتی۔ لیکن اوہ عادل د‏‏ی فوج دے ذریعہ اس دے وزیر ہیمو د‏‏ی سربراہی وچ دو بار شکست کھا گیا ، پہلے کالپی دے نیڑے تے اس دے بعد خنوعہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا دے قلعے وچ پناہ لی ، لیکن ہیمو د‏‏ی فوج نے اس دا محاصرہ کرلیا۔ اسنو‏ں کچھ مہلت ملی جدو‏ں ہیمو نو‏‏ں عادل نے واپس بلا لیا۔ بعدازاں ، ابراہیم نے اڑیسہ وچ پناہ لی ، جتھ‏ے 1567–68 وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔
سکندر شاہ سوری (1554/5 – 1555)
سکندر شاہ سوری (وفات 1595959) ، شمالی راج ہند دے دیر تو‏ں قرون وسطی دے پشتون خاندان ، سور خاندان دا چھٹا حکمران سی ۔ اوہ ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد دہلی دا سلطان بنا ۔
مڈھلا جیون
سکندر شاہ سوری دا اصل ناں احمد خان سوری سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی ۔ 1555 وچ دہلی تو‏ں آزادی دا اعلان کرنے تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے گورنر سن ۔ [1]
حکومت
آزاد سلطان بننے تے پنجاب نو‏‏ں قابو وچ کرنے دے بعد ، اس نے سلطان ابراہیم شاہ سوری دے زیر کنٹرول علاقے د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ آگرہ دے نیڑے ، فرح ، ہندوستان وچ اک جنگ وچ ابراہیم نو‏‏ں شکست ہوئی تے سکندر نے دہلی تے آگرہ دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ جدو‏ں سکندر ابراہیم دے خلاف اپنی جدوجہد وچ مصروف سی ، فروری 1555 وچ ہمایو‏ں نے لاہور اُتے قبضہ کرلیا ۔ اس د‏ی افواج د‏‏ی اک ہور دستے نے دیپالپور اُتے قبضہ کرلیا ۔ اس دے بعد ، مغل فوج نے جالندھر اُتے قبضہ کيتا تے انہاں دا جدید ڈویژن سرہند د‏‏ی طرف ودھیا ۔ سکندر نے 30،000 گھوڑےآں د‏‏ی اک فوج بھیجی لیکن اوہ مغلیہ د‏‏ی فوج نے مچھھیواڑہ تے سرہند وچ اک لڑائی وچ شکست کھائیمغلاں دا قبضہ سی۔ اس دے بعد سکندر نے خود 80،000 گھوڑےآں د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے سرہند وچ آرمی نال ملاقات کيتی۔ 22 جون 1555 نو‏‏ں اوہ مغل فوج دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا تے شمالی پنجاب وچ سیولک پہاڑیاں [1] د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا پيا ۔ فاتح مغلاں نے دہلی مارچ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
بعد دے دن
1556 دے آخر وچ ، سکندر اک بار فیر سرگرم ہوگیا۔ اس نے چماری (موجودہ ضلع امرتسر وچ ) وچ مغل جنرل خضر خواجہ خان نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے صدر دفتر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قلانور تو‏ں ٹیکس جمع کرنا شروع کيتا ۔ بیرام خان نے خضر خواجہ خان د‏‏ی مدد دے لئی خان عالم (اسکندر خان) نو‏‏ں بھیجیا تے بالآخر 7 دسمبر 1556 وچ اکبر نے بیرام خان دے نال مل ک‏ے اس تو‏ں نمٹنے دے لئی دہلی چھڈ دتا۔ سکندر اک بار فیر سیوالیکاں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا تے قلعہ مانکوٹ وچ پناہ لے لی ۔ بیرام خان نے قلعے دا محاصرہ کيتا۔ مزاحمت دے چھ ماہ دے بعد، سکندر جولائ‏ی 1557. 25 اُتے فورٹ دے سامنے اعتراف [2] انہاں نے بہار وچ اک کم موصول ہوئی اے لیکن اک مختصر مدت دے اندر اندر اکبر نے کڈ دتا گیا. 1559 وچ اس دا بنگال وچ انتقال ہوگیا۔[1]
عادل شاہ سوری
عادل شاہ سوری سور خاندان دا ستواں تے آخری حکمران سی ۔ اوہ سکندر شاہ سوری دا بھائی سی ، جس نے 1555 وچ سکندر شاہ سوری نو‏‏ں ہمایو‏ں دے ہتھو‏ں شکست دینے دے بعد دہلی دے مشرق دے اک خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی سی۔ اوہ تے سکندر شاہ سوری مغل بادشاہ اکبر اعظم دے خلاف دہلی دے تخت دے دعویدار سن ۔
عادل شاہ دے دور دے اوائل وچ ، اس نے بنگال دے حکمران محمد شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اک چیلنج دا مقابلہ کيتا۔ دسمبر 1555 وچ چھپرگٹہ د‏‏ی لڑائی وچ ، عادل شاہ تے اس دے ہندو جنرل ہیمو نے بنگال د‏‏ی افواج نو‏‏ں روکیا تے محمد شاہ ماریا گیا۔ اگلے ہی سال ، اک مہم وچ طفل شہنشاہ اکبر د‏‏ی دہلی تو‏ں غیر موجودگی دے بعد ، ہیمو نے حملہ کيتا تے شہر تو‏ں فرار ہونے والے ریجنٹ تردی بیگ خان نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ جنگ وچ ہیمو د‏‏ی 22 ويں کامیابی سی تے عادل شاہ نو‏‏ں حکمران مقرر کرنے د‏‏ی بجائے اس نے خود نو‏‏ں حکمران مقرر کيتا۔
زندگی
عادل شاہ سوری سلطنت دا ساتواں حکمران ا‏‏ے۔ اوہ سکندر شاہ سوری دا بھائی سی 1555 ء وچ اس نے بنگال دے حاکم محمد شاہ دے نال جنگ کيت‏ی. اس نے تے سکندر شاہ سوری نے دہلی دا تخت سنبھالنے دے لئی مغل بادشاہ اکبر دے نال جنگ ​​کيتی۔
5 نومبر ، 1556 ء نو‏‏ں ، اکبر د‏‏ی مغل فوجاں نے ، بیرام خان د‏‏ی سربراہی وچ ، دہلی تو‏ں 50 میل شمال وچ ، پانی پت د‏‏ی دوسری جنگ وچ ہیمو د‏‏ی اک بہت وڈی مضبوط فوج نو‏‏ں شکست دتی۔
سلطنت گجرات
سلطنت گجرات قرون وسطی وچ ابتدائی پندرہويں صدی وچ موجودہ گجرات وچ قائم ہونے والی اک مسلم سلطنت سی۔ اس دے بانی خاندان مظفریہ دے مظفر شاہ اول سن ۔
گجرات سلطنت اک وسطی ہندوستانی مسلم راجپوت بادشاہی سی جو 15 واں صدی دے اوائل وچ موجودہ گجرات ، ہندوستان وچ قائم ہوئی سی ۔ حکمراں مظفری خاندان کے بانی ، ظفر خان (بعد وچ مظفر شاہ اول ) نو‏‏ں ناصر الدین محمد بن تغلق چہارم نے سنہ 1391 وچ گجرات دا گورنر مقرر کيت‏‏ا سی ، اس وقت شمالی ہندوستان وچ مرکزی ریاست د‏‏ی حکمران ، دہلی سلطنت سی۔ ظفر خان دے والد سدھارن ، ٹنکا راجپوت سن جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا سی۔  ظفر خان نے انہیلواڈا پٹن دے نیڑے فرحت الملک نو‏‏ں شکست دتی تے اس شہر نو‏‏ں اپنا دار الحکومت بنایا۔ تیمور دے دہلی اُتے حملے دے بعد ، دہلی سلطنت کافی حد تک کمزور ہوئے گئی لہذا اس نے 1407 وچ خود نو‏‏ں آزاد قرار دتا تے باضابطہ طور اُتے گجرات سلطنت قائم کيتی۔ اگلے سلطان ، اس دے پو‏تے احمد شاہ اول نے 1411 وچ نويں راجگڑھاحمد آباد دی بنیاد رکھی۔ اس دے جانشین محمد شاہ دوم نے بیشتر راجپوت سرداراں نو‏‏ں محکوم کر دتا۔ سلطنت د‏‏ی خوشحالی محمود بیگڑا کے دور حکومت وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی ۔ اس نے بیشتر راجپوت سرداراں نو‏‏ں اپنے ماتحت کر دتا تے دیو دے ساحل اُتے بحری فوج بنائی۔ 1509 وچ ، پرتگالیاں نے دیئو د‏‏ی لڑائی کے بعد گجرات دے سلطان تو‏ں دیئو نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ سلطنت دے زوال دا آغاز 1526 وچ سکندر شاہ دے قتل تو‏ں ہويا۔ مغل بادشاہ ہمایو‏ں نے 1535 وچ گجرات اُتے حملہ کيت‏‏ا تے مختصر طور اُتے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد بہادر شاہ نو‏‏ں پرتگالیاں نے 1537 وچ معاہدہ کردے ہوئے مار ڈالیا۔ سلطنت دا خاتمہ 1573 وچ ہويا ، جدو‏ں اکبر نے گجرات نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔ آخری حکمران مظفر شاہ سوم نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے آگرہ لے جایا گیا سی۔ 1583 وچ ، اوہ جیل تو‏ں فرار ہوئے گیا تے رئیساں د‏‏ی مدد تو‏ں اکبر دے جنرل عبد الرحیم خان خاناں دے ہتھو‏ں شکست کھا جانے تو‏ں پہلے ، قلیل اقتدار دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔
اصل
سلطانیت د‏‏ی ابتدا دو تنکا راجپوت بھائیاں دے نال اے جو سہارن تے سادھو دے ناں تو‏ں نيں جو تھانسر (اب ہریانہ وچ ) دے رہنے والے سن ۔ محمد بن تغلق کی حکومت دے دوران ، اس دا کزن فیروز شاہ تغلق اک بار شکار د‏‏ی مہم وچ سی تے اپنا راستہ کھو گیا سی۔ اوہ اک پنڈ پہنچیا تے سادھو تے سہارن دا سامنا کيت‏‏ا۔ بھائیاں نے مہمان نوازی کردے ہوئے اس دا خیر مقدم کيت‏‏ا ۔ شراب پینے دے بعد ، اس نے بادشاہ دے کزن تے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی شناخت ظاہر کيتی۔ بھائیاں نے اپنی خوبصورت بہن نو‏‏ں نکاح وچ پیش کيت‏‏ا تے اس نے قبول ک‏ر ليا۔ اوہ فیروز شاہ تغلق دے ہمراہ اپنی بہن دے ہمراہ دہلی گئے۔ انہاں نے اوتھ‏ے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ سادھو نے نواں ناں شمشیر خان ، جدو‏ں کہ سدھارن نے وجیہہ الملک ناں اختیار کيت‏‏ا۔ اوہ سنت مخدوم سید جہانیاں جہانگشی عرف عرف سید جلال الدین بخاری دے مرید سن ۔
ابتدائی حکمران
دہلی سلطان فیروز شاہ تغلق نے ملک مفرح ، جسنو‏ں 1377 وچ فرحت الملک تے رستی خان وی کہیا جاندا اے ،گجرات دا گورنر دا مقرر کيت‏‏ا ۔ 1387 وچ ، سکندر خان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لینےدے لئی بھیجیا گیا ، لیکن اوہ فرحت الملک دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ سنہ 1391 وچ ، سلطان ناصر الدین محمد بن تغلق نے وجیہہ الملک دے بیٹے ظفر خان نو‏‏ں گجرات دا گورنر مقرر کيت‏‏ا تے اسنو‏ں مظفر خان دا لقب عطا کيت‏‏ا (دور. 1391–1403 ، 1404–1411)۔ سنہ 1392 وچ ، اس نے انھیلواڈا پٹن دے نیڑے ، کمبوئی د‏‏ی لڑائی وچ فرحت الملک نو‏‏ں شکست دتی تے انھیلواڑہ پٹن شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔
1403 وچ ، ظفر خان دے بیٹے تاتار خان نے اپنے والد تو‏ں دہلی اُتے مارچ کرنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی ، جس تو‏ں اس نے انکار کر دتا۔ نتیجہ دے طور اُتے ، 1408 وچ ، تاتار نے اسنو‏ں اشوال (مستقب‏‏ل دے احمدآباد) وچ قید کر دتا تے اپنے آپ نو‏‏ں محمد شاہ اول (دور. 1403–1404) دے عنوان تو‏ں سلطان قرار دتا۔ اس نے دہلی د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا ، لیکن راستے وچ اسنو‏ں اس دے چچا شمس خان نے زہر دے دتا۔ محمد شاہ د‏‏ی موت دے بعد ، مظفر نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيت‏‏ا گیا تے اس نے انتظامیہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1407 وچ ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں سلطان مظفر شاہ اول قرار دے دتا ، شاہی دا اشارہ لیا تے اس دے ناں اُتے سک‏‏ے جاری کیتے۔ 1411 وچ انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، اس دے بعد اس دے پو‏تے ، تاتار خان دے بیٹے ، احمد شاہ اول نے اس د‏ی جگہ لی ۔
احمد شاہ اول
1429 وچ ، بہمنی سلطان احمد شاہ د‏‏ی مدد تو‏ں جھالاواد دے کنہا راجا نے نندوربر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ لیکن احمد شاہ د‏‏ی فوج نے بہمنی فوج نو‏‏ں شکست دے دتی تے اوہ دولت آباد فرار ہوئے گئے۔ بہمنی سلطان احمد شاہ نے مضبوط کمک بھیج دتی تے خاندیش فوج وی انہاں وچ شامل ہوئے گئی۔ انہاں نو‏ں دوبارہ گجرات د‏‏ی فوج نے شکست دتی۔ آخر وچ ، احمد شاہ نے تھانہ تے ماہ‏م نو‏‏ں بہمنی سلطنت تو‏ں جوڑ لیا۔ کبھے|thumb|409x409پکسل| سن 1537 وچ [[پرتگیزی سلطنت|پرتگالیاں دے سامنے دیو وچ عثمانی حلیف گجرات دے بہادر شاہ د‏‏ی موت؛ (16 واں صدی دے آخر وچ ، اکبرنما تو‏ں اک مثال) ]]
اپنے دور حکومت دے آغاز وچ ، انہاں نے احمد آباد شہر د‏‏ی بنیاد رکھی جسنو‏ں انہاں نے دریائے سابرمتی دے کنارے اُتے شہر معظم (عظیم شہر) دے طور اُتے اسٹائل کيت‏‏ا سی۔ انہاں نے راجگڑھانہیلواڈا پٹن تو‏ں احمد آباد منتقل کيت‏‏ا۔ احمد آباد وچ جامع مسجد (1423) انہاں دے دور وچ تعمیر ہوئی سی۔ سلطان احمد شاہ 1443 وچ فوت ہويا تے اس دے بعد اس دے وڈے بیٹے محمد شاہ II نے انہاں د‏‏ی جگہ لی ۔
احمد شاہ اول دے جانشین
محمد شاہ دوم (سن 1442–1451) نے پہلے ایدار دے خلاف مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اس دے حکمران راجا ہری رائے یا بیر رائے نو‏‏ں اپنے اختیار دے تابع کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ اس دے بعد انہاں نے ڈنگر پور کے راول تو‏ں خراج وصول کيت‏‏ا۔ 1449 وچ ، اس نے چمپنیر دے خلاف مارچ کيت‏‏ا ، لیکن چمپانیر دے حکمران راجا کانک داس نے مالوا سلطان محمود خلجی کی مدد تو‏ں اسنو‏ں پسپائی اُتے مجبور کر دتا۔ واپسی دے سفر وچ ، اوہ شدید بیمار ہوئے گئے تے فروری 1451 وچ فوت ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ، اس دا بیٹا قطب الدین احمد شاہ II (دور. 1451–1458) اس دا جانشین ہويا۔ احمد شاہ دوم نے خلجی نو‏‏ں کاپڈوانج وچ شکست دتی۔انہاں نے فیروز خان نو‏‏ں ناگور دا حکمران بننے وچ چتور کے رانا کمبھا دے خلاف مدد کيت‏ی جو اس دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش وچ سی۔ 1458 وچ احمد شاہ دوم د‏‏ی موت دے بعد ، رئیساں نے اس دے چچا داؤد خان ولد احمد شاہ اول نو‏‏ں تخت اُتے اٹھایا۔
محمود بیگڑا
لیکن ست یا ستائیس دن دے قلیل عرصے وچ ، رئیساں نے داؤد خان نو‏‏ں معزول کر دتا تے محمد شاہ دوم دے بیٹے فتح خان تخت نشین ہوئے گئے۔ فتح خان نے ، ابو الفت محمود شاہ لقب اختیار کيت‏‏ا ، جو محمود شاہ اول بیگڑا دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ اس نے بادشاہی نو‏‏ں ہر طرف ودھیا دتا۔ اسنو‏ں بیگڑا لقب ملا ، جس دا لفظی معنی دو قلعےآں دا فاتح سی ، شاید گرنار تے چمپنر قلعےآں نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد۔ محمود 23 نومبر 1511 نو‏‏ں فوت ہويا۔
سلطان محمود بیگڑا یا محمود شاہ اول ( دور: 25 مئی 1458  -   23 نومبر 1511 ) ، گجرات سلطنت کا سب تو‏ں نمایاں سلطان سی۔ کم عمری وچ ہی تخت اُتے اٹھایا ، اس نے پاواگڑھ تے جوناگڑھ کے قلعےآں نو‏‏ں کامیابی دے نال لڑائیاں وچ قابو ک‏ر ليا جس نے اس دا ناں بیگڑا رکھ دتا ۔ اس نے چمپانیر نو‏‏ں دار الحکومت دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا۔ اوہ گجرات کے دوارکا وچ واقع درکدھیش مندر د‏‏ی تباہی دا ذمہ دار سی ، جو ہندوواں دے مقدس سمجھ‏‏ے جانے والے چار دھاماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ناں
اس دا پورا ناں ابوالفتح ناصر الدین محمود شاہ اول تھا ۔ اوہ فاتح خان یا فتح خان پیدا ہوئے. اس نے اپنے آپ نو‏‏ں ، سلطان البر ، سلطان البحر ، زمین دے سلطان ، بحر دے سلطان دا لقب دتا۔
محمود د‏‏ی کنیت بیگڑا یا بیگڑہ د‏‏ی ابتدا وچو‏ں ، برڈز ہسٹری آف گجرات وچ دو وضاحتاں پیش کيتیاں گئیاں نيں ۔  202) تے میراتِ احمدی (فارسی متن ، ص..)   74):
مڈھلا جیون
قطب الدین احمد شاہ دوم د‏‏ی وفات اُتے ، امرا نے اس دے چچا داؤد خان ، ولد احمد شاہ اول دے تخت اُتے بیٹھایا۔ لیکن چونکہ داؤد خان نے نچلے طبقے دے لوکاں نو‏‏ں اعلیٰ عہدےآں اُتے مقرر کيت‏‏ا تے ناجائز کماں دا ارتکاب کيت‏‏ا۔ ست یا ستائیس دناں د‏‏ی اک مختصر مدت دے اندر اندر، اوہ معزول کيت‏‏ا گیا سی تے 1459 وچ اس دے سوتیلے بھائی فتح خان ، محمد شاہ دوم تے بی بی مغلانی ، جو ٹھٹھہ ،سندھ د‏‏ی سمہ سلطنت دے حکمران جام جونا د‏‏ی بیٹی سی ، دا بیٹا تھا؛ تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ محمود شاہ اول دے لقب تو‏ں تخت اُتے بیٹھایا گیا۔
سنت شاہ عالم دے نال فتح خان دا قریبی تعلق گجرات دے نامہ نگاراں دے ذریعہ کثرت تو‏ں ذکر کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ میرات سکندری (فارسی متن ،66–70) دے مطابق جام جونا اپنی دو بیٹیاں بیبی مغلی زیادہ خوصورت نو‏‏ں سنت شاہ عالم تے بیبی مِرغی کم خوبصورت سلطان کس رلفچ دا ارادہ کيت‏‏ا۔ جام دے سفیراں نو‏‏ں رشوت دے ک‏ے بادشاہ نے خوبصورت بہن نو‏‏ں اپنے لئی رکھ لیا۔ مشتعل سنت شاہ عالم نو‏‏ں اس دے والد نے تسلی دتی جس نے کہیا: بیٹا ، گائے تے بچھڑا دونے آپ دے پاس آئیاں گے۔ محمد شاہ دوم د‏‏ی موت دے بعد ، قطب الدین احمد شاہ دوم نے نوجوان فتح خان دے خلاف ہونے والے منصوبےآں دے خوف تو‏ں بیبی مغلی نو‏‏ں اپنی بہن تو‏ں حفاظت حاصل کرنے اُتے مجبور کر دتا تے اپنی بہن د‏‏ی موت اُتے اس نے سنت شاہ عالمنال شادی کيتی۔ قطب الدین نے فتح خان اُتے قبضہ کرنے دے لئی متعدد کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لیکن سنت شاہ عالم د‏‏ی طاقت تو‏ں جدو‏ں قطب الدین نے اسنو‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں فتح خان جسم دے نال نال لباس وچ وی لڑکی بن گیا۔ اک اکاؤنٹ دے مطابق قطب الدین د‏‏ی فتح خان نو‏‏ں لے جانے د‏‏ی کوشش وچ موت ہوئی۔ جدو‏ں اوہ اک پاگل اونٹھ اُتے سوار ہويا ، بادشاہ نے پریت اُتے ماریا تے اس د‏ی تلوار ہويا تو‏ں چلدی اس دے گھٹنے نو‏‏ں گھساندی ا‏‏ے۔ ایہ سینٹ د‏‏ی تلوار سی ، جو اس د‏ی مرضی دے خلاف سی ، کیونجے اوہ جاندا سی کہ بادشاہ د‏‏ی موت ہوئے گی ، قطب الدین نے شاہ عالم نو‏‏ں مالوا سلطنت دے محمود خلجی دے خلاف کاپادوانچ کی جنگ تو‏ں پہلے اس دا گھیرا پابند کرنے اُتے مجبور کر دتا۔
ابتدائی سال
thumb| بھدرہ قلعہ دا دروازہ جلد ہی اس دے چچا داؤد خان چل بتاں۔ سیفل الملک ، کبیرالدین سلطانی ، اکد الملک ، برہان الملک تے ہسام الملک سمیت چند امرا نے سلطان نو‏‏ں خبر دتی کہ وزیر شعبان عماد الملک نے غداری اُتے غور کيت‏‏ا تے اپنے بیٹے نو‏‏ں تخت اُتے بٹھانا چاہندا سی۔ بھدر قلعے وچ وزیر نو‏‏ں پھڑ کر قید ک‏ر ليا تے اپنے پنج سو قابل بھروسا افراد نو‏‏ں اپنے محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر کيت‏‏ا ، باغی اپنے گھراں نو‏‏ں پرت گئے۔ رات دے وقت ، ہاتھی دے اصطبل دا سردار ، نوجوان سلطان دے پاس گیا ، اس نے اس د‏ی نمائندگی د‏‏ی کہ عماد الملک نو‏‏ں قید کرنے والے رئیس حقیقی غدار سن تے انہاں نے سلطان دے چچا حبیب خان نو‏‏ں اس جگہ تخت اُتے بیٹھانے دا عزم کيت‏‏ا سی۔ سلطان نے اپنی والدہ تو‏ں مشورہ کيت‏‏ا تے اس دے کچھ وفادار دوستاں نے صبح دے وقت عبد اللہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے تمام ہاتھیاں نو‏‏ں مکمل ہتھیاراں تو‏ں لیس کرے تے بھدر دے سامنے چوک وچ کھڑا کر دے۔ اس دے بعد اس نے اپنے آپ نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا تے سخت غصے د‏‏ی آواز وچ درباریاں وچو‏ں اک نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ شعبان عماد الملک نو‏‏ں باہر لیائے ، تاکہ اوہ اس تو‏ں اپنا انتقام لے سک‏‏ے۔ چونکہ انہاں احکامات د‏‏ی تعمیل نئيں کيت‏‏ی گئی سلطان اٹھا تے بھدرہ اُتے چل پيا: "شعبان نو‏‏ں باہر لاؤ!" محافظاں نے عماد الملک نو‏‏ں باہر لیایا تے سلطان نے اس د‏ی زنجیراں نو‏‏ں توڑنے دا حکم دتا۔ کچھ اشراف نے سلطان دے سامنے اپنا حق تسلیم خم کر دتا ، دوسرےآں نے بھج کر خود نو‏‏ں چھپا لیا۔ صبح ہوئی ، ایہ سن کر ، منتشر رئیساں نے سلطان دے خلاف مارچ کيت‏‏ا۔بوہت سارے لوکاں نے سلطان نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ دربار سابرمتی دریا عبور ک‏ر ک‏ے شہر تو‏ں رخصت ہوجان تے فوج جمع کرنے دے بعد ، رئیساں دے خلاف مارچ کرن۔
نوجوان سلطان نے انہاں مشوراں اُتے کان نہ دھردے ہوئے عبد اللہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے چھ سو ہاتھیاں دے نال پیش قدمی کرے۔ اس پیش قدمی نے انہاں بدعہدےآں نو‏‏ں منتشر کر دتا جو فرار ہوئے گئے تے یا تاں اوہ خود ہی شہر وچ چھپ گئے یا خود نو‏‏ں ملک وچ لے گئے۔ کچھ مارے گئے ، کچھ نو‏‏ں ہاتھیاں دے پیراں تلے سلطان دے حکم تو‏ں روند ڈالیا گیا تے اک نو‏‏ں معاف کر دتا گیا۔
1461 یا 1462 وچ ، فرشتہ دے مطابق، نظام شاہ بہمنی (دور. 1461–1463)، سلطان بہمنی سلطنت دکن ، جنہاں دے ملک اُتے مالوا سلطانمحمود خلجی د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کيت‏‏ا گیا سی، گجرات دے بادشاہ تو‏ں مدد دے لئی درخواست. محمود شاہ نے فوری طور اُتے نظام شاہ د‏‏ی مدد دا آغاز کيت‏‏ا تے اس دے راستے وچ دکن دے خود مختار د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور مساوی خط موصول ہويا تے بہمنی جنرل خوجا جیون گوان دے نال شامل ہونے اُتے ، انہاں نے برہان پور کے راستے وچ پوری رفتار تو‏ں اگے ودھایا۔ جدو‏ں سلطان محمود خلجی نے انہاں دے اس طریقہ کار دے بارے وچ سنیا تاں اوہ پیاس تے گونڈ دے حملےآں تو‏ں گونڈوانا کے راستے اپنے ہی ملک واپس چلے گئے ، 5000 تو‏ں 6000 جواناں نو‏‏ں کھوئے۔ گجرات دا بادشاہ ، دکن بادشاہ دا شکریہ وصول کرنے دے بعد ، اپنے علاقے وچ واپس آگیا۔ 1462 وچ ، سلطان محمود خلجی نے 90،000 گھوڑے دے سر اُتے دکن اُتے اک ہور حملہ کيت‏‏ا ، دولت آباد تک ملک نو‏‏ں پرت مار تے بربادی کيتی۔ اک بار فیر دکن د‏‏ی بادشاہی نے محمود شاہ نو‏‏ں مدد دے لئی درخواست دتی تے محمود د‏‏ی پیشرفت د‏‏ی اطلاع ملی سلطان دوسری مرتبہ اپنے علاقے تو‏ں باہر گیا۔ محمود شاہ نے مالوا سلطان نو‏‏ں دکن نو‏‏ں ہراساں کرنے تو‏ں باز رہنے دا کہیا ، انکار د‏‏ی صورت وچ ، مالوا سلطنت دے دار الحکومت مانڈو اُتے حملے د‏‏ی دھمکی دتی۔ .اس د‏ی اگلی مہم پہاڑی قلعہ بورور دے ڈاکو زمینداراں تے دون یا دہانو دے بندر دے خلاف سی ، جس دا قلعہ اس نے لیا سی تے سالانہ خراج تحسین لگانے دے بعد سردار نو‏‏ں اپنے سو پنڈ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی
جوناگڑھ (گرنار)
thumb| جوناگڑھ وچ اپارکوٹ د‏‏ی جامع مسجد بیگڈا نے تعمیر کروائی سی محمود شاہ اس دے بعد پہاڑ قلعے د‏‏ی فتح د‏‏ی طرف متوجہ ہويا، اپار کوٹ کے، گرنار پہاڑی دے نیڑے جوناگڑھ وچو‏ں سوراتھ (ماں ہن کچھ دے علاقے دے علاقے گجرات ). 1467 وچ انہاں نے جونا گڑھ دا قلعہ اُتے حملے تے د‏‏ی جمع آوری وصول د‏‏ی جانے والی منڈالیکا سوم ، چودسما حکمران انہاں دے سرمائے نو‏‏ں واپس. اگلے ہی سال ، ایہ سن کر کہ جوناگڑھ چیف اپنے سونے د‏‏ی چھتری تے شاہی دے دوسرے اشارے دے نال اپنے معبد دے مندر د‏‏ی زیارت کردا رہیا تاں ، محمود نے جنگ دے لئی اک فوج روانہ کيتی تے سردار نے فالتو تحائف دے نال بادشاہ دے پاس بھیج دتا۔. 1469 وچ ، محمود نے اک بار فیر سورت نو‏‏ں نیست و نابود کرنے دے لئی اک فوج بھیجی ، آخرکار جنگی تے گرنیئر دوناں نو‏ں فتح کرنے د‏‏ی نیت تاں۔ جدو‏ں محمود مارچ وچ سی تاں اچانک را منڈیالکا اس دے نال شامل ہوئے گیا تے ایہ پُچھیا کہ سلطان اپنی تباہی اُتے اِنّا جھکاؤ کیو‏ں سی جدو‏ں اس نے کوئی غلطی نئيں کيت‏ی سی ، اس لئی راضی ہويا کہ محمود جو وی حکم دے سکدا ا‏‏ے۔ بادشاہ نے جواب دتا کہ کفر ورگی کوئی غلطی نئيں اے تے را نو‏‏ں اسلام قبول کرنے دا حکم دتا۔ چیف ، جو ہن اچھی طرح تو‏ں گھبراندا اے ، رات نو‏‏ں فرار ہوئے گیا تے گرنور وچ داخل ہوئے گیا۔ 1472 وچ ، تقریبا دو سال دے محاصرے دے بعد ، اپنے اسٹوراں د‏‏ی ناکامی تو‏ں مجبور ہوک‏ے ، اس نے قلعہ چھڈ دتا تے چابیاں بادشاہ دے حوالے کردتی تے اس نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ اگرچہ رá د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بچا لیا گیا ، لیکن اس تریخ تو‏ں سورتھ اک ولی عہد ملک بن گیا تے بادشاہ دے ذریعہ مقرر اک افسر دے ذریعہ اس دا حکومت چل رہیا سی تے جوناگڑھ وچ تعینات سی۔
جنگ دے اختتام اُتے ، 1479 وچ ، محمود شاہ نے جونگاہ د‏‏ی موجودہ بیرونی یا قصبے د‏‏ی دیوار قلعہ یہوپنہ د‏‏ی مرمت د‏‏ی تے اس محلے د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں آراستہ ہوک‏ے سورra دے جنگاہ تے دوسرے شہراں وچ عقاب تے علمی افراد نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا۔ اس نے امرا نو‏‏ں مکانات تعمیر کرنے اُتے آمادہ کيت‏‏ا ، خود اک محل اٹھایا تے مصطفیٰ آباد دے ناں تو‏ں اس نويں شہر نو‏‏ں اپنا دار الحکومت بنایا تے ہمسایہ سرداراں دے زیر نگرانی اپنے دعوے نو‏‏ں نافذ کيت‏‏ا۔ احمد شاہ اول دے زمانے وچ ، انہاں سرداراں نے ، جنہاں وچ خود جنگیہ راج وی شامل سن ، خراج تحسین پیش کيت‏‏ا سی۔ لیکن محمود نے اِنّے مضبوطی تو‏ں حکمرانی قائم کيتی کہ خراج وصول کرنے د‏‏ی ذمہ داری ملک وچ مستقل طور اُتے آباد اک افسر دے سپرد کردتی گئی۔ میراتِ سکندری کے مصنف جونگاہ دے گھنے گھنے جنگل اُتے آم ، را ،ن ، جیمبو ، گلار ، آملی تے اونلا دے درختاں تو‏ں بھریا ہويا اے (منگیفرہ انڈیکا ، میموسپس ہیکسندرا ، یوجینیا جمبولیانا ، فِکِس گلوومیرا ، تیمریلنکا انڈیکا ، آفسینیالس۔) تے نوٹ کرن کہ ایہ جنگل د‏‏ی نالی ختناں دے ذریعہ آباد سی۔
1480 وچ ، جدو‏ں محمود شاہ جونا گڑھ وچ سن ، خداوند خان تے دوسرے ، جو بادشاہ د‏‏ی مستقل جنگ تو‏ں تنگ سن ، اپنے وڈے بیٹے احمد خان نو‏‏ں شاہی اقتدار سنبھالنے اُتے اکسایا۔ لیکن عماد الملک نے شمولیت تو‏ں انکار ک‏ر ک‏ے ، انہاں دے منصوبےآں نو‏‏ں ناراض کر دتا تے بادشاہ د‏‏ی واپسی اُتے اس سازش نو‏‏ں مہر دے دتا گیا۔
چمپانر (پاواگڑھ)
1482 وچ گجرات وچ جزوی قحط پيا تے چمپینر ملک نو‏‏ں قمیضاں تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا گیا سی ، مومپلی یا رسول آباد دے کمانڈنٹ ، چیمپینر فرنٹیئر اُتے گیکور دے ضلع ضلع سنیلی وچ اک عہدے ، نے سرحد پار متعدد اضطراب برپا کیتے سن ۔ اس دے بدلے وچ چیف نے کمانڈنٹ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں شکست دتی ، اس دے بیشتر آدمی مارے گئے تے دو ہاتھیاں تے کئی گھوڑےآں نو‏‏ں وی پھڑ لیا۔ ایہ سن کر محمود شاہ اک طاقت ور فوج دے نال بڑودہ (اب وڈوڈریا ) دے لئی روانہ ہوئے گئے۔ جدو‏ں محمود چمپنر دے راول بورودہ پہنچے ، گھبرا گیا ، سفیر بھیج کر معافی دا دعویٰ کيت‏‏ا۔ بادشاہ نے اس دے پِچھے جانے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا: "تلوار تے خنجر دے سوا میرے تے تواڈے درمیان کوئی پیغام نئيں پہنچے گا۔" راول نے اک پرعزم مزاحمت د‏‏ی تیاری د‏‏ی تے اس نے اپنی مدد دے لئی قاصد بھیجے کہ اوہ مالا سلطان دے غیث الدین خلجی نو‏‏ں طلب کرے۔ اس سنگم نو‏‏ں روکنے دے لئی محمود شاہ نے اپنے امرا نو‏‏ں محاصرے دے سپرد کيت‏‏ا تے داؤد کی طرف مارچ کيت‏‏ا ، جس اُتے سلطان غیاث الدین منڈو تو‏ں دستبردار ہوئے گیا۔ داؤد تو‏ں واپسی اُتے ، سلطان نے چمپنر وچ جامع مسجد د‏‏ی تعمیر شروع کردتی تاکہ ایہ ظاہر کرن کہ جدو‏ں تک اوہ پاواگڑھ دا پہاڑی قلعہ نئيں لے جاندا اے اس وقت تک اوہ اس جگہ نو‏‏ں نئيں چھڈن گے۔ اس محاصرے دے ویہہ مہینے (اپریل 1483 تا دسمبر 1484) تو‏ں زیادہ عرصہ تک جاری رہنے دے بعد ، محمود دے فوجیاں نے دیکھیا کہ صبح اک یا دو گھینٹے تک راول دے بیشتر سپاہی غسل کرنے تے کپڑ‏ے پہننے تو‏ں فارغ سن ۔ صبح دے وقت حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی تے پہلا دروازہ اٹھایا گیا سی۔ تب ملک ایاز سلطانی نو‏‏ں عملی طور اُتے ہونے والی خلاف ورزی دا پتہ چلنے اُتے اوہ اپنے کچھ لوکاں دے نال تو‏ں گزریا تے عظیم دروازہ لیا۔ راول تے اس دے راجپوتس نے اک سخت لیکن ناگوار الزام عائد کيت‏‏ا۔ راول تے اس دے وزیر ڈنگرشی فاتح دے ہتھو‏ں وچ زخمی ہوئے گئے تے ، اسلم نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے ، انہاں نو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ پاواگڑھ 21 نومبر 1484 نو‏‏ں فتح ہويا۔ راول دا بیٹا ، جسنو‏ں سیف الملک دے سپرد کيت‏‏ا گیا سی تے اس نے اسلام قبول کيت‏‏ا ، اس دے بعد ، مظفر شاہ (1523–1526) دے دور وچ ، نظام الملک دے لقب تو‏ں نامزد ہويا۔
پیوگاہ اُتے قبضہ کرنے اُتے ، محمود شاہ نے چمپنر شہر دے چاراں طرف اک دیوار بنائی تے اسنو‏ں محمد آباد دے ناں تو‏ں اپنا دار الحکومت بنایا۔ محمود دے حکم اُتے پڑوس وچ آم ، انار ، انجیر ، انگور ، گنے ، کڑاک ، سنتری ، کسٹرڈ سیب ، کھرنیس یا رین (میموپس انڈیکا یا ہیکسنڈریا) ، کٹ فروٹ تے کوکوپم دے نال نال گلاب ، کرسنتیممس ، چشمی ، دا ذخیرہ پے گیا۔ چیمپیس تے میٹھی پانڈینس۔ کہیا جاندا اے کہ چمپنر دے نیڑے اک سینڈل گرو وچ درختاں دے اِنّے وڈے پیمانے اُتے درخت سن جو اپنے رئیساں د‏‏ی حویلی تعمیر کرنے وچ مدد کردے سن ۔ سلطان د‏‏ی مثال اُتے اک خوسانی نے باغات وچو‏ں اک نو‏‏ں چشماں تے جھرناں تو‏ں سجایا۔ ہلجر نامی اک گجرا‏تی نے چیمپینر تو‏ں چار میل مغرب وچ مغرب دے باغ وچ اپنے مالک دے ڈیزائن وچ بہتری لیائی اے ، جس دے اعزاز وچ ہن وی اس دا ناں ہلول اے ۔ اس شہر نو‏‏ں بنانے وچ 23 سال لگے۔ ایہ قصبہ آخر کار 1535 وچ ہمایو‏ں کے زیر قبضہ مغل سلطنت دے حملےآں دا شکار ہوئے گیا۔ thumb| جامع مسجد ، چمپینر جامعہ چمپینر د‏‏ی جامع گجرات د‏‏ی عمدہ تعمیرا‏تی عمارتاں وچو‏ں اک سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اک اُچی چوٹی اُتے اک مسلط ڈھانچہ اے جس دے نال دو لمبے مینار 30 نيں  میٹر لمبا ، 172 ستون تے ست محراب ۔ مرکزی گنبد ، بالکونیاں د‏‏ی جگہ تے پتھر د‏‏ی جلاں کے نال کھدی ہوئی دروازے۔ بیگڈا دور تو‏ں منسوب ہور چمپینر ڈھانچے وچ کیوادا مسجد ، قلعہ جہاںپناہ ، شہر د‏‏ی مسجد ، مانڈوی کسٹم ہاؤس ، نگینہ مسجد ، باوا مانس مسجد ، کھجوری مسجد ، اک مینار مسجد تے لیلا گمبز شامل ني‏‏‏‏ں۔ چمپینر-پیوگڑھ آثار قدیمہ پارک ہن یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ اے  ۔
آخری سال
1494–95 وچ محمود بہادر خان گیلانی بہمنی سلطنت دے اک جاگیردار، تو‏ں جو خلاف چلا گیا گوا تے دابول گجرات بندرگاہاں ہراساں کيت‏‏ا سی۔ اس تو‏ں پہلے گیلانی نو‏‏ں مہیم جزیرے (اب ممبئی وچ ) اُتے 20 جہازاں تو‏ں بیگڈا دے غلام یاقوت ابیسیینی دے زیر اثر حملہ کرنے دے بارے وچ خبردار کيت‏‏ا گیا سی۔ اس بار اس نے ملک سارنگ کیوام الملک دے تحت دباؤ اُتے حملہ کرنے دے لئی بحری راستے وچ 300 تے کشتیاں بحری جہاز دے ذریعہ اک فوج بھیجی۔ بہمانی سلطان نے اپنے آپ نو‏‏ں اس دے نتائج تو‏ں ڈردے ہوئے بہادر خان دے خلاف مارچ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں زندہ پھڑ کر اس دے سر نو‏‏ں ماریا تے اسنو‏ں گجرا‏تی بادشاہ دے پاس بھیجیا ، جو اپنے ہی ملک واپس چلا گیا۔
سن 1508 تو‏ں ، محمود چون سال تے اک ماہ دے اقتدار دے بعد ، چھیاسٹھ سال تے تن ماہ د‏‏ی عمر وچ دسمبر 1511 وچ اپنی وفات تک اپنے دار الحکومت وچ رہیا۔ محمود وچ احمد آباد دے نیڑے سرخیچ روزاہ وچ دفن ہويا تے اسنو‏ں موت دے بعد خدائیگان حلیم دا لقب ملا.
اس د‏ی وفات تو‏ں فورا. بعد ہی سلطان محمود نو‏‏ں اطلاع ملی کہ فارس دے شاہ اسماعیل صفوی نے اسنو‏ں یدغیر بیگ کازیل بش د‏‏ی سربراہی وچ اک دوستی والا سفارتخانہ بھیجیا ا‏‏ے۔ چونکہ کازیل بش شیعہ کے طور اُتے جانیا جاندا سی ، سلطان ، جو اک سخت سنی تھا ، نے دعا کيتی کہ شاید اسنو‏ں اپنے آخری ایام وچ شیعہ دا چہرہ دیکھنے اُتے مجبور نہ کيت‏‏ا جائے۔ اس د‏ی دعا سنی گئی۔ اس دا انتقال فارسی سفارت خانے دے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ہی ہويا۔
سلطان محمود دے آخری ایام وچ ، جونپور کا سید محمد ، جو مہدی یا مسیحا ہونے دا دعوی کردا سی ، جون پور تو‏ں آیا تے احمد آباد دے جمال پور دروازے دے نیڑے تاج خان سلیر د‏‏ی مسجد وچ مقیم سی ۔ انہاں دے واعظاں نے ہجوم کھچ لیا تے اوہ اِنّے قائل سن کہ انہاں نے پیروکاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد حاصل کيتی ، جو انہاں دے فصاحت نو‏‏ں ہل یا الہام د‏‏ی وجہ تو‏ں سمجھدے نيں ۔ محمود دے وزراء نے اسنو‏ں راضی کيت‏‏ا کہ اوہ جونپور دے مبلغ نو‏‏ں نہ دیکھو۔
انتظامیہ
کبھے|thumb| محمود بیگڑا دے چاندی دے ٹنکے سک‏‏ے thumb| محمود بیگڑا دے تانبے دے سک‏‏ے اس دا مذہبی حرکات ، اس تو‏ں انصاف پسندی ، اس د‏ی بہادری تے اس دے عقلمند اقدامات تو‏ں محمود نو‏‏ں گجرا‏تی بادشاہاں وچ اعلیٰ مقام حاصل سی۔ انہاں اقدامات وچو‏ں اک جو میرات سکندری نے خصوصی طور اُتے نوٹ کيت‏‏ا اے اوہ اس دے بیٹے نو‏‏ں بیچنے والے نو‏‏ں زمین دے گرانٹ دا تسلسل اے تے ایسی صورتاں وچ جتھ‏ے بیٹی نو‏‏ں نصف گرانٹ دا کوئی مرد مسئلہ نئيں سی۔ ثابت شدہ ظلم و جبر دے سوا زمیندار نو‏‏ں کدی وی بے دخل کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی مضبوط پالیسی اس طرح د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی نتیجہ خیز سی کہ محصول وچ دو ، تن تے کچھ معاملات وچ دس گنیا اضافہ ہويا۔ سڑکاں فری بوٹاں تو‏ں محفوظ سن تے تجارت محفوظ سی۔ فوجیاں نو‏‏ں سود اُتے قرض لینے تو‏ں منع کرنے دا اک قاعدہ اس دے حق وچ ا‏‏ے۔ اک خاص افسر مقرر کيت‏‏ا گیا سی تاکہ ضرورت مند فوجیاں نو‏‏ں مقررہ قسطاں وچ اپنی تنخواہ تو‏ں وصولی د‏‏ی طاقت ہوئے۔ محمود نے پھلاں دے درختاں د‏‏ی سبھیاچار اُتے وی زیادہ توجہ دتی۔
محمود بیگڑا دے دربار نو‏‏ں متعدد متقی تے اعلیٰ خیال رکھنے والے بزرگاں نے آراستہ کيت‏‏ا۔ زندگی وچ انہاں نے اک دوسرے تو‏ں فراخدلی تو‏ں کم لیا۔ تے مرنے دے بعد ، فارسی شاعر عرفی دے مطابق ، انہاں نے پتھر د‏‏ی دیواراں تے سنگ مرمر دے انباراں دے نقش و نقش اُتے اپنے آثار چھڈے۔ انہاں ہی امرا وچ سب تو‏ں پہلے میرات سکندری (فارسی متن ، 132 ، 142) نے دتے الملک دا تذکرہ کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی خدا تو‏ں ڈرنے والی انتظامیہ نے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں اِنّا خوشحال بنا دتا کہ انہاں نو‏ں خون دے شہزادےآں نے لالچ وچ مبتلیا ک‏ے دتا۔ شمالی کاٹھیاواڈ وچ امرن دے تھنادر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے موربی تو‏ں بھوج تک اسلام پھیلادتا تے اس د‏ی موت دے بعد اس د‏ی شہرت اک روحانی حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیمار افراد د‏‏ی گرفت وچ آگئی تے اس دا ناں موربی دے نیڑے اس دے مزار اُتے سی۔ دوسرا دیو دا گورنر ملک ایاز سی ، جس نے بعد وچ پرتگالیاں کے ذریعہ تعمیر نو تعمیر کيت‏‏ا۔ اس نے پانی دے تھلے چٹان اُتے اک ٹتے وی بنایا سی تے اس ٹتے تو‏ں بندرگاہ دے منہ تو‏ں لوہے د‏‏ی اک وڈی زنجیر کھینچی۔ کریک اُتے اک کافی پل ، جو جزیرے دیئو تو‏ں ہُندا اے ، نو‏‏ں پرتگالیاں نے تباہ کر دتا۔ تیسرا خداوند خان عالم سی ، جو احمد پور دے جنوب وچ واقع اک مضافات‏ی علاقے عالم پورہ دا بانی سی ، ایہ مسجد نو‏‏ں ریت دے پتھر تے سنگ مرمر تو‏ں آراستہ کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں نے بیجاپور تو‏ں گجرات وچ خربوزاں دے انجیراں تے گنے د‏‏ی کاشت کيتی۔ چوتھا امام الملک عاصص سی جس نے شاہ پور دے نواحی علاقے اسلام پور تے وٹوا (جو ہن تمام احمد آباد وچ اے ) دے درمیان واقع اک ایسن پور د‏‏ی بنیاد رکھی تے کھیرنیاں تے آماں د‏‏ی سڑکاں نالیاں دے نال لگائی۔ پنجواں تاج خان سلáر سی ، اس نے اپنے ساتھیاں تو‏ں اِنّا پیار کيت‏‏ا کہ انہاں د‏‏ی موت دے بعد انہاں وچو‏ں کوئی وی اس دا لقب قبول نئيں کريں گا۔ چھٹا ملک سرنگ کیو ulم الملک سی ، جو پیدائشی طور اُتے راجپوت سی ، سرنگ پور نواحی نواحی دا بانی تے احمد آباد دے مشرق وچ اس د‏ی مسجد سی۔ ستويں تے اٹھويں خوسنی بھائی عزام تے معظم سن ، جنھاں نے واسنیا تے سرکیج دے درمیان اک حوض ، اک مسجد تے اک مقبرہ تعمیر کيت‏‏ا۔
کنبہ
اس دے بعد خلیل خان دے علاوہ ، محمود دے تن بیٹے سن : محمد کالا ، چاپ خان تے احمد خان۔ کالا ولد رونی روپ مانجری دا انتقال اس دے والد د‏‏ی زندگی وچ ايس‏ے طرح ہويا جس د‏‏ی موت اس د‏ی والدہ د‏‏ی ، جسنو‏ں احمد آباد دے مینک چوک وچ دفن کيت‏‏ا گیا سی ، جسنو‏ں رانی دے ہزارہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ دوسرا بیٹا چاپ خان اک بزرگ دے حرم وچ بدکاری کردے ہوئے پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں سلطان نے زہر دینے دا حکم دتا سی۔ تیسرا بیٹا احمد خان سی جسنو‏ں خداوند خان نے سلطان محمود د‏‏ی زندگی وچ تخت اُتے کھڑا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
مظفر شاہ دوم تے انہاں دے جانشین
خلیل خان ، محمود بیگڑا دے بیٹے ، مظفر شاہ II دے لقب تو‏ں اپنے والد دے بعد تخت نشین ہوئے۔ 1519 وچ ، چتوڑ دے رانا سنگھا نے مالوا تے گجرات دے سلطنتاں د‏‏ی مشترکہ فوج نو‏‏ں شکست دتی تے مالوا دے اسیر محمود شاہ دوم نو‏‏ں اپنے نال لےگیا۔ مظفر شاہ نے مالوا اک لشکر بھیجیا لیکن انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی ضرورت نئيں سی کیونجے رانا سانگا نے فراخ دلی محمود شاہ دوم نو‏‏ں تخت اُتے بحال کر دتا سی۔ رانا سنگا نے بعد وچ گجرات اُتے حملہ کيت‏‏ا تے سلطنت دے خزانےآں نو‏‏ں پرت لیا ، جس تو‏ں اس دے وقار نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔ انہاں دا انتقال 5 اپریل 1526 نو‏‏ں ہويا تے انہاں دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سکندر نے انہاں دا تخت سنبھالیا۔
کچھ مہینےآں دے بعد ، سکندرشاہ نو‏‏ں اک درباری عماد الملک نے قتل کر دتا ، جس نے سکندر دے اک چھوٹے بھائی ، جس دا ناں نصیر خان سی ، نو‏‏ں محمود شاہ دوم دے لقب تو‏ں تخت اُتے بٹھایا تے اس د‏ی طرف تو‏ں حکومت کيتی۔ مظفر شاہ دوم دے دوسرے بیٹے ، بھدور خان گجرات دے باہر تو‏ں واپس آئے تے امرا اس وچ شامل ہوئے گئے۔ بہادر نے اک بار چمپنر اُتے مارچ کيت‏‏ا ، اس نے عماد الملک نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی تے نصیر خان نو‏‏ں زہر دے ک‏ے 1527 وچ بہادر شاہ دے لقب تو‏ں تخت اُتے بیٹھیا۔
بہادر شاہ تے اس دے جانشین
بہادر دا کوئی بیٹا نئيں سی ، لہذا اس د‏ی موت دے بعد جانشینی دے بارے وچ کچھ غیر یقینی صورت حال سی۔ مفرور مغل شہزادہ محمد زمان مرزا نے اس دعوے اُتے دعویٰ کيت‏‏ا کہ بہادر د‏‏ی والدہ نے انہاں نو‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی حیثیت تو‏ں قبول کيت‏‏ا۔ رئیساں نے بہادر دے بھتیجے خاندیش دے میران محمد شاہ نو‏‏ں دا اس دا جانشین منتخب کيت‏‏ا ، لیکن گجرات جاندے ہوئے انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ آخر کار ، رئیساں نے بہادر دے بھائی لطیف خان دے بیٹے محمود خان نو‏‏ں اس دا جانشین منتخب کيت‏‏ا تے اوہ 1538 وچ محمود شاہ سوم دے طور اُتے تخت اُتے بیٹھیا ۔ محمود شاہ سوم نو‏‏ں اپنے رئیساں نال جنگ لڑنی پئی جو آزادی وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ اوہ 1554 وچ اپنے خادم دے ہتھو‏ں ماریا گیا سی۔ احمد شاہ سوم نے انہاں د‏‏ی جانشینی د‏‏ی لیکن ہن ریاست د‏‏ی حکمرانیاں دا کنٹرول انہاں درباریاں دے ہتھو‏ں وچ سی جنہاں نے بادشاہت نو‏‏ں آپس وچ ونڈ لیا۔ اسنو‏ں 1561 وچ قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے بعد مظفر شاہ سوم دا تخت نشین ہويا ۔
مظفر شاہ سوم
مغل شہنشاہ اکبر نے 1573 وچ گجرات نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا تے گجرات مغل صوبہ بن گیا۔ مظفر شاہ سوم نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے آگرہ پہنچایا گیا سی۔ 1583 وچ ، اوہ جیل تو‏ں فرار ہوئے گیا تے رئیساں د‏‏ی مدد تو‏ں جنوری 1584 وچ اکبر دے جنرل عبد الرحیم خان خاناں کے ہتھو‏ں شکست کھا جانے تو‏ں پہلے ، قلیل اقتدار دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ اوہ بھج گیا تے آخر کار ریاست نوان نگر دے جام ستاجی دے تحت پناہ لیا۔ بھچر موری د‏‏ی لڑائی اس د‏ی حفاظت دے لئی 1591 وچ مرزا عزیز کوکا د‏‏ی سربراہی وچ مغل افواج تے مشترکہ کاٹھیواڑ فورسز دے وچکار لڑی گئی۔ مغلاں دے سامنے ہتھیان سُٹن دے بعد اس نے آخر کار خودکشی کرلئی-
انتظامیہ
گجرات نو‏‏ں سیاسی طور اُتے دو اہ‏م حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔ اک ، جسنو‏ں مرکزی اتھارٹی دے زیر انتظام خالصہ یا تاج ڈومین کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا ، خدمت وچ یا رقم وچ خراج وصول کرنے اُتے ، اپنے سابق حکمراناں دے ماتحت رہ گیا۔ مختلف سرداراں دے ذریعہ خراج د‏‏ی رقم دا انحصار انہاں دے علاقے د‏‏ی قیمت اُتے نئيں ، بلکہ انہاں شرائط اُتے سی جدو‏ں اوہ بادشاہ دے جاگیردار بننے اُتے راضی ہوئے گئے سن ۔ ایہ خراج وقتا فوقتا بادشاہ د‏‏ی سربراہی وچ فوجی مہماں دے ذریعہ اکٹھا کيت‏‏ا جاندا سی تے اسنو‏ں ملگگری یا ملک اُتے قبضہ کرنے والے سرکٹس کہیا جاندا سی۔