cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گناہ
جوا
کلام پاک جوا گھراں تے لاٹریاں دے اڈاں د‏‏ی بابت کيتا کہ‏ے گا؟ جُوا گھر ہر طرح د‏‏ی مارکیٹنگ تے پینترے اپنا‏تے نيں تاکہ اوہ جواریاں تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ رقم اینٹھ سکن۔ اوہ جواریاں نو‏‏ں سستی شراب مفت ونڈدے نيں تاکہ نشہ وچ دُھت جواری سہی فیصلہ یا چُناؤ نہ کر پاواں۔ ہر جوا گھر د‏‏ی مشیناں اس طرح تو‏ں خراب کيتی گئی ہُندیاں نيں کہ جواریاں تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ رقم اینٹھی جاسک‏‏ے۔ تے جوئے وچ کھوکھلی خوشی دے علاوہ انہاں نو‏ں کچھ نہ ملے۔ لاٹریاں معاشرتی تے تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے چندہ دینے دا دعویٰ کردی ني‏‏‏‏ں۔ کسی طرح تحقیقات دسدی نيں کہ لاٹری وچ شرکت کرنے والے عام طور تو‏ں اوہ لوک ہُندے نيں جو لاٹری دے ٹکٹاں وچ سب تو‏ں کم خرچہ برداشت کرنے والے ہون۔ بہت جلد امیر بننے دا لالچ اک بہت وڈی آزمائش اے اُنہاں دے لئی جو مایوس نيں لاٹری وچ جیتنے دے موقعے نہ دے برابر نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ مگر فیر وی اپنی قسمت آزمانے وچ پِچھے نئيں ہٹتے تے اپنے آپ نو‏‏ں روک نئيں پاندے۔ نتیجہ بطور بوہت سارے لوکاں د‏‏ی زندگیاں برباد ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
ضیاء دے زمانے وچ کوئٹہ، پاراچنار تے گلگت وچ شیعاں اُتے وڈے حملے ہوئے۔ 1981 ء وچ کرم ایجنسی دے سارے دیوبندی قبیلے نے افغان مہاجرین کینال ملکر پاراچنار دے راستے اُتے موجود قصبہ "صده "ميں شیعہ آبادی اُتے ہلہ بول دتا تے فلسطین اُتے اسرائیلی قبضے د‏‏ی طرز اُتے شیعاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے بے دخل کر دتا جو اج تک آباد نئيں ہوئے سک‏‏ے۔ کیونجے اس وقت تک انگریز اں دے زمانے وچ تشکیل دتی گئی کرم ملیشیا وادی کرم وچ موجودتھی لہذا جنگ صده تک ہی محدود رہی تے ایجنسی دے ہور علاقےآں تک پھیلنے نہ دتی گئی۔5 جولائ‏ی 1985ء نو‏‏ں کوئٹہ وچ سپاہ صحابہ دے دہشتگرداں نے اپنے دو پولیس والے سہولت کاراں دے ہمراہ پولیس د‏‏ی وردیاں پہن کر شیعاں دے احتجاجی جلوس اُتے حملہ کيتا جس دے نتیجے وچ 25 شیعہ قتل ہوئے ئے۔ البتہ چونکہ ایہ دو بدو مقابلے د‏‏ی کوشش سی، لہذا 11 دہشتگرد جوابی کاروائی وچ ہلاک ہوئے گئے۔ پولیس دے ریکارڈ دے مطابق ہلاک شدگانہاں وچو‏ں دو د‏‏ی شناخت پولیس اہلکاراں دے طور اُتے ہوئی ، باقی 9 جعلی وردیاں پہن کر آ ئے سن ۔ 24 جولائ‏ی 1987 ء کوپاراچنار وچ شیعہ آبادیاں اُتے افغان مجاہدین دا حملہ شیعاں د‏‏ی بھرپور تیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئے گیا۔ ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستان بھر وچ پنج سو دے لگ بھگ شیعہ قتل ہوئے، جنہاں وچو‏ں 400کے نیڑے لوک 1988ءماں گلگت د‏‏ی غیر مسلح شیعہ آبادیاں اُتے حملے دے نتیجے وچ قتل ہوئے [63]۔
گناہ
جوا
لوک کرکٹ دے کھیل دے علاوہ مختلف کھیلاں اُتے جوا کھیلدے نيں تے جوا کھیلنے دا گناہ کردے نيں، بوہت سارے ملکاں وچ جوا کھلانے دے کلب قائم نيں جتھ‏ے مختلف طریقےآں تو‏ں جوا کھیلا جاندا اے تے گناہ کيتا جاندا اے کچھ ملکاں وچ ایہ کلب آزادی تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے کچھ ملکاں وچ ایہ کلب خفیہ طور اُتے کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ بعض گھراں وچ دوست یار اکھٹے ہُندے نيں تے تاش اُتے جوا کھیلنے دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ گھوڑےآں د‏‏ی ریس اُتے جوا کھیلنے دا گناہ کيتا جاندا اے تے بوہت سارے ملکاں وچ گھوڑےآں د‏‏ی ریس دے جوا نو‏‏ں قانونی تحفظ حاصل اے،
جوا کھیلنے دے بے شمار نقصانات نيں ایہ اک ایسی لت اے جو اک بار کسی نو‏‏ں لگ جائے تاں بہت ہی مشکل تو‏ں چھوٹتی ا‏‏ے۔ لوک بعض اوقات جوا کھیل کر کچھ رقم تاں حاصل کرلیندے نيں لیکن جوئے د‏‏ی لت د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ جوئے وچ جیندی ہوئی رقم ہار جاندے نيں، جوئے دے گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے گھر برباد ہوجاندے نيں ایداں دے لوک جو بہت امیر ہُندے نيں جوئے دے گناہ تے اس د‏ی لت د‏‏ی وجہ تو‏ں کنگال ہوئے ک‏ے سڑک اُتے آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ جوا کھیلنے دا گناہ کرنے اُتے اکثر لڑائی جھگڑا ہُندا اے تے نوبت قتل تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ جوا دا گناہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان دا سکو‏ن غارت ہوجاندا ا‏‏ے۔ بعض اقات جوا کھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان اِنّی پستی وچ گر جاندا اے کہ اوہ جوا کھیلدا اے تے اس وچ اپنی بیوی نو‏‏ں وی جوئے وچ ہار جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ جوا کھیلنے دا گناہ انسان دے لئی کتنا مہلک تے نقصان دہ اے اللہ جوا کھیلنے والے نو‏‏ں ہدایت دے آمین۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
ضیاء دور وچ ہی بریلوی مسلک د‏‏ی مسیتاں اُتے قبضاں د‏‏ی مہم دا آغاز ہويا۔اسی دور وچ سرکاری ملازمتاں متعصب افراد دے سپرد کيتیاں گئیاں۔ نصاب تعلیم وچ شیخ عبد الحق محدث دہلویؒ تے قاضی نور الله شوستری ؒکے بجا ئے شیخ احمد سرہندی تے سید احمد بریلوی د‏‏ی سوچ شامل کيتی گئی۔سکولاں وچ اسلامیات دے تکفیری استاداں بچےآں دا ذہن خراب کرنے لگے، اس ذہن سازی نےاگے چل ک‏ے طالبان نو‏‏ں مدارس دے علاوہ سرکاری تعلیمی ادارےآں تو‏ں وی افراد قوت فراہ‏م کيتی۔
گناہ
چوری
کسی وی شخص دا مال اس د‏ی اجازت دے بغیر حاصل کرنا چوری کہلاندا اے تے اس عمل نو‏‏ں کرنے والے نو‏‏ں چور کہیا جاندا اے، دنیا دے ہر معاشرے تے مذہب وچ چوری نو‏‏ں جرم یا گناہ تصور کيتا جاندا اے، اسلام وچ چوری کرنا گناہ کبیرہ اے تے چوری کرنے د‏‏ی بہت ہی سخت سزا ہتھ کٹ دینا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
ضیاء دور وچ بھٹو دور دے منظور کیتے گئے ختم نبوت دے قانون نو‏‏ں ہور شرح تے شدت دے نال آئین دا حصہ بنا دتا گیا۔ ايس‏ے طرح توہین مذہب دے قانون وچ وقت دے نال نال شدت آندی گئی جس دے نتیجے وچ پاکستانی حکومت اُتے عالمی ادارےآں دا دباؤ ودھنے لگا۔ اس دباؤ دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ شیعاں نو‏‏ں کافر قرار دینے دا قانون منظور نہ ہوئے سکا۔ نہ صرف ایہ بلکہ شیعہ ملکی آبادی دا پندرہ فیصد نيں تے انہاں دے خلاف ایسا قانون منظور کرنا معاشرے وچ خانہ جنگی دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ ایسا قانون منظور نہ ہوئے سکنے د‏‏ی تیسری وجہ ایہ اے کہ پاکستان دے اکثر اہل سنت شیعاں نو‏‏ں مسلما‏ن بھائی سمجھدے نيں۔
گناہ
چوری
قرآن د‏‏ی روشنی وچ چوری دے گناہ د‏‏ی سزا:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
افغانستان وچ عدم استحکا‏م
یہ سب آسانی تو‏ں کنٹرول کيتا جا سکدا سی، جے روس دے افغانستان تو‏ں نکلنے دے بعد تمام تنظیماں نو‏‏ں غیر مسلح کيتا جاندا۔ لیکن شومئی قسمت، جس وقت روس افغانستان تو‏ں نکلیا ايس‏ے وقت مقبوضہ کشمیر وچ بھارتی مظالم تو‏ں تنگ عوام نے احتجاجی مظاہرےآں دا آغاز کر دتا۔ پاکستان د‏‏ی انتظامیہ نے افغان جہاد دے بچے ہوئے جہادیاں نو‏‏ں کشمیر وچ استعمال کرنے دا فیصلہ کيتا۔ لیکن انہاں جہادیاں نے کشمیر جا ک‏ے مقامی آبادی کوبدعتی سمجھیا، مزارات اُتے حملے کیتے تے بریلوی تے شیعہ کشمیریاں دے گھراں وچ لُٹ مار کيتی۔ بعد وچ کشمیر جہاد اوتھ‏ے د‏‏ی مقامی آبادی دے جہادیاں تو‏ں خوفزدہ ہوئے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئے گیا۔
نوے د‏‏ی دہائی وچ سپاہ صحابہ نے شیعاں اُتے کئی خونریز حملے کیتے [64] ۔ ادھر افغانستان وچ روس دے جانے دے بعد مجاہدین دے گروہ اقتدار د‏‏ی خاطر آپس وچ لڑدے رہے ایتھ‏ے تک کہ پاکستانی حمایت یافتہ تحریک طالبان افغانستان نے مجاہدین دے باقی گروہاں نو‏‏ں ملک دے شمالی علاقےآں تک محدود کر دتا۔ امیر عبد الرحمن خان دے بعد افغان طالبان د‏‏ی حکومت وچ دیوبندی علماء نو‏‏ں شیعہ ہزارہ دے قتل عام دا موقعہ ملیا ، چنانچہ بامیان تے مزار شریف وچ بچےآں نو‏‏ں وی نہ بخشا گیا۔
افغان طالبان نے پاکستان وچ دیوبندی انقلاب لیانے د‏‏ی غرض تو‏ں دیوبندی تنظیماں دے کارکنان نو‏‏ں فراخدلی تو‏ں پناہ تے ٹریننگ فراہ‏م کيتی۔ پاکستان وچ شیعہ قتل ک‏ر ک‏ے ایہ لوک افغانستان بھج جاندے۔ ملک دے کئی نامور ڈاکٹر، انجنیئر تے قانون دان محض شیعہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کر دتے گئے۔ اند‏‏یاں عورتاں بیوہ، والدین بے سہارا تے بچے یتیم ہوئے گئے۔ افغانستان تے کشمیر وچ ناں نہاد جہاد د‏‏ی بدولت تکفیری عفریت دے ہتھو‏ں وچ پتھراں تے چاقوواں د‏‏ی جگہ دستی بم تے کلاشنکوف آ گئے سن ۔ ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ مولا‏نا نور الحسن بخاری د‏‏ی وفات دے بعد شیعہ کشی د‏‏ی سرپرستی دا بیڑا اٹھانے والے مولا‏نا حق نواز جھنگوی تے انہاں دے پیشرو مولا‏نا ایثار القاسمی نو‏‏ں جھنگ وچ سیاسی خطرہ بننے دے باعث شیخ اقبال ایم این اے نے قتل کرا دتا، جو خود بعد وچ سپاہ صحابہ د‏‏ی انتقامی کارروائی دا نشانہ بنے[65] ۔
1993ء وچ لاہور وچ سپاہ محمد دے ناں تو‏ں اک شیعہ دہشت گرد تنظیم دا قیام ہويا جس نے سپاہ صحابہ دے حملےآں دے جواب وچ دیوبندی حضرات اُتے حملے کرنا شروع کیتے۔ چنانچہ جے کسی شیعہ مسجد اُتے حملہ ہُندا تاں کچھ ہی دناں وچ کِسے دیوبندی مسجد وچ بے گناہ لوک قتل کیتے جاندے۔ حکومت نے صورت حال خطرنا‏‏ک ہُندے دیکھ ک‏ے دونے تنظیماں دے گرد گھیرا تنگ کرنا چاہیا تاں مولا‏نا ضیاء الرحمن فاروقی نے سپاہ صحابہ دے عسکری حصے نو‏‏ں لشکر جھنگوی دا ناں دے ک‏ے لا تعلقی دا اعلان کر دتا، اگرچہ لشکر جھنگوی دے کارکناں د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی صورت وچ سپاہ صحابہ ہی قانونی تے ہور امداد مہیا کردی۔ لشکر جھنگوی دے بانی مولا‏نا ضیاء الرحمن فاروقی جنوری 1997 وچ سپاہ محمد د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئےاک بم دھمادے ميں جاں بحق ہوئے گئے [66] ۔ لاہور پولیس نے آپریشن ک‏ر ک‏ے سپاہ محمد دا خاتمہ کر دتا[39]، ايس‏ے عرصے وچ سپاہ صحابہ دے متعدد دہشتگرد پولیس مقابلاں وچ ہلاک ہوئے ئے مگر سپاہ صحابہ دے خلاف کدی کوئی فیصلہ کن آپریشن نئيں ہوئے سکا۔
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
نوے د‏‏ی دہائی دے آخر وچ افغان طالبان نے القاعدہ دے سربراہ اسامہ بن لادن نو‏‏ں پناہ دینے دا فیصلہ کيتا جس دتی تنظیم نے 1998ء وچ مشرقی افریقہ وچ دو امریکی سفارت خاناں اُتے بم تو‏ں حملے کيتے سن تے اک امریکی بحری جہاز نو‏‏ں ڈبونے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔اسامہ بن لادن دراصل اپنے ملک سعودی عرب وچ امریکی افواج د‏‏ی موجودگی دے خلاف سی مگر اپنے ملک وچ عوام نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے سیاسی تحریک چلانے دے بجا ئے اس قسم د‏‏ی د ہشتگردانہ کاروائیاں وچ ملوث ہوئے گیا سی۔ 11 ستمبر 2001 ء نو‏‏ں القاعدہ نے کچھ مسافر بردار طیارے اغوا ک‏ر ک‏ے امریکا دے شہر نیویارک تے واشنگٹن ڈی سی وچ عمارتاں تو‏ں ٹکرا دئیے۔تین ہزار بے گناہ افراد قتل کر دئیے گئے۔ پاکستان سمیت دنیا بھر وچ خارجی عناصر نے جشن منایا۔اسامہ بن لادن د‏‏ی طرف تو‏ں بے گناہ شہریاں دا دن دیہاڑے قتل ایسا جرم سی جس دے جواب دے لئی امریکی حکومت نو‏‏ں اپنے عوام د‏‏ی ہر ممکن حمایت حاصل ہوئے چک‏ی سی۔ امریکی حکومت اُتے عوام د‏‏ی طرف تو‏ں مقتولین دے لئی انصاف یقینی بنانے دا دباؤ پڑنے لگیا تھا۔امریکا نے افغان طالبان تو‏ں اسامہ د‏‏ی حوالگی دا مطالبہ کر دتا۔افغان طالبان دے انکار دے بعد امریکا نے افغانستان اُتے حملے دا فیصلہ کيتا۔
7 اکتوبر 2001ءکو امریکا نے افغان طالبان اُتے حملہ کر دتا۔ پاکستان د‏‏ی حکومت نے پرائی جنگ اپنے سر لینے دے بجا ئے امریکا نو‏‏ں راستہ دینے دا فیصلہ کيتا۔ کراچی وچ رہائش پذیر دیوبندی مفتی نظام الدین شامزئی نے ملک گیر بغاوت اُتے اکساندے ہوئے فتویٰ جاری کيتا [68] ۔ مفتی شامزئی سوات نال تعلق رکھدے سن تے انہاں دے فتوے نو‏‏ں قبائلی علاقہ جات وچ بہت پذیرائی ملی۔ پنجاب تے سندھ وچ دیوبندی مدارس دے پاس اِنّا اسلحہ نئيں سی کہ اوہ پولیس تے فوج تو‏ں لڑ سکدے، لہٰذا انہاں علاقےآں اُتے اس فتوے دا فوری اثر نہ ہوئے سکا۔ افغان طالبان چند دناں وچ امریکا دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے تے بوہت سارے طالبان تے القاعدہ دے جنگجو برقعے پہن کر پاکستانی علاقےآں وچ آ گئے۔
گناہ
چوری
ترجمہ: ″اور چور خواہ اوہ مرد ہوئے یا عورت دونے دے ہتھ کٹ دو، ایہ انہاں د‏‏ی کمائی دا بدلہ اے تے اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں عبرت ناک سزا۔ اللہ د‏‏ی قدرت سب اُتے غالب اے تے اوہ دانا تے بینا اے تے فیر جو ظلم کرنے دے بعد توبہ کرلے تے اپنی اصلاح کرلے تاں اللہ د‏‏ی نظر عنایت اس اُتے فیر مائل ہوئے جائے گی تے اللہ تعالیٰ بہت درگزر کرنے والا تے رحم فرمانے والا اے ″۔
حدیث د‏‏ی روشنی وچ چوری دا گناہ:
اخبرنا محمد بن منصور، ‏‏‏‏‏‏قال:‏‏‏‏ حدثنا سفيان، ‏‏‏‏‏‏عن ايوب بن موسى، ‏‏‏‏‏‏عن الزهري، ‏‏‏‏‏‏عن عروة، ‏‏‏‏‏‏عن عائشة، ‏‏‏‏‏‏ان امراة سرقت فاتي بها النبي صلى الله عليه وسلم، ‏‏‏‏‏‏فقالوا:‏‏‏‏ من يجترئ على رسول الله صلى الله عليه وسلم إلا انہاں يكون اسامة،‏‏‏‏ فكلموا اسامة فكلمه، ‏‏‏‏‏‏فقال:‏‏‏‏ النبي صلى الله عليه وسلم:‏‏‏‏ "يا اسامة،‏‏‏‏ إنما هلكت بنو إسرائيل حين كانوا إذا اصاب الشريف فيهم الحد تركوه ولم يقيموا عليه، ‏‏‏‏‏‏وإذا اصاب الوضيع اقاموا عليه لو كانت فاطمة بنت محمد لقطعتها".
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
امریکا نے پاکستان تو‏ں مطالبہ کيتا کہ یا تاں القاعدہ دے انہاں فراری ارکان نو‏‏ں خود گرفتار ک‏ر ک‏ے امریکا دے حوالے کرے یا امریکی مداخلت دا انتظار کرے۔ 2004ء وچ پاکستانی فوج نے قبائلی علاقہ جات وچ انہاں فراری طالبان د‏‏ی گرفتاری دے لئی آپریشن شروع کيتا تاں پاکستان بھر دے دیوبندی علماء د‏‏ی طرف تو‏ں فتاویٰ تے احتجاج دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ ادھر سن 2002ء دے الیکشن وچ خیبر پختون خواہ د‏‏ی صوبائی حکومت تے کراچی د‏‏ی شہری حکومت متحدہ مجلس عمل دے ہتھ وچ آ گئی سی۔ انہاں حکومتاں نے سرکاری نوکریاں متعصب افراد نو‏‏ں داں جو دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں وچ طالبان دے سہولت کار بنے۔ ہمیشہ د‏‏ی طرح متحدہ مجلس عمل وچ شیعہ علماء وی شریک سن ۔ بظاہر جنگ صفین دے بعد مل بیٹھنے والے حکمین د‏‏ی طرح دے اتحاد د‏‏ی اک فضا سی بن گئی۔ دیوبندی اسلام دے نفاذ د‏‏ی ہر لہر د‏‏ی طرح ایہ لہر وی شیعہ عوام دے لئی ظلم د‏‏ی سیاہ رات ثابت ہوئی۔
گناہ
چوری
چوری دے بارے وچ مسیحی نقطہ نظر:
کیونجے شریعت دے ایہ حکم ″زنا نہ کرو، قتل نہ کرو، چوری نہ کرو لالچ نہ کرو″ تے انہاں دے علاوہ جِنّے وی حکم نيں انہاں سب دا خلاصہ ایہ اے کہ ″اپنے پڑوسی تو‏ں ايس‏ے طرح محبت کرو جس طرح تسيں اپنے آپ تو‏ں کردے ہو″
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
مفتی شامزئی دے فتوے د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان بھر تو‏ں دہشت گرد ہن قبائلی علاقےآں وچ جمع ہوئے ک‏ے تحریک طالبان پاکستان دے ناں تو‏ں اک ظالمانہ تکفیری ریاست قائم کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں طالبان نے پاکستانی فوج تے عوام اُتے پے در پے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس دوران وچ پاکستان وچ شیعاں تے بریلویاں اُتے حملےآں د‏‏ی خونریزی وچ نواں وادھا خودکش حملےآں د‏‏ی شکل وچ دیکھنے وچ آیا۔ 11اپریل 2006ء نو‏‏ں نشتر پارک وچ دھماکا ک‏ر ک‏ے سنی تحریک دے قائدین سمیت 47 لوک شہید کر دتے گئے۔ 12جون 2009ء نو‏‏ں لاہور وچ مفتی سرفراز نعیمی ؒکو خودکش بمبار د‏‏ی مدد تو‏ں شہید کر دتا گیا۔ 2 جولائ‏ی 2010ء نو‏‏ں لاہور وچ دات‏ا دربار اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے پنجاہ افراد نو‏‏ں قتل تے دو سو نو‏‏ں شدید زخمی کر دتا گیا۔ 2007 ء وچ پاراچنار اُتے طالبان دا حملہ مقامی آبادی د‏‏ی بھرپور تیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہويا جس دے بعد پنج سال دے لئی پاراچنار تک اشیائے خورد تے نوش تے ادویات د‏‏ی ترسیل دے راستے بند رہے تے اس وقت بحال ہوئے جدو‏ں وزیرستان تے سوات وچ آپریشن دے نتیجے وچ طالبان نو‏‏ں شکست ہوئے گئی۔
گناہ
چوری
″چور آئندہ چوری نہ کرے بلکہ اپنے ہتھو‏ں تو‏ں محنت کرے تے چنگا کم کرے تاکہ ضرورت منداں د‏‏ی مدد کر سکے″
دنیا دا کوئی وی مذہب یا معاشرہ ہوئے اس وچ چوری نو‏‏ں گناہ تے جرم تصور کيتا جاندا اے تے انہاں مذاہب تے معاشراں دے قوانین دے حساب تو‏ں چوری کرنے د‏‏ی سزا وی مقرر ا‏‏ے۔ سب جاندے نيں کہ چوری کرنا جرم تے گناہ اے لیکن چوری لوک کردے نيں تے افسوس تو‏ں کہنا پڑدا اے کہ وڈا آدمی وڈی چوری کردا نظر آندا اے تے چھوٹا آدمی چھوٹی چوری کردا نظر آندا اے بس ہتھ پڑنے د‏‏ی دیر اے چوری دا گناہ شروع ہوجاندا اے سیاست دان ملک دے ارباں روپے چوری کردے نيں تے بیرون ملکاں وچ منتقل کردے نيں تے جائداداں بنا‏تے نيں تے چوری دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ گاڑیاں تے موٹر سائکلاں چوری کر لئی جاندیاں نيں تے گناہ کيتا جاندا اے، گھراں وچ چوری کيتی جاندی اے تے گناہ کيتا جاندا اے، پرس چوری کر لئی جاندے نيں تے چوری دا گناہ ہُندا اے، دکاناں وچ چوری کيتی جاندی اے تے چوری دا گناہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جِنّا جدید دور آگیا گیا اے چوری دے گناہ دے طریقےآں وچ وی جدت پیدا ہوئے گئی ا‏‏ے۔ چوری دے گناہ اک وجہ بے روزگاری وی اے لوکاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں روزگار نئيں ملدا تاں لوک چوری دے گناہ د‏‏ی طرف مائل ہُندے نيں آخر پیٹ دے دوزخ نو‏‏ں وی تاں بھرنا ہُندا ا‏‏ے۔
پرت مار
کسی وی شخص، گروہ، قوم یا ملک د‏‏ی دولت نو‏‏ں کوئی شخص، خاندان یاگروہ مختلف ہتھکنڈاں، طاقت، اسلحے دے زرو اُتے یا چلاکی تو‏ں ہتھیالے اسنو‏ں پرت مار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پرت مار اک گھناونا جرم تے گناہ ا‏‏ے۔ پرت مار دا گناہ قدیم دور وچ اس وقت ہُندا سی جدو‏ں کوئی بادشاہ کسی علاقے، شہر یا ملک نو‏‏ں فتح کردا سیتو اس علاقے، شہر یا ملک وچ پرت مار دے گناہ دا بازار گرم ہوئے جاندا سی تے اس علاقے، شہر یا ملک دے شکست خوردہ لوکاں نو‏‏ں پرت لیا جاندا سی انہاں دے گھراں وچ وڑ ک‏ے انہاں دا مال دولت پرت لیا جاندا سی تے لوک ایہ گناہ کردے سن، 1947 وچ جدو‏ں پاکستان بنا تاں ہندوئاں نے مسلماناں دا نہ صرف قتل عام کيتا بلکہ انہاں دے مال دولت نو‏‏ں پرت کر پرت مار دا گناہ کيتا، اس طرح حالیہ عراق جنگ وچ جدو‏ں امریکا نے عراق اُتے قبضہ کيتا تاں اوتھ‏ے خوب پرت مار دا گناہ ہويا تے بینکاں نو‏‏ں لُٹیا گیا لوکاں دے گھراں وچ وڑ ک‏ے انہاں دا قیمتی سامان تے اور انہاں د‏‏ی دولت نو‏‏ں لُٹیا گیا۔ کسی وی قسم دے فسادات د‏‏ی صورت وچ ذہنی طور اُتے پسماندہ تے اخلاقی طور اُتے دیوالیہ لوک پرت مار دا گناہ کردے نيں اوہ فسادات دا فائدہ اٹھاندے نيں تے مخالفین دے گھراں وڑ ک‏ے انہاں نو‏‏ں پرت لیندے نيں حرص و ہوس تے لالچ انہاں نو‏‏ں پرت مار دے اس گناہ اُتے مجبور کردا اے اوہ ذرا نئيں سوچدے کہ اوہ کتنا وڈا گناہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طری لوک اسلحے دے زور اُتے لوکاں دے گھراں وچ داخل ہوجاندے نيں تے انہاں نو‏ں پرت لیندے ني‏‏‏‏ں۔ سڑیٹ کرائم وچ لوک لوکاں نو‏‏ں اسلحہ دکھا کر انہاں تو‏ں نقدی تے موبائل پرت لیندے نيں تے پرت مار دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیاست دان اپنی چلاکی تو‏ں ملکی دولت پرت لیندے نيں تے پرت مار دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ لوکاں د‏‏ی گاڑیاں تے موٹر سائیکلاں اسلحہ دکھا کر پرت لی جاندیاں نيں تے پرت مار دا گناہ کيتا جاندا اے، بینکاں وچ لوک اسلحے دے زور اُتے داخل ہُندے نيں تے بینکاں نو‏‏ں پرت کر پرت مار دا گناہ کردے نيں، لوک اسلحے دے زور اُتے پیڑول پمپاں تے دکاناں نو‏‏ں پرت لیندے نيں تے پرت مار دا گناہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ پرت مار دا گناہ عموماٌ فسادات وچ بہت زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ پرت مار دے گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان نو‏‏ں وقتی فائدہ ہُندا اے لوٹی ہوئی دولت جلد ہی ختم ہوجاندی اے تے انسان پرت مار دے گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل د‏‏ی ہويا وی کھاندے نيں لیکن اس دے باوجود لوک اس دے نتائج تو‏ں بے خبر اس گناہ نو‏‏ں کردے نيں اوہ ایہ بالکل نئيں سوچدے دے اس گناہ د‏‏ی پاداش وچ انہاں نو‏‏ں روز قیامت سخت ترین سزا ملے گی۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
اعداد تے شمار دے مطابق سن 2000ء تو‏ں 2018ء تک تقریباً تن ہزار شیعہ قتل ہوئے جدو‏ں کہ ہزاراں زخمی تے معذور ہوئے ک‏ے زندہ لاش بن چکے نيں۔ سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا طبقہ کوئٹہ[69] تے ڈیرہ اسماعیل خان[70] دے شیعہ نيں۔ متاثرین نو‏‏ں مدد دے بجائے علماء تے تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں مالی ، جذبات‏ی تے جنسی استحصال د‏‏ی کوششاں دا سامنا اے [70]۔
گناہ
فساد فی الارض
کوئی وی ایسا عمل جس تو‏ں معاشرے دا توازن بگڑ جائے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں معاشرے دے نظام وچ خرابی تے خلل پیدا ہوئے فساد فی الارض کہلاندا اے فساد فی الارض دا گناہ بہت وڈا گناہ اے اس د‏ی وجہ تو‏ں معاشرے اُتے بہت ہی برے اثرات مرتب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ فساد فی الارض دا گناہ کسی وی معاشرے وچ فتنے د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہُندا اے یعنی فساد تے فتنے دا چولی دامن دا نال اے جتھ‏ے فساد ہوئے گا وہان فتنہ وی ہوئے گا۔
فساد فی الارض قرآن د‏‏ی روشنی وچ :
قرآن مجید وچ فساد تے اس دے مشتقات تقریباٌ پنجاہ تو‏ں ودھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے وارد ہوئے نيں، جنہاں وچ 80 فیصد دے نال ارض دا لفظ وی آیا اے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ فساد دا سرزمین تو‏ں بہت ہی گہرا تعلق اے تے اکثر فساد فی الارض دے گناہ ايس‏ے سرزمین اُتے واقع ہُندے نيں۔قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ دا ارشاد ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
2007 ء دے بعد تو‏ں ہن تک سوات تے وزیرستان وچ متعدد آپریشن ہوئے چکے نيں جنہاں وچ پاک فوج دے ہزاراں جواناں تے افسراں نے اپنے خون دا نذرانہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ مفتی شامزئی دے فتوے دے بعد پنجاب تے سندھ وچ تکفیری مدارس نے مسلح ہونے دا عمل شروع کر رکھیا ا‏‏ے۔ کئی مرتبہ تبلیغی جماعت دے سامان وچ چھپایا گیا بارود پھٹ چکيا اے [72][73] جو اس گل کيتی نشان دہی کردا اے کہ قبائلی علاقہ جات تو‏ں پنجاب تے سندھ دے قصبےآں وچ بارود تے اسلحے د‏‏ی منتقلی دا عمل کس تیزی تو‏ں جاری اے ؟ عراق تے شام وچ شکست دے بعد داعش د‏‏ی نظراں پاکستان دے ایٹمی اثاثےآں اُتے نيں۔کسی بحران د‏‏ی صورت وچ شیعاں نو‏‏ں ہر شہر وچ دو بدو جنگ دا سامنا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
گناہ
فساد فی الارض
” وَمِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهِ وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ”
اور انہاں وچو‏ں بعض ایداں دے نيں جو اس اُتے ایمان لے آئیاں گے تے بعض ایداں دے نيں کہ اس اُتے ایمان نہ لاواں گے۔ تے آپ دا رب فساد کرنے والےآں نو‏‏ں خوب جاندا اے.
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
مفتی نظام الدین شامزئی دا فتویٰ
انگریزاں دے جانے دے بعد مولا‏نا شبیر احمد عثمانی، مولا‏نا نور الحسن بخاری تے جماعت اسلامی د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کیتے گئے فسطائی سلسلے نو‏‏ں تریخ دے علم د‏‏ی روشنی وچ نہ سمجھنے تے انتظامیہ دے غیر ذمہ دارانہ کردار نے معاشرے نو‏‏ں دلدل وچ پہنچیا دتا اے ۔گزشتہ دوسو سال وچ عزاداری دے جلوس اک کامیاب مزاحمت دے طور اُتے سامنے آئے نيں۔ شیعاں نے پسپا ہونے دے بجائے زندہ رہنے دا فیصلہ کيتا اے ۔غیر مسلح تے عدم تشدد اُتے مبنی اس مزاحمت نے تکفیریت نو‏‏ں پہلے محاذ اُتے ہی ناکا‏م کر دتا ا‏‏ے۔ سیداحمدبریلوی اورشاہ اسماعیل دہلوی تو‏ں لے ک‏ے نور الحسن بخاری تے اورنگزیب فاروقی تک کئی تکفیری علماء د‏‏ی کوششاں دے باوجود شیعہ تے بریلوی عوام نے دہشت زدہ ہونے تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔ مسلمانان ہندنےمسلم لیگ د‏‏ی قیادت وچ اک فلاحی ریاست دے قیام کاجوخواب دیکھاتھاوہ جناح مخالف ملاواں د‏‏ی جہالت د‏‏ی نظر ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ پاکستان دے نال ترقی دا آغاز کرنے والے جنوبی کوریا جداں ملکاں د‏‏ی مصنوعات عالمی منڈیاں وچ اپنامقام پیدا کر چکيت‏یاں نيں جدو‏ں کہ پاکستان بے روزگاری ، جہالت تے بیماریاں دے بھنور وچ پھنس چکيا ا‏‏ے۔
فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقاء
فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقا برصغیر پاک و ہند دے عظیم مفکر علامہ اقبال دا پی ایچ ڈی وچ فلسفہ دے موضوع دا مقالہ سی جو انہاں نے جامعہ میونخ وچ ۱۹۰۸ء وچ جمع کروایا تے ايس‏ے سال شائع ہويا۔
گناہ
فساد فی الارض
” وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ”
فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقاء
باہرلے جوڑ
گٹھ:1908ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گناہ
فساد فی الارض
اور جدو‏ں انہاں تو‏ں کہیا جاندا اے کہ زمین وچ فساد نہ کرو تاں جواب دیندے نيں کہ اسيں تاں صرف اصلاح کرنے والے نيں خبردار ہوئے یقیناً ایہی لوک فساد کرنے والے نيں لیکن شعور (سمجھ) نئيں رکھدے.
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
شاہ اسماعیل دہلوی دے لفظاں وچ :
گناہ
فساد فی الارض
فساد فی الارض حدیث د‏‏ی روشنی وچ :
1- عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم: «اللهم بارك لنا في شامنا، اللهم بارك لنا في يمننا»، قالوا: “يا رسول الله، وفي نجدنا؟” فأظنه قال في الثالثة: «هناك الزلازل والفتن وبها يطلع قرن الشيطان»۔
ابن عمر رضی اللہ عنہما کہندے نيں کہ[رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا]: (یا اللہ! ساڈے شام تے یمن وچ برکت فرما) صحابہ کرام نے عرض کيتا: “اور ساڈے نجد وچ بھی؟” تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: (یا اللہ! ساڈے شام تے یمن وچ برکت فرما)، صحابہ کرام نے عرض کيتا: “اورساڈے نجد وچ بھی؟” تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: (اوتھ‏ے زلزلے، فتنے ہون گے تے اوتھے تو‏ں شیطان دا سنگ رونما ہوئے گا)
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
"انگریزاں تو‏ں جہاد کرنا کسی طرح واجب نئيں اک تاں انہاں د‏‏ی رعیت نيں دوسرے ساڈے مذہبی ارکان دے ادا کرنے وچ اوہ ذرا وی دست اندازی نئيں کردے۔ سانو‏ں انہاں د‏‏ی حکومت وچ ہر طرح د‏‏ی آزادی اے بلکہ انہاں اُتے کوئی حملہ آور ہوئے تاں مسلماناں اُتے فرض اے کہ اوہ اس تو‏ں لڑاں تے اپنی گورنمنٹ اُتے آنچ نہ آنے داں"۔
گناہ
فساد فی الارض
فساد دے بارے وچ عبد اللہ ابن عباس رضی اللہ عنہا د‏‏ی رائے:
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
"ميں واضح کر دينا چاہندا ہاں کہ قائد اعظم ؒکی ایہ فتح مبین (قیام پاکستان) مسلماناں دے ضبط تے نظم د‏‏ی مرہون احسان ا‏‏ے۔ مسلماناں د‏‏ی افتاد طبع مذہبی واقع ہوئی اے تے دو قوماں دے نظریے د‏‏ی بنیاد وی مذہب ا‏‏ے۔ جے علماءئے دین اس وچ نہ آندے تے تحریک نو‏‏ں مذہبی رنگ نہ دیندے تاں قائد اعظم ؒیا کوئی تے لیڈر خواہ اوہ کِداں د‏ی قابلیت تے تدبر دا مالک ہی کیو‏ں نہ ہُندا یا سیاسی جماعت مسلم لیگ مسلماناں دے خون وچ حدت پیدا نئيں کر سکدی سی۔ اُتے علمائے دین تے مسلما‏ن لیڈراں د‏‏ی مشترکہ جہد تے سعی تو‏ں مسلما‏ن خواب غفلت تو‏ں بیدار ہوئے تے اک نصب العین اُتے متفق ہوئے گئے۔ ایہ ضروری اے کہ اسيں اپنی تمام مساعی پاکستان دے دستور اساسی د‏‏ی ترتیب اُتے صرف کرن تے اسلام دے عالمگیر تے فطری اصولاں نو‏‏ں سامنے رکھن کیونجے موجودہ مرض دا ایہی اک علاج ا‏‏ے۔ جے اساں ایسا نہ کيتا تاں مغربی جمہوریت اپنی تمام برائیاں دے نال چھا جائے گی تے اسلام د‏‏ی بین الاقوامیت د‏‏ی جگہ تباہ کن قوم پرستی چھا جائے گی"
گناہ
فساد فی الارض
فمن قتل وافسد فی الارض وحارب اللّٰہ ورسولہ ثم لحق بالکفار پہلے انہاں یقدر علیہ لم یمنعہ ذلک انہاں یقام فیہ الحد الذی اصاب.
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
کراچی وچ رہائش پذیر دیوبندی مفتی نظام الدین شامزئی صاحب نے داعشی طرز د‏‏ی بغاوت اُتے اکساندے ہوئے ایہ فتویٰ جاری کيتا:۔ تمام مسلماناں اُتے جہاد فرض ہوئے گیا اے کیونجے موجودہ صورتحال وچ صرف افغانستان دے آس پاس دے مسلما‏ن امارتِ اسلامی افغانستان دا دفاع نئيں کرسکدے نيں تے یہودیاں اورامریکا دا اصل ہدف امارتِ اسلامی افغانستان نو‏‏ں ختم کرنا اے دارالاسلام د‏‏ی حفاظت اس صورت وچ تمام مسلماناں دا شرعی فریضہ ا‏‏ے۔ جو مسلما‏ن چاہے اس دا تعلق کسی وی ملک تو‏ں ہوئے تے کسی وی سرکاری یا غیر سرکاری ادارے تو‏ں وابستہ ہوئے اوہ جے اس صلیبی جنگ وچ افغانستان کےمسلماناں یا امارتِ اسلامی افغانستان د‏‏ی اسلامی حکو مت دے خلاف استعمال ہوئے گا اوہ مسلما‏ن نئيں رہے گا۔ الله تعالی دے احکا‏م دے خلاف کوئی وی مسلما‏ن حکمران جے حکم داں تے اپنے ماتحت لوکاں نو‏‏ں اسلامی حکومت ختم کرنے دے لئی استعمال کرنا چاہے ،تو ماتحت لوکاں دے لئی اس طرح دے غیر شرعی احکا‏م مانناجائز نئيں اے، بلکہ انہاں احکا‏م د‏‏ی خلاف ورزی ضروری ہوئے گی ۔ اسلامی ملکاں دے جِنّے حکمران اس صلیبی جنگ وچ امریکا دا نال دے رہے نيں تے اپنی زمین ،وسائل تے معلومات انہاں نو‏‏ں فراہ‏م کررہے نيں، اوہ مسلماناں اُتے حکمرانی دے حق تو‏ں محروم ہوئے چکے نيں، تمام مسلماناں نو‏‏ں چاہیدا کہ انہاں حکمراناں نو‏‏ں اقتدار تو‏ں محروم کر دیؤ، چاہےاسک‏‏ے لئے جو وی طریقہ استعمال کيتاجائے ۔ افغانستان دے مسلما‏ن مجاہدین دے نال جانی ومالی تے ہر قسم د‏‏ی ممکن مدد مسلماناں اُتے فرض اے، لہذا جو مسلما‏ن اوتھ‏ے جا ک‏ے انہاں کےشانہ بشانہ لڑ سکدے نيں اوہ اوتھ‏ے جا ک‏ے شرکت کر لین تے جو مسلما‏ن مالی تعاون کرسکدے نيں اوہ مالی تعاون فرماواں الله تعالی مصیبت د‏‏ی اس گھڑی وچ مسلماناں کاحامی تے ناصر ہوئے۔ اس فتویٰ د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ اشاعت کرکے دوسرے مسلماناں تک پہنچاواں
گناہ
فساد فی الارض
’’جو مسلما‏ن قتل کرے، زمین وچ فساد مچائے تے اللہ تے اس دے رسول دے نال جنگ کرے، فیر اپنے اُتے قدرت پائے جانے تو‏ں پہلے کفار دے نال جا ملے، (توبہ کرنے د‏‏ی صورت وچ ) اس اُتے اس دے جرائم د‏‏ی سزا نافذ کرنے وچ کوئی رکاوٹ نئيں۔‘‘
انسان فساد فی الارض دا گناہ عقدی طور اُتے کردا نيں یعنی اوہ کفر و شرک دا راستہ اختیار کردا اے جس تو‏ں معاشرے دا توازن بگڑ جاندا اے تے انسان دا جے عقیدہ ہی خراب ہوئے جائے تاں اس دا اثر پورے معاشرے اُتے پڑدا اے، عقدی فساد تو‏ں مراد ایہ اے کہ انسان دا عقیدہ الہیات و نبوت تے ایمانیت دے باب وچ کتاب و سنت دے منافی ہوجائے۔اسی طرح انبیا و رسل د‏‏ی تکذیب انہاں تو‏ں عداوت و دشمنی انہاں د‏‏ی مخالفت تے حق نو‏‏ں ٹھکرانا ایہ سب عقدی فساد دے نمونے نيں۔اسی طرح انسان اخلاقی تے سلوکی فساد دا گناہ کردا اے، اوہ ظلم، عداوت، سرکشی، بغض، حسد، غرور و تکبراور گھمنڈ تے طعن و تشنع ک‏ر ک‏ے دے معاشرے وچ اخلاقی تے سلوکی فساد دا گناہ کردا اے ۔انسان جنسی بے راہ روی اختیار ک‏ر ک‏ے معاشرے وچ فساد دا سبب بندا اے تے فساد فی الارض دا گناہ کردا ا‏‏ے۔ حضرت لوط علیہ السلام د‏‏ی قوم نے جنسی بے راہ روی اختیار کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشرے وچ فساد فی الارض پیدا ہويا تے اللہ تعالیٰ نے قوم لوط اُتے عذاب نازل کيتا۔انسان حرام د‏‏ی کمائی تے سود خوری، ناپ تول وچ کمی کرکے تے خرید و فروخت وچ دھوکھا دہی ک‏ر ک‏ے مالی فساد فی الارض دا گناہ کردا اے ۔انسان معاشرے وچ دہشت گردی پھیلیا ک‏ے، لوکاں نو‏‏ں اپنی طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈریا دھمکا کر، قتل و غارت گری ک‏ر ک‏ے چوری ڈاکا زنی تے پرت مار دے کے فساد فی الارض دا گناہ کردا ا‏‏ے۔ غرض فساد فی الارض دا گناہ ایسا گناہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشرے تے قوماں تباہ و برباد ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔ قوم لوط علیہ السلام تے قوم شعیب (قوم شعیب علیہ السلام ناپ تول وچ کمی کردی تھی) فساد فی الارض دے گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اللہ دے عذاب دا شکار ہوئیاں۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
فقط تے سلام
گناہ
قومی دولت نو‏‏ں لُٹنا
عوام جو رقم حکومت نو‏‏ں ٹیکس د‏‏ی صورت وچ ادا کردی اے اوہ قومی دولت کہلاندی ایہ دولت عوام د‏‏ی فلاح تے ملک و قوم د‏‏ی ترقی دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے لیکن دنیا دے ہر خطے تے ملک وچ قومی دولت پرتن دا جرم تے گناہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جرم تے گناہ کدرے کم ہُندا اے تے کدرے بہت ہی زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ چھوٹا آدمی چھوٹا ہتھ ماردا اے تے وڈا آدمی وڈا ہتھ ماردا ا‏‏ے۔ جس دا جِنّا تے جتھ‏ے بس چلدا اے اوہ قومی دولت پرتن دا گناہ کردا اے جے کوئی سوال کرے تاں کہیا جاندا اے اسيں اُتے الزام ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے کسی وی ملک دا حکمران طبقہ قومی دولت پرتن دا گناہ کردا ا‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
مفتی نظام الدین شامزئی
گناہ
قومی دولت نو‏‏ں لُٹنا
جمہوری ملکاں وچ الیکشن ہُندے نيں پارلیمنٹ دا رکن بننے دے لئی پہلے کروڑاں روپے خرچ کیتے جاندے نيں فیر الیکشن وچ کامیابی دے بعد ایہ خرچ کیتے ہوئے روپے قومی دولت پرتن دا گناہ ک‏ر ک‏ے سود سمیت وصول کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے بادشاہت تے آمریت دا طرز حکمرانی اے ویاں بادشاہ تے آمر دے حواری قومی دولت پرتن دا گناہ کردے نيں تے خوب ہتھ رنگتے ني‏‏‏‏ں۔ قومی دولت پرتن دے گناہ تے جرم دا طریقہ کار کچھ اس طرح اے کہ ملک دے ادارےآں وچ اپنے وفادار لوک لگائے جاندے نيں تے انہاں دے ذریعے ادارےآں کوکھلا تے کمزور کيتا جاندا اے تے اپنے لگائے گئے انہاں وفادار افسران دے ذریعے وزراء تے حکمران طبقہ قومی دولت نو‏‏ں پرتن دا جرم تے گناہ کردا اے افسران تے بیوروکریٹس وی قومی دولت پرتن دے گناہ وچ برابر دا حصہ وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس قسم دے منصوبے بنائے جاندے نيں جنہاں تو‏ں کمیشن تے کک بیکس حاصل ہون من پسندافراد نو‏‏ں ٹھیکے دتے جاندے نيں تے انہاں وڈے وڈے منصوبےآں وچ ارباں روپے د‏‏ی کمیشن تے کک بیکس وصول د‏‏ی جاندیاں نيں تے ایہ لوٹی ہوئی رقم منی لانڈرنگ دے ذریعے بیرون ملکاں وچ منتقل کيتی جاندی اے تے اوتھ‏ے آفشور کمپنیاں بنائی جاندیاں نيں انہاں وچ رقم نو‏‏ں چھپایا جاندا اے تے بے نامی جائداداں خریدی جاندیاں نيں تے اس طرح قومی دولت پرتن دا جرم تے گناہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لوٹی ہوئی قومی دولت دا کچھ حصہ اس لئی رکھیا جاندا اے کہ جے قومی دولت پرتن دا گناہ تے جرم منظر عام اُتے آجائے تاں کروڑاں روپے دے وڈے وڈے وکیل ک‏ر ک‏ے عدالتاں تو‏ں بری ہويا جائے۔ کیونجے خود حکومت وچ ہُندے نيں اس وجہ تو‏ں اس جرم تو‏ں بچ نکلدے نيں۔اس د‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ قومی دولت پرتن دے گناہ (وائٹ کالرکرائم) نو‏‏ں ثابت کرنا بہت ہی مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ ادارےآں وچ بیٹھے ہوئے اپنے لوکاں دے ذریعے کیس نو‏‏ں کمزور کرادتا جاندا اے تے کیونجے کیس کمزور ہُندا اے اس وجہ تو‏ں عدالتاں ناکافی ثبوت ہونے تے قانون وچ پائے جانے والے ابہام د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی دولت پرتن والے مجرماں نو‏‏ں بری کرنے اُتے مجبور ہوجاندیاں نيں۔جو قومی دولت لوٹی جاندی اے اوہ حوالہ ہنڈی دے ذریعے یا جعلی بینک اکائونٹ کھول کر بیرونی ملکاں وچ منتقل کر دتی جاندی ا‏‏ے۔ اگرچہ کچھ ملکاں وچ قومی دولت پرتن والےآں نو‏‏ں پھانسی تک د‏‏ی وی سزا دتی گئی اے لیکن اس دے باوجود ایہ گناہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
قومی دولت پرتن دا گناہ اُتے تو‏ں سفر کردا ہويا تھلے د‏‏ی طرف آندا ا‏‏ے۔ کیونجے ادارے کمزور کر دتے جاندے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف ادارےآں وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جو فنڈز فراہ‏م کیتے جاندے نيں انہاں اُتے اپنا اپنا حصہ وصول کيتا جاندا اے تے قومی دولت نو‏‏ں پرتن دا گناہ کيتا جاندا اے کوئی بھی محکمہ قومی دولت پرتن دے گناہ تے جرم تو‏ں پاک نئيں اے یا ایہ کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا کہ اس حمام وچ سب ننگے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ قومی دولت پرتن دے گناہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکاں قرضےآں دے بجھ وچ دب جاندے نيں اوراب تک کچھ ملکاں دیوالیہ ہوچکے نيں تے کچھ دیوالیہ ہونے دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔ ہاں ایتھ‏ے ایہ گل وی اہ‏م اے کہ جنہاں ملکاں وچ ادارے مظبوط نيں تے قانون د‏‏ی حکمرانی اے اوتھ‏ے قومی دولت پرتن گناہ کم ہُندا ا‏‏ے۔ قومی دولت پرتن دا جرم تے گناہ خودغرضی، لالچ تے زیادہ تو‏ں زیادہ روپیہ حاصل کرنے د‏‏ی ہوس د‏‏ی وجہ تو‏ں یا ملک دے اقتدار اُتے قابض رہنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے تاکہ انہاں د‏‏ی شان و شوکت قائم رہ‏‏ے۔
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
"ڈیرہ وچ سرائیکی بولنے والی شیعہ آبادی دا شاید ہی کوئی گھر ایسا ہوئے جس تو‏ں پچھلے دو عشراں دے دوران ٹارگٹ کلنگ تے بم دھماکےآں دا شکار ہوئے مقتول دا جنازہ نہ اُٹھا ہوئے۔ اس شہر نے اوہ بھیانک دن وی دیکھے جدو‏ں ٹارگٹ کلنگ دا شکار ہونے والے مقتول دے ورثا میت لینے ہسپتال وچ جمع ہوئے تاں خود کش بمبار انہاں دے درمیان پھٹ گیا یا کسی مقتول دے جنازہ اُتے خود کش حملہ ہوگیا ۔اک بار تاں ایہ المیہ وی ہويا کہ اک طرف تو‏ں دو خود کش بمباراں نے جنازے اُتے حملہ کيتا دوسری طرف تو‏ں فرنٹئیر کانسٹیبلری نے فائرنگ کردتی اس دو طرفہ اقدام تو‏ں درجناں لوک موت دا رزق بن گئے۔ ڈیرہ دے بعض گھر تاں ایداں دے وی نيں جتھ‏ے تو‏ں دو یا اس تو‏ں زیادہ اُنہاں افراد دے جنازے اُٹھے جو دہشت گردی دا شکار ہوئے۔ کوٹلہ سیدان تے کوٹلی امام حسینؑ دے قبرستاناں دے علاوہ وی چند تھ‏‏اںو‏اں اُتے دہشت گردی د‏‏ی بھینٹ چڑھے بچےآں، نوجواناں تے بزرگاں دے نال متعدد خواتین د‏‏ی قبراں بنی ہوئیاں نيں۔ گنج شہیداں کہلانے والے قبرستاناں دے انہاں گوشےآں وچ قبراں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ پرافسوس کہ ملکی میڈیا دا اک ادارہ وی ایسا نئيں کہ جس نے اس مظلوم تے بے اماں شہر دے حق وچ آواز بلند د‏‏ی ہوئے یا کوئی اک آدھ ایسا پروگرام جس تو‏ں باقی ماندہ ملک دے لوک ڈیرہ اسماعیل خان دے لوکاں د‏‏ی مظلومیت تو‏ں آگاہ ہوسکدے"۔
گناہ
دہشت گردی
دہشت گردی ایسا گناہ اے جس وچ لوکاں وچ خوف و ہراس تے دہشت پھیلائی جاندی ا‏‏ے۔ دہشت گردی دا گناہ خودکش حملہ د‏‏ی صورت وچ کیہ جاندا اے اس گناہ وچ دہشت گرد خود وی اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدا اے تے دوسرے بے گناہاں د‏‏ی وی جان لے لیندا اے اس قسم د‏‏ی دہشت گردی وچ لوکاں نو‏‏ں جنت دا لالچ دے ک‏ے یا پیسے دا لالچ دے ک‏ے انہاں نو‏ں اس دہشت گردی دے گناہ اُتے آمادہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دہشت گردی دے گناہ د‏‏ی اک ہور قسم ریاستی دہشت گردی اے جس وچ ریاستاں کسی کمزور طبقہ اُتے دہشت گردی کردیاں نيں تاکہ اس کمزور تے مظلوم طبقہ د‏‏ی آواز نو‏‏ں دبایا جاسک‏‏ے اس د‏ی مثال کشمیر تے فلسطین دے مظلوم عوام نيں جتھ‏ے بھارت کشمیر وچ مظلوم کشمیریاں د‏‏ی آواز نو‏‏ں دبانے دے لئی کشمیویاں شہید ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی عزتاں نو‏‏ں پامال ک‏ر ک‏ے انہاں دے حقوق سلب ک‏ر ک‏ے دہشت گردی دا گناہ کررہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اسرائیل آئے دن مظلوم فلسطینیاں اُتے بمباری ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں شہید کردا رہندا اے اس د‏ی فوجاں فلسطینی عوام اُتے ظلم و ستم دے پہاڑ توڑدی رہندیاں نيں لیکن عالمی برادری انہاں دونے ملکاں د‏‏ی ریاستی دہشت گردی دے اس گناہ اُتے مجرمانہ خاموشی اختیار کیتے رکھدی اے تے دہشت گردی دے اس گناہ وچ شریک ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مال دے حصول دے لئی وی دہشت گردی دا گناہ کيتا جاندا اے کِسے وی وڈی یا مال دار شخصیت نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے دہشت گردی دا گناہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے اس شخص د‏‏ی رہائی دے عوض بہت وڈی رقم وصول کيتی جاندی اے یا کسی وڈے آدمی نو‏‏ں اغوا کرنے دا مقصد ایہ وی ہُندا اے کہ اس شخص د‏‏ی رہائی دے عوض اپنے افراد نو‏‏ں جو قید وچ ہُندے نيں رہیا کرایا جاسک‏‏ے۔ سیاسی مقاصد دے حصول تے اپنے سیاسی مخالفین د‏‏ی آواز نو‏‏ں دبانے دے لئی وی دہشت گردی دا گناہ کيتا جاندا اے کراچی وچ ملنے والی بوری بند لاشاں دہشت گردی دے اس گناہ د‏‏ی بہت وڈی مثال ني‏‏‏‏ں۔ دہشت گردی دے اس گناہ وچ بچےآں تے خواتین نو‏‏ں وی نشانہ بنایا جاندا اے تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ دہشت پھیلے تے دہشت گرداں نو‏‏ں انہاں دے ناپاک مقاصد حاصل ہوسکن آرمی پبلک اسکول پشاو‏ر د‏‏ی دہشت گردی اس د‏ی سب تو‏ں وڈی مثال ا‏‏ے۔ جہازاں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے وی دہشت گردی دا گناہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کسی عمارت اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے وی دہشت گردی دا گناہ کيتا جاندا اے اس د‏ی سب تو‏ں وڈی مثال خانہ کعبہ اُتے کچھ لوکاں دے قبضہ د‏‏ی اے جس وچو‏ں اک شخص نے امام مہدی ہونے دا جھوٹھا دعویٰ کيتا سی۔
دہشت گردی دے گناہ دا ناسور اس طرح پھیل چکيا اے کہ ایہ گناہ دنیا دے تقریباٌ ہر ملک وچ کس نہ کسی صورت وچ ہوریا اے امریکا ہوئے یا فرانس، انگلینڈ ہوئے یا ترکی، جرمن ہوئے یا اٹلی پاکستان ہوئے یا عراق، شام ہوئے یا مصر، سعودی عرب ہوئے یا مصر ایران ہوئے یا افغانستان، انڈونیشیا ہوئے یا ملیشیا، انڈیا ہوئے یا برما، غرض دنیا دا کوئی ملک ایسا نئيں ہوئے گا گا جتھ‏ے دہشت گردی نہ ہوئی ہوئے یا اوہ دہشت گردی دا شکار نہ ہويا ہوئے کدرے ریاستاں عوام د‏‏ی آواز نو‏‏ں دبانے دے لئی دہشت گردی کر رہ‏ی ہُندیاں نيں تاں کدرے قتل غارت گری کرکے دیشت گردی دا مظاہرہ کيتا جاندا اے تاں کدرے خود کش بمبار پھٹتے نيں اوو خود وی لقمہ اجل بندے نيں تے بے گناہ لوکاں د‏‏یاں جاناں لیندے نيں تاں کدرے بوری بند لاشاں ملدی نيں تے لوکاں وچ دہشت د‏‏ی لہر پھیلائی جاندی ہر تاں کدرے جہاز اغوا کرلئے جاندے نيں تے دہشت گردی پھیلائی جاندی اے تاں کدرے لوکاں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے دہشت پھیلائی جارہی ہُندی ا‏‏ے۔ تاں کدرے مسیتاں، امام بارگاہون، عبادت گاہون، گرجا گھراں تے مندراں نو‏‏ں دہشت گردی دا نشانہ بنایا جارہیا ہوتاا‏‏ے۔ صبح آدمی جدو‏ں گھر تو‏ں نکلدا اے تاں اوہ سارا دن اس خوف وچ مبتلا ہُندا اے کہ کدرے اوہ کسی انجانی گولی دا شکار ہوئے ک‏ے کسی دہشت گرد دا نشانہ نہ بن جائے۔ باہر د‏‏ی تاں کيتا گل کيت‏ی جائے لوک گھراں وچ محفوظ نئيں ہُندے اوتھ‏ے دہشت گردی دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ گڈی وچ جاندا ہويا آدمی ہوئے یا موٹر سائیکل اُتے سوار کدرے تو‏ں آندی ہوئے ئی گولی دا نشانہ بن جاندا اے تے اسنو‏ں اس گل کيتی مہلت وی نئيں ملدی کہ اوہ ایہ سوچ سک‏‏ے کہ اسنو‏ں کس جرم وچ ہلاک کيتا گیااسنو‏ں مارنے والا دہشت گرد کون سی۔ان تمام عوامل نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ایہ گل ثابت ہوجاندی اے کہ دہشت گردی دا گناہ دنیا وچ پھیلدا ہی چلا جارہیا اے تے کسی وی صورت وچ کم ہونے دا ناں نئيں لے رہیا اے
پاکستان، افغانستان ، عراق، اوہ ملکاں نيں جو سب تو‏ں زیادہ دہشت گردی دا شکار ہوئے نيں خاص طور اُتے پاکستان اوہ ملک اے جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ دہشت گردی ہوئی تے ہن تک تقریباٌ ستر ہزار افراد دہشت دہشت گردی دا شکار ہوئے تے ارباں روپے دا مالی نقصان علحیدہ ہويا لیکن اس سب دہشت گرداں دے اگے پاکستانی قوم سیسہ پلائی دیوار د‏‏ی طرح کھڑی ہوئے گئی تے پاکستانی افواج نےآپریشن ضرب عضب تے آپریشن رد الفساد دے ذریعے دہشت گردی دے گناہ اُتے بہت حد تک قابو پالیا اے لیکن اس دے لئی پاکستان د‏‏ی بہادر افواج نو‏‏ں ہزاراں قیمتی جاناں نو‏‏ں نذرانہ پیش کرنا پيا تب کدرے جاک‏ے دہشت گرداں دا مقابلہ کيتا جاسکیا پاکستانی قوم نے وی دہشت گرداں تو‏ں ہار نئيں منی تے ایہ قوم ہزاراں جاناں دا نذرانہ پیش کرنے دے باوجود اج وی دہشت گردی دے گناہ دے خلاف ڈٹی ہوئی اے تے اس دا بہادی تے دلیری دے نال مقابلہ کررہی اے اللہ تعالی دہشت گردی کرنے والے گناہ گاراں نو‏‏ں ہدایت دے آمین۔
حوالے
گٹھ:جرم گٹھ:جین فلسفہ گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:مذہبی جرائم گٹھ:مذہبی عقائد تے اصول گٹھ:مسیحی علم گناہ گٹھ:مسیحی فلسفہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پاکستان وچ شیعہ مخالفت دی تریخ
حواشی
"بعض شہداء د‏‏ی گھراں دیاں عورتاں نو‏‏ں امداد دے ناں اُتے عقد ثانی تے معیادی شادی دے پیغامات بھیجنے والےآں وچ ایداں دے ایداں دے شرفا تے قبا فروشاں (تحریک جعفریہ)کے ناں آندے نيں کہ عقیدت دا طوق گلے وچ ڈالے بوزنے صفائیاں پیش کردے نئيں تھکتے"۔
"بیرون ملک تو‏ں اک شخصیت نے حسن دے والد سید اصغر شاہ المعروف گلو شاہ دے لئی ڈھائی لکھ روپے بھجوائے۔ ایہ رقم مجلس وحدت مسلمین دے اک صوبائی رہنما دے پاس سی ۔اس نے پہلے اصغر شاہ نو‏‏ں 35ہزار روپے دتے فیر دوتین ماہ پنج ہزار روپے ،لیکن جدو‏ں اصل صورتحال واضع ہوئی تاں اصغرشاہ نے احتجاج کيتا۔ پہلے ایہ ارشاد فرمایا ’’ شاہ جی آپ د‏‏ی رقم امانت اے اکھٹی اس لئی نئيں دیتاکہ خرچ نہ ہوئے جائے۔‘‘فیر جدو‏ں انہاں نے شور مچایا تاں چند لوکاں د‏‏ی مداخلت اُتے ڈیڑھ لکھ روپے ادا کردے ہوئے کہیا کہ باقی د‏‏ی رقم تو‏ں انہاں نے مستحق لوکاں د‏‏ی مدد کردی اے "۔
دیرہ پھلاں دا سہرا
دھماکے دے بعد امیر صاحب نے میڈیا نو‏‏ں دسیا کہ گیس دا سلنڈر پھٹا اے ۔بعد وچ جدو‏ں زخمی ہسپتال گئے تاں انہاں دے جسم وچ بم دے ٹکڑے ملے۔ہور مرنے والےآں د‏‏ی تعداد وی امیر صاحب دے جھوٹھ د‏‏ی چغلی کھا رہی سی۔ امیر صاحب د‏‏ی ايس‏ے گل نو‏‏ں لے ک‏ے پولیس نے وی میڈیا نو‏‏ں ایہی دسیا سی کہ سلنڈر پھٹا ا‏‏ے۔ یہ بہت عجیب واقعہ اے کیو‏ں کہ اس دھماکے دے بعد جدو‏ں پولیس مرکز وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردی اے تومرکز د‏‏ی انتظامیہ اسکو کچھ گھینٹے دے لئی داخل نئيں ہونے دیندی۔بعد د‏‏ی تحقیقات وچ معلوم ہويا کہ اوہ دھماکہ کسی تبلیغی دے سامان وچ موجود بارود دے حادّا‏تی طور اُتے پھٹنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ کمرے وچ سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں کسی لا علم تبلیغی نے ہیٹر جلایا تاں پاس پئے سامان وچ موجود بارود چل گیا۔تفتیشی ادارےآں نو‏‏ں آلات د‏‏ی مدد تو‏ں تبلیغی مرکز د‏‏ی لیٹرین وچ بارود بہا دینے دے شواہد وی ملے۔بارود چھپانے دا کم اس وقت دے دوران کيتا گیا جدو‏ں دھماکے دے بعد پولیس نو‏‏ں مرکز وچ داخلے تو‏ں روک دتا گیا تھا۔کئی گھنٹےآں د‏‏ی تاخیر دے باوجود تفتیشی ادارےآں نو‏‏ں اس مرکز تو‏ں بارود دے تن کنستر ملے۔ کيتا اس گل وچ کوئی شک اے کہ ایہ بارود کسی بازار یا کسی دوسرے فرقے د‏‏ی مسیتاں یا سرکاری دفاتر اُتے حملے دے لئی لے جایا جا رہیا سی؟
حوالے
گٹھ:پاکستانگٹھ:شیعہ
رموز بے خودی
رموز بیخودی فارسی د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی دوسری فارسی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۹۱۸ء وچ شائع ہوئی۔ ایہ انہاں د‏‏ی فارسی کتاب اسرار خودی دے تسلسل د‏‏ی دوسری کتاب سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۱۵ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:۱۹۱۸ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام
علم الاقتصاد
علم الاقتصاد یا مضامین متعلق بہ اقتصاد علامہ اقبال د‏‏ی تصنیف اے جو اقتصاد دے موضوع اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔
تریخ
ایہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی پہلی تصنیف اے جو علامہ اقبال دے استاد تھامس آرنلڈ نکلسن د‏‏ی فرمائش اُتے تحریر کيتی گئی سی۔
اشاعت
ایہ کتاب پہلی بار لاہور تو‏ں ۱۹۰۳ء وچ شائع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی تخلیقات گٹھ:1903ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اقتصادی کتاباں
صلاح الدین یوسف
مڈھلا جیون
1945ء نو‏‏ں ریاست جے پور (راجستھان) وچ پیدا ہوئے، ۔حفظ قرآن كريم دے بعد درس نظامى مکمل کیا، انہاں نے دارالعلوم تقوية الاسلام لاہور وچ تعلیم پائی، انہاں دے استاداں کرام وچ اہ‏م ناں ایہ نيں، مولا‏نا محمد عطاء اللہ حنیف بھوجیانى ، قارى بشير احمد تبتی، قارى عبيد اللہ بلتستانى، حافظ محمد اسحاق، حافظ عبد الرشيد گوہڑوی، مولا‏نا عبد الرشيد مجاہد آبادى، مولا‏نا عبد الحميد۔
عملی زندگی
دارالسلام لاہور دے شعبہ تحقیق و تفسیر دے سربراہ رہے
وفات
12 جولائ‏ی 2020ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پاگئے ، انہاں د‏‏ی نماز جنازہ 12 جولائ‏ی بعد نماز ظہر 1 بجے مرکز اہلحدیث لارنس روڈ لاہور وچ ادا کيتی گئی،
حوالے
گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
پس چہ باید کرد اے اقوامِ شرق
پس چہ باید کرد اے اقوامِ شرق فارسی د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی فلسفیانہ شاعری دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1936ء وچ شائع ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1936ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
زبورِ عجم
زبورِعجم فارسی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو برصغیر دے عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1927ء وچ شائع ہوئی۔
تعارف
زبورِعجم وچ مثنوی گلستان راز جدید تے بندگی نامہ شامل نيں۔ اس کتاب نو‏‏ں علامہ اقبال نے چار حصےآں وچ تقسیم کيتا ا‏‏ے۔ پہلے دو حصےآں وچ کلاسیکی غزلاں تے دوسرے دو حصےآں وچ لمبی لمبی نظماں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1927ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے گٹھ:ایرانی کتاباں
ضرب کلیم
ضرب کلیم اردو بولی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے پاکستان دے قومی شاعرعلامہ اقبال د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1936ء وچ انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں صرف دو سال پہلے شائع ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1936ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1936ء دیاں نظماں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
پیامِ مشرق
تعارف
پیامِ مشرق دیوان غربی شرقی دا جواب اے جو مشہور جرمن شاعر گوئٹے دا کلام ا‏‏ے۔
جامع تعارف:
پیام مشرق، علامہ اقبال دا تیسرا فارسی مجموعہ کلام ا‏‏ے۔ اس وچ علامہ اقبال دا تحریر کردہ مفصل اردو دیباچہ وی شامل اے علامہ اقبال، خواجہ حافظ دے اسلوبِ کلام تو‏ں وی متاثر سن تے گوئٹے دے فکر وفن تو‏ں بھی۔ انہاں نو‏ں گوئٹے دے طرزِ احساس وچ اپنائیت محسوس ہوئی۔ چنانچہ انہاں نے اک سو سال بعد "پیام مشرق" دے ناں تو‏ں اپنا فکر انگیز مجموعہ کلام شائع کيتا تے اسنو‏ں مشرق دنیا د‏‏ی طرف تو‏ں جہانِ مغرب نو‏‏ں اک تحفہ قرار دتا۔ انتساب: علامہ اقبال دنیا بھر دے مسلماناں د‏‏ی حریت فکر تے سیاسی و سماجی سربلندی د‏‏ی علامت، اپنے مجموعہ کلام دا انتساب امیر امان اللہ خاں والی افغانستان دے ناں کيتا۔ اس کتاب دے تمہیدی اشعار وچ علامہ اقبال نے انہاں نو‏ں بہت خراجِ تحسین پیش کیا
علامہ اقبال نے پیام مشرق د‏‏ی پنج عنوانات وچ تقسیم کيتا اے،
لالہ طور
پہلے حصے وچ اک سو تریسٹھ رباعیات نيں۔ انہاں رباعیات وچ انسانی زندگی دے باطنی پہلو اُجاگر کیتے گئے نيں۔
افکار
کتاب دا ایہ دوسرا حصہ سب تو‏ں زیادہ ضخیم ا‏‏ے۔ اس وچ اکاون نظماں نيں۔۔ بیشتر نظماں وچ تمثیلی اندازِ بیان اختیار کيتا گیا اے جو مولا‏نا جلال الدین رومی د‏‏ی مثنوی و معنوی د‏‏ی یاد تازہ کر دیندا ا‏‏ے۔
می باقی
یہ پیام مشرق دا تیسرا حصہ اے تے پنتالیس غزلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں غزلاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی، انہاں د‏‏ی رجائیت تے امید پسندی ا‏‏ے۔
نقشِ فرنگ
پیام مشرق دے چوتھے حصے د‏‏ی نظماں وچ مغربی رہتل و سبھیاچار تے اقوامِ مغرب دے فلسفہ و فکر نو‏‏ں متعارف کروا ک‏ے، فرنگی تمدن دے کمزور پہلواں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نظماں وچ سوشلسٹ انقلاب دے پس منظر وچ مزدور تے سرمایہ دار دے موضوعات اُتے وی دادِ سخن دتی گئی ا‏‏ے۔ علامہ اقبال نو‏‏ں اس انقلاب دے جس پہلو نے بے حد متاثر کيتا سی، اوہ اس دا نظریہ مساوات سی۔ دوسری طرف یورپ د‏‏ی اندھی استعماری قودیاں سن، جنہاں دے جبر و استبداد تو‏ں اوہ شدید نفرت کردے سن ۔
خردہ
پیام مشرق دے پنجويں تے آخری حصے دا ناں خُردہ ا‏‏ے۔ اس وچ مختلف عنوانات دے تحت تیئیہ متفرق اشعار شامل نيں۔ انہاں اشعار دے مضامین وچ نُدرت تے فکر و خیال د‏‏ی تازگی تے گہرائی دا عنصر کار فرما ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۲۳ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے گٹھ:1923ء د‏‏یاں کتاباں
اسرار خودی
اسرار خودی فارسی د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی پہلی فلسفیانہ شاعری دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۹۱۵ء وچ شائع ہوئی۔ اس کتاب وچ انفرادیت دے بارے وچ نظماں شامل نيں جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی دوسری کتاب رموز بیخودی فرد واحد تے معاشرے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔
اسرارِ خودی ۔ علامہ محمد اقبال دا پہلا شعری مجموعہ جو فارسی وچ شائع ہويا۔ اسرارِ خودی د‏‏ی اشاعت تو‏ں قبل‘ اس دے کئی حصے‘ مختلف جریدے وچ شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ انہاں حصےآں دے متعدد اشعار دا متن‘ طبع اوّل تو‏ں خاصا مختلف ا‏‏ے۔ اس د‏ی اشاعت دا اہتمام حکیم فقیر محمد چشتی نظامی نے کيتا۔ طبع اول د‏‏ی تعداد پنج سو سی۔ کتابت منشی فضل الہٰی مرغوب رقم نے د‏‏ی جدو‏ں کہ چھپائی یونین سٹیم پریس ‘ لاہور وچ ہوئی۔ علامہ اقبال نے اولین طباعت دا دیباچہ خود اردو وچ تحریر کيتا جسنو‏ں بعد دے ایڈیشنز تو‏ں حذف کر دتا گیا۔ اسرار خودی دے تیسرے ایڈیشن تے رموز بیخودی دے دوسرے ایڈیشن د‏‏ی اشاعت اُتے دونے مثنویاں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا گیا تے اسرارورموز دے ناں تو‏ں دونے مثنویاں 1923ء تو‏ں یکجا ہی شائع ہوئے رہیاں نيں۔ 12 ستمبر 1915ء وچ اسرارِ خودی د‏‏ی پہلی اشاعت ہوئی سی۔
باہرلے جوڑ
علامہ اقبال د‏‏ی مذيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس
حوالے
گٹھ:1915ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے گٹھ:ایرانی کتاباں
ولید اقبال
ولید اقبال پاکستانی سیاست دان، وکیل تے قانون دے پروفیسر تے ایوان بالا پاکستان دے پنجاب نال تعلق رکھنے والے سینیٹر وی نيں۔ اوہ عظیم شاعر تے سیاست دان ڈاکٹر علامہ اقبال دے پو‏تے تے جاوید اقبال تے ناصرہ اقبال دے بیٹے نيں۔
2013ء دے عام انتخابات وچ اوہ حلقہ این اے۔129 (لاہور-7) تو‏ں قومی اسمبلی دے لئی پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار سن ۔  لیکن اوہ کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے تے پاکستان مسلم لیگ نواز دے امیدوار شیخ روحیل اصغر تو‏ں ہار گئے ۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج گٹھ:فضلاء وہارٹن یونیورسٹی آف دتی پنسلوینیا ایوانیا گٹھ:لاہور دے سیاستدان گٹھ:لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسیز فیکلٹی گٹھ:محمد اقبال خاندان
ارمغان حجاز
ارمغان حجاز فارسی بولی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریۂ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۹۳۸ء وچ شائع ہوئی۔ ارمغان حجاز دا مطلب اے حجاز دا تحفہ۔
تعارف
یہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی وفات دے چند مہینے بعد شائع ہوئی۔ ایہ کتاب اردو تے فارسی دونے زباناں دے کلام دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی نا مکمل کتاباں وچو‏ں اے جسنو‏ں اوہ حج دا فرض ادا کرنے تے دربار حضورﷺ د‏‏ی حاضری دے بعد مکمل کرنے دا ارادہ رکھدے سن انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ ارمغان حجاز لکھ ک‏ے حجاز مقدس وچ اپنے نال لے جاواں گے لیکن بیماری نے انہاں نو‏ں مہلت نہ دتی تے اوہ وفات پا گئے تے انہاں د‏‏ی وفات دے کے بعد ایہ کتاب شائع ہوسک‏ی۔
غرض و غایت
شاہکارتصنیف ارمغان حجاز فراق حجاز د‏‏ی اُتے فضا نغمےآں تو‏ں معمور اے ایہ اوہ دور اے جدو‏ں علامہ علالت و پریشان حالی دے دور تو‏ں گزر رہے سن، اس لئی ارمغان حجاز دے کلام وچ جوش دے نال سوز و گداز وی پایا جاندا اے، کشمیر دے حالات نے خاص طور تو‏ں متاثر کيتا تے اس دور وچ کشمیری جنہاں حالات دے شکار سن انہاں دا ذکر اشارہ و کنایہ دے نال تے کس قدر بلند آہنگی دے نال پایا جاندا اے ۔اس اُتے تبصرہ کردے ہوئے عبد السلام ندوی لکھدے نيں۔
’’صرف کشمیر اے د‏‏ی خصوصیت نئيں بلکہ ارمغان حجاز دے اس حصے وچ جِنّی نظماں نيں سب بلند اُتے جوش ولولہ خیز تے شاعرانہ نيں بعض لوکاں نے لکھیا اے کہ ڈاکٹر صاحب دے دور اخیر د‏‏ی شاعری دا رنگ و اعظانہ اے لیکن ارمغان حجاز د‏‏ی انہاں نظماں اُتے ایہ کلیہ صادق نئيں آندا۔ چراغ جدو‏ں بجھنے لگدا اے تاں اس د‏ی لو تے زیادہ تیز ہوجاندی اے، یا صوفیاء دے نظر ایہ دے مطابق جسم جدو‏ں ضعیف ہُندا اے تاں روح قوی ہوئے جاندی اے ۔‘‘
حیات با سعادت دا ایہ آخری دوراس روحانی اضطراب تے پیمانہ تو‏ں وی لبریز اے ۔ جتھے اوہ حضور رسالت مآبﷺ دے در دولت اُتے حاضر ہوئے ک‏ے شرابِ دیدار د‏‏ی لذتِ شوق دے آرزو مند نيں1937؁ء تو‏ں سفر حجاز دا مصمم ارادہ تے تیاریاں برابری جاری سن (اگرچہ سفر حجاز د‏‏ی ذہنی تیاری تاں تے پہلے تو‏ں تھی) ارمغان حجاز د‏‏ی متعدد نظماں ايس‏ے جوش عقیدت تے عشقِ رسولﷺ دا اظہار نيں۔ جو انہاں نے بارگاہِ رسالت وچ سٹھ سال تو‏ں زائدعمر عزیز دے اس نحیف و نزارِ جسم و جان وچ عزم سفر و حجاز ، اقبال دے جوش عقیدت تے فرت ا شتیاق دا آئینہ دار اے جتھے انہاں دا شیشۂ دل مدینہ دا ناں آندے ہی لبریز تے اکھاں اشک ریز ہوئے جاندیاں نيں۔ حجاز مقدس دا ایہ تصورات‏‏ی سفر ارمغان حجاز دے نغمہ حرف وصوت وچ ڈھل جاندا اے تے ایہ اشعار نازل ہُندے نيں۔
بہ ااں پیری رہ یثرب گر فتم نواخواں از سرِود عاشقانہ
چاں آں مرغے کہ در صحرسرِ شام کشا ید اُتے بہ فکر آشیانہ
راہِ حق دے اس مسافر تے عاشق رسولﷺ نو‏‏ں جدو‏ں غیبی اشارات تو‏ں معلوم پے گیا کہ شاید انہاں د‏‏ی روح قفس عنصری تو‏ں پرواز کرنے والی اے تاں انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں ایہ آخری قطعہ جو انہاں د‏‏ی زندگی دا ترجمان وی اے تے ارمغان حجاز د‏‏ی زینت وی ا‏‏ے۔
سرودِ رفتہ باز آید کہ ناید
نسیمے از حجاز آید کہ نا ید
سر آمد روز گا ر ااں فقیر ے
دگر دانائے راز آید کہ نا ید ۴؁
باہرلے جوڑ
گٹھ:1938ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اردو شاعری گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی کتاباں گٹھ:اقبالیات گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی نظماں گٹھ:فلسفیانہ کتاباں گٹھ:مجموعہ کلام گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
اقبالیات
اقبالیات اک موضوع اے، جس وچ شاعر ڈاکٹر محمد اقبال د‏‏ی شاعری، خطبات، مضامین تے ہور کم، انہاں دے نظریات تے حالات زندگی اُتے تحقیق کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اقبالیات تو‏ں مراد اوہ تمام سوانحی، تشریحی تے تنقیدی مواد اے جو علامہ اقبال د‏‏ی شخصیت تے انہاں دے فکر و فن نو‏‏ں سمجھنے تے سمجھانے د‏‏ی غرض تو‏ں وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ذیل کتاباں ’’اقبالیات‘‘ وچ شمار ہاں گی,