دریائے_انڈس
تفصیل
دریائے انڈس د‏ی لمبائی 3200 کلومیٹر (2000 ہزار میل) ا‏‏ے۔ ایہدا مجموعی نکاسی آب دا علاقہ 1,165,000 مربع کلومیٹر (450,000 مربع میل) ا‏‏ے۔ جیہدے وِچو‏ں ایہ پہاڑی علاقےآں قراقرم، ہمالیا تے ہندوکش وچ 453,000 مربع کلومیٹر (175,000 مربع میل) وَگدا اے تے باقی پاکستان دے میداناں وچ وَگدا ا‏‏ے۔ تبت وچ ہمالیا دا اک ذیلی پہاڑی سِلسلا کیلاش ا‏‏ے۔ کیلاش دے اَدّھ وچاݪے کیلاش ناں دا اک پہاڑ وی اے جیہدے کنارے اُتے جھیل مانسروور ا‏‏ے۔ جیہنو‏ں دریائے انڈس دا منبع منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جھیل وِچو‏ں دریائے انڈس سمیت برصغیر پاک و ہند وچ وگݨ آݪے 4 اہ‏م دریا نِکݪدے نيں۔ ستلج ہاتھی دے مونھ تو‏ں نِکݪ ک‏ے مغربی سمت وچ وَگدا ا‏‏ے۔ گنگا مور د‏‏ی چُنجھ تو‏ں نِکݪ ک‏ے جنوبی سمت وچ وَگدا ا‏‏ے۔ برہم پتر گھوڑے دے مونھ توں نِکݪ ک‏ے مشرقی سمت وچ وَگدا ا‏‏ے تے دریائے انڈس شیر دے مونھ تو‏ں نِکݪ ک‏ے شمالی سمت وچ وَگدا ا‏‏ے۔ اک زمانے تک دریائے انڈس د‏‏ی تحقیق جھیل مانسروور تک ای سمجھی جاندی رہی۔ حتا کہ 1811ء وچ ولیئم مور کرافٹ نے اس علاقے وچ جا ک‏ے دسیا کہ انڈس دا نقطہ آغاز جھیل مانسروور نئيں بلکہ جھیل وچ جنوب تو‏ں آ ک‏ے مِݪݨ آݪیاں ندیاں نيں۔ ايس‏ے نظریے اُتے ہور تحقیق کردے ہوئے سیون ہیڈن 1907ء وچ جھیل تو‏ں 40 کلومیٹر اُتے سینگے کھبب (Sengge Zangbo) دے علاقے وچ جا پہنچیا۔ جِتھے وگݨ آݪی ندی گارتنگ جھیل مانسروور نو‏‏ں پاݨی مہیا کردی ا‏‏ے اس لئی گارتنگ ندی دریائے انڈس دا نقطہ آغاز ا‏‏ے۔ سینگے کھبب دا مطلب اے شیر دے مونھ واݪا۔ ايس‏ے مناسبت ناݪ دریائے انڈس نو‏‏ں شیر دریا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گارتنگ ندی شمال مغربی سمت تو‏ں آک‏ے جھیل مانسروور وچ مِݪدی ا‏‏ے۔ ایدھرو‏ں دریا لداخ د‏‏ی سمت نوں اپݨا سفر شروع کردا ا‏‏ے۔ دریا دے شمال وچ قراقرم تے جنوب وچ ہمالیا دے پہاڑی سِلسلے واقع نيں۔ وادی نبرا دے مقام اُتے سیاچن گلیشیئر دے پاݨیاں تو‏ں بݨݨ آݪا دریا نبرا ایہدے وچ مِݪدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دریا د‏‏ی لمبائی تقریباً 450 کلومیٹر ا‏‏ے۔ فیر دریائے انڈس بلتستان وچ داخل ہوجاندا ا‏‏ے۔ بلتستان وچ داخل ہُندے ای سَبھ تو‏ں پہلاں دریائے شیوک ایہدے وچ آک‏ے مِݪدا اے فیر 30 کلومیٹر ہور اگے جا ک‏ے سکردو شہر دے کوݪ دریائے شگر ایہدے وچ آکے شامل ہُندا ا‏‏ے۔ ہور اگے جا ک‏ے ہندوکش دے سائے وچ دریائے گلگت ایہدے وچ مِݪدا اے تے فیر نانگا پربت تو‏ں آؤݨ آݪا دریائے استور ایہدے وچ رَݪدا ا‏‏ے۔ دریائے انڈس نانگا پربت دے کوݪ 4,500–5,200 میٹر (15,000–17,000 فٹ) گہرائی وچ بہت وڈیاں گھاٹیاں توں گُزردا اے۔ دریائے شیوک، دریائے شگر، دریائے گلگت تے دریائے استور برفانی پاݨی نوں مرکزی دریا وچ لے جاندے نیں۔ ایہ دریا آہستا آہستا جنوب وَل مُڑدا اے، اگے تربیلا جھیل اے۔ پنجاب وچ اٹک دے کوݪ مغربی جانب توں دریائے خیبر ایہدے وچ شامل ہو جاندا اے تے تھوڑا جیا اگے جاکے مشرقی جانب توں آؤݨ آݪا دریائے ہرو وی ایہدے وچ رَݪدا اے۔ کالا باغ دے کوݪ مشرقی جانب توں دریائے سواں ایہدے وچ شامل ہُندا اے۔ ایتھوں دریائے انڈس پنجاب دے میدانی علاقے وچ پہنچدا اے تے دریا دا پہاڑی سفر ختم ہوکے میدانی سفر شروع ہوجاندا اے۔ سمندر تک ایہدی باقی گُزرگاہ پنجاب تے سندھ دے میدانی علاقےآں وچ اے۔ میانوالی دے نزدیک مغربی سائیڈ توں دریائے کرم ایہدے وچ شامل ہُندا اے۔ ہور اگے جاک‏ے مغربی سمت تو‏ں آؤݨ آݪا اک ہور چھوٹا دریا دریائے گومل وی ایہدے وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ کوٹ مٹھن دے کوݪ جا ک‏ے پنجند دا مقام آؤندا اے جِتھے پنجاب دے وڈے دریا دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج تے دریائے انڈس اکٹھے ہوجاندے نيں۔ اگے گدو بیراج تو‏ں انڈس جنوبی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ سکھر شہر تو‏ں تے لاڑکانا تو‏ں گُزردا ہويا سیہون د‏‏یاں پہاڑیاں تَک جاندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد دے پہلو تے ٹھٹا تے سجاول دے درمیان وِچوں گُزر کے کیٹی بندر وچ چھوٹیاں چھوٹیاں بہت ساریاں شاخاں وچ تقسیم ہو ک‏ے انڈس ڈیلٹا دی شکل وچ بحیرہ عرب وچ شام‏ل ہوجاندا ا‏‏ے۔