وڈا_گھلوگھارا
مقام کپ رہیڑا پنڈ توں پنڈ کتبا باہمنیاں تک
جتھیداراں نے کیہا، “سنگھو! اگے کوئی سرکھات تھاں ویکھو تاں کجھ سنگھاں نے پنڈ جنڈالی توں اگے پنڈ رہیڑے نیڑے تھاں ویکھی، جتھے درخت سرکڑا تے کیسو دے بوٹے بہت سی۔ سارا خالصہ دل اس تھاں اکٹھا ہو گیا۔ مخبر ستلج توں وہیر دے پچھے لگے ہوئے سی۔ پہلی رات نوں آکل داس دی مخبری دی خبر سن کے جین خاں 2000 گھوڑ سوار تے 3000 پیدل نوجوان تے توپ خانا لے کے کپّ نیڑے آ گیا، نواب ملیرکوٹلا وی اپنی فوج لے کے آ گیا۔ کجھ ویلے بعد ہی لدھیانے ول دی ابدالی وی جنڈالی نیڑے آ گیا۔ ابدالی دی فوج لکھ دے نیڑے سی جو کئی پنڈاں دے ایریئے وچ ہرل-ہرل کردی پھردی سی۔ ابدالی دی میٹنگ جین خاں، بھیکھم شاہ، شاہ حسین تے اپنے فوج دے کمانڈراں تے جرنیلاں نال ہوئی۔ پہلا مشورہ پاس ہویا کہ فوج دی تے اس ایریئے دی اتے سکھاں دی جانچ کیتی جاوے کہ کنے کو ہن۔ دوجا مشورہ ہویا کہ سویرے 2 گھنٹیاں وچ سکھاں نوں ختم کر کے، اگے توں کوئی سر نہ چکے، سختائی کر کے ابدالی واپس مڑ جاویگا۔ سکھ وہیر نوں تن پاسیاں توں گھیر لیا۔ چھاپامار ڈھنگ نال فوج اک دوجے نال جڑ گئی۔ سنگھاں نوں اس کاروائی دا بالکل پتہ نہ لگیا۔ سنگھاں دے من وچ ایہہ گل سی کہ ابدالی 4-5 دناں تک اوہناں نیڑے لگیگا۔ ابدالی دے سپاہیاں دے لال رنگ دی وردی پائی ہوئی سی۔ اتھے کیسو دے بوٹیاں نوں لال رنگ دے پھلّ سی۔ ایہہ بھلیکھا وی سنگھاں نوں گھاٹے وچ گیا۔ سنگھ بے فکر ہو کے سوں گئے۔ کجھ آلے-دوآلے پہرہ دین لگے۔ سنگھ 4 وجے انٹھے۔ پشواں نوں ککھّ-پٹھے پاؤن لگے تاں جین خاں دے کمانڈر لسی رام سرہند نے ملیرکوٹلے والے پاسے توں اچانک وہیر تے حملہ کر دتا۔ پہلاں-پہلاں سنگھاں دا کافی نقصان ہویا پر سنگھ چھیتی ہی سمبھل گئے۔ سنگھاں نوں جدوں پتہ لگیا کہ دشمن تاں سر تے چڑھیا بیٹھا، اوہ جتھیداراں دی اگوائی ہیٹھ اک طوفان دی طرحاں انٹھے، جو وی ہتھیار-شستر ہتھ آیا، اس نال ہی مقابلہ کرن لگے۔ ابدالی 18000 بلوچاں نال نماز پڑھ کے، دعا کر کے چلیا سی کہ میں کافراں نوں ختم کر دیوانگا پر اوہ اﷲ-تعالیٰ جھوٹھیاں دعاواں قبول نہیں کردے۔ ساڈے پنڈ، ساڈے شہر، ساڈے کھیت، ساڈا دیش، ساڈے نوجوان، اس ابدالی دا کی حق اے؟ ساڈا وڈا دشمن اے جو سانوں غلام رکھ کے لٹنا چاہندا اے۔ سکھ نوجواناں دے چہرے دون-سوائے ہو گئے۔ گھبرائے نہیں۔ جین خاں دی ٹکر چڑھت سنگھ شکرچکیئے نال ہوئی۔ اہمدگڑھ والے پاسے، جتھیدار جسا سنگھ جی خود آپ سنگھاں نوں نال لے کے ابدالی دے نوجواناں نوں پچھاڑ راے سی۔ س۔ رام سنگھ، س۔ بگھیل سنگھ، سنگھاں سمیت ابدالی دے چونویں جواناں نال ٹکر لے راے سی۔ کجھ سنگھ وچکار رہِ کے سامان اتے جو نہیں لڑ سکدا سی، اس نوں اگے-پچھے کر راے سی۔ سنگھاں دے چہریاں تے جوش دیاں لالیاں آ گئیاں۔ سنگھ جیکارے لگا راے سی۔ سکھ جوان زخمی تے شہید ہندے ہوئے پورے تان نال مقابلہ کر راے سی۔ سنگھ دشمن نوں پاڑ-پاڑ سٹن لگے۔ س۔ بگھیل سنگھ، س۔ شیر سنگھ ورگے سورمے دشمن نوں نمبو وانگ نچوڑ راے سی۔ سنگھ تنے پاسے فولادی کندھاں وانگ ڈٹّ گئے۔ سنگھ پوری ویونتبندی نال لڑ راے سی۔ مر رہی فوج دی گنتی سن کے ابدالی نوں چار-چپھیرے پیلا-پیلا دسن لگ پیا۔ ابدالی نوں کھڑھنا اوکھا ہو گیا۔ لڑائی چلدی تے سنگھاں نوں پتہ نہ لگیا کتھے-کتھے مقابلہ ہندا۔ اک پاسے سر تلی تے دھر کے لڑن والے اتے دوجے پاسے نوکری والے جنہاں نوں ابدالی دے کمانڈر کھچّ-کھچّ سنگھاں اگے جان دین لئی کر راے سی۔ لسی رام تے جین خاں تاں دن چڑھن توں پہلاں-پہلاں ہی اپنے نوجوان مروا کے سرہند ول چلے گئے۔ مغل سوعدہ لئی مجبور کر دتے۔ سنگھاں نے اک وار تاں ابدالی دے پیر ہلا دتے۔ ابدالی دے کمانڈر سنگھاں ولوں چل راے ہتھیاراں نوں ویکھ کے پچھے ہٹ راے سی۔ کئی خان جھاڑیاں وچ بیٹھے اپنی جان دی خیر منگ راے سی۔ سنگھ پچھم ول پنڈ دھلیر-جھنیر ول ودھن لگے۔ سنگھ وی بہت شہید ہو راے سی۔ پر ترکاں دی بری حالت سی۔ سنگھاں دے کارنامے ویکھ کے ترک کہہ راے سی کہ جس قوم دے راجے آپ ہتھیار چلا راے ہون تے زنانیاں برابر شستر چلا رہیاں ہون، اوہناں نوں کوئی ہرا نہیں سکدا۔ نہنگ سنگھاں توں ترک اس طرحاں چلدے سی، جویں آجڑی اگے اجڑ ہووے۔ سنگھاں نے ابدالی دے چوٹی دے نوجوان دو گھنٹیاں وچ ختم کر دتے۔ سنگھ گرج-گرج ترکاں نوں سدا دی نیند سلا راے سی۔ سنگھ جو زخمی ہو جاندا اوہ جوش وچ آ کے دشمن دے کنّ بھنی جاندا۔ سنگھاں نوں دو گھنٹیاں وچ ختم کرن والا جنگ دی اطلاع سن-سن ادھ مویا بیٹھا سی۔ ابدالی دا رنگ پیلا ہو گیا سی۔ اک-اک سنگھ 10-10 نوں نیڑے نہیں سی لگن دیندا۔ سنگھ لڑدے-لڑدے کتبا باہمنیاں پنڈ دی جوہ وچ چلے گئے، پچھے-پچھے ہی ترک۔ ڈھاب تے پہنچ کے ترک پانی پی کے واپس ملیرکوٹلے ول مڑ آئے تے سنگھ سارے جو کھنڈے سی اک تھاں اکٹھے ہوئے اتے شہید ہوئے سنگھاں دی روحانی امن لئی ارداس کیتی تے برنالے ول چلے گئے۔ اس لڑائی وچ 30-35 ہزار سنگھ شہید ہوئے۔ قوم دے مہان جرنیل س۔ جسا سنگھ دے سریر تے 22 نشان زخماں دے سی تے س۔ چڑھت سنگھ شکرچکیئے دے 18 نشان سی۔ اگلے سال ہی 1763 نوں سکھاں نے سرہند جت لئی تے جین خاں نوں مار-مکایا اتے مخبر آکل داس نوں وی گڈی چاڑھ دتا۔