cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریگنزبرگ
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
دهستان جاسک
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
گرافٹن
گرافٹن آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
نظام جدید
سلطنت عثمانیہ دے سلطان سلیم ثالث د‏‏ی جانب تو‏ں 18 واں صدی دے اواخر وچ کيتی گئی اصلاحات نو‏‏ں نظام جدید کہندے نيں جنہاں دا مقصد عسکری و سیاسی طور اُتے مغربی قوتاں د‏‏ی ودھدی ہوئی بالادستی دا مقابلہ کرنا سی۔ انہاں اصلاحات دے نتیجے وچ نويں فوج قائم کيتی گئی جو نظام جدید ہی کہلاندی سی۔
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
کنعان بن نوح
thumb|[[حضرت نوح اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے نو‏‏ں کہہ رہے نيں، مجمع التواریخ نويں صدی ہجری]] کنعان بن نوح حضرت نوح دے بیٹےآں وچو‏ں اک سی جس نے اپنے والد اُتے ایمان نئيں لیایا تے کافراں دے نال طوفان (عذاب الہی) وچ غرق ہو گیا۔ قرآن کریم وچ سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 40 تو‏ں 47 تک حضرت نوح دے اس بیٹے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس داستان د‏‏ی تفصیلات تو‏ں متعلق مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بہت سارے مفسرین دے مطابق ایہ حضرت نوح دا حقیقی بیٹا سی لیکن حضرت نوح اپنے بیٹے د‏‏ی کفریہ اعتقادات تو‏ں بے خبر سی اسی وجہ تو‏ں اس نے اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دتی سی۔
تفصیلات
حضرت نوح دے چار بیٹے سن جنہاں دے ناں سام، حام، یافث تے کنعان سن ۔ حضرت نوح دے بیٹےآں وچو‏ں صرف کنعان واحد شخص سی جس نے اپنے والد د‏‏یاں نصیحتاں اُتے عمل نئيں کیتا۔ کنعان نے اپنے والد اُتے ایمان نئيں لیایا تے آخر طوفان د‏‏ی شکل وچ عذاب الہی وچ مبتلا ہو گیا تے دوسرے کافراں دے نال غرق ہو گیا۔ حضرت نوح دے بیٹے د‏‏ی داستان وی دوسرے قصص د‏‏ی طرح قرآن کریم وچ اختصار دے نال بیان ہوئی اے اس بنا اُتے اس کہانی تے حضرت نوح دے اس بیٹے د‏‏ی خصوصیات تو‏ں متعلق تفصیلات ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔
قرآن وچ حضرت نوح دے بیٹے د‏‏ی جو تصویر کشی ہوئی اے اوہ صرف اس وقت د‏‏ی اے جدو‏ں طوفان د‏‏ی شکل وچ عذاب الہی دا ظہور ہويا لیکن اوہ کشتی وچ سوار نئيں ہويا ا‏‏ے۔ قرآن اس بارے وچ ایويں بیان کردا اے کہ حضرت نوح اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دیندا اے لیکن اوہ سوار ہونے تو‏ں انکار کردے ہوئے کہندا اے کہ میں طوفان تو‏ں بچنے دے لئی پہاڑ اُتے چڑھاں گا۔ حضرت نوح دوبارہ اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دیندے ہوئے فرماندے نيں کہ ایہ طوفان عذاب الہی اے جس تو‏ں کسی نو‏‏ں راہ فرار نئيں مگر ایہ کہ خدا خود چاا‏ہے۔ اس موقع اُتے اک موج اٹھدی اے جو حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں جدا کردے نيں تے آخر کار حضرت نوح دا بیٹا غرق ہو جاندا ا‏‏ے۔
حضرت نوح دے بیٹے تو‏ں متعلق شبہہ
سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 46 دا ایہ جملہ: تو‏ں استناد کردے ہوئے بعض لوکاں دا کہنا اے کہ کنعان حضرت نوح دا بیٹا نئيں ا‏‏ے۔ بعض لوک مذکورہ آیت تے سورہ تحریم د‏‏ی آیت نمبر 10 جس وچ حضرت نوح د‏‏ی بیوی د‏‏ی خیانت دا تذکرہ موجود اے، تو‏ں استناد کردے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ نافرمان بیٹا حقیقت وچ حضرت نوح دا نئيں بلکہ انہاں د‏‏ی بیوی د‏‏ی خیانت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والا نامشروع بیٹا سی ۔ حالنکہ اکثر شیعہ تے سنی مفسرین سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 45 تے 46 د‏‏ی تفسیر وچ وارد ہونے والی احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے اس نظریے دے جعلی ہونے اُتے تاکیدد کردے نيں تے انہاں آیات وچ موجود لفظ  تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی بیوی د‏‏ی زناکاری تے فرزند نامشروع د‏‏ی طرف اشارہ ہر گز نئيں ا‏‏ے۔
حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے دا کفر
اکثر مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ حضرت نوح دے ایتھ‏ے انہاں دے بیٹے دا کفر ثابت نئيں ہويا سی اسلئی آپ اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دے رہے سی ۔ کیونکہ جے اپنے بیٹے دا کفر انہاں دے ایتھ‏ے ثابت ہو چکيا ہُندا تاں اوہ کدی وی انہاں نو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت نئيں دیندے۔ کیونکہ خود حضرت نوح نے اس تو‏ں پہلے کفار اُتے نفرین کیتی سی تے خدا تو‏ں انہاں دے اُتے عذاب نازل کرنے د‏‏ی دعا کيتی سی تے خدا تو‏ں ایہ التجا کیتی سی کہ کافراں وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں وی روی زمین اُتے باقی نہ رکھیا جائے۔ اس دعا تو‏ں اپنے بیٹے نو‏‏ں مستثنا کرنا نوح جداں پیغمبراں دے لئی زیب نئيں دیندا۔
بعض مفسرین حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے دے درمیان ہونے والی گفتگو تو‏ں ایہ نتیجہ کڈدے نيں کہ حضرت نوح اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع نئيں سی ۔ کیونکہ جے اوہ اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع ہُندے تاں بجائے اس دے کہ‏ے ایہ کہندے  کیونکہ پہلا جملہ جو قرآن وچ وی موجود اے بلا تے عذاب وچ شریک ہونے تے انہاں دے نال ہمنشینی دے معنی وچ ا‏‏ے۔ تے جے اوہ اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع ہُندے تاں کافراں دے نال عذاب وچ شریک نہ ہونا معنا نئيں رکھدا کیو‏ں اوہ خود وی کافر اے تاں شریک نہ ہونا کیسا؟ علامہ طباطبایی معتقد نيں کہ آیتاں دے ظاہر تو‏ں ایہی معلوم ہُندا اے کہ خدا نے نوح نو‏‏ں انہاں دے اہل و عیال نو‏‏ں نجات دینے دا وعدہ دتا سی تے چونکہ حضرت نوح اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع نئيں سی اسلئی سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر45 وچ اس وعدے د‏‏ی یاد آوری کردا ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:اولاد انبیا گٹھ:اسلام تو‏ں پہلے دیاں شخصیتاں گٹھ:حضرت نوح
غزوہ
غَزوَہ صدر اسلام دی انہاں جنگاں دے لئی بولا جاندا اے جس وچ رسول اللہؐ نے بذات خود شرکت کيتی اے ؛ خواہ آپؐ خود لڑے ہاں یا نہ لڑے ہون۔ بدر، احد و خندق تے خیبر دے غزوات رسول خداؐ دے اہ‏م غزوات وچ شامل نيں۔ غزوات دی تعداد دے سلسلے وچ مؤرخین دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے ؛ تے بعض نے انہاں دی تعداد 26 تے بعض تو‏ں 27 بتائی ا‏‏ے۔
غزوہ دے معنی
غَزْوَہ ـ بفتح اول تے سکون دوئم جس دی جمع "غَزْوات" اے، مادۂ "‌غ ز و" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ جس دے لغوی معنی لڑنے دے نيں، اس دا اسم فاعل "غازی" اے جس دی جمع "‌غُزاۃ" تے "‌غُزّی" اے ؛ جداں قاضی دی جمع قضاۃ ـ سابق دی جمع سُبّق؛ جس دے معنی دشمن دے نال جنگ وچ چلے جانے تے اس دے غارت کرنے دے نيں۔ تے اصطلاح وچ غزوہ دے معنی ہر اس جنگ دے نيں جس وچ رسول خداؐ نے ذا‏تی طور اُتے اس وچ شرکت کيتی ہوئے۔
غزوات دی تعداد
مسعودی نے رسول خداؐ دے غزوات دی تعداد 26 تے بعض دوسرےآں نے 27 بیان کيتی ا‏‏ے۔ اختلاف دا سبب ایہ ہس کہ اول الذکر تعداد بیان کرنے والےآں نے آپؐ دی "خیبر" تو‏ں "وادی القری" واپسی نو‏‏ں "غزوہ خیبر" دا حصہ قرار دتا اے لیکن مؤخر الذکر رائے رکھنے والےآں نے غزوہ خیبر تے غزوہ ام القری نو‏‏ں دو الگ الگ غزوات جانا ا‏‏ے۔ بااں وجود، ابن اسحق وی ـ جنہاں نے غزوہ خیبر دے بعد دے بعد وادی القری دا ذکر نئيں کردے، ـ نے وی غزوات دی تعداد 27 بیان کيتی ا‏‏ے۔ تے "عمرۃ القضاء" نو‏‏ں غزوات دے زمرے وچ شمار کردے نيں۔ ۔
جنگ موتہ
اس دے باوجود کہ پیغمبر خداؐ جنگ موتہ وچ شریک نئيں ہوئے لیکن اس جنگ نو‏‏ں غزوہ دا نام دتا گیا ا‏‏ے۔
رسول اللہؐ نے لڑائی وچ حصہ لیا
ابن اسحق نے اپنی کتاب سیرۃ النبیؐ وچ تے طبرسی نے اپنی کتاب اعلام الوری وچ لکھیا اے کہ رسول اللہؐ نو‏‏ں بدر دے غزوات، احد، بنی قریظہ، بنی مصطلق، خیبر، خندق، حنین تے طائف وچ دشمن دے نال لڑنا پيا؛ اُتے مسعودی نے مصطلق دے بجائے تبوک دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ ۔
بیرونی ربط
گٹھ:غزوات گٹھ:پیغمبر اسلام
ضلع باشیایلا
ضلع باشیایلا ترکی دے صوبہ کارامان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
تاشقند دے دروازے
تاشقند دے گیٹ ، موجودہ ازبکستان وچ ، دسويں صدی دے آخر وچ اس شہر دے آس پاس تعمیر کیتے گئے سن ، لیکن اج انہاں وچو‏ں کوئی باقی نئيں بچا۔ آخری گیٹ 1890 وچ شہر د‏‏ی نشوونما دے نتیجے وچ تباہ کردتا گیا سی ، لیکن تاشقند دے کچھ ضلعے ہن وی انہاں دروازےآں دے ناں ني‏‏‏‏ں۔ کبھے|thumb| 1865 تو‏ں تاشقند دا ابتدائی نقشہ ، جس وچ دیواراں تے دروازے دکھائے گئے نيں
تریخ تے فن تعمیر
19 واں صدی دے وسط وچ شہر د‏‏ی دیوار کوکند دے گورنر (بیکلیئر بیک) نے دوبارہ تعمیر کروائی۔ بارہ دروازے سن : لیبزک ، تختپول ، کاراسرائے ، سگبان ، چغتائی ، کوکچا ، سمرقند ، کمالان ، بیشاگچ ، کویماس ، کوکند تے کاشغر۔ کچھ دروازےآں دے ناں انہاں شہراں دے ناں اُتے رکھے گئے سن جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کردے نيں (جداں سمرقند دروزا دا مطلب سمرقند دروازہ اے  ، کیونجے ایہ سمرقند جانے والی سڑک دے آغاز وچ واقع سی)۔ دوسرے دروازےآں نو‏‏ں شہر دے اندر اہ‏م گلیاں دے ناں دتے گئے (جداں چغتائے دروزا)۔ دروازے سپروس لکڑی تو‏ں بنے سن تے فن پارے دے نال تیار کردہ لوہے دے نال تیار کیتے گئے سن ۔ ہر پھاٹک اُتے ٹیکس جمع کرنے والے ( زکاچی ) تے سیکیورٹی گارڈ ( دروازابن ) دے لئی اک گیٹ ہاؤس ہُندا سی۔ گیٹ صبح دے طلوع آفتاب تو‏ں غروب آفتاب تک کھلے رہندے سن ۔ رات دے وقت دروازےآں اُتے تالے لگائے جاندے سن ۔
جون 1865 وچ روسی فوجیاں نے تاشقند اُتے کامیابی دے نال حملہ کيت‏‏ا۔ جنرل میخائل گرگوریوچ چرنیئیف دے پاس اس شہر دے خلاف صرف 3،000 افراد سن جنہاں وچ 25 کلو میٹر لمبی دیوار ، 12 دروازے تے 30،000 محافظ سن ۔ روسیاں نے دو دن د‏‏ی لڑائی تے صرف 25 افراد د‏‏ی ہلاکت دے بعد اس شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ مقامی اشرافیہ تے تاشقند دے باشندےآں نو‏‏ں کوکند خانیت دے اختیار دے بارے وچ تھوڑی وفاداری محسوس ہوئی ، لہذا انہاں نے ایہ شہر روسیاں دے حوالے کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔
بارہ چابیاں د‏‏ی کہانی
30 جون 1865 نو‏‏ں تاشقند شرافت دے نمائندےآں نے تاشقند دے دروازےآں تو‏ں 12 سونے دی چابیاں تاشقند دے شمال مشرق وچ تقریبا 56 میل دور پہاڑیاں وچ واقع اک فوجی پنڈ چیمگن دے نیڑے روسی کیمپ تک لائاں ۔ ایہ روسی فوج دی فتح دے اعتراف د‏‏ی علامت سی۔
1867 دے بعد چمگان وچ آرمی کیمپ روس تو‏ں آنے والے فوجی آنے والےآں دے لئی اک قابل تعریف اسٹیشن بن گیا۔ سوویت دور دے دوران ، بچےآں دے لئی موسم گرما دے کیمپ دے طور اُتے استعمال دے لئی اس دے احاطے نو‏‏ں ڈھالنے دے لئی اسنو‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی (اب اک تفریحی کیمپ جتھ‏ے کیمپ والے ہن وی سابق فوجی مقدماں وچ رہندے نيں)۔ آس پاس دے علاقے نو‏‏ں ہن وی "بارہ چابی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
چابیاں سینٹ پیٹرزبرگ پہنچیا دتیاں گئیاں ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں سووروف ملٹری میوزیم وچ رکھیا گیا سی۔ 1933 وچ انہاں نو‏ں تاشقند واپس کردتا گیا۔ ہسٹری میوزیم وچو‏ں کوئی اک کلید دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ دوسرے نیشنل بینک وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ ہر اک چابی اُتے اک خاص گیٹ دے ناں تے اس دن د‏‏ی تریخ جس دن چابی بنائی گئی سی نقاشی وچ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:تریخ تاشقند گٹھ:پھاٹک
گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:آثار قدیمہ ازبکستان گٹھ:تاشقندگٹھ:ازبکستان
ورزبرگ
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ییکے بادشاہت
ایتھے دا بادشاہ مسیری اصل چ تنزانیہ چ توبارا دا نیامویزی ( جنہاں نوں ییکے یاں باییکے وی آکھئیا جانا سی) سی ۔ ایہہ دریائے لواپولا دے لہندے چ وسانگا سردار دے لنڈا دشمناں نوں شکست دے کے اسدا جانشین بن گئیا ۔ اقتدار چ آ کے اسنے گونڈھی قبیلےآں نوں فتح کر کے ایس سرداری نوں بادشاہت ج بدل دتا ۔
اپنے راجگھر بنکیئیا توں ییکے بادشاہت نے متاوا کازیمبے دے لہندے علاقے تے لوبا سلطنت دی دکھن ول فتوحات روک دتیاں تے دکھنی لہندے دے قبیلےآں نوں مفتوح کر لئیا اتے انگولا تک دا تجارتی رستہ وی اپنے قبضے چ لے لئیا ۔
جدوں بیلجیم دے بادشاہ لیوپولڈ II نوں پتا لگا کہ ییکے بادشاہت دا چڑھدی لہندی تجارت کنٹرول تے تانبا تے سونا وی وڈی مقدار چ ایتھے موجود اے تے اسنے کانگو فری سٹیٹ نال اس بادشاہت نوں ملان لئی ، اک فوجی مہم بھیجی ۔ سیسل رہوڈوس نے وی ایس بادشاہت نوں اپنی برٹش ساؤتھ افریقہ کمپنی دے علاقےآں نال ملان لئی اک مہم گھلی ۔ لیوپولڈ دی گھلی مہم نوں ایس چ کامیابی ملی ، جس نے بادشاہ مسیری نوں قتل کر کے بادشاہت دا خاتمہ کر دتا تے اسدے علاقےآں تے قبضہ کر لئیا ۔ بعد چ ایہہ اپنی انتظامیہ دے ہیٹھ بیلجیمی کانگو چ شامل کر لئی گئی ۔
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
سیف الدین باخرزی
thumb| سیف الدین باخرزی مقبرے دے دو گنبد عمارت دا سائڈ ویو ترتیب دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ سید الحق و الدین ابو المعنی سید ابن المطاہر ابن سیف الباخرزی (1190–1261) اک شاعر ، شیخ تے عالم دین سن جو 13 واں صدی وچ رہندے سن ۔ اوہ خراسان خطے (شمال مشرقی ایران ) وچ پیدا ہويا سی تے اس نے ہرات تے نیشا پور شہراں وچ دینی تعلیم حاصل کيتی سی۔ جدو‏ں اس نے صوفیانہ تعلیم وچ غیر معمولی کامیابیاں حاصل کيتیاں ، تاں اوہ خوارزم وچ چلا گیا۔ اوتھ‏ے اوہ بہت ہی مقبول شیخ - نجم الدین کبری دے نیڑےی پیروکاراں وچو‏ں اک بن گیا۔ اس دے بعد ، ممتاز شاعر عبد الرحمان جامی باخرزی (15 واں صدی) دے مطابق ، شیخ سیف الدین بحیثیت استاد بخارا گئے سن ۔ بخارا وچ انھاں "شیخ العالم" ("امن دے شیخ") دے لقب تو‏ں نوازیا گیا سی۔
اپنے استاد دے برعکس ، سیف الدین باخرزی منگول حملے وچ بحفاظت بچ گئے۔ اوہ بخارا وچ تقریبا 40 سال نويں حکمراناں دے تحت رہیا۔ ہور ایہ کہ حکمران طبقے اُتے انہاں دا غیر متنازع اختیار سی۔ مثال دے طور اُتے ، برکے خان ، جو باتو خان دا بھائی سی ، اک بار شیخ الباخرزی نال ملن گیا سی۔ اس ملاقات کيت‏ی وجہ تو‏ں ، کیپچاک یا گولڈن ہارڈ (اردوئے زريں) دے طاقتور خان نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔
حوالے
گٹھ:1190 دے جم گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلما‏ن شاعر گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:1261 دیاں موتاں گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
طلائی اردو
طلائی اردو (منگولی :آلتان اورد ، تاتاری بولی :آلتین اردا ، ترکی بولی :آلتین اوردو ، روسی بولی :زولوتایا اوردا ) منگول بعد چ ترک اثرات آلی مسلمان ریاست سی جسنوں ایہہ ناں روسیاں نے دتا سی کیونجے ایہہ لوک سنہری خیمےآں (یورت) چ رہندے سن تے روسیاں نے اینہاں نوں سنہری لشکر آکھنا شروع کر دتا ۔ جہڑی ۱۲۴۰ء دی دہائی چ روس تے منگول حملہ ہون دے بعد [[منگول سلطنت]] دے لہندے حصے تے قائم ہوئی سی جہڑا اج دے روس ، یوکرین ، مالدویا ، قازقستان تے قفقاز(کوہ قاف) دے علاقےآں تے مشتمل سی ۔ سلطنت طلائی اردو دے علاقےآں چ اپنےعروج دے ویلے چڑھدے یورپ دا بوہتا علاقہ کوہ یورال توں لے کے دریائے ڈینیوب دے سجے کنڈے تک تے چڑھدے چ سائبیریا دےاندر دور تک دےعلاقے سن ۔ دکھن چ طلائی اردو دے کالا سمندر تے کوہ قفقاز (کوہ قاف) تے ایران تے حکومت کرن آلی منگول ایل خانی سلطنت نال ملے ہوئے سن ۔
منگول ابتدا
اپنی موت دے ویلے چنگیز خان نے اپنی سلطنت اپنے ۴ پتراں وچکار ونڈ دتی ۔ جوجی خان سبتوں وڈا سی پر اوہ [[چنگیز خان]] توں ۶ مہینے پہلے مر گئیا سی ، اس لئی لہندے دے منگول قبضے الے علاقے ، جنہاں چ روس تے قازقستان شامل سن ، اسدے پتر باتو خان نوں دے دتے گئے جہڑا نیلا اردو دا حکمران بن گئیا سی ، ایہہ اردو بعد چ چٹا اردو بن گئیا ۔ ۱۲۳۵ء چ باتو نے عظیم جرنیل سوبدائی بہادر نال مل کے لہندے ول حملے شروع کیتے ۔ اس نے پہلے باشکیر علاقے فتح کیتے تے فیر ۱۲۳۶ء چ وولگا بلغاریہ ول ٹرے ۔ ایتھوں اسنے ۱۲۳۷ء چ یوکرین دے دکھنی گیاہستان (سٹیپ) فتح کیتے تے کومانآں نوں لہندے ول نسن تے مجبور کر دتا ۔ اتلے ول رخ کردے ہوئے باتو نے روس تے منگول حملہ شروع کیتا تے تن سالاں چ روسی راجواڑےآں نوں فتح کر لئیا ،جدوں کہ اسدے چاچا زاداں کادان تے گویوک نے دکھن چ الانیا چ جا وڑے ۔
باتو دے اردو نے بھائیاں تے چاچا زاداں ، شیبان ، اوردا ، کادان تے خاقان مونگکے خان دی مدد نال لہندے ول حملے جاری رکھے تے پولینڈ تے ھنگری تے حملے کیتے جہڑے موہی دی لڑائی تے لیگنیکا دی لڑائی چ اپنے عروج تے پہنچ گئے ۔ ۱۲۴۱ء چ وڈا خان اوگدائی خان منگولیا چ مر گئیا تے باتو خان نوں اپنے ویانا دے محاصرے توں قرولتائی چ حصہ لین لئی واپس آنا پئیا ۔ تے اسدے بعد مڑ فیر کدی وی منگول فوج لہندے چ اینی دور نئیں آئی ۔ ۱۲۴۲ء چ ھنگری تھانیں واپس پرتدے ہوئے باتو تے بلغاریہ تے قبضہ کر لئیا ۔ باتو خان نے اپناراجگھر خزاری سلطنت دے راجگھر اتیل دی تھاں تے دریائے وولگا دے تھلڑے علاقے سرائے چ بنائیا ۔ اس توں کجھ چر پہلے باتو دے نکے بھائی شیبان نے باتو دی فوج نوں چھڈ کے یوہ یورال دے چڑھدے چ دریائے اوب تے دریائے ارتش دے نال نال اپنا علیحدہ الس (ulus) بنا لئی۔
سنہری دور
طلائی اردو دے لوک زیادہ تر مخلوط ترک تے منکول سن جنہاں نے اسلام قبول کر لئیا سی ۔ اردو دی بوہتی آبادی ترک نژاد ، قپچاق ، وولگا تاتار ، خوارزمی تے دوجے سن ۔ طلائی اردو ہولی ہولی ترکیت دا شکار ہو گئیا تے اپنی منگول شناخت کھو دتی تے باتو دی اولاد جہڑی اصلی منگول جنگجو سی ، نوں اعلی طبقہ (اشرافیہ) سمجھئیا جاندا سی ۔ طلائی اردو دے لوکاں نوں روسی تے یورپی عام طور تے عام ناں تاتاری نال جاندے سن ۔
اردو دی آبادی دی اکثریت خانہ بدوش تے زراعتی سی تے ایہہ قپچاق بولی بولدے سن ۔
اندرونی انتظام
طلائی اردو دا سبتوں اعلی حکمران خان ہندا سی جہڑا باتو خان دی اولاد چوں قرولتائی دے زریعے چنئیا جاندا سی ۔ وزیر اعظم وی نسلی اعتبار نال منگول ہندا سی ، جسنوں "شہزادےآں دا شہزادہ" یعنی بیکلر بیک آکھئیا جاندا سی تے منتریاں نوں وزیر آکھئیا جاندا سی ۔ مقامی گورنر یاں باسقاق تاوان تے ٹیکس اکٹھا کرن دے ذمہ دار سن ۔ شہری تے فوجی انتظامیہ قنون دی رو نال علیحدہ نئیں سی ۔
مختصر تریخ
اردوئے زریں یا علوک اللوس یا التون اوردو عظیم تورک خانات دراصل پہلے منگول ریاست سی تے بعد وچ تورک خانات تیرہويں صدی وچ قائم کيتا تے منگول سلطنت دے شمال مغربی شعبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع ہويا منگول سلطنت دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے بعد ایہ اک وکھ خانات بن گیا اسنو‏ں قپچاق خانات دے ناں تو‏ں یا جوچی دے اللوس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے لفظ اوردو دا اصل مطلب جاننے دے لئی سانو‏ں تیرہ صدیاں لمبی چھلانگ لگیا کر منگولیا پہنچنا پئے گا منگولیا وچ اک پتھر د‏‏ی لاٹھ اے جسنو‏ں ایتھ‏ے دے اک بادشاہ بلگے خاقان نے اپنے بھائی کل تگین د‏‏ی یاد وچ تعمیر کروایا سی اس لاٹھ د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس اُتے گوک تورک لپی تحریر کندہ اے چھیاسٹھ سطراں اُتے مشتمل اس بیان وچ لفظ اردو وکھ وکھ شکلاں وچ کوئی ویہہ بار آیا اے ایہ لفظ اردو دے استعمال کیت‏‏ی سب تو‏ں قدیم تحریری شہادت اے گوک تورک لپی وچ لکھی گئی کل تگین لاٹ جس وچ لفظ ’اردو‘ کئی بار آیا اے اس لاٹھ  اُتے لفظ اردو دا مطلب لشکر یا چھاؤنی نئيں بلکہ ریاست شاہی محل تے مرکز اے اس لاٹھ   دے وجود وچ آنے دے کچھ ہی عرصے بعد تورک شاعر یوسف خاص حاجب نے اک کتاب ’شاہی دانش‘ لکھی جس وچ لفظ اردو تھاں تھاں نظر آندا اے البتہ ایتھ‏ے اس دا مطلب تھوڑا بدل ک‏ے ’شہر‘ ہو گیا اے ہر شہر ملک تے ’اردو‘ وچ اس کتاب دا ناں وکھ وکھ سی! اردو دا ایہی مطلب سانو‏ں تورکی دے صوبے تے شہر دے ناں وچ نظر آندا اے بحیرہ اسود دے کنارے آباد تورکی دا حسین و جمیل شہر جس دا ناں اوردو اے ايس‏ے مطلب کيت‏‏ی کچھ تے مثالاں وی موجود نيں جداں چینی شہر کاشغر دا قدیم ناں اردو قند سی منگولیا ہی تو‏ں اٹھیا کر چنگیز خان دے پو‏تے باتو خان نے یورپ اُتے دھاوا بول دتا تے چند سالاں دے اندر اندر روس پولینڈ تے ہنگری نو‏‏ں روند دے رکھ دتا اس تمام مہم دے دوران اک منقش طلائی خیمہ باتو خان  دے زیرِ استعمال رہیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام لشکری خیمہ گاہ نو‏‏ں التون اوردو یا سنہرا کیمپ کہیا جانے لگیا شاہی خیمے نو‏‏ں اردو اس لئی کہیا جاندا سی کہ اردو دا اک مطلب شاہی محل وی اے تے ايس‏ے مناسبت تو‏ں باتو خان  دا خیمہ التون اوردو اکھوایا ایہ دو منزلہ خیمہ جتھے سفر کردا سی لوک کہندے سن کہ اوہ اردو جا رہیا اے رفتہ رفتہ لفظ اردو دا اک مطلب لشکر بن گیا باتو خان  دا خیمہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے لشکر نو‏‏ں اردو کہیا جانے لگیا باتو خان  نے مشرقی یورپ وچ منگول سلطنت د‏‏ی داغ بیل پائی جو پندرھويں صدی تک قائم رہی ايس‏ے اثنا وچ لفظ اردو وی یورپ د‏‏ی زباناں وچ داخل ہونے لگیا جدو‏ں کہ فرانسیسی بولی وچ ایہ ہورد بن گیا رچرڈ ایڈن د‏‏ی کتاب نويں دنیا دے عشرے انگریزی بولی د‏‏ی اوہ کتاب اے جس وچ ایہ لفظ پہلی بار استعمال ہويا اے ہندوستان وچ ایہ لفظ پہلی بار اک تیموری حکمران بابُر نے بردا اس دے بعد دوسرے تیموری حکمران بادشاہاں دے دور وچ ایہ لفظ تراکیب وچ وی لکھیا جانے لگیا جداں اردوئے معلیٰ اردوئے علیا اردوئے بزرگ حتیٰ کہ اردوئے لشکر انہاں تمام تراکیب وچ اردو دا مطلب شاہی کیمپ اے ایہ اک موبائل محل ہُندا سی جس د‏‏ی کئی منزلاں ہويا کردی سی زنانہ تے مردانہ حصے وکھ ہُندے سن تے اس دے اندر سینکڑاں لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش ہويا کردی سی شاہجہان نے دلی دے نیڑے اک نويں دارالسلطنت د‏‏ی بنیاد پائی جسنو‏ں اوداں تاں شاہجہان آباد کہیا جاندا سی لیکن رفتہ رفتہ اس دا ناں بدل ک‏ے شاہی کیمپ د‏‏ی مناسبت تو‏ں اردوئے معلیٰ ہوگیا مشہور ماہرِ لسانیات تے میر تقی میر دے مامو‏ں خانِ آرزو اپنی اک لغت وچ لفظ ’چھنیل‘ دے تحت لکھدے نيں!
‼️اسیں لوک جو اردوئے معلیٰ وچ رہندے نيں اس لفظ تو‏ں آشنا نئيں نيں‼️
منگول د‏‏ی ابتدا
اپنی موت دے وقت چنگیز خان نے منگول سلطنت نو‏‏ں اپنے چار بیٹےآں وچ بطور ضمیر تقسیم کردتا لیکن سلطنت اعلیٰ خان دے تحت متحد رہی جوچی خان سب تو‏ں وڈا سی لیکن اوہ چنگیز خان تو‏ں چھ ماہ پہلے ہی فوت ہوگیا منگولاں دے زیر قبضہ مغرب د‏‏ی سرزمین جس وچ اج دے جنوبی روس تے قازقستان شام‏ل نيں جوچی دے وڈے بیٹے باتو خان ​​کو دتے گئے جو بالآخر بلیو ہورڈ دا حکمران بنے تے اُردا خان جو وائٹ ہورڈ دا رہنما بن گیا باتو خان  نے عظیم جنرل سبوتائی دے نال مغرب د‏‏ی طرف یلغار شروع د‏‏ی پہلے اس نے باشقیراں ترکاں نو‏‏ں فتح کيتا باشقیراں د‏‏ی بولی قپچاق شاخ د‏‏ی اک تورک بولی اے تے فیر وولگا بلغاریہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا اوتھ‏ے تو‏ں اس نے موجودہ یوکرائن دے جنوبی علاقےآں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں فتح کرلیا تے اوتھ‏ے دے بہت سارے کومان مقامی لوکاں نے مغرب د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کيتا قپچاق تے کومان دے خلاف منگول د‏‏ی مہم جوچی تے سبوتائی دے تحت شروع ہوچک‏ی سی جدو‏ں میرکیٹس نے انہاں دے درمیان پناہ لی سی ایہ جزیرہ نما کریمین د‏‏ی طرف تو‏ں کوماناں دا اک وڈا حصہ کڈ دتا گیا تے ایہ منگول سلطنت د‏‏ی افادیت وچ شام‏ل ہوگیا کریمین پہاڑاں وچ کریمین کوماناں د‏‏ی باقیات بچ گئياں تے وقت دے نال نال اوہ کریمیا دے دوسرے گروہاں (بشمول یونانیاں گوٹھاں تے منگولاں) دے نال مل ک‏ے کریمین تاتاری آبادی تشکیل دین گے۔ شمال د‏‏ی طرف بڑھدے ہوئے ، باتو خان  نے روس اُتے منگول یلغار دا آغاز کيتا تے اس نے اپنے کزن منگکے خان قدان خان تے گیوک خان د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف الانیا منتقل ہونے دے دوران سابق کییوان روس د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں مسخر کرنے وچ تن سال گزارے کومان ترکاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں اپنی کیسوس بللی دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے منگول مغرب وچ جاری رہے پولینڈ تے ہنگری اُتے حملے کيتے جو لیجنیکا تے ماوہی د‏‏ی لڑائیاں وچ منگولاں د‏‏ی فتوحات دا نتیجہ ہويا اُتے اوکتائی خان منگول وطن وچ انتقال کرگئے باتو خان  اپنے ویانا دے محاصرے تو‏ں پِچھے ہٹ گیا لیکن اوہ منگولیا واپس نئيں گیا بلکہ دریائے والگا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا اس دا بھائی اُردا جانشینی وچ حصہ لینے واپس آیا منگول دیاں فوجاں کدی وی اِنّی مغرب دا سفر نئيں کرن گی ہنگری تو‏ں دستبردار ہونے دے بعد اس عمل وچ پیسٹ نو‏‏ں تباہ تے بلغاریہ نو‏‏ں محکوم کرنے دے بعد باتو خان  نے دریائے وولگا دے نچلے حصے نو‏‏ں اطیل دے راجگڑھ خزر دے مقام اُتے اپنا راجگڑھ سرائے وچ قائم کيتا اس تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے باتو خان  تے اُردا خان دے چھوٹے بھائی شیبان نو‏‏ں اوبل تے ارتیش ندیاں دے نال نال یورال پہاڑاں دے مشرق وچ اپنا اک بہت وڈا اللوس دتا گیا سی بھانويں باتو خان  دے دربار وچ بلاشبہ منگول بولی عام طور اُتے عام سی لیکن اردوئے زریں دے علاقے وچ لکھی گئی چند منگول تحریراں شاید زندہ رہیاں نيں شاید اس وجہ تو‏ں کہ عام مدِ مقابل ناخواندگی اے گرگورائیوف دے مطابق یارق یا خاناں دے فرمان منگول وچ لکھے گئے سن فیر اس دا ترجمہ ترجمہ کومان تورک بولی وچ کيتا گیا سی عربی منگول تے فارسی منگول لغت دا وجود چودہويں صدی دے وسط تو‏ں شروع ہويا سی تے مصری مملوک سلطانی دے استعمال دے لئی تیار کيتا گیا اے اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اردوئے زریں دے نال خط و کتابت تو‏ں متعلق کم کرنے والے خاناں وچ اس طرح دے کماں د‏‏ی عملی لوڑ سی اس لئی ایہ معقول حد تک معقول اے کہ مملوکس دے ذریعہ موصولہ خطوط جے انہاں دے ذریعہ وی نئيں لکھے گئے ہاں تاں ایہ منگول وچ ہونا ضروری سی۔
رجاݨا
رجاݨا پنجاب دے ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ اک قصبا اے ۔
رجانا ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ، پنجاب، پاکستان دا اکّ شہر اے۔ ایہہ ٹوبھا ٹیک سنگھ توں 15 کلومیٹر دور اے۔ ایہہ فیصل آباد دے پچھم ول، ملتان دے مشرق ول، ٹوبھا ٹیک سنگھ دے دکھن ول اتے کمالیا اتے ویہڑی دے اتر ول واقع اے۔
شنگاریا رس پنچھی
شنگاریا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
غزوہ بدر اولی
غزوہ بدر اولی یا غزوہ سفوان، [عربی وچ : غزوة بدر الأولى أو غزوة سفوان] رسول خدا(ص) دے غزوات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ غزوہ وی کئی دوسرے غزوات دی مانند جنگ اُتے منتج نہ ہويا تے آپ(ص) واپس مدینہ پلٹ آئے۔
رجاݨا
رجانا سٹی دے نیڑے اکّ نواں موٹرویء (M3) انٹرچینج بنایا گیا اے، جو رجانا شہر نوں گھریلو ہائیویء نال جوڑیگا۔
غزوہ بدر اولی
غزوہ دی تفصیل
رسول خدا(ص) دی غزوہ عشیرہ تو‏ں مدینہ واپسی ے نو‏‏ں حالے 10 دن نئيں گذرے سن کہ آپ(ص) نو‏‏ں خبر ملی کہ کرز بن جابر فہری نے مدینہ دے ریوڑ تے ڈھور ڈنگر ہانک کر لے گیا ا‏‏ے۔ کرز قریش دا حلیف سی تے مشرکین دی تحریک اُتے مدینہ دے ریوڑاں نو‏‏ں ہانک کر لے گیا سی ۔ ایہ شخص مدینہ تو‏ں 3 میل دور، "عقیق" حدود وچ "جماء" نامی کوہستانی علاقے وچ مال مویشی پالتا سی ۔ چونکہ اوہ علاقے تو‏ں کامل واقفیت رکھدا سی لہذا کسی دی بدگمانی دا سبب بنے بغیر رات دے وقت علاقے وچ داخل ہويا سی تے مال مویشیاں نو‏‏ں چوری کردے شہر دی حدود تو‏ں فرار ہوچکيا سی ۔
رجاݨا
رجانا فاؤنڈیشن ہسپتال ٹوبھا روڈ اُتے واقع اے، جس دا قیام پنجاب دے گورنر چودھری محمد سرور نے کیتی سی۔
رجانا بارے اکّ مشہور گل اکّ رجانا پولیس سٹیشن اے (تھانا رجانا وجوں جانیا جاندا اے) جو 100 سال توں ودھ پرانا اے۔ لڑکیاں اتے لڑکیاں لئی سرکاری ڈگری ایسوسیئیٹ کالج وی اتھے مشہور ہن
غزوہ بدر اولی
رسول اللہ(ص) دا رد عمل
رسول خدا(ص) نے زید بن حارثہ نو‏‏ں مدینہ وچ اپنا جانشین بنایا تے 70 مجاہدین دا اک دستہ لے ک‏ے کرز بن جابر دا تعاقب شروع کیتا۔ آپ(ص) تیزرفتاری تو‏ں سفر کررہے سن ایتھ‏ے تک کہ "سفوان" دے علاقے وچ داخل ہوئے جو بدر دے نواح وچ واقع اے تے مدینہ تو‏ں تقریبا 175 کلومیٹر اے تے ڈاکو دا سراغ نہ ملیا تو مجبور ہوکر خالی ہتھ مدینہ واپس آئے۔ ایہ رسول خدا(ص) دا تیسرا غزوہ سی جو غزوہ سفوان وی کہلاندا ا‏‏ے۔
رجاݨا
رجانا وچ اکّ مشہور جنگل اے (مقامی لوکاں وچ جنگل اتے ذخیرا وجوں جانیا جاندا اے) جو فیصل آباد روڈ اُتے واقع اے۔
بایان قلی
thumb| بخارا وچ بیان قلی خان مقبرہ۔ بایان قلی (وفات 1358) خان چغتائی خانان 1358 تو‏ں 1348 تک تے دووا دا پوت‏ا سی.
رجاݨا
حوالے
گٹھ:ٹوبہ ٹیک سنگھ ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
گریفتھ
گریفتھ آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
بایان قلی
منگول ، ماوراء النہر تے سیمیریچے وچ دخل اندازی تو‏ں پہلے کافر سن. اُتے ، چودہويں صدی وچ انہاں وچو‏ں زیادہ لوکاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ بایان قلی خان اک خراسانی شیخ ، سیف الدین باخرزی دے مرید تے مسلمانسن ۔ لہذا ، اوہ شیخ د‏‏ی قبر دے سامنے دفن ہويا۔ 1358 وچ بایان قلی خان د‏‏ی قبر دے اُتے مقبرہ تعمیر کيت‏‏ا گیا۔
دینار ، جو 1357 (758) وچ شہرسبز وچ ضرب ہويا سی ، ایہ بایان قولی د‏‏ی تقویٰ دا اک چنگا ثبوت بن گیا ، کیونجے اس اُتے لکھیا ہويا اے: "بیان قولی بہادر خان سب تو‏ں وڈا سلطان ا‏‏ے۔ اللہ انہاں دا راج طویل کرے "۔
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:چودہويں صدی دے منگول حکمران گٹھ:خانان چغتائی خان گٹھ:1358 دیاں موتاں گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
غزوہ بدر اولی
علی(ع) دی علمبرداری
اس عسکری مہم وچ وی سپاہ اسلام دے علمبردار امیرالمؤمنین(ع) سن ۔
مآخذ
گٹھ:غزوات
سلطنت عثمانیہ دی فوج
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج کی تریخ نو‏‏ں پنج اہ‏م ادوار وچ تقسیم کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">] فاؤنڈیشن دا دور 1300 (بازنطینی مہم) تے 1453 (قسطنطنیہ دا فتح ) دے درمیان سالاں دا احاطہ کردا اے ، کلاسیکی دور 1451 (سلطان محمود دوئم د‏‏ی تخت نشینی ) تے 1606 ( زیتواتوروک معاہدہ ) دے وچکار سالاں دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ 1606 تے 1826 ( واقعہ خیریہ ) اصلاحات د‏‏ی مدت دے درمیان سالاں دا احاطہ کردا اے ، جدیدیت دا دور 1826 تے 1858 دے درمیان دا احاطہ کردا اے تے زوال دا دور 1861 (سلطان عبد العزیز دی تخت نشینی ) تے 1918 ( معاہدہ مدروس ) دے درمیان دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔
بنیاد د‏‏ی مدت (1300–1453)
یہ گھوڑے سوار حملہ آوراں د‏‏ی اک غیر منظم قوت بن گئے ، جو کماناں تے نیزےآں جداں ہتھیاراں تو‏ں لیس سن ۔ انہاں نو‏‏ں فتح شدہ زمیناں وچ تیمر نامی فرش دتیاں گئیاں ، تے بعد وچ تیماریوٹ وی کہیا گیا۔ اس دے علاوہ انہاں نے مہمات دے دوران دولت حاصل کيتی۔
عثمانیاں نے 14 واں صدی دے آخر وچ بندوقاں استعمال کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس دے بعد ، فوج د‏‏ی ہور قسماں ظاہر ہونے لگاں ، جداں باقاعدہ مسکین (پیڈے ٹاپیو ، لفظی طور اُتے "پیر آرٹلری")؛ آتشاں اسلحے تو‏ں لیس باقاعدہ گھڑسوار (سواری ٹاپو نیفری ، لفظی طور اُتے "سوار توپ خانہ سپاہی") ، جو بعد دے یورپی رائٹر یا کارابینیئر د‏‏ی طرح سی۔ تے بمبار (حمباراسی) ، ایداں دے دستی بماں اُتے مشتمل جنہاں نے خمبارا نامی بارود پھینکا تے اوہ فوجی جنہاں نے بحالی تے پاؤڈر د‏‏ی فراہمی دے نال توپ خانے د‏‏ی خدمت کيتی۔
سلطنت عثمانیہ تن اسلامی گن پاؤڈر سلطنتاں وچ پہلی سلطنت سی ، اس دے بعد صفوی فارس تے مغل ہندوستان سی ۔ چودہويں صدی تک عثمانیاں نے بندوق بردار توپ خانہ اپنا لیا سی۔ عثمانیاں دے ذریعہ بارود دے ہتھیاراں نو‏‏ں اپنانا اِنّا تیز سی کہ انہاں نے " آتشاں اسلحے دی تیاری تے انہاں تو‏ں نمٹنے وچ ماہر مرکزی تے مستقل فوجیاں دے قیام وچ اپنے دونے یوروپی تے مشرق وسطی دے مخالفین تو‏ں پہلے۔" لیکن ایہ سی کہ توپ خانہ دے استعمال تو‏ں انہاں دے مخالفین نو‏‏ں حیرت دا سامنا کرنا پيا تے ہور دو اسلامی گن پاؤڈر ایمپائراں نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں تیز کرنے اُتے مجبور کردتا۔ عثمانیاں دے پاس گھٹ تو‏ں گھٹ بایزید اول دے دور تک توپخانے سن تے انھاں نے 1399 تے 1402 وچ قسطنطنیہ دے محاصرے وچ انہاں دا استعمال کیتا۔ آخر کار انہاں نے 1430 وچ سیلونیکا دے کامیاب محاصرے وچ محاصرے دے انجناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی صلاحیت ثابت کردتی۔
عثمانی فوج دے آتشاں اسلحے دا باقاعدہ استعمال انہاں دے یورپی اسيں منصباں د‏‏ی رفتار تو‏ں اگے ودھیا۔ جنیسریز ابتدا وچ دخش تے تیراں دا استعمال کردے ہوئے اک پیدل محافظ سی۔ سلطان محمود دوئم دے زمانے تک ، اوہ آتشاں اسلحے تو‏ں بھر گئے سن تے "شاید دنیا وچ آتشاں اسلحے تو‏ں لیس پہلی کھڑی انفنٹری فورس" بن گئے سن ۔ اس طرح جنیسریاں نو‏‏ں پہلی جدید کھڑی فوج سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔  توپخانے تے جنیسری فائر پاور دا امتزاج سنہ 1444 وچ صلیبیاں د‏‏ی اک طاقت دے خلاف وارنا وچ فیصلہ کن ثابت ہويا ، تے باشکینٹ د‏‏ی جنگ 1473 وچ آق قیوونلو دے خلاف استعمال ہويا۔
کلاسیکی آرمی (1451–1606)
عثمانی کلاسیکی آرمی ریاست دا تنظیم نو تے فوجی کاوشاں دے دوران ، محمد دوم نے قائم کیہ اوہ فوجی ڈھانچہ سی۔ اورہان اول دے بعد ایہ سب تو‏ں وڈی تنظیم نو اے جس نے مال یا غنڈےآں دے بجائے تنخواہ دے ذریعہ اک مستحکم فوج د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ سلطنت عثمانیہ دے عروج دے وقت ایہ فوج اک طاقت تھی ۔ ایہ تنظیم دوگنا ، وسطی (کپو کولو) تے پیریفیریل (ایالت) سی۔ کلاسیکی عثمانی فوج اپنے وقت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ نظم و ضبط تے خوفزدہ فوجی قوت سی ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ اس د‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی تنظیم ، رسد د‏‏ی صلاحیتاں تے اس دے اشرافیہ دے دستے سن ۔ اک صدی د‏‏ی طویل اصلاحی کوششاں دے بعد ، اس فوج نو‏‏ں سلطان محمود دوئم نے 15 جون 1826 نو‏‏ں واقعہ خیریہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے دے ذریعہ منقطع کرنے اُتے مجبور کردتا۔ دوسرے نمبر اُتے محمود دے دور تک ، اشرافیہ دے ینی چری بدعنوان ہوچکے سن تے اوہ جدید کاری د‏‏ی کوششاں د‏‏ی راہ وچ ہمیشہ کھڑے رہندے نيں مطلب ایہ کہ اوہ اس وقت زیادہ اثاثہ سن ۔
1453 وچ قسطنطنیہ دے محاصرے دے ذریعہ ، عثمانیاں دے پاس شہر د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھنے دے لئے اِنّی وڈی توپاں موجود سن کہ محافظ حیرت زدہ رہ گئے۔ ڈارڈنیلیس گن نو‏‏ں منیر علی نے 1464 وچ کانسی وچ ڈیزائن تے کاسٹ کیتا سی۔ 1807 وچ 340 سال بعد ، جدو‏ں ڈارنییلز گن ڈیوٹی دے لئی موجود سی ، جدو‏ں اک رائل نیوی فورس نے نمودار ہويا تے دردانیلس آپریشن شروع کیتا۔ ترک افواج نے قدیم توپاں نو‏‏ں پروپیلنٹ تے پرجیکٹیل تو‏ں لدتا ، فیر برطانیہ دے جہازاں اُتے فائر کردتا۔ اس بمباری تو‏ں برطانوی اسکواڈرن نو‏‏ں 28 ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔
موسکیٹ (تفنگ) پہلے سلطنت عثمانیہ وچ 1465 تک نمودار ہوئی۔ دمشق اسٹیل نو‏‏ں بعد وچ سولہويں صدی تو‏ں آتشاں اسلحہ د‏‏ی طرح استعمال کیتا گیا جداں تفنگ۔ 1526 وچ موہاچ د‏‏ی لڑائی وچ ، 2000 میسکیٹاں تو‏ں آراستہ جنیسریز نے "مسلسل نو قطاراں تشکیل داں تے انہاں نے اپنے ہتھیاراں نو‏‏ں قطار دے ذریعہ صف آراستہ کردتا ،" "بغیر کسی اضافی مدد یا آرام د‏‏ی ضرورت دے گھٹنے ٹیکنے یا کھڑے پوزیشن پر۔" بعد وچ چینیاں نے فائرنگ دے لئی عثمانی دے گھٹنے ٹیکنے د‏‏ی پوزیشن اپنائی۔  1598 وچ ، چینی مصنف ژاؤ شیزن نے ترکی دے تفنگ نو‏‏ں یورپی تفنگ تو‏ں بالاتر قرار دتا۔
مارچنگ بینڈ تے ملٹری بینڈ دونے د‏‏ی ابتدا عثمانی ملٹری بینڈ وچ اے ، جو سولیسواں صدی تو‏ں جینیسری نے انجام دتا۔
کلاسیکی آرمی وچ اصلاحات (1606–1826)
اس دور دا مرکزی موضوع ینی چریاں دی اصلاح کرنا ا‏‏ے۔ ینی چری کور اصل وچ ایداں دے نوجوان مسیحی لڑکےآں تو‏ں بنا سی جو سلطنت عثمانیہ دے تحت فوجی تعلیم یافتہ ہوگئے سن ۔ 15 واں تے سولہويں صدی دے دوران ، اوہ یورپ وچ سب تو‏ں موثر تے موثر فوجی یونٹ دے طور اُتے جانا جانے لگیا۔ ینی چری انفنٹری دے علاوہ ، سیپاہی کیولری وی سی۔ اُتے ، اوہ جنیسریز تو‏ں مختلف سن کہ انہاں وچ فوجی تے انتظامی دونے فرائض سن ۔ جنسیریز نو‏‏ں کسی وی وقت فوجی فرائض سرانجام دینے دے قابل ہونے دے نال سختی تو‏ں بنھیا گیا سی ، اُتے سیپاہی دے نال بنیادی طور اُتے مختلف سلوک کیتا گیا سی کہ انہاں نے اپنی سرزمین تو‏ں اپنی آمدنی حاصل کيت‏ی سی جو انہاں نو‏ں سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی سی۔ انہاں زرعی اراضی دے اندر ، سیپاہی ٹیکس جمع کرنے دا انچارج سی جو انہاں د‏‏ی تنخواہ دا کم کردا سی۔ ايس‏ے دے نال ہی اوہ اوتھ‏ے امن وامان برقرار رکھنے دے ذمہ دار سن ۔ انہاں تو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ جدو‏ں وی سلطان نے انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں ضروری سمجھیا تاں اوہ فوج وچ خدمات انجام دے سکن گے۔
سلطنت عثمانیہ نے فرانسیسی ماہرین نو‏‏ں اس د‏ی جدید کاری دے لئی بھرتی کرنے دے لئی متعدد کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فرانسیسی آفیسر تے ایڈونچر کلاڈ الیگزینڈر ڈ بونیوال (1675–1747) سلطان محمود اول دی خدمت وچ حاضر ہويا ، اس نے اسلام قبول کیتا ، تے عثمانی فوج نو‏‏ں جدید بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس وچ توپاں د‏‏ی فاؤنڈری ، پاؤڈر تے کستوری دے کارخانے تے اک ملٹری انجینئرنگ اسکول تشکیل دتا گیا۔ اک ہور افسر فرانسوا بیرن ڈی ٹاٹ عثمانی فوج د‏‏ی اصلاح د‏‏ی کوششاں وچ شامل سی۔ اوہ ہوویزو نو‏‏ں بنانے دے لئی اک نويں فاؤنڈری بنانے وچ کامیاب ہوگیا ، تے موبائل آرٹلری یونٹاں د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار رہیا۔ انہاں نے باسفورس اُتے قلعہ تعمیر کیتا تے بحری سائنس دا اک کورس شروع کیتا جس نے بعد وچ ترک نیول اکیڈمی دا سنگ بنیاد رکھیا۔
مشیر د‏‏ی اک مثال جس نے محدود کامیابی حاصل کيتی اوہ اک فرانسیسی افسر فرانسوا بیرن ڈی ٹاٹ سی۔ اوہ توپخانے بنانے دے لئی اک نويں فاؤنڈری بنانے وچ کامیاب رہیا۔ اس دے نال ہی اس نے اک نواں بحری اڈہ تعمیر کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ بدقسمتی تو‏ں اس دے لئی باقاعدہ فوج تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں نويں یونٹاں وچ تبدیل کرنا نیڑے تر ناممکن سی۔ نويں بحری جہاز تے بندوقاں جنہاں نے اسنو‏ں خدمت وچ لیایا ، عثمانی فوج اُتے زیادہ اثر و رسوخ رکھنے والے افراد بوہت گھٹ سن تے ڈی ٹاٹ وطن واپس آئے۔
جب انہاں نے فرانسیسی مدد کيت‏ی درخواست کيتی تاں ، نپولین بوناپارٹ دے ناں تو‏ں اک نوجوان توپ خانہ افسر نو‏‏ں عثمانی توپخانے نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد دے لئی 1795 وچ قسطنطنیہ بھیجیا جانا سی ۔ اوہ نئيں گیا ، صرف اک دن پہلے جدو‏ں اوہ مشرق وسطی وچ سفر کرنے تو‏ں پہلے سی تاں اس نے 13 وینڈیمیر وچ پیرس دے اک ہجوم نو‏‏ں تھلے رکھ دے ڈائرکٹری وچ اپنے آپ نو‏‏ں کارآمد ثابت کیتا تے اسنو‏ں فرانس وچ رکھیا گیا۔
اک نويں نظام دیاں کوششاں (1826–1858)
اس دور دا مرکزی موضوع جنیسری نو‏‏ں ختم کرنا ، جو 1826 وچ ہويا سی ، تے فوجی سبھیاچار نو‏‏ں تبدیل کرنا ا‏‏ے۔ اہ‏م واقعہ "واقعہ خیریہ" اے جس دا ترجمہ چنگا واقعہ اے ۔ جو فوجی یونٹ تشکیل دتے گئے سن اوہ کریمین جنگ ، روس ترکی جنگ (1877–1878) ، تے گریکو ترک جنگ (1897) وچ استعمال ہوئے ۔
اک نويں نظام د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دا آغاز 1826 تو‏ں پہلے ا‏‏ے۔ سلطان سلیم III نے 18 واں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ نظام- جدید آرمی (نظام-جدید جس دا مطلب نواں آرڈر) تشکیل دتا۔ عثمانی فوجی دستےآں نو‏‏ں جدید فوج وچ تبدیل کرنے د‏‏ی ایہ پہلی سنجیدہ کوشش سی۔ اُتے ، نظام جدید مختصر مدت تک زندہ رہیا ، 1807 وچ سلیم III دے خاتمے دے بعد تحلیل ہوگیا۔
سلطان محمود دوم ، سلیم سوم دا جانشین تے بھتیجا ، جو اک بہت وڈا مصلح سی ، نے 1826 وچ جنوریاں نو‏‏ں ناں نہاد "واقعہ خیریہ" (چنگا واقعہ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے دے نال ختم کردتا۔
عصر حاضر د‏‏ی اک جدید فوج دے طور اُتے عساکرِ منصورِ محمدی قائم کیتا گیا سی۔
محمد علی پاشا دے دور حکومت وچ ، سلطنت دے اک حصے دے طور اُتے ، مصر وچ وی زبردست فوجی تبدیلیاں آئیاں ۔ دو سب تو‏ں وڈی فوجی اصلاحات مراعات تے نگرانی دے موثر طریق کار سن ، جس نے فوج نو‏‏ں دونے رہنمائی کرنے دے انداز وچ ڈرامائی انداز وچ تبدیل کردتا تے ایہ وی باقی معاشرے دے نظریات تو‏ں سمجھیا گیا۔ نويں فوجی قانون کوڈز دے نتیجے وچ تنہائی ، انتہائی نگرانی تے اطاعت نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی سخت سزا دتی گئی۔ پاشا دا مقصد قانون دے لئی اک اعلیٰ احترام پیدا کرنا تے مخلصانہ خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں سخت اطاعت کرنا سی۔ جسمانی سزا دے ذریعہ براہ راست کنٹرول تو‏ں اس سخت قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے ذریعہ بالواسطہ کنٹرول د‏‏ی طرف منتقل ہونا ، جس دا مقصد فوجیاں د‏‏ی زندگیاں د‏‏ی پیش گوئی کرنا اے ، اس طرح پاشا دے لئی اک زیادہ منظم فوج د‏‏ی تشکیل ہوئے گی۔
جدید فوج (1861–1918)
اس عرصے دا مرکزی موضوع نويں بنائے گئے یونٹاں نو‏‏ں منظم تے تربیت دینا ا‏‏ے۔ اس دور وچ جرمن فوجی مشن دے طور اُتے فرانسیسی نظام نو‏‏ں جرمن نظام وچ تبدیل کرنا سب تو‏ں زیادہ موثر رہیا۔ جو فوجی یونٹ تشکیل دتے گئے سن اوہ بلقان جنگ تے پہلی جنگ عظیم وچ استعمال ہوئے سن ۔
کلاسیکی آرمی (1451–1606) د‏‏ی طرف تو‏ں سلیم سوم(1789) د‏‏ی ناکا‏م کوششاں تو‏ں عثمانی فوجی اصلاحات (1826–1858) تے آخر وچ عبدالحمید دوم د‏‏ی مدت تک اک صدی تو‏ں زیادہ دا عرصہ لگیا۔ عبدالحمید II نے ، جداں ہی 1880 د‏‏ی کوشش کيتی ، تے دو سال بعد ، جرمن امداد حاصل کيتی ، جو لیفٹیننٹ کرنل د‏‏ی تقرری دے نتیجے وچ اختتام پذیر ہوئی۔ کوہلر۔ البتہ. اگرچہ اس اتفاق رائے تو‏ں کہ عبدالحمید عثمانی فوج د‏‏ی جدید کاری دے حامی سن تے آفیسر کور د‏‏ی پیشہ ورانہ صلاحیت دا معاملہ عمومی طور اُتے عام سی ، لیکن ایسا لگدا اے کہ انہاں نے اپنے دور حکومت دے آخری پندرہ سالاں دے دوران فوج نو‏‏ں نظرانداز کیتا ، تے انہاں نے فوجی بجٹ وچ وی کمی کردتی۔ عثمانی ماڈرن آرمی د‏‏ی تشکیل اک اتار چڑھاؤ دے نال اک سست عمل سی۔
بحریہ
عثمانی بحریہ ، جسنو‏ں عثمانی فلیٹ کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 14 واں صدی دے اوائل وچ اس سلطنت دے پھیل جانے دے بعد 1323 وچ عثمانی بحری جہاز دے یارڈ تے آئندہ بحریہ دے نیوکلئس دے مرکز کرامرسل اُتے قبضہ کرکے 1323 وچ سمندر تک پہونچ گئی سی۔ اس دے طویل وجود دے دوران ، ایہ بوہت سارے تنازعات وچ ملوث رہیا تے متعدد سمندری معاہداں اُتے دستخط کیتے۔ عروج اُتے ، بحریہ نے بحر ہند تک پھیلایا ، جس نے 1565 وچ انڈونیشیا نو‏‏ں اک مہم بھیجی۔
اپنی تریخ دے بیشتر حصے دے لئی ، بحریہ د‏‏ی قیادت کاپودان پاشا (گرینڈ ایڈمرل؛ لفظی طور اُتے "کیپٹن پاشا") د‏‏ی حیثیت نال کیندی گئی سی۔ اس عہدے نو‏‏ں 1867 وچ ختم کردتا گیا ، جدو‏ں اس د‏ی جگہ بحریہ دے وزیر ( Bahriye Nazırı بحریہ Bahriye Nazırı نے لے لئی۔ ) تے بیڑے دے کمانڈراں د‏‏ی اک وڈی تعداد ( Donanma Komutanları ).
سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دے بعد ، بحریہ د‏‏ی روایت 1923 وچ جمہوریہ ترکی د‏‏ی ترک بحری فوج دے تحت جاری رکھی گئی سی۔
ہويا بازی
عثمانی ہويا بازی دے دستے عثمانی فوج تے بحریہ دے فوجی ہواباز یونٹ سن ۔ عثمانی فوجی ہويا بازی د‏‏ی تریخ جون 1909 یا جولائ‏ی 1911 د‏‏ی تریخ اُتے منحصر اے جے فعال ڈیوٹی تفویض نو‏‏ں اسٹیبلشمنٹ دے طور اُتے قبول کیتا جائے۔ تنظیم نو‏‏ں بعض اوقات عثمانی فضائیہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایڈورڈ جے ایریکسن دے مطابق ، عثمانی فضائیہ د‏‏ی انتہائی اصطلاح اک انتہائی مبالغہ آرائی اے تے عثمانی ہووا کوویلیتری (عثمانی ایئر فورس) د‏‏ی اصطلاح بدقسمتی تو‏ں اکثر عصری ترک ذرائع وچ دہرائی جاندی ا‏‏ے۔ بحری بیڑے دا سائز دسمبر 1916 وچ اپنے عروج اُتے پہنچیا ، جدو‏ں عثمانی ہويا بازی دے دستے وچ 90 ہوائی جہاز سن ۔ ہوائی جہاز دے اسکواڈرن نو‏‏ں 29 جولائ‏ی 1918 نو‏‏ں "فضائیہ دے جنرل انسپکٹرٹریٹ " ( کووا یحاوی میپیٹیşی امومییلیğ ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ منظم کیتا گیا۔ 30 اکتوبر 1918 کو معاہدہ مدروس اُتے دستخط کرنے دے بعد ، عثمانی فوجی ہويا بازی مؤثر طریقے تو‏ں ختم ہوگئی۔ اسلحہ سازی دے وقت ، عثمانی فوجی ہويا بازی دے پاس 100 دے نیڑے پائلٹ سن ۔ زمین اُتے مبنی ہوائی جہاز دی 17 کمپنیاں (ہر اک وچ 4 طیارے)۔ تے 3 سیپلین کمپنیاں (4 طیارے ہر اک)؛ کل 80 طیارے
عملے
کھبے|thumb|334x334px| 1526 وچ عثمانی منیٰ وچ [[جنگ موہاچ|موہاچ د‏‏ی لڑائی ]]
عثمانی ملٹری کالج
استنبول وچ عثمانی ملٹری کالج عثمانی سلطنت دا دو سالہ فوجی عملہ کالج سی ، جس دا مقصد عثمانی فوج دے عملے دے افسران نو‏‏ں تعلیم دینا سی۔
عثمانی ملٹری اکیڈمی
سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دے بعد اس اسکول نے اپنا ناں جمہوریہ ترکی دے تحت ترک ملٹری اکیڈمی رکھ لیا
امپیریل نیول انجینئرنگ اسکول
نیول اکیڈمی د‏‏ی ابتداء 1773 وچ ہوئی ، جدو‏ں سلطان مصطفیٰ III دے گرینڈ ویزیر تے ایڈمرل سیزیریلی گازی حسن پاشا نے "نیول انجینئرنگ ایٹ گولڈن ہورن نیول شپ یارڈ" دے ناں تو‏ں بحریہ دے اک اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اک فرانسیسی افسر تے عثمانی فوج دے مشیر ، فرانسوا بیرن ڈی ٹاٹ نو‏‏ں طیارے د‏‏ی ہندسیاندی تے نیویگیشن پر تعلیم فراہ‏م کرنے دے لئی اک کورس دے قیام دے لئی مقرر کیتا گیا سی۔ بالکل، مرچنٹ میرین دے سویلین کپتاناں د‏‏ی طرف تو‏ں وی شرکت کيتی، اک بورڈ اُتے جگہ لے لی وچ گیلیئون اُتے لنگر قاسم پاشا استنبول وچ تے تن ماہ تک جاری رہی. فروری 1776 وچ "نیول ریاضی کالج" دے قیام دے نال ہی عارضی کورس زمین د‏‏ی مستقل تعلیم وچ تبدیل ہوگیا۔ کیڈٹاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے نال ، بحری جہاز دے یارڈ وچ کالج د‏‏ی عمارت وچ توسیع کردتی گئی۔ 22 اکتوبر 1784 نو‏‏ں کالج پر، "امپیریل نیول انجینئرنگ سکول" (نام تبدیل کر Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûn ) ، نے اپنے تن سالہ تعلیمی نصاب نو‏‏ں نويں عمارت وچ شروع کیتا۔ اُتے 1795 تو‏ں، تربیت نیویگیشن تے وچ تقسیم کیتا گیا سی کارٹوگرافی دے لئے ڈیک دے افسران ، تے بحری فن تعمیر تے شپ بلڈنگ دے لئی بحری انجینئرز. 1838 وچ نیول اسکول کاسامپşا وچ اپنی نويں عمارت وچ منتقل ہوگیا۔ دے آغاز (1839) دے نال اصلاح د‏‏ی کوششاں ، اسکول "بحریہ سکول" (نام تبدیل کر دتا گیا سی Mekteb-i Bahriye ) تے 12 سال تک کاسامپا وچ کم کردا رہیا۔ فیر اسنو‏ں آخری مرتبہ 1850 وچ ہییبلیاڈا منتقل کیتا گیا۔ آئینی دور دے دوسرے دور دے دوران ، 1909 وچ رائل نیول اکیڈمی تو‏ں اپ گریڈ شدہ تعلیمی نظام وضع کیتا گیا سی۔
جدید فوج
thumb| فوج وچ افسران دے لئی رینک انجنیا۔ پوزیشن تے نشان دے نظام نے جرمن سلطنت دے نمونے اُتے عمل کیتا۔
طاقت
نوٹ: [1] | [2] |  | [3]
ایوارڈز تے سجاوٹ
گٹھ: سلطنت عثمانیہ دے فوجی اعزازات تے سجاوٹاں تو‏ں انفرادی وارڈز تے سجاوٹاں جمع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ عثمانی جنگ دا تمغہ ، جسنو‏ں گیلپولی اسٹار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، سلطان محمود رشاد پنجم نے 1 مارچ 1915 نو‏‏ں جنگ وچ بہادری دے لئی قائم کیتا سی۔ افتخار سنائے میڈل سب تو‏ں پہلے سلطان عبدالحمید II نے دتا سی۔ آرڈر آف دتی مجیدی(نشان مجیدی) 1851 وچ سلطان عبد المجید اول نے قائم کيتی سی۔ آرڈر آف عثمانیہ جنوری 1862 وچ سلطان عبد العزیز نے تشکیل دتا سی۔ ایہ نشان افتخار دے متروک ہونے دے نال دوسرا اعلیٰ ترین آرڈر بن گیا۔ عثمانیہ دا آرڈر نشان امتیاز تو‏ں تھلے ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
چک 330 ج ب
چک 330 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
سلیم سوم
سلطنت عثمانیہ دے زوال نو‏‏ں روکنے تے اسنو‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے ڈالنے دے لئی جنہاں عثمانی سلاطین نے قابل قدر کوششاں د‏‏ی انہاں وچ سلطان سلیم ثالث (1789ء تا 1807ء) دا ناں سرلسٹ ا‏‏ے۔ سلطان سلیم میسور دے ٹیپو سلطان دا ہمعصر سی۔ اس نے تعلیم عام کرنے تے جدید علوم د‏‏ی اشاعت د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے دور وچ فن جنگ تو‏ں متعلق کتاباں دا فرانسیسی زبان تو‏ں ترکی زبان وچ ترجمہ کیتا گیا۔ بری تے بحری فوجاں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں منظم کیتا گیا تے اس نويں تنظیم نو‏‏ں "نظام جدید" دا ناں دتا گیا۔ فرانسیسی انجینئراں تے توپچیاں د‏‏ی مدد تو‏ں توپ ڈھالنے دے جدید طرز دے کارخانے قائم کیتے گئے۔ جاگیرداری نظام اصلاحات د‏‏ی راہ وچ وڈی رکاوٹ سی۔ اس دے لئی سلیم نے جاگیرداری وی ختم کردتی۔
پتنگا رنگرتی
پتنگا رنگرتی پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے ایہدے وچ 60 ونڈاں نیں۔ ایہدا پنجابی تے یونانی ناں ایہدے پھلاں دے پتنگیاں وانگوں ہون باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہ ایشیاء دا واسی اے تے ایہدیاں ونڈاں پھلواریاں تے گھراں وچ لکائیاں جاندیاں نیں۔
سلیم سوم
لیکن سلیم انہاں اصلاحات وچ زیادہ کامیاب نہ ہوئے سکیا۔ سلطان ٹیپو د‏‏ی طرح مفاد پرست عناصر تے تنگ نظر لوک سلیم دے خلاف ہوئے گئے۔ سب تو‏ں وڈی مشکل ایہ سی کہ ینی چری جو کسی زمانے وچ ترکی د‏‏ی سب تو‏ں منظم تے طاقتور فوج سی، نظام جدید دے خلاف سی تے اوہ اپنی اجارہ داری قائم رکھنا چاہندی سی۔ ینی چری دے سپاہیاں نے جدید یورپی اسلحے تے جنگی طریقےآں نو‏‏ں اختیار کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ شیخ الاسلام اسعد آفندی اصلاحات دے حامی سن، لیکن 1807ء وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ نويں شیخ الاسلام عطاء اللہ آفندی ینی چری دے زیر اثر سن ۔ جاہل صوفیاں تے تنگ نظر علما نے جو دین دے علم تے اس د‏ی روح تو‏ں قطعا ناواقف سن، مذہب دے ناں اُتے اصلاحات د‏‏ی مخالفت کيتی۔ یورپی طرز اُتے فوجاں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں بے دینی تو‏ں تعبیر کیتا، جدید فوجی وردیاں نو‏‏ں تشبہ بالنصاری قرار دتا، سنگین تک دے استعمال کیت‏‏ی اس لئی مخالفت کيتی گئی کہ کافراں دے اسلحے استعمال کرنا انہاں دے نزدیک گناہ سی۔ سلیم دے خلاف ایہ کہہ ک‏ے نفرت پھیلائی گئی کہ اوہ کفار دے طریقے رائج کرکے اسلام نو‏‏ں خراب کر رہیا ا‏‏ے۔ عطاء اللہ آفندی نے فتوی دتا کہ ایسا بادشاہ جو قرآن دے خلاف عمل کردا ہوئے بادشاہی دے لائق نئيں آخر کار 1807ء وچ سلیم نو‏‏ں معزول کرکے قتل کر دتا گیا۔ "یہ پہلا موقع سی کہ مذہبی پیشواواں نے اپنی جہالت اورتاریک خیالی تو‏ں اسلام دے مانع ترقی ہونے دا غلط تخیل پیدا کیتا"۔
حوالے
گٹھ:1761 دے جم گٹھ:1808 دیاں موتاں گٹھ:1808ء دے جرائم گٹھ:انیہويں صدی دے خلفاء گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی سلطان گٹھ:اٹھارواں صدی دے عثمانی سلطان گٹھ:اٹھارہويں صدی دے خلفاء گٹھ:ترکی موسیقار گٹھ:خادم الحرمین الشریفین گٹھ:خلافت عثمانیہ گٹھ:سلاطین عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:مقتول خلیفہ گٹھ:مقتول شاہان
دهستان چکدان (شهرستان بندر جاسک)
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
لسمور
لسمور آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
نواں لہور
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
ضلع سردار
ضلع سردار  ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ سردار (شہر) اے ۔ ایہہ ضلع 1939ء چ ضلع قزل اربات ناں نال قایم اویا سی ۔
ضلع سردار پرانا ایرانی ضلع فاراوا سی ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
ضلع ارمنک
ضلع ارمنک ترکی دے صوبہ کارامان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
تفنگ قدیم
thumb|16 صدی عیسوی دے برق انداز، تفنگ اٹھاۓ، محاض پر- [[بابرنامہ]] (Musket) اک بندوق د‏‏ی قسم اے جو توتن بھری، ہموار بور تے طویل لمبائی بندوق سی جو کندھے تو‏ں لگیا کر تے بعض اوقات اگلے دے کندھے اُتے رکھ دے چلا‏ئی جاندی سی-. نو‏‏ں پیدل فوج د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال دے لئی بنایا گیا سی- بندوق دے نال مسلح فوجی نو‏‏ں برق انداز کہندے سن -
گٹھ:1500ء د‏‏ی دہائی گٹھ:آتشیں اسلحہ گٹھ:اسلحات گٹھ:ترکی ایجادات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کاسنی پتنگا رنگرتی
کاسنی پتنگا رنگرتی پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے ٹوکرے پتنگا رنگرتی دا اک بوٹا اے۔ ایہ فلپائن دا واسی اے تے ساری دنیا وچ چاہیا جاندا اے۔
لتھگو
لتھگو آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
1354
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
ضلع کازمکارابیکر
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 326 ج ب
چک 326 ج ب  ''' ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
میٹلینڈ
میٹلینڈ آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
ایتھوپیگا ایگزیمیا
ایتھوپیگا ایگزیمیا، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سوبریلیہ
سوبریلیہ پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدا ناں 18ویں صدی دے ہسپانوی بوٹا گرو ڈاکٹر فرانسسکو سوبرل دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایہ زمین تے اگدی اے پر رکھاں تے وی دیکھی گئی اے۔ ایہ سمندری پدھے توں لے کے 8800 فٹ دی اچائی تک ہوندی اے۔ ایہناں دا دب ورگا تنا 1 فٹ توں لے کے 25 توں 30 فٹ تک اچا ہوندا اے۔ اک یا دو پھل چوٹی تے لگدے نیں۔ پھل دا رنگ چٹا، پیلا، گلابی، رتہ ہوسکدا اے۔
دمشقی فولاد
دمشقی فولاد اسلامی دھات سازاں دا بنایا ہويا خاص فولاد سی جس تو‏ں انتہائی لچک دار تلواراں بنائیآن جاندیاں سن۔ ایہ فن ہن ناپید ہوئے چکيا اے تے جدید سائنس دان وی اس راز نو‏‏ں پانے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔
وڈی سوبریلیہ
وڈی سوبریلیہ پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے ٹوکرے سوبریلیہ دی اک ونڈ اے۔
پیڈربورن
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
چنی گوٹھ
چنی گوٹھ پنجاب پاکستان دے ضلع بہاولپور دی تحصیل احمد پور وچ اک قصبا اے ۔
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع بہاولپور
دهستان پی وشک
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
مل ہائم
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ضلع ساریویلیلر
ضلع ساریویلیلر ترکی دے صوبہ کارامان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
نو اِندر
نڡ اِندر بھارتی گلوکار اے جیہدا جم ضلع لدھیاݨا دے نگر گروسر سدھار وچ 27 اگست، 1990 نوں ہویا۔ اوہنے گلوکار بادشاہ (ریپر) نال رل کے وکھرا سورگ گایا جیہنے سال 2016 دا پنجابی سنگیت اعزاز جتیا۔ اس گیت نوں اس سال دا ودھیا تے زیادہ سنیا گیا گیت اعلانیا گیا۔ وکھرا سورگ نے اکتوبر 2017 وچ یوٹیوب تے 93 ملیان لایق ہوئے۔ نۋ اِندر نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں ایم بی اے دی ڈگری حاصل کیتی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ
ضلع اکیاکا
ضلع اکیاکا ترکی دے صوبہ کارس دا اک ضلع اے۔
چک 329 ج ب
چک 329 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ضلع اکیاکا
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 329 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
ضلع اکیاکا
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 329 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
شاہی بحریہ
thumb|برطانوی شاہی بحریہ دا پرچم
شاہی بحریہ (Royal Navy) برطانیہ د‏‏ی مسلح افواج دا سب تو‏ں قدیم شعبہ ا‏‏ے۔ 18 واں صدی دے اوائل تو‏ں 20 واں صدی دے وط تک ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے طاقتور ترین بحریہ سی، جس نے 18 واں، 19 واں تے ابتدائی 20 واں صدی وچ سلطنت برطانیہ نو‏‏ں دنیا د‏‏ی غالب قوت بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ سرد جنگ دے زمانے وچ ایہ بنیادی طور اُتے اک آبدوز دشمن قوت بن گئی سی، جس دا مقصد سوویت آبدوزاں نو‏‏ں تلاش کرنا تے نشانہ بنانا سی، جو شمالی بحر اوقیانوس وچ بہت زیادہ متحرک ہوئے گئی سن۔ سوویت اتحاد دے خاتمے دے بعد 21 واں صدی وچ اس د‏ی بنیادی توجہ عالمی سطح اُتے اک مرتبہ فیر بحری مہمات اُتے مرکوز ہوئے گئی ا‏‏ے۔
کل گنجائش دے اعتبار تو‏ں شاہی بحریہ دنیا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی بحریہ ا‏‏ے۔ اس وقت بحریہ وچ 90 سند یافتہ بحری جہاز نيں جنہاں وچ طیارہ بردار جہاز، آبدوزاں، بارودی سرنگاں تباہ تے گشت کرنے والے جہاز و کشتیاں دے علاوہ شاہی بیڑے دے مددگار جہاز وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
اپریل 2006ء دے مطابق بحریہ دے مستقل اراکین د‏‏ی تعداد 39 ہزار 400 ا‏‏ے۔
گٹھ:شاہی بحریہ گٹھ:1707ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:برطانوی مسلح افواج گٹھ:افواج برطانیہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:برطانیہ
ضلع مخدوم قلی
ضلع مخدوم قلی  ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قارا قلعہ شہر اے ۔ ایہہ ضلع 1926ء چ ضلع قارا قلعہ ناں نال قایم ہویا سی ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
دہستان گہرہ
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان بندرعباس دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان بندرعباس چ اے ۔