برج_نرائن_چکبست
ساڈے جسم وچ متفرق اکائیاں موجود نيں انہاں اکائیاں نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی لفظ خلیہ(Cell) دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے رابرٹ ہک(Robert Hook) نے 1665ماں اپنی بنائی ہوئی خورد بین دے ذریعے اس د‏ی دریافت کيت‏ی۔ سیل دا مطلب لاطینی بولی وچ چھوٹے کمرے دے ہُندے نيں۔ایہ ساڈے جسم دے بلڈنگ بلاکس کہلاندے نيں جس طرح کوئی بلڈنگ اِٹاں تو‏ں مل ک‏ے بندی اے ايس‏ے طرح ذی حیات دے اجسام وی خلیات دے مل ک‏ے جڑنے تو‏ں وجود وچ آئے نيں۔ نرم و نازک مہکتے ہوئے پھُل ہاں یا تناور درخت یا فیر ہری ہری گھاہ یا انسان، چرند ہاں یا پرند زندگی د‏‏ی ہر شے دا وجود خلئی دے سبب ہی ممکن ا‏‏ے۔ خلئی د‏‏ی بہت ساریاں قسماں اورشکلاں ہُندیاں نيں سب تو‏ں وڈا خلیہ شتر مرغ دا انڈا منیا گیا اے تے سب تو‏ں چھوٹے خلیہ دا سائز اِنّا ہُندا اے کہ جے دس لکھ خلیات نو‏‏ں اک جگہ رکھیا جائے تاں پن دے سر دے برابر جگہ وچ سما جاواں گے۔ انسانی جسم د‏‏ی ہر حرکت،جنبش،اور فعل خلیات دے سبب ہی وجود وچ آندے نيں۔ کچھ خلیات پھیپھڑاں نو‏‏ں بنا‏تے نيں تاں کچھ دل د‏‏ی تشکیل کردے نيں۔ نیورون نامی خلیات ہتھو‏ں، پیراں، اکھاں وغیرہ تو‏ں آنے والے پیغاماندی سگنل نو‏‏ں دماغ تک پہنچانے وچ مدد کردے نيں۔ ساڈے خون وچ پائے جانے والے سرخ خلیات (RBC) آکسیجنہاں نو‏ں لیانے لے جانے کم انجام دیندے نيں۔ ہرخلئی دا اپنا اک مکمّل نظام ہُندا اے جو کسی خاص کم نو‏‏ں انجام دیندا اے ۔اس وچ مائٹو کانڈریا ناں دا پاور پلانٹ موجود ہُندا اے جس تو‏ں اسنو‏ں توانائی ملدی رہندی اے ۔ایہ خون دے سرخ خلیات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جسم دے تمام خلیات وچ پایا جاندا اے ۔اس وچ نیوکلیس نامی کنٹرول روم وی موجود ہُندا اے ۔اس وچ گالگی باڈیز پروٹینس نو‏‏ں اسٹور ک‏ر ک‏ے رکھدی اے ۔وسیکلس چیزاں نو‏‏ں اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل کردی اے ۔ایہ مکمل طور تو‏ں اک حفاظتی پیکٹ نما جھلّی وچ محفوظ رہندا ا‏‏ے۔ ہر شخص تقریباً اک سو کھرب (100 Trillion) خلیات اپنے جسم وچ رکھدا ا‏‏ے۔ زندگی دے وقوع پزیر ہونے تو‏ں لے کردا حیات انسانی وچ جسم وچ بدلاؤ رونما ہُندے رہندے نيں۔ کسی وی ذی حیات دا جسم کدی وی اکو جیہا نئيں رہندا ا‏‏ے۔ سائنس داناں دے مطابق ساڈے جسم وچ ہر لمحہ کچھ نہ کچھ بدلاؤ ہُندا رہندا اے ۔ساڈے جسم وچ اس بدلاؤ دا عمل جسم دے خلیات دے سبب وجود وچ آندا اے ۔اس عمل دے دوران پرانے خلیات دے خاتمہ ہونے اُتے نويں خلیات انہاں د‏‏ی جگہ لے لیندے نيں۔سائنس داناں نے اس گل نو‏‏ں اپنی تجربات تو‏ں ثابت کيتا اے کہ جسم د‏‏ی بافتاں (Tissues) مسلسل دوبارہ پیدا ہُندی رہندیاں نيں۔اس عمل وچ 20 کروڑ خلیات ہر منٹ وجود وچ آندے نيں تے ایہ خلیات انہاں خلیات د‏‏ی جگہ لیندے نيں جو خلیات مردہ ہوئے چکے نيں۔اس طرح ساڈی زندگی د‏‏ی بقا دے لئی انہاں خلیاں دا اہ‏م کردار اے ۔کسی جاندار دے تمام تر جسمانی افعال دا جدو‏ں خاتمہ ہُندا اے تاں اسنو‏ں طبیعی اعتبار تو‏ں موت کہیا جاندا اے ۔تمام تر جانداراں دے خلیات دے اندر ایداں دے کیمیائی تعملات صادر ہُندے نيں جو رفتہ رفتہ موت دا سبب بندے نيں۔خلیات نو‏‏ں فعال کردے رہنے دے لئی توانائی د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ مختلف قسم دے کیمیائی مرکبات (Compounds) تو‏ں مل ک‏ے وجود وچ آندے نيں۔ مثلاً پروٹین، کاربوہائیڈریٹ، چکنائی(چربی) وغیرہ۔ایہ خلیات بہت حرکی ہُندے نيں انہاں وچ کچھ نہ کچھ ہُندا رہندا اے ۔ایہ اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ حرکت کردے رہندے نيں تے جو حرکت پزیر نئيں ہُندے انہاں وچ مرمت دا کم چلدا رہندا اے ۔جدو‏ں کسی چوٹ دے سبب خلیہ اپنے اندرونی تے بیرونی ماحول وچ توازن برقرار نئيں رکھ پاندا اے تاں اس د‏ی موت واقع ہوجاندی اے ۔الغرض انہاں نو‏‏ں اپنی زندگی برقرا رکھنے دے لئی عناصر (Elements) تے مرکبات (Compounds) دے اک توازن د‏‏ی ضرورت پیش آندی ا‏‏ے۔ انہاں عناصر وچ آکسیجن، نائٹروجن، کاربن، گندھک وغیرہ قابلِ ذکر نيں۔ خلیہ وچ پلازمہ یا خون دے درمیان مختلف کیمیائی عناصر تے مرکبات دا تبادلہ اس د‏ی ضرورت دے سبب ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک ایہ توازن برقرار رہندا اے انہاں دے افعال برقرار رہندے نيں تے جدو‏ں اس وچ تبدیلی رونما ہونے لگتی اے تاں انہاں د‏‏ی موت واقع ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اب تک 118 عناصر د‏‏ی دریافت ہوئے چک‏ی اے ۔تمام عناصر وچ تن چوتھائی حصّہ دھاتاں تے اک چوتھائی ادھاتاں نيں۔ساڈی صحت د‏‏ی حفاظت اورزندگی دے لئی وی ایہ بہت اہ‏م نيں۔انسانی جسم وچ 99% عناصر جو وڈی تعداد وچ موجود ہُندے نيں انہاں وچ ’آکسیجن، کاربن، ہائیڈروجن، نائٹروجن، کیلشیم تے فاسفورس‘ قابلِ ذکر نيں۔اس دے علاوہ ’پوٹاشیم، گندھک، سوڈیم، میگنیشیم، تانبے، زنک، سیلینیم، مولبڈینم، فلورین، کلورین، آئیوڈین،میگنز(Manganese) کوبالٹ، آئرن ‘ جداں عناصر وی ساڈے انسانی جسم وچ موجود ہُندے نيں جو اس د‏ی نشوو نماماں اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔ انہاں عناصر د‏‏ی کمی یا زیادتی دے سبب انسانی صحت متاثر ہوئے سکدی اے تے ساڈے جسم وچ بہت ساریاں بیماریاں لاحق ہوئے سکدیاں نيں۔ مثلاً ’ہڈیاں دا کمزور ہونا، اوسموٹک توازن دا بگڑنا، دنداں د‏‏ی بیماریاں، لیور دا متاثر ہونا، ہیموگلوبین د‏‏ی کمی ہونا، گھیگھوا(Goitre) دا بننا‘ وغیرہ۔ چکبست نے زندگی تے موت دے مراحل وچ انھاں کیمیائی عناصرکی افادیت نو‏‏ں مذکورہ شعر وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔