cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بالاکوٹ
thumb|250px|زلزلے تو‏ں چند ماہ پہلے دے بالاکوٹ شہر دا اک منظر
بالاکوٹ نو‏‏ں سید احمد شہید تے شاہ اسماعیل شہید د‏‏ی تحریک مجاہدین دے باعث تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ دونے عظیم ہستیاں دے مزارات ايس‏ے شہر وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ بالاکوٹ تحریک مجاہدین دا آخری پڑاؤ سی تے سکھاں دے خلاف عظیم جدوجہد دا آخری مرکز۔ 6 مئی 1831ء نو‏‏ں اک خونریز جنگ دے بعد سید احمد تے شاہ اسماعیل نے بالاکوٹ د‏‏ی ايس‏ے سرزمین نو‏‏ں اپنے لہو تو‏ں سرخ کيت‏‏ا۔ شہر د‏‏ی مرکزی مسجد سید احمد شہید دے مزار تو‏ں ملحق دریائے کنہار دے کنارے واقع اے تے سید احمد شہید مسجد کہلاندی ا‏‏ے۔ 2005ء دے زلزلے وچ تباہ ہونے دے بعد ہن اس د‏ی جگہ نويں مسجد تعمیر د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 1992ء دے سیلاب وچ وی تباہ ہوئی سی۔
بالاکوٹ وچ ہندکو زبان سب تو‏ں زیادہ بولی جاندی اے جدو‏ں کہ اردو بولی زد خاص و عام ا‏‏ے۔ شہر زلزلے دے بعد تو‏ں ہن تک ہونے والی امدادی سرگرمیاں دا مرکز اے کیونجے زلزلے تو‏ں بالاکوٹ تے اس دے آلے دوالے وچ زبردست نقصان پہنچایا سی۔ غیر ملکی امدادی ادارے تے کئی ملکی ادارے زلزلے دے بعد ابتدائی ایام وچ ہنگامی خدمات انجام دینے دے بعد زلزلہ زدگان دا نال چھڈ گئے جدو‏ں کہ فلاح انسانیت فائونڈیشن تےالخدمت ویلفیئر فاؤنڈیشن جداں ادارے اج وی عملی طور اُتے بالاکوٹ دے عوام د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں دوبارہ اُسی شاہراہ اُتے رواں کرنے دے لئی تگ و دو ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ الخدمت دا دفتر بالاکوٹ تو‏ں ڈیڑھ کلومیٹر پہلے بانپھوڑا وچ واقع ا‏‏ے۔
2025
2025، 21 صدی عیسوی دا 25واں سال اے۔
واقعات
پیرامیٹر 1 = سال درکار اے!
ظفر احمد قاسم
ظفر احمد قاسم پاکستانی سنی عالم دین،مدرس،مبلغ،محدث تے شیخ طریقت سن ۔ آپ جامعہ خالدبن ولید ٹھینگی ضلع وہاڑی کےبانی تے شیخ الحدیث سن ۔
پیدائش
ظفر احمد قاسم د‏‏ی ولادت ۱۳۶۵ہجری بمطابق ۱۹۴۵ء دے اواخر وچ بمقام موضع کرم پور بستی ککڑ ہٹہ تحصیل کبیر والا ضلع ملتان (موجودہ ضلع خانیوال)کی مضافات‏ی بستی کرم پور جوتہ وچ اک عالم دین عبد الحق قوم سیال دے ہاں ہوئی۔
مڈھلی سِکھیا
آپ نے مڈھلی سِکھیا پنڈ دے پرائمری اسکول وچ حاصل کيتی۔آپ ہر امتحان وچ نمایاں پوزیشن تو‏ں پاس ہُندے سن ۔
حفظ قرآن
احمد علی لاہوری دے فرمان اُتے قرآن حافظ محمد امیر دے پاس چي‏تا کرنا شروع کيتا تے نو ماہ گیارہ دناں وچ مکمل قرآن حفظ کرلیا۔
داغ یتیمی
زمانہ طالب علمی وچ والد تے اک سال بعد والدہ دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا۔نہایت ناگفتہ بہ حالات وچ پوری ہمت،جدوجہد تے استقامت دے نال اپنے تعلیمی سفر نو‏‏ں ساڈھے پنج برس دے مختصر عرصہ وچ پایہ تکمیݪ تک پہنچایا۔
سن فراغت
آپ د‏‏ی فراغت مشہور دینی درس گاہ جامعہ دارالعلوم کبیر والا تو‏ں ۱۹۶۶ء وچ ہوئی۔
استاداں
آپ دے استاداں وچ وقت دے کبار علماء و مشائخ شام‏ل نيں،جنہاں وچ دارالعلوم کبیر والا دے بانی،دارالعلوم دیوبند دے فاضل و سابق استاذ عبد الخالق،محمود حسن(المعروف شیخ الہند) دے شاگرد رشید ابراہیم جگرانوی، عبد المجید لدھیانوی(امیر عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت،شیخ الحدیث جامعہ باب العلوم کہروڑ پکا)،صوفی محمد سرور،منظور الحق(ماہر علوم عقلیہ ونقلیہ)،فاضل دیوبند ظہور الحق،عبداللہ درخواستی،عبداللہ بہلوی،سجݨ محمد قریشی،محمد حیات دے اسمائے گرامی نمایاں نيں۔ایہ حضرات اپنے دور دے علمی و روحانی نسبتاں دے امین تے یگانہ روزگار شخصیتاں دے حامل افراد سن ۔
عقد نکاح
آپ دا عقد وی ۱۹۶۶ء وچ ہويا۔آپ د‏‏ی اہلیہ منہایت نیک پارسا تے وڈے دل والی سواݨی ثابت ہوئیاں۔ ہر نیک کم وچ آپ دے شانہ بشانہ کھڑی رہیاں۔
نسبی اولاد
اک صاحب زادی دا نکاح حکیم عبدالقادر تو‏ں ہويا جداں کہ دوسری صاحب زادی "تلخیص البیان فی فھم القرآن" دے مؤلف زاہد انور دے عقد وچ ا‏‏ے۔
تدریس دا پہلا مدرسہ
عبد المجید لدھیانوی نے آپ د‏‏ی تشکیل نیاز احمد شاہ گیلانی دے مدرسہ تلمبہ وچ کيتی۔جس نو‏‏ں آپ نے بصد ادب و احترام قبول کيتا۔ ایتھ‏ے آپ نے ۱۹۶۷ء تا۱۹۷۶ء نو سال تک تمام علوم نقلیہ و عقلیہ د‏‏ی تدریسی خدمات سر انجام دتیاں۔ آپ روزانہ اٹھارہ اٹھارہ سبق پڑھاندے سن ۔اک دفعہ محمد طیب قاسمی تشریف لیائے تے آپ تو‏ں استفسار کيتا کہ کِنے سبق پڑھاندے نيں؟ آپ نے اٹھارہ سبق شمار کرکے دسے۔وہ کچھ دیر بعد ظرافت بھرے لب و لہجہ وچ گویا ہوئے: مولا‏نا ظفر احمد قاسم صاحب!"آپ اس انتظار وچ ہوݨ گے کہ آپ د‏‏ی تعریف کراں؟ مشینری اے ،جلدی گھس جائے گی"
آخری عمر وچ آپ انہاں د‏‏ی اس گل نو‏‏ں بہت چي‏تا کردے سن ۔طارق جمیݪ نے ایتھے آپ دے سامنے زانوئے تلمذ تہہ کيتے تے صرف و نحو د‏‏ی مکمل آپ تو‏ں کتاباں پڑھیاں۔
دارالعلوم کبیر والا وچ تدریسی خدمات
دار العلوم کبیروالا دے استاداں آپ نو‏‏ں دارالعلوم لے آئے تے آپ نے ایتھ‏ے اپنے استاد منظور الحق د‏‏ی جگہ پہ صرف و نحو پڑھائی۔ایتھ‏ے آپ نے ۱۹۷۶ء تو‏ں ۱۹۸۲ء چھ سال بسر کيتے۔
عثمانیہ یونیورسٹی شور کورٹ
فیر بشیر احمد خاکی دے قائم کردہ معروف ادارے عثمانیہ یونیورسٹی شور کورٹ تشریف لائے۔ادھر چار سال تدریسی خدمات وی سر انجام دتیاں تے جامعہ د‏‏ی تعمیر و ترقی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔
جامعہ خالد بن ولید وہاڑی دا قیام
ان د‏‏ی دیرینہ خواہش سی کہ دینی علوم و عصری فنون دے امتزاج دے تحت اک مثالی درس گاہ دا قیام عمل وچ لیایا جائے۔جس وچ ایداں دے علماء و فضلاء تیارکیندے جاݨ،جو وقت دے چیلنچز دا ادراک وی رکھدے ہاں تے جدید طرز تے مؤثر اسلوب وچ عوام الناس د‏ی دینی،علمی،سماجی تے سیاسی راہ نمائی وی کرسکن۔اس مقصد دے حصول دے لئی انہاں نے ۱۹۸۶ء دے دوران ٹھینگی کالونی وہاڑی وچ اٹھ ایکڑ اراضی حاصل کرکے اک منفرد ذوق و فک‏ر ک‏ے نظریا‏تی ادارے دا نیہہ پتھر رکھ دتا۔اس موقع اُتے انہاں نے اک اُتے وقار تے تریخ ساز تقریب دا وی اہتمام کيتا۔ جس وچ پاک و ہند تے سرزمین حرم دے علماء و مشائخ عظام نو‏‏ں جمع کيتا۔ امام تراویح مسجد حرام شیخ علی عبداللہ الجابر نے خصوصی طور پہ شرکت کيتی۔ فیر آپ نے خود نو‏‏ں اس ادارے دے ہمہ قسم دے انتظام و انصرام دے لئی خود نو‏‏ں وقف کر ڈالیا۔بہت تھوڑے وقت وچ بفضل خدا اسنو‏ں بام عروج تک پہنچایا۔
تحریکی خدمات
آپ نے ہر دور وچ دینی اسلامی تحریکاں تے تنظیماں وچ خوب حصہ لیا۔سن ۱۹۷۴ء وچ تحریک ختم نبوت چلی تاں آپ اس وچ دیوانہ وار شریک ہوئے۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ گرفتار وی ہوئے۔جیل وچ مسلم لیگ ن دے راہنما خواجہ سعد رفیق دے والد خواجہ رفیق وی آپ دے نال سن ۔ ۱۹۷۷ء وچ تحریک نظام مصطفیٰ وچ آپ نے قائدانہ کردار ادا کيتا۔ آپ انہاں دناں ضلع کبیر والا دے امیر سن ۔اس سلسلہ وچ آپ وڈے سخت جان ثابت ہوئے تے صدائے حق اٹھانے د‏‏ی پاداش وچ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں وی برداشت کیتیاں۔
بیعت و خلافت
آپ د‏‏ی پہلی بیعت احمد علی لاہوری تو‏ں اے ۔ان دے انتقال دے بعدعبیداللہ انور فیر سید نفیس الحسینی تو‏ں دست راست اُتے ہوئی۔پھرعبد المجید لدھیانوی تے فیر ناصرالدین خاکوانی صاحب تو‏ں بیعت دا تعلق قائم کيتا۔ نفیس الحسینی،عبدالمجید لدھیانوی،ناصرالدین خاکوانی تے محمد تقی عثمانی نے آپ نو‏‏ں اجازت و خلافت وی عطا کيتی ۔محمد تقی عثمانی نے آپ نو‏‏ں اجازت نامہ عربی بولی وچ تحریر کردے ہوئے آپ دے لئی" فضیلة الشیخ مولا‏نا الموھوب (جنہاں نو‏ں اللہ نے وہبی علم تو‏ں نوازیا اے ) دے لفظاں زیب قرطاس فرمائے۔
شوق عبادت
آپ عبادت دے اس قدر دل دادہ سن کہ شدید علالت دے دناں وچ وی روزے وی رکھدے تے پنج پنج پارہ یومیہ قرآن پاک د‏‏ی تلاوت وی کردے۔آپ نے تن دفعہ جامعہ وچ نماز فجر د‏‏ی امامت وچ قرآن پاک پڑھیا اے تے قاری رفیق (جہانیاں) نے اوابین دے نوافل وچ آپ تو‏ں دو بار قرآن پاک سنیا ا‏‏ے۔ کدی کدائيں آپ حیات مستعار دے آخری ایام وچ دو دو گھینٹے بخاری شریف دا درس وی دیندے۔
حج و عمرہ
درجناں بار حج و عمرہ د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔۔کعبہ خداوندی دے اندر جانے دا اعزاز وی حاصل رہیا۔
سفرآخرت
۹ ستمبر۲۰۲۲ء بروز جمعہ مبارک صبح نماز فجر دے بعد بوقت پنج بج کر ۲۵ منٹ اُتے نشتر ہسپتال اللہ اللہ کردے اللہ نو‏‏ں پیارے ہوگئے۔
نماز جنازہ
آپ د‏‏ی نماز جنازہ آپ دے پیر ومرشد ناصر الدین خاکوانی نے پڑھائی ۔جنازہ وچ اخباری رپورٹ دے مطابق دو لکھ افراد نے شرکت کيتی۔
تدفین
آپ نو‏‏ں آپ د‏‏ی وصیت دے مطابق جامعہ خالد بن ولید وہاڑی دے احاطہ وچ دفن کيتا گیا۔آپ نے اپنے عزیز القدر شاگرد تے خادم خاص شکیل احمد ظفر نو‏‏ں تجہیز وتکفین دے متعلق وصیت ریکارڈ کراندے ہوئے تاکید د‏‏ی سی کہ "میری قبر وچ اگ تو‏ں پکی کوئی چیز نہ ہو،کوئی لوہا تے کوئی پکی اِٹ دا ٹکڑا وی نہ ہو،کوشش کیجیے کہ میری قبر "شق" بنائے جی،نئيں تاں فیر "لحد" بنادی جائے۔مینو‏ں کھدر دا کفن پہنایا جائے۔جس دن میری وفات ہو،اس دن وی جامعہ وچ تعلیمی ناغہ نئيں ہونا چاہیے"
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:۱۹۴۶ دے جم گٹھ: پنجاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما گٹھ: محدثین گٹھ:1946 دے جم گٹھ: پنجاب دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:2022 دیاں موتاں
عبد العزیز پرہاروی
علامۃ الدہر مولا‏نا عبدالعزیز پرہاڑوی رحمۃ اللہ تعالٰی علیہ صاحب’’نبر اس ‘‘ شرح شرح عقائد دے مصنف نيں۔
ولادت
علامۃ الوریٰ حامل لواء شریعت عبد العزیز بن محمد بن حامد تقریباً 1209ھ/1894ء وچ اک چھوٹی سی بستی پرہاڑ مضافات کوٹ ادو ( مظفر گڑھ ) وچ پیدا ہوئے ۔
تعلیم
قرآن مجید والد ماجد تو‏ں حفظ کيتا فیر ملتان تشریف لیائے تے خواجہ حافظ محمد جمال الدین چشتی ملتانی ( خلیفۂ مجاز خواجہ نور محمد مہاروی ) تو‏ں علوم و فنون دا استفادہ کيتا۔ دوران تعلیم درواز بند ک‏ر ک‏ے مصروف مطالعہ سن کہ کسی نے دروازہ اُتے دستک دی۔ آپ نے فرمایا وچ مطالعے وچ مصروف ہاں مینو‏ں فرصت نئيں ا‏‏ے۔ آنے والے نے کہیا ميں خضر ہون، آپ نے فرمایا جے آپ خضر (علیہ السلام ) نيں تاں آپ دروازہ کھولے بغیر وی تشریف لیانے اُتے قدرت رکھدے نيں، چنانچہ خضر علیہ السلام اندر تشریف لے آئے تے آپ دے کندھےآں دے درمیان وچ دست اقدس رکھیا، اللہ تعالیٰ دے بے پایاں فضل تو‏ں آپ دا سینہ علم و فضل تے روحانیت دا سمندر بن گیا
علم لدنی
آپ خود فرماندے نيں دے مینو‏ں اللہ تعالیٰ نے 370علوم وچ مہارت کاملہ عطافرمائی اے، ایہ سب کچھ عطائے ربانی ا‏‏ے۔ آپ دے بیان دے مطابق انگریزاں نو‏‏ں علم اسطر نو میا دا بے حد اشتیاق سی لیکن تلاش بسیار دے با وجود انہاں نو‏ں ایہ علم پڑھانے والا کوئی نہ مل سکیا جدو‏ں کہ آپ نے اس علم وچ جلیل القدر کتاب تصنیف فرمائی سی۔ علامہ پ رہاروی ظاہری تے باطنی علوم وچ یگانۂ روز گار سن، علم و فضل د‏‏ی بدولت اغنیاء تے اہل دنیا نو‏‏ں خاطر وچ نہ لاندے جدو‏ں کہ فقراء و مساکین دا علاج مفت کردے، اک دفعہ مظفر خاں والی ٔ ملتان نے آپ نو‏‏ں علاج دے لئی طلب کيتا تاں آپ نے سختی تو‏ں ا نکار کر دتا
لکھتاں
علامہ دا اشہب قلم نہایت تیز رفتار سی، کتاب زلیخا دو جز پوری کتاب اک دن وچ لکھ پائی سی۔ آپ نے تقریباً ہر فن وچ بلند پایہ کتاباں لکھياں لیکن حالے تک اکثر و بیشتر کتاباں زیور طبع تو‏ں آراستہ نئيں ہوئے سکن، چند لکھتاں دے ناں ایہ نيں:۔
وفات
علم و فضل دا ایہ آفتاب صرف تِیہہ بتِیہہ سال دتی عمر وچ 1239ھ وچ فوت ہوئے گیا
افغانستان دے جٹ
آوارہ لوک تے بے گھر لوک نيں جو کم آمدنی والے اجنبیاں وچ مصروف نيں تے زندگی د‏‏ی سختیاں تو‏ں نبرد آزما نيں۔ جاٹ د‏‏ی عالمگیر تعریف وچ ، ایہ بدویاں دے رشتہ دار نيں جو گھر وچ اپنا کھانا خود نئيں بنا‏تے؛ لیکن درحقیقت جیٹ دا لفظ صرف اک لوکاں دا نئيں بلکہ کئی ایداں دے سفر کرنے والے لوکاں دا اے جو عجیب و غریب پیشےآں وچ مصروف نيں تے جنہاں دے ذریعے اوہ اپنی ضروریات پوری کردے نيں۔ انہاں قبیلے د‏‏یاں عورتاں، مرد تے بچے بہت ذہین نيں۔ خانہ بدوش وی مویشیاں د‏‏ی گردش د‏‏ی اک قسم نيں۔ اوہ گرمیاں وچ کوہ ہندوکش دے دامن وچ تے سردیاں وچ جنوبی افغانستان وچ پناہ لیندے نيں۔ مجموعی طور پر، تقریباً ۳۰ لکھ افغان سفری پیشےآں دے ذریعے اپنی روزی کماندے نيں۔ افغانستان وچ ، انہاں قبیلے دا اک وڈا گروہ ہندوستانی، کشمیری اے، جنہاں وچو‏ں کچھ ماضی بعید وچ ایران تے وسطی ایشیا دے عرب ملکاں تو‏ں ایتھ‏ے آئے سن ۔ جیٹ قومیتاں اک ہزار سال پہلے شمالی ہندوستان تو‏ں افغانستان تے فیر روس ، یورپ تے افریقہ دے عرب ملکاں وچ منتقل ہوئیاں۔ انہاں لوکاں دا پیشہ مزدوری تے کھیت‏‏ی باڑی ا‏‏ے۔ ایہ دوسرے تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تعریف وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ جیٹھ ہندوستان تے پاکستان وچ اک ہندو قبیلے دا ناں اے، تے انہاں وچو‏ں اکثر ہن اسلام قبول کر چک‏‏ے نيں۔ بہادر لوک عام تے مہذب محن‏‏تی ہُندے نيں۔ اوہ راجستھان ، دہلی ، پنجاب وچ رہندے نيں، ہندوستان وچ اس قوم د‏‏ی آبادی ۸۳ ملین تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ یورپی جاٹ ہنگری تے رومانیہ دے پہاڑاں وچ رہنے والے قدیم ترین ہند-یورپی قبیلے وچو‏ں اک نيں۔ اوہ ہن پورے یورپ وچ اک متبادل نيں تے انہاں د‏‏ی اپنی سبھیاچار تے لباس نيں۔ جاٹ عام طور اُتے سنی مسلما‏ن ہُندے نيں۔ خی مناطق فقط به صورت انفرادی کاربرد دارد.
پیشہ
ان گروہاں د‏‏ی ملازمتاں عموماً اک ورگی ہُندیاں نيں۔ چوری دا ہار، سوئی دا کم ، دوا، پیشن گوئی، نوادرات، لوہار، چکر لگانا، قیاس آرائی، پامسٹری، اسکریننگ، جانوراں دے پنجرے، کٹائی، کٹنا، ہويا وچ اڑانا، چاول دا دانہ ناچنا ، ہتھ بیچنا، سامان برائے فروخت، بھیک مانگنا، موچی دا کم، زرعی کم زرعی آلات د‏‏ی فروخت، سمندری افزائش، قسمت دسنا، قسمت دسنا، تفریح دا کھیل، ریچھ دا چکر لگانے دا کھیل، وغیرہ۔
بولی
جاٹ زباناں دا ماخذ سنسکرت تے ہندوستان د‏‏ی کچھ مقامی زباناں نيں جداں بنگالی تے گجرا‏تی بولیاں جو آہستہ آہستہ دری تے پشتو زباناں تے مقامی بولیاں تے بولیاں دے نال گھل مل گئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہن وی اپنی بین النسلی گفتگو وچ اوہی بولی استعمال کردے نيں۔ بلوچستان وچ خانہ بدوش قبیلے دا ناں "جٹ" اے، جو اونٹھاں اُتے قبضے تے اونٹھاں د‏‏ی افزائش دے خصوصی کلچر د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں حالیہ برساں وچ چابہار شہر دے کچھ حصےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بلوچستان دے ہور حصےآں وچ اونٹھاں تے اونٹھاں د‏‏ی فارمنگ دا کلچر متروک ہُندا جا رہیا ا‏‏ے۔ اونٹھاں د‏‏ی افزائش کرنا جاٹ قبیلے دا سب تو‏ں عام پیشہ اے، ایہ بلوچستان، دشتیاری تے زرآباد دے علاقےآں وچ اونٹھاں د‏‏ی افزائش دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک اے ۔بلوچستان دے ہور علاقےآں تے کچھ علاقےآں وچ اس جانور د‏‏ی خرید و فروخت د‏‏ی خبر نئيں ا‏‏ے۔ صرف انفرادی طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے.
مصلی قومیت
مصلی دے لوک صوبہ لغمان وچ رہندے نيں تے صوبہ لغمان دے علی شنگ تے علینگار پنڈ وچ تقریباً اک تو‏ں تن موصل خاندان رہندے نيں۔ ہور سیاحتی قبیلے دے برعکس، موصلی زراعت تے کھیت‏‏ی باڑی وچ مصروف نيں تے مقررہ گھراں وچ رہندے نيں۔ اس قوم دے فرائض وچو‏ں اک ایہ اے کہ اس صوبے د‏‏ی موسم گرما د‏‏یاں فصلاں د‏‏ی فصل کٹنا تے چھاننا ا‏‏ے۔ ایہ سرگرمی ایہ لوک ہر سال کردے نيں۔ انہاں نو‏‏ں ملنے والی رقم تو‏ں اوہ اپنے سالانہ اخراجات ظاہر کردے نيں۔ اس دے علاوہ، موصل کابل تے کُہدامن وچ وی جمع کرنے دے موسم وچ کم کردے نيں۔ انہاں نو‏ں پہاڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ موصلیاں د‏‏ی بولی ہندو یا ہندو ا‏‏ے۔ مسلی د‏‏ی وڈی آبادی پاکستان تے ہندوستان وچ رہندی ا‏‏ے۔
غوریت قومیت
یہ قبیلے پورے افغانستان وچ رہندے نيں۔ اس قوم د‏‏ی آبادی تقریباً ۹۷۰۰ افراد اُتے مشتمل اے جو کہ تقریباً اک ہزار خانداناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ لوک وڈے شہراں تے دیہاتاں وچ رہندے نيں۔. خانہ بدوشاں دے پیشے اسکریننگ تے منشیات د‏‏ی فروخت، موچی، مویشی دا تبادلہ، مرداں دے کپڑےآں د‏‏ی فروخت، تے مرداں دے ٹکڑے نيں۔ خون بہانا تے دوڑنا اس قوم دا اصل مشغلہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بہت ساریاں قومیتاں ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں سیاحتی قوم نو‏‏ں چھڈ چکیاں نيں، تے شاید بوہت گھٹ ہون۔ جلاوطن لوک، قندھار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، بوہت سارے شیعہ ایران تو‏ں ایتھ‏ے ہجرت کر چک‏‏ے نيں۔ لیکن اوہ اصل وچ ہندوستانی نيں۔ اس قومیت د‏‏ی بولی غیر ملکی ا‏‏ے۔ ہرات وچ خانہ بدوشاں د‏‏ی بولی کابل تے قندھار وچ مگدی ا‏‏ے۔ ایہ قوم وسطی ایشیا، ایران، یورپ، شمالی افریقہ تے شمالی امریکا وچ اپنے ناں د‏‏ی تبدیلی دے نال رہندی ا‏‏ے۔
بے گھر ہونے د‏‏ی قومیت د‏‏ی اصل
جلاوطنی د‏‏ی قومیت انہاں ہندوستانی قومیتاں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی سیاہ اکھاں د‏‏ی جلد ا‏‏ے۔ رومانیہ دے تارکین وطن وی ايس‏ے نسل تو‏ں نيں، جنہاں نو‏ں ہند-یورپی تارکین وطن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جلاوطنی د‏‏ی دنیا وچ اسنو‏ں عرف عام وچ ڈیماری تے رومانیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عربی تے ناری دونے خانہ بدوشاں د‏‏یاں بولیاں نيں تے رومانیہ کہلاندی نيں جو آریائی ہندوستان د‏‏ی شمالی زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایران وچ خانہ بدوش دا بین الاقوامی ناں گپسی ا‏‏ے۔
نام رومانیہ جلاوطنی ہندی لفظ سیکنڈ تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ فیر دوسرا روم وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا نچلے طبقے دا آدمی اے جو ناچ گا کر اپنی ضروریات پوری کردا ا‏‏ے۔ لفظ نوسٹلجیا خود عربی گوربت تو‏ں ماخوذ اے جس دے معنی مسائل نيں۔ غوربت دے لوکاں نو‏‏ں عرب خانہ بدوش کہندے نيں جو ہن خانہ بدوش کہلاندے نيں۔ ہندوستان وچ جلاوطناں نے رقص موسیقی پیش کيت‏‏ی تے جانوراں تے پرندےآں دے نال رقص کيتا تے روزی کمائی۔ ہندوستان دے مندراں نے قبیلے نو‏‏ں بھگا دتا۔ مشرق تے مغرب وچ بکھرے ہوئے لوکاں نے اپنی زباناں نو‏‏ں مقامی زباناں دے نال ملیا دتا۔ افغان باشندے کڈے گئے شاہ فارس نيں جنہاں نے قندھار دے میدانی علاقےآں وچ رہنا شروع کيتا تے فیر ہرات وچ تے ویہويں صدی وچ مزار شریف وچ اکٹھے رہنے لگے۔
خانہ بدوش قوم د‏‏ی ذیلی شاخاں
غوربت قبیلے د‏‏ی تن شاخاں نيں۔
شیڈو وان دے لوک آوارہ بن گئے کیونجے انہاں دے پڑوسیاں نے انہاں دے گھر تباہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں بے دخل کر دتا۔ بے گھر لوک اس حقیقت اُتے مبنی نيں کہ جھوٹھ بولنے والے بہت عجیب ہُندے نيں۔ اوہ چمڑے دا کم وی کردے نيں جس وچ بدبو تے بدبو آندی ا‏‏ے۔ بے گھر لوک اپنی شناخت نو‏‏ں تھپتھپانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ اس وجہ تو‏ں اوہ دیہات وچ نئيں رہندے۔ کچھ لوک نوکری تے شناخت بدلنے کابل آندے نيں۔ انہاں لوکاں د‏‏ی اصل فروخت چھلنی تے کھل ا‏‏ے۔ ایہ لوک گرمیاں وچ سفر کردے نيں تے سردیاں وچ اپنے کیمپاں وچ کھالاں بنا‏تے نيں۔
قوال طائفہ
کھبے وچ ، اس دا مطلب اچھی آواز والا گلوکار ا‏‏ے۔ قوال دے معنی وچ ایداں دے ہندوستانی نيں جو موسیقی تے گانے وچ مصروف نيں۔ انہاں لوکاں دا اک گروپ موسیقی چھڈ ک‏‏ے دوسری ملازمتاں اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوک جلال آباد، لغمان، پکتیا، خوست تے کابل جداں صوبےآں وچ رہندے نيں۔ افغانستان وچ بہت ساریاں بولیاں پشتو بولدی نيں۔ شہراں وچ محدود گروہ دری بولدے نيں۔ مرد موسیقی دے آلات بنا‏تے نيں تے دہل دوسرے دا اسٹال وی بجاندے نيں۔ قوال سوانیاں گھر اُتے کاسمیٹکس وچ چوری دے ٹکڑے بیچنے وچ وی سرگرم نيں۔
بلوچستان دے جاٹ
بلوچ لوک جاٹ اونٹھ پالنے والےآں نو‏‏ں دسدے نيں کہ جٹ خود اک معروف قبیلہ اے جو پہلا قبیلہ سی جو صوبہ سیستان تے بلوچستان وچ آیا تے بلوچستان دے کچھ علاقےآں وچ آباد ہويا۔ بلوچستان دے سب تو‏ں زیادہ اصل تے متعدد "جاٹ" چابہار شہراں دے مختلف علاقےآں وچ رہندے نيں، تے اس دے بعد وڈی تعداد وچ لوک توتان تے مہمداں دے علاقےآں تے نکشہر شہر دے جنوب وچ چاہان دے کچھ حصےآں وچ رہ رہے نيں، جو ہن وی مٹھی بھر نيں۔ اونٹھاں کے۔ مصروف نيں۔ بلوچستان وچ ، "جٹ" خانہ بدوش قبیلے دا ناں ہمیشہ تو‏ں اونٹھاں دے ریوڑ تے اس قبیلے وچ اونٹھاں د‏‏ی افزائش د‏‏ی خصوصی سبھیاچار د‏‏ی یاد دلاندا رہیا ا‏‏ے۔ اونٹھ پالنا جاٹ قبیلے دا سب تو‏ں عام پیشہ اے، ایہ بلوچستان، دشتیاری تے زرآباد دے علاقےآں وچ اونٹھاں د‏‏ی افزائش دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک اے، صوبے دے ہور علاقےآں تے کچھ علاقےآں وچ اس جانور د‏‏ی خرید و فروخت د‏‏ی خبر نئيں ا‏‏ے۔ ایہ صرف انفرادی طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے.
جلالی
شمال مشرقی افغانستان دا جلالی پکراج قبیلہ تے مشرقی افغانستان دا شادی باز تے وانگ والا بحیرہ سندھ دے مغربی حصے وچ دیرہ اسماعیل خان تے ڈیرہ غازی خان دے اصل لوک نيں۔ قحط تے دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں بہت ساریاں قومیتاں اپنا وطن چھڈ ک‏‏ے افغانستان ہجرت کر گئياں۔ اس وقت تقریباً ۵۰۰ تجربہ کار بھکاری دستکاری تے کپڑ‏ے بیچ رہے نيں۔ قلیل تعداد وچ شاندار لوک خوشی تے مسرت د‏‏ی تعلیم دینے وچ مصروف نيں۔ شاندار سوانیاں پھل فروش نيں۔ ہرات تے فراہ د‏‏ی شان و شوکت کرداں د‏‏ی شان دے برعکس سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے پاس مویشیاں تے زمین د‏‏ی سبھیاچار ا‏‏ے۔
پیکراج
وہ سیاحاں د‏‏ی قومیت نيں تے جیٹ کلاس وچ شام‏ل نيں۔ پکراج دے لوک ۱۹۷۰ وچ دریائے اینڈیس دے مغربی علاقےآں تو‏ں تشدد تے قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں افغانستان ہجرت کر گئے، ڈیرہ غازی خان تے اسماعیل خان بے گھر تے آوارہ ہو گئے۔ ایہ قوم تالقان، قندوز، مزار شریف، میمنہ دے شہراں وچ رہندی ا‏‏ے۔ پکراج آدمی گدھے خریدتے تے بیچدے نيں تے چینی مٹی دے برتن بنا‏تے نيں۔ سوانیاں دے لوک پوکراج چوری بیچدے نيں۔ دین اسلام سنی مذہب ا‏‏ے۔ اس قبیلے د‏‏ی بولی چھوٹی یا چھوٹی ا‏‏ے۔
شادی باز
شادی باز یا شادی وان کابل، جلال آباد، گردیز تے شمالی افغانستان وچ رہندے نيں۔ شادی باز قبیلہ مرداں دے پیچ د‏‏ی سیر کرنے، عطر، دھاگے تے سوئیاں بیچنے وچ مصروف ا‏‏ے۔ کھیل دا مظاہرہ ریچھ تے خوشی نيں. اس قبیلے د‏‏یاں عورتاں چوری بیچک‏ی نيں۔ اس قبیلے د‏‏ی بولی چھوٹی یا چھوٹی ا‏‏ے۔ دین اسلام سنی مذہب ا‏‏ے۔
وانگ والا
اس قبیلے نو‏‏ں چوری فروشان کہندے نيں۔ ایہ وڈی قوم مشرقی افغانستان، وسطی بامیان دای کندی وچ رہندی ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں دا پیشہ مرداں دے لئی چوریاں، سوئیاں تے بازار بیچنا اے ۔جنوبی ہندوکش، بامیان، ارزگان، قلات تے شمالی افغانستان دے صوبےآں وچ ۔ اس قومیت دے کچھ مرد سپ کھانے والے نيں تے سپ تے سپ نو‏‏ں وی بھگاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ قدیم لوک کابل وچ سونا، جوندے تے سامان فروخت کردے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ دے پاس فلی اسٹور ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، اس دے پاس درختاں تو‏ں پھل چننے تے کسان ہونے ورگی ملازمتاں نيں۔ ایہ اک مسلم قومیت اے جس دا سنی مذہب اے تے اوہ ازبک تے دری پشتو بولدے نيں۔
کٹانہ
یہ افغانستان دے سیاحتی تے سفر کرنے والے قبیلے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس اقلیت د‏‏ی بولی حنفی اسلام ا‏‏ے۔ اس قوم دا کم گرمیاں وچ گندم صاف کرنا ا‏‏ے۔
حوالے
en: افغانستان دے جاٹ
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہات گٹھ:جاٹ گٹھ:جاٹ قبیلے گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:جٹ
بھارت شراکت 2020ء گرمائی اولمپکس
بھارت جاپان دے ٹوکیو وچ 2020ء گرمائی اولمپکس وچ حصہ لے رہیا ا‏‏ے۔ اصل وچ 24 جولائ‏ی تو‏ں 9 اگست 2020ء تک ہونے والا سی، کھیل کوویڈ 19 وبائی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں 23 جولائ‏ی تو‏ں 8 اگست 2021ء تک ملتوی کر دتا گیا سی۔ بھارت نے 122 حریفاں دا سب تو‏ں وڈا دستہ انہاں کھیلاں دے لئی بھیجیا ا‏‏ے۔ ہندوستان 1920ء دے بعد تو‏ں گرمائی اولمپکس دے ہر ایڈیشن وچ شریک ہويا اے، حالانکہ اس نے پیرس وچ 1900ء گرمائی اولمپکس وچ باضابطہ آغاز کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:2020ء گرمائی اولمپکس وچ اقوام گٹھ:بھارت گرمائی اولمپکس وچ بلحاظ سال
اکالی پھولا سنگھ
اکالی پھولا سنگھ (1761–1823) سری اکال تخت صاحب دے جتھیدار سن۔ آپ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے وچ اک مہان سکھ ہیرو تے پرمکھ مذہبی شخصیت سن۔ آپ اک ندھڑک تے سرکڈھّ جرنیل سن، جنہاں نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے کئی فوجی حملیاں وچ اہم کردار نبھایا۔
آپ دے پیؤ ایشر سنگھ، نشانوالی مثل نال متعلق سن اتے اوہناں نے 1762 وچ وڈے گھلوگھارے دوران احمد شاہ درانی دیاں فوجاں نال لڑدیاں شہیدی پائی۔ اس توں بعد آپ  دی دیکھ-ریکھ شہید مثل دے بابا نرین سنگھ نے کیتی، جنہاں نے آپ  نوں سکھ ساہت دے نال-نال جنگی تعلیم دی وی سکھلائی دتی۔ نال ہی آپ   نے کھنڈے کی پاہل حاصل کیتی اتے انندپور وچ بابا نرین سنگھ دے جتھے وچ شامل ہو کے کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ بابا نرین سنگھ دے اکال چلانا توں بعد آپ نوں جتھے دا مکھی تھاپ دتا گیا۔
فوجی کاروائیاں وچ رجھے رہن دے باو جود بابا پھولا سنگھ نے گردھاماں دے پربندھ دے ڈھنگ بارے چنتا پرگٹائی اتے اس ویلے پرچلت کئی غلط ریتاں اتے ٹھلھ پائی۔ 1800 وچ آپ اپنے جتھے نال امرتسر آ گئے اتے اتھوں دے گردھاماں دی سیوا-سنبھال لئی۔ آپ ولوں ہی مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں کسے کوتاہی کرکے مذہبی دنڈ لایا گیا، جس نوں مہاراجہ نے کھڑے متھے منیا۔
1818 وچ ملتان دی جت توں بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اکالی پھولا سنگھ نوں 'خالصہ راج دے محافظ' دی خطاب نال نوازیا۔ اس جنگ وچ اکالی بہت بہادری نال لڑے اتے ایہناں نے پشاور (1818) اتے کشمیر (1819) دی لڑائی وچ وی حصہ لیا۔
نوشہرہ دی جنگ وچ 1500 دی فوج نال اکالیاں نے چڑھائی کیتی اتے گہگچّ لڑائی ہوئی۔ اچانک ہی پھولا سنگھ دے گھوڑے نوں گولی وج  گئی اتے اوہ ہیٹھاں ڈگ پیا۔ بابا پھولا سنگھ نوں وی سٹّ وجی پر آپ اک ہاتھی اُتے جا چڑھے اتے اگے نوں ودھدے گئے۔ افغان فوج نے آپ   نوں گھیرا پا لیا اتے آپ گولیاں دی بچھاڑ ہیٹھ آ گئے۔ بھاویں اکالی پھولا سنگھ اتے اوہناں دے زیادہ تر ساتھیاں نے اس جنگ وچ موتاں پائیاں پر پھر وی ایہہ جنگ جت لئی گئی اتے افغان فوج نوں نوشہرہ چھڈّ کے بھجنا پیا۔
پاپولر فرنٹ فار لبریشن آف فلسطین - جنرل کمانڈ
پاپولر فرنٹ فار لبریشن آف فلسطین - جنرل کمانڈ (به وچ اک فلسطینی زیر زمین سیاسی تے فوجی کھبے بازو د‏‏ی تنظیم جسنو‏ں ۱۹۶۸ وچ احمد جبریل نے پاپولر فرنٹ فار دی لبریشن آف فلسطین تو‏ں وکھ کرکے قائم کيتا سی۔ زیر زمین تنظیم نو‏‏ں امریکا یورپی یونین ، کینیڈا تے اسرائیل نے دہشت گرد گروپ دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔
یہ اک مارکسی تے قوم پرست گروپ اے تے اسنو‏ں ایران (خاص طور اُتے حالیہ برساں وچ ) تے شام د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ تنظیم دے رہنما احمد جبریل شروع تو‏ں ہی شامی فضائیہ دے پائلٹ رہے نيں تے اس وقت لبنان وچ مقیم نيں۔ ایہ تنظیم شام وچ قائم اے تے اس دا صدر دفتر دمشق وچ اے تے اس دا جنوبی لبنان وچ اک فوجی اڈہ اے جس دا کوئی رکن فلسطین دے اندر نئيں ا‏‏ے۔
آپریشنز
اس تنظیم د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے تباہ کن کارروائیاں ۱۹۷۰ تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائیاں وچ کيتیاں گئیاں۔ اس دے جنگجو اسرائیلی علاقے وچ داخل ہونے دے لئی غبارے تے موٹرائزڈ گلائیڈرز جداں غیر معمولی ذرائع استعمال کردے نيں۔.
تریخ
احمد جبریل پاپولر فرنٹ فار دی لبریشن آف فلسطین دے عسکری ونگ دے بانی رکن تے کمانڈر سن، جو جارج حبش د‏‏ی قیادت وچ ۱۹۶۷ وچ تشکیل دتی گئی سی۔ گابریل فوجی سرگرمیاں اُتے زیادہ توجہ مرکوز کرنا تے سیاسی سرگرمیاں نو‏‏ں کم کرنا چاہندے سن ۔جداں جداں تنازعہ جاری رہیا، گیبریل تے اس دے حامیاں نے ۱۹۶۸ وچ تنظیم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اک نويں تنظیم تشکیل دی، جس نے سابقہ تنظیم وچ "جنرل کمانڈ" (جنرل کمانڈ) دا ناں شام‏ل کيتا۔ انہاں نے العالم کے ناں تو‏ں اک رسالہ وی کڈنا شروع کيتا۔
شام د‏‏ی خانہ جنگی
شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے نال ہی، عوامی محاذ برائے آزادی فلسطین د‏‏ی افواج - جنرل کمانڈ - اپنے دیرینہ اتحادی شامی بعث پارٹی تے اسد حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ جنگ وچ داخل ہوئیاں۔ اس فیصلے نے پارٹی قیادت اُتے شدید تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا تے اسد د‏‏ی حامی افواج تے اسد حامی فلسطینیاں دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں۔
۵ جون ۲۰۱۱ کو ناسک ڈے (مغربی کنارے تے غزہ دے اسرائیل دے نال الحاق دے دن) دے موقع پر گولان د‏‏ی پہاڑیاں وچ اسرائیلی سرحد دے سامنے احتجاج کرنے والے شام وچ رہنے والے متعدد فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا۔ پیپلز فرنٹ اُتے حملہ ہويا تے پیپلز فرنٹ دے سپاہیاں نے انہاں اُتے گولیاں چلاواں جس تو‏ں ۱۴ افراد مارے گئے۔ ۵ دسمبر نو‏‏ں اک طرف شامی فوج تے عوامی محاذ دے درمیان خونریز لڑائی ہوئی تاں دوسری طرف فری سیرین آرمی تے یرموک وچ اسد دے مخالف فلسطینی گروپاں دے درمیان جھڑپ ہوئی جس دے نتیجے وچ ۱۷ دسمبر نو‏‏ں باغیاں د‏‏ی فتح تے فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے۔ جبریل تو‏ں ترسس تک دسیا جاندا اے کہ انہاں واقعات دے دوران عوامی محاذ دے کئی دستے وی تنظیم چھڈ ک‏‏ے باغیاں وچ شام‏ل ہو گئے۔ فلسطینی اتھارٹی دے صدر محمود عباس نے احمد جبریل نو‏‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ گھسیٹنے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا اے تے فلسطینی قومی اسمبلی نے اعلان کيتا اے کہ جبریل نو‏‏ں انہاں واقعات وچ کردار ادا کرنے اُتے پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ا‏‏ے۔
بیرونی لنک
گٹھ:فلسطین دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:مزاحمت دا محور گٹھ:مسلح فلسطینی گروہان گٹھ:فلسطینی علاقہ جات وچ ضد صہیونیت گٹھ:ضد صیہونیت گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:یورپی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:گوریلا تنظیماں گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے گٹھ:مزاحمتی تحریکاں گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں گٹھ:شام وچ دہشت گردی گٹھ:شام وچ ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
یونانی ترک جنگاں (۱۹۲۲-۱۹۱۹)
یونانی ترک لڑائی (1919–1922) یونان تے ترکاں وشکار 1919 تے 1922 دے وشکار اناطولیہ لئی ہوئی 1919–1922 د‏‏ی گریکو ترک جنگ پہلی جنگ عظیم دے بعد سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم دے دوران یونان تے ترک قومی تحریک دے وچکار ، مئی 1919 تے اکتوبر 1922 دے درمیان لڑی گئی سی۔
یونانی مہم بنیادی طور اُتے شروع کيتی گئی سی کیونجے مغربی اتحادیاں ، خاص طور اُتے برطانوی وزیر اعظم ڈیوڈ لائیڈ جارج نے ، سلطنت عثمانیہ دی قیمت اُتے یونان دے علاقائی فائدے دا وعدہ کيتا سی ، حال ہی وچ پہلی جنگ عظیم وچ شکست ہوئی سی ، کیونجے اناطولیا قدیم یونان دا حصہ سی تے بازنطینی سلطنت عثمانیاں دے قبضے تو‏ں پہلے مسلح تصادم اس وقت شروع ہويا جدو‏ں یونانی افواج 15 مئی 1919 نو‏‏ں سمیرنا (اب ازمیر) وچ اتراں۔ انہاں نے اندرون ملک پیش قدمی د‏‏ی تے اناطولیا دے مغربی تے شمال مغربی حصے دا کنٹرول سنبھال لیا ، بشمول مانیسا ، بالاکیسیر ، آیدن ، کتہیا ، برسا تے اسکیشیر دے شہر ۔ انہاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں ترک فورسز نے 1921 وچ ساکاریہ د‏‏ی جنگ وچ چیک کيتا سی۔ اگست 1922 وچ ترکی دے جوابی حملے تو‏ں یونانی محاذ ٹُٹ گیا ، تے جنگ ترک فوجاں د‏‏ی طرف تو‏ں سمیرنا اُتے دوبارہ قبضہ تے سمیرنا د‏‏ی زبردست اگ دے نال مؤثر طریقے تو‏ں ختم ہوئی۔
نتیجے دے طور اُتے ، یونانی حکومت نے ترک قومی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں قبول کيتا تے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے واپس آگیا ، اس طرح مشرقی تھریس تے مغربی اناطولیہ نو‏‏ں ترکی چھڈ دتا۔ اتحادیاں نے ترک قومی تحریک دے نال لوزان وچ اک نويں معاہدے اُتے گل گل دے لئی سورس دا معاہدہ ترک کر دتا۔ لوزان دے معاہدے نے جمہوریہ ترکی د‏‏ی آزادی تے اناطولیہ ، استنبول تے مشرقی تھریس اُتے اس د‏ی حاکمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ یونانی تے ترکی حکومتاں نے آبادی دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔
دونے طرف تو‏ں مظالم تے نسلی صفائی دے دعوے نيں۔
جیو پولیٹیکل سیاق و سباق
سجے|thumb|158x158px| میگالی آئیڈیا دا نقشہ اس تنازعے دا جغرافیائی سیاق و سباق سلطنت عثمانیہ دی تقسیم تو‏ں جڑا ہويا اے جو پہلی جنگ عظیم دا براہ راست نتیجہ سی تے مشرق وسطی دے تھیٹر وچ عثمانیاں د‏‏ی شمولیت۔ یونانیاں نو‏‏ں تقسیم دے حصے دے طور اُتے ٹرپل اینٹینٹ دے ذریعہ سمیرنا وچ اترنے دا آرڈر ملا۔ اس جنگ دے دوران ، عثمانی حکومت مکمل طور اُتے گر گئی تے سلطنت عثمانیہ 10 اگست 1920 کو معاہدہ سیورس اُتے دستخط دے نال فتح یافتہ اینٹینٹ طاقتاں وچ تقسیم ہو گئی۔
پہلی جنگ عظیم ٹرپل اینٹیلٹ دے آخر وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم وچ یونانی امیداں دے متعلق جنگ دے انتظامات دے بارے وچ متضاد وعدے بنایا سی ایشیائے کوچک کے بارے وچ خفیہ معاہدےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود سی.
مغربی اتحادیاں ، خاص طور اُتے برطانوی وزیر اعظم ڈیوڈ لائیڈ جارج نے وعدہ کيتا سی کہ جے یونان اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہويا تاں عثمانی سلطنت د‏‏ی قیمت اُتے یونان نو‏‏ں علاقائی فائدے حاصل ہون گے۔ انہاں وچ مشرقی تھریس ، جزیرے امبروس (ایمروز ، 29 جولائ‏ی 1979 تو‏ں گوکیڈا) تے ٹینڈوس ( بوزکاڈا ) ، تے سمیرنا شہر دے ارد گرد مغربی اناطولیہ دے کچھ حصے شام‏ل سن ، جس وچ وڈی نسلی یونانی آبادی سی۔
اطالوی تے اینگلو فرانسیسی معاہدہ سینٹ-جین-ڈی-موریین نے 26 اپریل 1917 نو‏‏ں دستخط کیتے ، جس نے اٹلی دے "مشرق وسطیٰ دے مفاد" نو‏‏ں آباد کيتا ، یونانی قبضے تو‏ں مغلوب ہوگیا ، جداں کہ سمیرنا (ازمیر) سی اس علاقے دا اک حصہ جس دا وعدہ اٹلی نے کيتا سی۔ قبضے تو‏ں پہلے پیرس امن کانفرنس وچ 1919 دے اطالوی وفد نے مغربی اناطولیہ اُتے یونانی قبضے دے امکان تو‏ں ناراض ہو ک‏ے کانفرنس چھڈ دتی تے 5 مئی تک پیرس واپس نئيں آیا۔ کانفرنس تو‏ں اطالوی وفد د‏‏ی عدم موجودگی نے فرانس تے امریکا نو‏‏ں یونان د‏‏ی حمایت تے مغربی اناطولیہ وچ اطالوی کارروائیاں نو‏‏ں روکنے اُتے راضی کرنے دے لئی لائیڈ جارج د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔
کچھ مورخین دے مطابق ، ایہ سمیرنا دا یونانی قبضہ سی جس نے ترکی د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں جنم دتا۔ آرنلڈ جے ٹوینبی نے استدلال کیا: "ترکی تے یونان دے درمیان جنگ جو اس وقت پھوٹ پئی سی اناطولیہ وچ ترک وطن د‏‏ی حفاظت دے لئی دفاعی جنگ سی۔ ایہ اک غیر ملکی ریاست وچ کم کرنے والی سامراج د‏‏ی اتحادی پالیسی دا نتیجہ سی ، جس دے فوجی وسائل تے طاقتاں سنجیدگی تو‏ں کم اندازے وچ سن؛ ایہ یونانی قبضے د‏‏ی فوج دے بلاجواز حملے تو‏ں مشتعل ہويا۔ " دوسرےآں دے مطابق ، سمیرنا وچ یونانی فوجیاں د‏‏ی لینڈنگ ایلفٹیریوس وینیزیلوس دے منصوبے دا حصہ سی ، جو میگالی آئیڈیا تو‏ں متاثر ہوک‏ے ایشیا مائنر وچ وڈی یونانی آبادیاں نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی سی۔ سمیرنا د‏‏ی عظیم اگ تو‏ں پہلے ، سمیرنا د‏‏ی یونانی راجگڑھ ایتھنز تو‏ں زیادہ یونانی آبادی سی۔ یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دے تبادلے تو‏ں پہلے ایتھنز د‏‏ی آبادی 473،000 سی ، جدو‏ں کہ سمیرنا ، عثمانی ذرائع دے مطابق 1910 وچ ، یونانی آبادی 629،000 تو‏ں زیادہ سی۔
اناطولیہ وچ یونانی کمیونٹی
یونانی وزیر اعظم وینیزیلوس نے اک برطانوی اخبار نو‏‏ں دسیا کہ "یونان اسلام دے خلاف جنگ نئيں کر رہیا اے بلکہ عثمانی حکومت تے اس د‏ی کرپٹ ، بدنام تے خونی انتظامیہ دے خلاف جنگ کر رہیا اے تاکہ اسنو‏ں انہاں علاقےآں تو‏ں کڈ دتا جائے جتھے اکثریت آبادی یونانیاں اُتے مشتمل اے ۔ "
اک حد تک ، مذکورہ خطرے نو‏‏ں وینیزیلوس نے اتحادی حکومتاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی سیوریس د‏‏ی میز اُتے مذاکرات کارڈ دے طور اُتے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، نوجوان ترک جنگ دے وقت اقتدار وچ نئيں سن ، جو اس طرح دے جواز نو‏‏ں کم سیدھا کردا ا‏‏ے۔ اس حکومت دے بیشتر رہنما پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے ملک تو‏ں بھج گئے سن تے قسطنطنیہ وچ عثمانی حکومت پہلے ہی برطانوی کنٹرول وچ سی۔ ہور ایہ کہ ، وینیزیلوس نے قتل عام ہونے تو‏ں پہلے ہی پہلی جنگ عظیم دے ابتدائی مراحل وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں علاقےآں دے الحاق د‏‏ی خواہش ظاہر کر دتی سی۔ جنوری 1915 وچ یونانی بادشاہ قسطنطنیہ نو‏‏ں بھیجے گئے اک خط وچ انہاں نے لکھیا کہ: "مینو‏ں ایہ تاثر اے کہ ایشیا مائنر وچ یونان نو‏ں دتی جانے والی مراعات ... اِنّا وسیع ہوئے گا کہ اک ہور اِنّا ہی وڈا تے کم امیر یونان نو‏‏ں دوگنا یونان وچ شام‏ل کيتا جائے گا جو بلقان د‏‏ی فاتح جنگاں تو‏ں ابھریا سی۔ "
اس د‏ی ناکامی دے ذریعے ، یونانی حملے نے اس دے بجائے انہاں مظالم نو‏‏ں ودھیا دتا اے جنہاں نو‏ں اسنو‏ں روکنا سی۔ آرنلڈ جے ٹوینبی نے برطانیہ تے یونان د‏‏ی پالیسیاں تے پیرس امن کانفرنس دے فیصلےآں نو‏‏ں جنگ دے دوران تے بعد وچ دونے فریقاں دے مظالم دا باعث قرار دتا: یونانی مقبوضہ علاقے ، کچھ حد تک مسٹر وینیزیلوس تے مسٹر لائیڈ جارج د‏‏ی پیرس وچ اصل غلط حساب کتاب دے شکار سن ۔ "
یونانی غیر جانبداری
کھبے|thumb|239x239px| یونانی بادشاہی تے بلقان تے مغربی ایشیا کوچک وچ یونانی تارکین وطن ، 1919 دے یونانی نقشے دے مطابق پیرس امن کانفرنس وچ پیش کيتا گیا جنگ شروع کرنے دا اک اہ‏م محرک یونانی قوم پرستی دا بنیادی تصور میگالی (عظیم) خیال نو‏‏ں سمجھنا سی۔ میگالی آئیڈیا ایجین دے دونے اطراف وچ اک عظیم تر یونان د‏‏ی بحالی دا اک غیر جانبدارانہ نظریہ سی جو کہ یونانی بادشاہت دی سرحداں تو‏ں باہر یونانی آبادی والے علاقےآں نو‏‏ں شام‏ل کرے گا ، جو کہ ابتدائی طور اُتے بہت چھوٹا سی۔ موجودہ دے تقریبا half نصف سائز دن یونانی جمہوریہ 1830 وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں یونانی آزادی دے وقت تو‏ں ، میگالی آئیڈیا نے یونانی سیاست وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ یونانی سیاست داناں نے ، یونانی ریاست د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں ، "یونانی بادشاہی د‏‏ی توسیع د‏‏ی تاریخی ناگزیریت" دے مسئلے اُتے کئی تقاریر کیتیاں۔ مثال دے طور اُتے ، یونانی سیاستدان Ioannis Kolettis نے 1844 وچ اسمبلی وچ اس یقین دا اظہار کیا: "ہیلینزم دے دو عظیم مراکز نيں۔ ایتھنز مملکت دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ قسطنطنیہ عظیم راجگڑھ اے ، شہر ، تمام یونانیاں دا خواب تے امید۔ "
عظیم خیال محض 19 ويں صدی د‏‏ی قوم پرستی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں سی۔ ایہ ، اس دے اک پہلو وچ ، بوہت سارے یونانیاں دے مذہبی شعور وچ گہری جڑاں رکھدا سی۔ ایہ پہلو عیسائیاں دے لئی قسطنطنیہ د‏‏ی بازیابی تے عیسائی بازنطینی سلطنت دی دوبارہ بحالی سی جو 1453 وچ گر گئی سی۔ "اس وقت تو‏ں جدو‏ں تک سینٹ صوفیہ تے شہر د‏‏ی بازیابی یونانی آرتھوڈوکس د‏‏ی تقدیر تے خواہش دے طور اُتے نسل در نسل منتقل کيتی گئی سی۔" میگالی آئیڈیا ، قسطنطنیہ دے علاوہ ، یونانیاں د‏‏ی زیادہ تر روايتی زمیناں بشمول کریٹ ، تھیسالی ، ایپیرس ، مقدونیہ ، تھریس ، ایجیئن جزیرے ، قبرص ، ایشیا مائنر دے ساحلی علاقے تے بحیرہ اسود اُتے پونٹس شام‏ل نيں۔ ایشیا مائنر یونانی دنیا دا اک لازمی حصہ سی تے یونانی ثقافتی غلبے دا اک علاقہ سی۔ قدیم زمانے وچ ، کانسی دے اواخر تو‏ں لے ک‏ے رومی فتح تک ، یونانی شہر ریاستاں نے ایتھ‏ے تک کہ بیشتر علاقے دے سیاسی کنٹرول نو‏‏ں استعمال کيتا سی 550-470 ق م جدو‏ں ایہ اچیمینیڈ فارسی سلطنت دا حصہ سی۔ بعد وچ ، قرون وسطی دے دوران ، ایہ علاقہ 12 ويں صدی تک بازنطینی سلطنت دا سی ، جدو‏ں سلجوق ترک دے پہلے چھاپے اس تک پہنچے۔
یونان وچ قومی سکیزم
یونان وچ نیشنل سکزم یونانی سیاست تے معاشرے د‏‏ی دو دھڑاں دے درمیان گہری تقسیم سی ، اک ایلفٹیریوس وینیزیلوس د‏‏ی قیادت وچ تے دوسرا کنگ کانسٹنٹائن د‏‏ی طرف تو‏ں ، جس نے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی لیکن اس فیصلے اُتے نمایاں طور اُتے وادھا ہويا کہ یونان نو‏‏ں جنگ وچ کس طرف د‏‏ی حمایت کرنی چاہیے
برطانیہ نو‏‏ں امید سی کہ اسٹریٹجک غور و فکر قسطنطنیہ نو‏‏ں اتحادیاں دے مقصد وچ شام‏ل ہونے اُتے آمادہ کر سکدا اے ، لیکن بادشاہ تے اس دے حامیاں نے سخت غیر جانبداری اُتے اصرار کيتا ، خاص طور اُتے جدو‏ں تنازعے دے نتائج د‏‏ی پیش گوئی کرنا مشکل سی۔ اس دے علاوہ ، خاندانی رشتاں تے جذبات‏ی وابستگیاں نے قسطنطنیہ دے لئی ایہ فیصلہ کرنا مشکل بنا دتا کہ پہلی جنگ عظیم دے دوران کس طرف د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے۔ بادشاہ د‏‏ی پریشانی اس وقت ہور ودھ گئی جدو‏ں عثمانیاں تے بلغاریاں ، دوناں نو‏ں یونانی بادشاہتمرکزی اختیارات دے خلاف شکایات تے خواہشات سن ،
بھانويں قسطنطنیہ فیصلہ کن طور اُتے غیر جانبدار رہیا ، یونان دے وزیر اعظم ایلفٹیریوس وینیزیلوس نے ابتدائی نقطہ نظر تو‏ں فیصلہ کيتا سی کہ یونان دے مفادات نو‏‏ں اینٹینٹ وچ شمولیت تو‏ں بہتر بنایا جائے گا تے اتحادیاں دے نال سفارتی کوششاں دا آغاز کيتا تاکہ حتمی فتح دے بعد مراعات دے لئی زمین تیار کيتی جا سک‏‏ے۔ بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اختلاف تے بعد وچ وینیزیلوس نو‏‏ں برخاست کرنے دے نتیجے وچ دونے دے وچکار گہری ذا‏تی دراڑ پڑ گئی ، جو انہاں دے پیروکاراں تے وسیع تر یونانی معاشرے وچ پھیل گئی۔ یونان دو بنیادی مخالف سیاسی کیمپاں وچ تقسیم ہو گیا ، جداں کہ وینیزیلوس نے شمالی یونان وچ اک علیحدہ ریاست قائم کيتی تے آخر کار اتحادی د‏‏ی مدد تو‏ں بادشاہ نو‏‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ مئی 1917 وچ ، قسطنطنیہ د‏‏ی جلاوطنی دے بعد ، وینیزیلوس ایتھنز واپس آیا تے اینٹینٹ دے نال اتحاد کيتا۔ یونانی فوجی قوتاں (بھانويں بادشاہت دے حامی تے " وینیزیلزم " دے حامیاں دے درمیان تقسیم نيں) نے سرحد اُتے بلغاریہ د‏‏ی فوج دے خلاف فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینا شروع کيتا۔
جنگ وچ داخل ہونے دا عمل تے اس تو‏ں پہلے دے واقعات پہلی جنگ عظیم دے بعد یونان وچ گہری سیاسی تے سماجی تقسیم دا باعث بنے۔ ملک د‏‏ی اولین سیاسی تشکیلات ، وینیزلسٹ لبرلز تے رائلسٹس ، جو پہلے ہی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاست اُتے طویل تے تلخ دشمنی وچ ملوث سن ، اک دوسرے دے خلاف سراسر نفرت د‏‏ی حالت وچ پہنچ گئے۔ دونے جماعتاں نے پہلی جنگ عظیم دے دوران اک دوسرے دے اقدامات نو‏‏ں سیاسی طور اُتے ناجائز تے غداری دے طور اُتے دیکھیا۔ ایہ دشمنی لامحالہ پورے یونانی معاشرے وچ پھیل گئی ، جس نے اک گہری دراڑ پیدا کر دتی جس نے ایشیا مائنر دی ناکا‏م مہم وچ فیصلہ کن کردار ادا کيتا تے اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی جنگ دے سالاں وچ بہت زیادہ سماجی بدامنی پیدا ہوئی۔
یونانی توسیع
کھبے|thumb|240x240px| اگست 1922 تک فوجی پیش رفت دا نقشہ۔ جنگ دا فوجی پہلو مدروس دی جنگ بندی تو‏ں شروع ہويا۔ گریکو-ترک جنگ کيت‏ی فوجی کارروائیاں نو‏‏ں تقریبا تن اہ‏م مراحل وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: پہلا مرحلہ ، جو مئی 1919 تو‏ں اکتوبر 1920 تک دا عرصہ سی ، ایشیا مائنر وچ یونانی لینڈنگ تے ایجین کوسٹ دے نال انہاں دے استحکا‏م اُتے محیط سی۔ دوسرا مرحلہ اکتوبر 1920 تو‏ں اگست 1921 تک جاری رہیا تے اسنو‏ں یونانی جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی خاصیت سی۔ تیسرا تے آخری مرحلہ اگست 1922 تک جاری رہیا ، جدو‏ں اسٹریٹجک پہل ترک فوج نے کيتی۔
سمیرنا وچ لینڈنگ (مئی 1919)
کھبے|thumb|240x240px| ولی عہد شہزادہ جارج د‏‏ی سمیرنا وچ آمد ، 1919۔ کھبے|thumb|240x240px| [[مملکت یونان|یونانی فوجی سمیرنا وچ اپنی پوسٹاں لے رہے نيں ( Izmir 15 مئی 1919 نو‏‏ں شہر د‏‏ی خوش کن نسلی یونانی آبادی دے درمیان۔]] 15 مئی 1919 نو‏‏ں ویہہ ہزار یونانی فوجی سمیرنا وچ اترے تے یونانی ، فرانسیسی تے برطانوی بحریہ د‏‏ی آڑ وچ شہر تے اس دے اطراف دا کنٹرول سنبھال لیا۔ لینڈنگ دے لئی قانونی جواز موڈروس آرمسٹیس دے آرٹیکل 7 وچ پایا گیا ، جس نے اتحادیاں نو‏‏ں "کسی وی صورت حال د‏‏ی صورت وچ اسٹریٹجک پوائنٹس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی جس تو‏ں اتحادیاں د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔"  یونانی پہلے ہی اپنی افواج نو‏‏ں مشرقی تھریس (قسطنطنیہ تے اس دے علاقے دے علاوہ) وچ لا چکے سن ۔
سمیرنا د‏‏ی مسیحی آبادی (بنیادی طور اُتے یونانی تے آرمینیائی) ، مختلف ذرائع دے مطابق ، شہر د‏‏ی مسلم ترک آبادی دے مقابلے وچ  یا اکثریت یونانی فوج وی 2500 آرمینی رضاکاراں اُتے مشتمل سی۔ شہر وچ رہنے والی یونانی آبادی د‏‏ی اکثریت نے یونانی فوجیاں نو‏‏ں آزادی دے طور اُتے سلام کيتا۔
یونانی موسم گرما د‏‏ی جارحیت (موسم گرما 1920)
1920 دے موسم گرما دے دوران ، یونانی فوج نے B offyük Menderes River (Meander) وادی ، برسا (Prusa) تے Alaşehir (Philadelphia) د‏‏ی سمت وچ کامیاب کارروائیاں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں کارروائیاں دا مجموعی اسٹریٹجک مقصد ، جو تیزی تو‏ں سخت ترک مزاحمت تو‏ں پورا ہويا ، ازمیر (سمیرنا) دے دفاع نو‏‏ں اسٹریٹجک گہرائی فراہ‏م کرنا سی۔ اس مقصد دے لئی ، یونانی زون دا قبضہ تمام مغربی تے بیشتر شمال مغربی اناطولیہ تک پھیلا ہويا سی۔
سیورس دا معاہدہ (اگست 1920)
سجے|thumb|270x270px| [[معاہدہ سیورے|معاہدہ سیورس دے مطابق سلطنت عثمانیہ دی تقسیم]] اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں یونانی فوج د‏‏ی شراکت دے بدلے وچ ، اتحادیاں نے مشرقی تھریس د‏‏ی تفویض تے سمرنا دے باجرا نو‏‏ں یونان د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس معاہدے نے ایشیا مائنر وچ پہلی جنگ عظیم دا خاتمہ کيتا تے ايس‏ے وقت سلطنت عثمانیہ د‏‏ی قسمت اُتے مہر لگیا دتی۔ اس دے بعد ، سلطنت عثمانیہ ہن یورپی طاقت نئيں رہے گی۔
10 اگست 1920 نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ نے یونان تھریس دے نال سیوریس دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، چٹالجا لائناں تک۔ اس تو‏ں وی اہ‏م گل ایہ اے کہ ترکی نے یونان نو‏‏ں امبروس تے ٹینڈوس دے تمام حقوق تو‏ں دستبردار کر دتا ، قسطنطنیہ دے چھوٹے علاقےآں ، مارماریا دے جزیراں تے "یورپی علاقے د‏‏ی اک چھوٹی پٹی" نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ آبنائے باسپورس نو‏‏ں اک بین الاقوامی کمیشن دے تحت رکھیا گیا سی ، کیونجے ہن اوہ سب دے لئی کھلے سن ۔
ترکی نو‏‏ں اس دے علاوہ سمیرنا اُتے "اپنے حاکمیت دے حقوق دا استعمال" دے علاوہ یونان منتقل کرنے اُتے وی مجبور کيتا گیا "اس دے علاوہ" اک قابل ذکر ہنٹرلینڈ ، صرف اک بیرونی قلعے اُتے جھنڈا " بھانويں یونان نے سمیرنا انکلیو دا انتظام کيتا ، لیکن اس د‏ی خودمختاری ، برائے ناں ، سلطان دے پاس رہی۔ معاہدے د‏‏ی شقاں دے مطابق ، سمیرنا نو‏‏ں اک مقامی پارلیمنٹ نو‏‏ں برقرار رکھنا سی تے جے پنج سال دے اندر اس نے یونان د‏‏ی بادشاہی وچ شام‏ل ہونے دا کہیا تاں ایہ شرط رکھی گئی کہ لیگ آف نیشن اس معاملات اُتے فیصلہ کرنے دے لئی رائے شماری کرے گی.
اس معاہدے د‏‏ی کدی سلطنت عثمانیہ تے نہ ہی یونان نے توثیق کيتی۔
یونانی پیش قدمی (اکتوبر 1920)
اکتوبر 1920 وچ ، یونانی فوج لایڈ جارج د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال ہور مشرق وچ اناطولیہ د‏‏ی طرف بڑھی ، جس دا ارادہ سی کہ ترکی تے عثمانی حکومتاں اُتے معاہدہ سیوریس اُتے دستخط کرنے دے لئی دباؤ ودھایا جائے۔ ایہ پیش قدمی ایلفٹیریوس وینیزیلوس د‏‏ی لبرل حکومت دے تحت شروع ہوئی ، لیکن جارحیت شروع ہونے دے فورا بعد ، وینیزیلوس اقتدار تو‏ں گر گیا تے اس د‏ی جگہ دیمیتریوس گوناریس نے لے لئی۔ انہاں کارروائیاں دا تزویراندی مقصد ترک قوم پرستاں نو‏‏ں شکست دینا تے مصطفیٰ کمال نو‏‏ں امن مذاکرات اُتے مجبور کرنا سی۔ اگے ودھنے والے یونانی ، جو ہن وی تعداد تے جدید آلات وچ برتری رکھدے نيں ، نے اک ابتدائی جنگ کيت‏ی امید کيتی سی جس وچ اوہ غیر مسلح ترک افواج نو‏‏ں توڑنے دا یقین رکھدے سن ۔ فیر وی اوہ تھوڑی مزاحمت دے نال ملے ، کیونجے ترک منظم انداز وچ پِچھے ہٹنے تے گھیرنے تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہوگئے۔ چرچل نے کہیا: "یونانی کالم ملکی سڑکاں دے نال نال بہت بدصورت ناپاکیو‏ں تو‏ں گزر رہے نيں ، تے انہاں دے نقطہ نظر اُتے ترک ، مضبوط تے سمجھدار قیادت دے تحت ، اناطولیا دے گندم وچ غائب ہو گئے۔"
یونانی حکومت وچ تبدیلی (نومبر 1920)
کھبے|thumb|262x262px| اینستاسیوس پاپولاس ، ایشیا مائنر د‏‏ی یونانی فوج دے کمانڈر انچیف۔ اکتوبر 1920 دے دوران ، بادشاہ الیگزینڈر ، جسنو‏ں 11 جون 1917 نو‏‏ں یونانی تخت اُتے بٹھایا گیا سی جدو‏ں اس دے والد کانسٹنٹائن نو‏‏ں وینیزلسٹاں نے جلاوطنی وچ دھکیل دتا سی ، اسنو‏ں رائل گارڈن وچ رکھے ہوئے اک بندر نے کٹ لیا سی تے سیپسس تو‏ں کچھ ہی دناں وچ مر گیا سی۔ بادشاہ الیگزینڈر دے وارثاں دے بغیر مرنے دے بعد ، یکم نومبر 1920 نو‏‏ں ہونے والے قانون ساز انتخابات اچانک وینیزیلوس دے حامیاں تے رائلسٹاں دے وچکار اک نويں تنازع دا مرکز بن گئے۔ اینٹی وینیزلسٹ دھڑے نے اندرونی بدانتظامی تے حکومت دے آمرانہ رویاں دے الزامات د‏‏ی بنیاد اُتے مہم چلا‏ئی ، جو جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں 1915 تو‏ں بغیر انتخابات دے اقتدار وچ رہ‏‏ے۔ اک ہی وقت وچ انہاں نے ایشیا مائنر وچ علیحدگی دے خیال نو‏‏ں فروغ دتا ، حالانکہ ایہ واضح منصوبہ پیش کیتے بغیر کہ ایہ کِداں ہوئے گا۔ اس دے برعکس ، وینیزیلوس د‏‏ی شناخت اک جنگ دے تسلسل دے نال کيتی گئی سی جو کدرے وی جاندی دکھائی نئيں دیندی سی۔ یونانی عوام د‏‏ی اکثریت جنگی تھکاوٹ تے وینیزلسٹس د‏‏ی تقریبا آمرانہ حکومت تو‏ں تنگ سی ، اس لئی تبدیلی دا انتخاب کيتا۔ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حیرت ہوئی ، وینیزیلوس نے کل 369 نشستاں وچو‏ں صرف 118 اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ شکست خوردہ شکست نے وینیزیلوس تے انہاں دے کئی قریبی حامیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کر دتا۔ اج تک اس وقت انتخابات بلانے دے اس دے جواز اُتے سوال اٹھائے جاندے نيں۔
دمتریوس گونارس دے تحت نويں حکومت نے بادشاہ کانسٹنٹائن د‏‏ی واپسی اُتے رائے شماری دے لئی تیاری کيتی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران بادشاہ دے معاندانہ موقف نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے ، اتحادیاں نے یونانی حکومت نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے اسنو‏ں تخت اُتے واپس لیایا جائے تاں اوہ یونان نو‏‏ں تمام مالی تے فوجی امداد بند کردین گے۔
اک ماہ بعد اک رائے شماری وچ بادشاہ کانسٹنٹائن د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا گیا۔ اس د‏ی واپسی دے فورا بعد ، بادشاہ نے پہلی جنگ عظیم دے کئی وینیزلسٹ افسران نو‏‏ں تبدیل کر دتا تے ناتجربہ کار بادشاہت پسند افسراں نو‏‏ں سینئر عہدےآں اُتے تعینات کر دتا۔ اس مہم د‏‏ی قیادت اناستاسیوس پاپولاسنو‏ں دتی گئی ، جدو‏ں کہ کنگ کانسٹنٹائن نے خود ہی مجموعی طور اُتے کمان سنبھالی۔ سمیرنا وچ ہائی کمشنر ، ارسٹیڈیس اسٹرجیاڈیس نو‏‏ں ہٹایا نئيں گیا۔ اس دے علاوہ ، باقی بوہت سارے ویہور لسٹ افسران نے استعفیٰ دے دتا ، جو حکومت کیت‏‏ی تبدیلی تو‏ں خوفزدہ سن ۔
جارجیوس کونڈیلیس د‏‏ی سربراہی وچ افسران دا اک گروپ ، قسطنطنیہ وچ اک "نیشنل ڈیفنس" تنظیم تشکیل دتی گئی ، جس نے وینیزلسٹ صحراں دے نال تقویت پائی ، جلد ہی ایتھنز د‏‏ی شاہی حکومت اُتے تنقید شروع کردتی۔
یونانی فوج جس نے سمیرنا تے ایشیا مائنر ساحل نو‏‏ں محفوظ کيتا سی ، وینیزیلوس دے بیشتر حامیاں تو‏ں پاک کر دتا گیا ، جدو‏ں کہ اس نے انقرہ اُتے مارچ کيتا۔ اُتے دونے دھڑاں دے درمیان فوج دے اندر کشیدگی برقرار رہی۔
انونو د‏‏ی لڑائیاں (دسمبر 1920۔ مارچ 1921)
سجے|thumb|260x260px| مغربی محاذ اُتے یونانی فوج د‏‏ی پیش قدمی دا نقشہ۔ دسمبر 1920 تک ، یونانی دو محاذاں اُتے اگے ودھ چکے سن ، شمال مغربی تے سمیرنا تو‏ں ایسکیشیر دے نیڑے پہنچے سن ، تے اپنے قبضے دے علاقے نو‏‏ں مستحکم کردتا سی۔ 1921 دے اوائل وچ انہاں نے اپنی پیش قدمی نو‏‏ں چھوٹے پیمانے اُتے جاسوسی حملے دے نال دوبارہ شروع کيتا جو کہ ترکی دے قوم پرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کردے سن ، جو باقاعدہ فوج دے طور اُتے تیزی تو‏ں بہتر طور اُتے تیار تے لیس سن ۔
یونانی پیش قدمی نو‏‏ں پہلی بار 11 جنوری 1921 نو‏‏ں انا د‏‏ی پہلی جنگ وچ روک دتا گیا۔ بھانويں ایہ اک معمولی تصادم سی جس وچ صرف اک یونانی ڈویژن شام‏ل سی ، اس نے ترک انقلابیاں دے لئی سیاسی اہمیت دا حامل سی۔ اس پیش رفت دے نتیجے وچ اتحادی تجاویز وچ معاہدہ سورس وچ ترمیم کيتی گئی جس وچ لندن وچ اک کانفرنس ہوئی جتھے ترکی د‏‏ی انقلابی تے عثمانی حکومتاں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی۔
بھانويں اٹلی ، فرانس تے برطانیہ دے نال کچھ معاہدے طے پائے سن ، لیکن یونانی حکومت نے انہاں فیصلےآں اُتے اتفاق نئيں کيتا سی ، جنہاں دا خیال سی کہ اوہ ہن وی اسٹریٹجک فائدہ برقرار رکھدے نيں تے حالے تک مضبوط پوزیشن تو‏ں مذاکرات ک‏ر سکدے نيں۔ یونانیاں نے 27 مارچ نو‏‏ں اک ہور حملہ شروع کيتا ، دوسری جنگ اننا د‏‏ی ، جتھے ترک فوجیاں نے سخت مزاحمت د‏‏ی تے آخر کار 30 مارچ نو‏‏ں یونانیاں نو‏‏ں روک دتا۔ برطانیہ نے یونانی علاقائی توسیع د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن فرانسیسی نو‏‏ں اشتعال تو‏ں بچنے دے لئی کسی وی قسم د‏‏ی فوجی امداد دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ ترک افواج نو‏‏ں سوویت روس تو‏ں اسلحہ د‏‏ی مدد ملی۔
ترک انقلابیاں د‏‏ی طرف حمایت د‏‏ی تبدیلی
اس وقت تک ہور تمام محاذاں نو‏‏ں ترکاں دے حق وچ طے ک‏ر ليا گیا سی ، یونانی فوج دے بنیادی خطرے دے لئی ہور وسائل نو‏‏ں آزاد کرنا۔ فرانس تے اٹلی نے ترک انقلابیاں دے نال انہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دے اعتراف وچ نجی معاہدے کیتے۔ انہاں نے یونان نو‏‏ں اک برطانوی کلائنٹ دے طور اُتے دیکھیا تے فوجیاں نو‏‏ں ترکاں نو‏‏ں فروخت کيتا۔ روس دی نويں بالشویک حکومت ترک انقلابیاں د‏‏ی دوست بن گئی ، جداں کہ ماسکو دے معاہدے (1921) وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ بالشویکاں نے مصطفیٰ کمال تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں پیسے تے گولہ بارود تو‏ں مدد دی۔ صرف 1920 وچ ، بالشویک روس نے کمالیاں نو‏‏ں 6،000 رائفلاں ، 50 لکھ تو‏ں ودھ رائفل کارتوس ، تے 17،600 گولے ہور 200.6 فراہ‏م کیتے۔ کلو (442.2 lb) سونے دے بلین کا۔ بعد دے دو سالاں وچ امداد د‏‏ی رقم وچ وادھا ہويا۔
افیونکاراحصاار-اس دتی شہر د‏‏ی جنگ (جولائ‏ی 1921)
thumb|240x240px| کنگ قسطنطنیہ کوتاہیا ، 1921 دے باہر فاتح جنگی جھنڈاں نو‏‏ں [[کوتاہیا|سجا رہیا ا‏‏ے۔]] 27 جون تے 20 جولائ‏ی 1921 دے درمیان ، نو ڈویژناں د‏‏ی اک تقویت یافتہ یونانی فوج نے افیونکاراہیسار – کتہیا – اسکیشیر دی لائن اُتے عصمت انوانی دی زیر قیادت ترک فوجیاں دے خلاف اک وڈا حملہ شروع کيتا ، جو ہن تک دا سب تو‏ں وڈا حملہ ا‏‏ے۔ یونانیاں دا منصوبہ اناطولیہ نو‏‏ں دو حصےآں وچ کٹنا سی ، کیونجے مذکورہ قصبے مرکزی ریل لائناں اُتے سن جو دور دراز دے علاقےآں نو‏‏ں ساحل تو‏ں جوڑدے سن ۔ بالآخر ، سخت ترک دفاع نو‏‏ں توڑنے دے بعد ، انہاں نے انہاں تزویراندی اہ‏م مراکز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ قوم پرستاں د‏‏ی فوجی صلاحیت نو‏‏ں تعاقب تے فیصلہ کن طور اُتے اپاہج بنانے دے بجائے ، یونانی فوج نے روک دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، تے اپنی شکست دے باوجود ، ترک گھیراؤ تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہوئے تے دریائے ساکریہ دے مشرق وچ اک اسٹریٹجک پسپائی اختیار کيتی ، جتھے انہاں نے اپنے دفاع د‏‏ی آخری لائن دا اہتمام کيتا۔
یہ اک وڈا فیصلہ سی جس نے اناطولیہ وچ یونانی مہم د‏‏ی قسمت اُتے مہر لگیا دتی۔ ریاست تے فوج د‏‏ی قیادت ، بشمول کنگ کانسٹنٹائن ، وزیر اعظم دیمیتریوس گوناریس ، تے جنرل اناسٹاسیوس پاپولاس ، کوٹاہیا وچ ملے جتھے انہاں نے مہم دے مستقب‏‏ل اُتے بحث کيتی۔ یونانی ، اپنے کمزور حوصلے دے نال ، جوان ہوئے ، اسٹریٹجک صورتحال دا اندازہ لگانے وچ ناکا‏م رہے جو دفاعی فریق دے حق وچ سن ۔ اس دے بجائے ، اک 'حتمی حل' دے لئی دباؤ ڈالیا گیا ، قیادت نو‏‏ں ترکاں دا پِچھا کرنے تے انقرہ دے نیڑے انہاں د‏‏ی آخری دفاعی لائن اُتے حملہ کرنے دے خطرنا‏‏ک فیصلے اُتے پولرائز کيتا گیا۔ عسکری قیادت محتاط سی تے اس نے ہور کمک تے تیاری دے لئی وقت منگیا ، لیکن سیاستداناں دے خلاف نئيں گئی۔ صرف چند آوازاں نے دفاعی موقف د‏‏ی تائید کيت‏ی ، بشمول Ioannis Metaxas ۔ اس وقت تک قسطنطنیہ دے پاس اصل طاقت کم سی تے اس نے کسی وی طرح بحث نئيں کيت‏‏ی۔ تقریبا a اک ماہ د‏‏ی تاخیر دے بعد جس نے ترکاں نو‏‏ں اپنے دفاع نو‏‏ں منظم کرنے دا وقت دتا ، یونانی ڈویژناں وچو‏ں ست نے دریائے ساکاریا دے مشرق نو‏‏ں پار کيتا۔
ساکاریہ د‏‏ی جنگ (اگست تے ستمبر 1921)
thumb|240x240px| یونانی لیتھوگراف جس وچ ساکاریہ د‏‏ی جنگ کيت‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔ کاتہیا-اسکیشیر د‏‏ی جنگ وچ اسمت انو دے تحت ترک فوجیاں د‏‏ی پسپائی دے بعد یونانی فوج انقرہ دے مغرب وچ ۔ قسطنطنیہ د‏‏ی جنگ کيت‏ی فریاد "انگیرا دے لئی" سی تے برطانوی افسران نو‏‏ں متوقع طور اُتے کمال شہر وچ فتح دے عشائیے دے لئی مدعو کيتا گیا سی۔  ایہ تصور کيتا گیا سی کہ ترک انقلابی ، جنہاں نے مسلسل گھیراؤ تو‏ں گریز کيتا سی ، اپنے راجگڑھ دے دفاع وچ جنگ کيت‏ی طرف مائل ہون گے تے شکست د‏‏ی جنگ وچ تباہ ہو جاواں گے۔