cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اہلیا
تخلیق تے شادی
اہلیا نو‏‏ں عموما ایونیجاسمبھو کہیا جاندا اے، یعنی اوہ جو بحیثیت عورت پیدا نئيں ہوئی سی۔ راماین دے بالا کنڈ دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ برہما نے اسنو‏ں بہت محنت تے خالص تخلیقی طاقت تو‏ں بنایا اے ۔ برہما پران (1300-401 ق م ) تے وشنو دھرموتر پران ( 500-410 ق م) وچ مذکور اے کہ ایلیا نو‏‏ں برہما نے بنایا ا‏‏ے۔ اڑیسی ناچ رہتل دے مطابق برہما نے اہلیا نو‏‏ں پانی تو‏ں بنایا تے اسنو‏ں سب تو‏ں خوبصورت بنایا تا کہ اپسرا اروشی دے حسن دا جواب ہوئے۔  قبیلہ بھیل د‏‏ی رامائن دا آغاز ہی اہلیا، اندر تے گوتم دے تذکرہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کہانی وچ مذکور اے کہ اہلیا نو‏‏ں یگیہ د‏‏ی راکھ تو‏ں پیدا کیتا گیا تے گوتم نو‏‏ں ہبہ کر دتا گیا۔  اس دے بالعکس بھاگوت پران ( 1000-501 ق م ) تے ہری ونش ( 300-1 ق م ) وچ اہلیا نو‏‏ں چندراونشی دے شہزادی دسیا گیا اے تے اوہ بادشاہ مودگالا د‏‏ی بیٹی تے بادشاہ دیوداس د‏ی ہمشیرہ تھی۔
راماین د‏‏ی اتر کنڈا نو‏‏ں زیادہ تر علما اس عظیم داستان وچ اک اضافہ مندے نيں، اس وچ مذکور اے کہ برہما نے اہلیا نو‏‏ں سب تو‏ں خوبصورت عورت دے طور اُتے بنایا تے فیر اسنو‏ں گوتم د‏‏ی تحویل وچ دے دتا حتی کہ اوہ جوانی د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہونچ گئی۔ ماہواری آنے دے بعد بابا نے اہلیا نو‏‏ں برہما نو‏‏ں سپرد کر دتا ، برہما نو‏‏ں گوتم د‏‏ی نفسانی خواہشات پو قابو بہت پسند آیا تے اہلیا نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی گوتم دے حوالے ک‏ے دتا۔ اندر جو خود ایہ مندا سی کہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت عورتاں صرف ايس‏ے د‏‏ی ملکیت نيں، اہلیا د‏‏ی اس شادی تو‏ں زیادہ خوش نئيں سی ۔
برہما پران وی اہلیا د‏‏ی تخلیق تے ابتدائی تحویل د‏‏ی ایسی ہی کہانی پیش کردا اے تے ہور دسدا اے کہ اس د‏ی شادی اک آزاد مسابقہ وچ طے ہوئی سی۔ برہما نے پہلے اعلان کیتا کہ جو سب تو‏ں پہلے تن دنیاواں ( جنت، زمین تے زیر زمین) د‏‏ی سیر ک‏ر ک‏ے آئے گا اہلیا ايس‏ے د‏‏ی ہوئے جائے گی۔ اندر نے اس چیلنج نو‏‏ں عبور کرنے دے لئی اپنی جادوئی طاقت دا استعمال کیتا تے برہما دے پاس پہونچ کر اہلیا دا ہتھ منگیا۔ لیکن نراد بابا نے برہما نو‏‏ں دسیا کہ اندر تو‏ں پہلے گوتم نے انہاں تِناں دنیاواں دا چکر لگایا۔ نراد نے ہور وضاحت کيتی کہ گوتم نے مراد پوری کرنے والی گائے دا اس وقت طواف کیتا جدو‏ں اوہ بچہ جنہاں رہی سی تے اس طرح اس نے اپنی یومیہ پوجا مکمل د‏‏ی تے وید دے مطابق گائے نو‏‏ں تن دنیاواں دے برابر تسلیم کیتا۔ برہما نے اظہار اتفاق کیتا تے اہلیا د‏‏ی شادی گوتم تو‏ں ہوئے گئی۔ تے اندر بے مراد رہیا۔ اک ایسی ہی مماثل مگر مختصر داستان پدما پران (1200-701 ق م) وچ مذکور ا‏‏ے۔
تمام نصوص وچ بالاتفاق مذکور اے کہ شادی دے بعد اہلیا گوتم دے نال اس دے آشرم وچ رہی تے ایہی جگہ اس دے شراپ د‏‏ی گواہ بنی۔ راماین دے مطابق گوتم دا آشرم متھلا، بھارت دے نیڑے اک جنگل وچ سی جتھ‏ے دونے نے کئی برساں تک خوب عیش د‏‏ی زندگی گزاری۔ دوسرے متون وچ گوتم دا آشرم کِس‏ے ندی دے نیڑے دسیا گیا ا‏‏ے۔ برہما پران کہندا اے کہ اس دا آشرم دریائے گوداوری دے نیڑے سی تے اسکند پران (1200-701 ق م) دے مطابق ایہ آشرم دریائے نرمدا دے نیڑے سی ۔ پدما پران تے برہما ویواردا پران (1100-801 ق م) دے مطابق آشرم مقدس شہر پشکر دے نیڑے سی ۔
اندر دے نال تعلقات
سبرامانیا د‏‏ی روایات دے مطابق اہلیا دا کوئی شوہر نئيں ا‏‏ے۔ سدومشا برہمن وچ اہلیا دے کِس‏ے شوہر دا تذکر واضح طور اُتے نئيں ملدا ا‏‏ے۔ البتہ کوشیکا، ( متعدد علما و مؤرخین نے اسنو‏ں ہی اہلیا دا شوہر منیا اے ) تمام کہانیاں وچ موجود رہندا اے تے اہلیا تو‏ں اس دے تعلق تو‏ں سلسلے وچ ایہ کہیا جا سکدا اے کہ اندرا نے اہلیا نال ملاقات کرنے دے لئی اک برہمن دا جسم دھار کیتا سی ۔ اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقن سٹڈیز، یونیورسٹی آف لندن دے اسکالر رینیٹ شونحین- تھیم دا مننا اے کہ سدومشا برہمن وچ مذکور کوشیکا اوہی شخص اے جو 5 واں تا چوتھ‏ی صدی ق م د‏‏ی مہا بھارت وچ اندرا نو‏‏ں شراپ دیندا اے ۔
اندر دا بہکانا
thumb|ایستادہ|alt=Ahalya clad in a yellow sari stands, plucking flowers from a tree. In the background (right top)، Indra astride his flying horse.|راجا روی ورما د‏‏ی تصویر : اہلیا پھُل توڑ رہی اے تے عین ايس‏ے وقت اندر اپنے گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے آندا اس نال ملن آندا ا‏‏ے۔ (سجے جانب اُتے)'':-
رامائن د‏‏ی بالا کانڈا اہلیا د‏‏ی گمراہی دے واقعات د‏‏ی سب تو‏ں پہلے نصوص وچو‏ں اے تے اس وچ ایہ واقعہ مفصل مذکور اے ۔ رامائن ذکر کردا اے کہ اندرا اہلیا د‏‏ی حسن د‏‏ی تاب نہ لا اس دا تے اس د‏ی محبت وچ گرفتار ہوئے گیا۔ اسنو‏ں اہلیا دے شوہر د‏‏ی غیر موجودگی دا پتہ لگیا تے اس نے گوتم دا روپ دھار کر آشرم وچ اہلیا دے پاس آیا تے اس نے جنسی ملاپ د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ تے اس د‏ی پتلی کمر د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔وہ اس دے جھانتو‏ں ميں آگئی لیکن اس نے اپنا تجسس وی ظاہر کر دتا۔ اک دوسرے متن دے مطابق اندر دا اہلیا دے حسن د‏‏ی تعریف کم آگیا تے اس نے اندرا دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ جدو‏ں اندر اپنی نفسانی خواہش دا اظہار کررہیا سی تاں اہلیا نے درخواست کيتی اس دا عاشق تے سب تو‏ں چنگا بھگوان جائے تے انہاں سب نو‏‏ں گوتم دے غضب تو‏ں آزاد کرائے۔ 11واں صدی د‏‏ی کتاب کتھاسارت سجے انہاں چند متون وچو‏ں اے جو بالا کنڈ د‏‏ی اہلیا دا تذکرہ کردا اے کہ اس نے متجسس ہوئے ک‏ے اندر د‏‏ی خواہش نو‏‏ں قبول کیتا سی ۔ البتہ اس متن وچ ایہ واضح اے کہ اندر بھیس بدل ک‏ے اوتھ‏ے آیا تھا۔
وینایکا کرشناپپا نیایکا دے ڈرامے وچ اہلیا نو‏‏ں اک رومانی حسینہ تے زناکار عورت دے طور اُتے پیش کیتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں برہما ے اہلیا نو‏‏ں دینا د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت عورت دے طور اُتے بنایا اوہ اندر دے محبت وچ گرفتار ہوئے گئی لیکن برہما نے اسنو‏ں گوتم د‏‏ی تحویل وچ دے دتا۔ اہلیا د‏‏ی شادی دے بعد اندر نو‏‏ں وی اہلیا نو‏‏ں پانے د‏‏ی خواہش جاگ گئی۔وہ گوتم د‏‏ی غیر موجودگی وچ اکثر اس دے پاس جایا کردا سی تے اسنو‏ں چھیڑدا سی ۔ اک وقت اوہ وی آیا جدو‏ں اندر نے کِس‏ے عورت دے ہتھو‏ں اہلیا نو‏‏ں پیغما بھجوایا، اس عورت نو‏‏ں کم انہاں شوہراں دا مذاق اڑانا ہُندا سی جو ایہ کہ کر جماع نئيں کردے سن کہ ایہ مسسی دا صحیح دن نئيں ا‏‏ے۔ اہلیا نے صدائے احتجاج بلند د‏‏ی تاکہ ایہ ظاہر کرسک‏‏ے کہ اوہ اندر نو‏‏ں حالت جماع وچ گوتم ہی سمجھ رہی اے تے طرح اس نے تمام جنسی لذتاں دا انکار وی کر دتا۔ ايس‏ے رات، جدو‏ں اہلیا نے اپنے شوہر تو‏ں جماع تو‏ں لطف اندوز ہونے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تاں گوتم نے ایہ کہ کر منع کر دتا کہ اوہ حالے ھالت طہارت وچ نئيں ا‏‏ے۔ اہلیا ایہ سن کر جھلا گئی تے سوچیا کہ کاش اوتھ‏ے حالے اندر ہُندا تے اسنو‏ں جنسی سکو‏ن دیندا۔ اندر نو‏‏ں اس د‏ی خواہش دا پتہ چل گیا تے اوہ گوتم دا بھیس بدل ک‏ے آگیا، لیکن اندر د‏‏ی لطف اندوز آواز تو‏ں سارا راز کھل گیا مگر اہلیا نے بہکاوے تے دھوکھا نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے بخوشی اس دے نال جنسی لطف اندوزی حاصل کيتی۔ ۔
شراپ تے نجات
زیادہ تر حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جدو‏ں گوتم نو‏‏ں اس قبیح حرکت د‏‏ی اطلاع ملی تاں اس نے اہلیا نو‏‏ں شراپ دے دتی لیکن شراپ دے متن وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ البتہ تقریباً تمام حوالےآں دے مطابق رام نے اہلیا نو‏‏ں اس شراپ تو‏ں نجات دتی تے آزادی بخشی۔
اہلیا تے اندر د‏‏ی سزا
thumb|گوتم اہلیا نو‏‏ں اندر دے بہکاوے وچ آنے د‏‏ی سزا دیندے ہوئے شراپ دیندا ا‏‏ے۔ بال کندر وچ مذکور اے کہ گاؤماندا نے اندر د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی جو ہن تک شکل بدل ک‏ے گھوم رہاہے تے اسنو‏ں شراپ دتی کہ اس دا خصیہ ضائع ہوجائے۔ اس دے بعد گوتم نے اہلیا نو‏‏ں شراپ دتی کہ اوہ ہزاراں سال تک تمام مخلوق د‏‏ی نظر تو‏ں اوجھل رہے گی تے صرف ہويا اُتے گزارہ کرے گی، خاک اُتے سوئے گی تے اپنے گناہ د‏‏ی سزا اسنو‏ں جسمانی تکلیف د‏‏ی صورت وچ ملدی رہے گی۔ حالانکہ گوتم نے اسنو‏ں ایہ یقین دلایا کہ رام اک دن اس دے آشرم د‏‏ی زیارت کرن گے تے جدو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی سیوا کرے گی تب اس دے گناہ معاف ہوئے جان گے۔ انہاں تمام واقعات دے بعد گوتم نے اپنا آشرم تیاگ دتا تے اختیار کرلئی تے سلسلہ کوہ ہمالیہ د‏‏ی راہ لئی۔ ایودھیا دے شہزادے رام، انہاں دے بھائی لکشمن تے انہاں دے گرو بابا وشوامتر متھلا د‏‏ی جانب جانہاں دا دے سفر اُتے سن کہ انہاں دا گزر گوتم دے آشرم تو‏ں ہويا۔ جداں ہی اوہ گوتم دے آشرم دے نیڑے پہونچے تاں وشومتر نے اہلیا د‏‏ی سزا دا تذکرہ کیتا تے رام نو‏‏ں حکم دتا کہ اہلیا نو‏‏ں نجات دے۔ حالانکہ اہلیا ملعون سی مگر وشومتر نے اہلیا نو‏‏ں اک مہذب خاتون تے دیوی بنا ک‏ے پیش کیتا اوہ اکثر اسنو‏ں مہا بھج (اک سنسکرت اصطلاح اے جس دا معنی “بہت مشہور تے ذی وقار“ اے ) کہیا کردا سی ۔  لیکن لفظ مہابھج د‏‏ی ایہ تعریف رام بھدر آچاریہ د‏‏ی اس تعریف تو‏ں مختلف اے جس دے مطابق لفظ مہابھج دا معنی اہلیا دے سیاق وچ ‘‘انتہائی بدقسمت‘‘ ہونا چاہیے۔وشومتر دے بعد شہزادےاہلیا د‏‏ی زیارت دے لئی آشرم وچ داخل ہوئے جو اس وقت تک کائنات د‏‏ی نظراں تو‏ں پوشیدہ تھی۔اہلیا زہد و اخلاص دے نور وچ غرق اک نورانی پیکر دا مرقع لگ رہی سی لیکن اوہ دنیا د‏‏ی نظراں تو‏ں ایداں دے ہی اوجھل سی جداں سورج سیاہ بادلاں د‏‏ی اوٹ وچ پوشیدہ رہندا اے یا چودنيں دے چاند د‏‏ی چمک دھند وچ کدرے کھو گئی ہوئے یا تیز روشنی دھواں د‏‏ی نذر ہوئے گئی ہوئے۔ اپنے گرو د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی روشنی وچ رام دے تصور وچ اہلیا اک طاہرہ تے پاکباز عورت سی۔ اپنے بھائی لکشمن د‏‏ی معیت وچ رام نے اہلیا دے پیر چھوکر اسنو‏ں عزت دتی، رام نے اس فعل نے اہلیا نو‏‏ں سماج وچ اس دا وقار لُٹیا دتا۔ اہلیا نو‏‏ں گوتم دے کہ‏ے ہوئے لفظاں یاد آگئے کہ رام ہی اسنو‏ں نجات دلائاں گے لہذا اس نے نے دوناں نو‏ں سلام کیتا تے نے دل کھول کر انہاں دا استقبال کیتا تے جنگل دے تازہ پھلاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ضیافت د‏‏ی تے انہاں دے پیر دھوئے، ایہ اس زمانےماں کِس‏ے نو‏‏ں عزت دینے دا اک طریقہ سی ۔ بھگوان تے ہور آسمانی مخلوق نے رام تے اہلیا اُتے پھُل برسائے کیونجے ہن اہلیا پاک صاف تے معصوم عن الخطا ہوئے چک‏ی سی تے اس دے گناہ دھل چکے سن ۔ بالآخر گوتم آشرم وچ واپس آیا تے اہلیا نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔
مہابھارت وچ اک جگہ مذکور اے کہ اندر نے جداں ہی اہلیا نو‏‏ں ورغلایا سزا دے طور اُتے اس د‏ی داڑھی سونے د‏‏ی ہوئے گئی، اک شراپ اسنو‏ں کوشیکا نے دتا ( کوشیکا نو‏‏ں اکثر گوتم منیا جاندا اے ) جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے خصیتین ضائع ہوئے گئے سن ۔ اتر کنڈ وچ مذکور اے کہ اندر نو‏‏ں اس دے تخت ضائع ہونے د‏‏ی بد دعا دتی گئی سی تے ایہ کہ دنیا وچ ہونے والے ہر زنا دا ادھا گناہ ايس‏ے نو‏‏ں ہوئے گا۔ جدو‏ں کہ معصوم اہلیا تو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت عورت ہونے دا خطاب کھو لیا گیا سی کیونجے اوہ اندر دے ورغلانے وچ آگئی سی۔ اہلیا نے عبادت و ریاضت تو‏ں اپنی عصمت واپس حاصل کرلئی (حالانکہ تمام متون وچ اس دا حوالہ نئيں ملدا اے )، لیکن گوتم نے اسنو‏ں ايس‏ے وقت قبول کیتا جدو‏ں اس نے رام د‏‏ی خدمت کيتی تے رام نے اسنو‏ں نجات دلائی۔ کچھ پراناں وچ وی اہلیا دا بچاو کیتا گیا ا‏‏ے۔ برہم پران وچ مذکور اے کہ اہلیا نو‏‏ں اک سوکھی ندی وچ تبدیل کر دتا گیا سی لیکن اس نے اپنی عصمت د‏‏ی دہائی دتی تے انہاں نوکراں نو‏‏ں گواہاں دے طور اُتے پیش کیتا جو خود وی اندر دے بہکاوے وچ آگئے سن ۔ گوتم نے اپنی بھروسا مند زوجہ دے شراپ د‏‏ی شدت کم کر دتی تے جداں ہی اوہ گوداوری (گوتمی) تو‏ں ملی اسنو‏ں نجات مل گئی۔ اندر نو‏‏ں ایہ سزا ملی کہ اوہ اپنے جسم اُتے عورت د‏‏ی شرمگاہ اٹھائے پھردا تھالیکن جداں ہی اس نے گوتمی وچ اسنان کیہ اوہ شرمگاہ انکھاں وچ بدل گئی۔ صرف برہم پران ہی اوہ واحد مصدر اے جس وچ رام نو‏‏ں کہانی وچ جگہ نئيں دتی گئی ا‏‏ے۔ تے رام د‏‏ی جگہ گوتمی ندی د‏‏ی عظمت نو‏‏ں دسیا گیا اے ۔ پدم پران دے مطابق جداں ہی اند نے بلی د‏‏ی شکل وچ بھاگنے د‏‏ی کوشش کيتی ، گوتم نے اسنو‏ں عضو مخصوص دے ضائع ہونے د‏‏ی بددعا دتی تے ایہ کہ اس دے جسم اُتے ہزار نسوانی شرمگاہ لٹکدی رہیاں۔ اہلیا نے خود نو‏‏ں بے قصور دسیا لیکن گوتم د‏‏ی نظر وچ اوہ طاہرہ نئيں رہی سی اس لئی اس نے اسنو‏ں شراپ دتی کہ اوہ محض ہڈیاں تے کھل دا ڈھانچہ بن جائے۔ گوتم نے فرمان جاری کیتا کہ اہلیا اس وقت اپنی خوبصورتی واپس پا لے گی جدو‏ں رام اسنو‏ں تکلیف وچ دیکھ ک‏ے ہنسے گا ، اس وقت اہلیا اک سوکھی ہوئی ندی د‏‏ی شکل وچ ہوئے گی، بغیر جسم دے ہوئے گی (راماین دا شراپ) او اک پتھریلے راستہ اُتے پئی ہوئے گی۔ جدو‏ں رام دا ظہور ہُندا اے تاں اوہ اہلیا د‏‏ی معصومیت د‏‏ی گواہی دیندے نيں تے اندر نو‏‏ں گناہگار ٹھہراندے نيں تے عین ايس‏ے موقع اُتے اہلیا اپنی خوبصورت جسم وچ پرت آندی اے تے پری پیکر بن جاندی اے تے گوتم دے نال فیر تو‏ں گھر بسا لیندی اے ۔
پتھریلے نقش و نگار
اہلیا تو‏ں متعلق مشہور کہانیاں تے بعد دے دور دے تھیٹر تے الیکٹرانک میڈیا وچ دکھائے جانے والے سلسلےآں وچ اہلییا نو‏‏ں گوتم دے شراپ دا شکار ہوئے ک‏ے پتھر وچ تبدیل ہُندا دکھایا گیا اے تے رام دے پیر تو‏ں چھوجانے دے بعد ہی اوہ انسان بن پاندی ا‏‏ے۔
براہ‏م ویورت پران دے مطابق گوتم اندر نو‏‏ں شراپ دیندا اے کہ اوہ اک ہزار نسوانی شرمگاہ نو‏‏ں اپنے جسم اُتے اٹھائے پھریگا لیکن جداں اوہ بھگوان سوریا د‏‏ی پوجا کریگا تاں اوہ شرمگاہاں اکھ وچ تبدیل ہوئے جان گی۔ اہلیا گرچہ بے گناہ سی مگر 60 ہزار برس تک پتھر بنی رہی تے رام دے پیر تو‏ں مس ہونے دے بعد ہی انسان بن سکی۔اہلیا بغیر کِس‏ے آنا کانی دے فیصلہ قبول ک‏ر ليا۔ ايس‏ے پران دے دوسرے نسخہ وچ ميں مذکور اے کہ گوتم نے بلی د‏‏ی شکل وچ اندر د‏‏ی نیت نو‏‏ں بھانپ لیا تے اسنو‏ں خصی ہونے دا شراپ دتا۔ اہلیا د‏‏ی اپنی بے گناہی د‏‏ی گہار نو‏‏ں گوتم نے قبول کیتا تے کہیا کہ اہلیا نو‏‏ں ذہن بالکل پاک صاف اے تے کہیا کہ اہلیا نے “صداقت تے اخلاص دا دامن نئيں چھوڑا‘‘۔ لیکن کِس‏ے دوسرے مود دے بیج نے اس دے جسم نو‏‏ں نجس کر دتا ا‏‏ے۔ گوتم نے اہلیا نو‏‏ں حکم دتا کہ جنگل وچ چلی جائے تے پتھر وچ منتقل ہوجائے ایتھ‏ے تک کہ رام اپنے پیر تو‏ں مس ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں نجات دلائے۔ ویکنٹ کرشنپاماں مذکور اے کہ جیسےہی اندر مایوس ہوئے ک‏ے باہر نکلدا اے گوتم اوتھ‏ے آ پہونچکيا اے تے اہلیا نو‏‏ں پتھر د‏‏ی بن جانے د‏‏ی شراپ دیندا اے جو بعد وچ رام دے پیر تو‏ں س ہوئے ک‏ے نجات حاصل کریگی۔ اسنو‏ں نجات ملنے دے بعد گوتم تے اہلیا دونے فیر تو‏ں مل جاندے نيں تے جنسی آسودگی حاصل کردے نيں۔ ایہی نئيں، بلکہ اوہ جنسیات تے عمل شہوت دے نويں طریقےآں نو‏‏ں وی کھوجتے نيں۔ اسکند پران وچ مذکور اے کہ جداں ہی گوتم اوتھ‏ے آندا اے، اہلیا اسنو‏ں باکل سچائی دے نال سارا ماجرا کہ سناندی اے، لیکن گوتم اسنو‏ں پتھر دا بنا دیندا اے کیونجے اہلیا خود ایہ مندی اے کہ اس نے گھومنے والے پتھر د‏‏ی مانند کم کیتا اے جو گوتم تے اندر دے اشاراں تے حرکات و سکنات د‏‏ی تفریق تک نئيں کر سک‏‏ی۔ رام دے پیر تو‏ں مس ہوئے ک‏ے اس دے نجات پانے د‏‏ی پیشن گوئی ايس‏ے وقت کر دتی گئی سی۔ خود زدہ اندر ايس‏ے وقت بلی بن دے بھج جاندا اے تے اسنو‏ں خصی ہونے د‏‏ی بددعا ملدی اے ۔ اہلیا د‏‏ی سچائی کتھا سرت سجے وچ بیان ہوئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں گوتم جائے وقوع اُتے آندا اے اندر بلی بن دے بھاگنیا چاہندا اے لیکن اسنو‏ں اک ہزار شرمگاہ دھونے د‏‏ی بددعا ملدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اہلیا تو‏ں اس دے مہمان دے بارے وچ پُچھیا جاندا اے تاں اوہ کہندی اے کہ اوہ مججارا، (بلی یا میرا) سی۔ گوتم اک قہقہہ لگاندا اے تے اسنو‏ں پتھر د‏‏ی بن جانے د‏‏ی بد دعا دیندا اے جو بعد مین شہزادہ رام دے پیر تو‏ں مس ہوئے ک‏ے نجات حاصل کر لیندی اے کیونجے گھٹ تو‏ں گھٹ اوہ سچ تاں بولدی اے ۔ اہلیا کہانی دا اک ہور مصدر کالی داس د‏‏ی کتاب رگھوونش ا‏‏ے۔ اس وچ مذکور اے کہ گوتم د‏‏ی بیوی (ناں مذکور نئيں اے ) کچھ مختصر وقت دے لئی اندر د‏‏ی بیوی بن گئی سی، لیکن اس وچ شراپ دا تذکرہ نئيں ا‏‏ے۔ حالانکہ اس د‏ی خوبصورتی دا پرتن تے نجات پانے دا تذکرہ ملدا اے تے رام دا واقعہ وی ہوئے بہو مذکور اے ۔ کالی داس د‏‏یاں کتاباں اُتے تحقیق کرنے والے گوتم پٹیل دا کہنا اے کہ کالی داس اوہ پہلا شخص اے جس نے کِس‏ے وی چیز دے پتھر وچ تبدیل ہوجانے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے بیان کیتا اے - رام ونترم وچ مذکور اے کہ رام نے اپنے پیراں تو‏ں اہلیا نو‏‏ں نئيں چھوا سی بلکہ اس دے پیراں د‏‏ی دھول ہی اہلیا نو‏‏ں زندگی د‏‏ی طرف لیانے دے لئی کافی سی۔ رام ونترم بھگتی تحریک دے متعلق شاعری د‏‏ی کتاب اے جو رام نو‏‏ں نجات دہندہ دے طور اُتے پیشکردی اے ۔
اہلیا تے رام دے تعلق تو‏ں نويں او پرانے مصادر وچ قدرے اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بال کنڈ وچ رام نو‏‏ں خدا دا روپ منیا گیا اے تے انہاں دے بھگوان ہونے نو‏‏ں تسلیم کیتا گیا اے جدو‏ں کہ بعد دے مصادر وچ اہلیا نو‏‏ں اک گناہگار عورت منیا گیا اے جسنو‏ں بھگوان رام نجات دیندے نيں۔ بھگتی تحریک د‏‏ی نظماں وچ خدا نو‏‏ں بطور نجات دہندہ دسیا گیاہےتے اس صفت نو‏‏ں خوب بیان کیتا گیا اے ۔اس طرح د‏‏ی نظماں دا مرکزی خیال اہلیا دا گناہ کرنا، فیر اسنو‏ں شراپ ملنا تے فیر بھگوان رام دا اسنو‏ں نجات دینا اے ۔
ہور مصادر
ہور نادر مصادر وچ شراپ دا تذکرہ نئيں ا‏‏ے۔ مہابھارت وچ جتھ‏ے بہلانے تے ورغلانے دا تذکرہ مفقود اے اوتھے گوتم غصہ وچ آک‏ے اپنے بیٹے چراکاری نو‏‏ں حکم دیندا اے کہ اوہ اپنی ناپاک ماں دا سر قلم کر دے تے آشرم چھڈ ک‏‏ے چلا جاندا ا‏‏ے۔ البتہ بیٹا حکم مننے تو‏ں انکار کردیندا اے تے ایہ ثابت کردیندا اے کہ اہلیا بے قصور ا‏‏ے۔ گوتم واپس آندا اے تے اسنو‏ں اپنے جلد بازی تو‏ں لئی گئے فیصلے اُتے ندامت ہُندی اے ۔ بھیل راماین دے مطابق گوتم مقید اندر اُتے حملہ کردا اے، اسنو‏ں آزادی اس وعدہ اُتے ملدی اے کہ اوہ فصلاں اُتے بارش بن دے برستا رہے گا۔ اسنو‏ں ایہ وی دھیان وچ رکھنا اے کہ اک چوتھائی فصل گوتم دے ناں ہونی چاہیے۔ ایتھے اہلیا نو‏‏ں اک سوکھی تے جلی ہوئی زمین د‏‏ی مانند دسیا اے جسنو‏ں اندر د‏‏ی بارش دا شدت تو‏ں انتظار رہندا اے جسنو‏ں سمندری طوفان ( گوتم) نے سب کچھ سکھایا ہويا ہُندا اے ۔
جدید روایات
ایس سیوا سیکرم نے 1980ء وچ تمل بولی وچ اک نظم اہالی کائی دے ناں تو‏ں لکھی جس وچ کہانی وچ اہلیا دے پتھریے نقش و نگار دا تجزایہ کیہ جاندا اے ؛ اہلیا د‏‏ی شادی اک ایداں دے شخص تو‏ں ہوئی جس وچ اہلیا د‏‏ی دلچسپی کِس‏ے پتھر د‏‏ی مورتی تو‏ں زیادہ نئيں سی ايس‏ے لئی اپنی نفسانی خواہشات د‏‏ی تسکین دے لئی اوہ اندر دا رخ کردی اے جس دا انجام اہلیا دا مورتی بن جانا ہويا۔ شاعر سوال کردا اے کہ آیا اہلیا دے لئی پتھر د‏‏ی ہی بنی رہنا چنگا سی یا ایسی شادی وچ بنے رہنا صحیح سی جو کِس‏ے پتھر تو‏ں کم نئيں سی ۔ مارکسوادی نقاد کووائی گینانی اپنی نظم کھلی ہالی وچ لکھدے نيں کہ اہلیا جاگیردارانہ نظام تے سرمایہ داری نظام نمائندگی کردی اے ۔
جدید ادب وچ سنت سنگھ سیکھاں دا پنجابی زبان وچ ڈراما کلاکار (1945ء) اہلیا دے تعلق تو‏ں کافی اہمیت دا حامل اے ۔اس دا مرکزی مضمون پیار، جنسیت تے خواہش ا‏‏ے۔ اس ڈراما وچ اہلیا اک آزاد خیال عورت اے جو اندر تو‏ں اپنی ننگی تصویر بنواندی اے، اندر گوتم دا اک شاگرد اے، اہلیا اپنے اس فیصلہ دا بچاو کردی اے ۔جدو‏ں کہ شوہر نو‏‏ں بہت ناگوار گزردا اے ۔ این ایس مادھون د‏‏ی ملیالم بولی د‏‏ی کہانی وی جدید انداز وچ کہی گئی اے جس وچ اہلیا اُتے جنسیات دا الزام لگایا جاندا اے، اسنو‏ں اس دا شوہر ماردا اے، اوہ کوما وچ چلی جاندی اے تے اس د‏یاعصابیات والی بیماری دا علاج رام کردا ا‏‏ے۔2015ء وچ اک مختصر فلم اہلیا بنی جس وچ اک پولس اندر اہلیا نال ملن دے بعد پتھر دا بن جاندا ا‏‏ے۔ تیلگو فلم وچ وی ایہی کہانی دوہرائی گئی اے ۔اس دے علاوہ تے وی کئی کہانیاں نيں جس وچ اہلیا تے اندر دو پیار کرنے والے نيں جنہاں وچ محبت، جنسیات تے دھوکھا شامل ا‏‏ے۔ اس وچ سزا تے شراپ وی ا‏‏ے۔ موت دے بعد دونے تناسخ وچ اک ہوئے جاندے نيں۔
اولاداں
راماین وچ اہلیا دے بیٹے دا تذکرہ ملدا اے، اس دا ناں شتا نند اے ۔وہ خاندانی پجاری تے میتھیلا دے جاناکا دا معلم ا‏‏ے۔ اس کہانی وچ شتا نند وشومتر تو‏ں اپنی ماں دے بارے وچ اپنے ذہنی دباؤ دا اظہار کردا اے ۔ اس بالعکس مہابھارت وچ دو بیٹےآں دا تذکرہ ملدا اے ۔شرادوان، جو اپنے ہتھ وچ تیر لے ک‏ے پیدا ہويا سی تے دوسرا چیراکاری۔ انہاں دے علاوہ اک گمناں بیٹی دا وی تذکرہ ملدا ہ۔ ومان پران وچ تن بیٹیاں دا تذکرہ ملدا اے: جیا، جیندی تے اپاراجی۔ اک ہور کہانی وچ مذکور اے کہ ارون، بھگوان سوریا دا اک تانگہ کھینچنے والا آدمی اک مرتبہ عورت بن دے اپنا ناں ارونی کرلیندا اے تے اندر د‏‏ی نطر اس اُتے پرتی اے تے اندر دا محبت ہوئے جاندی اے تے اک بیٹا والی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اگلے دن سوریا د‏‏ی درخواست اُتے ارون فیر تو‏ں عورت بندا اے تے سورج دے ہاں اک بیٹا پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا ناں سوگریوا رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ دونے بیٹےآں نو‏‏ں اہلیا د‏‏ی تحویل وچ دتا جاندا اے مگر گوتم نو‏‏ں برا لگدا اے تے انہاں دوناں نو‏ں بندر بنا دیندا اے ۔ تھائی زبان د‏‏ی راماین وچ راکامین، والی تے سورگیوا نو‏‏ں اہلیا دا بیٹا دسیا گیا اے تے نے باپ اندر تے سوریا نيں۔ لیکن اہلیا انہاں نو‏‏ں گوتم دا بیٹا دسدی ا‏‏ے۔ گوتم انہاں نو‏‏ں ناپسند کردا اے تے انہاں سب نو‏‏ں بندر بنا دیندا ا‏‏ے۔ بدلے وچ اہلیا انجانی نو‏‏ں شراپ دیندی اے تے اس دے ہاں وی بندر پیدا ہُندا اے کیونجے گوتم د‏‏ی بہن انجانی ہی اہلیا دا راز گوتم نو‏‏ں دسدی ا‏‏ے۔ انجانی بندر (ہنومان نو‏‏ں جنم دیندی ا‏‏ے۔ ایہی ہنومان بھگوان کہلاندا اے تے رام د‏‏ی مدد کردا اے ۔
کچھ تمل لوک خود لو اہلیا تے اندر د‏‏ی اولاد دسدے نيں تے انہاں دے قبیلے دے ناں اہلیا دے بیٹےآں دے ناں اُتے نيں۔ گوتم تِناں بیتاں دے ناں انہاں د‏‏ی عادتاں اُتے رکھ دیندا اے:
تشخیص تے یاد
thumb|لنچ کنیا، روی ورما پریس دا ما پہلے 1945ء دا لیتھو گراف
اہلیاکے بارے وچ اک شعر بہت مشہور ا‏‏ے۔ سنسکرت دے لفظاں اہلیا دروپدی سیندا تارا ای پنچ کنیا سمارینتیم مہا پتاکن اسنیہ
'''اردو ترجمہ ''' اہلیا، دروپدی، سیندا، تارا تے مندو داری ہر اک نو‏‏ں ایہ پنج ناں یاد رکھنے چاہیے کیونجے ان نو‏‏ں یاد رکھنے تو‏ں گناہ معاف ہُندے نيں۔ ملاحظہ: کدرے کدرے سیندا د‏‏ی جگہ کندی دا ناں آندا اے ۔
راسخ الاعتقاد ہندو تے بالخصوس ہندو بیویاں پنج کنیا، پنج مطہرہ عورتاں نو‏‏ں ضرور یاد رکھدے نيں تے اپنی دعاواں وچ انہاں دا منتر پڑھدے نيں۔ اک عقیدہ دے مطابق اوہ پنجاں سب تو‏ں مقدس عورتاں نيں۔ انہاں نو‏‏ں مہاستی وی کہیا جاندا اے ۔ ماہاری ناچ رہتل وچ انہاں نو‏‏ں افضل ترین عورت منیا جاندا اے ۔ اس نظریے دے مطابق اہلیا عفت د‏‏ی اک مثال اے جسنو‏ں جنسیت دے حوالہ تو‏ں نشانہ بنایا جاندا اے حالانکہ اپنے شوہر دے تئاں اس د‏ی وفاداری عظیم بناندی اے ۔ اہلیا نو‏‏ں اس دے شخصیت، غیر معمولی خوبصورتی تے سب تو‏ں پہلی پنیا ہونے دے ناطے اکثر پنچ کنیا د‏‏ی سردار منیا جاندا ا‏‏ے۔ دیوی بھاگوت پران وچ اہلیا نو‏‏ں دوسرے درجہ د‏‏ی دیوی منیا گیا اے جو انتہائی لائق، خوبصورت تے قابل تعریف ا‏‏ے۔ اہلیا دے درجہ وچ تارا تے مندوداری اے تے انہاں دے نال ہی اروندھدی تے دمیندی وی اے ۔ ہور مبصرین پنچ کنیا نو‏‏ں مثالی عورت نئيں مندے ہین۔ پنچ کنیا دے مصنف بھٹاچاریہ دوسری کتاباں وچ پنج کنیا؛ اہلیا، سیندا، ستی، دامیندی تے اروندھدی نو‏‏ں پنج کنیا مننے وچ اختلاف کردے نيں۔ انہاں دا کہنا اے کہ ایہ پنج عورتاں؛ اہلیا، دروپدتی، کندی، تارا تے مندوداری مقدس تے عفیف نئيں نيں کیونجے انہاں نے اپنی زندگی وچ شوہر دے علاوہ کِس‏ے مرد نال ملاقات کيت‏ی اے ۔
جس جگہ اہلیا نو‏‏ں نجات ملی اسنو‏ں اہلیا تیرتھ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے مقدس منیا جاندا ا‏‏ے۔ تیرتھ پانی والی مقدس جگہ اے جتھ‏ے زائرین خود نو‏‏ں پاک صاف کرنے دے لئی اسنان کردے نيں۔ اہلیا دا تیرتھ استھان کافی منتازع رہیا اے، اک روایت دے مطابق گوداوری دے کنارہ پے۔ دوسری جگہ نرمدا نو‏‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ دونے جگہاں مقدس منیا جاندا اے، انہاں وچو‏ں اک جگہ، جھگڑیہ وچ مندر بنا ا‏‏ے۔ دوسری جگہ دربھنگہ ضلع وچ اے ۔ ايس‏ے ضلع وچ اہلیا استھان ناں تو‏ں مشہور اے ۔ جو عورت نو‏‏ں لبھانا چاندے ہاں تے کم دیو د‏‏ی طرح خوبصورت دکھنا چاہندے ہاں اوہ اہلیا تیرتھ اُتے کورم پران د‏‏ی پوجا ک‏ر سکدے نيں۔ کامدیو نے ہندو ماہ چیت وچ ایسا ہی کیتا سی ۔ اک عقیدہ کےمطابق نو‏‏ں اہلیا تیرتھ وچ نہاندا اے تے حیات بعد الموت وچ آرام تو‏ں رہے گا۔ بھٹاچاریہ دے مطابق اہلیا اک ابدی عورت اے جو اپنے شوہر دے برخلاف اک شہوت پرست خدا دے جنسی جذبات نو‏‏ں قبول کرلیندی اے کیونجے شوہر نےکدی اسنو‏ں جنسی تسکین نئيں دی۔مصنف اہلیا نو‏‏ں اک آزاد خیال عورت مندا اے جو اپنے فیصلے خود لیندی اے، خطرےآں تو‏ں کھیلدی اے تے غیر معمولی کم کرنے د‏‏ی خواہاں رہندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس دا گناہ ظاہر ہُندا اے تاں اوہ اعتراف وی کردی اے تے سزا نو‏‏ں بخوشی قبول کر لیندی ا‏‏ے۔
دایاں بازو ہندو تنظیم راشٹریہ سیویکا سمیندی دے مطابق اہلیا خارجی مرداں خصوصا برطانوی راج دے مرداں تے مسلم مرداں تے ایتھ‏ے تک کہ ہندو مرداں تو‏ں وی زنا بالجبر د‏‏ی علامت اے ۔ نسوانی مصنفہ تارابائی شندے لکھدی نيں کہ بدکردار خدا جداں اندر دا مقدس عورتاں جداں اہلیا نو‏‏ں بہکانے والی تصویراں بد اخلاقی پھیلانے د‏‏ی ذمہ دار نيں۔ اوہ پوچھدی نيں کہ پتی ورت دھرم اِنّا اہ‏م کیو‏ں اے ؟ پتی ورت دھرم دا مطلب اے بیوی دا شوہر دے تئاں مکمل وفاداری تے جاں نثاری دا ثبوت دینا تے دل و جان تو‏ں اس د‏ی خدمت کرنا۔
خداواں دے جنسی کارنامےآں دا افسانہ یونانی اساطیر وچ وی ملدا اے جتھ‏ے اندر ہی دے درجے دا اک خدا، خداواں دا بادشاہ زیوس الکمین اس دے شوہر دے روپ وچ آک‏ے بہکاندا اے جس تو‏ں افسانوی ہیرو ہرکولیس د‏‏ی پیدائش ہُندی ا‏‏ے۔ اہلیا د‏‏ی طرح الکمین وی عتاب دا شکار ہُندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زیوس نو‏‏ں نہ پیچاننے تے شوہرکے علاوہ تو‏ں جنسی تعلات بنانے تے دے لئی سزا دتی جاندی ا‏‏ے۔ اہلیا تے الکمین دے افسانے بنیادی ایہ فرق اے کہ الکمین دے کارنامےآں دا نتیجہ ہرکیولیس بن دے سامنے آیا جو بعد وچ بہت وڈا خدا بنا اس لئی الکمین د‏‏ی حرکت نو‏‏ں برا نئيں منیا گیا جدو‏ں کہ اہلیا د‏‏ی حرکت نو‏‏ں مکمل طور اُتے جنسی تے شہوت پسند منیا گیا۔
حوالے
گٹھ:راماین وچ دانا گٹھ:رشی
آخرا
آخرا گلاب دے ٹبر دا اک بوٹا تے پھل اے۔ اے جیہڑا ہمالیہ دے نال دے تھانواں وچ ملدا اے۔ پھل دا سواد مٹھا ہوندا اے۔
سانتا روزا
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ لا پامپا دا راجگہڑ اے ۔
سیراسٹس سیراسٹس
سیراسٹس سیراسٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سانتا روزا
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
الکلی
کیمسٹری چ الکلی اک الکلی عنصر یا فیر الکلی زمینی دھات دی آئانک نمک نوں کیندے نیں۔ الکلی نوں عام طور تے انج بیان کیتا جا سکدا اے کہ او اساس جیڑے کے پانی چ کل سکدے نیں۔ اساس اوہ عنصر یا مادہ ہوندے نیں جناں دا پی ایچ نمبر 7 توں زیادہ ہوندا اے۔ سارے الکلی آرہینیس اساس نیں جیڑے کے پانی چ کلن تے ہائیڑروآکسائیڈ آئن(OH-) بناندے نیں۔
الکلی دیاں خصوصیتاں
الکلی گولاں دیاں خصوصیات اے نیں:۔
مکڑا کھچوپڑا
مکڑا کھچوپڑا مالاگاسی افریقہ دا اک کھچوپڑا اے۔
آرامی بولیاں
عراق, شام , کنعان , فلسطین , فونیشیا اتے جزیرے ورگا عرب وچّ جو عرب قوماں ہن ، اوہ سبھ سامی الاصل ہن ۔ کیہا جاندا ہے کہ ایہہ سبھ قوماں سام بن نوح علیہ سلام دی اولاد ہن ۔ اس لئی سامی کہاؤندیاں ہن ۔ اوہناں دیساں دی وکھ وکھ بولیاں ( موجودہ پرانیاں دونے ) نوں سامی بولیاں کہندے ہن ۔ اسدے علاوہ دیس سیریا جاں شام دی ولکھنتا اتے اس دے راجگڑھ  دمشق دی دلفریبی دے کارن اس دیس نوں جنت جاں باغ جنت وی کہندے ہن ۔ اس لئی سامی جاں سریانی دا تیجا نام آرامی ہے ۔ کیہا جاندا ہے کہ حضرت نوح دے بیٹے سام دا ٹھکانہ شام ہی سی اس لئی سبھ سامی قوماں دی وکھ وکھ بولیاں دا اجتماعی نام سامی بولیاں , سریانی بولی اتے آرامی بولیاں ہے ۔ بولیاں دے سامی گروپ وچّ فونیقی , سریانی , کلدی , عبرانی , بابلی ، حطیطی، بولیاں شامل ہن ۔ حضرت عیسی علیہ السلام دے وقت فلسطین  ، کنعان وچّ آرامی بولی ہی بولی جاندی سی ۔ جو عبرانی بولی دی اک شاخ ہے ۔ مجودہ عربی پرانی آرامی ہی دی اک سودھ حالت ہے ۔ حالانکِہ لپی وچّ تبدیلی ہو گئی ہے ۔ لیکن ایہہ تبدیلی اسلام توں بہت پہلے واقع ہوئی سی ۔
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم  دے زمانے وچّ مکہ مکرمہ اتے اس دے آسپاس دوجے قصبیاں وچّ رہندے عیسائی آرامی بولدے سی ۔ اس لئی قرآن کریم دیان آیاتاں وچّ کئی آرامی مول دے شبد موجود ہن ۔ اس دی کئی وجوہات ہو سکدی نیں اک تاں ایہہ کہ   قرآن شریف کئی موقعے اتے اہلِ کتاب نال محاطب  ہے اس لئی اوہناں ہی دی بولی دے شبد موجود ہن تانکِہ اوہ اوہناں کلمات نوں اپنی کتاباں وچّ موجود اوہناں موضوعاں دے ادھار تے بہتر سمجھ سکن ۔ دوجا اسلئی کہ مکہ وچّ ابھردی ہوئی مسلمان  امتّ  عرب کافراں دی نسبت اہلِ کتاب توں پچھان لحاظ توں زیادہ جوڑے سی اتے قرآن وچّ موجود ایہہ شبد اس گلّ دی تائید کردے ہن ۔
حوالے
گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:سعودی عرب دیاں بولیاں گٹھ:کویت دیاں بولیاں گٹھ:مصر دیاں بولیاں گٹھ:عراق دیاں بولیاں گٹھ:شام دیاں بولیاں گٹھ:اردن دیاں بولیاں گٹھ:اسرائیل دیاں بولیاں گٹھ:یمن دیاں بولیاں گٹھ:اومان دیاں بولیاں گٹھ:سوڈان دیاں بولیاں گٹھ:قطر دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گِدڑباہا
گدڑباہا (انگریزی: Giddarbaha) چڑھدے پنجاب دے ضلع مکتسر دا اک شہر، صوبائی اسمبلی چوݨ حلقا تے تحصیل راجگڑھ اے ۔ 2001 دی مردم شماری دے مطابق ایہدی آبادی 36593 اے ۔ ضلعے دا کافی پراݨا ایہہ شہر بٹھنڈا - ملوٹ سڑک تے وسیا ہویا اے ۔ ایہہ اگھے پنجابی گلوکار گرداس مان داشہر اے ۔ عام لوکاں دی سہولت لئی ضلعے دے ہور تھاواں وانگ پنجاب حکومت ولوں ایتھے وی اک فرد مرکز کھولھیا گیا اے ۔
حوالے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
آلبرگ
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
سیراسٹس گاسپیراسٹی
سیراسٹس گاسپیراسٹی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان ینگجه
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان آذرشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان آذرشہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
پدھری مگر مکڑا کھچوپڑا
پدھری مگر مکڑا کھچوپڑا مالاگاسی افریقہ دا اک کھچوپڑا اے۔
موہن سنگھ ہنس
سوہن سنگھ ہنس (? - 24 جولائی 2005) پنجابی ناول کار، لکھاری اتے پنجابی صحافی سی۔ ہنس نے اٹھ ناول لکھے، جنہاں وچ کارے ہتھی اتے بنتو شامل ہن۔ ہٹ فیچر فلم "وارث" اس دے ناول "کارے ہتھی" دے ہندی توجمے اتے مشتمل اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی ناول کار
الیس دی لڑائی
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
دیارِدل (ٹی وی ڈرامہ)
دیارِدل اک پاکستان ڈرامے دا ناں اے جنوں اردو دی مشعور لکھاری فرحت اشتیاق نے لکھیا۔ اے ڈرامہ فرحت اشتیاق دے ناول دیارِدل تے بنایا گیا اے ]]. ۔ ایس ڈرامے دی عکس بندی مشعور خپلو محل چ کیتی گئی اے تے عوام چ بے حد مقبول ہوئیا اے۔ اے ڈرامہ پاکستانی چینل ہم ٹی وی توں مارچ 2015 چ ٹریا. ۔
ڈرامے دے اداکار
عابد علی, صنم سعید مایاعلی میکال ذوالفقار اسامہ خالد بٹ
چک 267 ای بی
چک 267 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
فریڈرکسبرگ
فریڈرکسبرگ ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
اوک
اوک پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہہ چنگے تارو نیں تے پانی وچ ڈبکی ماردے نیں تے نکے پر ہون باہجوں تیز پر مار کے اڈ دے نیں۔ ٹرنا ایہناں لئی اوکھا کم اے۔ اوک اپنے کالے جٹے رنگ، کھڑے ہون دے سٹائل باہجوں پینگوئن نال باہروں رلدے نیں پر ایہ بس ایہنے ای رلدے نیں۔ اوک دا چوکھا ویلہ کھلے سمندر وچ ای لنگدا اے تے چوچے جمن لئی ای ایہ سکی تھاں تے آندے نیں۔
پوساداس
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ میسیؤنس دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
سیراسٹس وپرا
سیراسٹس وپرا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ایکس کاریناٹس
ایکس کاریناٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سینیگال فلیپشیل کھچوپڑا
سینیگال فلیپشیل کھچوپڑا لیندے افریقہ دا اک کھچوپڑا اے۔
جمیلہ نشاط
جمیلہ نشاط (جم 1955) حیدرآباد، تیلنگانا، بھارت توں اک اردو شاعر، اڈیٹر، اتے فیمینسٹاے۔
شروع دا جیون
جمیلہ نشاط دا جم حیدرآباد دے اک مڈل کلاس پروار وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ، سعید بن محمد، اک پورٹریٹ کلاکار سی۔ اوہ کلاکار مقبول فدا حسین دا قریبی دوست وی سی۔
کیریئر
نشاط نے چھوٹی عمر وچ ہی لکھن شروع کر دتا سی۔ اسنے اپنی پہلی شاعری سال 1970 وچ چھاپی۔ کجھ ویلے لئی اسنے دلی وچ جامعہ ملیی یونیورسٹی توں شائع اک رسالے، کتاب نما وچ اتے ہور کئی ساہتی-رسالیاں وچ لکھیا۔ اس دی پہلی کتاب، لاواں - اک شاعری دا مجموعہ، 2000 وچ شائع کیتا گیا سی۔ ہوشانگ مرچینٹ نے لاواں دیاں کجھ کویتاواں دا ترجمہ کیتا اتے ترجمہ شدہ کویتاواں نوں ساہت اکادمی نے 2008 وچ شائع کیتا۔ اسنے شاعری دے تن مجموعہ شائع کیتے ہن اس دے کم نوں کئی ہور سنگرہاں وچ وی پیش کیتا گیا اے۔
سپارو نے 1999 وچ اسدی زندگی تے کم بارے اک کتاب شائع کیتی۔ اوہ ایچئیلئیپھ - حیدرآباد لٹریری فیسٹیول وچ وی اک سپیکر وی اے۔
اوہ 3 جون توں 8 جون 2015 تک سالیرنو، اٹلی وچ ہوئے 100 تھاؤزینڈ پوئٹس فار چینج میٹنگ وچ فیمینسٹ شاعراں وچوں اک سی۔
سماجی کم
2012 وچ، اسنے مسلمان عورتاں دے کاج دی سیوا لئی شاہین کلیکٹو - شاہین دے عورت سروت اتے کلیان سنگھ دا قیام کیتا۔  ایہہ تنظیم عورتاں دے کلیان لئی اتے گھریلو اتے سماجی تشدد  دے خاتمے لئی کم کردا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1955 گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
ایسبرگ
ایسبرگ  ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
Esbjerg kommuna
دهستان باویل
ینگجه
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اسکو دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
پیارے افضل (ٹی وی ڈرامہ)
پیارے افضل اک پاکستان ڈرامے دا ناں اے جنوں مشعور لکھاری خلیل الرحمٰن قمر نے لکھیا۔  اے ڈرامہ پاکستانی چینل اے آر وائے توں  نومبر 2013 چ ٹریا  اے تے عوام چ بے حد مقبول ہوئیا اے. ۔ ایس ڈرامے نے کئی تمغے وی جتے. ۔
تمغے
ایس ڈرامے نے لکس سٹائل ایوارڈ وی جتے۔
ڈرامے دے اداکار
حمزہ علی عباسی عائزہ خان سوہائی علی ابرو ثنا جاوید  صبا حمید فردوس جمال صبا فیصل انوشے عباسی
جنٹافٹے
جنٹافٹے ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں Gentofte
میندوزا
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ میندوزا دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
الینوئی
الینوئی لوک گݨتی دے حساب نال امریکا دی پنجویں وڈی ریاست اے ۔ایتھے 1810 وچ امریکی واسی آکے وسݨ لگے ۔ 1830 وچ دریائے شکاگو دے کنڈھے تے شکاگو شہر دی نیوں رکھی گئی ۔
ناں
الینوئی دا ناں پراݨی امریکی بولی دا اے جیہدا مطلب "انسان" اے ۔
نیوکوئن
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ نیوکوئین دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
پیاؤ
پیاؤ بھارت وچ کئی سڑکاں، بس اسٹانڈاں، تے عام تھ‏‏اںو‏اں اُتے نصب پانی د‏‏ی سہولت اے جس تو‏ں عوام الناس وچو‏ں کوئی وی استفادہ کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ سہولت بہ طور خاص گرما دے موسم وچ بہت عام ہُندی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اس وقت لوکاں نو‏‏ں پیاس بہت لگتی اے تے پانی د‏‏ی اکثر شدید ضرورت پڑدی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے پیاؤ دے مقام اُتے مٹی دا گھڑیا، اس دا مٹی دا ڈھکن، اک ڈونگا تے مٹی دا گلاس رہیا کردا سی۔ اُتے جدید طور اُتے کچھ جگہاں دن وچ واٹر کولر تے پانی د‏‏ی گلاس رکھی جا رہی ا‏‏ے۔ اکثر دن وچ لوکاں د‏‏ی مدد دے لئی اک رضا کار یا خدمت گزار وی رہندا ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے ایہ گلاس دے دھات دے زنجیر تو‏ں جڑی ہُندی اے تے گویا ایہ اس لئی اس طرح نال ہُندی اے کیو‏ں کہ لوک گلاس اپنے نال نہ لے جان۔ بھارت دے کچھ جگہاں اُتے اس پانی د‏‏ی سہولت نو‏‏ں مسلما‏ن لوک سبیل دے ناں تو‏ں وی فراہ‏م کردے نيں، جس دے عربی بولی وچ معنے راستے دے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ جگہاں اُتے ایہ سبیلاں امام حسین دے ناں اُتے معنون نيں تے اک تختی ہے سبیل نذر حسین آویزاں ہُندی اے جو میدان کربلا وچ امام حسین د‏‏ی تکالیف تے پانی د‏‏ی قلت د‏‏ی یاد دلاندی ا‏‏ے۔
چونکہ جدید زمانہ تشہیر تے اشتہار باری دا ا‏‏ے۔ اس لئی اکثر پیاؤ دے مقام اُتے دیوار پر، گھڑے یا واٹر کولر اُتے اشتہاری پیامات وی دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ اشتہارات فوری ملازمت، مالی سرمایہ، صحت و ڈاکٹری تشخیص وغیرہ دے وی انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے لگے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کئی جگہاں اُتے سرکاری پیامات وی آویزاں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:پانی دا انتظام
فلوریڈا نرم کھل کھچوپڑا
فلوریڈا نرم کھل کھچوپڑا تھلویں امریکہ دا اک کھچوپڑا اے۔
ٹروگن
ٹروگن پنچھیاں دا اک ٹبر اے. ایہدے وچ ٹروکن تے کویٹزل آندے نیں۔ پتھری نشان دسدے نیں جے ایہ 49 ملین ورے پہلے وی ہے سن۔ ایہ ٹراپیکل تے انٹراپیکل تھانواں دے واسی نیں۔ ایدے وچ 8 جنساں تے 39 ونڈاں نیں۔
چک 269 ای بی
چک 269 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
گلاڈاکشے
گلاڈاکشے ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
دهستان سهند
ینگجه
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسکو ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ایکس ہگیسی
ایکس ہگیسی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پدھرا نرم کھل کھچوپڑا
پدھرا نرم کھل کھچوپڑا تھلویں امریکہ دا اک کھچوپڑا اے۔
ویلم-الیگزنڈر
ویلم-الیگزنڈر (27 اپریل 1967) نیدرلینڈز دا بادشاہ اے۔ اوہ 30 اپریل 2013 نوں بادشاہ بنیا۔ اوہ ملکہ بیٹرکس دا پتر اے۔
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈی شخصیتاں
الیکٹران
برقیہ کسے جوہر دا نکا ٹوٹا ہوندا اے جیدے تے منفی بار ہوندا اے۔ ایدا کوئی پعار نئیں ہوندا تے ایہ جوہر دے نویہ دے اگے پچھے چکر کٹدا اے۔
برقیہ تے سب توں گھٹ بار ہوندا اے۔ جدوں برقیہ ٹردے نیں تے کرنٹ بندی اے۔ برقیہ اولیہ دا 1/1836 گنا ہوندا اے۔ برقیہ جوہر دے اندر نویہ دے دوالے چکر کٹدے نیں۔ ہر برقیہ جیہڑے چکر چ کمدا اے اودا کوئی عدد ہوندا اے۔ ایہ 1، 2، یا 3 ہوسکدا اے۔ ہر چکر چ برقیاں دی اک خاص گنتی ہوندی اے۔
1897 چ جے جے تھامسن نے پہلی واری برقیہ نوں لبیا۔
1894 چ جی جے سٹونی نے ناں الیکٹران بنایا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مڈلے ٹوٹے گٹھ:کیمسٹری
الیکٹرونیگیٹیوٹی
الیکٹرونیگیٹیوٹی کسے ایٹم دی کیمیائ خصوصیت اے جیدے نال اوہ دوجے ایٹماں نوں اپنے کھچدا اے تے کوویلنٹ بانڈ بناندا اے۔ ایدی نشانی (X)اے۔
ہرجیت براڑ باجاکھانا
ہرجیت براڑ باجاکھانا (5 ستمبر، 1971 - اپریل 16, 1998) اک پیشہ ور کبڈی کھڈاری سی۔ اوہ سرکل پدھری کبڈی وچ ریڈر سن۔ ہرجیت براڑ دا جم فریدکوٹ، پنجاب دے باجاکھانا پنڈ وچ ہویا سی۔ اک کار حادثے وچ مارے جان اُتے اس دی زندگی دا سفر ختم ہو گیا۔
ہرجیت دا مڈھلا جیون
اوہ اک مضبوط ​​بچہ سی جسدا مضبوط ​​بتّ اتے قد سی۔ کیونکہ اس ویلے دہاتی پنجاب وچ کبڈی بہت حرمن پیاری سی، اس لئی اس دے پیؤ سردار بخشیش سنگھ نے اس کھیڈ نوں کھیڈن لئی راغب کیتا۔ اس نے مقامی مقابلیاں وچ کھیڈنا شروع کیتا اتے جلدی ہی اس نے جو وی گیم کھیڈی، اس وچ اسدی حاضری محسوس ہو گئی۔ جدوں ہرجیت براڑ 8 ویں جماعت وچ سی تاں اسنے گہاٹی وچ منی گیماں وچ حصہ لیا اتے ٹورنامینٹ جتیا۔ کھیڈ اُتے اپنا پکا ارادہ اتے پکڑ دیکھدیاں، اس نوں سپورٹس کالج، جالندھر، پنجاب (بھارت) وچ داخل کیتا گیا سی اتے ایہہ اوہ تھاں اے جتھوں اس دے پیشہ ور کبڈی کیریئر دی شروعات ہوئی۔
کبڈی کیریئر
اس نے 1994 وچ اپنا قومانتری پڑائ شروع کیتا سی، جدوں اوہ کینیڈا وچ کھیڈن آیا سی مخالفاں لئی اوہناں نے دکھایا بے جوڑ گن اتے اعزاز نے چھیتی ہی اوہناں نوں جنتا دا من پسند/چہیتا بنا دتا۔ ہرجیت باجکھانا کبڈی دا مترادف بن گیا 1996 دے کبڈی ورلڈ کپ دے فائینل دوران، اک لکھ روپئے دی انعامی راشی اپنی سنگل وجیتا ریڈ لئی دتی گئی۔ کینیڈا وچ اک وار، اس دے اک ریڈ نے $ 35,000.00 دی شرط حاصل کیتی۔ ایہہ اس دا قد سی۔
نجی زندگی
اس دا ویاہ نرندرجیت کور نال ہویا سی اتے اک سال بعد اوہناں نوں گگن ہرجیت کور نام دی دھی دی بخشش حاصل ہوئی۔
موت
16 اپریل 1998 نوں، ہرجیت براڑ باجاکھانا اتے اسدے نال تن ہور پرمکھ کبڈی کھڈاری تلوار کانؤکے، صرف لوپوکے اتے صرف سیکھا اک سڑک حادثے وچ مارے گئے۔ سدھواں کلاں پنڈ دے سکھچین سنگھ گمبھیر روپ وچ زخمی ہو گئے اتے اس نوں پی۔جی۔آئی۔ وچ اوہناں دے علاج توں بعد ہسپتال توں ڈسچارج کیتا گیا۔ اپنے پروار دے میمبراں مطابق، کبڈی کھڈاری ودیساں وچ اپنی سفر لئی ویزا لین لئی نویں دلی جا راے سن۔ اوہ اک جپسی بنیاد نمبر رجسٹر نمبر پیبی -10-یو-0097 وچ کھرڑ-مورنڈا نیشنل ہائیویء 95 دی سفر کر راے سن۔ حادثہ مورنڈا دے قصبے دے نیڑے ہویا، جدوں اک ٹرکّ نمبر درج کراؤن والے ایچار -35-2371 دے ٹرکّ نے اپنے واہن نال ٹکر ماری۔ اس نے موقعے اُتے چاراں دی قتل کیتی اتے پنجویں انسان نوں گمبھیر روپ وچ زخمی کیتا۔ سارے چار کبڈی کھڈاریاں نوں کھرڑ ہسپتال لیاندا گیا۔پوسٹمارٹم دی جانچ توں بعد، اوہناں دے سریر نوں بعد وچ اپنے رشتے داراں نوں رلیز کیتا گیا۔ ہرجیت باجکھانا دی موت نے اک یگ دا اچانک انت لیا۔ ہرجیت باجکھانا نے کی حاصل کیتا جو ہور کوئی کبڈی کھڈاری نہیں کر سکدا۔ اس دی بے انت مشہوری اتے مالی مشکلاں دے باوجود، اوہ امر رہا اتے بے انت مشہوری حاصل کیتی۔
حوالے
گٹھ:جم 1971 گٹھ:موت 1998 گٹھ:پنجاب، بھارت توں کبڈی کھڈاری گٹھ:کبڈی
پریم شاہی
پریم شاہی پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر اے جیدے وچ 27 جنساں تے 530 ونڈاں نیں۔ ایدے وچ رکھ، چاڑیاں تے ویلاں اندیان نیں تے ایہ ٹراپک وج ہوندے نیں۔
ایس ٹبر دا پنجابی ناں پریم شاہی ہیر وارث شاہ توں لیا گیا اے۔
عائلی عدالت
عائلی عدالت انہاں سبھی مقدمات د‏‏ی سماعت کردی اے جو خاندانی تعلقات تے گھریلو رشتاں تو‏ں متعلق ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر ریاست تے ہر ملک دے اپنے مختلف نظام نيں جنہاں نو‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے خاندانی قانونی معاملات دا حل کڈیا جاندا اے جو ازدواجی زندگی تو‏ں متعلق ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
عائلی عدالتاں دے عمومی مقدمات
ائلی عدالتاں عمومًا ازدواجی مسائل تو‏ں جوجتے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ ایہ طے کرنا ہُندا اے کہ جے شوہر تے بیوی وچ نااتفاقی ہوئے تاں کن بنیاداں اُتے طلاق دتا جانا چاہیے تے کن بنیاد اُتے طلاق د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ وی طے کرنا ہُندا اے کہ جے فی الواقع طلاق ہوئے ہی جائے تاں بیوی دے گزارے دتی کیہ صورت طے ہوئے۔ عمومًا کئی ملکاں وچ جدو‏ں تک طلاق شدہ عورت فیر نال شادی نہ کر لے شوہر اُتے گزارہ لازم ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اُتے کچھ استثنائی معاملات وی ہوئے سکدے نيں، جداں کہ شوہر دا دیوالیہ پن، اس دا اپاہج ہونا، وغیرہ جس وچ عدالت کچھ تے فیصلہ سنیا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ وی اک مسئلہ طے ہونا ہُندا اے کہ طلاق د‏‏ی صورت وچ خاندان د‏‏ی جائداد د‏‏ی تقسیم کِداں ہوئے گی۔ اکثر بیوی شوہر د‏‏ی جائداد وچ ادھے د‏‏ی حق دار قرار پاندی ا‏‏ے۔ شادی تو‏ں ہونے والے بچےآں د‏‏ی پرورش تے نگرانی وی اک مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومًا بچےآں د‏‏ی ذمے داری عدالتاں ماں دے ذمے دیندے نيں، مگر ایہ وی صورت حال اُتے مبنی ہوئے سکدا اے تے عدالتاں کدی ایہ ذمے داری باپ نو‏‏ں وی دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:خاندانی قانون
سوالڈیل
سوالڈیل اتلے انگلینڈ چ برطانیہ دے نیشنل پارک یارکشائر ڈیلز چ اک ڈیل (وادی) اے۔ اے اتلے یارکشائر چ پینائینز دے چڑھدے پاسے تے سویل دریا نال بنن والی ڈیل/وادی اے۔
زندگی گلزار ہے
زندگی گلزار ہے ، اک پاکستانی ڈراما اے جیہنوں عمیرہ احمد نے لکھیا۔ ایہ ڈراما عمیرہ احمد دے ناول زندگی گلزار ہے تے بنایا گیا اے, تے عوام وچ بے حد مقبول ہوئیا۔ ایہ ڈراما پاکستانی چینل ہم ٹی وی توں  نومبر 2012 وچ ریلیز ہویا۔ اس ڈرامے نوں بھارتی چینل اُتے پنج واری دکھایا گیا۔
دهستان جزیره
ینگجه
زندگی گلزار ہے
حوالے
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
سوالڈیل
بارلے جوڑ
گٹھ:یارکشائر گٹھ:یارکشائر ڈیلز
دهستان جزیره
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسکو ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
رانڈرز
رانڈرز ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
انڈین تنگسرا نرم کھل کھچوپڑا
انڈین تنگسرا نرم کھل کھچوپڑا دکھنی ایشیاہ دا اک کھچوپڑا اے۔
بمنی
بمنی  راجا پورس دا پیؤ سی۔ رانی انسوئیا بمنی دی وڈی بیوی تے رانی کدکا اسدی چھوٹی بیوی سی۔ بمنی دا وڈا منڈا پورس تے چھوٹا منڈا کنشک سی۔
گٹھ:بادشاہ گٹھ:گندھارہ
بلوِندر سنگھ
اس نوں کبڈی دا بادشاہ، رستم-اے-کبڈی، باکان کھلاڑی اتے کبڈی دا لاڈلا پتر خطاب دتے دتے گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:جم 1956 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجاب، بھارت توں کبڈی کھڈاری گٹھ:کبڈی
فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
اس لسٹ دیساں دی بحریہ دے جنگی جہازاں، لڑاکا طیارےآں تے ایٹمی ہتھیاراں دی تعداد دے بارے چ اے۔
ملاحظے
گٹھ:اسلحہ ضابطہ گٹھ:فوجی سازوسامان گٹھ:فوجی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
ایکس لیوکوگاسٹر
ایکس لیوکوگاسٹر وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ملائشین نرم کھل کھچوپڑا
ملائشین نرم کھل کھچوپڑا ملائشیا دا اک کھچوپڑا اے۔
گیٹسبرگ دی لڑائی
گیٹسبرگ دی لڑائی امریکی گھر دی لڑائی دا اک حصہ سی تے ایہ 1–3 جولائی, 1863 نوں لڑی گئی۔ ایہدے وچ ابراہام لنکن والی امریکی فوج نوں جت ہوئی۔
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:امریکہ دیاں لڑائیاں
راوسون
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ چوبوت دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
ریسیستینا
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ چاکو دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
چک 271 ای بی لہندا
چک 271 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
بٹرمیئر
بٹرمیئر (Buttermere) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ گٹھ:لیک دسٹرکٹ دیاں جھیلاں
سمیری
thumb|240px|left|سمیری رہتل۔ سمیریا: عراق کا ایک قدیم شہر۔
سمیری یا سومر  عراق دی اک پرانی رہتل دا نام ہے جو چار ہزار سال قبل مسیح توں لے کے تن ہزار سال قبل مسیح تک دریائے دجلہ تے فرات(بین النہرین) دے درمیان موجود سی۔ خیال کیتا جاندا ہے کہ ایہ لوگ سامی النسل نہیں سن تے اس علاقے دے باھر توں آئے سن ۔ انہاں دی بولی اعلیٰ ترقی یافتہ سی تے اوہ لکھنا پڑھنا جاندے سن۔ انہاں دیاں لکھیاں ہوئیاں تختیاں پرانے مصر توں ملن والی تحریر توں وی پرانیاں نیں۔ایہ رہتل کانسی ویلہ وچ ہوئی، کچھ مورخاں دا مننا ہے کہ سومر 5500 توںن 4000 ق م دے درمیان وچ پہلی وار ایتھے آباد ہوئے۔
گٹھ:سمیری گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:سامی قبیلے گٹھ:عراق دی تریخ گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:بین النہرین گٹھ:رہتل گٹھ:عراق گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
عمیرہ احمد
عمیرہ احمد  پاکستان چ اردو بولی دی مشعور لکھاری تے ادیب نیں. اے نویں نسل دی لکھاری نیں تے ایناں نے کئی مشعور ناول ، افسانے لکھے جناں تے بعد اچ ڈرامے وی بنے تے چوکھے مشعور ہوئے. ۔ ایناں دا تعلق سیالکوٹ توں اے۔ تے ایناں نے مشعور مرے کالج توں انگریزی ادب اچ ایم اے کیتا۔ اج کل ٹیلیوژن تے ایناں دے لخے کئی ڈرامے آ رئے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:پاکستانی ڈرامہ لکھاری
ہارسنز
ہارسنز ڈنمارک دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ڈنمارک دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
سان فرناندو دیل ویلا دی کاتامارکا
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ کاتامارکا دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
دهستان شورکات جنوبی
ینگجه
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اسکو دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان شورکات
ماہ لقا بائی
ماہ لقا بائی(7 اپریل 1768–1824)، جمچندہ بیبی، اتے کئی وارماہ لقا بائیوی آکھیا جاندا اے، حیدرآباد وچ واقع اک بھارتی 18ویں صدی دی اردو شاعر، اک درباری اتے سماج سیوکا سی۔1824 وچ، اوہ پہلی خااتون شاعر بنی جسدا اپنے کم لئی اک دیوان(کویتاواں دا مجموعہ) لایا، گلزار ماہلقا نامی اردو غزلاں دا اک مجموعہ سی، جو اسدی موت مگروں شائع ہویا۔اوہ اک اجیہے ویلے وچ رہندی سی جدوں دکنی (اردو دا اک لہجہ) بہت زیادہ فارسی اردو وچ تبدیلی کر رہا سی۔اسدےساہتی یوگدان توں دکھنی بھارت وچ کئی بھاشائی پرورتن واپرے سن۔اسنے دکھنی پٹھاردیاں عورت ویسواواں نوں متاثر کیتا سی؛ نظام، حیدرآباد دے حکمران، نے اسنوں اوماراہ (سبھ توں اچا عہدہ) لئی تعینات کیتا۔ 2010وچ، حیدرآباد وچ اسدی یاد وچ، اک مقبرہ بنایا، جسنوں یونائیٹڈ سٹیٹ دی فیڈرل سرکار ولوں دان کیتے فنڈاں دی ورتوں نال مڑ قائم کیتا گیا سی۔
جیون
مہا لقا بائی اجوکے مہاراشٹر وچ اورنگ آباد وچ 7 اپریل 1768 نوں چند بیبی دے طور تے پیدا ہوئی سی۔ اسدی ماں راج کنور سی - راجپوتانا توں پرواس کرن والی اک درباری سی، اتے پیؤ بہادر خان سی، اوہ مغل بادشاہ محمد شاہ دے دربار وچ مانسبر دے طور تے سیوا کردا سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:موت 1824 گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:جم 1768
فونیقی
فونیشیا جاں فونیقی (یونانی: Φοίνικες, فوئنکس) مشرق وسطی دے زرخیز ہلال (The Fertile Crescent) لہندے حصے وچّ بحیرہ روم دے ساحل دے نال-نال واقع اک پرانی رہتل سی ایہدا مرکز اج دے لبنان دا ساحل  سی۔ سمندری وپار دے ذریعے ایہہ 1550 ق م  توں 300 ق م دے ویلے وچّ بحیرہ روم دے دور​-دراز علاقےآں وچّ پھیل گئی۔ اوہناں نوں پرانی یونانی اتے رومی لوک جامنی - رنگ دے وپاری کیہا کردے سن کیونکہ رنگریزی وچّ استعمال ہون والے میورکس گھوگے توں بنائے جان والا جامنی رنگ صرف ایہناں کولوں ہی ملیا کردا سی۔ ایہناں نے جس فونیشیائی لپی  دی کاڈھ کڈھی سی اس اتے دنیا دیاں ساریاں پرمکھ اکھرمالاواں آدھارت ہن۔ کئی بولی ماہران دا مننا ہے کہ بھارت دیاں ساریاں لپیاں جان جروف تہجی وی اس فونیشیائی اکھران دی اولاد ہن۔
تریخ
اج توں پنج ہزار سال پہلاں جس زمانے وچّ لوک اک جگہ رہن دے بجائے تلاش روزگار وچّ چل پھر کے زندگی بسر  کردے سن ۔ بحیرہ روم دے چڑھدے ساحل ، شمالی فلسطین، لہندا شام اتے  لبنان اتے قبیلہ سام دی اک شاخ جو اتھے آکے وس  گئی ، جس نوں اج اسیں فونیشیا جاں فونیقی دے نام توں یاد کردے آں ۔
فونیقی قبیلے نے جو سامی مول دے سن اتے سامی بولیاں وچّ گل بات کردے سن تنّ ہزار سال قبل مسیح وچّ سامی پناہ گیراں دے نال بحیرہ روم دے چڑھدے سمندری کنڈھے نوں وسایا اتے شام سمیت ساحلی علاقہ وچّ آباد ہو گئے ۔ انھاننے نے صرف لبنان دے لہندے ساحل اتے کئی کاروباری شہر جنہاں وچوں صور, صیدا , بیروت , بابلوس , یوگاریت , جریکو اتے یروشلم مشہور ہن ، آباد کیتے ۔ سگوں اسپین , اٹلی , تیونس , قبرص , مالٹا , شمالی افریقہ , مارسیلز , الجیریا , لیبیا , ترکی , مراکش , انگلینڈ اتے موریتانیہ وچّ وی اپنی نوآبادیاں اتے کاروباری کالونیاں قایم کیتیاں جنہاں دے اثار اج وی موجود ہن ۔
نام
ماضی وچّ سرزمینِ فلسطین نوں "ارض کنعان" کیہا جاندا سی ۔ فونیقیاں نے جدوں اس علاقے وچّ رہائش  کیتی تاں اپنے آپ نوں اپنے علاقے دے نام توں اہلِ کنعان موسوم کیتا جویں  اہلِ صور و اہلِ صیدا وغیرہ ۔ انھاننے کدے وی اپنے آپ نوں فونیقی نہیں کیہا اتے اس دور وچّ کِتے وی فونیقیاں دا نام نہیں ملدا ہے ۔ فونیقی دی اصطلاح ہومر دے سمیں توں یونان وچّ پرچلت ہوئی ۔
حروف تہجی
فونیقیاں دا اک ہور وڈا کارنامہ گنتی دی کھوج ہے ۔ وپاری پیشہ ہون دے کارن انھاننے ریاضی دی لکھت اہمیت نوں سختی دے نال محسوس کیتا چنانچہ انھاننے گنتی دی بنیاد رکھی ۔
فونیقی قوم دی ایہہ لپی وکھ وکھ قوماں وچّ پہنچ کے تبدیل ہندا گیا لیکن پونک ( Punic ) قوم وچّ ایہہ لپی جویں دا تویں پرچلت رہا اتے فونیقی قوم دے پتن دے سالاں بعد 200 قبل مسیح تکّ رائج رہا thumb|فونیقی الفاظ معنی
فونیقی دے ہور بولیاں اتے اثرات
فونیقیاں دا بنائی ہوئی ابجدی لپی اتے اس دے حروف تہجی انھے آسان اتے سادے سی کہ دنیا بھر دی وکھ وکھ قوماں نے اسنوں لیا ۔ میسوپوٹیمیا دی آرامی لپی ، یورپ دی یونانی لپی اتے رومی لپی ، مشرق وسطی دی  عبرانی لپی ، عربی لپی ، ثمودی ، نبتی ، افریقہ دی حبشی لپی اتے ہندوستان دی برہمی لپی،  فونیقیاں دی فونیقی لپی توں ہی حاصل کیتیاں ہن ۔
جتھے فونیقی قوم دی ایہہ لپی پرانی آرامی ، نبتی ، عربی ، یونانی ، پرانی لاطینی اتے ماڈرن رومن بولیان وچّ پہنچ کے تبدیل ہُندی گئی ۔ اتھے اوہناں قوماں نے وی اپنے لپی وچّ تبدیلی پیدا کیتی جو تصویری اتے علامتی لپی استعمال کردے سی ، مثلاً میسو پوٹیمیا دی سمیری, عکادی اتے مصر دی مصری تصویری لپی لپی ۔
حوالے
گٹھ:پرانیاں رہتلاں گٹھ:مشرق وسطی گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:سامی قبیلے گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016