cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اُردو دی ابتدائی نشوونما وچ ترکاں دا حصہ
اس دے عہد وچ ترکی تے ہندوی کلچر وچ اختلاط تے امتزاج دا عمل تیز تر تے نتیجہ خیز ہويا۔ ايس‏ے تہذیبی اختلاط تے امتزاج دے نتیجے وچ اک نوخیز بولی ادبی بولی دے مرتبے نو‏‏ں پہنچی ا‏‏ے۔ دکنی دے ناں تو‏ں جانے جانے والی اس بولی دا خمیر عربی، فارسی تے ترکی دے علاوہ مراٹھی تلگو تے کنڑ زباناں تو‏ں اٹھدا ا‏‏ے۔ انہاں مقامی زباناں وچ مراٹھی اک جدید ہند آریائی بولی اے جس تو‏ں اختلاط کوئی عجب نئيں ۔ لیکن تلگو تے کنڑ خالص دراوڑی خاندان تو‏ں متعلق زباناں نيں۔ انہاں تو‏ں اختلاط اک غیر معمولی امرہے ۔ ایہی دکنی بولی د‏‏ی خصوصیت اے جو اسنو‏ں اردو تو‏ں مختلف کردی ا‏‏ے۔ محمد قلی قطب شاہ نے دکنی تے تلگو بولی وچ شاعری کيتی۔ اسنو‏ں اردو دا پہلا صاحب دیوان شاعر ہونے دا اعزاز وی حاصل اے ۔ اس د‏ی کلیات وچ مثنوی، قصیدہ، مرثیہ غزل دے علاوہ نوحے تے سلام وی ملدے نيں۔ اس د‏ی شاعری وچ مقامی رسوم تے رواج، عید، نوروز، بسنت تے قدرتی مناظر اُتے وی نظماں ملدی نيں۔ اس دے کلام سادگی، سلاست تے روانی دے نال نال تشبیہ تے استارہ تے وصف نگاری دا عنصر پایا جاندا ا‏‏ے۔ قطب شاہاں وچ محمد قلی دے بعد اس دا جانشین اس دا نواسہ عبداﷲ قطب شاہ ہويا عبداﷲ قطب شاہ دے وی اردو تے فارسی دیوان ملدے نيں۔
یہ کہیا جاسکدا اے کہ ہندوستان تے بالخصوص دکن وچ اولاً بہمنی سلطنت تے بعد وچ عادل شاہی تے قطب شاہی دے تحت ترکاں نے اردو بولی تے ادب د‏‏ی نشوونما تے ترویج تے ترقی وچ نہ صرف غیر معمولی کردار ادا کيتا اے بلکہ اردو نو‏‏ں ادبی بولی د‏‏ی حیثیت دلانے وچ تاریخی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
۱): http://coinindia.com/gallaries-ghaznavid.html ۲): محمد قاسم فرشتہ۔تریخ فرشتہ(جلد اوّل) مترجم عبدالحئی خواجہ۔ مکتبہ دیوبند۔۱۹۸۳ ؁ء ص۲۰۳۔۹۹ ۳): پروفیسر عبدالقادر سروری۔اردو د‏‏ی ادبی تریخ۔دوسرا ایڈیشن ۱۹۷۵ ؁ء ۔ شیخ محمد عثمان اینڈ سنز ۔ سری نگر۔ص ۵۲ ۴): پروفیسر عبدالقادر سروری۔اردو د‏‏ی ادبی تریخ۔دوسرا ایڈیشن ۱۹۷۵ ؁ء ۔ شیخ محمد عثمان اینڈ سنز ۔ سری نگر۔ص ۶۱ ۵): محمد قاسم فرشتہ۔تریخ فرشتہ(جلد اوّل) مترجم عبدالحئی خواجہ۔ مکتبہ دیوبند۔۱۹۸۳ ؁ء ص۴۱۷ ۶): محمد قاسم فرشتہ۔تریخ فرشتہ(جلد اوّل) مترجم عبدالحئی خواجہ۔ مکتبہ دیوبند۔۱۹۸۳ ؁ء ص۴۱۸ ۷): محمد حسن ۔ قدیم اردو ادب د‏‏ی تنقیدی تریخ۔ اتر پردیش اردو اکادمی لکھنو۔۱۹۸۶ ؁ء۔ص۵۵ ۸): ڈاکٹر محمد علی اثر۔ دکنی شاعری۔ حسامی بک ڈپو حیدرآباد۔۱۹۹۵ ؁ء۔ ص ۱۳ ۹): نصیر الدین ہاشمی۔ دکن وچ اُردو۔ قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان۔۱۹۷۵ ؁ء۔ص ۴۶ ۱۰): پروفیسر عبدالقادر سروری۔اردو د‏‏ی ادبی تریخ۔دوسرا ایڈیشن ۱۹۷۵ ؁ء ۔ شیخ محمد عثمان اینڈ سنز ۔ سری نگر۔ص ۹۶ ۱۱): محمد قاسم فرشتہ۔تریخ فرشتہ(جلد دوّم) مترجم عبدالحئی خواجہ۔ مکتبہ دیوبند۔۱۹۸۳ ؁ء ص۸۶ ۱۲): جمیل جالبی۔ تریخ ادب اردو۔ جلد اوّل۔ ایجوکیشنل پبلشنگ ہاؤس دہلی۔۱۹۷۷ ؁ء۔ص۳۸۱ ۱۳): محمد قاسم فرشتہ۔تریخ فرشتہ(جلد دوّم) مترجم عبدالحئی خواجہ۔ مکتبہ دیوبند۔۱۹۸۳ ؁ء ص۴۵۷ ۱۴): محی الدین قادری زور۔ اردو شہ پارے۔ ادارہ ادبیات اردو۔ص ۸۰ ۱۵): جمیل جالبی۔ تریخ ادب اردو۔ جلد اوّل۔ ایجوکیشنل پبلشنگ ہاؤس دہلی۔۱۹۷۷ ؁ء۔ص۳۸۲ ۱۶): نصیر الدین ہاشمی۔ دکن وچ اُردو۔ قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان۔۱۹۷۵ ؁ء۔ص
گٹھ:اردو
بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
ایہ دنیا بھر چ بحری جنگی جہازاں دی تعداد بلحاظ ملک اے۔
لونپانی مگرمچھ
لونپانی مگرمچھ آسٹریلیا تے ایشیاء دی کج تھاواں تے ہوندا اے تے اے سب توں وڈا ریپٹائیل اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 16 فٹ / (5 میٹر) لماں تے ایدا جوکھ 2000 کلوگرام دے دوالے ہوندا اے۔
بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:اسلحہ ضابطہ گٹھ:فوجی سازوسامان گٹھ:فوجی لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:بحریہ
دنیا بھر میں برسرکار بحری جنگی جہازوں کی تعداد
لونپانی مگرمچھ
بارلے جوڑ
گٹھ:مگرمچھ
اومیو
اومیو سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
امبڑی
امبڑی انور مسعود دی لکھی ہوي پنجابی نظم اے۔ ایہ اوہناں دی شاعری دی کتاب میلہ اکھیاں دا وچ 1974 نوں چھپی۔ امبڑی ماں دے پیار اتے لکھی گي اے۔
کہانی
اک جاتک ماں نوں لڑ کے گھر توں سکول آندا اے پر فیر وی ماں اودے ل‎ئی روٹی پیجدی اے۔
پوُری نظم
ما سٹر: اَج بڑی دیر نال آیاں ایں بشیریا!
ایہ تیرا پنڈ اے تے نال ای سکول اے
جائں گا توُں میرےے کولوں ہڈیاں بھناں کے
آیاں ایں تُو اَج دوونویں ٹلیاں گھسا کے
بشیرا: منشی جی میری اِک گل پہلں سُن لو
اکرمے نے نھیر جیہا نھیراَج پایا جے
مائی نوں ایہ ماردا اے تے بڑا ڈاہڈا ماردائے
اَج ایس بھیڑکے نے حد پئ مکائی اے
اوہنوں مارمار کے مدھانی بھَن سُٹی سوُ
بندے کٹھے ہوے نیں تے اوتھوں پج گیائے
چُک کے کتاباں تے سکوُل ول نسیائے
مائی ایہدی منشی جی گھر ساڈے آئی سی
مُونہہ اُتے نیل سن سُجا ھویا ہتھ سی
اکھاں وچ اتھرو تے بُلاں وچ رَت سی
کہن لگی سوہنیا وے پتر بشیریا
میرا اک کم وی توں کریں اج ہیریا
روٹی میرے اکرمے دی لئ جا مدرسے
اَج فیر ٹُر گیا اے میرے نال رُس کے
گھیؤ وچ گُنّھ کے پراؤنٹھے اوس پکاے نیں
ریجھ نال رِنھیاں سُوآنڈیاں دا حلوہ
پونے وچ بَنھ کے تے میرے ہتھ وچ دَتی سُو
ایہو گل آکھدی سی مُڑ مُڑ منشی جی
چھیتی نال جائیں بیبا’دیریاں نہ لائیں بیبا
اوہدیاں تے لُو سدیاں ہون گیاں آندراں
بھکھا بھانا اج او سکولے ٹُر گیااے
روٹی اوہنے دتی اے میں بھجا لگا آیا جے
گٹھ:انور مسعود
دهستان ورگهان
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
چک 323 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
صوبہ اقتوبے
سویت یونین دی سابق ریاست تے اج دے وسطی ایشیا دے دیس قازقستان دے 17 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 14 صوبے تے 3 شہر نیں ۔ صوبہ اقتوبے قازقستان دے 17 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز اقتوبے شہر اے ۔
گٹھ:قازقستان گٹھ:قازقستان دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ترکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:صوبے ریاستاں
بلوا
بلوا جاں ہجومی قتل  اک گروہ جاں بھیڑ ولوں کسے انسان نوں بناں نیاں عمل اپنایاں موت دی سزا دین نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ مجرم نوں بھیڑ ولوں سزا دین جاں کسے گروہ نوں ڈراؤنا، دھمکاؤنا، بھے-بھیت کرنا، دبکاؤنا لئی کیتا جاندا اے۔ ایہہ گروہ دا سماجی کنٹرول قائم کرن لئی ورتیا جاندا سرے دا روپ اے۔ایہہ قتل عوامی تماشے دے مظاہرہ نال کیتے جاندے ہن۔ ایہہ ات گردی دا اک روپ اے اتے قانون ولوں سزا یوگ اے۔ ہر سماج وچ ہجومی قتل جاں ہجومی تشدد دیاں واقعے دیکھیاں جاں سکدیاں ہن۔ left|thumb|جارجیا وچ ہجومی قتلاں دا شکار تن جنے، 1890 امریکہ وچ افریکن امریکیاں دے پھانسی دین نال قتل ویہویں صدی دی شروعات پنرسرجنا دے یگ ویلے عامَ دہرائے جان والی گل بن گئے سن۔ اس ویلے جد دکھنی صوبے افریکن امریکناں نوں قانونی طور تےبھید-بھاو تھوپ رہے سن اتے اوہناں نوں بھجاؤن لئی اپنے نویں آئین تیار کر رہے سن ۔ اس ویلے بہتے ہجومی قتل گوریاں دیاں بھیڑاں ولوں کیتے گئے جس دا نشانہ کالے لوک سن اتے عامطور تے شکی لوکاں نوں مقدمہ چلن توں جاں گرفتار ہون توں پہلاں ہی چھڑا لیا جاندا سی۔ ایہناں کاروائیاں دا مکھ مقصد سیاسی سندیش دے روپ وچ گوریاں دی چڑھت اتے کالیاں دی نربلتا دے روپ وچ ساہمنے آؤندا سی۔ ہجومی قتلاں دیاں فوٹوواں کھچے جانا جاں اوہناں دا پوسٹکارڈاں دے روپ وچ چھپنا امریکہ وچ ایہناں کاریاں نوں ودھاؤن دا ہی کم کردا سی۔ کروپی جاں ایرکھا دا شکار لوکاں نوں کئی وار گولی مار دتی جاندی جاں زندہ جلایا جاندا جاں پھر دکھی کرکے کٹّ-وڈھّ دتا جاندا ۔ کجھ معاملیاں وچ تاں کٹے-وڈھے سریر دے انگ لوکاں نے یادگار وجوں وی سنبھال لئے سن۔ خاصکر پچھم وچ ہورناں گھٹ گنتیاں جویں مول امریکناں، میکسیکناں جاں ایشیئناں نوں ہجومی قتلاں دا نشانہ بنایا گیا۔ دکھنی صوبیاں وچ سبھ توں ودھ ہجومی قتل کیتے گئے۔
نرکتی
ہجومی قتل لئی انگریزی شبد Lynch ورتیا جاندا اے جو کہ امریکن انقلاب ویلے ہوند وچ آیا۔ کریا Lynch واکانش " Lynch Law" توں نکلی اے، جو کہ " بناں مقدمے، ابھیوگ توں سزا دینا " توں آئی اے۔ thumb|267x267px|دنگیباز پیرش جیل توڑدے ہوئے 1891, لوسیانیا ہر سماج وچ قتلاں سمیت غیر قانونی سزاواں دین دے کئی روپ ہندے ہن۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جرم
ڈبا مچھی
ڈبہ مچھی ہڈی مچھی دی اک چورس ونڈ اے۔
ادی دھرم
ادی دھرم تو‏ں مراد ادی برہمو سماج کے مذہب ( আদি ব্রাহ্ম সমাজ ) برہم ازم د‏‏ی پہلی ترقی تے انہاں وچ سدھارن برہمو سماجیت پسند وی شامل نيں جو ہیمندر ناتھ ٹیگور دے متاثر ہوئے ک‏ے فرقہ پرستی دے بعد 1878 وچ برہم ازم وچ دوبارہ شامل ہوگئے سن ۔ ایہ برٹش انڈیا وچ پہلی منظم ذات پات تو‏ں مبرا تحریک سی تے اس نے بنگال تو‏ں آسام ، بمبئی ریاست (جدید سندھ ، مہاراشٹرا تے گجرات ) ، پنجاب تے مدراس ، حیدرآباد ، تے بنگلور تک پھیل گئی۔
عقائد
اس دا تصور کدی وی  ذات پات دے خلاف  تحریک دے طور اُتے نئيں ہويا سی ، بلکہ اوہ تمام "لوکاں دے وچکار تفریق" تے وقت تو‏ں مبرا تے بغیر کِس‏ے شکل دے اک خدا دے تحت اک جدید تعلیم یافتہ سیکولر ہندوستانی قوم د‏‏ی بنیاد ، تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں ادھی دھرمیس (یا اس دے پیروکار) کہندے سن ۔ اگرچہ ادی دھرم دا نظریہ ہندو مذہب دے ہور اصلاحی "فرقےآں" د‏‏ی طرح سطحی طور اُتے مماثلت رکھدا اے جو "اک خدا دے مختلف رستےآں" د‏‏ی گل کردے نيں ، لیکن ادی دھرم دے بنیادی عقائد ادی دھرم تے برہ‏م مذہب نو‏‏ں پیلا تو‏ں اگے ہندوستان دے نو مذاہب وچ سب تو‏ں کم عمر قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔
بنیادی ادی دھرم دے نظریا‏تی عقائد وچ جو برہمنی ہندو ازم تو‏ں مختلف نيں انہاں وچ شامل نيں:
ادی دھرم دے بانی
ادی دھرم مذہب دا آغاز رام موہن رائے ، دیبندر ناتھ ٹیگور تے پرسانہ کمار ٹیگور نے کیتا سی ۔
آزادی دے بعد دے واقعات (1947–)
1947 د‏‏ی تقسیم ہند کے بعد ، اس خطے دے لئی ادی براہمو دھرم ہیڈ کوارٹر لاہور تو‏ں نويں دہلی منتقل ہويا ، بابو راج چندر چودھری (جس نے بابو این سی رائے د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی) دے خاندان دے آدی بہمو برہمن د‏‏ی اولاد ایتھ‏ے آباد ہوگئی۔
ادی دھرم دا مستقب‏‏ل
برہمو مذہب د‏‏ی ادی دھرم تحریک اج 8 لکھ تو‏ں زیادہ پیروکاراں دے نال برہمو پیش رفت وچ سب تو‏ں وڈی تحریک ا‏‏ے۔ ادی دھرم نے نہ صرف ہندوستانی نیشنل کانگریس پارٹی بلکہ انہاں د‏‏ی مخالفت دے ہندوتوا دے ایجنڈے نو‏‏ں وی فروغ دتا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی سیاست وچ اس د‏ی بنیادی شراکت دا خلاصہ ہندوستان دے اک صدر نے کیتا۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1848ء دیاں تاسیساں گٹھ:نويں ہندو مذہبی تحریکاں گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:بھارت د‏‏ی مذہبی تنظیماں گٹھ:برہمو شخصیتاں گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
پاکستان دا جغرافیا
پاکستان لموچی ایشیا دا اک دیس اے ۔ ایہدے جغرافیے وچ سمندر، ساحل، پہاڑ، پٹھار، دریا، دوٓب، میدان، جنگل، صحرا تے گلیشیئر شامل نیں ۔ پاکستان دا کل رقبا 803,940 مربع کلومیٹر اے جیہڑا برطانیا تے فرانس دے کُل رقبے دے برابر اے ۔ پاکستان دے  کل زمینی بارڈر دی لمبائی 6,774 کلومیٹر اے ۔ جیہدا 523 کلومیٹر چین نال، 2912 کلومیٹر بھارت نال، 2430 کلومیٹر  افغانستان نال تے 909 کلومیٹر ایران نال لَگدا اے ۔ عرب سمندر نال پاکستان دی ساحلی پٹی 1046 کلومیٹر لمبی اے ۔
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
سوڈوسیراسٹس
سوڈوسیراسٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گاولے
گاولے سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
دهستان گویجه بل
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان گویجه
امریکی مگرمچھ
امریکی مگرمچھ امریکہ دا اک وڈا مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 11.2 فٹ / (3.4 میٹر) لماں تے ایدا جوکھ 76 توں 360 کلوگرام دے دوالے ہوندا اے۔
بوراس
بوراس سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ضلع کچھی
ضلع کچھی پاکستان دے صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
تھرلمیئر
تھرلمیئر (Thirlmere) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ گٹھ:لیک دسٹرکٹ دیاں جھیلاں
السواٹر
السواٹر (Ullswater) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
وپرا البیکورنوٹا
وپرا البیکورنوٹا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 401 ای بی
چک 401 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
امب
امب گرم دیساں چ ہوݨ والا گُدے تے گڑک والا پھل اے ۔ اوس رکھ نوں وی امب کہندے نیں جیدے تے ایہ پھل لگدا اے ۔ ایہدا اصل دیس دکھنی ایشیا اے۔ ایدیاں کئی قسماں گرم دیساں چ ہوندیاں نیں۔اینوں کھان توں مگروں ایدے شربت اچار وی بناۓ جاندے نیں۔ سندڑی, دوسہری, انور رٹول, چونسہ, لنگڑا, فجری ایدیاں پنجاب چ جانیاں پچھانیاں قسماں نیں۔ اسداپھل مئی دے انت چ بزار آن لگ جاندا اے۔ تے اگست تک ریندا اے ۔
رکھ
امب دا رکھ 35-40 میٹر تک اچا جاندا اے تے ایدا ریڈیس 10 میٹر تک ہوندا اے۔ ایس رکھ دی جوکھا لمماں جیون ہوندا اے۔کج قسماں 300 وریاں تک پھل دیندیاں نیں۔ جڑاں 20 فٹ تک ڈونگیاں جاندیاں نیں۔ پتے 15-35 سینٹی میٹر لمے تے 6-16 سینٹی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں۔ پکیا پھل رنگ تے ناپ چ فرق رکھدا اے۔ پکن تے اپنی قسم نال پیلا مالٹائي ہرا یا سوا ہوسکدا اے۔ پکے امب چوں مہک آندی اے۔ ایدے اندر ایدا بی یا گٹک ہوندی اے۔
پھیلاو
امب ہزاراں ورھیاں توں ہندستان تے پنجاب چ اگایا جاریا اے۔۔ چڑدے ایشیاء اے ٹعائی ہزار ورے پیلاں اپڑیا۔ دسویں صدی چ چڑدے افریقہ تے فیر برازیل، میکسیکو تک اپڑ گیا ۔ ایس ویلے 1000 دے نیڑے امب دیاں قسماں نیں۔
فیدا
100 گرام امب چوں 70 کلو کیلوری طاقت لبدی اے۔ کئي وٹامن ایدے چ نیں۔
ہوند
گرم دیساں چ جنے پھل ہوندے نں اوناں چ ادھا پاسہ امباں دا اے۔ 2001 چ 23 ملین ٹن دے نیڑے امب ہویا ۔ دنیا دے ادے دے نیڑے امب ھندستان چ ہوندے نیں ۔
امب دی پیداوار دے لحاظ نال دیساں دی لسٹ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پھل فروٹ گٹھ:پنجاب دے پھل
دهستان اوجان شرقی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
سودرتالیے
سودرتالیے سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ضلع بونیر
بونیر پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
اسکلستونا
اسکلستونا سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
وپرا البیزونا
وپرا البیزونا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گھڑیال
گھڑیال ھندستان دا اک وڈا مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 11 توں 15 فٹ / (3.5 توں 4.5 میٹر) لماں تے ایدا جوکھ 159 توں 181 کلوگرام دے دوالے ہوندا اے۔
قلعہ ثمرقند
قلعہ سمرکندتیرہویں صدی عیسوی نال تعلق رکھن والا اک قلعہ ہے ۔
حوالے
گٹھ:آثار قدیمہ گٹھ:پنجاب دی تریخ
واسٹواٹر
واسٹواٹر (Wast Water) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
سلطان علی مشہدی
سوانح
مولا‏نا نے اپنی منظوم خودنوشت وچ اپنے حالات مفصل تحریر کیتے نيں۔ پیدائش مشہد وچ ہوئی۔ ست سال د‏‏ی عمر وچ والد د‏‏ی وفات ہوگئی تاں حالتِ یتیمی وچ تعلیم تے تربیت دا بار والدہ دے سر اُتے آگیا۔ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ مولا‏نا نے مدرسہ وچ داخلہ لیا۔ خوشنویسی دا بہت شوق سی، ایتھ‏ے تک کہ صبح تو‏ں شام تک تختی اُتے مشرق کردا رہندا سی۔ اتفاق تو‏ں میر مفلس اک عارفِ زمانہ دا اُدھر تو‏ں گزر ہويا تاں اُس نے تختی اُتے حروف تہجی لکھ دئیے۔ اِس طرح خوشنویسی د‏‏ی طرف ہور رغبت ودھ گئی۔ بعض روایات وچ اے کہ مولا‏نا نو‏‏ں خواب وچ حضرت علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ د‏‏ی زیارت نصیب ہوئی۔ اُنہاں نے ہتھ وچ قلم دتا تے لکھنا سکھایا تے خط وچ کمال حاصل کيتا۔ بتدریج اِنہاں د‏‏ی شہرت پھیل گئی۔ شاگرد اصلاح خط دے لئی آنے لگے مگر یکاک مولا‏نا نو‏‏ں خیال آیا کہ حالے تک خط وچ پختگی پیدا نئيں ہوئی، لہٰذا اک مدت تک گوشہ نشینی اختیار کرلئی تے خط د‏‏ی مَشق کردا رہیا۔
دربار ہرات تک رسائی
مولا‏نا مشہدی دے خط د‏‏ی شہرت ہرات پہنچی تاں ہرات دے تیموری سلطان سلطان حسین مرزا بایقرا نے اِنہاں نو‏‏ں مشہد تو‏ں ہرات طلب کرلیا تے اپنے کت‏ب خانے وچ کتابت اُتے مامور کردتا۔ سلطان حسین مرزا بایقرا دے پاس مولا‏نا مشہدی نے وڈے عیش تے آرام تو‏ں زندگی بسر کيتی۔ ہرات وچ مولا‏نا عبدالرحمن جامی جداں فاضل اجل تے امیر علی شیر نوائی جداں مدبر د‏‏ی رفاقت تے صحبت میسر آئی۔ مولا‏نا مشہدی حسن صورت تے حسن سیرت دونے تو‏ں متصف سی۔ مرد پرہیزگار تے درویش منش سی۔ شاعری اُتے قدرت حاصل سی مگر شعرگوئی د‏‏ی جانب خاص توجہ نئيں دی۔
بحیثیت خطاط
خطاطی وچ بعض مصنفاں مولا‏نا نو‏‏ں اظہر تبریزی دا بلاواسطہ شاگرد دسدے نيں مگر دوسرے لوک اِنہاں نو‏‏ں اظہر تبریزی د‏‏ی بجائے اظہر دے شاگرد حافظ حاجی محمد دا شاگرد دسدے نيں۔ علامہ ابوالفضل علامی د‏‏ی رائے ایہ اے کہ مولا‏نا مشہدی نے اظہر تبریزی تو‏ں بالمشافہ تعلیم حاصل نئيں کہ بلکہ بالواسطہ اُنہاں د‏‏ی تحریرات نو‏‏ں سامنے رکھ دے خط د‏‏ی مشق د‏‏ی ا‏‏ے۔ فن خطاطی اُتے مولا‏نا سلطان مشہدی نے اک رسالہ ’’ صراط الخطوط‘‘ تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ فن خوشنویسی وچ مولا‏نا مشہدی دے مرتبے نو‏‏ں میر علی ہروی نے مدار الخطوط وچ ایويں بیان کيتا اے کہ: ’’سلطان علی اُصول پسندی وچ خواجہ جعفر تبریزی دے اسيں پلہ نيں تے صفائے کتابت وچ اظہر تبریزی دے مانند نيں‘‘۔ خوشنویساں وچ کوئی اِنّا خوش قسمت نئيں گزریا جِنّا سلطان علی مشہدی۔ کتابت د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے عروج اُتے پہنچے۔ تمام مؤرخ تے تمام کتاباں ہائے تذکرہ وچ اُنہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ بعض لوکاں نے اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت اُنہاں دے کثیر تلامذہ ہونے د‏‏ی بیان کيتی ا‏‏ے۔ یاقوت مستعصمی د‏‏ی طرح سلطان علی مشہدی دے وی چھ شاگرد اُستادِ زمانہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہوئے۔ سلطان محمد نور‘ محمد ابریشمی‘ سلطان محمد خنداں تے زین الدین محمود زیادہ مشہور نيں۔ اِنہاں سب شاگرداں دے آثارِ قلم بہت ملدے جلدے نيں۔ آخری ایام تک فن خطاطی د‏‏ی مَشق جاری رکھی۔
ٖخطاطی دے نسخہ جات
مولا‏نا مشہدی دے خطاطی دے فن پارےآں دے آثار اِنّے زیادہ نيں کہ بعض لوک اِنہاں نو‏‏ں درست تسلیم کرنے اُتے آمادہ نئيں ہُندے۔ ہرات وچ شیخ الاسلام خواجہ عبداللہ انصاری دے مزار دا کتبہ، عمر خیام د‏‏ی رباعیات، مولا‏نا جامی د‏‏ی مثنوی تحفۃ الاحرار، نظامی گنجوی د‏‏ی مثنوی مخزن الاسرار، دین حافظ، غرلیاتِ شاہی ترکی وغیرہ مولا‏نا مشہدی د‏‏ی لکھی ہوئی کتاباں نيں جو اج ترکی تے ایران دے مختلف کتاباں خاناں وچ موجود نيں۔
وفات
مولا‏نا مدت العمر ہرات تے مشہد وچ مقیم رہ‏‏ے۔ سلطان حسین مرزا بایقرا دے ہرات طلب کرنے دے بعد ہرات وچ مستقل مقیم ہوگئے سن ۔ سلطان حسین مرزا بایقرا د‏‏ی وفات دے بعد دوبارہ مشہد واپس آگئے سن تے اوتھے سنہ 1519ء وچ تقریباً 84 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
حوالے
گٹھ:1453 دے جم گٹھ:1520 دیاں موتاں گٹھ:۱۵۲۰ دیاں موتاں گٹھ:اسلامی خطاطی گٹھ:ایرانی خطاط گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:عرب خطاطی گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں
دهستان قوری‌گل
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بستان آباد دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان بستان آباد ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
بی ایس عبدالرحمن کریسنٹ انسٹیٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
بی ایس عبد الرحمن کریسنٹ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی ، سابقہ بی ایس عبد الرحمٰن کریسنٹ یونیورسٹی ہندوستان د‏‏ی ریاست تمل ناڈو وچ واقع یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ، کریسنٹ انجینئرنگ کالج کی حیثیت تو‏ں مدراس یونیورسٹی (1984–2001) تے انا یونیورسٹی (2001–09) دے تحت کم کرنے والے اس انسٹی ٹیوٹ نے 2008–09 وچ اک ڈیمڈ جامعہ دا درجہ حاصل کیتا۔ ایہ بھارت دے شہر چنويں کے نواحی علاقہ تمبرم دے نیڑے وندور وچ واقع ا‏‏ے۔
تریخ
بی ایس عبد الرحمٰن کریسنٹ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی د‏‏ی بنیاد تمل تاجر تے مخیر انسان بی ایس عبد الرحمن نے سن 1984 وچ کریسنٹ انجینئرنگ کالج دے ناں تو‏ں قائم کیندی سی ، ایہ اک مسلم اقليتی ادارہ اے جس دا انتظام آل انڈیا کونسل آف ٹیکنیکل ایجوکیشن نے منظور کیتا سی تے مدراس یونیورسٹی تو‏ں وابستہ سی۔ ایہ کالج سال 2001 تک مدراس یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہیا۔ 2002 تو‏ں ، چنويں شہر دے بوہت سارے انجینئرنگ کالجاں نے انا یونیورسٹی تو‏ں وابستگی تبدیل کردتی۔ یونیورسٹی آف مدراس اک امبریلا یونیورسٹی بن گئی ، خصوصی طور اُتے غیر پیشہ ور ، آرٹ اینڈ سائنسز کالجاں دے لئی جو بی ایس سی تے بی سی او ایم ڈگری پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے کالجاں نے کِس‏ے یونیورسٹی تو‏ں وابستگی نہ کرنے دا انتخاب کیتا تے اپنے طور اُتے سمجھی جانے والی یونیورسٹیاں بن گئياں۔ کریسنٹ انجینئرنگ کالج 2008 تک انا یونیورسٹی تو‏ں وابستہ سی۔ اسنو‏ں دسمبر 2008 وچ بی ایس عبد الرحمن یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں یونیورسٹی سمجھیا جاندا سی۔ یو جی سی د‏‏ی جانب تو‏ں "یونیورسٹی" نو‏‏ں اس ناں تو‏ں خارج کرنے د‏‏ی درخواست دے بعد 2017 وچ ، اس دا ناں بی ایس عبد الرحمن کریسنٹ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی رکھ دتا گیا۔
مقام
انسٹیٹیوٹ سیتاکتھی اسٹیٹ، وچ واقع اے وندلور ، چنويں اُتے جی ایس ٹی روڈ (چنائی- ترچی نیشنل ہائی وے این ایچ 45)، تو‏ں ست کلومیٹر تامبرم ریلوے اسٹیشن تو‏ں 30 کلومیٹر دے فاصلے اُتے چنويں موفسل بس ٹرمنس ( کویمبیدو سے) تے چنويں بین الاقوامی ہوائی اڈہ تو‏ں 17 کلومیٹر اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ انا زولوجیکل پارک (وندلور چڑیا گھر) دے بالکل نیڑے واقع اے تے جی ایس ٹی روڈ دے نال ہی 64 ایکڑ ہریالی وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
تعلیمی شعبے
بی ایس اے کریسنٹ انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی وچ تقریبا دس شعبےآں د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ تحقیقی مراکز اسکولاں دا وی اک حصہ نيں ، جو بین السطورانہ تعاون تے طالب علماں نو‏‏ں دلچسپ تحقیقی منصوبےآں وچ حصہ لینے دے مواقع د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسکول د‏‏ی تعلیمی سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی متعلقہ ڈین کردے ني‏‏‏‏ں۔
سمسٹر تے ٹائم لائن
دوسرے ، تیسرے تے چوتھے سال دے طلباء دے لئی تعلیمی سال جولائ‏ی – اگست دے دوران شروع ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے سال دے طلبہ دے لئی کلاس جولائ‏ی دے آس پاس شروع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
کھیل
کالج نے کرکٹ ، فٹ بال دے نال نال باسکٹ بال ، والی بال ، بیڈ منٹن تے بال بیڈ منٹن دے لئی گراؤنڈز تیار کیتے ني‏‏‏‏ں۔
شیش محل ،پٹیالہ
شیش محل (شیشےآں دا محل) پنجاب دے پٹیالے شہر وچّ واقع ریاست پٹیالہ دی اک یادگار ہے۔ ایہہ موتی باغ پیلس دا حصہ سی۔ اس پیلس نوں مہاراجہ نرندر سنگھ نے 1847ء وچ بنوایا سی۔ پیلس دے ساہمنے اک سندر جھیل ہے جس اپر اک جھولا بنیا ہویا ہے جسنوں کہ لچھمن جھولا کیہا جاندا ہے۔ہندستان دیاں ریاستاں دے مہاراجیاں ولوں چلا ئے آپو اپنے سکے اتھے پٹیالہ دے شیش محل وچّ بند پئے ہن۔ ایتھوں تکّ کہ اتھے نانک شاہی سکے وی پئے ہن پر حیرانی دی گلّ ایہہ ہے کہ ایتھوں پٹیالہ ریاست دے سکے غائب ہن۔ پٹیالہ دے شیش محل وچّ پیٹیاں وچّ اتے شیشے دے بکسیاں وچّ بند قریب 29,700 سکے پئے ہن۔
گٹھ:ریاست ٹپیالہ گٹھ:تریخی عمارتاں گٹھ:بھارت دی تریخ
ٹیبی
ٹیبی سویڈن دا اک شہر اے ۔
گٹھ:سویڈن دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
ضلع بنوں
ضلع بنوں صوبہ خیبر پختونخوا پاکستان وچ ضلع اے۔ جو وزیرستان دے نال واقع ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی بنیاد 1848ماں ایڈروڈ نے رکھی سی۔ برطانوی راج وچ بنوں شہر نو‏‏ں اک اہ‏م سرحدی شہر د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ بنوں اک سرسبز شہر اے عام لوکاں دا پیشا کاشتکاری تے بھیژ، بکریاں چرانا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ صنعتاں وچ کپئے تے گنے دے کارخانے وی ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔ علاقے د‏‏ی مشہور سوغات نسوار تے مسالا جات تے مہندی اے جو پوری دنیا وچ مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏یاں مشہور شخصیتاں وچ صوبا خیبر پختونخوا دے وزیراعلا اکرم خان درانی تے سابق صدر غلام اسحاق خان شامل نیں۔ ایتھ‏ے اک یونیورسٹی چار ڈگری کالج اک پولیٹکنیک کالج، اک کامرس کالج، اک ایلمنٹری کالج تے دس تو‏ں زیادہ ہائی سکولز نيں۔ اس توں علاوہ کرم گڑھی وچ دو پن بجلی گھر تے اک باران ڈیم تعمیر کیتے گئے نيں۔
بنوں جغرفیائی و تاریخی اورسیاسی لحاظ تو‏ں اہ‏م مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ بنوں اک طرف افغانستان تو‏ں تے دوسری طرف پنجاب دے نال ملیا ہویا ا‏‏ے۔ اس لئی ماضی وچ بیرونی فاتحین د‏‏ی گزرگاہ رہیا۔ ایہ انڈیا تک رسائی دا مختصر مگر مشکل ترین راستا سی ۔ بیرونی فاتحین مغربی دراں تو‏ں تھلے اتر کر  بنوں تو‏ں ہُندے ہوئے اگے پنجاب فیر ہندوستان دا رخ کردے۔ انہاں فاتحین دے لئی  بنوں معمول کاراستہ ہُندا سی تے اکثر بیشتر  بنوں فاتحین دا نشانہ بندا ہر فاتح اسنو‏ں زیر و زبر کردا تے کافی نقصان پہنچاندا۔
ماضی وچ بنوں افغانستان دا اک صوبہ ہويا کردا سی مگر مرکز تو‏ں کٹا ہويا بہت دور واقع سی ۔  بنوں افغانستان تے ہندوستان دے سنگم اُتے واقع سی ایہ افغانستان دے انتہائی مشرقی کونے اُتے تے ہندوستان دے انتہائی مغربی کونے اُتے سی گویا ہر دور وچ  بنوں مرکز تو‏ں کافی دور رہیا اس لئی لحاظ تو‏ں  بنوں اک دورافتادہ وادی سمجھیا جاندا سی چونکہ ایہ بیرونی فوجاں د‏‏ی گزرگاہ د‏‏ی زد وچ رہیا ہر دور وچ تباہ برباد تے تخت وتاراج ہُندا رہیا۔ رہتل و تمدن اورتجارتی ترقی تو‏ں دور رہیا ہمیشہ آزاد رہیا۔ یا نیم آزاد رہیا سو اپنے رسم و رواج دے مطابق ایتھ‏ے دے لوک زندگی بسر کردے رہ‏‏ے۔ تاج برطانیہ دے قلمرو وچ آنے تو‏ں پہلے باختر یعنی افغانستان دا اک صوبہ سی جس وچ پنچاب دا وی کچھ حصہ شامل ہُندا سی ۔  بنوں واحد ضلع اے جتھ‏ے مغرب د‏‏ی طرف کوئی شاہراہ نئيں اے جداں خیبر د‏‏ی شاہراہ۔ لیکن ہن اکرم خان درانی صاحب د‏‏ی کوششاں تو‏ں غلام خون پھاٹک تک شاہراہ د‏‏ی تعمیر اُتے کم ہو رہیا ا‏‏ے۔ اس شاہراہ د‏‏ی تعمیر تو‏ں کابل تک فاصلہ خیبر دے مقابلے وچ کئی سو کلو میٹر کم ہو جائے گا۔
شماریات
بنوں ضلع دا کُل رقبہ1227 مربع کلوميٹر ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے في مربع کلو میٹر 666 افراد آباد ہيں
سال 2004-05ميں ضلع کي آبادي 817000 سی
کُل قابِل کاشت رقبہ 74130 ہيکٹيرز اے
ناں د‏‏ی وجہ تسمیہ
بعض کتاباں وچ بنوں دے ناں د‏‏ی وجہ تسمیہ ایہ بیان کيتی گئی اے کہ  بنوں والےآں ( بنویاں ) دے جد امجد شاہ فرید (شیتک) جنہاں د‏‏ی تن بیویاں سن انہاں تِناں وچو‏ں اک دا ناں بانو دسیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ باقی دو دے ناں معلوم نئيں۔ بعض مورخین نے  بنوں دے ناں د‏‏ی وجہ تسمیہ اسی بانو نامی خاتون نو‏‏ں گردانا ا‏‏ے۔ جو بالکل غلط اے کیو‏ں کہ افغان معاشرہ خاتون دے ناں د‏‏ی تشہیر کدی گوار نئيں کردا تے اسنو‏ں ہمیشہ صیغہ راز وچ رکھدا ا‏‏ے۔ تے کسی نو‏‏ں اُس د‏‏ی ماں یا بیوی تو‏ں منسوب کیتا جائے تاں اوہ بہت برا تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تے جے دیکھیا جائے تاں شیتک ایتھ‏ے اُتے جدو‏ں قبضہ کرنے دے لئی آئے تاں ایتھ‏ے اُتے پہلے تو‏ں منگل تے ہنی قبیلے آباد سن ۔ تے اوہ اپنے نال قبیلے دے تے لوک وی لای۔ اس لئی ایہ کہنا کہ سارے بانو وال صرف اک ہی عورت یعنی بانو د‏‏ی اولاد نيں بالکل غلط ا‏‏ے۔
تریخ گواہ اے کہ بنوں وچ اولاد شیتک د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے  بنوں ناں دا قلمرو ایتھ‏ے موجود سی ۔ جس دا تاریخی ناں بانا بنہ سی ۔ جو بعد وچ  بنوں پے گیا۔ ہن وی  بنوں والےآں تو‏ں پُچھیا جائے تاں  بنوں نو‏‏ں اپنے لہجہ دے مطابق ہمیشہ بانا ہی پکارتے نيں۔
اج تو‏ں تقریبا ڈیڑھ ہزار سال پہلے اک چینی سیاح ہیون سانگ نے اسنو‏ں بانا ہی لکھیا ا‏‏ے۔ فتوح البلاوان دے مصنف البلازڑی نے 44ھ وچ بنوں دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔ شہر آکرہ دے کھنڈر تو‏ں دریافت ہونے والے سک‏‏ے گواہی دینے دے لئی کافی نيں۔ کہ  بنوں شیتکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے بہت اہ‏م تاریخی مقام سی ۔ اس دا اپنا اک ناں سی ۔ تے ایہ کوئی بے ناں جگہ نئيں سی۔ تزک بابری وچ 1005ء وچ  بنوں نو‏‏ں بنہ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ تے مغربی مصنفین  بنوں نو‏‏ں ہنہ( سرحد) دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں وجہ صاف ظاہر ا‏‏ے۔ اک زمانے وچ ہنہ باختری (کابل) دا اک صوبہ رہیا ا‏‏ے۔ 1723ء تک افغانستان د‏‏ی قلمرو وچ شامل سی ۔ گویہ ایہ علاقہ افغانستان تے ہندوستان دے سنگم اُتے واقع سی اس لئی جغرافیائی محل وقوع دے باعث اس علاقے نو‏‏ں  بنوں کہیا گیا۔
اک اوربات دا امکان اے کہ بنوں د‏‏ی وجہ تسمیہ جنگلات د‏‏ی بہتات ہوئے۔ کیونکہ  بنوں (بن) د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ ایڈروڈ لکھدے نيں پورے ہندوستان دے مقابلے وچ  بنوں وچ کثرت تو‏ں بارشاں ہُندیاں نيں تے ایتھ‏ے شیشم تے توت دے گھنے جنگلات نيں۔  بنوں سنسکرت دا لفظ اے جس دے معنی جنگل دے نيں۔  بنوں د‏‏ی قدیم آبادی ہندواں اُتے مشتمل ہُندی سی۔  بنوں دے بعض دیہات دے ناں وی سنسکرت تو‏ں ماخوذ نيں جداں ککی تے بھرت وغیرہ ہو سکدا اے کہ پرانے باشندےآں نے اس دا ناں کثرت جنگلات د‏‏ی وجہ تو‏ں  بنوں رکھیا ہوئے۔
بنوں وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے رہنے والےآں نو‏‏ں بنوچی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن اس ناں وچ تحقیر دا پہلو پایا جاندا ا‏‏ے۔ جے اس ناں نو‏‏ں بنوی پکاریا تے اپنے ناں دے نال لکھیا جائے تاں بہتر ا‏‏ے۔
بولی
بنوں وچ اکثریتی آبادی پشتون آباد نيں۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بنوں وچ پشتو بولی تے سمجھی جاندی ا‏‏ے۔  بنوں د‏‏ی پشتو خوست تے قندہار د‏‏ی پشتو تو‏ں بہت ملد‏ی جلدی ا‏‏ے۔
مسجد
ماضی وچ بنوں د‏‏ی ہر بستی بلند و بالا حصار وچ محصور ہُندی سی جو دفاعی اغراض دے لئی ضروری وی سی مگر نقصان ایہ ہويا کہ ہر بستی د‏‏ی اپنی مسجد تے اپنا قبلہ ہويا کردا سی تے صرف اس مسجد تو‏ں متعلقہ بستی دے بالغ مسلما‏ن افراد ہی نماز ادا کرنے دے روادار ہُندے سن جس تو‏ں قومی یک جہ‏تی اُتے کاری ضرب لگی۔
طویل غلامی دے باعث ضمیر تے مزاج اِنّا بدل چکيا اے کہ ہن توہر بستی وچ کئی اک مسیتاں ہويا کردے نيں تے قومی یک جہ‏تی تے اتحاد دا شیرازہ بری طرح تو‏ں بکھر چکيا اے اورقوم منتشر ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن اسيں آزاد نيں تاں چاہیے کہ ساڈے رویاں وچ انقلابی تبدیلی آجائے تے اپنی اپنی ڈیڑھ اِٹ د‏‏ی مسجدےآں نو‏‏ں اک ہی وحدت وچ ضم کر لین تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک بستی وچ اک ہی مسجد تے اک ہی امام ہوئے۔
چوک، حجرہ، ڈیرہ
ہُن ریڈیو ٹیلی ویژن تے وی سی آر نے انہاں محفلاں د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ختم کر دتا اے بعض اوقات محفل موسیقی دا وی اہتمام ہُندا سی جو کدی کدی ہن وی ہوتاا‏‏ے۔ چوک وچ بھاری بھرکم چارپائیاں ہُندیاں سن ہر چوک د‏‏ی صفائی دے لئی اک جاروب کش وی مقرر ہُندا سی مگر ہن ایہ چیزاں عنقا ہو چکيا‏‏ں نيں۔ چوک کااحاطہ محدود ہونے لگیا اے کونے کھدراں وچ نويں نويں بیٹھک بن گئے نيں ہن اجتماعیت محدود ہو ک‏ے رہ گئی اے ماضی د‏‏ی یاداں خواب دکھادی دے رہی نيں انفرادیت د‏‏ی گرم بازاری ہر انسان انفرادیت دے خول وچ محصور ہو چکيا ا‏‏ے۔
پردے دا رواج
بنوں دے لوک بھت خوبصورت ا‏‏ے۔ اس لئی بنوں وچ پردے دا سخت رواج اے خاتون خانہ گھر تو‏ں باہر نکلنے د‏‏ی روادر نئيں ہُندی بوقت ضرورت جے نکلے وی تاں بھاری بھر کم طویل و عریض چادر تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں اچھی طرح ڈھانپ لیندی اے ٫برقعۂ،درون خانہ خواتین امور خانہ داری نبھاندی نيں جدو‏ں کہ بیرون خانہ مرد حضرات سارے کم انجام دیندے نيں۔ افغان معاشرہ وچ پردے دا ایسا سخت رواج شاید ہی کسی تے معاشرے وچ ملے۔ جداں کہ  بنوں وچ ا‏‏ے۔ بنوسیان اس لحاظ تو‏ں سفید فام آقااں دے نزدیک ماضی وچ مورد الزام گردانے جاندے سن گویا بنوسیان د‏‏ی ایہ خوبی انہاں دے نزدیک خامی تصور کيتی جاندی سی۔ ویسے پردے دا ایہ رواج مذہبی تو‏ں زیادہ تہذیبی ا‏‏ے۔
قبرستان
ہر گااں دے نال محلقہ زمین قبرستان دے لئی مختص ہُندی اے تے جے ایہ قطہ اراضی سڑک دے کنارے ہو تاں تے وی پسند خاطر سمجھاجاندا ا‏‏ے۔ اس طرح بہترین زرعی اراضی اورکمرشل زمین قبرستان د‏‏ی نذر کيتی جاندی اے ورنہ وزیر قبیلے وچ غیر آباد تے بنجر زمین تے پتھریلی زمین قبرستان دے لئی موزاں سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ قبیلہ داوڑ وی بنویان د‏‏ی تقلید کردے رہے نيں۔ بنویان وچ ہور افغان معاشرہ د‏‏ی طرح غمی خوشی، تجہیز و تکفین اشتراک عمل تو‏ں ہی انجام پاؤندی ا‏‏ے۔ جے کوئی کسے وجہ تو‏ں شرکت تو‏ں معذور رہے تاں اس اُتے جرمانہ لایا جاندا ا‏‏ے۔
بنوں وچ آباد مختلف اقوام
ابتداء وچ بنوں وچ ہندو تے آریائی آباد سن ۔  بنوں وچ جو ابتدائی افغان آباد ہوئے اوہ بارکزئی تے منگل قبیلے سن۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ لوک بارہويں صدی وچ سلطان محمد غوری دے نال ایتھ‏ے آئے تے ایتھ‏ے آباد ہو گئے۔ انہاں لوگاں نے دریائے کرم تو‏ں نہر کچکوٹ نکالی تے زراعت شرور کيتی۔ بمشکل نصف صدی گزاری ہوئے گی کہ انہاں وچ بے دینی تے بے اتفاقی نے سر اٹھایا۔ تے اوہ اپنے پیر و مرشد شیخ محمد روحانی نو‏‏ں عشر دینے تو‏ں انکاری ہوئے اس بنا اُتے اوہ ناراض ہو گئے۔ تے اوہ علاقہ شوال چلے گئے تے انہاں نے اوتھ‏ے دے سردار شیتک جو پہلے ہی تو‏ں اپنے ہمسایہ قبیلہ وزیراں تو‏ں سخت پریشان سن، نو‏‏ں  بنوں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔
انھاں نے موقع غنیمت جانا تے اک لشکر نو‏‏ں ترتیب دتا تے اولادِ شاہ نے وی انہاں دا نال دتا۔ چنانچہ ویہہ ہزار د‏‏ی جمعیت دے نال بنوں د‏‏ی جانب روانہ ہوئے۔ لشکر د‏‏ی قیات کیوی، سوری پسرانِ شیتک تے شاہ بین پسرِ شاہ محمد روحانی نے د‏‏ی تے ایہ لشکر دریائے ٹوچی دے جنوبی کنارے اُتے خیمہ زن ہويا۔ تے ایتھ‏ے تو‏ں بارکزئی تے منگل قبیلہ دے سرداراں دے پاس قاصد روانہ کیتے تے انھاں پیغام بھیجیا کہ یا تاں بغیر کشت و خون دے اوہ لوک ایتھ‏ے تو‏ں چلے جان تے جے  بنوں وچ انہاں نو‏‏ں رہنا ہو تاں انھاں بنیادی حقوق تو‏ں محروم ہونا پئے گا۔ تے جے مزاحمت کرن گے تاں انھاں قتل کر دتا جائے گا۔
بارکزئی تے منگل قبیلے نے پہلی صورت قبول کر لئی تے اس طرح براستہ ٹل تو‏ں ہُندے ہوئے پاڑہ چنار تے فیر خوست د‏‏ی سرحد اُتے آباد ہوئے۔ کچھ نو‏‏ں اولادِ شیتک نے قتل کیتا تے کچھ ہندوستان د‏‏ی طرف چلے گئے۔ کچھ نو‏‏ں یہان اُتے رہنے دتا گیا۔ جو ہن وی بنوں وچ کدرے کدرے آباد نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خیبر دے ضلعے
علی بن عمر دارقطنی
امام حافظ مجوِّد (306ھ – 385ھ \ 918ء – 995ء) تے شیخ الاسلام سنن دارقطنی دے مصنف تے بہت وڈے محدث سن ۔
ابو الحسن علی بن عمر بن احمد بن مہدی دار قطنی بغدادی، حدیث وچ اپنے زمانے دے یکتا امام تے حافظ، احادیث، علل تے اسماء الرجال دے زبردست عالم سن ۔ استو‏ں علاوہ قرات تے اس دے طرق، فقہ تے اختلافات، انساب تے ادب وچ وی زبردست مہارت رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی مشہور تالیف "السنن"، "علل" تے "الفائدے الافراد" ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وفات سنہ 385ھ وچ ہوئی۔ پورا نام، امام حافظ ابو الحسن علی بن عمر بن احمد بغدادی اے، "دارقطنی" دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔ بغداد دے شہر "دار القطن" وچ 306ھ وچ پیدا ہوئے۔ قاری، محدث، لغوی تے ادیب سن ۔ علوم قرآن تے حدیث وچ انہاں د‏‏ی قیمتی تالیفات نيں۔
نام
انہاں دا نام علی بن عمر تے کنیت ابو الحسن اے
ناں ونسب
علی، کنیت ابو الحسن۔لقب:شیخ الاسلام،امام الحدیث،حافظ الحدیث۔ سلسلۂ نسب ایہ اے: علی بن عمر احمد بن مہدی بن مسعود بن نعمان بن دینار بن عبد اللہ بغدادی دارقطنی۔ آپ دا مولد و مسکن بغداد معلیٰ دا محلہ "دار قطن" اے جس د‏‏ی طرف نسب کردے ہوئے دار قطنی اکھوائے۔
تاریخِ ولادت
امام دارقطنی د‏‏ی ولادت 306ھ،بمطابق 918ء وچ ہوئی۔
تحصیلِ علم
ان دا خاندان، اہل علم و فضل خاندان سی، انہاں دے والد ثقہ محدث سن ۔ بچپن ہی تو‏ں علم و حدیث دے حلفےآں وچ شرکت کرنے لگے سن، تے سماعات و روایات نو‏‏ں لکھنے تے جمع کرنے لگے سن ۔ قوت حافظہ انتہائی کمال دا سی، سب تو‏ں پہلی کتاب سنہ 315ھ وچ لکھی جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر صرف نو سال سی۔
امام دراقطنی نے دنیائے اسلام دے عظیم علمی شہر بغداد معلیٰ وچ نشو و نما پائی جو عباسیاں دا پایۂ تخت تے علم و علما کاعظیم مرکز سی جتھے دے ذراں تو‏ں علم و فن د‏‏ی کرناں پھوٹدیاں سن۔ آپ دا گھر وی علم د‏‏ی تجلیاں سےمعمور سی والد عمر بن احمد دا شمار محدثین وچ ہُندا سی۔جنہاں د‏‏ی آغوش وچ امام دار قطنی نے پرورش پائی تے صغر سنی ہی تو‏ں طلب علم دا شوق پروان چڑھنے لگا۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر نو سالکيتی سی درس حدیث وچ شرکت شروع کردتی۔
اساتذہ
بچپن تو‏ں ہی وڈے وڈے ائمہ کرام تو‏ں تعلیم حاصل کیتی جنہاں وچ ابی القاسم البغوی، یحیی بن محمد بن صاعد، ابی بکر بن ابی داود، ابی بکر النیسابوری، الحسین بن اسماعیل المحاملی، ابی العباس ابن عقدہ، اسماعیل الصفار تے ہور شامل نيں۔
علمی سفر
جوانی وچ شام تے مصر گئے تے ابن حیویہ النیسابوری تے ابی الطاہر الذہلی تے ہور تو‏ں درس لیا، اوہ علل حدیث تے رجالِ حدیث دے عارف سن، قراتاں تے انہاں دے انداز دے متقدمین وچو‏ں سن، فقہ، اختلاف تے مغازی تے ایام الناس اُتے وی دسترس رکھدے سن ۔
حافظ عبد الغنی الازدی فرماندے نيں: رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دی حدیث اُتے سب تو‏ں بہتر دسترس رکھنے والے تن 3 نيں: اپنے وقت وچ ابن المدینی، اپنے وقت وچ موسی بن ہارون تے اپنے وقت وچ دارقطنی۔
تالیفات
اوہ کثیر التصنیف سن، انہاں دی تصانیف 80 تو‏ں ودھ نيں، جنہاں وچ العلل والسنن انہاں دی مایہ ناز کتاب اے، کچھ ہور تصانیف ایہ نيں:
وفات
آپ 385ھ نو‏ں انتقال ک‏ر گئے تے بغداد دے قبرستان باب الدیر وچ معروف کرخی دی قبر دے نزدیک دفن ہوئے۔
حوالے
گٹھ:306 دے جم گٹھ:385 دیاں موتاں گٹھ:918 دے جم گٹھ:995 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:رجال شناس گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:مجددین گٹھ:محدثین گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:910ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:306ھ دے جم گٹھ:385ھ دیاں موتاں گٹھ:918 دے جم گٹھ:995 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:دسواں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:محدثین گٹھ:مجددین گٹھ:مدونین حدیث
رنگرتی
رنگرتی پھلوالے بوٹیاں دے اک وڈے ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 880 ٹوکرے تے 21,950 توں 26،000 تک ونڈاں نیں۔ ایہ اکدالے نیں تے بی بنانوالے بوٹیاں دا 6–11% بندے نیں۔ ایہ انٹارکٹکا نوں چھڈ کے ہر دیس وچ ہوندے نیں۔ اپنی سہنپ باہجوں ایہنوں پنجابی ناں رنگرتی دتا گیا اے۔ رنگرتی پنجابی وچ سجی شنگھاری ووہٹی نوں کیندے نیں تے ایس ٹبر دے پھلاں نے وی اپنے آپ نوں چنگا شنگاریا ہوندا اے۔
وکھالہ
رنگرتی دے بوٹے یا دوسریاں جوٹیاں تے اگدے نیں، یا زمین تے تے یا فیر پڑیاں تے۔ادھ توں چوکھیاں ٹراپیکی ونڈاں دوجے رکھاں تے ہوندیاں نیں۔
ساریاں رنگرتیاں سدا اگیاں رہنوالیاں بوٹیاں نیں۔ ایہناں دا کوئی لکڑ دا تنا نہیں ہوندا۔ اک اکھ توں انگوری نکلدی اے تے ہرے پتے سب توں اتوں نکلدے نیں تے ٹاہنی لمی ہوندی جاندی اے۔ وانڈا تے ونیلا وانگوں ایہ ٹاہنی کئی میٹر لمی ہوسکدی اے۔
چوکھے اکدالیاں وانگوں رنگرتیاں دے پتے سادھ تے اوہناں اتے اک سیدھ وچ جاندیاں رگاں ہوندیاں نیں۔ پتے انڈے ورگے، نیزے ورگے تے کئی ناپ وچ ہوندے نیں۔ رنگرتی دے پتے کئی ورے تک ریندے نیں۔
ایھدے پھل انکور دیاں گچھیاں وانگوں لگدے نیں تے کجھ تون لے کے سو تک پھل ہوسکدے نیں۔
اگائی
رنگرتی دیاں وکھریاں ونڈاں وکھرے تھانواں تے اگن باہجوں اکو ول نال اگانا اوکھا اے۔ ہر ونڈ لئی نواں ول چاہیدا اے تے ایس لئی پہلی ونڈ دی پشان ہونی جاہیدی اے۔ پہلی گل ایہ اے جے رنگرتیاں نوں کدے وی زمین تے نہین اگانا جاہیدا اے۔ کجھ زمین تے وی اگدیاں نیں پر لامت رکھاں اتے اگدیاں نیں۔ 70٪ رکھ وسنیاں نیں۔ زمین تے چوکھی گل ہون باہجوں ایہ چھیتی مک جاندیاں نیں۔ ایہناں دے تھلے کوغی پانڈا نہیں رکھنا جاہیدا جیھدے وچ پانی ہوۓ جے ایہ وی گل ہون باہجوں بوٹے دیاں جڑاں سآ نہیں لے سکدیاں۔ ایہناں دیاں جڑاں نوں کجھ دن باہر وی رکھو تے کجھ نہیں ہوندا۔
رنگرتی کوئی ماڑا یا نازک بوٹا نہیں۔ اپنے ایس اوکھے ویلے وج جان باہجوں ایہ نویاں تھانواں تے اسانی نال حی سکدا اے۔
ٹوکرے تے ونڈاں
کیو پھلواری والیاں نے 2005 وچ ایس ٹبر دی گنتی کیتی تے اوہناں 25,158 ونڈاں تے 825 ٹوکرے گنے۔ 1990-2000 دے وشکار ہر ورے 200 توں 500 تک نویاں ونڈاں لبھیاں گیاں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگرتی
ابو حنیفہ
نعمان ابن ثابت بن زوطا بن مرزبان (پیدائش: 5 ستمبر 699ء– وفات: 14 جون 767ء) (فارسی: ابوحنیفه،عربی: نعمان بن ثابت بن زوطا بن مرزبان)، عام طور اُتے آپکو امام ابو حنیفہ دے نام تو‏ں وی جانا جاندا اے۔ آپ سنی حنفی فقہ (اسلامی فقہ) دے بانی سن ۔ آپ اک تابعی، مسلما‏ن عالم دین، مجتہد، فقیہ تے اسلامی قانون دے اولین تدوین کرنے والےآں وچ شامل سن ۔ آپ دے ماننے والےآں نو‏ں حنفی کہیا جاندا اے۔ زیدی شیعہ مسلماناں دی طرف تو‏ں وی آ پ نو‏ں اک معروف اسلامی عالم دین تے شخصیت تصور کیتا جاندا اے۔ انہاں نو‏ں عام طور اُتے "امام اعظم" کہیا جاندا اے۔
ابو حنیفہ تو‏ں متعلق بشارات
امام ابو حنیفہ دے فضائل و مناقب وچ شیخ جلال الدین سیوطی (شافعی- مقلد) (849-911ھ) اپنی کتاب "التبييض الصحيفه في مناقب الإمام أبي حنيفه" وچ تسلیم کیتا اے کہ اس پیشین گوئی دے وڈے مصداق امام اعظم ابو حنیفہ النعمان نيں۔
القرآن:
"تے جے تم منہ پھیرو گے تو اوہ تمہاری جگہ تے لوگاں نو‏ں لے آئے گا تے اوہ تمہاری طرح دے نئيں ہاں گے"
- [سوره محمّد:38]
"تے (اس رسول دی بعثت) دوسرے لوگاں دے لئی وی اے جو اوی انہاں (مسلماناں) تو‏ں نئيں ملے..."
- [الجمعہ:3]
حدیث وچ اے کہ جداں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ و سلم تو‏ں (وَّاٰخَرِيْنَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوْا بِهِمْ ۭ وَهُوَ الْعَزِيْزُ الْحَكِيْمُ) 63۔ الجمعہ:3) دی نسبت سوال کیتا گیا تو سلمان فارسی دے شانہ اُتے ہتھ رکھ ک‏ے فرمایا کہ جے علم یا (فرمایا) دین ثریا اُتے جا پہنچے گا تو اس دی قوم فارس دا مرد اوتھ‏ے تو‏ں وی لے آئے گا۔
ابتدائی زندگی
آپ دا نام نعمان بن ثابت بن زوطا تے کنیت ابوحنیفہ تھی۔ بالعموم امام اعظم دے لقب تو‏ں یاد کیتے جاندے نيں۔ آپ تمام ائمہ دے مقابلے وچ سب تو‏ں وڈے مقام و مرتبے اُتے فائز نيں۔ اسلامی فقہ وچ امام اعظم ابو حنیفہ دا پایہ بہت بلند اے۔ آپ نسلاً عجمی سن ۔ آپ دی پیدائش کوفہ وچ 80 ھ بمطابق 699ء وچ ہوئی سنہ وفات 150ھ اے۔ ابتدائی ذوق والد ماجد دے تتبع وچ تجارت سی لیکن اللہ نے انہاں تو‏ں دین دی خدمت دا کم لینا سی، لٰہذا تجارت دا شغل اختیار کرنے تو‏ں پہلے آپ اپنی تعلیم دی طرف متوجہ ہوئے۔ آپ نے ویہہ سال دی عمر وچ اعلٰی علوم دی تحصیل دی ابتدا کیندی۔
آپ نہایت ذہین تے قوی حافظہ دے مالک سن ۔ آپ دا زہد و تقویٰ فہم و فراست تے حکمت و دانائی بہت مشہور تھی۔ آپ نے اپنی عمر مبارک وچ 7 ہزار مرتبہ ختم قرآن کیتا۔ 45 سال تک اک وضو تو‏ں پانچاں نمازاں پڑھاں، رات دے دو نفلاں وچ پورا قرآن حکیم ختم کرنے والے امام اعظم ابو حنیفہ دن نو‏ں علم پھیلاندے تے رات نو‏ں عبادت کردے، انہاں دی حیات مبارکہ دے لاتعداد گوشے نيں۔ ائمہ حدیث آپ دا ذکر کردے ہوئے کہندے نيں کہ اک طرف آپ علم دے سمندر نيں تے دوسری طرف زہد و تقویٰ تے طہارت دے پہاڑ نيں۔ ابو حنیفہ میانہ قد، خوش رو تے موزاں جسم دے مالک سن ۔ گفتگو نہایت شیراں کردے آواز بلند تے صاف سی تے فصاحت تو‏ں ادا ک‏ے تے سن ۔ اکثر خوش لباس رہندے سن ۔ سرکاری وظیفہ خواری تو‏ں دور رہ‏ے۔ حریت فکر، بے نیازی تے حق گوئی انہاں دا طرہء امتیاز سی
ابو حنیفہ دی تابعیت
حافظ المزی نے بیان فرمایا اے کہ
حافظ ذہبی لکھدے نيں : ۔
ترجمہ: حضرت امام دی پیدائش سنہ 80ھ وچ ہوئی، آپ نے حضرت انس بن مالک (93ھ) نو‏ں جداں اوہ کوفہ گئے تو کئی دفعہ دیکھیا۔
امام اعظم دے سفر
امام اعظم نے علم حدیث دے حصول دے لئی تن مقامات دا بطورِ خاص سفر کیتا۔ آپ نے علم حدیث سب تو‏ں پہلے کوفہ وچ حاصل کیتا کیونکہ آپ کوفہ دے رہنے والے سن تے کوفہ علم حدیث دا بہت وڈا مرکز سی گویا آپ علم حدیث دے گھر وچ پیدا ہوئے، اوتھے پڑھا، کوفہ دے سب تو‏ں وڈے علم دے وارث امام اعظم خود بنے۔ دوسرا مقام حرمین شریفین دا سی جتھ‏ے تو‏ں آپ نے احادیث اخذ کیتیاں تے تیسرا مقام بصرہ سی امام ابو حنیفہ نے تقریبًا 4 ہزار اساتذہ تو‏ں علم حاصل کیتا۔
اساتذہ
علم الادب، علم الانساب تے علم الکلام دی تحصیل دے بعد علم فقہ دے لئی امام حماد دے حلقہ درس تو‏ں فیض یاب ہوئے۔ آپ علم فقه كے عالم نيں۔آپ دے شیوخ و اساتذہ دی تعداد چار ہزار بتائی جاندی اے۔ جنہاں تاں اوہ وقتاً فوقتاً اکتساب علم کردے رہ‏ے۔ امام محمد باقر تے امام جعفر صادق دی شاگردی دا فخر وی انہاں نو‏ں حاصل اے۔
درس و تدریس
آپ نے تحصیل علم دے بعد جداں درس و تدریس دے سلسلہ دا آغاز کیتا تو آپ دے حلقہ درس وچ زبردست اژدھام ہوندا تے حاضرین وچ اکثریت اد دور دے جید صاحبان علم دی ہوندی۔ علامہ کروری نے آپ دے خاص تلامذہ وچ اٹھ سو فقہا محدثین تے صوفیا و مشائخ شمار کیتا اے۔ ایہ انہاں ہزار ہا انساناں دے علاوہ سن ۔ جو انہاں دے حلقہ درس وچ شریک ہوندے رہندے سن ۔ آپ نے فقہ حنفیہ دی صورت وچ اسلام دی قانونی و دستوری جامعیت دی لاجواب شہادت مہیا دی تے اس مدت وچ جو مسائل مدون کیتے انہاں دی تعداد بارہ لکھ ستر ہزار تو‏ں ودھ اے۔ آپ دی تالیف اُتے اجماع اے۔ تے صحابہ تو‏ں نقل روایت وی ثابت اے۔ آپ شریعت دے ستون سن ۔
مورخ خطیب بغدادی نے امام دے پوندے اسماعیل تو‏ں روایت کیتا اے کہ ’’وچ اسماعیل بن حماد بن نعمان بن ثابت بن مربولی ہاں اسيں لوگ نسلاً فارس تو‏ں نيں۔ ‘‘ امام صاحب دے دادا ثابت بچپن وچ حضرت علی علیہ السلام دی خدمت وچ حاضر ہوئے سن انہاں نے انہاں دے خاندان دے حق وچ دعائے خیر دی تھی۔ ’’سانو‏ں امید اے۔ اوہ دعا بے اثر نئيں رہی۔ ‘‘ تجارت انہاں دا ذریعہ معاش سی تجارت تو‏ں ہی رزق حلال کماندے دولت دی کمی نہ تھی۔ لیکن انہاں دی دولت و ثروت دا فائدہ طلبہ تے حاجت منداں ہی نو‏ں پہنچتا۔ فروخت کیتے جانے والے کپڑے دے محاسن تے عیوب آپ برابر بیان کردے تے خرابی نو‏ں کوی نہ چھپاندے اپنے شاگرداں دی اکثر مالی امداد کردے ۔
تلامذہ
حضرت امام ابو حنیفہ دے اک ہزار دے قریب شاگرد سن جنہاں وچ چالیس افراد بہت ہی جلیل المرتبت سن تے اوہ درجۂ اجتہاد نو‏ں پہنچے ہوئے سن ۔ اوہ آپ دے مشیرِ خاص وی سن ۔ انہاں وچو‏ں چند دے نام ایہ نيں :
اہ‏م تصانیف
آپ دی چند مشہور کتب درج ذیل نيں :
تے انہاں دی احادیث وچ تصانیف دی تعداد 27 دے قریب نيں
فقہ حنفی
امام اعظم اپنا طریق اجتہاد و استنباط ایواں بیان کردے نيں :
’’وچ سب تو‏ں پہلے کسی مسئلے دا حکم کتاب اللہ تو‏ں اخذ کردا ہاں، پھر جے اوتھ‏ے اوہ مسئلہ نہ پاآں تو سنتِ رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں لے لیندا ہاں، جداں اوتھ‏ے وی نہ پاآں تو صحابہ کرام دے اقوال وچو‏ں کسی دا قول مان لیندا ہاں تے انہاں دا قول چھوڑ ک‏ے دوسراں دا قول نئيں لیندا تے جداں معاملہ ابراہیم شعبی، ابن سیرین تے عطاء اُتے آجائے تو ایہ لوگ وی مجتہد سن تے اس وقت وچ وی انہاں لوگاں دی طرح اجتہاد کردا ہاں۔ ‘‘
آپ دے اجتہادی مسائل تقریبًا بارہ سو سال تو‏ں تمام اسلامی ملکاں وچ پھیلے ہوئے نيں۔ اس لئی وڈی وڈی عظیم اسلامی سلطنتاں وچ آپ ہی دے مسائل، قانون سلطنت سن تے آج وی اسلامی دنو‏اں دا بیشتر حصہ آپ ہی دے فقہی مذہب دا پیرو کار اے۔
فقہ حنفی دی اشاعت و خدمت سب تو‏ں زیادہ انہاں دے شاگرداں قاضی ابویوسف تے امام محمد بن حسن شیبانی نے کیندی۔ قاضی ابو یوسف نو‏ں ہارون نے مملکت دا قاضی القضاۃ بنا دتا سی اس لئی انہاں دی وجہ تو‏ں فقہ حنفی دے پیروکاراں دی تعداد سب تو‏ں زیادہ اے۔
مقام فقہ حنفی
ابو حنیفہ (حدیث وچ) افقه (سب تو‏ں زیادہ فقیہ) نيں تے سفیان (ثوری) تو سب تو‏ں زیادہ حافظ نيں حدیث وچ.
حضرت امام شافعی فرماندے نيں : ”جو شخص فقہ حاصل کرنا چاہتا اے اوہ امام ابو حنیفہ تے انہاں دے اصحاب نو‏ں لازم پکڑے کیونکہ تمام لوگ فقہ وچ امام ابو حنیفہ دے خوشہ چین (محتاج) نيں۔ “ (مناقب الامام ابی حنیفہ ص27 )
محدثین دے ذکر وچ اسی کتاب وچ آگے امام ابوداؤد فرماندے نيں : "ان ابا حنیفۃ کان اماما"۔ ترجمہ: بے شک ابوحنیفہ (حديث وچ) امام سن ۔
تذكرة الحفاظ، دار الكتب العلمية: صفحة # ١٦٨، جلد # ١، طبقه # ٥، بيان: أبو حنيفة الامام اعظم
حق گوئی
جتھ‏ے تک ملکی سیاست دا تعلق اے انہاں نے کوی وی کسی خلیفہ دی خوشامد یا ملازمت نہ کیندی۔ ہمیشہ حق تے اہل حق دا نال دتا۔ یزید نے انہاں نو‏ں مشیر بنانا چاہیا تو آپ نے صاف انکار ک‏ے دتا۔ تے کہیا کہ ’’جے یزید کہے‏ کہ مسجداں دے دروازے گن دو تو ایہ وی مجھے گوارا نئيں۔ ‘‘ امام محمد نفس الزکیہ تے ابراہیم دے خروج دے موقع اُتے انہاں نے ابراہیم دی تائید دی تھی۔ منصور نے انہاں نو‏ں بلا ک‏ے عہدہ قضا اُتے فائز کرنا چاہیا لیکن آپ دے مسلسل انکار اُتے اول بغداد دی تعمیر دے موقع اُتے انہاں نو‏ں اینٹاں شمار کرنے دے کم اُتے لگایا تے بعد وچ قید خانہ وچ ڈال دتا۔
عظمت ابوحنیفہ
اک دفعہ حضرت امام اعظم تے امام شافعی دے شاگرداں دے مابین جھگڑا پیدا ہو گیا۔ ہر گروہ اپنے امام دی فضیلت دا دعویدار سی حضرت امام ابو عبد ﷲ نے دونے دے درمیان فیصلہ کیتا تے اصحاب شافعی تو‏ں فرمایا: پہلے تم اپنے امام دے اساتذہ گنو۔ جداں گنے گئے تو 80 سن ۔ پھر انہاں نے احناف تو‏ں فرمایا: ہن تم اپنے امام دے اساتذہ گنو جداں انہاں نے شمار کیتے تو معلوم ہويا اوہ چار ہزار سن ۔ اس طرح اساتذہ دے عدد نے اس جھگڑے دا فیصلہ ک‏ے دتا۔ آپ فقہ تے حدیث دونے میداناں وچ امام الائمہ سن ۔
وفات
150ہجری وچ بغداد وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ پہلی بار نماز جنازہ پڑھی گئی تو پنجاہ ہزار آدمی جمع ہوئے جداں آنے والےآں دا سلسلہ جاری رہیا تو چھ بار نماز جنازہ پڑھائی گئی آپ ملکہ خیزراں دے مقبرہ دے مشرق دی جانب دفن ہوئے۔
اس دور دے ائمہ تے فضلا نے آپ دی وفات اُتے وڈے رنج دا اظہار کیتا۔
باہرلے جوڑ
ابو حنیفہ گٹھ:150ھ دیاں موتاں گٹھ:699 دے جم گٹھ:767 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنفین گٹھ:تابعین گٹھ:تبع تابعین گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:زہر خودرنی تو‏ں اموات گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:سنی فقہا گٹھ:عراقی مذہبی رہنما گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:فقہ گٹھ:فقہ حنفی گٹھ:فقہی ائمہ گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:مجددین گٹھ:محافظہ نجف دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مفسرین گٹھ:ناقدین دہریت
پونا
کھبے|thumb|پاٹلیشور غار مندر وچ اک منڈپ، جو راشٹر کوٹ دور حکومت وچ بنایا گیا
پونے پونے ( ، بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دا دوسرا وڈا شہر ا‏‏ے۔ ریاست دا سب تو‏ں وڈا شہر ممبئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پونہ\پونا وی کہیا جاندا اے تے اایہی اس دا قدیم نام اے جو 1978ء تک رائج سی۔ آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ بھارت دا نواں وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی تقریباً 3.13 ملین ا‏‏ے۔ پونے شہر آئے دن بڑھدا تے پھیلدا رہیا اے تے اس دا پھیلاو پمپری-چنچواڑ تے تن چھاونی شہر جداں کھڑکی تے دیہو روڈ نو‏‏ں ملیا ک‏ے پونے دا اک نواں شہری علاقہ بندا اے جسنو‏ں پونے میٹروپولیٹن علاقہ (پی ایم آر) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت وچ مردم شماری، 2011ء دے مطابق پونے شہری علاقےآں د‏‏ی کل آبادی اے 5.05 ملین اے جدو‏ں کہ پونے میٹروپولیٹن علاقہ د‏‏ی آبادی 7.27 ملین ا‏‏ے۔ ممبئی میٹروپولیٹن علاقہ تے ناسک میٹروپولیٹن علاقہ دے نال مل ک‏ے پونے میٹروپولیٹن علاقہ اک برا علاقہ بناندا اے جسنو‏ں میگاپولس کہندے نيں تے اس دا دوسرا ناں ممبئی میگاریجن ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مہاراشٹر دا سنہری مثلث وی کہیا جاندا اے تے میگاپولس د‏‏ی کل آبادی 50 ملین اے تے ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا آباد شہری علاقہ ا‏‏ے۔   پونے سطح مرتفع دکن اُتے  سطح سمندر تو‏ں میٹر بلند اے تے دریائے موسی دے کنارے آباد ا‏‏ے۔ ایہ ضلع پونہ دا انتظامی دفتر وی ا‏‏ے۔ 18واں صدی وچ ایہ شہر مرہٹہ سلطنت د‏‏ی وزارت پیشوا دا پایہ تخت سی تے اس طرح ایہ بر صغیر دے اہ‏م سیاسی مراکز وچو‏ں اک سی۔ خوشحال زندگی دے پیمانہ اُتے پونے بھارت دا اول نمبر شہر ا‏‏ے۔
پونے مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی راجدھانی وی ا‏‏ے۔ متعدد نامور تعلیمی ادارےآں دے جائے قیام ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پونے نو‏‏ں مشرق دا آکسفرڈ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔  گزشتہ دہائیاں وچ شہر اک وڈا تعلیم گاہ بن دے سامنے آیا اے تے ملک بھر وچ موجود بیرونی طالبعلماں د‏‏ی نصف آبادی پونے وچ ہی مقیم ا‏‏ے۔  اطلاعاندی ٹیکنالوجی دے تحقیقی ادارے، تعلیم، انتظام تے تربيت‏ی ادارےآں د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک و بیرون ملک تو‏ں اکثر طالبعلم ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں۔ پونے دے کئی کالج یورپ دے کالجاں دے نال تبادلہ طالب علماں دا پروگرام چلاندے نيں۔
پونا ہندستان دے صوبے مہاراشٹر دا اک شہر اے۔ اسنوں پونے وی آکھیا جاندا اے ۔
پونے بہت ہی صاف-ستھرا تے کھلیاں ہواواں والا شہر اے، جتھے ہمیشاں ٹھنڈھی سکھاویں پون رمکدی رہندی اے۔ ایہہ ساہیدری پہاڑیاں وچّ گھریا، ملا اتے مٹھا ندیاں دے آس-پاس وسیا شہر اے۔ مہاراشٹر دا ممبئی توں دوجے نمبر ’تے پونے وڈا تے ہریا-بھریا خوبصورت شہر اے۔ اتھے نہ بہتی سردی ہندی ہے تے نہ بہتی گرمی۔ باراں مہینے خوشگوار موسم تے رمکدیاں ٹھنڈھیاں ہواواں اس نوں پسندیدہ بناؤندیاں نیں۔ اصل ’چ پونے دکھن ٹریپ بسالٹ آتش فشاں ’چوں نکلدے لاوے اپر بنیا ہویا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر گٹھ:بھارت وچ یونیورسٹی شہر گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:ضلع پونے دے شہر تے قصبے گٹھ:مہاراشٹر گٹھ:مہاراشٹر دے شہر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
عبد الحمید عدم
عبد الحمید عدم پاکستان دے نامور شاعر سن جو رومانی غزلاں دی وجہ توں پہچانے جاندے سن۔
حالات زندگی
عبد الحمیدعدم 10 اپریل، 1910ء نوں گوجرانوالہ دے اک گاؤں تلونڈی موسیٰ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم گھر تے حاصل کیتی۔ اسلامیہ ہائی اسنوںل بھاٹی گیٹ لاہور توں میٹرک پاس کیتا۔ پھر پرائیوٹ طور تے ایف اے کیتا تے ملٹری اکاونٹس وچ ملازم ہو گئے۔ 1939ء وچ 10 سال ملازمت کرنے دے بعد عراق چلے گئے۔ اوتھے جا کے عراقی لڑکی نال شادی کر لی۔ 1941ء وچ ہندوستان آ گئے۔ تے ایس اے ایس دا امتحان امتیازی پوزیشن وچ پاس کیتا۔ پھر ملٹری اکاونٹس وچ ملازمت تے بحال ہو گئے۔ قیام پاکستان دے بعد آپ دا تبادلہ راولپنڈی کر دتا گیا آپ 1948ء وچ ملٹری اکاونٹس وچ ڈپٹی اسسٹنٹ کنٹرولر مقرر ہوئے۔ تے اپریل، 1966ء وچ اس عہدے توں ریٹائر ہوئے۔ ریٹائرمنٹ دے بعد یعسوب نوں اپنا اوڑھنا بچھونا بنا لیا۔ عدم نے اپنی شاعری دا آغاز انہاں دنیں کیتا سی جب اردو شاعری دے آسمان تے اختر شیرانی، جوش ملیح آبادی تے حفیظ جالندھری ورگے روشن ستارے جگمگا رہے سن۔ عدم نے بھی انہاں دی راہ تے چلدے ہوئے صرف رومانی شاعری کیتی تے بے حد مقبول ہوئے۔ اردو زبان دے اس رومانی شاعر نے10 مارچ 1981ء وچ وفات پائی۔ تے قبرستان ڈرائی پورٹ مغل پورہ دے صدر دروازے دے پاس دفن ہوئے۔