cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مھدی منتظر تے اسلامی فکر
امام مہدی کتاباں اہل سنت وچ
۲۹ ۔ ابن عبد البر مالکی(۲) نے جابر الصدفی تو‏ں تے متقی ہندی(۳) روایت کردے نيں کہ رسول خداﷺنے فرمایا: "یخرُجُ رَجُلٌ مِن اَه لِبَیندی یملَاُ الاَرضَ عَدلاً کَما مُلِئَت جَوراً " میرے اہل بیت تو‏ں اک ایسا شخص خروج کریگا جو زمین نو‏‏ں ايس‏ے طرح عدل تے انصاف تو‏ں بھر دے گا جس طرح اوہ ظلم تے ستم تو‏ں بھری ہوئے گی۔
۶ ۔ "وَ عَنۡ کَعۡب، قالَ : انَّه ُ یَطۡلُعُ نَجۡمٌ مِنَ المَشۡرِقِ قَبۡلَ خُرُوجِ الۡمَه ۡدی، لَه ُ ذَنَبٌ یُضیءُِ "
۴٧ ۔ینابیع المودۃ، باب ۹۴، ص ۴۹۱، طبع ہشتم۔
۴۲ ۔مسند احمد، ج۳، ص ۱٧، طبع مصر، سال ۱۳۱۳ ھ ق۔
۵۰ ۔ینابیع المودۃ، شیخ سلیمان حنفی بلخی، باب ۹۴، ص ۴۸۸، طبع دار الکتب العراقیہ، ۱۳۸۵ ھ ق۔
۱۰۸. الفتوح ( ابنِ اعثم کُوفی)
"قال رسول الله ﷺ: یا عَلی اَنتَ وَصیی حَربُکَ حَربی وَ سِلۡمُکَ سِلمی وَ اَنتَ الاِمامُ اَبُو الاَئِمَّه اَلۡاِحۡدی عَشَر اَلَّذینَ ه ُم المُطَه َّرُونَ اَلۡمَعۡصُومُونَ تے مِنه ُم المَه دتی اَلَّذی یملَاُ الاَرضَ قِسطاً وَ عَدلاً فَوَیلٌ لِمُبغِضیه ِم، یا عَلی لَو اَنَّ رَجُلاً اَحَبَّکَ وَ اَولادَکَ فِی الله لَحَشَرَه ُ الله ُ مَعَکَ وَ مَعَ اَولادِکَ وَ اَنتُم مَعی فی الدَّرَجاتِ العُلی وَ اَنتَ قَسیمُ الجَنَّةِ وَالنَّارِ تَدخُلُ مُحبّیکَ الجَنَّه َ وَ مُبغِضیکَ النّارَ "
میرے اہل بیت علیھم السلام وچو‏ں اک شخص خروج کريں گا
۴۱ ۔ مسند ج۳، ص ۳٧، طبع مصر سال ۱۳۱۳ ھ ق۔
ہور امام  نے فرمایا کہ اک رات وچ استوار کر دے گا شاید اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ ظالمین منجی عالم د‏‏ی آمد تو‏ں غافل ہون گے تے اچانک تے مخفیانہ انہاں دا ظہور ہوجائے گا۔ تے شاید اس تو‏ں مراد ایہی ہوئے کہ اصحاب اک شب وچ انہاں د‏‏ی بیعت کرن گے۔
۵۲ ۔ایضاً۔
۵۳ ۔ایضاً، ص ۱۴۵، طبع مسجد مقدس جمکران سال ۱۴۲۵ ھ۔
۵۴ ۔ایضاً، ص ۱۴۵، طبع مسجد مقدس جمکران، سال ۱۴۲۵ ھ۔
مہدی موعود (عج) معصوم نيں، وائے ہوئے انہاں تو‏ں بغض رکھنے والے پر
۱ ۔نوید امن تے امان، آیت اللہ العظمی صافی گلپایگانی، ص ۳۰۹۔
۴۰. اَلفِتن ، تالیف سلیلی
نُکتہ : ہن تک اساں اہلِ سُنّت د‏‏ی ۱۱۵ عمومی تے ۴۰ خصوصی کتاباں دا تعارُف کروادتا اے جنہاں وچ روایات حضرت مہدی موعود نو‏‏ں نقل کيتا گیا اے پس ہن تک مجموعی طورپر اہلِ سُنّت د‏‏ی ۱۵۵ کُتب دا ذکر کيتا جاچکاہے.
۲۵ ۔سورہ بقرہ (۲)/ آیت ۲۶۱۔
۲. رسول خدا ؐ نے تصریح فرمائی اے کہ علی علیہ السلام خیر الاوصیاء، علم تے حلم وچ سب تو‏ں افضل تے مسلم اول نيں، تے اسيں ايس‏ے کتاب دے گذشتہ صفحات تے کتاب اول مظلوم عالم امیرالمؤمنین علی علیہ السلام ، وچ بیان کرچکے نيں کہ ایہ روایت تے اس ورگی ہور سینکڑاں روایات رسول خدا دے بعد حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی بلافصل خلافت د‏‏ی دلیل ہی نئيں بلکہ تصریح کر رہیاں نيں۔ جداں کہ اس کتاب د‏‏ی ابتداء وچ آپ ایہ روایات ملاحظہ کرچکے نيں۔
۴۴ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۸، ص ۴۴٧، طبع ہشتم، دار الکتب العراقیہ، سال ۱۳۸۵ ھ ق از فرائد السمطین حموینی۔
۳. بہترین خصال عالَم ايس‏ے خاندان تو‏ں وابستہ نيں جنہاں وچو‏ں اک حضرت مہدی موعود عج اللہ فرجہ الشریف وی نيں۔ اسيں ايس‏ے کتاب دے اگلے صفحات اُتے کتاب ینابیع المودۃ(۱) تو‏ں اک روایت نقل کرن گے کہ پیغمبر ا سلام، حضرت علی تے حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی شادی دے موقع اُتے دعا کردے ہوئے فرماندے نيں:
"لا تَذه َبُ اَو لا تَنقَضی الدُّنیا حَتّی یملِکَ العَرَبَ رَجُلٌ مِن اهل بِیندی یُواطی اِسمُه ُ اِسمی "
۲۰. احوالُ صاحب ُ الزمان ، شیخ سعد الدین حموی.
عبد اللہ بن عباس رضی اللہ عنہاآ فرماندے نيں: جدو‏ں مہدی موعودؑ خروج کرن گے تاں اس وقت طلوع خورشید دے نال اک آیت تے نشانی ظاہو ہوئے گی۔
۲۱. اربعین حدیث فی المھدی، ابو العلائِ ھمدانی ( بربنائے نقل ذخائر العقبیٰ ،ص ۱۳۶).(۳)
بیان حقائق:
فیر جندل نے عرض کيتا: ميں نے شب گذشتہ خواب وچ حضرت موسیٰ بن عمران نو‏‏ں دیکھیا، انہاں نے میرے تو‏ں فرمایا: اے جندل محمد مصطفیٰ خاتم الانبیاءﷺ د‏‏ی تصدیق کرکے مسلما‏ن ہوجاؤ تے انہاں دے بعد انہاں دے جانشیناں تے اوصیاء تو‏ں متمسک ہوئے جاؤ۔ پس آپؐ نے وی میرے تو‏ں فرمایا: کہ مسلما‏ن ہوجاؤں۔ لہذا الحمد للہ وچ مسلما‏ن ہوگیا تے آپؐ دے وسیلہ تو‏ں ميں نے ہدایت حاصل کرلئی- اے رسول خدا! ہن آپ ؐ مینو‏ں اپنے بعد آنے والے اوصیاء دے بارے وچ بتائیے تاکہ وچ انہاں تو‏ں متمسک ہوجاؤں۔
۱۱۰. تلخیص المستدرک (ذھبی)
۱٧. الھدیة النّدیہ فیما جائَ فی فضل الذّات الھدیة ، تالیف ابو المعارف قطب الدین الدمشقی الحنفی.
۳٧ ۔قال رسول الﷺ الحسن تے الحسین سیّد الشباب اہل الجنۃ۔
شیخ سلیمان حنفی بلخی نے وی اس روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔(۴۰)
۴۸ ۔عقد الدرر فی اخبار المنتظر، باب۴، فیما یظہر من الفتن الدالۃ علی ولایتہ، ص ۹۶۔
رسول خداﷺنے فرمایا: اے علی! تسيں میرے وصی تے جانشین ہو، تواڈی جنگ میری جنگ، تواڈی صلح میری صلح اے، تسيں خود وی امام ہوئے تے گیارہ ائمہ دے والد ہوئے جو سب دے سب پاک تے پاکیزہ تے معصوم نيں۔ انہاں وچو‏ں اک مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) نيں جو زمین نو‏‏ں عدل تے انصاف تو‏ں بھر دین گے پس انہاں تو‏ں بغض رکھنے والےآں اُتے وائے ہو، اگرکوئی شخص توانو‏‏ں تے تواڈی اولاد نو‏‏ں اللہ دے لئی دوست رکھے گا تاں بلاشبہ اوہ تواڈے تے تواڈی آل دے نال محشور ہوئے گا۔ تے تسيں (بارہ امام اپنے محباں دے ہمراہ) درجات عالیہ اُتے میرے ہمراہ ہون گے، اے علی علیہ السلام ! تسيں جہنم تے جنت نو‏‏ں تقسیم کرنے والے ہو، بیشک تواڈے چاہنے والے داخل بہشت ہون گے تے تسيں تو‏ں بغض رکھنے والے داخل دوزخ ہون گے۔
۱ ۔ حضور نے فرمایا: تسيں تک جو میری احادیث پہنچک‏ی نيں انہاں نو‏ں کتاب خدا تو‏ں ملیا ک‏ے دیکھو جے قران دے موافق ہوئے تاں صحیح اے ورنہ اوہ میری حدیث نئيں ا‏‏ے۔
حضرت فاطمہ زہراسلام اللہ علیھا نو‏‏ں مہدی موعود د‏‏ی بشارت
۱۰۰. اقامة البرھان ( غماری)
۱۱۱. الحاوی ( سیوطی)(۱)
۱۱۲. لوامع العقول (کشخاوی)
۴۹ ۔عقد الدّرر فی اخبار المنتظر، باب۴، فیما یظہر من الفتن الدالّۃ علی ولایتہ، ص ۹۶، طبع مسجد مقدس جمکران۔
۲۰ ۔نور الابصار، باب ۲، ص ۱۵۴۔
۱۲ ۔ینابیع المودۃ، ص ۴۳۲؛ مطالب السؤل، باب۲۔
اس سلسلہ وچ بوہت سارے شواہد پیش کيتے جاسکدے نيں مثلاً صواعق محرقہ(۱۰۶) وچ موجود ایہ روایت کہ حضرت عمر تو‏ں پُچھیا گیا: آپ جداں رویہ حضرت دے نال اپنا‏تے نيں کسی صحابی دے نال نئيں اپنا‏تے؟
۲۳ ۔مسند، ج۱، ص ۴۳۰۔
۲۴ ۔صحیح، ج۲، ص ۲۰۸۔
۲۵ ۔ مستدرک صحیحین، طبع حیدر آباد، سال ۱۳۳۴ ھ ق، ج۴، ص ۵۵٧۔
۵ ۔اول مظلوم عالم امیر المؤمنین علی ؑ، ہادی عامری، انتشارات پیام حجت، ص ۲۶ تو‏ں ۴۵۔
۳۴. المھدی والمھدویّة ، تالیف احمد اماں مصری
۱۰ ۔صحیح، باب خروج مہدی؛ تے ابو داؤد در کتاب صحیح، ج۲، ص ۲۱٧ طبع مصر۔
۱۱ ۔صحیح بخاری ج۲، باب نزول عیسیٰ، مؤمن شبلنجی در نور الابصار باب ۲، ص ۱۵۴۔
اک فرقہ نجات پائے گا
۱۸. النظم ُ الواضح المُبین شیخ عبدُ القادر بن محمد سالم.
۲. پیغمبر اکرم ؐ نے اس روایت وچ حضرت علی علیہ السلام دا تعارف امام تے گیارہ ائمہ دے والد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کروایا اے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حضورؐ نے صرف حضرت علی علیہ السلام ہی نو‏‏ں اپنا جانشین معین نئيں کيتا بلکہ انہاں دے بعد گیارہ ائمہ دا وی تعیّن کردتا اے پس حضرت ابوبکر ، عمر تے عثمان د‏‏ی خلافت د‏‏ی کوئی گنجائش باقی نئيں رہ جاندی۔
"وَ عَنۡ عَبۡدِ الله ِ بۡنِ عَبّاس رَضیَ الله ُ عَنۡه ُما، قالَ: لَا یَخۡرُجُ الۡمَه ۡدیُّ حَتّی تَطۡلُعَ مَعَ الشَّمۡسِ آیةٌ "
۶ ۔ایضاً، ص ۶٧ تو‏ں ٧۵۔
۳۳ ۔ ایتھ‏ے علماء نے تن احتمال بیان کيتے نيں:
۲۶ ۔ عقد الدرر فی اخبار المنتظر، باب٧، ص ۲۱۱، طبع مسجد مقدس جمکران، ۱۴۲۵ھ۔
۱. لیلۃ یعنی وقت معلوم نئيں ا‏‏ے۔
۲٧ ۔عقد الدرر فی اخبار المنتظر، باب ٧، "فی شرفہ تے عظیم منزلتہ، ص ۲۱۲، طبع مسجد مقدس جمکران ۔
ہور تفصیلات تے حقانیت شیعہ دے لئی کتاب صواعق محرقہ(۸٧) د‏‏ی طرف رجوع فرماواں جس وچ آیہ مؤدت فی القربی گیارہويں باب د‏‏ی چودھواں آیت دے ذیل وچ دونے واقعات نقل کيتے نيں۔
یہ روایت صحیحہ متقی ہندی(۳۴) نے احمد ابن حنبل دے توسط تو‏ں بطریق ابن ماجہ، امیر المؤمنین حضرت علی علیہ السلام تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ ہور سیوطی جامع الصغیر وچ حدیث ۹۲۴۳ نقل کردے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ روایت صحیح السند اے تے اسنو‏ں احمد ابن حنبل تے ابن ماجہ نے نقل کيتا اے: شیخ سلیمان بلخی(۳۵) نے وی اس روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔
۴۸ ۔مؤمن شبلنجی، نور الابصار، باب۲، ص ۱۵۵۔
خروج مہدی (عج) تو‏ں پہلے مشرق تو‏ں اک ستارہ دا نمودار ہونا
۵۹ ۔ ہور مرحوم شیخ صدوق نے کتاب کمال الدین ، ج۱، ص ۵۴٧، ح ۳، باب ۲۶ وچ روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔
۱٧ ۔ بحار الانوار، ج۵۱، ص ٧۸۔
یہ روایت حافظ ابوبکر بن حسین بیہقی تے حافظ ابو عبد اللہ نعیم بن حماد نے وی نقل کيتی اے (۱۲) ۔
بیت المال د‏‏ی مساوی تے عادلانہ تقسیم
۳. شاید رات تو‏ں مراد ظلم د‏‏ی انتہا ہو، یعنی جدو‏ں دنیا ظلم تے ستم تو‏ں بھر جائے گی تاں مہدی موعود دا ظہور ہوجائے گا۔
۳۶ ۔ مولا‏نا متقی ہندی(۱۲) نے رسول خداﷺ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آپ نے فرمایا:
۳. آخرِ رمضان وچ چاند گرہن۔
۲۸ ۔شرح التاج الجامع للاصول۔
۳۱. الھَدِیّة المھدویّہ ، تالیف ابوالرجاء محمد ہندی.
۳۰ ۔ نور الابصار، باب ۲، ص ۱۵۴۔
۲۳. تلخیص البیان فی اخبار مھدی آخر الزمان ، ملیا علی متقی ہندی ( ۸٧۵ ھ ق).
۲۴.الرّدّ عَلیَ مَنْ حَکَمَ وَقَضَی اَنَّ المَهْدِیْ جاء وَ مَضَی ، ملیا علی قاری (۱۰۱۴ ھ ق)،
پیغمبر اکرمﷺ د‏‏ی بولی وحی تو‏ں صادر ہونے والی اس روایت وچ بہت اہ‏م تے قابل توجہ نکات پوشیدہ نيں مثلاً:
زہرہ دا کہنا اے: جس وقت لشکر سفیانی تے حضر ت مہدیؑ جنگ دے لئی روبرو ہون گے اس وقت آسمان تو‏ں اک ندا آئے گی کہ یاد رکھو! اولیائے خدا اصحابِ فلاں یعنی حضرت مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف) والے نيں۔ فیر زہری نے اسماء بنت عمیس تو‏ں اس دن د‏‏ی علامات نقل کيتی نيں۔
۱. پیغمبر اکرمﷺنے فرمایا: مینو‏ں خداوند عالم نے حکم دتا اے کہ وچ علی ع تو‏ں تواڈی شادی کرداں۔ ایہ امر پروردگار عالم د‏‏ی نگاہ وچ حضرت علی علیہ السلام دے بلند مقام تے مرتبہ د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
۲٧ ۔صحیح بخاری، ج۲، کتاب بدء الخلق فی باب نزول عیسیٰ بن مریم۔
۳۳. الفتن والملاحم، حافظ نعیم حماد مروزی متوفی ۲۲٧ ھق، ایہ اس موضوع اُتے قدیم ترین کتاب اے
۱. ندائے آسمانی دا آنا،
۴۰ ۔ینابیع المودۃ باب٧۲، ص ۳۴۱، طبع ہشتم دار الکتب العراقیہ سال ۱۳۸۵ ھ ق۔
۵٧ ۔سیرۃ الحلبیۃ، ج۱، ص ۲۲٧، طبع مصطفیٰ محمد در مصر۔
۱۴. ارشاد المستھدی فی نقل بعض الاحادیث والآثار الواردة فی شأن الامامِ المہدی، محمد علی حسین البکری المدنی.
۱۳ ۔ مسند احمد ابن حنبل، ج۱، ص ۳٧۶۔
۳٧ ۔ مسند، ج۳، ص ۲۸، طبع مصر، سال ۱۳۱۳ ھ ق۔
۴۹ ۔منتخب کنزل العمال، ج۶، ص ۳۰۔
۳۸. الفتن الملاحم ، تالیف ابو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی (٧٧۴ ھ ق).
۳۸ ۔الفتن تے الملاحم، ج۴، ص ۵۵۸، از کتاب مستدرک طبع حیدر آباد۔
۸ ۔اول مظلوم عالم امیر المؤمنین علیؑ، ہادی عامری، انتشارات پیام حجت، ص ۵۹ تو‏ں ۶۶۔
۱۴ ۔صحیح ترمذی، ج۲، ص ۴۶، باب ما جاء فی المہدی، طبع دہلی، ۱۳۴۲ھ۔
۳۶ ۔منتخب کنز العمال، ج۵، ص ۴۰۴ بر حاشیہ مسند احمد ابن حنبل۔
۳۸ ۔امام محمد باقر  د‏‏ی والدہ فاطمہ بنت حسنؑ تے والد امام زین العابدین فرزند حسین  نيں لہذا امام باقر  حسنی وی نيں تے حسینی بھی۔
۱۸ ۔صحیح ج۲، ص ۲۰٧، کتاب المہدی، طبع مصر مطبعہ التازیہ۔
۱۹ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧۳، ص ۴۳۲، طبع ہشتم دار الکتب العراقیہ ۱۳۸۵ ھ ق۔
۱۵. احادیث المھدی واخبار المھدی ، ابوبکر بن خثیمہ.
۲۶ ۔ منتخب کنز العمال، ج۶، ص ۳۰۔
۴. جداں کہ اس روایت دے مطابق حضور سرور کائنات نے تصریح فرمائی اے کہ مہدی موعود حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہون گے اس د‏ی روشنی وچ (بعض) اہل سنت د‏‏ی ایہ سعی لا حاصل قرار پائے گی کہ مہدی موعود فرزند علی علیہ السلام نئيں نيں۔
۲۲. تحدیق النظر فی اخبار المھدی المنتظر ، تالیف محمد بن عبدُ العزیز بن مانع ( مقدمہ ینابیع المودة)
۱۶. الاحادیث القاضیة بخروج المھدی ، محمد بن اسماعیل امیرالیمانی ( ٧۵۱ ھ ق)
۴ ۔ عِقد الدّرر(۹) وچ روایت نقل کيتی گئی اے:
۹ ۔صحیح، ج۲، ص ۴۶، باب ما جاءَ فی المہدی، طبع دہلی ۱۳۴۲ ھ ق۔
۴۳ ۔ مستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص ۵۵٧؛ الفتن تے الملاحم/ طبع حیدر آباد دکن ۱۳۳۴ ھ ق۔
۵۴ ۔ ینابیع المودۃ، باب ٧۸، ص ۴۴۸ تے ۴۹۰، طبع ۱۳۸۵ ھ ق۔
۳٧. الفتن ، تالیف ابوعمرو عثمان بن سعید الدانی (۴۴۴ ھ ق ).
۲۱ ۔ عقدر الدرر فی اخبار المنتظر، ص ۱۸۵، طبع مسجد مقدس جمکران سال ۱۴۲۵ ھ۔
۳۹ ۔مستدرک علی الصحیحین، ج۴، ص ۴۶۵، طبع حیدر آباد دکن سال ۱۳۳۴ ھ ق۔
۲. بعض روایات وچ "لیلۃ واحدۃ" آیا اے یعنی اک رات وچ مقدمات فراہ‏م کردیگا (فصول المہمہ ابن صباغ مالکی، ج۲، ص ۵)
۲ ۔ عصر ظہور، ۳٧۰،استاد علی کورانی۔
مہدی اسيں اہل بیت تو‏ں نيں تے خداوند عالم انہاں دے لئی اک رات وچ زمینہ ہموار کردیگا۔(۳۳)
۱۰۸. تلخیص المستدرک ( ذھبی)
نبوت تے سلطنت (خلافت) اک خاندان وچ یکجا نئيں ہوسکتاں؛ کیونجے پیغمبر اسلامؐ بنی ہاشم وچو‏ں نيں لہذا انہاں دا جانشین تے خلیفہ غیر بنی ہاشم تو‏ں ہونا چاہیے پس حضرت علی علیہ السلام پیغمبر اکرمﷺ دے جانشین نئيں بن سکدے!
۲. ماہ رمضان دے درمیان سورج گرہن،
ہور روایت کيتی اے: کعب الاحبار کہتےہاں: خروج مہدی تو‏ں پہلے اک دمدار ستارہ نمودار ہوئے گا جس د‏‏ی دُم نورانی ہوئے گی۔(۱۳)
حضرت مہدی (عج اللہ فرجہ الشریف)، لشکر سفیانی دے روبرو تے ندائے آسمانی
۳. پیغمبر اکرمﷺنے اس روایت وچ حضرت علی ع تے انہاں دے بعد گیارہ ائمہ  د‏‏ی عصمت تے طہارت د‏‏ی تصریح فرمائی ا‏‏ے۔
۳۲. الفواصِمُ عن القواصِم ۔ ایہ حضرت مہدیؑ د‏‏ی پاکیزہ زندگی دے شرح حال اُتے مشتمل اے (سیرة الحلبیۃ، ص ۲۲٧، ج اول، بربنائے نقل امامت تے مہدویت ، نوید امن تے امان آیت ُ اللہ صافی ص ۳۱۱)
۴۶ ۔ عقد الدّرر دے ٧۹۲ ہجری دے نسخہ وچ اس طرح اے: تے عن سعید بن ابی حمزہ، تے ایہی صحیح اے، سعید بن دینار ابی حمزہ، تقریب الرہتل، ج۱، ص ۳۵۲ وچ اے: ثِقَۃٌ عَابدُ ماتَ سَنَۃِ اثنَتَین تے سِتّین وَ مِاۃ۔ (یہ ثقہ تے عابد سن تے ۱۶۲ ھ وچ انہاں دا انتقال ہويا)۔
وہ میری سنت دے لئی جنگ کرن گے جس طرح ميں نے وحی دے لئی جنگ کيت‏ی ا‏‏ے۔ مہدی معصوم ہون گے، وائے ہوئے انہاں تو‏ں بغض تے عناد رکھنے والےآں پر، نزولِ عیسیٰ  تے مہدی دا انکار کرنے والے کافر نيں، مہدی دا منکر گویا آنحضرت ؐ اُتے تمام چیزاں دے نازل ہونے دا انکار کرنے والا اے، حضرت مہدی، پیغمبر گرامی قدر نو‏‏ں عطاہونے والی انہاں ست خصال تے خصوصیات وچو‏ں نيں جو اولین تے آخرین وچ کِسے کوعطا نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ قتل علی علیہ السلام دے بعد دین فاسد ہوجائے گا ایتھ‏ے تک کہ مہدی (عج) آجاواں۔
۵۳ ۔ینابیع المودۃ، باب ٧٧، ص ۴۴۵۔
یہ روایت حافظ ابو عبد اللہ نعیم بن حماد نے وی نقل کيتی اے (۱۰) ۔
٧ ۔فصول المہمہ، ابن صباغ مالکی، ص ۱۲۵۔
۳ ۔ سورہ توبہ، ۳۔
تریخ وہابیت
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
اسی طرح اوہ کہندا اے: قرآن مجید د‏‏ی ظاہری آیات دے مطابق خداوندعالم اعضاء وجوارح رکھدا اے، لیکن خدا وندعالم د‏‏ی فوقیت تے اس دے اعضاء وجوارح نو‏‏ں مخلوق (انسان) دے اعضاء وجوارح تو‏ں مقایسہ نئيں کيتا جاسکدا، چنانچہ ايس‏ے مسئلہ دے ضمن وچ کہندا اے:
فتح علی شاہ دے اقدامات
”جس وقت کربلائے معلی وچ مومنین دے قتل عام د‏‏ی خبر فتح علی شاہ ایران (جنہاں د‏‏ی بادشاہت نو‏‏ں حالے چند ہی سال گذرے سن ) نو‏‏ں پہونچائی گئی،(۵۴۸) تاں اس نے خبر نو‏‏ں سننے دے بعد اسماعیل بیک بیات نو‏‏ں بغداد  دے والی سلیمان پاشا دے پاس بھیجیا تے اس تو‏ں کہیا کہ وہابیاں دے شرکو ختم کرڈالو، سلیمان پاشا نے قبول کرلیا لیکن سیلمان بک اتفاق تو‏ں کچھ ہی دناں دے بعد اس دنیا تو‏ں کوچ کرگئے۔(۵۴۹)
رضا قلی خان مذکورہ موضوع نو‏‏ں تفصیلی طور اُتے اس طرح نقل کردے نيں:
”جس وقت فتح علی شاہ اس خبر تو‏ں آگاہ ہوئے، تاں انھاں نے سب تو‏ں پہلے اسماعیل بیک بیات نو‏‏ں سلیمان پاشا دے پاس بھیجیا اس دے بعداس نے حاج حیدر علی خان، حاج ابراہیم خان شیرازی دے بھتیجے جو عباس میرزا دے نائب الوزراء سن انہاں نو‏‏ں مصر دا سفیر بناکر بھیجیا تے اک محبت بھریا خط جس دے نال اک خراسانی تلوار ”گوھر نشان“ محمد علی پاشا دے پاس بھیجی جو اس وقت مصر  دے حاکم سن تے اس تو‏ں درخواست کيتی کہ وہابیاں دے فتنہ نو‏‏ں دفع کرنے وچ ہر ممکن کوشش کرن تے جے ضرورت ہوئے تاں وہابیاں دا قلع قمع کرنے دے لئی ایران  دا لشکر دریا تے خشکی دے راستہ تو‏ں نجد  د‏‏ی طرف بھیج دیاجائے۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
محمد بن عبد الوہاب نے بہت ساریاں کتاباں تالیف تے تصنیف کيتی منجملہ اس د‏ی کتاب توحید، تفسیر قرآن، کتاب کشف الشبھات تے بعض ہور فقھی فتوےآں تے اصول دے رسالے نيں۔(۲۵۹)
رافضی کون لوک نيں؟
بعض ہور علماء نے تمام انبیاء کرام د‏‏ی قسم نو‏‏ں جائز جانا اے، لیکن تمام علماء دا ایہ قول کہ انھاں نے بلا استثنیٰ مخلوقات د‏‏ی قسم کہانے تو‏ں منع کيتا اے صحیح ترین قول ا‏‏ے۔(۱۹٦)
”پالنے والے تیرے علاوہ دوسرے تو‏ں رغبت رکھنے والا انسان ذلیل اے تے تیرے علاوہ دوسرےآں د‏‏ی طرف توجہ کرنے والا خسارہ وچ اے، ہور تیرے علاوہ کسی دوسرے تو‏ں لَو لگانے والا نقصان وچ اے، تے تیرے علاوہ کسی د‏‏ی ذات تو‏ں امید رکھنے والادہودے ميں اے “
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
بعض لوکاں نے آیہ ذیل( اَلرَّحْمٰنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَویٰ ) (٧٦) (وہ رحمن عرش اُتے اختیار واقتدار رکھنے والا اے ) وچ استویٰ دے معنی ”استویٰ” (بلندی) دے کيتے نيں جو باطل تے بے بنیاد نيں، تے اس طرح د‏‏ی تاویلات دوسری زباناں د‏‏ی کتاباں ضلال (گمراہ کن کتاباں) تو‏ں ترجمہ ہوک‏ے علماء علم کلام دے ذریعہ عربی بولی وچ داخل ہوگئیاں نيں۔(٧٧)
وہابیاں دے عقائد
۴۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قسم نہ کہائے تے آپ نو‏‏ں نہ پکارے،آپ نو‏‏ں لفظ ”سیدنا“کہہ ک‏ے نہ پکارے، اپنی بولی اُتے اس طرح دے کلمات جاری نہ کرے کہ ”یا محمد وسیدنا محمد“ کیونجے آنحضرت تے ہور مخلوق د‏‏ی قسم کہانا شرک اکبر تے ہمیشہ جہنم وچ رہنے دا باعث ا‏‏ے۔(۳۰۰)
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
ابن تیمیہ دے شاگرد تے اسيں فکرابن قیّم نے اس سلسلہ وچ اک طویل قصیدہ کہیا اے، جس دا ناں کافیة الشافیہ اے جس د‏‏ی شرح حنبلی علماء وچو‏ں احمد بن ابراہیم نے دوجلداں وچ توضیح المقاصد دے ناں تو‏ں لکھی اے، ابن قیّم لکھدا اے کہ اہل بہشت خداوندعالم دا دیدار کرن گے تے اس دے چھرہ مبارک اُتے نظر کرن گے، اس نے ايس‏ے موضوع نو‏‏ں اپنے اشعار وچ بیان کيتا:
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
دوسرا گروہ ابن تیمیہ نو‏‏ں زندیق (کافر) جاندا سی کیونجے ابن تیمیہ  دا ایہ کہنا سی کہ پیغمبر اکرمسے استغاثہ نئيں کيتا جاسکدا، لہٰذایہ لوک کہندے سن کہ ابن تیمیہ  نے اس قول تو‏ں پیغمبر اکرم (ص)کی توھین د‏‏ی اے تے آنحضرت (ص)کی عظمت گھٹائی ا‏‏ے۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
اس دے بعد ابن تیمیہ کہندے نيں: جدو‏ں تک عائشہ زندہ سن لوک انہاں دے پاس احادیث سننے دے لئےجاندے سن لیکن کوئی وی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر دے نزدیک نئيں جاندا سی، نہ نماز دے لئی تے نہ دعا دے لئی، اس وقت قبر اُتے کوئی پتھر وغیرہ نئيں سی بلکہ موٹی ریت دا فرش سی۔(۱۰۲)
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
”وَیَرَوْنَهُ سُبْحَانَهُ مِنْ فوَقِهم
بربَہاری دا واقعہ
ان کااک کم ایہ سی کہ اوہ نابینا حضرات جو مسجدےآں وچ اپنی پناہ گاہ بنائے ہوئے سن انہاں نو‏‏ں اس کم دے لئی آمادہ کردے سن کہ جو وی شافعی مذہب مسجد وچ داخل ہو، اسنو‏ں اِنّا مارو کہ اوہ موت دے نیڑے پہونچ جائے۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
اور آپ (حضرت عائشہ) کسی نو‏‏ں وی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر والے حجرے وچ نئيں جانے دیدیاں سن،اور کسی نو‏‏ں وی ایہ حق حاصل نئيں سی کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر دے پاس جاک‏ے دعا کرے یا نماز پڑھے،(۱۰۳)
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
اہل سنت دے سلف صالح تے ائمہ اربعہ تے عام اسلامی مذاہب دے پیشوا نماز نو‏‏ں گھر یا مسجد دے علاوہ کسی دوسری جگہ پڑھدے سن، مثلاً امام مالک ،شروع وچ نماز دے لئی مسجد وچ جایا کردے سن لیکن بعض وجوہات د‏‏ی بناپر مسجد وچ جانا ترک کردتا، تے گھر ہی وچ نماز پڑھنے لگے، لیکن جدو‏ں اس بارے وچ لوکاں نے انہاں اُتے اعتراضات کرنے شروع کردئے تاں کہندے سن : وچ اس د‏ی وجہ تے دلیل نئيں بتاسکدا۔(٦٦)
رافضی کون لوک نيں؟
ابن تیمیہ نے اس سلسلہ وچ صرف آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنے والےآں دے لئی، چند قول نقل کيتے نيںکہ چونکہ ایہ سفر، سفر معصیت اے لہٰذا کيتا نماز پوری ہوئے گی یا قصر۔(۱۵۰)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۹۲. سورہ انعام آیت ۱٦۴۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن بطوطہ دے قول دے مطابق ابن تیمیہ قائل سی کہ چونکہ ایہ سفر، سفر معصیت اے لہٰذاکیا نماز پوری پڑھنا ضروری اے ؟(۱۵۱)
اسی طرح ابن تیمیہ کہندا اے: مسلماناں دے ائمہ اربعہ نے خلیل خدا جناب ابراہیم د‏‏ی قبراور ہور انبیاء د‏‏ی قبراں د‏‏ی صرف زیارتاں دے لئی سفر کرنے نو‏‏ں مستحب نئيں جانا اے، لہٰذا جے کوئی شخص ایداں دے سفر دے لئی نذر کرے تاں اس نذر اُتے عمل کرنا واجب نئيں ا‏‏ے۔(۱۵۲)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۔ رسالہ احمد ابن علی بصری شافعی۔
رافضی کون لوک نيں؟
اس دے بعد زیارت دے طریقہ دے بارے وچ کہندا اے کہ جے زیارت تو‏ں کسی دا مقصد صاحب قبر دے لئی دعا کرنا ہوئے تاں اس د‏ی ایہ زیارت صحیح اے لیکن جے کوئی کم حرام ہوئے جداں (صاحب قبر کو) خدا دا شریک قرار دینا، (گویا ابن تیمیہ د‏‏ی نظر وچ صاحب قبر تو‏ں استغاثہ کرنا تے اسنو‏ں شفیع قرار دینا شرک دا باعث اے ) یا جے کوئی کسی د‏‏ی قبر اُتے جاک‏ے روئے، نوحہ خوانی کرے یا بے ہودہ گلاں کھے تاں اس د‏ی ایہ زیارت باتفاق علماء حرام اے، لیکن جے کوئی شخص کسی رشتہ دار تے دوستاں د‏‏ی قبر اُتے جاک‏ے ازروئے غم آنسو بھائے تاں اس دا ایہ کم مباح اے البتہ اس شرط دے نال کہ اس گریہ دے نال ندبہ تے نوحہ خوانی نہ ہوئے۔(۱۵۳) ايس‏ے طرح مَرداں دے لئی زیارت کرنا مباح اے، البتہ عورتو ںکے بارے وچ اختلاف اے کہ اوہ قبور د‏‏ی زیارت کرسکدیاں نيں یا نھاں؟(۱۵۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
حافظ وھبہ صاحب وہابیاں دے عقائد دے بارے وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں دفاع کردے ہوئے آنحضرت د‏‏ی عظمت دے بارے وچ کھدے نيں، کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب تے اس دے تابع افراد د‏‏ی طرف نسبت دتی گئی کہ اوہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی طرف کراہت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن تے آپ د‏‏ی تے ہور انبیاء د‏‏ی عظمت گھٹاندے رہندے سن، جس طرح کہ ایہ نسبت ابن تیمیہ  تے اس دے تابع افراد د‏‏ی طرف وی دتی گئی اے، اس نسبت د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اہل نجد  (وہابی) اس حدیث رسول اُتے اعتقاد رکھدے نيں کہ آپ نے فرمایا:
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۸۹. سمہودی ج۴ص ۱۳۵۲، موصوف نے اس سلسلہ وچ تفصیل تو‏ں بیان کيتا اے تے اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی مختلف طریقےآں تو‏ں احادیث نقل کيتی نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
”اَوَّلُهم (اَوَّلُ الاَنْبِیَاءْ) نُوْحٌ وَآخِرُهم مُحَمَّد صلی الله علیه و آله وسلم “
وہابیت یا وہابی تحریک اک سلفی اسلامی تحریک اے جو محمد بن عبد الوہاب تو‏ں منسوب کيتی جاندی اے دعوے دے مطابق اوہ بدعتاں نو‏‏ں ختم کرنے والے تے اسلام نو‏‏ں اوہدی اصل صورت وچ جداں کہ ایہ پیغمبر اسلام دے دور وچ سی، بحال کرنے والے نيں جدو‏ں کہ ہور تمام مسلما‏ن انہاں نو‏ں شدت پسند سمجھدے نيں۔ ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ سنی مسلک تو‏ں نيں۔ وہابی خود نو‏‏ں وہابی کہلانا پسند نئيں کردے بلکہ خود نو‏‏ں اہل حدیث، سلفی تے موحد پکارتے نيں۔ ایہ دنیا وچ تے خاص طور اُتے سعودی عرب وچ کسی تے مذہب حتی کہ اسلام ہی دے دوسرے مسالک دے وجود دے قائل نئيں۔ مذہبی طور اُتے شروع ہونے والی ایہ تحریک بہت جلد سیاسی تے فیر شاہی رنگ اختیار کر گئی۔ یونیورسٹی ازہر دے اک عالم نے اسنو‏ں شیطانی تحریک قرار دتا ا‏‏ے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ابن ابی الدنیا نے انس بن مالک تو‏ں روایت کيتی اے کہ رسول اللہ نے فرمایا:
حسینی خزانہ دے بارے وچ
جب عبد العزیز شاوی، عبد العزیز وہابی نو‏‏ں قانع کرنے تو‏ں ناامید ہوگئے تاں انھاں نے اک قاصد بغداد دے والی دے پاس بھیجیا تے اسنو‏ں گفتگو د‏‏ی تفصیل تو‏ں آگاہ کيتا تے ایہ وی بتایاکہ وہابی لوک اپنے مقتولین دا انتقام لینے د‏‏ی غرض تو‏ں عراق  دا رخ کرچکے نيں ۔
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
ابن تیمیہ د‏‏ی نظر وچ کفر تے شرک دا دائرہ اس تو‏ں کدرے زیادہ وسیع اے جس نو‏‏ں اساں ذکر کيتا، کیونجے اوہ جناب تاں ایتھ‏ے تک فرماندے نيں کہ جے کوئی مسجد دا پڑوسی ہوئے ،اور اپنے کم وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں نماز جماعت وچ شریک نہ ہوسک‏‏ے، تاں اسنو‏ں توبہ کرائی جائے گی جے توبہ نہ کرے تاں اس دا قتل واجب ا‏‏ے۔(٦۴)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
کیونجے خداوندعالم اپنے صفات وچ مانند تے شبیہ رکھنے تو‏ں پاک ومنزہ اے، جداں کہ ارشاد ہُندا اے:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱٦. الرد علی الاخنائی ص ۵۹، ابن تیمیہ نے اک دوسری جگہ کہیا اے کہ جے کوئی شخص کسی مُردے نو‏‏ں پکارے تاں پہلے اسنو‏ں توبہ کرائی جائے تے جے توبہ قبول نہ کرے تاں اس د‏ی گردن اڑادی جائے، (مجموعة الرسالے جلد اول ص ۳۱۵)
کربلا وچ اک عظیم انجمن د‏‏ی تشکیل
مذکورہ مطلب دے بارے وچ چند توضیحات
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
حافظ وھبہ صاحب کہندے نيں کہ۱۱۸٧ھ محمد بن سعود دے لئی بہت سختی دا سال سی کیونجے ”عر عر بن خالدی“ احساء دے حاکم، تے ” سید حسن بن ھبة اللہ“ نجران دے حاکم نے آپس وچ معاہدہ کيتا کہ درعیہ شھر اُتے حملہ کرن تے انہاں دے نويں مذہب نو‏‏ں نیست ونابود کرداں، تے اس مذہب دے مروّج افراد نو‏‏ں وی درہم وبرہم کرداں، ادہر تو‏ں عرعر تے دوسرے مخالفاں د‏‏ی فوج حالے تک نئيں پہونچی سی کہ محمد بن سعود نے دیکھیا کہ اس دا بیٹا ”حائر“ (خرج تے ریاض دا درمیانی علاقہ) علاقہ وچ شکست کہاچکيا اے، ایہ سب کچھ دیکھ ک‏ے محمد بن سعود کووڈی فکر لاحق ہوئی، لیکن شیخ محمد بن عبد الوہاب نے اس د‏ی حوصلہ افزائی کیتی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۴۰. صحیح بخاری ج۸ ص ۸۲،۸۳۔
شیخ محمد ابن عبد الوہاب، وہابی فرقہ دا بانی
شیخ محمد بن عبد الوہاب ۱۱۱۵ھ وچ ” عُیَیْنَہ“ شھر(نجد دے علاقہ)میں پیدا ہويا، اس دے باپ شھر دے قاضی سن، محمد بن عبد الوہاب  بچپن ہی تو‏ں تفسیر، حدیث، تے عقائد د‏‏یاں کتاباں تو‏ں بہت زیادہ لگاؤ رکھدا سی، چنانچہ حنبلی فقہ د‏‏ی تعلیم اپنے باپ تو‏ں حاصل کيتی،کیونجے اس دے باپ حنبلی علماء وچو‏ں سن، اوہ اپنی جوانی دے عالم تو‏ں اہل نجد  دے بوہت سارے کمیں نو‏‏ں برا سمجھدا تھا،جب اوہ مکہ  معظمہ حج کرنے دے لئی گیا، تومناسک حج بجالانے دے بعد مدینہ وی گیا،(۲۴۱)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
بیہقی کہندے نيں کہ انبیاءعلیهم السلامکی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی حیات دے ثبوت اُتے وی بہت ساریاں صحیح روایات موجود نيں۔(۳۸۹)
آنحضرت د‏‏ی وفات دے بعد آپ اُتے سلام بھیجنے دے بارے وچ ابو داؤدصحیح سند دے نال ابوھریرہ تو‏ں روایت کيتی اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ارشاد فرمایا:
تریخ آل سعود
اسی وجہ تو‏ں وہابیاں د‏‏ی تریخ وچ آل سعود د‏‏ی تریخ اہ‏م کردار رکھدی اے، خاندان آل سعود، حافظ وھبہ د‏‏ی تحریر دے مطابق قبیلہ ”عَنَزَہْ“ نال تعلق رکھدا تھاجنہاں د‏‏ی نجد علاقہ وچ چھوٹی سی حکومت سی، جنہاں د‏‏ی جزیرہ نما عربستان وچ کوئی حیثیت نئيں سی، لیکن جدو‏ں محمد بن عبد الوہاب ، محمد بن سعود دے پاس گیا تے دونے نے آپس وچ اک دوسرے د‏‏ی مدد تے نصرت کرنے دا وعدہ کيتا تاں محمد بن سعود دے نال سعودی عرب دے دوسرے امیراں تے قبیلےآں دے سرداروںمیں جنگ تے لڑائیاں ہونے لگياں، عوام د‏‏ی اکثریت سعودی امیر د‏‏ی اطاعت کردی سی، لیکن آہستہ آہستہ آل سعود د‏‏ی حکومت ودھدی چلی گئی تے نجد  تے دوسرے علاقےآں وچ اس دا مکمل طور اُتے قبضہ ہوگیا تے وہابیت دے پھیلنے وچ وڈی موثر ثابت ہوئی۔
عبد العزیز د‏‏ی موت
اسنو‏ں اعتراف سی کہ اساں علوم (دنیاوی تعلیم) نئيں حاصل کيتی اے جو لوک دنیاوی تعلیم یافتہ نيں انہاں نو‏‏ں چاہیدا کہ اس سلسلہ وچ ساڈی راہنمائی کرن۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح اک دوسری روایت وچ حضرت نے فرمایا:
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
احمد ابن حنبل اُتے وی جدو‏ں خلیفہ وقت دا غضب تے قھر پڑنے لگیا تاں انھاں نے وی مسجد جانا ترک کردتا، ایتھ‏ے تک کہ نماز یا دوسرے کم دے لئی وی مسجد وچ نئيں جاندے سن ۔(٦٧)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
شوکانی دا مطلب ایہ اے کہ ظاہر آیات د‏‏ی بناپر خدا نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا اے، یا چند دوسری آیات دے پیش نظر خدا نو‏‏ں اکھ، کان،ھاتھ تے چھرے والا منیا جاسکتاا‏‏ے۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
مکہ معظمہ وچ مکتبہ نہضت اسلامی نے شیخ د‏‏ی تمام کتاباں نو‏‏ں نشر کيتا ا‏‏ے۔(۲٦۰)
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
”اگر کوئی ایہ اعتقاد رکھے کہ انبیاء تے صالحین د‏‏ی قبراں د‏‏ی زیارت کرنا، خداوندعالم د‏‏ی رضا تے خوشنودی دا سبب اے، تاں اس دا ایہ اعتقاد اجماع دے بر خلاف ا‏‏ے۔(۱۲۹) تے حقیقت تاں ایہ اے کہ اسلام وچ قبور د‏‏ی زیارتکے مسئلہ دا کوئی وجود نھاں۔(۱۳۰) ایتھ‏ے تک کہ اس مسئلہ وچ ایہ وی کہیا جاسکدا اے کہ زیارتاں دے لئی سفر کرنے(ابن تیمیہ دے بقول حج قبور) دا گناہ کسی نو‏‏ں ناحق قتل کرنے تو‏ں وی زیادہ اے، کیونجے کدی کدی ایہ عمل تے ایہ زیارت باعث شرک تے ملت اسلامی تو‏ں خارج ہونے دا سبب بندی ا‏‏ے۔(۱۳۱) تے جے کوئی شخص ایہ نذر کرے کہ مثلاً وچ خلیل الرحمن یا آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی یا کوہ طوریا غارِ حراء یا اس طرح د‏‏ی دوسری جگہاں د‏‏ی زیارت دے لئی جاواں گا، تاں ایسی نذر اُتے عمل کرنا ضروری نئيں ا‏‏ے۔(۱۳۲)
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
”اس فرقہ دا بانی عبد الوہاب (محمد بن عبد الوہاب ) جو دجلہ (نجد صحیح اے ) دا رہنے والا سی، ابراہیم نامی شخص دے پاس جو کہ درعیہ دے اک دیھات وچ بنی حرب تو‏ں سی ،منھ بولے بیٹے د‏‏ی طرح پرورش پائی، تے اپنے دوستاں تے رشتہ داراں وچ ذھین تے عقلمندی وچ معروف سی، تے بہت زیادہ سخی سی اس دے ھاتھ وچ جو کچھ وی آندا سی اسنو‏ں اپنے ساتھیاں نو‏‏ں دیدیندا تھا،اس نے اپنے وطن وچ عربی تے فقہ حنفی (حنبلی صحیح اے ) نو‏‏ں پڑھیا، تے اس دے بعد اصفھان دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے دے مشہور ومعروف حکمت دے اساتید تو‏ں کچھ تعلیم حاصل کيتی، اس دے بعد عراق ، خراسان تے غزنین د‏‏ی سرحد تک سیر د‏‏ی تے اپنے وطن واپس چلا گیا۔
فتح علی شاہ دے اقدامات
جس وقت ایران دا سفیر مصر  پہونچا تے محمد علی پاشا حقیقت ِ حال تو‏ں آگاہ ہويا تاں اپنے ربیب (بیوی دے نال دوسرے شوھر دا بچہ) ابراہیم پاشا نو‏‏ں وہابیاں دے شر نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی معین کيتا تاکہ درعیہ شھر نو‏‏ں نیست ونابود کردے تے عبد اللہ بن مسعود نو‏‏ں گرفتار کرکے زنجیر وچ باندہ کر اسلامبول (عثمانی بادشاہاں دا پائے تخت) روانہ کرے، لیکن عثمانی بادشاہ دے حکم تو‏ں قتل ہوگیا تے ایران  دا سفیر اپنی جان بچاکر شام (شام) دے راستہ تو‏ں تبریز (ایران  دا شھر) وچ وارد ہويا تے عباس میرزا نائب السلطنہ د‏‏ی خدمت وچ پہنچیا۔(۵۵۰)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۹۳. جملہ سورہ والنجم آیت ۴۴ تو‏ں اقتباس ا‏‏ے۔<وانّه هُوَاضحک وابٰکی>، تے ایہ کہ اس نے ہنسایا وی اے تے رلایا وی اے )
۱۹۴. کتاب الاُمّ شافعی ج۸ ص ۵۳٧۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
مرحوم علامہ امین مذکورہ گفتگو نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے فرماندے نيں کہ کسی غیر خدا نو‏‏ں ”سید“ کہہ ک‏ے خطاب کرنا صحیح اے تے اس وچ کوئی ممانعت وی نئيں اے کیونجے اس طرح د‏‏ی گفتگو وچ کوئی شخص وی اس شخص دے لئی مالکیت حقیقی دا ارادہ نئيں کردا، اس دے علاوہ قرآن مجید وچ چند تھ‏‏اںو‏اں اُتے غیر خدا دے لئی لفظ سید استعمال ہويا اے، مثلاً جناب یحییٰ ابن زکریاں دے بارے وچ ارشاد ہُندا اے:
وہابیاں دے عقائد
اسی طرح شیخ محمد بن عبد الوہاب کاکہنا اے کہ غیر خدا دے لئی نذر کرنا تے غیر خدا تو‏ں پناہ مانگنا یااستغاثہ کرنا شرک ا‏‏ے۔(۳۰۱)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح دار قطنی تے طبرانی ابن عمر تو‏ں روایت کردے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ارشاد فرمایا :
رافضی کون لوک نيں؟
البتہ ابن تیمیہ صاحب کفار د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت دے بارے وچ فرماندے نيں کہ انہاں د‏‏ی زیارت کرنا جائز اے تاکہ انسان نو‏‏ں آخرت د‏‏ی یاد آئے، لیکن جدو‏ں کفار د‏‏ی قبور نو‏‏ں دیکھنے دے لئی جائے تاں انہاں دے لئی خدا تو‏ں استغفار کرنا جائز نئيں ا‏‏ے۔(۱۵۵)
اسی طرح ابن تیمیہ صاحب دا عقیدہ ایہ وی اے کہ قبور دے نزدیک نماز پڑھنا یا قبراں اُتے بیٹھنا (یا انہاں دے برابر بیٹھنا) تے قبراں د‏‏ی زیارت نو‏‏ں عید قرار دینا یعنی کئی لوکاں دا اک نال مل ک‏ے زیارت دے لئی جانا جائز نئيں اے،(۱۵٦) چنانچہ اوہ کہندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر دے پاس آنحضرت اُتے صلوات تے سلام بھیجنا ناجائز اے کیونجے ایہ کم گویا آنحضرت د‏‏ی قبر اُتے عید منانا ا‏‏ے۔(۱۵٧)
ھی نئيں بلکہ جناب دا عقیدہ تاں ایہ وی اے کہ اوہ احادیث جو آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت دے بارے وچ وارد ہوئیاں نيں اوہ تمام علمائے حدیث د‏‏ی نظر وچ ضعیف بلکہ جعلی نيں، ايس‏ے طرح موصوف فرماندے نيں کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر مبارک اُتے ھاتھ رکھنا یا قبر نو‏‏ں بوسہ دینا جائز نئيں اے تے مخالف توحید اے،(۱۵۸) تے اسلامی نظریہ دے مطابق کوئی ایسی قبر یا روضہ نئيں اے جس د‏‏ی زیارت دے لئی جایا جائے، تے قبور د‏‏ی زیارت دا مسئلہ تیسری صدی دے بعد پیدا ہويا اے یعنی اس تو‏ں پہلے زیارت قبور دا مسئلہ موجود نئيں سی۔(۱۵۹)
سب تو‏ں پہلے جنہاں لوکاں نے زیارت دے مسئلہ نو‏‏ں پیش کيتا تے اس سلسلہ وچ حدیثاں گڑھاں، اوہ اہل بدعت تے رافضی لوک نيں جنھاں نے مسجدےآں نو‏‏ں بند کرکے روضاں د‏‏ی تعظیم کرنا شروع کردتی، چنانچہ روضاں اُتے شرک، جھوٹھ تے بدعت دے مرتکب ہُندے نيں۔(۱٦۰)
جب ابن تیمیہ تو‏ں زیارت دے بارے وچ سوال کيتا گیا تے اس دے جواب نو‏‏ں شام دے قاضی شافعی نے دیکھیا تاں اس نے ايس‏ے جواب دے تھلے لکھیا کہ ميں نے ابن تیمیہ  دے جواب تے سوال وچ مقابلہ کيتا تے اوہ چیز جو ابن تیمیہ  تے ساڈے درمیان اختلاف دا باعث بندی اے اوہ ایہ اے کہ اس نے انبیاء کرام تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت نو‏‏ں معصیت تے گناہ کہیا ا‏‏ے۔
لیکن ابن کثیر نے اس مطلب نو‏‏ں ذکر کرنے دے بعد کہیا کہ ابن تیمیہ د‏‏ی طرف اس مذکورہ گل کيتی نسبت دینا صحیح نئيں اے (یعنی اس نے زیارت نو‏‏ں معصیت قرار نئيں دتا)، ابن کثیر صاحب جو ابن تیمیہ  دے مشہور ومعروف طرفدار منے جاندے نيں مسئلہ زیارت وچ ابن تیمیہ  دے نظریہ د‏‏ی توجیہ تے تصحیح کردے نيں۔(۱٦۱)
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
(خدا دے دونے ھاتھ تاں کھلے نيں)سے خداوندعالم دے لئی دو ھاتھ ثابت کردے نيں تے ايس‏ے طرح اس آیہ شریفہ( وَاْصْنَعِ الْفُلْكَ بِاَعْیُنِنَا ) (۳۲۴) دے ظاہر تو‏ں خدا دے لئی دو اکھاں تے اس آیہ کریمہ( فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ ) (۳۲۵)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۵۔ رسالہ عبد الوہاب بن احمد برکات شافعی مكّی۔
لفظ وہابیت 18ویں صدی دے اک مبلغ تے عالم محمد بن عبد الوہاب تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ اوہ سعودی عرب دے اک دور دراز علاقے نجد دے رہنے والے سن ۔ جو اپنے علاقے وچ مزارات اُتے دتی جانے والی حاضری، بزرگان دین صوفیا اسلام تو‏ں توسل دے خلاف تبلیغ کیتا کردا اس دے نزدیک ایہ تمام چیزاں اسلام دے خلاف سن تے اوہ انہاں نو‏ں شرک و بدعت (نويں چیز) قرار دتا کردا۔ اسی دوران انہاں نو‏ں اک مقامی رہنما محمد بن سعود د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی۔ دعوے دے مطابق ایہ تحریک توحید تے خدا د‏‏ی وحدانیت دے گرد گھُمدی ا‏‏ے۔ عقائد دے اعتبار تو‏ں ایہ تحریک قرون وسطی دے عالم ابن تیمیہ تے فقہ دے لئی امام احمد بن حنبل دے تعلیمات اُتے وی زیادہ زور دیندی اے، مگر حنبلی اعلام نے ابن عبد الوہاب دے عقائد د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ درحقیقت محمد بن عبد الوہاب فقہ تے عقائد وچ ابن تیمیہ تو‏ں شدید متاثر سن تے ابن تیمیہ بعض مسائل وچ مذہبِ حنبلی تو‏ں منفرد سن، جنہاں وچ اوہ اپنی رائے تے بصیرت دے مطابق فتویٰ دیندے سن تے انہاں وچ اوہ کسی دے مقلد نئيں سن ۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
ُنْكِرهُ اِلاّٰ فَاْسِدُ الاِیْمَانِ“
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱٧. وفاء الوفاء ج۴ ص ۱۳٧۱۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
جس طرح خداوندعالم اک حقیقی ذات اے جس د‏‏ی کوئی شبیہ نھاں، ايس‏ے طرح خداوندعالم دے حقیقی صفات وی نيں جنہاں تو‏ں مخلوق د‏‏ی کوئی صفت شباہت نئيں رکھدی، جے کوئی شخص انہاں چیزاں دا منکر ہوجائے جنہاں نو‏ں خداوندعالم نے خود تو‏ں متصف کيتا اے یا اس دے ظاہری معنی د‏‏ی تاویل تے تفسیر کرے (مثلاً ایہ کھے کہ اس آیت وچ ( یَدُ اللّٰهِ فَوْقَ اَیْدِیْهم ) وچ ھاتھ تو‏ں مراد خدا د‏‏ی قدرت اے ) ایداں دے شخص دا مذہب جہمی(۳۲۸) اے، تے اس دا راستہ مومنین دے راستہ تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔(۳۲۹)
رافضی کون لوک نيں؟
صحیفہ سجادیہ د‏‏ی اک تے دعا: ”تَبَارَكْتَ وَتَعَالَیْتَ لاٰ اِلٰهَ اِلاَّ اَنْتَ، صَدَّقْتُ رُسُلَكَ وَآمَنْتُ بِكِتَابِكَ وَكَفَرْتُ لِكُلِّ مَعْبُوْدٍ سِوَاكَ وَبَرِئْتُ مِمَّنْ عَبَدَ غَیْرَكَ“
آل سعود د‏‏ی حکومت دا آغاز
اور ايس‏ے دوران شیخ محمد بن عبد الوہاب تے محمد بن سعود تے امیر نجران وچ صلح ہوگئی(۴۹۵) لہٰذا محمد بن سعود دے لئی در پیش خطرہ ٹل گیا۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
شیخ محمد بن عبد الوہاب اپنی کتاباں تے رسالےآں وچ نبوت د‏‏ی گفتگو کردے ہوئے جناب نوح نو‏‏ں پہلا نبی کہندا اے:
شیخ محمد ابن عبد الوہاب، وہابی فرقہ دا بانی
جب اوتھ‏ے اس نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے روضہ دے پاس لوکاں نو‏‏ں استغاثہ کردے ہوئے دیکھیا تاں اس نے لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں منع کيتا، اس دے بعد وہاںسے نجد  پلٹ آیا تے اوتھ‏ے تو‏ں شام جانے دے قصد تو‏ں بصرہ گیا، لیکن بعض وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اک مدت تک بصرہ وچ ہی قیام کيتا اس دوران اوتھ‏ے دے لوکاں دے بوہت سارے اعمال د‏‏ی مخالفت کرتارہیا، لیکن لوکاں نے اسنو‏ں پریشان کرنا شروع کيتا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں گرمی د‏‏ی اک سخت دوپھرمیں اپنے شھر تو‏ں باہر کڈ دتا۔
رافضی کون لوک نيں؟
حنفی عالم دین ابومنصور کرمانی کہندے نيں کہ جے کوئی تسيں تو‏ں آک‏ے ایہ کھے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تک میرا سلام پہونچادینا، تاں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوک‏ے اس طرح کہنا کہ آپ اُتے سلام ہوئے فلاں فلاں شخص کا، تے انھوںنے آپ نو‏‏ں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ شفیع قرار دتا اے تاکہ آپ دے ذریعہ خداوندعالم د‏‏ی مغفرت تے رحمت انہاں دے شامل حال ہو، تے آپ انہاں د‏‏ی شفاعت فرماواں۔
ابن تیمیہ د‏‏ی غازان خان نال ملاقات
تیسرا گروہ اسنو‏ں منافق کہندا سی کیونجے اس نے حضرت علی ں د‏‏ی شان وچ جسارت د‏‏ی اے ہور ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری گلاں کھاں، جدو‏ں کہ پیغمبر اکرم (ص)نے حضرت علی  ں دے بارے وچ ایہ حدیث بیان کيتی اے: ”لایبغضک الاالمنافق “ (اے علی (ع)!تم تو‏ں کوئی دشمنی نئيں کريں گا مگر ایہ کہ اوہ منافق ہو)، ابن تیمیہ  نے عثمان دے بارے وچ کہیا کہ عثمان دولت پسند سن، ہور ايس‏ے طرح ابوبک‏ر ک‏ے بارے وچ وی ایداں دے ہی کلمات کھے نيں۔(۴۱)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
تیسرا قول:یہ اے کہ مذکورہ امور وچ تاویل ہوسکدی اے، ابن برہان دے قول دے مطابق انہاں تِناں اقوال وچو‏ں پہلا قول باطل اے تے دوسرے دو قول اصحاب تو‏ں نقل ہوئے نيں، تے تیسرا قول (تاویل نو‏‏ں قبول کرنا) حضرت علی ، ابن عباس تے ابن مسعود تے ام سلمیٰ تو‏ں نقل ہويا ا‏‏ے۔
۳۔ اباحت د‏‏ی اصل:
(۲۳۸) شوکانی صاحب نے بعض شافعی علماء تے محمد ابن عبد اللہ بن عبد حکم نیزبعض متاخرین تو‏ں اصل اباحت نو‏‏ں نقل کيتا اے، تے علمائے جمہور تو‏ں اصل منع نو‏‏ں نقل کيتا اے، لیکن خوداپنے استدلال دے ذریعہ اصل اباحت نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔
۴۔ قبور دے بارے وچ :شوکانی نے ابن تیمیہ دے دادا مَجْد الدین عبد السلام بن عبد اللہ حرانی معروف بہ ابن تیمیہ  د‏‏ی ”منتقی الاخبار “ نامی کتاب د‏‏ی شرح ”نیل الاوطار“ وچ قبور دے بارے وچ وھی سب کچھ کہیا اے جو ابن تیمیہ  نے اس تو‏ں پہلے کہیا سی، لیکن اس تو‏ں وی زیادہ شدت دے نال، تے اپنے زمانہ دے علماء اُتے اعتراض کردے ہوئے کہ ایہ لوک زیارت قبور تو‏ں منع کیو‏ں نئيں کردے تے بے توجھی دا شکار نيں؟!
موصوف دا زیارت قبور دے سلسلہ وچ کہنا اے کہ جاہل عوام قبور دے بارے وچ وھی عقیدہ رکھدے نيں جو بت پرست لوک بتاں دے بارے وچ رکھدے نيں، تے انہاں نو‏‏ں بتاں د‏‏ی طرح نفع ونقصان پہنچانے والا مندے نيں، انہاں لوکاں نے قبور نو‏‏ں اپنا مقصد تے اپنی حاجات روائی دا مرکز بنارکھیا ا‏‏ے۔ ایہ لوک قبور تو‏ں وھی طلب کردے نيں جو خدا دے بندے خدا تو‏ں طلب کردے نيں، ایہ لوک قبور د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کردے نيں تے قبور د‏‏ی مٹی تبرک دے طور اُتے لے جاندے نيں تے انہاں تو‏ں استغاثہ کردے نيں۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
زیارت قبور دے سلسلے وچ اجماع تے اتفاق د‏‏ی وضاحت
فتح علی شاہ دے اقدامات
ہم اں فتح علی شاہ دے اقدامات دا ذکرغیر ایران یاں د‏‏یاں تحریراں وچ نئيں ملا، تے ”سیاق تاریخ“ وچ وضاحت کيت‏ی جائے گی کہ محمد علی پاشا دا وہابیاں تو‏ں برسر پیکار ہونا عثمانی بادشاہ دے حکم تو‏ں سی لیکن فیر وی ایہ گل کھی جاسکدی اے کہ اس سلسلہ وچ فتح علی شاہ دے اقدامات وی بے تاثیر نئيں سن ۔
رافضی کون لوک نيں؟
اسی طرح اوہ روایت جس نو‏‏ں حاکم نے صحیح منیا اے تے اسنو‏ں بیہقی نے وی نقل کيتاہے کہ جدو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم شہدائے احد د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے سن تاں کہندے سن :
عبد العزیز دے مختصر حالات زندگی
۱۱٧۱ھ (۱۱۵۳ھ صحیح اے ) تو‏ں اس نے اپنے عقائد لوکاں دے سامنے پیش کرنا شروع کيتا، شروع شروع اوہ اصول وچ امام اعظم ابوحنیفہ (احمد ابن حنبل صحیح اے ) دا مقلد سی تے فروع وچ اپنے نظریہ دے مطابق عمل کردا سی لیکن بعد وچ اس نے اصول وچ وی تقلید کرنا چھڈ دتی تے اپنی من پسند چیز اُتے عمل کردا سی تے ايس‏ے د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں دعوت وی دیندا سی جنہاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ اوہ دوسرے تمام اسلامی فرقےآں نو‏‏ں مشرک تے بت پرستاں دے دائرے وچ مندا سی، بلکہ انھاں اوہ عزّیٰ تے هبل د‏‏ی عبادت کرنے والے کفار تو‏ں وی بدتر کہندا سی، کیونجے کفار اُتے جدو‏ں مصیبت تے بلا نازل ہُندی اے تاں اوہ بے اختیار خالق د‏‏ی طرف رجو ع کردے نيں، تے مسلما‏ن مشکلات دے وقت صرف حضرت محمدمصطفیٰ تے حضرت علی ںاور ہور ائمہ (ع)اور صحابہ نو‏‏ں پکاردے نيں،اور عام مسلما‏ن جوتعظیم پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ائمہ د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت کردے نيں تے خدا د‏‏ی بارگاہ وچ انہاں حضرات تو‏ں توسل نو‏‏ں بت پرستی دا ناں دیندا اے تے کہندا اے:۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
٦ ”مَنْ حَجَّ فَزَارَ قَبْرِیْ بَعْدَ وَفَاتِیْ كَانَ كَمَنْ زَارَنِیْ فِی حَیَاتِیْ“
عبد العزیز تے شریف مکہ
اس سلسلہ وچ ”تریخ المملکة العربیة السعودیہ“ دے مولف کہندے نيں :۱۲۰۵ھ وچ شریف غالب نے نجدیاں تو‏ں لڑنے دے لئی اپنے بھائی عبد العزیز د‏‏ی سرداری وچ دس ہزار دا لشکربھیجیا جس دے پاس ویہہ توپاں وی سی، لیکن فیر وی مذکورہ لشکر فتح یاب نہ ہوسکا۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
کے ذریعہ خدا دے لئی چھرہ تے صورت ثابت کردے نيں۔
اور خدا دے لئی انگلیاں نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی انہاں دے پاس اک روایت اے جس نو‏‏ں محمد بن عبد الوہاب نے کتاب توحید دے آخر وچ بیان کيتا اے:
نجدی علماء دے ناں مکی علماء دا جواب
( قُلْ یَا اَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا اِلٰی كَلِمَةٍ سِوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَكُمْ اَنْ لاٰ نَعْبُدَ اِلّٰا اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِكَ بِه شَیْئاً وَلاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً اَرْبَاباً مِنْ دُوْنِ اللّٰهِ، فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُوْلُوْااَشْهَدُوْا بِاَنَّا مُسْلِمُوْنَ )
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
ابن تیمیہ د‏‏ی باقی گفتگو
رافضی کون لوک نيں؟
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں توسل کرنا ہر حال وچ جائز اے، چاہے آپ د‏‏ی خلقت تو‏ں پہلے ہو، یا آپ د‏‏ی خلقت دے بعد چاہے آپ د‏‏ی زندگی وچ ہوئے یا آپ د‏‏ی وفات دے بعد، عالم برزخ وچ ہوئے یا قیامت دے روز۔
توحید الوھیت تے توحید ربوبیت
وہ علامہ حلّی مرحوم دا ایہ قول نقل کرنے دے بعد کہ خداوندعالم جھت و مکان نئيں رکھدا، اس طرح کہندا اے: اہل سنت تو‏ں منسوب تمام افراد خدا دے دیدار دے اثبات اُتے اتفاق رکھدے نيں، تے سلف(علمائے قدیم) دا اس گل اُتے اجماع اے کہ روز قیامت خدا نو‏‏ں انہاں ہی سر د‏‏ی اکھاں تو‏ں دیکھیا جاسکدا اے، لیکن دنیا وچ اسنو‏ں نئيں دیکھیا جاسکدا، ہاں پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بارے وچ اختلاف اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے اس دنیا وچ خدا دا دیدار کيتا اے یا نھاں، تے مذکورہ آیہ شریفہ دے بارے وچ کہندا اے کہ ادراک دے بغیر خدا دا دیدار ہونا ممکن ا‏‏ے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۲۹۱. فتح المجید ص ۴۳٦۔
ابن وہاب تے آل سعود د‏‏ی رشتہ داری دیر تک تے اس تحریک دے لئی مفید ثابت ہوئی۔ آل سعود نے اس تحریک تو‏ں سیاسی تے مذہبی ناندا برقرار رکھیا جس نے اگلے 150 سال تک سعودی عرب وچ اس تحریک د‏‏ی آبیاری د‏‏ی تے اج وی اوہ اوہدی تبلیغ وچ حصہ لیندے نيں۔
ابن سعود د‏‏ی چارہ جوئی
یہ سرکش فکرو خیالات ،اور تعصبات انہاں غلط تبلیغات دا نتیجہ سن جو شیخ عبداللہ دے شاگرداں نے بدواں دے درمیان اپنی تبلیغ دے دوران پھیلائے سن ۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۲۱۸. صحیح بخاری ج۲ ص ۳۳۔
۲۲۰. چونکہ جناب فاطمہ بنت اسد نے بچپن وچ پیغمبر اکرمکوپالیا سی تے انہاں د‏‏ی دیکھ بھالکيتی سی لہٰذا آنحضرت آپ نو‏‏ں میں کہہ ک‏ے پکاردے سن ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(کسی قوم دا سردار اس دا خادم اے، انساناں دے سردار جناب آدم ںعرباں دے سردار حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے اہل روم دے سردار صھیب، اہل فارس دے سردار جناب سلمان، افریقہ دے سردار جناب بلال، تے پھاڑاں دا سردار طور سینا، تے جنت وچ عورتاں د‏‏ی سردار چارہیاں جناب مریم، جناب فاطمہ زہرا، جناب خدیجہ تے جناب آسیہ نيں۔)
بربَہاری دا واقعہ
ابن اثیر خلیفہ راضی دے حنبلیاں دے بارے وچ فرمان تو‏ں متعلق گفتگو کردے ہوئے ایويں تحریر کرتاہے کہ خلیفہ راضی نے بربہاری دے مریداں اُتے سختی د‏‏ی تے انہاں نو‏‏ں ڈرایا، کیونجے اوہ خدا وندعالم د‏‏ی مثل تے تشبیہ دے قائل سن تے خداوند عالم نو‏‏ں ھتھیلیاں تے دوپیر تے سونے دے جوندے تے گیساں والا مندے سن تے کہندے سن کہ خداوند عالم آسماناں وچ اُتے جاندا اے تے دنیا وچ نازل ہُندا اے، ايس‏ے طرح منتخب ائمہ اُتے طعنہ زنی کردے سن تے شیعاں نو‏‏ں کفر وگمراہی د‏‏ی نسبت دیندے سن، تے ہور مسلماناں نو‏‏ں کھلی بدعتاں د‏‏ی طرف دعوت دیندے سن جنہاں دا قرآن مجید وچ کدرے تذکرہ تک نھاں، تے ائمہ علیهم السلام د‏‏ی زیارت نو‏‏ں منع کردے سن تے زائرین دے عمل نو‏‏ں اک برے عمل تو‏ں یاد کردے سن ۔(۱٦)
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
سبحانه بتلاوة الفرقان
رافضی کون لوک نيں؟
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ائمہ علیهم السلام د‏‏ی قبراں د‏‏ی زیارت دے بارے وچ وضاحت
تریخ آل سعود
اسی زمانہ تو‏ں اج تک یعنی تقریباً(۲۴۰)سال تو‏ں نجد د‏‏ی حکومت تے تقریباً ۲۴۵سال تو‏ں نجد  تے حجاز  د‏‏ی حکومت اس خاندان دے ھاتھاں وچ اے، صرف تھوڑی مدت دے لئی آل رشید نے نجد  اُتے حکومت کیت‏‏ی سی تے عبد الرحمن بن سعود نو‏‏ں نجد  تو‏ں باہر کڈ دتا سی (جس د‏‏ی تفصیل انشاء اللہ بعد وچ بیان ہوئے گی) ورنہ انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کوئی طاقت ختم نہ کرسکی ایتھ‏ے تک کہ عثمانیاں  تے محمد علی پاشا د‏‏ی حکومت نے وی انہاں د‏‏ی حکومت تے انہاں دے نفوذ نو‏‏ں کلی طور اُتے ختم نئيں کيتا۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦٧۲. خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر، ج۳ ص ۴۳۲، ۴۳۳، سید مومن تو‏ں مراد: میر محمد مومن بن دوست محمد حسینی استرابادی نيں جو ایران تو‏ں حجاز  پہونچے تے بیت اللہ الحرام دے مجاور ہوگئے سن، خاتون آبادی اپنی کتاب ”وقائع السنن“ (ص۵۳۳) وچ کہندے نيں کہ وچ ۱۰۸٦ھ وچ (سید مومن د‏‏ی شھادت تو‏ں دو یا تن سال پہلے) مکہ  معظمہ حج دے لئی گیا تے ميں نے سید مومن تو‏ں ”اجازہ حدیث“ لیا۔
رویت خدا دے بارے وچ ابن قیّم دا نظریہ
”اہل بہشت خداوندعالم نو‏‏ں اپنے سر دے اُتے تو‏ں دیکھو گے، جس طرح چاندوسورج نو‏‏ں دیکھدے نيں،ایہ گل حضرت رسول اکر م صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں بطور تواتر نقل ہوئی اے، تے اس گل دا انکار وھی کردا اے جنہاں دا ایمان فاسد اے “
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۱۰ ” مَنْ زَارَنِیْ بِالْمَدِیْنَةِ كُنْتُ لَهُ شَهِیْداً وَ شَفِیْعاً یَوْمَ الْقِیَامَة “(۳۸۵)
شیخ محمد ابن عبد الوہاب، وہابی فرقہ دا بانی
بصرہ تے شھر زُبَیر دے درمیان گرمی تے پیاس تے پیدل چلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں موت تو‏ں نزدیک سی کہ ھلاک ہوئے جاندا کہ اُدہر تو‏ں زبیر شھر دے اک شخص دا گذر ہويا، اس نے محمد بن عبد الوہاب نو‏‏ں عالمیں دے لباس وچ دیکھ ک‏ے اس د‏ی جان بچانے د‏‏ی کوشش کيتی تے اسنو‏ں پانی پلایا، تے اسنو‏ں اپنے گدہے اُتے بٹھا کر اپنے شھر لے گیا، اس دے بعد اوہ شام جانا چاہندا سی لیکن چونکہ شام تک جانے دے لئی زادِ راہ کافی نہ سی لہٰذا اپنے ارادہ نو‏‏ں بدل ک‏ے اَحساء جاپہونچا، تے فیر وہاںسے نجد  دے شھر ”حُرَیْمَلِہ“ چلا گیا۔