cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسماعیلی
اسماعیلیاں دے مختلف القاب
اور انہاں نو‏‏ں ”سبعیہ“ اس لئی کہندے نيں کہ ائمہ نو‏‏ں شمار کرنے وچ ست دور دے قائل سن تے ستويں امام نو‏‏ں آخری ادوار سمجھدے سن ۔” ملاحدہ“ دا لقب انہاں دے دشمناں نے خصوصا ایران وچ اسماعیلیاں نو‏‏ں دتا سی تے ایہ ملحد د‏‏ی جمع اے ، اس دے معنی بے دین دے نيں ۔
ان نو‏‏ں ”حشیشیہ“ اس لئی کہندے نيں کہ حسن صباح تے اس دے جانشین ، اسماعیلیاں نو‏‏ں حشیش کھلیا ک‏ے اپنے مخالفین نو‏‏ں قتل کرنے اُتے مجبور کردے سن ، انہاں نو‏‏ں ”نزاریہ“ اس لئی کہندے نيں کہ اسماعیلیاں دا اک گروہ ”مستنصر فاطمی“ دے وڈے بیٹے ”نزار“ دا طرفدار سی۔ان نو‏‏ں ”مستعلویہ“ اس لئی کہندے نيں کہ اسماعیلیاں دا اک گروہ ”مستنصر فاطمی“ دے بیٹے ”مستعلی“ د‏‏ی امامت دا قائل سی(۱۵) ۔
اسماعیلیاں دے فرقے
عصر حاضرماں اسماعیلیہ دو قسماں وچ تقسیم ہُندے نيں :
۱۔ اسماعیلیہ نزاری جو کہ حسن صباح تو‏ں مربوط نيں تے ہن شام (مصیصہ علاقہ) وچ ، عمان مں تے ایران دے بعض علاقےآں (محلات دے پہاڑی علاقےآں) وچ تے شمال افغانستان وچ موجود نيں ، اج دے بدخشان (افغانستان دے شمال مشرق )ماں تمام لوک نزاریان نال تعلق رکھدے نيں ، ویہويں صدی د‏‏ی چوتھ‏ی دہائی تک تاجیکستان دے مشرق دے تمام لوک تے پامیر(جو کہ اج پہاڑی علاقہ بدخشان دے خود مختار علاقہ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا اے )کے تمام لوک نزاری سن ۔
روسی محقق پطروشفکی نے لکھیا اے : نزاریان دا اصلی مرکز ہندوستان منتقل ہوگیا ، انہاں لوکاں نے تیرہويں صدی عیسوی تو‏ں ہندوستان مہاجرت کرنا شروع کيتا ، خصوصا سولہويں صدی تو‏ں انیہويں صدی تک انہاں نے بہت زیادہ ہجرت د‏‏ی ، انہاں دے راہنما جو کہ عام طور تو‏ں اپنے اس عہدہ نو‏‏ں میراث وچ حاصل کردا اے، لقب ”آقا خان“ اے تے ایہ بمبئی دے نزدیک زندگی بسر کردے نيں ، آقا خان اول نے ۱۳۳۸ عیسوی وچ ایران (محلات دے علاقہ)سے ہندوستان ہجرت د‏‏ی اوران دے مذہب وچ آقاخان د‏‏ی نسل نو‏‏ں نويں امید سمجھیا جاندا اے ، نزاریہ ،اج دے آقا خان (کریم) نو‏‏ں امام علی (علیہ السلام) دے بعد اڑتالیسواں امام سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
کریم آقا خان دے پاس کروڑاں روپے د‏‏ی زمین اے ، تمام نزاری انہاں نو‏‏ں اپنی درآمد دا دسواں حصہ (عِشر) ادا کردے نيں ، اس دے مرکز تو‏ں اج وی بوہت سارے داعی تے مبلغ دوسرے شہراں وچ تبلیغ دے لئی جاندے نيں تے ایہ خود وی افریقہ وچ تبلیغ کردے نيں ۔ ہندوستان وچ تقریبا ڈھائی لکھ نزاری زندگی بسر کردے نيں (۱۶) اس گروہ وچ تقریبا دس لکھ افراد نيں جو ایران، ایشیا تے افریقہ وچ منتشر نيں (۱۷) ۔
البتہ ایہ اصطلاح فقط مسلماناں وچ منحصر نئيں اے جداں کہ ۱۹۰۱ د‏‏ی مردم شماری تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ہندوستان وچ ۶۶۵۳ ، تے چین وچ ۲۵ افراد ”بُہرہ“ فرقہ نال تعلق رکھدے سن ۔
بُہرہ دو قسماں وچ تقسیم ہُندے نيں ،انہاں وچو‏ں اہ‏م گروہ شیعہ تاجراں نال تعلق رکھدا اے تے دوسرا گروہ دیہاندی اورکساناں نال تعلق رکھدا اے تے ایہ اکثر و بیشتر اہل سنت نيں ۔ ”گجرات دے راندیر دے اہل سنت ”برما“ تو‏ں تجارت کردے نيں تے انہاں دا شمار ثروت منداں وچ ہُندا اے ۔ اسماعیلی بُہرہ دے بعض خاندان دعوی کردے نيں کہ انہاں د‏‏ی نسل سعودی عرب تو‏ں چلی اے (۲۱) ۔
البتہ ہندوستان دے بُہراں دے اجداد وغیرہ نے اسماعیلی داعی تے مبلغین دے ذریعہ اس مذہب نو‏‏ں اختیار کيتا اے انہاں دے اک مشہور داعی دا ناں عبداللہ سی جس نو‏‏ں امام مستعلی دے ذریعہ ہندوستان وچ تبلیغ دے لئی بھیجیا گیا سی۔ کہیا جاندا اے کہ اس نے ۱۰۶۷ وچ مغرب ہندوستان دے اک شہر کامبای وچ زندگی بسر د‏‏ی تے اوتھ‏ے اُتے بہت زیادہ تبلیغ د‏‏ی ، ایہ واقعہ ”الترجمة الظاہرة لفرقة البھرة الباھرة“ نامی کتابی وچ لکھیا ہويا اے تے اس دے بعض نسخہ بمبئی دے کتابخانہ وچ موجود نيں اس دا انگریزی وچ وی ترجمہ ہويا اے (۲۲) ۔
اس فرقہ دا رہبر ۱۵۳۹ تک یمن وچ مقیم سی تے بُہرہ اس د‏ی زیارت دے لئی جاندے سن تے اسنو‏ں (عِشر) دوسواں حصہ ادا کردے سن تے اپنے کماں وچ اس تو‏ں مشورہ کردے سن ، انہاں تمام گلاں دے باوجود ”یوسف بن سلیمان“ نے ۱۵۳۹ عیسوی وچ ہندوستان ہجرت د‏‏ی تے بمبئی وچ قیام کيتا ۔ داؤد بن قطب شاہ داعی دے مرنے دے تقریبا پنجاہ سال بعد اس فرقہ وچ دوسرے بوہت سارے فرقہ پیدا ہوگئے ۔ گجرات دے بُہرہ جنہاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی ، داؤد بن قطب شاہ نو‏‏ں اپنا جانشین انتخاب کرلیا تے اسنو‏ں منتخب کرنے د‏‏ی دلیل یمن وچ اپنے اسيں مسلک افراد نو‏‏ں بھیج دتی ، لیکن بعد وچ اس فرقہ دے بعض لوک نے سلیمان نامی شخص نو‏‏ں جس نے دعوی کيتا سی کہ اوہ داؤد بن قطب شاہ دا اصلی جانشین اے ، حمایت د‏‏ی ۔ ایہ سند اج وی سلیمانی دے اختیار وچ اے لیکن اس دے صحیح تے غلط ہونے دے متعلق اج تک کوئی قانونی تے علمی تحقیق نئيں ہوئی اے (۲۳) ۔
اسماعیلیاں دے دونے فرقہ (نزاری تے مستعلوی) اج اپنے بزرگاں دے برخلاف مسالمت آمیز فرقےآں وچ تبدیل ہوگئے تے انہاں وچ اج کوئی مشترک رابطہ نئيں پایا جاندا ۔ ستويں نزاری امام محمد شاہ آقا خان جس دا وی جلدی ہی انتقال ہويا اے ، برطانیہ وچ علم حاصل کيتا سی اس نے ہندوستان وچ برطانیہ حکومت کیت‏‏ی بہت زیادہ خدمت کيتی تے اسنو‏ں برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں ”سر“ دا لقب وی ملیا (۲۴) ۔
ان دونے فرقےآں دے درمیان ”براون“ کسی فرق دا قائل نئيں اے اس کاعقیدہ اے کہ انہاں دے دونے فرقہ ”المستنصر“ د‏‏ی اولاد نال تعلق رکھدے نيں جو کہ مصر دے فاطمی خلفاء دا آخری خلیفہ سی ، بُہرہ،مستعلی دے معتقد تے آغا خانی جو کہ نزاریہ تو‏ں پہچانے جاندے نيں ، مستنصر دے وڈے بیٹے نزاریہ د‏‏ی پیروی کردے نيں (۲۵) ۔
ان دونے فرقےآں وچ دوسرے فرقہ وی اضافہ ہوے نيں جداں دروزی وغیرہ۔ دروزی اک مستقل فرقہ اے تے انہاں دا عقیدہ اے کہ ”حضرت آدم د‏‏ی روح امام علی بن ابی طالب وچ تے علی بن ابی طالب د‏‏ی روح فاطمی خلفاء وچ منتقل ہوگئی اے ، ايس‏ے طرح اک تو‏ں دوسرے وچ منتقل ہُندی اے (۲۶) ۔
۱۔ آغا خانی : ایہ نزاریہ دے باقی بچے ہوئے افراد نيں تے چونکہ انہاں دے امام دا ناں آغا خان سی اس لئی انہاں نو‏‏ں آغا خانی کہاجاندا اے (۲۷) ۔
۲۔ ابوسعیدیہ : ابوسعید حسن بن بہرام الجنابی دے پیرو کار اں نو‏‏ں ابوسعیدیہ کہیا جاندا اے ایہ شخص ایرانی الاصل سی تے اس د‏ی پیروی کرنے والے بدو عرب، نبطیان تے ایرانی سن ، انہاں نے بحرین دے احساء علاقہ وچ اپنی حکومت بنائی تے اس دا پایتخت ہجر نو‏‏ں قرار دتا ، آخر کار ۳۰۱ ہجری وچ اس دے اک نوکر نے حمام وچ قتل کردتا (۲۸) ۔
۳۔ برقعیہ : اسماعیلی فرقہ وچ محمد بن علی برقعی دے مننے والےآں نو‏‏ں برقعیہ کہیا جاندا اے ، محمد بن علی برقعی نے ۲۵۵ ہجری وچ اہواز وچ قیام کيتا تے اپنے آپ نو‏‏ں علویاں تو‏ں منسوب کيتا جدو‏ں کہ اوہ خود علوی نئيں سی ، بعض علویاں نے اس د‏ی ماں نال نکاح کيتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنی ماں دے شوہر تو‏ں منسوب کردا سی ، بعد وچ ایہ خوزستان، بصرہ تے اہواز اُتے والی ہوگیا۔ عباسی خلیفہ معتضد نے اک لشکر بھیجیا تے اسنو‏ں سکشت دتی ، آخر کار ۲۶۰ ہجری وچ اسنو‏ں اسیر کرکے بغداد لے گئے ، معتضد نے اسنو‏ں قتل کرکے سولی اُتے لٹکا دتا (۲۹) ۔
۴۔ خطابیہ : غلات تے اسماعیلی فرقہ نال تعلق رکھدے سن تے ایہ ابوالخطاب محمد بن ابی زینب اجدع کوفی دے اصحاب سن جو ابوالخطاب د‏‏ی نبوت دے قائل سن تے کہندے سن کہ ائمہ ،پیغمبری دے عہدے اُتے پہنچنے دے بعد الوہیت دے رتبہ اُتے فائز ہُندے نيں ، ایہ حضرت امام جعفر صادق (علیہ السلام) نو‏‏ں خدا سمجھدے سن ، ابوالخطاب، عباسی خلیفہ منصور دے ہ‏معصر سی اوراس دے حکا‏م دے ذریعہ قتل ہويا (۳۰) ۔
۵۔ خلیطہ : جو کچھ قرآن مجید تے احادیث وچ نماز، روزہ، زکات، تے حج وغیرہ دے متعلق بیان ہويا اے انہاں سب نو‏‏ں انہاں دے معانی اُتے محمول کردے سن تے اس دے دوسرے معنی مراد نئيں لیندے سن ، قیامت ، بہشت تے دوزخ دا انکار کردے سن (۳۱) ۔
۶۔ باسماعیلی فرقہ نال تعلق رکھنے والے بُہرہ: ایہ مغرب ہندوستان وچ زندگی بسر کردے نيں تے ایہ اکثر و بیشتر ہندو نيں جو یمنی اعراب تو‏ں مخلوط ہوگئے نيں ، ایہ فرقہ مستعلویہ دے باقی بچے ہوئے افراد نيں ، انہاں دے مخالف نزاریہ تے آغا قانی انہاں نو‏‏ں ہندوستان وچ ”خوجہ“ کہندے نيں (۳۲) ۔
۷۔ خنغریہ : یمن وچ علی بن فضل الخنغری داعی اسماعیل دے مننے والےآں نو‏‏ں خنغریہ کہندے نيں ، کہیا جاندا اے کہ ایہ تمام محرمات نو‏‏ں حلال سمجھدے سن ، مسجدےآں نو‏‏ں خراب کيتا تے نبوت د‏‏ی دعوت دتی (۳۳) ۔
۸۔ تعلیمیہ : اسماعیلی دوسرے فرقہ دا ناں تعلیمیہ اے : ایہ عقلیات نو‏‏ں حجت قرار نئيں دیندے تے مجبورا حقایق نو‏‏ں معصوم دے ذریعہ سیکھدے نيں : اسماعیلیہ نو‏‏ں اکثر و بیشتر خراسان وچ تعلیمیہ کہندے سن (۳۴) ۔
۹۔ دروزیہ : انہاں کانام کلمہ ”دروزی“ ، اس گروہ دے موسس دے ناں تو‏ں لیا گیا اے ، اس مذہب دا موسس حمزة بن علی دروزی سی جو فاطمی خلیفہ الحاکم بامراللہ نو‏‏ں خدا د‏‏ی روح سمجھدا سی ، اس وقت ایہ لوک لبنان تے شام وچ مقیم نيں تے انہاں د‏‏ی تعداد دو لکھ تو‏ں زیادہ اے تے ایہ اپنے آپ نو‏‏ں موحد کہندے نيں (۳۵) ۔
۱۱۔ عبیداللھیہ : عبیداللہ مہدی تے انہاں د‏‏ی اولاد د‏‏ی الوہیت دے قائل سن (۳۷) ۔
۱۳۔ قرامطہ : اسماعیلیہ تے غلات دے فرقےآں وچو‏ں اک فرقہ اے جو حمدان وچ مقیم نيں ۔ تے ایہ محمد بن اسماعیل د‏‏ی امامت دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ اوہ زندہ نيں اوہ انہاں دے قیام دے منتظر نيں ۔ ایہ فرقہ کہندا اے کہ غدیر خم دے بعد رسو ل اللہ (صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) د‏‏ی نبوت سلب ہوئے ک‏ے حضرت علی (علیہ السلام) نو‏‏ں مل گئی (۳۹) ۔
۱۴۔ مبارکیہ : اسماعیلی قدیم نيں جو کہ اسماعیل دے آزاد کردہ غلام ”مبارک “ دے مننے والے نيں ، ایہ فرقہ محمد بن اسماعیل دے بعد انہاں دے بیٹے نو‏‏ں امام سمجھدا اے (۴۰) ۔
۱۵۔ مہدویہ : فاطمی پہلا خلیفہ ابوعبیداللہ مہدی (متوفی ۳۲۳) دے مننے والے جو کہ اپنے آپ نو‏‏ں ”المہدی“ کہندے سن (۴۱) ۔
۱۷۔ مسقطیہ : نزاریہ دا دوسرا لقب مسقطیہ اے ، انہاں نو‏‏ں ”سقطیہ“ وی کہندے نيں ،کیونجے انہاں دا مذہب ایہ اے کہ امام ، فروع دا مکلف نئيں اے تے اوہ بعض یا تمام تکالیف نو‏‏ں لوکاں تو‏ں ساقط کرسکدا اے (۴۳) ۔
خلاصہ ایہ اے کہ اسماعیلیاں اُتے بوہت سارے ادوار گذرے نيں تے ایہ مختلف فرقےآں وچ تقسیم ہوئے لیکن اسماعیلیہ فرقہ وچ قدرم مشترک ایہ اے کہ تمام شیعہ اسماعیلی فرقےآں وچ باطنی گری دا نظریہ پایا جاندا اے ۔
فلسفہ تے مذہب
اسلام دے جنہاں فرقےآں نے مذہب نو‏‏ں فلسفہ تو‏ں ملانے د‏‏ی کوشش کيتی انہاں وچ معتزلہ تے اسماعیلی سرلسٹ ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اسماعیلیاں دا عقیدہ دوسرے شیعی فرقےآں د‏‏ی طرح ایہ سی کہ شریعت دے تمام روحانی علوم دا منبع تے سرچشمہ حضرت علیؓ د‏‏ی ذات اے تے آپ دے بعد انہاں علوم د‏‏ی وراثت آپ د‏‏ی اولاد نو‏‏ں ملی تے سینہ بہ سینہ منتقل ہُندے ہوئے امام جعفر صادق تک پہنچی۔ اسماعیلیاں د‏‏ی روایت دے مطابق جعفر صادق نے اس د‏ی اشاعت و تبلغ وچ وڈا اہتمام کيتا۔
ولایت
معرفت د‏‏ی طرح ہر مومن اپنے زمانے دے امام د‏‏ی ولایت وی فرض ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ اسماعیلی اسلام دے ست دعائم شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔ یعنی ولایت، طہارت، صلوۃ، زکواۃ، روزہ حج تے جہاد۔ انہاں سب وچ اول درجہ ولایت ا‏‏ے۔ یعنی ولایت دے بغیر کوئی عمل مقبول نئيں، کوئی کِداں ہی اعمال کیو‏ں نہ کرے۔ لیکن جے اوہ امام د‏‏ی ولایت دا قائل نئيں تاں سارے اعمال بیکار ني‏‏‏‏ں۔ مہدی اسماعیلیاں دے عقیدہ وچ کِسے اک خاض شخص دا ناں نئيں بلکہ ایہ اک روح القدوس ا‏‏ے۔۔ یعنی اس دا ظہور ہر ساتواں جسمانی دور دے اخر وچ امام د‏‏ی صورت وچ اندا ا‏‏ے۔ ۔۔ ہر اوہ امام آپنی دور دے مہدی ہُندا ا‏‏ے۔ تے اخری مہدی یعنی حقیقی قیامت تو‏ں پہلے علم یعنی قران ناطق امامت نو‏‏ں اٹھایا جاندا ا‏‏ے۔ تے اس دے بعد فیر حقیقی دور قیامت شروع ہُندا ا‏‏ے۔ تے دنیا بیغیر ظاہری امام دے رہ جاندا ا‏‏ے۔ ۔۔ دنیا فساد تو‏ں بھر جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد دوبارہ امام دا ظہور ہُندا ا‏‏ے۔ ۔۔ تے یہان اُتے تمام مسلما‏ن جو اس امام د‏‏ی پہچان کردے اے تے اوہی اخری امام المہدی ہُندا ا‏‏ے۔ جو اس د‏ی بیعت کردے ا‏‏ے۔ اوہ مہدی دے فوج وچ شامل ہوجاندے ا‏‏ے۔ اس دور وچ اسماعیلی عقیدہ وچ شیعہ سنی والا گل ختم ہُندا ا‏‏ے۔۔ تے مہدی دے فوج دے ناں تو‏ں تمام اکٹھے ہُندے اے ۔۔ اخری مہدی دے بارے وچ اسماعیلی کتاب وچ تاویلات تے نشانیان موجود ا‏‏ے۔۔ جو ہر کسی نو‏‏ں نئيں بتا دتا جاندا ا‏‏ے۔ اسماعیلی عقیدہ وچ روخانی قیامت دا تصور وی ا‏‏ے۔ جو جسمانی دور دے نال یعنی اماماں دے دور دے نال ا‏‏ے۔۔ جس د‏‏ی اغاز اسماعیلی عقیدہ د‏‏یاں کتاباں دے مطابق تاں پہلا امام علی دے دور تو‏ں ہی شروع ہويا ا‏‏ے۔۔ جو اسماعیلی کتاب وچ قول علی مولا علی علیہ السلام دا ارشاد اے ٫ اَناَ الذی اَقومُ الساعة ۔۔یعنی وچ ہاں اوہ شخص جوقیامت نو‏‏ں برپا کردا ہون۔)( منقبت ٥٣ ) ؛کا حوالہ دے نال فلسفے بیان ہوئے ا‏‏ے۔۔ تے دوسری جسمانی قیامت دا دور اسماعیل بن جعفرصادق دے دور نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے تیسری دور عبد اللہ بن حسین المہدی دے دور نو‏‏ں کہندے نيں، جو گیارواں امام تے فاطمیین دے ظہور دے پہلے خلیفہ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد اسماعیلی دعوت دے نو امام ہوئے، جو ظہور دے امام کہلاندے نيں 525ھ وچ انہاں دے اکیہويں امام طیب ڈھائی برس د‏‏ی عمر وچ دشمناں دے خوف تو‏ں مستور کر دتے گئے۔ تے امام نزار دے دور نو‏‏ں وی دور روخانی قیامت دا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ اسماعیلی اٹھتالیس وان امام دے دور نو‏‏ں وی جسمانی قیامت دا دور سمجھدے ا‏‏ے۔ جس دے بعد کچھ گروہ اس دے فرزند پرنس علی نو‏‏ں جدو‏ں کہ کچھ گروہ پرنس آغاخان سوم دے پو‏تے پرنس کریم آغاخان نو‏‏ں امام مندے سن ۔۔ حالے تک نزاری اسماعیلیاں د‏‏ی اک کثیر تعداد پرنس علی سلمان نو‏‏ں وی اماماں وچ شمار کردے ا‏‏ے۔۔ اسماعیلی عقیدہ وچ ایہ امامت جہان تو‏ں اختلافات د‏‏ی بنا اُتے دو گروہ بندے اے اسنو‏ں جسمانی دور قیامت دا اک امتحان سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ یو ایہ امامت اس سلسلے تو‏ں نسل بہ نسل قیامت تک ائمہ یکے بعد ہور ہُندے رہن گے ۔، جنہاں دا آخری امام قائم القیامہ ہوئے گا، جس تو‏ں دور کشف د‏‏ی ابتدا ہوئے گی۔ ایہ سب ائمہ اولولامر کہلاندے نيں، جنہاں د‏‏ی اطاعت بندگان خدا اُتے فرض ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ فرقہ نزار دے مطابق مستنصر تک جو اٹھارويں امام نيں دے بعد نزار انیسواں امام اے تے انہاں دے اماماں دا سلسلہ ہن وی جاری اے تے اس وقت آغا خان چہارم فرقہ نزاریہ دے امام نيں ۔
ناطق
یہ سلسلہ لگاتار امام محمد بن اسماعیل بن جعفر تک پہنچیا، جو ستويں ناطق تے ستويں امام ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں نے رسول اللہ صلم د‏‏ی شریعت دے ظاہر نو‏‏ں معطل کرکے باطن نو‏‏ں کشف کيتا تے عالم الطبائع نو‏‏ں ختم کيتا۔ ایہی دور جسمانی وچ روخانی دور دا مہدی نيں جنہاں دے ذریعہ زمین عدل و انصاف تو‏ں آباد ہوئے گیا۔ جس طرح انہاں تو‏ں پہلے ظلم و جور تو‏ں معمور سی۔
مشروب
مشروب اک ذائقے دار مائع (پاݨی) اے جیہڑا انسان دے پیݨ لئی ورتیا جاندا ا‏‏ے ۔ مشروب پیاس بجھوݨ تے تسکین لئی استعمال کیتا جاندا اے ۔ مشروبات ثقافت دا اہم حِصا نيں ۔ عام قِسم دے مشروبات وچ سادہ پیݨ دا پاݨی ، ددھ ، کافی ، چاء ، لسی ، رس تے سافٹ ڈرنکس وغیرا شامل نيں ۔
اسماعیلی
ناطق
ناطقاں دے مبعوث ہونے تے انہاں د‏‏ی شریعتاں دے منسوخ ہونے دا حوالہ عام تریخ وچ پایا جاندا اے تے اس د‏ی تصدیق فاطمیین مصر دے مشہور امام معز د‏‏ی دعاواں نال ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں دعاواں نو‏‏ں اسماعیلی بہت متبرک سمجھدے نيں، ایہ ست دعاواں ني‏‏‏‏ں۔ ہر دن دے لئی اک دعا اے، جس وچ اک ناطق تے اس دے وصی تے ائمہ دا ذکر تفصیل تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔
مشروب
ہور ویکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:مشروبات
اسماعیلی
امام
سوائے کسانیہ تے زیدیہ دے کل شیعی فرقےآں دے اعتقاد دے لحاظ تو‏ں سچے امام د‏‏ی دو وڈی شرطاں ني‏‏‏‏ں۔ اک ایہ اوہ فاطمی ہوئے تے دوسری اس دے پیش رو نے اس اُتے نص وی د‏‏ی ہوئے۔ شیعی امام د‏‏ی جامع تے مانع تعریف ایہ ہوسکدی اے کہ اوہ زمین اُتے خدا دے خاص منتخب نمائندے نيں جنہاں نو‏ں اس نے اپنے بندےآں د‏‏ی ہدایت دے لئی رہنما بنایا اے تے مانوق الطبعیت قوتاں تو‏ں سرفراز کيتا اے تے جنہاں نو‏ں مومنین تو‏ں بیت لینے دا حق کسی انتخاب تے امت دے اجماع تو‏ں نئيں بلکہ برا راست خدا تو‏ں حاصل ا‏‏ے۔ غرض کہ شیعہ آسمانی حق و اصول دے قائل نيں جو جمہوری انتخاب دے اصول تو‏ں مخالف ا‏‏ے۔ امام علم خدا دا خازن تے علم نبوت دا وارث ا‏‏ے۔ اس دا جوہر سمادی تے اس دا عالم علوی ا‏‏ے۔ اس دے نفس اُتے افلاک دا کوئی اثر نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اس دا تعلق اس عالم تو‏ں اے جو خارج از افلاک ا‏‏ے۔ اس وچ تے دوسرے بندگان خدا وچ اوہی فرق اے، جو حیوان ناطق تے غیر حیوان ناطق وچ ا‏‏ے۔ ہر زمانے وچ اک امام دا ہونا ضروری ا‏‏ے۔ زمین کدی امام تو‏ں خالی نئيں رہے سکدی اے، ورنہ متزلزل ہوئے جائے۔ اماماں دا سلسلہ روز قیامت تک حضرت فاطمہؓ د‏‏ی نسل تو‏ں جاری رہے گا۔ باپ دے بعد بیٹا خواہ اوہ عمر وچ وڈا ہوئے یا چھوٹا ہو، بالغ ہوئے نابالغ امام ہُندا رہے گا۔ سوائے حضرت حسنؓ تے حضرت حسینؓ دے جو اک خاص صورت ا‏‏ے۔ امام نو‏‏ں ہی دنیا اُتے حکومت کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ دوسرے سب احکا‏م غاسب تے متغلب ني‏‏‏‏ں۔ کدی امام ظاہر ہُندا اے تے کدی اپنے دشمناں دے خوف تو‏ں چھپ جاندا ا‏‏ے۔ ایسی صورت وچ اس دے نائب جنہاں نو‏ں داعی کہندے نيں اس دے قائم مقام ہُندے نيں ۔
امام د‏‏ی خصوصیات
امام معصوم ہُندا اے اس تو‏ں کوئی خطا نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ ہر حالت وچ اس دے حکم د‏‏ی تعمیل لازم اے خواہ اس وچ کوئی حکمت نظر نئيں آئے یا نہ آئے۔ امام شریعت دے تمام علوم جاندا ا‏‏ے۔ خصوصاً قران دے حروف مقطعات دے اسرار تو‏ں سوائے امام دے کوئی دوسرا واقف نني‏‏‏‏ں۔ ہر مومن اُتے اپنے زمانے دے زندہ امام د‏‏ی معرفت واجب اے، جے اوہ چل بسے تے اپنے زمانے دے امام نو‏‏ں نئيں پہچانے تاں اس د‏ی موت جاہلیت د‏‏ی موت ا‏‏ے۔ امام اپنے رائے تو‏ں نئيں بلکہ خدا دے الہام تو‏ں اپنا خلیفہ مقرر کردا ا‏‏ے۔ امام دے بعد اس دا بیٹا ہی امام بندا اے، چاہے اوہ چھوٹا ہوئے کہ وڈا۔
امامت دا سلسلہ باپ دے بعد بیٹے دا دنیا ختم ہونے تک جاری رہے گا، ہر زمانے وچ امام دا ہونا ضروری اے تے اس دے وجود تو‏ں دنیا وچ برکت برقرار ا‏‏ے۔ امام کدی ظاہر ہُندا اے تے کدی دشمناں دے خوف تو‏ں مستور تے اس د‏ی نیابت اس دے داعی کردے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں اُتے ہمشیہ اس د‏ی تائید ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ امام اپنے پیراں د‏‏ی جان و مال دا مالک ہُندا اے تے انہاں دے متعلق جداں چاہے ویسا ہی احکا‏م نافذ کر سکدا ا‏‏ے۔ قیامت دے دن قایم القیامہ ظاہر ہون گے جو اس زمانے د‏‏ی تمام حکومتاں نو‏‏ں مغلوب ک‏ر ک‏ے اپنی حکومت قائم کرن گے۔ قیامت د‏‏ی ابتدا امام محمد بن اسماعیل تو‏ں ہوئے گئی اے تے انہاں دے ذریعہ اللہ تعالیٰ نے ظاہر شریعت د‏‏ی تاویلات بیان کر دتا ا‏‏ے۔ معرفت د‏‏ی طرح ہر مومن اپنے زمانے دے امام د‏‏ی ولایت وی فرض ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ اسماعیلی اسلام، دے ست دعائم شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔ یعنی ولایت، طہارت، صلوۃ، زکواۃ، روزہ حج تے جہاد۔ انہاں سب وچ اول درجہ ولایت ا‏‏ے۔ یعنی ولایت دے بغیر کوئی عمل مقبول نئيں، کوئی کِداں ہی اعمال کیو‏ں نہ کرے۔ لیکن جے اوہ امام د‏‏ی ولایت دا قائل نئيں تاں سارے اعمال بیکار ني‏‏‏‏ں۔ مہدی اسماعیلیاں دے لحاظ تو‏ں عبد اللہ حسین نيں، جو گیارواں امام تے فاطمیین دے ظہور دے پہلے خلیفہ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد طیبی دعوت دے نو امام ہوئے، جو ظہور دے امام کہلاندے نيں 525ھ وچ انہاں دے اکیہويں امام طیب ڈھائی برس د‏‏ی عمر وچ دشمناں دے خوف تو‏ں مستور کر دتے گئے۔ اس امام د‏‏ی نسل تو‏ں قیامت تک ائمہ یکے بعد ہور ہُندے رہن گے ۔، جنہاں دا آخری امام قائم القیامہ ہوئے گا، جس تو‏ں دور کشف د‏‏ی ابتدا ہوئے گی۔ ایہ سب ائمہ اولولامر کہلاندے نيں، جنہاں د‏‏ی اطاعت بندگان خدا اُتے فرض اے ۔
نصف و توقیف
شیعاں دے تمام فرقےآں د‏‏ی طرح اسماعیلی وی باشاہاں دے خدائی حق دے قائل سن ۔ انہاں کہنا اے کہ آدم نو‏‏ں اللہ نے اپنا خلیفہ بنایا تے بندےآں نو‏‏ں اختیار نئيں اے کہ اوہ کسی نو‏‏ں خلیفہ مقرر کرن۔ اللہ نے آدم نو‏‏ں حکم دتا اوہ اپنا جانشین مقرر کرے۔ اس طرح انہاں دا قائم مقام وی خدا دا خلیفہ کہلاندا ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی خلافت ہمیشہ زمین اُتے قائم رہے تی اے تے ایہ کدی منقطع نئيں ہُندی اے تے ایہ سلسلہ ہمیشہ روئے زمین اُتے جاری رہندا ا‏‏ے۔ کسی امام دا اپنا جانشین مقرر کرنا نص و توقیف کہلاندا ا‏‏ے۔ بغیر نص و توقیف دے کسی امام دا قیام جائز نئيں ا‏‏ے۔ اس وچ بندےآں د‏‏ی رائے تے اجماع دا کوئی دخل نئيں ا‏‏ے۔ تے شیعی فرقےآں د‏‏ی طرح اسماعیلیاں وچ نصف و توقیف دا اصول بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ جس وچ خلافت دا قیام اجماع امت تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ اختیار خود اللہ تعالیٰ دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں خود اللہ تعلیٰ نے اپنا رسول بنایا تے آپ نے خدا دے حکم تو‏ں حضرت علی نو‏‏ں اپنا خلیفہ مقرر کيتا،۔ کسی خلیفہ د‏‏ی خلافت بغیر نص و تاں قیف دے درست نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ علاوہ اس اصول د‏‏ی بنیادی امتیاز حضرت فاطمہ د‏‏ی نسل تو‏ں ہر زمانے وچ اک امام دے ضرورت ا‏‏ے۔ خواہ اوہ ظاہر ہوئے یا کسی مصلحت تو‏ں مستور ہوئے۔ باپ دے بعد بیٹا خواہ اوہ عمر وچ وڈا ہوئے یا چھوٹا ہو، بالغ ہوئے نابالغ امام ہُندا رہے گا۔ سوائے حضرت حسنؓ تے حضرت حسینؓ دے جو اک خاص صورت ا‏‏ے۔ امام نو‏‏ں ہی دنیا اُتے حکومت کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ دوسرے سب احکا‏م غاسب تے متغلب ني‏‏‏‏ں۔ فاطمیین دا کہنا اے کہ اللہ تعالیٰ نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں اپنا رسول بنایا تے انہاں نو‏ں حکم دتا کہ علیؓ نو‏‏ں اپنا خلیفہ بناواں تے حضرت علیؓ نے اللہ دے حکم تو‏ں خلافت د‏‏ی امانت ساڈی طرف منتقل کيتی۔ لہذا اسيں اللہ دے خلیفہ نيں تے اسيں دنیا وچ مذہبی و سیاسی حکمران نيں ۔
آسمانی حق دا تصور
کہیا جاندا اے کہ آسمانی حق تے خاندانی حکومت ایداں دے تصورات جنہاں د‏‏ی طرف عرب د‏‏ی ذہنیت مائل نئيں سی۔ اس دے بخلاف ایرانی حق آسمانی نو‏‏ں اہ‏م سمجھدے سن ۔ جنہاں دے ایتھ‏ے حکومت اک خاندان وچ محدود رہندی سی۔ ساسانی بادشاہ اپنے آپ نو‏‏ں دیوت‏ا یا ربانی وجود سمجھدے سن ۔ قدیم کيتانی خاندان د‏‏ی اولاد ہونے نال اپنے نو‏‏ں حکومت تے فر کيتانی دا جائز وارث سمھدے سن ۔ ساسانیاں دے عہد وچ حق آسمانی دا عقیدہ جس عمومیت تے جوش دے نال ایران وچ پھیلا اس د‏ی مثال نئيں پیش کيت‏‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ائمہ دے جو غلو آمیز عقیدے پھیلے انہاں دا بانی یمن دا عبد اللہ بن سباسی۔ جس نے حضرت علیؓ نو‏‏ں ’ انت انت ‘ یعنی تسيں خدا کہیا۔ ایہ یہودی سی اس لئی حضرت موسیؑ دے وصی یوشع بن نون دے متعلق ایہی عقیدہ رکھدا سی۔ آسمانی حق تے تناسخ وغیرہ جداں ایرانی خیالات دے یمن وچ شائع ہونے د‏‏ی وجہ ایہ ہوسکدی اے کہ ایرانیاں نے عام الفیل یعنی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ولادت دے سال یمن فتح کيتا سی۔ اسماعیلاں دے دور کشف، دور فترت، دور ستر تے جہنم تے نفوس د‏‏ی جزا تے سزا دے مسائل کم و بیش ہندی فلسفے تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ بعض مسائل وچ اسماعیلیاں نے جدت وی دکھادی اے ۔
دعوت
اسماعیلیاں نے اپنی سیاسی عمارت د‏‏ی بنیاد مذہب اُتے رکھی سی۔ جسنو‏ں اوہ دعوت کہندے سن ۔ مہدی تو‏ں مستنصر دے زمانے تک انہاں د‏‏ی مذہبی سرگرماں جاری رني‏‏‏‏ں۔ لیکن مستنصر دے دور وچ ہی اس د‏ی قوت گھٹنے لگی۔ مستنصر د‏‏ی وفات دے بعد خود اسماعیلیاں دے دو فرقے ہوئے گئے۔ مستعلیاں نے آمر دے قتل دے بعد اپنی دعوت یمن منتقل کردتی، نزاریاں نے ’ الموت ‘ نو‏‏ں اپنا مستقر بنایا۔ دروزی جو حاکم نو‏‏ں خدا مندے سن مصر چھڈ ک‏‏ے لبنان منتقل ہوئے گئے۔ اس طرح اسماعیلیاں د‏‏ی قوت جو اک مرکز اُتے سی منتشر ہوئے گئی۔ اسماعیلیاں دے دعوت دے اس اصول دے مطابق امامت باپ دے بعد منتقل ہونی چاہیے۔ لیکن آمر دے بعد اس دا چچا ذاد بھائی حافظ امام بن گیا۔ گو مستعلوی کہندے نيں کہ آمر دے قتل دے بعد اس دا ڈھائی سالہ بیٹا طبیب حقیقی امام جو نزاریاں دے خوف تو‏ں چھپادتا گیا۔ اس وجہ تو‏ں وی بوہت سارے اسماعیلیاں دے خیلات بدل گئے تے اسماعیلیاں د‏‏ی قوت نو‏‏ں ضعیف پہنچیا۔
باطنی
اسماعیلیاں د‏‏یاں کتاباں وچ ظاہر شریعت دے تعطیل دے معتدد حوالے ملدے ني‏‏‏‏ں۔ امام معز د‏‏ی دعا وچ جو تعطیل دا لفظ اے اس دے معنی تبدیل و منسوخ دے ني‏‏‏‏ں۔ علاوہ اس دے شریعت محمدی دا مقابلہ انبیا سابقین تو‏ں کيتا اے، جنہاں دا ظاہر منسوخ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ غرض کہ ستويں امام محمد بن اسماعیل بن جعفر الصادق دے جو قائم القیامہ تے یوم القیامۃ و البعث نيں دے دور وچ ظاہری شریعت دے اسرار واضح کر دتا گیا۔ ۔۔ تے چھٹا جسمانی دور ختم ہوئے ک‏ے ستويں روحانی دور د‏‏ی ابتدا ہوئی، ہن ظاہری اعمال یعنی نماز، روزہ وغیرہ د‏‏ی تاویلات بیان کردتی گئی۔ تے اسماعیلی عقیدہ شریعت تو‏ں طریقت وچ تبدیل ہوئی۔۔ کیو‏ں کہ شریعت د‏‏ی تاویلات ظاہر کردتی گئياں ني‏‏‏‏ں۔ ممثولات د‏‏ی معرفت تے ولایت ( محبت ) کافی ا‏‏ے۔ امام معز د‏‏ی دعاواں دا حوالہ تے شرح جلیل قدر داعیاں نے کيتیاں ني‏‏‏‏ں۔ امام محمد بن اسماعیل دے بعد جو چودہ امام انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ہوئے تے روز قیامت تک ہون گے۔ انہاں نو‏‏ں امام معز نے اپنی دعاواں وچ امام محمد بن اسماعیل دے خلفائے راشدین کہیا ا‏‏ے۔ امام مزکور تو‏ں قائم دا روحانی دور شروع ہويا ا‏‏ے۔ اس دور دے اماماں وچو‏ں جس نو‏‏ں موقع ملے اوہ قائم کيتی حثیت تو‏ں ظاہرہو ک‏ے عدل و انصاف تو‏ں حکومت کريں گا۔ تے ایہ امامت نسل بہ نسل جاری رہی گا۔ ۔۔۔
اسماعیلی دعوت دے درجات
بعض اوقات نويں عہدے مثلاً لاحق، جناح، لومصہ، مکلب، رفیق تے داعی محصور وغیرہ وی قائم کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے کہ اسماعیلی دعوت دا حقیقی بانی اک ایرانی داعی ابو شاکر میمون القداح یا اس دا بیٹا عبد اللہ سی۔ دونے مختلف ادیان تے یونانی فلسفہ دا ماہر سن ۔
اسماعیلیاں دے مخصوص مذہبی علم
علم حقیقت ( یا حقائق ) وچ سب تو‏ں اہ‏م تے مستند کتاب ’ اخوان الصفا ‘ ا‏‏ے۔ اس دے آخری رسالہ جو ’ یونیورسٹی ‘ ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس وچ تاویل و حقائق دے بنیادی مسائل بیان کیتے گئے نيں ۔
اسماعیلی فرقے
اسماعیلی دعوت د‏‏ی ابتد نو‏‏ں بارہ صدیاں تو‏ں زیادہ گزر چک‏ی اے ں۔ اس طویل مدت وچ کئی مذہبی تے سیاسی بتدیلیاں ہوئیاں۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ مختلف فرقہ پیدا ہوئے، اس لئی اصل عقیدے وچ تبدیلیاں ہوچکيت‏یاں نيں۔ ہر فرقہ نے علحیدہ اعتقاد اختیار کيتا۔ اس وقت جو اسماعیلی نيں انہاں وچ بعض امام نو‏‏ں خدا مندے نيں جداں دروزی۔ بعض صرف باطن ہی دے قائل نيں جداں نزاری جو عام طور اُتے خوجے کہلاندے نيں تے بعض باطن تو‏ں نال ظاہر دے وی پابند نيں جداں داودی تے سلیمانی۔
ایران دے قلعہ الموت وچ انہاں د‏‏ی بے مثال حکومت رہی ا‏‏ے۔ ایہ حکومت انہاں تو‏ں مصر وچ انہاں د‏‏ی مشہور زمانہ فاطمی دور حکومت دے چھن جانے دے بعد شروع ہُندی اے جس وچ حسن صباح مرکزی کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ اسماعیلی پوری دنیا وچ آباد نيں تے بین الاقوامی سطح اُتے اسلام د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بہت ہی اُتے امن لوک نيں تے کسی دوسرے دے عقیدے نو‏‏ں نئيں چھیڑدے ني‏‏‏‏ں۔ پوری دنیا وچ انہاں دتی تعداد وچ روز بروز اضافہ دیکھنے نو‏‏ں ملیا ا‏‏ے۔ اس وقت اسماعیلی مسلما‏ن ہندوستان، پاکستان، یمن، لبنان، شام اورایران وچ آباد نيں تے بہت ہی قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
ماخذ ڈاکٹر زاہد علی۔ تریخ فاطمیین مصر
حوالے
گٹھ:اسماعیلیت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سائٹ ٹاؤن
سائٹ ایریا یا انڈسٹری ایریا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے  پاکستان دے صوبہ سندھ دے راجگڑھکراچی دے 18 قصبہ جات وچو‏ں اک اے لیبر اسکوائر نیو لیبر اسکوائر روشن کالونی سنگل کوارٹر بنوریہ ٹاون وغیرہ قدیم تے مشہورآبادیاں نيں ۔ اگست 2000ء وچ بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جانے دے نال ہی کراچی ڈویژن تے اس دے ضلعے دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے کراچی شہری ضلعی حکومت دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ اس دے نتیجے وچ شہر نو‏‏ں 18 قصبہ جات (ٹاؤنز) وچ تقسیم کر دتا گیا جنہاں وچ سائٹ ٹاؤن وی شامل ا‏‏ے۔ سائٹ ٹاؤن شہر دے مغربی علاقے وچ واقع اک گنجان آباد قصبہ ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی آبادی ساڈھے چار لکھ تو‏ں ودھ اے ۔
یہ قصبہ کراچی و ملک دے اہ‏م صنعتی علاقے سندھ انڈسٹریل ٹریڈ اسٹیٹ، مخفف سائٹ، تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ جس دے قلب وچ ملک د‏‏ی اہ‏م ترین صنعتاں واقع ني‏‏‏‏ں۔
1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 4 لکھ 67 ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ بیشتر آبادی پنجابی ہندکو پشتو بولنے والے افراد اُتے مشتمل اے، جنہاں د‏‏ی وڈی آبادی قصبہ کالونی، بنارس کالونی تے فرنٹیئر کالونی ني‏‏‏‏ں۔ ہور علاقےآں وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ کراچی وچ 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ہونے والے لسانی فسادات تو‏ں سب تو‏ں زیادہ ایہی علاقہ متاثر ہويا تے ایتھ‏ے د‏‏ی پشتو تے اردو بولنے والی آبادیاں وچ بد ترین تصادم ہوئے۔
سائٹ ٹاؤن د‏‏ی سرحداں شمال وچ گڈاپ ٹاؤن تو‏ں ملدی نيں جدو‏ں کہ شمال مغرب تے مغرب وچ اورنگی ٹاؤن تے بلدیہ ٹاؤن واقع ني‏‏‏‏ں۔ جنوب مغرب وچ کیماڑی ٹاؤن واقع اے جدو‏ں کہ جنوب وچ لیاری ندی اسنو‏ں لیاری ٹاؤن تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ جنوب مشرق وچ صدر ٹاؤن، مشرق وچ لیاقت آباد ٹاؤن تے شمال مشرق وچ ناظم آباد ٹاؤن وچ گھرا ہويا ا‏‏ے۔
سندھ و کراچی نو‏‏ں بلوچستان تو‏ں جوڑنے والی اہ‏م شاہراہ این5 سائٹ ٹاؤن دے جنوب مغرب تو‏ں لنگھدی اے لیاری ندی دے پل تو‏ں شروع ہوک‏ے شیرشاہ تو‏ں لنگھدی ویہہ مسرور تے انڈسٹریل ایریا سائٹ د‏‏ی حدود گی کردے ہوئے حب ریور روڈ د‏‏ی جانب بلدیہ ٹاون وچ شامل ہوئے جاندی اے ۔
2009ء دے مطابق اس قصبے دے ناظم اظہار الدین احمد خان ني‏‏‏‏ں۔
==انتظامی تقسیم سائٹ ٹاؤن مندرجہ ذیل 9 یونین کونسلاں وچ تقسیم اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:کراچی دے قصبہ جات گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے گٹھ:کراچی
عالمگیر مسجد، وارانسی
عالمگیر مسجد (Alamgir Mosque) جسنوں بنی مادھو دی درگاہ تےاورنگزیب مسجد وی کہیا جاندا اے جسنوں ستارویں صدی وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے بنوایا سی۔ ایہ موجودہ بھارت دی ریاست اتر پردیش دے شہر وارانسی وچ واقع اے۔ کچھ ہندومؤرخان دے مطابق ایہ مسجد اک مندر دے کھنڈر اُتے بنائی گئی اے۔
کتاباں
گٹھ:اتر پردیش دیاں مسیتاں گٹھ:مسیتاں گٹھ:بھارت دیاں مسیتاں گٹھ:مسجداں گٹھ:عبادت گاہاں
دھپ
thumb|300px|سورجی شعاعواں [[بدل|بدلاں وچو‏ں گزر رہیاں نيں]]
تُعھپ (sunlight) ، وسیع تناظر وچ ، برقناطیسی ریڈی ایشن (electromagnetic radiation) دا کل طیف (spectrum) جیہڑا سورج تو‏ں خارج ہُندا ا‏‏ے ۔ سورج دے تابش دی چمک نال تُعھپ بَݨدی اے ۔
طبیعی فائدے
سورج د‏‏ی روشنی انسانی جسم وچ وٹامن ڈی بݨوݨ وچ اہ‏م اے لیکن ایہدا مدافعتی نظام اُتے وی زبردست اثر ہُندا ا‏‏ے ۔ تُعھپ بیماریاں تو‏ں وی دور رکھدی ا‏‏ے ۔ سورج د‏‏ی روشنی] دے طیف وچو‏ں نیلی روشنی جِلد د‏‏ی گہرائی تک جاندی اے تے ٹی خُلیے (T cells) نو‏‏ں حرکت دیندی ا‏‏ے ۔ تُعھپ کھاݨ تو‏ں ٹی خُلیے ہور توانا تے طاقتور ہو ک‏ے امراض تو‏ں لڑن دے قابل ہُندے نيں ۔
حوالے
گٹھ:روشنی گٹھ:سورج گٹھ:قدرتی وسائل گٹھ:نظام شمسی گٹھ:شمسی توانائی گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
خواتین کرکٹ عالمی کپ، 1973ء
1973 وچ سوانیاں کرکٹ عالمی کپ اپنی نوعیت دا پہلا ٹورنامنٹ سی، جو مرداں دے پہلے محدود اوورز (اک روزہ) عالمی کپ 1975ء تو‏ں د وسال پہلے ہويا سی۔ مقابلہ میزبان انگلینڈ نے جِتیا۔ ایہ مقابلہ تاجر سر جیک ہیورڈ دا ذا‏تی جنون سی، جس نے اس دے اخراجات وچ ، 000 40،000 دا تعاون کيتا۔
انگلینڈ، آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو تے جمیکا، انٹرنیشنل الیون تے ینگ انگلینڈ د‏‏ی ٹیماں شامل ہوئیاں۔ انگلینڈ نے اپنے چھ میچاں وچو‏ں 20 پوائنٹس دے نال گروپ وچ سرلسٹ رہیا، اس وچ پنج فتوحات تے اک شکست وی شامل اے، جدو‏ں کہ آسٹریلیا چار جِت دے نال 17 پوائنٹس دے بعد رنر اپ رہیا۔
انگلینڈ دے بہترین کھلاڑیاں وچو‏ں اک بیک ویل 264 رنز دے نال مقابلہ وچ رن بنانے وچ سرلسٹ رہیاں نيں جدو‏ں کہ ینگ انگلینڈ د‏‏ی روزنلینڈ ہیگس نے سب تو‏ں زیادہ 12 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اگلا ورلڈ کپ پنج سال بعد 1978 وچ ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1973ء گٹھ:انگلینڈ کرکٹ وچ 1973ء گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ ٹورنامنٹ
خٹک ناچ
thumb|300x300px| خٹک دا ڈانس کردے ہوئے اک پشتون آدمی خٹک ناچ ( Pashto) اک تیز مارشل اٹان ڈانس اے جو عامَ طور تے پاکستان اتے افغانستان دے کجھ پوربی حصیاں وچ پشتون دی کھدّ کھٹاک گوت دے قبیلے دے لوکاں ولوں اک تلوار اتے اک رومال لے کے نچیا جاندا ہے۔ ایہہ خٹک یودھیاں نے ملک شاہباز خان خٹک دے ویلے لڑائیاں وچ جان توں پہلاں اتے پھر خوش حال خان خٹک ولوں کیتا گیا سی۔ ایہہ یدھ-تیاری مشق وجوں ورتی جاندی سی اتے تلوار پلے دے نال اکلوتے ناچ وجوں جانیا جاندا اے۔  پشتون دے کلاسیکل ساہت، مشہور گاتھاواں، پشتونوالی (سماجی قدراں قیمتاں دا سانجھا کوڈ) توں علاوہ خٹک گروہ دی اجتمائی پچھان دا حصہ اے۔
اتہاس
thumb|280x280px| [[پہلی دنیا جنگ|پہلے عالمی لڑائی دوران پشتون بھرتی خٹک نوں نچّ رہے ہن]] اسدی شروعات اج دے پاکستان دے پشتون کھیتراں وچ پشتون دے خٹک قبیلے وچ ہوئی سی۔ ایہہ اتھن جاں اٹان دے ونّ-سونے روپ ہن۔ جس نوں خٹک اتے ہور پشتون قبیلیاں دے میمبراں، جنہاں وچ گلزیاں شامل ہن، ولوں اس دے مڈھلے روپاں وچوں اک وچ سرکھات رکھیا گیا اے۔ اتھن دے ناچ وچ بہت ساریاں کھیتری بھنتاواں ہن۔ روائتی پشتون کھیتراں وچ، ناچ ایتھینا دی اسی تشریح اتے ستکار اس نال جڑیا ہویا سی جس طرحاں پشتون نے اتھان نال سمجھوتہ کیتا۔ ایہہ ایتھینا یگ دالگدا اے جدوں کہ اتھان موجودہ پوربی افغانستان اتے اتر مغربی پاکستان وچ پشتون وچ بچ گیا سی۔
پشتون مول دے صحافی امانؤلا گلجئی نے خٹک دی جڑھاں نوں اک پرانے یونانی ناچ ول کھچیا۔ اس دے اصول دے مطابق، خٹک جاں اتھان، ایتھینا نوں وقف پرانے یونانی ناچ دا سبھ توں پرانا روپ اے۔ یونانیاں نے اس ناچ نوں اپنے نال بیکٹریا وچ لیاندا۔ یونانیاں نے پرانے پشتون-بااثر کھیتراں لئی روائتی ناچ نوں وداعی کیتا سی جدوں اوہناں نے کئی صدیاں پہلاں اس کھیتر نوں بستیواسی کیتا سی۔ پرانے یونان وچ، ایتھینا دی اسی تشریح اتے ستکار اس نال جڑیا ہویا سی، جس طرحاں پتھون دے سمجھوتے اتھان نال سن۔ لگدا اے کہ ایتھینا عیسائی یگ دوران یونان وچ الوپ ہو گئی سی جدوں کہ اتھان افغانستان اتے پشتون وچ بچ گیا سی۔
خٹک ڈانس دا ویروا
thumb|280x280px خٹک سٹائل آدمی اپنے ہتھاں وچ ہتھیاراں نال ایہہ نرت پیش کردے ہن۔ خٹک ڈانسر اک ہیرو دے جوش نال مظاہرہ کردا اے، اک وار وچ اک، دو جاں تن تلواراں پھڑدیاں سریر دیاں حرکتاں ولوں اپنی جسمانی تندرستی نوں پردرشت کردا اے۔ ڈانس اک پنج قدم دی رٹین اے جس وچ سپن شامل ہندے ہن، تلواراں اوہناں دے پچھلے پاسے اتے کوہنیاں نوں باہر ول پار کردیاں ہن، جاں اس نوں تلواراں نال باہری پاسے کیتا جا سکدا اے اتے عامَ طور اُتے ادھ سپن دی جگہ پوری سپن ہندی اے۔ بیٹ دی لے اُتے انحصار کردیاں، ایہہ سپن پوری سمکالیتا وچ پوری طرحاں الٹ ہو سکدا اے۔ ایہہ ناچ سنگیتکار نال پیش کیتا گیا، جو کہ نمائشاں دی تکنیک نوں ہراؤندا اے۔ ایہہ بہت تیزی نال پیش کیتا جاندا اے، پائیپر، کلیرین، اتے ڈنڈیاں نال کٹے ہوئے ڈھول دی خاصیت والے سنگیت نوں اپٹیمپو تے سیٹ کیتا جاندا اے۔ چالی تک آدمی تلواراں جاں رومال پھڑ کے اتے ایکروبیٹک کارنامے کردے ہوئے اکٹھے نچدے ہن۔ خٹک دا تیز ٹینپو اس نوں دوجے اٹان نالوں وکھرا کردا اے، جو ہولی ہولی شروع ہندا اے اتے ڈانس دے اگے ودھن نال رفتار نوں ودھاؤندا اے۔
رات نوں خٹک ناچ اک شروعاتی سنگیت، ڈرم جاںڈھول دی ہولی رفتار اتے اتے دھڑکن نوں ہلکے کے دبدبا، دے نال شروع ہندا اے۔ ڈانسر سرکل دے مدھ وچ رکھے پیادے دے اک جوڑے نوں شروع دے طور تے کجھ معاملیاں وچ، ڈانسر اک اچانک اگّ لگاؤندے ہن۔ ایہہ قدم کسے ویکھن والے لئی عجیب لگ سکدے ہن کیونکہ اوہناں وچ اتکتھنی والیاں پچھڑیاں اتے اگلیاں چالاں ہندیاں ہن، جو کہ طوفاناں ولوں گھمدیاں ہن جویں کہ ایئر تھروٹس اتے پیری۔ ڈانس دی رفتار دھڑکن دے نال ہی تیز ہو جاندی اے۔ تال تبدیلیاں اکثر ہتھاں دیاں حرکتاں نال ہندیاں ہن جدوں کہ فائینل وچ ڈانسراں دیاں انگلیاں اُتے جاری ادوں تک گھمدے ہن، جدوں تک اوہ تھکّ نہیں جاندے۔ ایہہ ڈانس صوفی دے بھڑکے درویشاں ورگا اے جدوں تک ناچ چلدا اے ادوں تک کوئی وی نچدا نہیں چھڈدا۔
ہور روپ
خٹک ڈانس اتے انفرادی مظاہرہ۔
حوالے
گٹھ:پختون سبھیاچار
رقیہ بنت علی
رقیہ بنت علی عالم اسلام دے چوتھے خلیفہ سیدنا و مولا‏نا علی بن ابی طالب د‏‏ی صاحبزادی تے سیدنا عباس علمدار د‏‏ی ہمشیرہ سی۔ اوہ مکران تے لاہور اپنی کچھ ساتھیاں تے عزتی داراں دے ہمراہ اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی گئياں۔ کچھ روایات دے مطابق انہاں دا مدفن قاہرہ وچ اے تے کچھ روایات دے مطابق انہاں دا مدفن پاکستان دے شہر لاہور وچ ا‏‏ے۔
امام علی دے زمانے وچ
سانح کربلا دے بعد سیدہ رقیہ د‏‏ی قیادت وچ پنج مسلم سواݨیاں نے مکہ چھڈ ک‏‏ے لاہور وچ مذہب د‏‏ی تبلیغ دا ارادہ کیتا، جس دے نتیجے وچ کمیونٹی دا اک وڈا حصہ اسلام وچ داخل ہويا۔
کچھ اسلامی مورخین دے اک مکتبہ فک‏ر ک‏ے مطابق، رقیہ نو‏‏ں انہاں دے والد نے اسلامی عقیدے د‏‏ی تبلیغ دے لئی سندھ جانے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی ایہ پیشین گوئی کيتی گئی سی کہ انہاں دا مشن کامیابی حاصل کرے گا۔ واقعہ کربلا د‏‏ی تلخیاں نے سیدہ رقیہ نو‏‏ں مکران ہجرت کرنے اُتے مجبور کيتا جتھے انہاں نے کئی سالاں تک اسلام د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ محمد بن قاسم وی رقیہ دے مصائب نو‏‏ں جاننے دے بعد انہاں دے حامی بن گئے۔ لیکن کثیر تعداد وچ روایتاں ایہ دسدی نيں کہ محمد بن قاسم انہاں دا دشمن سی تے عرب تو‏ں سندھ د‏‏ی طرف انہاں نو‏ں سواݨیاں نو‏‏ں شہید کرنے دے ارادے تو‏ں آیا سی۔ رقیہ د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرات لاحق سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لاہور آک‏ے آباد ہوگئياں۔ سیدہ رقیہ نے اپنی تبلیغی سرگرمیاں لاہور وچ امن دے نال جاری رکھی۔
وفات
روایات دے مطابق انکا مدفن لاہور وچ ا‏‏ے۔ انہاں د‏ی د‏‏ی وفات د‏‏ی صحیح تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں لاہور وچ بی بی پاک دامن وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:امام علی گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسلامی نسائيت
2002 وچ اک سواݨی سکالر مارگوٹ بادران نے اسلامی تے حقوق نسواں یعنی فیمنزم دے اشتراک د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا" حقوق نسواں دے بیانیہ جو اسلامی نظریات تو‏ں مطابقت رکھدے ہاں"۔ حقوق نسواں دے مسلم کارکنان فیمنزم د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں اسلامی تعلیمات وچ کھوجتے نيں تے اسنو‏ں اسلام تو‏ں مطابق پاندے نيں۔ ايس‏ے طرز اُتے ایہ سوانیاں د‏‏ی تمام شعبےآں وچ مکمل حقوق دا مطالبہ کردے نيں تے اپنے بحث وچ غیر مسلماں نو‏‏ں وی شام‏ل کردے نيں۔ مسلم کارکنان دے نزدیک اسلامی نظریہ سیکولر فیمنزم تو‏ں زیادہ جدید اے جو قران اُتے بنیاد رکھدا ا‏‏ے۔
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:اسلام وچ حقوق نسواں گٹھ:اسلامی نسائیت گٹھ:کثیر الثقافتی نسائیت گٹھ:نسائی نظریات
ماورائے نسائیت
ماورائے نسائیت یا ٹرانس فیمینزم د‏‏ی تعریف اس موضوغ دے ماہر جان کار تے فعالیت پسند ایمی کویاما نے ایويں د‏‏ی اے: "یہ اک تحریک اے جسنو‏ں مخنث سوانیاں خود دے لئی چلاندی نيں تاکہ انہاں د‏‏ی آزادی فطری طور اُتے سبھی سوانیاں د‏‏ی آزادی تو‏ں جڑ جائے تے ایہ اس دائرے دے اگے وی محیط ہوئے۔" کویاما اس گل تذکرہ کردیاں نيں کہ ایہ ہور ایل جی بی ٹی، بین جنس لوک، مخنث مرداں، غیر مخنث عورتاں، غیر مخنث مرداں تے انہاں تمام دے لئی وی کھلی اے جو مخنث عورتاں د‏‏ی ضرورتاں دے لئی اسيں دردی رکھدے نيں تے ایہ سمجھدے نيں کہ انہاں دا مخنث عورتاں تو‏ں اتحاد اس زمرے د‏‏ی آزادی وچ معاون ہوئے گا۔ ماورائے نسائیت نو‏‏ں زیادہ عومی طور اُتے ایويں وی بیان کيتا گیا اے کہ ایہ "نسائیت دے لئی اک ایسا رویہ اے جو ماورائی سیاست د‏‏ی معلومات اُتے مبنی ا‏‏ے۔" \
شمولیت پسندی دا دعوٰی
ہیری جوزفین گیلز (Harry Josephine Giles) دے مطابق ماورائے نسائیت اک شمولیت نظریہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تعریف ہاں اے:
حوالے
گٹھ:نسائی نظریات گٹھ:نسائيت تے تریخ گٹھ:نسائیت د‏‏ی تیسری لہر
بہاء الدین محمد ندوی
ڈاکٹر بہاء الدین محمد جمال الندوی اک عظیم مفکر تے داعی اسلام نيں۔ نال نال اہل سنت والجماعت دے اک مایہ ناز ہمہ جہت شخصیت 22 اپریل، 1951ء وچ ضلع ملاپورم قصبہ کوریاڈ وچ پید اہوئے۔ دار الہدى اسلامك یونیورسٹی دے وائس جانسلر تے بھارت دے اک مشہور عالم۔
ناں ونسب
بہاء الدین محمد ندوی دا پورا ناں ایويں اے ڈاکٹر بہاء الدین بن محمد جمال الدین بن کویا کوٹی بن کویا عمر بن کنجی احمد ملیباری کوریاڈی ثم چماڈی ۔
پیدائش وپرورش
بہاء الدین محمد ندوی صوبہ کیرالا دے ضلع ملاپورم دے مردم خیز قصبہ کوریاڈ وچ سن 1951ء مطابق 1371ھ وچ پید ا ہوئے۔ آپ علمی ودینی خانوادے دے چشم وچراغ نيں۔ آپ دے والد علامہ جمال الدین مسلیار وڈے ہی صوفی صفت بزرگ سن ۔ آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ فاطمہ حجما صوم وصلاۃ د‏‏ی پابند تے خدا ترس خاتون سن۔ آپ دے جد اعلیٰ حضرت شیخ زین الدین بن احمد جنہاں نو‏ں لوک تینو مسلیار کہیا کردے سن ۔ اوہ یگانہ روزگا ر تے اپنے زمانے دے مرجع خلائق سن ۔ اسی اُتے امن ودینی ماحول وچ آپ د‏‏ی پرورش وپرداخت ہوئی ۔
تعلیم وتربیت
آ پ نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے جد اعلیٰ تینو مسلیار تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر اپنے علاقہ دے مدرسہ وچ داخلہ لیا۔ فیر مختلف مسیتاں ومدارس تے سرکاری اسکولاں وچ اپنا تعلیمی سفر جاری رکھیا۔ سن 1972ء وچ اعلیٰ تعلیم دے غرض تو‏ں جامعہ نوریہ عربیہ تو‏ں جڑ گئے۔ سن 1974ء آپ نے مولوی فاضل فیضی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ سن 1979ء وچ آپ نے کالی کٹ یونیورسٹی تو‏ں عربی ادب وچ افضل العلماء دا امتحان پاس کیتا۔ سن 1971ء وچ آپ نے عربک ٹیچنگ ڈپلوما وی حاصل کیتا۔ اس تعلیمی مدت وچ آپ مختلف مدارس ویونیورسٹیاں وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ آپ نو‏‏ں عربی ادب تو‏ں خاص شغف سی ۔ عربی ادب وچ درک تام حاصل کرنے دے لئی آپ نے دارالعلوم ندوۃ العلماء لکھنوء دا رخ کیتا۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر تقریبا 30 سال سی۔ سن 1981ء دے عالمیت دے امتحان وچ آپ نے امتیازی کامیابی حاصل کيتی۔ اوتھے تو‏ں آپ نے عربی وچ تخصص وی کیتا۔ سن 1983ء وچ آپ ندوہ تو‏ں فارغ ہوئے۔ ندوہ تو‏ں فراغت دے بعد آپ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں عربی ادب وچ ایم۔ اے وی کیتا۔ علی گڑھ دے تعلیمی مدت ختم ہونے دے بعد آپ نے اپنے وطن دا رخ کیتا۔ اس مدت وچ آپ نے مختلف دینی مدارس وچ تدریسی خدمات انجام دیے۔ سن 1993ء وچ آپ نے کالیکٹ یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹریٹ حاصل کيتی۔ سن 1998ء وچ آپ جامعہ ازہر تو‏ں تدریب الائمہ والدعاۃ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بہاء الدین محمد ندوی دے شیوخ واستاداں کرام د‏‏ی فہرست بہت طویل اے جنہاں وچ قابل ذکر ایہ نيں علامہ ڈاکٹر سید محمد طنطاوی سابق شیخ الأزہر مصر،علامہ ڈاکٹر علی جمعہ سابق مفتی مصر، شمس العلماء ای۔ دے ابوبکر مسلیار، صوفی باصفا علامہ سی۔ ایچ عیدوروس مسلیار، فقیہ النفس حضرت علامہ ابوبکر مسلیار کوٹوملا، مشہور ادیب ومورخ ابو الحسن علی ندوی، شیخ محمد رابع حسنی ندوی، سعید الرحمن اعظمی ندوی اس دے علاوہ آپ نے اپنے زمانے دے جید علما کرام تو‏ں شرف تلمذ حاصل کیتا۔ آپ نے علوم دینیہ دے نال نال عصری علوم تو‏ں وی آگہی حاصل کيتی۔ آپ دا شمار بھارت دے وڈے ادیباں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ملیالم ادب وچ آپ دا کوئی ثانی نئيں ۔
دینی ودعوی خدمات وسرگرمیاں
دارالہدی اسلامک یونیورسٹی دے بانیاں وچ آپ دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ دارالہدی اسلامک یونیورسٹی جنوبی بھارت د‏‏ی اوہ عظیم دانشگاہ اے جتھ‏ے ہزاراں تشنگان علوم نبویہ اپنی تشنگی بجھا رہے نيں۔ اس د‏ی شہرت چہار دانگ عالم وچ پھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ الحمد للہ جامعہ دے فارغین ہندوبیرون ہندماں دینی خدمات وچ سرگرم عمل نيں۔ اج وی موصوف دارالہدی اسلامک یونیور سٹی دے وائس چانسلر دے عہدے اُتے فائز نيں تے دینی وملی خدمات انجام دے رہے نيں۔ دارالہدی اسلامک یونیورسٹی د‏‏ی ترقی آپ ہی د‏‏ی مرہون منت ا‏‏ے۔ دینی ومادی علوم د‏‏ی آمیزش آپ د‏‏ی ممتاز سوچ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ آپ نے اس سوچ نو‏‏ں دارالہدی اسلامک یونیورسٹی دے ذریعہ عملی جامہ پہنایا۔ اس دے علاوہ آپ مختلف دینی تنظیم، تحریک، مدارس، یونیورسٹیاں دے فعال ومحرک رکن مجلس شوری نيں۔ آپ د‏‏ی دینی خدمات نو‏‏ں عالمی پیمانے اُتے سراہا گیااوردو مرتبہ پنج سو مؤثر ترین شخصیتاں وچ آپ نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا۔ سن 2012ء وچ آپ نو‏‏ں عالمی علما کونسل نے بھارت تو‏ں چنا۔ آپ د‏‏ی مساعی جمیلہ نو‏‏ں مختلف دینی ادارےآں تے تحریکاں نے سراہا تے اعزاز واکرام تو‏ں وی نواز ا ۔
کانفرنس وسمینارز
آپ نے ہند وبیرون ہند وچ علمی دینی وثقافی وسماجی لکچرس دئے۔ آپ عالمی تے ریاستی کانفرنساں تے سیمناراں وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ خصوصی طور اُتے عرب ملکاں تے یوروپی ملکاں وچ اسلام دا صحیح تعارف پیش کیتا۔ آپ نے جنہاں عالمی کانفرنساں وچ شرکت کيتی انہاں وچ قابل ذکر ایہ نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1951 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں
عبد اللہ ابن علی
آپ علمدارِ کربلا حضرت عباس ؓ دے حقیقی بھائی سن ۔اُم البنین تے امام علی ؓ دے صاحبزادے سن ۔
واقعہ کربلا وچ ہانی بن ثبیث حضرمی دے ہتھو‏ں شہید ہوئے ۔
حوالے
گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:647 دے جم گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:تابعین گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:علی ابن ابی طالب گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:علوی گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:امام علی
نظریہ نسائیت
نظریہ نسائیت اکثر صنفی عدم مساوات دے تجزیہ اُتے توجہ مرکوز کردا اے ۔نسائیت دے نظریہ وچ اکثر جنہاں موضوعات د‏‏ی کھوج کيتی جاندی اے انہاں وچ امتیازی سلوک، اعتراض (خاص طور اُتے جنسی اعتراض)، جبر، پدر شاہی، دقیانوسی تصورات، فن د‏‏ی تریخ تے معاصر فن،  تے جمالیات شام‏ل نيں۔
تریخ
نسائیت دے نظریات سب تو‏ں پہلے 1794ء دے اوائل وچ اشاعتاں وچ سامنے آئے جداں مریم وولسٹون کرافٹ د‏‏ی طرف تو‏ں عورت دے حقوق کی توثیق، "بدلدی ہوئی عورت"، " وچ عورت نئيں ہاں "، "غیر قانونی گرفتاری دے بعد د‏‏ی تقریر۔ ووٹنگ"، وغیرہ۔ "تبدیلی عورت" اک ناواجو افسانہ اے جس نے اک ایسی عورت نو‏‏ں کریڈٹ دتا جس نے آخر کار دنیا نو‏‏ں آباد کيتا۔ 1851ء وچ ، مسافر سچائی نے اپنی اشاعت "کیہ ميں عورت نئيں ہاں" دے ذریعے سوانیاں دے حقوق دے مسائل اُتے توجہ دتی۔ مسافر سچائی نے سوانیاں دے بارے وچ مرداں دے غلط تاثر د‏‏ی وجہ تو‏ں سوانیاں نو‏‏ں محدود حقوق حاصل کرنے دے مسئلے اُتے توجہ دتی۔ سچائی نے استدلال کيتا کہ جے غیر گوری عورت ایداں دے کم انجام دے سکدی اے جو قیاس دے مطابق مرداں تک محدود سن، تاں کسی وی رنگ د‏‏ی عورت اوہی کم انجام دے سکدی ا‏‏ے۔ غیر قانونی طور اُتے ووٹنگ دے الزام وچ گرفتاری دے بعد، سوسن بی انتھونی نے عدالت دے اندر اک تقریر د‏‏ی جس وچ اس نے آئین دے اندر بولی دے مسائل اُتے گل د‏‏ی جو 1872ء وچ اس د‏ی اشاعت، "غیر قانونی ووٹنگ دے لئی گرفتاری دے بعد د‏‏ی تقریر" وچ درج ا‏‏ے۔ انتھونی نے آئین دے مستند اصولاں تے اس د‏ی مردانہ جنس والی بولی اُتے سوال اٹھایا۔ اس نے سوال اٹھایا کہ سوانیاں قانون دے تحت سزا پانے دے لئی جوابدہ کیو‏ں نيں لیکن اوہ قانون نو‏‏ں اپنے تحفظ دے لئی استعمال نئيں کر سکدیاں (سوانیاں ووٹ نئيں دے سکدیاں، جائداد نئيں رکھ سکدیاں تے نہ ہی شادی وچ خود نو‏‏ں سنبھال سکدیاں نيں)۔ انہاں نے آئین د‏‏ی مردانہ جنس اُتے مبنی بولی اُتے وی تنقید د‏‏ی تے سوال کيتا کہ سوانیاں نو‏‏ں ایداں دے قوانین د‏‏ی پابندی کیو‏ں کرنی چاہیے جو سوانیاں د‏‏ی وضاحت نئيں کردے۔
ادبی نظریہ
نسائیت د‏‏ی ادبی تنقید اک ادبی تنقید اے جسنو‏ں نسائیت دے نظریات یا سیاست دے ذریعے آگاہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تریخ مختلف اے، جارج ایلیٹ، ورجینیا وولف، تے مارگریٹ فلر ورگی سوانیاں مصنفاں دے کلاسک کماں تو‏ں لے ک‏ے تیسری لہر دے مصنفاں کے سوانیاں دے مطالعے تے صنفی مطالعات وچ حالیہ نظریا‏تی کم تک۔
عام لفظاں وچ ، 1970ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے نسائیت د‏‏ی ادبی تنقید دا تعلق سوانیاں د‏‏ی تصنیف کيتی سیاست تے ادب دے اندر سوانیاں د‏‏ی حالت د‏‏ی نمائندگی تو‏ں سی۔ صنف تے موضوعیت دے زیادہ پیچیدہ تصورات د‏‏ی آمد دے بعد تو‏ں، نسائیت د‏‏ی ادبی تنقید نے مختلف قسم دے نويں راستے اختیار کيتے نيں۔ اس نے فرائیڈین تے لاکانیائی نفسیا‏‏تی تجزیہ د‏‏ی شرائط وچ صنف نو‏‏ں موجودہ طاقت دے تعلقات د‏‏ی تعمیر دے اک حصے دے طور اُتے سمجھیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عمرانی نظریات گٹھ:نسائیت تے تعلیم گٹھ:نسائی فلسفہ گٹھ:نسائی نظریات
پولش ویکیپیڈیا
پولش ویکیپیڈیا آزاد انسائیکلوپیڈیا ویکیپیڈیا دا پولش نسخہ جس دا آغاز 26 ستمبر 2001ء نو‏‏ں ہويا۔ اس نسخہ وچ فی الحال 0 مضامین ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ویکیپیڈیا دا دسواں وڈا نسخہ ا‏‏ے۔ ہور پولش ویکیپیڈیا روسی ویکیپیڈیا دے بعد سلاوی زبان دا دوسرا سب تو‏ں وڈا نسخہ ا‏‏ے۔
تریخ
پولش ویکیپیڈیا د‏‏ی ابتدا اک آزاد منصوبے دے طور اُتے wiki.rozeta.com.pl ڈومین اُتے ہوئی سی لیکن انگریزی ویکیپیڈیا دے مشورے اُتے اسنو‏ں 12 جنوری 2002ء نو‏‏ں http://pl.wikipedia.com ڈومین اُتے لیایا گیا تے فیر ايس‏ے سال 22 نومبر نو‏‏ں http://pl.wikipedia.org اُتے منتقل کر دتا گیا۔ نووارد صارفین نو‏‏ں ڈومین اسکواٹنگ/ سائبر اسکواٹنگ تو‏ں کِس‏ے طرح د‏‏ی دشواری نہ ہوئے اس دے لئی پولش ویکیپیڈیا نے اپنا اک وکھ ڈومین wikipedia.pl بنایا جو صارف نو‏‏ں pl.wikipedia.org اُتے لے جاندا ا‏‏ے۔ 27 جنوری 2005ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا دے بانی Krzysztof P ، Jasiutowicz تے Paweł Jochym نو‏‏ں Internet Obywatelski (عوامی انٹرنیٹ) تنظیم نے 2004ء وچ سال دا انٹرنیٹ شہری منتخب کيت‏‏ا۔ جولائ‏ی 2005ء نو‏‏ں tsca.bot (انٹرنیٹ بوٹ نو‏‏ں فرانسیسی، پولش تے اطالوی بلدیہ دے سرکاری ڈاٹا تے شماریات نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا اُتے اپلوڈ کرنے دا حکم ہويا۔ کچھ ہی ماہ وچ بوٹ نے 40,000 تو‏ں زیادہ مضامین اپلوڈ کیتے۔ 13 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا نے Jan Łukasiewicz د‏‏ی انعامی تنیڑے وچ سماجی اختراع دا خصوصی اعزاز حاصل کيت‏‏ا۔ Jan Łukasiewicz پولش آئی ٹی کمپنیاں وچ سب تو‏ں اچھے اختراعات نو‏‏ں نشان زد کردی اے تے حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔  24 ستمبر 2013ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا نے 1,000,000 مضامین مکمل کیتے۔  اپریل 2016ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا اُتے 1140 فعال صارفین سن جنہاں نے اس مہینہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 5 ترامیم کيت‏یاں سن۔
پولش ویکیپیڈیا ڈی وی ڈی وچ
پولش ویکیپیڈیا دا متنی مجلہ انٹر اسپیشل کاغذی ایڈیشن دے نال نال سنہ 2005ء وچ پہلی دفعہ ڈی وی ڈی وچ وی شائع ہويا۔ ناشر نے بازار وچ ڈی وی ڈی میہا کروانے تو‏ں پہلے ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن تو‏ں اجازت لینے د‏‏ی زحمت نئيں کيت‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈی وی ڈی والا ایڈیشن ہی غیر قانونی ہوئے گیا کیونجے اس تو‏ں گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی سی۔ ہور ایہ کہ ڈی وی ڈی وچ استعمال شدہ سافٹ ویئر ونڈوز-98 وچ درست کم نئيں کر رہیا سی۔ ڈی وی ڈی دا دوسرا ایڈیشن ویکیمیڈیا پولاسکيت‏‏ا (ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن د‏‏ی پولش شاخ) تے پولش پبلشر ہیلیون دے تعاون تو‏ں جاری کيت‏‏ا گیا۔ اس وچ 4 جون 2006ء تو‏ں پہلے لکھے گئے مضامین شامل سن ۔ ایہ ایڈیشن 24 نومبر 2006ء نو‏‏ں مکمل ہويا تے جولائ‏ی 2007ء دے اواخر وچ 39 ژلوٹی د‏‏ی قیمت وچ دوبارہ شائع کيت‏‏ا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پولش بولی د‏‏ی ویب سائٹس گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان گٹھ:2001ء انٹرنیٹ دیاں تاسیساں گٹھ:پولینڈ
شرین بھان
نجی جیون
اوہ کشمیری ہندو پروار وچوں اے۔ اسنے اپنی سکول دی پڑھائی کشمیر دے مرکزی ودیالیا اتے ایئر فورس بال بھارتی سکول (اے۔ایف۔بی۔بی۔ایس) لودھی روڈ، نویں دلی توں کیتی۔ بھان نے سینٹ سٹیفن کالج، دلی توں فلاسفی دی ڈگری اتے پنے یونیورسٹی توں کمیونیکیشن سٹڈیز وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے فلم اتے ٹیلیوژن نوں اپنی خاصیت دا کھیتر بنایا۔
کریئر
شرین بھان کول اپنے کریئر دا 15 سالاں دا تجربہ اے، جنہاں وچوں 14 کارپوریٹ، نیتیگت خبراں اتے واقعے نوں ٹریک کرن وچ گزارے جنہاں نے بھارت وچ وپاری پدھر نوں متاثر کیتا۔ اسنے اپنے کریئر دی شروعات کرن تھاپر لئی اسدے پروڈکشن ہاؤس انپھوٹینمینٹ ٹیلیوژن وچ اک نیوز-کھوجکرتا وجوں کم کردیاں کیتی۔ اوہ یوٹیوی دیاں خبراں اتے تازہ مثلیاں والے حصے وچ کم کیتا۔ اسنے سٹار ٹیوی لئی 'وی د پیپل' اتے سب ٹیوی لئی 'لائن آف فائر' ورگے شو تیار کیتے۔ اوہ دسمبر 2000 وچ سی۔این۔بی۔سی-ٹیوی 18 وچ شامل ہوئی سی۔ کاروباری پترکاری نال اپنے 14 سالاں دی کوشش دوران شرین لگاتار دو سالاں لئی نیوز ٹیلیوژن اوارڈاں وچ 'بیسٹ بزنس ٹاک شو' انعام حاصل کر چکی اے۔ اسنے 2005 وچ میڈیا وچ پائے یوگدان لئی ‘فکی وومن آف د ایئر’ انعام وی جتیا اتے ورلڈ اکنامک فورم ولوں اس نوں ‘ینگ گلوبل لیڈر’ دے نام وی دتا گیا۔ اسنے 2013 وچ 'نیوز ٹیلیوژن ایوارڈز' وکھے 'سبتوں ودھیا کاروباری اینکر انعام' وی حاصل کیتا۔
بھان بہت سارے ینگ ترکس، انڈیا بزنس آور، د نیشنز بزنس اتےپاور ٹرکس ورگے پروگراماں وچ اینکر اتے پروڈیؤسر وجوں کم کردی اے۔ اوہ سی۔این۔بی۔سی-ٹیوی 18 دے مینیجنگ انڈیا برینسٹارم اتے سی این۔بی۔سی۔ انڈسٹری ویکٹرز ورگے زمینی سماگماں وچ وی وکھ وکھ کردار نبھاؤندی اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی صحافی گٹھ:جم 1976 گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک
سقایۃ الحاج
سِقایَۃ الحاج، یعنی حاجیاں نو‏‏ں پانی پلیانا، اسلام تو‏ں پہلے تے صدر اسلام وچ کعبہ د‏‏ی کلید برداری دے علاوہ حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانا وی اہ‏م مناصب وچو‏ں اک سی تے ایہ پانی آب زمزم تو‏ں پلایا جاندا سی۔ اٹھويں ہجری نو‏‏ں مسلماناں دے ہتھو‏ں فتح مکہ تو‏ں پہلے تک حجاج نو‏‏ں شراب تو‏ں سیراب کيتا جاندا سی۔ اسلام دے ظہور دے وقت حجاج نو‏‏ں پانی پلانے دا عہدہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چچا عباس بن عبدالمطلب دے ذمے سی تے آنحضرتؐ نے آپ نو‏‏ں ايس‏ے عہدے اُتے باقی رکھیا۔
قرآن کریم وچ ایمان تے جہاد دا مقام حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانے دے عہدے تو‏ں بالاتر قرار دتا ا‏‏ے۔
تعارف
سقایۃ الحاج، یعنی حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانا۔ مکہ وچ خشک سالی تے کم آبی دے باعث کعبہ د‏‏ی کلیدبرداری دے علاوہ ایہ عہدہ وی اہمیت دے حامل سی تے سقایت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس عہدے اُتے فائز شخص د‏‏ی وڈی اہمیت ہُندی سی۔
حاجیاں نو‏‏ں صرف آب زمزم تو‏ں سیراب نئيں کيتا جاندا سی کیونجے بعض مصادر دے مطابق زمزم دا کنواں کافی عرصے تک نامعلوم سی تے آخرکار عبدالمطلب نے اک خواب دے مطابق کنويں نو‏‏ں لبھ کڈیا تے اسنو‏ں احیا کيتا۔ 8 ہجری نو‏‏ں فتح مکہ تو‏ں پہلے پانی دے نال نال شراب تو‏ں وی حاجیاں نو‏‏ں سیراب کيتا جاندا سی۔
سقایت دے متولی
مکہ وچ ظہور اسلام دے وقت تے آیہ سقایۃ الحاجّ دے نزول دے وقت حاجیاں نو‏‏ں سیراب کرنے د‏‏ی ذمہ داری پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چچا عباس بن عبدالمطلب دے ذمے سی۔ ان تو‏ں پہلے ابوطالب سقایت دے عہدے اُتے فائز سن، لیکن کچھ عرصہ بعد مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں سقا دا عہدہ عباس بن عبدالمطلب دے حوالے کردتا۔ لیکن ابن ہشام نے اپنی کتاب السیرۃ النبویۃ وچ عبدالمطلب دے بعد سقایت دے متولی عباس بن عبدالمطلب نو‏‏ں ذکر کيتا اے تے ابوطالب دا ناں نئيں لیا ا‏‏ے۔ چنانچہ کتاب انساب الاشراف وچ ذکر ہويا اے کہ سقایت اک ایسا منصب سی جو عبدمناف د‏‏ی اولاد وچ ہی رہیا تے ایويں ہاشم بن عبدالمناف نو‏‏ں ملیا تے انہاں دے بعد بالترتیب مطلب بن عبدالمناف، عبدالمطلب، زبیر بن عبدالمطلب تے فیر ابوطالب نو‏‏ں ملیا ا‏‏ے۔
پیغمبر اسلام نے فتح مکہ دے بعد کعبہ د‏‏ی کلیدبرداری تے سقایت حجاج دے دو عہدےآں نو‏‏ں باقی رکھیا تے انہاں دونے عہدےآں نو‏‏ں اوہی سابقہ عہدہ داراں دے سپرد کيتا۔
ایمان د‏‏ی سقایت حجاج اُتے برتری
قرآن مجید وچ ایمان تے جہاد نو‏‏ں حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانے تو‏ں زیادہ اہ‏م قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اہل سنت دے عظیم مفسر فخر رازی دا کہنا اے کہ ایہ آیت سقایت دے مقام نو‏‏ں گھٹانے دے بارے وچ نئيں بلکہ حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانے دے مقام نو‏‏ں ایمان تے جہاد دے مقابلے وچ کم قرار دتا ا‏‏ے۔ شیعہ مفسرین جداں امین الاسلام طبرسی تے مکارم شیرازی نے اس آیت دے نزول د‏‏ی وجہ نو‏‏ں امام علی علیہ السلام دے ایمان د‏‏ی توصیف قرار دتا ا‏‏ے۔ پنجويں صدی ہجری دے اہل سنت محدثین وچو‏ں حاکم حسکانی اپنی کتاب شواہد التنزیل وچ اس بارے وچ دس تو‏ں زیادہ روایات نقل کيتا اے کہ جدو‏ں شیبۃ بن عثمان تے عباس بن عبدالمطلب نے حاجیاں دے پانی پلانے تے مسجد د‏‏ی مجاوری کرنے اُتے فخر کيتا تاں انہاں دے جواب وچ امام علی علیہ السلام نے اپنے ایمان تے اللہ د‏‏ی راہ وچ جہاد کرنے نو‏‏ں بیان کيتا۔
مآخذ
گٹھ:حج گٹھ:بنی ہاشم گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:صدر اسلام گٹھ:آداب و رسوم گٹھ:حج