cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موسى بن عبد الله الكامل
سیرت
عبد اللہ نے العلل وچ کہیا: ميں نے اپنے والد نو‏‏ں کہندے سنا: ميں نے موسیٰ بن عبداللہ بن حسن نو‏‏ں دیکھیا، اوہ اک نیک آدمی سن، تے اوہ حسن بن علی بن ابی طالب د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ الخطیب نے تریخ وچ اپنی سند دے نال نقل کيتا اے کہ انہاں نے کہیا: مینو‏ں گل کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی تے جے ایسا نہ ہُندا تاں میں توانو‏‏ں بتا دیندا۔ الخطیب نے وی روایت کيتی اے، یحییٰ بن معین نے کہیا: موسیٰ بن عبداللہ ثقہ تے محفوظ نيں۔ الذہبی نے المیزان وچ کہیا: ابن معین د‏‏ی اک جماعت نے کہیا کہ اوہ ثقہ نيں۔
تے انہاں نے ایہ وی کہیا: بخاری نے کہیا: اس وچ بحث اے، تے انہاں دے پاس مقعد د‏‏ی حرمت دے بارے وچ حدیث ا‏‏ے۔ آہ
ميں نے کہیا: جتھے تک بخاری دا قول اے تاں اس وچ بخاری دے قول وچ اس د‏ی حالت تو‏ں ناواقفیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک قول ا‏‏ے۔ تے جس نے وی موسیٰ بن عبداللہ نو‏‏ں ضعیف وچ ذکر کيتا اس نے انہاں دے نال انہاں د‏‏ی حالت تو‏ں ناواقفیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا ذکر کيتا تے اس قول نو‏‏ں بخاری د‏‏ی طرف رجوع کيتا جداں الذہبی نے المغنی (۲/۴۴۰) وچ ۔ عقیلی ضعیف (۴/۱۵۹) وچ اے تے اسنو‏ں کسی نے تکلیف نئيں دتی، ابن عدی (متوفی ۳۶۵ھ) نے اسنو‏ں الکامل (۸/۶۲) وچ ذکر کيتا اے تے اس دے ذکر ہونے د‏‏ی وجہ بیان کيتی اے، جو کہ ایہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی حالت تو‏ں ناواقفیت، جتھے انہاں نے کہیا: تے ایہ موسیٰ بن عبداللہ موسیٰ الاشوری د‏‏ی طرح اے، اوہ نئيں جاندے۔ تے ابن ابی حاتم (متوفی ۳۲۷) نے الجرح (۸/۱۷۳) وچ انہاں دا تذکرہ کيتا اے تے انہاں نو‏ں تکلیف نئيں دتی اے، جداں کہ انہاں نے کہیا: انہاں نے اپنے والد تو‏ں روایت کيتی، ابراہیم بن عبداللہ بن حاتم الحروی نے انہاں تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔.
ميں نے کہیا: اس د‏ی حالت تو‏ں ناواقفیت، اسنو‏ں چھپانا، تے اسنو‏ں حاکم تو‏ں چھپانا، تے حاکم اسنو‏ں جدید بنانے تو‏ں روکنے دے لئی بہت اگے نکل گیا، تے خدا دے ہاں مخالفین جمع ہو گئے، کیونجے الخطیب نے اپنی تریخ وچ بیان کيتا اے: موسیٰ نے کہیا، اس نے کہیا: توانو‏‏ں جدیدیت تو‏ں روکیا گیا سی، تے جے ایسا نہ ہُندا تاں میں توانو‏‏ں بتا دیندا۔
ميں نے کہیا: ایہ تعجب د‏‏ی گل نئيں اے کہ بخاری نے کيہ کہیا اے کہ اوہ اک ایداں دے شخص د‏‏ی حالت تو‏ں بے خبر اے جو بصرہ تے سویقہ وچ چھپا ہويا اے تے اس دے اُتے اسنو‏ں اپ ڈیٹ کرنے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ سند: موسیٰ بن عبداللہ، ثقہ، محفوظ، تے احمد نے العلل (۲/۴۴) وچ انہاں دے بارے وچ کہیا: ميں نے موسیٰ بن عبداللہ بن حسن نو‏‏ں دیکھیا، اوہ نیک آدمی سن، تے حسن بن علی بن ابی طالب د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ ۔
ميں نے کہیا: ہر اوہ شخص جس نے موسیٰ بن عبداللہ نو‏‏ں مبلغ دے طور اُتے ذکر کيتا تے انہاں دے لئی حدیث پیش کيت‏‏ی: ((ہر نماز جس وچ فاتحہ نہ پڑھے اوہ ویلے توں پہلے اے )) تے اس نے اسنو‏ں برا نئيں کہیا، حتیٰ کہ تحقیق کرنے والے نو‏‏ں بھی۔ تریخ بغداد ڈاکٹر بشار عواد نے انہاں نو‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچایا تے اوہ ہنر منداں وچو‏ں نيں، انہاں نے حدیث د‏‏ی سند دے بارے وچ کہیا: اس دا سلسلہ ضعیف اے، ابو بکر محمد بن عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ توں۔ جابی، احمد بن ابراہیم تے محمد بن احمد، اسيں انہاں نو‏ں نئيں جاندے سن، ايس‏ے طرح ابن عدی نے اسنو‏ں ذکر کيتا اے تے اس اُتے تنقید نئيں کيت‏‏ی اے، انہاں نے بخاری دے قول نو‏‏ں صحیح قرار دتا اے، تے اسنو‏ں ذہبی نے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ عقیلی، ابن حجر تے ابن ابی حاتم تے انہاں نے انہاں اُتے تنقید نئيں کيت‏‏ی۔
ميں نے کہیا: موسیٰ بن عبداللہ: اک ثقہ عام آدمی، مقتدیاں وچو‏ں اک صالح پیروکار، تے جس نے وی اسنو‏ں دیکھیا تے انہاں تو‏ں سنیا، اس اُتے بھروسہ کیتا، تے اوہ اس دے نال اس د‏ی حالت د‏‏ی ناواقفیت د‏‏ی وجہ تو‏ں خاموش رہیا تے رک گیا، تے کسی نے اسنو‏ں تکلیف نئيں دتی۔ تے خدا بہتر جاندا ا‏‏ے۔
موت
ابو نصر البخاری نے سر السلسلة وچ کہیا اے: موسیٰ بن عبداللہ د‏‏ی وفات سوقات المدینہ وچ ہوئی ۔
ابو اسماعیل بن طباطبہ نے کہیا: سویقہ وچ : اس دے مالک ابو عبداللہ موسیٰ الجن بن عبداللہ بن الحسن بن الحسن نيں۔
بیہقی نے اپنی کتاب اللب وچ کہیا اے: جدو‏ں اوہ پنجاہ سال دا سی تاں ہاشمی نو‏‏ں قید کردے ہوئے کوڑاں تو‏ں ماریا گیا۔
ميں نے کہیا: اساں صویقہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی، تے اس دے کنارے اُتے اک پرانا قبرستان دیکھیا، تے اس د‏ی دیوار جدید اے، تے زیادہ امکان اے کہ اس وچ موسیٰ الجون د‏‏ی قبر ہو، تے خدا سب کچھ جاننے والا ا‏‏ے۔
اولاد
موسیٰ دے بیٹے :
اور نو لڑکیاں۔
ذرائع
گٹھ:راویان حدیث گٹھ:تابعین گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بلوچستان زلزلہ، ۲۰۲۱ء
7 اکتوبر 2021ء نو‏‏ں پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ ہرنائی شہر دے نیڑے آیا، زلزلے د‏‏ی شدت 5.9 سی، زلزلہ مقامی وقت دے مطابق صبح 03:31 اُتے آیا، جس وچ ہن تک گھٹ تو‏ں گھٹ 24 افراد دے ہلاک تے 300 دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع آ چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ زلزلہ زلزلہ 2005ء کشمیر زلزلے د‏‏ی برسی تو‏ں صرف اک دن پہلے آیا۔
ٹیکٹونک ترتیب
پاکستان انڈین پلیٹ تے یوریشین پلیٹ دے درمیان وچ جاری ترچھی کنورجنس تو‏ں براہ راست متاثر ا‏‏ے۔ انڈیا تے یوریشیا دے مقام اجتماع دے شمالی کنارے دے نال مرکزی ہمالیائی افقی شگاف اے جو شمال تے جنوبی براعظم دے تصادم نو‏‏ں سہولت پہنچاندا کردا ا‏‏ے۔ ہندوکش تے ہمالیہ دے علاقے وچ افقی شگاف (Thrust) د‏‏ی رخنہ زدہ پلیٹ دے باہمی عمل دا براہ راست نتیجہ ا‏‏ے۔ بلوچستان دے علاقے وچ ، کنورجنس (پلیٹاں دے مرتکز ہونے یا اک نقطہ اُتے ملنے دا عمل)انتہائی ترچھا اے، جس وچ وڈا چمن رخنہ (فالٹ) شام‏ل اے، کھبے بازو د‏‏ی ریزش ( چٹان دے اک طبق دے کسی حصے دے دبک/بیٹھ جانے تو‏ں پیدا ہونے والا چھوٹا تو‏ں رخنہ) د‏‏ی خم خوردہ طبق د‏‏ی سطح دا ڈھانچا۔ بھانويں علاقے دا اک وڈا حصہ سٹرائیک سلپ فالٹنگ نو‏‏ں جگہ مہیا کردا اے، لیکن علاقہ سلیمان فولڈ تے افقی شگاف والی بیلٹ وی رکھدا ا‏‏ے۔ 10 کلومیٹر موٹی تلچھٹ پتھراں دے اندر وڈے افقی شگاف تے فولڈنگ ہوئی اے جو انڈیا یوریشیا پلیٹ دے کنارے دے اُتے بیٹھی ا‏‏ے۔ اک نیڑے افقی، شمالی ڈوبنے والا ڈیکولمنٹ۔ 2005ء کشمیر دے زلزلہ وچ ہمالیائی افقی شگاف (تھرسٹ) دے آس پاس آیا۔ بلوچستان وچ 2013ء وچ 7.7 شدت دا زلزلہ اس انتہائی ترچھی حد دے نال ترچھی ریزش دا نتیجہ سی۔ اس زلزلے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 800 افراد ہلاک ہوئے تے صوبے وچ وڈا نقصان ہويا۔ خطے دے نیڑے اک 1997ء وچ 7.1 دا زلزلہ جو جنوب مشرق وچ آیا، اس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 60 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ اس زلزلے وچ اک زور دا طریقہ کار وی سی لیکن اندھے زور د‏‏ی غلطی اُتے ہويا۔
زلزلہ
امریک‏‏ی جیولوجیکل سروے دے مطابق زلزلہ افقی شگاف دے رخنے دے پھٹنے دے دوران وچ آیا جو سلیمان پہاڑاں تے وسطی براوہی رینج دے تھلے فولڈ تے افقی شگافی بیلٹ دا حصہ ا‏‏ے۔ اس دے بعد 4.6 شدت دا آفٹر شاک سی۔ ایہ 2013 وچ آنے والے وڈے زلزلے دے بعد دا پاکستان دا سب تو‏ں وڈا زلزلہ سی۔ زلزلے نو‏‏ں 5.8 دے ابتدائی تخمینے تو‏ں 20.8 کلومیٹر گہرائی وچ 5.9 تو‏ں 9.0 کلومیٹر نظر ثانی کيتی گئی۔ جی ایف زیڈ جرمن ریسرچ سینٹر برائے جیو سائنسز نے زلزلے د‏‏ی شدت 5.8 میگنی ٹیوٹ 10 کلومیٹر گہرائی د‏‏ی نشاہدئی کيتی۔
اثرات
مقامی وقت دے مطابق صبح تن بجے دے نیڑے زلزلے دے جھٹکے محسوس کیتے گئے، زلزلے نے کئی گھراں نو‏‏ں منہدم کر دتا جتھے رہائشی سو رہے سن ۔ صوبائی ڈیزاسٹر مینجمنٹ اتھارٹی (خیبر پختونخوا) (پی ڈی ایم اے) دے مطابق ضلع ہرنائی تے شاہراگ دے علاقے وچ شدید نقصان د‏‏ی اطلاع ملی، جتھے 100 تو‏ں ودھ کچے گھر تباہ ہوئے۔ سبی تے کوئٹہ وچ وی نقصان د‏‏ی اطلاع ملی۔ صوبائی وزیر میر ضیاء اللہ لانگاؤ نے کہیا کہ لینڈ سلائیڈنگ نے متاثرہ علاقے د‏‏ی طرف جانے والی سڑکاں بند کر دتی نيں، جس تو‏ں امدادی تے بحالی دیاں کوششاں متاثر ہو رہیاں نيں۔ متاثرہ علاقے وچ گھراں د‏‏ی اکثریت مٹی تے پتھر تو‏ں بنی ہوئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زلزلے تو‏ں گرنے یا شدید نقصان دا زیادہ خطرہ بندے نيں۔ حکومت بلوچستان دے ڈپٹی کمشنر سہیل انور ہاشمی نے دسیا کہ زیادہ تر اموات چھت تے دیوار گرنے نال ہوئیاں۔
جانی نقصانات
گھٹ تو‏ں گھٹ 24 افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ زیادہ تر سوانیاں تے بچے سن ۔ رہائشیاں د‏‏ی اک غیر متعین تعداد منہدم عمارتاں دے ملبے تلے دب گئی، جنہاں نو‏ں زندہ بچ جانے والےآں نے بچایا۔ زخمیاں د‏‏ی تعداد 300 اے، بلوچستان دے کئی ہسپتال مریضاں د‏‏ی آمد تو‏ں بھر گئے نيں۔ دس زخمی افراد، جنہاں وچ زیادہ تر مرد تے بزرگ سن، نو‏‏ں کوئٹہ منتقل کيتا گیا۔
تباہی دے ايس‏ے دن سہ پہر ناں، انہاں لوکاں دے جنازے ادا کیتے گئے جو مر گئے سن ۔ ہرنائی دے ضلعی ہسپتال وچ 15 لاشاں تے کئی شدید زخمی بچے پہنچائے گئے۔ بوہت سارے مریضاں دا اسپتال د‏‏ی عمارت دے باہر زیادہ گنجائش نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں علاج کيتا گیا۔ چار ہلاکتاں کوئلے دے کان گرنے سسے ہاوسن ۔ بلوچستان وچ کوئلے د‏‏یاں کاناں وچ درجناں لوک لاپتہ نيں، جو ممکنہ طور اُتے پھسے ہوئے نيں۔
امدادی کارروائیاں
زلزلے دے بعد پاک فوج دے دستے ہرنائی وچ امدادی کماں وچ مدد دے لئی روانہ کیتے گئے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ نو زخمیاں نو‏‏ں طبی علاج د‏‏ی ضرورت اے متاثرہ علاقے تو‏ں ہیلی کاپٹر دے ذریعے کوئٹہ پہنچایا گیا۔ انٹر سروسز پبلک ریلیشنز، فوج، طبی عملہ، رسپانس ورکرز تے عہدیدار ریسکیو تے ریلیف دے کماں نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی مل ک‏ے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ راولپنڈی تو‏ں سرچ اینڈ ریسکیو افراد د‏‏ی اک ٹیم نو‏‏ں ملبے وچ زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی تلاش دے لئی ہرنائی بھیجیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلوچستان وچ 2021ء گٹھ:بلوچستان وچ آفتاں گٹھ:پاکستان وچ 2021ء د‏‏یاں آفتاں گٹھ:پاکستان وچ زلزلے گٹھ:ضلع ہرنائی
خواجہ سليمان تونسوی
خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی برصغیر پاک و ہند وچ بارہويں صدی ہجری دے آخر اک عظیم مصلح تے روحانی پیشوا سن ۔ آپ دا تعلق سلسلہ عالیہ چشتیہ تو‏ں سی۔ہندوستان، پاکستان تے افغانستان وچ سینکڑاں مشائخ آپ نو‏‏ں اپنا روحانی مورث تسلیم کردے نيں۔ آپ د‏‏ی رشدوہدایت تو‏ں برصغیر پاک و ہند دا کونہ کونہ منور ہويا، برصغیر تو‏ں باہر افغانستان، وسط ایشیا، ایران، عراق، شام تے حجازمقدس تک آپ دا فیض پہنچیا۔
ولادت و خاندان
آپ دا ناں محمد سلیمان اے لوک آپ نو‏‏ں “پیرپٹھان” دے ناں تو‏ں پکاردے نيں۔ آپ دے والد دا اسم مبارک زکریا بن عبد الواہاب تے والدہ دا ناں بی بی زلیخا ا‏‏ے۔ آپ دے والد علم و فضل وچ یکتا سن ۔ آپ دتی ولادت 1183ھ، 1769ء نو‏‏ں ضلع لورالائی دے پنڈ گڑگوجی وچ ہوئی۔
تعلیم و تربیت
آپ نے علم دینی د‏‏ی تعلیم گڑگوجی تونسہ شریف، کوٹ مٹھن تے مہار شریف وچ حاصل کيتی تے علوم باطنی دے لئی خواجہ نور محمد مہاروی ( چشتیاں) دے دست مبارک اُتے بیعت کيتی تے خلافت حاصل تو‏ں سرفراز ہوئے۔
قیام تونسہ
مرشد دے انتقال دے بعد 1214ھ بمطابق 1799ء وچ گڑگوجی تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے تونسہ شریف (ضلع ڈیرہ غازی خان) وچ مقیم ہو گئے تے خلق خدا د‏‏ی رہنمائی کرنے لگے۔ آپ دا فیض عام ہو گیا تے لوک جوق در جوق بیعت کرنے لگے۔ آپ دے تشریف لیانے تو‏ں پہلے تونسہ شریف سنگھڑ ندی دے کنارے چند گھراں اُتے مشتمل اک غیر معروف پنڈ سی۔ جدو‏ں آپ تونسہ وچ آ ک‏ے مقیم ہوئے تاں ایہ غیر معروف پنڈ علم و عرفان دا مرکز بن گیا تے طاؤسہ تو‏ں تونسہ شریف کہلانے لگا۔
دینی خدمات
تیرہويں صدی ہجری و اٹھارويں صدی عیسوی وچ ہندوستان وچ مسلماناں دا ہزار سالہ دور حکومت ختم ہونے نو‏‏ں سی آخری مسلم حکومت یعنی مغلیہ سلطنت اپنی آخری سانس لے رہی سی اس د‏ی حدود صرف دہلی تک محدود ہو چکياں سن۔ مرہٹاں، جاٹاں تے سکھاں نے افراتفری مچا رکھی سی۔ حکومت کابل د‏‏ی شوکت روبہ زوال سی۔ اس تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے سکھاں نے پنجاب اُتے اپنا قبضہ جمنیا شروع کر دتا۔ انگریز د‏‏ی نظر تخت دہلی اُتے لگی ہوئی سی۔ آپ نے تونسہ شریف وچ عظیم علمی و دینی درسگاہ قائم کيتی جتھے پنجاہ تو‏ں ودھ علما و صوفیا فارسی، عربی، حدیث، تفسیر، فقہ، تصوف، سائنس، طب و ہندسہ وغیرہ د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ طلبہ د‏‏ی تعداد انہاں مدارس وچ ڈیڑھ ہزار تو‏ں ودھ سی۔ طلبہ، علما و فقراء نو‏‏ں لنگرخانہ تو‏ں کھانا، کپڑ‏ے، جوندے،کتاباں، ادویہ تے ہور تمام ضروریات زندگی ملدیاں سن۔ آپ نو‏‏ں درس و تدریس دا بے حد شوق سی۔ مریدین و خلفاء نو‏‏ں کتاباں تصوف د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ آپ دے خلفاء نے برصغیر پاک وہند دے طول وعرض وچ تے اس تو‏ں باہر اپنی خانقاہاں قائم کيت‏یاں۔ دینی مدارس دا اجرا کيتا لنگر خانے قائم کیتے۔ پاکستان وچ تونسہ شریف، مکھڈشریف، ترگھ شریف، میرا شریف، گڑھی افغانان، سیال شریف، جلال پور، گولڑہ شریف تے بھیرہ شریف وغیرہ دے مدارس قابل ذکر نيں۔ انہاں مدارس وچ نہ صرف اعلٰی درجہ د‏‏ی تعلیم دتی جاندی بلکہ اعلٰی درجہ د‏‏ی تربیت وی کيتی جاندی۔
تونسہ شریف د‏‏ی خانقاہ برصغیر پاک و ہند وچ صوفیا د‏‏ی خانقاہاں وچ اک امتیازی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی علمی، دینی، اصلاحی، اخلاقی و روحانی تعلیمات نے معاشرے دے ہر طبقہ فکر نو‏‏ں متاثر کیہ انہاں وچ عام مسلماناں دے علاوہ علما و صوفیا تے رؤساء وی شامل نيں۔ علما تے عوام دے وڈے وڈے والیاں ریاست تے جاگیردار آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے اکثر والیاں ریاست گدی اُتے بیٹھدے وقت آپ دے دست مبارک تو‏ں پگڑی بندھوانے د‏‏ی خواہش کردے مگر آپ راضی نہ ہُندے۔ سنگھڑ، ڈیرہ غازی خان، ڈیرہ اسماعیل خان تے ریاست بہاولپور دے نواب، افغانستان تو‏ں والی ریاست شاہ شجاع محمدپو‏تے احمد شاہ ابدالی و میر دوست محمد والی افغانستان تے پنجاب، سرحدو افغانستان د‏‏ی چھوٹی وڈی ریاستاں دے نواب کئی مرتبہ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ آپ د‏‏ی شان وچ علما، صوفیا تے شاعر نے عربی، فارسی، اردو تے ہندی زبان وچ بے شمار تذکرے، مناقب، قصائد تے سلام عقیدت لکھے۔
خلفاء
آپ دے خلفاء د‏‏ی تعداد 673 اے، جنہاں وچو‏ں چند مشہور خلفاء دے اسماء گرامی ایہ نيں۔ حضرت خواجہ احمدالدین دھڑ شریف ضلع گجرات
وفات
آپ نے ماہ صفرالمظفر د‏‏ی 7 تریخ 1267ھ (13 دسمبر 1850) نو‏‏ں سحری دے وقت 84 برس د‏‏ی عمر وچ انتقال فرمایا تے اپنے حجرہ عبادت وچ دفن ہوئے۔ آپ دے مزار اُتے نواب آف بہاولپور محمد بہاول خان سوم (1825ء تو‏ں 1852ء) مرید خواجہ تونسوی نے 85 ہزار روپے د‏‏ی لاگت تو‏ں اک عالیشان مقبرہ 1270ھ وچ مکمل کرایا۔
اولاد
شاہ محمد سلیمان تونسوی دے دو بیٹے سن ۔ دونے صاحبزادے خواجہ سلیمان تونسوی د‏‏ی زندگی وچ ہی وفات پا گئے سن اس لئی آپ دے پو‏تے خواجہ اللہ بخش تونسوی آپ دے مسند نشین ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1769 دے جم گٹھ:1770 دے جم گٹھ:1825 دیاں موتاں گٹھ:1850 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دیاں شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:پشتون صوفی اولیا گٹھ:پٹھان صوفیا گٹھ:ضلع لورالائی دیاں شخصیتاں گٹھ:تونسوی خاندان
امام صادق یونیورسٹی
امام صادق یونیورسٹی اک غیر سرکاری تے غیر منافع بخش یونیورسٹی اے اورجامعہ الامام الصادق دا سب سیٹ ا‏‏ے۔
اس یونیورسٹی دا تعلیمی نظام نويں علوم تے مدرسہ علوم دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی دے قیام دا مقصد ایہ اے کہ اعلیٰ علمی قابلیت دے حامل گریجویٹس نو‏‏ں نويں تعلیمی شعبےآں وچو‏ں کسی اک وچ دینی علم دے نال نال اسلامی جمہوریہ دے اہ‏م تے اہ‏م عہدےآں اُتے ملک نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی تربیت دتی جائے ۔ 1978 دے ایرانی انقلاب تو‏ں پہلے ، ایہ یونیورسٹی ہارورڈ یونیورسٹی مینجمنٹ اسٹڈیز د‏‏ی اک شاخ سی ، جو اس وقت دے دو مشہور کاروباری افراد حبیب لاجوردی تے محمد تقی نے تشکیل دتی سی تاکہ نويں نسل دے مینیجرز تے ماہرین د‏‏ی تربیت د‏‏ی جاسک‏‏ے جو جدید تو‏ں واقف نيں۔ سائنس ایہ اک غیر سرکاری تنظیم سی جسنو‏ں بورڈ آف ٹرسٹیز چلا رہی سی۔ انقلاب دے بعد ، حبیب لاجوردی تے محمد تگی برخوردار جداں لوکاں د‏‏ی جائیداداں تے فیکٹریاں انقلابیاں نے ضبط کر لین ، تے ہارورڈ انسٹی ٹیوٹ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے "امام صادق" رکھ دتا گیا ، تے اس دا انتظام محمد رضا نو‏‏ں دتا گیا۔ مہدوی کانی
مہدوی کنی دے مطابق ، امام صادق یونیورسٹی اک اسلامی یونیورسٹی تے عالم اسلام دے لئی اک سائنسی تے تعلیمی بنیاد بننے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
1393 دے وسط تک محمد رضا مہدوی کانی اس مجموعے دے ڈائریکٹر سن ۔ محمد رضا مہدوی کنی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے محمد سعید مہدوی کنی 3 سال د‏‏ی عارضی مدت تے 8 اکتوبر 2016 تک اس یونیورسٹی دے صدر رہ‏‏ے۔ 8 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، بورڈ آف ٹرسٹیز د‏‏ی منظوری دے مطابق ، حسین علی سعدی نو‏‏ں امام صادق یونیورسٹی دا تن سال د‏‏ی مدت دے لئی بورڈ آف ٹرسٹیز دے چیئرمین صادق لاریجانی دے حکم تو‏ں مقرر کيتا گیا۔ اوہ اس وقت یونیورسٹی دے ڈین نيں۔
امام صادق یونیورسٹی اک غیر منافع بخش یونیورسٹی اے جو اپنی سرمایہ کاری نو‏‏ں امام الصداغ یونیورسٹی ہولڈنگ تے کمیونٹی ٹیکسٹائل فیکٹریاں ، حیان فارماسیوٹیکل فیکٹری ، تہران وچ نور تے میلاد نور گزرنے ، سرکاری گرانٹ تے تہران د‏‏ی متعدد مارکیٹاں تو‏ں سرمایہ کاری کردی ا‏‏ے۔ بھانويں یونیورسٹی وزارت سائنس وچ اک غیر منافع بخش وزارت اے ، ایہ اپنے طلباء تو‏ں کوئی ٹیوشن نئيں لیندی ، تے برادرز یونٹ وچ ڈارمیٹریز ورگی سہولیات مفت نيں۔ کئی سالاں تو‏ں ، یونیورسٹی نے انہاں وچو‏ں کچھ لوکاں تو‏ں ٹیوشن فیس وصول د‏‏ی جنہاں نے ڈاکٹریٹ دے طلباء د‏‏ی گریڈنگ کرکے تعلیمی تشخیص وچ "B" یا "C" گریڈ حاصل کيتا۔ جس نو‏‏ں طلباء نے انہاں بھاری ٹیوشن فیساں د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس نے بالآخر 2017 وچ ڈاکٹریٹ دے طلباء نو‏‏ں مفت وچ قبول کيتا تے صرف گروپ "A" وچ  ۔ فی الحال ، اس یونیورسٹی وچ ڈاکٹریٹ پروگرام وچ داخلہ لینے دے لئی ، درخواست دہندگان دے لئی ضروری اے کہ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 ریسرچ پوائنٹس حاصل کرن تاکہ دوسرے درخواست دہندگان دے نال مقابلہ کر سکن ، جو طلباء تے گریجویٹ طلباء دے لئی تھوڑا مشکل ا‏‏ے۔ حاصل کرنے دے لئی.
2014 وچ ، امام صادق یونیورسٹی دے گریجویٹس د‏‏ی نیوز سائٹ نو‏‏ں داعش نے ہیک ک‏ر ليا سی ، تے داعش نے باضابطہ طور اُتے اس دا اعلان کيتا سی۔ 1399 وچ ، انقلابی گارڈز میزائلاں د‏‏ی فائرنگ دے نتیجے وچ یوکرین دے اک طیارے وچ سوار 176 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی برسی دے موقع اُتے ، اس یونیورسٹی د‏‏ی ویب سائٹ نو‏‏ں ہیک ک‏ر ليا گیا تے اس دے صفحے اُتے ایہ پیغام لکھیا گیا: "ہم کدی معاف نئيں کرن گے ، اسيں کدی نئيں بھولاں گے ، اسيں انصاف چاہندے نيں۔ ساڈا انتظار کرو. اُتے ، معلومات‏‏ی ویب سائٹ دے انچارج شیرف نے اس حملے نو‏‏ں "سائبر دہشت گرداں" تے اس دے منبع دا کم "باہر تے علاقے تو‏ں" قرار دتا۔
اب تک ، مہدوی د‏‏ی یونیورسٹی وچ انہاں دے رشتہ داراں اُتے بہت تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔
پس منظر۔
1969 وچ ، حبیب لاجوردی ، جو اس وقت دے مشہور منیجرز تے کاروباری افراد وچو‏ں اک سن ، نے ہارورڈ یونیورسٹی دے تعاون تو‏ں تمام اقتصادی تے صنعتی شعبےآں وچ موثر مینیجرز نو‏‏ں تربیت دینے دے لئی ایران مینجمنٹ اسٹڈیز سنٹر دے قیام تے انتظام دا فیصلہ کيتا۔ ہارورڈ پروفیسراں د‏‏ی نگرانی وچ ۔ محمد طغی برخوردار ، جو حبیب لاجوردی د‏‏ی طرح ایرانی گھریلو صنعت دے والد دے طور اُتے جانے جاندے سن ، نے انتظام دے مسئلے اُتے بہت توجہ دتی تے انہاں نے ایران وچ ہارورڈ یونیورسٹی دے قیام وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ برخوردار نو‏‏ں یونیورسٹی دے بورڈ آف ٹرسٹیز وچ وی اک نشست حاصل سی۔ اسلامی انقلاب تک ، ایہ یونیورسٹی گریجوایٹس دے کئی گروپاں نو‏‏ں انتظام دے میدان وچ پہنچانے وچ کامیاب رہی۔ اسلامی انقلاب دے بعد ، جائیداداں تے اثاثےآں د‏‏ی ضبطی دے دوران ، تمام جائیداداں ، فیکٹریاں تے کمپنیاں جنہاں دا تعلق سرمایہ تے صنعت دے 53 مالکان تو‏ں اے ، بشمول لاجوردی خاندان تے محمد علی برخوردار ، نو‏‏ں انقلابیاں نے ضبط ک‏ر ليا۔ لاجوردی خاندان دے افراد بشمول حبیب ، انقلابی گروہاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران چھڈنے اُتے مجبور ہوئے۔
انقلاب دے پھیلنے دے نال ، امام صادق یونیورسٹی 1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد تے ثقافتی انقلاب دے دوران بننے والی پہلی یونیورسٹی بن گئی ۔ درحقیقت ایہ امام صادق یونیورسٹی ايس‏ے ادارے وچ اے جس دا تعلق انقلاب تو‏ں پہلے ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں سی۔ یونیورسٹی د‏‏ی عمارت نو‏‏ں "کنسلٹنگ انجینئرز عبد العزیز فرمانفرمین اور ہور نے ڈیزائن کيتا ا‏‏ے۔" نادر اردلان د‏‏ی نگرانی وچ ۔
اہداف۔
پہلوی حکومت دے تحت 1978 دے ایرانی انقلاب تو‏ں پہلے ، اک اسلامی یونیورسٹی دے قیام دا نظریہ علماء مثلا Mor مرتضیٰ مطہری ، محمد بہشتی ، محمد جواد بہونر ، محمد رضا مہدوی کانی تے سید محمود طلغانی تے ہور دے مباحثاں وچ تشکیل پایا۔ انقلاب دے بعد ، ثقافتی انقلاب دے نفاذ دے دوران 1982 وچ اس خیال نو‏‏ں بالآخر قائم کرنے د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔
امام صادق یونیورسٹی دے قیام دا مقصد اسلامی اصولاں دے مطابق سماجی علوم تے انسانیت اُتے تحقیق دے لئی اک ماحول فراہ‏م کرنا سی ، اس دے نال نال 1978 دے انقلاب دے بعد ملک دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی خصوصی تے پرعزم افراد نو‏‏ں تربیت دتی گئی۔ 2005 وچ یونیورسٹی دے عہدیداراں ، پروفیسرز تے طلباء نے سپریم لیڈر اسلامی جمہوریہ نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نے اس گل اُتے زور دتا کہ اس یونیورسٹی دا فرض سائنس د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے ، یونیورسٹی دے اہداف وچ نمایاں تبدیلی آئی ، اِنّا کہ نعرہ " اسلامی تعلیم تے سائنسی اتھارٹی "یونیورسٹی دا نعرہ بن گیا۔ منتخب. 2014 وچ اس نعرے نو‏‏ں مختصر نعرے "اسلامی حوالہ یونیورسٹی" وچ تبدیل کر دتا گیا۔
بورڈ آف ٹرسٹیز تے بورڈ آف فاؤنڈرز۔
یونیورسٹی دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ہور ممبران علی مشکینی تے محمد رضا مہدوی کنی سن ، جنہاں دا بالترتیب 2008 تے 2014 وچ انتقال ہويا۔
2015 وچ ، سید علی خامنہ ای دے حکم تو‏ں ، بورڈ آف ٹرسٹیز دے نويں ممبران دا انتخاب اس طرح کيتا گیا: محمد باقر بگھیری کانی ، صادق لاریجانی ، سید احمد عالم الہدا ، محمد سعید مہدوی کانی ، احمد ویزی ، سید عباس موسویان ، سید مصطفیٰ مرلاوہی ، عباس ہغانی ، سید علا میر محمد صادقی علی رضائیان تے محمد ہادی ہمایون۔
رشتہ تحصیلی
برادران کیمپس۔
سسٹرز کیمپس۔
طالب علم داخلہ
اس د‏ی خصوصیات وچو‏ں اک یونیورسٹی اے دے طریقہ کار نو‏‏ں منتخب کر اس وچ تعلیم حاصل کرنے دے امیدواراں کی یونیورسٹی. تحریری امتحان دا مرحلہ پاس کرنے دے بعد ، جو قومی داخلہ امتحان دے ذریعے کيتا جاندا اے ، یونیورسٹی سلیکشن یونٹ طلباء دا انتخاب مذہبی ، سائنسی ، اخلاقی تے سیاسی معیار دے مطابق کردا ا‏‏ے۔ انتخاب دے اس مرحلے وچ آمنے سامنے انٹرویو دے علاوہ امیدوار د‏‏ی رہائش دا فیلڈ سٹڈی تے اس دے سیاسی ، ثقافتی تے سماجی پس منظر دا جائزہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔
عام طور اُتے ، یونیورسٹی دا انتخاب طالب علم دے داخلے وچ تن معیارات اُتے غور کردا اے:
اوصاف۔
یونیورسٹی دے آغاز تو‏ں ، یونیورسٹی دے تمام شعبےآں وچ کورسز دے مجموعے دا اک اہ‏م حصہ مدرسہ کورسز تے اسلامک اسٹڈیز دے لئی وقف سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، اپنے شعبےآں وچ خصوصی کورسز دے علاوہ ، اس یونیورسٹی دے تمام طلباء عربی قواعد ، فقہ ، اصول فقہ ، قرآن پاک وچ غور و فکر تے تفسیر ، فلسفہ ، اخلاقیات تے اسلامی فکر جداں کورسز وی پڑھدے نيں۔ مرتضی مطاہری دی کتاباں)
ان یونٹس دے وجود نے یونیورسٹی دے شعبےآں دے خصوصی کورسز نو‏‏ں کم نئيں کيتا اے ، لیکن اس مسئلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی وچ پڑھائے جانے والے کورسز دا کل حجم عام طور اُتے ہور یونیورسٹیاں وچ ايس‏ے طرح دے ڈسپلن تو‏ں تقریبا ايس‏ے یونٹ زیادہ ا‏‏ے۔ اس دے مطابق ، اس یونیورسٹی دے تمام شعبےآں وچ اک بین الضابطہ نقطہ نظر اے جس وچ اسلامی تعلیم نو‏‏ں انسانیت دے شعبے وچ اک خاص علم دے نال جوڑنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے ۔  اس وجہ تو‏ں ، تمام یونیورسٹی شعبےآں دے ناں اسلامی تعلیم دے عنوان تو‏ں شروع ہُندے نيں: "اسلامی تعلیم تے معاشیات" ، "اسلامی تعلیم تے انتظام" ، "اسلامی تعلیم تے قانون" ، تے اس قسم دے کورس ڈیزائن دے نال کيتا گیا اے مقصد ایہ اے کہ آخر وچ انہاں شعبےآں دے فارغ التحصیل ایداں دے لوک ہاں جو جدید علوم تے نويں بولی استعمال کرن تے اسلامی انسانیت د‏‏ی تیاری وچ مذہبی علم د‏‏ی بنیادی گلاں تو‏ں آگاہ ہاں تے نويں انسانی سوالات نو‏‏ں مذہبی نصوص تے بنیادی ڈھانچے وچ پیش کرکے مناسب جواب تلاش کرن۔
یونیورسٹی اپنے طلباء نو‏‏ں مناسب ملازمتاں فراہ‏م کرنے دا کوئی عہد نئيں کردی اے ، حالانکہ یونیورسٹی د‏‏ی غیر منافع بخش نوعیت تے طلباء تو‏ں ٹیوشن فیس د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، گریجویٹس نو‏‏ں یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں یونیورسٹی وچ پیش کردہ نوکری نو‏‏ں قبول کرنا ہوئے گا۔ صوابدید اُتے ، ایسی ضرورت درحقیقت واقع نئيں ہُندی ا‏‏ے۔
اس یونیورسٹی وچ تعلیمی تے انضباطی قواعد خاص طور اُتے اس دے بہن کیمپس وچ انتہائی سنجیدہ ، عین مطابق تے سخت انداز وچ نافذ کیتے جاندے نيں۔
اس یونیورسٹی وچ مرداں تے عورتاں دے مطالعے د‏‏ی جگہ بالکل وکھ تے مختلف ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے سابق صدر د‏‏ی اہلیہ گھوڈسیہ سورکھی اس یونیورسٹی دے بہناں دے کیمپس د‏‏ی انچارج نيں۔
مرد گریجویٹس دے پاس تمام شعبےآں وچ مسلسل ماسٹر ڈگری ہُندی اے ، جو کہ ماسٹر ڈگری تو‏ں ماسٹر ڈگری تک داخلی امتحان دے ذریعے داخل ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، سسٹرز کیمپس وچ ، ماسٹر ڈگری پروگراماں نو‏‏ں قومی ماسٹر ڈگری امتحان دے ذریعے غیر متزلزل طریقے تو‏ں بھرتی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی وچ ، کچھ یونیورسٹیاں دے رواج دے برعکس ، طلباء تو‏ں ہاسٹلریاں وچ رہائش دا کوئی معاوضہ نئيں لیا جاندا تے اس دا استعمال مفت ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، اس یونیورسٹی وچ ، وڈی تعداد وچ کورسز د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تمام طلباء ، ایتھ‏ے تک کہ مقامی طلباء (تہران تو‏ں) نو‏‏ں رہائش فراہ‏م کيتی جاندی اے تاکہ غیر ضروری دوراں اُتے اپنا وقت ضائع نہ کرن تے اس دے علاوہ ، بحث و مباحثے دے لئی حالات فراہ‏م کرن پریکٹس حل کرنے دے سیشن
مہدوی کنی د‏‏ی یونیورسٹی وچ خدمات
محمد رضا مہدوی کنی ، جو کہ یونیورسٹی دے تاحیات ڈین سن تے اپنی بیوی نو‏‏ں امام صادق یونیورسٹی سسٹرز یونٹ دے قیام دے بعد تو‏ں اپنے سربراہ قرار دے چکے سن ، نے اپنے بھائی ( محمد باقر بگھیری کنی ) نو‏‏ں یونیورسٹی دا نائب ڈین مقرر کيتا۔ علی بگھیری کنی تے میسباہ الہدی بگھیری کنی ، مہدوی کانی دے دونے بھتیجے ، اس یونیورسٹی دے گریجویٹ تے فیکلٹی ممبر نيں۔ یونیورسٹی دے گریجویٹ تے فیکلٹی ممبر مہدوی کانی دا اکلوندا بیٹا محمد سعید مہدوی کنی یونیورسٹی د‏‏ی سلیکشن کمیٹی دا ڈائریکٹر وی اے تے اس د‏ی بیوی وی یونیورسٹی وچ کم کردی ا‏‏ے۔ مہدی ویکانی د‏‏ی بیٹی سدیگہ مہدویکانی ، بہناں دے یونٹ وچ اپنی والدہ دے نائب دے طور اُتے کم کردیاں نيں ، تے اس دے دو بچے ، ظہیر انصاریان ، جو کہ گریجویٹ نيں تے یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی دے رکن نيں ، تے کچھ عرصے تک یونیورسٹی دے طالب علم دے انتخاب دے شعبے دے ڈائریکٹر سن ۔ ، تے داوہی انصاری ، جو اوہ اس یونیورسٹی د‏‏ی گریجویٹ نيں تے بہناں دے یونٹ وچ کم کردیاں نيں۔ مہدوی کانی د‏‏ی دوسری بیٹی وی یونیورسٹی د‏‏ی گریجویٹ تے یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی ممبر اے ، تے بہناں دے یونٹ دے انتخاب دے ڈائریکٹر دے نال نال یونیورسٹی تو‏ں منسلک غیر منافع بخش کُڑیاں دے سکول د‏‏ی ڈائریکٹر وی ا‏‏ے۔. انہاں د‏‏ی اہلیہ سید مصطفیٰ مرلاوہی یونیورسٹی وچ فیکلٹی ممبر تے ڈائریکٹر جنرل پبلک ریلیشنز تے بین الاقوامی امور وی نيں۔ میرلاوہی دا بیٹا وی اس یونیورسٹی دا طالب علم ا‏‏ے۔
فعال طلبہ کلب۔
یونیورسٹی وچ 9 فعال طلباء سائنسی انجمناں نيں جنہاں د‏‏ی گورننگ کونسلاں انتخابات دے ذریعے منتخب ہُندیاں نيں:
اس یونیورسٹی دے تھلے لکھے 8 فعال مراکز نيں۔
ڈسپیچ آفس فکری سرگرمیاں تے جہادی کیمپاں دے انعقاد اُتے زیادہ توجہ دیندا اے جس دا مقصد اسلامی طرز زندگی تے مذہبی تعلیمات نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی دے تمام مراکز ، تنظیماں تے سائنسی انجمناں د‏‏ی نمایاں خصوصیات وچو‏ں اک دے طور اُتے ، اسيں موسم گرما وچ بہت خاص کورسز دے انعقاد دا ذکر ک‏ر سکدے نيں ، جداں ویل عصر کورس ، دعوت سمر سکول ، بصیر اکنامسٹ کورس ، غیر ملکی زباناں وچ سمر کورسز (بشمول انگریزی ، عربی تے فرانسیسی) ، اکاؤنٹنگ ، مینجمنٹ ، ہیومن ریسورس ، مارکیٹنگ ، بزنس ، اسلامی بینکنگ وغیرہ دے کورسز ، جنہاں وچو‏ں کچھ متعلقہ نيں تعلیمی مواد تے پروفیسر مہمان اپنی نوعیت دے منفرد نيں۔ تعلیمی سال دے دوران ، مسلسل غیر نصابی تعلیمی کلاساں (جداں قانون د‏‏ی کلاساں تے ورکشاپس ، جامع تعلیمی منصوبہ ، فینکس جامع تعلیمی تحقیقی منصوبہ غیر ملکی بولی د‏‏ی کلاساں F) سائنسی مقابلےآں (مسٹر ڈپلومیٹ سائنسی اولمپیاڈ، مجازی کورٹ تے 2) تے ورکشاپس تربیت خصوصی مہارت (فی ہفتہ 400 تو‏ں ودھ پہلے تو‏ں شیڈول تربیت گھینٹے د‏‏ی کل؛ غیر ملکی بولی دے طالب علم سائنسی ایسوسی ایشن منظم انہاں پروگراماں وچو‏ں تقریبا اک تہائی) ، اس یونیورسٹی دے طلبہ مراکز وچ ایرانی یونیورسٹیاں دے طلبہ مراکز وچ فی کس تعلیمی خدمات د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔
ریڈ کریسنٹ سنٹر نے تعلیمی سال 1397-1397 وچ اپنی سرگرمیاں دا آغاز کيتا تے نال وچ طالب علم وائس چانسلر د‏‏ی کونسلنگ تے تعلیمی رہنمائی دے دفتر دے نال ، جس نو‏‏ں قومی سطح اُتے بوہت سارے اعزازات نيں ، ابتدائی طبی امداد ، ریسکیو تے ریلیف کورسز دا انعقاد تے زلزلے تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ مدد دے لئی جانا ایہ مشہور اے تے آنے والے برساں وچ اپنے مخصوص ورکنگ گروپس بنانے د‏‏ی امید رکھدا ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا سب دے علاوہ ، حالیہ برساں وچ محکمہ ثقافتی امور نے صوبائی طلبہ اسمبلیاں نو‏‏ں منظم تے فعال کيتا اے ۔ ثقافتی تے فنکارانہ دانشوراں دے نال طلباء تے تعاون د‏‏ی صوبائی اسمبلیاں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی ثقافتی معاملات دے سیکشن د‏‏ی ہور سرگرمیاں ایران د‏‏ی بخشش دا پہلا تہوار دا انعقاد ہو سکدا اے مسلسل دو دے نال نال مئی 1397 وچ یونیورسٹی وچ میلے "سائنسی تے طلبہ تنظیماں دے لئی خصوصی" حوالہ دتا گیا۔
بیرونی ربط۔
گٹھ:ایران د‏‏ی یونیورسٹیاں گٹھ:1982ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:تہران د‏‏یاں یونیورسٹیاں گٹھ:ایران وچ 1982ء دیاں تاسیساں گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:ایران وچ تعلیم
مسعود شریف خان خٹک
مسعود شریف خٹک پاکستان دی خفیہ ایجنسی آئی ایس آئی دے سینئر انٹیلیجنس آفیسر سنڑ۔
وی کے وِسمیا
ویلوا کورتھ وسمیا (جم 14 مئی 1997) اک بھارتی سپرنٹر اے جس نوں 400 میٹر دی سپرنٹ وچ مہارت حاصل اے۔ اوہ بھارتی خواتین 4*400 میٹر دی رلیء ٹیم دا حصہ رہِ چکی اے، جس وچ اس نے 2018 ایشیئن کھیڈاں وچ سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔ 2019 وچ ایشیئن اتھلیٹکس چیمپیئن شپ وچ وسمیا یا نے عورتاں دے 4*400 میٹر رلیء اتے مکسڈ 4*400 میٹر رلیء وچ چاندی دے تمغے حاصل کیتے۔
وی ۔ کے ۔ وسمیا دوہا وچ 2019 عالمی اتھلیٹکس چیمپیئن شپ وچ بھارتی مکسڈ رلیء ٹیم دا حصہ رہی جس راہیں اوہ فائینل وچ کوالیفائی کر سکی اتے 2021 ثمر اولمپک وچ وسمیا دی تھاں پکی ہو گئی اے۔ اس نے اکتوبر 2019 وچ منعقد 59ویں قومی اوپن اتھلیٹکس چیمپیئن شپ وچ 400 میٹر وچ سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔
نجی زندگی اتے پچھوکڑ
وی۔ کے۔ وسمیا دا جم 1997 وچ کیرل دے کنونر ضلعے وچ ہویا سی۔ ہائی سکول وچ اوہ انجینیئر بنن دا ارادہ رکھدی سی اتے سکھیا دے کھیتر وچ جڑے رہنا چاہندی سی۔ پر اس نے اپنی بھین وجشا دے نقشے قدماں تے چلدیاں اتھلیٹکس وچ حصہ لیا جو کہ اتھلیٹ بنن دی سکھلائی لے رہی سی۔ جدوں اوہ ایسّ۔ٹی۔ جارج ہائی سیکنڈری سکول کوٹھیمنگلم وچ 11ویں جماعت (2013) وچ پڑھ رہی سی تد اس نے دکھنی زون سکول ٹورنامینٹ وچ سون تمغہ جتیا۔
پڑھائی وچ اس دے بہترین مظاہرہ دے چلدے اس نوں اس دے منچاہے کالج وچ داخلہ ملیا، اوہ اک اجیہی ادارہ سی جس نوں سکھر دے اتھلیٹ تیار کرن لئی جانیا جاندا سی۔ حالانکہ وسمیا نے اپنے صوبے کیرلا لئی دو چاندی دے تمغے جتن دے باو جود کھیڈاں نوں اپنا کیریئر بناؤن وچ یقین نہیں کیتا سی۔ اپنی پڑھائی اتے کھیڈ نوں لے کے اوہ کافی دیر دچتی وچ رہی، پر آخرکار اس دے کوچاں اتے ازمپشن کالج دے کھیڈ ڈریکٹر نے اس نوں اتھلیٹکس نوں کتے وجوں چنن دی صلاحَ دتی۔
وی۔ کے۔ وسمیا دا پیؤ الیکٹریشیئن اتے اس دی ماں اک گھریلو خواتین سی۔ وسمیا دے پروار کول وتی سروت محدود ہی سن۔ اپنے کیریئر دی چون کردیاں وسمیا نوں انجینیئرنگ کالج وچ سیٹ لین توں پہلاں بہت اطلاع پیا۔ کیونکہ اس نے پڑھائی دے نال کھیڈاں دے کیریئر نوں وی اگے ودھاؤنا سی جو کہ اس نے اگے کرکے وی دکھایا۔ وسمیا کہندی اے کہ “اس دے ماپیاں لئی دو دھیاں دی حمایت کرنا سوکھا نہیں سی، پر پھر وی اوہناں نے اتھلیٹکس دی پیروی کرکے وسمایا دا پورے دل نال ساتھ دتا۔”
وی۔ کے۔ وسمیا نے اپنے کیریئر دی شروعات اک اڑکا (ہرڈل) سپرنٹر وجوں کیتی، پر اک سٹّ نے اس نوں ٹریک بدلن لئی مجبور کر دتا اتے اس نے ادھ-دوری دی دوڑاک وجوں سکھلائی شروع کیتی۔ سکول وچ کوئی سنتھیٹک ٹریک اتے جدید جم سہولتاں نہیں سن، اس نے چکڑ دیاں پٹڑیاں تے دوڑنا شروع کیتا جو کہ مونسون دے ویلے بہت سخت ہو جایا کردیاں سن۔
پیشہ ور کامیابیاں
وی۔ کے۔ وسمیاا دی زندگی وچ 2017 وچ اک نواں موڑ آیا جدوں اس نے آل انڈیا انٹر یونیورسٹی چیمپیئن شپ وچ25 سال پرانے ریکارڈ نوں توڑیا۔ 200 میٹر ریس وچ سونے دا تمغہ جت کے اتے اتھے ہی 400 میٹر وچ چاندی دا تمغہ وی حاصل کیتا جس توں بعد لوکاں نے اس نوں پچھاننا شروع کر دتا۔
جدوں اس نے انٹر یونیورسٹی وچ تمغے جتے، ادوں اس نوں قومی کپ لئی چنیا گیا جتھے اس نوں جدید سکھلائی سہولتاں دے نال-نال بہتر سکھلائی حاصل کرن لئی کوچ دی وی مدد ملی۔
اس دا پہلا وڈا شاندار پل جکارتا وچ 2018 ایشیئن کھیڈاں وچ آیا جتھے اوہ سونے دا تمغہ جتن والی بھارتی عورتاں دی 4*400 میٹر دی رلیء ٹیم دا حصہ سی۔
وسمیا، محمد اناس، نوح نرمل ٹوم اتے جسنا میتھیؤ، ایہناں چاراں دے گروہ نے دوہا وچ 2019 عالمی اتھلیٹکس چیمپیئن شپ وچ 4*400 میٹر دی مکسڈ ٹیم رلیء وچ مقابلہ کیتا، جتھے اوہناں نے فائینل لئی کوالیفائی کیتا اتے 2020 ثمر اولمپک وچ اپنی تھاں پکی کیتی۔
اکسال بعد 2019 وچ وسمیا نے چیکّ رپبلک تے برنو وچ اتھلیٹک میٹنگ وچ 52.12 سکنٹ دی لمبائی پوری کردیاں 400 میٹر دی دوڑ وچ گولڈ میڈل جتیا۔
تمغے
● ایشیائی کھیڈاں، 2018, جکارتا وچ 4*400 خواتین رلیء وچ سون تمغہ۔
● ایشیائی کھیڈاں، 2019, دوہا وچ 4*400 خواتین رلیء وچ چاندی دا تمغہ۔
● ایشیائی کھیڈاں، 2019, دوہا وچ 4*400 مکسڈ رلیء وچ چاندی دا تمغہ۔
● اتھلیٹک میٹنگ، 2019, برنو چیکّ رپبلک وچ 400 میٹر دی خواتین دوڑ وچ سون تمغہ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں
عبدالغفار عزیز
عبدالغفار عزیز نائب امیر جماعت اسلامی پاکستان، ڈائریکٹر امور خارجہ 1962ء نو‏‏ں پیدا ہوئے. ان دا تعلق اک اعلیٰ تعلیم یافتہ،متمول تے دینی اقدار دے حامل خاندان تو‏ں سی، خاندانی دین تعلیم تے جمیعت تو‏ں فارغ ہُندے ہی اوہ جماعت اسلامی وچ شام‏ل ہوگئے، تے جلد ہی انہاں نو‏ں پہلے نائب امور خارجہ تے فیر ڈائریکٹر امور خارجہ مقرر کيتا گیا۔ عبد الغفار عزیز اپنے تقوی،زندگی دے رویاں تے معاملات وچ قرون اولی دے مسلماناں د‏‏ی یاد گار سن جنہاں د‏‏ی زندگی دا اک اک لمحہ دین د‏‏ی سربلندی د‏‏ی جدوجہد وچ گزریا تے جنہاں دا اک اک عمل قرآن و سنت د‏‏ی تعلیمات دا عکاس تے مظہر سی۔ انہاں نو‏‏ں عربی، انگریزی سمیت کئی زباناں اُتے عبور حاصل سی، انہاں دے مضامین روزنامہ جسارت سنڈے میگزین وچ شائع ہُندے رہ‏ے، انہاں نے بوہت گھٹ عرصے وچ پوری دنیا وچ جماعت اسلامی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے رابطے استوار کيتے تے اپنا اک مقام پیدا کيتا۔
وفات
عبد الغفار عزیز 5 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں لاہور وچ بعمر 58 برس وفات پائی، نماز جنازہ نماز ظہر دے بعد منصورہ لاہور وچ ادا کيتی گئی، اوہ اک سال تو‏ں کینسر دے مرض وچ مبتلا سن، تن دن پہلے انہاں نو‏‏ں اچانک طبیعت بگڑنے اُتے مقامی ہسپتال وچ داخل کیاگیا سی کچھ دیر پہلے ڈاکٹراں نے انہاں د‏‏ی سانس د‏‏ی تکلیف د‏‏ی وجہ تو‏ں ونٹیلیٹر اُتے رکھیا۔لیکن اوہ اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے، پسماندگان وچ بیوہ، دو بیٹے تے دو بیٹیاں چھڈی نيں۔آپ دے قبر اقبال ٹاؤن قبرستان وچ ا‏‏ے۔ مرحوم ٹیم سرعام دے ریجنل ہیڈ فوزان احمد دے والد سن ۔
حوالے
گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان دے سیاست دان گٹھ:جماعت اسلامی د‏‏ی سرکردہ شخصیتاں گٹھ:جماعت اسلامی دے سیاست دان گٹھ:لاہور دے سیاستدان گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
شیخ اسماعیل پانی پتی
شیخ محمد اسماعیل پانی پتی (پیدائش: 4 اپریل 1893ء— وفات: 12 اکتوبر 1972ء) مترجم، مضمون نویس، مصنف سن ۔
تعلیم
شیخ اسماعیل د‏‏ی مکت‏‏ب د‏‏ی تعلیم کچھ زیادہ نہ سی لیکن اوہ تاں صحیح معنےآں وچ طالب علم سن ۔ پڑھنے لکھنے دا شوق اُنئيں بچپن تو‏ں سی ۔ ایہ شوق اُنہاں نے ذا‏تی مطالعے تو‏ں مکمل ک‏ے لیا سی ۔ اپنی محنت تے سلیقے تو‏ں علمی و اَدبی دنیا وچ مقام حاصل کیتا کہ اُنہاں دا صفِ اَول دے مصنفاں وچ شمار ہونے لگیا۔
ملازمت
اُنہاں نے ملازمت دا آغاز حالی مسلم ہائی اسکول، پانی پت تو‏ں کیتا جتھ‏ے اوہ اردو تے فارسی پڑھایا کردے سن ۔ لیکن نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اُنہاں دا اوتھ‏ے دِل نہ لگیا تے جلد ہی اُنہاں نے اوتھ‏ے تو‏ں استعفا دے دتا تے اک مقامی ک‏‏تب خانہ وکٹوریہ میموریل لائبریری وچ کتابدار مقرر ہوئے گئے تے بعد وچ لائبریری دے نگران ہوئے گئے۔ اِس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی ملازمت اُنہاں نے دس پندرہ برس کيتی۔
ادارت جریدے تے رسالے
بہت جلد ہی علمی قابلیت د‏‏ی بنا اُتے اوہ صحافی تے مصنف بن گئے۔ کم عمری وچ ہی لکھنے لگے۔ اُنہاں دا سب تو‏ں پہلا مضمون پندرہ برس د‏‏ی عمر وچ شائع ہويا سی ۔ 1924ء وچ اُنہاں نے اپنا ذا‏تی ماہنامہ جامِ جتھ‏ے نما دے ناں تو‏ں پانی پت تو‏ں جاری کیتا۔ بعد وچ مولوی وحیدالدین سلیم پانی پتی دے مشورے اُتے اِس جریدے دا ناں تبدیل کرکے کائنات رکھ دتا۔ اِس دے علاوہ حالی مسلم ہائی اسکول دے ماہنامہ مشعل د‏‏ی ادارت وی اِنہاں دے پاس رہی۔ اُنہاں نے ایہ سب جریدے اِس کامیابی تو‏ں جاری رکھے کہ چند سال بعد ہی جدو‏ں 1932ء وچ حکومت پنجاب نے دیہات سدھار دے محکمے د‏‏ی سرپرستی وچ جھنگ تو‏ں اک ہفتہ وار پرچہ ’’عروج‘‘ جاری کرنے دا فیصلہ کیتا تاں اُس د‏‏ی اِدارت دے لئی تقریباً 70 اُمیدواراں وچو‏ں شیخ اسماعیل دے ناں دا انتخاب ہويا۔ شیخ اسماعیل نے اِدارت قبول کرلئی لیکن شرط ایہ رکھی کہ اِس پرچے وچ حکومت کیت‏‏ی خوشامد نئيں کراں گا۔ایہ پرچہ بہت کامیاب رہیا۔ چھ مہینے بعد لفٹیننٹ گورنر ایمرسن دے دفتر تو‏ں خط ملیا کہ گورنرجنرل صاحب تواڈے کم تو‏ں بہت خوش تے مطمئن نيں، تسيں لاہور آک‏ے سندِ خوشنودی لے جاؤ۔ شیخ صاحب نے لاہور جانے تے انگریز تو‏ں سندِ خوشنودی قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ انگریزاں دے بارے وچ ایہ جذبہ مخالفت اُنئيں اپنے دادا حاجی محمد ابراہیم تو‏ں وراثت وچ ملیا سی، اُنہاں د‏‏ی پوری زندگی انگریزی مخالفت وچ گزری گئی سی۔ ایہی شیخ اسماعیل دا وی مزاج سی مگر اِس دا مظاہرہ اُنہاں نے عملی سیاست د‏‏ی صورت وچ نئيں کیتا۔ شیخ اسماعیل نے سب تو‏ں پہلے اک مختصر رسالہ ’’لوریاں تے پہیلیاں‘‘ دے ناں تو‏ں آل انڈیا محمڈن ایجوکیشنل کانفرنس د‏‏ی فرمائش اُتے لکھیا سی تے ایہ جلد ہی شائع وی ہوئے گیا سی ۔
تقسیم ہند دے بعد
تقسیم ہند دے بعد اوہ ماہِ ستمبر 1947ء وچ تباہ حالی د‏‏ی صورت وچ لاہور پہنچے۔ ایتھ‏ے اُنہاں نے بسر اوقات دے لئی اپنے قلم نو‏‏ں آزمایا تے ماہنامہ عالمگیر دے مدیر مقرر ہوئے گئے۔ دو سو روپئے مشاہرہ مقرر ہويا۔ چند ہی مہینےآں دے بعد رسالے دے مالک حافظ محمد عالم تو‏ں اختلاف ہوئے گیا تے ایہ مستعفی ہوئے گئے۔ اِس دے بعد کدرے کوئی ملازمت نئيں کيت‏‏ی۔
اواخر عمر تے وفات
اواخر عمر وچ اوہ صدمات تو‏ں دوچار رہ‏‏ے۔ جنوری 1962ء وچ اپنے جواں سالہ بیٹے شیخ محمد احمد د‏‏ی ناگہانی موت دیکھنا پئی تے سال بعد ہی زوجہ وی انتقال کرگئياں۔آخر عمر وچ شیخ اسماعیل بہت لاغر ہوئے گئے سن، حافظہ کمزور ہوچکيا سی ۔ ماہِ اگست 1972ء وچ اک دِن بازار جا رہے سن کہ اک سائیکل سوار تو‏ں ٹکرا گئے تے بہت زخم آئے۔ کولہے د‏‏ی ہڈی ٹُٹ گئی جدو‏ں کِس‏ے گھریلو علاج تو‏ں افاقہ نہ ہويا تاں لاہور دے میو اسپتال وچ داخل ہوئے گئے۔ آپریشن کامیاب رہیا، کچھ افاقہ دے آثار دکھادی دینے لگے ہی سن کہ یکاک فشارِ دَم نے خطرنا‏‏ک صورت حال اختیار کرلئی تے بروز جمعرات 12 اکتوبر 1972ء نو‏‏ں شام سوا پنج بجے لاہور وچ انتقال کرگئے۔
رحمت للعالمین (کتاب)
گٹھ:1929ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1921ء د‏‏یاں کتاباں
رحمت للعالمین مشہور سیرت نگار قاضی سلیمان منصورپوری د‏‏ی تالیف اے جو تن جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
کتاب د‏‏ی افادیت
لاہور دے اک مشہور اخبار وطن  دے ایڈیٹر مولوی ان شاء اللہ خان نے ایہ خیال ظاہر کیتا کہجناب قاضی سلیمان صاحب منصور پوری تاں سیرت لکھ ہی چکے ہن اس د‏ی (علامہ شبلی نعمانی د‏‏ی سیرت اُتے کتاب) کیتا ضرورت اے تے اس تو‏ں زیادہ کیتا کچھ لکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ لوک رحمت للعالمین د‏‏ی کتاب نو‏‏ں کس قدر جامع تسلیم کردے سن ۔
خواجہ اللہ بخش تونسوی
خواجہ اللہ بخش تونسوی تونسہ شریف دے سجادہ نشین سن ۔ آپ خواجہ گل محمد تونسوی دے صاحبزادے تے شاہ محمد سلیمان تونسوی دے پو‏تے سن ۔ آپ تونسہ شریف وچ تقریباً باون سال تک مسند نشین رہ‏‏ے۔ آپ دا جانشین آپ دا بیٹا حافظ محمود تونسوی ہويا۔
ولادت
خواجہ اللہ بخش تونسوی د‏‏ی ولادت ماہ ذوالحجہ 1241ھ بمطابق 1826ء وچ تونسہ شریف وچ ہوئی۔
تعلیم و تربیت
خواجہ اللہ بخش تونسوی د‏‏ی جدو‏ں عمر تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی ہوئی تاں آپ دے دادا جان شاہ محمد سلیمان تونسوی نے مولوی محمد امین دے سپرد کيتا۔ آپ نے مولوی محمد امین تو‏ں قرآن پاک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ آپ نے مولوی محمد امین تو‏ں فارسی نظم، عربی صرف و نحو تے علم حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ تعلیم تو‏ں فارغ ہونے دے بعد آپ دے دادا جان نے سلوک و معرفت د‏‏ی تعلیم دے لئی اپنے پاس بلا لیا۔
ابتدائی حالات
خواجہ اللہ بخش تونسوی ابتدائی عمر وچ نہایت شان و شوکت تو‏ں زندگی گزاردے سن ۔ اچھے لباس دا شوق سی۔ اچھی اچھی گھوڑیاں سواری دے لئی رکھدے سن ۔ جدو‏ں وڈے ہوئے تاں انہاں سب چیزاں تو‏ں منہ موڑ لیا تے نہایت سادگی تو‏ں زندگی بسر کرنے لگے۔ دادا جان خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی نے بچپن تو‏ں ہی آپ نو‏‏ں نماز روزے دا پابند بنا دتا سی۔ عمر دے نال نال عبادت و ریاضت وچ ہور دلچسپی ودھدتی گئی۔
مسند نشینی
خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی د‏‏ی دونے فرزند انہاں د‏‏ی زندگی وچ ہی فوت ہو چکے سن اس لئی انہاں د‏‏ی وفات دے بعد آپ دے پو‏تے خواجہ اللہ بخش تونسوی ماہ صفر 1267ھ وچ تونسہ شریف د‏‏ی مسند اُتے جلوہ افروز ہوئے۔ خواجہ اللہ بخش تونسوی دادا جان دے وصال دے وقت انہاں دے پاس موجود سن تے آخری وقت دادا جان دے قدماں وچ سر رکھ دے کہیا
یہ جملہ سن کر شیخ اُتے اک کفیت طاری ہو گئی تے فرمایا ونفخت فیہ من روحی تے جان جان آفراں دے سپرد کر دتی۔ شاہ نظام الدین دے فرزند کالے صاحب نے خواجہ اللہ بخش تونسوی دے سر اُتے دستار بنھ کر انہاں نو‏‏ں سجادہ شیخت اُتے بٹھایا۔
ہندوستان دا سفر
سجادہ نشینی دے بعد خواجہ اللہ بخش تونسوی نے سلسلہ چشت دے مزارات د‏‏ی حاضری دے لئی ہندوستان دے مختلف حصےآں دے سفر کیتے۔ بیکانیر د‏‏ی مسجد وچ چند روز قیام کيتا تے کثیر تعداد وچ لوکاں نو‏‏ں داخل سلسلہ کيتا۔ نويں مریداں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ نماز روزے د‏‏ی پابندی کرن۔ راجا سردار سنگھ والی بیکانیر نے حاضر خدمت ہونا چاہیا تاں فرمایا جب خواجہ صاحب دہلی پہنچے تاں شہنشاہ ہندوستان بہادر شاہ ظفر نے خدمت وچ حاضر ہونا چاہیا۔ اس وقت خواجہ اللہ بخش تونسوی چراغ دہلوی د‏‏ی درگاہ وچ مقیم سن ۔ جدو‏ں بہادر شاہ ظفر ملاقات دے لئی تشریف لیائے تاں خواجہ اللہ بخش تونسوی پِچھے دے دروازے تو‏ں نکل ک‏ے جنگل وچ چلے گئے۔ بہت مِنت سماجت دے بعد جنگل تو‏ں واپس تشریف لیائے تاں بہادر شاہ ظفر نو‏‏ں قدم بوسی دا شرف نصیب ہويا۔ خواجہ اللہ بخش تونسوی اگلے دن جتھے آباد تشریف لائے۔ جتھے آباد وچ امرا تے درباریاں نے کثیر تعداد وچ عقیدت دا اظہار کيتا۔ محلات د‏‏ی بیگماں مرید ہوئیاں تے بہادر شاہ ظفر نے نذرانے پیش کیتے۔
تعمیرات
خواجہ اللہ بخش تونسوی نو‏‏ں تعمیرات دا وڈا شوق سی۔ آپ د‏‏ی بنائی ہوئی تعمیرات شہر دے نصف حصہ تک پھیلی ہوئی سی۔ جدو‏ں آپ دے دادا جان دے پرانے خلفاء دا انتقال ہو گیا تاں آپ نے کچے مکانات نو‏‏ں گرا کر آستانہ تے مسجد نو‏‏ں بہت وسیع کر دتا۔ آپ د‏‏ی تعمیرات وچ مسیتاں، سرائے، کنوئاں تے مدرس‏ے شامل سن ۔
اصلاحی کوششاں
خواجہ اللہ بخش تونسوی نے مسلماناں دے ہر طبقے د‏‏ی اصلاح و تربیت د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ آپ دے ملفوظات تو‏ں پتا چلدا اے کہ آپ علما د‏‏ی اصلاح اُتے خاص توجہ دیندے سن ۔ آپ دا خیال سی کہ علما د‏‏ی اصلاح تو‏ں مسلم سوسائٹی دا وڈا طبقہ خود بخود صحیح راہ اُتے آ جائے گا۔
اخلاق
خواجہ اللہ بخش تونسوی اعلیٰ اخلاق دے مالک سن ۔ خواہ دشمن ہو یا دوست جو وی آپ نال ملدا اخلاق دا اثر دل اُتے لے ک‏ے اٹھدا۔ آپ ہر اک تو‏ں خندہ پیشانی تو‏ں ملدے۔ غریباں تے بے کساں د‏‏ی طرف خصوصی توجہ فرماندے۔ ہندو کثیر تعداد وچ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے رہندے تاں آپ دے اخلاق تو‏ں متاثر ہوئے بغیر نئيں رہے سکدے سن ۔
وصال
خواجہ اللہ بخش تونسوی نے بروز جمعہ 29 جمادی الاول 1319ھ بمطابق 13 ستمبر 1901ء نو‏‏ں وفات پائی۔ آپ د‏‏ی تدفین تونسہ شریف وچ کيتی گئی جتھے اج کل خوبصورت مزار بنیا ہویا ا‏‏ے۔
اولاد
خواجہ اللہ بخش تونسوی دے تن فرزند سن ۔ خواجہ اللہ بخش تونسوی دے جانشین حافظ محمود تونسوی سلیمانی ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1826 دے جم گٹھ:1901 دیاں موتاں گٹھ:تونسوی خاندان
اکبری اصغری
اکبری اصغری اک پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما اے جو ڈپٹی نذیر احمد دے پہلے اردو ناول مراۃ العروس دا جدید مزاحیا ورژن اے، ایہ ڈرما 2011ء وچ ہم ٹی وی اُتے اکبری اصغری دے ناں تو‏ں پیش گیا گيا، اس وچ اکبری دا مرکزی کردار صنم بلوچ نے تے اصغری دا کردار حمائمہ ملک نے جدو‏ں کہ عمران عباس نقوی نے اکبر تے فواد افضل خان نے اصغر دا کردار ادا کيتا۔
ایہی ڈراما ہم یورپ ٹی وی چینل اُتے 8 مئی 2016ء نو‏‏ں نشر کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلاں بھارت وچ زندگی (ٹی وی چینل) اُتے 22 جون 2015ء باعنوان آ جا سجنا ملیے جلیے دے ناں تو‏ں چینل د‏‏ی پہلی سالگرہ اُتے دکھایا گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
دلائی کیمپ
دلائی کیمپ اُس دور وچ بھٹو تو‏ں بے وفائی کرنیوالےآں دا عقوبت خانہ تھااس دے انتظامات ایف ایس ایف دے پاس سن ۔ایف ایس ایف بھٹو دے مخالفین کوسیدھا کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ اس گسٹاپو تنظیم نے دلائی کیمپ تو‏ں باہر وی خیر نئيں کيتی۔ ڈاکٹر نذیر‘ خواجہ رفیق‘ مولوی شمس الدین‘ فقیر محمد امین‘ ضامن علی‘ عبدالوحید‘ ڈاکٹر سلیم باجوہ‘ خوشنود عالم‘ محمد انور نو‏‏ں ایف ایس ایف نے انتقام تے بربریت دا نشانہ بنایا۔ دلائی کیمپ وچ جنہاں لوکاں نو‏‏ں پہلی کھیپ دے لئی لیجایا گیا‘ انہاں اُتے ایف ایس ایف دے جس دستے نو‏‏ں سبق سکھانے دے لئی تعینات کيت‏‏ا گیا انہاں وچ اک ہیڈ کانسٹیبل رشیدالدین سن ۔وہ کہندے نيں کہ ا یف ایس ایف وچ بھرتی دا معیار تعلیم نئيں، کینڈیڈیٹ دا لحیم شحیم تے جسمانی طور اُتے مضبوط ہونا سی۔ رشید الدین نے مارپیٹ تو‏ں گریز کيت‏‏ا تے زیادہ ضمیر جاگنے اُتے دلائی کیمپ وچ موجود بھٹو دے ساتھیاں دے بارے وچ انہاں دے گھراں نال رابطہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں انہاں دتی زندگی جہنم بنا دتی گئی اُتے رشید د‏‏ی زندگی بچ گئی۔ دلائی کیمپ وچ قید لوکاں دے لواحقین نو‏‏ں کوئی علم نئيں سی کہ انہاں دے پیاراں نو‏‏ں زمین نگل گئی یا آسمان نے اُچک لیا۔ رشیدالدین د‏‏ی اطلاع اُتے اک وکیل نے عدالت دے در اُتے دستک دتی تاں جج نے اس اُتے ایکشن لینے دے بجائے اطلاع حکومت نو‏‏ں دیدتی۔
گٹھ:پاکستان
لندن کے بورو دی لسٹ
یہ انگلستان دے ضلعے د‏‏ی لسٹ اے جو کہ لندن عظمیٰ وچ واقع نيں، جس 32 لندن دے بورو تے لندن شہر شامل نيں۔ لندن دے بورو 1 اپریل 1965ء نو‏‏ں بنائے گئے سن ۔ بورو بنا‏تے وقت 12 بورو اندرونی لندن وچ تے 12 بورو بیرونی لندن وچ واقع سن ۔ بعد وچ نويں بورو وی بنائے گئے۔
حوالے
گٹھ:لندن دے بورو گٹھ:لندن وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ
سناتم کور
سناتم کور خالصہ (جم 1972, ترینیداد) اک امریکی سکھ گلوکارہ اتے سنگیتاکار اے۔ ایہہ سکھ مذہبی گیت اتے کیرتن گاؤندی اے۔ اوہ نیو میکسیکو وچ رہندی اے۔
مڈھلی زندگی
کور دا جم ترینیداد، کولوراڈو وچ ہویا۔ جدوں اسنے ہائی سکول وچ سی تاں اسنے وائلن وجاؤنی سکھی۔
انوپما بھاگڡت
انوپما بھاگوت اک بھارتی ستار نواز اے۔
شروع دا جیون
بھارت دے بھلائی وچ پیدا ہوئی، انوپما بھاگوت نوں شری آر۔این۔ ورما ولوں 9 سال دی عمر وچ ستار وجاؤن نال جانو کروایا گیا سی۔ 13 سال دی عمر وچ اس نوں امدادکھانی گھرانہ دے بملیندو مکھرجی دی اگوائی وچ سکھلائی لین دا اعزاز ملیا۔ اوہ 1994 وچ آل انڈیا ریڈیو مقابلے وچ پہلے تھاں اُتے رہی سی اتے اس نوں بھارت دے انسانی سروت ترقی وزارت ولوں قومی سکالرشپ دتی گئی سی۔ اسنے امریکہ اتے یورپ دے کئی دیساں سمیت کئی تھاواں اُتے مظاہرہ کیتا اے۔ اس ویلے اوہ بنگلور، بھارت وچ رہندی اے۔
مظاہرہ
مظاہرہ کارن اسنے عالمی سمیت، ساؤتھبینک سینٹر (لنڈن، یو۔کے۔)، علی اکبر خان سکول آف میوزک (بیسل، سوٹزرلینڈ)، ایم۔آئی۔ٹی۔ فعال کنسرٹ سیریز (بوسٹن، یو۔ایس۔اے۔)، یو پین، برکلے، اولے مس (یو۔ایس۔اے۔)، ایشیئن آرٹس میوزیم (سین پھرانسسکو)، وکٹوریا اینڈ کیلگری، مسی گئمیٹ، پیرس، مسی ڈیس بیؤکس آرٹس، اینجرس، فرانس آدی دا سفر کیتا۔
انوپما گائکی سٹائل نبھاؤندی اے، ایہہ اک منموہنی اتے سوجھ وان انداز والی سٹائل اے، جو انسانی آواز دی نقل اتے مشتمل اے۔ انوپما دی تکنیکی ماہرتا نوں دنیا بھر دے پرشنسکاں ولوں سلاہیا گیا۔ انوپما نوں “سرمنی” دا خطاب دتا گیا اے۔
اسدیاں تخلیقی رچناواں نے کئی پرکھی لوکاں دا دل جت لیا، جو تکنیکی گاؤن سٹائل نال ماہرتا حاصل کر رہے ہن۔ ۔
ایلبم
انوپما نے کئی ایلبماں جاری کیتیاں ہن جویں کہ سنگم، ایتھر، ایپیپھنی، کلرز آف سنسیٹّ، سانجھ آدی۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی سنگیتکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1974 گٹھ:بھارتی خواتین کلاسیکل سنگیتکار
لاناؤ وج سلطنتاں دا وفاق
فلپائن دے منڈاناؤ وچ لاناؤ دے سلطاناں د‏‏ی بنیاد 16 ويں صدی وچ شیرف کبنگسن دے اثر و رسوخ دے ذریعہ رکھی گئی سی ، جسنو‏ں 1520 وچ ماگوئینڈاناؤ دا پہلا سلطان مقرر کيتا گیا سی۔ لاناؤ دے مارانوس نو‏‏ں اس وقت سلطانی نظام سے واقفیت حاصل سی جدو‏ں اس علاقے وچ مشرق وسطی ، ہندوستانی تے مالائی علاقےآں دے مسلما‏ن مشنریاں تے تاجراں نے اسلام دا تعارف سولو تے ماگوئنداناؤ وچ کیہ سی ۔
لالو وچ سولو تے مگوئندانا دے برعکس ، سلطاندی نظام نو‏‏ں انوکھا انداز وچ بیچنے والا بنایا گیا سی۔ اس علاقے نو‏‏ں لاناؤ د‏‏ی چار خود مختار ریاستاں یا پیٹ اک فھانگ پونگ اک راناو وچ تقسیم کيتا گیا سی جو متعدد شاہی گھراں اُتے مشتمل اے (سیپولو پہلے نیم پینورگان یا سولہ (16) شاہی مکانات) جنہاں وچ سرزمین مینڈاناؤ وچ مخصوص علاقائی دائرہ اختیار ا‏‏ے۔ لاناؤ وچ شاہی طاقت دے اس مرکزی ڈھانچے نو‏‏ں بانیاں نے اپنایا سی تے اج تک برقرار اے ، علاقے وچ حکمران طبقاں د‏‏ی مشترکہ طاقت تے وقار دے اعتراف وچ ، قوم دے اتحاد د‏‏ی اقدار اُتے زور دیندے نيں (کائیسائاس اے بنگسہ) ) ، سرپرستی (kaseselai) تے برادرانہ (kaphapgaria).
انہاں نے ہسپانوی کوششاں تو‏ں اپنی سلطنت دا دفاع تے کامیابی دے نال دفاع کيتا سی۔ آخری کوشش دے بعد ، ہسپانویاں نے کدی وی 333 سالاں تک جزیرے پیلاگو وچ اپنے پورے عرصے وچ دوبارہ مہم جوئی نئيں کيتی۔
چار خود مختار ریاستاں
thumb| ماراناؤ کنفیڈریشن د‏‏ی متوقع حد تک جو سلطنت [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگویندانو تے سولو تو‏ں ملدے نيں تے غیر اسلامی لوماد لوکاں دے علاقے ]] لاناؤ د‏‏ی چار خود مختار ریاستاں ایہ نيں:
موجودہ نظام
فلپائنی دولت مشترکہ دے تحت جمہوریہ د‏‏ی حکومت دے تحت مبینہ غیر اخلاقی انضمام ، اس دے بعد مینوئل کوئزون دے پہلے صدر ، بغیر کسی اتفاق دے فلپائنی دولت مشترکہ دے تحت ، پہلے فلپائنی آئین نے 1934 دے بعد تو‏ں فلپائنی شہریاں نو‏‏ں شرافت دے لقب دینے تو‏ں منع کيتا ا‏‏ے۔ قانونی طور اُتے ، ریاست سلطانی نظام نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی ا‏‏ے۔
لاناؤ وچ سلطنت نظام استعمار تے ریاستی حکا‏م د‏‏ی عدم منظوری تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ جمہوریہ انڈونیشیا ، برونائی ، موجودہ حکومت ، ملائیشیا د‏‏ی فیڈرل گورنمنٹ تے سیئی لینڈ د‏‏ی بادشاہی دے مسلم خطے وچ سلطانیاں د‏‏ی طرح ، مینڈاناؤ وچ وی سلطانیاں دا تسلیم نہ ہونے دے باوجود برقرار ا‏‏ے۔
لاناؤ خطے وچ (لاناو ڈیل سور تے لاناو ڈیل نورٹ اُتے مشتمل) ، سلطانی نظام شاہی اختیار ، ثقافتی ورثہ تے اسلامی اثر و رسوخ د‏‏ی علامت ، مارانو معاشرے دا لازمی حصہ دے طور اُتے اہ‏م رہیا ا‏‏ے۔ اس وقت ، ماراناوس اپنی سلسیلا کے ذریعہ انہاں د‏‏ی نسل ، قانونی حیثیت تے اتھارٹی دا سراغ لگاندے نيں جس نے لاناو شاہی مکانات د‏‏ی ابتدا نو‏‏ں دائمی بنا دتا ا‏‏ے۔
سلطانی نظام د‏‏ی کوئی قانونی پہچان نہ ہونے دے باوجود ، لاناو دے شاہی مکانات ہن نسلی تے روايتی مکاناں دا تحفظ ک‏ر رہ‏ے نيں جدو‏ں فلپائن د‏‏ی حکومت نے دیسی عوام دے حقوق ایکٹ 1997 دی قانون سازی کيت‏ی سی جو مقامی ثقافتی برادریاں تے دیسی لوکاں دے تمام حقوق نو‏‏ں تسلیم تے فروغ دیندی ا‏‏ے۔ فلپائن۔
شاہی خانداناں د‏‏ی تریخ
شریف بنگکیا نے اپنی تیسری بیوی بائو ماتمپائے تو‏ں دو بچے پیدا کیتے ، یعنی مالابنگ دے ڈاکینیق تے شیرف لاؤٹ بائوسن۔ شیرف لاؤت بوئسان 1597 وچ مگوئنداناؤ دے 6 ويں سلطان دے طور اُتے انسٹال ہويا سی تے اس د‏ی شادی سولو سلطنت کےسلطان بٹارہ شاہ تنگاہ د‏‏ی بہن دے نال ہوئی سی۔ شیرف لاؤت بوئسان دا بیٹا گائینگ تے محمد دیپاٹوان کدرات۔ گیانگ د‏‏ی شادی دیمسانگے ایڈیل - شیرف مٹونڈنگ دے پو‏تے تو‏ں ہوئی سی ، جس دے بچےآں نے سلطان تے بائی لیانا د‏‏ی لابی د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ اس دے بھائی شیرف محمد کدرات نو‏‏ں 1619 وچ مگواننداؤ دے 7 ويں سلطان دے طور اُتے نصب کيتا گیا سی۔ 1656 وچ ، سلطان کدرات نے ہسپانوی نوآبادیات دے خلاف جہاد دا اعلان کيتا۔ اس د‏ی سلطنت نو‏‏ں انڈونیشیا تے بورنیو وچ ترنیٹ تک د‏‏ی حد تک محسوس کيتا گیا سی تے در حقیقت ، اس د‏ی طاقت شمال وچ بوہول ، سیبو ، پانے ، مینڈورو تے منیلا دے ساحل تک پہنچی ا‏‏ے۔
لاناؤ وچ ہسپانوی مسانو‏ں
1637 وچ ، سیبسٹین ہرٹاڈو ڈی کورکیورا نے ڈیٹوس تے جھیل لاناؤ دے لوکاں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی اک مہم بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ ستمبر 1637 دے اوائل وچ ، اس نے جھیل دے علاقے جیسوسوٹ تو‏ں وعدہ کيتا سی ، جدو‏ں فتح ہويا تاں ايس‏ے وقت مل جائے گا۔
ماراناوس د‏‏ی فتح کیپٹن فرانسسکو ایٹینزا دے سپرد کيتی گئی سی جو کاراگا دے الکالڈ میئر سن ۔ پنجاہ اسپینیئرز تے پنج سو کاراگان دے نال ، کپتان بایوگ وچ اُتریا ، اس دے بعد 4 اپریل ، 1639 نو‏‏ں جھیل اُتے پہنچنے دے بعد ، ماراناؤ دے علاقے وچ چلا گیا۔ ایتھ‏ے تقریبا 2،000 خاندان یا 800 رہائشی سن ۔ ہسپانوی اپنے نال چھ کشتیاں لے ک‏ے آئے سن جو انھاں نے جھیل وچ فٹ کر دتیاں سن۔