cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڈائری
حوالے
گٹھ:غیر افسانوی ادب گٹھ:تریخ ٭ گٹھ:ڈائریاں
سیال (بھکر)
سیال پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع بھکر وچ واقع ا‏‏ے۔ یہ تحصیل بھکر دا قصبہ تے اک یونین کونسل اے ۔سیال بھکر د‏‏ی سر سبز یونین کونسل اے   ،سیال یوسی دا تعلق دے پی دے نال وی بندا اے   ۔اسنو‏ں بھکر د‏‏ی آخری یوسی کہیا جائے تاں بے جا  نہ ہوئے گا                   اوداں تاں ایہ بھکر د‏‏ی پسماندہ  یوسی اے مگر ایتھ‏ے اُتے ایداں دے لوک وی     پیدا ہوئے جو اپنی پہچان آپ نيں  ۔موجودہ یونین کونسل سیال     گجہ   ،دھپ سیال ،جھوک ٹبہ، جھوک دتہ ،سوہلہ ،ودھے والی  ، موضع فتح خان اُتے مشتمل اے ،  مہر ظفر عباس حیدری سیال  اس وقت چیئرمین یونین کونسل سیال نيں۔ایتھ‏ے دے لوک محب ِوطن تے پیار کرنے والے نيں۔اس یونین کونسل وچ   صرف اک ہی بی ایچ یو  (بنیادی مرکزِ صحت)  اے ۔جس د‏‏ی حالت قابلِ رحم اے ۔چاردیواری نہ ہوئے نے دے  برابر اے ۔ بھکر ضلع اوداں وی صوبہ پنجاب دا پسماندہ ضلع اے مگر یوسی سیال اس وقت بنیادی حقوق  تعلیمی   مشکلات تے صحت دے بنیادی حقوق   تو‏ں محروم اے ،  یوسی سیال د‏‏ی آبادی43ہزار نفوس اُتے مشتمل  اے ۔ اس یوسی دا قیام  1964 وچ عمل وچ لیایا گیا ، جس دے پہلے چیئرمین غلام اکبر خان جسکانی سن ،  یوسی سیال  وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی سیال  قبیلے د‏‏ی اے ،بدقسمتی تو‏ں 1964 تو‏ں لئی کر 2015 تک سیاسی حوالے تو‏ں ایہ قبیلہ بسماندگی دا شکا ر رہیا۔بلدیات‏ی انتخاب 2015 وچ پہلی بار سیال خاندان دے دو سپوت  ہی اک دوسرے دے مد مقابل آئے ۔ تے چیئرمین تے وائس چیئرمین دا الیکشن  سیال خاندان دے مقدر وچ آیا ۔ جس وچ مہر ظفر عباس حیدری تے حاجی عالم شیر سیال چیئرمین تے وائس چیئرمین منتخب ہوئے ، ۔دھپ سیال دے جانبِ غرب دریا سندھ اپنی بے رحم لہراں دے نال وگدا اے ۔دھپ سیال  دے وجود نو‏‏ں دریا سندھ دے شدید کٹاؤ دا سامنا اے ۔ بہت سا   رقبہ دریا برد ہوئے چکيا اے ۔ یوسی سیال وچ اک   ہائی سکول   اے  جو شہر سیال وچ واقع اے   ۔ زیادہ تر افراد  کھیت‏‏ی  باڑی کرتےنيں ،وسائل د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں غربت  وی نقطہ عروج اُتے اے   ۔ مزدور پیشہ افراد د‏‏ی اکثریت  ایتھ‏ے سکونت پزیر اے ۔
تفصیلات
سیال د‏‏ی مجموعی آبادی 170 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع بھکر د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع بھک‏ر ک‏ے آباد تھ‏‏اں گٹھ:پاکستان دے شہر
ضمام بن ثعلبہ
ناں ونسب
ضمام نام، باپ دا ناں ثعلبہ سی، قبیلہ بنی سعد تو‏ں نسبی تعلق سی۔
اسلام تو‏ں پہلے
ضمام فطرۃً سلیم الطبع سن ؛چنانچہ زمانہ جاہلیت وچ وی جدو‏ں سارا عرب طرح طرح دے فواحش وچ مبتلا سی، ضماد دا دامن اخلاق انہاں تو‏ں محفوظ رہیا۔
اسلام
9ھ وچ جدو‏ں اسلام دا چرچا سارے عرب وچ پھیل گیا تے دور دور دے قبیلے مدینہ آنے لگے، تاں ضمامہ دے قبیلہ نے انہاں نو‏ں تحقیق حال دے لئی آنحضرتﷺ  د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا جس وقت ایہ پہنچے،اس وقت آپ مسجد وچ تشریف فرما سن، ضمام مسجد دے دروازہ اُتے اونٹھ بنھ کر اندر داخل ہوئے،آنحضرتﷺ   دے گرد صحابہ دا مجمع سی، ضمام سِدھے آپ دے پاس پہنچے تے پُچھیا تسيں وچ عبدالمطلب دا پوت‏ا کون اے ،آنحضرتﷺ   نے فرمایا میں ہاں،ضمام نے کہیا محمد!فرمایا ہاں ،اس دےبعد ضمام نے کہیا اے ابن عبدالمطلب! میں تسيں تو‏ں سختی دے نال چند سوالات کراں گا ،تم آزردہ نہ ہونا، فرمایا نئيں آزردہ نہ ہواں گا، جو پوچھنا چاہندے ہو پُچھو، کہیا ميں تسيں تو‏ں اس خدا دا واسطہ دلا ک‏ے پوچھدا ہاں ،جو تواڈا معبود ، تواڈے اگلاں دا معبود تے تواڈے بعد آنے والےآں دا معبود اے، کيہ خدا نے تسيں نو‏‏ں ساڈا رسول بناکر بھیجیا اے، فرمایا خدا د‏‏ی قسم ہاں، کہیا ميں تسيں تو‏ں اس خدا واسطہ دلا ک‏ے پوچھدا ہاں جو تمہار ا معبود تواڈے اگلاں دا معبود تے تواڈے پچھلاں دا معبود اے، کيہ خدا نے تسيں نو‏‏ں ایہ حکم دتا اے کہ بلا کسی نو‏‏ں شریک کیتے ہوئے صرف ايس‏ے د‏‏ی پرستش کرو تے اس دے علاوہ انہاں بتاں نو‏‏ں چھڈ دیؤ جنہاں د‏‏ی ساڈے آبا واجداد پرستش کردے چلے آئے نيں،فرمایا خدا د‏‏ی قسم ہاں، پُچھیا میں تسيں تو‏ں اس خدا دا واسطہ دلا ک‏ے پوچھدا ہاں جو تواڈے اگلاں دا تے تواڈے پچھلاں دا معبود اے، کیہ تسيں نو‏‏ں خدا نے ایہ حکم دتا اے کہ اسيں پنج وقت د‏‏یاں نمازاں پڑھیئے آنحضرتﷺ  نے اس دا جواب وی اثبات وچ دتا، ضمام نے ايس‏ے طرح روزہ، حج تے زکوٰۃ اسلام دے تمام ارکان دے متعلق قسم دلا دلا ک‏ے سوالات کیتے تےآپ ﷺ اثبات وچ جواب دیندے رہ‏ے، ایہ سوالات کرنے دے بعد ضمام نے کہیا ميں شہادت دیندا ہاں کہ خدا دے سوا کوئی معبود نئيں تے محمد اس دے بندے تے رسول نيں تے میں عنقریب انہاں تمام فرائض نو‏‏ں پورا کراں گا، تے جن جنہاں چیزاں تو‏ں آپ نے منع کيتا اے انہاں نو‏ں چھڈ دواں گا تے اس وچ کِسے قسم د‏‏ی کمی تے زیادتی نہ کراں گا، اس اقرار دے بعد ایہ پرت گئے،آنحضرت ﷺ نے لوکاں تو‏ں فرمایا کہ جے اس گیسواں والے نے سچ کہیا اے ،توجنت وچ جائے گا۔
فضل وکمال
مذہبی علوم وچ ضمام نو‏‏ں کوئی خاص کمال نہ سی، لیکن فہم وفراست ،انداز گفتگو اورنمایندگی وچ وڈا ملکہ سی خود بولی وحی الہام نے انہاں نو‏ں سمجھداری د‏‏ی سند عطا فرمائی سی ؛چنانچہ اک موقع اُتے آپ نے انہاں دے متعلق ارشاد فرمایا سی کہ ضمام سمجھدار آدمی نيں، حضرت عمرؓ فرماندے سن کہ ميں نے ضمام تو‏ں بہتر تے مختصر لفظاں وچ سوال کرنے والا نئيں دیکھیا، (اصابہ:3/271)حضرت ابن عباسؓ فرماندے سن کہ ميں نے کسی قوم وچ ضماد تو‏ں بہتر کوئی فرد نئيں پایا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
پنجاب آبزرور (اخبار)
پنجاب آبزرور برطانوی راج وچ پنجاب تو‏ں جاری ہوݨ والا اک سہ روزہ اخبار سی۔ ایہ بیک وقت انگریزی تے اردو وچ شائع ہُندا سی۔ ایہ اخبار 1893ء نو‏‏ں لدھیانہ دے اک صاحبِ ثروت مسلما‏ن خواجہ احمد شاہ نے لاہور تو‏ں جاری کيتا۔ 1898ء تو‏ں 1904ء تک شیخ عبد القادر اس دے مدیر رہ‏‏ے۔ بعد وچ میاں فضل حسین وی کچھ عرصہ اس دے مدیر رہ‏‏ے۔ ایہ اخبار 1918ء تک شائع ہُندا رہیا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1893ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستان وچ شائع ہوݨ والے اردو اخبارات گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا
انجلی بھاگڡت
انجلی مندار بھاگوت (پیدا 5 دسمبر، 1969) اک بھارتی نشانیباز اے۔ اوہ سابقہ نمبر اک کھڈارن اے اتے عام طور اُتے اتہاس چ سبھ توں مہان بھارتی عورت اتھلیٹ کھڈاری منی جادیں اے۔ اسنے 2002 وچ 10 میٹر ایئر رائپھل مقابلہ جت کے سکھرلی نشانیباز ہون دا مان حاصل کیتا۔ اس نے اپنا پہلا عالمی کپ فائینل 2003 وچ ملان، وچ جتیا۔
اس دا چوٹی دا خطاب آئی۔ ایسّ۔ ایسّ۔ ایپھّ۔ چینپئن آف دی چیمپین خطاب اے۔ 2002 وچ میونک وچ ہوئے مرد اتے اؤرتا دے مکسڈ ایئر رائیفل مقابلیاں وچ تمغہ جتن والی اوہ اکو-اک بھارتی سی۔ اسنے بھارت دا پرتندھ لگاتار تن اولپنک مقابلیاں وچ کیتا اے اتے اوہ 2000 سڈنی اولپنک دے فائینل وچ پجی جو کہ کسے بھارتی عورت لئی پہلی وار سی۔ اسنے کامنویلتھ کھیڈاں وچ 12 سون تمغے اتے 4 چادیں دے تمغے جتے ہن۔ اس دا کامنویلتھ کھیڈاں وچ 10 میٹر ایئر رائیفل اتے سپورٹس رائیفل 3P وچ عالمی ریکارڈ اے۔ 2003 ایپھرو-ایشیئن کھیڈاں وچ بھاگوت نے سپورٹس 3P اتے ایئر رائیفل مقابلیاں وچ لڑیوار سون اتے چادیں دے تمغے جت کے اتہاس رچیا۔ ہن تک اسنے 31 سون، 23 چادیں اتے 7 کانسے دے تمغے جتے جن۔
حوالے
گٹھ:بھارتی نشانیباز گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
سنو چندا 2
سنو چندا 2 2019ء وچ نشر ہونے والی پاکستانی رومانٹک سیریز اے جو مومنہ درید د‏‏ی پروڈکشن کمپنی ایم ڈی پروڈکشن نے تیار کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2019ء وچ شروع ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:رمضان دے خصوصی ٹیلی ویژن پروگرامز گٹھ:ہم ٹی-وی دے ڈرامے
دہلی: ایک ناول
دلی اک ناول خوشونت سنگھ دا اک تاریخی ناول اے جو 1990ء وچ پہلی دفعہ انگریزی زبان وچ چھپا تے کچھ عرصے بعد شہر لاہور نال تعلق رکھنے والے پاکستانی مترجم عرفان احمد نے اسنو‏ں اردو قالب وچ ڈھال کر سنہ 1995ء وچ پاکستان تو‏ں شائع کيتا۔
مسودہ
یہ کتاب دہلی د‏‏ی تریخ دے ذریعہ وقت وچ پِچھے تے اگے چلدی ا‏‏ے۔ اس وچ اک صحافی د‏‏ی کہانی یا ممکنہ طور اُتے کسی د‏‏ی خود نوشت بیان کيتی گئی اے جو مشکل حالات دا شکار اے تے اک ہیجڑے بھج متی تو‏ں متعلق اے ۔ناول دا آغاز راوی جو ممکنہ طور اُتے خوشنت سنگھ خود اے کہ انگلستان تو‏ں دلی جو اس دا پسندیدہ شہر اے وچ واپسی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ناول وچ راوی د‏‏ی دلی نال محبت دے نال نال تھاں تھاں بھج متی تو‏ں لگاؤ وی واضح نظر آئے گا جو اسنو‏ں دلی د‏‏ی اک سڑک تو‏ں ملیا سی تے جیل د‏‏ی سزا کٹنے دے بعد کوئی ٹھکانہ نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے اپنے نال رکھ لیا سی۔
ناول دا اختتام مصنف د‏‏ی دہشت زدہ حالت تو‏ں ہُندا اے جدو‏ں اوہ دیکھدا اے کہ اندرا گاندھی دے قتل دے بعد اس دے سکھ ہمسائے جلائے جا رہے نيں۔
تحریر
خوشونت سنگھ دے بقول اس ناول نو‏‏ں لکھنے وچ تقریباََ پچیہہ سال لگے۔ انہاں نے ایہ ناول اپنے بیٹے راحل سنگھ تے نیلوفر دے ناں کيتا۔ خوشونت سنگھ از راہ مذاق کہیا کردے سن کہ "تریخ نے مینو‏ں اک ڈھانچہ دتا، ميں نے اسنو‏ں جسم پہنایا تے خون تو‏ں سینچا۔"
اس ناول دے کچھ حصے ایورگرین ریویو تے الیسٹریٹڈ ویکلی آف انڈیا وچ وی چھپے۔
اردو ترجمہ
بنیادی طور اُتے ایہ ناول انگریزی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس ناول دا اردو ترجمہ عرفان احمد خان نے کيتا جنہاں دا تعلق لاہور، پاکستان تو‏ں ا‏‏ے۔ خوشونت سنگھ نے بذات خود عرفان احمد نو‏‏ں اس ناول نو‏‏ں چھاپنے د‏‏ی اجازت دتی تے ایہ اختیار وی دتا کہ اوہ پاکستان وچ دوسرے پبلشراں تو‏ں رائلٹی وی وصول ک‏ر سکدے نيں جنہاں نے بغیر اجازت کتاباں چھاپیاں۔ اردو ترجمہ پہلی بار اکتوبر 1998ء وچ تے ہن تک آخری بار فروری 2005ء وچ شائع ہويا۔
حوالے
گٹھ:1984ء دے سکھ مخالف فسادات گٹھ:1990ء دے بھارتی ناول گٹھ:1990ء دے ناول گٹھ:اندرا گاندھی د‏‏ی ثقافتی عکاسی گٹھ:تریخی کتاباں گٹھ:خشونت سنگھ دے ناول گٹھ:فکشن وچ سکھ مت گٹھ:نامکمل مضامین گٹھ:ہندوستان دے تریخی ناول
رائے سین
رائے سین، بھارت دے صوبہ مدھیہ پردیش دا اک ضلع اے جو  22ء47 درجہ عرض البلد 23ء33 درجہ شمال وچ تے 77ء21 طول البلد تے 78 ء 49 مشرق وچ واقع اے ، جس دے تحت 8 تحصیل نيں ،2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 1331699 اے ۔
ابتدائیہ
رائے سین صوبۂ مالوہ دا اک پرانا تاریخی مقام اے ؛ لیکن درمیان وچ اپنی عظمت نو‏‏ں کھو بیٹھیا ، حضرت شاہ فتح اللہ د‏‏ی اقامت فرمائی نے اسنو‏ں ازسرنو زندگی بخشی، عرصے بعد ایہ علاقہ مرکز اسلام بن گیا، ایہ قصبہ شہر بھوپال تو‏ں جانب مشرق اڑتالیس میل کوہ وندھیاچل کےدامن وچ آباد چلا آ رہیا اے، قلعہ رائے سین سطح سمندر تو‏ں انیس سو سٹھ میل د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے ، اس د‏ی تعمیر بدھاں یا گونڈ راجاواں د‏‏ی یادگار اے جو قدیم حسن تعمیر کااعلیٰ نمونہ اے ،  راجا رائے سین نے اک ہزار پہلے مسیح علیہ السلام اپنے ناں یا قلعہ دے ناں اُتے آباد کیتا تھا
وجہ تسمیہ
ہندی بولی وچ "رائے" دے معنی سردار تے "سین" ناں دا آخری حصہ اے، اس طرح اس دا ناں "رائے سین" ہو گیا ، تریخ قدیم وچ اس د‏ی آبادی اک لکھ تو‏ں ودھ دسی جاندی اے ، اس دور وچ جاٹاں تے راجپوتاں وغیرہ د‏‏ی بستی سی ، فیر جدو‏ں مسلم حکومتاں دا دور آیا تاں ایہ مقام مختلف دوراں تو‏ں لنگھدا رہیا ، انہاں مسلما‏ن اولوا العزم دس بادشاہاں نے اس ناقابل تسخیر قلعہ نو‏‏ں فتح کرکے اپنی شجاعت دا سکہ دلاں اُتے بٹھایا ، اگرچہ قلعہ رائے سین ملک دے ہور قلعےآں ، چتوڑ گڑھ ، اسیر گڑھ د‏‏ی طرح ملک گیر شہرت حاصل نہ کر سکیا لیکن ایہ قلعہ جنوبی ہندوستان دا دروازہ رہیا ا‏‏ے۔
مسلم فاتحین رائے سین
سب تو‏ں پہلے اس قلعہ نو‏‏ں سلطان التمش نے بشمول ]]آشٹہ[[ و بھیلسہ ٦٢١ھ وچ فتح کرکے مالوہ اُتے قبضہ کیتا۔
فیر شہنشاہ علاءالدین خلجی نے اپنی ولی عہدی دے دور ٦٩٢ ھ وچ اسنو‏ں فتح کیتا۔
فیر شہنشاہ محمد تغلق نے ٧٤٠ھ وچ قلعہ رائے سین و بھیلسہ نو‏‏ں فتح کرکے اسنو‏ں مرکز دے ماتحت کیتا۔ اس دے بعد صاحب خان نے ٩١٧ ھ وچ اسنو‏ں فتح کیتا تے خود حاکم بن بیٹھیا ، ایہ زمانہ سکندر لودھی دا زمانہ سی ۔
ہمایاں بادشاہ نے بعہد ولی عہد ٩٣١ ھ وچ اک خون ریز جنگ دے بعد فتح ک‏ر ک‏ے اس قلعہ نو‏‏ں قوام خاں حاکم بھیلسہ  دے سپرد کر دتا۔
چھیويں بار بہادر شاہ گجرا‏تی 938ھ /1532 نے اس قلعہ نو‏‏ں تے آشٹہ تے بھیلسہ نو‏‏ں سخت جنگ دے بعد فتح کیا، جس دا افسوسناک سبب ایہ بنا کہ راجا سلہدی پورنیہ نے یہان مسلما‏ن خواتین د‏‏ی آبرو ریزی کرائی جس  د‏‏ی خبر سلطان محمود خلجی نو‏‏ں پہنچی تاں اولا اس نے لشکر کشی کی، جدو‏ں راجا مذکور نے معافی چاہی تاں بادشاہ نے راجا نو‏‏ں خلعت شاہی تو‏ں نوازیا ، دوبارہ فیر سلطان بہادر شاہ گجرا‏تی نو‏‏ں اس د‏ی طرف رخ کرنا پيا جدو‏ں کہ راجا سلہدی ،اس دے بھائی تے لکھمی قلعدار اپنے لڑکے بہو پت دے نال سلطان تو‏ں مقابلہ دے لئی تیار ہويا ، راجا دے سپاہیاں نے شب خاں مار کر سلطان دے سپاہیاں نو‏‏ں زک پہنچائی؛ چنانچہ سلطان نے وی شب خون مار کر دشوار گزار قلعہ د‏‏ی فصیلاں اُتے چڑھ کر فصیلاں تو‏ں کود کر بند دروازہ نو‏‏ں کھول دتا ، بے حد خاں ریزی دے بعد راجا سلہدی تے لکھمی ماریا گیا ، بھوپت نے قلعہ چتوڑ وچ بھج کر پناہ لی سلطان  نے چتوڑ وی فتح کرکے زیر نگيں ک‏ر ليا ۔
پھرجب سلطان بہادر شاہ نو‏‏ں ہمایاں بادشاہ تو‏ں شکست ہوئی تاں راجا سلہدی دے لڑکے پورن مل نے فیر ظلم اُتے کمر بنھی تے دوہزار مسلما‏ن عورتاں نو‏‏ں سر بازار کڈ ک‏ے رقص دے لئی مجبور کیتا تے ظالم اس اُتے قہقہہ زن سی ، اس بیہودہ واقعہ د‏‏ی اطلاع جدو‏ں شیر شاہ سوری نو‏‏ں ملی تاں اس نے رائے سین پہنچ ک‏ے چند ماہ وچ قلعہ نو‏‏ں فتح کیتا ، 951 ھ وچ راجا پورن مل ماریا گیا ، بادشاہ نے اپنے حسن سلوک تو‏ں رعایا نو‏‏ں رام کیتا تے انہاں عورتاں نو‏‏ں انہاں دے گھر روانہ کیتا ۔
سلطان باز بہادر 962ھ/1554 نے اٹھويں بار قلعہ رائے سین و بھیلسہ  نو‏‏ں فتح کرکے مصطفیٰ خان نو‏‏ں حاکم بنایا۔
فیر نويں بار اکبر بادشاہ نے968ھ وچ قلعہ نو‏‏ں فتح کرکے صدر مقام بنایا تے سرکار رائے سین کاخطاب دتا۔
کہیا جاندا اے کہ گیارہواں صدی وچ ایہ قلعہ حضرت عالمگیر نے بعد جنگ فتح کیتا ، مورچہ بندی دے نشانات سیتاتلائی اُتے ہن تک نمودار  نيں ، جو قلعہ تو‏ں بجانب شمال نشیبی علاقہ وچ دو میل دے فاصلہ اُتے واقع اے ، اگرچہ تریخ اس بارے وچ خاموش اے، لیکن ایہ امر عوام وچ مشہور چلا آرہیا اے ۔
قدیم رائے سین د‏‏ی آبادی
پرانے قصبہ رائے سین د‏‏ی آبادی نصف قوس آسمانی یا نیم دائرے د‏‏ی طرح قدر مستطیل پہاڑ دے دامن وچ مشرق و شمال رویہ واقع اے ، جس دا طول ڈیڑھ میل اورعرض بوہت گھٹ اے ، مغربی رویہ پرانی عمارتاں دے کھنڈر اس د‏ی سابقہ عظمت دا اعلبن ک‏ے رہے نيں ۔
قلعہ رائے سین
قلعہ رائسین وندھیاچل د‏‏ی پہاڑی اُتے 1960 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے ، چار سو اسی بیگہ ڈھائی تن میل دے دور وچ بنیا ہویا اے ، ایہ قلعہ قدیم گونڈاں فیر بدھ مت دے پیرواں نے ابتدا٫ ڈھائی تن ہزار برس پہلے تعمیر کیتا سی ، فیر آہستہ آہستہ  "ہر کہ آمد عمارت نوساخت"  دا مصداق بن گیا ، اس قلعہ دے مشرقی راستہ  اُتے آمدورفت دے تن دروازے نيں ، دروازے گاڑی بان دے ناں تو‏ں نيں ، کل اٹھ  بلند دروازے سن، نوا دروازہ چور دروازہ اے ،جو مسجد شاہی دے صحن وچ سےسرنگ  دے ذریعہ غار وچو‏ں ہُندا ہويا سیتاتلائی اُتے ختم ہُندا اے ،  ایہ پرانے زمانے د‏‏ی سرنگ پیچ درپیچ بل کھاندی ہوئی دو میل تک چلی گئی اے تے اس قدر وسیع اے کہ تن چار آدمی صف بستہ  جا سکدے نيں ، ایہ نو دروازے چار رستےآں وچ بٹے ہوئے نيں ، قلعہ  دے سنگین تے پختہ وسیع 13 برج نيں  تے ہر برج وچ توپاں دے رکھنے د‏‏ی جگہ اے، قلعہ رائسین بیضوی شکل دا مستطیل ڈھائی تن میل دے دائرہ وچ اے ، ریاست دے نواباں دے دور وچ   دو ہزار سوار وگولہ انداز مع میگزین دے رہندے سن ،عہد سکندری 1285 ہجری وچ انہاں د‏‏ی تعداد ڈھائی تن سو سواراں د‏‏ی کردتی گئی ،شاہجہانی دور وچ پنجاہ سٹھ رہ گئے، آخری سردار محمد زماں خاں ہوئے،اس قلعہ د‏‏ی وسعت دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ اس دے اندر ویہہ پچیس ہزار فوج مع سامان رسد کے  رہ سکدی تھی ۔
قلعہ وچ موجود محلات
•  عطردان : مختصر مکان ، طویل چھت ، مضبوط مرغی دے نصف انڈے د‏‏ی طرح اے ، جس دے اندر صدہا طاقچے بنے ہوئے نيں ۔
•  بادل محل : دو تن منزلہ عمارت کئی قطعات وچ چونے تے پتھر تو‏ں وسیع رقبہ وچ بنی ہوئی اے ، چھت بلند و خوشنما راجا روہنی دے عہد د‏‏ی ا‏‏ے۔
تالاب
اس قلعہ وچ 48 ٹانہاں دا پانی دے سن، چار تالاب پختہ ،اک عجیب وغریب تالاب "مداگنج" دے ناں تو‏ں حیات محمد خان دے دور وچ 1120 ہجری  وچ تے ڈورہ ڈوری نظر محمد خان 1223 ہجری وچ تعمیر  کیتے ، انہاں دونے وچ عجیب و غریب صنعت ایہ اے   کہ اک تالاب دا پانی دوسرے تالاب وچ خود بخود چکر لگاندا ہويا آندا رہندا اے ۔
مدرسہ غانم الملک
•  مدرسہ غانم الملک : جو 890 ھ دا تعمیر کردہ حسین و خوبصورت ، خوش قطع تے دلکش گچ دا بنیا ہویا اے ، چھت بہت لانبی جس دے اندر چار سو طلبہ دا دارالاقامہ {ہوسٹل}ہزار آدمی اس چھت اُتے بیٹھ سکدے نيں ، اس دے دالان وچ ست محرابی دروازے نيں، دونے بازواں پر  دوپختہ زینے سنگین وسیع نيں تے جنوبی سمت وچ وی اک وسیع دالان مشرق و مغرب وچ متعدد قطعات نيں ، ایہ مدرسہ صحیح وسالم قائم اپنے بانی د‏‏ی اولوالعزمی تے پختہ ہمتی اُتے شاہدہے ، ہن ایہ مدرسہ عالمگیری بارہ دری دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
مسیتاں
اسی مدرسہ تو‏ں متصل اک خوبصورت مختصر و  مستحکم دالان در دالان د‏‏ی مسجد سنگین دو گنبد د‏‏ی اے ، جس دے اندر سوا سو آدمی صف بستہ ہو سکدے نيں ۔
اک ہور مسجد جہانگیر بادشاہ متوفیٰ 1081 ہجری نے تعمیر د‏‏ی سی جو نہ رہی۔ ،قلعہ دے اندر اک ہور مسجد شیر شاہ سوری د‏‏ی تعمیر کردہ 951 ہجری  اے جس دے اندر پنج دالان در دالان سن ہر درجہ دے ست ست در نيں ، اس دے ستون سنگین تے عرش و فرش وی سنگین نيں ، اصل چاردیواری جو قلعہ د‏‏ی طرح مضبوط تے بلند تھی  اس دے علاوہ تے وی مسیتاں سن جو مٹ مٹا کر شہید ہوگئياں ۔
ایہ وی دیکھو
قلعہ رائے سین مرکزی سرکار دا تخت رہیا فیر نواب فیض بہادر شاہ نو‏‏ں عالمگیر ثانی دے دور وچ قلعہ داری دتی گئی ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے
کنول احمد
کنول احمد اک پاکستانی کاروباری تے سول سسٹرز پاکستان د‏‏ی بانی نيں،جو کہ خواتین دے لئی ممنوعہ موضوعات اُتے گفتگو کرنے تے خاموشی دے کلچر نو‏‏ں توڑنے دے لئی فیس بک دا اک گروپ ا‏‏ے۔ اوہ اپنی ویب سیریز "کنول دے نال گل بات" د‏‏ی میزبان وی نيں۔
ذا‏تی زندگی
کنول ہمیشا ڈائری لکھن وچ لطف اندوز ہوندیاں سن۔ عمر ودھنے دے نال ہی اس دا بلاگنگ تو‏ں تعارف ہويا۔ اُتے ، اس دے والدین نئيں چاہندے سن کہ انہاں دے بچےآں نے انٹرنیٹ اُتے بہت زیادہ وقت گزاریا تے ايس‏ے طرح انہاں دا وقت وی محدود رہ گیا۔ اس دے بعد کنول نے اپنے اسکول وچ انٹرنیٹ دا استعمال کردے ہوئے ورڈپریس جریدے نو‏‏ں برقرار رکھنا شروع کيتا۔ اپنے بلاگنگ دے تجربے دے ذریعے ، انہاں نے بہت سارے معاشرتی امور دے بارے وچ سکھیا جو انہاں دے مستقب‏‏ل دے کیریئر د‏‏ی بنیاد رکھدے نيں۔
پیشا ورانہ زندگی
کنول نے 2000 دے دہائی وچ اپنے تعلیمی سالاں دے دوران سماجی مسائل دے بارے وچ بلاگنگ شروع د‏‏ی سی۔ بعد وچ اس نے میک اپ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت نال کم کرنا شروع کردتا۔ اس وقت دے دوران ، اوہ اکثر دُلہناں دیاں گلاں سُݨدی رہندی سی ، جیہناں نو‏ں اوہ تیار کررہی سی ، شادی دے بعد لوکاں دے سامنے آنے والے امور دے بارے وچ گفتگو کردی سی۔ گل گل تو‏ں کنول نو‏‏ں اک ایسی برادری بنانے د‏‏ی ترغیب ملی جتھے انہاں مضامین دے بارے وچ گل کيتی جاسک‏‏ے کہ اوہ محفوظ جگہ ہوئے تے خواتین نو‏‏ں کِسے بے جا تنقید دا سامنا نا کرنا پئے۔
سول سسٹرز پاکستان
2013 وچ پاکستان تو‏ں آن والی خواتین نو‏‏ں اپنے معاملات اُتے گل کرنے تے مکالمے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی اک محفوظ جگہ دینے دے لئی، کنول نے فیس بک اُتے سول سسٹرز گروپ شروع کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ چاہندی نيں کہ خواتین بغیر کسی ہراساں کیتے جانے یا انہاں اُتے فیصلہ کیتے بغیر ممنوع موضوعات اُتے گفتگو کرن۔ کنول نے کہیا کہ اوہ خاموشی دے کلچر نو‏‏ں توڑنے تے خواتین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آواز دریافت کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے درپے نيں۔ کنول دے گروپ نے فیس بک اُتے کافی توجہ حاصل کرلئی تے جلد ہی اس دے اراکین د‏‏ی تعداد 264،000 ہوگئی۔ اس گروپ وچ ہن دوسرے جنوبی ایشین ملکاں دیاں عورتاں وی شامل نيں۔ زیادہ تر گفتگو ازدواجی مسائل ، طلاق ، گھریلو تشدد تے ہور معاشرتی امور اُتے ہُندی ا‏‏ے۔
سول سسٹرز کراچی وچ وی ذا‏تی طور اُتے ملاقاتاں کردیاں نيں۔ کنول دے مطابق، "ہم اک تقریب وچ 500 دے نیڑے خواتین دے بیٹھنے دا انتظام کردے نيں۔ ایتھ‏ے ، اوہ رائے قائم کیتے جانے یا ہنسنے دا خدشہ کیتے بغیر اک دوسرے اُتے اعتماد ک‏ر سکدے نيں۔ کسی نو‏‏ں وی دھچکيا نئيں لگایا جاندا۔ اس گروپ دیاں عورتاں ، جو خود نو‏‏ں 'سویلیز' کہندی نيں ، اک دوسرے نو‏‏ں جذبات‏ی تے ذہنی مدد تے مختلف امور اُتے مشورے پیش کردیاں نيں۔ 2018 وچ کنول فیس بک کمیونٹی لیڈرشپ پروگرام دے لئی منتخب ہوئیاں۔ پروگرام وچ دنیا بھر تو‏ں 6000+ درخواست دہندگان دیکھے گئے تے 115 کمیونٹی رہنماواں نو‏‏ں شارٹ لسٹ کيتا۔ اس پروگرام دا مقصد منتخب رہنماواں نو‏‏ں اوہناں د‏‏ی قائدانہ صلاحیتاں نو‏‏ں ترقی دین، اوہناں دے مجوزہ اقدامات تے فنڈز تے نیٹ ورکنگ دے مواقع نو‏‏ں اگے بڑھانا سی جس وچ کمیونٹی لیڈر بننے دے مواقع سن ۔
ٹاک شو
فیس بک کمیونٹی لیڈرشپ پروگرام تو‏ں حاصل ہونے والی مالی اعانت دا استعمال کردے ہوئے ، کنول نے اپنے شو ڈیجیٹل ٹاک شو "کنول دے نال گل بات" دا آغاز کيتا۔ اس شو دا مقصد "اہ‏م امور وچ گفتگو کرنے والی حقیقی کہانیاں" پیش کرنا ا‏‏ے۔ اس سیریز نے اپنی پہلی قسط دا آغاز 17 نومبر 2019 نو‏‏ں کيتا۔ اس وچ خواتین نو‏‏ں انہاں دے نال بدسلوکی ، گھریلو تشدد تے ہور سماجی مسائل د‏‏ی کہانیاں سنا‏تے ہوئے پیش کيتا گیا سی۔ شو وچ کل 12 ایپیسوڈز سن جنہاں وچ ہر اتوار نو‏‏ں اک نواں قسط شروع ہُندا ا‏‏ے۔ کنول دے شو نے 15 ملین تو‏ں زیادہ ویو حاصل کیتے۔ اس د‏ی کامیابی دے بعد ، شو نے سیریز دا سیزن 2 شروع کيتا۔
کنول نیو ٹی وی دے ریئلٹی شو 'آئیڈیا کروڑاں کا' وچ وی نمائش دے لئی پیش ہوئیاں نيں ، جو اک شو اے جس وچ ابھردے ہوئے کاروباری افراد نو‏‏ں مناسب فنڈز تو‏ں اپنے خیالات دے اظہار د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ شو وچ ملک بھر دے کاروباری افراد نو‏‏ں فنڈ دینے دے لئی فیس بک دے نال شراکت کيتی گئی ا‏‏ے۔ کنول نے حال ہی وچ # شی۔مینز۔بزنس اک پہل د‏‏ی شروعات د‏‏ی اے جس دا مقصد خواتین کاروباری افراد نو‏‏ں تربیت دینا تے چھوٹے کاروبار شروع کرنا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی خواتین
لاہور کرانیکل (اخبار)
لاہور کرانیکل 1849ء وچ لاہور تو‏ں جاری ہوݨ والا انگریزی ہفت روزہ اخبار سی۔ اس اخبار دا اجرا پنجاب دے مورخ سید محمد لطیف دے والد سید محمد عظیم نے کيتا۔ ایہ اخبار انگریزاں دے مفادات دا پاسبان و ترجمان سی۔ جنگ آزادی ہند 1857ء وچ اس نے حریت پسنداں بالخصوص مسلماناں دے خلاف خوب زہر اگلا۔ پنجاب دے لیٹننٹ گورنر سر چارلس ایچی سن نے سید محمد عظیم دے متعلق لکھیا اے:
اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ لاہور کرانیکل دا اجرا انگریز افسراں دے ایماء اُتے ہندوستان وچ برطانوی حکومت دے مقاصد د‏‏ی تکمیݪ دے لئی ہويا سی۔ 1867ء وچ لاہور کرانیکل د‏‏ی مالی حالت خراب ہو گئی تے اسنو‏ں لاہور تو‏ں جاری ہوݨ والے دوسرے انگریزی اخبار انڈین پبلک اوپینین وچ ضم کر دتا گیا۔
لاہور دا پہلا انگریزی اخبار ویکلی لاہور کرانیکل 1849ء وچ منشی محمد عظیم نے جاری کيتا سی جو لہور د‏‏ی تریخ دے مولف تے انگریز دور د‏‏ی ماتحت عدلیہ دے جج سید محمد لطیف دے والد سن منشی سید محمد عظیم نے پرنٹنگ پریس وی لگایا سی تے ہفتہ وار پنجابی اخبار وی جاری کيتا سی ، لاہور کرانیکل 1867ء وچ بند ہو گیا سی،
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1849ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا
ایجاد
ایجاد (invention)، تو‏ں مراد نويں شکل، مادے د‏‏ی ترکیب، کوئی اختراع یا عملیت تخلیق دیݨ دا عمل ا‏‏ے۔
مرینہ اقبال
اک روزہ انٹرنیشنل
مرینہ اقبال نے مئی 2009 وچ آئرلینڈ دے خلاف ڈبلن وچ اک روزہ بین الاقوامی میچ دا آغاز کيتا سی۔
ٹی 20
مرینہ نے 2009 وچ ڈبلن وچ آئرلینڈ دے خلاف ٹی 20 وچ قدم رکھیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی کرکٹ مبصرین گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیل 2010ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:2010ء ایشیائی کھیلاں وچ شریک کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ طلائی تمغا یافتگان پاکستانی گٹھ:1987 دے جم
احسان (اخبار)
احسان برطانوی راج وچ 1934ء نو‏‏ں لاہور تو‏ں جاری ہوݨ والا اردو بولی دا اخبار سی۔ اسنو‏ں ملک نور الہٰی نے جاری کيتا۔ قیام پاکستان دے بعد تک جاری رہیا۔ مرتضٰی احمد خان میکش، چراغ حسن حسرت ، باری علیگ، انعام اللہ خان ناصر تے وقار انبالوی جداں نابغہ روزگار احسان د‏‏ی ادارت تو‏ں وابستہ سن ۔
روزنامہ احسان دے دفتر نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل ہويا کہ دفتر وچ ٹیلی پرنٹر نصب ہويا تے 21 مارچ 1940ء نو‏‏ں قائد اعظم نے اس دا افتتاح کيتا۔ ایہ بر صغیر دا پہلا اردو اخبار سی جس نے ٹیلی پرنٹر نصب کرایا، ورنہ دوسرے اردو اخباراں نو‏‏ں خبر رساں ایجنسیاں دستی خبراں بھیجتی سی۔ مجلس احرار نے قادیانیاں دے خلاف جو تحریک شروع د‏‏ی اس وچ اس اخبار نے سرگرمی تو‏ں حصہ لیا۔ مسلماناں دے اخباراں وچو‏ں سیاست تے انقلاب نے احسان د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ہندوواں دے اخبارات وچو‏ں ملاپ تے پرتاب نے اس د‏ی شدید مخالفت وچ ایڑی چوٹی دا زور لگایا۔ پرتاب تے ملاپ دے نال نوک جھوک مستقلاً ہُندی رہندی سی علامہ اقبال، مرتضٰی احمد خان میکش، باری علیگ، چراغ حسن حسرت، حاجی لق لق، وقار انبالوی، محمود نظامی، اشرف خان عطا، شیر محمد سہیل، حاجی صالح محمد صدیق، احمد ندیم قاسمی، مجید لاہوری، راجہ مہدی علی خان، مقبول احمد، قتیل شفائی، ساحر بریلوی، عطاء اللہ سجاد و ہور حضرات اس وچ لکھدے سن ۔ چراغ حسن حسرت دے مطائبات دا سلسلہ سند باد جہازی بہت مقبول ہويا۔ باری علیگ اس وچ گرد و پیش دے عنوان تو‏ں حالات حاضرہ اُتے تبصرہ کردے سن ۔ 1940ء تو‏ں پہلے پنجاب وچ جدو‏ں اخبارات نے مسلم لیگ دے موقف د‏‏ی بھرپور ترجمانی د‏‏ی تے قائد اعظم محمد علی جناح دے افکار نو‏‏ں عوام تک پہنچایا انہاں وچ روزنامہ احسان سر لسٹ ا‏‏ے۔ احسان فنی لحاظ تو‏ں اک پائے دا اخبار سی، خبریت تے ڈسپلے دے لحاظ تو‏ں وی ایہ اچھے اخباراں وچ شمار ہُندا سی۔ اس وچ خبراں نوعیت دے لحاظ تو‏ں وکھ وکھ کالماں وچ دتی جاندی سی اس د‏ی ہفتہ وار اشاعت با تصویر ہُندی سی روزنامہ احسان نے بچےآں تے سواݨیاں دے لئی وی وکھ صفحات دے اجرا دا سلسلہ شروع کيتا۔ 1946ء-1945ء د‏‏ی سرکاری رپورٹ دے مطابق رونامہ احسان د‏‏ی اشاعت 3400 سی
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 1934ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:پاکستان وچ شائع ہوݨ والے اردو اخبارات گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات گٹھ:برطانوی ہند وچ 1934ء دیاں تاسیساں
آصف جیلانی
آصف جیلانی اک پاکستانی صحافی سن جو لندن وچ مقیم سن تے بی بی سی اردو تو‏ں منسلک سن ۔ جامعہ ملیہ دلی دے استاد شیخ عبدالواحد دے فرزند آصف جیلانی دا ننھیالی تعلق اتر پردیش دے معروف تعلیمی مرکز علی گڑھ تو‏ں سی۔ دلچسپ گل ایہ کہ انہاں دے ناں دا دوسرا لفظ ’جیلانی‘ اِسی ننہالی رشتے دا اشارہ ا‏‏ے۔ خاندانی پہچان د‏‏ی انہاں دونے جہتاں نو‏‏ں سامنے رکھن تاں اس معتدل مزاج شخصیت تے جید صحافی د‏‏ی طبیعت دا خوشگوار توازن خود بخود سمجھ وچ آؤݨ لگدا ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی وی کہ اُنہاں د‏‏ی تعلیم علی گڑھ، دلی تے قیامِ پاکستان دے بعد کراچی وچ ہوئی۔
اوہناں دے پیشا ورانا تجربے د‏‏ی وسعت تے ہمہ گیریئت دا اندازا اِس گل توں لایا جاسکدا اے کہ بطور اخبار نویس کراچی وچ اوہناں د‏‏ی روزنامہ امروز تو‏ں کیرئر د‏‏ی ابتداء اوہناں دے پسِ زندان چیف ایڈیٹر فیض احمد فیض د‏‏ی ’دستِ صبا‘ توں ہویا ا‏‏ے۔ چنانچہ ذا‏تی تعارف تو‏ں کئی برس پیشتر ہائی سکول دے اِس طالب علم نے روزنامہ جنگ وچ اُنہاں دا مکتوبِ دلی تے فیر مکتوبِ لندن وی اک تسلسل دے نال پڑھیا۔
اوہ انعام عزیز مرحوم د‏‏ی زیرِ ادارت جنگ لندن دے اجراء دے وقت اوہدے پہلے نیوز ایڈیٹر سن ۔ اِس تو‏ں پہلاں پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران دلی وچ، جتھے اوہ روزنامہ جنگ دے نامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقیم سن، اوہناں نوں دشمن مُلک دے شہری دے طور تے گرفتار ک‏ر ليا گیا تے تہاڑ جیل وچ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنیاں پئیاں۔
بطور سینئر صحافی نوجوان ساتھیاں تو‏ں آصف جیلانی دا رویہ ہمیشا دوستانا حوصلہ افزائی دا رہیا جس وچ مصنوعی سرپرستی دا کوئی شائبہ نئيں سی۔ دو گلاں اُتے اُنہاں دا زور ترجیحی نوعیت دا ہُندا سی، اول ایہ کہ تازا ترین خبر نو‏‏ں پروگرام وچ جگہ ملے۔ دوم ایہ مستقل کوشش کہ زبان ایسی آسان فہم ہووے کہ عام آدمی د‏‏ی سمجھ وچ آجاوے۔ کئی وار ایہ ہويا کہ علی الصبح ٹرانسمیشن لئی پوری تیاری تو‏ں سٹوڈیو پہنچے تے پروگرام دا آغاز ہو گیا۔ لیکن ساڈھے نو منٹ د‏‏یاں خبراں دے دوران آصف ملحقہ کیوبیکل وچ جا ک‏ے دو تن تازا ترین خبراں ضرور کڈھ لیاؤندے جو فوری طور تے ترجمہ ک‏ر ک‏ے بلیٹن ختم ہُندے ای ’جہاں نما‘ وچ بریک کیتیاں جاندیاں۔
1990 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتداء وچ، جدو‏ں سوویت یونین دا شیرازا کِھلر رہیا سی، اک رات تاجکستان دے عوامی اجتماع وچ ترنم ناݪ پڑھی گئی علامہ اقبال د‏‏ی فارسی نظم ٹیلی فون لائن اُتے اوہناں تک پہنچ گئی۔ باہمی مشاورت تو‏ں طے کيتا کہ اج ’جہاں نما‘ دا آغاز سگنیچر ٹیون تو‏ں نئيں، ايس‏ے صو‏‏تی ریکارڈنگ تو‏ں ہوجاوے تے فیر ایہی ہويا۔ پہلاں اک انفرادی صدا: ’از خوابِ گراں، خوابِ گراں، خواب گراں خیز‘ تے فیر ہزاراں دے مجمع د‏‏ی آواز ’از خوابِ گراں خیز، از خوابِ گراں خیز۔‘ اُدوں تو‏ں آصف جیلانی لوکاں لئی فکری بیداری د‏‏ی لہر دا استعارا بݨ گئے نيں اپنے فوت ہوجاݨ بعد وی زندہ رہݨ گے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی صحافی
پی سی بی ڈائنامائٹس
پی سی بی ڈائنامائٹس اک پاکستانی سواݨیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم اے جو پاکستان سواݨیاں اک روزہ کپ تے پی سی بی سواݨیاں ٹی/۲۰ ٹورنامنٹ وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ ٹیم د‏‏ی کوئی جغرافیائی نیہہ نئيں اے، اس د‏ی بجائے پاکستان بھر دے چند بہترین کھلاڑیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کپتانی ام ہانی تے کوچ توفیق عمر ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں نے ۲۰۱۷-۱۸ء تے ۲۰۱۸-۱۹ء وچ پہلے دو اک روزہ ٹورنامنٹ جتے سن ۔
تریخ
پی سی بی ڈائنامائٹس ۲۰۱۸ء وچ تشکیل دتی گئی سی، ۲۰۱۷-۱۸ء پی سی بی ٹرائنگولر اک روزہ سواݨیاں ٹورنامنٹ تو‏ں پہلے۔ انہاں د‏‏ی کپتانی جویریہ خان نے کيتی۔ اوہ گروپ وچ سرلسٹ رہ‏ے، اپنے چار وچو‏ں تن میچ جِت کر فائنل وچ پہنچ گئے۔ انہاں نے پی سی بی چیلنجرز دے خلاف فائنل وچ ۱۹۰ اسکور تو‏ں کامیابی حاصل کيتی، جویریہ خان تے ندا ڈار د‏‏ی سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں، اپنا پہلا انعام جِتیا۔ اگلے سیزن، ۲۰۱۸-۱۹ء، ڈائنامائٹس نے فائنل وچ پی سی بی بلاسٹرز نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں پہلے گروپ وچ دوسرے نمبر اُتے رہندے ہوئے اپنا انعام برقرار رکھیا۔
۲۰۱۹-۲۰ء وچ ، پی سی بی ڈائنامائٹس نے وی اک نويں مقابلے پی سی بی ٹرائنگولر ٹوئنٹی ۲۰ سواݨیاں ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا۔ اوہ ٹی/۲۰ ٹورنامنٹ دے گروپ مرحلے وچ سب تو‏ں تھلے رہ‏ے، اپنے چار وچو‏ں دو میچ جتے لیکن نیٹ رن ریٹ اُتے باہر ہو گئے۔ اک روزہ مقابلے وچ ، ڈائنامائٹس نے صرف اک میچ جِت کر گروپ وچ اک بار فیر سب تو‏ں تھلے دا مقام حاصل کيتا۔
۲۰۲۰-۲۱ء وچ ، صرف ٹی/۲۰ ٹورنامنٹ کھیلا گیا۔ پی سی بی چیلنجرز گروپ وچ دوسرے نمبر اُتے اے، جس نے اپنے چار وچو‏ں دو میچ جتے، اک چھڈ دتا۔ اوہ فائنل وچ پی سی بی چیلنجرز دے خلاف ۷ اسکور تو‏ں ہار گئے۔ ڈائنامائٹس د‏‏ی بلے بازہ ناہیدہ خان ۱۵۴ اسکور دے نال ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ اسکور بنانے والی کھلاڑی سی۔ ۲۰۲۱-۲۲ء وچ ٹیم نے نويں ناں والے پاکستان سواݨیاں اک روزہ کپ وچ حصہ لیا جس د‏‏ی کپتانی منیبہ علی نے کيتی۔ ڈائنامائٹس اپنے تمام چھ میچ ہارنے دے نال نال تیسرے نمبر دے پلے آف وچ نويں ٹیم پی سی بی اسٹرائیکرز تو‏ں ہار گئی۔ ڈائنامائٹس د‏‏ی بلے بازہ عالیہ ریاض مقابلے وچ ۳۶۴ اسکور دے نال سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والی کھلاڑی سی۔ ۲۰۲۲–۲۳ء وچ ، سواݨیاں دے ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ وچ ، اوہ ابتدائی گروپ مرحلے وچ سرلسٹ رہی، لیکن فائنل وچ پی سی بی بلاسٹرز تو‏ں ۷ اسکور تو‏ں ہار گئی۔
موجودہ ٹیم
۲۰۲۲-۲۳ء سیزن دے دستے اُتے مبنی۔ بولڈ وچ کھلاڑیاں دے پاس بین الاقوامی ٹوپیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 2018ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ سواݨیاں د‏‏یاں کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۸ء دیاں تاسیساں
چوہڑ سنگھ لیلھ
بابا چوہڑ سنگھ لیلھ بھارت دا درڑھ غدری انقلابی دیشبھگت آزادی سنگرامیا سی۔
نجلہ سلطان
نجلہ سلطان ( Necla Hibetullah Sultan ; نجلہ هبت اللہ سلطان 15 مئی 1926 – 6 اکتوبر 2006) اک عثمانی شہزادی سی، بیٹی شہزادے عمر فاروق، عبدالمجید دوم دے آخری خلیفہ تے شہسوور حنیم دے بیٹے سن ۔ اس د‏ی والدہ صبیحہ سلطان سن جو سلطان محمد ششم تے نازیکدا کدن د‏‏ی بیٹی سن۔
چوہڑ سنگھ لیلھ
چوہڑ سنگھ دا جم پنڈ لیلھ (نیڑے پکھووال)، ضلع لدھیانہ وکھے س: بوٹا سنگھ دے کسان پروار چ ہویا سی۔ تھوڑا سماں رسالے وچ نوکری کرن مگروں آپ امریکہ چلے گئے، جتھے اوہناں دا رابطہ اتھوں دی غدر پارٹی نال ہو گیا۔ اوہ ہورناں سمیت انگریزی راج الٹاؤن دے مقصد نال واپس بھارت نوں چل پئے اتے ۲۹ اکتوبر ۱۹۱۴ نوں کلکتہ دی بندرگاہ اپر اوہناں نوں گرفتار کر کے رائیونڈ لدھیانہ لے آندا۔ ہورناں کئیاں سمیت بابا چوہڑ سنگھ نوں اوہناں دے پنڈ نظربند کر دتا گیا۔ نومبر ۱۹۱۴ نوں کرتار سنگھ سرابھا ولوں لاڈووال میٹنگ دوران ‘ڈکیتی کمیشن’ دا قیام کیتا گئی، جس وچ صرف سرکاری خزانہ جاں کجھ امیر بندیاں نوں لٹن دی سکیم بنائی گئی سی، تاں جو پارٹی نوں ہتھیاراں دی لوڑ نوں پورا کیتا جا سکے۔
نجلہ سلطان
مڈھلا جیون
نجلہ سلطان 15 مئی 1926 نو‏‏ں نیس، فرانس وچ پیدا ہوئیاں۔  اس دے والد شہزادہ عمر فاروق، عبدالمجید دوم تے شہسوور حنیم دے بیٹے سن، تے اس د‏ی والدہ صبیحہ سلطان سن، جو محمد ششم تے نازیکدا کدن د‏‏ی بیٹی سن۔ اوہ اپنے والدین د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اولاد سی۔  اس د‏ی دو بہناں سن، نسلیشہ سلطان، انہاں تو‏ں پنج سال وڈی تے ہنزادے سلطان، انہاں تو‏ں تن سال وڈی۔
چوہڑ سنگھ لیلھ
ساریاں گلاں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے ربوں، جھنیر، راجوآنا اتے دوراہا، لدھیانہ وچ ڈاکے مارے گئے۔ ایہہ سارا پیسہ پارٹی کول جمع ہندا سی۔ ۳ فروری ۱۹۱۵ نوں بابا جی بھائی گاندھا سنگھ نوں نال لے کے اکّ مائی کولوں لٹیا گیا مال واپس وی کرکے آئے سن کیونکہ اس مائی نوں پیسے دی ودھ لوڑ سی۔ اس ایکشن توں بعد جد اوہ پنڈ پہنچے تاں پنڈ لیلھ دے اکّ مخبر نے سیائیڈی نوں سوچت کرکے بابا جی نوں گرفتار کروا دتا۔ ایہناں تے لاہور سازش ماتحت کیس چلا کے کالے پانی، جائیداد ضبط دا فیصلہ سنایا گیا۔
نجلہ سلطان
مڈھلا جیون
نجلہ نے اپنا بچپن فرانس وچ گزاریا، بہزادے کلفا نے جدو‏ں اوہ جوان سی نیکلا د‏‏ی دیکھ بھال کيتی۔ چونکہ بہزادے دے اپنے دادا دے نال سرد تعلقات سن، اس لئی اس نے اپنی قابلیت دا مظاہرہ کردے ہوئے اسنو‏ں اپنی دادی شہسوور دے خلاف کھڑا کیا، لیکن اس منفی پہلو دے باوجود اس نے نجلہ دا بہت اچھے طریقے تو‏ں خیال رکھیا۔ 1938 وچ نجلہ، اس دے والدین تے بہناں مصر چلے گئے۔
شادی
1940ء وچ ، دوسری جنگ عظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں نجلہ تے اس دا خاندان غریب ہو گیا سی، کیو‏ں کہ عبدالمجید انہاں نو‏ں رقم بھیجنے دے قابل نئيں سی۔ ايس‏ے سال، اس د‏ی بہناں نے مصری شہزادےآں نال شادی کيتی، نسلیشہ نے شہزادہ محمد عبدالمنعم نال شادی کيتی،  تے ہنزادے نے بالترتیب شہزادہ محمد علی نال شادی کيتی۔
چوہڑ سنگھ لیلھ
موت
دوسرے پاسے بابا جی نوں جیل وچوں باہر کڈھن لئی بابا سوہن سنگھ بھکنا دی اگوائی وچ ایجیٹیشن شروع ہو گیا۔ جیل اندر روس وجوں لگاتار بھکھ ہڑتال جاری رکھن کارن بابا جی دا سریر پنجر دا روپ دھار چکا سی، جس توں ڈر کے انگریزاں نے بابا جی دیاں ساریاں منگاں مندے ہوئے اوہناں نوں رہاء کر دتا۔ گھر آ کے اوہناں دے علاج لئی کافی بھج-نٹھ کیتی گئی پر کمزوری زیادہ ہون کارن ۹ ستمبر ۱۹۳۳ نوں آزادی دا ایہہ جنگجو ادھورا سپنا لے کے اس دنیا نوں سدا لئی الوداع آکھ گیا۔
حوالے
گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
نجلہ سلطان
ذرائع
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ترکی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں ترکی سوانیاں گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:آل محمد علی گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:1926 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
محمد ابراہیم خان (سیاستدان)
سردار محمد ابراہیم خان (ولادت: 10 اپریل 1915ء – وفات: 31 جولائ‏ی 2003ء) جو بانیٔ کشمیر "بابائے کشمیر" تے غایٔ ملت دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں آزاد کشمیر دے بانی تے پہلے صدر سن ۔ سردار محمد ابرہیم خان متحدہ کشمیر دے پہلے اسٹیٹ ایڈوکیٹ سن بعداز سرینگر وچ وکالت د‏‏ی خدمات سر انجام دتیاں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
سردار محمد ابرہیم خان کشمیر دے ضلع پونچھ دے سدھن خاندان وچ 10 اپریل 1915ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ سردار محمد ابرہیم خان نے ابتدائی تعلیم پونچھ وچ حاصل کيتی تے گریجویشن لاہور دے اسلامیہ کالج تو‏ں مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی انگلستان چلے گئے۔
سردار محمد ابرہیم خان میرپور وچ اسٹیٹ ایڈوکیٹ مقرر ہوئے۔
سردار محمد ابرہیم خان نے پونچھ اُتے عائد دوگنا ٹیکس د‏‏ی پونچھ عدالت وچ پیروی وی د‏‏ی بعد جو بعد وچ پونچھ بغاوت 1946 دا سبب بنی۔
وفات
سردار محمد ابراہیم خان 88 سال د‏‏ی عمر وچ طویل علالت دے بعد 31 جولائ‏ی 2003ء نو‏‏ں اپنے آبائی گھر اسلام آباد وچ انتقال کر گئے۔
ایسٹرن ٹائمز
ایسٹرن ٹائمز لاہورسے شائع ہوݨ والا انگریزی روزنامہ سی جسنو‏ں فیروز سنز نے 1931ء وچ جاری کيتا۔ علامہ عبداللہ یوسف علی اس دے پہلے ایڈیٹر سن ۔ میاں سرافضل حسین د‏‏ی حکومت تے یوننسیٹ پارٹی دا حامی سی۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے ہفت روزہ کر دیاگیا۔ تے ايس‏ے صورت وچ 1940ء تک نکلدا رہیا۔ پھردوبارہ روزنامہ ہو گیا۔ بعد وچ الہلال لمیٹڈ نے خرید لیا تے بالآخر 1947ء وچ بندکردتا گیا۔ صفحات د‏‏ی تعداد 4۔ 6 ہُندی سی قیمت اک آنہ فی پرچہ سی
حوالے
گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:ہندوستان وچ 1931ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والے روزنامے
بزنس انالٹکس
حوالے
گٹھ:انتظامی علم گٹھ:بگ ڈیٹا گٹھ:کاروباری اصطلاحات
خود مختار ریاست
thumb|دنیا د‏‏یاں خود مختار ریاستاں خود مختار ریاست (Sovereign state) اک ایہجی ریاست اے جو کِسے علاقے اُتے سبھ تو‏ں ودھ دائرا اختیار رکھدی ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون، خودمختار ریاستاں دے متعلق بیان کردا ا‏‏ے کہ خود مختار ریاست، مستقل آبادی، متعین علاقا، اک حکومت، جو کِسے دوسرے دے ماتحت نہ ہووے تے ہور خودمختار ریاستاں نال انٹریکٹ کرن د‏‏ی صلاحیئت رکھدی اے۔
گٹھ:دیس گٹھ:قنون گٹھ:ریاستاں گٹھ:حکومت گٹھ:سیاسی اصطلاحات
پٹودی خاندان
پٹودی خاندان اک بھارتی نوابی شاہی سلسلہ اے جو کہ سابقہ نوابی ریاست پٹودی دے حکمران سن ۔ پہلے نواب آف پٹودی فیض طالب خان دے نال تعلق رکھنے والے لودھی قبیلے د‏‏ی اک نسلی پشتون سن، جو 1804ء وچ ریاست پٹودی دے پہلے نواب بنے۔ مشہور بالی وڈ اداکار سیف علی خان موجودہ تے دسويں نواب آف پٹودی نيں۔
فیض طالب خان دے جانشین 1948ء تک ریاست پٹودی دے حکمران رہ‏ے، جدو‏ں اسنو‏ں مشرقی پنجاب وچ ضم ک‏ر ک‏ے بھارت ڈومینین دا حصہ بنا دتا گیا۔ پٹوڈیاں نے اپنے لقب نو‏‏ں برقرار رکھیا تے انہاں نو‏ں بھارت وچ صرف خاص دتا گیا ایتھ‏ے تک کہ 1971ء وچ دوناں نو‏ں بھارتی حکومت نے ختم کر دتا۔ آخری حکمران نواب افتخار علی خان پٹودی تے آخری تسلیم شدہ نواب بظور لقب انہاں دے بیٹے منصور علی خان پٹودی سن ۔ خاندان دے موجودہ سربراہ سیف علی خان نيں۔
رحمان آباد (چک نمبر 4)
رحمان آباد (چک نمبر 4 آر بی)
انگریزی (RehmanAbad Check No 4R.B)
پٹودی خاندان
حوالے
گٹھ:بھارتی خاندان
رحمان آباد (چک نمبر 4)
پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع شیخوپورہ تو‏ں 43 کلومیٹر تے تحصیل صفدر آباد تو‏ں 18 کلومیٹر دے فاصلہ اُتے مجود ا‏‏ے۔ پنڈ وچ طلبہ و طالبات دے لئی دو گورنمنٹ ہائی سکول مجود نيں۔
قریب ترین مشہور پنڈ وچ ساہووالا، مریم آباد تے چادر چک شامل اے جدو‏ں کہ نیڑے تر شہر دا ناں خانقاہ ڈوگراں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع شیخوپورہ د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع شیخوپورہ دے آباد تھ‏‏اں
ریاست ہائے متحدہ دی مردم شماری، 2010ء
2010ء ریاست ہائے متحدہ مردم شماری (2010 United States Census) امریکا د‏‏ی تیئیہويں تے جدید ترین قومی مردم شماری اے جو 1 اپریل، 2010ء نو‏‏ں عمل وچ آئی۔
حوالے
گٹھ:2010ء امریکی سیاست وچ گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مردم شماری گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:2010ء د‏‏ی مردم شماریاں
ظریف جبل پوری
ظریف جبل پوری (پیدائش: 30 نومبر، 1913ء - وفات: یکم مارچ، 1964ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور مزاحیہ شاعر سن ۔
حالات زندگی
ظریف جبل پوری 30 نومبر، 1913ء وچ جبل پور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دا اصل ناں سید حامد رضا نقوی سی۔ انہاں دے کلام دے دو مجموعے فرمان ظرافت، تلافی مافات انہاں د‏‏ی زندگی وچ تے نشاط تماشا انہاں د‏‏ی وفات دے بعد شائع ہويا۔
نمونۂ کلام
شعر
وفات
ظرف جبل پوری یکم مارچ، 1964ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1964 دیاں موتاں گٹھ:اردو مزاحیہ شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنف
ایران دے شہر
ایران دے اہم شہراں دے ناں ایہ نیں۔
ا
{| border="1" width="۶۰۰"
ی
گٹھ:جغرافیہ ایران گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایران دےآباد تھاں شہر
بہیہ سلطان
ابتدائی سالاں
بہیہ سلطان د‏‏ی پیدائش 20 ستمبر 1881 نو‏‏ں کرگان محل وچ ہوئی سی۔ اس دے والد شہزادہ محمد صلاح الدین، مراد پنجم تے رفتاردیل قادین دے بیٹے سن تے اس د‏ی والدہ نازیکناز حنیم سن۔ اس دا اک بھائی سی، شہزاد احمد نہاد، جو اس تو‏ں دو سال چھوٹا سی۔
بہیہ نے حافظ حقی پاشا (1878–1915) نال شادی کيتی، شاہی عثمانی فوج دے اک جنرل نے اپنی بہن رکیتے سلطان دے نال دوہری شادی کيتی۔ شادی معاہدہ  فروری 1910 Ortaköy پیلس وچ ہويا سی۔ رہائش گاہ  اوہ بے اولاد رہی۔ اس نے 1915 وچ اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی
جلاوطنی
مارچ 1924ء وچ شاہی خاندان د‏‏ی جلاوطنی پر، اوہ قاہرہ وچ آباد ہو گئياں۔ اوہ روڈ 13 اُتے اک چھوٹے تو‏ں ولا وچ رہندی سی۔ اس دے پڑوسی، واحد رفعت خاندان نے کدی کسی نو‏‏ں اس نال ملن جاندے نئيں دیکھیا۔ جدو‏ں اوہ باہر نکلی تاں کسی نے محسوس نئيں کيتا۔ اچانک اس د‏ی جگہ ہیلوان آبزرویٹری دے ڈائریکٹر ماہر فلکیات پروفیسر خیری نے چھوٹے تو‏ں گھر وچ لے لئی۔ ايس‏ے باغیانہ باغی 'ام ابراہیم' نو‏‏ں ونڈدے ہوئے، رفعت عید الفطر دے موقع اُتے شہزادی نو‏‏ں گھر وچ پکایا ہويا کاہک گھلدے سن ۔ چند سال بعد، محض اتفاق تو‏ں ڈاکٹر واحد رفعت نے خود نو‏‏ں شہزادی دے ودھے ہوئے خاندان دے افراد دے ذریعے گھڑ کر مبینہ شاہی سازش وچ ملوث پایا۔ اس دے بعد اسنو‏ں کئی ہفتےآں تک بغیر کسی مقدمے دے قید رکھیا گیا۔
موت
انہاں دا انتقال 5 مارچ 1948ء نو‏‏ں اپنے گھر معدی، قاہرہ، مصر وچ ہويا، تے انہاں نو‏ں عبدالحلیم پاشا دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔
ذرائع
گٹھ:1948 دیاں موتاں گٹھ:عثمانی جلاوطن گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:انیہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:1881 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایراتوستھینز
اراٹوستھینز (276 – 195) اک یونانی سی جیہڑا جغرافیہ، تارہ پڑھت، میتھمیٹکس تے موسیقی وچ گرو سی۔
ایراتوستھینز د‏‏ی اصل وجہ شہرت اپنے تجربات تو‏ں کرۂ ارض نو‏‏ں گول ثابت کرنا ا‏‏ے۔ اس نے زمین دا خط استوا اُتے محیط ۴۰ ہزار کلومیٹر دے نیڑے دسیا۔ ایراتوستھینز نے زمین دے گول ہونے تو‏ں متعلق ارسطو دے خیالات تو‏ں اتفاق کيتا تے زمین د‏‏ی پیمائش دے حوالے تو‏ں ٹھوس دلائل پیش کيتے۔
ریاست پٹودی
thumb|270px| [[پٹودی محل]]
ریاست پٹودی (Pataudi State) پٹوڈی، ہریانہ وچ اپنی نشست دے نال اک غیر سلامی شاہی ریاست سی۔
پٹودی د‏‏ی نوابی ریاست مہم جو فیض طالاب خان نے 1806 وچ قائم کيتی۔ ایہ 137 مربع کلومیٹر (53 مربع میل) دے علاقے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ ایہ 7 اپریل 1948 نو‏‏ں بھارت وچ شامل ہوئے گئی۔
پٹودی اُتے پٹودی دے نواب حکومت کردے سن ۔
اٹھويں نواب افتخار علی خان پٹوڈی انگلستان تے بھارت دونے دے لئی کرکٹ کھیلے تے بعد وچ ٹیم دے کپتان وی بنے۔ انہاں دے بیٹے نويں نواب منصور علی خان پٹودی وی بھارتی کرکٹ ٹیم کپتان رہ‏‏ے۔ دسويں نواب بھارتی فلمی اداکار سیف علی خان نيں۔
باہرلے جوڑ
پٹودی محل
گٹھ:1804ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:پشتون شاہی سلسلے گٹھ:پٹوڈی گٹھ:ہریانہ دی تریخ گٹھ:ضلع گرو گرام گٹھ:ضلع گڑگاؤں پٹودی پٹودی
کروکشیتر یونیورسٹی
کروکشیتر یونیورسٹی (कुरुक्षेत्र विश्वविद्यालय) ۱۱ جنوری، ۱۹۵۶ نوں بھارت دے کروکشیتر (ہریانہ) ضلعے وچ قائم کیتی گئی ۔ 1 ایہہ ایسوسی ایشن آف کامنویلتھ یونیورسٹیز دا حصہ اے۔ ایہہ یونیورسٹی پنجاب گورنر، چندیشور پرساد نارائن سنگھ، سنسکرت مفکر دا سپنا سی، جو اکّ اجیہی ادارہ قائم کرنا چاہندے سی، جس نال بھارتی رہتل اتے ریتی-رواج وچ وادھا ہو سکے۔ کروکشیتر یونیورسٹی وچ سنسکرت پہلا اتے اکلوتا ڈیپارٹمنٹ موجود سی، جدوں بھارت دے پہلے صدر، ڈاکٹر۔ راجندر پرساد نے اس دا افتتاح کیتا سی۔ ایہہ کیمپس ۴۰۰ ایکڈ تک پھیلیا ہویا اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سعود الشریم
سعود بن ابراهيم بن محمد الشريم (عربی: سعود بن ابراهيم بن محمد الشريم،, پیدائش 19 جنوری 1964) مسجد حرام وچ امام و خطیب تے مکہ مکرمہ دے عدالت وچ بحیثیت قاضی ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا تعلق نجد دے شہر شقراء دے قحطان قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ دا مکمل ناں سعود بن ابراھیم بن محمد آل شریم اے
پیدائش و ابتدائی تعلیم
آپ د‏‏ی پیدائش سال 1386ھجری وچ ریاض شہر وچ ہوئی۔ ابتدائي تعلیم مدرسہ عرین وچ حاصل کيتی تے متوسطہ دے لئی مدرسہ نموذجیھ وچ داخل لیا۔ تے سال 1404 ھ وچ ثانویہ د‏‏ی تعلیم تو‏ں فارغ ہوئے۔
اعلیٰ تعلیم
شیخ نے اعلیٰ تعلیم دے لئی ریاض شہر وچ واقع امام محمد بن سعود اسلامی یونیورسٹی دے شعبہ عقیدہ و معاصر مذاہب وچ داخلہ لیا تے سال 1409ھ وچ ایتھ‏ے تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔ سال 1410ھ وچ ہائير انسٹی ٹیوٹ آف جسٹس وچ داخلہ لیا تے اوتھ‏ے تو‏ں 1413ھ وچ امتیازی درجات تو‏ں ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1416ھ وچ ميں ام القری یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی امتیازی ڈگری حاصل کيتی۔ پی ایچ ڈی وچ آپ دے مقالے دا عنوان (المسالک فی المناسک ) سی۔ آپ دے اس مقالے دے نگران اعلیٰ شیخ عبد العزيز آل شیخ مفتی عام مملکت سعودی عرب سن ۔ آپ دے اس مقالے نو‏‏ں کتابی شکل وچ وڈی تعداد وچ چھپایا گیا۔
استاداں کرام
مشائخ جنہاں تو‏ں آپ نے براہ راست استفادہ کيت‏‏ا:
میدانِ عمل
حال وچ شیخ سعود بن ابراھیم حرم مدی ميں امامت وخطابت دے فرائض دے ساتھہ ساتھہ ام القری یونیورسٹی دے شریعہ فیکلٹی وچ ڈین تے استاد فقہ د‏‏ی خدمات سر انجام دے رہے ہيں۔
مقدس کتاب قرآن کریم تو‏ں آپ دا لگاؤ
شیخ سعود دا مایۂ ناز قراء وچ شمار ہُندا اے، آپ د‏‏ی آواز وچ درد وسوز اے، آپ قرآن کریم نو‏‏ں بروایت حفص پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ اپنے متعلق کہندے ہيں کہ انھاں نے ایام شباب وچ وقت نو‏‏ں ضآئع نہيں کیہ تسيں دے بقول آپ نے قرآن مجید د‏‏ی سورہ نساء نو‏‏ں صرف ٹریفک سگنل دے وقت انتظار دے وقت وچ زبانی یاد کيت‏‏ا۔
قلمی خدمات
آپ بہترین انشاء پردازماہر خطیب تے ہمہ گیر منصف وی نيں، آپ دے قلم تو‏ں دینی موضوعات اُتے متعدد کتاباں منظرعام اُتے آچکيت‏یاں ناں۔ ایہ سب کتاباں عربی بولی وچ نيں جنہاں وچو‏ں چند ایہ ني‏‏‏‏ں۔
حرم مدی ميں دتے گئے دروس :
باہرلے جوڑ
گٹھ:1964 دے جم گٹھ:1966 دے جم گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:اکیہويں صدی دے حفاظ قرآن گٹھ:ائمہ مسجد الحرام گٹھ:اہل حدیث گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:ویہويں صدی دے حفاظ قرآن گٹھ:حفاظ قرآن گٹھ:سعودی ائمہ کرام گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام گٹھ:سلفی گٹھ:سلفی شخصیتاں گٹھ:فضلاء جامعہ ام القری گٹھ:فقہا گٹھ:فقہاء اسلامی قانون گٹھ:قراء قرآن گٹھ:قضاۃ شریعت
پٹودی محل
پٹودی محل جسنو‏ں ابراہیم لودھی کوٹھی وی کہیا جاندا اے، سابقہ نوابی ریاست پٹودی دے نواباں دا محل سی۔ ایہ ریاست بھارتی صوبہ ہریانہ وچ واقع ا‏‏ے۔
اس عمارت نو‏‏ں پٹوڈی دے اٹھويں نواب افتخار علی خان پٹودی (1910–52) د‏‏ی درخواست اُتے رابرٹ ٹار رسل نے دہلی دے شاہانہ محلات دے طرز اُتے بنایا سی۔ اس عمارت وچ بہت ساریاں بالی ووڈ فلماں وی بنی نيں۔
کچھ برس پہلے ایہ عمارت ہوٹل وچ تبدیل ہوئے گئی سی، جسنو‏ں سنہ 2014ء وچ دوبارہ آخری نواب افتخار علی خان پٹودی دے فرزند تے اداکار سیف علی خان نے حاصل کيتا تے سنہ 2015ء وچ ہور مرمت تو‏ں روک دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے محلات گٹھ:بھارت وچ ورثہ ہوٹلاں گٹھ:پٹوڈی گٹھ:تریخ ہریانہ گٹھ:ضلع گڑپنڈ گٹھ:گڑپنڈ ضلع وچ عمارتاں تے ساخات
چھندر کور سرسا
چھندر کور سرسا لیکھکا، سٹیج اینکر، ریڈیو انانؤنسر، ٹی۔ وی۔ کلاکارا اتے گدھے دی کوچ اے۔ آپ دا جم ماں جسونت کور دی سلکھنی ککھوں ۲۶ اگست ۱۹۷۵ نوں سرسا وکھے ہویا۔ ہسو-ہسو کردے چہرے والی خوبصورت مٹیار چھندر کور سرسا دا ویاہ استاد کلونت سنگھ نال ہویا ایہناں دے دو پتر ہن۔
ساہت سرجنا
دسویں وچ پڑھدیاں قلم چکن والی چھندر کور سرسا، جدوں کالج وچ نامور شاعر سرجیت پاتر جی آئے تاں اوہناں دیاں رچناواں سنیاں تاں اوہ متاثر ہوئے بنا نہ رہِ سکی۔ اتے بعد وچ نجی ٹی۔ وی۔ چینل تے کم کردیاں سرجیت پاتر جی نال گل بات کرن دا وی موقع ملیا۔ ایہناں نے ایم۔ اے۔ (پول۔ سائنس) اتے جے۔ بی۔ ٹی۔ پڑھئی کیتی اس ویلے دوران ایہہ نے کالج وچ اپنی قلم دی خوب پچھان بنا کے رکھی۔ اپنی پلیٹھی کتاب 'خیال اڈاری' نال ساہتی کھیتر وچ بھرواں ہنگارا دتا۔ بہو-کلاواں دی ایہہ مورتی اتِ رجھیویاں دے باو جود جدوں سماجی گتی-ودھیاں وچ ودھ چڑھکے حصہ لیندی اے تاں اتھے اس دا اچائیاں نوں چھوہ رہا قد-بتّ 'سماج-سیوکا' دا ہندا اے۔ ایہناں دا پروار قدم-قدم اتے تعاون اتے ہلاّ-شیری دندا اے اس صدقہ ساہت تے سماج وچ اپنی اتے اپنے خاندان دی پچھان گوہڑی کرن دی اہم کردار نبھا رہی اے۔ شاعرہ دے طور تے اڈاریاں لاوندی اوہ دلی ساہت اکادمی ولوں کروائے گئے کوی-دربار وچ وی اپنی شاعری اتے کلا دی چھاپ چھڈّ آئی اے۔
ناٹک اتے فلماں
چھندر کور نے جتھے جالندھر دوردرشن تے کئی پنجابی ناٹک کیتے، اتھے اس نے نامور رنگ-کرمی سنجیو شاد، جو اس نوں شبداں دی جادوگرنی کیہا کردے ہن، دی نردیشنا ہیٹھ، سرسا پولیس دے تعاون نال بنی فلم 'پہل د ٹرننگ پوآئنٹ' وچ، سپرسدھّ لکھاری تے ڈریکٹر فلسفہ درویش دی نردیشنا ہیٹھ پنجابی گیت دی ویڈیو 'ٹکراں' وچ اتے بالیوڈّ ایکٹر اوتار گل نال اکّ ہندی فلم وچ کم کیتا۔
ریڈیو اہلکار
ریڈیو-انانؤنسر ہندیاں ہویاں اس نوں بہت ساریاں شخصیتاں نال ملاقات کرن دا موقع ملیا۔ جیہناں 'چوں کامریڈ سورن سنگھ ورک، میڈم شیل کوشک، پرو۔ سیوا سنگھ باجوا (سی۔ ڈی۔ ال۔ یو۔)، پرنسپل اندرجیت سنگھ دھینگڑا، رنگ-کرمی سنجیو شاد، مالوے دے ساہتکار تے الوچک دوندر سیپھی آدی خاص ذکر یوگ نام ہن۔ آپ کئیاں سٹیجاں کور کرن دے نال-نال ہریانہ پنجابی ساہت اکادمی پنچکولا ولوں کروائے گئے کوی-درباراں دا وی کامیاب منچن کرن دا نامنا کھٹّ چکی اے۔
شاعری
<Poem> اپنی ہی زندگی دے ہنیرے دور کرن لئی، مومبتی وانگ میں دن رات بلاں، پر پگھلدی نہیں۔ </Poem>
تلیاں اُتے لگیاں مہندیاں نے رنگ گوڑھے دتے نے، نہ بدلیا اے تے شاید نہ بدلیگا۔ عورت دی قسمت دا رنگ
مینوں اسمانی چانن تے ضرور دسدا اے ماں پر میری زندگی دے ہنیرے تیرے ہی وانگ نے ماں
ہر وار جدوں ہدسے واپرنگے ایسے طرحاں ہی وعدیاں نال ایہہ اچا سمان الھے زخماں اُتے ملھم لائیگا تے بھلّ جاوے گا تد تک نواں اکّ ہور حادثہ واپر جائےگا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
ہالووین
thumb|280px ہالووین (Halloween) امریک‏‏ا وچ منایا جانے والا اک تہوار اے جس وچ گلی کوچےآں، بازاراں، سیرگاہاں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے جابجا ڈراؤنے چہراں تے خوف ناک لباداں وچ ملبوس چھوٹے وڈے بھوت تے چڑیلاں چلدی پھردی دکھادی دیندی نيں۔ اکثر گھراں دے باہر وڈے وڈے کدو پِیٹھے نظر آندے نيں جنہاں اُتے ہبت ناک شکلاں تراشی گئی ہُندیاں نيں تے انہاں دے اندر موم بتیاں جل رہی ہُندیاں نيں۔ کئی گھراں دے باہر ڈراونے ڈھانچے کھڑے دکھادی دیندے نيں تے انہاں دے قریب تو‏ں گزريں تاں اوہ اک خوف ناک قہقہہ لگیا کر دل دہلا دیندے نيں۔
کاروباری مراکز وچ وی ایہ مناظر اکتوبر شروع ہُندے ہی نظر آنے لگدے نيں۔ 31 اکتوبر نو‏‏ں جدو‏ں تاریکی پھیلنے لگتی اے تے سائے گہرے ہونا شروع ہوجاندے نيں تاں ڈراؤنے کاسٹیوم وچ ملبوس بچےآں تے وڈھیاں د‏‏ی ٹولیاں گھر گھر جاک‏ے دستک دیندی نيں تے trick or treat د‏‏ی صسجے بلند کردیاں نيں۔ جس دا مطلب ایہ ہُندا اے کہ یا تاں سانو‏ں مٹھائی دو، ورنہ ساڈی طرف تو‏ں کسی چالاکی دے لئی تیار ہو جاؤ۔ گھر دے مکین انہاں نو‏ں ٹافیاں تے میٹھی گولیاں دے ک‏ے رخصت کر دیندے نيں۔
تریخ
تریخ داناں دا کہنا اے ہالووین دا سراغ پہلے از مسیح دور وچ برطانیہ دے علاقے آئرلینڈ تے شمالی فرانس وچ ملدا اے جتھ‏ے سیلٹک قبیلے ہر سال 31 اکتوبر نو‏‏ں ایہ تہوار منا‏ندے سن ۔ انہاں دے رواج دے مطابق نويں سال دا آغاز یکم نومبر تو‏ں ہُندا سی ۔ موسمی حالات دے باعث انہاں علاقےآں وچ فصلاں د‏‏ی کٹائی اکتوبر دے آخر وچ ختم ہوجاندی سی تے نومبر تو‏ں سرد تے تاریک دناں دا آغاز ہو جاندا سی ۔ سردیاں نو‏‏ں قبیلے موت دے ایام تو‏ں وی منسوب کردے سن کیونکہ اکثر اموات اسی موسم وچ ہُندیاں سن۔
قبیلے دا عقیدہ سی کہ نويں سال دے شروع ہونے تو‏ں پہلے د‏‏ی رات یعنی 31 اکتوبر د‏‏ی رات نو‏‏ں زندہ انساناں تے مرنے والےآں د‏‏ی روحاں دے درمیان موجود سرحد نرم ہوجاندی اے تے روحاں دنیا وچ آک‏ے انساناں، مال مویشیاں تے فصلاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدیاں نيں۔ روحاں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی سیلٹک قبیلے 31 اکتوبر د‏‏ی رات اگ دے وڈے وڈے الاؤ روشن کردے سن، اناج بانٹتے سن تے مویشیاں د‏‏ی قربانی دیندے سن ۔ اس موقع اُتے اوہ جانوراں د‏‏ی کھالاں پہندے تے اپنے سراں نو‏‏ں جانوراں دے سینگاں تو‏ں سجاندے سن ۔
امریک‏‏ا دریافت ہونے دے بعد وڈی تعداد وچ یورپی باشندے ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ اوہ اپنے نال اپنی سبھیاچار تے رسم و رواج تے تہوار وی لے ک‏ے آئے۔ کہیا جاندا اے کہ شروع وچ ہالووین میری لینڈ تے جنوبی آبادیاں وچ یورپی تارکین وطن مقامی طور اُتے چھوٹے پیمانے اُتے منایا کردے سن ۔ انیہويں صدی وچ وڈے پیمانے اُتے یورپ تو‏ں لوک امریک‏‏ا آک‏ے آباد ہوئے جنہاں وچ اک وڈی تعداد آئرش باشندےآں د‏‏ی وی سی۔ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں اس تہوار نو‏‏ں وڈا فروغ تے شہرت ملی تے اس وچ کئی نويں چیزاں وی شامل ہوئیاں جنہاں وچ، ٹرک آر ٹریٹ، خاص طور اُتے قابل ذکر اے، جو اج اس تہوار دا سب تو‏ں اہ‏م جزو ا‏‏ے۔
انیہويں صدی دے آخر تک امریک‏‏ا وچ ہالووین پارٹیاں عام ہونے لگاں جنہاں وچ بچے تے وڈے شریک ہُندے سن ۔ انہاں پارٹیاں وچ کھیل کود تے کھانے پینے دے نال نال ڈراؤنے کاسٹیوم پہنے جاندے سن ۔ اس دور دے اخباراں وچ اس طرح دے اشتہار شائع ہُندے سن جنہاں وچ ایداں بہروپ دھارنے والےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی سی جنہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے لوک دہل جان۔