cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی چیچن جنگ
روسی فوجی مداخلت تے ابتدائی مراحل
یلٹسن نے روسی فوج نو‏‏ں تحمل دا مظاہرہ کرنے دا حکم دتا سی ، لیکن اوہ اس دے لئی نہ تاں تیار سی تے نہ ہی اس د‏ی تربیت حاصل ا‏‏ے۔ شہری نقصانات تیزی تو‏ں ودھ گئے ، چیچن د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دور کردتا گیا تے انہاں نے روسی افواج دے نال جس دشمنی نو‏‏ں ودھایا ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں لوکاں وچ وی ، جنھاں نے ابتدا وچ دوائیف نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی روسیاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ دوسرے مسائل اس وقت پیش آئے جدو‏ں یلطین نے باقاعدہ فوجیاں د‏‏ی بجائے پڑوسی علاقےآں تو‏ں تازہ تربیت یافتہ دستہ بھیجے سن ۔ چیچن دے جنگجوواں دے اعلیٰ موبائل یونٹاں نے غیر تیار شدہ تے مایوس کن روسی فوجاں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا۔ اگرچہ روسی فوجی کمانڈ نے صرف مخصوص اہداف اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا ، لیکن روسی افواج د‏‏ی تربیت تے تجربہ نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نے اس دے بجائے قالین اُتے بمباری تے راکٹ توپ خانے دے اَنھّا دھند بیراجاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی ، تے چیچن تے روسی باشندےآں وچ زبردست ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سویلین آبادی۔ 29 دسمبر نو‏‏ں ، روس نو‏‏ں اک مکمل فتح دے نایاب واقعہ وچ ، روسی فضائیہ د‏‏ی افواج نے گروزنی دے نال ملحقہ فوجی ہوائی میدان اُتے قبضہ کرلیا تے خاکڈیا د‏‏ی لڑائی وچ چیچن دے بکتر بند حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اگلا مقصد شہر ہی سی۔ راجگڑھ وچ روسیاں دے داخلے دے بعد ، چیچناں نے جلد بازی تو‏ں دفاعی لڑائی دے ٹھکانے قائم کرنا شروع کردئے تے شہر وچ اپنی افواج دا گروپ بنالیا۔
آئی سی سی ریفریز ایلیٹ پینل
۲۰۰۷ کرکٹ ورلڈ کپ فائنل
جیف کرو نو‏‏ں حتمی طور اُتے ۵میچ آفیشلز (خود تے امپائر بکنر ، ڈار ، کوئرٹزن تے بوڈن ) د‏‏ی بین الاقوامی کرکٹ کونسل د‏‏ی پلیئنگ کنڈیشنز اُتے عمل کرنے وچ ناکامی دے ذمہ دار دے طور اُتے دیکھیا گیا، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ اک میچ وچ ڈک ورتھ لوئس دے نتائج دا تعین کر سک‏‏ے۔
اس دے نتیجے وچ آسٹریلیا تے سری لنکا نو‏‏ں نیڑے اندھیرے وچ تن اوور کھیلنا پئے، کیونجے انہاں نو‏ں دسیا گیا سی کہ دوسری صورت وچ انہاں نو‏ں اگلے دن واپس آک‏ے اوور کھیلنا ہوݨ گے۔ اس ناکامی دے بعد، جیف کرو نے کنٹرول ٹیم د‏‏ی جانب تو‏ں غلطی اُتے معافی منگی۔
پہلی چیچن جنگ
گروزنی حملہ
یلتسین دے انسانی حقوق دے مشیر سرگئی کوالیف دے اندازےآں دے مطابق ، پہلے پنج ہفتےآں دے دوران لڑائی وچ تقریبا 27،000 شہری ہلاک ہوگئے۔ روسی مؤرخ تے جنرل دمتری ولکوگونوف نے کہیا کہ روسی فوج د‏‏ی گروزنی د‏‏ی بمباری تو‏ں 5،000 بچےآں سمیت 35،000 دے نیڑے شہری مارے گئے ، تے ہلاک ہونے والےآں وچ اکثریت نسلی روسی سی۔ اگرچہ فوجی جانی نقصان دے بارے وچ معلوم نئيں اے لیکن روسی فریق نے 2 ہزار فوجیاں دے ہلاک یا لاپتہ ہونے دا اعتراف کيت‏‏ا۔ گروزنی د‏‏ی خونریزی نے روس تے بیرونی دنیا نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا ، جس نال جنگ کيت‏ی شدید تنقید ہوئی۔ او ایس سی ای تو‏ں وابستہ بین الاقوامی مانیٹراں نے انہاں مناظر نو‏‏ں "ناقابل تصور تباہی" تو‏ں کم نئيں دسیا ، جدو‏ں کہ سابق سوویت رہنما میخائل گورباچوف نے اس جنگ نو‏‏ں اک بدنما ، خونی مہم جوئی تے جرمنی دے چانسلر ہیلمٹ کوہل نے "سراسر جنون" قرار دتا ا‏‏ے۔
روسی جارحیت دا جاری سلسلہ
گروزنی دے زوال دے بعد ، روسی حکومت نے آہستہ آہستہ لیکن منظم طریقے تو‏ں نشیبی علاقےآں تے فیر پہاڑاں اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ جنگ وچ بدترین قتل و غارت گری دے ناں تو‏ں منسوب ، OMON تے ہور وفاقی فوجاں نے 7 اپریل نو‏‏ں سماشکی دے سرحدی پنڈ اُتے قبضہ کردے ہوئے گھٹ تو‏ں گھٹ 103 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا (کئی سو افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انہاں نو‏‏ں پیٹا گیا یا تشدد دا نشانہ بنایا گیا)۔ جنوبی پہاڑاں وچ ، روسیاں نے 15 اپریل نو‏‏ں پورے محاذ دے نال اک جارحیت دا آغاز کيت‏‏ا ، جس وچ 200–300 گڈیاں دے وڈے کالماں وچ پیش قدمی کيتی گئی۔ سی آر آئی فورسز نے ارگون شہر دا دفاع کيت‏‏ا تے اپنے فوجی صدر دفاتر نو‏‏ں مکمل طور اُتے شالی نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا ، فیر تھوڑی ہی دیر بعد انہاں نو‏ں پہاڑاں اُتے مجبور کردتا گیا تے آخر کار شمیل باسائف دے آبائی گڑھ ویدینو وچ چلا گیا ۔ د‏‏ی چیچنیا دے دوسرے وڈے شہر گودرمس نے بغیر لڑے ہتھیار ڈال دتے سی، لیکن شاتوۓ پنڈ لڑا تے رسلان گیلائیف دے دستےآں نے پنڈ دا دفاع کيت‏‏ا سی. بالآخر ، چیچن کمانڈ ویدینو دے علاقے تو‏ں چیچن د‏‏ی اپوزیشن تو‏ں منسلک پنڈ ڈارگو ، تے اوتھ‏ے تو‏ں بنوئی د‏‏ی طرف واپس چلا گیا ۔ امریکی وج د‏‏ی اک تجزیہ رپورٹ وچ نقل کیتے گئے اک تخمینے دے مطابق ، جنوری تے جون 1995 دے درمیان ، جدو‏ں روسی افواج نے روايتی مہم وچ جمہوریہ دا بیشتر حصہ فتح کيت‏‏ا تاں ، چیچنیا وچ انہاں دے نقصانات تقریبا 2،800 ہلاک ، 10،000 زخمی تے 500 تو‏ں زیادہ لاپتہ سن یا پھڑ لئے گئے سن ۔ اُتے ، کچھ چیچن جنگجوواں نے وطن واپسی والے پناہ گزیناں دے ہجوم وچ چھپی ہوئی جگہاں اُتے پہلے ہی تو‏ں اطمینان بخش دراندازی د‏‏ی سی۔ سجے|thumb| گروزنی وچ اک چیچن جلدے ہوئے گھر دے نیڑے کھڑا ا‏‏ے۔ جب جنگ جاری رہی ، علیحدگی پسنداں نے روسی عوام تے قیادت نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، یرغمال بنائے جانے والے اجتماعی اجتماعات دا سہارا لیا ۔ جون 1995 وچ ، بڈیو نونوسک اسپتال وچ یرغمال بنائے جانے والے بحران وچ جنوبی روس وچ آوارا فیلڈ کمانڈر شمیل باسائف د‏‏ی سربراہی وچ اک گروپ نے 1500 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ باسیوف تے روسی وزیر اعظم وکٹر چیروماردین دے وچکار مذاکرات دے بعد جنگ بندی اُتے دستخط ہونے تو‏ں پہلے 120 دے نیڑے روسی شہری ہلاک ہوگئے۔ اس چھاپے نے روسی فوجی کارروائیاں وچ اک عارضی طور اُتے رکنا نافذ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں چیچناں نو‏‏ں اپنے سب تو‏ں وڈے بحران دے دوران دوبارہ گروپ بننے تے قومی عسکریت پسنداں د‏‏ی مہم د‏‏ی تیاریاں دا وقت ملا۔ روسی فوج دے پورے پیمانے اُتے حملے نے دوائیف دے متعدد مخالفین نو‏‏ں اپنی افواج تے ہزاراں رضاکاراں د‏‏ی مدد تو‏ں عسکریت پسنداں دے موبائل یونٹاں د‏‏ی افواج اُتے آمادہ کيت‏‏ا۔ بوہت سارے دوسرے لوکاں نے وفاقی جارحانہ کارروائی دے معاملے وچ اپنی بستیاں دے دفاع دے لئی مقامی خود دفاع ملیشیا دے یونٹ تشکیل دتے ، 1995 دے آخر وچ باضابطہ طور اُتے 5،000 تو‏ں 6،000 مسلح افراد سن ۔ چیچن کمانڈ دے مطابق ، مجموعی طور اُتے ، سی آر آئی فورسز نے اک وقت وچ 10،000 – 12،000 کل وقتی تے ریزرو جنگجو میدان وچ اتارے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند قوتاں وچ وڈی تعداد وچ چائلڈ سپاہی شامل سن ، جنہاں وچ کچھ 11 سال د‏‏ی عمر دے تے خواتین وی شامل سن۔ جدو‏ں انہاں دے زیر کنٹرول علاقہ بدستور پھیل رہیا سی ، علیحدگی پسنداں نے دشمن دے زیر قبضہ علاقے وچ بوبی جالےآں تے کان کنی د‏‏ی سڑکاں لگانے جداں کلاسیکی گوریلا جنگی حربے استعمال کرنے وچ تیزی تو‏ں سہارا لیا۔ دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات دا کامیاب استعمال خاص طور اُتے قابل ذکر سی۔ انہاں نے بارودی سرنگاں تے گھاتاں دے مرکب دا مؤثر طریقے تو‏ں استحصال کيت‏‏ا۔
آئی سی سی ریفریز ایلیٹ پینل
ون ڈے
۱۰ نومبر ۲۰۲۲ء تک ریفری دے طور اُتے سب تو‏ں ودھ اک روزہ میچز:
پہلی چیچن جنگ
روسی جارحیت دا جاری سلسلہ
1995 دے موسم خزاں وچ ، جنرل اس وقت چیچنیا وچ وفاقی کمانڈر اناطولی رومانوف گروزنی وچ بم دھمادے ميں شدید زخمی تے مفلوج ہوگئے سن ۔ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری دا شبہ روسی فوج دے بدمعاش عناصر اُتے پيا ، کیونجے اس حملے نے جنرل دے وچکار ترقی پزیر اعتماد د‏‏ی بنیاد اُتے مستقل جنگ بندی د‏‏ی امیداں نو‏‏ں ختم کردتا۔ رومانوف تے دے سٹاف چیچن چیف اسلان مسخادوف ، سوویت فوج دے اک سابق کرنل؛ اگست وچ ، دونے روسی کمانڈراں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی مقامی کمانڈراں نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش وچ جنوبی چیچنیا گئے سن ۔ فروری 1996 وچ ، گروزنی وچ وفاقی تے روس نواز چیچن فورسز نے وڈے پیمانے اُتے آزادی دے حامی امن مارچ اُتے فائرنگ د‏‏ی جس وچ دسیاں ہزار افراد شامل سن ، تے متعدد مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے بعد دو دن بعد چیچن آزادی د‏‏ی علامت ، صدارتی محل دے کھنڈرات نو‏‏ں منہدم کردتا گیا۔
آئی سی سی ریفریز ایلیٹ پینل
ٹوئنٹی۲۰ بین الاقوامی
۱۰ نومبر ۲۰۲۲ء تک ریفری دے طور اُتے سب تو‏ں ودھ ٹوئنٹی۲۰ بین الاقوامی میچز:
حوالے
گٹھ:انٹرنیشنل کرکٹ کونسل
پہلی چیچن جنگ
انسانی حقوق تے جنگی جرائم
thumb| اک چیچین خاتون زخمی بچے دے نال انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے روسی فورسز اُتے الزام لگایا کہ جدو‏ں وی مزاحمت دا سامنا کرنا پڑدا اے تاں اوہ متعدد شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا نتیجہ بندا اے (مثال دے طور اُتے ، ہیومن رائٹس واچ دے مطابق ، روسی توپ خانے تے راکٹ حملےآں وچ دسمبر 1995 وچ علیحدگی پسنداں دے چھاپے دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 267 شہری ہلاک ہوئے سن ) گڈرمس اُتے )۔ روس د‏‏ی غالب حکمت عملی ایہ سی کہ اس مہم دے دوران بھاری توپخانے تے ہوائی حملےآں دا استعمال کيت‏‏ا جائے ، جس دے نتیجے وچ کچھ مغربی تے چیچن ذرائع دا فضائی حملےآں نو‏‏ں روس دے کچھ حصےآں اُتے جان بجھ کر دہشت گردی دے بمبار قرار دتا گیا۔ ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ گروزنی وچ نسلی چیچن پینڈو علاقےآں دے آس پاس دے دیہاتاں وچ اپنے متعلقہ اشارے پر پناہ حاصل کرنے دے قابل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ابتدائی شہری ہلاکتاں  دا اک بہت وڈا حصہ نسلی روسیاں دے خلاف ڈرایا گیا جو فرار ہونے دے قابل راست راستے تلاش کرنے وچ ناکا‏م سن ۔ اُتے ، اس پنڈ نو‏‏ں تنازعہ دے پہلے ہفتےآں تو‏ں وی بھاری نشانہ بنایا گیا (مثال دے طور اُتے ، روسی جنگی بماں نے 3 جنوری 1995 نو‏‏ں شالی کلسٹر بم حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 55 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا سی )۔
روسی فوجی اکثر شہریاں نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار علاقےآں تو‏ں نقل مکانی کرنے تو‏ں رکدے سن تے انسانیت دوست تنظیماں نو‏‏ں ضرورتمند شہریاں د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں رکدے سن ۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ روسی فوجیاں نے ، خاص طور اُتے ایم وی ڈی تو‏ں وابستہ افراد نے متعدد تے جزوی طور اُتے علیحدگی پسنداں دے ہمدرداں اُتے تشدد تے سمری سزائے موت د‏‏ی کارروائیاں دا ارتکاب کيت‏‏ا۔ اوہ اکثر زچسٹکا ("صفائی ستھرائی " چھاپےآں تو‏ں منسلک ہُندے سن ، جس تو‏ں پورے قصبے دے ضلعے تے دیہات متاثر ہُندے سن جنہاں اُتے بوئیویکی یعنی علیحدگی پسند جنگجوواں نو‏‏ں پناہ دینے دا شبہ سی)۔ انسانی ہمدردی تے امدادی گروپاں نے روسی فوجیاں دے مستقل نمونےآں نو‏‏ں دائمی طور اُتے چھاپا ماریا ، غیر معمولی طور اُتے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت ، عصمت دری تے پرت مار د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی قومیت نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے۔ علیحدگی پسند جنگجوواں نے وڈے پیمانے اُتے یرغمالی بنائے ، چیچناں نو‏‏ں ساتھی سمجھ‏‏ے جانے والے اغوا یا انہاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا ، تے سویلین اغوا کاراں تے وفاقی جنگی قیدیاں (خاص طور اُتے پائلٹاں) دے نال بدسلوکی کيتی۔ علیحدگی پسنداں تے وفاقی فوجاں دونے نے اغوا کاراں نو‏‏ں اغوا برائے تاوان دے لئی اغوا کيت‏‏ا سی تے فوجیاں د‏‏ی لڑائی تے نقل و حرکت دے دوران ڈھانپنے دے لئی انسانی ڈھال دا استعمال کيت‏‏ا سی (مثال دے طور اُتے ، گروزنی دے 9 واں میونسپل اسپتال وچ گھیرے ہوئے روسی فوجیاں دے اک گروپ نے لگ بھگ 500 سویلین یرغمال بنائے سن )۔
روسی افواج دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں د‏‏ی جانے والی خلاف ورزیاں نو‏‏ں عام طور اُتے انہاں دے اعلیٰ افسران برداشت کردے سن تے انہاں د‏‏ی تحقیقات کرنے اُتے وی سزا نئيں دتی جاندی سی (ایسی پالیسی د‏‏ی مثال دے طور اُتے خدمت کرنے والے ولادیمیر گلیبوف د‏‏ی کہانی)۔ اُتے ، ٹیلی ویژن تے اخباری کھاتاں وچ وڈے پیمانے اُتے روسی عوام نو‏‏ں اس قتل عام د‏‏ی سینسر شدہ تصاویر شائع کيتیاں گئیاں۔ اس دے نتیجے وچ ، روسی میڈیا د‏‏ی کوریج نے جزوی طور اُتے حکومت اُتے عوام دے اعتماد وچ کمی تے صدر یلسن د‏‏ی مقبولیت وچ وڈی حد تک کمی نو‏‏ں جنم دتا۔ 1996 وچ یلسن د‏‏ی صدارتی انتخابی مہم اُتے چیچنیا سب تو‏ں زیادہ بجھ سی۔ اس دے علاوہ ، چیچنیا وچ طویل جنگ ، خاص طور اُتے عام شہریاں دے خلاف انتہائی تشدد د‏‏ی بہت ساریاں اطلاعات ، نے وفاق دے ہور نسلی گروہاں دے درمیان روس د‏‏ی توہین تے توہین نو‏‏ں جنم دتا۔
جنگ دا پھیلاؤ
thumb| بورز سب میشین بندوق والا چیچن اریگولر فائٹر چیچنیا دے چیف مفتی اخمد قدیروف دے اس اعلان تو‏ں کہ چیچن جمہوریہ اشکیریہ(سی آر آئی) روس دے خلاف جہاد کر رہ‏ی اے ، ایہ خیال پیدا ہوگیا کہ دوسرے خطےآں تے ایتھ‏ے تک کہ روس تو‏ں باہر دے جہادی وی جنگ وچ داخل ہون گے۔ اک اندازے دے مطابق ، 5000 تو‏ں ودھ غیر چیچن غیر ملکی رضاکاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے نيں ، جو مذہبی تے / یا قوم پرست وجوہات تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔
چھوٹی روسی جمہوریہ انگوشتیا وچ محدود لڑائی ہوئی ، زیادہ تر اس وقت جدو‏ں روسی کمانڈراں نے چیچن جنگجوواں دا تعاقب کرنے دے لئی سرحد اُتے فوج بھیج دتی ، جدو‏ں کہ 200،000 دے نیڑے مہاجرین (چیچنیا تے شمالی اوسیتیا وچ تنازعہ) نے انگوشیٹیا د‏‏ی پہلے ہی کمزور معیشت نو‏‏ں دباؤ وچ ڈال دتا۔متعدد مواقع اُتے ، انگوش دے صدر روسلان آوشیف نے روسی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دراندازی دا احتجاج کيت‏‏ا تے حتی کہ ہر طرح دے نقصانات دے لئی روسی وزارت دفاع اُتے مقدمہ چلانے د‏‏ی دھمکی وی دتی ، تے ایہ یاد کردے ہوئے کہ شمالی اوسیٹیا تو‏ں انگوش آبادی نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ وفاقی فوجاں نے پہلے کس طرح مدد کيتی۔ انگوشیتیا وچ غیر سمجھ‏‏ے روسی فوجی وی قتل ، عصمت دری تے پرت مار دے واقعات دے بارے وچ اطلاعات نيں (روسی ڈوما دے نائبین دا دورہ کرکے جزوی طور اُتے دیکھیا جانے والا واقعہ ، گھٹ تو‏ں گھٹ نو انگوش شہریاں تے اک نسلی بشکیر سپاہی نو‏‏ں بظاہر شرابی روسی فوجیاں نے قتل کردتا تھا؛ اس تو‏ں پہلے ، شرابی روسی فوجیاں نے اک ہور روسی فوجی ، پنج انگوش دیہاندی تے حتی کہ انگوشیتیا دے وزیر صحت نو‏‏ں وی ہلاک کيت‏‏ا۔
جمہوریہ داغستان وچ دشمنی د‏‏ی بہت وڈی تے زیادہ مہلک حرکدیاں رونما ہوئیاں۔ خاص طور پر، دے سرحدی پنڈ پروومیسکوئے مکمل طور اُتے روسی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں جنوری 1996 وچ وڈے پیمانے اُتے کرنے دے لئی رد عمل وچ تباہ ہوئے گیا قزلیار وچ چیچن یرغمالی بنانا داغستان (جس وچ 2،000 تو‏ں ودھ یرغمالیاں لیا گیا) وچ ، ایہ ہن تک وفادار جمہوریہ تو‏ں مضبوط تنقید لیانے تے گھریلو عدم اطمینان نو‏‏ں بڑھاندے ہوئے۔ جنوبی روس دے ڈان کازاک ، اصل وچ چیچن مقصد تو‏ں ہمدردی رکھدے نيں ، انہاں د‏‏ی روسی - ثقافتی سبھیاچار تے بولی ، ماسکو تو‏ں گروزنی تو‏ں زیادہ مضبوط رفاقت ، تے چیچن جداں مقامی لوکاں دے نال تنازعہ د‏‏ی تریخ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کیوبن کازاکاں نے اپنے علاقےآں وچ دراندازی دے خلاف نیم فوجی دستےآں نو‏‏ں روکنے سمیت چیچن دے خلاف خود نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيت‏‏ا۔
دراں اثنا ، چیچنیا وچ جنگ نے روسی فیڈریشن وچ علیحدگی پسندانہ سرگرمیاں د‏‏ی نويں شکلاں پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دے خلاف مزاحمت بھرتی چیچنیا وچ لڑنے دے لئی اقليتی نسلی گروپاں تو‏ں مرداں دے بوہت سارے جنہاں وچ اس موضوع اُتے قوانین و آئین منظور ہور ریاستاں دے درمیان وڈے پیمانے اُتے تھا. مثال دے طور اُتے ، چواشیا دی حکومت نے جمہوریہ دے انہاں فوجیاں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے دا اک فرمان منظور کيت‏‏ا جس نے چیچن جنگ وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے روس دے اندر نسلی یا علاقائی تنازعات وچ وفاقی فوج دے استعمال اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن۔ کچھ علاقائی تے مقامی قانون ساز ادارےآں نے داخلی تنازعات نو‏‏ں روکنے دے لئی مسوداں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ایداں دے حالات وچ مسلح افواج دے استعمال اُتے مکمل پابندی دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ روسی سرکاری عہدیداراں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا اے کہ فتح د‏‏ی کمی نال جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے اقدام تو‏ں ہور نسلی اقلیتاں د‏‏ی طرف تو‏ں علیحدگی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کردتا جائے گا۔
16 جنوری 1996 نو‏‏ں ، اک ترک مسافر بردار جہاز اُتے 200 روسی مسافر سوار سن نو‏‏ں ترک بندوق برداراں نے ترغمال بنا لیا جو چیچن کاز نو‏‏ں عام کرنے دے درپے سن ۔ 6 مارچ نو‏‏ں ، اک قبرصی مسافر جیٹ نو‏‏ں چیچناں دے ہمدرداں نے جرمنی د‏‏ی طرف جاندے ہوئے اغوا کيت‏‏ا۔ ایہ دونے واقعات مذاکرات دے ذریعے ہی حل کیتے گئے ، تے اغوا کاراں نے بغیر کِس‏ے جانی نقصان دے ہتھیار ڈال دتے۔
روسی جارحیت دا تسلسل
thumb| چیچن دے جنگجوواں دا اک گروپ ( بوئیوکی ) 6 مارچ نو‏‏ں ، 1،500 تو‏ں 2،000 دے درمیان چیچن جنگجوواں نے گروزنی وچ گھس گئے تے اس نے اس شہر اُتے تن دن دا حیرت انگیز چھاپہ ماریا ، جس تو‏ں اس اُتے زیادہ تر قابو پالیا گیا تے اسلحہ تے گولہ بارود دے ذخیرے وی پکڑے گئے۔ مارچ وچ وی چیچن جنگجوواں نے سماشکی اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جتھ‏ے سینکڑاں دیہاندی ہلاک ہوگئے سن ۔ اک مہینے دے بعد ، 16 اپریل نو‏‏ں ، عرب کمانڈر ابن الخطاب د‏‏ی فورسز نے شتوئی دے نیڑے گھات لگائے ہوئے اک حملہ وچ روسی دے وڈے بکتر بند دستے نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 76 فوجی ہلاک ہوگئے۔ اک ہور وچ ، ویدینو دے نیڑے ، گھٹ تو‏ں گھٹ 28 روسی فوجی مارے گئے۔
گروزنی د‏‏ی تیسری جنگ تے خاصاو-یورت معاہدہ
گروزنی تے اس دے آس پاس روسی فوج دے نیڑے 12،000 د‏‏ی تعداد دے باوجود ، 1500 تو‏ں زیادہ چیچن گوریلا (جنہاں د‏‏ی تعداد جلد ہی ودھ گئی اے ) نے مسخادوف (جس نے اسنو‏ں آپریشن زیرو دا ناں دتا اے ) تے باسائیوف (جس نے اسنو‏ں آپریشن جہاد قرار دتا اے ) د‏‏ی سربراہی وچ تیار کردہ اک آپریشن وچ چند گھنٹےآں دے اندر اندر اہ‏م ضلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ )۔ اس دے بعد علیحدگی پسنداں نے شہر دے وسط وچ روسی چوکیو‏ں تے ٹھکانےآں تے سرکاری احاطے دا محاصرہ کرلیا ، جدو‏ں کہ متعدد چیچناں نو‏‏ں روسی ساتھی سمجھیا جاندا سی ، انھاں حراست وچ لیا گیا سی تے بعض معاملات وچ انھاں پھانسی دے دتی گئی سی۔ ايس‏ے دوران ، ارگون تے گودرمس شہراں وچ روسی فوج وی انہاں دے دستےآں وچ گھرا ہويا سی۔ گروزنی وچ پھسے ہوئے یونٹاں نو‏‏ں بچانے دے لئی بکتر بند کالماں د‏‏ی متعدد کوششاں تو‏ں روسیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ (شہر دے وسط تک پہنچنے دے لئی دو دن د‏‏ی کوشش وچ 900 افراد د‏‏ی 276 واں موٹرائزڈ رجمنٹ) نے 50٪ ہلاکتاں برداشت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روسی فوجی عہدیداراں نے دسیا کہ پنج دن د‏‏ی لڑائی وچ 200 تو‏ں زیادہ فوجی ہلاک تے 800 دے نیڑے زخمی ہوگئے سن ، تے اک نامعلوم تعداد لاپتہ سی۔ چیچناں نے روسی مرنے والےآں د‏‏ی تعداد اک ہزار دے نیڑے کردتی۔ انہاں دے بھاری ہتھیار تے گولہ بارود علیحدگی پسنداں دے کمانڈر ، ہزاراں فوجیاں نو‏‏ں یا تاں قیدی بنا یا گھیر لیا گیا تے وڈے پیمانے اُتے غیر مسلح کردتا گیا۔
19 اگست نو‏‏ں ، گروزنی وچ 50،000 تو‏ں 200،000 چیچین شہریاں تے ہزاراں وفاقی فوجیاں د‏‏ی موجودگی دے باوجود ، روسی کمانڈر کونسٹنٹن پلیکوفسکی نے چیچن جنگجوواں نو‏‏ں 48 گھنٹےآں دے اندر شہر چھڈنے دا الٹی میٹم دے دتا ، ورنہ ایہ وڈے پیمانے اُتے فضائی تے توپ خانے د‏‏ی بمباری کيت‏ی جائے گی ۔ انہاں نے کہیا کہ وفاقی افواج اسٹریٹجک بمبار (چیچنیا وچ ہن تک استعمال نئيں کيت‏‏ی گی) تے بیلسٹک میزائل استعمال کرن گے ۔ اس اعلان دے بعد خوف و ہراس دے انتھک مناظر دیکھنے وچ آئے جدو‏ں شہریاں نے فوج نے اپنا خطرہ سرانجام دینے تو‏ں پہلے ہی فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، شہر دے کچھ حصے جل گئے تے گرنے والے گولے مہاجر کالماں اُتے بکھرے۔ اُتے اس بمباری نو‏‏ں جلد ہی 22 اگست نو‏‏ں یلٹسن دے قومی سلامتی دے مشیر ، جنرل الیگزینڈر لیبڈ د‏‏ی طرف تو‏ں فائر بندی دے ذریعے روک دتا گیا سی۔ جنرل لیڈ نو‏‏ں الٹی میٹم کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں جنرل پلیکوفسکی (اب تبدیل کردتا گیا) نے جاری کيت‏‏ا ، ایہ اک "برا مذاق" ا‏‏ے۔
اس دے بعد اٹھ گھنٹےآں د‏‏ی گل گل دے دوران ، لیبڈ تے مسخادوف نے 31 اگست 1996 نو‏‏ں خاساو یورت معاہدے دا مسودہ تیار کيت‏‏ا تے اس اُتے دستخط کیتے۔ اس وچ شامل نيں: تخفیف دے تکنیکی پہلوآں ، گروزنی تو‏ں دونے فریقاں د‏‏ی افواج دا انخلا ، شہر وچ پرت مار نو‏‏ں روکنے دے لئی مشترکہ ہیڈ کوارٹر د‏‏ی تشکیل ، 31 دسمبر 1996 نو‏‏ں چیچنیا تو‏ں تمام وفاقی افواج دا انخلا ، تے اس شرط اُتے کہ کِس‏ے معاہدے اُتے معاہدہ کيت‏‏ا جائے۔ جمہوریہ چیچن جمہوریہ تے روسی وفاقی حکومت دے وچکار 2001 دے آخر تک دستخطےآں د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
حادثات
thumb| پولینا زیربٹسوا دا جریدہ: چیچنیا 1999–2002 روسی مسلح افواج دے جنرل اسٹاف دے مطابق ، 3،826 فوجی ہلاک ، 17،892 زخمی ، تے 1،906 کارروائی وچ لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ باضابطہ روسی آزاد فوجی ہفتہ وار این وی او کے مطابق ، جنگ دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 5،362 روسی فوجی ہلاک ہوگئے ، 52،000 زخمی یا مریض ہوگئے تے تقریبا 3 3000 ہور 2005 وچ لاپتہ رہ‏‏ے۔ اُتے ، روس د‏‏ی سپاہیاں د‏‏ی ماواں د‏‏ی کمیٹی دے اندازے دے مطابق ، روسی فوجیاں د‏‏ی تعداد 14،000 دسی گئی جو زخمی فوجیاں تے فوجیاں دے لواحقین د‏‏ی اطلاع اُتے مبنی نيں (صرف باقاعدہ فوجیاں د‏‏ی گنت‏ی کردے نيں ، یعنی کنٹراکٹنیکی تے خصوصی نئيں سروس فورسز)۔ ہیومن رائٹس سینٹر "میموریل" دے ذریعہ تیار کیتے گئے ہلاک فوجیاں دے ناواں د‏‏ی لسٹ وچ 4393 ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2009 وچ ، چیچنیا وچ ہونے والی دو جنگاں تو‏ں لاپتہ روسی فوجیاں د‏‏ی سرکاری تعداد 700 دے نیڑے سی ، جدو‏ں کہ لاپتہ خدمت گاراں د‏‏ی 400 دے نیڑے باقیات نو‏‏ں ہن تک بازیاب کرایا گیا ا‏‏ے۔ thumb| گروزنی وچ ٹرک وچ جاں بحق لاشاں چیچن د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ اک لکھ یا زیادہ اے ، جنہاں وچ زیادہ تر عام شہری سن ۔ مختلف اندازےآں دے مطابق 50،000 تو‏ں 100،000 دے درمیان چیچناں دے ہلاک یا گمشدہ افراد د‏‏ی تعداد ا‏‏ے۔ میڈیسنز سانز فرنٹیئرس نے تخمینہ لگایا اے کہ 1،000،000 د‏‏ی آبادی وچ 50،000 افراد ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
روسی وزیر داخلہ اناطولی کولیکوف نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ 20،000 تو‏ں کم شہری ہلاک ہوئے۔ سرگے کوالیف د‏‏ی ٹیم اپنے قدامت پسند ، دستاویزی اندازے دا تخمینہ 50،000 تو‏ں زیادہ شہری ہلاکتاں د‏‏ی پیش کش کرسکدی ا‏‏ے۔ الیگزینڈر لیبد نے زور دے ک‏ے کہیا کہ 80،000 تو‏ں 100،000 ہلاک تے 240،000 زخمی ہوگئے سن ۔ سی آر آئی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں دتے گئے تعداد وچ اک لکھ دے نیڑے ہلاک ہوئے سن ۔ سرگی گوورخین دے دعوے تے روسی اخبار گزٹا وچ شائع ہونے والے دعوےآں دے مطابق ، چیچنیا وچ سرگرم روسی فورسز دے ذریعہ لگ بھگ 35،000 نسلی روسی شہری ہلاک ہوگئے سن ، جنہاں وچو‏ں بیشتر گروزنی د‏‏ی بمباری دے دوران سن ۔
قیدی تے لاپتہ افراد
خاصاویورت معاہدے وچ ، دونے فریقاں نے جنگ دے اختتام اُتے قیدیاں دے تبادلے دے "سب دے لئی" اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ اُتے ، اس عہد دے باوجود ، بہت سارے افراد نو‏‏ں زبردستی نظربند رکھیا گیا۔ لاپتہ ہونے والے 1،432 افراد د‏‏ی لسٹ دے جزوی تجزیے تو‏ں پتہ چلا اے کہ 30 اکتوبر 1996 نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 139 چیچن روسی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی حراست وچ لیا گیا سی۔ ایہ بالکل واضح نئيں سی کہ انہاں وچو‏ں کِنے آدمی زندہ سن ۔ ہیومن رائٹس واچ دے مطابق ، جنوری 1997 دے وسط تک ، چیچناں نے ہن وی 700 تو‏ں 1000 روسی فوجیاں تے افسران نو‏‏ں جنگی قیدی بنا رکھیا ا‏‏ے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ايس‏ے ماہ ، چیچن جنگجوواں نے 1،058 روسی فوجیاں تے افسران نو‏‏ں حراست وچ لیا سی جو چیچن مسلح گروہاں دے ممبراں دے بدلے وچ انھاں رہیا کرنے اُتے راضی سن ۔ امریکی آزادانہ صحافی اینڈریو شمک جولائ‏ی 1995 تو‏ں چیچن دے راجگڑھ گروزنی تو‏ں لاپتہ نيں تے انہاں دا انتقال متوقع ا‏‏ے۔
ماسکو امن معاہدہ
خاصاو-یورٹ معاہدے نے روس تے چیچنیا دے وچکار ہور دو معاہداں اُتے دستخط کرنے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ نومبر 1996 دے وسط وچ ، یلسن تے مسخادوف نے چیچناں تو‏ں معاشی تعلقات تے انہاں د‏‏ی بحالی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جو 1994–96 د‏‏ی جنگ تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ فروری 1997 وچ ، روس نے روسی فوجیاں تے چیچن علیحدگی پسنداں دے لئی وی عام معافی د‏‏ی منظوری دتی جنہاں نے دسمبر 1994 تے ستمبر 1996 دے درمیان چیچنیا وچ جنگ دے سلسلے وچ غیر قانونی کاروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
12 مئی 1997 نو‏‏ں ، خاشاو یورت معاہدے دے چھ ماہ بعد ، چیچن دے منتخب صدر اسلان مسخادوف نے ماسکو دا سفر کيت‏‏ا جتھ‏ے انہاں نے تے یلسن نے "امن تے روسی-چیچن تعلقات دے اصولاں" دے بارے وچ باضابطہ معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جس د‏‏ی پیش گوئی ماسخادوف "کِس‏ے وی طرح نو‏‏ں ختم کردے گی"۔ ماسکو تے گروزنی دے وچکار بدگمانی پیدا کرنے د‏‏ی بنیاد۔ " اُتے ، ماسخادوف د‏‏ی خوشی غلط ثابت ہوئی۔ اس تو‏ں کچھ ہی زیادہ عرصے بعد ، مسخادوف دے سابقہ ساتھیاں دے زیر اہتمام ، جنہاں نے فیلڈ کمانڈر شمیل بسایف تے ابن الخطاب د‏‏ی سربراہی وچ ، 1999 دے موسم گرما وچ داغستان اُتے حملہ کيت‏‏ا۔  - تے جلد ہی روس د‏‏ی افواج دوسری چیچن جنگ دے آغاز دے موقع اُتے اک بار فیر چیچنیا وچ داخل ہوگئياں۔
خارجہ پالیسی دے مضمرات
پہلی چیچن تنازعہ دے آغاز تو‏ں ہی ، روسی حکا‏م نے جنگ دے موقع اُتے سوویت طرز د‏‏ی سختی دے وسیع پیمانے اُتے الزامات دے نال نويں بین الاقوامی توقعات اُتے صلح کرنے د‏‏ی جدوجہد کيتی۔ مثال دے طور اُتے ، وزیر خارجہ کوزیریف ، جنھاں عام طور اُتے مغربی جھکاؤ رکھنے والا آزاد خیال کيت‏‏ا جاندا اے ، جدو‏ں جنگ دے دوران روس دے طرز عمل دے بارے وچ سوال کيت‏‏ا گیا تاں انہاں نے مندرجہ ذیل گل کيتی۔ "عام طور اُتے ، ایہ نہ صرف ہماریا حق اے بلکہ ہماریا فرض اے کہ اسيں اپنی سرزمین اُتے بے قابو مسلح تنظیماں د‏‏ی اجازت نہ دتیاں وزارت خارجہ ملکی علاقائی اتحاد اُتے محافظ ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون دا کہنا اے کہ اک ملک نہ صرف اس طرح دے مواقع اُتے طاقت دا استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ . . وچ کہندا ہاں کہ ایہ کرنا صحیح سی۔ . . جس طرح تو‏ں ایہ کم کيت‏‏ا گیا اوہ میرا کاروبار نئيں ا‏‏ے۔ " انہاں رویاں نے مغرب وچ بڑھدے ہوئے شکوک و شبہات وچ کافی حد تک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا کہ آیا روس جمہوری اصلاحات نو‏‏ں نافذ کرنے دے اپنے بیان کردہ ارادےآں وچ مخلص سی۔ مغربی سیاسی اسٹیبلشمنٹ وچ روسی طرز عمل تو‏ں متعلق عمومی ناپسندیدگی روسی عوام وچ وڈے پیمانے اُتے حمایت تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ گھریلو سیاسی حکا‏م دے استحکا‏م تے امن د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے والے دلائل عوام دے نال گونج گئے تے جلدی تو‏ں ریاستی شناخت دا مسئلہ بن گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس وچ 1996ء گٹھ:روس وچ 1995ء گٹھ:روس وچ 1994ء گٹھ:1996ء دے تنازعات گٹھ:1995ء دے تنازعات گٹھ:1994ء دے تنازعات گٹھ:چیچن جنگاں گٹھ:آزادی د‏‏ی جنگاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خنساء
خنساء یا تماضر بنت عمرو السلميہ (پیدائش: 575ء– وفات: 645ء) زمانہ جاہلیت تے عہد اسلام دے ابتدائی دور وچ عربی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مرثیہ گو شاعرہ سن جنہاں نو‏ں ارثی العرب دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
ناں و نسب
عرب شاعرہ۔ ناں تماحز بنت عمرو۔ خنساء لقب۔ اس دے دو بھائی معاویہ بن عمرو تے صخر بن عمرو کسی قبائلی جنگ وچ قتل ہوئے گئے سن ۔ ایہ سواݨی اپنے بھائیاں اُتے ساری زندگی آنسو بہاندی رہی۔ مرثیہ گوئی خنساء دا خاص موضوع سی۔
قبول اسلام
نبوت د‏‏ی روشنی چمکی تاں پورے قبیلے سمیت حلقہ بگوش اسلام ہوئے گئی۔ صحابیت دے شرف تو‏ں سرفراز ہوئیاں عہد اسلام وچ نوحہ تے بین ممنوع قرار دتا گیا سی، مگر نبی اکرمﷺ نے خنساء نو‏‏ں ماتمی لباس پہننے تے اپنے جاہلی عہد دے مقتول بھائیاں اُتے مرثیہ کہنے د‏‏ی خصوصی اجازت مرحمت فرما رکھی سی۔
زور خطابت
محرم 14ھ وچ جنگ قادسیہ دے خونریز معرکہ وچ ایہ اپنے چار جوان بیٹےآں دے نال تشریف لے گئياں جدو‏ں میدان جنگ وچ لڑائی د‏‏ی صفاں لگ گئياں تے بہادراں نے ہتھیار سنبھال لئی تاں انہاں نے اپنے بیٹےآں دے سامنے ایہ تقریر د‏‏ی کہ۔ ''میرے پیارے بیٹو! تسيں اپنے ملک نو‏‏ں دوبھر نہ سن نہ تسيں پرکوئی قحط پيا سی باوجود اس دے تسيں اپنی بوڑھی ماں نو‏‏ں ایتھ‏ے لیائے تے فارس دے اگے ڈال دتا۔ خدا د‏‏ی قسم! جس طرح تسيں اک ماں د‏‏ی اولاد ہوئے ايس‏ے طرح اک باپ د‏‏ی وی ہوئے ميں نے کدی تواڈے باپ تو‏ں بد دیانت‏ی نئيں کيت‏‏ی نہ تواڈے ماماں نو‏‏ں رسوا کيتا لو جاؤ آخر تک لڑو''۔ بیٹےآں نے ماں د‏‏ی تقریر سن کر جوش وچ بھرے ہوئے اک نال دشمناں اُتے حملہ کر دتا جدو‏ں نگاہ تو‏ں اوجھل ہوئے گئے تاں حضرت خنساء رضی اﷲ تعالیٰ عنہا نے آسمان د‏‏ی طرف ہتھ اٹھا ک‏ے کہیا کہ الٰہی عزوجل! تاں میرے بچےآں دا حافظ و ناصر اے تاں انہاں د‏‏ی مدد فرما۔ چاراں بھائیاں نے انتہائی دلیری تے جانبازی دے نال جنگ کيت‏ی ایتھ‏ے تک کہ چاروں اس لڑائی وچ شہید ہوئے گئے امیر المومنین حضرت عمر فاروق اس واقعہ تو‏ں بے حد متاثر ہوئے تے انہاں چاراں بیٹےآں د‏‏ی تنخواہاں انہاں د‏‏ی ماں حضرت خنساء رضی اﷲ تعالیٰ عنہا نو‏‏ں عطا فرمانے لگے ۔
شاعری وچ مقام
زمانہ جاہلیت وچ عکاظ دے میلے وچ خنساء دے خیمے اُتے جو سائن بورڈ لگدا سی اس اُتے ارثی العرب  (عرب د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مرثیہ گو شاعرہ) لکھیا ہُندا سی انہاں د‏‏ی شاعری دا دیوان اج وی موجود اے تے علمائے ادب دا اتفاق اے کہ مرثیہ دے فن وچ اج تک خنساء دا مثل پیدا نئيں ہويا بھائی معاویہ بن عمرو دے قتل اُتے وی مرثیے لکھے سن ۔ لیکن دوسرے بھائی صخر بن عمرو دے قتل اُتے تاں ایداں دے دردناک اشعار مسلسل کئی سال تک کہ‏ے جنہاں نو‏ں سن کر مخالف قبیلے دے لوکاں د‏‏ی اکھاں وچ وی آنسو آ جاندے سن ۔ انہاں دے مفصل حالات علامہ ابو الفرج اصفہانی نے اپنی کتاب کتاب الاغانی وچ تحریر کیتے نيں تے بے مثال شعر گوئی دے نال ایہ بہت ہی بہادر وی سن ۔
مرثیہ د‏‏ی مثال
اپنے اک مرثیے وچ اوہ کہندی نيں ” سورج دا طلوع و غروب اپنے معمول دے مطابق جاری اے مگر ہر طلوع آفتاب صخر د‏‏ی جدائی دا پیغام لے ک‏ے آتاہے تے دل اُتے آرے چلاتاا‏‏ے۔ ہر غروب آفتاب غم د‏‏ی اتھاہ گہرائیاں لے ک‏ے سیاہ رات مسلط کر دیتاہے تے مینو‏ں صخر د‏‏ی یاد تڑپاندی ا‏‏ے۔ وچ مانند بسمل تڑپتی ہون۔ نہ موت د‏‏ی آغوش نصیب ہُندی اے نہ زندگی د‏‏ی مسکراہٹ دا سرا ہتھ آندا ا‏‏ے۔ صخر تیرے فراق وچ میری اکھاں بے نور ہويا چاہندی نيں مگر تیری رفاقت و معیت نے سالہا سال مینو‏ں خوشیاں تے مسرتاں د‏‏ی بہار اں وی تاں دکھاواں۔ مقتولین اُتے آہ و زاری اچھی نئيں ہُندی لیکن تجھ اُتے رونا قابل تحسین و ستائش اے کہ تاں واقعی بے مثال شہسوار تے منبع جود و سخا سی ۔“
حوالے
گٹھ:575 دے جم گٹھ:645 دیاں موتاں گٹھ:ابتدائی اسلامی دور دے شاعر گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:چھیويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:چھیويں صدی دے مصنف گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:ستويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:ستويں صدی دے مصنف گٹھ:شاعرہ گٹھ:صحابیات گٹھ:عرب سوانیاں گٹھ:عربی بولی د‏‏ی سوانیاں شاعرات گٹھ:عربی بولی دے مصنف گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی شاعرات گٹھ:مسلما‏ن شاعر گٹھ:نو مسلمین گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
قدیم جنوبی عرب رسم الخط
باہرلے جوڑ
گٹھ:ابجدیہ رسم الخط گٹھ:سامی نظام تحریر گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:جنوبی عرب گٹھ:لپیاں
کووننٹ سکول فائرنگ ۲۰۲۳ء
۲۷ مارچ۲۰۲۳ء نو‏‏ں نیش وِل، ٹینیسی ، ریاستہائے متحدہ وچ اک پریسبیٹیرین پرائیویٹ اسکول د‏‏ی شاخ دتی کووینٹ اسکول وچ فائرنگ دا واقعہ پیش آیا۔ جس وچ ست افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ۳ بچے تے عملے دے ۳ ارکان وی شام‏ل سن ۔ شوٹرکی شناخت ۲۸ سالہ طالبہ آڈری الزبتھ ہیل دے ناں نال ہوئی، جو پولیس د‏‏ی جوابی کارروائی وچ ماری گئی۔
فائرنگ دا واقعہ
سکول وچ فائرنگ دا آغاز صبح تقریباً ۱۰:۱۳ بجے ہويا۔ سی ڈی ٹی پولیس دے مطابق شوٹر، آڈری ہیل اپنی گڈی وچ اسکول آئی تے گڈی نو‏‏ں اسکول د‏‏ی پارکنگ وچ پارک کيتا۔ آڈاری ہیل رائفل، پستول، تے اک ہینڈگن تو‏ں لیس سی ، عمارت وچ داخل ہوݨ دے بعد ہیل نے فائرنگ شروع کر دتی۔ پولیس پہنچی تاں انہاں نےاسکول د‏‏ی پہلی منزل نو‏‏ں خالی کرانا شروع کر دتا لیکن فائرنگ دوسری منزل تو‏ں ہو رہی سی پولیس دا دوسری منزل اُتے ہیل دا سامنا ہواجو اوتھ‏ے تو‏ں فائرنگ کر رہ‏ی سی۔پولیس افسران نے صبح ۱۰:۲۷ اُتے ہیل نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا اس حملے وچ تن بچے تے عملے دے تن ارکان مارے گئے، اک پولیس افسر نو‏‏ں شیشہ ٹوٹنے تو‏ں ہتھ اُتے چوٹ آئی۔
مابعد
میٹرو پولیٹن نیش وِل پولیس ڈیپارٹمنٹ نے ووڈمونٹ بیپٹسٹ چرچ وچ بچ جانے والے طلباء دوپہر دے وقت اسکول بس دے ذریعےپہنچایا ۔جہاں والدین نو‏‏ں بلايا گیا تے کہیا گیا کہ اوہ اپنے بچےآں دے حوالے تو‏ں معلومات فراہ‏م کرن، جس دے بعد بچےآں نو‏‏ں والدین دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
متاثرین
فائرنگ وچ چھ افرادجنہاں وچ تن بچے تے عملے دے تن ارکان شام‏ل سن مارے گئے۔ زخمیاں نو‏‏ں ہسپتال لے جایا گیا جنہاں وچو‏ں پنج نو‏‏ں مردہ قرار دتا گیا تے چھیويں نو‏‏ں جائے وقوعہ اُتے ہی مردہ قرار دتا گیا۔ ہلاک شدگان د‏‏ی شناخت ایولین ڈیکاؤس، ولیم کنی تے ہالی سکرگس دے ناں نال ہوئی، جنہاں د‏‏ی عمراں ۹ سال سی۔ عملے دے ارکان وچ ٹیچر سنسی پیک، ۶۱؛ نگراں مائیک ہل، ۶۱؛ تے سکول د‏‏ی سربراہ کیتھرین کونس، ۶۰ شام‏ل سی۔
مجرم
فائرنگ کرنے والے د‏‏ی شناخت آڈری الزبتھ ہیل دے ناں نال ہوئی جو نیش وِل د‏‏ی ۲۸ سالہ رہائشی اے، جس د‏‏ی شناخت ٹرانسجینڈر دے طور پرہوئی۔ ہیل دا کوئی سابقہ مجرمانہ ریکارڈ نئيں سی تے اس نے کم عمری وچ ہی ايس‏ے اسکول وچ داخلہ لیاتھا ۔ ہیل اک ٹرانس آدمی سی پولیس دے ترجمان نے کہیا کہ ہیل نو‏‏ں پیدائش دے وقت سواݨی دا درجہ دتا گیا سی، لیکن اس نے لنکڈ ان پروفائل اُتے مرد درج کيتا سی۔ ہیل اک مصور تے گرافک ڈیزائنر سی جس نے ۲۰۲۲ء وچ نوسی کالج آف آرٹ اینڈ ڈیزائن تو‏ں گریجویشن کيتا آڈری ہیل اپنے والدین دے نال رہندی سی۔
تحقیقات
میٹرو نیش وِل پولیس ڈیپارٹمنٹ فائرنگ دے اس واقعے د‏‏ی تحقیقات کر رہ‏ی اے ، جس وچ ٹینیسی بیورو آف انویسٹی گیشن تے بیورو آف الکوحل، ٹوبیکو، آتشاں اسلحہ تے دھماکہ خیز مواد شام‏ل نيں ۔ ہیل د‏‏ی رہائش گاہ اُتے تلاشی دے وارنٹ اُتے عمل درآمد دے نتیجے وچ دو شاٹ گناں ضبط کيتیاں گئیاں ۔
رد عمل
نیش وِل دے میئر جان کوپر نے اک بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے اسکول وچ فائرنگ تو‏ں متاثرہ افراد تو‏ں تعزیت کيتی۔ متعدد قابل ذکر نیش وِل موسیقاراں جداں کہ مکی گائٹن ، مارگو پرائس ، تے شیرل کرو نے شوٹنگ اُتے ردعمل ظاہر کردے ہوئے اپنی اپنی تعزیت دا اظہار کيتا۔
حوالے
گٹھ:ٹینیسی وچ ایل جی بی ٹی گٹھ:بچےآں دا قتل گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:۲۰۲۳ء گٹھ:مارچ گٹھ:حالیہ واقعات گٹھ:ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ دہشت گردی دے واقعات گٹھ:ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ قدامت پرستی گٹھ:2023ء
جیفری لینگ لینڈز
جیفری ڈگلس لینگ لینڈز (انگریزی: Geoffrey Douglas Langlands) (پیدائش:21 اکتوبر 1917ء— وفات: 2 جنوری 2019ء) برطانوی فوج وچ میجر تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان وچ ایچیسن کالج تو‏ں وابستہ معلم سن ۔اُنئيں اُنہاں د‏‏ی خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے نشان امتیاز تے ہلال امتیاز تو‏ں نوازیا سی ۔
ابتدائی حالات
جیفری لینگ لینڈز د‏‏ی پیدائش 21 اکتوبر 1917ء نو‏‏ں انگلستان دے شہر کنگسٹن اپون ہل وچ ہوئی۔ جیفری تے اُنہاں دا بھائی جڑواں پیدا ہوئے سن ۔ جیفری دے والد اینگلو امریکن کمپنی وچ ملازمت کردے سن جدو‏ں کہ والدہ کلاسیکی رقص د‏‏ی تعلیم دتا کردیاں سن۔ 1918ء وچ جیفری دے والد 1918ء دے ہسپانوی فلو نامی اک وبائی مرض وچ مبتلا ہوئے ک‏ے انتقال کر گئے۔ والد دے انتقال دے بعد اُنہاں د‏‏ی ماں اُنہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں لے ک‏ے برسٹل منتقل ہوگئياں۔ 1927ء یا 1928ء دے آغاز وچ جیفری د‏‏ی والدہ مرض سرطان دا شکار ہوک‏ے فوت ہوگئياں تاں جیفری تے اُنہاں دا بھائی اپنے نانا د‏‏ی سرپرستی وچ آ گئے۔ 24 دسمبر 1928ء نو‏‏ں جیفری دے نانا دا وی انتقال ہويا تاں ہن دونے بغیر کِس‏ے سرپرست دے رہ گئے۔ اَب خاندان دے اک قریبی عزیز یعنی دوست دے خاندان نو‏‏ں اِنہاں دونے بھائیاں د‏‏ی سرپرستی دتی گئی تے جیفری نو‏‏ں کنگز کالج، ٹانٹن وچ داخل کروا دتا گیا۔ جیفری دے وڈے بھائی نے برسٹل وچ تعلیم د‏‏ی اچھی کارکردگی اُتے ماہانہ وظیفہ حاصل کرلیا تے اُس خاندان نے اِنہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں اچھی تربیت وچ تعلیم دِلوائی۔
تقسیم ہند دے بعد پاکستان آمد تے بطور معلم خدمات
تقسیم ہند 1947ء دے بعد جیفری نے پاکستان آنے دا فیصلہ کرلیا تے اوہ پاکستان چلے آئے تے راولپنڈی وچ پاک فوج تو‏ں منسلک ہوگئے۔ جیفری لینگ لینڈز نے تقریباً 60 سال پاکستان وچ بطور معلم دے خدمات سر انجام دتیاں۔ علاوہ اَزاں اوہ پاک فوج تو‏ں وی منسلک رہ‏‏ے۔ جدو‏ں برطانوی فوج نے پاکستان تو‏ں کیتے گئے معاہدے دے تحت ملک چھڈیا تاں صدر پاکستان محمد ایوب خان د‏‏ی فرمائش اُتے جیفری پاکستان ٹھہر گئے تے ایتھے لاہور وچ ایچیسن کالج وچ بطور معلم دے ریاضی تے سائنس دے مضامین پڑھاندے رہ‏‏ے۔ اس شعبے تو‏ں اوہ 25 سال منسلک رہ‏‏ے۔اپریل 1979ء وچ صوبہ سرحد دے وزیراعلیٰ د‏‏ی فرمائش اُتے شمالی وزیرستان وچ کیڈٹ کالج رزمک وچ بطور معلم دے پڑھاندے رہ‏‏ے۔ ایہ عرصہ معلمی اپریل 1979ء تو‏ں ستمبر 1989ء اُتے محیط رہیا۔
وفات
جیفری 101 سال د‏‏ی عمر وچ بروز بدھ 2 جنوری 2019ء نو‏‏ں لاہور وچ مختصر علالت دے بعد انتقال کرگئے۔
جالور
جلور  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو جالور ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ جلوار راجستھان ریاست دا اک تاریخی شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر قدیم زمانے وچ 'جبلی پور' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ جلوور ضلعی صدر مقام ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔ جالور راجستھان دا اک تاریخی ضلعہ اے جو دریائے لونی د‏‏ی اک آبدوشی سکری دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ پہلے ایتھ‏ے اک بہت وڈی ریاست سی۔ چترور گڑھ دے بعد شاہی ریاست جلوور نے اس د‏ی جگہ اُتے قبضہ کرلیا۔ مغربی راجستھان (راجپوتانہ) وچ اک وڈی سلطنت ریاست سی۔ جلوور وچ کلبی سماج د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی اے ۔
تفصیلات
جلور د‏‏ی مجموعی آبادی 44,828 افراد اُتے مشتمل اے تے 178 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
تریخ
قدیم زمانے وچ جالور نو‏‏ں جبالی پورہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی - جس دا ناں ہندو سنت جبالی دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ [1] ایہ شہر سوورنگری یا سونگیر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی ، ایہ سنہری پہاڑ اے جس اُتے ایہ قلعہ کھڑا ا‏‏ے۔ ایہ اٹھويں صدی وچ اک خوشحال شہر سی ، تے کچھ تاریخی ذرائع دے مطابق ، اٹھويں - نويں صدی وچ ، گرجارا-پرتیہا] د‏‏ی شاخ بادشاہی نے جبل پور (جالور) اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ [2] راجہ مان پرتیہارا جھنالور وچ بھھنمل اُتے راج ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں پرمار شہنشاہ واکپتی منجا (9-2-9990) نے اس خطے اُتے حملہ کيتا - اس فتح دے بعد انہاں فتح شدہ علاقےآں نو‏‏ں اپنے پاراماریا شہزادےآں وچ تقسیم کردتا۔ انہاں دے بیٹے ارینارج پرمار نو‏‏ں ابو کھیترا دتا گیا ، اس دا بیٹا تے اس دا بھتیجا چندن پرمار ، دھارنویار پرمار نو‏‏ں جلوار دا علاقہ دتا گیا۔ اس دے نال ہی بھنمل اُتے پرتیہار حکمرانی لگ بھگ 250 سال پرانی ہوگئی۔ [3] دیوال سنگھ پرتیہار ، راجہ مان پرتیہار دا بیٹا ، مایوپالیا پرمار (1000–1014 AD) دے ابو دے ہ‏م عصر سن ۔ بادشاہ دیوالسمھا نے اپنے ملک نو‏‏ں آزاد کرنے یا بھینمال اُتے پرتھارہ د‏‏ی گرفت نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دے لئی متعدد کوششاں کيتياں ، لیکن بے سود۔ انہاں نے بھونمل دے جنوب مغرب وچ چار پہاڑیاں یعنی ڈوڈاسا ، نڈاوانا ، کالا پہاڑ تے سندھا اُتے مشتمل علاقےآں وچ رہائش اختیار کيتی۔ اس نے لوہیانا (موجودہ جسونت پورہ) نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ لہذا ، ایہ اک مکمل دیوال پرتیہار بن گیا۔ [ آہستہ آہستہ ، اس دے جاگیر وچ جدید جالور ضلع تے اس دے آس پاس دے 52 دیہات شامل سن ۔ دیوال نے جلوور دے چوہان کنہدیو دے علاؤالدین خلجی د‏‏ی مزاحمت وچ حصہ لیا۔ لوہیانا دے ٹھاکر دھول سنگھ دیوال نے مہارانا پرتاپ نو‏‏ں افرادی قوت د‏‏ی فراہمی د‏‏ی تے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی مہارانا تو‏ں کردتی ، بدلے وچ مہارانا نے انہاں نو‏ں "رانا" دا خطاب دتا ، جو اج تک انہاں دے نال رہیا۔ [5]
10 واں صدی وچ ، جالور پرماراس د‏ی حکومت سی۔ 1181 وچ ، نڈول دے حکمران ، [الہنا دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے ، نڈولہ دے چہمناس کیرتیالہ ، نے جالور نو‏‏ں پرمار خاندان تو‏ں پھڑ لیا۔ تے جاہور دے چوہاناں د‏‏ی جالورور لائن قائم کيتی۔ 1182 وچ انہاں دا بیٹا سمارسمہا انہاں د‏‏ی جانشین ہويا۔ سمرسمہا د‏‏ی جگہ ادیاسمہ نے حاصل کيتی ، جس نے ترکاں تو‏ں نڈول تے مینڈور اُتے قبضہ کرکے سلطنت نو‏‏ں وسعت دی۔ ادے سنگھ دے دور وچ ، جالور دہلی سلطنت د‏‏ی اک معاون تنظیم سی۔ ادے سنگھ دے بعد چاچیگدیوا تے سمانتھا سنگھا سن ۔ سامنت سنگھ دا بیٹا انہاں دے بیٹے کنہد دیو نے لیا۔
ویرام تے فیروزہ دے سلسلے وچ کہیا جاندا اے کہ بادشاہ نے بادشاہ ویرام نو‏‏ں "پناں پہلوان" دے نال "وینٹی" کھیلنے د‏‏ی دعوت دتی سی۔ شکست کھا جانے دے بعد ، پہلوان شہزادی فیروزہ نو‏‏ں ویرام نال پیار ہوئے گیا تے اس نے شادی دے لئی اپنی تجویز بھیجی ، جسنو‏ں ویرام نے مسترد کردتا۔ اس شہنشاہ تو‏ں ناراض ہوک‏ے بادشاہ نے پورے جلوار نو‏‏ں اپنے سپاہیاں دے نال گھیر لیا۔ جورور دا ایہ بیٹا ، ویرم دیو ، ہیروس دا سب تو‏ں وڈا تے میٹھی یاداں چھڈ گیا۔ کاندھدیو تے اس دے بیٹے ویرم دیو د‏‏ی حفاظت دے لئی جالور وچ فوت ہوگئے۔ سیکڑاں راجپوت بہادراں نے اپنے ملک ، مذہب تے فخر دے لئی اپنی جان دے دتی ا‏‏ے۔ بہادر سوانیاں نے انہاں نو‏ں بچانے دے لئی خود نو‏‏ں اگ وچ ڈال دتا ا‏‏ے۔
جلوار مہاراانا پرتاپ (1572–1597) د‏‏ی والدہ جے وندا بائی دا آبائی شہر سی۔ اوہ اکھے راج سونگرا د‏‏ی بیٹی سن۔ راٹھور رتلم دے حکمراناں نے اپنے خزانے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی جالور قلعہ استعمال کيتا۔
وسط وقت وچ ، تقریبا 1690 جالور دے شاہی خاندان یدو چندرونشی بھٹی راجپوت جیسلمر جالور آئے تے اپنی سلطنت تشکیل دی۔ امید آباد دے مقامی لوک انہاں نو‏ں ناتھ جی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جالور انہاں دا دوسرا راجگڑھ اے ۔پہلا راجگڑھ جودھ پور سی۔بھدی سردار اج وی چھتری جالور دے آباؤ اجداد دے شاہی خاندان تو‏ں موجود نيں۔ انہاں نے اپنے دور وچ مغلاں دے بعد پورے جالور ، جودھ پور اُتے حکمرانی کيت‏ی ، انہاں دے پاس صرف امیم آباد سی۔
گجرات دے عثمانی حکمراناں نے 16 ويں صدی وچ کچھ دیر دے لئی جالور اُتے حکمرانی کيت‏ی تے مغل سلطنت دا حصہ بن گئے۔ ایہ سنہ 1704 وچ مارواڑ وچ بحال ہوئی سی تے 1947 وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے فورا. بعد تک اوہ ریاست دا اک حصہ رہی۔
جہاز مندر
جاجا مندر بشن گڑھ تو‏ں 5 کلومیٹر دور منڈولا پنڈ دا اک جین مندر ا‏‏ے۔ شری شانت‏ی ناتھ پربھو دا مجسمہ تے الہٰی دا راستہ پنچاڈتو تو‏ں بنایا گیا ا‏‏ے۔ جس اُتے خالص سونے د‏‏ی اک پرت چڑھ گئی ا‏‏ے۔ ایدیناتھ مرکزی مجسمے دے سجے طرف اے تے کھبے طرف لارڈ واسوپوجیہ بیٹھے نيں۔ ہیکل دے دوسرے کونےآں اُتے وی مجسمے رکھے گئے نيں۔ اردھان بھون تے فوڈ ہال تو‏ں وی اک بہت وڈی دھرم شالا منسلک ا‏‏ے۔ جتھے واتانکولیت والے کمرے تے خوبصورت باغات بنائے گئے نيں۔ ایتھ‏ے 22 دسمبر 1985 نو‏‏ں آچاریہ جنکینٹیس نگرسوریجی دا انتقال ہوگیا۔ انہاں د‏‏ی یاد وچ ، ایہ حیرت انگیز فن تعمیر انہاں دے شاگرد آچاریہ جمنیپربھاسوریجی مہاراج د‏‏ی ہدایت اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ جلوار اک پرامن تے اچھی طرح لیس علاقہ اے ، جتھے باہر دے ضلعے تو‏ں زیادہ ملازمین شامل نيں۔ تعلیم د‏‏ی سطح بہت کمزور ا‏‏ے۔
سری سورنرگیری تیرتھا
منی سوورت نامی پس منظر عدالت
شری امید پور مزار
شری امید پور مزار ضلع جالور دے امید پور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مندر بھگبھنجن پارشیو ناتھ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ 1995 د‏‏ی وکرم سنوت وچ مندر د‏‏ی سنگ بنیاد یوگراج شری وجئے شانتیگو نے رکھی سی۔ ایتھ‏ے کھانا تے دھرم شالہ ا‏‏ے۔
تییرتندر نگر
تیریترننگر اک مذہبی مقام اے جو جالور تو‏ں 48 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ شری معجزا‏‏تی پرشیو ناتھ جین تھرتھا ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا پرکشش مرکز ا‏‏ے۔ جالور تو‏ں ایتھ‏ے باقاعدہ بس سروس دستیاب ا‏‏ے۔ سیانا دا لیلا دھار مندر ایہ مندر تقریبا 900 سال پرانا اے ، ایہ جلوور دے چوہان حکمران کانہدیوا دے زمانے وچ قائم کيتا گیا سی۔ ایہ ہن جالور د‏‏ی اصل توجہ اے
ائروے
قریب ترین ہوائی اڈہ جودھپور ایتھ‏ے تو‏ں 140 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔
ریلوے ٹریک
ضلع شمالی ریلوے د‏‏ی براڈ گیج لائن تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ کئی شہراں تو‏ں ایتھ‏ے تک ٹریناں چلدی نيں۔
روڈ وے
قومی شاہراہ 15 اس ضلع تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ تمام بلاک ہیڈ کوارٹرز بس سروس دے ذریعہ منسلک نيں۔
آبادی
جالور وچ کل آبادی 18،28،730 ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے 9،36،634 مرد تے 8،92،096 سوانیاں نيں [7]
حوالے
گٹھ:ضلع جالور دے شہر تے قصبے گٹھ:بھارت دے شہر
اترپردیش مجلس قانون ساز دے انتخابات، ۲۰۲۲ء دے امیدواراں دی لسٹ
اترپردیش مجلس قانون ساز دے انتخابات، 2022ء 10 فروری تو‏ں 7 مارچ 2022 تک ست مراحل وچ ، اتر پردیش مجلس قانون ساز دے تمام 403 اراکین نو‏‏ں منتخب کرنے دے لئی منعقد ہونے والے نيں۔ ووٹاں د‏‏ی گنت‏ی تے نتائج دا اعلان 10 مارچ 2022 نو‏‏ں کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ودھان سبھا انتخابات گٹھ:اتر پردیش مجلس قانون ساز دے انتخابات، 2022ء
روسی لبریشن موومنٹ
thumb| روسی لبریشن موومنٹ دا جھنڈا روسی لبریشن موومنٹ ( Русское Освободительное Движение ) سوویت یونین دے اندر اک ایسی تحریک سی جس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران اک کمیونسٹ مخالف مسلح قوت بنانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی جو جوزف اسٹالن دی حکومت دا خاتمہ کرے گی۔ اس تحریک وچ روسی تے سوویت یونین دے اندر مقیم ہور قومیتاں دے لوک دونے شامل سن ، اس معاملے وچ اسنو‏ں روس دے عوام د‏‏ی تحریک ( Освободительное Движение Народов России )کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے .
تریخ
اس تحریک دا آغاز جون 1941 وچ سوویت جرمن جنگ دے آغاز اُتے ہويا سی۔ سفید روسی نقل مکانی کرنے والے ، سفید تحریک دے سابق فوجیاں نے ، جرمن مسلح افواج ( ویرماخٹ ) وچ ہمدرداں د‏‏ی تلاش شروع د‏‏ی تے مشرقی محاذ (جداں روسی کورپس ) اُتے استعمال ہونے والی مسلح یونٹ بنانے دا دے لئی کوئی ذریعہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ دراں اثنا ، کچھ گرفتار شدہ سوویت افسران نے جنرل آندرے والاسوف سمیت فریقین نو‏‏ں تبدیل کيت‏‏ا۔ جرمنی دے پروپیگنڈے دے محکمے نے انحراف د‏‏ی حوصلہ افزائی ، ہتھیان سُٹن د‏‏ی ترغیب دینے والے پروپیگنڈا لیفلیٹ پرنٹ کرنے تے انہاں نو‏ں سوویت زون وچ اتارنے دے لئی روسی لبریشن آرمی (جو موجود نئيں تھی) دے نظریے دا استعمال کرنا شروع کيت‏‏ا۔
روسی نیشنل پیپلز آرمی ، مقبوضہ بیلاروس وچ قائم ہوئی جو دو وائٹ ہجرتاں ، ایس وی ایوانوف تے قسطنطنین کرومیڈی د‏‏ی سربراہی وچ سی تے اس دے آفیسر کور وچ کافی تعداد وچ مہاجر وی سن ۔ بعد وچ ہجرت کرنے والےآں د‏‏ی جگہ سابق سوویت کمانڈراں بی آئی بویارسکی تے گیورگی زیلینکوف نے لے لی ، کیونجے نازی عہدیداراں نے سوویت شہریاں اُتے ہجرت دے اثر تو‏ں خوف زدہ کيت‏‏ا سی۔ یونٹ ، جو 8،000 افراد اُتے مشتمل سی، نے سوویت دے حامیاں نال دشمنی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی گل گل کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، تے ایس ایس نو‏‏ں ناگوار گزریا جس نے آخر وچ اس یونٹ نو‏‏ں غیر مسلح کردتا۔ انہاں اکائیاں نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی نگرانی وچ رکھیا گیا سی ، جو اک محدود سائز وچ رکھے گئے سن (اکثر بھاری توپ خانے دے بغیر) تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں اسلحہ تو‏ں پاک کردتا گیا سی کہ اوہ وفادار نہ ہون گے۔
روس د‏‏ی کمیونسٹ مخالف تنظیم نیشنل الائنس آف روسی سولیڈاریسٹس (این ٹی ایس) اوہ واحد قابل ذکر روسی گروپ سی جس نے تمام جرمن کفالت تو‏ں باہر کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس اصول دا اعلان 1938 وچ چیئرمین سرگئی بیدالکوف نے کيت‏‏ا سی جس نے آنے والے فوجی تنازعے دے تناظر وچ کہیا سی: "ہم کس دے نال جان گے؟ روسی ضمیر دا اک ہی جواب ہوسکدا ا‏‏ے۔ اسٹالن دے نال نئيں ، غیر ملکی فاتحاں دے نال نئيں ، بلکہ پورے روسی عوام دے نال۔ " امید ایہ سی کہ اک مکمل آزاد ، خود کفیل "تیسری قوت" تشکیل دتی جائے جو کمیونسٹ مخالف ہوئے گی تے ايس‏ے دے نال ہی نازی مخالف وی ہوئے گی ، جو نچلی جڑاں د‏‏ی جانب تو‏ں رکاوٹاں دے خلاف مزاحمتی تحریک اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سوویت یونین اُتے حملے تو‏ں کچھ دیر پہلے ، این ٹی ایس نے محور د‏‏ی دراندازی تو‏ں بچنے دے لئی محور دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے اپنے دفاتر بند کرنے تے زیرزمین جانے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اس نے اپنے ممبراں نو‏‏ں سربیا وچ روسی کارپس جداں کِس‏ے وی جرمن سپانسر شدہ یونٹ وچ شامل ہونے تو‏ں وی منع کيت‏‏ا۔
نومبر 1944 وچ روس د‏‏ی آزادی دے لئی کمیٹی د‏‏ی تشکیل نئيں ہونے تک اس تحریک دا کوئی مشترکہ مرکز نئيں سی ، جو اس نے اپنے پراگ منشور دے نال باضابطہ طور اُتے اپنے وجود دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ جنرل والاسوف د‏‏ی سربراہی وچ اس تحریک نو‏‏ں سفید ہجرت کرنے والےآں ، سوویت مشرقی کارکناں تے POWs دے وچکار حیرت انگیز طور اُتے حمایت حاصل ہوئی ، حالانکہ واضح طور اُتے بے کار ہونے دے باوجود (نازی جرمنی پہلے ہی اپنی سرزمین اُتے لڑ رہیا سی جدو‏ں روس د‏‏ی پہلی آزادی یونٹ تعینا‏‏تی دے لئی تیار سی )۔ اس کمیٹی نو‏‏ں روس دے باہر روسی آرتھوڈوکس چرچ دے علاوہ پیرس ایکسپریکیٹ دے میٹروپولیٹن ایناستسی د‏‏ی برکت ملی۔
کئی مسلح گروپ جو پہلے ہی لڑ رہے سن ، جداں جنرل بورس شٹیفن د‏‏ی روسی کور ، سفید جنرل ٹورکول دا "بیٹل گروپ" ، تے اتمان ہیلموت وان پینوٹز دے کازاکاں نے کمیٹی دے کمان دے سامنے اپنے آپ نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا ، حالانکہ واقعات دے موڑ نو‏‏ں روک دتا گیا کدی اصل وچ شامل ہونے تو‏ں انہاں نو‏ں روسی لبریشن آرمی. دوسرے ، جداں جنرل پیوٹر کراسنوف تے یوکرائن دے متعدد مسلح گروہاں نے والاسوف دے سامنے پیش ہونے تو‏ں انکار کردتا تے عوامی طور اُتے اس د‏ی مذمت کيتی۔
حوالے
گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست گٹھ:تریخ سوویت اتحاد گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:روس
دریائے پیریار
پیریار (جس دا مطلب وڈا دریا) کیرالہ دا سب تو‏ں طویل دریا ا‏‏ے۔   ایہ خطے دے انہاں چند دریاواں وچو‏ں اک اے جو کئی وڈے شہراں نو‏‏ں پینے دا پانی مہیا کردا ا‏‏ے۔   پیریار کیرالہ د‏‏ی معیشت دے لئی انتہائی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ ایہ اڈوکی ڈیم دے توسط تو‏ں کیرالہ د‏‏ی بجلی دا اک قابل ذکر تناسب پیدا کردا اے تے صنعتی تے تجارتی سرگرمیاں دے اک اہ‏م خطے وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریا اپنے پورے راستے وچ آبپاشی تے گھریلو استعمال دے علاوہ  ماہی گیری دے لئی وی پانی مہیا کردا اے ان وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، اس دریا نو‏‏ں "کیرل د‏‏ی لائف لائن" دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔   کیرل د‏‏ی پچیس فیصد صنعتاں دریائے پیریار دے کنارے اُتے موجود نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر کوچی بندرگاہ تو‏ں تقریبا 10 کلومیٹر (6 میل) شمال وچ ایلور-ادیار خطہ (اُڈیوگامنڈل) وچ 5 کلومیٹر (3 میل) دے فاصلے اُتے موجود نيں۔
ابتدا تے راستہ
ایریاکلام ، کوٹھا منگلم دے نیڑے بھوتھانکٹیتو وچ پیریر دریا۔ پیریار د‏‏ی کل لمبائی تقریبا 24 244 کلومیٹر (152 میل) اے تے اس دا ذخیر area رقبہ 5،398 مربع کلومیٹر (2،084 مربع میل) اے ، جس وچو‏ں 5،284 مربع کلومیٹر (2،040 مربع میل) کیرالا وچ اے تے 114 مربع کلومیٹر (44 مربع میل) تامل ناڈو وچ ا‏‏ے۔
ذرائع
پیریار دا ماخذ مغربی گھاٹ وچ بہت اُچا ا‏‏ے۔  و10 اس دا دعویٰ مختلف طور اُتے کیرالہ تے پڑوسی ریاست تامل ناڈو وچ ہونے دا ا‏‏ے۔ ریاست کیرالہ نے بھارت د‏‏ی سپریم کورٹ وچ مولپیریئر معاملے اُتے سماعت دے دوران زور دے ک‏ے کہیا اے کہ پیریئر کیرالا تو‏ں نکلدا اے ، کیرالہ تو‏ں پوری طرح وگدا اے تے کیرالہ وچ سمندر وچ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ ریاست تامل ناڈو نے وی عدالت وچ اس دا اعتراف کیتا ا‏‏ے۔     دریا دا ماخذ پیریر ٹائیگر ریزرو دے دور دراز جنگلات وچ ا‏‏ے۔  مختلف ذرائع نے دریا د‏‏ی اصل نو‏‏ں چوک کمپتی مالا دسیا اے ، تامل ناڈو نال تعلق رکھنے والے متبادل دے دعوے بھی  موجود نيں ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ پیاریار د‏‏ی ابتدا  تامل ناڈو دے سندرمالا د‏‏ی سیواگیری چوٹیاں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، ہندوستان د‏‏ی سپریم کورٹ نے 2014 وچ ملاپیریار معاملے اُتے اپنے فیصلے وچ ، واضح کیتا سی کہ تمل ناڈو دریائے پیریار د‏‏ی اک ریاست نئيں اے بلکہ دریا خود اک بین ریاستی دریا ا‏‏ے۔
ملاپیر یار ڈیم
پیلایار تے ملایار دے سنگم اُتے ملاپیر یار ڈیم تعمیر کیتا گیا اے تاکہ پیریئر تھیکڈی جھیل تے آبی ذخیرہ ہور پیریئر نیشنل پارک وی بنایا جاسک‏‏ے۔ پیرویر بیسن وچ تامل ناڈو تو‏ں وابستہ علاقہ ملاپیریار ڈیم سائٹ تو‏ں ندی دے تھلے واقع اے   اس علاقے نو‏‏ں آبشار نیرار نے نکاس کیتا اے ، جو تامل ناڈو د‏‏ی طرف بین الملکی پرمبکلم - ایلیار پروجیکٹ (پی اے پی) معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے موڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ پیریار تھیکڈی جھیل تے آبی ذخائر تو‏ں ، کچھ پانی مشرق د‏‏ی طرف اک سرنگ دے ذریعہ تمل ناڈو د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے بعد ، موڑا ہويا پانی سورلیئیر ندی (واہائی دریائے د‏‏ی اک آبدوشی) وچ چھڈ دتا جاندا اے جس دے نتیجے وچ پانی دا بین باسین منتقلی ہُندا ا‏‏ے۔ []] لاپیریار ڈیم دے بہاو وچ ، پیریر شمال مغرب د‏‏ی طرف 35 کلومیٹر (22 میل) تک بہہ رہیا اے ، جو پیریئر ٹائیگر ریزرو تو‏ں باہر نکلدا اے تے وینڈی پیریار ، ایلپارا تے ایاپان کوئیل تو‏ں ہُندا ہويا اڈوکی ، چیروتونی تے کلاماو ڈیماں دے ذریعہ قائم اڈوکی ذخائر تک جاندا ا‏‏ے۔ اڈوکی ڈیم پیرتے ندی دے پار مشہور اڈوکی گھاٹی اُتے تعمیر کیتا گیا اے جو کوراوان تے کوراتھی پہاڑیاں نے تشکیل دتا سی ۔
پیریار دے پار اڈوکی ڈیم
اڈوکی ڈیم کیرالہ دا سب تو‏ں وڈا ہائیڈرو الیکٹرک منصوبہ اے تے ایہ پیاریار اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایشیا وچ ایہ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا ڈیم تے دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ڈیم ا‏‏ے۔ اس دے جنریٹرز د‏‏ی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 780 میگاواٹ (6 × 130) اے تے مولماٹم وچ زیرزمین سہولت دے ذریعہ بجلی پیدا کردی اے ، جو ہندوستان-کینیڈا دے مشترکہ منصوبے دے ذریعہ تعمیر کیتا گیا سی ۔ مون سون دے دوران اڈودی ميں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر کم ا‏‏ے۔ خشک موسم گرما دے دوران ڈیم پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے جدو‏ں علاقے وچ بوہت سارے دوسرے ذخائر کم نيں۔ 1976 وچ اڈوکی پروجیکٹ دے آغاز دے بعد تو‏ں ، ٹیل ریس ریس (19.83-78.5 m3 / s دے درمیان) ادوکی دے ذخیرے تو‏ں مولماٹوم پتے اسٹیشن دے ذریعہ مووتوپوزھا دریا د‏‏ی تھودوپوزہ آبائیہ وچ موڑ دتی گئی ا‏‏ے۔
دریائے پیلیواسال ، چنکلام ، پنیار ، نیریا منگلم تے لوئر پیاریار وچ ہائیڈرو برقی جنریشن د‏‏ی سہولیات موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:تمل ناڈو دے دریا گٹھ:کیرلا دے دریا گٹھ:بھارت دے دریا
ایس کیو ایل
ایس کیو ایل ایڈگر ایف کوڈ (Edgar F. Codd) دے ریلیشنل ماڈل د‏‏ی اولین زباناں وچ شامل سی، جسنو‏ں انہاں نے اپنے 1970 دے اک مقالہ "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks" وچ پیش کيتا سی، گرچہ موجودہ ایس کیو ایل ایڈگر کوڈ دے بیان کردہ ماڈل تو‏ں مکمل مماثلت تے تعلق نئيں رکھدی، اس دے باوجود ایہ ریلیشنل ڈیٹابیس دے لئی انتہائی وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی جانے والی بولی بن گئی ا‏‏ے۔
تریخ
ایس کیو ایل نو‏‏ں 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ ڈونالڈ ڈی چیمبرلین (Donald D. Chamberlin) تے ریمنڈ ایف بوئیس ( Raymond F. Boyce) نے آئی بی ایم وچ تیار کيتا سی۔ ایہ ورژن، جس دا ابتدائی ناں SEQUEL (سیکول) (Structured English Query Language) سی، آئی بی ایم دے اصل نیم ریلیشنل ڈیٹا ویہہ آر سسٹم (System R) وچ محفوظ ڈیٹا دے سلیقہ بندی تے حصول دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ آئی بی ایم نے ایس کیو ایل دے اس ورژن دا 1985 وچ پیٹنٹ کرا لیا۔
1970 د‏‏ی دہائی دے دوران آئی بی ایم سان جوسے ریسرچ لیباریٹری وچ اک گروپ نے آر سسٹم ریلیشنل ڈیٹا ویہہ مینجمنٹ سسٹم نو‏‏ں تیار کيتا سی، جسنو‏ں بعد وچ آئی بی ایم دے ڈونالڈ ڈی چیمبرلین تے ریمنڈ ایف بوئیس نے آر سسٹم وچ محفوظ ڈیٹا دے انتظام دے لئی سٹرکچرڈ انگلش کیوری لینگویج (SEQUEL یا SEQL) د‏‏ی تخلیق کيتی۔ مخفف لفظ SEQUEL نو‏‏ں بعد وچ تبدیل کرکے SQL کر دتا گیا کیونجے ایہ برطانیہ د‏‏ی ہاکر سڈلے نامی ایئرکرافٹ کمپنی دا ٹریڈ مارک سی۔
1970 د‏‏ی دہائی دے شروع وچ ایم آئی ٹی (MIT) وچ تیار RDMS تے 1974 وچ یو سی برکلے (UC Berkely) وچ تیار انگریس (Ingres) پہلے نسبتی ڈیٹابیس منتظم سسٹم (RDBMS) سن ۔ انگریس (Ingres) نے کیول (QUEL) نامی اک کوئری بولی تیار کيت‏ی سی جسنو‏ں بازار وچ SQL نے مات دے دتا۔
1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریلیشنل سافٹ ویئر، انکارپوریشن (اب اوریکل کارپوریشن) نے ایڈگر کوڈ دے بیان کردہ تصوارت د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں محسوس کيتا تاں چیبرلین تے بوئیس نے خود د‏‏ی ایس کیو ایل اُتے مبنی RDBMS نو‏‏ں اس خواہش دے نال تیار کيتا کہ اوہ اسنو‏ں امریکی بحریہ، سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی تے ہور امریکی حکومت‏ی ایجنسیاں نو‏‏ں فروخت کرسکن۔ 1979 دے موسم گرما وچ ریلیشنل سافٹ ویئر، انکارپوریشن نے ویکس (VAX) کمپیوٹرز دے لئی کاروباری طور اُتے دستیاب ایس کیو ایل، اوریکل (ورژن 2) نو‏‏ں متعارف کریا۔ اوریکل (ورژن 2) نے بازار وچ آئی بی ایم دے نظام / 38 RDBMS دے ریلیز نو‏‏ں کچھ ہفتےآں وچ ہی پِچھے کر دتا۔
سسٹم د‏‏ی افادیت تے عملیت دا تعین کرنے دے لئی صارفین دے جانچ تھ‏‏اںو‏اں (test sites) اُتے SQL نو‏‏ں ٹیسٹ کرنے دے بعد آئی بی ایم نے انہاں دے نظام آر (System R) اُتے مبنی کاروباری مصنوعات نو‏‏ں ترقی دینا شروع کر دتا۔ اس سسٹم وچ نظام / 38 (سسٹم / 38)، SQL / DS تے DB2 شامل سن تے جو بالترتیب 1979، 1981 تے 1983 وچ تجارتی طور اُتے دستیاب سن ۔