cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خلیل سلطان
حالات زندگی
تیمور د‏‏ی زندگی دے دوران ، خلیل سلطان نے تیمور دا خصوصی قرب حاصل کيتا۔ انہاں نے ہندوستان وچ جنگی مہم دے دوران خود نو‏‏ں نمایاں کیا تے 1402 وچ وادی فرغانہ د‏‏ی حکمرانی دتی گئی۔ 1405 وچ تیمور د‏‏ی موت دے بعد ، خلیل نے خود نو‏‏ں تیمور دے جانشین دے طور اُتے دیکھیا۔ تیمور دے نامزد جانشین پیر محمد نو‏‏ں جلدی تو‏ں اک طرف ڈال دتا گیا ، تے خلیل نے سمرقند اُتے قبضہ کرلیا۔ خلیل نے تیمور دا خزانہ حاصل کیا تے چغتائی خان (جو پہلے تیمور نے چنگیز خان د‏‏ی اولاد وچ اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے دے لئی دتا تھا) دے کٹھ پتلی لقب تو‏ں نوازیا سی۔ خلیل نو‏‏ں اک اتحادی ، سلطان حسین تائچائی وی ملیا ، جس نے تیمور دے پو‏تے د‏‏ی حیثیت تو‏ں تخت اُتے حالیہ دعوے وی کیتے۔
ادھر ، شاہ رخ مرزا ، جو ہرات وچ حکمرانی ک‏ر رہ‏ے سن ، نے وی اپنے دعوواں نو‏‏ں سامنے لیانے دا فیصلہ کيتا۔ اوہ خلیل دے خلاف دریائے آمو د‏‏ی طرف ودھیا لیکن جدو‏ں خلیل دے والد میراں شاہ تے اس دے بھائی ابوبکر ابن میران شاہ آذربائیجان تو‏ں خلیل د‏‏ی حمایت وچ پیش قدمی د‏‏ی تاں پلٹ گیا ۔ اس دے باوجود ، خلیل د‏‏ی پوزیشن کمزور ہونے لگی۔ اوہ سمرقند وچ غیر مقبول سی ، جتھ‏ے اشرافیہ نے اس د‏ی اہلیہ شاد الملک نو‏‏ں حقیر جانا سی۔ ثانی الذکر دا خلیل اُتے بہت اثر سی ، اس نے اسنو‏ں اس گل اُتے راضی کیا کہ شرافت د‏‏ی قیمت اُتے ناں نہاد حقیر لوکاں نو‏‏ں اعلیٰ عہدےآں اُتے مقرر کرن۔ قحط نے اسنو‏ں تے وی غیر مقبول کر دتا ۔ اس نے اپنے سابق سرپرست خدایداد حسین دے نال وادی فرغانہ واپس جانے دا فیصلہ کیا ، جو مغلستان (مشرقی چغتائی خاناں دے دائرے) گئے سن تاکہ انہاں نو‏‏ں جیت سکن۔ []] اُتے ، فارسی دے مؤرخ خواندامیر نے اس دے بجائے ایہ دعوی کیا اے کہ خدایداد حسین نے خلیل دے خلاف خانہ جنگی دا آغاز کیا تے اسنو‏ں قیدی بنا لیا ، تے اسنو‏ں اپنی لاتعلقی دے نال مشرقی چغتائی خان شمس الجہان (سن 1399–1408) تک پہنچایا۔ شمس الجتھ‏ے نے ، اُتے ، خلیل دے نال غداری دے الزام وچ خداداد حسین نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی تے خلیل اپنی سلطنت وچ واپس آگیا۔
سمرقند وچ خلیل د‏‏ی حکمرانی بالآخر اس وقت ختم ہوئی جدو‏ں شاہ رخ مرزا 13 مئی 1409 نو‏‏ں بلا مقابلہ شہر وچ داخل ہوئے۔ خلیل نے شاہ رخ مرزا دے سامنے ہتھیان سُٹن دا فیصلہ کیا ، جسنو‏ں اس د‏ی شاد الملک نے پھڑ لیا سی ۔ اس نے اپنی اہلیہ نو‏‏ں واپس حاصل کیا ، تے اسنو‏ں رے دا گورنر مقرر کیا گیا سی۔ اوتھے 1411 وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔ انہاں د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی انہاں د‏‏ی اہلیہ نے خودکشی کرلئی- [5]
بیویاں
خلیل د‏‏ی تن بیویاں سن۔
بیٹے
خلیل دے چار بیٹے سن :
بیٹیاں
خلیل د‏‏ی تن بیٹیاں سن:
موت
شاہ رخ تیموری نے خلیل سلطان د‏‏ی شادی شاد ملک تو‏ں کردتی۔ مگر جلد خلیل سلطان وفات پا گیا تے شاد ملر نے خود نو‏‏ں خنجر مار دے ہلاک کر دتا۔ دوناں نو‏ں اک ہی قبر وچ دفن کیا گیا۔
حولہ جات
قاضی محمد اقبال چغتائ : وسط ایشیا دے مغل حکمران۔ چغتائ ادبی ادارہ، لاہور۔ 1983ء۔ صفحہ 66-67۔
گٹھ:1384 دے جم گٹھ:1411 دیاں موتاں گٹھ:پندرہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ گٹھ:تیموری بادشاہ گٹھ:تیموری سلطنت گٹھ:وسط ایشیا دے مغل حکمران
306ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:300ھ دی دہائی
بیگم اختر
اختری بائی فیضآبادی، عامَ مشہور بیگم اختر (7 اکتوبر 1914–30 اکتوبر 1974)، مشہور ہندوستانی کلاسیکل گلوکارہ سی۔
اسنوں آواز لئی سنگیت ناٹک اکادمی انعام ملیا اتے کلا دے میدان وچ یوگدان لئی بھارت سرکار نے 1975 وچ اسنوں پدم بھوشن  نال نوازیا سی۔ اسنوں ملکہِ غزل دا خطاب ملیا ہویا سی۔
جم
سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ حاصل کرن والی، پدم شری اتے پدم بھوشن ایوارڈ جیتو، غزل گائکی دی پٹرانی، نامور موزیشیئن، ٹھمری، دادرا وچ مہارت حاصل کرن والی،1929 توں 1974 تک غزل سروتیاں دے دلاں دی ملکہ بنی رہن والی، 16 ڈسکوگرافی اتے 1934 توں 1958 تک 9 فلموگرافی نبھاؤنن والی اختریبائی فیض آبادی دا جم 7 اکتوبر 1914 نوں اصغر حسین دی دوجی بیگم مشتاری دی ککھوں بڑا دروازہ، ٹاؤن بھدارسا، بھارتکنڈ ضلع فیض آباد (اتر پردیش) وچ ہویا ۔ بیبی اختری اتے زوہرا جڑواں بھیناں سن ۔
سنگیت فر
اختریبائی ادوں محض 7 سالاں دی سی جد اس نے چندرا بائی نال تھئیٹر گروپ وچ ٹور لاؤنن لئی داخلہ پایا ۔ پٹنا دے مشہور سارنگی ماسٹر استاد امداد خان دا اختری دی سنگیت سکھیا لئی سہارا لیا گیا اتے پھر پٹیالہ گھرانے دے عطا محمد خان دیاں سیوانواں لئیاں گئیاں ۔ اپنی امی جان نال اچیری کلاسیکل سنگیت سکھیا واسطے کولکاتہ لئی روانہ ہوئی ۔ لاہور دے محمد خان، عبدل وحید خان توں علاوہ استاد جھنڈے خان توں وی گائکی دی تعلیم حاصل کیتی ۔
پاہلا رکارڈ
15 سال دی عمر وچ اختریبائی نے سروجنی نائڈو دی حاضری وچ 1934 نوں بہار دے بھوچال پیڑتاں دی مدد لئی پہلی پبلک سٹیج کیتی۔ اسدا پہلا ریکارڈ میگافون رکارڈنگ کمپنی نے جاری کریا جس وچ غزل، دادرا، ٹھمری دا رنگ شامل سی ۔ ایسے سمے دوران ہی ایسٹ انڈیا کمپنی دی پیش کش مطابق کئی ہندی فلماں وچ اداکاری وی کیتی اتے ایک دن دا بادشاہ،نل دمینتی (1933) فلماں چرچہ وچ وی رہیاں ۔
ویاہ
لکھنؤ پہنچ اختریبائی نے زمانے دے نامور پروڈیوسر -ڈائریکٹر محبوب خان نال ملاقات کیتی تاں 1942 وچ رلیز ہوئی فلم روٹی وچ 6 غزلاں گائیاں، پر پروڈیوسر اتے ڈارریکٹر دی آپسی کھچو-تان صدقہ 3 غزلاں نوں فلم توں ہی باہر کر دتا گیا ۔ اس توں 3 سال مگروں 1945 وچ اختریبائی نے وکیل اشتیاق احمد عباسی نال نکاح کروا لیا اتے اوہ بیگم اختر اکھواؤنن لگی ۔ شوہر دیاں بندشاں کارن اوہ 5 سالاں تک کجھ وی نہ گا سکی اتے ایسے فکر وچ بیمار ہو گئی ۔ پھر 1949 وچ لکھنؤ ریڈیو سٹیشن توں غزلاں اتے دادرا گاؤنن دا موقع ملیا ۔ بیگم اختر نے چار سو دے قریب رچناواں نوں بل سپرش دتا اتے آل انڈیا ریڈیو نال راگ بیسڈ گائکی راہیں رابطہ بنائی رکھیا ۔
موت
اوہدے دوست نیلم گھمنڈیا دے سدے تے احمدآباد وکھے پروگرام کرن گئی بیگم اختر سروتیاں دی بہتی منگ اتے ہور دباء پاروں وگڑی جسمانی حالت کارن سروتیاں دی خواہش مطابق گا نہ سکی ۔ بیماری دی حالت وچ ہی اوہنوں ہسپتال لجانا پیا ۔ جتھے 30 اکتوبر 1974 نوں اوہ گائکی دیاں یاداں چھڈّ سدا سدا لئی اس جہانو کوچ کر گئی ۔ پر اپنی غزل گائکی دی زندگی وانگ، اوہدی زندگی وی غزل دی زندگی تک قایم رہیگی ۔
حوالے
گٹھ:پٹیالہ گھرانہ گٹھ:غزل گلوکار
گٹھ:کلاسیکل گلوکار
نورفوک کگی
نورفوک کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
سنگیت گھرانا
گھرانا بھارتی کلاسیکل سنگیت تے ناچ دی اوہ روایت اے جو اک ای کیٹیگری دی کلا نوں کجھ خاصیئتاں دے کارن دو یا کئی ذیلی کیٹیگریاں وچّ ونڈدی ہے۔ گھرانا ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا خاص سٹائل ہے کیونکہ ہندوستانی سنگیت بہت وڈے جغرافیائی علاقے وچ پھیلیا اے ۔ سمیں دے نال ایہدے وچ کئی لسانی تے سٹائل بدلاء آئے نیں ۔
اس توں علاوہ کلاسیکل سنگیت دی "گورو چیلا پرمپرا" وچ ہر اک گُرو تے استاد اپݨے ہاو بھاوَ اپݨݨے چیلیاں دی جماعت نوں دیندے جاندے نیں ۔ گھرانا کسے خاص میدان دا پرتیک ہوݨݨ توں علاوہ، انسانی عادتاں دی پچھان بن گیا ہے، ایہ پرمپرا زیادہ تر سنگیت سکھیا دے روایتی طریقے اتے سنچار سویدھاواں دے ابھاوَ دے کارن پرپھلت ہوئی، کیونکہ ایہناں حلاتاں وچّ چیلیاں دی پہنچ سنگیت دیاں ہورناں سٹائلاں تکّ نہیں جاندی سی۔
لفظ گھرانا دا مطلب
گھرانا لفظ دا مطلب ٹبر یا اولاد دے نال متعلق اے ۔ اس لفظ دی اساری ہندوستانی لفظ "گھر" توں ہوئی اے ۔
کنٹھ سنگیت گھرانے
کنٹھ سنگیت یا گوݨ دے گھرانے۔
وادی سنگیت گھرانے
وادی سنگیت یا صرف سازاں والے سنگیت دے گھرانے ۔
سشر تے تنتی ساز گھرانے
سشر (پھوک یا ہوا نال چلݨ والے ساز) تے تنتی (تار والے) سازاں دے گھرانے۔
ناچ گھرانے
کتھک شاستری نرت دے تنّ پرمکھ گھرانے ہن۔ اک ہور گھٹّ مشہور (اتے بعد دا) گھرانا وی ہے۔
حوالے
گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے گٹھ:سنگیت گٹھ:ساز گٹھ:ہندوستانی ساز
چک 228 ج ب
چک 228 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
پہلی میکسیکی سلطنت
میکسیکی سلطنت (Mexican Empire؛ Imperio Mexicano) جاں میکسیکی سلطنت اول (First Mexican Empire؛ Primer Imperio Mexicano, Imperio Mexicano Primero) بعد نوآبادیاتی دور میکسیکو دی پہلی آزاد ریاست سی۔ ایہ سلطنت ہسپانیہ دی واحد نوآبادی سی جو آزادی دے بعد اک بادشاہت بنی۔ اس دا قیام 1821ء وچ معاہدہ قرطبہ نال عمل وچ آیا تے ایہ 1823ء وچ شہنشاہ دی دستبرداری دے بعد میکسیکی جمہوریہ اول دے اعلان تک قائم رہی۔ جدونکہ 1864ء وچ میکسیکی سلطنت دوم اک گھٹ مدت دے لئی قائم ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1821 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1822 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1823 دیاں شمالی امریکا وچ تحلیلاں گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1821 گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1822 گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1823 گٹھ: میکسیکو دی تریخ گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شمالی امریکا دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:شمالی امریکا دے سابقہ دیس گٹھ:میکسیکو وچ انیہویں صدی گٹھ:میکسیکی بادشاہت گٹھ:میکسیکی سلطنت
دوجی میکسیکی سلطنت
میکسیکی سلطنت (Mexican Empire؛ Imperio Mexicano) جاں میکسیکی سلطنت دوم (Second Mexican Empire؛ Segundo Imperio Mexicano) میکسیکو وچ اک گھٹ مدتی حکومت جو 1864ء توں 1867ء تک قائم رہی دا ناں سی۔ ایہ میکسیکی کانگریس ولوں قائم کیتی گئی جسنوں فرانس دے نپولین سوم دی حمایت حاصل سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1863 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1864 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:گٹھ:میکسیکو دی تریخ گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شمالی امریکا دے سابقہ دیس گٹھ:فرانسیسی استعمار گٹھ:میکسیکو دی سیاسی تریخ گٹھ:میکسیکی بادشاہت گٹھ:میکسیکی سلطنت گٹھ:میکسیکو
308ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:300ھ دی دہائی
جهونگل
جهونگل ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
ٹروگون ٹیرسٹرس
گٹھ:گھُگیاں
میگان شٹ
میگن شٹ (جم 15 جنوری 1993) اک آسٹریلیائی کرکیٹ کھڈارن اے، جو 2012 توں آسٹریلیا دی قومی خواتین کرکٹ ٹیم لئی کھیڈی اے۔ گھریلو روپ وچّ، اوہ ساؤتھ آسٹریلیائی سکروپیئنز لئی کھیڈدی اے، جس لئی اسنے 2009 وچّ شروعات کیتی،  سجے ہتھ دے تیز تیز گیندباز نے نیوزیلینڈ خلاف کیریئر دی شروعات کیتی، جس وچّ اس نے شاندار گیندبازی کیتی اتے پنج اووراں وچّ 33 دوڑاں دتیاں۔  اس دے اگلے میچ وچّ دو وکٹ اکٹھے کیتے، اسے خریف دے خلاف، اتے 2012 وچّ خواتین کرکٹ دی ای۔ایس۔پی۔این کرکنفو دی تجزیہ نے اس نوں اگلے سال اک کھڈاری وجوں درجہ دتا۔  اوہ 2013 خواتین عالمی کرکٹ ورلڈ کپ لئی آسٹریلیا دی ٹیم لئی چنی گئی، ای۔ایس۔پی۔این۔ کرکنفو دے جینی روجلر نے سجھاء دتا سی کہ آسٹریلیا دے گیندبازاں دی گھاٹ کارن اس نوں ٹیم وچّ تھاں دتا گیا اے۔
جون 2015 وچ، انگلینڈ وچ 2015 دی خواتین ایشیز لئی اس نوں آسٹریلیا دی اک ٹورنگ پارٹی دا ناں دتا گیا سی۔
میگن شٹس اک لیسبیئن اے، اتے اس نال جڑیا ہویا اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1993 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
كليام اعوان
كليام اعوان ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
کنيٹ خليل
کنيٹ خليل ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
307ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:300ھ دی دہائی
نو گٹ
نوگٹ  (NuGet)۔ اک مفت تے آزاد مصدر پیکیج مینجر اے جسنو‏ں مائیکرو سافٹ نے تیار کیتا ا‏‏ے۔ اس دا پرانا ناں نوپیک (NuPack) ا‏‏ے۔   اسنو‏ں 2010 وچ متعارف کرایا گیا جسنو‏ں دے بعد اسنو‏ں کئی ہور  کمپیوٹر پروگرامنگ مدد دینے والے سافٹ وئیر تے خدمات وچ شامل کیا گیا۔
مائیکرو سافٹ نے تیار کیتا اک سافٹ وئیر جس دا مقصد ونڈوز این ٹی پلیٹ فارم دے لئی سافٹ وئیر پیکیج نو‏‏ں سہولیات دینا ا‏‏ے۔
نوگٹ نو‏‏ں ویژیول سٹوڈیو وچ اک اضافی سہولت دے طور اُتے دتا جاندا اے ۔پہلے اس ویژیول سٹوڈیو 2012 دے نال فراہ‏م کیتا سی۔ اس دے علاوہ اسنو‏ں شارپ ڈویلویپ دے نال وی فراہ‏م کیہ جاندا ا‏‏ے۔ نوگٹ نو‏‏ں کمانڈ لائن تے خود کار سکرپٹ د‏‏ی مدد تو‏ں وی استعمال کیا جاسکدا ا‏‏ے۔
ایہ کئی کمپیوٹر پروگرامنگ  د‏‏ی زباناں نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کردا اے جنہاں وچ شامل نيں:
.ڈاٹ نیٹ فریم ورک پیکجز
نیٹیو پیکیج جنہاں نو‏ں سی ++ وچ لکھیا گیا ہو  ۔ نو‏‏ں ایپ وچ ایہ بطور پیکج تیار کنندہ شامل ا‏‏ے۔
چاکلیٹی
Chocolatey  چاکلیٹی اک مشین لیول پیکیج مینیجر تے انسٹالر اے جس دا مقصد ونڈوز این ٹی پلیٹ فارم دے لئی سافٹ وئیر پیکیج نو‏‏ں سہولیات دینا ا‏‏ے۔ چاکلیٹی دا کم ونڈوز آپریٹنگ سسٹم اُتے سافٹ وئیر د‏‏ی تنصیب (Installation) نو‏‏ں صارف دے لئی آسان بنانا اے کیونجے نوگٹ اسنو‏ں بطور ایگزیکیوشن انجن استعمال کردا اے جو پیکجنگ دے لئی ڈھانچہ تے ونڈوز پتے شیل فراہ‏م کردا اے. ۔اس دا ناں چاکلیٹی اس لئی رکھیا گیا کیونجے نوگٹ نو‏‏ں بولنے انداز مکھن تو‏ں بنی ٹافی Nougat تو‏ں ملدا جلدا اے
چاکلیٹی نو‏‏ں پرانے پیکیج میجمنٹ ماڈیول پتے شیل ورژن 5 د‏‏ی مدد تو‏ں وی چلایا جاسکدا اے جس دا پرانا ناں ون گٹ سی
ایہ وی دیکھو
مائیکروسافٹ  ویب پلیٹ فارم انسٹالر
ثنائی مخزن منتظم
سافٹ ویئر مخزن
پروگٹ (ProGet)
باہرلے جوڑ
گٹھ:سافٹ ویئر
دس احکام
احکاماتِ عشرہ جاں دس احکام موسوی شریعت دی رو توں بنی اسرائیل امت نوں جو دس ابتدائی ہدایت دی گئاں اوہ احکاماتِ عشرہ کہلاندی نیں۔ ایہ احکامات بنی اسرائیل دے عقیدے دے مطابق خدا نے  موسیٰ اُتے نازل کیتے جو اوہ پتھر دی دو سلاں اُتے کندہ کرکے لیائے۔ توریت دی دوسری کتاب خروج وچ انہاں دا اندراج موجود اے۔ انہاں احکامات نوں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جاسکدا اے۔ اول جو خاص خدا توں متعلق نیں۔ دوم جو بنی نوع انسان دے متعلق نیں۔ مختصر طور اُتے ایہ احکام حسب ذیل نیں۔
تورات دی کتاب اِستثناء وچ احکاماتِ عشرہ
تورات دی کتاب اِستثناء دے پنجوی‏‏ں باب وچ درس 6 توں 21 تک وچ وی ایہی احکاماتِ عشرہ دوبارہ بیان ہوئے نیں جو تھوڑے توں اِختلافی الفاظ دے نال کتاب خروج وچ بیان کیتے گئے احکاماتِ عشرہ دے برابر نیں۔ کتاب اِستثناء وچ بیان کردہ احکاماتِ عشرہ ایوی‏‏ں‏ نیں:
حوالے
گٹھ:مسیحی الٰہیات میں شریعت موسوی گٹھ:بائبل کے جملے گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:کتاب استثنا گٹھ:کتاب خروج گٹھ:بائبل میں قوانین گٹھ:موسیٰ
گٹھ:یہودی۔مسیحی موضوعات گٹھ:عبرانی بائبل کے موضوعات گٹھ:یہودی اخلاقیات
آنوسی
آنوسی یا آنوسیم، (عبرانی: אנוסים)، عبرانی وچ جمع «آنوس» (عبرانی:אָנוּס) یا بہ صورت مونث آنوسہ (عبرانی: אָנוּסָה) جس دے لغوی معنی «مجبور کردیے گئے» دے نيں۔ یہودی شریعت (ہلاخاہ) وچو‏ں اک شرعی کلمہ جس دا اطلاق انہاں یہودیاں اُتے ہُندا اے جنہاں نو‏ں جبراً مذہب تبدیل کروایا گیا ہو تے اوہ باوجود اس دے تلاش ذات وچ سرگرداں تے دور جبر وچ وی آئین یہودیت دے پابند ہون۔ ایہ لفظ تلمود د‏‏ی اصطلاح عورہ بانس ( עבירה באונס) تو‏ں لیا گیا اے جس کےمعنی "ایسا گناہ جو زبردستی کروایا گیا ہو” دے نيں۔ آنوسیم ، مشومد (عبرانی: מְשֻׁמָּד) دا متضاد ا‏‏ے۔ مشومد اس فرد دے لئی استعمال ہُندا اے جس نے اپنی مرضی تو‏ں بلا اکراہ یہودیت ترک کردتی ہوئے۔۔
فقہ یہودی
فقہ یہودی یا ہلاخاہ وچ دین ترک کر دین‏ے والےآں د‏‏ی تن قسماں بیان کيتی گئیاں نيں؛
یہودی اصطلاحات د‏‏ی تریخ
آنوسی د‏‏ی اصطلاح یا لفظ پہلی دفعہ گیارہواں صدی وچ جرمنی دے اشکنازی یہود دے کیفیات جبری دے تناظر وچ ملدا ا‏‏ے۔ رشی نامی فرانسیسی ربی نے اس زمانے وچ مسئلہ آنوسیم اُتے لکھیا۔ کئی صدیاں بعد جدو‏ں کیتھولک مسیحیاں نے اسپین فتح ک‏ر ليا تاں یہودی ظاہراً مسیحی ہو گئے لیکن درپردہ یہودی ہی رہ‏‏ے۔ یہ اوہ دور سی جس وچ یہودی تحریراں وچ آنوسیم کثرت تے شدت تو‏ں استعمال ہويا۔ آنوسی یہودیاں دا اک گروہ مشہد دے ایرانی یہودیاں دا سی جنہاں نے واقعہ اللہ داد دے بعد مجبوراً مذہب تبدیل کیتا سی ۔ غیر مذہبی یہودی تحریراں وچ کچھ تے لغوی لفظاں وی ملدے نيں جو انہاں جداں گروہاں دے لئی استعمال ہوئے نيں: کانورسو ( یعنی ایسا شخص جو یہودی تو‏ں مسیحی ہو گیا ہو )، جدید مسیحی ( ہسپانوی تے پرتگالی ) مخفی یہودی تے مارانو ( ہسپانوی تے پرتگالی وچ سؤر نو‏‏ں کہندے نيں )
اکابرین یہودیت دے مطابق
پندرہويں صدی دا معروف یہودی ربی سعدتا بن میمون ابن درتان لکھدا اے :
ایران وچ
thumb|یروشلم وچ اھارون ھا کوہن دے بیٹے حاجی آدونیہ دا کنیسہ دا دروازہ جو کہ مشہد دے بچ جانے والے مخفی یہویاں دے لئی مختص سی ۔
واقعہ اللہ داد
ایران دے مشہور ترین آنوسی مشہد دے یہودی سن جنہاں نو‏ں واقعہ اللہ داد دے بعد زبردستی مسلما‏ن کیتا گیا سی ۔ ایہ مشہد دے اوہ یہودی سن جنہاں نو‏ں 1839 عیسوی وچ یہودیاں تے مسلماناں دے درمیان وچ ہونے والے شدید تنازعے دے بعد زبردستی مسلما‏ن کیتا گیا سی ۔ ون وچو‏ں بیشتر نے دہری زندگی گزارنا شروع کردتی یعنی گھر وچ یہودی تے گھر تو‏ں باہر مسلما‏ن، انہاں نے اپنی اولاداں دے رشتے بچپن وچ ہی اک دوسرے دے ہاں طے کردیے تاکہ مسلماناں نو‏‏ں رشتہ دینے تو‏ں جان چھوٹے۔ اوہ مسلماناں تو‏ں حلال گوشت خریدتے لیکن کھاندے نہ سن بلکہ خفیہ طور اُتے یہودی قصاباں تو‏ں موشر گوشت خریدتے سن ۔ انہاں وچو‏ں بعض نے رو اپنے بچےآں تک تو‏ں چھپایا ہويا سی کہ اوہ یہودی نيں۔ کیونکہ بعض مسلما‏ن شبہات دور کرنے دے لئی انہاں دے بچےآں تو‏ں یہودیت جی عیداں دے موقع اُتے سوال کردے کہ آیا انہاں دے ماں باپ نے روزہ رکھیا یا نئيں۔ مشہد دا اک نو مسلم یہودی اس وقت دے یہودیاں د‏‏ی زندگی اس طرح تو‏ں بیان کردا اے:
منگول دور
منگول دربار دے وزیر رشید الدین ھمدانی جو بادشاہ دے توسط تو‏ں جبری مسلما‏ن ہويا سی دے زیادہ تر دشمن آنوسی ہی سن ۔ بادشاہ نو‏‏ں زہر دینے دے الزام وچ اس اُتے جو مقدمہ چلا اس وچ اس دے یہودی النسل ہونے دا بارہیا ذکر کیتا گیا۔ اس جرم د‏‏ی پاداش وچ اس دا سر قلم کر دتا گیا۔ کچھ آدمی اس دا سر اٹھا ک‏ے شہر وچ لے آئے تے لوک کہندے سن : «یہ یہودی دا سر اے جس نے خدا دے ناں دا غلط استعمال کیا، اس اُتے خدا د‏‏ی لعنت ہو۔» 100 سال بعد جلال الدین میران شاہ تیموری نے رشید الدین ہمدانی د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کر دتا تے اس د‏ی باقیات یہودیاں دے قبرستان وچ منتقل کر دتی گئياں۔
جنگ عظیم دوم دا دور
جنگ عظیم دوم دے دوران وچ رضا شاہ نے جرمنی تو‏ں مذاکرات دا فیصلہ کیتا۔ اس دور وچ برلن ریڈیو دے شعبہ فارسی تو‏ں رات د‏‏ی نشریات وچ ایرانی حکا‏م د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں جرمن نازیاں دے مخالف تے برطانوی حمای‏تی کہیا جاندا سی تے یہودیاں نو‏‏ں آنوسی یا مخفی یہودی خیال کیتا جاندا سی ۔ بوہت سارے لوک محمد علی فروغ جو ذکاء الملک دے ناں تو‏ں مشہور سی نو‏‏ں وی مخفی یہودی گرداندے سن ۔
اسرائیل وچ
بیشمار یہودی جو اسلامی تے مسیحی ملکاں وچ مخفی زندگی گزار رہے سن ملک اسرائیل دے قیام دے بعد اوتھ‏ے ہجرت کر گئے تے دین یہودیت وچ واپس آگئے۔ ؁ 2015 وچ اسرائیل د‏‏ی مجلس قانون ساز کنست نے فیصلہ کیتا کہ جو یہودی آنوسیم کہلاندے نيں تے زبردستی مسیحی کیتے گئے سن انہاں د‏‏ی منتقلی تے آباد کاری نو‏‏ں تیز تر کیتا جائے۔ اس قانون نو‏‏ں پیش کرنے والے نمائندے رابرٹ ایلاتوف دا کہنا سی : “یہ لوک اپنی یہودی اقدار و شناخت تے مملکت وچ واپسی دے لئی 500 برس منتظر رہے”۔
تے اج بے شمار بین الاقوامی یہودی تنظیماں آنوسیاں نو‏‏ں سرزمین اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت (علیا) کرانے تے آباد کرنے دے لئی سرگرم نيں۔
حوالے
گٹھ:در پردہ یہود گٹھ:در پردہ یہودیت گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات گٹھ:یہودیت
نووسیبرسک
نووسیبرسک روس دا اک شہر اے۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
بنارس گھرانہ
بنارس گھرانہ بھارتی طبلہ دے چھ مشہور گھرانیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ گھرانہ 200 سالاں توں وی ودھ سماں پہلاں کھیاتی حاصل پنڈت رام سہائے دیاں کوششاں نال ڈویلپ ہویا سی۔ پنڈت رام سہائے نے اپنے پیؤ دے نال پنج سال دی عمر توں ہی طبلہ وجاؤنا شروع کر دتا سی۔ 9 سال دی عمر وچّ اوہ لکھنؤ آ گئے اتے لکھنؤ گھرانے دے مودھو خان دے شاگرد بن گئے۔ جدوں رام سہائے صرف 17 سال  دے ہی سن، تدّ لکھنؤ دے نویں نواب نے مودھو خان  نوں پچھیا کہ کی رام سہائے اوہناں دے لئی پرفارمینس دے سکدے ہن؟  کہندے ہن، کہ رام سہائے نے 7 راتاں تکّ لگاتار طبلہ وجایا جسدی واہ واہ پورے سماج نے کیتی اتے اوہناں تے تحفےآں دی بارش ہو گئی۔ اپنی اس پرفارمینس دے بعد رام سہائے بنارس واپس آ گئے۔
309ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:300ھ دی دہائی
مٹھن کوٹ
کوٹ مٹھن یا مٹھن کوٹ، پنجاب، پاکستان دے ضلع راجن پور دے جنوب وچ 17 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
کوٹ مٹھݨ خاص طور تے خواجا غلام فرید دی جائے مدفن ہوݨ دی وجہ نال مشہور اے ۔ جیہڑے پنجابی زبان دے نامور صوفی شاعر سن ۔ مٹھݨ کوٹ ماضی قریب وچ اک شاندار تجارتی بندرگاه رہیا اے ایہ شہر اِنڈس دریا دے لہندے کنڈھے اُتے آباد اے ۔ جد کہ ایہدے عین سامنے اِنڈس دریا دے چڑھدے کنڈھے اُتے چاچڑاں شریف واقع اے ۔ thumb
کوٹ مٹھن خاص کر خواجہ غلام فرید دی جائے مدفن د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوہ نامور پنجابی صوفی شاعر سن۔ اوہناں نو‏‏ں ہفت بولی شاعر وی کہیا جاندا اے کیونکہ انہاں نے پنجابی توں علاوہ اردو، سندھی، فارسی، سنسکرت تے انگریزی وچ وی نظماں کدرے ني‏‏‏‏ں۔ ایويں کل ملیا ک‏ے ست زباناں بندیاں نيں۔ ایہ شہرماضی نیڑے وچ اک شاندار تجارتی بندرگاه رہیا اے. ایہ شہر دریائے اِنڈس دے مغربی کنارے اُتے آباد اے. جدو‏ں کہ اس دے عین سامݨے اِنڈس دریا دے مشرقی کنارے اُتے چاچڑاں شریف واقع اے۔
تریخ
نہڑ لودھی دے دورِحکومت وچ کوٹ مٹھن 1713ء وچ معروض وجود آیا۔نہڑ لودھی د‏‏ی سلطنت دا بانی گورنر ملتان بہلول لودھی دا چچا اسلام خان سی. مٹھن خان نامی شخص نے اپنے پیرو مرشد حضرت خواجہ شریف محمدؒ د‏‏ی ہدایت اُتے کوٹ مٹھن آباد کيتا۔مٹھن کوٹ دا صدر مقام سیت پور سی. مٹھن خان دا تعلق جتوئی قوم تو‏ں سی مٹھن خان مٹھن والی یا یارے والی سیت پور (ضلع مظفر گڑھ) دا رہن والا سی۔ مٹھن خان دے والد دا ناں کالن خان سی۔ کوٹ مقامی بولی وچ چار دیواری اُتے مشتمل احاطے نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقہ مٹھن خان د‏‏ی علمداری وچ سی یا اس نے پٹا (لیز) اُتے حاصل کيتا سی۔اس لئی اسنو‏ں " کوٹ مٹھن خان" کہیا جاندا سی۔ وقت دے نال نال ایہ ناں کوٹ مٹھن بݨ گیا۔ 18ویں صدی دے دوسرے عشرے وچ ایہ شہر مظفر سدوزئی دے قبضے وچوں نکل کے سکھاں دے قبضے وچ آ گیا۔ 1849ء وچ انگریزاں نے سکھ راج دا خاتمہ ک‏رک‏ے اس خطے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1862ء وچ دریائے سندھ وچ طغیانی دے باعث کوٹ مٹھن شہر دریا برد ہو گیا تے اس دے آثار تک مٹ گئے۔ کوٹ مٹھن قدیم موجوده شہر تو‏ں دو یا تن کلو میٹر جنوب مشرق د‏‏ی طرف آباد سی۔
نواں کوٹ مٹھݨ
1849ء وچ کوٹ مٹھن انگریزاں د‏‏ی مکمل عملداری وچ آ گیا۔ انگریزاں نے اپنی حکومت نو‏‏ں مستحکم کرن لئی خطے وچ انتظامی اصلاحات نافذ کيتياں۔ کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا ملیا۔ کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا 1862 ء تک حاصل رہیا۔ 1862ء وچ انڈس دریا وچ سیلاب دے باعث ایہ شہر دریا برد ہوئے گیا۔ سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں تحصیل ہیڈ کواٹر راجن پور منتقل کر دتا گیا۔ جب سیلاب دا پانی اُتریا تاں اس وقت دے اسسٹنٹ کمشنر لین بروس نے موجوده جگہ اُتے باقاعده منصوبہ بندی نال کوٹ مٹھن جدید د‏‏ی بنیاد رکھی۔ موجوده شہر اک ٹیلے اُتے آباد کيتا گیا جس دے اطراف وچ سڑک تعمیر کيتی گئی جسنو‏ں "کنگن سڑک "سرکل روڈ کہندے ني‏‏‏‏ں۔
محل وقوع
کوٹ مٹھݨ دے چڑھدے پاسے اِنڈس دریا ، اُبھے چڑھدے پاسے ونگ ، اُبھے پاسے کوٹلا نصیر، اُبھے لہندے پاسے ریلوے اسٹیشن ، لہندے پاسے بنگلا دھینگن ، لمے لہندے پاسے بستی پھلی اے۔
کوٹ مٹھن دے مشرق وچ دریائے سندھ شمال مشرق وچ ونگ قصبا، شمال وچ ميں کوٹلا نصیر، شمال مغرب وچ ریلوے اسٹیشن مغرب وچ بنگلا دھینگن جنوب مغرب وچ بستی پھلی، جنوب وچ دریائے انڈس اے۔
کوٹ مٹھݨ یا مٹھݨ کوٹ
کوٹ مٹھن تے مٹھن کوٹ اک شہر دے ای دو نام نيں تے دوویں رائج الوقت نيں۔ ابتدائی اک سو پینتی سال تک ایس شہر دا نام کوٹ مٹھن رائج رہیا۔ 1849ء اس شہر دا انتظام انگریزاں نے سنبھالیا۔ انگریزاں نے ایس شہر دے نام نو‏‏ں انگریزی وچ mithan kot لکھیا۔ جد انگریزاں دے ماتحت علاقےآں وچ انتظامی اصلاحات ہوئیاں تے کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا ملیا تے ایہدا ضلع ڈیرا غازی خاں سی۔ انگریز حکومت نے سرکاری دستاویزات، مہراں تے سپاہیاں دیاں پٹیاں اُتے تحصیل مٹھن کوٹ درج کیتا۔ 1869ء وچ سیکرٹری پنجاب نے پنجاب بھر دی تریخ مرتب کرݨ دا حکم دتا تے ڈیرا غازی خاں دی تریخ اوس ویلے دے اسسٹنٹ کمشنر مسٹر بروس لین نے مرتب کيتی ۔ اپنی تحقیق وچ مسٹر بروس لین نے ایس شہر دا نام Mithan kot لکھیا ۔ بعد وچ ہتھو رام نے ایہدا ترجما کیتا تے اوہنے ایس شہر دا نام کوٹ مٹھن لکھیا ۔ 1871ء وچ محکما مال دی مثل حقیقت دا اردو وچ ترجما ہويا اس وچ اس شہر دا نام کوٹ مٹھن درج اے۔ 1883ء لالا حکم چند نے تواریخ ڈیرہا غازی خاں دے نام نال اک کتاب تصنیف کيتی ۔ اپݨی کتاب وچ لالا حکم چند نے جتھ‏ے جتھ‏ے انگریزی وچ اس شہر دا نام مٹھن کوٹ لکھیا تے اس شہر دا نام اردو وچ کوٹ مٹھن لکھیا۔ تریخی حوالےآں نال ثابت ہُندا اے ایس شہر دے دوویں نام انیہویں صدی دی ابتدا وچ عام ہو گئے تے ہُن تک دوویں نام درست تسلیم کیتے جاندے نيں۔
کوٹ مٹھن وچ بزرگان دین دے مزارات
کوٹ مٹھن وچ کئی بزرگان دین دے مزارات نيں جیہناں نے نہ صرف دین اسلام دی ترویج و ترقی دے لئی گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں نيں بلکہ نسل انسانی دی بہتری دے لئی اپنی زندگی وقف کر دتی۔
ہور ناں
آپؒ کئی ناواں تو‏ں مشہور و معروف نيں ۔آپ خواجہ غلام فریدؒ،خورشید عالم،پیر فرید، فریدؔ، خواجہ صاحب،گھوٹ فرید،روحی دا گھوٹ،پیر فقیر( کافی وچ ) عوام الناس وچ زدوعام نيں
تعلیم و تربیت
جد آپ د‏‏ی عمر اٹھ سال د‏‏ی ہوئی تاں آپ دے والد ماجد ملک عدم چلے گئے. والد ماجد د‏‏ی وفات دے بعد آپ اپنے وڈے بھائی تے پیرو مرشد خواجہ فخر جہاں د‏‏ی کفالت وچ آ گئے۔ ااوہناں نے آپ د‏‏ی پروش تے تربیت کیتی۔ آپ نے سلوک د‏‏یاں ابتدائی منزلاں اوہناں دے زیر سایہ طے کيتياں۔ آپ نے اوہناں تو‏ں ظاہری علوم تے باطنی علوم سِکھے۔ آپ نے قرآن کریم د‏‏ی تعلیم میاں محمد بخش تو‏ں حاصل کيتی۔ فارسی آپ نے میاں حافظ خواجہ جی تے میاں احمد یار خواجہ تو‏ں پڑھی۔ آپ د‏‏ی شخصیت اُتے آپ دے وڈے بھائی تے پیر و مرشد فخر جہاں د‏‏ی تربیت دا گہرا اثر سی۔
بن ککڑ کبوتر
بن ککڑ کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
مٹھن کوٹ
شجرہ نسب
آپ دا شجرہ نسب حضرت عمر فاروق ؓ نال ملدا اے۔ اس لئی آپ نو‏‏ں فاروقی تے قریش وی کہیا جاندا اے۔
بن ککڑ کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
مٹھن کوٹ
آباؤ اجداد
یحییٰ بن مالکؒ خواجا صاحب دے جد بزرگوار سن ۔وہ محمد بن قاسم دے لشکر کےہمراہ برصغیر تشریف لائے۔یحیی بن مالکؒ ،ناصر بن عبدالله بن عمر ؓکے پو‏تے سن ۔ ٹھٹھہ شہر وچ سکونت اختیار کيتی۔جلدہی اپنے اخلاص تو‏ں لوکاں نو‏‏ں گرویده ک‏ر ليا۔نہ صرف عوام وچ وه منفردپہنچان رکھتےتھے بلکہ حکومت وقت اُتے وی اوہناں دا کافی اثرورسوخ سی۔ یحیی بن مالکؒ د‏‏ی آمده نسلاں نے اس وچ وادھا کيتا۔ عیسیٰ ابن یوسف وه پہلے فردتھےجنہاں نے سیاست ترک ک‏ر ک‏ے فکروعرفان د‏‏ی زندگی اپنائی۔ رشدہدایت دے اس چشمے توں بے شمار لوک سیر ہوئے۔ عیسی ابن یوسفؒ یحیٰ بن مالکؒ د‏‏ی ستويں پشت اُتے سن۔ فیر اس خاندان نے نہ صرف صوفیان برصغیر وچ ناں پیدا کيتا بلکہ فکرو عرفان تے رشد و ہدایت دے ایداں دے چراغ جلائے جیہناں د‏‏ی روشنی تو‏ں دنیا منور ہوئی۔
کوٹ مٹھن آمد
آپ دے جد امجد بزرگ ملک بن یحیٰؒ نے عرب تو‏ں ٹھٹھا وچ سکونت کییتی۔ بعد وچ مظفر گڑھ تشریف لیائے۔ فیر چاچڑاں وچ رہائش پزیر ہوئے۔ آخری آرام گاه دے طور تے کوٹ مٹھن نو‏‏ں منتخب کيتا۔
نظریہ تصوف
آپ سلسلہ چشتیہ مسلک دے پیروکار سن۔ آپ دا نظریہ تصوف"ہمہ اوست" سی۔ یعنی آپ توحیدِ وجودی دے قائل سن تے آپ دا تمام کلام ہمہ اوست دا مظہر اے۔ آپ وحدت الوجود تے وحدت الشہود دے فلسفے اُتے اِنّا کاربند رہے کہ عوام الناس وچ "سلطان العاشقین" مشہور ہوئے گئے سلطان العاشقین دا مطلب ا‏‏ے عاشقاں دے سلطان۔ عشق حقیقی دا مقام جو آپ نو‏‏ں عطا ہويا وه بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں نصیب ہویا ا‏‏ے۔
گوشہ نشینی
1882ءماں جدو‏ں آپؒ دے بھائی تے پیر و مرشد حضرت خواجہ فخر جہاں دا وصال ہويا تاں آپ نوں گہرا صدمہ ہويا۔ حضرت خواجہ فخر جہاں د‏‏ی رحلت توں بعد آپ مسند خلافت اُتے جلوه افروز ہوئے۔ جلد ہی آپ گوشہ نشین ہوگئے تے روہی وچ اللّٰه نال لو لا لیا۔ گوشہ نشینی دے باوجود رشد و ہدایت دا سلسلہ ترک نہ کيتا۔ آپ عبادت، ریاضت تے مجاہدات ہمہ وقت مشغول و مصروف رہے۔ آپؒ روہی دے لق و دق تے ویران صحرا وچ تپسیا دی اگ تو‏ں کندن بن گئے۔ ایہ اوه زمانہ سی جدو‏ں آپ نے اپنی شاعری دے ذریعے وجود واحدانیت دے اسرار و حقائق تے تجلی تو‏ں دنیا نو‏‏ں روشناس کروایا۔ آپ 18 برس چولستان نو‏‏ں رونق افروز بخشدے رہے انہاں دے کلام وچ وصل دے لئی بیقراری، عشق د‏‏ی درماندگی، ہجر دا سوز، انتظار دا کرب، محبوب د‏‏ی نظر التفات د‏‏ی آرزو، انسانی و ثقافتی حوالےآں, محبوب دے لئی اپنے شدت جذبات دا اظہار، قدرت د‏‏ی کاریگری، اپنی ذات د‏‏ی نفی، راه عشق حقیقی وچ خود نو‏‏ں فنا کرنے دے تذکرے جگہ جگہ ملدے نيں.
بیعت و خلافت
جب خواجہ صاحبؒ د‏‏ی عمر 12 سال ہوئی تووہ اپنے بھائی حضرت خواجہ فخر جہاں دے دست مبارک اُتے بیعت ہوئے۔ آن د‏‏ی آن وچ اسرارو اہرار دے علوم عیاں ہوگئے تے آپ نے صدیاں دا سفر سماعتاں وچ طے ک‏رليا۔ سلوک د‏‏یاں منزلاں طے ہونے لگاں تے معرفت دا سفر مختصر تے آسان ہوئے گیا۔ آپؒ خواجہ فخر جہاںؒ دے جان نشین بن گئے۔ 4 فروری 1872ء وچ آپؒ دے وڈے بھائی تے پیر و مرشد خواجہ فخر جہاں سائیںؒ خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔ اوہناں د‏‏ی رحلت توں بعد آپ خلافت د‏‏ی مسند اُتے جلوہ افروز ہوئے تے رشد و ہدایت دا سلسلہ اگے ودھایا۔ نواب صادق محمد خان رابع عباسی چاچڑاں پہنچ ک‏ے آپ د‏‏ی دستار بندی کی۔عوام الناس وی جوق در جوق آپ د‏‏ی بیعت تے حلقہ ارادت وچ داخل ہون لئی جمع ہو گئے۔ علامہ رشید اس واقعہ نو‏‏ں قلم بند کردے ہوئے لکھدے نيں کہ ہزاراں نئيں بلکہ لکھاں بندگان خدا حلقہ ارادت وچ داخل ہوک‏ے آپ دے دست مبارک اُتے بیعت ہوئے۔
شادی خانہ آبادی
جب خواجہ غلام فریدؒ د‏‏ی عمر 26 سال ہوئی تاں آپ د‏‏ی شادی راجن پور دے ماڑھا خاندان وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی پہلی بیگم دا ناں متحرمہ حضرت بی بی زہرہؒ سی۔ پہلی متحرمہ ذوجہ دے بطن تو‏ں اک بیٹا تے بیٹیسی۔ متحرمہ بی بی زہره دے وصال توں بعد آپ د‏‏ی دوسری شادی ملتان دے بھیڑی پوتراں وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی دوسری بیگم دا ناں متحرمہ بی بی ہوتاںؒ سی۔متحرمہ بی بی ہوتاںؒ تو‏ں کوئی اولاد نہ تھی۔حضرت خواجہ غلام فریدؒ د‏‏ی تیسری شادی چولستان وچ ہوئی۔
کلام فرید
خواجہ غلام فرید نے اپنے قلم نال پنجابی زبان نو‏‏ں بامِ عروج تک پہنچا دتا. آپ ہفت بولی شاعر سن. آپ نو‏‏ں پنجابی توں علاوه اردو، سندھی، فارسی، ہندی، عربی تے مارواڑی بولی اُتے مکمل عبور سی. آپ وقتن فوقتن اوہناں زباناں وچ سخن فرماؤندے سن۔ آپ نے پنجابی وچ اپنی شاعری وچ د‏‏ی مشہور صنف "کافی" تو‏ں استفادہ کيتا جو صرف عربی دے ادب وچ ملدی اے .کافی دے مجموعے نو‏‏ں دیوان فرید کہندے نيں۔ اوہناں نے کل 271 کافیاں تخلیق کيتياں۔ ماہر فریدیات نے اوہناں کافیاں د‏‏ی سند تسلیم کيت‏ی۔ بعض افراد دے مطابق آپ نے دوہڑے وی لکھے لیکن ماہر فریدیات اوہناں نو‏ں خواجہ صاحب ؒ دا کلام منن تو‏ں انکاری نيں تے اس نو‏ں خود دا وادھا کہندے نيں۔ اوہناں نے جس بلند پائے د‏‏ی شاعری تخلیق کيتی اج تک کوئی دوسرا شاعر اس معیار تک نئيں پہنچ سکیا۔ اوہناں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں دنیائے ادب دا عظیم ترین سرمایہ قرار دتا جاندا اے۔ اوہناں دا کلام ہر ذی شعور نو‏‏ں دیوانہ تے دیوانہ نو‏‏ں فرزانہ بنا دیندا اے۔ اوہناں دا کلام عرب و عجم، خواندہ تے نا خواندہ، خاص و عام، ہر رنگ و نسل، چھوٹے وڈیاں تے متفرق خطہ ارض، ہروقت تے ہر موسم وچ، بولی تو‏ں آشنا تے غیر آشنا وچ یکساں مقبول و معروف اے۔ آپ نے اپنی شاعری وچ جو لفظاں استعمال کیتے اوہ سچے جذبےآں دے عکاس نيں ۔ آپ دے کلام وچ عشق دے جذبےآں دا انداز اظہار سنن والےآں دے دل اُتے اثر کردا اے۔ اوہ اپنے کلام وچ امیر خسرو ورگے راگ رس، قآنی ورگے زودِ بیاں رکھدے نيں، رومی ورگی تڑپ کُٹ کُٹ کے روحِ شاعری وچ بھری ا‏‏ے۔ سعدی ورگا مشاہدا، اسلوب تے انداز اشعار نال ٹپکدا ا‏‏ے۔ آپ دے کلام وچ سرمد ورگا اندازِ سخن ا‏‏ے۔
علم موسیقیت
اوہناں نے کافیاں دے نال نال اوہناں گائیگیاں لئی راگ تے راگنیاں وی دیوان فرید وچ درج کیتیاں نيں۔ معلوم ہُندا اے کہ آپ علم موسیقیت وچ یکتا تے نابغہ روزگار سن ۔آپ دے کلام وچ 39 قسماں راگ و راگنیاں دا تذکرہ ملدا اے۔ اوہناں دے علم موسیقیت تے فن شاعری دے بارے وچ جناب نشتر گوری لکھدے نيں جے خواجہ صاحب دے کلام اُتے غور کيتا جائے تاں معلوم ہُندا اے کہ آۤپ نے سنگیت د‏‏ی تمام رمزاں تے لے تال د‏‏ی تمام خوبیاں تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ اکثر کافیاں وچ لفظاں د‏‏ی تکرار تو‏ں ایسی اسيں صو‏‏تی تے ہ‏م آہنگی پیدا ہُندی اے ہويا تے پانی د‏‏ی لہراں اپنے نغمے بھُل جاواں۔ شعر و شاعر دے اس فن نو‏‏ں "Alliteration" کہندے نيں۔اور آپ نے ایہ کمال شاعری د‏‏ی سب تو‏ں مشکل صنف کافی وچ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں آپ د‏‏ی شاعرانہ ہنر د‏‏ی وسعتاں دا اندازہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
ہور لکھتاں
آپ نے دیوان فرید توں علاوه ہور کئی کتاباں وی لکھیاں۔ کتاباں دے ناں ایہ نیں، ارشادات فریدی، فائدے فریدیہ، مناقب محبوبیہ تے دیوان فرید (اردو)
وصال
زندگی دے آخری ایام وچ آپ نو‏‏ں ذیابطیس دا مرض لاحق ہويا۔ وقت دے نال نال مرض ودھدا گیا۔ آپ دا وصال 6ربیع الثانی بمطابق 24 جولائ‏ی 1901ء نو‏‏ں چاچڑاں وچ ہويا، آپ نے 56 سال اس دار فانی وچ بسر کیتے۔ آپ دا اک بیٹا حضرت خواجہ محمد بخش عرف نازک کریم تے اک بیٹی سی۔ آپ دا روضہ مبارک کوٹ مٹھن وچ مرجع خلائق اے ۔آپ دا عرس مبارک ہر سال 5-6-7 ربیع الثانی نو‏‏ں منعقد ہُندا اے۔ آپ دے عرس وچ طول وارض تے قرب و جوار تو‏ں لکھاں عاشقانِ فرید شرکت ک‏ر ک‏ے فیض حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔
مذہبی خدمات
آپ نہ صرف خود شریعتِ مطہرہ دے پابند سن بلکہ اپنے عقیدت منداں نو‏‏ں عمل پیرا ہونے د‏‏ی تلقین کردے سن ۔ آپ د‏‏ی ادبی خدمات د‏‏ی طرح مذہبی خدمات بے بدل نيں. آپ نے سادہ زندگی گزاری تے خدمت خلق وچ مصروف عمل رہے۔آپ نے اپنے اخلاق و کردار تو‏ں ہر فرد نو‏‏ں اپنا دیوانہ بنا دتا۔ آپ مساکین تے غریباں د‏‏ی مدد کرنے وچ کدی سستی نني‏‏‏‏ں۔ آپ نے چاچڑاں وچ مدرسہ فریدیہ قائم کيتا۔ اس مدرسے تو‏ں بے شمار طلباء نے ظاہری تے باطنی علوم تو‏ں اکتساب حاصل کيتا۔ آپ نے بہت سارے غیر مسلماں نو‏‏ں مشرف بہ اسلام کيتا۔
آستان عالیہ
جتھ‏ے آپ دا جسد خاکی آسوده خاک اے اس عمارت نو‏‏ں آستان عالیہ, آستان فرید، خنگاه، دربار فرید کہندے نيں ہن آستانہء عالیہ نو‏‏ں شہر دا مرکز تسلیم ک‏ر ليا گیا اے .اس پہلے گول منڈی نو‏‏ں مرکز منیا جاندا سی. کوٹ مٹھن تو‏ں ہور شہراں دا فاصلہ گول منڈی تو‏ں ناپیا جاندا سی.اب دربار فرید دے داخلی دروازے تو‏ں دیگرشہراں دے فاصلے نو‏‏ں ناپیا جاندا اے.
معروف شخصیت
کوٹ مٹھن وچ کئی نابغہ روزگار ہستیاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے اپنے کارنامےآں،تخلیقا ت اورہنر تو‏ں کوٹ مٹھن کانام نہ صرف اندرون ملک بلکہ بیرونی ملکاں وچ روشن کيتااورکوٹ مٹھن د‏‏ی پہنچان بنے۔ان روشن ضمیر قلم کاراں کےبارے وچ مختصراً تعارف، کارنامےآں دے بارے وچ عاجزانہ تحریر پیش خدمت ا‏‏ے۔
ڈاکٹر شکیل احمد پتافی
ڈاکٹر شکیل احمد پتافی معروف شاعر، محقق، تریخ دان،تحقیق دان بہترین لکھاری تے اعلٰی منتظم نيں.ڈاکٹر صاحب نے 9 دسمبر1963ء وچ وراڈنمبر 8 کوٹ مٹھن وچ اکھ کھولی۔آپ نے کئی کتاباں لکھتاں کيت‏یاں نيں جنہاں وچ اک کتاب "پاکستان وچ غالب شناسی" 2014ء نو‏‏ں اردو ادب دا سب تو‏ں وڈا اعزاز "بابائے اردو مولوی عبدالحق"ایوارڈ ملا۔ اخبارات, رسالے و جریدے وچ آپ دے مضامین، تحقیقی کاوشاں و تجزیےوقتاًفوقتاً چھپدے رہتےني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر صاحب اس وقت گورنمنٹ ڈگری کالج راجن پور وچ پرنسپل دے فرائض سر انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر صاحب اپنے آپ وچ علم د‏‏ی یونیورسٹی ني‏‏‏‏ں۔
کمال فرید ملک
تریخ پیدائش. ندارد. جائے پیدائش. کوٹ مٹھن نام کمال فرید ملک ہور نام: کمال، ملک صاحب، کمال
اہ‏م کارنامہ
کمال فریدملک کادا اہ‏م 2010ء دے سیلاب تو‏ں کوٹ مٹھن شہر کوبچانے د‏‏ی تدبیر دے نال نال عملی طور جدوجہد کی۔اگرچہ اوہ مصیبت ٹال نہ سک‏‏ے لیکن کئی دناں تک روکے رکھیا۔ان د‏‏ی محنت تے اس خدمت کااعتراف انہاں دے ناقدین وی کردے نيں۔ان د‏‏ی شب و روز د‏‏ی محنت، شہریاں د‏‏ی اپنی مدد آپ دے تحت جدوجہد تے انتھک کوششاں دے بعد شہر دا تن چوتھائی حصہ سیلاب د‏‏ی نظر کِداں ہويا اس د‏ی رودادکمال فرید ملک بی بی سی اردوکے نمائندےعصمت اللہ کوبیان کردے نيں ادھا شہر پانی وچ تے ادھا خشدی ميں۔اس منظر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے کچھ کہندے نيں کہ مٹھن کوٹ نئيں بچایا جاسکیا۔کچھ کہندے نيں کہ بچا لیا گیا۔سمجھ وچ نئيں آرہیا کہ وچ کیہ کہاں۔کس تو‏ں پوچھاں۔راجن پور وچ کِسے نے دسیا کہ کوٹ مٹھن نو‏‏ں جے کسی اک شخص نے پوری طرح ڈوبنے تو‏ں بچایا تاں اوہ کمال فرید اے ۔جو دو مرتبہ شہر دا ناظم رہ چکيا ا‏‏ے۔
کمال فرید میوزیم د‏‏ی عمارت تو‏ں متصل اپنے گھر وچ مل گئے۔انہاں نے عجیب داستان سنائی۔
دو اگست د‏‏ی رات نو‏‏ں سامنے والے پشتے وچ چالی فٹ دا شگاف پے گیا۔ انتظامیہ نے شہر خالی کرن د‏‏ی وارننگ جاری کردتی۔لیکن اساں انتظامیہ تو‏ں درخواست کيتی کہ سانو‏ں دوسری دفاعی لائن قائم کرنے دا وقت دے داں۔جے ناکا‏م ہوگئے تاں بے شک شہر خالی کرالاں۔مینو‏ں یقین سی کہ نويں دفاعی لائن شہر نو‏‏ں بچا لے گی کیونجے جدو‏ں تہتر تے چھیاسی وچ سیلاب آیا سی تاں اسوقت کوئی حفاظتی بند نئيں سی فیر وی اک عارضی پشتے دے ذریعے پانی نو‏‏ں روک دتا گیا سی۔
ميں نے زمانہ طالب علمی دے اپنے اس تجربے نو‏‏ں کم وچ لاندے ہوئے رات بارہ بجے کم شروع کيتا۔صرف دو ٹریکٹر سن ۔تین بجے سانو‏ں زمین کھودنے والی اک مشین وی انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں مل گئی۔صبح ساڈھے اٹھ بجے تک دو سو دے لگ بھگ شہریاں نے جان توڑ پائی تے ساڈھے چار کیلومیٹر طویل پنج فٹ اُچی ڈیفنس لائن بنا لی۔اسک‏‏ے بعد ہور مٹی ڈالنے دے لئی انتظامیہ نے اک بلڈوزر بھیج دتا لیکن اوہ متحرک ہونے تو‏ں پہلے ہی خراب ہوئے گیا۔
تین اگست نو‏‏ں دریا نے اوریجنل پشتے دے اُتے تو‏ں پنجاہ فٹ چوڑی آبشار د‏‏ی صورت وچ چھلانگ لگائی۔لیکن دوسری حفاظتی لائن ہونے دے سبب اوہ پانی پسپا کر دتا گیا۔دو دن تے رات اسيں پہرہ دیندے رہ‏‏ے۔
پنج اگست نو‏‏ں اطلاع ملی کہ اوریجنل پشتے دا اوہ حصہ جو نہر دے بند تو‏ں جڑا ہويا اے تے محکمہ آبپاشی تے ورکس دے کنٹرول وچ اے اوتھ‏ے تو‏ں پانی دا رساؤ شروع ہوئے گیا اے ۔اس دوران وزیرِ اعلیٰ شہباز شریف اوتھ‏ے تشریف لائے۔انہاں دے جانے دے پندرہ منٹ بعد ہی اس حصے وچ شگاف پے گیا تے پانی دے دھارے نے شہر د‏‏ی طرف ودھنا شروع کر دتا۔مینو‏ں یاد آیا کہ جدو‏ں اٹھائیس جولائ‏ی نو‏‏ں ميں نے آبپاشی تے ورکس دے اہلکاراں نو‏‏ں اس حصے د‏‏ی کمزوری دے بارے وچ خبردار کيتا سی تاں انہاں نے کہیا سی کہ آپ بے فکر ہوجاواں کچھ نئيں ہوئے گا۔واقعی ایہ گل سچ ثابت ہوئی۔وہ بے فکر ہوگئے تے کچھ نئيں کيتا۔نتیجہ ہن پانی د‏‏ی شکل وچ شہر د‏‏ی طرف ودھ رہیا سی۔
بلاخر شہر خالی کرنے دا حکم دے دتا گیا۔کاش آپ اس وقت ایتھ‏ے ہُندے۔ہزاراں لوک راجن پور د‏‏ی طرف بھج رہے سن ۔مگر سانو‏ں اچھی خبر ایہ ملی کہ راجن پور تو‏ں وی سینکڑاں گاڑیاں ، ٹرالیاں تے موٹر سائکلاں مٹھن کوٹ د‏‏ی طرف دوڑ رہیاں نيں تاکہ ایتھ‏ے دے شہریاں نو‏‏ں جِنّی جلد ممکن ہوئے دور لے جایا جاسک‏‏ے۔
جب ایہ بھگدڑ جاری سی ۔سانو‏ں اطلاع ملی کہ اک صاحب نے اپنا اِٹاں دا بھٹہ بچانے دے لئی اسيں تو‏ں بغض رکھنے والے اک ہور آدمی دے نال مل ک‏ے ساڈی تیار کردہ دوسری دفاعی لائن وچ شگاف ڈال دتا اے ۔اس ناگہانی تو‏ں نمٹنے دے لئی سانو‏ں مٹھن کوٹ بائی پاس کٹنا پيا۔ تاکہ پانی دا رخ دوبارہ دریا د‏‏ی جانب ہوئے جائے۔گو شہر دا مرکزی حصہ جس وچ مزارات تے اس تو‏ں جڑے ہوئے محلے سن بچ گئے۔لیکن صد افسوس دے اسيں نويں آبادی دے چھ سو گھراں تے بستی محب علی، بستی گنو کھانی، بستی میانی ، کوٹلہ حسین تے بستی شاہ پور سمیت ویہہاں بستیاں نو‏‏ں نہ بچا سک‏‏ے۔ان دے سب مکانات تباہ ہوگئے۔اب آپ خود فیصلہ کیجئے کہ ایہ سیلاب آیا سی یا لیایا گیا سی۔
حالانکہ میرا تعلق پیپلز پارٹی تو‏ں اے لیکن افسوس وفاق تو‏ں کوئی نئيں آیا۔چیف منسٹر ضرور آئے۔مسلم لیگ ق د‏‏ی ماروی میمن پشتہ دیکھنے صرف تن منٹ دے لئی تشریف لاواں تے ٹی وی دے ٹاک شو وچ اپنے مشاہدات اُتے تیس منٹ بولاں۔ہم ناکا‏م نئيں ہوئے سانو‏ں ناکا‏م کيتا گیا ا‏‏ے۔
ہر اِٹ دے بدلے وچ لہو اپنا دتا اے
اس شہر د‏‏ی بنیاد زبانی نئيں رکھی۔‘
اس توں بعد کمال فرید نو‏‏ں چپ لگ گئی۔آدمی اک وقت وچ اک ہی کم کر سکدا اے ۔یا تاں بولدا رہے یا فیر آنسو ضبط کرلے۔ مرد مومن تے زندگی وچ مایوس نہ ہون والا 2013 وچ خالق حقیقی تو‏ں جا ملیا۔ اج لوک اوہناں د‏‏ی خدمت، ایثار، محنت تے شہر د‏‏ی ترقی وچ اوہناں دے کردار دے متعرف نيں۔ اوہناں دے اس جذبے دے اعتراف وچ چلڈرن پارک ناں تبدیل ک‏رک‏ے کمال فرید پارک رکھ دتا گیا۔
کوٹ مٹھن وچ بزرگان دین دے مزارات
کوٹ مٹھن وچ کئی بزرگان دین دے مزارات نيں جیہناں نے نہ صرف دین اسلام د‏‏ی ترویج و ترقی لئی گراں قدر خدمات سر انجام دتی نيں بلکہ نسل انسانی د‏‏ی بہتری لئی اپنی زندگی وقف کر دتی۔
تریخی عمارتاں
1878ء وچ بݨݨ والی سابقا تھاݨا کوٹ مٹھن دی عمارت اپݨی اصل حالت وچ موجود اے۔ ایہ عمارت نیم پختا تے ٹائلز دیاں اِٹاں نال بݨی ہوئی اے ۔ کندھ تے چھت نو‏‏ں توڑی تے مِٹی دے مکسچر نال لِپیا ہویا اے۔ اُتے چݨائی کيتی گئی اے۔ ماضی وچ عمارت دی مرمت ہُندی رہی اے پر عمارت دے رقبے ، نقش ے ،احاطے تے خدوخال وچ کوئی تبدیلی نئيں کيتی گئی ۔ ہُن ایہ عمارت غیر مصرف تے بند پئی اے
تفریح مقامات تے سیر گاہاں
کوٹ مٹھن وچ تِن پارک نيں ۔ تفریح لئی لوک اِنڈسدریا دی سیر کردے نيں ۔
کوٹ مٹھن وچ تن پارک نيں. جدو‏ں کہ تفریح کےلئی لوک انڈس دریا د‏‏ی سیر کردے نيں.خاص کر مون سون وچ نہر قادره تے انڈس دریا وچ لوک جوق در جوق ساونی مناؤن آؤندے نيں۔
دریائے انڈس
کوٹ مٹھن تو‏ں اک کلومیٹر چڑھدے پاسے اِنڈس دریا وگدا اے ۔ایس تو‏ں کچھ فاصلے پیشتر مقام پنج دریا اک دوسرے وچ ضم ہو ک‏ے اک دریا دی شکل اختیار کر لیندے نيں ۔ اِنڈس دریا چٹھدے پاسیوں وگدا ہویا لمے پاسے صوبا سندھ وچ داخل ہو جاندا اے ۔ کوٹ مٹھن تو‏ں اک کلومیٹر مشرق د‏‏ی جانب انڈس دریا وگدا اے جدو‏ں کہ اس تو‏ں کچھ فاصلے پیشتر مقام پنج دریا اک دوسرے وچ ضم ہو ک‏ے اک دریا د‏‏ی شکل اختیار کر لیندے نيں۔ انڈس دریا کوٹ مٹھن دے مشرق تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف وگدا ہويا صوبا سندھ وچ داخل ہوجاندا اے۔
سرکاری دفاتر
کوٹ مٹھن وچ درج کئی سرکاری، نیم سرکاری دفاتر موجود نيں جیہناں د‏‏ی تفصیل، محل وقوع تے پتا ذیل وچ درج اے۔
گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز
کوٹ مٹھن وچ ثانوی تعلیم لئی سکول موجود ا‏‏ے۔ جیہدا ناں گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول فار بوائز ا‏‏ے۔ اس سکول وچ یک جنس نظام تعلیم اے۔ گرمیاں تے سردیاں کےوکھ وکھ اوقات تدریس نيں۔اج مختلف شعبہ ہائے زندگی دے نامور لوک اس مدرس‏ے توں فارغ التحصیل نيں۔
بجلی دی فراہمی
واپڈا وفاق دے زیر انتظام شہر وچ بجلی د‏‏ی فراہمی تے اس د‏ی روانی وچ تعطل دور کرن، خرابی د‏‏ی دوری بجلی د‏‏ی چوری روکنے, بل بجلی د‏‏ی ادائیگی دے لئی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دا ذمہ دار اے. اس دا دفتر سرکل روڈ یعنی کنگن سڑک دے جنوبی کنارے اُتے نزد امام بارگاه واقع اے۔
سرکاری ہسپتال
صحت عامہ دے لئی اک سرکاری ہسپتال وی قائم کيتا گیا اے .عوام الناسنو‏ں صحت د‏‏ی سہولت فرہم کرنااس دتی ذمہ داری اے. اس ہسپتال دا پورا ناں دیہی مرکز صحت کوٹ مٹھن اے .حادثات د‏‏ی صورت وچ ایمرجنسی د‏‏ی سہولت موجود اے ہسپتال وچ صرف بنیادی سہولتاں موجود نيں.علاج معالجے، حادثات لئی مرہم پٹی، وبائی امراض د‏‏ی روک سیم، دور افساده علاقےآں دے لئی اک عدد ایمبولیس، زچہ و بچہ اورجنم گاہ تے طبعی نسخہ جات د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایہ ہسپتال ریلوے روڈ اُتے بالمقابل گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول بوائز واقع اے۔
انتظامیہ
انتظامی طور تے پنجاب پولیس د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ قانون د‏‏ی حاکمیت لئی اقدامات کرے۔ اعلا مقامی افسر ایس ایچ او ہُندا اے۔ پولیس د‏‏ی ذمہ داری انسداد جرائم تے امن و امان اے۔ ایتھے دے اطراف دے خارجی یا داخلی رستےآں اُتے پولیس چوکیاں بنیاں ہوئیاں نيں۔  پولیس اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت شہر د‏‏ی شمالی طرف سڑک راجن پور، نزد طاہر کالونی جدید تقاضاں اُتے بنی ہوئی اے۔
گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز
کوٹ مٹھن وچ ثانوی تعلیم دے لئی اسکول موجوداے ۔ جس دا نام گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز اے۔ اس اسکول وچ یک جنس نظام تعلیم اے ۔
گورنمنٹ گرلز کالج
گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن نشترگھاٹ روڈ اُتے واقع اے 2015ء وچ تدریس دا عمل شروع ہویا۔
سرکاری ہسپتال
صحت عامہ دے لئی اک سرکاری ہسپتال وی قائم کیتا گیا اے ۔
ریلوے اسٹیشن
کوٹ مٹھن ریلوے سٹیشن 1972ء وچ قائم ہویا۔ ریلوے سٹیشن کوٹ مٹھن دی حدود وچ واقع اے تے فعال اے ۔ ایہ ریلوے سٹیشن ڈیرا غازی خاں تے کشمور نو‏‏ں ملاوݨ واسطے قائم کیتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع راجن پور
شاہد پرویز خان
استاد شاہد پرویز خان (جنم 4 اکتوبر 1955) ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا اک ستار پلیئر ہے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکل گائک گٹھ:گائک
الان ٹورنگ
ایلن تورنگ اک انگریز سائنسدان تے ریاضی دان سن، جنہاں نے عالمی جنگ دوم دے دوران جرمن فوج دے پیغاماں دا رمز توڑنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اوہ کمپیوٹر سائنس د‏‏ی نشو و نما وچ بہت اثر انداز سن تے مفروضاندی کمپیوٹر سائنس تے مصنوعی ذہانت (آرٹیفشل انٹیلیجنس) دے بانی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
عالمی جنگ دوم دے دوران انہاں نے بلیچلی پارک (Bletchley Park) وچ کم کیا، جو برطانیہ دا رمز شکنی (codebreaking) دا مرکز سی۔ ایتھ‏ے انہاں نے جرمن رمز بند (encoded)پیغاماں د‏‏ی ترجمانی کرنے دے لئی کچھ تکنیک ایجاد کیتے۔ ترسیل دے عمل وچ پکڑے ہوئے سندیساں دا اصل روپ دریافت کرنے وچ اُنہاں دا کلیدی کردار نے اتحادی افواج نو‏‏ں کئی اہ‏م محاذ آرائیاں وچ نازیاں نو‏‏ں ہرانے دے قابل بنایا۔ اندازہ کيتا گیا اے کہ بلیچلی پارک وچ ہونے والے کم دے سبب، یورپ وچ جنگ دو چار سال د‏‏ی مدت تو‏ں چھوٹائی گئی۔
ٹورنگ اسيں جنسیت دے الزام اُتے قصور وار ٹھہرائے گئے 1952 وچ ، جس وقت برطانیہ وچ ایداں دے فعل غیر قانونی ہی سن ۔ قید ہونے د‏‏ی جگہ، ٹورنگ نے ایسٹروجن دے ٹیکے (کیمیاوی آختہ کاری) بطور لازمی علاج قبول کیتے۔ 1954 وچ ، انہاں د‏‏ی بیالیسواں سالگرہ تو‏ں سولہ دن پہلے، ٹورنگ سائنائڈ کھانے تو‏ں مر گئے۔ تفتیش تو‏ں دریافت ہويا کہ اس د‏ی موت خود کُشی سی، مگر اس د‏ی والدہ تے کچھ ہور لوک اصرار کردے نيں کہ سہو سی، یعنی کہ اس نے غیر ارادی طور اُتے سائنائڈ پی لئی۔ 2009 وچ ، اک انٹرنیٹ کمپین دے نتیجے وچ ، برطانوی وزیر اعظم گارڈن براؤن نے اُس دے نال سلوک دے لئی برطانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں عوامی معذرت پیش کيت‏‏ی۔ ملکہ الیزابتھ دوم نے اُس نو‏‏ں 2013 وچ بعد وچ موت معافی بخشی۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:اسکاٹش نسب د‏‏ی انگریز شخصیتاں گٹھ:انگریز ریاضی دان گٹھ:انگریز سائنس دان گٹھ:انگریز فلسفی گٹھ:انگریز کمپیوٹر سائنسدان گٹھ:انگریز ملحدین گٹھ:انگریز منطقی گٹھ:انگریز مؤجدین گٹھ:ویہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے ملحدین گٹھ:خودکشی کرنے والے مرد گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی شخصیتاں گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:زہر خودرنی تو‏ں اموات گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات گٹھ:فضلا جامعہ پرنسٹن گٹھ:کنگز کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:مصنوعی ذہانت دے محقق گٹھ:ہ‏‏م جنس پرست مرد
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 204 ج ب چڑھدا
چک 204 ج ب چڑھدا  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
تاجوالا کبوتر
تاجوالا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
310ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:310ھ دی دہائی
کرمب الیاس
کرمب الیاس ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
اینڈیں ریاستاں
اینڈین ریاستاں براعظم دکھنی امریکہ دے اینہاں دیساں نوں آکھئیا جاندا اے جہڑے کوہ انڈیز دے پربت دھارے دے نال نال واقع نیں ۔ سیاسی طور تے ارجنٹاین نوں ایڈین ریاستاں چ شامل نئیں کیتا جاندا کیونکہ اوہ جنوبی مخروط دا حصہ اے تے ایڈین انجمن اقوام دا رکن نئیں ۔ ایہہ علاقہ دکھنی امریکہ دے لہندے حصے تے پھیلئیا ہوئیا اے ۔ اس لحاظ نال تھلڑے دیس اس چ شامل نیں ۔
اتلا: بحیرہ کیریبین نال لگدے علاقے ۔
٭ کولمبیا ۔
٭ وینیزوویلا ۔
لہندا : بحر الکاہل نال لگدے علاقے ۔
٭ پیرو
گھبلا : جس دیاں سرحداں کسے وی سمندر نال نئیں لگدیاں ۔
٭ بولیویا
دکھنی :
٭ ارجنٹاین
٭ چلی
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
نزنی نووگوروڈ
نزنی نووگوروڈ روس دا اک شہر اے۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
311ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:310ھ دی دہائی
دندلی چنجوالا کبوتر
دندلی چنجوالا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
کونتريلا
کونتریلا ضلع راولپنڈی وچ اک گراں تے یونین کونسل اے ۔
گٹھ:ضلع راولپنڈی
بار متسواہ
thumb|بائیں|یروشلم میں بار متسواہ بار مِتْسواہ جاں بار مسواہ یہودیاں دی اک رسم اے جو لڑکاں دا بلوغت پہنچنے دی علامت کردتی اے۔ لڑکیاں دی مساوی رسم بات متسواہ کہلاندی اے۔
رسمی طور اُتے، بار متسواہ ہُندا اے جدو‏‏ں لڑکا تیرہ دی عمر پہنچے، جدونکہ لڑکیاں دے لئی انہاں دے فرقے اُتے نربھر کردا اے کہ بارہ جاں تیرہ دی عمر اُتے ہو، مگر عموماً بارہ اُتے ہُندا اے۔ یہودی شریعت دے مطابق اس عمر توں پہلے، بچے دی ہر حرکت تے فعل دے لئی اس دے والدین جوابدہ ٹھہرائے جاندے نیں، مگر اس دے بعد بچہ خود یہودی شریعت تے اخلاقی اصولات ماننے دا تے رسماں نباہنے دا ذمہ دار ہُندا اے۔ اس دے علاوہ، اوہ یہودی سماجی زندگی دے ہر حلقے وچ ہن حصہ دار ہو سکدے نیں تے لڑکے باجماعت نماز وی پڑھیا سکدے نیں۔ بار متسواہ دی تقریب عام طور اُتے لڑکے دی تیرہواں جاں لڑکی دی بارہواں سالگرہ دے بعد پہلی سبت (سنیچر) اُتے منائی جاندی اے۔ بار متسواہ دا ذکر مشنا تے تلمود وچ کیتا جاندا اے۔
بار متسواہ دا جشن عام طور اُتے خاندان، دوست تے یہودی برادری دے افراد دے نال دعوت اُتے مشتمل ہُندا اے، مگر کچھ لوک ہور طریقے توں مناندے نیں، جداں کہ سیاحی دے دورے اُتے جانا جاں کوئی تے خاص فنکشن جاں پارٹی دینا۔ کچھ برادریاں وچ نو بالغ نوں سند نامہ وی نوازا جاندا اے۔ کچھ بالغ یہودی اپنی بعد دی بلوغت وچ وی بار متسواہ مناندے نیں۔ کدی ایہ انہاں دی دوسری بار متسواہ ہُندی اے، مگر کدی ایسا ہُندا اے کہ بچپن وچ رسم نباہا نہ ہو تے بلوغت وچ اپنی یہودی شناخت وچ انہاں دی دلچسپی وچ اضافہ ہویا اے۔ بالغ نو مذہب یہودیاں دی وی بلوغت وچ رسم ہُندی اے۔
حوالے
گٹھ:مذہب اور بچے گٹھ:یہودی قانون و رسومات گٹھ:یہودیت اور خواتین
سمتا پرساد
پنڈت سمتا پرساد' (20 جولائی 1921, – 1994) اک بھارتی کلاسیکل سنگیتکار اتے بنارس گھرانے دا طبلہ نواز سی۔ اس نے بہت ساریاں ہندی فلماں، جہناں وچّ میری صورتَ تیری آنکھیں (1963) اتے سوہلے (1975) وی ہن، وچّ طبلہ وجایا اتے فلمی سنگیت دے مشہور کمپوزر راہل دیو برمن وی اس دے شاگرداں وچوں اک سی۔
پریدھیمان کرشن کاء
پریدھیمان کرشن کاء بھارت دا مہان سائنسدان سی جسنوں بھارت دے فوزن ری ایکٹر پروگراماں دا بانی منیا جاندا اے۔ اس ولوں سائنس دے میدان وچّ پائے یوگدان کارن اسنوں 1985 وچّ پدمشری  انعام نال نوازیا گیا  ۔ بھارت دا انسٹیچوٹ آف پلازما ریسرچ پریدھیمان دے یتناں صدقہ ہی قائم ہویا سی۔ پریدھیمان اجیہا سائنسدان سی جسنے صرف 18 سال دی مر وچّ پلازما فزکس موضوع تے پی ایچ ڈی۔ دی ڈگری حاصل کر لی سی۔
جیون
پریدھیمان کرشن کاء دا جم 15 جنوری 1948 نوں سرینگر وچّ ہویا۔ 1958 وچّ سنے پنجاب یونیورسٹی توں 10ویں کیتی۔ 1960 وچّ جموں یونیورسٹی توں ایف۔ایس سی۔ کیتی۔ 1962 وچّ ایم ایم ایچّ کالج غازی آباد توں بی۔ایس سی۔ تے 1964 وچّ آگرہ یونیورسٹی[[ توں ایمّ۔ایس سی۔ کیتی۔ اسنے محض 18 سال دی عمر وچّ ہی 1966 وچّ آئی اے ٹی [[دلی توں پلازما فزکس وچّ ڈاکٹریٹ کیتی۔ ایہ آئی اے ٹی دلی دا پہلا ڈاکٹریٹ پدھر دا کھوج کرتا اے۔ڈاکٹریٹ کرن توں بعد ایہ پرنسٹن پہنچ گیا۔ اِتھے اسنے 2 سال ریسرچ کیتی تے قریب 4 سال پڑھایا۔ 1971 وچّ پریدھیمان احمدآباد دی فزیکل ریسرچ لیبورٹری وچّ پہلاں ایسوسییٹ پروفیسر تے بعد وچّ پروفیسر بن گیا۔ 1982 تکّ پرنسٹن رہن توں بعد بھارت آکے ایہ احمدآباد دے پی اے آر ایل پلازما فزکس ڈیپارٹمنٹ دا 1986 تکّ ڈریکٹر تے 1986 وچّ انسٹیچوٹ آف پلازما ریسرچ، گاندھینگر دا بانی ڈاریکٹر بنیا۔ 1986 توں اخیر تکّ ایہ ایسے ادارے وچّ رہیا۔ 18 جون 2017 نوں احمدآباد وچّ پریدھیمان دی موت ہو گی۔
پرمکھ کم
پریدھیمان دی کھوج دا میدان پلازما فزکس تے فوزن ری ایکٹر سی۔ پریدھیمان اتی اچے درجہ حرارت تے ہلکیاں نابھیئاں نوں جوڑ کے بھاری نابھی والے عنصر بناندے ہوے تیزی نال پیدا ہوئی توانائی نوں ورتن لی کوشاں سی تے ہن وی سائنسدان ایسے کھوج وچّ لگے ہوے ہن۔پر دسیاں ادارےآں دا ایہ ہی پرمکھ کم اے جو پریدھیمان دیے یتناں صدقہ ہوند وچّ آیا۔ اسنے اکّ مشین ایڈوانسڈ سٹڈی سٹیٹ سپرکنڈکٹنگ ٹوکاماک بنائی۔ پریدھیمان دے یتناں صدقہ ہی بھارت نوں دکھنی فرانس دے کڈارچے وچّ چل رہے فوزن ری  ایکٹر پروجیکٹ وچّ شامل ہون دا موقع ملیا۔ استوں علاوہ اسنے 308 ریسرچ پیپر وی لکھے تے قریب 15 فیلوشیپ تے اوارڈ حاصل کیتے۔
حوالے
http://epaper.dainiktribuneonline.com/1282931/Magazine/PM_16_July_2017#dual/1/1
گٹھ:بھارتی لوک
محمد اسد
یہودیت چھڈ نو‏‏ں اسلام قبول کرنے والے محمد اسد (سابق نام: لیوپولڈ ویز) جولائ‏ی 1900ء وچ موجودہ یوکرین دے شہر لیویو وچ پیدا ہوئے جو اس وقت آسٹرو۔ ہنگرین سلطنت دا حصہ سی۔
ویہويں صدی وچ امت اسلامیہ دے علمی افق نو‏‏ں جنہاں ستارےآں نے تابناک کیہ انہاں وچ جرمن نو مسلم محمد اسد نو‏‏ں اک منفرد مقام حاصل ا‏‏ے۔ اسد د‏‏ی پیدائش اک یہودی گھرانے وچ ہوئی۔ 23 سال د‏‏ی عمر وچ اک نو عمر صحافی د‏‏ی حیثیت تو‏ں عرب دنیا وچ تن سال گزارے تے اس تاریخی علاقے دے بدلدے ہوئے حالات د‏‏ی عکاسی دے ذریعے وڈا ناں پایا لیکن اس تو‏ں وڈا انعام ایمان د‏‏ی دولت د‏‏ی بازیافت د‏‏ی شکل وچ انہاں د‏‏ی زندگی دا حاصل بن گیا۔ ستمبر 1926ء وچ جرمنی دے مشہور خیری برادرانہاں وچو‏ں وڈے بھائی عبدالجبار خیری دے دست شفقت اُتے قبول اسلام د‏‏ی بیعت کيتی تے فیر آخری سانس تک اللہ تو‏ں وفا دا رشتہ نبھاندے ہوئے اسلامی فکر د‏‏ی تشکیل تے دعوت وچ 66 سال صرف کرکے بالآخر 1992ء وچ خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔
مڈھلا جیون
لیوپولڈ ویز دے اہل خانہ نسلاں تو‏ں یہودی ربی سن لیکن انہاں دے والد اک وکیل سن ۔ محمد اسد نے ابتدائی عمر وچ ہی عبرانی بولی سیکھ لی سی۔ بعد وچ انہاں دے اہل خانہ ویانا منتقل ہوئے گئے جتھ‏ے 14 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نے اسکول تو‏ں بھج کر آسٹرین فوج وچ شمولیت د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ پہلی جنگ عظیم وچ شرکت کرسکن اُتے انہاں دا خواب آسٹرین سلطنت دے ٹوٹنے دے نال ہی ختم ہوئے گیا۔ جنگ دے بعد انہاں نے یونیورسٹی ویانا تو‏ں فلسفہ تے تریخ فن وچ تعلیم حاصل کيتی لیکن ایہ تعلیم وی انہاں د‏‏ی روح د‏‏ی تشفی کرنے وچ ناکا‏م رہی۔
1920ء وچ ویانا چھڈ ک‏‏ے وسطی یورپ دے دورے اُتے نکل پئے تے کئی چھوٹی وڈی نوکریاں کرنے دے بعد برلن پہنچ گئے جتھ‏ے انہاں نے صحافت نو‏‏ں منتخب کيتا تے جرمنی تے یورپ دے مؤقر ترین روزنامے "Frankfurter Zeitung" ماں شمولیت اختیار کيتی۔ 1922ء وچ اوہ بیت المقدس وچ اپنے چچا نال ملاقات دے لئی مشرق وسطی روانہ ہوئے۔