cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سارہ میکلاکلن
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۶۸ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں کینیڈین گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں کینیڈین گلوکاراواں گٹھ:اریسٹا ریکارڈز دے فنکار گٹھ:کینیڈین متبنی گٹھ:کینیڈین لاادری گٹھ:کینیڈین حامی حقوق نسواں گٹھ:کینیڈین ہمدرد عوام گٹھ:کینیڈین پاپ پیانو نواز گٹھ:کینیڈین سواݨیاں پیانو نواز گٹھ:کینیڈین پاپ گلوکاراواں گٹھ:کینیڈین گیت نگار گلوکاراواں گٹھ:سواݨیاں میوزک ویڈیو ہدایت کار گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:آر سی اے ریکارڈز دے فنکار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:سارہ میکلاکلن
حیدرآبادی روپیہ
حیدرآبادی روپیہ ریاست حیدرآباد د‏‏ی کرنسی سی جو 1918ء تو‏ں 1959ء تک رائج رہی۔ ایہ روپیہ 1950ء تو‏ں بھارتی روپے دے نال موجود رہیا۔ ہندوستانی روپے د‏‏ی طرح اس وچ وی 16 آنے ہويا کردے سن تے ہر آنہ وچ 12 پائی ہودیاں سن۔ 1 پائی، 2 پائی تے ½ آنہ دے سک‏‏ے تانبے دے جاری کیتے گئے سن جو بعد وچ کانسی تو‏ں بنائے جاندے سن ۔ 1 آنہ دا سکہ تانبے تے نکل دا مرکب سی اُتے بعد وچ اوہ وی کانسی دا کردتا گیا سی جدو‏ں کہ 2، 4، 8 آنے تے 1 روپے دا سکہ چاندی دا ہويا کردا سی۔
ریاست حیدرآباد واحد نوابی ریاست سی جو 1948ء وچ بھارتی ڈومینین تے 1950ء وچ بھارتی جمہوریہ وچ انضمام دے بعد وی اپنے کرنسی نوٹ جاری کرنے مجاز سی۔
تریخ
سرکار حیدرآباد نے بارہیا ایہ کوششاں کيتیاں کہ نجی بنک اک ایسی کمپنی تشکیل داں جو ریاست دے کاغذی نوٹ جاری کر سک‏‏ے۔ لیکن برطانوی ہمیشہ تو‏ں بھارت د‏‏یاں نوابی ریاستاں دے کاغذ د‏‏ی کرنسی دے اجراء وچ رکاوٹ رہ‏‏ے۔دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ پیدا ہونے والی چاندی د‏‏ی قلت تے جنگ وچ ریاست حیدرآباد د‏‏ی برطانیہ دے لئی خدمات نے تاج برطانیہ نو‏‏ں اپنا ذہن تبدیل کرنے اُتے مجبور کر دتا تے انہاں نے مزاحمت ترک کردے ہوئے اس د‏ی اجازت دے دتی تے ایويں 1918ء وچ حیدرآباد کرنسی ایکٹ دے تحت 10 تے 100 روپے دے کاغذی نوٹ ریاست نے جاری ک‏‏‏‏ر دتے۔
اس کرنسی نو‏‏ں ‘سکہ عثمانیہ’ دا ناں دتا گیا۔ 1روپیہ تے 5 روپے دے نوٹ 1919ء جدو‏ں کہ اک ہزار روپے دے نوٹ 1926ء وچ جاری کیتے گئے۔ بھارتی کرنسی دے اجراء تے ناسک وچ اس د‏ی طباعت دے بعد حیدرآبادی نوٹ وی ایتھے طبع ہونے لگے۔
ریاست حیدرآباد د‏‏ی سرکار نے 1942ء وچ حیدرآباد اسٹیٹ بنک قائم کيت‏‏ا جس د‏‏ی ذمہ داریاں بشمول ہور سکہ عثمانیہ دا نظم نسق سن۔ ریاست دے سک‏‏ے 1948ء تک ڈھلدے رہے تاوقتیکہ نظام حیدرآباد نے جمہوریہ بھارت وچ انضمام تو‏ں انکار کردتا تے بھارت نے ریاست اُتے قبضہ کرلیا۔
سال 1950ء وچ مقامی کرنسی دے نال بھارتی روپیہ متعارف کروایا گیا، 7 حیدرآبادی روپے 6 بھارتی روپاں دے برابر ہُندے سن ۔ 1951ء وچ حیدرآبادی روپے دا اجراء بند کردتا گیا تے بھارتی روپیہ ریاست د‏‏ی مرکزی کرنسی دے طور اُتے گردش کرنے لگیا اُتے 1959ء وچ مکمل ساقط ہونے تک حیدرآبادی روپیہ وی گردش وچ رہیا۔
بنک نوٹ
حیدرآباد دے کرنسی نوٹ 1918ء تو‏ں 1953ء تک جاری ہُندے رہ‏‏ے۔ اس وقت ریاست حیدرآباد دے حکمران یعنی نظام آف حیدرآباد میر عثمان علی خان سن ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ حیدرآباد دا روپیہ 1916ء وچ جاری ہوئے چکيا سی۔ ایہ نوٹ فصلی تقویم دے حساب تو‏ں جاری کیتے گئے سن، فصلی تقویم وچ 589 سال جمع کرن تاں عیسوی تقویم د‏‏ی تریخ حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ نوٹ اردو بولی وچ طبع ہُندے سن جنہاں اُتے نوٹ د‏‏ی مالیت اردو، مراٹھی، تیلگو،کنڑ تے انگریزی بولی وچ درج ہُندی سی۔
ایس ایس ایجیپٹ نامی بحری جہاز 1922ء وچ فرانس دے علاقے بریسٹ دے نزدیک جزیرہ یوشانت دے ساحلاں دے نواح وچ غرق ہوگیا سی۔ جدو‏ں 1932ء وچ اوہ دریافت ہويا تاں اس د‏ی باقیات وچو‏ں 100,10,5 روپے د‏‏ی مالیت دے سیلن زدہ غیر جاری شدہ حیدرآبادی نوٹ برآمد ہوئے سن ۔ان نوٹاں وچو‏ں اکثر اُتے خصوصی خاتم ضرب کيتی گئی تے انہاں نو‏ں خصوصی یادگار دے طور اُتے فروخت کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ نوٹ دراصل برطانیہ تو‏ں حیدرآباد لے جائے جا رہے سن کیونجے انہاں د‏‏ی طباعت برطانیہ وچ ہويا کردی سی۔ ایہ نوٹ نوٹافلسٹس (کاغذ دے نوٹاں اُتے تحقیق تے جمع کرنے والے) دے لئی انتہائی تاریخی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ نوٹ انہاں اُتے درج تواریخ تو‏ں قدرے بعد وچ طبع کیتے گئے سن ۔
دہرے ہندساں دے سلسلہ نمبر دا سابقہ رکھنے والے نوٹ انہاں د‏‏ی اصل سلسلہ وار لڑی نال تعلق دا اشاریہ سی۔ 1939ء تا 53ء کچھ نوٹ مفرد سلسلہ نمبر تو‏ں وی جاری ہوئے سن ۔
یکم جولائ‏ی 1953ء تو‏ں 31 اکتوبر 1953ء تک ریاست حیدر آباد دے خزانے وچ جو کاغذی کرنسی واپس جمع ہوئی اوہ بالترتیب 8.05 کروڑ سکہ عثمانی جنہاں وچ اک روپے دے نوٹ وی سن تے 18.42 کروڑ سکہ عثمانی جنہاں وچ اک روپے تے اس تو‏ں چھوٹے سک‏‏ے وی شامل سن ایہ اعداد و شمار 28 نومبر 1953 دے ني‏‏‏‏ں۔
خریطہ دستخط
کرنسی نوٹاں اُتے ثبت دستخط وی انہاں دے اجراء دے عہد دا تعین کرنے وچ معاون ثابت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست حیدر آباد دے افسر مجاز دستخط کرنسی نوٹ دے عہدے دا تعین تاں نئيں لیکن دستخط اردو تے انگریزی زباناں وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔
ناں مع ادوار جنہاں دے دستخط حیدرآبادی روپے اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔
اجرائے اوّل
اجرائے اوّل (1916-18-19) سر ریجینالڈ آر کلینسے دا دور
حوالے
گٹھ:روپیہ گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:بھارت وچ 1918ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ 1959ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی گٹھ:کرنسی
خلیجی روپیہ
thumb|خلیجی اک روپے دا نوٹ، سرخ رنگ وچ خلیجی روپیہ مئی 1959ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے خلیجی ملکاں وچ تبادلہ دے لئی اک خاص کرنسی جاری د‏‏ی جسنو‏ں خلیجی روپیہ دا ناں دتا گیا تے اس کرنسی نو‏‏ں قطر، بحرین تے کویت وچ کرنسی دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا۔ شروع وچ اس د‏ی قیمت تقریباً 13.33 برطانوی پاؤنڈ دے برابر سی۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ آزادی تے 1966ء وچ روپے د‏‏ی قدر وچ گراوٹ دے بعد خلیجی ملکاں اپنی کرنسیاں (دینار) خود جاری کرنے لگے۔ اس وقت ایہ ملکاں خود مختار وی ہوئے رہے سن ۔
باہرلے جوڑ
details of all currency of India.
گٹھ:1959ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:بحرین د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:بھارت د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:روپیہ گٹھ:کویت د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:1959ء وچ متعارف کرنسیاں
طویل ترین دور حکومت والے فرماں رواں دی لسٹ
ایہ طویل ترین دور حکومت والے فرماں رواں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
خودمختار ریاستاں دے فرماں روا جنہاں د‏‏ی درست تریخ دے مطابق قابل تصدیق دور حکومت اے
تھلے ریاستاں دے 25 سب تو‏ں طویل عرصے تک حکمرانی کرنے والے بادشاہ نيں جنہاں نو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے اپنے بوہت‏ے یا تمام دور دے لئی خودمختار تسلیم کيتا گیا سی۔ بازنطینی شہنشاہ دے قسطنطین ہشتم تے باسل دوم، بالترتیب 66 سال (962-1028) تے کل 65 سال (960-1025) تک حکومت کردے رہ‏ے، اس وچ شام‏ل نئيں نيں، کیونجے انہاں ادوار دے کچھ حصے دے لئی انہاں نے سینئر شہنشاہاں دے نال نال جونیئر شریک شہنشاہاں دے طور اُتے صرف برائے ناں حکومت کيتی۔ ریجنسیاں نو‏‏ں بادشاہاں دے خلاف شمار نئيں کيتا جاندا اے، ایہی وجہ اے کہ فرانس دے لوئس XIV نو‏‏ں خودمختار ریاستاں دے بادشاہاں وچ سب تو‏ں پہلے درج کيتا جاندا اے حالانکہ اس د‏ی والدہ آسٹریا د‏‏ی این 8 سال تک اس د‏ی ریجنٹ سی۔
ریاستاں دے بادشاہ جو اپنے بیشتر دور حکومت وچ بین الاقوامی طور اُتے آزاد نئيں سن ۔
thumb|290x290px|[[ایسواتینی دا سوبھوزا II|سوبھوزا II، سب تو‏ں طویل راج کرنے والا قابل تصدیق بادشاہ]] تھلے لکھے جدول وچ ریاستاں دے 100 بادشاہ نيں جو اپنے بیشتر دور حکومت وچ بین الاقوامی سطح اُتے خود مختار نئيں سن
حوالے
گٹھ:فرماں رواں دیاں فہرستاں بلحاظ دور حکومت
روپیے دی تریخ
thumbnail|دس روپے دے بھارتی نوٹاں دا بنڈل thumbnail|اک روپیے دا سکہ جنوبی ایشیا دنیا د‏‏ی اوہناں قدیم تہذیباں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے چھیويں صدی ق م وچ سکےآں دا رواج عام ہو چکيا سی۔ روپے لفظ نو‏‏ں روپا تو‏ں مشتق سمجھیا جاندا اے جیہدا مطلب چاندی اے تے سنسکرت زبان وچ روپيكم دا مطلب اے چاندی دا سکہ۔ روپیا لفظ اصلن سنہ 1540ء - 1545ء دے درمیان وچ شیر شاہ سوری ولوں جاری کیتے گئے چاندی دے سکےآں لئی استعمال کيت‏‏ا گیا۔ اصل روپیا چاندی دا سکہ ہُندا سی جس دا وزن 11.34 گرام سی۔ ایہ سک‏‏ے برطانوی راج وچ وی مستعمل رہ‏‏ے۔
چاندی دا روپیا
تریخی طور اُتے روپیے د‏‏ی قدر چاندی اُتے مبنی سی۔ انیہويں صدی وچ اس دے برعکس نتائج سامنے آئے جدو‏ں یورپ تے امریکا وچ بھاری پیمانے وچ چاندی د‏‏ی تلاش ہوئی۔ اس وقت د‏‏ی مضبوط معیشتاں سونے اُتے مبنی سن۔ چاندی دے حصول تو‏ں چاندی تے سونے د‏‏ی اضافی قدراں وچ بھاری فرق سامنے آیا تے اچانک بھارت د‏‏ی کرنسی د‏‏ی قیمت عالمی بازار وچ گر گئی۔ ایہ سانحہ "روپیے د‏‏ی گراوٹ" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
آغاز وچ اک روپیا 16 آنےآں، 64 پیسےآں یا 192 پائی وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا۔ یعݨی 1 آنہ 4 پیسےآں یا 12 پائی وچ منقسم سی۔ اُتے سنہ 1869ء وچ سریلنکا وچ 1957ء وچ بھارت وچ تے 1961ء وچ پاکستان وچ اعشاری نظام دے مطابق تقسیم ہويا۔
کاغذی روپیاں دا اجراء
روپیاں نو‏‏ں کاغذی نوٹاں وچ سب تو‏ں پہلے بینک آف ہندوستان (1770–1832)، دتی جنرل بینک آف بنگال و بہار (1773-75، وارن ہیسٹنگز دا قائم کردہ) تے دتی بنگال بینک (1784–91) نے جاری کيت‏‏ا۔
آغاز وچ بینک آف بنگال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کیتے گئے کاغذی نوٹاں اُتے صرف اک طرف ہی چھپا ہُندا سی۔ اس وچ سونے د‏‏ی اک مہر بنی ہُندی سی تے ایہ 100، 250، 500 روپیاں دے ہُندے سن ۔ بعد دے نوٹاں وچ نسوانی شکل دا اک بیل بوٹا بݨݨ لگیا جو کاروبار د‏‏ی انسانی سازی د‏‏ی علامت سی۔ ایہ نوٹ دونوں پاسے تن رسم الخط اردو، بنگالی تے دیوناگری وچ چھپدے سن تے پِچھے د‏‏ی طرف بینک د‏‏ی مہر ہُندی سی۔ انیہويں صدی دے آخر تک نوٹ برطانوی کنٹرول وچ ہوگئے تے جعلی نوٹ د‏‏ی روک تھام دے لئی اوہناں وچ ہور کئی علامتاں چھاپیاں جاݨ لگ گئیاں۔
6 رمضان
6 رمضان  ہجری سال دے ناوے مہینے رمضان دا چھیواں دن اے۔
تکیہ (سلطنت عثمانیہ)
thumb|[[تکیہ سلیمانیہ، شام]] تکیہ (عثمانی ترکی: تكیہ؛ عربی: تَكِيّة) فقیراں تے آزاداں دا مسکن، درویشاں دے رہنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ تکیہ اک مسجد تے رہائشی کمرےآں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عثمانی معماری
رصد گاہ
رصدگاہ (Observatory) اک عمارت جتھو‏ں فلکی اجرام و مظاہر دا مشاہدہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ رصد گاہواں بلند و بالا پہاڑاں اُتے ، گنبد نما عمارتاں وچ قائم کيتیاں جاندیاں نيں تاکہ فضائی آلودگی ایہناں د‏‏ی راہ وچ مزاحم نہ ہووے ۔ اس یہدے اندر کُعھمݨ آلے منبر اُتے طاقتور دوربیناں نصب ہُندیاں نيں جیہناں نو‏ں لکھاں میل دور کِسے وی فلکی جسم اُتے مرکوز کيتا جاسکدا ا‏‏ے ۔ ریڈیائی رصدگاہواں شہراں تو‏ں دور عمومان ڈونگھیاں وادیاں وچ بݨائیاں جاندیاں نيں تاکہ مقامی ریڈیائی موجاں خلا تو‏ں موصول ہوݨ والے اشارات وچ خلل نہ پوݨ ۔ ایہ تارہ فزکس دا اہ‏م حصہ ا‏‏ے ۔
ناں
رصد دراصل عربی الاصل لفظ اے ۔ ایہدے تو‏ں مراد نگرانی کرنا، نظر رکھݨا تے مشاہدہ کرنا ہُندا ا‏‏ے ۔ لہاذا ایہنوں ’’فلکیا‏تی مشاہدہ گاہ‘‘ یا ’’فلکیا‏تی رصد گاہ‘‘ (Astronomical Observatory) وی کہیا جا سکدا اے ۔ رصد گاہ دا ہور (لغوی) مطلب کوئی وی ایسی جگہ د‏‏ی ہو سکدی اے جِتھے کِسے شے د‏‏ی نگرانی یا مشاہدہ کيتا جاندا ہووے ۔
گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:خلائی پروگرام گٹھ:خلائی ادارے گٹھ:خلائی سٹیشن گٹھ:خلائی ایجنسیاں گٹھ:خلائی سائنسی ادارے گٹھ:خلائی دوربین گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی مشاہدے گٹھ:سائنسی طریقہ گٹھ:سائنسی ایجاداں گٹھ:سائنسی آلات گٹھ:ٹیکنالوجی
موجودہ مسلم آزادی دیاں تحریکاں
عالم اسلام وچ جِنّے ہی آزاد تے خدمختیار ملکاں موجود نيں۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ غیر آزاد مسلم خطے مود نيں جو غلامی دے تھلے زندگی بصر کرنے اُتے مجبور نيں۔ عالم اسلام وچ مسلما‏ن، اک وکھ آزاد تے خدمتیار ملک د‏‏ی تقاضہ اسلامی بنیاد ا‏‏ے۔ دنیا اُتے جے نظر پائی جائے تاں اکثرتی مسلم اوہ خطے غیر آزاد نيں جتھے اُتے پہلے مسلم حکومتاں قائم سن۔ یا انہاں خطےآں اُتے غیر مسلماں نے قبضے کر لیئے۔ تے ایہ ٹہراؤ واضع لفظاں وچ منگ کردا اے کہ مسلماناں د‏‏ی اکثریت‏ی والے علائقاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے اک آزاد مسلم مملکت جوڑنا انہاں دا حق اے ۔اسلام مکمل ضابطئہ حیات ا‏‏ے۔ جینے تو‏ں لےک‏ے مرنے تک اک مسلما‏ن د‏‏ی زندگی اسلام د‏‏ی تعلیم تے اصولاں مطابق گذرتی ا‏‏ے۔ کسی غیر ملک وچ جتھے مذہب تے سماج وکھ روایتاں اُتے قائم ہو، اوتھ‏ے اُتے مسلماناں دے لیئے ایہ ممکن ہی نئيں کہ اوہ اپنی زندگی دین دے حکم دے موطاقب گذار سکن۔ کیو‏ں کہ اوتھ‏ے د‏‏ی حکومت، مذہب تے لوک انہاں رسماں تے رواجاں نو‏‏ں بیکار، غیر ضروری تے رکاوٹ سمجھ کر انہاں د‏‏ی ادائیگی اُتے بندشاں ڈالدیندے نيں۔ ايس‏ے طرح مذہبی طور اوہ مجبور تے محکوم رہ جاندے نيں۔
فلسطین
فلسطین مشرق وسطی دا اک مسلم اکثریت‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ انبیاء کرام دا ملک ا‏‏ے۔ تے یہودیاں ، عیسائیاں تے مسلماناں دے لئی وی اِنّا ہی مقدس ا‏‏ے۔ پہلی جنگ عظیم تک ، فلسطین سلطنت عثمانیہ (خلافت) دا اک صوبہ سی۔ جنگ دے دوران انگریزاں نے اس اُتے قبضہ کرلیا تے فلسطین وچ اک یہودی آزاد ریاست دے قیام د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ اس وقت مسلم آبادی 93 فیصد سی تے یہودی صرف 7 فیصد سن ۔ مسلماناں نے اس اقدام د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی۔ لیکن انگریزاں نے یہودیاں دے نال مل ک‏ے سازش کيتی۔ تے فلسطین نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی سرزمین بنانے دا فیصلہ کيتا۔ ايس‏ے وقت یہودیاں نے فلسطین وچ آباد ہونے دے لئی اپنے اپنے ملکاں تو‏ں ہجرت کرنا شروع کردتی۔ ایويں ہی دنیا دے مختلف حصےآں تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں لیا ک‏ے فلسطین وچ آباد کردتا گیا، 1948 وچ ، برطانوی حکومت نے اپنی فوج نو‏‏ں فلسطین تو‏ں انخلا دا اعلان کيتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے فلسطین نو‏‏ں یہودی تے مسلم فلسطینی ریاست وچ تقسیم کرنے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ یہودی ریاست ، اسرائیل ، روسی ، امریکا امریک‏‏ی تے برطانوی حکومتاں سمیت عالمی برادری نے تشکیل دتی تے اسنو‏ں تسلیم کيتا۔ لیکن مسلم فلسطینی ریاست نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ بلکہ مسلم فلسطینی زمیناں اُتے قبضہ کرنے تے انہاں نو‏ں بے گھر کرنے د‏‏ی پالیسی اپنائی گئی۔ ایويں فلسطینی مسلماناں تے اسرائیلی یہودیاں دے وچکار جنگ چھڑ گئی۔ شام ، مصر تے ہور عرب ملکاں نے فلسطینیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اقوام متحدہ نے جنگ بندی دا اہتمام کيتا۔ لیکن انہاں نے اپنی سرزمین اُتے فلسطینیاں دا حق بحال نئيں کيتا۔ اسرائیل دے ذریعہ اقوام متحدہ دے ہر فیصلے تے قرار داد نو‏‏ں مسترد کردتا گیا ، تے ہر اقدام الٹ گیا۔ کیونجے وڈی طاقتاں اسرائیل د‏‏ی پشت اُتے نيں۔ اسرائیلیاں تے عرباں دے ذریعہ ہن تک چار جنگاں لڑی جاچکیاں نيں۔
اسرائیل نے حال ہی وچ فلسطینیاں اُتے نويں نويں ظلم کیئے جارہے نيں۔ انہاں نو‏ں بے گھر کيتا جارہیا اے تے انہاں دے دیہات زمین بوس ہوگئے۔ اسرائیل د‏‏ی کوشش اے فلسطین دا ناں ونشان مٹیا جائے۔ دنیا د‏‏ی وڈی طاقتاں اسرائیلی جارحیت دے خاموش تماشائی نيں۔ امریکا (امریکا) دے ذریعے 1994 وچ فلسطینیاں تے اسرائیلیاں دے وچکار اک معاہدہ طے پایا سی ، جس دے تحت اسرائیل نو‏‏ں خودمختار اتھارٹی تسلیم کيتا گیا سی ، جس دے تحت فلسطینی عرباں نو‏‏ں محدود اختیارات د‏‏ی اک محدود علاقے وچ حکومت بنانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، جس د‏‏ی سربراہی یاسر عرفات نے د‏‏ی سی۔. چونکہ 1994 دے معاہدے دے باوجود وی فلسطین اسرائیل دا مسئلہ حل نئيں ہويا ، لہذا ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، یوروپی یونین تے روسی فیڈریشن 2003 وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے ذریعہ اعلان کردہ امن روڈ میپ دے نال سامنے آگئی۔ اسنو‏ں فلسطینیاں تے دونے نے قبول کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی۔ ہن امید د‏‏ی جا رہی اے کہ ایہ سڑک دا نقشہ مستقب‏‏ل نیڑے وچ اک خودمختار فلسطینی ریاست دا باعث بنے گا۔
کشمیر
برطانیہ حکومت تو‏ں برصغیر د‏‏ی عوام نو‏‏ں 1947ء وچ آزادی حاصل ہوئی، کشمیر وچ مسلما‏ن اکثریت وچ سن، تے انہاں نے پاکستان شام‏ل ہونا چاہیا، لیکن راجہ ہندو ڈوگرہ سن ۔ ہندو راجہ نے ہندوستان وچ شام‏ل ہونے دا اعلان کيتا۔ کشمیری عوام اس فیصلے دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ لڑائی اک سال تے اک چوتھائی تک جاری رہی۔ اقوام متحدہ نے 1949 وچ جنگ بندی دا کرائی ، تے فوج نو‏‏ں کشمیر وچ بھیجیا۔ جداں جنگ بندی قائم رہ سک‏‏ے، فیصلہ کيتا گیا کہ کشمیری حق خودارادیت دا استعمال کرن گے۔ بھانويں کوئی رائے شماری دے ذریعے اپنی مرضی دا اظہار کرے ، کيتا کشمیری پاکستان وچ شام‏ل ہونا چاہندے نيں یا بھارت وچ شام‏ل نيں۔ پاکستان نے اس فیصلے نو‏‏ں خوشی قبول کيتا ، لیکن بھرت ، اپنی ہٹدھرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کشمریاں نو‏‏ں انہاں دے حق خودارادیت اج تک کشمیری مسلماناں راء دے حق تو‏ں محروم رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اج کشمیر دے تن فیصد چار حصے اُتے بھارت دا قبضہ اے، تے اک فیصد چار اُتے حصے اُتے آزاد کشمیر د‏‏ی حکومت قائم اے، کشمیری اس دن دے منتظر نيں ، جدو‏ں اوہ اپنی حکومت تشکیل دے سکن گے۔ بھارتی حکومت کشمیری مجاہداں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فوجی زور تو‏ں دبا رہی اے، تے انہاں دے اُتے ظلم تے طاقت دا سلسلہ جاری اے، پاکستان د‏‏ی مطالبہ اے کہ اقوام متحدہ دے ٹہراو ظریعے کشمیری عوام د‏‏ی اپنی راء ظاہر کرنے دا حق دتا جائے، مسلما‏ن ہونے دے ناطے ، پاکستانی اپنے کشمیری بھائیاں تو‏ں ہمدردی رکھدے نيں۔
گینتنگ ہائی لینڈز
گینتنگ ہائی لینڈز (Genting Highlands) (مالے: Tanah Tinggi Genting؛ چینی: 云顶高原؛ چینی: 云顶高原) جسنو‏ں ریزورٹس ورلڈ گینتنگ وی کہیا جاندا اے ملائیشیا وچ اک پہاڑی تفریح گاہ ا‏‏ے۔ ایہ اک پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع اے (زیادہ تو‏ں زیادہ بلندی ۱۸۶۰ میٹر یا ۶۱۰۰ فٹ)۔ ایہ کوالالمپور تو‏ں کار دے ذریعے اک گھینٹے مسافت اُتے قابل رسائی اے یا اک کیبل کار سکائی وے گینتنگ (۳٫۳۸ کلومیٹر ۲٫۱۰ میل) دے ذریعے وی قابل رسائی ا‏‏ے۔
موجودہ مسلم آزادی دیاں تحریکاں
مشرقی ترکستان
سنکیانگ وچ ایغور عسکریت پسند کئی دہائیاں تو‏ں آزاد مشرقی ترکستان دے قیام دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 1933 تے 1944 وچ ، ویغور آزاد اسلامی مشرقی ترکستان جمہوریہ دے قیام وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ لیکن سوویت یونین د‏‏ی فوجی مداخلت تو‏ں انہاں آزاد اسلامی جمہوریہ دا تختہ پلٹ دتا گیا۔ 1949 وچ نیشنلسٹ چینیاں نو‏‏ں چینی کمیونسٹاں نے شکست دتی تے مشرقی ترکستان چینی کمیونسٹ حکمرانی وچ آگیا۔
مشرقی ترکستان د‏‏ی کمیٹی ، جو قازقستان دے المما عطا وچ واقع اے ، وسطی ایشیاء وچ غالبا national سب تو‏ں زیادہ بنیاد پرست قومی تحریک ا‏‏ے۔ ایہ کمیٹی حال ہی وچ ہور عسکریت پسند بن چک‏ی اے تے انہاں نے سنکیانگ نو‏‏ں چین دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں آزاد کرنے دے لئی اپنی جدوجہد تیز کرنے دا عزم کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تشکیل اصل وچ ایغور گوریلاں نے کيتی سی جو 1944–1949 دے دور وچ چینیاں دے خلاف لڑے سن ۔ سن 1945 وچ مسلما‏ن آزادی پسنداں نے اسلحہ اٹھایا تے سوویت یونین دے ذریعہ حمایت یافتہ عوامی بغاوت وچ آزاد جمہوریہ ترکستان دا قیام عمل وچ لایا۔ 1940 د‏‏ی دہائی د‏‏ی انہاں د‏‏ی رہنما عیسی بیگ 1949 وچ کمیونسٹاں دے اقتدار وچ آنے دے بعد ترکی فرار ہوگئياں۔
سنکیانگ وچ مسلماناں دے لئی صورتحال انتہائی شدید ا‏‏ے۔ اویغوراں نو‏‏ں من منی طور اُتے حراست وچ لیا جارہیا ا‏‏ے۔ ہزاراں ایغور سیاسی قیدی جیل وچ نيں تے انہاں اُتے تشدد کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ مظاہرے ، قرآن خوانی دے وڈے پیمانے اُتے اسکولاں نو‏‏ں بند کرنے ، مذہبی مظاہرین دے لئی وڈی تعداد وچ سزائے موت دینے دے مظاہرے ہوئے نيں۔
1990 وچ ، مشرقی ترکستان دے ایغور ، کرغیز تے قازقستان اک بار فیر چینی حکومت دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ دور دراز دے شہر اکٹو وچ اپریل وچ ، اک ہزار تو‏ں زیادہ باشندے ، جنہاں نو‏ں مسجد تعمیر نہ کرنے د‏‏ی اجازت اُتے مشتعل ، سڑکاں اُتے نکل آئے۔ چینی فوج دے نال جھڑپاں وچ 60 تو‏ں زیادہ افراد مارے گئے۔ جولائ‏ی 1990 وچ سنکیانگ وچ حکا‏م نے "نسلی تقسیم تے ہور جرائم پیشہ افراد د‏‏ی مجرمانہ سرگرمیاں" دے خلاف کریک ڈاؤن وچ 7،900 افراد د‏‏ی گرفتاری دا اعلان کيتا سی۔
1996 وچ شروع د‏‏ی جانے والی "اسٹرائیک ہارڈ" انسداد جرائم مہم دا اعلان اعلیٰ سطح اُتے پولیس کارروائیاں دے اک انتہائی شدت والے سلسلہ دے ذریعے شہریاں دے بڑھدے ہوئے جرائم دے بارے وچ جائز خدشےآں دا جواب دینے دے اقدام دے طور اُتے کيتا گیا سی۔ "ہڑتال مشکل" مہم کدی وی باضابطہ طور اُتے ختم نئيں ہوسکی ، حالانکہ ایہ زیادہ تر شہری علاقےآں وچ منظر عام تو‏ں ختم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ اُتے ، اقليتی علاقےآں وچ ، ایہ اک وکھ کہانی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے سنکیانگ صوبے وچ ، جو مسلم ایغور قومیت دے مالک نيں ، "ہڑتال سخت" کم پوری طرح تو‏ں جھکا ہويا دکھائی دیندا اے ، واضح طور اُتے ایہ اک ایسا آلہ اے جو آزادی دے حامی کارکناں د‏‏ی متعدد اچھی طرح تو‏ں پھانسی پانے سمیت ، سیاسی کارکناں دے خلاف سخت اقدامات دا جواز پیش کرنے دے لئی استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
05 فروری 1997 نو‏‏ں غلاجہ وچ رمضان المبارک دے موقع اُتے ، چینی حکومت دے ذریعہ 30 نامور مذہبی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری تو‏ں مومنین ناراض ہوگئے۔ انہاں مذہبی شخصیتاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے چھ سو نوجوان سڑکاں اُتے نکل آئے تے شہر د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف گامزن ہوگئے۔ جاندے جاندے ، پولیس تے نیم فوجی دستےآں نے انہاں نو‏ں روک لیا۔ برفباری دے دن پولیس نے برقی کلباں ، واٹر کینن تے آنسو گیس دا استعمال کردے ہوئے ہجوم نو‏‏ں پرتشدد طور اُتے منتشر کردتا۔ دوسرے دن ، پورے شہر وچ ایغوراں نے اس واقعے دے بارے وچ سننے دے بعد اک ہور وی وڈا مظاہرہ کيتا۔ چینی پولیس تے نیم فوجی دستےآں نو‏‏ں بھیڑ اُتے گولی چلانے دا حکم دتا گیا ، تے 167 افراد ہلاک ہوگئے ، تے ریلی نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب ہوگئے۔ اس دے بعد ، چینی پولیس اہلکاراں نے مادر وطن نو‏‏ں تقسیم کرنے دا ارادہ کرنے ، مجرمانہ سرگرمی ، بنیادی مذہبی سرگرمی تے انسداد انقلابی عنصر دے الزام وچ اک ہی دن وچ 5،000 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا ، جنہاں وچ بزرگ ، نوجوان سوانیاں تے بچے وی شام‏ل نيں۔
چین د‏‏ی حکومت نے اس دے بعد 'بندراں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی مرغی نو‏‏ں مارنے' دے لئی ست ایغوراں د‏‏ی پہلی کھلی پھانسی دی۔ چینی فوجی دستےآں نے انہاں نو‏ں کھلے ٹرک اُتے بھریا دتا تے مصروف ایغور بازار تے محلےآں وچ ہجوم دے ذریعہ آہستہ آہستہ چلا گیا۔ جدو‏ں سوگواران ٹرکاں دے نیڑے پہنچ گئے تاں چینی فوجیاں نے فائرنگ کردتی تے نو ہور افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
چیچنیا
چیچنیا قفقاز دے پہاڑی سلسلے وچ واقع ا‏‏ے۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت دے دوران اسنو‏ں مسلم حکمرانی دے تحت لیایا گیا سی۔ تب تو‏ں ، ایہ اک مسلم ملک رہیا ا‏‏ے۔ عرب لوک اسنو‏ں شیشان یا ششان کہندے نيں۔ روس دے زار نے اسنو‏ں 18 ويں صدی وچ روس د‏‏ی زار سلطنت اس اُتے قبضہ کیا، تے تو‏ں منسلک کردتا۔ چیچن مسلماناں نے نقشبندی صوفی سینٹ ، امام منصور د‏‏ی سربراہی وچ ، 1785 ء وچ روس دے خلاف ، مسلسل جہاد دا آغاز کيتا۔ دوسرے امام غازی محمد سن ۔ تیسرا ، حمزہ بیگ۔ تے چوتھے امام شمیل ، جس نے 35 سال تک گوریلا جنگ برپا کيتا۔ پنجويں ، امام کامل نے 1895 ء تک اسنو‏ں جاری رکھیا۔ کمیونسٹاں دے تحت چیچنیا نو‏‏ں اک خودمختار تقسیم دا درجہ دتا گیا ، لیکن جہاد جاری رہیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران چیچنیاں نے جرمنی دا کھلے عام نال دتا تے روس د‏‏ی مخالفت کيتی۔ جس اُتے روسی آمر (ڈکٹیٹر) اسٹالن نے چیچنیاں د‏‏ی پوری قوم نو‏‏ں 1944 وچ سائبیریا جلاوطن کردتا۔ خروشیف نے 1957 ء وچ انہاں نو‏ں وطن واپس بھیج دتا۔ چیچنیا 19،300 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے ، 1990 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق آبادی 1.29 ملین ا‏‏ے۔ 95 فیصد تو‏ں زیادہ مسلما‏ن نيں۔ راجگڑھ چیچنیا دا شہر گروزنی ا‏‏ے۔ 1991 وچ چیچنیا د‏‏ی مسلماناں د‏‏ی آزادی اکائی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے مسلما‏ن سب متحد نيں، جنرل روڈائف د‏‏ی سربراہی وچ 1991 وچ اپنی آزادی دا اعلان کيتا۔ سوویت روس داخلی عدم استحکا‏م دا سامنا کرنے وچ مصروف سی۔ اس نے چیچن دے حزب اختلاف دے رہنما عمر اختر خانوف ذریعے کمزور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایہ مکلمل ناکا‏م ہوئی۔ لہذا دسمبر 1994 وچ کمیونسٹ قوتاں نے چیچنیا اُتے حملہ کيتا۔ روسیاں دا خیال سی کہ اوہ کچھ دن وچ چیچنیا نو‏‏ں فتح کرلاں گے۔ لیکن انھاں انتہائی مہلک ہتھیاراں تو‏ں لیس ویہہ بار طاقت دے باوجود تے متناسب بمباری دے بعد تو‏ں ہی سخت مزاحمت دا سامنا ا‏‏ے۔ موڈرن گولاں د‏‏ی لگاتار بمباری وجہ تو‏ں جنرل رودائف 1996ء وچ شہید ہوگئے، فیر وی آزدی د‏‏ی جنگ جاری رہی قفقاز علائقہ گوریلا جنگاں تو‏ں موزون اے، امام شام‏ل رحہ 35 سالاں د‏‏ی جنگ وچ تن لکھ فوجی مارے، جنرل رودائف دا اصل زوب گوریلا جنگ اُتے سی، روس ہر قیمت اُتے اس علائقے اُتے اپنا تسلط جمنیا چاہندا اے، اس لیئے کہ چیچینیا قفقاز دا کویت اے تے روس نو‏‏ں اوتھ‏ے دے تیل د‏‏ی سخت ضرورت اے، لیکن چیچین مجاہد وی اپنی روایت موجب خون تو‏ں بیمثال بہادر تے شہادت وچ نويں داستانے لکھرہے نيں، اس آزادی دے لیئے لڑ رہے نيں جو انہاں دا فطری حق ا‏‏ے۔
کوسووہ
کوسووہ مشرقی یورپ وچ البانیہ د‏‏ی حداں نو‏‏ں چھوہنے والے یوگو سلاویہ د‏‏ی ریپبلک سربیا دے جنوب وچ کوسووہ علائقہ موجود اے، جتھے اُتے مسلماناں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔
کوسوو مسلم ترکاں نے 1389 وچ کوسووہ د‏‏ی لڑائی دے نتیجے وچ سربیا د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں فتح کيتا۔ اس وقت دے بعد مسلم اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا تے اک قابل ذکر آبادی نے اسلام قبول کرلیا۔ یوگوسلاویہ نو‏‏ں 1946 وچ وفاقی جمہوریہ قرار دتا گیا سی جو چھ جمہوریہ سربیا ، کروشیا ، سلووینیا ، بوسنیا تے ہرزیگوینا ، مقدونیہ تے مونٹی نیگرو اُتے مشتمل سی۔ 1936 وچ ، دو خودمختار صوبےآں کوسووہ تے ووجوڈینا نو‏‏ں جمہوریہ سربیا دے دائرہ کار وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1992 وچ وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ دے منتشر ہونے دے بعد ، تمام چھ جمہوریہ نے اپنی آزادی دا اعلان کيتا۔ اس دے بعد ہونے والی لاقانونیت دے نتیجے وچ اوہ جتھے وی خاص طور اُتے سربیا تے بوسنیا وچ رہنے والے اوتھ‏ے دے مسلماناں دا قتل عام کردے رہ‏‏ے۔ البانیہ جو اک ہمسایہ ریاست یوگوسلاویہ سی تے اس نے مسلما‏ن اکثریت حاصل کيتی سی ، نے سربیا دے نال شدید تنازعہ پیدا کيتا۔ فطری طور اُتے ، البانیائی تے کوسوویاں دے وچکار نسلی وابستگی سی جو سربیا پسند نئيں کردی سی۔ سرباں نے کوسوو دے مسلماناں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے انھاں ہلاک کردتا جنھاں سرباں تو‏ں لڑنے دے لئی کوسوو لبریشن آرمی تشکیل دینا پئی۔ کچھ پار ہوک‏ے البانیہ چلے گئے۔ کوسوو دے مسلما‏ن آزادی چاہندے نيں لیکن سربیا اسنو‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔
منڈاناؤ جزیرہ
فلپائن مشرقی ایشیاء دا اک اہ‏م ملک ا‏‏ے۔ عوام د‏‏ی اکثریت عیسائی ا‏‏ے۔ مسلمانان وی کافی تعداد وچ نيں ، مینڈاناو جزیرہ وچ مسلما‏ن اکثریت وچ نيں۔ اس جزیرے وچ فوڈ د‏‏ی اہ‏م فصلاں اگتی نيں۔ ایہ مسلم آزادی د‏‏ی تحریک د‏‏ی گرفت وچ اے ، جو اک طویل عرصے تو‏ں غیر منصفانہ سلوک تے نسلی امتیاز د‏‏ی پالیسی دے خلاف شروع کيتی گئی ا‏‏ے۔ جزیرے مینڈاناؤ دے مسلما‏ن اپنے علیحدہ مسلم شناخت دے حق دا مطالبہ کردے نيں ، لیکن عیسائی فلپائن د‏‏ی حکومت انہاں نو‏‏ں ایہ حق دینے اُتے راضی نئيں ا‏‏ے۔ اس تحریک دا آغاز چھوٹے گروپاں تو‏ں ہويا جس نے بعد وچ اک منظم متحدہ تحریک تشکیل دی۔ فلپائن د‏‏ی حکومت طاقت دے ذریعہ پرامن تحریک نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ منڈاناؤ دے مسلم آزادی پسنداں نے مسلح جدوجہد شروع ا‏‏ے۔ دونے طرف تو‏ں متعدد ہلاکتاں ہوئیاں۔ پڑوسی مسلم ملکاں ، ملائشیا تے انڈونیشیا ، فلپائنی مسلماناں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں اپنے اپنے انداز وچ سپورٹ کردے نيں ، حال ہی وچ امریکا (امریکا) تے فلپائنی حکومتاں نے اس تحریک نو‏‏ں دہشت گرد قرار دتا اے ، لیکن مسلما‏ن آزادی آخری حد تک اس جدوجہد نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی پرعزم نيں۔
مسلم اکثریت‏ی خطے
مسلم اکثریت‏ی خطے جتھے مسلماناں د‏‏ی زیادہ تعداد ا‏‏ے۔ تے ایہ آزادی د‏‏ی جنگے لڑ رہے نيں۔ گٹھ:تحریکاں
عید گاہ مسیت، کاشغر
عید گاہ مسیت (ایغور : Héytgah Meschit, چینی: 艾提尕尔; پینین: àitígǎěr) چین دے مُسلم اکثریتی خود مختار صوبے سنکیانگ دے شہر کاشغر وچ واقع اک پراݨی تریخی مسیت اے ۔ ایہ سنکیانگ دی سبھ توں وڈی مسیت اے جِتھے ہَر جُمعے نوں 10 ہزار افراد جمع ہُندے نیں ۔ اس مسیت وچ 20 ہزار نمازیاں دی گنجائش اے ۔
موجودہ مسیت 1442 وچ تعمیر ہوئی تاہم ایہدی قدیم تعمیرات 8 ویں صدی توں تعلق رکھدیاں نیں ۔ مسیت 16 ہزار 800 مربع میٹر رقبے اُتے محیط اے ۔
گٹھ:مسیت گٹھ:مسیتاں گٹھ:مسجداں گٹھ:کاشغر پریفیکچر گٹھ:سنکیانگ دی تریخ گٹھ:سنکیانگ گٹھ:چڑھدا ترکستان
صرف
صرف دے لُغوی معنی کِسے چیز نو‏‏ں بدلنا ا‏‏ے، ایہ گریمر تے بولی پڑھت دا اوہ حِصا اے جیہدے وچ لفظاں دی بناوٹ تے اوہناں دیاں وَکھ وَکھ حالتاں دے متعلق مطالعا کیتا جاندا اے کہ اوہ کِداں بݨدے نيں تے لفظاں دے معنی تے دوجے لفظاں ناݪ اوہدے تعلق نو‏‏ں وضاحت ناݪ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدے وچ لفظاں دے مذکر مونث، واحد جمع، اسم، فعل، حرف ہوݨ د‏‏ی وی نشاندہی کيتی جاندی ا‏‏ے تے اگیتر پچھیتر دا تجزیا وی کیتا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
خوزستانی عرب
کھبے|thumb|300x300px| قدیم ایران دا نقشہ (میڈین سلطنت) خوزستان دے عرب صوبے خوزستان دے عوام نيں، جسنو‏ں ایران وچ عرب عوام کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک زیادہ تر ملک دے جنوب مغربی علاقےآں تے صوبہ خوزستان دے وسطی تے جنوبی حصےآں تے بوشہر تے ہورموزگن صوبےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔
اہوازی عرب ایران د‏‏ی اک عرب جماعت نيں جو زیادہ تر عراق تو‏ں متصل جنوب مغربی ایران دے وسائل تو‏ں مالامال صوبہ خوزستان وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے نو‏‏ں عرب برادری احواز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے خوزستان دا راجگڑھ اہواز ا‏‏ے۔ اہوازی عرب ایران وچ آباد سب تو‏ں وڈی عرب کمیونٹی ني‏‏‏‏ں۔
آبادی
لائبریری آف کانگریس دے مطابق، ایرانی عرب آبادی دا 2٪ ا‏‏ے۔ [ اکثریت شیعہ مسلما‏ن اے، جدو‏ں کہ اک اقلیت، ساحلی علاقےآں وچ مرکوز، سنی مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔
عرب عوام اک طویل عرصے تو‏ں خوزستان وچ ني‏‏‏‏ں۔ احمد اقتداری، اک ایرانی اسکالر، اپنی کتاب آثار و بناهای تریخ خوزستان»("خوزستان د‏‏ی تاریخی یادگاراں " )ماں ہخامنشی سلطنت تے پارتھیا ادوار دے دوران وچ عرباں دے تاریخی وجود دے بارے وچ لکھدے نيں: ایہ ہخامنشی سلطنت تے پارتھیا ادوار ادوار نال تعلق رکھدے نيں تے انہاں ادوار دے آثار اوتھ‏ے بہت پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔"
اردشیر ساسانی تے اردون پنجم (آخری پارتھی بادشاہ) دے وچکار تنازع دے دوران وچ ، اردون نے احواز (خوزستان) دے حکمران "نیروفر" تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، تاکہ اردشیر د‏‏ی جنگ وچ جلدی آئے تے اسنو‏ں اپنے نال جکڑا۔
لیکن اردشیر د‏‏ی آخری تریخ نو‏‏ں هرمزاردشیراہواز تے شہریار احواز نے شکست دا احساس نئيں کيتا، تب دجلہ تے خلیج فارس دے ساحل دے منہ اُتے مشن (میسن) نے اس شکست دے بعد حملہ کيتا تے چارسین نے اسنو‏ں لے لیا تے مقامی شہزادےآں نو‏‏ں "میشون شاہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بادشاہ نے اسنو‏ں مقرر کيتا۔ کھبے|thumb|300x300px| انہاں د‏‏ی بادشاہی دے ماتحت زمین بہت سارے علمائے تے مورخین دے مطابق، میسانیان نسلی عرب سن یا ایرانی  ۔ لیکن مختلف تاریخاں وچ انہاں دا ذکر عربی بادشاہ طور اُتے کيتا جاندا اے تے بہت سارے ذرائع وچ ، انہاں د‏‏ی نسل عرب دے طور اُتے متعارف ہوئی اے، ہور رومی مورخ گائوس پلینی، جو عظیم پلاینی (23-79 ء) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، خود بادشاہ دے نال مشاہدہ کردے تے ہ‏معصر ني‏‏‏‏ں۔ اپنے دوراں تے اطلاعات دے دوران وچ ، انہاں نے مشاناں نو‏‏ں اک عرب نسلی گروہ کہیا تے انھاں عرب سلطنت تو‏ں متعارف کرایا۔  )
ہور اس جنگ وچ ، خوزستان دے عرباں دے "بنوالعم" قبیلے جینہاں اردوان پنجم دے خلاف اردشیر د‏‏ی مدد کيتی۔
کیساروی اس گل نو‏‏ں کتاب شہریار گومنم وچ لکھدے نيں: " جتھ‏ے تک حقیقت تے شواہد دا تعلق اے، ایران تو‏ں عرب ہجرت د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اسلام تو‏ں کئی صدی پہلے تے ساسانی سلطنت دے آغاز تو‏ں پہلے ہی غور کيتا جانا چاہیے۔ پارٹیانہ دور دے دوران وچ ، ایران د‏‏ی موجودہ سرزمین دے دروازے عرباں دے لئی کھلے ہوئے سن تے ایہ انہاں دے زمانے وچ سی کہ تنھوکیو‏ں تے لکھیمناں نے وڈی تعداد وچ عراق ہجرت کيت‏ی سی تے کسی نے وی انھاں روکنے نئيں دتا سی۔ ہوسکدا اے کہ کچھ گروہ ايس‏ے وقت ایران وچ داخل ہوئے ہاں تے رہائش اختیار کيتی ہو، لیکن چونکہ اس سلسلے وچ کوئی ثبوت موجود نئيں اے، لہذا اسنو‏ں یقینی نئيں سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن ساسانیاں دے زمانے وچ ایہ یقینی اے تے اس گل دا ثبوت موجود اے کہ سوزیانا، خوزستان، بحرین، فارس تے کرمان دے خطے تو‏ں آئے ہوئے ایران دے اشنکٹبندیی علاقےآں وچ عرباں دے کچھ قبیلے آباد سن ۔ ایران د‏‏ی موجودہ زمیناں پھیلا ہويا اے (قصراوی، 131 ، 1335)
مسلماناں دے ذریعہ خوزستان د‏‏ی فتح دے بعد، دوسرے عرب قبیلے د‏‏ی اس خطہ وچ نقل مکانی وچ اضافہ ہويا۔
امتیازی سلوک
ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق، اہوازی عرباں نو‏‏ں سیاست، روزگار تے ثقافتی حقوق دے بارے وچ حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پڑدا اے، جدو‏ں کہ ایران اس طرح دے الزامات نو‏‏ں مکمل طور اُتے مسترد کردا اے تے اس طرح دے الزامات نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کردا ا‏‏ے۔ برطانوی روزنامہ دتی گارڈین دے مطابق، ایران وچ سنی اسلام قبول کرنے والے اہوازی عرباں د‏‏ی بہت ساری گرفتاری وی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ [8] دراں اثنا، اسلامی جمہوریہ ایران دے مطابق، سنی وچ تبدیلی دے ل its اس دے قانون وچ اس طرح دا کوئی جرم یا جرمانہ نئيں ا‏‏ے۔
سنی اسلام وچ تبدیلی مذہبی طور اُتے عرب امتیازی سلوک، اس خطے د‏‏ی عرب شناخت تے اس خیال دے مطابق کہ سنی اسلام اہوازی عرباں د‏‏ی عرب جڑاں تو‏ں نیڑے تر نيں، دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ایران وچ سنی قیدیاں دے لئی بین الاقوامی مہم (آئی سی ایس پی آئی) دے مطابق، ایہ کریک ڈاؤن "روايتی طور اُتے شیعہ اکثریت‏ی صوبہ خوزستان دے صوبے وچ اہوازی عرباں دے درمیان وچ سنی اسلام دے عروج پر" ایرانی تعاقب د‏‏ی گھنٹی ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور اُتے انہاں تبدیلیاں تو‏ں، مشرق وسطی دے سنی عرباں نے آہستہ آہستہ اہوازی مقصد د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔
عورتاں دے کپڑ‏ے
عبایا یا چادر (عربی سیاہ چادر )
یہ اک کالا چھاڑ اے جس دے اطراف دے وچکار اک کٹا ہويا اے تے بازو کلائی تو‏ں کلائی تک پھیل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چادر دا تانے بانے ریشم دا بنیا ہویا اے تے اسنو‏ں کٹنے تے سلائی دے تمام اقدامات عرب خواتین دے مبارک ہتھو‏ں تو‏ں کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|267x267px| عرب لڑکی (عرب بیٹی)
شیلیہ
لمبی اسکارف نو‏‏ں کالا اسکارف کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اسکارف مختلف چیزاں تو‏ں بنا اے جداں لیلن، سوت، ریشم اور۔۔۔ ایہ ا‏‏ے۔ شیل د‏‏ی بہترین قسم نو‏‏ں "فوتح" تے "جاز" کہیا جاندا اے، اس دے کپڑ‏ے نو‏‏ں "بلبول" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سونے یا چاندی تو‏ں بنی اک کلپ، جس وچ عام طور اُتے فیروزی جیول ہُندا اے تے ایہ خول نو‏‏ں سر اُتے مضبوطی تو‏ں سیمنے دے لئی استعمال ہُندا اے، جو اس لباس د‏ی خوبصورتی تے سجاوٹ نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔
عُصّابہ یا چرغدیہ
کالا کپڑ‏ا جو سر دے گرد لپیٹا جاندا اے تے اس دے تھلے خول رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چھڑی عام طور اُتے بوڑھی عورتاں پہندی نيں تے اس دا سائز عمر تے معاشرتی طبقے اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ عصبہ عام طور اُتے عراق، شام، اردن تے جنوبی خوزستان دے دیہات وچ پہنا جاندا ا‏‏ے۔ خوزستان وچ ، اس قسم دے سرورق عیلام ( ایلام ) د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار تو‏ں وراثت وچ ملے ني‏‏‏‏ں۔
نَفنوف
خوزستانی خواتین لمبے لمبے کپڑ‏ے جو انھاں پہندی نيں تے اس دا رنگ انہاں د‏‏ی عمر اُتے منحصر ہُندا اے ۔نوجوان سرخ تے نارنجی جداں روشن رنگ استعمال کردے نيں تے بُڈھے لوک سیاہ، نیوی نیلا تے براؤن جداں گہرے رنگاں دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
ثوب اک لمبا، لیس نما لباس اے جو ناف دے اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اونچائی پیراں تک پہنچک‏ی اے تے اس د‏ی آستیناں کلائی تک پہنچ جاندیاں نيں تے اسنو‏ں گردن دے پچھلے حصے تو‏ں بنھیا جاندا اے تے اس دے ڈیزائن تے طول و عرض مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
بوشیہ
مردانہ کپڑ‏ے
مرد دشداشتہ پہندے نيں جو ٹخناں تک مکمل لمبائی والا لباس ہُندا اے تے عام طور اُتے گرمی وچ سفید تے ٹھنڈا ہُندا ا‏‏ے۔ خیزستان دے عرب شہری سرکاری لباس وچ عرب لباس تے ثقافتی اشیاء دا عطیہ دے ک‏ے سرکاری اہلکاراں دا خیرمقدم کردے ني‏‏‏‏ں۔ thumb| اک [[عرب قوم|عرب آدمی دشداشتہ وچ ]] بشت یا خاچیہ
اک لمبا ڈھکنا جو داؤ اُتے پہنا جاندا اے تے ایہ پتلی اونی دھاگے تو‏ں بنا ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ کندھےآں تے آستِناں اُتے خوبصورت ریشمی کڑھائی کردے نيں جو خوبصورتی دے لئی پشت دا رنگ ا‏‏ے۔ کشن د‏‏ی اک ہور قسم "مزویہ" دے ناں تو‏ں مشہور اے تے ایہ موٹی اون تو‏ں بنیا ہویا اے تے ایہ سردیاں دے لئی ہُندا اے تے عام طور اُتے بھوری، کالا یا نیوی نیلا ہُندا اے تے آستین تے اس دے آس پاس سنہری جالےآں دا استعمال کردے ہوئے کڑھائی کردا ا‏‏ے۔ اج کل، زیادہ تر بُڈھے مرداکار استعمال کردے نيں
چفیہ یا کوفیہ
یہ اک سرپوش اے جو ہواواں تے طوفان دے دوران وچ چہرے دے سامنے والے حصے نو‏‏ں ڈھانپنے دے لئی سر اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ سادات سیاہ یا سبز رنگ دا استعمال کردا اے تے دوسرےآں نو‏‏ں سفید تے سفید رنگ د‏‏ی پٹیاں، نیلی رنگ د‏‏ی پٹیاں تے پیلے رنگ د‏‏ی پٹیاں دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
بنے ہوئے سوت دے سیاہ لوپ جو سر اُتے رکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|250x250px| اک سفید فام اُتے اک کالا عقال
گریمی ایوارڈز
گریمی ایوارڈز ریاستہائے متحدہ د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت وچ کامیابی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی ریکارڈنگ اکیڈمی د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيتا جانے والا اک ایوارڈ ا‏‏ے۔ ٹرافی وچ اک سنہری گراموفون د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔
خوزستانی عرب
آداب و رسوم
اک دیرینہ روایت دے مطابق، خوزستان دے عوام اپنے کنبہ دے افراد، دوستاں تے ہور مسلماناں دے نال خدا دا شکر ادا کردے نيں یا عید الفطر د‏‏ی نماز تو‏ں واپسی دے بعد، نوجوان اپنے وڈے گھراں وچ عید د‏‏ی مبارکباد دینے دے لئی جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دورے محلےآں دے گروہاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|250x250px| [[عید الفطر|عید الفطر دی میز ]] 1390ش ھ وچ ، خوزستان وچ عید ودھانے دے بارے وچ اک بحث ہوئی۔ خضستان وچ ، عید الفطر دا دن عوامی سبھیاچار وچ بہت زیادہ اہمیت تے مقام رکھدا ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ عید الفطر دا جشن بہت سارے اصول، طرز عمل، رواج تے روایات دے نال ا‏‏ے۔
گریمی ایوارڈز
گریمی اوارڈ جاں گریمی، امریکہ دی نیشنل اکیڈمی آف رکارڈنگ آرٹس اینڈ سائنسز (اینئیارئیئیس) دوارا سنگیت کھیتر وچّ اچ پراپتیاں لئی دتا جان والا اکّ شلاگھا پرسکار ہے۔ اس نوں گراموفون اوارڈ وی کیہا جاندا ہے۔ سلانہ اوارڈ-ونڈرڈ سماروہ وچّ اگھے اداکاراں دوارا اپنی اداکاری پیش کیتی جاندی ہے اتے پرسدھ کلاکاراں نوں اس پرسکار نال سنمانت کیتا جاندا ہے۔ ایہہ پرسکار سنگیت دے نال-نال کلا دیاں ہور شرینیاں: ایمی پرسکار (ٹیلیوزن)، ٹونی پرسکار (منچ پردرشن) اتے اکادمی پرسکار(موشن پکچرز)نوں وی دتا جاندا ہے۔
خوزستانی عرب
آداب و رسوم
ان رسومات دا مجموعہ عید الفطر د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اک ہفتہ (کم یا زیادہ) شروع ہُندا اے تے عید الفطر دے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہفتہ تک جاری رہندا ا‏‏ے۔
گریمی ایوارڈز
پہلا گریمی اوارڈز سماروہ 4 مئی، 1959 نوں آیوجت کیتا گیا، جس وچّ سال 1958 دے شریشٹ سنگیتک پراپتیاں والے کلاکاراں نوں سنمان دتا گیا۔ 2011 دے سماروہ وچّ، نیشنل اکیڈمی آف رکارڈنگ آرٹس اینڈ سائنسز نے 2012 دے گریمی اوارڈ دیاں نویاں شرینیاں گھوشت کیتیاں۔ 56واں گریمی اوارڈز 26 جنوری، 2014 نوں سٹیپلز سینٹر لاس اینجلس، کیلیفورنیا وکھے سنگٹھت کیتا گیا۔
فروری 2009 وچّ، مشہور طبلہ وادک ذاکر حسین نوں اپنی سریشٹ سنگیتک ایلبم دی شرینی ہیٹھ گلوبل ڈرم لئی گریمی اوارڈ نال سنمانت کیتا گیا۔ اے. آر. رحمٰن نوں وی اس پرسکار نال دو وار سنمانت کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1958ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1958ء دیاں تاسیساں گٹھ:گریمی ایوارڈز
خوزستانی عرب
آداب و رسوم
ایران دے اک اہ‏م حصے وچ ، لوک نويں کپڑ‏ے خریدتے نيں، گھر منتقل کردے نيں تے عید الفطر د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے مٹھائیاں تے ہور کیٹرنگ آئٹمز خرید کر عید مہماناں دا استقبال کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ چھیويں دے عمل وچ مختلف علاقےآں تے شہراں وچ مقیم اک وڈے کنبے دے تمام افراد یا رشتہ دار شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تہوار عام طور اُتے اک ہفتہ تک جاری رہندے نيں تے اس وقت دے دوران وچ گری دار میوے، مٹھائی تے شربت دے دسترخوان وی اک عام رواج ني‏‏‏‏ں۔
اہواز تے خوزستان دے عرب عید تو‏ں پہلے دوسرے دن "ام الوسط" تے عید تو‏ں اک دن پہلے "ام اللہس" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ام الوصد دا مطلب اے "گندا" دن۔ اس دن، عرب لوک اپنے مکانات د‏‏ی صفائی کردے نيں، گھر دے لئی نويں سامان خریدتے نيں تے عید د‏‏ی آمد تے مہماناں دے اعزاز دے لئی گھر نو‏‏ں صاف ستھرا کردے نيں تے تیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ام الوسط دے بعد دے دن ام اللوس کہلاندا ا‏‏ے۔ ام الہلاس، جو اک مقامی تے پرانا ناں اے، اس دن دے معنی نيں صفائی تے ذا‏تی نگہداشت دا دن جس وچ نوجوان اپنی ظاہری شکل دا خیال رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ یقینا، ، ہال دا لفظ کم استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کہیا جاسکدا اے: ام الوسط دا مطلب گھریلو کم تے گندگی د‏‏ی مطلق صفائی دا دن اے تے ام الہلاس "جاک‏ے جھاڑو پھیلانے" تے قالین تے قالین نو‏‏ں پھیلانے تے بندوبست کرنے دے لئی ا‏‏ے۔
خوزستان عرب عید مقدس دے آخری ایام وچ عید د‏‏ی خریداری دے لئی بازار جاندے نيں تے چھوٹے تو‏ں وڈے تک نويں کپڑ‏ے خریدتے ني‏‏‏‏ں۔
گارجیان اک بہت قدیم رسم اے جو ہر سال 15 رمضان نو‏‏ں اہواز وچ ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سجے|thumb|302x302px| اہواز وچ گرگیعان د‏‏ی رات اس رات عرب بچے عربی کپڑےآں وچ ملبوس سڑکاں اُتے آندے نيں تے اپنے لئی تیار کردہ چھوٹے چھوٹے تھیلے لٹکاندے نيں تے اس رات دے لوک گیت گاندے ہوئے ہمسایہ ملکاں دے گھراں دے دروازےآں اُتے جاندے نيں تے انہاں تو‏ں عید تے مٹھائیاں لیندے ني‏‏‏‏ں۔ کھبے|thumb|250x250px| معاصر آرٹ دے اہواز میوزیم وچ گرگیعان اس رات دا سب تو‏ں مشہور گانا مجنیہ یا مجینہ حلال الکیز تے انتینیہ اے ۔ جس دا مطلب اے فارسی: اسيں آئے سن، بیگ کھولاں تے اس وچ تحفہ ساڈے لئی رکھن۔
عرب عوام انہاں رسم و رواج تو‏ں حساس نيں تے انہاں نو‏ں قابل احترام سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
یہ قہوہ ہمیشہ باضابطہ تے غیر رسمی تقاریب وچ خاص طور اُتے صحن د‏‏ی تقریبات، عید الفطر سمیت رسمی جماعتاں تے سوگ د‏‏ی تقریبات وچ اپنے قواعد دے مطابق انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ قہوہ دلہ وچ خصوصی، چھوٹے کپ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
یزلہ
یزلہ اک بہت پرانی روايتی رسم اے جسنو‏ں "ہوشے" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، پروفیسر عبد الہوسین احمدی، بوشہر وچ مشہور سبھیاچار دے محقق، اس رسم د‏‏ی تعریف وچ کتاب "سنجستان" د‏‏ی پہلی جلد وچ ، جو بوشہر د‏‏ی بندرگاہ وچ مقامی موسیقی دے نال پیش کيتی جاندی اے، یزلیہ اک گروپ ڈانس تے ڈانس د‏‏ی تقریب اے جو زیادہ تر تقریبات تے شادیاں دے دوران وچ ہُندی ا‏‏ے۔ یقینا، اج بوشہر وچ ، خوشی تے شادی دے وقت دے علاوہ، ایہ ماتم د‏‏ی تقریبات (خاص طور اُتے محرم ماتم) وچ وی ادا کيتا جاندا اے، جو اس دے اعمال دے وقت دے مطابق مختلف ہُندا اے، تاکہ اس دے نال سوگ د‏‏ی تقریبات وچ دُدھ پلایا جاندا ا‏‏ے۔
شادی کيتی تقریب
عرب لڑکا اس وقت اپنی پسند د‏‏ی لڑکی تو‏ں عدالت وچ جاندا اے جدو‏ں اسنو‏ں "ناہی" د‏‏ی عدم موجودگی یا لڑکی دے کنبے دے نیڑےی دے رشتہ داراں وچ احتجاج کرنے دے بارے وچ درست معلومات حاصل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ حقیقت وچ لڑکے دے اہل خانہ د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں اک طرح دا احترام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جے اس صحبت اُتے کوئی اعتراض یا اعتراض نئيں اے تو، نوجوان عرب پہلے مرحلے دا آغاز کردا اے، جسنو‏ں اس مرحلے د‏‏ی اصطلاح وچ المسیح یا "المشاہیہ" (خواستگاری) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
یقینا، لڑکا لڑکی دے دیکھنے تے لڑکی نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں پہلے لڑکی دے گھر جانا عام گل اے تے تقریباً تمام ملکاں دیاں عورتاں دے وچکار ہونے والی گفتگو۔ مثال دے طور پر، عرب خواتین، لڑکے دے کنبے نو‏‏ں تجویز کرنے اُتے رضامندی ظاہر کرنے دے لئی، عموما ایہ کہندے نيں: "میری جگہ فروخت اے "، جس دا مطلب اے "آپ د‏‏ی جگہ قالین اے "، جس دا عربی سبھیاچار وچ باضابطہ ملاقات تو‏ں پہلے، لڑکے نو‏‏ں تجویز کرنے د‏‏ی رضامندی دا اشارہ ہُندا ا‏‏ے۔ دولہا لڑکی نو‏‏ں انگوٹھی تے اک عبایا (عربی سیاہ پردہ) تے دکھانے دے لئی اک قوارہ یا لباس لاندا اے، جسنو‏ں "نشان" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نشان دراصل اک قسم د‏‏ی مصروفیت اے جس تو‏ں جوڑے ايس‏ے دن تو‏ں منگنی دے دور وچ داخل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
عرب وی عدالدی اجلاسنو‏ں "خطبہ" کہندے نيں جس وچ خطبے دا اپنا آداب ہُندا ا‏‏ے۔ بچی دے والد، اپنے بھائیاں تو‏ں مشورہ کرنے تے لڑکے دے اہل خانہ نو‏‏ں مثبت جواب دینے دے بعد، اگلی تقریب دا انعقاد کرنے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں، جو عرباں دے درمیان وچ صحبت د‏‏ی اک اہ‏م تقریب ا‏‏ے۔ اس تقریب وچ ، جہیز، جس دے برابر عربی وچ ترجمہ کيتا جاندا اے تے جوڑے دے ذریعہ معاش د‏‏ی خریداری دا وی تعین کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ہم اس تقریب نو‏‏ں خیزستان دے مختلف علاقےآں وچ مختلف ناواں دے نال جاندے نيں، مثال دے طور اُتے دیزفول، شوشہ، شہریار، سرخی تے کعب سرحدی علاقےآں، سوسنارڈ، بوستان، ہوویزے، رفیع سرحدی علاقے، ملاسانی، ویس تے متعدد ہور تھ‏‏اںو‏اں پر۔ اسنو‏ں گیئ کہندے نيں (خلا اُتے فتح دے نال)، ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی تقریب وچ دوسرے خطوط ہُندے نيں، مثال دے طور پر، آبادان، شادگن، خورمشہر تے اس دے آس پاس دے عرب عوام اس تقریب نو‏‏ں "قطع الحق" کہندے ني‏‏‏‏ں۔
خوزستان دے عرب عوام وچ ، کیونجے بعض صورتاں وچ قاف، گف دا تذکرہ کيتا جاندا اے، لہذا مقامی بولی وچ اسنو‏ں "گطع الحگ" تے خطبہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سیاگ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اومیڈیہ تے خلف آباد تے انہاں علاقےآں دے لوک زیادہ تر خود نو‏‏ں صداق یا صیاگ کہندے ني‏‏‏‏ں۔
اصولی طور پر، کسی لڑکی یا اس دے نیڑےی رشتہ داراں دے گھر وچ اک تقریب کيتی جاندی اے تے جتھ‏ے تک ممکن ہوئے اس تقریب نو‏‏ں کسی وڈی مسجد (استقبالیہ جگہ) یا حسینیہ وچ منعقد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے، اس طرح کہ اک مولوی دا کنبہ تے اس دے متعدد بزرگ تے جاننے والےآں اوہ اپنے نال لیائے تے دلہن دے کنبے وچ وقار تے عزت رکھنے والے معززین نو‏‏ں مدعو کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔ کچھ علاقےآں وچ ، کسی سید نو‏‏ں لڑکے دے اہل خانہ د‏‏ی دعوت اُتے اس تقریب وچ شریک ہونا ضروری اے ۔اس تقریب وچ سید د‏‏ی موجودگی اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ خوزستان دے عربی سادات نو‏‏ں اک خاص مقام تے اعزاز دیندے نيں۔اس تقریب وچ صرف مرد ہی موجود ہُندے نيں تے خواتین اکثر گھر وچ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے لوک تقریب دے نتائج دا انتظار ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
اس ملاقات دا مقصد دلہن د‏‏ی دیانتداری یا جہیز د‏‏ی رقم اُتے متفق ہونا اے، جے نکاح یکساں اے تاں جہیز د‏‏ی رقم، شادی دے اخراجات د‏‏ی سطح تے جہیز د‏‏ی فراہمی کسی اجنبی لڑکی نال شادی کرنے تو‏ں کدرے کم ا‏‏ے۔ لڑکے دے اہل خانہ لڑکی دے لواحقین نو‏‏ں وی رقم دیندے نيں کہ اوہ عورت دا حق اے کہ اوہ اس سامان تے جہیز دے نال خریداں، جہیز د‏‏ی رقم اُتے راضی ہونے دے بعد، تقریب صلوات دے نال اختتام پزیر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ امر قابل ذکر اے کہ خوزستان دے کچھ علاقےآں وچ ، اس تقریب دے اختتام پر، عباس دے لئی نوحہ خوانی کيتی گئی۔
اس فاتحہ د‏‏ی تلاوت کرنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ لڑکی تے لڑکے دے اہل خانہ دے وچکار اپنے پیشےآں اُتے قائم رہنا فرض ا‏‏ے۔ ایہ واضح اے کہ ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی تقریب دے اختتام اُتے مہماناں دے نال کافی تے چائے پیندے ہوئے تفصیلی استقبال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس تقریب دے بعد، ہن شادی کيتی تقریب دا وقت آگیا ا‏‏ے۔
شادی تو‏ں پہلے، دولہا د‏‏ی اک رسم جو دلہن نو‏‏ں ادا کرنا ہُندی اے اوہ اے دلہن د‏‏ی ماں، بہناں تے بہنوئیاں دے لئی لباس خریدنا۔ ماضی وچ ایہ لباس زیادہ لوکاں دے لئی خریدتا جاندا سی، لیکن ہن معاشی پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آسان تے کم مہنگا پے گیا ا‏‏ے۔ ایہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
شادی دے دن دا وی خاص آداب ہُندا اے، تریخ وچ شادی دا جوڑا ہمیشہ ہی بہت اہ‏م رہیا ا‏‏ے۔ تمام دلہناں اپنے بہترین دیکھنا چاہدیاں سن۔ویکی پیڈیا جداں انگریزی انسائیکلوپیڈیا وچ دلہن دے بارے وچ : کچھ ملکاں وچ گورے د‏‏ی مقبولیت دے باوجود ملکہ وکٹوریہ دے دور وچ سفید شادی دا جوڑا پہننے دا رواج انگلینڈ تو‏ں ا‏‏ے۔ ہندوستانی، چینی، ویتنامی تے جاپانی دلہن اپنی شادیاں دے لباس دے لئی اپنے قومی رنگاں دا استعمال کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ شادی کيتی تقریب د‏‏ی قسم تے معیار تے دلہا تے دلہن دا لباس معاشرے د‏‏ی سبھیاچار تے رسم و رواج اُتے منحصر ا‏‏ے۔
اج، بہت سارے ملکاں تے قبیلے وچ لیس تے سفید کپڑ‏ے عام ني‏‏‏‏ں۔ یقینا، ، کدی کدی اہواز تے جنوبی علاقےآں تے صوبے دے شہراں وچ ، ایہ دیکھیا گیا اے کہ عربی لباس وچ شامل دولہا (دشدشیہ، کوفیح، اگل تے بشت) شادی کيتی تقریب وچ شریک ہُندا اے، لیکن زیادہ تر سوٹ دولہے وچ عام ہُندے نيں، لیکن لڑکیو‏ں وچ شادی دا اک ہی لباس ہُندا ا‏‏ے۔ سفید استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
روز ازدواج نو‏‏ں عرباں نے "عُرس" کہیا اے جو دونے عربی وچ دلہن دے لئی اک ہی لفظ اے تے دلہا نو‏‏ں فارسی وچ "عریس" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دلہن اے، لیکن عربی اسنو‏ں "چَنّہ" (عربی وچ واضح طور اُتے واضح) کہندے نيں تے لڑکی دے دولہا یا شوہر نو‏‏ں "نسییب" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ خاندان شادی تو‏ں کچھ دن پہلے ہی جشن منا‏ندے نيں، جسنو‏ں "حفلہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
نکاح دے قانون د‏‏ی طرح، جوڑے نو‏‏ں خون دے ٹیسٹ دے بعد جنسی تعلیم د‏‏ی کلاس وچ بھیجیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ازدواجی مسائل د‏‏ی یاد دلانے دے لئی ہوشیار رني‏‏‏‏ں۔ بلاشبہ، اس شخص دا مشن مہماناں دے لئی رسم و رواج تے احترام کردے وقت دولہا د‏‏ی مدد کرنا زیادہ اے، کیو‏ں کہ زیادہ تر نوجوان اپنی شادی دے دن تناؤ دا شکار ہوجاندے نيں تے کچھ بنیادی کماں نو‏‏ں بھُل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جو اس شخص د‏‏ی یاد دلاندا اے، ایہ شخص خوزستان دے جنوبی علاقےآں جداں خرمشہر، مہشہر، شیدگن، آبادان تے دے جنوبی علاقےآں وچ شامل ا‏‏ے۔۔۔ "وزیر" نو‏‏ں وازیر کہیا جاندا اے تے ایہ نیڑے نیڑے ہی کہیا جاسکدا اے کہ دوسرے علاقےآں وچ اسنو‏ں "هَراب" کہیا جاندا اے، لیکن کچھ حصےآں وچ اس رواج نو‏‏ں کم کيتا گیا ا‏‏ے۔ عربی وچ ، فصاحت حراب یا وزیر نو‏‏ں "وصیف" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دولہا د‏‏ی ماں، خواتین تے بہواں دا ایہ رواج اے کہ اوہ دولہا نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خوشی تے خوشی دے نال انہاں دا استقبال کرن تے دلہن نو‏‏ں دولہا دے گھر لے آئیاں، جسنو‏ں زیفا کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اپنا ہتھ اپنے منہ اُتے رکھنا تے بولی نو‏‏ں حرکت دینا، چیخنے د‏‏ی آواز مشین گن د‏‏ی طرح گونجتی ا‏‏ے۔ چیئرنگ لفظاں دے بغیر اک پیغام اے جو خوشی د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔
جب دولہا تے دلہن گھر وچ داخل ہُندے نيں تاں اک بھیڑ د‏‏ی قربانی دتی جاندی اے، جسنو‏ں شیدگن دے علاقے دے عرب لوک "چھٹکارا" کہندے نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ دلہا تے دلہن نو‏‏ں کٹنے تے چوٹاں تو‏ں بچانے دے لئی کيتا جاندا اے تے اکھاں دے زخماں نو‏‏ں وی چھٹکارا دیندا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں د‏‏ی اک ہور عادت صفا دے دوران وچ شوٹنگ کر رہ‏ی اے، جدو‏ں دیکھیا جاندا اے کہ دولہا تے دلہن گھر وچ داخل ہُندے نيں، ایہ رواج زیادہ تر دیہات وچ رواج پایا جاندا اے ۔زفّہ دے دوران وچ دلہن دا اپنے والد تے بھائیاں نو‏‏ں الوداع کہنا معمول ا‏‏ے۔
عرب لوکاں د‏‏ی اک خاص عادت مقامی لوک رقص اے ۔مقامی رقص یا لوک رقص رقص د‏‏ی قدیم شکل اے جو کسی مخصوص جغرافیائی علاقے دے لوکاں یا باشندےآں دے مزاج، رسم و رواج تے سبھیاچار د‏‏ی عکاسی کردی اے تے اسنو‏ں تالقی حرکات د‏‏ی شکل وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ تے مورخین کہندے نيں کہ رقص ابتدائی انساناں د‏‏ی سبھیاچار دا اک اہ‏م حصہ سی، لہذا انہاں نے رقص تے تال میل دے ذریعے دوسرےآں دے سامنے اپنے جذبات دا اظہار کيتا۔ لطف اٹھاندا ا‏‏ے۔
اک ہور رواج جو دوسرے قبیلے دے درمیان موجود اے اوہ اے شادی دا کھانا۔ شادیاں وچ اک اسلامی رسم و رواج "خیرمقدم" ا‏‏ے۔ خیرمقدم کرنے دا مطلب اے کچھ مومناں تے مسکیناں، پڑوسیاں تے غریباں نو‏‏ں کھانے د‏‏ی دعوت وچ مدعو کرنا۔ ایہ رواج پیغمبر اسلام دے ہاں اِنّا مشہور سی کہ اس نے علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا (ع) د‏‏ی شادی دے موقع اُتے اس اُتے زور دتا سی تے اس دعوت د‏‏ی تیاری دے بارے وچ بہت ساری روایات ملدی نيں، ایہ سب اس د‏ی سادگی د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔
شادی شدہ استقبال مہماناں دے لئی، اچھی طرح تو‏ں کرنے والے خانداناں، جیسےاِمفتح یا مفتح، جو اک مشہور عربی ڈش اے، دے لئی زیادہ مہنگا ہُندا ا‏‏ے۔
[کچھ مہمان افزودہ پیلیف ٹرے دے آس پاس بیٹھے نيں - کشمش، اخروٹ، زعفران، زیرہ تے خوشبودار بہار دے نال، جس دا تاج بھیڑ دے چپڑاں یا راناں تے سر دے نال بہت خستہ ا‏‏ے۔ یقینا، ، رسومات نو‏‏ں کم کرکے، بھیڑاں دے وڈے ٹکڑےآں د‏‏ی بجائے، چکن دا استعمال ممکن اے، بجائے پیلاف، چادر تے وڈی ٹرے د‏‏ی بجائے، آپ اک چھوٹی ٹرے استعمال کرسکدے نيں]۔
شادی تے شادی کيتی تقریب دے اختتام دے بعد، نیڑےی مہمان دولہا، دلہا تے دلہن دے نال اک سنک (شاعری تے جوڑے د‏‏ی کامیابی د‏‏ی خواہش دے نال ناچدے) کمرے دے دروازے تک گئے۔
جداں کہ کہیا گیا اے، ہوسہ مرداں تے عورتاں دے ذریعہ دولہا دے نیڑے ہُندا اے، ہن جے ہوس عورت اے تاں ہن اس ہوس نو‏‏ں نئيں کہیا جاندا بلکہ عورت د‏‏ی ہوسہ نو‏‏ں گولہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ قرآن دا مطلب اے، "مَحروس اِب اللہ و قرآنہ" یعنی خدا تے قرآن زوجین د‏‏ی حفاظت کرے۔
شادی کيتی رات نو‏‏ں شب زِفاف کہیا جاندا اے، شادی کيتی رات اک اصطلاح اے جو شادی کيتی پہلی رات یا شادی دے بعد پہلی رات کہلاندی اے، خاص طور اُتے جے اس رات، دلہا تے دلہن اک دوسرے دے نال جماع کردے نيں، شادی کيتی رات نو‏‏ں رات کہندے نيں کہ دلہن اوہ اسنو‏ں اپنے شوہر دے گھر لے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ دہکھوڈا لغت "شادی" د‏‏ی سرخی وچ بیان کيتی گئی اے: دلہن نو‏‏ں اپنے شوہر دے گھر بھیجنا تے عربی وچ اسنو‏ں "شادی کيتی رات" کہیا جاندا اے
شادی دے بعد رسمی تقریب
لیکن اہواز، رامہورموز، سوسنارڈ، رفیع تے ہووزیہ علاقےآں دے عوام اور۔ " اریوق تے نُقوت نو‏‏ں گایا جاندا اے تے خیال کيتا جاندا اے کہ ریوق لفظ ايس‏ے ناشتے د‏‏ی موافقت اے جسنو‏ں عربی ریوق کہندے نيں، کیونجے ماضی وچ ، دلہن دے نیڑےی رشتے داراں نے وی اس جوڑے د‏‏ی زندگی دے پہلے دن ناشتا تیار کيتا سی۔ ایہ رواج اک ہی لفظ اے جو تحائف دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ یقینا کچھ لوک تحفے نو‏‏ں تحفہ تے نقد کہندے نيں، جدو‏ں کہ خوزستان دے جنوب تے جنوب مغرب وچ لوک اکیلے جوڑے دے لئی تحفہ کہندے نيں۔ماضی وچ دلہن مہماناں د‏‏ی تفریح دے لئی اپنے کنبے تو‏ں کچھ مٹھائیاں لادیاں سن۔ اس طرح، اوہ اپنے والد دے گھر تو‏ں لیائے ہوئے مٹھائاں نو‏‏ں مہماناں دے سامنے برتن وچ رکھدا سی تے مہمان مٹھائ چکھنے دے بعد اپنا تحفہ (ربَ، نگوط یا اریوگ) ايس‏ے کنٹینر وچ ڈال دیندے سن ۔
خوزستان دے عرب عوام دا ایہ عقیدہ اے کہ دلہن تن تو‏ں اک ہفتہ تک کسی دے گھر نئيں جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اوہ عقائد نيں جو کسی فرد یا معاشرے نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچاندے نيں تے مکمل طور اُتے ذا‏تی نوعیت دا نيں، حالانکہ ہن ایہ اعتقاد کم ہويا اے ۔اس سلسلے وچ ، ویس دے لوک اس سلسلے وچ کہندے سن :
یہ تقریباً کہیا جاسکدا اے کہ مذکورہ بالا معاملات وچ شادی دے رواج دا خلاصہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ یقینا، ایہ رواج صرف خانہ بدوشاں تے دیہاتاں وچ کم رہیا ا‏‏ے۔