cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقبال
مزار دے لئی منتخب کردہ آیات
مزار دے اندر چاراں دیواراں اُتے چھت تو‏ں کچھ تھلے قرآن د‏‏ی منتخب شدہ اک پوری آیت تے تن آیات دے بعض حصے وڈی نفاست تو‏ں کندہ نيں، جنہاں وچ سنگ موسیٰ بھریا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ آیات الٰہی ملک دے نامور خطاط تے صاحبِ طرز خوشنویس حافظ محمد یوسف سدیدی (ولادت:1930ء) دے قلم دا کرشمہ ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی دیوار اُتے سورۂ انبیا ء د‏‏ی اک پوری آیت(نمبر105) تزئینی خط ثلث وچ لکھی ہوئی اے: وَلَقَدْ کَتَبْنَا فی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِالذَّکْرِأَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُھَاعِبَادیَ الصَّالِحُونَ۔ َ (اور زبور وچ اسيں لکھ چکے نيں کہ زمین دے وارث ساڈے نیک بندے ہون گے)۔ شمالی دیوار وچ ايس‏ے بلندی پرخط ثلث تزئینی ہی وچ سورۂ ابراہیم د‏‏ی چوویہويں آیت دا ٹکڑا درج اے جو علامہ اقبال نو‏‏ں بہت پسند سی: کَلِمَۃً طَیِّبَۃً کَشَجَرَۃٍ طَیِبَۃٍ أَصْلُھَاثَابِتٌوَفَرْعُھَا فِی السَّمَاءِ (پاکیزہ گل کيتی مثال پاکیزہ درخت د‏‏ی سی اے جس د‏‏ی جڑاں مضبوط تے ٹہنیاں آسمان وچ ہُندیاں نيں)۔
الفہلین
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
اقبال
مزار دے لئی منتخب کردہ آیات
جنوبی دیوار اُتے سورہ ابراہیمؑ ہی د‏‏ی ستائیسویں آیت دا ایہ حصہ خط ثلث تزئینی وچ درج اے: یُثَبِّتُ الَّلہُ الَّذِینَ آمَنُوبِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِی الْحَیَاۃِ الدُّنْیَا وَفِی الْآخِرَۃِ (ایمان لیانے والےآں نو‏‏ں اللہ اک قول ثابت د‏‏ی بنیاد پردنیا تے آخرت، دونے وچ ثبات عطا کردا اے )۔
مزار د‏‏ی مغربی دیوار پرسورہ توبہ د‏‏ی چالیسواں آیت دا ایہ ٹکڑا خط کوفی تزئینی وچ لکھیا ہویا اے:
کَلِمَۃُ الّٰلہِ ھِیَ الْعُلْیَا
ترجمہ:اللہ کا بول تو اونچا ہی ہے۔
مزار دے لئی منتخب کردہ اشعار
بیرون مزار شمالی جانب مرمراں جالی دے اُتے اک تختی اُتے ”ارمغان حجاز“ تو‏ں ماخوذ درج ذیل فارسی رباعی کندہ اے جس وچ بے عمل مذہبی دعویداراں اُتے سخت تنقید کيتی گئی اے :
بیا تا کار ایں امت بسازیم
قمار زندگی مردانہ بازیم
چناں نالیم اندر مسجد شہر
کہ دل در سینۂ ملا گدازیم
ترجمہ: آؤ اس امت کی کارسازی کریں،زندگی کی بازی جوان مردوں کی طرح کھیلیں۔شہرکی مسجد میں اس طرح سے روئیں کہ مُلا(کم علم پیشوائے دیں)کے سینے میں دل پگھلا کررکھ دیں۔ اندرون مزار چھت اُتے حاشیائی حصے وچ چاراں طرف علامہ اقبالؒ د‏‏ی کتاب ”زبور عجم“ تو‏ں منتخب کيتی گئی چھ اشعار اُتے مشتمل مکمل غزل درج ا‏‏ے۔ چھت دے مغربی حصے اُتے پہلے دو شعر، جنوبی حصے اُتے تیسرا شعر، مشرقی حصے اُتے چوتھا تے پنجواں جدو‏ں کہ شمالی حصے اُتے مقطع کندہ ا‏‏ے۔
دم مرا صفتِ بادِ فروردیں کردند
گیاہ را ز سرشکم چو یاسمیں کردند
نمود لالۂ صحرا نشیں ز خوننابم
چنانکہ بادۂ لعلے بساتگیں کردند
بلند بال چنانم کہ سپہر بریں
ہزار بار مرا نوریاں کمیں کردند
فروغ آدم خاکی ز تازہ کاری ہاست
مہ و ستارہ کنند آنچہ پیش ازیں کردند
چراغ خویش برا فروختم کہ دست کلیم
دریں زمانہ نہاں زیر آستیں کردند
در آ بسجدہ ویاری زخسرواں مطلب
کہ روز فقر نیاگان ماچنیں کردند
(1) میری سانس کو بادِ بہاراں کی سی صفت عطا ہوئی ہے اور گھاس کے تنکوں کو میرے اشکوں نے چنبیلی کی سی مہک عطا کی ہے۔
(2) صحرا نشین لالہ کی نمود میرے لہو سے ہوئی ہے اس طور پر کہ جیسے ایک بڑا پیالۂ یاقوت جسے سرخ رنگ کی شراب سے بھر دیا گیا ہو۔
(3)میں اس قدر بلند پرواز ہوں کہ آسمانوں میں فرشتوں نے مجھے ہزار بار زیر دام لانے کی کوشش کی ہے۔
(4) آدم خاکی کا فروغ نئے نئے کاموں سے ہے جب کہ چاند ستارے اپنی پرانی روش پر چل رہے ہیں۔
(6) رب کے آگے سجدہ ریز ہو اور شاہان وقت سے سروکار نہ رکھو،کہ آزمائش میں ہمارے اسلاف یہی کرتے رہے ہیں۔
یہ اشعار سنگ موسیٰ سے ہی پچی کیے گئے ہیں۔ مشہور خطاط ابن پروین رقم نے ان اشعار کو اس قدر حسن و زیبائی کے ساتھ رقم کیا کہ 1950ء میں جب رضا شاہ پہلوی شہنشاہ ایران مزار اقبال پر فاتحہ خوانی کے لیے آئے تو ان اشعار کو دیکھ کر بے ساختہ اُن کی زبان سے یہ فقرہ نکل گیا…… ”خوشخطی خوب است“۔
اقبال تے پنجابی
اقبال اک پنجابی سی۔ پنجاب چ جمیا پلیا اودی ماں بولی پنجابی سی پر اونے کدے پنجابی چ شعر نئیں اکھے۔
حوالے
محمد اقبال گٹھ:1877 دے جم گٹھ:1938 دیاں موتاں گٹھ:اردو خطوط نویس گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں گٹھ:اردو مصنفاں اطفال گٹھ:اردو مفکرین گٹھ:اورینٹل کالج دے فضلا گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام گٹھ:بھارتی اسلام پسند گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پاکستانی انقلاب پسند گٹھ:پاکستانی عربی شاعر گٹھ:پاکستانی مرد شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:تحریک پاکستان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:فارسی بولی دے مصنفاں گٹھ:فاضل مرے کالج گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور دا تدریسی عملہ گٹھ:لاہور دے مصنفاں گٹھ:لنکنز انہاں دے ارکان محمد اقبال گٹھ:مخالفین قوم پرستی گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ہندوستانی عربی شاعر گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:لا فرقہ مسلم شخصیتاں
باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:فارسی لکھاری گٹھ:فلسفی گٹھ:اردو شاعر گٹھ:محمد اقبال
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:لہور گٹھ:پنجابی لوکگٹھ:پنجابی مسلمان
پعوری شکاری
پعوری شکاری اک شارک اے ۔
تھریسر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
نیوشہر
نیوشہر ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ نیوشہر دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں
زیتوشے زائتونگ
زیتوشے زائتونگ اوہ جرمن اخبار اے جو پانامہ دستاویزاں نو‏‏ں منظر عام اُتے لیایا ا‏‏ے۔ اک سال پہلے اس خبار تو‏ں اک نامعلوم شخص نے رابطہ کیتا تے اسنو‏ں "موزیک فونیسکیا" نامی مشہور لا فرم دے انتہائی کلاسیفائیڈ ڈاکومنٹس دینے د‏‏ی پیشکش کيتی۔ جرمن اخبار نے ایہ تمام ڈاکومنٹس " انٹرنیشنل کنسورشیم آف انویسٹی گیٹو جرنلسٹس" دے حوالے کردیے تے پوری دنیا د‏‏ی 80 صحافتی تنظیماں دے 107 نمائیندگان نے پورا اک سال انہاں ڈاکومنٹس اُتے تحقیق د‏‏ی تے بالآخر پتہ چلا لیا کہ اوہ تمام ڈاکومنٹس بالکل اصلی تے درست سن ۔ پاکستان تو‏ں صحافی عمر چیمہ نے ایہ دستاویز دیکھو۔
نیوشہر
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کاراکول
thumb|240px|کاراکول وچ روسی آڑتھوڈکس گرجا
کاراکول ( کرغیز بولی : каракол, انگریزی : karakol ) , جسدا اک پرانا نام پرژیوالسک ( пржевальск , przhevalsk ) وی سی ، وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دا چوتھا سبھتوں بہت شہر ہے اتے اس دیس دے اسیک کول صوبہ دا راجگڑھ وی ہے ۔ ایہہ مشہور اسیک کول جھیل دے چڑھدے پاسے اتے چین دی سرحد توں 150 کلومیٹر دور واقع ہے ۔
کاراکول دا قیام 1 جولائی 1869 وچّ اک روسی سلطنت دی فوجی چوکی دے روپ وچّ ہوئی سی ۔ جویں - جویں اتھے روس توں پاندھی آؤندے گئے اسدی آبادی ودھدی گئی ۔ کارکول دا مطلبّ کالا ہتھ ہے اتے سمجھیا جاندا ہے کہ ایہہ نام اتھے دی کالی مٹی توں  لِبڑے کساناں دے ہتھاں اتے پیا ہے ۔   سنّ 1880 وچّ اتھے بہت سارے مسلمان چینی آ بسے جو چین وچّ ہو رہی لڑائیاں توں بھاگ رہے سن ۔ ایہناں نوں روس وچّ دونگن لوک کیہا جاندا سی اتے ایہناں دے آؤن نال کاراکول دی آبادی اتے ودھی ۔ 1888 وچّ جدوں اتھے اک تبت جا رہے پرسدھ کھوج - پاندھی نکولائی پرژیوالسکی ( Nicholay Przhevalsky ) دی ٹائیفائڈ توں موت ہو گئی تاں اس شہر دا نام اسدے اعزاز وچّ بدلکے پرژیوالسک رکھ دتا گیا ۔ اس فیصلے دے خلاف شہر وچّ شکایتاں ہوئی اتے 1921 وچّ اسدا نام پھر توں کاراکول رکھ دتا گیا ۔ 1939 وچّ سوویت تاناشاہ جوزف سٹالن نے نکولائی پرژیوالسکی دے جنم - صدی دے موقعے اتے ایہہ نام پھر بدلکے پرژیوالسک کر دتا ۔ 1991 وچّ جدوں سوویت یونین ختم ہویا اتے کرغیزستان نوں آزادی ملی تاں اسدا کاراکول نام پھر بحال ہویا ۔
کاراکول کرغیزستان دا اک اہم سیر مرکز ہے ۔ اتھے سکیتھی لوکاں ورگیاں بہت ساریاں پرانیاں رہتلاں دے نواس رہا ہے اتے سیلانی اتھے ملے شلا - نقش اتے سکیتھی کانسی دیاں شیواں دیکھن آؤندے ہن ۔ اتھے دے لکڑی دیاں مسجداں اتے گرجے اوہناں وچّ لوکپریئے ہن ۔ اسدے علاوہ اتھے ایتوار نوں پسُوں خریدن - ویچن دا بازار لگدا ہے ۔ اتھوں 20 منٹ دی دوری اتے تیان شان دے پہاڑاں وچّ اک سکی کرن دا لوکپریئے تھاں وی ہے ۔ سوویت ویلے وچّ بحری فوج لئی ٹورپیڈو بمب اتھے اسیک کول جھیل وچّ پرکھے جاندے سن لیکن اوہناں نال متعلق علاقےآں وچّ عامَ لوکاں دا داخلہ منع ہے ۔
حوالے
{{حوالے} گٹھ:کرغیزستان دے شہر گٹھ:وچکار ایشیا دے شہر گٹھ:کرغیزستان گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
بخش مرکزی شهرستان جیرفت
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان جیرفت  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
کروٹالس ٹگرس
کروٹالس ٹگرس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
Crotalus stejnegeri
الفلیہ
الفلیہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت ابوظہبی دا اک شہر اے۔
نکی اکھ والی شکاری
نکی اکھ والی شکاری اک شارک اے ۔
بیلاسپور
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
حضرت سلطان مسجد
حضرت سلطان مسجد ( Áziret Sultan meshiti ) قزاقستان دے نور سلطان سہر دی اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ وسطی ایشیا دی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔
تعمیر
آستانہ وچ جون 2009 وچ مسجد "حضرت سلطان" د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔ مختلف ادوار وچ 1000 تو‏ں لے ک‏ے 1500 تک کارکن مسجد د‏‏ی تعمیر وچ شامل رہے ني‏‏‏‏ں۔ حضرت سلطان مسجد 6 جولائ‏ی ، 2012 نو‏‏ں 12:30 بجے کھولی گئی ، جس وچ راجگڑھ کیت‏‏ی انوکھی چیزاں د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تکمیل ہوئی۔
جائزہ
یہ عمارت کلاسیکی اسلامی انداز وچ قازق زیورات تو‏ں آراستہ کيتی گئی سی۔ یسیل ندی دے سجے کنارے اُتے واقع ایہ مسجد محل امن تے مفاہمت تو‏ں متصل اے ، یادگار "قازق ایلی" تے آزادی اسکوائر تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ اس وچ پنج ہزار نمازی تے چھٹیاں اُتے - دس ہزار افراد رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مسجد دا رقبہ 11 ہیکٹر تو‏ں زیادہ تے تعمیرا‏تی رقبہ 17،700 مربع میٹر ا‏‏ے۔ قزاخستان وچ حضرت سلطان دا سب تو‏ں وڈا گنبد اے جس د‏‏ی اونچائی 51 میٹر تے قطر گنبد 28.1 میٹر د‏‏ی بنیاد اُتے ا‏‏ے۔ اس مسجد وچ اٹھ چھوٹے گنبد وی نيں جنہاں دا قطر 10.45 تے 7.6 میٹر اے ، تے چوٹی - 33.46 تے 25 ، 25 میٹر ا‏‏ے۔ مسجد دے کونے کونے وچ 77 میٹر د‏‏ی بلندی والے 4 مینار واقع ني‏‏‏‏ں۔ آرکیٹیکچرل پلان دے مطابق ، ہیکل نو‏‏ں 80 میٹر دے فاصلے اُتے تاج دا تختہ رکھنا چاہیدا جس وچ مکی د‏‏ی طرف سختی تو‏ں ہدایت کيتی گئی ہوئے۔ شے د‏‏ی فعالیت دے طور اُتے ، ایہ نوٹ کيت‏‏ا جاسکدا اے کہ ایہ عمارت نہانے د‏‏ی رسم تے شادی ، قرآن پاک پڑھنے دے لئی ہال تے تعلیمی گروہاں وچ بیٹھنے دے لئی جگہ مہیا کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2012ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:مسیتاںگٹھ:قازقستان
چک 319 ای بی
چک 319 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
کروٹالس ٹورٹوجنسس
کروٹالس ٹورٹوجنسس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مرکزی مسجد، آلما اتا
الماندی سینٹرل مسجد ( Almaty ortalyq meshiti ) الماتی ، تے قازقستان وچ سب تو‏ں وڈی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 7000 نمازیاں دے لئی تیار کردہ ، ایہ پرانی مسجد دے مقام اُتے بنائی گئی سی جو 1890 وچ تعمیر د‏‏ی گئي سی تے 1987 وچ اگ لگ گئی سی۔ مسجد د‏‏ی بنیاد سن 1993 وچ رکھی گئی سی۔ تعمیرا‏تی کم 1999 وچ مکمل ہويا سی۔ سن 2000 وچ ، ترکی دے خطاطی نے پیش کردہ قرآن پاک د‏‏ی آیات دے ذریعہ اس وڈے گنبد نو‏‏ں سجایا سی۔
22 دسمبر ، 2006 نو‏‏ں ، قازقستان دے نیشنل بینک نے اس مسجد نو‏‏ں سٹرلنگ سلور دے اک محدود ایڈیشن 500- تینگہ سک‏‏ے اُتے دکھایا۔ سجے|thumb|180x180px| ٹینگہ سکے وچ مسجد۔
حوالے
گٹھ:قازقستان وچ 1999ء دیاں تاسیساں گٹھ:1999ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقاتگٹھ:مسیتاںگٹھ:قازقستان
رتھرفورڈئیم
رتھرفورڈئیم اک تابکاری کیمیائی عنصر اے جیدا نشان Rf,اے تے ایدا ایٹمی نمبر 104 اے۔اس عنصر دا ناں ارنسٹ ردرفورڈ دے ناںتے رکھیا گیا ھے۔اے عنصر (Joint Institute for Nuclear Research)وچ 1964 بنایا گیا۔رتھرفورڈئیم دے 6 آئیسوٹوپ نے،(263Rf-261Rf-265Rf-266Rf-267Rf-268Rf)۔آخری شیل چ 2 ویلنٹ الیکٹران نیں۔
.
بخش مرکزی شهرستان بم
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
پارکنت
پارکنت ازبکستان دا اک شہر تے صوبہ تاشقند دے ضلع پارکنت دا راجگڑھ اے  ۔
ٹھمکنی شکاری
ٹھمکنی شکاری اک سمندی مچھی ہیگی آ جہڑی مچھیاں دی قسم شارک ہندی ہیگی آ ۔
الفارا
الفارا متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
پارکنت
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
الفارا
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
پارکنت
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
کلتی
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
نغدے
نغدے ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ نغدے دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Niğde
پسکنت
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اسکیتیا
اسکیتیا یا سكيثيا کلاسیکی عہد وچ وسطی یوریشیا دا اک علاقہ سی جس اُتے مشرقی ایرانی اسکیتیائیاں دا قبضہ سی۔  ایہ علاقہ وسطی ایشیاء، دریائے وسٹولا دے مشرق یورپ دا حصہ سی۔ قدیم یونانیاں نے یورپ دے شمال مشرق تے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل دے تمام علاقےآں نو‏‏ں اسکیتیا (Scythia) دا ناں دتا سی۔ آہنی دور دے دوران، اس خطے وچ اسکیتیائی سبھیاچار پھلی پھولی۔
اسکیتیائی- ابتدائی طور اُتے خانہ بدوش افراد دے ناں تو‏ں یونانیاں دا ناں - ایہ لوک گھٹ تو‏ں گھٹ 11 ويں صدی ق م تو‏ں لےک‏ے دوسری صدی عیسوی تک اسکیتیا وچ آباد سی۔ ستويں صدی ق م وچ ، اسکیتیائیاں نے یوریشیا بھر وچ بحیرہ اسود تو‏ں لے ک‏ے سائبریا دے پار تو‏ں چین د‏‏ی حدود تک، دے بہت وڈے علاقےآں اُتے قبضہ حاصل کيتا۔ اسکیتیائیاں دے مقام تے وسعت وقت دے نال مختلف ہُندی رہی۔ کچھ ذرائع دستاویز کردے نيں کہ اسکیتیائی ؤرجاوان لیکن پُر امن لوک سن ۔ انہاں دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں ا‏‏ے۔
جغرافیہ
اس علاقے نو‏‏ں کلاسیکی مصنفاں اسکیتیا دے ناں جاندے نيں جنہاں وچ ایہ وی شامل نيں:
پہلی اسکیتیائی سلطنت
ستويں صدی ق م وچ ، اسکیتیائی قفقاز دے اس پار بحیرہ اسود دے شمالی علاقےآں تو‏ں داخل ہوئے۔
دوسری اسکیتیائی سلطنت
5 ويں صدی ق م دے اختتام اُتے تے چوتھ‏ی صدی ق م وچ سكيثيا د‏‏ی معاشرتی ترقی یونانیاں دے نال تجارت د‏‏ی اس دے مراعات یافتہ مقام تو‏ں منسلک سی۔
بعد وچ اسکیتیائی د‏‏ی سلطنتاں
قرون وسطی وچ رومی سلطنت دے خاتمے دے بعد 5 ويں صدی وچ جرمینک قبیلےآں د‏‏ی زد وچ آ گیا سی اس دے بعد سابقہ ​​سكيثيا خانہ بدوشاں نے اپنے خانہ بدوش طرز زندگی نو‏‏ں ترک کردتا، تھریس وچ زرعی آبادی اُتے اپنا اقتدار برقرار رکھدے ہوئے سكيثيا معمولی (Scythia Minor) نو‏‏ں آباد کيتا گیا۔
دوسری صدی ق م دے اختتام پر، اولبیا نو‏‏ں سكيثيا دے تسلط تو‏ں آزاد کرا لیا گیا لیکن اوہ پرتھیا دے میتریڈیٹس اول دے تابع ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:سکائستان گٹھ:قدیم ایرانی اقوام گٹھ:کلاسیکی جغرافیہ
اسیک کول صوبہ
thumb|230px| آتھن دے وقت [[اسیک کول جھیل]] اسیک کول صوبہ (کرغیز بولی : ысык - Көл областы, انگریزی : issyk Kul province ) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دا چڑھدے پاسے اک صوبہ ہے ۔ اس صوبے دا راجگڑھ کاراکول شہر ہے ۔ اسیک کول صوبے دا نام مشہور اسیک کول جھیل اتے پیا ہے ۔ اس صوبے دیاں سرحداں قازقستان نال  اتے چین دے شنجیانگ صوبے نال لگدیاں ہن ۔
جغرافیہ
اسیک کول صوبےدے شمالی حصے وچّ اکھ دے سروپ(شکل) دی اسیک کول جھیل ہے جو ہر پاسے ولوں تیان شاندیاں اچیاں پہاڑیاں توں گھری ہے ۔ صوبے دے زیادہتر لوک اس جھیل دے کنڈے وسدے ہن ، خاص طور 'تے اسدے چڑھدے پاسے صوبائی راجگڑھ کاراکول وچّ اتے لہندے پاسے وچ بالیکچی ( Балыкчы, Balykchy ) شہر وچّ ۔ اسیک کول صوبے دے دکھن حصے وچّ پہاڑ اتے جیلوس ( jailoos ) نام دے پہاڑی میدان ہن جنہاں اُتے گرمیاں وچّ مویشی چرائے جاندے ہن ۔ تیان شان پہاڑ سلسلے دے سبھتوں اچے پہاڑ صوبے دے چڑھدے حصے وچّ ہن اتے ایہناں وچّ مشہور خان تینگری پہاڑ شامل ہے ۔ تیان شان دا سبھتوں اچا پہاڑ جینگش چاقوسو وی اس صوبے دی چین دے نال لگی سرحد اتے واقع ہے ۔
موسم
اسیک کول صوبے وچّ سردیاں وچّ بہت ٹھنڈ ہندی ہے اتے درجہ حرارت صفر توں - 25 سینگریڈ تکّ پہنچ جاندا ہے ۔ پھر وی ایہہ اسیک کول جھیل دی خاصیت ہے کہ ایہہ کدے نہیں جمدی اتے اسیک کول دا مطلبّ وی کرغیز بولی وچّ گرم جھیل ہے ۔ ایہہ انی خوبصورت ہے اتے اسدے ارد - گرد دا ہوا - پانی انا لبھاونا ہے کہ اسنوں تیان شان دا موتی کیہا جاندا ہے ۔ سویت یونین دے ویلے وچّ غیر - سوویت لوکاں نوں اس جھیل تکّ آنا سخت منع سی لیکن سوویت شہریاں لئی اک چھٹی منان دا تھاں سی ۔ خلاء وچّ اڑان بھرن والا پہلا منکھ یوری گیگارین 1961 وچّ اپنی اڈان دے بعد آرام کرن اتھے آیا سی اتے لیوند بریژنیف ورگے سووت نیتاواں اتے صدراں نے تاں اسدے کنڈے اپنے چھٹی - گھر ہی بنا لئے سن ۔
لوک
سنّ 2009 دی جنگننا وچّ صوبے دے 86.2 ٪ لوک کرغیز نسل دے سن اتے 8.0 ٪ لوک روسی نسل دے سن ۔ اسدے علاوہ اتھے قازق لوک، ایغور لوک، کالموک لوک ، ازبک لوک، تاتاری اتے ہور نسلاں دے چھوٹے نسلی گروہ وی رہندے ہن ۔
شاہ محب اللہ الہ آبادی
thumb|شاہ محب اللہ الہ آبادی دی قبر
آپ دا وطن اصلی صدر پور سی - علوم ظاہریہ دی تکمیل دے بعد جدو‏‏ں علوم حقیقت دے مشتاق ہوئے تو دہلی حضرت خواجہ قطب الدین بختیار کاکی ؒ دے مزار اُتے حاضر ہوکر مراقب ہوئے، حضرت نے ارشاد فرمایا کہ سلسلہ صابریہ وچ آج کل شیخ ابوسعید گنگاوہی ؒ دے ایتھ‏ے بازار تکمیل گرم اے اوتھ‏ے جاؤ اس بنا اُتے گنگوہ حاضر ہوئے تے بیعت ہوئے -
تالیفات
عربی وچ فصوص الحکم دی شرح لکھی تے 1041ھ / 1631ء وچ فارسی بولی وچ اس دی دوسری شرح لکھی تے عبد الرحیم خیر آبادی، جو انہاں دے مکتوب الیہ وی سن، دی وساطت نال اس دا اک نسخہ دارا شکوہ نو‏ں بھیجیا۔ اس دے علاوہ انہاں نے ہفت احکم تے مناظر اخص الخواص 1050ھ / 1640ء وچ مرتب کیتی تے 1053ھ / 1643ء وچ عباد ت الخواص، تفسیر القرآن، المغالطۃ العامہ، تسویہ تے عقائد الخواص وغیرہ قابل ذکر رسائل لکھے۔
دارا شکوہ نے جس طرح صوفیاء دی خدمت وچ تصوف نال متعلق سوالات ارسال ک‏ر کے انہاں توں جوابات طلب کیتے اسی طرح اس دا اک سوالنامہ بنام شاہ محب اللہ الہ آبادی وی موجود اے۔
متصوفانہ رجحان
شاہ محب اللہ الہ آبادی نے اپنی تعلیمات دی بنیاد شیخ محی الدین ابن عربی دے افکار اُتے رکھی۔ اوہ شیخ محی الدین ابن عربی دے نظریہ وحدت الوجود دے اس قدر حامی و مبلغ سن کہ اوہ اس وچ اجتہاد دے درجہ نو‏ں پہنچ گئے سن۔ انہاں نے وحدت الوجود دے افکار نو‏ں ہندوستانی مزاج دے مطابق اس طرح بیان کیتا کہ وحدت ادیان دی مثالاں دے متلاشی افراد نو‏ں انہاں وچ بہت سارا مواد مل گیا۔
رسالہ تسویہ
شاہ محب اللہ الہ آبادی دے رسالہ تسویہ نے اس وقت دی ذہنی فضا مکدر تے مذہبی زندگی وچ ہلچل مچادتی۔ اس رسالہ وچ انہاں نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اُتے نزول وحی دے بارے وچ ایسی بحث کیتی سی کہ جو علماء دے نزدیک قابل اعتراض سی۔ اس رسالہ دے خلاف باقاعدہ کارروائی تاں انہاں دی وفات دے بعد اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ ہوئی لیکن معاصر مآخذ معارج الولایت دے اک اندراج توں معلام ہوندا اے کہ انہاں دے حین حیات وی انہاں دے نظریات دے خلاف شورش برپا ہوئی سی تے اوہ اس قدر شدید سی کہ عوام انہاں دے قتل دے درپے ہو گئے سن جدو‏‏ں شیخ محمد رشید جونپوری نو‏ں معلوم ہويا تو اوہ برق رفتاری تاں جونپور تاں آئے تے انہاں نو‏ں عوام دے نرغے تاں بچایا تے انہاں دے کلام دی توجیہ ک‏ے دے عوام دے جذبات فرو کیتے۔
اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ راسخ العقیدہ علما دی درخواست اُتے اورنگزیب عالمگیر نے انہاں دے رسالہ تسویہ دے تمام نسخے جلانے دا حکم صادر کیتا بلکہ خود اس دا مطالعہ کیتا تو شاہ صاحب دے تمام مریداں نو‏ں دربار وچ حاضر ہونے دا حکم دتا لیکن شاید ایہ عملی طور اُتے ممکن نہ سی لہذا انہاں دے صرف دو خلفاء میر سید محمد قنوجی تے شیخ محمدی دے حاضر ہونے دا ذکر ملدا اے۔
حضرت خواجہ باقی باللہ دے صاحبزادے خواجہ خرد نے اس رسالہ دی تردیدی شرح عہد عالمگیری وچ ہی لکھی۔
اس رسلہ دی کئی ہور شرحاں وی لکھیاں گئياں۔ خود شیخ کلیم اللہ جہان آبادی نے وی اسی دی اک شرح لکھی۔ سلسلہ قلندریہ دے اصحاب نے وی اس دی اک ضخیم شرح طبع کروائی سی۔ شاہ محب اللہ الہ آبادی اپنے مکتوبات وچ اس رسالہ نو‏ں عام کرنے توں اپنے خلفاء نو‏ں منع کردے رہ‏ے کہ اسنو‏ں اپنے تک محدود رکھن تے اغیار نو‏ں نہ دکھاؤن لیکن اس دور دی فضا ہی کچھ ایسی سی کہ اس قسم دے لٹریچر دا تقاضا کیتا جانے لگیا سی اس لئی انہاں دے مرید اس دے پابند نہ رہ سکے۔
ہاشمیہ یونیورسٹی
جامعہ ہاشمیہ وچ ماسٹرز دی سطح دے متعدد تے متنوع پروگرام موجود نیں تے نال ہی بین الاقوامی داخلے دل نظام وی اے جس دے تحت غیر اردنی طلبہ اس یونیورسٹی چ داخلہ لے سکدے نیں۔ 1999ء طلبہ دی پہلی کھیپ ایہاں توں فارغ ہوئی۔ 19ویں کھیپ دی فراغت تک یونیورسٹی توں فارغ ہون والے طلبہ دی تعداد 60 ہزار توں متجاوز ہو گئی۔
محل وقوع
ہاشمیہ یونیورسٹی اردن دے شہر زرقاء وچ ایسی تھاں واقع اے جس دے دونوں طرف بین الاقوامی شاہراہاں گزردی نیں۔ اس لئی یونیورسٹی دا لہندا بوآ جو اس دا صدر بوآ وی اے اس شاہراہ تے اے جو اربد توں ہو کر عمان تے اوہاں تو شام نوں ج اندا اے، جبکہ دکھنی بوآ اس شاہراہ توں متصل اے جو زرقاء شہر توں ہوتے ہوۓ عراق تے سعودی عرب پہنچدا اے۔
تریخ
19 جون 1991ء ہاشمیہ یونیورسٹی دے قیام دا شاہی فرمان جاری ہویا۔ اس فرمان دی رو توں یونیورسٹی دا ناں زرقاء یونیورسٹی تجویز ہویا سی لیکن بعد چ اک الگ زرقاء یونیورسٹی دی تعمیر منظور ہوئی، ناں دے التباس دء خدشے دے پیش نظر اس دا نام بدل کر ہاشمیہ یونیورسٹی کر دتا گیا۔ 16 ستمبر 1995ء نوں یونیورسٹی دے تعلیمی سفر دا آغاز ہویا۔ یونیورسٹی دے کیمپس دا کل رقبہ 8519 ایکڑ تے مشتمل اے۔ قابل تجدید توانائی تے اعلی تعلیم دے میدان چ یونیورسٹی دے نمایاں کم دی بنا تے اسنوں پہلے درجہ دی خود مختاری دے اعزاز توں نوازا گیا۔
لائبریری
یونیورسٹی دی لائبریریاں وچ متعدد علوم و فنون دی سائنسی دستاویزاں دے تقریباً 250 ہزار کاغذی مواد تے تقریباً 430 بلین کمپیوٹرائزڈ ڈیٹابیس نیں۔ تے اس لائبریریاں چ کتاباں ادھار لین لئی اک وڈا کمپیوٹرازڈ نظام اے جو آر ایف آئی ڈی تے مبنی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ہاشمیہ یونیورسٹی
پریانشی سومانی
پریانشی سومانی (پیدائش: 16 نومبر 1998ء) دماغی حساب کتاب د‏‏ی انعام یافتہ ا‏‏ے۔ اوہ دماغی حساب دا عالمی کپ 2010ء دے شرکاء وچ سب تو‏ں کم عمر سی مگر ايس‏ے نے مجموعی خطاب نو‏‏ں جِتیا۔ اوہ واحد شریک سی جسنو‏ں جمع، ضرب تے خُود تقسیمی دا حامِل عدد (اسکوائر روٹ) پیش کرنے وچ 100% درستی تمام پنجاں دماغی حساب د‏‏ی عالمی کپاں وچ سی۔ اوہ پوگو امیزنگ کڈز ایوارڈ (پوگو محیرالعقول بچےآں دا انعام) 2010ء وچ عبقری زمرے د‏‏ی فاتح ا‏‏ے۔ اس دا ناں لمکا بک آف ورلڈ ریکارڈز تے جینس بک آف ورلڈ ریکارڈز وچ شامل ا‏‏ے۔
دماغی حساب کتاب تے ہور مقابلہ جات
پریانشی سومانی تجارت پیشہ ستین سومانی تے انجو سومانی د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اوہ دماغی ریاضی 6 سال د‏‏ی عمر تو‏ں سیکھ رہی ا‏‏ے۔ اوہ سورت دے لورڈیس کانوینٹ ہائی اسکول وچ پڑھی تے تے دماغی حساب د‏‏ی عالمی کپ 2010ء دے شرکاء وچ سب تو‏ں کم عمر سی۔ اُتے مجموعی اسکور دے خطاب مقابلے وچ اوہی فاتح رہی۔ ایہ مقابلہ یونیورسٹی آف میگڈے برگ، جرمنی وچ 5–7 جون 2010ء دے دوران وچ ہويا۔ سومانی نے اس خطاب نو‏‏ں 37 مقابلہ کننداں دے بیچ تو‏ں حاصل کیتا جو 16 ملکاں تو‏ں وابستہ سن ۔ اوہ خُود تقسیمی دے حامِل عدد 6 تو‏ں 8 اکائیاں والے اعداد تو‏ں 6:51 منٹاں وچ کڈ پائی تے ایہ اس دا پہلا مقام سی۔ اوہ 10 اکائیاں والے دس اعداد دے جمع تے 8 اکائیاں والے دو عدداں دے ضرب وچ دوسرا مقام پائی۔ اوہ واحد شریک سی جس نے جمع، ضرب تے خُود تقسیمی دے حامِل عدد نکالنے وچ سبھی عالمی کپاں وچ 100% درست رہی۔ اس دے نتیجے وچ اوہ میموریاڈ (Memoriad) جیت گئی تے میموریاڈ عالمی دماغی اولمپکس مقابلے دے لئی قرار پائی جو ترکی وچ 2012ء وچ منعقد ہوئے۔ پریانشی نو‏‏ں عالمی یوم ریاضی 2011ء دے لئی بھارت د‏‏ی سفیر دے طور چنا گیا۔ 3 جنوری 2012ء نو‏‏ں سومانی دنیا بھر وچ نواں ریکارڈ "دماغی خُود تقسیمی دے حامِل اعداد" نکالنے وچ بنا پائی۔ میموریاڈ دا سافٹ ویر استعمال کردے ہوئے اوہ 6 اکائیاں والے نمبراں تو‏ں جڑی دس کارروائیاں 2:43:05 منٹاں وچ مکمل ک‏ے پائی۔ سبھی کارروئیاں ٹھیک تو‏ں اٹھ قابل غور اکائیاں تک درست حساب کيتی گئی۔
2006ء، 2007ء تے 2008ء وچ اوہ اباکس (abacus) تے دماغی حساب کتاب دے بھارت دے مقابلاں وچ اوہ قومی چیمپئن رہی۔ 2007ء وچ ملائیشیا وچ بین الاقوامی چیمپئن بنی۔ اوہ عبقری زمرے وچ پوگو امیزنگ کڈز ایوارڈ د‏‏ی فاتح ا‏‏ے۔ اوہ 16 واں دماغی حساب کتاب دے بین الاقوامی مقابلاں د‏‏ی اعزازی مہمان سی جو 28 نومبر 2010ء نو‏‏ں یو سی ایم اے ایس گلوبل ایجوکیشن گروپ د‏‏ی جانب ملائشیا وچ منعقد ہوئے تے جس وچ 43 ملکاں نے حصہ لیا۔ حال وچ اس دا ناں جینس بک آف ورلڈ ریکارڈز د‏‏ی دماغ و حافظہ صفحہ (Mind & Memory page) اُتے دیکھیا گیا۔ ایہ 2014ء د‏‏ی اشاعت سی۔
پریانشی سومانی نو‏‏ں غیر معمولی وفد دا انعام چیئونگ شیم انٹرنیشنل اکیڈمی ماڈل یونائیٹیڈ نیشنز (CheongShim International Academy Model United Nations) د‏‏ی تیسری سالانہ کانفرنس وچ دتا گیا جو 20-21 فروری 2012ء نو‏‏ں شمالی کوریا وچ منعقد ہوئی۔
اسٹینفورڈ یونیورسٹی وچ نفسیات دے اک اسسٹنٹ پروفیسر نے پریانشی دا ناں اک تحقیقی منصوبے وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:1998 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:خواتین ریاضی دان گٹھ:دماغی حساب دان گٹھ:سورت، گجرات دیاں شخصیتاں
الغابہ
الغابہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
شرمائی
شرمائی پھلوالے بوٹیاں دا اک اہم ٹبر اے۔ ایہدے وچ سلانہ توں سدابہار بوٹے، ویلاں، چاڑیاں تے رکھ آندے نیں۔ ایہدے کئی بوٹے اہم فصلاں نیں، کئی دوائیاں تے ہور فیدے والے کماں وچ ورتے جاندے نیں۔ کئی بوٹے واوا زریلے وی نیں۔ ایہدے وچ 98 ٹوکرے تے 2,700 ونڈاں نیں۔
ایہدا پنجابی ناں شرمائی ایہدے لامت پھلاں دے شرماندے بندے وانگوں تھلے ول مونہہ باہجوں رکھیا گیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شرمائی
جارڈن رومیرو
جارڈن رومیرو اک امریکی پہاڈ چڑھن والا منڈا اے،او سب توں نکی عمر وچ ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑھیا۔
گٹھ:امریکہ گٹھ:امریکی شخصیتاں
کروٹالس ٹوٹوناکس
کروٹالس ٹوٹوناکس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بردھمان
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گندھیاں
گندھیاں ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔
الغبم
الغبم متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
ریزے
ریزے ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ ریزے دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 321 ای بی
چک 321 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان زرند
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان زرند  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
پانیپت
پانیپت ہریانہ، بھارت دا اکّ تریخی شہر اے۔ ایہہ NH-1 'تے دلی توں ۹۵ کلومیٹر اتر اتے چنڈی گڑھ توں ۱۶۹ کلومیٹر دکھن وچ اے۔ ۱۵۲۶, ۱۵۵۶ اتے ۱۷۶۱ وچ لڑیاں گئیاں تن وڈیاں لڑائیاں شہر دے نیڑے ہوئیاں۔ ایہہ شہر بھارت وچ "بنکراں دا شہر" اتے "کپڑا شہر" وجوں مشہور اے۔ "کپڑا ریسائیکلنگ لئی گلوبل سینٹر" ہون کرکے اسنوں "کاسٹ-آف کیپیٹل" وجوں وی جانیا جاندا اے۔ پانیپت بھارت وچ گمبھیر طور 'تے پردوشت صنعتی علاقہ دی لسٹ وچ شامل اے۔ شہر دا مکمل ماحول آلودگی سوچک انک (CEPI) انکلیشور (گجرات) دے ۸۸٫۵۰ دے مقابلے ۷۱٫۹۱ اے۔ پانیپت دا گھاتک میدان تن لڑائیاں دا تھاں اے جیہناں نے بھارت دے اتہاس نوں بدل دتا، جس دے نتیجے وجوں مغل سامراج دی سرجنا اتے تأئید ہوئی، نال ہی اتری بھارت وچ مراٹھا سنگھ دی نرنائک ہار ہوئی۔
اتہاس
thumb|پانیپت وکھے ۱۵۵۶ وچ [[ہیمو بقال   دی مورتی، جو پانیپت دی دوجی لڑائی وچ ماریا گیا سی۔]] پانیپت ضلع ۱ نومبر ۱۹۸۹ نوں پرانے کرنال ضلعے توں وکھ کیتا گیا سی۔ ۲۴ جولائی ۱۹۹۱ نوں ایہہ دوبارہ کرنال ضلعے نال ملا دتا گیا سی۔ ۱ جنوری ۱۹۹۲ نوں ایہہ پھر توں وکھرا ضلع بن گیا۔
پانیپت بھارتی اتہاس وچ تن اہم لڑائیاں دا نظارہ سی۔ پانیپت دی پہلی لڑائی ۲۱ اپریل ۱۵۲۶ نوں دلی دے افغان سلطان ابراہم لودھی اتے ترکو-منگول جنگی بابر وچکار لڑی گئی سی، جسنے بعد وچ اتری برصغیر وچ مغل راج قائم کیتا سی۔ بابر دی فوج نے ابراہم دی اکّ لکھ (اکّ لکھ) فوجاں دی بہت وڈی فوج نوں ہرایا۔ پانیپت دی اس پہلی لڑائی نے اس طرحاں دلی وچ بہلول لودھی ولوں قائم 'لودی راج' دا انت کر دتا۔ اس لڑائی نے بھارت وچ مغل راج دی شروعات کیتی۔
پانیپت دی دوجی لڑائی ۵ نومبر ۱۵۵۶ نوں اکبر دیاں فوجاں اتے دلی دے آخری ہندو بادشاہ ہیم چندر وکرمادتیا وچکار لڑی گئی سی۔ ہیم چندر، جس نے اکبر دی فوج نوں ہرا کے آگرہ اتے دلی ورگے راجاں 'تے قبضہ کر لیا سی اتے ۷ اکتوبر ۱۵۵۶ نوں دلی دے پرانا قلعہ وکھے تاجپوشی توں بعد اپنے آپ نوں آزاد بادشاہ اعلان کیتا سی، کول وڈی فوج سی، اتے شروع وچ اس دیاں فوجاں جتدیاں رہیاں سن، پر اچانک اوہ ماریا گیا۔ اکھ وچ تیر مار کے بے ہوش ہو گیا۔ ہاتھی دی پٹھّ 'تے اس نوں اپنے ہاؤڈے وچ نہ دیکھ کے، اس دی فوج بھجّ گئی۔ بے ہوش ہیمو نوں اکبر دے ڈیرے وچ لجایا گیا جتھے بیرم خان نے اسدا سر قلم کر دتا۔ اس دا سر دلی دروازے دے باہر پھانسی دین لئی قابل بھیجیا گیا سی، اتے اس دا دھڑ دلی وچ پرانا قلعہ دے باہر لٹکایا گیا سی۔ راجا ہیمو دی شہادت دا تھاں ہن پانیپت وچ اکّ مشہور استھان اے۔
پانیپت نوں دلی سرکار دے ماتحت پرگنے وجوں آئین-اے-اکبری وچ لسٹ بند کیتا گیا اے، شاہی خزانے لئی ۱۰٬۷۵۶٬۶۴۷ ڈیماں دا مالیا پیدا کردا اے اتے ۱۰۰۰ پیدل اتے ۱۰۰ گھوڑسوار فوج دی سپلائی کردا اے۔ اس وچ اس ویلے اٹاں دا قلعہ سی جس دا ذکر وی کیتا گیا اے۔
جغرافیہ
پانیپت 29.3875°N, 76.97°W تے واقع اے۔ اسدی اوسط اچائی ۲۱۹ میٹر (۷۱۸ فٹ) اے۔
ہیمو دی سمادھی ستھل
زخمی ہیمو نوں پانیپت دی دوجی لڑائی وچ شاہ قلی خان نے پھڑ لیا اتے پانیپت وکھے جیند روڈ 'تے شوداپر وکھے مغل کیمپ وچ لے گئے۔ بدایونی دے مطابق، بیرم خان نے اکبر نوں ہیمو دا سر وڈھن لئی کیہا تاں جو اوہ غازی دا خطاب حاصل کر سکے۔ اکبر نے جواب دتا، "اوہ پہلاں ہی مر چکا ہے، جیکر اس وچّ لڑائی دی طاقت ہندی تاں میں اسنوں مار دندا۔" اکبر دے انکار کرن توں بعد ہیمو دے سریر نوں مغل لڑائی روایت ولوں اعزاز دین توں انکار کر دتا گیا سی اتے بیرم خان ولوں غیر رسمی طور 'تے سر قلم کر دتا گیا سی۔ ہیمو دے سر نوں قابل بھیجیا گیا سی جتھے اسنوں دلی دروازے دے باہر لٹکایا گیا سی جدوں کہ اسدی لاش نوں اس دے سپوٹراں، جو مکھ طور 'تے مسلمان اتے ہندو دوویں ہی اسدی پرجا سن، نوں ڈراؤن لئی دلی وچ پرانا قلعہ دے باہر اکّ گبٹ وچ رکھیا گیا سی۔
ابراہم لودھی دا مقبرہ
ایہہ شیر شاہ سوری دے مرن دے پچھتاوے وچوں اکّ سی کہ اوہ ڈگے ہوئے بادشاہ ابراہم لودھی دی قبر بناؤن دے اپنے ارادے نوں کدے پورا نہیں کر سکیا۔ بہت بعد وچ، ۱۸۶۶ وچ، انگریزاں نے گرینڈ ٹرنک روڈ دے اساری دوران مقبرے نوں بدل دتا، جو کہ صرف اکّ عام قبر سی اتے پانیپت دی لڑائی وچ ابراہم لودھی دی موت نوں اجاگر کرن والے اکّ شلالیکھ دے نال اکّ پلیٹ فارم جوڑیا۔
بابر دی کابلی باغ مسجد
کابلی باغ مسجد دے نال کابلی باغ دا باغ اتے اکّ ٹینک بابر ولوں پانیپت دی پہلی لڑائی توں بعد ابراہم لودھی اتے اپنی جت دی یاد وچ بنایا گیا سی۔ کجھ سالاں بعد جدوں ہمایوں نے پانیپت دے نیڑے شیر شاہ سوری نوں ہرایا، تاں اسنے اس وچ اکّ چنائی پلیٹ فارم جوڑیا اتے اسنوں 'چبوترا' فتح مبارک کیہا، جسدا شلالیکھ ۹۳۴ ہجری (۱۵۵۷ عیسوی) سی۔ ایہہ عمارتاں اتے باغ اجے وی کابلی دے نام ہیٹھ موجود ہن۔ بابر دی بیوی - مسمت کابلی بیگم دے ناں 'تے باغ نوں بلایا گیا۔ thumb|کالا انب میموریال
کالا انب
روایت دے مطابق، پانیپت توں ۸ کلومیٹر اتے کرنال توں ۴۲ کلومیٹر دور، جتھے سداشو راؤ بھاؤ نے پانیپت دی تیجی لڑائی دوران اپنیاں مراٹھا فوجاں دی کمانڈ کیتی سی، اکّ دورے انب دے درخت (کالا انب) ولوں چنھت کیتا گیا سی جو ادوں توں الوپ ہو گیا اے۔ اس دے پتیاں دا گوڑا رنگ شاید نام دا مول سی۔ سائیٹ 'تے لوہے دی ڈنڈے نال اکّ اٹّ دا تھمھ اے اتے ڈھانچہ لوہے دی واڑ نال گھریا ہویا اے۔ اس سائیٹ نوں ہریانہ دے گورنر دی پردھانگی والی اکّ سوسائٹی ولوں ترقی یافتہ اتے سندر بنایا جا رہا اے۔
پانیپت سنڈروم
شبد "پانیپت سنڈروم" شبدکوش وچ بھارتی لیڈراں ولوں حکمت عملی سوچ، تیاری اتے نرنائک کاروائی دی گھاٹ دے روپ وچ داخل ہویا اے، اس طرحاں اکّ حملہ آور فوج نوں اوہناں دے علاقہ وچ چنگی طرحاں داخل ہون دی آگیا دتی گئی اے۔ ایہہ اس حقیقت 'تے بیسڈ اے کہ اتھے لڑیاں گئیاں تن لڑائیاں وچ، بچاء کرن والیاں فوجاں نوں ہر وار فیصلہ کن ہار ملی۔ اس نوں ایئر کموڈور جسجیت سنگھ نے تیار کیتا سی۔
کنیکٹیوٹی
ہوائی ولوں سبھ توں نزدیکی ہوائی اڈا اندرا گاندھی قومانتری ہوائی اڈا اے اتے ۹۹ کلومیٹر دی دوری 'تے اے۔ جڑن دا اکّ ہور طریقہ اے چنڈی گڑھ قومانتری ہوائی اڈے توں دوری ۱۶۰٫۵ کلومیٹر اے۔ بعد وچ تسیں کیب، بسّ جاں ریلگڈی راہیں آسانی نال پانیپت پہنچ سکدے ہو۔
ریل ولوں پانیپت جنکشن اکّ چنگے ریلوے نیٹورک ولوں جڑیا ہویا اے۔ انچاہر ایکسپریس، مصوری ایکسپریس، جہلم ایکسپریس، شتابدی کجھ ٹریناں ہن جو اس جنکشن 'تے رکدیاں ہن۔ ریلوے پچھگچھّ لئی ۱۳۹ ڈائل کرو۔
بسّ راہیں پانیپت نیشنل ہائیوے ۱ 'تے اے اتے گوانڈھی راجاں دے سارے شہراں اتے قصبیاں لئی شاندار بسّ کنیکشن ہن۔ ہریانہ روڈویز دیاں وولوو بساں پانیپت وچوں لنگھدیاں ہن۔ ہریانہ بسّ پچھگچھّ لئی: ۰۱۸۰-۲۶۴۶۵۴۴ ڈائل کرو۔ چنڈی گڑھ جاں دلی توں ہریانہ وولوو بکنگ لئی، www.hartrans.gov.in/online/index.asp 'تے لوگ آن کرو۔
باہری لنک
گٹھ:ہریانے دے شہر
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
دوست آباد
دوست آباد ازبکستان دا اک شہر تے صوبہ تاشقند دے ضلع قوئی چرچیق دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ تاشقند دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکستان گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
گنکھڑ پیونسم
گنکھڑ پیونسم بھوٹان دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایہ چین بھوٹان دے باڈر تے ہمالیہ دے پہاڑاں وچ اے۔ ایدی اچائی 24,836 فٹ/7,570 میٹر اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
تاریاں والی شکاری
تاریاں والی شکاری اک شارک اے ۔
خالصا کالج امبرسر
خالصا کالج، امبرسر پنجاب دا اک تریخی کالج اے ۔ ایہدی نیوں 1892 وج رکھی گئی سی ۔ ایہ کالج امبرسر شہر توں لہور ول جاݨ والی سڑک تے 300 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایتھے سائینس آرٹس کمپیوٹر تے کامرس دیاں کلاساں ہوندیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:امبرسر گٹھ:پنجاب دے کالج گٹھ:چڑھدا پنجاب
دربھنگا
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
الحمرانیہ
الحمرانیہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت رأس الخيمة دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
گنگا چوٹی
گنگا چوٹی، ضلع باغ آزاد کشمیر وچ اک پعاڑ دا ناں اے۔ ایہدی اچائی 10200 فٹ اے۔ ایہ پہاڑ پھرن ٹرنوالیاں لئی لئی بہتی کھچ رکھدا اے۔ اے پیر پنجال دے پہاڑاں وچ اے تے اسلام آباد توں 200 کلومیٹر واٹ تے اے۔
رامپور
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گنگال
گنگال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔
نائہتی
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
عدنان عبداللات
ڈاکٹر عدنان عبداللات اک اردنی عصبیات دان اے۔ اس نے 1980ء چ عبداللات ڈیوس فراج سینڈروم دی دریافت وچ حصہ لیا۔
ڈاکٹر عدنان عبداللات عمان، اردن دے فوجی ہسپتال الحسین میڈیکل سینٹر لئی کم کیتا۔ عبداللات اپنے ریٹائر ہون تک اس ہسپتال چ علم الاعصاب دے شعبے دا سربراہ ریا۔ اس نے اپنا نجی تحقیق تے کلینک دا مرکز شروع کیتا۔
سٹا پھل
سٹاپھل پھلواریاں وچ عام اگایا تے سجاوٹ لئی ورتیا جانوالا پھل تے پھلاںوالی جنس تے بوٹے دا ناں اے۔ ایہ دکھنی یورپ، افریقہ تے ایشیاء دا وسنیک اے ایہدے وچ 260 ونڈاں نیں۔ اکہدا ناں لاطینی توں اے جیدا مطلب اے نکی تلوار۔ ایدے پل تلوار وانکوں اک لمی لگر تے لگدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پھلواری پھل گٹھ:ست رنگی
الحمریہ
العین متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت شارجہ دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
البٹراس
البٹراس وڈے ناپ دے سمندری پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ دکھنی وڈے سمندر تے اتلے پیسیفک وڈے تے ہوندے نیں تے اتلے اوقیانوس تے ایہ نہیں ہوندے۔ ایدے پر سب پنچھیاں توں لمبے ہوندے نیں۔ ایہ جگ دے سب توں وڈیاں پنچھیاں چوں اک اے۔ ایہ ہوا دے زور نوں سب توں ودھیا ول نال ورتدے نیں۔ البٹراس سکوڈ، مجھیاں تے کرل کھاندے نیں۔ ایہ شکار پانی وچ ڈبکیاں لا کے، پدھر دے اتے رہ کے یا فیر دوجیاں دا چوری کر کے کردے نیں۔
وکھالہ
البٹراس وڈے ناپ دا سمندری پنچھی اے۔ ایہناں دے لمے تے پتلے پر ہوندے نیں۔ البٹراس دا پر پسار 3.5 میٹر تک ہوندا اے تے ایناں پر پسار کسے ہور پنچھی دا نہیں۔ ایس ٹبر دے سب توں نکی پنچھی دا پر پسار 2 میٹر اے۔ 12 کلو نال ایہ ایس سب توں بھارے اڈنوالے پنچھی نیں۔ چنج وڈی، پینڈی تے اگیوں مڑی ہوندی اے۔ ایہ پیلی گلابی یا ہور کسے تیز رنگ وچ ہوندی اے۔ چنج وچ دو نالیاں ہوندیاں نیں سمندری لون کڈن لئی۔ لتاں نکیاں تے تکڑیاں ہوندیاں نیں۔ ایناں دے پنجیاں وچ جھلیاں ہوندیاں نیں تے ایہ چنگے تارو ہوندے نیں تے اچیاں سمندری چھلاں تے وی ٹھہر سکدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنچھی گٹھ:البٹراس
کروٹالس ٹریزیریاٹس
کروٹالس ٹریزیریاٹس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
قازقستان دیاں مسیتاں دی لسٹ
ایہ قازقستان وچ مسیتاں دی اک لسٹ اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مسیتاں د‏‏یاں لسٹاں گٹھ:قزاقستان د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:قازقستانگٹھ:مسیتاں
بخش ارزوئیه
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان بافت دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
اوردو
اوردا ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ اوردو دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Ordu
صوبہ غور
غور افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔
مورت نگری
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے صوبے گٹھ:ہزاراجات
عربی شکاری شارک
عربی شکاری شارک اک شارک اے ۔
الہیبہ
الہیبہ متحدہ عرب امارات دیاں ستاں اماراتاں چوں اک امارت فجیرہ دا اک شہر اے۔
گٹھ:دبئی گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات
این جی سی 28
این جی سی 28 اک آنڈیورگا تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ فینکس وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ سمندر گٹھ:چکری تارہ سمندر
مشہور یوسف مسجد
مشہور یوسف مسجد ( Máshhúr Júsip meshiti ) پاولودر دے وسط وچ 6 ہیکٹر دے رقبے وچ واقع اے تے ایہ قازقستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ 2001 وچ تعمیر دے اک سال دے بعد کھولی گئی سی تے اس وچ 1،500 نمازی شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس مسجد دا ناں قازقستان دے شاعر تے مؤرخ مشہور یوسف (1858–1931) دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
جائزہ
اس مسجد د‏‏ی تعمیر دا کم "الماتی گائپروگور" انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں سونپیتا گیا سی ، تے ایہ کم "ارٹش ٹرانس اسٹرای" کمپنی دے ذریعہ انجام دتا گیا سی۔
عمارت دے لئی اڈکونل اسٹار د‏‏ی شکل وچ اس عمارت د‏‏ی بنیاد اٹھ پوائنٹس دے نال تعمیر کيتی گئی اے جس دا قطر 48 میٹر ضرب 48 میٹر ا‏‏ے۔ مسجد میناراں د‏‏ی اونچائی 63 میٹر اے تے اس د‏ی علامتی اونچائی رسول اسلام محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے زمانہ تو‏ں مماثل ا‏‏ے۔ مرکزی نیلے آسمانی گنبد ، 54 میٹر اونچائ اک شینرک د‏‏ی شکل اُتے مبنی اے ، جو اک یورت دے اوپری حصے د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
.
مرداں دے نماز دے کمرے د‏‏ی اونچائی ، جو 1200 افراد تک جاسکدی اے ، 33 میٹر اے تے اس دا قطر 30 میٹر ا‏‏ے۔ مسجد دا کل رقبہ 7،240 مربع میٹر ا‏‏ے۔ عمارت وچ دو منزلیاں نيں۔ ویہہ اِٹاں تو‏ں بنیا ہویا اے ، تے کیپولا دھات توں۔
کرسٹل فانوس "زمرد" وچ 434 لیمپ نيں تے ایہ مسجد دے اندرونی حصے د‏‏ی زینت بنی اے ، تاشقند وچ بنی تھی ۔ مسجد دا فن تعمیر اک کھلے دل تو‏ں ملدا جلدا اے جس د‏‏ی علامت اے کہ ایہ عمارت دنیا دے لئی اچھی تے کھلی ہوئی ا‏‏ے۔
چک 329 ای بی
چک 329 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
کاکیناڈا
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
میرا بائی
میرا بائی (راجستھانی بولی: میراں بائی) کرشن بھگتی فرقے دی پرمکھ شاعرہ اے۔ اس دا جم 1504 وچّ جودھپور دے کڑکی پنڈ وچّ ہویا سی۔ اوس دے پیؤ دا ناں رتن سنگھ سی۔ اس دا اُدیپورراج کمار بھوجراج اُدیپور دے مہارانا سانگا دا پتر سی۔ ویاہ دے کجھ چر بعد ہی اس دے گھر والے دی موت ہوگئی۔ خاوند دے مرن اتے اس نوں گھر والے دے نال ستی کرن دی کوشش کیتی گئی پر میراں اس دے لئی تیار نہیں ہوئی۔ اوہ دنیا  توں اداسین ہو گئی اتے سادھو سنتاں دی سنگت وچّ ہری کیترن کردے ہوئے اپنا سماں بتیت کرن لگی۔ کجھ چر بعد اوس نے گھر دا چھڈ   دتا اتے تیرتھ رٹن نوں نکل گئی۔ اوہ بہت دناں تکّ ورنداون وچّ رہی اتے پھر دوارکا چلی گئی۔ جتھے ی 1560 وچّ اوس دی موت ہوئی منی جاندی اے۔
جیون پرچے
کرشن بھگتی فرقے دی ہندی دی مہان کوتری میرا بائی دا جم 1504 وچّ جودھپور وچّ کڑکی پنڈ وچّ ہویا سی۔ اس دا ویاہ اُدیپور دے مہارانا کمار بھوجراج جی دے نال ہویا سی۔ ایہہ بچپن توں ہی کرشن بھگتی وچّ رُچی جاں دلچسپی  لین لگی سی ویاہ دے تھوڑھے ہی دن دے بعد اس دے خاوند دا مرنا ہو گیا سی۔ خاوند دے پرلوکواس دے بعد اس دی بھگتی دن-پرتی-دن ودھدی گئی۔ ایہہ مندراں وچّ جاکے اتھے موجود کرشن بھگتاں دے ساہمنے کرشن  دی مورتی دے اگے نچدی رہندی سی۔
آنند دا ماحول تاں تدّ بنیا، جدوں میرا دے کہن اتے راجا محل وچّ ہی کرشن مندر بنوا دندے ہن۔ محل وچّ بھگتی دا اجیہا ماحول بندا اے کہ اتھے سادھو سنتاں دا آنا جانا شروع ہو جاندا اے۔ میرا دے دیور رانا جی نوں ایہہ بھیڑا لگدا اے۔ اودھا جی وی سمجھاندے ہن، پر میرا دین دنیا بھلّ کرشن وچّ رمتی ہو جاندی اے اتے تپسیا دھارن کر جوگن بن جاندی اے۔ پرچلت کتھا دے مطابق میراں ورنداون وچّ بھگت شرومنی جیو گوسوامی دے درشن لئی گئی۔ گوسوامی جی سچے سادھو ہون دے کارن زنانیاں نوں ویکھنا وی مناسب نئیں سمجھدے سن۔ اوہناں نے اندر توں ہی کہلا بھیجیا کہ اسیں زنانیاں نوں نہیں ملدے۔ اس اتے میراں بائی دا جواب بڑا اثر آلا سی۔ اوس نے کیہا کہ ورنداون وچّ شری کرشن ہی اک پرکھ ہن، اتھے آکے پتہ لگیا کہ اوہناں دا اک ہور مقابلہ دار وی پیدا ہو گیا اے۔
نروان
جدوں اُدے سنگھ راجا بنے تاں اوہناں نوں ایہہ جانکے بہت افسوس ہویا کہ اوہناں دے پروار وچّ اک مہان بھگت دے نال درووہار ہویا۔ تدّ اوہناں نے اپنے راج دے کجھ براہمناں نوں میرا نوں واپس بلان دوارکا بھیجیا۔ جدوں میرا آؤن نوں راضی نہیں ہوئی تاں براہمن ضد کرن لگے کہ اوہ وی واپس نہیں جانگے۔ اس ویلے دوارکا وچّ کرشن جنم اشٹمی پربندھ دی تیاری چل رہی سی۔ اوہناں نے کیہا کہ اوہ پربندھ وچّ حصہ لے کے چلیگی۔ اس دن میلہ چل رہا سی۔ بھگت گن بھجن وچّ مگن سن۔ میرا نچدے نچدے شری رنچھور رائے جی دے مندر دے ککھّ گریہہ وچّ داخل ہوگئی اتے مندر دے بوہے بند ہو گئے۔ جدوں بوہے کھولھے گئے تاں ویکھیا کہ میرا اتھے نہیں سی، اوہناں دا چیر مورتی دے چارے پاسے چمڑ گیا سی۔ اتے مورتی اتیئنت پرکاشت ہو رہی سی۔ میرا مورتی وچّ ہی سما گئی سی۔ میرا دا سریر وی کیتے نہیں ملیا۔ میرا دا اوہناں دے پتی پیارے نال ملن ہو گیا سی۔
رچے گرنتھ
میرابائی نے چار گرنتھاں دی رچنا دی
اس دے علاوہ میرا بائی دے گیتاں دا سنکلن “میرا بائی دی پداولی’ ناں دے گرنتھ وچّ کیتا گیا اے۔
میرا بائی دی بھگتی
میرا دی بھگتی وچّ مٹھاس بھاوَ کافی حد تکّ پایا جاندا سی۔ اوہ اپنے اشٹدیو کرشن دی بھاونا خاوند جاں خاوند دے روپ وچّ کردی سی۔ اوس دا مننا سی کہ اس دنیا وچّ کرشن دے علاوہ کوئی پرکھ اے ہی نہیں۔ کرشن دے روپ دی دیوانی سی: وسو میرے نینن وچّ نندلال۔
موہنی مورتی، سانوری، سرت نینا بنے وصال۔۔
ادھر سدھارس مرلی باجتی، ار بیجنتی مال۔
چھوٹا گھنٹکا کٹی-تٹ سوبھتّ، نوپر شبد رسال۔
سبھگ سیتل کمل - کومل ترودھ-جوالا-ہرن۔
جو چرن پرہملاد پرسے اندر-پدوی-ہان۔۔
جہناں چرن براہمانڈ مینتھیاں نکھسکھو شری بھرن۔۔
جہناں چرن پربھو پرس لنہاں تری گوتم دھرنی۔
جہناں چرناں دھرتھوں گوبردھن غرب-مدھوا-ہرن۔۔
داس میرا لال واسدیوَ اعظم تارن ترن۔۔
حوالے
گٹھ:ہندی شاعرہ گٹھ:راجستھان دے لوک
گٹھ:شاعرہ گٹھ:ہندو شخصیتاں گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں
عام پدھری شکاری
عام پدھری شکاری اک شارک اے ۔
بخش مرکزی شهرستان عنبرآباد
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان دے ضلعے  شہرستان عنبرآباد  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان دیاں تحصیلاں
سیرت
سیرت ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ سیرت دا راجگھر وی اے ۔
گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
توئ تیپا
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ تاشقند دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکستان گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
کروٹالس ویریڈس
کروٹالس ویریڈس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
شبلی نعمانی
علامہ شبلی نعمانی د‏‏ی پیدائش اعظم گڑھ ضلع دے اک پنڈ بندول جیراج پور وچ 1857ء وچ ہوئی سی- ابتدائی تعلیم گھر اُتے ہی مولوی فاروق چریاکوٹی تو‏ں حاصل کی- 1876ء وچ حج دے لئی تشریف لے گئے۔ وکالت دا امتحان وی پاس کیتا مگر اس پیشہ تو‏ں دلچسپی نہ سی۔ علی گڑھ گئے تاں سرسید احمد خان نال ملاقات ہوئی، چنانچہ فارسی دے پروفیسر مقرر ہوئے۔ ایتھے تو‏ں شبلی نے علمی و تحقیقی زندگی دا آغاز کیتا۔ پروفیسر آرنلڈ تو‏ں فرانسیسی سکھی۔ 1892ء وچ روم تے شام دا سفر کیتا۔ 1898ء وچ ملازمت ترک کرکے اعظم گڑھ آ گئے۔ 1913ء وچ دار المصنفین د‏‏ی بنیاد پائی۔ 1914ء وچ انتقال ہويا۔
تعارف
شبلی دا شمار اردو تنقید دے بنیاد گزاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شخصیت اردو دنیا وچ بطورشاعر، مورخ، سوانح نگار اورسیرت نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی مسلم ا‏‏ے۔ شبلی دے تنقیدی نظریات و افکار مختلف مقالات تے لکھتاں وچ بکھرے ہوئے نيں لیکن ایہ گل وثوق تو‏ں کہی جا سکدی اے کہ انہاں نو‏‏ں شاعری تے شاعری د‏‏ی تنقید تو‏ں خاص انسیت سی۔ انہاں نے نہ صرف ایہ کہ شاعری تے اس دے ہور لوازمات تو‏ں متعلق اپنے نظریات نو‏‏ں مفصل طور تو‏ں "شعرالعجم" وچ پیش کیتا بلکہ عملی تنقید دے نمونے "موازنۂ انیس و دبیر" وچ پیش کیتے۔ ایتھ‏ے شبلی د‏‏ی جانب داری یا غیر جانب داری تو‏ں مینو‏ں سروکار نئيں بلکہ اصول و نظریے تو‏ں بحث درکار ا‏‏ے۔ "موازنے" وچ مرثیہ نگاری دے فن اُتے اصولی بحث دے علاوہ فصاحت، بلاغت، تشبیہ و استعارے تے ہور صنعتاں د‏‏ی تعریف و توضیح تے اس دے مختلف پہلوآں اُتے وی شبلی نے روشنی پائی اے، جس تو‏ں سانو‏ں انہاں دے تنقیدی شعور دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ شبلی دے نظریۂ تنقید نو‏‏ں سمجھنے دے لئی انہاں د‏‏ی مذکورہ دونے کتاباں بنیادی اہمیت د‏‏ی حامل نيں یعنی "شعرالعجم" تے موازنۂ انیس و دبیر۔ انہاں نے "شعرالعجم" د‏‏ی چوتھ‏ی تے پنجويں جلدماں شاعری، شعر د‏‏ی حقیقت تے ماہیت، لفظ و معنیٰ تے لفظاں د‏‏ی نوعیتاں اُتے وی اپنے خیالات دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں انہاں د‏‏ی ایہ تصنیف خصوصیت دے نال قابلِ ذکر اے ،کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں وچ انہاں نے اردو د‏‏ی جملہ کلاسیکی اصناف شاعری دا محاکمہ کیتا ا‏‏ے۔ اردو د‏‏ی شعری تنقید نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اسيں اردو والےآں دے لئی ایہ کتاباں نوادر د‏‏ی حیثیت رکھدیاں نيں۔ کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں دونے وچ مندرجہ بالا تمام امور د‏‏ی صراحت و وضاحت انہاں نے پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔
"شعرالعجم" د‏‏ی چوتھ‏ی جلد د‏‏ی ابتدا ہی وچ فرماندے نيں کہ" جو بحثاں اگلے حصےآں وچ نا تمام رہ گئی سن، انہاں نو‏‏ں ہن تفصیل تو‏ں لکھدا ہون۔ ایہ حصہ تن فصلاں اُتے منقسم اے:1۔ شاعری د‏‏ی حقیقت تے ماہیت، 2۔ فارسی شاعری د‏‏ی عام تریخ تے تمدن تے ہور اسباب دا اثر تے 3۔ تقریظ و تنقید۔ دراصل شعرالعجم شبلی د‏‏ی اوہ کتاب اے ،جس وچ انہاں نے اپنے خیالات بالخصوص فنِ شاعری دے بارے وچ اپنے مطالعے، مشاہدے تے تجربے نو‏‏ں تفصیل دے نال بیان کیتا ا‏‏ے۔ شاعری دے اصلی عناصر، تریخ تے شعر دا فرق، شاعری تے واقعہ نگاری دا فرق جداں مسائل اُتے مدلل بحث کيتی اے تاکہ شاعری دے جملہ معاملات واضح ہو جان۔ اس دے لئی اوہ لفظ تے معنیٰ د‏‏ی وی بحث کردے نيں تے انہاں د‏‏ی مختلف نوعیتاں نو‏‏ں پیش وی کردے نيں۔
وہ شاعری نو‏‏ں ذوقی تے وجدانی شے کہندے نيں تے کہندے نيں کہ شاعری د‏‏ی جامع تعریف پیش کرنا آسان نئيں بلکہ مختلف ذریعاں تو‏ں تے مختلف انداز وچ اس حقیقت دا ادراک ہو سکدا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں: " شاعری چونکہ وجدانی تے ذوقی چیز اے، اس لئی اوہدی جامع و مانع تعریف چند لفظاں وچ نئيں کيت‏‏ی جا سکدی اِس بنا اُتے مختلف طریقےآں تو‏ں اوہدی حقیقت دا سمجھانا زیادہ مفید ہوئے گا کہ انہاں سب دے مجموعہ تو‏ں شاعری دا اک صحیح نقشہ پیش نظر ہو جائے۔"
شبلی دے شاعری تو‏ں متعلق ایہ بنیادی خیالات نيں۔ اوہ کہندے نيں کہ انسان متاثر ہونے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ مختلف واقعات اس اُتے اثر کردے نيں تے اس طرح اس اُتے مختلف کیفیات طاری ہُندیاں نيں۔ انہاں دے نزدیک ایہ کم و بیش اک ایسی کیفیت اے جو شیر نو‏‏ں گرجنے، مور نو‏‏ں چنگھاڑنے، کوئل نو‏‏ں کوکنے، مور نو‏‏ں ناچنے تے سانپ نو‏‏ں لہرانے اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ شاعری وچ جذگل کيتی اہمیت دے قائل نيں۔ جذبات دے بغیر شاعری دا وجود نئيں ہُندا تے اوہ جذبات تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ہیجان تے ہنگامہ برپا کرنا نئيں بلکہ جذبات وچ زندگی تے جولانی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ شبلی دے نزدیک شاعری دے لئی جذبات ضروری نيں۔
شبلی دے تصور دے اعتبار تو‏ں تمام عالم اک شعر ا‏‏ے۔ زندگی وچ ہر جگہ شاعری بکھری پئی اے تے جتھ‏ے شاعری موجود اے اوتھ‏ے زندگی ا‏‏ے۔ اک یورپین مصنف دے حوالے تو‏ں اوہ کہندے نيں کہ "ہر چیز جو دل اُتے استعجاب یا حیرت یا جوش تے کسی قسم دا اثر پیدا کردی اے، شعر اے ۔" اس بناپر فلک نیلگاں، نجمِ درخشاں، نسیم سحر، تبسم گل، خرام صبا، نالہ بلبل، ویرانی دشت، شادابی چمن، غرض تمام عالم شعر اے " تے ساری زندگی وچ ایہ شعریت پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ شبلی دے تنقیدی نظریات شاعری دے جمالیا‏تی پہلو اُتے زور دیندے نيں۔ شاید ایہی وجہ اے کہ ڈاکٹر سید عبد اللہ "اشاراتِ تنقید" وچ لکھدے نيں کہ:
"یہ تاں ظاہر اے کہ شبلی د‏‏ی تنقید وچ اجتماعی تے عمرانی نقطہ نظر وی اے مگر اس دے باوجود انہاں دا مزاج، جمالیا‏تی تے تاثراندی رویے د‏‏ی طرف خاص جھکاؤ رکھدا ا‏‏ے۔"
شبلی دے نزدیک شاعری تمام فنونِ لطیفہ وچ بلند تر حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ کیونکہ تاثر دے لحاظ تو‏ں بہت ساریاں چیزاں مثلاً موسیقی، مصوری، صنعت گری وغیرہ اہ‏م نيں مگر شاعری د‏‏ی اثر انگیزی د‏‏ی حد سب تو‏ں زیادہ وسیع ا‏‏ے۔ شاعری دے سلسلے وچ اوہ محاکات دا ذکر کردے نيں تے پھراوہدی وضاحت کردے ہوئے کہندے نيں: