بلغاری_ترک
زیوکوف حکومت دا خاتمہ تے ترکاں نو‏ں دتی جانے والی شہری آزادیاں
جنوری 1990 وچ ، سماجی کونسل آف سٹیزنز ، اک قومی ادارہ جو تمام سیاسی تے نسلی گروہاں د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، اک ایسا سمجھوتہ طے پایا جس وچ ترکاں نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی ، ناواں دا انتخاب ، تے ثقافتی روایات تے کمیونٹی دے اندر ترک بولی دے بلا روک ٹوک استعمال کیت‏‏ی ضمانت دتی گئی۔ بدلے وچ بلغاریاں تو‏ں وعدہ کيتا گیا کہ بلغاریہ سرکاری بولی رہے گی تے خود مختاری یا علیحدگی د‏‏ی کوئی تحریک برداشت نئيں کيت‏ی جائے گی۔ خاص طور اُتے انہاں علاقےآں وچ جتھے ترکاں نے بلغاریاں تو‏ں زیادہ تعداد حاصل کيتی سی ، بعد وچ ترقی پسند "اسلامائزیشن" یا ایتھ‏ے تک کہ ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں حملے تے انضمام دا اندیشہ سی - اک ایسا خوف جو عثمانی حکومت دے بعد روايتی دشمنی اُتے مبنی سی تے 1974 وچ قبرص اُتے حملے دے بعد ہلچل مچ گئی سی۔ ایہ زیوکوف ملانے د‏‏ی مہم دے دوران پروپیگنڈے دا حصہ رہیا سی تے کمیونسٹ دے بعد بلغاریہ وچ سیاستداناں نے اسنو‏ں زندہ کيتا۔ چونکہ ترک آبادی دے بنیاد پرست عناصر نے علیحدگی پسندی د‏‏ی وکالت د‏‏ی ، اُتے ، سمجھوت‏ے د‏‏ی عدم الحاق د‏‏ی فراہمی بہت ضروری سی۔ بلغاریہ د‏‏ی حکومتاں نے جو کہ ژیوکوف د‏‏ی پیروی کر رہ‏ی سن جلد از جلد سمجھوت‏ے دے حالات نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1990 دے کثیر جماعتی انتخابات وچ ، ترکاں نے قومی اسمبلی وچ بنیادی طور اُتے ترک تحریک برائے حقوق تے آزادیاں (MRF) دے تئیس امیدواراں تو‏ں نمائندگی حاصل کيتی۔ اس مقام اُتے ، نسلی بلغاریائی ، جو زیوکوف حکومت تو‏ں باقی نيں ، ہن وی حکومت تے صنعت وچ تقریبا تمام اعلیٰ ملازمتاں رکھدے نيں ، ایتھ‏ے تک کہ بنیادی طور اُتے ترکی دے کرد زہلی صوبے وچ بھی۔ بلغاریہ معاشرے دے کچھ حصےآں نو‏‏ں MRF دے عروج تو‏ں خطرہ محسوس ہويا۔ بلغاریہ د‏‏ی نیشنل ریڈیکل پارٹی (بی این آر پی) نے دھمکی دتی کہ بلغاریہ د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں گھیرنے د‏‏ی دھمکی دتی جائے گی جس دن نو منتخب مقننہ دا اجلاس ہونا سی۔ بی این آر پی نے قومی اسمبلی وچ نسلی ترکاں د‏‏ی شرکت تے سیکنڈری اسکول وچ ترک بولی د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں معیاری نصاب دے طور اُتے ترک طلباء د‏‏ی وڈی تعداد دے نال احتجاج کيتا۔ پیٹریاٹک پارٹی آف لیبر (او پی ٹی) قومی کمیٹی برائے دفاع قومی مفادات (سی ڈی این آئی) دے سیاسی ونگ دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ اس د‏ی اپنی تریخ نویسی دے مطابق او پی ٹی عام بلغاریہ دے شہریاں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے آیا جو اس حقیقت تو‏ں ناراض سن کہ ایم آر ایف نو‏‏ں 1990 دے انتخابات وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ سی ڈی این آئی دے ارکان بنیادی طور اُتے چھوٹی دکاناں دے مالکان ، کاریگر ، کسان تے مقامی کمیونسٹ ناں دے عناصر سن ۔ سی ڈی این آئی نے خود نو‏‏ں بیان بازی تک محدود نئيں رکھیا بلکہ بلغاریہ واپس آنے والے نسلی ترکاں دے خلاف احتجاج دا اہتمام کيتا تاکہ اوہ اپنے ناں تے جائیداد واپس لے سکن۔ اکتوبر 1991 وچ بلغاریہ دے قوم پرستاں تے ترک کارکناں دے وچکار رازگراڈ وچ پرتشدد وبا پھوٹ پئی۔ بلغاریہ د‏‏ی قوم پرست قوتاں نے ملک د‏‏ی مشکل معاشی تے غیر یقینی سیاسی حالات تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نومبر 1990 وچ بلغاریہ دے قوم پرستاں نے وڈے پیمانے اُتے رزگراد دے علاقے وچ مظاہرے کیتے جنہاں وچ ترکاں د‏‏ی وڈی تعداد آباد سی۔ قوم پرستاں نے "آزاد بلغاریہ جمہوریہ" دا اعلان کيتا تے علاقے اُتے صوفیہ دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ نومبر دے آخر وچ "ریزگرڈ ریپبلک"   دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے ایسوسی ایشن آف فری بلغاریہ شہراں نو‏‏ں دتا گیا ، جو کئی شہراں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی وڈی آبادی تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ سی ڈی این آئی تے ہور گروہاں نے ترک ناواں د‏‏ی بحالی ، بلغاریہ دے اسکولاں وچ ترک بولی دے اسباق تے بلغاریہ وچ نسلی ترکاں نو‏‏ں قومی اقلیت دے طور اُتے تسلیم کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ان حالات نے حکومت نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ ترک مطالبات تے مظاہرےآں دے درمیان توازن تلاش کرے تاکہ انہاں د‏‏ی سبھیاچار تے بولی د‏‏ی مکمل پہچان ہو ، تے کچھ بلغاریاں دے نسلی اقلیت دے لئی ترجیحی سلوک دے بارے وچ خدشےآں۔ 1991 وچ تنازعہ دا سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ ترک نسلی ضلعے دے اسکولاں وچ ترک بولی د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں بحال کرنا سی۔ 1991 وچ پوپوف حکومت نے اس سمت وچ ابتدائی اقدامات کیتے ، لیکن طویل تاخیر تو‏ں ترکی وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج ہويا ، خاص طور اُتے کرد زہلی وچ ۔ 1991 دے وسط وچ اس مسئلے دے دونے اطراف مسلسل ہڑتالاں تے مظاہرے سمجھوت‏ے د‏‏ی کوئی نويں گل گل نئيں لیائے سن ۔ وعدےآں تو‏ں مایوسی نے بلغاریہ تے ترکی دونے وچ ترک علیحدگی پسنداں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ بلغاریہ د‏‏ی اکثریت دے نسلی خوف نو‏‏ں ہويا دتی گئی - تے پورے مسئلے نے قومی اصلاحاندی کوششاں تو‏ں قیمتی توانائی نو‏‏ں ہٹا دتا۔ ایہ مسئلہ زیادہ تر 1991 وچ حل ہويا۔ ايس‏ے سال اک نواں آئین منظور کيتا گیا جس وچ بلغاریہ دے علاوہ کسی وی مادری بولی دے شہری نو‏‏ں اپنی بولی دے مطالعہ تے استعمال دے حق د‏‏ی ضمانت دتی گئی۔  امریک‏‏ی ڈیپارٹمنٹ آف اسٹیٹ 2000 د‏‏ی رپورٹ دے ذریعے پیش کردہ کچھ پیش رفتاں وچ ایہ حقیقت شام‏ل اے کہ حکومت کیت‏‏ی مالی امداد تو‏ں چلنے والی ترک بولی د‏‏ی کلاساں جاری رہیاں تے 2 اکتوبر 2000 نو‏‏ں بلغاریہ دے قومی ٹیلی ویژن نے ترک بولی دے نیوز کاسٹ شروع کیتے۔