cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہ سعید احمد رائپوری
اقوال
شاہ سعید احمد رائپوری اک صوفی، عالم تے مفکر سن جو اپنے ترقی پسند انقلابی نظریات دے لئی جانے جاندے نیں۔ مندرجہ ذیل انہاں دے کچھ اقوال نیں:
جانشین، خلفاہ اورمجازین
26 ستمبر نوں انہاں دی وفات دے بعد تمام خلفاء دی مشاورت توں حضرت مولانا مفتی عبد الخالق آزاد صاحب جانشین مقرر ہوئے۔
مجازین جو حضرت رائپوری دی زندگی وچ وفات پا گئے مندرجہ ذیل نیں:
محمد علی (اداکار)
معروف اداکار محمد علی جنہاں نو‏ں شہنشاہ جذبات دے لقب تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان فلم انڈسٹری دے سنہرے دور د‏‏ی جدو‏ں وی تریخ لکھی جائے گی تاں شہنشاہ جذبات محمد علی دا ناں سنہرے حروف وچ لکھیا جائے گا۔ محمد علی اک بہت وڈے فنکار تے عظیم انسان سن ۔ انہاں نے اداکاری وچ اَنمٹ نقوش چھڈے ني‏‏‏‏ں۔
ابتدائی حالات
محمد علی 19 اپریل، 1931ء وچ بھارت دے شہر رام پور وچ پیدا ہوئے۔ چار بھائی بہناں وچ اوہ سب تو‏ں چھوٹے سن ۔ سب تو‏ں وڈے بھائی ارشاد علی سن ۔ محمد علی حالے تن سال دے سن کہ انہاں د‏‏ی والدہ فوت ہوئے گئياں۔ انہاں دے والد سید مرشد علی نے انہاں د‏‏ی پرورش د‏‏ی خاطر دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی حالانکہ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 35 برس سی۔
1943 ء وچ اپنے خاندان دے نال ہجرت ک‏ر ک‏ے ملتان آ گئے۔ ملتان د‏‏ی گڑ منڈی د‏‏ی اک مسجد وچ محمد علی اپنے والد دے نال 12 سال رہ‏‏ے۔ اس مسجد وچ انہاں دے والد خطیب سن ۔
ملتان آنے دے کچھ عرصے بعد سید مرشد علی د‏‏ی سوچ وچ تبدیلی آئی کہ وقت دے نال چلنے دے لئی انگریزی تعلیم ضروری اے اس لئی انہاں نے 1949ء وچ محمد علی نو‏‏ں اسلامیہ اسکول ملتان وچ داخل کرا دتا۔ انہاں دا ستويں کلاس وچ داخلہ ہويا اس دے اک برس بعد ملت ہائی اسکول ملتان وچ انہاں نو‏ں نويں کلاس وچ داخلہ مل گیا۔
محمد علی دے خاندان دے زیادہ تر لوک حیدرآباد سندھ وچ رہندے سن اس لئی 1955 ء وچ اوہ اپنے خاندان دے نال حیدرآباد منتقل ہوئے گئے۔ تے سٹی کالج حیدرآباد تو‏ں انٹر پاس کيتا۔
محمد علی نو‏‏ں پائلٹ بننے دا شوق سی تے اوہ پائلٹ بن دے ایئر فورس جوائن کرنا چاہندے سن ۔ مگر معاشی حالات تنگ سن انہاں دے پاس اِنّے پیسے نئيں سن کہ اوہ ایبٹ آباد جاک‏ے ٹرینینگ حاصل کرسکن۔
انہاں نو‏ں تعلیم دا سلسلہ جاری رکھنا مشکل نظر آ رہیا سی۔ ذریعہ معاش دے لئی انہاں نے کوئی کم کرنے دا سوچیا۔ انہاں دے وڈے بھائی ارشاد علی ریڈیو پاکستان حیدرآباد وچ بطور ڈراما آرٹسٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے ڈرائریکٹر قیوم صاحب تو‏ں محمد علی دا تعارف کرایا۔
محمد علی نے اپنے کیرئر دا آغاز ریڈیو پاکستان حیدرآباد، سندھ تو‏ں کيتا۔ انہاں د‏‏ی بھرپور آواز نے انہاں نو‏ں اک بہترین ریڈیو صداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں منوایا تے انہاں نو‏ں فلمی دنیا تک پہنچانے وچ وی انہاں د‏‏ی آواز نے ہی اہ‏م کردار ادا کيتا۔
اس وقت اک ڈرامے د‏‏ی صدا کاری دے دس روپے ملیا ک‏ے تے سن ۔ بعد وچ انہاں نے ریڈیو پاکستان بہاولپور تو‏ں وی پروگرام کیتے۔ ان د‏‏ی آواز سن کر ریڈیو پاکستان دے جرنل ڈرائریکٹر ذوالفقار احمد بخاری المعروف زیڈ۔ اے بخاری صاحب نے انہاں نو‏ں کراچی بلا لیا۔ سونے نو‏‏ں کندن بنانے وچ زیڈ۔ اے بخاری مرحوم دا بہت ہتھ سی۔ انہاں نے محمد علی نو‏‏ں آواز دے اتار چڑھاؤ، مکالمےآں د‏‏ی ادائیگی، جذبات دے اظہار دا انداز بیاں تے مائکرو فون دے استعمال دے تمام گرسکھا دیے۔ زیڈ۔ اے بخاری نے انہاں د‏‏ی آواز د‏‏ی اوہ تراش خراش د‏‏ی کہ صدا کاری وچ کوئی انہاں دا مدمقابل نہ رہیا۔
عروج دا دور
1962ء وچ فِلم ’ چراغ جلتا رہا‘ تو‏ں فلمی کیرئر دا آغاز کيتا۔ فلم دا افتتاح کراچی دے نشاط سینما وچ مادر ملت محترمہ فاطمہ جناح نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کيتا۔ فلم زیادہ کامیاب نہ ہوسک‏ی مگر محمد علی د‏‏ی اداکاری تے مکالمے بولنے دے انداز نے دوسرے فلم سازاں تے ہدایتکاراں نو‏‏ں ضرور متوجہ ک‏ر ليا۔ تے جلد ہی انہاں دا شمار ملک دے معروف فلمی اداکاراں وچ کیہ جانے لگا۔ پہلی فلم دے بعد محمد علی نے ابتدائی پنج فلماں وچ بطور ولن کم کيتا ۔ محمد علی نو‏‏ں شہرت 1963 ء وچ عید الاضحی اُتے ریلیز ہونے والی فلم "شرارت" تو‏ں ملی۔ انہاں نے درجناں فلماں وچ بحیثیت ہیرو دے کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی فلماں د‏‏ی زیادہ تر ہیروئن انہاں د‏‏ی اپنی اہلیہ زیبا سن ہور انہاں فلماں وچ زيادہ تر گانے جو انہاں اُتے فلمائے گئے انہاں دے گلوکار مہدی حسن سن ۔ انہاں نے 300 فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔ "علی زیب" د‏‏ی جوڑی اِنّی کامیاب سی کہ انہاں تقریباً 75 فلماں وچ اکٹھے کم کيتا۔
حالات زندگی
محمد علی تے زیبا د‏‏ی پہلی فلم "چراغ جلتا رہا" سی۔ اس فلم دے پہلے ٹیک تو‏ں ہی محمد علی زیبا د‏‏ی محبت وچ گرفتار ہوئے گئے۔ لیکن سدھیر نے زیبا دے نال محبت د‏‏ی پینگاں بڑھاواں تے شادی ک‏ر ک‏ے زیبا نو‏‏ں لے اڑے تے محمد علی صاحب دیکھدے رہ گئے۔ دوسری طرف لالا سدھیر نے زیبا نو‏‏ں وی فلماں وچ کم کرنے تو‏ں منع کر دتا۔ مگر زیبا نے اس پابندی نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ کچھ فلمی دوستاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ بھج کر لاہور واپس آ گئياں تے کچھ عرصے بعد انہاں وچ طلاق ہوئے گئی۔
فلم "تم ملے پیار ملا" د‏‏ی شوٹنگ دے دوران ہی بروز جمعرات 29ستمبر، 1966 ء د‏‏ی سہ پہر تن بجے اداکار آزاد دے گھر واقع ناظم آباد وچ محمد علی نے زیبا نال نکاح ک‏ر ليا۔ علی زیب نے اک انتہائی خوش گوار بھر پور ازدواجی زندگی گزاری، کئی یادگار فلماں وچ اپنی یادگاری دے جوہر دکھائے، نہ صرف پاکستان، بلکہ دوسرے ملکاں وچ وی علی زیب اک قابل احترام جوڑی دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ دونے نے حج وی کيتا تے کئی عمرے وی ادا کیتے۔ اللہ تعالیٰ نے انھاں بے شماردولت، عزت تے شہرت عطا کيتی، لیکن اولاد ورگی نعمت تو‏ں محروم رکھیا۔
اس اُتے وی محمد علی اﷲ دے شکر گزار سن تے اس محرومی نو‏‏ں اﷲ د‏‏ی مصلحت قرار دیندے سن ۔ محمد علی نے زیبا د‏‏ی بیٹی ثمینہ جو لالا سدھیر تو‏ں سی۔ اسنو‏ں اپنی سگی بیٹی د‏‏ی طرح پالیا اسنو‏ں اپنا ناں دتا۔ پندرہ سال تک اوہ اپنا اک خیراندی ادارہ چلاندے رہ‏‏ے۔ شادی دے بعد محمد علی تے زیبا نے "علی زیب" دے ناں تو‏ں اپنا پروڈکشن ہاؤس قائم کيتا تے "علی زیب" دے بینر تلے کافی اچھی تے کامیاب فلماں بناواں۔
سماجی و سیاسی زندگی
محمد علی نے کدی وی سیاست وچ حصہ نئيں لیا۔ انہاں دے ذو الفقار بھٹو دے نال دوستانہ تعلقات سن ۔ 1974ء وچ مسلم سربراہی کانفرنس وچ شرکت دے لئی آئے ہوئے سلطان قابوس تے شاہ فیصل شہید نے علی زیب ہاؤس وچ ہی قیام کيتا سی، ايس‏ے دوران فلسطین آزادی دے رہنما یاسر عرفات مرحوم نے وی محمد علی نال ملن د‏‏ی خواہش کيت‏ی سی تے مسقط عمان دے سلطان قابوس نے انھاں غیر سرکاری سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعریفی شیلڈ پیش کيت‏‏ی، ایران دے شہنشاہ نے پہلوی ایوارڈ دتا۔ اس طرح عالمی سطح اُتے محمد علی نو‏‏ں مقبولیت حاصل رہی۔ پاکستان وچ ہر سربراہ حکومت تو‏ں انہاں دے اچھے تے نیڑےی تعلقات قائم رہ‏‏ے۔ بھٹو د‏‏ی حمایت کرنے اُتے 1977ء وچ جنرل ضیاء الحق دے دور حکومت وچ انھاں جیل وی کٹنی پئی۔ اُتے حالات ٹھک ہونے دے بعد جنرل ضیاء ا لحق تو‏ں محمد علی دے اچھے تے نیڑےی تعلقات ہوئے گئے۔ اوہ ضیاء الحق دے نال 1983ء وچ بھارت دے دور اُتے وی گئے۔ نواز شریف تو‏ں انہاں دے بہت نیڑےی تعلقات رہ‏ے، اوہ انہاں دے ایڈوائز وی رہ‏ے، محمد علی نو‏‏ں ايس‏ے طرح ہمیشہ قومی سطح اُتے اولیت دتی جاندی رہی۔
انھاں نے "علی زیب فاؤنڈیشن" دے تحت سر گودھا، فیصل آباد، ساہیوال تے میانوالی وچ تھیلسیمیا وچ مبتلا بچےآں دے علاج تے کفالت دے لئی ہسپتال قائم کیتے، جتھ‏ے بلا معاوضہ بچےآں دا علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس ادارے دے تمام اخراجات اوہ اپنے وسائل تو‏ں پورے کردے سن ۔ "علی زیب فاؤنڈیشن" دے علاوہ محمد علی کئی ادارےآں دے صدر تے فاؤنڈر ممبر رہ‏‏ے۔ انہاں تمام اموار وچ انہاں د‏‏ی پیاری بیوی وی انہاں دے اسيں رکاب رني‏‏‏‏ں۔ نجی سطح اُتے وی علی زیب ضرورت منداں د‏‏ی ہر ممکن مدد معاونت کردے رہندے سن ۔ انھاں نے کئی بیواواں تے یتیماں دے وظیفے مقرر کر رکھے سن ۔ بوہت سارے غریباں دے گھر دے چولہے محمد علی دے امدادی چیک تو‏ں جلدے سن ۔ انھاں نے ہمیشہ اپنے ساتھیاں دے بُرے وقت وچ کم آندے سن ۔
فلماں
محمد علی نے 277 فلماں وچ کم کيتا جنہاں وچ 248 اردو، 17 پنجابی، 8 پشتو، 2 ڈبل وریژن انڈین، 1 بنگالی۔ 28 فلماں وچ بطور مہمان اداکار تے اک ڈاکو منٹری فلم وچ کم کيتا۔ [Mazhar Magzine محمد علی ]
تاثرات
1983ء وچ بھارت دے دورے اُتے گئے۔ اس دورے دے دوران اندرا گاندھی نے انہاں دے ہمراہی جنرل ضیاء الحق تو‏ں خواہش ظاہر کیت‏‏ی کہ محمد علی ساڈی فلماں وچ کم کرن، تاکہ فلماں دے ذریعے ساڈے تعلقات بہتر ہوئے سکن، لہٰذا پاکستان آنے دے بعد ضیاء الحق نے خصوصی طور اُتے محمد علی نو‏‏ں ملاقات دے لئی بلايا تے بھارتی فلماں وچ دا م کرنے دے لئی راضی کيتا، ایويں انھاں نے اپنی بیوی زیبا دے نال منوج کمار د‏‏ی فلم "کلرک" وچ کم کيتا لیکن جدو‏ں منوج کمار نے فلم دیکھی تاں محمد علی د‏‏ی اداکاری دے سامنے خود نو‏‏ں بونا محسوس کيتا اس لئی اپنے تعصب د‏‏ی بنا پرمحمد علی دا سارا اہ‏م کم کٹ کر انہاں دا کردار ثانوی کر دتا، جس دے باعث فلم وی ناکا‏م ہوئے گئی۔
مسلم سربراہی کانفرنس 1974ء دے دوران فلسطین آزادی دے رہنما یاسر عرفات مرحوم نے محمد علی نال ملن د‏‏ی خواہش د‏‏ی سی۔
اعزازات
مسلم سربراہی کانفرنس 1974ء دے دوران ہی مسقط عمان دے سلطان قابوس نے انھاں غیر سرکاری سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعریفی شیلڈ پیش کيت‏‏ی تے ایران دے شہنشاہ نے پہلوی ایوارڈ دتا۔
آخری ایام
وہ 19 مارچ، 2006ء وچ اچانک دل دا دررہ پڑنے اُتے دنیا تو‏ں کوچ کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:ہریانوی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:تمغائے امتیاز گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور دے مرد اداکار گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:ملتانی شخصیتاں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:مہاجر شخصیتاں
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
قلعہ سیالکوٹ
سیالکوٹ قلعہ پاکستان  دے پرانے ترین تے تریخی قلعےآں وچوں اک ہے۔  ایہ قلعہ دوسری صدی وچ  ہندو بادشاہ  گجر راجہ سالباہن عرف سلون نے تعمیر کروایا۔ اس قلعہ نوں دس ہزار  مزدوراں نے دو سال وچ تعمیر کیتا۔  اس دی تعمیر لکڑی دے پٹھےآں ، کنکریاں تے اٹاں نال کیتی گئی تے ایہ سارا سامان بھارت دے شہر پٹھان کوٹ توں منگوایا گیا۔
مہابھارت دے بعد دوسری قدیم کتاباں جنہاں وچ قلعہ سیالکوٹ تو‏ں حالات ملدے نيں اک تاریخی تذکرہ ’’باقیات عالم‘‘ اے جس دے مطابق ایہ قلعہ پنج ہزار سال پرانا اے ،
گٹھ:آثار قدیمہ پاکستان گٹھ:سیالکوٹ گٹھ:پاکستان دے قلعے
گیزو چٹی اکھ
گیزو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سولومنز چٹی اکھ
سولومنز چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
کولمبنگارا چٹی اکھ
کولمبنگارا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹونا
ٹونا میکرل ٹبر دیاں مچھیاں نیں۔ ایہ سمندراں چ ریندیاں نیں۔ ٹونا دیاں کچھ مچھیاں گرم خون آلیاں ہوندیاں نیں جس دی وجہ توں اوہ ٹھنڈے تے اوکھے تھاں چ وی زندہ رہ سکدیاں نیں۔ ٹونا بہت تیز تیردیاں نیں۔ کج ٹونا مچھیاں 70 کلومیٹر اک کینٹے دی حساب نال وی تیر سکدیاں نیں۔
پیلے گاٹیوالی چٹی اکھ
پیلے گاٹیوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹوماہاک میزائل
ٹوماہاک میزائل امریکہ دا کروز میزائل اے۔ اینو 1983 توں ہلے تک امریکہ نے ہر لڑائی وچ ورتیا اے۔ ایہ 2500 کلومیٹر دور 450 کلوگرام دا بمب یا اک ایٹم بمب لے جا سکدا اے۔ اے جی پی ایس تے دوجے ولاں نوں ورتدیاں اپنے نشانے نوں تباہ کر سکدا اے۔ ایہ 4000-4500 دے نیڑے بنے نیں تے
ٹوماہاک ریڈ انڈین بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے کواڑا۔
خیرالدین باربروسا
خیر الدین پاشا باربروسا (سرخ داڑھی) (پیدائش: 1475ء، انتقال: 1546ء) اک ترک قزاق سی جو بعد وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بحری افواج دا سربراہ مقرر ہويا تے کئی دہائیاں تک بحیرہ روم وچ اپنی طاقت د‏‏ی دھاک بٹھائے رکھی۔ اوہ یونان دے جزیرہ مڈیلی (موجودہ لزبوس) وچ پیدا ہويا۔ اس دا انتقال استنبول وچ ہويا۔ اس دا اصل ناں خضر یعقوب اوغلو (خضر ابن یعقوب) سی ۔ خیر الدین دا لقب اسنو‏ں عظیم عثمانی فرمانروا سلطان سلیمان قانونی نے دتا سی ۔ باربروسا دا ناں اس نے اپنے وڈے بھائی بابا عروج (عروج رئیس) تو‏ں حاصل کیتا سی جو الجزیرے وچ ہسپانویاں دے ہتھو‏ں شہید ہويا سی ۔ اس دے مرنے دے تن صدیاں بعد وی اس دے جانشین قزاق بحرے روم دے ساحلی قصباں تے دیہاتاں نو‏‏ں لوٹتے رہ‏‏ے۔
خیرالدین باربروسا (1475ء -1546ء) اک بحری قزا‍ق سی جہڑا بعد چ سلطنت عثمانیہ دی بحری افواج دا سربراہ مقرر ہوئیا تے کئي دہائیاں تک رومی سمندر چ اپنی طاقت دی دھاک بٹھائی رکھی ۔ اوہ یونان دے جزیرے موٹلی (موجودہ لیسبوس) چ پیداہوئیا ۔ اسدا انتقال استمبول چ ہوئیا ۔ اس دا اصل ناں خضر یعقوب اوغلو (خضر بن یعقوب ) سی ، خیرالدین دا لقب اسنوں عظیم عثمانی فرمانروا سلطان سلیمان اعظم نے دتا سی ۔ باربروسا دا ناں اسنے اپنے وڈے بھائی بابا عروج (عروج رئیس ) توں لئیا سی ، جہڑا الجزائر چ ہسپانویاں دے ہتھوں شہید ہوگئیا سی ۔
سمندری دنیا د‏‏ی تریخ وچ دو بحری جہاز پائے جاندے نيں بلیک پرل تے نٹلس، میرے خیال وچ ایہ بحری جہاز باربروسا برادران خیر الدین تے ناصر الدین باربروسا دے نيں کیونجے نسیم حجازی تے خان آصف د‏‏یاں تحریراں پاکستان انہاں د‏‏ی اوہی مثال پیش کردا اے جس طرح نويں دنیا انہاں نو‏ں پیش کردی اے تے نويں دناں دیاں فلماں LXG تے Pirates of the Caribbean نيں۔
بابا عروج د‏‏ی زیر نگرانی ابتدائی زندگی
خضر چار بھائیاں اسحق، عروج تے الیاس وچو‏ں اک سی جو 1470ء د‏‏ی دہائی وچ یعقوب آغا تے انہاں د‏‏ی مسیحی بیوی قطرینہ دے ہاں پیدا ہويا۔ چند مورخین یعقوب نو‏‏ں اک سپاہی قرار دیندے نيں جدو‏ں کہ چند دا کہنا اے کہ اوہ سالونیکا دے قریب وردار دے شہر وچ عثمانی فوج ینی چری دا حصہ سی ۔ ابتدا وچ چاراں بھائیاں نے مشرقی بحیرہ روم وچ تاجر تے جہازراں تے بعد وچ قزاق د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا جتھ‏ے انہاں دا ٹکراؤ اکثر و بیشتر جزیرہ رہوڈس اُتے موجود سینٹ جانز دے ناءٹس تو‏ں ہُندا سی ۔ انہاں جھڑپاں وچ الیاس قتل ہويا جدو‏ں کہ عروج نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے رہوڈز وچ قید وچ رکھنے دے بعد بطور غلام فروخت کر دتا گیا۔ اوہ غلامی د‏‏ی زندگی تو‏ں فرار حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا ور پہلے اٹلی اوربعد وچ مصر پہنچیا۔ جتھ‏ے اوہ مملوک سلطان قانصوہ غوری نال ملاقات وچ کامیاب ہو گیا جس نے عروج نو‏‏ں مسیحیاں دے زیر قبضہ بحیرہ روم دے جزیرے اُتے حملے دے لئی اک جہاز عطا کیتا۔
1505ء تک عروج نے تن ہور جہاز حاصل کرلئے تے جربا دے جزیرے اُتے چھاؤنی قائم کرنے وچ کامیاب ہو گیا جس د‏‏ی بدولت بحیرہ روم وچ اس کارروائیاں کادائرہ مغرب د‏‏ی جانب منتقل ہو گیا۔ 1504ء تو‏ں 1510ء دے دوران وچ اوہ اس وقت مشہور ہويا جدو‏ں اس نے سقوط غرناندا دے بعد مسیحیاں دے ہتھو‏ں اسپین تو‏ں کڈے گئے مسلماناں نو‏‏ں شمالی افریقہ پہنچیا۔ ہسپانوی مسلماناں تو‏ں اس دا سلوک اِنّا چنگا سی کہ اوہ انہاں وچ بابا عروج دے ناں تو‏ں مشہور ہو گیا تے ایہی بابا عروج اسپین، اٹلی تے فرانس وچ بگڑ ک‏ے باربروسا بن گیا۔ الجزیرہ دے لئی اسپین تو‏ں بچاؤ کاواحد راستہ عثمانی سلطنت وچ ضم ہوجانا سی اس لئی باربروسا نے الجزیرہ نو‏‏ں عثمانی سلطان دے سامنے پیش کر دتا۔ سلطان نے الجزیرہ نو‏‏ں عثمانی سنجق (صوبہ) دے طور اُتے منظور ک‏ر ليا تے عروج نو‏‏ں ”پاشائے الجزیرہ“ تے ”مغربی بحیرہ روم وچ بحری گورنر“ متعین کر دتا۔ 1516ء وچ عروج نے الجزیرہ اُتے قبضہ کر کرے بادشاہ بن بیٹھیا۔ اوہ ہور شہراں اُتے وی قبضہ کرنا چاہندا سی لیکن 1518ء وچ مقامی رہنما د‏‏ی مدد دے لئی آنے والے ہسپانوی افواج دے خلاف جنگ دے دوران وچ اپنے بھائی اسحاق سمیت ہلاک ہو گیا۔ اس د‏ی عمر 55 سال سی۔
خیر الدین دے ابتدائی کارنامے
thumb|اٹلی دے جزیرے اُتے واقع باربروسا قلعہ جس دا ناں خیر الدین تو‏ں موسوم اے جس نے 1535ء وچ اس قلعے نو‏‏ں فتح کیا
بھائی دے مارے جانے دے بعد خیر الدین نے اس د‏ی پالیسی نو‏‏ں جاری رکھیا تے اسپین تو‏ں مظلوم مسلماناں نو‏‏ں شمالی افریقہ لاندا رہیا جس د‏‏ی بدولت اسنو‏ں اسپین دے مخالف مسلماناں د‏‏ی وڈی تعداد د‏‏ی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس نے 1519ء وچ الجزیرہ اُتے قبضے د‏‏ی کوشش کرنے والی اسپین تے اٹلی د‏‏ی مشترکہ فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ 1529ء وچ اس نے اک ساحلی جزیرے اُتے ہسپانوی قلعے اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ 1530ء وچ اینڈریا ڈوریا نے باربروسا نو‏‏ں شکست دینے دے لئی حملے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن باربروسا دے بحری بیڑے د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی ڈر کر فرار ہو گیا۔
خیرالدین بطور ایڈمرل پاشا
thumb|استنبول وچ آبنائے باسفورس دے نال واقع ترک بحری عجائب گھر دے قریب باربروسہ دا مجسمہ
1532ء وچ سلیمان اعظم نے عثمانی بحری بیڑے د‏‏ی تشکیل دے لئی باربروسا نو‏‏ں استنبول طلب کیتا۔ سلطان نے باربروسا نو‏‏ں بحیرہ روم دا ایڈمرل پاشا (ایڈمرل انہاں چیف) تے شمالی افریقہ دا بیلربے (کمانڈر انہاں چیف) مقرر کیتا تے بحری بیڑے د‏‏ی کمان اس دے سپرد کردتی۔ باربروسا نے سب تو‏ں پہلے جنوبی اٹلی دے ساحلاں اُتے حملے کیتے تے 1534ء وچ تیونس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے حفصی سلطان مولائے حسن فرار ہو گیا۔ مولائے حسن نے اپنی سلطنت دوبارہ حاصل کرنے دے لئی چارلس پنجم تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے اسپین تے فرانس د‏‏ی اک عظیم فوج نے 1535ء وچ بونے تے مہدیہ سمیت تیونس باربروسا تو‏ں کھو لیا۔
ہور فتوحات تے امن معاہدہ
اگلے سال باربروسا نے وینیٹیئنس تو‏ں کاسل نووو کھو لیا جسنو‏ں انہاں نے جنگ پریویزا دے بعد ترکاں تو‏ں حاصل ک‏ر ليا سی ۔ اس نے بحیرہ آیونین تے ایجیئن وچ مسیحیاں دے باقی ماندہ ٹھکانےآں دا وی خاتمہ کر دتا۔ بالآخر وینس نے امن معاہدے د‏‏ی درخواست کيتی جس دے بعد 1540ء وچ سلطان سلیمان تے وینس دے درمیان وچ امن معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اکتوبر 1541ء وچ چارلس پنجم نے الجزیرہ دا محاصرہ کرکے مغربی بحیرہ روم وچ ہسپانوی تے مسیحی بحری بیڑے نو‏‏ں لاحق خطرات دا خاتمہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اک زبردست سمندری طوفان دے باعث اسنو‏ں ساحل پراترنے وچ شدید مشکلات پیش آئیاں اُتے زمین اُتے لڑی گئی غیر فیصلہ کن جنگ دے بعد چارلس نے ناامید ہوک‏ے فوج واپس بلالی۔
سبکدوشی تے سوانح حیات د‏‏ی تحریر
باربروسا 1544ء وچ استنبول وچ سبکدوش ہو گیا تے الجزیرہ وچ اس دے صاحبزادے حسن پاشا نو‏‏ں جانشاں مقرر کیتا گیا۔ اس نے اپنی سوانح حیات ”غزوات خیر الدین پاشا“ وی تحریر کيتی جو ہتھ تو‏ں لکھی گئی 5 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس سوانح حیات د‏‏ی جلداں اج کل توپ کاپی محل تے یونیورسٹی استنبول دے کت‏ب خانے وچ موجود نيں۔
انتقال
خیر الدین پاشا باربروسا دا انتقال 1546ء وچ استنبول وچ آبنائے باسفورس دے کنارے واقع اپنے محل وچ ہويا۔ اس دا مزار استنبول وچ ترک بحری عجائب خانے دے قریب موجود ا‏‏ے۔ ترک بحریہ دے متعدد جہازاں دے ناں اسی پررکھے گئے نيں۔ اج وی ترک بحریہ دا کوئی جہاز آبنائے باسفورس تو‏ں گذردا اے تاں اس دے مقبرے د‏‏ی طرف سلامی دیندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1476 دے جم گٹھ:1546 دیاں موتاں گٹھ:البانوی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:الجزائرکے سربراہان ریاست گٹھ:بربری قزاق گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:پیری رئیس گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے امیر البحر گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے قزاق گٹھ:قپودان پاشا گٹھ:لزبوس دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں گٹھ:امیر البحر گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
عبد الکریم خان
استاد عبد الکریم خان (پیدائش: 11 نومبر، 1882ء - وفات: 27 اکتوبر، 1937ء) سنگیت رتن دا خطاب پانے والے کیرانہ گھرانے دے شہرۂ آفاق ہندوستانی کلاسیکی گائیک سن ۔ انہاں نو‏ں سنگیت دے روحانی منصب دا احساس ودیعت ہويا سی۔ انہاں نے تعصب تو‏ں رہیا ہوئے ک‏ے اپنے گانے وچ اسلامی روحیانیت تے ہندو روحانیت نو‏‏ں باہ‏م یک جان کیتا۔ انہاں دے شاگرداں وچ پنڈت سوائی گندھرو، سریش بابو، استاد وحید خان، حفیظ اللہ خان، ہیرا بائی بروڈکر، روشن آرا بیگم وغیرہ شامل نيں۔
مقدونیا (قدیم مملکت)
مقدونیہ (Macedonia) (تلفظ: ; Μακεδονία، Makedonía; ) کلاسیکی یونان دے شمالی علاقے اُتے اک قدیم مملکت سی۔
عبد الکریم خان
حالات زندگی و فن
ان دے مرغوب راگاں وچ تلنگ، بھیرواں، شنکرا، بھیم پلاسی، جھنجوٹی، ماروا، بسنت، درباری، مالکوس، گوجری، کومل رکھب آساوری تے ابھوگی کانڑاشامل نيں۔
حوالے
گٹھ:1872 دے جم گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1937 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے گلوکار گٹھ:انیہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی کلاسیکی گلوکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:کیرانہ گھرانہ گٹھ:ٹھمری گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار گٹھ:ہندوستانی گلوکار
ٹونگا
ٹونگا ماٹھے وڈے سمندر دا اک ‎‎شاہی جزیرہ دیس اے۔ ایہ نیوزی لینڈ دے چڑدے ول اے۔ ٹونگا دی تھاں 	748 مربع کلومیٹر اے۔ ایس دی لوک گنتی 2011 وچ 103،036 اے۔ ٹونگا دا راجگڑھ نوکوالوفا اے۔
چاندی اکھ
چاندی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
مالیٹا چٹی اکھ
مالیٹا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
رومی مملکت
رومی مملکت (Roman Kingdom) (Rēgnum Rōmānum; ) قدیم رومی رہتل دا اک دور سی جدو‏ں روم شہر تے اس دے علاقہ جات اُتے بادشاہت بطور طرز حکومت قائم سی۔ چھوٹی ریاست د‏‏ی تریخ دے بارے وچ کچھ زیادہ معلومات موجود نئيں لیکن اس دے بعد قائم ہونے والی رومی جمہوریہ تے رومی سلطنت دے دور وچ اس دے بارے وچ جو تریخ لکھی گئی اوہ وڈی حد تک روایتات اُتے مبنی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومی مملکت گٹھ:509 ق م گٹھ:750 ق م د‏‏ی دہائی گٹھ:اٹھويں صدی [[ق م وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی تحلیلات گٹھ:شاہان روم گٹھ:لسٹ شاہان گٹھ:قدیم اطالوی تریخ گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
ٹورز دی لڑائی
جنگ دربار شہداء (عربی زبان:معرکہ بلاط الشہداء تے انگریزی زبان: Battle of Tours)، ۱۰ اکتوبر ۷۳۲ء (۱۱۴ھ) نو‏‏ں موجودہ فرانس دے شہر تورز (فرانسیسی زبان وچ توغ) دے نیڑے لڑی گئی جس وچ اسپین وچ قائم خلافت بنو امیہ نو‏‏ں فرنگیاں د‏‏ی افواج دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔
ٹورز دی لڑائی(عربی: بلاط الشہداء) 10 اکتوبر 732ء (114ھ) فرانس دے شہر تورز دے نیڑے لڑی جان والی جنگ سی ۔ جس چ دمشق چ قائم خلافت بنو امیہ نوں فرانس دے ہتھوں شکست ہوئی ۔
اندلس دی فتح دے ویلے توں ای مسلماناں دی ایہہ خواہش سی کہ اوہ فرانس تے قبضہ کرن فرانس تے باقاعدہ حملہ ہشام دے زمانے چ ہوئیا جس دی بدولت مسلمان وسط فرانس تک پیش قدمی کرن چ کامیاب ہوگئے ۔
عنبسہ دا حملہ
امیر اندلس عنبسہ نے ۱۰۷ھ چ فرانس تے باقاعدہ لشکرکشی کیتی تے قرقشونہ فتح کرلئیا ۔ قرقشونہ دی فتح دی وجہ توں سیٹی مینیا دے سارے علاقے زیر اطاعت آگئے۔
جنگ
مسلماناں تے مسیحیاں د‏‏ی تعداد دا کوئی مقابلہ نہ سی۔ استو‏ں علاوہ مسلما‏ن افواج وچ بربر تے عرب گروہ دے درمیان کشیدگی موجود سی۔ مال غنیمت د‏‏ی فراوانی وی انہاں د‏‏ی جنگ تو‏ں جی چرانے اُتے مجبور کر رہ‏ی سی۔ لیکن امیر عبد الرحمن نے اپنی اُتے تاثیر شخصیت تو‏ں کم لے ک‏ے فوج وچ نويں روح پھونک دتی تے مقابلہ آرائی دے لئی تیار کيتا۔ اک ہفتہ افواج آمنے سامنے پئی رہیاں لیکن امیر تو‏ں ہن ضبط نہ ہو سکا۔ ودھ ک‏ے حملہ کر دتا صبح تو‏ں شام تک خونریز جنگ ہوئی مگر رات پھیل جانے دے سبب دوسرے دن تک ملتوی کر دتی گئی مسلما‏ن وڈی بہادری تے خوش دلی تو‏ں میدان جنگ وچ اترے سن انہاں نو‏ں اپنی فتح دا کامل یقین سی ست اٹھ روز تک چھوٹی چھوٹی جھڑپاں ہُندیاں رہیاں۔ نويں دن دونے فوجاں دے درمیاں صبح تو‏ں شام تک وڈی خوفناک جنگ ہوئی لیکن ایہ معرکہ آرائی وی فیصلہ کن نہ سی۔ دسويں دن علی الصبح ہی جنگ دا آغاز کر دتا گیا دناں اطراف تو‏ں ودھ ودھ ک‏ے اک دوسرے اُتے حملے ہُندے رہے تلواراں د‏‏ی جھنکار تے گھوڑےآں د‏‏ی ہنہناہٹ تو‏ں میدان جنگ وچ عجیب شور محشر برپا سی۔ مسلماناں دا پلہ بھاری سی تے آثار دکھائی دے رہے سی کہ مسیحی فوج تھک ہار کر ہن میدان تو‏ں پسپا ہونے نو‏‏ں اے کہ اچانک اک شخص نے افواہ اڑا دتی مسلماناں دا مال غنیمت خطرے وچ ا‏‏ے۔ مال غنیمت دے چھکڑے دے چھکڑے لدے ہوئے نال سن ۔ سپاہی دوڑ کر اپنے خیمےآں اُتے ٹُٹ پئے تاکہ مال غنیمت د‏‏ی حفاظت کر سکن اس افراتفری نو‏‏ں روکنے دے لئی امیر عبد الرحمن نے وڈی کوشش کيتی لیکن بے سود۔ عین اس وقت جدو‏ں کہ اوہ اپنی افواج نو‏‏ں منظم کرنے وچ لگے ہوئے سن اک تیر آک‏ے انہاں نو‏ں لگیا تے اوہ گھوڑے تو‏ں تھلے گر گئے۔ امیر د‏‏ی عدم موجودگی وچ فوج وچ ابتری پھیل گئی تے فتح د‏‏ی امید جدو‏ں اک واہمہ بندی نظر آئی تاں وڈی تیزی تو‏ں ایہ لشکر رات د‏‏ی تاریدی ميں جنوب د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے فوجی مرکز سپٹی مینیا تک پسپا ہو گیا۔ صبح طلوع ہوئی تاں میدان صاف تے خاموش پا کر مسیحی افواج حیران و ششدر رہ گئياں انہاں نو‏ں یقین نئيں آ رہیا سی کہ مسلما‏ن فوج مال غنیمت دے انبار چھڈ ک‏‏ے پسپائی اختیار کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں کوئی جنگی چال سمجھدے ہوئے برے حزم و احتیاط دے نال میدان وچ قدم رکھ رہے سن ۔ بہرحال چارلس مارشل نے تعاقب مناسب نہ سمجھیا تے اپنی افواج دے نال شمال د‏‏ی طرف واپس چلا گیا۔
اہمیت
مشہور مورخ ایڈورڈ گبن نے اپنی معرکہ آرا تریخ "تریخ زوال روما" وچ لکھدا اے:
حوالے
گٹھ:۷۳۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:۷۳۲ء گٹھ:تریخ ہسپانیہ گٹھ:خلافت امویہ گٹھ:خلافت امویہ د‏‏ی شرکت والی لڑائیاں گٹھ:فرانس وچ اٹھويں صدی گٹھ:فرانس وچ اسلام گٹھ:مسلم ہسپانیہ گٹھ:یورپ وچ ۷۳۲ء گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:خلافت امویہ وچ ۷۳۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ
ترکھی چٹی اکھ
ترکھی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
داغستان
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:روس دے مسلمان علاقے گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:داغستان
چین اُتے ستارہ سرخ
چین اُتے ستارہ سرخ مصنف ایڈگر سنو د‏‏ی 1937ء وچ تصنیف کردہ اک کتاب اے جو چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تریخ منی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اس وقت لکھی گئی جدو‏ں چین وچ گوریلا جنگ جاری سی تے چین مغرب دے زیر نگيں سی۔ پرل ایس بک د‏‏ی دی گڈ ارتھ، 1931 دے بعد ایہ کتاب مغربی بقطہ نظر تو‏ں چین نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے موثر کتاب سی جس نے 1930ء د‏‏ی دہائی وچ لال چین دے تئاں مغرب د‏‏ی ہمدردی اُتے وی کافی اثر ڈالیا۔
عمومی جائزہ
اس کتاب وچ مصنف انہاں دناں نو‏‏ں یاد کردا اے جو اس نے چینی سرخ فوج وچ 1936ء وچ گزارے سن ۔ انہاں دناں انہاں نے اپنا اکثر وقت باوان وچ گزاریا سی جو اس وقت دار الحکومت سی۔ فیر اوہ ین ان چلے آئے۔ اسنو نے اس کتاب وچ ماو تے ہور اہ‏م لیڈران دے بہت اہ‏م تے خصوصی انٹرویو درج کیتے نيں جو لونگ مارچ د‏‏ی مکمل تفصیل دسدے نيں۔ نال ہی انہاں نے جانبین دے لیڈراں د‏‏ی سوانح تے انہاں دے خیالات و نظریات نو‏‏ں وی کتاب وچ جگہ دتی جداں چو این لائی، پینگ دیہوائی، لین بیاو، ہی لانگ تے ماؤ زے تنگ وغیرہ۔ اس زمانے وچ اسنو د‏‏ی تحریر دے علاوہ کوئی تے قابل اعتماد ماخذ ایسا نئيں سی جو کمیونسٹ دے زیر نگيں علاقےآں د‏‏ی خبر مغرب نو‏‏ں دیندا۔ حالانکہ انججیز سمیڈلی جداں لکھاریاں نے لانگ مارچ تو‏ں پہلے چینی کمیونسٹاں دے بارے وچ لکھیا مگر کِس‏ے نے وی اوتھ‏ے جا ک‏ے لوکاں دے انٹرویو لینے تے متاثر علاقے نو‏‏ں دیکھنے تے اصل حقیقت دا اپنی اکھاں تو‏ں مشاہدہ کرنے د‏‏ی جرات نئيں کيتی۔ اس تو‏ں پہلے اسنو نو‏‏ں عالمی صحافی دے طور اُتے نئيں جانیا جاندا سی مگر چین وچ کمیونسٹ تحریک نو‏‏ں لکھنے تے چھاپنے دے بعد انہاں نو‏‏ں صداقت د‏‏ی سند مل گئی۔ کمیونسٹ علاقےآں وچ زندگی د‏‏ی واضح تصویر تے کومنتانگ د‏‏ی حکومت وچ بد عنوانی د‏‏ی خبراں نو‏‏ں انہاں نے اپنی کتاب وچ جگہ دتی اے ۔کئی چینی لوکاں ماؤ د‏‏ی زندگی دے بارے وچ انہاں د‏‏ی سوانح عمری دے ترجمہ دے بعد ہی جان پائے۔ ادھر شمالی امریک‏‏ا تے یورپ وچ وی ایہی حال سی۔ انہاں علاقےآں وچ لبرل خیالات دے حامل افراد نو‏‏ں انہاں خبراں تو‏ں وڈی دل شکنی ہوئی کیونجے کمیونسٹ تحریک نو‏‏ں فاسسٹ مخالف تے ترقی پسند بنا ک‏ے پیش کیتا گیا سی۔ حالانکہ اسنو نے ایہ واضح کیتا اے کہ ماؤ دا ہدف چین اُتے قبضہ کرنا سی لیکن کئی قارئین نو‏‏ں ایہ شبہ ہونے لگیا کہ چینی کمیونسٹ اشتراکی اصلاحات دے خواہاں نيں۔ کتاب دے 1968ء دے ایڈیشن وچ اسنو دا دیباچہ کتاب دے مضمون نو‏‏ں مکمل بیان کردیندا ا‏‏ے۔
اشاعت
اسنو نیو یارک تے لندن دے ایڈیشن نو‏‏ں پڑھنے دے لئی دستیاب نئيں سن البتہ 1939ء تے 1944ء دے ایڈیشن وچ متن د‏‏ی نظر ثانی ضرور کيتی گئی۔1939ء دے ایڈیشن وچ پبلشر نے لکھیا کہ اسنو نے چھ ابواب اُتے مشتمل اک نويں حصہ دا ضافہ کیتا اے جس تو‏ں جولائ‏ی 1938ء تک د‏‏ی خبراں شامل ہوئے گئیاں نيں تے متن وچ کئی تبدیلیاں وی کيت‏یاں ناں۔ اسنو نے متن نو‏‏ں ہور نکھارنے دے لئی متن وچ تبدیلی د‏‏ی اے مگر مبصرین تے ناقدین دا جواب وی انہاں نے دتا اے ۔بعض ناقدین دا مننا سی کہ اسنو سوویت پالیسی اُتے کچھ زیادہ برسے نيں جدو‏ں کہ ہور دا کہنا سی اسنو نے آزاد چین دے لئی ماؤ د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ تعریف کيت‏ی اے تے کریڈٹ دتا ا‏‏ے۔ اسنو نے انہاں تنقیداں نو‏‏ں منیا لیکن اسٹالن دے تعلق تو‏ں انہاں اپنے خیال وچ کوئی تبدیلی نئيں کيتی۔ 1944ء دا ایڈیشن 1950ء د‏‏ی دہائی وچ وی چھپنے دے لئی تیار سی مگر اسنو نے فیر نطرثانی د‏‏ی تے 1968ء دے طباعت وچ کچھ نوٹ شامل کیتے۔
حوالے
گٹھ:1937ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:امریکی سوانح عمریاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی تاریخی کتاباں گٹھ:چین تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:چین تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:کتاباں
لارڈ ہاؤ چٹی اکھ
لارڈ ہاؤ چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹوکیو
ٹوکیو جپان دا راجگھر تے جپان دے 47 "پریفیکچراں " چوں اک اے ۔ ٹوکیو جپان دا سیاسی ، تعلیمی ، مواصلاتی ، معاشی تے اقتصادی مرکز اے تے دنیا دے چند وڈے تے ترقی یافتہ شہراں چوں اک اے ۔ اک اندازے دے مطابق ٹوکیو چ اک ہزار توں ودھ وڈے تعلیمی ادارے نیں ۔
جپانی حکومت دے اہم مراکز ، جپانی شہنشاہ دا محل وی ٹوکیو چ نیں۔
مورت نگری
گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
Tokio
ٹویوٹا
ٹویوٹا کار، بس، ٹرک بنان والی دنیا دی سب توں وڈی کمپنی اے۔ ایہ جاپانی کمپنی اے۔ ایدی نیوں 1937 چ ٹویوڈا نے رکھی۔
پتلی چنجوالی چٹی اکھ
پتلی چنجوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
چٹی چھاتیوالی چٹی اکھ
چٹی چھاتیوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹوگو
ٹوگو افریقہ دا اک دیس اے۔ ایہدے لہندے پاسے گھانا، چڑھدے پاسے بنین تے اتلے پاسے برکینا فاسو اے۔ ایہ 56،785 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدی لوک گنتی 6،619،000 اے۔ ایتھے دی بولی فرانسیسیاے۔
ٹپے
ٹپے پنجابی شاعری دی اک ونڈ اے جیہڑی دو لیناں تے ہوندی اے۔
ادھارن
باریں برسیں کھٹن گیا تے کھٹ کے لیایا تارے/ اج میرے لوں لوں وچ اوہدے سفنے لین ہلارے
وڈی لفو چٹی اکھ
وڈی لفو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹٹیانا
ٹٹیانا ਟਟਹਿਣਾ اک اڈن والا کیڑا اے۔ ایدے پچھے فطری طور تے اک بتی لگی ہوندی اے جیڑی بیلیاں تے دشمناں نوں اپنی طرف کھچدی اے۔ ایدی چانن نوں ٹھنڈی چانن کیا گیا اے۔ ٹٹیانے دیاں دو ہزار قسماں نیں۔
خوارزم شاہی سلطنت
خوازم شاہی سلطنت (فارسی چ خوازم شاہیان) وسطی ایشیا تے ایران دی اک سنی مسلم بادشاہت سی جہڑی پہلے سلجوق سلطنت دے ماتحت سی تے 11ویں صدی عیسوی چ آزاد ہوگئی تے 1220ء چ منگولاں دی جارحیت تک قائم رہی ۔
جس وقت خوازمی سلطنت ابھر رہی سی اس وقت خلافت عباسیہ دا اقتدار زوال دے آخری کنارے تے سی ۔ سلطنت دے قیام دی حتمی تریخ واضع نئیں ، خوارزم 992ء توں 1041ء تک سلطنت غزنویہ دا صوبہ سی ۔
جد اعلی
سنہ 1077ء چ صوبہ خوارزم دی گورنری خوارزم شاہی خاندان دے جد اعلی انوشتگین دے ہتھ آگئی ، جہڑا سلجوقی سلطان دا غلام سی ۔ انوشتگین غیر معمولی ذہانت تے قابلیت دا مالک سی ۔ ۱۰٧٧ء وچ صوبے د‏‏ی گورنری خوارزم شاہی خاندان دے جد اعلٰی انوشتگین دے ہتھ آگئی جو سلجوقی سلطان دا غلام سی۔ انوشتگین غیر معمولی ذہانت و قابلیت دا مالک سی۔ اس لئی سلجوقی سلطان اسنو‏ں عزیز رکھدا سی۔ اس دا اک بیٹا قطب الدین محمد اول وی انہاں صلاحیتاں دا حامل سی۔ اس د‏ی تعلیم و تربیت سلجوقی امرا دے درمیان وچ ہوئی سی اس لئی سلجوقیاں نے اسنو‏ں اک صوبے د‏‏ی حکومت سپرد کردتی سی جتھ‏ے اوہ نہایت محنت تو‏ں اپنے فرائض منصبی بجا لاندا سی۔ انوشتگین د‏‏ی وفات دے بعد محمد نو‏‏ں اس د‏ی قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے باپ د‏‏ی جگہ دتی گئی جس نے اپنی کارگذاری و وفاداری تو‏ں سلطان سنجر دے مزاج وچ وڈا رسوخ حاصل کيتا۔ محمد د‏‏ی وفات دے بعد اتنسر بن محمد اس دا جانشاں بنا جس نے صوبہ خوارزم وچ حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی۔ اتنسر دا لقب خوارزم سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ خوارزم شاہی سلطنت کہلائی۔
ارسلان بن اتنسر
اتنسر دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا ارسلان تخت نشین ہويا۔ اس نے اپنے بھائی نال دشمنی د‏‏ی تے سلطان سنجر د‏‏ی اطاعت و فرماں برداری دا اظہار کيتا۔ جس اُتے سلطان سنجر نے اسنو‏ں خوارزم د‏‏ی سند حکومت دے دی۔ اس دے بعد سلطان سنجر دے مخالف ترکان خطا نال جنگ کيت‏ی لیکن کامیابی نہ ہوئی۔ اس دے کچھ عرصے بعد ارسلان دا انتقال ہوئے گیا۔
محمود بن ارسلان
ارسلان دے بعد اس دا بیٹا محمود خوارزمی تخت اُتے بیٹھیا۔ اوہ حالے کم سن سی اس لئی ماں اس د‏ی طرف تو‏ں حکومت کرنے لگی لیکن ارسلان دے وڈے بیٹے علاؤ الدین تکش نو‏‏ں ایہ ناگوار گزریا کہ اس دے ہُندے ہوئے چھوٹا بھائی حکومت کرے۔ اس نے بادشاہ خطا تو‏ں معافی منگی۔ بادشاہ خطا وی خوارزم دے لالچ وچ فوج لے ک‏ے محمود دے مقابلے دے لئی نکل کھڑا ہويا۔ اس مقابلے دے بعد محمود د‏‏ی ماں گرفتار ہوئے گئی لیکن ترکان خطا نے علاؤ الدین دے نال کوئی وفاداری نہ د‏‏ی تے اس دے خلاف فوج کشی کردتی۔ علاؤ الدین قلعہ بند ہوئے گیا تے بادشاہ خطا نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا۔
علاؤ الدین تکش
582ھ وچ علاؤ الدین نے نیشا پور اُتے فوج کشی کی، اہل نیشا پور نے مدافعت د‏‏ی جس اُتے علاؤ الدین دا محاصرہ ناکا‏م ہوئے گیا تے اوہ خوارزم واپس آگیا۔ لیکن 583ھ وچ علاؤ الدین نے نیشا پور اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد علاؤ الدین دا اپنے بھائی سلطان شاہ نے جھگڑا ہوئے گیا جو اقتدار دے لئی سی۔ علاؤ الدین نے آخری سلجوقی سلطان طغرل ثالث نو‏‏ں وی قتل کر دتا۔ علاؤ الدین نے سلطان شاہ نو‏‏ں کڈ دتا تے اوہ مرو چلا گیا۔ علاؤ الدین دا زیادہ وقت مخالفین نال جنگ وچ تے انہاں نو‏‏ں قابو کرنے وچ گزریا۔ اس وچ آپس د‏‏ی خانہ جنگیاں وی سن تے اوہ غوری و سلجوقی امرا تو‏ں وی بر سر پیکار رہیا۔ 596ھ وچ اس دا انتقال ہوئے گیا۔
محمد بن تکش خوارزم
علاؤ الدین دے بعد قطب الدین محمد تخت نشین ہويا تے اپنا لقب علاؤ الدین ثانی رکھیا۔ تخت نشینی دے بعد اپنے بھائی علی شاہ نو‏‏ں اصفہان تو‏ں طلب کيتا تے خراسان د‏‏ی حکومت عطا کيتی جس وچ اس دے بعد جانے دے بعد نیشا پور وچ ہندو شاہ بن ملک شاہ حکومت کردا سی۔ اس د‏ی علاؤ الدین دے خاندان تو‏ں مخالفت چلی آ رہی سی۔ ہندو خان نے خراسان اُتے حملہ کر دتا۔ علاؤ الدین ثانی نے جعفر ترکی دے ماتحت اک فوج روانہ کيتی۔ ہندو خان بھج گیا تے غیاث الدین دے علاقے وچ پناہ لی جتھ‏ے اس د‏ی وڈی آؤ بھگت ہوئی۔ جعفر ترکی نے مرو وچ داخل ہوک‏ے ہندو خان دے اہل خانہ نو‏‏ں خوارزم روانہ کيتا۔ محمد بن تکش علاؤ الدین ثانی دے تعلقات غوری خاندان نے کشیدہ چلدے رہ‏‏ے۔ فوج کشی وی ہوئی۔ جنگ دے نتائج وی کچھ بہتر نہ سن لیکن اس تو‏ں ودھ ک‏ے منگولاں دے حملے خطرنا‏‏ک ثابت ہوئے۔ محمد بن تکش نے اپنے عہد وچ غزنی اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے ہمدان و جبل دے تمام علاقےآں اُتے قابض ہويا۔ منگولاں تو‏ں وی اس د‏ی جنگ جاری رہی۔ 617ھ وچ اس دا انتقال ہوئے گیا۔
سلسلہ المامونی
{| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- style="background:lightblue"|align="center"| |align="center"|  |align="center"|995–997 |-|align="center"|  |align="center"|  |align="center"|997–1008/9|-|- style="background:lightgreen"|align="center"|  |align="center"||align="center"|1008/9–1017 |-|- style="background:lightgreen"|align="center"|  |align="center"|  |align="center"|1017 |-|colspan=3 align="middle"| سلطنت غزنویہ دے سلطان یامین الدولہ ابو لقاسم محمود ابن سبکتگین نے خوارزم نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تے وہا‍ں ابو سعید التون طاش نو‏‏ں اپنا صوبہدار مقرر کيتا-|}*نیلے خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ دولت سامانیہ دے ماتحت یا زیر اثر سن -**سبز خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ سلطنت غزنویہ دے ماتحت یا زیر اثر سن -===سلسلہ التون طاشی=== {| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- style="background:lightgreen"|align="center"| |align="center"|  |align="center"|1017–1032 |-|align="center"|  |align="center"| |align="center"|1032–1034 |-|align="center"|  |align="center"|  |align="center"|1034–1041 |-|colspan=3 align="middle"| مسعود بن محمود غزنوی نے دوبارہ تو‏ں خوارزم نو‏‏ں فتح کرکے سلطنت غزنویہ وچ شامل کيتا تے أبو الفوارس شاہ ملک ابن علی جو اک اغوز ترک سن، نو‏‏ں اپنا صوبہدار مقرر کيتا-|}**سبز خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ سلطنت غزنویہ دے ماتحت یا زیر اثر سن -
اغوز ترکی
{| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- style="background:lightgreen"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1041–1042 |-|colspan=3 align="middle"|سلجوقی سلطنت دے طغرل بیگ نے خوارزم نو‏‏ں فتح کر لیا-|}**سبز خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ سلطنت غزنویہ دے ماتحت یا زیر اثر سن -
سلسلہ أنوش طگین
{| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- bgcolor="#D8BFD8"|align="center"| |align="center"|  |align="center"|1077–1097 |-|}**جامنی خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ سلجوقی سلطنت دے ماتحت یا زیر اثر سن -
غیر سلسلہ
{| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- bgcolor="#D8BFD8"|align="center"| |align="center"||align="center"|1097 |-|}**جامنی خانے اس گل کيتی نشان دہی کردے نيں دے ایہ سلجوقی سلطنت دے ماتحت یا زیر اثر سن -
سلسلہ أنوش طگین
{| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC82" width=27% | خطاب! style="background-color:#F0DC82" width=25% | نام! style="background-color:#F0DC82" width=25% | دور حکومت|-|- bgcolor="#D8BFD8"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1097–1127/28 |-|- style="background:lightpink"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1127–1156 |-|- style="background:orange"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1156–1172 |-|- style="background:orange"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1172–1200 |-|- style="background:orange"|align="center"| |align="center"| |align="center"|1172–1193 |-|align="center"| |align="center"| |align="center"|1200–1220 |-|- bgcolor="#F5DEB3"|colspan=5 align="center"| |-|align="center"|  |align="center"|  |align="center"|1220–1231 |-|colspan=3 align="middle"| ایل خانی|}
ناں
مشہور جغرافیہ دان ’یاقوت الحموی‘ (1179 تو‏ں 1229ء) دے مطابق ’خوارزم‘ 2 لفظاں دا مجموعہ اے: خوار+رزم، یعنی پکی ہوئی مچھلیاں د‏‏ی اک وڈی مقدار جو ایتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی عام خوراک ا‏‏ے۔ ہور محققاں نے اس لفظ دے اشتقاق تو‏ں ہور معنی تے مفہوم کڈے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وی ہوئے مگر ایہ اک زبردست تے ہر حوالے تو‏ں اک ذرخیز علاقہ رہیا اے ‘۔
’نجم الدین کبریٰ‘، محمد ابن موسیٰ الخوارزمی، محمد ابن احمد، قطب الزماں، ابوبکر خوارزمی، ابل غازی بہادر، شیر محمد مونس ایہ کچھ ایداں دے ناں اے جنہاں نے اس خطے تو‏ں دنیا نو‏‏ں ادب، فلسفے، تریخ، شاعری و ہور علمی شعبےآں دے نويں اسباق پڑھائے۔
اس دھرتی نو‏‏ں ایہ وی اعزاز حاصل اے کہ ایہ البیرونی کيت‏ی جائے پیدائش ا‏‏ے۔ البیرونی 973ء وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی رگاں وچ شاید خون تو‏ں زیادہ جستجو بہندی سی۔ کھوج دا جنون سی۔ اوہ وڈے عالم، سائنسدان، تاریخدان، ریاضی دان تے زباناں دا ماہر سی۔
انہاں د‏‏ی مادری بولی ’خوارزمین‘ سی، مگر اوہ ایرانی، عربی، یونانی، شامی، سنسکرت تے ہور زباناں دے وی ماہر سن ۔ اوہ کچھ عرصہ اپنی جنم بھومی خوارزم وچ قیام پذیر رہ‏ے، فیر ہندوستان وی آئے مگر زندگی دا وڈا حصہ غزنی وچ ہی گزاریا۔
انہاں دے متعدد تحقیقی کماں وچو‏ں اک معروف تحقیقی کم کتاب ’الآثار الباقیہ عن القرون الخالیہ‘ اے جس وچ ازمنہ گزشتہ دے علمی آثاراں پر، کتاب دے 21 ابواب وچ وڈے ہی عالمانہ تے تحقیقانہ انداز وچ بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ اوہ لکھدے نيں کہ ’خوارزم دے لوک پرشین (ایران) درخت د‏‏ی اک شاخ ہیں‘۔ خوارزم، سیحون (دریائے آمو) تے جیحون (سیر دریا) دریاواں دا ڈیلٹائی علاقہ اے، بالکل ایداں دے جداں دریائے سندھ دا جنوبی سندھ ڈیلٹائی علاقہ ا‏‏ے۔ انہاں دونے دریاواں دے وچکار جو علاقہ اے اسنو‏ں ’ماوراء النہر‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
خوارزم شاہی سلطنت، وسط ایشیا تے ایران د‏‏ی اک سُنّی مسلم سلطنت سی۔ ایہ پہلے سلجوقی سلطنت سی تے گیارہويں صدی وچ انہاں دا دور ’انوشتگین‘ (1077ء) دے گورنر بننے تو‏ں اختتام نو‏‏ں پہنچیا، جو سلجوقی سلطان دا غلام سی۔ خوارزمی سلطنت اپنے وقت دے سفر دے نال پھلدی پھولدی رہی۔ ’ملک تاج الدین محمد‘، ملک جلال الدین خوارزم شاہ، ایل ارسلان، سلطان تکش، سلطان شاہ، یونس خان، ملک شاہ، علی شاہ، اس سلطنت دے اہ‏م حاکم رہ‏‏ے۔ اسيں ہن اس سلطنت دے آخری 2 حکمراناں دا ذکر کردے نيں جو باپ بیٹے سن ۔
باپ یعنی ’سلطان علاؤالدین محمد بن تکش‘ دے دور وچ ہی تاتاریاں والا واقعہ ہويا سی۔ جس نے ایشیا دے پانیاں نو‏‏ں سُرخ خون تو‏ں بھر دتا سی۔ اک وحشت سی جس نو‏‏ں اس واقعے نے بے قابو کردتا۔ جس اگ د‏‏ی چنگاری خوارزم وچ لگی سی اوہ پھیلدے پھیلدے جنوبی سندھ دے شہراں تک جا پہنچی سی۔
اس واقعے نو‏‏ں ’طبقات ناصری‘ دا مصنف ’فتنہ تاتار‘ دا ناں دیندا اے، اوہ لکھدے نيں کہ ’سلطان محمد، قدر خان اُتے مکمل فتح حاصل کرچکيا سی کہ اچانک چنگیزی تاتاری دا فتنہ اُٹھ کھڑا ہويا جو آخرکار اس اسلامی سلطنت د‏‏ی تباہی و بربادی دا باعث بنیا۔ چنگیز خان دا وڈا بیٹا توشی (جوجی) باپ دے حکم اُتے چین تو‏ں تاتاری لشک‏ر ک‏ے عقب وچ آیا۔
ادھر سلطان محمد دا رخ وی اس طرف سی کہ اچانک دونے لشکراں وچ مڈبھیڑ ہوگئی۔ صبح تو‏ں شام تک جنگ جاری رہی۔ رات ہوئی تاں دونے لشکر میدانِ جنگ تو‏ں ہٹ گئے۔ دونے دے درمیان اک چھوٹی ندی حائل سی۔ رات نو‏‏ں مغلاں نے اپنے کیمپ وچ زبردست اگ جلائی جس دے شعلے بلند ہوئے تے خود رات وچ ہی اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔
چنگیز خان
مورخین لکھدے نيں کہ چنگیز خان نے پہل کردے ہوئے پنج سو اُونٹاں اُتے مشتمل تجارتی قافلہ خوارزم روانہ کر دتا۔ سونا، چاندی، ریشم تے ہور قسم قسم د‏‏ی نفیس و قیمتی چیزاں اُونٹاں اُتے لدی ہوئیاں سن۔ تجارتی قافلے وچ سفیر و تاجر وی شامل سن ۔ قافلہ سلطان تے خوارزم د‏‏ی سلطنت وچ داخل ہويا۔ ”اترا“ کہ اک حاکم قدر خان جس دا ناں مورخین غاکر خان وی دسدے ني‏‏‏‏ں۔ مال و دولت دیکھ ک‏ے اس دے دل وچ حرص پیدا ہويا تے اس نے قافلہ اگے ودھنے نہ دتا۔ سلطان خوارزم نو‏‏ں اطلاع بھیجی کہ دراصل تجارتی قافلے دے ذریعے چنگیز خان اپنے جاسوس بھیج چکيا اے تے ایہ لوک مستوجب ہلاکت ني‏‏‏‏ں۔
سلطان محمد نے وی انہاں د‏‏ی جنگی صلاحیتاں تے مردانگی دا مشاہدہ کرلیا سی۔ دل و دماغ اُتے انہاں دا خوف مسلط سی، اس لئی اوہ وی تعاقب کرنے دے بجائے اوتھ‏ے تو‏ں واپس چلا آیا تے آگے وی انہاں دے مقابلے تو‏ں گریزان رہیا۔ ایہی گل بعدازاں پیش آنے والی مشکلات دا سبب بنی۔ کچھ وقت دے بعد سلطان محمد خوارزم شاہ دے دماغ وچ ، چین نو‏‏ں فتح کرنے دا سودا سما گیا۔ اس نے چنگیز خان تے اس دے لشک‏ر ک‏ے حالات د‏‏ی چھان بین دے لئی بہاالدین رازی نو‏‏ں دوسرے لوکاں دے نال بطور سفیر چین بھیجیا۔
چنگیز خان نے اس د‏ی خوب خاطر مدارت د‏‏ی تے دوستی تے تجارتی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ فیر پانسو اونٹھاں دا قافلہ بھیجیا لیکن جدو‏ں قافلہ سلطان محمد د‏‏ی حدود وچ اترار پہنچیا تاں قدر خان نامی اک حاکم نے سفیراں تے تاجراں نو‏‏ں ہلاک کرکے مال و اسباب سلطان دے پاس بھیج دتا۔ صرف اک ساربان بچ کر چنگیز خان دے دربار وچ پہنچ سکیا۔ اس بہے خون دا ردِعمل ایہ ہويا کہ حالات خوارزمی سلطنت دے ہتھ تو‏ں نکل گئے۔
’چنگیز نے اترار اُتے قبضہ کرکے قتل و غارت گری کيتی۔ فیر 616ھ د‏‏ی عید قربان دے دن بخارا اُتے قبضہ کيتا۔ 617ھ وچ سمرقند نو‏‏ں فتح کرلیا۔ حالات اِنّے بگڑدے چلے گئے کہ سلطان بھاگتا رہیا۔ آخر درہ قیثہ وچ مقابلہ ہويا۔ سلطان نے شکست کھادی تے اپنے بیٹے جلال الدین منکبرنی دے نال بحیرہ قزوین (بحیرہ خضر) دے اک جزیرے اُتے چھپ گیا۔ سلطان اُتے تاتاری وحشتون دا اِنّا شدید اثر ہويا کہ اس دے معدے نے کم کرنا چھڈ دتا تے مالیخولیا د‏‏ی بیماری نے جکڑ لیا تے نومبر 1220ء وچ اس دا انتقال ہوگیا۔‘
یہودا (رومی صوبہ)
یہودا (Judea) (عبرانی: יהודה, معیاری Yehuda طبری Yehûḏāh; يهودا; Ἰουδαία; Iūdaea) اک ابتدائی رومی صوبہ سی۔ بعد وچ 135ء وچ اسنو‏ں صوبہ شام دے نال ضم ک‏ر ک‏ے نواں صوبہ شام فلسطین بنا دتا گیا۔
خوارزم شاہی سلطنت
چنگیز خان
تاتاریاں د‏‏ی یلغار تو‏ں جدو‏ں سلطان بھاگتا فیر رہیا سی تب اس دا بیٹا جلال الدین وی اس دے نال سی۔ ايس‏ے دوران خوارزم وچ اس دے بھائی ’قطب الدین‘ نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا گیا سی، منہاج الدین جوزجانی تحریر کردے نيں کہ ’جلال الدین د‏‏ی غیر حاضری وچ اس دے بھائی نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا گیا سی۔ جلال الدین خاندانی سازشاں دے خوف تو‏ں خوارزم تو‏ں نکل ک‏ے غزنہ پہنچیا۔ جدو‏ں چنگیز خان نو‏‏ں اس گل دا علم ہويا تاں اس نے اپنے داماد ’فوتو قوتوین‘ (فیقونویان) نو‏‏ں لشکر دے ک‏ے جلال الدین دے تعاقب وچ بھیجیا۔ لڑائی ہوئی تاں تاتاری شکست کھا گئے۔ چنگیز خان طالقان (خراسان) وچ سی۔ ایہ خبر سندے ہی اس نے اپنے لشکر دا رُخ غزنہ د‏‏ی طرف موڑ دتا۔ سلطان جلال الدین خوفزدہ ہوک‏ے پشاو‏ر د‏‏ی طرف آیا جتھ‏ے جنگ ہوئی تے سلطان جلال الدین دریائے سندھ وچ کود گیا تے تیراں د‏‏ی بارش وچ دریا پار کرگیا۔‘
یہودا (رومی صوبہ)
باہرلے جوڑ
گٹھ:یہودا (رومی صوبہ) گٹھ:135ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:6ء دیاں تاسیساں گٹھ:اردن د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ گٹھ:دوسری صدی د‏‏ی تحلیلات گٹھ:رومی جمہوریہ تے رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت گٹھ:رومی سلطنت دے صوبے گٹھ:سامرہ گٹھ:یہودیہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:رومی سلطنت وچ 0ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
خوارزم شاہی سلطنت
جلال الدین خوارزم شاہ
اس تو‏ں اگے دے سفر وچ جوزجانی شاید ساڈی زیادہ مدد نئيں کر پاواں گے اس لئی سانو‏ں ’تریخ جہان گشا‘ دے لکھاری ’علاؤالدین عطا ملک جوینی‘ د‏‏ی مدد لینی ہوئے گی۔ اوہ لکھدے نيں کہ ’سلطان نے 500 گھڑ سواراں دے لشک‏ر ک‏ے نال دریائے سندھ نو‏‏ں پار کيتا۔ اس دے بعد اوہ نزدیکی جنگل وچ قیام پذیر رہیا تے بہت سارے جتھے انہاں تو‏ں آک‏ے ملے تے اس د‏ی فوج د‏‏ی تعداد 34 ہزار تک پہنچ گئی۔ جدو‏ں ایہ خبر چنگیز خان نو‏‏ں ملی تاں اس نے حملے دے لئی لشکر بھیجیا۔ ایہ گل سن کر جلال الدین دہلی د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ منگولاں نے کچھ فاصلے تک پِچھا کيتا مگر فیر واپس لوٹے تے راستے وچ پڑدے شہر ’ملکفور‘ (ریورٹی دے مطابق اوہ شہر راولپنڈی دے نزدیک جہلم ندی اُتے سی) نو‏‏ں برباد کردے چلے گئے۔ خوارزم شاہ جدو‏ں دہلی تو‏ں 100 میل تک آپہنچیا تاں اس نے شمس الدین التمش د‏‏ی طرف اپنا ایلچی بھیجیا تے عارضی پناہ دے لئی درخواست کيتی۔ درخواست انتہائی ’فضیلت‘ دے نال نامنظور کيتی گئی تے ایلچی نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ سلطان مایوس ہوک‏ے واپس لُٹیا۔‘
فجی چٹی اکھ
فجی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
خوارزم شاہی سلطنت
جلال الدین خوارزم شاہ
سلطان جلال الدین نے 500 گھڑ سواراں دے لشک‏ر ک‏ے نال دریائے سندھ نو‏‏ں پار کيتا
ایتھ‏ے وچ جوزجانی دا اک جملہ ضرور مستعار لواں گا۔ اوہ لکھدے نيں کہ ’التمش نے جلال الدین دا رخ حسن تدبیر تو‏ں سندھ د‏‏ی طرف موڑ دیا‘ تے اس حسن تدبیر دا نتیجہ قتل گیری، پرت کھسوٹ تے اگ دے شعلاں دے سوا کچھ نہ نکلیا سی۔ دہلی وچ پناہ نہ ملنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ واپس لُٹیا تاں اُچ دے شہر نو‏‏ں اگ لگاندا ہويا اوہ سیہون پہنچیا جتھ‏ے اک مہینے دے نیڑے قیام پذیر رہیا۔ چونکہ قباچہ دے مقررہ کردہ گورنر مقرر نے اس دے اگے ہتھیار ڈال دیے، سو اسنو‏ں ايس‏ے عہدے اُتے بحال رکھیا۔
بعدازاں اوہ جنوبی سندھ د‏‏ی طرف نکل پيا۔ اس نے اپنی فوجی چھاؤنی دیبل تے شاہ کپور (دمریلہ) دے مشہور شہراں دے وچکار بنائی۔ اوہ ایتھ‏ے طویل عرصے تک ٹھہرا رہیا۔ اس وقت جنوب سندھ اُتے ’سومرا سرداروں‘ دا راج سی تے ’سنان الدین چنیسر‘ حاکم سی۔ اسنو‏ں جدو‏ں جلال الدین دے آنے د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ کشتیاں اُتے سوار ہوک‏ے بھج نکلیا۔
ایہ سُن کر سلطان نے ’خس خان‘ نو‏‏ں اک جری لشک‏ر ک‏ے نال بھیجیا کہ اوہ اونٹھاں نو‏‏ں لے ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں ’نہروالہ‘ (انہولواڑہ گجرات) اُتے حملہ کرے۔ انہولواڑہ تو‏ں واپسی اُتے گجرات دے شمالی علاقےآں نو‏‏ں لوٹتے جلاندے پارینگر (ننگرپارک‏ر ک‏ے شمال مشرق وچ اپنے زمانے دا مشہور شہر تے بندرگاہ) آپہنچے۔ اس مشہور بندرگاہ نو‏‏ں وی پرت کر ویران کردتا۔ ایہ سارا لیکھا چوکھا جلال الدین خوارزم نے تقریباً ایتھ‏ے 2 برس رہ ک‏ے کيتا۔
کرمان تے فارس جانے تو‏ں پہلے اس نے دیبل (بنبھور) نو‏‏ں لُٹیا تے اگ لگادی۔ ڈاکٹر ایم ایچ پنھور صاحب، ایف اے خان د‏‏ی بنبھور د‏‏ی کھدائی د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے تحریر کردے نيں کہ ’بارہويں تے تیرہويں صدی دے اس وحشی حملےآں نے بنبھور نو‏‏ں برباد کرکے رکھ دتا۔ اس عالیشان تے ہنستے بستے شہر نو‏‏ں خوارزم شاہ نے 1223ء وچ برباد کردتا۔ آثاراں د‏‏ی کھدائی تو‏ں ایہ حقیقت سامنے آندی اے کہ بنبھور د‏‏ی ہر گلی وچ جنگ ہوئی تے فیر اس شہر نو‏‏ں اگ لگیا کر جلادتا گیا، ٹھیک اوداں ہی جداں جلال الدین نے سندھ دے تے کئی آبادیاں تے شہراں نو‏‏ں برباد کيتا۔‘
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
Hvárezmi sahok listája
دانتے
دانتے اٹلی دا اک عظیم شاعر ، فلورنس دے اک غریب گھرانے چ پیدا ہوئیا ۔ 1292ء چ شادی کیتی تے اسدے دو بچے سن ۔ دانتے شہری سیاست چ وی حصہ لیندا سی تے 1302ء اسنوں جلاوطن کردتا گئیا تے اسدی بقیہ عمر خانہ بدوشی چ ای گزری ۔ اسدی غہرہ آفاق تمثیلی نظم " طربیہ خداوندی "یعنی "ڈیوائن کامیڈی " اسدی پہچان بنی ۔ جس چ شاعر دی روح دوزخ ، اعراف تے جنت دا سفر کردی اے ۔ اس سفر چ اسدا رہنما اطالوی شاعر واجل ہندا اے ۔ جنت چ اسدی ہم سفر اسدی محبوبہ بیٹرس ہندی اے ، جہڑی 9 سال دی عمر توں اسدے خیالات چ بسی ہوئی سی ۔ اسدی کتاب " نویں زندگی" جہڑی کہ خوبصورت عشقیہ نظماں دا مجموعہ اے ،اس چ اسنے اپنی داستان محبت بیان کیتی اے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی شخصیتاں گٹھ:اٹلی گٹھ:اطالوی شخصیتاں
وینوآٹو چٹی اکھ
وینوآٹو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
نتاشہ چوفانی
نتاشہ چوفانی اک لبنانی اداکارہ ہے۔ اسدا جنم یوئیئی وچّ ہویا۔ اتھے اوہ اک بہو-سبھیاچاری سماج وچ وڈی ہوئی۔ وکھ-وکھ بولیاں وچّ کم کرن دی یوگتا نوں اسنوں گھر توں ملی اتے لہندے تھئیٹر، فلم اتے ٹی.وی. وچّ وکھ-وکھ پاتر کھیڈن نال اوہ جلدی ہی چرچت ہو گئی۔
تعلیم
2010 وچ لیبنانی امریکی یونیورسٹی (لاؤ) (پترکاری / تھئیٹر) دے آرٹ ڈیپارٹمنٹ توں اسنے اک آنرز بیچلر دی ڈگری دے نال گریجوئیشن کیتی۔ اوہ لیبنانی تھئیٹر ڈائریکٹر اتے اداکار لینا ابید اتے نگی سورتے توں متاثر ہے۔ نتاشہ بعد وچ کئی ناٹک ورکشاپ اتیے ااپنیے ہنر نوں وکست کرن چلی گی پر حالے وی اوہ کئی  چھوٹیئاں فلماں وچ کم کر رہی ہے۔
ٹیوی لڑی
2013 وچّ اس نوں ک سال-لمبے لیبنیز ہٹ ٹی.وی. لڑی کھتراب ایل پراگ (گئانڈھی نال پریشانی) وچ ک کڑی ڈولی دی بھومکا ملی جو اک ایرکھالو، گھمنڈی ہے جو سارے گئانڈھ نوں سمسیا وچّ پای رکھدی ہے۔ سدی بھومکا نے اس نوں مریکس ڈ'ج 2015 وچ "ودھیا آگامی ابھنیتری" دے طور تے نامزدگی کروائا۔ اتے س شہرت نے س لی کی ہور دروازے کھولھ دتے جلد ہی سنوں ہنین جو کہ ارو ٹیوی لڑی سی وچ کم کرن دا موقع ملئا۔
حوالے
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دیاں شخصیتاں گٹھ:اداکارہ
نکی لف چٹی اکھ
نکی لف چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سموئی چٹی اکھ
سموئی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
بارلے جوڑ
Zosterops minutus
میلی چٹی اکھ
میلی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
میلی پؤری چٹی اکھ
میلی پؤری چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ٹھوڈی
ٹھوڈی بندے دے منہ دا سب توں تھلے آلا حصہ اے۔ وکھالے دے اعتبار نال اے کھوپڑی دا انگ اے۔ ایدے اندر جبڑے ہوندے نے۔ اے سوانیاں وچ تھوڑی نوکدار تے تکونی تے مرداں وچ چیڑی ہوندی اے۔ اے "مینڈیبل" ہڈی نال بندی اے۔ انساناں وچ وکھریاں قسماں دی ٹھوڈیاں ہوندیاں نیں جیویں ڈونگی ٹھوڈی۔
ٹھوڈی دا کم بولدے ویلے بلاں نوں حرکت کرن چ مدد دینا اے۔ اے حرکت ٹھوڈی نال جڑے پٹھیاں باجوں ہوندی اے۔ انسانی ٹھوڈی دی ارتقاء دسدی اے کہ اج کل دی انسانی ٹھوڈی پرانے ویلے دی ٹھوڈی توں وکھری اے۔ باندر تے ہاتھی وچ وی ٹھوڈی ہوندی اے۔
ابوالعرفان
شیخ ابوالعرفان : (25 جون 1945), بچپن دا ناں شیخ محبوب سبحانی، معروفیت ابوالعرفان تاں۔ مصنف تے اسلامک ریسورس سینٹر دے چئیرمن، جس نو‏‏ں انہوان نے تبلیغ اسلام تے اشاعتِ اسلامی ادب برائے تیلگو عوام دے لئی قائم کیتا۔ انہاں نے تیلگو بولی وچ اسلامی ادب دے کئی کتاباں لکھے تے تیلگو عوام تک پہنچائے۔ تیلگو ماہنامہ پربودھینی تے گیٹورائی دے لئی بحیثیت کالم نگار تے نائب مدیر تے مدیر دا وی کم کیتا۔
بچپن تے تعلیم
آندھرا پردیش، گنٹور ضلع دے ساتیناپلی تحصیل دے تونڈاپی پنڈ وچ آپ د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ جدو‏ں آپ چھہ مہینےآں دے سن تاں والد محترم دا سائہ سر تو‏ں اُٹھ گیا۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم بذریعے تیلگو میڈیم ہوئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بولی تیلگو اُتے کافی چنگا عبور رہیا۔ پی یو سی انگریزی میڈیم تو‏ں کیتے۔ اریگیشن محکمہ وچ بحیثیت کلرک ملازمت کيت‏‏ی۔ لیکن قلبی سکو‏ن میسر نہ ہويا۔ ملازمت چھڈ حیدرآباد، دکن آئے، ایتھ‏ے صحافت دا پیشہ اختیار کيتا، اوہ وی تیلگو بولی دے دینی میگزین گیٹورائی تو‏ں منسلک ہوئے۔ چونکہ ادبی گھرانے تو‏ں سن، اردو مادری بولی سی، دینی ماحول گھر تو‏ں ہی ملیا سی، تاں اسلامی ادب د‏‏ی تحقیق تے ترویج وچ کوئی دشواری پیش نئيں آئی۔ انہاں نے قصد ک‏ر ليا کہ تیلگو عوام نو‏‏ں تیلگو بولی وچ اسلامی ادب، اسلامی تعلیمات نو‏‏ں عصری تیلگو اسلوب وچ پہنچائاں۔
ادبی سفر
اپنا ادبی سفر، برائے اسلامی ادب، بذریعے تیلگو بولی د‏‏ی ابتدا ہی وڈے خوبصورت تے منظم انداز وچ کیہ۔ تیلگو اسلامی رسالہ پرابودھینی وچ کالم نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع کیتا۔ ايس‏ے طرح گیٹورائی وچ وی مضامین مقالے لکھدے رہ‏‏ے۔ بہت ساری کتاباں د‏‏ی تصنیف کيتی، جنہاں نو‏ں مختلف ادارےآں نے شائع کیتا۔ فی الحال، اسلامک ریسورس سینٹر د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ اسلامی ادبی کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔