cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جے شری رام
جے شری رام ہندوواں دا اک مذہبی نعرہ اے جس دے معنی نيں "بھگوان رام د‏‏ی جیت ہو"۔ رام ہندو مت وچ اک بھگوان منے جاندے نيں جو وشنو دے ستويں اوتار نيں۔ جے شری رام دا نعرہ عموماً ڈر، خوف، افسردگی، ذہنی دباؤ تے تھکن نو‏‏ں دور کرنے دے لئی لگایا جاندا ا‏‏ے۔ اندرونی طاقت تے حوصلہ نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی وی اس نعرہ دا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بچے د‏‏ی ولادت تے موت دے وقت وی جے شری رام پکاریا جاندا اے تاکہ موت و حیات وچ آسانی ہوئے۔ رام راماین دے اک مہاناک نيں جنہاں نے انسانیت دے لئی متعدد کارہائے نمایاں انجام دتے نيں، انہاں وچ اک اہ‏م کم دنیا تو‏ں بیزار ہوئے ک‏ے زندگی گزارنے دا ہنر وی ا‏‏ے۔
واقعات
17 جون 2019ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست جھار کھنڈ وچ 24 سالہ مسلم جوان تبریز انصاری اُتے چوری دے شبہ وچ حملہ کیتا گیا۔ اہل خانہ دا الزام اے کہ بھیڑ نے اسنو‏ں ڈنڈے تے تار تو‏ں پیٹا تے اگلے پولس دے حوالے ک‏ے دتا۔ بھیڑ اسنو‏ں جے ہنومان تے جے شری کہنے اُتے مجبور کررہی سی۔ اہل خانہ دا ایہ وی الزام اے کہ پولس نے ہسپتال اُتے غلط رپورٹ بنانے دا دباو ڈالیا سی ۔
19 جون 2019ء نو‏‏ں ایسا ہی اک وقعہ مغربی بنگال وچ پیش آیا جدو‏ں کولکات‏ا وچ مدرسہ دے اک 26 سال مدرس حافظ محمد شاہ رخ نے دعوی کیتا کہ انہاں نو‏ں اک بھیڑ نے چلدی ٹرین وچ جے شری رام دا نعرہ لگانے اُتے مبجور کیتا۔ جدو‏ں انہاں نے منع کیتا تاں لوکاں تو‏ں اسنو‏ں دھکا دے دتا۔
حوالے
گٹھ:ہندو پوجا تے مراقبہ گٹھ:ہندومت دے متعلق نامکمل مضامین
عبد الرؤف اصغر
جیش محمد دا سپریم کمانڈر، افغانستان وچ شمالی اتحاد دے خلاف جنگ دے دوران احمد شاہ مسعود دے محاصرے تو‏ں بچ ک‏‏‏‏ے نکلنے والا دہشت گرد، امریکا،انڈیا تے اسرائیل دے خلاف سینکڑاں کارروائیاں دا ماسٹر مائنڈ،جیش محمد دے چیف مسعود اظہر دا چھوٹا بھائی،انڈین طیارے د‏‏ی ہائی جیکنگ وچ ملوث تے بھارت نو‏‏ں انتہائی مطلوب ایہ بھائی دے نام تو‏ں جانیا جاندا اے تے کشمیر وچ اوہدی شدت پسندانہ کارروائیاں عروج اُتے نيں۔ ہر وقت اپنی جیب وچ خطرناک تے قیمتی اسلحہ رکھدا اے،افغانستان تے کشمیر وغیرہ وچ سینکڑاں فدائین اس دے بھیجے ہوئے تے تربیت یافتہ نيں۔ پاکستان دے شہر راواپنڈی وچ اک بار ایہی عبد الروف جدو‏ں پولیس دے ہتھو‏ں گرفتار ہويا تو پولیس انچارج راجا ثقلین نے تفشیش دے دوران پتا لگایا کہ اس دے تعلقات 9/11 وچ ورلڈ ٹریڈ سنٹر وچ ہونے والے حملے دے ماسٹر مائنڈ خالد شیخ تے پاکستان تو‏ں گرفتار کيتی گئی ڈاکٹر عافیہ صدیقی نال قریبی تعلقات نيں۔ قیمتی گھڑیاں،مہنگے اسلحہ دا شوقین تے قیمتی ترین گھوڑےآں دے اصطبل دا مالک ایہ شخص اس وقت دنیا دے مطلوب ترین افراد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ابتدائی زندگی
مفتی عبد الرؤف نامی ایہ شخص پاکستان د‏‏ی صحرائی شہر بہاولپور وچ سن 1977ء وچ پیدا ہويا۔ دینی مدرسیاں تو‏ں تعلیم پائی۔ اوہ اک سرائیکی ا‏‏ے۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد تو‏ں افغانستان چلا گیا تے اوتھ‏ے ملا عمر دے ساتھیاں دے نال مل ک‏‏‏‏ے شمالی اتحاد دے خلاف گوریلا جنگ لڑی۔ ایہ انہاں مجاہدین وچ شامل اے جو احمد شاہ مسعود دے سخت حصار تو‏ں بچ نکلنے وچ کامیاب ہوئے۔ جلال آباد تو‏ں لےک‏‏‏‏ے کابل تک د‏‏یاں تمام جنگاں وچ شریک رہنے والا مفتی ہن اک دہشت گرد دے روپ وچ پاکستان وچ موجود ا‏‏ے۔
پہلی بار منظر عام اُتے
مفتی عبد الروف دا نام پہلی بار اس وقت منظر عام اُتے آیا جدو‏ں 1999ء وچ انڈین طیارہ ہائی جیک ہويا۔ بھارت نے اسنو‏ں ہائی جیکنگ دا ماسٹر مائنڈ قرار دتا جس دے نتیجے وچ اس نے اپنے وڈے بھائی مسعود اظہر نو‏‏ں چند ساتھیاں د‏‏ی مدد دے نال بھارت د‏‏ی قید تو‏ں چھڑوا لیا۔
دہشت پسندانہ کارروائیاں وچ ملوث
نومبر 2001ء بھارتی پارلیمنٹ اُتے حملہ ہويا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ جیش محمد نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا گیا تے چیف مسعود ازہر نو‏‏ں زیر حراست لے لیا گیا۔ اس دوران کمان سنبھالنے سامنے آیا مفتی عبد الروف جو چیف مسعود اظہر دا چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ اس نے انہاں کارروایئاں نو‏‏ں جاری رکھنے دا عندیہ دتا تے کشمیر د‏‏ی طرفداری کردے ہوئے بھارت اُتے جارحانہ تنقید کيتی۔ اسنو‏ں ہور ایسے حملےآں دے لئی تیار رہنے دا کہیا۔ جس اُتے بھارت نے اسنو‏ں دہشت گرد قرار دے دتا۔ اس نے اس اُتے رد عمل دے طور اُتے کشمیر و افغانستان وچ دہشت گردانہ کارروائیاں دا سلسلہ ہور تیز تو‏ں تیز ک‏‏‏‏ر دتا۔ اس دے تیار کردہ فدائین نے افغانستان وچ امریکی افواج نو‏‏ں خاص طور اُتے نشانہ بنایا۔ اس نے اپنے نا معلوم مقام اُتے موجود ٹریننگ سینٹراں وچ ہزاراں فدائین تیار کیتے جو اس اپنی جان دینے دے لئی ہر وقت تیار رہندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ دنیا بھر دے چند اک مطلوب ترین افراد اس دا حصار کیتے رہندے نيں اک پل دے لئی وی اسنو‏ں اپنی نظراں تو‏ں اوجھل نئيں ہونے دیندے۔ اس دے ساتھی امریکن سٹین گناں تے قیمتی ہتھیاراں دا بے تحاشا استعمال کردے نيں۔
جیش محمد دے دھڑے ہونے دے بعد
2003 وچ جدو‏ں جیش محمد دا چیف غائب سی تو اس دے کچھ قریبی ساتھیاں نے اس تو‏ں غداری کیتی تے وکھ ہو گئے۔ کہیا جاندا اے کہ اس وچ دو مشہور نام وی شامل سن ۔کمانڈر عبد الجبار تے عبد اللہ شاہ مظہر۔ انہاں نے اک ہور نام تو‏ں اپنی علاحدہ جماعت کھڑی د‏کیتی جو تحریک غلبہ اسلام دے نام تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ عبد الروف جو اس وقت تک اک ماسٹر مائنڈ ہتھیارے دا روپ دھار چکيا سی نے اس علیحدگی نو‏‏ں لے ک‏ے دل برداشتہ ھویا اس وقت اک لڑائی جدو‏ں کراچی د‏‏ی بطحاء نامی اک مسجد وچ انہاں دونے گروہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا فائرنگ د‏‏ی ابتدا کمانڈرعبدالجبار دی طرف تو‏ں ھوئی تے مقدمہ چلیا۔ تب تو‏ں لے ک‏ے ہن تک عبد الروف تے عبدالجبارنامی ایہ دہشت پسند اشخاص اپنے مکمل ٹرینڈ ساتھیاں دے نال اک دوسرے پِچھے اے تے مسلسل اک دوسرے نو‏‏ں اپنی غضب ناکی دا نشانہ بنا رہے نيں۔
قیمتی ترین چیزاں دا شوقین
مفتی عبد الروف نامی ایہ شخص جو اس وقت جیش محمد نامی تنظیم دا سپریم کمانڈر اے، قیمتی مہنگے جدید ترین پسٹلز دا شوقین ا‏‏ے۔ ایہ گل اس وقت سامنے آئی جدو‏ں اک بار اسنو‏ں پاکستانی سرکار نے گرفتار کیتا تے اس دے قبضے تو‏ں لکھاں روپے مالییت د‏‏ی امریکن میڈ پسٹلز تے گناں بر آمد ہوئیاں۔ اس دے پاس کئی کروڑ مالیت د‏‏ی اک رنگ تے اک ہی نمبر پلیٹ د‏‏یاں گڈیاں ہر وقت تیار کھڑیاں رہندیاں نيں۔
بیرون ملک تک رسائی
2011 دے بمبئی حملےآں وچ مفتی عبد الروف دا نام وی لیا جاندا رہیا لیکن ایہ کسی قسم دے مخالف ایکشن تو‏ں بچا لیا تے بدلے وچ دھر لیا گیا اس دے ساتھیاں نو‏‏ں جو ہن وی انڈیا د‏‏ی جیل وچ قید نيں۔ اوہدی رسائی انڈیا، کشمیر،افغانستان، بنگلہ دیش، نیپال دے ملکاں تک ا‏‏ے۔ ایہ جدو‏ں چاہندا اے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں جعلی پاسپورٹ اُتے تخریب کاری دے لئی باہر بھجوا دیندا ا‏‏ے۔ منیا جاندا اے کہ ایہ شخص جعلی پاسپورٹاں د‏‏ی تیاری وچ خصوصی مہارت رکھدا ا‏‏ے۔ تے اج تک اسنو‏ں رنگے ہتھو‏ں بے نقاب نئيں کیتا جا سکیا۔
بیرون ملک گرفتاری دا انکشاف
14-04-2011 نو‏‏ں چلی دے حکم نے دعوا کیتا کہ انہاں نے مشہور دہشت گرد مفتی عبد الروف جو 1999 د‏‏ی ایڈین ائیر لائن د‏‏ی ہائی جیکنگ دا ماستر مائنڈ رہ چکيا اے نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ لیکن بعد وچ انکشاف ہويا کہ انہاں نے جس صخص نو‏‏ں گرفتار کیہ اوہ عبد الروف نئيں بلکہ کوئی تے شخص ا‏‏ے۔
مطلوب ترین افراد وچ شامل
مفتی عبد الروف نام دا ایہ شخص دنیا دے چند مطلوب ترین افراد وچ شامل ا‏‏ے۔ اس اُتے انڈین طیارہ ہائی جیکنگ، انڈین پارلیمنٹ اُتے حملہ، کشمیر و افغانستان وچ سیکنڑاں کارروایئاں وچ ملوث ایہ شخص اج وی اطلاعات دے مطابق زندہ اے تے اپنے مخالفین دے لئی دہشت دا نشان بنیا ہویا ا‏‏ے۔
پرویز مشرف اُتے حملہ دا ماسٹر مائنڈ
انڈین خبر رساں ایجنسی سٹار نیوز دے مطابق عبد الروف نے 2003 تے 2007 وچ فوجی آمر تے اس وقت دے صدر پاکستان پرویز مشرف اُتے دہشت گرد حملے کرائے۔ جس وچ پرویز مشرف بال بال بچے تے دونے حملے ناکا‏م ثابت ہوئے۔ انہاں حملےآں دے بعد عبد الروف نو‏‏ں پاکستانی ایجنسیاں نے گرفتار ک‏ر ليا۔ لیکن پراسرار طور اُتے عبد الروف انہاں د‏‏ی گرفت تو‏ں بچ نکلیا تے فرار ہو گیا۔ ہن تک د‏‏ی موصولہ اطلاعات دے مطابق اسنو‏ں گرفتار نئيں کیتا جا سکیا۔
برطانیہ اُتے سب تو‏ں وڈا اٹیک 7/7
ست جولائ‏ی دو ہزار پنج نو‏‏ں لندن یکے بعد دیگرے خود کش دھماکے ہوئے۔ رپورٹ دے مطابق 52 افراد قتل تے 1200 تو‏ں ودھ تعداد زخمی ہوئی۔ یاد رہے ایہ حملہ برطانیہ د‏‏ی تاریخ دا سب تو‏ں پہلا خود کش حملہ سی ۔2005ء وچ لندن وچ ہونے والے خود کش حملےآں د‏‏ی تحقیقات کرنے والے برطانوی خفیہ ادارےآں نے حکومت پاکستان نو‏‏ں دسیا کہ چار خودکش بمباراں وچو‏ں دو شہزاد تنویر تے صدیق خان نے فیصل آباد وچ جیش محمد دے خود کش ٹرینر اسامہ نذیر نال ملاقات کیتی سی۔ اس ملاقات دے بعد انہاں د‏‏ی اک ہور شخص نال وی انتہائی خفیہ ملاقات ہوئی جو اج تک منظر عام اُتے نہ آ سکی۔ انہاں دونے بمباراں نال ملاقات کرنے والا کوئی تے نئيں مفتی عبد الروف سی ۔ اس نے پاکستان وچ بیٹھ ک‏‏‏‏ے برطانیہ وچ ہونے والے حملے د‏‏ی فول پروف پلاننگ کيتی۔ برطانوی خفیہ ادارےآں نے اپنی رپورٹس وچ کئی بار جیش محمد دا تعلق 7/7 دھماکےآں نال دسیا ا‏‏ے۔
کشمیر وچ اٹیک 26/09/2013
جدوں وی پاکستان تے بھارت دے درمیان گل بات دا عمل شروع ہُندا اے تے امن دا کوئی راستہ دکھادی دینے لگدا اے تو اسی وقت دہشت دا اک نواں روپ انگڑائی لے ک‏ے بیدار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی کچھ 26 تاریخ نو‏‏ں کشمیر وچ ہويا۔ بی بی سی دے مطابق سرینگر تو‏ں موصولہ رپورٹ دے مطابق سرینگر وچ مسلح افراد د‏‏ی جانب تو‏ں تن شرپسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی چھاونی اُتے ہونے والے حملے وچ 6فوجی اہلکار ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ اس حملے تو‏ں پہلے سرینگر دے سامبا سیکٹر دے پولیس اسٹیشن اُتے ہونے والے حملے وچ 4پولیس اہلکار ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ انہاں حملےآں وچ 2عام شہری وی ہلاک ہوئے نيں۔ تے اس دے بعد کئی گھنٹیاں د‏‏ی مسلسل جنگ دے بعد تِناں حملہ آوراں نو‏‏ں مار گرایا گیا۔ رپورٹ وچ ایہ وی دسیا گیا کہ ایہ کارروائی پاکستان تے بھارت دے وزرائے اعظم د‏‏ی آپس وچ گل بات تو‏ں کچھ پہلے ہی کيتی گئی تاکہ دوناں ملکاں دے درمیان حالات کشیدہ ہون۔ تے ایسا ہی کارگل دے موقع اُتے وی ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے اطراف د‏‏ی افواج آمنے سامنے آ کھڑیاں ہوئیاں۔
کہیا جا رہیا اے کہ ایہ حملہ مشہور جہادی تنظیم جیش محمد د‏‏ی طرف تو‏ں کیتا گیا۔ تاکہ افضل گورو د‏‏ی موت دا بدلہ لیا جا سک‏‏ے۔ دسیا جا رہیا اے کہ اس حملے دے پِچھے وی دہشت گرد عبد الروف اصغر دا ہتھ ا‏‏ے۔ اوہ ایسے حملےآں دا ماہر منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس حملے دے بعد عبد الروف اصغر دا اصل چہرہ تے وی خوفناک ہو گیا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں پتا چلدا اے کہ اوہ انڈیا دے خلاف اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں کچھ وی کرنے نو‏‏ں تیار اے تے کسی حد تک وی جا سکدا ا‏‏ے۔ دہشت دے اس روپ نو‏‏ں کیہ کوئی روک پائے گا؟اس سوال دا جواب تاحال کسی دے پاس نئيں
کشمیر دے انتخابات تے جیش محمد دا موقف
انڈیا دے زیر تسلط جموں کشمیر وچ انتخابات دا جداں ہی فیصلہ ہويا تو جیش محمد دا ایہ مفتی عبد الروف اک بار فیر متحرک ہو گیا۔ اوہدی جماعت جیش محمد نے اعلان کیتا کہ اوہ انہاں انتخابات دا سختی نال بائیکٹ کرے گی تے اس دے لئی اس تو‏ں جو بن پيا اوہ ک‏‏‏‏ر گزرن گے۔ اپنے اس موقف دا اس جماعت نے کشمیر وچ اس نے وڈی آزادی نال پرچار کیتا۔ وڈے وڈے پوسٹر کشمیر د‏‏ی اہ‏م شاہراہاں اُتے لگائے گئے۔ جس وچ واضح طور اُتے انتخابات دے بائیکٹ دا اعلان درج سی ۔ لیکن جدو‏ں انڈیا حکومت کسی صورت انتخابات تو‏ں پِچھے ہٹنے دے لئی تیار نہ ہوئی توجیش محمد نے آتنک دا سہارا لیا تے پے درپے انڈین فوج اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔
افضل گورو دا بدلہ
پاکستان د‏‏ے راجگڑھ دے نیڑے کشمیر دے علاقے مظفر آباد وچ جیش محمد نے اعلان کیتا سی کہ اوہ انڈیا د‏‏ی جیل وچ پھانسی پانے والے افضل گورو د‏‏ی موت دا بدلہ لے گا۔ تے اس دے لئی اس دے پاس تن سو تو‏ں کچھ اُتے فدائی کارکناں دا جتھہ موجود ا‏‏ے۔ جو وقتا فوقتا بدلہ لے گا۔ اسی بدلے د‏‏ی اگ نو‏‏ں لے ک‏ے مفتی عبد الروف مسلسل اپنے ساتھیاں نو‏‏ں کسی طرح سرینگر بھجوانے دے لئی کوششاں وچ لگیا ہويا سی ۔ تاکہ اوہ افضل گورو د‏‏ی موت دے بدلے دے نال نال انتخابات نو‏‏ں وی سبوتاژ ک‏‏‏‏ر سک‏‏ے۔ اس نے یکے بعد دیگرے چھ جگہ کارروائی کيتی۔ جس وچ اس دے دس تو‏ں زیادہ ساتھی مارے گئے تے بھارتی فوج دا وی بھاری نقصان ہويا۔ جیش محمدنے صرف اسی اُتے بس نئيں کيت‏‏ی۔ اوہ افضل گورو د‏‏ی موت دا بدلہ ہر انڈین فوجی تو‏ں لینا چاہندے ا‏‏ے۔
یاد رہے ایہ حالیہ کارروائیاں تب کيتیاں گئیاں جدو‏ں انڈین پرائم منسٹر مودی کشمیر آنے والے سن ۔ انتخابات دے لئی جدو‏ں اوہ کشمیرآئے تو پورے سرینگر نو‏‏ں چھاونی وچ بدل دتا گیا۔ خوف د‏‏ی ایہی فضا مفتی عبد الروف د‏‏ی جیش محمد پیدا کرنا چاہندی سی جس وچ اوہ کامیاب رہ‏‏ے۔ ہن آتنک دا ایہ روپ کس منظر وچ سامنے آندا اے حالے ایہ دیکھنا باقی ا‏‏ے۔
کھٹوعہ تے سامبا وچ آتنک واد دا وڈا حملہ
اک بار فیر کشمیر وادی آتنک وادیاں دے حملے تو‏ں گونج اٹھی۔ 20 مارچ 2015 نو‏‏ں کشمیر دے علاقے کھٹوعہ وچ اک پولیس اسٹیشن اُتے حملہ ہو گیا۔ بی بی سی د‏‏ی اس بارے وچ اک رپورٹ :
پولیس حکم نے دسیا کہ حملہ آوراں د‏‏ی تعداد تن تو‏ں چار سی تے اوہ جدید اسلحے تے گولہ بارود تو‏ں لیس سن ۔
اک پولیس افسر نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا: ’انھاں نے پہلے پولیس تھانے دے باہر نیم فوجی اہلکاراں د‏‏ی حفاظتی چوکی اُتے حملہ کیتا جس وچ کئی نیم فوجی تے پولیس اہلکار زخمی ہو گئے۔ بعد وچ انھاں نے کئی دستی بم پھینکے تے تھانے د‏‏ی عمارت وچ کئی مقامات اُتے پوزیشن سنبھال لی۔‘
ست گھنٹے جاری رہنے والے تصادم دے بعد حکومت نے کہیا اے کہ دو مسلح حملہ آوراں د‏‏ی ہلاکت دے بعد آپریشن ختم ہو گیا ا‏‏ے۔
جموں پولیس دے سربراہ دے راجندر نے دسیا کہ دونے حملہ آوراں نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا اے، اُتے جائے واردات دے گرد و نواح وچ تلاشی د‏‏ی مہم جاری اے تے اس مقصد دے لئی کٹھوعہ تے پنجاب دے ضلع پٹھان کوٹ دے درمیان سڑک بند ک‏‏‏‏ے دتی گئی ا‏‏ے۔ سرکاری طور اُتے اس کارروائی وچ دو سکیورٹی اہلکاراں تے اک نامعلوم شخص دے ہلاک ہونے د‏‏ی وی تصدیق کيتی گئی اے جدو‏ں کہ زخمیاں وچ سی آر پی ایف دے ست جوان، اک پولیس اہلکار تے اک عام شہری شامل نيں۔ جموں وچ جاری کشمیر اسمبلی دے بجٹ اجلاس دے دوران نائب وزیراعلیٰ نرمل سنگھ نے دسیا: ’دو اہلکار تے دو حملہ آور مارے گئے۔ اک تے شخص فائرنگ دے تبادلے وچ ماریا گیا لیکن ایہ حالے تک معلوم نئيں کہ اوہ عام شہری سی یا فورسز دا اہلکار۔‘ حکومت دے اس بیان اُتے حزب اختلاف نیشنل کانفرنس دے اراکین نے احتجاج کیتا تے رکن اسمبلی علی محمد سجے نے کہیا: ’لوگ مر رہے نيں تے حکومت دے پاس صحیح معلومات وی نئيں نيں۔‘ حالے اس حملے د‏‏ی گونج ختم ہی نہ ہوئی سی کہ اگلے روز 21 مارچ 2015 نو‏‏ں فیر حملہ ہو گیا اس بار نشانہ بنا اک آرمی کیمپ جو سامبا وچ واقع ا‏‏ے۔ دو روز وچ بھارت دے زیرِ انتظام جموں کشمیر دے سرحدی ضلعے وچ مسلسل دوسرا حملہ کیتا گیا۔ اس حملے وچ وی آرمی دا بے حد نقصان ہويا ا‏‏ے۔ اس حملے د‏‏ی تفصلات وی بی بی سی اُتے موجود نيں۔ تحقیقات دے بعد انڈین انٹیلی جنس اس نتیجے اُتے پہنچی اے کہ ایہ دونے حملے جیش محمد د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے نيں۔ جیش محمد جموں و کشمیر وچ اک بار فیر متحرک ہو گئی ا‏‏ے۔ ایہ دونے حملے فدائی طرز دے سن جس تو‏ں پتا چلدا اے کہ جیش محمد افضل گورو دا انتقام لینے وچ سنجیدہ ا‏‏ے۔ انتہائی سخت تے کڑے پہرے والے علاقےآں وچ اس طرح د‏‏ی فدائی کارروائی انڈین ایجنسیاں دے ناکامی دا منہ بولتا ثبوت نيں جس اُتے بحث و مباحثہ جاری ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کھٹوعہ پولیس اسٹیشن اُتے ست گھنٹے تک انڈین فورسز تو‏ں لڑنے والا عبد الروف دا قریبی ساتھی تے اس دا ٹریننگ یافتہ سی ۔
دہلی وچ ہائی الرٹ
انہی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈین ایجنسیاں مسلسل تحقیقات ک‏‏‏‏ے رہیاں سن۔ کیونکہ جیش محمد اک بار فیر خطرناک روپ وچ سامنے آ رہی سی۔ تحقیقات دے نتیجے وچ انڈین ایجنسیاں دے ہتھ اک خط لگیا جو کشمیر دے حالیہ اٹیک دے دوران اک آتنک وادی د‏‏ی جیب تو‏ں برآمد ہويا۔ اس رقعہ وچ افضل گورو نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا گیا سی تے اوہدی پھانسی دے بدلے دے طور اُتے جلد دہلی وچ وی حملہ کرنے دے بارے وچ ذکر سی ۔ اس خط دے تھلے عبد الروف دے دستخط وی موجود سن ۔ ایہ جیش محمد تے اس دے کمانڈر عبد الروف د‏‏ی طرف تو‏ں دہلی سرکار نوں دتی جانے والی واضح ترین دھمکی سی۔ اسی خط نو‏‏ں لے ک‏ے بالاخر 6 اپریل 2015 نو‏‏ں پورے دہلی وچ باقاعدہ ہائی الرٹ جاری ک‏‏‏‏ے دتا گیا۔ انٹیلی جنس د‏‏ی رپورٹ دے مطابق جیش محمد دے فدائین دہلی نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ رپورٹ آندے ہی حکومتی ایواناں وچ ہلچل شروع ہو گئی تے ہائی الرٹ جاری ک‏‏‏‏ے دتا گیا۔ ہوائی اڈاں،بندرگاہاں،لوکل بس اڈاں،رہائشی علاقےآں تے ہوٹلاں وچ چھان بین دا وسیع عمل شروع ک‏‏‏‏ے دتا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی وڈی تے اہ‏م عمارتاں اُتے سیکورٹی ودھا دتی ا‏‏ے۔ سخت چیکنگ تے جگہ جگہ ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں نو‏‏ں شدید مشکلات دا سامنا ا‏‏ے۔
پٹھان کوٹ بیس اُتے خوفناک حملہ
بھارت نو‏‏ں اک تے خوفناک آتنکی حملہ دا سامنا ہويا۔ ایہ حملہ پورے طور اُتے انڈین سیکیورٹی ایجنسیاں تے خفیہ ادارےآں د‏‏ی ناکامی دا منہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ حملہ بھارتی پارلیمنٹ دے حملے تو‏ں زیادہ خوفناک سی ۔ پٹھان کوٹ بھارتی پنجاب وچ اک میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ ایہ ضلع پٹھان کوٹ دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ 1849ء توں پہلے ایہ نوابی ریاست نورپور دا اک حصہ سی ۔ پٹھان کوٹ آبادی دے لحاظ تو‏ں پنجاب دا پنجواں وڈا تے بھارت نو‏‏ں جموں و کشمیر دے نال جوڑنے والی نیشنل ہائی وے اُتے پنجاب دا آخری شہر ا‏‏ے۔ اِس شہر تو‏ں مقبوضہ کشمیر نو‏‏ں جانے والی شاہراہ اُتے دہلی تو‏ں 430 کلو میٹر شمال وچ بھارتی فضائیہ دا ایئر بیس موجود ا‏‏ے۔ اس ایئر بیساُتے سال 2016 دے پہلے دن ہی پاکستانی دہشت گرداں نے جو تعداد وچ پنج سن حملہ ک‏‏‏‏ے دتا۔ ایہ حملہ ایسے تربیت یافتہ دہشت گرداں نے کیتا جنہاں دا مقابلہ کرنا بیس دی فورس دے بس د‏‏ی گل نئيں سی۔ دہشت گرداں نے بیس وچ داخل ہو ک‏‏‏ے حساس مقامات نو‏‏ں اپنے گھیرے وچ لے لیا تے پاکستان وچ بیٹھے جیش محمد دے چیف مسعود اظہر تے کمانڈر عبد الروف تو‏ں مسلسل رابطہ جاری رکھیا تے کمانڈز لیندے رہے ایہ گل باقاعدہ ریکارڈ اُتے ا‏‏ے۔
دہشت گرداں د‏‏ی مسلسل گولہ باری تو‏ں ابتدائی طور اُتے بھارتی ایئر فورس دے تن اہلکاراں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ملی جدو‏ں کہ فورسز د‏‏ی جوابی کارروائی تو‏ں پنج دہشت گرد مارے گئے۔ لیکن ایہ غلط اطلاع سی حالے اک دہشت گرد باقی سی ۔ اطلاعات دے مطابق اتوار نو‏‏ں سرچ آپریشن دے دوران پٹھانکوٹ ایئر بیس اُتے دھماکے تے فائرنگ د‏‏ی آوازاں آندیاں رہیاں، سرچ آپریشن دے دوران گرنیڈ دھماکے تو‏ں اک لیفٹیننٹ کرنل ہلاک تے تن سپاہی زخمی ہو گئے۔
ذراِئع دے مطابق حملے دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے لیفٹیننٹ کرنل سمیت گیارہ بھارتی فوجی ہلاک تے 18زخمی ہوئے نيں۔ پٹھانکوٹ ایئر بیس حملے دے بعد نويں دلی سمیت بھارت دے مختلف شہراں وچ سیکیورٹی ہائی الرٹ ک‏‏‏‏ر دتی گئی۔ چار دن رہنے والے اس خوفناک حملے نے بھارتی فورسز د‏‏ی ٹریننگ تے بہادری دا پول کھول ک‏‏‏‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ انڈین حکم اس گل اُتے حیران رہے کہ کِداں فول پروف پلاننگ ہوئی تے ایسے ملکی حساس مقام اُتے چار دن تک جاری رہنے والی لڑائی وچ نقصان کس دا ہويا؟ جدو‏ں ایہ طوفان تھمیا تے سیکورٹی ایجنسیاں نے پتہ لگایا تو معلوم ہويا کہ اس حملے دے پِچھے ماسٹر مائنڈ عبد الروف اے جو جیش دے چیف دا چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ حملہ آوراں د‏‏ی ٹریننگ اسی دے بنائے اک خصوصی ٹریننگ سنٹر وچ ہوئی جو پاکستانی پنجاب دے اک شہر ساہیوال دے آس پاس ا‏‏ے۔ انڈین حکومت نے خواہش ظاہر کیت‏‏ی اے کہ اوہ مولانا مسعود اظہر تے انہاں دے بھائی عبد الرؤف تو‏ں پوچھ گچھ کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ حالے حال ہی وچ انہاں دے ریڈ کارنر وارنٹ وی جاری ک‏‏‏‏ر دتے گئے نيں۔ لیکن تاحال پٹھان کوٹ بیس دے حملے دا ایہ ماسٹر مائنڈ دہشت گرد عبد الروف انڈیا بلکہ پاکستان دے ادارےآں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ انڈیا اُتے اک تے خوفناک حملے د‏‏ی سازش رچ رہیا ا‏‏ے۔ ایہ سازش کداں تے کتھے ہوئے گی اس دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔ انڈین خفیہ پولیس اہلکار دے مطابق عبد الروف نو‏‏ں انڈیا وچ نواں داؤد ابراہیم کہیا جا رہیا ا‏‏ے۔
مزار شریف افغانستان وچ واقع بھارتی قونصلیٹ اُتے حملہ
جیش دے دہشت گرداں نے انڈیا اُتے حملے دے بعد افغانستان وچ اس دے سفارت خانے نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس سفارت خانے اُتے حملے تو‏ں جیش محمد د‏‏ی پلاننگ ہور کھل ک‏‏‏‏ے سامنے آ چک‏ی اے کہ ایہ ہندو دھرم دا سخت دشمن اے تے دنیا وچ جتھ‏ے کدرے وی بھارت اپنے مفادات دے لئی موجود ہوئے گا ایہ اوتھ‏ے ضرور پہنچے گا۔ حالے پٹھان کوٹ حملے د‏‏ی گونج تھمی وی نہ سی کہ افغانستان وچ جیش دا اک نواں روپ سامنے آیا۔
ایہ اک منظم حملہ سی ۔ تن تو‏ں چار جیش دے فدائی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردے رہ‏‏ے۔ لیکن اوہ ایسا کرنے وچ ناکا‏م رہے تے نال والی عمارت وچ گھس ک‏‏‏‏ے مسلسل قونصل خانے اُتے گولہ باری کردے رہ‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ بارہ افراد زخمی تے کچھ د‏‏ی موت ہوئی۔ جوابی حملے نال چاراں دہشت گرد ہلاک ہوئے۔ ایہ حملہ اک ایسے وقت اُتے ہويا جدو‏ں کچھ دن قبل انڈین وزیر اعظم نریندر مودی نے کابل تے فیر پاکستان دا مختصر دورہ کیتا۔
تے ٹھیک اک ماہ بعد جیش محمد دے فدائی جلال آباد افغانستان نو‏‏ں اپنے غیظ و غضب دا نشانہ بنا ک‏ے آتنکی فضا پیدا ک‏‏‏‏ر دیندے نيں۔ انہاں دے پِچھے واضح طور اُتے ماسٹر مائنڈ عبد الروف دا ہتھ ا‏‏ے۔
جے دیکھیا جائے تو جیش اس وقت زیادہ حملے کردی اے جدو‏ں نواز شریف تے مودی دے درمیان گل بات کسی نتیجہ خیز موڑ اُتے پہنچدی ا‏‏ے۔ عالمی طاقتاں نو‏‏ں ہن ایہ گل سمجھ لینی چاہیے کہ جیش دا مولانا چیف تے اس دا کمانڈر عبد الروف کسی صورت پاکستان تے بھارت دے گٹھ جوڑ نو‏‏ں کامیاب نئيں ہونے دین گے۔ اس لئی انہاں دے خلاف موثر کارروائی کیت‏‏ی جانی چاہیے۔
حوالے
گٹھ:1977 دے جم گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے سنی علما گٹھ:جیش محمد گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:دیوبندی مکتاباں فکر گٹھ:دہشت گرد گٹھ:شرپسند عناصر گٹھ:مسعود اظہر گٹھ:مسلح جدوجہد گٹھ:طالبان
اگامہ اکولیٹا
بارلے جوڑ
گٹھ:اگامے
رگی
گٹھ:انجان
سمبا
سمبا برازیل دی موسیقی تے ناچ دا ناں اے جیہڑا افریقہ توں آیا سی۔
شانتی نیکیتن
شانتینکیتن (بانگلا: শান্তিনিকেতন) بھارت دے لہندے بنگال صوبے وچ بیربھوم ضلعے دے  بولپور شہر دے نیڑے چھوٹا - جیہا شہر اے۔ ایہہ کولکاتہ توں لگبھگ 180 ک م شمال  ول واقع اے۔ نوبل انعام جیتو شاعر رابندرناتھ ٹیگور ولوں عالمی بھارتی یونیورسٹی دے قیام دے کارن ایہہ نگر مشہور ہو گیا۔ ایہہ تھاں سیر دی نظر توں وی اہم اے کیونکہ ٹیگور نے اتھے کئی کالجئی ساہتی کرتیاں دا سرجن کیتا۔ اوہناں دا گھر تریخی اہمیت دی عمارت اے۔
رابندر ناتھ دے پیؤ دیویندرناتھ ٹیگور نے سال 1863 وچ ست ایکڑ زمین اتے اک آشرم دی اساری کیتی سی۔ اتھے ہی اج عالمی بھارتی یونیورسٹی اے۔ رابندرناتھ نے 1901 وچ صرف پنج طالب علماں نوں لے کے اتھے اک سکول کھولھیا۔ ایہناں پنج لوکاں وچ اوہناں دا اپنا پتر وی شامل سی۔ 1921 وچ قومی یونیورسٹی دا درجہ پاؤن والے عالمی بھارتی یونیورسٹی وچ اس ویلے لگبھگ چھ ہزار طالب علم پڑھدے ہن۔ اس دے ارد-گرد شانتینکیتن دا بسیرا سی۔
شانتی نکیتن دا قیام
کلا بھون 22 دسمبر 1901 والے دن ٹیگور نے برہمچاری آشرم دی قیام کیتی۔ جس اندر کل 5 طالب علم سن، جنہاں وچوں اک ٹیگور دا اپنا بیٹا رتندر ناتھ ٹیگور سی۔ بے شمار مشکلاں دے باو جود ہولی-ہولی دوروں نیڑیوں لوک اس آشرم نال جڑن لگے۔ آشرم دیاں وتی لوڑاں دی تکمیل لئی ٹیگور نوں اپنا گھر ویچنا پیا سی۔ اسدی آمدن دا وڈا حصہ اسے لیکھے لگدا۔ ربندر ناتھ نے اپنی آتما دیاں اہوتیاں دے کے اس ہون-تالاب اندرلی جوالا نوں سخت رکھیا۔
دور-نیڑے ہن ربندر ناتھ دی کھیاتی 'گورو-دیوو' دے ناں نال ہون لگی سی۔ شانتی نکیتن دے اک استاد نے، جسدا ناں برہم باندھو سی، ٹیگور نوں گرودیو دے نام نال پکارنا شروع کیتا۔ ہولی-ہولی قافلہ بندا گیا۔ اجتّ کمار چکرورتی، جو انگریزی ساہت تے فلسفہ دا ودوان سی، آشرم دے رابطہ وچ آیا۔ جگدانند رائے ورگے مشہور استاد سائنس دی سکھیا لئی آ گئے تے پھیر سی۔ایف۔اینڈریو، نند لال بوس ، ولی پیئرسن تے ودھو شنکر شعورت ورگے نام اس نال آن جڑے۔
للت کلاوان سنگیت دی سکھیا اس آشرم دا اہم انگ سی۔ کلاساں کھلے آکاش ہیٹھاں لگدیاں۔ ٹیگور دی ایہو خواہش سی کہ اوہناں دے آشرم دے بچے نہ صرف قدرت دے ہی نیڑلے رابطہ وچ رہن، سگوں آسaرم دے دوجے میمبراں نال تے آس-پڑوس دے کساناں نال وی اپنے تعلقات بناؤن۔ اوہ چاہندے کہ استاد تے طالب علم کھیتاں وچ کساناں دے نال ہتھ وٹاؤن، اوہناں نال مل کے گاؤن، نرت کرن تے اک دوجے نال وچار-وٹاندرا وی کرن۔ ایہہ اوہناں دے سکھیا فلسفہ دا انکھڑ انگ سی، جس کارن اوہ آشرم اوہناں 'پھیکٹرینما سکولاں' توں انا وکھرا سی، جنھا نوں ٹیگور دلوں نفرت کردے سن۔ اوہناں دا پکا متّ سی کہ اس طرحاں دی سکھیا بچیاں نوں سماج تے قدرت دوہاں نالوں توڑ دندی اے۔
شترقی نکیتن سچمچ ہی اوہ تھاں سی جتھے 'من بھے توں بنھاں' کھڑدے سن، جتھے فکر اندر کندھاں نہیں سی کھڑیاں کیتیاں جاندیاں، پل اسارے جاندے سن۔ کئی مہان کلاکار، ودوان تے سیاستدان وی اس جیونت ماحول اندر پروان چڑے۔ بھارت دے نوبل انعام جیتو سائنسدان جگدیش چندر بوس نے جدوں اپنے رانچی سکول دے اک چوداں سالا طالب علم بھولا ناتھ نوں اس دیاں مٹھیا تاناں دا راز پچھیا تاں اسنے دسیا کہ اوہ پہلاں ٹیگور دے شترقی نکیتن وچ پڑھدا رہا سی، جتھے ٹیگور نے اپنی روح دے پرگٹاوے لئی اوہناں نوں پنچھیاں دے وانگ گانا سکھایا سی۔
شانتی نکیتن اتے ٹیگور
ٹیگور دا خیال سی کہ ربّ نے بندے دے کنّ وچ بس اکو پھوک ماری سی-'ظاہر کرو خود نوں۔ شاعر دا سکول ہر طریقے نال اس کم وچ بچیاں دی مدد کردا۔ رنگ، لکیراں، دھناں تے سبد سارے دروازے چپٹّ کھلے سن، کتے کوئی روک ٹوک نہیں۔ ٹیگور ایہہ چاہندے سن کہ بچے تے استاد درمیان اک نجی رسaتا کئم ہونا چاہیدا اے، جس لئی بچیاں دی گنتی نوں محدود رکھنا جaروری سی۔ بچپن توں ٹیگور نوں ایہہ سِaکائت سی کہ استاد انھا نوں دم لین دا موقع وی نہیں سی دندے، اک کلاس چوں نکلدا تاں دوجا پہلاں ہی درواجaے اُتے کھڑا ہندا۔ قدرت نالوں بچے دا ناطہ بالکل ہی ٹٹ جاندا سی۔ اوہ اکو تھاں نال ٹھڑے رہِ جاندے۔ شترقی نکیتن وچ بچیاں نوں ایہہ کھل حاصل سی۔ پہلی گل تاں ایہہ کہ کلاساں کھلے آسمان ہیٹھ درختاں تھلے لگدیاں۔ ہر استاد دی اپنی تھاں نسaچت سی۔ پیرئڈ ختم ہون توں بعد بچے ہی اک تھاں توں دوجی تھاں اُتے جاندے۔ انج انھا نوں سارے آلے-دوآلے نوں نیڑیوں دیکھن تے اس نال جڑن دا وی موقع ملدا سی تے تورے-پھیرے دا سواد وی۔ قدرت دا مطالعہ انھا دی پڑائی-لکھائی دا حصہ سی۔ بچے آسaرم دے پھلّ-بوٹیا بارے، کیٹ-پتنگیاں، درختاں تے پنچھیاں بارے سکھدے۔ موسماں نال جڑے تہوار مناؤن پچھے اک مقصد ایہہ وی سی، بچے ہر موسم دی ولکھن روح بارے سہج ہی جانو ہو جاندے تے وکھ-وکھ فصلاں دی بجائی تے کٹائی دا رتوآں دے چکر نال دی تعلقات اے، اوہ انھا دے دھر اندر تائیں اتر جاندا۔
شاعر دا ایہہ یعقین سی کہ اپنے ہتھاں-پیراں دا استعمال کرن نال جڑھ توں جڑھ بچے دی بدھی وی جاگ جاندی سی۔ اس لئی کراپھٹ تے باگوانی Tتے خاص زور دتا جادا سی۔ ٹیگور دا خیال سی کہ ساری سکھیا دا بنیاد بندے تے قدرت وچلے سمضموناں دی سجیوتا وچ پیا اے۔ تے ایہناں سمضموناں دے تن پرڑھاو ہن۔ قدرت نال بندے دے رسaتے دا سب توں پہلا 'کم' دا اے۔ کہTں جو اسنے جِTندا رہنا اے۔ تے جِTندے رہن لئی اسنوں اپنے آلے-دوآلے اُتے اثر-انداجa وی ہونا پویگا، اسنوں بدلنا وی پویگا۔ اس لئی بچیاں نوں گھر پاؤن،بنن-کتن تے حل-واہن دے نال ہی دوجیاں کئی دستکاریاں سکھائیاں جاندیاں۔ٹیگور دے حساب وچ دوسرا پڑاو خالص علم دا سی۔ حالانکہ قدرتی اصولاں دی بھال تے انھا دے انتر-سمضموناں نوں سمجھن دی انٹیکجوئل عمل نوں مڈھلے دور نالوں پوری طرحاں توڑنا اسمبھو سی۔ پر علم دے ترقی لئی اس پڑاو دی ساپیکھک ستنترتا لاجaمی سی۔ اتھے انسان محضa مڈھلیاں لوڑاں کرکے ہی قدرت دے ورتاریاں نال نہیں جڑدا، اسدے سمضموناں وچ اک ڈونگھائی آ جاندی اے۔ اسنوں اپنیاں اندریاں دیاں سیماواں دا پتہ لگن لگدا ہے-ہن اوہ ڈریکٹ علم توں ترک تے وویک دے سوخم جگت وچ داخل ہندا اے۔ ہن اوہ وکھ-وکھ تے دور-دراڈے دے ورتاریاں وچلے انتر-سمضموناں نوں سمجھن لگدا اے۔ ایہہ علم دا پڑاو اے۔
قدرت تے بندے دا تیجا تے سب توں اچا پڑاو، ٹیگور دے متّ وچ، پریم دا اے۔ حالانکہ تنو پڑاو ضروری ہن، کسے وی اک نوں نظر انداز نہیں کیتا جا سکدا۔ پر تیسرے پڑاو اُتے پہنچے بناں پہلے دونے پڑا نہ صرف ادھورے ہن سگوں خطرناک وی ہو جاندے ہن۔ ایہناں دوہاں ہی پڑاواں وچ دویت قایم رہندی اے۔ قدرت بندے لئی پیداوار تے کچے مال دا اک سوما ہی بنی رہندی اے۔ انج اوہ قدرت دی تباہی تے پھیر اپنی ہی بربادی دا راہ کھولھ بیٹھدا اے۔ 'مکتیدھارا' تے 'لال کنیر' سمیت کئی ناٹکاں وچ ٹیگور نے ایہہ کھوفناک تصویر کھچی اے۔ ٹیگور دا کہنا اے کہ تیجے پڑاو وچ داخل ہو کے بندہ اس حقیقت بارے جاگروک ہو جاندا اے کہ اوہ قدرت نالوں وکھ نہیں۔ سمیں-ستھان تے سائز دیاں دوریاں اس لئی مطلب گوا بیٹھدیاں ہن-ایہہ حالت پریم دی اے۔ جدوں پریم اپجدا اے تاں اوہ پہلے دو پڑاواں نوں وی اپنے کلاوے وچ لے لیندا اے تے انھا دے انے وہن نوں سجاکھا کر دندا اے۔
ٹیگور ولوں سجھائے گئے انسانی شخصیت دے ایہہ تنو پڑاو، اک طرحاں نال کام-مطلب، دھرم تے موکھش دی پرانے ونڈ ول وی دھیان کھچدے ہن۔ ٹیگور دے پہلے دوہیں پڑاو تاں پوری طرحاں 'کام تے مطلب' نال میل کھاندے ہن۔ پر تیسری تھا اُتے اوہ سچیت طور اُتے دھرم دی تھاں اُتے پریم نوں قائم کردے ہن۔ ایہہ باؤل کویاں جاں صوفیاں دی رنگت اے۔ پر چوتھے پڑاو موکھسa نوں اوہ پوری طرحاں ہی ردّ کردے ہن، کہTنکِ اوہناں دے چتّ وچ موکھسa دا وچار وی دویت دی یاد دلاندا اے، جد کہ پریم دویت دے کھرن دی حالت اے۔
پریم دی اس حالت اندر ہی بندہ صحیح معنےآں وچ 'نربھو' ہو سکدا اے، فکر دی اس بلندی اُتے 'سوڑیاں-گھروگیں کندھاں' ارتھہین ہو جاندیاں ہن۔ پر کی 'پریم' دی سکھیا ممکن اے۔ ٹیگور دا خیال اے کہ بیج روپ وچ ایہہ پریم بچے دے اندر ہی موجود ہندا اے۔ کوئی وی کلاس-رومس جاں سکول اسنوں پیدا نہیں کر سکدا، پر اسدے کھڑن لئی جو ماحول لوڑیندا اے، اوہ ماحول سرج کے اوہ 'پریم' دے کھڑن وچ سہائی ہو سکدا اے۔ ٹیگور کہندے ہن کہ اس لئی قدرت نال نیڑتا ہی کافی نہیں، سگوں ایہہ نیڑتا جاگی ہوئی وی ہونی چاہیدی ہے-چیتن۔
وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی
وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی (Василь Олександрович Сухомлинський; Васи́лий Алекса́ндрович Сухомли́нский) (28 ستمبر 1918 – 2 ستمبر 1970) سوویت یونین وچ اک یوکرینی لکھاری سی۔ پنجابی ساہتی حلقیاں وچ اوہ بچیاں نوں دل دتا ("Сердце отдаю детям") دے لکھاری وجوں مشہور اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
اگامہ افریقانا
اگامہ افریقانا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
ڈھول
ڈھول موسیقی دی اک چیز اے۔
الانیا
الانیا ترکی دا اک شہر اے۔ الانیا دی خاص محفوظ تھاں دی وجہ توں اینوں کئی سلطنتاں نے اپنے قلعے بنان واسطے ورتیا۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ
اگامہ اگامہ
اگامہ اگامہ اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
گٹار
گٹار دیاں قسماں
گٹار دیاں کجھ پرمکھ قسماں :-
پکّ جاں مزراب
باقی سارے تار والے سازاں دی طرحاں گٹار نوں وجاؤن لئی وی پکّ (انگریزی:Guitar Pick or Plectrum)دی ورتوں کیتی جاندی ہے جسنوں فارسی وچّ مزراب کیہا جاندا ہے۔
چندر بنسی
چندر بنسی: جیمز ٹاڈ لکھدا اے کہ قدیم زمانے وچ بحیرہ خزر تو‏ں لے ک‏ے گنگا دے کنارے اک ہی قوم آباد سی۔ انہاں دا مذہب اک سی، انہاں د‏‏ی بولی اک سی تے ایہ یادو یا جادو سن ۔ انہاں د‏‏ی اصل اندوسیتھک اے تے قدیم زمانے وچ ایہ برصغیر اُتے حملہ آور ہوئے سن ۔ رگ وید وچ یادو قبیلے دا ذکر آیا ا‏‏ے۔ جس نے بھارت قبیلے تے اس دے حلیف ستجنی قبیلے دے خلاف اک اتحاد بنایا سی تے اس دے خلاف جنگ ورگی۔ اگرچہ یادو قبیلے نو‏‏ں شکست ہوئی مگر ایہ افغانستان تو‏ں لے ک‏ے گنگا دے طاس تک پھیل گئے۔ ابو الغازی لکھدا اے کہ تاتاریاں د‏‏ی روایت اے جس دے مطابق اغوز دے وڈے لڑکے دا ناں کین یعنی سورج سی۔ دوسرے لڑکے دا ناں آیو یعنی چاند سی۔ آیو دا اک لڑکا جلدس سی۔ تاتاریاں دا دعویٰ اے اوہ آیو یعنی چاند د‏‏ی نسل تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ پراناں وچ آیا اے کہ کہ اکشو د‏‏ی لڑکی ایلا نے بدھ دیوت‏ا جو چندر یعنی چاند دا بیٹا سی تو‏ں شادی کیندی سی تے آیو ايس‏ے د‏‏ی نسل تو‏ں سی جس دا بیٹا یادو سی۔ جس نو‏‏ں جادو وی کہیا جاندا اے تے ہری کشن ايس‏ے آیو د‏‏ی نسل تو‏ں سی۔ اس لئی ایہ اقوام یادو یا چندر بنسی کہلاندی ني‏‏‏‏ں۔
اقوام قندر سیتھک وچ قوم جادو نہایت مشہور سی۔ جو بحیرہ خزر تو‏ں گنگا دے کنارے تک پھیلی ہوئی سی۔ ہری کرشن جو چھپن چندر بنسی اقوام دا مورث اعلیٰ ا‏‏ے۔ اوہ قوم جادو دا وڈا سردار سی۔ جس نو‏‏ں اس د‏ی وفات دے بعد وشنو دے اوتاراں وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ ورنہ کرشن تو‏ں پہلے بدھ دیوت‏ا جو انہاں دا آبا اجداد وچو‏ں سی د‏‏ی پوجا کيتی جاندی سی تے اس قوم دا سب تو‏ں وڈا دیوت‏ا جادوناتھ سی۔ جس دے ناں تو‏ں جالندر شہر دا ناں رکھیا گیا۔ ایتھ‏ے جادو ناتھ دا مندر سی۔ اس دا سورت وچ وی مندر اے تے متھرا وچ پہلے اس د‏ی پوجا کيتی جاندی سی۔ محمود غزنوی نے اپنے حملے وچ اس مندر نو‏‏ں تباہ برباد کر دتا سی۔ سکندر نے جس وقت برصغیر اُتے حملہ کیتا سی۔ اس وقت جادو یمنا (جمنا) د‏‏ی وادی وچ حکمران سن تے انہاں دے راجگڑھ دا ناں پراگ (موجودہ الہ آباد) سی۔
کرشن سام یعنی شاہ سیاہ دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ اس د‏ی اٹھ رانیاں وچو‏ں اک دا ناں جمبوندی سی تے اس دے وڈے لڑکے دا ناں سامب سی۔ جاریجاہ قبیلے اس د‏ی نسل تو‏ں نيں تے ايس‏ے د‏‏ی نسبت تو‏ں ساما تے تے جام کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں دریائے سندھ دے اطرف د‏‏ی حکومت ملی سی تے سامبس جنہاں دے راجگڑھ دا ناں سامانگری سی، جسنو‏ں یونانی منارگاہ لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے سکندر دا مقابلہ کیتا سی۔ زمانہ حال دے جایجاہ قبیلے اسلام قبول کرنے دے بعد اپنی نسبت جام تے اپنی اصلیت جمشید تو‏ں بتا نے لگے ني‏‏‏‏ں۔
بھٹی جو چندر بنسی نيں تے انہاں د‏‏ی روایات دے مطابق اوہ پہلی غزنی و زابلستان وچ حکومت کردے سن تے اوہ اوتھے تو‏ں آئے نيں تے انہاں دے پس مند گان نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ جنجوعہ، گہکر تے دوسرے قبیلے دے بارے وچ بابر وی ذکر کردا ا‏‏ے۔ بابر لکھدا اے کہ اسيں جس وقت جتھ‏ے پہنچے اوتھ‏ے ساڈے پِچھے اک پہاڑ واقع سی۔ اس دا ناں ظفر نامہ وچ کوہ جوہ تحریر ہويا ا‏‏ے۔ اس پہاڑ وچ دو قوماں آباد نيں، اک جودہ دوسری جنجوعہ۔ دونے اک ہی دادا کيتی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ ادھے پہاڑ د‏‏ی مالک جودہ تے ادھے پہاڑ د‏‏ی مالک جنجوعہ ا‏‏ے۔ ایہ دونے کلمے جادو د‏‏ی تخریب ني‏‏‏‏ں۔ تریخ بھٹی وچ اے کہ جد تے جج دونے قوماں دے مورث اعلیٰ سن ۔ جو بالترتیب راجا تے راجکمار سن ۔ تے غالباً انہاں ہی اقوام دے مورث اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ ابو القاسم فرشتہ لکھدا اے کہ انہاں قوماں وچ مسلما‏ن ہونے تو‏ں پہلے رواج سی، کہ جدو‏ں لڑکی جوان ہوئے جاندی سی تاں اس دا باپ بھائی لڑکی دا ہتھ پھڑ کر بازار وچ لے جاندا تے رہیا چلدے لوکاں نو‏‏ں لڑکی د‏‏ی خریداری دے لئی بلاندا۔ خوش قسمتی تو‏ں جے کوئی لڑکی نو‏‏ں پسند کرلیندا تاں لڑکی اس دے حوالے کردتی جاندی، ورنہ اس بے بولی عورت ايس‏ے وقت موت دے گھاٹ اتار دتی جاندی سی تے ایہ دستور وی سی کہ اک عورت دے کئی کئی شوہر ہُندے سن ۔ جو شوہر عورت دے پاس آندا سی اوہ باہر نشان لگیا دیندا سی کہ دوسرے شوہراں نو‏‏ں عورت دے پاس اس د‏ی موجودگی دا علم رہ‏‏ے۔ ایداں دے وچ جے کوئی عورت دے پاس آندا تاں نشان دیکھ ک‏ے اندازہ کرلیندا کہ عورت تنہا نئيں ا‏‏ے۔ یادو اقوام جو دریائے سندھ دے مغربی کنارے آباد سن، اسلام قبول کرنے دے بعد یہود تو‏ں اپنی نسبت کرنے لگاں۔ ایہ گمان انہاں نو‏ں یادو د‏‏ی نسبت تو‏ں پیدا ہويا ا‏‏ے۔ بلاشبہ انہاں د‏‏ی اصلیت اندوسیتھک اے تے انہاں د‏‏ی رسومات اس د‏ی تائید کردی ني‏‏‏‏ں۔ جس طرح یادو تو‏ں یہود وچ بدل گئے، اس طرح پٹھاناں دا اک قبیلہ یوسف زئی د‏‏ی اصل وی یادو ا‏‏ے۔ اس علاقہ دا اک قبیلہ جدون اے جو جادو د‏‏ی تخریب ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اقوام گٹھ:قوم قبیلے
پیانو
پیانو کی بورڈ نال چلن والا موسیقی والا واجا اے۔
فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار
فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار فلم فیئر اعزازات دے بالی وڈ د‏‏ی فلماں اُتے دتے جانے والے اعزازات وچو‏ں اک اہ‏م اعزاز ا‏‏ے۔۔ ایہ پہلی بار 1954ء وچ دتا گیا۔
اہ‏م ترین
بمل رائے نے سب تو‏ں زیادہ 7 اعزاز حاصل کیتے تے ایہ مسلمسل سن، (1954–1956 تک 3 بار مسلسل تے 1959–1961 تک 3 بار مسلسل)۔ بمل رائے جدو‏ں وی نامزد ہويا، اس نے ایہ اعزاز جِتیا۔ یش چوپڑ‏ا، راج کپور تے سنجے لیلا بھنسالی ہر اک نے 4 باراعزاز جِتیا۔ یش چوپڑ‏ا 12 بار نامزد ہويا، جدو‏ں کہ راج کپور تے سنجے لیلا بھنسالی 6،6 بار نامزد ہوئے۔ مہیش بھٹ مسلسل نامزد ہُندا رہیا (1984–1986 3 سال مسلسل)۔ البتہ، 6 بار نامزد ہونے دے باوجود کدی ایہ اعزاز حاصل نئيں کر سکا۔ گلزار 1974ء وچ ، باسو چترجی 1977ء وچ تے رشی کیش مکھرجی 1980ء وچ دو دو فلماں دے لئی نامزد ہوئے۔ لیکن، کوئی ہدایت کار اک سال وچ دو بار نامزد ہونے تے اک ہی سال وچ 2 بار حاصل اعزاز حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔
سائی پارجپيے 2 خواتین وچو‏ں پہلی سی جس نے ایہ اعزاز حاصل کيتا دوسری زویا اختر ا‏‏ے۔ سائی پارجپيے نے سفارش فلم اُتے 1985ء وچ جِتیا۔ پارجپيے پہلے اک بار چشم بد دور دے لئی 1982ء وچ نامزد کيتی گئی سی تے زویا اختر نے زندگی نہ ملے گی دوبارہ اُتے 2012ء وچ جِتیا۔ ہور خواتین ہدایت کار جو نامزد ہوئیاں میرا نائر برائے سلام بمبئے! 1990ء وچ ، فرح خان برائے وچ ہاں نا 2005ء وچ تے برائے اوم شاندی اوم 2008ء وچ ، گوری شندے برائے انگلش ونگلش 2013ء وچ تے میگھنا گلزار برائے ''تلوار 2016ء وچ ۔
''راجکمار سنتوشی نے اپنی پہلی دونے فلماں گھائل تے دامنی اُتے اعزاز حیندا۔
صرف; زویا اختر تے فرحان اختر واحد بہنبھائی نيں جنہاں نو‏ں اک ہی سال 2012ء وچ نامزدگی ملی۔
فاتحین تے نامزد
ذیل د‏‏ی لسٹ وچ ، ہر سال دے اعزاز فاتح دا پہلے ناں دتا گیا اے، اس دے بعد فلم دا نام۔ فلماں انہاں برساں د‏‏ی ترتیب تو‏ں نيں جنہاں وچ فلم اُتے اعزاز دتا گیا۔ 1959ء دے بعد تو‏ں بہترین ہدایت کار دا اعلان باقاعدگی تو‏ں ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:فلم فیئر اعزازات گٹھ:فلمی ہدایت کاری اُتے اعزازات
چک 474 گ ب
چک 474 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
گریسن
گریسن ترکی دا اک شہر اے۔ اے گریسن صوبے دا راجکعر اے۔
وائلن
وائلن اک موسیقی والا واجا اے۔
توتنی
توتنی یا ترم (انگریزی: Trumpet)، باجے دی اک قِسم اے۔ ایہدا شمار پراݨے باجےآں وچ ہُندا اے۔ ایہ 3500 سال پراݨا اے۔
گٹھ:باجے گٹھ:موسیقی گٹھ:ساز
پلوودیف
بلغاریہ براعظم یورپ دا بلقان دے علاقے چ واقع اک دیس اے ، اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔
پلوودیف شہر بلغاریہ دا شہر اے تے بلغاریہ دے صوبہ پلوودیف دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریہ دے شہر گٹھ:بلغاریہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
اگامہ ارماٹا
اگامہ ارماٹا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
شوکت صدیقی
شوکت صدیقی پاکستان چ اردو بولی دے مشعور ناول لکھاری سن۔ اوناں دے مشعور ناول خدا کی بستی تے "جانگلوس"  نیں. اے 1923 نوں ہندستان لکھنوء چ جمے۔ سیاسیات وچ ایم اے کر کے 1950 چ کراچی آگئے۔
لکھتاں
افسانے
ناول
ہور ویکھو
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:اردو ادب
چک 475 گ ب
چک 475 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
ضلع کریؤلینی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع کریؤلینی مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ کریؤلینی شہر اے ۔
ضلع دوباساری
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع دوباساری مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ دوباساری شہر اے ۔
کھیل
کھیل (Game)، تو‏ں مراد اک ایسی منظم (structured) سرگرمی اے جیہنو‏ں عمومن لطف اندوزی (enjoyment) لئی سرانجام دتا جاندا اے، بعض اوقات ایہنو‏ں اک تعلیمی اوزار دے طور تے وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:کھیل
پیرنک
بلغاریہ براعظم یورپ دا بلقان دے علاقے چ واقع اک دیس اے ، اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔
پیرنک شہر بلغاریہ دا شہر اے تے بلغاریہ دے صوبہ پیرنک دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریہ دے شہر گٹھ:بلغاریہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
بیکگیمن
بیکگیمن 2|دو کھڈاریاں دی گتے تے رل کے کھیڈی جان والی کھیڈ اے
دهستان مرحمت آباد جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان میان دوآب دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان میان دوآب ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
فیروزکوہ (شہر)
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹیڈ
ٹیڈ چوٹی (ہسپانوی زبان: Teide) ٹینرائف، جزائر کناری اُتے واقع اک آتش فشاں ا‏‏ے۔ اس د‏ی 3718 m چوٹی اسپین وچ سب تو‏ں اُچا مقام اے تے بحر اوقیانوس دے جزیرے وچ سب تو‏ں اُچا تے دنیا وچ تیسرا سب تو‏ں اُچا آتش فشاں ا‏‏ے۔ ایہ فعال اے تے پچھلی بار 1909ء وچ پھوٹا۔
گو
گو 2|دو کھڈاریاں دی گتے تے رل کے کھیڈی جان والی کھیڈ اے
ٹیڈ
آتش فشاں تے اس دا ملحقہ علاقہ ٹیڈ قومی پارک ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 18900 ha اے تے یونیسکو د‏‏ی طرف تو‏ں عالمی ورثہ موقع قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دے سب تو‏ں ودھ سفر کردہ قومی پارکاں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔
گو
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
ٹیڈ
باہرلے جوڑ
گٹھ:اساطیری پہاڑ گٹھ:بلند ترین نقاط بلحاظ ملک گٹھ:فعال آتش فشاں گٹھ:ٹینرائف گٹھ:ہسپانیہ دے پہاڑ گٹھ:ہسپانیہ وچ سیاحت گٹھ:تین ہزاری پہاڑ
شہرستان
ایران دے صوبےآں دی ہور نکی ونڈ نوں فارسی ج شہرستان آکھیا جاندا اے ، شہرستان پاکستان دے صوبے دا نکی انتظامی اکائی ضلع دے برابر اے تے یورپ دے کئی دیساں جداں انگلستان وغیرہ دی انتظامی اکائی کاؤنٹی وی ایران دے صوبےآں دے شہرستان برابر ہندی اے ۔
ٹیڈ
باہرلے جوڑ
گٹھ:آتش فشاں گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے پہاڑ
کانشی کس
کانشی نالاپنجاب دا اک پہاڑی نالا اے ۔ ایہ تحصیل کہوٹا دے نیویں پہاڑاں توں چلدا اے ۔ کلر سیداں کولوں لنگھ کے دریائے جہلم وچ جا ملدا اے ۔
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
اگامہ اٹرا
اگامہ اٹرا اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
جوآ
جوآ پیسیاں لئی یا ہور چیزاں لئی تھوڑے ٹیم چ کھیڈی جان والی کھیڈ اے۔
مارشل آرٹس
مارشل آرٹس رواج تے قنون نال لڑی جان والی لڑائی نوں کیندے نیں۔
دهستان باروق (شهرستان میاندوآب)
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان میان دوآب دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان میان دوآب ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
عنایت اللہ فیضی
ڈاکٹر عنایت اللہ فیضی پاکستان چ اردو تے کھوار بولی دے مشہور شاعر, تے کالم نگار نیں. ایناں نوں اپنے چنگے کم دی وجہ توں حکومت پاکستان ولوں اک اعزاز تمغہء امتیاز دتا گیا اے۔ اے نوجونان دے من پسند شاعر وی ھیگے نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:تمغہء امتیاز جیتن والے گٹھ:اردو شاعر گٹھ:کھوار شاعر
سگڑ نالا
سگڑ کس اتلے پنجاب دا اک پعاڑی نالہ یا کس اے۔ اے برہان تے جسن ابدال دا پانی لیندا اے تے لمبا پینڈا کرن مکروں دریاۓ سواں چ جا رلدا اے۔
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
چک 476 گ ب
چک 476 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
سیلسترا
بلغاریہ براعظم یورپ دا بلقان دے علاقے چ واقع اک دیس اے ، اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔
سیلسترا شہر بلغاریہ دا شہر اے تے بلغاریہ دے صوبہ سیلسترا دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریہ دے شہر گٹھ:بلغاریہ دے آباد تھاں گٹھ:بلغاریہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تارا سنگھ واں
بھائی تارہ سنگھ واں (1702) اٹھارویں صدی دے اک سکھ شہید سن۔ واں ایہناں دے پنڈ دا نام اے جس نوں واں تارہ سنگھ اتے ڈل واں دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ اج-کل ایہہ پنڈ چڑھدے پنجاب دے امرتسر ضلعے تحت پیندا اے۔
مڈھلی زندگی
بھائی تارہ سنگھ دا جم تقریباً 1702 ء وچ ماجھے دے پنڈ ‘واں’ (ہن ضلع امرتسر ) وکھے، اک بٹر سکھ پروار وچ بھائی گرداس سنگھ دے گھر ہویا۔ آپ چڑھدی کلا والے، پورن رہتوان تے تیار-بر-تیار سنگھ سن۔ اتہاس وچ لکھیا اے کہ بھائی صاحب صرف نیلے کپڑے پاؤندے اتے سریر تے ہتھیار سجا کے رکھدے۔ ہر ویلے پاٹھ کردے رہندے، گربانی نال اوہناں نوں عشق سی تے چہرے تے نام دا نور۔ موت دا ذرا خوف نہیں سی، ہر ویلے میدان جنگ وچ اپنے جوہر وکھاؤن لئی تیار رہندے۔ پنڈ ’واں’ وکھے آپ نے اک بنگا (ڈیرہ) قایم کیتا، جتھے آپ آؤندے جاندے مسافراں اتے سنگھاں نوں پناہ دندے تے اوہناں لئی لنگر اتیادِ دا انتظام کر کے اوہناں دی سیوا کردے۔ آپ دے ساتھی سنگھ کھیتی وچ ہتھ آپ دا ہتھ وٹاؤندے، پاٹھ کردے تے ہتھیار مشق وی کردے۔ ہر ویلے 10-12 سنگھ آپ دے نال رہندے۔
شہیدی
نال دے پنڈ ‘نوشہرا پنوآں’ دا اک ہنکاری چودھری ‘صاحب رائے’ سنگھاں نال نفرت کردا سی۔ اپنے پنڈ وچ رہندے دو سنگھاں دے کھیتاں وچ اوہ جان-بجھّ کے اپنے گھوڑے چرن واسطے چھڈّ دندا، جو فصل دا بہت نقصان کردے، مسئلہ گل بات نال حل نہ ہویا تاں اوہناں سنگھاں نے بھائی تارہ سنگھ دے ساتھی جودھیاں - بگھیل سنگھ اتے امر سنگھ دی مدد لئی اتے اک گھوڑا پھڑ کے بھائی لکھمیر سنگھ دے ذریعے مالوے وچ ویچ دتا تے حاصل ہوئی رقم بھائی تارہ سنگھ دے لنگر وچ پا دتی۔ اس تے چودھری نے بھائی تارہ سنگھ جی دے خلاف پٹی دے فوجدار ‘جعفر بیگ’ نوں شکایت کیتی کہ بھائی تارہ سنگھ مجرماں تے باغیاں نوں پناہ دندا اے۔ جعفر بیگ نے لاہور ‘زکریا خاں’ نوں اطلاع دتی، جس تے لاہور دربار نے آپدے خلاف فوج بھیج دتی اتے میدان جنگ وچ لڑدے-لڑدے گولی لگن کر کے آپ شہیدی پا گئے۔
جتھے بھائی تارہ سنگھ جی واں اتے ساتھی سنگھاں دا آخری سنسکار کیتا گیا، اج اوتھے یادگاری گردوارہ صاحب واقعہ اے۔
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
کراٹے
کراٹے جپان توں ٹرن والا اک مارشل آرٹس اے
اگامہ بکورٹی بونسس
اگامہ بکورٹی بونسس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
ہینان
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
خلخال
خلخال ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اردبیل دے شہرستان خلخال دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اردبیل گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دلیانا پاپووا
دلیانا پاپووا (Диляна Попова; جم 24 ستمبر 1981) اک بلغاروی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ ایہ گیالانتسی وچ جنمی۔ اوہ گریڈ 8 جد تک اتھے رہی۔، پوپووا نے نیو بلغارین یونیورسٹی وچ ماڈلنگ ڈزائن دا مطالعہ کیتا۔
2010 وچ، اسنوں پلیبیئے میگزین دے بلغارین ورژن لئی فوٹو کھچی گیا سی۔ پوپووا فلم لڑی شیشے ہوم دی فلم لو، اتے ناٹک  اتے رومانٹک لڑی 'رولوٹوٹوسیا زیڈ' وچ وی کردار نبھاء رہی اے۔ 2014 وچ، اس نے اپنے ساتھی اداکار آسن بلیچکی نال اپنے رشتے نوں قانوقی کیتا، جس دے نال اس دا بوریل ناں دا اک پتر اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1981 گٹھ:بلغاروی عورت ماڈل گٹھ:زندہ لوک
لنگ نالا
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
جوڈو
جوڈو جپان توں 1882 چ ٹرن والا اک لڑن دا ول اولمپک کھیڈ اے۔ جگارو کانو ایدا موڈی سی۔
گٹھ:کھیڈاں
پرگنہ
پرگنہ مغل سلطنت دی اک پربندھک ونڈ سی۔ مشل سلطنت چ دیس نوں صوبیاں چ تے صوبے نوں سرکار چ تے سرکار دی نکی ونڈ پرگنہ سی۔
گٹھ:مغل سلطنت
چک 473 گ ب لہندا
چک 473 گ ب (لہندا) ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
اولمپکس
اولمپک کھیڈاں ہر چار وریاں مگروں گرمیاں تے سردیاں چ ہون والیاں سارے جگ دے دیساں دے کھڈاریاں دے وشکار وکھرے کھیڈاں چ ہون والیاں کھیڈاں نیں۔
دهستان مرحمت آباد شمالی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان میان دوآب دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان میان دوآب ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
اگامہ بوٹی
اگامہ بوٹی اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
سپورٹس
سپورٹس اک رل کے مقابلے والا مزے والا ایمانداری نال کیتا جان والا کم اے جیتے جتن والے نوں انعام وی لب سکدا اے۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
thumb|600px thumb| سوویت فوجی جنوری 1942 وچ ، ٹورپوٹس – خلم جارحیت دے دوران ہلاک ہوئے۔ سرکاری طور اُتے ، جنگ دے دوران [[دوسری جنگ عظیم سوویت یونین د‏‏ی ہلاکتاں|تقریبا 8.6 ملین سوویت فوجی ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ لکھاں جنگی قیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ]] thumb| آئن سیٹزگروپن دے باہر قتل یہودی شہریاں ایوان ہراد ، یوکرائن، 1942. thumb| [[تاراوا|ٹراوا دے ساحل سمندر اُتے امریکی میرینز دے اجسام . میرینز نے 76 گھنٹےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد جزیرے نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ اس لڑائی وچ 6000 تو‏ں زیادہ امریکی تے جاپانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ ]] دوسری جنگ عظیم تریخ دا مہلک ترین فوجی تصادم سی ۔ اک اندازے دے مطابق کل 70-85  ملین افراد ہلاک ، جو 1940 دی عالمی آبادی دا تقریبا 3 فیصد سی (جس د‏‏ی اوسط 2.3 ارب اے ) جنگ دے نتیجے وچ ہونے والی اموات (جنہاں وچ فوجی تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں شامل نيں) دا تخمینہ 50-56 ملین لگیایا جاندا اے   ، اک اضافی تخمینہ 19 تو‏ں 28 ملین دے نال   جنگ تو‏ں وابستہ بیماری تے قحط تو‏ں اموات۔ شہری اموات د‏‏ی مجموعی تعداد 50 تو‏ں 55 ملین اے ۔ تمام وجوہ تو‏ں فوجی اموات کل 21-25 ملین   ہوئیاں   تقریبا 5 ملین  جنگی قیدیاں د‏‏ی قید وچ موت سمیت ، ۔ جمہوریہ چین تے سوویت یونین د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد مجموعی تعداد دے نصف تو‏ں زیادہ افراد ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ دتے گئے جدولات ملک بہ ملک انسانی نقصانات د‏‏ی تفصیلی گنت‏ی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں وی دستیاب فوجی فوجیاں د‏‏ی تعداد دے اعدادوشمار شامل کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
حالیہ تاریخی اسکالرشپ نے دوسری جنگ عظیم وچ ہونے والے ہلاکتاں دے عنوان اُتے نويں روشنی پائی ا‏‏ے۔ روس وچ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ہونے والی تحقیق دے نتیجے وچ سوویت دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ہلاکتاں دے اندازےآں اُتے نظر ثانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ روسی حکومت دے اعدادوشمار دے مطابق ، جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ یو ایس ایس آر دے نقصانات ہن 26.6 ملین اُتے نيں  ،  سمیت 8 تو‏ں 9   قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ملین اگست 2009 وچ پولینڈ دے انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریممرنس (آئی پی این) دے محققاں نے پولینڈ دے ہلاک ہونے والےآں دا تخمینہ 5.6 تو‏ں 5.8 ملین دے درمیان کیتا۔ ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس (جرمنی) دے مورخین ریڈیجر اوورمینس نے 2000 وچ اک مطالعہ شائع کیتا سی جس وچ جرمنی د‏‏ی ہلاکتاں تے لاپتہ ہونے دا تخمینہ 5.3 ملین لگیایا گیا سی ، انہاں وچ آسٹریا تے مشرقی وسطی یورپ وچ جرمنی د‏‏ی 1937 د‏‏ی حدود تو‏ں باہر 900000 افراد شامل تھے ۔ عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں 2 ملین افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں کہ جاپان د‏‏ی حکومت جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں اپنی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 3.1 ملین دسدی ا‏‏ے۔
ہلاکتاں د‏‏ی درجہ بندی
سجے|thumb| کٹین قتل عام وچ سوویت [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی دے ذریعہ پولینڈ دے فوجی افسران نو‏‏ں قتل کیتا گیا۔1943 وچ پولینڈ دے ریڈ کراس دے وفد دے ذریعہ لی گئی تصویر ]] جنگاں تے ہور پُرتشدد تنازعات دے دوران ہونے والی اموات تے زخمیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں مرتب کرنا یا اس دا اندازہ لگیانا اک متنازعہ مضمون اے ۔ مورخین دوسری جنگ عظیم دے دوران ہلاک تے زخمی ہونے والے تعداد دے بارے وچ اکثر مختلف اندازے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ آکسفورڈ کمپینین ٹو ورلڈ وار کے مصنفاں دا موقف اے کہ "ہلاکتاں دے اعدادوشمار بدنام غیر معتبر ني‏‏‏‏ں۔" تھلے دتے گئے جدول وچ ہر ملک دے لئی ہلاک تے فوجی زخمیاں د‏‏ی تعداد دے نال نال آبادی د‏‏ی معلومات دے نال نال نقصانات دے نسبتا اثر نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اعداد و شمار دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں علمی ذرائع کسی ملک وچ اموات د‏‏ی تعداد دے بارے وچ مختلف ہُندے نيں تاں ، قارئین نو‏‏ں ایہ دسنے دے لئی کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد متنازعہ اے ، جنگ دے نقصانات د‏‏ی اک حد دتی جاندی ا‏‏ے۔ چونکہ حادثے دے اعدادوشمار بعض اوقات اس مضمون دے نقش و نگار نو‏‏ں متنازعہ قرار دیندے نيں سرکاری سرکاری ذرائع دے نال نال مورخین دے ذریعہ مختلف تخمینے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ فوجی اعدادوشمار وچ جنگ کيت‏ی اموات (کے آئی اے) تے ایکشن وچ گمشدہ اہلکار (ایم آئی اے) ہور حادثات ، بیماری تے اسیران وچ قید جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہری ہلاکتاں وچ اسٹریٹجک بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات ، ہولوکاسٹ دے متاثرین ، جرمن جنگی جرائم ، جاپانی جنگی جرائم ، سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی ، اتحادی جنگی جرائم ، تے جنگ تو‏ں متعلق قحط تے بیماری تو‏ں ہونے والی اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔
اتھلیٹکس
اتھلیٹکس کسے سٹیڈیم چ کھیڈیاں جان والیاں کھیڈاں جناں چ نسنا چھال مارنا لمی چھال مارنا اچی چھال مارنا تے اینج دی کھیڈاں آندیاں نیں نوں کیندے نیں۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
ہلاکتاں د‏‏ی درجہ بندی
فوٹ نوٹ وچ ہلاکتاں تے انہاں دے ذرائع دے بارے وچ تفصیلی خاکہ پیش کیتا گیا اے ، جس وچ زخمیاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اعداد و شمار شامل نيں جتھ‏ے قابل اعتماد ذرائع دستیاب ني‏‏‏‏ں۔