ام_سلمہ
عام حالات
ام سلمہ دے مشہور واقعات زندگی ایہ نيں، غزوہ خندق وچ اگرچہ اوہ شریک نہ سن، اُتے اس قدر قریب سن کہ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی گفتگو اس طرح سندی سن فرماندیاں نيں کہ مینو‏ں اوہ وقت خود یاد اے کہ جدو‏ں سینۂ مبارک غبار تو‏ں اٹا ہويا سی تے آپ لوکاں نو‏‏ں اینٹاں اٹھا اٹھا ک‏ے دیندے تے اشعار پڑھ رہے سن کہ دفعۃً عمار بن یاسر اُتے نظر پئی فرمایا "(افسوس) ابن سمیہ! تینو‏ں اک باغی گروہ قتل کريں گا۔ تاں انہاں نو‏‏ں جنت د‏‏ی طرف بلائے گا اوہ گروہ جہنم د‏‏ی طرف بلانے والا ہوئے گا" محاصرہ بنو قریظہ سنہ 5 ہجری وچ یہود تو‏ں گفتگو کرنے دے لئی  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ابو لبابہ نو‏‏ں بھیجیا سی، اثنائے مشورہ وچ ابو لبابہ نے ہتھ دے اشارے تو‏ں بتلایا کہ تساں لوک قتل ہو جاؤ گے، لیکن بعد وچ اسنو‏ں افشائے راز سمجھ کر اس قدر نادم ہوئےکہ مسجد دے ستون تو‏ں اپنے آپکو بنھ لیا، چند دناں تک ایہی حالت رہی فیر توبہ قبول ہوئی،  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ام سلمہ دے مکان وچ تشریف فرما سن کہ صبح نو‏‏ں مسکراندے ہوئے اٹھے تاں بولاں "خدا آپ نو‏‏ں ہمیشہ ہنسائے، اس وقت ہنسنے دا کیہ سبب اے ؟" فرمایا "ابو لبابہ د‏‏ی توبہ قبول ہو گئی" عرض کيتی "تو کیہ ميں انہاں نو‏‏ں ایہ مژدہ سنیا داں" فرمایا "ہاں جے چاہو" ام سلمہ اپنے حجرہ دے دروازہ اُتے کھڑیاں ہوئیاں تے پکار کر کہیا "ابو لبابہ مبارک ہو تواڈی توبہ قبول ہو گئی" اس آواز دا کاناں وچ پڑنا سی کہ تمام مدینہ امنڈ آیا۔ اسی سنہ وچ آیت حجاب نازل ہوئی اس تو‏ں پیشتر ازواج مطہرات بعض دور دے اعزہ و اقارب دے سامنے آیا کردیاں سن، ہن خاص خاص اعزہ دے سوا سب تو‏ں پردہ کرنے دا حکم ہويا۔ عبد اللہ بن ام مکتوم قبیلہ قریش دے اک معزز صحابی تے بارگاہ نبوی دے مؤذن سن تے چونکہ نابینا سن، اس لئی ازواج مطہرات دے حجراں وچ آیا کردے سن، اک دن آئے تاں  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ام سلمہ تے میمونہ تو‏ں فرمایا، انہاں تو‏ں فرمایا، "ان تو‏ں پردہ کرو" بولاں "وہ تاں نابینا نيں" فرمایا "تم تاں نابینا نئيں ہو، تساں تاں انہاں نو‏ں دیکھدی ہوئے۔" صلح حدیبیہ وچ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال سن، صلح دے بعد  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے حکم دتا کہ لوک حدیبیہ وچ قربانی کرن، لیکن لوک اس قدر دل شکستہ سن کہ اک شخص وی نہ اٹھا ایتھ‏ے تک کہ جداں کہ صحیح بخاری وچ اے، تن دفعہ بار بار کہنے اُتے وی اک شخص وی آمادہ نہ ہويا،  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم گھر وچ تشریف لے گئے تے ام سلمہ تو‏ں شکایت کیت‏‏ی، انہاں نے عرض کيتی "آپ کسی تو‏ں کچھ نہ فرمائاں بلکہ باہر نکل ک‏ے خود قربانی کرن تے احرام اتارنے دے لئی بال منڈوائاں" آپ نے باہر آک‏ے قربانی د‏‏ی تے بال منڈوائے ہن جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں یقین ہو گیا کہ اس فیصلہ وچ تبدیلی نئيں ہو سکدی تاں سب نے قربانیاں کيتیاں تے احرام اتارا، ہجوم دا ایہ حال سی کہ اک دوسرے اُتے ٹُٹ پیندا سی تے چھیندی اس قدر سی کہ ہر شخص حجامت بنانے د‏‏ی خدمت انجام دے رہیا سی ۔ ام سلمہ دا ایہ خیال علم النفس دے اک وڈے مسئلہ نو‏‏ں حل کردا اے تے اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جمہور د‏‏ی فطرت شناسی وچ انہاں نو‏‏ں کس درجہ کمال حاصل سی، جوینی فرمایا کردے سن کہ صنف نازک د‏‏ی پوری تریخ اصابت رائے د‏‏ی ایسی عظیم الشان مثال نئيں پیش کر سکدی۔ غزوہ خیبر وچ شریک سن، مرحب دے دنداں اُتے جدو‏ں تلوار پئی تاں کرکراہٹ د‏‏ی آواز انہاں دے کاناں وچ آئی سی۔ سنہ 9 ہجری وچ ایلاء دا واقعہ پیش آیا، عمر نے حفصہ نو‏‏ں تنبیہ د‏‏ی تاں ام سلمہ دے پاس وی آئے اوہ انہاں د‏‏ی عزیز ہُندیاں سن، انہاں تو‏ں وی گفتگو کی، ام سلمہ نے جواب دتا: "عمر تساں ہر معاملہ وچ دخل دینے لگے ایتھ‏ے تک کہ ہن رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تے انہاں د‏‏ی ازواج دے معاملات وچ وی دخل دیندے ہوئے۔" چونکہ جواب نہایت خشک سی، اس لئی عمر چپ ہو گئے تے اٹھیا کر چلے آئے، رات نو‏‏ں ایہ خبر مشہور ہوئی کہ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ازواج نو‏‏ں طلاق دے دتی صبح نو‏‏ں جدو‏ں عمر  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ آئے تے تمام واقعہ بیان کیتا جدو‏ں ام سلمہ دا قول نقل کیہ تاں آپ مسکرائے، حجۃ الوداع وچ جو سنہ 10 ہجری وچ ہويا۔ اگرچہ ام سلمہ علیل سن، اُتے نال آئیاں، نبہا (غلام) اونٹھ د‏‏ی مہار تھامے سی،  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا کہ جدو‏ں غلام دے پاس اس قدر مال موجود ہو کہ اوہ اسنو‏ں ادا ک‏ر ک‏ے آزاد ہو سکدا ہو تاں اس تو‏ں پردہ ضروری ہو جاندا ا‏‏ے۔ طواف دے متعلق فرمایا کہ جدو‏ں نماز فجر ہو، تساں اونٹھ اُتے سوار ہو ک‏ے طواف کرو چنانچہ ام سلمہ نے ایسا ہی کیتا۔ سنہ 11 ہجری وچ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم علیل ہوئے، مرض نے طول کھِچیا تاں  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم عائشہ دے مکان وچ منتقل ہو گئے، ام سلمہ اکثر آپ نو‏‏ں دیکھنے دے لئی جایا کردیاں سن، اک دن طبیعت زیادہ علیل ہوئی تاں ام سلمہ چیخ اٹھاں  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے منع کیتا کہ مسلماناں دا شیوہ نئيں۔ اک دن مرض وچ اشتداد ہويا تاں ازواج نے دوا پلانی چاہی، چونکہ گوارا نہ سی، آپ نے انکار فرمایا، لیکن جدو‏ں غشی طاری ہو گئی تاں ام سلمہ تے اسماء بنت عمیس نے دوا پلا دی۔ اسی زمانہ وچ اک روز ام سلمہ تے ام حبیبہ نے جو حبشہ ہو آئی سن، اوتھ‏ے دے مسیحی عبادت گاہو دا (جو غالباً کاتھولک گرجے ہون گے) تے انہاں دے مجسماں تے تصویراں دا تذکرہ کیا، آپ نے فرمایا۔ انہاں لوکاں وچ جدو‏ں کوئی نیک مرتا اے تاں اس دے مقبرہ نو‏‏ں عبادت گاہ بنا لیندے نيں تے اس دا بت بنا ک‏ے اس وچ کھڑا کردے نيں، قیامت دے روز خدائے عزوجل د‏‏ی نگاہ وچ ایہ لوک بدترین مخلوق ہون گے وفات تو‏ں پہلے  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فاطمہ تو‏ں گلاں د‏‏ی سن، عائشہ اسی وقت بے تابانہ پُچھنے لگاں، لیکن ام سلمہ نے توقف کیتا تے  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد پُچھیا۔ سنہ 61 ہجری وچ حسین بن علی نے شہادت پائی، ام سلمہ نے خواب وچ دیکھیا کہ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تشریف لیائے نيں، سر تے ریش مبارک غبار آلود اے پُچھیا یا رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وسلم) کیتا حال اے، ارشاد ہويا، "حسین دے مقتل تو‏ں واپس آ رہیا ہاں" ام سلمہ بیدار ہوئیاں تاں اکھاں تو‏ں آنسو جاری سن ۔ اسی حالت وچ بولی تو‏ں نکلیا اہل عراق نے حسین نو‏‏ں قتل کیا، خدا انہاں نو‏‏ں قتل کرے تے حسین نو‏‏ں ذلیل کیتا خدا انہاں لوکاں اُتے لعنت کرے۔ سن 63 ہجری وچ واقعہ حرہ دے بعد شامی لشکر مکہ گیا، جتھ‏ے ابن زبیر پناہ گزيں سن، چونکہ  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اک حدیث وچ ایداں لشکر دا تذکرہ فرمایا سی، بعض نو‏‏ں شبہ ہويا تے ام سلمہ تو‏ں دریافت کیتا بولاں  آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ایہ فرمایا اے کہ اک شخص مکہ وچ پناہ لے گا، اس دے مقابلہ وچ جو لشکر آئے گا بیاباں وچ اوتھے دھنس جائے گا۔ ام سلمہ تو‏ں پُچھیا جو لوک جبراً شریک کیتے گئے ہون گے اوہ بھی؟ فرمایا ہاں اوہ وی لیکن قیامت وچ انہاں د‏‏ی نیتاں دے مطابق اٹھاں گے (ابو جعفر) فرماندے سن کہ ایہ واقعہ مدینہ دے میدان وچ پیش آئے گا۔