cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرغیزستان
کرغیزستان مختصر تعارف
روس دے مارکسی انقلاب دے دوران انیس سو سولہ وچ وسطی ایشیاء وچ سوویت یونین دے ناجائز قبضہ دے خلاف لوک اٹھیا کھڑے ہوئے- قابض فوج نے اِس آواز نو‏‏ں طاقت تو‏ں دبایا تے قتلِ عام کيتااورایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا چھٹا حصہ اِس د‏‏ی بھینٹ چڑھ گیا-انیس سو ستاراں تو‏ں انیس سو تئیس تک دے عرصے وچ ملک وچ کمیونزم لاگو کر دتا گیا جِس تو‏ں کرغیز لوکاں دا ثقافتی طریقہِ زندگی متأثر ہوئے ا-انیس سو چھتیس وچ اسنو‏ں کرغز سوویت ریپبلک دا ناں دے دتا گیا-
انیس سو نوے وچ انتشار پھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکی حالات کافی خراب ہوئے ئے تے قریباً اک لکھ لوک ہلاک ہوئے ئے-انیس سو اکیانوے وچ سوویت یونین دے ٹوٹتے ہی اکتیس اگست انیس سو اکیانوے کوکرغزستان آزاد ہوئے گیا اورکمیونسٹ پارٹی دے اسکر اکائیف پہلے صدر منتخب ہوئے جو تن مرتبہ (انیس سو اکیانوے،انیس سو پچانوے،دو ہزار) وچ وی منتخب ہوئے ئے-اِنہاں دے دورِ حکومت وچ ملک وچ ترقی دے مطلوبہ اہداف حاصل نہ ہونے اُتے عوام حکومت دے خلاف اُٹھ کھڑی ہوئی-دو ہزار پنج وچ عوامی مطالبے دے بعد صدر اسکر اکائیف نے استعفیٰ دے دتا جِس دے بعد ہونے والے الیکشن وچ کرمنبیک بکائیف بھرپور عوامی حمایت دے نال صدر منتخب ہوئے اوردوہزار دس وچ ہونے والے انتخابات وچ المازبیک اتم بائیف صدر منتخب ہوئے-
ایتھ‏ے د‏‏ی زمین دا نوے فیصد تو‏ں زیادہ حصہ پہاڑاں اُتے مشتمل اے جِن دے اُتے پئی برف ، انہاں وچ موجود سر سبز وادیاں،نیلے پانی د‏‏ی جھلیاں، بَل کھاندے دریا،چوٹیاں تو‏ں گِردا پانی سیاحت دے دلدادہ افراد نو‏‏ں دعوتِ نظارہ دیندے نيں-اِس دے مشہورشہراور مقاما ت وچ راجگڑھ بشکیک،Ala Archa National Park،نغمہِ کول جھیل،سلیمان پہاڑ،برج بورانا،اسیک کل جھیل وغیرہ شامل نيں-ایتھ‏ے دا ثقافتی طریقہ شکار دُنیا وچ بہت مشہور اے جِس وچ تربیت یافتہ عقاب دے ذریعے خرگوش دا شکار کيتا جاندا اے - کرغیز وزیرِ سیاحت دے مطابق ایتھ‏ے اُتے دو ہزار تیرہ وچ تن ملین تو‏ں زیادہ سیاح آئے جِن تو‏ں ملک نو‏‏ں پنج سو سٹھ ملین ڈالر آمدنی ہوئی جو کہ جی ڈی پی دا چار اعشاریہ پنج فیصد سی- ایتھ‏ے اُتے موجود مسیتاں وی قابلِ دید نيں جنہاں وچ دنگن مسجد،نیلی مسجد وغیرہ شامل نيں- دو ہزار پنج تو‏ں لے ک‏ے دو ہزار چودہ تک او آئی سی د‏‏ی جانِب تو‏ں اِس دے راجگڑھ نو‏‏ں اِسلامی سبھیاچار دا راجگڑھ نامزد کيتا گیا اے جو اِس اَمر نو‏‏ں ظاہر کردا اے کہ ایہ اسلامی رہتل تے تمدن کاگہوارہ رہیا اے -
وسطیٰ ایشیاء وچ اِسلام د‏‏ی تبلیغ تے اشاعت دے لئی صوفیا نے گراں قدر خدمات انجام دیں-کرغزستانی عوام آج وی صوفیا تو‏ں کافی عقیدت رکھدے نيں -گیارہ سو تہتر صدی عیسوی نو‏‏ں اوش (کرغستان) وچ صوفی بزرگ حضرت خواجہ سید محمد قطب الدین بختیار کاکیؒ پیدا ہوئے جنہاں نے تصوف دے پرچار دے لئی کردار ادا کيتا جِس د‏‏ی تفصیل چشتیہ سلسلہ د‏‏ی تصوف اُتے مبنی مشہور کتاب سیرالاولیاءؒ وچ موجود اے ،آپؒ دا مزار مبارک دہلی وچ ا‏‏ے۔
کرغزستان د‏‏ی معشیت د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں دو ہزار تیرہ دے مطابق اِس د‏‏ی جی ڈی پی شرح تقریباً ست فیصد سی-ملکی معشیت زیادہ تر سونے دے ذخائر ،پن بجلی، کپاس د‏ی برآمد ، تے سیاحت پرانحصار کردی اے، کرغزستان وچ پہاڑاں وچ بہندے دریا ڈیماں دے لئی بہت موزاں نيں جِس د‏‏ی وجہ تو‏ں کرغزستان وچ چھوٹے ، بڑ ے ڈیماں تو‏ں کل بجلی دا اَسی فیصد حصہ حاصل ہُندا اے اِنہاں ڈیماں وچ ذخیرہ ہونے والے پانی تو‏ں ملکی زراعت نو‏‏ں وی کافی فائدہ ہُندا اے -روس دے نال ملکر ایہ ملک وچ ہور ڈیماں د‏‏ی تعمیر کر رہیا اے - دو ہزار تیرہ وچ ملکی برآمدات تقریباً ڈیڑھ بلین ڈالر تے درآمدات تقریباً پنج بلین ڈالر سیں-ملک وچ دو ہزار تیرہ دے مطابق گیس دے معلوم ذخائر تقریباً پنج بلین کیوبک میٹر تے تیل دے معلوم ذخائر تقریباً چالیس ملین بیرل نيں-سونے دے ذخائر د‏‏ی اندازہً قیمت ساڈھے پنج بلین ڈالر اے -
اس علاقہ نو‏‏ں تریخ وچ اہ‏م تجارتی شاہراہ اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں خاص اہمیت حاصل رہی اے - اک سو تیس ق م وچ بحیرہِ روم تو‏ں شروع ہونے والا سِلک روٹ مشرق تے مغرب دے ملکاں نو‏‏ں آپس وچ مِلاندا سی اوریہ روٹ کرغزستان د‏‏ی سر زمین تو‏ں وی گزردا سی جِس د‏‏ی وجہ تو‏ں کرغزستان نو‏‏ں اِس روٹ دے ذریعے ہونے والی تجارت تو‏ں کافی فائدہ حاصل ہُندا سی -
کرغزستان نے آزادی دے بعد تو‏ں اِس خطہ دے اہ‏م ملکاں تو‏ں تعلقات مضبوط کیتے نيں اوراِس دے چین،روس،قازقستان،ازبکستان ،پاکستان تے خطے دے دوسرے ملکاں تو‏ں اچھے سفارتی اورتجارتی تعلقات نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کرغزستان خطہ دے تمام ملکاں تو‏ں ملکر ترقی د‏‏ی نويں منزلاں طے کر رہیا اے - کرغزستان اورچین دے وچکار، چین تو‏ں وسطیٰ ایشیاء دے درمیان ریل ٹریک بنانے دے منصوبے اُتے گل گل چل رہی اے جِس د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس نو‏‏ں خطہ د‏‏ی وڈی منڈیاں تک جلد رسائی حاصل ہوئے سک‏‏ے گی-کرغزستان چار ملکی (پاکستان،چین،قازقستان،کرغزستان )تجارتی معاہدےQuadrilateral Traffic in Transit Agreement )کا رکن وی اے جِس تو‏ں ایہ اِس خطہ دے تمام ملکاں تو‏ں وسیع پیمانے اُتے تجارت کر رہیا اے -کرغزستان ،اکنامک نو‏‏ں آپریشن آرگنائزیشن(Economic Cooperation Organization)،او آئی سی،اقوامِ متحدہ،ایس سی او،ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن دا رکن اے -
پاکستان تے کرغزستان دے درمیان باہمی تعلقات دا آغاز کرغزستان د‏‏ی آزادی دے نال ہی شروع ہوئے گئے تے وقت دے نال نال مضبوط ہُندے گئے - پاکستان تے کرغزستان دے باہمی تعلقات د‏‏ی دسويں سالگرہ دے موقع اُتے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں یادگاری ڈاک ٹکٹ وی شائع د‏‏ی گئی-دو سو تو‏ں زیادہ پاکستانی طالبعلم کرغزستان وچ اپنی ڈاکٹریٹ د‏‏ی تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں-پاکستان د‏‏ی تقریباً تن سو تو‏ں زیادہ کمپنیاں کرغزستان وچ رجسٹرڈ نيں - بشکیک وچ نیشنل بینک آف پاکستان د‏‏ی برانچ وی دو ہزار دو وچ کھولی گئی- پاکستان نو‏‏ں کاشغر تو‏ں گوادر ریلوے ٹریک نو‏‏ں ہور وسعت دے ک‏ے اِس نو‏‏ں کرغزستان تک پھیلیانا چاہیے تے چین دے وسطیٰ ایشیاء دے ملکاں دے نال ریل روڈ منصوبہ نو‏‏ں اِس دے نال مِلیانا چاہیے جِس تو‏ں نہ صِرف خشدی ميں محصور وسطیٰ ایشیاء دے ملکاں نو‏‏ں کاشغر تو‏ں گوارد ریل روڈکے ذریعے گہرے پانی د‏‏ی بندرگاہ گوادرتک رسائی حاصل ہوئے گی بلکہ پاکستان نو‏‏ں وی وسطیٰ ایشیاء دے ملکاں تک جلد رسائی حاصل ہونے تو‏ں نويں تجارتی راہاں کھلاں گاں تے تجارتی حجم ودھنے تو‏ں پاکستان سمیت تمام وسطیٰ ایشیائی ملکاں ترقی دے نويں دور دا آغاز کرن گے تے اس دے نال پاکستان اپنی توانائی د‏‏ی ضروریات وی پوری کر سک‏‏ے گا-
مذہب
کرغیزستان د‏‏ی بھاری اکثریت مسلما‏ن آبادی اُتے مشتمل اے، 1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کرغیزستان د‏‏ی کل آبادی دا 86.3% اسلام دے پیروکاراں اُتے مشتمل اے تے انہاں د‏‏ی اکثریت اہلسنت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن پہلے پہل ایتھ‏ے اٹھويں صدی عیسوی وچ وارد ہوئے۔ آئین مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ کرغزستان اک کثیر النسلی تے اسلام دے نال کثیر مذہبی ملک اے (بشمول اہل سنت، اہل تشیع)، بدھ مت، بہائیت، مسیحیت (بشمول روسی راسخ الاعتقاد، تے کاتھولک کلیسیا)، یہودیت، تے ہور مذاہب سب ملک وچ موجود ا‏‏ے۔ سنی اسلام ملک دا سب تو‏ں وڈا مذہب اے، سنیاں د‏‏ی تعداد، کل آبادی دا 75-80% ا‏‏ے۔
حوالے
کرغیزستان گٹھ:1933ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1991ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1993ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں گٹھ:آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ دے ارکان گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملکاں گٹھ:ایشیائی ملکاں گٹھ:جدید ترک ریاستاں گٹھ:جمہوریتاں گٹھ:روسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات گٹھ:زمین بند ملک گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک گٹھ:وسط ایشیائی ملک گٹھ:ایشیا وچ 1991ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا وچ 1993ء دیاں تاسیساں گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی جمہوریتاں گٹھ:شنگھائی کارپیریشن آرگنائیزیشن دے ارکان
گٹھ:دیس گٹھ:ایشیا دے دیس
چک 16-9آر
چک 15-9آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
شالامار باغ
شالامار باغ لہور وچ بڑی مشہور تریخی تھاں اے، مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کروایا سی۔ ایہ مغلاں دی یادگار تے برصغیر وچ مسلماناں دی شاندار حکومت دا ورثا اے۔
تعمیر
ایہدی تعمیر 1641 عیسوی (1051 ھجری) وچ شروع ھوئ۔ تے کئ وریاں تکر مُکی۔ اے مستطیل دی شکل دا باغ اے جیدے آلے دوآلے بڑی وڈی کَند کیتی گئ اے۔ ایدا کھلار 658 میٹر جنوب توں شمال تے 258 میٹر مشرق توں مغرب تِکر اے۔
چبوُترے
شالامار باغ دی تھاں جنوب توں شمال ول تین چبوتریاں نال رل کے بندی اے۔ اے چبوترے اک دوجے توں 4 -5 میٹر (13-15 فٹ) دے فاصلے تے ھیگے نیں۔ ایناں دے اردو بولی چ ناں اے ھیگے نیں۔
فوارے
باغ چ کل ملا کے 410 فوارے ھیگے نیں جیہڑے باغ چ وگن آلی نہر توں نکلدے نیں تے چوڑے تالاب چ ڈگدے نیں۔ لہور چ سخت گرمی دے ولے اے فوارے باغ دی سیر لئی آن آلے لوکاں نوں ٹھنڈک تے سکون دیندے نیں۔
باغ دے درخت
باغ چ وکھو وکھ نسلاں دے بوٹے تے رکھ لائے گئے نیں۔ اے تھلے دتے گئے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہور گٹھ:باغات
چک 27 گجیانی
چک 27 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
پھلواریاں دی لسٹ
پھلواری اوہ تھاں ہوندی اے جتھے بوٹے اگاۓ جان۔ تھلے دنیا دے وکھرے دیساں وچ منیاں ہوئیاں پھلواریاں دی لسٹ اے۔
آکسفورڈ یونیورسٹی پھلواری
آکسفورڈ یونیورسٹی پھلواری آکسفورڈ، انگلینڈ، برطانیہ وچ اک تریخی پھلواری اے۔ ایہ برطانیہ دی سب توں پرانی پھلواری اے تے دنیا دی سب توں پرانی سائینسی پھلواریاں وچوں اے۔ ایہدا مڈھ 1621 وچ رکھیا گیا سی تے ایتھے پہلے دوائیاں بنان وچ کم آنوالے بوٹے اگاۓ گۓ سن۔ ایتھے 8000 بوٹے 1.8 ہیکٹر (4½ ایکڑ) تھاں تے لگے نیں۔ ایتھے اک تھوڑی جی تھاں تے بوٹیاں دے وڈے ٹبراں دیاں 90% ونڈاں ہے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پھلواری گٹھ:انگلینڈ دیاں پھلواریاں گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ضلع سربند
سربند تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
شانسی
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
سلیمان بن عبدالملک
سلیمان بن عبدالملک (717 - 674) ‎7واں اموی خلیفہ سی۔ اونے ولید بن عبدالملک دے مرن مگروں دو سال تک 715 توں 717 تک راج کیتا۔ اوہ ولید دا نکا بھرا سی۔
تخت نشینی
ولید بن عبدالملک د‏‏ی وفات دے بعد سلیمان تخت نشین ہويا۔ اگرچہ ولید نے سلیمان نو‏‏ں ولی عہدی تو‏ں خارج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی لیکن اچانک موت د‏‏ی بنا اُتے اوہ اپنے ارادےآں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک نہ پہنچیا سکیا۔ حجاج بن یوسف تے قیتبہ بن مسلم اس معاملہ وچ ولید دے ہمنوا سن ۔ سلیمان تخت نشین ہونے دے بعد انتقامی جذبہ تو‏ں کم لیندے ہوئے اسلام دے انہاں نامور افراد نو‏‏ں اپنے عہدےآں تو‏ں برخاست کر دتا۔ محمد بن قاسم نو‏‏ں وڈے ظالمانہ طریقے تو‏ں قتل کروا دتا گیا۔ قیتبہ بن مسلم وی اسی انجام تو‏ں دوچار ہويا۔ موسی بن نصیر دے آخری ایام تنگ دستی تے پریشان حالی وچ گزرے۔ استو‏ں علاوہ حجاج دے زمانہ وچ مقرر کیتے گئے عاملاں نو‏‏ں ہٹا کر انہاں د‏‏ی جگہ دوسرے حاکم مقرر کیتے گئے۔ ایہ غلط اقدامات مجموعی حیثیت تو‏ں سلطنت دے وقار وچ کمی دا باعث ہوئے۔ شخصی زندگی دے اس انتقامی پہلو دے علاوہ سلیمان د‏‏ی شخصیت دے اچھے پہلو دن بدن نکھرتے چلے گئے۔ اوہ کئی لحاظ تو‏ں اپنے پیشرو حکمراناں دے مقابلہ وچ بہتر سی ۔ ولید دے زمانہ دے تمام قیدیاں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں بغیر کسی جرم دے یا محض شک و شبہ د‏‏ی بنا اُتے قید خانہ وچ ڈال دیاگیا سی رہائی ملی تے جیل خانے خالی ہو گئے۔
محمد بن قاسم دا قتل
محمد بن قاسم حجاج دا رشتہ دار سی تے سلیمان نو‏‏ں حجاج تو‏ں نفرت سی اس لئی تخت نشین ہُندے ہی سلیمان نے محمد بن قاسم نو‏‏ں معزول کرکے دار الحکومت واپس پلٹنے دے احکامات صادر ک‏‏‏‏ر دتے۔ 17 سال دا ایہ نوجوان جس د‏‏ی ہمت و شجاعت د‏‏ی بدولت سندھ فتح ہويا تے برصغیر ہندو پاک وچ پہلی بار کلمہ توحید د‏‏ی منظم طور اُتے آبیاری ہوئی، اپناں ہی دے ہتھو‏ں افسوس ناک انجام تو‏ں دوچار ہويا۔ اس دے حسن انتظام تے رعایا پروری دا ایہ عالم سی کہ اس د‏ی واپسی تے موت د‏‏ی خبر سن کر سندھ دے لوکاں نے اس د‏ی مورتیاں نو‏‏ں دیوت‏ا دے روپ وچ پوجنا شروع کر دتا۔ سلیمان نے اسنو‏ں گرفتار کرکے عراق دے گورنر صالح بن عبدالرحمن دے ہاں روانہ کیتا۔ حجاج نے اپنے زمانہ اقتدار وچ صالح دے بھائی نو‏‏ں قتل کروایا سی ۔ چنانچہ صالح نے ہن اپنے بھائی دے قتل دے بدلہ وچ محمد بن قاسم نو‏‏ں جیل وچ اذیتاں دے دے ک‏ے قتل کروایا تے اس طرح دنیائے اسلام اپنے نامور فرزند تے بہترین جرنیل تو‏ں محروم ہو گئی۔
قیتبہ بن مسلم دا قتل
قیتبہ بن مسلم وی حجاج دا وفادار ساتھی سی ۔ تے سلیمان د‏‏ی خلافت تو‏ں علیحدگی دے معاملہ وچ ہمنوا سی ۔ لٰہذا سلیمان د‏‏ی تخت نشینی دے بعد اسنو‏ں ایہ خطرہ لاحق سی کہ ذا‏تی عناد یا گراوہی تعصب د‏‏ی بنا اُتے سلیمان اسنو‏ں اپنے انتقام دا نشانہ نہ بنائے۔ چنانچہ اس نے خلیفہ نو‏‏ں اپنی اطاعت تے وفاداری دے اظہار تے یقین دہانی دے لئی خطوط لکھے۔ سلیمان نے وی اس دے خلاف حالے تک کوئی عملی قدم نہ اٹھایا سی ۔ لیکن قیتبہ نے حفظ ماتقدم دے طور اُتے سلیمان دا خطرہ آنے تو‏ں پیشتر ہی بغاوت کر دتی۔ خلاف توقع فوج نے نال نہ دتا۔ قبیلہ بنو تمیم دے افراد وچو‏ں اک نے اسنو‏ں قتل کرکے اس دا سر سلیمان دے پاس روانہ کر دتا۔ قتیبہ دے بعد یزید بن مہلب نو‏‏ں خراسان دا والی مقرر کیتا گیا۔
وائمنگ گوفر
وائمنگ گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
سلیمان بن عبدالملک
فتوحات
فتوحات دا سلسلہ جو ولید دے زمانہ تو‏ں شروع ہويا سی اس دور وچ وی جاری رہیا۔ چنانچہ یزید بن مہلب نے جو خراسان دا والی سی، 98ھ وچ اک لکھ فوج تو‏ں جرجان اُتے فوج کشی کيتی۔ کہستان، جرجان، طبرستان وغیرہ فتح کیتے۔ بعض مواقع اُتے اسلامی افواج نو‏‏ں خاصہ نقصان اٹھانا پيا لیکن بحیثیت مجموعی ایہ مہمات کامیاب رہیاں تے مخالفین د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کچل دتا گیا۔
قسطنطنیہ اُتے حملہ تے ناکامی
سلیمان بن عبد الملک دے زمانہ وچ سلطنت روم اندرونی خلفشار تو‏ں دوچار سی۔ سلیمان نے اس موقع نو‏‏ں غنیمت جبن ک‏ے رومی سلطنت دے راجگڑھقسطنطنیہ اُتے حملہ دا منصوبہ بنایا۔ اس دوران لیو ایسوریائی نے جو ایشیائے کوچک وچ رومی افواج دا اک سپہ سالار سی، سلیمان نو‏‏ں اپنے تعاون د‏‏ی پیش کش کيتی۔ چنانچہ 98 ھ وچ وڈے زبردست پیمانہ اُتے جنگی تیاریاں دا آغاز کیتا گیا۔ بیش از بیش افواج اس مہم وچ شمولیت دے لئی منظم کيتیاں گئیاں۔ سامان جنگ، اسلحہ، قلعہ شکن آلات تے سامان رسد دے ذخیرے جمع کیتے گئے۔ ایہ لشکر جرار مسلمہ بن عبدالملک د‏‏ی ماتحتی وچ روانہ ہويا۔ بری تے بحری دونے اطراف تو‏ں قسطنطنیہ اُتے حملہ کیتا گیا۔ خود مسلمہ خشکی دے راستہ ایشیائے کوچک تو‏ں ہُندا ہويا ودھیا۔ مسلمہ قسطنطنیہ پہنچیا تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ ایہ محاصرہ کئی ماہ جاری رہیا۔ ناکہ بندی تو‏ں تنگ آک‏ے لوکاں نے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں مسلمہ نے رد کر دتا۔ لیو ایسوریائی چونکہ مسلماناں د‏‏ی تمام کمزوریاں تے منصوبے د‏‏ی تفصیلات تو‏ں آگاہ ہو چکيا سی اس لئی اس نے وڈی پامردی تو‏ں مدافعت کيتی۔ موسم سرما د‏‏ی شدت برفباری تے اشیائے ضرورت د‏‏ی کمی د‏‏ی بدولت مسلما‏ن بھُکھیاں مرنے لگے۔ دوسری طرف اگرچہ سلیمان سرحد روم اُتے خیمہ زن سی لیکن بروقت امدادی فوج تے سامان رسد نہ بھیج سکیا۔ اوہ اس قدر تباہی دے باوجود فوج د‏‏ی واپسی دے احکامات صادر کرنے اُتے رضا مند نہ سی مگر صفر 99ھ دسمبر 719ء وچ سلیمان نے وابق دے مقام اُتے وفات پائی تاں آپ دے جانشین حضرت عمر بن عبدالعزیز نے مسلمہ نو‏‏ں فوری واپسی دے احکامات صادر کیتے تے اس طرح ایہ مہم ناکا‏م ہوئی ۔
سیرت
سلیمان دا کردار مجموعہ اضداد سی ۔ خدا ترسی، نیک نفسی تے رعایا پروری د‏‏ی بے شمار مثالاں ایسی موجود نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بالعموم اک اصلاح پسند شخصیت منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے حجاج دے مقرر کردہ ظالم عاملاں تو‏ں عوام نو‏‏ں نجات دلائی، پینے دے لئی میٹھے پانی دا بندوبست کیا، ولید دے زمانہ دے قیدی رہیا کر دتے گئے تے جیل خاناں دے دروازے کھول دتے گئے لیکن انہاں دا رہائے خیر دے باوجود اوہ بے حد کینہ پرور سی ۔ اس نے محض انتقامی جذبہ تو‏ں سرشار ہو ک‏ے دنیائے اسلام دے نامور سپہ سالاراں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ تے کچھ نو‏‏ں ذلت د‏‏ی زندگی گزارنے اُتے مجبور کیتا۔ بہرحال اس دے دور دا سب تو‏ں اہ‏م تے قابل قدر کارنامہ حضرت عمر بن عبد العزیز دا بطور خلیفہ تقرر اے تے اسی بنا اُتے مورخین اسنو‏ں مفتاح الخیر دا لقب دیندے نيں۔
وفات
719ء بمقام وابق (سرحد روم اُتے واقع فوجی مرکز) اچانک خلیفہ سلیمان وفات پاگیا۔ وفات دے وقت اس د‏ی عمر 45 سال تے مدت خلافت دو سال اٹھ ماہ سی۔ اپنی زندگی ہی وچ اک وصیت دے ذریعہ عمر بن عبدالعزیز تے یزید بن عبدالملک نو‏‏ں علی الترتیب اپنا جانشین نامزد کرکے بیعت حاصل کر لئی سی۔
حوالے
گٹھ:674 دے جم گٹھ:675 دے جم گٹھ:717 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے اموی خلفا گٹھ:اموی خلفاء گٹھ:اموی خلیفہ گٹھ:بانی شہر گٹھ:بنو امیہ گٹھ:مدنی شخصیتاں
ضلع اوساکاروو
اوساکاروو قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Osakarov Kazakhstan
صوبہ کرگان
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
برومفیلڈ کاؤنٹی
برومفیلڈ امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
میکلنبرگ کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
ضلع شیت
شیت قازقستان دا اک ضلع اے۔
ضلع شہر توس
شہر توس تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
ضلع شیت
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع شہر توس
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
ضلع شیت
Shet Kazakhstan
شانڈونگ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
ضلع میمنہ
ضلع میمنہ افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام میمنہ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
ضلع قیصار
ضلع قیصار افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام قیصار شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
اڈاہو گوفر
اڈاہو گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع شورا آباد
شورا آباد تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
ضلع الیتاؤ
الیتاؤ قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Ulytau Kazakhstan
چک 28 گجیانی
چک 28 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
عباس مسلیار
عباس مسلیار مجمع مدینۃ الاسلامی ، منگلور کے بانی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں عباس استاد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ کرناٹک تے شمالی کیرالہ کے سنی مسلم لیڈرانہاں وچو‏ں اک نيں ۔ اوہ ہندوستان کے شہر میڈیکیری وچ پیدا ہوئے۔ مختصر علالت دے بعد 28 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں انتقال ہوگیا۔
سیموئل مورس
سیموئل مورس اک امریکی چترکار اتے پروڈیؤسر سی۔ اسنے یورپی تکنیک توں متاثر اک-تار والے ٹیلیگراف اتے مورس کوڈ نوں ایجاد کیتا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:چترکار
چک 17-9آر
چک 17-9آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
مچل کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
مچل امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
چافی کاؤنٹی
چافی امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
کریلا
کریلا اک ویل آلا بوٹا تے سبزی اے جدے اتے کریلے لگدے نیں جناں سبزی لئی پکایا جاندا اے  ایدا سوبد  کوڑا ہوندا اے۔ ایدے چھلڑ نوں سبزی وانگوں پکا کے کھائیدا اے۔۔
کریلا اک زمین تے رہن والی ویل اے جیہڑی 5 میٹر تک جاسکدی اے۔ ایہ اپنے پتلے ٹنگنیاں نال درجے بوٹے اتے وی چڑھ جاندی اے۔ ایہدا فروٹ لما ہوندا اے تے چھلڑ تے تپھڑ دانے بنے ہوندے نیں تے ہر بوٹے تے وکھرے نر تے مادھ پھل کھڑدے نیں۔ ایس دا فروٹ پکن تے کھٹے رنگ دا ہوجاندا اے۔
ضلع کنگ
ضلع کنگ افغانستان دے صوبہ نمروز دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کنگ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ نمروز
ضلع زھانارکا
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع فرخار
فرخار تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
ضلع المار
ضلع المار افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ المار شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے
شاہ اللہ دتہ
شاہ اللہ دتہ ضلع اسلام آباد دی یونین کونسل شاہ اللہ دتہ دا اک پنڈ اے۔ اے مارگلہ پعاڑ دے نال کرکے اے تے نندنہ کسی ایدے پچھں ٹردی اے۔ ایس پنڈ کول اے پرانے بدہ ویلے دے عار لبے نیں۔ ایدے کول لوسر دی باؤلی تے سادھو دا باغ اے۔
مازاما گوفر
مازاما گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع التنسارین
التنسارین قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Altynsarin Kazakhstan
کریم
گٹھ:رنگ
مونٹگومری کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
ضلع قبادیان
قبادیان تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعیاں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
فريد الدين عطار
زندگی دے ویروے
عطار اپنے دور دے بہترین کیمیاء دان دے پتر سن جنہاں نے اپنے پتا توں کئی مضموناں وچّ ودھیا سکھیا حاصل کیتی۔ اوہناں دے ساہتی کم اتے اوہناں بارے معلوم اتہاس توں اوہناں دی زندگی بارے بہتا کجھ پتہ نہیں لگدا۔ اس سبھ کجھ توں صرف ایہہ پتہ چلیا ہے کہ شیخ فریدالدین عطار نے حکمت دا پیشہ اپنایا اتے اوہناں دے کلینک دی دور دور تکّ مشہوری سی۔ کیہا جاندا ہے کہ عطار دے مریض اوہناں نوں اپنیاں مشکلاں، مصیبتاں اتے درپیش جسمانی اتے روحانی تکلیفاں بارے کھل کے دسدے، جس دا اوہناں دی سوچ تے گہرا اثر پیا۔ اینا گہرا کہ اوہناں نے اپنا کلینک بند کر دتا اتے  دور دراز دیاں تھاواں جویں بغداد، بصرہ، کوفہ، مکہ، مدینہ، دمشق، خوارزم، ترکستان اتے ہندستان تکّ دا سفر کیتا اتے اتھے صوفی شیخاں نال ملاقاتاں کیتیاں۔ اس سفر دے بعد اوہناں دی سوچ مکمل طور تے صوفی شیخاں دے انداز وچّ ڈھل چکی سی۔ شیخ فریدالدین عطار دا صوفی نظریہ لمے عرصے تکّ سوچ وچار دا نتیجہ اتے پختہ زہنی ساخت دا حامل ہے۔ جنہاں صوفی ودواناں  دے بارے خیال ہے کہ اوہ عطار دے استاداں وچّ شامل ہن، اوہناں وچوں صرف مجددالدین بغدادی واحد اجیہی شخصیت ہن جنہاں دے صوفی سروکار عطار دی سوچ اتے صوفی نظرئیے دی عکاسی کردے ہن۔ اس بارے واحد پرمان عطار دے اپنے لفظاں وچّ اجیہے بیان ہوئے ہن کہ، اوہناں دی خود نال ملاکات ہوئی۔ شیخ فریدالدین دا انتقال اپریل 1221 وچّ ہویا، جدوں منگولاں نے حملہ کیتا اتے اس وکت اوہناں دی عمر ستر برس سی۔ اوہناں دا مزار نیشابور وچّ واقعہ ہے اتے اس نوں سولویں صدی وچّ علی شیر نوائی نے تعمیر کروایا۔
روحانیت دیاں ستّ وادیاں اتے پرندیاں دی کانفرنس
دنیاں دے پنچھی ایہہ فیصلہ کرن لئی سبھا کردے ہن کہ اوہناں دا راجا کون ہووے۔ اوہناں سبھناں وچوں سیانا،چکیراہا، سجھا دندا ہے کہ اوہناں نوں اوہناں نوں دنت کتھائی سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ جو موٹے طور تے لہندے دے فوئینکس دے سامان ہندا ہے) دی تلاس کرنی چاہیدی ہے۔ چکیراہا پرندیاں دی اگوائی کردا ہے، جنہاں وچوں ہریک کسے منکھی نقص دی نمائندگی کردا ہے جہڑا بندے نوں بدھ نہیں بنن دندا۔ جدوں اخیر تیہہ پرندیاں دا ٹولا سیمرغ دی بستی پہنچدا ہے، اتھے بسّ اک جھیل ہے جس وچّ اوہ اپنا عکس ویکھدے ہن۔ فارسی وچّ بہترین کویتا ہون دے علاوہ، ایہہ کتاب دو شبداں - سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ اتے سی مرغ (فارسی توں ارتھ بنیا تیہہ پرندے) دے وچکار چلاکی والی کھیل اتے منسر ہے۔
پرندیاں دی کانفرنس وچّ عطار نے روحانی یاترا لئی ستّ وادیاں دسیاں ہن:
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:ایرانی شخصیتاں
سوبھا سنگھ (مصور)
جیون
پیؤ دیوا سنگھ تے ماں اچھراں دیوی دی کوکھ ‘چوں سوبھا سنگھ 29 نومبر 1901 نوں وچ پیدا ہوئے۔ پنج ورھیاں دی عمر وچ ماں دا سایہ سر توں اٹھ گیا، پھر گیاراں ورھیاں پچھوں پیؤ وی تر گئے۔ بچپن توں ہی جدوجہد وچ گھرے بالک سوبھا سنگھ نوں بھین لچھمی دیوی نے سمبھالیا۔
دریا بیاس دے کنارے وسے اپنے پنڈ سری ہرگوبندپور (گرداس پور) رہندیاں ہی اوہناں دے اندرلا کلاکار دی روح پیدا ہوئی۔ ایہہ لمبا پتلا بالک اپنیاں چھوٹی چھوٹی انگلیاں نال ریت دے گھر بناؤن دے نال کوئی اجیہا چہرہ بناؤن دا یتن کردا جو اس دی ماں نال ملدا ہووے۔ سکول وچ ودتا پنجوی تک لے دے انڈسٹریئل سکول امرتسر توں آرٹ اینڈ کرافٹ دا ڈپلوما پاس کیتا تے اپنے اوورسیئر جیجے توں نقشہ-نویسی دا کم سکھیا۔
اٹھاراں سال دی عمر وچ ستمبر 1919 وچ فوج وچ نقشہ-نویس بھرتی ہو کے بغداد چلے گئے۔ اسن انگریز اہلکاراں نے اوہناں دے بنائے چتراں دی صرف تعریف ہی نہیں کیتی، سگوں پریرنا تے اتشاہ دین لئی مشہور چترکاراں دیاں جیونیاں تے کلا-کتاباں وی مہیا کروائیاں۔ فوج دی نوکری اوہناں دی زندگی دا اک اہم پڑاؤ سی۔ اس سوچ ہی نوجوان سوبھا سنگھ نے اپنی زندگی دا اہمّ فیصلہ کیتا کہ اوہ چترکار بنیگا۔ فوج دی نوکری چھڈّ کے سال 1923 دوران امرتسر وکھے اپنا “سبھاش سٹڈیو” قائم کیتا۔ شاید اوہ نیتا جی سبھاش توں متاثر ہون کیوں جو اوہناں دناں وچ اپنے ناں نال “سبھاش” تخلص وی لکھیا کردے سن۔ پھر انارکلی بازار لاہور وکھے “ایکو سکول آف آرٹ” وی قائم کیتا۔ اس مگروں دلی وکھے وی اپنا آرٹ سٹڈیؤ شفٹ کر لیا۔ کجھ سماں پریت نگر اتے شملے رہِ کے نسبت روڈ لاہور وکھے مڑ اپنا سٹڈیؤ کھولھیا اتے اس دے نال ہی فلماں دی آرٹ ڈائریکشن دا کم وی کرن لگے۔ اس ویلے دوران ہی فرقو تشدد دی ہنیری وچ سبھ کجھ تباہ ہو گیا تے 1947 تک بنائے لگپگ 300 چتر ساڑ دتے گئے۔ اتھوں اجڑ دے کانگڑا گھاٹی دی گود وچ وسے اک چھوٹے جہے پنڈ اندریٹا آ گئے اتے اپنے جیون دا باقی سارا سماں اتھے ہی بتایا۔
مصوری
اپنے 85 سال دے جیون-دور دوران سردار سوبھا سنگھ نے گروآں، پیراں، پیغمبراں، بھگتاں، قومی لیڈراں وغیرہ دے چتراں دے نال نال پریم-کہانیاں تے اپنے سبھیاچار نال متعلق چتر بنائے۔ گرو نانک دیوَ جی، گرو گوبند سنگھ جی،  کرشن جی،   رام چندر جی، عیسیٰ مسیح، حضرت  میاں میر، بھگت رویداس وغیرہ اوہناں دے مشہور مذہبی چتر ہن۔ اوہناں شہید بھگت سنگھ، لالا لاجپت رائے، مہاتما گاندھی، پنڈت جواہر لال نہرو، لال بہادر شاستری ورگے قومی لیڈراں دے چتر وی بنائے ہن۔ کلا-جگت وچ خاص ستھان اوہناں دے شاہکار “سوہنی-مہینوال” نے دوایا۔ اسے چتر کارن راج محلاں تے امیر گھرانیاں وچ سمٹی کلا عامَ آدمی تک پہنچی۔ اس شاہکار چتر کارن چترکار سوبھا سنگھ نوں کلا-جگت وچ بہت مشہوری ملی۔
سردار سوبھا سنگھ کسے وی چتر تے کم کرن توں پہلاں اس بارے ودھ توں ودھ ساہت دا پورا مطالعہ کردے سن اتے پھر کئی کئی ہفتے، مہینے اس نوں مکمل کرن وچ لگے رہندے۔ اوہناں نے کسے وی چتر لئی کسے ماڈل دی ورتوں نہیں کیتی۔ اتہاس، سبھیاچار، ورثے نال جڑے چتر اوہناں دے ڈونگھے مطالعہ تے سوچ وچار دا پھل ہن۔
اندریٹا واقع اس سنت کلاکار دے گھر تے آرٹ-گیلری اوہناں دی بیٹی بیبی گرچرن کور بڑے ہی سلیقے نال سمبھالے ہوئے ہن۔ اوہ دسدے ہن کہ کلا بارے سردار سوبھا سنگھ کیہا کردے سن، “میری کلا ہی میرا دھرم اے اتے میرا کرتوّ نراکار نوں ساکار کرنا اے۔ کلا چاہااے کسے وی طرحاں دی ہووے، جے ایہہ مانو من دیاں انتریو انوبھوتیاں نوں چھوہ دے مانو دے ترقی لئی مدد نہی کردی، تاں بے کار اے۔ اوہی چترکار کامیاب اے جس نے مانوتا نوں سمجھیا اتے ظاہر کیتا۔ چترکار دے دماغی ترقی دے نال نال اس دی کلا دا ترقی وی ہندے رہنا چاہیدا اے۔ اس لئی دماغ دی سمجھداری، دل دی پوترتا اتے انگلیاں دے ہنر دی نپنتا دی لوڑ اے۔”
ایہہ تالمیل اوہناں دے ہر چتر وچ جھلکدا اے۔ اوہناں دیاں کلا-کرتیاں وچ شانت-رس وچ ڈبے ہوئے گرو تیغ بہادر، گرو امرداس، مہاتما گاندھی جاں پربھات دی دیوی دے چتر، شنگار-رس وچ شرشار ہیر-رانجھا، عمر خیام جاں سوہنی مہینوال اتے ویر رس وچ دمکدے ہوئے گرو ہرگوبند صاحب، گرو گوبند سنگھ، بھگوان رام، یوراج دلیپ سنگھ جاں گورکھا فوجی دے چتر- منہ بولدی تصویر ہن۔
اس مہان کلاکار نوں اپنے جیون-دور دوران یوگ اعزاز ملیا۔ اوہ ہر طرحاں دے لالچ تے پرچار توں دور رہِ دے اک رشی وانگ کلا دیانتداری کردے رہاے۔ پنجاب سرکار نے اوہناں نوں “سٹیٹ آرٹسٹ” دی اپادھی نال نوازیا گیا۔ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ نے اوہناں نوں ڈاکٹریٹ دی آنریری ڈگری اتے بھارت سرکار نے اوہناں نوں پدم شری دے اعزاز نال نوازیا گیا۔ اوہناں دی جم صدی دے موقعے تے بھارت سرکار نے 29 نومبر 2001 نوں اک یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کیتا۔ پنجاب وچ بادل سرکار اتے ہماچل دی پرو۔ دھمل سرکار نے جم صدی راج پدھر دے تقریب منعقد کر دے منائی۔ اندریٹا وکھے سرکاری سینئر سیکنڈری سکول دا ناں اناں دے ناں تے کیتا گیا اے۔ پنجاب تے ہماچل دے بولی ڈیپارٹمنٹاں نے اپنے اپنے پرچیاں دے “س۔ سوبھا سنگھ خاص انک” شائع کیتے۔ بادل سرکار نے کسے  پرمکھ چترکار نوں دین لئی ہر سال اک لکھ روپے دا “س۔ سوبھا سگھ پرسکار” قائم کیتا سی، پر کیپٹن امریندر سنگھ سرکار نے ایہہ بند کر دتا ۔ جم صدی دے سرکاری پدھر دے پروکرام س۔ سوبھا سنگھ میموریال آرٹ سوسائٹی اتے گھٹ گنتی کمیشن دے اوس ویلے چیئرمین س۔ ترلوچن سنگھ دے نجی یتناں صدقہ منائے گئے۔
گلخانہ پارک
گلخانہ پارک استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی پارک اے۔ ایہ توپ کاپی محل نال اے۔
کیپلر-37 بی
کیپلر-37 بی اک سورجوں پرے پاندھی اے جیہڑا کیپلر 37 تارے دے دوالے کمدا اے۔ ایہ لائرہ تارہ چرمٹ وچ اے۔ ایہ ہن تک لبن والا سب توں نکا سورجوں پرے پاندھی اے۔ اس نوں 20 فروری 2013 نوں کیپلر سپیس ٹیلیسکوپ  نے  لبیا ۔ ایہ پاندھی ساڈی زمین توں 210 چانن ورے دور اے۔ ایہ ساڈی زمین دے چن توں تھوڑا وڈا اے تے ایہدا قطر  2,400 میل (3,900 کلومیٹر) اے۔ ایہدا گرمی ناپ (700 K) اے۔
ضلع امانگیلڈی
امانگیلڈی قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Amangeldi Kazakhstan
چاین کاؤنٹی
چاین  امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع بلچراغ
ضلع بلچراغ افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام بلچراغ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
چک 29 گجیانی
چک 29 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ہیرونیمُس بوش
ہائرونیمس بوش (؛ ؛ جم ویلے جھیرونیمس وان ایکن ؛ c.  1450 –؛ 9 اگست 1516) اک ڈچ پینٹر سی، جسدے چتر نیتک اتے مذہبی دھارناواں اتے برتانتاں نوں درساؤن لئی شاندار بمباولی دی ورتوں لئی مشہور ہن۔
حوالے
گٹھ:جم 1450 گٹھ:موت 1516 گٹھ:چترکار
چک 18-9آر
چک 18-9آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے نوویں سوئے (لنڈو) 9آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 9آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
ضلع قوم سنگیر
قوم سنگیر تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
پہاڑی گوفر
پہاڑی گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
یلدیز پارک
یلدیز پارک بیشکتاش، استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی پارک  اے۔
ضلع اولیکول
اولیکول قازقستان دا اک ضلع اے۔
Auliekol Kazakhstan
ضلع کوہستان (فریاب)
ضلع کوھستان افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کوہستان شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
Kohistan District Dystrykt Kohistan (Pakistan)
فتحی پاشا کروسو
فتحی پاشا کروسو اسکودر، استمبول، ترکی وچ اک پارک اے۔
مور کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
مور امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
امیرگن پارک
گٹھ:استمبول دے پارک گٹھ:استمبول
بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ
بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ ہیٹھ لکھے مطابق ہے۔
بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ
<!--==================(Please read this before adding more or updating records)====================== | 1. Add new records at the bottom. |   | 2. Name = First Last format, linked to the appropriate article                                | | 3. First = Year of first Test match                                                          | | 4. First = Year of latest Test match                                                         | | 5. Mat = No of matches played including the latest. For those who played less than 10, add   | |  " 0 " before the number of matches                       | | 6. Inn = No of innings played including the latest. For those who played less than 10, add   | |  " 0 " before the number of matches                       | | 7. NO = Add number of not outs. |   | 8. HS = Before the high score add " 0 "; use one 0 if the  | |   score is in two digits, two 0s (00) if the score is in single digits, don't add if the     | |   score is 0 or in three digits. |   | 9. Runs = Before runs scored add " 0 "; use one 0 if the   | |   number is three digits, two 0s (00) if two digits, three 0s (000) if single digits, don't  | |   add if it is zero or in four digits. |   | 10. For single digit averages add 0 before the number. |   | 11. Add before deliveries: 0 ; one 0 for three digits,     | |    two 0s for two digits, three 0s for single digits and none otherwise. |   | 12. Add before wickets: 0 if single digits. |   | 13. BBI – Add " XXX " between / and runs where             | |    xxx = 200 – runs. |   | 14. BBM – Add " 0 " at start if wickets in single digits   | |    then add " XXX " between / and runs where              | |    xxx = 200 – runs. |   | 15. For single digit averages add 00 before the number,    | |    for two digit averages add one 0. |   | 16. For single digit catches add 0 before the number. |   | 17. For single digit stumpings add 0 before the number. |   =================(Please read this before adding more or updating records)=======================-->
حوالے
گٹھ:بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری گٹھ:بھارتی مہلا کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کرکٹگٹھ:لسٹاں
ڈاکیا
ڈاکیا ٹپال دا ہرکارا ہُندا اے۔ ڈاکیے دا کم ٹپال چوں چِٹھیاں تے دوجی ڈاک کٹھی کر کے لوکاں دے گھراں چ دے کے آوݨا اے۔
گٹھ:کامے گٹھ:ڈاک گٹھ:ڈاک ٹکٹاں گٹھ:ڈاک ٹکٹاں بنان والے
کلیئر کریک کاؤنٹی
کلیئر کریک امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع کولاب
کولاب تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
ضلع پشتون کوٹ
ضلع پشتون کوٹ افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام پشتون کوٹ شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
الیاس ایزولی
الیاس ایزولی انگریزی :Elias Izoli غیرمعمولی صلاحیت دا مالک اک سوے- شخصیت نوجوان چترکار اے۔ 1976 دمشق، سیریا وچ پیدا، ہویا۔ اسدے چتراں وچ سیریائی جنگ دا عام لوکاں تے خاص طور تے بچیاں تے نوجواناں اپر اثر جھلکدا اے ۔
17 سال دی عمر وچ دمشق، وکھے روسی تہذیبی مرکز وچ اسدی اک سولو نمائش نال اسدی صلاحیت نوں مانتا ملی سی۔ آیام گیلری بیروت اتے دبئی وکھے 2010، 2012، اتے 2013 وچ اسدے چتراں دی نمائش لگ چکی اے ۔
حوالے
گٹھ:چترکار
میروسلاو کلوزے
thumb|میروسلاو کلوزے میروسلاو کلوزے جرمنی دی قومی فٹ بال ٹیم دا اک اُگھا کھڈاری اے جو کہ بنڈیسلیگا وچ ایف۔سی۔بایرن، میؤنک ولوں بھی کھیڈدا اے۔ کلوزے دا جم 9 جون 1978 نوں اوپولے، پولینڈ وکھے ہویا۔ )پولینڈ وچّ جم لین دے باو جود کلوز کول جرمن شہریت اے۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:کھیڈاں گٹھ:کھڈاری گٹھ:فٹ بال کھڈاری
ضلع خواجہ سبز پوش
ضلع خواجہ سبز پوش افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خواجہ سبز پوش شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
چک 30 گجیانی
چک 30 گجیانی ضلع بہاولنگر دی تصیل چشتیاں دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی گجیانی دسٹریبیوٹری جاں گجیانی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال گجیانی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولنگر چ تصیل چشتیاں چ وس رہیا اے ۔
ضلع ڈینیسوو
Denisov Kazakhstan
بلغراد جنگل
بلغراد جنگل استمبول، دے اتر لیندے ول ترکی دا اک پرانا تریخی جنگل پارک اے۔
گٹھ:استمبول دے پارک گٹھ:استمبول
گنبدان قطب شاہی
گنبدان قطب شاہی گولکنڈہ، موجودہ حیدرآباد، دکن، بھارت وچ واقع قطب شاہی سلطنت دے حکمراناں دے مقابر ني‏‏‏‏ں۔ اِنہاں مقابر نو‏‏ں قطب شاہی سلطنت دے طرزِ تعمیر دا شاہکار خیال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد، دکن، وچ ایہ مقابر قدیمی طرزِ تعمیر تے اسلامی معماری دے امتزاج دا نمونہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مقابر 1543ء تو‏ں 1687ء تک تعمیر کیتے جاندے رہ‏‏ے۔ قطب شاہی سلطنت دے چھ حکمران ایتھے مدفون ني‏‏‏‏ں۔ thumb|318x318px|قلعہ گولکنڈہ تو‏ں گنبدان قطب شاہی دا منظر
محل وقوع
thumb|316x316px|قلعہ گولکنڈہ تو‏ں گنبدان قطب شاہی دا منظر— 1902ء
طرزِ تعمیر تے ہیئت و ساخت
یہ مقبرے اک ہموار سطح زمین اُتے تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ مقبراں د‏‏ی عمارت اک بلند خشتی چبوتراں تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ عمارت مربع چوکور نما اے جنہاں اُتے درمیان وچ اک گنبد کلاں مدور شکل وچ تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ گنبد اولاً نیلی تے سبز رنگ د‏‏ی کاشی کار ٹائیلاں تو‏ں مزین سن مگر امتدادِ زمانہ دے باعث ہن صرف خشتی تے چونے دے رنگ دے باعث دیکھنے وچ سیاہ نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ تمام مقابر د‏‏ی عمارتاں پرگنبدِ کلاں دے نال چار چھوٹی گنبدیاں نما مینار تعمیر کیتے گئے نيں جو کم بلند ني‏‏‏‏ں۔  عمارت خشتی پتھر د‏‏ی اے جس اُتے سیاہ مرمر لگایا گیا اے جو زمانہ دراز گزرنے اُتے وی سیاہی مائل دکھادی دیندا اے تے اِس رنگ وچ کمی واقع نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ عمارتاں وچ سرخ پتھر نو‏‏ں بطور اِٹ دے استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ عمارتاں بیک وقت ہندوستانی تے اسلامی معماری دا امتزاج دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ مقبراں د‏‏ی عمارتاں دے نال خوشنماء باغ لگائے گئے سن ۔ 2015ء وچ انہاں باغات د‏‏ی بحالی و مرمت دا کم کیتا گیا ا‏‏ے۔
تریخ
thumb|316x316px|گنبدان قطب شاہی تو‏ں غروبِ آفتاب دا منظریہ مقام پہلی بار بطور شاہی قبرستان دے 1543ء وچ اختیار کیتا گیا جدو‏ں سلطان قطب شاہی سلطنت قلی قطب الملک دا انتقال ہويا۔ قلی قطب الملک دے مقبرے دا زمینی چبوترا چہار جانب تو‏ں 30 میٹر بلند ا‏‏ے۔ مقبرہ ہشت پہلو اے تے مقبرے د‏‏ی ہر دیوار د‏‏ی چوڑائی 10 میٹر ا‏‏ے۔ مقبرہ اُتے اک مدور شکل گنبد کلاں اے جو دور تو‏ں دیکھنے اُتے تاجِ شاہی نظر آندا ا‏‏ے۔ اِس مقبرہ دے اندرونی جانب وچ تن قبور تے بیرونی جانب 21 قبور ني‏‏‏‏ں۔ مقبرہ دا کتبہ شاہی خط ثلث، خط نسخ وچ کندہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اِس کتبہ وچ قلی قطب الملک نو‏‏ں وڈے مالک لکھیا گیا اے جو دکن د‏‏ی عوام اُنئيں پکاریا کردی سی۔ ایہ مقبرہ 1543ء دے اواخر تک مکمل ہوئے گیا سی۔
بحالی و مرمت
1912ء وچ صدر المہام حیدرآباد نواب میر یوسف علی خان، سالارجنگ سوم نے اِنہاں مقابر د‏‏ی بحالی و مرمت دا حکم جاری کیتا۔ اِس احاطہ وچ اک نواں کنواں کھدوایا گیا تے اک خوش نما باغ دوبارہ لگایا گیا۔ آغا خان ٹرسٹ برائے ثقافت نے اکتوبر 2015ء وچ اِنہاں مقابر د‏‏ی بحالی و مرمت د‏‏ی خاطر 100 کروڑ روپے جاری کیتے۔ thumb|335x335px|گنبدان قطب شاہی وچ قطب شاہی جامع مسجد یا حیات بخشی مسجد، [[گولکنڈہ، حیدرآباد، دکن، بھارت]]
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ 1543ء دیاں تاسیساں گٹھ:تلنگانہ وچ مقابر گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:برصغیر
چک 19-9آر
چک 19-9آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے نوویں سوئے (لنڈو) 9آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 9آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
سلطان احمد ویہڑہ
سلطان احمد ویہڑہ استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی ویہڑہ اے۔ ایتھے پرانے ویلے وچ گھوڑیان دیاں دوڑاں ہوندیاں سن۔
نتالیا گونچارووا
نتالیا سرگیئیونا گونچارووا (Russian&#x3A؛ Ната́лья Серге́евна Гончаро́ва ؛ <small contenteditable="false">IPA: ؛ <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[nɐˈtalʲjə sʲɪrˈɡʲejɪvnə ɡəntɕɐˈrovə] ؛ 4 جون 1881 – 17 اکتوبر 1962) اک روسی ایواں گارد کلاکار، پینٹر،کاسٹیوم ڈزائنر، لکھاری، چترکار، اتے سیٹ ڈزائنر سی۔ اس دی گریٹ-آنٹ نتالیا نکولائیونا گونچارووا، شاعر الیگزینڈر پشکندی بیوی سی۔
نیش کاؤنٹی
نیش امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
نتالیا گونچارووا
جیون تے کم
نتالیا سرگیئیونا گونچارووا تولا گورننیٹ وچ 4 جون 1881 نوں ہویا سی، جتھے اس دے پیؤ، اگھے آرکیٹیکٹ اتے گنت سائنسدان سیرگیئی گونچارووا دی جاگیر سی۔ 1891 وچ پروار ماسکو چلے گیا۔ 1901 وچ اوہ پیٹنگ، سکلپچر اتے آرکیٹیکچر دے ماسکو سکول وچ داخل ہو گئی جتھے اس دی ملاقات مخائل لاریؤنوو، جہڑا اسے کلا سکول دا سٹوڈنٹ سی، نال ہوئی۔ جلدی ہی اوہناں نے زندگی بھر دا رشتہ بنا لیا۔
اسنےSalon d'Automne (Exposition de L'art Russe) وکھے 1906 توں نمائش لاؤنی شروع کیتی۔
گونچارووا Der Blaue Reiter avant-garde گروپ دی 1911 وچ اس دی قیام دے ویلے توں ہی میمبر سی۔1915 وچ اس نےجنیواوچ بیلے کاسٹیوم اتے سیٹ ڈیزائین کرنا شروع کر دتا۔1915 وچ اس نے ڈزائیناں دی اک لڑی —Six Winged Seraph، Angel'، St. Andrew، St. Mark، Nativity، اتے ہور— تے سرگیئی ڈیاگھیلیو نوں کمشنڈ اک بیلے (جس دا سرلیکھ لٹرجی رکھیا جانا سی) لئی کم شروع کر دتا۔اس پروجیکٹ لئیاگور سٹراونسکینوں گیت کمپوز کرن لئی بلایا گیا سی اتے اس وچ لاریؤنوو اتےLonide Massineوی شامل سن، پر ایہہ بیلے نیپرے نہ چڑھ سکیا۔ گونچارووا 1921 وچ پیرس چلی گئی،جتھے اس نے سرگیئی ڈیاگھیلیو دی بیلے روتوں کمپنی دے سٹیج سیٹ ڈیزائین کیتے۔ اس نے 1921 وچ سیلون d'Automne وکھے نمائش لائی، اتے سیلون des Tuileries اتے سیلون des Indpendants وکھے نیمت حصہ لیا۔
گونچارووا نے 1922 اتے 1926 وچکار رو ونسیٹ، پیرس وکھےMarie Cuttoliدی دوکان، میسن مربور لئی فیشن ڈزائین تیار کیتے۔اس سوہنی کڈھائی والے اتے appliqud پہراوا ڈزائین، روسی لوک کلا، بزنتینی موجیک اتے بیلے Russes لئی اس دے کم توں بے حدّ متاثر سی۔
1938 وچ گونچارووا فرانس دی شہری بن گئی۔ 1955 وچ اسنے اتے لاریؤنوو نے اخیر ویاہ کروا لیا۔
موت
فرانس دے پیرس شہر وچ 17 اکتوبر، 1962 نوں گونچارووا دی موت ہو گئی۔
وراثت
گونچارووا دیاں کلا کرتاں کئی عوامی ادارےآں وچ مل سکدیاں ہن، جنہاں وچ ایہہ وی ہن:
کلا بازارسائیکلسٹ
right|thumb|لاریؤنوو دا بنایا گونچارووا دا چتر (1915) 18 جون، 2007 نوں گونچارووا دی 1909 پیٹنگ سیب توڑنا، کرسٹی وکھے 9.8 ملیان امریدی ڈالر تے نلام کیتی گئی سی، جو کتوں وی عورت کلاکار دے لئی اک ریکارڈ دی قیام اے۔ اوہ اجے وی نلامیاں وکھے سبھ توں مہنگی عورت کلاکار اے اتے لنڈن وچ دو-سالا روسی کلا ہفتیاں دوران روسی کلا نیلامی وچ اس دا کم رکھیا جاندا اے۔
نومبر 2007 وچBluebells، (1909)، 3.1 ملیان ($6.2 ملیان) وچ ودی۔ ریکارڈ، اک سال بعد اپڈیٹ ہو گیا جدوں گونچارووا دی 1912 سٹلّ لائیف پھلّ (جو پہلاں Guillaume Apollinaire دے بھنڈار دا حصہ سی) $ 10.8 ملیان وچ ودی۔
نتالیا گونچارووا دی اسٹیٹ وچ کاپیرائیٹ دا چلاون ADAGP، پیرس کردی اے۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1881 گٹھ:موت 1962 گٹھ:چترکار گٹھ:مصور گٹھ:پینٹر گٹھ:لکھاری گٹھ:عورت چترکار
ضلع دولت آباد
ضلع دولت آباد افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دولت آباد شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
سلطان قلی قطب الملک
سلطان قلی قطب الملک (پیدائش: 1470ء– وفات: 2 ستمبر 1543ء) قطب شاہی سلطنت دا بانی تے پہلا حکمران سی۔ سلطان قلی قطب الملک نے 1512ء تو‏ں 2 ستمبر 1543ء تک حکومت کيتی۔
ابتدائی حالات
سلطان قلی د‏‏ی پیدائش ہمدان وچ 874ھ/ 1470ء وچ ہوئی۔ سلطان قلی دا نسب قرہ یوسف تک پہنچکيا اے تے والدہ مریم خانم تو‏ں نسب بادشاہِ ایران جہاں شاہ تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ سلطان قلی دے دادا پیر قلی بیگ قرہ سکندر دے پو‏تے سن تے نسبی اعتبار تو‏ں قرہ یوسف د‏‏ی اولاد تو‏ں سن جو نسلاً ترک سن ۔ سلطان قلی دے والدین پندرہويں صدی عیسوی دے آغاز وچ دہلی آئے تے جلد ہی دکن چلے آئے۔ دکن وچ سلطان قلی دے والد نے بہمنی سلطنت د‏‏ی ملازمت اختیار کرلئی- سلطان محمد شاہ لشکری د‏‏ی حکومت دے آخر ایام وچ اوہ دکن آیا تے سلطان محمد شاہ لشکری دے ترکی غلاماں دے گروہ وچ شامل ہوئے گیا۔ سلطان محمد شاہ نو‏‏ں ترکی غلاماں تو‏ں بہت دلچسپی سی تے اُنئيں بہت عزیز رکھدا سی۔ سلطان قلی چونکہ علم حساب وچ وڈی مہارت رکھدا سی تے خوشخط سی۔ اُسنو‏‏ں شاہی محلات دا حساب نویس مقرر کر دتا گیا۔
تلنگانہ د‏‏ی مہم
سلطان محمد شاہ لشکری نے سلطان قلی نو‏‏ں تلنگانہ دے حالات درست کرنے دا حکم دتا تاں سلطان قلی نے باغیاں د‏‏ی اک جماعت نو‏‏ں اپنا ہمنوا بنا ک‏ے ایسی چال چلی کہ اِسی جماعت تو‏ں چوراں تے راہزناں دا ناں و نشان تک مٹا دتا۔ سلطان قلی نے دوسرے امرا دے پرگناں تو‏ں وی جو اِسی نواح وچ سن، غنڈےآں تے لٹیراں دا قلع قمع کر دتا تے اُس د‏‏ی شجاعت تے بہادری دا چرچا عام ہوئے گیا۔ سلطان محمد شاہ نے سلطان قلی نو‏‏ں امارت دے درجہ اُتے فائز کردے ہوئے اُسنو‏‏ں گولکنڈہ تے اُس دے مضافات دا جاگیردار بنا دتا۔ کچھ عرصہ بعد اُسنو‏‏ں گولکنڈہ دا سپہ سالار مقرر کر دتا گیا۔ شاہی فرامین وچ اُس دے ناں دے ہمراہ " صاحب السیف والقلم" لکھیا جانے لگیا۔
thumb|289x289px|حیدرآباد، دکن [[بھارت وچ سلطان قلی قطب الملک دا مقبرہ]]
حوالے
گٹھ:1470 دے جم گٹھ:1543 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:حیدر آباد، دکن گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:سلطنت قطب شاہی گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:صوبہ ہمدان دیاں شخصیتاں گٹھ:قطب شاہی سلطنت
ضلع مومن آباد
مومن آباد تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
ضلع شیرین تگاب
ضلع شیرین تگاب افغانستان دے صوبہ فاریاب دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام شیرین تگاب شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فاریاب
اتری گوفر
اتری گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع فیودوروو
فیودوروو قازقستان دا اک ضلع اے۔
Fyodorov Kazakhstan
نوشین القدیر
نوشین القدیر (پیدائش: 13 فروری 1981ء) اک کرکٹ کھلاڑی ہے جو بھارت خواتین کرکٹ ٹیم لئی کھیلدی اے ۔ اسنے نے 2002ء توں کرکٹ کھیلنا شروع کیتا تے اودوں توں ٹیم دی باضابطہ رکن رہی اے۔ اوہ 100 وکٹاں دے یادگار ریکارڈ نوں اک روزہ بین الاقوامی کھیلاں وچ پورا کرن دے قریب اے۔
گٹھ:1981ء دے جم گٹھ:جم 1981 گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
رسالۃ الحقوق
رسالۃ الحُقوق امام سجادؑ د‏‏ی اک طولانی حدیث ا‏‏ے۔ جس وچ انسان دے ذمہ 50 حقوق نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں حقوق وچ خدا دا حق، انسان دے بدن دے اعضاء دا حق، رشتہ داراں دے حقوق ہور نماز، روزہ تے صدقہ دے حقوق شامل نيں۔ سب تو‏ں قدیم مآخذ جنہاں وچ رسالۃ الحقوق دا تذکرہ آیا اے انہاں وچ : ابن‌شُعبہ حَرّانی، (متوفی 381ھ) د‏‏ی کتاب تُحَف‌العقول، تے شیخ صدوق(متوفی 382ھ) د‏‏ی تن کتاباں خصال، من لا یَحضُرُہُ الفقیہ تے اَمالی دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
علم حدیث دے ماہرین اس حدیث نو‏‏ں اس دے راویاں دے معتبر ہونے تے معبتر کتاباں وچ اس حدیث دا تذکرہ آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں معتبر حدیثاں وچ شمار کردے نيں۔اس حدیث دا کئی زباناں وچ ترجمہ تے شرحاں منظر عام اُتے آ چکيت‏یاں نيں۔
اجمالی تعارف
کتاب خصال وچ شیخ صدوق دے مطابق امام سجادؑ نے اس حدیث نو‏‏ں خطوط د‏‏ی شکل وچ اپنے اک صحابی دے لئی تحریر فرمایا ا‏‏ے۔ شیخ صدوق دے مطابق اس حدیث د‏‏ی ابتداء وچ ایويں آیا اے: "یہ خط علی بن حسین د‏‏ی جانب تو‏ں اپنے اک صحابی دے ناں اے "۔
حدیث دا معتبر ہونا تے اس دے مآخذ
علم حدیث‌ دے ماہرین رسالۃالحقوق دے سند دے تسلسل تے معتبر کتاباں وچ تذکرہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے اس حدیث نو‏‏ں معتبر حدیثاں وچ شمار کردے نيں۔ اس حدیث نو‏‏ں ابوحمزہ ثمالی نے امام سجادؑ تو‏ں نقل کيت‏یاں نيں تے علم رجال دے شیعہ علماء ابوحمزہ ثمالی نو‏‏ں "شیعاں دے برگزیدہ شخصیت"، "ثقہ" تے "معتمد" سمجھدے نيں۔
سب تو‏ں قدیم حدیثی مآخذ جنہاں وچ ایہ حدیث بطور کامل نقل ہوئیاں نيں ایہ نيں: ابن‌شُعبہ حَرّانی(متوفی 381ھ) د‏‏ی کتاب تُحَف‌العقول، شیخ صدوق(متوفی 382ھ) د‏‏ی تن کتاباں خصال، من لا یَحضُرُہُ الفقیہ تے اَمالی، ۔
مُستَدرَک‌الوسایل وچ محدث نوری دے مطابق سید بن طاووس (۵۸۹-۶۶۴ھ) وی اس حدیث نو‏‏ں اپنی کتاب فلاح‌السائل وچ نقل کردے ہوئے کہندے نيں کہ انہاں نے اسنو‏ں شیخ کلینی د‏‏ی کتاب رسائل‌الائمہ تو‏ں نقل کيتے نيں۔ البتہ ایہ مطلب کتاب فلاح‌السائل د‏‏ی شایع شدہ نسخے وچ موجود نئيں؛ لیکن مستدرک الوسائل د‏‏ی مصححین کہندے نيں کہ ایہ مطلب اس کتاب دے غیر مطبوع نسخے وچ موجود ا‏‏ے۔ دوسرا نکتہ ایہ کہ شیخ کلینی د‏‏ی کتاب رسائل‌الائمۂ اس وقت نابود ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
مآخذ وچ اختلاف
حدیثی مآخذ وچ اس حدیث دا متن مختلف عبارتاں دے نال آیا ا‏‏ے۔ من جملہ ایہ کہ تُحَف‌العقول تے خصال وچ ایہ حدیث زیادہ مفصل‌ طور اُتے نقل ہوئی اے تے نال نال اک مقدمہ‌ اُتے وی مشتمل اے جس وچ اس حدیث دا خلاصہ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مقدمہ کتاب من لا یَحضُرُہُ الفقیہ تے اَمالی وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح کتاب امالی وچ ایہ حدیث انسان دے اُتے اپنے حقوق تو‏ں شروع ہُندی اے ؛ دوسرے کتاباں د‏‏ی برخلاف جنہاں وچ ایہ حدیث حق‌اللہ تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔
حقوق د‏‏ی تعداد
رسالۃالحقوق وچ بیان ہونے والے حقوق د‏‏ی تعداد کتاب تحف‌العقول وچ 50 نيں۔ اس کتاب وچ اس حدیث دے آخری حصے وچ ایويں آیا اے: "یہ پنجاہ حق نيں..."۔ جدو‏ں کہ شیخ صدوق دے نسخے وچ ایہ عبارت موجود نئيں اے ؛ اگرچہ شیخ صدوق خود وی انہاں حقوق د‏‏ی تعداد پنجاہ قرار دیندے نيں؛ کیونجے آپ نے کتاب خصال وچ اس حدیث نو‏‏ں ایويں عنوان دتا اے: "وہ پنجاہ حقوق جسنو‏ں علی بن الحسین نے اپنے اصحاب دے لئی تحریر فرمایا"۔
‏بعض معاصر مصنفاں جنہاں نے رسالۃ الحقوق دے متن نو‏‏ں نقل کيتے نيں، انہاں حقوق د‏‏ی تعداد اکیاون بیان کيتے نيں۔ اس گل کيتی علت ایويں ذکر کردے نيں کہ کتاب تُحَف‌العقول وچ حج دا حق ذکر نئيں ہويا اے ؛ حالانکہ ایہ چیز شیخ صدوق د‏‏ی روایت وچ آیا ا‏‏ے۔ علم حدیث دے اک ماہر نے اس بارے وچ جو تجزیہ پیش کيتا اے اس دے مطابق حج دا حق‌ اس حدیث دا حصہ سی جو تُحَف‌العقول وچ قلم تو‏ں رہ گیا اے ؛ انہاں تمام گلاں دے باوجود حقوق د‏‏ی تعداد پنجاہ ہی نيں تے مذکورہ مصنفاں نے تحقوق د‏‏ی تعداد گندے وقت اک حق نو‏‏ں زیادہ لکھ دتے نيں۔
مضامین
رسالۃالحقوق وچ موجود پنجاہ حقوق نو‏‏ں ست قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے:
ترجمے
اس کتاب دا مختلف زباناں وچ ترجمہ ہويا اے:
شروحات
اس رسالے د‏‏ی بعض شروحات: اسی طرح کتاب شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ تے رسالہ حقوق توسط مجمع جہانی اہل بیت دے عنوان تو‏ں اک کتاب چاپ ہوئی اے جس وچ رسالۃ الحقوق امام سجاد تو‏ں مربوط کتاباں نو‏‏ں معرفی کيتا گیا ا‏‏ے۔
ہور مطالعہ
رسالۃ الحقوق امام سجاد اردو ترجمہ مجمع جہانی اہل بیت
گٹھ:امام سجاد دے اقوال گٹھ:احادیث مشہور گٹھ:اخلاقی احادیث گٹھ:کتاباں گٹھ:علوم ابلبیت
قومانتری ماں بولی دیہاڑ
thumb|کھبے|250px|ڈھاکہ میڈیکل کالج وچ شہید مینار بین الاقوامی یوم مادری زبان ہر سال 21 فروری نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ یونیسکو نے ایہ فیصلہ 17 نومبر 1999ء نو‏‏ں لیا۔ یو۔ این۔ د‏‏ی عام اسمبلی نے سال 2008ء نو‏‏ں زباناں دا عالمی سال قرار دتا سی۔
جگت ماں بولی دیہاڑ ماں بولی دی اہمیت نوں اجاگر کرن لئی ہر سال 21 فروری نوں منایا جاݨ آلا دیہاڑ اے ۔ ایہ دیہاڑ مناوݨ دا اعلان یونیسکو نے 17 نومبر 1999 نوں کیتا سی ۔ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے 2008 وچ 2009 نوں بولیاں دا جگت ورھا مناوݨ دا فیصلا کیتا ۔ جگت ماں بولی دیہاڑ ہر ورھے سن 2000 توں منایا جارہیا اے ۔
ایہ دیہاڑ 1952 وچ 21 فروری دے دیہاڑ دی یاد وچ منایا جاندا اے جدوں پاکستانی پولیس نے ڈھاکہ چڑھدے پاکستان (ہُݨ بنگلا دیش) وچ اپݨی ماں بولی دی مانگ کردے ہوئے پڑھیاراں اُتے گولی چلا دتی تے 4 نوں مار دتا ۔ ایس توں پہلاں 21 مارچ 1948 نوں ڈھاکا وچ محمد علی جناح نے چڑھدے پاکستان تے لہندے پاکستان وچ اکو بولی اردو لاگو کرن دا آکھیا ۔
16 مئی 2009 نوں اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے اپنے A/RES/61/266 دے فیصلے وچ اپنے سنگی دیساں نوں " جگ دیاں ساریاں ورتیاں جاݨ والیاں بولیاں نوں بچاوݨ تے ودھاوݨ لئی کہیا"۔
''یہ دن فروری 2000ء دے بعد تو‏ں ہر سال منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن 1952ء د‏‏ی 21 فروری د‏‏ی وجہ تو‏ں چنا گیا اے، جس دن ڈھاکہ یونیورسٹی، جگن ناتھ یونیورسٹی تے ڈھاکہ میڈیکل کالج دے طلبہ پاکستان وچ اردو دے نال بنگالی نو‏‏ں وی قومی زبان بنانے دے لئی احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پولیس نے گولی چلیا ک‏ے انہاں نو‏ں ڈھاکہ (اب بنگلہ دیش) وچ مار دتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اقوام متحدہ ایام گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات '' گٹھ:بولی گٹھ:بولیاں گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یونیسکو گٹھ:دن
جوتو دی بوندونے
جوتو دی بوندونے (1266/7 – جنوری 8، 1337)، نوں جوٹو دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ جوٹو اک مشہور چترکار اتے نقاش سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ: چترکار گٹھ:جم 1226 گٹھ:موت 1337
تھیوڈوسیس دی اوبلسک
تھیوڈوسیس دی اوبلسک سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک اوبلسک اے۔ ایہ پہلے مصر وچ کرناک دے مندر وچ لگی سی اوتھوں رومی بادشاہ تھیوڈوسیس نے چوتھی صدی وچ ایتھے لیا کے لگائی۔
گٹھ:استمبول
قسطنطین اوبلسک
قسطنطین اوبلسک سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک اوبلسک اے۔ ایس 32 میٹر (105 فٹ) اچی اوبلسک نوں رومی بادشاہ قسطنطین VII نے بنوایا سی۔
گٹھ:استمبول
ضلع کامستی
کامستی قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Kamysty Kazakhstan
ٹاؤنزاینڈ گوفر
ٹاؤنزاینڈ گوفر گوفر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
نیو ہینوور کاؤنٹی
نیو ہینوور امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
جرمن فوارہ
جرمن فوارہ یا پانی تھاں سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک پانی دی تھاں اے۔ ایہ 1898 وچ جرمن شہنشاہ ولہلم II دے استمبول آن دی یاد وچ بنائی گئی سی۔
ضلع ناصر خسرو
ناصر خسرو تاجکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دے صوبہ ختلان دے 24 ضلعےآں چوں اک اے ۔
گٹھ:تاجکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ختلان دے ضلعے
ضلع کارابالیک
کارابالیک قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
Karabalyk Kazakhstan