cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہدہ جمیل
شاہدہ نکہت جمیل (پیدائش: 30 جنوری 1944ء شاہدہ نکہت سلیمان ) اک پاکستانی وکیل تے سیاست دان نيں جنہاں نے وزیر قانون پاکستان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
ابتدائی تعلیم تے خاندان
شاہدہ جمیل، مرحوم شاہ احمد سلیمان (اک تاجر تے سر شاہ سلیمان دے بیٹے) تے مرحوم بیگم اختر سلیمان (ممتاز سماجی کارکن تے حسینین شہید سہروردی د‏‏ی بیٹی) د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی نيں۔
انہاں نو‏ں 1973ء وچ بار د‏‏ی اجازت ملی۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے سندھ مسلم لا کالج تو‏ں گریجویشنکيتی سی تے سینٹ جوزف کالج دے توسط تو‏ں کراچی یونیورسٹی تو‏ں پولیٹیکل سائنس تے انگلش لٹریچر وچ بیچلر آف آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی سی۔
ان د‏‏ی شادی چوہدری محمد جمیل ( سپریم کورٹ آف پاکستان دے سینئر وکیل تے پاکستان سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن دے سابق نائب صدر) نال ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں دے دو بیٹے نيں، زاہد جمیل (کراچی وچ اک بیرسٹر) تے شاہد جمیل (لندن وچ اک وکیل)۔
سیاست
وہ 1999ء وچ صوبہ سندھ دی وزیر قانون دے طور اُتے مقرر ہونے والی پہلی سواݨی بنیاں اور 2000ء وچ پاکستان د‏‏ی وزیر قانون، انصاف تے انسانی حقوق تے پارلیمانی امور بن گئياں۔ اوہ 2007ء تو‏ں 2008ء تک وزیر اعظم محمد میاں سومرو دی نگراں حکومت وچ وزیر برائے سوانیاں ترقی، سماجی بہبود تے خصوصی تعلیم دے فرائض وی انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔
تصنیفات و تالیفات
شاہدہ جمیل نے سماجی سیاسی ماحولیات تے قومی سلامتی، جرائم د‏‏ی اطلاع دہندگی، جنوبی ایشیا وچ داخلی سلامتی نظام تے قومی سلامتی دے خدم وخال وغیرہ اُتے اس دے اثرات جداں مختلف موضوعات اُتے گہرائی تو‏ں تحقیقی مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔
ان دے شائع ہونے والے مضامین وچ آزاد عدلیہ، انٹرنیشنل ہیومنٹریٹ لا، 1992ء وچ ڈیلی نیوز وچ ، تے دتی لیگسی آف نیگٹیو ازم، 1995ء وچ ميں، تے دتی لیڈر- جس وچ اللہ دا ناں شامل کيتا جاندا اے - القرآن، 1997ء وچ دتی نیشن وچ ، تے 1997ء وچ مسلح افواج تے پاکستان موومنٹ، ڈان وچ شائع ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:سینٹ جوزف کانونٹ اسکول کراچی دے فضلا گٹھ:سہروردی خاندان گٹھ:پاکستان د‏‏یاں وفاقی وزرا سوانیاں گٹھ:بنگالی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:سندھ مسلم لا کالج دے فضلا گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں وکلا گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:1944 دے جم
ریاست دربھنگہ
دربھنگا راج، جاں دربھنگا راج اتے دربھنگا دا شاہی پروار، رجواڑیاں دا اوہ پروار سی جسدی جاگیر برطانوی ہند دے بہار اتے بنگال دے متھلا کھیتر وچ لگپگ ۶٬۲۰۰ کلومیٹر دے دائرے وچ پھیلی ہوئی سی۔ اسدا مکھالا دربھنگا شہر سی۔ اس راج دا قیام میتھل باہمن جمینداراں نے ۱۶ویں صدی دی شروعات وچ کیتی سی۔ ایہہ کھیتر اج دے بہار دے متھلا اتے دربھنگا ضلع وچ ہن۔ 2410 sqmi، اس وچ بہار اتے بنگال دے ۱۸ سرکلاں وچلے ۴٬۴۹۵ پنڈ سن اتے وڈی جاگیر دے انتظام لئی ۷٬۵۰۰ توں ودھ اہلکار رکھے ہوئے سن۔
گٹھ:بھارت دی تریخ
کرسٹل ڈی سوزا
thumb کرسٹل ڈی سوزا اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ کرسٹل نے ڈرامے ایک ہزاروں میں میری بہنا ہے وچ ”جیوکی وڈھیرا“ دا مرکزی کردار نبھایا۔ بعد وچ انھاں نے اک نويں پہچان وچ ساکشی دا کردار نبھایا۔  انھاں نے اس دے بعد زی ٹی وی دے شو برہم راکشش۔۔۔جاگ اٹھا شیطان وچ رائنا دا مرکزی کردار نبھایا۔
سنہ 2013ء وچ ایسٹرن آئی نے ”حسین و دلکش ترین پنجاہ ایشیائی خواتین د‏‏ی فہرست“ وچ کرسٹل نو‏‏ں انیسواں درجہ دتا۔ اوہ خود نو‏‏ں انتہائی مذہبی سمجھدی نيں۔ اوہ پہلی بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں جنھاں نے پہلی موبائل ایپ 20 اپریل 2017ء نو‏‏ں متعارف کيتی۔
کیریئر
سنہ 2007ء وچ کرسٹل ڈی سوزا نے اپنی اداکاری دے کیریئر د‏‏ی شروعات بالاجی ٹیلی فلمز دے شو کہ‏ے نہ کہ‏ے وچ کم ک‏ر ک‏ے د‏‏ی جس وچ انھاں نے کنجل دا کردار نبھایا سی ۔ اس دے بعد انھاں نے بالاجی دے دوسرے شو کیا دل وچ اے (2007ء) وچ کم کیتا تے تمنا (مرد مرکزی کردار د‏‏ی بہن) دا کردار نبھایا۔ سنہ 2008ء وچ کرسٹل اسٹار پلس دے دو شوز کستوری (بطور نونیت) تے کس دیش میں ہے میرا دل (بطور ویرا) وچ نظر آئیاں ۔ انھاں نے شو سنہ 2009ء وچ چھڈ دتا۔
سنہ 2010ء کرسٹل ڈی سوزا سونی ٹی وی دے شو بات ہماری پکی ہے وچ کم کیتا جس وچ انہاں دے نال انکیتا شرما تے برُن سوبتی نے وی اداکاری ورگی۔ اس وچ کرسٹل نے شراون د‏‏ی گرل فرینڈ تارا دا کردار نبھایا سی ۔ کرسٹل ڈی سوزا نے سونی ٹی وی دے شو ”آہٹ“ وچ وی اداکاری د‏‏ی تے یامنی دا کردار نبھایا سی ۔
سنہ 2011ء وچ اوہ مشہور شو ایک ہزاروں میں میری بہنا ہے وچ دکھادی داں جس وچ انھاں نے جیوکی ویرین وڈھیرا دا مرکزی کردار نبھایا سی، جس وچ انہاں دے شوہر کرن ٹیکر بنے ہوئے سن ۔ شو 13 ستمبر 2013ء نو‏‏ں ختم ہوئے گیا۔ دسمبر 2013ء نو‏‏ں انھاں نے سونی ٹی وی دے شو ایک نئی پہچان وچ ساکشی دا مرکزی کردار نبھایا، شو وچ انہاں دے ساتھی اداکار کرن شرما سن ۔ ایہ شو ستمبر 2014ء وچ ختم ہوئے گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1987 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
خواجہ سائیں محمد عظیم
خواجہ ساواں محمد عظیم قادری سلسلہ عالیہ قطبیہ قادر یہ دے عظیم خلیفہ اورخانقاہ کھریپڑ شریف دے بانی نيں
سلسلہ نسب
خواجہ ساواں محمد عظیم قادری بن میاں نبی بخش
تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم کھریپڑ شریف وچ حاصل کيتی۔ بعد وچ طالب علم تے حصول دین دے لئی عازم سفر ہوئے۔ آپ منچن آباد ضلع بہاولنگر تے بعد وچ سہارن پور انڈیا دا سفر کيتا تے دیوبند مکتبہ فکر وچ سند فراغت حاصل کيتی۔ آپ دے اہ‏م استاداں وچ مولا‏نا احمدعلی سہارن پوری تے سیدنا پیرمہرعلی شاہ آف گولڑہ شریف نيں طالب علمی دے دور وچ آپ نے وڈے مصائب برداشت کیتے چنانچہ پورے زمانہ طالب علمی جوکہ تقریباً 30 برس اُتے محیط اے وچ صرف تن دفعہ گھر واپس لوٹے تے خاندان دے نہ چاہندے ہوئے وی علم ظاہر و باطن دے مسافر بنے تے کئی مصائب و آلام برداشت کیئے۔
سلسلہ بیعت
آپ کاسلسلہ طریقت 42 واسطےآں تو‏ں سید نا حیدر کرارعلی المرتضی تو‏ں سید العالمین خاتم النبین صلى اللہ عليہ وسلم د‏‏ی ذات اقدس تک تے حضرت سید سیف الدین عبد الوہاب گیلانی قادری بن میراں محی الدین حضور غوث الاعظم شیخ عبد القادر جیلانی تک پہنچدا اے سلسلہ عالیہ قطبیہ قادریہ سید قطب علی شاہ بخاری دے نو خلفاء نيں انہاں وچو‏ں سید شیر محمد گیلانی نو‏‏ں اولیت حاصل اے تے آپ سید شیر محمد گیلانی قادری دے گیارہويں تے سب تو‏ں آخری خلیفہ نيں1930ء وچ آپ نو‏‏ں خلافت عطا کيتی گئی۔== شیخ دا اعلان == حضرت شیر محمد گیلانی اپنے بیٹے سید غلام رسول گیلا نی سمیت 5اسوج 1931ء نو‏‏ں گھر اُتے تشریف لیائے تے تمام حاضرین وچ اعلان صریح فرمایا کہ جس نے مینو‏ں دیکھنا ہو یا مرید ہونا ہو اوہ مولوی محمد عظیم صاحب دا مرید ہو جائے۔
باطنی استعداد
حضرت شیر محمد گیلانی اپنے بیٹے سید غلام رسول گیلا نی سمیت 5اسوج 1931ء نو‏‏ں گھر اُتے تشریف لیائے تے تمام حاضرین وچ اعلان صریح فرمایا کہ جس نے مینو‏ں دیکھنا ہو یا مرید ہونا ہو اوہ مولوی محمد عظیم صاحب دا مرید ہو جائے۔1932ء وچ حضرت ساواں شیر پاک دا وصال ہويا۔
سیرت و حالات
خواجہ عظیم اک بلند قامت، شکیل جوان، حسین، خوش گفتار واعظ، بہترین حکیم، جراح تے تاں انا پہلوان، بہترین عالم دین تے مناظر وی سن ۔ تکمیل تعلیم دین دے بعد آپ عرفان ذات الہی د‏‏ی طرف راغب ہوئے جو آپ دا بچپن تو‏ں نصب العین سی۔آپ اک باعمل عالم، عا بد شب زندہ دار تے اے مثل متكلم واعظ تے ہمہ وقت یاد خدا وچ منہمک رہنے والے تے دکھی انسانیت نو‏‏ں گلے لگیا کر انہاں نو‏‏ں عرفان ذات عطا کرنا انہاں دتی ہر طرح د‏‏ی خدمت کرنا آپ دا امتیاز سی تے اپنی مجالس وچ تصوف وطریقت دے مو‏تی بکھیر نا آپ دا کم سی۔ آپ دے مریدین د‏‏ی تعد سینکڑاں یا اکثر ہزار تک جاندی اے لیکن انہاں وچو‏ں ہر اک صاحب حال تے عرفان ذات دا متکلم سی۔
تصنیفات
آپ دے مشہور لکھتاں وچ
اولاد و خلفاء
آپ دے 24 خلفاءاور پنج بیٹے تے تن بیٹیاں نيں
وفات
آپ د‏‏ی وفات 4 جنوری 1961ء کھریپڑ شریف ہوئی تے اپنے پنڈ کھر یپڑ شریف وچ مزارہ‏‏ے۔ آپ دا مزار مرجع خلائق تے شریعت مصطفٰی علیہ الصلاة و السلام دے مطابق عمل پیر امتاز خانقاہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سلسلہ قادریہ
اندو ملہوترا
اندو ملہوترا اک ریٹائرڈ جج تے بھارتی عدالت عظمٰی د‏‏ی سینئر وکیل نيں۔ اوہ دوسری سواݨی سی جنہاں نو‏ں عدالت عظمیٰ نے سینئر وکیل دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔ اوہ پہلی سواݨی وکیل سی جنہاں نو‏ں بار تو‏ں براہ راست عدالت عظمیٰ بھارت د‏‏ی جج دے طور اُتے ترقی دتی گئی۔ اس نے ثالثی تے مفاہمت دا قانون تے عمل (۲۰۱۴) د‏‏ی تیسری کتاب وی لکھی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
اندو ملہوترا، اوم پرکاش ملہوترا، عدالت عظمیٰ دے سینئر وکیل تے مصنف تے ستیہ ملہوترا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی دھی، ۱۴ مارچ ۱۹۵۶ء نو‏‏ں بنگلور وچ پیدا ہوئیاں۔
اندو نے بی اے (آنرز) د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے تو‏ں پہلے کارمل کانوینٹ اسکول، نويں دہلی، وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد لیڈی شری رام کالج، دہلی یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ ماسٹرز کيتا۔ اپنی ماسٹر ڈگری حاصل کرنے دے بعد، اس نے دہلی یونیورسٹی دے میرآنڈا ہاؤس تے وویکانند کالج وچ سیاسیات دے لیکچرر دے طور اُتے مختصر طور اُتے کم کيتا۔ ۱۹۸۲ء وچ اس نے دہلی یونیورسٹی دے فیکلٹی آف لاء دے کیمپس لاء سینٹر تو‏ں بیچلر آف لا مکمل کيتا۔
عملی زندگی
اندو ملہوترا نے ۱۹۸۳ء وچ قانونی پیشے وچ شمولیت اختیار کيتی تے دہلی د‏‏ی بار کونسل وچ داخلہ لیا۔ ۱۹۸۸ء وچ اس نے عدالت عظمیٰ وچ وکیل آن ریکارڈ دے طور اُتے کوالیفائی کيتا تے امتحان وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی، جس دے لئی انہاں نو‏ں قومی یوم قانون اُتے مکیش گوسوامی میموریل انعام تو‏ں نوازیا گیا۔
ملہوترا نو‏‏ں ۱۹۹۱ء تو‏ں ۱۹۹۶ء تک عدالت عظمیٰ وچ ریاست ہریانہ دے اسٹینڈنگ کونسل دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔ اس نے عدالت عظمیٰ دے سامنے وکھ وکھ قانونی کارپوریشناں د‏‏ی نمائندگی کی، جنہاں وچ سیکیورٹیز ایکسچینج بورڈ آف انڈیا (SEBI)، دہلی ڈیولپمنٹ اتھارٹی (DDA)، سائنسی تے صنعتی تحقیق (CSIR)، تے انڈین کونسل فار ایگریکلچرل ریسرچ (ICAR) وی شام‏ل سی۔ ۲۰۰۷ء وچ ، انہاں نو‏ں عدالت عظمیٰ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں سینئر وکیل نامزد کيتا گیا۔ اوہ ۳۰ سال دے وقفے دے بعد عدالت عظمیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں نامزد ہوݨ والی دوسری سواݨی بن گئياں۔ انہاں نو‏ں کچھ معاملات وچ عدالت عظمیٰ دے وکھ وکھ بنچاں نے امیکس کیوری مقرر کيتا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ، انہاں نو‏ں جے پور نو‏‏ں ہیریٹیج سٹی دے طور اُتے بحال کرنے دے لئی اک سجݨ دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔
ملہوترا ثالثی دے قانون وچ مہارت رکھتاں نيں تے وکھ وکھ ملکی تے بین الاقوامی تجارتی ثالثی وچ پیش ہوئے نيں۔ دسمبر ۲۰۱۶ء وچ ، اندو نو‏‏ں بھارت وچ ثالثی دے طریقہ کار نو‏‏ں ادارہ جاندی بنانے دا جائزہ لینے دے لئی وزارت قانون و انصاف وچ اعلیٰ سطحی کمیٹی (HLC) دا رکن بنایا گیا۔
عدالت عظمیٰ وچ ۳۰ سال تک قانونی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے بعد ملہوترا نو‏‏ں عدالت عظمیٰ دے جج دے طور اُتے تقرری دے لئی متفقہ طور اُتے سفارش کيت‏ی گئی۔ ۲۶ اپریل ۲۰۱۸ء نو‏‏ں حکومت د‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی تقرری د‏‏ی تصدیق تے حکم دتا گیا سی۔ اوہ پہلی سواݨی جج سی جنہاں نو‏ں براہ راست بار تو‏ں ترقی دتی گئی۔ ملہوترا ۱۳ مارچ ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ریٹائر ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی منصفین گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:لیڈی شری رام کالج دے فضلا گٹھ:عدالت عظمیٰ، بھارت دے چیف جسٹس گٹھ:شعبہ قانون، دہلی یونیورسٹی دے فارغین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:1956 دے جم
دیوان کوڑا مل
دیوان کوڑا مل،مہاراجہ بہادر ( موت 1752 ) : سہجدھاری سکھ اتے اٹھارویں صدی دے پنجاب وچ مغلاں دا اک وفادار افسر سی ۔
جم تے پچھوکڑ
ایہہ چگھّ پروار دے اک اروڑا ولو رام دا پتر سی جو کہ موجودہ پاکستان وچلے جھنگ ضلعے دے شورکوٹ نیڑے اک پنڈ دا وسنیک سی ۔ کوڑا ملّ دے مڈھلے جیون بارے بہت گھٹ جانکاری ملدی اے ۔ عبرت نامہ دا لکھاری مفتی علی الدین اس نوں “ کوڑا ملّ اروڑا قانوںگو ملتانی" دسدا اے ۔ انجھ لگدا اے کہ اپنے پیؤ اتے دادے وانگ،پہلاں ایہہ ملتان دے کھیتر وچ اک مال اہلکار مطلب قانوںگو سی ۔
ترقی
بعد وچ ایہہ لاہور آ گیا اتے سینئر ملٹری جنرل اتے درباری دے عہدے تک ترقی کر گیا سی ۔ کوڑا ملّ بارے سبھ توں پہلا ذکر اس دے ہم عصر شاہ نواز خان ( 1699–1757 ) نے اپنی کتاب ماسر ال-عمرہ وچ کیتا اے ۔ اسدے مطابق کوڑا ملّ نے اس ویلے دے لاہور اتے ملتان دے گورنر زکریا خان دے حکم مطابق 1738 وچ پناہ بھٹی خلاف اک مہم دی اگوائی کیتی سی ۔ پناہ بھٹی دھاڑویاں دے اک طاقتور گروہ دا مکھی سی ۔ راوی دے کنڈھے توں لے کے اتر-پچھم وچ حسن ابدال تک سمچا مغربی پنجاب اسدے رحم و کرم‘ تے سی ۔ پناہ بھٹی نوں ہرا دتا گیا اتے گرفتار کرکے پھانسی چاڑھ دتا گیا سی ۔
ملتان دا دیوان
زکریا خان نے کوڑا ملّ نوں ملتان دا دیوان تعینات کر دتا سی ۔ 1746 دے شروع وچ یحیی خان دی گورنری دوران جدوں لاہور دے دیوان لکھپت رائے نے سکھاں نال مقابلے وچ مارے گئے اپنے بھرا جسپت رائے دی موت دا بدلہ لین لئی گروہ سکھ قوم نوں ختم کرن دی سونہہ کھادھی اتے جدوں اس نے اس سمت ول پہلا قدم چکدے ہوئے لاہور دے سکھاں،جنہاں وچ زیادہ گھریلو نوکر اتے چھوٹے دوکاندار شامل سن،نوں گرفتار کرن اتے قتل کرن دا حکم دے دتا تاں کوڑا ملّ نے شہر دے پتونتے ہندواں نوں نال لے کے اس اگے سکھاں دی جان بخشی لئی بینتی کیتی،مگر ایہہ بینتی بیکار ثابت ہوئی ۔ گرفتار کیتے گئے سکھاں دا 10 مارچ 1746 نوں قتل کر دتا گیا ۔ لکھپت رائے آپ سکھاں خلاف اک وڈی فوج لے کے نکلیا جو اس ویلے پہاڑاں اتے جنگلاں وچ چھپے ہوئے سن ۔ لکھپت رائے دی سکھاں خلاف ایہہ مہم 1 مئی 1746 نوں چھوٹے گھلوگھارے توں بعد ختم ہوئی جس وچ 7،000 دے لگ-پگ سکھ قتل کر دتے گئے اتے 3،000 دے قریب گرفتار کر لئے گئے سی ۔ گرفتار کیتے گئے سکھاں نوں بعد وچ لاہور وکھے قتل کر دتا گیا سی ۔ کوڑا ملّ اس گھٹنا توں دکھی ہو کے ملتان چلا گیا جتھے یحیی خان دا چھوٹا بھرا شاہ نواز خان گورنر سی ۔ نومبر 1746 وچ،دوویں بھراواں وچ اک گھریلو لڑائی چھڑ گئی جس وچ یحیی خان نوں بھجنا پیا ۔ شاہ نواز خان 21 مارچ 1747 نوں لاہور دا گورنر بنیا اتے اس نے کوڑا ملّ نوں لاہور دا دیوان تعینات کر دتا سی ۔ مگر 11 جنوری 1748 نوں احمد شاہ درانی نے لاہور تے قبضہ کر کے قصور دے اک افغان رئیس جملہ خان نوں اپنا گورنر اتے لکھپت رائے نوں اپنا دیوان تعینات کر دتا سی ۔ لاہور اپر احمد شاہ ابدالی دا قبضہ ہون اپرنت شاہ زمان نوں بھجّ کے دلی جان لئی مجبور ہونا پیا ۔ مگر 11 مارچ 1748 نوں سرہند ( سرہند ) کول مانوپور دی جنگ وچ ہار کھا کے احمد شاہ نوں اپنے دیس واپس جان لئی مجبور ہونا پیا ۔ معین الملک،سکھاں ولوں رکھیا چھوٹا ناں میر منوں،ہن دلی دی مغل سرکار طرفوں پنجاب دا گورنر بن گیا ۔ کوڑا ملّ نوں وی نہ صرف دیوان ہی بحال کیتا گیا بلکہ اس نوں ملتان صوبے دا ڈپٹی گورنر وی تعینات کر دتا گیا ۔ لکھپت رائے نوں گرفتار کر لیا گیا اتے نال ہی 30،00،000 روپئے جرمانہ وی کیتا گیا ۔ اس جرمانے دا اوہ اک حصہ ہی ادا کر سکیا ۔ کوڑا ملّ نے بقایا رقم ادا کرکے اسنوں سکھاں دے حوالے کر دتا ۔ سکھاں نے اسنوں اک کوٹھڑی وچ بند کر دتا جتھے اوہ چھ مہینے اپمان اتے تسیہے سہندا ہویا اک دکھدائی موت مر گیا ۔
ملتان تے ڈیراجات دا گورنر
کوڑا ملّ ملتان چلا گیا اتے اس علاقے دا کم-کاج سنبھال لیا،پر میر منوں نے چھیتی ہی اس نوں لاہور بلا کے جموں کھیتر دے ڈوگرا سرداراں خلاف مہم تے بھیج دتا سی ۔ ملتان علاقے تے مڑ آزاد اختیار کر لین والے شاہ نواز خان دے خلاف مہم ( ستمبر-اکتوبر 1749 ) وچ کوڑا ملّ نے سردار جسا سنگھ آہلووالیا دی کمان ہیٹھ لگ-پگ 10،000 سکھاں دا تعاون حاصل کیتا سی ۔ شاہ نواز خان لڑائی وچ ماریا گیا اتے کوڑا ملّ نے ملتان ‘ تے دوبارہ قبضہ کر لیا سی ۔ میر منوں نے اسنوں ‘ مہاراجہ بہادر’ دا خطاب دتا اتے اسنوں ملتان،ٹھٹا اتے ڈیراجات دا گورنر تعینات کر دتا ۔ کوڑا ملّ نے،سکھاں نوں دتے وعدہ دی تکمیل لئی،ننکانہ صاحب وکھے ‘ گرودوارہ بال لیلا` اتے اک سروور دی اساری کروائی اتے یحیی خان دی گورنری دوران لکھپت رائے ولوں پورے گئے امرتسر سروور وچوں گار کڈھوائی ۔ اس نے شورکوٹ نیڑے اپنے جدی پنڈ وکھے گڑھ مہاراجہ ناں دی اک گڑھی وی بنوائی ۔ سکھاں نے ہن اسنوں ‘ کوڑا’ ملّ دی بجائ مٹھا ملّ کہنا شروع کر دتا سی ۔
ریاست بہاولپور نال دوستانہ تعلقات
ملتان دی گورنری دوران کوڑا ملّ نے ریاست بہاولپور دے گوانڈھی راج دے داؤدپوترا سرداراں نال دوستانہ تعلقات قایم کر لئے اتے ڈیرہ غازی خان اتے ساہیوال وچلے باغیاں نوں کچل دتا ۔ ایہناں نے مراک،شورکوٹ،کوٹ کمالیا اتے چنیوٹ ضلعیاں وچوں بقایا مالیا رقم اگراہی سی ۔
ابدالی دا\ے تیجے حملے وچ موت
اکتوبر 1751 وچ احمد شاہ درانی ولوں بھارت اپر تیجے حملے نوں دیکھدے ہوئے میر منوں نے کوڑا ملّ نوں دوبارہ لاہور بلا بھیجیا سی ۔ کوڑا ملّ نے امن بنائی رکھن دی کوشش کیتی پر جدوں حملہ آور نے میر منوں دیاں راوی پار سرحدی چونکیاں نوں بائیپاس کرکے لاہور نوں گھیر لیا تاں اوہ وی لڑن لئی تیار ہو گیا سی ۔ کوڑا ملّ نے سکھاں نوں مدد لئی مڑ بینتی کیتی ۔ 6 مارچ 1752 نوں لاہور توں کجھ دوری تے محمود بوٹی وکھے لڑائی ہوئی ۔ کوڑا ملّ بہادری نال لڑیا پر قصور دے بازید خان نے اس نوں گولی مار کے قتل کر دتا سی ۔ بازید خان نے اجیہا کوڑا ملّ دے اک غدار اتے ایرکھالو دوست جالندھر دواب دے فوجدار آدینا بیگ دے کہن ‘ تے کیتا سی ۔
کاليکے ناگرہ
کالیکے ناگرا (اردو : کالي کے ناگرہ)، پاکستان دے پنجاب صوبے دی تحصیل پسرور اتے ضلع سیالکوٹ وچ لگبھگ ۵۰۰ دی آبادی والا اکّ نگر اے۔ پرشاسنک طور اُتے ایہہ یونین کونسل آدمکے ناگرا وچ اے۔ ایہہ سمندر پدھر توں ۲۳۸ میٹر (۷۸۴ فٹّ) دی اچائی دے نال ۳۲° 19' 12.6408 N ۷۴° 29' 28.2804 E اُتے واقع اے۔ نیڑے پیندے وڈے شہر سیالکوٹ، پسرور، ڈسکا، نارووال اتے گجراں والہ ہن۔ مرالا-راوی لنک نہر اس دے نیڑیوں لنگھدی سی اتے اس دی زمین بڑی زرخیز سی۔
حوالے
گٹھ:سیالکوٹ ضلعے دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
اجتماعی بازار کاری
اجتماعی بازار کاری یا غیر منقسم بازار کاری بازار کاری د‏‏ی اوہ معروف تے عالمی سطح اُتے اپنائی جانے والی حکمت عملی اے جس دے تحت اک بازار کار اپنی فراہ‏م کردہ خدمات یا مصنوعات دے لئی بازار یا صارفین دے زمراں د‏‏ی کسی وی طرح تو‏ں تقسیم نئيں کردا۔ نہ تاں اوہ انہاں وچ کِسے قسم دا تنوع لاندا اے تے نہ ہی انہاں د‏‏ی موقف آرائی وچ ایہ کوشش کردا اے کہ کسی خاص زمرے دے لوکاں دے لئی ہی کوئی پیام ہوئے۔ ایہ ایداں دے وقت ممکن اے جدو‏ں کوئی بازار خود نو‏‏ں انہاں مصنوعات یا خدمات تو‏ں منسوب کرے جنہاں د‏‏ی منگ بہت عام ہوئے۔ اوہ ہر کس و ناکس وچ یا تاں یکساں طور اُتے مقبول ہاں یا مقبول ہوݨ د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ انہاں مصنوعات وچو‏ں اک کول ڈرنک ا‏‏ے۔ ایہ مشروبات اپنے مخصوص مزے دے باوجود عوام وچ ہر طبقے وچ یکساں طور اُتے مقبول نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں ٹیلی ویژن سیٹ، کمپیوٹر، فرییچر، برتن وغیرہ د‏‏ی منگ کسی نو‏‏ں وی ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس وچ کِسے اک زمرے د‏‏ی تخصیص کرنا مشکل ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں انہاں مصنوعات دے اشہارات ہر شخص نو‏‏ں خریداری تے استفادے د‏‏ی دعوت دیندے نيں۔ ایہ عام مصنوعات یا خدمات انہاں مصنوعات یا خدمات تو‏ں بالکل وکھ وکھ نيں جنہاں د‏‏ی بناوٹ، ساخت یا موقف آرائی ایسی اے کہ اوہ صرف سماج دے اک حصے اُتے ہی مرکوز ہوئے۔ مثلًا بھارت وچ ہلکی وزن د‏‏ی دو پہیا گڈی اسکوٹی ظاہری اعتبار تو‏ں عورتاں دے لئی ہی مخصوص ا‏‏ے۔ اس لئی عالیہ بھٹ تے پرینکا چوپڑ‏ا اشتہارات وچ ایہ نعرے نو‏‏ں متعارف کردیاں نيں کہ صرف لڑکےآں نو‏‏ں سارے مزے کیو‏ں ملنا چاہیے؟ ظاہر اے کہ اس طرح تو‏ں اس گڈی نو‏‏ں اجتماعی بازار کاری د‏‏ی بجائے بازار د‏‏ی تقسیم کردے ہوئے صرف کُڑیاں دے لئی پیش کيتا جا رہیا اے، حالانکہ قانونًا ایسا کوئی جواز نئيں کہ لڑکے اس گڈی نو‏‏ں نئيں چلا سکدے۔
جدید دنیا وچ اجتماعی بازار کاری دے مقابلے بازار د‏‏ی تقسیم دا ودھ چلن ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بازار کاری دیاں قسماں
عبد اللہ بن احمد بن حنبل
امام الحافظ عبد اللہ بن احمد بن حنبل (پیدائش: ستمبر 828ء— وفات: 22 مئی 903ء ) محدث تے امام احمد بن حنبل دے فرزند سن ۔ امام عبد اللہ تیسری صدی ہجری دے نامور تے مشہور علمائے اسلام وچو‏ں سن ۔
ناں و نسب
نام عبد اللہ بن احمد بن حنبل تے کنیت ابوعبدالرحمٰن سی۔ سلسلہ ٔ نسب ایويں اے: عبد اللہ بن محمد بن حنبل بن ہِلال الذھلی الشیبانی المروزی البغدادی۔
پیدائش
امام عبد اللہ د‏‏ی پیدائش جمادی الثانی 213ھ مطابق ستمبر 828ء وچ بغداد وچ ہوئی۔ ایہ اپنے بھائی صالح بن احمد بن حنبل تو‏ں چھوٹے سن ۔
روایت حدیث
امام عبد اللہ نے بغداد دے کثیر محدثین تے علما تو‏ں حدیث روایت کيتی اے تے اِس تو‏ں ودھ ک‏ے اپنے والد امام احمد بن حنبل تو‏ں مسند احمد بن حنبل نو‏‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔ والد امام احمد بن حنبل د‏‏ی وفات دے بعد اُنہاں دے اصحاب تو‏ں وی حدیث روایت کيتی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ احمد بن ابراہیم الدورقی، ابومعمر اسماعیل الہذلی، عباس الدوری، ابوبکر بن ابی شیبہ، یحییٰ بن معین تو‏ں وی اکتساب علم کيتا۔ ابن المنادی دا قول اے کہ اِنہاں تو‏ں ودھ ک‏ے کسی دوسرے نے احمد بن حنبل تو‏ں روایت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اِنہاں نے اپنے والد تو‏ں تِیہہ ہزار احادیث نو‏‏ں مسند احمد بن حنبل تے تفسیر د‏‏ی اک لکھ ویہہ ہزار روایت کيتی نيں۔ اِنہاں وچو‏ں براہِ راست وی سنی ہوئیاں نيں تے کچھ احادیث د‏‏ی بطور اجازتِ روایت حاصل ا‏‏ے۔ امام نسائی نے اِنہاں تو‏ں حدیث د‏‏ی روایت سنن نسائی وچ وی د‏‏ی ا‏‏ے۔
تلامذہ
امام عبد اللہ دے مشہور تلامذہ ایہ نيں:
وفات
امام عبد اللہ د‏‏ی وفات 77 سال قمری د‏‏ی عمر وچ بروز اتوار 21 جمادی الثانی 290ھ مطابق 22 مئی 903ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ نمازِ جنازہ وچ کثیر تعداد وچ لوکاں نے شرکت کيتی۔ نمازِ جنازہ اِنہاں دے بھتیجے زہیر بن صالح بن احمد بن حنبل نے اداء کروائی۔ تدفین باب التین وچ کيتی گئی۔
متاخرین د‏‏ی آراء
ابن المنادی دا قول اے کہ: اسيں ہمیشہ اپنے شیوخ نو‏‏ں ایہ دیکھدے آئے کہ اُنہاں دے بارے وچ ایہ گواہی دیندے سن کہ ایہ محدثین د‏‏ی شناخت د‏‏یاں خرابیاں تے اُنہاں دے ناواں تے کنیتاں د‏‏ی شناخت د‏‏ی اچھی صلاحیت رکھدے سن تے عراق وچ ہمیشہ طلبِ حدیث وچ مصروف رہندے سن ۔اور کہیا کردے سن کہ ساڈے اسلاف وی اِنہاں گلاں دا اقرار کردے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ بعض تاں معرفت حدیث دے سلسلہ وچ اُنہاں د‏‏ی تعریف وچ اسراف تو‏ں کم لیندے سن تے ایہ کہ اُنہاں نے اپنے والد (احمد بن حنبل) تو‏ں وی زیادہ احادیث سنی نيں۔
حوالے
گٹھ:حنابلہ گٹھ:راویان حدیث گٹھ:828 دے جم گٹھ:903 دیاں موتاں گٹھ:213ھ دے جم گٹھ:290ھ دیاں موتاں گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
ٹینکر جنگاں
کھبے|thumb|350x350px ٹینکر جنگاں ایران-عراق جنگ دے دوران خلیج فارس وچ سن 1985 تو‏ں 1988 دے درمیان فوجی (فضائی سمندری) کارروائیاں دا اک سلسلہ جس وچ متحارب فریقین تے امریک‏‏ی بحریہ (24 جولائ‏ی 1987 تو‏ں 26 ستمبر 1988 تک) مرچنٹ جہازاں دے خلاف۔ تے اوہ اک دوسرے د‏‏ی فوج نو‏‏ں استعمال کردے سن ۔ اس جنگ دے آغاز وچ عراق دا ہدف ایرانی تیل د‏‏ی برآمد نو‏‏ں روکنا سی ، لیکن اوہ ناکا‏م رہیا۔ امریکا نے ایران اُتے حملہ کرنے تے عراق نو‏‏ں جیتنے وچ مدد دینے دے لئی وی جنگ وچ اک آپریشن شروع کيتا۔ خلیج فارس دے عرب ملکاں نے وی ایران نو‏‏ں معاشی تے سیاسی طور اُتے وکھ تھلگ کرکے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ ایہ لڑائی 8 اگست 1988 نو‏‏ں دوطرفہ جنگ بندی دے اعلان دے نال ختم ہوئی۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ایہ امریکا وچ شام‏ل ویہويں صدی دی دوسری وڈی بحری جنگ اے ۔ اس جنگ دے اختتام اُتے ، ایران تے عراق ہر اک اپنی اپنی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے دوسری طرف تو‏ں ضرب لگانے وچ ناکا‏م رہیا۔ ایران اپنے پائلٹاں د‏‏ی ناقص مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی طیارے تے عراق نہ ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ عراقی پائلٹاں دے ایران دے فضائی دفاعی نظام دا مقابلہ کرنے دے خوف نے انھاں اونچائیاں تو‏ں بمباری دا باعث بنا ، جس د‏‏ی مہارت تے تربیت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، زیادہ تر بم تے میزائل نئيں مارے ، جس تو‏ں عراقی فضائی حملےآں د‏‏ی قوت کم ہوگئی۔ اس جنگ وچ مختلف قسماں دے 411 تو‏ں 543 جہازاں اُتے حملہ کيتا گیا۔
جنگ دی حساسیت
خلیج فارس دے تیل وسائل دے ذریعہ 7٪ امریک‏‏ی تیل ، 25٪ مغربی یورپی تیل تے 60٪ جاپانی تیل د‏‏ی فراہمی ممکن ا‏‏ے۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں ، امریکا نے تیل د‏‏ی برآمد نو‏‏ں خطے وچ اک سرگرم فوجی موجودگی دے ذریعہ محفوظ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔
عراق نے ٹینکراں اُتے حملہ کرنے دے بعد ، ایران اُتے تن طریقےآں تو‏ں بڑھدے ہوئے دباؤ آئے:
الف. تیل د‏‏ی برآمدات نو‏‏ں محدود کرکے تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں کم کرنا
ب- تیل دے وسائل تے ٹرمینلز د‏‏ی تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے برآمد دے اخراجات وچ وادھا تے غیر ملکی ٹینکراں دے انشورنس پریمیم وچ وادھا
ج- تیل برآمد کرنے والے ملکاں بالخصوص سعودی عرب تے کویت دی تیل د‏‏ی برآمد وچ وادھا تے اس د‏ی قیمتاں نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی سازش۔ ایہ رجحان اس حد تک اگے ودھیا کہ خلیج فارس تو‏ں تیل د‏‏ی برآمدات وچ کمی دے باوجود ، تیل د‏‏ی قیمت ، جو 1980 وچ 41 ڈالر فی بیرل سی ، جنگ دے آخری سالاں وچ 15 ڈالر تے 1986 وچ 8 ڈالر رہ گئی ، اک جنگ دے نازک سالاں کيتی۔
شام دا کردار
شام نے کرکوک آئل پائپ لائن نو‏‏ں روک دتا جو اس دے علاقے تو‏ں ہُندا ہويا لبنان پہنچیا اور عراق د‏‏ی تیل د‏‏ی برآمدات نو‏‏ں تقریبا نصف تک کم کردتا ۔ بحیرہ روم وچ اپنے علاقے دے ذریعے عراقی تیل د‏‏ی برآمد نو‏‏ں روکیا۔ شام دے اس اقدام دے بعد ، سعودی عرب نے عراقی شہر الزبیر سے ریاض تو‏ں 350 کلومیٹر دور یانبو شہر تک اک نويں پائپ لائن بنائی ، جس نے بحر احمر دے کنارے تو‏ں عراقی تیل بھریا تھا ۔ ترکی نے عراقی تیل د‏‏ی برآمد وچ مدد کرنے دے لئی وی ایہی کيتا۔
1981–1983
1981 وچ ، عراق نے سب تو‏ں پہلے ایرانی سویلین بحری جہازاں اُتے فضائی حملے کیتے جنھاں جنگ کيت‏ی حمایت دے لئی فوجی سامان درآمد کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ اگلے مرحلے وچ ، انہاں حملےآں وچ ایران دے تمام تجارتی جہاز شام‏ل سن ۔ عراق نے داسالٹ میرج ایف ون ون دے جنگجوواں تے سپر فیرون ہیلی کاپٹراں د‏‏ی مدد تو‏ں راستے تے میگ 23 میزائلاں تو‏ں لیس اپنے حملے کیتے۔ حملےآں دا ایہ سلسلہ 1983 تک جاری رہیا۔ لیکن اس دوران ایران نے انہاں حملےآں دا مقابلہ کرنے دے لئی کوئی خاص کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔
30 مئی 1982 نو‏‏ں ، ایرانی تیل برآمد کرنے والا ترک ملک دا اٹلس ٹینکر پہلا غیر ملکی ٹینکر سی جس اُتے عراقی طیارے دے ذریعہ خلیج فارس وچ بمباری تے نقصان پہنچیا سی۔
18 دسمبر ، 1982 نو‏‏ں ، یونانی ٹینکر ایسکمپنٹ (به جدو‏ں کہ ایران د‏‏ی تیل برآمدات اُتے عراقی ایکسوسیٹ میزائل حملہ کررہے سن تاں ایہ اک متعدد شدید چوٹ ا‏‏ے۔ نقصان اِنّا شدید سی کہ جہاز د‏‏ی خدمت تو‏ں دستبردار ہو گیا تے جہاز بے کار ہوگیا۔
1984
کھبے|thumb|235x235px| ایرانی فضائیہ دا F-14 ٹامکیٹ خارگ جزیرے دے ارد گرد گشت کردے ہوئے سمندر اُتے اڑنے دے لئی چھلاور پینٹ دے نال 1984 دے آئل ٹینکر د‏‏ی جنگ اک نويں مرحلے وچ داخل ہوگئی۔ عراق نے فرانسیسی بحریہ دے پنج داسالٹ سپر اسٹینڈرڈ طیارے لیز اُتے دے ک‏ے اپنے حملےآں د‏‏ی حد وچ وادھا کيتا۔ اس سال عراقی لڑاکا طیارےآں نے اس د‏ی بندرگاہ اُتے خارگ جزیرے د‏‏ی تیل د‏‏ی سہولیات تے ٹینکراں اُتے حملہ کرکے ایران د‏‏ی تیل برآمدات نو‏‏ں خطرہ بنایا۔ بین الاقوامی انشورنس کمپنیاں جنہاں نے پہلے ایرانی تیل خریدنے والے آئل ٹینکراں دا بیمہ کروایا سی ، عراق دے حملےآں وچ وادھا ہونے تو‏ں ایسا کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، تے ایران نو‏‏ں خطرے دے خطے تو‏ں دور غیر ملکی گاہکاں نو‏‏ں تیل پہنچانے اُتے مجبور کرنا پيا۔ اس طرح ، ابتدائی طور اُتے ، کھرگ جزیرے اُتے خام تیل جو ٹینکراں وچ ٹیکہ لگایا گیا سی ، نے کھرگ اُتے حملےآں دے بعد اپنا مقام تبدیل کرکے سری جزیرے رکھ دتا۔ 1986 وچ سری جزیرے اُتے حملےآں دے آغاز دے نال ہی آبنائے ہرمز تے سمندر وچ (جہاز دے ذریعے جہاز) گراہکاں نو‏‏ں تیل پہنچایا گیا۔
حملےآں دا جوابی کارروائی کردے ہوئے ، ایرانی فضائیہ نے چھوٹے عراقی بحری جہازاں اُتے خفیہ 25 تے IJ-65 ماورک جداں سطح تو‏ں ہويا دے میزائلاں تو‏ں حملہ کرنا شروع کيتا۔ ایہ میزائل ، جو زمینی مقاصد دے لئی زیادہ موزاں سن ، جہازاں نو‏‏ں شدید نقصان نئيں پہنچیا سک‏‏ے۔ لیکن انہاں حملےآں دا نتیجہ عراقی بحری جہاز دے بیڑے نو‏‏ں دھمکانا تے انہاں نو‏ں سلامتی تے امن تو‏ں محروم رکھنا سی۔ ایرانی بحریہ نے کویندی آئل ٹینکراں اُتے وی حملہ کيتا۔ کیونجے ایہ کویت تے سعودی عرب اُتے دباؤ ڈال سکدا اے کہ اوہ عراق نو‏‏ں اپنی بہت وڈی مالی ، فوجی تے تجارتی امداد ترک کرے۔ ایران اپنے آئل ٹینکراں د‏‏ی حفاظت دے لئی آبنائے ہرمز وچ لارک جزیرے تو‏ں تیل برآمد کردا رہیا۔
جون ، 1984 نو‏‏ں ، سعودی عرب نے ، ایران اُتے خلیج فارس وچ اپنی فوجی کارروائیاں دے خاتمے دے لئی دباؤ ڈالنے دے لئی ، خلیج فارس وچ ہمایون ہیکمتی تے شریک پائلٹ سائرس کریمی دے زیرانتظام اک ایرانی ڈگلس ایف -4 فینٹم 2 لڑاکا طیارے نو‏‏ں تعینات کيتا۔ میک ڈونل ڈگلس لڑاکا طیارہ۔ ایف 15 ایگل نو‏‏ں تباہ کر دتا ۔ اس حملے دے بعد ایران نے قطر دے ساحل تو‏ں کویندی ٹینکر اُتے فضائی حملہ کیا ۔ سعودی عرب نے عراقی جنگجوواں نو‏‏ں وی ملک د‏‏ی ساحلی پٹی دے نال اڑان بھرنے د‏‏ی اجازت دتی تے فیر شمال تے حملہ کرنے والے جہازاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔
صرف 1984 وچ ، 71 مرچنٹ جہازاں اُتے حملہ کيتا گیا۔
1985–1986
اپریل 1985 تو‏ں ، عراقی حملے ہور شدت اختیار کردے گئے تے خارگ جزیرے وچ عراقی جنگجوواں دے فضائی حملےآں دا اصل نشانہ بن گیا۔ ابتدائی مہینےآں وچ ہونے والے حملےآں دے بعد ، جزیرہ خارگ وچ آئل ٹرمینلز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ، جدو‏ں کہ اکبر ہاشمی رفسنجانی نے خطے وچ فضائی دفاع د‏‏ی صورتحال اُتے عراقی طیارےآں د‏‏ی ذہانت اُتے نوحہ کناں سی۔
1984 دے بعد ، ایران نے عراق تے اس دے اتحادیاں دے حملےآں تے دباؤ دا مقابلہ کرنے دے لئی آبنائے ہرمز اُتے ایرانی خودمختاری دا استعمال کرنے تے صدام د‏‏ی فوج نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں روکنے دے لئی جہازاں دے گزرنے اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ مغربی ملکاں نے ایران دے خلاف براہ راست فوجی مداخلت کیت‏‏ی ۔ آخر وچ ، تہران نے اعلان کیتا:اس انتباہ دے بعد ، امریک‏‏ی تے نیٹو دے بیڑے نے خطے دے پانیاں وچ واپسی وچ وادھا کيتا۔ اک مہینے دے بعد ، جی سی سی دے چھ ممبر ملکاں نے ، امریک‏‏ی رہنمائی وچ تے انہاں د‏‏ی سیاسی مدد کيت‏ی یقین دہانی کراندے ہوئے ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے صدر نو‏‏ں اک خط لکھیا ، جس وچ خطے دے تحت ایران نو‏‏ں بحری جہاز د‏‏ی آزادی د‏‏ی خلاف ورزی تے خطرہ بین الاقوامی دے لئی سنگین خطرہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ امن و سلامتی ۔وہ جاندے سن تے کونسل دے فوری اجلاس دا مطالبہ کردے نيں۔ سلامتی کونسل نے چھ ملکاں د‏‏ی تعاون کونسل دے ذریعہ قرارداد 522 د‏‏ی شکل وچ تجویز کردہ اک مسودہ قرارداد نو‏‏ں وی منظور کيتا ، جس وچ تجارتی جہازاں اُتے حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے ایران اُتے عرب مغربی فوجی مداخلت دے نال نال عراقی حملے تو‏ں قطع نظر ، انہاں حملےآں دا ایران اُتے الزام عائد کيتا گیا۔
14 فروری 1985 نو‏‏ں لیبیا دے ٹینکر اینپٹونیا (به کيتا عراقی تیل برآمدات نو‏‏ں مارنے والے ایکسوسیٹ میزائل بنائے جاندے نيں ، ایران تے موویتروخانہاش پھٹ پئے۔ ٹینکر تن دن بعد سمندر وچ ڈُب گیا۔ ایہ ٹینکر اس لڑائی وچ جہاز دا پہلا جہاز ا‏‏ے۔ 1986 وچ ، انقلابی گارڈز نیوی نے کسی وی غیر ملکی جہاز دے گزرنے دے لئی آبنائے ہرمز نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کيتا۔ اس فورس نو‏‏ں سید روح اللہ خمینی دے براہ راست آرڈر دے ذریعے آخری لمحے اپنے پہلے نشانے ، یو ایس ایس اسٹارک اُتے حملہ کرنے تو‏ں پہلے ہی روک دتا گیا سی ، جدو‏ں اس نے ایہ آپریشن انجام دینے دا ارادہ کيتا سی۔ عراق نو‏‏ں عطیہ کیتے گئے جدید طیارےآں د‏‏ی ودھدی ہوئی آپریشنل رینج د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایران نے 1986 وچ اک تیل پائپ لائن بنانے دا فیصلہ کيتا جو بندر عباس تک خلیج فارس نو‏‏ں منتقل کرے گا تاکہ آئل ٹینکر بندرگاہ تو‏ں تیل لوڈ کرسکن ، جو عراقی کارروائیاں دے دائرہ تو‏ں باہر سی۔ .کرڈن ایہ منصوبہ 3 سال تک جاری رہیا تے ایران جنگ دے دوران اسنو‏ں استعمال نئيں کرسکا۔
1987
اس سال ، ایران نے بحیرہ اسود دے خلاف زمین اُتے مبنی میزائل خرید کر عراقی جنگی جہازاں اُتے اپنے حملےآں دے سلسلے نو‏‏ں بڑھاوایا۔ ایران نے میزائل دے استعمال دے بعد کویت نے امریکا تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے آئل ٹینکراں نو‏‏ں ایرانی میزائل دے ممکنہ حملےآں تو‏ں بچائے۔ شروع وچ امریکا نے اس درخواست نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ لیکن جدو‏ں اس نے کویت دا اس اُتے اصرار دیکھیا تاں اس نے کویت دے ٹینکراں نو‏‏ں امریک‏‏ی پرچم دے تھلے سوویت یونین نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی کوکیٹ لے جانے اُتے اتفاق کيتا۔ امریکا نے ایہ کم خلیج فارس دے خطے وچ سوویت اثرورسوخ نو‏‏ں روکنے دے لئی کيتا۔
17 مئی 1987 نو‏‏ں ، اک عراقی ڈاسالٹ میرج ایف ون ون لڑاکا جیٹ نے یو ایس ایس اسٹارک اُتے دو راستہ میزائلاں تو‏ں حملہ کيتا ، جس وچ 37 امریک‏‏ی فوجی ہلاک ہوگئے۔ شواہد دسدے نيں کہ عراقی فضائیہ نے غلطی تو‏ں جہاز د‏‏ی نشاندہی کيتی۔
اکتوبر 1987 وچ ایران نے البقر آئل ٹرمینل نو‏‏ں تباہ کرنے تے بندرگاہ تو‏ں عراقی تیل د‏‏ی برآمدات روکنے دے لئی ریشم کیڑے دے میزائل استعمال کیتے ۔ ايس‏ے دوران ، امریکیو‏ں نے خلیج فارس اُتے پاسداران انقلاب د‏‏ی کشتیاں اُتے حملہ کيتا ، جس تو‏ں متعدد انقلابی گارڈز دے جواناں نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے اوہ اغوا ہوگئے۔ انہاں وچ اک برجٹن آئل ٹینکر بمباری آپریشن دا ماسٹر مائنڈ نادر مہدوی سی ، جسنو‏ں گرفتاری دے کچھ دن بعد امریک‏‏ی فورسز نے تشدد دے تحت ہلاک کردتا سی۔ اس واقعے دے بعد ، ایران نے امریک‏‏ی افواج تو‏ں نمٹنے وچ زیادہ محتاط رہنے دا فیصلہ کیا ۔
1988
کھبے|thumb|235x235px| ٹینکر جنگ دے دوران ، امریک‏‏ی بحریہ نے کدی کدی IRGC بحریہ د‏‏ی وڈی تے تیز کشتیاں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی کلسٹر بم دا استعمال کيتا۔ 18 اپریل 1988 نو‏‏ں ، امریک‏‏ی بحریہ نے خلیج فارس وچ فعال ایرانی افواج دے خلاف آپریشن اخندک دا آغاز کيتا۔ انہاں وچو‏ں کچھ جھڑپاں وچ ، امریک‏‏ی افواج نے کویت دے تیل رسام اُتے ایرانی میزائل حملے دے جواب وچ خلیج فارس وچ ایرانی تیل دے دو رگاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ تنازعہ د‏‏ی بلندی اُتے ، دو ایرانی بحری آبدوزاں ، سہند تے سبالان ، جو پلیٹ فارم دے دفاع دے لئی تعینات سن ، نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔
3 جولائ‏ی 1988 نو‏‏ں ، یو ایس ایس ونسنز نے دو ایرانی ایئربس اے 365 مسافر بردار طیارہ ، پرواز نمبر 655 نو‏‏ں دو معیاری رِم -66 میزائلاں تو‏ں نشانہ بنایا تے تباہ کردتا۔ اس حادثے وچ 290 مسافر اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ ایسا کردے ہوئے ، آئی آر جی سی نے خلیج فارس وچ بحری فوج د‏‏ی وسیع بارودی سرنگاں بچھاواں تے عراق دے حامی ملکاں د‏‏ی ملکیت یا لیز اُتے حاصل جہازاں دا معائنہ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، امریکا سمیت عراقی حامی ملکاں نال تعلق رکھنے والے متعدد فوجی تے تجارتی جہازاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا ۔آر آر سی سی دے ابو موسی جزیرے اُتے پہلا بحری اڈہ ، جس د‏‏ی سربراہی مصطفیٰ نصر نے د‏‏ی ، اس کارروائی وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ امریکا نے ایرانی جنگی بحری جہازاں تے تیل دے ساماناں دے خلاف کئی بحری کارروائیاں دے نال اپنی جارحیت جاری رکھی ا‏‏ے۔ امریکا نے گرومین اے -6 انٹروڈور ہوائی جہاز دے حملےآں وچ ایرانی شدت پسند بحری جہازاں تے کشتیاں دے خلاف کلسٹر بم استعمال کيتا۔
اس سال ، خلیج فارس پہلے تو‏ں زیادہ حساس رہیا۔ خلیج فارس تے آبنائے ہرمز وچ ایران دے خلاف صدام دے شانہ بشانہ لڑدے ہوئے گھٹ تو‏ں گھٹ 10 مغربی بحری تے اٹھ علاقائی بحریہ موجود سن۔
تیل تے گیس دیاں جنگاں دے ماحولیا‏ت‏ی نتائج
تیل د‏‏ی اس بے مثال آلودگی نے سب تو‏ں زیادہ نقصان بحرین ، قطر ، کویت تے سعودی عرب نو‏‏ں پہنچایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں پینے دے پانی تے مچھلی د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ انہاں ملکاں وچ واٹر ٹریٹمنٹ پلانٹ بند کردتے گئے سن ۔ خلیج فارس د‏‏ی بہت ساریاں سمندری زندگی سمندری ارچن ، کچھی ، ڈالفن ، نیلے سپ تے پرندےآں تو‏ں وی معدوم سی۔ ماہرین دا اندازہ اے کہ سن 1980 تو‏ں 1987 دے درمیان ، خلیج فارس دے تیل کنواں تو‏ں کڈیا گیا تیل دا 28 فیصد ضائع ہويا سی۔ اسلامی جمہوریہ ایران نے عراقی حکومت اُتے جنیوا کنونشن دے 1977 دے پروٹوکول دے آرٹیکل 35 د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جنگاں
دیویہی بولی
دیوہی بولی مالدیپ چ بولی جان آلی اک بولی اے جینوں 350000 لکھ لوک بولدے نیں۔ اہنوں بولن الے 350,000 نیں۔
دویہی بولی مہاراشٹری پراکرت وچوں نکلی اے  اتے ایہہ مراٹھی، کونکنی اتے سنہالا بولیاں نال بہت میل کھاندی اے۔ دویہی بولی دے ترقی دوران کئی بولیاں نے اس اتے پایا اے جس وچوں سبھ توں اہم کردار عربی بولی دا اے۔ ایہناں توں بناں فرانسیسی، فارسی، پورتگالی، ہندوستانی، اتے انگریزی نے وی اس اتے اثر پایا اے۔
نرکتی
"دویہی" شبد دو+ویہی توں بنیا اے جسدا مطلب اے جزیرہ اتے رہن والے۔ باس دا مطلب اے "بولی"، اس طرحاں دویہی-باس دا مطلب اے "جزیرہ اتے رہن والیاں دی بولی"۔
اتہاس
پچھلے 800 سالاں توں لکھی جا رہی دویہی دا اتہاس حاصل ہویا اے۔ 12-13 ویں صدی وچ دویہی تامبے دیاں خاص پلیٹاں وچ لکھی جاندی سی۔ اس توں پہلاں دویہی پتھراں اتے لکھی جاندی سی اتے اجیہی سبھ توں پرانی لکھت 7ویں-8ویں صدی دی منی جاندی اے۔
16ویں صدی توں بعد دویہی بولی اک نویں لپی تھانا لپی وچ لکھی جاندی اے جو کہ آرامی اتے عربی لپیاں وانگوں سجے توں کھبے لکھی جاندی اے۔
دھنیویونت
دویہی دیاں دھاصولاں باقی دکھنی-بھارتی بولیاں نال ملدیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:مالدیپ دیاں بولیاں
عزیز چشتی
خواجہ عزیز چشتی 14ويں صدی دے صوفی ۔ اوہ شاہ جلال دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ چشتی صاحب شاہ جلال تو‏ں واقف ہوئے تے انہاں دے نال سلہٹ آگئے۔ 1303ء وچ چشتی صاحب نے شاہ جلال دے نال سلہٹ د‏‏ی فتح وچ حصہ لیا۔
سلہٹ د‏‏ی فتح دے چند سال بعد چشتی صاحب دا انتقال ہوگیا۔ انہاں دا مزار بالا گنج دے گہر پور پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالہ
گٹھ:بنگلہ دیشی صوفی اولیا گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:بنگلہ دیشی صوفیا گٹھ:ضلع سلہٹ دیاں شخصیتاں
بیلندور جھیل
بیلندور جھیل بینگلرو شہر دی دکھن-مشرق سمت ول  بیلندور نام دے اپ نگر؉   وچ اے۔ ایہہ بنگلور شہر دی سبھ توں وڈی جھیل اے۔ ایہہ بیلندور ڈرینیج سسٹم دا اکّ حصہ اے جو شہر دے دکھنی اتے دکھن-پوربی حصیاں دے پانی نوں کڈھدا اے ۔ جھیل اپر ول نوں پیندیاں جھیلاں دیاں تن چیناں وچوں  اکّ ریسیپٹر اے، اتے اس دا لگبھگ 148 سکئیر کلومیٹر ( 37,000 ایکڑ)  دا کیچمینٹ کھیتر اے۔ اس جھیل دا پانی ہور مشرق ول ورتھر جھیل ول وہندا اے، جتھوں ایہہ پٹھار توں ہیٹھاں وہندا اے اتے آخرکار پناکنی ندی بیسن وچ وہندا اے۔
اتہاس
منیا جاندا اے کہ بیلندور جھیل اصل وچ دکھنی پناکنی ندی دی اکّ معاون ندی اے (جس نوں پونیار ندی وی آکھیا جاندا اے)۔ پرانے ذکر دسدے ہن کی  پنڈاں دے پانیاں،  پانی دے دیوی-دیوتیاں، تہذیبی عوامل، اتے اوہناں نال جڑیاں قوماں نوں کور کردے ہن جو چران واسطے لکڑ اتے زمین حاصل کردے سن۔ 1940 دے دہاکے وچ، جھیل دی ورتوں کیٹالینا ورگے ایسے جہاز جو پانی تے زمین دوہاں توں اڑ اتے لینڈ کر سکدے ہن ورگے جہازاں دے اترن لئی کیتی جاندی سی۔
بیلندور جھیل دا سائز، اس نال جڑے گارے اتے آلودگی دا پیمانہ، اتے اس گل دی انشچتتا کہ جھیل نوں مڑ سرجیت کرن لئی کی کیتا جانا چاہیدا اے، دے نتیجے وجوں ایہہ جھیل دہاکیاں توں سنبھاوت ماحول دے ماپدنڈاں نوں پورا کرن وچ ناکام رہی اے۔ گارے نوں ہٹاؤن جاں سیوریج دے گندے پانی نوں کسی ہور پاسے کڈھیا جائے ورگے پرستاواں 'تے سؤال چکے گئے ہن۔  مکھ یتناں وچ سیوریج ٹریٹمینٹ پلانٹاں دا اساری شامل اے۔
بنسپتی اتے جیو جنتو
بیلندور جھیل وچ پنچھیاں دیاں کئی قسماں ہن، جیہناں وچ شامل ہن ؛ سلیٹی بگلا، جامنی بگلا، انڈین پونڈ بگلا، انٹرمیڈیئیٹ ایگریٹ، کیٹل ایگریٹ، بلتھز پائیپٹ، سلیٹی ویگٹیل، مغربی پیلی ویگٹیل، چٹے-بھورے والا ویگٹیل، کالا پتنگ، براہمنی پتنگ، مغربی مارشٹی۔ شکرہ، وڈّ سینڈپائیپر، مارش سینڈپائیپر، کامن سینڈپائیپر، گارگنے، اتری شوولر، اتری پنٹیل، لٹل گریب، انڈین سپاٹ-بلڈ ڈک، بلیک ڈرونگو، عیشی ڈرونگو، سپاٹڈ آؤلیٹ، بلتھز ریڈ پائیپر، ریڈّ واربلر، بشچٹ -واربلر نگل، عیشی پرنیا، وائٹ-گلیائیٹ کنگپھشر، ایشیئن کوئل، وائٹ-چیکڈئیٹ باربیٹ، کامن مائینا، جنگل مائینا، سپاٹ-بلڈ پیلیکن، انڈین شیگ، گریٹ کورمورینٹ، لٹل کورمورینٹ، بلیک-ہیڈڈ آئیبس، گلوسیبیئن، گلوسیب ہاؤس ہری مکھی کھان والا
گھوٹکی ٹرین حادثہ، 2021ء
گھوٹکی ٹرین حادثہ، 2021ء 7 جون 2021ء نو‏‏ں صبح ہونے تو‏ں پہلے پاکستان دے جنوبی صوبہ سندھ دے ضلع گھوٹکی دے ڈھرکی دے نیڑے دو ٹریناں آپس وچ ٹکرا گئياں، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 65 افراد ہلاک تے 150 دے نیڑے زخمی ہو گئے۔ سرگودھا آنے والی ملت ایکسپریس د‏‏ی بوگیاں پٹری تو‏ں اتر کر ڈاؤن ٹریک اُتے جا گراں جو راولپنڈی تو‏ں آنے والی سرسید ایکسپریس تو‏ں ٹکرا گئی۔
حوالے
گٹھ:حالیہ واقعات گٹھ:سندھ وچ 2020ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ضلع گھوٹکی
قطر ایئر فورس
قطر امیری ایئرفورس خلیج فارس دی ریاست قطر دی مسلح افواج دا فضائی دستہ ا‏‏ے۔
تریخ
مارچ 1967 وچ ، برطانوی اعلان دے جواب وچ کہ اوہ اپنی مسلح افواج نو‏‏ں خلیج فارس تو‏ں دستبردار کر دے گا ، قطر نے مسلح افواج تشکیل داں ، جس تو‏ں قطر پبلک سیکیورٹی فورسز دے ایئر ونگ نو‏‏ں تشکیل دے دتا گیا ، جو دو ویسٹ لینڈ ورل ونڈ ہیلی کاپٹراں تو‏ں لیس ا‏‏ے۔ 1971 وچ ، اس نے جنگی صلاحیت حاصل کيتی جدو‏ں اس نے تن سابق آر اے ایف ہاکر ہنٹر جیٹ طیارے خریدے ، جو 1981 تک استعمال وچ رہ‏‏ے۔ 1974 وچ اس دا ناں قطر امیری فضائیہ رکھیا گیا۔
فضائیہ نے 1979 وچ اک وڈے توسیع دا آغاز کيت‏‏ا ، جدو‏ں اس نے چھ الفا جیٹ ٹرینر / ہلکے حملے والے طیارے دا آرڈر دتا۔ اس دے بعد سن 1980 وچ 14 میرج ایف ون سپرسونک جیٹ جنگجوواں دے احکامات صادر ہوئے ، جو 1980 تو‏ں 1984 دے درمیان فراہ‏م کیتے گئے سن ۔ 1983 تو‏ں HOT اینٹی ٹینک میزائلاں تو‏ں لیس بارہ گزیل ہیلی کاپٹر موصول ہوئے۔ 1983 وچ وی ، فضائیہ نے قطر پولیس ائیر ونگ نو‏‏ں اپنے اقتدار وچ لے لیا۔
1991 وچ ، قطری ایئر فورس نے خلیجی جنگ دے دوران عراقی فورسز دے خلاف حملے کرنے دے لئی ہوائی جہاز دا تعاون کيت‏‏ا۔ تنازعے دے بعد حکومت نے دوحہ کے جنوب مغرب وچ العدید وچ اک نواں اڈا تعمیر کرنے تو‏ں اپنے فضائی دفاع نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ اس سہولت نے طیاراں د‏‏ی پناہ گاہاں ، ایئر ڈیفنس ریڈارس تے رولینڈ میزائل بیٹریاں مضبوط کردتی نيں ۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، کیو اے ایف نے میرج ایف ون نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی میرج 2000 دا اسکواڈرن حاصل کيت‏‏ا۔
2005 وچ ، فضائیہ نے قطری طبی خدمات تے ہنگامی طبی ٹیماں دے نال ، اپنے امریکی اسيں منصباں دے نال باہمی استقامت پیدا کرنے دے لئی اکسرسائز ایگل ویزولو وچ حصہ لیا۔ امریکی 26 واں میرین ایکسپیڈیشنری یونٹ نے 2006 دے ایشین گیمز دی میزبانی تو‏ں پہلے ملک دے بحران دے انتظام دے منصوبے د‏‏ی توثیق کرنے دے لئی اس مشق وچ حصہ لیا سی۔
ہور حصولیت 59 AW139 ہیلی کاپٹراں دے آرڈر دے لئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہیلی کاپٹر افادیت دے کماں ، فوجی دستےآں د‏‏ی آمدورفت ، تلاشی تے بچاؤ ، سرحدی گشت ، خصوصی دستےآں د‏‏ی کارروائیاں تے قانون نافذ کرنے دے لئی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ میڈیواک خدمات دے لئی مارچ 2011 وچ تن اضافی طیاراں دا آرڈر دتا گیا سی۔
2010 تک ، قطر امیری ایئر فورس دے اہلکاراں د‏‏ی تعداد 2،100 سی تے اس دے سامان وچ میراج 2000-3EDA ، SA 342L Gazelle تے C-17A گلوب ماسٹر III شامل سن ۔ ہوائی جہاز یا تاں الی Uد فیلڈ یا دوحہ بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں اڑ گئے تے برطانوی انسٹرکٹرز تو‏ں تربیت حاصل کيتی۔ جنوری 2011 وچ ، فضائیہ نے یوروفائٹر ٹائفون ، لاک ہیڈ مارٹن F-35 لائٹنگ II ، بوئنگ F / A-18E / F سپر ہارنیٹ ، بوئنگ F-15E تے ڈاسالٹ رافیل دا اندازہ لگایا کہ اس نے Dassault د‏‏ی موجودہ لڑاکا انوینٹری نو‏‏ں تبدیل کيت‏‏ا۔ میرج 2000-5s۔ مئی 2015 وچ ، کیو اے ایف نے D 6.3 بلین ($ 7 بلین) مالیت دے 24 داسالٹ رافیل جنگجوواں دے لئی معاہدہ کيت‏‏ا سی۔
جولائ‏ی 2012 وچ ، قطر د‏‏ی فضائیہ نے پی سی 21 اُتے قائم پیلاٹس تو‏ں مکمل پائلٹ ٹریننگ سسٹم دا حکم دتا سی۔ پیکیج وچ 24 پی سی 21 طیاراں دے علاوہ زمینی بنیاد اُتے تربيت‏ی آلات ، لاجسٹک سپورٹ تے دیکھ بھال وی شامل سی۔
جون 2015 وچ ، کیو اے ایف نے 2009 تے 2012 وچ فراہ‏م کردہ موجودہ چاراں د‏‏ی تکمیل دے لئی چار اضافی سی 17 طیاراں دا آرڈر دتا۔
ستمبر 2016 وچ ، قطر نو‏‏ں 72 F-15QAs تک د‏‏ی فروخت امریکی کانگریس نو‏‏ں منظوری دے لئی پیش کيتی گئی سی۔ اس معاہدے اُتے (24 طیاراں دے علاوہ 12 تے ہور اک آپشن دے لئی) ، جس د‏‏ی مالیت 21.1 بلین امریکی ڈالر اے ، نومبر 2016 وچ دستخط کیتے گئے سن ۔
ستمبر 2017 وچ ، کیو اے ایف نے برطانیہ تو‏ں 24 ٹائیفون لڑاکا طیاراں دا آرڈر دتا۔ دسمبر 2017 وچ ، کیو اے ایف نے فرانس تو‏ں 12 اضافی رافیل لڑاکا طیاراں دا حکم دتا ، جس وچ ہور 36 دے متبادل سن ۔
اگست 2018 وچ ، قطر نے عمیر تمیم بن حماد آل تھانوی کے ناں تو‏ں منسوب اک نواں ایئر ویہہ تعمیر کرنے دا اعلان کيت‏‏ا۔ آرڈر دے مطابق طیاراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی نويں ہوائی اڈے دے علاوہ علاء ائر ویہہ تے دوحہ انٹرنیشنل ایئر ویہہ نو‏‏ں وی بڑھانا اے ۔
موجودہ انوینٹری
کبھے|thumb| آپریشن اڈیسی ڈان وچ شریک قطری میرج 2000-5 کبھے|thumb| اک سی کنگ انسداد دہشت گردی د‏‏ی مشق کراندا اے کبھے|thumb| ٹیک آف اُتے اک سی 17
حوالے
گٹھ:1974ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:فضائیہ بلحاظ ملک گٹھ:افواج قطر گٹھ:قطر
عراقی پکوان
thumb|164x164px| عراقی ڈش قوزی ، جو پورے عرب تے مشرق وسطی وچ کھادی جاندی اے thumb|183x183px| عراق دا قومی پکوان، مسغوف [[بین النہرین|مچھلی ، میسوپوٹیمیا دا کھانا جو قدیم زمانے نال ملدا اے ، عام طور اُتے فرات تے دجلہ دے دریاواں تو‏ں پکڑی جانے والی مچھلی تے دریا دے کنارے پکائی جاندی اے ]] thumb|153x153px| روايتی عراقی کباب thumb|156x156px| عراقی روٹی د‏‏ی اک قسم ، جسنو‏ں سمون عراقی کہیا جاندا اے عراقی کھانا یا میسوپوٹیمی کھانا اس د‏ی ابتدا سمیری، اکدی ، بابلی، اشوری ، قدیم فارسی ، بین النہرین عرب تے خطے دے ہور نسلی گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔ عراق دے قدیم کھنڈرات وچ پائے جانے والے تختیاں مذہبی تہواراں دے دوران عبادت گاہاں وچ تیار کيتی جانے والی ترکیباں دکھاندی نيں۔ ایہ دنیا د‏‏ی پہلی کھانےآں د‏‏یاں کتاباں نيں۔ قدیم عراق ، یا میسوپوٹیمیا ، تزئین غذا سمیت علم دے تمام شعبےآں وچ اک نفیس تے انتہائی اعلیٰ درجے د‏‏ی رہتل دا گھر سی۔ اُتے ، ایہ اسلامی سنہری دور د‏‏ی گل اے  جدوں بغداد خلافت عباسیہ (750–1258) دا راجگڑھ سی کہ عراقی باورچی خانہ اپنے عروج اُتے پہنچیا۔ اج ، عراق دا کھانا اس وراثت دے نال نال پڑوسی ملکاں ایران (عرف فارس) ، ترکی تے شام دے علاقے د‏‏ی تزئین غذا د‏‏ی روایات دے مضبوط اثرات د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:شامی پکوان گٹھ:مشرق وسطی دے پکوان گٹھ:عرب پکوان گٹھ:عراقی پکوان گٹھ:کھان پین
بازار دی تقسیم
بازار د‏‏ی تقسیم بازار کاری دے انہاں اہ‏م تصورات وچو‏ں اک اے جو اکثر بہ روئے کار لیائے جاندے نيں۔ اس تصور دے تحت اجتماعی بازار کاری دے بر عکس بازار نو‏‏ں کسی بنیاداں اُتے تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوداں مصنوعات د‏‏ی بازار کاری وچ بازاراں نو‏‏ں صارفین، غیر سماجی تنظیماں یا حکومت دے ادارےآں تے تجارتی ادارےآں وچ منقسم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ سب تو‏ں ودھ تعداد تاں عام صارفین د‏‏ی ہی ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تقسیم دے کچھ پیمانے طے کيتے جاندے نيں۔ انہاں پیماناں وچ چند مشہور اس طرح نيں: 0 آبادیا‏تی تقسیم: اس تقسیم وچ آبادی دے مروجہ پیماناں نو‏‏ں بہ روئے کار لیایا جاندا ا‏‏ے۔ مثلًا ایہ کہ مرد و زن د‏‏ی نیہہ اُتے تقسیم۔ بھارت وچ خوب صورتی دا اک برانڈ فیئر اینڈ لولی برس ہا برس تو‏ں سواݨیاں د‏‏ی خوب صورتی دا کریم تیار کردے آیا ا‏‏ے۔ ہن اوہ مرداں د‏‏ی خوب صورتی دا خیال کردے ہوئے فیئر اینڈ ہینڈسم کریم لا چکيا ا‏‏ے۔ اس دے لئی شاہ رخ خان نو‏‏ں برانڈ سفیر بنایا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مذہبی تے لسانی تقسیم وی آبادیا‏تی پیمانے ہو سکدے نيں تے انہاں د‏‏ی نیہہ اُتے مصنوعات وچ فرق کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ 0 جغرافیائی تقسیم: مصنوعات نو‏‏ں جغرافیائی اساس اُتے تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلًا ناریل دا پکوان تیل بوہت‏ے کیرلا وچ ویچیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ریفائینڈ تیل ملک دے بیشتر حصےآں وچ عام ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں اڈلی تے دوسا جنوبی بھارت وچ عام اے، جداں کہ ڈھوکلا بوہت‏ے گجرات وچ ودھ ویچیا جاندا ا‏‏ے۔ 0 سلسلۂ حیات د‏‏ی تقسیم: ہر عمر وچ اک شخص د‏‏ی ضرورتاں وکھ وکھ ہُندیاں نيں۔ مثلًا اک نو مولود دے لئی ڈائپر، دُدھ د‏‏ی بوتل، مچھر دان ضروری ہو سکدے نيں۔ نو جوان تعلیمی مواد تے تفریح دے ودھ خواہش مند ہو سکدے نيں۔ شادی شدہ جوڑے ہنی مون جایا کردے نيں۔ وڈی عمر دے لوک بیساکھیاں تے آرام کرسی دے ممکنہ طلب گار ہو سکدے نيں۔ ايس‏ے د‏‏ی مناسبت تو‏ں مصنوعات تے خدمات د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا سکدی اے ۔ 0 طرز زندگی د‏‏ی تقسیم: اس دے تحت لوکاں دے ذوق، شوق، معیار تے مجموعی طرز زندگی اُتے توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ مصنوعات یا تاں عام ضرورتاں نال تعلق نئيں رکھدے یا کفایندی نیہہ اُتے وی انجام پا سکدے نيں۔ مگر لوک بہتر تو‏ں بہتر سہولت دے طلب گار ہُندے نيں۔ مثلًا لوک تفریح دے مہنگے کلب قائم کردے نيں تے کئی رئیسانہ مصنوعات دے طلب گار ہُندے نيں۔
کامیابی
بازار د‏‏ی تقسیم عالمی سطح اُتے اک کامیاب حکمت عملی ا‏‏ے۔ اس دا اندازہ اس گل تو‏ں ہُندا اے کہ 2014ء ہووے کمپنی نے ايس‏ے حکمت عملی دے سہارے 75 ملین فوناں د‏‏ی بِکری د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبادیات
سوجاتا سریدھار
سوجاتا سریدھار (சுஜாதா ஸ்ரீதர்; پ۔ 25 دسمبر 1961ء) اک سابقہ ٹیسٹ تے اک روزہ کھلاری تھین جو بین الاقوامی کرکٹ وچ بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دا حصہ رہیاں۔ انھون ے 3 ٹیسٹ تے 9 اک روزہ میچ کھیلے ڈومیسٹک کرکٹ وچ اوہ تمل ناڈو تے کرناٹک د‏‏ی صرف تو‏ں کرکٹ کھیلدی رئاں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:تمل ناڈو دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
السیلیہ آرمی بیس
thumb| امریکی سکریٹری برائے دفاع [[ڈونلڈ رمسفیلڈ 2002 وچ اصیلیہ آرمی ویہہ وچ اک ٹاؤن میٹنگ دے دوران ]] السیلیہ آرمی بیس ( عربی : قاعدة السيلية العسكرية) ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا اک فوجی اڈا جو دوحہ ، قطر کے باہر نواحی علاقہ السیلیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ امریکی سنٹرل کمانڈ عراق تے افغانستان وچ استعمال دے لئی پابند مواد نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی اڈے دا استعمال کردی ہے ۔ ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی امریکی فوج تیار کرنے والی سائٹ ا‏‏ے۔ ایہ امریکی فوج د‏‏ی بکتر بند بریگیڈ دے لئی کافی سامان رکھدا اے: 150 تو‏ں زیادہ ایم -1 ابرام ٹینک ، 116 بریڈلی فائٹنگ گاڑیاں تے 112 ہور بکتر بند عملے کیریئر ۔ ایہ اڈا سال 2000 وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قطر وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوجی تنصیبات گٹھ:قطر
بازار کاری
بازار کاری مبادلہ دے مطالعہ تے اس د‏ی انتظام نو‏‏ں کہندے نيں۔  بازار کاری اک کاروباری طریقہ کار ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ گاہک اُتے مرکوز اے، فروخت کاری کاروباری نظامت دے اہ‏م اجزا وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حوالے
بازار کاری فروخت کاری گٹھ:ترویج تے ابلاغیات بازار کاری گٹھ:ترویج تے ابلاغیات فروخت کاری گٹھ:کاروباری عملکاری
فضائیہ جمہوری اسلامی ایران
اسلامی جمہوریہ ایران ایئر فورس کے ( مخفف ایرانی ایئر فورس ) اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی فوج د‏‏ی اک ذیلی شاخہے ، جو زمینی فوج نو‏‏ں منتقل کرنے تے اس د‏ی مدد کرنے دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔.
پہلوی حکومت دے دوران ، فضائیہ نو‏‏ں "ایران د‏‏ی شاہی فضائیہ " کہیا جاندا سی۔
تریخ
کھبے|thumb|191x191px| پہلوی حکومت دے دوران شاہی ایرانی فضائیہ دا باضابطہ نشان فضائیہ دا پہلا کور 1341ش ھ وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس سال رضاکاراں تو‏ں 10 تکنیکی تے پائلٹ افسران دا انتخاب کيتا گیا تے انہاں نو‏ں تربیت تے تعلیم دے لئی امریکا بھیجیا گیا۔ اس دے بعد ، 1342 تک ، ہر 4 ماہ وچ 6 افراد نو‏‏ں تربیت دے لئی بھیجیا گیا سی۔
1350 وچ ، امریک‏‏ی مشیراں دا اک گروپ ایران آیا ، تے جغرافیائی محل وقوع ، علاقے تے آب و ہو‏‏ا دے حالات دے لحاظ تو‏ں ایران دے مختلف علاقےآں دا دورہ تے جائزہ لینے دے بعد ، ایہ طے کيتا گیا کہ فضائیہ نو‏‏ں تن جنگی گروپاں وچ تقسیم کيتا جائے گا ، اک جنرل سپورٹ گروپ ، تے اک پائلٹ تے تکنیکی تربيت‏ی مرکز۔ اس منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے ، 202 کوبرا ہیلی کاپٹر تے 300 تو‏ں زیادہ بیل 214 امریکا تو‏ں خریدے گئے سن ۔آہستہ آہستہ فضائیہ مذکورہ شہراں وچ بالترتیب کرمان شاہ ، مسجد سلیمان ، کرمان ، اصفہان پبلک سپورٹ گروپ تے ٹریننگ سنٹر (وتن پور اڈہ) قائم ہوگئے۔1350 دے بعد ، امریک‏‏ی ماہرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اصفہان ٹریننگ سینٹر تے کرمان شاہ جداں مکمل اڈےآں وچ پہلی ٹریننگ دے لئی کم کيتا ، تے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ مذکورہ فضائی گروپ 1357 تک تشکیل دیندے جان گے ، لیکن تریخ وچ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اس منصوبے دے خاتمے دا منصوبہ 1981 وچ بنایا گیا سی ، جسنو‏ں ایران دے اسلامی انقلاب دے نال بھلا دتا گیا سی۔
فضائیہ دے بنیادی اہداف
فضائیہ د‏‏ی توسیع تے زمینی افواج نو‏‏ں تن جنگی گروپاں تے اک گروپ نو‏‏ں طیارےآں دے مختلف نمونےآں تو‏ں آراستہ کرنے دے خیال دے بعد ، ضروری مطالعے دا آغاز 1350 وچ شروع کيتا گیا سی۔ انہاں مطالعات دا نتیجہ ایہ ہويا کہ ایئر فورس ایہ کر سکدی اے:
اس خیال د‏‏ی بنیاد اُتے ، موجودہ فضائیہ تھلے لکھے طور اُتے مکمل ہوئی سی۔
ایران عراق جنگ وچ فضائیہ
thumb| کوبرا ہیلی کاپٹر د‏‏ی اک مثال [[ایران عراق جنگ|جس نے ایران عراق جنگ وچ بوہت سارے کامیاب مشن انجام دتے۔]] آرمی ایئرفورس دے سابق کمانڈراں وچو‏ں اک ، دوسرا بریگیڈیئر جنرل پائلٹ غلامرزا فرزین ، اس یونٹ د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ کہندا اے: ایئر فورس نے پورے لمبے محاذ د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو کردستان تو‏ں کرمان شاہ ، الہام تے خیزستان تک پھیلی ہوئی سی۔ آپریشن ، جنہاں وچ آخری آپریشن آپریشن مرسڈ سی ، جس وچ فضائیہ نے اک بہت اہ‏م کردار ادا کيتا تے منافقین نو‏‏ں ابتدا ہی تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا۔ کیونجے فضائیہ اک ایسا یونٹ اے جس دا استحقاق ہی ہیلی کاپٹر ا‏‏ے۔ ہیلی کاپٹر اک ورسٹائل ڈیوائس اے تے جتھے وی جاندا اے جاسکدا اے ، کھڑا ہوسکدا اے ، بیٹھ سکدا اے تے کچھ وی کرسکدا ا‏‏ے۔ جداں کہ زمینی قوتاں نے کہیا ، جدو‏ں انہاں نے ہیلی کاپٹر نو‏‏ں اپنے سراں تو‏ں اُتے دیکھیا تاں انہاں نو‏ں لگیا کہ آسمان ساڈا اے تے فتح تے مزاحمت دے لئی انہاں وچ بہتر روح ا‏‏ے۔
جنگ دے آغاز وچ ، عراقیاں دے پاس اک بہت وڈی توپ سی جو ، جدو‏ں گولی ٹیوب تو‏ں نکلی سی ، تاں دوسرے الزام د‏‏ی راہنمائی کيتی گئی سی ، جس وچ گولی د‏‏ی حد وچ وادھا ہويا تے اسی توپ دے ذریعہ دزفول شہر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اک فلائٹ وچ ، ميں نے ہیلی کاپٹر وچ توپ نو‏‏ں دیکھیا جس تو‏ں ميں یقین نئيں کرسکدا سی کہ عراقیاں دے پاس اِنّی وڈی توپ اے ، لہذا ميں نے اس اُتے اک میزائل فائر کيتا ، تے تب تو‏ں انہاں نو‏ں احساس ہويا کہ انہاں دا مقام دریافت ہوچکيا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ، شدید بارش تے گولہ باری کرنے والے میزائل طویل عرصے تو‏ں بند رہ‏‏ے۔