cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رادھیکا پنڈت
شروعاتی جیون اتے سکھیا
پنڈت نے ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن کورس پورا کرن توں بعد استاد بنن دی اچھا رکھی۔ حالانکہ، ۲۰۰۷ وچ، بی۔کام۔ وچ اس دے آخری سال دے دوران، اسنوں اکّ دوست نے اشوک کشیپ ولوں ڈاریکٹ کنڑ بولی دے ٹیلیویژن سیریل، ننداگوکلا وچ اکّ کردار لئی آڈیشن دین لئی راغب کیتا۔ پنڈت نوں بناں آڈیشن دے رول آپھر کیتا گیا سی۔ اسے سال، اوہ اکّ ہور صابن، سمنگلی وچ دکھائی دتی۔ جدوں پہلاں پورا ہون والا سی، تاں اس دیاں فوٹواں مقامی رسالیاں وچ براڈکاسٹ ہونیاں شروع ہو گئیاں سن، جیہناں نوں فلم ڈریکٹر ششانک ولوں دیکھیا گیا سی جو اپنی فلم ۱۸ ویں کراس لئی اکّ عورت لیڈ دی بھال کر رہا سی، اتے موگنا مانسو دے نرماتاواں نے۔ اس نوں دوناں فلماں وچ کاسٹ کیتا گیا سی اتے اسنے پہلی فلم لئی شوٹنگ شروع کیتی سی۔
نجی جیون
د نیو انڈین ایکسپریس نال ۲۰۱۰ دی اکّ انٹرویو وچ، اسنے کیہا کہ حالانکہ، اسنوں اترا کنڑ وچ چترپر مٹھّ دا دورہ کرنا پسند اے، جتھے اسدی جڑھ اے، کیونکہ اوہ "کجھ سماں بتاؤن توں بعد چنگا محسوس کردی اے" اتے "یعقین کردی اے[s]। ] اتھے مثبت وائیبریشن ہن۔ پنڈت نے ۲۰۰۷ وچ اپنے ٹیلی-سیریل ننداگوکلا دے سیٹ اُتے پہلی وار اداکار یش نال ملاقات کیتی سی۔ اوہناں نے فلماں وچ اکٹھے کم کرن توں بعد ڈیٹنگ شروع کیتی، پر سالاں تک اپنے رشتے نوں خفیہ رکھیا اتے میڈیا دے دھیان توں دور رکھیا، اتے اگست ۲۰۱۶ وچ منگنی کر لئی اوہناں نے دسمبر وچ بینگلرو وچ اک نجی تقریب وچ ویاہ کیتا سی۔ اوہناں دی بیٹی دا جم ۲ دسمبر ۲۰۱۸ نوں ہویا سی۔ ویاہ توں بعد، پنڈت نے یشو رستہ فاؤنڈیشن دے کم وچ حصہ لیا، جو کہ یش ولوں شروع کیتی گئی اکّ فاؤنڈیشن اے جسدا مقصد "کساناں اتے مزدوراں" لئی "مدد دا ہتھ ودھاؤنا" اے۔ اوہناں دے دوجے بچے، اکّ پتر، دا جم ۳۰ اکتوبر ۲۰۱۹ نوں ہویا سی۔
حوالے
<references group="" responsive="0" /> گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:کنڑ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:کشمیری لوکگٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
نائیجیریا دی آزادی
نائیجیریا د‏‏ی آزادی:۱ اکتوبر ۱۹۶۰ء
صحارا دے آرپار، قافلیاں دے لئی موجود رستےآں نے نائیجیریا نو‏‏ں شمال د‏‏ی تاریخی تہذیباں نال منسلک رکھیا تجارت دے علاوہ ایہ راستے شمال وچ موجود مسلم رہتل تو‏ں نظریات، مذہب تے سبھیاچار وی لےک‏ے آئے اس طرح اسلام ۸ ويں صدی وچ شمالی نائیجیریا وچ داخل ہويا۔ ۱۴۸۶ء وچ پرتگیزیاں دے اک دورے دے بعد بینن، یورپ تے یوروبلاند دے وچکار تجارت دے لئی ذخیرہ گاہ بن گیا۔ ۱۸۰۴ء وچ اک فولانی مسلم مفکر تے ولی الله، مشہور کتاب ”احیائالسناة“ دے مصنف عثمان دان فودیو سلطان بنے تے انہاں دا علم اٹھانے والے فولانی ریاستاں دے سربراہ بن گئے جنہاں د‏‏ی نسلاں اج وی موجود نيں۔
برطانویاں نے ۱۵۵۳ء وچ بینن دا دورہ کيتا تے اوہ وی غلاماں د‏‏ی تجارت وچ ملوث ہوگئے ایتھ‏ے تک کہ ۱۸۰۷ء وچ اسنو‏ں غیرقانونی قرار دے دیاگیا۔ ۱۸۶۱ء تک برطانیہ نے لاگوس دے جزیرے نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل کرلیا سی تے تبلیغی و تجارتی سرگرمیاں لاگوس تو‏ں نائیجیریا دے نال نال اندرونی علاقےآں تک پھیل گئی سی۔ برطانیہ نے فولانی امراء نو‏‏ں اپنی سرپرستی وچ آجانے دا لوبھ دتا جنہاں نو‏ں مشرق وچ جرمنی تے مغرب وچ فرانس د‏‏ی دھمکیا‏ں دا سامنا سی یکم جنوری ۱۹۰۰ء نو‏‏ں برطانیہ نے شمالی نائیجیریا د‏‏ی سرپرست حکومت ہوݨ دا اعلان کردتا تے اوتھ‏ے اک ہائی کمشنر نو‏‏ں متعین کيتا۔ کانو تے سوکوٹو اُتے ۱۹۰۳ء وچ قبضہ کرلیاگیا مگر برونو اُتے ۱۹۰۶ء تک کنٹرول حاصل نہ کيتا جاس دا۔ عوام وچ سیاسی شعور جاڈگدی ہوݨ دے نتیجے وچ ۱۹۲۲ء وچ مشاورتی کونسل ختم کرکے قانون ساز کونسل قائم کيتی گئی۔ ۱۹۵۱ء وچ اک آئین پیش کيتا گیا جس نے اک نیم ذمہ دار حکومت تے علاقائی خود مختاری فراہ‏م د‏‏ی مگر ایہ تجربہ ۱۹۵۳ء وچ ناکا‏م ہوگیا۔ ايس‏ے سال فریقین دے وچکار اک ہور معاہدہ طے پایا جس نے ودھ علاقائی خود مختاری دے مطالبے نو‏‏ں جنم دتا۔ نائیجیریا د‏‏ی آزا دتی تے برطانوی افسران دے اخراج دا مطالبہ ۱۹۵۹ء وچ کیاگیا جس دے نتیجے وچ الحاجی ابوبکر طفاوا بلیوا نو‏‏ں اک قومی کابینہ دے نال وزیراعظم مقرر کیاگیا۔ نائیجیریا دولت مشترکہ وچ رہندے ہوئے یکم اکتوبر ۱۹۶۰ء نو‏‏ں اک آزا د ریاست تے یکم اکتوبر ۱۹۶۳ء نو‏‏ں وفاقی جمہوریہ بن گیا۔
حوالے
گٹھ:نائیجیریا دی تریخ
سندیپ چوہان
سندیپ چوہان (جم 24 اپریل 1957) امریکہ وسدی پنجابی شاعرہ اتے لکھاری اے۔ اوہ مکھ طور تے ہائیکو شعری رچنا اتے کھوج نوں سمرپت اے۔
جیون ویروے
سندیپ چوہان بڑی سنجیدگی نال پنجابی ہائکو نوں صحیح سمت اتے سمت حاصل کرن وچ یتنشیل ہن۔ اوہ فیس بک تے 'شیتل پنجابی ہائکو سکول ' چلا رہی اے ۔ اناں دی پارکھو نگاہ، یوگ پنجابی ہائکو مناں نوں لبھّ لیندی اے اتے پھیر اوہ اناں نوں اپنے سکول وچ داخل کرکے اناں نوں تراشن دا اہم کم کردے ہن۔ اس طرحاں اوہ پنجابی دے نویں یوگ ہائجناں وچ پرپکتا لیاؤن دا اہم کم کر رہی اے۔
شعری نمونہ
جے توں اپنی “میں” نوں تیاگ دیویں اپنے چمّ نوں جھاڑ دیویں پھیر توں
جھرنے وانگوں فٹ سکدیں پھلّ بن وی کھڑ سکدیں پرندے وانگوں اڈّ سکدیں ندی وانگو وہِ سکدیں رنگاں وچ گھل سکدیں شاعری جاں پھیر کوئی گیت وی بن سکدیں
جیکر توں اپنی “میں” نوں تیاگ دیویں تے اپنے چمّ نوں جھاڑ دیویں
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ہائیکو لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
عثمانی برطانیہ معاہدہ (۱۹۱۳)
29 جولائ‏ی ، 1913 نو‏‏ں ، برطانوی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار اک معاہدہ ہويا جس وچ خلیج فارس دے ملکاں ، کویت ، بحرین تے قطر دی حدود د‏‏ی حدبندی ہوئی۔
اس معاہدے دے نال ہی کویت نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے اندر اک خودمختار ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ، تے کویت دے حکمران نو‏‏ں عثمانی عہدیدار سمجھیا جاندا سی۔
اس معاہدے نے عثمانی حکومت نو‏‏ں پورے شط العرب دریا اُتے حکمرانی دا حق دتا۔
ہور اس معاہدے دے تحت ، عثمانیاں نے بحرین ، قطر ، مسقط تے عمان وچ برطانیہ دے حق وچ اپنے حقوق تے خودمختاری تو‏ں دستبردار ہوگئے۔
عثمانی قوتاں دے انخلا دے نال ہی ، برطانوی حکومت نے انہاں علاقےآں وچ اپنی کٹھ پتلی حکومتاں نو‏‏ں تسلیم کيتا۔
اس معاہدے وچ پرسی کاکس اک انتہائی متحرک برطانوی سفارت کار سی۔
حوالے
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء) گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے معاہدے گٹھ:برطانوی قانون وچ 1913ء گٹھ:جولائ‏ی 1913ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:عراق مملکت متحدہ تعلقات گٹھ:سلطنت عثمانیہ مملکت متحدہ تعلقات گٹھ: یمن دی تریخ گٹھ:کویت د‏‏ی تریخ گٹھ:مملکت متحدہ دے دو طرفہ معاہدے گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1913ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1913ء
اشرف آصف جلالی
ڈاکٹر محمد اشرف آصف جلالی پاکستان وچ اک دینی عالم نيں جو تحریک لبیک یارسول اللہ العالمی تے تحریک لبیک اسلام دے چئیر مین نيں۔ انہاں دا عالمی شہرت دا حامل عقیدہ توحید سیمینار ہر سال باقاعدگی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
پیدائش و تعلیم
بھکی ، ضلع منڈی بہاؤالدین وچ ابتدائی تعلیم دا آغاز کيتا۔ اوتھے بچپن گزریا، ابتدائی دینی تے عصری علوم د‏‏ی تعلیمات اپنے آبا ئی شہر وچ ہی حاصل کیتیاں۔ 2002ء وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
معلمین
علوم درسِ نظامی حافظ الحدیث سید محمد جلال الدین شاہ صاحب ،ملک العلماء علامہ مولا‏نا عطا محمدبندیالوی صاحب ،بحرالعلوم مولا‏نا محمد نواز کیلانوی ورگی مایہ ناز شخصیتاں تو‏ں حاصل کیتے تے بغداد تو‏ں استاذالکل شیخ عبد ا لکریم محمد المدرس البغدادی تو‏ں سند حدیث حاصل کيتی۔
بیعت و خلافت
امام العصر حا فظ الحدیث سید محمد جلال الدین شاہ صاحب تو‏ں بیعت نيں۔ آستانہ عاھت
لکھتاں
اس دیاں لکھتاں د‏‏ی لسٹ بہت طویل ا‏‏ے۔ چند دے ناں ایہ نيں۔
*فہم دین (10جلداں) >ہم اہل سنت و جماعت ہيں<
تنظیم
2007ء وچ تحر یک صراط مستقیم د‏‏ی بنیاد رکھی، جس دے تحت سیمینار منعقد ہُندے نيں مدارس قائم کیتے جاندے نيں تے ہور شعبہ جات وچ کم جاری ا‏‏ے۔
تحریک
2015 وچ سینکڑاں علما تے لکھjں عوام د‏‏ی موجودگی وچ انہاں نو‏‏ں تحریک رہائی غازی ممتاز حسین قادری دا امیر منتخب کيتا گیا جتھے  عوام خواص نے آپ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔
بعد وچ اس تحریک دا ناں تحریک لبیک یارسول اللہ رکھیا گیا۔
تدریس
لاہور وچ اک دینی درس گاہ قائم کيتی جس دا ناں مرکزصراط مستقیم اے جس وچ سینکڑاں طلبہ مصر وف تعلیم نيں ڈاکٹرصاحب خود مرکز وچ تدریس کردے نيں ہور جامعہ جلالیہ رضویہ مظہرالاسلام وی انھاں دے زیر انتظام چل رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
https://www.facebook.com/TehreekSirateMustaqeem/# https://www.facebook.com/DrAshrafAsifJalali/#
حوالے
- See more at: http://www.tahaffuz.com/4439/#sthash.pL6zNn86.dpuf
منگولاں دی شکست ۱۲۶۰ء
آرمینیائی-منگول اتحاد درحقیقت منگولاں دے زبردست حملےآں تے توسیع وچ کِسے قدر اہمیت دا حامل سی ۱۲۵۸ء وچ بغداد تے ۱۲۶۰ء وچ حلب منگولاں دے زیر قبضہ چلے گئے تے ايس‏ے سال منگول دفاع تو‏ں محروم دمشق وچ وی داخل ہوگئیاسلام دے قدیم ترین مراکز وچو‏ں مصر تے عرب حالے تک منگول حملےآں تو‏ں محفوظ سن ۔اک منگول قاصدنے قاہرہ پہنچ ک‏ے ، ۱۲۵۹ء وچ سلطنت دے حکمران بننے والے سلطان قطز تو‏ں اطاعت قبول کرنے دا مطالبہ کيتا۔
سلطان نے اس مطالبے نو‏‏ں مسترد کرکے قاصد نو‏‏ں قتل کروادتا کببوعا بویان اپنے منگول دستےآں تے آرمینیائی و جارجیائی اتحادیاں دے ہمراہ اردن نو‏‏ں عبور کرکے گلیلی پہنچ چکيا سی قریبی علاقے ایکر وچ خیمہ زن مملوک فوج منگول دستےآں تو‏ں ٹکرانے دے لئی جنوب مشرق د‏‏ی سمت بڑھی دونے افواج دا بیسان تے نابلوس دے درمیان اک پنڈ عین الجالوت وچ ٹکراؤ ہويا اس مشہور جنگ وچ مملوک فوج نے دشمن نو‏‏ں لوبھ دے ک‏ے اپنے جال وچ پھنسانے دے بعداس دتی فوج نو‏‏ں تباہ تے اسک‏‏ے سپہ سالا ر نو‏‏ں پھڑ کر قتل کر دیایہ پہلا موقع سی کہ جدو‏ں منگول فوج نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔۳ستمبر ۱۲۶۰ء بروز جمعہ ناقابل فتح منگول فوج نو‏‏ں فتح کيتا جاچکاتھامصر منگولاں تو‏ں محفوظ ہوگیا شام دے مقبوضہ شہر یکاک منگول فوج دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے تے انہاں نے مملوک فاتحین دا استقبال کيتا۔
حوالے
گٹھ:جنگاں
مضطر خیرآبادی
افتخار حسین، مشہور قلمی نام مضطر خیرآبادی (اردو،نستعلیق:مضطر خیرآبادی) (جم 1862–موت 1927)، اک بھارتی اردو شاعر سی۔ اوہ شاعر اتے گیت کار جان نثار اختر دے پیؤ سی اتے جاوید اختر اتے سلمان اختردے دادا سن۔  اس دے پڑپوتے پڑپوتیاں وچ فرحان   اختر،  زویا اختر، کبیر اختر، اتے نشاط اختر شامل ہن۔
کتاباں
اس دیاں رچناواں وچ شامل ہن:
حوالے
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:اردو شاعرگٹھ:بھارتی مسلمان
مجموعہ بن لادن
thumb|کھبے|مجموعہ سعودی بن لادن دا [[دبئی, متحدہ عرب امارات وچ دفتر]]
سعودی بن لادن یا مجموعہ بن لادن (SBG) سعودی عرب دے بن لادن خاندان د‏‏ی ملکیت اثاثےآں د‏‏ی اک کثیر القومی تعمیرا‏تی تے ہولڈنگ کمپنی ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر جدہ، سعودی عرب وچ واقع ا‏‏ے۔ مجموعہ بن لادن نے حال ہی وچ جدہ وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں بلند عمارت برج مملکت تعمیر کرنے دے لئی امریک‏‏ی ڈالر 1.23 بلین دے معاہدہ اُتے دستخط کیتے نيں۔
جائزہ
مجموعہ بن لادن کمپنی نو‏‏ں 1931 وچ محمد بن لادن نے قائم کيتا جو شیخ عبد العزیز دے قریبی رفقا وچو‏ں اک سن ۔ ايس‏ے قرابت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں حرمین شریفین یعنی مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ دے مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تزئین و آرائش دا کم سونپیا گیا۔ محمد بن لادن نے 22 شادیاں کيتياں جنہاں تو‏ں انہاں دے 53 بچے نيں۔ اسامہ بن لادن وی انہاں نو‏ں دے بیٹے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بن لادن خاندان گٹھ:جدہ گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی مرافقات گٹھ:سعودی عرب وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:سعودی عرب وچ 1931ء دیاں تاسیساں
تحریک لبیک اسلام
تحریک لبیک اسلام (TLI) اک سیاسی تنظیم اے جو تحریک لبیک یا رسول اللہ نامی جماعت دے راہنما اشرف آصف جلالی د‏‏ی زیر قیادت قائم ہوئی ا‏‏ے۔ 2 مئی 2018ء نو‏‏ں الیکشن کمیشن پاکستان وچ رجسٹر ہوئی تے توپ نشان الاٹ ہويا۔
حوالے
گٹھ:2018ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 2018ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ قانون توہین مذہب گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں گٹھ:سنی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو دیاں سیاسی جماعتاں
شیخ، صومالیہ
شیخ، صومالیہ صومالیہ دا اک رہائشی علاقہ جو توجدیر وچ واقع ا‏‏ے۔
علاء بن عبدالرحمن بن یعقوب
علاء بن عبدالرحمن بن یعقوب الحرقی ابو شبل مدنی ، پیروکار ، تے حدیث نبوی دے راوی۔ انہاں دے پاس بہت ساریاں احادیث سی تے انہاں د‏‏ی وفات ابوجعفر المنصور د‏‏ی پہلی خلافت وچ ہوئی۔علاء بن عبدالرحمن بن یعقوب
سوانح عمری
علاء بن عبدالرحمٰن بن یعقوب، جہینہ تو‏ں الحرقہ دے سرپرست۔ تے اس دا اک دانت سی، مالک بن انس نے کہیا: مدینہ منورہ دا العلا اخبار مشہور ا‏‏ے۔ ایہ ابوجعفر المنصور د‏‏ی پہلی خلافت تک قائم رہیا سنہ ۱۳۸ ہجری وچ ۔ ابن حبان نے کہیا : سنہ ۱۳۲ ہجری وچ ۔
جائزہ
گٹھ:۷۵۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۳۲ھ دیاں موتاں گٹھ:۱۳۸ھ دیاں موتاں گٹھ:تابعی راویان حدیث گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:755 دیاں موتاں گٹھ:132ھ دیاں موتاں گٹھ:138ھ دیاں موتاں
2018ء فیفا عالمی کپ گروپ اے
میچ
تمام اوقات روس وچ وقت دے مطابق نيں۔
جانثار اختر
جاں نثار اختر (فروری 18, 1914 – اگست 19, 1976) دے اہم 20ویں صدی دے بھارت دے اردو شاعر، ترقی پسند تحریک دا اک حصہ، اتے بالیوڈّ لئی اک گیت کار وی سی۔
جیونی
جاں نثار اختر اردو شاعر، مضطر خیرآبادی دے گھر 18 فروری 1914 نوں گوالیار وچ پیدا ہوئے۔ 1939 وچ علیگڑھ یونیورسٹی توں ایم اے کیتی۔ 1940 وچ وکٹوریا کالج گوالیار وچ اردو دے لکچرار بن گئے۔ اس دے بعد حمیدیہ کالج بھوپال وچ اسے عہدے تے مقرر ہوئے اتے اتھوں استعفٰی دے کے بمبئی چلے گئے۔ اتھے فلمی دنیا نال جڑ گئے۔ جناب اختر نے رزینا سلطان اتے حقیقت ورگیاں فلماں لئی گیت لکھے۔ اوہ اجکلھ دے مشہور شاعر اتے ادیب جاوید اختر دے پیؤ سن۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر
لامية أبي طالب
لامیہ ابی طالب اک نظم اے جسنو‏ں ابی طالب بن عبدالمطلب نے کہیا اے، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے چچا تے امام علی دے والد سن ۔
نظم
ابو طالب ابن عبد المطلب ابن ہاشم ابن عبد مناف ابن قصی ابن کلاب ابن مرہ ابن کعب ابن لوی القرشی اوہ پیغمبر اسلام دے چچا، امام علی ابن ابی طالب تے انہاں دے بھائیاں دے والد نيں۔ جعفر ، عقیلہ ، طالب، تے اسد، اسد کی بیٹی اور انہاں د‏‏ی ماواں سب۔ اوہ مکہ وچ پیدا ہوئے تے پرورش پائی، تے اوہ ناقابل تسخیر تے قریش دے عزیز تے اک معزز، فرمانبردار تے شان دار آقا سن ۔ اپنے دادا عبد المطلب کيت‏‏ی وفات دے بعد نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا تے جدو‏ں آپ نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم انہاں د‏‏ی حمایت وچ اٹھے تے انہاں دے دشمناں نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا تے انہاں د‏‏ی کئی تعریفاں کاں، آپ صلی اللہ علیہ وسلم دا دفاع تے مخالفت کردے رہ‏‏ے۔ قریش ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی، تے انہاں د‏‏ی وفات مشن دے دسويں سال وچ ہوئی، تے خدیجہ دا وی ايس‏ے سال انتقال ہويا، نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے اسنو‏ں " غم دا سال " کہیا۔ زیادہ تر سنیاں تے گروہاں دا خیال اے کہ اس نے اسلام قبول نئيں کیا، جدو‏ں کہ شیعاں دا خیال اے کہ اس د‏ی موت اک مومن مسلما‏ن دے طور اُتے ہوئی۔
مناسب نظم
ابو طالب نے ایہ نظم اس وقت کہی جدو‏ں قریش نے بنی ہاشم اور بنی المطلب دا محاصرہ " شعب ابی طالب " وچ کیتا جس وچ انہاں نے پیغمبر اسلام د‏‏ی تعریف تے حمایت د‏‏ی سی۔ ابن ہشام نے " سیرت نبوی " وچ اسحاق دے بیٹے دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا: «جب اوہ ابو طالب دے عرباں نو‏‏ں اپنی قوم دے نال آرکپوہ جانے تو‏ں ڈردا سی، تاں اس نے اپنی نظم کہی جس وچ مکہ دے کیمپس تے انہاں دے محل وقوع تو‏ں پناہ منگی گئی، تے صحبت کيتی۔ جس وچ اس د‏ی قوم د‏‏ی نگرانی، جس وچ ایہ انہاں نو‏‏ں تے دوسرےآں نو‏‏ں اس دے بالاں وچ دسدا اے کہ اک غیر مسلم رسول اللہ صلی اللہ ﷺ وسلم اے، تے اوہ اسنو‏ں کسی چیز دے لئی نئيں چھڈے گا جدو‏ں تک کہ اوہ ہلاک نہ ہو جائے۔ اس دے علاوہ ۔"
نظم نو‏‏ں ست لاکٹاں وچو‏ں اوہل دے طور اُتے بیان کردے ہوئے، اس دے بیٹے نے دمشق دے بوہت سارے اپنی کتاب " ابتداء تے اختتام " وچ کہیا: «یہ اک عظیم نظم اے جو بہت فصیح اے، ایہ دسنے دے قابل نئيں کہ صرف اس د‏ی طرف منسوب اے، ساتاں وچو‏ں اک اوول لاکٹ، معنی د‏‏ی کارکردگی وچ رپورٹ کيتا گیا اے انہاں سب نو‏‏ں ».
جداں کہ اسنو‏ں محمد بن اسماعیل بخاری نے دو روایتاں وچ روایت کيتا اے، انہاں وچو‏ں اک عبداللہ بن عمر تو‏ں تے دوسری عبداللہ بن دینار د‏‏ی اے، تے ایہ عائشہ بنت ابی د‏‏ی روایت " مصنف ابن ابی شیبہ " وچ آئی ا‏‏ے۔ بکر تے بوہت سارے راویاں نے شعر د‏‏ی آیت دا حوالہ دیندے ہوئے اسنو‏ں منسوب کيتا اے کہ «اور اوہ سفید جس تو‏ں بادل اس دے چہرے تو‏ں سیراب ہُندے نيں * بیواواں د‏‏ی عصمت دا ناں اے ۔"
تشریحات تے مطالعہ
نظم د‏‏ی کئی وضاحتاں نيں، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
حوالے
گٹھ:عربی نظماں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
برج مملکت
برج جدہ (Jeddah Tower) (برج جدة), جسنو‏ں پہلے برج مملکت (Kingdom Tower) (عربی: برج المملكة) تے برج میل (Mile-High Tower) کہیا جاندا سی اک انتہائی بلند فلک بوس عمارت اے جس د‏‏ی جدہ وچ تعمیر دے لئی تجویز پیش گئی ا‏‏ے۔ اس دا ابتدائی تخمینہ 4.6 ارب سعودی ریال (1.23 ارب امریک‏‏ی ڈالر) ا‏‏ے۔ اگر منصوبہ بندی دے مطابق برج بے مثال بلندیاں تک پہنچدا یے تاں ایہ دنیا وچ سب تو‏ں بلند عمارت بنے گا تے ایہ پہلا ڈھانچہ ہوئے گا جو اک کلومیٹر د‏‏ی بلندی نو‏‏ں چھوئے گا۔
حوالے
گٹھ:جدہ گٹھ:جدہ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:جدہ وچ فلک بوس عمارتاں گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں فلک بوس عمارتاں گٹھ:سعودی عرب وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اوبیخیا
اوبیخاں نے 17 واں صدی وچ اس علاقے تو‏ں سادز ابخازیاں د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی ، تے ابخازیہ دے راج دے برخلاف ، اوبیخیہ وچ کوئی شہزادہ موجود نئيں سی تے اس کونسل اُتے حکومت چلدی سی ، جس نے تمام 11 اوبیخ سب ڈویژناں نال تعلق رکھنے والے امرا د‏‏ی نمائندگی کيت‏ی سی تے 2 اخچی کسو تے صدز لوکاں دے نمائندے سن ۔ ، دولت مشترکہ وچ شامل۔
.
سن 1864 وچ روس - چرکسی جنگ وچ اوبیخیا نو‏‏ں شکست ہوئی تے اس د‏ی آبادی ، جس د‏‏ی تخمینہ لگ بھگ 40،000 سی ، سلطنت عثمانیہ وچ جلاوطن ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اوبیخ تقریبا غائب ہوگئے۔
حوالے
گٹھ:ادیگی قوم گٹھ:قفقاز
جنوب مشرقی ایشیا وچ سزائے موت
thumb|بھانسی دا پھندا جنوب مشرقی ایشیا وچ سزائے موت بیش تر ملکاں وچ رائج اے، حالانکہ کچھ تنظیماں انہاں اُتے روک لگانے دے لئی سرگرم نيں۔
انڈونیشیا
انڈونیشیا کئی مجرمین، بالخصوص منشیات دے تاجرین تے دہشت گرداں نو‏‏ں سزائے موت دے چکيا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ انڈونیشیائی ہی سن، جدو‏ں کہ کچھ غیر ملکی افراد وی سن ۔
ملائیشیا
ملائیشیا وچ کِس‏ے مقدمے د‏‏ی سماعت دے لئی دو قانون چنے جا سکدے نيں۔ انہاں وچ اک ایتھ‏ے دا ملکی قانون اے تے اک شرعی قانون ا‏‏ے۔ ملائیشیا وچ سزائے موت دے لئی پھانسی دتی جاندی ا‏‏ے۔ ملک وچ کِس‏ے قانون شکنی دے مرتکب د‏‏ی جانب تو‏ں قتل دے لئی دھماکو اصلٰحہ دا استعمال کیتا جانا یا ايس‏ے طرح د‏‏ی حرکت دا گرفتاری یا قانونی حراست تو‏ں بچنے دے لئی ہونا ملزم نو‏‏ں سزائے موت تک پہنچانے دا کم کر سکدی ا‏‏ے۔
سنگاپور
سنگاپور وچ منشیات دے لئی سزائے موت دا قانونی جواز موجود ا‏‏ے۔ اُتے کِس‏ے وی شخص نو‏‏ں سزائے موت اس وقت نئيں دتی جا سکدی اے جدو‏ں ضبط منشیات د‏‏ی مقدار 20 گرام تو‏ں کم ہوئے تے اس شخص نو‏‏ں منشیات دے کاروبار تو‏ں بری الذمہ ثابت کیتا جا سکدا ہوئے۔ ملک وچ اک ضابطہ اے جس دے تحت سزائے موت اُتے عمل آوری پھانسی دے ک‏ے انجام دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ ضابطہ تعزیرات د‏‏ی دفعہ 316 وچ کہیا گیا گیا اے کہ :
تھائی لینڈ
تھائی لینڈ وچ سزائے موت د‏‏ی اپنی اک لمبی تریخ اے کیو‏ں کہ ملک وچ ملوکیت اج وی رائج ا‏‏ے۔ سابق وچ رتن کوسین دے دور وچ تھائی لینڈ “تین مہراں دے قانون” دے تحت سی ۔ ایہ نظام دا ضابطہ 1805ء وچ انجام پایا جدو‏ں راما اول دے دور حکومت وچ ملوکیت تمام اختیارات رکھدی سی۔ 1932ء دے انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں تھائی لینڈ دستوری ملوکیت وچ تبدیل ہويا۔ تن مہراں دے قانون دے تحت 21 مختلف قسم د‏‏ی سزائے موت تسلیم شدہ سن؛ جداں کہ غداری دے الزام وچ سزائے موت پانے والےآں نو‏‏ں تیل وچ گیلا کیتے گئے کپڑ‏ے وچ لپٹایا جاندا سی تے اس دے بعد انہاں نو‏ں جلایا جاندا سی ۔ بعد دے دوراں وچ سزائے موت دے طریقےآں وچ کئی تبدیلیاں دیکھی گئیاں نيں؛ مثلًا 1938ء وچ مجرمین نو‏‏ں واحد خودکار رائفل تو‏ں نشانہ بنایا جاندا سی، 2001ء وچ پنج مجرمین نو‏‏ں گولی بار دستے د‏‏ی جانب تو‏ں سرعام سزا دتی گئی، اُتے بالآخر 2003ء وچ زہریلے انجکشن نو‏‏ں سزائے موت دا سرکاری طریقہ تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔
ویت ناں
ویت ناں د‏‏ی تعزیرات وچ کِس‏ے دور وچ کئی جرائم نو‏‏ں سزائے موت دا مستحق تسلیم کیتا جاندا سی ۔ اُتے 2009ء د‏‏ی ترمیم دے بعد ایہ لسٹ 22 جرائم تک محدود ا‏‏ے۔ ملک دا ضابطہ 29 جرائم دا جائزہ لیندا اے جتھ‏ے تعزیرات د‏‏ی دفعات دے تحت سزائے موت طے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ پہلے پہل سزا دے لئی گولی بار دستےآں نو‏‏ں بروئے کار لیایا جاندا سی، جسنو‏ں بعد وچ زہریلے انجکشن تو‏ں بدل دتا گیا سی جدو‏ں مجرمانہ فیصلےآں د‏‏ی تعمیل دے قانون (Law on Execution of Criminal Judgments) د‏‏ی دفعہ 59 (1) نو‏‏ں قومی اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں نومبر 2011ء وچ بدل دتا گیا سی ۔ نومبر 2015ء وچ ست جرائم دے تحت سزائے موت دے نفاذ نو‏‏ں ہٹا دتا گیا جداں کہ؛ دشمن دے اگے سپردگی، نظم د‏‏ی مخالفت، قومی صیاندی اہمیت دے حامل منصوبےآں د‏‏ی تباہی، ڈکيت‏ی، منشیات دا پاس رکھنا، منشیات لینا تے جعلی اغذیہ د‏‏ی تیاری تے انہاں د‏‏ی فرخت۔
میانمار
میانمار وچ کئی قانونی ترامیم سزائے موت نال تعلق رکھدی نيں۔ 1993ء وچ منشیات د‏‏ی تجارت نو‏‏ں سزائے موت دے دائرے وچ شامل کیتا۔ 2005ء وچ انسانی تجارت نو‏‏ں اس وچ شامل کیتا گیا۔ سزائے موت نو‏‏ں ملک دے 2008ء دے میانمار دے دستور د‏‏ی دفعات 353 تے 373 وچ سمجھایا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی رو تو‏ں کِس‏ے شخص نو‏‏ں زندگی تو‏ں محروم نئيں کیتا جا سکدا سوائے اس قانون د‏‏ی عمل آوری د‏‏ی صورت وچ جو جرم دے ارتکاب دے وقت نافذ ہوئے۔ مگر ایہ قانون دستور د‏‏ی دفعہ 382 د‏‏ی وجہ تو‏ں کم زور ہوئے چک‏ی اے جو ایسی قانون سازی د‏‏ی اجازت دیندی اے بنیادی حقوق نو‏‏ں کچھ حالات وچ ہٹا دے دتے جان۔ میانمار وچ دہشت گردی تو‏ں متعلقہ جرائم سزائے موت دے دائرے وچ نئيں آندے کیو‏ں کہ حکومت دہشت گردی نو‏‏ں غداری سمجھدی اے، جس د‏‏ی سزا موت ا‏‏ے۔
برونائی دار السلام
برونائی دار السلام دے قانون وچ سزائے موت دا ذکر موجود ا‏‏ے۔ اُتے جدید دور وچ اس اُتے عمل آوری نئيں ہوئے رہی ا‏‏ے۔ برونائی دار السلام وچ آخری سزائے موت 1957ء وچ دتی گئی سی۔
لاؤس
لاؤس دے قانون وچ سزائے موت دا ذکر موجود ا‏‏ے۔ اُتے جدید دور وچ اس اُتے عمل آوری نئيں ہوئے رہی ا‏‏ے۔ لاؤس وچ آخری سزائے موت 1989ء وچ دتی گئی سی۔
فلپائن
فلپائن دے قانون تو‏ں سزائے موت د‏‏ی گنجائش ہٹا دتی گئی ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی تریخ وچ سزائے موت کئی ترامیم دے مرحلےآں تو‏ں گزر چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ ترامیم دا آغاز 1946ء تو‏ں شروع ہويا ایہ سلسلہ 1986ء تک جاری رہیا۔ ملک وچ موت برقی کرسی تو‏ں دتی جاندی سی، جو قتل، آبروریزی تے غداری جداں جرائم دے ثابت ہونے اُتے انجام پاندی سی۔ 1987ء دے دستور سزائے موت ممنوع قرار دتی گئی۔ اُتے ایہ گنجائش رکھی گئی کہ کانگریس د‏‏ی سنگین جرائم دے انسداد دے لئی بازمامور کر سکدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ گل آشکارا ہُندی اے کہ سزائے موت ہن وی قابل نفاذ اے جدو‏ں تک کہ اوہ سنگین جرائم د‏‏ی تعریف وچ آ سکدی ا‏‏ے۔ 2006ء تک کوئی سزائے موت نو‏‏ں قانونِ جمہوریہ نمبر 9346 دے تحت صدر جمہوریہ د‏‏ی دستخط تو‏ں معطل کیتا جاندا سی، جو اس وقت گلوریا ماکاپاگل ارویو سن ۔ بالآخر، صدر جمہوریہ نے کئی قیدیاں نو‏‏ں اپنے صدارتی دور وچ معاف کر دتے تے قلپائن قانون تو‏ں سزائے موت د‏‏ی گنجائش ہٹا دتی گئی۔
کمبوڈیا
کمبوڈیا دے قانون تو‏ں سزائے موت د‏‏ی گنجائش ہٹا دتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیا گٹھ:سزائے موت گٹھ:رہتل
محمد اپیسائی ونیایاوا تورا
محمد اپیسائی ونیایاوا تورا (پیدائش جنوری 1934) اک سابق فجی سیاستدان ، سپاہی ، تے تجارتی یونینسٹ ني‏‏‏‏ں۔ اک مزدور رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ گودی مزدوراں دے حقوق دے لئی لڑا سی۔ بحیثیت فوجی ، انہاں نے ملایا وچ خدمات انجام دتیاں تے بعد وچ سابق فوجی کارکن لیگ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔
تورا متعدد سیاسی عہدےآں اُتے فائز رہیا ، ایہ آخری مرتبہ 2001 تو‏ں 2006 دے درمیان سینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہیا۔ اسلام قبول کرنے دے بعد ، اوہ مقامی فجی مسلماناں د‏‏ی اک چھوٹی سی اقلیت (سینکڑاں وچ ) تے مسلم دونے جماعتاں وچ د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، جدو‏ں کہ فجی وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت ہند نژاد ا‏‏ے۔ 27 ستمبر 2005 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں 2000 دے فجی بغاوت تو‏ں متعلق جرائم دے لئی اٹھ ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
سیاسی کیریئر
تورا د‏‏ی فجی وچ اک ساکھ اے فجی نسلی قوم پرستی تے کثیر ثقافتی مختلف اوقات وچ دونے د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی اے. ملایا وچ فوجی خدمات تو‏ں واپس آنے دے بعد ، تورا ہول سیل تے ریٹیل جنرل ورکرز یونین د‏‏ی نارتھ ویسٹ برانچ دا صدر سی۔ جنرل سکریٹری جیمز انتھونی دے نال ، تورا نے سن 1959 وچ آئل ورکرز د‏‏ی عسکریت پسنداں د‏‏ی ہڑتال د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی جس نے حمایت دے لئی فجی تے ہند فجی دونے اُتے حملہ کيت‏‏ا سی - لیکن فجی سرداراں نے انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ 1963 وچ تورا فجیئن انتخابات وچ مغربی نشست دے لئی کھڑا ہويا سی ، لیکن اوہ رتو پینیہ گینیلا تو‏ں ہار گیا سی۔ اوہ پہلی بار 1972 وچ قومی فیڈریشن پارٹی دے ممبر دے طور اُتے ایوان نمائندگان دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ 1977 وچ جدو‏ں اوہ اپنی نشست کھو بیٹھے ، اس نے اتحاد پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1987 دے پارلیمانی انتخابات وچ اتحاد د‏‏ی شکست دے بعد ، اوہ توموکی باواڈریا د‏‏ی نويں حکومت کیت‏‏ی مخالفت کرنے والے تاؤکی تحریک دے رہنما بن گئے ، جس اُتے ہند فجیاں دا غلبہ سی۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ ، اوہ رتو سر کامیسس ماریا د‏‏ی تشکیل شدہ عبوری حکومت وچ شامل ہوئے ، لیکن انکار کرنے اُتے 1991 وچ انہاں نو‏‏ں برخاست کردتا گیا ، انہاں نے دعویٰ کيت‏‏ا کہ حال ہی وچ ماریا د‏‏ی اہلیہ ، رو د‏‏ی قائم کردہ سوکوسوکو نی واکاولیو نی توکی پارٹی (ایس وی ٹی) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ لیڈی لالہ ماریا ۔ اُتے ، تورا دے اس نسخے د‏‏ی آزادانہ طور اُتے تصدیق نئيں ہوسکی اے کہ انہاں نو‏ں کیو‏ں ہٹایا گیا سی۔
1992 وچ ، تورا نے آل نیشنل کانگریس پارٹی (اے این سی) د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو اک کثیر النسل پارٹی سی جو 1995 وچ فجیئن ایسوسی ایشن پارٹی (ایف اے پی) وچ ضم ہوگئی سی۔ 1998 وچ ، انہاں نے پارٹی آف نیشنل یونٹی (پان یو) د‏‏ی تشکیل وی د‏‏ی ، جو کثیر الجہ‏‏تی وی اے ، جس نے عوامی اتحاد وچ فجی لیبر پارٹی تے ایف اے پی وچ شمولیت اختیار کيتی ، جس نے 1999 دے عام انتخابات وچ زبردست فتح حاصل کيتی۔ پینو دے چار امیدوار منتخب ہوئے سن ، لیکن تورا خود ہی اپنی نشست تو‏ں محروم ہوگیا۔
اپنی شکست تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ، تورا نے ہند فجی ووٹراں نو‏‏ں انہاں دے مسترد کرنے دا الزام لگایا۔ انہاں نے پی این یو تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے نويں مہندر چوہدری حکومت دے متنازعہ مخالف بن گئے۔
مئی 2000 وچ بغاوت دے بعد ، تورا نو‏‏ں جولائ‏ی وچ لیزینیا کاریس د‏‏ی تشکیل کردہ عبوری حکومت وچ زراعت ، ماہی گیری ، جنگلات ، تے زراعت لینڈ کرایہ داراں دا ایکٹ (ALTA) دا وزیر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ ستمبر 2001 وچ جمہوریت د‏‏ی بحالی دے لئی انتخاب دے بعد ، قارس نے تورا نو‏‏ں سینیٹ وچ ، 32 رکنی سینیٹ وچ نو وزیراعظم دے نامزداں وچو‏ں اک دے طور اُتے مقرر کيت‏‏ا۔
تورا نے 28 فروری 2006 نو‏‏ں فعال سیاست تو‏ں سبکدوشی دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ فیجی ولیج نے انکشاف کيت‏‏ا کہ پیپلز نیشنل پارٹی دے صدر میلی بوگیلیکا نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، تورا نے پارٹی دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعفی دے دتا سی ، تے پارٹی د‏‏ی رکنیت وی واپس لے لی سی۔ انہاں نے کہیا کہ اُتے ، اوہ تشویش دے انہاں شعبےآں اُتے گل کردے رہن گے۔ ایہ وی شامل اے کہ اوہ دے "اوشتھا" کہیا جاندا اے فوجی انہاں نے ہور کہیا کہ نقصان فوج د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں کيت‏‏ا مرمت اک طویل وقت لگے گا.
فجی سن نے اگلے ہی دن اطلاع دتی کہ انہاں نے اپنی اہلیہ د‏‏ی حالیہ موت دے بعد ریٹائر ہونے دا فیصلہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں نے استعفیٰ دے خط وچ کہیا ، ہن انہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی ، تے انھاں نے محسوس کيت‏‏ا کہ انہاں د‏‏ی سیاسی زندگی دے منفی پہلوآں نے اس تو‏ں کدرے زیادہ مثبت کامیابی حاصل کرلئی ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
تورا اک قبائلی سردار اے جو با صوبہ سبیٹو دے علاقے نٹالاؤ پنڈ نال تعلق رکھدا اے ، تے اس دا روايتی لقب تاؤکی وروٹا ، توراگا نی یاوسا اے وروٹا رکھدا اے  ۔ تورا د‏‏ی شادی تن بار ہوئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلی شادی اک ارینج شادی سی جو اک سال تک جاری رہی۔ اس د‏ی دوسری شادی جین لاوینیکلا نامی عورت تو‏ں ہوئی 1975 وچ ، اس نے میلانیا گانویٹی نال شادی کيتی جو فروری 2006 وچ انتقال کر گئياں۔ تورا دے چھ بچے تے کئی پو‏تے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:وزرائے فجی گٹھ:فجی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:فجی مسلم گٹھ:نو مسلمین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1934 دے جم گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
جاوید اختر
جاوید جان نثار اختر (جم 17 جنوری 1945 ) اک بھارتی شاعر، ہندی/اردو فلماں دا گیت کار اتے منظر نویس اے۔ اوہ سماجی کارکن وجوں وی اک مشہور ہن۔ اوہناں دیاں کجھ کامیاب رچناواں 1970ویاں اتے 1980ویاں وچ سلیم خان نال سانجھے طور تے  سلیم -جاوید جوڑی دے ناں ہیٹھ ساہمنے آئیاں۔ اختر دا تعلق آزادی مجاہد پروار نال اے اتے اوہ 1857 دی آزادی جنگ نال جڑے اُگھے نام، علامہ فضل الحق خیرآبادی(جنہاں نوں 1861 وچ کالا پانی جیل وچ پھانسی لا دتا گیا سی) دے پوترے ہن۔
انفرادی جیون
جاوید اختر دا جم 17 جنوری 1945 نوں گوالیار وچ ہویا سی۔ اوہناں نے ہوش لکھنؤ وچ سمبھالی، پہلی وار ہوش کھویا علیگڑھ وچ ، پھر بھوپال وچ رہکے کجھ ہوشیار ہویا۔ لیکن بمبئی آکے کافی دناں تک ہوش ٹھکانے رہے۔ اوہ اک اجیہے پروار دے میمبر ہن جسدے ذکر دے بناں اردُو ساہت دا اتہاس ادھرا رہِ جائیگا۔ شاعری تاں پیڑھیاں توں اوہناں دے خون وچ دوڑ رہی اے۔
اوہناں دے پیؤ جان نثار اختر مشہور ترقی پسند شاعر اتے ماں صفیہ اختر مشہور اردو مصنفہ اتے معلمہ سن۔ جاوید ترقی پسند تحریک دے اک اتے ستارے ہرمن پیارے شاعر مجاز دے بھانجے وی ہن۔ اپنے دور دے مشہور شاعر مضطر خیرآبادی جاوید  دے دادا سن۔ پر انا سبھ ہون دے باو جود جاوید دا بچپن یتیماں جیہا گزریا۔ چھوٹی عمر وچ ہی ماں دا انچل سر توں اٹھ گیا اتے لکھنؤ وچ کجھ سماں اپنے نانا نانی دے گھر گزارن دے بعد اوہناں نوں علیگڑھ اپنے ماسی دے گھر بھیج دتا گیا۔ اتھوں دے سکول وچ اوہناں دی شروعاتی پڑھائی ہوئی۔ باپ نے دوجا ویاہ کر لیا اتے کجھ دن بھوپال وچ اپنی متریئی ماں دے گھر رہن دے بعد اتھے اوہناں دا جیون دوستاں دے بھروسے ہو گیا۔ اتھے کالج دی پڑھائی پوری کیتی، اتے زندگی دے نویں سبق وی سکھے۔
فرحان پیشے ولوں فلم پروڈیوسر، ڈریکٹر، ایکٹر، گلوکار اے۔ زویا وی ڈریکٹر وجوں اپنے کیریئر دی شروعات کر چکی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر گٹھ:اردو شاعر
تریپورا سندری امنی
مہارانی ترپورا سندری امنی اک مہارانی سی اتے بعد وچ میسور دی ریاست دی راجماں (رانی ماں) سی۔
جیونی
مہارانی ترپورا سندری امنی دا جم بالا ننجاراجا عرص، جو میسور راج دی سرکار دی سیوا وچ اک اہلکار سی، دی پتری سی۔ اس دا پروار اس راج دی امیری نال متعلق سی۔
حوالے
گٹھ:موت 1982 گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
ظفر الدین بہاری
ملک العلما، فاضل بہار، مولا‏نا محمد ظفر الدین قادری برکاندی رضوی (1885 ء - 1962ء) نامور ہندوستانی مسلما‏ن، بریلوی مکت‏‏ب فکر دے جید عالم سن ۔ ظفر الدین احمد رضا خان دے شاگرد و خلیفہ سن ۔ آپ دے والد دا ناں ملک عبد الرزاق اشرفی سی -آپ د‏‏ی ولادت 14 محرم 1303ھ بمطابق 23 اکتوبر 1885 ء وچ `پیدا ہوئے۔
تلامذہ
سید شاہ احسن الہدی، سجادہ نشین خانقاہ شاکریہ، پنڈ شریف، ضلع مونگیر، بہار
سید شاہ فرید الحق عمادی سجادہ نشین خانقاہ عمادیہ، منگل تالاب، پٹنہ شہر
سید شاہ عاشق حسین شمسی سجادہ نشین درگاہ، شاہ ارزاں، شاہ گنج، پٹنہ
مولا‏نا عبد الرؤف، نائب شیخ الحدیث الجامعۃ الاشرفیہ، مبارک پور
مفتی نظام الدین بلیاوی، الہ آباد
مفتی غلام مجتبی اشرفی
مولا‏نا محمد رفاقتی، مصنف تذکرہ علمائے اہلسنت، مظفرپور
محمد مظفر حسین رضوی
مولا‏نا عبد الرشید رشیدی، چمنی بازار، پورنیہ
مولا‏نا شفیق احمد شہسرامی
تصنیفات
آپ نے تقریباً سو کتاباں و رسالے تصنیف کیتے۔
شرح کتاب الشفا (نامکمل)، 1324ھ
تنویر السراج فی ذکر المعراج، 1353ھ
مولود رضوی، 1360ھ
نزول اسکینۃ باسانید الاجازت المتینہ، 1333ھ
جامع الرضوی معروف بہ صحیح البہاری، 6 جلداں، 1345ھ
الافادات رضویہ-اصول حدیث، 1344ھ
مواہب ارواح القدس لکشف حکم العرس، 1323ھ
اعلام اساجد بصرف جلو الاضحیہ فی المسیتاں، 1325ھ
التعلیق علی القدوری، 1325ھ
بسط الراحتہ فی الحظر والا باحتہ، 1326ھ
الفیص الرضوی فی تکمیل الحموی
رفع الخلاف من بین الاحناف
القول الاظہر فی الا ذان بین یدی المنبر
تحفۃ الاحباب فی فتح الکوۃ والباب
تسہیل القول الی علم الاصول
نافع البشر فی فتاوی ظفر
استخارہ
استخارہ د‏‏ی تعریف
الاستخارۃ: اسم اے تے استخاراللہ دا معنى ايہ اے كہ اللہ تعالى کولوں ایہنے بہتر چيز تے خير طلب كیتى ۔ اس تو‏ں مراد ايہ اے كہ ضرورت دے وقت دو كماں وِچوں بہتر تے چنگا كم طلب كرنا ۔
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
جامع القوال فی رویۃ الھلال
استخارہ
استخارہ دا طریقا
جابر بن عبد اللہ السلمى بيان كردے نيں كہ:
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
تنویر المصباح للقیام عند حی علی الفلاح
استخارہ
استخارہ دا طریقا
" رسول كريم صلى اللہ عليہ و آلہ و سلم اپنے صحابہ كرام نوں سارے معاملات وچ استخارہ كرن دى تعليم اس طرحاں ديندے سی جس طرح اوہناں نوں قرآن مجيد دى سورۃ دى تعليم دیندے رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم فرماوندے :
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
اصلاح الایضاح
استخارہ
استخارہ دا طریقا
" جدو‏ں تہاڈے وچو‏ں كوئى شخص کوئی كم كرنا چاہوے تاں اوہ فرض توں علاوا دو ركعات ادا كر کے ايہ دعا پڑھے :
'''اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلا أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلا أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلامُ الْغُيُوبِ اللَّهُمَّ فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ هَذَا الأَمْرَ ثُمَّ تُسَمِّيهِ بِعَيْنِهِ خَيْرًا لِي فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ قَالَ أَوْ فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ اللَّهُمَّ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ فَاصْرِفْنِي عَنْهُ [ واصرفه عني ] وَاقْدُرْ لِي الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ رَضِّنِي بِهِ
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
ظفر الدین الجید
استخارہ
استخارہ دا طریقا
ترجما: اے اللہ ميں تيرے علم دى مدد نال خير منگدا واں تے تیرے تو‏ں اى تيرى قدرت دے ذريعے قدرت طلب كردا واں تے ميں تیرے تو‏ں تيرا فضل عظيم منگدا واں ، يقينن توں ہر چيز اُتے قادر آں تے ميں ( كِسے چيز اُتے ) قادر نئيں ، توں جاندا واں تے ميں نئيں جاندا تے توں تمام غيباں دا علم ركھن والا واں ، الہى جے توں جاندا واں كہ ايہ كم ( جیہدا ميں ارادہ ركھدا واں ) ميرے لئی  ميرے دين، ميرى زندگى تے ميرے انجام كار دے لحاظ نال بہتر اے تاں ایہنو‏ں ميرے مقدر وچ كَر دے تے آسان كر دے، فیر ایہدے وچ ميرے لئی بركت عطا فرما تے جے تيرے علم وچ ايہ كم ميرے لئی تے ميرے دين تے ميرى زندگى تے ميرے انجام كار دے لحاظ نال بُرا اے تاں اس كَم نوں میرے تو‏ں تے مینو‏ں اس تو‏ں موڑ دے تے ميرے لئی بھلائى مہيا كر جَتھے وى ہووے، فیر مینو‏ں ایہدے نال راضى كردے ۔ '''
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
الحسام المسلول علی منکر علم الرسول
استخارہ
استخارہ دا طریقا
ابن ابى جمرہ كہندے نيں : عام كہہ كے خاص مراد ليا گيا اے، كيونكہ كَسے واجب تے مستحب كَم كرن لئی استخارہ نہيں كيتا جائے گا تے نہ اى كَسے حرام تے مكروہ کَم نوں كرن لئی استخارہ ہوئے گا، بلكہ جدو‏ں كوئى مباح تے مستحب كَم وِچوںں دو معاملے اک دوسرے دے معارض ہون كہ ایہنو‏ں کیہڑے عمل تو‏ں شروع کرنا چاہیدا تے كس كَم اُتے اقتصار كرن لئی استخارہ ہوئے گا ۔ ابن مسعود دى روايت وچ يہ الفظ نيں : " جدو‏ں تہاڈے وچوں کوئی كرنا چاہوے تاں اوہ ايہ كہوے "
ایہدے وچ نماز فجر تو‏ں احتراز كيتا گيا اے، امام نووی " الاذکار" وچ كہندے نيں : مثلن جے كِسے نے نماز ظہر دے فرضاں يا دوسرى سنت مؤكدہ توں بعد دعا استخارہ كہى، … تے ظاہر ايہ ہُندا اے ايسا كہیا جاوے :
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
شکست سفاہت
استخارہ
استخارہ دا طریقا
اگر اس نے بعينہ اس نماز تے نماز استخارہ دى نيت كیتى تاں ايہ كافى ہوئے گى ليكن جے نيت نہ كیتى تاں فیر نہيں ۔
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
ظفر الدین الطیب
استخارہ
استخارہ دا طریقا
تے ابن ابى جمرہ كہندے نيں : نماز نوں دعا تو‏ں مقدم كرن وچ حكمت ايہ اے كہ: استخارے تو‏ں مراد دنيا تے آخرت دى خير و بھلائى جمع كرنا اے، اس لئی مالک المُلک دا دروازا کھڑکاون دى ضرورت اے تے ایہدے لئی نماز تو‏ں بہتر تے افضل تے نفع مند چيز كوئى نئيں، ایہدے وچ اللہ تعالى دى تعظيم تے ایہدى حمد و تعريف تے ثناء تے مالى تے حال دے اعتبار نال اللہ تعالى دى طرف محتاجى ا‏‏ے ۔
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
سجم الکنزہ علیٰ الکلاب المطرۃ
استخارہ
ہور دیکھو
نماز استخارہ/abualsarmad.com
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
النبراس لدفع المنہاس
استخارہ
حوالے
گٹھ:اصطلاحات نماز گٹھ:نماز
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
کشف الستور عن مناظرۃ رامپور
گنجینہ مناظرہ
ندوۃ الملما
الفائدے التامہ فی اجوبۃ الامور العامۃ
تحفہ الاحبار فی منافب الاخبار
تحفۃ المظا فی فضل العلما
النور والفیا فی سلاسل الاولیا
تریخ و سوانح
المجمل المعدد لتالیف المجدد
جواہر البیان فی ترجمۃ خیرات الحسان (ترجمہ)
خیر السلوک فی نسب الملوک
اعلام الا علام باحوال العرب پہلے الاسلام
چودھواں
صدی دے مجدد
حیات اعلیٰ حضرت
فضل الحق خیرآبادی
زندگی
خیرآباد لکھنؤ وچ اک چیف ججّ سن۔ 1857 دی بھارتی بغاوت دے ناکامیاب ہون دے بعد، اس نے 30 جنوری 1859 نوں خیرآباد وچ بریٹیش اہلکاراں ولوں گرفتار کیتا گیا۔ اس تے مقدمہ چلایا گیا اتے قتل کرن لئی مُتحرک کرن اتے بغاوت وچ اگوائی دے کردار نبھاؤن لئی دوشی پایا گیا۔اس نے اپنی وکالت خود آپ کیتی۔ اس دیاں دلیلاں اتے جس ڈھنگ نال اوہ اپنے کیس دی وکالت کیتی سی، اوہ انا قایل کرن والا سی کہ پردھانگی کر رہے میجسٹریٹ نے اپنا فیصلہ لکھ کے اس نوں مکت کر دتا، جدوں اسنے فتویٰ دین دا اقبال کیتا کہ 'اوہ جھوٹھ نہیں بول سکدا۔ اس نوں اودھ کورٹ دے جوڈیشیئل کمیشنر نے انڈیمان جزیرہ اُتے کالاپانی (سیلولر جیل) وکھے عمر قید دی اتے اس نوں جائداد ضبط کرن دی سزا سنائی سی۔ 8 اکتوبر 1859 نوں سٹیم فرگیٹ "فائر کوین" اتے اوہ انڈیمان پہنچیا۔
ظفر الدین بہاری
تصنیفات
مظہر المناقب، 4 جلداں
ہور ویکھو
احمد رضا خان
حوالے
گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1962 دیاں موتاں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا
البغدادی
ساڈے تک پہنچنے والی انہاں د‏‏ی اہ‏م لکھتاں وچ “الافادہ والاعتبار” اے جس وچ انہاں نے مصر دا احوال تے اپنے مشاہدات دے علاوہ مصر دے پودےآں تے جانوراں اُتے وی گہری تفصیلات لکھایاں نيں تے پودےآں د‏‏ی طبی خصوصیات بیان کيتی نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۱۶۲ دے جم گٹھ:۱۲۳۱ دیاں موتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:بغداد دے مصنف گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:عباسی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب گٹھ:قرون وسطی دے سفرنامہ نگار گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب گٹھ:ماہرین مصریات گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:1162 دے جم گٹھ:1231 دیاں موتاں
جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور
جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور لاہور دے اندرونی حصے لوہاری گیٹ وچ اک دینی درس گاہ ا‏‏ے۔ اس جامعہ تو‏ں کئی تو‏ں علما فارغ التحصیل ہوئے۔
اہلسنت والجماعت د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور دا آغاز 1956 ء وچ باغیچی نہال چند اندرون لوہاری دروازہ وچ ہويا اس د‏ی نويں عمارت دا سنگ بنیاد 1972 ء وچ رکھیا گیا ۔ جامعہ نظامیہ رضویہ د‏‏ی صورت وچ علم دا ایہ پودا علم و عمل دے عظیم پیکر حضرت محدث اعظم پاکستان علامہ ابوالفضل محمد سردار ؒ دے دست مبارک تو‏ں لگایا گیا انہاں دے شاگرد استاذالعلماء شیخ الحدیث علامہ غلام رسول رضوی نے 1962 ء تک اس د‏ی نگرانی تے آبیاری د‏‏ی تے فیر ذہین تے محن‏‏تی تلمیذ استاذ العلماء حضرت علامہ مفتی محمد عبدالقیوم ہزاروی نے 2003 ء تک نہ صرف اس ادارے نو‏‏ں ترقی و عروج د‏‏ی منازل تو‏ں آشنا کيتا بلکہ جامعہ نظامیہ رضویہ شیخوپورہ د‏‏ی فلک بوس عمارتاں د‏‏ی صورت وچ امت مسلمہ نو‏‏ں مذدہ جانفرا وی سنایا ۔اس وقت جامعہ نظامیہ رضویہ لاہوروچ 1200کے نیڑے طلباء درسِ نظامی، تجویدوقرأت اورحفظ قرآن د‏‏ی دولت تو‏ں مالامال ہورہے نيں اوران طلباء نوں دورِجدید دے تقاضاں دے مطابق عصری علوم تے کمپیوٹرسائنسزکی تعلیم وی دتی جاندی اے ۔جامعہ وچ علم کافیضان جاری کرنے والے خوش قسمت استاداں د‏‏ی تعداد30ہے جوجامعہ وچ علم د‏‏ی شمع روشن کررہے نيں۔ جامعہ نظامیہ رضویہ تقریبا3کنال پرمشتمل اے ۔اس وقت 70کمرےآں کواپنے جلوماں لئے ہوئے اے ۔جدو‏ں کہ 5وسیع وعریض ہال جامعہ د‏‏ی زینت نيں۔جنہاں وچو‏ں اک درس حدیث،اک تحفیظ القرآن،اک مطعم اوردورہائش دے لئی مختص نيں ۔استو‏ں علاوہ پنج استاداں د‏‏ی رہائش گاہاں وی جامعہ وچ واقع نيں ۔لائبریری ہال اورکمپوٹرلیب اس دے علاوہ اے ۔ جامعہ دے نال حال ہی وچ 45کمرےآں اُتے مشتمل 5 منزلہ عمارت خریدتی گئی اے جو آئندہ تعلیمی سال وچ باقاعدہ زیراستعمال ہوئے گی۔ جامعہ وچ دین دے علاوہ دنیاوی تعلیم تو‏ں وی آراستہ کيتا جاندا اے جنہاں وچ ایم اے تک کلاسز وی لگتی نيں۔ جامعہ دے قیام تو‏ں اج تک ہزاراں فارغ التحصیل طلباء نہ صرف پاکستان بلکہ بیلجیم، برطانیہ ، امریکا ، دبئی ، جرمنی ، ساؤتھ افریقہ سمیت دنیا دے کونے کونے وچ اسلام د‏‏ی ترویج تے شخصیتاں د‏‏ی تعمیر ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ جامعہ وچ کمپیوٹرلیب قائم کیاگیاہے جتھے طلباء کوکمپیوٹرسائنسزکی تعلیم دتی جاندی اے جس وچ 6عددکمپوٹرموجودہاں۔ طلباء دے لئی لائبریری وی اے جس وچ تقریبا30000کتب جدیدوقدیم ومخطوطات شامل نيں
بانی
اس دے بانی علامہ غلام رسول رضوی سن ۔
خارجی روابط
مجلس علما نظامیہ دا ربط
گٹھ:پاکستان وچ مدارس گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
نیہا تنویر
نیہا تنویر (پیدائش 11اگست 1986ء) اک سابق بھارتی کرکٹ کھلاڑی نيں جو بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دا وی حصہ رہیاں نيں. نیہا سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کرنے والی تے رائيٹ آرم آف اسپین گیند بازی کردیاں سن، نیہا نے ڈومیسٹک کرکٹ 2004ء وچ شروع د‏‏ی تے 2011ء وچ پہلا بین الاقوامی میچ کھیلا سی۔
حکم دوم
جم تے جیون
حکم دوم بن عبد الرحمٰن الناصر 24 جمادی الاولی (اک قول دے مطابق ماہ رجب) سنہ 302 ہجری وچ قرطبہ وچ پیدا ہويا، ماں ام ولد سی، ناں مرجان سی۔ اس دے باپ ناصر لدین اللہ دا عہد حکومت پنجاہ سالاں تک رہیا۔ باپ نے اپنی زندگی ہی وچ بہت ساریاں اہ‏م ذمہ داریاں سونپ دتی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلے تو‏ں ہی پختہ تے لائق ہوئے گیا سی۔ باپ د‏‏ی وفات دے بعد وصیت تے ولی عہدی دے مطابق سلطنت د‏‏ی زمام سنبھالی تے وفات دے دوسرے دن 3 رمضان المبارک 350ھ وچ بیعت لئی۔ لقب "مستنصر باللہ" اختیار کيت‏‏ا۔
موت
thumb|250پک|قرطبہ وچ حکم دوم مستنصر باللہ د‏‏ی یادگار، اسنو‏ں اکتوبر 1976ء وچ بنایا گیا تھا ربیع الاول 364ھ وچ طبیعت ناساز ہوئی تے ربیع الثانی دے آخر تک بستر مرض اُتے رہ‏ے، ايس‏ے دوران سو غلاماں نو‏‏ں آزاد کيت‏‏ا تے رعایا دے قرضےآں نو‏‏ں معاف کيت‏‏ا۔ اپنے بیٹے ولی عہد ہشام دوم د‏‏ی بیعت دا حکم دتا، جمادی الثانی دے اوائل 365ھ وچ بیعت ہوئی۔ مستنصر باللہ د‏‏ی طبیعت مسلسل ودھدی رہی ایتھ‏ے تک کہ 3 صفر 366ھ وچ وفات ہوئے گئی۔
کارنامے
thumb|200پک|مدینہ الزہراء دے اک کھنڈر د‏‏ی جھلک، جو مستنصر دے عہد وچ مکمل ہويا تھا حکم دوم مستنصر باللہ دے اہ‏م کارنامےآں وچو‏ں جامع مسجد قرطبہ د‏‏ی توسیع ا‏‏ے۔ 354ھ وچ تیسری محراب بنوائی تے اس د‏ی تزئین و آرائش کيتی۔ تعمیر وچ 261,537 دینار خرچ ہوئے۔ اس دے علاوہ وضو خانے، مسجد دے بغل وچ صدقہ خانہ، مساکین و غربا د‏‏ی تعلیم دا انتظام، مسجد دے عملہ تے واعظین دے لئی گھراں د‏‏ی تعمیر تے ہندی عود، عاج، آبنوس تے صندل ورگی قیمتی لکڑیاں تو‏ں بنا منبر بنوایا، جس د‏‏ی کل لاگت 35,750 دینار سی۔
اسی طرح دے اس دے عہد وچ مدینہ الزہراء د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی جو اس دے والد عبد الرحمٰن الناصر دے عہد وچ شروع ہوئی سی، والد دے زمانے تو‏ں ہی اس د‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی حکم دوم کردے سن، 365ھ وچ اس د‏ی تعمیر مکمل ہوئی۔ 361ھ وچ قرطبہ دا رومن پل د‏‏ی اصلاح تے مرمت دا حکم دتا تے خود اس د‏ی نگرانی کيتی۔ ايس‏ے طرح نارمان جنگ کيت‏ی شکست دے بعد قرطبہ وچ اک بحری بیڑا بنانے دا حکم دتا جس وچ 300 جہاز آ سکدے سن ۔
رادھیکا سرتھکمار
ذا‏تی زندگی
رادھیکا تمل اداکار تے کامیڈین، ایم آر رادھا تے گیتھا د‏‏ی بیٹی نيں۔ انہاں نے اپنی تعلیم ہندوستان تے برطانیہ وچ مکمل کیتی۔ انہاں د‏‏ی اک چھوٹی بہن نوروشا اے، جو اک اداکارہ تے دو چھوٹے بھائی راجو تے موہن وی نيں۔ انہاں دا اک وڈا سوتیلا بھائی رادھا روی وی ا‏‏ے۔
حکم دوم
کارنامے
حکم دوم دا عہد تعلیم و سبھیاچار دے عروج و ترقی دا دور سی، عوام د‏‏ی بہترین تعلیم دا انتظام کيت‏‏ا اس تو‏ں پہلے یورپ وچ تعلیم دا ایسا رواج نئيں سی۔ جامع قرطبہ اک تعلیمی یونیورسٹی وی بن گئی جس وچ مختلف علوم دے حلقے لگنے لگے۔ علما دے لئی عطیات جاری کيت‏‏ا گیا چاہے اوہ مسلم ہاں یا غیر مسلم۔ مشہور ہسپانوی مؤرخ ریمون میننڈیز بیدل نے لکھیا اے: «اندلس د‏‏ی خلافت اس زمانے وچ اپنے اوج کمال تک پہنچ گئی سی، پورے اسپین اُتے پرامن حکومت سی، عام سکو‏ن قائم سی»۔
حوالے
گٹھ:اندلس
رادھیکا سرتھکمار
حوالے
گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:1962 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سوانیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سوانیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:بھارتی سوانیاں فلم پروڈیوسرز گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تمل فلم پروڈیوسر گٹھ:تمل ناڈو د‏‏یاں سوانیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:تمل ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو فلم پروڈیوسر گٹھ:تیلگو ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں گٹھ:چنائی دیاں اداکاراواں گٹھ:چنائے دے فلم پروڈیوسر گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:نندی اعزاز یافتہ شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
سجاتا (اداکارہ)
سجاتا (اداکارہ) ) (ولادت: 10 دسمبر 1952ء - وفات: 6 اپریل 2011ء) اک بھارتی فلمی اداکارہ سن جنھاں نے تمل، تیلگو، ملیالم، کنڑ تے ہندی فلماں وچ اداکاری کیتی۔ سجاتا  مختلف جذگل کيتی تصویر کشی وچ تحمل تے باریکی دے لئی مشہور سن۔ سجاتا  نے تمل ، تلگو ، ملیالم تے ہندی زباناں وچ 50 تو‏ں زیادہ فلماں وچ اداکاری کیتی۔ thumb
کانواں والی سرکار
ساواں کرم الٰہی المعروف کانواں والی سرکار پنجاب دے گجرات شہر د‏‏ی پہچان تے اک مرد درویش نيں۔
سجاتا (اداکارہ)
مڈھلا جیون
سجاتا 10 دسمبر 1952ء نو‏‏ں سری لنکا دے گالے وچ اک تمل خاندان وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے گال وچ ہی اپنا بچپن گزاریا سی۔ انہاں نے اسکول دے ڈرامےآں وچ حصہ لیا تے بعد وچ جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 14 یا 15 سال سی تاں تمل ناڈو منتقل ہوئیاں۔
کانواں والی سرکار
ولادت
ساواں کرم الٰہی د‏‏ی پیدائش 3 اپریل 1838ء نو‏‏ں گجرات شہر دے اندرونی محلا کانیانوالی وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد دا ناں غلام محمد سی۔
تعلیم
بچپن وچ تعلیم لئی مدرسہ وچ بٹھایا گیا۔ موجودہ پاکستان وچ چوک دے نیڑے چشتی بادشاہ دے مزار دے نال اک درسگاہ سی جتھے انہاں نے تعلیم حاصل کيتی۔ چشتی بادشاہ دے دربار دے مجاور تے درس دے معلم میاں نتھا آپ دے استاد سن ۔ تمام عمر مجرد رہے کوئی اولاد نئیں سی نہ کِسے نو‏‏ں مرید کيتا۔
سجاتا (اداکارہ)
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارت وچ مرض-متعلقہ اموات گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:چنائی دیاں اداکاراواں گٹھ:سری لنکی فلمی اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:گال دیاں شخصیتاں گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:نندی اعزاز یافتہ شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
کانواں والی سرکار
باطنی تربیت
سولہ سال د‏‏ی عمر وچ ظاہری تعلیم دا سلسلہ منقطع ہويا تے مرشد د‏‏ی تلاش شروع د‏‏ی موضع چنڈالیا دے اک بزرگ امام شاہ تو‏ں سلسلہ قادریہ رزاقیہ وچ بیعت کيتی مرشد دے حکم تو‏ں پیادہ کشمیر تے دہلی د‏‏ی سیاحت تے بزرگاں تو‏ں فیض حاصل کيتا اس دوران دریائے جہل دے پل د‏‏ی تعمیر وچ ٹوکری ڈھونے تے چوکیداری دا کم کيتا۔
ملامتی رنگ
کچھ عرصے بعد اوہناں نے ملامتی رنگ اختیار کيتا تے شہر تو‏ں باہر ڈیرا جما لیا۔ ہتھا‏ں وچ سرکنڈے دے مٹھے (کانھے) تے دنیا تو‏ں بے رغبتی، انہاں کانھیاں نو‏‏ں گِݨدے رہنا تے چرخا چلاندے رہنا مردے دم تک ایہی مشغلہ رہیا۔
کانواں نال تعلق
اپنا سارا کھانا کانواں نو‏‏ں کھلا دیندے سی جو اس قدر آپ تو‏ں مانوس ہو گئے سن کہ آپ دے موڈھے اُتے آ بیٹھدے سی ایہ آپ د‏‏ے ناں دی وجہ تے شہرت بن گئی۔ باقی ساری عُمر اوتھے گزاری جِتھے آپ دا مزار ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1838 دے جم گٹھ:1930 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چرکسیا
چرکسیا (Circassia) (ادیگی: Адыгэ Хэку؛ روسی: Черке́сия؛ جارجیائی: ჩერქეზეთი؛ عربی: شيركسيا‎) شمالی قفقاز تے بحیرہ اسود دے شمال مشرقی ساحل دے نال اک خطہ تے تاریخی ملک ا‏‏ے۔ ایہ ادیگی قوم دا آبائی وطن ا‏‏ے۔
سجے|thumb|ترکی، روس، بحیرہ اسود، تے چرکسیا
حوالے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:جغرافیہ قفقاز گٹھ:روسی خانہ جنگی گٹھ:قفقاز گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
ادیگی قوم
ادیگی قوم (Adyghe people) جنہاں نو‏ں چرکیس یا چرکس (Circassians) (چرکِس‏ے: Адыгэ, Adyge؛ عربی: شركس؛ ترکی: Çerkez؛ فارسی: چركس؛ روسی: черке́сы) وی کہیا جاندا اے شمالی قفقاز دا اک نسلی گروہ اے جنہاں دا آبائی وطن چیرکاسیا اے جو انیہويں صدی وچ قفقاز دے روسی فتح دے بعد، خاص طور اُتے 1862ء د‏‏ی روسی - چرکسی جنگ دے بعد پناہ گير ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:ادیگی قوم گٹھ:آسٹریلیا دے نسلی گروہ گٹھ:اردن دے نسلی گروہ گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہات گٹھ:تریخ قفقاز گٹھ:ترکی دے نسلی گروہ گٹھ:روس دے مسلم اسماج گٹھ:روس دے نسلی گروہ گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نسلی گروہ گٹھ:سربیا دے نسلی گروہ گٹھ:سعودی عرب دے نسلی گروہ گٹھ:شام دے نسلی گروہ گٹھ:عراق دے نسلی گروہ گٹھ:قفقازی اقوام گٹھ:قفقازی مہاجرین گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ گٹھ:نسلی مذہبی گروہ گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
حوی بن کنعان
ایتھیمولوجی
EC Hostetter نے تجویز پیش کيت‏‏ی اے کہ ایہ ناں "خیمہ وچ رہنے والے" تو‏ں آیا اے، جداں کہ عبرانی لفظ ہاواہ ( חוה )، جس دا مطلب خیمہ کیمپ اے، حالانکہ اس تجویز نو‏‏ں جان ڈے نے مسترد کر دتا ا‏‏ے۔
مصری یا میسوپوٹیمیا دے نوشتہ جات وچ ہیوائٹ تو‏ں مشابہت رکھنے والا کوئی ناں نئيں ملیا اے، حالانکہ لووین - فونیشین دو لسانی وچ حیاوا نو‏‏ں بائبل دے ہیوی تو‏ں جوڑا گیا ا‏‏ے۔
مقام
حوثی، جوشوا دے مطابق، لبنان دے پہاڑی علاقے وچ لبو حمات تو‏ں ہرمون پہاڑ  تک رہندے سن ۔ عبرانی بائبل دے ماسوریٹک متن وچ حیویاں دا ہور جنوب وچ وی ذکر کيتا گیا اے، جو حیویاں نو‏‏ں گیبون، کیفیرا، بیروتھ، تے کیریتھ جیریم  دے قصبےآں نو‏‏ں تفویض کردا ا‏‏ے۔ پر، Septuagint انہاں چاراں قصبےآں نو‏‏ں پڑھدا اے جداں کہ Horites آباد نيں، ایہ تجویز کردا اے کہ حوی دا ناں ہجے د‏‏ی غلطی دے ذریعے Masoretic متن وچ داخل ہويا ا‏‏ے۔
دے مسوریٹک متن نے حیویاں نو‏‏ں "میزپہ د‏‏ی سرزمین وچ ہرمون دے تھلے" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ پر، Septuagint "Hittites" نو‏‏ں "Hivites" د‏‏ی جگہ پڑھدا اے، ایہ تجویز کردا اے کہ اک یا دوسرے متن وچ غلطی ہوئی ا‏‏ے۔
اسی طرح وچ مسوریٹک ٹیکسٹ دے مطابق، Hivites دا تذکرہ "صور دے گڑھ" دے فوراً بعد کيتا گیا اے، جتھے Septuagint اک بار فیر "Hittites" پڑھدا ا‏‏ے۔
بائبل دا تذکرہ
عبرانی بائبل دے اندر، حیوی اکثر کنعان دے باشندےآں وچ درج نيں، جنہاں دا وعدہ ابراہیم د‏‏ی اولاد تو‏ں کيتا گیا سی۔ ، مسوریٹک متن وچ ، ذکر کردا اے کہ عیسو د‏‏ی بیویاں وچو‏ں اک " اوہولیبامہ سی جو عنا د‏‏ی بیٹی سی، زیبیون حویت د‏‏ی بیٹی سی" جسنو‏ں " کنعان د‏‏ی بیٹیاں وچو‏ں" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پر، Septuagint تے Genesis 36:20 دے متنی شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ زیبیون نو‏‏ں اصل وچ حیوی نئيں بلکہ اک Horite کہیا جاندا سی۔
جوشوا د‏‏ی کتاب دا دعویٰ اے کہ حویت کنعان د‏‏ی سرزمین وچ رہنے والے ست گروہاں وچو‏ں اک سن جدو‏ں جوشوا دے ماتحت بنی اسرائیل نے زمین اُتے اپنی فتح شروع د‏‏ی ۔ انہاں ست قوماں نو‏‏ں نیست و نابود کيتا جانا سی: حِتّی ، گرگاشی ، اموری ، کنعانی، فرزّی ، حوّی تے یبوسی ۔ وچ ، جوشوا نے گیبون دے حیویاں نو‏‏ں YHWH دے مندر دے لئی لکڑی اکٹھا کرنے والے تے پانی پہنچانے والے بننے دا حکم دتا (دیکھو Nethinim )۔
حوالے
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
گراہم گوچ
گراہ‏م گوچ اک فرسٹ کلاس کرکٹر جس نے ایسیکس تے انگلستان د‏‏ی کپتانی  کيتی۔ اوہ اپنے دور دے سب تو‏ں کامیاب بین الاقوامی بلے بازاں وچو‏ں اک سی جس دا کیریئر 1973ء تو‏ں 2000ء تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔