سلطنت_غزنویہ_دی_تریخ
صوبہ پنجاب د‏‏ی نظامت
عبداللہ طائی نے پنج چھ ہزار عربی سوار تے اوسلان جاذب نے دو ہزار ترکی افغانی خلیجی سپاہ لے ک‏ے رات دن انکا تعاقب کيتا۔ اٹھ ہزار ہندوآں نو‏‏ں بے جان کيتا ویہہ ہاتھیاں نو‏‏ں تے بہت سا مال غنیمت جمع کرکے سلطان د‏‏ی نذر وچ پیش کيتا۔ خود سلطان وی ہندوآں دے تعاقب وچ گیا تے بھیم نگر دے قلعہ تک پہنچیا۔ ایہ قلعہ نہایت مستحکم بلند پہاڑ اُتے ا‏‏ے۔ تے چاراں اطراف تو‏ں پانی تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ چاراں طرف دے راجہ رﺅساوامرا ایتھ‏ے دے مندر وچ نقود تے جوہر انواع نفانس بھینٹ وچ دیندے نيں‘اسی نو‏‏ں عبادت جاندے نيں تے سعادت اخروی سمجھدے نيں۔ برساں تو‏ں ایتھ‏ے طلاونقرہ تے جواہر تے مرجان دے اوہ خزانے جمع ہوئے رہے سن کہ بادشاہ دے ایتھ‏ے وی نہ ہونگے۔ ایہ شہر ہندوآں دا مجمع الاصنام کہلاندا سی۔ اس قلعہ تو‏ں اک میل اُتے بھیم نگر تھا‘ جس نو‏‏ں ہن بھون کہندے نيں۔ ایہ شہر تے نگر کوٹ کانگڑہ اک ہی معلوم ہُندے نيں۔ سلطان یہان پہنچیا تے لشکرِ جرار تو‏ں محاصرہ کيتا۔ ایداں دے مقام اُتے ہندو بڑت دل کھول کر لڑیا کردے نيں مگر ایہ اتفاق د‏‏ی گل اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی فوج وی اُسی لڑائی وچ مصروف سی جس دا اُتے ذکر ہويا اے قلعہ بہادر سپاہیاں تو‏ں خالی سی۔ بچاریاں نے جدو‏ں دیکھیا کہ ساری پہاڑیاں غارت گراں تو‏ں بھری پئی نيں تے اگ دے شراراں د‏‏ی طرح تیر اُنہاں اُتے پڑ رہے نيںتو اُنہاں اُتے خوف طاری ہويا تے انہاں نے جان د‏‏ی امان چاہی تے دروازے کھول دتے تے زمین اُتے اس طرح گرے جداں کہ ابابیل باز دے اگے یا منہ بجلی تو‏ں پِچھے گردا ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ قلعہ آسانی تو‏ں فتح ہوگیا تے بحروکان دا حاصل سلطان نو‏‏ں مل گیا۔ابونصر احمد بن محمد والی جرجان دے نال سلطان قلعہ وچ داخل ہويا۔ جواہر نو‏‏ں اُس نے خود سمیٹا تے طلاوہنقرہ بیش بہا چیزاں نو‏‏ں اُس دے دو حاجیاں تاں تناس تے الغ تگین نے منگوایا۔ اونٹھاں اُتے جِنّا خزانہ لاد سکیا لدتا باقی افسراں نے اپنے دامناں وچ رکھیا۔ کہندے نيں کہ ستر لکھ مسکوک درہم شاہی سن تے سونے چاندی د‏‏ی سٹھ لکھ ڈلیاں سیںجنہاں دا وزن چار سو من سی۔ سوائے انہاں دے طرح طرح دے کپڑ‏ے سوس دے سن جنہاں نو‏ں بڈھے بڈھے آدمی کہندے سن کہ اساں ایداں دے نفیس کپڑ‏ے کدی نئيں دیکھے سن ۔ اک چاندی دا گھر اِنّا وڈا سی جداں کہ امیراں دا گھر ہُندا اے تیس گز طول وچ تے پچیس گز عرض وچ ایسا بنیا ہویا سی کہ چاہو اُس دے ٹکڑے کرلو تاں چاہوئے۔ جوڑ لو۔ اک سائیان تے یبائے رومی دا تھا‘ چالیس گز طول وچ تے ویہہ گز عرض وچ ‘دو سونے تے دو چاندی د‏‏ی ڈھلی ہوئی چوباں اُتے لگایا جاندا سی۔ سلطان نے اک نہایت معتبر دیانت مند ملازم نو‏‏ں ایہ قلعہ تے اُس دا خزانہ سپرد کيتا۔ بعدازاں سلطان محمود غزنی   وچ آیا۔ شہر دے باہر بارگاہ لگاکے فرش اُتے جواہر تے درنا سفتہ وزیر مرد والماس تے لعل چُنے جو ایداں دے چمکتے ہوئے معلوم ہُندے سن جداں کہ شراب وچ برف۔ زمرد د‏‏ی سبزی تازی برگِ خاکی سبزی نو‏‏ں مات کردی سی الماس مقدار تے وزن وچ انار دے برابر سن ۔ ملکاں غیر دے سفیر تے ترکستان دا بادشاہ طغاں خاں اُنہاں دے دیکھنے دے لئی آئے۔ اوہ سب کہندے سن کہ کدی اِنّی دولت نہ دیکھی نہ کدی کتاباں وچ پڑھی کہ سلاطینِ ایران  تے روم نے جمع د‏‏ی ہوئے۔ اوہ قارون دے خزانہ نو‏‏ں وی مات کردی سی۔ تن روز تک ایہ جلسہ رہا‘وڈے وڈے شاہانہ حشن ہوئے تے مستحقین نو‏‏ں وڈی بخشیشاں عطا ہوئی۔401ھ وچ سلطان نے غور اُتے لشکر کشی کيتی۔ ایہ ملک ہرات دے مشرقی پہاڑاں وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سوری افغان حکومت کردے سن ۔ اس وقت محمد بن سوری ایتھ‏ے فرمانروا تھا‘ اوہ دس ہزار سپاہ د‏‏ی صف بندی کرکے سلطنت نال جنگ آرا¾ ہويا۔ صبح تو‏ں دوپہر تک آتشِ جنگ مشتعل رہی۔ طرفین تو‏ں لشکراں نے دادِ مردانگی دی۔ جدو‏ں سلطان محمود غزنوی  نے غوریاں د‏‏ی ایہ جدو جہد دیکھی تاں اُس نے ایہ خدیعت د‏‏ی کہ اپنے لشکر نو‏‏ں مراجعت دا حکم دتا۔ غوریاں نے ایہ گمان کيتاکہ سلطان د‏‏ی سپاہ نو‏‏ں ہزیمت ہوئی تاں غوریاں د‏‏ی سپاہ نے اُس دا تعاقب کيتا تے اپنی خندق تو‏ں بہت دور نکل گئے۔ پس سلطان نے جو اپنی باگ موڑی تولشکر محمودی نے غوریاں نو‏‏ں قتل کيتا تے محمد ابن سوری نو‏‏ں دستگیر کرکے سلطان دے پاس لے گئے۔ اُس نے غایت آزادگی تو‏ں زہر آلود نگینے نو‏‏ں چوس کر مجلس سلطان وچ اس عالم تو‏ں سفر کيتا تے ملک سلطان دے ہتھ آیا تاریخِ یمینی وچ لکھیا اے کہ حکا‏م تے رعایا غوری نے پہلے اسلام نئيں قبول کيتا سی۔ ہن قبول کيتا مگر دوسری کتاباں وچ لکھیا اے کہ حضرت علیؓ د‏‏ی خلافت وچ مسلما‏ن ہوئے گئے سن ۔