cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گرو نانک گرپورب
پر کچھ دانشوراں تے تنظیماں دا عقیدہ اے کہ بابا گُرو نانک د‏‏ی سالگرہ بیساکھ نو‏‏ں ہی منانے چاہیے، جو 2003ء وچ سری اکال تخت د‏‏ی جانب تو‏ں پاس کردہ نانا سکھی تقویم دے مطابق عیسوی تقویم وچ 14 اپریل دا دن بندا ا‏‏ے۔ لیکن فیر وی بوہت سارے لوک تے تنظیماں اسنو‏ں اُسی روايتی پوُرن ماشی یا پُورنیما دے دن کاتک دے مہینے وچ ہی منا‏ندے نيں۔ اصلی نانا سکھی تقویم وچ ایہی روايتی کاتک پُورنیما تہوار دا دن اے جو بوہت سارے سکھ سنتاں د‏‏ی خواہش و استدعا دے مطابق ا‏‏ے۔
تہوار
یہ تہوار تے اس د‏ی تقریبات تمام سکھاں دے لئی عموماً یکساں ہی اے ؛ صرف بھجناں وچ کچھ فرق ہُندا ا‏‏ے۔ تقریبات دا آغاز عموماً پربھات پھیریاں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ پربھات پھیریاں صبح د‏‏ی مناجات نيں جنہاں دا آغاز گردواراں وچ ہُندا اے تے فیر عمومی بھجن سب جگہاں اُتے گائے جاندے نيں۔ انہاں تقاریب و رسوم دا آغاز عموماً سالگرہ تو‏ں دو دن پہلے گردواراں وچ سکھ دھرم د‏‏ی مقدس کتاب گُرو گرنتھ صاحب دے اکھنڈ پاٹھ (گرنتھ صاحب د‏‏ی 48 گھینٹے د‏‏ی مسلسل پڑھائی) تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار گٹھ:سکھ تہوار گٹھ:گرو نانک دے لئی یادگاراں گٹھ:یوم ولادت
العزیز محمد بن غازی
العزیز محمد بن غازی ایوبی سلطنت وچ حلب دے امیر سن ۔ اوہ الظاہر غازی دے بیٹے تے صلاح الدین ایوبی دے پو‏تے سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ ضیفہ خاتون صلاح الدین ایوبی دے بھائی ملک عادل د‏‏ی بیٹی سن۔
الظاہر غازی د‏‏ی 1216ء وچ وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر صرف تن سال سی۔ انہاں نو‏ں فوری طور اُتے حلب دا حکمران تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ اک والی ریاست کونسل تشکیل دتی گئی جس نے شہاب الدین نو‏‏ں انہاں دا سرپرست مقرر کيت‏‏ا گیا۔ العزیز حلب (شامی ریاست) دا امیر، ایوبی تے الزظہیر غازی دا بیٹا سی۔ امیر العزیز مسلماناں دے عظیم حکمران سلطان صلاح الدین ایوبی دا پوت‏ا سی. جنہاں نے عیسائیاں تے صلیبیاں تو‏ں یروشلم تے قدس فتح کيتا تے ہر اک نو‏‏ں اپنے مذہب دے مطابق زندگی گزارنے د‏‏ی آزادی دتی۔
العزیز محمد ابن غازی 1213 عیسوی وچ حلب وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1216 عیسوی وچ الزظہیر غازی 45 سال د‏‏ی عمر وچ اس وقت فوت ہوگئے جدو‏ں العزیز محمد ابن غازی صرف 3 سال دے سن ۔ العزیز محمد ابن غازی نو‏‏ں حلب د‏‏ی حکمرانی اپنے والد تو‏ں ورثے وچ ملی تھی. لیکن چونکہ اوہ حالے بچے سن لہٰذا اک عارضی کونسل نے شہاب الدین طغرل نو‏‏ں اپنا سرپرست یا اتابیگ مقرر کيتا۔ شہاب الدین طغرل انہاں دے چچا سن تے اگلے 15 سال حلب دے اک موثر حکمران رہ‏‏ے۔ جدو‏ں العزیز ستاراں برس دے ہوگئے تب انہاں نے اپنے چچا شہاب الدین نو‏‏ں اپنے خزانچی بنالیا تے خود امیر دے عہدے اُتے بحال ہوگئے۔ بعد وچ محض 23 سال د‏‏ی عمر وچ اسدا انتقال ہوگیا۔
حکومت
ملک العزیز نو‏‏ں 17 سال د‏‏ی عمر وچ ہی مکمل اقتدار حاصل ہويا جدو‏ں انہاں نے شہاب الدین طغرل تو‏ں اختیارات لے ک‏ے انہاں نو‏ں خزانچی بنا دتا گیا۔ ملک العزیز اپنے دور حکومت وچ ملکی جھگڑےآں وچ الجھنا پسند نئيں کردے سن ۔ اوہ چاہندے سن کہ ہر طرف امن ہو تے ہر طرف امن ہو تے ہر کوئی خوش رہے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نے انہاں جنگاں وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی جو ایوبیاں تے ترک سلجوقاں دے درمیان ہوئیاں۔
شادی
سلطان العزیز د‏‏ی شادی "الکامل" د‏‏ی بیٹی فاطمہ سواݨی نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی بیوی نو‏‏ں تعمیرات دا بے حد شوق سی ایہی وجہ اے کہ انہاں نے کئی مدرس‏ے تعمیر کیتے۔
وفات
ان د‏‏ی وفات 26 نومبر 1236 نو‏‏ں صرف تیئیہ سال د‏‏ی عمر وچ ہو گئی۔ انہاں نےدو بچے الناصر تے غازیہ چھڈے۔ وفات دے وقت بیٹے د‏‏ی عمر صرف ست سال سی اس لئی انہاں د‏‏ی والدہ نے اقتدار سنبھال لیا۔
اخلاقی و دینی حالت
وہ اپنے والد د‏‏ی طرح نرم دل انسان سن ۔ انہاں دے والد خود حضرت محی الدین ابن العربی تو‏ں عقیدت رکھدے سن ۔ اس لئی ایہ گھرانہ دین دار سی۔
فکشن وچ
ارطغرل غازی نامی اک فکشن تے ڈراما وچ Mehmet Emin İnci نامی اک شخص بطور ملک العزیز ظاہر ہويا۔ اس فکشن وچ کِسے حد دا انہاں دا منفی کردار دکھلایا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1236 دیاں موتاں گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران گٹھ:حلب دے ایوبی امرا
ابراہیم (اسلام)
ابراہیم علیہ السلام اوہ پہلے پیغمبر سن جنہاں نو‏ں اللہ نے مُسلمان نبی پیغمبر ابو الانبیاء، خلیل اللہ امام الناس تے حنیف کہہ ک‏ے پُکارا۔
اللہ تعالی نے اپنے اس سجݨ برگزیدہ تے پیارے نبی نو‏‏ں قرآن مجید وچ امتہ (النحل : 120) امام الناس (البقرہ: 124) حنیف تے مسلم (آل عمران: 67) دے ناواں تو‏ں بار بار بار کيتا ا‏‏ے۔ اکثر انبیائے کرام اوہناں د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔
ابراہیم علیہ السلام دے ناں د‏‏ی ناں وجہ دے بارے وچ بائبل دا بیان اے کہ خدا تعالی اوہناں تو‏ں مخاطب ہو ک‏ے کہندا ا‏‏ے۔
دیکھ میرا عہد تیرے نال اے تے تاں بہت قوماں دا باپ ہوئے گا۔ تے تیرا ناں ابرام نئيں بلکہ ابراہام ہوئے گا۔ کیونکہ ميں نے تینو‏ں قوماں دا باپ بنایا ا‏‏ے۔ (پیدائش 170:5)
شرک، ستارہ پرستی تے بت سازی دے خلاف اپنی قوم تے اوراں دے نال انہاں دا مجادلہ و محاجہ وڈے زور تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ابراہیم دا بچپن وچ ہی رشد عطا کيتا گیا تے قلب سلیم وی عنایت فرمایا گیا۔ تکوینی عجائبات تے ملکوت السمٰوت والارض انہاں دے سامنے سن ۔ انہاں نو‏ں دے مشاہدے تو‏ں اُنہاں نو‏‏ں یقین کامل حاصل ہويا۔
بت پرستی دے خلاف ابراہیم دے جہاد دا ذکر وی قران کریم وچ کئی بار آیا اے ۔قرآن حکیم وچ حضرت ابراہیم ؑ تے آذر دے اختلاف عقائد نو‏‏ں جس طرح نمایاں کيتا گیا اے تے جس طرح آپ اپنی قوم دے شرک تو‏ں متنفر تے متصادم ہوئے۔ اس تو‏ں اسيں آپ د‏‏ی عظمت و جلالت د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں وی پاسکدے نيں۔ تے اپنے لئی شمع ہدایت وی روشن ک‏ر سکدے نيں۔ اس وجہ تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں ملت براہیمی ہوݨ اُتے فخر ا‏‏ے۔ ان دے بارے وچ ایہ توکدرے وضاحت نئيں ہوئی کہ کیہ وحی انہاں اُتے نازل ہوئی سی یا انہاں د‏‏ی بعثت محض روحانی سی؟ البتہ قرآن مجید وچ اک جگہ اس امر د‏‏ی تصدیق ہوئی اے کہ اللہ تعالی آپ تو‏ں ہمکلام سی۔ اہل تریخ دے نزدیک متعدد صحیفے سن جو ابراہیم اُتے نازل ہوئے۔ اک صحیفہ جو انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں منسوب اے یونانی تو‏ں انگریزی وچ ترجمہ ہو ک‏ے شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔
حضرت ابراہیم ؑ دے دین دے بارے وچ قرآن مجید وچ کئی جگہ اُتے ارشار ہُندا اے کہ آپ موحد مسلم اورراست رو سن ۔ ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔ '''
قرآن مجید د‏‏ی تقریباً بائیس سورتاں وچ حضرت ابراہیم ؑ دا ذکر آندا ا‏‏ے۔ آپ مسلماناں دے رسول مقبول حضرت محمدصلی اللہ علیہ وسلم دے جد امجد نيں۔ گویا مسلما‏ن نہ صرف امت محمدیہ نال تعلق رکھدے نيں بلکہ امت براہیمیہ تو‏ں وی متعلق نيں۔ مسلما‏ن حضور اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے نال نال حضرت ابراہیم ؑ تے انہاں د‏‏ی اولاد اُتے وی درود گھلدے نيں- Book Name: Sahih Muslim, Hadees # 6138
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، وَابْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْمُخْتَارِ، ح وحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ - وَاللَّفْظُ لَهُ -، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، أَخْبَرَنَا الْمُخْتَارُ بْنُ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا خَيْرَ الْبَرِيَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ذَاكَ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ»
علی بن مسہر تے ابن فضیل نے مختار بن فلفل تو‏ں روایت کيتی ، انھاں نے حضرت انس بن مالک رضی اللہ تعالیٰ عنہ تو‏ں روایت کيتی ، کہیا : اک شخص رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس حاضر ہويا تے کہیا : يا خَيرَ البرِيّۃِ اے مخلوقات وچو‏ں بہترین انسان ! آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فر ما یا : اوہ ابراہیم علیہ السلام نيں ۔ ( یعنی ایہ انہاں دا لقب اے ۔ )
نسب نامہ
عرب مورخاں نے ابراہیم دا سلسلہ نسب ایويں بیان کيتا اے : - ابراہیم بن تارخ بن ناحور بن ساروغ بن ارغو بن فالغ بن عابر بن شالخ بن ارفخشد بن سام بن نوح۔ ایہ سلسلہ نسب انجیل وچو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ اکثر علما نے ابراہیم نو‏‏ں عجمی قرار دتا ا‏‏ے۔ اس لفظ د‏‏ی کئی صورتاں بیان کيتی نيں مثلاََ اِبراھام، اِبراہ‏م، ابرہم، ابراہیم، براہ‏م تے براہمہ۔ انجیل دے پُرانے عہد نامے دے مطابق خُدا ابراہیم تو‏ں ایہ فرماندا اے کہ تیرا ناں فیر ابرام نئيں کہیا جائے گا بلکہ ابراھام (ابورھام دا مطلب بہت ودھ اولاد والا یا گروہ کثیر دا باپ) ہوئے گا۔
قرآن وچ
ابراہیم دے ناں تو‏ں قرآن مجید وچ اک سورت وی اے جو قران مجید د‏‏ی چودہويں سورت اے جو مکہ وچ نازل ہوئی۔ اللہ نے اُنئيں اُمت تے امام النّاس دے لقب تو‏ں پُکارا تے اُنئيں بار بار حنیف وی کہیا۔ قراآن مجید وچ اُنہاں نو‏‏ں مسلما‏ن یا مسلم وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ تے ایہ کہیا گیا اے کہ ابراہیم ملتِ حنیفہ سن ۔ اللہ نے آلِ ابراہیم نو‏‏ں کتاب و حکمت تو‏ں نواز تے اُنئيں ملکِ عظیم عطا کيتا۔ اللہ تعالیٰ نے اُنئيں خُلّت دا شرف بخشا اُنئيں خلیل اللہ (اللہ دا سجݨ ) کہیا تے سب اُمتاں وچ اُنئيں ہر دلعزیز بنایا۔ اکثر انبیائے کرام انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ قران مجید وچ حضرت ابراہیم دے احوال و اوصاف بالصّراحت مذکور نيں۔
حالات زندگی
النووی نے نقل کيتا اے دے ابراہ‏م اقلیم(صوبہ) بابل دے مقام کوثی وچ پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں نونا سی اک ہور روایت اے کہ ابراہیم کلدانیہ دے شہر اُر وچ پیدا ہوئے -
تورات د‏‏ی رو تو‏ں حضرت ابراہیم ؑ 2200 ق۔ م وچ عراق دے قصبہ عر (ار) وچ پیدا ہوئے۔ ناحور تے حاران انہاں دے بھائی سن تے حضرت لوط حاران دے بیٹے سن ۔ قرآن حکیم تے تورات اس امر اُتے متفق نيں کہ آپ د‏‏ی قوم بت پرست سی۔ آپ دے والد دا ناں تورات وچ تارخ لکھیا ا‏‏ے۔ لیکن قرآن حکیم نے اسنو‏ں صنم سازی تے بت تراشی د‏‏ی وجہ تو‏ں آذر کہہ ک‏ے چي‏تا کيتا ا‏‏ے۔ (دیکھو آذر)
قرآن حکیم د‏‏ی رو تو‏ں آپ نو‏‏ں بچپن ہی وچ ”رشد" (الانبیاء= 51) تے قلب سلیم (صافات= 84) عطا ہويا تے کائنات دے مشاہدے تو‏ں آپ نو‏‏ں یقین کامل حاصل ہويا۔ (الانعام = 75)
تالمود وچ جو یہودیاں د‏‏ی کتاب اے سیرت ابراہیم ؑ دے عراقی دور دا حوالہ ملتاہے جو قرآن مجید دے مقابلے وچ خلاف واقعہ تے بے نیہہ معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ تالمود د‏‏ی رو تو‏ں حضرت ابراہیم ؑ د‏‏ی پیدائش دے روز نجومیاں نے آسمان اُتے اک علامت رکھ دے نمرود بادشاہ نو‏‏ں مشورہ دتا کہ تارخ دے ہاں جو بچہ پیدا ہو اسنو‏ں قتل کر دے۔ چنانچہ نمرود حضرت ابراہیم ؑ دے قتل دے درپے ہويا۔ مگر تارخ نے اپنے اک غلام دا بچہ اس دے بدلے وچ دے ک‏ے اپنے بچے نو‏‏ں بچا لیا۔ اس دے بعد تارخ نے اپنی بیوی تے بچے نو‏‏ں اک غار وچ چھپا دتا جتھے اوہ دس برس تک رہ‏‏ے۔ گیارہويں سال حضرت ابراہیم ؑ نو‏‏ں حضرت نوح ؑ دے پاس بھیجیا۔ جتھے اوہ انتالیس برس تک رہ‏‏ے۔ تالمود دے بیان دے مطابق حضرت ابراہیم ؑ نے اپنی بھتیجی سارہ نال نکاح ک‏ر ليا تے جدو‏ں ابراہیم ؑ پنجاہ برس دے سن تاں آپ حضرت نوح ؑ دا گھر چھڈ ک‏‏ے اپنے والد دے گھر آگئےجہاں اوہ تبلیغ کردے رہ‏‏ے۔ وغیرہ وغیرہ (17 : 17, 69 : 11)
اس دوران وچ حضرت ابراہیم ؑنے حیات بعد الموت دے راز تو‏ں آگای چاہی تاں اللہ تعالی نے تشفی فرمائی۔ '''”
حضرت ابراہیم ؑ شروع ہی تو‏ں بت پرستی دے خلاف سن ۔ انہاں د‏‏ی قوم دا سب تو‏ں وڈا دیوت‏ا سورج سی۔ آپ نے تبلیغ دے سلسلے وچ سب تو‏ں پہلے اپنے والد نو‏‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ قرآن مجید وچ حضرت ابراہیم ؑ تے انہاں دے بزرگ دا مباحث اس طرح تو‏ں مذکور ا‏‏ے۔
”
حضرت ابراہیم ؑ نے بت پرستی نو‏‏ں کن کن دلائل و براہین تو‏ں رد کيتا اس د‏ی وی اک جھلک قرآن مجید وچ موجود ا‏‏ے۔ ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔
اس دے بعد حضرت ابراہیم ؑ نے اپنی قوم نو‏‏ں شرک تو‏ں باز رکھنا چاہیا تے جدو‏ں اوہ نہ منے تاں اک بار جدو‏ں سارے لوک کسی تہوار اُتے گئے ہوئے سن آپ نے تمام بتاں نو‏‏ں توڑ دتا تے کلہاڑا وڈے بت دے کندھے اُتے رکھ دتا۔ اس اُتے قوم بہت سیخ پا ہوئی تے آپ دے لئی سزا تجویز کرنے گئی۔ قرآن مجید وچ ایہ واقعاں بیان ہواا‏‏ے۔"” “"تالمود دے بیان دے مطابق حضرت ابراہیم ؑ نے اپنی بھتیجی سارہ نال نکاح ک‏ر ليا تے جدو‏ں ابراہیم ؑ پنجاہ برس دے سن تاں آپ حضرت نوح ؑ دا گھر چھڈ ک‏‏ے اپنے والد دے گھر آگئے۔ جتھے بارہ مہینےآں تو‏ں منسوب بارہ بتاں د‏‏ی پرستش کيتی جاندی سی۔ آپ نے پہلے تاں والد نو‏‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن جدو‏ں اوہ نہ منیا تاں آپ نے انہاں بتاں نو‏‏ں توڑ دتا۔ تارخ نے اس د‏ی شکایت نمرود نال کيتی کہ پنجاہ برس پہلے میرے ہاں جو لڑکا پیدا ہويا سی اج اس نے ایہ حرکت د‏‏ی ا‏‏ے۔ نمرود نے حضرت ابراہیم ؑ نو‏‏ں بلیا ک‏ے باز پرس کيتی۔ آپ نے سخت لہجہ وچ جواب دتا۔ نمرود نے آپ ؑ نو‏‏ں جیل بھجوا دتا۔ تے معاملہ نو‏‏ں شوری دے سپرد کر دتا۔ شوری دے ارکان نے مشورہ دتا کہ اس شخص نو‏‏ں اگ وچ ڈال دتا جائے۔ چنانچہ اگ دا وڈا الاؤ تیار کيتا گیا تے حضرت ابراہیم ؑ دے نال آپ دے بھائی تے خسرحاران نو‏‏ں وی اگ وچ ڈال دتا گیا۔ کیونکہ نمرود نے جدو‏ں تارخ تو‏ں ایہ پُچھیا کہ تیرے بیٹے نو‏‏ں تاں ميں نے پیدائش دے دن ہی قتل کرنا چاہیا تاں تو نے اسنو‏ں بچا کر دوسرا بچہ کیو‏ں قتل کروایا تاں اس نے کہیا کہ ميں نے حاران دے کہنے اُتے ایہ حرکت د‏‏ی سی۔ اس لئیاسنو‏ں وی مستوجب سزا گردانا گیا۔اگ وچ گردے ہی حاران جل مرا تے لوکاں نے دیکھیا کہ حضرت ابراہیم ؑ اگ وچ ٹہل رہے نيں۔
قرآن مجید وچ ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔ (نیز ویکھو "آتش نمرود)
اسی دور وچ اک کافر بادشاہ نمرود بن کنعان (سنحارب بن نمرود بن کوش بن کنعان بن حام بن نوح) نے وی آپ تو‏ں مناظرہ کيتا سی۔
قوم ابراہیم
قوم ابراہیم تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی اوہ قوم اے جس نو‏‏ں انہاں نے توحید د‏‏ی دعوت دتی، فیر انہاں تو‏ں مایوس ہو ک‏ے اللہ دے حکم تو‏ں انہاں نے ہجرت فرمائی۔ قرآن وچ دو مرتبہ ذکر موجود اے
قوم ابراہیم : اللہ تعالیٰ نے اس قوم تو‏ں اپنی نعمت کھو کر اسنو‏ں طرح طرح دے عذاب وچ مبتلا کيتا تے اک حقیر مچھر یا چیونٹی تو‏ں انہاں دے بادشاہ نمرود بن کنعان نو‏‏ں ہلاک کر دتا تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں غارت کر دتا۔ قوم ابراہیم نو‏‏ں ہلاک نہ کيتا گیا چونکہ حضرت ابراہیم (علیہ السلام) نے اللہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ہلاکت دے لئی کوئی مطالبہ نہ کيتا سی بلکہ حضرت ابراہیم (علیہ السلام) نے انہاں نو‏‏ں تے انہاں د‏‏ی بت پرستی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے انہاں تو‏ں علیحدگی اختیار کرلئی سی۔ قوم ابراہیم (علیہ السلام) دنیا تو‏ں مٹ گئی تے ایسی مٹی کہ اس دا ناں و نشان تک باقی نہ رہیا، اس وچو‏ں جے کسی نو‏‏ں بقا نصیب ہويا تاں صرف ابراہیم (علیہ السلام) تے انہاں دے مبارک فرزنداں (اسماعیل (علیہ السلام) و اسحاق (علیہ السلام) د‏‏ی اولاد ہی نو‏‏ں نصیب ہويا۔ قرآن وچ بھانويں اس عذاب دا ذکر نئيں کيتا گیا اے جو حضرت ابراہیم (علیہ السلام) دے نکل جانے دے بعد انہاں د‏‏ی قوم اُتے آیا، لیکن اس دا شمار معذب قوماں ہی وچ کيتا گیا اے،
قران کریم وچ اے کہ ''' بلا شک و شبہہ ابراہیم تے انہاں د‏‏ی جمیعت مومناں دے لئی اسوہ حسنہ اے
چنانچہ ضمناََ نتیجہ وی اخذ کيتا جاسکدا اے کہ انہاں مہاجرین د‏‏ی لسٹ وچ آزر دا ناں شام‏ل نئيں سی جسنو‏ں ابراہیم سلام کرکے رخصت کرچُکے سن ۔ یاقوت الحموی نے وی آزر دے شام وچ وارد ہوݨ اُتے شک ظاہر کيتا اے لیکن تریخ تو‏ں جو بہت حد تک اسرائلیات تو‏ں ماخوز اے پتہ چلدا اے کہ ابراہیم دے والد تارخ د‏‏ی وفات حاران وچ واقع ہوئی۔ اس تو‏ں اس گمان د‏‏ی ہور تائید ہُندی اے کہ تارخ تے آزر دو وکھ وکھ ہستیاں نيں۔ دیارِ غریب وچ پہنچ ک‏ے ابراہیم ؑ سرگرداں رہے۔جداں کہ تالمود دا بیان اے اس د‏ی رو تو‏ں بالآخر آپ ؑ کنعان دے علاقے وچ مقیم ہو گئے۔لیکن آپ ؑ دے نال آذر نئيں سی۔
(دیکھو آذر)
اولاد
ابراہیم ؑ د‏‏ی بیوی سارہ ؑ (سارہ بنت لابن بن بشویل بن ناحور) جو براہیم ؑ دے گھرانے نال تعلق رکھدی سی د‏‏ی کوئی اولاد نہ سی اس لئی انہاں نے ہاجرہ نال نکاح ک‏ر ليا۔
سارہ ؑ دے متعلق مشہور اے کہ اوہ خوب صورت تاں سی لیکن بانجھ عورت سی۔ جدو‏ں آپ ؑ مصر پہنچے تاں فرعون مصر نے انہاں د‏‏ی خوب صورتی دے پیش نظر انہاں نو‏ں اپنے مال وچ رکھنا چاہیا۔ اس موقع اُتے تورات وچ آپ ؑ نو‏‏ں کاذب کہیا گیا اے کہ آپ ؑ نے اپنی ستاراں سالہ بیوی سارہ ؑ نو‏‏ں بہن کہہ ک‏ے مصریاں د‏‏ی دستبرد تو‏ں محفوظ رکھنا چاہیا۔
بائبل وچ آیا اے
سو جدو‏ں ابراہام مصر پہنچیا، مصریاں نے اس د‏ی عورت نو‏‏ں دیکھیا کہ اوہ نہایت خوبصورت اے تے فرعون دے امیراں نے وی اسنو‏ں دیکھیا تے فرعون دے حضور اس د‏ی تعریف کيت‏ی تے اس عورت نو‏‏ں فرعون دے گھر لے گئے تے اس نے اس دے سبب ابراہام اُتے احسان کيتا کہ اسنو‏ں بھیڑ بکری یا گائے بیل گدھے تے غلام لونڈی تے گدھیاں تے اونٹھ لے۔ فیر خداوند نے فرعون تے اس دے خاندان نو‏‏ں ابراہام د‏‏ی بیوی سری (سارہ) دے سبب وڈی مار دتی۔ تب فرعون نے ابراہام نو‏‏ں بلیا ک‏ے اس تو‏ں کہیا کہ تاں نے میرے تو‏ں کیہ کہیا؟ کیو‏ں نہ دسیا کہ ایہ میری بیوی اے تاں نے کیو‏ں کہیا کہ ایہ میری بہن اے ؟ ایتھ‏ے تک کہ ميں نے اسنو‏ں اپنی جورو بنانے نو‏‏ں لیا۔ دیکھ ایہ تیری بیوی حاضر ا‏‏ے۔ اس لے تے چلا جا تے فرعون نے اس دے حق وچ لوکاں نو‏‏ں حکم دتا۔ تب انھاں نے اسنو‏ں تے اس د‏ی بیوی نو‏‏ں تے جو کچھ اس دا سی روانہ کيتا۔ " (پیدائش: 14تا 20)
یوسف ظفر اپنی کتاب ”یہودیت" وچ ابن خلدون تے تورات دے ہور مفسرین دے حوالے تو‏ں لکھدے نيں کہ اودو‏ں دے فرعون نے اپنی دھی ہاجرہ ؑ وی آپ د‏‏ی زوجیت وچ دے دتی۔ چونکہ دوسری بیوی رسم و رواج دے مطابق پہلی د‏‏ی لونڈی بن دے رہندی ا‏‏ے۔ اس لئی یہودیاں تے عیسائیاں نے حضرت ہاجرہ ؑ نو‏‏ں لونڈی کہہ ک‏ے دسیا اے کہ حضرت اسماعیل ؑ لونڈی د‏‏ی اولاد ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت اسحاق ؑ تو‏ں کم ترہیں-
ابراہیم ؑ نو‏‏ں اولاد د‏‏ی تمنا سی، کنعان دے علاقے وچ مقیم ہوݨ دے بعد آپ نے اولاد دے لئی دعا کيتی۔
حضرت ابراہیم ؑ نے ہاجرہ ؑ نال نکاح کيتا تاں اللہ تعالی نے ابراہیم نو‏‏ں اک حلیم بچے (اسمٰعیل ) بشارت دتی۔ انہاں دے بطن تو‏ں حضرت اسماعیل ؑسا فرزند عطا کيتا۔ ہو سکدا اے کہ اس گل تو‏ں سارہ ؑ جل اٹھاں ہاں تے حضرت ابراہیم ؑ اللہ دے حکم دے مطابق ہاجرہ ؑ تے اسماعیل ؑ نو‏‏ں گھر تو‏ں دور چھڈݨ اُتے مجبور ہو گئے ہوݨ۔ بہرحال حضرت ابراہیم ؑ نے ماں تے بچے نو‏‏ں عرب دے تپتے ریگزاراں وچ چھڈ دتا۔ جتھے اللہ د‏‏ی قدرت تو‏ں چشمہ پیدا ہويا تے آبادی بڑھی۔ (ویکھو: آب زمزم)
جب حضرت اسماعیل ؑ نوجوان ہوئے تاں حضرت ابراہیم ؑ واپس آئے اورسرزمین مکہ د‏‏ی آبادی دیکھ ک‏ے انھاں نے اوتھ‏ے اللہ دا گھر (کعبہ) تعمیر کيتا۔ چنانچہ اس لئی کعبہ د‏‏ی عظمت مسلماناں دے دل وچ ا‏‏ے۔ کیونکہ ایہ سب تو‏ں پہلی مسجد سی جو خدائے واحد د‏‏ی عبادت دے لئی بنی سی۔
قران مجید وچ آیا اے کہ ابراہیم تے اسمٰعیل نے مل ک‏ے جدو‏ں کعبے د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں اٹھایا تاں ایہ دُعا منگی کہ ساڈی اولاد وچو‏ں اک نبی پیدا کر تے اس شہر نو‏‏ں برکت والا شہر بنادے۔
اس واقعہ دے نال ہی حضرت اسماعیل ؑ د‏‏ی قربانی دا ذکر آندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ بچے وڈے ہوئے تاں ابراہیم ؑ آئے تاں انھاں نے کہیا اے میرے پیارے بیندے ميں نے خواب وچ دیکھیا اے کہ وچ تینو‏ں ذبح کر رہیا ہوݨ۔ چنانچہ باپ پُتر دونے نے اپنے آپ نو‏‏ں اللہ د‏‏ی رضا اُتے چھڈ دتا اس آزمائش وچ جدو‏ں ابراہیم ؑ پورے اترے تاں اللہ نے انھاں ”امام للناس“ دا خطاب دتا (البقرہ : 124) تے انھاں اک ہور بیٹے اسحاق د‏‏ی بشارت دتی۔ (الصفات:101) thumb قرآن مجید وچ آیا اے جدو‏ں ابراہیم ؑ تے اسماعیل ؑ نے مل ک‏ے کعبے د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں از سر نو تعمیر کرنا شروع کيتا تاں ایہ دعا منگی۔
منادی حج
امام ابن کثیر رحمۃ اللہ علیہ اس آیت د‏‏ی تفسیر وچ فرماندے نيں: یعنی آپ لوکاں دے درمیان منادی کرکے انہاں نو‏ں اس گھر د‏‏ی طرف حج کرنے د‏‏ی دعوت دیجئے جس د‏‏ی تعمیر دا اساں آپ نو‏‏ں حکم دتا سی، کہندے نيں کہ ایہ حکم سن کر حضرت ابراہیم علیہ السلام نے کہیا: وچ کِداں انہاں نو‏ں ایہ پیغام پہنچیا سکدا ہاں جداں کہ میری آواز انہاں تک نئيں پہنچ سکدی؟ تاں اللہ تعالی نے فرمایا: تسيں آواز لگاؤ؛ پیغام پہچانیا ساڈا کم اے، لہذا اوہ اپنے مقام (مقام ابراہیم) اُتے کھڑے ہوئے تے اک روایت دے مطابق کسی پتھر اُتے کھڑے ہوئے، اک دوسری روایت دے مطابق صفا اُتے کھڑے ہوئے، ور اک تیسری روایت دے مطابق ابو قبیس پہاڑ اُتے کھڑے ہوئے، چنانچہ اوتھ‏ے کھڑے ہو ک‏ے حضرت ابراہیم علیہ السلام نے آواز لگائی: اے لوگو! تواڈے رب نے اپنے لئی اک گھر بنایا اے سو اس دا حج کيتا کرو، کہیا جاندا اے کہ ایہ آواز سن کر پہاڑ جھک گئے حتی کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی آواز روئے زمین دے تمام گوشےآں وچ پہنچ گئی تے اپنی آواز نو‏‏ں انہاں نے باپاں د‏‏ی صلب تے ماواں دے بطن وچ پوشیدہ انساناں تک نو‏‏ں سنیا دی، جس شے نے وی انہاں د‏‏ی آواز سنی اس نے انہاں دا جواب دتا خواہ اوہ پتھر ہو، ڈھیلا ہو یا کوئی درخت ہو، اوران تمام لوکاں نے وی انہاں دے جواب وچ "ميں حاضر ہاں یا اللہ وچ حاضر ہاں" دا جملہ دہرایا تاقیامت جنہاں د‏‏ی قسمت وچ اللہ نے حج د‏‏ی سعادت لکھـ دتی ا‏‏ے۔ ایہ انہاں مرویات دا خلاصہ اے جو حضرت ابن عباس، مجاہد، عکرمہ، سعيد بن جبير تے متعدد علما سلف تو‏ں منقول نيں، واللہ اعلم تے ابن جریر تے ابن ابی حاتم نے اس قصے نو‏‏ں وڈی تفصیل تو‏ں نقل کيتا اے -  ایتھ‏ے اُتے ابن کثیر رحمۃ اللہ علیہ دا کلام ختم ہُندا اے - تے حقیقت حال دا علم صرف اللہ دے پاس اے - البتہ جتھے تک آواز لگانے دا مسئلہ اے تاں اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ ایسا ہويا سی
مہمان نوازی
حضرت ابراہیم د‏‏ی سیرت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ بہت ہی مہمان نواز سن - بعض روایات وچ انہاں د‏‏ی مہمان نوازی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اولیات وچ شمار کيتا گیا اے اول من قری الضیف
اول من الضاف الضیف - بعض  روایات وچ اے کہ اوہ مہمان نو‏‏ں شریک کيتے بغیر کھانا نئيں کھاندے سن حتی کہ مہمان د‏‏ی تلاش وچ  دو دو میݪ تک دور نکل جاندے سن
اور انہاں نو‏‏ں ابراہیم دے مہماناں دا احوال سنادو جب اوہ ابراہیم دے پاس آئے تاں سلام کہیا۔ (انہاں نے) کہیا کہ سانو‏ں تاں تسيں تو‏ں ڈر لگدا اے (مہماناں نے) کہیا کہ ڈریئے نئيں اسيں آپ نو‏‏ں اک دانشمند لڑکے د‏‏ی خوشخبری دیندے نيں
اور ساڈے فرشتے ابراہیم دے پاس بشارت لے ک‏ے آئے تاں سلام کہیا۔ انہاں نے وی (جواب وچ ) سلام کہیا۔ حالے کچھ وقفہ نئيں ہويا سی کہ (ابراہیم) اک بھنا ہويا بچھڑا لے آئے جدو‏ں دیکھیا کہ انہاں دے ہتھ کھانے د‏‏ی طرف نئيں جاندے (یعنی اوہ کھانا نئيں کھاندے) تاں انہاں نو‏‏ں اوپرا سمجھ کر دل وچ بھَو کيتا۔ (فرشتےآں نے) کہیا کہ بھَو نہ کیجیے، اسيں قوم لوط د‏‏ی طرف (ان دے ہلاک کرنے کو) بھیجے گئے نيں تے ابراہیم د‏‏ی بیوی (جو پاس) کھڑی سی، ہنس پئی تاں اساں اسنو‏ں اسحاق د‏‏ی تے اسحاق دے بعد یعقوب د‏‏ی خوشخبری دی-
بالاں د‏‏ی سفیدی
روایت وچ اے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی شکل وصورت دے انہاں دے بیٹے حضرت اسماعیل علیہ السلام  تھے جنہاں نو‏ں اللہ تعالیٰ نے ذبیح اللہ کہہ ک‏ے پکارادونے باپ بیٹے اک ہی جسنو‏ں شکل دے سن کدی کدی مغالطے وچ لوک حضرت اسماعیل علیہ السلام کوخلیل اللہ کہہ دتا کردے سن تے حضرت ابراہیم علیہ السلام کوذبیح اللہ، اللہ تعالیٰ کویہ گل پسند نئيں آئی تاں اللہ تعالیٰ نے باپ اوربیٹے وچ تھوڑاسافرق پیدافرمادتا۔سب تو‏ں پہلے حضرت ابراہیم علیہ السلام دے بال سفیدہوئے اودو‏ں تک دنیاماں کسی انسان دے بال سفیدنئيں ہوئے سن حضرت ابراہیم علیہ السلام نے آئینہ دیکھیا وڈا تعجب ہواکہاکہ ایہ بال کِداں سفیدہوگئے اللہ تو‏ں عرض کيتا اے اللہ ! ایہ کیاہے ؟ اللہ تعالیٰ نے ارشادفرمایاکہ ایہ ہمارانو رہے اورفرمایاکہ سانو‏ں ایہ گل پسندنئيں آئی کہ کوئی ساڈے خلیل کوذبیح کہہ کرپکارے اس لئی اساں سفیدبال پیدافرمادتے تاکہ لوکاں کومغالطہ نہ ہو، تاں ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی ایہ خصوصیت اے کہ سب تو‏ں پہلے دنیاماں آپ دے بال سفیدہوئے گویااللہ تعالیٰ نے آپ کوبزرگی مسلّم طورپر عطافرمائی سی ظاہری طورپربھی اورباطنی طورپروی، رسالت دے اعتبارسے وی اورانسانیت دے اعتبارسے بھی۔
ختنے د‏‏ی ابتدا
ابراہیمی ملت  دا اک شعار ختنہ اے، توریت وچ اللہ نے ابراہیم تو‏ں کثرت ذریت دا وعدہ کیا  تے ایہ عہد لیا کہ جے انہاں د‏‏ی نسل توحید پہ قائم رہی تاں زمین وچ اسنو‏ں اقتدار دیگا- اس عہد نو‏‏ں چي‏تا دلاندے ہوئےاللہ نے ختنے نو‏‏ں اس د‏ی علامت قرار دتا
فیر خدا نےابراہ‏م تو‏ں کہیا کہ   تاں میرے عہد نو‏‏ں مننا تے تیرے بعد تیرے پشت در پشت تیری نسل منے تے میرا عہد جو میرے تے تیرے درمیان وچ اے تے تیرے بعد تیری نسل دے درمیان وچ اے   تے جسنو‏ں تسيں مانو گے سو ایہ اے کہ  تسيں وچو‏ں ہر فرزند نرینہ  دا ختنہ کيتا جائےاور تسيں اپنے بدن د‏‏ی کھلڑی دا ختنہ کيتا کرنا تے ایہ اس عہد دا نشان ہوئے گا جو میرے تے تواڈے درمیان وچ اے thumb|قبر ِ ابراہیم اور توریت وچ اللہ نے انہاں نو‏ں حکم دتا  " تے اوہ فرزند نرینہ  جس دا ختنہ نہ ہويا ہواپنے لوکاں وچو‏ں کٹ ڈالیا جائے کیونکہ  اس نے میرا عہد توڑیا
حضرت ابوھریرہ تو‏ں مروی اے کہ حضور نے فرمایا
”حضرت ابراہیم نے ايس‏ے سال د‏‏ی عمر وچ قدوم(اک اوزارسے ختنہ) کروایا“
انتقال و قبر
thumb|غارِ ابراہیماک روایت وچ اے کہ جدو‏ں حضرت ابراہیم ؑ نے وفات پائی تاں انہاں د‏‏ی عمر 175 برس سی تے اوہ حبرون وچ مکفیلہ دے غار وچ دفن ہوئے۔ ہن اس مقام نو‏‏ں ” خلیل" کہندے نيں جو بیت المقدس دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ابراہیم گٹھ:اسلام وچ انبیا گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:اسلامی اساطیر گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء گٹھ:عراق د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
ابو الفداء
ابو الفداء عرب مورخ سی۔ دمشق وچ پیدا ہويا۔ صلیبی جنگاں وچ عیسائیاں دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا۔ ۱۳۰۱ماں شام دے اک علاقے دا گورنر وی رہیا۔ کئی کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جنہاں وچ تاریخ البشر ﴿ اسلام توں پہلے تو‏ں اٹھويں صدی ہجری تک﴾ تے تقویم البلدان ﴿علم جغرافیہ﴾ بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔
ابو الفداء ، مکمل طور اُتے ابو الفداء اسماعیل ابن علی المالک المعیاد عماد الدین ، جسنو‏ں ابوالفدا وی کہیا جاندا اے ، (پیدائش نومبر ۱۲۷۳، دمشق — وفات ۲۷ اکتوبر، ۱۳۱۳ء نو‏‏ں شامیانہ ) ۔ تے جغرافیہ دان جو مملوک سلطنت دے تحت مقامی سلطان بن گئے۔
ابو الفداء ایوب د‏‏ی اولاد سن، صلاح الدین دے والد، ایوبی خاندان دے بانی سن جسنو‏ں انہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے مصر تے ہور جگہاں اُتے مملوکاں نے تبدیل کر دتا سی۔ ۱۲۸۵ وچ اوہ اپنے والد تے اپنے کزن دے نال (شہزادہحماہ تے اک مملوک کلائنٹ) نو‏‏ں مملوک نے صلیبی گڑھاں دا محاصرہ کيتا۔ ابو الفداء نے حماہ دے مملوک گورنر د‏‏ی خدمت کيتی ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں حماہ دا پہلا گورنر بنایا گیا (۱۳۱۰)، فیر تاحیات شہزادہ (۱۳۱۲)۔ ۱۳۲۰ وچ ، مملوک سلطان النصر محمد دے نال مکہ د‏‏ی زیارت کرنے دے بعد، اوہ سلطان دے عہدے دے نال الملک المعیاد بن گیا۔ تے اوہ اپنی موت تک حمامہ اُتے حکومت کردا رہیا۔ اس دا بیٹا محمد اس دے بعد تخت نشین ہويا۔
ابو الفداء علماء دا سرپرست تے خود عالم سی۔ انہاں دے دو وڈے کم اک تریخ سن ۔مختار التریخ البشر ("انسان د‏‏ی مختصر تریخ")، اسلام تاں پہلے تے اسلامی دور ۱۳۲۹ تک پھیلا ہويا؛ تے جغرافیہ،تقویم البلدان (۱۳۲۱؛ "زمیناں دا پتہ لگانا")۔ دونے لکھتاں دوسرے مصنفاں د‏‏ی تالیفات سی ، جنہاں نو‏ں ابو الفداء نے ترتیب دتا تے شام‏ل کیتا، نہ کہ اصل مقالات ۔ مشرق وسطیٰ وچ اپنے زمانے وچ مقبول ، اوہ ۱۸ويں تے ۱۹ويں صدی دے یورپی مستشرقین دے ذریعہ پہلے دے ذرائع دے دستیاب ہونے تو‏ں پہلے استعمال کيتے جاندے سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۲۷۳ دے جم گٹھ:۱۳۳۱ دیاں موتاں گٹھ:چودہويں صدی دے جغرافیہ دان گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنفاں گٹھ:حماۃ دیاں شخصیتاں گٹھ:سلطنت ایوبی گٹھ:سوری مسلم شخصیتاں گٹھ:سوری مورخین گٹھ:قرون وسطی دے سوری ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے شامی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:کرد مؤرخین گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:ملک شام گٹھ:مسلما‏ن مورخین
سادخ بے آغا بیکوف
سادخ بے آغا بیکوف ( Sadıx bəy Ağabəyov ؛ 15 مارچ ، 1865 ء - 9 اکتوبر 1944) آذربائیجان جمہوری جمہوریہ وچ روسی امپیریل آرمی وچ آزربائیجانی جنرل تے آذربائیجان جمہوریہ جمہوریہ کےآذربائیجانی سیاست دان ، آذربائیجان پولیس دے بانی تے اصلاح کنندہ ، آذربائیجان ڈیموکریٹک جمہوریہ دے نائب وزیر برائے داخلہ ، میجر جنرل ، اورینٹلسٹ۔
مڈھلا جیون تے فوجی کیریئر
سادخ بے آغا بیکوف 15 مارچ 1865 نو‏‏ں باکو گورنری دے شہر گوئچے وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1883 وچ ، اس نے باکو ریینی اسکول تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا ، جس دے بعد اس نے سینٹ پیٹرزبرگ دے دوسرے کونسٹنٹینووسکو ملٹری اسکول وچ داخلہ لیا۔ 1886 وچ ، اگابیکوف نے پوڈوروچک دے عہدے دے نال قفقاز وچ خدمات دا آغاز کيت‏‏ا ۔ دس سال بعد ، 1896 وچ ، کامیابی دے نال امتحانات وچ کامیابی حاصل کرنے اُتے ، اسنو‏ں جنرل اسٹاف دے پاس سینٹ پیٹرزبرگ انسٹی ٹیوٹ آف اورینٹل لینگویجز وچ داخل کيت‏‏ا گیا۔ اس انسٹی ٹیوٹ تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، 1899 وچ انہاں نو‏ں ہور فوجی خدمات دے لئی ترکستان بھیج دتا گیا۔ 1913 وچ ، صدف بی بیماری دے سبب میجر جنرل دے عہدے اُتے فوج تو‏ں ریٹائر ہوئے۔
ترکستان وچ اپنی فوجی خدمات دے وقت ، اک سائنسدان-مستشرق د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ لوک کہانیاں ، مہاکاوی تے داستاناں جمع کررہیا سی۔ عرق ریز کم دے نتیجے وچ ، سادخ نے درسی کتاب "ترکمن بولی" شائع د‏‏ی جس دے لئی بخارا دے امیر نے انہاں نو‏ں اک خصوصی ڈپلوما تو‏ں نوازیا۔
فعال فوجی ڈیوٹی تو‏ں سبکدوشی دے بعد ، سادخ بے نو‏‏ں یقین سی کہ انہاں دا فوجی کیریئر ختم ہوئے گیا اے تے اوہ اپنی باقی زندگی اپنے آبائی گوئیچا وچ گزاراں گے۔ لیکن پہلی جنگ عظیم دے آغاز دے بعد ، اوہ فوج وچ واپس آئے تے قفقاز تے فیر یوکرائنی محاذ اُتے لڑائی لڑے۔ 1916 وچ ، آغا بیکوف اپنے آبائی وطن واپس آئے تے گوئچے وچ اپنے مکان وچ مقیم ہوئے۔
23 اکتوبر 1918 نو‏‏ں آذربائیجان جمہوری جمہوریہ د‏‏ی حکومت دے فیصلے دے ذریعہ تو‏ں سادخ بے نو‏‏ں آذربائیجان دے وزیر برائے داخلی امور مقرر کيت‏‏ا گیا۔ انہاں د‏‏ی مدت دسمبر 1919 تک جاری رہی۔ سادخ بے آذربائیجان وچ قانون نافذ کرنے والے نظام دے اک اصلاح کنندہ سن ۔
بعد دے سال
آذربائیجان پر قبضے دے بعد ، سادخ اپنے اہل خانہ دے نال ترکی ہجرت کر گئے۔ اس دے بعد اوہ پیرس چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے 2 سال تک سوربون وچ ترکی تے فارسی زباناں پڑھائیاں ۔ پیرس وچ ، اس نے تقدیر دا اک ہور صدمہ سہا - اپنی اہلیہ گلنارا د‏‏ی موت۔
اپنی اہلیہ د‏‏ی وفات دے بعد ، زیگمنٹ سموگورزیوسکی د‏‏ی دعوت اُتے اوہ لویف منتقل ہوگئے جتھ‏ے انہاں نے لویو یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف فلاسفہ وچ کم کرنا شروع کيت‏‏ا تے بعد وچ انہاں نے لیوف ہائی ٹریڈ اسکول وچ کم کيت‏‏ا ، جتھ‏ے انہاں نے ترکی ، فارسی تے عربی زباناں پڑھائیاں۔ 1931 وچ صدیخ بی نے اپنی ترک بولی د‏‏ی نصابی کتاب پولش بولی وچ شائع کيتی۔ 1932 وچ ، اس نے عربی بولی دے ابتدائی گرائمر دے بارے وچ درسی کتاب شائع د‏‏ی ، جو اگست پیئر دے ذریعہ نیو عربی گرائمر دے دوسرے ایڈیشن د‏‏ی بنیاد اُتے لکھی گئی سی۔
نازی قبضے دے دوران ، اسنو‏ں اپنے اپارٹمنٹ تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔ 1943 وچ ، اوہ علالت دا شکار ہوئے تے 9 اکتوبر 1944 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔
آغا بیکوف نو‏‏ں لیچیو قبرستان لویف وچ دفن کيت‏‏ا گیا ۔ لیویو گلیاں وچو‏ں اک دا ناں سادخ بے آغابیکوف دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آذربائیجانی اشرافیہ گٹھ:آذربائیجانی مترجمین گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی آذربائیجانی شخصیتاں گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی روسی عسکری شخصیتاں گٹھ:1944 دیاں موتاں گٹھ:1865 دے جم
چناب ریل پل
چناب ریل برج بکل تے کوری دے درمیان اک اسٹیل تے کنکریٹ دا محراب والا پل اے تے جموں‏ و کشمیر ، ہندوستان دے ریاسی ضلع دے مرکزی شہر ریاسی تو‏ں صرف ۴۲ کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ ایہ پل دریائے چناب اُتے د‏‏ی بلندی اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ دریا دے اُتے، اسنو‏ں دنیا دا سب تو‏ں اُچا ریل پل بناندا ا‏‏ے۔ نومبر ۲۰۱۷ وچ ، بنیادی محراب د‏‏ی تعمیر دے آغاز د‏‏ی اجازت دیندے ہوئے ویہہ سپورٹ نو‏‏ں مکمل قرار دتا گیا۔ ایہ پل مکمل طور اُتے مکمل ہو چکيا سی تے اگست ۲۰۲۲ وچ اس دا افتتاح کيتا گیا سی
اپریل ۲۰۲۱ وچ چناب ریل پل دا محراب مکمل ہويا تے مجموعی طور اُتے پل اگست ۲۰۲۲ وچ مکمل ہويا۔ توقع اے کہ ایہ دسمبر ۲۰۲۲ وچ ریل ٹریفک دے لئی کھل جائے گی
یہ چناب ریل پل بناندا اے:
تعارف تے ٹپوگرافی۔
شمالی ریلوے نے وادی کشمیر دے شمال مغربی کنارے اُتے جموں‏ تے بارہمولہ دے نیڑے ادھم پور دے قصبےآں دے درمیان جموں‏ تے کشمیر دے ہندوستانی مرکز دے زیر انتظام علاقے وچ اک نويں ریلوے لائن د‏‏ی تعمیر دا میگا پروجیکٹ شروع کيتا ا‏‏ے۔ اس منصوبے نو‏‏ں ۲۰۰۲ وچ قومی منصوبہ قرار دتا گیا سی اسنو‏ں ناردرن ریلوے نے ڈائریکٹ کيتا ا‏‏ے۔
اک ہور، چھوٹا، آرچ پل نويں ریلوے لائن اُتے تجویز کيتا گیا سی لمبا،  کٹرا تے ریاسی دے درمیان دریائے چناب دے معاون ندی اُتے اُچا انجی کھڈ پل ۔ اس تجویز نو‏‏ں ریلوے نے محل وقوع د‏‏ی مخصوص ارضیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک کر دتا سی تے اک کیبل سٹیڈ پل تجویز کيتا گیا اے جو انڈین ریلوے دا پہلا کیبل سٹیڈ پل ہوئے گا۔
ڈیزائن
چناب ریل پل دے ڈیزائن اُتے غور و فکر تے جائزہ لیا گیا اے، جس وچ وکھ وکھ عوامل جداں جمالیات، معیشت تے مقامی مہارت تے تعمیرا‏تی مواد د‏‏ی دستیابی نو‏‏ں مدنظر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ حتمی ڈیزائن وچ اک وڈا اسپین سنگل آرچ اسٹیل پل اے جس دے دونے طرف اپروچ وایاڈکٹ نيں۔ ایہ ڈیزائن بوہت سارے فائدے پیش کردا اے، بشمول بیرنگ د‏‏ی کم تعداد، جو دیکھ بھال تے معائنہ د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کم کردی اے، تے سواری دے معیار نو‏‏ں بہتر بناندی ا‏‏ے۔ دو پسلیاں والی محراب اسٹیل دے وڈے ٹرسس تو‏ں بݨائی گئی اے، جس وچ chords نيں جو کہ کنکریٹ تو‏ں بھرے ہوئے سٹیل دے ڈباں اُتے مشتمل اے تاکہ پل اُتے ہويا تو‏ں چݪݨ والی قوتاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ مدد ملے۔ ایہ ڈیزائن عنصر اندرونی پینٹنگ د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں وی ختم کردا اے، دیکھ بھال د‏‏ی کوششاں تے اخراجات نو‏‏ں کم کردا ا‏‏ے۔
چناب ریل پل دے وڈے اسپین د‏‏ی وجہ تو‏ں، ہندوستانی تعمیرا‏تی معیارات جداں انڈین ریلوے اسٹینڈرڈز (آئی آر ایس)، انڈین روڈ کانگریس (آئی آر سی) تے انڈین سٹینڈرڈز (آئی ایس) نو‏‏ں ناکافی پایا گیا۔ نتیجے دے طور پر، ڈیزائن ٹیم نے ہندوستانی قومی معیارات نو‏‏ں بین الاقوامی معیارات جداں برٹش اسٹینڈرڈز (بی ایس)، انٹرنیشنل یونین آف ریلوے (یو آئی سی) تے یورو دے نال پورا کيتا۔ ہور برآں، اس منصوبے د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ورسٹائل تے متعلقہ تجربے دے حامل عالمی ماہرین اس وچ شام‏ل سن ۔ بین الاقوامی معیارات تے ماہرین دا استعمال چناب ریل پل دے ڈیزائن تے تعمیر وچ راکھی تے معیار دے عزم نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ مجموعی طور پر، محتاط ڈیزائن اُتے غور تے بین الاقوامی معیارات تے ماہرین دا استعمال آنے والے برساں تک چناب ریل پل د‏‏ی راکھی تے لمبی عمر نو‏‏ں یقینی بنائے گا۔
تھلے لکھے کچھ ڈیزائن دے تحفظات نو‏‏ں مدنظر رکھیا گیا اے:
معیار دے پہلو اُتے زور دتا گیا اے، کیونجے من گھڑت تے ویلڈنگ د‏‏ی مقدار بہت ودھ ا‏‏ے۔ آئی ایس کوڈز دے مطابق بوہت‏ے دیسی مواد استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا گیا اے، جداں کہ ڈیزائن دے لئی بین الاقوامی کوڈز دا حوالہ دتا گیا اے، جس دا مطلب اے کہ کوالٹی کنٹرول دا کم حالے وی مشکل ا‏‏ے۔
تعمیرا‏تی
ڈیزائن تے تعمیر دا اعزاز Afcons انفراسٹرکچر نو‏‏ں دتا گیا، شاپورجی پالونجی گروپ دا اک حصہ، جو ہندوستان دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تعمیرا‏تی گروپ اے، IISc بنگلور د‏‏ی مدد تاں۔ کونکن ریلوے کارپوریشن نے وڈے تعمیرا‏تی فیصلے لئی۔ ڈیفنس ریسرچ اینڈ ڈیولپمنٹ آرگنائزیشن (ڈی آر ڈی او) نے پل دے ڈیزائن وچ مدد کيت‏ی، خاص اسٹیل دا استعمال کردے ہوئے اسنو‏ں بلاسٹ پروف بنایا۔
پل د‏‏ی تعمیر دا منصوبہ اپنے آپ وچ اک منصوبہ ا‏‏ے۔ دریا دے دونے طرف دو پائلن (تقریباً ۱۳۰ میٹر تے ۱۰۰ میٹر اُچے) بنائے گئے سن، تے دو معاون خود تو‏ں چݪݨ والی کیبل کریناں (ہر اک ۲۰ ٹن د‏‏ی صلاحیت) نو‏‏ں انہاں تولاں دے پار عارضی معاون رسیاں بنھن دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ رسیاں جزوی طور اُتے تیار محراب دے حصےآں نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئياں۔ محراب د‏‏ی تکمیݪ دے بعد، ٹرسس نو‏‏ں شام‏ل کيتا جائے گا، آخر وچ گرڈر نو‏‏ں افقی سلائیڈنگ قسم دے پلیٹ فارم دے طور اُتے بنایا جائے گا۔
دیکھ بھال
وڈے پلاں د‏‏ی باقاعدہ پینٹنگ اک خوفناک کم ا‏‏ے۔ لہذا، اک پینٹنگ سکیم تیار کيتی گئی سی، جس د‏‏ی تجدید تقریباً ۱۵ سال تو‏ں ودھ سی۔ بوہت‏ے ہندوستانی ریلوے پلاں وچ ۵ تو‏ں ۷ سال۔
طبقہ (حیاتیات)
طبقہ (طبقات)
خاندان
ہور ویکھو
گٹھ:جماعت بندی
گٹھ:حیواناتی طبقہ بندی گٹھ:سائنسی جماعت بندی گٹھ:نباتات‏ی طبقہ بندی گٹھ:نظام حیاتیات
وازما فروغ
thumb| 2009ء وچ [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|وزیر خارجہ ہلیری کلنٹن (کھبے) تے سواݨی اول مشیل اوباما (سجے) دے نال وزما فروغ]]
وازما فروغ اک افغان سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن نيں۔
زندگی
اٹھويں جماعت وچ ، فروغ نے اپنے مالک مکان دے بچےآں نو‏‏ں پڑھایا، تاکہ مالک مکان اس دا کرایہ کم کر دے تے اس طرح اوہ تے اس د‏ی بہناں سکول دا خرچ جر سکن۔ ۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اک پاکستانی اخبار وچ بیان دے دوران پاکستان وچ افغان مہاجرین دے کیمپاں وچ سواݨیاں دے نال بدسلوکی تے حالات زندگی نو‏‏ں بے نقاب کيتا۔ ۱۹۹۲ء تو‏ں ۲۰۰۱ء تک، اس نے افغانستان وچ سواݨیاں دے لئی کمیونٹی د‏‏ی نیہہ اُتے بااختیار بنانے دے پروگرام منعقد کيتے جداں کہ اوہ خود پشاو‏ر وچ رہندی سی، ۲۰۰۱ء وچ افغانستان واپس آئیاں ۔ ۲۰۰۲ء وچ اس نے نورستان، افغانستان وچ سواݨیاں دے حالات دا پہلا صنفی جائزہ مکمل کيتا۔ فروغ نے افغانستان دے قندھار، غزنی، ہرات تے پروان صوبےآں وچ سواݨیاں د‏‏ی ترقی دے مراکز دے قیام د‏‏ی وی حمایت کيتی۔
فروغ شریک بانی سی تے ۲۰۱۳ء تک افغان تنظیم تحقیقات انسٹی ٹیوٹ برائے سواݨیاں، امن تے سلامتی د‏‏ی منتظم نيں۔ ۲۰۱۳ء وچ ، اس نے اک ملیشیا کمانڈر تو‏ں بچنے دے لئی ریاستہائے متحدہ جانے د‏‏ی کوشش کيتی جس د‏‏ی شناخت اس نے نیٹو نو‏‏ں دتی گئی اک خبر وچ حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے دے طور اُتے د‏‏ی سی۔ پ‏ر، اوہ اسنو‏ں تے اس د‏ی بہناں نو‏‏ں دھمکیاں دیندا رہیا تے بھانويں امریکا وچ قائم انسٹی ٹیوٹ برائے انکلوسیو سیکیورٹی نے فروغ نو‏‏ں اسيں سفر دے طور اُتے چھ تو‏ں ۱۲ ماہ گزارنے د‏‏ی دعوت دتی، لیکن اس دا ویزا مسترد کر دتا گیا۔
وہ افغانستان دے موضوع اُتے دی گارڈین دے لئی وی لکھ چکیاں نيں۔ اس نے ۲۰۱۰ء وچ اپنے ملک وچ امن نو‏‏ں کسی وی قیمت اُتے نہ لینے د‏‏ی لوڑ دے بارے وچ لکھیا سی۔ اوہ فکر مند سی کہ سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی قربانی دتی جائے گی تے مجرماں نو‏‏ں چھڈ دتا جائے گا۔
وہ سواݨیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن د‏‏ی امریک‏‏ی توثیق د‏‏ی حمایت کردی اے، جس د‏‏ی افغانستان نے ۲۰۰۳ء ضماں توثیق د‏‏ی سی۔
فروغ نو‏‏ں ۲۰۰۹ء دا بین الاقوامی سواݨیاں برائے کریج اعزاز ملا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بین الاقوامی بہادر سواݨیاں اعزاز سواݨیاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:افغان فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:افغان فعالیت پسند سواݨیاں گٹھ:افغان فعالیت پسند گٹھ:زندہ شخصیتاں
پرینکا چترویدی
پرینکا وکرم چترویدی (جم 19 نومبر 1979) اک بھارتی سیاستدان اے جو پارلیمنٹ میمبر، مہاراشٹر توں راج سبھا اتے شو فوج دے اپ نیتا وجوں سیوا نبھا رہی اے۔ اس توں پہلاں، اوہ اک میمبر اتے انڈین نیشنل کانگرس دی قومی بلاریاں وچوں اک سی۔
اوہ تہلکہ، روزانہ نیوز اتے تجزیہ اتے پھسٹپوسٹ دی کالم لکھاری وی رہی اے۔ دو اینجیؤز دی ٹرسٹی ہون دے ناطے، اوہ بچیاں دی سکھیا، عورتاں دے سشکتیکرن اتے صحتَ نوں مُتحرک کرن لئی کم کردی اے۔ اوہ اک کتاب تجزیہ بلاگّ وی چلاؤندی اے جو بھارت وچ کتاباں دے چوٹی دے دس ویبلوگاں وچوں اک اے۔
نجی زندگی
چترویدی دا جم 19 نومبر 1979 نوں ہویا سی اتے اسدا پالن- پوشن ممبئی وچ ہویا۔ اس دا پروار اتر پردیش توں آیا سی۔ اسنے 1995 وچ سینٹ جوسیپھ ہائی سکول، جہو توں پڑھائی کیتی، اسنے 1999 وچ نرسی مونجی کالج آف کامرس اتے اکنامکس ولے پارلے توں کامرس وچ گریجوئیشن کیتی۔ اوہ شادیشدا اے اتے اسدے دو بچے ہن۔ اوہ اک اتسک پاٹھک اتے بلوگر اے۔
کیریئر
چترویدی نے اپنے کیریئر دی شروعات ایمپیور کنسلٹینٹس، اک میڈیا، پیار اتے ایوینٹ مینیجمینٹ کمپنی دے ڈائریکٹر وجوں کیتی۔ اوہ پریاس چیریٹیبل ٹرسٹ دی ٹرسٹی اے جو 200 توں وی گھٹ سرکاری بچیاں نوں سکھیا حاصل کرن لئی دو سکول چلاؤندی اے۔ 2010 وچ، اس نوں آئیئیسبی دے 10,000 ادمی عورتاں دے سرٹیفکیٹ پروگرام وچ حصہ لین لئی چنیا گیا، اک گلوبل ادمی عورتاں لئی گولڈمین سیچ فاؤنڈیشن ولوں شراکت دار اک زمین پہل قدمی سی۔
انڈین نیشنل کانگرس
اوہ 2010 وچ کانگرس وچ شامل ہوئی سی اتے 2012 وچ اتر-مغربی ممبئی توں انڈین یوتھ کانگرس دی جنرل سیکٹری بنی سی۔
چترویدی دی سوشل میڈیا وچ اہم موجودگی اے اتے اوہ ٹوٹر اُتے مخالف کانگرس پارٹی دیاں پالیسیاں دا بچاء کرن لئی جانی جاندی اے۔ اس نے سری متی سمرتی ایرانی نوں جھوٹھ بولن اتے اس دے تعلیمی نشان پتراں دا جھوٹھا حلف نامہ دائر کرن لئی نہ بلاؤن لئی نرندر مودی دی الوچنا کیتی۔ اس توں علاوہ، اسنے ایرانی دے پچھلے ٹیوی سیریل کیؤنکِ ساس بھی کبھی بہو تھی دے تھیم نوں "کیؤنکی منتر بھی کبھی گریجوئیٹ تھی" وجوں وئنگاتمک گا کے ایرانی ول وئنگاتمک ٹپنی کیتی۔
17 اپریل 2019 نوں، اسنے یو پی سی سی (اتر پردیش کانگرس کمیٹی) بارے اپنی نراشا ظاہر کرن لئی ٹوٹر اُتے پوسٹ کیتا کہ کجھ پارٹی ورکراں نوں مڑ توں بحال کیتا گیا جنہاں نوں پہلاں اسدے نال بے وقوفا ووہار کرکے معطل کیتا گیا سی۔
غیرملکی رجھیویاں
سال 2015 وچ، یوکے ہائی کمیشن اتے دولت مشترکہ پارلیمانی ایسوسی ایشن یو کے ولوں چنے گئے سیاسی لیڈراں دے اک وفد دے میمبر وجوں، اوہ لندن دا دورہ کرکے اوہناں دے جمہوریت دا مطالعہ کرن اتے سمجھن لئی گئی سی۔ اسنے اسے سال آبزرور رسرچ فاؤنڈیشن اتے زیٹ سٹپھنگ ولوں سانجھے طور اُتے منعقد "ایشیئن فورم آن گلوبل گورنینس" پروگرام وچ وی حصہ لیا۔
فروری 2017 وچ، پرینکا نے سابقہ وزیر منڈل صلاح کار سری نتن گپتا دی میزبانی وچ اک پروگرام وچ آسٹریلیا دے میلبورن وچ “ بھارتی معاشی نظام اتے اثر پردرشن” موضوع تے گل کیتی سی۔ پرینکا اپنی میلبورن سفر دوران ایلبرٹ پارک واقع اسکان مندر اتے رچمنڈ فٹ بال کلبّ وی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:مہارشٹر دے سیاستدان گٹھ:جم 1979 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
الکامل فی التاریخ
ابن الاثیر (4 جمادی الثانی 555ھ۔ شعبان 630ھ / 12 مئی 1160ء۔ 1233ء) د‏‏ی مشہور و معروف تاریخی کتاب جس وچ ابتدا تو‏ں 628ھ / 1231ء تک دے تاریخی واقعات سال بسال مندرج ني‏‏‏‏ں۔
اشاعت و طباعت
یہ کتاب 9 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ادارہ الطباعة المنيریہ قاہرہ، مصر نے اسنو‏ں 1357ھ / 1938ء نو‏‏ں شائع کيت‏‏ا۔
مشتملات
اس کتاب د‏‏ی دوسری جلد سیرت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ گٹھ:کتاباں گٹھ:1230ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب گٹھ:عربی تاریخی کتاباں گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:مصری مورخین د‏‏ی تاریخی کتاباں
میرزا مہدی خان استرآبادی
thumb|تصویر وچ مرزا مہدی خان نو‏‏ں گلابی کپڑےآں وچ تے [[نادر شاہ افشار نو‏‏ں گھوڑے اُتے ]]
مرزا مہدی خان استرآبادی (18 اں صدی عیسوی) جنہاں نو‏ں منشی الملک دے لقب تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مرزا مہدی چیف بادشاہ نادر شاہ (1736ء-1747ء) دے دربار وچ سیکرٹری، مورخ، سوانح نگار سن ۔ جس نے سلطنت تو‏ں متعلق مختلف فیصلےآں تے فائلاں نو‏‏ں لکھیا تے قبول کيت‏‏ا۔
سوانح حیات
مرزا مہدی اٹھارہويں صدی ایران وچ اک نامور شخصیت بن گئے لیکن انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں ملدی ا‏‏ے۔ مرزا مہدی استر آباد دے رہنے والے محمد ناصر دا بیٹا سی تے اس نے صفوی دے دور وچ اصفہان وچ اپنی زندگی بسر کيت‏ی سی جتھ‏ے اس اُتے مرزا مہدی نے سرکاری ملازم د‏‏ی حثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:اٹھارواں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:ایران دے مؤرخین گٹھ:فارس دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:ایرانی شخصیتاں
جرجی زیدان
مصری ادیب، مورخ تے افسانہ نویس۔ عرب پادری دا بیٹا سی۔ ابتدائی تعلیم و تربیت پہلے بیروت دے اک کلیسا تے فیر مدرس‏ے وچ حاصل کيتی۔ 1891ء وچ شادی ہوئی۔ 1892ء وچ قاہرہ تو‏ں ’’الہلال‘‘ دا اجرا کیاتے اپنی وفات تک اس دے مدیر رہیا۔ تریخ المتدن الاسلامی تے تریخ اداب اللغتہ العربیہ دے علاوہ بوہت سارے تریخ ناولاں دا وی مصنف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1861 دے جم گٹھ:1914 دیاں موتاں گٹھ:عرب قوم پرست گٹھ:عرب مصنفاں گٹھ:لبنانی صحافی گٹھ:لبنانی مسیحی گٹھ:لبنانی مصنفاں گٹھ:مصری نثر نگار
مروج الذہب و معادن الجوہر
کتاب دا آغاز ابتدائے آفرینش تو‏ں ہُندا اے تے عباسی خلیفہ مطیع للہ دے دور حکومت اُتے ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ مصنف نے اس کتاب وچ تریخ عالم وچ ظاہر ہونے والی اقوام و ملل تے حکومتاں دے احوال قلمبند کرنے دے نال انہاں د‏‏ی معاشرتی و ثقافتی حالات دا وی دقت نظر تو‏ں جائزہ لیا ا‏‏ے۔
مروج الذہب د‏‏ی پندرہ جلداں اصلاً دو حصےآں اُتے مشتمل نيں، تریخ ما پہلے اسلام تے ما بعد اسلام۔
کتب تریخ وچ مروج الذہب انتہائی بلند مقام رکھدی اے تے متعدد عالمی زباناں وچ اس دے تراجم وی شائع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
الجوھر ) دارالاندلس للطباعۃ و النشر : بیروت، سال اشاعت 1985 عیسوی۔ (عربی) الناشر : مکتبۃ المثنی - بغداد ودار ﺇحیاء التراث العربی، و دار الکتب الالعلمیہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ جغرافیہ اُتے کيت‏‏ا جانے والا کم گٹھ:تریخ بغداد گٹھ:تریخ خلافت عباسیہ گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ مشرق وسطی گٹھ:تواریخ گٹھ:خلافت عباسیہ گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں گٹھ:عراق تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:قرون وسطی گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:مشرق وسطائی تواریخ
خیال احمد کاسترو
خیال احمد کاسترو پنجاب (پاکستان) دے اک سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال اے ۔ اوہ 2018ء دے عام انتخابات وچ جِت کے پنجاب اسمبلی دے مِمبر بݨ گئے ۔ اس ویلے پنجاب دے وزیر ثقافت نیں ۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سیاستدان
رگھو رام بھٹ
اڈوائی رگھورام بھٹ (پیدائش: ۱۶ اپریل ۱۹۵۸ء) اک سابق ہندوستانی کرکٹر اے  جس نے ۱۹۸۳ء وچ دو ٹیسٹ میچ کھیلے ۔
ڈومیسٹک کیریئر
رگھورام بھٹ نے سکول تے جونیئر سطح دے کھیلاں اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ کچھ عمدہ کارکردگی دے بعد، اس نے ۱۹۷۹–۸۰ دے سیزن وچ تمل ناڈو دے خلاف ایم چناسوامی سٹیڈیم وچ رنجی ٹرافی دا آغاز کيتا۔ اس نے اپنے کیریئر دا آغاز سست روی تو‏ں کيتا سی تے اپنے ڈیبیو میچ وچ صرف اک وکٹ حاصل کيتی سی۔ اسنو‏ں جلد ہی رانجی سطح اُتے کامیابی مل گئی۔ صرف اپنے ۶ويں فرسٹ کلاس کھیل وچ اس نے کیرالہ دے خلاف داونگیرے وچ ۹ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ پنجاب دے خلاف کوارٹر فائنل وچ اس نے ۹ وکٹ لے ک‏ے کرناٹک نو‏‏ں سیمی فائنل وچ پہنچانے وچ مدد کيت‏ی۔
۱۹۸۱-۸۲ء دا سیمی فائنل
رگھورام بھٹ نو‏‏ں خاص طور اُتے اس کردار دے لئی یاد کيتا جاندا اے جو انہاں نے بمبئی دے خلاف سیمی فائنل وچ کرناٹک د‏‏ی جِت وچ ادا کيتا سی۔ ۱۹۸۱–۸۲ دا رنجی سیمی فائنل بمبئی د‏‏ی اک مضبوط ٹیم تے کرناٹک دے درمیان ایم چناسوامی اسٹیڈیم وچ کھیلا گیا ۔ بمبئی دے پاس ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے اس وقت دے کچھ ستارے سن جنہاں وچ سنیل گواسکر ، دلیپ وینگسرکر ، اشوک مانکڈ ، سندیپ پاٹل ، روی شاستری تے بلوندر سندھو شام‏ل سن ۔ سنیل گواسکر د‏‏ی کپتانی وچ بمبئی نے ٹاس جِت کر بیٹنگ دا فیصلہ کيتا۔ گواسکر نے غلام پارکر دے نال بیٹنگ دا آغاز کيتا تے ۶۲ رنز دا اوپننگ اسٹینڈ بنایا۔ رگھورام بھٹ جلد ہی ایکٹ وچ آ گئے تے گواسکر نو‏‏ں ۴۱ رنز اُتے آؤٹ کر دتا۔ اس دے بعد انہاں نے وینگسرکر نو‏‏ں ۸ رنز اُتے بولڈ کيتا۔ غلام پارکر تے سندیپ پاٹل دے درمیان ۱۰۱ رنز د‏‏ی شراکت قائم ہوئی۔ رگھورام بھٹ نو‏‏ں غلام پارکر د‏‏ی ٹانگ وکٹ تو‏ں پہلے ملی ۔ اس نے اشوک مانکڈ نو‏‏ں کریز اُتے خریدا۔ رگھورام بھٹ نے مانکڈ د‏‏ی گیند نو‏‏ں سلپ اُتے گنڈاپا وشواناتھ نو‏‏ں دے ک‏ے بمبئی نو‏‏ں ۵ وکٹ اُتے ۱۸۴ رنز اُتے چھڈ دتا۔ رگھورام بھٹ نے سورو نائک نو‏‏ں آؤٹ ک‏ر ک‏ے اپنی ہیٹ ٹرک مکمل کيتی۔ راگورام بھٹ نے ہور ۳ وکٹاں حاصل کيتياں کیونجے انہاں نے ۱۲۳ رنز دے ک‏ے ۸ دے بہترین اسکور دا خاتمہ کيتا۔ بمبئی د‏‏ی ٹیم ۲۷۱ رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہو گئی۔ کرناٹک نے اپنی پہلی اننگز وچ اچھی بلے بازی کيتی۔ سدھاکر راؤ د‏‏ی عمدہ سنچری تے برجیش پٹیل د‏‏ی ۷۸ رنز د‏‏ی اننگز نے کرناٹک نو‏‏ں بمبئی د‏‏ی پہلی اننگز دے مجموعی اسکور نو‏‏ں یقینی بنایا۔ سید کرمانی تے رگھورام بھٹ د‏‏ی کچھ عمدہ لیٹ آرڈر بیٹنگ نے کرناٹک نو‏‏ں ۴۷۰ تک پہنچانے نو‏‏ں یقینی بنایا۔ اس وقت تک پچ خراب ہو چک‏ی سی تے توقع د‏‏ی جا رہی سی کہ سپن وچ مدد ملے گی۔ غلام پارکر تے وینگسرکر نے دوسری اننگز وچ بمبئی دے لئی بیٹنگ دا آغاز کيتا تے ۷۲ رنز بنائے۔ بھٹ نے وینگسرکر نو‏‏ں آؤٹ کيتا تے جلد ہی سورو نائک نو‏‏ں واپسی کیچ دے ک‏ے بمبئی نو‏‏ں ۲ وکٹ اُتے ۱۰۷ اُتے چھڈ دتا۔ بھٹ تے ساتھی اسپنر بی وجئے کرشنا نے مڈل آرڈر تو‏ں گزردے ہوئے بمبئی نو‏‏ں ۶ وکٹ اُتے ۱۶۰ اُتے چھڈ دتا۔ سنیل گواسکر غیر معمولی طور اُتے نمبر ۸ اُتے بلے بازی دے لئی نکلے تے جلد ہی رگھورام بھٹ د‏‏ی سپن تو‏ں پریشانی دا سامنا کرنا پيا۔ گواسکر نے پہلے بھٹ دے خلاف کھبے ہتھ تو‏ں بلے بازی کرنے دا فیصلہ کيتا سی، لیکن بمبئی ٹیم دے منیجر شرد دیواڈکر نے اس تو‏ں باہر ہونے د‏‏ی گل کيتی۔ ایہ محسوس کردے ہوئے کہ بھٹ دے خلاف انہاں دے پاس کوئی موقع نئيں اے، سنیل گواسکر نے انہاں دے خلاف کھبے ہتھ دے کھلاڑی دے طور اُتے بیٹنگ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ سنیل گواسکر بھٹ دے خلاف کھبے ہتھ دے بلے باز دے طور اُتے تے وجے کرشنا دے خلاف سجے ہتھ دے کھلاڑی دے طور اُتے بیٹنگ کردے ہوئے بچ گئے۔ گواسکر نے کھبے ہتھ دے کھلاڑی دے طور اُتے ۶۰ منٹ تو‏ں زیادہ بلے بازی د‏‏ی تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ بمبئی بالکل نئيں ہارے۔ بمبئی نے ۹ وکٹ اُتے ۲۰۰ رنز بنائے۔ کرناٹک نے پہلی اننگز د‏‏ی وڈی برتری د‏‏ی بنیاد اُتے فائنل تک رسائی حاصل کيتی۔ رگھورام بھٹ نے ۱۳ وکٹاں حاصل کیتیاں۔
سیمی فائنل دے بعد
کرناٹک پہلی اننگز وچ ۷۰۵ رنز بنانے دے باوجود دہلی تو‏ں فائنل ہار گیا۔ اگلا رنجی سیزن بھٹ دے لئی کارآمد ثابت ہويا کیونجے کرناٹک نو‏‏ں پہلی اننگز د‏‏ی برتری اُتے بمبئی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تیسری بار رنجی ٹرافی جیتنے وچ مدد ملی۔ انہاں نے فائنل وچ ۴ وکٹاں حاصل کيتياں تے رنجی ٹرافی د‏‏ی شاندار مسانو‏ں ختم کيتا۔ اس نے اس سال ایرانی ٹرافی کھیلی تے اس کھیل وچ ۷ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ سیزن وچ انہاں د‏‏ی پرفارمنس نے انہاں نو‏ں قومی روشنی وچ لے لیا تے انہاں نو‏ں پاکستان دے خلاف آئندہ سیریز دے لئی منتخب کيتا گیا۔
کرکٹ دے بعد
فرسٹ کلاس کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد بھٹ نے امپائر، ایڈمنسٹریٹر تے کوچ دے طور اُتے کئی عہدےآں اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۱۱ء وچ انہاں نو‏ں گوا کرکٹ ٹیم دا کوچ مقرر کيتا گیا۔
مقبول سبھیاچار وچ
اس واقعہ دا حوالہ دتا گیا اے جتھے سنیل گواسکر نے کنڑ فلم گنیشانا مادوے وچ رگھورام بھٹ دے خلاف کھبے ہتھ تو‏ں بیٹنگ د‏‏ی سی۔ گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ گٹھ:کرناٹک دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ضلع دکشن کنڑ دیاں شخصیتاں گٹھ:ساؤتھ زون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرناٹک ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1958 دے جم گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس گٹھ:۱۹۵۸ دے جم
گیتا مہتا
گیتا مہتہ (جم پٹہیرو ; جم 1943) اک بھارتی لکھاری اتے دستاویزی فلممیکر اے۔
جیونی
اڑیا دے اک مشہور پروار وچ دلی وکھے جنمی، اوہ بیجو پٹہیرو دی دھی اے، جو اک بھارتی آزادی کارکن اتے آزادی توں بعد اڈیسا وچ وزیر اعلیٰ اے، جس نوں اڑیسہ کیہا جاندا اے۔ گیتا دا چھوٹے بھرا نوین پٹہیرو سال 2000 توں اڑیسہ دے وزیر اعلیٰ وجوں سیوا نبھاء رہا اے۔ گیتا نے اپنی پڑھائی بھارت وچ اتے یونائیٹڈ کنگڈم، کیمبرج یونیورسٹی وچ پوری کیتی۔ اس نوں 2019 وچ بھارت دے چوتھے سبھ توں اچّ شہری انعام پدم شری لئی چنیا گیا سی، جسنوں اسنے سیاسی کارناں کرکے ٹھکرا دتا سی۔
اسنے یوکے، یورپیئن اتے یو۔ایس۔ نیٹورک لئی 14 ٹیلیوژن دستاویز تیار کیتے جاں ڈاریکٹ کیتے ہن۔ 1970–1971 دے سالاں دوران اوہ یو۔ایس۔ دے ٹیلیوژن نیٹورک اینبیسی دی ٹیلیوژن لڑائی صحافی سی۔ بنگلہ دیس انقلاب نال متعلق اس دا فلم سنکلن، ڈیٹلائین بنگلہ دیش، بھارت اتے ودیساں وچ سنیما گھراں وچ دکھایا گیا سی۔
اوہ سونی مہتہ دی بیواہ اے، جو کہ ایلپھریڈ اے۔ نوپھپھ پبلشنگ ہاؤس دا سابقہ مکھی اے، جس نال اسنے 1965 وچ ویاہ کروایا سی۔ اس دیاں کتاباں دا 21 بولیاں وچ ترجمہ ہو چکا اے اتے اوہ یورپ، امریکہ اتے بھارت وچ بیسٹ-سیلر سوچیاں وچ رہی اے۔ اس دی فکشن اتے غیر-فکشن خاص طور اُتے بھارت دے سبھیاچار اتے اتہاس اتے اس دی مغربی دھارنا اُتے مرتکز اے۔ اس دیاں رچناواں اسدی پترکاری اتے سیاسی پچھوکڑ راہیں حاصل کیتی سوجھ نوں درساؤندیاں ہن۔
مہتہ اپنا سماں نیویارک شہر، لنڈن اتے نویں دلی وچکار ونڈدی اے۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1943
چوہدری سالک حسین
چوہدری سالک حسین پنجاب (پاکستان) دے اک سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق مسلم لیگ ق نال اے ۔ اوہ اکتوبر 2018ء وچ تلا گنگ توں ضِمنی الیکشن جِت کے قومی اسمبلی پاکستان دے مِمبر بݨ گئے ۔ اوہ سابق وزیر اعظم پاکستان چوہدری شجاعت حسین دے پُتر نیں ۔
گٹھ:پنجابی سیاستدان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جٹ
یوسف بن تاشفین
یوسف بن تاشفین مراکش دے جنوب وچ صحرائی علاقے کارہنے والا سی جس نے اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں صحرائے اعظم تے اس دے جنوب وچ خاندان مرابطین د‏‏ی حکومت قائم کيتی تے بعد وچ اسنو‏ں اسپین تک پھیلادتا۔ اس نے صحرائے اعظم وچ رہنے والے نیم وحشی تے حبشی باشندےآں نال کئی سال تک لڑائیاں کيتياں تے اپنی حکومت دریائے سینی گال تک بڑھادی سی۔ ایہ لوک انہاں قبیلے دے خلاف جہاد ہی نئيں کردے سن بلکہ انہاں وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ وی کردے سن تے اس طرح انہاں نے بے شمار بربراں تے حبشیاں نو‏‏ں مسلما‏ن بنایا۔ تبلیغ دا ایہ کم یوسف دے چچا عبد اللہ بن یٰسین د‏‏ی نگرانی وچ ہُندا سی۔ انہاں نے اس مقصد دے لئی دریائے سینی گال دے اک جزیرے وچ اک خانقاہ بنائی سی۔
شہر مراکش د‏‏ی نیہہ
شروع وچ یوسف بن تاشفین اس کم وچ اپنے چچا دے نال سی لیکن بعد وچ یوسف شمال د‏‏ی طرف آگیا تے ایتھ‏ے فاس تے دوسرے شہر فتح کرکے کوہ اطلس دے دامن وچ واقع شہر مراکش د‏‏ی نیہہ پائی۔ اندلسی مسلماناں دا وفد یوسف تو‏ں امداد لینے دے لئی ايس‏ے شہر مراکش وچ آیا سی۔
شخصیت تے کارنامے
یوسف بن تاشفین نے ۱۰۶۱ءسے ۱۱۰۷ءتک حکومت کيتی۔ اوہ وڈا نیک تے عادل حکمران سی،اس د‏ی زندگی وڈی سادہ سی۔ اسلام د‏‏ی تریخ وچ اس د‏ی وڈی اہمیت ا‏‏ے۔ صحرائے اعظم وچ اسلام د‏‏ی اشاعت تے اندلس وچ مسیحی یلغار نو‏‏ں روکنا اس دے بہت وڈے کارنامے نيں۔ شہر مراکش د‏‏ی تعمیر وی قابل فخر کارنامےآں وچ شمار ہُندی اے کیونجے اس طرح اس نے اک نیم وحشی علاقے وچ راجگڑھ قائم کرکے رہتل تے علم د‏‏ی نیہہ پائی۔ یوسف نے تقریباً پنجاہ سال حکومت کيتی۔ اس د‏ی قائم کيتی ہوئی سلطنت دولت مرابطین (۱۰۶۱ءتا ۱۱۴۷ء) کہلاندی ا‏‏ے۔ یوسف دے انتقال دے بعد ایہ حکومت ہور ۴۰ سال قائم رہی۔ اس دے بعد جنہاں لوکاں د‏‏ی حکومت ہوئی اوہ موحدین کہلاندے سن ۔