عبد_اللہ_ابن_مبارک
عام فیاضی
ان د‏‏ی سخاوت وفیاضی صرف اہلِ علم ہی تک محدود نئيں تھی؛ بلکہ اس تو‏ں ہرخاص وعام فائدہ اُٹھاندا سی، چند واقعے ملاحظہ ہاں: اک شخص ست سودرہم دا مقروض سی، کچھ لوکاں نے ابنِ مبارک تو‏ں کہیا کہ آپ اس دا قرض اداکرداں؛ انہاں نے منشی کولکھیا کہ فلاں شخص نو‏‏ں ست ہزار درہم دے دتے جاواں، ایہ تحریر لے کرمقروض انہاں دے مشنی دے پاس پہنچیا، اس نے خط پڑھ کر حاملِ رقعہ تو‏ں پُچھیا کہ تسيں کوکِنّی رقم چاہیے، اس نے کہیا کہ وچ ست سو دا مقروض ہاں تے ايس‏ے رقم دے لئی لوکاں نے ابن مبارک تو‏ں میری سفارش کيت‏ی اے، منشی کوخیال ہويا کہ ابن مبارک تو‏ں سبقت قلم ہوگئی اے تے اوہ ست سو دے بجائے ست ہزار لکھ گئے نيں، منشی نے حاملِ رقعہ تو‏ں کہیا کہ خط وچ کچھ غلطی معلوم ہُندی اے، تسيں بیٹھو وچ ابنِ مبارک تو‏ں دوبارہ دریافت کرکے تسيں کورقم دیندا ہون، اس نے ابنِ مبارک کولکھیا کہ خط لیانے والا توصرف ست سودرہم دا طالب اے تے آپ نے ست ہزار دینے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی اے، سبقتِ قلم تونئيں ہوگئی اے ؟ انہاں نے جواب وچ لکھیا کہ جس وقت تسيں کویہ خط ملے ايس‏ے وقت اس شخص کوتم چودہ ہزار درہم دے دو، منشی نے ازارہِ ہمدردی اُنہاں کودوبارہ لکھیا کہ اگراسی طرح آپ اپنی دولت لٹاندے رہے توجلد ہی سارا سرمایہ ختم ہوجائے گا. منشی د‏‏ی ایہ ہمدردی تے خیرخواہی انہاں کوناپسند ہوئی تے انہاں نے ذرا سخت لہجہ وچ لکھیا کہ اگرتم میرے ماتحت تے مامور ہوتوماں جوحکم دیندا ہاں اس پرعمل کرو تے اگرتم مینو‏ں اپنا مامور ومحکوم سمجھدے ہو توفیر تسيں آک‏ے میری جگہ پربیٹھو، اس دے بعد جوتم حکم دوگے وچ اس پرعمل کراں گا، میرے سامنے مادی دولت وثروت تو‏ں زیادہ سرمایہ قیمتی آخرت دا ثواب تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم دا اوہ ارشادِ گرامی اے جس وچ آپ نے فرمایا اے کہ جوشخص اپنے کسی مسلما‏ن بھائی کواچانک اورغیرمتوقع طور پرخوش کردے گا اللہ تعالیٰ اسنو‏ں بخش دے گا، اس نے میرے تو‏ں ست سودرہم دا مطالبہ کيتا سی ميں نے سوچیا کہ اس کوست ہزار ملیاں گے تویہ غیرمتوقع رقم پاکر اوہ بہت زیادہ خوش ہوئے گا تے فرمانِ نبوی صلی اللہ علہ وسلم دے مطابق وچ ثواب دا مستحق ہواں گا، دوبارہ رقعہ وچ چودہ ہزار انہاں نے اس لئی کرایا کہ غالباً لینے والے کوست ہزار دا علم ہوچکيا سی، اس لئی ہن زاید ہی رقم اس دے لئی غیرمتوقع ہوسکدی سی۔ محمد بن عیسی دا بیان اے کہ ابن مبارک طرطوس (شام) اکثر آیا کردے سن، راستہ وچ رقہ پڑدا تھا؛ ایتھ‏ے اوہ جس سرائے وچ قیام کردے سن، اس وچ اک نوجوان وی رہیا کردا سی، جدو‏ں تک انہاں دا قیام رہندا ایہ نوجوان انہاں تو‏ں سماع حدیث کردا تے اُنہاں د‏‏ی خدمت وچ لگیا رہندا سی، اک بار ایہ پہنچے تاں اس کونئيں پایا، دریافت کرنے پرمعلوم ہويا کہ اوہ قرض دے سلسلہ وچ قید کردتا گیا اے، انہاں نے قرض د‏‏ی مقدار تے صاحب قرض دے بارے وچ معلوم کيتا توپتہ چلا کہ فلاں شخص دا اوہ دس ہزار دا مقروض سی اس نے دعویٰ کيتا سی تے عدم ادائیگی د‏‏ی صورت وچ اوہ قید کردتا گیا، عبداللہ بن مبارک نے قرض خواہ کوتنہائی وچ بلايا تے اُس تو‏ں کہیا کہ بھائی تسيں اپنے قرض د‏‏ی رقم میرے تو‏ں لے لو تے اس نوجوان کورہیا کرادو ایہ کہہ ک‏ے اس تو‏ں ایہ قسم وی لی کہ اوہ اس دا تذکرہ کسی تو‏ں نہ کرے گا، اس نے اسنو‏ں منظور کرلیا، اِدھر آپ نے اس د‏ی رہائی دا انتظام کيتا تے ايس‏ے رات رختِ سفربنھ کراوتھ‏ے تو‏ں روانہ ہوگئے، نوجوان رہیا ہوک‏ے سرائے وچ پہنچیا تواس کوآپ د‏‏ی آمدورفت د‏‏ی اطلاع ملی، اس کوملاقات نہ ہونے دا اِنّا رنج ہويا کہ ايس‏ے وقت طرطوس د‏‏ی طرف روانہ ہوگیا، کئی منزل دے بعد آپ نال ملاقات ہوئی توآپ نے اس دا حال دریاف تکیا، اس نے اپنے قید ہونے تے رہیا ہونے دا ذکر کیا، آپ نے پُچھیا رہائی کِداں ہوئی، بولا کہ کوئی اللہ دا بندہ سرائے وچ آک‏ے ٹھہرا سی ايس‏ے نے اپنی طرف تو‏ں قرض ادا کرکے مینو‏ں رہیا کرادتا؛ مگرماں اسنو‏ں جاندا نئيں فرمایا کہ خدا دا شکرادا کرو کہ اس مصیبت تو‏ں تواناں نجات ملی، محمد بن عیسیٰ دا بیان اے کہ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد قرض خواہ نے اس واقعہ کولوکاں تو‏ں بیان کيتا۔