cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مخدوم محی الدین
زندگی
مخدوم 4 فروری 1908ء نو‏‏ں حیدر آباد دکن وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق اک کٹر مذہبی خانوادے تو‏ں سی۔ انہاں دے دادا حیدرآباد دکن د‏‏ی تاریخی مکّہ مسجد وچ قاری سن ۔ والد غوث محی الدین وی مذہبی ادارے تو‏ں وابستہ سن تے انہاں د‏‏ی رہائش وی مسجد ہی وچ سی۔ پیدائشی طور اُتے انہاں دا گھرانہ بے حد غریب سی، اپنے آس پاس غربت تے استحصال دا دور دورہ دیکھ‍ کر اوہ کبھے بازو دے نظریات تو‏ں متاثر ہوئے گئے تے زندگی بھر جدوجہد وچ رہ‏‏ے۔ اردو دے انقلابی شاعر مخدوم محی الدین(ابو سعید محمد مخدوم محی الدین قادری ) تلنگانہ دے ضلع میدک وچ پیدا ہوئے۔ عمر د‏‏ی ویہويں بہار وچ مخدوم حیدرآباد آئے ایہ اوہ دور سی جدو‏ں فسطائیت دا دور دورہ سی۔ اٹلی د‏‏ی فسطائی حکو مت دے ابی سینا( موجودہ ایتھوپیتا)پر حملہ تو‏ں اوہ بہت زیادہ متاثر ہوئے ،تے انہاں نے اپنی پہلی مخالف فسطائی نظم لکھی۔1930 وچ مخدوم ’کامریڈس اسوسی ایشن‘ وچ شامل ہوئے،جو انہاں دے مستقب‏‏ل د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م سنگ میل ثابت ہويا۔22 جون 1941کو سویت یونین اُتے ہٹلر دے حملے دے بعد مخدوم نے سٹی کالج حیدرآباد وچ لیکچرر دے عہدے تو‏ں اسعفیٰ دے ک‏ے کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا(سی پی آئی) دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں فارغ ک‏ر ليا۔ انہاں نے روی نارائین ریڈی ( جنہاں نو‏ں1952 دے پارلیمانی انتخابات وچ کثیر تعداد وچ ووٹ ملے سن ،جو نہرو تو‏ں وی زیادہ سن ) سی پی آئی د‏‏ی حیدرآباد شاخ دا قیام عمل وچ لیایا۔ مخدوم نے ٹریڈ یونین وچ وی شمولیت اختیار کیندی سی تے وزیر سلطان تمباکو کمپنی (چارمینار سگریٹ کمپنی) دے 1941 دے تنازع وچ کم گاراں دے نمائندہ منتخب کیتے گئے۔ 1946 وچ آل انڈیا ٹریڈ یونین کانگریس (AITUC)کی شاخ آل حیدرآباد ٹریڈ یونین کانگریس دے صدر بنے۔ 17 اکٹوبر 1946 نو‏‏ں ’ظلم مخالف‘ دن منائے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی پی آئی اُتے پابندی لگائی گئی۔ تے مخدوم نو‏‏ں شولاپور جانے دے لئی کہیا گیا جتھ‏ے تو‏ں اوہ ممبئی چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے اپنی مشہور نظم ’تلنگانہ‘ تے اس دے فوری بعد ’یہ جنگ اے جنگِ آزادی ‘ لکھی۔ مخدوم نے بمبئی وچ منعقدہ (22 تا 25 مئی 1943) پروگریسیو رائٹرس اسوسی ایشن (PWA)کی چوتھ‏ی کانفرنس وچ شرکت کيتی۔ؑکساناں د‏‏ی مسلح جدوجہدبرائے عظیم تلنگانہ(1946أ1950) دے اوہ اک اہ‏م لیڈر سن ۔ 1951 وچ مخدوم نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا اس وقت انہاں نے ’قید‘ ایہ نظم لکھی۔ 1952 وچ انہاں نو‏ں رہیا کیتا گیا تے پہلے عام انتخابات وچ حیدرآباد تو‏ں لڑا جس وچ انہاں نو‏ں شکست ہوئی، لیکن ضمنی انتخابات وچ حضور نگر تو‏ں اوہ کامیاب ہوئے۔1958 وچ سی پی آئی د‏‏ی نیشنل کونسل دے لئی اوہ منتخب ہوئے۔ آندھرا پردیش د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے اوہ سی پی آئی لیڈر سن ۔ مخدوم ہندوستان د‏‏ی ادبی، علمی، سماجی تے تہذیبی زندگی دا اک اہ‏م حصہ بن گئے۔ فلمی دنیا تے تہذیبی میدان دے درمیان اوہ اک مشترک مقام حاصل کر گئے تے ہندوستانی فلمی دنیا وچ انہاں نے اپنے اہ‏م نقوش چھڈے۔ انہاں نے فلماں،اسٹیج تے ڈراما دے لئی بے شمار گیت، نظماں تے نغمے لکھے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ عوام د‏‏ی قربانیاں، جانشانی،جدوجہدتے تکالیف دا عکس دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
جدوجہد
مخدوم خالصتا مزدور طبقہ دے شاعر تے ہمنوا سن ۔ عملی سیاست وچ آنے دے بعد وی انہاں نے اہل اقتدار تو‏ں لے ک‏ے رکشہ والے تک، ہر کِس‏ے نال تعلق رکھیا۔ انہاں نے حیدرآباد دکن وچ جاگیرداری نظام دے خلاف لڑدے ہوئے اوتھ‏ے دے عام کساناں د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے باقاعدہ مسلح جدوجہد کيتی۔
پڑھائی اتے جدوجہد
مکھدمو نے عثمانیہ یونیورسٹی توں اردو ساہت وچّ ایم اے کیتی اتے حیدرآباد دے سٹی کالج وچّ ہی پڑھاؤن لگے ۔ معلمی دے نال نال ہی اوہناں دا ساہتی اتے سیاسی کم وی  چلدا رہا۔ اوہ اپنے  سارے کم پوری طرحاں ڈبّ کے کردے سن۔ اوہناں نے 1946-47 وچّ نظام دے خلاف چلی تحریک وچّ سرگرم حصے داری کیتی اتے تلنگانہ  دی ہتھیاربند کسان تحریک وچّ کیفی اعظمی دے نال بندوق لے کے وی لڑے ۔  اوہ اس سمیں دی بھارتی کمیونسٹ پارٹی  (سی پی آئی) دے سرگرم میمبر سن اتے بعد وچّ ودھائک وی چنے گئے اتے آندھرا پردیش صوبائی اسمبلی  وچّ محالف پکھ  دے آگو وی رہے۔
موت
25 اگست 1969ء نوں جدوں اوہ حیدرآباد توں اک میٹنگ وچّ شرکت کرن دلی آئے ہوئے سن، اوہناں دا انتقال ہو گیا۔ اوہناں نوں حیدرآباد دکن وچّ قبرستان شاہ خموش وچّ دفن کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو گٹھ:اردو شاعر گٹھ:1908ء دے جم گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:اردو گٹھ:اردو ساہت
مصطفا کمال اتاترک
پہلی وڈی لڑائی وچ اتاترک اک فوجی افسر سی۔ گیلی پولی دی لڑائی وچ استنبول نوں بچان وچ اوہدا کم تے جیداری دا وڈا ہتھ سی۔ لڑائی وچ سلطنت عثمانیہ دی ہار مگروں اوہنے ترک ازادی دی لڑائی وچ ترک لوکاں دی آکوی کیتی تے انکرا وچ اک کچی سرکار بنا کے رلویں جٹاں نوں دیس توں نسایا۔ اوسدیاں لڑائیاں نال ترکی ازاد ہویا۔ اتاترک نے اپنے دیس نوں نواں سیکولر تے تکڑا دیس بنان لئی اک پروکرام نوں چلایا۔
جیون
اتاترک 1881 نوں سالونیکا چ جمیا۔ سالونیکا اس ویلے سلطنت عثمانیہ وچ سی۔ مصطفی اودا جمن ویلے ناں رکھیا گیا۔ اوہدی ماں دا ناں زبیدہ خانم تے پیو دا ناں علی رضا افندی سی جیہڑا ملیشیا افسر کلرک تے لکڑ دا بپاری سی۔ اوہدی اک پین مقبول سی جیہڑی 1956 وچ مری۔ اوہدے پرکھ ترک سن جیہڑے اناطولیہ دے صوبہ ایدن توں آۓ سن۔ کمال اوہنون اودا سعاب دا استاد کیندا سی سعاب وچ لیق ہون تے۔ اپنی ماں دے آکھن تے اوہ اک مذہبی سکول گیا تے اوہدے پیو نے مگروں اوہنوں شمسی افندی سکول وچ پایا۔ اوہدے ماپے تے اوہنوں بپار وچ پانا جاہندے سن پر اوہ آپ ای ماپیاں توں پچھے بنا ای سالونیکا ملٹری سکول وچ 1893 نوں داخلے دا امتحان دتا۔ 1896 نوں مناستر دے فوجی سکول وچ اوہنے داخلہ لیا۔ اوتھوں پڑھن مگروں 14 مارچ 1899 چ اوہ استمبول دے عثمان ملٹری اکیڈیمی وچ گیا تے ایتھوں 1902 وچ پڑھن مگروں عثمان فوجی کالج وچ آیا تے ایتھوں ّپڑھائی توں 1905 چ فارغ ہویا۔
فوج چ
فوجی پڑھائی توں مگروں اونوں سٹاف کیپٹن بنا کے دمشق وچ 5ویں عثمانی فوج وچ پیجیا گیا۔ ایتھے علی فواد تے لطفی مفیت اوہدے سنگی سن۔ ایتھے اوہ اندسی افسراں دی انقلابی سنگت جیدا ناں وطن وے حریت سی تے جیہڑی اک بپاری مصطفی علوان دے تھلے سی، دا سنگی بن گیا۔ 20 جون 1907 نوں اوہنوں سینیر کیپٹن بنا دتا جاندا اے 13 اکتوبر 1907 نوں مقدونیہ وچ تیسری عثمانی فوج دے ہیڈکواٹر مناستر پیجدتا جاندا اے۔ ایتھے اوہ إتحاد و ترقى ناں دی اک ہور سنگت نال رلدا اے۔ 22 جون 1908 نوں اوہنوں چڑھدے رومیلیہ وچ عثمانی ریلوے وچ انسپیکٹر بنایا جاندا اے۔ جولائی 1908 وچ اوہنے جوان ترک انقلاب وچ حصہ لیا تے سلطان عبدالحمید II کولوں کئی حق واپس لۓ تے قنونی بادشاہی نوں فیر لاگو کیتا۔ 1910 وچ اوہنوں عثمانی صوبے البانیہ وچ پیجیا گیا۔ 1910 دی پت چڑ وچ اوہنے ہور عثمانی افسراں نال پکارڈی فرانس وچ فوجی سکھلائی ویکھی۔ 1911 دے مڈھ وچ اوہ استمبول وچ بچاؤ وزارت وچ کج چر ریا۔ thumb|سجے|160px|جواد چوبانلی تے اتاترک 29 اکتوبر 1915 نو‏‏ں روزنامہ تسورِ اِفکار پر۔ استنبول دے دوران وچ قیام وچ خلیفہ عبدالحمید د‏‏ی حکومت دے خلاف سرگرمیاں وچ حصہ لینے اُتے کچھ عرصہ قید رہیا۔ جیل تو‏ں رہیا ہويا تاں فوجی ملازمت اختیار کيتی تے دمشق وچ پنجويں فوج دے صدر دفتر وچ متعین ہويا۔ اس دوران وچ خفیہ تنظیم جمعیت اتحاد و ترقی تو‏ں اس دا رابطہ قائم ہويا۔ تے اوہ نوجوان ترک رہنمااں تو‏ں مل ک‏ے ترکی د‏‏ی نشاۃ ثانیہ دے لئی کم کرنے لگا۔ 1908ء دے انقلاب ترکیہ دے بعد کچھ عرصے دے لئی سیاست تو‏ں علیحدگی اختیار کر لئی۔ جنگ اطالیہ تے جنگ بلقان وچ مختلف محاذاں اُتے فوجی خدمات سر انجام دتیاں تے اپنی حاضر دماغی تے جرات دے سبب شہرت حاصل کيتی۔ پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی تاں صوفیہ وچ ملٹری اتاشی دے عہدے اُتے فائز سی۔ اس د‏ی درخواست اُتے اسنو‏ں جنگی خدمات سپرد کيتیاں گئیاں۔ اس نے 1915ء وچ انگریزاں تے فرانسیسیاں دے خلاف آبنائے فاسفورس د‏‏ی کامیاب مدافعت کيتی۔ اس پراسنو‏ں جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ 1916ء وچ روسی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ترکی دا مقبوضہ علاقہ آزاد کرا لیا۔ 5جولائ‏ی 1917ء نو‏‏ں ساتواں فوج دا کمانڈر مقرر ہويا۔ 30 اکتوبر 1918ءکو معاہدہ امن اُتے دستخط ہوئے گئے جس دے بعد ستويں فوج توڑ دتی گئی اورمصطفے کمال پاشا واپس استنبول بلا لیا گیا۔
بلقانی لڑائیاں (1912–1913)
1 دسمبر 1912 نوں پہلی بلقان لڑائی ویلے اوہ گیلی پولی اپڑدا اے تے تھریس وچ اک بلغاری فوج نال لڑدا اے پر اوہنوں جت نئیں ہوندی۔ جون 1913 نوں دوجی بلقان لڑائی وچ اوہ فیر حصہ لیندا اے تے اوہدی فوج ڈائڈیموٹوکو تے ادرنہ نوں چوکھے سارے تھریس نال واپس لیندی اے۔ ادرنہ 1365 توں 1453 تک عثمانی سلطنت دا راجگڑھ ریا تے اوہدی واپسی نے ترک قوم دے جذبے نوں ودھایا۔
پہلی وڈی لڑائی (1914–1918)
1914 چ پہلی وڈی لڑائی چ سلطنت عثمانیہ جرمنی تے آسٹریا-ہنگری دا سنگی سی۔ برطانیہ، آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، تے فرانس دیاں فوجاں نے استمبول تے مل مارن لئی گیلی پولی تے ہلہ بول دتا۔ گیلی پولی دی لڑائی وچ مصطفی کمال 5ویں عثمانی فوج دے 19ویں ڈوین دیاں ترک فوجاں دا کمانڈر سی۔ لڑائی 15 اپریل 1915 نوں ٹری تے 6 جنوری 1916 تک رئی۔ مصطفی کمال نے پہلے سوچ لیا جے کتھے اتحادی ہلہ بول سکدے نیں۔ اوتھے اوہ ای 15 اپریل نوں اتحادی سمندری فوج اپڑدی اے۔ 25 اپریل دی سویر نوں سمندری کنڈے تے لڑدی ترک فوج دی 57 ویں پیدل فوج دا اسلہ مک جاندا اے تے اوہناں دے اسلہ منگن تے مصطفی کمال نے اوہناں نوں ایہ سنیہا کلیا:
8 مہینے 2 ہفتے تے اک دن مگروں مصطقا کمال دی عثمانی فوج نوں گیلی پولی دی لڑائی وچ جت ہوندی اے۔ ایس مگروں اوہنوں 14 جنوری 1916 تک اوہنوں ادرنہ پیجیا جاندا اے تے فیر کوہ قاف چ روسی فوجاں نال لڑن لئی ٹوریا جتھے اک بہت وڈی روسی فوج نے اگے ود کے اناطولیہ دے کئی شہروں تے مل مارن دے نیڑے پج گئی سی۔ مصطفی نے روسی فوجاں نوں روک دتا تے 7 اگست نوں اپنی فوج نال روسیاں تے چڑھائی کردتی۔ اوہنے روسی فوج ہتھ لکے ترک تھاں بلتس تے موش واپس لے لۓ۔ ایہ لڑائی اناطولیہ نوں روسی ہتھاں وچ جان توں بچاندی اے۔ جولائی 1917 وچ اوہنوں فلسطین دے لڑائی ویہڑے ول کلیا جاندا اے تے ایتھوں اوہ وڈے وزیر طلعت پاشا نوں فوج دی پیڑے حال بارے دسدا اے۔ اوہدی رپورٹ نئیں منی جاندی تے اوہ فوج چھڈ کے استمبول آجاندا اے تے اوہ ہون والے سلطان محمد وحید الدین نال جرمنی تے آسٹریا جاندا اے تے لیندے لڑائی ویہڑے نوں ویکھدا اے ایس گل تے اپڑدا اے جے ایہ لڑائی نہیں جتی جاسکدی۔ اوہ جرمن شہنشاہ ولہلم II تے اوہدے جرنیلاں دے منہ تے کیندا اے جے جرمنی تے اوہدے سنگی ایہ لڑائی ہار جان گے۔ واپسی تے کج چر لئی اپنے علاج ل‏ی کارلزبیڈ تے ویآنا رکدا اے۔
اگست 1918 وچ فلسطین پیجیا جاندا اے۔ 30 اکتوبر 1918 نوں معاہدہ مدروس کرکے اتحادیاں نال لڑائی بند کردتی جاندی اے۔ 31 اکتوبر نوں اوہنوں یلدرم فوج دا کمانڈر بنایا جاندا اے تے غازی عینتاب وچ اوہ سول لوکاں وچ اسل ونڈدا اے جے اتحادی اگر ایتھے اپڑن تے اوہناں نوں روکیا جاسکے۔ 13 نومبر 1918 نوں اوہ استمبول آگیا جیڑا ہن ویریاں دی ہتھے چڑھ چکیا سی۔ ایتھے اوہ بچاؤ وزارت وچ 16 مئی 1919 تک ریندا اے۔ استمبول وچ 12 نومبر 1918 نوں فرانسیسی تے فیر برطانوی تے اطالوی فوج آندی اے۔ استمبول مگروں ازمیر تے اتحادی مل مارلیندے نیں۔ ایس گل نال ترکاں دے سینے وج اگ لک جاندی اے ترک ایس گل نوں منن لئی تیار نئیں ہوندے جے اوہناں دا دیس ٹوٹے کرکے مکادتا جاوے۔ ترک فیر ہتھیار چک لیندے نیں تے ترکی دے بچاؤ تے ازادی دی لڑائی دا مڈھ بجدا اے۔
ترک ازادی دی لڑائی (1919–1922)
پہلی وڈی لڑائی وچ ہار ہون تے عثمانی سلطنت دیاں ویریاں نے جدوں ایس سلطنت دے ٹوٹے کرنے شروج کیتے تے کئی دیساں دیاں سمندری تے زمیین فوجاں ایس دے نگراں تے مل مارن اپڑیاں تے ترکاں نے وچوں وچ ای ایہدے خلاف لڑن دا سوچ لیا۔ الکرا وچ فواد پاشا تے ارضروم وچ کاظم کاریبکر دیاں ترک فوجاں نے ہجے ہتھیار نئیں سی سٹے۔ مصطفی کمال نوں انکرا اناطولیہ وچ عثمانی نوویں فوج نوں پدھرا کرن لئی پیجیا جاندا اے۔ مصطفی 19 مئی 1919 نوں استمبول توں اک سمندری جہاز وج سیمسن اپڑدا اے۔ سیمسن اتری اناطولیہ وچ کالے سمندر دے کنڈے تے اک سمندری اڈہ اے۔ ایتھے اوہدا پہلا کم ویریاں دے خلاف اک ازادی دی لڑائی دی تیاری سی۔ جون 1919 نوں اوہ اماسیا سدا ساریاں ول کلدا اے جیدے وچ دیس دی ازادی نوں لگے ڈر بارے کیا دسیا جاندا اے۔ 22 جون نوں اماسیا وچ ترک جرنیل رل کے دیس نوں بچان دی صلا کردے نیں۔ 8 جولائی نوں اوہنے عثمانی فوج چھڈ دتی۔ سرکار جس تے اوہنوں پھڑن دے ورنٹ کڈدی اے۔ دسمبر 1919 دیاں چنوتیاں وچ مصطفی دی پارٹی عثمانی پارلیمنٹ وچ وڈی پارٹی سی۔ 12 جنوری 1920 نوں ایہدی ملنی استمبول وچ ہوندی اے۔ 18 مارچ 1920 نوں ایدیاں قومی منگاں تے برطانوی فوجاں ایس پارلیمنٹ نوں نوں بند کردیندی اے۔ مصطفی کمال نویاں چوناں دی مانگ کردا اے تاں جے اک نویں ترک پارلیمنٹ بنے جیہڑی انکرہ وچ بیٹھے۔ 23 اپریل 1920 نوں گرینڈ نیشنل اسمبلی مصطفی کمال نوں اپنا سپیکر چندی اے۔ 10 اگست 1920 نوں سلطنت عثمانیہ دا وزیر فرید پاشا معاہدہ سیورے تے دسخط کردا اے جیدے باجوں ایہ سلطنت ٹوٹیاں وچ ونڈی جاندی اے۔ ایہناں وچ اوہ تھاں وی سن جنہاں نوں پکے ترک سمجیا جاندا سی۔ مصطفی کمال ترک ازادی دی مانگ کردا اے تے اوہ تھانواں ترک دیس وچ رہن تے اڑدا اے جتھے ترکاں دی گنتی چوکھی سی۔ اوہ گرینڈ نیشنل اسمبلی نوں ایس گل تے راضی کردا اے جے کہ اک ترک قومی فوج بنائی جاۓ۔ ایس فوج نوں خلیفہ دی فوج نال، چڑھدے پاسے آرمینیا دی فوج نال تے لیندے ولوں یونانی فوج نال لڑنا پیندا اے۔ یونانی فوج ازمیر تے مئی 1919 نوں مل مار چکی سی تے فیر چڑھدے ول انکرہ ول جا رئی سی۔
وجیانگر سلطنت
قیام
دکھن بھارت وچّ مسلماناں دا داخلہ علاؤالدین خلجی دے سمیں ہویا سی  ۔  لیکن علاؤالدین اوہناں راجاں نوں  ہراکے اوہناں نوں باجگزار  کر لین تکّ ہی محدود   رہا  ۔  محمد بن تغلق نے دکھن وچّ سامراج وستھار  دے ادئیشء ولوں کمپلی اتے حملہ کر دتا اتے کمپلی  دے دو راج منتریاں ہرہر اتے بکا نوں بندی بناکے دلی لے آیا  ۔  ایہناں دوناں بھراواں دوارا اسلام دھرم سویکار کرن  دے بعد ایہناں نوں دکھن فتح لئی بھیجیا گیا ۔  منیا جاندا ہے کہ اپنے اس ادئیشء وچّ ناکامی  دے کارن اوہ دکھن وچّ ہی رہِ گئے اتے وجیارننئے نامک سنت  دے پربھاو وچّ آکے ہندو دھرم نوں پھیر اپنا لیا  ۔  اس طرحاں محمد  بن تغلق  دے شاسنکال وچّ ہی بھارت  دے دکھن پچھم تٹ اتے وجینگر سامراج دی اساری کیتی گئی  ۔
مصطفا کمال اتاترک
ترک ازادی دی لڑائی (1919–1922)
یونانی ترک لڑائی (1919–1922) ترکی تے یونان دے وشکار کئی لڑائیاں دا سلسلہ سی۔ یونانی فوج مئی 1919 وچ لیندے اناطولیہ وچ ازمیر توں چڑھدے پاسے ول جاندی اے تے ساکریا دریا تک اپڑدی اے۔ ساکریا دی لڑائی وچ جیہڑی 23 اگست توں 13 ستمبر 1921 تک لڑی گئی ترک فوج نوں جت ہوندی اے یونانی فوج نوں پچھے ہٹنا پیندا اے۔ 19 ستمبر 1921 نوں گرینڈ نیشنل اسمبلی مصطفی کمال پاشا نوں مارشل بناندی اے تے غازی کیندی اے۔ اگست 1922 نوں مصطفی کمال دملوپینار دی لڑائی وچ افیون قره‌حصار تے اک وڈا ہلہ بولدا اے یونانی فوج نوں فیر کٹ پیندی اے تے اوہ ہور پچھے ہٹدی اے۔ 9 ستمبر 1922 نوں ازمیر فیر ترک فوجاں دے ہتھ لگدا اے۔ فرانسیسی ترک لڑائی وچ وی ترک فوج جتدی اے۔ فرانسیسی اناطولیہ توں باہر نکلدے نیں۔
وجیانگر سلطنت
ریاست دا ودھاء
وجینگر دے قیام دے نال ہی ہرہر اتے بکے دے ساہمنے کئی کٹھنائیاں سن ۔  وارنگل دا راجہ کاپایا نائک  اتے اسدا متر پرولئے ویم اتے ویر بلال تیسری اسدے مخالف  سن  ۔  دیوگرِ دا صوبیدار قلتغ خاں  وی وجینگر  دے آزاد حثیت نوں ختم کرنا چاہندا سی  ۔  ہرہر نے سروپرتھم بادام رنگا ،  ادئگرِ اتے گٹی  دے درگوں نوں سدرڑ کیتا  ۔  اسنے کھیتی باڑی دی ترقی  اتے وی دھیان دتا جسدے نال  ریاست وچّ بختاوری آئی  ۔  ہوئسل سامراٹ ویر بلال مدرے  دے فتح ابھیان وچّ لگا ہویا سی  ۔  اس موقعے دا منافع چککے ہرہر نے ہوئسل سامراج  دے پوروی باغ اتے قبضہ  کر لیا ۔  بعد وچّ ویر بلال تیسری مدرا  دے سلطان ولوں 1342 وچّ مار پایا گیا  ۔  بلال  دے پتّ اتے وارث نا لایق سن  ۔  اس موقعے نوں بھناتے ہوئے ہرہر نے ہوئسل سامراج اتے ادھیکار کر لیا  ۔  اگے چلکے ہرہر نے کدمب  دے شاسک اتے مدرا  دے سلطان نوں ہار کرکے اپنی حالت سدرڑ کر لئی  ۔
مصطفا کمال اتاترک
ترک ازادی دی لڑائی (1919–1922)
21 نومبر 1922 نوں لوزان کانفرنس وچ ترک عصمت انونو ترک ازادی تون تھلے گل نئیں کردا۔ 24 جولائی 1923 نوں لوزان ٹریٹی تے دسخط ہوندے نے ۔
وجیانگر سلطنت
تریخ
تنگبھدرا دریا کنارے وسی ریاست وجینگر وی اپنے-اپنے وچ وڈملا اتہاس سامبھی بیٹھی اے۔ ریاست وجینگر نوں وجینگر امپائر اتے وجینگر سامراج وی کہندے ہن۔ کیہا جاندا اے کہ 1336 ء وچ دو بھراواں دے یتناں نال ریاست وجینگر ہوند وچ آئی سی۔ ایہناں دوواں بھراواں دے ناں ہریہر اتے بکارائے سن۔ ایہناں بھراواں دے پیؤ دا ناں سنگم سی۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ ایہہ دوویں بھرا پہلاں وارنگل راج دے سیوادار سن جاں عہدیدار سن۔ جدوں وارنگل ریاست اپر مسلماناں دا قبضہ ہو گیا تاں ایہہ دوویں بھرا ریاست کمپلی وچ چلے گئے۔ ریاست کمپلی دا راجا ہندو سی اتے ایہہ دوویں بھرا اس ہندو راجے دی سیوا کرن لگے۔ جدوں 1327 دا سماں سی تاں محمد تغلق نے کمپلی اپر قبضہ کر لیا تے دوویں بھراواں نوں قید کرکے ہورناں قیدیاں وانگ مسلمان بنا دتا گیا۔ جدوں محمد تغلق خلاف بغاوتاں ہون لگّ پئیاں تاں اس نے ایہناں دوواں بھراواں دی بہادری توں لابھ لین دا یتن کیتا اتے دوواں بھراواں نوں بغاوتاں دباؤن لئی بھیجیا۔ اسے دوران ہی ایہناں دوواں بھراواں دی ملاقات اک ودوان پنڈت نال ہوئی تے دوویں بھرا پھر ہندو بن گئے اتے ہندو راج وجینگر دی نیہہ رکھی۔ اس ریاست اپر سنگم راجٹبر دی قریب 150 سالاں تکّ حکمرانی رہی۔
مصطفا کمال اتاترک
بغاوت و عارضی حکومت کیت‏‏ی تاسیس
اس وقت خلیفہ وحید الدین سریر آرائے سلطنت سن، ملک وچ طوائف الملوکی پھیلی ہوئی سی۔ خلیفہ وحید الدین نو‏‏ں انہاں دے عزائم دا علم نہ سی۔ انہاں نے اتاترک نو‏‏ں نويں فوج دا انسپکٹر جنرل مقرر کر دتا۔ جس دا کم باقی ماندہ فوج تو‏ں ہتھیار واپس لینا سی۔ لیکن انھاں نے اس دے برعکس تحریک مقاومت د‏‏ی تنظیم شروع کر دتی۔ انھاں نے اس تحریک دے دوسرے رہنمااں نال رابطہ قائم کيتا تے مادر وطن دے تحفظ دے لئی سرگرم عمل ہوئے گئے۔ ايس‏ے دوران وچ انہاں د‏‏ی قیادت وچ متوازی عارضی حکومت قائم ہوئے گئی۔
سیاسی زندگی
حکومت مصطفٰی کمال پاشا نے شمال مشرق وسطی انوسولیا وچ سامونہ نو‏‏ں انیسسواں آرمی دا حکم لینے دے لئی سمونن نو‏‏ں بھیجیا، جس دا قیام سینا دے معاہدے وچ اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سلطنت اُتے پابندیاں دے مطابق سی۔ ایہ مصطفٰی کمال، جس دا اک قوم پرست ہونے دا سامنا کرنا پيا سی، اس دا سلطان سلطان مہیمایس د‏‏ی کیپیٹولیٹ حکومت دا دشمن سی۔ فیر اس نے میزاں بنھ کر اتحادی قبضے تو‏ں ترکی نو‏‏ں آزاد کرنے دا موقع ضائع کيتا۔ جون 1919 وچ ، احکامات پر، انہاں نے راجگڑھ، استنبول چھڈ دتا تے سامونیم وچ اک ترک قوم پرست تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی، لیکن ایہ تحریک جلد ہی انقرہ وچ قائم ہوئے گی۔ اپریل 1، 1920 وچ ، اک نفاذ پارلیمنٹ، گرینڈ نیشنل اسمبلی، انقرہ وچ قائم کيتا گیا سی، کیمل پاشا نے 'قومی اسمبلی دے صدر' د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس لاش نے استنبول وچ سلطان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں رد کر دتا تے سیراں دے معاہدے نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
وجیانگر سلطنت
سمندری وپار
وجینگر ریاست اپنے راجدور دوران کافی مشہور سی۔ اس دیاں کئی بندرگاہاں سن اتے دوسرے دیساں نال اس ریاست دا وپار چلدا سی۔ اس ریاست وچ سمندری جہاز وی تیار کیتے جاندے سن، جنہاں دی ورتوں وپار لئی کیتی جاندی سی۔
مصطفا کمال اتاترک
سیاسی زندگی
یونانیاں نے اس خطرے نو‏‏ں سمجھیا سی جو ایجینٹ ساحل اُتے مرکزی اناتولیا وچ کیمال پاشا د‏‏ی افواج د‏‏ی تیز رفتار نو‏‏ں مضبوط بنانے تے انہاں نال ملن دے لئی انہاں د‏‏ی پوزیشن دا حامل سی۔ دو فوجاں دے درمیان وچ تنازع غیر معمولی سی، لیکن قوم پرستی دا سبب اگلے سال (1921) شاندار کامیابی حاصل کيتی۔ دوپہر (جنوری وچ تے فیر اپریل وچ ) اسٹمشا پاشا نے یونانی فوج نو‏‏ں اینون وچ شکست دتی، انہاں د‏‏ی پیشرفت اناتولیا دے داخلہ وچ بند کردتی۔ جولائ‏ی وچ ، اک تیسری جارحانہ کارروائی دے نتیجے وچ ، ترک فورسز انقرہ تو‏ں اٹھ کلومیٹر کلومیٹر ساکری دریا نو‏‏ں اچھے حکم وچ واپس آ گئے، جتھ‏ے اتتکر نے ذا‏تی کمانڈر لیا تے فیصلہ کيتا کہ یونانیاں نے ویہہ ستمبر جنگ ساکری وچ اگست-ستمبر وچ شکست دتی۔ 1921.
وجیانگر سلطنت
ہن ویلے
وجینگر وچ اج وی پرانے ریاست دے چنہ ملدے ہن، جس توں اس ریاست دے مانمتے اتہاس دی جانکاری ملدی اے۔ اس توں علاوہ ایہہ ریاست اج وی اتہاس دے طالب علماں لئی کافی اہمیت رکھدی اے۔ اس ریاست وچ اج وی وڈی گنتی سیلانی آؤندے ہن اتے پرانے ریاست دیاں نشانیاں ویکھ کے خوش ہندے ہن تے کئی طرحاں دیاں تصویراں کھچواؤندے ہن۔
مصطفا کمال اتاترک
سیاسی زندگی
اسی دوران، کمال پاشا نے روس دے معاہدے اُتے دستخط کیتے (سوویت یونین دے نال)، 23 اکتوبر، 1921)، دوستی کيتی اک معاہدے جس وچ ترکی نے اج دے وقت جارجیا دے شہر بومیومی دا ناں دتا سی۔ کرز تے اردن دے ارمینی شہر۔
وجیانگر سلطنت
ہن ویلے
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
مصطفا کمال اتاترک
سیاسی زندگی
کمال پاشا نے اگلے کئی برساں نو‏‏ں ترکی اُتے اپنے کنٹرول نو‏‏ں مضبوط بنانے تے مختلف قسم دے وسیع پیمانے اُتے سیاسی، اقتصادی تے سماجی اصلاحات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ اصلاحات نے ریپبلینن پیپلز پارٹی وچ کچھ مخالفت کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ستمبر 9، 1923 وچ مصطفٰی کمال نے قائم کيتا سی۔ فیر مصطفٰی کمال جنرل نیشنل اسمبلی وچ حزب اختلاف دے پروگریسو جمہوریہ پارٹی قائم کرنے دے لئی ڈائریکٹر جنرل کاظم کارابیر۔ اس جماعت نے جمہوریہ پیپلزپارٹی دے ریاستی سوشلزم دا مقابلہ کيتا تے لبرلزم د‏‏ی تجویز کيتی۔ لیکن کچھ عرصے بعد، عوام د‏‏ی طرف تو‏ں نويں پارٹی نو‏‏ں لے لیا گیا سی، اتاترک بنیاد پرستاں اُتے غور کيتا۔ شیخ سید دے اشتعالاں دے جواب وچ 1925 وچ ، آرڈر قانون نو‏‏ں بحال کيتا گیا سی، جس وچ اتاترک نے انعقاد گروہاں نو‏‏ں بند کرنے دا اختیار دتا سی۔ جمہوریہ دے عوام د‏‏ی پارٹی نو‏‏ں نويں قانون دے تحت جلدی تو‏ں تباہ کر دتا گیا سی، اک ایسی کارروائی جسنو‏ں ترکی ریاست د‏‏ی حفاظت دے لئی ضروری اے، د‏‏ی طرف تو‏ں دیکھیا گیا سی، لیکن دوسرےآں نے اک آمر دے عمل دے طور اُتے دیکھیا۔
11 اگست، 1930 نو‏‏ں مصطفٰی کمال نے اک بار فیر اک جمہوری تحریک د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے اک نواں پارٹی قائم کرنے دے نال علی فتی اوکری نو‏‏ں چارج کيتا۔ مصطفٰی کمال دے خط علی فتی اوکیار نو‏‏ں خط لکھیا سی۔ سب تو‏ں پہلے، ملک بھر وچ برقی نواں جمہوریہ پارٹی نے کامیابی حاصل کيتی۔ لیکن فیر اک بار فیر حزب اختلاف دے اصالحات دے مخالف حزب اختلاف وچ حزب اختلاف دا پارٹی بہت مضبوط ہويا، خاص طور اُتے عوامی زندگی وچ مذہب دا کردار۔ آخر وچ علی فیندی اوکی نے اپنی پارٹی نو‏‏ں ختم کر دتا۔ تے مصطفٰی کمال نے پارلیمانی نظام نو‏‏ں جمہوریت وچ کامیاب نئيں کيتا۔
وجیانگر سلطنت
ہن ویلے
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
مصطفا کمال اتاترک
ترکی دا صدر
29 اکتوبر 1923 نوں لوکراج ترکی دا ہوکا دتا جاندا اے مصطفی کمال ایس لوکراج دا صدر سی۔ صدر بنن تے مصطفی کمال ترک سماج وچ مڈھلیاں تبدیلیاں لے کے آندا اے۔ اوہ ترکی نوں اک نواں لوکراجی سیکولر دیس بناندا اے۔ عثمانی خلافت 3 مارچ 1924 نوں سرکار ولوں مکادتی جاندی اے۔
وجیانگر سلطنت
ہن ویلے
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
جیمز کے پوک
جیمز کے پوک (2 نومبر، 1795-15 جون، 1849) دا جنم وچ میکلنبرگ کاؤنٹی، اتلا کیرولینا وکھے ہویا سی۔اس نے اتلے کیرولنا دی یونیورسٹی توں آنرز نال گریجوئیشن کیتی، قانون پڑھائی کیتی اتے وکیل توں بعد سیاست وچ آیا۔ اسنے سپیکر، ٹینیسی دا گورنر وغیرہ  دے عہدےآں تے کم کیتا۔ آپ نوں ڈیموکریٹک نے نائب صدر دے عہدے لئی نامزاد کیتا۔
مصطفا کمال اتاترک
ترکی دا صدر
سماج نوں اک پدھر وچ لیان لئی سارے پرانے ناں جیہڑے لوکاں وج فرق پاندے سن جیویں پاشا مکا دتے جاندے نیں۔ ہر بندہ بے سی تے ہر زنانی بیگم۔ ترک الف بف جیہڑی عربی لپی وچ لکھی جارئی سی پلٹا کے رومن وج لکھی جان لگ۔ زنانیاں دا برقعہ روک دتا گیا تے تے اوہنان نوں یونیورسٹی تک پرھن دا کیا گیا۔تر ک بولی سدا تے اسان کیتا گیا ایدھے وچ بے تکے عربی فارسی شبد کڈکے ترک شبداں نوں رواج دتا گیا۔
ٹبر
مصطفی کمال نے 29 جنوری 1923 نوں لطیفہ اشاکی نال ویاہ کیتا تے 5 اگست 1925 نوں دونویں طلاق نال وکھرے ہوگۓ۔ اوہنیں فیر ویاہ ناں کیتا۔ اپنے جیون وچ اوہنیں 12 تیاں تے اک پتر نوں پالیا۔ 1937 وچ اوہدی روگ نال حالت بگڑی۔ 10 نومبر 1938 نوں کلیجہ وگڑن باجوں 57 ورے دا ہوکے دولمباشے محل، استمبول وچ مر گیا۔ مرن تون 15 ورے مگروں 10 نومبر 1953 نوں اوہنوں انیتکابیر انکرہ وچ دبیا گیا۔
جیمز کے پوک
خاص کم
جیمز کے پوک لئی کیلیفورنیا دا حصول لئی ہور مشکل ودھ گئی۔ کیلیفورنیا اتے نیو میکسیکو کاؤنٹی دین لئی اس نے میکسیکو کول اک سفیر بھیجیا، جس نے 2,00,00,000 ڈالر دی راشی اتے ہور ہون والے نقصان دے داعویاں دی امریکناں ولوں پورتی کرن دی پیش کش کیتی۔ دباء بناؤن لئی اسنے جنرل زچاری ٹیلر نوں جھگڑے والے علاقے ریو گرینڈے ولّ نوں روانہ کیتا۔ میکسیکن فوجاں لئی ایہہ اک دھاوا سی، اس لئی اوہناں نے ٹیلر دیاں فوجاں 'تے حملہ کر دتا۔ کانگرس نے لڑائی  دا اعلان کر دتا اتے اتر مخالفت  دے باو جود فوجی کاروائی دی حمایت کیتی۔ امریکن فوجاں جتاں حاصل کردیاں گئیاں اتے اوہناں نے میکسیکو شہر 'تے قبضہ کر لیا۔ اس نے امریکہ وچ بہت وڈا علاقہ شامل کر لیا پر اس حصول نے غلامداری دا پسار کرن دے مدعے بارے شمال اتے دکھن وچکار سخت لڑائی چھیڑ دتی۔اس دی جون 1849 وچ موت ہوئی۔
مصطفا کمال اتاترک
خواتین دے حقوق
thumb|[[کینیڈا وچ اک عورت د‏‏ی کیوبیک دے سیاسی کارٹون اک نشانی پڑھدا اے جو پڑھدا اے: "نیوز بلیٹن: ترکی د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار خواتین خواتین نو‏‏ں عام انتخابات وچ ووٹ دین گے تے اس ہفتے دے اہل ہون گے جسنو‏ں اس ہفتے دا موقع ملے گا۔" خواتین نو‏‏ں 1930 وچ ترکی وچ ووٹ لینے دا حق دتا گیا سی، لیکن 1940 تک کیوبیک وچ صوبائی انتخابات وچ خواتین نو‏‏ں ووٹنگ دا حق ودھیا دتا گیا سی۔]] معاشرے وچ عورتاں د‏‏ی اہمیت اُتے یقین رکھنے دے نال، اتاترک نے ترک خواتین نو‏‏ں برابر حقوق تے مواقع دینے دے لئی کئی اصلاحات شروع کيتی۔ 1927 وچ منظور کردہ نويں سول کوڈ نے کثرت تو‏ں خاتمہ کيتا تے طلاق، حراستی تے میراث وچ خواتین دے برابر حقوق نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ یونیورسٹی وچ گریڈ اسکول تو‏ں پوری تعلیمی نظام نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں بن گیا۔ اتاترک نے اس د‏ی حمایت د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے کہ قومی آزادی جدوجہد خواتین د‏‏ی طرف تو‏ں موصول ہوئی اے تے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں شراکتاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی اے: "ترکی سوسائٹی وچ ، خواتین نو‏‏ں سائنس، اسکالرشپ تے سبھیاچار وچ مرداں دے پِچھے لاتعداد نئيں ا‏‏ے۔ شاید اوہ اگے ودھ چکے نيں۔" انہاں نے خواتین نو‏‏ں مرداں دے طور اُتے ايس‏ے مواقع فراہ‏م کیتے نيں، بشمول مکمل سیاسی حقوق وی شامل نيں۔ 1930 دے وسط وچ ، 18 خواتین، انہاں وچو‏ں اک پنڈ قومی پارلیمان نو‏‏ں منتخب کيتا گیا سی۔ بعد وچ ، ترکی دنیا د‏‏ی پہلی خاتون سپریم کورٹ انصاف سی۔
جیمز کے پوک
حوالے
گٹھ:امریکی صدر گٹھ:1795ء دے جم گٹھ:1849ء دیاں موتاں گٹھ:امریکی لوک گٹھ:امریکہ
مصطفا کمال اتاترک
سبھیاچار تے فن
اتاترک اک بار نے کہیا: "سبھیاچار ترکی جمہوریہ د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔" سبھیاچار دے انہاں دے خیال وچ انہاں دے اپنے ملک د‏‏ی تخلیقی ورثہ تے جو وی انہاں نے دنیا د‏‏ی تمدن دے زیادہ قابل قدر اقدار دے طور اُتے دیکھیا تے اس وچ سب تو‏ں اُتے انسانیت اُتے زور دتا۔ انہاں نے اک بار جدید ترکی دے نظریا‏تی تناظر وچ بیان کيتا کہ "محب وطن د‏‏ی تخلیق اک بلند انسانی انسانیت دے نال مثالی ا‏‏ے۔"
اس طرح د‏‏ی اک ترکیب د‏‏ی تشکیل وچ مدد دے طور پر، اتاترک نے ترک تے اناتولیا د‏‏ی قومی ورثہ دے عناصر نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا - اس دے قدیم مقامی ثقافتاں سمیت - نال نال ہور دنیا تہذیباں دے فن تے تکنیک ماضی تے حال۔ انہاں نے پہلے اناتولین تہذیباں دے مطالعہ اُتے زور دتا، جداں ہیٹائٹ، فریسیاں تے لیڈینز۔ ترکی دے اسلام تاں پہلے سبھیاچار وسیع تحقیقات دا موضوع بن گیا تے اس حقیقت اُتے ایہ زور دتا گیا کہ طویل عرصے تو‏ں سلیجک تے عثماني سلطنتاں تو‏ں پہلے ترکی نے اک امیر سبھیاچار سی۔ اتاترک نے وی پینڈو علاقےآں دے لوک آرٹس اُتے ترکی د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں دے طور اُتے زور دتا۔
الغائے خلافت تے جمہوریہ ترکی
ترکی جمہوریہ دے قیام دے نال، ملک نو‏‏ں جدید بنانے دیاں کوششاں شروع ہوگئياں۔ نويں حکومت نے فرانس، سویڈن، اٹلی تے سوئٹزرلینڈ جداں مغربی ریاستاں دے ادارےآں تے قوانین دا تجزایہ کیہ تے انہاں نو‏ں ترکی دے ملک د‏‏ی ضروریات تے خصوصیات اُتے نظر انداز کيتا۔ مصطفٰی کمال دے ارادے دے بارے وچ عوام د‏‏ی غیر موجودگی نو‏‏ں نمایاں کرنا، عوام نے خوش آمدید: "ہم پہلی خلیفہ دے دناں وچ واپس آ رہے نيں۔" مصطفٰی کمال نے فوزی کاککم، کاظم ابراہیم تے اسسم انون نو‏‏ں سیاسی عہدےآں وچ رکھیا جتھ‏ے اوہ اپنے اصلاحات نو‏‏ں تشکیل دے سکدے سن ۔ مصطفٰی کمال نے اپنی قابل قدر فوجی رہنما دے طور اُتے راجگڑھ بنائی تے مندرجہ ذیل سالاں اُتے خرچ کيتا، 1938 وچ اس د‏ی وفات تک، سیاسی، اقتصادی تے سماجی اصلاحات دا قیام۔ ایسا کرنے وچ ، انہاں نے ترکی، معاشرتی تے سیکولر قوم پرست ریاست وچ اک وسیع سلطنت دا مسلم حصہ خود نو‏‏ں سمجھنے تو‏ں ترکی سوسائٹی نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ ایہ انسانی راجگڑھ اُتے اک مثبت اثر سی کیونجے اسکول وچ ہن تو‏ں کيتا معاملہ سائنس تے تعلیم سی۔ اسلام مسیتاں تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں اُتے مرکوز کيتا گیا سی۔
خلافت دا خاتمہ سیاسی نظام نو‏‏ں بہتر بنانے تے قومی اقتدار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی مصطفٰی کمال دے ڈرائیو وچ اک اہ‏م طول و عرض سی۔ ابتدائی صدیاں وچ مسلم اکثریت د‏‏ی اتفاق تو‏ں، خلافت سنی اسلام دا بنیادی سیاسی تصور سی۔ سلطنت نو‏‏ں ختم کرنا آسان سی کیونجے اس وقت خلافت دا بقا سلطنت دے جھوٹھ بول رہیا سی۔ اس نے نويں جمہوریہ دے نال اک طرف اک وکھ نظام تے دوسری طرف خلافت دے نال حکمران اسلامی حکومت کیت‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے مصطفٰی کمال تے انو نے خدشہ کيتا کہ "یہ امید اے کہ اقتدار خلافت د‏‏ی طاقت دے تحت واپس آئے گا۔" خلافت عبدالملیم نو‏‏ں سلطنت دے خاتمے دے بعد منتخب کيتا گیا (1922)۔
خلیفہ نے اپنے ذا‏تی خزانے وچ اک ذا‏تی سروس وی سی جس وچ فوجی اہلکاراں شامل سن ؛ مصطفٰی کمال نے کہیا کہ اس دے لئی کوئی "مذہبی" یا "سیاسی" جواز موجود نئيں سی۔ انہاں نے یقین کيتا کہ خلف عبدالحمید گھریلو تے غیر ملکی معاملات وچ سلطنت دے اقدامات اُتے عمل ک‏ے رہیا سی: غیر ملکی نمائندےآں تے ریزرو افسران نو‏‏ں قبول کرنے تے انہاں نو‏ں سرکاری تقریبات تے تقریبات وچ حصہ لینے دا جواب دینا۔ اوہ خلافت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں جی این اے د‏‏ی قوتاں وچ شامل کرنا چاہندا سی۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی سرگرمیاں نے 1 جنوری 1924 نو‏‏ں شروع کيتا، جدو‏ں انونیو، کااککم تے اوزیل خلافت دے خاتمے دے لئی رضامندي کردے سن ۔ خلافت نے اس بیان نو‏‏ں اک بیان دتا کہ اوہ سیاسی معاملات تو‏ں مداخلت نئيں کرن گے۔ 1 مارچ 1924 کو، اسمبلی وچ مصطفٰی کمال نے کہیا:
"اسلام دا مذہب بلند ہوئے جائے گا جے ایہ اک سیاسی آلہ بن جائے گا، جداں کہ ماضی وچ سی۔"
3 مارچ 1924 نو‏‏ں خلافت نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ختم کر دتا گیا سی تے ترکی دے اندر اس د‏ی طاقتاں جی این اے نو‏‏ں منتقل کردتی گئی سن۔ ہور مسلم ملکاں نے خلافت د‏‏ی ترکیب دے یکطرفہ خاتمے د‏‏ی توثیق دے بارے وچ بحث کيتی، کیونجے انہاں نے فیصلہ کيتا کہ انہاں نو‏ں ترک کارروائی کيت‏‏ی تصدیق کيت‏ی جائے یا نواں خليفہ مقرر کرے۔ اک "خلافت کانفرنس" نو‏‏ں مئی 1926 وچ قائد اعظم وچ منعقد کيتا گیا سی تے خلافت نو‏‏ں "اسلام وچ اک ضرورت" قرار دتا گیا سی، لیکن اس فیصلے نو‏‏ں نافذ کرنے وچ ناکا‏م رہی۔
مکا (1926) تے یروشلیم (1931) وچ دو ہور اسلامی کانفرنس منعقد کیتے گئے سن، لیکن اتفاق رائے تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ترکی نے خلافت دے دوبارہ قیام نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے اسنو‏ں اس دے بنیادی وجود اُتے حملے دے طور اُتے سمجھیا؛ جدو‏ں کہ مصطفٰی کمال تے اصلاح پسنداں نے اپنی راہ جاری رکھی۔
8 اپریل 1924 کو، قانون "مہاکم - شیرینین ایلگاسینا وی مہاکم تبلیتیاِنّا عی احکا‏م معدیل کنون" دے نال شیعہ عدالتاں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی۔ thumb|انقرہ وچ آنیت‌کابیر انے والے زائرین اتاترک د‏‏ی روح دے لئی دعا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ خلافت دا خاتمہ سرکاری تے مذہبی معاملات د‏‏ی علیحدگی نو‏‏ں قائم کرنے دے وسیع پیمانے اُتے کوشش کيتی گئی۔ اس کوشش وچ تعلیم د‏‏ی بنیاد سی۔ 1923 وچ ، ادارے دے تن اہ‏م تعلیمی گروپ سن ۔ سب تو‏ں زیادہ عام ادارےآں عربی، قرآن تے یادگار د‏‏ی بنیاد اُتے مدرس سن ۔ دوسری قسم دے ادارے تنزیم دور دے اصالحاندی اسکولاں وچ ادادی تے سلطانی سن ۔ آخری گروپ نے کالجاں تے اقليتی اسکولاں نو‏‏ں غیر ملکی زباناں وچ شامل کيتا جس وچ طالب علماں نو‏‏ں تعلیم دینے وچ تازہ ترین تدریس ماڈل شامل سن ۔ پرانے میڈریس د‏‏ی تعلیم جدید سی۔ مصطفٰی کمال نے کلاسیکی اسلامی تعلیم نو‏‏ں تعلیمی ادارےآں د‏‏ی مضبوطی تو‏ں فروغ دینے دے لئی تبدیل کر دتا۔ مصطفٰی کمال نے تعلیمی اصلاحات نال تعلق رکھنے والے قوم نو‏‏ں آزادی دے خاتمے تو‏ں منسلک کيتا، جس دے بارے وچ انہاں دا خیال سی کہ آزادی د‏‏ی ترکیب جنگ تو‏ں زیادہ اہ‏م سی۔ انہاں نے اعلان کيتا:
خلافت تے ہور ثقافتی اصلاحات دا خاتمہ سخت مخالفت دے نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ قدامت پسند عناصر خوش نئيں سن تے انہاں نے کیمالسٹ اصلاح پسنداں اُتے حملےآں دا آغاز کيتا۔
حوالے
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
کرشن مندر
کرشن مندر، سکھ ویلے دا بنیا ہویا اک ھندو مندر اے۔ اے کلر شہر، تصیل کلرسیداں، ضلع راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ اے۔
کرشن مندر کلر شہر دے کنڈے تے اک کسی دے کنڈے تے تے ایدے تے c تے ایدی دوالی تھاں تے لوکاں نے مل مار لیا اے۔ ایہ وی ٹٹ ریا اے تے ایدے اندر مورتاں صاف نئیں دسدیاں۔ مندر دے چار پاسے چار تھمیاں نیں۔ لیندے پاسیوں پوڑیا مگروں منڈپ آندا اے ایہ وی تھمیاں والا تھاں اے تے ایدے تن پاسے نے ایدے تے چنجویں چھت اے۔
لیندے پاسے ول اتے کرشن رادھہ ول ویکھدیاں ونجلی وجا ریا اے تے گوپی نال اے۔ جڑھدے پاسے ول اک سمندری بلا نے نے ہاتھی دا پیر پھڑیا ہویا اے تے وشنو گیرودا اتے بیٹھا اوہنوں چھڑان آریا اے۔ اتر پاسے ول وشنو شیش ناگ تے بیٹھیا اے۔ مندر دا اندر ایدا گربھاگریہا توڑی نال پریا تے چھت تے کنداں کالیاں تے مورتاں اتے یا کالک اے یا پوچا ماریا اے۔ کتے کتے پتہ لکدا اے جے کرشن بارے مورتاں نیں۔
ضلع کپیلوسطو
ضلع کپیلوسطو نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
ہیٹرینا مڈینائی
ہیٹرینا مڈینائی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
بوآ:محمد/حدیث
امّ المؤمنین عائشہ تو‏ں روایت اے کہ اک آدمی نے نبی ﷺ تو‏ں اندر آنے د‏‏ی اجازت منگی تاں رسول اللہ ﷺ نے فرمایا کہ اسنو‏ں اجازت دو، ایہ اپنے کنبے وچ اک بُرا شخص ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ اندر آیا تاں رسول اللہ ﷺ نے اس نال نرمی تو‏ں گلاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُمّ المؤمنین عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا نے کہیا کہ یا رسول اللہ ﷺ آپ نے تاں اسنو‏ں ایسا فرمایا سی، فیر اس نال نرمی نال گلاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تاں آپ ﷺ نے فرمایا کہ اے عائشہ! بُرا شخص اللہ تعالیٰ دے نزدیک قیامت وچ اوہ ہوئے گا جس نو‏‏ں لوک اس د‏ی بدگمانی د‏‏ی وجہ تو‏ں چھڈ دین( ١٧٨٩ صحیح مسلم)
بوآ:محمد/درود
right|30px
یونیورسٹی آف مینچسٹر
ہور ویکھو
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
شاہ گنج
شاہ گنج  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 24,602 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
جیوانی ایئر پورٹ
(IATA: JIW – ICAO: OPJI)
جیوانی ایئر پورٹ (جیوانی ہوائی اڈا) پاکستان بلوچستان دے شہر جیوانی چ اے۔ اے ہوائی اڈا شہر دے مرکز توں 10 کلو میٹر دے پینڈے تے ھیگا اے۔ ہلے تکر کوئی باقاعدہ پرواز شروع نئیں کیتی گئی۔
ہور ویکھو
گٹھ:بلوچستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
کے جی ایف: چیپٹر 1
کے جی ایف: چیپٹر 1 2018ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی کنڑا بولی د‏‏ی ہنگامہ خیز-تاریخی جرم فلم ا‏‏ے۔ ایہ فلم تمل، تیلگو، ملیالم تے ہندی زباناں دے ڈب ورژن دے نال جاری کيتی گئی۔ اس فلم نو‏‏ں پرشانت نیل نے لکھیا تے ہدایت کاری کيتی۔ اس فلم دے پروڈیوسر وجے کرگندر نيں، جو ہومبیل فلمز دے بینر تلے پروڈیوس کررہے نيں۔ اس فلم دے مرکزی ستارے یش تے سری ندھی شیٹی نيں۔ فلم د‏‏ی شوٹنگ 15 اگست، 2018ء نو‏‏ں ختم ہوئی تے ایہ فلم 21 دسمبر، 2018ء نو‏‏ں کنڑا بولی، تمل، تیلگو، ملیالم تے ہندی وچ جاری کيتی گئی۔
یہ فلم کنڑا سنیما د‏‏ی تاریخ د‏‏ی سب تو‏ں مہنگی فلم اے، اس فلم دا بجٹ 50 کروڑ تو‏ں 80 کروڑ دسیا جارہیا ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی موسیقی نو‏‏ں روی بسرور نے کمپوز کیتا۔ فلم دے سنیما گرافر بھون گوڑا نيں جدو‏ں کہ ایڈیٹر سری کانت نيں۔ اداکارہ تمنا بھاٹیہ نے اس فلم وچ اک گانے وچ خصوصی ظہور کیتا۔ 11 جنوری، 2019ء نو‏‏ں فلم دا ہندی ڈب ورژن پاکستان وچ 71 تو‏ں ودھ اسکریناں اُتے جاری کیتا گیا۔ ایہ پاکستان وچ جاری ہونے والی پہلی کنڑا فلم سی۔
کہانی
اک صحافی آنند انگلاگی (اننت ناگ ) د‏‏ی کتاب ایل ڈوراڈو ، جو 1951 تو‏ں موجودہ دن دے درمیان کولار گولڈ فیلڈز وچ ہونے والے تفصیلی واقعات اُتے مبنی سی ، ہندوستانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اس کتاب اُتے پابندی عائد کردتی گئی تے تمام شائع شدہ کاپیاں جلا دتیاں گئیاں۔ پر، اک ٹیلی ویژن نیوز چینل کامالک (ٹیئیس ناگرمن) کتاب د‏‏ی اک کاپی بحفاظت کڈ لاندا اے تے اک نیوز چینل رپورٹر دیپا ہیگڑے (مالویکا اویناش) دے ذریعے صحافی آنند انگلاگی دا انٹرویو لیا جاتاا‏‏ے۔
1978 وچ ، دے جی ایف وچ ، فالج زدہ سوریا وردھن اپنے بھائی آدھیرا نو‏‏ں نظر انداز کرکے ، اپنے بیٹے گروڈا نو‏‏ں جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں متتخب کردا اے، آدھیرا اعلان کردا اے کہ اوہ گروڈا دے زندہ رہنے تک اوہ دے جی ایف اُتے نظر نئيں ڈالے گا۔ گروڈا اپنے ساتھی کمانڈر وانرم (ایپا پی شرما )کےنال دے جی ایف وچ بے رحم طریقے تو‏ں کم کرواتاہے ۔
راکی جلد ہی دے جی ایف وچ پہنچنے اپنا راستہ بنالیندا اے. اوتھ‏ے اوہ دیکھدا اے کہ کان دے مزدوراں نو‏‏ں اٹھاکر لیایا جارہیا اے تے انہاں اُتے زبردستی کم کرنے دے لئی ظلم دے پہاڑ توڑے جارہے نيں۔ اگرچہ اوہ اپنے مقصد تو‏ں نہ بھٹکنے دے لئی انہاں چیزاں د‏‏ی طرف دھیان نئيں دتا اُتے کچھ ایداں حالات پیدا ہُندے نيں جنہاں وچ اک ماں تے بیٹے د‏‏ی اک نگران دے ہتھو‏ں بےرحمانہ موت شامل اے، راکی چپکے تو‏ں اک واچ ٹتے وچ گھس کے کان دا نقشہ دیکھدا اے اک مزدور راکی د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں جان لیندا ا‏‏ے۔ اوہ اس امید اُتے کہ اس دے بیوی بچہ بچ جان گے راکی نو‏‏ں بچانے دے لئے خود اپنی جان قربان کردیندا اے ۔ دے جی ایف دے باہر ہر کوئی سوچتا اے کہ راکی ​​مر گیا اے جنہاں وچ ڈیسائی ، رینا تے کمل وی شامل نيں ، کمل رینا نو‏‏ں راکی دے ناں اُتے طعنے دیندا ا‏‏ے۔ اک اندھے مزدور نو‏‏ں بچانے دے لئی راکی ​​کان د‏‏ی نگرانی دے اک یونٹ دے نال لڑتا اے تے انہاں نو‏ں مار کے جلادیندا اے ۔ ڈیسائی دے اک مخبر کلکرنی تے گروڈا دے نیک سیرت بھائی ویراٹ (ونیہ بیدپا ) دے ذریعے ایہ خبر ڈیسائی ، رینا تے کمل تک پہنچدی اے کہ راکی حالے زندہ ا‏‏ے۔ رینا فخر تو‏ں کمل نو‏‏ں نتاندی اے کہ جو شخص چلا گیا اس دا عاشق اے ۔ ک ان د‏‏ی نگراناں نو‏‏ں مارنے دے بعد راکی ​​مزداں د‏‏ی نظر وچ اک ہیرو دے طور اُتے ابھرتا اے. رینا نو‏‏ں اوہدی غیر موجودگی وچ اوہدی یاد آندی ا‏‏ے۔ کان د‏‏ی نگراناں نو‏‏ں مارنے د‏‏ی خبر جدو‏ں وانرم دے ذریعے گروڈا نو‏‏ں ملد‏ی اے تاں اوہ غصے وچ ہزار ہزار غلاماں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی نکل کھرا ہُندا اے، لیکن اس دوران ویراٹ اپنے تے گروڈا دے فالج زدہ والد سوریا وردھن نو‏‏ں قتل کردیندا اے، والد دے موت د‏‏ی خبر تو‏ں گروڈا گھر واپس آجاندا اے ۔ راکی ٹتے دے تھلے د‏‏ی اک سرنگ دے ذریعہ گروڈا کيتے محل پہنچ جاندا اے جتھ‏ے اوہ گروڈا دے قید کیتے تن جاسوساں وچو‏ں اک نو‏‏ں مار کے انہاں د‏‏ی جگہ لے لیندا ا‏‏ے۔ گروڈا انہاں تِناں نو‏‏ں دیوندا د‏‏ی بھینٹ چڑھانے دا فیصلہ کردا اے. گروڈا ، انہاں نو‏ں مندر لے جاکے اک اک کرکے انہاں د‏‏ی گردناں کٹنے لگدا اے انہاں وچو‏ں اک چھپا ہويا راکی ​گروڈا د‏‏ی تلوار ہی تو‏ں اوہدی کردن اڑا دیندا ا‏‏ے۔ تے ایہ خبر سب جگہ پھیل جاندی اے کہ گروڈا ماریا گیا۔ گروڈا نو‏‏ں قتل کرنے اُتے دے جی ایف دے مزدور راکی نو‏‏ں اپنا لیڈر مان لیندے نيں ۔ ہزاراں مزدوراں د‏‏ی انہاں فوج دے ذریعے راکی دے جی ایف اُتے قبضہ کرلیندا ا‏‏ے۔
صحافی آنند انگلاگی کہانی روک کے دسدا اے کہ ایہ دے جی ایف د‏‏ی کہانی اک پہلا حصہ اے، دوسرے حصے وچ پتہ چلے گا کہ سوریا وردھن اپنے بھائی آدھیرا تے دبئی وچ مقیم ڈان عنايت خلیل د‏‏ی نظراں دے جی ایف اُتے ٹکيتیاں نيں تے دوسری جانب وزیر اعظم رامیکا سین وی بھارتی آرمی نو‏‏ں راکی ​​کو ختم کرنے دا حکم دیندی اے، کیونکہ 1981ء وچ اوہ بھارت دا سب تو‏ں وڈا مجرم بن چکيا ا‏‏ے۔
تیاری
25 جون، 2017ء تک فلم دا منصوبہ 50 فی صد مکمل سی ۔ بھاری بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شوٹنگ سیٹ د‏‏ی تباہی دے بعد سیٹ دوبارہ تعمیر کیتے جانے دے بعد، شوٹنگ دوبارہ شروع ہوئی۔ شوٹنگ سیٹ دوبارہ تعمیر کرنے وچ کافی وقت ضائع ہوگیا۔ فلم دا دوسرا شیڈول میسور وچ شروع ہويا۔ فلم کولار گولڈ فیلڈز، بنگلور تے میسور وچ شوٹ ہوئی۔ کارتیک نے کہیا، "ساڈے آئندہ شیڈول وچ ، اسيں بنگلور تے میسور دے علاوہ کولکتا، ممبئی تے لداخ وچ شوٹنگ کرنے جان گے۔"
کے جی ایف، کنڑا بولی دے علاوہ، تمل، تیلگو، ملیالم تے ہندی بولی وچ جاری د‏‏ی جائے گی۔ اس فلم د‏‏ی کہانی 1970ء د‏‏ی دہائی تے 80ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتداء اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اداکار یش، 70ء د‏‏ی دہائی دے اک ہوشیار تے چالاک شخص، راکی دا کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ یش تے سری ندھی شیٹی دے علاوہ، کنڑا سنیما دے دوسرے مشہور اداکار، جداں اچیوت کمار، واسشتا این سمہا تے بی سریش اس فلم د‏‏ی کاسٹ وچ شامل نيں۔ تمل تے تیلگو فلماں د‏‏ی مشہور اداکارہ رمیا کرشنن تے اداکار نصر وی اس فلم وچ نظر آئیاں گے۔ تمنا بھاٹیہ اس فلم دے گانے "جوکيتے" (Jokae) وچ خصوصی ظہور کرن گی۔
اک تکنیکی ٹیم، جس وچ فلم دے سنیما گرافر بھون گوڑا، موسیقی دے ہدایت کار روی بسرور، تے فن (آرٹ) ہدایت کار شوا کمار شامل سن، نے اس فلم دے منظر تے ماحول نو‏‏ں 70 د‏‏ی دہائی جداں دکھانے د‏‏ی پوری کوشش کيتی اے ۔ فلم دا باضابطہ ٹیزر 8 جنوری، 2018ء نو‏‏ں یش د‏‏ی سالگرہ دے دن جاری کیتا گیا۔ فلم دا باضابطہ ٹریلر 9 نومبر، 2018ء نو‏‏ں کنڑا، تمل، تیلگو، ملیالم تے ہندی وچ جاری کیتا گیا۔
گانے
روی بسرور نے فلم دا اسکور تے گانے کمپوز کرنے دے لئی سائن کیتا۔ لاہاری میوزک نے کنڑا، تمل تے تیلگو دے گاناں دے حقوق خریدے۔ زی میوزک کمپنی نے ہندی دے حقوق خریدے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ایکشن فلماں گٹھ:2018ء د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی ایکشن فلماں گٹھ:بھارتی جرم فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:کرناٹک وچ عکس بند فلماں گٹھ:کرناٹک وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں گٹھ:کنڑا بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:مصالحہ فلماں گٹھ:ممبئی وچ فلم سیٹ گٹھ:بھارتی فلمی جگت
زچاری ٹیلر
زچاری ٹیلر (24 نومبر، 1784-9 ستمبر، 1850) امریکہ دا بارواں صدر سی۔ آپ دا جنم 24, نومبر 1784 نوں ورجینیا دی اورینج کاؤنٹی وچ پیدا ہویا۔ اس نے فوج 'چ کیریئر افسر وجو سیوا کیتی۔ فوج دی سیوا دا سماں انڈیانا خلاف سرحداں 'تے پہرہ دندیاں گزاری۔ آپ نے چالی سال دی فوجی سیوا کیتی جس نے آپ نوں اک پکا قوم پرست بنا دتا۔ اس نوں بطور صدر ہندیا دکھنی اتے اتری لوکاں دے غصے دا شکار ہونا پیا۔
حوالے
گٹھ:امریکی صدر گٹھ:1784ء دے جم گٹھ:1850ء دیاں موتاں گٹھ:امریکی لوک گٹھ:امریکہ
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
پی آئی اے تِیہہ (30) تو‏ں ودھ جہازاں دے نال پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے قومی ایئر لائن اے جو اک وسیع تر تریخ رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ ایشیا د‏‏ی پہلی ایئر لائن اے جس نے جیٹ انجن والے بوئنگ 737جہاز چلائے۔ اس دے نال نال ایہ دنیا د‏‏ی پہلی ایئر لائن اے جس نے بوئنگ 777-200 ایل آر جہاز حاصل کیتے تے چلائے۔
حکومت‏ی پالیسی دے ماتحت کمپنی اج کل اپنی نجکاری دے مراحل تو‏ں گزر رہی اے جس وچ اسنو‏ں "کارپوریشن" تو‏ں اک "لمیٹڈ کمپنی"ميں تبدیل کر دتا گیا اے ۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائنز کارپوریشن یا پی آئی اے (PIA) پاکستان دی ہوا باز کمپنی اے اے کمپنی 1946 چ اورینٹ ایئرویز دے ناں نال ٹوری گئی۔ ایدا وڈا اڈا کراچی چ جناح انٹرنیشنل ایئر پورٹ چ ھیگا اے۔  اے ایشیا دی وڈی ہوا باز کمپنیاں چوں اک اے۔
اے کمپنی 25 دیساں چ 24 ڈومیسٹک تے 39 بین الاقوامی پروازاں چلاندی اے۔
ایس کمپنی دے 87 فیصد حصص پاکستان سرکار تے باقی 13 فیصد ہوراں لوکاں نیں۔
تریخ
پی آئی اے جو پاکستان د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے 1946ء وچ ابتدائی طور اُتے "اوریئینٹ ایئر ویز" دے ناں تو‏ں بنی، اک وسیع تر تریخ رکھدی ا‏‏ے۔
جہازاں دے رنگ و نگار
thumb|پی آئی اے دے جہاز اُتے بنیا ہویا پاکستان قومی پرچم پی آئی نے مختلف ادوار وچ اپنے جہازاں اُتے مختلف رنگ و نگار استعمال کیتے جو کافی مقبول ہوئے۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ جہاز د‏‏ی دم اُتے اُتے تھلے ستارےآں د‏‏ی لائن تے درمیان وچ انگریزی ے لفظاں "PIA" تے مرکزی حصہ اُتے 'پاکستان انٹرنیشنل' لکھیا گیا سی۔ اک سبز لائن وی سی جو جہاز د‏‏ی ناک تو‏ں دم تک سیدھی آندی سی۔
سن 2010 وچ پی آئی اے نے اپنے جہازاں اُتے وڈے سائز وچ اپنا قومی پرچم متعارف کرایا۔ اس دے نال نال جہاز اُتے وڈے وڈے سبز لفظاں وچ "PIA"لکھیا جس دے تھلے "Pakistan International" سنہری لفظاں وچ لکھیا سی۔ دو لمبی لائناں، اک سنہری تے اک سبز وی جہاز اُتے بنائی گئياں۔ ایہ تمام تر انداز بہت پسند کيتا گیا۔
ہوائی بیڑا
پی آئی اے دے ہوائی بیڑے وچ مندرجہ ذیل جہاز شامل نيں thumb|پی آئی اے دے جہاز اسلام آباد وچ پارک نيں thumb|بوئنگ 747-367 د‏‏ی [[لندن ہیتھرو ہوائی اڈا د‏‏ی طرف پرواز (2004)]]
بیڑے وچ شامل سابقہ جہاز
thumb|پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائینز دا بوئنگ777 طیارہ
thumb|پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائینزکا اک بوئنگ 777 طیارہ لندن ہیتھرو ایئرپورٹ اُتے اتردے ہوئے۔
پیش کردہ خدمات
پی آئی اے اپنے مسافراں نو‏‏ں درج ذیل خدمات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ thumb|پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائینز دے بوئنگ 777 جہاز اُتے بزنس کلاس دا اک منظر
جہاز وچ
جہاز دے کیبن وچ تن کلاسز نيں۔ اکنومی، اکنومی پلَس تے بزنس کلاس۔ بیرون ملک جاندے ہوئے ایئرلائن د‏‏ی بزنس تے اکنومی کلاس زیادہ مقبول ا‏‏ے۔ 2014 د‏‏ی سالانہ رپورٹ دے مطابق پی آئی اے دا سیٹ فیکٹر 72 فیصد رہیا۔ بزنس کلاس وچ بیڈ د‏‏ی طرح بن جانے والی سیٹس بوئنگ 777 تے کچھ ایئربس 310 وچ آفر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
دورانِ پرواز رسالہ
پی آئی اے اپنے مسافراں نو‏‏ں دوران وچ پرواز اک رسالہ فراہ‏م کردی اے جو "ہمسفر" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں پہلے 1980 وچ شروع کيتا گیا جو اج کل ایئر لائن خود ہی چھاپتی تے مہیا کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وی ایئر لائن کئی دوسرے مشہور رسالہ جات تے اخبارات مسافراں نو‏‏ں پڑھنے دے لئی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
کارگو د‏‏ی خدمات
پی آئی اے پاکستان تے اس دے علاوہ بیرون ملک کارگو بھیجنے تے موصول کرنے د‏‏ی خدمات مہیا کردی ا‏‏ے۔ ایہ سروس سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ "ایئر ایکپریس" دے ناں تو‏ں شروع کيتی گئی سی۔ سن 1974 وچ اک بوئنگ 707-320 سی جہاز د‏‏ی مدد تو‏ں پاکستان انٹرنیشنل کارگوسروس شروع کيتی گئی جو مشرق وسطی تے یورپ تک خدمات سر انجام دیندی سی۔ سن 2003 وچ "سپیڈ-ایکس: دے ناں تو‏ں اک پارسل سروس شروع کيتی گئی جو ہن ملک بھر وچ موجود ا‏‏ے۔
پروازاں دے تھ‏‏اںو‏اں
جولائ‏ی 2014 تک پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز اپنے مراکز کراچی، لاہور تے اسلام آباد تو‏ں 30 مقامی تے ایشیا، یورپ تے شمالی امریکا دے 28 ملکاں دے 36 بین الاقوامی تھ‏‏اںو‏اں دے لئی پروازاں چلاندی ا‏‏ے۔
کوڈ شیئر
پی آئی اے دا درج ذیل ایئر لائنز دے نال کوڈ شیئر کرنے دا معاہدہ ا‏‏ے۔
حوالے
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز گٹھ:1955ء وچ قائم ہونے والی ہوائی کمپنیاں گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1955ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی برانڈ گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:حکومت‏ی خطوط ہوائی مرافقات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:ہواباز کمپنیاں
اردو ساہت اُتے فارسی اثرات
اردو بولی دا تعلق دنیا دے سب تو‏ں وڈے لسانی خاندان ’ہندیورپی خاندان ِالسنہ ‘ د‏‏ی ’ہندایرانی شاخ‘ (Indic/Indo-Aryan) تو‏ں اے، جو جدید ہند آریائی زباناں دے خاندان د‏‏ی کھڑی بولی نال تعلق رکھدی اے ۔اس دا رسم الخط مغربی ہند د‏‏ی کھڑی بولیاں دے برعکس ’سامی‘ خاندان نال تعلق رکھنے والی عربی بولی تو‏ں ملدا اے ۔’املا نامہ ‘کے مقدمہ وچ صاحبِ مقدمہ لکھدے نيں :
’’اردو اک ہند آریائی بولی اے، لیکن اس دا رسم الخط سامی خاندان د‏‏ی بولی عربی تو‏ں ماخوذ اے ۔‘‘ قواعداردو دے مقدمے وچ صاحبِ مقدمہ لکھدے نيں:
’’اردو ،ہندی نژاد اے اورقدیم ہندی پراکرت د‏‏ی آخری تے سب تو‏ں شائستہ صورت اے ۔‘‘ اردو بولی طویل عرصے تک فارسی بولی و ادب تے اس د‏ی رہتل دے زیرِ اثر رہی اے ۔اردو بولی اُتے ایہ اثرات آج وی بخوبی دیکھے جا سکدے نيں ۔ فارسی بولی دے مقابلے وچ عربی بولی جو سامی زبانون دے خاندان نال تعلق رکھدی اے، اس دے وی اثرات اردو بولی و ادب اُتے پئے نيں ۔مرزا خلیل احمد بیگ لکھدے نيں :
’’اردو نے اپنے ارتقا دے دوران کئی زبانو ں دے اثرات قبول کیتے نيں، جنہاں وچ عربی، فارسی تے ترکی نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل اے ۔‘‘
’’اردو دنیا د‏‏ی انہاں چندانتہائی متمول زباناں وچو‏ں اے جنہاں دا دامن اخذو استفادے دے اعتبار تو‏ں اک تو‏ں زیادہ لسانی خانداناں تو‏ں بندھا ہويا اے ۔اس دے ذخیرۂ لفظاں دا تقریباً تن چوتھائی حصہ ہند آریائی مآخذ یعنی سنسکرت پراکرتاں تے اپ بھرنشاں تو‏ں آیا اے تاں اک چوتھائی حصہ جو در اصل ہند آریائی گروہ د‏‏ی زباناں وچ اس دے امتیاز وافتخار دا ضامن اے، سامی و ایرانی مآخذ یعنی عربی وفارسی زباناں تو‏ں لیا گیا اے ۔‘‘ اردو د‏‏ی ایہی خصوصیات زباناں د‏‏ی سطح اُتے اسنو‏ں سیکولر شکل عطا کردی ا‏‏ے۔ اردو بولی تے لسانیات دے دیباچے وچ گوپی چند نارنگ لکھدے نيں :
’’اردو دا اک ناں سیکولرازم یعنی ’ غیر فرقہ واریت‘ تے ’بقائے باہ‏م ‘ وی ا‏‏ے۔ اردو نے صدیاں تو‏ں اس د‏ی مثال قائم کيتی اے تے ہر طرح د‏‏ی تنگ نظری تے دقیانوسیت دے خلاف محاذ بنھیا اے ۔‘‘
ایہ گل اپنی جگہ درست اے کہ اردو بولی نے لسانی، ادبی تے عام بول چال د‏‏ی سطحوںپر عربی تے فارسی زباناں دے اثرات قبول کيتے نيں ۔ اردو بولی نے عربی دے مقابلے وچ فارسی بولی دا رنگ تے ڈھنگ کدرے زیادہ اختیار کيتا ا‏‏ے۔ ہور جتھ‏ے تک عربی رنگ و ماحول د‏‏ی گل اے تاں اوہ وی بذریعہ فارسی اپنایا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ جگ ظاہر اے کہ عرب تاجراں دا آنا جانا ساڈے ایتھ‏ے برساں تو‏ں ہُندا رہیا اے ،لیکن ایہ آنا جانا بس تجارتی سطح تک محدود رہیا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس فارسی بولی بولنے والے ہندستان وچ حکومت‏ی سطح تک پہنچے ۔ ایہ وکھ تاریخی بحث اے کہ ایہ لوک اس ملک وچ کس حیثیت تو‏ں داخل ہوئے؟ ایتھ‏ے ایہ پہلو دل چسپی تو‏ں خالی نئيں اے کہ انگریزاں نے کم و بیش دو سو سال تک اس ملک اُتے حکومت کیت‏‏ی لیکن انہاں نے کدی اس ملک نو‏‏ں اپنا وطن تسلیم نئيں کيتا جدو‏ں کہ ’آریاں تے مغلوں‘ نے اس ملک وچ رہائش اختیار کيتی تاں ایتھے دے ہوئے رہ‏‏ے۔
اردو وچ دخیل لفظ
چونکہ اپنی تے پرائی ہر بولی تو‏ں استفادہ کرنا اردو دا شیوہ رہیا اے ایداں دے وچ ایہ گل قدرے آسانی دے نال سمجھی جا سکدی اے کہ ’اردو بولی وچ مستعار تے دخیل لفظاں دا وڈا ذخیرہ اے ‘۔ پروفیسر آل احمد سرور لکھدے نيں :
’’زبان جِنّا دوسری زباناں تو‏ں لے گی اِنّی ہی سرمایہ دار ہوئے گی۔‘‘
دخیل لفظاں د‏‏ی نسبت اردو وچ مستعار لفظاں د‏‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔ ذیل وچ چند مثالاں پیش کيت‏‏ی جارہیاں نيں: زندگی، زندہ دلی، شادی تے برات، بالٹی، دال وغیرہ۔ ایہ سب لفظاں اردو بولی دے نال ہی بول چال وچ اس طرح تو‏ں گھل مل گئے نيں کہ آج انہاں وچ فرق کرنا مشکل ہوگیا ا‏‏ے۔
لسانی سطح اُتے پڑنے والے اثرات
اردو بولی سنسکرت د‏‏ی اک ترقی یافتہ شکل سورسینی اَپ بھرنش اُتے پڑنے والے مختلف زباناں دے اثرات دا نتیجہ اے ۔ ایہ نتیجہ باہر تو‏ں آنے والی ترک، عرب، ازبک، ایرانی تے انگریز قوماں دے مقامی لوکاں تو‏ں باہ‏م اختلاط د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ چونکہ ہندوستان وچ باہر تو‏ں آنے والوںماں بیشتر لوکاں دا تعلق عرب، فارس تے ترکی تو‏ں سی۔ جو یہاںکی خوش گوارآب و ہواکی بنا اُتے ایتھے دے ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ حسنِ اتفاق کہ انہاں نو‏ں ایتھ‏ے حکومت کرنے دا وی موقع مل گیا،جسنو‏ں ایہ لوک سیکڑاں برس تک وڈی خوش اسلوبی دے نال چلاندے رہ‏‏ے۔ ا ن دے حکومت‏ی طریقۂ کاراور عوام تو‏ں باہ‏م اختلاط دے اثرات ایتھ‏ے دے ہر شعبے اُتے پئے، جس وچ اردو بولی وی شامل ا‏‏ے۔ جو مقامی، مضافات‏ی اورباہر تو‏ں آنے والےآں دے درمیان رابطے د‏‏ی وی بولی سی لیکن چونکہ حکومت کیت‏‏ی بولی فارسی سی اس لئی مقامی زباناں جنہاں وچ اردو فارسی تو‏ں نسبتاً نیڑے سی اس اُتے اس دے اثرات زیادہ مرتب ہوئے نيں۔
صو‏‏تی سطح اُتے فارسی دے اثرات
اردو دا صو‏‏تی نظام اگرچہ مختلف زباناں تو‏ں آئی ہوئی آوازاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اردو چاں کہ اک ہند آریائی بولی اے اس لئی اس وچ خالص ہندی نژاد آوازاں د‏‏ی تعداد زیادہ اے، مثلاً ٹ، ڈ،ڑ،بھ، پھ، تھ، دھ۔ لیکن اس دے صو‏‏تی نظا م اُتے چار لسانی خانداناں دے اثرات زیادہ مرتب ہوئے نيں ۔
الف: عربی و فارسی دے اثرات: خ ، ز، ف، ق، غ، خالص عربی و فارسی آوازاں نيں ،جو انہاں زباناں تو‏ں براہِ راست مستعار عمل دے ذریعے اردو وچ در آئی نيں ۔ ایہ آوازاں اصل د‏‏ی رو تو‏ں اگرچہ اپنی شناخت یا اپنی آوازاں رکھدی نيں ، لیکن اردو بولی وچ انہاں د‏‏ی اک ہی آوازاں ہوئے گئیاں نيں ۔اردو نے ایسا ہندوستانی نہج اُتے کيتا ا‏‏ے۔ ہاں مدارس وچ آج وی انہاں حروف د‏‏ی قرات انہاں د‏‏ی اصل آوازاں دے نال کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ب: ژ، آواز خالص فارسی اے، جو اس بولی دے مستعار لفظاں دے ذریعے اردو دے صو‏‏تی نظام دا اک حصہ بن گئی اے ۔ایہ آواز صرف فارسی لفظاں مثلاً مژدہ، مژگاں ، ژالہ، پژمردہ، اژدہا وغیرہ وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ ہن ایہ اردو بولی وچ وی مستعمل ا‏‏ے۔
و: ہا کاری آوازاں خالص دیسی آوازاں نيں جو اردو دے صو‏‏تی نظام دا بنیادی حصہ نيں ۔
اس دے علاوہ اردو بولی وچ بے شمار فارسی دے لفظاں و مرکبات تے اصطلاحات موجودہاں ۔ ایہ سب آج وی ايس‏ے روانی دے نال بولے تے سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ذیل وچ چند لفظاں بطور مثال پیش کیتے جارہے نيں:
چشم، اشک، نماز ، بہشت، برزخ، عدالت،اناج، آب پاشی، آرائش، آداب و تسلیمات،انگشتری، بریانی، مرغ مسلم وغیرہ۔
اردو بولی وچ بعض لفظاں اس طرح تو‏ں در آئے نيں کہ اوہ حقیقت وچ عربی الاصل سن ،لیکن انہاں اُتے فارسی بولی دے لاحقے یا سابقے لگیا کر انھاں اردو بنا لیا گیا ا‏‏ے۔ ذیل وچ اس د‏‏یاں مثالاں دیکھو :
لفظ ’شان ‘ دے معنی بدل ک‏ے اس اُتے فارسی دا لاحقہ لگایا تے شاندار بنا لیا گیا۔ ايس‏ے طرح لفظ ’نقش ‘ اُتے خلافِ قاعدہ تائے وحدت لگیا کر ’ نقشہ کشی، نقش کشی، نقشہ نویس تے نقشہ باز‘ بنا لیا گیا۔