cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہ عبدالطیف بھٹائی
وفات
آپ 1752ء وچ 63 سال د‏‏ی عمر وچ بھٹ شاہ وچ اس جہان فانی تو‏ں کوچ کر گئے۔ ہر سال اس دن دے موقع اُتے شاہ عبد اللطیف بھٹائی د‏‏ی عرس تقریبات منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں۔
کلام
آپ د‏‏ی کلام نو‏‏ں "شاہ جو رسالو" دا ناں دتا گیا اے
حوالے
گٹھ:1689 دے جم گٹھ:1752 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ مزارات گٹھ:پاکستانی شعرا گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:سندھ دتی تریخ گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:سندھ وچ تصوف گٹھ:سندھی ادب گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شعرا گٹھ:سندھی صوفی اولیا گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:شعرا بلحاظ قومیت گٹھ:صوفی شعرا گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاعر گٹھ:مغل سلطنت دے صوفیا
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
معدہ
معدہ پٹھیاں دا بنا ہویا، کھوکھلا، تے ہاضمہ پربندھ دا چیڑا حصہ اے جو کج جنوراں دی ہاضمہ راہ دا اک اہم انگ اے۔ اے ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں، کنڈے آلے جنوراں، کیڑے مکوڑے تے مولسکاں وچ ہوندا اے۔ ایہدے وچ ہاضمے دا دوجا مرحلہ ہوندا اے، پہلا چبان دا مرحلہ منہ وچ ہو جاندا اے۔
معدہ خوراک دی نالی تے نکی آندر دے وچکار ہوندا اے۔ ایہ پروٹین نوں ہضم کرن آلے اینزائیم کڈدا اے جناں نوں پروٹیئیز آکھدے نیں۔ ایس توں علاوہ خوراک نوں ہضم کرن لئی تیز تیزاب وی بناندا اے۔
وکھالا
معدہ، خوراک دی نالی تے ڈیوڈینم دے وچکار ہوندا اے۔ اے تڑھ دے خانے دا اتلا پاسہ بناندا اے۔ معدے دے اتے ڈایافرام تے تھلے لبلبہ ہوندا اے۔ معدے دے دو منہ ہوندے نیں جناں نوں "سفنکٹر" آکھی دا اے، اک "ایسوفیجیئل سفنکٹر" اے جو خوراک دی نالی پاسے ہوندا اے تے دوجا "پائیلورک سفنکٹر" اے جو نکی آندر پاسے ہوندا اے۔ معدے وچ پیراسمپھتیٹک تے آرتھو سیمپھتیٹک پلیکسس پھیلے ہوندے نیں جناں باجوں ایہدے وچ گیسٹرک جوس بندا اے تے خوراک دبن دا کم ہوندا اے۔
معدے دی خالی تھاں 45 توں 75 ملی لیٹر ہوندی اے پر خوراک نال اے اک لیٹر تک پھیلن دی طاقت رکھدا اے۔ اے دو توں تن لیٹر تک وی کھل سکدا اے۔ اک نوے جمے کاکے دا معدہ صرف 30 ملی لیٹر تک کھل سکدا اے۔
معدے دے چار حصے ہوندے نیں، ہر حصے وچ وکھرے کم تے وکھالے دے ولگن ہوندے نیں۔ اے حصے تھلے دتے گئے نیں:
ہاضمہ چ کم
چبایا ہویا نوالہ، خوراک دی نالی تو لنگدیا ہویاں، معدے وچ وڑدا اے۔ معدہ پروٹیئیز تے ہائیڈرو کلورک تیزاب بناندا اے۔ ہائیڈرو کلورک تیزاب جو بیکٹیریا نوں ماردا تے کم کردا اے تے پروٹیئیز لئی تیزابی پی ایچ(2) بناندا اے۔ معدے دے پٹھے سکڑدے نیں تے خوراک دا نوالہ دبن نال شیرے ورگا بن جاندا اے۔ اے شیرے ورگی خوراک معدے توں نکل کے نکی آندر دے پہلے حصے ڈیوڈینم وچ جا وڑدی اے جتھے خوراک دا ہاضمہ پورا ہوندا اے۔ معدہ خوراک نوں ہضم کرن لئی 40 منٹاں توں لے کے کئی کینٹے وی لا سکدا اے۔ معدے وچ اک لیٹر تک خوراک آ سکدی اے۔
معدے دے جوس وچ پیپسینوجن تے پرورینن وی بندے نیں۔ ہائیڈروکلورک تیزاب اناں نوں چالو کردا اے تے پیپسن تے رینن وچ پلٹاندا اے۔ رینن دا کم ددھ دی پروٹین کیزینوجن نوں کیزن وچ بدلنا تے پیپسن دا کم پروٹین نوں پولیپیپٹائیڈ وچ پلٹانا اے۔
غلیزان
غلیزان الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ غلیزان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
منجیت سنگھ (ایتھلیٹ)
باہری لنک
گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:اتھلیٹ گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:جم 1989 گٹھ:زندہ لوک
آگو مانس
آگو مانس جانوراں دی اک پتی اے جیدے چ لیمر، باندر تے انسان آندے نیں۔ آگو مانس ادھے باندر تے سیمین وچ ونڈے ہوۓ نیں۔ ایناں دے پرکھ رکھاں وج ریندے سن۔ انساناں نوں چھڈ کے جیہڑے ہر براعظم تے ریندے نیں دوجے سارے آگو مانس ٹراپیکل یا نال دیاں تھانواں وچ وسدے نیں۔ آگو مانس دیاں 400 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ سارے آگو مانس کئی پاسیاں توں انسان نال رلدے نیں۔ اینان دے ہتھ پنج انگلاں تے انکلاں تے نوں ہوندے نیں۔ انساناں نوں چھڈ کے جیہڑے ہر براعظم تے وسدے نیں لامت آگومانس ٹراپیکی یا کجھ ٹراپیکی تھانواں تے ای ریندے نیں۔ ایہدے ناپ وی میڈم برتھا دا چؤا لیمر توں جیہڑا 30 گرام دا اے توں لے کے چڑھدا پدھری تھاں گوریلا تک جیہدا پآر 200 کلو اے تک جاندا اے۔ آکومانس دے سب توں پرانے نشان 55.8 ملین ورے پرانے نیں۔ 55–58ملین ورے پہلے دے اک نیڑے دے ساک دے چوکھے نشان ملدے نیں۔ مالیکیولی گھڑی دے ناپ توں آگو مانس دا مڈھ 85 ملین پچھے ہور وشکارلے کریٹیشس ویلے وچ جاملدا اے۔
آگومانساں دی پتی نوں دو ونڈاں وج ونڈن دا رواج اے: ادھے باندر تے سیمین۔ ادھے باندراں وچ پرانے آگومانساں دیاں اچیچیاں گلاں نیں تے ایہناں وچ لیمر، لوریز تے ٹارسیر آندے نیں۔ سیمین وچ باندر، مانس، بن مانس تے گبن آندے نیں۔ کچھ ویلے توں ناں رکھنوالےیاں نیں ایہناں نوں دو ونڈاں کلی نک تے سکی نک وچ ونڈیا اے۔ انسان کلے آگو مانس نیں جیہڑے افریقہ، دکھنی ایشیاء تے چڑھدے ایشیاء توں وی باہر ملدے نیں۔
ددپلانیاں نوں اگر سوچ وج رکھیا جاۓ تے فیر آکومانساں وچ کئی رلویاں اچیچیاں گلاں ملدیاں نیں۔ کجھ آگومانس مڈھلے ول نال زمینی نیں رکھی ہون دے بجاۓ پر ساریاں وچ رکھاں تے چڑھن دی جاچ ہے۔ چلن دے ولاں وچ اک رکھ توں دوجے تے چھال مارنی، دو یا چار انگاں تے چلنا، انگلاں تے چلنا تے لٹک کے اک رکھ توں دوجے رکھ تے جانا۔
آگو مانس پنجابی وچ پرائیمیٹ نوں کواں گے آگو: اگے والا، پہلا، پہلاں آن والا
تریخ تے وکھالہ
آگو مانس جوکھ وچ کئی ناپ دے نیں۔ میڈم برتھا دا چؤا لیمر جوکھ 30 گرام سب توں نکا تے چڑھدا پدھری تھاں گوریلا جوکھ 200 کلوگرام سب توں وڈا آگو مانس اے۔
پتھری جاندار دے نشاناں توں پتہ چلدا اے جے پرائيمیٹ دے پرکھ کریٹیشیس ویلے دے انت تے 65 ملین ورے پہلاں ہے سن۔ پلیسیاڈاپس سب توں پرانا پرائيمیٹ 55–58 ملین ورے پہلے ہویا جیدے ساڈے کول نشان ہے نیں۔ امریکی نویں دنیا دے باندراں دے نشان 25 ملین پرانے ملدے نیں تے برانیسیلا ٹوکرہ سب توں پرانا اے۔ مانس ٹوکرے دا انسان پچھلے اک لکھ سالاں دے اندر ایہ سارے براعظماں تے جا چکیا اے۔
جیوندے آگو مانس دیاں ونڈاں
آرڈر آگو مانس 1758 وچ کارل لنیاس نے اپنی کتاب سسٹما نیچرا دے دسویں ایڈیشن وچ بنایا ۔ آگو مانس نوں دو وڈیاں ٹولیاں وچ ونڈیا جاندا اے۔ گلی نک: جیدے وچ لیمر ٹارسیر تے گالاگو آندے نیں۔ اینان نوں پرانے آگو مانس کیا جاندا اے۔ دوجی ٹولی سکی نک اے باندر تے بن مانس اندے نیں ایناں نوں نويں پرائيمیٹ کیا گیا اے۔پرائيمیٹ نوں دو ونڈاں گلی نک تے سکی نک وچ 1984 وچ اینڈرسن تے جونز نے ونڈیا ۔
میلٹن
گٹھ:آسٹریلیا
آگو مانس
جیوندے آگو مانس دیاں ونڈاں
باندراں دیاں اگون دو ونڈاں بندیاں نیں: پرانی دنیا دے باندر تے نویں دنیا دے باندر
اچیچیاں گلاں
آگو مانس نے جنگلی تھانواں دے نال اپنے آپ نوں ٹال لیا اے تے اوہناں دیاں اچیچیاں گلاں ایس محول دی دین نیں۔
کھان پین
آگومانس کھان پین وچ کئی شیواں آندیان نیں. ایہ کیا جاندا اے جے اجکل دے آکومانسان وچ جنہاں وج انسان وی آندے نیں اوہ پرانے ویلے دی گیج ہجے وی ہے جدوں اوہ جنکلاں دے رکھاں دک چھتری توں اپنا کھان پین لیندے سن۔ لامت آگومانس ایس لئی وی فروٹ پسند کردے نیں جے ایہناں دے اندر کاربوہائیڈریٹ نوں پچانا اسان اے پر اوہناں نوں امینو ایسڈ تے دھاتاں لئی پتے تے کیڑے وی کھانے پیندے نیں۔ فروٹ لامت ونڈاں دا اصل کھان پین اے تے ایہدے نال اوہ پتے، پھل، جڑ، کھمبیاں، بی، گری، گوند تے بوٹیاں دا رو۔ کی ونڈاں سب کج کھاجاندیاں نیں، ہرے پتیاں سبزیاں نال اوہ مکڑیاں, آنڈے وی کھاجاندے نیں۔ بیبون تے چمپینزی نکے ددپلانے،،ہرن تے خرگوش وی پھڑ کے کھاجاندے نیں۔
آگومانس اوہناں کج کنگریڑیاں جوں نیں جیہڑے وٹامن سی آپ نہیں بناندے تے اوہناں نوں کھان پین وچ لینی پیندی اے۔ رولا باندر دے اندر اک ہور آندر ہوندی اے جیدے وج اوہ پتے جاکے پجدے نیں جیہڑے عام اندر وج نہیں پجدے۔ مارموسٹ جیہڑے گوند کھانے نیں اوہناں دے تیز دند ہوندے گوند کڈھن ل‏ی تے نوواں دی تھاں تیز پنجے ہوندے نیں رکھ دے سک نوں پھڑن لئی۔ آئی آئی دی کتریاں ورگے دند ہون دے نال نال وشکارلی انگل وی لمی ہوندی اے تاں جے چڑی ترکھان وانگوں سک چوں کیڑہ کڈھ سکے۔ گیلاڈا اک ایسی ونڈ اے جیدا گزارہ ای گھآ تے ہوندا اے۔
ٹارسیر ای ماس کھانے آگومانس نیں جیہڑے کیڑے، سپیاں، نکے کنگریڑے تے سپ تک کھاجاندے نیں۔ کیپوچن باندر فروٹ، پھل، پتے، رو، انکوری پتیاں کھان دے نال نال پنچھی، کرلے، گالڑاں تے جمگادڑاں وی کھا جاندے نیں۔
پسار
آگومانس رکھاں وچ وسنوالے جانوراں توں بنے نیں تے ایہناں دیاں کئی ونڈاں اپنا چوکھا ویلا رکھاں تے ای لنگھاندے نیں۔ لامت آگومانس ونڈاں بارشی جنگلاں وچ وسدے نیں۔ ایہ گل ویکھی گئی اے جے آگومانس دی گنتی دا گوڑا جوڑ اوس تھاں وچ مینہ دے وسن نال تے مینہ وسدے تھاں نال۔ فروٹ کھانوالے جانور ہون باہجوں ایہ رکھاں دے بیاں دے کھلار وچ وی وڈا کم کردے نیں۔ کجھ ونڈاں تھوڑے چر لئی زمین تے آندیاں نیں جیویں بیبون تے پاٹاس باندر۔ کجھ ونڈاں جیویں گیلاڈا تے انسان پکیاں ای زمین تے آگیاں نیں۔ انساناں نوں چھڈ کے آگومانس دیاں دوجیاں ونڈاں کئی ونڈ دے جنگلاں وچ ٹراپیکی افریقہ، ہندستان، چڑھدے دکھنی ایشیاء تے دکھنی امریکہ وچ وسدے نیں۔ ایہناں وچ بارشی جنگل، سمندری کنڈیاں دے جنگل تے پہاڑی جنگل آندے نیں۔ آکومانس دیاں کجھ ونڈاں ٹراپیکی تھانواں توں باہر وی وسدیاں نیں۔ جپانی مکاک جپان دے ھونشو جزیرے تے پہاڑاں وج ریندے نیں جتھے سال وج 8 مہینے برف پئی ریندی اے۔ بربری مکاک مراکش تے الجزائر دے اطلس پربت دھار وج ریندے نیں۔
اتہ پتہ
گٹھ:آگو مانس
فارسی سلطنت
thumb|[[ہخامنشی سلطنت]] thumb|[[سلطنت اشکانیان]] thumb|[[ساسانی سلطنت]]
فارسی سلطنت (Persian Empire) کوئی وی فارس (اب ایران) وچ مرکوز شاہی خانداناں دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی حدود اتار چڑھاو آندا رہیا اے تے اس وچ شام کئی علاقے ہن اک آزاد ریاست نيں مثلا پاکستان، افغانستان، تاجکستان تے آذربائیجان۔ سب تو‏ں پہلی سلطنت کورش اعظم نے 2،500 سال تو‏ں ودھ پہلے 550 ق م وچ قائم کيتی۔
فارسی سلطنت دے طور اُتے مندرجہ ذیل سلطنطاں نو‏‏ں شمار کيتا جاندا اے:
گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت گٹھ:ایرانی سلطنتاں گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ آرمینیا گٹھ:تریخ ابخازيا گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تاجکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ جارجیا گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:تریخ سرزمین شام گٹھ:شام د‏‏ی تریخ گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ فارس گٹھ:تریخ قفقاز گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شاہی سلطنتاں گٹھ:قرون وسطی وچ ایران گٹھ:قرون وسطی وچ فارس گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:ایران د‏‏ی ابتدائی جدید تریخ
چک 3 ڈبلیو بی پرانا
چک 3 ڈبلیو بی (پرانا) ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
کالا لیمر
کالا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
سینفورڈ لیمر
سینفورڈ لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر گٹھ:انوالے لیمر
ایسکس کاؤنٹی
ایسکس امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
عبداللہ بن وہب راسبی
نسب، تولد تے لقب
عبداللہ بن وہب راسبی دا نسب ازدی قبیلہ د‏‏ی شاخ بنی راسب بن میدعان بن مالک بن نصر تک پہنچدا ا‏‏ے۔ اوہ پیغمبر اکرم دے دور وچ پیدا ہويا۔ ابن حجر نے اسنو‏ں «لہ ادراک» (یعنی پیغمبر دے دور نو‏‏ں درک کیتا) د‏‏ی عبارت تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔
خوارج د‏‏ی جنگ
خوارج نے 10 شوال سنہ 37ھ نو‏‏ں واقعہ حکمیت دے بعد عبداللہ بن وہب راسبی نو‏‏ں اپنا سربراہ منتخب کیتا۔ اس نے بصرہ دے خوارج دے نام خط لکھیا تے انہاں تو‏ں نہروان آنے دا مطالبہ کیتا۔ امام علیؑ نے اک خط دے ذریعے اوہ تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں معاویہ دے خلاف جنگ وچ آپؑ نال ملحق ہونے دا مطالبہ کیتا لیکن انہاں نے خط دے جواب وچ امامؑ تو‏ں کفر دا اعتراف کرنے تے اس تو‏ں توبہ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ امامؑ د‏‏ی کوششاں تو‏ں بعض خوارج آپ نال ملحق ہوگئے تے لڑنے تو‏ں گریز کیتا لیکن اک گروہ عبداللہ بن وہب د‏‏ی سربراہی وچ جنگ اُتے مصر رہ‏‏یا۔
عبداللہ بن وہب جنگ نہروان وچ زیاد بن خصفہ تمیمی تے ہانی بن خطاب ہمدانی دے ہتھو‏ں ماریا گیا۔ کہیا گیا اے کہ اس دے قتل وچ شبث بن ربعی دا وی ہتھ سی ۔
مآخذ
گٹھ:خوارج گٹھ:جنگ نہروان دے مقتولین گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:علی
اُج ولا نِکم
اُج ولا واسودیو نِکم  (جنم 19 جون 1958, نوں پونا، مہاراشٹر وچّ) اک سابقہ بھارتی ٹیسٹ کرکٹ اتے ون ڈے کرکٹ کھڈاری ہے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدی رہی ہے۔ گھریلو کرکٹ وچّ اوہ مہاراشٹر دی کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدی رہی ہے۔ اسنے اٹھ ٹیسٹ میچ اتے دو ون ڈے میچ کھیڈے ہن۔ اُج ولا دا جنم اک درمیانے طبقے پروار وچّ ہویا سی۔ اسدا پیؤ پونے وچّ ہی انسپیکٹر سی۔ اوہ پونا دے ماڈرن ہائی سکول وچّ پڑھی ہے۔
حوالے
گٹھ:جم 1958 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
موء
گٹھ:آسٹریلیا
رامفوٹائفلوپس البیسپس
رامفوٹائفلوپس البیسپس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
قالمہ
قالمہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ قالمہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ملڈورہ
گٹھ:آسٹریلیا
وڈا گینڈا لیمر
وڈا گینڈا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
مورول
گٹھ:آسٹریلیا
فرینکلن کاؤنٹی
فرینکلن امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
دهستان رامجین
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان ساوجبلاغ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ساوجبلاغ ، صوبہ البرز چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ البرز دے دہستان گٹھ:ضلع ساوجبلاغ دے دہستان
خوش اعداد
خوش بعداد نوں ہیٹھ لکھے طریقے نال پرکھیا جاندا اے: مکمل عدد دے عدداں دے مربع دا جوڑ کرو حاصل عدد نوں اس طریقے نال دہراؤ جدوں تک 1 نہیں آؤندا جاں پہلا والے عدد ولوں نہ آ جاوے۔ جے آخری نتیجہ 1 ہووے تاں سرو والے عدد نوں خوش عدد کیہا جاندا اے جے نہ آوے تاں عدد نوں ناخوش عدد کیہا جاندا اے۔
دتے ہوئے عدد n=n_0 اک ترتیو لؤ n_1، n_2، ۔.۔جتھے n_{i+1} اس ترتیب دے عدداں n_i دے مربعےآں دا جوڑ اے۔ تد n اک خوش عدد اے جے اتے صرف جے اتھے i دی حود اے تاں جو n_i = 1। جے کوئی عدد خوش اے تاں اس دے سارے میمبر ہی خوش عدد ہونگے جے ایہہ ناخوش عدد اے تاں سارے میمبر ہی ناخوش ہونگے۔
اداہرن لئی، 19 خوش عدد اے تاں
1,000 تک دے 143 خوش عدد ہیٹھ لکھے ہن:
حوالے
گٹھ:اعداد گٹھ:ریاضی
قسنطینہ
قسنطینہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ قسنطینہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ابن بطہ قمی
ابو جعفر محمد بن‌ جعفر بن‌ احمد، ابن بُطّہ قمی دے ناں تو‏ں معروف چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدث نيں۔ انہاں نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی تے محمد بن حسن صفار تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔ تفسیر اسماء اللہ، قرب الاسناد تے لسٹ ابن بطہ نامی کتاباں انہاں تو‏ں منسوب نيں۔
ولادت
ان دے استاداں، شیوخ حدیث، شاگرداں تے انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں دے حالات تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ احتمالا تیسری صدی ہجری دے اواخر وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی ہوئے گی تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے نیمہ اول وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی ہوئے گی۔
ان د‏‏ی شہرت مودب دے عنوان تو‏ں وی سی، قم وچ رہایش پذیر سن تے علم تے ادب وچ مشہور سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں احتمال پایا جاندا اے کہ اوہ کسی زمانہ وچ بغداد وچ مقیم سن، اس لئی کہ انہاں دے بعض شاگرداں نے بغداد وچ انہاں تو‏ں علم حاصل کيتا اے تے اجازہ نقل روایات کسب کيتا ا‏‏ے۔
رجالی شخصیت
شیعہ رجال دے تقریبا تمام منابع وچ ابن بطہ دے ایمان تے پارسائی د‏‏ی مدح کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اکثر شیعہ ماہرین رجال نے انہاں نو‏ں ضعیف کہیا اے تے انہاں دا کہنا اے کہ انہاں نے روایات نو‏‏ں سہل انگاری دے نال نقل کيتا اے تے ايس‏ے سبب تو‏ں انہاں تو‏ں نقل شدہ احادیث وچ بہت زیادہ غلطیاں نيں۔ البتہ بعض متاخرین ماہرین رجال انہاں نو‏‏ں ثقہ مندے نيں۔
ان تمام گلاں دے باوجود ابن بطہ شیخ صدوق ، شیخ مفید تے شیخ طوسی جداں راویاں دے سلسلہ حدیث وچ موجود نيں۔
مشایخ
ابن بطہ نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی، محمد بن حسن صفار، محمد بن علی بن محبوب، محمد بن عبد اللہ بن عمران، محمد بن احمد بن یحیی، حسن بن علی بن شعیب صایغ تے حسین بن حسن بن ابان قمی تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔
انہاں نے شیعہ متکلم محمد بن عبد الرحمن بن قبہ تو‏ں وی استفادہ کيتا ا‏‏ے۔
انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والے
ان تو‏ں روایات نقل کرنے والے روات ایہ نيں: حسن‌ بن‌ حمزه علوی‌ طبری‌ (متوفی ۳۵۸ ق)، ابو المفضل‌ محمد بن‌ عبد الله‌ بن‌ مطلب‌ شیبانى‌، سمع‌ بن‌ حاتم‌، جعفر بن‌ حسین‌، احمد بن‌ ہارون‌ فامى‌ تے جعفر بن‌ محمد بن‌ مسرور۔
تالیفات
ابن بطہ د‏‏ی طرف بعض کتاباں نسبت دتی گئیاں نيں، جنہاں وچو‏ں کسی د‏‏ی نسبت وی صحیح نئيں ا‏‏ے۔ اوہ کتاباں ایہ نيں:
ان دے علاوہ انہاں نے اک کتاب شیخ صدوق د‏‏ی کتاب الخصال تے المحاسن برقی دے سبک تے سیاق دے مطابق تدوین د‏‏ی اے جو اعداد دے مطابق اے تے کتاب الواحد، کتاب الاثنین، کتاب الثلاثہ تو‏ں لےک‏ے چالیس تو‏ں زیادہ عناوین دے نال تنظیم دتی گئی اے تے احتمالا ایہ سب اک کتاب وچ جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔
منابع
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
چنڈیگڑھ ہوائی اڈا
.
شہید بھگت سنگھ چنڈی گڑھ ہوائی اڈا چنڈی گڑھ شہر وکھے اک    ہوائی اڈا ہے۔ ایہہ شہری کیندر توں تقریباً 9 کلومیٹر دکھن ولّ پیندا ہے اتے بھارتی ہوائی فوج دے چنڈی گڑھ ہوائی فوج اڈے دا  سول  علاقہ ہے۔ ایہہ شمالی بھارت دا اک اہم ہوائی اڈا ہے۔ قومانتری ٹرمینل اتے اساری دا کم مکمل ہون والا ہے۔ کلّ 26 گھریلو اڈاناں چنڈی گڑھ نوں بھارت دے وکھو-وکھو شہراں نال جوڑدیاں ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے ہوائی اڈے گٹھ:پنجاب دے ہوائی اڈے گٹھ:ہوائی اڈے
نکا گینڈا لیمر
نکا گینڈا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
سیل
گٹھ:آسٹریلیا
رامفوٹائفلوپس اسٹرالس
رامفوٹائفلوپس اسٹرالس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 11 ڈبلیو بی
چک 11 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل وہاڑی دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع وہاڑی دے پنڈ گٹھ:ویسٹرن بار ڈویژن دے پنڈ
عام وڈی سمندری بطخ
عام وڈی سمندری بطخ بطخاں دے ٹبر دی اک سمندری بطخ اے۔ایہ یورپ، اتلے امریکہ تے چڑھدے سائیبیریا دے اتلے کنڈیاں تے ملدی اے۔ سیال وچ ایہ دکھنی تھانوں ول آندی اے۔ ایہ 113 کم/کینٹہ (70 میل/کینٹہ) نال اڈ سکدی اے۔
فلٹن کاؤنٹی
فلٹن امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
سبری دا گینڈا لیمر
سبری دا گینڈا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر گٹھ:نکا لیمر
دهستان بالاطالقان
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان طالقان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان طالقان ، صوبہ البرز چ اے ۔
چک 12 ڈبلیو بی
چک 12 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
خالد سیف اللہ رحمانی
خالد سیف اللہ رحمانی بھارت دے نامور فقیہ، متعدد فقہی کتاباں دے مصنف تے شرعی علوم دے محقق نيں۔ ہور آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے معتمد، اسلامک فقہ اکیڈمی دے معتمد عمومی، حیدرآباد دکن وچ واقع المعہد العالی الاسلامی دے بانی، سہ ماہی بحث و نظر دے مدیر، دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی مجلس انتظامی تے مجلس نظامت دے رکن تے متعدد مدارس تے تنظیماں دے سرپرست نيں۔
پیدائش تے خاندانی پس منظر
10 جمادی الاولیٰ 1376ھ مطابق نومبر 1956ء وچ بہار دے اک قصبہ جالے (ضلع دربھنگہ) دے معروف علمی گھرانہ وچ اکھاں کھولاں، تاریخی نام نور خورشید رکھیا گیا جدو‏ں کہ اصل نام خالد سیف اللہ طے پایا تے اسی نام تو‏ں معروف ہوئے۔ والد حکم زین العابدین علاقہ دے معروف لوگاں وچ سن، جدو‏ں کہ دادا عبد الاحد صاحب دار العلوم دیوبند دے فاضل تے اس دور دے اہ‏م علما وچ سن، اوہ مدرسہ احمدیہ مدھوبنی دے شیخ وی رہے نيں جدو‏ں کہ چچا مشہور عالم تے دینی و ملی رہنما قاضی مجاہد الاسلام قاسمی سن، فقہ تے قضا دے باب وچ جنہاں دا مقام بلند معروف ومسلم رہیا ا‏‏ے۔
خالد سیف اللہ دا نانیہالی خاندان بہار دے مشہور بزرگ بشارت کریم گڑھلوی تو‏ں وابستہ سی، اس خانوادہ دے مورث اعلیٰ ملیا سید محمد علی نيں جو’ ملیا سیسو‘ دے نام تو‏ں مشہور سن ،انہاں نے سید احمد شہید د‏‏ی تحریک جہاد وچ شرکت کيتی تے معرکہ بالاکوٹ دے بعد بہار لوٹے۔
تعلیم وتربیت
خالد سیف اللہ نے ابتدائی تعلیم اپنی دادی، والدہ تے پھوپھا مولانا وجیہ الدین صاحب تو‏ں حاصل کيتی، فارسی تے عربی د‏‏ی ابتدائی کتاباں اپنے والد محترم تو‏ں پڑھیاں، اس دے بعد مدرسہ قاسم العلوم حسینیہ دوگھرا (ضلع دربھنگہ) وچ کسب فیض کیتا، فیر ایتھ‏ے تو‏ں یونیورسٹی رحمانیہ مونگیر دا رخ کیتا جو اس وقت بھارت دا معروف ادارہ تے تشنگان علم دین دا مرکز توجہ بنیا ہویا سی ۔ انہاں نے ایتھ‏ے متوسطات تو‏ں دورۂ حدیث تک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، ایتھ‏ے منت اللہ رحمانی تو‏ں خصوصی استفادہ دا موقع ملا، انہاں دے علاوہ اوتھ‏ے دے ہور اساطین علم و اصحاب فضل اساتذہ تو‏ں وی استفادہ کیتا۔ خالد سیف اللہ دے اساتذہ وچ مولانا سید شمس الحق صاحب، مولانا اکرام علی صاحب، مولانا حسیب الرحمن صاحب، مولانا فضل الرحمن قاسمی صاحب تے مولانا فضل الرحمن رحمانی وغیرہ شامل نيں۔
دار العلوم دیوبند وچ دورہ حدیث
مونگیر وچ دورہ مکمل کرنے دے بعد دار العلوم دیوبند دا رخ کیتا تے اوتھ‏ے دورہ حدیث مکمل کیتا۔ اس دوران وچ جنہاں اساتذہ تو‏ں اکتساب فیض کیہ انہاں وچ شریف حسین دیوبندی، مفتی محمود الحسن گنگاوہی، محمد حسین بہاری، معراج الحق، سید انظر شاہ کشمیری، مفتی نظام الدین تے محمد سالم قاسمی سرفہرست نيں۔ دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد خالد سیف اللہ امارت شرعیہ پٹنہ آ گئے تے اوتھے افتا وقضا د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔
تدریسی زندگی
1397ھ وچ محمد حمید الدین حسامی عاقل د‏‏ی دعوت اُتے خالد سیف اللہ دار العلوم حیدرآباد پہنچے تے اک سال تک اوتھ‏ے تدریسی خدمت انجام دت‏ی۔ اس وقت قدوری، شرح تہذیب، رحمت عالم تے شرح ماۃ عامل وغیرہ کتاباں پڑھائاں۔ اس دے بعد 1398ھ وچ دار العلوم سبیل السلام منتقل ہوئے، ایتھ‏ے بچیثیت صدر مدرس تدریس تے انتظامی امور وچ مصروف ہوئے تے بائیس برس اسی مدرس‏ے ميں خدمات انجام دتیاں اس دوران وچ رحمت عالم تو‏ں بخاری شریف تک دا درس دتا۔ ہور خالد سیف اللہ د‏‏ی شبانہ روز کوششاں تو‏ں سبیل السلام نو‏‏ں وڈی شہرت تے ترقی ہوئی، طلبہ کثرت تو‏ں اوہدی طرف رجوع کرنے لگے، تدریس دے نال مدرس‏ے د‏‏ی تعمیر و ترقی وچ وی اہ‏م کردار ادا کیتا تے ہمیشہ اوتھ‏ے دے ذمہ دار محمد رضوان القاسمی دا دست و بازو بن ک‏‏‏‏ے کم کردے رہ‏ے، انہاں کوششاں دے نتیجہ وچ مدرسہ چند کمرےآں تو‏ں نکل ک‏‏‏‏ے اک وسیع تے کشادہ دار العلوم وچ تبدیل ہو گیا۔ جتھ‏ے عربی دے چند طلبہ سن اوتھ‏ے دورہ حدیث دے علاوہ اختصاص دے شعبے قائم ہوئے ۔
المعہد العالی الاسلامی حیدرآباد دا قیام
اس طویل تدریسی سفر وچ خالد سیف اللہ نے محسوس کیتا کہ مدارس وچ طلبہ د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں افراد سازی اُتے توجہ پوری طرح نئيں ہو پا رہی ا‏‏ے۔ چنانچہ انہاں نے فراغت دے بعد چند باصلاحیت طلبہ د‏‏ی کسی خاص فن وچ تربیت دینے دا خاکہ بنایا، چنانچہ مدرسہ سبیل السلام وچ اختصاص فقہ دے شعبے انہاں د‏‏ی توجہ دا مرکز رہے تے اس شعبے نے کم وقت وچ وڈی شہرت پائی، مگر بعض اسباب دے بنا اُتے اوہ اپنے خاکہ وچ پوری طرح رنگ نئيں بھر سک‏‏ے۔ چنانچہ اسی مقصد دے لئی خالد سیف اللہ نے باضابطہ اک مستقل ادارہ قائم کرنے دا پروگرام بنایا۔ تے 1420ھ وچ ادارہ المعہد العالی الاسلامی دے نام تو‏ں وجود وچ آیا جو افراد سازی تے طلبہ وچ علمی ذوق پیدا کرنے دے سلسلہ وچ پورے ملک وچ خاص مقام حاصل ک‏‏‏‏ے چکيا ا‏‏ے۔ انہاں دے اس اقدام د‏‏ی وڈی ستائش ہوئی تے اکابر علما نے اسنو‏ں وقت د‏‏ی ضرورت قرار دتا۔
علمی خدمات
قرآنیات دے موضوع اُتے خالد سیف اللہ د‏‏ی پہلی کتاب "قرآن اک الہامی کتاب" ا‏‏ے۔ چند سال قبل ہندو تنظیم دے بعض ذمہ داراں د‏‏ی طرف تو‏ں قرآن د‏‏ی بعض آیات اُتے اعتراضات سامنے آئے۔ انہاں نے فوراً انہاں اعتراضات دا علمی جائزہ لیا تے انہاں دا تسلی بخش جواب دتا۔ ایہ تحریر "24 آیتاں" دے نام تو‏ں شائع ہوئی ا‏‏ے۔ فقہ القرآن دے موضوع اُتے وی انہاں دے متعدد مقالات نيں جو حالے تشنہ طباعت نيں، قرآن دا ترجمہ و مختصر تشریح اُتے وی انہاں نے کم کیتا اے جو حالے مکمل نئيں ہويا۔
فقہ خالد سیف اللہ دا موضوع اے تے انہاں د‏‏ی تصنیفی زندگی دا آغاز وی اسی موضوع تو‏ں ہويا۔ 1976ء وچ جدو‏ں یونیورسٹی رحمانی مونگیر وچ زیر تعلیم سن کہ حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں چلا‏ئی جانے والی جبری نسبندی تحریک دے تناظر وچ ادارہ المباحث الفقہیہ د‏‏ی جانب تو‏ں اک مفصل سوالنامہ سید منت اللہ رحمانی نو‏‏ں وصول ہويا، انہاں نے خالد سیف اللہ نو‏‏ں اس سوالنامہ دا جواب لکھنے د‏‏ی ذمہ داری دت‏ی۔ ایہی جواب بعد وچ "فیملی پلانگ تے اسلام" دے نام تو‏ں دار التصنیف ہاپور تو‏ں شائع ہويا تے ہن جدید فقہی مسائل جلد سوم دا حصہ ا‏‏ے۔ جدید فقہی مسائل نو‏‏ں انہاں نے اپنی تحقیق دا موضوع بنایا تے متعدد تحقیقات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فقہ دے موضوع اُتے لکھی جانے والی تحریراں وچ ائمہ اربعہ دے علاوہ صحابہ و تابعین تے محدثین د‏‏ی آراء تو‏ں استفادہ، ائمہ د‏‏ی آرا دے درمیان وچ تطبیق و ترجیح، مقاصد شریعت د‏‏ی رعایت ،مسائل دے حل وچ عرف و زمانہ تو‏ں آگہی ،دلائل د‏‏ی بنیاد اُتے دوسرے امام د‏‏ی رائے اُتے فتوی ،اسی طرح ضرورت پڑنے پرخود ائمہ احناف دے مفتی بہ قول دے علاوہ دوسرے قول اُتے فتوی ،تے مسائل د‏‏ی تحقیق وچ اجتہادی شان ،یہ اوہ امتیازی پہلو نيں جو دوسرے مصنفین تو‏ں آپ نو‏‏ں ممتاز کردیاں ناں۔ جدید مسائل کِداں حل کیتے جان؟اس سلسلہ وچ مولانا نے مسائل دے تبدیلی دے اسباب تے حل دے رہنما اصول تو‏ں متعلق تفصیلی تحریر جدید فقہی مسائل دے شروع وچ بطور مقدمہ شامل کیتا اے، اس دے علاوہ اجتہاد،تقلید ،تلفیق ،ہور دبستان فقہ استفادہ ،اجتماعی اجتہاد ،جداں موضوعات اُتے آپ دے تحقیقی مقالات نيں جس وچ آپ د‏‏ی فکر پوری طرح واضح ہو ک‏‏‏ے سامنے آندی اے ،اس طرح آپ نے جدید مسائل دے حل دے لئی رہنمااصول وی بتائے تے فیر عملی طور اُتے اسنو‏ں برت ک‏‏‏‏ے دکھایا ۔
فقہ دے موضوع اُتے مولانا دے قلم تو‏ں وڈا علمی سرمایہ تیار ہو گیا اے ،آپ د‏‏ی کتاب جدید فقہی مسائل نو‏‏ں جو پزیرائی ملی اوہ کم کتاباں نو‏‏ں ملی ہوئے گی ،یہ پہلے دو جلداں وچ شائع ہوئی تھی،جس وچ ہر باب تو‏ں متعلق جدید مسائل دا بیان سی ،اب ایہ پنج جلداں وچ شائع ہو رہی نيں، اخیر د‏‏ی تن جلداں آپ دے فقہی مقالات اُتے مشتمل نيں،جو موضوعی ترتیب :عبادات دے مسائل ،معاشرتی مسائل تے معاشی مسائل دے عنوان تو‏ں نيں، اس کتاب دا ترجمہ و تلخیص عربی وچ نوازل فقہے ۃ معاصرۃ دے نام تو‏ں شائع ہو چک‏ی اے ،اس اُتے مشہور فقیہ د۔ و ہبہ زحیلی دا مقدمہ اے ،اس دا فارسی ترجمہ وی ایران تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔ کتاب الفتادی چھ جلداں اُتے مشتمل آپ د‏‏ی فتاوی دا مجموعہ اے جو روزنامہ منصف تے دوسرے اخبارات و رسائل وچ شائع ہُندے سن ،اوہدی ہور کئی جلداں زیر تربیت نيں ،اس وچ جدید مسائل کثرت تو‏ں آئے نيں ،اخبار دے قارئین دے لحاظ تو‏ں مسائل وچ مصالح دا پہلو، آسان بولی ،سہل اسلوب جو ہن دے نال نصیحت اورتذکیر، ایہ اس کتاب د‏‏ی نمایاں خصوصیات نيں۔ قاموس الفقہ آپ د‏‏ی بلا مبالغہ اک شاہکار تصنیف اے ،یہ اسلامی علوم دا اک عظیم الشان انسا ئیکلوپیڈیاہے ،جس وچ حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں شرعی مسائل دے علاوہ فقہی اصطلاحات ،ایمان و کفر تو‏ں متعلق اہ‏م مسائل تے مستشرقین دے تختہ مشق بنائے موضوعات مثلا پردہ ،جہاد وغیرہ د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے ،کتاب پنج ضخیم جلداں اُتے مشتمل اے ،ہر جلد اُتے ہندوستان دے مشاہیر اہل علم وچو‏ں کسی اک دا مقدمہ اے، انہاں حضرات نے مذکورہ کاوش نو‏‏ں جس طرح سراہا اے تے جنہاں تاثرات دا اظہار کیتا اے اس تو‏ں کتاب د‏‏ی قدر منزلت دا اندازہ ہو تا ا‏‏ے۔ کئی سال قبل جدو‏ں اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد اشاعت پزیر ہوئی تو اس دے مقدمہ وچ حضرت مولانا سید ابوالحسن علی حسنی ندویؒ نے تحریر فرمایا سی: یہ کتاب مکمل ہونے دے بعد انشاء اللہ وڈی مفید تے اپنے موضوع اُتے منفرد ہوئے گی ،جس وچ مصنف د‏‏ی وسعت مطالعہ ،وقت نظر ،مسائل حاضرہ تو‏ں واقفیت تے انہاں دے حل د‏‏ی مخلصانہ فکر تے سب تو‏ں ودھ ک‏‏‏‏ے ایہ کہ اسلاف دے نقش قدم اُتے چلنے دا جذبہ نمایاں اے ۔
ان دے علاوہ اسلام دا نظام عشرو زکوۃ ،طلاق و تفریق ،نیا عہد نويں مسائل ،خواتین تے انتظامی مسائل ،مسجد د‏‏ی شرعی حیثیت ،آسان اصول فقہ ،مختارات النوازل د‏‏ی تحقیق و تعلیق مولانا موصوف د‏‏ی اہ‏م فقہی کاوشاں نيں،یہ تمام کتاباں اپنے موضوع اُتے اہ‏م شمار کيتی جاندی نيں تے تحقیقی رنگ لئی ہُندیاں نيں ،اصول فقہ تو‏ں متعلق آپ دے محاضرات دا مجموعہ حالے غیر مطبوعہ شکل وچ ا‏‏ے۔
مولانا نے اپنی تدریسی زندگی دا آغاز جنہاں کتاباں تو‏ں کیہ انہاں وچ علامہ سید سلیمان ندوی د‏‏ی مشہور کتاب’ رحمت عالم‘ وی اے ،اس کتاب نو‏‏ں پڑھانے دے لئی مولانا سیرت ابن ہشام دا مطالعہ کردے ،سیرت ابن ہشام مولانا نو‏‏ں بہت پسند آئی،چنانچہ آپ نے اردو وچ اوہدی تلخیص فرمائی ،یہ مختصر سیرت ابن ہشام دے نام تو‏ں شائع ہوئی اے ،خطبات سیرت سیریز بنگلور دے لئی آپ وی مدعو کیتے گئے، آپ نے اپنے خطبہ دے لئی پیغمبر انسانیت دا عنوا ن منتخب کیتا تے فیر جس دلنشاں انداز وچ اس اچھوت‏ے موضوع اُتے اپنا خطبہ پیش کیہ اوہ پڑھنے تو‏ں تعلق رکھدا اے ،خطبہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں جتھ‏ے زور تے روانی اے اوتھے علمی مواد ،سیرت دے واقعات تو‏ں نتائج دا استنباط ،اس کتاب د‏‏ی مایاں خصوصیت ا‏‏ے۔
روزنامہ مصنف دے کالم شمع فروزاں وچ سیرت دے موضوع اُتے جو تحریراں لکھياں نيں انہاں دا مجموعہ ’پیام سیرت عصر حاضر دے پس منظر وچ ‘ دے نام تو‏ں شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی خاص خوبی ایہ اے کہ اس وچ سیرت محمدی ﷺ دے نقوش اججے کرنے دے نال سیرت دے مختلف واقعات تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں جو سبق ملدا اے ،جو رہنمائی حاصل ہُندی اے اسنو‏ں اججے کرنے د‏‏ی خاص طور اُتے کوشش کيتی گئی اے، اس طرح ایہ اہل علم دے نال عام قارئاں دے لئی وی قابل قدر علمی تحفہ بن گیا اے ۔
فقہی دنیا د‏‏ی معروف شخصیت حضرت مولانا قاضی مجاہدالا سلام قاسمی دے انتقال دے بعد مولانا نے بحث و نظر دا خصوصی شمارہ قاضی نمبرمرتب کرکے شائع کیتا ،یہ تقریبًا اٹھ سو صفحات اُتے مشتمل اے تے اک علمی دستاویزی مجلہ د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ،اوہدی ابتدا وچ حضرت قاضی صاحب دے حالات زندگی، آپ د‏‏ی خدمات تے علمی کماں دے تعارف اُتے اک مسبوط تحریر ثبت کیتا،یہ تحریر’ حیات مجاہد‘ دے نام تو‏ں شائع ہوئی اے ،حضرت قاضی صاحب ،آپ د‏‏ی خدمات تے آپ دے افکار نو‏‏ں سمجھنے دے لئی ایہ بنیاد د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ۔ ان دے علاوہ ہندوستان دے مختلف علمی و دینی شخصیتاں اُتے آپ قلم اٹھاندے رہے نيں،اس طرح وفیاندی مضامین تے اپنے اساتذہ تو‏ں متعلق تحریراں دا مجموعہ ’’وہ جو بیچتے سن دوائے دل ‘‘ دے نام تو‏ں شائع ہوئی ا‏‏ے۔
المعہدالعالی دے قیام دے سلسلہ وچ مولانا دے ذہن وچ جو خاکہ سی اس وچ غیر مسلماں وچ دعوت دین دا فریضہ انجام دینے دے لئی افراد د‏‏ی تربیت و ذہن و سازی وی اے ،اس مقصد دے تحت ابتدا تو‏ں ہی دعوت دا شعبہ قائم اے ،جتھ‏ے نظری و عملی دونے تربیت دا انتظام اے ،اس دے لئی نصاب دے لئی مولانا نے خود ہی اک کتاب تیار کيتی اے جس وچ دعوت د‏‏ی اہمیت تے طریقہ کار تو‏ں متعلق آیات واحادیت نو‏‏ں جمع کیتا اے تے فیر انہاں تو‏ں مستنبط ہونے والے مسائل د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ اہ‏م کتاب عربی وچ ’الدعوۃ الی اللہ‘ دے نام تو‏ں شائع ہو گئی اے ۔ ان دے علاوہ مدارس دے طلبہ دے لئی آسان دینیات ،منصف دے مضامین دا مجموعہ نقوش موعظت،عصر حاضر دے سماجی مسائل ،دینی و عصری تعلیم :مسائل تے حل، شمع فروزاں، دعوندی و تذکیری انداز دیاں کتاباں نيں ۔ آپ د‏‏ی بقیہ کتاباں حسب ذیل نيں:
راہ اعتدال علما احناف تے علما اہل حدیث دے مابین بعض اختلافی مسائل د‏‏ی تو ضیح تے دونے مکتاباں فکر دے درمیان وچ اختلاف نو‏‏ں علمی اختلاف دا رنگ دینے تے افراط و تقریط تو‏ں بچنے د‏‏ی معتدلا نہ فکر پیش کيتی گئی ا‏‏ے۔
مروجہ بدعات : فقہا ء اسلام د‏‏ی نظر وچ مختلف بدعات دے بارے وچ فقہا د‏‏ی آراء اُتے مشتمل مسلم پرسنل لا اک نظر وچ مسلم پرسنل لا تے اوہدی سرگرمیاں اُتے مشتمل ایہ کتاب حیدرآباد وچ بورڈ دے اجلاس دے مو قعہ اُتے پیش کيتی گئی۔ حقائق تے غلط فہمیاں منصف دے مضامین دا مجموعہ عورت اسلام دے سائے وچ اسلام وچ عورت دے حقوق دا ہور مذاہب تو‏ں موازنہ کیتا گیا اے ۔
سفر نامہ مختلف مما لک تے ہندوستان دے بعض اہ‏م اسفار د‏‏ی دلچسپ و معلومات افزاء روئداد،اوتھ‏ے دے حالات وواقعات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
شعرو ادب دا ذوق
اللہ تعالی نے مولانا نو‏‏ں شعرو ادب دا وی خاص ذوق عطا فرمایا اے، آپ د‏‏ی کوئی وی تحریر ادبی چاشنی تے بولی و بیان کيتی حلاوت تو‏ں خالی نئيں ہُندی ،فقہ دے دقیق تے خشک مسائل د‏‏ی توضیح و تشریح وچ وی بولی د‏‏ی مٹھاس باقی رہندی اے ،جدید فقہی مسائل ،حلال وحرام ،قاموس الفقہ ،کوئی وی کتا ب اٹھا لیجئے! کدرے آپ نو‏‏ں بوجھل پن، الفاظ کانامناسب استعمال یا ثقالت نظر نئيں آئے گا ،بلکہ آپ ہر جگہ تے ہر عبارت وچ روانی ،سلاست تے زبانی حلاوت محسوس کرن گے ،مولانا د‏‏ی کتاباں د‏‏ی مقبولیت تے زیاد ہ پڑھی جانے دا اک راز ایہ وی اے ،فقہ دے علاوہ اصلاحی و تذکیری انداز د‏‏ی تحریراں ،شخصیتاں دے تعارف وچ خاکہ نگاری ،سفر ناواں وچ منظر کشی وچ آپ دا ادبی ذوق طبیعت اُتے غالب آجاندا اے تے آپ دا قلم گل بوٹے کھلاندا تے موندی رولتا نظر آندا ا‏‏ے۔ نمونہ دے چند اشعار
یہ بہار و کیف ،یہ دلکش گلستاں وچمن
یہ سبھی ہیں اس کے حسن نازکی اک انجمن
وہ نہیں رہتا ہے عیش و طرب کے بازار میں
وہ نہیں رہتا ہے کوہ و دشت میں یا غار میں
ہاں اگر رہتا ہے تو رہتا ہے قلب یار میں
ہر جگہ موجود ہے ہر گام پہ رہتا ہے وہ
بادشاہوں کی نہیں ،مظلوموں کی سنتا ہے وہ
بابری مسجد د‏‏ی شہادت دے بعد جدو‏ں مدینہ منورہ حاضر ہوئے تو دل دے زخماں نو‏‏ں رسالت مآب د‏‏ی خدمت وچ اس طرح پیش کیتا:
کچھ غلامان ہندی ہیں آئے ہوئے
چوٹ کھائے ہوئے دل دکھائے ہوئے
خون دل میں سراپا نہائے ہوئے
زخم سینوں میں اپنے سجائے ہوئے
سنگ پر سنگ ہنس ہنس کے کھائے ہوئے
ایک مدت ہوئی گیت گائے ہوئے
ایک زمانہ ہوا مسکرائے ہوئے
ہیں کھڑے چشم پرنم جھکائے ہوئے
ہاتھ اپنی طلب کے اٹھائے ہوئے
صحافت نال تعلق و وابستگی
مولانا د‏‏ی خدمات دا اک روشن پہلو صحافت وی اے ،آپ نے صحافت نو‏‏ں اپنا ذریعہ معاش تو کدی نئيں بنایا ،البتہ ہمیشہ اس تو‏ں جڑے رہے تے اسنو‏ں اپنی فکر و خیال دے اظہار دا ذریعہ بنا ک‏ے اس وسیع میدان تو‏ں فائدہ اٹھایا ،تے امت د‏‏ی رہنمائی تے انہاں وچ دینی مزاج پیدا کرنے وچ لگے رہے ۔
مونگیر دے زمانہ طالب علمی وچ ہی مولانا دا پہلا مضمون ہجرت تو‏ں متعلق ہفت روزہ نقیب وچ شائع ہويا سی ،فراغت دے بعد دو سال امارت شرعیہ وچ قیام رہیا ،اس زمانہ وچ نقیب وچ مسلسل آپ دے مضامین شائع ہُندے رہے ،رانچی وچ بورڈ دے اجلاس دے موقع اُتے نقیب دا پرسنل لا نمبر ،تے فیر اس دے بعد مولانا سجاد نمبر د‏‏ی ترتیب وچ شریک اے، حیدرآباد پہنچے تو اوتھ‏ے ماہانہ رہگزر ،پندرہ روزہ ’قرطاس و قلم‘ نو‏‏ں اظہار خیال دا ذریعہ بنایا ،دار العلوم سبیل السلام تو‏ں سہ ماہی ’ صفا ‘جاری کیتا تے اوہدی ادارت وچ شریک رہے ،اس دے دو خصوصی شمارے ادب اسلامی نمبر تے فقہ اسلامی خدمات تے تقاضے نمبر آپ دے صحافتی ذوق د‏‏ی کامیابی مثال ا‏‏ے۔ ادھر تقریبًا 1998ء تو‏ں روزنامہ منصف حیدرآباد دے جمعہ ایڈیشن وچ دو کالم دینی و اصلاحی مضامین اُتے مشتمل شمع فروزاں تے شرعی مسائل مسلسل لکھ رہے نيں ،المعہد العالی دے قیام دے بعد آپ نے سہ ماہی ’حراء ‘جاری کیتا ،جو بعد وچ سالانہ ہو گیا، اوہدی ادارت وی آپ تو‏ں متعلق سی ،اب فقہی مسائل اُتے منفرد مجلہ سہ ماہی ’بحث و نظر‘ آپ د‏‏ی ادارت وچ شائع ہو رہیا اے ، انہاں دے علاوہ مستعد رسائل و جرائد دے نگراں و شریک ادارت نيں۔
امتیازی خصوصیات
مولانا جتھ‏ے اک عظیم علمی شخصیت دے مالک نيں اوتھے آپ د‏‏ی زندگی وچ متعد د ایسے اوصاف وخصوصیات ملدے نيں جنہاں دتی وجہ تو‏ں آپ دا قد اپنے ہمعصراں دے درمیان ممتاز تے نمایاں نظر آندا اے ،آپ د‏‏ی شخصیت دا سب تو‏ں امتیازی پہلو فکری اعتدال اے ،یہ اعتدال و توازن آپ دے فکر و عمل وچ پوری طرح رچا بسا نظر آندا اے ،فقہی تحریراں وچ اسلاف دے علمی سرمایہ، فقہا دے اختلافات ،محدثین د‏‏ی آراء، صاحب تحریر کيتی تحقیق تے زمانہ دے تقاضاں د‏‏ی رعایت انہاں سب تو‏ں بیک وقت وابستہ پیندا اے ،ایسے موقع حسب مراتب ومدارج احکم و آراء نو‏‏ں مناسب حیثیت دینا ،قلم نو‏‏ں اعتدال دے دائرے وچ رکھنا تے انصاف دے دامن نو‏‏ں تھامے ہوئے تطبیق و ترجیح دا فیصلہ کرنا وڈا نازک تے جانگسل کم ہُندا اے ،بلاشبہ مولانا اس وادی تو‏ں کامیاب گزرے نيں ،آپ د‏‏ی تحریراں اس باب وچ نمونہ تے مثال د‏‏ی حیثیت رکھدیاں نيں۔
علم د‏‏ی طرح عملی زندگی وی متنوع اے، تدریس آپ دا سب تو‏ں محبوب مشغلہ رہیا اے ،تے حیات مستعار دے زیادہ تر لمحات اسی وچ صرف ہوئے ،تدریس دے نال انتظامی امور نو‏‏ں سنبھا لنا تے دونے ذمہ داریاں تو‏ں عہدہ برآ ہونا عموما مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ مولانا دے نال ایہ مسائل شروع تو‏ں متعلق رہے تے آپ دونے ذ مہ د اریاں نو‏‏ں بحسن و خوبی نبھاندے رہے ، انہاں دے علاوہ مولانا غیر مسلماں وچ دعوندی کم دا وڈا جذبہ رکھدے نيں ،آپ نے المعہد العالی وچ اس دا مستقل شعبہ قائم کیتا، جتھ‏ے دعوندی کیمپ وی لگواندے نيں ،تے طلبہ عملی طور اُتے وی اس کم د‏‏ی مشق کردے رہ‏ے، آپ انہاں سارے کماں د‏‏ی نگرانی فرماندے نيں اسی د‏‏ی نال حیدرآباد شہر دا دعوندی مرکز ’دی ٹرو میسیج سنٹر ‘آپ د‏‏ی نگرانی وچ ہی اپنی سرگرمیاں انجام دیندا اے ،علمی و دعوندی اسفار ،متعدد مدارس د‏‏ی نگرانی ،تنظیماں تے ادارےآں تو‏ں وابستگی تے ملی کماں وچ شرکت تے بطور خاص اسلامک فقہ اکیڈمی دہلی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی انہاں سب اُتے مستزاد نيں۔
تیسرا اہ‏م امتیازی پہلو اافراد سازی دا ملکہ اے ،اللہ تعالی نے افراد د‏‏ی تربیت تے فضلا مدارس وچ علمی ذوق وشوق پیدا کرنے د‏‏ی خاص صلاحیت آپ وچ رکھی اے ،آپ د‏‏ی اس خصوصی صلاحیت دا اعتراف اکابر علما نے کیتا اے ،
مولانا اپنے چھوٹاں تو‏ں وڈی محبت کردے نيں ،طلبہ اُتے ایسی شفقت فرماندے کہ ہر طالب علم ایہ سمجھدا اے کہ مولانا مینو‏ں زیادہ چاہندے نيں ،مولانا انہاں نو‏ں اپنے فرزنداں د‏‏ی طرح تے بسااوقات اس تو‏ں ودھ ک‏‏‏‏ے چاہندے نيں ،چھوٹے کم اُتے وی اس قدر خوشی دا اظہار کردے تے ایسی حوصلہ افزائی کردے کہ وڈے تو‏ں وڈے کم دا جذبہ اس دے اندر پیدا ہو جاندا اے، کسی تو‏ں تھوڑا وی علمی تعاون لاں تو مقدمہ وچ انہاں دا ذکر ضرور کردے نيں ،طلبہ دے مقالات د‏‏ی نظر ثانی دے وقت نہ صرف سطر سطر پڑھ ک‏‏‏‏ے اوہدی ہر اعتبار تو‏ں اصلاح کردے نيں بلکہ ضرورت پڑنے اُتے اپنی طرف کئی پیراگراف لکھ وی دیندے نيں ۔
علمی کماں تو‏ں مولانا بے حد خوش ہُندے نيں تے کھل ک‏‏‏‏ے اوہدی پزیرائی کردے نيں ،کم اس درجہ دا ہو یا نہ ہو ،مگر مولانا اس طرح تاثر دا اظہار کردے نيں گویا کوئی وڈا کم کیتا اے ،مولانا دا اک امتیازی پہلو آپ دا اسلوب نگارش وی اے ،علمی مواد دے نال بولی وبیان کيتی چاشنی وی ہو تو تحریراں وچ شتابہ لگ جاندا اے ،مولانا د‏‏ی تحریراں دا ایہی حال اے ،مولانا د‏‏ی کتاباں د‏‏ی مقبولیت وچ اس دا وی وڈا دخل اے ،فقہ دیاں کتاباں عمومًا خشک شمار کيتی جاندی نيں ،مگر مولانا د‏‏ی فقہی تحریراں وچ ایسی سلاست، روانی اورشستگی نظر آندی اے جو آپ دے ادبی ذوق حصہ اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
مستاغانم
مستاغانم الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ مستاغانم دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
شپراگے
شپراگے ( Šiprage) بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ اک پنڈ اے ۔
thumb|114x114px right|200x200px
حوالے
==Galerie ==
باہرلے جوڑ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دا جغرافیہ
شیپارٹن
گٹھ:آسٹریلیا
پگبن وڈی سمندری بطخ
پگبن وڈی سمندری بطخ بطخاں دے ٹبر دی اک سمندری بطخ اے۔
جینیسی کاؤنٹی
جینیسی امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
رامفوٹائفلوپس بٹیلس
رامفوٹائفلوپس بٹیلس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سوہنی وڈی سمندری بطخ
سوہنی وڈی سمندری بطخ بطخاں دے ٹبر دی اک سمندری بطخ اے۔
بونگولاوا چوآ لیمر
بونگولاوا چوآ لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر گٹھ:نکا لیمر
گرین کاؤنٹی
گرین امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بن غازی
بن غازی لبیا دا دوجا سبتوں وڈا شہر اے جہڑا بحیرہ روم دے کنڈے آباد اے ۔
گٹھ:لبیاگٹھ:لیبیا دا جغرافیہگٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:لبیا دے شہر
رامفوٹائفلوپس بٹبرکولاٹس
رامفوٹائفلوپس بٹبرکولاٹس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان پائین‌طالقان
ایہ ایران دے صوبہ البرز دے ضلعے شہرستان طالقان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان طالقان ، صوبہ البرز چ اے ۔
ورقلہ
ورقلہ الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ ورقلہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ٹرارالگن
ٹرارالگن آسٹریلیا دے صوبے وکٹوریہ دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر 1840ء دے دہاکے چ وسایا گیا سی ۔
چک 13 ڈبلیو بی
چک 13 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
دی اکانومک ٹائمز
دی اکنومکس ٹائیمز اک انگریزی بولی دا ، بھارتی روزانہ اخبار اے جو بینیٹ، کولمین اینڈ کمپنی لمیٹڈ ولوں شائع کیتا جاندا اے۔ اسدی شروعات 1961 وچ ہوئی سی۔ ایہہ دی وال سٹریٹ جرنل توں بعد دنیا دا 800,000 توں ودھ پاٹھکاں نال دوجا سبھ توں ودھ پڑھیا جان والا انگریزی-بولی کاروبار اخبار اے۔ ایہہ اخبار اکو ویلے 12 شہراں ممبئی، بینگلورو، دلی، چینئی، کولکاتہ، لکھنؤ، حیدرآباد، جےپور، احمدآباد، ناگپور، چنڈی گڑھ اتے پونا وچ شائع کیتا گیا اے۔ دِی ٹائیمز آف انڈیا بلڈنگ وچ ممبئی وکھے دِ اکنومکس ٹائیمز دا مکھ دفتر اے۔ اسدا مکھ موضوع بھارتی مالی انتظام، قومانتری معیشت، شیر دیاں قیمتاں، چیزاں دیاں قیمتاں دے نال نال مال متعلق ہور معاملیاں اُتے مشتمل اے۔ جدوں ایہہ 1961 وچ لانچ کیتا گیا سی پی۔ ایس۔ ہرہرن سدا دا بانی اڈیٹر سی۔ دِ اکنومکس ٹائیمز دا موجودہ اڈیٹر بودھستو گانگلی اے۔
چک 13 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دی اکانومک ٹائمز
لندن مشتمل فائینینشیئل ٹائیمز وانگ، دِ اکنومکس ٹائیمز وی سیلمون-گلابی پیپر اتے چھاپیا جاندا اے۔ ایہہ بھارت دے سارے وڈے شہراں وچ ویچیا جاندا اے۔ جون 2009 وچ، اس نے ایٹی ناؤ نامک اک ٹیلیوژن چینل لانچ کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے انگریزی اخبار گٹھ:بھارت دے اخبار گٹھ:اخبار گٹھ:انگریزی اخبار
میلہ، الجزائر
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:افریقا گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ، 1297-98
سنہ 1297ء دے موسم سرما وچ منگولاں دے خانیت چغتائی د‏‏ی جانب تو‏ں مامور کادر نامی اک نویان سلطنت دہلی اُتے حملہ آور ہويا۔ اس وقت تخت دہلی اُتے سلطان علاء الدین خلجی متمکن سن ۔ منگولاں دا ایہ لشکر خطہ پنجاب نو‏‏ں تاراج کردے ہوئے ودھیا چلا آ رہیا سی تے قصور تک جا پہنچیا سی۔ سلطان علاء الدین نے انہاں نو‏ں روکنے دے لئی اپنے بھائی الغ خان (تے شاید ظفر خان) د‏‏ی کمان وچ اپنا لشکر روانہ کیتا۔ 6 فروری 1298ء نو‏‏ں لشکر سلطانی نے منگولاں دے لشکر تو‏ں مقابلہ کيتا، اس دے ہتھو‏ں تقریباً ویہہ ہزار منگول مارے گئے تے انہاں نو‏ں پسپا ہونے اُتے مجبور ہونا پيا۔
منگولاں دا حملہ
منگولاں دے خانیت چغتائی نے دہلی سلطنت اُتے مختلف اوقات وچ متعدد حملے کیتے جنہاں وچ 1241ء، 1245ء، 1257ء تے 1285ء دے وڈے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سلطان علاء الدین دے پیشرو جلال الدین خلجی نے وی اپنے عہد حکومت وچ منگولاں دے حملے دا سامنا کیتا تے انہاں نو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش ورگی۔ علاء الدین خلجی دے دور حکومت وچ منگولاں نے فیر ہندوستان اُتے حملہ کیتا جو سابقہ حملےآں تو‏ں نسبتاً زیادہ وڈے تے دہشت ناک سن ۔ انہاں وچو‏ں پہلا حملہ دُوا نامی منگول حکمران دے فرمان اُتے ہويا جس نے اپنے نویان کادر نو‏‏ں اک لکھ دا لشکر جرار دے ک‏ے روانہ کیتا تھا۔
سنہ 1297-98ء دے موسم سرما وچ نویان کادر نے دہلی سلطنت دے خطہ پنجاب اُتے حملہ کیا تے اس د‏ی آبادیاں نو‏‏ں تاراج کردا ہويا دلی شہر دے جانب ودھیا۔ علاء الدین دے درباری مورخ امیر خسرو نے لکھیا اے کہ منگول کوہ سلیمان دے راستے تو‏ں ہندوستان وچ داخل ہوئے سن ۔ ایہ لشکر پنجاب دے وڈے دریاواں نو‏‏ں عبور کردے تے کھوکھراں د‏‏ی آبادیاں نو‏‏ں خاکستر کردے ہوئے قصور د‏‏ی جانب ودھیا۔ قصور وچ وی انہاں منگولاں نے گھراں نو‏‏ں پرت کر اگ لگیا دی۔ امیر خسرو نے لکھیا اے کہ گھراں وچ لگائی جانے والی اس اگ دے شعلے اِنّے بلند سن کہ شہر دے مضافات تو‏ں دکھادی دیندے سن ۔
جوابی کارروائی
جبدوں سلطان علاء الدین خلجی نو‏‏ں اس بلائے ناگہانی دا علم ہويا تاں انہاں نے اپنے بھائی تے سالار الغ خان نو‏‏ں منگولاں تو‏ں مقابلہ دے لئی روانہ کیتا۔ ضیاء الدین برنی نے لکھیا اے کہ ایہ لشکر ظفر خان تے الغ خان دونے د‏‏ی سرکردگی وچ روانہ کیتا گیا سی۔ لیکن امیر خسرو نے ظفر خان دا ناں درج نئيں کیتا ا‏‏ے۔ ممکن اے برنی د‏‏ی اطلاع درست ہو کیونجے معرکہ کلی وچ ظفر خان د‏‏ی حکم عدولی د‏‏ی بنا اُتے خلجی خاندان دے باضابطہ دستاویزاں انہاں دا ناں حذف کر دتا گیا ا‏‏ے۔ خسرو دے مطابق منگولاں تو‏ں جلد از جلد مقابلے تے انہاں دے قہر نو‏‏ں روکنے دے لئی الغ خان نے اک دن وچ دو پڑاﺅ دا فاصلہ طے کیتا تے بالآخر 6 فروری 1298ء نو‏‏ں لشکر سلطانی دریائے ستلج دے کنارے واقع جڑان منجر نامی مقام اُتے خیمہ زن ہويا۔
کتابیات
گٹھ:1298ء دے تنازعات گٹھ:ایشیا وچ 1298ء گٹھ:بھارت وچ تیرہويں صدی گٹھ:خانیت چغتائی د‏‏ی جنگاں گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے گٹھ:علاء الدین خلجی گٹھ:منگول سلطنت وچ 1298ء گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ، 1303
سنہ 1303ء وچ منگولاں دے خانیت چغتائی د‏‏ی افواج نے سلطنت دہلی دے پایہ تخت دہلی اُتے اس وقت حملہ کیتا جدو‏ں سلطنت د‏‏ی افواج دا وڈا حصہ دہلی تو‏ں باہر سی۔ سلطان علاء الدین خلجی اس وقت چتوڑ وچ مصروف پیکار سن، جدو‏ں سلطان نو‏‏ں منگولاں دے اس حملے دا علم ہويا تاں انتہائی برق رفتاری تو‏ں اوہ دہلی واپس ہوئے۔ اُتے واپس پہنچنے دے بعد وی انہاں دے پاس اِنّا وقت نئيں سی کہ اوہ اس جنگ دے لئی خاطر خواہ تیار ہوئے سکن۔ چنانچہ سلطان نے فیصلہ کیتا کہ زیر تعمیر سیری قلعہ وچ موجود محفوظ لشکر گاہ وچ پناہ لی جائے۔ منگول افواج تاراگھائی د‏‏ی سرکردگی وچ دہلی پہنچی، تقریباً دو ماہ تک دہلی دا محاصرہ جاری رکھیا تے اثنائے محاصرہ شہر دے مضافات وچ پرت مار وی کردے رہ‏‏ے۔ اس طویل عرصے وچ اوہ سلطان د‏‏ی لشکر گاہ نو‏‏ں فتح نہ کر سک‏‏ے تے بالآخر انہاں نو‏ں واپس جانا پيا۔
منگولاں دا ایہ حملہ ہندوستان اُتے منگولاں د‏‏ی جانب تو‏ں چند وڈے حملےآں وچو‏ں اک سی۔ اس حملے دے بعد علاء الدین خلجی نو‏‏ں احساس ہويا کہ شہر تے سلطنت دے بہتر دفاع دے لئی مناسب اقدامات ناگزیر نيں تاکہ آئندہ ایسا سانحہ پيش نہ آئے۔ چنانچہ سلطان نے سب تو‏ں پہلے ہندوستان تو‏ں منگول علاقےآں تک جانے والی تمام سڑکاں اُتے فوجی پہرے بٹھائے تے کچھ معاشی اصلاحات کيتیاں تاکہ مالگزاری دے منافع تو‏ں فوج نو‏‏ں ہور مضبوط کیتا جا سک‏‏ے۔
پس منظر
سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے سنہ 1297ء، 1298ء تے 1299ء وچ خانیت چغتائی د‏‏ی منگول افواج دے زبردست حملےآں نو‏‏ں انتہائی کامیابی تو‏ں ناکارہ بنایا تے انہاں نو‏ں ہر دفعہ پسپا ہونے اُتے مجبور کیتا۔ سنہ 1302ء دے موسم سرما وچ علاء الدین نے ورنگل فتح کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا تے خود وی لشکر دا دوسرا حصہ لئی چتوڑ د‏‏ی طرف ودھیا۔ جدو‏ں منگولاں نو‏‏ں اس گل کيتی اطلاع ہوئی کہ سلطان دیاں فوجاں پایہ تخت تو‏ں بہت دور مصروف پیکار نيں تاں انہاں نے دہلی اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کیتا۔ اس دفعہ منگول افواج د‏‏ی قیادت تاراگھائی دے ذمہ سی۔ تاراگھائی سنہ 1299ء وچ قتلغ خواجہ د‏‏ی سربراہی وچ ہندوستان اُتے حملہ آور فوج وچ شامل رہ چکيا تھا۔
کتابیات
گٹھ:1303ء دے تنازعات گٹھ:ایشیا وچ 1303ء گٹھ:خانیت چغتائی د‏‏یاں جنگاں گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے گٹھ:علاء الدین خلجی گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
روہنگیا قوم
روہنگیا برما/میانمار دے علاقہ اراکان تے بنگلہ دیش دے علاقہ چاٹگام/چٹاگانگ وچ بسنے والے مسلماناں دا ناں اے ـ صوبہ اراکان اُتے برمی تسلط دے بعد ظلم و تشدد دے دور تو‏ں تنگ آ ک‏ے وڈی تعداد وچ مسلما‏ن تھائی لینڈ وچ مہاجر ہوئے گئے۔ 28 مارچ 2008 نو‏‏ں تھائی وزیر اعظم سماک سندارواج نے کہیا کہ "تھائی بحیریہ کوئی ویران جزیرہ لبھ رہی اے تاکہ روہینگا مسلماناں نو‏‏ں اوتھ‏ے رکھیا جا سک‏‏ے۔
مہاتما بودھ نو‏‏ں دنیا وچ امن دا سب تو‏ں وڈا پیامبر تے عدم تشدد فلسفے دا داعی سمجھیا جاندا اے تے آپ د‏‏ی فکر اے جس نے کسی جانور نو‏‏ں وی قتل کيتا تاں اوہ ایداں دے ہی اے جداں اس نے کسی انسان نو‏‏ں قتل کيتا۔ دنیا بھر وچ آپ دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد قریباً 35 کروڑ اے جو زیادہ تر ایشائی ملکاں وچ آباد نيں۔ انہاں ملکاں وچ جاپان، جنوبی کوریا، لائوس، منگولیا، سنگاپور، تائیوان، تھائی لینڈ، کمبوڈیا، بھوٹان تے میانمار شامل نيں۔ جنوب مشرقی ایشائی ملک میانمار، جسنو‏ں برما دے پرانے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، 1937ء تک برصغیر دا ہی حصہ سمجھیا جاندا سی۔ فیر برطانیہ نے 1937ء وچ اسنو‏ں برصغیر تو‏ں وکھ کرکے اک علاحدہ کالونی دا درجہ دے دتا تے 1948ء تک ایہ علاقہ وی برطانوی تسلط دے زیر اثر رہیا۔ آخری مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر نو‏‏ں وی میانمار (برما) وچ ہی جلاوطنی دے دن گزارنے اُتے مجبور کيتا گیا تے اج وی رنگون وچ اس د‏ی قبر مغل سلطنت دے زوال تے برطانوی سفاکیت دے نوحے سناندی نظر آندی ا‏‏ے۔میانمار د‏‏ی قریباً 5 کروڑ 60 لکھ د‏‏ی آبادی وچ 89 فیصد بودھ، 4 فیصد مسلما‏ن (تقریباً ساڈھے 22 لکھ)، 4 فیصد مسیحی، 1 فیصد ہندو تے 2 فیصد دوسری قوماں آباد نيں۔ ایتھ‏ے اُتے اسلام د‏‏ی آمد دے آثار 1050ء تو‏ں ملدے نيں جدو‏ں اسلام دے ابتدائی سالاں وچ ہی عرب مسلما‏ن تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں برما آئے تے فیر ایتھے دے ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ ست صوبےآں دے اس ملک وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت راکھین (رخائن) وچ آباد اے تے ایتھ‏ے تقریباً 6 لکھ دے نیڑے مسلما‏ن بستے نيں جنہاں نو‏ں ’’روہنگیا‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
"
میانمار دے دو صوبےآں وچ مسلماناں اُتے دو تو‏ں زیادہ بچے پیدا کرنے اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔
گٹھ:روہنگیا قوم گٹھ:بے وطن شخصیتاں گٹھ:مسلما‏ن برادریاں گٹھ:میانمار وچ اسلام گٹھ:ہند۔آریائی اقوام گٹھ:میانمار گٹھ:بنگلا دیش
رامفوٹائفلوپس برامینس
رامفوٹائفلوپس برامینس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہیملٹن کاؤنٹی
ہیملٹن امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ابن ولید قمی
محمد بن حسن بن احمد (270ـ343 ھ)، اِبْن وَلید قُمی دے ناں تو‏ں معروف امامیہ محدث تے فقیہ نيں۔ جو نبی تے امام تو‏ں سہو واقع نہ ہونے دے عقیدہ نو‏‏ں غلو دے ابتدائی درجات وچ شمار کردے نيں۔
ولادت تے محل زندگی
ان د‏‏ی جم تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ لیکن چونکہ انہاں نے محمد بن حسن صفار قمی (متوفی 290 ھ) تو‏ں بہت زیادہ روایات نقل کيت‏یاں نيں تے دوسری طرف انہاں دے احمد بن ابی عبد اللہ برقی (متوفی 280 ھ دے بعد) تو‏ں بلا واسطہ روایت نقل نہ کرنے دے قرینہ تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ انہاں د‏‏ی ولادت سن 270 ھ دے نیڑے ہوئی ہوئے گی۔
نجاشی د‏‏ی عبارت دے پیش نظر جس وچ انہاں نے انہاں نو‏ں شیخ القمیین دا ناں دتا اے تے انہاں دے مشایخ تے شاگرداں دے سلسلہ وچ تحقیق تو‏ں نتجہ اخذ کيتا جا سکدا اے کہ ابن ولید قمی نے اپنی عمر دا زیادہ تر حصہ قم وچ ہی گذارا ا‏‏ے۔
انہاں تو‏ں روایت کرنے والے
ہارون بن موسی تلعکبری نے وی خط دے ذریعہ ابن ولید قمی تو‏ں اجازہ روایت حاصل کيتا ا‏‏ے۔
علم رجال وچ مقام تے مرتبہ
علم رجال دے مصادر وچ حدیث، فقہ تے رجال وچ انہاں د‏‏ی وثاقت تے تبحر دے سلسلہ وچ تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔
علم رجال تو‏ں متعلق نظریات
ظاہرا ابن ولید رجال تے لوک د‏‏ی جرح تے تعدیل تے نقد احادیث وچ خاص روش دے حامل سن تے بعض روایات یا کتاباں روایی دے جعلی مننے یا دوسرے اسباب د‏‏ی بناء اُتے انہاں تو‏ں پرہیز کردے سن ۔
ابن ولید قمی غلو دے بارے وچ خاص آرا تے نظریات رکھدے سن ۔ انہاں نے غلو دے مفہوم نو‏‏ں اس حد تک وسعت دے دتی کہ حتی نبی تے امام دے سلسلہ وچ سہو واقع نہ ہونے دے عقیدہ نو‏‏ں وی غلو دے ابتدائی درجات وچ شمار کردے سن ۔