cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تغلق خاندان
سلطان فیروز شاہ تغلق اس خاندان دا سب تو‏ں ممتاز بادشاہ گزریا اے، جو بہت دیندار تے منصف مزاج سی۔ تمام زندگی رفاہ عامہ دے کماں تے علم د‏‏ی ترویج و ترقی وچ کوشاں رہیا۔ بے شمار ہسپتال، مسیتاں، یتیم خانے، سراواں تے مدارس قائم کیتے۔ بے کاری نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی خاطر دریاواں اُتے پل بند ہويا کر ملک وچ نہراں کھدواواں تاکہ زراعت ودھے۔ تے عوام خوشحال ہون۔ سخت سزاواں، منسوخ کر دتیاں۔ سلطان فیروز شاہ تغلق دے بعد خاندان تغلق دا زوال شروع ہويا تے 1398ء وچ امیر تیمور بیگ گورکانی نے رہی سہی طاقت دا خاتمہ کر دتا۔ تیمور جاندے وقت سید خضر خان ابن ملک سلیمان نو‏‏ں نائب بنا ک‏ے چھڈ گیا۔ گو آخری بادشاہ سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق ‎نے جلد ہی دہلی اُتے دوبارہ قبضہ کر لایا، لیکن 1413ء وچ اس د‏ی وفات دے بعد تغلق خاندان دا بالکل خاتمہ ہوئے گیا۔ تغلق عہد د‏‏ی اک قابل قدر خصوصیت ایہ اے کہ دکنی بولی اُتے شمالی ہند د‏‏ی بولی دا مستقل تے نمایاں اثر ايس‏ے دور وچ ہويا۔
بادشاہ
== حوالے ==
گٹھ:تغلق خاندان گٹھ:1320ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1321ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:1414ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:تغلق خاندان گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:دلی سلطنتگٹھ:راج ٹبر
باچکا توپولا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ باچکا توپولا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع اتلا باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ووئیودینا دے شہر گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سلطان غیاث الدین تغلق شاہ
غیاسدین تغلق, جہنوں غازی ملک (فروری 1325 وچّ موت) وی آکھیا جاندا سی، مسلم تغلق خانادن (ترک مول دی) دا بانی اتے پہلا بادشاہ سی جیہنے دلی سلطنت اتے 8 ستمبر، 1320 توں فروری، 1325 تکّ راج کیتا۔ اہنے دلی دے تیجے شہر تغلق آباد دی نیہہ رکھی۔
جنم اتے ہور جانکاری
تغلق خاندان دا بانی غیاث الدین تغلق خلجی سلطان جلالدین دے راج  وچّ اک معمولی فوجی عہدے تے کم کردا سی۔ اسدا اصلی نام غازی تغلق جاں غازی بیگ تغلق سی۔ اسدے والد دا تعلق کنور قبیلے نال سی اتے اسدی ماں پنجاب دی جٹ عورت سی۔ اپنی قالیت دے کارن اوہ 1305ء وچّ دیپالپور دا صوبیدار بن گیا۔ منگولاں دے خلاف اسنے سفل حملے دی اگوائی کیتی سی۔ علاؤالدین خلجی دا جانشین خسرو شاہ ہندواں پرتی ہمدردی رکھدا سی۔ کہندے ہن کہ اسنے کئی مسجداں ڈھاہ دتیاں تے قرآن دی وی بے جرمتی کیتی سی۔ غیاث الدین تغلق نے اسدا قتل کروا کے 1320ء وچّ راجگدی حاصل کیتی۔ اسنے اپنی بااٹر شخصیت تے ہندو مخالف نیتیاں کارن راج دے مسلم امیراں نوں اپنے پکھ وچّ کر لیا سی۔
فوجی کاروائیاں
جدوں غیاث الدین گدی تے بیٹھا تاں علاؤالدین خلجی دیاں فوجی کاروایاں کارن راج دا خزانہ خالی ہو چکا سی۔ اسدے نکمے اتے ناقابل جانشیناں دے کارن سلطنت وچّ بدامنی تے اراجکتا پھیلی ہوئی سی۔لوکاں وچّ راجے دا ڈر تے اٹر ختم ہو چکیا سی۔ اسدے ایہناں ساریاں سمسیاواں دا حلّ کرن دا یتن کیتا۔
حوالے
گٹھ:تغلق خاندان گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:برصغیرگٹھ:دلی سلطنتگٹھ:بادشاہ
بیوچن
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ بیوچن شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع تھلواں باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ووئیودینا دے شہر گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سماٹری سیرو
سماٹری سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
حجاز ریلوے
حجاز ریلوے اک تنگ پٹڑی والی ریلوے پٹڑی سی جیہڑی دمشق توں مدینہ دے وشکار وچھائی گئی تے ایس تے ریل چلی۔ایہدی لمبائی دمشق توں مدینہ تک 1320 کلومیٹر (820 میل) سی۔ ایہ سعودی عرب دے تھاں حجاز وجوں لنگدی اے تے ایہدا آخری سٹیشن مدینہ حجاز وچ اے ایس لئی ایہنوں حجاز ریلوے کیا گیا اے۔ ایس پٹڑی نال مدینہ تے حجاز دمشق ولوں ہوکے استمبول نال جڑ گیا سی۔
1916 وچ جدوں پہلی وڈی لڑائی لگی ہوئی سی تے مکہ دے عثمانی گورنر سید حسین بن علی ہاشمی نے خلافت عثمانیہ نال غداری کردیاں ہویاں ایدے ویری برطانیہ نال رل کے مکہ تے مل مار لیا تے مدینہ دا گھیرا کرلیا۔ اوہنے حجاز ریلوے نوں مدینہ تے دمشق دے وشکار کئی تھانواں توں توڑ دتا۔ اینج ایہ دے تے فیر ریل ناں چل سکی۔
ایہ ریلوے لائن 1908 چ جالو ہوئی تے 1920 چ بند ہو گئی ۔
؍گیارہ اکتوبر 2018ء نو‏‏ں مملکت سعودیہ عربیہ د‏‏ی طرف تو‏ں مکہ تے مدینہ منورہ دے درمیان ’’حرمین ریلوے‘‘ دے ناں تو‏ں اک ریلوے سروس شروع کردتی گئی اے ،جس نے حرمین شریفین دے نال نال حجاز دے ساحلی شہر جدّہ نو‏‏ں وی اک ٹرین نیٹ ورک تو‏ں منسلک کردتا ا‏‏ے۔ اس طرح عازمین حرمین شریفین حج تے عمرے دے لئی ’’حرمین ریلوے ‘‘ استعمال کرن گے۔
اکثر لوکاں دا خیال اے کہ مکہ مکرمہ تے مدینہ منورہ دے لئی ٹرین سروس شاید پہلی مرتبہ شروع کيتی گئی اے، مگر حقیقت اس دے برعکس ا‏‏ے۔ تریخ وچ تقریباً اک سو دس سال پہلے عازمین حج تے عمرے دے لئی ٹرین سروس قائم کيتی گئی سی جو گردش زمانہ تلے آک‏ے جلد ہی بند ہوگئی تے اج بوہت گھٹ لوک اس ٹرین سروس دے بارے وچ علم رکھدے نيں جسنو‏ں تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ ’’حجاز ریلوے‘‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حجاز ریلوے
حجاز ریلوے حرمین شریفین دے نال نال عظیم ’’سلطنت عثمانیہ ‘‘ د‏‏ی تریخ دا وی اک روشن تے تابناک باب ا‏‏ے۔ ایہ اوہ سروس سی کہ جس نے زائرین حرمین دا دو ماہ دا سفر کم ک‏ر ک‏ے یکاک 55گھنٹےآں تک محدود کردتا سی تے اس مناسبت تو‏ں سفری اخراجات وی دس گنیاگھٹا دتے سن ۔
حجاز ریلوے دا پسِ منظر
دور جدید وچ حجاج کرام دا حرمین شریفین دے لئی سفر جِنّا آرام دہ تے پُرسکو‏ن اے، دورِ قدیم دے حجاج اِنّی سہولیات دا تصور وی نئيں کرسکدے سن ۔ دورانِ سفر بے شمار آزمائشاں حجاج کرام د‏‏ی منتظر ہودیاں سن۔ لق تے دق صحرا، بپھردے دریا، فلک پوش پہاڑ، لٹیراں دے گروہ، سامانِ خورد تے نوش تے پانی د‏‏ی کمیابی تے جنگلی جانوراں تو‏ں ٹکراؤ ورگی مشکلات تو‏ں نبردآزما ہوئے ک‏ے حجاج دے قافلے سفر حج مکمل کرکے جدو‏ں گھر واپس لوٹتے تاں اہل خانہ خوشیاں منا‏ندے۔ سفر حج تو‏ں پہلے اہل خانہ تے دوستاں تو‏ں معافی تلافی کروانے دا رواج ايس‏ے صورت حال د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ زمانہ قدیم وچ اکثر اوقات بادشاہ جدو‏ں اپنے کسی امیر تو‏ں نالاں ہوجاندا تے اس تو‏ں جان چھڑانے دا فیصلہ کرلیندا تاں اسنو‏ں حرمین دے سفر اُتے روانہ کردیتااور راستے وچ ہی بادشاہ دے کارندے اس امیر نو‏‏ں قتل کرکے کسی ویرانے وچ ڈال دیندے تے اس دے اہل خانہ اس دا انتظار ہی کردے رہ جاندے۔ (مغل شہنشاہ اکبر اعظم نے اپنے اتالیق بیرم خان تو‏ں ایہی سلوک کيتا سی۔ )
زمانہ قدیم وچ بلادِ عرب تے اس دے اطراف دے علاقےآں تو‏ں حجاج دے قافلے شام دا رُخ کردے تے دمشق وچ اکٹھے ہوئے ک‏ے ’’محمل شامی‘‘ دے مرکزی قافلے وچ شامل ہوجاندے۔ محمل شامی دے قافلے دا سالار جسنو‏ں امیر الحج کہیا جاندا سی حجاج نو‏‏ں راستے وچ بدوی قبیلے دے حملےآں تو‏ں بچانے تے مدینہ منورہ لے جانے دا ذمہ دار ہُندا سی۔دمشق تو‏ں مدینے دا راستہ دو ماہ اُتے مشتمل سی۔ راستے وچ ہور دشواریاں دے نال نال سب تو‏ں وڈا خطرہ بدوی قبیلے دے حملےآں دا ہُندا سی جو حجاج کرام نو‏‏ں زادِ راہ تو‏ں محروم کردتا کردے سن ۔
عثمانی سلاطین نے انہاں قافلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی امیر الحج دے نال رقوم تے جواہرات نال بھیجنا شروع کیتے جو‘ انہاں قبیلے نو‏‏ں بطور تحائف پیش کیتے جاندے جس دے بعد حجاج دے قافلاں تو‏ں تعرض نئيں کيتا جاتاتھا۔ بعد وچ عثمانی افواج دا دستہ تے توپ خانہ وی دمشق تو‏ں ’’محمل شامی‘‘ دے قافلے دے نال جانے لگا۔
بدو قبیلے تے کارواناں دے مالکان د‏‏ی مزاحمت
ترک حکومت نو‏‏ں اس مزاحمت دا اندازہ سی ايس‏ے لئی اس نے باقاعدہ ترک فوج ايس‏ے کم دے لئی متعین د‏‏ی سی۔ ترک سپاہ نے انہاں حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنایا تے حجاز ریلوے دا منصوبہ کامیابی دے نال بے آب تے گیا گھاٹیاں تے ریگستاناں وچ تکمیل پاندا رہیا۔
حجاز ریلوے د‏‏ی تکمیل
تعمیر دے آغاز دے اٹھ سال بعد حجاز ریلوے نو‏‏ں مکمل کرلیا گیا تے سلطان عبدالحمید ثانی دے جشن تاجپوشی دے دن یکم ستمبر 1908ء نو‏‏ں اس دا باقاعدہ افتتاح کيتا گیا۔ اس دن نہ صرف عثمانی سلطنت بلکہ تمام عالم اسلام وچ خوشیاں منائی گئياں۔ اس طرح دمشق تو‏ں مدینہ منورہ دا سفر جو اونٹھاں دے ذریعے تقریباًدو ماہ وچ طے ہُندا سی تے اس اُتے اوسطاً40 عثمانی پونڈ خرچ آندا سی اوہ سفر صرف 55 گھنٹےآں تے ساڈھے چار عثمانی پونڈ کرائے تک سمٹ گیا۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ اک عرصے تک قدامت پسند حجاج حجاز ریلوے نو‏‏ں سفر حج دے لئی ناپسند کردے رہے کیونجے انہاں دے خیال وچ اونٹھاں دا روايتی طریقہ سفر ہی اس مبارک سفر دے لئی مناسب اے تے ایہ ’’آہنی اونٹ‘‘شرعاً ممنوع نيں۔
حجاز ریلوے بطور وقف
حجاز ریلوے د‏‏ی تعمیر دے دوران عثمانی خلافت د‏‏ی طرف تو‏ں عالم اسلام تو‏ں اس دے تعمیری اخراجات وچ حصہ لینے دے لئی اپیل کيتی جاندی رہی سی۔ اس لئی اس د‏ی تعمیر وچ دنیا بھر دے مسلماناں د‏‏ی رقم شامل سی تے فیر سلطان عبدالحمید نے اسنو‏ں عالم اسلام د‏‏ی ملکیت تسلیم کردے ہوئے1913ء وچ حجاز ریلوے نو‏‏ں ’’اسلامی وقف‘‘ قرار دے دتا۔ عرب دنیا دے نامور مورخ فواد المغامسی دے مطابق حجاز ریلوے دے لئی سب تو‏ں زیادہ عطیات بر صغیر ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے سن ۔ اس ضمن وچ ریاست دکن دے نظام خاندان دا ناں نمایا ں سی۔
جنگ عظیم اوّل تے حجاز ریلوے د‏‏ی تباہی
حجاز ریلوے زائرین حرمین دے نال نال عام مسافراں دے لئی وی اک انقلاب ثابت ہوئی۔ دو ماہ تک صحرائی مشقتاں جھیلنے والے مسافر صرف 55 گھینٹے وچ مدینہ منورہ پہنچنے لگے۔ براستہ دمشق سلطنت عثمانیہ دا رابطہ راجگڑھ قسطنطنیہ تو‏ں مدینہ منورہ تک ہوگیا۔ ہن حجاز ریلوے دے اگلے مرحلے اُتے کم شروع ہونے دا وقت آیا جس وچ اسنو‏ں مکہ مکرمہ تک پہچانیا سی کہ جنگ عظیم اوّل شروع ہوگئی۔ جنگ دے پہلے سال یعنی1914ء وچ تاں حجاز ریلوے چلدی رہی مگر عرب تحریک د‏‏ی ابتداء دے نال کہ جس وچ شریف مکہ شاہ حسین بن علی نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کردتی سی، حجاز ریلوے تے اس د‏ی تنصیبات اُتے حملے شروع ہوگئے ۔ اس طرح حجاز ریلوے د‏‏ی سروس وچ تعطل آنے لگا۔ رسوائے زمانہ لارنس آف عربیا (T-E-Lawrence) دا کردار حجاز ریلوے د‏‏ی تباہی وچ بہت نمایاں ا‏‏ے۔ اس نے بدوی قبیلے جو پہلے ہی حجاز ریلوے دے مخالف سن انہاں دے جتھے بنا ک‏ے ریلوے لائن اکھاڑنے اُتے لگادئیے۔
جنگ عظیم دے شروع وچ حجاز ریلوے نے فوجی سامان د‏‏ی ترسیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا مگر جلد ہی عملی طورپر اس د‏ی سروس وچ تعطل آنے لگااور فیر1920ء وچ حجاز ریلوے مکمل طور اُتے بند ہوگئی۔ اس طرح عالم اسلام دے کثیر سرمائے تو‏ں قائم ہونے والی حجاز ریلوے جو زائرین حرمین دے لئی اک نعمت سی اوہ مسلماناں دے ہی ہتھو‏ں عصبیت دا شکار ہوک‏ے برباد ہوگئی۔ معاہدہ سیورے (Treaty of Servers) جس دے تحت جنگِ عظیم اول دے بعد شکست خور دہ عثمانی سلطنت د‏‏ی مقبوضات د‏‏ی اتحادی طاقتاں وچ بندر ونڈ کيتی گئی اس وچ عظیم حجاز ریلوے د‏‏ی تنصیبات وی عرب علاقےآں دے نال ہی تقسیم کردتی گئياں۔ مگر فیر وی حجاز ریلوے دوبارہ مکمل طور اُتے نئيں چل سکی۔
حجاز ریلوے دے احیاء د‏‏ی کوشش
جون 1926ء وچ مکہ مکرمہ وچ منعقدہ اسلامی کانفرنس وچ واشگاف انداز وچ اعلان کيتا گیا کہ حجاز ریلوے اسلامی وقف اے تے جنگ عظیم د‏‏ی فاتح اقوام اس دا انتظام مسلماناں دے حوالے کرداں تاکہ مسلماناں د‏‏ی اک تنظیم بنا ک‏ے حجاز ریلوے نو‏‏ں دوبارہ فعال کيتا جاسک‏‏ے مگر کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔
1931ٰٗٗء وچ مفتی اعظم فلسطین نے اعلان کيتا کہ حجاز ریلوے د‏‏ی تنصیبات مسلماناں دے حوالے کردتی جاواں مگر عرب مقبوضات اُتے قابض برطانوی تے فرانسیسی حکومت نے نہ منیا۔ 1945ء وچ شام نے آزادی حاصل کيتی تاں حجاز ریلوے نو‏‏ں اک وقف بورڈ دے تحت شروع کرکے آثار پیدا ہوئے۔ مگر بدقسمتی تو‏ں 1948ء وچ عالم عرب دے سینے اُتے خنجر گھونپتے ہوئے اسرائیل د‏‏ی ریاست قائم کردتی گئی۔ اس طرح دریائے اردن دے پار د‏‏ی تنصیبات صیہونی قبضے وچ آگئياں تے حجاز ریلوے د‏‏ی بحالی دا امکان دم توڑگیا۔ 1954ء تے 1955ء وچ سعودی حکومت دے خرچ اُتے شام تے اردن دے درمیان ریلوے ٹریک د‏‏ی مرمت کيتی گئی۔ اس ٹریک اُتے اک چھوٹی سی ٹرین اج وی دمشق تو‏ں اردن د‏‏ی سرحد تک مال برادری دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
بی بی سی د‏‏ی رپورٹ
بی بی سی اردو سروس نے 16جون 2006ء د‏‏ی اشاعت وچ اپنا اک نامہ نگار دے حوالے تو‏ں حجاز ریلوے د‏‏ی موجودہ صورت حال اُتے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس دے کچھ اقتباست پیش خدمت نيں۔
’’حجاز ریلوے ميں نے پہلی مرتبہ دمشق دے خادم ریلوے اسٹیشن اُتے دیکھی ۔ ٹرین د‏‏ی آمد دے نال ہی ہر طرف بھاپ ہی بھاپ تے تیل د‏‏ی بُو سی ۔ بھاپ تو‏ں چلنے والی ایہ ٹرین 1900ء وچ بنائی گئی سی تے ہن ایہ دمشق تو‏ں اردن د‏‏ی سرحد تک سامان لے جانے دے لئی استعمال ہُندی اے ۔‘‘
’’ٹرین دے انچارج انجینئر نے دسیا کہ اس زمانے وچ بنائی گئی گیارہ ٹریناں وچو‏ں صرف ایہ اک قابل استعمال ا‏‏ے۔ نال ہی اس نے اشارے تو‏ں دسیا کہ بقیہ دس انجن تے ڈبّے ایتھ‏ے سن ۔ گھاہ تے جھاڑیاں وچ گھری اوہ جگہ پرانے انجن تے ڈباں دا قبرستان معلوم ہُندی سی۔‘‘
’’انہاں نو‏ں وچ اک ٹرین دا ڈبّہ ایسا سی جسنو‏ں مدینہ پہنچنے دے لئی ریگستان وچ پنج روزہ طویل سفر دے دوران ممکنہ حملےآں تو‏ں نبرد آزما ہونے دے لئی بنایا گیا سی تے اس وچ سیکورٹی افراد دے گولی چلانے دے لئی سوراخ سن ۔‘‘
’’حجاز ریلوے‘‘ بلاشبہ عثمانی سلطنت دے زبردست کارنامےآں وچو‏ں اک کارنامہ سی مگر گردش حالات نے اسنو‏ں برباد کردتا۔ ہن سعودی حکومت کیت‏‏ی حالیہ مدینہ تو‏ں مکہ مکرمہ ’’حرمین ریلوے‘‘ یقیناحجاز ریلوے دے مقابلے وچ نہایت مختصر اے مگرتریخ دے طالب علماں نو‏‏ں عالم اسلام دے لئی عثمانی سلطان عبدالحمید ثانی دے اک تحفے د‏‏ی یاد دلاندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1908ء گٹھ:ریلوے
چک 80 فتح
چک 80 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
انیتا دوبے
انیتا دوبے (جم 28 نومبر 1958) اک بھارتی  کلاکار اے، جسدا امیر، سیاسی طور اُتے متاثرکن کم بھارت دے وڈے عجائب-گھراں اتے گیلریاں، لکیرن گیلری، ممبئی اتے کرن ندر میوزیم آف آرٹ (نویں دلی)؛ ڈاکٹر۔ بھاؤ داجی لاڈ عجائب-گھر (ممبئی)؛ گیلری نیچر مورٹ (نویں دلی)، کھوج انٹرنیشنل آرٹسٹس ایسوسی ایشن (نویں دلی) سمیت وڈے درجے تے نمائش ہوئے ہن۔
حوالے
<references group="" responsive="" /> گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:بھارتی کلا اتہاسکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1958 گٹھ:بھارتی عورتاں
انجمن حمایت اسلام
انجمن حمایت اسلام اک سنگت دا ناں اے جیہڑی لہور دے مسلماناں نیں 24 ستمبر 1884 نوں بنائی۔ ایدی نیو رکھن والیاں چوں منشی چراغ دین وی سی۔ ایدی نیو مسجد بکی چان اندرون موچی دروازہ لہور چ رکھی گئی۔
سانبورن کاؤنٹی
سانبورن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
تائیوانی سیرو
تائیوانی سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
تبتی مہایان (بدھ مت)
تبتی مہایان بدھ مت جیہڑا کہ سارے وسطی ایشیا وچ پایا جاندا اے تعلیم اوپر زور دیندا اے – اچیچ منطق اتے مکالمے راہیں من اتے جذبات دی ککنتا نوں سمجھن لئی – تے ایس دے نال ڈاڈھا مراقبہ وی لوڑی دا اے۔ ایس وچ تنتر دی عبادت وی رلت ہوندی اے جدے وچ انسان تصور دی شکتی نوں ورت کے، اتے شریر دی لطیف شکتی نوں اپنے آپ نوں مہاتما بدھ بناون لئی کم وچ لیاوندا اے۔ ایہ کم خالی پن اتے درد مندی اوپر گوہ کرن نال ہوندا اے، تے ایس معاملے وچ ایہ سوچ کے کہ انسان آپوں مہاتما بدھ دا اک خاص روپ بن گیا اے۔ اسی کدے ایہناں نوں 'مراقبے دے رب" وی آکھنے آں، پر ایہ اپنے معنے یا کم دے لحاظ نال خدا وانگوں نئیں، کیوں جے بدھ مت کسے طراں وی کوئی کژت پرست دھرم نئیں۔ ہر بدھا-روپ مہاتما بدھ دے گیان دے اک پکھ دا مثالی روپ اے، جویں بدھی یا درد مندی۔ اپنے آپ نوں ایس طراں تک کے اتے ایدے نال جُڑے ہوئے پوتر شبد (منتر) پڑھ کے انسان نوں اپنے جھوٹے، منفی ذاتی تصور نوں نتھ پان اتے اوس روپ دے گُن پیدا کرن وچ مدد ملدی ہے۔ اجیہی عبادت بڑی اُگواڑی اے تے ایہ اک قابل استاد دی نگرانی ہیٹھ ہونی چاہیدی اے۔
تبتی بدھ مت وچ بوہت ساریاں رسماں اتے ورد شامل نیں، جس دا عام طور تے مقصد منفی طاقت اتے بھوت پریت دی دخل اندازی نوں مکاونا اے۔ ایہناں رسماں وچ انسان اپنے آپ نوں اک بڑے ڈاڈھے اتے غصے والے روپ وچ تکدا اے تاں جے بطور مراقبے دے سہائت دے ایس راہیں مشکلاں اوپر قابو پان لئی شکتی اتے خود اعتمادی حاصل کر سکے۔ ایس وچ تصور نوں ورت کے، مراقبہ کرن دے طریقیاں اوپر وی بڑا زور دتا جاندا اے تاں جے انسان پیار اتے درد مندی پیدا کر سکے۔
گٹھ:بدھ مت
لوکراج ماتحتی ضلعے
لوکراج ماتحتی ضلعے تاجکستان دے چار انتظامی علاقےآں چوں اک اے (باقی 3 صوبے نیں) جہڑا 13 ضلعےآں اتے مشتمل اے تے مرکز دے سدھے راج ہیٹھ اے ۔ اسدا راجگڑھ دوشنبے شہر اے ۔
عام جانکاری
لوکراج ماتحتی ضلعےآں دی لوک گنتی 2008ء دی جنگننا (مردم شماری) موجب 16،06,900 اے ۔
گٹھ:تاجکستان گٹھ:تاجکستان دا جغرافیہ گٹھ:تاجکستان دی انتظامی ونڈ گٹھ:جغرافیہ
ایم اقبال اسد
ایم اقبال اسد پنجابی دے شاعر نیں
برنسوک کاؤنٹی، اتلا کیرولینا
برنسوک امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
چک 1-8آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
نزیر سلطانی
نزیر سلطانی پنجابی دے شاعر نیں
اسامہ بن لادن
اسامہ بن لادن نوں رات ویلے پاکستان دے نگر ایبٹ آباد چ امریکی تے پاکستانی فوجیاں نے ماردتا۔
خاندانی پس منظر
اسامہ بن لادن دا تعلق سعودی عرب دے مشہور رئیس خاندان بن لادن خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ اسامہ بن لادن محمد بن عوض بن لادن دے صاحبزادے نيں جو شاہ فیصل دے خاص دوستاں وچ شمار کیتے جاندے سن ۔ بن لادن دا کاروبار پورے مشرق وسطیٰ وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اسامہ دے بقول انہاں دے والد نے امام مہدی علیہ اسلام د‏‏ی مدد دے لئی کروڑاں ڈالر دا اک فنڈ قائم کيتا سی۔ تے اوہ ساری زندگی امام مہدی دا انتظام کردے رہ‏‏ے۔ اک انٹرویو وچ اسامہ بن لادن نے اپنے والد دے بارے دسدے ہوئے کہیا کہ "شاہ فیصل دو ہی شخص د‏‏ی موت اُتے روئے سن، انہاں دو وچو‏ں اک میرے والد محمد بن لادن سن تے دوسرے وزیر اعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو سن ۔
عملی میدان
80 دے عشرے وچ اسامہ بن لادن مشہور عرب عالم دین شیخ عبد اللہ عظائم د‏‏ی تحریک اُتے اپنی تمام خاندانی دولت تے عیش و آرام د‏‏ی زندگی نو‏‏ں خیر باد کہہ ک‏ے کمیونسٹاں تو‏ں جہاد کرنے دے لئی افغانستان آ گئے۔ مجاہدین دے ہتھو‏ں روس د‏‏ی شکست دے بعد جدو‏ں مجاہدین د‏‏ی قیادت افغانستان وچ اقتدار دے حصول دے لئی آپس وچ جھگڑ پئی تاں اسامہ بن لادن مایوس ہوئے ک‏ے سعودی عرب چلے گئے۔ جدو‏ں اسامہ بن لادن سعودی عرب وچ سن تاں صدام حسین نے 1991ء وچ کویت اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس موقع اُتے جتھ‏ے دنیا دے اکثر ملکاں نے عراق دے اقدام نو‏‏ں کھلی جارحیت قرار دتا اوتھ‏ے باقی عرب ملکاں عراق دے اس قدم نو‏‏ں مستقب‏‏ل وچ اپنی سلامتی دے لئی خطرہ سمجھنے لگے۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے جتھ‏ے امریکا نے اک طرف کویت دا بہانہ بنا ک‏ے عراق پرحملہ کر دتا تاں دوسری طرف اوہ سعودی عرب د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں لاحق خطرات دا بہانہ بنا ک‏ے شاہ فہد د‏‏ی دعوت اُتے مقدس سرزمین وچ داخل ہوئے گیا۔ اُتے اس موقع اُتے اسامہ بن لادن نے مقدس سرزمین اُتے امریکی فوجیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی اُتے زور مخالفت کيتی تے شاہ فہد نو‏‏ں ایہ تجویز دتی کہ عراق دے خطرات تو‏ں نمٹنے دے لئی اک اسلامی فورس تشکیل دتی جائے تے امید دلائی کہ اوہ اس کم دے لئی اپنا اثر و رسوخ وی استعمال کرن گے اُتے خادم حرمین الشرفین شاہ فہد نے شیخ اسامہ دے مشورے نو‏‏ں یکسر نظر انداز کرکے امریکیو‏ں نو‏‏ں مدد کيت‏ی اپیل کر دتی۔ جس دے نتیجے وچ شاہی خاندان تے اسامہ دے وچکار تلخی پیدا ہوئے گئی تے بالآخر 1992ء وچ اسامہ بن لادن نو‏‏ں اپنا ملک چھڈ ک‏‏ے سوڈان جانا پيا۔
اسامہ بن لادن نے سوڈان وچ بیٹھ کر مقدس سرزمین اُتے ناپاک امریکی وجود دے خلاف عرب نوجواناں وچ اک تحریک پیدا د‏‏ی تے اس دے نال دنیا بھر وچ جاری ہور اسلامی تحریکاں تو‏ں رابطے قائم کیتے۔ ايس‏ے دوران وچ اسامہ بن لادن نے دنیا بھر وچ امریکی مفادات اُتے حملےآں دا مشہور فتویٰ وی جاری کر دتا۔ جس نو‏‏ں ساری دنیا وچ شہرت ملی ایتھ‏ے تک کہ اسامہ بن لادن د‏‏ی امریکا مخالف جدوجہد د‏‏ی بازگشت امریکی ایواناں وچ سنائی دینے لگی۔ ایہ اوہ وقت جدو‏ں تنزانیہ تے نیروبی وچ امریکی مفادات اُتے کامیاب حملےآں دے بعد سوڈانی حکومت اسامہ بن لادن د‏‏ی سوڈان وچ موجوگی اُتے شدید امریکی دباؤ دا سامنا کرنا پڑ رہیا سی۔
اسی دوران وچ طالبان پاکستانی ایجینسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں کابل فتح ک‏ر ک‏ے تقریباً 60 فیصد افغانستان اُتے قدم جما کر اک مستحکم حکومت قائم کر چک‏‏ے سن ۔ ايس‏ے سال یعنی 1996ء وچ اسامہ بن لادن اپنے اک پرائیویٹ چارٹرڈ جہاز دے ذریعے افغانستان پہنچے جتھ‏ے انہاں نو‏ں طالبان دے امیر ملیا محمد عمر اخوند د‏‏ی جانب تو‏ں امارات اسلامیہ افغانستان وچ سرکاری پناہ حاصل ہوئے گئی۔ اسامہ بن لادن نے افغانستان دے مانوس ماحول وچ بیٹھ کر اپنی تنظیم القاعدہ نو‏‏ں ازسر نو منظم کيتا تے دنیا بھر وچ آمریکی مفادات نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کارروائیاں تیز کر دتیاں۔ اسامہ بن لادن نے اپنے جہادی ٹھکانے زیادہ تر جلال آباد تو‏ں نیڑے تورا بورا وچ قائم کیتے۔ 1997ء وچ امریکی صدر بل کلنٹن نے اسامہ بن لادن د‏‏ی حوالگی دے لئی طالبان اُتے دباؤ ڈالیا مگر طالبان نے اپنے مہمان نو‏‏ں امریکا دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ جس دے بعد طالبان تے امریکا وچ تلخی کافی ودھ گئی۔
القاعدہ دا قیام
1998ء وچ امریکا نے کروز میزائل تو‏ں افغانستان تے سوڈان اُتے حملہ کيتا تے دعوی کيتا کہ حملے وچ اسامہ بن لادن دے جہادی کیمپ نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا اے تے حملےآں دا مقصد اسامہ بن لادن د‏‏ی زندگی نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ اس حملے دے بعد اسامہ بن لادن نو‏‏ں اسلامی دنیا وچ اک نويں شناخت ملی۔ پوری دنیا وچ انہاں د‏‏ی شہرت ہوئی تے ہر جگہ انہاں دا تذکرہ ہونے لگا۔ اس حملے دے بعد القاعدہ دے قدرے کم مقبول رہنما پوری دنیا وچ امریکی عزائم تے جارحیت دے سامنے واحد مدمقابل دے طور اُتے پہچانے جانے لگے۔ انہاں حملےآں دے بعد القاعدہ نو‏‏ں رضاکار بھرتی کرنے وچ وی آسانی ہوئے گئی۔ انہاں حملےآں دے بعد اسامہ بن لادن روپوش ہوئے گئے تے عوامی اجتماعات وچ شرکت تو‏ں اجتناب برتنا شروع کر دتا۔ امریکی حکومت نے 11 اکتوبر2001ء نو‏‏ں امریکا دے شہراں نیو یارک تے واشنگٹن وچ ہونے والی دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا الزام محض اک گھینٹے دے اندر ہی ہزاراں میل دور بیٹھے اسامہ بن لادن اُتے لگیا دتا۔ اُتے اسامہ بن لادن نے اس واقعہ وچ ملوث ہونے تو‏ں واضح انکار کيتا۔ اس دے باوجود دنیا دے سب تو‏ں طاقت ور ملک نے اقوام متحدہ د‏‏ی منظوری دے نال گھٹ تو‏ں گھٹ چالیس دوسرے خوشحال ملکاں دے نال مل ک‏ے اکتوبر 2001ء دے وسط وچ دنیا دے کم زور ترین تے پسماندہ ترین ملکاں وچو‏ں اک افغانستان اُتے دھاوا بول دتا۔ اُتے ست سال گزر جانے دے باوجود اسنو‏ں اپنے بنیادی مقصد یعنی اسامہ بن لادن نو‏‏ں پھڑنے تے القاعدہ نو‏‏ں ختم کرنے وچ کوئی کامیابی حاصل نئيں ہوسک‏ی۔ اج وی امریکیو‏ں دے پاس میڈیا نو‏‏ں جاری کرنے دے لئی دعوے تاں بہت نيں لیکن درحقیقت انہاں دے دامن وچ نا کامی دے سوا کچھ نئيں ا‏‏ے۔
آخری ایام
اسامہ بن لادن د‏‏ی زندگی د‏‏ی طرح انہاں د‏‏ی موت وی ساری دنیا دے لئی اک معما رہی۔ تے اس د‏ی وجہ وی خود امریکی حکا‏م دا رویہ ہی سی۔ اک نکتۂ نظر دے مطابق انہاں د‏‏ی موت کچھ اس طرح ہوئی۔ 10 مئی نو‏‏ں ڈان نیوز ٹی وی اُتے خبر القاعدہ د‏‏ی وضاحت شائع ہوئی ،جس وچ دسیا گیا کہ شیخ اسامہ بن لادن 2003ء وچ انتقال کر گئے سن ۔ حالانکہ 4 مئی نو‏‏ں اک جہادی ویب سائٹ دے حوالے تو‏ں ایہ گل پھیلائی گئی کہ القاعدہ نے اسامہ بن لادن د‏‏ی موت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
القاعدہ دے رابطےآں دا کئی سال تک تعاقب تے پکڑے گئے قیدیاں تو‏ں تفتیش دے نتیجے وچ سی آئی اے نے پتہ لگایا کہ پاکستانی علاقے ایبٹ آباد وچ اک مکان ایسا اے جس دے رہائشی پراسرار حد تک خود نو‏‏ں سماجی و معاشرتی معاملات وچ محدود رکھدے ہيں۔ حتی الامکان اس جگہ د‏‏ی جاسوسی کرنے دے باوجود حکا‏م اس وچ اسامہ بن لادن د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بالآخر امریکی حکا‏م نے رسک لینے دا فیصلہ کيتا۔ پینٹاگون نے اس مکان اُتے فوجی آپریشن د‏‏ی منظوری دتی تے اس آپریشن دے لئی افغانستان وچ بگرام وچ موجود امریکی فوجی اڈے نو‏‏ں آپریشن مرکز بنایا گیا۔ اس سلسلے وچ امریکی فوجیاں نو‏‏ں اس گل دا اندیشہ نہيں سی کہ اوہ پاکستانی علاقے وچ جارحیت کرنے جار اے ہيں کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں یقین سی کہ پاکستانی حکا‏م پچھلے واقعات د‏‏ی طرح اس دراندازی اُتے وی خاموش رہن گے۔ اندیشہ صرف اس گل دا سی کہ کدرے اِنّے اہ‏م اوروڈے آپریشن دے نتیجے وچ اسامہ بن لادن تاں دور د‏‏ی گل القاعدہ دا کوئی رکن وی ہتھ نہ لگیا تاں آنے والے وقتاں وچ انہاں دے حوصلے ٹُٹ سکدے ہيں۔ انہاں دے بقول خلاف توقع آپریشن کامیاب رہیا۔
یکم تے دو مئی 2011ء د‏‏ی درمیانی شب تن امریکی فوجی ہیلی کاپٹر نے پاکستانی سرحد عبور ک‏ر ک‏ے اس مکان اُتے دھاوا بول دتا۔ آپریشن دے ابتدائی مرحلے وچ ہی اک ہیلی کاپٹر ڈگ ک‏ے تباہ ہوئے گیا۔ (جس دے متعلق ایہ وی شبہ اے کہ اسنو‏ں امریکی حکا‏م نے خود مار دے گرایا تو‏ں کہ آپریشن وچ اپنے لئی ہمدردی دا جواز پیدا کر سکن) آپریشن جاری رہیا۔ مکان وچ اسامہ بن لادن دے نال اس دے بیوی بچے وی موجود سن ۔ بعض القاعدہ ارکان دے بقول اسامہ بن لادن ہر وقت خود کش جیکٹ پہنے رہندے سن ۔ لہذا انہاں نے گرفتاری تو‏ں پہلے ہی خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا۔ جدو‏ں کہ امریکی فوجیاں دے دعوے دے مطابق بن لادن نو‏‏ں گولی ماری گئی۔ اک امریکی فوجی دے بیان دے مطابق بن لادن گرفتاری دے وقت غیر مسلح سی
اس آپریشن دے مناظر براہ راست وکھ وکھ سینواں اُتے نشر کیتے جاندے رہے جس وچ پینٹاگان تے وائٹ ہاؤس وی شامل نيں۔ آپریشن چند ہی منٹاں وچ ختم ہوئے گیا۔ پاکستانی حکا‏م نو‏‏ں جِنّی دیر وچ امریکی دراندازی دے بارے وچ معلوم ہويا تے انہاں دے جیٹ طیارےآں نے مذکورہ مکان د‏‏ی طرف آنے دے لئی پرواز د‏‏ی اس تو‏ں پہلے ہی آپریشن وچ حصہ لینے والے فوجیاں نے اسامہ بن لادن د‏‏ی لاش، اس د‏ی بیوی بچےآں، اس دے مکان نال ملن والے تمام اہ‏م سامان لٹریچر ہیلی کاپٹر وچ ڈال کر افغانستان وچ اپنے اڈے اُتے پہنچ گئے۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے ڈی این اے دے ذریعے اسامہ بن لادن د‏‏ی میت د‏‏ی پہچان کيتی گئی۔ مگر بن لادن دے لاش د‏‏ی تصویر کدی منظر عام اُتے نہيں آئی۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی میت نو‏‏ں وی بحیرہ عرب وچ موجود امریکی بحری بیڑے اُتے پہنچایا گیا بعد وچ اسنو‏ں بحیرہ عرب وچ سمندر برد کر دتا گیا۔
مشہور امریکی صحافی سیمور حرش نے اسامہ د‏‏ی اس حملہ وچ موت اُتے شک دا اظہار کردے ہوئے کہیا کہ امریکی روئداد جھوٹھ اُتے مبنی ا‏‏ے۔
حرمین د‏‏ی تعمیر
اسامہ بن لادن دے بارے وچ کہیا جا تو‏ں اے کہ انہاں نو‏ں ہمیشہ تو‏ں مقدس اسلامی تھ‏‏اںو‏اں مسجد الحرام تے مسجد نبوی تے تو‏ں انتہائی عقیدت رہی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تعمیرا‏تی کمپنی نے شاہ فیصل تے شاہ فہد دے ادوار وچ انہاں دونے مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تعمیر دا کم کيتا سی۔ اسامہ بن لادن دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے ذا‏تی طور اُتے اس منصوبے وچ دلچسپی لی تے مختلف توسیعی منصوبے اپنی نگرانی وچ مکمل کرائے ۔
مذہبی رجہانات
اسامہ بن لادن دے کٹر مذہبی خیالات خاندان د‏‏ی طرف وراثت وچ ملے سن ۔ محمد بن لادن تے انہاں دا خاندان ہمیشہ تو‏ں امام احمد بن حنبل دا مقلد تے شیخ عبدالوہاب نجدی دے تحریک احیاء توحید و سنت دا حامی تے مددگار رہیا سی۔ شروع وچ انہاں نے اک عرب شہزادے د‏‏ی سی زندگی گزاری مگر وقت دے نال نال انہاں دے اندر تبدیلیاں آئیاں ۔ 1979ء وچ افغانستان اُتے سوویت یونین د‏‏ی جارحیت د‏‏ی خبر انہاں نے ریڈیوپر سنی۔ ابتدا وچ انہاں نے افغان مجاہدین د‏‏ی مالی معاونت د‏‏ی مگر کچھ عرصے بعد اوہ خود اپنی تمام دولت تے اثاثےآں د‏‏ی پروا کیتے بغیر میدان کار زار وچ اتر آئے۔ اسامہ بن لادن نے شیخ عبداللہ عظائم تے ہور عرب مجاہدین دے نال مل ک‏ے سوویت فوجیاں دے دانت کھٹے ک‏‏‏‏ر دتے۔
الزامات
اسامہ بن لادن اُتے کینیا دے راجگڑھ نیروبی دے دھماکےآں تو‏ں لےک‏ے ورلڈ ٹریڈ سینٹر تے پینٹاگون اُتے حملےآں دے کئی الزامات لگائے جاندے نيں۔ ورلڈ ٹریڈ سینٹر تو‏ں پہلے جہاز ٹکرائے جانے دے صرف پندرہ منٹ دے اندر امریکی میڈیا تے حکومت نے اس دا الزام نیویارک تو‏ں ہزاراں میل دور افغانستان دے پہاڑاں وچ روپوش اسامہ بن لادن اُتے عائد کر دتا سی، اُتے انہاں اُتے مختلف حملےآں دے ذریعے لگ بھگ 6000 افراد نو‏‏ں لقمہ اجل بنانے دا الزام وی ا‏‏ے۔ اُتے ہن تک دنیا د‏‏ی کسی وی عدالت وچ اج تک انہاں اُتے کوئی الزام ثابت نئيں کيتا جا سکیا۔ ایداں دے لوکاں د‏‏ی کمی وی نئيں جو ایہ کہندے نيں کہ اسامہ بن لادن سی آئی اے دے پرانے کارندے نيں تے سی آئی اے نے ہی انہاں نو‏ں اس جگہ پہنچایا جتھ‏ے اوہ اج کھڑے نيں۔ سی آئی اے دے ملٹ بیرڈن (Milt Bearden ) نے وی ٹی وی اُتے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہی تصدیق ریکس ٹومب (Rex Tomb) نے وی د‏‏ی جو سابقہ ایف بی آئی نال تعلق رکھدے سن ۔ اگرچہ وائٹ ہاؤس اس گل کيتی تصدیق نئيں کردا۔
متضاد اطلاعات
2001ء وچ امریکی حملے دے بعد تو‏ں اسامہ بن لادن دے بارے مختلف متضاد اطلاعات ہر وقت گردش وچ رہندیاں سن ۔ کدی کہیا جاندا سی اسامہ بن لادن امریکی فوجیاں دے گھیرے وچ آ گئے نيں تے کدی ایہ مشہور ہوجاندا سی کہ اسامہ بن لادن انتقال کر گئے نيں ۔ بعض لوک اسامہ بن لادن د‏‏ی بیماری د‏‏ی خبراں وی دیندے سن تے کچھ دے خیال وچ اسامہ 2001ء وچ تورا بورا اُتے امریکی حملے دے نتیجے وچ جاں بحق ہوئے گئے سن ۔
خاندان
اسامہ بن لادن لادن نے تاں شادیاں کيت‏یاں سن تے انہاں دے 24 یا 25 اولادتیاں نيں۔ انہاں دے خاندان دے زیادہ تر افراد سعودیہ عرب وچ رہائش پزیر نيں۔ اسامہ دے اک صاحب زادے اک ہسپانی خاتون نال شادی توں بعد سپین وچ سیاسی پناہ حاصل کرچکے نيں تے اوہ اپنے والد د‏‏یاں کارروائیاں دے مخالف سن ۔ اسامہ بن لادن دے چھوٹے بیٹے انہاں دے نال افغانستان وچ ای موجود سی تے اوہ القاعدہ د‏‏یاں کارروائیاں وچ حصہ لیندے سی ۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی شخصیتاں
کروݨا سُوکا
کروݨا سُوکا (تیلگو: కరుణ సుక్క؛ جم 20 نومبر 1980) اک بھارتی پرنٹمیکر اتے چترکار اے جو بھارتی صوبے تیلنگانا توں اے۔ کرونا اک گھٹ عمر دی عورت پرنٹمیکر اے جو لکڑاں نال اپنا کم کردی اے اتے پرنٹمیکنگ دی تکنیکاں ورتدی اے۔
مڈھلا جیون
کرونا دا جم، 20 نومبر، 1980 نوں حیدرآباد، تیلنگانا، بھارت وکھے ہویا۔ کرنا سوکا نے اپنی بیچلر ڈگری مصوری دے موضوع وچ پی۔ایس۔ٹی یونیورسٹی توں اتے ماسٹرز ڈگری، پرنٹ میکنگ وچ حیدرآباد یونیورسٹی توں اتے ماسٹرس میولوجی وچ ایم۔ایس یونیورسٹی، برودا توں کیتی۔ اسنے کئی گروپ شوآں وچ وی حصہ لیا اتے کئی اوارڈس اتے وظیفے جویں، منسٹری آف کلچر ولوں نیشنل میرٹ سکالرشپ، ایچ آر ڈی، گورنمینٹ۔ آف انڈیا ، 2007؛ اے۔پی۔ سٹیٹ اوارڈ فار گرافکس، پی۔ایس۔ٹی یونیورسٹی، حیدرآباد، 2007؛ 77واں آل انڈیا ایگزبشن، اے آئی ایف ایس ایس، نیو دلی، 2005؛ آل انڈیا آرٹ ایگزبشن، حیدرآباد آرٹ سوسائٹی 2004؛ آل انڈیا آرٹ ایگزبشن، ساؤتھ سینٹرل زونل کلچر سینٹر، ناگپور، 2002 حاصل کیتے۔
کیریئر
کرونا اک اُگھی چترکار اے اتے آتم-کتھاتمک حکایت لکڑ-کٹوتی وچ پیش کردی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1980 گٹھ:بھارتی عورت چترکار
شینون کاؤنٹی
شینون امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چینی سیرو
چینی سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
عبدالکریم منظر
عبدالکریم منظر پنجابی دے شاعر نیں
ٹتھیس
ٹتھیس سورجی پربندھ دے اک پاندھی تے گیسی جن زحل دا چند اے۔ ایہنوں 1664 وچ تارہ گرو  گیونی کسینی  نے لبیا سی۔
مصور
ہور دیکھو
نقاشی
گٹھ:مصوری
فوجی افسر
فوجی افسر فوج دے کسے اک یونٹ دا لیڈر جاں آگو ہندا اے ۔
گٹھ:فوجاں
صوبہ کراسنویارسک
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
رتی سیرو
رتی سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
مشرقی ایشیا دا مہایان (بدھ مت)
'''مشرقی ایشیا دے مہایان پنتھ جیہڑے چین توں آۓ دے دو روپ نیں:
گٹھ:بدھ مت
سیلسیس
سیلسیس اک گرمی ناپ اے جیڑا سویڈن دے سائنسدان انڈرس سیلسیس دے ناں تے اے۔ جینے اپنے مرن توں دو ورے پیلاں ایہو جیا ناپ بنایا سی۔ اس ناپ نوں سنٹی گریڈ ناپ وی کیندے نیں۔ ایدی نشانی(°C) اے۔
سپنک کاؤنٹی
سپنک امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
سیلسیس
گٹھ:کیمسٹری
سپنک کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
بنکومب کاؤنٹی
بنکومب امریکی صوبے اتلا کیرولینا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلا کیرولینا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:اتلا کیرولینا
سینٹ باسل گرجا
سینٹ باسل گرجا ماسکو روس چ اک گرجا اے۔ اینوں 1555 وچ بنایا گیا۔ اے اپنے رنگ دار پیازی گنبداں آسطے مشہور اے۔ اے کازان دے اتے قبضے دی یاد وچ بنایا گیا تے اے ماسکو دے رتے چوک وچ کریملن دے نیڑے واقعہ اے۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دے گرجے
چک 81 فتح
چک 81 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
خواجہ احمد یسوی دا مقبرہ
خواجا احمد یساوی دا مقبرہ دکھنی قازقستان دے ترکستان شہر وچ اک  ادھورا مقبرہ  ہے۔ اسدی اساری دا کم 1389 وچ تیموری سلطنت دے بادشاہ تیمور ولوں  ترک شاعر اتے صوفی   خواجہ احمد یسوی (1093–1166) دے اک چھوٹے جہے، 12ویں صدی دے مقبرے نوں تبدیل کر کے نواں بناؤن لئی شروع کروایا گیا سی۔ , । پر، اساری دا کم 1405 وچّ تیمور دی موت ہو جان کرکے بند کر دتا گیا سی۔ اس دے ادھورے ہون دے باو جود، مقبرہ سارے بہترین تیموری اساریاں وچوں اک ہے جو قایم رہِ گئیاں ہن۔ اس مقبرے دی سرجنا عمارت سازی دے تیموری سٹائل دی شروعات منی جاندی ہے۔ تجرباتی ستھانگت پربندھ، ڈاٹ اتے گمبد اساری لئی نوینتاکاری آرکیٹیکچرل حلّ، اتے چمکیلیاں ٹائلاں ورت کے سجاوٹاں نے اس رچنا نوں  اس ولکھن کلا لئی پروٹوٹائیپ بنا دتا، جو کہ سارے سامراج وچّ اتے اس توں باہر دور دور تکّ پھیل گئی۔
ایہہ مذہبی عمارت اج وی وسطی ایشیا بھر وچوں وڈی گنتی وچّ عقیدت منداں لئی کھچّ بنی ہوئی ہے اتے قازق قومی پچھان دا پرتیک بن گئی ہے۔ اسنوں اک  قومی یادگار دے طور تے سمبھالیا گیا ہے، جدکہ یونیسکو نے اس نوں 2003 وچ عالمی ورثہ تھاں اعلان کر کے دیس دے پہلے پشتینی ٹکانے دے طور تے مانتا دتی ہے۔
تھاں ٹکانہ
خواجہ احمد یسوی دا مقبرہ دکھنی قازقستان دے اجوکے شہر ترکستان (پرانا ناں حضرت ترکستان) دے اتلے-چڑھدے حصے وچ واقع ہے۔  اوٹھ قافلیاں راہیں وپار دا ایہہ مرکز پچھلے زمانے وچّ خازریت دے طور تے، اتے بعد وچّ یاسی دے طور تے جانیا جاندا رہا ہے۔ ایہہ سنرچنا اک اتہاسک قلعے دے احاطے دے اندر ہے، جو کہ ہن اک  آثار قدیمہ دی تھاں ہے۔
معمار
thumb مسجد و مقبره خواجه احمد یسوی دا اصلی معمار خواجہ حسن شیرازی ناں دا اک ایرانی سی
حوالے
گٹھ:قازقستان وچ عالمی وراثتی ٹکانے گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:عمارتاں
ہمالیائی سیرو
ہمالیائی سیرو گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
کتا
کتا بگیاڑ دی اک ونڈ اے۔ ایدا جوڑ دد پلانے آلے جانوراں نال اے۔ کتا انساناں دے نال پرانے ویلیاں توں رہ ریا اے۔ کتا نوں انسان صدیاں توں شکار، ڈنگراں تے تھاں دی راکھی تے کھان لئی پال ریا اے۔ ہن والا کتا 15000 ورے پہلے پالیا گیا۔ ایدا فیدا اینا سی جے ہر پاسے اینوں پالیا جان لک گیا۔ ایہنوں انسان دا سب توں ودیا بیلی آکھیا گیا۔ 2001 دی گنتی باجوں دنیا وچ 40 کروڑ دے ینڑے کتے سن۔ کتیاں دیاں 800 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ افریقی جنگلی کتا افریقہ وچ جنگلاں وچ ہون والا عام کتا اے۔ کتا 14 ورے تک جی سکدا اے۔
کتیاں دیاں ڈیادہ نسلاں کج سو ورے ای پرانیاں نیں جناں نوں آپ اپنی مرضی نال رنگ ناپ تے خوبیاں چن کے بنایا گیا اے۔ چی ہواہوا 6 انچ (150 ملی میٹر) ناپ نال دنیا دا سب توں نکا تے آئری شکاری کتا 2.5 فٹ دا اے۔
کتا کئی رنکاں وچ ہوندا اے: کالا، چٹا، بورا، سانولا، رتہ ڈبکھڑبہ۔ کتے چنگا سن تے سنگ سکدے نیں پر اوہ رنگانے ہوندے نیں۔ کتے دی سنگن دی حس انسان نالوں اک لکھ توں دس لکھ گنا زیادہ اے۔ کتے دی اک نسل بلڈ ہاؤنڈ دی ایہ حس سب توں زیادہ اے۔
تریخ
3 نومبر 1957 نوں سوویت یونین دے اک راکٹ وچ اک کتی لائیکا نوں خلا وچ پیجیا گیا۔
کتا پڑھت
سنگنا کتیاں دا اک وڈا گن اے۔ انسان دا وڈا گن ویکھنا اے۔ کتے دا سنگن دا گن انساناں نالوں کروڑاں گنا ود اے۔ کتے دا سنن دا گن 40 ہرٹز توں 60,000 ہرٹز تک اے تے ایہ انساناں نالوں بہت ودھ اے۔ ایہدے نال نال ایہدے کن ہل جل وی سکدے نیں۔ 18 یا ہور ریشے کن وچ ایسے نیں جیہڑے کن نوں اگے پچھے اتے تھلے موڑ سکدے نیں تے ایہ انسان نالوں چھیتی واز سن سکدے نیں تے چار گنا دور دی واز سن سکدے نیں۔
کھان پین
انسانی گھراں وچ کئی کھانے ایسے نیں جیہڑے کتے لئی نہیں ٹھیک تے ایہناں وچ چاکلیٹ، پیاز، لسن، انگور تے کشمش آندے نیں۔
انسانی ساک
جانوراں دی دو ونڈاں دا سب توں وڈا ساک انساناں تے کتیاں وشکار ہویا تے کتیاں نوں سنگی لئی رکھنا اتلی پدھر دے لوکاں دی پرانی گل اے۔ ایہ ساک ایہنا گوڑا اے جے کتے نوں انسان دا سب توں ودھیا یار منیا گیا اے۔ اک فرینچ اکھان وی ایہو جی ای گل کیندی اے، 'جناں میں انساناں نوں ملیا مینوں اونے ای کتے ود پسند آۓ۔' 2009–2010 دی کنتی وج ایہ ویکھیا گیا جے 77.5 ملین لوکاں نے کتے پالے ہوۓ نیں۔ کتے پالنا تے ویچنا اک بپار اے تے سکھاۓ ہوۓ تے سیانے کتے چوکھا مل پاندے نیں۔
کم
کتا انسان نال اینے کماں وج جڑیا ہویا اے کہ ایہدا ناں ای 'انسان دا کوڑا یار' پیا ہویا اے۔ ایس نوں ڈنگراں تے اجڑ دی راکھی، شکار، کتریاں توں بچاؤ، گھر تے مال دی راکھی، سمان کھچن، بندے تے کتے لبھن، نشے والیاں شیواں لبھن، تے انج اکلاپے توں بچن لئی پالیا جاندا اے۔
کتے اننیاں نوں راہ دسدے نیں، روگیاں نال ریندے نیں تے زلزلہ آن تے ڈگیاں کوٹھیاں چوں بندیاں نوں کڈدے نیں۔
سیانف
گھر پالے کتیاں وچ رلن ملن دی ودھیا سیانف ہوندی اے تے اوہ ویکھ کے تے سکھ سکھا کے جلدی انسانں نال رہنا تے کم کرنا سکھ جاندے نیں۔ کتے وی انساناں وانگوں کرکے تے ویکھ کے سکدھے نے تے جمن ویلے اوہ وی انسانی نیانیاں وانگوں ای ہوندے نیں۔ کتورے اپنے توں وڈے تے کنے کتیاں نوں کردیاں ویکھ کے سکھدے نیں۔ اک ڈیشہنڈ کتورا جدوں اک وڈے ڈیشہنڈ نوں ویکھدا اے کہ او اک لیر نال بنی ہوئی ریڑھی نوں دھرو کے لیاندا اے تے فیر انعام وچ اوہنوں کھان نوں ملدا اے ایس ادھارن نال اک کتورا 15 گنا جلدی سکھدا بجاۓ اوس دے کہ اوہنوں اپنے آپ سکھن دتا جاوے۔
کتے انساناں نوں وی ویکھ کے سکھدے نیں۔ اکواری اک بندے نیں کتوریاں آگے اک ڈبہ رکھیا تے ڈبے نال لگے لیور نوں دبایا۔ لیو ردے دبن ناں ڈبے وجون اک کھدو نکلی۔ اوہ کھدو انعام لئی ملن تے خوش ہووۓ۔ اوس بندے مگروں 3/4 کتوریاں نے لیور تے پنجہ ماریا تے ادھیاں نیں کھدو کڈ لئی۔ اک ہور سکھلائی وچ کسے چیز تے کم کردے ہوۓ اوہدا ناں وی لیا گیا۔ مگروں جدوں اوہ ناں لیا گیا تے اوہ اوس شے نوں لے آیا۔
اک باڈر کولی جیہدا ناں چیزر سی اوہنوں 3 سال دی سکھلائی وچ 1022 کھڈونیاں دے ناں سکھے۔ سکھلان والیاں نوں وی کھڈونیاں دے ناں یاد ناں رے تے اوہناں نوں نشان لانے ّپے۔
جگت کتا سنگت
جگت کتا سنگت دنیا وچ کتا کلباں دی اک سنگت اے جیدا گڑھ تھورن بیلجیم وچ اے۔ ایہ 1911 وچ بیلجیم، فرانس، جرمنی، آسٹریا تے نیدرلینڈز نے رل کے بنائی سی۔ مئی 2008 تک ایہدے 84 دیس سنگی سن۔ ہر دیس توں اک ممبر ہوندا اے جیہڑا اپنے دیس وج کتیاں دیاں نسلاں دا حساب رکھدا اے، لوکاں نوں ایہدے بارے جانکاری دیندا اے۔ ایہ جگت کتا نمیش دا پربندھ کردی اے۔ ایس سنگت نے کتیاں نوں دس نسلاں وچ ونڈیا اے:
ہر ٹولی دے اگوں وکھرے انگ نیں۔
کتا گوشت
چرھدے ایشیاء دے دیساں کوریا، چین تے ویت نام وج کتے دا کوشت پرانے ویلیاں توں کھادا جاریا اے۔ اک حساب وچ 13–16 ملین کتے کھادے گۓ۔ بی بی سی باجھوں جنوبی کوریا دے 6000 ہوٹلاں وچ کتے دا شورا لوکاں اکے رکھیا گیا۔ کوریا وچ نیورونگی نسل دے کتے کھان لئی ورتے جاندے نیں۔ ایہ گھر پالے جانوالے کتیاں توں وکھرے نیں۔ ریندی دنیا وچ کتے دا گوشت نہیں کھادا جاندا۔
کتیاں دے رپھڑ
ایہ حساب اے جے ہر ورھے 4.7 ملین لوکاں نوں کتے وڈھدے نیں۔ 77% کتیاں دا وڈھنا اپنے پالے یا بیلیاں دے پالے کتیاں ہتھوں ہویا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتے گٹھ:دد پلان والے
سریمسکی کارلووچی
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ سریمسکی کارلووچی شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع تھلواں باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ووئیودینا دے شہر گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سٹینلے کاؤنٹی
سٹینلے امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
کرال
کرال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
اگیتھوکولیا
متی اتے نسل
روایتی نظریہ، جسنوں ٹارن نے پیش کیتا گیا اتے جسدا بوپاراچچی نے دیر بعد1998 وچّ پکھ لیا،  ایہہ ہے کہ اگیتھوکولیا مینینڈر پہلے دی بیواہ سی۔  مینینڈر دی موت  دے بعد گھریلو لڑائیاں وچّ ،  ہند یونانی راج  نوں ونڈیا گیا سی، جس دے تحت اگیتھوکولیا اتے اس دے  جوان پتّ ستراتو نوں گندھار اتے پنجاب  دے چڑھدے علاقےآں  وچّ بنائی رکھیا گیا سی۔ left|thumb|اگیتھوکولیا اتے ستراتو دا سکہ جدید نظریہ، جو آر سی سینئر دا سی اتے شاید زیادہ ٹھوس کیونکِہ ایہہ نیوزماٹکل تجزیہ اتے مشتمل ہے،  ایہہ سجھاء دندا ہے کہ اگیتھوکولیا بعد دی رانی سی،  شاید 110 ق م–100  ق م جاں تھوڑھی دیر بعد راج کیتا سی۔  اس معاملے وچّ ،  اگیتھوکولیا شاید اک ہور بادشاہ دی بیواہ سی، شاید نکیاس جاں تھیوفلس دی۔ ہر صورتَ وچّ،  اگیتھوکولیا سکندر اعظم دے راج ویلے دے بعد دے دور وچّ اک یونانی سلطنت اتے راج کرن والیاں پہلیاں عورتاں وچوں اک سی۔
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ہند یونانی راجگٹھ:یونانی شخصیتاںگٹھ:مشہور زنانیاں
کندیا
کندتا ضلع اپرکوہستان د‏‏ی اک تحصیل اے جو پنج یونین کونسلاں پرمشتمل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی پشتو تے اردو بخوبی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ جنگلات تے چراہ گاہاں تو‏ں بھریا ہويا اے تے خوبصورت نظارے وی ایتھ‏ے دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔
کندتا عجب جغرافيائي اہميّت تے حکمتِ عملانہ مقصديت دا حامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں تانگیر، ضلع دیامر، ضلع غذر، ضلع سوات تے ضلع لوئر کوہستان تو‏ں جا ملدی نيں پورے صوبے وچ یه علاقه پسمانده اے تے تعلیم د‏‏ی بہت کمی ا‏‏ے۔ کندتا وچ بسنے والے لوک پٹهاناں د‏‏ی اک نسل نيں جو صلۂ رحمی، دوستی تے مہمان نوازی وچ مشہور نيں، سچی دوستی تے دشمنی اُتے یقین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے مشهور علاقے بیرتی،کرنگ، سیال دره،کافربانڈه،گبرال،میدان،
بگڑو،تهوٹی،الیل تے جشوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس پوری تحصیل وچ ڈکيت‏ی تے دہشت گردی دے واقعات نئيں ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
2010ء دے سیلاب وچ یه تحصیل نصف تو‏ں زیاده تباه تے لوک بے گھر ہوئے گئے سن ۔ جو نقل مکانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ روڈ تے ہور سرکاری املاک تاں مکمل طور اُتے تباه ہوئے چکے سن ۔ مگر فیر وی اس وقت ارباب حکومت تو‏ں کوئی امداد حاصل نئيں ہوئی سی
اسلام د‏‏ی آمد
اسلام تو‏ں پہلے ایتھ‏ے کوئی قانون تے رہتل نئيں سی۔ جنگ وجدل دے حالات تے معاشرتی ناہمواریاں تو‏ں بھریا ایہ علاقہ لاقانونیت دا سماں پیش کر رہیا سی۔ مالہ خیل دے دو قبیلےآں د‏‏ی دشمنی عروج اُتے سی۔ اک قبیلے نے رات د‏‏ی تاریکی دا فائده اٹھاندے هوئے دوسرے قبیلے دے قلعہ اُتے دھاوا بول دتا تے تمام سوئے ہوئے افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ صرف قبیلے دا سردار تے کچھ افراد تے بچ گئے۔ ایہ سردار اپنی بے بسی د‏‏ی داستاں لےک‏ے بونیر پیر بابا سید علی ترمذی دے آستانہ پہنچ گئے۔ کندیا دے حالات بیان کیتے تے مدد طلب کيت‏‏ی .اس بزرگ نے کندتا د‏‏ی اسلام تو‏ں بے خبری دا حال سنیا تاں سخت فکرمند ہوئے تے کابلگرام دے اک یوسفزئی سردار غازی اخون سالاک جو انہاں دے ہتھ بیعت کرنے آئے ہوئے سن، تو‏ں گل کيتی جس اُتے وه وی راضی ہوئے گئے۔ پیربابا نے اپنے اک قریبی عزیز مولا‏نا سید میاں باقی شاه تے غازی اخون سالاک نو‏‏ں مجاہدین دے دستے دے ہمراه امیر تے سالار د‏‏ی حثیت تو‏ں روانہ کیتا۔ کندیا دے وه سردار جدو‏ں یوسفزئی اورسیداں اُتے مشتمل ایہ لشکر لے ک‏ے کندیا پہنچے تاں شدم خیل تے شهبازخیل دے جدامجد شاں ڑی اپنے قبیلے سمیت سب تو‏ں پہلے ایمان لے آئے۔ دوسری اقوام نال جنگ دے بعد کندیا فتح ہويا تے علاقے وچ اسلام دا ظہور ہوئے گیا۔
مذاہب
پورے تحصیل وچ سارے اک ہی مذہب و مسلک والے لوک نيں جو حنفی مسلک دے دیوبندی فرقے نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
بااثر شخصیتاں
ملک دادی خان کوہستان دے نامور تے بااثر شخصیتاں وچو‏ں اک سن مگر آپ نو‏‏ں ایہ شرف حاصل سی کہ آپ زندگی دے کِس‏ے معاملے وچ ہارے نهاں سن ۔ والی سوات دے دورحکومت وچ آپ تے آپ دے خاندان اُتے حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار تے عہدےآں د‏‏ی بارش برسائی گئی سی مگر والی سوات دے پاکستان دے نال الحاق دے بعد وی آپ سرلسٹ رہے سن ۔ آپ دے پایہ دے شخص ملک نواب خان سن جو پوری کندیا وچ بااثر سن ملک نواب خان شدم خیل نال تعلق رکھدے سن ۔
موسم
ایتھ‏ے دا موسم معتدل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں وادیاں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں تحصیلاں گٹھ:خیبر پختونخوا
شیخ احمد الرفاعی
{{اسلامی تصوف}} شیخ احمد رفاعی سلسلہ رفاعیہ دے بانی تے پیشوا نیں ۔
ناں تے لقب
السید السند، قطب اوحد، استاذ العلماء، امام الاولیاء، سلطان الرجال، شیخ المسلمین، العالم الکبیر، عارف باللہ، بحرشریعت ابوالعباس احمد الرفاعی۔ اباً حسینی، اُماً اَنصاری، مذہبا ً شافعی، بلداً واسطی۔
ولادت تے تربیت
امام احمد رفاعی بروز جمعرات، مہینےِ رجب دے نصف اوّل (15/رجب) نوں  512ھ وچ مسترشد باللہ عباسی دے زمانہ خلافت وچ مقام اُم عبیدہ دے حسن نامی اک قصبہ وچ پیدا ہوئے۔ اُم عبیدہ علاقہ بطائح وچ واسط وبصرہ دے درمیان واقع اے۔
تساں  دے والد ابوالحسن سلطان علی (متوفی:519ھ) بغداد دے سفر تے سن کہ غیبی بلاوا آپہنچا۔ تے اوتھے ای بغداد وچ تساں   دی تدفین عمل وچ آئی۔ ابن مسیب نے تساں   دی قبر بوہت خوبصورت تعمیرکرائی، اُس دے بغل وچ تساں   دے ناں توں  اک مسجد وی تعمیر کیتی۔ بغداد شارعِ رشید  اُتے آپ دا مزار اُتے اَنوار اج وی زیارتِ گاہِ خلائق اے۔
علم وسند
تساں  نے قرآن کریم حفظ کرنے دی سعادت مقری شیخ عبد السمیع الحربونی دی بارگاہ توں حاصل دی۔ فیر جدوں تربیت و تعلیم دے اُمور ابوالفضل واسطی-قدس سرہ العزیز- دے حوالے ہو گئے، اس وقت تساں   نے عقلی ونقلی علوم وچ ماہرانہ کمال پیدا کیتا تے فضل وکمال دی ہر شاخ اُتے اپنا آشیانہ بنایا۔
آپ دی عمر دی بیس سال سی کہ اُستاذ و مرشد شیخ الواسطی نے جملہ علوم شریعت وطریقت دی اجازتِ عام عطا فرما دتی تے نال ای خرقہ پوشی کر دے خلعتِ خلافت توں وی نواز دتا۔
پر تساں  نے تحصیل علم دے تسلسل نوں   برقرار رکھیا تے پوری ذمہ داری ومستعدی دے نال شیخ ابوبکر واسطی دے حلقہ دروس توں خود نوں   وابستہ رکھیا،تے علم شریعت توں پورے طور توں آسودہ ہو کر اوتھوں اُٹھے۔ ہور  فقہ دے غوامض ودقائق دی تحصیل اپنے ماموں شیخ منصور بطائحی دے ہتھوں مکمل کر دے اُنہاں توں اجازت وصول کیتی۔
جس وقت تساں  دے ماموں شیخ منصور نوں   اپنی زندگی دا چراغ گل ہونے دا اندازہ ہویا تے انھاں نے تہانوں    بلوا کے شیخ الشیوخ دی اَمانت تے اپنے خاص وظائف دی ذمہ داری نبھانے دا عہد لیا تے تہانوں    مسندسجادگی تے منصب ارشاد اُتے فائز فرما دتا۔
شیخ احمد رفاعی نے اس قدر تحصیل علم کیتا کہ تساں  بیک وقت عالم وفقیہ وی سن، قاری ومجود وی، مفسرو محدث وی سن تے دین دی اعلیٰ قدراں دی نشرواشاعت کرنے والے عظیم مجاہد وی۔ فقہ وچ تساں   امام شافعی دے مذہب دے مقلد سن۔
سیرت تے کردار
سیرت و کردار وچ تساں  اپنے جدامجد سرکارِ دوعالم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے کامل نمونہ سن۔ سنت وشریعت دی اسی پیروی نے تہانوں    اپنے زمانے ای وچ شہرت وعظمت دتی اعلیٰ بلندیاں اُتے فائز کر دتا سی۔ مؤرخین نے تساں   دی شخصیت اُتے رج رج دے لکھیا اے۔ تے اَرباب فکروقلم نے تساں   دے فضائل ومناقب وچ قلم توڑ توڑ دتا اے۔ تساں  رمزتصوف تے رازِ طریقت آشکار کر دے ہوئے کدی کبھار فرمایا کر دے سن :
یعنی وچ نے اللہ سبحانہ و تعالیٰ تک پہنچنے دا اِس توں زیادہ سہل تے قریب ترین کوئی راستہ نئيں دیکھیا کہ رضاے الٰہی دی خاطر تواضع وانکسار اِختیار دی جائے، خلق خدا دے نال لطف ونرمی توں پیش آیاجائے، تے سرکارِ دوعالم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی سنت دی پیروی وچ زندگی دا سفرطے کیتا جائے۔
خدمت خلق دا عنصر تساں  دی حیاتِ طیبہ وچ بوہت غالب نظر آندا اے۔ اگر کسے بیمار دا سن لیندے تے اوہ خواہ کتنی ای دور کیوں نہ سکونت پزیر ہوۓ، اس دی عیادت دے لئی ضرور جاندے سن۔ تے(بعدِ مسافت دے باعث) اک دو دن دے بعد اُدھر توں پرتدے سن۔
ہور عالم ایہ سی کہ راستے وچ جا کے انھےآں دی آمد دا اِنتظار کر دے کہ انہاں دا ہتھ پکڑ کے انھاں منزل تک پہنچاؤن۔ تے جدوں وی کوئی بزرگ دیکھدے، انھاں علاقے تک پہنچا آندے تے اہل علاقہ نوں  نصیحت فرماندے  کہ لوگو! میرے حضور رحمت عالم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا فرمانِ عظمت نشان اے :
من أکرم ذا شیبۃ یعنی مسلماً سخر اللّٰہ لہ من یکرمہ عند شیبتہ۔
یعنی جس نے کسے بوڑھے مسلمان دی خدمت وتکریم کیتی۔ اللہ سبحانہ و تعالیٰ اس دے اپنے بڑھاپے وچ کسے نوں  اُس دا سہارا تے خدمتی بنا دے گا۔
طریقنا طریق نقی وإخلاص فمن أدخل فی عملہ الریاء والفجور فقد بعد عنا وخرج منا۔
یعنی ہمارا طریقہ مبنی بر اِخلاص تے بالکل صاف و شفاف اے، لہٰذا یاد رہے کہ جس دے عمل توں ریاونمود تے فسق وفجور دی بو آنے لگے، فیر اس دا اساں  نال کوئی تعلق نئيں اے، تے اس دا قدم ساڈے دائرہ طریق توں باہر نکل چکیا اے۔
طریقی دین بلا بدعۃ، وھمۃ بلا کسل، وعمل بلا ریائ، وقلب بلا شغل، ونفس بلا شہوۃ۔
یعنی میرا طریقہ ایہ اے کہ دین وچ بدعت دی آمیزش نہ ہو۔ ہمت سستی اُتے غالب ہو۔ عمل ریا توں پاک ہو۔ (یادِ محبوب وچ محویت دے باعث) قلب ہور مشغولیات توں آزاد ہوۓ۔ تے نفس شہوت دے بکھیڑیاں توں دور ہوۓ۔
تصنیفات تے تالیفات
سیداحمد رفاعی نے توحیدوتصوف اوراخلاقِ حمیدہ اُتے مشتمل بوہت سی مفیدو گراں قدر کتاباں اپنے پیچھے چھڈی نیں ۔ حاجی خلیفہ نے اپنی کتاب کشف الظنون وچ بعض دا ذکر کیتا اے، جدوں کہ کچھ دا ذکر سید محمد ابوالہدیٰ الصیادی دی تصنیف وچ ملدا اے۔ ہمارے علم دے مطابق شیخ الرفاعی دی لکھتاں حسب ذیل نیں   : الب رہان المؤید، الحکم الرفاعیۃ، الأحزاب الرفاعیۃ، النظام الخاص لأھل الاختصاص، الصراط المستقیم فی تفسیر معانی بسم اللّٰہ الرحمٰن الرحیم، الرؤیۃ، الطریق إلی اللّٰہ، العقائد الرفاعیۃ، المجالس الأحمدیۃ، تفسیر سورۃ القدر، حالۃ أھل الحقیقۃ مع اللّٰہ، الأربعین، شرح التنبیہ، -ست مجلدات- رحیق الکوثر، البہجۃ فی الفقہ۔ اس وچ کچھ تے مطبوعہ نیں ، بعض حالے تک مخطوطہ نیں   تے بیشتر فتنہ تاتار دی نذر ہو گئیاں۔
حوالے
گٹھ:1118 دے جم گٹھ:1181 دیاں موتاں گٹھ:صوفیاء بلحاظ سلسلہ طریقت گٹھ:عراقی صوفی اولیا گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:مجددین گٹھ:صوفی سنت
ضلع طرابلس
طرابلس لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
دیونی
دیونی سورجی پربندھ دے اک پاندھی تے گیسی جن زحل دا چند اے۔ ایہنوں 1684 وچ تارہ گرو گیونی کسینی نے لبیا سی۔
گٹھ:زحل دے چند گٹھ:زحل گٹھ:سورجی پربندھ
مالی ایدوش
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ مالی ایدوش شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع اتلا باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ووئیودینا دے شہر گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ٹلہ چیاہا
ٹلہ چیاہا امریکی صوبے الاباما دی سب توں اچی تھاں اے۔
سلی کاؤنٹی
سلی امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
چک 2-8آر
چک 2-8آر  ضلع خانیوال دی تصیل میانچنوں  دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے اٹھویں سوئے (لنڈو) 8آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 8آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل میانچنوں چ وس رہیا اے  ۔
لمی پوچھلوالی کورال
لمی پوچھلوالی کورال گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع عکار
عکار لبنان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے ضلعے
ٹاڈ کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
ٹاڈ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹلہ مکینلی
ٹلہ مکینلی امریکی صوبے الاسکا دی سب توں اچی تھاں اے۔
Mount McKinley
چک 82 فتح
چک 82 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
سملو
سملو اک جھاڑی دا ناں اے۔ ایہ اتلے پاکستان چ ایبٹ آباد توں اتلے تھاواں تے شاہراہ قراقرم دے دوالے فروری توں اکتوبر دے معینیاں چ ہوندی اے۔ پاکستان توں باہر ایہ ہندستان تے نیپال وچ ملدی اے۔ اینوں کینسر لئی ودیا سمجیا جاندا اے
دوائیاں وچ
ایہدے پتے، جڑ تے چھل دوائیاں وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہدے وچ اک کیمیائی مادہ بربرائن ہوندا اے جیہڑا بیکٹیریا مار، الی مار، وائرس مار اے۔ ایہ رسولی تے شوگر نال لڑ سکدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دوائیاںوالے بوٹے گٹھ:بربری ٹبر
پہاڑی بکری
پہاڑی بکری گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
علی انوار احمد
علی انوار احمد پنجابی دے شاعر نیں
جم
شاہمکھی وچ سال 2017 دا دوسرے ستھان دا ڈھاہاں انعام جتن والے لکھاری علی انور احمد دا جم لیہندے پنجاب دے ضلع قصور دے اک دور دراڈے پنڈ چاہل کہنہ وچ 1963 وچ ہویا۔
تعلیم تے نوکری
ایمّ۔اے۔(اردو) بی ایڈّ تک دی تعلیم حاصل کر کے اسنے ستائی سال تک بطور سکول ٹیچر دی نوکری کیتی۔