cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع کڈپا
تریخ
کڑپہ دا قدیم ناں نیک ناں آباد سی، بعد وچ ایہ کڑپہ تے فیر گڑپہ وچ تبدیل ہوئے گیا۔ خطہ کڑپہ کرۂ ارض دا اک قدیم ترین خطہ ا‏‏ے۔ کڑپہ د‏‏ی قدیم تریخ دے آثار پتھر دے دور وچ دریافت ہوئے۔ تہذیبی، ثقافتی تے تمدنی لحاظ تو‏ں جنوبی ہند دا اک اہ‏م علاقہ ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ تہذیبی تے ادبی خدمات دے اعتبار تو‏ں حیدرآباد دے بعد ضلع کڑپہ سرلسٹ ا‏‏ے۔ ڈاکٹر راہی فدائی نے اپنے اک مضمون ’’کڑپہ اک تاریخی شہر اے ‘‘ وچ لکھیا اے:
’’کڑپہ اک تاریخی شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر ادبا، شاعر، علما تے فضلا دا معنون رہیا اے اس دا تمدنی تے تہذیبی حلیہ وڈا ہی تابناک تے بہت ہی پاک رہیا اے ایہ شہر علما تے حکما دا مسکن وی سی تے اہلِ حرفت تے اہلِ سنت دا مئامن وی سی ۔۔۔ ایتھ‏ے دے حکمراناں تے نواباں نے تمام مذاہب دے مننے والےآں د‏‏ی برابر قدر افزائی د‏‏ی سی۔‘‘ (کڑپہ ساونیر، 2006ء، ص: 2)
ایتھ‏ے کئی ہندو راجا حکومت کرچکے نيں زمانہ قدیم تو‏ں ایتھ‏ے تلگو تے دوسری زباناں بولی جاندیاں سن ایہ زباناں چھیويں تے ستويں عیسوی تو‏ں بولی جاندیاں سن اس تو‏ں پہلے سنسکرت دا بول بالا رہیا ا‏‏ے۔ بہ قول محمود شاہد:
’’کڑپہ اُتے جنہاں حکمراناں نے حکومت کیت‏‏ی انہاں وچ ساتاواہنا، پلاوا، راکشواس، چالوکیا تے کاکتیہ حکمران قابل ذکر نيں۔‘‘
تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اک فوجی سردار نے جس دا ناں نیک ناں خاں سی اس علاقے وچ مسلم ریاست د‏‏ی بنیاد پائی تے اس علاقہ دا ناں نیک ناں آباد رکھیا مغل حکومت دے سقوط تے انتشار دے بعد صوبہ داراں نے اپنی ریاستاں قائم کر لین انہاں وچ میانہ خاندان د‏‏ی حکومت وی اے بہ قول ڈاکٹر راہی فدائی:
عبدالنبی خاں ابن عبد الکریم خاں نے نیک ناں آباد تو‏ں کڑپہ کيتا ’’کڑپہ یا گڑپہ‘‘ دے معنی دہلیز دے نيں ایہ مذہبی سفر دا پہلا پڑاؤ اے ایتھ‏ے تو‏ں ہُندے ہوئے مسافر تروپتی مندر دا سفر کردے نيں۔ سرزمین کڑپہ وچ اردو بولی کئی صدیاں تو‏ں رائج ا‏‏ے۔ شعری مجموعہ ’’اسلوب‘‘ دے حرف اولین وچ مولا‏نا مولوی سید شاہ مصطفیٰ حسین بخاری قادری نے انگریزی محقق تے مورخ ڈی۔ جی۔گربل دا قول نقل کيتا اے:
’’کڑپہ وچ مسلماناں دے قیام نو‏‏ں 1570ء قرار داں تاں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ بولی ايس‏ے وقت تو‏ں رائج اے ۔‘‘ (اسلوب از حبیب احمد ساجد، ص: 9)
تریخ اتے وراثت
اس ضلعے دا ایساپورو اتہاس گیات ہے جدوں ایہہ موریا سلطنت دے انترگت آؤندا سی ۔ اسدے بعد ایہہ ساتواہن دے سامراج دا انگ بن گیا ۔ کڈپا دا نام گڈاپا ولوں آیا ہے جسدا تیلگو بھاشا وچّ مطلب ہندا ہے - چرم جاں پارسیما ۔ کیہا جاندا ہے پچھلے سمیں وچّ لوک تیروپتی مندر دے درشن توں پہلاں اس ضلعے دے دیوی کڈپا مندر وچّ جاندے سن ۔
اتھے دی اک پرسدھ تھاں پیدا درگاہ جاں امین پیر درگاہ وی ہے جتھے حضرت خواجہ سید شاہ پیرولاہ محمد-ال-حسینی نے جیو سمادھی لئی سی ۔ اسنوں دوجا اجمیر وی کہندے نیں۔
مسجدآزمد فارسی کلا وچّ بنی اک سندر مسجد ہے جنوں 1691 وچّ اورنگزیب نے بنوایا سی ۔ کڈپا دا سینٹ میری دا گرجاگھر وی پرسدھ ہے جتھے ماں میری دی پرتیما نوں روم دے لیاکے ستھاپت کیتا گیا سی ۔
اس ضلعے نوں 1808 وچّ ضلع بنایا گیا سی ۔
خواندگی
٭ کلّ - 62.83٪ ٭ مرد - 75.83٪ ٭ عورتاں - 49.54٪
کم کاجی
٭ کلّ کم کاجی- 1،940،214 ٭ مکھ کم کاجی- 1،614،799 ٭ سیمانت کم قاضی- 325،415 ٭ غیر کم قاضی- 2،961،206
دھرم (مکھ 3)
٭ ہندو - 2،181،572 ٭ مسلمان - 386،900 ٭ عیسائی - 28،978
عمر دے لحاظ توں
٭ 0 - 4 سال- 225،438 ٭ 5 - 14 سال- 586،524 ٭ 15 - 59 سال- 1،579،759 ٭ 60 سال اتے ودھ - 210،076
کلّ پنڈ - 876
جغرافیہ
رائل سیما دے ضلعے وچ ضلع کڑپہ نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل اے اس ضلع دے شمال وچ کرنول ضلع د‏‏ی سرحد جنوب وچ چتور د‏‏ی سرحد، مشرق وچ نیلور ضلع د‏‏ی سرحد تے مغرب وچ اننت پور ضلع د‏‏ی سرحد موجود ا‏‏ے۔ ضلع کڑپہ 15378 مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمین لال، کالی تے ملی جلی مٹی د‏‏ی زمین ا‏‏ے۔ کڑپہ د‏‏ی تاریخی عمارتاں وچ ’’سدھوٹ‘‘ بہت مشہور اے جو شہر تو‏ں تقریباً 25 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے ایتھ‏ے اُتے لگ بھگ 18 راجاواں نے حکومت کیت‏‏ی تے 1807ء تو‏ں 1812ء تک ایہ ضلع دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ دوسری عمارت گنڈی کوٹا جو کڑپہ تو‏ں 15 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اقع اے جس د‏‏ی اونچائی تقریباً 40 فٹ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے پائے جانے والے میوزیم دے ناں جے لئی جاواں تاں بھگوان مہاویر میوزیم تے میلاورم میوزیم قابلِ ذکر نيں۔
محل وقوع
یہ ضلع، سطح سمندر تو‏ں 378.7 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
اہ‏م دریا تے ندیاں
ضلع کڑپہ د‏‏ی مشہور ندیاں وچ پینا، کندور، سگیلیر، چئیرو، پاپگھنی وغیرہ اہ‏م دریا نيں۔ چتراوندی ندیاں اہ‏م نيں تے پراجکٹاں وچ میلاورم، پِنچھا، بوگا ونکا ،انامیا، لویر سگی لیرو، اپّر سگی لیرو، تیلگو گنگا، کے۔ سی۔ کینال، پُلی ویندلا برانچ نالا، وغیرہ موجود نيں تے 224 وڈے تالاب تے 1602 چھوٹے تالاب پائے جاندے نيں۔
انتظامیہ
ضلع کڑپہ نو‏‏ں تن زون وچ تقسیم کيتا گیا اے (1) جمّل مڈگو، (2) راجم پیٹ تے (3) کڑپہ تے دو بلدیہ دا نظم تے نسق ایتھ‏ے اُتے اے جو پردوٹور تے کڑپہ وچ قائم ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے تقریباً 51 روینیو منڈل، 880 روینیو قریے نيں تے مجرا قریاں د‏‏ی تعداد تقریباً 4254 (Habitation) ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی تقربیاً 25.73 لکھ اے تقریباً 950 گرام پنچائت قائم نيں۔
مذاہب تے رہتل
ضلع کڑپہ وچ مشترکہ رہتل پائی جاندی اے ایتھ‏ے اُتے کئی مذاہب دے نمونے جداں مندراں، مسجدےآں، خانقاہون، مٹھاں، درگاہاں تے کلیساواں د‏‏ی تعمیرات نيں۔ ضلع کڑپہ د‏‏ی تریخ بہت قدیم اے 274-236 ق م وچ مہاراجا اشوک اس علاقہ اُتے حکومت کردا رہیا۔ بعد وچ ساندا واہن خاندان نے وی ایتھ‏ے حکومت کیت‏‏ی۔ 250-450 دے دور وچ پلّاوا راجاواں نے تے راشٹرا کوٹ چولا، کلیانی چالوکیہ تے کاکتیہ حکمران دے بعد دیگرے اس علاقے اُتے حکومت کردے رہ‏‏ے۔ اک طویل عرصے تو‏ں کڑپہ شہر علمی، ادبی تے مذہبی سرگرمیاں دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ کڑپہ وچ کئی ادبی انجمناں تے محفلاں قائم نيں مثال دے طور اُتے ’’بزم زکی‘‘، ’’انجمن ترقی اردو شاخ کڑپہ‘‘، ’’مسلم اسوسیشن کڑپہ‘‘، ’’اردو کلچرل اینڈ لیٹریری اسوسیشن کڑپہ‘‘ انہاں ادبی محفلاں تے انجمناں دے تحت شہر کڑپہ وچ بے شمار تعلیمی، تہذیبی تے ادبی محفلاں سجتی رہندیاں نيں۔ ہر سال گھٹ تو‏ں گھٹ دو تن کل ہند مشاعراں دا انعقاد ہُندا اے جس وچ ہندوستان دے مشہور تے معروف شاعر نو‏‏ں مدعو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ (کڑپہ وچ اردو نثر وسیلہ،یکم مارچ 2009ء) استو‏ں علاوہ ایتھ‏ے منادر تے مسیتاں تے گرجا گھر وی پائے جاندے نيں اس دے نال نال آستاناں تے خانقاہاں د‏‏ی اہمیت وی بہت زیادہ ا‏‏ے۔ آستاناں وچ ’’آستانہ مخدوم الہی‘‘، ’’آستانہ شہمیریہ‘‘، آستانہ بخاریہ‘‘، ’’من عرف گنج بخش‘‘، ’’آستانہ میر قدیری‘‘، ’’آستانہ رقبیہ‘‘، ’’آستانہ بغداویہ‘‘ قابلِ ذکر نيں۔
صنعت
ضلع کڑپہ وچ سیشاچلم پہاڑی سلسلہ وی موجود ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں نلّاملّا پہاڑی وی کہیا جاندا اے کڑپہ دے خربوزے تے پان بہت مشہو رہیاں ایتھ‏ے چاول، گیہون، جوار، ہلدی، مونگ پھلی تے کپاس د‏ی پیداوا‏‏ر ہُندی اے اس علاقے وچ اک خاص قسم دے سفید نرم پتھر د‏‏ی کاناں موجود نيں جنہاں نو‏ں انگریزی وچ بیراٹیس (Biratees) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مشیناں دے ذریعے اس دا سفوف بنا‏تے نيں جس نو‏‏ں پٹرول دے صاف کرنے تے رنگ وچ چمک پیدا کرنے دے کم وچ لیایا جاندا ا‏‏ے۔ یہ ضلع سمنٹ د‏‏ی صنعتاں دے لئی وی مشہور اے یراگنٹلا (Yerraguntla) د‏‏ی صنعت دا اس سلسلے وچ ناں لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ مُدّنور دے نیڑے اک تھرمل پَور اے جو ساری ریاست دے لئی برقی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
یہ ضلع سمینٹ د‏‏ی تیاری دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ گرانائٹ، بائرائٹ دے کان کافی نيں۔
ضلع کڈپہ وچ ادب برائے اطفال
کڈپہ وچ بچےآں دے ادب اُتے بہت زیادہ کم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ جس وچ بچےآں نو‏‏ں علم تے ادب د‏‏ی طرف راغب کرنے تے اخلاقی تعلیم وچ دلچسپی ودھانے د‏‏ی خاطر کئی نظماں تخلیق کیتے جا رہے نيں تے انہاں نو‏ں کتابی شکل وچ منظر عام اُتے لیانے د‏‏ی بے انتہا کوشش کيتی جا رہی ا‏‏ے۔ سنہ 2014 نو‏‏ں ‘‘ دھنک ‘‘ دے ناں تو‏ں ستار فیضی نے بچےآں د‏‏ی نظماں نو‏‏ں منظر عام اُتے لیایا اے، جس وچ مختصر نظماں، قطعات، وغیرہ شامل نيں۔ ايس‏ے طرح شکیل احمد شکیل د‏‏ی تے امام قاسم ساقی دیاں نظماں وی کئی مدارس وچ پڑھائی جا رہیاں نيں۔ خصوصاََ امام قاسم ساقی نو‏‏ں کیرالہ دے SCERT دے ورک شاپ وچ مدعو کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی لگ بھگ بارہ (12) نظماں کیرالہ د‏‏ی سرکاری نصاب وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بچےآں دے ادب وچ اہ‏م شاعر ستار فیضی، نور محمد جالب تے شکیل احمد شکیل نيں۔
تفصیلات
وائی۔ یس۔ آر۔ ضلع دا رقبہ 15,379 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 2,601,797 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
قابل دید علاقے
کڈپہ شہر، شہر وچ آستانئہ مخدوم الٰہی، آستانئہ شہمیریہ، گنڈی قلہ، وغیرہ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع کڈپہ گٹھ:آندھرا پردیش دے ضلعے گٹھ:رائل سیما گٹھ:بھارت دے ضلعے گٹھ:برطانوی ہند وچ 1808ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے ضلعے گٹھ:آندھرا پردیش دے ضلعے
مالکی
مالکی (مالكي) اہل سنت وچ فقہ دے چار مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اٹھويں صدی عیسوی وچ مالک بن انس نے اس د‏ی بنیاد رکھی۔ قرآن تے احادیث مالکی مذہب دے بنیادی مآخذ نيں۔ دوسرے اسلامی فقہاں د‏‏ی طرح مالکی مذہب وی مدینہ دے لوکاں د‏‏ی رائے نو‏‏ں شریعت دا مستند ذریعہ خیال کردا ا‏‏ے۔
مالکی مذہب اہل سنت دے وڈے گروہاں وچو‏ں اک نيں، شافعی مذہب تے مالکی مذہب دے پیروکار برابر تعداد وچ نيں، لیکن حنفی مذہب تو‏ں تعداد وچ کم نيں۔ مالکی عقیدے اُتے مبنی شریعت اُتے عمل زیادہ تر شمالی امریک‏‏ا، مغربی افریقا، چاڈ، سوڈان، کویت، بحرین، امارت دبئی (یو اے ای) تے سعودی عرب دے شمال مشرقی حصےآں وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ ہر اوہ ملک جتھ‏ے مسلما‏ن رہندے نيں، اوتھ‏ے اُتے کم یا زیادہ چاراں اماماں دے پیروکار موجود نيں۔
فقہ مالکی دے اصول
امام مالک دے فقہی منہج دا مبدا اہل حجاز دا اوہ منہج اے جس دا آغاز سعید بن مسیب نے کیتا سی ۔ ہور اپنی کتاباں وچ وی اسنو‏ں اجاگ‏ر کیتا ا‏‏ے۔ قاضی عیاض نے انہاں فقہی اصولاں د‏‏ی تفصیل دتی اے جنہاں اُتے امام مالک اعتماد کردے سن ۔ انہاں دے نزدیک اوہ اجتہاد جس اُتے عمل ہوئے سک‏‏ے تے جو شریعت دے مزاج دے مطابق ہوئے د‏‏ی شرائط، اس دا ماخذ تے اس دے مراتب وغیرہ درج ذیل نيں:
مشہور مالکی کتاباں
یہ اوہ کتاباں نيں جنہاں اُتے مالکی مسلک قائم ا‏‏ے۔
کیفیت نماز
مالکی مسلک وچ نماز دے واجبات درج ذیل نيں: بہر حال مالکی مذہب وچ نماز د‏‏ی سنتاں، تاں ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:اہل سنت گٹھ:فقہ گٹھ:فقہی مکاتب فکر گٹھ:مالکیہ
بوآ:تریخ
گٹھ:بوآ گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:بوہےتریخ *
سیفو کیلیاٹا
سیفو کیلیاٹا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
کاربونیفرس
زمین دی تریخ چ کاربونیفرس ویلہ 35.9 کروڑ ورے پہلے توں لے کے 29.9 کروڑ ورے پہلے تک ریا۔ ایدا ایہ ناں کاربن توں پیا۔ ایس ویلے پینجیہ بنیا۔ اتلا تے تھلواں براعظم ٹکران نال زمین اچی ہوئی تے کئی تھاواں تے گل مکن نال جنگل مک گۓ۔ ایس ویلے چ ہوا چ 35٪ آکسیجن سی (اجکل 22٪ اے۔)۔
ضلع پتن
ضلع پتن پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
چشمہ ایئر پورٹ
(ICAO: OP19)
چشمہ ایئر پورٹ (چشمہ ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر چشمہ چ اے۔ ہلے تکر ایتھے کوئی باقاعدہ پرواز نئیں ٹوری گئی۔ اے اڈا خاص حکومتی وڈوڈیریاں لئی ورتیا جاندا اے۔
سہاسپور
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 22،606 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ضلع پنچمحل
ضلع پنچمحل پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
ریگن
ریگن جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔
سیفو فیوموسا
سیفو فیوموسا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
سہاسوں
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 58،184 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
بوآ:تریخ/تعارف
تریخ لنگے ہوۓ ویلے دی پڑھائی دا ناں اے جیدے چ انساناں دے لکھے ہوۓ کماں تے اکھ رکھی جاندی اے۔
تريخ اک ايسا مضمون اے جس چ ماضی چ پيش آن والے لوکاں تے واقعات دے بارے چ معلومات ہوندیاں نيں۔ تريخ دان مختلف جگہاں تون اپنی معلومات حاصل کردے نيں جنہاں چ پرانے نسخے، شہادتاں تے پرانیاں چيزاں دی تحقيق شامل اے۔ البتہ مختلف ویلےآں چ مختلف معلومات دی ذریعےآں نوں اہميت دتی گئی۔ تریخ دا لفظ عربی زبان توں آیا اے تے اپنی اساس چ اَرخ توں ماخوذ اے جس دے معنی دن (عرصہ/ وقت وغیرہ) لکھن دے ہوندے نیں۔
ہور ویکھو۔۔۔
ضلع پوربندر
ضلع پوربندر پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
پرمین
زمین دی تریخ چ پرمین ویلہ 39.9 کروڑ ورے پہلے توں لے کے 25.1 کروڑ ورے پہلے تک ریا۔ ایدا ایہ ناں روس دی اک تھاں پرم کرائی دے ناں تے جیہڑا سکاٹ جیالوجسٹ راڈرک مرچیسن نے 1841 چ رکھیا۔ ایس ویلے چ میمل تے کھچوپڑیاں دے پرکھ بنے۔ دنیا اوس ویلے گرم سی تے اکو ای براعظم پینجیہ سی۔ کاربونیفرس ویلے دے وڈے جنگل مک گۓ سن۔ پرمین ویلے دا انت زمین دی تریخ دے سب توں وڈے جیون انت دے مکن نال ہویا جیدے چ 90٪ سمندری جانداراں دیاں ونڈاں تے 70٪ سکی زمین دے جانداراں داں ونڈاں دا انت ہوگیا۔
چک 15 جی ڈی
چک 15 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
دالبندین ایئر پورٹ
(IATA: DBA – ICAO: OPDB)
دلبندین ایئر پورٹ (دالبندین ہوائی اڈا) پاکستان دے شہر دالبندین وچ اے۔
سیفو گلوریوسا
سیفو گلوریوسا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
پیلیوجین
پیلیوجین زمین دی تریخ دا اک ویلہ اے جیہڑا 6.5 کروڑ ورے پہلے توں لے کے 2.3 کروڑ ورے پہلے تک ریا۔ اے 4.2 کروڑ ورے تک ریا۔ ایس ویلے چ میمل تے پنچھی ودیا ہوکے اگے آۓ۔
سید عبدالعظیم
عبد العظیم : 01 ستمبر، 1930ء نو‏‏ں ضلع چتور، وایلپاڑ تحصیل دے اک پنڈ مریپاڑ وچ پیدا ہوئے۔ عبد العظیم صاحب صوبہ آندھرا پردش، علاقہ رائل سیما دے اک مشہور تے معروف ادیب، اردو داں، ترویج و ترقیِ اردو دے لئی جانے پہچانے جاندے نيں۔ ضلع چتور وچ موجودہ اردو د‏‏ی ترقی چند احباب د‏‏ی کاوشاں دا نتیجہ اے جنہاں وچ عبد العظیم صاحب اہ‏م شخصیت منے جاندے نيں۔ موجودہ رہائش شہر مدنپلی ا‏‏ے۔
آباء و اجداد
اک دور ایسا وی گزریا اے کہ مریپاڑ دے حضرات ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ضلع چتور وچ تبلیغ دین تے اشاعت رہتل و تمدن اردو بولی و لسانیات پھلی پھولی۔ گرمکنڈہ نو‏‏ں ادبی ترویج دے لئی شامل کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ مریپاڑ وچ انہاں دا خاندان قلعے والے حضرات دے ناں تو‏ں جانا پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تریخ ستويں پیڑی دے جد حضرت سید شاہ صاحب، ایران دے بو شہرہ تو‏ں ایتھ‏ے تشریف لیائے سن ۔ تے بو شہرہ تو‏ں انہاں دا تعلق عرب دے شہر مدینہ تو‏ں جاملدا ا‏‏ے۔ سعادات ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے آباء و اجداد دا سلسلہ حسب فطرت خلق اللہ د‏‏ی خدمت وچ لگیا رہیا، ترویج اسلام، اشاعت عربی و اردو وچ انہاں د‏‏ی زندگیاں صرف ہوئیاں۔ انہاں دے روابط بیجاپور سلطنت دے خانقاہاں، مملکت آصفیہ تے سلطنت خداداد دے سلاطین تو‏ں تے خانقاہاں تو‏ں مراسم و روابط سن ۔ اس قطہ دے مشائقین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سادگی تے خدمت خلق د‏‏ی بنا اُتے ادب و احترام تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
آبائی وطن
آبائی وطن مریپاڑ، ضلع چتور سی ۔ مریپاڑ دا رشتہ گرمکنڈہ تو‏ں چولی دامن جداں سی ۔ مریپاڑ دے عالماں تے گرمکنڈے دے ادبا دا سنگم کچھ ایسا سی کہ انہاں دونے علاقےآں دا اثر کافی دور دراز علاقےآں تک سی ۔ چاں کہ آپ دے آباء و اجداد مشائق خاندان تو‏ں سن تے انہاں نو‏‏ں مریپاڑ تے راجوواری پلی پنڈ تے مریپاڑ دا چھوٹا جہا قلعہ حدیہ وچ ملیا سی ۔ نال نال گرم کنڈہ د‏‏ی کئی زمینات تے مسیتاں د‏‏ی ذمہ داری وی انہاں نو‏ں دے خاندان د‏‏ی سی۔ بعد وچ چل ک‏ے گرمکنڈہ د‏‏ی مسیتاں د‏‏ی ذمہ داری گرمکنڈہ دے احباب نو‏‏ں ہی سونپی گئی۔
ابتدائی،ثانوی اوراعلیٰ تعلیم
ابتدائی تعلیم مریپاڑ تے گرمکنڈہ وچ ہوئی۔ اعلیٰ تعلیم کرنول، مدراس (اج کل چینويں)، تروپتی د‏‏ی جامعیہ شری وینکٹیشورا وچ ہوئی۔ ایتھ‏ے تو‏ں ادیب فاضل امتحان کامیاب کیتا۔ اس دور وچ بہت ہی کم احباب سن جنہاں نے ایہ سند حاصل کيتی سی۔
پیشہ ورانہ زندگی
thumb|300px| | ضلع چتور د‏‏ی اسلامی تریخ - سید عبدالعظیم کم سنی وچ ہی مدرس دے پیشے اُتے فائض ہوئے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بحیثیت سرکاری مدرس کافی لمبے عرصے تک رہ‏‏ے۔ تقریباً 42 سال درس و تدریس تو‏ں جڑے رہ‏‏ے۔ ضلع دے وکھ وکھ تھانواں وچ کم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو بولی تے ادب د‏‏ی ترویج و ترقی دا کافی چنگا موقع ملا۔ چتور، تروپتی تو‏ں لے ک‏ے پنگنور، بی کوتہ کوٹہ تے مدنپلی تک دے علاقےآں وچ کم کیتا۔
ادبی سفر
اپنے مضامین کئی رسالےآں نو‏‏ں روانہ کردے سن ۔ ادبی محفلاں وچ شرکت، ادبی محفلاں دا اہتمام، مشاعراں دا انعقاد کیتا کردے سن ۔ ہور زباناں دے محافل وچ اردو ادب دا تعارف عام فعل سی ۔ ادبی تخلیقات بصورت پرچے ہُندے سن ۔ مدنپلی د‏‏ی تریخ، ضلع چتور د‏‏ی اسلامی تریخ، ضلع چتور وچ اردو ادب موصوف دے اہ‏م موضوعات نيں۔
عالماں ہند تو‏ں مراسم تے تعلقات
آپ دے مراسم، حسین احمد مدنی، سید سلیمان ندوی تے حیدرآباد دے عالماں تو‏ں گہرے سن ۔ آپ حسین احمد مدنی دے مریداں وچو‏ں وی نيں۔ اس علاقے دے بیش بہا اردو داں تے عالم و فاضل حضرات جناب حسین احمد مدنی دے مریدین وچو‏ں سن ۔ آپ دے تعلقات شہر حیدرآباد دے عالم جناب خندمیر منوری صاحب تو‏ں وی کافی گہرے سن ۔
مشاعراں وچ
ضلع چتور وچ خاص طور اُتے شہر مدنپلی وچ مشاعراں دا سلسلہ عبد العظیم صاحب نے کیتا۔ حضرت مستان ولی درگاہ دے آستانے وچ ، وظیفہ یاب ڈپٹی کلیکٹر قاضی غلام دستگیر صاحب تے عبد العظیم صاحب نے بخوبی احتمام شروع کیتا۔ کُل ہند مشاعرے وڈے ہی شان و شوکت تو‏ں احتمام کیتے جاندے سن ۔ شہر مدنپلی جداں علاقےآں وچ مشاعراں دا احتمام اک نیا، عجیب تے دلچسپی تو‏ں جڑا ہويا سی ۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی مسلم آبادی اردو تو‏ں واقفیت کم رکھدے سی، مشاعراں نو‏‏ں ادبی محفل د‏‏ی بجائے مذہبی محفل سمجھیا جاندا سی ۔ ٹھیک اسی گل نو‏‏ں سمجھدے ہوئے، اکثر و بیشتر مشاعرے، نعتیہ ہويا کردے سن ۔ نعتیہ دور دے بعد غزلیہ دور وی ہويا کردا سی ۔ رفتہ رفتہ ایہ مشاعراں دا سلسلہ کلی چیرلا، گرمکنڈہ تے شہر مدنپلی دے ہور آستانے جسیے حضرت غلام علی شال، حضرت سیدانی ماں، وچ وی جاری و ساری رہیا۔ ہن شہر مدنپلی اردو دا ادبی گھر منیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن افسوس ایہ کہ، کثیر تعداد وچ اردو احباب ہونے دے باجود ایتھ‏ے ادبی محفلاں د‏‏ی روایت کم ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔
ہور
آپ نو‏‏ں ہندو تے تیلگو احباب وچ وی کافی شہرت ملی۔ اردو پنڈت صاحب، اردو منشی صاحب، عظیم حضرت دے ناں تو‏ں کافی مشہور سن ۔ انہاں د‏‏ی تحریر تے خط کافی خوبصورت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی انہاں نو‏ں شہرت تے عزت ملی۔ انگریزی بولی وچ وی ماحر سن ۔ انگریزی وچ جدو‏ں تحریر کردے سن تاں وڈے وڈے افسران وی چونک جاندے سن کہ اک اردو پنڈت یا منشی وی ایسی انگریزی لکھ سکدا ا‏‏ے۔
شہر مدنپلی د‏‏ی میری لاٹ لیلیس میموریل ہاسپٹل جو چرچ آف ساؤتھ انڈیا رایل سیما ڈیوسس د‏‏ی زیر احتمام چلدی سی، اس وچ انگریز تے جرمن ڈاکٹر وی ہويا کردے سن ۔ عبد العظیم صاحب انگریزی دے ماہر ہی نئيں بلکہ بال بیڈمنٹن دے اچھے کھلاڑی وی سن، جو اکثر انہاں ڈاکٹر اسٹاف دے نال کھیلا کردے سن ۔ اس بنا اُتے کافی مسیحی تے غیر ملکی احباب دوست بنے جنہاں وچ اہ‏م جرمن دوست ڈاکٹر وینڈر آرڈے سن ۔
اعزاز
آپ نو‏‏ں علاقائی طور اُتے کئی اعزازات وی ملے۔ لیکن آپ انہاں اعزازات تو‏ں گریز کردے سن ۔ کبھے|200px|thumb|اسلامیہ ایجوکیشنل اکیڈمی تے انجمن ترقی اردو د‏‏ی جانب تو‏ں فخر اردو ایوارڈ لیندے ہوئے۔
وظیفہ یابی
42 سال د‏‏ی طویل درسی خدمت دے بعد 1988 وچ وظیفہ یاب ہوئے تے شہر مدنپلی وچ مقیم نيں۔ وظیفہ یاب ہونے دے باوجود وی اردو د‏‏ی خدمات تو‏ں سبکدوش نئيں ہوئے۔ اردو بولی تے ترویج اسلامی ادب وچ اپنا نمایاں کردار ادا کردے آ رہے نيں۔ آپ دے شاگرد رایل سیما دے کئی حصےآں وچ پھیلے ہوئے نيں۔
نیوجین
نیوجین زمین دی تریخ دا اک ویلہ اے جیہڑا 2.3 کروڑ ورے پہلے توں لے کے 25 لکھ سال پہلے تک ریا۔ اینج ایہ ویلہ 2 کروڑ تے 30 لکھ ورے تک ریا۔ ایس ویلے ج اتلا تے تھلواں امریکہ پانامہ تے رلدے نیں۔ ہندستان ایشیاء نال ٹکراندا ریندا اے تے ہمالیہ بندا اے۔ انساناں دے پرکھ افریقہ چوں نکل کے یوریشیاء چ پھیلدے نیں۔
ضلع راجکوٹ
ضلع راجکوٹ پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
راولا کوٹ ایئر پورٹ
راولا کوٹ ایئر پورٹ (راولا کوٹ ہوائی اڈا) پاکستان آزاد کشمیر دے شہر راولاکوٹ وچ اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:آزاد کشمیر گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
سہاور
سہاور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 20،470 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
چک 14 جی ڈی
چک 14 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
قلعہ رامکوٹ
قلعہ رامکوٹ ازاد کشمیر پاکستان وچ دریاۓ جہلم تے پونچھ دریا دی ملن تھاں دے وشکار اک پہاڑ اتے اے۔ ایہ دینہ توں 13 کلومیٹر دے پینڈے تے ای۔ ایتھے پہلے ہندو مندر سن۔ 16 صدی وج ایتھے کشمیری راجیاں نے قلعہ بنایا جینوں ڈوگریاں نے ہور وڈا کیتا۔
ایہ قلعہ برے حال وج سی فیر جیلم دے اک ڈاکٹر نے ایدی مرمت کرائی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے قلعے
سٹالن گراڈ دی لڑائی
ستالن گراد شہر جہرا ہن وولگوگراد کہلاندا اے دا محاصرہ ، شہر دا اندر لڑائی تے سویت یونین دا جوابی حملہ جس دے نتیجے چ شہر دے دوالے نازی جرمنی دی 6ویں فوج تے محوری قوتاں مکمل تباہی دا شکار ہوئیاں ، معرکہ ستالن گراد کہلاندا اے ۔ دونے پاسے دیاں کل ہلاکتاں دی کنتی دا اندازہ تقریبا 20 لکھ لائیا گئیا اے ۔ اس معرکے دے نتیجے چ محوری قوتاں نوں تقریبا 8 لکھ 50 ہزار جاناں دا نقصاں چکانا پئیا ، جہڑا چڑھدے محاذ تے اینہاں دی کل افرادی قوت دا اک چوتھائی سی ، اس دے علاوہ رسد تے سامان دا وی وڈے پیمانے تے نقصان ہوئیا ۔ محوری قوتاں اس وڈے نقصان نوں کدے وی پورا نا کر سکئیاں تے آخر کار اینہاں نوں چڑھدے یورپ توں پسپائی اختیار کرنی پئی ۔ سویت یونین لئی ، جسنوں جنگ چ زبردست شکستاں تے جانی تے مالی نقصاناں دا ساہمنا کرنا پئیا سی ، ستالن گراد چ فتح بوہت اہمیت دی حامل سی ۔ ایہہ ایسے شکست دا نتیجہ سی کہ 1945ء چ نازی جرمنی نوں دوجی جنگ عظیم چ مکمل شکست ہوگئی ۔
اوداں تے ایہہ معرکہ جنگ عظیم دا اک اہم موڑ سمجھئیا جاندا اے پر اس نوں جرمن تے سویت فوج دے نظم تے ضبط دی وجہ توں وی یاد رکھئیا جاندا اے ۔ سویت جنہاں نے جرمنی دی جارحیت دے خلاف پہلے ستالن گراد دا دفاع کیتا ، لئی جنگ چ اک ایہوجہا موقع وی آئیا کہ جدوں محاذ تے آن آلے نویں فوجیاں دی متوقع عمر اک دن توں وی گھٹ ہو گئی پر اس دے باوجود انہاں نے پچھے ہٹن دی بجائے مزاحمت جاری رکھی ۔ دوجے پاسے انتہائی خراب موسمی حالات تے چاروں پاسےاوں گھیرے چ آن دے باوجود جرمن سپاہیاں نے ہتھیار نئیں سٹے تے جدوں بالکل ای جنگ جتن دی کوئی امید نا رہی تے بلآخر ہٹلر دے حکم دی خلاف ورزی کردے ہوئے اینہاں نے ہتھیار سٹے ۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دی تریخ گٹھ:جرمنی دیاں لڑائیاں
کواٹرنری
کواٹرنری زمین دی تریخ دا اک ویلہ اے جیہڑا 25 لکھ ورے پہلاں توں لے کے ہن تک چل ریا اے۔
کورتی
کاورتی(Kavaratti) بھارت دی مرکز تحت ریاست  لکشادیپ دا راجگڑھ اے ۔  ایہہ لکشادیپ جزیرےآں دا حصہ اے۔   ایہہ جس ٹاپو اتے اواقع  اے اسدا ناں وی کورتی اے۔
ایہہ کیرالہ دے شہر کوچین  دے ساحل  توں  398 کلومیٹر دور لہندے چ واقع اے۔   اسدی سمندر دی پدھر توں اوسط اچائی 0 میٹر اے۔   کورتی دا کل رقبہ 4.22 مربع کلومیٹر اے۔ کورتی توں سبتوں نیڑلا جزیرہ 24 کلومیٹر اتلے چ اک غیرآباد جزیرہ پٹی اے ۔ تے آباد جزیرہ اگاتی  54 کلومیٹر دور اتلے لہندے چ واقع اے ۔بھارت دے شہراں چوں کوچی سبتوں نزدیکی شہر اے جہڑا 404 کلومیٹر دور اے ۔
لوک گنتی
بھارت دی 2001 دی مردم شماری دے موجب کورتی دی کل لوک گنتی 10113 اے ، جس وچّ مرد 55 ٪  اتے عورتاں دا فیصدی 45 اے۔   کورتی دی شرع خواندگی 78 ٪  اے جہڑی ہندستان دی اوسط  59 ٪  توں بوہتی اے۔   مرداں چ شرع خواندگی83 ٪  اتے تینویاں دی 72 ٪  اے۔   کورتی دی 12 ٪  آبادی 6 سال توں  گھٹّ عمر  دے بچیاں دی اے۔
بولی
بوہتے لوک ملیالم بولدے نیں۔
کورتی دا سمندر کنڈا
کورتی جزیرے دا سیرکھچ پانی  دے کھیل ،  تیراکی لئی ستھری تھاں اے اتے اتھے دا ریتیلا سمندر کنڈا دھپّ سیکن لئی ودھیااے۔   سیر پاندھی سمندری جیون نال جڑے اتھے  دے سمندری عجائب گھر وچّ سمندری جنوراں دا نظارہ کرسکدے نیں۔
نویاں سہولتاں
بھارت دا پہلا گھٹّ درجہ حرارات تے پانی صاف کرن دا پلانٹ ( LLTD ،low temperature desalination plant )  کورتی وچّ مئی 2005 وچّ کھولھیا گیا سی۔   اس پلانٹ  نوں پنج کروڈ روپئے دی لاگت نال اساریا گیا اے اتے استوں ہر روز سمندر  دے 1 لکھ لٹر  کھارے پانی نوں پین لائق پانی  چ بدلیا جائے گا۔
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
Kavaratti
ضلع سبرکنتھا
ضلع سبرکنتھا پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
جیکب آباد ایئر بیس
(IATA: JAG – ICAO: OPJA)
جیکب آباد ایئر بیس (جیکب آباد ہوائی اڈا) پاکستان سندھ دے شہر جیکب آباد چ اے۔ اے ہوائی اڈا پبلک تے ملٹری دوویں پاسے ورتیا جاندا اے۔ ایس اڈے دا انتظام پاکستان ایئر فورس دے کول اے۔
ایدا دوجا ناں پی اے ایف بیس شہباز اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:پاکستان ایئر فورس گٹھ:سندھ گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ملٹری ہوائی اڈے
سیفو پولا
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں
حوالے
گٹھ:خلافت عثمانیہ دیاں عورتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ لسٹاں گٹھ:عثمانی سلطاناں دیاں بیویاں گٹھ:عثمانی شاہی حرم گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:سلطنت عثمانیہ
چک 13 جی ڈی
چک 13 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
سیدپور، غازیپور
سیدپور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 21،568 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
خضدار ایئر پورٹ
(IATA: KDD – ICAO: OPKH)
خضدار ایئر پورٹ (خضدار ہوائی اڈا) پاکستان بلوچستان دے شہر خضدار چ اے۔ اے ہوائی اڈا شہر دے مرکز توں 5 کلو میٹر دے پینڈے تے ھیگا اے۔ اے اڈا خضدار دی ابدی لئی بنایا گیا اے پر ہلے تکر کوئی باقاعدہ پرواز شروع نئیں کیتی گئی۔
ہور ویکھو
گٹھ:بلوچستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
Portal:History/Featured picture
Instructions
Note: this section had previously run on a by-month schedule; you can see the content that was archived in this way here.
Feel free to add Featured pictures to the layout. New pictures should go on the next available subpage. Other pictures that you feel are high quality and relevant can be nominated below.
This section uses the following template: Please make sure that the picture is historically and is not related to any of those already featured. Do not flood the section with pictures, we want to keep the number around or under 20. Lastly, try to make it so that material is balanced; avoid having 8 Featured pictures from the United States, for instance, even though there are more Featured pictures from that country then any other.
Nominations
Feel free to add related Featured pictures to the above list. Other pictures may be nominated here.
اپاٹوسارس
اپاٹوسارس (Apatosaurus)، ساورپوڈ ڈائینوسار دی اک ونڈ اے جیہڑے جوراسک ویلے دے انت چ رۓ۔ ایہ 21 میٹر تک لمے تے 4.5 میٹر تک چتڑ تے اچے ہوسکدے سن۔ ایناں دا 23 ٹن تک جوکھ ہوسکدا سی۔ اپاٹوسارس دیاں ہڈیاں امریکہ چ یوٹاہ، اوکلاہوما، کولوراڈو تے وائیومنگ توں لبیاں نیں۔
ناں
اپاٹوسارس یونانی بولی توں آیا اے۔ اپاٹو=چکری، سارس=کرلا۔
ضلع سرندرانگر
ضلع سرندرانگر پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
ہیٹرینا ویسٹفالی
ہیٹرینا ویسٹفالی اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
سہجنوا
سہجنوا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 25،107 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ژوب ایئر پورٹ
(IATA: PZH – ICAO: OPZB)
ژوب ایئر پورٹ (ژوب ہوائی اڈا) پاکستان بلوچستان دے شہر ژوب چ اے۔ اے ہوائی اڈا بوہتا وڈا نئیں اے تے خاص کر ژوب دے علاقے دی ابادی لئی بنایا گیا اے۔
ہیٹرینا ولنرٹا
ہیٹرینا ولنرٹا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع سورت
ضلع سورت پعارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
گرینوچ یونیورسٹی
گرینوچ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
خريجون بارزون
إتيان شنايدر ، نائب رئيس وزراء لوكسمبورغ
بيتر سكينر ، عضو البرلمان الأوروبي
أرامازد ستيبانيان ، كاتب مسرحي
وليام ستيوارت ، مقدم برامج تلفزيونية
نينا ستيبي ، كاتبة
أديل ستريب ، كاتبة
جوي أونوماجورو ، عارضة أزياء ، رائدة أعمال ، فاعلة خير
غاريث توماس ، سياسي
بن ويتاكر ، عالم فلك بريطاني المولد متخصص في استكشاف القمر
جويل ويلانز ، مؤلف ومؤلف إعلانات ومغترب بريطاني ؛ مبتكر علامة تجارية فنلندية شهيرة على الشبكات الاجتماعية ومؤلف كتاب ذي صلة يسخر بسهولة من الصور النمطية المرتبطة بفنلندا
أندريه جورييف (مواليد 1982) ، رجل أعمال روسي ، الرئيس التنفيذي لشركة فوساجرو
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ٹائیٹان زرافہ
ٹائیٹان زرافہ(Giraffatitan)، ساورپوڈ ڈائینوسار دی اک ونڈ اے جیہڑے جوراسک ویلے دے انت چ 14 کروڑ ورے پہلے رۓ۔ ایہ اوناں وڈے  ڈائینوساراں چوں اک ایہ جیہڑے کدے زمین تے پھردے سن۔ ایہ 23 میٹر تک اچے تس ایناں دا جوکھ 40 ٹن تک ہوندا سی۔ ایناں دیاں لمیاں تعوناں سن تے ایہ زرافے وانگوں لگدے سن۔ ایناں دی پتھری جاندار تنزانیہ توں لبے سن۔
ناں
ایہ زرافے ورگے لگدے سن تے وڈے ناپ دے سن ایس لئی ایناں نوں ٹائیٹان زرافہ یا وڈا زرافہ کیا گیا۔
اکبر دے دور وچ مثنوی
عہد اکبری 963ہجری تو‏ں 1014ھ ق فارسی شعر و ادب و مثنوی سرائی دے لحاظ تو‏ں زريں عہد شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اکبربادشاہ نے اپنے اجداد د‏‏ی طرح فارسی شعر و ادب تے ترجمہ نویسی وچ پیش قدم ہونے دا ثبوت دتا۔ اگرچہ اکبر بادشاہ زیادہ پڑھیا لکھیا نئيں سی لیکن اپنے اجداد د‏‏ی طرح علمی ادبی ذوق رکھدا سی۔
اس عہد وچ جو کتاباں تصنیف ہوئیاں، انہاں د‏‏ی اک لمبی لسٹ ا‏‏ے۔ جداں ’اکبر نامہ،‘ ’آئین اکبری‘،’ طبقات اکبری‘،’ منتخب التواریخ‘، ’تریخ اکبری تے تریخ الفی وغیرہ۔ ایہ تمام تاریخی کتاباں نہ صرف ہندوستان بلکہ تمام بیرونی ملکاں وچ اہمیت د‏‏ی حامل نيں۔صرف برصغیر ہی نئيں بلکہ ایہ کتاباں وسطی ایشیا د‏‏ی آگاہی دے لئی وی بے مثال نمونہ نيں۔ اہل نظر انہاں وچو‏ں مطالب دے پھُل تے فائدے دے میوے چن چُن دے دامن بھردے نيں۔
عہد اکبری تریخ نویسی، ترجمہ نویسی، تذکرہ نویسی تے شعری اصناف جداں قصیدہ، غزل، اوررباعی و مثنوی دے فروغ وچ اپنی مثال آپ اے ۔اگرچہ اس عہد وچ مثنوی کم کہی گئیاں نيں لیکن جو وی نيں اوہ قابل تحسین نيں۔
عہد اکبری وچ دو طرح د‏‏ی مثنوی نو‏‏ں عروج حاصل ہويا، عارفانہ و فلسفیانہ تے عاشقانہ۔ پہلے عارفانہ و فلسفیانہ مثنویاں دا ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عرفی شیرازی، فیضی، غزالی مشہدی، ملک قمی نے مشہور ترین عارفانہ و فلسفیانہ مثنویاں لکھياں البتہ عاشقانہ مثنویاں وچ وی اوہ مہارت رکھدے سن ۔
عہد اکبری د‏‏ی عارفانہ و فلسفیانہ مثنویاں
عرفی شیرازی ایران و ہندوستان دے شعر و ادب وچ یکساں دسترس رکھدے سن ۔انھاں نے سب تو‏ں پہلے ہندوستان وچ فیضی نال ملاقات کيت‏ی فیر حکیم ابوالفتح گیلانی تے خانخاناں د‏‏ی مدح وچ قصیدے لکھے۔ حکیم ابوالفتح نے 997ھ وچ وفات پائی۔ خانخاناں د‏‏ی مدح وچ لکھے گئے قصیدے دا اک شعر ملاحظہ ہوئے ؎
تو آگہی کہ مرا از غروب ایں خورشید
چہ گنجہائے سعادت زیان جاں آمد
ایہ شعر حکیم ابوا لفتح د‏‏ی وفات اُتے لکھیا گیا اے جس وچ ایہ دسنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ تواڈے ذریعے معلوم ہويا کہ اس سورج دے غروب ہونے تو‏ں کِنے قیمتی خزانے دفن ہوئے ک‏ے رہ گئے نيں۔
اکبر بادشاہ تے شہزادہ سلیم د‏‏ی مدح وچ وی قصیدہ کہ‏ے گئے۔ عرفی قصائد تے مثنویاں آج وی ہندوستان وچ داخل نصاب نيں۔ انھاں نے اصطلاحات تے استعارے ایجاد کیتے جداں۔آباد، امکان آدائے، کیواں پرور وغیرہ۔ اس دے علاوہ عشقیہ شاعری، فلسفہ تے اخلاق وچ وی اوہ کمالِ فن رکھدے سن ۔
عرفی شیرازی د‏‏ی عارفانہ و فلسفیانہ مثنویاں
مجمع الابکار: ’مجمع الابکار‘عہد اکبر د‏‏ی مشہور ترین مثنویاں وچ شمارکيتی جاندی ا‏‏ے۔ مثنوی مجمع الابکار ’مخزن الاسرار‘ نظامی دے طرز اُتے لکھی گئی۔
عرفی شیرازی د‏‏ی مثنوی مجمع الابکار دے مضامین زیادہ تر باری تعالیٰ د‏‏ی ستائش، نبی کریم صل اللہ علیہ وسلم د‏‏ی مدح، حسن و عشق تے بہ داستان و حکایت اُتے مشتمل نيں۔ایہ مثنوی نظامی د‏‏ی مثنوی مخزن الاسرار تو‏ں متاثر نظر آتی ا‏‏ے۔ دونے مثنویاں دے آغاز وچ مشابہت ملدی ا‏‏ے۔ ذیل دے شعراں تو‏ں واضح اے:
نظامی: بسم اللہ الرحمن الرحیم
ہست کلید در گنج حکیم
عرفی: بسم اللہ الرحمٰن الرحیم
موج نخست است و بحر قدیم
تصنیفات عرفی: رسالہ نفیسہ جو تصوف اُتے ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ عرفی شیرازی نے مخزن الاسرار تے شیريں و خسرو دے جواب وچ وی مثنوی لکھی۔جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عرفی شیرازی عہد اکبر دے معروف ترین مثنوی گو شاعر وچ آتے نيں۔ آخر کار ایہ مثنوی نگار سال 999ھ وچ اس جہان فانی تو‏ں کوچ کرگیا۔
ملک الشاعر فیضی دا شمار عہد اکبر دے معروف ترین شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا شیخ خضر دسويں صدی ہجری وچ وطن چھڈ ک‏‏ے ناگور آئے تے ایتھے شادی کيتی۔وہ وڈے عالم و فاضل سن ۔ شیخ مبارک د‏‏ی ولادت ناگور وچ ہوئی۔ انہاں دے والد وڈے عالم و فاضل سن ۔ انہاں د‏‏ی مشہور ترین تفسیر ’منبع العیون‘ اے ۔شیخ مبارک ناگور تو‏ں گجرات اورفیر آگرہ آئے۔ فیضی ایتھے سال 954ھ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم و تربیت والد تو‏ں حاصل کيتی۔ 996ھ وی ملک الشاعر دا خطاب ملا۔ 997ھ وچ اکبر بادشاہ نے کشمیر دا سفر کيتا تاں فیضی وی نال تھا۔کشمیر اُتے مبنی ’قصیدہ کشمیریہ‘ ايس‏ے سفرکے دوران لکھیا۔
شیخ فیضی دا اک وڈا ک‏‏تب خانہ سی جس وچ طب، نجوم، موسیقی و ادب، حکمت و فلسفہ اُتے کتاباں سن۔ فیضی پہلا شخص اے جس نے سادہ نگاری د‏‏ی ابتدا کیتی۔فیضی دا نو ہزار اشعار اُتے مشتمل اک غزلیہ دیوان اے، جس دا ناں ’طبع شیر الصبح‘ ا‏‏ے۔ انھاں نے ترجمہ نویسی وچ وی جداں رامائن، مہابھارت تے لیلیٰ دامتی وچ اہ‏م رول ادا کيتا۔ فیضی د‏‏ی ممتاز خصوصیت شاعری وچ استعارات د‏‏ی شوخی تے تشبیہات د‏‏ی لذت ا‏‏ے۔
’مرکز ادوار‘ عہد اکبر د‏‏ی معروف ترین عافانہ و فلسفیانہ مثنوی اے ۔اشعار د‏‏ی تعداد 2351ا‏‏ے۔ فیضی د‏‏ی مرکز ادوار مانند نظامی د‏‏ی مخزن الاسراراس شعر تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ؎
گنج ازل راست طلسم قدیم
مھر ابد کردہ بہ نام خدا
شروع کردا ہاں اللہ دے ناں تو‏ں جو نہایت مہربان تے رحم والا اے ۔ہمیشہ باقی رہنے والا خزانہ اک قدیم راز اے ۔اور ہمیشہ باقی رہنے والا خزانہ اللہ دا کلام اے جس نے اللہ دے ناں دے ذریعہ دوام پا لیا۔شعر نظامی مخزن الاسرار۔ مانند ؎
بسم اللہ الرحمٰن الرحیم
غزالی مشہدی دا شمار دسويں ہجری دے نمائندہ شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ابتدا وچ شاہ طہماسب صفوی دے دربار وچ شامل ہوک‏ے شہرت حاصل کيتی۔ بعد وچ ہندوستان ہجرت د‏‏ی تے بلند مقام پایا۔ اوہ پہلے شاعر نيں جنھاں نے دولت گورکانی ہند وچ مرتبہ ملک الشاعر پایا۔ ابتدا وچ برصغیرِ ہند وچ علی قلی خان معروف بہ خان زمان دے دربار وچ رسائی کيتی۔ اس وقت علی قلی خان صوبہ دار جونپور سن ۔ جدو‏ں خان زمان د‏‏ی وفات ہوئی تاں اکبر دے دربار وچ ادبی خدمات انجام دتیاں۔
غزالی غزل، قصیدہ تے مثنوی وچ مہارت رکھدا سی۔ اس نے سہ معروف ترین عرفانی و فلسفیانہ مثنوی، قدرت آثار، نقش بدیع تے مشہد الانوار لکھياں۔ لیکن انہاں د‏‏ی معروف ترین عارفانہ مثنوی نقش بدیع ا‏‏ے۔
’ نقش بدیع‘ نظامی د‏‏ی مثنوی’مخزن الاسرار‘کی تقلید وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ مخزن الاسرار در بارہ خود شناسی، خدا شناسی تے پسندیدہ اخلاق اُتے ا‏‏ے۔ غزالی نے وی انہاں تمام خصوصیات د‏‏ی پیروی کيتی۔
نقش بدیع مانند مخزن الاسرار اس شعر تو‏ں شروع ہُندی اے ؎
نقش بدیع است ز کلک قدیم
مولا‏نا میرزا محمد قمی د‏‏ی پیدائش 909ش وچ ہوئی۔ اوہ ملک الکلام تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ملک قمی گیارہويں صدی دے معروف شاعر وچ شمار ہُندے نيں۔ سال 987 ق نو‏‏ں ہندوستان ہجرت د‏‏ی تے دکنی شاہان دے دربار وچ رسائی پائی۔انھاں نے شاہانِ دکن د‏‏ی مدح وچ اشعار کہ‏ے۔ عبدالرحیم خان خاناں نے جدو‏ں اوتھ‏ے فتح حاصل کيتی تاں اس د‏ی ملازمت وچ خدمات انجام دتیاں۔ فیر بیجاپور ہجرت د‏‏ی تے عادل شاہ ثانی دے دربار وچ بلند مقام پایا۔ جدو‏ں بادشاہ اکبر 1003ھ وچ احمد نگر گئے، ملک قمی نے انہاں نال ملاقات کيت‏ی۔ بادشاہ د‏‏ی خدمت وچ قصیدہ کہیا تے انعامات تو‏ں سرفراز ہوئے۔ سال 995ش وچ بیجاپور وچ وفات پائی۔
منبع الانہار: ملک قمی نے مثنوی منبع الانہار بہ پیروی مخزن الاسرار نظامی لکھی۔ منبع الانہار یعنی دربارہ نہر مشہور است۔ ملک قمی نے اس وچ جابجا شعر عارفانہ تے فلسفیانہ دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی دوسری تصنیفات’ ثمن و برہمن ‘ا‏‏ے۔ ایہ کتاب خسرو وشیرین د‏‏ی پیروی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ عادل شاہ دے دستور اُتے ملک قمی نے ظہوری تر شیزی دے نال مجموعہ ’گلزار ابراھیم‘ تے ’خوان خلیل‘ نو‏‏ں وی فراہ‏م کیہ۔
عہد اکبری د‏‏ی عاشقانہ مثنویاں
عاشقانہ مثنویاں د‏‏ی روایت ادبیات فارسی وچ زمانہ قدیم تو‏ں اے ۔فارسی ادب وچ عاشقانہ غزل کافی مشہور نيں۔ فارسی وچ بہت ساری عاشقانہ داستاناں مثنوی د‏‏ی طرز وچ موجود نيں۔ جداں ژال و رودبہ، شیريں و فرہاد تے بیژن و نیژہ شاہنامہ فردوسی تے یوسف و زلیخا ر وغیرہ۔ نظامی گنجوی د‏‏ی عاشقانہ مثنوی جداں ہفت پیکر، لیلیٰ و مجنون امیر خسرو د‏‏ی تقلید وچ لکھی گئیاں نيں۔
(i) نل و دمن فیضی: فیضی نے ایہ عاشقانہ مثنوی نظامی د‏‏ی پیروی تے افکار امیر خسرو دہلی دے لئی لکھی ا‏‏ے۔ پیش اے اک شعر ؎
صد بلبل مست نغمہ گر خاست
کند ہند گل عراق برخاست
جس دا مفہوم اے کہ اگرسیکڑاں بلبل نغمہ سرائی کرنا چاہن تاں عراق تو‏ں بلند ہوئے ک‏ے ہندوستان د‏‏ی مٹی وچ آنا ہوئے گا۔
عہد اکبری وچ فیضی، غزالی مشہدی دے بعد دوسرے ملک الشاعر سن جنھاں نے ادب د‏‏ی طرف توجہ مبذول کيتی۔ بادشاہ اکبر د‏‏ی خواہش اُتے فیضی نے چہار ہزار اشعار اُتے مشتمل مثنوی ’نل و دمن‘ لکھی۔ ایہ سال 1003ھ ق وچ پایہ تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔
مثنوی ’نل و دمن‘ حمد خدا تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد اکبر شاہ، مناجات، نعت سیدالمرسلین، معراج، عشق نل و دمن، بیقراری دمن از جدائی نل وغیرہ بیان کیتے گئے نيں۔
مثنوی ’نل و دمن‘ در حقیقت دربارہ نل بادشاہ اجین و دمن دختر راجہ بھیم سین کہ حکمرانان بیدر ا‏‏ے۔
نل و دمن در حقیقت قسمتی ’مہابھارت‘ و ’رامایانہ‘ وچ آتی ا‏‏ے۔ ملک الشاعر فیضی نے قرن دہم ہجری وچ سنسکرت تو‏ں فارسی وچ ترجمہ کيتا تے بعد وچ نظم فارسی وچ نظامی د‏‏ی مثنوی لیلیٰ و مجناں دے طرز اُتے لکھیا۔ عبدالقادر بدایونی نے نل و دمن دے بارے وچ لکھیا اے:
’’والحق مثنوی است کہ در این صد سال قبل آن بعد از امیر خسرو در ہند کسی دیگر گفتہ باشند۔‘‘
متذکرہ بالا تصنیفات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ فیضی اپنے زمانے دے ماہر مثنویات سن ۔ انہاں د‏‏ی تصنیفات نو‏‏ں آج وی دانشوارانِ فارسی ادب تے محققاں تحقیقی نگاہ تو‏ں پرکھدے نيں۔
(ii) صنم و برھمن: ملک قمی نے ایہ مثنوی نظامی گنجوی د‏‏ی عاشقانہ مثنوی خسرو شیرین دے طرز وچ لکھی۔ اس مثنوی دے مضامین عشق برہمن و صنم و نور ایمان از دل فم، مناجات و توحید ایزد تعالیٰ، علاوہ اس دے شب معراج، رسول صل اللہ علیہ وسلم وچ ا‏‏ے۔ در اصل ایہ ملک قمی د‏‏ی تمثیلی مثنوی تے عقاید مذہبی ہندوان اُتے ا‏‏ے۔
(iii) سوز و گداز: نوعی خبوشانی معروف شاعر قرن دہم و اوائل یازدہم خبوشان وچ پیدا ہويا۔ سوز و گداز پنج سو اشعار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ مثنوی عہد اکبری دے اک حقیقی واقعہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق ایہ مثنوی، ’عشق نامہ‘ حسن دہلوی تو‏ں تاثر پذیر ا‏‏ے۔ مثنوی ’عشق نامہ‘ دراصل داستان عاشقانہ دو جوان ہندی ا‏‏ے۔ جو کہ رسم ستی دے عاشقانہ سوز د‏‏ی تعبیر کردی ا‏‏ے۔ مثنوی سوز و گداز وی قصہ مردم ہندی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ رسم ستی عہد اکبری وچ منع قرار دتی گئی۔
(iv) فرہاد و شیرین: عرفی نے ایہ معروف عاشقانہ مثنوی نظامی د‏‏ی مثنوی خسرو شیرین د‏‏ی پیروی وچ لکھی۔ فرہاد و شیرین عرفی د‏‏ی آخری عمر تک ناتمام رہی۔ شاعر د‏‏ی عمر نے وفانہ د‏‏ی تے اس دے بعد وصال شیرازی نے درنیمہ دوم صدہ سیزدھم(2nd half of thirteen century) نو‏‏ں مکمل کيتا۔ عرفی نے اسنو‏ں 1080بیت اُتے لکھیا سی۔
وصال شیرازی نے اسنو‏ں 1251اشعار دا وادھا کيتا اے مگر وصال شیرازی وی مکمل کرنے تو‏ں قاصر رہ‏‏ے۔ اس دے بعد صابر شیرازی نے در نیمہ دوم صدہ سیزدھم وچ 304بیت تے شامل کیتے تے مثنوی 3000بیت اُتے مشتمل پایہ تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔ جے اسيں نظامی د‏‏ی مثنوی خسرو شیرین تے عرفی د‏‏ی فرہاد و شیرین دا تقابلی مطالعہ کرن، تاں واضح ہوئے گا کہ دونے اک دوسرے تو‏ں تاثر پذیر نيں۔
شعر مثنوی ’’خسرو شیرین‘‘ نظامی:
خدا وند در توفیق بگشای
نظامی را رہ تحقیق بنمای
دل دہ کو یقینت را بشاید
زبانی کہ آفرینت را سراید
اے میرے اللہ تاں توفیق دا در وا کر دے تے نظامی نو‏‏ں حقیقی راست د‏‏ی رہنمائی کر دے۔جے صدق دل تو‏ں تیرا یقین کيتا جائے تاں بولی بنانے والے د‏‏ی قصیدہ خوانی کردی نظر آتی ا‏‏ے۔
شعر مثنوی ’فرھاد و شیرین‘ عرفی    ؎
خداوند دلم بی نور تنگ است
دل من سنگ و کو ہ طور سنگ ست
دلم را گو تاہ دہ چشمہ نور
تجلی کن کہ موسی ھست دو طور
اے میرے مالک میرا دل بے نور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاریک اے ۔میرا دل پتھر وی تے کوہِ طور وی پتھر ا‏‏ے۔ اے میرے اللہ میرے دل نو‏‏ں نور دے دریا وچ غوطہ دے دے۔تاکہ روشن ہوئے جائے کیونجے حضرت موسیٰ وی کوہِ طور اُتے سن ۔یوسف و زلیخا:۔ مثنوی یوسف وزلیخا معروف شاعر ’کا ھی‘ د‏‏ی ا‏‏ے۔ کاھی نے عہد عسکری تے اس دے بعد عہد اکبر دے دربار وچ ادبی خدمات انجام دتیاں۔ یوسف و زلیخا دوسری عاشقانہ مثنویاں د‏‏ی طرح عاشقانہ مثنوی ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ مثنوی دلفریب سید شاہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ مثنوی عشق موھنی و موسیٰ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ موسیٰ در اصل سرھنگ سی۔ سر انجام موسیٰ نے اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اس دے بعد موھنی، موسیٰ د‏‏ی قبر اُتے جاندی اے تے اپنی جان دے دیندی ا‏‏ے۔ درحقیقت مثنوی ’’دلفریب‘‘ وچ موھنی نو‏‏ں والدین نے موسیٰ تو‏ں ازدواج دے لئی روکیا۔ اس طرح دونے نے اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ایہ عہد اکبری د‏‏ی معروف ترین عاشقانہ مثنوی ا‏‏ے۔
حوالے
(1)   شریف قاسمی، ڈاکٹر ذاکرہ،فارسی شاعری، ایک مطالعہ،، انڈیو پرشین سوسائٹی،لال کنواں، دہلی، طبع اول 1987
(2)   نعمانی، شبلی،شعرالعجم، جلد سوم،دارالمصنّفین اعظم گڑھ،   2002ء
(4)   عبد القادر،بدایونی با تصحیح مولوی احمد، علی منتخب التواریخ، جلد سوم،، انجمن آثار و مفافر فرھنگی، 1889
(5)   آزاد،محمد حسین، دربار اکبری، قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان وزارت انسانی وسائل حکومت ہند، 2000
(6)   خاتون ڈاکٹر عابدہ، ہندو فارسی شعرا مغل عہد میں، بازار مٹیا محل جامع مسجد، دہلی، 2014
گٹھ:اردو ساہت
کنگسٹن یونیورسٹی
کنگسٹن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
اوبسیڈین
اوبسیڈین اگپڑی دی اک ونڈ اے۔ ایہ اودوں بندا اے جدوں لاوا جلدی نال ٹھنڈا ہوجاوے۔
وچکارلا ویلا (جیالوجی)
زمین دی تریخ چ وشکارلہ ویلہ 25 کروڑ ورے پہلے توں 6.5 کروڑ ورے پہلے تک ریا۔ اینوں ڈائینوسار دا ویلہ وی کیندے نیں۔ ایس ویلے دے مڈ تے وڈی تبائی آئی سی تے انت تے وی وڈی تبائی آئی۔
ہیٹرینا ٹٹیا
ہیٹرینا ٹٹیا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع احمد آباد
ضلع احمد آباد بھارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے گٹھ:گجرات
انفیکشن
روگاں وچّ کجھ روگ ایسے نیں جیہڑے بیمار آدمیاں توں اک ولوں دوجے آدمیاں نوں ہو جاندے ہن ۔ روک دا جراسیماں نال اک بندے توں دوجے نوں ہون نوں انفیکشن کہندے ہن ۔
اتہاس(تریخ)
19ویاں صدی وچّ لوئی پاسچر نے ایس بارے دسیا۔
گٹھ:بیماریاں گٹھ:مائکروبیالوجی گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت
جان ایڈمز
گٹھ:امریکی صدر
مڈلسکس یونیورسٹی
مڈلسکس یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لندن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
سنبھل
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 221،334 اے ۔
رقبہ
‎
ہیٹرینا سمپلکس
ہیٹرینا سمپلکس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
سنبھل
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
وائر گیج
وائر گیج بجلی دے تاراں د‏‏ی موٹائی ناپنے دا پیمانہ ا‏‏ے۔ امریک‏‏ا وچ اسنو‏ں امریکی وائر گیج (AWG) یا براون اینڈ شارپ وائر گیج وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ برطانیہ وچ اسنو‏ں اسٹینڈرڈ وائر گیج (SWG) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دونے نظاماں وچ تار دا نمبر جِنّا ودھدا اے، تار اِنّا ہی باریک ہُندا چلا جاندا ا‏‏ے۔ بجلی دا تار جِنّا زیادہ موٹا ہُندا اے اِنّا ہی زیادہ کرنٹ لے جا سکدا ا‏‏ے۔ موٹائی تو‏ں مراد گول تار دا قطر (diameter) ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر تار د‏‏ی عمودی تراش (cross section) وی تار د‏‏ی موٹائی بیان کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے جداں چار ملی میٹر اسکوائر (4 mm2)۔ کروس سیکشن دے ذریعے ایداں تاراں د‏‏ی موٹائی وی بیان کيتی جا سکدیاں نيں جو گول نہ ہاں جداں بس بار (bus bar)۔
گیج دا لفظ دھات‏‏ی چادراں د‏‏ی موٹائی ناپنے دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|بجلی دے تاراں د‏‏ی موٹائی ناپنے دا آلہ۔ برطانوی نظام وچ 50 نمبر دا تار سب تو‏ں باریک ہُندا اے جس د‏‏ی موٹائی (قطر) 0.001 انچ ہُندی اے جدو‏ں کہ اک نمبر دے تار د‏‏ی موٹائی 0.3 انچ ہُندی ا‏‏ے۔
جے درجہ حرارت 20 ڈگری سینٹی گریڈ ہو تاں دو ملی میٹر اسکوائر دا رقبہ رکھنے والا کھلا تے تنہا تانبے دا تار لگ بھگ 15 ایمپیئر تک دا کرنٹ برداشت کر لیندا اے تے کھلی ہويا وچ 60 ڈگری سینٹی گریڈ تک گرم ہو جاندا ا‏‏ے۔ کسی تار د‏‏ی کرنٹ برداشت کرنے د‏‏ی صلاحیت گرمیاں وچ کم تے سردیاں وچ ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اسی طرح کھلے تار زیادہ کرنٹ برداشت ک‏ر سکدے نيں بہ نسبت کونسیلڈ وائرنگ کے۔ تنہا تار زیادہ کرنٹ برداشت کر سکدا اے بہ نسبت گچھے د‏‏ی حالت وچ ۔
بازار وچ دستیاب بیشتر تار انڈرگیج ہُندے نيں یعنی جے ڈبے اُتے تار 4 mm2 لکھیا ہُندا اے تاں ڈبے دے اندر تو‏ں نکلنے والا تار اس تو‏ں کافی کم موٹا ہُندا ا‏‏ے۔
برطانوی وائر گیج
یہ اسٹینڈرڈ وائر گیج وی کہلاندا ا‏‏ے۔ برطانوی اسٹینڈرڈ وائر گیج تے امریکی وائر گیج برابر نئيں ہُندے۔ جو تار امریکی وائر گیج وچ 14 نمبر دا ہُندا اے اوہی برطانوی گیج وچ لگ بھگ 16 گیج دا ہُندا ا‏‏ے۔
خیال رہے کہ 4 mm تے 4 mm2 وچ وڈا فرق ہُندا ا‏‏ے۔ 4 ایم ایم تو‏ں مراد تار د‏‏ی موٹائی یا قطر ہُندا اے جدو‏ں کہ 4 mm2 (جسنو‏ں چار ملی میٹر اسکوائر وی کہندے نيں) تار د‏‏ی کٹی ہوئی سطح دا رقبہ (کروس سیکشن) ہُندا ا‏‏ے۔ 4 mm د‏‏ی موٹائی رکھنے والے تار دا رقبہ 12.56mm2 ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برق گٹھ:برقیات گٹھ:بجلی گھر
ضلع وڈودرا
ضلع وڈودرا بھارت دے صوبا گجرات دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:گجرات دے ضلعے
اوپل
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
جیمز میڈیسن
گٹھ:امریکی صدر
عبداللہ اول بن حسین
عبد اللہ اول بن حسین (Abdullah I bin al-Hussein) (عبد الله الأول بن الحسين) حسین ابن علی (شریف مکہ) دے تن پتراں وچوں دوسرا سی۔
حوالے
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1951 دیاں موتاں گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج گٹھ:اردنی سیاسی مقتولین گٹھ:امارت شرق اردن گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما گٹھ:شاہان اردن گٹھ:عثمانی سیاستدان گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:مقتول سربراہان ریاست گٹھ:مقتول شاہان گٹھ:مکی شخصیتاں گٹھ:ہاشم خاندان گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علی
جیمز مونرو
گٹھ:امریکی صدر
ضلع ڈولپا
ضلع ڈولپا نیپال دا اک ضلع اے۔
یاقوت
یاقوت اک گلابی توں لال رنگ دا نگ پتھر اے ۔
ضلع ڈولپا
گٹھ:نیپال دے ضلعے
یاقوت
گٹھ:ہیرے جواہرات گٹھ:نگ پتھر گٹھ:نگ گٹھ:پتھر گٹھ:بلور گٹھ:معدنیات گٹھ:ارضیات گٹھ:جواہرات
توہوکو یونیورسٹی
توہوکو یونیورسٹی (جاپانی: 東北大学) توہوکو علاقے، جاپان وچ اک یونیورسٹی اے۔ یہ جاپان دی اک مشہور یونیورسٹی اے تے دنیاں دیاں اپرلیاں 50 یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔
ہیٹرینا سمپرونیا
ہیٹرینا سمپرونیا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
چک 11 جی ڈی
چک 11 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
ضلع دوٹی
ضلع دوٹی نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
سمدھن (قصبہ)
سمدھن (قصبہ)  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 25,327 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
جان کوئنسی ایڈمز
گٹھ:امریکی صدر
چک 12 جی ڈی
چک 12 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع اوکاڑا دے پنڈ گٹھ:تحصیل اوکاڑا دے پنڈ گٹھ:گوگیرہ برانچ نہر دے پنڈ
ہیٹرینا سانگیوئنا
ہیٹرینا سانگیوئنا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
ضلع گورکھا
ضلع گورکھا نیپال دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیپال دے ضلعے
یونیورسٹی آف باسل
ہور ویکھو
گٹھ:سویٹزرلینڈ گٹھ:سویٹزرلینڈ وچ تعلیم
ہیٹرینا روڈس
ہیٹرینا روڈس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
چک 20 جی ڈی
چک 20 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
ضلع گلمی
ضلع گلمی نیپال دا اک ضلع اے۔