cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلبیر پروانہ
ساہت سرجن عمل
بلویر پروانہ نے اپنا تخلیقی کم شاعری توں شروع کیتا اتے ناولٹ تے ناول جگت وچ پرویش ہویا۔ پہلا شعری مجموعہ 'اوہناں نے آکھیا سی' 1984 وچ چھپیا پھر 1996 وچ گلپ دے کھیتر 'گاتھا اک پنڈ دی' پہلا کہانی چھپیا اتے ناول 'سپنے تے پرچھاویں' 2001 وچ چھپدا ہے۔ اس دے ناولاں تے کہانی سنگریہہ وچ کنڈھی دے پینڈو علاقے دے جیون بریکی نال چتریا ہے۔ بلویر پروانہ سماجک طور تے سوخم تے ڈنگھی نیجھ والا بہپکھی سرجک ہے۔ اسدیاں لکھتاں وچوں درڑے تے سنتاپی منکھ دی زندگی دا بمب وار-2 ابھردا ہے۔ بلویر پروانہ دا برتانتک موڑ اسدے جیون انوبھوَ سمکالی پرستھتیاں، اسدی تیکھن بدھی تے سوہجی وچوں پیدا ہندا ہے۔ پروانہ نے گلپ رچناواں وچ باہری تے انترک فوکسیکرن دیاں جگتاں ورتیاں۔ بلویر پروانہ دا برتانتک پربندھ سرل تے اکہرا ہے۔ منو-وشلیسن ودھی راہیں اوہ پاتراں دے دھر اندر ہو رہی اتھل-پتھل نوں برتانتک چترپٹ پیش کردا ہے۔ مدھورگی کسانی دا جمپال ہون کرکے اسدیاں رچناواں وچلے پاتر کامریڈ، بے روزگار، نوجوان، کسانی جیون نال سنبندھت بھرشٹ تے پونجی دی لپیٹ 'چ آئے پترکار ہن۔ پروانہ دے پاتر گول ہن جو لیکھک دیاں ہتھاں کٹھپتلیاں نہیں بندے۔ بلویر پروانہ نے اپنیاں رچناواں وچ شدھ ٹکسالی دی ورتوں کیتی۔ اس توں علاوہ ورننی کارجاں اتے وارتالاپ وچ وی ودھیرے اس بھاشا دا پریوگ کیتا ہے۔ جویں "میں…میں…کی…؟ پرمپال جی، تہانوں کی لگدا ہے میں گشتی ہاں۔ جس کول کوئی وی کسے وی ویلے آ سکدا ہے، اپنے اپھندے اندر نوں خلاص کرن واسطے۔ میننوں نہیں پتہ تسیں جاں تہاڈے ورگے لوک عورتاں نوں کی سمجھدے ہن؟ چیوئنگم… کہ جدوں جی کیتا، شوق لئی دا عادت وجوں چوسی جاؤ تے پھر تھکّ دتا"
ہرے انقلاب توں بعد پنجاب دے پینڈو رہتل وچ واپردیاں تبدیلیاں
بلویر پروانہ نے ہرے انقلاب توں بعد پینڈو جیون وچ واپریاں تبدیلیاں نوں باخوبی پیش کیتا۔ تکسین انوسار "گہر چڑی اسمان، نکے-نکے یدھ، اپنے-اپنے مورچے اتے کتھا اس یگ دی چار ناولاں دی لڑی وچ اسنے آزادی دے بعد دے سماجک، آرتھک پرورتناں نوں پیش کیتا۔ اس لڑی راہی اوہ دوآبے دے انگولے خطے بچوائی علاقے نوں برتانت راہی اتہاس نال جوڑدا ہے۔
کمیونسٹ سیاست
بلبیر پروانہ نے کمیونسٹ لہراں اتے کمیونسٹ آگوآں دے پھیر بدل تے اتراء-چڑائء بارے ادھٔین کرکے اپنیاں رچناواں دا حصہ بنایا۔ ڈاکٹر. بھیمئندر سنگھ انوسار پروانہ موجودہ جماعتی سماج، تصور کردا ہویا ایہہ منّ کے چلدا ہے کہ ہر ورگ دا اپنا-2 سچ ہندا ہے۔ اسدی اجیہی سوچ وچوں ہی 'جنگ جاری ہے' ورگے ناولٹ دی سرجنا ہوئی۔ ایہناں وشیا توں بنھاں عورت مرد سنبندھاں، پتی پتنی سنبندھاں دا مانسک تناء، کام لالساواں، اداسینتا، نوجواناں دا پیار، سپنے، ولولے تے کام بھاوناواں ورگے وشیاں نوں رچنا دا آدھار بنایا۔
مان-اعزاز
بلبیر پروانہ نوں گیانی رنجیت سنگھ دلثاد، ہیم جیوتی ایوارڈ، پنجابی اکادمی دلی ولوں پترکارتا پرسکار، سر شبد سنگم ولوں ایڈمنٹن، ورش شاہ پرسکار نال سنمانت کیتا۔گلپ، کویتا توں علاوہ کھوج کارج، انوواد تے سمپادن دا کم وی کیتا۔ مئی 1989 وچ نواں زمانہ وچ کم شروع کیتا۔ اج وی بلبیر پروانہ بطور ساہت اڈیٹر نواں زمانہ وچ کم کر رہا ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
کوہستان ویڈیو کیس 2012
یہ دعوی کيتا جاندا اے کہ جدو‏ں فوٹیج عوامی سطح اُتے ظاہر ہوئی تاں ، اس دے فورا بعد ہی بعد وچ اک قبائلی جرگہ دا انعقاد کيتا گیا جس وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ اس ویڈیو وچ فلم لینے والے شریک افراد تے نال ہی اس لڑکے نو‏‏ں وی ماریا جائے۔
ویڈیو وچ شامل دو لڑکےآں دے وڈے بھائی افضل کوہستانی نے مقامی قبائلی روایت دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی تے اس معاملے نو‏‏ں قومی توجہ دلائی۔انھاں نے پہلے شرکاء دے تحفظ نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے بعد وچ ایہ دعوی کيتا کہ ویڈیو وچ موجود لڑکیو‏ں نو‏‏ں پہلے ہی قتل کردتا گیا ا‏‏ے۔ کوہستانی نے مارچ 2019 وچ قتل ہونے تک اس معاملے نو‏‏ں عوام د‏‏ی نظر وچ رکھنے دے لئی ست سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک مہم چلا‏ئی۔
ستمبر 2019 وچ ، ویڈیو وچو‏ں تن لڑکیو‏ں نو‏‏ں قتل کرنے دے الزام وچ تن افراد نو‏‏ں مجرم قرار دتا گیا سی تے انہاں نو‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔ چوتھ‏ی تے پنجويں لڑکی د‏‏ی حیثیت غیر مصدقہ ا‏‏ے۔
ویڈیو
چار لڑکیاں - بزیغا ، سرین جان ، بیگم جان تے آمنہ - تالیاں بجاندی تے گاندی ہوئی دیکھی جاندیاں نيں۔ پنجويں لڑکی ، شاہین وی موجود اے ، لیکن ویڈیو وچ دکھادی نئيں دیندی ا‏‏ے۔ اک علیحدہ شاٹ وچ ، اک آدمی ڈانس کردا ہويا نظر آندا اے ، جدو‏ں کہ دوسرا آدمی اس د‏ی تے لڑکیو‏ں دوناں نو‏ں ریکارڈ کردا ا‏‏ے۔ ایہ ویڈیو مبینہ طور اُتے دور دراز تے سختی تو‏ں قدامت پسند کوہستان دے علاقے وچ شادی کيتی تقریب وچ فلمایا گیا سی ، جتھے پولیس دا نظام نظام نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قبائلی جرگے ثقافتی روایات تو‏ں مسائل حل کردے نيں۔ مئی 2012 وچ ، ویڈیو آن لائن لیک کيتی گئی سی تے چونکہ لڑکیاں تے مرد مختلف قبیلے تو‏ں سن لہاذا مقامی قبائلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک جرگہ بلايا گیا سی جتھے فیصلہ کيتا گیا سی کہ شرکاء نو‏‏ں ہلاک کيتا جائے ، کیونجے وکھ وکھ قبیلے دے مرد تے زن دے اکھٹے بیٹھنھ نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے ممنوع سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
افضل کوہستانی
افضل کوہستانی کولئی پلاس ضلع نال تعلق رکھنے والے صالح خیل قبائلی سن ، اوہ اپنے خاندان کےاٹھ بچےآں وچو‏ں اک سن ۔ ایہ خاندان مالی طور اُتے مستحکم تے گداڑ دے دیہا‏تی برادری وچ انہاں دا احترام کيتا جاندا سی۔ مختلف اوقات وچ ، افضل ٹیلرنگ شاپ چلایا ، وکیل دے لئی کلرکی کردے تے شہد د‏‏ی تجارت کردے ، اس نے اپنے فارغ وقت وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی۔
2010 وچ ، اوہ اپنی اہلیہ تے اپنے دو چھوٹے بھائیاں ، بن یاسر تے گل نذر دے نال مانسہرہ سٹی وچ رہ رہے سن ۔ ايس‏ے وقت وچ یاسر تے نذر گادار دے خاندانی پنڈ واپس آئے ، جتھے بعد وچ ویڈیو نو‏‏ں فلمایا گیا۔ جدو‏ں ویڈیو وائرل ہوئی تاں یاسر تے نذر نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، صالح خیل قبیلے تو‏ں انہاں دے دو بھائی تے دوسرے کنبے گدار چھڈ ک‏‏ے الائی چلے گئے ، جتھے انہاں نو‏ں آزاد خیل قبیلے نے تحفظ فراہ‏م د‏‏ی ، جنہاں د‏‏ی ویڈیو وچ موجود لڑکیاں سن۔
سزا
جنوری 2014 وچ ، آزاد خیل قبیلے دے چھ افراد نو‏‏ں افضل کوہستانی دے تن بھائیاں دے قتل دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی۔ اک نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی سی تے باقی پنجاں نو‏‏ں 25 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ایہ سب ویڈیو وچ شامل تمام لڑکیو‏ں دے رشتے دار سن ۔ جرگہ دے سربراہ سمیت چھ ہور افراد جنہاں نے مبینہ طور اُتے ابتدائی قتل دا حکم دتا سی ، نو‏‏ں بری کردتا گیا۔ 2017 وچ ، ہائی کورٹ دے ذریعہ انہاں چھ افراد د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔
ستمبر 2019 وچ ، بازیگا دے والد ، سرین جان دے والد تے بیگم جان دے بھائی نو‏‏ں قتل دے جرم وچ سزا سنائی گئی جو عمر قید د‏‏ی سزا سی۔ پنج ہور افراد نو‏‏ں بری کردتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ خواتین دے خلاف تشدد بلحاظ ملک گٹھ:2012ء وچ پاکستان گٹھ:ضلع کوہستان گٹھ:پاکستان وچ جرائم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کردستان علاقہ
کردستان علاقہ (Kurdistan Region) یا جنوبی کردستان (Southern Kurdistan) (کردی: باشووری کوردستان / Başûrê Kurdistanê) جسنو‏ں کردستان علاقہ (Kurdistan Region) (کردی: هه‌رێمی کوردستان / Herêmî Kurdistan) وی کہیا جاندا اے شمالی عراق وچ اک خود مختار علاقہ ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:عراقی کردستان گٹھ:1991ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:جغرافیہ عراق گٹھ:خود مختار خطے گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:سرزمین شام گٹھ:عراق د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:عراق د‏‏ی سیاست گٹھ:عراق وچ 1991ء دیاں تاسیساں گٹھ:عراق وچ کرد گٹھ:کردستان گٹھ:کردستان تحریک آزادی گٹھ:مشرقی بحیرہ روم گٹھ:1992ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:کرد شخصیتاں گٹھ:عراق
اینی بیسینٹ
ڈاکٹر۔ اینی بے سینٹ (1 اکتوبر 1847 – 20 ستمبر 1933) آگوُ تھیؤسوفسٹ، عورت حقاں دی حامی، لکھاری، وکتا اتے بھارت-پریمی خاتون سی۔ 1917 وچ اوہ بھارتی قومی کانگرس دی پردھان وی بنی۔ آپ جمی-پلی تاں کسے ہور دیس وچ سی پر بھارت آؤن توں بعد اوہ صرف بھارت دی ہو کے رہِ گئی۔ اوہ آئرش پروار نال متعلق سی۔
ڈاکٹر اینی بیسنٹ (پیدائش: 1 اکتوبر 1847ء - انتقال: 20 ستمبر 1933ء) معروف انگریز تھیاسوفسٹ، حقوق نسواں د‏‏ی حامی، مصنفہ، اسپیکر تے محبِ وطن بھارتی سواݨی سن جنھاں نے ہندوستان وچ قائد اعظم محمد علی جناح تے بال گنگا دھر تلک دے نال انڈین ہوم رول د‏‏ی تحریک چلا‏ئی۔ 1847ء وچ لندن وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ چارلس بریڈلا تو‏ں بہت متاثر سن۔ 1882ء وچ مادام بلاوسکی دے رابطہ وچ آئیاں تے 1889ء وچ مادام بلاوسکی د‏‏ی تعلیمات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے تھیوسوفسٹ ہوگئياں۔ 1889ء وچ لیبر کانگریس پیرس وچ شامل ہوئیاں تے 1898ء وچ بنارس وچ ویدھیک قائم کيتا جو بعد وچ سینٹرل ہندو کالج بن گیا۔ 1907ء وچ تھیو سافیکل سوسائٹی د‏‏ی صدر منتخب ہوئیاں۔ 1917ء وچ برطانوی حکومت نے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ 1917ء ہی وچ اوہ آل انڈیا کانگریس د‏‏ی صدر وی بنیاں۔ انہاں نے موٹیگیو چیمسفورڈ اصلاحات د‏‏ی حمایت تے گاندھی جی د‏‏ی عدم تعاون تحریک د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مدراس 1927ء وچ سوراج تجویز د‏‏ی حمایت کیتی۔
انہاں نو‏ں ہندوستان تو‏ں دلی انس سی۔ تے جدوجہد آزادی وچ انھاں نے نہایت اہ‏م کردار انجام دتا۔ ویہہ سال دتی عمر وچ انہاں د‏‏ی شادی فرینک نال ہوئی مگر نظریا‏تی اختلاف دے باعث 1873ء وچ دونے وچ علیحدگی ہوئے گئی۔ ہندوستان د‏‏ی مستقل شہری رہیاں۔ 20 ستمبر 1933ء وچ 85 سال دی عمر وچ اڈیار (مدراس) دے مقام اُتے فوت ہوئیاں۔
مڈھلا جیون
اینی بے سینٹ دا جم کلیفم (لندن) دے مڈل کلاس پروار وچ 1 اکتوبر، 1847 نوں ہویا سی۔ اوہ پنج سالاں دی سی کہ پیؤ دا انتقال ہو گیا۔ ماں منڈیاں لئی بورڈنگ ہاؤس چلاؤندی سی تاں کتے جا کے اپنے بچیاں دا پالن-پوشن کردی۔ جدوں عینی انیں ورھیاں دی ہوئی تاں ماں نے اس دا ویاہ مذہبی پروار دے پھرینک نال کر دتا۔ مذہبی وکھریویاں اتے سیاسی کارناں کر کے اس نوں ویاہتا زندگی دا بہتا سکھ نصیب نہ ہویا۔ اوہناں دے دو بیٹیاں پیدا ہوئیاں۔
اس وقت ڈاکٹر بیسنٹ د‏‏ی ملاقات چارلس ویڈلا نال ہوئی۔ ہن اوہ شکِ فلسفہ Scepsis د‏‏ی بجائے توحید پرست Theisticہو گئياں۔ لیکن قانون د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں دے شوہر دونے بچےآں نو‏‏ں حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اس واقعہ تو‏ں انہاں نو‏ں دلی تکلیف ہوئی۔ ڈاکٹر بیسنٹ نے برطانیہ دے قانون د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا، ’’یہ انتہائی غیر انسانی قانون اے جو بچےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں تو‏ں وکھ کروا دتا ا‏‏ے۔ ہن وچ اپنے دکھاں دا سدباب دوسرےآں دے دکھاں نو‏‏ں دور کرکے کراں گی تے سب یتیم تے بے بس بچےآں د‏‏ی ماں بناں گی۔ ‘‘ ڈاکٹر بیسنٹ نے اپنی گل اُتے قائم رہندے ہوئے اپنی زیادہ تر زندگی غریباں تے یتیماں د‏‏ی خدمت وچ ہی بسر کیتی۔
عظیم شہرت حاصل صحافی ویلین سٹيڈ نال ملاقات دے بعد اینی بیسنٹ تحریری تے اشاعتی کماں وچ زیادہ دلچسپی لینے لگياں، اپنا زیادہ تر وقت مزدوراں، قحط زدہ متاثرین تے جھگی جھونپڑیاں وچ رہنے والےآں نو‏‏ں سہولت دلانے وچ بسر کردیاں۔ اوہ کئی سال تک انگلینڈ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ طاقتور عورت ٹریڈ یونین د‏‏ی سیکریٹری رہیاں، اوہ اپنے علم تے طاقت نو‏‏ں سروس دے ذریعے ارد گرد پھیلیانا ضروری سمجھدیاں سن۔ انہاں دا خیال سی کہ بغیر آزاد روشن خیالات دے حق د‏‏ی تلاش ممکن نئيں ا‏‏ے۔
1878ء وچ ہی انہاں نے پہلی بار ہندوستان دے بارے وچ اپنے خیالات ظاہر کيتا۔ انہاں مضامین تے خیالات نے ہندوستانیاں دے دل وچ انہاں دے لئی محبت پیدا کر دتی۔ ہن اوہ ہندوستانیاں دے درمیان کم کرنے دے بارے وچ دن رات سوچنے لگياں۔ 1883ء وچ اوہ سماج وادی نظریہ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئیاں۔ اوہ 'سوشلسٹ ڈیفنس تنظیم' ناں دے ادارے تو‏ں جڑگئياں۔ اس ادارے وچ انہاں د‏‏ی خدمات نے انہاں نو‏ں کافی احترام دتا۔ اس ادارے نے انہاں مزدوراں نو‏‏ں سزا ملنے تو‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ جو لندن د‏‏ی سڑکاں اُتے نکلنے والے جلوس وچ حصہ لیندے سن ۔ 1889ء وچ اینی بیسنٹ تھياسوفی نظریات تو‏ں متاثر ہوئیاں، انہاں دے اندر اک طاقتور منفرد تے واحد تقریر دا فن موجود سی۔ اس لئی بہت جلد انہاں نے اپنے لئی تھياسوفیكل سوسائٹی د‏‏ی اک اہ‏م اسپیک‏ر ک‏ے طور اُتے اہ‏م مقام بنا لیا۔ انہاں نے تمام دنیا نو‏‏ں تھياسوفی دے اصولاں دے ذریعے اتحاد دے فارمولے وچ بنھن د‏‏ی عمر بھر کوشش کيتی۔ وڈے ہی خوش قسمتی د‏‏ی گل ایہ ہوئی کہ انہاں نے ہندوستان نو‏‏ں تھياسوفی د‏‏ی سرگرمیاں دا مرکز بنایا۔ چنانچہ انہاں د‏‏ی ہندوستان آمد 1893ء وچ ہوئی۔ سن 1906ء تک انہاں دا زیادہ تر وقت بنارس وچ گزریا، 1907ء وچ اوہ تھياسوفیکل سوسائٹی د‏‏ی صدر منتخب ہوئیاں۔
1917ء وچ برطانوی حکومت نے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ 1917ء ہی وچ اوہ انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی صدر وی بنیاں۔
انہاں نے مغربی مادی رہتل د‏‏ی سخت تنقید کردے ہوئے قدیم ہندو رہتل نو‏‏ں بہترین ثابت کيتا۔ مذہبی، تعلیمی، سماجی تے سیاسی میدان وچ انہاں نے قومی نشاۃ ثانیہ دا کم شروع کيتا۔ بھارت دے لئی سیاسی آزادی ضروری اے اس مقصد د‏‏ی وصولی دے لئی انہاں نے 'ہوم رول تحریک' منظم کرکے اس د‏ی قیادت کیتی۔ انہاں نے موٹیگیو چیمفورڈ دے اصلاح د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے گاندھی جی دے غیر تعاون تحریک د‏‏ی مخالفت۔ مدراس 1927ء وچ سوراج تجویز د‏‏ی حمایت۔ انہاں نو‏ں ہندوستان تو‏ں دلی انس سی۔ تے جدوجہد آزادی وچ انھاں نے نہایت اہ‏م کردار سر انجام دتا۔
مڈھلے مسئلے
اوہناں ویلیاں وچ ویاہتا عورت نوں جائداد تے دھن اپنے ناں رکھن دا قانونی حق حاصل نہیں سی۔ عینی کہانیاں، لیکھ تے بچیاں لئی ساہت رچنا کردی سی۔ اس نوں جہڑی آمدن ہندی اس نوں رکھن دا قانونی حقدار اس دا شوہر ہندا۔ اینی دے آزاد خیالاں نوں وی اوہ پسند نہیں سی کردا۔ پادری شوہر توں اوہ اجیہی توقع نہیں سی رکھدی۔ سماج دے محنتی طبقہ اتے عورتاں دے حقاں متعلق سماج دے پکھپاتی رویئے دی اوہ مخالف سی۔ اوہ دھرم نرپکھّ تے اجیہا سماج چاہندی سی جس وچ سبھ نوں اکو جہے حق حاصل ہون۔ سماج وچلی ابرابری، نسلی بھید-بھاو تے اوچ-نیچ دے وکھریویاں نے اس دا من اچاٹ کر دتا۔ گرہستھ-موہ تیاگ کے اوہ یورپ دی سفر تے نکل گئی۔ شوہر توں طلاق لے اوہ 1893 وچ بھارت آ گئی۔ اس ویلے اوہ چالی ورھیاں دی سی۔ سچ تے علم دی بھکھ شانت کرن لئی اس نوں بھارت دی دھرتی بہت پسند آئی۔ اس نے بھارتی شہریت حاصل کر لئی۔
نظریات
ڈاکٹر بیسنٹ د‏‏ی زندگی دا اک ہی عقیدہ سی ’’اعمال‘‘۔ اوہ جس اصول اُتے یقین کردیاں اسنو‏ں اپنی زندگی وچ اتار کر تبلیغ دیتاں۔ اوہ بھارت نو‏‏ں اپنے وطن سمجھدیاں سن۔ اوہ پیدائش تو‏ں آئرش سن، شادی انگریز نال کيتی تے بھارت نو‏‏ں اپنا لینے د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارتی طگی سن۔ بال گنگا دھر تلک، محمد علی جناح تے مہاتما گاندھی تک نے انہاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اوہ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے ناں اُتے قربان ہونے دے لئی ہمیشہ تیار رہدیاں سن۔ اوہ بھارتی حروف نظام د‏‏ی پرستار سن۔ لیکن انہاں دے سامنے مسئلہ سی کہ اسنو‏ں عملی کس طرح بنایا جائے تاکہ سماجی کشیدگی کم ہوئے۔ انہاں د‏‏ی منظوری سی کہ تعلیم دا مناسب مینیجنگ ہونا چاہیے۔ تعلیم وچ مذہبی تعلیم د‏‏ی شمولیت ہوئے۔ ایسی تعلیم دینے دے لئی انہاں نے 1898ء وچ بنارس وچ سینٹرل ہندو اسکول قائم کیا، سماجی برائیاں جداں بچےآں د‏‏ی شادی، ذات پات دے نظام، بیوہ د‏‏ی شادی، بیرون ملک سفر وغیرہ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی انہاں نے 'برادران آف سروس' نامی ادارے د‏‏ی تنظیم کی، اس ادارے د‏‏ی رکنیت دے لئی ضروری سی کہ اسنو‏ں تھلے لکھے عہد نامہ اُتے دستخط کرنا پڑدا سی - ڈاکٹر اینی بیسنٹ د‏‏ی منظوری سی کہ بغیر سیاسی آزادی دے انہاں تمام مشکلات دا حل ممکن نئيں ا‏‏ے۔
بھارت رہتل بارے علم
عینی نے گروہ بھارت دا سفر کیتا تے بھارتیاں دی سکھیا نظام تے بریٹیش اثر تکیا۔ اوہ بھارت دی رہتل، ورثے، پرانے ساہت اتے ہندو دھرم دی اپاشک بن گئی۔ اس نے بھارتیاں نوں اپنتّ تے موہ دندیاں انگریزی راج دی ورودھتا کیتی تے بھارتیاں دے اپنے راج دی وکالت کیتی۔
سماج سدھارک
اس نے بھارتیاں نوں مغربی جیون-جگت اپناؤن دی تھاں مہان وراثت نال جوڑن، اندھ-یعقین، بال ویاہ، چھوت-چھات اتے جات-پات دے بندھناں توں اپر اٹھاؤن لئی خاص یتن کیتے۔ اک عورت ولوں بااثر بھاشناں راہیں انگریزاں خلاف آواز بلند کرنی تے اوہناں ولوں کیتے جا راے برے وہار/استحصال دا خلاف کرنا کوئی سوکھا کم نہیں سی۔ اپنی گل نوں اثردائک بناؤن تے بھارتیاں نوں جاگروک کرن لئی بھاشناں وچ سنسکرت دے سلوکاں دا بے روک تے خالص اچارن کردی۔
برہم تعلیم دا علم
پرماتما دا رہسّ جانن لئی عینی نے برہم تعلیم دا سہارا لیا۔ اس اپرنت اوہ ادھیاتمک وچاراں دی دھارنی بن گئی۔ اس نے سادہ جیون بتاؤندیاں تھیؤسوپھیکل سوسائٹی دی میمبر بن کے رنگ-نسل دے بھید نوں دور کرن دا سندیش دتا۔ اس نے جیو قتل خلاف تحریک چلا ئے۔
قومی کانگرس دی پردھان
1917 دے کلکتہ اجلاس وچ عینی نوں بھارتی قومی کانگرس دی پہلی خواتین پردھان چن لیا گیا۔ اس نے سکاؤٹ اتے گرلز گائیڈ اندولناں وچ مکھ کردار نبھایا۔ 1921 وچ عالمی سکاؤٹ مکھی بیڈین پاویل نے عینی بے سینٹ نوں آل انڈیا بوائ سکاؤٹ ایسوسی ایشن دی پہلی خواتین کمیشنر تعینات کیتا۔ اسے ورھے اس نے بھارت دی آزادی لئی نیشنل کنوینشن تحریک چلایا جس دی بدولت 1925 وچ کامنویلتھ آف انڈیا بل بریٹیش پارلیمینٹ وچ رکھیا گیا۔ بنارس وکھے عینی نے سینٹرل ہندو کالج کھولھیا جس نوں پنڈت مدن موہن مالویا نے بنارس ہندو یونیورسٹی دا روپ دتا۔
لکھتاں
مصنفہ تے آزاد مفکر ہونے دے ناطے محترمہ اینی بیسنٹ نے قریباً 220 کتاباں تے مضامین تحریر تے اجیكس دے قلمی ناں تو‏ں وی کتاباں لکھياں۔ تھیاسوفیكل کتاباں تے مضامین د‏‏ی تعداد تقریبا 105 ا‏‏ے۔ 1893ء وچ انہاں نے اپنی سوانح عمری شائع د‏‏ی سی۔ ہور سوانح عمریاں اُتے لکھتاں د‏‏ی تعداد 6 ا‏‏ے۔ انہاں نے صرف اک سال دے اندر 1895ء وچ سولہ کتاباں تے کئی پمفلیٹ شائع کیتے جو900 تو‏ں وی زیادہ صفحات بندے نيں۔ اینی بیسنٹ نے بھگودگيتا دا انگریزی ترجمہ کيتا تے ہور تخلیقات دے لئی پرستاوناے وی لکھے. انہاں دے دتے گئے لیکچر د‏‏ی تعداد 20 ہوئے گی۔ بھارتی سبھیاچار، تعلیم تے سماجی اصلاحات اُتے 48 نصوص تے پمفلیٹ تخلیق کیتے۔. بھارتی سیاست اُتے تقریبا 77 تے بنیادی حقوق تو‏ں منتخب تقریبا 28 نصوص لکھے۔ وقت وقت اُتے 'لوسیفر'، 'دی كامنويل' تے 'نیو انڈیا' د‏‏ی ترمیم وی اینی بیسنٹ نے کیتی۔ انہاں مشہور کتاب مندرجہ ذیل نيں :
اینی بیسنٹ دے لکھے مختلف پمفلٹ
محمد ﷺ دے متعلق تاثرات
مسز اینی بیسنٹ اپنی کتاب وچ لکھدی نيں :
آخری سماں
پچاسی ورھیاں دی عمر بھوگ کے سیوگ آگوُ، سماج سدھارک، پراپکاری، تن سو کتاباں دی لیکھکا تے لوک سیوک عینی بے سینٹ اڈیار (مدراس) وکھے 20 ستمبر، 1933 نوں اکال چلانا کر گئی۔ عینی دی خواہش مطابق اس دیاں استھیاں نوں گنگا وکھے پانی پرواہ کیتا گیا۔ 20 ستمبر 1933ء اوہ ادھیار مدراس وچ 85 برس د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئياں۔ تو‏ں عمر بنارس نو‏‏ں ہی دل تو‏ں اپنا گھر مننے والی اینی بیسنٹ د‏‏ی استھیاں بنارس لیائی گئياں تے باعزت طریقے تو‏ں انہاں نو‏ں دریائے گنگا وچ وقف کر دتا۔
حوالے
گٹھ:1847 دے جم گٹھ:1933 دیاں موتاں گٹھ:انگریز حامی حقوق نسواں گٹھ:انگریز روحانی مصنف گٹھ:انگریز فعالیت پسند گٹھ:انگریز فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:انگریز مصنفات گٹھ:انگلستانی غیر افسانوی مصفنین گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی برطانوی مصنفات گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں سیاست دان گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی مصنفات گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور گٹھ:باطنی مسیحیت گٹھ:برطانوی سیاستدان گٹھ:بیرکبک، جامعہ لندن دے فضلا گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سیاست دان سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی مخیر سوانیاں گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:تھیوصوفی گٹھ:چینائی د‏‏ی تریخ گٹھ:شخصیتاں جامعہ بنارس ہندو گٹھ:عہد وکٹوریہ د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:فری میسن گٹھ:گوگل ڈوڈلز گٹھ:نسائیت تے روحانیت گٹھ:نسائیت پسند اشتراکی گٹھ:ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏یاں سوانیاں فعالیت پسند گٹھ:ہندوستانی سیاستدان
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
نائف بن عبدالعزیز آل سعود
نائف بن عبد العزیز آل سعود (1933 تا 16 جون 2012، ) سعودی عرب دے ولی عہد تے 2011ء تو‏ں وفات تک پہلے نائب وزیر اعظم سن ۔ اوہ 1975ء تو‏ں 2012ء تک سعودی عرب دے وزیر داخلہ وی رہ‏‏ے۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
نائف بن عبد العزیز سعودی عرب دے تریخ شہر طائف وچ 1933ء وچ عبدالعزیز ابن سعود تے حصہ بنت احمد السدیری دے ہاں پیدا ہوئے۔ اس لئی اوہ سدیری برادرانہاں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ شاہ عبد العزیز دے تئیسواں بیٹے سن ۔
شہزادہ نائف نے ابتدائی تعلیم ممتاز اسلامی علما تو‏ں "دی پرنسس سکول" تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ انہاں نے سیاسیات تے قومی سلامتی د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی۔
ابتدائی تجربہ
1952ء تو‏ں 1953ء تک شہزادہ نائف صوبہ ریاض دے نائب گورنر بھے رہ‏‏ے۔ 1953ء وچ اوہ صوبہ دے گورنر بنا دتے گئے لیکن انہاں نے اس عہدے اُتے صرف اک سال تک کم کیتا۔ 1970ء وچ شاہ فیصل نے مشترکہ طور اُتے انہاں نو‏ں نائب وزیر داخلہ تے داخلی ریاستی معاملات دا وزیر نامزد کر دتا۔
ذا‏تی زندگی
شہزادہ نائف نے تن شادیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی پہلی بیوی "نورہ الفراج السباعی" سن لیکن اسنو‏ں شہزادہ نے طلاق دے دی۔ اس بیوی تو‏ں انہاں د‏‏ی اک بیٹی "جواہر" سی جنہاں د‏‏ی شادی شاہ فہد مرحوم دے بیٹے تو‏ں ہوئی، جو مشرقی صوبے دے گورنر سن ۔ الجواہرہ بنت عبد العزیز بن مساید الجلووی انہاں د‏‏ی دوسری بیوی سی۔ اس بیوی تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد محمد بن نائف، نورہ، سعود بن نائف تے سارہ ہوئی۔
ماہا بنت محمد بن احمد السدیری انہاں د‏‏ی تیسری بیوی سی اسنو‏ں وی انہاں نے طلاق دے دی۔ اس بیوی تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد وچ نوف، نواف، مشعال، حیفہ تے فہد سن ۔
بیماری تے وفات
شہزادہ نائف ذیابیطس تے تصلب العظام (ہڈی د‏‏ی ودھدی ہوئی سختی د‏‏ی بیماری) وچ مبتلا سن ۔ اس دے علاوہ اوہ سرطان وچ وی مبتلا سن ۔
مارچ 2012ء وچ اوہ نجی چھٹیاں اُتے مراکش گئے ، جتھ‏ے انہاں نے اپنا طبی معائنہ کروایا، ۔ کچھ عرصہ الجزائر رہنے دے بعد اپریل 2012ء وچ اوہ واپس سعودی عرب چلے گئے۔
16 جون 2012ء نو‏‏ں سعودی عرب دے معیاری وقت دے مطابق سہ پہر چار بحے (جی ایم ٹی +3) سعودی ریاستی بعید نما اُتے ایہ خبر نشر ہوئی کہ شہزادہ نائف انتقال کر گئے نيں۔ رویٹرز دے مطابق انہاں دا انتقال جنیوا وچ ہويا۔ شاہی فرمان دے مطابق انہاں د‏‏ی نماز جنازہ 17 جون 2012ء نو‏‏ں مسجد الحرام، مکہ المکرمہ وچ نماز مغرب دے بعد شام 6:30 اُتے ادا کيتی جائے گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:آل سعود گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا گٹھ:سعودی سیاست دان گٹھ:سعودی شاعر گٹھ:سعودی شہزادے گٹھ:سعودی صوبےآں دے حاکم گٹھ:سعودی عرب دے ولی عہد گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے بیٹے گٹھ:عرب سیاست دان گٹھ:عرب سیاستدان گٹھ:قبرستان عدل وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان گٹھ:وزرائے سعودی عرب گٹھ:ظاہری ورثاء جو کدی تخت نشین نئيں ہوئے
کیرل کاؤنٹی، کینٹکی
کیرل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
کارٹر کاؤنٹی
کارٹر امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع پوژیگا سلاوونیا
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
شہرستان رامشیر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان رامشیرایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز رامشیر شہر اے۔
ضلع پوژیگا سلاوونیا
ضلع پوژیگا سلاووینا کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ پوژیگا شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کرسچن کاؤنٹی
کرسچن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 19 پندراں ایل
چک 19 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع خانیوال دے پنڈ گٹھ:تحصیل میاں چنوں دے پنڈ گٹھ:15ایل نہر دے پنڈ
قائداعظم جمن دیہاڑ 500 رپے دا سکہ
قائداعظم جمن دیہاڑ 500 رپے دا سکہ اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ قائداعظم دے 100 جمن دیہاڑ تے 500 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 22 فروری ،1977 نو بنایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے قائداعظم دی مورت بنی ہوندی اے۔
گٹھ:پاکستان دے سکے گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے گٹھ:محمد علی جناح دیاں یادگاراں گٹھ:محمد علی جناح
کلارک کاؤنٹی، کینٹکی
کلارک امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 20 پندراں ایل
چک 20 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
کلے کاؤنٹی، کینٹکی
کلے امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 100 رپے دا سکہ
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 100 رپے دا سکہ اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ پاکستان نے 1976 نوں جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ دی یاد وچ 100 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 22 فروری ،1977 نوں چلایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے Western Tropogan Pheasant دی مورت بنی ہوندی اے۔
گٹھ:پاکستان دے سکے گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے
شہرستان ہندیجان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ہندیجانایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ہندیجان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
ایوان ایلیئچ دی موت
ایوان الیئچ دی موت (Смерть Ивана Ильича, سمیرت' اوانا الیچا)، لیو تالستائی دا لکھیا اتے 1886 وچّ پہلی وار چھپیا چھوٹا ناول ہے۔ ایہہ اس دی 1870ویاں دی اوہدی دھرم بدلی توں جلدی مگروں لکھے گلپ دے شاہکاراں وچوں اک ہے۔
کہانی
ایہہ ناول 19ویں صدی دے روس وچّ اک اچّ عدالت دے ججّ دی، 45 سال دی عمر وچّ ہوئی موت دی کہانی کہندا ہے۔ ناول دی شروعات وچّ کجھ اہلکار اپنے ساتھی، ایوان الیئچ گولوون دی موت دی خبر بارے گل بات کر رہے ہن۔
سماج وچّ اپنے پروار دی بہتر حالت نوں درساؤن دے ادیش نال اپنے نویں گھر وچّ پردے لٹکاؤندے ہوئے ایوان الیئچ دی بکھی وچّ زخم ہو جاندا ہے۔ اوہ اپنی پتنی دے نال بھیانک سنبندھ ہندے ہوئے وی اچھا سوہنا لگدا جیون جیو رہا سی۔ کجھ ہفتیاں دے اندر ہی، اس نوں اپنے منہ وچّ اک عجیب سواد آؤن لگّ پیا اتے بکھی وچّ نرنتر درد رہن لگا۔ کئی مہنگے ڈاکٹراں نال صلاح-مشورہ کیتا گیا، لیکن اوہ انتڑی روگ اتے تردے گردیاں دے بارے اسپشٹ جہیاں گلاں کرن توں اگے، کجھ نہیں سمجھا سکدے اتے نہ ہی اس دا علاج کر سکدے ہن، اتے ایہہ چھیتی ہی سپشٹ ہو جاندا ہے کہ اعوان الیئچ مر رہا ہے۔ اس دی تشخیص دے ساہمنے آؤن تے، اعوان اپنی بپتا دی ستھتی دے علاج لئی ہر کوشش کردا ہے۔ پھر اس دا درد انا تیبر ہو جاندا ہے کہ اوہ کم بند کرن لئی مجبور ہو جاندا ہے اتے باقی دے دن بسترے وچ بتاؤنے پیندے ہن۔ اوہ موت دے خوف نال جوجھدا ہے، اتے محسوس کردا ہے کہ حالانکہ اس نوں اس بارے پتہ ہے، پر ایہہ اس دی پکڑ ہی نہیں آؤندا۔
ضلع پریموریئے گورسکی کوتار
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ
نویں پنجابی میلے
کردار
میلے اتے تیوہار’ سماج دے ہر طبقہ دے لوکاں دیاں بھاوناواں اوہناں دیاں خوشیاں ، چاء ملار، سدھرا،یادا،کامناوا منوتاں اتے صلاحیت دا اظہار کرن والا اک سوما ہن۔ تہوار اتے میلے انسان دیاں مذہبی رہُ-ریتاں تے جذباتی رہُ-ریتاں نال جڑے ہندے ہن۔ کجھ اک تہوار کڑیاں مٹیارا دے ہندے ہن۔
میلہ غدری بابیاں دا
میلہ غدری بابیاں دا جالندھر دے دیش بھگت یادگار ہال وچ غدر پارٹی دے شہیداں، گروہ انقلابیاں اتے دیش بھگتاں دی یاد اتے اوہناں دے وچاراں دی روشنی وچ دیش دیاں حال مشکلاں دے حل نوں دیکھن لئی منایا جان والا تن دناں میلہ اے، جو ہر سال 30-31 اکتوبر اتے 1 نومبر دی رات تک منایا جاندا اے جس دی سکھر 1 نومبر دی رات دی ناٹکاں بھری رات ہندی اے۔ اس میلے وچ کتاباں دیاں سٹالاں لگدیاں ہن تے ہور مقابلے وی کروائے جاندے ہن۔ اس میلے دی شروعات 1996 وچ ہوئی، جہڑی کہ پرو۔ موہن سنگھ میموریال فاؤنڈیشن (1990) ولوں کیتی۔ 2018 تک 23 میلے ہو چکے ہن۔[1]اس میلے دے حصیداراں توں لوک ہور وی زیادہ ودھیا کردار نبھاؤن دی منگ کردے ہن۔ پنجاب دے ہور شہراں اتے ودیساں وچ وی غدری میلے کروائے جاندے ہن۔
پرواسی بھارتی اوارڈ
====اجاگر سنگھ دھالیوال میموریال انعام ====
بٹھنڈہ وراثت میلہ
مالوا ہیریٹیج اتے تہذیبی پھؤنڈیشن ولوں نوجوان پیڑھی نوں پنجاب دے امیر پرانے سبھیاچار ورثے نال جوڑی رکھن لئی پچھلے 12 سالاں توں لگاتار ایہہ میلہ جیپالگڑھ پنڈ وچ لگایا جا رہا اے۔ مالوا ہیریٹیج فاؤنڈیشن دے پردھان ہروندر خالصہ نے کیہا کہ 12 وانں وراثتی میلہ جگدیو سنگھ جسووال نوں سمرپت کیتا جاویگا۔ وراثتی میلے دی خوبصورتی ایہہ اے کہ اس میلے دی شروعات اک مشلمان فقیر رتنہاجی دی یاد وچ بنے گرودوارہ صاحب اتے مزار وچ ترتیب وار سربتّ دے بھلے دی ارداس اتے چادر چڑھاء کے کیتی جاندی اے۔
اس میلے دا مکھ مقصد لوکاں نوں اپنیاں رسماں اتے ورثے بارے جانوں کرواؤنا اے۔ میلے دے پہلے دن، گرودوارہ حاجی رتن توں جلوس کڈھیا جاندا اے اتے شہر دے وکھ-وکھ سڑکاں اتے مارگاں راہیں ہندیاں ہویاں جیپالگڑھ پنڈ تک پہنچیا جاندا اے۔ اس میلے وچ 150 توں ودھ کلاکار حصہ لیندے ہن۔
پرو۔ موہن سنگھ میلہ
پرو۔ موہن سنگھ میلہ، لدھیانہ وکھے لگن والا میلہ اے۔ میلہ پنجاب دے مہان پتر دی یاد وچ رکھیا گیا اے۔ ایہہ میلہ پنجاب وچ بڑے اتشاہ نال ہورناں پنجابی میلیاں دی طرحاں عامَ اے۔ ایہہ میلہ ہر سال 20 اکتوبر نوں لدھیانہ وکھے پروفیسر موہن سنگھ دے جم دن موقعے منایا جاندا اے، جو سبھ توں ودھ پڑھیا اتے بے حدّ مشہور پنجابی شاعر سی۔ 1978 وچ پروفیسر دی موت پچھوں اوہناں دے سبھ توں ودھ پرستار اتے شاعر جگدیو سنگھ جسووال نے ایہہ میلہ شروع کیتا سی۔ ایہہ میلہ ساہتی ہستیاں لئی اک اہم دن اے۔ شاعر، لکھاری، سماجی کارکنّ، ڈانسر، لوک گلوکار اتے کلاکاراں اتے کلاکاراں دی دنیا دے ہور لوک اس موقعے اُتے اپنیاں-اپنیاں قلعواں دا مظاہرہ کردے ہن۔ نوجوان پیڑھی وچ راج دی بولی، ساہت اتے سبھیاچار نوں مُتحرک کرنا اس میلے دا مقصد اے۔ پرو۔ موہن سنگھ میلہ سانجھے طور اُتے پرو۔ موہن سنگھ فاؤنڈیشن اتے سنگھ جسووال ٹرسٹ (ریزیڈینٹ) ولوں کروایا جاندا اے۔
ہربلبھ سنگیت میلہ
جالندھر دے دیوی تالاب وچ ہربلبھ سنگیت سمیلن اک سنگیت تقریب اے، جس نے دسمبر 2017 وچ 142 سالاں دا سماں پورا کیتا۔ اس نوں سرکار ولوں سنگیت لئی قومی تہوار وجوں مانتا حاصل اے۔ ایہہ سمیلن پورے دیش دے مشہور گائکاں دی موجودگی وچ ہندا اے۔ مالک ہرولبھ دا جم اک امیر پروار دے پنڈ باجواڑا وچ ہویا سی، جو بعد وچ اوہ اک سنت بن گیا اتے دنیا نوں تیاگ دتا۔ اسنے کلاسیکل سنگیت دے کھیتر وچ اک بہت ہی اچا ستھان رکھیا۔ مالک تلجا گیر نے اوہناں نوں کلا اتے سنگیت آدی دا مشق کرن لئی مُتحرک کیتا۔ اس سنگیت تقریب دا مکھ مقصد کلاسیکل سنگیت دے ترقی لئی ودھ توں ودھ لوکاں نوں آکرشت کرنا اتے اوہناں نوں مُتحرک کرنا اے۔
قلعہ رائے پور کھیڈ میلہ
فروری وچ ہر سال، قلعہ رائے پور کھیڈ میلے وچ بلد، کتے، خچراں، اوٹھ اتے ہور جانور دیاں ریساں دا مظاہرہ ہندا اے۔
تقریباً اک ملیان لوک سالانہ کھیڈ سماگم وچ حصہ لیندے ہن جو ہن بھارت دے پنجاب سبھیاچار دا اہم حصہ بن گیا اے۔ درشک دنیا بھر توں قلعہ رائیپر دے میلے وچ پہنچدے ہن۔ کھیڈاں وچ فارم مشینری، بلد رتھ ریسنگ، گھوڑ-چڑھن والے ایکروبیٹکس اتے طاقت دے ہور ڈراؤنے مظاہرہ شامل ہندے ہن۔[8]
پٹیالہ وراثت تہوار
ایہہ میلہ 2003 وچ شروع کیتا گیا، ایہہ تہوار قلعہ مبارک کمپلیکس وچ پٹیالہ وچ ہندا اے، جو کہ دس دن تک چلدا اے۔ اس تہوار وچ کلا، بھارتی کلاسیکل سنگیت (ووکل اتے معاون) اتے ڈانس دا مظاہرہ ہندا اے۔
کپورتھلہ وراثت فیسٹیول
بابا جسا سنگھ آہلووالیا وراثتی تہوار کپورتھلہ ہیریٹیج ٹرسٹ ولوں منعقد کیتا جاندا اے۔ ایہہ انڈین نیشنل ٹرسٹ فار آرٹس اینڈ کلچرل ہیریٹیج دے تعاون نال اتے پنجاب سرکار ولوں حمایت کیتی جاندا اے۔ تہوار جگتجیت پیلیس وچ ہندا اے اتے کلاسیکل سنگیت، ناچ اتے تھئیٹر اُتے مرتکز ہندا اے۔
حوالے
گٹھ:میلے گٹھ:پنجابی رہتل
چھترپتی شیواجی مہاراج انٹرنیشنل ہوائی اڈہ
ہوائی اڈے دا چلاون ممبئی انٹرنیشنل ایئرپورٹ لمٹڈ (ایمائییئیل) ولوں کیتا جاندا اے، جو ایئرپورٹ اتھارٹی آف انڈیا اتے جیویکے انڈسٹریز لمٹڈ دی اگوائی والی کنسورٹیئم دے وچکار اک مشترکہ ادم اے جو کہ ہوائی اڈے دے جدید کرن لئی فروری 2006 وچ تعینات کیتا گیا سی۔[6][7] نویں ایکیکرت ٹرمینل ٹی 2 دا افتتاح 10 جنوری 2014 نوں کیتا گیا سی اتے 12 فروری 2014 نوں قومانتری کاروائیاں لئی کھولھیا گیا سی۔[8] اسے دن مکھ ٹیبل ویسٹرن ایکسپریس ہائیوے نال نویں ٹرمینل نوں جوڑن والی اک وقف چھ لین، ایلیویٹڈ سڑک وی اسے دن لوکاں لئی کھولھ دتی گئی۔[9][10]
اس ہوائی اڈے دا ناں 17 ویں صدی دی مراٹھا راجا چھترپتی شواجی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جس دا نام 1999 وچ پچھلے "سہار ایئرپورٹ" توں بدل کے "چھترپتی شواجی قومانتری ہوائی اڈے" (30 اگست 2018 نوں "مہاراج" دا سرلیکھ دتا گیا سی) رکھیا گیا سی۔ سی۔ایس۔آئی۔اے۔ دا آئییٹا ہوائی اڈے دا کوڈ - "بی۔او۔ایم" - ممبئی دے سابقہ نام، بمبے توں لیا گیا اے۔ ایہہ سینٹاکروز دے اپنگر اتے ولے پارلے ایسٹ دے سہار پنڈ دے پار واقع اے۔
بنتر / ڈھانچہ
ہوائی اڈے وچ دو یاتری ٹرمینل شامل ہن: گھریلو اڈاناں لئی سینٹاکروز وکھے ٹرمینل 1 اتے سحر وکھے ٹرمینل 2 قومانتری اتے گھریلو اڈاناں لئی۔ جدوں کہ دوویں ٹرمینل سامان ایئرسائیڈ سہولتاں دی ورتوں کردے ہن، اوہ جسمانی طور اُتے شہر دے کنارے وکھرے ہندے ہن، اوہناں وچکار اک 15-20 منٹ (لینڈسائیڈ) ڈرائیو دی ضرورت ہندی اے۔
ٹرمینل
ہوائی اڈے دے دو مکھ یاتری ٹرمینل کمپلیکس ہن۔ سینٹاکروز وکھے ٹرمینل 1 گھریلو یاتریاں لئی وقف کیتا گیا سی، اتے اج، ایہہ صرف چنیاں گئیاں گھٹ قیمت والیاں اڈاناں دے گھریلو یاتریاں لئی اے۔ سہار وکھے ٹرمینل 2 سابقہ چاپ-سائز والا قومانتری ٹرمینل سی، اتے اج، نویں ایکس-سائز والی عمارت قومانتری اتے گھریلو یاتریاں لئی اک ایکیکرت ٹرمینل خوراک اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت
گولارچی
گولارچی پاکستان دے ضلع بدین دا اک شہر اے ۔ ایہ تحصیل گولارچی دا راجگڑھ وی اے ۔ ایتھے پنجابی لوک وڈی گِݨتی وچ موجود نیں ایس پاروں ایتھے دی بولی پنجابی اے ۔ ایس شہر دے آلے دوالے واہی بیجی دا علاقا اے ۔ اِنڈس دریا وی کولوں ای لنگھدا اے ۔ گولارچی سمندری پدھر توں 10 فُٹ اُچا اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر
چک 21 پندراں ایل
چک 21 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
کلنٹن کاؤنٹی، کینٹکی
کلنٹن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 150 رپے دا سکہ
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 150 رپے دا سکہ اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ پاکستان نے 1976 نوں جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ دی یاد وچ 150 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 9 مئی ،1977 نوں چلایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے The gharial (Gavialis gangeticus) دی مورت بنی ہوندی اے۔
شہرستان لالی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان لالیایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز لالی (شہر) شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
ٹوبھا، قصبا
ٹوبھا پنجاب دے ضلع جہلم دی تحصیل پنڈ دادن چ موٹروے M2 دے لِلا اِنٹرچینج کول اک قصبا اے ۔ ایس قصبے دی لوک گنتی 15000 دے لگ بھگ اے تے ایتھے دے وسنیکاں دی ماں بولی پنجابی اے ۔ چودھری فتح محمد ایتھے دے چیئرمین رہ چکے نیں ۔ ٹوبھے دے وسنیکاں دا پیشا عام طور تے واہی بیجی اے ۔
گٹھ:پنجاب دے نگر گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
آدھونک پنجابی ساہت دا مہاندرا (کتاب)
آدھونک(جدید) پنجابی ساہت دا مہاندرا کتاب ڈاکٹر۔ گگندیپ سنگھ اتے پروفیسر سکھموہن کور نے اڈیٹ کیتی اے اتے جنرل شودیو سنگھ دیوان گربچن سنگھ خالصہ کالج، پٹیالہ نے شائع کیتی گئی اے۔ ڈاکٹر۔ گگندیپ سنگھ اتے پروفیسر سکھموہن کور نے اس کتاب وچ جدید پنجابی ساہت دیاں کامیابیاں تے حداں دا لیکھاجوکھا لگاؤندے ہوئے موجودہ ویلے تک پہنچدے-پہنچدے اس وچ آئیاں تبدیلیاں دا تجزیہ کیتا اے۔ اس کتاب وچ نہ صرف جدید ساہت ودھاواں دے مہاندرے دا نکٹ مطالعہ کیتا اے سگوں نال ہی بیتے اتے لگاتار فکر دا انگ بن رہے تشریحاتی ودھان دی نویں وویچنا وی کیتی اے۔
اس کتاب وچ جدید پنجابی ساہت دے روپاں دا مہاندرا کیتا گیا اے۔ جدید پنجابی شاعری دا مہاندرا (ڈاکٹر۔ رجندر پال سنگھ براڑ)، جدید پنجابی کہانی دا مہاندرا (ڈاکٹر۔دھن ونت کور)، جدید پنجابی ناول دا مہاندرا (ڈاکٹر۔ سرجیت سنگھ)، جدید پنجابی ناٹک دا مہاندرا (ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما)، جدید پنجابی وارتک دا مہاندرا (ڈاکٹر۔ نرندر سنگھ کپور) اتے جدید پنجابی تنقید دا مہاندرا (ہربھجن سنگھ بھاٹیا)۔
جدید پنجابی شاعری دا مہاندرا
ڈاکٹر۔ رجندرپال سنگھ براڑ ولوں لکھے شاعری دے مضمون نوں شامل کیتا گیا اے اس وچ اوہناں نے شاعری دے اتہاس بارے دسیا اے۔ اس وچ ڈاکٹر۔ رجندرپال سنگھ براڑ نے شاعری دی ونڈ کردیاں اس نوں سیاسی شاعری، غدری اثر ماتحت رچی گئی شاعری، سٹیجی شاعری، رومانوی شاعری، رومانوی تے ترقی پسندی دے پتن اپرنت پیدا ہوئی پریوگوادی شاعری، نکسلباڑی لہر دے اثر ماتحت پیدا ہوئی شاعری، دلت فکر ماتحت سرجی شاعری دی تیبر سر، پرواسی پنجابی شاعری، مغربی پنجاب وچ رچی گئی شاعری، عورت شاعری دے سروپگت وستار نوں بیان کیتا اے۔ ایہناں نے حاشئے تے دھکے گئے لوکاں دی گل نوں اپنے اتہاس وچ شامل کیتا اے۔
جدید پنجابی کہانی دا مہاندرا
ڈاکٹر۔ دھن ونت کور ولوں لکھیا مضمون شامل کیتا اے۔ اوہناں نے دسیا اے کہ کہانی دا ودھاگت سروپ وی ہورنا جدید ساہت روپاں وانگ انگریزی حکمرانی دور دوران پیدا پونجیوادی عمل دا ہی سٹہ اے۔ ڈاکٹر۔ دھن ونت کور مطابق، مڈھلے دور دی پنجابی کہانی بھاویں اپنے مہاندرے نوں سوارن لئی گوانڈھی بولیاں تے آشرت سی پر اجوکے دور تک پہنچدے-پہنچدے ایہہ اتی نوین منوسائنسی لبھتاں نال سرشار نظر آؤندی اے۔ اس دور دی کہانی اک پاسے اپنی ترکوادی پہنچ تکنیک نال پے گئیاں گنجھلاں نوں کھولدی اے تے نال ہی گلپی بمب دی سرجنا لئی سکھمبھاوی برتانتکی تنظیم دی اساری وی کردی اے۔
جدید پنجابی ناول دا مہاندرا
ڈاکٹر۔ سرجیت سنگھ ولوں لکھیا ناول متعلق لیکھ نوں شامل کیتا گیا اے۔ جس وچ ڈاکٹر۔ سرجیت نے ناول دے اتہاس بارے دسیا اے کہ کس پرکار بنگالی، آسامی، تے اس اپرنت اردو تے ہندی ورگیاں جدید بھارتی بولیاں سمیت پنجاب وچ ہوند گرہن کرن والی اس گلپی ودھا نے مدھ-یگی رمانسوادی دے خلاف کسے نگر دے حقیقی عمل وجوں ہوند گرہن کیتی۔
ڈاکٹر۔ سرجیت سنگھ نے اپنے اس باب وچ دسیا اے کہ ناول جاری بدلدی، وگسدی، پھیلدی تے گولدی ساہتی ودھا اے۔ جسدی درشٹیگت پہنچ اتی مکھی مذہبی سماجی سدھاروادی ناول توں آرنبھ ہو کے ترقی پسند، حقیقت پسند، مارکسسٹ، پرکرتیوادی، رومانوی، سماج وادی، اتہاسوادی، آنچلک، پریوگوادی اتے نفسیاتی تجزیاتی رچیاں دا استعمال کردی ہوئی چیتنا-پرواہ دیاں جگتاں نال جاری اگانھ تری جاندی اے۔ اجوکا ناول مڈل کلاس نفسیات دیاں پرتاں ادھیڑدا اے۔
ڈاکٹر۔ سرجیت سنگھ نے اپنے اس مضمون وچ پنجابی ناول دے مہاندرے نوں واضع کردے ہوئے پنجابی بندے دی سماجی-معاشی حالت اتے منوسمت دے حقیقت دی پیشکاری، پنجاب سنکٹ اتے پنجابی ناول، اتر پنجاب سنکٹ پنجابی ناول تے پاکستانی اتے پرواسی پنجابی ناول وغیرہ حصےآں وچ ونڈ کے اتے اس وچ آئیاں تبدیلیاں نوں پیش کیتا اے۔
جدید پنجابی ناٹک دا مہاندرا
ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما ولوں رچت مضمون شامل کیتا گیا اے۔ جس وچ اوہ دسدے ہن کہ ناٹ-منچی پرپیکھ وچ اک اجیہا اطلاع سوروت اے جو ناٹک تے تھیٹر دے ودھاگت سروپ نوں واضع کردیاں حال دور اندر اسدیاں ستھتیاں تے سمبھاوناواں دی نشاندیہی کردا اے۔ ناٹک دا مہاندرا واضع کردا اے کہ ناٹک دا مڈھ ہی سماجی سروکاراں دے حوالہ وچ حقیقت پسند ڈھنگ نال بجھدی اے۔ ناٹک اپنے آرنبھ توں ہی جاری بدلدے سماجی سروکاراں دے اثر ماتحت نویں دسحدیاں دی نشاندیہی کردا اے۔ دیش آزادی توں پہلاں دے پروعدہ، دیش ونڈ دیاں دکھانتک گھڑیاں، نوَ-اساری دے سنواد، ترقی پسندی دے وگھٹن، بین القوامیت دوران مدھ شرینک سپنیاں دی ٹٹ-بھجّ توں پیدا ہوئے استتوی خلاء، پنجابی ذہنیت دے کدھرے دھور اندر گھر کرگے پنجاب سنکٹ دیاں گھڑیاں سیاسی فکر دی لہر تے سماجک/سیاسی بھرشٹاچار جاے اہم مثلیاں نوں ناٹک نے بااثر ڈھنگ نال پرگٹایا اے۔ ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما ولوں رچت ایہہ مطلب پورت لیکھ نہ صرف اس منچی ودھا دے سروپگت لچھناں نوں بیان کردا اے۔ سگوں اجوکی صدی دے چل راے دہاکے درمیان اس ودھا نے درپیش چنوتیاں بیان کردیاں اسدیاں سیماواں تے سمبھاوناواں فی اک سنجیدہ گئے وی پیش کردا اے۔
پنجابی وارتک دا مہاندرا
اس ودھا دی جدید ساہت اندر پچھان تے ستھاپتی نوں واضع کرن لئی کتاب وچلا لیکھ جدید ‘پنجابی وارتک دا مہاندرا` اک سوکھمبھاوی مضمون اے جس نوں وارتکاری دے کھیتر وچ اک قائم وارتک کار ڈاکٹر۔ نرندر سنگھ کپور ولوں لکھیا گیا اے۔
ایہہ مضمون ساہتی سنواد دے دوسرے دلیل مئی ادھ دے پرگٹائ دیاں پرتاں نوں پرط-در-پرط اجاگر کردا اے۔ ڈاکٹر۔ نرندر سنگھ کپور ولوں رچت ‘جدید پنجابی وارتک دا مہاندرا` پڑھدے ہوئے پتہ چلدا اے کہ پراچینتم وارتک جتھے دھرم مشتمل سی اتھے جدید وارتک علم مرتکز اے۔ ڈاکٹر۔ نرندر سنگھ کپور نے دسیا اے کہ پرانے وارتکن وچ ٹیکے، وعدہ، گوشٹاں، حکم نامے وغیرہ وارتک دے نمونے ہن۔ اس وارتک وچ لوکک مثلیاں دی پارلوکک ویرویاں دی پردھانتا اے۔ جدید وارتک وچ جیونی، سوے-جیونی، سفرنامہ، ڈائری، ملاقاتاں، مضمون وغیرہ وارتک دیاں نویاں ونگیاں ہن۔
جدوں حداں-سرحداں ونڈیاں گئیاں تے گربخش سنگھ پریتلڑی دی انگل پھڑی تری آؤندی وارتک لال سنگھ کملا اکالی دے کندھاڑے چڑھ نویاں راہاں دی راہیگر بن تری۔
جدید پنجابی تنقید دا مہاندرا
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ بھاٹیا ولوں لکھیاں پنجابی تنقید دے اتہاس نوں شامل کیتا گیا اے۔ ہربھجن سنگھ بھاٹیا دے اس لیکھ وچ پنجابی تنقید دا مہاندرا کیتا گیا اے۔ جس وچ ہربھجن سنگھ بھاٹیا نے پنجابی تنقید دی شروعات ویہویں صدی دے دوجے دہاکے دوران ہوئی منی اے۔ آپ مطابق پنجابی تنقید پربھاووادی پرشنساوادی پرورتی تحت آرنبھ ہو کے مارکسسٹ، روپوادی، سنرچناوادی، اتر سنرچناوادی، نویں مارکسسٹ، اتر آدھونکتاوادی وغیرہ پرورتیاں دے اتراء چڑاء ہنڈھاؤندی اجوکے گلوبلی حوالہ اندر نویں مہاندرے تحت مخاطب اے۔
ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ بھاٹیا مطابق اجوکے سرمایہ داری دور اندر ہر شے منڈی دی وسط بن کے رہِ گئی اے۔ پونجی، منافع، لٹّ اتے سوے ہی مرکز وچ ہن باقی تمام ورتارے حاشیے تے چلے گئے ہن۔ جس تحت سرمایہ داری نویں جدیدیت نوں اک ترک جاں دلیل وجوں پیش کر رہا اے۔ ایہہ مضمون ساہت سوچ وچار دا نگر نظریہ پیش کردا اے۔
اس طرحاں ‘جدید پنجابی ساہت دا مہاندرا` کتاب وچ ساہت دے شاعری، ناول، کہانی، ناٹک، وارتک تے پنجابی تنقید دا لیکھا جوکھا کیتا گیا اے کہ کس طرحاں ایہناں وچ تبدیلیاں آئیاں ہن ۔ کتاب دے سارے مضمون اپنے آپ وچ مکمل ساہتی تریخی دستاویز ہن۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
ضلع شیبینک کنین
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع شیبینک کنین کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ شیبینک شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ
قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں
بیلگڈیاں دیاں دوڑاں
قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں وچ سبھ توں ہرمنپیاری کھیڈ بیلگڈیاں دی دوڑ ہندی اے۔ سبھّ توں پہلاں بیلگڈیاں دیاں دوڑاں قلعہ رائے پور والیاں نے ہی شروع کیتیاں سن۔ قلعہ رائے پور دیاں بیلگڈیاں جدوں چار-چار اکٹھیاں دوڑدیاں ہن، ادوں دوڑاں ویکھن والیاں ہندیاں ہن۔ اوہناں لوکاں کول بیلگڈیاں تے ہور کھیڈاں دے چنگے کھڈاری ہی نہیں ملدے۔
قدرتی قہر
قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں نے قدرتی تے انسانی قہر نوں وی ویکھیا اے۔ جس وقت پنجاب وچ دس بندے اکٹھے نہیں سن ہو سکدے، اس وقت وی ایہہ کھیڈاں ہندیاں رہیاں ہن۔ کئی واری کھیڈاں شروع ہو جانیاں تے قدرت دی کروپی مینہہ پے جان کارن کھیڈ دا میدان پانی نال بھر جانا۔ اس ویلے قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں دا پردھان نے ربّ اگے ارداساں کرنیاں اتے کھیڈ دے میدان وچوں پانی کڈھنا تے ساتھیاں نوں ہلاّ-شیری دینی۔
ہاکی
قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں وچ جہڑا اعزاز ہاکی دا رکھیا گیا اے، اس اعزاز دے مقابلے اجے تک کسے سرکار نے ہاکی دا اعزاز نہیں رکھیا۔ ایہہ اعزاز خالص سو تولے سونے دا کپ رکھیا گیا اے۔ اس دے نال ہی اک شرط رکھی گئی اے جہڑی ہاکی دی ٹیم لگاتار تن واری ہاکی دا میچ جتیگی، اس نوں ایہہ کپ دے دتا جاویگا۔ ہاکی دیاں کئی ٹیماں دو واری لگاتار جتیاں اتے تیسری واری ہار گئیاں۔ پرانے بزرگاں وچوں جوگندر سنگھ گریوال پی۔ٹی۔جی۔ بہت سماں ایہہ کھیڈاں ویکھ کے اس دنیا توں گئے ہن۔
پربندھکی کمیٹی
قلعہ رائے پور دی پربندھک کمیٹی دا اک کم ولکھن اے۔ پردھان کوئی وی ہووے پر کھیڈ سیکٹری پرمجیت سنگھ گریوال ہی ہندا اے۔ اوہ آپ وکھ-وکھ کھیڈاں دا کوچ وی اے۔ قلعہ رائے پور دیاں کھیڈاں نوں پرپھلت کرن اتے چنگے کھڈاریاں نال تے کوچاں نال سانجھ رکھن وچ سکھویر سنگھ گریوال دا چنگا تجربہ اے۔ باقی اوہ آپ وی اولمپک کھیڈاں وچ بھارت دی ہاکی ٹیم دا کوچ رہِ چکا اے۔ اوہ ایہناں کھیڈاں واسطے دیش-ودیش دے پترکاراں، پریس فوٹوگرافراں تے ٹی۔وی۔ چینلاں نال وی چنگا رابطہ رکھدا اے اتے اوہناں آئے سارے پترکاراں نوں سمبھالدا وی اے۔ اسے طرحاں ہی ساریاں کھیڈاں دی تے آئے گئے سارے وی۔آئی۔پی۔’ز دیاں ہور کھڈاریاں بارے تے شام دے رنگارنگ بارے سورج چڑھن توں لے کے پین تک تے ناظرین دے گھرو-گھری جان تک ہرجیت سنگھ گیانی اپنی کمینٹری کردا تے کدی-کدی چٹکلے وی سناؤن لگ پیندا۔
حوالے
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:پینڈو کھیڈاں
بین جنگ دور
[[فائل:Post WWI Conflict Map In New-York Tribune November 9 1919 Page 26.jpg|متبادل=Map of Europe with numbered locations|thumb|400x400px| نیو یارک ٹربیون نے ایہ نقشہ 9 نومبر 1919 نو‏‏ں وسطی تے مشرقی یورپ وچ جاری جنگ مسلح تنازعات دے بارے وچ چھپائی سی ، جو پہلی جنگ عظیم ختم ہونے دے اک سال بعد: 1. مشرق بالٹک ریاست جنگ آزادی تے روسی خانہ جنگی
2. جنرل یوڈنیچ د‏‏ی سفید تحریک
3. شمالی روس وچ مداخلت
4. جنرل ڈینکن د‏‏ی سفید فوج
5. کولچک د‏‏ی سائبیریا وچ سفید فوج
6. جنرل پیٹلورا دا یوکرین ڈائریکٹوریٹ
7. پولش – سوویت جنگ
8. سلیسیا پولینڈ تے جرمناں دے وچکار کشیدگی۔
9. ہنگری اُتے رومانیہ دا قبضہ
11. البانیہ دی لڑائی جاری ۔
12. ترک جنگ آزادی ]] متبادل=|thumb|296x296px| 1921 وچ حدود۔ 20 ویں صدی د‏‏ی تریخ دے تناظر وچ ، بین جنگ یا انٹر وار دا دورانیہ 11 نومبر 1918 نو‏‏ں پہلی عالمی جنگ دے اختتام تے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں دوسری عالمی جنگ دے آغاز دے درمیان دا دور سی۔ اس مدت نو‏‏ں بول چال کے دوران جنگاں دے درمیان (بین الحربین) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 4 ويں نسبتا مختصر مدت دے باوجود ، اس مدت نے پوری دنیا وچ نمایاں تبدیلیاں دے دور د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ پٹرولیم اُتے مبنی توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے اس تو‏ں وابستہ مکینی سازی نے ڈرامائی انداز وچ توڑ پھوڑ د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شمالی امریکا ، یورپ ، ایشیاء ، تے دنیا دے بہت سارے دوسرے حصےآں وچ متوسط طبقے دے لئی معاشی خوشحالی تے ترقی دا دورانیہ ، گرجتے ہوئے بیس(رورنگ ٹونٹیز) د‏‏ی دہائی تک پہنچیا۔ ترقی یافتہ دنیا وچ آبادی دے درمیان گاڑیاں ، برقی روشنی ، ریڈیو نشریات تے بہت کچھ عام ہوگیا ا‏‏ے۔ اس عہد د‏‏ی لذتاں دے نتیجے وچ اس دے بعد عظیم کساد دا سامنا کرنا پيا ، دنیا د‏‏ی اک بے مثال معاشی بدحالی جس نے دنیا د‏‏ی بہت ساریاں وڈی معیشتاں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا۔
سیاسی طور اُتے ، ایہ دور کمیونزم دے عروج دے نال ، روس وچ اکتوبر انقلاب تے روسی خانہ جنگی دے نال ، پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے شروع ہويا ، تے خاص طور اُتے جرمنی تے اٹلی وچ فاشزم دے عروج دے نال ہی اختتام پذیر ہويا۔ چین کوومینتانگ تے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے وچکار عدم استحکا‏م تے خانہ جنگی دی نصف صدی دے درمیان سی۔ برطانیہ ، فرانس تے ہور د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا کیونجے یوروپ وچ سامراج نو‏‏ں تیزی تو‏ں منفی دیکھیا جاندا اے ، تے بہت ساری نوآبادیات وچ آزادی د‏‏ی تحریکاں ابھری ني‏‏‏‏ں۔ آئرلینڈ دا جنوبی حصہ کافی لڑائی دے بعد آزاد ہويا۔
عثمانی ، آسٹریا ہنگری تے جرمنی د‏‏ی سلطنتاں ختم کردتی گئياں ، جدو‏ں کہ عثمانی تے جرمن کالونیاں نو‏‏ں اتحادیاں وچ ، خاص طور اُتے برطانیہ تے فرانس وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ روسی سلطنت دے مغربی حصے ، ایسٹونیا ، فن لینڈ ، لٹویا ، لتھوانیا تے پولینڈ خود اپنے طور اُتے خود مختار ملکاں بن گئے ، جدو‏ں کہ بیسارابیا (جدید دور مالڈووا ) نے رومانیہ تو‏ں دوبارہ اتحاد دا انتخاب کيتا۔
روسی کمیونسٹاں نے دوسری مشرقی سلاو ریاستاں ، وسطی ایشیاء تے قفقاز اُتے سوویت یونین تشکیل دیندے ہوئے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب کردتا۔ آئر لینڈ د‏‏ی تقسیم آزاد آئرش فری اسٹیٹ تے برطانوی زیر کنٹرول شمالی آئرلینڈ دے درمیان ہوئی تھی ۔ اوتھ‏ے آئرش خانہ جنگی دا آغاز ہويا ، جس وچ آزاد ریاست نے "معاہدہ مخالف" آئرش جمہوریہ دے خلاف مقابلہ کيتا جو تقسیم تے جزوی آزادی د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ مشرق وسطی وچ ، مصر تے عراق نے آزادی حاصل کيتی۔کساد عظیم دے دوران ، لاطینی امریکی ملکاں نے اپنی معیشت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی بہت ساری غیر ملکی کمپنیاں (جنہاں وچ زیادہ تر امریکی) نو‏‏ں قومی شکل دی۔ سوویت ، جاپانی ، اطالویاں تے جرمناں دے علاقائی عزائم نے اپنے ڈومینز وچ توسیع دا سبب بنے۔
انٹروار دا عرصہ ستمبر 1939 وچ پولینڈ اُتے جرمنی تے سوویت حملے تے دوسری جنگ عظیم دے آغاز دے نال ہی ختم ہويا۔
یورپ وچ ہنگامہ
thumb| 1923 وچ یورپ دا نقشہ کومپئیگنے دے امن معاہدہ دے بعد نومبر 11، 1918 پہلی جنگ عظیم وچ ختم ہويا اس پر، سال 1918–24 دے بحران د‏‏ی طرف تو‏ں نشان لگیا دتا گیا سی روسی خانہ جنگی اُتے غصے دا سلسلہ جاری اے، تے مشرقی یورپ وچ پہلی جنگ عظیم د‏‏ی تباہی تو‏ں نمٹنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی تے نہ صرف روسی سلطنت دے خاتمے ، بلکہ جرمن سلطنت ، آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت ، تے عثمانی سلطنت دے تباہ کن اثرات۔ مشرقی یوروپ وچ متعدد نويں قوماں سن ، کچھ چھوٹے سائز ، جداں لیتھوانیا یا لٹویا ، تے کچھ وڈی تے وسیع ، جداں پولینڈ تے یوگوسلاویہ ۔ امریکا نے عالمی مالیات وچ تسلط حاصل کيتا۔ چنانچہ ، جدو‏ں جرمنی برطانیہ ، فرانس تے اینٹینٹی دے دوسرے سابق ممبراں دے خلاف جنگ کيت‏ی بحالی دا متحمل نئيں ہوسکدا سی ، امریکیو‏ں نے ڈیوس پلان تے وال اسٹریٹ دے نال جرمنی وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيت‏ی سی ، جس نے اس د‏ی پاداش نو‏‏ں اقوام عالم نو‏‏ں واپس کردتا۔ واشنگٹن نو‏‏ں اپنے جنگی قرض ادا کرنے دے لئی ڈالر استعمال کیۓ ۔ دہائی دے وسط تک ، خوشحالی وڈے پیمانے اُتے پھیل چکيت‏ی سی ، دہائی دے دوسرے نصف حصے نو‏‏ں رورنگ ٹوئنٹیز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
بین الاقوامی تعلقات
بین جنگ سفارت کاری تے بین الاقوامی تعلقات دے اہ‏م مراحل وچ جنگ دے وقت دے معاملات ، جداں جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں معاوضے د‏‏ی حدود تے یورپی مالیات تے تخفیف اسلحہ سازی دے منصوبےآں وچ امریکی شمولیت۔ لیگ آف نیشن دی توقعات تے ناکامیاں؛ نويں ملکاں دے پرانے تو‏ں تعلقات؛ سوویت یونین دے سرمایہ دارانہ دنیا تو‏ں عدم تعلقات۔ امن تے تخفیف اسلحہ دیاں کوششاں۔ 1929 وچ شروع ہونے والے عظیم کساد پر ردعمل۔ عالمی تجارت دا خاتمہ۔ اک اک کرکے جمہوری حکومتاں دا خاتمہ۔ معاشی خودمختاری اُتے کوششاں وچ اضافہ۔ چین د‏‏ی طرف جاپانی جارحیت ، وڈی تعداد وچ چینی اراضی اُتے قبضہ ، ايس‏ے طرح سوویت یونین تے جاپان دے وچکار سرحدی تنازعات ، جس دے نتیجے وچ سوویت تے جاپانی مقبوضہ منچورین سرحد اُتے متعدد جھڑپاں ہوئیاں ۔ فاشسٹ سفارتکاری ، بشمول مسولینی دے اٹلی تے ہٹلر دے جرمنی دے جارحانہ اقدام۔ ہسپانوی خانہ جنگی ؛ افریقہ دے ہارن وچ اٹلی دے ابیسیانیہ (ایتھوپیا) اُتے حملہ تے قبضہ ۔آسٹریا د‏‏ی جرمن بولنے والی قوم دے خلاف جرمنی د‏‏ی توسیع پسندانہ حرکتاں د‏‏ی تسلی ، اس خطے نو‏‏ں جو چیکو سلوواکیہ وچ سوڈٹن لینڈ دے ناں تو‏ں نسلی جرمناں دے ناں تو‏ں آباد اے ، جرمن رائن لینڈ دے خطے نال تعلق رکھنے والی لیگ آف نیشنز نو‏‏ں ختم کرنے والے زون د‏‏ی یادداشت ، تے بحالی دے آخری ، مایوس مراحل جدو‏ں دوسری جنگ عظیم وچ تیزی تو‏ں زور پھڑیا گیا۔
گرجتے بیس(رورنگ ٹونٹیز)
گرجتے ہوئے ویہہ (رورنگ ٹونٹیز) نے ناول تے انتہائی دکھائے جانے والے معاشرتی تے ثقافتی رجحانات تے بدعات نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ ایہ رجحانات ، جو مستقل معاشی خوشحالی دے ذریعہ ممکن ہويا ، نیو یارک ، شکاگو ، پیرس ، برلن تے لندن جداں وڈے شہراں وچ سب تو‏ں زیادہ دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جاز دا دور شروع ہويا تے آرٹ ڈیکو عروج اُتے پہنچیا۔ خواتین دے لئی ، گھٹناں دے لمبے اسکرٹ تے کپڑ‏ے معاشرتی طور اُتے قابل قبول ہوئے گئے ، جداں مارسل د‏‏ی لہر تو‏ں بالاں والے بالاں نو‏‏ں چھڑایا گیا سی۔ انہاں رجحانات دا آغاز کرنے والی نوجوان خواتین نو‏‏ں "فلیپرز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سب کچھ نواں نئيں سی: ریاستہائے متحدہ ، فرانس تے جرمنی وچ انتہائی جذبات‏ی جنگی جذبات دے تناظر وچ "معمول" سیاست وچ واپس آگیا۔ فن لینڈ ، پولینڈ ، جرمنی ، آسٹریا ، ہنگری تے اسپین وچ کھبے بازو دے انقلابات قدامت پسنداں دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے ، لیکن روس وچ کامیابی حاصل کيتی ، جو سوویت کمیونزم دا اڈہ بن گیا۔ اٹلی وچ فاشسٹ مسولینی دے تحت 1922 وچ روم اُتے مارچ د‏‏ی دھمکی دینے دے بعد اقتدار وچ آئے۔