cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انسانی ذہانت
باندرا دا سوے-فعالیت اتے بودھ دا اصول
سائنسی اہلیت دا نظریہ پچھلے سالاں دوران ترقی یافتہ ہویا اے، اتے اس نوں ہن کسے انسان ولوں رکھی اکّ ستھر جائیداد دے روپ وچ نہیں دیکھیا جانداں اے۔ اس دی بجائے، موجودہ نقطہ نظر اس نوں اکّ عام گنجائش وجوں درساؤندا اے، جس وچ نہ صرف بودھوادی اے، بلکہ پریرنادائک، سماجی اتے ووہارک پکھ وی ہن۔ ایہہ پکھ بہت سارے کم کرن لئی اکٹھے کم کردے ہن۔ اکّ ضروری ہنر جس نوں اکثر نظر انداز کیتا جاندا اے اوہ اے بھاوناواں نوں نینترت کرنا اتے تجربہ کرن والے تجربے جو کسے دی سوچ اتے سرگرمی دی گنوتا نوں سمجھوتہ کر سکدے ہن۔ بدھی اتے کامیابی دے وچکار تعلق سوے-فعالیت وچ انسان گت انتر نوں کریڈٹ دے کے بنھیا گیا اے۔ بنڈرا دا اصول مہارتاں رکھن اتے اوہناں نوں چنوتیاں والیاں حالات وچ لاگوُ کرن دے یوگ ہون دے وچکار انتر دی پچھان کردا اے۔ اس طرحاں، تھیوری سجھاؤندی اے کہ اکو جہے علم اتے ہنر والے انسان سوے-فعالیت وچ انتر دی بنیاد تے، ماڑے ستن جاں شاندار کارکردگی کر سکدے ہن۔
تجربہ دی اکّ پرمکھ کردار اے کسے نوں واقعے دی بھوکھوانی کرن دی آگیا دینا اتے بدلے وچ ایہناں واقعے نال بااثر ڈھنگ نال نجٹھن لئی ڈھنگ تیار کرنا۔ ایہہ ہنر اتیجک دی عمل 'تے انحصار کردا اے جو اسپشٹ اتے اسپشٹ اے۔ متعلق کانسپٹاں نوں سکھن لئی، لوکاں نوں وکلپاں دی پچھان کرن، ترقی یافتہ کرن اتے لاگوُ کرن لئی علم دے ریزرو 'تے بھروسہ کرنا چاہیدا اے۔ اوہ لازمی طور 'تے پچھلے تزربے توں حاصل کیتی سکھلائی نوں لاگوُ کرن دے یوگ ہون۔ اس طرحاں چنوتیاں والیاں حالات دا ساہمنا کردیاں کماں 'تے مرتکز رہن لئی سوے-فعالیت دی ستھر بھاونا ضروری اے۔
مختصر وچ دسن لئی، باندرا دا سوے-فعالیت اتے بدھی دا اصول سجھاء دندا اے کہ کسے وی کھیتر وچ سوے-مہارت دی تلنا وچ گھٹ بھاونا والے انسان چنوتیاں توں بچنگے۔ ایہہ اثر ادوں اچا ہندا اے جدوں اوہ حالات نوں نجی خطرے وجوں سمجھدے ہن. جدوں اسپھلتا ہندی اے، تاں اوہ دوجیاں نالوں ہولی ہولی اس توں ٹھیک ہو جاندے ہن، اتے اس نوں اکّ لوڑیندی اہلیت لئی کریڈٹ دیندے ہن۔ دوجے پاسے، اچّ-پدھری سوے-فعالیت والے انسان اکّ ٹاسک-ڈائگنوسٹک ٹیچا رکھدے ہن جو بااثر کارکردگی دی اگوائی کردا اے۔
عمل، شخصیت، بدھی اتے علم اصول (پیپیائیکے)
thumb|عمل دے طور تے انٹیلیجینس لئی ترقی در دی بھوکھبانی، کرسٹلائیزڈ انٹیلیجینس، کتامکھی علم اتے ایکرمین دے پیپیائیکے تھِ .ری 'تے بیسڈ ایووکیشنل علم۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">حوالہ لوڑیندا  ] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">حوالہ لوڑیندا   ] اکرمین ولوں ترقی یافتہ، پیپیائیکے (کم نوں، شخصیت، خفیہ اتے علم) دی تھیوری نوں ہور خفیہ تے پہنچ دے طور کیٹیل، کے پیش ترقی یافتہ سرمایہ کاری تھیوری اتے ہیب، علم اتے کم نوں دے طور تے خفیہ طور 'تے خفیہ دے وچکار فرق سجھاء (دو کانسپٹ اے، جو کہ مقابلے دی ہن اتے ترتیب وار جیسی اتے جیئیپھ نال متعلق، پر ہیب دے "انٹیلیجینس اے" اتے "انٹیلیجینس بی" دے وچاراں دے ودھیرے مکمل اتے نیڑلے) اتے ایہناں کارکاں نوں شخصیت، انسپائریشن اتے رچیاں ورگے تتاں نال جوڑنا۔
ایکرمین علم توں وکھ کرن دی عمل دی مشکل دا ذکر کردا اے، کیونکہ سامان نوں کسے وی اہلیت ٹیسٹ توں پوری طرحاں ختم نہیں کیتا جا سکدا۔ شخصیت دے گن نفسیات دے حوالہ نوں چھڈّ کے عمل دے پہلو دے طور تے بدھی نال اہم ڈھنگ نال متعلق نہیں دکھائی دتے۔ اس سدھارنکرن دا اکّ اپواد اے بودھ یوگتاواں وچ صنف انتراں دی کھوج کرنا، گنت اتے مقامی روپ وچ خاص طور 'تے قابلیت۔ دوجے پاسے، علم دے کارک وجوں بدھی دا تعلق کھلیپن اتے خاص انٹیکجوئل رجھیویاں،  شخصیت دے گناں نال جڑیا ہویا اے جو زبانی کابلیئتاں (کرسٹلائیزڈ انٹیلیجینس نال جڑے) نال وی زوردار ڈھکواں اے۔
دیری روک
ایہہ جاپدا اے کہ لیٹینٹ اڑکا کسے دی رچناتمکتا نوں متأثر کر سکدا اے۔
کیونکہ بدھی گھٹو گھٹ انشک طور تے دماغ دے ڈھانچے اتے جین نوں روپ دین والے دماغ دے ترقی اتے انحصار کردی اے، اس لئی پیش کیتا گیا اے کہ جینیٹک انجینیئرنگ دی ورتوں بدھی نوں ودھاؤن لئی کیتی جا سکدی اے، ایہہ عمل کئی وار سائنسی سوچ وچ جیو-سائنسی ترقی وجوں جانی جاندی اے۔ چوہے 'تے کیتے تجربات نے وہارک کماں وچ سکھن اتے یادداشت وچ اتم اہلیت دا کارکردگی کیتا اے۔
2008 دے اکّ کھوج پتر وچ دعوہ کیتا گیا سی کہ دوہرے اینّ-بیک کم دا مشق کرن نال ترل انٹیلیجینس (جیئیپھ) وچ وادھا ہو سکدا اے، جویں کہ کئی وکھ-وکھ سٹینڈرڈ ٹیسٹاں وچ ماپیا جاندا اے۔ اس کھوج نوں مشہور میڈیا ولوں کجھ دھیان ملیا، جس وچ وائرڈ وچ اکّ لیکھ وی شامل اے۔ حالانکہ، اخبار دی کارجپرنالی دی تنقید بعد وچ استعمال دی اہلیت اتے سؤال اٹھاؤندی اے اتے کنٹرول اتے ٹیسٹ گروہاں دا ملانکن کرن لئی ورتے جاندے ٹیسٹاں وچ اکسارتا دی گھاٹ دا مدعا لیندی اے۔ اداہرن دے لئی، ریوین دے ایڈوانسڈ پروگریسو میٹرکس (ایپیئیم) دے پرکرتیشیل سبھاء نوں ویلے دیاں پابندیاں (جویں، 10 منٹ دی عام طور 'تے 45 منٹ دی امتحان نوں پورا کرن دی اجازت دتی گئی اے) ولوں سودھیا گیا اے۔
اوہ مادہ جو اصل وچ جاں مڈھلی طور تے بدھی جاں ہور دماغی کماں وچ سدھار کردے ہن اوہناں نوں نوٹروپکس کیہا جاندا اے۔ اکّ میٹا تجزیہ درساؤندا اے کہ اومیگا 3 پھیٹی ایسڈ بودھ گھاٹے والے لوکاں وچ انٹیکجوئل کارکردگی وچ سدھار کردا اے، پر صحت مند موضوعاں وچ نہیں۔ اکّ میٹا-ریگریشن دکھاؤندا اے کہ اومیگا 3 پھیٹی ایسڈ وڈے اداسی والے مریضاں دے موڈ وچ سدھار کردے ہن (وڈی اداسی دماغی گھاٹ نال جڑی ہوئی اے)۔ حالانکہ، کسرت، نہ صرف کارکردگی نوں ودھاؤن والیاں دوائیاں، صحت مند اتے غیر صحت مند موضوعاں لئی مانتا ودھاؤندی اے۔
فلسفی مورچے 'تے، بدھی نوں متأثر کرن لئی چیتن یتن اخلاقی مدعے اٹھاؤندے ہن۔۔نیوروتھیسٹکس نیوروسائنس دے اخلاقی، قانونی اتے سماجی اثر نوں وچاردا اے، اتے انسانی دماغی بیماری دا علاج کرن اتے انسانی دماغ نوں ودھاؤن دے وچکار فرق ورگے مدعیاں نال نجٹھدا اے، اتے شاعرں دولت نیورو ٹیکنالوجی تک پہنچ نوں متأثر کردی اے نیوروتھیتھیکل مدعے انسانی جینیٹک انجینیئرنگ دی اخلاقیات دے نال رابطہ کردے ہن۔
ٹرانسمینسٹ سدھانتکار انسانی کابلیئتاں اتے گناں نوں ودھاؤن لئی تکنیکاں دے ترقی اتے ورتوں دیاں سمبھاوناواں اتے نتیجیاں دا مطالعہ کردے ہن۔
یجنیکس اکّ سماجی فلسفہ اے جو انسان دے ونشوادی گناں دے سدھار دی وکالت کردا اے جو دخل اندازی دے وکھ وکھ روپاں ولوں ہندا اے۔ یجینکس نوں اتہاس دے وکھ وکھ دوراں وچ وکھو وکھرے طور تے ہونہار جاں دکھی منیا جاندا رہا اے، دوسرے عالمی لڑائی وچ نازی جرمنی دی ہار توں بعد بہت زیادہ بدنام ہو گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2010)">حوالہ لوڑیندا  ]
ماپن
alt=Chart of IQ Distributions on 1916 Stanford-Binet Test|thumb| 1916 سٹینفورڈ-بنیٹورڈ ٹیسٹ تے ٹیسٹ کیتے 905 بچیاں دے نمونیاں لئی سکور ونڈن دا چارٹ سبھ توں ودھ سپوٹراں اتے لمے ویلے دی چھاپی کھوج نال بدھی نوں سمجھن دی پہنچ نفسیاتی ٹیسٹنگ 'تے بیسڈ اے۔ ایہہ ہن تک وہارک سیٹنگاں وچ سبھ توں زیادہ مکمل طور تے ورتیا جاندا اے۔ انٹیلیجینس کوائنٹ (آئیکیو) دے ٹیسٹاں وچ سٹینفورڈ-بنیٹورڈ، ریوینز پروگریسو میٹرکس، ویچلسر ایڈلٹ انٹیلیجینس سکیل اتے بچیاں لئی کوپھمین اسیسمینٹ بیٹری شامل اے۔ اتھے نفسیاتی ٹیسٹ وی ہن جو بدھی نوں اپنے آپ ماپن لئی نہیں ہن بلکہ کجھ نیڑلے متعلق اساری جویں کہ تعلیمی اہلیت ریاست ہائے متحدہ امریکہ وچ اداہرن شامل ہن سکینڈری سکول داخلہ ٹیسٹ، ست،ایکٹ، آپشن، میڈیکل کالج داخلہ ٹیسٹ، ایلئیسئیٹ، اتے جیمیٹ۔ استعمال کیتے ڈھنگ دی پرواہ کیتے بناں، تقریباً کوئی وی ٹیسٹ جس وچ پریکھیارتھیاں نوں ترک کرن دی ضرورت ہندی اے اتے پرشن مشکل دی اکّ وڈا گٹھ ہندی اے بدھی مان سکور پیدا کردی اے جو لگبھگ عام طور ' تے عام آبادی وچ ونڈی جاندی اے۔
بدھی ٹیسٹ تعلیمی، کاروبار اتے فوجی سیٹنگاں وچ مکمل طور تے ورتے جاندے ہن کیونکہ ووہار دی بھوکھبانی کرن وچ اوہناں دی مہارت اے. آئیکیو اتے جی (اگلے حصہ وچ وچارے گئے) بہت سارے اہم سماجی نتیجیاں نال تعلق رکھدے ہن۔ گھٹ آئیکیو والے انسان طلاق شدہ ہون دا امکان ودھیرے ہندے ہن، اکّ ویاہ توں باہر بچہ ہندا اے، قید ہو جاندا اے، اتے لمبے ویلے دی بھلائی مدد دی ضرورت ہندی اے، جدوں کہ انسان اچّ آئیکیو ودھیرے پڑھائی دے سالاں، اچّ روزگار دیاں نوکریاں اتے اچّ آمدنی نال جڑے ہوئے ہن۔ سپھلتاپوروک سکھلائی اتے کارکردگی دے نتیجیاں نال بدھی دا اہم تعلق اے، اتے آئیکیو / جی کامیاب نوکری دی کارگزاری دا سبھ توں ودھیا بھوکھبانی اے۔
جنرل انٹیلیجینس پھیکٹر جاں جی
بہت سارے وکھ وکھ قسماں دے آئیکیو ٹیسٹ ہندے ہن جو کئی طرحاں دے ٹیسٹ کماں دی ورتوں کردے ہن۔ کجھ ٹیسٹاں وچ اکو قسم دے کم ہندے ہن، دوسرے کماں دے وڈا بھنڈار 'تے انحصار کردے ہن وکھ-وکھ سامان (وزوئل-سپیشل، زبانی، سنکھیاتمک) اتے وکھ-وکھ علم-متعلق پرکریاواں (جویں، ترک، میموری، تیز فیصلے، وزوئل) تلناواں، مقامی روپک، پڑھنا اتے عام علم دی حصول)۔ 20 وی صدی دے ارنبھ وچ نفسیات دان چارلس سپیئرمین نے وکھو وکھرے ٹیسٹ کماں وچ آپسی تعقات دا پہلا رسمی کارک تجزیہ کیتا۔ اس نے اجیہے سارے ٹیسٹاں لئی اکّ دوجے نال مثبت طور 'تے تعلق جوڑن دا رجھان پایا، جس نوں اکّ مثبت کئی گنا کیہا جاندا اے۔ سپیئرمین نے پایا کہ اکو عام کارک ٹیسٹاں وچ مثبت تعقات بارے دسدا اے۔ سپیئرمین اس نوں "لئی جی نام عام خفیہ پھیکٹر "۔ اسنے اس نوں انسانی بدھی دی بنیاد وجوں وضاحت کیتی جو کہ اکّ وڈے جاں چھوٹے حدّ تک، سارے انٹیکجوئل کماں وچ کامیابی نوں متأثر کردی اے اتے اس نال مثبت کئی گنا پیدا کردی اے۔ جانچ دی کارگزاری دے عام کارن وجوں جی دی ایہہ وضاحت نفسیات وچ اجے وی پربل اے۔ (حالانکہ، اکّ اختیاری وضاحت دی ورتوں حال ہی وچ وین ڈیر مائس اتے سہکرمیاں ولوں کیتی گئی سی۔ اوہناں دا آپسی تالمیل ماڈل ایہہ مندا اے کہ بدھی کئی آزاد ڈھنگاں 'تے انحصار کردی اے، جیہناں وچوں کوئی وی سارے علم وادی ٹیسٹاں' تے کارکردگی نوں متأثر نہیں کردا۔ ایہہ ودھی اکّ دوجے دی حمایت کردیاں ہن تاں جو اوہناں وچوں اکّ دی کامیاب فعالیت دوجیاں دے کامیاب فعال ہون دی ودھیرے سمبھاونا بناؤندی اے، جس نال مثبت کئی گنا پیدا ہندا اے۔)
آئیکیو کماں اتے ٹیسٹاں نوں درجہ دتا جا سکدا اے کہ اوہ جی کارک تے کنا اچا بھار پاؤندے ہن۔ اچّ جی- لوڈنگ دے نال ٹیسٹ اوہ ہندے ہن جو زیادہ تر دوجے ٹیسٹاں نال بہت زیادہ تعلق رکھدے ہن۔ ٹیسٹاں اتے ٹاسکاں دے اکّ وڈا مجموعہ دے وچکار تعقات دی جانچ کرن والے اکّ مکمل مطالعہ وچ ایہہ پایا گیا اے کہ ریوینز پروگریسو میٹرکس وچ بہت سارے ہور ٹیسٹاں اتے کماں نال خاص طور تے اچّ تعلق اے۔ ریون دا وکھرا دکھّ سامان نال ترک دا اکّ ٹیسٹ ہندا اے۔ ایہہ مشکلاں دی اکّ لڑی دے شامل ہن، ودھدی مشکل ولوں لگبھگ کرم بدھ۔ ہریک مسئلہ اکّ خالی سیل دے نال ایبسٹریکٹ ڈزائین دا 3 x 3 میٹرکس پیش کردی اے؛ میٹرکس اکّ نیم دے مطابق بنایا گیا اے، اتے انسان نوں نیم دا پتہ لگاؤنا لازمی اے کہ ایہہ مقرر کرن لئی کہ 8 وچوں کہڑا آپشن خالی سیل وچ فٹ اے۔ دوجے ٹیسٹاں نال اس دے اچّ تعلق ہون کرکے، ریوین دے ترقی پسند میٹرکس عام طور تے عام بدھی دا اکّ چنگا سوچک وجوں منیا جاندا اے۔ حالانکہ، ایہہ مسکل اے، کیونکہ ریوینز، 'تے کافی لنگک انتر ہن، جو کہ ادوں حاصل نہیں ہندے جدوں جی نوں سدھے طور' تے ٹیسٹاں دے وڈا مجموعہ توں عام کارک دی گننا کرکے ماپیا جاندا اے۔
عام گروہی خفیہ کارک جاں سی
گروہی بدھی دی اکّ تازہ سائنسی سمجھ، اکّ گروہ دی وڈا کماں دی وڈا گنجائش وجوں متأثر، گروہاں وچ سمان ڈھنگاں اتے کانسپٹاں نوں لاگوُ کردیاں انسانی خفیہ کھوج دے کھیتراں دا پھلار کردی اے۔ تشریح، فعالیت اتے ڈھنگ عام انسان گت بدھی دے نفسیاتی پہنچ دے سمان ہن جتھے علم-متعلق کماں دے دتے گئے گروہ اتے اکّ انسان دی کارگزاری دی ورتوں پھیکٹر تجزیہ ولوں کڈھی گئی جنرل انٹیلیجینس پھیکٹر <i id="mwAbM">جی</i> ولوں درسائے گئے بدھی نوں ماپن لئی کیتی جاندی اے۔ اسے ناڑی وچ، گروہی خفیہ کھوج دا مقصد اکّ ' سی پھیکٹر' دی کھوج کرنا اے جو کارکردگی وچ گروہ-سموہ دے انتر دے نال نال اس دے ڈھانچاگت اتے گروہ تعمیری کارناں دی وضاحت کردا اے۔
تریخی نفسیاتی اصول
بدھی دیاں کئی وکھریاں اصول تریخی طور تے نفسیات لئی اہم رہیاں ہن۔ اکثر اوہ جی پھیکٹر ورگے اکّ سنگل نالوں ودھیرے کارکاں تے زور دیندے ہن۔
کیٹل – ہورن – کیرل تھیوری
جدید ٹیسٹ ضروری طور تے ایہناں ساریاں وڈا یوگتاواں دا ماپ نہیں لیندے۔ اداہرن وجوں، جیکیو اتے گرو نوں سکول حصول دے اپاء وجوں ویکھیا جا سکدا اے نہ کہ آئیکیو۔ جی ٹی نوں خاص اپکرناں توں بناں ماپنا مشکل ہو سکدا اے۔
جی نوں پہلاں اکثر صرف جیئیڈ اتے جیسی وچ ونڈیا جاندا سی جو مشہور ویچلر آئیکیو ٹیسٹ دے پرانے سنسکرناں وچ غیر-زبانی جاں کارکردگی دے اپسیٹاں اتے زبانی سبسیٹاں دے انوساری سمجھیا جاندا سی۔ ہور تازہ کھوجاں نے حالت نوں ودھیرے گنجھل دار؉  دسیا اے۔
اختلاف
اک تنقید مڈھلی کھوج جویں کہ کرینیؤمیٹری دے خلاف اے۔ اسدا اتر ملیا اے کہ مڈھلی خفیہ کھوج توں سٹے کٹنا ماڈل ٹی دی کارگزاری دی تنقید کردیاں آٹو صنعت دی نندا کرن دے برابر اے۔
کئی نقاد، جویں کہ سٹیپھن جے گولڈ، جی دی تنقید کردے رہے ہن، اس نوں اکّ انکڑاتمک کلا دے طور تے ویکھدے ہوئے، اتے آئیکیو دے ٹیسٹ دی بجائے بہت ساریاں اسمبندھت یوگتاواں نوں ماپدے ہن۔ امیریکن سائیکولوجیکل ایسوسی ایشن دی رپورٹ " انٹیلیجینس: جانے-پچھانے اتے انجان " نے کیہا اے کہ آئیکیو ٹیسٹ آپس وچ میل کھاندا اے اتے ایہہ نظریہ اے کہ جی اکّ انکڑاتمک ذکر اے اکّ گھٹ گنتی اے۔
سبھیاچاراں وچ بدھی
منووگیانیاں نے دکھایا اے کہ انسانی بدھی دی تشریح اس سبھیاچار لئی ولکھن اے جو اکّ مطالعہ کر رہا اے۔ روبرٹ سٹرنبرگ اوہناں کھوجکرتاواں وچوں اکّ ہن جیہناں نے وچار وٹاندرے وچ کیہا اے کہ کسے دا سبھیاچار انسان دی بدھی دی وضاحت نوں شاعرں متأثر کردا اے، اتے اوہ اگے مندا اے کہ تہذیبی حوالےآں وچ وکھو وکھرے معنےآں نوں وچار کیتے بغیر صرف اکّ ڈھنگ نال بدھی نوں متأثر کرنا دنیا اتے اکّ کھوج-رہت اتے انجانے وچ اہنکاری وچار نوں درسا سکدا اے۔ اس نوں نکارن لئی، نفسیات دان بدھی دیاں ہیٹھ لکھیاں تعریفاں پیش کردے ہن:
حالانکہ اسدی مغربی تشریح ولوں عام طور تے پچھان کیتی جاندی اے، پر کئی مطالعہ اس وچار دی حمایت کردے ہن کہ انسانی دانشور عالمی بھر دے سبھیاچاراں وچ وکھ وکھ مطلب کڈھدی اے۔ کئی پوربی سبھیاچاراں وچ، بدھی مکھ طور تے کسے دی سماجی کرداراں اتے ذمہ واریاں نال متعلق ہندی اے۔ چین دی بدھی دی خیال اس نوں ہوراں نال ہمدردی اتے سمجھن دی اہلیت وجوں متأثر کریگی - حالانکہ اس دا اکو اکّ طریقہ نہیں اے کہ چین وچ بدھی دی تشریح دتی گئی اے۔کئی افریکی کمیونٹیاں وچ، بدھی نوں اسے طرحاں اکّ سماجی لینز ولوں درسایا گیا اے۔ حالانکہ، بہت سارے پوربی سبھیاچاراں وانگ، سماجی کرداراں ولوں، سماجی ذمہ واریاں ولوں اسدا اداہرن اے۔ اداہرن دے لئی، چی-چیوا دی بولی، جو کہ پورے افریقہ دے لگبھگ 10 ملیان لوکاں ولوں بولی جاندی اے، بدھی لئی برابر دی معیاد نہ صرف چترائی، بلکہ ذمہ واری نبھاؤن دی اہلیت نوں وی درساؤندی اے. اس توں علاوہ، امریکی سبھیاچار دے اندر وی کئی طرحاں دیاں بدھی مان ویاکھیاواں موجود ہن. امریکی سماجاں وچ بدھی بارے سبھ توں عام وچاراں وچوں اکّ اسنوں مسئلہ-نپنتا دے ہنراں، کٹوتیپورن ترک دے ہنراں، اتے انٹیلیجینس کاوانئٹ (آئیکیو) دے سمیل وجوں متأثر کردا اے، جدوں کہ ہور امریکی سماج دسدا اے کہ بدھی مان لوکاں دی سماجی ضمیر ہونی چاہیدی اے، دوجیاں نوں سویکارنا اوہ کون ہن، اتے صلاح جاں بدھی دین دے یوگ ہو۔
حوالے
گٹھ:Pages with unreviewed translations گٹھ:انسان
فخر الدین طریحی
فخر الدین بن محمد علی طُریحی (۹٧۹۔۱۰۸۵ یا ۱۰۸٧ ق) گیارہويں صدی ہجری دے امامیہ مفسر قرآن کریم، عالم دین تے کتاب مجمع البحرین دے مولف نيں۔ اوہ اولین شیعہ عالم نيں جنہاں نے قرآن و حدیث دے مشکل کلمات د‏‏ی شرح دے سلسلہ وچ کتاب تحریر کيتی ا‏‏ے۔
ولادت و نسب
۹٧۹ ق وچ نجف وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی۔ ايس‏ے سبب تو‏ں اوہ نجفی مشہور ہوئے۔
اگرچہ طریحی نے اپنے والد دا ناں محمد علی لکھیا اے، لیکن بعض منابع نے انہاں دا ناں محمد ذکر کيتا ا‏‏ے۔ آقا بزرگ تہرانی نے انہاں دے ناں محمد، جس د‏‏ی ابتداء شیخ حر عاملی نے د‏‏ی تے باقی سب نے انہاں د‏‏ی پیروی کی، دے سلسلہ وچ اپنی تحقیق وچ اسنو‏ں غلظ دسیا اے تے محمد علی ناں د‏‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔
ظاہرا اس اختلاف دا سبب انہاں دے ناں وچ بن دے لفظ دا وادھا ہو جانا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض افراد نے انہاں دے والد دا ناں محمد بن علی تحریر کر دتا ا‏‏ے۔ سماہیجی بحرانی دے بقول، انہاں د‏‏ی والدہ دا تعلق مشہد تو‏ں سی۔
طریحی دا گھرانہ نجف دے مشہور تے قدیم خاندانہاں وچو‏ں سی۔ ايس‏ے بناء اُتے اوہ اپنے جد اعلیٰ دے ناں طریح د‏‏ی وجہ تو‏ں طریحی مشہور ہوئے۔ اس خاندان دا سلسلہ نسب امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم تے امام حسین علیہ السلام دے صحابی حبیب بن مظاہر اسدی تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔ ظاہرا ایہ خاندان کوفہ د‏‏ی تخریب دے بعد چھیويں صدی ہجری وچ نجف اشرف منتقل ہويا ا‏‏ے۔
مسافرت
طریحی نے جوانی دے ایام نجف وچ اپنے والد، چچا تے محمد حسین طریحی تو‏ں کسب فیض وچ صرف کيتے۔ ۱۰۶۲ ق وچ انہاں نے عراق تو‏ں مکہ دا سفر کيتا تے اثناء راہ وچ بعض کتاباں تصنیف کیتیاں۔ اس دے بعد انہاں نے ایران دا سفر کيتا۔
ان د‏‏ی کتاباں د‏‏ی تالیف دے زمانہ دے اعتبار تو‏ں انہاں نے ۱۰٧۹ ق وچ مشہد دا سفر کيتا۔ انہاں د‏‏ی کتاب ایضاح الحساب د‏‏ی تالیف دا کم ۱۰۸۳ ق وچ اصفہان وچ مکمل ہويا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے کچھ عرصہ اصفہان وچ وی قیام کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد چند تے شہراں دا سفر کرنے دے بعد اوہ نجف واپس پلٹ گئے۔
استاد تے تلامذہ
محمد بن جعفر نجفی، امیر شرف الدین علی شولستانی تے شیخ محمود بن حسام الدین بن درویش طریحی دے استاداں وچو‏ں نيں۔
صفی الدین بن فخر الدین طریحی، محمد باقر مجلسی، سید ہاشم بحرانی و سید ہاشم بن سلیمان کتکانی انہاں دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔
آقا بزرگ تہرانی نے طریحی دا شمار، اس فرض دے نال کہ کتکانی نے انہاں تو‏ں بلا واسطہ روایت نقل کيتی اے، معمر افراد وچ کیہ ا‏‏ے۔
حدیثی شخصیت
طریحی دا ناں روایات دے اجازات د‏‏ی سند وچ ذکر ہويا اے تے خود انہاں دے پاس وی اجازہ روایت تے سماع تھا تے انہاں نے اپنے بعض شاگرداں نو‏‏ں اجازہ روایت عطا کيتا ا‏‏ے۔
تالیفات
thumb|مجمع البحرین
دوسری تصنیفات
طریحی نے بعض کتاباں دوسری کتاباں د‏‏ی شرح دے طور اُتے تحریر کيتی نيں جنہاں وچ ایہ کتاباں شام‏ل نيں: الضیاء اللامع فی شرح مختصر الشرائع۔ النکت الفخریہ شرح رسالة الاثنی عشریہ فی الطہارہ و الصلاہ، تالیف شیخ حسن بن شہید ثانی۔ النکتُ اللطیفة فی شرح صحیفة السجادیہ۔ شرح المبادئ الأصولیہ علامہ حلی۔ إیضاح الحساب شرح خلاصة الحساب شیخ بہائی و اللمع فی شرح الجمع۔
منابع
گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ شاعر گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ بولی شناس گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے رثائی شاعر گٹھ:شیعہ
پاکستان وچ خواتین دے حقوق دا خط زمانی (۱۹۶۰ء دی دہائی)
ایہ پاکستان وچ سوانیاں دے حقوق متعلقہ خط زمانی ا‏‏ے۔ جو ۱۹۶۱ء تو‏ں ۱۹٧۰ء تک، دے دور دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
پاکستان وچ سوانیاں دے حقوق دا خط زمانی (۱۹۴۷ء - ۱۹۶۰ء)
یہ پاکستان وچ سوانیاں دے حقوق متعلقہ خط زمانی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
ایم ایم کلبرگی
ملّیشَپا ماڈِوَلَپا کلبُرگی (ಮಲ್ಲೇಶಪ್ಪ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ ಕಲಬುರ್ಗಿ; 28 نومبر 1938 – 30 اگست 2015) اک بھارتی اسکالر نيں، جو وچنا ساہتیہ (وچَنا ادب) دے لئی مشہور و معروف نيں۔ ایہ ہمپی دے کنڑا یونیورسٹی دے وائس چانسلر وی رہ چکے نيں۔ انہاں نو‏‏ں اپنی خدمات دے لئی 2006ء وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ ایہ کنڑا زبان دے مشہور ادیب سن ۔ 1980ء وچ لِنگایت طبقے نے ایہ الزام لگایا کہ انہاں نے بارہويں صدی دے فلسفی بساوا اُتے تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ بساوا دے پیروکار لِنگایت نيں۔ 2014 وچ وی اننت مورتی دے خلاف گل کيتی سی، جس دا اہ‏م موضوع سی کہ مورتی پوجا توہم پرستی دے سوا کچھ نئيں۔ مقتول کلبرگی تے ہندوتوا دے گروہ دے درمیان ہمیشہ رسّہ کشی ہُندی رہی۔ 30 اگست 2015 د‏‏ی صبح نو‏‏ں دھارواڑ وچ انہاں دے گھر دے نیڑے دو نامعلوم آدمیاں نے اسلحہ تو‏ں وار کیتا تے انہاں دا قتل کر دتا۔
پروفیسر اعجاز بٹ
پروفیسر عجاز بٹ اک عظیم حریت پسند گوریلا عسکری رہنما تے بانی جماعت جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی نيں
ایم ایم کلبرگی
مورتی پوجا تنارعہ
کلبرگی نے توہم پرستی دے خلاف اک مہم شروع د‏‏ی تے حکومت تو‏ں مطالبہ کیتا کہ توہم پرستی، اندھ وشواس دے خلاف اک بِل بنا ک‏ے قانون بنایا جائے۔ انہاں نے یو۔ آر۔ اننت مورتی نامی مصنف د‏‏ی کتاب دا وی ذکر کیتا۔ ایہ کتاب 1996ء وچ شائع ہوئی سی، جس دا ناں بیتھلے پوجے یاکے کوداڑو (ننگے مورتیاں د‏‏ی عبادت کیو‏ں منع اے )، اس وچ مصنف نے اپنے بچپن دے تجربات نو‏‏ں پیش کیتا تے لکھیا سی کہ اسيں مورتیاں اُتے پیشاب کردے سن تے ایہ دیکھنے د‏‏ی کوشش کردے کہ انہاں وچ (مورتیاں وچ ) کیہڑی آسمانی طاقتاں بسی نيں۔ کلبرگینے اس دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا سی کہ ایسی توہم پرستیاں تو‏ں کیتا انجام نکل آندے نيں۔ ایہ گل نو‏‏ں لے ک‏ے ہندوتوا رائٹ ونگ گروہ وشوا ہندو پریشد، بجرنگ دل تے شری رام سینانے احتجاج شروع کیتا تے دونے مصنفاں دے خلاف نعرے بازی کيتی۔ کنڑ زبان دے نقاد نٹراج ہولیار نے ایہ الزام لگایا کہ کلبرگی نے جان بوچھ کر اننت مورتی د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں توڑ موڑ کر پیش کیتا۔
پروفیسر اعجاز بٹ
تفصیلی تعارف پروفیسر اعجاز بٹ
پروفیسر اعجاز بٹ دے والدین ریاست جموں‏ کشمیر دے ضلع جموں‏ گلاب گڑھ دے رہنے والے سن مگر 1965 د‏‏ی جنگ وچ آپ دے والدین نو‏‏ں ہزاراں مہاجرین دے نال جموں‏ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آزاد کشمیر ضلع کوٹلی آنا پيا ایتھ‏ے کچھ عرصہ مہاجر کیمپ وچ گزارنے دے بعد تن ہزار مہاجرین نو‏‏ں پاکستان نے گجرانوالہ وچ زمیناں دتی تے آپ دے والدین وی گوجرانوالہ چلے گئے ایتھ‏ے آپ 1976ء گوجرانوالہ دے اک وڈے معرف گااں جبوکئی وچ پیدا ہوئے آپ نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں تریخ وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس دے دو ماہ بعد کارگل پاک بھارت جنگ شروع ہوئے گئی تے آپ نے اس جنگ وچ رضاکارانہ طور اُتے حرکت اللہ مجاہدین د‏‏ی طرف تو‏ں شمولیت اختیار کيتی اس دے بعد 2003ء وچ افغان جنگ وچ وی حرکتہ اللہ مجاہدین د‏‏ی طرف تو‏ں حصہ لیا
گرفتاری تے جیل
2004ء وچ حرکتہ اللہ مجاہدین اُتے پابندی لگیا کر جنرل پرویز مشرف نے حرکت نو‏‏ں کالعدم قرار دے ک‏ے ہور حرکت دے اہ‏م کمانڈراں نو‏‏ں گرفتار کر دتا تاں آپ وی گرفتار ہوئے گئے پنج سال جیل کٹنے دے بعد 2009 وچ آپ نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا اس دے بعد آپ آزاد کشمیر کوٹلی ہمالیہ سکول وچ پرنسپل دے طور اُتے سرکاری ٹیچر رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں جموں‏ کشمیر لبریشن آرمی وچ دلچسپی رکھنے دے مختلف الزامات لگنے اُتے 2011ء نو‏‏ں فیر جیل د‏‏ی حوا کھانا پڑھی تے نال ہی سرکاری ملازمت تو‏ں وی ہتھ دھونے پڑھے
ایم ایم کلبرگی
تفتیشات
30 اگست ہی تو‏ں تفتیشات شروع کردتی گئياں جس دن انہاں دا قتل ہويا سی ۔ اس د‏ی تفتیش دے لئی ہبلی دھارواڑ پولیس نے اسسٹنٹ کمیشنر د‏‏ی سربراہی وچ پنج انسپکٹراں اُتے مشتمل اک اسپیشل ٹیم نو‏‏ں تشکیل دتی اے تے تفتیش جاری ا‏‏ے۔
پروفیسر اعجاز بٹ
لبریشن فرنٹ حقیقی د‏‏ی بنیاد
2015 تن سال جیل کٹنے دے بعد رہیا ہوئے تے گوجرانوالہ الدعوہ دے اک پرائیویٹ سکول وچ ٹیچر رہے مگر اپنی انقلابی سوچ دے باعث اوتھ‏ے وی ٹیک نہ سک‏‏ے تے 2017 نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں ملازمت چھڈ ک‏‏ے جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی د‏‏ی بنیاد رکھی آپ نے جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی دے نگراں اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارٹی چیرمیئن سردار ھدریس خان نو‏‏ں بنایا اس جماعت نے مختصر عرصے وچ ادریس خان د‏‏ی محنت تے کاوشاں تو‏ں کافی ناں کمایا مگر 2020ء دے پروفیسر اعجاز بٹ اُتے قاتلانہ حملے نے پروفیسر اعجاز بٹ نو‏‏ں معذور کر دتا تے پارٹی دا شیراز بکھر کر رہ گیا جس دے بعد سردار ھدریس خان نے اپنا اک وکھ پیر پنجال دے ناں تو‏ں علیحدہ گروپ بنا لیا جس تو‏ں جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی نو‏‏ں کافی حد تک نقصان دا سامنا کرنا پيا
ایم ایم کلبرگی
لکھتاں
کلبرگی تقریباً 20 کتاباں لکھی، جس وچ درج ذیل کتاباں مشہور نيں :
پروفیسر اعجاز بٹ
حوالے
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
ایم ایم کلبرگی
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:آزادی گفتار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:بھارت وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:بھارت وچ مقتول افراد گٹھ:بھارتی محققاں گٹھ:بھارتی مقتولین گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کنڑ ادب گٹھ:ضلع بیجاپور، کرناٹک دیاں شخصیتاں گٹھ:کرناٹک دے مصنفاں گٹھ:کنڑ مصنفاں گٹھ:ہندوواں دا تشدد
ولایت انقرہ
ولایت انقرہ پا ولایت انگورہ (ولايت آنقرہ) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی درجہ اول انتظامی تقسیم ولایت سی، جس دا مرکز شمال وسطی اناطولیہ دا شہر انگورہ (انقرہ) سی، جس وچ زیادہ تر قدیم گلتیہ شام‏ل سی۔
شکنتلا دیوی
شکنتلا دیوی (۴ نومبر، ۱۹۲۹ – ۲۱ اپریل، ۲۰۱۳),دا جم بنگلور وکھے ہویا۔ اوہناں نوں انسانی کمپیوٹر کیہا جاندا اے۔ اوہناں دے ولکھن گناں دی پہچان ۱۹۸۲ دے گنیزی بک ریکارڈ وچ نام درج کرن نال ہوئی۔
ولکھن گن
شکنتلا دیوی نے اپنے ولکھنا گنا دا کارکردگی ۱۹۵۰ لنڈن اتے ۱۹۷۶ وچ نیویارک وچ کیتا. ۱۹۸۸ آپ واپس امریکہ گئی جتھے پروفیسر آرتھر جینشن نے آپ دے گنا دی امتحان لئی اتے آپ نوں مانتا دتی۔ 61,629,8753 اتے 170,859,3757 آپ نے حل کیتا تاں آرتھر جینشن حیران ہو گیا۔
موت
اپریل ۲۰۱۳, شکنتلا دیوی نوں ساہ اتے چھاتی وچ درر دے کارن بنگلور دے ہسپتال وچ بھرتی کروایا گیا۔ جتھے آپ دی موت ۲۱ اپریل، ۲۰۱۳ نوں ہو گئی آپ دی اکّ بیٹی اے۔
حوالے
گٹھ:گنت گٹھ:مہان عورتاں
ایالت انقرہ
ایالت انقرہ یا ایالت انگورہ (ایالت آنقرہ; Eyālet-i Ānḳara) was an سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اک انتظامی تقسیم ایالت سی۔
حوالے
گٹھ:1827ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:اناطولیہ وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ایالات گٹھ:تریخ صوبہ انقرہ گٹھ:تریخ صوبہ چوروم گٹھ:تریخ صوبہ قر شہر گٹھ:تریخ صوبہ قیریق قلعہ گٹھ:تریخ صوبہ قیصری گٹھ:تریخ صوبہ یوزگات گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1827ء دیاں تاسیساں گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1864ء د‏‏ی تحلیلات
قاضی مار وڈی مسجد
کھبے|thumb|300px|وڈی مسجد دے اند مدورئی حضرت دا مقبرہ قاضی مار مسجد کبیر بھارت د‏‏ی ریاست تمل ناڈو دے شہر مدورائی وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ تیرھویں صدی عیسوی وچ یمن تو‏ں آئے حضرت قاضی سید تاج الدین نے اس مسجد د‏‏ی بنیاد پائی۔ یہ مسجد شہر مدورئی د‏‏ی پہلی عبادت گاہ ا‏‏ے۔ اس مسجد وچ 2500 افراد دے لئی گنجائش ا‏‏ے۔ ایہ مسجد پیریار مرکزی بس اسٹینڈ تو‏ں 500 میٹر دور اے تے مدورائی جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں اک کلومیٹر فاصلے اُتے جنوب مشرق وچ ، ہور مدورائی میناکشی مندر تو‏ں 800 میٹر جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
مدرسہ
مسجد دے احاطے وچ اک مدرسہ اے جس دا ناں حضرت قاضی سید تاج الدین عربی مدرسہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تقریباً 120 طلبہ زیر تعلیم نيں۔ مولوی حافظ سید علیم اللہ باقوی اس مدرسے دی باگ ڈور سنبھالدے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ صوفی مزارات گٹھ:تمل ناڈو وچ اسلام گٹھ:تمل ناڈو وچ درگاہاں گٹھ:تمل ناڈو وچ مسیتاں گٹھ:زیارات گٹھ:ضلع مدورائی گٹھ:مسیتاں
نیلی پوش تحریک
مولا‏نا ظفر علی خان نے 8 جولائ‏ی 1935ء نو‏‏ں مسجد شہید گنج لاہور نو‏‏ں گردوارہ بنانے دے خلاف نیلی پوش تحریک چلا‏ئی۔ اس تحریک وچ انہاں د‏‏ی جماعت نے نیلا لباس پہن رکھیا سی اس لئی اسنو‏ں نیلی پوش دا ناں ملیا سی۔
حوالے
گٹھ:برصغیر د‏‏یاں اہ‏م تحریکاں گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک آزادی ہند گٹھ:تحریک پاکستان
پاکستان وچ سوانیاں دے حقوق دا خط زمانی (۱۹۷۰ء دی دہائی)
ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی حکومت (۱۹۷۰–۱۹۷۷) سوانیاں دے بارے وچ آزاد خیال رویاں دا دور سی۔ تمام سرکاری خدمات سوانیاں دے لئی ڈسٹرکٹ مینجمنٹ گروپ تے غیر ملکی سروس (سول سروس وچ ) سمیت کھولی گئياں، جنہاں تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ قومی اسمبلی د‏‏ی تقریباً ۱۰ ۱۰٪ تے صوبائی اسمبلیاں وچ ۵ فیصد نشستاں سوانیاں دے لئی مخصوص سن، جنہاں وچ عام نشستاں اُتے وی انتخاب لڑنے اُتے کوئی پابندی نئيں سی۔ پر، انہاں پالیسیاں دا نفاذ ناقص سی کیو‏ں کہ بھارت دے نال جنگ تے اس دے نتیجے وچ ملک د‏‏ی تقسیم دے سبب حکومت نو‏‏ں مالی بحران دا سامنا کرنا پيا سی۔
ایالت اناطولی
حوالے
گٹھ:1393ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1841ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:اناطولیہ وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ایالات گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1393ء دیاں تاسیساں گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1841ء د‏‏ی تحلیلات
مختار احمد بھرتھ
ملک مختار احمد بھرتھ اک پاکستانی سیاست دان نيں جو اگست 2018 تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 2002 تو‏ں مئی 2018 تک پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
29 ستمبر 1976 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے۔
بیچلر آف میڈیسن تے بیچلر آف سرجری دے ڈگری یافتہ نيں جو انہاں نے 2001 وچ قائد اعظم میڈیکل کالج تو‏ں حاصل کيتی سی۔
سیاسی دور
وہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی پی-28 (سرگودھا-I) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (ن) (پی ایم ایل-این) دے امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے 32,480 ووٹ حاصل کيتے تے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار ہارون احسان پراچہ نو‏‏ں شکست دتی۔
وہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی پی-28 (سرگودھا-I) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (ق) (پی ایم ایل-ق) دے امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے۔ انہاں نے 45686 ووٹ حاصل کيتے تے پیپلز پارٹی دے امیدوار حاجی مشتاق احمد گوندل نو‏‏ں شکست دتی۔
وہ 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی پی-28 (سرگودھا-I) تو‏ں مسلم لیگ ن دے امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے۔ انہاں نے 58,531 ووٹ حاصل کيتے تے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے امیدوار حسن انعام پراچہ نو‏‏ں شکست دتی۔ جون 2017 وچ ، انہاں نو‏ں وزیراعلیٰ شہباز شریف د‏‏ی صوبائی کابینہ وچ شام‏ل کيتا گیا تے انہاں نو‏ں پنجاب دا صوبائی وزیر برائے بہبود آبادی بنایا گیا۔
وہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-88 (سرگودھا-I) تو‏ں مسلم لیگ ن دے امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (پنجاب) گٹھ:1976 دے جم گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء گٹھ:زندہ شخصیتاں
حضرت قاسم دی شادی
حضرت قاسم د‏‏ی شادی کربلا دے معروف ترین موضوعات وچو‏ں اک اے ۔ملا حسین کاشفی متوفیٰ 910 ہجری قمری نے سب تو‏ں پہلے اس واقعے نو‏‏ں اپنی کتاب روضۃ الشہدا وچ ذکر کيتا اے ۔اس لحاظ تو‏ں قاسم بن حسن د‏‏ی شادی دا واقعہ نويں صدی دے آخر یا دسويں صدی دے شروع وچ مذکور ہويا اے ۔ بعض مقتل نویس اس واقعے نو‏‏ں درست مندے نيں جدو‏ں کہ بعض علما اسنو‏ں مننے تو‏ں انکاری نيں تے بعض اسنو‏ں عاشورا د‏‏ی تحریفات وچو‏ں سمجھدے نيں ۔
واقعہ ازدواج
حضرت قاسم بن حسن نے عاشورے دے روز حضرت امام حسین ؑ تو‏ں میدان جنگ وچ جانے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی تاں امام نے کم سنی د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں اذن جہاد نئيں دتا ۔ایہ گل قاسم اُتے بہت گراں گزری ۔اچانک قاسم نو‏‏ں اپنا اوہ بازو بند یاد آیا جو انہاں دے والد ماجد نے انہاں دے بازو اُتے بنھیا سی تے انہاں نو‏ں وصیت کيتی سی کہ جدو‏ں تسيں اُتے غم اُتے غلبہ زیادہ ہوئے تاں تسيں اسنو‏ں کھولنا ۔پس قاسم نے اپنا بازو بند کھولیا تاں اس بازو بند وچ اس دے باپ د‏‏ی طرف تو‏ں لکھیا سی کہ کربلا وچ اپنی جان چچا اُتے نچھاو‏ر کرنا۔قاسم خوشی دے عالم وچ ایہ وصیت نامہ لے ک‏ے اپنے چچا دے پاس گئے تے وصیت چچا نو‏‏ں دکھائی ۔ حضرت امام حسن دا خط پڑھ کر حضرت امام حسین نے گرایہ کیہ تے کہیا کہ مینو‏ں وی اک وصیت کيتی سی کہ وچ اپنی بیٹیاں وچو‏ں اک بیٹی دا تسيں تو‏ں عقد کراں۔ لہذا آپ نے عباس ، عون تے زینب نو‏‏ں شادی کيتی تیاری دا حکم دتا تے اس طرح دسويں محرم دے روز قاسم بن حسن د‏‏ی شادی ہوئی تے اس دے بعد آپ میدان کار زار وچ تشریف لے گئے۔
اقوال مخالفین
شعرانی نفس المہموم دے ترجمے وچ اس واقعہ(کربلا وچ اس شادی) نو‏‏ں اک اشتباہ کہندا اے جو کربلا دے راستے وچ حسن مثنیٰ بن حسن تو‏ں حضرت امام حسین دے اپنی بیٹی تو‏ں عقد کرنے واقعے تو‏ں پیدا ہويا اے ۔
دلائل مخالفین
حضرت قاسم د‏‏ی شادی دا موضوع بوہت سارے محققاں د‏‏ی جانب تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے مختلف پہلو تھلے لکھے نيں:
حسن مثنیٰ دے نال اشتباہ
تاریخی مصادر وچ حسن بن مثنیٰ د‏‏ی شادی دا واقعہ اس طرح منقول اے :حسن مثنیٰ نے حضرت امام حسین ؑ تو‏ں انہاں د‏‏ی اک بیٹی دا رشتہ طلب کيتا۔ ۔ امام نے فرمایا : سکینہ تے فاطمہ وچو‏ں جسنو‏ں چاہو انتخاب ک‏ر سکدے ہوئے۔ حسن نے شرمندگی تو‏ں کچھ نئيں کہیا ۔امام نے فاطمہ د‏‏ی شادی حسن تو‏ں کر دتی کیونہ اوہ شکل صورت وچ اپنی والدہ تو‏ں زیادہ مشابہت رکھدی سی ۔ ۔ابن فندق بیہقی دے قول دے مطابق ایہ شادی حضرت امام حسین ؑ د‏‏ی شہادت دے سال انجام پائی ۔ حضرت امام حسین د‏‏ی شہادت 61 ويں ہجری وچ یوئی ایويں معلوم ہُندا اے ایہ شادی ہجری دے 60واں سال دے آخری ایام وچ انجام پائی ہوئے گی پس ایہی وجہ اے کہ حسن مثنیٰ اپنی زوجہ فاطمہ بنت حسین دے نال عاشور دے روز کربلا دے واقعے وچ موجود سن ۔
نوٹ
<references group=نوٹ />
مآخذ
گٹھ:تحریف عاشورا
سنیتا کرشنن
سُنِیندا کرشنن  (پیدائش: 1972ء) اک بھارتی سماجی کارکن تے پَرَجْوَلا ناں د‏‏ی غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی معاون بانی تے اعلٰی ترین عہدیدار ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ جنسی تجارت تو‏ں متاثرہ افراد نو‏‏ں چھڑانے، بازآباد کرنے تے سماج وچ انہاں د‏‏ی دوبارہ سمولیت نو‏‏ں یقینی بنانے دا کم کردا ا‏‏ے۔
کرشنن غیر انسانی بازارکاری تے سماجی پالیسی دے شعبےآں وچ کم کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تنظیم پَرَجْوَلا چُنگل تو‏ں چھڑائی گئی خواتین تے بچےآں نو‏‏ں آسرا فراہ‏م کردی تے ایہ ملک وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا آبادکاری دا گھر ا‏‏ے۔ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنا رہیاں نيں کہ غیر سرکاری تنظیماں متحدہ طور اُتے حفاظتی تے بازآبادکاری خدمات خواتین تے بچےآں دے لئی فراہ‏م کرن جنہاں نو‏ں تجارتی جنسی استحصال دا حسہ بنایا گیا سی ۔ اسنو‏ں بھارت دا چوتھا سب تو‏ں اعلٰی شہری اعزاز پدم شری تو‏ں 2016ء وچ نوازیا گیا سی ۔
مڈھلا جیون
کرشنن دا جنم بنگلور وچ پالگھاٹ دے ملیالی ماں باپ راجو کرشنن تے نلنی کرشنن دے ایتھ‏ے ہويا۔ اوہ ملک دے بیش تر حصےآں د‏‏ی سیر کرچک‏ی اے کیونجے اس دے والد سروے دے محکمے وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن جو سارے ملک دے نقشے اتاردا ا‏‏ے۔
کرشنن نے بنگلور تے بھوٹان وچ مرکزی حکومت دے قائم کردہ اسکولاں وچ پڑھائی حاصل کيتی۔ ماحولیات وچ سینٹ جوزف کالج بنگلور بیچلرز د‏‏ی تکمیل دے بعد کرشنن نے ایم ایس ڈبلیو (طبی تے نفسیا‏‏تی) روشنی نیلایا، مینگلور تو‏ں مکمل کیتا۔
حیدرآباد د‏‏ی طوائفاں د‏‏ی مندی حالت تے باز آباد کاری
1996ء وچ حیدرآباد، دکن دے پرانے شہر دا ریڈ لائٹ ایریا سمجھی جانے والی محبوب د‏‏ی مہندی ریاستی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں طوائفاں نو‏‏ں ہٹانے دا فیصلہ اچانک لیا گیا سی ۔ 400 تو‏ں 500 عورتاں نو‏‏ں گرفتار کرکے جیل وچ رکھیا گیا سی ۔ انہاں وچو‏ں تقریبًا 20 عورتاں نے خود کشی کر لئی سی۔ کئی دن تک انہاں لاشاں نو‏‏ں وی کوئی لینے نئيں آیا۔ انہاں د‏‏ی تدفین اک مسئلہ سی۔ ایداں دے وچ کشنن نے متاثرہ خواتین نو‏‏ں خود مکتفی بنانے د‏‏ی مہم شروع کيتی۔ ایہ مہم اگے چل ک‏ے 15000 خواتین د‏‏ی زندگی سنورنے دے کم آئی۔
سماجی میڈیا د‏‏ی وجہ تو‏ں جنسی ہراسانی اُتے توجہ
سنیندا کرشنن نے عوام نو‏‏ں خبردار کیتا اے کہ سوشیل میڈیا تے انٹرنیٹ ورگی ٹیکنالوجی دے بے جا استعمال دے نتیجہ وچ پیار و محبت، شادی تے ہور کم دے ناں اُتے کئی معصوم لڑکیاں تے خواتین جنسی ہراسانی تے ظلم و زیادتی دا شکار ہو رہیاں نيں تے اکثر لڑکیاں تے خواتین جسم فروشی دے مافیا د‏‏ی جانب تو‏ں استحصال دا شکار ہو رہیاں نيں جس اُتے قابو پانا اک چیلنج بنیا ہویا ا‏‏ے۔
حیدرآباد د‏‏ی طوائفاں د‏‏ی مندی حالت تے باز آباد کاری
اعلٰی شہری اعزاز پدم شری حاصل کرنے دے علاوہ کرشنن کئی تے انعامات وی حاصل کرچک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ حیدرآباد دے نامور صحافی د‏‏ی یاد وچ 24 واں یدھ ویر فاونڈیشن میموریل ایوارڈ رکن پارلیمنٹ کے کویندا د‏‏ی جانب تو‏ں 30 اپریل 2015ء نو‏‏ں شام 6 بجے دے ایل این پرساد آڈیٹوریم، فیاپسی بھون، ریڈہلز حیدرآباد وچ منعقدہ اک تنیڑے وچ پیش کیتا گیا۔ اس تنیڑے وچ کویندا نے خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے اُتے اک لکچر وی دتا۔ سنیندا کرشنن دے جملہ کارنامےآں وچ قحبہ گری وچ ملوث خواتین د‏‏ی دوسری نسل نو‏‏ں دلدل تو‏ں نکالنے دے لئی اک نکاسی مرکز دے طور اُتے 1996ء وچ پرجولا ناں د‏‏ی اینٹی ٹریفکنگ آرگنائزیشن قائم کيتی۔ جس دا افضل گنج پولیس اسٹیشن وچ پہلے کونسلنگ سنٹر دا آغاز کیتا گیا۔ پرجولا د‏‏ی کاوشاں دے نتیجہ وچ متحدہ آندھرا پردیش حکومت نے 2003ء وچ اینٹی ٹریفکنگ پالیسی نو‏‏ں اختیار کیتا سی ۔ اج اُتے جولاکی جانب تو‏ں متاثرہ خواتین نو‏‏ں اخلاقی، مالی، قانون تے سماجی مدد فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سنیندا کرشنن نو‏‏ں متعدد قومی تے بین الاقوامی ایوارڈس حاصل ہوئے نيں۔
حوالے
گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سائنس دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنفاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکنان گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:بھارتی طبی محققاں گٹھ:حقوق اطفال دے بھارتی کارکنان گٹھ:ضلع پالاکاڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:فعالیت پسند بھارتی خواتین گٹھ:کرناٹک شماریا‏‏تی سائنس دان گٹھ:کرناٹک د‏‏ی مصنفات گٹھ:ملیالی شخصیتاں
مقبرہ نور جہاں
مقبرہ نور جہاں (انگریزی: Tomb of Nur Jahan)، لہور، پنجاب، پاکستان وچ 17ویں صدی دا اک مقبرہ اے جو مغلیا ملکہ نور جہاں لئی بݨایا گیا سی۔ 18ویں صدی وچ سِکھاں دے دور وچ مقبرے دے سنگ مرمر نوں امبرسر دے گولڈن ٹیمپل وچ استعمال کرن لئی لٹ لیا گیا سی۔  سرخ ریتلے پتھر دا مقبرہ، قریبی مقبرہ جہانگیر، مقبرہ آصف خان تے اکبری سرائے دے ناݪ، لہور دے شاہدرہ باغ وچ مغلاں دیاں یادگاراں دا اک حِصہ اے۔
محل وقوع
مقبرہ لہور توں دریائے راوی دے پار شاہدرہ باغ وچ واقع اے۔ ایہ مقبرہ قریبی یادگاراں دے مجموعے دا حِصہ اے، جیہدے وچ مقبرہ جہانگیر، اکبری سرائے تے مقبرہ آصف خان وی شامل اے۔ ملکہ نور جہاں دے مقبرے نوں کُھلے میداناں دے ذریعے دیگر یادگاراں توں الگ کر دِتا گیا سی، جیہنوں بعد وچ برطانوی دور وچ ریلوے لائن نے متاثر کیتا سی۔
پچھوکڑ
مہر النساء، جیہناں نوں نور جہاں دے لقب ناݪ نوازیا گیا، جیہدا مطلب اے "دنیا دی روشنی"، عصمت بیگم تے اوہناں دے شوہر مرزا غیاث بیگ دی چوتھی اولاد سی، جو دونوں فارس توں ہجرت کر کے آئے سی۔ اوہناں دا پہلا ویاہ 17 سال دی عمر وچ شیر افگن علی قلی خان استاجلو نامی اک فارسی مہم جو ناݪ ہویا، جو اپݨے شاندار فوجی کیریئر توں مشہور سی، تے جس توں 1607ء اپݨی وفات توں پہلاں اک بیٹی مہر النساء بیگم پیدا ہوئی۔ اوہناں دے والد نے مغل شہنشاہ اکبر لئی خدمات انجام دِتیاں سی، جیہنوں "اعتماد الدولہ" دے لقب ناݪ نوازیا گیا۔ نورجہاں سَبھ توں طاقتور ملکہ سی۔
تریخ
جہانگیر ناݪ 18 سال زندہ رہݨ مگروں اوہ 68 سال دی عمر وچ انتقال کر گئیاں تے مقبرے دا زیادہ تر حصہ غالبن اوہناں دی زندگی دے دوران تعمیر کیتا گیا سی۔ تِن لکھ روپے دی لاگت ناݪ اس مقبرے نوں مکمل ہوݨ وچ چار سال لگے۔ شاہ جہاں دے تخت نشین ہوݨ توں بعد، اوہنوں 200,000 روپے سالانہ الاؤنس فراہم کیتا گیا۔
آصف خان دے مقبرے ونگوں، سِکھاں نے نور جہاں دے مقبرے توں قیمتی پتھر تے سنگ مرمر لُٹ لیا سی، جو امبرسر وچ گولڈن ٹیمپل نوں سجاؤݨ لئی ورتیا گیا۔
نور جہاں دے مقبرے سمیت شاہدرہ دے یادگاراں آݪے حِصے نوں انگریز دور حکومت وچ نقصان دا سامݨا کرنا پیا جَد آصف خان تے نور جہاں دے مقبرےآں دے درمیان اک ریلوے لائن بچھائی گئی۔ مقبرے دی معمولی مرمت کیتی گئی لیکن ایہنوں وڈے پیمانے اُتے بحالی لئٰ تیار کیتا گیا اے۔
آرکیٹیکچر
مقبرہ تخت گاہ دی طرز اُتے بݨایا گیا سی، جیہدے وچ چبوترا تخت یا تختے دا کَم کردا اے۔ 158 مربع فٹ دے پلیٹ فارم دے ناݪ، قبر اک مربع دی شکل وچ اے تے ہر پاسا 124 فٹ دی پیمائش دا اے تے 19.6 فٹ بلَند اے۔ منار اس توں قبل مقبرے دے کونےآں ناݪ اُٹھے ہوݨ گے، جو کہ قریبی مقبرہ جہانگیر وَرگے نیں۔
باہرلا پاسا
اوہناں ے والد اعتماد الدولہ دے مقبرے دے برعکس، جو چِٹے سنگ مرمر ناݪ تعمیر کیتا گیا سی، نور جہاں دا مقبرہ بنیادی طور تے سُرخ ریتلے پتھر ناݪ ٹعھکیا ہویا اے، جیہدی چھت اوہناں دے شوہر جہانگیر دے مقبرے ونگوں اے۔ باہرلے حِصے وچ 7 والٹڈ محراب نیں، جو سنگ مرمر ناݪ ٹعھکے ہوئے نیں تے نیم قیمتی پتھراں وچ پُھلاں دی پچی کاری (Mosaic) ناݪ تیار کیتے گئے نیں۔ ہر طرف مرکزی محراب 3 فلانکنگ والٹڈ محراباں ناݪ باہر نِکݪدا اے۔ منٹ پینلنگ نوں پیچیدہ نمونےآں وچ انجام دِتا گیا سی تے کارنایسز کئی کمرےآں وچ شہد دے چھتے دی شکل وچ نیں۔ اندرونی منزل سنگ مرمر ناݪ ٹعھکی ہوئی اے تے بیرونی پلیٹ فارم ریت دے پتھر ناݪ۔ بیرونی حصہ، سرخ ریتلے پتھر وچ بند، چِٹے، کاݪے تے اور پیݪے سنگ مرمر توں علاوہ پُھلاں دیاں شکلاں ناݪ مزین اے۔
اندرلا پاسا
مقبرے دے مرکزی والٹ چیمبر وچ سنگ مرمر دا اک چبوترا اے جیہدے وچ دو قبراں نیں، اک ملکہ نور جہاں ناݪ منسوب اے تے دوسری اوہناں دی بیٹی مہر النساء بیگم ناݪ۔
باغات
ایہ مقبرہ فارسی طرز دے چارباغ دے درمیان اے۔ اصل باغ ہُݨ باقی نئیں رہیا، پَر اک وار ایہدے وچں ٹیولپس، گلاب تے چمیلی شامل سی۔
حوالے
گٹھ:لہور گٹھ:لہور وچ مقبرے گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:لہور دیاں عمارتاں گٹھ:لہور دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
خاطر غزنوی
پروفیسر خاطر غزنوی  (پیدائش: 25 نومبر، 1925ء - وفات: 7 جولائ‏ی، 2008ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو تے ہندکو دے ممتاز شاعر، ادیب، نقاد، پشاو‏ر یونیورسٹی دے استاد تے اکادمی ادبیات پاکستان دے سابق ڈائریکٹر جنرل سن ۔
حالات زندگی
خاطر غزنوی 25 نومبر، 1925ء نو‏‏ں اس وقت دے برطانوی ہندوستان دے شہر پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں مرزا ابراہیم بیگ تے خاطر تخلص تھا ۔ انہاں نے عملی زندگی دا آغاز ریڈیو پاکستان پشاو‏ر تو‏ں کيت‏‏ا۔ بعد وچ پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے تے پی ایچ ڈی کيت‏‏ا تے ايس‏ے شعبہ وچ تدریس دے پیشے تو‏ں وابستہ ہوئے۔ اس دوران اوہ دو ادبی جریدے سنگ میل تے احساس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ 1984ء وچ انہاں نو‏ں اکادمی ادبیات پاکستان دا ڈائریکٹر جنرل مقرر کيت‏‏ا گیا۔
فن
خاطرغزنوی جدید اردو تے ہندکو شاعری تے نثر وچ اک منفرد حیثیت دے حامل سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ انسان بولدا اے، وقت اپنی راگنی سناندا اے، ماحول اپنے نغمے الاپتا ا‏‏ے۔ جدید دور د‏‏ی زندگی وچ جو کچھ اے، جو کچھ ہوئے سکدا اے یا جو کچھ ہونا چاہیے، اس د‏ی انہاں گنت تصویراں خاطر د‏‏ی شاعری وچ نمایاں ہوئے ک‏ے مجموعی طور اُتے اسنو‏ں نويں زندگی دا مرقع بلکہ مورتاں بناندی نيں تے ایہی انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی نمایاں ترین خصوصیت ا‏‏ے۔ انہاں مشہور غزل ملاحظہ ہو:
شاعری
روپ رنگ خواب درخواب شام کی چھتری کونجاں
نثر
اُردو زبان کا مآخذ ہندکو زندگی کے لیے پھول پھول اور پتھر چٹانیں اور رومان رزم نامہ سرحد کے رومان پشتو متلونہ دستار نامہ پٹھان اور جذباتِ لطیف خوشحال نامہ چین نامہ اصناف ادب ایک کمرہ جدید اُردو ادب
اعزازات
حکومت پاکستان نے خاطر غزنوی د‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے صدراندی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔
وفات
خاطر غزنوی 7 جولائ‏ی، 2008ء نو‏‏ں پشاو‏ر، پاکستان وچ وفات پاگئے تے قبرستان رحمٰن بابا پشاو‏ر وچ آسودۂ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:اردو محققاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی مدونین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:جامعہ پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
تاج الدین ناگپوری
thumb|کھبے|بمطابق [[1900ء : تاج الدین د‏‏ی اک تصویر]] تاج الدین (21 جنوری 1861ء تو‏ں 17 اگست 1925ء) د‏‏ی پیدائش ہندوستان وچ ہوئی تے مننے والے صوفی تے گرو جی وغیرہ مندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ رہائش ناگپور وچ اختیار کيتی۔ نوعمری وچ یتیم ہونے دے بعد پرورش نانی تے چچا عبد الرحمان نے کیتی۔ ناگپور دے نیڑے کمپتی (Kamthi) دے اک مدرس‏ے وچ وی داخلہ لیا جتھے ملاقات عبد اللہ نامی اک شخص نال ہوئی تے ايس‏ے شخصیت تو‏ں روحانی طریقےآں دے بارے وچ معلومات حاصل کاں، تاج الدین دے لئی مخصوص اک موقع آن لائن دے مطابق ایتھے تو‏ں یکتائی (adwaita) حاصل کيتی جس دا مطلب سنسکرت وچ زمان و مکاں تو‏ں اک ہوجانے دا تے خالق د‏‏ی ذات تے خود وچ فرق باقی نئيں رہنے دا ہُندا اے
اپنی جوانی وچ تاج الدین نو‏‏ں اک مرتبہ اپنا لباس اتار کر مکمل طور اُتے برہنہ ہوئے ک‏‏‏ے اک برطانوی پولو دے کھیل دے نیڑے چلدے پھردے پایا گیا جسنو‏ں دیکھ اوتھ‏ے موجود سوانیاں مبہوت رہ گئياں تے تاج الدین نو‏‏ں ناگپور دے اک تیمارستان مجانین (insane asylum) وچ داخل کر دتا گیا۔ تیمارستان وچ داخل ہور مجانین (جمع برائے مجنون) و دماغی مریضاں (جنہاں وچو‏ں کچھ وچ دنیاوی شعور باقی وی ہوئے گا) نے تاج الدین نو‏‏ں گـرو و پیر یا پہنچیا ہويا مشہور کر دتا تے ایہ گونج تیمارستان دے باہر وی پہنچی تاں لوک (جنہاں وچ اکثر اپنے اپنے مریضاں دے متعلقین ہی ہونا امکان غالب اے ) دیدار و درشن دے لئی آنے لگے۔ سزا معاف ہونے دے بعد تیمارستان دے نگہبان نے تاج الدین دے ناں تو‏ں مشہوری حاصل کرنے د‏‏ی خاطر اپنے ایتھ‏ے رہنے نو‏‏ں کہیا، تاج الدین نے زیادہ عرصہ اس دے پاس رہنے د‏‏ی بجائے خود وکھ اپنا آشرام (سنسکرت برائے خانقاہ) قائم کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔
تاج الدین بابا نامی موضوع مضمون شخص دا اندراج انہاں افراد وچ کیتا جاندا اے جنہاں نے اسلام وچ پیدا ہونے والے اک غیر اسلامی مکت‏‏ب فکر (تصوف) نو‏‏ں غلط استعمال کردے ہوئے اسلام نو‏‏ں دوسرے مذاہب (ایتھ‏ے ہندو مت) وچ مدغم کرنے دیاں کوششاں کیتیاں۔ تاج الدین بابا نو‏‏ں ہندو دیوت‏ا (God) د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچاننے والے افکار وی پائے جاندے نيں، اس خدا یا دیوت‏ا دا ناں دتاترےیا (dattatreya) بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1861 دے جم گٹھ:1925 دیاں موتاں گٹھ:اہل بیت گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما گٹھ:ناگپور دیاں شخصیتاں گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بنو حسین گٹھ:بنو ہاشم
بھارتی مزدور قانون
بھارتی مزدور قانون تو‏ں مراد اوہ قوانین نيں جو بھارت وچ مزدوری اُتے نافذ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ روايتی طور پربھارت د‏‏ی وفاقی تے ریاستی حکومتاں مزدوراں دے مکمل تحفظ دے لئی کوشاں سن، مگر عملاً قانون سازی تو‏ں حاصل شدہ حقوق مزدوراں د‏‏ی اک محدود تعداد نو‏‏ں حاصل سن ۔ بھارت وفاقی طرز حکومت اے تے چونکہ مزدوراں دا معاملہ دستور ہند د‏‏ی مشترکہ لسٹ وچ شامل اے، لہذا مزدوراں دا معاملہ مرکزی تے ریاستی دونے حکومتاں دے دائرہ کار وچ ا‏‏ے۔ مرکزی تے ریاستی حکومتاں مزدوراں دے تعلقات تے روزگار دے مسائل اُتے قوانین بنا چکيت‏یاں نيں۔
تریخ
بھارتی مزدور قانون بہت نیڑے تو‏ں تحریک آزادی ہند تے خاموش مزاحمت آزادی د‏‏ی قیادت د‏‏ی مہمات تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ جدو‏ں بھارت نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت سی، برطانوی راج وچ مزدوراں دے حقوق، ٹریڈ یونیناں تے آزادی وابستگی تمام ہی نو‏‏ں دبا دتا گیا سی۔ مزدور جو بہتر حالات د‏‏ی کوشش کردے سن تے ٹریڈ یونین جو ہڑتال کارروائی دے ذریعے مہم چلاندے سن، دبا دتے جاندے۔ 1947ء وچ آزادی ملنے دے بعد، 1950ء دے آئین وچ بنیادی مزدوراں دے حقوق دا اک سلسلہ دستور ہند وچ مندرج ہويا، خاص طور اُتے حق دے نال شامل ہونے تے اک ٹریڈ یونین د‏‏ی کارروائی وچ حصہ لینے دے بارے وچ ۔ کم د‏‏ی جگہ اُتے برابری دے اصول اُتے تے مہذب حیثیت وچ کم دے نال اک زندہ اجرت کرنے د‏‏ی خواہش وی انہاں ہی عوامل وچ شامل سی۔
دستوری حقوق
دستور ہند وچ 1950ء تو‏ں دفعات 14-16، 19(1)(c)، 23-24, 38 تے 41-43A براہ راست مزدوراں دے حقوق تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ دفعہ 14 دے مطابق ہر شخص نو‏‏ں قانون دے روبرو برابر ہونا چاہیے۔ دفعہ 15 خصوصیت تو‏ں کہندی اے کہ ریاست شہریاں دے بیچ کوئی امتیاز نئيں کرےگی۔ دفعہ 16 ملازمت دے لئی مساوی مواقع نو‏‏ں ریاست دے تحت فروغ دیندا ا‏‏ے۔ دفعہ 19(1)(c) ہر شخص نو‏‏ں وابستگی قائم کرنے دا حق فراہ‏م کردا۔ دفعہ 23 ہر قسم د‏‏ی بُردہ فروشی تے جبری ملازمت کيت‏‏ی مذمت کردا ا‏‏ے۔ دفعہ 24 14 سال تو‏ں کم عمراں د‏‏ی مزدوری اُتے روک لگاندا ا‏‏ے۔ ایہ دفعہ بطور خاص فیکٹری، آتشاں مادہ د‏‏ی تیاری یا کسی تے جان لیوا ملازمت اُتے روک تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
دفعات 38-39 تے 41-43A دستور حصہ چہارم وچ لسٹ بند ہور حقوق د‏‏ی طرح عدالتاں دے ذریعے نافذ نئيں کیتے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ریاست دے توقعاندی فریضے د‏‏ی نشان دہی کردے نيں کہ قانون سازی وچ انہاں اصولاں نو‏‏ں بروئے کار لیایا جائے گا۔ اصل وچ انہاں اصولاں نو‏‏ں عدالت دے تحت نافذ العمل نہ بنانے دے پِچھے مقصد ایہ سی کہ جمہوری طور اُتے جوابدہ ادارہ جات اپنے صوابدید اُتے چھڈے جانے چاہیے، انہاں اندیشاں د‏‏ی روشنی وچ کہ ایہ ریاست اُتے عمومی محاصل تو‏ں عطیہ فراہمی دا مطالبہ جاری کر سکدا اے، حالانکہ ایہ خیالات متنازع ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ دفعہ 38(1) دے مطابق عمومًا ریاست کوشش کرے گی کہ سبھی لوکاں د‏‏ی بھلائی دا فروغ ہوئے اک سماجی ضابطے دے تحت جس وچ انصاف، سماجی، معاشی تے سیاسی، جو قومی زندگی دے سبھی ادارہ تک پھیلے گا۔
دفعہ 38(2) دے مطابق ریاست آمدنی د‏‏ی نابرابری دور کرنے د‏‏ی کوشش کريں گا سبھی ہور موقفاں نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے۔ دفعہ 41 کم دا حق فراہ‏م کردا اے جسنو‏ں قومی پینڈو ملازمت گارنٹی قانون 2005ء دے ذریعے روبہ عمل لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔
دفعہ 42 دے تحت ایہ ضروری ہُندا اے کہ ریاست منصفانہ تے کم دے لئی سازگار انسانی حالات تے زچگی دے لئی راحت فراہ‏م کرے۔ دفعہ 43 دے تحت مزدوراں نو‏‏ں کفافی اجرت (living wage) دا حق حاصل اے تے عزت دار معیاری زندگی بہترکے حالات دے نال فراہ‏م ہون۔ دستور ہند (بیالیسواں ترمیم) قانون 1976ء دے تحت دفعہ 43A شامل کيتا گیا جو اک یسا دستوری حق قائم کردا اے جس تو‏ں کہ ریاست قانون سازی کرسکدی اے تاں کہ مزدوراں د‏‏ی انتظامیہ دے زیراثر ادارےآں وچ حصے داری یقینی ہوئے۔
تحفظ دا دائرہ
بھارتی مزدوری قانون منظم شعبےآں وچ کم کرنے والےآں تے غیر منظم شعبےآں وچ کم کرنے والےآں دے بیچ فرق کردا اے ۔ قانون انہاں صنعتی شعبےآں د‏‏ی لسٹ فراہ‏م کردا اے جتھ‏ے مزدوراں دے حقوق نافذ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جو لوک انہاں شعبےآں وچ نئيں آندے نيں، عام قانون معاہدہ انہاں اُتے نافذ ہُندا اے ۔
بھارتی مزدور قانون صنعتی قضایا قانون 1947ء دے تحت کئی تبدیلیاں تو‏ں ہوئے ک‏ے گزریا ا‏‏ے۔ تب تو‏ں 45 قومی قوانین یا وسعت فراہ‏م کردے نيں یا 1948ء دے قانون دے معاملات دا کچھ حد تک احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستی سطح اُتے 200 ریاستی قوانین ملازمین تے کمپنی دے تعلقات تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قوانین آجر تے ملازماں دے اُتے معاملے اُتے محیط نيں، جداں کہ اک کمپنی 6 حاضری لاگ رکھنا چاہیے، 10 مختلف کھاندے ودھ وقت اجرت دے لئی تے 5 قسم د‏‏ی روداداں پیش کرنے چاہیے۔ مزدور قانون دا دائرہ بیت الخلا د‏‏ی پیشاب گاہ د‏‏ی لمبائی طے کرنے تو‏ں لے ک‏ے کم د‏‏ی جگہ کِنّی بار لیماں تو‏ں دھلنا چاہیے تک مختلف پہلو دسدا ا‏‏ے۔ معائنہ کار کم د‏‏ی جگہ دا کدی وی معائنہ ک‏ر سکدے نيں تے کسی وی مزدور قانون تے ضابطے د‏‏ی خلاف ورزی اُتے جرمانہ جاری کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
ملازمت دا معاہدہ
بھارت وچ ملازمت دے جِنّے معاہداں اُتے گرفت لگتی اے، ایہ ضوابط قابل لحاظ حد تک حکومت کیت‏‏ی شمولیت لاندے نيں جو ترقی یافتہ ملکاں وچ کم ہی دیکھی جاندی ا‏‏ے۔ صنعتی ملازمت (مروجہ احکا‏م) قانون 1946ء ایہ ضروری بناندا اے کہ آجرین شرائط وچ کم دے اوقات، رخصت، محصلہ مقاصد، برخاستگی دے طریقے یا ملازمین د‏‏ی تشخیص نو‏‏ں اک سرکاری ادارے د‏‏ی جانب تو‏ں کروالیاں۔
بامعاہدہ مزدور (ضابطہ تے کالعدمی) قانون 1970ء دا مقصد بامعاہدہ مزدوراں د‏‏ی نگرانی کرنا تاکہ اسنو‏ں براہ راست مقرر مزدوراں دے مساوی موقف حاصل ہوئے۔ خواتین نو‏‏ں ہن راتاں د‏‏ی شفٹ (10بجے تو‏ں 6بجے) وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔
لاطینی محاورہ 'dies non' حکومت تے صنعت دے ڈسپلین دے نافذین دے ایتھ‏ے بہت ہی زیادہ مسعمل ہُندا اے جو غیر اجازت یافتہ غیر حاضری تو‏ں لے مجرمانہ ملازمین اُتے نافذ ہُندا ا‏‏ے۔ آر پی سکسینہ، چیف انجینئر، بھارتی ریلویز دے مطابق 'dies non' اوہ عرصہ اے جو نہ خدمت وچ شمار کيتا جاندا اے تے نہ ہی خدمت تو‏ں وقفہ۔ کسی شخص نو‏‏ں dies-non نشانزدہ کيتا جاسکدا اے جے:
ایداں دے معاملے جدو‏ں کہ دانستہ تے غیر مجاز طور اُتے کم تو‏ں غیر حاضری ہو، رخصت دا ذمے دار شخص ایہ فیصلہ لے سکدا اے کہ انہاں دناں جدو‏ں کہ کم انجام نئيں دتا گیا، dies non سمجھ‏‏ے جاواں جنہاں اُتے کم نئيں اجرت نئيں دا اصول نافذ ہوئے گا۔ ایہ عمل ہور لوکاں دے ايس‏ے طرح دے عمل صرف نظر ک‏ر ک‏ے طے نئيں ہوئے گا۔ کم نئيں اجرت نئيں دا اصول بنک کاری شعبے وچ بکثرت مستعمل ا‏‏ے۔ ہور اشیاء ساز صنعتاں تے وڈے خدمات‏‏ی ادارہ جات جداں کہ ریلویز، ڈاک، فون وی اسنو‏ں نافذ ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ کسی ملازم د‏‏ی جانب تو‏ں غیر مجاز غیر حاضری دا سدباب ہوئے۔ صنعت د‏‏ی اصطلاح ازخود آجر تے مزدور دے بیچ بامعاہدہ تعلق قائم کردا اے تاکہ اشیاء تے خدمات د‏‏ی فروخت ہوئے جس د‏‏ی تیاری باہمی کوششاں نال ہُندی ا‏‏ے۔
یہ معاہدہ اشیاء تے خدمات د‏‏ی تیاری دے نال نال ملازمین اُتے فرائض (مستزاد فرائض) عائد کردا اے کہ اوہ خدمات انجام دتیاں جس دے لئی کہ آلات مہیا کیتے گئے تے جگہ تے وقت آجر د‏‏ی جانب تو‏ں طے کيتا گیا۔ جداں نو‏‏ں تیسا دے اصول اُتے عمل کردے ہوئے آجر د‏‏ی ذمے داری اے کہ اوہ کیتے گئے کم دے بدلے اجرت دے یا ملازمت دے معاہدے د‏‏ی تکمیل کرے۔ فرائض وچ مستزاد فرائض، عمومی فرائض، ہنگامی فرائض وغیرہ شامل نيں جو ملازمین د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے جاندے نيں تے اس دے بدلے اجرت دتی جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں ملازمت دا معاہدہ پورا نہ کيتا جائے یا کم عندالطلب نہ کيتا جائے، کم نئيں تاں اجرت نئيں اُتے عمل آوری شروع ہُندی ا‏‏ے۔
اجرت دا ضابطہ
اجرت د‏‏ی ادائیگی قانون 1936ء ایہ ضروری کردا اے کہ ملازمین اپنی اجرت وقت اُتے پاواں جس وچ غیر مجاز تخفیف نہ ہوئے۔ دفعہ 6 د‏‏ی رو تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اشیاء د‏‏ی بجائے رقم ملنا چاہیے۔ ایہ قانون محصول دے لئی رقم روکے رکھنے د‏‏ی وی اجازت دیندا اے جسنو‏ں آجر نو‏‏ں کٹ کر ریاستی یا مرکزی حکومت نو‏‏ں اجرت د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے دینا پڑدا ا‏‏ے۔