cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابوذر غفاری
وفات
بیان ہويا اے کہ ابوذر د‏‏ی بیوی ام ذر روندے ہوئے کہندی سن فیر اس دے بعد عبداللہ بن مسعود تے اس دے بعض دوسرے ساتھیاں دا اوتھ‏ے تو‏ں گزر ہويا جس وچ حجر بن ادبر، مالک اشتر تے انصار دے بعض دوسرے جوان وی سن انہاں نے غسل تے کفن دتا تے عبداللہ بن مسعود نے نماز جنازہ پڑھائی۔ تاریخ یعقوبی دے مطابق جلیل القدر حذیفہ بن یمان وی تدفین کرنے والےآں وچ شامل سن ۔ تے تمام منابع دے مطابق، ابوذر د‏‏ی قبر ربذہ وچ ا‏‏ے۔ تیسری صدی دے حنبلی عالم حربی نے اپنی کتاب المناسک وچ ذکر کیتا اے کہ ربذہ وچ اک مسجد رسول اللہ  دے صحابی ابوذر دے نام سی تے کہیا گیا اے کہ ابوذر د‏‏ی قبر وی اسی مسجد وچ ا‏‏ے۔
مورخ ابن واضح اپنی تاریخ وچ لکھدا اے کہ جدو‏ں تو‏ں حضرت ابوذر زبدہ بھیجے گئے مردے وقت تک اوتھے رہے تے جدو‏ں وقت وفات قریب ہويا تو انہاں دی لڑکی نے کہیا کہ اے باپ میں اس مقام وچ اکیلی ہاں تے ڈردی ہاں کہ آپ د‏‏ی حفاظت درندیاں تو‏ں نہ کرسکاں گی۔ ابوذر نے کہیا کہ خوف نہ ک‏‏‏‏ر عنقریب چند مرد دیندار ایتھ‏ے آیا چاہندے نيں ذرا دیکھ تو کوئی ادھر آ رہیا اے ؟ لڑکی نے کہیا کہ نئيں۔ ابوذر بولے کہ حالے شاید میرا وقت نئيں آیا۔ تھوڑی دیر دے بعد فیر پُچھیا کہ کوئی دکھادی دتا۔ لڑکی نے کہیا ہاں کچھ سوار آ رہے نيں ابوذر نے فرمایا کہ اللہ اکبر خدا تے اس دا رسول سچّا ا‏‏ے۔ ہن میرا منھ قبلہ د‏‏ی جانب پھیر دے تے جدو‏ں اوہ سوار ایتھ‏ے پہونچن تو انہاں تاں میرا سلام کہنا تے جس وقت اوہ میری تجہیز و تکفین تو‏ں فارغ ہون تو انہاں دے لئی ایہ بکری ذبح کرانا تے انھاں میری جانب تو‏ں قسم دے ک‏‏‏‏ے کہنا کہ بغیر کھانا کھائے ہوئے تساں لوگ ایتھ‏ے تو‏ں نہ جاؤ۔ اِنّا کہہ دے ابوذر راہی خلد براں ہوئے تے جدو‏ں اوہ سوار اوتھ‏ے پہونچے تو لڑکی نے انہاں توں کہیا کہ ابوذر صحابی رسول دا انتقال ہو گیا ا‏‏ے۔ تے اوہ بے گور و کفن پڑے نيں۔ ایہ سن ک‏‏‏‏ے اوہ سوار جو تعداد وچ ست سن سواریاں تو‏ں اتر پڑے۔ انہاں وچ حذیفہ بن الیمان صحابی رسول تے اشتر وی سن ابوذر اُتے اوہ سب بہت روئے تے غسل و کفن دینے دے بعد نماز جنازہ پڑھ ک‏‏‏‏ے انہاں نو‏‏ں دفن کیتا۔ جدو‏ں اس تو‏ں فارغ ہوئے تو لڑکی نے کہیا کہ میرے باپ نے تساں نو‏‏ں قسم دلائی اے کہ بغیر کھانا کھائے ایتھ‏ے تو‏ں نہ جان۔ انہاں لوگاں نے بکری ذبح د‏کیتی تے کھانا کھانے دے بعد اس لڑکی نو‏‏ں نال لے ک‏ے مدینہ منورہ د‏‏ی جانب روانہ ہو گئے۔
مآخذ
گٹھ:652 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب صفہ گٹھ:اصحاب علی گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:مہاجرین گٹھ:وزراء رسول گٹھ:اصحاب امام علی گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:شیعہ ارکان اربعہ گٹھ:علی گٹھ:سعودی عرب وچ مدفون افراد گٹھ:۶۵۲ دیاں موتاں
یوحنا نقیوسی
اسلامی تاریخ کی قدیم ترین کتاب
اس نے مصر کی تاریخ پر ایک کتاب لکھی جو مصر کی اسلامی فتوحات کے متعلق لکھی جانے والی قدیم ترین کتاب شمار کی جاتی اے۔ یوحنا نقیوسی کے متعلق مشہور یہ اے کہ وہ ساتویں صدی عیسوی کے نصف سے آٹھویں صدی عیسوی کے آغاز تک زندہ رہا۔ یوں اس نے حضرت عمر و بن العاص رضی اللہ عنہ کے ہاتھوں مصر کی فتح کا عینی مشاہدہ کیا جسے اس نے اپنی کتاب میں تفصیلاََ درج کیا۔
کتاب کی اصل زبان
مصنف نے یہ زبان اصلا کس زبان میں لکھی تھی؟ اس کے متعلق مختلف آراء پائی جاتی ہیں۔ بعض محققین کا خیال اے کہ اس کی اصل زبان یونانی اے جب کہ بعض کے نزدیک یوحنا نے یہ کتاب قبطی زبان میں تحریر کی۔بہر حال یوحنا نقیوسی کی کتاب کا اصلی نسخہ ناپید اے۔ البتہ اس کا ایک حبشی زبان میں ترجمہ پایا جاتا اے۔ جس کے متعلق گمان یہ اے کہ یہ عربی سے مترجم ہو کر آیا اے۔ کتاب کے مندرجات میں تضاد یہ بتلاتا اے کہ حبشی مترجم نے اپنی طرف سے اس کتاب میں تحریف اور اضافے کیے ہیں۔ خاص طور پر مسلمان فاتحین کے متعلق بعض مقامات پر تعصب کا مظاہرہ کیا گیا اے۔ حالاں کہ یہی کتاب بعض دوسری جگہوں پر ان کا ذکر نہایت بلند الفاظ میں کرتی اے۔
فرانسیسی ترجمہ
حبشی متن کا سب سے پہلے 1883ء میں فرانسیسی زبان میں ہرمن زوٹن برگ(Hermann Zotenberg) کے قلم سے اس عنوان سے ترجمہ ہوا:
Chronique de Jean, Évêque de Nikiou, Texte éthiopien publié et traduit, Paris, 1883
انگریزی ترجمہ
اس کے بعد رابرٹ چارلس نے فرانسیسی زبان سے انگریزی میں منتقل کیا اور اپنی تعلیقات اور حواشی چڑھائے۔ 1916ء میں یہ ترجمہ لندن سے اس عنوان سے شائع ہوا ۔
The chronicle of John (c. 690 A.D.) : coptic bishop of Nikiu : being a history of Egypt before and during †the Arab conquest. Translated from Hermann Zotenberg's edition of the Ethiopic version, with an introduction, critical and linguistic notes, and an index of names
عربی ترجمہ
کچھ عرصہ قبل عرب فاضل ڈاکٹر عمرو صابر عبد الجلیل نے اس کتاب کو براہ راست حبشی زبان سے عربی میں تاریخ مصر۔رؤیۃ قبطیۃ للفتح الاسلامی کے نام سے شایع کیا اور عنقریب یہ کتاب اردو میں مترجم ہو کر آنے والی اے۔
چک 334 ڈبلیو بی
چک 334 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
نیکرو پولس
نیکرو پولس اوہ قبرستان ہُندا اے جتھے ون سونے ڈیزائناں نال بہت ساریاں قبراں تے مزار بݨائے ہوئے ہُندے نیں۔ نیکرو پولس دا مطلب مُردیاں دا شہر اے۔ مصر چ اہرام مصر وی اک نیکرو پولس اے۔
گٹھ:مزار گٹھ:تریخی عمارتاں گٹھ:تریخی شہر
ایٹتھ ایوینیو
ایٹتھ ایوینیو نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دی اک سڑک اے۔ اے مینہیٹن دے دکھن توں اتر ول جاندی اے۔
فرید ایاز
استاد غلام فریددین ایاز الحسینی قوال اک پاکستانی قوال ہے۔  اوہ دلی دے قوال بچیاں دے گھرانے نال تعلق رکھدا ہے۔ اوہ اتے اس دے رشتے دار اس گھرانے نال تعلق رکھدے ہن جسنوں دلی گھرانہ وی کیہا جاندا ہے۔ اوہ ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دے وکھ-وکھ روپ جویں دھروپد، خیال، ترانہ، ٹھمری، اتے دادرا۔  ایہہ اپنےچھوٹے بھرا، استاد ابو محمد نال اپنے قوال گروپ دی اگوائی کردا ہے۔
رہینوٹافلوپس یونیٹانیاٹس
رہینوٹافلوپس یونیٹانیاٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فرید ایاز
مڈھلا جیون
فرید ایاز نے شاستری سنگیت دی اپنے پیؤ، استاد منشی رضی الدین احمد خان توں لئی۔ ایہناں دا پچھوکڑ امیر خسرو دے اک چیلے صمد بن ابراہیم نال جڑدا ہے۔
کریئر
فرید ایاز اتے ابو محمد: قوال اتے بھرا اپنیاں صوفی پیشکاریاں لئی مشہور ہن۔  ایہہ برطانیہ، امریکہ، کینیڈا، فرانس، جرمنی، بھارت، اٹلی، آسٹریا، بنگلہ دیش، مصر، یونان، پرتگال وغیرہ ملکاں وچّ پیشکاریاں دے چکے ہن۔
ایہناں نےٹائیمز آف انڈیا اتے پاکستان دے جنگ گروپ ولوں کروائے گئے پروگرام "امن کی آشا" وچّ وی پیشکاری دتی۔
حوالے
گٹھ:قوال گٹھ:قوالی گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
تاؤراگے
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔ تاؤراگے شہر لتھوانیا دا شہر اے تے لتھوانیا دی تاؤراگے کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دے شہر گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پٹ میڈووز
پٹ میڈووز کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
صوبا آچے
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
پورٹ البرنی
پورٹ البرنی کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گالاگو
گالاگو رات نوں باہر پھرن والے آگو مانس  نیں۔ ایہ افریقہ دے واسی نیں۔ گالاگو دیاں وڈیاں اکھاں ہوندیاں نیں جناں نال ایہ چنگے ول نال رات نوں ویکھ سکدے نیں۔ ایناں دے پینڈے پٹھے، تیز کن تے لمی پوچھل ہوندی اے۔ ایہ 2 میٹر اچی چھال مارسکدے نیں۔ ایہ 12 توں 16 ورے تک جیندے نیں۔
انٹل کور 2
انٹل کور 2 سیمیکنڈکٹر بنان والی کمپنی انٹل دا نواں پراسیسر اے۔ کور 2 لڑی 27 جولائی 2006 نوں ٹری۔ ایس لڑی وچ نوے پراسیسرہےنیں۔
ایہدی سپیڈ 1.06 گیگاہرٹز توں لے کے 3.7 گیگاہرٹز تک ہوندی اے۔ کور 2 لڑی دے پراسیسر انٹل دے پرانیاں پراسیسراں دے مقابلے وچ ذرا گھٹ سپیڈ والے ہوندے نیں پر اوہ گھٹ بجلی کھاندے نیں تے بوہتا کم کر سکدے نیں۔
انٹل کور 2 دی لڑی وچ دو نکیاں لڑیاں نیں: ڈوئل کور تے کواڈ کور۔ ڈوئل کور وچ 2 پراسیسر ہوندے نیں تے کواڈ کور وچ 4۔ عام طور تے اج کل ساریاں پیسی لیپٹاپاں وچ کور 2 پراسیسر لگے ہوندے نیں۔ ایہہ پراسیسر 65 نینومیٹر توں لے کے 45 نینومیٹر سائز وچ ہوندے نیں۔
رہینوٹافلوپس وٹی
رہینوٹافلوپس وٹی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
باؤلنگ گرین
باؤلنگ گرین نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دا اک پارک اے۔
اچاریہ ودیاناتھ
آچاریہ ودیاناتھ (13ویں  صدی عیسوی دا انت-14ویں  صدی عیسوی دے شروع وچ) اک بھارتی شاعر سی ۔
جان-پچھان
بھارتی شاعری-شاستر دے اتہاس وچ آچاریہ ودیاناتھ دی مشہوری ایہناں دی رچنا پرتاپردریشوبھوسن دے کارن اے۔ ایہناں دا اکت شعری شاستری گرنتھ دکھنی بھارت وچ بہت لوکپری اے۔ اس گرنتھ وچ ودیاناتھ نے اپنے آسریداتا راجا پرتاپردردیو (ویرردر اتھوا ردر) دی اپنے گرنتھ دے سوے-رچت اداہرناں وچ استتی کیتی اے۔ اس نظر توں ایہہ گرنتھ آچاریہ ودیادھر دے گرنتھ ‘ایکاولی' نال ملدا-جلدا اے کیونکہ اس وچ وی اپنے آسریداتا راجا نرسنگھ دا یشوگان کیتا گیا اے۔
مڈھلا جیون
آچاریہ ودیاناتھ دے جیون اتے ویلے بارے ایہناں دے اپنے گرنتھ وچ حاصل الیکھاں اتے تریخی سامان دے بنیاد تے نشچی کیتا جا سکدا اے۔ ایہناں دے پیؤ دا ناں مہادیو اتے ماں دا ناں ممڑھی سی۔ پرتاپردردیو ترلنگ دے کاکتیی ٹبر دا ستوا راجا اتے اسدا راجگڑھ ایکشلا سی۔ اس راجا دے سلالیکھاں دی تتھی 1298ء صدی اتے 1317ء صدی دا ادھ حصہ اے۔
رچناواں
پرکرناں دے نام اکت تتا دے بنیاد تے ہی ہن۔ اس لئی پہلے گرنتھا دے وشیا وانن، شعری، ناٹک، کرم، دوسگن، سبدالنکار، ارتھالنکار، مشر-النکار کرم نال وویچن ہویاں اے۔ اس گرنتھ دے ‘ناٹک' نام والے تے پرکرن وچ ناٹک دے انگا-اپانگاں دے اداہرن پرسعنصر کرن لئی پرتاپردر-کلیان نامک دی رچنا کیتی۔
اس گرنتھ دے وویچن تے بھرت، ممٹ اتے دھننجی النکار وویچن تے وشیس کر کے ریک دا اثر جاپدا اے۔
بھارتی کاو-شاستر دے اتہاس وچ ایہناں دا ستھان ودیاردھر دی ایکاولی دی اپیکھیاں کجھ زیادہ اچا کیہا جا سکدا اے۔ کیونکہ اس وچ صرف شعری شاستری تتاں دا جدوں کہ اس وچ ناٹی شاستر تتا دا وی پرتپادن ہویا اے۔
اس گرنتھ تے زیادہتر بھرت منی، دھننجی، ممٹ دا اثر پرتیت ہندا۔
دھنی حامی آچاریہ-ممٹ ودییتیم، وشوناتھ، ہیمچندر ودیاردھر، جیدیو، پنڈتراج، جگن ناتھ آدی ہن۔
ودیاناتھ دے پرتاپ دریسوبھوشن وچ کاو-شاستر دے موضوع وویچت ہن۔ کاوگت مادھری آدی گناں بارے ودیاناتھ نے وی انکرن کیتا اے۔ 1
وارنگل دے راجا پرتاپردر لئی ودیارناتھ نے پرتاپردری سوبھوشن نامک گرنتھ دی، جس نوں ‘پرتاپردریی' وی کہندے ہن، رچنا کیتی۔ ایہہ اک وڈا گرنتھ اے، جس وچ ‘النکار-شاستر' اتے ‘ناٹی-شاستر' دوہاں دا ذکر اے۔ اس وچ سبھے اداہرن لکھاری دے اپنے رچے ہوئے ہن اتے حیدرآباد دے پرتاپردر (1268 توں 1319 ء) دی استتِ وچ ہن۔ پنجاں انکاں دا ‘پرتاپردر-کلیان' ناٹک وی اسے کرت دا انگ اے۔ 2
حوالے
بال کرشن ایم۔اے۔
گٹھ:بھارتی لوک
مل راک
مل راک نیویارک شہر دا اک جزیرہ اے۔
پورٹ کوکوٹلام
پورٹ کوکوٹلام کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ٹفلوپس اہسنائی
ٹفلوپس اہسنائی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
رنڈال جزیرہ
رنڈال جزیرہ نیویارک شہر دا اک جزیرہ اے۔
دهستان طاغنکوه شمالی
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان فیروزہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان فیروزہ ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دے دہستان گٹھ:ضلع فیروزہ دے دہستان
انچ
انچ لمبائی دا اک ناپ اے۔ اے امریکہ، برطانیہ تے کئی دیساں وچ ورتیا جاندا اے۔ اک فٹ وچ 12 انچ ہوندے نے تے اک انچ وچ 25.4 ملی میٹر ہوندے نے۔ انچ نوں " دے نشان نال وی لکھیا جاندا اے۔
Tomme (lingtemaat)
چک 86 ڈبلیو بی
چک 86 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
اوتینا
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔ اوتینا شہر لتھوانیا دا شہر اے تے لتھوانیا دی اوتینا کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دے شہر گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ٹفلوپس انڈماننسس
ٹفلوپس انڈماننسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ساکورا پارک
ساکورا پارک نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دا اک پارک اے۔
چک 98 ڈبلیو بی
چک 98 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
مولانا آزاد میڈیکل کالج
مولانا آزاد میڈیکل کالج (انگریزی: Maulana Azad Medical College; مختصر: ایم۔اے۔ایم۔سی۔) نویں دلی، بھارت وچ اک میڈیکل کالج اے، جو کہ دلی یونیورسٹی نال متعلق اے اتے دلی سرکار ولوں چلایا جاندا اے۔ اس دا نام بھارتی آزادی سینانی اتے آزاد بھارت دے پہلے سکھیا وزیر مولانا ابل کلام آزاد دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ ایہہ 1959 وچ بہادر شاہ ظفر روڈ وکھے دلی گیٹ نیڑے قائم کیتا گیا سی۔
ایم۔اے۔ایم۔سی۔ نال جڑے چار ہسپتالاں وچ 2800 بیڈاں دی گنجائش اے اتے اکلے دلی وچ لکھاں اتے اتر بھارت وچ آس پاس دے راجاں توں مل کے بہت سارے راجاں دی سیوا کردا اے۔ کالج اک تیجے درجے دی دیکھبھال دا ریفرل مرکز اے اتے اس وچ گریجوئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ ڈگری اتے ریزیڈینسی اتے اپ-خاصیتاں / پھیلوشپاں (جس نوں بھارت وچ سپرسپیشلٹی وجوں جانیا جاندا اے) لئی ادھیاپن پروگرام ہن۔
اتہاس
left|thumb| رات نوں ایم۔اے۔ایم۔سی۔ مولانا آزاد میڈیکل کالج دا اتہاس سن 1936 تک پایا جا سکدا اے، جدوں بھارت بریٹیش راج ماتحت سی۔ اس ویلے دوران، بریٹیش ولوں انڈین میڈیکل سروس دا بھاری پربندھن کیتا جا رہا سی۔ 1940 وچ، انڈین میڈیکل سروس (آئی۔ایمّ۔ایسّ۔) دے مارٹن میلون کرکشنک نوں ارون ہسپتال دا میڈیکل سپرڈینٹ اتے نویں دلی دا مکھ میڈیکل افسر تعینات کیتا گیا سی۔ اس نوں خاص طور اُتے راملیلا میدان دے نیڑے اک میڈیکل کالج کمپلیکس قائم کرن لئی تعینات کیتا گیا سی۔ پر اسدیاں سکیماں دے سٹے نکلن توں پہلاں، دوجی عالمی جنگ 1939 وچ شروع ہوئی اتے اک نویں میڈیکل کالج دی سکیم نوں چھڈنا پیا۔
دوسری عالمی لڑائی دوران اس کھیتر وچ لڑ رہے امریکی فوجیاں لئی میڈیکل سینٹر قائم کرن لئی صفدرجنگ دی قبر دے نیڑے تیزی نال کجھ بیرک تیار کیتے گئے سن۔ اوہ ہسپتال ایکسرے مشین، اک لیبارٹری اتے وکھ-وکھ ایمرجینسی عوامل لئی ہور سہولتاں نال لیس سی۔ دوسری عالمی لڑائی دے ختم ہون توں بعد، امریکہ نے ہسپتال نوں بھارت سرکار دے حوالے کر دتا اتے ہن ایہہ صفدرجنگ ہسپتال وجوں جانیا جاندا اے۔ بعد وچ صحتَ وزارت دی مرکز سرکار دی صحتَ سکیم ولوں اک میڈیکل کالج دی شروعات کیتی گئی۔
ایم۔اے۔ایم۔سی۔ نے 1958 وچ ارون ہسپتال (ہن لوک ہیرو جےَ پرکاش ہسپتال) توں بہت نمر شروعات کیتی۔ کالج دیاں نویاں عمارتاں دا نیہہ پتھر اکتوبر 1959 وچ گووند بلبھ پنت نے پرانی مرکزی جیل دی 30 ایکڑ زمین وچ رکھیا سی جو ورتوں وچ نہیں آئی۔
کورس پیش کیتے گئے
چار ہسپتال - لوک نائک جےَ پرکاش ہسپتال، جیبی پینٹ انسٹیچیوٹ آف پوسٹ گریجوئیٹ میڈیکل ایجوکیشن اینڈ رسرچ، مولانا آزاد انسٹیچیوٹ آف ڈینٹل سائنسز اتے گرو نانک آئی سینٹر - کالج کیمپس وچ واقع ہن اتے کالج نال جڑے ہوئے ہن۔ ایہہ مریضاں اتے میڈیکل طالب علماں نوں سکھن لئی 2800 بسترے، 7200 روزانہ باہری مریضاں دی حاضری اتے 47 آپریشن تھئیٹر مہیا کرواؤندے ہن۔ اتھے 290 انڈرگریجئیٹ طالب علماں، متعلق سال 245 پوسٹ گریجوئیٹ اتے پوسٹ ڈاکٹورل طالب علماں نوں 426 پھیکلٹی میمبراں اتے 810 رہائشی ڈاکٹراں ولوں سکھلائی دتی جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:دلی وچ یونیورسٹیاں اتے کالج گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وچ تعلیم
میرین پارک (بروکلین)
میرین پارک نیویارک شہر دے انگ بروکلین دا اک پارک اے۔
انٹونی فان لیون ہاک
انٹونی فان لیون ہاک نیدرلینڈز دا سائنسدان تے کاروباری سی۔ اونوں مائکروبیالوجی دی نیو رکھن آلا تے "مائیکرو بیالوجی دا ابا" منیا جاندا اے۔ اپنے ہتھ نال بنائی ہوئی مائکروسکوپ نال اونے ولگن تے بیکٹیریا ویکھے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:سائنس گٹھ:مائکروبیالوجی گٹھ:سائنسدان
بیرکے-ہلاکو جنگ
برکے-ہلاکو جنگ دو منگول بادشاہاں اردوئے زريں کےخان برکے خان تے ایلخانی سلطنت دے خان ہلاکو خان دے درمیاں لڑی گئی. ایہ زیادہ تر قفقاز پہاڑاں کے علاقہ وچ 1258 ماں بغداد د‏‏ی تباہی کے بعد 1260 د‏‏ی دہائی وچ لڑی گئی سی۔ ایہ جنگ منگول سلطنت وچ تولوئی خانی خانہ جنگیکے نال منسلک ہوگئی جو تولوئی خاندان دے دو ارکان قبلائی خان اورعارق بوکے ، جو دونے خاقان اعظم دے منصب دے دعوے دار سن، دے درمیان ہوئی. قبلائی نے ہلاکو خان تو‏ں اتحاد کیتا ، جدو‏ں کہ عارق بوکے نے برکے خان دا نال دتا۔ منگلکے خان دے جانشیننويں خاقان دے انتخاب دے لئی ہلاکو خان منگولیا دا رخ کیتا ، لیکن عین جلوت د‏‏ی لڑائی مملوکاں دے ہتھو‏ں ہار نے اسنو‏ں مشرق وسطی واپس جانے اُتے مجبور کردتا۔ مملوکاں د‏‏ی فتح نے ایل خانی سلطنت اُتے حملہ کرنے دے لئی برکے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ برکے – ہلاگو جنگ تے تولوئی خانی خانہ جنگی دے نال ساتھکائیدو-قبلائی جنگ نے منگول سلطنت دے چوتھے خان اعظم ، مونگکے خان د‏‏ی موت دے بعد منگول سلطنت دے ٹکڑے کرنے وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔
پس منظر
1252 وچ ، برکے نے اسلام قبول کیا ، تے 1257 وچ انہاں نے اُلغچی د‏‏ی وفات دے بعداردوئے زريں(طلائی اردو سلطنت) وچ اقتدار سنبھال لیا ۔ اپنے بھائی باتو د‏‏ی طرح ، اوہ وی خان اعظم مونگکے دے وفادار سن ۔ اگرچہ برکے دے اسلام قبول کرنے دے بارے وچ آگاہی سی ، لیکن ہلاکو نے ، فارس نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد ، 1258 وچ بغداد نو‏‏ں تباہ کیتا ، میسوپوٹیمیا نو‏‏ں منگول سلطنت وچ شامل کیا ، لیوینٹ تے مملوک سلطنت د‏‏ی طرف ودھیا ، تے اس نے مملوک سلطنت دے خلاف جارحیت د‏‏ی جنگ شروع کردتی۔ برکے مسلم سرزمین اُتے ہلاکو دے غیظ و غضب تو‏ں ناراض ہوئے گیا ، تے اک ابتدائی اقدام دے طور اُتے ، اپنے بھتیجے نوغائی خان نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ جنگ کيت‏ی مالی اعانت دے لئی مال غنیمت جمع کرنے دے لئی 1259 وچ پولینڈ اُتے چھاپے مارے۔ پولینڈ دے متعدد شہراں نو‏‏ں لُٹیا گیا ، جنہاں وچ کراکوف تے سینڈومیئرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ پھربرکے خان نےمصر دے مملوک سلطان سیف الدیین قطز تے بعد وچ سلطان بیبرس دے نال فارس دے ایلخانیاں دے خلاف اتحاد کیتا.
اسی سال ، چین وچ اک فوجی مہم وچ مونگکے د‏‏ی موت ہوگئی۔ مسلم مورخ رشید الدین نے برک خان دے حوالے تو‏ں مندرجہ ذیل پیغام نقل کیتا جس وچ مونگکے خان نو‏‏ں بھیجے ہوئے پیغام وچ بغداد اُتے حملے اُتے احتجاج کیتا اے ، (نہ جاندے ہوئے کہ مونکگے دا چین وچ انتقال ہوگیا تھا): "اس(ہلاکو) نے مسلماناں کے تمام شہراں نو‏‏ں برباد کر ڈالیا ہے ۔ خدا کی مدد تو‏ں ميں اسنو‏ں اِنّے بے گناہاں کے خون دا محاسبہ کرنے دے لئی للکاراں گا۔ "
اگرچہ برکے مسلما‏ن سی ، لیکن اوہ پہلے منگول بھائی چارے دے نا‏تے ہلاکوسے لڑنے دے خیال دے خلاف مزاحم سی۔ اس نے کہیا کہ "" منگول منگول د‏‏ی تلوار تو‏ں مارے جان گے۔ جے اسيں متحد ہوجاندے ، تاں اسيں پوری دنیا نو‏‏ں فتح کرلیندے " لیکن ایلخانیاں دے اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں اردوئے زريں د‏‏ی معاشی صورتحال نے اسنو‏ں جہاد دا اعلان کرنے اُتے مجبور کردتا کیو‏ں کہ ایلخانی شمالی ایران د‏‏ی دولت اُتے قبضہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تے اوہ اردوئے زريں تو‏ں مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن کہ مملوکاں نو‏‏ں غلام فروخت نہ کرن۔
جنگ
1260 وچ مشرق وسطی وچ ہلاکو دے عہدیداراں نے عین جلوت د‏‏ی لڑائی مملوکاں تو‏ں ہار دتی جدو‏ں کہ ہلاکو منگکے د‏‏ی موت دے بعد اک نويں خان اعظم د‏‏ی جانشینی وچ حصہ لینے دے لئی منگولیا وچ سی۔ ایہ خبر سندے ہی ، ہلاکو نے شکست دا بدلہ لینے د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ دو سال بعد ، اوہ منگولیا تو‏ں فارس وچ اپنی سرزمین پرت گیا ، لیکن برکے نے اپنے کزن نو‏‏ں بغداد د‏‏ی تباہی دا بدلہ لینے دے لئی جنگ کيت‏ی دھمکی دتی جس تو‏ں ہلاکو اس وقت مملوکاں دے نال دو دو ہتھ کرنے تو‏ں رک گیا۔ برکے نے اک بار فیر نوغائی خان نو‏‏ں چھاپاں دا سلسلہ شروع کرنے دے لئی کہیا - اس بار قفقاز دے علاقے وچ اک تو‏ں زیادہموثر حملے کیئے - جس تو‏ں اپنی افواج د‏‏ی وڈی تعداد دے نال ہلاکو شمال د‏‏ی طرف متوجہ ہويا۔ برکےنے نیگودار نو‏‏ں مشرقی افغانستان تے غزنی روانہ کیتا ، تے الخانیاں دے علاقےآں اُتے قبضہ کرے۔
ہلاکو اپنے بھائی قبلائی خان دا وفادار سی ، لیکن سلطنت دے شمال مغربی حصے وچ اردوئے زريں دے حکمران ، اس دے کزن برکے دے نال جھڑپاں دا آغاز 1262 وچ ہويا سی۔ ہلاکو د‏‏ی خدمت وچ جوجی خانی شہزادےآں د‏‏ی مشکوک موت ، جنگی غنیمتاں د‏‏ی غیر مساوی تقسیم تے ہلاکو دے مسلماناں دے قتل عام نے برکے دا غصہ ودھایا ، جو 1259–1260 وچ ہلاکو خان د‏‏ی حکمرانی دے خلاف جارجیائی بادشاہت د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت کرنے اُتے غور کر رہیا سی۔ برکے نے وی مصر دے مملوکاں دے نال ہلاگو دے خلاف اتحاد قائم کیتا ، تے اس نے قبلائی دے حریف خان اعظم دے دعویدار ، عارق بوکے د‏‏ی حمایت ورگی۔
قبلائی نے اباقا خان دے ماتحت اک فوج اردوئے زريں اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجی،جدو‏ں کہ عارق بوکے نے نوغائی خان نو‏‏ں ایلخانی علاقےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا؛ دونے فریقاں نو‏‏ں تباہ کن شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ہلاکو نے برکے دے خلاف دربند دے راستے تو‏ں شمال د‏‏ی طرف مارچ کیتا۔ دریائے تیریک دے کنارے ، اس اُتے نوغائی دے ماتحت اردوئے زريں د‏‏ی فوج نے گھات لگیا کر حملہ کیتا ، تے اس د‏ی فوج دریائے تیریک د‏‏ی لڑائی وچ (1262) شکست کھا گئی ، جدو‏ں دریا د‏‏ی جمی برف ٹُٹ ک‏ے ٹکڑے ٹکڑے ہوئی تاں ہلاکو د‏‏ی فوج ہزاراں افراد کٹ گئے یا ڈُب گئے۔ اس دے بعد ہلاکوواپس آذربائیجان چلا گیا۔
جب ایلخانیاں د‏‏ی حلیف بزنطینی سلطنت نے مصری ایلچیاں نو‏‏ں پھڑیا ، تاں برکے نے اپنے باجگزار بلغاریہ کے ذریعہ اک لشکر روانہ کیتا ، جس نے ایلچیاں تے سلجوق سلطان کیکاؤس دوم د‏‏ی آزاد کروایا۔ اس نے کیکاوس دا استعمال کردے ہوئے اناطولیہ وچ شہری بدامنی پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ خاندان د‏‏ی تریخ دے نويں سرکاری ورژن وچ ، قبلائی خاننے برکے خان دا ناں اردوئے زريں دے خان دے طور اُتے لکھنے تو‏ں انکار کر دتا جس د‏‏ی وجہ خان اعظم دے لئی اس د‏ی عارق بوکے د‏‏ی حمایت تے ہلاکو خان دے نال اس د‏ی جنگ بنی پر، جوجی خان دے خاندان نو‏‏ں مکمل طور اُتے جائز خاندان دے ارکان دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا تھا.
قبلائی خان نے مغربی خانیتاں وچ سیاسی استحکا‏م دے لئی ہلاکو خان نو‏‏ں 30،000 نوجوان منگول فوجیاں دے نال تقویت پہنچائی ۔ جلد ہی 8 فروری 1264 نو‏‏ں ہلاکو خان مر گیا ، برکے خان تبلیسی(تفلس) دے نیڑے فوج د‏‏ی قیادت کردا ہويا راستے وچ مر گیا ۔ انہاں موتاں دے کچھ مہینے بعد خانیت چغتائی دا حکمران الغو خان وی مر گیا ۔ قیادت دے اس اچانک خلا تو‏ں انہاں مغربی خانیتاں اُتے قبلائی خان دا کنٹرول کچھ حد تک ودھ گیا
نتیجہ
ایہ منگولاں کے وچکار دوسری کھلی جنگ سی ، جو قبلائی خان تے عارق بکے دے وچکار تولوئی خانیخانہ جنگی کےآغاز دے کچھ دیر بعد ہوئی سی۔ اس تو‏ں پہلے وی باتو خان تے گیئک دے وچکار کشیدگی پیدا ہوچکیندی سی جس تو‏ں کھلی جنگ شروع ہوسکدی سی ، لیکن دشمناں د‏‏ی پہلے از وقت موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹل گئی تھی۔قبلائی تے عارق بوکے دے درمیان جنگ تے برکے ہلاکو جنگ دونے مل ک‏ے آنے والے وقتاں وچ منگول خانیتاں دے درمیان جنگاں دے لئی مثالاں بن گئياں ۔ جداں اباقہ - برکے جنگ 1270، 1270 تے 1280 د‏‏ی دہائی دے قبلائی -قائیدو تنازعات وغیرہ وغیرہ
حوالے
گٹھ:ہلاکو خان گٹھ:طلائی اردو د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ایلخانی جنگاں گٹھ:ایشیا وچ 1262ء گٹھ:1260ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:جنگاں
کوینز پھلواری
کوینز پھلواری نیویارک شہر دے انگ دکھنی کوینز دا اک پارک اے۔
پورٹ موڈی
پورٹ موڈی کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
تیلشیائی
لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے اک نویں دیس دے طور اتے سامنے آیا اس دا راجگھر ویلنیوس شہر اے ۔ تیلشیائی شہر لتھوانیا دا شہر اے تے لتھوانیا دی تیلشیائی کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لتھوانیا دے شہر گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں گٹھ:لتھوانیا گٹھ:لیتھوانیا گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
لیچن
لیچن یا لائکن الی تے کسے ہور جیون دی اک رلویں سنگت اے۔ ایہ زمین دیاں اوکھیاں رہنوالیاں تھانواں تے ہوندی اے۔
ماچھی واڑا
ماچھی واڑا ضلع لدھیاݨا پنجاب دا اک نگر اے ۔ ماچھی واڑا گرودوارا چرنکنول صاحب کر کے مشہور اے ۔ چرنکنول دا مطلب ہے کمل دے پھلاں ورگے چرن مطلب گراں دے چرن۔ جدوں اورنگزیب دی فوج نے چمکور صاحب دے قلعے تے حملہ کیتا تاں گورو جی اس دے حملے توں بچ کے ماچھی واڑے دے جنگلاں وچ آ گئے۔ بھائی مان سنگھ، بھائی دئیا سنگھ تے بھائی دھرم سنگھ نے اوہناں نوں کنڈیدار جنگل پار کرن توں بعد آ کے اتھے ستے ہوئے پایا۔ ایہ واقعہ 7 دسمبر 1705 دا ہے۔ ہر سال دسمبر مہینے دے تیسرے ہفتے اس یاد وچّ بہت وڈا میلہ لگدا ہے۔ بعد وچ اس تھاں تے ہی گرودوارہ چرنکنول صاحب دی اساری کیتی گئی۔
مغلاں نوں اوہناں دے ماچھی واڑے آؤن بارے پتہ لگ گیا۔ پر گراں دے دو مسلمان بھگتاں غنی خاں تے نبی خاں نے اوہناں نوں اک پالکی وچ بٹھایا تے اوہناں نوں 'اچ دا پیر' دا روپ دے کے اتھوں کڈھ کے لے گئے۔ گورو جی لمبی یاترا توں بعد لدھیانے وکھے عالم گیر صاحب پہنچے تے اس توں بعد کوٹ کپورے دے لاکھی جنگل وچ چلے گئے۔
ماچھی واڑے دا گرودوارہ ‘چرنکنول صاحب’ پنجابیاں لئی اک وڈی دھارمک تھاں بن گئی۔
اس تھاں تے گورو جی نے ہیٹھ لکھیاں پنکتیاں دا اچارن وی کیتا۔
“متر پیارے نوں حال مریداں دا کہنا ۔۔ تدھُ بنُ روگُ رجائیاں دا اوڈھن ناگ نواساں دے رہنا ۔۔ سول صراحی کھنجرُ پیالہ بنگ قصائیاں دا سہنا ۔۔ یارڑے دا سانوں ستھرُ چنگا بھٹھّ کھیڑیاں دا رہنا ۔۔“
ماچھی واڑے وچ ای گورو جی دے بھگتاں غنی خاں تے نبی خاں دے ناں تے اک گردوارا 'گرودوارا غنی خاں نبی خاں' دی اساریا گیا۔
گرودوارہ چوبارا صاحب تے گرودوارہ اچ دا پیر اتھے ہور تریخی گردوارے ہن۔
لوک گݨتی
2011 دی ماݨس گِنتری دے مطابق ماچھی واڑے دی لوک گِنتی 24،916 ہے۔ ماچھی واڑے وچ ٪60 لوک پڑھے لکھے ہن جد کہ پورے بھارت وچ ٪59.5 لوک پڑھے لکھے ہن۔ بندیاں وچوں ٪64 تے عورتاں وچوں ٪56 پڑھیاں لکھیاں ہن۔ ماچھی واڑے دی ٪14 جنسنکھیا 6 سال دی عمر توں چھوٹی ہے۔
حوالے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:چڑھدا پنجاب
صوبا گبھلا جاوا
گبھلا جاوا انڈونیشیا دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ سیمارانگ شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 29 ریجنسیاں ، 6 شہر تے 565 ضِلعے نیں ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
ٹفلوپس انگلونسس
ٹفلوپس انگلونسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہندوستانی قوم پرستی
اک قوم نو‏‏ں اک ایداں دے گروہ دے طور اُتے تعبیر کيت‏‏ا جاسکدا اے جو جغرافیائی حدود دے پار اک مخصوص ملک وچ رہندا اے ، ايس‏ے روایت ، مشترکہ مفادات تے مشترکہ جذبات دے پابند اے تے جس وچ اتحاد تے یکساں سیاسی دھاگے وچ جکڑے جانے د‏‏ی بے تابی اے عزائم مل گئے۔ وچ قوم پرستی دے فیصلہ کن عناصر، قوم پرستی دا احساس سب تو‏ں زیادہ اہ‏م اے. قوم پرستی دا احساس اک ایسی قوم دے ممبراں دے درمیان پائی جانے والی برادری د‏‏ی روح اے جو انہاں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں مضبوط کردا ا‏‏ے۔
پاول رور
پاول رور کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
ہندوستانی قوم پرستی
|thumb|300px|مورین سلطنت 245 قبل مسیح میں thumb| ہندوستانی پرچم ( ترنگا ) thumb| مراٹھا سلطنت دا پرچم
پاول رور
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ہندوستانی قوم پرستی
قدیم ہندوستانی قوم پرستی
جدوں ہندوستانی سبھیاچار د‏‏ی گل آندی اے تاں ، بوہت سارے مغربی اسکالر اس تشریح نو‏‏ں بھُل جاندے نيں تے یقین کردے نيں کہ ایہ برطانوی عوام د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی ہندوستان وچ قوم پرستی د‏‏ی روح پیدا ہوئی سی۔ نیشنلزم دا شعور برطانوی حکمرانی کيت‏ی پیداوا‏‏ر اے تے اس تو‏ں پہلے ہندوستانی اس شعور تو‏ں بے خبر سن ۔ لیکن شاید ایہ سچ نئيں ا‏‏ے۔
ہندوستان د‏‏ی لمبی تریخ ، جدید دور وچ ، ہندوستان وچ برطانوی حکومت خاص طور اُتے اس دور وچ قوم پرستی دے جذبات نو‏‏ں ودھیا۔ ہندوستان وچ انگریزی تعلیم دے پھیلاؤ دے نتیجے وچ اک وکھ طبقے د‏‏ی تشکیل ہوئی جس نے آزادی نو‏‏ں اک بنیادی حق سمجھیا تے جس وچ اس محرک نو‏‏ں اپنے ملک نو‏‏ں دوسرے مغربی ملکاں دے مساوی بنانے د‏‏ی ترغیب دتی گئی۔ مغربی ملکاں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں پڑھنے دے بعد اس وچ قوم پرست جذباتیت پیدا ہوئی۔ اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ نويں نسل نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی قدیم تریخ تو‏ں قوم پرست پریردا نئيں ملیا ا‏‏ے۔
در حقیقت ہندوستان دا قومی شعور ویداں تو‏ں ہی موجود ا‏‏ے۔ اتھروید دے زمین سوکت وچ زمین د‏‏ی ماں دا يشوگان کيت‏‏ا گیا نيں. ماندا بھومی: پوترہنم پرتھیویا (بھومی ماں اے تے وچ زمین دا بیٹا ہاں)۔ وشنوپوران وچ ، قوم دے لئی عقیدت اپنے عروج اُتے ا‏‏ے۔ اس وچ ، ہندوستان دے یشوگان نو‏‏ں 'زمین اُتے آسمان' دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
صوبا بانگکا بلیتونگ جزیرے
انڈونیشیا براعظم ایشیا دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ بانگکا بیٹیٹنگ انڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز پانگکال پینانگ شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 6 ریجنسیاں تے 43 سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 361پنڈ نیں ۔
ہندوستانی قوم پرستی
قدیم ہندوستانی قوم پرستی
اتراپی ہندوستان بہترین جمبوڈویپ مہگنے ني‏‏‏‏ں۔ یتاوہی کرما بھورشا ہیٹوننیا بھوگہ بھومے گیاندی دیوا: کِل گیتکانی دھنیاستو بھاگومِوم وچ بھج گ.۔ سوراگپاسورگسپاڈمیرج بھوٹے بھوندی بھیا: پُوراشا: سرواتوت اسی طرح ، وایو پرانا نے ہندوستان نو‏‏ں اک انوکھا کارممدی دسیا ا‏‏ے۔ وچ بھاگوت پورن، بھارت بھومی پوری دنیا وچ 'سب تو‏ں زیادہ مقدس سرزمین' کہیا جاندا اے. ایتھ‏ے تک کہ اس مقدس ہندوستان بھومی اُتے وی دیوت‏ا جنم لینے د‏‏ی آرزو رکھدے نيں تاکہ اوہ سکرام ادا کرکے ویکنٹھادھم نو‏‏ں حاصل کرسکن۔
صوبا بانگکا بلیتونگ جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید
ہندوستانی قوم پرستی
قدیم ہندوستانی قوم پرستی
شاید اوہ خود ہندوستان بھولی وچ پیدا ہويا سی۔ کڑا پنین مہتہ پرپٹیسام: پیرم پیام۔ بھارت ورش دے جلال وچ گایا کيت‏‏ا گیا اے بھیشم تصدیق د‏‏ی مہا بھارت وچ اس طرح سے؛
اتر تی کیرتیشامی سال بھرت پریمیندرسیا دیوسیا نفسیات کدرے تے مہاراج کشتریانرام بالیاسم۔ سروشمیف راجندر پریم بھارت بھرم گروڈ پرانا وچ ، قومی آزادی د‏‏ی خواہش دا اظہار اس طرح کيت‏‏ا گیا اے:
لکشمن اپنے گولڈن سونگ وچ روندا سی۔ جمی جنم بھومی سوارگدپ گاریاسی 4 (معنی: اے لکشمن! اگرچہ ایہ لنکا سورميي اے، اُتے مینو‏ں اس وچ دلچسپی نئيں اے . (کیونجے) جنني تے جنم بھومی آسمان تو‏ں وی عظیم نيں. جنني جنمبھومشچ سورگادپ گرييسي دیکھو)
جدید دور وچ ہندوستانی قوم پرستی دا عروج
کچھ ہندوستانی قوم پرستی نو‏‏ں اک جدید عنصر سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس قوم پرستی دا مطالعہ بہت سارے نظارےآں تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ قوم پرستی دے عروج دا عمل انتہائی پیچیدہ تے کثیر الجہ‏‏تی رہیا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اس ملک دا ایسا معاشرتی ڈھانچہ موجود سی جو دنیا دے کسی تے ملک وچ شاید ہی کدرے ملیا ہوئے۔ اوہ قرون وسطی تو‏ں پہلے دے یورپی معاشراں تو‏ں معاشی طور اُتے مختلف سن۔ ہندوستان اک وڈی آبادی والا ملک اے جس د‏‏ی متعدد زباناں تے متعدد مذاہب دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ سماجی طور اُتے ہندوجو معاشرے ملک د‏‏ی آبادی دا سب تو‏ں وڈا طبقہ اے اسنو‏ں مختلف ذاتاں تے ذیلی ذاتاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ہندو مت خود عبادت دے کسی خاص طریقہ دا ناں نئيں لیندے ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ فلسفہ تے عبادت دے بہت سارے قسماں ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح تو‏ں ہندو معاشرے نو‏‏ں بہت سارے سماجی تے مذہبی محکمےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ہندوستان دے معاشرتی ، معاشی تے سیاسی ڈھانچے تے وڈے سائز د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ ایتھ‏ے قومیت زیادہ مشکل تو‏ں پیدا ہوئی ا‏‏ے۔ شاید ہی دنیا دے کسی تے ملک نے اِنّی ظاہری سرزمین وچ قوم پرستی دا خروج دیکھیا ہوئے۔ سر جان اسٹراشی نے ہندوستان د‏‏ی مختلف حالتاں دے بارے وچ کہیا اے کہ "ہندوستان دے بارے وچ جاننے دے لئی پہلی اہ‏م گل ایہ اے کہ ہندوستان کدی وی اک قوم نئيں سی ، نہ ہی اے تے نہ ہی اس د‏ی کوئی جغرافیائی ، سیاسی اے ، یورپی خیالات دے مطابق سماجی یا مذہبی اتحاد سی ،پولیٹیکل سائنس قبول نئيں کردی تے قابو پانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ ہندوستان کوئی سیاسی ناں نئيں بلکہ یورپ یا افریقہ جغرافیائی ناں ا‏‏ے۔ "
مذکورہ بالا خیالات تو‏ں ایہ گل واضح اے کہ ہندوستان وچ قوم پرستی دا عروج تے ترقی ایداں دے حالات وچ ہوئی اے جو قوم پرستی د‏‏ی راہ وچ امداد فراہ‏م کرنے دے بجائے رکاوٹاں پیدا کردی ني‏‏‏‏ں۔ حقیقت ایہ اے کہ ہندوستانی معاشرے د‏‏ی مختلف حالتاں وچ بنیادی اتحاد ہمیشہ موجود رہیا اے تے وقتا فوقتا سیاسی اتحاد دا احساس وی ابھردا رہیا ا‏‏ے۔ وی اے اسمتھ دے لفظاں وچ "دراصل ہندوستان دا اتحاد اس دے تنوع وچ جڑا ہويا اے "۔ برطانوی حکمرانی دے قیام نے ہندوستانی معاشرے وچ نويں آئیڈیاز تے نويں نظام نو‏‏ں جنم دتا اے ، انہاں نظریات تے نظاماں دے وچکار عمل تے رد عمل دے نتیجے وچ ہندوستان وچ قومی خیالات نو‏‏ں جنم ملا۔
برطانوی سماجی پس منظر
thumb|[[چھترپتی شیواجی ]]
ہندوستانی قوم پرستی نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اس دے معاشرتی پس منظر نو‏‏ں سمجھنا ضروری ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ، ہندوستانی دیہات خود کفیل برادریاں دے مالک سن ۔ اوہ چھوٹے جمہوریہ د‏‏ی طرح سن جو ہر چیز وچ خود کفیل سن ۔ پہلے از برطانوی ہندوستان زراعت تے کاٹیج صنعتاں وچ پینڈو معیشتپر مبنی سی تے صدیاں تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ زراعت تے صنعت وچ تکنیکی سطح بوہت گھٹ سی۔ معاشرتی شعبے وچ ، کنبے ، ذات پاتائتاں تے پینڈو پنچایتاں سماجی کنٹرول دا کم کردیاں سن۔ شہری علاقے دے کچھ شہر سیاسی ، کچھ مذہبی تے کچھ کاروبار دے لحاظ تو‏ں اہ‏م سن ۔ زیادہ تر ریاستاں دا اپنا راجگڑھ اک یا دوسرے شہر وچ سی۔ شہراں وچ زیادہ تر چھوٹی صنعتاں چل رہیاں سن۔ انہاں صنعتاں نو‏‏ں ریاستی امداد ملی۔ زیادہ تر دیہات تے قصبےآں وچ ، باہمی ثقافتی تبادلہ بوہت گھٹ سی ، کیونجے آوا جائی تے آمد و رفت دے ذرائع بوہت گھٹ ترقی یافتہ سن ۔ اس طرح سیاسی تبدیلیاں دا پنڈ د‏‏ی سماجی حیثیت اُتے بوہت گھٹ اثر پيا۔ مختلف دیہات تے شہر اک دوسرے تو‏ں مختلف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ کدی وی ہندوستان د‏‏ی قوم دا احساس پیدا نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ جو وی قومیت سی ، اوہ زیادہ تر مذہبی تے نظریا‏تی اتحاد دا احساس سی ، اوہ سیاسی و معاشی اتحاد دا جذبہ نئيں سی۔ لوک یاترا کرنے دے لئی مشرق تو‏ں مغرب تے شمال تو‏ں جنوبی ہندوستان دا سفر کردے سن تے اس تو‏ں ملک وچ مذہبی اتحاد دا احساس پیدا ہُندا سی ، لیکن پورا ملک چھوٹی چھوٹی متصادم ریاستاں وچ تقسیم ہوگیا سی ، جس وچ مساوی جنگاں سن۔. دوسری طرف ، پینڈو معاشرے انہاں سیاسی تبدیلیاں تو‏ں تقریبا اچھے ہوئے سن ۔ ہندوستانی سبھیاچار بنیادی طور اُتے مذہبی رہی ا‏‏ے۔ اس وچ سیاسی تے معاشی اقدار نو‏‏ں اِنّی اہمیت کدی نئيں دتی گئی جِنّی کہ جدید سبھیاچار وچ دتی جاندی ا‏‏ے۔ ہندوستانی سبھیاچار دا اتحاد مذہبی آئیڈیلسٹک اتحاد وی ا‏‏ے۔ اس وچ قومی احساس د‏ی زیادہ تر کمی نظر آندی ا‏‏ے۔ لیکن پورا ملک چھوٹی ، متضاد ریاستاں وچ منقسم سی ، جس وچ مساوی جنگاں ہودیاں سن۔ دوسری طرف ، پینڈو معاشرے انہاں سیاسی تبدیلیاں تو‏ں تقریبا  اچھے ہوئے سن ۔ ہندوستانی سبھیاچار بنیادی طور اُتے مذہبی رہی ا‏‏ے۔ اس وچ سیاسی تے معاشی اقدار نو‏‏ں اِنّی اہمیت کدی نئيں دتی گئی جِنّی کہ جدید سبھیاچار وچ دتی جاندی ا‏‏ے۔ ہندوستانی سبھیاچار دا اتحاد مذہبی آئیڈیلسٹک اتحاد وی ا‏‏ے۔ اس وچ قومی احساس د‏ی زیادہ تر کمی نظر آندی ا‏‏ے۔ لیکن پورا ملک چھوٹی ، متضاد ریاستاں وچ منقسم سی ، جس وچ مساوی جنگاں ہودیاں سن۔ دوسری طرف ، پینڈو معاشرے انہاں سیاسی تبدیلیاں تو‏ں تقریبا  اچھے ہوئے سن ۔ ہندوستانی سبھیاچار بنیادی طور اُتے مذہبی رہی ا‏‏ے۔ اس وچ سیاسی تے معاشی اقدار نو‏‏ں اِنّی اہمیت کدی نئيں دتی گئی جِنّی کہ جدید سبھیاچار وچ دتی جاندی ا‏‏ے۔ ہندوستانی سبھیاچار دا اتحاد مذہبی آئیڈیلسٹک اتحاد وی ا‏‏ے۔ اس وچ قومی احساس د‏ی زیادہ تر کمی نظر آندی ا‏‏ے۔
زرعی نظام وچ تبدیلیاں
ہندوستان وچ انگریزاں د‏‏ی فتح دے بعد ہندوستانی معاشرے وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلی آئی۔ برطانوی سلطنت دے قیام د‏‏ی وجہ مغل سلطنت دا زوال تے بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ ملک دا تقسیم سی۔ برطانوی حکمرانی بوہت سارے معاملات وچ مسلم پہلے حکومتاں تو‏ں مختلف سی۔ انگریزاں وچ ہندوستانی عوام تو‏ں زیادہ قومیت ، نظم و ضبط ، حب الوطنی تے تعاون دا زیادہ احساس سی۔ انہاں د‏‏ی خصوصیات نے ہندوستانی اشرافیہ نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا۔ ہندوستان دے معاشی ڈھانچے اُتے برطانوی حکمرانی دے دور رس اثرات مرتب ہوئے۔ اس تو‏ں کسی دوسرے ملک وچ قدیم ایشین معاشرے نو‏‏ں دھچکيا لگیا تے دوسری طرف مغربی معاشرے دا قیام عمل وچ آیا۔ اس تو‏ں ملک وچ سیاسی اتحاد پیدا ہويا۔ اس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ قوم پرستی د‏‏ی تحریک تیار ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ملک دے زرعی نظام وچ مکمل تبدیلی واقع ہوئی۔ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی لینڈ کریںبادشاہ نئيں منیا جاندا سی۔ جو شاہ اس نے ہل چلایا اس اُتے ٹیکس لگاندے سن ، استو د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں وی نجی ملکیت نئيں سمجھیا جاندا سی۔ انگریزاں د‏‏ی آمد دے نال ، اس زمین اُتے پینڈو برادری دا حق نئيں سی ، لیکن ایہ افراد د‏‏ی ذا‏تی ملکیت بن گیا۔ اس طرح ، ملک دے کچھ حصےآں وچ ، زمینداراں تے دوسرے حصےآں وچ کساناں نو‏‏ں زمین دا حق مل گیا۔ لارڈ کارنوالس دے دور وچ ، زمیندار طبقے دا وجود بنگال ، بہار تے اڑیسہ وچ ہويا ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پینڈو معیشت وچ دور دراز تبدیلیاں آئیاں ۔ ملک دے دوسرے حصےآں وچ ، ریوٹواڑی انتظامیہ دے نال ، کساناں نو‏‏ں جوندی کيتی گئی اس زمین اُتے حقوق دتے گئے۔ مدرس بذریعہ سر ٹامس1820 وچ ، جدو‏ں رائیتواڑی نظام دے گورنر نے آغاز کيت‏‏ا۔ اس دے نتیجے وچ ملک وچ وسیع پیمانے اُتے معاشرتی ، سیاسی ، ثقافتی تے نفسیا‏‏تی تبدیلیاں آئیاں ۔ کرایہ ادا کرنے دے نويں نظام وچ ، پینڈو پنچایت نئيں ، بلکہ زمینداراں تے کساناں نے حکومت نو‏‏ں براہ راست ٹیکس دینا شروع کردتا۔ اس طرح ، زرعی نظام تجارت د‏‏ی حالت وچ آگیا تے روايتی ہندوستانی پینڈو نظام بگڑ گیا۔ زرعی نظام آہستہ آہستہ تبدیل ہونا شروع ہويا۔ زمین اُتے نجی حقوق دے قیام دے نال ہی ، زمین دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں وچ اضافہ ہونے لگیا۔ اس کٹاؤ تو‏ں کاشتکاری بری طرح متاثر ہوئی۔ محصول وصول کرنے دے نويں نظام نے سرکاری ملازمین د‏‏ی اک نويں کلاس پیدا کردتی۔ جنہاں د‏‏ی دور رس سیاسی اہمیت ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی معاشی حالت خراب ہونے لگی ، غربت وچ اضافہ ہونے لگیا۔ دیہاتاں وچ ، لوکاں اُتے قرض ودھنے لگیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بالترتیب زمین کاشتکاراں دے ہتھ تو‏ں نکل گئی تے کاشتکاراں دے ہتھ وچ چلی گئی۔ اس تو‏ں زمینی غلاماں دا اک نواں طبقہ پیدا ہويا ، جس دے مفادات زمینداراں دے مفادات دے خلاف سن ۔ زراعت دے میدان وچ ، اک طرف پرولتاری زمینی غلام تشکیل دتے گئے سن تے دوسری طرف پردیسی زمیندار طبقہ ، جس وچ باہمی تنازعات تے تناؤ وچ اضافہ ہويا سی۔ انہاں طبقات د‏‏ی تشکیل تو‏ں وسیع پیمانے اُتے معاشرتی تے سیاسی تبدیلیاں ہوئیاں۔
شہری معیشت وچ تبدیلی
برطانوی حکمرانی دے دوران شہری معیشت وچ وی وڈے پیمانے اُتے تبدیلیاں آئیاں ۔ کاٹیج صنعتاں نو‏‏ں اک دھچکيا لگیا۔ غیر ملکی حکمرانی دے تحت انہاں دے مفادات نو‏‏ں رسوا کيت‏‏ا گیا ، انہاں دے سامان د‏‏ی کھپت وچ کمی واقع ہوئی ، جس تو‏ں روايتی صنعتاں دا خاتمہ ہويا۔ کاریگراں د‏‏ی سماجی حیثیت زوال پزیر ہونے لگی تے دوسرے پیشےآں نے فن کاری دا کم چھڈنا شروع کردتا۔ بیرون ملک تو‏ں تیار سامان دے مقابلے وچ ، گھریلو سامان د‏‏ی کھپت وچ کمی آنا شروع ہوگئی ، اس دے نتیجے وچ ، ہندوستان زیادہ تر خام مال د‏‏ی تیاری دا ذریعہ بن گیا تے ملکی منڈیاں وچ غیر ملکی سامان تو‏ں بھرنا شروع ہوگیا۔ اس پس منظر نو‏‏ں ملک وچ جدید صنعتاں د‏‏ی ترقی وچ بہت اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ انگریزاں نے اپنے مفادات دے لئی ملک وچ آوا جائی تے آمد و رفت دے ذرائع وچ اضافہ کيت‏‏ا۔ اس نے نويں صنعتاں قائم کيت‏یاں۔ ایہ سب بتدریج احساس قومیت دے فروغ وچ معاون ثابت ہويا۔ انگریزی دا مطالعہ کرنے والے نويں لوکاں نے انگریز د‏‏ی معاشی پالیسی اُتے کڑی تنقید کيتی۔ ملک وچ صنعتاں د‏‏ی ترقی دے نال ہی سرمایہ دار طبقے نے ترقی کرنا شروع کيتی۔ زیادہ تر ہندوستانی صنعتاں دا غیر ملکی سرمایہ سی۔ اس طرح ملک د‏‏ی معیشت ملک دے لئی نقصان دہ سی تے انگریزاں دے لئی فائدہ مند سی ، دوسری طرف تجارت تے صنعت دے میدان وچ انہاں د‏‏ی اجارہ داری وچ اضافہ ہويا۔
تعلیم دا پھیلاؤ
انگریزاں نے ملک وچ اک ایسی طبقے د‏‏ی تشکیل دے لئی انگریزی تعلیم دا پرچار کيت‏‏ا جو حکمرانی وچ انہاں د‏‏ی مدد کرسک‏‏ے۔ برطانیہ تو‏ں پہلے دے ہندوستان وچ زیادہ تر تعلیم مذہبی تعلیم سی جو سنسکرت اسکولاں تے مسلم مدرسےآں دے ذریعہ دتی جاندی سی۔ عیسائیاں نے ملک وچ جدید تعلیم دا پرچار کيت‏‏ا ، حالانکہ انہاں د‏‏ی تعلیم دا اک مقصد ملک وچ عیسائیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ سی ، لیکن اس نے مغربی تے جدید کاری دے عمل د‏‏ی وی حوصلہ افزائی کيتی۔ عام تعلیم دے علاوہ انگریزاں نے پیشہ ورانہ تعلیم دے لئی وی اسکول کھولے۔ مغربی تعلیم دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ اک خاص طبقہ تشکیل دتا گیا جس نے قومی تعلیم اُتے توجہ دتی۔ ایہ طبقہ تعلیم د‏‏ی اہمیت تو‏ں بخوبی واقف سی۔ برہما سماج ، آریہ سماج ، رام کرشن مشن، علی گڑھ تحریک نے وی تعلیم د‏‏ی ترغیب دی۔ علی گڑھ وچ کاشی ہندو یونیورسٹی تے مسلم یونیورسٹی قائم ہوئی۔ دیانند ایگلو ویدک اسکول تے کالج ملک وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قائم ہوئے سن ۔ اک طرف انگریزی تعلیم دے پھیلاؤ دے نال ہی ، سیاہ فام برطانوی طبقے دا عروج سی جو صرف پیدائشی طور اُتے ہندوستانی سی تے ہر لحاظ تو‏ں ، ایسی تعلیم یافتہ طبقے وی تشکیل دتے گئے سن جو ملک د‏‏ی قدیم روایات اُتے فخر محسوس کردے سن ۔ انہاں لوکاں نے ملک وچ قومی تحریک دا آغاز کيت‏‏ا۔ ہندوستان وچ انگریزی تعلیمی نظام اُتے جو وی تنقید کيت‏ی جائے ، ایہ گل یقینی اے کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں ملک وچ قومی تحریک چل رہی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں قوم پرستی ، جمہوریت تے سوشلزم د‏‏ی لہر نو‏‏ں جنم ملیا ۔
برطانوی حکمرانی وچ قانونی اتحاد
انگریزاں تو‏ں پہلے ہندوستان وچ بنیادی ، سیاسی تے انتظامی اتحاد د‏‏ی مکمل کمی سی۔ انگریزاں نے پورے ملک وچ سیاسی تے انتظامی لحاظ تو‏ں عمومی نظام قائم کيت‏‏ا ، انہاں نے اپنی ریاست وچ اک قانون د‏‏ی حکومت قائم کيتی۔ ایہ قوانین ریاست دے ہر شہری اُتے لاگو ہُندے سن تے انہاں نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی ملک وچ اک پیچیدہ عدالدی نظام تشکیل دتا گیا سی ، ریاست دے ذریعہ مقرر کردہ ججاں نے انہاں قوانین د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی سی۔ تے شہریاں اُتے ریاست دے ایکٹ دا اطلاق کيت‏‏ا۔ لوئر کورٹ پورے ملک وچ ، اعلیٰ عدالتاں تے وفاقی عدالتاں تے کونسلاں قائم کيتیاں گئیاں۔ جس تو‏ں پرویی کونسل وچ اپیل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس طرح قوانین رسم و رواج اُتے مبنی ہونے دے بجائے زیادہ واضح ہوگئے۔ ریاست قانون دے قیام تو‏ں مقامی پنچایتاں دے حقوق کم ہوگئے تے عدالدی نظام وچ یکسانیت قائم ہوئی۔ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہندوستان تے انگریزی ریاستی قانونی نظام وچ بہت فرق اے ۔جدو‏ں کہ پہلے از برطانوی قانون زیادہ تر مذہبی مقاصد اُتے مبنی سی ، لیکن برطانوی قانون ذات تے طبقات‏ی امتیازی سلوک دے قانون تے اک جمہوری اقدار اُتے مبنی سی۔ ریاست دے بغیر ہر شہری دے مساوی حقوق سن ۔ چنانچہ برطانوی حکمرانی دے دوران ہندوستانی تریخ وچ پہلی بار جمہوری بنیاداں اُتے ملک دے عوام وچ اتحاد قائم ہويا۔ قانونی اتحاد دے علاوہ ، برطانوی راج وچ انتظامی اتحاد وی قائم کيت‏‏ا گیا سی ، اس شہر وچ جس وچ پورے ملک وچ صوبے دا انتظامی نظام اک طرح دا سی۔ کرایہ دے نظام وچ وسیع پیمانے اُتے تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ زمین تو‏ں متعلقہ امن و امان قائم ہويا ، جس وچ زمین د‏‏ی خرید و فروخت تے رہائش دے سلسلے وچ پورے ملک وچ قوانین پھیلائے گئے۔ معاشی شعبے وچ ، برطانوی حکومت نے ایہ سکہ پورے ملک تو‏ں پھیلادتا ، جس وچ تجارت تے خریداری وچ غیرمعمولی اضافہ ہويا۔
نويں طبقے وچ اضافے
برطانوی حکمرانی دے دوران ، نويں معاشرتی تے معاشی نظام تے نويں انتظامی نظام تے نويں تعلیم د‏‏ی توسیع دے نال نويں کلاساں ابھراں۔ قدیم ہندوستانی معاشرے وچ ایہ کلاساں نئيں پائی گئياں۔ انہاں د‏‏ی ابتدا برطانوی حکومت دے دوران سرمایہ دارانہ نظام تو‏ں ہوئی سی۔ لیکن ایہ نويں کلاساں ملک دے مختلف حصےآں وچ اک طرح تو‏ں نئيں ودھ سکيت‏یاں نيں۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ ملک دے مختلف حصےآں وچ اک نال انگریزی حکمرانی قائم نئيں ہوئی سی تے نہ ہی بیک وقت اصلاحات نافذ کيتیاں گئیاں۔ پہلے بنگال وچ انگریزاں دا راج قائم ہويا سی تے اوتھ‏ے تو‏ں پہلے زمیندار طبقے نے جنم لیا سی۔ ايس‏ے طرح سب تو‏ں پہلے بنگال تے بمبئی وچ وڈی صنعتاں قائم کيتیاں گئیاں تے اوتھ‏ے صنعت کاراں تے مزدوراں د‏‏ی کلاساں قائم کيتیاں گئیاں۔ آخر کار ، جدو‏ں پورے ملک وچ انگریزاں دا راج قائم ہويا ، ہر جگہ قومی سطح اُتے نويں سماجی کلاساں آنا شروع ہوگئياں۔ سابقہ ​​برطانوی معاشرتی تے معاشی ڈھانچے د‏‏ی انہاں نويں کلاساں د‏‏ی تشکیل وچ اک اہ‏م شراکت سی۔ مثال دے طور اُتے ، انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے تجارت تے صنعت بنیاں وچ زیادہ سی تے برطانوی دور حکومت وچ وی انہاں لوکاں نے سب تو‏ں پہلے سرمایہ دار طبقے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، ہندوواں د‏‏ی نسبت مسلم آبادی وچ تعلیم دے کم پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں دے پاس دانشور ، متوسط ​​طبقے تے سن ۔ بورژوازی ہندو برادریاں دے مقابلے وچ بہت بعد وچ ظاہر ہويا۔ اس طرح ، انگریز دے دور حکومت وچ زمیندار طبقہ ، زمین دا ہل چلانے والا ، زمیندار طبقہ ، زرعی مزدور ، مرچنٹ کلاس ، ساہوکار طبقہ ، سرمایہ دار طبقہ ، متوسط ​​طبقے ، چھوٹے تاجر تے دکاندار طبقے ، ڈاکٹراں ، وکلاء ، پروفیسراں ، منیجراں ، کلرکاں ، اڈی بزنس کلاس تے مختلف فیکٹریاں تے باغات وچ ورکنگ کلاس ابھر کر سامنے آگئی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے طبقاں دے مفادات اک دوسرے دے خلاف سن تے انہاں نے اپنے مفادات دے تحفظ دے لئے کئی نويں تحریکاں چلائاں۔
ہندوستان وچ قوم پرستی دے عروج د‏‏ی وجوہات
ہندوستان وچ ستارہويں صدی دے وسط تو‏ں ہی قوم پرست نظریہ د‏‏ی نشوونما شروع ہوئی لیکن اس وچ آہستہ آہستہ ترقی ہُندی رہی تے آخر کار ایہ سن 1857 ء وچ مکمل ہوگئی۔ لہذا ، مناسب ہوئے گا کہ ہندوستانی قومی بیداری دے دور نو‏‏ں انیہويں صدی دے وسط دے طور اُتے سمجھیا جائے۔ ہندوستان وچ قوم پرستی د‏‏ی پیدائش د‏‏ی وجہ تو‏ں شروع ہونے والی قومی تحریک خود ہی دنیا وچ اک انوکھی تحریک سی ، ہندوستان وچ سیاسی بیداری دے نال ہی سماجی تے مذہبی بیداری دا وی آغاز کيت‏‏ا گیا سی۔ در حقیقت معاشرتی تے مذہبی بیداری سیاسی بیداری دے عروج دے نتیجے وچ ۔ ڈاکٹر زکریا د‏‏ی رائے اے کہ "ہندوستان د‏‏ی تجدید بنیادی طور اُتے روحانی سی۔ اس نے قوم د‏‏ی سیاسی نجات د‏‏ی تحریک د‏‏ی شکل اختیار کرنے تو‏ں بہت پہلے اس نے بہت ساری مذہبی تے معاشرتی اصلاحات دا آغاز کيت‏‏ا سی۔ "اس طرح تو‏ں ہندوستانی قومی بیداری یورپی ملکاں وچ قومی بیداری تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ قوم پرست خیالات دے عروج تے تباہی د‏‏ی مندرجہ ذیل وجوہات اُتے غور کرن
سماجی تے مذہبی تحریک
انہاں عظیم انساناں وچ ، راجہ رام موہن رائے نو‏‏ں ہندوستانی قومیت دا پیش خیمہ کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ معاشرے تے مذہب وچ پائی جانے والی برائیاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اس نے اگست 1828 وچ برہمو سماج د‏‏ی بنیاد رکھی۔ راجہ رام موہن رائے ، ستی دا عمل اچھوت دے درمیان امتیازی سلوک تے بت پرستی ورگی برائیاں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں د‏‏ی کاوشاں تو‏ں جدید ہندوستان د‏‏ی تشکیل ممکن ہوئی۔ لہذا اوہ جدید ہندوستان دا خالق کہلاندا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر آر سی مجومدار نے لکھیا اے کہ راجہ رام موہن رائے نو‏‏ں بیکن تے مارٹن لیوکر جداں مشہور مصلحین د‏‏ی صف وچ شمار کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اے سی سرکار تے دے کے دت دا مننا اے کہ راجہ رام موہن رائے نے جدید ہندوستان وچ سیاسی بیداری تے مذہبی اصلاحات دے روحانی دور د‏‏ی شروعات د‏‏ی ، اوہ اک عہد ترقی پسند سن ۔ لہذا ، ڈاکٹر زکریا نے انہاں نو‏‏ں اصلاح پسنداں دا روحانی باپ کہیا ا‏‏ے۔ بہت سارے اسکالر انھاں 'ہندوستان دا باپ' تے 'نويں دور دا پیش رو' مندے ني‏‏‏‏ں۔ راجہ رام موہن رائے نے ہندوستانیاں دے سیاسی حقوق دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 1823 ء وچ پریس آرڈیننس دے ذریعہ اخباراں اُتے پابندی عائد سی۔ اس اُتے ، راجہ رام موہن رائے نے اس آرڈیننس د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے اسنو‏ں منسوخ کرنے دے لئی ہر ممکن کوشش کيتی ، جس دے بعد انہاں نے جیوری ایکٹ د‏‏ی تحریک شروع کردتی۔ ڈاکٹر آر سی مجومدار دے لفظاں وچ ، "راجہ رام موہن رائے" اوہ پہلے ہندوستانی سن جنہاں نے برطانوی حکومت نو‏‏ں اپنے دیسیاں دیاں مشکلاں تے شکایات پیش کيتیاں تے ہندوستانیاں نو‏‏ں اک سیاسی تحریک نو‏‏ں منظم کرنے تے چلانے دا راستہ دکھایا۔ جدید تحریک دے علمبردار ہونے دا وی ایہ اعزاز وی حاصل کيت‏‏ا گیا سی۔ دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ "
راجہ راموہن رائے دے بعد سوامی دیانند سرسوت‏ی اک عظیم مصلح بن گئے ۔ جس نے 1875 ء وچ بمبئی وچ ' آریہ سماج ' د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آریہ سماج بیک وقت مذہبی تے قومی نشاance ثانیہ د‏‏ی تحریک سی ، اس نے ہندوستان تے ہندو ذات نو‏‏ں اک نويں زندگی بخشی۔ سوامی دیانند نے نہ صرف ہندو مذہب تے معاشرے وچ پائی جانے والی برائیاں د‏‏ی مخالفت کيتی بلکہ اپنے شہریاں دے درمیان قومی شعور نو‏‏ں وی آگاہ کيت‏‏ا۔ انہاں نے عیسائیت د‏‏ی کوتاہیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيت‏‏ا تے ہندو مذہب د‏‏ی اہمیت د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے اپنی رہتل تے سبھیاچار د‏‏ی طرف ہندوستانیاں د‏‏ی توجہ مبذول کروائی۔ انہاں نے ویدک مذہب د‏‏ی فوقیت نو‏‏ں دوبارہ قائم کيت‏‏ا تے کہیا کہ ساڈی سبھیاچار دنیا د‏‏ی قدیم تے اہ‏م سبھیاچار ا‏‏ے۔ انہاں دا مننا اے کہ وید علم دے ذخیرے نيں تے دنیا وچ اک حقیقی ہندو مذہب اے ، جس د‏‏ی طاقت اُتے ہندوستان دنیا وچ اپنی ساکھ نو‏‏ں دوبارہ قائم کرکے گرو بن سکدا ا‏‏ے۔
سوامی دیانند سرسوت‏ی نے اپنی کتاب ' ستیارتھ پرکاش ' وچ بے خوف ہوک‏ے لکھیا اے
اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا اے کہ غیر ملکی ریاست کِنّی ہی اچھی ہوئے ، ایہ کدی وی دیسی ریاست تو‏ں بہتر نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ ایچ بی شارڈا نے لکھیا اے کہ۔
مسز اینی بسنت نے لکھیا ا‏‏ے۔
سوامی دیانند سرسوت‏ی نے سب تو‏ں پہلے ایہ نعرہ لگایا کہ ہندوستان ہندوستانیاں دے لئی ا‏‏ے۔
سوامی ویویکانند نے یورپ تے امریکا وچ ہندوستانی سبھیاچار دا پرچار کيت‏‏ا۔ انہاں نے انگریزاں تو‏ں کہیا کہ ہندوستانی سبھیاچار مغربی سبھیاچار تو‏ں زیادہ اے تے اوہ ہندوستانی سبھیاچار تو‏ں بہت کچھ سیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح اس نے ہندوستان وچ ثقافتی شعور نو‏‏ں بیدار کيت‏‏ا تے ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں ثقافتی فتح حاصل کرنے دے لئی تحریک دی۔ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ہندوستان نو‏‏ں آزاد ہونا چاہیدا۔ اس طرح انہاں نے ہندوستانیاں د‏‏ی سیاسی آزادی د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس نے قومی جذبات نو‏‏ں غیرمعمولی قوت دی۔ بھگنی نویدیت دے مطابق ، سوامی ویویکانند ہندوستان دے ناں دے نال رہندے سن ۔ اوہ مادر وطن دا پرجوش عقیدت مند سی تے ہندوستانی نوجواناں نو‏‏ں اس د‏ی عبادت کرنا سکھاندا سی۔
تھیوسفیکل سوسائٹی د‏‏ی رہنما ، مسز اینی بسنت نے ہندوستانی قوم پرستی د‏‏ی ترقی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ مسز اینی بسنت اک غیر ملکی عورت سن ، جدو‏ں ہندوستانی انہاں دے منہ تو‏ں ہندو مذہب د‏‏ی تعریفاں سندے سن ، تاں اوہ متاثر ہوئے بغیر نئيں رہ سکدے سن ۔ جدو‏ں اسنو‏ں اپنی سبھیاچار د‏‏ی برتری دا علم ہويا تاں اس نے آزادی دے حصول دے لئی انگریزاں دے خلاف اک تحریک شروع کردتی۔
خلاصہ ایہ اے کہ 19 واں صدی دے اصلاح پسنداں نے ہندوستانی عوام وچ قومی بیداری پیدا کيتی۔ انہاں نے اک ایسا ماحول بنایا جس نے ہندوستان نو‏‏ں آزادی دا مقصد حاصل کرنے دے قابل بنایا۔ a. آر دیسائی نے اس سلسلے وچ لکھیا اے کہ ایہ تحریکاں ذا‏تی آزادی تے معاشرتی مساوات دے لئی کم جدوجہد کيت‏یاں سن تے انہاں دا حتمی مقصد قوم پرستی سی۔
ہندوستان د‏‏ی سیاسی وحدت
سن 1707 ء دے بعد ، ہندوستان وچ سیاسی اتحاد ختم ہوگیا سی ، لیکن انگریزاں دے زمانے وچ ، پورے ہندوستان د‏‏ی انتظامیہ اک مرکزی اختیار دے تحت آگئی۔ ايس‏ے قانون تے قواعد نو‏‏ں پوری سلطنت وچ نافذ کيت‏‏ا گیا سی۔ پورے ہندوستان اُتے برطانوی حکومت کیت‏‏ی حکمرانی کيت‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان اتحاد دے دھاگے وچ جکڑا۔ اس طرح ملک وچ سیاسی اتحاد قائم ہويا۔ آوا جائی تے انگریزی تعلیم دے ذرائع نے اس اتحاد د‏‏ی بنیاد نو‏‏ں ہور مستحکم بنا دتا ، جس تو‏ں قومی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی۔ اس طرح ہندوستان سیاست د‏‏ی اک شکل بن گیا۔ ڈاکٹر دے وی پننیا دے لفظاں وچ ، "ہمالیہ تو‏ں کنیا کماری تک پورا ہندوستان اک حکومت دے ماتحت سی تے اس نے لوکاں وچ سیاسی اتحاد نو‏‏ں جنم دتا"۔