عراقی_ایرانی
ایران دے سیاسی جغرافیہ وچ عراق د‏‏ی سرزمین
میسوپوٹیمیا دا علاقہ، جسنو‏ں تریخ وچ کِسے وقت عراق کہیا جاندا رہیا اے، ایران دے لئی طویل عرصے تو‏ں اہ‏م رہیا اے، تے ایرانی حکمراناں نے اس سرزمین اُتے خاص نظر رکھی ا‏‏ے۔ تقریباً 2600 سال پہلے، میڈیس دے بادشاہ ہویشترا دے ہتھو‏ں آشوری سلطنت دے زوال دے نال، ایران نو‏‏ں شمالی میسوپوٹیمیا وچ مکمل خودمختاری حاصل سی، اس دے بعد 539 ہجری وچ سائرس دتی گریٹ سی۔ م اس نے بابل د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں ختم کر دتا تے اس دے علاقے نو‏‏ں ایچمینیڈ سلطنت تو‏ں جوڑ دتا، اس طرح پورے میسوپوٹیمیا اُتے ایرانی تسلط قائم ہو گیا۔ بھانويں ایہ تسلط ہخامنشی سلطنت دے زوال تے پارتھین سلطنت دے عروج دے درمیان تھوڑی دیر وچ ہل گیا سی، لیکن 150 ہجری تاں۔ م; جدو‏ں پارتھیاں نے میسوپوٹیمیا نو‏‏ں فتح کيتا تے اپنا دارالخلافہ ستیسیفون قائم کیا، 650 عیسوی تک، جدو‏ں ساسانی ناپید ہو گئے، تقریباً اٹھ سو سال تک، نہ صرف میسوپوٹیمیا ایران دا حصہ رہیا، بلکہ فارسیاں نے بار بار رومیاں دے کھبے کنارے اُتے بھاری رومی حملےآں نو‏‏ں روکیا۔ فرات میسوپوٹیمیا ایرانی رہتل دا دھڑکتا دل سی، تے ایران دا راجگڑھ تے پارتھین تے ساسانی حکمرانی دا مرکز، ستیسیفون ، اوتھے واقع سی۔ ساسانیاں دے زوال تے اسلامی خلافت د‏‏ی توسیع دے نال ، میسوپوٹیمیا وچ عرب رہتل دا اثر ودھ گیا تے اس سرزمین وچ کوفہ تے بصرہ جداں عرب شہر ابھرے۔ اُتے 130ھ وچ بنی عباس د‏‏ی حکومت آنے دے بعد۔ ق. عباسی خلافت وچ ایرانیاں دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایرانی رہتل عراق وچ اسلامی رہتل د‏‏ی شکل وچ دوبارہ اثر و رسوخ حاصل کرنے لگی۔ایہ صورتحال معیز الدولہ دیلمی د‏‏ی فتح بغداد دے بعد شدت اختیار کرگئی جدو‏ں محرم 334 بویح وچ عراق د‏‏ی فتح ہوئی۔ سلجوقیاں تے بنی عباس د‏‏ی خلافت دے زوال دے نال الخاناں دے نال جو منگول نسل دے ہُندے ہوئے وی خود نو‏‏ں ایران دا بادشاہ تے اپنی حکومت دا دائرہ ایران سمجھدے سن تے انہاں دے دور وچ ایرانی رہتل دوبارہ اپنے عروج اُتے پہنچ گئی۔ الخاناں دے بعد انہاں کے شیعہ مذہبی پیشوا ، الجلایر ، اک قاجار قبیلے نے عراق اُتے حکومت کی۔بغداد ، سامرا ، کربلا تے نجف نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا گیا، لیکن شاہ طہمسب صفوی دے زمانے تو‏ں تے ایران اُتے عثمانی حملے د‏‏ی شدت دے نال، سلیمان عظیم دے دور وچ عراق اُتے ایران د‏‏ی طویل حکمرانی ہل گئی تے 940 ہجری وچ ۔ عراق اُتے حملہ آور عثمانی افواج نے قبضہ ک‏ر ليا تے آخر کار شاہ طہماسب صفوید نو‏‏ں 963 ہجری وچ معاہدہ اماسیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا معاہدہ عثمانی فوجی قوت دے دباؤ اُتے مجبور کر دتا گیا۔ (1555ء) عراق وچ عثمانی حکومت دے سامنے ہتھیار ڈال دئیے۔ پر، شاہ عباس اول دے دور وچ صفوی خاندان دے دوبارہ سر اٹھانے دے نال، اوہ عراق نو‏‏ں صفوی علاقے وچ دوبارہ ضم کرنے وچ کامیاب ہويا، تے 1033 د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ بغداد اُتے قبضے دے نال، عراق اک بار فیر ایرانی سرزمین دا حصہ بن گیا۔. عراق اُتے ایرانی حکومت 1049 ہجری تک رہی۔ (1639 عیسوی)، جو کہ عثمانیاں دے مطابق، شاہ عباس دے جانشین شاہ صفی نے معاہدے وچ عراق دے میٹھے محل نو‏‏ں عثمانیاں دے حوالے ک‏ے دتا ، تے کچھ ادوار وچ جاری رہیا، جداں کہ نادر شاہ افشار دے دور وچ یا اس دے دور وچ ۔ فتح علی شاہ ، ایران نے عراق اُتے قبضہ ک‏ر ليا، لیکن عثمانیاں نے پورے عراق اُتے حکومت کیت‏‏ی، تے ایران، بھانويں عراق دے کچھ بااثر خانداناں، جداں طاقتور بابن خاندان تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں، تے مقدس وچ اپنے روايتی تے گہرے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تاں۔ شہر نجف تے کربلا تے بالخصوص نجف دے مدرس‏ے دا پورے عراق وچ زبردست طاقت تے اثر و رسوخ سی لیکن انہاں نے عراق وچ عثمانی حکومت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا سی تے ایہ صورت حال عثمانیاں دے ٹوٹنے تے ترکی تو‏ں عراق د‏‏ی علیحدگی تک برقرار رہی۔ مارچ 1917 وچ ، برطانوی فوجاں دے بغداد اُتے قبضے دے نال، میسوپوٹیمیا اُتے عثمانی حکومت دا دور ختم ہويا، جس دے بعد برطانوی حکومت نے عراق وچ اک نويں ریاست دے قیام دے لئی تن سابق عثمانی صوبےآں بصرہ ، بغداد تے موصل نو‏‏ں دوبارہ ملیا دتا۔