cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سمرقند دا محاصرہ (1497)
مابعد
بیگز تے سپاہی دونے جو امیر لُٹ مار دے منتظر سن کہ ایہ اک طویل محاصرے وچ برداشت کيتی گئی مشقت دے صلہ دے طور اُتے برداشت کرنے والے سن، جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ شہر د‏‏ی ناکہ بندی دے طویل تسلسل تو‏ں ختم ہو چکيا ا‏‏ے۔ جو کہ اصل وچ تیار نئيں کيتا گیا سی، اَگڑ پِچھڑ دو گرمیاں تو‏ں دشمن فوجاں د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں برباد ہوݨ والا ملک اس قدر خستہ حال ہو چکيا سی کہ اردگرد دے زرخیز کھیتاں تو‏ں رسد لیاݨ دے بجائے حکومت دے لئی ایہ بالکل ضروری ہو گیا سی کہ باشندےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمین بونے دے لئی مکئی دے بیج تے ہور سامان مہیا کرن تاکہ اوہ آنے والی فصل تک زندہ رہ سکن۔ ایداں دے ملک تو‏ں اپنی فوج دے لئی چندہ وصول کرنا، جداں کہ بابر نے خود کہیا، بالکل ناممکن سی۔ اس دے نتیجے وچ اس دے سپاہیاں نو‏‏ں بہت ودھ پریشانی دا سامنا کرنا پيا تے اس دے پاس انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دا کوئی مناسب ذریعہ نئيں سی۔ مرد چھڈ ک‏‏ے گھر پرتن لگے۔ سپاہیاں نے جو مثال قائم کيتی سی اس د‏ی پیروی انہاں دے لیڈراں نے وی کيتی۔ اس دا سارا مغل گھوڑا ویران ہو گیا تے آخر کار اندیجان دے اک مغل رئیس سلطان احمد تمبول نے باقیاں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی چھڈ دتا تے گھر واپس چلا گیا۔ احمد تمبول نے بغاوت د‏‏ی تے اپنی فرگنال د‏‏ی بادشاہی اُتے قبضہ ک‏ر ليا، بابر دے بھائی جہانگیر مرزا نو‏‏ں نويں بادشاہ دے طور اُتے سپورٹ کيتا تے عزون حسن دے نال شام‏ل ہو گیا۔ باغیاں نے اندیجان دا محاصرہ ک‏ے رکھیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بابر اپنی کھوئی ہوئی سلطنت د‏‏ی بازیابی دے لئی مارچ کر رہیا سی تاں اس د‏ی فوجاں نے اسنو‏ں سمرقند وچ چھڈ دتا تے اسنو‏ں نہ تاں سمرقند چھڈیا تے نہ ہی فرغانہ ۔ جدو‏ں 1500 عیسوی وچ اس نے سمرقند اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا ارادہ کيتا تاں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ ازبکاں دا خان محمد شیبانی شہر د‏‏ی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ 1497ء گٹھ:تریخ سمرقند گٹھ:ازبکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:1497ء دے تنازعات
ذبیح اللہ
thumb ذبیح اللہ حضرت ابراہیم (ع) دے فرزند دا لقب اے جسنو‏ں اللہ تعالیٰ نے حضرت ابراہیم  نو‏‏ں ذبح کرنے دا حکم دتا۔ قرآن نے ذبح دے قصے نو‏‏ں بیان کيتا اے لیکن ذبیح دے ناں نو‏‏ں ذکر نئيں کيتا ا‏‏ے۔ شیعہ ذبیح اللہ نو‏‏ں حضرت اسماعیل  دا لقب تے یہودی حضرت اسحاق   دا لقب کہندے نيں۔ اہل سنت دے درمیان اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
ذبیح دا معنی تے ذبح دا واقعہ
ذبح دا معنی سر کٹنا اے تے ذبیح اللہ دا معنی، خدا دے لئی سر کٹنا یا قربانی کرنا ا‏‏ے۔ ذبیح اللہ حضرت ابراہیم (ع) دے اک فرزند دا لقب اے تے اللہ تعالیٰ نے حضرت ابراہیم نو‏‏ں حکم دتا کہ اپنے اس فرزند د‏‏ی اللہ تعالیٰ د‏‏ی راہ وچ قربانی کرن۔ ابراہیم (ع) تے آپ دے فرزند نے اللہ تعالیٰ دے حکم نو‏‏ں مان لیا، لیکن جبرئیل نے اللہ تعالیٰ دے حکم تو‏ں چھری نو‏‏ں کٹنے تو‏ں روک لیا تے ابراہیم (ع) دے ہتھو‏ں بیٹے د‏‏ی جگہ اک جندی بھیڑ ذبح ہوئی۔ عید قربان دے دن، قربانی د‏‏ی سنت، ايس‏ے واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ذبیح کس دا لقب اے ؟
قرآن وچ ذبح دا واقعہ بیان ہويا اے لیکن ذبیح دے ناں ذکر نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ذبیح اللہ حضرت ابراہیم (ع) دے کیہڑا فرزند دا لقب اے، اس بارے وچ دو نظریے پائے جاندے نيں، بعض اسنو‏ں اسماعیل (ع) دا لقب تے بعض اسحاق (ع) دا لقب کہندے نيں۔
شیعہ نظریہ
شیعہ مفسرین سورہ صافات د‏‏ی آیات ١٠١-١١٣ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ اللہ تعالیٰ نے اسحاق (ع) دے پیدا ہونے د‏‏ی بشارت اسماعیل (ع) د‏‏ی ولادت تے ذبح دے واقعے دے دے بعد ابراہیم (ع) نو‏‏ں سنائی ا‏‏ے۔ آیت اللہ مکارم شیرازی دے بقول جو اسحاق (ع) نو‏‏ں ذبیح کہندے نيں، اوہ اسحاق د‏‏ی دو خوش خبریاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے نيں، پہلی خوش خبری آپ د‏‏ی ولادت تے دوسری خوش خبری آپ نو‏‏ں نبوت عطا ہونا۔ علامہ طباطبائی معتقد نيں کہ انہاں آیات تو‏ں واضح طور اُتے معلوم ہُندا اے کہ ذبیح تو‏ں مراد اسماعیل (ع)ہاں۔
اور ايس‏ے طرح اسحاق (ع) نو‏‏ں نبوت د‏‏ی بشارت دینا، اس دے بچپن وچ قربانی والے مسئلے تو‏ں مطابقت نئيں رکھدی<font size=3px, font color=green> ترجمہ: اساں اسنو‏ں اسحاق تے اس دے بعد یعقوب (ع) د‏‏ی بشارت سنائی ا‏‏ے۔ جے اس آیت نو‏‏ں مدنظر رکھیا جائے تاں معلوم ہُندا اے ابراہیم (ع) نو‏‏ں اطمینان سی کہ اسحاق زندہ رہے گا تے اس د‏ی نسل تو‏ں یعقوب دنیا وچ آئے گا۔
بعض مؤلفین حاجر د‏‏ی ہجرت تے اسماعیل (ع) د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں ذبح دے واقعہ تو‏ں مرتبط سمجھدے نيں تے کہندے نيں کہ ایہ اسماعیل دے ذبح والے واقعہ تو‏ں ہی مکمل ہُندا ا‏‏ے۔
اہل سنت د‏‏ی نگاہ
ذبیح دے بارے وچ اہل سنت وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض انہاں روایات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے جو شیعہ مآخذ وچ وی ذکر ہوئیاں نيں ذبیح اللہ نو‏‏ں اسحاق (ع) دا لقب سمجھدے نيں۔ اس قول دے قائل افراد تھلے لکھے نيں: عمر بن خطاب، سعید بن زبیر، کعب الاحبار، قتادہ، زہری، طبری تے مالک بن انس بعض شیعہ مؤلفین دے مطابق ایہ روایات جنہاں وچ اسحاق (ع) نو‏‏ں ذبیح اللہ کہیا گیا اے، ایہ اسرائیلیاں دے زیر نظر نيں تے احتمال دتا اے کہ ایہ روایات یہود د‏‏ی طرف تو‏ں نقل ہوئیاں نيں۔
بعض ہور اہل سنت اوہ افراد نيں جو کہندے نيں کہ روایات وچ موجود ذبیح تو‏ں مراد اسماعیل (ع) اے اس قول نو‏‏ں ابو ہریرہ، عامر بن واثلہ، عبداللہ بن عمر، ابن عباس، سعید بن مسیب، یوسف بن مہران، ربیع بن انس و … تو‏ں نسبت دتی اے ايس‏ے طرح فخر رازی تے ابن عاشور نے احتمال دتا اے کہ ذبیح اسماعیل (ع) ا‏‏ے۔ شیخ صدوق روایات وچ موجود اختلاف د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے، اسماعیل (ع) نو‏‏ں ذبیح سمجھدے نيں تے کہندے نيں: اسحاق (ع) ذبح والے واقعے دے بعد پیدا ہوئے تے آرزو د‏‏ی کہ اے کاش انہاں دے لئی ذبح دا حکم آندا تے اسماعیل (ع) د‏‏ی طرح خدا دے حکم اُتے اوہ تسلیم ہُندے تے صبر کردے۔ اوہ ثواب وچ اسماعیل (ع) دے درجے تک پہنچ گئے۔
توریت د‏‏ی نگاہ وچ
عہد عتیق دے مطابق اسحاق (ع) ذبیح سن ۔ البتہ توریت وچ کہیا گیا اے کہ ابراہیم (ع) دا صرف اک ہی فرزند سی جسنو‏ں ذبیح دا لقب ملیا ا‏‏ے۔
ابن ذبیحین
بعض روایات دے مطابق عبدالمطلب دے واقعے وچ ، جتھے عبد المطلب نے نذر د‏‏ی اک فرزند نو‏‏ں خدا د‏‏ی راہ وچ قربانی کرن، عبداللہ بن عبدالمطلب نو‏‏ں ذبیح تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ابن ذبیحین کہیا گیا ا‏‏ے۔
مرزا عبد الرحیم طالبیوف تبریزی
کبھے|thumb|222x222px| مرزا عبد الرحیم طالبی نجار تبریزی مرزا عبد الرحیم طالبی نجار تبریزی (1834، تبریز — 1911، تیمر خان شوری نے ناں 1922 دے بعد تو‏ں بوئیناکسک) ، جو طالبابوف کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک ایرانی آزربائیجانی  دانشورانہ تے سماجی مصلح سی۔ اوہ ایران دے شہر تبریز دے ضلع سرخاب وچ پیدا ہويا سی۔ اس دے والد ، ابو طالب ، نجار تبریزی ، تے دادا ، علی مراد نجار تبریزی ، ترکھان سن (جتھ‏ے دا ناں نجار تھا )۔ اس دے کنبے دے مادری طرف دے بارے وچ کوئی معلومات دستیاب نئيں ا‏‏ے۔
1851 وچ ، طالبی روسی قفقاز دے انتظامی راجگڑھ تبلیسی (ٹفلیس) ہجرت کر گئے ، تے اوتھ‏ے اک نويں زندگی دا آغاز کيت‏‏ا (دیکھو گلستان دا معاہدہ تے ترکمانستان دا معاہدہ دیکھو)۔ اک ایرانی ماخذ دے مطابق ، طالبی نے تبلیسی دے اسکول وچ تعلیم حاصل کيت‏ی سی تے جدید علوم دا مطالعہ کيت‏‏ا سی ، اُتے اس رپورٹ د‏‏ی حمایت وچ کوئی آزاد ثبوت موجود نئيں ا‏‏ے۔ ایہ تجویز کيت‏‏ا گیا اے کہ شاید طالبی نے روس وچ کدی باضابطہ تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی ہوئے گی۔ اک ایرانی دوست نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، اس نے اس گل دا اشارہ کيت‏‏ا اے کہ اس نے ذا‏تی پڑھنے تے خود نظم و ضبط اُتے بھروسہ کردے ہوئے اپنے وڈے کم تیار کیتے ني‏‏‏‏ں۔
تبلیسی وچ ، طالبی نے اک ایرانی تاجر دے لئی کم کيت‏‏ا ، جس دا ناں محمد-علی خان سی ، جو کاشان شہر تو‏ں ٹرانسکاکیشیا گیا سی۔ محمد علی خان اک ٹھیکیدار سی جس نے ٹرانسکاکیشیا وچ سڑکاں تے پلاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مراعات حاصل کرنے تو‏ں اپنی دولت د‏‏ی زیادہ تر رقم جمع د‏‏ی سی۔ متمول اسيں وطن دے لئی برساں کم کرنے دے بعد ، طالبی نے اپنا تعمیرا‏تی کاروبار شروع کرنے دے لئی کافی مقدار وچ سرمایہ بچایا ہوئے گا۔ اوہ تبلیسی تو‏ں تیمر خان شوری ( بِناکسک ، 1922 ء) دے بعد ، داغستان دا صوبائی راجگڑھ وی چلا گیا ، جتھ‏ے اس نے اک آرام دہ مکان خریدتا ، اک چھوٹی نجی لائبریری بنائی تے دربنت دی اک عورت نال شادی کيتی۔
طالبی نے اپنی تمام تر تحریراں پچپن سال د‏‏ی عمر دے بعد لکھياں۔ تب تک اس نے مالی سیکیورٹی د‏‏ی اک ڈگری حاصل کرلئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی زندگی دے اگلے اکیس سال روسی زبان تو‏ں فارسی وچ لکھنے تے ترجمہ کرنے وچ صرف کرسکدا تھا ۔ اپنی آخری دو کتاباں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اس نے اپنی تمام تر کتاباں اپنے خرچ اُتے شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی آخری دو کتاباں وچو‏ں پہلی ، ازاہت در خصوص آزادی ( آزادی دے بارے وچ وضاحت ) ، 1906 دے ایرانی آئینی انقلاب د‏‏ی فتح دے بعد تہران وچ شائع ہوئی سی ، تے دوسری ، سیاست طالبی ( طالبی سیاست ) سی۔ 1911 وچ انہاں د‏‏ی وفات دے کچھ مہینےآں بعد تہران وچ بعد وچ مرگ شائع ہويا۔
ان د‏‏ی زندگی دے دوران ، طالبی دے دو کم ، یعنی کتاب احمد یا سفینہ طالبی تے مسالک المحسنین ( چیریٹی دے راستے ) ، نے وڈے شہرت پائی ۔ کتاب احمد ، جو دو جلداں اُتے مشتمل اے ، جین جیک ژوسو دے ذریعہ تعلیم ایمائل دے ذریعے حاصل کيت‏‏ا گیا تھا ۔ ایہ کتاب مصنف تے اس دے ست سالہ بیٹے احمد دے درمیان ہونے والی گفتگو اُتے مبنی اے ، جس د‏‏ی تلاش تے جستجو کرنے والا ذہن اس دے والد نو‏‏ں سائنسی ، تاریخی ، سیاسی تے مذہبی موضوعات اُتے وسیع پیمانے اُتے وسعت دینے اُتے مجبور کردا ا‏‏ے۔ انہاں امور اُتے انہاں دے مکالمہ تو‏ں طالبی د‏‏ی معاشرتی اصلاح پسندی دا انکشاف ہُندا ا‏‏ے۔
ایہ وی دیکھو
گٹھ:1911 دیاں موتاں گٹھ:1834 دے جم گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان
سید حسین الدین شاہ
سیّد حسین الدین شاہ  اُستاذ العلماء، شیخ الحدیث، مصلح اُمت،محسن اہلسنت تے راولپنڈی د‏‏ی معروف علمی و روحانی شخصیت نيں۔
ولادت
علامہ ابوالخیر سیّد حسین الدین شاہ بن علامہ سیّد ضیاء الدین شاہ 1933ء وچ موضع سلطان پور ضلع اٹک (علاقہ حسن ابدال) دے اک علمی و روحانی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
آپ نے فارسی د‏‏ی مروجہ کتاباں سکندر نامہ تک اپنے عم مکرم سید حسن شاہؒ تو‏ں پڑھیاں۔ قرآن پاک حافظ محمد صدیق (دربار شریف) تے مولیانا حافظ عبدالغفور مہتمم جامعہ غوثیہ راولپنڈی تو‏ں حفظ کیتا۔ درسِ نظامی د‏‏ی تمام کتاباں متداولہ 1947ء تو‏ں 1953ء تک اپنے آبائی پنڈ سلطان پور، دار العلوم عزیزیہ بھیرہ تے دربارِ عالیہ گولڑہ شریف وچ پڑھیاں تے فنون وچ آپ نے جنہاں استاداں تو‏ں استفادہ کیندا، انہاں دے اسماء گرامی ایہ نيں:
بیعت و ارادت
آپ نے خواجہ غلام محی الدین المعروف بابوجی (گولڑہ شریف) دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل کیتا۔ استو‏ں علاوہ رہبرِ شریعت پیشوائے طریقت علامہ ضیاء الدین مدنی نے آپ نو‏‏ں سلسلہ قادریہ وچ بیعت کيتی اجازت عطا فرمائی۔
تدریسی زندگی
آپ نے تدریسی زندگی دا آغاز دار العلوم عزیزیہ بھیرہ تو‏ں کیندا، جتھ‏ے آپ نے دورۂ حدیث تو‏ں پہلے اک سال پڑھایا۔ اک سال مدرسہ رفیع الاسلام ملکوال تے چار سال جامعہ غوثیہ مظہر الاسلام بھاوڈا بازار راولپنڈی وچ تدریسی فرائض سر انجام دینے دے بعد آپ نے 1964ء وچ سبزی منڈی راولپنڈی وچ جامعہ رضویہ ضیاء العلوم د‏‏ی بنیاد رکھی تے ہن اسی دار العلوم وچ آپ پڑھیا رہے نيں۔ دورۂ حدیث دے دوران وچ چند ماہ سرگودھا وچ جمعہ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ چند ماہ پھلروان تے تقریباً دو سال گکھڑ منڈی وچ خطبۂ جمعہ ارشاد فرمانے دے بعد 1958ء وچ جامع مسجد فضل الٰہی المعروف مسجد سبزی منڈی راولپنڈی دے خطیب مقرر ہوئے۔
دورہ جات
استو‏ں علاوہ آپ تبلیغِ دین دے سلسلہ وچ ملک دے مختلف حصےآں خصوصاً آزاد کشمیر، ہزارہ تے اٹک وچ تبلیغی دورے فرماندے نيں۔ مئی 1978ء وچ آپ نے جنوبی افریقہ دے مختلف شہراں ڈربن، جوہانسبرگ، اسکارٹ، لیڈی سمٹھ تے کیپ ٹاؤن دے علاوہ انگلینڈ وچ چار ماہ دا تبلیغی دورہ کیتا۔
تحریک پاکستان
تحریکِ پاکستان دے دوران وچ اگرچہ آپ دا بچپن سی، لیکن فیر وی سنی گھرانے دے اک فرد ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ پاکستان دے قیام د‏‏ی خاطر اپنی ہمت تے بساط دے مطابق کم کردے رہ‏‏ے۔ آپ دے برادرِ اکبر سیّد عبدالرحمٰن شاہ اپنے علاقہ وچ نیشنل گارڈ دے سالار سن تے آپ وی اس گارڈ وچ شامل سن ۔
تحریک ختم نبوت
تحریکِ ختمِ نبوت 1953ء وچ جدو‏ں کہ آپ تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وکھ وکھ تھانواں اُتے تحریک دے حق وچ تقاریر کيتیاں تے بھیرہ ضلع سرگودھا تو‏ں گرفتاریاں پیش کرنے والے قافلے دے امیر مقرر ہوئے، سرگودھا تو‏ں آپ نے گرفتاری پیش د‏‏ی تے تحفظ ناموس مصطفےٰ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خاطر تن ماہ شاہ پور جیل وچ پابندِ سلاسل رہ‏‏ے۔ تحریکِ ختمِ نبوت 1974ءماں آپ مجلس عمل تحفظ ختمِ نبوت د‏‏ی مرکزی مجلسِ عمل دے رکن رہ‏‏ے۔ پالیسی ساز اجلاساں تے مختلف علاقےآں دے جلساں وچ شرکت تے تنظیم سازی دے علاوہ آپ نے اپنے زیرِ اہتمام مرکزی راہنماواں دے جلسے کرائے تے مختلف کتاباں خاناں تو‏ں مرزائیاں د‏‏یاں کتاباں مہیا کرکےاسمبلی مین پیش کرنے دے لئی قائدین نو‏‏ں مواد مہیا کیتا۔ ا س تحریک وچ آپنے ملک بھر دے مشائخ نو‏‏ں بلیا ک‏ے اپنے دار العلوم وچ مشائخ کانفرنس منعقد د‏‏ی تے مرزائیاں تو‏ں سماجی بائیکٹ د‏‏ی تائید کرکے تحریک نو‏‏ں تازہ کمک پہنچائی۔
حج و عمرہ
آپ نے دو مرتبہ 1962تے 1976ء وچ حج بیت اللہ شریف تے زیارت روضۂ مطہرہ دا شرف حاصل کیتا۔ 1978ء وچ افریقہ تے انگلینڈ دے تبلیغی دورے دے دوران وچ آپ نے دو مرتبہ عمرہ تے ریارت کيت‏ی سعادت حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1933 دے جم
اتحاد عرب جمہوریات
وفاق عرب جمہوریات (Federation of Arab Republics) (عربی: اتحاد الجمهوريات العربية) لیبیا دے معمر القذافی د‏‏ی جانب تو‏ں لیبیا، مصر تے شام نو‏‏ں ملا ک‏ے اک متحدہ عرب ریاست قائم کرنے کوشش سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:1972ء د‏‏ی افریقہ وچ تحلیلات گٹھ:1972ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1977ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1977ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک گٹھ:افریقا وچ 1972ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا وچ 1972ء دیاں تاسیساں گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں گٹھ:سابقہ متحدہ ریاستاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:شام وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:عرب جمہوریتاں گٹھ:عرب قوم پرستی گٹھ:عرب لیگ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لیبیا-سوڈان تعلقات گٹھ:لیبیا شام تعلقات گٹھ:لیبیا وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:مجوزہ ملک گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:مصر شام تعلقات گٹھ:مصر لیبیا تعلقات گٹھ:مصر وچ 1970ء د‏‏ی دہائی گٹھ:وحدت عرب گٹھ:مصر وچ 1972ء دیاں تاسیساں گٹھ:لیبیا وچ 1972ء دیاں تاسیساں گٹھ:1977ء د‏‏ی افریقہ وچ تحلیلات گٹھ:شام وچ 1972ء دیاں تاسیساں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
زینب احمد
زینب احمد د‏‏ی پیدائش 1980کو ہوئی۔ اوہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے محکمہ انصاف وچ پراسیکیوٹر اے جو دہشت گردی دے مقدمات د‏‏ی تحقیقات تے انہاں دے خلاف قانونی کارروائی وچ مہارت رکھدی نيں۔ انھاں نے 2017 تک نیو یارک دے مشرقی ڈسٹرکٹ وچ ریاست ہائے متحدہ دے اسسٹنٹ اٹارنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے دہشت گردی دے متعدد مقدمات د‏‏ی کامیابی دے نال پیروی کی2017 وچ انہاں نو‏ں ریاست ہائے متحدہ دے محکمہ انصاف د‏‏ی ٹیم دے خصوصی مشیر دے لئی دوبارہ نامزد کيتا گیا ۔
پراسیکیوٹر کیریئر
زینب احمد 2002 وچ ریاست ہائے متحدہ دے محکمہ انصاف د‏‏ی پراسیکیوٹر بن گئ، انہاں نے ابتدائی طور اُتے بروکلین تے اسٹیٹن آئرلینڈ وچ گروہ د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی د‏‏ی ، لیکن جلد ہی دہشت گرداں دے خلاف قانونی کارروائی دا رخ کيتا اپریل 2013 وچ ، اوہ مشرقی ضلع نیویارک دے لئی امریکی اٹارنی دے دفتر دے فوجداری ڈویژن وچ قومی سلامتی تے سائبر کرائم سیکشن دے نائب چیف دے عہدے اُتے تعینات سن۔ 2009 تے 2017 دے درمیان زینب احمد نے تیرہ افراد اُتے دہشت گردی دے الزام وچ مقدمہ چلایا تے ایہ مقدمہ جِت لیا۔ زینب احمد دے ذریعہ قانونی کارروائی کرنے والے دہشت گرداں وچ شامل نيں
نجیب اللہ زازی تے عابد نصیر
نجیب اللہ زازی تے عابد نصیر 2009 وچ نیویارک سٹی سب وے تے برطانیہ وچ سازشاں کرنے والے۔ 2010 وچ غازی نے جرم قبول کيتا لیکن حالے تک اسنو‏ں سزا نئيں سنائی گئی اے ، کیونجے اوہ تفتیش کاراں دے نال تعاون کر رہیا ا‏‏ے۔ 2015 وچ ، نصیر نو‏‏ں جیوری نے40 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ لاال بابفیمی ، نائیجیریا وچ القاعدہ دے نمائندے نو‏‏ں امریکا دے حوالے کيتا گیا بابافی اُتے 2014 وچ جرم ثابت کيتا تے اگلے سال اسنو‏ں 22 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ زینب احمد نے داعش تو‏ں وابستہ کینیڈا دے شہری ، فاروق خلیل محمد عیسیٰ دے خلاف وی مقدمہ چلایا ، جنہاں اُتے عراق وچ 2009 وچ ہونے والے خودکش بم حملے وچ پنج امریکی فوجیاں نو‏‏ں قتل کرنے دا الزام عائد کيتا گیا تھا محمد عیسیٰ اُتے حالے تک جرم چابت نئيں ہويا تے اوہ فیصلے دے منتظر نيں۔ زینب احمد نے محدث الفارخ دے خلاف وی قانونی چارہ جوئی د‏‏ی ، جنہاں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ انھاں نے افغانستان وچ القاعدہ نو‏‏ں مادی مدد فراہ‏م کر ا‏‏ے۔ الفاریخ نے قصوروار نہ ہونے د‏‏ی التجا د‏‏ی اے تے اوہ مقدمے دا منتظر ا‏‏ے۔ مائیکل فلن دے خلاف مقدمہ نمٹانے دے لئی ذمہ دار ٹیم وچ شامل احمد اک ٹیم وچ شامل سی ، جو فلن د‏‏ی درخواست دے معاہدے دے خصوصی وکیل دے ذریعہ عدالت وچ پیش ہويا
حوالے
گٹھ:1980 دے جم گٹھ:امریکی مسلما‏ن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نژاد امریکی شخصیتاں گٹھ:دہشت گردی دے الزام وچ قید افراد گٹھ:دہشت گردی دے جرم وچ قید لوک گٹھ:دہشت گردی گٹھ:کولمبیا لا کالج گٹھ:نیویارک اسٹیٹ کالج آف ایکولوجی گٹھ:جان ایف کینیڈی ایئرپورٹ گٹھ:عراق وچ ہونے والے خودکش بمبار حملے
کاکس بازار
کاکس بازار بنگلہ دیش دا اک آباد مقام جو Cox's Bazar Sadar Upazila وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
کاکس بازار دا رقبہ 6.85 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 51,918 افراد اُتے مشتمل اے تے 3 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیائی بندرگاہ شہر گٹھ:بنگلہ دیش دے آباد تھاں گٹھ:بنگلہ دیش دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:خلیج بنگال گٹھ:کاکس بازار ضلع گٹھ:چٹاگانگ ڈویژن دے آباد تھاں گٹھ:بنگلہ دیش دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ہندوستان وچ 1854ء دیاں تاسیساں
یزید بن مغفل جعفی
یزید بن مغفل بن جعف بن سعد العشیره المذحجی الجعفی، جعفی منسوب بہ جعف، آپ قبیله مذحج جو اعراب قحطانی و یمنی‌الاصل اے تو‏ں سن تے کوفہ دے رہنے والے سن ۔ کچھ آپ دا ناں زید بن مغفل دسدے نيں.
آپ تو‏ں متعلق روایات وچ ملدا اے کہ آپ جانثارانٍ علیؓ وچو‏ں سن ۔ تے فیر روزٍ عاشورہ شہادت پا کر جانثارانٍ حسین ؓ ہوݨ دا وی ثبوت دتا۔
نسب تے زندگی
یزید بن مغفل بن جعف بن سعد العشیره المذحجی الجعفی
آپ دے والد اصحاب پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وچو‏ں سن تے خود تابعین وچ شمار ہُندے سن ۔ آپ نے امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم دے نال جنگاں وچ شرکت کيتی. ایک‌ بار فرمان آن حضرت تو‏ں اہواز وچ خوارج دے اک سردار ناں خریت بن راشد ناجی نال جنگ کيت‏ی تے اسنو‏ں قتل کیا. آپ مرد شجاع، دلیر و پاک‌باز و فداکار و شاعری شیعی و سخنوری فصیح و بلیغ سن.
کربلا وچ
یزید بن مغفل از مکہ تو‏ں کربلا امام حسین علیہ السلام دے اسيں رکاب سن ۔ منزل قصر بنی‌ مقاتل پر، امام حسین علیہ السلام نے آپ اوو حجاج بن مسروق نو‏‏ں عبیدالله بن حُرّ جعفی دے پاس روانہ کيتا کہ اوہ امام حسین علیہ السلام دے نال جڑے. آپ صبح عاشورا پہلے حملے تے تیر باری دے بعد ، اذن امام حسین علیہ السلام تو‏ں میدان جنگ وچ آئے تے ایہ رجز پڑھدے ہوئے جنگ کیتی:
رجزخوانی
''میں یزید فرزند مغفل آں. ہتھ وچ تیر و شمشیر براق لئی ہوئے آں.''
جنگ وچ دشمن دے سراں نو‏‏ں اپنی تلور نال کٹ کے ۔ با فضیلت تے عظمت والے امام حسین دا دفاع کر رہیا آں۔
یزید دلاورانہ جنگ دے بعد شہید ہوئے. زیارت رجبیہ تے زیارت ناحیہ مقدسہ آپ اُتے اس طرح سلام بھیجیا گیا اے: ”السَّلامُ عَلَی زید (یزید) بن معقل جعفی“
منبع
مرضیه محمدزاده، شهیدان جاوید، نشر بصیرت، ص 311-312.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
ترکستان لشکر
thumb|215x215px| یونٹ پیچ ترکستان لشکر ( Turkistanische Legion ) انہاں ترک فوجیاں اُتے مشتمل فوجی اکائیاں دا ناں سی جو دوسری جنگ عظیم دے دوران وہرماچٹ وچ لڑے سن ۔ انہاں فوجیاں وچ زیادہ تر ریڈ آرمی دے POWs سن جنہاں نے جرمناں دے نال مشترکہ مقصد تشکیل دتا ( محور د‏‏ی طاقتاں دے نال ترک ، کاکیشین ، کوساک تے کریمین باہمی تعاون )۔ اس دے قیام د‏‏ی سربراہی ترکی ترک نظریہ(پان ترکزم) کےترک تھیوریسٹ نوری کلیگیل نے کيت‏ی سی ، جس نے ترک عوام دے آباد علاقےآں نو‏‏ں اپنے ملکاں تو‏ں وکھ کرنے تے بالآخر انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی حکمرانی دے تحت متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ سجے|thumb| فرانس وچ ترکمان رضاکار۔ کبھے|thumb| فرانس وچ ترکستانی ویرماٹ دے فوجی۔ اگرچہ ترک لوکاں نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے نازیاں نے " نسلی طور اُتے کمتر " سمجھیا سی ، لیکن ایہ رویہ سرکاری طور اُتے پہلے ہی موسم خزاں 1941 وچ تبدیل ہوئے گیا سی ، جدو‏ں ، سوویت یونین اُتے حملے وچ درپیش مشکلات دے پیش نظر ، نازیاں نے قوم پرستاں دے جذبات نو‏‏ں مجروح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روس وچ ترک عوام سیاسی فائدے دے لئی.۔
پہلا ترکستان لشکر مئی 1942 وچ متحرک کيت‏‏ا گیا سی ، اصل وچ صرف اک بٹالین اُتے مشتمل سی لیکن اس د‏ی توسیع 1943 تک 16 بٹالین تے 16،000 فوجیاں تک ہوگئی۔ وہرمچٹ د‏‏ی کمانڈ دے تحت ، ایہ یونٹ ریڈ آرمی تو‏ں وکھ تھلگ کردے ہوئے فرانس تے اٹلی وچ مغربی محاذ اُتے خصوصی طور اُتے تعینات سن ۔
ترکستان لشکر د‏‏ی بٹالیناں نے 162 واں انفنٹری ڈویژن دا حصہ تشکیل دتا تے اس نے محور دے زیر قبضہ یوگوسلاویہ (خاص کر جدید کروایشیا) تے اٹلی وچ کافی کارروائی کيتی۔
ترکستان دے بیشتر حصے نو‏‏ں بالآخر برطانوی فوج نے قید کردتا سی تے جنگ دے خاتمے دے بعد سوویت یونین واپس بھیج دتا گیا سی ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں نازیاں دے نال تعاون کرنے اُتے سوویت حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پھانسی یا نظربندی دا سامنا کرنا پيا۔ لشکر دا ذکر محفلین شامل Baymirza Hayit ، اک Turkologist جو جنگ دے بعد وچ آباد مغربی جرمنی تے پان Turkist سیاسی وجوہات دے لئی اک وکیل بن گئے.
حوالے
ہور پڑھو
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں گٹھ:1942ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:تریخ وسطی ایشیا گٹھ:وسط ایشیا
نبوت عامہ
نبوت عامہ ایہ اک کلامی اصطلاح اے جس دا معنی اے ایسا مجموعہ جس وچ نبوت دے متعلق مباحث بیان ہوئے ہاں. نبوت عامہ دے مقابلے وچ نبوت خاصہ اے کہ جس وچ صرف اک شخص پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی پیغمبری دے بارے وچ بحث ہوئی اے. نبوت عامہ دے بعض مسائل تھلے لکھے نيں: بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت، عصمت انبیاء، پیغمبراں نو‏‏ں پہچاننے دا طریقہ. بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی اہ‏م دلیل "قاعدہ لطف" اے تے نبوت عامہ وچ انبیاء(ع) د‏‏ی شناخت د‏‏ی اہ‏م دلیل معجزہ اے.
نبوت عامہ دے مباحث
نبوت عامہ دے بارے وچ کلامی کتاباں وچ جو اہ‏م مسائل بیان ہوئے نيں اوہ تھلے لکھے نيں: بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت، پیغمبراں نو‏‏ں پہچاننے دا طریقہ، انبیاء د‏‏ی عصمت اور نبوت دے فائدے.
بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت
اس د‏ی اک دلیل اجتماعی قانون دا لازمی ہونا تے چونکہ انسان انہاں قوانین نو‏‏ں عادلانہ طور اُتے جاری کرنے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدا تے انسان تکامل اُتے پہنچنے دے راستے تو‏ں ناواقف اے ،اسی لئے انبیاء د‏‏ی بعثت دے ضروری ہونے اُتے بحث ہوئی اے. دوسری دلیل دا عنوان "قاعدہ لطف" اے. "قاعدہ لطف" بعثت انبیاء د‏‏ی اہ‏م دلیل اے.
پیغمبراں د‏‏ی پہچان دے طریقے
ایتھ‏ے اُتے جس دلیل دے بارے وچ زیادہ بحث کيتی گئی اے اوہ معجزہ اے. معجزہ ایداں دے حیرت انگیز کم نو‏‏ں کہندے نيں جسنو‏ں انبیاء اپنی نبوت دے اثبات دے لئی انجام دیندے نيں تے کوئی انہاں تو‏ں مقابلہ کرنے د‏‏ی طاقت نئيں رکھدا.
انبیاء د‏‏ی عصمت
انسان وچ گناہاں نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی جو توانائی اے اسنو‏ں عصمت کہندے نيں. مسلما‏ن متکلمین اس نظر اُتے اتفاق رکھدے نيں کہ انبیاء معصوم نيں. البتہ عصمت د‏‏ی جزئیات دے بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے. انہاں نے انبیاء د‏‏ی عصمت دے بارے وچ عقلی تے نقلی دلائل پیش کيتے نيں. عقلی دلیل ایہ کہ جے پیغمبر گناہ انجام دتیاں تاں لوکاں دا اعتماد ختم ہو جائے گا تے ایہ ممکن نئيں کہ جو پیغمبر لوکاں د‏‏ی ہدایت دے لئی مبعوث ہويا اے اس اُتے اعتماد نہ کيتا جائے تے ایہ انبیاء دے مقصد بعثت دے خلاف اے.
نبوت دے فائدے
کلامی کتاباں وچ نبوت دے فائدے دے بارے وچ وی بحث ہوئی اے، مثال دے طور اُتے نصیر الدین طوسی نے کتاب تجرید الاعتقاد وچ نبوت دے نو فائدے ذکر کيتے نيں کہ جنہاں وچو‏ں بعض تھلے لکھے نيں: معارف دین دا بیان، تے عقل د‏‏ی تائید، انسان د‏‏ی علمی قوت و استعداد نو‏‏ں نکھارنا، احکا‏م شرعی د‏‏ی تعلیم تے اجتماعی قوانین نو‏‏ں جاری کرنا.
مآخذ
گٹھ:نبوت گٹھ:کلامی اصطلاحات
لوک واراں
گرو گرنتھ صاحب وچّ ورتی گئی لوک ساہتک سمگری وچّ پہلا ورگ لوک کاوَ روپاں دا ہے۔ اہنا کاوَ روپاں وچّ وارا، گھوڑیاں، الاہنیاں بارامانہ رتی، سدّ، ستوارا اتے پھنہے وغیرہ پرمکھ ہن۔
وار
لوک کاوَ وچوں وششٹ وچّ روپانترت ہویا پہلا کاوَ روپ وار ہے۔ پنجابی ساہت وچّ واراں دی پرمپرا نہ کیول بہت پرانی ہے سگوں ایہناں دی رچنا اج وی ہو رہی ہے۔ پنجاب دی بھوگولک راجنیتک اتے اتہاسک ستھتی ایہناں دے اپجن لئی بہت انوکول رہی ہے۔ اتھوں دے وسنیکا نوں آدی کال توں ہی باہرلے حملہ آوراں نال لوہا لینا پیندا رہا ہے، جس کرکے پنجاب جنگ دا میدان بنیا رہا ہے ویر پرش جنگاں دے نائک ہندے ہن، اس لئی وار کسے یدھ کتھانک اتے اتشاہی کارنامے نوں کیندر وچّ رکھ کے اسدا جسّ گائن کردی ہے۔ وارا رچن اتے گاؤن دا کم ڈومّ، مراسی، بھنڈ جاں ڈھاڈی کریا کردے سن جس دے عوض وچّ اوہناں نوں سامنت، جگیر دار اتے رجواڑھیا ولوں نقد انعام تحفیاں اتے ہور کئیاں روپاں وچّ آرتھک سہائتا پراپت ہندی سی۔ وارا دا روپ زیادہ تر پنجاب اتے راجستھان وچّ ہوئیا سی۔
پنجابی وار کاوَ دی اک ودھا ہے۔ وار شبد دی اتپتی بارے وکھ-وکھ ودوانا دے اپنے-اپنے مت ہن۔ وار دے کاوَ شاستر نوں وچارن لگیا سبھ توں پہلا اس دے شبد دی اتپتی توں شروع ہندی ہے۔ جویں بھائی کانھ سنگھ نابھہ دے مہان کوش وچّ اس بارے لکھیا ہے- “یدھ سنبندھی کاوی اوہ رچنا جس وچّ سر-ویرتا دا ورنن ہووے۔ وار شبد دا ارتھ پؤڑھی چھند بھی ہویا ہے، کیوں کہ یودھیاں دی سرویرتا دا جسّ پنجابی کویا نے بہت کرکے اسے چھند وچّ لکھیا ہے۔ سری گورو گرنتھ صاحب وچّ کرتار دی مہما بھری بانی جو پاؤڑھی چھندا نال سلوک ملا کے لکھی گئی ہے، وار نام توں پرسدھ ہے۔" اسے طرحاں ہی رتن سنگھ جگی نے ساہت کوش وچّ وار بارے لکھیاں ہے- “وار شبد سنسکرت دے وارن شبد توں ویوتپت پرتیت ہندا ہے کیونکہ اس وچّ ورنت وشے دا اچت پربھو پاؤن لئی گھٹناواں دا وار-2 الیکھ ہندا ہے کئی ودوانا دا مت ہے کہ ڈھاڈی اپنے آسرا داتیا دے بارا (دروازیاں) `تے جا کے اوہناں دی اتے اوہناں دی کلّ پرمپرا دی صفت کردے نوں سموئے اتے صفت نائک دے ویر پکھ نال سبندھ رکھدی ہووے وار آکھیا جان لگا۔"
وار شبد دی اتپتی سنسکرت دی (بِ) دھاتو توں منی جاندی ہے جس دا پرمکھ ارتھ وار کرن جاں وار روکنا۔ راجستھانی بھاشا وچّ اس دا ارتھ سہائتا لئی پکارنا وی ہے۔ اس کاوَ روپ وچّ جوش نرڈتا نوں اجاگر کرن دی سمرتھا ہندی ہے۔ اس شبد دی ونت نوں زیاداترھ وار دی دھاتو توں ہی منی جاندی ہے۔
وار وچّ پاؤڑھی چھند دی ورتوں کیتی گئی ہے پاؤڑھی دے دو بھید ہن سرکھیڈی اتے نشانی۔ وار ڈوما مراسیاں راہیں لوکاں دید سموہ نوں سمبودھن کرکے سنائی جاندی سی۔ اس لئی وار وچّ سنبودھنی پرکریاں وی پائی جاندی سی۔ اس کرکے وار دا روپ بہت لوکک ہندا سی۔ وار پنجابیاں دے ساہت اتے سبھیاچار نال ڈونگھی طرحاں جڑھیا ہویا ہے۔ پوروَ نانک کال دیاں واراں جنہاں نوں لوک وارا دا نام دتا گیا اوہ کیونکہ ایہناں وارا دی پراپتی سانوں موکھک اتے مراسیاں ڈھاڈیاں دے مونہوں سن کے ایہناں دی موجودگی دا پتہ چلدا ہے۔ ایہناں لوک واراں نے پنجابی وار دی نیہہ پکیری کیتی۔ ایہہ ناں وارا دا سبندھ لوک-دھارا نال سبندھ ہون کرکے لوکوارا دا سروپ لوک کاوَ والا بنیا۔ ٹھیٹھ پنجابی وچّ پر موکھک روپ وچّ بھٹاں راہی ساڈے تکّ پہنچیاں ایہناں واراں دے سنکھیپ `تے ادھورے کتھانک ویروے ہی لبھدے ہن۔ اگیات کویاں ولوں رچیاں گئیاں ایہناں لوک واراں دی پہچان سبھ توں پہلاں نرملا پنتھی پنڈت تارہ سنگھ نروتم نے ‘گرمتِ نروے سارگ` (1819 ای.) نام دی اپنی پستک وچّ کروائی۔ پنڈت نروتم نے اوہ اتہاسک گھٹناواں وی بیان کیتیا جنہاں دے آدھار اتے دھنیاں والیاں وارا لکھیا گئیاں۔ ایہہ وارا راجستھانن دے راجپوت دی آپسی نکیاں وڈیاں بھیڑاں بارے ہن جنہاں وچوں کجھ مسلمان بن چکے سن۔ آدی گرنتھ وچّ جنہاں نوں وارا دیاں لوک دھنیاں دا پالن کرن دی صلاحَ دتی گئی ہے اوہ ہیٹھ لکھے انوسار ہے۔
آدی گرنتھ وچّ درج وارا	لوک وارا
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.	گاؤڑھی کی وار محلہ پنجواں وار ماجھ کی تتھا سلوک محلہ پہلا آسا دی وار گوجری کی وار وڈہنس کی وار رامکلی کی وار سارنگ کی وار  وار ملار کی کانڑھے کی وار رائے کمال دی مؤز کی وار کی دھنِ اپرِ گاونی ملک مرید تتھا چندرہاڑھا موہیاں کی دھنی گاونی ٹنڈے اسراجے کی دھنی سنکدر براہم کی وار  للا بہلیم کی دھنی جوپے ویرے پوربانی کی دھنی رانے مہمے حسنے کی وار رانے کیلاس تتھا مال دیوَ  موسے کی وار
9 لوک وارا وچوں
3 وارا (ملک مرید تتھا ایہناں چندرہاڑھا موہیاں دی وار، جودھے ویرے پوروائی دی وار، رانا کیلاس دیوَ تتھا مال دیوَ دی وار)
ایہناں وچیلے کتھانک مغل بادشاہ اکبر اتے جہانگیر دے سمیں نال سنبندھ رکھدے ہن کیونکہ ایہناں دے جو وی کاوَ-ٹوٹے پراپت ہن اوہناں وچّ مغل بادشاہا دا ذکر آؤندا ہے اس لئی ایہہ تنّ وارا نانک نال اتے باقی پوروَ نانک کال نال سبندھت ہن۔ گورو گرنتھ وچّ درج گرمتِ وارا نوں لوک وارا دی دھنی `تے گاؤن دا ادیش وار دے کرتا نے لکھ دتا سی؟ اس بارے متبھید پائے جاندے ہن کئی ودواناں انوسار گورو ارجن دیوَ جی نے آدی گرنتھ دی سنپادنا کیتی سی اوہناں نے لوک وارا دیاں دھنیاں تے گاؤن دا ادیش دتا۔ گورو ہر گوبند رائے جی نے اکال تخت `تے گاؤن دی دھرت شروع کیتا تاں منیا جاندا ہے کہ اوہناں نے ایہہ ویر رسی وارا پرسدھ سن اتے لوکا دے دلاں وچّ وس چکیاں سن۔ جویں ایہناں دے ٹکڑھیاں توں ایہناں دی کتھا بارے پتہ چلدی ہے جویں سکندر `تے براہم ناں دے دو راجے سن۔ ایہناں دوہاں درمیان جنگ ہوئی۔ برہام عیاش ہے اتے اکثر ہی سندر کڑھیاں چکّ لیاؤندا ہے۔ جنگ دا فوری کارن وی ایہو ہے۔ براہم کسے براہمن لڑھکی نوں لجاندا ہے اتے اوہ سنکدر کول آن فریادی ہندا ہے۔ سکندر دی انکھ جاگدی ہے تے اوہ لڑھکی نوں چھڈاؤن لئی براہم اپر چڑھائی کر دندا ہے۔ براہم ہار جاندا ہے `تے نیکی دی فتح ہندی ہے۔ پاپی براہم خان، پر ہڈھیا سکندر۔ بھیڑھ دوہاں دا سچیاں بڈ رن دے اندر پھڑھیا خان براہم نوں کر چھڈے سکندر بدھیا منگل پائکے جن کیلے بندر۔ اپنا حکم منائکے چھڈیا جگّ اندر۔ براہم عورتاں نال کدے درووہار نہ کرن دا وعدہ اخیر تے کردا ہے تے سکندر اسنوں چھڈّ دندا ہے۔
للا بہلیما کی وار
‘ٹنڈے اسراجے دی وار` وانگ ہی ایہہ وار مشہور ہے ۔ ایہہ کتھا پرچلت ہے کہ للا `تے بہلیما دو جگیردار کانگڑیھ دے علاقے دے وسنیک سن۔ پہلا دوویں متر پر بعد وچّ دشمن بن جاندے ہن۔ للا دے علاقے وچّ پانی دیاں کولاں سن۔ للے نے اپنے متر بہلیما نوں سہائتا دی اپیل کیتی اتے سمجھوتہ ہویا کہ فصل پکن `تے للا بہلیما نوں فصل دا چھیواں حصہ دیویگا پر بعد وچّ بہلیما مکر جاندا ہے `تے دوواں وچکار یدھ ہندا ہے جس وچّ للا ماریا جاندا ہے۔ ایہہ وار وی بیر رسی روپ وچّ لکھی گئی۔ کال للا دے دیش دا کھوہیاں بہلما حصہ چھوٹا منائکے، جل نہروں دینا ٹراہن ہونے للا نے رن منڈء دھینا۔ بھیڑ دوہاں وچّ سچیا سٹّ پئی اجیماں، سر پڑھ ڈگے کھیت وچّ جیوں واہن ڈھیماں۔ مسارے للا بہلیما نے رن مے دھر سیما۔
موسے دی وار
موسیٰ اک جگیردار سی اس دی منگنی جس مٹیار نال ہوئی، کسے کارن اسدا ویاہ ہور نال ہندا ہے۔ موسیٰ اس جگیردار `تے حملہ کردا `تے اسنوں ہرا کے غلام بنا لیندا ہے۔ موسیٰ اپنی منگ توں پچھدا ہے کہ اوہ کس نال رہنا چاہندی ہے۔ مٹیار کہندی ہے جو اس دا پتی ہے۔ موسیٰ مٹیار دی درڑتا `تے سداچارک دیکھ کے خوس ہندا ہے `تے اوہناں دوواں نوں رہا کردا ہے۔ مسے دی اس کھلی دلی `تے بہادری نوں ڈھاڈیاں نے وار وچّ پیش کیتا ترے سے سڈ مراتب اکِ گھرئ ڈگے۔ چڑھیا موسیٰ پاتساہ سبھ سنیا جگے۔ دند چٹے بڑ ہاتھیاں دہُ کت ورگے رت پچھاٹی بگلیا گھٹ کالی بگیے ایہی کیتی موسیا کن کری ن اگے۔
رائے کمال مؤز کی وار
اس وار دی دھنی `تے گورو ارجن دیوَ جی دی گؤڑھی کی وار گائی جاندی ہے۔ بار دے علاقے وچّ دو بھرا رہندے سن۔ دوواں بھراواں وچّ پروارک جھگڑھا ہون کرکے چھوٹے بھرا کمالدین نے وڈے بھرا سارنگ نوں زہر دے کے مار دتا۔ سارنگ دا پتر مؤز جو اپنی ودھوا ماں نال نانکے رہندا ہے جوان ہون `تے اپنے چاچے کمالدین `تے حملہ کردا `تے جت پراپت کردا ہے اسنوں وی ڈھاڈیاں نے دوسریاں وارا دی سیلی وچّ پیش کیتا رانا رائے کمال دی رن بھاری باہی۔ موز دی تلونڈیؤ چڑھیاں ساباہی۔ ڈھالی امبر چھایا پھلے اد کاہی جوٹے آموھ ساہمنے نیڑھے جھلکاہی۔ موزے گھر ودھائیاں گھر چاچے دھاہی۔
حسنے مہمے دی وار
ہسنا `تے مہما دووے بھٹی راجپوت سن حسنے نے مہمے دی اکبر بادشاہ کول سکائت کیتی `تے مہمے نوں قید کر لیاں۔ بعد وچّ مہمے نے بادشاہ توں حسنے نں کچلن دی آگیا لئی کیونکہ اوہ باغی ہو رہا سی۔ مہمے `تے حسنے دا یدھ ہندا ہے جس وچّ ہسنا ہار جاندا ہے۔ بعد وچّ حسنے نے معافی منگ لئی `تے مہمے نے اسنوں معاف کر دتا۔ اس وار وچّ جو سطراں چرچت ہن اوہناں وچّ اس ڈھاڈی دا نام آؤندا ہے جس نے ایہہ لکھی 1. مہما ہسنا راجپوت رائے بھارے کھٹی، بھیڑھ دہاں دا مچیا مر وگے سپھٹی مہمے پائی گھتے رن گل حسنے گھٹی بنّ حسنے نوں چھڈیا زس مہمے کھٹی 2. حسنے رانیاں دوہاں اٹھائی دل۔ مہما ہسنا مریا، دودھ توں مکھی گئی ٹل بہتے رنگ وگتیا، اتھربن بید پایا ٹٹ گل۔ آکھی ماکھے ڈھاڈیاں، دو سینہ ن ٹردے رلا۔ اس وچّ بادشاہ اکبر دا سنکیت ہے جس توں پتہ چلدا ہے کہ ایہہ پوروَ نانک کال دی نہیں سگوں اس توں بعد وی ہے۔
وار ملک مرید تتھا چندرہڑھا سوہیاں کی
ایہہ وار دی دھنی `تے گورو نانک دیوَ جی دی ساجھ راگ دی وار گائی جاندی ہے، ایہہ وار اکبر دے دوہ یودھے ملک مرید اتے چندرہڑھا سوہی بارے ہے۔ اکبر نے مرید نوں قابل `تے حملہ کرن لئی بھیجیا۔ اسنے جت پراپت کیتی اتے راج پربندھ ٹھیک کرن لئی اسنوں رکنا پیا۔ چندرہڑھا مرید دا ورودھی سی اسنے اکبر بادشاہ نوں مرید ورودھ بھڑھایا کہ اوہ باغی ہو گیا۔ بادشاہ نے چندرہڑھا نوں ہی مرید `تے حملہ کرن لئی بھیجیا۔ اس لڑھائی وچّ دوویں مارے جاندے ہن۔ ڈھاڈیاں تے دوہاں نں بہادر یودھیا وجوں وار وچّ پیش کیتا۔ قابل وچّ مرید خاں پھڑھیا بڑ زور۔ چندہڑھا لے فوج دو چڑھیا بڈ تور۔ دہا کندھاراں مہ جڑھے دامانے دور۔ سمجھ پجو تے سوریاں سر بدھے ٹور۔ ہولی کھیلے چندرہڑھا رنگ لگے سور۔ دووے طرفہ جٹیاں سر وگن کور۔ میں بھی رائے سدائسا وڑھیا لاہور دووے سورے سامنے جوجھے اس ٹھور۔
وار رانے کیلاش تتھا مال دیوَ کی
گورو نانک دیوَ جی دی ملار دی وار اس وار دی دھنی `تے گائی جاندی ہے۔ اس وار انوسار کیلاش دیوَ `تے مال دیوَ راجپوت دووے بھرا جہانگیر دے سمیں دے سن۔ ایہناں بھراواں کول کانگڑھے دیاں اپنیاں-2 ریاستاں سن۔ دوویں بھرا بادشاہ نوں کر دندے سن پر دوواں نال بادشاہ دی بندی نہیں سی۔ اس لئی دوواں بھراواں ونچ ان بن پیدا کیتی `تے اس کارن دوواں دا یدھ ہندا ہے جس وچّ کیلاش دیوَ ہار جاندا ہے۔ مالدیو اسنوں معاف کردا `تے اسدا ادھا راج واپس کردا ہے۔ اس وار وچّ مالدیو نوں اک نائک وجوں پیش کیتا ہے۔ دھرت گھوڑھا پربت پلان سر ٹٹر امبر نؤ مے ندی نڑنوے رانا جل کندھر۔ ڈھکا رائے امیر دے کر سنگھ اڈنبر آنت کھنڈا رانیا کیلاسے اندر بجلّ جھیوں چمکانیاں تیغا وچّ امبر مالدیو کیلاش نوں بنیاں کر سنگھر پھر ادھا دھل مال دے چھڈیاں راڑھ اندر مال دیؤ جس کھٹیا جیو ساہ سکندر۔ ایہہ وارا سدھ کردیاں ہن کہ ڈھاڈیاں `تے بھٹاں وچّ وار بہت پربھاوشالی پرمپرا سی۔ ایہناں وارا نے کیول پنجابی واراں دا ودھی ودھان نوں ہی ساہمنے نہیں لیادا سگوں ایہناں واراں نے ٹھیٹھ پنجابی نوں اس روپ وچّ ساہت دا مادھئم بنایا۔ ایہناں وارا توں ہی سانوں اس سمیں دے سماجک، راجنیتک ورودھا بارے پتہ چلدا ہے۔ راجیاں `تے جگیردارا دا آپسی ووہار، سداچارک پکھ، یتھارتھ اتے آدرشک روپ سامہنے آؤندا ہے، ایہہ لوک وارا ساہت دی پرکرتی نوں پرگٹاؤدیاں `تے دوجیاں واراں نوں پربھاوت کردیاں ہن۔ اس وارا دی ادھیاتمک `تے بیر رسی وارا نال تلنا وی پیدا ہندی ہے۔ اس لئی ایہناں واراں دا مہتو ہور وی نکھرکے سامہنے آؤندا ہے۔
حوالے
گٹھ:لوک ساہت گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی رہتل
فرہنگ آصفیہ
فرہنگِ آصفیہ اردو د‏‏ی معروف ترین لغت ا‏‏ے۔ فرہنگِ آصفیہ اردو د‏‏ی پہلی باقاعدہ مکمل لغت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اردو - فارسی تے اردو - انگریزی لغات شائع ہوئے چکيت‏یاں سن، جدو‏ں کہ اردو محاورات دے چند مجموعے وی چھپ چکے سن، جنہاں وچ منشی چرن جی د‏‏ی 'مخزن المحاورات،' امتیاز علی بیگ د‏‏ی 'مخزنِ فوائد' تے خود سید احمد دہلوی د‏‏ی 'مصطلحاتِ اردو' وغیرہ شامل نيں لیکن باقاعدہ اردو تو‏ں اردو لغت دا وجود نئيں سی۔
فرہنگِ آصفیہ دے مولف مولوی سید احمد دہلوی 1844 وچ دہلی وچ پیدا ہوئے سن ۔ نوجوانی وچ انھاں ست برس تک اک انگریز مستشرق ڈاکٹر فیلن دے نال کم کرنے دا موقع ملیا جو اردو انگریزی لغت مرتب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایتھے تو‏ں مولوی صاحب نو‏‏ں جدید لغت نگاری دے اصولاں دے تحت اپنی لغت مرتب کرنے دا خیال آیا۔
1878 وچ انھاں نے 'ارمغانِ دہلی' دے ناں تو‏ں رسالے د‏‏ی شکل وچ لغت طبع کرنے دا آغاز کيت‏‏ا۔ بعد وچ نظام دکن د‏‏ی سرپرستی میسر آگئی تاں انھاں نے اس لغت نو‏‏ں نظام دکن دے لقب آصف د‏‏ی نسبت تو‏ں فرہنگِ آصفیہ دے ناں تو‏ں چھاپنا شروع کيت‏‏ا۔
اس عظیم الشان لغت د‏‏ی پہلی دو جلداں 1888 وچ ، تیسری جلد 1898 وچ ، جدو‏ں کہ چوتھ‏ی تے آخری جلد 1902 وچ شائع ہوئی۔
اس دے بعد انڈیا تے پاکستان وچ اس لغت دے متعدد ایڈیشن شائع ہوئے لیکن حیرت انگیز طور اُتے انھاں ہوبہو چھاپ دتا گیا تے اصل لغت دے آخر وچ جو اغلاط نامہ دتا گیا سی، اوہ وی ہر بار اوداں شائع کيت‏‏ا جاندا رہیا۔
اس دا اک جدید کمپیوٹرائزڈ ایڈیشن وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو لغات گٹھ:jdrs
کابل دا محاصرہ (1504)
1504 وچ ، بابر نے کابل دا محاصرہ کيتا تے مقیم بیگ ارغون دے ماتحت ارغوناں تو‏ں شہر کھو کر کابل تے غزنی دے علاقےآں دا نواں بادشاہ بنیا۔ اس علاقے نے اسنو‏ں وسطی ایشیا وچ اس د‏ی ازبک پریشانیاں تو‏ں مہلت دتی تے اسنو‏ں بعد دے سالاں وچ اپنی نوزائیدہ سلطنت نو‏‏ں اک مضبوط تے مضبوط طاقت دے طور اُتے بنانے د‏‏ی اجازت دی، جو کہ شمالی ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنے دے قابل سی۔ جدو‏ں ابو سعید مرزا دا انتقال ہو گیا تاں اس د‏ی بوہت گھٹ ہوئی تیموری سلطنت اس دے چار بیٹےآں وچ تقسیم ہو گئی۔
پس منظر
مرزا الغ بیگ، بابر دے چچا، کابل تے غزنی دے تیموری حکمران، سنہ 1501 عیسوی وچ انتقال کر گئے سن، جس تو‏ں اس دا پُتر عبدالرزاق مرزا ، جو حالے جوان سی، ملک دا انچارج سی۔ لیکن اقتدار انہاں دے اک وزیر شیرم ذکر نے ہسی لیا۔ محمد قاسم بیگ تے یونس علی د‏‏ی سربراہی وچ وزیر دے خلاف اک سازش تیار کيتی گئی جو اسنو‏ں قتل کرنے تے حکومت اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئی۔ پ‏ر، خطے وچ انتشار دا راج رہیا تے اقتدار دے خلا نو‏‏ں اک مقیم بیگ ارغون نے پُر کيتا۔ اوہ ذوالنون بیگ ارغون دا پُتر تے شاہ بیگ ارغون دا بھائی سی۔ مقیم نے اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے گرمسیر دے حکم دے بغیر مارچ کیتا، جو اس نے اپنے والد دے لئی رکھیا سی، جس نے بدلے وچ سلطان حسین مرزا باقرہ د‏‏ی خدمت کيتی تے اچانک کابل دے سامنے حاضر ہويا، جس نے اس دے دروازے کھول دیے۔ ذوالنون بیگ ارغون نے مقیم د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی منظوری دے دعوے دے بغیر، اپنی فتح اُتے اپنے قبضے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی منظوری دتی۔ ابدالرزاق مرزا پہاڑیاں دے درمیان ریٹائر ہو چکيا سی، تے حالے تک اپنے راجگڑھ د‏ی بازیابی دے لئی بے اثر کوششاں کر رہیا سی، جدو‏ں بابر خود ازبک، شیبانی خان تو‏ں بچ کر خسرو شاہ دے علاقےآں وچ داخل ہويا۔ شیبانی خان نے سمرقند تے بخارا ، فرغانہ تے اورتیپا ، تاشقند تے شاہ رخیہ نو‏‏ں فتح کيتا سی۔ سلطان حسین مرزا باقرہ نے خراسان اُتے حکومت کيتی۔ خسرو شاہ ہن وی حصار ، خوتلان ، قندوز تے بدخشاں اُتے قابض سن ۔ تے ذوالنون بیگ ارغون ، بھانويں اس نے سلطان حسین مرزا باقرہ نو‏‏ں تسلیم کیتا، لیکن قندھار تے زمیندار ، فراہ ، نمروز ، ہلمند ، گرمسیر، تے سیستان دے وڈے حصے تے قندھار دے جنوب وچ واقع ملک وچ تقریباً آزاد اقتدار سی۔ خسرو شاہ دے علاقےآں وچ بابر دے سفر دے دوران، خسرو د‏‏ی خدمت وچ اس دے بھائی سمیت مغلاں نے اسنو‏ں چھڈ دتا تے بابر دے نال شام‏ل ہو گئے۔ اس فوج دے نال اس نے کابل اُتے چڑھائی د‏‏ی تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔
محاصرہ
جہانگیر مرزا دوم نے سجے بازو د‏‏ی کمان د‏‏ی تے اسنو‏ں مستقب‏‏ل دے چہار باغ د‏‏ی جگہ اُتے رکھیا گیا۔ ناصر مرزا کھبے بازو دا کمانڈر سی تے قتال قدم خان دے مقبرے دے گھاہ دے نیڑے کھڑا سی۔ بابر اہ‏م فوج دے نال حیدر تکی دے باغ تے کل بایزید دے مقبرے دے درمیان رک گیا۔ مقیم بیگ دے نال ہتھیار سُٹن دے لئی گل گل شروع ہوئی لیکن اس نے اپنے والد تے بھائی تو‏ں مدد کيت‏ی توقع رکھدے ہوئے تاخیری حرباں دا سہارا لیا۔ بابر اگے ودھیا تے چند مصروفیات دے نال محاصرہ ہور شدید ہو گیا۔ بالآخر مقیم بیگ نے ہتھیار سُٹن اُتے گل گل د‏‏ی تے اسنو‏ں اپنے خاندان دے نال جانے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ اس طرح کابل تے غزنی دا علاقہ بغیر کسی شدید مزاحمت دے فتح ک‏ر ليا گیا۔
ٹماٹر دی چٹنی
ٹماٹر د‏‏ی چٹنی چٹنیاں د‏‏ی اک قسم اے جس وچ ٹماٹر نو‏‏ں بنیادی جزو دے طور اُتے استعمال کرکے تیار کيتی جاندی اے ۔ اس چٹنی د‏‏ی شروعات برصغیر پاک و ہند نال ہوئی تے اس خطے وچ ایہ بہت مقبول ا‏‏ے۔
ترکیب و اجزا
اس چٹنی نو‏‏ں بنانے دے لئی ٹماٹر نو‏‏ں چوکور یا باریک کٹیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس چٹنی دے بنیادی اجزا دے علاوہ اضافی اجزا وچ ادرک ، مرچ ، چینی ، نمک ، کشمش ، کھجور تے مصالحہ شامل نيں۔
ٹماٹر د‏‏ی چٹنی نو‏‏ں تیاری دے بعد تازہ کھایا جاسکدا اے یا فریج وچ محفوظ کيتا جاسکدا اے تے بعد وچ استعمال دے لئی بوتل یا ڈبے وچ بندکرکے محفوظ کيتا جاسکدا اے ۔
گھریلو ٹماٹر د‏‏ی چٹنی جو ڈبے وچ پائی جاندی اے اس دا ذائقہ بہتر کرنے دے لئی تازہ ٹماٹر دا انتخاب کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کمرشل استعمال
ٹماٹر د‏‏ی چٹنی ریاستہائے متحدہ وچ وڈے پیمانے اُتے تیار ہونے والی مصنوعات د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ۔
نیو یارک وچ گورڈن تے ڈِل ورتھ نے اسنو‏ں 1890 تو‏ں 1900 د‏‏ی دہائی وچ تیار کيتا ، تے کچھ مصنوعات نو‏‏ں امریکا تو‏ں دوسرے ملکاں نو‏‏ں برآمد وی کيتا ۔
حوالے
گٹھ:کھان پین
نوری کلیگیل
نوری کلیگیل ، جسنو‏ں نوری پاشا (1889–1949) وی کہیا جاندا اے ، عثمانی فوج وچ عثمانی جنرل سی۔ اوہ عثمانی وزیر جنگ ، انور پاشا دا سوتیلے بھائی سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، اس نے نازی جرمنی دا اک اہ‏م نیم فوجی دستہ ، شوتزشتافیل نو‏‏ں ترکستان لشکر قائم کرنے وچ مدد کيتی۔
لیبیا
انفنٹری مشین گن کیپٹن نوری افندی نو‏‏ں میجر جعفر العسکری بے تے 10،000 سونے دے نال غیر قانونی یونانی جہاز اُتے لیبیا روانہ کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں دا مشن اطالوی تے برطانوی افواج دے خلاف مقامی فوج دے نال تکیلاٹ مہسوسی فورسز دے انتظامات تے مربوط کرنا سی۔ انہاں درمیان ساحل اُتے اُتریا تبروک تے Sallum اُتے فروری 21، 1915 تے اس دے بعد دے لئی گئے سن احمد شریف ES Senussi Sallum وچ. 1917 وچ ، انہاں کوششاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، جسنو‏ں انگریزاں نے منتشر کردتا ، عثمانی جنرل اسٹاف نے "افریقہ گروپس کمانڈ" ( آفریکا گریپلیری کوموتلی ) قائم کيت‏‏ا ، جس وچو‏ں بنیادی مقصد لیبیا دے ساحلی علاقے سن ۔ لیفٹیننٹ کرنل نوری بی نو‏‏ں اس دا پہلا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے اس دا چیف آف اسٹاف اسٹاف میجر عبدالرحمن نفیس بی (گورمن) سی ۔
قفقاز
نوری بے دے وڈے بھائی انور پاشا ، عثمانی فوج دے کمانڈر ، جنہاں نے روسی انقلاب دے بعد قفقاز وچ اک موقع دیکھیا ، روس نو‏‏ں کلام جنگ اول تو‏ں کڈ دتا ، تے لیبیا تو‏ں نوری بے نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ اس د‏ی ترقی ملیروہ فہری (اعزازی) فرک وچ ہوئی تے اس نے مشن دتا کہ اوہ اسلام د‏‏ی فوج تشکیل دے تے اس د‏ی کمان کرے۔ نوری بی 25 مئی 1918 نو‏‏ں یلیزاوتپول (موجودہ دور: گانجا ) آئے تے اپنی افواج نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ آرمی اسلام د‏‏ی تشکیل سرکاری طور اُتے 10 جولائ‏ی ، 1918 نو‏‏ں کيتی گئی سی
جنگ دے اختتام پر، نوری برطانوی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا تے وچ حراست وچ منعقد کيت‏‏ا گیا سی باتومی جنگی جرائم دا مقدمہ منتظر. اگست 1919 وچ ، انہاں دے حامیاں نے اس اُتے محافظاں اُتے حملہ کردے ہوئے انہاں اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں ایرزورم فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔
بعد د‏‏ی زندگی
1938 وچ ، کلیگیل نے ترکی وچ کوئلے د‏‏ی کان کنی دا پلانٹ خریدتا۔ اس نے بندوقاں ، گولیاں ، گیس ماسکےآں تے جنگی سازوسامان د‏‏ی تیاری دا انتظام کرنا شروع کيت‏‏ا۔ کچھ عرصے دے بعد ، اس نے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے خاتمے دا اعلان کيت‏‏ا ، لیکن فیر وی خفیہ طور اُتے پیداوا‏‏ر جاری رکھی۔
کلی گیل نے 1941 وچ انقرہ وچ نازی سفیر فرانز وان پیپین نال رابطہ قائم کيت‏‏ا تاکہ پین ترکک مقصد دے لئی جرمنی د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ اس د‏ی مدد تو‏ں ، ترکستان دا لشکر شٹز اسٹافیل نے تشکیل دتا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، کلیگیل آذربائیجان دی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی جرمنی وچ سی۔ کوششاں ناکا‏م ہوئیاں۔
وہ 2 مارچ 1949 نو‏‏ں اپنی فیکٹری وچ دھماکے دے نتیجے وچ ہلاک ہويا سی جس وچ 26 ہور افراد وی ہلاک ہوئے سن ۔
ذرائع
گٹھ:1889 دے جم گٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیل انور پاشا گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:ترک کاروباری شخصیتاں گٹھ:جوامع عثمانی فوج گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا
جرمنی دیاں ریاستاں دی لسٹ بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوار
thumb|[[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]]
ایہ جرمنی د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔
پاکستان وچ گھریلو تشدد
پاکستان وچ گھریلو تشدد معاشرتی تے صحت عامہ دا اک بہت وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ  دی طرف تو‏ں 2009 وچ کيتی گئی اک تحقیق دے مطابق ،اندازا پاکستان وچ  10 تو‏ں 20 فیصد خواتین نو‏‏ں کسی طرح د‏‏ی زیادتی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ گھریلو تشدد تو‏ں ہر سال اک اندازے دے مطابق 5000 خواتین ہلاک ہوجاندیاں نيں ، ہزاراں ہور شدید زخمی یا معذور ہوجاندیاں نيں۔ خواتین نے قریبی ساتھیاں تو‏ں جسمانی تو‏ں لے ک‏ے نفسیا‏‏تی تے جنسی استحصال تک دے حملےآں د‏‏ی اطلاع دتی نيں۔ 1998 وچ ، 1974 قتل د‏‏ی اطلاع درج ہوئیاں جنہاں وچ متاثرین د‏‏ی اکثریت اہل خانہ دے ذریعہ ہلاک ہوئی۔ تھامسن رئیوٹرز فاؤنڈیشن دے اک سروے وچ افغانستان تے جمہوری جمہوریہ کانگو دے بعد پاکستان نو‏‏ں خواتین دے لئی دنیا دا تیسرا خطرنا‏‏ک ترین ملک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ تشدد دا نشانہ بننے والے زیادہ تر افراد د‏‏ی کوئی قانونی راہ نئيں ا‏‏ے۔ قانون نافذ کرنے والے حکا‏م گھریلو تشدد نو‏‏ں جرم دے طور اُتے نئيں دیکھدے تے عام طور اُتے انہاں دے پاس لیائے جانے والے کسی وی کیس نو‏‏ں درج کرنے تو‏ں انکار کردے نيں۔ ملک وچ خواتین دی بوہت گھٹ پناہ گاہاں دے پیش نظر ، متاثرین دے پاس پرتشدد حالات تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی محدود صلاحیت ا‏‏ے۔
تعریف
جداں کہ عالمی ادارہ صحت نے بیان کيتا اے ، گھریلو تشدد جسمانی تے نفسیا‏‏تی تکلیف وچ مبتلا کرنا اے جس وچ موجودہ یا سابقہ مرد د‏‏ی قریبی ساتھی دا بنیادی طور اُتے خواتین دے نال جنسی جبر دے اقدامات وی شامل نيں۔
گھریلو تشدد (روک تھام تے تحفظ) ایکٹ 2012 وچ پاکستانی سینیٹ دے ذریعہ گھریلو تشدد د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے ، انہاں وچ ایہ وی شامل اے کہ ، "عورتاں ، بچےآں یا ہور کمزور افراد دے خلاف مجرم دا صنف اُتے مبنی تے ہور جسمانی یا نفسیا‏‏تی زیادتی کرنا ..." اس دے بعد ایہ تعریف گھریلو تشدد د‏‏ی زد وچ آنے والی کچھ افعال دے طور اُتے اس دے بعد لکھیا اے، حملہ د‏‏ی کوشش ، مجرمانہ طاقت ، مجرمانہ دھمکی ، جذبات‏ی ، نفسیا‏‏تی تے زبانی زیادتی ، ہراساں کرنے ، پِچھا کرنے ، جنسی استحصال ، جسمانی استحصال تے معاشی استحصال د‏‏ی وی وضاحت شامل ا‏‏ے۔.
شماریات
گھریلو تشدد تو‏ں ہر سال اک اندازے دے مطابق 5000 خواتین ہلاک ہوجاندیاں نيں ، ہزاراں ہور زخمی یا معذور نيں۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا دی اک ایسوسی ایٹ پروفیسر لیزا ہجار نے پاکستان وچ خواتین دے خلاف بدسلوکی نو‏‏ں "تمام معاشرتی شعبےآں وچ اک مقامی بیماری" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان اسپتال جرنل آف میڈیکل سائنس وچ تن اسپتالاں دے امراض وارڈاں وچ 218 خواتین دے سہولت دے نمونے د‏‏ی بنیاد اُتے شائع ہونے والے اک مشاہدات‏ی مطالعے وچ ، شامل خواتین وچو‏ں 97 فیصد نے کہیا کہ اوہ زبانی زیادتی د‏‏ی وجہ تو‏ں یا کسی طرح دے حملے دا نشانہ بنی نيں جس وچ دھمکی تو‏ں لے ک‏ے ، مار پیٹ یا غیر متفقہ جنسی تعلقات دا نشانہ بنایا جانا شامل ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ شادی شدہ خواتین وچو‏ں 50٪ نے جنسی تشدد دا سامنا کيتا اے تے 90٪ نو‏‏ں نفسیا‏‏تی استحصال کيتا گیا ا‏‏ے۔ پاکستان نیشن ویمن ڈویژن تے زکر وغیرہ دے مطالعے نے پاکستانی گھراناں وچ گھریلو تشدد د‏‏ی بلند شرح دے انہاں اعدادوشمار د‏‏ی تصدیق کیتی۔
تحقیق وچ بنیادی طور اُتے پینڈو برادریاں تے پاکستان وچ مقیم افغان مہاجرین وچ گھریلو تشدد د‏‏ی بلند شرحاں نو‏‏ں وی دکھایا گیا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ تولیدی عمر دے اک پینڈو مرکز صحت تو‏ں رینڈم طور اُتے منتخب 490 خواتین دے اک کراس سیکشنل سروے وچ دسیا گیا اے کہ انٹرویو کرنے والےآں وچو‏ں 65٪ نے گھریلو تشدد دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ خواتین دے خلاف تشدد اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی اک خصوصی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ افغان مہاجرین پاکستانی خدمات تے پاکستانی شماریارت تو‏ں محروم نيں۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ بچےآں دے نال زیادتی تے گھریلو تشدد د‏‏ی طرح خواتین دے خلاف تشدد وی کافی زیادہ اے ، اُتے ، آبادی دے حساب تو‏ں مناسب اعداد و شمار حاصل کرنا مشکل ا‏‏ے۔
اقليتی طبقات نال تعلق رکھنے والی خواتین دا اغوا ، عصمت دری ، جبری مزہب تبدیلی تے شادی
پاکستان وچ اقليتی برادری دیاں عورتاں نو‏‏ں اغوا کيتا جاندا اے ، انہاں نو‏ں اسلام قبول کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف مسلما‏ن مرداں نال شادی کرلئی جاندی اے تے بار بار انہاں دے نال زیادتی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
جہیز اُتے قتل
اقوام متحدہ نے جہیز اموات نو‏‏ں پاکستان وچ گھریلو تشدد د‏‏ی اک شکل قرار دتا ا‏‏ے۔ جے سسرال والے دلہن د‏‏ی جہیز ناکافی سمجھدے نيں تاں انہاں اُتے اکثر حملہ کيتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں قتل کردتا جاندا ا‏‏ے۔ جہیز تو‏ں متعلقہ تشدد وچ ، دلہناں نو‏‏ں جلانے ، جسنو‏ں "stove death" وی کہیا جاندا اے ، دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے اطلاعات ملدی نيں۔ 1988 وچ اک سروے وچ دسیا گیا سی کہ اس طرح 800 خواتین نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، 1989 وچ ایہ تعداد ودھ ک‏ے 1،100 ہوگئی ، تے 1990 وچ ایہ تعداد 1،800 دے نیڑے ہلاکتاں اُتے رہی۔ ترقی پسند خواتین د‏‏ی ایسوسی ایشن دے مطابق ، اس طرح دے حملے اک ودھدی ہوئی پریشانی اے تے ، سن 1994 وچ خواتین دے عالمی دن دے موقع پر ، اعلان کيتا گیا سی کہ مختلف این جی اوز اس مسئلے تو‏ں آگاہی پیدا کرنے دے لئی کم کرن گی۔ چھ ماہ د‏‏ی مدت وچ (1997) وچ لاہور وچ آنے والے اخبارات وچ اک ماہ وچ اوسطا 15 حملےآں د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی۔ ویمنز ای نیوز نے اطلاع دتی اے کہ اٹھ سالاں دے دوران اسلام آباد دے گردونواح وچ 4000 خواتین اُتے اس طرح تو‏ں حملہ کيتا گیا سی ، تے ایہ کہ متاثرہ افراد د‏‏ی اوسط عمر 18 تو‏ں 35 دے درمیان اے ، جس وچ اک اندازے دے مطابق موت دے وقت 30 فیصد حاملہ سن. ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان نے اطلاع دتی اے کہ اس طرح ہر روز تقریبا چار خواتین نو‏‏ں کنبہ دے ممبراں یا شوہراں دے ذریعہ ہلاک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسلام آباد وچ پروگریسو ویمن ایسوسی ایشن چلانے والی شہناز بخاری نے اس طرح دے حملےآں دے بارے وچ کہیا اے: "یا تاں پاکستان دے پاس ایداں دے چولہے نيں جو صرف نوجوان دلہناں نو‏‏ں جلا دیندے نيں ، جو تے خاص طور اُتے مخصوص اعضاء دا شوق رکھدے ہاں ، انہاں دا ایسا کہنا انہاں واقعات دے مخوصوص طرز دے مشاہدے اُتے سی۔ ایہ اک اندوہناک طرز اے کہ ایہ خواتین جان بجھ کر قتل دا نشانہ بندیاں نيں۔ "
تیزاب تو‏ں حملے
شرمین عبید چنوئی دی سیونگ فیس (2012) دے ناں تو‏ں اک دستاویزی فلم د‏‏ی ریلیز دے بعد پاکستان وچ تیزاب حملےآں دا بین الاقوامی توجہ اس طرف آیا۔ شہناز بخاری دے مطابق ، انہاں حملےآں وچ زیادہ تر گرمیاں وچ پائے جاندے نيں جدو‏ں تیزاب بیجاں کو بھگانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا ہے ۔ اس طرح دے حملےآں د‏‏ی متعدد وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جداں عورت نامناسب لباس زیب تن کردی اے یا شادی کيتی تجویز نو‏‏ں مسترد کردی ا‏‏ے۔ ایسڈ حملے د‏‏ی پہلی معلوم مثال مشرقی پاکستان وچ 1967 وچ ہوئی سی۔ ایسڈ سروائیور فاؤنڈیشن دے مطابق ، ہر سال 150 تک حملے ہُندے نيں۔ فاؤنڈیشن نے رپورٹ کيتا اے کہ حملےآں دا نتیجہ اکثر گھریلو زیادتیاں وچ وادھا ہُندا اے ، تے زیادہ تر متاثرین خواتین نيں۔
غیرت دے ناں اُتے قتل
اک حالیہ رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ پاکستان وچ ہر پنج وچو‏ں اک گھریلو قتل غیرت دے ناں اُتے قتل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع ہر چار سال وچ دو ہزار دے نیڑے ہلاکتاں ہُندیاں نيں۔ مجموعی طور اُتے ، پاکستان وچ مرد تے خواتین دونے دے قتل عام وچو‏ں ، خواتین د‏‏ی غیرت دے ناں اُتے قتل د‏‏ی شرح 21٪ ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ زیادہ تر غیرت دے ناں اُتے قتل دا مرتکب شوہر ہُندا ا‏‏ے۔ اک تحقیق وچ دسیا گیا کہ غیرت دے ناں اُتے ہونے والی تمام ہلاکتاں وچو‏ں 92٪ شریک حیات نے انجام دتے نيں۔ زوجہ د‏‏ی غیرت دے ناں اُتے ہونے والی قتل د‏‏ی سب تو‏ں اُچی وجہ مبینہ طور اُتے شادی دے معاملات سن ۔ ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان نے زیادہ تر اعداد و شمار اخباری اطلاعات دے ذریعہ اکٹھا کیتے نيں ، اُتے ، ایہ گل واضح اے کہ صحت عامہ دے اس بحران دا اندازہ لگانے تے حل دے لئی موثر انداز وچ منصوبہ بندی کرنے دے لئی کسی صحت ایجنسی د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ منظم تحقیق د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس تحقیق دے اک ہور تجزیے وچ کہیا گیا اے کہ شادی شدہ خواتین دے خلاف غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی اعلیٰ شرح د‏‏ی اک ممکنہ وجہ پاکستان وچ گھریلو تشدد دے ہونے نو‏‏ں قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔
نفسیا‏‏تی زیادتی
نفسیا‏‏تی زیادتی وچ عموما چیخنا ، توہین آمیز سلوک ، طرز عمل اُتے قابو پانا تے دھمکی دینا شامل ا‏‏ے۔ پاکستانی اسپتالاں وچ تولیدی عمر د‏‏ی رنڈم طور اُتے منتخب شدہ شادی شدہ خواتین د‏‏ی 3 373 وچو‏ں 60 فیصد شدید تشدد تے 15 فیصد شدید نفسیا‏‏تی تشدد دا نشانہ بنے نيں۔ ہور ایہ کہ ، انہاں شرکاء وچو‏ں نصف تو‏ں زیادہ ، 54٪ ، نے فی الحال دماغی صحت د‏‏ی ناقص حالت وچ ہونے د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔
غربت
غربت تو‏ں عموما جہالت تے گھریلو تشدد نو‏‏ں جوڑا جاندا ا‏‏ے۔ مالی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے تعلیم د‏‏ی کمی ہی خواتین دے حقوق دے بارے وچ شعور د‏‏ی کمی پیدا کردی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، چونکہ کم آمدنی والے علاقےآں وچ ذہنی صحت د‏‏ی ناخواندگی خاص طور اُتے پھیلی ہوئی اے ، بہت ساری خواتین گھریلو تشدد دے اثرات دے بعد مناسب علاج معالجہ حاصل نئيں کرسکدیاں نيں۔