cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شمالی مقدونیا وچ البانوی
جغرافیہ
البانوی اقلیت بنیادی طور اُتے ملک دے مغربی، شمال مغربی تے جزوی طور اُتے مرکزی حصےآں وچ ، جنوب مغرب وچ چھوٹی برادریاں وچ مرکوز ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی البانیائی کمیونٹیز ٹیٹوو (کل آبادی دا ۷۰٫۳٪)، گوسٹیوار (۶۶٫۷٪)، دیبر (۵۸٫۱٪)، اسٹرگا (۵۶٫۸٪)، کیچیوو (۵۴٫۵٪)، کمانووو (۲۵٫۸٪) میونسپلٹیز تے اسکوپجے وچ واقع نيں۔ (20.4%).
جگہاں دے ناں
خیال کيتا جاندا اے کہ شمالی مقدونیہ وچ کئی جگہاں دے ناں البانوی بولی تو‏ں نکلے نيں۔ کچھ معاملات وچ شام‏ل نيں:
پرانا وقت
البانیاں دا اک نسلی گروہ دے طور اُتے پہلا قطعی ثبوت قرون وسطیٰ دے بازنطینی مورخ مائیکل ایتھلائٹس (۱۰۲۲–۱۰۸۰) دے کم وچ اے، حالانکہ مغربی مقدونیہ د‏‏ی کثیر الجہ‏‏تی البانوی بولیاں اس گل د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں کہ اوہ مختلف مراحل اُتے اک ایداں دے علاقے وچ ہجرت کر گئے جتھے البانیائی آباد سن ۔ زمانہ قدیم تو‏ں "Shtip" تے "shkupi" ناواں د‏‏ی ترقی اس گل د‏‏ی نشاندہی کر سکدی اے کہ قدیم پری سلاویک دور وچ ، اس خطے وچ البانیہ تو‏ں پہلے د‏‏ی بولی بولی جاندی سی ۔ Mihaescu نے استدلال کيتا کہ البانی بولی اک ایداں دے خطے وچ تیار ہوئی جس وچ رومانیہ بولنے والے خطےآں د‏‏ی نسبت مغربی رومانوی خطےآں دے نال زیادہ رابطہ اے، تے ایہ خطہ موجودہ البانیہ ، کوسوو تے مغربی شمالی مقدونیہ ، مشرق وچ بٹولا تے پرسٹینا وچ واقع ۔
موجودہ شمالی مقدونیہ وچ اسکوپجے (قدیم اسکوپی) شہر دے نیڑے گورنو سون وچ اک اوبلیسک اُتے البانوپولس دا عنوان پایا گیا سی ۔ نکولا وولک نے ۱۹۳۱ وچ دریافت کيتا سی، متن دا تجزیہ کيتا گیا سی تے اسنو‏ں ۱۹۸۲ وچ بورکا ڈریگوجیویک جوزیفوسکا نے شائع کيتا سی۔ لاطینی تحریر وچ لکھیا اے "POSIS MESTYLU F[ILIUS] FL[AVIA] DELVS MVCATI F[ILIA] DOM[O] ALBANOP[OLI] IPSA DELVS"۔ اس دا ترجمہ "پوسس میسٹیلو، فلاویا بیٹی ڈیلس موکاٹی، جو البانوپولس تو‏ں اے " دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ عیسوی دا ا‏‏ے۔ پہلی صدی دے آخر تک یا دوسری صدی دے آغاز تک ۔
قرون وسطی
سلاو د‏‏ی نقل مکانی نے غالباً البانیاں د‏‏ی موجودہ جغرافیائی تقسیم نو‏‏ں شکل دی۔ امکان اے کہ البانیاں نے شمالی تے وسطی البانیہ ، مشرقی مونٹی نیگرو ، مغربی شمالی مقدونیہ تے کوسوو دے پہاڑی علاقےآں وچ پناہ پائی۔ سلاو تے البانویاں دے درمیان طویل رابطہ پہاڑی رستےآں تے زرعی یا ماہی گیری دے علاقےآں وچ عام رہیا ہوئے گا، خاص طور اُتے ڈرین د‏‏ی سفید تے کالی شاخاں د‏‏ی وادیاں وچ تے جھیلاں شکوڈر تے اوہرڈ دے آس پاس۔ انہاں علاقےآں وچ اک دوسرے دے نال رابطے نے سلاو تے البانیائی مقامی بولیاں وچ بہت ساریاں تبدیلیاں کيتياں ۔
شہنشاہ جان ششم کانٹاکوزینس دے متن وچ خانہ بدوش البانویاں دا ذکر اے جو ۱۳۲۸ دے آس پاس اوہرڈ دے آس پاس موجود سن ۔ اینڈریا گروپا نے ۱۳۷۱ وچ ووکاسین د‏‏ی موت تک سربیا دے بادشاہ ووکاسین Mrnjavčević دے حلیف دے طور اُتے علاقے تے اوہرڈ شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی، آندریا نے اپنے بیٹے شہزادہ مارکو دے نال دشمنی شروع کر دتی۔ ووکاشین دے زمانے تو‏ں اک آزاد حکمران دے طور اُتے حکومت کرنے دے بعد، آندریا ڈی جیور ۱۳۷۱ وچ شہزادہ مارکو تو‏ں آزاد ہويا تے اسنو‏ں جوپان تے اوہرڈ دا گوسپودر (اوہرڈ دا رب) کہیا جاندا سی۔ اس نے البانوی حکمران تے عظیم اینڈریا II موزاکا دے نال شمولیت اختیار کيتی تے ايس‏ے سال مارکو تو‏ں کوسٹور ، پریلپ تے پورے دیبر دے علاقے نو‏‏ں چھیننے وچ کامیاب ہو گیا۔ اینڈریا دے دور وچ ، گروپا خاندان نے اپنے سک‏‏ے بنائے ۔ thumb| 14ويں صدی دے آخر وچ گروپا دے ڈومینز قرون وسطی وچ مختلف تاریخی ادوار دے دوران شمالی مقدونیہ وچ البانوی خانداناں نے زمیناں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ گروپا خاندان نے ۱۲ويں-۱۴ويں صدی وچ پوگراڈیک، اوہریڈ تے دیبر دے درمیان دے علاقےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی ۔ جدید مقدونیہ وچ البانویاں د‏‏ی موجودگی دا ثبوت قرون وسطیٰ دے سربیا بادشاہاں نال ملدا ا‏‏ے۔ ۱۳۳۰ وچ ، اسٹیفن ڈیکانسکی نے کھلے عام کوسوو دے دیہاتاں دے البانویاں تے البانوی ناواں د‏‏ی موجودگی دا ذکر کیتا، خاص طور اُتے پریزرین دے علاقے دے نال نال اسکوپجے دے علاقے وچ ۔ ۱۳۴۸ تے ۱۳۵۳ دے درمیان، اسٹیفن ڈوسن نے البانیاں دا تذکرہ ٹیٹوو دے علاقے وچ کساناں تے سپاہیاں دے طور اُتے تے اسکوپجے دے آس پاس سینٹ جارج دے میلے وچ گاہکاں دے طور اُتے کيتا۔ درحقیقت، پورے البانی دیہات نو‏‏ں سربیا دے بادشاہون، خاص طور اُتے اسٹیفن دوشن نے ٹیٹوو د‏‏ی سربیا د‏‏ی خانقاہ دے نال نال پریزرین تے ڈیکان د‏‏ی خانقاہاں نو‏‏ں بطور تحفہ عطایہ کیہ سی ۔
قرون وسطی وچ ، ڈبر کسٹریوندی خاندان دا حصہ سی، جس اُتے شاہی کسٹریوندی خاندان د‏‏ی حکومت سی، تے گون کسٹریوندی البانیہ دے تخت اُتے سن ۔ ۱۴۳۷ وچ جان کاسٹریوٹی د‏‏ی موت دے بعد، مشرقی خطہ عثمانیاں دے نال الحاق ک‏ر ليا گیا تے دیبرا دے سنجاک دا مرکز بن گیا ۔ عثمانی ترکاں دے خلاف اپنی بغاوت دے دوران، سکندربیگ نے جدید دور دے شمالی مقدونیہ دے علاقے وچ کئی فوجی کارروائیاں لڑاں، جداں کہ اورانک د‏‏ی لڑائی تے جنگ اوہرد۔ سویٹی گراڈ نے عثمانیاں دے قبضے تو‏ں پہلے لیگ آف لیزنے دے لئی اک قلعے دے طور اُتے کم کيتا سی۔ Svetigrad تے Modrić دونے، ڈبری دے علاقے دے ارد گرد دے علاقےآں دے نال، سکندربیگ دے کنٹرول وچ سن ۔
سلطنت عثمانیہ
thumb| 1863 وچ دیبر نال تعلق رکھنے والے البانوی۔ مقامی البانوی بولنے والے پاشااں د‏‏ی گرفتاریاں تے بے اثر، خاص طور اُتے کلکنڈیلن (اب ٹیٹووا) دے عبدالرحمن پاشا تے اس دے دو بھائیاں، اسکوب ( ہن شکوپ) حوزی پاشا تے کسٹینڈیلی حسین پاشا، براہ راست ۱۸۴۳ د‏‏ی درویش کارا بغاوت دا باعث بنے۔ ۱۸۴۴۔ اس بغاوت د‏‏ی قیادت درویش کارا نے د‏‏ی سی، تے انہاں نو‏ں عیسائی آبادی دے نال نال ہور البانوی بولنے والے پاشااں د‏‏ی حمایت حاصل سی ۔ بغاوت جولائ‏ی ۱۸۴۳ وچ اسکوب وچ شروع ہوئی، تے اگلے دو سالاں وچ شمالی مقدونیہ دے کئی عثمانیاں دے زیر کنٹرول شہراں تے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا، جنہاں وچ گوسٹیوار ، ٹیٹووا، اسکوپجے ، کمانووو ، اوہریڈ تے ماناستیر شام‏ل نيں عثمانی حکومت نے معافی دا اعلان کیتا، نويں ٹیکساں نو‏‏ں ختم کیتا، تے باغیاں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی کوشش وچ بھرتی دے عمل وچ تاخیر د‏‏ی ۔ مئی ۱۸۴۴ وچ ، عثمانی فوج نے باغیاں اُتے حملہ کیتا، جس تو‏ں اوہ کالکندیلینی، اسکوبی تے کمانووا دے علاقےآں وچ پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہوئے۔ بھاری لڑائیاں ۱۳-۱۷ مئی ۱۸۴۴ نو‏‏ں کٹلانوو پہاڑی درے وچ تے ۱۸ مئی نو‏‏ں کٹلانوو تھرمل وچ ہوئیاں۔ باغی عددی اعتبار تو‏ں اعلیٰ تے بہتر مسلح عثمانی فوج دے سامنے ہور مزاحمت نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ مئی جولائ‏ی وچ عثمانی فوج نے باغیاں دے زیر قبضہ تمام علاقےآں نو‏‏ں واپس لے لیا۔ درویش کارا نو‏‏ں ۱۸۴۴ دے موسم گرما وچ عثمانی افواج نے پھڑ لیا سی۔
وادی ڈبری وچ مزاحمت جاری رہی جو کہ اپنے مقامی لیڈراں دے ماتحت بہت مضبوط سی۔ رجب پاشا د‏‏ی قیادت وچ عثمانی فوجاں نو‏‏ں ماورووا دے میدان وچ باغیاں دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ بکتاشی پادری شاہ مصطفیٰ زرکانی نے ڈبری سنجک وچ باغیاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ نومبر ۱۸۴۴ وچ ہونے والی اک میٹنگ وچ ، انہاں نے اعلان کيتا کہ ڈبر د‏‏ی پرانی خود مختاری نو‏‏ں تبدیل نئيں کيتا جانا چاہیدا۔ چن لیکا د‏‏ی قیادت وچ باغی فوج نے حیر الدین پاشا د‏‏ی قیادت وچ عثمانی فوج د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عثمانی کمانڈر نے اک بار فیر معافی دا اعلان کیتا، نويں ٹیکساں نو‏‏ں ختم کر دتا تے بھرتی دا عمل ملتوی کر دتا۔
لیگ آف پریزرین نے بلغاریائی گروہاں دے خلاف جنگ لڑی تے انہاں نو‏ں کوپرولو ، پریلیپ تے مناستیر دے علاقےآں وچ پِچھے دھکیل دتا ، جو اس وقت البانیائی آباد سن ۔
کارٹوگرافک سوسائٹی آف صوفیہ د‏‏ی ۱۹۰۳ د‏‏ی اک دستاویز وچ ، اسٹرگا دے ملیشیا دیہات نو‏‏ں آرتھوڈوکس البانیائی اکثریت دے طور اُتے درج کيتا گیا سی، لیکن اج اوہ ضم ہو گئے نيں تے انہاں نو‏ں مقدونیہ دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا اے ۔
یوگوسلاویہ
جب ۱۹۴۶ وچ سوشلسٹ جمہوریہ مقدونیہ قائم ہويا تاں آئین نے اقلیتاں نو‏‏ں ثقافتی ترقی تے انہاں د‏‏ی بولی دے آزادانہ استعمال دے حق د‏‏ی ضمانت دی۔ انہاں گروہاں وچ ناخواندگی د‏‏ی شرح زیادہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اقليتی اسکولاں تے اقليتی زباناں وچ کلاسز نو‏‏ں فوری طور اُتے متعارف کرایا گیا۔ اگلی دو دہائیاں دے دوران، کمیونسٹ پارٹی نے تعلیم، پیشہ ورانہ تربیت، تے سماجی مواقع دے ذریعے نويں سوشلسٹ ریاست د‏‏ی اقتصادی تے سماجی زندگی وچ البانوی کمیونٹی د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی مسلسل اقدامات کيتے ۔
دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد تو‏ں، سوشلسٹ جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی آبادی وچ مسلسل وادھا دیکھنے وچ آیا اے، جس وچ سب تو‏ں زیادہ وادھا نسلی البانوی کمیونٹی وچ ہويا ا‏‏ے۔ ۱۹۵۳ تو‏ں ۲۰۰۲ د‏‏ی آخری مردم شماری تک (ابتدائی نتائج دسمبر ۲۰۰۳ وچ شائع ہوئے)، شمالی مقدونیہ وچ رہنے والے البانویاں د‏‏ی فیصد وچ ۲۵٫۲ فیصد وادھا ہويا ۔ البانیائی نسل دے زیادہ تر لوک ملک دے مغربی حصے وچ رہندے نيں۔ thumb| 1907 وچ Gostivar Shtirovica تو‏ں البانوی۔ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ جدو‏ں ریاست کوسوو د‏‏ی خودمختاری منسوخ کر دتی گئی تے البانوی آبادی د‏‏ی مزاحمت وچ نمایاں وادھا ہويا تاں ایہ پیش رفت سوشلسٹ جمہوریہ مقدونیہ وچ وی ہوئی۔ البانوی بولی نو‏‏ں عوامی نظر تو‏ں ہٹا دتا گیا، البانی خانداناں نو‏‏ں اپنے بچےآں دے البانی ناں اس بنیاد اُتے دینے تو‏ں منع کر دتا گیا کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں جمہوریہ وچ ہور کمیونٹیز دے نال تفریق پیدا ہو گئی، تے آخر کار، البانوی آبادی د‏‏ی شرح پیدائش وچ کافی حد تک کمی کرنے دے لئی، البانیائی خاندان۔ دو تو‏ں زیادہ بچے پیدا کرنے د‏‏ی ممانعت سی. انضمام د‏‏ی ایہ مہم اس حقیقت وچ واضح طور اُتے دیکھی گئی کہ ۱۹۹۰ وچ ترمیم شدہ آئین نے ریاست نو‏‏ں "مقدونیہ دے عوام تے البانوی تے ترک قومیتاں د‏‏ی ریاست" تو‏ں "مقدونیہ دے لوکاں د‏‏ی قومی ریاست" وچ تبدیل کر دتا اے ۔
جدید تریخ
ستمبر ۲۰۰۲ دے انتخابات وچ ، میسیڈونیا د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک یونین د‏‏ی قیادت وچ پہلے از انتخاب اتحاد نے پارلیمنٹ د‏‏ی ۱۲۰ نشستاں وچو‏ں نصف اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ Branko Crvenkovski نسلی البانویاں د‏‏ی جماعت "ڈیموکریٹک یونین فار انٹیگریشن" (DMI) تے لبرل ڈیموکریٹک پارٹی (LDK) دے نال اتحاد دے نتیجے وچ وزیر اعظم منتخب ہوئے۔
۲۶ نومبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں البانیہ وچ زلزلہ آیا۔ شمالی مقدونیہ وچ البانویاں نے البانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مختلف انسانی تنظیماں نو‏‏ں عطیات تے خصوصی بینک کھاتاں دے ذریعے فنڈ اکٹھا کرنے دے ذریعے مالی امداد دے مطالبے دا جواب دتا ۔
ڈیموگرافکس
سرکاری مردم شماری دے اعداد و شمار دے مطابق، ۱۹۵۳ وچ البانوی کل آبادی دا ۱۹٪ سن ۔ ۱۹۶۱ وچ آبادی کم ہو ک‏ے ۱۳ فیصد رہ گئی لیکن ۱۹۷۱ وچ دوبارہ ودھ ک‏ے ۱۷ فیصد ہو گئی۔ ۱۹۸۱ وچ ایہ ۱۹٫۷٪ سی، ۱۹۹۱ وچ ایہ ۲۱٪ سی ۔ ۲۰۰۲ د‏‏ی آخری مردم شماری وچ ، البانوی آبادی ۲۵٫۲٪ سی۔ ایتھنولوک نے ۲۰۰۲ وچ شمالی مقدونیہ وچ البانی بولنے والے تقریباً ۵۰۰٬۰۰۰ لوکاں دا تخمینہ لگایا ۔ یوگوسلاویہ تو‏ں جمہوریہ د‏‏ی آزادی دے بعد د‏‏ی دہائی وچ ، کچھ البانیائیاں نے دعویٰ کيتا کہ اوہ آبادی دا ۳۰٪ نيں تے طاقت دے مساوی حصے دا مطالبہ کردے نيں۔ دوسری طرف، نسلی مقدونیائیاں نے کہیا کہ البانوی بمشکل ۲۰٪ نيں ۔ مردم شماری دے اعداد و شمار دے مطابق، البانوی کل آبادی دا تقریباً ۲۵٫۲٪ نيں۔ ۲۰۱۲ د‏‏ی مردم شماری نئيں کرائی گئی تے البانوی سیاسی جماعتاں نے اس دا بائیکاٹ کيتا۔ ۲۰۰۸ دے مقدونیہ دے پارلیمانی انتخابات وچ ، البانوی سیاسی جماعتاں نے کل ووٹاں دا ۲۲٫۶۱٪ حاصل کیتا، ۱۲۰ وچو‏ں ۲۹ نشستاں حاصل کيتياں ۔
ملک وچ البانوی آبادی زیادہ تر پینڈو اے، تے ملک دے ۳۴ شہراں وچو‏ں صرف ۳ وچ البانوی نسلی اکثریت وچ نيں ۔شمالی مقدونیہ وچ نوزائیدہ بچےآں وچو‏ں تقریباً ۳۵ فیصد دا تعلق البانوی نسلی اقلیت تو‏ں ا‏‏ے۔ ۲۰۱۷ وچ جمہوریہ مقدونیہ وچ ۲۱٬۷۵۴ بچے پیدا ہوئے۔ انہاں شیر خوار بچےآں د‏‏ی نسل ایہ سی: ۱۱۲۶۰ (۵۱٫۷۶٪) مقدونیائی، ۷۴۰۴ (۳۴٫۰۳٪) البانیائی ، ۹۴۰ (۴٫۳۲٪) ترک، ۱۲۷۶ (۵٫۸۷٪) خانہ بدوش ، ۴۰ (۰٫۱۸٪) ولاچس، ۱۲۹ (۰٫۵۹٪) بوکس، ۱۲۹ (۰٫۵۹٪) (۲٫۲۶٪) ہور نسلی قومیتاں ۔
البانیائی اکثریت والی کمیونٹیز
۲۰۲۱ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، ملک د‏‏ی ۸۰ کمیونٹیز وچو‏ں ۱۷ وچ البانیائی غالب نسلی گروہ سن ۔ کل آبادی د‏‏ی گنت‏ی کردے وقت، بشمول خود رپورٹ شدہ ڈائاسپورا، ۱۶ میونسپلٹیاں وچ البانیائی اکثریت بنا‏تے نيں۔
پارٹیاں
شمالی مقدونیہ وچ کئی البانی پارٹیاں نيں۔ ۲۰۲۰ دے انتخابات دے مطابق، "ڈیموکریٹک یونین فار انٹیگریشن" (UDI) تے "ڈیموکریٹک پارٹی آف البانوی" ملک د‏‏ی دو وڈی البانوی سیاسی جماعتاں نيں۔ ۲۰۰۸ دے مقدونیہ دے پارلیمانی انتخابات وچ ، DMHI نے کل ۱۱٫۳٪ ووٹ حاصل کيتے، تے ADP – 10.1% ۔ پر، دو اہ‏م البانوی سیاسی جماعتاں دے درمیان پہلے از انتخابات دے تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں، ملک دے کچھ البانوی علاقےآں نے دوبارہ ووٹ ڈالے۔
۲۰۱۱ دے مقدونیہ دے پارلیمانی انتخابات وچ ، البانوی جماعتاں نے کل مقبول ووٹاں دا ۲۰٫۹۶٪ حاصل کيتا۔ ڈی ایم ایچ آئی نے ۱۰٫۲٪ ووٹ حاصل کيتے، اسنو‏ں ۱۵ مینڈیٹ ملے۔ ایہ گزشتہ انتخابات تو‏ں ۳ نشستاں کم سی۔ ADP نے ۸ مینڈیٹ حاصل کردے ہوئے ۵٫۹٪ ووٹ حاصل کيتے، جو کہ ۳ مینڈیٹ وی کم سن ۔ تیسری البانی پارٹی جس نے پارلیمنٹ وچ مینڈیٹ حاصل کیہ اوہ "نیشنل ڈیموکریٹک ریوائیول" پارٹی اے، جس نے ۲٫۷٪ ووٹاں دے نال دو مینڈیٹ حاصل کيتے ۔
۲۰۱۴ دے انتخابات وچ ، تن البانی جماعتاں، DHMI, ADP تے NAD نے کل ۱۲۳ نشستاں وچو‏ں بالترتیب ۱۹، ۷ تے ۱ نشستاں حاصل کیتیاں۔ البانوی نسلی جماعتاں نے کل مقبول ووٹاں دا ۲۱٪ تو‏ں تھوڑا کم حاصل کيتا ۔
امتیازی سلوک
thumb| مسجد اُتے [[مقدونیائی زبان|مقدونیائی بولی وچ البانی مخالف تحریر دا مطلب اے "شیپٹاراں د‏‏ی موت"]] شمالی مقدونیہ وچ نسلی کشیدگی ۲۰۰۱ وچ مسلح تصادم دے خاتمے دے بعد تو‏ں ودھ گئی اے، جدو‏ں نسلی البانوی نیشنل لبریشن آرمی نے البانیائی اقلیت دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق تے خودمختاری حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ مقدونیائی سکیورٹی فورسز اُتے حملہ کيتا۔
مقدونیائی اکیڈمی آف سائنسز اینڈ آرٹس اُتے ۲۰۰۹ وچ البانی فوبیا دا الزام لگایا گیا سی جدو‏ں اس نے اپنا پہلا انسائیکلوپیڈیا شائع کيتا سی، جس وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ البانوی ناں شکپٹار، جو بنیادی طور اُتے دوسرے بلقان دے لوک البانیائیاں نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال کردے نيں، لیکن جے یوگوسلاو زباناں وچ استعمال کيتا جائے تاں اس دا ناں ایہ ا‏‏ے۔ البانی کمیونٹی د‏‏ی طرف تو‏ں توہین آمیز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انسائیکلوپیڈیا نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ البانویاں نے ۱۶ويں صدی وچ اس علاقے نو‏‏ں آباد کيتا. متعدد عوامی شکایات دے بعد انسائیکلو پیڈیا د‏‏ی تقسیم روک دتی گئی۔
۱۲ اپریل ۲۰۱۲ نو‏ں، پنج نسلی مقدونیائی شہریاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا، مبینہ طور اُتے البانوی نسل دے لوکاں نے، اک حملے وچ جسنو‏ں زیلزارسکو جھیل دے قتل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
۱ مارچ ۲۰۱۳ نو‏ں، نسلی مقدونیائیاں دے اک ہجوم نے اسکوپجے وچ نسلی البانوی سیاست دان طلعت ظہفری نو‏‏ں وزیر دفاع مقرر کرنے دے فیصلے دے خلاف احتجاج کيتا ۔ احتجاج اس وقت پرتشدد ہو گیا جدو‏ں ہجوم نے پتھراؤ شروع کر دتا تے البانیائی راہگیراں تے پولیس اُتے حملہ کيتا۔ پولیس دے مطابق ۳ زخمی شہری، ۵ زخمی پولیس اہلکار تے نجی املاک نو‏‏ں کافی نقصان پہنچیا۔ بھانويں سٹی ہسپتال نے اطلاع دتی کہ اوہ پنج شدید زخمی البانوی مرداں دا علاج کر رہیا اے، جنہاں وچو‏ں دو انتہائی نگہداشت دے یونٹ وچ نيں۔ مظاہرے دے دوران ہجوم دے اک حصے نے البانیہ دا پرچم نذر آتش کيتا۔
خانقاہ اسمبلی د‏‏ی ۱۰۸ويں سالگرہ دے موقع اُتے بٹولا وچ البانوی حروف تہجی دے میوزیم وچ توڑ پھوڑ کيتی گئی، کھڑکیاں تے دروازے توڑ دتے گئے۔ عجائب گھر دے داخلی دروازےآں اُتے "البانیاں د‏‏ی موت" تحریر دے نال اک پوسٹر لگایا گیا سی، جس اُتے اک شیر نو‏‏ں البانیائی دو سراں والے عقاب دے سر کٹتے ہوئے دکھایا گیا اے ۔ اس واقعے دے اک ہفتے بعد، البانیہ د‏‏ی آزادی دے اعلان دے دن، پیلیسٹر نیشنل پارک د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی عمارت اُتے پچھلے ہفتے د‏‏ی طرح ہی پیغامات دے نال گرافٹی لگیا دتی گئی سی ۔
موجودہ مسائل
بیروزگاراں وچ البانویاں دا غلبہ ا‏‏ے۔ ریاستی ادارےآں دے نال نال بوہت سارے نجی شعبےآں وچ وی انہاں د‏‏ی نمائندگی کم ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں سرکاری اہلکاراں تے آجراں د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دا وی سامنا کرنا پڑدا اے ۔ مقدونیہ اُتے ۲۰۱۲ د‏‏ی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، "کچھ وزارتاں نے ملازمین د‏‏ی نسلی ساخت دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔" ايس‏ے رپورٹ نے ایہ وی کہیا:
۲۰۱۹ تک، البانیائی ملک وچ سرکاری بولی ا‏‏ے۔
سبھیاچار
thumb|235x235px| سکوپ‏ے تو‏ں البانی کیتھولک خاندان البانیہ د‏‏ی بولی جانے والی بولیاں زیادہ تر گھیگ نيں تے جنوب دے کچھ حصےآں وچ ٹسکن ۔ البانیائی تعلیم تمام سطحاں اُتے فراہ‏م کيتی جاندی اے، بشمول یونیورسٹی د‏‏ی سطح، جداں کہ ٹیٹوو د‏‏ی اسٹیٹ یونیورسٹی ، جنوب مشرقی یورپی یونیورسٹی، ٹیٹوو وچ بھی۔
شمالی مقدونیہ دے البانویاں دا بنیادی مذہب اسلام اے ، بھانويں کچھ رومن کیتھولک نيں، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور پیروکار Agnes ( Anjeza ) Bojajiu نيں، جنہاں نو‏ں مدر ٹریسا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اپر ریدا ميں متعدد آرتھوڈوکس عیسائی البانیائی پنڈ وی نيں، ہور اوہریڈ ، ملیشیا، کروشیوو وچ تاریخی کمیونٹیز دے نال نال بٹولا علاقے دے کچھ دیہات (ٹرنووو، نیجیپول تے ماگریوو)۔ ایہ کمیونٹیز وڈی حد تک سلاوی کمیونٹی وچ ضم ہو گئی سی.
نوٹس
گٹھ:جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی سیاست گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
چکوٹھی
چکوٹھی (انگریزی بولی: Chakothi, اردو بولی: چکوٹھی) آزاد کشمیر دے ہٹیاں والا ضلعے دا اکّ پنڈ اے۔ ایہہ شری نگر؉ -مظفرآباد بس سیوا دے رستے وچ اکّ پڑاؤ اے۔
حوالے
گٹھ:کشمیر
آوار قوم (قفقاز)
قفقازی آوار (Caucasian Avars) (آوار: аварал، магIарулал، avaral (آوار)، maharulal (پہاڑی)) اک قفقاز مقامی نسلی گروہ اے جو روسی جمہوریہ داغستان وچ رہنے والے کئی نسلی گروہاں وچ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ آوار شمالی قفقاز دے طور اُتے جانے جانے والے علاقے بحیرہ اسود تو‏ں بحیرہ قزوین دے درمیان آباد نيں۔
حوالے
گٹھ:آذربائیجان دے نسلی گروہ گٹھ:آوار قوم گٹھ:جارجیا دے نسلی گروہ گٹھ:داغستان دے نسلی گروہ گٹھ:روس دے مسلم اسماج گٹھ:قفقازی اقوام گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اچاریہ مکل بھٹ
بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ آچاریہ مکلبھٹ دی پہچان 'شبد طاقتاں' دے وویچک دے روپ وچ منی جاندی اے۔ ایہناں دی 'ابھدھاوتیماتکا' نام دی اک ہی شعری ساشتری رچنا حاصل اے۔ آچاریہ مکلبھٹّ دے جیون اتے ویلے بارے سانوں کجھ اشارہ ملدے ہن۔ ایہناں دی رچنا 'ابھدھاوتیماتکا' دے آخری شلوک توں پتہ چلدا اے کہ ایہناں دے پیؤ دا نام 'بھٹّ کلٹّ 'سی۔ کشمیری شاعر کلہن دی 'راجترنگنی' دے مطابق بھٹّ کلٹّ کشمیر دے راجا اونتیورما دے راج دور (855-884ای۔صدی) وچ ہوئے ہن۔ اس طرحاں ایہہ آنندوردھن اتے شاعر رتناکر دے ہم عصری سن۔کلہن دے اس کتھن دے مطابق آچاریہ مکلبھٹّ دی حالت نوویں ای۔صدی دے آخری حصہ اتے دسویں ای۔صدی دے پہلے حصہ وچ ہونی چاہیدی اے۔ آچاریہ ممٹ دے گرنتھ 'کاوپرکاش' دی اشارہ ٹیکا دے لکھاری مانکی چند نے مکلبھٹّ نوں کئی تھاواں اُتے ادھرت کیتا اے۔ آچاریہ ادبھٹّ دے 'کاویالنکارسارسنگرہ' دے ٹیکاکار پرتہاریندوراج (دسویں ای۔ صدی آخری حصہ) نے اپنی ٹیکا وچ مکلبھٹّ نوں اپنا گرو دسدے ہوئے ایہناں نوں میمانسادرشن، ویاکرنشاستر، ترکشاستر اتے سہتشاستر دا اگھا مفکر کیہا اے۔ اس طرحاں آچاریہ مکلبھٹّ دا سماں دسویں صدی ای۔ صدی دا پہلا حصہ سدھ ہندا اے۔ ایہہ کشمیر دے رہن والے سن۔
آچاریہ مکلبھٹّ دی ‘ابھدھاورتیماترکا’ نام دی اک بہت چھوٹی، صرف پندراں کارکاواں والی رچنا حاصل اے جسنوں گرنتھ کہن دی بجائ کاو-کلاسیکل ‘لگھو-پستکا’ کیہا جا سکدا اے۔ اسدی کارکاواں اتے ورتی وی مکلبھٹّ نے اپنے آپ لکھی اے۔ اس وچ ابھدھا اتے لکشنا دو شبد طاقتاں؛ مکھ اتے لاکشنک دو طرحاں دے معنےآں دا وویچن؛ لکشنا طاقت دا وسترت وویچن اتے اسدے چھ بھیداں دا، ابھدھا دے دس کلپت بھیداں ‘چ انتربھاو کیتا اے۔ اسے طرحاں ایہناں نے وئنجنا شبد طاقت دی آزاد اقتدار نوں نہ منّ کے اسدے سارے بھیداں دا انتربھاو لکشنا شبد طاقت ‘چ کیتا اے۔ آچاریہ ممٹ نے 'کاوپرکاش' دے دوجے الاس ‘چ لکشنا-وویچن مکلبھٹّ دے بنیاد تے ہی کیتا جاپدا اے اتے ایہناں نے مکلبھٹّ دے گرنتھ دے بنیاد تے ‘شبدویوپاروچار’ نام دے اک گرنتھ دی وی رچنا کیتی سی۔ مکلبھٹّ نے اپنی کتاب دی ٹیکا ‘چ ادبھٹ، کمارل بھٹّ، دھنیالوک، بھرتریمتر، مہامبھاشی، شاعرہ وجکا، واکیپدیی،  اتے شبرمالک ورگے کئی گرنتھ کاراں اتے کرتاں دا الیکھ کیتا اے۔
بھارتی کاو-شاستر دے اتہاس وچ آچاریہ مکلبھٹّ دا اہمیت شبد طاقتاں دے سمچت وویچن دی شروعات لئی جانیا جاندا اے۔ ایہہ وئنجنا شبد طاقت مخالف اتے ابھدھا نوں پرمکھ شبد طاقت مندے ہن۔ آچاریہ مکلبھٹّ  == (دسویں ای۔صدی دا پہلا حصہ)
حوالے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
شہنشاہ یونگلو
شہنشاہ یونگلو (明成祖) (تلفظ: ، تقریباً ) منگ خاندان دا تیسرا شہنشاہ چین سی جس دا دور حکومت 1402ء تو‏ں 1424ء تک سی۔
شہنشاہ یونگلو د‏‏ی دو مشہور زمانہ تعمیر کردہ عمارتاں وچ شہر ممنوعہ تے جنت دا مندر شامل ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:1360 دے جم گٹھ:1424 دیاں موتاں گٹھ:غاصبین گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا گٹھ:منگ خاندان دے شہنشاہ
شیریں ظفر
شیريں ظفر اک معلمہ تے حسن شیريں فاونڈیشن د‏‏ی شریل بانی نيں۔ ایہ ادارہ اک غیرمنفعتی اے جس دا مقصد مفت تعلیم د‏‏ی فراہمی اے انہاں بچےآں دے لئی جو کراچی وچ پسماندگی وچ رہندے نيں۔
تفصیلات
ظفر تے اس دے بھائی حسن ، دو نوعمر بہن بھائیاں نے سن 2016 وچ کراچی وچ بے گھر بچےآں دے لئی آؤٹ ڈور اسکول قائم کيتا سی تے اس دا ناں 'اسٹریٹ اسکول  ' رکھیا سی۔ انہاں دے ابتدائی طلبہ پنج گلی بھکاری سن ۔ طلباء آہستہ آہستہ پھیلدے چلے گئے تے ہن اسکول وچ 250 تو‏ں زیادہ طلباء د‏‏ی میزبانی ہُندی اے
ظفر دا خیال اے کہ تعلیم ہر بچے دا حق اے ، نہ کہ صرف مراعات یافتہ افراد کا۔ بچےآں نو‏‏ں پڑھانے دے علاوہ ، باصلاحیت جوڑی بالغاں نو‏‏ں وی پڑھاندی اے جو تعلیم حاصل کرنے دے لئی اسٹریٹ اسکول آندے نيں۔ کمسن بہن بھائیاں دے علاوہ ، بچےآں نو‏‏ں پڑھانے دے لئی ہن نو استاداں موجود نيں۔
ظفر تے حسن طلبا نو‏‏ں آمدورفت دی خدمات فراہ‏م کردے نيں۔ انہاں نو‏ں جیب د‏‏ی رقم وی دیندے نيں۔ ظفر دے اہل خانہ تے دوستاں دے ذریعہ اسکول دے اخراجات شامل نيں۔ پہل پاکستان وچ اپنی نوعیت دا پہلا منصوبہ ا‏‏ے۔
چونکہ بچے بنیادی ضروریات دا متحمل نئيں ہوسکدے نيں ، لہذا حسن شیريں فاؤنڈیشن طلبہ دے لئی کھانے ، پینے تے ہور ضروریات نو‏‏ں کفالت کردی ا‏‏ے۔
کراچی وچ ہن اسٹریٹ اسکول د‏‏ی دو شاخاں نيں ظفر دا مشن نہ صرف غریب بچےآں نو‏‏ں مفت تعلیم د‏‏ی فراہمی اے بلکہ انہاں نو‏ں گلیاں وچ بھیک مانگنے تے منشیات دے استعمال جداں ہور خطرات تو‏ں وی روکنا اے جس تو‏ں اوہ صحت مند تے جاننے والے نوجواناں د‏‏ی طرح ترقی کرسکن گے۔
ایوارڈز تے اعزازات
ہور بچےآں د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی جوڑی د‏‏ی عمدہ وجہ دے اعتراف وچ ، ظفر نو‏‏ں 2016 وچ تائیوان وچ 'گلوبل یوتھ آف دتی ایئر ایوارڈ ' ملا۔
حوالے
گٹھ:2002 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مریم خلیف
مریم خلیف جنہاں نو‏ں صرف مریم کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک پاکستانی بچہ اداکارہ نيں جنہاں نے اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر ہونے والے ٹیلی ویژن ڈرامہ پارچیان وچ  اپنے اداکاری دا آغاز کيتا۔ مریم خلیف 11 اپریل 2007ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، صرف ست سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں شہرت ملی تے اسنو‏ں دوسرے بوہت سارے پاکستانی ڈرامےآں وچ کم کرنے دا موقع ملا۔ اس نے مصنوعات تے برانڈز دے لئی اک دو ٹی وی اشتہارات وچ وی کم کيتا۔ فی الحال اوہ جیو ٹی وی دے مشہور ڈرامے بشار مومن پاریزہ دے طور اُتے آ رہی اے، جدو‏ں کہ وی اک ہور مشہور ڈرامہ سیریل کوئی نہیں اپنا  وچ اے آر وائی ڈیجیٹل شازیہ طور پر. اس دا سب تو‏ں زیادہ مقبول کردار دیار دل وچ نوجوان فرح دا اے جو بعد وچ مایا علی نے ادا کيتا۔
بشر مومن وچ کردار
بشر مومن حسد، محبت، نفرت، رومانویت تے سسپنس اُتے مبنی پہلا ڈراما سی جس نے بھارتی ٹیلی ویژن اسکرین نو‏‏ں بطور پاکستانی ڈراما متاثر کيتا۔  ۔ مریم خلیف بشر مومن وچ پریزے دا کردار ادا کررہیاں نيں جو عادل یاسر مظہر تے ساحرہ ماہین رضوی د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد نيں۔
کوئی نئيں اپنا وچ کردار
کوئی نئيں اپن دراصل اک ایداں دے جوڑے د‏‏ی کہانی اے جو شروع وچ بہت خوش ہُندے نيں تے بعد وچ روزانہ د‏‏ی زندگی دے کسی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا کنبہ شک د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ مریم خلیف شیزا دا کردار ادا کررہیاں نيں جو حمزہ ( فہد مصطفٰی ) تے الویرا ( ثروت گیلانی ) د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی نيں۔
میری بیٹی وچ کردار
میری بیٹی حال ہی وچ اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر د‏‏ی گیا سیریل سی، اس وچ ماں تے بیٹی دے رشتے اُتے کہانی پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ جدو‏ں کہ مرکزی کردار دے بچپن دا حصہ مریم خلیف نے ابتدائی اقساط وچ عراج دے طور اُتے ادا کيتا۔ بعد وچ کہانی ست سال اگے چلی جاندی اے جتھو‏ں ارج فاطمہ نے کردار ادا کیا، جو پاکستانی ڈرامےآں د‏‏ی اک ہور باصلاحیت اداکارہ ا‏‏ے۔
ٹی وی اشتہارات
مریم خلیف نو‏‏ں حال ہی وچ اک ٹی وی اشتہار وچ دیکھیا گیا سی جو کیو موبائل جی 200 دے لئی بنایا گیا سی۔ چائلڈ اسٹارز د‏‏ی خصوصی طور اُتے مریم خلیف نے بالغ کردار ادا کردے ہوئے اس د‏ی پیش کش اک خوبصورت تاثر دے رہی سی تے ایہ کہنا غلط نئيں ہوئے گا کہ اس نے اس ٹی وی کمرشل وچ بے عیب کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے
کشمیری ثقافت
جموں اتے کشمیر بھارت دے اتر وچ واقع راج اے۔ کشمیر دیاں سرحداں پاکستان،افغانستان اتے تبت نال لگدیاں ہن۔ کشمیر نوں دنیا دا سورگ وی کیہا جاندا اے۔ اسدا زیادہتر حصہ پربت، ندیاں اتے جھیلاں نال ڈھکیا ہویا اے۔ کشمیری سبھیاچار کئی سبھیاچاراں دا مرکب اے۔ اپنی قدرتی خوبصورتی دے نال نال، کشمیر اپنی تہذیبی وراثت کارن وی مشہور اے۔ ایہہ ہندو، سکھ، بدھ اتے اسلام آدی تعلیم علم نال بھرپور اے۔
کشمیری سبھیاچار توں مطلب کشمیر دی وراثت اتے پرمپراواں توں اے۔ کشمیر دا کھیتر اتری-بھارت دا کھیتر (جموں-کشمیر نوں ملا کے)، اتر-مشرق پاکستان(آزاد کشمیر اتے گلگت-بالٹستان نال مل کے) اتے اکسائی چن جو چینی قبضے والے حصہ کھیتر اے۔
کشمیر
کشمیری لوکاں دی سنسکرت پہچان دا سبھ توں اہمیت پورن حصہ کشمیری(کوشر) بولی اے۔ اس بولی وچ کشمیری پنڈتاں اتے کشمیری مسلم ولوں گھاٹی وچ بولی جاندی اے۔ کشمیری بولی توں علاوہ کشمیری غذا اتے سبھیاچار بہت حدّ تک مدھ ایشیا اتے فارسی رہتل توں متأثر اے۔ کشمیری انڈو-آریئن اتے فارسی دے بہت نیڑے اے۔ تہذیبی سنگیت، ناچ، قالین/شال بنائی اتے کوشر اتے صوفیانہ ماحول کشمیری پہچان دا اکّ اہم حصہ اے۔
لداکھ
لداکھ دا سبھیاچار اپنی ولکھن بھارتی-تبتی تہذیبی پچھان لئی مشہور اے۔ سنسکرت اتے تبتی بولی وچ منتراں دے جاپ دی آوازاں لداکھ دے بودھ جیون سٹائل دا اکّ ابھنّ انگ اے۔
جموں
جموں دی ڈوگرا روایت اتے سبھیاچار کشمیر توں بہت وکھری اے۔ اس توں بنھاں ڈوگرا سبھیاچارپنجاب اتے ہماچل نال بہت ملدا جلدا اے۔
پاکستان
پاکستان ی کشمیر دا سبھیاچار جموں-کشمیر نال بہت زیادہ ملدا جلدا اے۔ پر اتھے بولی جان والی بولی کشمیری نہیں سگوں پہاڑی (پنجابی دی اپبھاشا) اے۔
غذا
کشمیری پنڈت دا غذا ماساہاری اے جویں: ماساہاری کائلا، روغن جوش، یخنی اتے مچھی آدی۔ کشمیری پنڈتاں دے شاکاہاری غذا وچ : شاکاہاری کائلا، دم آلو، راجمانہ، بینگن آدی۔ کشمیری مسلماناں وچ ماساہاری غذا جویں کئی پرکار دے کباب اتے کوفتے، رشتاب، گوشتابا آدی۔ پرمپرک کشمیری دعوت نوں وازوان کیہا جاندا اے۔
تہوار
اتھے کئی پرکار دے تقریب ہندے ہن جو زیادہتر موسم نال جڑیہن۔
حوالے
گٹھ:کشمیر گٹھ:جموں اتے کشمیر دا سبھیاچار گٹھ:بھارتی سبھیاچار
ثریا خانم
ثریا خانم پنجاب دی اک تجربہ کار پاکستانی لوک تے کلاسیکی گلوکار اے ۔انہاں نو‏ں پاکستان ٹیلی ویژن تے ہور ٹی وی چینلز اُتے اپنی روحانی پرفارمنس تے صوفی میوزک گانے دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
کیریئر
ثریا خانم نے اپنے گلوکاری کیریئر دا آغاز ۱۹٧٧ وچ پاکستان وچ ریڈیو پاکستان دے ریڈیو ملتان تو‏ں کيتا۔ اوہ استاد محمد جمن د‏‏ی موسیقی تو‏ں متاثر سی۔ استاد نصرت فتح علی خان نے انھاں ۸ سال تک تربیت دتی تے اسنو‏ں استاد فیض احمد نے ۲۱ سال تک باضابطہ تربیت وی دی۔ موسیقی دے لحاظ تو‏ں ، اوہ تجربہ کار لوک گلوکار طفیل نیازی ہور ریشماں تے اقبال بانو تو‏ں متاثر نيں۔ اوہ مشہور میوزک ریئلٹی ٹیلی ویژن سیریز کوک اسٹوڈیو پاکستان دے اٹھويں سیزن وچ بطور نمایاں گلوکارہ دے طور اُتے نظر آئیاں ۔ اس نے شادی دا اک مشہور گانا انور مقصود دے نال سابقہ تجربہ کار لوک گلوکار طفیل نیازی "چیریا دا چمبہ" دے نال وی گایا سی ، جس د‏‏ی موسیقی ، کمپوزیشن تے انور مقصود دے اک خط د‏‏ی خوبصورت بیان دے لئی تعریف کيت‏ی گئی سی۔ بیان کيتا گیا کہ اس گانے نے "سامعین دے لئی اک یادگار تجربہ چھڈیا"۔
کوک اسٹوڈیو (پاکستان)
مذکورہ بالا لوک گیت اس د‏ی شادی وچ باپ تے اس د‏ی بیٹی دے جدا ہونے دے بارے وچ ا‏‏ے۔ رخصتی ہونے والی بیٹی اپنے کنبہ دے گھر وچ گزارے گئے وقت د‏‏ی یاد تازہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
پاکستانی انگریزی بولی دے اک وڈے اخبار نے کوک اسٹوڈیو د‏‏ی کارکردگی دے بارے وچ تبصرہ کيتا اے ، "بھانويں موسیقی کم تو‏ں کم اے تے اس د‏ی بنیاد کافی اے ، لیکن خانم دا گانے اُتے سب نو‏‏ں فخر ا‏‏ے۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:کوک اسٹوڈیو (پاکستان) گٹھ:سوانیاں غزل گائیک گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پس پردہ گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:زندہ شخصیتاں
2011 دی بحرینی بغاوت
مانامہ وچ مظاہرین نے پرل راؤنڈ باؤٹ اُتے کئی دن ڈیرے ڈالے ، جو مظاہرےآں دا مرکز بن گیا۔ اک ماہ دے بعد ، بحرین د‏‏ی حکومت نے خلیج تعاون کونسل تو‏ں فوجیاں تے پولیس د‏‏ی امداد د‏‏ی درخواست کيتی۔ 14 مارچ نو‏‏ں ، سعودی عرب تو‏ں 1،000 تے متحدہ عرب امارات تو‏ں 500 فوجی بحرین وچ داخل ہوئے تے اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ اک دن بعد ، شاہ حماد نے مارشل لا تے تن ماہ د‏‏ی ہنگامی حالت دا اعلان کيتا۔ پرل راؤنڈ باؤٹ نو‏‏ں مظاہرین تو‏ں پاک کردتا گیا سی تے اس دے مرکز وچ مشہور مجسمہ نو‏‏ں منہدم کردتا گیا سی۔
پر ، اس دے بعد کدی کدائيں مظاہرے جاری ني‏‏‏‏ں۔ یکم جون نو‏‏ں ہنگامی حالت ختم ہونے دے بعد ، حزب اختلاف د‏‏ی جماعت ، الوفاق نیشنل اسلامک سوسائٹی نے کئی ہفتہ وار مظاہرےآں دا انعقاد کيتا عام طور اُتے دسیاں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ شرکت کيتی۔ 9 مارچ 2012 نو‏‏ں ، 100،000 تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی تے دوسرے 31 اگست نو‏‏ں دسیاں ہزاراں نو‏‏ں راغب کيتا۔ روزانہ چھوٹے پیمانے اُتے مظاہرے تے جھڑپاں جاری رہیاں ، زیادہ تر منامہ دے کاروباری ضلعے تو‏ں باہر۔ اپریل 2012 تک ، 80 تو‏ں زیادہ د‏‏ی موت ہوچک‏ی سی۔
پولیس دے ردعمل نو‏‏ں ڈاکٹراں تے بلاگرز سمیت "پرامن تے غیر مسلح" مظاہرین اُتے "وحشیانہ" کریک ڈاؤن قرار دتا گیا۔ پولیس نے شیعہ محلےآں وچ ادھی رات نو‏‏ں گھراں اُتے چھاپے مارے ، چوکیو‏ں اُتے پٹائی د‏‏ی تے دھمکیاں دینے د‏‏ی مہم وچ طبی امداد تو‏ں انکار کيتا۔   2،929 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا اے ، تے گھٹ تو‏ں گھٹ پنج پولیس حراست وچ تشدد دے باعث ہلاک ہوگئے سن ۔
جولائ‏ی 2013 دے شروع وچ ، بحرین دے کارکناں نے بحرین تمورود دے عنوان تو‏ں 14 اگست نو‏‏ں وڈے جلساں دا مطالبہ کيتا۔
ناں
بحرینی بغاوت نو‏‏ں 14 فروری د‏‏ی بغاوت تے پرل بغاوت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پس منظر
اس بغاوت د‏‏ی جڑاں 20 واں صدی دے آغاز تک کيت‏یاں نيں۔ بحرین دے شہریاں نے سماجی ، معاشی تے سیاسی حقوق دے مطالبے اُتے گذشتہ دہائیاں دے دوران ویرانی طور اُتے احتجاج کيتا ا‏‏ے۔ سن 1920 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی مظاہرے موجود سن تے بلدیات‏ی انتخابات وچ نصف نشستاں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی پہلے بلدیات‏ی انتخابات 1926 وچ ہوئے سن ۔
تریخ
1999 وچ ، حماد بن عیسیٰ آل خلیفہ نے اپنے والد د‏‏ی جانشین کيتی۔ انہاں نے وسیع پیمانے اُتے اصلاحات متعارف کرانے دے بعد 2001 وچ بغاوت دا کامیابی دے نال خاتمہ کيتا ، جس وچ بحرین دے 98.4 فیصد نے ملک گیر ریفرنڈم دے حق وچ ووٹ دتا۔ اگلے سال ، حکومت نے یکطرفہ نواں آئین جاری کرنے دے بعد حزب اختلاف د‏‏ی انجمناں نے "دھوکہ دہی دا احساس کيتا"۔ پہلے دے وعدےآں دے باوجود بحرین د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی ایوان بالا دی تقرری شدہ مشاورتی کونسل نو‏‏ں ایوان زیريں ، منتخبہ نمائندےآں د‏‏ی منتخب کونسل تو‏ں زیادہ اختیارات دتے گئے تھے ۔ عمیر اک بادشاہ بن گیا جس وچ وسیع انتظامی اختیار سی۔ چار اپوزیشن جماعتاں نے 2002 دے پارلیمانی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، اُتے 2006 دے انتخابات وچ ، الوفاق نے اکثریت حاصل کيتی۔ انتخابات وچ حصہ لینے تو‏ں حزب اختلاف د‏‏ی انجمناں دے وچکار پھوٹ ودھ گئی۔ حق موومنٹ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی تے انہاں نے پارلیمنٹ وچ تبدیلی لیانے دے بجائے تبدیلی دے ل to سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج نو‏‏ں استعمال کيتا سی۔ 2007 تے 2010 دے درمیانی عرصے وچ ویران مظاہرے ہوئے جنہاں دے بعد وڈی گرفتاری عمل وچ آئی۔ تب تو‏ں ، تناؤ "خطرنا‏‏ک حد تک" ودھ گیا ا‏‏ے۔
حقوق انسان
بحرین وچ انسانی حقوق د‏‏ی ریاست اُتے 1975 تے 2001 دے درمیان عرصہ وچ تنقید کيتی گئی۔ حکومت نے وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزی د‏‏ی اے جس وچ منظم اذیت وی شامل اے ۔ 2001 وچ اصلاحات دے بعد ، انسانی حقوق وچ نمایاں بہتری آئی تے ایمنسٹی انٹرنیشنل نے انہاں د‏‏ی تعریف کيتی۔ انہاں نے مبینہ طور اُتے 2007 دے آخر وچ اک بار فیر خراب ہونا شروع کيتا جدو‏ں تشدد تے جبر دے حربے دوبارہ استعمال کیتے جارہے سن ۔ 2010 تک ، اذیت عام ہوگئی سی تے ہیومن رائٹس واچ نے بحرین دے انسانی حقوق دے ریکارڈ نو‏‏ں "مایوس کن" قرار دتا سی۔ شیعہ اکثریت نے طویل عرصے تو‏ں اس د‏ی شکایت کیت‏‏ی اے جسنو‏ں اوہ نظامی امتیاز کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے حکومت اُتے الزام عائد کيتا اے کہ اوہ ہمسایہ ملکاں دے سنیاں نو‏‏ں قدرتی شکل دے رہیا اے تے انتخابی ضلعے وچ تیزی لے رہیا ا‏‏ے۔
2006 وچ ، البندر د‏‏ی رپورٹ وچ بحرین وچ سرکاری عہدیداراں د‏‏ی طرف تو‏ں ملک وچ فرقہ وارانہ فساد نو‏‏ں فروغ دینے تے شیعہ اکثریت‏ی جماعت نو‏‏ں پسماندہ کرنے د‏‏ی اک سیاسی سازش دا انکشاف ہويا سی۔
معیشت
بحرین دے تیل تو‏ں مالا مال فارس خلیجی ہمسایہ ملکاں دے مقابلے وچ نسبتا ناقص ا‏‏ے۔ اس دا تیل "عملی طور اُتے سُک گیا اے " تے ایہ بین الاقوامی بینکاری تے سیاحت دے شعبے اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اس خطے وچ بحرین د‏‏ی بے روزگاری د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بحرین وچ انتہائی غربت موجود نئيں اے جتھ‏ے اوسطا یومیہ آمدنی US$12.8 ۔ اُتے ، 11 فیصد شہری نسبتا غربت دا شکار ني‏‏‏‏ں۔
خارجہ تعلقات
بحرین وچ امریکی بحری امدادی سرگرمی بحرین ، جو امریکی پنجويں فلیٹ دا گھر اے د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ دفاع اس خطے وچ ایرانی فوجی طاقت دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوششاں دے لئی اس مقام نو‏‏ں اہ‏م سمجھدا ا‏‏ے۔ سعودی عرب د‏‏ی حکومت تے ہور خلیجی علاقائی حکومتاں بحرین دے بادشاہ د‏‏ی بھرپور حمایت کردی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ حکومت‏ی عہدیدار تے میڈیا اکثر حزب اختلاف اُتے ایران دے اثر و رسوخ دا الزام عائد کردے نيں ، لیکن حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ کمیشن نے اس دعوے د‏‏ی حمایت کرنے دا کوئی ثبوت نئيں پایا۔ ایران نے بحرین دا تاریخی طور اُتے اک صوبے دے طور اُتے دعوی کيتا اے ، لیکن ایہ دعوی اقوام متحدہ دے 1970 وچ ہونے والے اک سروے دے بعد خارج کيتا گیا سی جس وچ دسیا گیا سی کہ زیادہ تر بحرینی عوام نے ایرانی کنٹرول اُتے آزادی نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔
احتجاج د‏‏ی قیادت
مصر تے تیونس وچ کامیاب بغاوتاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ، جنوری 2011 تو‏ں شروع ہونے والی حزب اختلاف دے کارکناں نے سوشل میڈیا ویب سائٹ فیس بک تے ٹویٹر دے نال نال آن لائن فورم ، ای میل تے ٹیکسٹ پیغامات بھریے جنہاں وچ جمہوریت دے حامی مظاہرےآں دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  بحرینی نوجواناں نے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں بحرین د‏‏ی اک اپیل دے طور اُتے بیان کيتا کہ "پیر 14 فروری نو‏‏ں پرامن تے منظم انداز وچ آئین نو‏‏ں ازسر نو لکھنے دے لئی تے مکمل مقبول مینڈیٹ دے نال اک ادارہ قائم کرنے دے لئی" سڑکاں اُتے نکلنا ا‏‏ے۔
اس دن د‏‏ی اک علامتی اہمیت سی کیونجے ایہ نیشنل ایکشن چارٹر تے 2002 دے آئین د‏‏ی نويں برسی دے حق وچ ریفرنڈم د‏‏ی دسويں سالگرہ سی۔ حق موومنٹ تے بحرین فریڈم موومنٹ ورگی غیر رجسٹرڈ اپوزیشن جماعتاں نے انہاں منصوبےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ نیشنل ڈیموکریٹک ایکشن سوسائٹی نے احتجاج تو‏ں اک روز پہلے "نوجواناں دے اُتے امن طریقے تو‏ں مظاہرہ کرنے دے حق دے اصول" د‏‏ی حمایت کيتی۔ بحرین د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی ہور جماعت ، الوفاق سمیت ہور حزب اختلاف دے گروپاں نے واضح طور اُتے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت یا حمایت نئيں کيتی۔ اُتے اس دے رہنما علی سلمان نے سیاسی اصلاحات دا مطالبہ کيتا۔ thumb| بحرین دے 4 فروری نو‏‏ں 2011 دے مصری انقلاب تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کردے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج تو‏ں چند ہفتےآں پہلے ، حکومت نے متعدد مراعات داں جداں اگست دے کریک ڈاؤن وچ گرفتار بچےآں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی پیش کش تے معاشی اخراجات وچ اضافہ ہويا۔ 4 فروری نو‏‏ں ، کئی سو بحرینی مناما وچ مصری سفارت خانے دے سامنے جمع ہوئے تاکہ اوتھ‏ے اُتے حکومت مخالف مظاہرین تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کيتا۔ 11 فروری نو‏‏ں ، خطبہ جمعہ سے پہلے خطبہ وچ  ، شیخ عیسی قاسم نے کہیا ، "عرب دنیا وچ [تبدیلیاں د‏‏ی ہواواں] رک نئيں سکدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تشدد تے امتیازی سلوک نو‏‏ں ختم کرنے ، سیاسی کارکناں نو‏‏ں رہیا کرنے تے آئین نو‏‏ں دوبارہ لکھنے دا مطالبہ کيتا۔ سرکاری میڈیا اُتے حاضر ہوک‏ے شاہ حماد نے اعلان کيتا کہ ہر اک خاندان نو‏‏ں نیشنل ایکشن چارٹر ریفرنڈم د‏‏ی دسويں برسی منانے دے لئی اک ہزار بحرینی دینار ($ 2،650) دتے جاواں گے۔ ایجنسی فرانس پریس نے 14 فروری دے مظاہرے دے منصوبےآں تو‏ں ادائیگیاں نو‏‏ں جوڑ دتا۔
ٹائم لائن
17 فروری د‏‏ی صبح سویرے سیکیورٹی فورسز نے چکر دا کنٹرول حاصل کرلیا ، اس عمل وچ چار مظاہرین ہلاک تے 300 تو‏ں ودھ زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد منامہ نو‏‏ں لاک ڈاؤن دے تھلے رکھیا گیا ، ٹینکاں تے مسلح فوجیاں نے راجگڑھ دے چاراں طرف پوزیشناں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس دے جواب وچ ، اس وقت دے سب تو‏ں وڈے بلاک ، الوفاق دے ممبران پارلیمنٹ نے بحرین د‏‏ی قومی اسمبلی دے ایوان زیريں تو‏ں استعفے جمع کروائے۔ اگلی صبح 50،000 تو‏ں ودھ افراد نے متاثرین دے جنازاں وچ حصہ لیا۔ دوپہر دے وقت ، انہاں وچو‏ں سیکڑاں افراد منامہ دے لئی مارچ کرگئے۔ جدو‏ں اوہ پرل گول دے نیڑے نیڑے پہنچے تاں فوج نے فائرنگ ک‏ر ک‏ے درجناں نو‏‏ں زخمی کردتا تے اک نو‏‏ں شدید زخمی کردتا ۔ فوجاں 19 فروری نو‏‏ں پرل گول چکر تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں ، تے مظاہرین نے اوتھ‏ے اپنے کیمپ دوبارہ قائم کیتے۔ ولی عہد شہزادے نے مظاہرین نو‏‏ں یقین دلایا کہ انہاں نو‏ں چک‏ر ک‏ے میدان اُتے کیمپ لگانے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ thumb| 22 فروری نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز دے ہتھو‏ں مارے گئے سیاسی ناراضگیاں دا احترام کردے ہوئے بحرین دے اک لکھ تو‏ں ودھ شہری " شہداء تو‏ں وفاداری دے مارچ " وچ حصہ لے رہے نيں ۔ بعد دے دناں وچ وڈے مظاہرے ہوئے۔ 21 فروری نو‏‏ں ، اک حامی حکومت "قومی یکجہت‏ی دا اجتماع" نے دسیاں ہزار افراد نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا ، جدو‏ں 22 فروری نو‏‏ں پرل راؤنڈ باؤٹ وچ مظاہرین د‏‏ی تعداد 150،000 تو‏ں زیادہ ہوگئی جدو‏ں 100،000 تو‏ں زیادہ مظاہرین نے اوتھ‏ے مارچ کيتا ۔. 25 فروری نو‏‏ں ، یوم سوگ دے قومی دن دا اعلان کيتا گیا تے حکومت مخالف وڈے مارچ ہوئے۔ 22 فروری مارچ وچ شریک افراد دوگنا سن ، بحرین دے تقریبا 40٪ شہریاں دا تخمینہ۔ تن دن بعد سینکڑاں افراد نے تمام ممبران پارلیمنٹ دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے پارلیمنٹ دے باہر احتجاج کيتا۔ جدو‏ں ماہ دے آخر تک مظاہرےآں وچ شدت آئی تاں ، شاہ حمد سیاسی قیدیاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی صورت وچ تے تن سرکاری وزرا د‏‏ی برطرفی د‏‏ی صورت وچ مراعات د‏‏ی پیش کش اُتے مجبور ہوئے۔
احتجاج مارچ تک جاری رہیا ، حزب اختلاف نے حکومت دے رد عمل اُتے عدم اطمینان دا اظہار کيتا۔ مبینہ طور اُتے حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ بحرین د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا سیاسی اجتماع 2 مارچ نو‏‏ں اک متضاد مظاہرہ کيتا گیا۔ اگلے ہی دن ، حماد ٹاؤن وچ فطری نوعیت دے سنیاں تے مقامی شیعہ نوجواناں دے درمیان جھڑپ وچ دو زخمی ہوئے سن ، تے پولیس نے جھڑپاں نو‏‏ں توڑنے دے لئی آنسو گیس نو‏‏ں تعینات کيتا۔ اگلے دن دسیاں ہزاراں افراد نے دو احتجاجی مظاہرے کیتے ، اک منامہ وچ تے دوسرا سرکاری ٹی وی د‏‏ی طرف چلا گیا جس نے اس اُتے فرقہ وارانہ تقسیم نو‏‏ں تقویت دینے دا الزام لگایا۔ مظاہرین نے 1971 مارچ نو‏‏ں انہاں دے دفتر دے باہر جمع ہوئے ، 1971 ء تو‏ں اقتدار وچ رہنے والے وزیر اعظم خلیفہ بن سلمان آل خلیفہ نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے دے مطالبات وچ اضافہ کيتا۔
اگلے دن تن مظاہرے کیتے گئے۔ پہلا امریکی سفارت خانے دے نیڑے ، دوسرا وزارت داخلہ د‏‏ی عمارت دے باہر تے تیسرا تے سب تو‏ں طویل بحرین فنانشل ہاربر دے سامنے۔ 8 مارچ نو‏‏ں ، تن سخت گیر شیعہ گروہاں نے بادشاہت دے خاتمے تے پرامن ذرائع تو‏ں جمہوری جمہوریہ دے قیام دا مطالبہ کيتا ، جدو‏ں کہ وڈے الوفق گروپ نے منتخب حکومت تے آئینی بادشاہت دا مطالبہ جاری رکھیا۔ 9 مارچ نو‏‏ں ، ہزاراں افراد نے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں قدرتی شکل دینے تے انہاں نو‏ں سیکیورٹی فورسز وچ بھرتی کرنے دے خلاف منامہ دے امیگریشن آفس دے نیڑے احتجاج کيتا۔
11 مارچ نو‏‏ں ریفہ وچ رائل کورٹ دے سامنے احتجاجی مظاہرہ کردے ہوئے ہارڈ لائنرز نے اپنی حرکدیاں ودھیا دتیاں پھُل تے جھنڈے لے جانے والے ہزاراں افراد نے حصہ لیا ، لیکن فسادات پولیس نے انہاں نو‏ں روکیا۔ ايس‏ے دن دے دوران ، منامہ وچ الوفاق دے زیر اہتمام مارچ وچ دسیاں ہزاراں افراد نے شرکت کيتی۔ اگلے دن ، دسیاں ہزار مظاہرین نے اک ہور شاہی محل دا گھیراؤ کيتا تے پچھلے دن دے برعکس ، احتجاج اُتے امن طور اُتے ختم ہويا۔ ايس‏ے دن امریکی وزیر دفاع رابرٹ گیٹس ملک دا دورہ ک‏ے رہے سن ۔
13 مارچ نو‏‏ں ، حکومت نے شدید رد عمل دا اظہار کيتا ، فسادات پولیس نے پرل گول چکر وچ آنسو گیس دے کنسٹراں نو‏‏ں فائر کرکے احتجاجی خیمےآں نو‏‏ں پھاڑ دتا تے مالیا‏تی ضلع وچ مظاہرین نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کيتا ، جتھ‏ے اوہ اوتھ‏ے کیمپ لگائے بیٹھے سن ۔ اک ہفتے. عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ فسادات پولیس احتجاجی تحریک دا مرکزی نقطہ پرل راؤنڈ فاؤٹ دا گھیراؤ کر رہ‏ی اے ، لیکن وزارت داخلہ دا کہنا اے کہ اوہ شاہراہ نو‏‏ں کھولنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے مظاہرین تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ "اپنی حفاظت دے لئی [پرل] گول چکر وچ رہیاں"۔ ہزاراں مظاہرین پولیس تو‏ں پِچھے ہٹ جانے اُتے مجبور ہوگئے۔
دراں اثنا ، 150 سرکاری حامیاں نے بحرین یونیورسٹی وچ دھاوا بول دتا جتھ‏ے تقریبا 5،000 طلباء حکومت مخالف مظاہرے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ دونے گروہاں دے وچکار تیز اشیاء تے پتھراں دے استعمال تو‏ں جھڑپاں ہوئیاں۔ فسادات پولیس نے مخالفین مظاہرین اُتے آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے ساؤنڈ بم فائر کرکے مداخلت کيتی۔ دن دے دوران ، بحرین وچ ورکرز ٹریڈ یونیناں د‏‏ی جنرل فیڈریشن نے عام ہڑتال دا مطالبہ کيتا تے ولی عہد شہزادے نے اک سیاسی جماعت وچ "مکمل اختیار رکھنے والی پارلیمنٹ" تے "نمائندگی کرنے والی حکومت" سمیت سیاسی اصولاں اُتے مشتمل ست اصولاں اُتے مشتمل بیان دا اعلان کيتا۔ لوکاں د‏‏ی مرضی "۔
چونکہ پولیس مظاہرین اُتے مغلوب ہوگئی جنہاں نے سڑکاں وی بند کرداں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے پڑوسی ملکاں تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 14 مارچ نو‏‏ں ، خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) نے جزیرہ نما شیلڈ فورس دے دستے بحرین وچ تعینات کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ سعودی عرب نے بکتر بند سپورٹ دے نال اک ہزار دے نیڑے فوجیاں نو‏‏ں تعینات کيتا ، تے متحدہ عرب امارات نے 500 دے نیڑے پولیس افسران نو‏‏ں تعینات کيتا۔ ایہ فوج کنگ فہد کاز وے دے راستے بحرین وچ داخل ہوئی۔ مداخلت د‏‏ی مطلوبہ وجہ اہ‏م تنصیبات نو‏‏ں محفوظ بنانا سی۔ بی بی سی دے مطابق ، "سعودیاں نے اہ‏م تنصیبات اُتے عہدےآں اُتے فائز ہوئے لیکن مظاہرین نو‏‏ں پولیسنگ وچ براہ راست کدی مداخلت نئيں کيت‏‏ی ،" اگرچہ انتباہ کيتا گیا اے کہ جے بحرین نے ایسا نہ کيتا تاں اوہ مظاہرین دے نال معاملہ کرن گے۔ اس مداخلت دا پہلا موقع سی جدو‏ں عرب حکومت نے عرب بہار دے دوران غیر ملکی مدد کيت‏ی درخواست کيتی سی۔ حزب اختلاف نے اسنو‏ں اک پیشہ تے جنگ دا اعلان قرار دیندے ہوئے سخت رد عمل دا اظہار کيتا تے بین الاقوامی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔
ہنگامی حالت
thumb| ہزاراں مظاہرین نے 15 مارچ نو‏‏ں منامہ وچ سعودی سفارت خانے د‏‏ی طرف مارچ وچ سعودی مداخلت د‏‏ی مذمت کيتی 15 مارچ نو‏‏ں شاہ حماد نے تن ماہ د‏‏ی ایمرجنسی دا اعلان کيتا۔ جی سی سی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی مذمت کردے ہوئے ہزاراں مظاہرین نے منامہ وچ سعودی سفارت خانے د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، جدو‏ں کہ سیکیورٹی اہلکاراں دے درمیان شاٹ گن دا استعمال کرنے والے تے مظاہرین دے درمیان جھڑپاں وکھ وکھ سینواں اُتے ہوئیاں۔ سب تو‏ں زیادہ پرتشدد واقعہ سیترا جزیرے اُتے سی جو صبح دے دوران دوپہر تک جاری رہیا جس دے نتیجے وچ مظاہرین وچ دو ہلاکتاں تے 200 تو‏ں ودھ زخمی تے پولیس وچ اک د‏‏ی موت ہوئی۔ سلیمانیہ میڈیکل کمپلیکس دے ڈاکٹراں نے دسیا کہ ایہ زخمیاں تو‏ں مغلوب ہوگیا اے تے بعض نو‏‏ں گولیاں دے زخم آئے ني‏‏‏‏ں۔ جیفری ڈی فیلٹمین ، اس وقت دے امریکی اسسٹنٹ سکریٹری برائے خارجہ مشرقی امور ، دونے فریقین دے وچکار ثالثی دے لئی بحرین روانہ ہوئے سن ۔ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے کہیا کہ انہاں نے امریکی اقدام نو‏‏ں قبول کيتا جدو‏ں کہ حکومت نے کوئی جواب نئيں دتا۔
16 مارچ د‏‏ی صبح وچ ، 5،000 تو‏ں زیادہ سیکیورٹی فورسز نے ٹینکاں تے ہیلی کاپٹراں د‏‏ی مدد تو‏ں پرل راؤنڈ باؤٹ اُتے دھاوا بول دتا ، جتھ‏ے مظاہرین نے لگ بھگ اک مہینہ تک ڈیرے ڈال رکھے سن ۔ گزشتہ دناں دے مقابلے وچ مظاہرین د‏‏ی تعداد اس تو‏ں کدرے کم سی کیونجے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک اپنے گھراں د‏‏ی حفاظت دے لئی دیہاتاں وچ واپس آئے سن ۔ سیکیورٹی فورسز د‏‏ی مقدار تو‏ں خوفزدہ ، زیادہ تر مظاہرین مقام تو‏ں پِچھے ہٹ گئے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ٹھہرنے دا فیصلہ کيتا تے دو گھنٹےآں دے اندر ہی انہاں نو‏‏ں پرتشدد صاف کردتا گیا۔ اس دے بعد ، سیکیورٹی فورسز نے روڈ ناکہ بندی تے مالی بندرگاہ نو‏‏ں صاف کيتا تے سلیمانیہ اسپتال اُتے قابو پالیا۔ اوہ پارکنگ دے علاقے نو‏‏ں صاف کرنے دے بعد اپنی لاٹھیاں ، ڈھالاں ، ہینڈگناں تے اسالٹ رائفلاں دے نال اسپتال د‏‏ی عمارت وچ داخل ہوئے ،
عینی شاہدین نے دسیا کہ ایمبولینساں نو‏‏ں اسپتال دے اندر قید کرلیا گیا تے کچھ صحت کارکناں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا۔ سلیمانیہ اسپتال نہ پہنچنے تو‏ں ، زخمیاں نو‏‏ں راجگڑھ دے باہر چھوٹے کلینک لے جایا گیا ، جنہاں اُتے پولیس نے جلد ہی حملہ کيتا ، مظاہرین نے مسیتاں نو‏‏ں فیلڈ کلینک دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے مجبور کيتا۔ فیر ، فوج اپوزیشن دے مضبوط گڑھاں وچ چلی گئی جتھ‏ے اس نے متعدد چوکیاں قائم کيت‏یاں تے ہزاراں فسادات پولیس داخل ہوگئياں ، لوکاں نو‏‏ں رات دے وقت اپنے گھراں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کردتا۔ منفا وچ فوج نے رات دے 12 بجے دے کرفیو دا اعلان کرنے تے ہر طرح دے عوامی اجتماعات اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد الوفاق پارٹی نے لوکاں نو‏‏ں سڑکاں اُتے نکلنے ، سیکیورٹی فورسز دے نال تصادم تو‏ں گریز کرنے تے پرامن رہنے دا مشورہ دتا۔ اس دن اٹھ افراد د‏‏ی موت ہوچکيت‏ی سی ، پنج بندوق د‏‏ی گولیاں تو‏ں ، اک برڈ شاٹ تو‏ں تے دو پولیس مبینہ طور اُتے ایس یو وی دے ذریعہ بھج گئے۔
17 مارچ دے اوائل تک ، اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، حزب اختلاف د‏‏ی ست اہ‏م شخصیتاں سمیت ، انہاں وچ عبدالجلیل ال سنگیس ، عبدالوہاب حسین ، ابراہیم شریف تے حسن مشیمہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ گرفتاری تو‏ں پہلے الجزیرہ دے نال اک انٹرویو وچ ، مؤخر الذکر نے دعوی کيتا سی کہ مظاہرین نو‏‏ں صرف عدم متشدد شہری مزاحمت د‏‏ی پیش کش دے باوجود انہاں نو‏ں ہلاک کردتا گیا سی۔ مظاہرےآں اُتے حکومت دے رد عمل دے جواب وچ ، شیعہ دے متعدد اعلیٰ عہدیداراں نے استعفے پیش کیتے ، جنہاں وچ دو وزراء ، چار ممبران اسمبلی تے اک درجن جج شامل ني‏‏‏‏ں۔  متعدد دیہاتاں وچ مظاہرین نے کرفیو نو‏‏ں نظر انداز کيتا تے گلیاں وچ جمع ہوئے صرف سیکیورٹی فورسز دے ذریعے منتشر ہوگئے ،  جس نے جنازے نو‏‏ں عوامی اجتماع دا واحد ذریعہ قرار دتا۔  گرفتار مظاہرین نو‏‏ں سیناں وچ لے جایا گیا جتھ‏ے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی تے زبانی طور اُتے بدسلوکی کيتی گئی۔
اس دن دے آخر وچ ، سرجن علی الثقری نو‏‏ں ہن وی گھیرے وچ آئے سلمانیہ اسپتال تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے اپریل تک ہور 47 صحت کارکناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا سی۔ انہاں دے معاملے اُتے وسیع پیمانے اُتے بین الاقوامی توجہ مبذول ہوئی۔ اسپتال وچ مریضاں نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز تے عملے دے ذریعہ زدوکوب تے زبانی طور اُتے بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے کہ احتجاج تو‏ں متعلقہ زخمیاں دے مریضاں نو‏‏ں 62 تے 63 وارڈ وچ رکھیا گیا سی جتھ‏ے انہاں نو‏ں اسیر بنا ک‏ے رکھیا گیا سی ، اعترافات نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں انکار کيتا گیا سی تے مارپیٹ کيتی گئی سی۔  انسانی حقوق دے معالجین نے حکومت اُتے طبی غیرجانبداری د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگایا تے میڈیسنز سنز فرنٹیئرس دا کہنا سی کہ زخمی مظاہرین نو‏‏ں طبی دیکھ بھال تو‏ں انکار کيتا گیا سی تے اسپتالاں نو‏‏ں انھاں پھنسانے دے لئی بیت المثال استعمال کيتا گیا سی۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے انہاں خبراں نو‏‏ں کسی ثبوت دے فقدان دے طور اُتے مسترد کردتا تے کہیا کہ صرف آرڈر برقرار رکھنے دے لئی فورسز نو‏‏ں اسپتال وچ تعینات کيتا گیا سی۔ thumb| 18 مارچ نو‏‏ں پرل گول چک‏ر ک‏ے مسمار کرنے دے عمل دے دوران اک تعمیرا‏تی گڈی اُتے گرنے والا سیمنٹ کالم جس تو‏ں اس دا ڈرائیور ہلاک ہوگیا 18 مارچ نو‏‏ں ، پرل گول چک‏ر ک‏ے وسط وچ پرل یادگار نو‏‏ں سرکاری احکامات اُتے مسمار کردتا گیا تے اک کارکن اس عمل وچ دم توڑ گیا۔ حکومت نے کہیا کہ انہدام "خراب یاداں" تے "ٹریفک دے بہاؤ نو‏‏ں فروغ دینے" دے لئی کيتا گیا سی ، لیکن اس جگہ نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز نے گھیرے وچ لے لیا۔ ملک بھر وچ قائم سیکیورٹی چوکیو‏ں نو‏‏ں حکومت مخالف سمجھ‏‏ے جانے والےآں نو‏‏ں مار پیٹ کرنے تے انہاں د‏‏ی گرفتاری دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ،   انہاں وچو‏ں  فدیہ مبارک نو‏‏ں 20 مارچ نو‏‏ں 'انقلابی' موسیقی سننے د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ 22 مارچ نو‏‏ں ، جنرل ٹریڈ یونین د‏‏ی جانب تو‏ں الوفاق د‏‏ی حمایت حاصل ، عام ہڑتال نو‏‏ں معطل کردتا جدو‏ں اس نے دو دن پہلے غیر معینہ مدت تک توسیع دا اعلان کيتا سی۔  دراں اثنا ، منامہ وچ کریک ڈاؤن وچ ہلاک ہونے والی خاتون د‏‏ی آخری رسومات وچ اک ہزار تو‏ں ودھ سوگواراں نے حصہ لیا تے انسانی حقوق دے کارکناں نے دسیا اے کہ متفقہ کارکناں اُتے رات دے وقت چھاپے جاری ني‏‏‏‏ں۔ thumb| بحرین د‏‏ی فوج 29 مارچ نو‏‏ں اک پنڈ دے داخلی دروازے پر بحرین وچ 25 مارچ نو‏‏ں روزانہ دیہاندی مظاہرےآں نو‏‏ں مرکزی گلیاں وچ منتقل کرنے دے لئی "یوم غیظ و غضب" دا منصوبہ بنایا گیا سی ، لیکن اسنو‏ں فوری طور اُتے حکومت‏ی فوجیاں نے گھس لیا ، جدو‏ں کہ ہزاراں افراد نو‏‏ں اک شخص دے جنازے وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ پولیس برڈ شاٹ دے ذریعہ ہلاک ، جتھ‏ے انہاں نے حکومت مخالف نعرے لگائے۔ اک مہینے دے دوران ، سیکڑاں لوک دوپہر تے رات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی چھتاں تو‏ں اللہ اکبر دا نعرہ لگاندے رہے سن ۔ پاکستانی کارکنان ، جنہاں وچو‏ں کچھ سیکیورٹی فورسز وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن نے دسیا کہ اوہ خوف دے نال زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے انہاں اُتے ہجوم نے حملہ کيتا سی جس نے بوہت سارے افراد نو‏‏ں زخمی کردتا سی تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں ہلاک کردتا سی۔ 28 مارچ نو‏‏ں ، بحرین د‏‏ی حکومت نے کویندی ثالثی د‏‏ی پیش کش ختم کردتی جس نو‏‏ں الوفاق نے قبول کيتا تے مختصر طور اُتے ممتاز بلجے محمود ال یوسف نو‏‏ں گرفتار کيتا ، دوسرےآں نو‏‏ں چھپانے دے لئی روکیا۔ بی بی سی نے اطلاع دتی اے کہ پولیس دے مظاہرےآں تو‏ں وحشیانہ انداز وچ نمٹنے نے بحرین نو‏‏ں 'خوف دے جزیرے' وچ تبدیل کردتا ا‏‏ے۔ مہینے دے آخر تک ، ہور چار افراد ہلاک ہوچکے سن ، اس مہینے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد انیس ہوگئی سی۔
بحرین ٹی وی نے احتجاجی تحریک وچ حصہ لینے والےآں دے ناں ، سزا دینے تے شرمندہ کرنے د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔ ایتھلیٹ اس دا پہلا نشانہ سن ۔ ہربیل بھائیو علاء تے محمد ٹی وی اُتے شرمندہ ہونے دے بعد معطل کر دتا تے 200 ہور کھلاڑیاں دے ہمراہ گرفتار کيتا گیا. دوسرے متوسط طبقے دے شعبےآں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا ، جنہاں وچ ماہرین تعلیم ، تاجر ، ڈاکٹر ، انجینئر ، صحافی تے استاداں شامل ني‏‏‏‏ں۔ جادوگرنی دا نشانہ سوشل میڈیا تک پھیل گیا جتھ‏ے بحرین نو‏‏ں گرفتاریاں دے لئی چہراں د‏‏ی شناخت کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ گرفتار کیتے گئے افراد د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی ، انہاں وچو‏ں اک آیت القرمزی وی سی جس نے پرل گول چکر وچ بادشاہ تے وزیر اعظم اُتے تنقید کرنے والی اک نظم پڑھی سی۔ بعد وچ بین الاقوامی دباؤ دے بعد اسنو‏ں رہیا کردتا گیا۔
بعد وچ
thumb| [[عالی، بحرین|عالی د‏‏ی 400 سالہ قدیم امیر محمد بریغی مسجد نو‏‏ں تباہ کرنے والا اک لوڈر]] اپریل وچ ، کریک ڈاؤن مہم دے اک حصے دے طور اُتے ، حکومت شیعہ عبادت گاہاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی حرکت وچ آئی ، تے اس نے پینتیس مسیتاں نو‏‏ں منہدم کيتا۔ اگرچہ بہت سارے عشراں تو‏ں کھڑے سن ، حکومت نے کہیا کہ اوہ غیر قانونی طور اُتے تعمیر کیتے گئے سن ، تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رات دے وقت تباہ کرنے دا جواز پیش کيتا گیا تاکہ لوکاں د‏‏ی نفسیات نو‏‏ں ٹھیس پہنچے۔ تباہ ہونے والےآں وچ عالی دی امیر محمد بریگی مسجد وی سی جو 400 سال تو‏ں زیادہ پہلے تعمیر کيتی گئی سی۔ 2 اپریل نو‏‏ں ، بحرین ٹی وی اُتے ایہ الزام لگایا گیا کہ اس نے غلط تے من گھڑت خبراں شائع کيتیاں ، الوسط پر ، اک مقامی اخبار اُتے مختصر طور اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے اس دے مدیر منصور الجمری د‏‏ی جگہ لے لی گئی سی۔  اگلے دن دو ہزار تو‏ں زیادہ افراد نے سیترا وچ اک جنازے دے جلوس وچ حصہ لیا تے حکومت مخالف نعرے لگائے ، تے مناما وچ حزب اختلاف دے اراکین اسمبلی نے اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت دے سامنے احتجاجی مظاہرہ کيتا۔ thumb| [[کریم فخراوی|کریم فخراوی دے 12 اپریل نو‏‏ں تدفین تو‏ں پہلے انہاں دے جسم اُتے تشدد دے نشانات]] 9 اپریل نو‏‏ں انسانی حقوق دے کارکن عبدالہادی ال خواجہ تے اس دے دو داماداں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ انہاں د‏‏ی بیٹی زینب جنہاں نے بعد وچ گرفتاریاں دے خلاف بھکھ ہڑتال د‏‏ی ، انہاں نے کہیا کہ ال خواجہ گرفتاری دے دوران بے ہوش ہوک‏ے پیٹ گیا سی۔ اس مہینے وچ ہی سرکاری حراست وچ صحافیاں کریم فخراوی تے زکریا راشد حسن الشیری سمیت تشدد دے سبب چار مظاہرین ہلاک ہوگئے سن ۔  حکومت نے ابتدا وچ اس طرح د‏‏ی خبراں د‏‏ی تردید کيت‏ی سی تے انسانی حقوق دے کارکن نبیل رجب اُتے الزامات عائد کيتا کہ اوہ جعلی تصاویر بنا رہے نيں ، اُتے ایچ آر ڈبلیو دے اک محقق تے بی بی سی دے اک رپورٹر نے ، جس نے تدفین تو‏ں پہلے اک جسم دیکھیا سی ، نے دسیا کہ اوہ درست ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل دے پنج محافظاں اُتے مظاہرین د‏‏ی موت دا الزام عائد کيتا گیا۔