cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شکاری قرضے
ان شکاری قرضےآں دے لئی کوئی چیز رہن (گروی) رکھی جاندی اے مثلاً کار یا مکان۔ قرض دینے والے ادارے ایہ اچھی طرح جاندے ہوئے وی کہ قرض لینے والا ایہ قرض ادا نئيں کر سک‏‏ے گا اسنو‏ں قرض دے دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں مقروض بروقت قسطاں ادا نئيں کر سکدا تاں گروی شدہ چیز نو‏‏ں بیچ کر قرض دہندہ بینک یا کمپنی اپنا تاں منافع حاصل کر لیندی اے جدو‏ں کہ قرض لینے والا اکثر کنگال ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ شکاری قرضےآں وچ پھنسانے دے بے شمار طریقے نيں مثلاً قرض د‏‏ی شرائط نو‏‏ں غیر واضح رکھنا یا چھپانا، شرح سود نو‏‏ں نہایت مناسب دسنیا، خفیہ معاوضاں نو‏‏ں بعد وچ ظاہر ک‏ر ک‏ے انہاں دا مطالبہ کرنا، دستاویزات وچ ردو بدل کرنا وغیرہ۔* امریکا دے مشہور بنک HSBC Finance اُتے شکاری قرضے دینے دا الزام لگایاگیا سی جس دے بعد اس مالیا‏تی ادارے نے اپنی پالیسیاں وچ کچھ تبدیلی کيتی۔ * امریکا وچ sub-prime mortgages اسکینڈل وچ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں قرض اُتے مکانات دتے گیئے جنہاں دے بارے وچ قرض دینے والےآں نو‏‏ں اچھی طرح معلوم سی کہ ایہ لوک ایسا قرضہ نئيں چکيا سکدے۔ * Ameriquest Mortgage نامی اک ادارے اُتے جدو‏ں ایہ ثابت ہوئے گیا کہ اسنے دھوکھا دہی تو‏ں کم لیندے ہوئے قرض خواہاں نو‏‏ں شکاری قرضےآں وچ پھنسایا اے تاں اس کمپنی نے 32.5 کروڑ ڈالر ہرجانہ دینے اُتے آمادگی ظاہر کر دتی۔
آئی ایم ایف
آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک اُتے اکثر ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ انہاں دے قرضے ایسی شرائط تو‏ں وابستہ ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں قرض لینے والے ملکاں دیاں مشکلاں وچ اضافہ ہُندا اے تے انہاں ملکاں وچ غربت ودھ جاندی ا‏‏ے۔ 1991 وچ جون پلگر نامی اک جرنلسٹ نے اپنی ڈوکومنٹری "جنگ دے دوسرے طریقے" وچ دسیا کہ
“Remember Live Aid in 1985, that symbol of concern and generosity? Did you know that during that year, the hungriest countries in Africa gave twice as much money to us in the developed world as we gave to them? There was another famine last year. Perhaps you are one of those who took part in Red Nose Day. Did you know that before that day was over, the equivalent of all the money that comic relief had raised in Britain, about 12 million pounds, had come back to the rich countries? For every day this amount is given by the poorest to the rich on interest payments on loans that most of them never asked for or knew existed. In other words, contrary to a myth long popular in the West, it has been the poor of the world who have financed the rich, not the other way around.”
حوالے
گٹھ:بینکاری گٹھ:دھوکھا دہی گٹھ:قرض گٹھ:مالیات
مالوا
مالوا پنجاب دا اک جغرافیائی تھاں اے۔ ایہ چڑھدے پنجاب چ اے۔ ایہدے اُبھے ج دریاۓ ستلج چڑھدے تے لہندے پاسے ہریاݨا لمے لہندے پاسے راجستھان اے۔ چڑھدے پنجاب دے 12 ضلعے مالوے وچ نیں ۔ اوہ ضلعے ایہ نیں: ضلع فیروزپور، ضلع فریدکوٹ، ضلع موگا، ضلع مکتسر، ضلع بٹھنڈا، ضلع سنگرور، ضلع مانسا، ضلع لدھیاݨا، ضلع پٹیالا، ضلع فتح گڑھ صاحب، ضلع برنالا تے ضلع فاضلکا ۔ مالوا 32,808 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے ایہدی لوک گݨتی تقریبن 11,817,142 اے ۔
مالوے دا پنجابی ادب
پنجابی ادب دے پکھ توں پہلا حوالہ بابا فرید دا مالوے دی دھرتی نال جُڑدا اے کیونکہ دند کتھا انوسار بابا فرید پاکپتن توں اجمیر جاندیاں فریدکوٹ رکے سن پر اصل وچ مالوا ادبی چترپٹ تے گورو گوبند سنگھ جی دی آمد نال ہی آیا۔ اوہناں دی زندگی دا بہت مہتوپورن بھاگ مالوے علاقے وچ بیتیا۔ اوہناں نے اپنی پرسدھ تریخی رچنا ظفرنامہ فارسی زبان وچ دینا کانگڑ وکھے رچی تے دمدما صاحب نوں اوہناں دے گرواک انوسار ای گورو کی کاشی ہون دا مان پراپت ہویا تے ایہہ سارا علاقہ گورو دا مالوا اکھوایا۔ مدھکال دے باقی ادبی روپ قصا، ویر کاوَ تے وارتک وچ وی دوسرے جغرافیائی خطےآں دا ای زور رہیا پر گورو گوبند سنگھ جی دے آون توں بعد ایس خطے نوں وی بھاگ لگ گئے۔ پہلے پنجے گورو صاحبان، بھائی گرداس، پرمکھ قصا کار دمودر، پیلو، وارث شاہ، ہاشم شاہ تے اسے پرکار وارکار ماجھے دے علاقے نال ای سمبندھت رہے نیں۔ انگریزاں دے آون توں بعد اک پاسے تاں مالوا خطہ بوہتا ریاستی پربندھ ادھین رہیا جتھے سدھی انگریزی سکھیا تے ثقافت دا اثر گھٹ سی۔ دوجے پاسے غیر مالوئی علاقے جینہاں دے مرکزامبرسر تے لہور بنے، سدھے انگریزی پربھاو ادھین آئے تے اتھے آدھونک وچاراں دا پربھاو وی ودھیرا پیا۔ سٹے وجوں جیس سمیں آدھونک کویتا اپنا مونھ متھا نخار رہی سی، ایس سمے ای مالوے وچّکویشراں دا زور سی۔ بابو رجب علی نوں ایہدا سکھر منیا جا سکدا اے۔ ایہ وی کہیا جا سکدا اے کہ دیس دی آزادی توں پہلاں مالوے علاقے وچ کچھ پڑھیاں لکھیاں نوں چھڈ کے عامَ لوکاں وچ تاں شاعری دا روپ کویشری ای سی۔ ایہ مالوے دی ولکھنتا بندی اے۔ آدھونک ادب وچ آزادی توں پہلاں پنجاب دے غیر مالؤئی خطےآں دا ای بول بالا رہیا۔ بلونت گارگی، دوندر ستیارتھی تے جسونت سنگھ کنول توں بغیر باقی ادب نگار ستلج توں پار ای جمے سن۔ دیس دی آزادی توں بعد تے خاص کرکے چڑھدے پنجاب دی پنر گٹھنر توں پچھوں آدھونک ادب وچ مالؤئی پنجابی دی اک دم ہی چڑھائی ہو گئی۔ ایہدے کئی کارن سن پر سبھ توں ودھ موجودہ پنجاب وچ رقبے پکھوں تے آبادی پکھوں مالؤئی کھیتر بوہتا سی۔ دوسرا کارن ایہہ وی بنیا کہ مالؤئی علاقے وچ وی سکھیا دا پسار ہویا جیہدے سٹے وجوں نویں قسم دی ادبی چیتنا پیدا ہوئی۔ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا دی ستھاپنا، بولی وبھاگ،پنجاب دا مکھ دفتر پٹیالہ وکھے ستھت ہونا وی پنجابی دے  مالؤئی لہجے لئی چنگا ثابت ہویا۔ ایس توں علاوہ نویں وکست ہو رہے صوبے وچ لدھیانہ تے بٹھنڈے دا آدھونک ادیوگک شہری وکاس وی شامل اے۔ ایس پرکار اک طرحاں نال دیس دی آزادی دی اک چوتھائی پوری ہون تے موجودہ پنجاب دا ادبی درش ای بدل گیا۔ ایہدے وچ ناول لکھاریاں وچوں جسونت سنگھ کنول، دلیپ کور ٹوانا، گردیال سنگھ تے رام سروپ انکھی، کہانی کاراں وچوں گردیو رپانا، گربچن بھلر، جسبیر بھلر تے ناٹک کاراں وچوں بلونت گارگی توں بعد اجمیر اؤلکھ نے اک طرحاں نال مالؤئی پنجابی دی جھنڈی کر دتی۔ ایہدے وچ پنجاب دے لوک گائیکاں ولوں گائے جان والے گانیاں نوں لکھن والے اندرجیت ہسنپری، بابو سنگھ مان مراڑانوالا، گرداس مان، ہردیو تھریکیاں والے توں لے کے امردیپ گل تک مالوے دی دھرتی اپر ہی پیدا ہوئے۔ ایس پرکار اک طرحاں نال سارا ادبی درش مالؤئی روپ لے گیا۔ ایسے پرکار ستلج تے بیاس اپر پل بنن نال آواجائی وی سوکھی ہوگئی۔ اداہرن وجوں پنجابی غزل دے شاہ اسوار سرجیت پاتر لما سماں مالوے وچ وچردے رہے تے اخیر پٹیالے پڑھن توں بعد لدھیانے ی پکے طور تے رہن لگ پئے۔
مالوا تے گورو گوبند سنگھ
مالوے دے علاقے نوں پرانے زمانے وچ، پنجاب دے دوسرے علاقیاں دے لوک ‘جنگل’ کہندے سن۔ اس دے کجھ پرمان وی ملدے نیں۔ جدوں گورو گوبند سنگھ، کھدرانے دی ڈھاب (مکتسر) توں تلونڈی صابو ولّ جا رہے سن تاں گونیانا منڈی دے نزدیک جتھے کجھ سماں رکے، اتھے جو گرودوارہ بنیا اے اوہدا ناں ‘‘لکھ جنگل‘‘ اے۔ دوسری تلونڈی صابو دے بھائی ڈلے دی کتھا وی پرسدھ اے کہ اوہنوں گورو صاحب نے کہیا، ‘بھائی ڈلے دیکھ کنے امباں دے رکھ تے کنک دے بوٹے کنجھ لہلہا رہے نیں۔’ تاں ڈلے نے اتر دتا، ‘سچے بادشاہ ایہ امب نئیں اکاں دیاں ککڑیاں، جیہنوں آپ کنک کہندے آں اوہ تاں سرکڑا اے۔ لوکاں دا نظریا اے کہ گورو صاحب دے وچار تنّ صدیاں مگروں سچ ہوئے۔ ہن صرف تلونڈی صابو ای نہیں، مالوے دے بہت علاقے وچ، کنک، جھونا، کپاہ، نرما آدی فصلاں دی اپج دوآبے تے ماجھے توں ای نئیں۔ پورے دیس دے کسے وی اینے علاقے دی پیداوار توں کئی گناں ودھیرے ہو رہی اے۔ ایس علاقے دا پرسدھ مرکزی شہر بٹھنڈا، جیہڑا چار پنج دہاکے پہلاں صرف ریلاں دا جنکشن تے ہزار سال پرانے قلعے کرکے ی پرسدھ سی، (انج بہت ای معمولی پنڈ ورگا قصبہ سی) اج پنجاب دے مکھ شہراں وچ شامل اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:پنجاب
گردت سنگھ سرہالی
بابا گردتّ سنگھ (25 اگست 1860 - 24 جولائی 1954) 29 ستمبر 1914 دے بج بج گھاٹ کلکتے دے خونی ساکے نال متعلق مرکزی ہستی سی۔
جیون
بابا گردتّ سنگھ  دا جنم 1860 نوں سرہالی کلاں،ضلع امرتسر (برطانوی پنجاب) وچّ ہویا۔ انھا دے پیؤ دا نام سردار حکم سنگھ سی تے گردتّ سنگھ دے بچپن سمیں ہی اوہ روزگار لئی ملایا چلے گئے اتے ٹھیکیداری کرن لگے۔ گردت سنگھ نے اپنے بچپن وچّ بہت تھوڑی تعلیم حاصل کیتی۔ آخر اوہ وی ملایا چلے گئے تے اپنے باپ وانگ ہی ٹھیکیداری دا کم شروع کر لیا۔ 1911 نوں انھا نے جبری مزدوری دے  خلاف آواز اٹھائی۔ انھا نے سرکار نوں اوہناں افسراں خلاف لکھتی شکایت کیتی جہڑے غریب پینڈوآں توں وگار کرواؤندے سن۔
گردتّ سنگھ نے اک جاپانی جہاز کاماگاٹا مارو 1914 وچّ کرائے تے لیا تے کینیڈا لئی چل پئے۔ اس وچّ 372 مسافراں وچوں بوہتے پنجابی سکھ سن۔ اوہ ہانگ کانگ توں 3 اپریل 1914 نوں وینکوور نوں چل پئے۔ ایہہ جتھا 22 مئی 1914 نوں کینیڈا دے کنڈھے پہنچیا۔ پر جہاز نوں بندرگاہ تے لاؤن دی اجازت نہ دتی گئی۔ اس گلّ نے یاتریاں وچّ روس نوں جنم دتا۔ اک رات پولیس نے جہاز  تے حملہ کیتا تے یاتریاں نے اس دا ٹکرا کیتا اتے ایہہ ساری کہانی جنگل دی اگّ وانگ پھیل گئی۔ اخباراں وچّ سرخیاں لگّ گئیاں۔ کنیڈائی بھارتیاں وچّ تکڑی تلخی پیدا ہو گئی۔
کاماگاٹامارو جہاز بارے بیان
کاماگاٹامارو کانڈ وچّ مقدمہ چل رہے بابا گردتّ سنگھ اپر سرکاری وکیلاں نے کافی سارے جھوٹھے دستاویز تیار کر لئے۔ سرکار ولوں کیتیاں ودھیکیاں دا پاج کھولن واسطے موقع بھال رہے بابا گردتّ سنگھ لئی تاں ایہہ بلی دے بھاگیں چھکا ٹٹن والی گلّ سی۔ اوہ جھٹّ اس بیان دی تیاری وچّ جٹ گیا۔ کامریڈ ارجن سنگھ گڑگجّ ولوں اپنی پستک ‘میرا اپنا آپ’ وچّ دتی جانکاری مطابق انہیں دنیں گڑگجّ سمیت ہور وی کئی وطن پرست جیل وچّ بند سن جنہاں نوں بابا جی اپنی ہڈبیتی سنایا کردے سن۔ بابا گردتّ سنگھ دا بیان ساریاں دی صلاحَ نال تیار کیتا گیا اتے اس نوں لکھن دا کم گڑگجّ نے کیتا۔ 261 پنیاں اتے لکھیا ایہہ بیان 26 جون 1922 نوں عدالت وچّ پیش کیتا گیا۔ اس بیان وچّ پڑتالیا کمیٹی دی رپورٹ اتے پیرا وار ٹپنی کردیاں سارے گھٹناکرم دوران انگریز حاکماں دی بدنیتی دی اصلیت جگّ ظاہر کیتی گئی سی۔ ایہہ بیان عدالتی دستاویز سی اتے اس نوں جگّ ظاہر کرن نال کوئی قانونی اوگیا نہیں سی ہندی۔ اس لئی بابا جی دا ایہہ بیان کاماگاٹا مارو جہاز وچّ اوہناں دے سکتر رہے سردار دلجیت سنگھ نے ظلمی کتھا سرلیکھ ہیٹھ پستک روپ وچّ شائع کروایا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:برطانوی راج گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:سکھ شخصیتاں
چک 597 گ ب
چک 597 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سٹالنزم
سٹالنزم نو‏‏ں انقلابِ روس دے بعد ابھرنے والے اک مخصوص ریاستی ڈھانچے دے نظریہ دے طور اُتے دیکھیا جا سکدا اے اس وجہ تو‏ں اس دا تجزیہ کرنے تو‏ں پہلے مارکسزم وچ ریاست دے نظریے نو‏‏ں سمجھنا فائدہ مندہوئے گا۔ یوٹوپیائی سوشلزم، مارکس تے اینگلز تو‏ں پہلے ہنری دتی سینٹ، سائمن، فوریئر تے رابرٹ اووین د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيتا گیا سی جس دیاں بنیاداں اخلاقیات اُتے مبنی سن جو کہ کسی وی وقت لاگو کيتا جا سکدا سی۔ مارکسزم ،اس دے برخلاف، انسانی سماج د‏‏ی ترقی دیاں بنیاداں پیداواری قوتاں د‏‏ی ترقی وچ دیکھدا ا‏‏ے۔ انسان ابتدا وچ قدیم اشتراکی معاشراں وچ رہندا سی جتھ‏ے روز د‏‏ی حاصلات نو‏‏ں روز ہی ختم کيتا جانا مجبوری سی کیونجے پیداواری قوت بہت پسماندگی وچ سی۔ تے اس قلت دے سماج وچ تھوڑی جہی فاضل پیداوا‏‏ر نے فوراً اک طبقات‏ی نظام دے وجود وچ آنے نو‏‏ں ممکن کيتا۔ انسانی سماج نے کئی ہزار سال اس استحصالی تے ظالمانہ طبقات‏ی نظام وچ گزارے نيں جو ارتقاکے مختلف مراحل جس وچ غلام داری، جاگیرداری تے سرمایہ داری تو‏ں گزر کر اج دے عہد وچ پہنچیا ا‏‏ے۔ اپنے بے انتہا جبر تے ظلم دے باوجود انہاں تمام طبقات‏ی نظاماں نے انسانی سماج نو‏‏ں بحیثیت مجموعی اگے لے ک‏ے جانے دا کم کيتا تے اپنی اپنی حدود تک پیداواری قوتاں نو‏‏ں ترقی دتی۔ تریخ وچ کوئی وی نظام اس وقت تک ختم نئيں ہويا جدو‏ں تک اس وچ پیداواری صلاحیتاں نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی گنجائش سی تے کوئی نواں نظام اس وقت تک نئيں آیا جدو‏ں تک اس دے وجود دے لئی مادی بنیاداں نہ ہون۔
اسی طرح سائنسی بنیاداں اُتے اک غیرطبقات‏ی نظام وچ اعلیٰ سطح اُتے واپس جانے دے لئی ضروری مادی بنیاداں دا ہونا ناگزیر اے، جداں کہ طبقات‏ی نظام د‏‏ی بنیاد قلت سی تاں ناگزیر طور اُتے غیرطبقات‏ی نظام وچ جانے دے لئی قلت دا خاتمہ ضروری ا‏‏ے۔ سرمایہ داری نے تاریخی طور اُتے پیداواری قوتاں نو‏‏ں بے پناہ ترقی دتی لیکن جداں کہ مارکس تے اینگلز نے پیش گوئیکيتی سی کہ اج اوہ ہور ترقی دینے دے بجائے انسانیت نو‏‏ں تباہی دے دہانے اُتے پہنچیا چک‏ی ا‏‏ے۔ اک ترقی یافتہ سرمایہ دارانہ سماج وی ایہ اہلیت نئيں رکھدا کہ سیدھا غیر طبقات‏ی سماج وچ چلا جائے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں مارکس اک عبوری دور دا ذکر کردا اے جو کہ اک سوشلسٹ انقلاب دے بعد منصوبہ بندی دے ذریعے قلت تے طبقات‏ی نظام د‏‏ی باقیات نو‏‏ں ختم کرے۔ مارکس اس عبوری دور نو‏‏ں ’’کمیونزم دا نچلا مرحلہ‘‘ کہندا اے تے اس د‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھدا اے:
انہاں ہی وجوہات تو‏ں مارکس عبوری دور وچ اک عبوری ریاست د‏‏ی وی گل کردا اے جو کہ ’’پرولتاریہ د‏‏ی آمریت‘‘ اُتے مبنی اک مزدور ریاست ہوئے۔ ایتھ‏ے ’’آمریت‘‘ دا مطلب اج دے دور د‏‏ی آمریت نئيں اے کیونجے اج آمریت دا مطلب پچھلی صدی وچ رہنے والی خوفناک آمریتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بدل چکيا اے، جنہاں نو‏ں مارکس نے نئيں دیکھیا سی۔ مارکس دے مفہوم وچ ’’پرولتاریہ د‏‏ی آمریت‘‘ دا سادہ سا مطلب اکثریت دا اقلیت اُتے غلبہ یا اکثریت د‏‏ی جمہوری حکمرانی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ریاست دا کردار اک طبقات‏ی سماج وچ جبر دے اک آلہ دا ہُندا اے جو کہ حکمران اقلیت دے مفاد وچ کم کردی اے، لیکن ایسی ریاست جو اکثریت دے قابو وچ ہوئے تاں اس دا کردار یکسر تبدیل ہوئے جاندا اے، کیونجے ہن اوہ اکثریت دے مفاد دا تحفظ کرے گی۔ تے جداں جداں اک سوشلسٹ منصوبہ بند معیشت سماج وچو‏ں قلت دا خاتمہ کر ے گی نابرابری دا خاتمہ وی خود ہوئے جائے گا، تے ایہ ریاست خود بخود تحلیل ہوئے جائے گی۔
غیر طبقات‏ی سماج وچ ہر انسان نو‏‏ں اس د‏ی صلاحیت دے مطابق کم تے ضرورت دے مطابق صلہ دتا جا سک‏‏ے گا، لیکن اک عبوری دور وچ سماجی ضرورت دے مطابق کم تے کم دے مطابق ہی صلہ دتا جا سک‏‏ے گا۔ مارکس اس معاملے وچ کہندا اے:
’’لیکن کمیونسٹ سماج دے پہلے مرحلے وچ ایہ خرابیاں ناگزیر نيں کیونجے ایہ اوہ وقت اے کہ اس سماج نے اک تکلیف دہ عمل دے بعد حالے حالے سرمایہ دارانہ سماج دے بطن تو‏ں جنم لیا ا‏‏ے۔ قانون کدی وی سماج دے معاشی ڈھانچے تے اس تو‏ں مشروط ثقافتی ترقی تو‏ں بالاتر نئيں ہوئے سکتا‘‘۔
ٹیڈ گرانٹ نے اپنی کتاب ’’روس: انقلاب تو‏ں ردِانقلاب تک‘‘ وچ لکھیا اے:
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Kirghiz Autonomous Socialist Soviet Republic) روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ چ 1920 توں 1925 تک سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج سی۔ 1925 دے بعد اسدا ناں بدل کے قازق خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ رکھ دتا گیا۔
سٹالنزم
’’دوسرے لفظاں وچ کمیونزم دا پہلامرحلہ (سوشلزم) حالے مکمل انصاف تے مساوات فراہ‏م نئيں کر سکدا، دولت تے آمدنی وچ فرق(غیر منصفانہ فرق) کچھ عرصہ دے لئی فیر وی موجود رہے گا اگرچہ عام معیارِزندگی وچ بہت زیادہ بہتری آجائے گی۔ اس وقت سماج ہر کسی نو‏‏ں ’’اپنی صلاحیتاں دے مطابق، کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دے سکدا تے نہ ہی ہر اک نو‏‏ں ’’اس د‏ی ضرورت دے مطابق‘‘ اس دے کم دا صلہ دے سکدا ا‏‏ے۔ مزدوراں د‏‏ی ریاست انہاں مخاصمانہ خصوصیات دے باہمی رشتے اُتے نظر رکھے گی تے اس امر نو‏‏ں یقینی بنائے گی کہ سوشلسٹ رجحانات نو‏‏ں حتمی غلبہ حاصل ہوئے تے رفتہ رفتہ ریاست دا خاتمہ ہوئے جائے‘‘۔
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:کرغیزستان دی تریخ گٹھ:1920ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:کرغیز سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
سٹالنزم
مختصر ایہ کہ کمیونزم دا پہلا حصہ ذرائع پیداوا‏‏ر د‏‏ی اجتماعی ملکیت (سوشلسٹ رجحان) تے اجرتی محنت دے طریقہ دے ذریعے اشیاء تے خدمات د‏‏ی تقسیم (سرمایہ دارانہ رجحان) دا اک امتزاج ہوئے گی، لیکن بقول لینن دے انسان دا انسان دے ہتھو‏ں استحصال ختم ہوئے جائے گا۔ کمیونزم دا اعلیٰ مرحلہ صرف افراط د‏‏ی صورت وچ تے اک انتہائی ترقی یافتہ انسانی سماج وچ ہی ممکن ہوئے گا۔
مارکس دے خیال وچ سوشلسٹ انقلاب پہلے اک ترقی یافتہ ملک وچ آنے دا زیادہ امکان سی تے ضروری وی سی۔ اک چیز واضح اے کہ سماج د‏‏ی پسماندگی عبوری دور د‏‏ی شکل اُتے فیصلہ کن انداز وچ اثرانداز ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ مزدوراں دے ہتھ تو‏ں اقتدار نکل وی سکدا ا‏‏ے۔ روس  جداں پسماندہ ملک وچ لینن انہاں خطرات تو‏ں بخوبی آگاہ سی جتھ‏ے انقلاب دے فوراً بعد 21 ملکاں نے  روس  اُتے حملہ کردتا تے اک خوفناک خانہ جنگی دا آغاز ہوئے گیا، ايس‏ے وجہ تو‏ں بیوروکریسی دے خلاف اقدامات کیتے جنہاں وچو‏ں اہ‏م ایہ سن :
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
سٹالنزم
1۔ اوقاتِ کار وچ کمی تاکہ لوک کم دے بعد ریاست دے امور نو‏‏ں چلانے وچ وی حصہ ڈال سکن۔
2۔ تمام افسران دا انتخاب تے انہاں نو‏ں واپس بلائے جانے دا اختیار۔
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
گٹھ:روس دی تریخ
سٹالنزم
3۔ کسی افسر نو‏‏ں ہنرمند مزدور تو‏ں زیادہ تنخواہ دا نہ دینا۔
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ہور ویکھو
کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
سٹالنزم
لیکن روس  د‏‏ی پسماندگی انہاں نو‏‏ں نافذ کرنے وچ مستقل رکاوٹ دا باعث بندی رہی۔ لینن ہمیشہ ایمانداری تو‏ں حالات نو‏‏ں بیان کردا تے اپنے تمام تناظرات نو‏‏ں عالمی انقلاب تو‏ں جوڑدا۔ لینن نے اک دفعہ ایتھ‏ے تک کہیا کہ جرمنی دے انقلاب دے لئی  روس  دا انقلاب قربان وی کرنا پيا تاں کر دیؤ گے۔ اک ترقی یافتہ ملک وچ سوشلزم د‏‏ی تعمیر پسماندہ  روس  وچ سوشلزم د‏‏ی تعمیر تو‏ں بہت مختلف ہُندی۔  روس  د‏‏ی ناخواندگی د‏‏ی انتہائی اُچی سطح یعنی 60 فیصد تو‏ں زیادہ تے مزدورطبقہ کمزورر سی۔ انقلاب دے بعد ریاستی نظام چلانے دے لئی پرانی زارشاہی بیوروکریسی د‏‏ی خدمات لینا مجبوری بن گیا۔ شروع وچ کم ازکم اجرت تے زیادہ تو‏ں زیادہ اجرت دا تناسب 1:2.1 اور1919ء دے آغاز وچ ایہ تناسب 1:1.75 سی۔ 1921ء د‏‏ی نويں اکنامک پالیسی آنے اُتے آفس سٹاف، درمیانے درجہ دے ہنرمند تے اعلیٰ انتظامی عہدیداران نو‏‏ں تنخواہ د‏‏ی پابندیاں تو‏ں آزاد کر دتا گیا تے سٹاف نو‏‏ں چار گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا:
1۔ نويں سیکھنے والے
3۔ اکاؤنٹنٹ تے آفس ورکرز
4۔ انتظامیہ تے ٹیکنیکل سٹاف
تے انہاں اقدامات دے بعد کم ازکم اجرت تے زیادہ تو‏ں زیادہ اجرت دا تناسب 1:8 تک جا پہنچیا۔ ماہرین د‏‏ی شدید قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں بورژوا ماہرین نو‏‏ں بھرتی کرنا پيا جنہاں د‏‏ی تنخواہ زیادہ رکھنا مجبوری سی۔ لینن د‏‏ی انہاں اقدامات اُتے شدید تنقید رہی۔ لینن تنخواہاں وچ نا برابری دا شدید مخالف سی خاص طور اُتے پارٹی ممبران د‏‏ی تنخواہاں دے معاملے وچ ۔1921ء تک پارٹی د‏‏ی لیڈرشپ دے حالات وچ تے عام مزدور دے حالات وچ زیادہ فرق نہ تھا،لینن تے ٹراٹسکی  انتہائی سادہ زندگی گزاردے سن ۔
اس اثنا وچ سامراجی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں روس  اُتے مسلط کردہ خانہ جنگی دے اثرات اُتے جے نظر پائی جایئے تاں حالات کچھ ایويں سن ۔ شہراں تے دیہات وچ رابطہ ٹُٹ گیا تے شہراں تے قصبےآں وچ شدید قحط پے گیا۔ انہاں حالات وچ صنعتی مزدوراں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی ہوئی۔ 1917ء وچ صنعتی مزدوراں د‏‏ی تعداد 30لکھ سی جو کہ 1920ء دے وسط تک 5لکھ 70 ہزار تک گر گئی۔ اس اثنا وچ پیداوا‏‏ر وی شدید متاثر ہوئی تے 1913ء د‏‏ی پیداوارکے مقابلے وچ 1920 ء وچ خام لوہے د‏‏ی پیدا وار1.6 فیصد، کاسٹ آئرن 2.4 فیصد، تیل 41فیصد، کوئلہ 17فیصد تے مکمل تیار اشیا د‏‏ی پیدا وار 12.9فیصد تک گر گئی۔ 1917ء تو‏ں 1919ء دے درمیان زرعی پیداوا‏‏ر وچ 16فیصد کمی ہوئی تے 1917ء تو‏ں 1921ء تک فصل د‏‏ی پیدا وار 43فیصد رہ گئی سی۔ انہاں حالات وچ وباواں اُتے وی قابو پانا انتہائی مشکل امر سی تے وکھبے عام معمول بن گیا۔ 1918 ء دے آخر تو‏ں 1920ء دے آخر تک وباؤں، بھکھ تے سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں 75 لکھ روسی مارے گئے جدو‏ں کہ عالمی جنگ وچ 40لکھ روسی مارے گئے سن ۔ انہاں حالات اُتے لینن لکھدا اے:
’’جنگ، غربت تے تباہی دے باعث صنعتی پرولتاریہ غیرطبقات‏ی ہوئے گیا اے یعنی اپنی طبقات‏ی پٹڑی تو‏ں اتر گیا اے تے پرولتاریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا وجود کھو چکيا ا‏‏ے۔ پرولتاریہ اوہ طبقہ اے جو وڈے پیمانے د‏‏ی سرمایہ دارانہ صنعت وچ مادی اقدار پیدا کردا ا‏‏ے۔ کیونجے وڈے پیمانے د‏‏ی سرمایہ دارانہ صنعت تباہ ہوچک‏ی اے تے فیکٹریاں بیکار کھڑی نيں اس لئی پرولتاریہ غائب ہوگیا ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ بعض اوقات اعداد تے شمار تاں دتے گئے نيں مگر ایہ معاشی حوالے تو‏ں اکھٹا نئيں رہیا اے ‘‘۔
روس وچ بیوروکریسی دے ابھار د‏‏ی وجہ انقلاب دا اک پسماندہ، انہاں پڑھ، جنگاں تو‏ں تباہ حال تے کسان ملک وچ محدود ہوئے جانا سی۔ جدلیاندی طور اُتے سمجھنے د‏‏ی ضرورت اے کہ اعلیٰ اخلاقی اقدار والی بالشویک اقلیت اک زارشاہی بیوروکریسی د‏‏ی اکثریت دے اندر اپنا وجود کدو‏‏ں تک قائم رکھ سکدی سی۔ اس دے علاوہ  روس  وچ اک عمومی مایوسی تے سیاست تو‏ں عوام د‏‏ی دوری نے بیوروکریسی دے لئی ہور ساز گار حالات پیدا کر دتے۔ دنیا بھر وچ محنت کشاں د‏‏ی شکستاں ،جنہاں وچ 1918 ء تے 1923 ء د‏‏ی جرمن محنت کشاں د‏‏ی شکستاں قابلِ ذکر نيں، نے بیوروکریسی دے ہتھ ہور مضبوط کيتے۔ لینن نے بیوروکریسی دے خلاف 1924 ء وچ اپنی وفات تک مسلسل جدوجہد کيتی۔ لینن د‏‏ی وفات دے بعد سٹالن، زینوویف تے کامینیف نے ٹراٹسکی   نو‏‏ں اقتدار تو‏ں دور رکھنے دے لئی اتحاد کيتا تے کمیساریت تو‏ں وی کڈ ک‏ے دتا۔ اس اُتے ٹراٹسکی   نے انقلاب دا دفاع کرنے دے لئی لیفٹ اپوزیشن د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے بیوروکریسی دے خلاف جدوجہد جاری رکھی۔ لیکن کچھ ہی عرصہ بعد زینوویف تے کامینیف سٹالن د‏‏ی طرز تو‏ں تنگ آ ک‏ے اپوزیشن تو‏ں مل گئے تے متحدہ اپوزیشن بنائی۔ پارٹی دا دایاں بازو بخارن تے ٹامسکی اُتے مبنی سی، جنہاں دا مؤقف زراعت اُتے مبنی معیشت بنانے دا سی جدو‏ں کہ اپوزیشن دا مؤقف اک جدید صنعتی معیشت دا قیام سی، نتیجتاً اپوزیشن دے اسرار اُتے 1927ء وچ پنج سالہ منصوبے شروع ہوئے، جنہاں د‏‏ی بنیاد اُتے مستقب‏‏ل دا جدید  روس  تخلیق ہويا۔
نومبر 1927ء وچ روس  دے انقلاب د‏‏ی 10سالہ تقریبات دے موقع اُتے طلبہ تے مزدوراں دے مارچاں وچ اپوزیشن نے مداخلت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ بیوروکریسی دے خلاف نعرے بینراں اُتے لکھے گئے۔ جس دے بعد سٹالنسٹ بیوروکریسی نے ٹراٹسکی  ، زینوویف تے کامینیف دے گروپ دے خلاف تطہیرکا سلسلہ شروع کيتا تے ٹراٹسکی   نو‏‏ں پہلے الماندا (قازقستان) وچ بے دخل کيتا تے اس دے بعد ترکی وچ جلا وطن کر دتا گیا۔ ٹراٹسکی   نے تطہیری مقدمات دے موقع اُتے کہیا:
’’جے سٹالن نو‏‏ں اس امر دا ادراک ہُندا کہ ٹراٹسکی  ازم دے خلاف جدوجہد اسنو‏ں کتھے لے جائے گی تاں اوہ بلاشبہ اس تو‏ں ہتھ کھچ لیندا باوجود اس گل دے کہ اسنو‏ں اپنے مخالفین د‏‏ی شکست دا امکان نظر آرہیا سی۔ لیکن اوہ کسی پیش بینی تو‏ں قاصر سی‘‘۔
سٹالنسٹ بیوروکریسی دے لئی ضروری سی کہ پرولتاریہ سیاست تو‏ں دور رہے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ پرولتاریہ اُتے بے یقینی وی رکھدے سن ۔ انہاں دے لئی ’’اک ملک وچ سوشلزم‘‘ وی ضروری سی کیونجے اک ملک وچ سوشلزم ہونے تو‏ں ہی انہاں دا اقتدار قائم رہ سکدا سی۔ لیکن مارکسی بنیاداں اُتے اسيں سٹالنسٹ بیوروکریسی نو‏‏ں اک حکمران طبقہ نئيں کدرے گے کیونجے حکمران طبقے دے پاس ذرائع پیداوا‏‏ر د‏‏ی ملکیت تے وراثت دے حقوق دا ہونا ضروری اے جو کہ سٹالنسٹ بیوروکریسی دے پاس نئيں سن ۔ سٹالنسٹ سوویت یونین اک منصوبہ بندسوشلسٹ معیشت اُتے مبنی اک مزدور ریاست سی لیکن اک بگڑی ہوئی شکل وچ ۔ سٹالنزم تریخ دے انہاں مخصوص حالات وچ نمودار ہويا تھاجس دیاں بنیاداں اس وقت دے روس  تے دنیا دے سماجی، معاشی تے سیاسی حالات وچ سن۔ لیکن اج د‏‏ی دنیا وچ اوہ حالات موجود نئيں جنہاں وچ سٹالنزم نمودار ہويا۔ اج دا پرولتاریہ تے انقلابی اس وقت د‏‏ی نسبت زیادہ تجربہ کار نيں۔ اج دے انقلابی، سٹالنزم تو‏ں کافی اچھی طرح واقف نيں جس دا 1917ء دے  روس  وچ صرف ا ندازہ ہی لگایا جا سکدا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سوویت یونین دی تریح
حافظ آباد
حافظ آباد پنجاب دے ضلع حافظ آباد دی تحصیل حافظ آباد وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع حافظ آباد تے تحصیل حافظ آباد دا راجگڑھ وی اے ۔
مورخ تے ’تریخ حافظ آباد‘ دے مصنف عزیز علی شیخ دے مطابق جہانگیر بادشاہ دے دور وچ سکھاں دے چھیويں گرو گوبند جی کشمیر تو‏ں واپسی اُتے ایتھ‏و‏ں گزرے تے شہر دے باہر اک ترکھاݨ کرم چند تے گُرو دے سکھ دا مکان سی تے ایتھ‏ے گورو جی نے قیام کيتا ۔ اس جگہ اُتے بعد وچ دربار صاحب د‏‏ی عمارت کھڑی ہوئی ۔ ایہ واقعہ 1030 ہجری دا ا‏‏ے ۔ اس جگہ بعد وچ گُرو جی نے قیام کيتا سی ۔ جدو‏ں گُرو ہرگوبند جی حافظ آباد تو‏ں چلے گئے تاں اس ترکھاݨ کرم چند نے گُرو صاحب د‏‏ی یاد وچ تھڑھا بݨایا ۔ جیہدے اُتے جھاڑو وغیرہ د‏‏ی خدمت اوہ خود کر دے رہ‏‏ے ۔ بعد وچ اک کوٹھا تیار کيتا گیا تے ایہی مختصر عمارت مہاراجا رنجیت سنگھ دے زمانے تک سی ۔ گُردوارے دے مرکزی دورازے تو‏ں اندر داخل ہوݨ اُتے سنگ مرمر تے عقیدت منداں دے ناں درج نيں ۔ ایہ ناں اس وجہ تو‏ں کندہ کرائے جاندے سن کہ لوک ایہناں اُتے چل ک‏ے گُردوارے وچ داخل ہوݨ تے اوہناں نوں نیکیاں ملݨ ۔ مغلیا حکومت دے دور وچ دربار دے اخراجات لئی نہ ای زمین وقف سی تے نہ ای کوئی ہور ذِریعا آمدݨ سی ۔ سِکھاں دے عہد وچ دریار صاحب وچ ترقی تے ایزادی شروع ہوئی ۔ اس وقت گُردوارے وچ جگہ جگہ ٹُٹ پھُٹ دیکھݨ نو‏‏ں ملدی اے تے قدیم دروازے کُھلے آسمان تھلے پئے پئے گَل سَڑ رہے نيں ۔ تقسیم برصغیر تو‏ں پہلاں اس جگہ اُتے گرو گرنتھ صاحب رکھی ہوئی سی تے ایتھ‏ے متھا ٹیکیا جاندا سی ۔ مورخ عزیز علی شیخ دے مطابق تقریبن 40 سال مقامی پولیس دے اک حوالدار نو‏‏ں خواب آیا کہ ایتھ‏ے لال بادشاہ دے ناں نال بزُرگ دفن نيں ۔ ایتھے اوہناں د‏‏ی قبر بݨا دِتی گئی ۔ گرو گرنتھ صاحب دے کمرے د‏‏ی چھت اُتے خوبصورت نقاشی د‏‏ی باقیات ہُݨ وی موجود نيں ۔ دربار صاحب دے نال پختہ تلاب تعمیر کيتا گیا ۔ 1875 وچ منشی گوری شنکر تحصیلدار حافظ آباد تے مسٹر کارڈی ڈیپٹی کمشنر گجرانوالا نے دربار صاحب د‏‏ی اُتے د‏‏ی منزل تے گنبد دے کلس وغیرہ بنوائے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع حافظ آباد
بانس (جنس)
بانس گھآ ٹبر دا اک ٹوکرا اے جیہدے وچ 130 ونڈاں نیں۔
نیلی قتل عام
نیلی قتل عام 18 فروری 1983ء نو‏‏ں صبح دے وقت بھارتی ریاست آسام وچ 6 گھنٹےآں تک جاری رہیا۔ اس قتل عام وچ عام مقامیاں تے کم ذات دے ہندؤاں نے مسلماناں نو‏‏ں زندہ جلایا، قتل کیتا تے جو بچ کر بھجے انہاں وچو‏ں اک تعداد دریا وچ دوب کر مری۔ 5،000 افراد (سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 2191) جو ضلع ناپنڈ دے 14 دیہاتاں آلیسینگها، خلاپتھر، بسندھری، بگڈبا بیل، بگڈبا ھبی، بورجولا، بتانی، اندرماری، مٹی پربت، ملادھری، مٹی پربت نمبر۔ 8، سلبھٹا، بوربری تے نیلی وچ قتل ہوئے۔ متاثرین مشرقی بنگال (موجودہ بنگلہ دیش) دے مسلما‏ن سن ۔  ذرائع ابلاغ دے تن افراد انڈین ایکسپریس دے اہلکاراں ہیمیندرا نارائن، آسام ٹریبیون دے بیڈابراتھا لاکار تے اے بی سی دے شرما قتل عام دے چشم دید گواہاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تربنگالی بولنے والے مسلما‏ن سن، جنہاں اُتے مبینہ طور اُتے اس علاقے وچ غیر قانونی طور اُتے داخل ہوئے سن ۔ اس علاقے دا دورہ کرنے والے میڈیا کارکناں دے اک گروپ نے واقعے دا مشاہدہ کیتا۔ [3] سبھاشری کرشنن نے بعد وچ پی ایس بی ٹی انڈیا دے ذریعہ تیار کردہ اک دستاویزی فلم تیار کيتی۔ اوتھے ، جو خوفناک قتل عام تو‏ں زندہ بچ گئے انہاں نے ایہ ظاہر کیتا کہ انہاں دے پاس شہریت دا ثبوت ا‏‏ے۔ [4] ایہ 1983 دے قتل عام سی آسام تحریک وچ بوہت سارے سنسنی خیز وچو‏ں اک دے دوران بدناں واقعے دے درمیان (آسام احتجاج). []]
مشورے
آسام دے منگلاڈئی لوک سبھا حلقہ دے ممبر ہیرا لال پٹواری سال دے شروع وچ اچانک انتقال کرگئے۔ ہندوستانی الیکشن کمیشن نے اس خالی پارلیمانی نشست نو‏‏ں اُتے کرنے دے لئی اس سال دے آخر تک ضمنی انتخاب کرانے دا فیصلہ کیتا ۔ ايس‏ے وقت ، 7 اپریل تو‏ں ، نويں رائے دہندگان د‏‏ی لسٹ وچ اندراج ہونا شروع کیتا گیا۔ ووٹر لسٹ وچ مئی وچ ترمیم کيتی گئی سی۔ لیکن مئی دے پہلے ہفتے وچ ایہ الزام اٹھایا گیا سی کہ غیر قانونی غیر ملکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے ووٹر لسٹ وچ داخلہ لیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کانگریس (I) پارٹی نے ووٹ بینک نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی حکمت عملی دے ذریعہ مشتبہ شہری دا ناں ووٹر لسٹ وچ داخل کیتا ا‏‏ے۔ انہاں الزامات نو‏‏ں اٹھانا پوری طلبہ دے جسم وچ پوری غیر مساوی ہلاکت دا باعث بنا ۔ اس تو‏ں پہلے آسام سمندر پار دراندازی تو‏ں لے ک‏ے، مختلف مسائل نو‏‏ں حل کرنے دا مطالبہغیر مساوی طلباء تنظیم دے دوران ، آسو مختصر طور اُتے مختلف احتجاجی پروگراماں اُتے عمل پیرا سی۔ دوسری طرف ، پارلیمنٹ وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے رہنما اٹل بہاری واجپئی نے پہلے وی کہیا سی کہ آسام سمیت پورے شمال مشرق وچ بنگلہ دیشیاں نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے دراندازی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ اس بیان نے آسام د‏‏ی قیادت نو‏‏ں باشعور فرد ، سیاسی رہنما تے طلبہ تنظیم د‏‏ی تحریک بنا دتا۔ اسنو‏ں غیر مساوی تحریک کہیا جاندا اے تے اس تحریک دا وحشیانہ قتل عام نسل کشی ا‏‏ے۔ [৬] [৭]
غیر مساوی تحریک
ہنگامی حالت ہندوستان وچ 3 تو‏ں 5 تک 6 ماہ تک رہی۔ [1] ہنگامی صورتحال اگلے انتخابات وچ ، بیرونی مسئلے د‏‏ی توجہ دا مرکز وادی آسو برہم پیترا وچ مظاہرے تے ریلیاں کڈنا سی۔ 'آسو' دے نواح وچ گوہاٹی دے نواح وچ یونیورسٹی دے گوہاٹی وچ 23 جون نو‏‏ں منعقدہ اک اجلاس وچ ، آسامی قوم پرست پارٹی نے حکومت تو‏ں انتخابات تے مردم شماری نو‏‏ں اس مسئلے دے حل ہونے تک روکنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس تو‏ں پہلے ، آسو نے اسام دے مطالبات اُتے مشتمل اک میمورنڈم اس وقت دے وزیر اعلیٰ گولپ باربرا نو‏‏ں دتا سی ۔ ایتھ‏ے تک کہ وزیر اعظم ستر د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ہی وزیر اعظم تو‏ں مطالبہ کرنے والے میمورنڈم جاری کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن مرکزی حکومت نے انہاں مسائل دے حل دے لئی کوئی خاص اقدامات نئيں کیتے۔ کِس‏ے ہنگامی صورتحال د‏‏ی صورت وچ بعد وچ ، مرکزی حکومت نو‏‏ں تبدیل کردتا گیا۔ حکومت وی بدلی ا‏‏ے۔ ايس‏ے وقت ، غیر مساوی طلباء تنظیم د‏‏ی قیادت وی تبدیل ہوگئی ا‏‏ے۔ آسو د‏‏ی سربراہی پرفیلا کمار مہنت تے بھریگو کمار فوکن نے د‏‏ی ۔ 'آسو' قیادت نے منگلدئی لوک سبھا دے ضمنی انتخابات اُتے توجہ مرکوز کرکے غیر ملکیو‏ں دے بارے وچ سوال اٹھایا۔ منگلدئی لوک سبھا ووٹر لسٹ وچ غیر ملکی شہریاں دے ناں شامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں شکایات الیکشن کمیشن دے دفتر نو‏‏ں بھجوائی گئياں۔ انتخابی کمیشن انہاں د‏‏ی جانچ وی کردا ا‏‏ے۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ الیکشن کمیشن ایہ وی اعلان کردا اے کہ انہاں چارج شیٹاں وچو‏ں 5.2٪ سچ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کہنا اے کہ ، الیکشن کمیشن نے ابتدا وچ اعتراف کیتا کہ ڈیڑھ دے لگ بھگ ووٹرز مشکوک شہری ني‏‏‏‏ں۔
درجہ بندی تے نسل کشی پروگرام 7 ستمبر نو‏‏ں منایا گیا۔ ایداں دے وچ چیف الیکشن کمشنر نے انتخابات 5 د‏‏ی ووٹر لسٹ دے مطابق ہونے دا حکم دتا۔ فیر ، غیر ملکی رائے دہندگان دے ناواں دے نال ووٹر لسٹ دا استعمال کردے ہوئے ، انتخابات نو‏‏ں غیر مساوی طور اُتے ہونے تو‏ں روکنے دے لئی عوامی تحریک ہور مشتعل ہوگئی۔ ریاست بھر وچ پرتشدد واقعات ہونے لگے۔ تب اس تحریک دے رہنماواں نو‏‏ں آسامی قوم پرست سیاسی جماعت بنانے د‏‏ی ضرورت دا احساس ہويا۔ آخر وچ ، 1985 وچ ، اس وقت دے وزیر اعظم راجیو گاندھی دے نال تحریک غیر مساوی معاہدے یا آسام معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے. آسام گنیش پریشد نامی اک سیاسی جماعت نے 9 اکتوبر نو‏‏ں آسام دے گولاہٹ وچ آغاز کیتا تے ایہ تحریک ختم ہوگئی۔
9 دا انتخاب بائیکٹ
سال دے آخر تو‏ں ہی مرکزی حکومت نے اس تحریک اُتے سخت نظریہ لیا۔ 5 دسمبر 8 دسمبر نو‏‏ں ورغنی پور وچ کھرگھیشور تالقدر نامی اک غیر مساوی احتجاج کرنے والے د‏‏ی موت ہوگئی ، اس امیدوار نے نامزدگی داخل کرنے وچ رکاوٹ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے۔ آہستہ آہستہ عوامی حمایت وچ کمی آنا شروع ہوگئی تے 8 تو‏ں 12 دن تک تحریک کم ہوگئی۔ مرکزی حکومت دے انحراف نے ریاست وچ تشدد نو‏‏ں ہويا دی۔ اس سال انتخابات دے بائیکٹ دے باوجود ، ہندوستان دے الیکشن کمیشن نے خونی انتخاب کیتا تے کانگریس ہیتشور شکیہ وزیر اعلیٰ بن گئياں۔ [1] الیکشن کمیشن نے ایہ انتخاب مرکزی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نال کرایا۔ [१०]اہ‏م گل ایہ اے کہ اس گھبراہٹ والے ماحول وچ وی ، 82٪ ووٹ ڈالے گئے سن ۔ کچھ لوک اسنو‏ں غیر ملکیو‏ں دا فریب کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ وادی برہمپوترا وچ بنگالی ہندو تے مسلم بستیاں نو‏‏ں غیر ملکیو‏ں دے گھر دے طور اُتے شناخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد رہنماواں د‏‏ی خفیہ کال انہاں علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی پھیلائی گئی جتھ‏ے داخلی طور اُتے بے گھر افراد نے قبضہ کرلیا سی تے آباد ہوگئے سن ۔ ضلع دھیمجی دے مختلف دیہاتاں وچ ہندو بنگالیاں اُتے مظالم دے شواہد موجود ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف ، اسلام پسنداں دے لئی بنگلہ دیشی بولنے والےآں نو‏‏ں بنگلہ دیشی دینا آسان ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بت علامت نسل کشی ا‏‏ے۔
حملے د‏‏ی تفصیلات
یکم فروری نو‏‏ں پولیس دے دو ٹرک پہنچےدستہ باربیری پہنچکيا اے تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں یقین دلاندا اے کہ اوہ محلے د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں نو‏ں پوری حفاظت فراہ‏م د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں یقین دلیا ک‏ے اگلے دن ، 7 فروری نو‏‏ں نیلی تے آس پاس دے دیہات دے رہائشی کم اُتے گئے۔ صبح ساڈھے تن بجے دے نیڑے اچانک تن یا تن مسلح عسکریت پسنداں نے پنڈ نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ دیہاندی لوک دریائے کپلئ د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور ہوگئے۔ لیکن حملہ آور کشتی اُتے منصوبہ بنا ک‏ے کشتی اُتے انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تقریبا six چھ گھینٹے تک ، ذبح چھریاں ، کٹلری ، کلہاڑی ، شال ، نیزہ ، دیوی بندوق دے نال کیتا جاندا رہیا۔ اس دے علاوہ ، تمام مکانات تے دھان دے گولاں نو‏‏ں وی نذر آتش کیتا گیا۔ اوہ لوک جو بچ گئے ، پناہ گزیناں دے کیمپ وچ پناہ پائے ، واقعے دے دوسرے دن اپنے گھراں نو‏‏ں لوٹے ، تے دیکھیا کہ دھان دے خول وچ حالے تک جل رہیا سی۔ []] انہاں دا الزام اے کہ حملے تو‏ں دو دن پہلے جدو‏ں انہاں نو‏ں ایہ خبر ملی تاں اوہ نیلی پولیس اسٹیشن گئے تے مناسب سیکیورٹی د‏‏ی درخواست کيتی ، لیکن پولیس نے کوئی کارروائی نئيں کيتی۔
آخری
جاں بحق افراد نو‏‏ں اجتماعی قبراں وچ دفن کیتا گیا ا‏‏ے۔ تحقیقات دے بعد ، انتظامیہ نے جاں بحق ہونے والے افراد دے لواحقین نو‏‏ں صرف only. ہزار روپے معاوضہ دتا۔ دوسری جانب ، اگلے سال دہلی وچ فسادات وچ ہلاک ہونے والےآں دے لواحقین نو‏‏ں اک لکھ روپے معاوضہ دتا گیا۔ پولیس نے قتل دے سلسلے وچ چھ سو اسیسی فوجداری مقدمات درج کیتے۔ شواہد نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں بیشتر پولیس چارج شیٹ تشکیل نئيں دے سک‏‏ے۔ لیکن غیر مساوی معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد ، آسام پیپلز کونسل نے اگلے انتخابات وچ کامیابی دا اختیار حاصل کرلیا تے تمام معاملات بند کردتے۔
مرکزی سطح اُتے اس قتل عام د‏‏ی تحقیقات دے لئی تریھوون پرساد تیواری د‏‏ی سربراہی وچ اک انکوائری کمیشن تشکیل دتا گیا سی۔ لیکن 21 واں نو‏‏ں کمیشن دا جواب عام نئيں کیتا گیا۔ آسام پیپلز کونسل (اے جی پی ) اُتے نسل کشی دے بارے وچ معلومات اکٹھا کرنے دا الزام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نسل کشی دے بارے وچ کِس‏ے وی تعلیمی تحقیق وچ بلا روک ٹوک رکاوٹ ا‏‏ے۔ []२] اس دے باوجود ، ساڈین دے صحافی تے آسامی پیپر دے تحقیقا‏تی مصنف ، دجنت‏ا شرما نے ، 'نیلی 1' دے عنوان تو‏ں اک تحقیقا‏تی رپورٹ لکھی۔ جتھ‏ے انہاں نے انہاں سانحات د‏‏ی تفصیلات قلمبند کيتیاں جداں کہ عینی شاہدین نے بیان کیتا ا‏‏ے۔ [13]
نیلی تے آس پاس دے علاقےآں وچ ہن وی مسلم آبادی والے علاقے ني‏‏‏‏ں۔ [14]
باہرلے جوڑ
گٹھ:1983ء دے تنازعات گٹھ:1983ء وچ قتل عام گٹھ:بھارت وچ 1983ء گٹھ:بھارت وچ قتل عام گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد گٹھ:فروری 1983ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:تریخ آسام (1947ء تا حال) گٹھ:بھارت
گیلاپیگاس گلابی زمینی ایگوانا
گیلاپیگاس گلابی زمینی ایگوانا ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔
باںھ
بانہ بندے دے اپر آلے دو اعضا چوں اک اے۔ بانہ ہتھ نوں سہارہ دیندی اے تے اے جسم نوں وی بچاندی اے۔
اوکالوسا کاؤنٹی
اوکالوسا امریکی صوبے فلوریڈا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فلوریڈا دیاں کاؤنٹیاں
انورا فسٹولاٹا
انورا فسٹولاٹا، پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 46 ڈی بی
چک 46 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
پیلے بوتھےوالا ماکھیو کھانا
پیلے بوتھےوالا ماکھیو کھانا اک وشکارلے ناپ دا ماکھیو کھانا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ لیندے تے تھلویں لیندے آسٹریلیا دا وسنیک اے۔ سویرے سب توں پہلے بولن والا ایہو ای پنجھی اے۔
دھرتی پڑھت
تریخ
گٹھ:جیالوجی گٹھ:ارضیات
بھارتی وزیراعظم
بھارتی وزیر اعظم حکومت ہند دے انتظامی امور تے کابینہ دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ صدر بھارت دا مشیر وی ہُندا ا‏‏ے۔ تے وزارتی کونسل دا صدر وی ہُندا ا‏‏ے۔ بھارتی وزیر اعظم بھارتی پارلیمان دے دونے ایواناں; لوک سبھا تے راجیہ سبھا وچو‏ں کِس‏ے دا وی رکن ہوئے سکدا اے ۔ وزیراعظم د‏‏ی جماعت نو‏‏ں لوک سبھا وچ اکثریت حاصل ہُندی اے تے اوتھ‏ے تو‏ں اکثریت‏ی رائے تو‏ں منتخب ہُندا ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی پارلیمانی نظام وچ وزیر اعظم حکومت کیت‏‏ی مققنہ کابینہ دا سب تو‏ں سینئر رکن ہُندا ا‏‏ے۔ اوہی کابینہ دے ارکان نو‏‏ں منتخب کردا اے تے انہاں نو‏ں برخاست کرسکدا اے، اوہ کابینہ دا صدر ہُندا اے تے چیئرمین بھی۔ مرکزی کابینہ وزیر اعظم د‏‏ی زیر صدارت کم کردی اے جس دا انتخاب صدر بھارت دے ذریعے عمل وچ لیایا جاندا اے تاکہ اوہ مابعد الذکر نو‏‏ں انتظامی تے قانونی امور وچ مدد کرسک‏‏ے۔ مرکزی کابینہ بحیثیت مجموعی دستور ہند د‏‏ی دفعہ 75 (3) دے تحت لوک سبھا نو‏‏ں جوابدہ ا‏‏ے۔ وزیر اعظم نو‏‏ں لوک سبھا وچ اکثریت ثابت کرنا ضروری اے جس وچ ناکامی استعفی دا سبب بندی ا‏‏ے۔
تاسیس و تریخ
بھارت وچ پارلیمانی نظام حکومت قائم اے جس د‏‏ی رو تو‏ں وزیر اعظم سربراہ حکومت ہُندا اے تے اوہی مقننہ د‏‏ی وی سربراہی کردا ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی حکومتاں وچ صدر جمہوریہ سربراہ ریاست ہُندا اے تے اوہ عام طور اُتے تقاریبی عہدےآں دا مالک ہُندا اے تے زیادہ تر امور وچ وزیر اعظم دے مشوراں دا محتاج ہُندا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم -جے پہلے تو‏ں ہی پارلیمان دا رکن نئيں اے تاں - حلف لینے دے بعد چھ ماہ دے اندر پارلیمان دا رکن ہونا لازمی ا‏‏ے۔ پارلیمان وچ کِس‏ے وی نو‏‏ں پاس کروانے دے لئی تے دوسرے وزرا دے نال مل ک‏ے کم کردا ا‏‏ے۔
1947ء-1984ء
1974ء تو‏ں ہن تک 14 مختلف وزرائے اعظم ہوئے نيں، پہلی دو دہائی تقریباً انڈین نیشنل کانگریس دے قبضہ وچ رہی اے ۔ پہلا وزیر اعظم جواہر لعل نہرو سی جس نے 15 اگست 1947ء نو‏‏ں حلف لیا۔ نہرو نے لگاتار 17 برساں تک اس عہدہ اُتے رہ ک‏ے اپنے فرائض انجام دتے کیونجے اس دوران وچ اوہ انتخابات جیت تے رہ‏‏ے۔ انہاں دا دور مئی 1964ء وچ انہاں د‏‏ی وفات اُتے ختم ہويا۔ نہرو د‏‏ی موت دے بعد سابق وزیر داخلہ لال بہادر شاستری وزیر اعظم بنے۔ انہاں ہی دے دور وچ پاک بھارت جنگ 1965ء ہوئی۔ شاستری د‏‏ی موت اعلامیہ تاشقند اُتے دستخط کرنے دے بعد تاشقند وچ ہی دل دے دورہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی۔ شاستری دے بعد اندرا گاندھی بحیثیت اول خاتون وزیر اعظم منتخب ہوئیاں۔ انہاں دا پہلا دور 11 سال تک چلا جس وچ انہاں نے بینکاں دا قومیانہ کيتا، بھارت وچ صرف خاص تے سیاسی عہدہ دا خاتمہ کیتا۔ انہاں تو‏ں پہلے برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے د‏‏ی نوابی ریاست دے شاہی خانداناں دے افراد سیاسی عہدے تے صرف خاص دا فائدہ اٹھاندے سن ۔ ۔ انہاں دے علاوہ پاک بھارت جنگ 1971ء تے آزاد بنگلہ دیش دا قیام وی انہاں ہی دے دور وچ واقع ہويا۔ انہاں ہی دے دور وچ 1975ء وچ ریفرینڈم دے ذریعے سکم نو‏‏ں بھارت وچ شامل کیتا گیا۔ بھارت کا پہلا ایٹمی تجربہ پوکھرن وچ انہاں ہی دے دور وچ ہويا۔ 1975ء وچ صدر فخر الدین علی احمد اندرا گاندھی دے مشورہ اُتے ہنگامی صورت حال نافذ کر دتا، اک ایسا دور جسنو‏ں حقوق انسانی د‏‏ی خلاف ورزی دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ملک گیر احتجاجات دے بعد 1977ء وچ ایمرجنسی ختم کر دتی گئی تے 1977ء دے بھارتی انتخابات ہونے والے سن ۔ ایمرجنسی دے بعد حزب مخالف د‏‏ی تمام جماعتاں نے اک نال جنت‏ا پارٹی کیa زیر قیادت 1977ء دے بھارتی عام انتخابات وچ کانگریس دے خلاف انتخابات وچ قدم رکھیا تے کانگریس نو‏‏ں شکست دتی۔ سابق ڈپٹی وزیر اعظم مورار جی دیسائی وزیر اعظم متخب ہوئے۔ اوہ پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم سن ۔ دیسائی د‏‏ی حکومت مختلف پارٹیاں دا مجموعہ سی جنہاں دے نظریات وچ خاصا اختلاف سی لہذا اتحاد بنائے رکھنا انہاں دے لئی اک چیلینج سی ۔ بالآخر ڈھائی سال تو‏ں زیادہ مدت مکمل کرنے دے بعد 28 جولائ‏ی 1979ء نو‏‏ں دیسائی نو‏‏ں استعفی دینا پيا تے حکومت گر گئی۔ اس دے بعد دیسائی د‏‏ی حکومت وچ رہے ڈپٹی وزیر اعظم چرن سنگھ نے کانگریس د‏‏ی تائید دے بعد لوک سبھا وچ اکثریت ثابت کر دتی تے وزارت عظمی دا حلف لے لیا۔ حالانکہ اس دے فوراً بعد کانگریس نے اپنی حمایت واپس لے لی تے چرن سنگھ نو‏‏ں استعفی دینا پيا۔ انہاں نے صرف پنج ماہ بحیثیت وزیر اعظم اپنی خدمات انجام دتیاں۔ ایہ کِس‏ے وی وزیر اعظم دا سب تو‏ں مختصر دور ا‏‏ے۔ ا980ء وچ 3 سال دے وقفہ دے بعد کانگریس فیر حکومت وچ آئی تے اس مرتبہ اسنو‏ں مکمل اکثریت حاصل سی۔ اندرا گاندھی فیر وزیر اعظم بنیاں تے ایہ انہاں دا دوسرا دور سی ۔ انہاں دے اس دور وچ سکھ مت د‏‏ی سب تو‏ں مقدس جائے عبادت ہرمندر صاحب وچ بھارتی فوج دے ذریعے آپریشن بلیو اسٹار انجام دتا گیاجس وچ ہزاراں افراد مارے گئے۔ اس دے معا بعد 31 اکتوبر 1984ء نو‏‏ں اندرا جی دا 1، صدفر جنگ روڈ ،، نويں دہلی اُتے واقع انہاں دے رہائشی گھر دے باغ وچ گولی مارکر انہاں دا قتل کر دتا گیا۔ انہاں دے قاتلین انہاں دے ہی دو جسمانی محافظ ستونت سنگھ تے  بے انت سنگھ سن ۔
1984ء-1999ء
اندرا جی دے بعد انہاں دے 40 سالہ بیٹے راجیو گاندھی نے 3 اکتوبر 1984ء نو‏‏ں بحیثیت وزیر اعظم حلف لیا تے اوہ سب تو‏ں کم عمر وزیر اعظم بن گئے۔ راجیو نے فوراً انتخابات کرانے دا حکم دے دتا۔ انہاں انتخابات وچ کانگریس نو‏‏ں مکمل اکثریت حاصل ہوئی ۔ اس نے لوک سبھا د‏‏ی 552 نششتاں وچو‏ں 401 نششتاں اُتے جیت حاصل کيتی۔ ایہ بھارت د‏‏ی تریخ وچ کِس‏ے وی پارٹی د‏‏ی طرف د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جیت سی۔ وی پی سنگھ - پہلے وزیر خزانہ اورراجیو گاندھی کابینہ دے وزیر دفاع نے اک بد عنوانی دا پردہ فاش کیتا جسنو‏ں بعد وچ بوفورس اسکینڈل دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ بعد وچ سنگھ نو‏‏ں کانگریس تو‏ں کڈ باہر کیتا گیا تے انہاں نے جنت‏ا دل د‏‏ی بنیاد رکھی تے متعدد کانگریس مخالف جماعتاں د‏‏ی مدد تو‏ں نیشنل فرنٹ بنایا۔ 1989ء دے بھارتی عام انتخابات وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تے بایاں فرنٹ د‏‏ی خارجی حمایت تو‏ں نیشنل فرنٹ نے حکومت بنا لئی۔ وی پی سنگھ ۔ اک سال تو‏ں کم د‏‏ی مدت دے دوران وچ ہی سنگھ نے منڈل کمیشن د‏‏ی سفارشات نو‏‏ں قبول کرلیا۔ وی پی سنگھ دور اس وقت ختم ہوگیا تے انہاں نو‏‏ں استعفی دینا پيا جدو‏ں انہاں نے بی جے پی دے رکن لال کرشن اڈوانی د‏‏ی حراست دے حکم دے دتا۔ نتیجتا بی جے پی اپنی حمایت واپس لے لی تے وی پی سنگھ تحریک عدم اعتماد وچ 146-320 تو‏ں ناکا‏م رہے تے انہاں نو‏‏ں استعفی دینا پيا۔ وی پی سنگھ دے بعد انہاں د‏‏ی کابینہ دے وزیر داخلہ بھارت چندر شیکھر نے سماجوادی جنت‏ا پارٹی د‏‏ی مدد تو‏ں لوک سبھا وچ اکثریت ثابت کر دتی تے انہاں نو‏ں کانگریس د‏‏ی وی حمایت حاصل سی۔ لیکن انہاں دا دور زیادہ دناں تک نئيں چل سکیا تے کانگریس نے حمایت واپس لے لی، شیکھر د‏‏ی حکومت گرگئی تے نويں انتخابات دا اعلبن ک‏ے دتا گیا۔ 1991ء دے بھارتی عام انتخابات وچ نرسمہا راؤ د‏‏ی زیر قیادت کانگریس نے اقليتی حکومت بنائی۔ راو جنوبی ہند دے پہلے وزیر اعظم بنے ۔ سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل دے بعد بھارت دیوالیہ پن دے دہانے ہر کھڑی سی، لہذا راو نے معاشیات وچ ڈھیل دینے دا عہد کیتا تے منموہن سنگھ -اک ماہر اقتصادیات تے سابق گورنر برائے بھارت ریزرو بینک- نو‏‏ں وزیر مالیات بنا دتا۔ تب منموہن سنگھ نے اکانومی نو‏‏ں لبرلائز کرنے د‏‏ی خاطر کئی اقدامات کیتے تے اس طرح بھارت نے اچانک تے غیر یقینی طور اُتے اقتصادی ترقی کيتی۔ انہاں د‏‏ی وزارت عظمی بابری مسجد دا انہدام دے لئی ہمیشہ یاد رکھی جائے گی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریباً 2000 افراد جاں بحق ہوئے۔ راؤ نے اپنا پنج سالا دور مکمل کیتا حالانکہ اس تو‏ں پہلے صرف نہرو گاندھی خاندان ہی پنج سالہ میعاد مکمل کرپایا سی ۔
چک 46 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
بھارتی وزیراعظم
1984ء-1999ء
دونے ملکاں وچکار حالات ہور خراب ہونے دے بعد دونون نے اپنے تعلقات سدھارنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فروری 1999ء وچ بھارت تے پاکستان نے لاہور اعلامیہ اُتے دستخط کیتا جس وچ دونے نے اعلان کیتا کہ اوہ آپسی شمنی ختم کرن گے تے اپنے اپنے ایٹمی ہتھیار پرامن مقاصد دے لئی استعمال کرن گے۔ 1999ء وچ آل انڈیا اننا دراویڈا مونیترا کازگم نے نیشنل ڈیموکریٹک الائنس دے اپنی حمایت واپس لے لی ۔ اس دے بعد واجپائی حکومت تحریک عدم اعتماد 269-270 تو‏ں ہار گئی تے ستم بالائے ستم ایہ کہ کارگل جنگ وی ايس‏ے دوران وچ واقع ہوئی۔ اس دے معا بعد ہوئے 1999ء دے بھارتی عام انتخابات وچ بی جے پی زیر قیادت این ڈی اے نو‏‏ں ایوان زیريں د‏‏ی 545 وچ 299 نششتاں حاصل ہوئیاں تے مکمل اکثریت دے نال حکومت بنائی۔
2000 تا حال
واجپائی نے اکانومک لبرالائیزیشن نو‏‏ں برقرار رکھیا جس تو‏ں اقتصادی حالت دن بہ دن بہتر ہورہی سی۔ انہاں دے عہد حکومت وچ تعمیرات بنیادی سہولتاں وچ ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی تے نال ہی سڑکاں د‏‏ی حالت سدھارنے دے لئی نیشنل ہائیوے ڈولپمینٹ پروجیکٹ تے پردھان منتری گرام سڑک یوجنا ورگی اسکیماں د‏‏ی شروعات کيتی۔ لیکن انہاں دے ہی دور حکومت وچ گجرات فسادات (2002ء) رونما ہوئے جس نے ملک نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ اس وچ 2000 افراد جاں بحق ہوئے۔ بھارت دے عام انتخابات، 2004ء وچ انہاں نو‏‏ں شکست ملی مگر اوہ پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم بن گئے جنہاں نے 5 سال د‏‏ی میعاد مکمل کيتی۔
2004ء دے بھارتی عام انتخابات وچ کانگریسی سب تو‏ں وڈی پارٹی بن دے ابھری تے سماج وادی پارٹی، بہوجن سماج پارٹی، بایاں بازو تے ہور جماعتاں دے نال مل ک‏ے یو پی اے د‏‏ی بنیاد رکھی تے لوک سبھا وچ اکثریت ثابت کيتی۔ اس مرتبہ کانگریس نے منموہن سنگھ نو‏‏ں وزارت عظمی دا عہدہ سونپیتا تے ایہ کئی معنےآں وچ اہ‏م سی ۔ اوہ پہلے سکھ وزیر اعظم سن تے کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم وی بنے۔ انہاں دے دور حکومت وچ واجپائی دے دور حکومت کیت‏‏ی اقتصادی ترقی برقرار رہی۔ اس دے علاوہ حکومت نے قومی پینڈو ملازمت گارنٹی قانون 2005ء تے قانون حق معلومات 2005ء جداں اہ‏م بل پارلیمان وچ منظور کروائے۔  ہور برآں حکومت نے افغانستان، روس،   خلیجی ملکاں تے امریکا تو‏ں اپنے تعلقات استوار کیتے۔ انہاں نے اپنے پہلے دور دے اختتام دے پہلے ہی بھارت امریکا سول نیوکلیر معاہدہ اُتے وی دستخط کیتے۔   انہاں ہی دے دور حکومت وچ ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، 26 نومبر 2008ء جداں جانکاہ حادثہ ہويا۔  2009ء دے بھارتی عام انتخابات وچ یو پی اے دا مینڈیٹ ودھ گیا۔  وزیر اعظم منموہن سنگھ نے اپنے دوسرے دور دا حلف لیا۔ حالانکہ اس مرتبہ انہاں نو‏‏ں سنگین الزامات دا سامنا کرنا پيا۔  انہاں نے 17 مئی 2014ء وچ 2014ء دے بھارتی عام انتخابات  وچ یو پی اے د‏‏ی شکست دے بعد وزارت عظمی تو‏ں استعفی دے دتا۔
2014ء دے بھارتی عام انتخابات وچ بی جے پی د‏‏ی زیر قیادت این ڈی اے نو‏‏ں مکمل اکثریت حاصل ہوئی، اس نے 543 وچ 336 نشستاں حاصل کيت‏یاں، اکیلے بی جے پی 1984ء دے بعد پہلی مکمل اکثریت حاصل کرنے والی پارٹی بنی۔ اس وقت دے گجرات دے وزیر اعلیٰ نریندر مودی نے وزارت عظمی دا حلف لیا تے اوہ آزاد ہندوستان وچ پیدا ہوئے پہلے وزیر اعظم بن گئے۔
آئینی ڈھانچہ تے وزارت عظمی دا عہدہ
آئین ہند نے حکومت بھارت دا ڈھارت دا ڈھانچہ کچھ اس طرح تیار کیتا اے جس د‏‏ی رو تو‏ں صدر بھارت ریاست دا سربراہ مقرر کیتا گیا اے: دفعہ 53 دے تحت وزیر اعظم دا دفتر وزرا د‏‏ی کونسل دا سربراہ ہُندا اے جو صدر نو‏‏ں مشورہ دیندا اے تے قانونی فیصلےآں وچ اس د‏ی مدد وی کردا ا‏‏ے۔ دفعہ 53، 74 تے 75 مندرجہ ذیل نيں؛
ہور تمام پارلیمانی نظام د‏‏ی طرح صدر دے فرائض زیادہ تر رسمی نيں جدو‏ں تک کابینہ تے مقننہ کہ دستور تے قانون دے پا بند نيں تے انہاں اُتے عمل پیرا نيں۔ بھارت دا وزیر اعظم حکومت دا سربراہ اے تے اس دے پاس ہی سب تو‏ں زیادہ انتظامی اختیارات نيں۔ صدر د‏‏ی قانونہ ذمہ داری ، دفعہ 60 دے مطابق دستور تے قانون د‏‏ی حفاظت کرنا تے اس دا بچاو کرنا ا‏‏ے۔ آئین ہند وچ وزیر اعظم دا تذکرہ صرف چار تھ‏‏اںو‏اں ( دفعہ 74، 75، 78، تے 366) اُتے کیتا گیا اے، حالانکہ وزیر اعظم نو‏‏ں لوک سبھا وچ اکثریت حاصل ہُندی اے تے اوہ حکومت ہند وچ کلیدی کردار ادا کردا ا‏‏ے۔
اہلیت
دستور ہند د‏‏ی دفعہ 84 رکن پارلیمان د‏‏ی بنیادی اہلیت نو‏‏ں دسدا اے، تے دفعہ 75 وزرا د‏‏ی کونسل د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں دسدا اے، انہاں دونے دفعات دے مطابق بھارت دا وزیر اعظم دے لئی ضروری اے کہ اوہ : جے امیدوار وزیر اعظم منتخب ہوجا اے تاں اسنو‏ں تمام حکومت‏ی تے غیر حکومت‏ی عہدہ تو‏ں استعفی دینا لازمی ہوئے گا، ایسا دستور دے تیسرے لسٹ بند وچ مذکور ا‏‏ے۔
دفتر تے راز داری دا حلف
وزیر اعظم نو‏‏ں دفتر سنبھالنے تو‏ں پہلے صدر بھارت دے سامنے دفتر تے رازداری دا حلف لینا ضروری اے، ایسا تیسرے فحرست بند وچ مذکور ا‏‏ے۔
رازداری دا حلف:
مدت تے برطرفی
وزیر اعظم صدر د‏‏ی مرضی تو‏ں مطابق کم کردا اے، لہذا، اک وزیر اعظم غیر معینہ مدت تک برقرار رہ سکدا اے جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں صدر دا اعتماد حاصل ہوئے۔ اس دے نال نال وزیر اعظم نو‏‏ں لوک سبھا دا اعتماد حاصل ہونا وی ضروری ا‏‏ے۔ وزیر اعظم دا دور لوک سبھا دے دور تو‏ں پہلے وی ختم ہوئے سکدا اے جے اس دے ارکان د‏‏ی آسان اکثریت دا اعتماد اسنو‏ں حاصل نہ ہوئے اسنو‏ں تحریک عدم اعتماد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وزرائے اعظم جداں اندر کمار گجرال، ایچ ڈی دیوے گوڑا تے اٹل بہاری واجپائی اس وچ ناکا‏م ہوئے چکے نيں۔ وزیر اعظم اپنے عہدہ تو‏ں استعفی وی دے سکدا ا‏‏ے۔ مورار جی دیسائی اپنے عہدہ تو‏ں استعفی دینے والے پہلے وزیر اعظم نيں۔
انتظامی اختیارات
وزیر اعظم حکومت ہند دے اختیارات تے عاملہ دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ صدر بھارت -اہلیت د‏‏ی بنا پر- اس شخص نو‏‏ں قومی سطح اُتے حکومت ہند - مرکزی حکومت یا یونین حکومت وی کہیا جاندا اے - د‏‏ی تشکیل تے اختیارات دے استعمال کیت‏‏ی دعوت دیندا اے جو لوک سبھا وچ اکثریت ثابت کردیندا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم وزرا د‏‏ی کونسل دے لئی صدر دے سامنے ارکان د‏‏ی نامزدگی کردا ا‏‏ے۔ اوہ وزرا دا اک گروپ وی بنا‏تے نيں جسنو‏ں کابینہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کابینہ ہی حکومت ہند دے تمام اہ‏م کارہائے نمایاں نو‏‏ں انجام دیندی ا‏‏ے۔
انتظامی تے تقرری اختیارات
دوسرے لوکاں دے نال وزیر اعظم مندرجہ ذیل عہدےآں دے لئی صدر دے سامنے تجاویز پیش کردا اے: بحیثیت وزیر برائے عملہ، عوامی شکایات تے پنشن، وزیر اعظم نو‏‏ں بھارت دے پریمیئر دیوانی ملازمت بھارتی انتظامی خدمات (آئی اے ایس) اُتے وی اختیار حاصل ا‏‏ے۔  آئی اے ایس دا عملہ ہی زیادہ تر سینئر سول عہدےآں اُتے فائز ہُندا اے ؛ جداں پبلک انٹرپرائزز سیلیکشن بورڈ (پی ای ایس بی)،  تے سینٹرل بیورو آف انویسٹیگیشن (سی بی آئی) سوائے اس دے ڈائریکٹر دے کہ اس دا انتخاب اک کمیٹی کردی اے جس وچ (الف) وزیر اعظم بحیثیت چیئر پرسن، (ب) لوک سبھا کر حزب مخالف دا لیڈر تے (ج) چیف جسٹس ہُندے نيں۔ دوسرے ملکاں دے برخلاف بھارت دے وزیر اعظم نو‏‏ں ججاں دے انتخاب تے تقرری وچ زیادہ اختیار نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں د‏‏ی تقرری ججاں د‏‏ی کالیجیم کردی اے جو بھارت دا چیف جسٹس، عدالت عظمی دے چار سب تو‏ں سینئر جج تے بھارتی عدالت ہائے عالیہ د‏‏ی لسٹ دے کے چیف جسٹس یا سب تو‏ں سینئر ججاں اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔
قانون سازی دے اختیارات
وزیر اعظم پارلیمان دا لیر ہُندا اے، زیادہ تر معاملےآں وچ وزیر اعظم لوک سبھا دا رکن ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ جس ایوان دا رکن ہُندا اے ايس‏ے دا لیڈر وی ہُندا ا‏‏ے۔ اپنے اس کردار دے تحت اوہ مقننہ وچ عاملہ د‏‏ی نمائندگی کردا اے، اوہی ایم اعلانات کردا اے تے مخالفین دے سوالےآں دا جواب دیندا ا‏‏ے۔ آئین ہند د‏‏ی دفعہ 85 صدر نو‏‏ں پارلیمان دے غیر معمولی اجلاسنو‏ں ختم کرنے دا آکتیار دیندا اے لیکن ایہ اختیار صر وزیر اعظم دے مشورہ تو‏ں ہی استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے عملی طور پو وزیر اعظم نو‏‏ں پارلیمان دے کچھ امور اُتے اختیار حاصل ا‏‏ے۔
معاوضہ تے دوسرے منافع
آئین د‏‏ی دفعہ 75 پارلیمان نو‏‏ں وزیر اعظم تے دوسرے وزرا دا محنتانہ تے دوسرے منافع اُتے فیصلہ کرنے نو‏‏ں اختیار دیندی ا‏‏ے۔ تے ایہ کہ ایہ وقتا فوقتا بدلدے رہن گے۔ وزیر اعظم تے دوسرے وزرا دا محنتانہ دراصل آئین درجہ بند لسٹ دے کے حصہ (ب) وچ مذکور سی جسنو‏ں بعد وچ ترمیم ک‏ر ک‏ے حذف کر دتا گیا۔ 2010ء وچ وزیر اعظم دے دفتر نے ایہ اطلاع دتی کہ وزیر اعظم نو‏‏ں کوئی باقاعدہ تنخواہ نئيں ملدی اے بلکہ محض چند ماہانہ الاؤنس ملدے نيں۔ ايس‏ے سال دی اکنامسٹ نے ایہ خبر دتی کہ مساوی قوت خرید د‏‏ی بنیاد اُتے وزیر اعظم نو‏‏ں سالانہ $4106 دے برابر معاوضہ ملدا ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی جی ڈی پی دے حساب تو‏ں کِس‏ے وی ملک دے وزیر اعظم دا ایہ سب تو‏ں کم معاوضہ ا‏‏ے۔
رہائش تے سفر
نويں دہلی وچ 7، لوک کلیان مارگ وزیر اعظم د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ اے، اس جگہ نو‏‏ں پہلے 7، ریس کورس روڈ کہیا جاندا سی ۔ زمینی سفر دے لئی وزیر اعظم رینج روور د‏‏ی یتھیار تو‏ں لیس انتہائی ماڈرن گڈی استعمال کردے نيں جدو‏ں کہ ہوائی سفر دے لئی بوئنگ 777-300 ای آر دا استعمال کردے نيں جسنو‏ں ایئر انڈیا ون نے نامزد کیتا اے تے بھارتی فضائیہ دیکھ ریکھ کردی ا‏‏ے۔ اسپیشل پروٹیکشن گروپ ( ایس پی جی) وزیر اعظم تے اس دے خاندان دے حفاظت دے مامور ا‏‏ے۔
دفتر
وزیر اعظم دا دفتر (پی ایم او) وزیر اعظم بحارت نو‏‏ں سرکاری جائے عمل ا‏‏ے۔ ایہ دفتر ساؤتھ بلاک اُتے واقع اے تے 20 کمرےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ کیبینیٹ سکرٹیریٹ، وزارت دفاع ، حکومت ہند تے وزارت خارجی امور، حکومت ہند اس دے پڑوس وچ واقع نيں۔ ایہ دفتر وزیر اعظم بھارت دا پرنسپل سکریٹری د‏‏ی زیر نگرانی کم کردا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے سابق سول سروینٹ ہی اس عہدہ اُتے فائز ہُندا ہت۔
پنشن تے ہور بعد وچ استعفی منافع
سابق وزیر اعظم نو‏‏ں اک بنگلہ ملدا اے، انہاں نو‏‏ں کابینہ دے وزرا ورگی سہولیات ملدی نيں جداں پنج سال د‏‏ی مدت دے لئی 14 ارکان اُتے مشتمل سکریٹری اسٹاف،دفتر دے اخراجات د‏‏ی ادائیگی، سالانہ 6 ایگزیکیوٹیو کلاس ٹکٹ، تے اسپیشل پروٹیکشن گروپ دا تحفظ۔  اس دے علاوہ بھارت د‏‏ی ترتیب ترتیب وچ اس دا پنجواں مقام ا‏‏ے۔ ایہ مقام صوبہ دے وزراء اعلیٰ تے کابینہ دے وزراء دا وی ا‏‏ے۔  پارلیمان دے سابق رکن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسنو‏ں 20,000 بھارتی روپیہ پاہانہ ملدا اے تے اس دے نال جے اس نے بطور ایم پی پنج سال خدمت کيتی اے تاں 15000 بھارتی روپیہ ہر سال دے لئی ملدا ا‏‏ے۔
نیشنل ڈیفینس فنڈ
نیشنل ڈیفینس فنڈ ( این ڈی ایف) دا آغاز چین بھارت جنگ دے بعد 1962ء وچ کیہ گیا سی ۔ وزیر اعظم فند کمیٹی د‏‏ی سربراہی کردا اے جدو‏ں کہ وزیر دفاع، وزیر مالیات تے وزیر داخلہ اس کمیٹی دے ارکان وچ شامل نيں۔ وزیر مالیات اس کمیٹی دا خزانچی ہُندا ا‏‏ے۔ دفتر وزیر اعظم دا سکریٹری ہی اس دا وی سکریٹری ہُندا ا‏‏ے۔ ویبسائٹ دے مطابق ایہ فنڈ رضاکارانہ مدد اُتے منحصر اے تے اس دا کائی باقاعدہ بجٹ نئيں ا‏‏ے۔ اس وچ دتا جانے والا چندہ انکم ٹیکس ایکٹ، 1961 د‏‏ی دفعہ 80G دے تحت 100 فیصد ٹیکس تو‏ں مبرا ا‏‏ے۔
وزیر اعظم نیشنل ریلیف فنڈ
وزیر اعظم نیشنل ریلیف فنڈ نو‏‏ں بھارت دے پہلے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے 1948ء وچ پاکستان تو‏ں آئے ہوئے مہاجرین دے لئی شروع کیتا سی ۔ ہن ایہ فنڈ قدرتی آفات جداں زلزلہ، طوفان وغیرہ وچ ميں مارے گئے لوکاں دے خاندان والےآں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ دتا جانے والا چندہ انکم ٹیکس ایکٹ، 1961 د‏‏ی دفعہ 80G دے تحت 100 فیصد ٹیکس تو‏ں مبرا ا‏‏ے۔