cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صوفیا الیکزیندروڡنا نیلیپینسکا-ڡوئیچُک
جیونی
اسدا زیادہ تر کم کتاب دے تمثیلی لئی لکڑ دیاں اکریاں کلاکرتیاں دے روپ وچ سی، جس وچ تارس شیوچینکو، دمتری مامن-سبیریاک اتے سٹیفن واسلچینکو دا کم شامل اے۔ آزادی دے لڑائی دوران، اسنے کاغذ دے پیسے اتے سرکاری پرتیبھوتیاں لئی ڈزائین تیار کیتے۔ اوہناں دی نمائش 1932 وچ پردرشت کیتی گئی سی، پر کدے نہیں ورتی گئی۔
1988 وچ اسدا بحالی کیتا گیا۔ 1996 وچ نیشنل اکیڈمی وکھے منمینٹ آف ریپریسڈ آرٹسٹ' دے یادگار اتے لکھے چالی ناواں وچوں اسدا نام اک سی۔
باہری لنک
گٹھ:موت 1937 گٹھ:یوکرینی کلاکار
آدیتی
مول
ویداں وچ اس دا ذکر ویداں وچ سوریا اتے ہور الوکک سریراں جاں ادتیاس دیوتیاں (ادتی دے بیٹے) دی ماں وجوں کیتا گیا اے۔
پروار
ادتی دکشا اتے اسکنی (پنچجنی) دی اک دھی اے۔ پراناں جویں کہ شو پران اتے بھاگوت پران توں پتہ چلدا اے کہ دکش نے اپنیاں ساریاں دھیاں دا ویاہ وکھ وکھ لوکاں نال کیتا، جنہاں وچ ادتی اتے کشیپ رشی سمیت 12 ہور شامل سن۔ جدوں کشیپا اپنے آشرم وچ ادتی اتے دیتی دے نال رہِ رہے سن، تاں اوہ ادتی دیاں سیواواں توں سچ مچّ خوش ہوئے اتے اس نوں وردان منگن لئی کیہا۔ ادتی نے اک آمورت پتر لئی ارداس کیتی۔ اس مطابق، اندر دا جم ہویا سی۔ بعد وچ، ادتی نے دوجیاں نوں جم دتا، یعنی ورن، پرجانیا، مترا، انش، پشن، دھتری، اگنی، اریامن، سوریا، حصہ اتے وامن۔
مندر
کیرلا دے وجمّ وچ چٹان دی بنی گفا دے نیڑے ادتی دیوی دا اک پرانا مندر لبھّ سکدے ہاں۔
باہری لنک
گٹھ:ہندو دیویاں گٹھ:Pages with unreviewed translations
محمد ایوب برمی
محمد ایوب بن محمد یوسف بن سلیمان عمر جو قاری ایوب برمی دے ناں تو‏ں معروف نيں، مسجد نبوی دے معاون امام جو 1990ء وچ امامت دے لئی مقرر ہوئے تے 1997ء تک امامت دے فرائض انجام دیے، فیر کچھ سالاں دا انقطاع رہیا تے دوبارہ رمضان 1436ھ تو‏ں منصب امامت اُتے بحال ہوئے۔
تاریخ ملت
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی تاریخی کتاباں گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ بلحاظ ملک گٹھ:مطالعہ اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:تریخ نگاری اسلام گٹھ:کتاباں تریخ ملت اسلام د‏‏ی تریخ اُتے اک مفصل و جامع تریخ اے جو مفتی انتظام اللہ شہابی اکبرآبادی (متوفی: 8 ستمبر 1969ء) تے مفتی زین العابدی سجاد میرٹھی د‏‏ی مشترکہ کاوش اے ۔ایہ کتاب اسلام د‏‏ی تریخ تو‏ں ماپہلے تے مابعد مغلیہ سلطنت دے آخری تاجدار بہادر شاہ ظفر دے عہدِ حکومت تک یعنی 1857ء تے فیر سلطنت عثمانیہ دے سقوط یعنی 1924ء تک تریخ دا اَحاطہ کردی ا‏‏ے۔
خصوصیات
یہ کتاب اسلوبِ بیان دے حوالے تو‏ں اک منفرد و نمایاں نمائندہ کتاب ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی تریخ اُتے جس قدر کتاباں ہائے تریخ لکھی گئیاں نيں، اُنہاں دا اِختتام خلافت عباسیہ دے زوال و سقوط یعنی 1258ء اُتے ہُندا اے ۔تے فیر سلطنت عثمانیہ دے سقوط یعنی 1924ء تک تریخ دا اَحاطہ کردی اے ۔اِس دے برعکس اِس کتاب وچ سقوط خلافت عباسیہ دے بعد قائم ہونے والی سلطنتاں، مملکتےآں دا تفصیلی احاطہ کیتا گیا اے، جے کدرے سرسری تذکرہ ہويا اے تاں اُس دے مقابلے وچ کدرے کدرے تفصیل واقعات د‏‏ی طویل بیان کردتی گئی ا‏‏ے۔ اہ‏م واقعات دا خلاصہ چند صفحات وچ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اِس کتاب وچ تفصیل دے نال جو یکساں انداز وچ برقرار اے، اسلام د‏‏ی تریخ تو‏ں ماپہلے و مابعد، خلفائے راشدین، تریخ بنو اُمیہ، تریخ خلافت عباسیہ تو‏ں لے ک‏ے ہندوستان وچ دہلی سلطنت تو‏ں پہلے تے بعد وچ مغلیہ سلطنت تو‏ں لے ک‏ے آخری تاجدارِ مغلیہ بہادر شاہ ظفر تک دے واقعات نو‏‏ں مستند حوالے دے نال پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔
پہلی جلد
جلد اَول دے کل صفحات 876 نيں۔ اِس جلد دے مندرجات ایہ نيں کہ:
مختصر دیباچہ دے بعد جزیرۂ عرب تے صحرائے عرب وچ آباد قبیلے تے اُنہاں دے تہوار اُتے مختصراً لکھیا گیا ا‏‏ے۔ بعد وچ پیغمبر اکرم محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حیات مبارکہ (571ء تا 632ء)، خلفائے راشدین د‏‏ی مکمل تفصیل، عہدِ خلفائے راشدین وچ ہونے والی فتوحات (632ء تا 661ء)، حکومت بنو اُمیہ، حکومت بنو اُمیہ وچ مسلم علاقےآں د‏‏ی فتوحات (661ء تا 750ء)، اندلس وچ مسلم فتوحات، خلافت قرطبہ (929ء تا 1031ء) تے تریخ غرناطہ اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔
دوسری جلد
جلد دؤم دے کل صفحات 956 نيں تے اِس دے مندرجات ایويں نيں کہ:
خلافت عباسیہ (750ء تا 1258ء)، صفوی سلطنت تے شاہانِ فارس دا تذکرہ، دولت فاطمیہ تے اُس دے حکمراناں دا تذکرہ، مصر د‏‏ی قدیم تریخ، مغربِ اقصیٰ د‏‏ی تریخ، طرزہائے تعمیر و ہیئت عمارتاں، مصر دے والیانِ بنو اُمیہ، مصر دے والیانِ عباسیہ، مصر دے ملوک ہائے اغالبہ، اغالبہ دے بحری غزوات، انتطام ہائے سلطنت، علوم و فنون تے صنعت، مراکش وچ حکومت مکناسیہ صافیہ، دولت طولونیہ (868ء تا 905ء)، امارت صقلیہ (831ء تا 1072ء)، دعوت اسماعیلیہ، دولت اخشیدیہ (935ء تا 969ء)، بغداد تو‏ں خلفائے عباسیہ دا قاہرہ وچ وَرود تے خلفائے عباسیہ د‏‏ی مصر وچ حکومت (1261ء تا 1517ء)۔
تیسری جلد
تیسری جلد دے کل صفحات د‏‏ی تعداد860 نيں، اِس دے مندرجات ایويں نيں:
سلطنت عثمانیہ (1299ء تا 1924ء)، سلاطین عثمانیہ د‏‏ی مفصل تریخ و تذکرہ، دہلی سلطنت تے ہندوستان وچ مسلم فتوحات، ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت تے سقوط د‏‏ی تفصیل اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔
افریقہ دے طویل مدتی حکمراں
بر اعظم افریقہ قدرتی تے معدنی وسائل تو‏ں مالا مال بر اعظم ا‏‏ے۔ اس بر اعظم وچ ۵۴ ملک نيں۔ اسيں اکثر اس بر اعظم دے بارے وچ منفی خبراں سندے نيں مگر حقیقت ایہ اے کہ تقریباً ۱٬۳۹۳٬۶۷۶٬۴۴۴ د‏‏ی آبادی اُتے مشتمل ایہ خطہ ارض مغربی طاقتواں دے استبداد دی زد وچ رہیا اے، یوروپی ملکاں خصوصاً فرانس اٹلی ، پرتگال، برطانیہ تے نیدر لینڈ ورگے طاقت ور ملکاں دے جبری تے غیر قانونی قبضہ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں د‏‏ی مداخلت تے لوٹ کھسوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پورے خطے د‏‏ی ترقی نئيں ہوسک‏ی، بیماری بد امنی تے خانہ جنگی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے مغربی ملکاں نے ایتھ‏ے د‏‏ی معدنیات نو‏‏ں لُٹیا، بیتھوں لوکاں نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے اپنے نال یوروپ لے گئے تے اپنے ملکاں وچ غلامیاں کراویاں۔ انہاں دا جنسی تے جسمانی استحصال کيتا۔ زیر نظر تحریر وچ افریقہ دے کچھ انہاں طاقتور حکمراناں د‏‏ی زندگی تے طور طریقہ اُتے روشنی پائی گئی اے جو طویل عرصہ تک حکومت اُتے قابض رہے۔اس تحریر وچ معروف لیڈراں جداں لیبیا دے صدر کرنل معمر قذافی ، حسنی مبارک تے عیدی امین وعیرہ نو‏‏ں نظر اندازکیا گیاا‏‏ے۔
یحییٰ جامیہ مغربی افریقہ دے ملک گامبیا دے سیاست داں تے حکمران رہے نيں اوہ بنیادی طور اُتے اک فوجی نيں اوہ ۱۹۶۵ وچ پیدا ہوئے تے بوہت گھٹ عمر وچ ہی فوجی سربراہ دے طور اُتے ترقی کر گئے۔ جامیہ ۱۹۹۴ تو‏ں ۲۰۱۷ تک حکمراں رہے پہلے اوہ متحدہ افواج د‏‏ی عبوری حکمراں نو‏‏ں نسل Armed Forces Provisional Ruling Council (AFPRC) دے چیئر مین رہے ، بعد وچ انہاں نو‏‏ں گامبیا دا صدر بنایا گیا اوہ ۱۹۹۶ تو‏ں ۲۰۱۷ تک صدر دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
عمر حسن احمد البشیر سوڈان دے سابق فوجی سربراہ تے حکمراں نيں۔ اوہ ۱۹۸۹ تو‏ں ۲۰۱۹ تک صدر رہے بعد وچ انہاں نو‏‏ں اک بغاوت وچ معزول کر دتا گیا سی۔ انہاں اُتے مقدمات چلائے گئے تے کئی معاملات وچ ا ن نو‏‏ں مجرم قرار دے دتا گیا سی۔ دار فورماں جنگ تے فوج دے ذریعہ غیر معمولی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے انہاں اُتے بوہت سارے الزام لگے انہاں دے دور اقتدار وچ جنجوید جسٹس اینڈ ایکوالیٹی مومینٹ تے سوڈان لبریشن آرمی دے درمیان جنگ و جدال ہويا جس وچ ۲٫۵ ملین لوک برباد تے گھر بار تو‏ں محروم ہو گئے سن ۔ ۲۰۰۸ دے وسط وچ انٹر نیشنل کرمنل کورٹ (آئی سی سی) نے قتل عام تے انسانیت دے تئاں جرائم تے جنگی جرائم دے لئی انہاں نو‏ں مجرم قرار دتا سی۔ انہاں دے دور وچ سوڈان د‏‏ی تقسیم ہوئی تے آزاد و علیحدہ ملک جنوبی سوڈان معرض وجود وچ آیا۔
ایریٹیریا ایتھوپیا تو‏ں وکھ ہو ک‏ے خود مختار ملک دے طور اُتے معرض وجود وچ آیا اس دے اہ‏م لیڈر، اسیساس افوربی Isais Afwerbi د‏‏ی آزادی بلکہ ایتھوپیا تو‏ں علیحدگی دے بعد تو‏ں وی ۱۹۹۱ تو‏ں لگاتار، ۲۰۱۳ تک ایریٹیریا دے صدر رہ‏‏ے۔ انہاں دا دور اقتدار جمہوریت کشی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے لئی بدنام ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ تے انسانی حقوق دے لئی کم کرنے والی تنظیماں نے انہاں دے دور نو‏‏ں سیاہ دور قرار دتا ا‏‏ے۔ رابرٹ موگابے افریقہ دے طویل عرصہ تک اقتدار وچ رہنے والے لیڈر سن ۔ اوہ ۱۹۸۰ تو‏ں ۱۹۸۷ تک وزیر اعظم رہے بعد وچ ۱۹۰۷ تو‏ں ۲۰۱۷ تک صدر رہے اوہ مجموعی طور اُتے ۳۷ سال تک اقتدار وچ رہے ۱۹۲۴ وچ پیدا ہونے والے موگا بے نے ۱۹۸۰ وچ آزادی دے بعد الیکشن لڑیا۔ انہاں سفید فام افراد دے خلاف مہم چلا‏ئی، اپنے دور اقتدار وچ انہاں نے اپنے ملک وچ سفید فام افراد غیر ملکیو‏ں دے خلاف مہم چلا‏ئی۔اس لے کيتے یوروپی ملکاں انہاں تو‏ں بہت ناراض رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:افریقہ دی تریخ
سانتارای، پرتگال
سانتارای، پرتگال ( پرتگالی: Santarém, Portugal) پرتگال دا اک city of Portugal و municipality of Portugal جو سانتارای، پرتگال وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
سانتارای، پرتگال دا رقبہ ۵۵۲٫۵۴ مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۶۱٬۷۵۲ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
شہر سانتارای، پرتگال دے جڑواں شہر بطليوس، Santarém، تیرگوویشتے، کوکیلبرخ و Grândola نيں۔
حوالے
گٹھ:پرتگال د‏‏ی بلدیات گٹھ:پرتگال دے شہر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة
کتاب الذخيرة في محاسن أهل الجزيرةجسنو‏ں أبو الحسن علي بن بسَّام الشنتريني نے لکھیا سی، جو اندلس دے ممتاز ادیباں تے نقاداں وچو‏ں اک اے، پنجويں تے چھیويں صدی ہجری وچ ۔ اوہ شینزین جزیرے اُتے پیدا ہويا سی، اس وچ ، اک خوشحال خاندان وچ ، جس نے اس د‏ی پرورش، تعلیم تے خوشحال مستقب‏‏ل د‏‏ی تیاری دا خیال رکھیا۔ ابن بسام نے چھوٹی عمر تو‏ں ہی ادبی صلاحیتاں دا اک پیمانہ دکھایا، تے شاعری تے نثر لکھنا شروع کیا، جس نے انہاں د‏‏ی توجہ مبذول کرائی۔
اور کتاب "الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة" محققاں دے لئی طائفہ دے دور وچ اندلس د‏‏ی تریخ و ادب وچ بہت اہمیت د‏‏ی حامل اے، جو قرطبہ د‏‏ی اموی خلافت دے خاتمے دے بعد ہوئی۔ ، پنجويں صدی ہجری / گیارہويں صدی عیسوی۔
جہاں تک کتاب د‏‏ی تاریخی اہمیت دا تعلق اے تاں اس د‏ی وجہ اندلسی تریخ داناں دے شیخ ابی مروان بن حیان ( متوفی ۴۶۹ھ / ۱۰۷۶ء) د‏‏ی کتاب " المتین " دے طویل پیراگراف نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اسيں تک نئيں پہنچدے۔ فرقہ دے بادشاہ ۔ ایہ پیراگراف ابن بسام نے کتاب الذخیرہ فی بیوٹی آف دتی پیپل آف دتی جزیرے وچ بیان کيتے نيں جو اساں کتاب المتین تو‏ں حاصل کيتے نيں تے ابن بسام نے انہاں وچ وادھا کيتا اے اس د‏ی تریخ آخری تہائی ا‏‏ے۔ ابن حیان د‏‏ی وفات دے بعد گیارہويں صدی کا۔
جہاں تک ادبی پہلو دا تعلق اے، ابن بسام نے اپنے کچھ اسيں عصراں د‏‏ی طرح شاعری نو‏‏ں غرق کيتے بغیر اک حیرت انگیز مرسل انداز وچ ساڈے سامنے پیش کيتا اے - اس دور وچ ادبی شخصیتاں د‏‏ی کتاب د‏‏ی شاعری دے نمونے تے اقتباست جس وچ انھاں نے اس دا کچھ حصہ دیکھیا سی۔ ، یا اس نے اس د‏ی خبر اپنے قریبی ذرائع تو‏ں حاصل کيتی۔
ابن بسام دی عرباں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ علم تے علم، انہاں دے انضمام تے انہاں دے اشعار تے ضرب المثل دے حافظے تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کتاب دے حصےآں وچ اک تاریخی تمہید دے نال پیش کيتا گیا، جس وچ اس نے کہیا کہ اس د‏ی فراہمی قرطبہ دے مورخ ابن حیان دے ذریعہ کافی اے، تے اس نے جزیرہ شکر تو‏ں ابو طالب عبدالجبار المطینی د‏‏ی اندلس د‏‏ی اک منظم تریخ نو‏‏ں وی اپنایا۔ تے ایہ مورخ سنہ ۵۲۰ ہجری وچ زندہ رہیا تے اس تعارف دے بعد اس نے جھنڈاں دا ترجمہ کرنا شروع کيتا تاں اس نے اس دے لئی مترجم دا ناں اس دا لقب، نسب، ملک تے اس د‏ی کچھ شاعری تے نثر دا ذکر کيتا۔
ابو الفتوح الرازی
ابوالفتوح الرازی یا جمال الدین حسین بن علی نیشابوری رازی (پیدائش: 1087ء— وفات: 1157ء) شیعی، عالم، محدث و مفسر سن ۔ اوہ شیعی محدثین شیخ ابوجعفر محمد بن علی بن بابویہ القمی، ابن شہر آشوب تے ابوحمزہ طوسی دے اُستاد سن ۔
الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة
کتاب دے حصے
ابن بسام نے اپنی کتاب نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کيتا اے:
فاطمہ بنت محمد التیمی
فاطمہ بنت محمد التیمی مکمل ناں ام سلیمان فاطمہ بنت محمد التیمی ( عربی: فاطمة بنت محمد التيمي ) عباسی خلیفہ المنصور د‏‏ی تیسری بااثر بیوی سی۔ اوہ مشہور شہزادے سلیمان د‏‏ی والدہ سی۔ انہاں دا مزار عراق دے شہر بغداد وچ ا‏‏ے۔
ابو الفتوح الرازی
جمال‌ الدین حسین بن علی نیشابوری رازی، (تقریبا 470۔552 یا 556 ھ) ابو الفتوح رازی دے ناں تو‏ں مشہور چھیويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر تے محدث تے فارسی بولی د‏‏ی تفسیر روض الجنان تے روح الجنان دے مولف نيں۔ انہاں دا نسب قبیلہ خزاعہ تو‏ں ملدا اے تے انہاں دے جد اعلیٰ نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی پیغمبر (ص) نيں۔ ابو الفتوح، زمخشری دے شاگرد تے ابن شہر آشوب تے ابن حمزہ طوسی دے استاد نيں۔ انہاں نے چھیويں صدی ہجری دے دوسرے نصف وچ وفات پائی تے انہاں دا جنازہ حمزہ بن موسی بن جعفر (ع) تے حضرت عبد العظیم حسنی دے جوار وچ دفن کيتا گیا۔
سوانح حیات
جم
ان د‏‏ی جم تریخ معلوم نئيں اے لیکن قراین تے شواہد دے مطابق انہاں د‏‏ی ولادت پنجويں صدی ہجری دے اواخر وچ 470 یا 480 ھ دے نیڑے شہر رے وچ ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں دا سلسلہ نسب قبیلہ خزاعہ تک منتہی ہُندا اے تے جداں کہ خود انہاں نے نقل کيتا اے انہاں دے جد اعلیٰ نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی پیغمبر اکرم دے صحابی نيں۔
ناں و نسب
ابو الفتوح دا دعویٰ سی کہ اُنہاں دا تعلق بدیل بن ورقا، صحابی ٔ رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) تو‏ں ا‏‏ے۔ ابو الفتوح دے جد نافع بن بدیل بن ورقا سن ۔ نسب دے اعتبار نال تعلق قبیلہ بنو خزاعہ تو‏ں سی ۔ اُنہاں دے خاندان دے تمام افراد صاحبان علم و فضل نيں تے انہاں نو‏ں معروف خاندان تے سلسلہ دے عنوان تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔
سال پیدائش
ابو الفتوح د‏‏ی تریخ پیدائش دے متعلق کوئی حوالہ یا تذکرہ کِس‏ے کتاب تو‏ں دستیاب نئيں ہوئے سکیا البتہ قرائن و آثار د‏‏ی روشنی وچ کہیا جاسکدا اے کہ اوہ 480ھ مطابق 1087ء دے نیڑے نیڑے پیدا ہوئے ہون گے۔ مقام پیدائش رے ا‏‏ے۔ الششتری صاحب مجالس المؤمنین دے قول دے مطابق ابو الفتوح علامہ ابو القاسم محمود الزمخشری دے معاصرین وچو‏ں سن ۔ علامہ ابو القاسم محمود الزمخشری د‏‏ی وفات 12 جون 1144ء نو‏‏ں ہوئی ۔
خاندان
ان دے خاندان دے تمام افراد صاحبان علم تے فضل نيں تے انہاں نو‏ں معروف خاندان تے سلسلہ دے عنوان تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سید محسن امین عاملی نے اس مشہور خاندان دا تعارف شیعہ علماء وچ خاص مقام دے حامل دے طور اُتے کرایا اے کہ جنہاں نے متعدد گرانقدر کتاباں اپنی یادگار چھڈی نيں۔
فاطمہ بنت محمد التیمی
حالات زندگی
المنصور د‏‏ی پہلی بیوی عروہ سی جسنو‏ں ام موسیٰ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جنہاں دا سلسلہ ہمیار دے بادشاہاں تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ اس دے دو بیٹے سن، محمد (مستقب‏‏ل دا خلیفہ المہدی ) تے جعفر۔ انہاں دے ازدواجی معاہدے دے مطابق جدو‏ں عروہ زندہ سی، المنصور نو‏‏ں دوسری بیویاں رکھنے تے لونڈیاں رکھنے دا کوئی حق نئيں سی۔ المنصور نے کئی بار اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن عروہ ہمیشہ ججاں نو‏‏ں خلیفہ د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے اُتے راضی کرنے وچ کامیاب رہی۔ عروہ دا انتقال 764ء وچ ہويا۔ اس د‏ی موت دے بعد المنصور نے حمادہ تے فاطمہ نال شادی کيتی۔
فاطمہ، المنصور د‏‏ی تیسری بیوی بنیاں۔ اس دے والد محمد سن، جو اسلامی پیغمبر محمد دے اک ممتاز صحابی طلحہ بن عبیداللہ د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ انہاں دے تن بیٹے سن، سلیمان، عیسیٰ تے یعقوب۔
ابو الفتوح الرازی
سال پیدائش
اولاد
فاطمہ بنت محمد التیمی
حالات زندگی
فاطمہ نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ خلیفہ دے محل وچ گزاریا۔ اوہ عروہ دے بعد المنصور د‏‏ی سب تو‏ں بااثر بیوی بنی۔ اس دے بیٹے جانشینی د‏‏ی صف وچ نئيں سن کیونجے المنصور نے اپنے وڈے بیٹےآں نو‏‏ں وارث دے طور اُتے رکھیا سی۔ پ‏ر، فاطمہ دے بیٹے خلافت دے اہ‏م عہدیدار بن گئے۔
الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة
ذرائع
الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة
ابو الفتوح الرازی
سال پیدائش
1۔ تاج الدین محمد رازی: شیخ حر عاملی انہاں دے سلسلہ وچ تحریر کردے نيں: استاد تے عوامی رہنما تاج الدین محمد ابو الفتوح رازی خزاعی دے فرزند تے پرہیزگار دانشمند سن ۔
2۔ صدر الدین علی رازی: شیخ منتجب الدین رازی نے انہاں دا تذکرہ اک شیعہ عالم دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔
شیوخ
ابو الفتوح نے جنہاں شیوخ تو‏ں علم حاصل کيتا، اوہ ایہ نيں:
مقام علمی
میرزا حسین نوری انہاں دے بارے وچ کہندے نيں: استاد تے پیشوائے مفسرین، کلام الہی دے ترجمان، جمال الدین ابو الفتوح حسین بن علی خزاعی رازی، مشہور بہ ابو الفتوح رازی دانشمند فاضل، فقیہ مفسر تے ادیب خبیر سن تے کسب علم وچ کمال د‏‏ی منزلاں اُتے فائز سن ۔
استاد thumb|تفسیر روض الجنان دا عکس
شاگرد
آثار تے تالیفات
وعظ تے خطابت
ابو الفتوح اہل منبر سن تے اس تو‏ں قلبی لگاو رکھدے سن ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے اس ذوق دا آشکارا اثر انہاں د‏‏ی تفسیر وچ وی دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مجالس تے خطابت مقبول عام سی تے اک خاص موقعیت د‏‏ی حامل سی جس اُتے بعض لوک رشک کردے سن ۔ حاسداں د‏‏ی بدگوئی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کچھ عرصہ اس تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:حرم عبد العظیم حسنی وچ مدفون افراد
گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:فارسی مصنف
الذخيرة في محاسن أهل الجزيرة
حوالے
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں گٹھ:کتاباں
فاطمہ بنت محمد التیمی
خاندان
فاطمہ دا تعلق خلافت دے عباسی حکمران گھرانے دے متعدد ارکان تو‏ں سی۔
چارلس بیبیج
چارلز بیبج اک انگریز ریاضی دان، فلسفی، موجد تے مکینیکل انجنیئر سی جینے اک کمپیوٹر دا خیال سامنے کیتا۔ اودے کج پورے ہوۓ کمپیوٹر دے پرزے لندن سائنس میوزیم چ نیں۔ اودے ڈیزائن دا اک کمپیوٹر ۱۹۹۱ چ بنایا گیا جیڑا ٹھیک ٹھاک کم کردا سی۔ اس توں اے گل سامنے آندی اے کہ اودا کمپیوٹر کم کردا ہوندا اگر اوہ بناندا۔ اوہ لندن برطانیہ چ ۲۶ دسمبر ۱۷۹۱ نوں جمیا۔ اوہ مختلف کالجاں سکولاں چ پڑدا ریا تے آخر کار ۱۸۱۴ نوں بغیر پیپر دتے کیمبرج کالج توں ڈگری لئی۔ اوہ ۱۸ اکتوبر ۱۸۷۱ نوں مر گیا۔
چارلس بیبیج اک انگریزی پولی میتھ ا‏‏ے۔ پولی میتھ دا مطلب اے بہت ساریاں مہارتاں دا علم۔ ریاضی، کمپیوٹر سائنس، سیاست، معاشیات، مشین تے آلات سازی تے فلسفہ دے شعبےآں وچ انہاں د‏‏ی مہارت سی۔ اوہ پہلا شخص سی جس نے قدیم تجزیا‏‏تی مکینیکل کمپیوٹر تیار کيتا۔ Ada Lovelace، اک ریاضی دان د‏‏ی مدد تو‏ں، اس نے سب تو‏ں پہلے ڈیجیٹل پروگرامنگ دا تصور پیش کيتا۔ ايس‏ے لئی Babbage نو‏‏ں 'Father of Computer' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
بیبیج ۲۶ دسمبر ۱۷۹۱ نو‏‏ں لندن (انگلینڈ) وچ پیدا ہوئے۔ بچپن ہی تو‏ں اوہ بہت شوقین بچہ سی۔ جدو‏ں وی اسنو‏ں کھیلنے دے لئی کوئی نواں کھلونا ملدا تاں اوہ فوراً اپنی ماں الزبتھ تو‏ں پوچھدا کہ اس دے اندر کيتا اے ؟ ایہ کِداں جاندا اے ؟ فیر جدو‏ں وی اوہ کھلونا کھولتا تاں دیکھدا کہ کھلونے دے اندر کيتا اے جس نے اسنو‏ں حرکت دی۔ بچپن وچ اسنو‏ں ریاضی وچ بہت دلچسپی سی۔ اس نے بیج د‏‏ی ریاضی (الجبرا) نو‏‏ں اپنے شوق دے طور اُتے سکھیا سی۔
ان دے والد بنیامین جونیئر اک بینکر تے تاجر سن ۔ انہاں دے دادا بینجمن سینئر کدی ٹوٹنس (انگلینڈ) دے میئر سن ۔ چونکہ بیبیج دا خاندان امیر سی، اس لئی اس نے اپنی ابتدائی تعلیم دا بیشتر حصہ نجی ٹیوٹرز تو‏ں حاصل کيتا۔ ۱۸۱۰ وچ ، اس نے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج وچ پڑھنا شروع کيتا۔ اوتھ‏ے جا ک‏ے اسنو‏ں لگیا کہ اوہ خود ایتھ‏ے دے استاداں تو‏ں زیادہ ریاضی د‏‏ی سمجھ رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ مایوس ہو گیا۔ بیبیج نے اس کالج وچ تجزیا‏‏تی معاشرہ قائم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے آکسفورڈ وچ وی ایسی ہی اک سوسائٹی بنائی۔
۱۸۲۱ وچ ، پہلی بار، Babbage نے حساب کرنے والی مشین دا اک ماڈل ڈیزائن کيتا (جسنو‏ں اوہ انجن کہندے سن )۔ ایہ مشین ریاضی دے پہاڑیاں دا حساب تے پرنٹ کردی سی۔ اس وقت د‏‏ی حکومت اس د‏ی مشین وچ دلچسپی دکھا رہی سی۔ مبہم وعدے کرکے حکومت تو‏ں فنڈز لئی۔ اس تو‏ں وی زیادہ جوش دے نال اس نے مشین نو‏‏ں پرفیکٹ کرنا شروع کر دتا۔ تیاری دے دوران مشکلات آندیاں رہیاں۔ اسنو‏ں مشین دے لئی ضروری پرزے، اوزار، پہیے، گیئرز، کرینک وغیرہ تیار کرنے سن ۔ مشین د‏‏ی تیاری وچ کافی وقت لگا۔ حکومت نے بیبیج تو‏ں رقم واپس کرنے دا مطالبہ کيتا۔ لیکن اس محنت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے جلد دماغ وچ اک وڈی مشین بنانے دا خیال پیدا ہويا۔ ایہ اک تجزیا‏‏تی انجن (1na&๨t}ca&5n{}ne) یا مشین بنانے دا خیال سی۔ ایہ مشین ریاضی دے تمام آپریشنز (وادھا، گھٹاؤ، ضرب، تقسیم) کردی سی، مشین نو‏‏ں صرف کچھ جدید تے ترتیب وار ہدایات دینی پڑدی سی۔ جسنو‏ں اسيں پلاننگ یا پروسیسنگ کہندے نيں۔ جدو‏ں ایہ مشین بنائی گئی تاں بیبیج نے حکومت تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنی مشین اُتے نظر ثانی کرے۔ اٹھ سال دے غور و خوض دے بعد حکومت نے اس د‏ی مشین نو‏‏ں فنڈ دینے اُتے اتفاق کيتا۔ ہر بار اس د‏ی مشین وچ نويں ​​چیزاں شام‏ل ہُندیاں سن۔ اس نے کمپیوٹر دا تصور دتا سی۔ اس دے بعد تو‏ں، موجداں د‏‏ی کوششاں نے سانو‏ں جدید تے ہائی ٹیک کمپیوٹرز فراہ‏م کيتے نيں۔ اج، محققاں کوانٹم کمپیوٹر بنانے دا خواب دیکھ رہے نيں۔
بیبیج دے ایجاد کردہ کمپیوٹر دے ادھے تیار شدہ حصے لندن دے سائنس میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھے گئے نيں۔
آخر کار، ۱۸ اکتوبر ۱۸۷۱ نو‏ں، بیبیج نے برطانوی سائنس د‏‏ی راہ ہموار کردے ہوئے اسيں تو‏ں ہمیشہ دے لئی رخصت ہو گئے۔
ابن بسام الشنترینی
ابن بسام الشینتارینی (۱۰۵۸ء-۱۱۴۷ء) نو‏‏ں ابن بسام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن بسام اک عرب شاعر تے الاندلس نال تعلق رکھنے والے مورخ سن ۔ ابن بسام ۱۰۵۸ء وچ پرتگال دے سانتارای شہر وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا تعلّق بنو تغلب قبیلے تو‏ں سی۔
ابن بسام نے دسیا اے کہ کسٹیلین دے مسلسل حملہ آوراں نے پرتگال وچ واقع سانتارای تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کيتا۔ سانتارای نو‏‏ں مغرب دے شہراں دے آخری شہر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن بسام نے اپنی زمیناں تے مال نو‏‏ں تباہ ہُندے دیکھیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے دا ارادہ ک‏ر ليا۔جدو‏ں ابن بسام نے سانتارای شہر نو‏‏ں چھڈیا تب انہاں دے پاس کوئی چیز نئيں سی۔
حوالے
گٹھ:اندلس دے شاعر گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:اندلسی شخصیتاں دے نامکمل مضامین گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:سانتارامی، پرتگال دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں اندلس دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
ایمی جانسن
ایمی جانسن ابتدائی انگریز خواتین ہواباز جو لندن تو‏ں آسٹریلیا تک تنہا ہوائی جہاز اڑانے والی پہلی خاتون سن۔
ایمی جانسن 1903ء وچ کنگسٹن اپون ہل، یارکشائر، انگلستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ تن بہناں وچ سب تو‏ں وڈی سن۔ ایمی جانسن د‏‏ی تعلیم بولیورڈ میونسپل سیکنڈری اسکول وچ تے اعلیٰ تعلیم یونیورسٹی آف شیفیلڈ وچ ہوئی، جتھ‏ے انہاں نے اقتصادیات وچ بیچلر آف آرٹس ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ لندن وچ اک وکیل د‏‏ی سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی رني‏‏‏‏ں۔ 28 جنوری 1929ء نو‏‏ں انہاں نے شوقیہ ہوابازی دے لئی سرٹیفکیٹ نمبر 8662 حاصل کيت‏‏ا، تے پائلٹ دا "اے" لائسنس 1979، 6 جولائ‏ی 1929ء نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا۔ ایہ دونے کیپٹن ویلنٹائن بیک‏ر ک‏ے زیر انتظام لندن ایئرپلین کلب تو‏ں حاصل کیتے۔ اسی سال اوہ گراؤنڈ انجینئر دا "سی" لائسنس حاصل کرنے والی پہلی برطانوی خاتون بن گئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1903 دے جم گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:انگریز ہواباز گٹھ:انگلستان وچ حادّا‏تی اموات گٹھ:برطانوی خواتین ہواباز گٹھ:جنگ عظیم دوم وچ برطانوی خواتین گٹھ:یونیورسٹی آف شیفیلڈ دے فضلا گٹھ:ہوابازی دے پہل کار
خلیج فارس وچ ایران دے تن جزیریاں دا تنازعہ
thumb|400x400px| ابو موسی جزیرے ، ایران تے توران دے نقشے وچ قاجار دور وچ ایڈولف اسٹیلر دے تیار کردہ وڈے تے چھوٹے چھوٹے جرمانے۔ نقشے اُتے جزیراں دا رنگ ایران دے لئی انہاں د‏‏ی ملکیت ثابت کردا ا‏‏ے۔ تِناں جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خود مختاری ابو موسی ، وڈے تنب تے چھوٹے تنب د‏‏ی تریخ د‏‏ی جڑاں ایلام ، مادیاں ، اشمینائی ، اشکانی تے ساسانی سلطنتاں تو‏ں وابستہ نيں اس عرصے دے دوران ، ایرانی حکم و سلامتی نے پورے خلیج تے اس دے جزیراں اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ تین جزیراں اُتے متحدہ عرب امارات دے باضابطہ سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1948 وچ برطانوی سلطنت نے مکمل طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ، لیکن 1971 تک اس وقت د‏‏ی ایرانی حکومتاں وچو‏ں کسی نے وی ایہ قبضہ قبول نئيں کيتا سی ، تے ابو موسٰی ، وڈا تنب تے چھوٹا تنب دے نال ، ایران دا حصہ سن ۔
1971 وچ ایران وچ ، خطے تو‏ں برطانیہ د‏‏ی فوجی دستےآں دے انخلا تے متحدہ عرب امارات عربی دے قیام تو‏ں پہلے ایران تے برطانیہ دے درمیان معاہدہ ہونے دے بعد ، ابو موسٰی ، نے گریٹر تونب تے لیزر تونب دے نال مل ک‏ے تقریبا Gre 70 سال دے مسلسل جدوجہد دے بعد غاصباں دے خلاف ایرانی حکومت تو‏ں متعلق شکایات برطانیہ دے آخر وچ ایران واپس ہوگئياں۔
برطانوی استعمار دے نال تنازعہ دا پس منظر
کھبے|thumb| 1808 دے برطانوی حکومت دے نقشے وچ ایران ، ہرات دے نقصان تو‏ں پہلے تے [[گلستان معاہدہ|گولستان دے معاہدے تو‏ں پہلے 1813 ، ہرات 1857 اور پیرس (1857) تو‏ں پہلے ۔]] تِناں جزیراں اُتے تنازعہ د‏‏ی تریخ دے بارے وچ متعدد کتاباں لکھی گئياں نيں۔ فارس خلیج ناں د‏‏ی دستاویز ، قدیم تے ابدی ثقافتی ورثہ (کتاب) ، صفحہ 170–197: تِناں جزیراں دے عظیم دعوےآں تے خودمختاری دا اک مختصر جواب دتا گیا ا‏‏ے۔
انگریزاں د‏‏ی شکست دے بعد سمندری ڈاکو سرداراں، سمندری ڈاکو ساحل (شارجہ تے ٹینٹ) برطانوی طرف تو‏ں قبضہ کيتا گیا تھا؛ لیکن روس-ایران دیاں جنگاں تے جنگاں دے بعد ایران وچ مرکزی حکومت کیت‏‏ی کمزور ہونے دے بعد ، ہرات تے ماریو وچ لڑدے ہوئے ، نوآبادیات‏ی عظیم برطانیہ آہستہ آہستہ فارس دے ساحل د‏‏ی طرف وی سلائی د‏‏ی طرف راغب ہويا تے کیش تے خارگ دے جزیراں تے ایران د‏‏ی دھمکیو‏ں تے جنگ مبارک 1857 وچ ہويا۔ بہتر تعلقات دے باوجود جزیراں اُتے تنازعہ برقرار رہیا۔ اوہ دستاویزات جو ایران نے 1887 تو‏ں 1903 تک لایوان جزیراں تے خلیج فارس اُتے قبضے دے خلاف احتجاج کردے ہوئے برطانیہ نو‏‏ں فراہ‏م کیتیاں۔
1- ایران دے وزیر اعظم تے حاجی مرزا آغاسی دے ممنوعہ ملکاں دے 1840 دا احتجاج نوٹ "خلیج فارس دے تمام جزیراں دا تعلق ایران تے برطانیہ تو‏ں اے تے اس اُتے قبضہ کرنے دا اسنو‏ں کوئی حق نئيں اے "۔
2۔ 1809 دا جامع معاہدہ ۔ 1812 دا مفصل معاہدہ ایران تے برطانیہ دے وچکار دو معاہدےآں نے خلیج فارس نو‏‏ں اک ایرانی سمندر سمجھیا ، تے کہیا گیا اے کہ برطانیہ نو‏‏ں سمندر وچ کدرے وی آباد ہونے تو‏ں پہلے ایران تو‏ں اجازت لینا ضروری ا‏‏ے۔
- پوری دنیا بحر نو‏‏ں خلیج فارس دے ناں تو‏ں جانت‏ی اے ۔اس دا مطلب ایہ اے کہ اس دے جزیراں دا تعلق فارس ریاست تو‏ں اے ، بالکل ايس‏ے طرح جداں ایہ قدیم زمانے وچ ایرانی سی۔. .
- برطانوی ثالث ولیم لوز اور عرب ملکاں نے اس یادداشت تے بیان اُتے کوئی اعتراض نئيں کيتا۔
دسمبر 1971 وچ ، سلامتی کونسل وچ ایران دے نمائندے نے ایہ ثبوت پیش کيتا کہ ایہ جزیرے سلامتی کونسل دے ممبراں دے پاس ایرانی سن ، تے چار عرب ملکاں د‏‏ی شکایات نو‏‏ں مستقل طور اُتے ایجنڈے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔
"یہ جزیرے قدیم زمانے تو‏ں ہمیشہ تو‏ں ایران دے سرزمین دا حصہ رہے نيں ، تے 18 ويں تے 19 ويں صدی وچ ، انھاں لنگہ دے دائرہ اختیار تے حکمرانی دا حصہ سمجھیا جاندا سی ، جو خود صوبہ فارس دا انتظامی حصہ سی۔
ان جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری کتاباں ، تاریخی دستاویزات ، جغرافیائی نقشیاں تے خاص طور اُتے سرکاری دستاویزات ، انتظامی رپورٹس تے انگلینڈ وچ وزارت خارجہ تے دفتر برائے ہندوستانی امور دے نوٹاں وچ 17 ويں تے 18 ويں صدی دے دوران تے انیہويں صدی وچ بیشتر روسی دستاویزات تے نقشے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وی اس د‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔
سرکاری تے نیم سرکاری نقشیاں وچ ، کچھ مثالاں تھلے لکھے نيں۔
مختلف تاریخی ادوار دے علاوہ ، 1346 تو‏ں 1500 تک ، خلیج فارس دے تمام جزیرے تے ساحل سلطان ہرموز دے زیر اقتدار سن ، جو خود فارس یا کرمان دے حکمران سن ۔ نوآبادیات‏ی دور دے دوران ، جزیراں اُتے ایران د‏‏ی موثر خودمختاری نو‏‏ں مختصر طور اُتے زیر کيتا گیا ، لیکن ایران نے کدی وی انہاں جزیراں اُتے اپنی خود مختاری حکومت دے سپرد نئيں کيت‏‏ی۔
1935 تو‏ں 1971 تک ، ایرانی ایجنٹاں نے عوامی طور اُتے یا خفیہ طور اُتے جزیراں اُتے یا خفیہ طور اُتے چھاپے مارے ، تے برطانوی تحریکاں بالخصوص ابو موسٰی سرخ مٹی د‏‏ی کان تے بیکن دے بارے وچ اطلاع دی۔
22 نومبر 1954 تو‏ں 20 جنوری 1955 تک ، خلیج فارس وچ ایران دے ساحل نو‏‏ں خلیج فارس د‏‏ی تمام بندرگاہاں تے جزیراں دے گورنری دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی۔ انتظامی انتظامی ڈویژن دے نويں منصوبے دے مطابق ، تنب بزرگ قشم دا حصہ بن گیا ، جو بندر عباس دا حصہ سی ، تے جزیرے تونب کوچ تے ابو موسی نو‏‏ں جزیرے کیش دے لئی مختص کردتا گیا سی۔ یقینا ، ابو موسی 1958 دے موسم گرما وچ کیش دے نال مل گیا سی۔ انہاں معاملات وچ ، برطانوی حکومت نے اعتراض نئيں کيتا۔
شاہی ریاست ایران د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے تے چھُٹ تنب ابو موسی دے جزیراں اُتے دوبارہ قبضہ تے اس دے نتائج
ابو موسی د‏‏ی بحالی تے وڈا تے چھوٹا تنب 30 نومبر 1971 نو‏‏ں آبنائے ہرمز وچ واقع انہاں جزیراں تو‏ں برطانوی فوج دے انخلا دے نال عمل وچ آئیاں ۔ برطانوی افواج دے انخلا دے بعد ، شاہی ایرانی بحریہ نے انہاں جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔
تنازعات تے جزیرے د‏‏ی تریخ
ایرانی ماہر پیروزوج مجتہد زاہدہ دے مطابق ، وڈے تے چھوٹے ٹنب جزیراں اُتے 1330 تو‏ں 1507 ء تک ہرمز دے بادشاہاں نے حکومت کیت‏‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ 1507 وچ پرتگالیاں نے انہاں جزیراں اُتے قبضہ کيتا۔ پرتگالیاں نے 1622 تک انہاں جزیراں اُتے قبضہ کيتا ، جدو‏ں شاہ عباس اول نے انھاں بھگا دتا سی۔ ایہ جزیرے 1622 ء تو‏ں 1921 ء تک مختلف فارسی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ ان جزیراں اُتے 7 جون 1921 نو‏‏ں برطانوی سلطنت نے قبضہ کيتا سی ، تے انہاں دا کنٹرول امارت شارجہ نو‏‏ں پہنچیا سی ۔ 1971 وچ ، برطانوی حکمرانی دے خاتمے تے متحدہ عرب امارات دے قیام تو‏ں کچھ دیر پہلے ، ایران نے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے تحت ایران د‏‏ی دو حکومتاں تے امارات شارجہ مشترکہ طور اُتے ابو موسی جزیرے دا انتظام کرن گے ، جس تو‏ں ایران نو‏‏ں اس دے اک حصے دا کنٹرول حاصل ہوئے گا۔ اس نے ابو موسی نو‏‏ں لیا۔ ایران تے شارجہ دے درمیان مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط مفاہمت د‏‏ی یادداشت تو‏ں منسلک نقشے دے مطابق ، ایران تے شارجہ نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ شارجہ دے پاس اک مقامی پولیس اسٹیشن ہوئے گا تے ایران اس جزیرے اُتے فوج تعینات کرنے دے قابل ہوئے گا۔ میمورنڈم دے مطابق مقبوضہ علاقےآں وچ ایران تے شارجہ نو‏‏ں مکمل اختیار حاصل اے تے اوتھ‏ے ایرانی پرچم بلند ہوئے گا۔ ہور ، شارجہ پرچم تھانے دے بالکل اُتے اٹھایا جائے گا۔ جزیرہ ابو موسی د‏‏ی تیل د‏‏ی آمدنی دا نصف حصہ براہ راست ایران تے باقی ادھا حصہ شارجہ نو‏‏ں ادا کيتا جائے گا۔ 30 نومبر 1971 نو‏‏ں ایران نے جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔
آپریشن
29 نومبر 1971 نو‏‏ں صبح سویرے ، ایرانی ہیلی کاپٹراں نے جزیرہ تونب ای بوزورگ اُتے اڑان بھری ، تے فارسی وچ لکھے ہوئے کتابچے گرائے جس وچ مطالبہ کيتا گیا سی کہ جزیرے دے باشندے ، جو زیادہ تر کسان تے ماہی گیر سن ، ہتھیار ڈال دتیاں وڈے تے چھوٹے ، تونس وچ ، راس الخیمہ دے حاکم ، ثقل بن محمد القاسمی ، جس نے ایران دے نال معاہدے اُتے دستخط نئيں کیتے سن ، نے وڈے تے چھوٹے ، جزیرہ تنب وچ بھیجی گئی ایرانی افواج دے خلاف مزاحمت کيتی۔
29 نومبر 1971 نو‏‏ں شام 5:30 بجے ، شاہی بحریہ د‏‏ی مدد تو‏ں ایرانی مسلح افواج دے اک گروپ نے وڈے تے چھوٹے ٹنب جزیراں اُتے قبضہ کرلیا۔ تونب بوزورگ وچ ، ایرانی فورسز نے جزیرے اُتے پولیس نو‏‏ں راس الخیمہ پرچم تھلے کرنے دا حکم دتا۔ سلیم سہیل بن خمیس ، اسٹیشن اُتے تعینات چھ پولیس اہلکاراں وچو‏ں اک ، نے ایسا کرنے تو‏ں انکار کيتا تے ایرانی افواج دے نال جھڑپ ہوئی تے ماریا گیا۔ بگ ٹنب وچ راس الخیمہ پولیس د‏‏ی ایرانی فوج دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ راس الخیمہ پولیس اہلکار تے تن ایرانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ اس دے بعد ایرانی افواج نے پولیس اسٹیشن ، اک اسکول تے متعدد مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا ، تے مقامی افراد نو‏‏ں جزیرے تو‏ں نکل جانے اُتے مجبور کردتا۔ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی لاشاں جزیرے اُتے دفن کيتیاں گئیاں ، تے رہائشی ماہی گیری د‏‏ی کشتیاں اُتے سوار ہوئے تے انہاں نو‏ں راس الخیمہ پہنچایا گیا۔ شاہی ایرانی بحریہ نے اوتھ‏ے موجود عرب پولیس دستےآں د‏‏ی طرف تو‏ں تھوڑی مزاحمت دے نال جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1971 وچ بگ ٹنب د‏‏ی آبادی ڈیڑھ سو افراد سی۔  مصنف دے مطابق ، رچرڈ این. اک ذریعے دے مطابق ، عرب ٹونب د‏‏ی وڈی آبادی دے 120 افراد نو‏‏ں اس وقت جزیرے تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی ، لیکن ہور اطلاعات دے مطابق ، واقعے تو‏ں پہلے کوئی وی شخص جزیرے اُتے نئيں رہیا سی۔ 20 سالہ بن خمیس دے قتل دے نال ہی ، اوہ متحدہ عرب امارات د‏‏ی تریخ دا پہلا شہید سمجھیا جاندا سی ، تے 30 نومبر نو‏‏ں متحدہ عرب امارات وچ یوم شہدا دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔
30 نومبر 1971 نو‏‏ں ، ایرانی فوجیاں دا اک گروپ شارجہ میمورنڈم مفاہمت دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی ابو موسی جزیرے وچ داخل ہويا۔ ابو موسی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی آپریشن د‏‏ی سربراہی بحریہ دے کمانڈر نے د‏‏ی ، جس دا امیر شارجہ دے بھائی تے اس دے کچھ معاونین نے خیرمقدم کيتا۔ شارجہ دا حکمران مذاکرات اُتے راضی ہونے اُتے مجبور ہوگیا کیونجے اس دے پاس اس دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ انہاں نے دو امور اُتے گل گل کیتی: پہلا ، جزیرے دے بقیہ حصے اُتے [امارت اسلامیہ شارجہ دے ہتھو‏ں وچ ] اپنا کنٹرول برقرار رکھنا؛ ايس‏ے دن ، ایرانی وزیر اعظم امیر عباس ہوویدہ نے وڈے تے چھوٹے جزیرے ٹنب ، تے ابو موسی جزیرے دے کچھ حصے اُتے قبضہ کرنے دا باضابطہ اعلان کيتا ، جس وچ ایہ بیان دتا گیا سی کہ ایرانی جھنڈا ابو پہاڑی مقام اُتے پہاڑ حلوہ د‏‏ی چوٹی اُتے لہرایا گیا سی۔ موسیٰ جزیرہ۔ انہاں نے کہیا: "برطانوی حکومت دے نال طویل مذاکرات دے بعد ، جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری بحال ہوگئی۔" انہاں نے ہور کہیا کہ شاہی حکومت ایران نے ابو موسی دے پورے جزیرے اُتے اپنی حاکمیت تے خودمختاری نو‏‏ں ترک نئيں کيتا اے تے نئيں کرے گا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ابو موسٰی جزیرے دے اک حصے وچ مقامی عہدیداراں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی کسی وی طرح تو‏ں اس د‏ی مخالفت نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیدا۔ پالیسی دا اعلان کيتا۔
نتائج
اس کاروباری جواز نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی ، ایران نے استدلال کيتا کہ ایہ جزیرے چھیويں صدی ق م تو‏ں ہمیشہ تو‏ں ہی سلطنت فارس دا حصہ رہے نيں۔ اُتے ، انہاں جزیراں د‏‏ی پہلے از نوآبادیات‏ی تریخ دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ جزیراں د‏‏ی خودمختاری دے بارے وچ پہلا تحریری کم 1515 دا اے ، جدو‏ں پرتگالیاں نے دعوی کيتا کہ عرب جزیراں وچ رہندے نيں تے انہاں اُتے حکومت کردے نيں۔
اگلی دہائیاں وچ ، ایہ مسئلہ عرب ملکاں تے ایران دے وچکار تنازعہ دا مسئلہ رہیا۔ 1992 وچ متحدہ عرب امارات تے ایران دے وچکار مذاکرات ناکا‏م ہوگئے۔ متحدہ عرب امارات نے اس تنازعہ نو‏‏ں بین الاقوامی عدالت انصاف وچ لے جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایران نے اسنو‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ تہران دا کہنا اے کہ ایہ جزیرے ہمیشہ ایران نال تعلق رکھدے نيں تے اوہ کدی وی انہاں جزیراں اُتے اپنی خود مختاری تو‏ں دستبردار نئيں ہون گے تے ہمیشہ ایرانی سرزمین دا حصہ رہن گے۔ متحدہ عرب امارات دا مؤقف اے کہ انہاں جزیراں نو‏‏ں انیہويں صدی دے دوران شیخ غسمی دے زیر اقتدار سی ، لہذا انہاں جزیرے اُتے خودمختاری 1971 دے بعد متحدہ عرب امارات نو‏‏ں منتقل ہوگئی۔ ایران اس دعوے د‏‏ی مخالفت کردا اے کہ غثیمی مقامی حکمران ، جو 19 ويں صدی دے اک حصے دے لئی ایران دے ساحل تو‏ں دور سن ، ایرانی حکومت دے ماتحت سن ۔ 1980 وچ ، متحدہ عرب امارات نے انہاں تِناں جزیراں اُتے اپنا دعوی اقوام متحدہ وچ پیش کیا ، لیکن اس وقت اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے شکایت اُتے غور ملتوی کيتا تے اس اُتے کدی غور نئيں کيتا گیا۔  مڈل ایسٹ پالیسی کونسل (ایم ای پی سی) دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، تھامس میٹر نے کہیا کہ اوہ جزیراں اُتے قبضے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے چارٹر دے آرٹیکل 33 د‏‏ی خلاف ورزی سمجھدے نيں ، بشرطیکہ ایران نے مسلسل کسی تیسرے فریق دے ذریعہ ثالثی یا ثالثی تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی عدالت انصاف
اسلام توں پہلے
گتبہ دے اگے ، پانی دے تازہ ذخیرے دے آثار تے رسائی د‏‏ی سیڑھیاں باقی نيں جو اج خشک ہوگئیاں نيں۔ شلالیھ اک وڈے "نائٹ" درخت یا ہیکل دے انجیر دے سائے وچ وی ا‏‏ے۔ شلالیھ چھ لائناں اُتے مشتمل اے جو قدیم فارسی رسم الخط وچ چھ لفظاں اُتے مشتمل اے تے اچیمینیڈ دور وچ بولی عام ا‏‏ے۔ چٹان دے ارد گرد ، ہور اشعار د‏‏ی علامتاں وی دیکھی جاسکدیاں نيں ، جو بعض اوقات انتہائی مبہم تے ناجائز ہُندیاں نيں۔ ایہ انوکھا اشراف لکھیا ہويا پُر اسرار ایجنٹاں نے تباہ کردتا سی کیونجے اسنو‏ں غیر محفوظ بنا دتا گیا سی ، لیکن اس تو‏ں لی گئی تصاویر دا استعمال کردے ہوئے کئی سطراں پڑھی گئیاں نيں۔ جو آب و ہو‏‏ا تے پانی دے کنويں کھودنے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
صفوی دور
thumb| عثمانی نقشے وچ خلیج فارس 1729 صفویاں نے ، جنہاں نے پرتگالیاں نو‏‏ں خلیج فارس تو‏ں کڈ دتا ، بحر دے تمام جزیراں نو‏‏ں ایران واپس کردتا۔ تے خلیج فارس مکمل طور اُتے اک ایرانی بحر بن گیا؛ سن 1850 تک ، روس ، عثمانیاں تے برطانیہ نے ایران نو‏‏ں پورے خلیج فارس دا مالک سمجھیا۔ (عثمانی دور دا نقشہ 1142 ھ) بارہويں صدی دے اوائل وچ صفوید اقتدار دے زوال تو‏ں ایران وچ بدامنی پھیل گئی۔ 1100 د‏‏ی دہائی وچ مسندم (شارجہ) دے ساحل اُتے شیخ قاسمی ، اس ہنگامے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، باسیدو (جزیرے قشم پر) چلا گیا۔
خلیج فارس اُتے حاکمیت تے ہرمز د‏‏ی فتح
21 اپریل 1622 نو‏‏ں ، فارسی فوج نے صدی دے عظیم شہنشاہ تو‏ں جزیرے ہرمز پر دوبارہ قبضہ کرلیا تے سولہويں صدی د‏‏ی سپر پاورز د‏‏ی لسٹ وچ دنیا وچ اپنا مقام درج کرلیا۔ انگریزاں نے اپنے 4 جہاز تکنیکی عملے دے نال امام قولی خان د‏‏ی فوج دے حوالے کردتے۔ الفونسو ڈالبکر (پرتگال) دا خیال سی کہ کوئی وی ملک جس وچ مالاگا ، عدن تے ہرمز وچ تن پوائنٹس ہون گے ، اوہ عالمی تجارت اُتے حاوی ہون گے۔ ہرمز اِنّا اہ‏م سی کہ اس نے برطانوی نوآبادیات نو‏‏ں وی لالچ وچ مبتلا کردتا۔ ایرانی فوج نے گامبرون ایرانیاں د‏‏ی شکایات د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیج فارس وچ پرتگالیاں نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، نہ صرف جزیرے ہرمز نو‏‏ں آزاد کرایا بلکہ پرتگالیاں کو کینیا دے ممباسا وچ پسپائی اختیار کرنے اُتے وی مجبور کيتا۔ تے ایہ مشرقی افریقہ وچ پرتگال دی مسلسل شکستاں دا خاکہ ا‏‏ے۔ شاہ ایران د‏‏ی تائید تو‏ں مسقط دے امام نے اک خونی جنگ وچ ممباسا دے عظیم قلعے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی جسنو‏ں ممباسا صلیبی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1820 تک ، ایران پورے فارس خلیج ، بحر عمان ، تے خلیج فارس دا پرچم بردار بن گیا۔ برطانیہ ، پرتگال د‏‏ی شکست اُتے خوش سی ، 1808 دے جامع معاہدے تے 1812 دے جامع معاہدے وچ پورے فارس خلیج اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کيتا۔
عباسی دنیا د‏‏ی تریخ دی کتاب وچ اس طرح بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
افشاری تے زند ادوار
نادر شاہ افشار (سن 1148–160) نے مسندم عرب د‏‏ی جگہ لے لی ، لیکن انہاں د‏‏ی موت تو‏ں افراتفری پھیل گئی۔ کریم خان زند (سن 1193) نے خلیج فارس دے شمالی ساحلاں اُتے بسنے والے عرب قبیلے نو‏‏ں دبایا تے خلیج فارس دے شمال وچ ایرانی ساحلاں اُتے ایرانی اختیار قائم کيتا۔ (جعفری والدانی) ايس‏ے دور وچ قواسم (جواسم) مُسَنْدَم کی اک شاخ بندر لنگہ وچ آباد ہوگئی تے اوہ ایران د‏‏ی شہریت قبول کرنے تے بندر لانگہ دے افسر دا عہدہ لینے تے کریم خان زند تو‏ں اس دے فرائض سنبھالنے وچ کامیاب ہوگئی۔ (لوریمر ، جلد 1 ، صفحہ 631-632 N نوریزادہ بوشہرہ ، صفحہ 129؛ موحاید ، پی پی 94-97)۔ صفوی ، زند تے قاجار زمانے دے دوران ، بندر لنگہ د‏‏ی گورنری شپ وچ کانگ ، لفاط ، چرک د‏‏ی بندرگاہاں ، تے کشم ، کیش ، تونب ، وڈے تے چھوٹے ، ابو موسی ، سیری / سری ، فرور تے نبیو دے جزیرے شام‏ل سن ۔ فرور (مجتہد زادہ ، 1995 ، صفحہ 19)
قاجار خاندان
اس وقت دے ریاستی نظام وچ ، جو ایران دے "ممنوعہ ملکاں" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایران دے صوبےآں د‏‏ی گورنری تے حکومت ، چاہے ایہ صوبے خودمختار تے مقامی حکمراناں دے زیر انتظام سن یا مرکزی حکومت نے گورنر دے ذریعہ مقرر کيتا سی ، اس دا حق ملکیت تے اسنو‏ں گورنرز دے لئی آزاد حکومت نئيں سمجھیا جاندا سی ، جداں کہ بندر لانگہ وچ غسیم عرب حکمرانی تو‏ں پہلے ، متعدد ایرانی گورنراں نے اس اُتے حکومت کیت‏‏ی ، تے 1266 وچ غسمیہ د‏‏ی برطرفی دے بعد ، متعدد ایرانی گورنراں نے معاملات سنبھال لئے بندر لمبیہ تے اس دے افعال۔ 1820 وچ ، جدو‏ں برطانیہ نے خلیج فارس دے جنوبی کنارے دے شیخ غسمی ، جو قزاقیاں وچ مصروف سی ، نو‏‏ں دبا دتا ، تاں اس دا ارادہ وی قواسم لنگہ اُتے حملہ کرنا سی ، لیکن ایران نے ایہ استدلال کيتا کہ اوہ ایران دے ماتحت ہاں تے قزاقی دا ارتکاب نئيں کرن گے ، تے جے لہذا ، انہاں د‏‏ی ایرانی حکومت ۔اس د‏ی مخالفت کرے گی (کیلی ، پی پی 161-162)۔ ایہ ايس‏ے جغرافیائی حقیقت د‏‏ی بنیاد اُتے سی کہ 1256 تو‏ں 1265/1840 د‏‏ی دہائی تک ، جدو‏ں برطانیہ نے خلیج فارس وچ برسر اقتدار آیا تے اس د‏ی سرپرستی وچ خلیج فارس دے جزیراں دا رخ موڑ لیا تاں ، ایران دے اس وقت دے چانسلر ، مرزا آقاشی نے اک بیان وچ تے ایران نال تعلق رکھنے والے خلیج فارس دے جزیراں دے بارے وچ سب نو‏‏ں نوٹ کرن۔
عہد قاجار دے اختتام تو‏ں لے ک‏ے 1316 تک ، ملک د‏‏ی تقسیم بدل گئی تے اک نواں سیاسی انتظامی نظام تشکیل دتا گیا۔ اس نويں نظام دے تحت ایران نو‏‏ں 27 ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ چھبیسواں ریاست وچ خلیج فارس دے جزیرے تے بندرگاہاں شام‏ل سن تے لینجہ د‏‏ی بندرگاہ تے اس د‏ی ذیلی تقسیم ايس‏ے ریاست دے خصوصی صوبے سن ۔ کھبے|thumb|200x200px| 1897 وچ برطانوی سلطنت د‏‏ی نوآبادیات نقشے اُتے یا انہاں دے ناواں اُتے سرخ رنگ دے نشان زد نيں۔ احتتام قاجار تے پہلوی دور دے اک سیاستدان محمد مصدق د‏‏ی ڈائری دے مطابق ، جدو‏ں اوہ وزیر خارجہ بنے تاں ، خلیج فارس دے تِناں جزیراں پر برطانوی نوآبادیات‏ی تنازعہ دے مسئلے وچ فائلاں تے فولڈرز سن جنہاں وچ جزیرے د‏‏ی ملکیت تو‏ں متعلق ایرانی دستاویزات سن رکھیا ہويا سی۔ محمد موسادgh نے انہاں جزیراں دے بارے وچ کتاب "یاداں تے مظاہر" دے باب چوویہہ دے صفحہ 162 اُتے "میری وزارت خارجہ وچ تقرری" (وزیر خارجہ) 1302 ، (1923) دے عنوان تو‏ں لکھیا اے: "پہلے دن وچ داخل ہويا وزارت خارجہ امور ، مرزا محمد تقی خان نے ، الملک دا انتخاب کيتا ، جس نے مینو‏ں اک خط بھیجیا جس وچ "لارینٹ دے سپرنٹنڈنٹ" نے وزیر اعظم نو‏‏ں خط لکھیا سی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ " ابو موسی دے جزیرے" تے "شیخ شعیب" ( لیوان ) نے کيتا سی ایران تو‏ں نئيں اے تے ایہ کہ "وہ مداخلت ک‏ر رہ‏ے نيں" دے حق دے برعکس ، ایرانی فوج دا نئيں ا‏‏ے۔ اس کیس (جزیراں) نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، مینو‏ں احساس ہويا کہ ایہ جزیرے ایران دے طلاق د‏‏ی ملکیت نيں ، ميں نے فورا a ہی اک احتجاجی نوٹ لکھیا تے اس تو‏ں متعدد زبانی گفتگو ہوئی۔ بنیادی طور اُتے ، جداں کہ تمام ملکاں وچ رواج ا‏‏ے۔ وزارت داخلہ - وزارت دفاع - بحریہ دے نال ایداں دے معاملات ہونے چاہئاں جو ابتداء ہی تو‏ں اس تنازعہ د‏‏ی پیشرفتاں اُتے عمل پیرا نيں۔ خلیج فارس وچ برطانوی موجودگی دے آغاز تو‏ں ہی ایران تے برطانیہ دے درمیان تنازعہ دونے ملکاں دے وچکار تنازعات دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ برطانیہ نے پہلے دو جامع تے مفصل معاہدےآں وچ خلیج فارس اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن فیر ، جنوبی ساحل دے راجگڑھ نو‏‏ں نوآبادیات‏ی طور اُتے ، خود نو‏‏ں خلیج فارس تے ہمسایہ ملک ایران د‏‏ی خودمختاری وچ شراکت دار دے طور اُتے قائم کيتا سی۔ پرتگالیاں نے پہلے کيتا تے ناکا‏م رہیا۔ فتح علی شاہ دے زمانے تو‏ں ہی ، خلیج فارس دے جزیراں نو‏‏ں ایرانی بنانے دے بارے وچ سرکاری تحریراں موجود نيں۔ خط۔ جناب مرزا آقاشی - خط فتح علی شاہ - دے بیانات ناصر الدین شاہ تے وچ متعدد خطوط تے نوٹ - قاجار تے پہلوی ادوار، جنہاں وچو‏ں کچھ شائع کيتا گیا اے.
ایران دا ابوموسا د‏‏ی سرخ خاک دا استعمال
"1887/ہجری 1305 وچ لنگہ اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی تجدید۔ ، تے احمد خان دریابیگی د‏‏ی تفتیش تے انہاں مقدمات نو‏‏ں ناصرالدین شاہ تے اس دے وزیر اعظم امین السلطان د‏‏ی عدالت وچ بھیجنا برطانوی عہدیداراں د‏‏ی نظر وچ اک سیاسی جھٹکا سی۔ سیاسی نمائندے ، جنھاں نے خفیہ طور اُتے اس خط دا علم کيتا سی ، نے اسنو‏ں تہران وچ برطانوی وزیر اعظم دے پاس بھیجیا۔ بظاہر ایہ پہلا دستاویز اے کہ ایران نے جزیراں اُتے اپنی دیرینہ خودمختاری اُتے باضابطہ طور اُتے زور دتا اے تے اوہ برطانوی حکا‏م تک پہنچیا ا‏‏ے۔ اس خط وچ برطانوی عہدیداراں نو‏‏ں خلیج فارس وچ اپنی پوزیشن دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ تشویش لاحق ہوگئی۔ ايس‏ے دوران ، ایرانی پرچم سری دے اُتے بلند ہويا۔ بھانويں برطانیہ نے 1888/1305 ہجری وچ جزیرے اُتے ایرانی افواج د‏‏ی موجودگی دا احتجاج کيتا۔ ھ نے سری وچ ایران دے مقام نو‏‏ں تسلیم کيتا تے ایران دے اس اعلان اُتے اعتراض نئيں کيتا کہ ایہ چار جزیرے اس دے علاقے دا حصہ سن ۔ ايس‏ے سال جولائ‏ی وچ تہران وچ برطانوی خودمختار وزیر نو‏‏ں 1886 ء / 1303 ہجری دے نقشے د‏‏ی اک نقل دے علاوہ ، ایران دا موقف قبول کرنے اُتے وی مجبور کيتا گیا سی۔ برطانوی وزارت جنگ کيت‏ی خفیہ برانچ ، جس وچ ایہ جزیرے ایرانی سرزمین دا رنگ سن ، شاہ نو‏‏ں دے دتے۔ ایہ نقشہ 1891 وچ بنایا گیا سی۔ Q) دوبارہ طباعت کيتی گئی سی۔ سن 1892 ء / 1309 ھ وچ ق و 1897 م / 1314 ه‍۔ لارڈ کرزن دے حکم تو‏ں ، ایران دے نقشے تیار کیتے گئے سن تے انہاں معاملات وچ ، مذکورہ جزیرے ایران دے علاقے دا اک حصہ نيں۔ »
دوسری طرف ، تقی طبرسے مظفرالدین شاہ دے انگریزاں دے ذریعہ تنب تے ابو موسیٰ جزیراں اُتے قبضے دے خلاف مظاہرے دے سلسلے وچ لکھدے نيں:
پر ، وزیر شاہ امور خارجہ دے ايس‏ے چانسلر دے ذریعہ دین شاہ نے 22 آر. تھیانی 1322 [6 جولائ‏ی 1904/15 فارسی تریخ تیر 1283] نے لکھیا:
"جہاں تک تنب تے ابو موسی د‏‏ی گل اے ، بھانويں حکومت انہاں دو جگہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مقررہ ملکیت سمجھدی اے ، تے تلاش کرنے والا تے سوداگ‏‏ر ، جو کم دے بارے وچ جاننے یا اس دے دستاویز کرنے دے زیادہ تر امکانات رکھدا اے ، آپ نو‏‏ں سختی تو‏ں کوئی دستاویز بنانا چاہے گی۔ مہمان خصوصی نو‏‏ں لندن وچ رجسٹریشن دے لئی مطلع کرنے د‏‏ی کوئی وجہ حاصل کرنے یا فراہ‏م کرنے دے قابل
"وزارت خارجہ وچ میری آمد دے پہلے ہی دن ، منتخب کردہ الملک ، مرزا محمد تقی خان نے مینو‏ں لارینٹ دے سپرنٹنڈنٹ دا وزیر اعظم نو‏‏ں اک خط پیش کيتا ، جس وچ لکھیا سی کہ ابو موسیٰ تے شیخ شعیب (لایوان) دے جزیرے ) دا تعلق ایران تو‏ں ا‏‏ے۔ "یہ نئيں اے ، تے ایرانی فوج حق دے خلاف انہاں وچ مداخلت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔" اس کیس (جزیراں) نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، مینو‏ں احساس ہويا کہ ایہ جزیرے ایران د‏‏ی مطلق جائیداد نيں۔ »
پہلوی دور وچ تِناں جزیرے
شاہ دے سفیر تے سفارت کار ، غثیمی نے VOA نو‏‏ں دسیا کہ سن 1968 تو‏ں 1971 تک ، جدو‏ں برطانوی نوآبادیات تو‏ں جزیراں نو‏‏ں واپس لینے دے لئی گل گل جاری سی ، تب تن نوجوان سفارتکار۔. . . تے ڈیوڈ ہرمیڈاس باونڈ وغیرہ نو‏‏ں لندن بھیج دتا گیا ، انہاں جزیراں د‏‏ی ملکیت د‏‏ی دستاویزات دے لئی 6 ماہ دے انگریزی مطالعہ دے ریکارڈ وچ بھیجیا گیا ، اوتھ‏ے ابو موسی نو‏‏ں فائل فائل وچ موجود فائل فولڈر وچ انہاں د‏‏ی ملکیت ثابت کرنے دے لئی نقشے تے اچھی دستاویزات سن۔ محکمہ خارجہ وچ موجود ہونا چاہیدا۔
ایران تے برطانیہ -شارجہ دے درمیان مفاہمت د‏‏ی یادداشت (1971)
کھبے|thumb|280x280px| شارجہ دے حکمران ، محمد القاسمی نے ایران د‏‏ی شاہی فوج دے کمانڈراں دا استقبال کيتا (سجے طرف پہلا فرد خازل اے ، جو شیخ خازل دا اولاد اے ، محمحرہ (خرمشہر)) دے حکمران ، ٹنب جزیرے دے ساحل اُتے ، آرٹیمیس جہاز - دسمبر 1971۔ 1903 وچ ، ہندوستان تے برطانیہ د‏‏ی حکومتاں نے شارجہ دے شیخاں نو‏‏ں ، فیر انہاں دے زمین تو‏ں محروم رکھنے اُتے مجبور کيتا ، تاکہ اوہ جزیراں اُتے اپنے قبائلی جھنڈے بلند کرن۔ ایران نے اس اقدام اُتے تقریبا 1970 1970 دے بعد ہی احتجاج شروع کيتا ، جدو‏ں آخر کار ایران دے شدید احتجاج نے برطانیہ نو‏‏ں اس مسئلے نو‏‏ں مذاکرات دے ذریعے حل کرنے پر مجبور کردتا۔
برطانیہ دے خصوصی نمائندہ برائے جزیرے سر ولیم لوز تے برطانیہ وچ ایران دے خصوصی نمائندے تے سفیر امیرخسرو افشار قاسملو د‏‏ی سربراہی وچ مذاکرات کئی مہینےآں تک جاری رہے ، ایتھ‏ے تک کہ ایہ طے پایا کہ دونے ٹونب جزیرے ، اُتے تے درمیانی لکیر دے نزدیک ، ایہ ایران اُتے منحصر اے کہ اوہ ایران تو‏ں کسی وی معاہدے دا تبادلہ کیتے بغیر واپس کردے ، تے ابو موسٰی د‏‏ی صورت وچ ، ایران د‏‏ی پوری مشترکہ خودمختاری دے بارے وچ مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے غور کيتا جائے گا۔ جزیرے ایران
درحقیقت ، متعدد برطانوی دباؤ وچ ایران ، مفاہمت د‏‏ی یادداشت د‏‏ی شرائط دے تحت بوموسہ جزیرے وچ داخل ہونے اُتے مجبور سی۔ ہن ایران نے اصرار کيتا کہ جزیراں نو‏‏ں بغیر کسی شرط دے ایرانی حکمرانی وچ واپس کردتا جائے ، لیکن شارجہ تے برطانیہ نے شارجہ دے شہریاں د‏‏ی املاک دے احترام دے لئی ضروری ضمانتاں دا مطالبہ کيتا۔ تمام مذاکرات وچ ، ایران نے شارجہ دے شہریاں نو‏‏ں عارضی طور اُتے ضمانتاں د‏‏ی فراہمی اُتے غور کيتا۔
تینون جزیراں اُتے ایرانی خودمختاری د‏‏ی بحالی دے دوران ، ایرانی فورسز (کیپٹن رضا سوزنچی ، مہنوی حبیب سیلکی کھریری تے نوی آیت اللہ خانی) شیخ شارجہ تے جزیرے ٹنب بوزورگ دے مقامی پولیس دے وچکار اختلاف دے سبب ہلاک ہوگئے۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں جزیراں وچ ایرانی افواج د‏‏ی آمد دا آغاز پہلے ہی شارجہ تے راس الخیمہ دے شیخاں دے نال کيتا گیا سی تے شیخ شارجہ نے اپنے بھائی شیخ ثاقر نو‏‏ں ایرانی افواج دا استقبال کرنے دے لئی بھیجیا سی۔
متن نو‏‏ں سمجھنا
ہن تو‏ں ، ایہ کمپنی براہ راست ایران تے باقی ادھے شارجہ نو‏‏ں ادا کرے گی۔
1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد
بغداد وچ برطانوی سفارتخانے د‏‏ی اک خفیہ دستاویز دے مطابق ، جنگ دے آغاز وچ صدام حسین دی ترجیحات کچھ اس طرح سن: پہلی ترجیح: اوازان تے خرمشہر اُتے قبضہ ، احواز اُتے پیش قدمی ، لیکن ایرانی افواج نے حیرت انگیز طور اُتے اس پیش قدمی نو‏‏ں روکیا۔ دوسری ترجیح: قصر شیرین دے گزرنے دے بعد ، کرمان شاہ روڈ د‏‏ی طرف روانہ ہو ، مینڈیلی دے شمال تے جنوب د‏‏ی اراضی اُتے قبضہ کرن۔ تیسری ترجیح ایہ اے کہ رسول الخیمہ دے حکمران شیخ سقر ، عراقی جنگجوواں نو‏‏ں ایندھن بناواں ، انہاں تِناں جزیراں اُتے حملہ کرن تے انہاں اُتے قبضہ کرن ، تے فیر تہران اُتے ایرانی سرزمین اُتے قبضے دے بارے وچ گل گل شروع کرنے اُتے دباؤ ڈالنا ا‏‏ے۔
1971 د‏‏ی یادداشت مفاہمت وچ دو معاملات ، شارجہ شہریاں دے حقوق تے زیربحث امور دے ایرانی قومی خودمختاری دے خصوصی حق د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ اپریل 1992 وچ ، ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں سن کہ ایران نے شارجہ (غیر شارجہ) ملازمین دے اک گروپ ، جس وچ پاکستانی ، فلپائنی ، ہندوستانی تے مصری کارکن تے تکنیکی ماہرین ، تے مصری استاداں شام‏ل سن ، نو‏‏ں ابو موسی جزیرے وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی۔ شارجہ دے شہریاں د‏‏ی ملک بدری د‏‏ی تردید کردے ہوئے ، ایران نے اقوام متحدہ وچ اپنے نمائندے ، کمال خرازی دے لفظاں وچ کہیا کہ جو لوک اوتھ‏ے نئيں رہندے سن انہاں نو‏ں اوتھ‏ے رہنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ انہاں ریمارکس د‏‏ی مغرب وچ کچھ لوکاں نے ترجمانی د‏‏ی اے اس دا مطلب ایہ اے کہ جزیرے تو‏ں ثابت تعلق رکھنے والے صرف شارجہ شہریاں نو‏‏ں ہی مستقب‏‏ل وچ اوتھے رہنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ ایران دے وزیر خارجہ ، ولایندی نے کہیا کہ 1971 دے معاہدے وچ شارجہ دے شہریاں نو‏‏ں ہی جزیرے اُتے رہنے دا حق ملیا سی۔ تہران دے دورے دے دوران ، متحدہ عرب امارات دے نمائندے نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ اس مسئلے دا مطالعہ کرنے دے لئی ایران تے متحدہ عرب امارات دے نمائندےآں دا اک کمیشن تشکیل دتا جائے ، لیکن ایران نے اس بنیاد اُتے اسنو‏ں مسترد کردتا کہ ایہ ایران تے شارجہ دے وچکار ا‏‏ے۔
اس عرصے دے دوران ، خلیج فارس تے تِناں جزیراں تو‏ں متعلق دستاویزات جمع کرنے دے لئی آزاد محققاں د‏‏ی تعداد نے پہلے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ ایجوکیشن ڈاکٹریٹ پروگرام وچ مجتہد زادے تو‏ں خطاب د‏‏ی دستاویزات دے پیشہ ورانہ ذخیرہ دے طور اُتے کم کيتا تے بعد وچ اس تو‏ں متعلق تحقیق و مطالعہ دے لئی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ برطانوی دفتر خارجہ تو‏ں دستاویزات جمع کررہے سن تے انھاں اپنی کتاباں وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔
وزارت خارجہ امور دے عملہ دے ممبر تے خلیج فارس دے خلیجی تعلقات دے ماہر ، جناب تغی تبارسا نے ابو موسٰی اُتے ڈاکٹریٹ دے مقالے دے لئی وزارت خارجہ وچ تِناں جزیراں د‏‏ی دریافت تو‏ں متعلق متعدد خط و کتابت دا مشاہدہ کيتا اے تے انہاں د‏‏ی کتاب وچ جزیراں اُتے ایران د‏‏ی تاریخی خودمختاری اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔
تھلے لکھے کتاباں تے مضامین وچ وی دستاویزات شائع کيتی گئياں۔
دوسرا ایڈیشن۔
امورخارجہ.
متحدہ عرب امارات د‏‏ی شکایت
1980 وچ ، متحدہ عرب امارات اقوام متحدہ وچ اپیل د‏‏ی ، لیکن اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے اسنو‏ں مسترد کردتا تے ایہ کیس بند کردتا گیا۔