خلافت_راشدہ_دی_تریخ
استحقاق خلافت
قرآن کریم دے مطالعہ تو‏ں ایہ گل وی اظہر من الشمس ہوجاندی اے کہ زمین اُتے حکومت وسلطنت یعنی خلافت دا عطا کرنا یا حکومت تے سلطنت دا کسی تو‏ں کھو لینا خدائے تعالی ہی دا خاص کم اے اگرچہ ہر اک کم دا فاعل حقیقی خدائے تعالی ہی اے ؛ لیکن اس نے خلافت وسلطنت دے عطا کرنے دا فاعل ہر جگہ اپنے آپ ہی نو‏‏ں ظاہر فرمایا اے ،اس فعل نو‏‏ں استعارۃبھی کسی دوسرے د‏‏ی طرف نسبت نئيں کيتا گیا اک جگہ صاف طور اُتے فرمایا"قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ"،اب دیکھنے تے غور کرنے دے قابل گل ایہ اے کہ خدائے تعالی کن لوکاں نو‏‏ں خلافت یا حکومت عطافرماندا اے ،یعنی جو لوک خلافت حاصل کردے نيں انہاں دے امتیازی نشانات کیہ نيں، آدم یا بنی آدم نو‏‏ں جو زمینی مخلوقات اُتے حکمرانی حاصل اے ،اس دا سبب قرآن کریم دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ علم اے "وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا"فرشتےآں نے سفک دم تے فساد نو‏‏ں خلافت الہیہ دے منافی سمجھیا تے خدائے تعالی د‏‏ی تحمید وتقدیس بیان کرنے نو‏‏ں خلافت دا استحقاق تے علامت قرار دتا،ہم اپنی اکھاں تو‏ں دیکھ رہے نيں،نوع انسان نو‏‏ں محض وسعت علم ہی دے سبب تمام دوسری مخلوقات اُتے حکمرانی وفرماں روائی حاصل اے ،جے انسان نو‏‏ں دوسری مخلوقات اُتے فضیلت علمی حاصل نہ ہوئے تاں اس دا اک جھونکا،پانی د‏‏ی اک لہر،درخت دا اک پتہ تے جمادات دا اک ذرہ انسان نو‏‏ں عاجز کرسکدا اے تے اسنو‏ں فنا دے گھاٹ اتار سکدا اے مگر علم د‏‏ی بدولت شیر ،ہاسی، دریا،پہاڑ،ہويا،اگ بجلی وغیرہ سب انسان د‏‏ی خدمت گزاری تے فرماں برداری تے راحت رسانی اُتے مستعد غلاماں د‏‏ی طرح فرماں بردار نظر آندے نيں، قرآن کریم اُتے غور کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جدو‏ں طالوت د‏‏ی بادشاہت اُتے لوکاں نے اعتراض کيتا تاں خدائے تعالیٰ نے اپنے نبی د‏‏ی معرفت معترضین نو‏‏ں جواب دتا کہ ‘‘إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ’’ یعنی طالوت نو‏‏ں خدائے تعالی نے بادشاہت دے لئی منتخب فرمالیا تے علم تے جس وچ وسعت عطا کيتی تے اللہ تعالی جس نو‏‏ں چاہندا اے سلطنت عطا فرماندا اے تے حکومت عطا فرماندا اے، تے اللہ ہی صاحب وسعت تے صاحب علم اے ،حضرت داؤد علیہ السلام نو‏‏ں حکومت وخلافت عطا فرما کر خدائے تعالی نے حکم دتا کہ‘‘فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى’’فیر اک جگہ فرمایا‘‘وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ ، ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ’’ قرآن کریم تو‏ں ايس‏ے قسم د‏‏ی سینکڑاں آیات تلاش کيت‏ی جاسکدی نيں کہ خلیفہ تو‏ں مراد حکمراں تے خلافت تو‏ں مراد سلطنت اے تے سلطنت وحکمرانی دے لئی علم، عدل ،اصلاح ،قوت تے رفاہِ خلائق د‏‏ی شرطاں لازمی نيں جنہاں د‏‏ی ہمیشہ بادشاہاں تے خلیفاں نو‏‏ں ضرورت رہی اے تے بغیر انہاں شرائط وصفات دے کوئی بادشاہ یا کوئی سلطان اپنی بادشاہت تے سلطنت نو‏‏ں قائم نئيں رکھ سکدا،ایہ تمام صفات حسنہ پیغمبراں تے رسولاں د‏‏ی تعلیمات تو‏ں ہی حاصل ہوسکدیاں نيں؛ لیکن ایہ لازمی نئيں اے کہ ہر اک رسول تے ہر اک پیغمبر بادشاہ وی ضروری ہو،خلافت دے لئی جے محض عبادت تے خدائے تعالی د‏‏ی تحمید وتقدیس دا بجا لیانا ہی ضروری ہُندا تاں صرف پیغمبر یا فرشتے ہی دنیا وچ حکمران نظر آندے تے ان دے سوا کسی نو‏‏ں سلطنت وحکمرانی میسر نہ آندی مگر مشاہدہ اس د‏ی تائید کررہیا اے ،پس نتیجہ اس تمام تحقیق دا ایہ نکلیا کہ خلافت در حقیقت حکمرانی وسلطنت اے نہ کچھ تے خلیفہ یا بادشاہ خدائے تعالیٰ جس نو‏‏ں چاہندا اے بناندا اے تے جب کوئی حکمراں قوم من حیث القوم ظلم وفساد اُتے اتر آندی اے تاں اس تو‏ں خدائے تعالی حکومت یا خلافت کھو لیندا اے تے جس دوسری قوم نو‏‏ں چاہندا اے عطا فرمادیندا ا‏‏ے۔