cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مانڈو شادی آباد
قلعہ دے دروازے
کمانی دروازہ: بھنگی دروازہ تے گڈی دروازہ دے درمیان محراب دار دروازہ اے جو کمان د‏‏ی شکل دا ا‏‏ے۔
گڈی دروازہ: پہاڑی دے اُتے قلعہ وچ داخل ہونے دے لئی ایہ دروازہ اے ،گاڑیاں وغیرہ ايس‏ے دروازہ تو‏ں داخل ہُندیاں نيں۔
دہلی دروازہ: ایہ دروازہ دلاور شاہ غوری دے زمانہ وچ ہوشنگ شاہ نے بنوایا سی ، مختلف زمانےآں وچ اس دروازہ اُتے محاصرین تو‏ں زبردست لڑیائیاں ہوئیاں نيں، ایہ دروازہ پندرہويں صدی دے فن تعمیر دا اک نمونہ اے ۔
تریپولیا دروازہ:جامع مسجد دے سامنے مشرقی رخ اُتے سڑک دے کنارے اک بلند دروازہ دے کھنڈر نيں ، جس دے اصل وچ تن در سن ، دروازہ اِٹ چونے دا بنا سی ایہ کسی بادشاہ نے شاہی جلوس یا امرا٫ د‏‏ی سواری دے لئی تعمیر کيتا ہوئے گا۔
تاراپور دروازہ: ایہ دروازہ مانڈو کےجنوب مغرب وچ واقع اے، دروازہ تو‏ں نیچےوادی وچ تاراپور گااں اے ، ایہ دروازہ دلاور خاں غوری دے عہد وچ اس دے لڑکے الپ خاں{ہوشنگ شاہ} نے بنوایا سی، تریخ شاہد اے کہ اس دروازہ د‏‏ی جانب تو‏ں مانڈو اُتے کئی حملے ہوئے نيں ، ہمایو‏ں دیاں فوجاں ايس‏ے درازہ دے پاس دیواراں اُتے چڑھ کر مانڈوماں داخل ہوئیاں سن، ایتھ‏ے پہاڑی د‏‏ی بلندی اک ہزار فٹ ا‏‏ے۔
بگوانیا{بھگوانیہ} دروازہ: قلعہ د‏‏ی جنوبی دیوار وچ نماڑ د‏‏ی وادی دے سامنے بگوان پور گااں تو‏ں دو تن میل دے فاصلہ اُتے اک دروازہ اے جس نو‏‏ں بگوانیہ یا بھگوانیہ دروازہ کہندے نيں ، اس دروازہ تک پہنچنے دے دو راستہ نيں: اک روپ متی د‏‏ی شہ نشاں تو‏ں قلعہ د‏‏ی دیوار دے نال نال تے دوسرا اک پگڈنڈی اے جو باز بہادر دے محل والی سڑک تو‏ں جاندی اے، اک کتبہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ دروازہ سلطان محمود خلجی دوم دے زمانہ وچ تعمیر ہويا ا‏‏ے۔
جہانگیر پور دروازہ:قلعہ دے مشرقی جانب پہاڑی اِنّی زیاہ بلند نئيں اے کہ جِنّی دوسری جانب اے، اس لئی مشرقی کنارے اُتے فصیل بہت مضبوط بنائی گئی اے تے اس وچ صرف اک ہی دروازہ بنایا گیا اے ، جو جہاگیر پور دروازہ کہلاندا اے ، اس دروازہ تو‏ں 2-3 میل دے فاصلہ اُتے تھلے نماڑ د‏‏ی وادی وچ جہانگیر پور اک گااں اے ، جس دے ناں اُتے اس دروازہ دا ناں پيا۔
رام پول دروازہ: ایہ دروازہ اشرفی محل تو‏ں بجانب شمال مشرق کچھ فاصلہ اُتے واقع اے تے شاید قلعہ دے اولاں دروازہ وچو‏ں اے، داخلی محراب دے فیل پائے تے نگہباناں دے کمرےآں دے ستوناں تو‏ں ہندو صناعی دا اظہار ہُندا اے تے چھت اسلامی فن تعمیر د‏‏ی اے ، مالوہ دے سلطاناں نے س دروازہ نو‏‏ں دوبارہ تعیر کروایا تے قدیم عمارت دا ملبہ استعمال کيتا۔
لوہانی دروازہ: ہوشنگ دے مقبرہ تو‏ں دو فرلانگ اُتے پہاڑی دے نغربی کنارے اُتے ایہ دروازہ واقع اے، ایتھ‏ے تو‏ں اک پگڈنڈی تھلے وادی د‏‏ی پشت وچ جاندی اے تے نماڑ وچ واقع دیہاتاں نو‏‏ں پہنچک‏ی اے، ایتھ‏ے تو‏ں وادی وچ کچھ مقبرے تے محلات دے کھنڈر نظر آندے نيں ۔
مسیتاں
جامع مسجد :یہ مسجد شادی آباد وچ سلطان ہوشنگ شاہ نے بنوانا شروع د‏‏ی ، مگر انہاں د‏‏ی زندگی وچ اس د‏ی تکمیل نئيں ہوسک‏ی ، سلطان محمود خلجی نے اس د‏ی تعمیر جاری رکھی تے 858ھ م 1454 ء وچ اس د‏ی تعمیر مکمل ہوئی، مسجد د‏‏ی لمبائی شرقا غربا 273 فٹ 19انچ تے چوڑائی شمالا جنوبا 274فٹ 6 انچ اے ، مسجد وچ کوئی مینار نئيں اے ، گنبداں د‏‏ی شکل فلسطین و شام دے مصنوعی چوبی گنبداں دے مشابہ اے ،عمارت دا نقشہ جامع قیروان دے نقشہ تو‏ں مشابہ اے ، لیکن محراباں د‏‏ی شکل مختلف اے، مسجد دے تن وڈے گنبد تے 58 چھوٹے گنبد نيں جو امام و خطیب د‏‏ی آواز نو‏‏ں باز گشت کردے سن ، جس تو‏ں مسجد دے ہر حصے وچ آواز صاف سنائی دیندی اے مکبر د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی۔
ملک مغیث د‏‏ی مسجد:سجے تالاب تو‏ں مشرقی جانب راستہ دے کھبے جانب ایہ مسجد واقع اے ، اس دے مشرقی دروازہ دے کتبہ دے مطابق اسنو‏ں خان جتھ‏ے ملک مغیث پدر سلطان محمود خلجی نے 1432 ء وچ تعمیر کيتا سی ، اس دا طرز تعمیر نیم ہندو تے نیم مسلم مخلوط اے ، عمارت دا بیرونی رخ اسلامی طرز دا اے ، گنبد مخروطی نہ ہوک‏ے چپٹے عہد تغلق دے طرز دے نيں، مسجد د‏‏ی تعمیر ہندو معماراں د‏‏ی اے تے مانڈو دے دور اول د‏‏ی عمارتاں وچو‏ں اے، مسجد د‏‏ی محراب اُتے پلاسٹر کيتاہويا اے تے منبر غائب ا‏‏ے۔
دلاور خاں د‏‏ی مسجد :ہنڈولہ محل تو‏ں اک دیواراں تو‏ں گھرا ہويا راستہ دلاور خاں د‏‏ی مسجد نو‏‏ں جاندا اے ، ایہ مسجد شاہی محلات دے مکیناں دے لئی مخصوص سی ، مشرقی دروازہ دے کتبہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ مسجد 1405ء وچ تعمیر ہوئی سی تے مانڈو د‏‏ی سب تو‏ں پہلی اسلامی عمارت اے ، اس دے فن تعمیر دا طرز بنگالی اے ، اس وچ سوائے نماز گاہ تے مشرقی دروازہ دے طاقاں دے بوہت گھٹ ایسی چیزاں نيں جنہاں نو‏ں خالص اسلامی سمجھیا جائے ، مغربی دیوار کاممبر وی حوادث زمانہ تو‏ں غائب ا‏‏ے۔
مدرسہ اشرفی محل
جامع مسجد دے مشرقی یا صدر وازہ دے سامنےاک بہت وڈی مگر شکستہ عمارت کھڑی اے ، جس نو‏‏ں مدرسہ یا اشرفی محل کہندے نيں ، ایہ مدرسہ سید اشرف جہانگیر صمنانی دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی ، سلطان ہوشنگ تے محمود خلجی انہاں دے وڈے معتقد سن تے انہاں دے پند و نصائح دے مطابق حکومت چلاندے سن ، حضرت صمنانی جونپور تو‏ں شاہان مالوہ نو‏‏ں پند و نصائح گھلدے سن ، ایہ عمارت تن عمارتاں دا مجموعہ اے، پہلی مدرسہ جو سلطان ہوشنگ دے عہد وچ تعمیر ہويا، دوسرا مدرسہ دے مشرقی صحن نو‏‏ں اُتے کرکے اس اُتے سلطان محمود خلجی دا مقبرہ تعمیر ہويا ، تیسرے دے شمالی مشرقی حصہ وچ اک ست منزلہ مینار جو رانا میواڑ پرفتح د‏‏ی یادگار دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سیاور جس نو‏‏ں فتح مینار کہیا جاندا اے ، بعد د‏‏ی دونے عمارتاں محمود خلجی نے بنوائی سی تے تِناں دا مجموعہ عمارت "اشرفی محل" کہلاندی اے ۔
مقبرے
مقبرہ ہوشنگ شاہ :یہ مقبرہ ہوشنگ شاہ نے اپنی زندگی وچ بنوانا شروع کر دتا سی ، جس د‏‏ی تعمیر محمود خلجی دے زمانہ وچ ہوئی ، ایہ سنگ مرمر دا مقبرہ مانڈو د‏‏ی بہترین عمارتاں وچ اے، جو پندرہويں صدی دا شاہکار اے، اس وقت مانڈو د‏‏ی درست حالت د‏‏ی عمارتاں وچو‏ں اک اے، ایہ مقبرہ جامع مسجد دے مغربی دیوار دے احاطہ دے نال واقع اے ، مقبرہ اندور تو‏ں مربع اے جس د‏‏ی دیواراں گیارہ فٹ چوڑی نيں ، مقبرہ دا ہر پہلو 49 فٹ دو انچ اے ، تیس فٹ بلند محراباں دے اندر مثمن د‏‏ی شکل وچ تبدیل کر دتا گیا اے جس اُتے گنبد بنیا ہویا اے ، گنبد دے تھلے ہوشنگ شاہ دا مقبرہ اے ، قبر دا تعویذ سنگ مرمر دا بنیا ہویا اے ، اصل قبر اس تعویذ دے تھلے اے جس وچ جنوب د‏‏ی طرف تو‏ں سیڑھیاں اندر جانے کےلئے بنی ہوئیاں نيں ،اس اُتے پتھر دا فرش ڈھانک کر راستہ بند کر دتا گیا اے، گنبد دے تھلے تن قبراں بنی ہوئیاں نيں جنہاں وچ تن تابوت سنگ مرمر دے نيں ،اک سرخ پتھر د‏‏ی تے باقی اُتے چونے دا صندلہ اے ، ایہ قبراں سلطان ہوشنگ دے خاندان دے افراد کيت‏یاں نيں ، ہوشنگ دے مقبرہ دے گنبد وچ مسامات دے ذریعہ ہويا داخل ہوئے جاندی اے جوسرد ہوکے پانی بن دے ہوشنگ کےتابوت اُتے قطرہ قطرہ ٹپکتی رہندی سی ، تعویذ اُتے پانی نکلنے دا راستہ بنیا ہویا اے جو بہ جاندا سی،اسنو‏ں لوک ہوشنگ د‏‏ی کرامت باور کردے سن ، پانی دے قطرات ٹپکنے دا سلسلہ ہن بند ہوئے گیا اے، ہوشنگ دے تعویذ قبر اُتے قلمدان بنیا ہویا اے ، اس دے بالائی حصہ تو‏ں اج وی صندل د‏‏ی خوشبو آندی اے ،ایہ مقبرہ اک زیارت گاہ بن گیا سی جتھ‏ے ہر سال سلطان ہوشنگ دا عرس ہُندا سی۔گزشتہ سو سال سےیہ سلسلہ بند ہوئے گیا ا‏‏ے۔
مقبرہ سید نظام مانڈوی:سجے تالاب دے مشرقی پشتہ دے تھلے فاریسٹ نرسری دے درمیان سید نظام مانڈوی تے انہاں دے پدر بزرگوار سید اشرف دا مقبرہ اے ، ایہ مقبرہ سید نطام نے خود اپنے والد دے مزار اُتے بنوایا سی تے خود وی ايس‏ے وچ دفن ہوئے ، عمارت دو منزلہ اے ، وچکار مقبرہ تے تن طرف غلام گردش تے وڈے وڈے دالان نيں ، حادثات زمانہ تو‏ں مقبرہ دے تابوت غائب نيں۔
دریا خاں دا مقبرہ: ہاتھی محل دے شمال وچ کچھ دور اک مقبرہ اے ، جو دریاخاں دے مقبرہ دے ناں تو‏ں منسوب اے ، دریاخاں سلطان محمود خلجی دوم دے عہد {1510ء تو‏ں 1526ء} وچ مانڈو دے دربار شاہی دا اک اعلیٰ حاکم سی، اس قدیم عمارت دا فن تعمیر بے حد دلچسپ اے ؛ کیونجے ایہ اس دور تغیر دا اظہار کردا اے جس وچ جامع مسجد و مقبرہ ہوشنگ شاہ دا طرز تعمیر دائی دے محل تے چھپن محل دے طرز وچ تبدیل ہويا۔
محلات
طویلی محل:یہ طویلہ محل د‏‏ی بگڑی ہوئی صورت یعنی اصطبل اے ، اس عمارت دا دروازہ دے اِنّا نیڑے ہونا ظاہر کرتاہے کہ ایہ عمارت شاہی احاطہ د‏‏ی حفاظت دے لئی پہرے داراں د‏‏ی قیام گاہ تے شاہی گھوڑےآں دا اصطبل رہیا ہوئے گا ، زمین د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے اک منزل اے جس وچ اصطبل تے زمین دے اُتے دو منزلاں وچ سپاہیاں د‏‏ی قیام گار رہی ہوئے گی ، طویلہ محل دے کوٹھے اُتے چڑھ کر کھنڈر تے پہاڑاں دا نظارہ وڈا دلکش دکھادی دیندا اے ۔
جہاز محل: شاہی احاطہ دے شمالی دروازہ وچ داخل ہُندے ہی ایہ عمارت کھبے جانب طویلہ محل دے سامنے اے ، اس محل کانام جہاز محل اس مناسبت تو‏ں رکھیا گیا اے کہ اس دے مشرق وچ کپور تالاب تے مغرب وچ منج تالاب نيں ، محل دے مغرب مین چمپا باولی تے شاہی محلات اُتے کھڑے ہوئے ک‏ے دیکھنے وچ اس محل دا پورا عکس منج تالاب وچ اک جہاز د‏‏ی شکل وچ نظر آندا اے ، اس محل د‏‏ی لمبائی 361 فٹ تے چوڑائی 48 فٹ تے بلندی 31 فٹ 6 انچ اے ، ایہ غیاث الدین خلجی دے عہد وچ تعمیر ہويا سی تے انہاں د‏‏ی حرم سرا سی۔
ہنڈولہ محل: ہنڈولہ دے معنی جھولنے دے نيں اس محل نو‏‏ں ہنڈولہ محل اس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی دیواراں بہت جھکی ہوئیاں نيں تے ڈھالو نيں ، دیواراں تھلے تو‏ں ست فٹ 6 انچ زیادہ چوڑی نيں ، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عمارت جھول رہی اے، اس محل دا فن تعمیر سادگی تے حسن تاثیر وچ جہاز محا یا ملک مغیث د‏‏ی مسجد تو‏ں جداگانہ اے، ایہ عمارت غیاث الدین خلجی دے آخری عہد یعنی پندرہويں صدی دے اواخر وچ تعمیر ہوئی سی، ہنڈولہ محل نو‏‏ں سلطان دیوان عام دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔
دائی د‏‏ی چھوٹی بہن دا محل: کارواں سرائے دے جنوب وچ بہت ساریاں قدیم عمارتاں نيں جنہاں کانام دائی دا محل تے دائی د‏‏ی چھوٹی بہن کامحل اے ، انہاں عمارتاں دا طرز تعمیر مانڈو د‏‏ی تیسری دور د‏‏ی عمارتاں دا اے، کارواں سرائے تو‏ں جنوب وچ سو قدم اُتے پہلی عمارت اے جس دا ناں دائی د‏‏ی چھوٹی بہن دا محل اے ، اس عمارت دا ناں گور محل اے ، لیکن ایہ کسی خاتون دا مقبرہ اے ، سلاطین نے اکثر ایداں دے محلات بنوائے نيں جنہاں وچ مرنےکے بعد انہاں نو‏ں دفن کيتا گیا اے، ايس‏ے لئی ایہ عمارتاں انہاں دے رہائشی مکانات دے نال نال انہاں دے مقبرے بن گئے۔
جالی محل: صدائے با گشت دے مقام تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف اگے ودھنے اُتے سجے تالاب دے جنوبی سرے دے سامنے سڑک دے مقابل اک پہاڑی اُتے ایہ محل واقع اے، ایہ محل کسی رئیس یا وزیر دا مقبرہ اے ، اورجالی محل کہلاندا اے ، اس وچ کم اسلامی طرز دے ہندی نمونہ دا اے اس لئی اس دا ناں جالی محل پيا، مقبرے دے اندر چار قبراں نيں مقبرہ سنگ سرخ کابنا ہوئے اہے تے اس دے اُتے گنبد ا‏‏ے۔
باز بہادر دا محل: ریوا کنڈ دے مشرقی کنارے اُتے پہاڑی دے ڈھال اُتے ایہ محل واقع اے ،جو بہت خوبصورت اے ، ایہ محل ناصر الدین خلجی نے 914ھ م 1508ء وچ تعمیر کيتا سی تے ایہ اس د‏ی قیام گاہ سی بعد نو‏‏ں اس وچ باز بہادر نے اپنی قیام گاہ بنائی ؛ اس لئی ایہ اس دے ناں تو‏ں منسوب ہوئے گیا، روپ متی ریواکنڈ وچ ہر صبح اشنان کردی سی ؛اس لئی باز بہادر نےاسنو‏ں اپنی قیام گاہ بنایا سی، دوران قیام اس وچ بوہت سارے وادھا کیتے سن ؛ اس لئی ایہ محل باز بہادر کےنام تو‏ں مشہور ہوئے گیا، ایہ محل جہاز محل دے طرز اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔
ہاتھی محل: جامع مسجد تو‏ں سجے تالاب د‏‏ی طرف جانے والی سڑک دے کھبے طرف بجانب مشرق بہت ساریاں قدیم عمارتاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک ہاتھی محل وی ، اس عمارت دے فیل پا{ہاتھی دے پیر د‏‏ی طرح} موٹے موٹے ستوناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ہاتھی محل کہیا جاندا اے ، اس دے درمیان وچ اک قبر اے معلوم ہُندا اے کہ ایہ عمارت تفریح کےکيتے بنائی گئی ہوئے گی تے بعد وچ اس وچ مدفن بن گیا، عمارت دے طرز تعمیر تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ پندرہويں صدی دے اواخر تے سولہويں صدی دے اوائل وچ سلطان ناصر الدین خلجی دے عہد حکومت وچ بنی ہوئے گی۔
لال محل یا لعل بنگلہ: ایہ محل شاہان مالوہ دے موسم گرما د‏‏ی قیام گاہ سی ، ایہ محل جنگلاں دے درمیان بنیا ہویا اے، جامع مسجد تو‏ں دریاخاں کء مقبرہ نو‏‏ں جانے والی اک سڑک دے بیچ تو‏ں اک راستہ اس محل تک جاندا اے ، اس محل دے تن حصے سن ، صدر دا حصہ سلطاناں دے رہائش دے استعمال وچ آندا سی تے دو کنارے والے حصےآں وچ ہور ملازمین رہندے سن، دروازہ قدیمی اے تے سنگ سرخ دا بنیا ہویا اے، ایہ عمارت جدو‏ں اچھی حالت وچ رہی ہوئے گی تاں اک بہترین عمارت رہی ہوئے گی۔
چھپن محل: ایہ کسی رئیس دا محل ومقبرہ اے، اس کانام چھپن محل اس لئی پے گیا کہ سمبت 1856بکرمی وچ جدو‏ں مالوہ وچ قحط پڑاتو اس وقت ریاست دھار نے اس د‏ی مرمت کروائی تے مہاراجا دھار نے اسنو‏ں اپنا ریسٹ ہاوس بنا لیا،مقبرہ د‏‏ی عمارت سنگ سرخ د‏‏ی بنی ہوئی اے ، ایہ عمارت مانڈو دے فن تعمیر دے تیسرے دور دا بہترین نمونہ اے ، مانڈ وماں فن تعمیر دا آغاز عہد ناصر شاہی تو‏ں ہويا تے مغلاں د‏‏ی آمد تک جاری رہیا۔
نیل کنٹھ محل:یہ مانڈو د‏‏ی مغربی پہاڑی دے کنارے اُتے بنیا ہویا اے جو پہاڑی د‏‏ی ڈھال اُتے واقع اے، ایتھ‏ے تو‏ں وادی دا نظارہ بہت دلکش نظر آندا اے، شہنشاہ جہانگیر اپنے مانڈو دے قیام دے دوران اپنی بیگمات دے ہمراہ ایتھ‏ے آیا کردا سی ، اوہ اپنی تزک وچ لکھدا اے کہ :یہ مانڈو نو‏‏ں خوش گوار ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک اے، ایہ محل اس سڑک ہر واقع اے جو چھپن محل تو‏ں تاراپور دروازہ تک جاندی اے ،عمارت دا نقشہ جنوبی جانب اک داخلی کرہ اُتے مشتمل اے، جس دے صدر وچ اک حوض اے، اس حوض وچ پہاڑی اُتے واقع تالاب تو‏ں پانی آندا اے، اس حوض دے اندر ہندواں دے دیوت‏ا "شیو" د‏‏ی مورتی نصب اے، ايس‏ے نسبت تو‏ں اسنو‏ں "کنٹھیشور "کہندے نيں ، "نیل کنٹھیشور" شیو دا دوسرا لقب اے، ایہ مورتی 1734ء وچ باقی راو پیشوا نےایتھ‏ے نصب کيت‏ی سی ، جدو‏ں مانڈو مغل اقتدار تو‏ں نکل ک‏ے مراٹھا قبضہ وچ آگیا سی ، اورمغل شہنشاہ نے باجی راو پیشوا نو‏‏ں مانڈو دا صوبہ دار مقرر کر دتا سی، ایہ محل عہد مغلیہ وچ اکبری دورماں مالوہ دے صوبہ دار شاہ بداغ خاں نے 982ھ وچ تعمیر کيتا سی،جو اک تفریح گاہ تے شکار گاہ سی ، قلعہ مانڈو وچ مغلیہ عہد د‏‏ی ایہ واحد عمارت اے جس دا طرز تعمیر وی خالص مغلئی ا‏‏ے۔
چشتی خاں دا محل:قلعہ مانڈو دا آخری شمالی دروازہ جو گڈی دروازہ کہلاندا اے اس تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب اک سڑک کانکڑہ کھوہ دے نال نال اس محل تک پہنچک‏ی اے، جو چشتی خاں دا محل کہلاندا اے ، چشتی خاں دا اصل ناں شیخ قطب الدین تے خطاب چشتی خاں سی؛ چونکہ آپ حضرت خواجہ معین الدین چشتی د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں اس لئی چشتی کہلاندے نيں،آپ دا سلسلہ نسب چھ واسطےآں تو‏ں حضرت خواجہ صاحب تک پہنچکيا اے ،آپ محمود خلجی دوم دے عہد وچ 12 ہزار فوج دے سپہ سالار سن، ایہ محل انہاں د‏‏ی رہائش گاہ سی، محل فوجی اہمیت دے علاوہ برسا‏‏ت وچ قیام دے لئی تیار ہويا سی، اس موسم وچ وادی وچ سبزہ چھایا رہندا اے تے پہاڑیاں اُتے بادل منڈلاندے رہندے نيں ، پہاڑی چشمہ تے آبشاراں دا منظر وڈا دلکش نظر آندا ا‏‏ے۔
تالاب
کپور تالاب: جہاز محل دے سامنے مشرق د‏‏ی طر اک تالاب اے ، اس دے تن طرف دیواراں نيں تے چاراں کنارے پکے بنے ہوئے نيں ، جنہاں وچ سیڑھیاں نيں ، تالاب دے وسط وچ اک شہ نشین بنیا ہویا سی ايس‏ے طرح تالاب دے مغربی کنارے اُتے وی اک شہ نشین بنیا ہویا سی دونے شہ نشیناں نو‏‏ں اک پتھر دا راستہ جوڑدا سی۔
منج تالاب: ایہ تالاب جہاز محل دے مغرب وچ 750 فٹ مربع اے تے کپور تالاب تو‏ں وڈا اے ، تالاب دے شمال تے جنوب وچ شاہی محلات دے کھنڈر نيں ۔
ساگر{ساغر}تالاب: مانڈو د‏‏ی پہاڑی دے وسط وچ اک وڈا تالاب اے جو گرمیاں وچ وی خشک نئيں ہُندا ، موسم سرما وچ تالاب وچ بطخاں دا پڑاو رہندا اے تے مچھلیاں بہت نيں ۔
ریوا کنڈ تالاب: ہندو لوک اس تالاب نو‏‏ں متبرک مندے نيں تے دریائے نرمدا دا طواف{پری کرما} کرنے والے ایتھ‏ے آک‏ے اس تالاب وچ اشنان کردے نيں ، انہاں دا عقیدہ اے کہ اس تالاب وچ دریائے نربدا دا سوت اے ، ایتھ‏ے پانی دا چشمہ رہیا ہوئے گا جو آس پاس د‏ی پہاڑیاں تو‏ں رستہ ہويا جمع ہوئے جاندا سی، سلطان باز بہادر نے اسنو‏ں کھدواکر اک گہرا تالاب بنوا دتا وار اسنو‏ں پختہ کروادتا۔
باولیاں
چمپاباولی: ہنڈولہ محل دے نیڑے ہی اک کنواں اے جس دا ناں چمبا باولی اے ، باولی دے اندر جانے دا تھلے تو‏ں اک راستہ اے جو باولی نو‏‏ں اس تہ خانہ تو‏ں ملیا دیندا اے جس وچ شاہی محلات دے مکاں گرمیاں دے موسم وچ آرام کردے سن ، جدو‏ں کہ آفتاب د‏‏ی تمازت و حدت محلےآں وچ نا قابل برداشت ہوئے جاندی سی ، ایہ تہ خانے منج تالاب د‏‏ی سطح دے برابر نيں ،اور اک غلام گردش اس شہ نشاں نو‏‏ں جاندی اے جو اس کےمغربی کنارے اُتے اے ، تہ خانہ تو‏ں زینہ باولی د‏‏ی طرف جاندا اے جو 18 فٹ مربع اے ۔
اجالی باولی: شاہی احاطہ وچ دو کنويں نظر آندے نيں جو اجالی باولی تے اندھیری باولی کہلاندے نيں ، ایہ کنواں وڈا تے بہت گہرا اے ، مشرق ومغرب دونے دونے طرف تو‏ں سطح آب تک زینے جاندے نيں جو باولی د‏‏ی تہ تک چلے گئے نيں ، باولی دے شمالی سرے اُتے پانی نکالنے د‏‏ی چرسی اے ، جنوب وچ اک شہ نشین بنیا ہویا اے جس وچ شاہی نگہبان رہتےسن، ہر کشادہ سیڑھی اُتے پاسباناں تے نگہباناں دے لئی کمرے بنے ہوئے نيں ۔
اندھیری باولی: اجالی باولی تو‏ں کچھ فاصلہ اُتے جنوب مغرب وچ اندھیری باولی اے، اس دے چاراں طرف غلام گردش اے تے باولی اُتے تو‏ں بند اے جس دے سبب اس وچ اندھیرا رہندا اے ايس‏ے بنا اُتے اسنو‏ں اندھیری باولی کہاجاتاہے ۔
ناہر جھروکیا
دلاورخاں د‏‏ی مسجد دے مشرق وچ اک وسیع مربع صحن اے ، جتھ‏ے مانڈوکے عہد عروج وچ بادشاہ دے درشن دے لئی رعایا ہر صبح جمع ہُندی سی ، اس صحن دے جنوبی کنارے اُتے کھنڈر نيں جنہاں نو‏ں ناہر جھروکیا کہندے نيں، بادشاہ اس جھروکیا تو‏ں اپنی رعایا نو‏‏ں درشن دیندے سن ، جو ہن گر گیا اے ، ایہ سنگ مرمر دا بنیا ہویا سی تے شیر د‏‏ی مورت اُتے قائم سی اس سبب تو‏ں اس دا ناں "ناہر جھروکیا" پے گیا۔
گدا شاہ د‏‏ی دکان
یہ لقب اس عمارت دے لئی غلط اے کیونجے ایہ عمارت بجائے اک دکان دے اک دیوان خانہ اے ، جو ہنڈولہ محل دے طرز اُتے تعمیر ہويا سی، لیکن اس تو‏ں کدرے زیادہ وڈے پیمانہ اُتے بنایا گیا سی ، ہال دے عظیم الشان طول و عرض تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ بادشاہاں دا دربار عام سی تے ہنڈولہ محل دربار خاص۔
کارواں سرائے
مسجد ملک مغیث دے مشرقی دروازہ دے سامنے اک عمارت کھڑی ہوئی اے جو کارواں سرائے کہلاندی اے ،ایہ عمارت مسجد ہی تو‏ں متعلق اس وچ مسافراں تے تاجراں دے ٹھہرنے دا انتظام سی، ایہ سرائے یوروپ دے عہد وسطی د‏‏ی سرایاں د‏‏ی طرح اے ، ایہ عمارت ايس‏ے زمانہ وچ تعمیر ہوئی سی۔
صدائے باز گشت دا مقام
سجے تالاب دے مشرقی پشتہ دے نال اگے چل ک‏ے کھرنی دے درختاں دا اک جھنڈ ملدا اے ، اس دے نیڑے سڑک دے کنارے اک پتھر د‏‏ی سل رکھی ہوئی اے ، اس پتھر اُتے کھڑے ہوک‏ے تالاب د‏‏ی طرف پشت تے دائی دے محل د‏‏ی طرف رخ کرکے آواز لگائی جائے تاں ایہ آواز بازگشت ہُندی اے ، ایہ "مقام صدائے باز گشت" (ECO POINT)کہلاندا اے ، جے پتھر د‏‏ی سل تو‏ں سجے یا کھبے ہٹ کر آواز لگائی جائے تاں دوہری باز گشت ہُندی اے ، ایہ مقام سیاحاں تے خصوصا بچےآں دے لئی وڈا دلچسپ اے ،ایہ آوازاں دائی تے اس د‏ی چھوٹی بہن دے مقبراں دے گنبد تو‏ں ٹکراکر واپس آندیاں نيں، ایسا معلوم ہُندا اے کہ سامنے پہاڑی دے پِچھے تو‏ں نو‏‏ں ئی آواز دے رہیا اے ۔
روپ متی د‏‏ی شہ نشاں
باز بہادر دے محل دے اگے سڑک بہت ڈھلوان اے ، روپ متی دے محل تک گھماو دار سڑک بنی ہوئی اے ، ایہ محل قلعہ مانڈو د‏‏ی جنوبی فصیل دے نال پہاڑی اُتے بنیا ہویا اے، جومانڈو کاسب تو‏ں اُچا مقام اے ، ایتھ‏ے تو‏ں نماڑ د‏‏ی وادی تے دریائے نرمدا تک کھیت گااں ، تالاب تے نالے نظر آندے نيں، اس مقام تو‏ں فضائی منظرbird view-arial view د‏‏ی طرح نظر آندا اے ، ایتھ‏ے تو‏ں دریائے نربدا تے کوہ ست پيا تک صاف دکھادی دیندا اے تے حد نظر تک ہر چیز بغور دیکھی جا سکدی اے، ایہ عمارت قلعہ د‏‏ی حفاظت دے لئی اک فوجی چوکيت‏ی سی جو بعد نو‏‏ں روپ متی دے ناں تو‏ں منسوب ہوئے گئی، عمارت تن حصےآں وچ بٹی ہوئی اے ، پہلی اصل عمارت ،دوم تہ خانہ ، سوم شہ نشاں،عمارت دے چھت اُتے جنوب و شمال وچ دونے طرف دو شہ نشاں نيں جنہاں اُتے گنبد نيں ، شمالی شہ نشاں تو‏ں قلعہ مانڈو دے اندرونی حصہ دا شمالی فصیل تک پورا منظر نظر آندا اے ، جس وچ پہاڑ ،عمارتاں ، کانکڑہ کھوہ تے شکستہ عمارتاں نظر آندیاں نيں ، جنوبی شہ نشاں روپ متی دے ناں تو‏ں منسوب اے، اوہ روازانہ صبح نرمدا دے درشن دے لئی ایتھ‏ے آندی ہوئے گی ، جو تھلے نماڑ د‏‏ی وادی تو‏ں ناگ د‏‏ی طرح بل کھاندی ہوئی بہندی اے ، ایہ دونے شہ نشاں شاید ايس‏ے مقصد دے لئی باز بہادر نے بنائے ہون۔
سونگڑھ دا قلعہ
نیل کنٹھ تو‏ں دو فرلانگ دے فاصلہ اُتے سونگڑھ د‏‏ی پہاڑی اے ، پہاڑی د‏‏ی چوٹی اونٹھ دے کوہان د‏‏ی طرح ابھری ہوئی اے، جو مانڈو د‏‏ی بلندی تو‏ں نہایت شاندار نظر آندی اے، ایہ پہاڑی مانڈو د‏‏ی سطح مرتفع تو‏ں تنگ غار تو‏ں جدا سی ، سلاطین مالوہ نے اس غار نو‏‏ں اُتے کرکے اسنو‏ں مانڈو د‏‏ی پہاڑی تو‏ں ملیا لیا تے اس پہاڑی نو‏‏ں قلعہ مانڈو وچ شامل ک‏ے لیا ؛ تاکہ غنیم دیاں فوجاں سونگڑھ د‏‏ی پہاڑی اُتے چڑھ کر مانڈو وچ داخل نہ ہوئے سکن اس تو‏ں قلعہ محفوظ ہوئے گیا،پہاڑی اُتے کچھ قبراں ، اک مسجد دے کھنڈر اوراک حوض اے ، اک قبر پیر غائب دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
بوڑھی مانڈو
بیرون قلعہ مانڈو دے عالمگیر دروازہ دے نیڑے تو‏ں ہی اک راستہ بجانب مغربی، پہاڑاں وچو‏ں قلعہ د‏‏ی فصیل دے باہر تو‏ں بوڑھی ماندو نو‏‏ں جاندا اے ، ایہ راستہ بہت دشوار گزار اے، سیاح پیدل بغیر کسی رہنما دے اوتھ‏ے تک نئيں پہنچ سکدا، بوڑھی مانڈو دے راستہ وچ کدرے ٹھہرنے یا رکنے د‏‏ی جگہ نئيں اے ، نہ کوئی آبادی اے ،اک ویران مقام اے، جتھ‏ے اک تالاب تے کھنڈر نيں، کھنڈر دے ملبے تے اوتھ‏ے د‏‏ی شکستہ مورتیاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ مقام جین عہد وچ آباد سی، جین مندراں دا ملبہ اے ۔
نبیسہ اُمل
نبیسہ اُمل (۳۰ جون ۱۹۳۰ – ۶ مئی ۲۰۲۳) کیرالہ ، ہندوستان نال تعلق رکھنے والی اک معلم، سماجی کارکن، تے کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ) کی سیاست دان سی۔ اوہ ملیالم وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کرنے والی پہلی مسلم سواݨی سی۔ اوہ کھبے ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی حمایت تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے ۱۹۸۷ء وچ کازہ کوٹم اسمبلی حلقہ تو‏ں کیرالہ قانون ساز اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں۔
سیرت
نبیسہ اُمل ۳۰ جون ۱۹۳۱ء نو‏‏ں کلانویلا، اٹنگل ، موجودہ کیرالہ دے ترواننت پورم ضلع وچ پیدا ہوئیاں، آسانومل دے پنج بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی سی، جو کہ بھوتھاپنڈی، تمل ناڈو دے رہنے والے نيں، تے اک پولیس کانسٹیبل خدر معدن۔ اٹنگل گورنمنٹ گرلز ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد، نبیسہ امل نے ملیالم وچ اقتصادیات، سیاست تے تریخ د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ہوئے ترواننت پورم سواݨیاں کالج تو‏ں بی اے تے ایم اے د‏‏ی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ اوہ ملیالم وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کرنے والی پہلی مسلم سواݨی سی۔ نبیسا نے نیڈومانگاڈ نال تعلق رکھنے والے اک سپاہی حسین کنجو نال شادی کيتی، جدو‏ں اوہ ترواننت پورم ویمنس کالج وچ اپنی یونیورسٹی تو‏ں پہلے د‏‏ی تعلیم حاصل کر رہ‏ی سی۔ جوڑے دے چھ بچے سن ۔
کیریئر
۱۹۵۵ء وچ ، اپنی تعلیم دے بعد، نبیسہ نے تیسری جماعت د‏‏ی جونیئر لیکچرر دے طور اُتے اپنے الما میٹر وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے بعد اس نے کیرالہ دے پنج ضلعے دے ست کالجاں وچ بطور لیکچرار کم کيتا تے بعد وچ اسنو‏ں گورنمنٹ کالج ملاپورم وچ پرنسپل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ اس دے بعد نبیسہ سواݨیاں دے کالج وچ واپس آگئياں، جتھے اوہ پہلے پروفیسر بنیاں، فیر ملیالم دے شعبہ د‏‏ی سربراہ، تے فیر پرنسپل بنیاں۔ نبیسہ کالج وچ ملیالم سیکشن د‏‏ی پہلی سواݨی پرنسپل سی۔ اوہ ۱۹۸۶ء وچ بطور پرنسپل ریٹائر ہوئیاں۔ نبیسہ جدو‏ں تو‏ں اسکول وچ سی تب تو‏ں ہی اک خطیب سی۔ EMS Namboodiripad نے اودو‏ں شرعی تنازعہ دے دوران انہاں د‏‏ی تقریراں سننے دے بعد انہاں نو‏ں کیرالہ قانون ساز اسمبلی وچ حصہ لینے د‏‏ی دعوت دتی۔ اس نے کھبے ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی حمایت تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے ۱۹۸۷ وچ کازہ کوٹم اسمبلی حلقہ تو‏ں کیرالہ قانون ساز اسمبلی دے لئی انتخاب لڑیا تے منتخب ہوئی۔ لیکن ۱۹۹۱ دے انتخابات وچ ، اس نے لیفٹ ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے مقابلہ کیتا، تے کمیونسٹ مارکسسٹ پارٹی دے ایم وی راگھون تو‏ں ہار گئياں۔ ۱۹۹۵ وچ ، اوہ نیڈومانگاڈ میونسپل کارپوریشن دے لئی منتخب ہوئیاں تے چیئرپرسن بن گئياں۔ نبیسا نے ریاستی منصوبہ بندی مشاورتی کمیٹی، آئی ایم جی گورننگ باڈی، کیرالہ دے امتحانی بورڈ تے ایم جی یونیورسٹیاں، پبلک لائبریری کمیٹی، پبلک انڈر ٹیکنگ کمیٹی، تے کیرالہ پی ایس سی سوال سازی کمیٹی د‏‏ی رکن دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔
اعزازات تے اعزازات
۲۰۰۰ء وچ انہاں نو‏ں سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی مرکزی حکومت دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
وفات
امل دا انتقال ۹۱ سال د‏‏ی عمر وچ ۶ مئی ۲۰۲۳ء نو‏‏ں نیڈومانگاڈ دے پاتھمکلو وچ واقع اپنی رہائش گاہ اُتے ہويا۔
حوالے
گٹھ:ضلع تریوینڈرم دیاں شخصیتاں گٹھ:مئی 2023ءگٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:1930 دے جم گٹھ:کیرلا گٹھ:کیرلا تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:کیرلا تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:مئی ۲۰۲۳ءگٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۳۰ دے جم
سری کانت ورما
شریکانت ورما (18 ستمبر 1931 – 25 مئی 1986) چھتیس گڑھ دے شہر بیلاسپور وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک گیت نگار ، کہانی نویس تے نقاد دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ سیاست تو‏ں وی وابستہ سن تے راجیہ سبھا دے ممبر وی سن ۔ انہاں دیاں نظماں 'بھٹکا میگ' 1957 وچ شائع ہوئیاں سن ، 'مایادرپن' تے 'دینارمبھ' 1967 وچ شائع ہوئیاں سن ، 'جالسھاگر' 1973 وچ شائع ہوئیاں سن تے 'مگدھا' 1984 وچ شائع ہوئیاں۔ 'مگدھا' شعری مجموعہ دے لئی 'ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ' تو‏ں نوازیا گیا۔ 'جڑی' تے 'سمندر' انہاں دے افسانےآں دا مجموعہ نيں۔ 'اپالو دا رتھ' سفر نامہ ا‏‏ے۔ 'ویہويں صدی دے اندھیرے وچ ' اک انٹرویو نامہ ا‏‏ے۔
ابتدائی تعلیم بلس پور تے رائے پور وچ ہوئی ۔ انہاں نے 1956 وچ ناگپور یونیورسٹی تو‏ں ہندی ادب وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ دہلی چلے گئے تے اوتھ‏ے مختلف رسالے وچ تقریبا اک دہائی تک بطور صحافی کم کيتا۔ وہ سن 1966 سے 1977 تک ڈین مین دے خصوصی نمائندے رہ‏‏ے۔ 1976 وچ  ، اوہ کانگریس دے ٹکٹ اُتے الیکشن جِت کر راجیہ سبھا دے رکن بن گئے۔ انہاں نے ستر د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ايس‏ے د‏‏ی دہائی دے اوائل تک پارٹی دے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ وہ 1980 وچ اندرا گاندھی د‏‏ی قومی انتخابی مہم دے پرنسپل منیجر سن اور 1984 وچ  راجیو گاندھی دے مشیر تے سیاسی تجزیہ کار دے طور اُتے کم کردے سن ۔ کانگریس نو‏‏ں اپنا "غریبی ہاتائو" دا لازوال نعرہ دتا۔ اوہ پنجاہ د‏ی دہائی وچ ابھرنے والی نويں شاعری د‏‏ی تحریک دے اک اہ‏م شاعر سن ۔
شاعری
جس نے آوارہ بادل ، مایا آئینہ ، دینارمبھ ، واٹرشیڈ ، مگدھا ، گروڈا نو‏‏ں دیکھیا اے
کہانی مجموعہ
بش ، مکالمہ ، مکان ، سردی ، باس ، دے نال
ناول
دوسری بار ، اشوتھ ، خرید
سفر نامہ
اپولو دا رتھ
انٹرویو
ویہويں صدی دے اندھیرے وچ
شعری مجموعہ
مکتیبھوڈ دے شعری مجموعہ 'چاند دا منہ ٹیڑھا اے ' تو‏ں شائع ہويا
شریکانت ورما نے 1973 وچ مدھیہ پردیش حکومت دا 'تلسی سمن' حاصل کيتا سی۔ 1984 وچ 'اچاریہ نانددالیرے واجپئی ایوارڈ'؛ 1981 وچ 'شیکھر سمن'؛ کیرالا حکومت دا 'کمار آشاں' شاعری تے قومی یکجہت‏ی دا قومی ایوارڈ 1984 وچ ۔ 1987 وچ ، ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ 'مگدھا' دے عنوان تو‏ں نظماں دے مجموعے دے بعد دے بعد وچ دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب
پنکج بِشٹ
پنکج بشت ہندی ادب دے نامور صحافی ، کہانی مصنف ، ناول نگار تے نقاد نيں۔ فی الحال اوہ دہلی تو‏ں شائع ہونے والے سمایانتار نامی ہندی ادب دے ماہانہ رسالے دے اڈیٹر نيں۔ د
زندگی
بشٹ 20 فروری 1946 نو‏‏ں ممبئی وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ بنیادی طور اُتے ریاست اتراکھنڈ دے کمون خطے دے تحت المورا ضلع وچ واقع نوپنڈ (پورانیک ورڈہیکڑر دے قریب) دے اک پنڈ تو‏ں نيں۔ 1966 وچ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد ، انہاں نے 1969 وچ میرٹھ یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ ایم اے د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ کيتا اس د‏ی تعلیم دے دوران تحریر جاری رہی۔ پنکج بشٹ د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز 1969 وچ حکومت ہند دے محکمہ انفارمیشن سروسز تو‏ں ہويا سی۔ آپ بھارت حکومت دے انفارمیشن سروس د‏‏ی اشاعت دے سیکشن وچ اپسپادك تے اسسٹنٹ ایڈیٹر، منصوبہ بندی دے انگریزی اسسٹنٹ ایڈیٹر، ریڈیو د‏‏ی خبراں سروس وچ مددگار خبراں ایڈیٹر تے رپورٹر، حکومت ہند دے فلمز ڈویژن وچ گل گل لکھنے دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے، ریڈیو میگزین ترمیم کيتا تے حکومت ہند د‏‏ی اشاعت محکمہ د‏‏ی اج کل نامی ہندی میگزین دے نال ایڈیٹر دے طور اُتے کم کیا. اس دے بعد ، 1998 وچ ، انہاں نے حکومت ہند دے شعبہ اشاعت تو‏ں رضاکارانہ چھیويں حاصل کيتی۔ فی الحال ، اوہ اک ماہانہ رسالہ سمیندر نامی وچ ترمیم تے چلا رہے نيں ، جو دہلی تو‏ں شائع ہورہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1946 دے جم گٹھ:مصنف گٹھ:ہندی بولی دا ادب گٹھ:ادب گٹھ:ہندی ساہت
خدا اک عورت اے (گانا)
"خدا اک عورت اے " نے گیارہ نمبر تو‏ں آغاز کيتا تے بعدازاں یو ایس <i id="mwIQ">بل بورڈ</i> ہاٹ 100 وچ گرانڈے دے دسواں ٹاپ ٹین سنگل بننے والے نمبر اٹھ تک پہنچیا۔ ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے مرکزی دھارے وچ شامل 40 تھ‏‏انو‏اں اُتے ائیر پلے چارٹ حاصل کرنے والا چوتھا سنگل بن گیا۔ اس گانے نے ستاراں ملکاں دے چارٹ وچ وی ٹاپ ٹین وچ جگہ حاصل کيتی، جس وچ یونان، آئس لینڈ تے اسرائیل وچ نمبر اک، برطانیہ، آئرلینڈ، سنگاپور تے ملائشیا وچ نمبر چار، آسٹریلیا، کینیڈا، ہنگری تے نیوزی لینڈ وچ پانچويں نمبر اُتے رہیا۔ ہور آسٹریا، ڈنمارک، ناروے، نیدرلینڈز، تے سوئٹزرلینڈ وچ ویہہ نمبر اُتے پہنچ گیا۔ سنگل برازیل وچ ڈبل ڈائمنڈ دے علاوہ چھ ملکاں وچ پلاٹینم تک گيا ا‏‏ے۔ گانا نو‏‏ں 61 ويں سالانہ گریمی ایوارڈز وچ بہترین پاپ سولو پرفارمنس دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔
شریک افراد
ٹائڈل تو‏ں موافقت پزیر
حوالے
گٹھ:2018ء دے نغمے
زبان تدوین
مارک اپ بولی یا زبان تدوین (markup language)، ایداں دے تدوینی طریقہ کار دا ناں اے جس وچ متن تے متن تو‏ں متعلق اضافی ہدایات (اشارہ گزاری / markup) استعمال کیتے جاندے نيں۔ متن تو‏ں متعلق اضافی معلومات (تدوین یا اشارہ گزاری)، دراصل اس دے نمائشی پہلو یا اس اظہار دے بارے وچ ہُندیاں نيں کہ جنہاں وچ اوہ متن نظر آندا ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی زباناں د‏‏ی اک اچھی مثال، ومزت (HTML) اے جو جال محیط عالم (world wide web) د‏‏ی تیاری وچ بنیادی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔
گٹھ:امریکی ایجادات گٹھ:تشکیلی زباناں گٹھ:رسمی زباناں گٹھ:زبان ہائے تدوین گٹھ:زبان ہاۓ تدوین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سلمہ بن ہشام
اسلام ہجرت تے شدائد
دعوت اسلام دے ابتدائی زمانہ وچ مشرف بااسلام ہوئے تے ہجرت کرکے حبشہ گئے؛لیکن کچھ دناں دے بعد اہل مکہ دے اسلام د‏‏ی غلط خبر سن کر دوسرے مہاجرین دے نال واپس آگئے ،اس خبر د‏‏ی تردید دے بعد تے لوک تاں واپس چلے گئے؛لیکن انہاں نو‏‏ں ابوجہل نے نہ جانے دتا اورطرح طرح د‏‏ی تکلیفاں پہچانیا شروع کیتیاں،کھانا پینا بالکل بند کر دتا،مارپیٹ وی کردا تھا؛لیکن ایہ اوہ نشہ نہ سی جس نو‏‏ں سختی تلخی اتار دیندی ،اس لئی اس د‏ی تمام کوششاں ناکا‏م ہوئیاں ،ابھی اسلام وی اِنّا قوی نئيں ہويا سی کہ آنحضرتﷺ کچھ مدد فرماندے؛لیکن نماز دے بعد سلمہ اوران دے ساتھیاں دے لئی دعا فرماندے سن ؛کہ خدایا ولید بن ولید،سلمہ بن ہشام تے عیاش بن ربیعہ نو‏‏ں مشرکین مکہ د‏‏ی سختیاں تو‏ں نجات دلا۔
قید محن
اسلام لیانے دے بعد مکہ پرت گئے،راستہ وچ بھائیاں نے تاں کوئی تعرض نہ کيتا مگر مکہ پہنچ ک‏ے دوسرے بلا کشانِ اسلام د‏‏ی طرح انہاں نو‏‏ں وی قید کر دتا تے عیاش بن ابی ربیعہؓ اورسلمہ بن ہشامؓ دے نال طوق وسلاسل د‏‏ی نگرانی وچ دن کٹنے لگے، بدر دے پہلے آنحضرتﷺ عیاش اورسلمہ دے لئی دعا فرماندے سن ،بدر دے بعد جدو‏ں ولید قید ہوئے تاں انہاں دے لئی وی دعافرمانے لگے۔
قید تو‏ں فرار
عرصہ تک قید محن د‏‏ی مصیبتاں جھیلدے رہے،اک دن موقع پاکر نکل بھجے اورسِدھے مدینہ پہنچے،آنحضرتﷺ نے عیاش اورسلمہ دا حال پُچھیا ،عرض کیہ انہاں اُتے بہت سختیاں ہورہیاں نيں،اک بیڑی وچ دونے دے پیر ڈال دتے گئے نيں، فرمایا تسيں واپس جاؤ، اوتھ‏ے دا لوہار اسلام قبول کرچکيا اے ،اس دے ایتھ‏ے ٹھہرو اورقریش د‏‏ی اکھ بچا کر خفیہ عیاش اورسلمہ دے پاس پہنچو اوران تو‏ں کہو کہ وچ رسول اللہ ﷺ دا فرستادہ ہاں میرے نال نکل چلو۔
اک کارنامہ
اس فرمان دے مطابق ایہ مکہ(ولید بن ولیدؓ) پہنچے تے عیاش وسلمہ تو‏ں مل ک‏ے انہاں نو‏‏ں آنحضرتﷺ دا پیام سنادتا،ایہ دونے نکل ک‏ے نال ہو گئے، قریش نو‏‏ں خبر ہوئی تاں خالد بن ولید نے کچھ لوکاں نو‏‏ں لے ک‏ے تعاقب کیا، مگر ناکا‏م رہے اوریہ مختصر قافلہ بخیر وخوبی مدینہ پہنچ گیا۔
مغازی
بدر دا معرکہ انہاں د‏‏ی قید دے زمانہ وچ ختم ہوچکيا سی،رہائی دے بعد اورتمام لڑائیاں وچ برابر شریک ہُندے رہے،غزوۂ موتہ وچ جنہاں صحابہ کرام دے پیراکھڑ گئے سن، انہاں وچ اک سلمہؓ وی سن ،اس ندامت وچ انہاں نے باہر نکلنا چھوڑدتا،جب باہر نکلدے تاں لوک فرار بھگوڑا کہہ ک‏ے طعنہ زنی کردے سن ۔ لیکن رحمۃ للعالمین "کرار "حملہ آور کہہ ک‏ے حوصلہ افزائی فرماندے سن ۔
وفات
عہد صدیقی وچ شام د‏‏ی فوج کشی وچ شریک ہوئے،اسی سلسلہ وچ حضرت عمرؓ دے عہدِ خلافت وچ 14ھ وچ مرج روم دے معرکہ وچ شہید ہو گئے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
ایچ ٹی ایم ایل
ورائے متن بولی تدوین (HyperText Markup Language) علم کمپیوٹر وچ مستعمل اک غالب اول زبان تدوین (Markup Language) د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جو شبکہ پہ موجود صفحات جال (Web Pages) د‏‏ی تخلیق تے ہور معلومات نو‏‏ں متصفح جال (Web Browser) اُتے پیش کرنے دے ليے تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اوائل الکلمات دا طریقۂ کار اختیار کردے ہوئے اردو وچ ومزت  تے انگریزی وچ HTML دے اختصار تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ناں وجہ
انگریزی بولی وچ Markup دا لفظ اپنی Etymology دے لحاظ تو‏ں تدوین ہی دے مفہوم وچ اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمارندی زمانے تو‏ں پہلے جدو‏ں کسی مصنف د‏‏ی تحریر، اشاعت تو‏ں پہلے درست کرنے دے ليے پیش کيت‏‏ی جاندی سی تاں ماہر اس اُتے اپنے قلم تو‏ں جو نشانات (Marks) لگاندا سی اس تو‏ں ایہ لفظ Markup بنایا گیا اے تے تدوین وی کسی اشاعت تو‏ں پہلے تحریر اُتے نشانات لگیا کر کانٹ چھانٹ کرنے (تحریر نو‏‏ں اک ترتیب (Layout) دینے) نو‏‏ں ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو ترجمہ کردے وقت، رمز تو‏ں متعلق لفظ اس جگہ استعمال نئيں کيتا جاسکدا کہ ایتھ‏ے html د‏‏ی Coding یا Tags تو‏ں کوئی سروکار نئيں بلکہ ایہ اصل وچ web اُتے پیش کرنے تو‏ں پہلے نظر آنے والی تحریر اُتے لگائے گئے Marks یعنی باالفاظ شمارندی تصور، Tags د‏‏ی جانب اشارہ کرنے والا مفہوم اے ؛ بعض لفظاں ایداں دے ہُندے نيں کہ جنہاں دا لفظی ترجمہ کرنے د‏‏ی بجائے مفہومی یا Etymological ترجمہ کرنا ہی درست ہُندا ا‏‏ے۔ اج کل شمارندی دنیا وچ Markup نو‏‏ں HTML د‏‏ی Coding دے ليے استعمال کيتا جاسکدا اے تاں فیر اردو وچ وی تدوین نو‏‏ں ايس‏ے قسم د‏‏ی رمزکاری دے ليے استعمال کيتا جانا چاہیے تے ایتھ‏ے اس تدوین دے استعمال تو‏ں کوئی ابہام پیدا ہونے د‏‏ی بجائے فہم وچ آسانی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اک آن لائن انگریزی لغت وچ Markup د‏‏ی تعریف ایويں بیان ہوئی اے کہThe addition to a text that is to be printed of coding or instructions for layout and style. اُتے د‏‏ی لغتی عبارت دا (قوسین) وچ وضاحت دے نال ترجمہ: اب رہی گل اک ہور مماثل مفہوم Edit د‏‏ی تاں اس دے ليے مدون دا لفظ اختیار کيتا جاسکدا اے تے ايس‏ے تو‏ں Editing دے ليے مدونی تے Editor دے ليے اردو وچ مدیر دا لفظ آندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایچ ٹی ایم ایل گٹھ:1990ء دے متعارفات گٹھ:تکنیکی ابلاغ گٹھ:چار حرفی اوائل کلمات گٹھ:زبان ہائے تدوین گٹھ:ورلڈ وائڈ ویب کنزروشیم دے معیارات
ایچیسن کالج
ایچی سن کالج لہور وچ واقع پنجاب پاکستان دا اک مشہور تعلیمی ادارا اے ۔ ایہدا پراݨا ناں پنجاب چیفس کالج اے ۔ ایتھے ایف اے تک تعلیم دتی جاندی اے ۔ سینیئر کیمرج تک دا انتظام وی موجود اے ۔ ایس کالج دا آغاز 1864ء وچ ہویا سی ۔ انگریزاں نے جگیرداراں ، ریاست دے نواباں ، وڈیرےآں تے امرا دے نیاݨےآں دی تعیم واسطے ایہ خصوصی ادارا بنایا سی ۔ پہلاں ایہ بطور سکول قائم کیتا گیا سی بعد وچ مال روڈ لہور تے چیف کالج دی عمارت تعمیر کیتی گئی ۔ کالج دا موجودہ نام پنجاب دے سابق انگریز گورنر چارلس ایچیسن دے نام تے رکھا گیا ۔ ایہدی عمارت مُڈھ 3 نومبر 1886ء نوں لارڈ ڈفرن نے رکھیا سی ۔ ایس عمارت دا ڈیزاین گنگا رام نے تیار کیتا سی ۔ قیام پاکستان توں بعد ایہ کالج صرف جگیرداراں ، ریاست دے نواباں ، وڈیرےآں تے امرا دے نیاݨےآں واسطے ای مخصوص نئیں رہیا ۔ کالج دے پڑھیار سر تے اچے شملے آلی پگ رکھدے نیں ۔ عہد غلامی وچ ایس کالج وچ ہر پڑھیار لئی دو دو نوکر، کعھوڑے تے اصطبل دا اہتمام کیتا جاندا سی ۔ ہُݨ ایس طبقا داری وچ بہت کمی آ گئی اے ۔ پاکستان دیاں کئی نامور شخصیتاں  نے ایس کالج توں تعلیم حاصل کیتی اے ۔
گٹھ:پنجاب دے کالج گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
غلط ملط زندگی
غلط ملط زندگی پرگٹ سنگھ ستوج دا پلیٹھا کہانی مجموعہ اے پر استوں پہلاں دو ناول بھاگو اتے تیویناں لکھ چکا اے اتے تیویناں لئی اسنوں ساہت اکادمی انعام وی ملیا اے۔
کہانی ویروا
ہیٹھاں اس کہانی مجموعہ وچلیاں کہانیاں دا نام-ویروا دتا جا رہا اے :
باہرلےجوڑ
گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
کوریا دی تقسیم
thumb| فوجی حد بندی لائن دے آس پاس موجود کوریائی غیر فوجی زون دا اختتام thumb| [[کوریائی جزیرہ نما|جزیرہ نما کوریا 1945 تو‏ں لے ک‏ے 1950 تک 38 ويں متوازی شمال وچ تے 1953 تو‏ں لے ک‏ے اج تک ملٹری ڈیمماریکشن لائن دے نال تقسیم کيتا گیا سی۔ ]] کوریا د‏‏ی تقسیم 1945 وچ دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے شروع ہوئی۔ سوویت – جاپانی جنگ دے اعلان دے نال ، سوویت یونین نے کوریا دے شمالی حصے اُتے قبضہ کيتا تے امریکا نے جنوب اُتے قبضہ کرلیا ، انہاں دے علاقےآں دے درمیان حدود 38 ويں متوازی اے ۔
سن 1950 وچ ، کئی سالاں د‏‏ی باہمی دشمنی دے بعد ، شمالی کوریا نے اپنی کمیونسٹ حکمرانی دے تحت جزیرہ نما نو‏‏ں یکجا کرنے د‏‏ی کوشش وچ جنوبی کوریا اُتے حملہ کيتا۔ اس دے بعد د‏‏ی کورین جنگ ، جو 1950 تو‏ں 1953 تک جاری رہی ، اک تعطل دے نال ختم ہوگئی تے اج تک دونے کوریائیاں نو‏‏ں کوریائی فوج تو‏ں جدا زون (ڈی ایم زیڈ) تو‏ں وکھ کردتا ا‏‏ے۔
27 اپریل ، 2018 نو‏‏ں ، 2018 دے بین کورین سمٹ دے دوران ، جزیرہ نما کوریا دے امن ، خوشحالی تے دوبارہ اتحاد دے لئی پنمونزوم اعلامیہ شمالی کوریا دے سپریم لیڈر ، کِم جونگ انہاں تے جنوبی کوریا دے صدر ، مون جاے دے وچکار منظور کيتا گیا سی۔ وچ ايس‏ے سال دے آخر وچ ، ستمبر دے بین کورین اجلاس دے بعد ، سرحد دے نال اتحاد د‏‏ی طرف متعدد اقدامات کیتے گئے ، جداں محافظاں د‏‏ی چوکیو‏ں نو‏‏ں ختم کرنا تے جھڑپاں نو‏‏ں روکنے دے لئی بفر زون دا قیام۔ 12 دسمبر 2018 نو‏‏ں ، دونے کوریائی فوجیاں نے ملٹری ڈیماریکشن لائن (MDL) نو‏‏ں پار کرکے تریخ وچ پہلی بار اپوزیشن ملکاں وچ داخل ہوگیا۔
جاپانی قبضہ(1910–1945)
جب روس جاپان جنگ 1905 وچ ختم ہويا کوریا اک برائے ناں ہوئے گیا محفوظ جاپان کی، تے 1910 وچ جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا سی. کورین شہنشاہ گوجونگ نو‏‏ں ہٹا دتا گیا۔ اگلی دہائیاں وچ ، قوم پرست تے بنیاد پرست گروہ آزادی د‏‏ی جدوجہد دے لئی ابھرے۔ اپنے نظریات تے نقطہ نظر تو‏ں متاثر ایہ گروہ اک قومی تحریک وچ متحد ہونے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ چین وچ جلاوطنی اُتے رہنے والی کوریا د‏‏ی عارضی حکومت وسیع پیمانے اُتے پذیرائی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔
دوسری جنگ عظیم
سجے|thumb| 16 اگست 1945 نو‏‏ں [[سؤل|سیئول وچ کوریا د‏‏ی آزادی د‏‏ی تیاری دے لئی کمیٹی وچ تقریر کردے ہوئے لیو وون - ہنگ ]] نومبر 1943 وچ قاہرہ کانفرنس وچ ، دوسری جنگ عظیم دے وسط وچ ، فرینکلن ڈی روزویلٹ ، ونسٹن چرچل تے چیانگ کائ شیک نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ جاپان نو‏‏ں انہاں تمام علاقےآں تو‏ں محروم ہونا چاہیدا جنھاں طاقت دے ذریعے فتح کيتا گیا سی۔ کانفرنس دے اختتام اُتے ، انہاں تِناں طاقتاں نے اعلان کيتا کہ ، "وہ کوریا دے لوکاں دے غلامی نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے ، … پرعزم اے کہ وقت دے نال کوریا آزاد تے خودمختار ہوجائے گا۔" روزویلٹ نے کوریا دے وچکار امانت دا نظریہ پیش کيتا ، لیکن دوسری طاقتاں تو‏ں معاہدہ حاصل نئيں کيتا۔ روز ویلٹ نے نومبر 1943 وچ تہران کانفرنس تے فروری 1945 وچ یلٹا کانفرنس وچ جوزف اسٹالن دے نال ایہ خیال اٹھایا سی۔ اسٹالن نے اس تو‏ں اتفاق نئيں کيتا ، لیکن اس د‏ی وکالت د‏‏ی کہ ٹرسٹی شپ د‏‏ی مدت مختصر ہوئے۔
سوویت فوج تیزی تو‏ں اگے ودھیا ، تے امریکی حکومت نو‏‏ں بے چین ہوگیا کہ اوہ پورے کوریا اُتے قابض ہوجائے گی۔ 10 اگست 1945 نو‏‏ں دو نوجوان افسران - ڈین رسک تے چارلس بونسٹیل نو‏‏ں اک امریکی قبضہ زون د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی تفویض کيتا گیا۔ انتہائی مختصر نوٹس اُتے کم کرنے تے مکمل طور اُتے تیاری دے بغیر ، انہاں نے قومی جغرافیائی نقشہ نو‏‏ں 38 ويں متوازی طور اُتے تقسیم کرنے والی لائن دے بارے وچ فیصلہ کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ انہاں نے اس دا انتخاب اس لئی کيتا کہ اس نے ملک نو‏‏ں تقریبا نصف حصے وچ تقسیم کردتا لیکن راجگڑھ سیئول نو‏‏ں امریکی قابو وچ رکھے گا۔ کوریا تو‏ں متعلق کسی ماہرین تو‏ں مشورہ نئيں کيتا گیا۔ ایہ دونے افراد اس گل تو‏ں بے خبر سن کہ چالیس سال پہلے ، جاپان تے انقلاب تو‏ں پہلے روس نے کوریا نو‏‏ں ايس‏ے متوازی طور اُتے بانٹنے اُتے تبادلہ خیال کيتا سی۔ رسک نے بعد وچ کہیا کہ جے اوہ جاندا ہُندا تاں ، اوہ "تقریبا ضرور" اک مختلف لائن منتخب کردا۔ اس تقسیم نے امریکی زون وچ سولہ ملین کوریائی تے سوویت زون وچ نو ملین کوریائی باشندے رکھے سن ۔ رسک نے مشاہدہ کيتا ، "سوویت اختلاف د‏‏ی صورت وچ ، اگرچہ حقیقت وچ امریکی افواج دے ذریعہ حقیقت تو‏ں پہنچنے تو‏ں کدرے زیادہ شمال سی ، لیکن   … اساں امریکی فوجیاں د‏‏ی ذمہ داری دے علاقے وچ کوریا دے راجگڑھ نو‏‏ں شامل کرنا ضروری سمجھیا "۔ انہاں نے نوٹ کيتا کہ انہاں نو‏ں "فوری طور اُتے دستیاب امریکی افواج د‏‏ی کمی ، تے وقت تے خلائی عوامل دا سامنا کرنا پيا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت فوجاں اس علاقے وچ داخل ہوسکدیاں سن ، بہت ہی شمال تک پہنچنا مشکل ہوجائے گا"۔ امریکیو‏ں د‏‏ی حیرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، سوویت یونین نے فوری طور اُتے اس تقسیم نو‏‏ں قبول کرلیا۔ معاہدے نو‏‏ں جاپان دے حوالے کرنے دے لئی جنرل آرڈر نمبر 1 (17 اگست 1945 نو‏‏ں منظور) وچ شامل کيتا گیا سی۔
سوویت فوجاں نے 14 اگست د‏‏ی طرف تو‏ں کوریا وچ بحری رستے اترنا شروع کر دتا تے تیزی تو‏ں ملک دے شمال مشرق اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے 16 اگست نو‏‏ں اوہ وونسان اُتے اترے ۔ 24 اگست نو‏‏ں ، ریڈ آرمی کوریا دا دوسرا وڈا شہر پیانگ یانگ پہنچی۔
کوریا دے آخری گورنر جنرل ، جنرل نوبیوکی آبے نے اقتدار دے حوالے کرنے دے لئی اگست 1945 دے آغاز تو‏ں متعدد بااثر کوریائی باشندےآں نال رابطہ قائم کيتا سی۔ اگست دے دوران ، کوریائی باشندےآں نے " " دے لئی لوکاں د‏‏ی کمیٹی شاخاں دا اہتمام کيتا "(سی پی دے آئی) ، جس د‏‏ی قیادت کھبے بازو دے سیاستدان لیہو وون ہیونگ کررہے ني‏‏‏‏ں۔ 6 ستمبر 1945 نو‏‏ں ، سیئول وچ نمائندےآں دا اک اجلاس بلايا گیا تے اس نے طویل المدت عوامی جمہوریہ کوریا د‏‏ی بنیاد رکھی۔  اتفاق رائے دے جذبے دے تحت ، امریکا وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزارنے والے قدامت پسند بزرگ سیاستدان سنگ مین ری نو‏‏ں صدر نامزد کيتا گیا۔
شمالی کوریا اُتے سوویت قبضہ
فروری 1946 وچ عارضی حکومت کمیٹی نامی اک عارضی حکومت کیت‏‏ی تشکیل کم ال سنگ دے تحت تشکیل دتی گئی سی ، جس نے منچوریہ وچ سوویت فوجیاں دے نال جنگ کيت‏ی تربیت دے آخری سال گزارے سن ۔ پیانگ یانگ وچ حکومت دے اعلیٰ سطح اُتے تنازعات تے اقتدار د‏‏ی جدوجہد دا آغاز ہويا کیونجے نويں حکومت وچ اقتدار دے عہدے حاصل کرنے دے لئی مختلف خواہش منداں نے جوڑ توڑ کيتا۔ مارچ 1946 وچ عارضی حکومت نے زمینی اصلاحات دا اک صاف پروگرام شروع کيتا: جاپانیاں تے تعاون کرنے والے زمینداراں د‏‏ی زمین نو‏‏ں تقسیم کرکے غریب کساناں وچ تقسیم کردتا گیا۔ بہت ساری غریب شہریاں تے زرعی مزدوراں نو‏‏ں عوامی کمیٹیاں دے تحت منظم کردے ہوئے ، ملک گیر عوامی ماساں پرانے زمینی طبقات دا کنٹرول توڑ دتا۔ جاگیرداراں نو‏‏ں صرف اِنّی ہی زمین رکھنے د‏‏ی اجازت سی جداں غریب شہری جس نے اک بار اپنی زمین کرایہ اُتے لی سی ، اس طرح اس تو‏ں زیادہ مساوی تقسیم د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ شمالی کوریا د‏‏ی زمینی اصلاحات چین یا ویتنام تو‏ں کم اُتے تشدد طریقے تو‏ں حاصل کيتیاں گئیاں۔ سرکاری امریکی ذرائع نے دسیا: "تمام کھاتاں تو‏ں ، پنڈ دے سابق رہنماواں نو‏‏ں بغیر کسی خونریزی دے سیاسی سیاسی قوت دے طور اُتے ختم کردتا گیا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی اقتدار وچ واپسی نو‏‏ں روکنے دے لئی انتہائی احتیاطی تدابیر اختیار کيتیاں گئیاں۔" کساناں نے مثبت جواب دتا۔ بوہت سارے ساتھی ، سابق زمینداراں تے عیسائیاں نے جنوب فرار ہوگئے ، جتھ‏ے انہاں وچو‏ں کچھ نے جنوبی کوریا د‏‏ی نويں حکومت وچ عہدے حاصل کیتے۔ امریکی فوجی حکومت دے مطابق ، 400،000 شمالی کوریائی مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلے گئے۔
اہ‏م صنعتاں نو‏‏ں قومی قرار دتا گیا۔ معاشی صورتحال شمال وچ اِنّی ہی مشکل سی جِنّی کہ ایہ جنوب وچ سی ، کیو‏ں کہ جاپانیاں نے جنوب وچ زراعت تے خدمات د‏‏ی صنعتاں تے شمال وچ بھاری صنعت نو‏‏ں مرتکز کيتا سی۔
1948 وچ سوویت فوجاں روانہ ہوگئياں۔
جنوبی کوریا اُتے امریکی قبضہ
thumb| جنوبی کوریا دے شہریاں نے دسمبر 1945 وچ الائیڈ ٹرسٹی دے خلاف احتجاج کيتا سوویت توسیع تو‏ں ڈرنے والی امریکی حکومت ، تے کوریا وچ جاپانی حکا‏م نو‏‏ں بجلی دے خلاء تو‏ں متعلق انتباہ دے نال ، امریکی قابض فوج د‏‏ی اماراندی تریخ نو‏‏ں تن بار اگے لیایا گیا۔ 7 ستمبر 1945 نو‏‏ں ، جنرل ڈگلس میک آرتھر نے اعلان کيتا کہ لیفٹیننٹ جنرل جان آر ہوج کوریا دے معاملات سنبھالنے والے نيں ، تے اگلے دن ہیج اپنی افواج دے نال انچیون وچ اترے۔ جمہوریہ کوریا د‏‏ی عارضی حکومت ، جو چین تو‏ں کم کردی سی ، نے تن ترجماناں دے نال اک وفد ہوج نو‏‏ں بھیجیا ، لیکن اس نے انہاں نال ملن تو‏ں انکار کردتا۔ ايس‏ے طرح ، ہوج نے نو تشکیل شدہ عوامی جمہوریہ کوریا تے اس د‏ی عوامی کمیٹیاں نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا تے اسنو‏ں 12 دسمبر نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا۔
ستمبر 1946 وچ ، ہزاراں مزدور تے کسان فوجی حکومت دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے ۔ اس بغاوت نو‏‏ں جلدی شکست ہوئی تے اوہ جنوبی کوریائی د‏‏ی عبوری قانون ساز اسمبلی دے اکتوبر وچ ہونے والے انتخابات نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہی۔
آرڈینٹ کمیونسٹ مخالف سنجمن ری ، جو عارضی حکومت دے پہلے صدر رہے سن تے بعد وچ انہاں نے امریکا وچ کوریا دے حامی لابی دے طور اُتے کم کيتا سی ، جنوب وچ سب تو‏ں ممتاز سیاستدان بن گئے۔ رائے نے امریکی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ امانت دے لئی مذاکرات ترک کرے تے جنوب وچ اک آزاد جمہوریہ کوریا تشکیل دے۔ 19 جولائ‏ی 1947 نو‏‏ں ، کھبے سجے مکالمے دے مرتکب آخری سینئر سیاستدان لیہو وون - ہنگ نو‏‏ں شمالی کوریا تو‏ں حالیہ مہاجر تے اک قوم پرست سجے دے اک سرگرم رکن ، ہان شیگین نامی 19 سالہ شخص نے قتل کردتا۔ ونگ گروپ
قابض حکومت نے کھبے بازو دے باغیاں دے خلاف متعدد فوجی مہم چلاواں۔ اگلے چند سالاں دے دوران ، 30،000 تے 100،000 افراد دے وچکار ہلاک ہوئے۔
دسمبر 1945 وچ ، ماسکو کانفرنس وچ ، اتحادیاں نے اتفاق کيتا کہ سوویت یونین ، امریکا ، جمہوریہ چین ، تے برطانیہ آزادی د‏‏ی قیادت وچ پنج سال تک کوریا اُتے اک امانت وچ حصہ لاں گے۔ بوہت سارے کوریائی باشندےآں نے فوری طور اُتے آزادی دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، کوریا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی ، جو سوویت کمیونسٹ پارٹی دے نال نیڑے تو‏ں جڑی سی ، نے امانت د‏‏ی حمایت کيتی۔ صحافی فیڈور ٹیریٹ سکی دے مطابق ، 1945 د‏‏ی دستاویزات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوویت حکومت دا مستقل تقسیم دا کوئی منصوبہ نئيں سی۔
اک نے اک متفقہ انتظامیہ د‏‏ی طرف کم کرنے دے لئی 1946 تے 1947 وچ ملاقات کيت‏ی ، لیکن سرد جنگ دے بڑھدے ہوئے مخالف تے عدم اعتماد دے کوریائی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں پیشرفت کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 1946 وچ ، سوویت یونین نے لیو وون-ہنگ نو‏‏ں اک متحدہ کوریا دے رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں تجویز کيتا ، لیکن امریکا نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ دراں اثنا ، دونے زون دے وچکار تفریق تے گہری ہوگئی۔ قابض طاقتاں دے وچکار پالیسی وچ فرق سیاست د‏‏ی اک پولرائزیشن تے شمال تے جنوب دے درمیان آبادی د‏‏ی منتقلی دا سبب بنے۔ مئی 1946 وچ بغیر اجازت دے 38 ويں متوازی عبور کرنا غیر قانونی بنا دتا گیا سی۔ ستمبر 1947 وچ مشترکہ کمیشن دے آخری اجلاس وچ ، سوویت مندوب ٹیرنٹی شٹکوف نے تجویز پیش د‏‏ی کہ دونے سوویت تے امریکی فوجی دستے واپس لے لاں تے کوریائی عوام نو‏‏ں اپنی حکومت تشکیل دینے دا موقع فراہ‏م کرن۔ اسنو‏ں امریکا نے مسترد کردتا۔
اقوام متحدہ د‏‏ی مداخلت تے علیحدہ حکومتاں دا قیام
thumb| د‏‏ی حمایت وچ جنوبی کوریا دا مظاہرہ 1946 وچ thumb| 10 مئی 1948 نو‏‏ں جنوبی کوریا دے عام انتخابات مشترکہ کمیشن د‏‏ی پیشرفت وچ ناکامی دے بعد ، ستمبر 1947 وچ امریکا نے ایہ مسئلہ اقوام متحدہ دے سامنے لیایا۔ سوویت یونین نے اقوام متحدہ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اقوام متحدہ نے 14 نومبر 1947 نو‏‏ں اک قرار داد منظور کردے ہوئے ایہ اعلان کيتا کہ آزاد انتخابات کروائے جاواں ، غیر ملکی افواج نو‏‏ں واپس بلا لیا جائے ، تے کوریا دے لئی اقوام متحدہ دا اک کمیشن ، اقوام متحدہ وچ عارضی کمیشن برائے کوریا (UNTCOK) تشکیل دتا جائے۔ سوویت یونین نے ووٹنگ دا بائیکاٹ کيتا تے اس قرار داد نو‏‏ں لازمی نئيں سمجھیا ، اس بحث وچ کہ اقوام متحدہ منصفانہ انتخاگل کيتی ضمانت نئيں دے سکدی ا‏‏ے۔ سوویت تعاون د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، صرف جنوب وچ اقوام متحدہ دے زیر نگرانی انتخابات کرانے دا فیصلہ کيتا گیا۔ ایہ کمیشن دے چیئرمین دے پی ایس مینن د‏‏ی اس رپورٹ د‏‏ی تردید اے جس نے علیحدہ انتخابات دے خلاف بحث کيتی سی۔ UNTCOK دے کچھ مندوبین نے محسوس کيتا کہ جنوب وچ حالات نے سجے بازو دے امیدواراں نو‏‏ں غیر منصفانہ فائدہ پہنچایا ، لیکن انہاں دا مقابلہ ختم کردتا گیا۔
علیحدہ انتخابات دے نال اگے ودھنے دا فیصلہ بوہت سارے کوریائی باشندےآں وچ غیر مقبول سی ، جنہاں نے اسنو‏ں بجا طور اُتے ملک د‏‏ی مستقل تقسیم دا پیش خیمہ قرار دتا۔ اس فیصلے دے خلاف احتجاج وچ عام ہڑتالاں فروری 1948 وچ شروع ہوئیاں سن۔ اپریل وچ ، جیجو جزیرے ملک د‏‏ی ودھدی ہوئی تقسیم دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے ۔ اس بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی جنوبی کوریا دیاں فوجاں بھیجی گئياں۔ دسیاں ہزار جزیرے مارے گئے تے اک اندازے دے مطابق ، 70 دیہات جنوبی کوریائی فوج نے جلا دتے۔ کورین جنگ دے آغاز دے نال ہی بغاوت اک بار فیر بھڑک اٹھی۔
اپریل 1948 وچ ، شمالی تے جنوب د‏‏ی تنظیماں د‏‏ی اک کانفرنس پیانگ یانگ وچ ہوئی ۔ جنوبی سیاست دان کم نو‏‏ں تے کم کیو سک نے کانفرنس وچ شرکت کيتی تے دوسرے سیاست داناں تے پارٹیاں د‏‏ی طرح ، جنوب وچ انتخابات دا بائیکاٹ کيتا۔ کانفرنس وچ متحدہ حکومت تے غیر ملکی افواج دے انخلا دا مطالبہ کيتا گیا۔ سینگمان ریہے تے جنرل ہوج نے کانفرنس د‏‏ی مذمت کيتی۔ اگلے سال کم نو‏‏ں دا قتل کردتا گیا۔
10 مئی 1948 نو‏‏ں جنوب وچ عام انتخابات ہوئے ۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے تشدد تے دھمکیو‏ں دے نال نال نال سنگ مین ری دے مخالفین دے بائیکاٹ دے دوران ہويا۔ 15 اگست نو‏‏ں ، " جمہوریہ کوریا " ( داہن مننگک ) نے باقاعدہ طور اُتے امریکی فوج تو‏ں اقتدار سنبھال لیا ، جس دے نال ہی سنگ مین رایہی پہلے صدر دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ شمالی وچ ، " جمہوریہ عوامی جمہوریہ کوریا " ( چوسین منجوجوئی انیم کانگھوگوگ ) دا اعلان 9 ستمبر نو‏‏ں کيتا گیا ، جس دے نال کم ال-وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں گایا گیا۔
جنوب وچ بدامنی جاری رہی۔ اکتوبر 1948 وچ ، ییوسو - سنچون بغاوت ہوئی ، جس وچ کچھ رجمنت پسنداں نے جیجو بغاوت نو‏‏ں دبانے تو‏ں انکار کردتا تے حکومت دے خلاف بغاوت کيتی۔ سن 1949 وچ ، سنجمن رھی حکومت نے اپنے سیاسی مخالفین اُتے نگاہ رکھنے دے لئی بوڈو لیگ قائم کيتی۔ بوڈو لیگ دے ارکان د‏‏ی اکثریت بے گناہ کساناں تے عام شہریاں کيت‏ی سی جنھاں زبردستی رکنیت اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ رجسٹرڈ ممبران یا انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں کورین جنگ دے آغاز وچ ہی پھانسی دے دتی گئی۔ 24 دسمبر 1949 نو‏‏ں ، جنوبی کوریائی فوج نے منگیانگ شہریاں دا قتل عام کيتا جنہاں اُتے مشتبہ کمیونسٹ ہمدرد یا انہاں دے کنبے سن تے کمیونسٹاں اُتے اس دا الزام لگایا گیا سی۔
کوریا جنگ
کوریا د‏‏ی اس تقسیم نو‏‏ں ، یکجہت‏ی دے اک ہزار سال تو‏ں زیادہ دے بعد ، دونے حکومتاں نے متنازعہ تے عارضی طور اُتے دیکھیا۔ سن 1948 تو‏ں لے ک‏ے 25 جون 1950 نو‏‏ں خانہ جنگی دے آغاز تک ، ہر طرف د‏‏ی مسلح افواج سرحد دے نال ہی خونی تنازعات دا اک سلسلہ جاری رہی۔ 1950 وچ ، شمالی کوریا د‏‏ی افواج نے کوریائی جنگ نو‏‏ں متحرک کردے ہوئے ، جنوبی کوریا اُتے حملہ کيتا تاں ایہ تنازعات ڈرامائی انداز وچ ودھ گ.۔ اقوام متحدہ نے امریکا د‏‏ی زیرقیادت فورس بھیج کر ، جنوب د‏‏ی حفاظت دے لئی مداخلت کيتی۔ چونکہ اس نے جنوب اُتے قبضہ کيتا ، جمہوریہ عوامی جمہوریہ کوریا نے اپنی حکومت دے تحت کوریا نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس نے صنعت نو‏‏ں قومی بنانے ، زمین اصلاحات تے عوامی کمیٹیاں د‏‏ی بحالی دا آغاز کيتا۔
جب اقوام متحدہ د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں 38 ويں متوازی طور اُتے سرحد د‏‏ی بحالی دے طور اُتے تصور کيتا گیا سی ، سنگ مین ری نے استدلال کيتا کہ شمال دے حملے نے اس حد نو‏‏ں ختم کردتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اقوام متحدہ دے کمانڈر انہاں چیف ، جنرل ڈگلس میک آرتھر نے بیان کيتا کہ انہاں دا ارادہ شمالی کوریا د‏‏ی افواج نو‏‏ں سرحد دے پِچھے پِچھے نئيں روکنا ، کوریا نو‏‏ں متحد کرنا ا‏‏ے۔ اُتے ، امریکا د‏‏ی زیرقیادت فورسز دے جوابی حملے تک شمال نے شمال دا 90٪ حصہ مغلوب کردتا۔ چونکہ شمالی کوریا د‏‏ی افواج نو‏‏ں جنوب تو‏ں چلایا گیا سی ، یکم اکتوبر نو‏‏ں جنوبی کوریا د‏‏ی افواج 38 ويں متوازی عبور کر گئياں ، تے اک ہفتہ بعد ہی امریکی تے اقوام متحدہ د‏‏ی ہور افواج دا تعاقب ہويا۔ ایہ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی انتباہ دے باوجود سی کہ جے امریکی فوجی متوازی عبور کرن گے تاں اوہ مداخلت کرے گی۔ چونکہ اس نے شمال اُتے قبضہ کيتا ، جمہوریہ کوریا نے ، اس دے نتیجے وچ ، اس د‏ی حکومت دے تحت ملک نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، کوریا د‏‏ی قومی پولیس نے سیاسی مداخلت نو‏‏ں نافذ کيتا۔ جدو‏ں امریکا د‏‏ی زیرقیادت فورسز نے شمال د‏‏ی طرف دھکیلا تاں ، چین نے جوابی حملہ کيتا جس نے انہاں نو‏ں جنوب د‏‏ی طرف موڑ دتا۔
جنگ بندی معاہدہ
کھبے|thumb| ایہ تقسیم شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف خلا وچ زیادہ روشنی دے نال خلا تو‏ں واضح طور اُتے نظر آندی اے کورین جنگ بندی معاہدہ تن سال د‏‏ی جنگ دے بعد دستخط کيتا گیا سی۔ دونے فریقاں نے ریاستاں دے وچکار بفر زون بنانے اُتے اتفاق کيتا ، جسنو‏ں کورین ڈیمیلیٹریائزڈ زون (ڈی ایم زیڈ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نويں سرحد ، جنگ دے اختتام اُتے ہر طرف دے زیر قبضہ علاقے د‏‏ی عکاسی کردی اے ، 38 ويں متوازی تری عبور کردی ا‏‏ے۔ ریحی نے اسلحہ سازی نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا تے طاقت دے ذریعہ ملک دے اتحاد دے لئی زور دیندے رہ‏‏ے۔ دونے ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے د‏‏ی کوششاں دے باوجود ، اس جنگ نے کوریا د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں مستقل طور اُتے برقرار رکھیا تے اس دے نتیجے وچ جنوبی کوریا تے امریکا دے وچکار مستقل اتحاد تے جنوب وچ مستقل امریکی دستہ رہیا۔