cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاسابلانکا
موجودہ شہر
فرانسیسی دور اقتدار وچ کاسا بلانکا دا دا نواں قصبہ فرانسیسی ماہر فن تعمیر ہینری پروسٹ (Henri Prost) نے تشکیل دتا جو اس وقت دا جدید ترین نمونہ سی ۔ تے ایہ موجودہ مراکش د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اُتے تاثر جگہ ا‏‏ے۔ علاقہ وچ سابقہ انتظامی عمارتاں تے جدید ہوٹل موجود نيں۔ تے فن تعمیر مورش طرز تعمیر د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔
پارک دے لا لیگوے عرابے (سابقہ ناں لیاوٹے) شہر دا سب تو‏ں وڈا پارک اے، جس دے قریب گرجا گھر کیتھڈریل دو ساکرو کور (Cathedrale du Sacré Coeur) واقعہ ا‏‏ے۔ گرجا گھر ترک کیتا جا چکيا اے، اُتے ایہ مورش فن تعمیر دا اک شاہکار ا‏‏ے۔
قدیم شہر مراکش دے باقی شہراں دے قدیم حصےآں مثلا فیس یا مراکیش دے مقابلے وچ سیاحاں نو‏‏ں کم متوجہ کردا ا‏‏ے۔ اُتے حال ہی وچ کچھ تعمیر نو کيتی گئی اے قدیم عمارتاں نو‏‏ں محفوظ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جنہاں وچ شہر د‏‏ی مغربی دیوار تے کالونی دور دا گھنٹہ گھر وغیرہ شامل نيں۔
شہر وچ دو ائر پورٹ انفا ائر پورٹ تے محمد پنجم بین الاقوامی ائر پورٹ واقع نيں جدو‏ں کہ بندرگاہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مصنوعی بندرگاہ ا‏‏ے۔
اہ‏م عمارتاں
frame|وسط|کاسا بلانکا دا ساحل دا منظر حسن مسجد دے نال، مراکش
باہرلے جوڑ
گٹھ:دار البیضا گٹھ:دنیائے عرب
گٹھ:مراکش د‏‏ی بلدیات گٹھ:مراکش دے شہر گٹھ:مراکش دے میٹروپولیٹن علاقہ جات
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
یوکاٹی پؤرا بروکٹ
یوکاٹی پؤرا بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
پنجابی لوک گیت دیاں صنفاں
لوک گیت کسی علاقے دی معاشرت تے سماجی معلومات دا ذریعہ ہُندے ہن۔ایہناں توں ساڈے سبھا تے عام ورتاوے دا پتہ لگدا اے۔ ایہناں دیاں کئی قسماں ہن۔
لوری
بچے نوں پیار نال سلاؤن ویلے یا جگاؤن ویلے گائی جاندی اے۔ ایس وچ ماں دیاں سدراں تے اُمنگاں ہندیاں اے۔
اَلّڑ بَلّڑ باوے دا باوا کَنک لِیاوے گا باوی بہہ کے چَھٹے گی ماں پُونیاں وَٹّے گی باوی مَن پکاوے گی باوا بیٹھا کھاوے گا کاکا کِھڑ کِھڑ ہسّے گا
کیکلی
ایہہ اک طرحاں دا ناچ اے جیہڑا دو الھڑ مٹیاراں ہتھ وچ ہتھ پا کے تے پَیر نال پَیر میل کے گُھمدیاں ہوئے گؤندیاں نیں۔ کِکلی کلیر دی پَگ میرے وِیر دی دوپٹہ میرے بھائی دا پِھٹّے مُن٘ھ جوائی دا
گِدا
ایہہ اک ناچ گیت اے تینویاں ( سوانیاں ، عورتیں ) رَل کے گِدا پاندیاں ہن تے نال نال گاؤندیاں نیں۔
مَاہیَا
ایہہ پنجاب دا مقبول گیت اے۔ ایہدے دو مصرعے ہُندے ہن، پہلا مصرع دوجے نال کوئی تعلق نہیں رکھدا۔ پہلا مصرع عام طور تے بے معنی تے چھوٹا ہُندا اے، دوجے مصرع وِچ اصل گل ہُندی اے تے طویل ہندا اے۔ ایس دا موضوع بِرہ دا دُکھ ہُندا اے۔ ( لوک کہانی بالو ماہیا دا ہیرو ) آسمانیں اِل پھر دی تیری میری اک جندڑی خواباں وِچ نت مِل دی
بولی
پنجابی شاعری دی ایہہ صنف شاید ہی کسی ہور زبان دی شاعری وِچ موجود ہووے۔دو مصرعیاں وچ پوری کہانی سَمائی ہُندی اے۔ ایہدیاں کئی قسماں ہن۔ ( طعنہ زنی دے گیت نوں وی کیہندے ہن۔ ) باہریں برسیں کھٹّن گیا تے کھٹ کے لیایا فیتہ نی عشقے نے ڈنگ ماریا کُڑی سَپ دا بہانہ کیتا نیلی گھوڑی وے وکیلا تیری جے پہلی پیشی یار چھُٹ جائے
ڈھولا
اِک مشہور عاشق، ڈھولا نامی اِک ہِندو شخص سی جیہڑا کج لہج وچ رہندا سی تے مارو تارو دو بھّیناں شہر پگل دیاں رہن والیاں سی، ایہناں وچوں مارو میاں ڈھولا دی معشوق سی، تے ایسی وجہ نال ہر معشوق نوں ڈھولا آکھن لگ پئے۔ ” میرا مارو ڈھولا ” وی بولدے ہےجس توں معشوق یعنی ماہی مطلب لیا جاندا اے۔
ایہہ اک عاشق تے معشوق دے ہجر ویراگ دے بول ہن۔ پوٹھوار دے علاقہ دا خاص گیت اے۔ جیہڑا ماہِیا توں تھوڑا فرق اے ایس دے دونوں مصرعے ہم وزن ہُندے اے تے دوناں دے وچ ربط ہُندا اے ، پر جو سوز ماہیا وچ اے اوہ ڈھولا وچ نہیں۔ ایہہ دو مصرعے توں لے کے کئی کئی سطراں دے ہندے ہن۔ وَگدی اے راوی ماہی وے وِچ دو پُھل پیلے ڈھولا اک پُھل منگیا ماہی وے توں پیا دلِیلے ڈھولا
جُھمّر ، جھنبَر ، جُھومر
اِک مشہور ناچ جس وچ عَورتاں اِک دوجے دا ہتھ پکڑ کے گھیرے وچ نَچدیاں نیں تے نالے گیت گوٴندیاں نیں ، خصوصاّ جَٹ قوم دا دائرے وچ ہتھ پَھڑ کے چڵن والا کھیل ۔ایس ناچ دیاں تِن قسماں ہن، لمّوچر ، ترَیتاڑی ، تِرکھی جُھمّر ۔ جدکہ بہاولپُور دے پاسے ایس دیاں پنج قسماں ہن، سادہ جُھمّر ، ڈاکیں والی چھیج ، چیناں ، پٹھاناں والی جُھمّر ، پولییں والی جُھمّر۔ ایس دیاں ہور اقسام وی ہےمثلاّ لُڈی ، ہِیبو ، گِھیکا ، ڈاکے ، وڈّ جُھمّر وغیرہ ۔
ڈھول مکھناں دل پردیسیاں دا راضی رکھنا
چَھّلا
چَھلّا نگ دے بغیر انگوٹھی نوں آکھدے ہن۔ اِہ پوٹھوہار ،چھچھ ، ملتان تے پہاڑی علاقیاں دا گیت اے۔
چَھلا مَہاڑا کس گھڑیا مَہاڑی انگلی کریندی پیڑ
بھنگڑا
اِہ پنجاب دا مشہور لوک ناچ اے ، کَنک دی فصل پکن تے جوان بھنگڑا پا ؤندے ہن، ڈھول وَجدا رہندا اے تے لوک بھَنگڑے دے نال نال گؤندے رہندے اے۔ اِہ جوانی چار دیہاڑے جاندی کسے نہ ڈٹھی اُوہ گئی جوانی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ گئی۔۔۔۔۔۔۔۔۔ اُوہ گئی
سُراں یا سدّاں
اِہ لمبی ہیک نال گایا جان والا اک خاص طرز دا گیت اے جس وچ قصّے وی بیان کیتے جاندے ہن تے اِہ تڑپ تے سوگ والا گیت اے۔ مرزے دیاں سُراں بہت مشہور ہن۔
گھوڑی
جیہناں گھراں وچ گھوڑے اُتے چڑھن دی رسم نہیں ہُندی اوتھے شادی دے گیتاں نال نال گھوڑیاں وی گائیاں جاندیاں ہن ” ایس طرحاں گھر والیاں دے ناں لے لے کے گاندے اے۔ اس توں اَڈ کجھ گھوڑیاں سوال جواب دے انداز وچ وی گائیاں جاندیاں اے۔
ایہہ بھیناں گھوڑی دی واگ پَھڑ کے گاؤندیاں ہن جد لاڑا ( دولہا ) گُھوڑی چَڑھدا اے۔ بھیناں واگاں پھڑیاں نی وِیر گُھوڑی چَڑھیا بھیٔ٘ن پَھڑی واگ پَنج روپئے بھیٔ٘ن دا لاگ بُوری چھوٹی بھیٔ٘ن دا لاگ ویر گھوڑی چَڑھیا بھیناں واگاں پَھڑیاں
مھندی (مہندی) سہاگ
ویاہ توں کجھ دن پہلے لاڑے تے لاڑی نوں اپنے گھر وِچ مائیاں بَٹھایا جاندا اے ، رات نوں مہندی گھول کے لائی جاندی اے تے سُہاگ دے گیت ڈھولک نال گائے جاندے ہن۔ پر اَجکل ایہناں گیتاں دی تھاں فلمی گانےگائے جاندے نیں، جیہڑی بڑے دکھ دی گل اے۔ مہندی لاون آیاں تینوں بھیٔ٘ناں تے بھرجائیاں کُجھ چاچیاں تایاں کُجھ اَپنیاں تے پَرایاں تینوں مہندی لاون آیاں
سِٹھ ، سٹھنی
سِٹھ ہجویہ نظم اے ، ایس گیت وچ کسی چیز دی بُرائی کیتی جاندی اے۔ سٹھنی طنزیہ گیت ویاہ ویلے لاڑے نوں سنائے جاندے اے۔ کامن سٹھنیاں دا اصلاحی روپ اے جس وچ نصیحت کیتی جاندی اے۔ پیو نہ پڑھیا تے دادا نہ پڑھیا مُنڈا حرام دا مسیتے نہ وڑیا تُھوڑا تُھوڑا کھایا جے گلیاں نہ تَرکایا جے
چھند
لاڑا جد پہلی واری اپنے سوہرے جاندا اے تے اوتھے کُڑیاں اوس نوں چھیڑدیاں ہن تے لاڑے کولوں چھند سُندیاں اے۔
جوان منڈے دی موت تے تیرے نِکے نِکے بال ہائے ہائے شیرا ہائے ہائے شیرا اِیہناں نوں لِیندوں پال تینوں رُوندی تیری نار گیٷں بُڈھی ماں نوں مار تیرے پئیُو دا بھیڑا حال کیوں نہ لے گیٷں اُوہنوں نال
اَکھان
اَکھان یعنی وَڈے سارے مضمون دا نچوڑ یا زبانِ خلق ۔ اِہ اَکھان نثر دے نال نال شعراں وچ وی موجود ہن۔ چیت و ساکھ بھونئیں جیٹھ ہاڑ سونئیں ساون بھادوں نہائیے اسّوہ کتّک تھوڑا کھائیے مگھر پوہ رُوں ہنڈائیے ماگھ پھگن تیل ملائیے کول حکیم دے کدے نہ جائیے
بَاتَاں ، بُجَھارتَاں
پنجابی وچ بڑیاں سوادیاں باتاں یعنی پہلیاں موجود ہن۔
پاروں آیا بابا لشکری جاندا جاندا کر گیا مشکری ( ڈیموں) ۔
چوٹاں
جد اک شاعر کوئی شعر کیہندا اے تے اوہدے جواب وچ دوجا شاعر فوری طور تے کوئی شعر لکھ دیندا اے ایس نوں چوٹاں کیہندے ہن۔
اک وار بابا تاج نے اکھاڑے وچ آکھیا اساں دے ملن دی خواہش رکھیں وطن اساں دا خاص ملتان پُچھ لَے امرتسر پنجاب وچ آن کے تے کٹڑے وچ خزانے دکان پُچھ لَے ﷲ دِتا غریب دا نام عاجز کندی دوزاں دی آ کے دکان پُچھ لَے تاج دین دا جان کے نام پایا سمن شاہ دولو نگہبان پُچھ لَے
گٹھ:پنجابی رہتل
نثار احمد فاروقی
نثار احمد فاروقی : (جون 1934–2004) اک مشہور سکالر تے صوفی علوم دے ماہر سن ۔ انہاں د‏‏ی 50 ادبی تخلیقات تے 700 مضامین ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
فاروقی اپنے نانا تے مامو تو‏ں عربی، فارسی، اردو تے اسلامی تعلیمات گھر اُتے ہی سیکھے۔ اوہ فیر حیدرآباد (دکن) گئے، فیر علی گڑھ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ چند مہینے جامعہ علی گڑھ وچ اردو د‏‏ی تعلیم وی کيتی۔ فیر عربی وچ یم اے کیتا۔ پی۔ ایچ۔ ڈی۔ ابتدائی مسلم تریخ سازی اُتے جامعہ دہلی تو‏ں کیتا۔ جامعہ دہلی وچ جدیدی عربی د‏‏ی تدریس دے لئی فائز کیتے گئے۔ فیر عربی شعبہ دے صدر وی منتخب ہوئے۔ 2002 وچ موظف ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں فارسی تے عربی زبان د‏‏ی خدمات دے لئی کئی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ فاروقی صاحب پنجابی، انگریزی، ہندتی، اردو زباناں وچ وی ماہر منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
1983 وچ جناب زیل سنگھ صدر ہند دے ہتھو‏ں سند تو‏ں وی نوازیا گیا۔
محاصل تے اعزازات
<!--
رکنیت اور کارکردگیاں
Chief Editor, Thaqafat ul Hind, Indian Council for Cultural Relations, ICCR, New Delhi Associate Editor, Islam and the Modern Age Society (1971–1975) Editor, Rampur Raza Library Board (1984–1997) Founder Member, Haryana Urdu Academy, Panchkola Haryana Secretary, All India Arabic Teachers Association (1985–1990, 1996–2004) Founder Editor, Ghalibnama Research Journal, Ghalib Institute, New Delhi 1975-76 A Senior Broadcaster of آکاش وانی (ریڈیو ناشر) since 1953 Life Member, Allama Iqbal Academy, Lahore, Pakistan Member, All India Allama Iqbal Literary Centre, Bhopal (1985–2004) General Secretary, Baba Farid Educational Society (Regd), Amroha, UP India
اہ‏م تخلیقات تے طباعتاں
انہاں دیاں لکھتاں حسب ذیل ني‏‏‏‏ں۔
Dirāsāt (Maktabah Jāmia, 1978) ذکرِ میر (لاہور - 1990) Yaqzaat Al Na’imeen (1996) یادگاری خطبات (1980) The Qur’an, The Hadith & The Sirah As The Sources of Islamic History (New York 1997) Thaqafat Al Hind, (Special Issue On Maulana Abul Kalam Azad) (1990) Tarikh-e-Tabari Ke Ma’akhiz Ka Tehqeeqi Wa Tanqeedi Mutala’a (Delhi 1980 Lahore 1998) Tarikh-e-Mohammadi Vol.2, Part 7, (1996, Part 5, 2003) Tadhkira-e-Hazrat Khwaja Nizamuddin Auliya (1980) طبقات الشورا (1965) Sirat-e-Nabawi Ki Awwaleen Kitabein Aur Unke Mu’allifeen (Delhi 1974) Shifa Ul Aleel - by غلام علی Azad Bilgrami (1990) Shawamil Al Jumal Der Shama’il Al-Kummal (2001) Shaikh Sadr Uddin Mohammad Yaqoob Be "Jihinda Shaheed" (2002) Shah Waliullah Dehlavi Ke Nadir Maktubat (1998) Rauzat Ul Auliya (1999) Life and Teachings of Hazrat Nizamuddin Auliya R.A (1978) Qiwam Ul Aqa’id (1994) Nawadir E Imdaadiya (1996) Deeed-o-Daryaft, Subject Research and Criticism, 1964 Meer Taqi Meer (1995) Tabaqat al Shuara 1965 Place of publication, Lahore Talash-e-Mir (1974) Mir Ki Aap Beeti (1957) Maqalaat-e-Faruqi 2003 Delhi College Magazine : Mir Number (1963) Kulliat -e - Mus hafi (Vol I & II ) 1968, Place of publication, Delhi-->
خاندان
آپ د‏‏ی زوجہ رضیہ فاروقی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی چار اولاد، دو فرزند نجم الھادی تے نذرالھادی تے دو دختر شمیسہ تے بسیمہ۔ فاروقی صاحب دا انتقال 28 نومبر 2004 نو‏‏ں ہويا۔ آخری ایام وچ مریض رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تدفین امروہہ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی زوجہ 6 جون 2008 دہرہ دون وچ انتقال کر گئياں۔
سماجی خدمات
فاروقی صاحب قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان دے تعاون تے اشتراک تو‏ں امروہہ وچ ، خطاطی پروگرام دے دو مراکز برائے مرد و خواتین وکھ وکھ قائم کیتے تے نال نال اک کمپیوٹر سینٹر وی قائم کر اردو روایات نو‏‏ں بحال رکھیا۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:استاداں بھارتی تعلیم گاہاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
کاروبار
کاروبار اک ایسا شعبہ اے جیدے وچ چیزاں یا خدمات نوں ورتن والیاں تک پہنچایا جاندا اے۔ دوجے لفظاں چ بناون آلے تے ورتن آلے وچ لین دین نوں کاروبار کہندے نیں۔ ورتن آلا چیز یا خدمت دے بدلے کرنسی دیندا اے۔ تے او چیز یا خدمت دین آلا بدلے چ کرنسی حاصل کردا اے۔ انج اے کاروبار دی شکل بن جاندی اے۔
Betriebswirtschaftslehre Bedrijfseconomie Talous 工商业
نکا رتہ بروکٹ
نکا رتہ بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
صوبہ بابل
بابل عراق دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر الہلہ اے-
2,000,000 بابل
کاسنی
Purple
گریگوری کاؤنٹی
گریگوری امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چائینہ بنک
اتہاس
چائینا بینک دا قیام ڈی سی.چوان، البینو سائیسپّ تے ہوراں ولوں کیتی گئیا اے۔ جے.ڈبلیو.میکپھیرن، انٹرنیشنل بینکنگ کارپوریشن، اس بینک دے پہلے پربندھک سن۔ تھوڑھے سمے بعد یوجن ای.ونگ ولوں اسدا پربندھ سمبھالیا گیا۔ ونگ نے 1936 تک اسدا کم سمبھالیا۔
چائینا بینک نے چین وچ وی اپنیاں دو شاخاں کھولھیاں۔ ایہناں وچ اک شاخ اموئے وچ 1925 نوں کھولھی گئی تے دوجی شاخ شنگھائی وچ 1929 وچ کھولھی گئی سی۔ پر 1944 وچ ایہناں دوناں شاخان نوں چین دیاں بینک پالیسیاں کارن بند کر دتا گیا سی۔
1942 وچ جدوں جاپانی فوجاں منیلا پہنچیاں تاں ادوں چائینا بینک بند کر دتا گیا سی۔ 1941 دے
چائینا بینک نے دوجی وڈی لڑائی توں بعد صنعت کاراں تے نویشکاں نوں اپنے پیریں کھڑے ہون لئی اہم کردار نبھائیا۔ اسنے اپنی پہلی شاخ سیبو وچ 1949 وچ کھولھی سی اتے 1969 وچ اسنے اپنے کم کاج نوں کمپیوٹری روپ دتا تے ایہہ دکھن چڑھدے ایشیا وچ پہلی آنلائین پرداتا بینک بنی۔
1990 وچ چائینا بینک نے 7 ہورناں بینکاں نال مل کے اک بینکنگ نیٹورک قایم کیتا جسنوں بینکنیٹّ کیہا جاندا اے تے ہن ایہہ دیس دا سبھ توں وڈا ایٹیئیم نیٹورک اے۔
1991 وچ چائینا بینک نے یونیورسل بینک لسنس حاصل کیتا۔ چائینا بینک نے نویں تکنالوجی وچ سرمایہ کاری کردے ہوئے 2004 وچ نقد پربندھن سیوا دی شروعات کیتی۔
یونانی ترک لڑائی (1919–1922)
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں لڑائیاں گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
سیاڑ
سیاڑ اوہناں لیکاں یا وٹاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑیاں زمین تے ہل چلاوݨ نال بَݨدیاں نیں ۔ فصلاں یا سبزیاں بیجݨ لئی کیاریاں وچ ہتھ نال وی سیاڑ بݨائے جاندے نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:وائی بیجی گٹھ:زراعت
چک 112-7آر
چک 112-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
ضلع زیریندی
زیریندی قازقستان دا اک ضلع اے۔
ساکریا دی لڑائی
ساکریا دی لڑائی ترک ازادی دی لڑائی وچ ترک تے یونانی فوجاں دے وشکار اناطولیہ وچ ساکریا دریا دے دوالے ہوئی اک وڈی لڑائی سی۔ ایدے وچ یونانی فوج نوں پچھے ہٹنا پیا۔
ایہ لڑائی 21 دن تک 23 اگست توں 13 ستمبر 1921 نوں لڑی گئی۔
فاطمہ جناح
'فاطمہ جناح مادرملت یعنی قوم دی ماں۔ ساڈے ماہرین تاریخ وسیاست نو مادر ملت قائد اعظم کے گھر دی دیکھ بھال کرن والی بہن دے حوالے نال بہت بلند مقام دیتا ہے
گٹھ:پاکستان گٹھ:محمد علی جناح
علی فواد
علی فواد (1882 - 1968) سلطنت عثمانیہ دا اک جرنیل تے ترک ازادی دا اک گرو سی۔
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
چک 63 فتح
چک 63 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
عالمی شاہ فیصل اعزاز
عالمی شاہ فیصل اعزاز سعودی عرب دے ادارے شاہ فیصل فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں ہر سال بلا تفریق جنس، مختلف شعبہ جات وچ اعلی کارکردگی اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز پنج مختلف زمریاں وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔  ایہ زمرے خدمت اسلام، مطالعہ اسلام، سائنس، عربی بولی و ادب تے طب نيں۔ اک طلائی تمغا تے انعامی رقم، جو دو لکھ امریکی ڈالر اُتے مشتمل ہُندی اے، نال  دتی جاندی ا‏‏ے۔
مطالعہ اسلام
<!-- == عربی بولی و ادب == -->
حوالے
گٹھ:عالمی شاہ فیصل اعزاز گٹھ:بین الاقوامی اعزازات گٹھ:سائنس و ہندسیات دے اعزازات گٹھ:سعودی اعزازات گٹھ:سعودی عرب وچ 1979ء دیاں تاسیساں گٹھ:سعودی عرب
ٹینا بروکٹ
ٹینا بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع زھاکسی
زھاکسی قازقستان دا اک ضلع اے۔
ٹینا بروکٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:ہرن
ضلع زھاکسی
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
میریڈا بروکٹ
میریڈا بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ہرن
ضلع زھارکین
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
خوش پور
خوش پور ضلع فیصل آباد چ اک پنڈ اے۔ اے پاکستان دی عیسائی برادری دا پنڈ اے۔ پاکستان دے اک وزیر شہباز بھٹی دا تعلق وی ایتھوں سی گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
ہیملن کاؤنٹی
ہیملن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
نکا لال بروکٹ
نکا لال بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع الگا
الگا قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
لال بروکٹ
لال بروکٹ ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Mazama rufina
القاعدہ
القاعدہ اک ٹولی دا ناں اے جیدی نیوں 1988 دے دوالے رکھی گئی۔ اے مڈلی تے تیز سوچ رکھن والے کج مسلماناں دی ٹولی اے جیہڑی امریکہ نال لڑ رئی اے ایدا سردار اسامہ بن لادن اے۔
چھمب ہرن
چھمب ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع آۓتیکی بائ
آۓتیکی بائ قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع بیگانن
بیگانن قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
پمپاس ہرن
پمپاس ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
چک 113-7آر
چک 113-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
کلون گرجا
کلون گرجا کلون جرمنی وچ اک رومن کیتھولک گرجا اے۔ ایہ 1248 تے 1880 دے وشکار بندا ریا۔ ایہ جرمنی دی سب توں زیادہ ویکھی جان والی تھاں اے جتھے 20000 لوک ہر دیہاڑے آندے نیں۔ ایدا مینار 157.4 میٹر اچا اے۔
محمد وحید الدین
محمد چھیواں یاں محمد محیدالدین (جم:14 جنوری 1861ء - موت:16 مئی 1926ء) سلطنت عثمانیہ دا 36واں تے آخری حکمران سی ، جہڑا اپنے بھائی محمد V دے مگروں 1918ء توں 1922ء تک سلطنت عثمانیہ دا سلطان رہیا ۔ اسنوں 4 جولائی 1918ء نوں سلطنت دے بانی عثمان اول دی تلوار نال نواز کے 36ویں سلطان دیاں ذمہ داریاں دتیاں گئیاں ۔ اس دے دور حکومت دا سبتوں وڈا واقعہ جنگ عظیم اول سی جہڑی سلطنت لئی تباہ کن ثابت ہوئی ۔ جنگ چ شکست دے نتیجے چ برطانیہ دیاں فوجاں نے بغداد تے فلسطین اتے مل مار لیا تے سلطنت دا بوہتا علاقہ اتحادی فوجاں دے مل ہیٹھ آ گیا ۔ اپریل 1920ء چ سان ریمو کانفرنس دے نتیجے چ شام اتے فرانس تے فلسطین تے بین النہرین (عراق) اتے برطانیہ دا اختیار تسلیم کر لیا گئیا ۔ 10 اگست 1920ء نوں سلطان دے نمائندےآں نے معاہدہ سیورے اتے دستخط کیتے جسدے نتیجے چ اناطولیہ تے ازمیر سلطنت عثمانیہ دے قبضے توں نکل گئے تے ترکی دا حلقہ اثر ہوڑ سکڑ گیا ، جدوں کہ معاہدے دے نتیجے چ اینہاں نوں حجاز چ آزاد ریاست نوں وی تسلیم کرنا پیا ۔ ترک قوم پرست سلطان ولوں معاہدے نوں تسلیم کرن دے فیصلے اتے سخت ناراض سن تے اینہاں نے 23 اپریل 1920ء نوں انکرہ چ مصطفی کمال اتاترک دی زیر قیادت ترک ملت مجلس عالی دا اعلان کیتا ۔ سلطان محمد ششم نوں تخت توں لاہ دتا گیا تے عارضی آئین نافذ کیتا گیا ۔ قوم پرستاں نے جنگ آزادی چ کامیابی دے مگروں یکم نومبر 1922ء نوں سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دا باضابطہ اعلان کیتا تے سلطان نوں ناپسندیدہ شخصیت قرار دیندے ہوئے ملک بدر کر دتا ، جہڑا 17 نومبر نوں برطانوی بحری جہاز راہیں مالٹا چلا گیا تے بعد چ اسنے اپنے جیون دے آخری دیہاڑے اٹلی چ لنگھائے ۔ 19 نومبر 1922ء نوں اسدے قریبی عزیز عبدالمجید آفندی نوں (عبدالمجید II نوں نواں خلیفہ چنیا گیا جہڑا 1924ء ـ خلافت دے خاتمے تک ایہہ ذمہ داری نبھاندا رہیا ۔ محمد ششم دا انتقال 16 مئی 1926ء چ سان ریمو اٹلی چ ہویا تے اسنوں دمشق چ سلیم اول مسیت چ سپرد خاک کیتا گیا ۔
ہور ویکھو
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک سلطان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
ہینڈ کاؤنٹی
ہینڈ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
حبیب عجمی
حبیب عجمی جاں حبیب فارسی دے ناں توں مشہور نیں  جو حضرت حسن بصری دے مرید سن تے پہلی صدی ہجری دے مشائخ تصوف وچ شمار ہُندے نیں آپ دی ولادت فارس وچ ہوئی کنیت ابو محمد سی شروع وچ وڈے مالدار تے سودی کاروبار کر دے حسن بصری دے ہتھ اُتے توبہ کیتی تے سارا مال راہ خدا وچ خرچ کر دتا
توکل علی اللہ
حضرت سیدنا حبیب عجمی دے دروازے اُتے اک سائل نے صدا لگائی، آپ دی زنانی محترمہ گندھیا ہویا آٹا رکھ کے پڑوس توں اگ لینے گئی سی تا کہ روٹی پکائے۔ آپ نے اوہی آٹا اٹھا کے سائل نوں  دے دتا، جدوں اوہ اگ لے کر آئی  تو آٹا ندارد (یعنی غائب) آپ نے فرمایا: اسنوں روٹی پکانے دے لئی لے گئے نیں  ، بوہت پچھیا تے آپ نے خیرات کر دینے دا واقعہ دسیا اوہ بولی: سبحان اللہ عزوجل! ایہ تاں چنگی گل اے مگر سانوں وی تے کچھ کھانے دے لئی درکار اے! اتنے وچ اک شَخص اک وڈی لگن وچ بھر کے گوشت تے روٹی لے آیا۔ آپ نے فرمایا: دیکھو تہانوں  کس قدر چھیتی لُٹیا دتا گیا، گویا روٹی وی پکا دتی تے گوشت دا سالن نال  بھیج دتا!
حوالے
گٹھ:ایرانی صوفی اولیا گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:صوفی سنت
ضلع کارگالے
کارگالے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 64 فتح
چک 64 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
پوڈو
پوڈو ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
آخن گرجا
آخن گرجا آخن جرمنی وچ اک رومن کیتھولک گرجا اے۔
ہینسن کاؤنٹی
ہینسن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
یہودی تریخ
یہودی دھرم دا اتہاس قریب 4000 سال پرانا اے ۔ اس دھرم دا اتہاس مصر دے نیل دریا سے لے کے حال عراق دے دجلہ - فرات دریاوان دے وچ شروع ہویا اتے اجوکا اسرائیل اکو اک یہودی دیس اے ۔
یہودی تریخ یہودیاں تے یہودیت د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ اگرچہ یہودیت بطور مذہب یونانی تاریخی حوالےآں دے مطابق سب تو‏ں پہلے ھلنستی دور (31 ق م – 323 ق م) وچ ظاہر ہويا تے اسرائیل دا قدیم ترین ذکر، قطبہ مرنپتاح 1203–1213 ق م اُتے لکھیا ملدا اے، مذہبی ادب بنی اسرائیلیاں د‏‏ی کہانی 1500 سال ق م پرانی بتلاندا ا‏‏ے۔ یہودی جلاوطن برادری اسوری فتح دے نال ہی شروع ہوئی تے بابلی فتح اُتے شدت اختیار کيتی۔ یہودی رومی سلطنت وچ وی جابجا پھیلے ہوئے سن، جس وچ بازنطینی حکمرانی دور وچ وسطی تے مشرقی بحیرہ روم وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ 638ء وچ بازنطینی سلطنت نے بلاد شام تے مشرقی بحیرہ رومی علاقےآں دا قبضہ کھو دتا، عرب اسلامی سلطنت دے تحت خلیفہ عمر نے یروشلم، میسوپوٹامیا، شام، فلسطین تے مصر فتح کيتا۔ سپین وچ یہودی سبھیاچار دا سنہری دور مسلم سنہری دور تے یورپ دے قرون وسطی دے تاریک دور نال وقوع پزیر ہويا جدو‏ں جزیرہ نما آئبیریا دے زیادہ تر علاقےآں وچ مسلم حکمرانی سی۔ اس دور وچ یہودیاں نو‏‏ں عام طور اُتے معاشرے وچ تسلیم کيتا جاندا سی چنانچہ یہودی مذہبی، ثقافتی تے اقتصادی زندگی نے ترقی کيتی۔
یہودی پرمپرا دے مطابق ، پہلاں یہودی مصر دے اندر غلام ہندے سن ۔ بعد وچ حضرت موسی علیہ السلام دی اگوائی وچ اوہ اسرائل آ گئے ۔ عیسی ؑ دے 1100 سال پہلاں  یعقوب علیہ سلام دے 12 پتران دے بنیاد اتے وکھ - وکھ یہودی قبیلے بنے ۔ ایہہ دو کھیمےآں وچ بٹ گئے - اک ، جو 10 قبیلےآں دا بنا سی اسرائل کہلایا اتے دو ، جو باقی دے دو قبیلےآں توں بنا سی اوہ یہودیہ کہلایا ۔ 10 قبیلےآں والے اسرائیل دا کی ہویا اسدا پتہ نہیں اے ۔ یہودیہ اتے بابل دا قبضہ ہو گیا ۔ بعد وچ  سن 800 ق م دے آسپاس ایہہ اسیریا دے ماتحت چلیا گیا ۔ فارس دے ہخامنشی حکمراناں نے اسیریائیاں نوں  530 ق م تک ہرا دتا تاں ایہہ کھیتر فارسی حکمرانی وچ آ گیا ۔ اس ویلے جرآلودہ دے دھرم دا اثر یہودی دھرم اتے پیا ۔ یونانی جیتو سکندر نے جدوں دارا تیسرے نوں  330 ق م وچ ہرایا تاں ایہہ یہودی یونانی حکمرانی وچ آ گئے ۔ سکندر دی موت دے بعد سیلیوکس دے سامراج اتے اسدے بعد رومن سامراج دے ماتحت رہن دے بعد عیسائیت دا شروع ہویا ۔ اسدے بعد یہودیاں نوں تکلیفاں دتیاں جان لگیاں ۔ ستویں صدی وچ اسلام دے ظہور تک انھاننوں پریشانی دا سامنا کرنا پیا ۔ اسدے بعد ترک ، مملوک حکمرانی دے ویلے ایہناں دا فرار اس کھیتر توں شروع ہویا ۔ ویہویں صدی دے شروع وچ کئی یہودی یورپ توں آکے اجوکے اسرائلی کھیتراں وچ بسن لگے ۔
کلاسیکی عثمانی مدت دے دوران وچ 1300ء -1600ء سلطنت د‏‏ی تمام اقليتی برادریاں بشمول یہود کسی حد تک خوشحالی و آزادی دا لطف اٹھاندے رہ‏‏ے۔ ،17واں ء صدی وچ مغربی یورپ وچ اچھی خاصی یہودی آبادیاں سن۔ یورپی نشا‌‌‍ ۃ ثانیہ تے روشن خیالی د‏‏ی مدت دے دوران وچ خود یہودی برادریاں وچ وی اہ‏م تبدیلیاں واقع ہُندیاں رہیاں۔ 18واں صدی عیسوی وچ یہودیاں نے تحدیدی قوانین تو‏ں آزادی تے وسیع تر یورپی معاشرے وچ انضمام دے لئی مہم شروع کيتی۔ 1870ء تے 1880ء د‏‏ی دہائیاں دے دوران یورپی یہود نے زیادہ فعال طور اُتے ہجرت کرنے تے یہود نو‏‏ں فلسطین تے ارض مقدسہ دے علاقےآں وچ دوبارہ آبادکاری دے بارے آزادانہ گفتگو تے بحثاں شروع کيتی۔ صیہونی تحریک باضابطہ طور اُتے 1897ء وچ قائم کيتی گئی۔ دراں اثنا، یورپ تے امریکا دے یہود نے سائنس، سبھیاچار تے معیشت دے شعبےآں وچ ميں مہارت حاصل کيتی جنہاں وچ عام طور اُتے سائنس دان البرٹ آئنسٹائن تے فلسفی لڈوگ وٹگنسٹائن نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مشہور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور دے بعد تو‏ں یہود نے وڈی تعداد وچ نوبل انعام جیتنا شروع کیتے۔
1933ء وچ ایڈولف ہٹلر تے نازیاں دے جرمنی وچ اقتدار وچ آندے نال یہودیاں د‏‏ی صورت حال زیادہ کشیدہ ہوئے گئی۔ اقتصادی بحران، سام مخالف نسلی قوانین تے نیڑے تر ہُندی آئندہ د‏‏ی جنگ دے خوف نے بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں فلسطین، ریاست ہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین فرار ہونے اُتے مجبور کيتا۔ 1939ء وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی 1941ء تک ہٹلر نے پولینڈ تے فرانس سمیت تقریباً تمام یورپ جتھ‏ے اس وقت لکھاں یہودی رہ رہے سن اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1941ء وچ سوویت یونین اُتے حملے دے بعد یہودیاں دا حتمی علاج یعنی یہودی لوکاں دا وسیع پیمانے اُتے بے مثال و منظم قتلِ عام شروع ہويا جس دا مقصد یہودی نسل د‏‏ی فنا و تعدیم سی تے جس دے نتیجہ یورپ بشمول شمالی افریقہ (نازی نواز وکی - شمالی افریقہ تے اطالوی لیبیا) وچ یہود اُتے ظلم و ستم تے عقوبت وقوع پزیر ہويا۔ اس نسل کشی جس وچ تقریباً سٹھ لکھ یہود باضابطہ طریقے تو‏ں ہلاک کیتے گئے مرگ انبوہ یعنی ہولوکاسٹ یا (عبرانی اصطلاح) شواح دے طور اُتے جانیا جاندا اے صرف پولینڈ دے حراستی کیمپاں وچ تیس لکھ یہود گیس د‏‏ی کوٹھڑیاں دے ذریعے قتل ہوئے جدو‏ں کہ صرف آشوٹز حراستی کیمپ ہی وچ دس لکھ قتل کیتے گئے۔
1945ء وچ فلسطینی یہودی مزاحمتی تنظیماں متحد ہوئیاں تے یہودی مزاحمتی تحریک ہگانا د‏‏ی باقاعدہ بنیاد پائی ،تحریک نے برطانوی تسلط تو‏ں لاتعلقی دا برملا اظہار شروع کر دتا حتی کہ برطانوی حکومت دے فلسطینی علاقےآں وچ لامحدود یہودی آبادکاری تو‏ں انکار اُتے ہگانا دہشت گرد طریقہ مزاحمت اپنایا تے نال ہی نال بحری جہازاں وچ غیر قانونی تارکین وطن یہود نو‏‏ں فلسطین وچ آباد کرنے لگے۔ ڈیوڈ بن گوریان نے 14 مئی 1948ء نو‏‏ں ارض اسرائیل وچ یہودی ریاست دے قیام دا اعلان کر دتا جو اسرائیلی ریاست دے طور اُتے جانا گیا۔ اس دے بعد فوری طور اُتے تمام ہمسایہ عرب ریاستاں نے اسرائیل اُتے حملہ کر دتا، جدو‏ں کہ نو زائیدہ اسرائیلی فوج برطانیہ اورفرانس د‏‏ی مدد تو‏ں مزاحمت کردی رہی۔ 1949ء وچ جنگ ختم ہوئی تاں اسرائیل د‏‏ی ریاست د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی، ریاست نے وڈے پیمانے اُتے دنیا بھر تو‏ں سینکڑاں ہزاراں یہودی مہاجرین د‏‏ی لہراں نو‏‏ں جذب کيتا۔ اج اسرائیل اک پارلیمانی جمہوریت اے جس د‏‏ی آبادی 80 لکھ افراد تو‏ں ودھ اے، جنہاں وچ 60 لکھ یہودی نيں۔ سب تو‏ں وڈا یہودی طبقہ اسرائیل تے امریکا وچ اے جدو‏ں کہ اہ‏م برادریاں فرانس، ارجنٹائن، روس، برطانیہ، آسٹریلیا، کینیڈا تے جرمنی وچ نيں۔ اعداد و شمار تے جمعیت شماری دے لئی یہودی آبادی صفحہ ملاحظہ کرن۔
یہودی تاریخ دے دور
یہودیاں تے یہودیت دی تریخ پنج دوراں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے: (1) آغازِِ یہودیت توں پہلے دا قدیم اسرائیل - 586 ق م; (2) 5 تے 6 صدی ق م وچ آغازِ یہودیت دے دوران; (3) ہیکل دوم دی تباہی دے بعد 70ء وچ راہبائی یہودیت دی تشکیل ; (4) رہبائی یہودیت دا دور رَفعِ عیسؑی توں لیکر 312ء وچ حکمران قسطنطین اعظم دے سیاسی دورِ اقتدار تک تے 18ویں صدی دے آخر وچ عیسائی سیاسی بالادستی دے خاتمے تک ; تے (5)، مختلف یہودیت دا دور ، فرانسیسی تے امریکی انقلابات توں لیکر موجودہ دور تک۔
یہودی تریخ دے ادوار
یہودیاں تے یہودیت د‏‏ی تریخ پنج ادوار وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: (1) آغازِِ یہودیت تو‏ں پہلے دا قدیم اسرائیل - 586 ق م؛ (2) 5 تے 6 صدی ق م وچ آغازِ یہودیت دے دوران؛ (3) ہیکل دوم د‏‏ی تباہی دے بعد 70ء وچ ربیائی یہودیت د‏‏ی تشکیل ؛ (4) رہبائی یہودیت دا دور رَفعِ مسیحیت تو‏ں لےک‏ے 312ء وچ حکمران قسطنطین اعظم دے سیاسی دورِ اقتدار تک تے 18واں صدی دے آخر وچ مسیحی سیاسی بالادستی دے خاتمے تک ؛ تے (5)، مختلف یہودیت دا دور، فرانسیسی تے امریکی انقلابات تو‏ں لےک‏ے موجودہ دور تک۔
قدیم یہودی تریخ (1500 ق م – 63 ق م)
thumb|یہودی غلام ۔ قدیم مصری مورتی۔ [//ur.wikipedia.org/w/Hecht_Museum حیفا یونیورسٹی دے ] عجائبگھر وچ
مرکزی صفحہ ابتداء یہودیت
ابتدائی یہودیاں تے انہاں دے پڑوسیاں د‏‏ی تریخ زرخیز ہلال تے بحیرہ روم دے مشرقی ساحل اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ ایہ تریخ انہاں لوکاں وچ شروع ہُندی اے جو دریائے نیل تے بین النہرین دے درمیانی علاقےآں وچ رہندے رہ‏‏ے۔ اس دے اطراف وچ قدیم مصر تے بابل، عرب دے ریگستان تے پہاڑ۔ ایشیائے کوچک، کنعان د‏‏ی زمین (جو موجودہ اسرائیل، فلسطین، اردن تے لبنان دے علاقے بندے نيں) تہذیباں د‏‏ی مُقامِ اِجتماع سی۔
عبرانی بائبل دے مطابق،یہود قدیم بنی اسرائیل د‏‏ی نسل تو‏ں نيں جو کنعان دے علاقے وچ بحیرہ روم دے مشرقی ساحل تے دریائے اردن دے درمیان وچ آباد ہوئے۔ عبرانی بائبل ’’بنی اسرائیل‘‘ نو‏‏ں مشترک جدامجد یعقوب تو‏ں منسوب کردی ا‏‏ے۔
کتاب ایہ وی تجویز کردی اے کہ دوسری ہزاریہ ق م د‏‏ی شروع د‏‏ی صدیاں وچ عبرانیاں د‏‏ی خانہ بدوشیہیبرون یعنی الخلیل دے اردگرد مرکوز رہی جس دا نتیجہ انہاں دے مقام تدفین یعنی پرکھاں دے غار دے قیام اُتے ہويا۔ بنی اسرائیل اس سرگزشت دے مطابق، بارہ قبیلے اُتے مشتمل سی، ہر اک قبیلہ یعقوب دے بارہ بیٹےآں د‏‏ی اولاد سی روبن، شمعون، لیوی، یہودہ، آشکار، زابلن،ڈین، گاد، نفتالی، آشیر، یوسف تے بن یامین۔ thumb|اسرائیل تے یہوداہ د‏‏یاں ریاستاں تے انہاں وچ رہنے والے بنی اسرائیلی قبیلے 926 ق م وچ
بائبل د‏‏ی کتاب پیدائش، باب 50-25 ، یعقوب تے اس دے بارہ بیٹےآں دا قصہ دسدا اے جنہاں نے شدید قحط دے دوران وچ کنعان چھڈیا تے شمالی مصر دے علاقے گوشن وچ آباد ہوئے۔ شروع وچ تاں انہاں نو‏ں مصر وچ زرخیز زمیناں دتیاں گئیاں اُتے صدیاں بعد مصری فراعنہ د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں مبینہ طور اُتے غلام بنا رکھیا سی ، اگرچہ قرآن تے سابقہ مقدس کتاباں اس د‏ی تصدیق کردیاں نيں اُتے اس امر دے واقع ہونے دا کسی آزاد ذرائع تو‏ں ثبوت نئيں ملا۔ کم و بیش 400 سال د‏‏ی غلامی دے بعد اللہ یعنی یہوہ (اسرائیلی لوکاں دے خدا دا اس وقت دا ناں ) نے لاوی قبیلے دے عبرانی پیغمبر موسیٰ نو‏‏ں اسرائیلیاں نو‏‏ں فرعون تو‏ں رہائی دے لئی بھیجیا۔ مقدس کتاباں دے مطابق، عبرانی معجزانہ طور اُتے ہجرت ک‏ر ک‏ے مصر تو‏ں باہر نکلے ( ایہ واقعہ خروج یا ہجرت دے طور اُتے جانیا جاندا) تے واپس اپنے آبائی وطن کنعان لوٹے۔ مقدس کتاباں دے مطابق، مصری غلامی تو‏ں آزادی دے بعد،(اسلام دے مطابق انہاں نے موسی د‏‏ی حکم عدولی د‏‏ی تے کنعانی قبیلے تو‏ں لڑنے تو‏ں انکار کيتا جس د‏‏ی سزا وچ ) بنی اسرائیل چالیس سال د‏‏ی مدت تک سینا دے ریگستان دے وچ گمراہ پھردے رہ‏ے، جتھ‏ے انہاں نو‏ں من و سلوی ملدا رہیا فیر انہاں نے1400 ق م وچ یوشع بن نون د‏‏ی زیر قیادت کنعان فتح کيتا۔ بائبل د‏‏یاں تحریراں دے مطابق ،صحرا وچ رہنےکی مدت دے دوران وچ بنی اسرائیل نو‏‏ں دس احکا‏م کوہ سیناء اُتے یہوواہ تو‏ں موسیٰ دے ذریعے موصول ہوئے۔ کنعان وچ داخل ہونے دے بعد، ہر اک قبیلے نو‏‏ں زمین دا حصہ دتا گیا ۔
بہرکیف، آثار قدیمہ تو‏ں یہود دے اصل علاقے د‏‏ی اک مختلف کہانی کاپتہ چلدا اے کہ ضروری نئيں اے کہ یہود نے لیونت یا سرزمین شام دا علاقہ چھڈیا ہوئے۔ آثار قدیمہ دے اوہ ثبوت زیادہ حاوی نيں کہ بنی اسرائیل دا اصل مقام کنعان سی نہ کہ مصر، جنہاں دے مطابق مصر تو‏ں فرار یا 40 سال در بدرسینا دے صحرا تے بیابان وچ پھرنے والے قصہ د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں اے ۔ بوہت سارے آثار قدیمہ دے ماہرین نے ، موسیٰ تے خروج مصر دے آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات نو‏‏ں ’’اک بے ثمر تعاقب‘‘ قرار دے ک‏‏ے ترک کر دتا اے ۔ اک صدی اُتے محیط آثار قدیمہ تے مصریات دے ماہرین نے تحقیق تو‏ں کوئی قابلِ قدر ثبوت نئيں پایا کہ قیدِ مصر، داستانِ فرار از مصر تے سفرِ بیابانِ سینا وچ براہ راست کوئی تعلق ہوئے سکدا اے تے ایويں اس تجویز دے نتیجے اُتے پہنچے کہ آہنی دور د‏‏ی یہوداہ تے اسرائیل د‏‏یاں ریاستاں دا اصل مقام کنعان اے، نہ کہ مصر۔۔ قدیم ترین اسرائیلی بستیاں د‏‏ی سبھیاچار کنعانی اے، انہاں دے اشیائے مقدسہ کنعانی دیوت‏ا ال کيت‏یاں نيں، مٹی دے برتناں وچ مقامی کنعانی روایت پائی جاندی اے تے انہاں دے حروف تہجی ابتدائی مقامی کنعانی اے ۔ واحد فرق ’’اسرائیلی‘‘ دیہات تے کنعانی تھ‏‏اںو‏اں وچ زیر زمین دبی ہوئی سور د‏‏ی ہڈیاں د‏‏ی غیر موجودگی اے، اسنو‏ں نسلی فرق گنیاجائے یا ایہ فرق ہور عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں اے حالے تک ایہ معاملہ متنازع اے
کئی سو سال تک ارض مقدسہ د‏‏ی بارہ متحدہ ریاستاں اُتے بارہ قبیلےآں دے اماماں (قضاۃ) د‏‏ی حکمرانی دا تسلسل رہیا۔ اس دے بعد 1000 ق م وچ طالوت بادشاہ دے تحت اسرائیلی بادشاہت قائم ہوئی تے بادشاہ داؤد ؑ تے اُس دے بیٹے شاہ سلیمان ؑ دے دور تک جاری رہی۔ داؤد ؑ ہی دے دور حکومت وچ پہلے تو‏ں قائم یروشلم اسرئیل تے یہوداہ د‏‏ی متحدہ بادشاہتاں دا قومی تے روحانی راجگڑھ بنیا۔ سلیمان ؑ نے سب تو‏ں پہلے موریاہ پہاڑ (حرم قدسی) اُتے ہیکل تعمیر د‏‏ی جو یروشلم وچ اے ۔ پر، قبیلے جو سیاسی طور اُتے انتشار دا شکار سن، انہاں د‏‏ی موت اُتے, دس شمالی قبیلے تے دو جنوبی قبیلے (یہودا تے بنیامین )کے درمیان خانہ جنگی شروع ہوئی ۔ بنی اسرائیل قوم دو ریاستاں وچ تقسیم ہوئی شمال وچ ریاست اسرائیل (سامریہ) تے جنوب وچ مملکت یہوداہ دے ناں تو‏ں، تقسیم دا فائدہ اٹھا ک‏ے شامی حکمران تلگت پلاسر سوم نے شمالی ریاست اسرائیل اُتے 8واں صدی ق م وچ قبضہ کيتا۔ عام طور اُتے قابل قبول کوئی وی تاریخی دستاویز انہاں دس شمالی قبیلے د‏‏ی حتمی حالت د‏‏ی سرگزشت نئيں دیندی، جنہاں نو‏ں اسرائیل دے دس گمشدہ قبیلے دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، اگرچہ قیاس آرائیاں د‏‏ی افراط ا‏‏ے۔
اسیری بابل (587-538 ق م)
یہودی تصوف ( قبالہ ) جو اج وی انہاں وچ بہت مشہور تے رائج اے ، کچھ دانشوراں جداں مشہور یہودی مصنف شهولیم گرشوم دے مطابق اپنی اصلی حالت (نظریا‏تی قبالہ) دے نال نال اس وچ جادوئی عملیات ( عملی قبالہ ) دا دخول ايس‏ے زمانے وچ ہويا جو قرون وسطی تک ہور ترقی کردا گیا ، اپنی کتاب کبالہ وچ بیان کردے نيں
ان یہود نے بابل د‏‏ی تلمودی درسگاہاں قائم کيت‏یاں ، جو جیونئیم درسگاہاں کہلاندی نيں - جو بابل وچ یہودی علم تے یہودی قانون د‏‏ی ترقی دا مرکز بنیاں 500ء تو‏ں 1038 ء تک. دو سب تو‏ں زیادہ مشہور درسگاہاں پمبیدیندا تے سبورا سن - اہ‏م (علم دین دے مدرس‏ے) نیہاردتا تے مہوذا وچ واقع سن -
کچھ نسلاں تے فارس د‏‏ی 540 ق م وچ بابل د‏‏ی فتح دے بعد کچھ مریدین عزیر تے نحمیاہ د‏‏ی رہنمائی وچ واپس اپنی سرزمین تے اپنی پرانی روایات نو‏‏ں لوٹے – دوسرے یہود مستقل واپس نہ پرت سک‏‏ے تے جلا وطنی ہی وچ رہے تے اسرائیل تو‏ں باہر اپنی وکھ ہی خود مختاری بنا لی ، خاص طور اُتے مشرق وسطی وچ 7 ويں صدی ءکی مسلم فتوحات دے بعد -
قدیم ہندستان کینال ابتدائی تجارت (70 ء - 562 ق م)
thumb|200x200px|(نقاشی) 68 ء وچ یہودی کوچین پہنچدے ہوئے قدیم روایات دے مطابق ، یہوداہ تو‏ں تاجر ہندستان دے موجودہ شہرکوچین (کوچی) 562 ق م وچ پہنچے تے ہور جلاوطن یہود اہ دے باسی 70 ء وچ ہیکل د‏‏ی دوسری تباہی دے بعدپہنچے
نوٹ
گٹھ:تریخ گٹھ:یہودیت دی تریخ گٹھ:قومی تریخاں گٹھ:یہودیت
گٹھ:تریخ یہودیت گٹھ:قومی تواریخ گٹھ:تریخ گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جیجابائی
جیجابائی (12 جنوری، 1598-17 جون، 1674) مہان مراٹھا شیوا جی دی ماں سی۔ شیوا جی نوں طاقت نال دشمناں دا ہمت نال مقابلہ کارن دی سکھیا پچھے جیجابائی دی شخصیتاتے بہادری سی۔ جیجابائی احمد نگر دے سلطان دے اک باراں ہزاری منصبدار لکھوجی دی اکلوتی دھی سی۔ جیجابائی دے گھر 10 اپریل 1627 نوں شیواجی دا جنم ہویا۔ شواجی نے اپنے ڈگدے ہوئے دیس نوں اٹھاؤن لئی طاقتور دشمناں دا، ہمت نال مقابلہ کیتا تاں اس دے پچھے اوس دی ماں جیجابائی ہی سی۔ بال شیواجی نوں جیجابائی لگاتار بہادراں دی بہادری دیاں اتے مہاپرشاں دی مہانتا دیاں کہانیاں سنایا کردی سی۔ اوس نے شواجی نوں پڑاؤن-لکھاؤن دے نال ہی دیس دی حالت، دھرم دی ہانی، جاتی دی گراوٹ بارے دسدے ہوئے دیش بھگتی، مات-بھومی پرتی ویکتی دے فرض، دھرم دی اصلی سروپ نوں غلامی دے نرک 'چوں کویں کڈھیا جا سکدا ہے وغیرہ سکھیاواں دتیا۔
چھترپتی دی ماں جیجابائی نے اپنے جیون وچ اپنے سپنے نوں ساکار ہندیا وی دیکھیا۔ ایہ 74 سال دی عمر وچ شیواجی دی تاجپوشی دے صرف 13 دناں بعد چل بسی۔
ہور دیکھو
شیوا جی
حوالے
گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مہاراشٹرگٹھ:مرہٹہ سلطنت
چٹی پوچھلوالا ہرن
چٹی پوچھلوالا ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ضلع کوبڈا
کوبڈا قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ہارڈنگ کاؤنٹی
ہارڈنگ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع مارتک
مارتک قازقستان دا اک ضلع اے۔
چک 114-7آر
چک 114-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ضلع مارتک
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 114-7آر
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
ضلع کھرومتو
کھرومتو قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 65 فتح
چک 65 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
امیر حبیب اللہ خان
thumb|بائیں|حبیب اللہ اپنے گھوڑے تے سوار۔ والئی افغانستان امیر عبدالرحمن دے وڈے بیٹے سن۔ سمرقند وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے عہد وچ انگریزاں نے افغانستان دی خارجی تے داخلی امور وچ کامل آزادی تسلیم کر لی۔ 1905ء وچ ہندوستان دا سفر کیتا۔ تے اسلامیہ کالج لاہور دا سنگ بنیاد رکھیا، کالج دا حبیبیہ ہال انہاں دے ناں توں منسوب اے۔ انہاں دے زمانے وچ افغانستان وچ ڈاکٹری علاج شروع ہویا۔ مغربی طرز دے مدرسے کھولے گئے تے پن بجلی گھر قائم ہویا۔ جلال آباد دے قریب شکار گاہ وچ قتل ہوئے۔ 1901 توں لے کر 1919 تک افغانستان اُتے حکومت کیتی۔
حوالے
گٹھ:1872 دے جم گٹھ:1919 دیاں موتاں گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج گٹھ:افغان سیاستدان گٹھ:افغان شاہی حکمران گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغانستان وچ 1910 دی دہائی گٹھ:بارکزئی خاندان گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں گٹھ:مقتول شاہان گٹھ:امیران افغانستان
عہدنامہ مالک اشتر
عہد نامہ مالک اشتر، من جملہ انہاں مکتوبات وچو‏ں اے جسنو‏ں امام علی(ع) نے مالک اشتر نو‏‏ں مصر دی گونری اُتے منصوب کرنے دے بعد انہاں نو‏ں حکمرانی دے آداب و اصول دی طرف متوجہ کردے ہوئے تحریر فرمایا ا‏‏ے۔
یہ عہدنامہ، امام علی(ع) تو‏ں منسوب مفصل ترین مکتوبات وچو‏ں اک اے تے دنیا دی کئی زندہ زباناں وچ اس دا ترجمہ تے شرح لکھی گئی ا‏‏ے۔ آداب الملوک نامی کتاب فارسی بولی وچ اس مکتوب دی شرح ا‏‏ے۔
نہج البلاغہ دے موجودہ نسخاں دی ترتیب وچ اس مکتوب دا نمبر متفاوت ا‏‏ے۔
مضامین
امام علی(ع) نے اس خط نو‏‏ں مالک اشتر دے لئی اس وقت تحریر فرمایا جدو‏ں آپ نے اسنو‏ں مصر دی گورنری اُتے منصوب فرمایا سی اسلئے اس دے اکثر مضامین حکمراناں تے حکومتی کارنداں دا عام مسلما‏ن تے غیر مسلما‏ن شہریاں دے نال برتاؤ تے ملک دی ترقی تے پیشرفت دے لئی حکمراناں دے وظائف دی بیان وچ ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں امام علی(ع) دی جانب تو‏ں مالک اشتر نو‏‏ں مصر دے گورنر دے عنوان تو‏ں کرنے والے بعض سفارشات درج ذیل نيں:
مآخذ
گٹھ:خطوط نہج البلاغہ گٹھ:علی
ضلع مغلزہر
مغلزہر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
جنگلی مجھ
جنگلی مجھ گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ڈنگر
چک 66 فتح
چک 66 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
ہجس کاؤنٹی
ہجس امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع اویل
اویل قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
انوا
انوا گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
شیوا جی
شواجی بھوسلے (اندازاً 1627/1630 – 3 اپریل 1680) اک مہان مراٹھا جنگجو سی اتے اوس دی کمانڈ ہیٹھ مغلاں نوں ہرا کے پونے مراٹھا راج قایم کیتا گیا۔ اسے لئی شیوا جی نوں مراٹھا راج دا بانی وی کیہا جاندا اے۔ سن 1674 وچ شیوا جی نوں مہاراج دا تاج پہنا کے چھترپتی دا درجہ دتا گیا۔
چھترپتی شواجی اوہ پہلا ہندو جنگجو سی، جس نے مغل راج خلاف کامیاب بغاوت کیتی تے اپنا آزاد راج قایم کیتا۔ اس دا ناں مہارانا پرتاپ تے مہاراجہ رنجیت سنگھ ورگے سورمیاں وچ لیا جاندا اے۔ اک ذمیندار دے گھر پیدا ہو کے، مغلاں ورگی مضبوط حکومت نال ٹکرا کے سفلتا حاصل کرنی کسے چمتکار توں گھٹ نہیں اے۔
مڈھلا جیون
شواجی مہاراج دا جم شاہجی بھونسلے اتے جیجابائی (راجماں ججاؤ) دے گھر اندازاً 19 فروری 1630 (مہاراشٹر سرکار مطابق ) نوں شونیری قلعہ بندی وچ ہویا سی۔ ہورناں دے مطابق 6 اپریل 1627 جاں اسدے نیڑے تیڑے کوئی ہور جم دی تاریخ اے۔ شونیری دا قلعہ بندی پونا (پنے) توں اتر دی طرف جنار نگر دے کول سی۔ اوس دا بچپن اوس دی ماں ججاؤ دی نگرانی وچ گزریا۔ اوہ سارے فنان وچ ماہر سی، اوس نے بچپن وچ سیاست اتے لڑائی دی سکھیا لئی سی۔ ایہہ بھونسلے قبیلے دا سی جو کہ مول طور تے کرمی قبیلے نال متعلق اے۔ اوس دا پیؤ مراٹھا جرنیل سی اتے دکھن سلطنت ماتحت سیوا کردا سی۔ اوس دی ماں جیجابائی جادو کل وچ پیدا ہوئی سی اتے اوس د اک طاقت ا پیؤ طاقتور سامنت سی۔ شواجی دے جم دے ویلے، دکن دے اقتدار وچ تن اسلامی سلطان سن: بیجاپور، احمدنگر اتے گولکنڈا دے سلطان۔ ساہاجی اکثر اوہناں وچکار اپنی وفاداری بدلدا رہندا سی پر پونے دی اپنی جگیر اتے اپنی چھوٹی جہی فوج اوس سدا رکھی ہوئی سی۔ شواجی دا جم 19 فروری 1630 نوں شونیری دے قلعے وچ ماں جیجا بائی دی ککھوں ہویا۔ اس دی جم متی بارے اختلاف اے۔ کئی لکھاری 6 اپریل 1627 دسدے ہن پر زیادہ تر اتہاسکار تے مہاراشٹر سرکار 19 فروری 1630 نوں ہی مانتا دندی اے۔ شوا جی دا پیؤ شاہ جی بھونسلے بیجاپر دے سلطان دی نوکری کردا سی تے پونے دا جاگیردار سی۔ شواجی دے بچپن وچ ہی شاہ جی بھونسلے نے دوجی شادی کر لئی۔ اوہ شوا جی تے جیجابائی نوں اپنے یعقین پاتر دیوان دادا جی کونڈدیو دی سرپرستی ہیٹھ پونے چھڈّ کے آپ بیجاپور ولوں جنگ وچ حصہ لین لئی کرناٹک چلا گیا۔ دادا جی کونڈدیو نے اس نوں تلواربازی، نشانیبازی، گھوڑسواری تے کشتی آدی دی سکھلائی دتی۔
آزاد ہندو دیس لئی جدوجہد
شواجی بچپن توں ہی آزاد ہندو دیس دا اساری کرنا چاہندا سی۔ 1644 وچ دادا جی نارس نوں لکھی اک چٹھی وچ اس نے پہلی وار ‘ہندوی سوراج’ دے تجزیہ دا ذکر کیتا۔ اس نے مہاراشٹر دے لڑاکو موال کھیتر توں جیسا جی کانک، سوریا جی کاکڑے، باجی پاسالکر، باجی پربھو دیشپانڈے تے تاناجی مالوسرے ورگے کئیاں کمانڈر تے فوجی بھرتی کیتے، جو اس دے وفادار راے۔ 1645 وچ شواجی نے اپنی پہلی جت دے روپ وچ بیجاپر دے تورن تے کونڈن قلعے جت لئے تے ہولی ہولی کونڈارپی سمیت کئیاں قلعے بیجاپر توں کھوہ لئے۔ شواجی دیاں جتاں توں پریشان ہو کے بیجاپر دے سلطان نے شاہ جی بھونسلے نوں قید کر لیا۔ پیؤ نوں رہاء کراؤن بدلے شوا جی نوں کئیاں قلعے چھڈنے پئے۔
بیچاپور دی جنگ وچ جت
شواجی دی ودھدی طاقت ویکھ کے 1659 وچ بیجاپور دے سلطان نے اس نوں دباؤن لئی جنرل افضل خان نوں بھیجیا۔ اس نے شواجی نوں اکلے ملن لئی پرتاپگڑھ قلعے دے باہر بلایا۔ شوا جی نوں افضل خان دی نیت اتے شکّ سی۔ اوہ اپنے کپڑیاں تھلے کوچ پہن کے گیا۔ افضل خان نے شواجی نوں جپھی وچ گھٹ کے چھرا مارن دی کوشش کیتی۔ کوچ کارن شواجی دی جان بچ گئی تے اس نے باگھنکھے نال افضل خان دا قتل کر دتا۔ مگروں اس نے چھپی ہوئی مراٹھا فوج نوں حملے دا اشارہ کر دتا۔ 10 نومبر 1659 نوں پرتاپ گڑھ دی جنگ وچ بیجاپور دی فوج ہار گئی۔ اس جت نے شواجی نوں سارے مہاراشٹر وچ لوک ہیرو بنا دتا۔ اس لڑائی وچ حاصل ہوئے جنگی سامان تے مال-دھن نے مراٹھا فوج دی معاشی تنگی دور کر دتی۔ اس پچھوں بیجاپر دے سلطان نے اپنے حبشی جنرل رستم جماں دی اگوائی ہیٹھ فوج بھیجی، جس نوں شواجی نے کوہلاپور دی لڑائی وچ شکشت دتی۔
اورنگزیب دی دکھن مہم
اس ویلے اورنگزیب دکھن دا گورنر سی۔ شواجی دا اس نال ٹکراء لازمی سی کیونکہ دوواں دا مقصد دکھن اتے قبضہ کرنا سی۔ 14 فروری 1658 نوں اورنگزیب، دارا شکوہ نوں ہرا کے بھارت دا بادشاہ بن گیا۔ 1660 وچ اورنگزیب نے اپنے مامے شائستہ خان نوں بھاری توپخانے سمیت 1,50,000 فوجی دے کے دکھن بھیجیا۔ اس نے شواجی نوں کئی لڑائیاں وچ ہرایا تے راجگڑھ پونے سمیت زیادہ تر مراٹھا علاقے اتے قبضہ کر لیا۔ اپریل 1663 وچ شواجی نے اک دلیرانا چال چلی۔ اوہ 200 ساتھیاں سمیت برات دے روپ وچ پونے شائستہ خان دے محل وچ وڑ گیا۔ شائستہ خان دا اک لڑکا تے کئی کمانڈر مارے گئے۔ شائستہ خان نے فوجی چھاؤنی وچ لک کے جان بچائی۔ گھاٹے پورے کرن لئی شواجی نے 1664 وچ مغلاں دی امیر بندرگاہ صورتَ نوں لٹیا۔
سفلتا نہ ملدی ویکھ اورنگزیب نے جے پور دے راجے جےَ سنگھ نوں شواجی دے خلاف بھیجیا۔ اس نوں شواجی دے خلاف بھاری سفلتا حاصل ہوئی پر مراٹھا فوج نے چھاپا مار جنگ نال مغلاں دے نکّ وچ دم کر دتا۔ جےَ سنگھ نے شواجی نوں سندھی لئی پیش کش کیتی۔ اس نے پیش کش پروان کر لئی۔ 11 جون 1665 نوں دوواں دھراں وچ پرندھر دی سندھی سرے چڑھی۔ شرطاں مطابق شواجی نوں 23 قلعے تے 400000 روپئے دا ہرزانا بھرنا پیا۔ اس نوں اپنا وارث سمبھا جی مغل دربار وچ بھیجنا پیا۔ بیجاپور خلاف مغلاں نوں فوجی مدد دینی وی پروان کرنی پئی۔
شیوا جی مغل دربار وچ
1666 وچ اورنگزیب نے شواجی نوں آگرے بلایا۔ اس دی بے عزتی کرن لئی اس نوں چھوٹے درزے دے منصبداراں وچ کھڑھا ہون لئی کیہا گیا۔ اس تے شواجی بھڑک گیا تے دربار وچوں چلا گیا۔ اس نوں سمبھا جی سمیت گھر وچ کوتوال فولاد خان دی نگرانی ہیٹھ نظربند کر دتا گیا۔ شواجی نے بیمار ہون دا بہانہ بنیا تے سنتاں، پیراں، فقیراں نوں پھل تے مٹھیائیاں ونڈن دی آگیا حاصل کر لئی۔ کئی ہفتیاں بعد اوہ تے سمبھا جی پھلاں دے ٹوکریاں وچ بیٹھ کے فرار ہو گئے تے سادھوآں دے بھیس وچ مہاراشٹر پجّ گئے۔ شواجی تے مغلاں وچ لڑائی پھر بھڑک اٹھی۔ شواجی نے ہولی ہولی اپنا ودھیرے علاقہ واپس حاصل کر لیا۔ 1670 وچ اس نے صورتَ نوں دوبارہ لٹیا۔
چھترپتی ہون دا اعلان
1674 تک شواجی وڈا علاقے دا سوآمی بن چکا سی پر راج تلک توں بغیر اس دا رتبہ باقی مراٹھا سرداراں دے برابر ہی سمجھیا جاندا سی۔ اس نے اپنے چھترپتی ہون دا اعلان کر دتا۔ مقامی پجاری طبقہ نے شواجی نوں راج تلک لاؤن توں انکار کر دتا کہ اوہ کشتری نہیں اے تے چھوٹی جاتی دا ہون کارن راجا بنن دے ایوگ اے۔ اس لئی بنارس توں پنڈت گنگا رام بھٹّ نوں بلاؤنا پیا۔ 6 جون 1674 نوں 50000 مہماناں دی حاضری وچ اس نے شواجی نوں راج تلک لگا کے چھترپتی دا خطاب حاصل کیتی۔ اس پچھوں شواجی نے احمد نگر، بیجاپور، گولکنڈا، کرناٹک تے تمل ناڈو وچ کئیاں جتاں حاصل کیتیاں۔
موت
مارچ 1680 وچ شواجی بخار تے دست کارن بیمار پے گیا۔ 3 جاں 5 اپریل 1680 نوں اس دا انتقال ہو گیا۔ اس توں بعد اس دا بیٹا سمبھا جی گدی اتے بیٹھا۔ فروری 1689 وچ سنگمیشور دے قلعے توں مغل فوج نے اس نوں گرفتار کر لیا۔ دھرم نہ بدلن کارن اورنگزیب ولوں 11 مارچ 1689 نوں اس دا قتل کر دتا گیا۔ اس دا بیٹا ساہو جی وی 18 سال مغلاں دی قید وچ رہا۔ 1707 وچ اورنگزیب دی موت توں بعد ساہو جی نوں رہاء کر دتا گیا۔ اس نے 1749 تک راج کیتا۔ اس دی ولاستا کارن ہولی ہولی مراٹھیاں دی سیاسی طاقت پیشوا (وزیراعظم) دے ہتھاں وچ چلی گئی۔ پیشویاں ماتحت مراٹھیاں نے بوہت زیادہ ترقی کیتی۔ مراٹھا راج تاملناڈو توں لے کے پشاور تے بنگال تک پھیل گیا۔
نویں کم
شواجی نیک تے دھرم نرپکھّ راجا سی۔ اس نے فوجی، معاشی، سماجی تے زمین متعلق کئیاں سدھار کیتے۔ اس نوں بھارتی سمندری فوج تے چھاپامار لڑائی دا باپ کیہا جاندا اے۔ رہندی دنیا تک اس دا ناں بھارت دے اتہاس وچ سورج وانگ چمکدا رہے گا۔
حوالے
گٹھ:مرہٹہ سلطنت گٹھ:بھارتی راجے گٹھ:بادشاہ
ضلع شالکر
شالکر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ضلع تیمر
تیمر قازقستان دا اک ضلع اے۔
عرب ملکاں وچ ہندومت
مختلف مذاہب کے، لکھاں بھارتی تارکین وطن، عرب ملکاں وچ کم کردے تے رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے ہندو نيں، بشمول سعودی عرب عرب ملکاں وچ وی بوہت سارے ہندو ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے بھارتی تے نیپالی کارکن خلیج فارس دے گرد تیل تو‏ں مالا مال ریاستاں وچ منتقل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
بحرین، متحدہ عرب امارات، یمن، سلطنت عمان تے لبنان وچ ہندو مندر تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
بلحاظ ملک اندازہً آبادی
ہندؤاں د‏‏ی اک تخمینہ تعداد جو 2010ء دے مطابق اے، بعض عرب ملکاں وچ حسب ذیل سی:
دوسرے عرب ملکاں وچ ہندوواں د‏‏ی تعداد، بشمول سرزمین شام تے شمالی افریقا ملکاں کے، ہندوؤاں د‏‏ی تعداد نہ ہونے دے برابر سمجھی جاندی اے، اگرچہ لیبیا وچ انڈو نیپالی لوکاں د‏‏ی تعداد 10,000 2007ء وچ ) سی، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ہندو ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ اس گل دا امکان کم ہی اے کہ انہاں ملکاں وچ کوئی ہندو مندر موجود ہوئے۔
تاریخی پس منظر
عمان وچ ہندوستانی پاشندے رہنے د‏‏ی غرض تو‏ں آئے، آبادیاں بسائاں تے ہندومت اُتے عمل پیرا ہوئے۔ عرب جہازران جنوب مغربی مون سون ہواواں دا استعمال کردے ہوئے پہلی صدی عیسوی تو‏ں پہلے مغربی بھارتی بندرگاہاں تو‏ں تجارت کردے سن ۔ اک عرب فوج نے 711ء وچ سندھ نو‏‏ں فتح کیتا تے عرب چھیويں صدی عیسوی وچ کیرلا وچ آباد ہوئے۔ دوسری طرف، عہد وسطی وچ گجرا‏تی، کچھی تے ہور ہندوستانیاں نے عرباں تے صومالی بندرگاہون، بشمول ہرمز، صلالہ، سقطری، موغادیشو، مرکہ، براوہ، ہبیا، مسقط تے عدن دے نال وسیع پیمانے اُتے تجارت کيتی۔ عرب تاجر بحر ہند د‏‏ی تجارت اُتے اس وقت تک چھائے رہے جدو‏ں تک کہ پندرہويں صدی دے آخر وچ پرتگالیاں نے انہاں نو‏‏ں بزور بے دخل نئيں کر دتا۔ سلطنت برطانیہ دے دور ہند عرب تعلقات د‏‏ی تجدید ہوئی، جدو‏ں فوج وچ بوہت سارے ہندوستانی خدمات سر انجام دیندے رہے یا سرکاری ملازمت دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی تعنیاندی سوڈان وچ ہوئی۔ خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں وچ بھارتیاں د‏‏ی منتقلی د‏‏ی موجودہ لہر 1960ء د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی۔ ہندومت مشرق وسطی وچ تیزی تو‏ں پھیلنے والے مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
سعودی عرب
سعودی عرب وچ ہندوواں نو‏‏ں مندر تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت نئيں اے، اگرچہ انہاں وچو‏ں اکثر سعودی عرب وچ کرایہ دے اپارٹمنٹ/ گھراں دے اندر عبادت کردے ني‏‏‏‏ں۔ تمام تہواراں د‏‏ی تقریبات چاردیواری دے اندر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ بعض مخصوص علاقےآں وچ گھراں تو‏ں باہر وی اجازت دتی جاندی ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ دے مطابق، سعودی عرب وچ اک سنی مسلما‏ن مرد نو‏‏ں اسلامی شریعت دے مطابق مکمل حقوق ملیاں گے، جدو‏ں کہ کِس‏ے یہودی یا مسیحی نو‏‏ں مسلما‏ن مرد د‏‏ی نسبت 50 فیصد تے کِس‏ے ہندو (یا ہور سکھ بدھ) نو‏‏ں سنی مسلما‏ن مرد د‏‏ی نسبت صرف 1/16 حقوق ملدے ني‏‏‏‏ں۔
قطر
قطر وچ ہندو آبادی ملکی آبادی دا 13.8% بندی ا‏‏ے۔ اندازہ اے کہ قطر وچ 351,210 ہندو موجود ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی سبھیاچار  گٹھ:مشرق وسطی وچ ہندو مت گٹھ:ہندو مت
تامارہ
تامارہ گاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
کاشغر
کاشغر چڑھدے یاں مشرقی ترکستان یاں ایغورستان دا اک شہر اے جہڑا ہن چین دے خودمختار علاقے سنکیانگ (مشرقی ترکستان) چ شامل اے ، اس دی آبادی 1999ء دے مطابق 2،05،056 اے ۔
محل وقوع
کاشغر صحرائے تکلمکان دے مغرب دے بنھے کوہ تیان شیان دے پیراں چ واقع اے تے سطح سمندر توں اسدی بلندی 1290 میٹر اے ۔
وادی جیحوں ولوں خوقند ، سمرقند ، تاشقند ، بخارا ، الماتا تے دوجے شہراں توں آن آلے رستےآں دے وچکار واقع ہون دی وجہ توں ماضي چ ایہہ شہر سیاسی تے کاروباری مرکز رہئیا اے ۔
موجودہ شہر توں 2 سو کلومیٹر دور لہندے چ شاہراہ ریشم کرغیزستان دی سرحد دے لاگےاوں لنگھدی اے ، جتھوں دکھن لہندے ول بلخ تے اتلے لہندے ول وای فرغانہ ول آسان رستے جاندے نیں ۔
کاشغر شاہراہ ریشم تے درہ خنجراب راہیں پاکستان دے راجگھر اسلام آباد نال جڑئیا ہوئیا اے تے درہ تورگرت تے درہ ارکشتام راہیں کرغیزستان نال ملئیا ہوئیا اے ۔
تریخ
سنہ751ء چ جنگ تالاس چ چینیاں نوں عرباں دے ہتھوں زبردست شکست ہوئی تے کاشغر اسلامی سلطنت چ شامل ہوئیا تے اج وی ایتھے مسلماناں دی اکثریت اے ۔ ایہہ شہر 1219ء چ چنگیز خان دے ہتھوں تباہ ہوئیا ۔ مارکو پولو نے وی 1273ء چ کاشغر دی سیر کیتی ۔
سنہ 1389ء چ کاشغر امیر تیمور دی بربریت دا نشانہ بنئیا ۔ 1759ء چ چین دی چنگ سلطنت نے اس تے مل مار لئیا تے مشرقی ترکستان ، چینی ترکستان بن گئیا ۔ ایتھے مسلماناں نے کئی وار چینی حکومت دے خلاف بغاوت کیتی پر ہر وار اسنوں کچل دتا گئیا ۔
ایتھے دی مشہور ترین بغاوت یعقوب بیگ دی آگوائی چ ہوئی جس دے مرن دے مگروں چنگ خاندان نے اس علاقے دا مکمل کنٹرول حاصل کر لئیا ۔
ضلع یرگیز
یرگیز قازقستان دا اک ضلع اے۔
کاشغر
دیکھن لائق تھانواں
عیدگاہ مسجد کاشغر دے گھبے واقع اے تے چین دی سب توں وڈی مسیت اے ۔ اس شہر چ ماؤزے تنگ دا اک 18 میٹر (59 فٹ) اچّا مجسمہ وی بنائیا گئیا اے ۔
ضلع یرگیز
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
کاشغر
دیکھن لائق تھانواں
ابغ خوجہ دا مزار کاشغر توں 5 کلومیٹر شمال چ واقع اے ، کاشغر دے درمیان چ اس دے خاندان دے دوجے لوکاں دے مزار نیں ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں
16 وڈیاں ترک سلطنتاں
16 وڈیاں ترک سلطنتاں (16 Büyük Türk Devleti ) ترک نسلی قوم پرستی وچ اک نظریہ اے جہڑا 1969ء وچ عاقب اوزبیک نے متعارف کروایا ۔  جسنوں 1980ء دے دہاکے وچ ترکی دی سرکار نے بڑاوا دتا ۔