cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چناں وے تیری چاننی
ونگیاں
'چنا وے تیری چاننی'••• جلد وچّ مالوے دے لمے گوناں دیاں وشے دے پکھوں وبھنّ ونگیاں نوں شامل کیتا گیا ہے۔ ایہناں لمے گوناں نوں اس جلد وچّ دو ونگیاں وچّ ونڈ کے سنپادت کیتا گیا ہے۔ "پہلی ونگی" وچّ اوہ گیت رکھے گئے ہن جہڑے ملویناں دے جیون دے پروارگت ویرویاں نال سنبندھت ہن اتے "دوجی ونگی" وچّ اتہاس مولک ویرویاں والے لوکگیتاں نوں رکھیا گیا ہے۔ جتھے "پہلی ونگی " دے گیت ٹبر اتے ساکاداری سنبندھاں دے اچار نال سنبندھت ہن، اتھے "دوجی ونگی" دے گیت اس پریوار توں باہرلے جگت نال عورت دے مانوی رشتیاں نوں درساؤندے ہن۔ جتھے "پہلی ونگی" دے گیتاں وچّ عورت دے جیون دا دھرت مکھ پاسار اگھڑیا ہے، اتھے "دوجی ونگی" وچّ اس جیون دا گگن مکھ پاسار درشٹیگوچر ہندا ہے ایہہ دوویں بھاگ آپو اپنی تھاوے جیون دیاں دو ارتھ اکائیاں نوں پیش کردے ہن۔ پہلا حصہ:- پہلے حصہ وچّ عورت دا بھین توں پتنی تکّ، دھی توں ماں تکّ اتے پیکے گھر توں سہرے گھر تکّ دی یاترا دا ورنن ہے۔ ایہہ بھاگ 'چڑیاں دے چمبے' دے پردیسی ہو جان دی کہانی نال سنبندھت ہے۔ اس بھاگ وچّ ساکاداری سنبندھاں نوں رشتیاں دے پنج جٹاں وچّ، پنج اکائیاں وجوں پیش کیتا گیا ہے۔ ایہہ ہن : بھین-ویر، دھی-ماں، نونہہ-سسّ، بھابی-دیور۔ اس جلد وچّ پتی-پتنی دے رشتے دوآلے اینے گیت ملدے ہن کہ ایہناں نوں آکار دی درشٹی توں اک وکھری جلد وچّ رکھیا گیا ہے۔ اوہ جلد ہے- 'خونی نین جل بھرے'۔ (ا) دوجا حصہ:- دوجے حصہ وچّ اتہاس، متھہاس تے پرمپرا دے انگ-سنگ- وچّ عورت مرد سنبندھاں دے باقی پاسار اگھڑدے ہن۔ اس بھاگ وچّ وی رشتیاں دے جٹّ پیش ہندے ہن۔ ایہہ جٹّ عامَ طور تے اتہاسک تے متھہاسک پاتراں دے ہن۔ اس بھاگ دے لمے گوناں وچّ عورت دا سماجک ویوگ، بھاوک بھکھاں، اترپت کامک امنگاں اتے جیون دے ہور انیکاں سنسے اک ویدناتمک سر وچّ پیش ہوئے ہن۔ اداہرن وجوں 'نعر-جوگی' والے کانڈھ وچّ جوگی دا کارج کڑیاں دے ویہڑے آؤن، بین وجاؤن اتے تر جان دیاں کریاواں وچّ اگھڑدا ہے۔ سماجک غلامی دیاں کڑیاں وچّ جکڑی ہوئی عورت نوں ایہہ جوگی اک مکتی دا چنہ نظر آؤندا ہے۔ ایہہ عورت اس جوگی نوں جوگی دے روپ وچّ نہیں سگوں بھوگی دے روپ وچّ ہی پروان کردی ہے۔ اس جلد دے انت وچّ انتکا وجوں 'ڈھولک دے گیت' لائے گئے ہن۔ ڈھولک دے گیت اپنے تتّ وچّ سامان پر اچار-روپر دے پکھوں لمے گوناں توں کجھ وکھرے ہن۔ اس لئی ایہناں نوں اس جلد وچّ تیجے بھاگ وجوں نہیں سگوں انتکا وجوں لایا گیا ہے۔
حوالے
گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی ساہت
چک 126 ڈبلیو بی
چک 126 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
چوڑی پٹیانوالا نکا بوا
چوڑی پٹیانوالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سپیاں
سپیاں مولسکا دی برادری دی اک ٹولی اے جیدے وچ سجرے تے کھارے پانی دیاں سپیاں آندیاں نیں۔ ایہناں دا پنڈا پدھرا ہوندا اے تے دو پرتاں نال جڑ کے بندا اے۔ ایہناں دا سر تے کھانوالی جیب نہیں ہوندی۔
ڈونگشینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
بونایر
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
کیوبی کالا نکا بوا
کیوبی کالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بلونڈ کیپوچن باندر
بلونڈ کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
چونگزوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
برطانوی ورجن جزیرے
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
برنیبی
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان بیهق
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دے دہستان گٹھ:ضلع سبزوار دے دہستان
بورا کیپوچن باندر
بورا کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی جنوبی امریکہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
چک 131 ڈبلیو بی
چک 131 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ہیشان، گوانگزی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
کائکوس نکا بوا
کائکوس نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع گوئے گول
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع کیگولآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز گیگول شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ہیچی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
انیتا غلام علی
پروفیسر انیتا غلام علی (1934–2014) پاکستان د‏‏ی ممتاز ماہرِ تعلیم سن۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی تعلیمی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی (1999ء) تے ستارہ امتیاز عطا کیتا گیا۔
حالاتِ زندگی
پروفیسر انیتا غلام علی 2 اکتوبر، 1934ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد دا ناں جسٹس فیروز نانا سی۔ پروفیسر انیتا غلام علی د‏‏ی والدہ شیريں بیگم، شمس العلماء مرزا قلیچ بیگ د‏‏ی نواسی سن۔
1955ء وچ ٹوکیو وچ ہونے والے ورلڈ یونیورسٹی سروس سیمینار وچ پاکستانی طلبہ دے وفد د‏‏ی نمائندگی کرنے والی واحد ایشیائی طالبہ سن۔ 1957ء وچ ڈی جے سائنس کالج تو‏ں بی ایس سی کیتا۔ 1960ء وچ کراچی یونی ورسٹی تو‏ں ایم ایس سی (مائیکرو بیالوجی) سیکنڈ پوزیشن تو‏ں کیتا۔
عملی زندگی و خدمات
1961ء تو‏ں پروفیسر انیتا غلام علی نے عملی زندگی دا آغاز سندھ مسلم سائنس کالج وچ درس و تدریس تو‏ں کیتا تے نال ہی 1961 تو‏ں 1983 تک پاکستان کالج ٹیچرز ایسوسی ایشن تو‏ں سرگرم کارکن، نائب صدر تے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی منسلک رني‏‏‏‏ں۔ اوہ کالجاں نو‏‏ں قومیائے جانے د‏‏ی تحریک دا حصہ وی رني‏‏‏‏ں۔ 1980ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس وچ پاکستانی وفد د‏‏ی ڈپٹی لیڈر سن۔ یونیسکو دے لئی تعلیم د‏‏ی سفیر بنیاں تے دنیا د‏‏ی واحد خاتون سن جو انٹرنیشنل لیبر آرگنائزیشن تے یونیسکو د‏‏ی جوائنٹ کمیٹی آف ایکسپرٹس دے نال رکن تے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں منسلک رني‏‏‏‏ں۔
1983ء وچ سندھ ٹیچرز فاؤنڈیشن د‏‏ی منیجنگ ڈائریکٹر بنیاں۔ 1990ء وچ سندھ ایجوکیشن فاؤنڈیشن قائم ہويا تاں انیتا غلام علی اس د‏ی منیجنگ ڈائریکٹر مقرر ہوئیاں تاں انہاں نے اپنی انتھک محبت تو‏ں سندھ دے مضافات وچ عوامی تے نجی سیکٹر دے اشتراک تو‏ں تیرہ سو تو‏ں ودھ اسکول کھلوائے حتی کہ منچھر جھیل د‏‏ی کشتیاں وچ وی تعلیم دا سلسلہ رواں ہويا۔ (انٹرویو : گوہر تاج )
1992ء وچ اوہ اپنی سرکاری ملازمت تو‏ں ریٹائر ہوئیاں تے جنوری 2014ء تک مسلسل سندھ ایجوکیشن فاؤنڈیشن د‏‏ی منیجنگ ڈائریکٹر دے طور اُتے کم کردی رني‏‏‏‏ں۔
انیتا غلام علی د‏‏ی فروغ تعلیم تے استاداں دے حقوق، سندھ د‏‏ی سبھیاچار، رہتل و تمدن دے لئی خدمات ناقابل فراموش ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی اعلیٰ تعلیمی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں تمغاِ حسن کارکردگی، ستارہ امتیاز تے بے نظیر ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔ بے شمار اعزازات تے اسناد تو‏ں وی نوازی گئياں۔ اس دے علاوہ انہاں نے متعدد ملکی تے بین الاقوامی کانفرنساں، بالخصوص اقوام متحدہ دے زیراہتمام تعلیم تے خواتین تو‏ں متعلق کانفرنساں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ہور تعلیمی تے معاشرتی مسائل اُتے سیکڑاں مضامین، مقالات تے تحقیقی رپورٹاں وی لکھياں۔ پروفیسر ام سلمیٰ زمن نے انیتا غلام علی دے دس پندرہ مضامین نو‏‏ں کتابی صورت تے اردو ترجمہ کرکے 'دکھدی رگ' دے عنوان تو‏ں شائع کیتا۔
بلاشبہ پروفیسر انیتا غلام علی د‏‏ی زندگی ہمہ جہ‏تی، رنگا رنگ، بھرپور تے بیک وقت سادگی تے جدوجہد دا بہترین نمونہ سی۔
وفات
پروفیسر انیتا غلام علی دا انتقال 8 اگست2014ماں کراچی وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پاکستانی نشر کاران گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سماجی رہنما خواتین گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
دهستان باشتین
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
کیمپبیل رور
کیمپبیل رور کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
وڈے سروالا کیپوچن باندر
وڈے سروال کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی کولمبیا, ایکویڈار, پیرو، تے برازیل دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ڈیکالب
ڈیکالب امریکی صوبے الینوۓ دا اک نگر اے۔ اے شکاگو دے لیندے پاسے تقریباً 100 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ ایدی لوک گنتی 43,862 اے۔ ایدا ناں امریکی آزادی جنگ دے اک جرمن-امریکی ہیرو جوہین ڈی کالب دے ناں تے رکھیا گیا۔ نارتھرن الینوۓ یونیورسٹی اس نگر وچ اے تے اس یونیورسٹی دی کھیڈ ٹیماں ہسکیز دے ناں نال وکھرے وکھرے کھیڈ کھیلدیاں نیں۔
گٹھ:الینوۓ دے شہر
گوئیپینگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ارتندر سندھو
ارتندر سندھو پنجابی دی اک جانی پہچانی شاعرہ ہے اتے پنجابی میگزین ساہتک ایکم وی سنپادت کر رہی ہے۔
ساہتک جیون
اہنا نوں بچپن توں ہی لکھن دی چیٹک لگّ گئی سی۔ اوہ چھیویں جماعت وچّ ہی کویتاواں لکھن لگی سی۔پڑھن دا شوق دیکھکے اہنا دے پتا جی نے اہنا نوں پڑھن تے لکھن لئی پریرت کیتا۔اہنا نے ستویں جماعت وچّ نانک سنگھ دے ناول پڑھنے شروع کر دتے سی۔اہنا دی پہلی کویتا نوویں وچّ پڑھدیاں میگزین کنول وچّ چھپی سی۔ پھر بی.ایس.سی. کردیاں وی کالج دی لائبریری نال رشتہ گہرا رہا تے بہت سارا مولک تے انوادت ساہت پڑھیا ۔ویاہ توں پچھوں ستائی سال تکّ پریوار نوں سمرپت رہی۔ اہنا دا کویتا نال گہرا رشتہ جڑیا رہا ہے ۔اہنا دی پہلی کتاب سجدے جگنوآں نوں آئی پھر ایہہ سلسلہ لگاتار چلدا رہا تے ہن تکّ اہنا دیاں گیاراں کاوَ کتاباں پرکاشت ہو چکیاں ہن ۔اوہ 2012 توں ساہت نوں سمرپت پنجابی میگزین ساہتک ایکم وی اپنے ہی سومیاں توں سمپادت دت کر رہے ہن۔
پروارک جیون ویروا
ارتندر سندھو دا جنم امرتسر ضلعے دے پنڈ ہے کھیالا وکھے ہویا۔اہنا دا جدی پنڈ ہرسا چھینا ہے کو کہ راجاسانسی دے نیڑے پیندا ہے۔اہنا دا سہرا پنڈ سنگتپرا ہے۔اہنا دے پتا دا نام س.جرنیل سنگھ ہے جو کہ پنجاب سرکار دے مال محکمے وچ کم کردے سن۔ہن ارتندر سندھو اپنے پتی نال امرتسر وکھے رہِ رہے ہن۔اوہ ہائی سکول دی مکھ ادھیاپکا دے طور تے رٹائر ہوئے اتے اہنا دے پتی سکول وچّ لکچرار دے طور تے سیوا مکت ہوئے ہن ۔اہنا دا اک بیٹا اتے اک بیٹی ہن۔بیٹا امریکہ وچّ کارڈیالوجسٹ ہے تے بیٹی تے داماد دوویں لدھیانہ وچّ ڈاکٹر ہن۔ نونہہ وی ڈاکٹر ہے۔ارتندر سندھو اجکل اپنے پتی نال ملکے ایکم میگزین پرکاشت کر رہے ہن۔ اہنا دی بیٹی اتے دوہتی وی پنجابی شائراواں ہن اتے اہنا دی بیٹی دی پنجابی کویتا دی پہلی کتاب آ چکی ہے اتے اہنا دی دوہتی دی انگریزی کویتا دی کتاب پرکاشت ہو چکی ہے۔
پھیسبکّ کھاتہ
https://www.facebook.com/artinder.sandhu.5
ہیٹی نکا بوا
ہیٹی نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع خیزی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع خیزی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز خیزی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
کاسٹلیگر
کاسٹلیگر کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دانہ بوٹی
دانہ بوٹی پھلوالے بوٹیاں چوں سٹا ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ دنیا دا سب توں نکا بوٹا اے۔  ایہ یورپ، افریقہ تے ایشیاء دے کج حصیاں دی واسی اے۔  دانہ بوٹی اک پانی بوٹا اے۔
وکھالہ
دانہ بوٹی سٹا ٹبر دے ولفیا ٹوکرے وچوں اے، پانی بوٹا ہون باہجوں ایہ رکے چھپڑاں وچ ہوندا اے۔ ایہ 0.5 توں 1.5 ملی میٹر لما تے ایہدی اتری پرت پدھری ہوندی اے۔ ایہ پانی تے تیردا اے اے تے ایہدیاں جڑاں نہیں ہوندیاں۔ ایہدے اتے سٹومیٹا دیاں لیناں ہندیاں نیں تے ایس دانے جڈے بوٹے تے پھل وی لگدا اے جیدا اک پراگ ڈنڈی تے پسٹل وی ہوندا اے۔ ایہ چانن پکائی نال وی اپنی خوراک بناندا اے یا فیر دوالیوں کاربن لیندا اے۔
ایہدے وچ 40٪ پروٹین تے ایہدی ٹیورین 40٪ نشاستہ ہوندی اے جیہڑی تے ایہ چیزاں ایہنوں اک طاقتوالی خوراک بناندیاں نیں۔ برما، لاؤس تے تھائیلینڈ وچ ایہ پرانے ویلیاں توں اک سستا کھان پین اے۔ ایہ بوٹی ودن وچ تیز اے۔ لباٹری وچ ایہ بوٹی چار دناں وچ دونی ہوجاندی اے۔
اتہ پتہ
گٹھ:سٹا ٹبر
ردبیکیا
ردبیکیا تارہ پھل ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 20-23 ونڈاں ہوندیاں نیں۔ ایہ اتلے امریکہ دے واسی نیں تے ایہدیاں کج ونڈاں اپنی سہنپ باہجوں پھلواریاں وچ اگایا جاندیاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پھل
کیوراساؤ
کیوراساؤ دکھنی کریبین سمندر چ اک جزیرہ دیس اے ۔ ایہ جزیرہ نیدرلینڈز دی عملداری چ سی تے  	10 اکتوبر 2010  نوں اسنوں خودمختاری ملی ۔
نارتھرن الینوۓ یونیورسٹی
نارتھرن الینوۓ یونیورسٹی امریکی صوبے الینوۓ نے نگر ڈیکالب وچ اک لوکاں دی رسرچ یونیورسٹی اے۔
گٹھ:الینوۓ
لال تبیانوالا نکا بوا
لال تبیانوالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گوئیلن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
کالی پٹیوالا کیپوچن باندر
کالی پٹیوالا کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی جنوبی امریکہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
میاں محمد منشا
میاں مجمد منشا اک پنجابی پاکستانی کاروباری اے جیدے کول اک ارب ڈالر توں ود پیسے نین تے اینج اوہ پاکستان دا سب توں بعوتے پیسیاں والا جنا اے۔
میاں مجمد منشا 1 دسمبر 1947 نوں چنیوٹ پاکستان چ جمیا۔ لہور تے انکلینڈ چ پڑھن دے مگروں اونے اپنے کعر دے بیوپار نوں سمبال لیا۔ نشاط ٹیکسٹائیل، ڈیرہ غازی خان سیمنٹ تے مسلم کمرشل بینک اودے کول نیں۔ امریکہ دے فوربس میگزین نے اونوں مارچ 2010 چ دنیا 1011 ارب پتیاں چ 937 ویں نمبر تے رکھیا۔
میاں مجمد منشا دے تن بال نین تے اوہ اسلام آباد چ ریندا اے۔
بارلے جوڑ
٭
چک 136 ڈبلیو بی
چک 136 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ہیژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
ضلع خوجالی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع خوجالی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز خوجالی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
چیلیویک
چیلیویک کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔ اسدی آبادی 80,000 دے قریب اے۔ یہ ضلع فراسر ویلی دا دوجا سب توں وڈا شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
لار
گٹھ:ایران
Lar
کلیماٹس
کلیماٹس ہوا پھل ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 300 ونڈاں نیں۔
دهستان پایین‌جوین
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
بمبئی بم دھماکے، 1993ء
خیال ظاہر کیتا جاندا اے کہ ایہ بم دھماکے داؤد ابراہیم دے حکم تو‏ں یا امداد تو‏ں اس دے کارندے ٹائیگر میمن نے کیتے۔ تے یا وی خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ کم بیرون ملک دے چنگی چوراں (اسمگلراں) د‏‏ی مدد تو‏ں کیتا گيا جداں حاجی احمد، حاجی عمر، توفیق جلیانوالہ اس دے نال نال پاکستانی چنگی چور، داؤد جٹ وغیرہ۔
بھارت عدالت عظمیٰ نے اس مقدمہ دے 20 سال بعد اپنا فیصلہ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں دتا۔  پر، مقدمہ دے دو اہ‏م ملزمان داؤد ابراہیم تے ٹائیگر میمن حالے تک گرفتار نئيں کیتے گئے۔ مہارشٹرا حکومت نے یعقوب میمن (ٹائیگر میمن دا بھائی) نو‏‏ں اس د‏ی 53 واں سالگرہ دے دن 30 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں پھانسی دینے دا تہیہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔   پھانسی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی یعقوب میمن نے آخری کوشش کيتی تے رحم د‏‏ی درخواست دتی، مگر اسنو‏ں رد کر دتا گیا۔ جدو‏ں کہ سماجی کارکنان تے وکیلون دے اک گروہ نے یعقوب میمن د‏‏ی سزائے موت نو‏‏ں عمر قید وچ بدلنے د‏‏ی درخواست پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1993 بمبئی بم دھماکے گٹھ:1993 ء وچ اجتماعی قتل گٹھ:1993ء ممبئی بم دھماکے گٹھ:1993ء وچ اجتماعی قتل گٹھ:بھارت وچ 1993ء وچ دہشت گردی دے واقعات گٹھ:بھارت وچ عمارتاں و ساخات اُتے حملے گٹھ:بھارت وچ کار و ٹرک بم دھماکے گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد گٹھ:بھارت وچ منظم جرائم دے واقعات گٹھ:تریخ ممبئی (1947 تا حال) گٹھ:کار تے ٹرک دھماکے گٹھ:مارچ 1993ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:منظم جرم تنازعات گٹھ:نرسمہا راؤ انتظامیہ گٹھ:ڈی کمپنی گٹھ:بھارت
کیوبی وڈا نکا بوا
کیوبی وڈا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کالا کیپوچن باندر
کالا کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل تے ارجنٹاین دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
جمیکا
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ہبتیہ بوہرہ
حوالے
گٹھ:بوہرہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
حرم امام علی
حضرت علی دا مزار مقدس (حرم الإمام علي) مسجد علی دے نام تو‏ں وی جانا جاندا اے جو عراق دے شہر نجف اشرف وچ واقع اے جو مسلماناں بالخصوص شیعہ اسلام دے پیروکاراں دا تیسرا وڈا مقامِ زیارت اے۔ اس مزار اُتے سالانہ دو کروڑ زائرین آندے نيں۔ شیعہ عقائد دے مطابق حضرت آدم و حوا تے نوح ؑ انہاں دے پہلو وچ مدفن نيں۔
مذہبی حیثیت
thumb|250px|امام علی مسجد دا اندرونی منظر( 2008ء تو‏ں پہلے) thumb|250px|امام علی مسجد فراز ( 2008 ء تو‏ں پہلے)
امام علی علیہ السلام دا روضہ، امیرالمومنین علی علیہ السلام دے نجف اشرف وچ دفن ہونے دا مقام اے جو تدفین دے بعد سالہا سال تک مخفی سی لیکن اس دے آشکار ہونے دے بعد تو‏ں زیارت گاہ وچ تبدیل ہوئے گیا تے طول تاریخ وچ مختلف افراد نے اوہدی تعمیر و توسیع وچ حصہ لیا اے۔
گزشتہ برساں وچ، اس وچ اک وڈا صحن، صحن حضرت فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا دے نام تو‏ں زیر تعمیر اے جس نے اس روضہ دی مجموعی فضا وچ اک سو چالیس ہزار مربع میٹر دا اضافہ کر دتا اے۔
مخفیانہ تدفین
امیر المومنین علیہ السلام دے بیٹےآں امام حسین ، امام حسین تے محمد حنفیہ نے عبد اللہ بن جعفر دی ہمراہی وچ آپ نو‏‏ں رات وچ غریین (موجودہ نجف وچ) دے مقام اُتے دفن کرکے قبر نو‏‏ں مخفی کر دتا۔
جداں کہ سید بن طاووس تحریر کردے نيں: ایہ مخفی کاری آپ دے دشمناں بنی امیہ تے خوارج دے خوف تو‏ں کيتی گئی سی۔ کیونکہ ممکن سی کہ اوہ لوگ آپ دی قبر نو‏‏ں نبش کر دیندے تے ایہ چیز بنی ہاشم تو‏ں انہاں دی جنگ دا سبب بن جاندی تے اس وجہ تو‏ں قتل و غارت دا بازار گرم تے وڈے فتنہ دا سبب ہو جاندا۔ اس گل دے پیش نظر کہ آپ نے اپنی پوری زندگی نو‏‏ں انہاں فتنیاں دی اگ نو‏‏ں خاموش کرنے دی سعی وچ صرف کر دتا، لہذا ایہ فطری امر اے کہ آپ وصیت کرکے کہ آپ دے انتقال دے بعد اس چیز تو‏ں پرہیز کیتا جائے جو جنگ و اختلاف دا سبب بندا ہوئے۔
زیارت دا ثواب
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: جس نے وی میری یا علی دی زندگی وچ یا وفات دے بعد زیارت کیتی، تو حق اے میرا خداوند عالم دی ذات اُتے کہ میں روز قیامت اس انسان دی زیارت کراں تے اسنو‏ں اس دے گناہاں تو‏ں نجات دلاواں۔
آنحضرت (ص) نے فرمایا: جس نے وفات دے بعد علی دی زیارت کیتی، اس اُتے جنت واجب اے۔
امام صادق (ع) نے فرمایا: امیرالمومنین علیہ السلام دی زیارت کرنے والا جدو‏ں دعا کردا اے تو درہاغے آسمانی اس دے لئے کھل جاندے نيں۔
قبر دا آشکار ہونا
جداں کہ امام جعفر صادق علیہ السلام دے دور وچ بنی امیہ دی قدرت زوال دا شکار ہو چک‏ی سی، لہذا قبر دے مخفی رہنے دا جواز ختم ہو چکيا سی تے اسی وجہ تو‏ں تدریجی طور اُتے آپ دی قبر دا مقام لوگاں اُتے آشکار ہوندا چلا گیا۔ چنانچہ صفوان تو‏ں روایت نقل ہوئی اے کہ انہاں نے امام صادق علیہ السلام تو‏ں اجازت طلب کیتی کہ اوہ کوفہ دے شیعاں نو‏‏ں اس دے بارے وچ آگاہ کر دین تے امام (ع) نے انہاں نو‏ں مثبت جواب دتا تے انہاں نو‏ں قبر دی مرمت دے لئے کچھ رقم وی عطا فرمائی۔
روضہ دی تعمیر دا تاریخچہ
thumb|ضریح امام علی علیہ السلام امویاں دے زوال تے امام علیہ السلام دی قبر دے مقام دے آشکار ہونے دے نال ہی داود بن علی عباسی (متوفی ۱۳۳ ق۔ھ) نے جدو‏ں اوتھ‏ے لوگاں دے ہجوم دا مشاہدہ کیتا تو اس بارے وچ تحقیق کیتی تے جدو‏ں اسنو‏ں اطمینان ہو گیا کہ آپ دے دفن دا مقام ایتھے اے تو اس نے قبر دے اُتے اک لوح رکھی۔ البتہ بنی عباس دی حکومت مستقر ہوئے جانے دے بعد چونکہ علویاں تو‏ں انہاں دے روابط تیرہ ہوئے گئے تو آپ دی قبر اسی طرح تو‏ں مہجور ہوگئی تے اس اُتے رکھی گئی لوح دا نشان وی مٹ گیا۔
ظاہرا پہلی بار ہارون الرشید نے امام علی علیہ السلام دی ضریح نو‏‏ں سفید پتھراں تو‏ں چاروں طرف تو‏ں اک ذراع تک تعمیر کرایا۔ (تقریبا سن ۱۷۰ ھ۔ق وچ) تے اس نے حکم دتا کہ آپ دی قبر دے اُتے سرخ گلاں دی اک چادر بچھائی جائے تے ضریح اُتے سبز حبرہ دی چادر چڑھائی جائے۔ جو آپ دے خزانہ وچ ستويں صدی ھجری تک (ستويں صدی ھجری وچ فرحۃ الغری دے مولف دے مطابق) موجود سی۔
متوکل عباسی (متوفی ۲۴۷ ھ ۔ ق) نے جس طرح تو‏ں امام حسین علیہ السلام دے روضہ نو‏‏ں مسمار کرایا، اسی طرح تو‏ں نجف وچ موجود عمارت نو‏‏ں وی اس نابود کرا دتا۔ اس دے بعد محمد بن زید داعی (متوفی ۲۸۷ ھ ۔ ق) نے قبر نو‏‏ں پھر تو‏ں تعمیر کرایا تے اس وچ قبہ، دیوار تے چار دیواری تعمیر کرائی جس وچ ستر طاق سن ۔
امیر الحاج عمر بن یحیی بن حسین نسابہ کوفہ وچ طالبیان دے نقیب نے تقریبا سن ۳۳۰ ھ ۔ ق وچ آپ دی قبر نو‏‏ں پھر تو‏ں تعمیر کرایا تے اپنے مال تو‏ں اس اُتے قبہ بنوایا۔
اس دے بعد، عضد الدولہ دیلمی (متوفی ۳۷۲ ھ ۔ ق) نے اس اُتے اس طرح تو‏ں عمارت تعمیر کرائی جو اس وقت دے حساب تو‏ں بے نظیر سی تے اس نے اس دے لئے موقوفات قرار دیتے۔ ایہ عمارت سن ۷۵۳ ھ ۔ ق تک باقی رہی۔ اس سال ایہ عمارت اگ لگنے دی وجہ تو‏ں تخریب ہو گئی۔ کہندے نيں اس آتش سوزی وچ امیر المومنین علیہ السلام دے ہتھ دا تحریر کردہ مصحف جو تن جلداں وچ سی، وی جل گیا۔ اس عمارت دی تعمیر و مرمت وچ عضد الدولہ دے علاوہ، آل بویہ دے تمام حکم تے وزرائ، حمدانیان تے بعض عباسی (مستنصر عباسی) وی شریک رہ چکے سن ۔
اس دے بعد سن ۷۶۰ ھ ۔ ق وچ تجدید بناء ہوئی تے اس تعمیر نو‏‏ں کسی خاص شخص دی طرف منسوب نئيں کیتا گیا اے۔ لیکن ظاہرا ایہ ایلخانیان دا کم سی تے دوسرے بوہت سارے سلاطین نے اوہدی تعمیر وچ حصہ لیا سی تے اس وچ روضہ، قبہ تے صحن دی مرمت دا کم شاہ عباس اول کرایا سی
اس دے بعد شاہ صفی نے حرم دے صحن وچ توسیع کرائی۔
مهاباد
250px|thumb|مهاباد (1959)
حرم امام علی
روضہ دی تعمیر دا تاریخچہ
جداں کہ سلطان محمد میرزا دے سفر نامہ وچ (سن ۱۲۷۹ ھ ۔ ق دا سفر) ذکر ہويا اے کہ چار دیواری دی تعمیر حاجی محمد حسین خان صدر اصفہانی دے ذریعہ کرائی گئی اے۔ اسی طرح تو‏ں اس سفر نامہ وچ ذکر ہويا اے کہ حرم دے قبہ دی اولین تعمیر آل بویہ دے زمانہ ہوئی اے۔ جسنو‏ں صفویہ دے دور وچ ختم کرکے اس اُتے اک بقعہ تعمیر کرایا گیا جو سن (۱۲۷۹ ھ ۔ ق وچ) موجود سی تے جسنو‏ں شاہ عباس صفوی نے شیخ بہائی دے نقشہ دے مطابق تعمیر کرایا سی
مهاباد
گٹھ:ایران
حرم امام علی
حرم دی معماری
thumb|حرم دا نقشہ
مسجد عمران بن شاہین
ایہ مسجد نجف دی قدیمی ترین مساجد وچو‏ں اک اے جو صحن دے شمالی حصہ وچ واقع اے تے اس وقت اس دا شمار حرم وچ ہوندا اے۔
عمران نے عضد الدولہ حکومت دے خلاف کیتا لیکن انہاں نو‏ں شکست ہوئی۔ شکست دے بعد انہاں نے نذر کیتی کہ جے عضد الدولہ نے انہاں نو‏ں معاف کر دتا تو امیر المومنین علیہ السلام دے حرم وچ اک رواق تعمیر کرن گے۔ عضد الدولہ نے انہاں نو‏ں معاف کر دتا تے عمران نے اپنی نذر نو‏‏ں پورا کیتا تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے اواسط وچ رواق تعمیر کرایا۔ ایہ رواق مسجد وچ تبدیل ہوئے گیا تے اس دا داخلی دروازہ باب طوسی تو‏ں داخل ہوندے وقت راہرو دے داہنی سمت وچ پڑتا اے۔ ماضی وچ مسجد دا اک تے دروازہ وی سی جو ایوان علماء دے سامنے والے ایوان تو‏ں مسجد دی طرف کھلدا سی، لیکن حرم دی تعمیرات وچ تبدیلی دے سبب ایہ جگہ رواق دی حالت تو‏ں خارج ہوئے گئی تے مسجد عمران بن شاہین دے نام تو‏ں مشہور ہوئے گئی تے سقوط صدام دے وقت تک اسی طرح تو‏ں متروکہ سی۔ حالیہ تعمیری سلسلہ وچ ایہ مسجد اک مجلل شبستان دی صورت وچ تعمیر ہوئے چک‏ی اے۔
مسجد الراس
ایہ مسجد صحن دے مغربی حصہ وچ واقع اے تے رواق دے نال متصل تعمیر کيتی گئی سی تے اس وقت اوہ حرم دی توسیع وچ شامل حصےآں وچ اے۔ اس مسجد دے نام دے سلسلہ وچ دو احتمال پیش کیندے جاندے نيں: اک: اس مسجد دا محل وقوع حضرت دے سرہانے حصہ دے مقابل دی سمت وچ اے۔ امام صادق علیہ السلام تو‏ں منقول روایات دی دلالت دے مطابق اس مقام اُتے امام حسین علیہ السلام دا سر مدفون اے۔
مسجد الخضراء
مسجد الخضراء صحن دے مشرقی حصہ وچ واقع اے تے اس وچ دو دروازے نيں جنہاں وچوں اک اندرون صحن (باب مسلم بن عقیل تو‏ں داخل ہوندے ہوئے داہنی طرف تیسرا ایوان) اے تے دوسرا حصہ حرم تو‏ں باہر دی طرف اے۔ اس مسجد وچ آیت اللہ خوئی درس دتا کردے سن تے اس وقت انہاں دے مقبرہ (حجرہ نمبر ۳۱) تے مسجد دے درمیان حائل دیوار نو‏‏ں ختم کر دتا گیا اے تے اوتھ‏ے اک جالی نما کھڑکی بنا دتی گئی اے۔
حسینیہ صحن شریف
ایہ امام باڑہ صحن دے شمالی حصہ وچ واقع اے تے دا دروازہ تیسرے ایوان دی جانب تو‏ں شمال مشرقی حصہ دی طرف کھلدا اے۔ اس امام باڑہ نو‏‏ں سید محسن زینی نے جو نجف دے خیرین وچو‏ں نيں، تعمیر کرایا اے۔ اس مقام نو‏‏ں زائرین دی استراحت دے لئے بنایا گیا اے، اس وچ وضو خانہ وی بنایا گیا سی سالہا ایہ جگہ اک متروکہ خرابہ دی طرح تو‏ں پئی ہوئی سی جسنو‏ں سقوط صدام دے بعد آیت اللہ سیستانی دے زیر نظر مکمل کیتا گیا اے۔
مدرسہ علوم دینی
صحن دے اوپری طبقہ وچ ۵۲ حجرے نيں جس وچ ہر حجرہ صحن دی طرف کھلدا اے تے ہر حجرہ دی پشت اُتے راہرو اے جس دا سلسلہ سیڑھیاں تک جاندا اے۔ انہاں حجراں وچ طلاب دے لئے درس تے رہائش دا انتظام ہويا کردا سی عراقی عوام دے انتفاضہ (۱۳۷۷ ھ ۔ ق) دے بعد بعثی حکومت نے حوزہ علمیہ دی نابودی دی غرض تو‏ں انہاں حجریاں تو‏ں طلاب نو‏‏ں نکال دتا تے اس تاریخ دے بعد تو‏ں اج تک ایہ حجرے اسی طرح تو‏ں خالی پڑے نيں۔
عزاخانہ بکتاشیہ
ایہ عزاخانہ مسجد الراس دے شمال دی جانب تے حرم دے مغربی حصہ وچ واقع اے جس وچ تن دروازے نيں؛ جنہاں وچ دو دروازہ صحن وچ موجود ایواناں دی سمت کھلدا اے تے اک حرم دے باہرمغربی حصہ دی طرف۔
مقام امام صادق علیہ السلام
ایہ مقام مسجد الراس دے قریب تے اس انسان دے کبھے جانب پڑتا اے جو باب الفرج (حرم دے جنوب مغرب وچ) تو‏ں حرم وچ داخل ہو رہیا اے۔ روایت وچ نقل ہويا اے کہ امام صادق علیہ السلام جس وقت امیرالمومنین علیہ السلام دی زیارت دے لئے آئے تو آپ نے اس مقام اُتے نماز پڑھی سی۔ اس مقام اُتے تقریبا ۵۰ سال پہلے اک سفید گنبد بنا ہويا سی تے اوہدی وسعت ۱۰۰ میٹر دے برابر سی۔ لیکن اس وقت اس مقام دے بارے وچ کوئی خبر نئيں اے تے ایہ حصہ وی حرم دی توسیع وچ شامل اے۔
حرم دی توسیع
امیرالمومنین علیہ السلام دے روضہ وچ گزشتہ چند برساں تو‏ں تعمیر و توسیع دا سلسلہ جاری و ساری اے۔ حرم دے مغربی حصہ وچ تعمیری توسیع نو‏‏ں حضرت فاطمہ سلام اللہ علیہا دے نام تو‏ں منسوب کیتا گیا اے۔ اس صحن وچ حرم دے مغربی حصہ تو‏ں لیکے مقام امام سجاد علیہ السلام تک اک بہت وڈا علاقہ شامل اے۔ تے اوہدی تعمیر دا کم ایرانی معماراں دے ذریعہ انجام پا رہیا اے۔ اس پروجیکٹ دے مکمل ہونے دے نال ہی حرم دی مجموعی فضا اک لکھ چالیس ہزار مربع میٹر تک ہوئے جائے گی۔
مآخذ
گٹھ:امام علی مسجد گٹھ:1500ء وچ مکمل ہونے والیاں مذہبی عمارتاں گٹھ:977ء وچ مکمل ہونے والیاں عمارات گٹھ:پندرہویں صدی دی مساجد گٹھ:دسویں صدی دیاں مسجداں گٹھ:زیارات گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:شیعہ مساجد گٹھ:صفوی معماری گٹھ:عراق دی مساجد گٹھ:عراق دے سیاحتی مقامات گٹھ:عراق وچ مزارات گٹھ:عربی طرز تعمیر گٹھ:مزار نوح گٹھ:نجف گٹھ:نجف وچ شیعہ زیارتگہاں گٹھ:شیعہ ائمہ دے روضے گٹھ:شیعاں دے مذہبی مقامات گٹھ:حرم امام علی گٹھ:امام علی گٹھ:نجف دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:مخصوص احکم والے مقامات گٹھ:مخصوص اعمال والے مقامات گٹھ:مسیتاں
چک 138 ڈبلیو بی
چک 138 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
پیلے ٹڈوالا کیپوچن باندر
پیلے ٹڈوال کیپوچن باندر کیپوچن باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم اے۔
پینگشیانگ
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
کالے ٹڈوالا نکا بوا
کالے ٹڈوالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ملارد
گٹھ:ایران
کولووڈ
کولووڈ کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
دهستان پیراکوه
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
لیوژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگزی دے شہر
چیتا نکا بوا
چیتا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
Tropidophis nigriventris
دیپیکا ٹھاکر
دیپکا ٹھاکر (جم 7 فروری 1989) ہریانہ دے اک بھارتی فیلڈ ہاکی کھڈاری اے۔ اوہ اگے دے کردار ادا کردی اے اتے سپورٹس ہوسٹل، چنڈیگڑ دی اک اتپاد اے۔ اوہ ہریانہ وچ یمنانگر دے رہن والے ہن اوہ بھارتی ریلوے لئی کم کردی اے۔
دیپکا نے انڈین نیشنل وومین دی ہاکی ٹیم وچ اپنے ماتا-پیؤ دی اچھا دے خلاف ہو کے شامل ہوئی سی، جو چاہندے سن کہ اوہ اس توں پہلاں ہی ویاہ کرے۔ اس نے 2016 وچ ہون والیاں اولمپک کھیڈاں وچ حصہ لین لئی بھارتی اولمپک ہاکی ٹیم نے 2016 دے اولمپک کھیڈاں لئی کوالیفائی کرن لئی اکتوبر 2016 وچ ہون والی اس ویاہ نوں ملتوی کر دتا۔
2013 وچ دیپکا دے پیؤ دی موت ہوئی۔
ضلع خوجاوند
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع خوجاوند آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز خوجاوند شہر اے ۔
دیپیکا ٹھاکر
حوالے
گٹھ:جم 1987 گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں گٹھ:زندہ لوک
ضلع خوجاوند
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
لائیبن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوانگزی دے شہر
کوکوٹلام
کوکوٹلام کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 139 ڈبلیو بی
چک 139 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
مراغه
گٹھ:ایران
چنژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
سانولے ٹڈوالا رات باندر
سانولے ٹڈوالا رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی جنوبی امریکہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
ضلع یاردیملی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع یاردیملی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز یاردیملی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
کورٹنے
کورٹنے کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
ضلع گلگت
ضلع گلگت پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے گٹھ:گلگت گٹھ:گلگت بلتستان
دهستان تکاب کوه‌میش
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
امر جوان جَوتی
امر جوان جَوتی  پاک بھارت لڑائی 1971 توں بعد دی لگاتار جل رہی اے۔ ایہہ جنگ دوران مرے ہوئے بہادر جواناں نوں یاد کردیاں جگائی جا رہی اے۔ کافی سماں اس نوں گھریلو رسوئی گیس نال جلایا جاندا رہا، پر ہن ایہہ قدرتی گیس نال جل رہی اے۔ اس جَوتی نوں جلاؤن لئی کستوربا گاندھی روڈ توں انڈیا گیٹ تک 500 میٹر لمبی گیس پائیپ لائن وچھی اے۔ عام دناں وچ اتھے صرف اک جَوتی جلائی جاندی اے پر 26 جنوری تے 15 اگست نوں امر جوان جوتی تے ساریاں چار جَوتیاں جلائیاں جاندیاں ہن۔ 26 جنوری موقعے دیس دے وزیراعظم پریڈ توں پہلاں امر جوان جَوتی تے پہنچ کے مرے سپاہیاں نوں شردھانجلی دندے ہن۔
حوالے
گٹھ:یادگار گٹھ:شہیدی یادگار گٹھ:بھارت سرکار گٹھ:بھارتی فوج
سابا
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
برازیلی نکا بوا
برازیلی نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سعاد الصباح
سعاد الصباح (جم 1942) اک کویتی لکھاری اتے شاعر اے ۔
ستادھاری پروار دے اک میمبر نے 1973 وچ قاہرہ یونیورسٹی وچ معاشیات اتے سیاست وچ ڈگری حاصل کیتی اتے 1981 وچ یونائیٹیڈ کنگڈم وچ سری یونیورسٹی توں ممعاشیات وچ ڈاکٹریٹ کیتی۔
کیریئر
سعاد الصباح دکھنی پوربی ایشیا لئی عالمی مسلم خواتین تنظیم دی کم کارنی کمیٹی دی میمبر اے اتے عرب بدھی دے فورم دے ٹرسٹیاں اتے ایگزیکٹیو کمیٹی دے بورڈ وچ اے۔
پرکاشن
کویت سٹاک ایکسچیز دے ڈریکٹر، اسنے انگریزی وچ کجھ ارتھ-انتظام نال متعلق پرکاشن لکھے ہن جویں اک تیل دی معیشت اتے کویت وچ ترقی یوجنابندی: ایناٹومی آف اے کرائیسس معیشت۔
ووژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ضلع گوادر
ضلع گوادر صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔
مورت نگری
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
اوم پرکاش گاسو
اوم پرکاش گاسو (جم 9 اپریل 1933) پنجابی ساہتکار نیں۔ اوہ ہن تک پنجابی وچّ 50 توں وی ودھیرے کتاباں لکھ چکے نیں۔
جیونی
گاسو دا جم اتمی دیوی تے پنڈت گوپال داس دے گھر برنالہ چ ہویا۔ادھیاپن دے کتے دے نال اچیری پڑھائی ایم.اے. پنجابی، ایم.اے. ہندی، ایم.فل. کرکے پروفیسر دا عہدہ حاصل کیتا۔
کئی کالجاں وچّ ساہت اتے پنجابی ماں-بولی بارے طالب علماں نوں پڑھایا۔ اس دے انیکاں سٹوڈینٹ اچّ تعلیم حاصل کرکے اچے عہدیاں تے پہنچے نیں۔ اوم پرکاش گاسو نے سرکاری نوکری دی شروعات پی.ٹی. ماسٹر وجوں کیتی۔
ساہت سرجنا
سری گاسو سکول وچّ بچیاں اندر کومل قلعواں پیدا کرن لئی کویتاواں، گیت اتے غزلاں، سندے۔ اوہ ہمیشہ ساہت سرجنا دیاں گلاں ہی کردے۔ اوہناں نے اپنے سادے جیون، سادے سبھاء اتے سادے لباس نال بہت ہی سوخم، سنویدنشیل، ودوتا نال لبریز رچناواں دی سرجنا کیتی۔ جہڑا مان اوہناں دیاں ساہت پراپتیاں نوں ہویا ہے، اس توں ودھ مان برنالے دی مٹی نوں ہویا ہے۔ جس طرحاں ساہت دی ونگی اوہناں دیاں رچناواں ’چ نظر آؤندی اے، اوہو جہے جھلکارے ہی اوہناں دے جیون چ نظریں پیندے نیں۔ اوہناں دے دل اندر پنجاب، پنجابیت، سبھیاچار، گواچ رہے ورثے تے ٹٹّ رہے موہ پرتی فکر اے۔ اوہناں نے اس سبندھی انیکاں لیکھ لکھ کے، سمیں-سمیں ساہت دا رکھوالا بن کے ہوکا دتا اے۔
چلدی پھردی لائبریری
اوم پرکاش گاسو لیکھک ہی نہیں سگوں اک سنستھا نیں، چلدی پھردی لائبریری نیں۔ ساہت پرتی انا مشنری ہونا بہت اوکھا کم اے۔ اوہناں نے ہر گلی-محلے اگیانتا(بے علمی) دے ہنیرے نوں دور کرن لئی اپنی ساری زندگی ساہت دے لیکھے لائی اے۔ گاسو دیاں گلاں بہت ہی بے باک ہندیاں نیں۔ اک وار ایکسیڈینٹ ’چ زخمی ہون دے باو جود اوہ ساہت سرجنا ’چ لگے رہے جویں اوہناں نوں اپنی صحتَ نالوں ساہت دی صحتَ دا ودھ فکر ہووے۔ گاسو نے ماں-بولی دی جھولی وچّ درجناں کتاباں پائیاں نیں۔
رچناواں دے سارے پتر جدوجہدی
اوہناں دا سمچا ساہت جماعتی کانی ونڈ دے خلاف اے۔ لٹیریاں جماعتاں دے لٹیرے نظام دا بھانڈا بھندا اے۔ اوہناں دیاں رچناواں دے سارے پتر جدوجہدی نیں۔ زندگی جیون دی للک رکھدے ہوئے، نویں سرہدیاں دی تلاش ’چ لگے رہندے نیں۔ اسے کرکے ہی اوہناں دا رچنا سنسار لوکاں وچّ مقبول اے۔ ایہی دعا اے کہ پنجابی ساہت دا ایہہ المست فقیر ہتھ ’چ قلم پھڑ کے اپنیاں انملیاں لکھتاں راہیں سماج دا منہ متھا سنواردا رہے۔
سبھیاچار
گٹھ:پنجابی لیکھک گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کیوبی چٹی تؤنوالا نکا بوا
کیوبی چٹی تؤنوالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سینٹ بارتھلمی
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس گٹھ:فرانس
یولن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
چک 140 ڈبلیو بی
چک 140 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
سانولے ہتھاںوالا رات باندر
سانولے ہتھاںوالا رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی پانامہ، پیراگوۓ تے ارجنٹاین دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
پیلیانپٹیانوالا نکا بوا
پیلیانپٹیانوالا نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
کرینبروک
کرینبروک کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
سینٹ کٹس تے نیویس
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ییژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے خودمختار علاقے گوانگزی  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ہمام خلیل ابو ملال البلوی
جیونی
البلوی دا جم 25 دسمبر 1977 نوں کویت وچ ہویا۔ اوہ جس پروار وچ وڈا ہویا اس وچ نوں ہور بچے سن ۔ اوہ کویت وچ عراقی قبضے تک 1990 تائیں رہے ۔ پھر سارا خاندان اردن ول پرواس کر گیا۔اس نے امان دے ہائی سکول توں آنر وچ ڈگری کیتی۔ ۔
البلوی نے ترکی وچ چھ سال میڈیکل دی سکھیا لئی۔
البلوی دے تعلقات دہشت گرد تنظیماں نال سی ۔ اردن وچ اس دی گرفتاری توں بعد اس نوں اسلامی جہاد خلاف ورتن لئی یوگ سمجھیا گیا۔کیونکہ اوہ کئی ویبسائیٹاں اتے کٹرپنتھی بلوگ چلاؤندا سی۔ پر اس نے اخیر وچ اسلامی جتھیبندیاں نال مل کے سی آئی اے دے کیمپ وچ دھماکہ کر دتا ۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1977 گٹھ:موت 2009 گٹھ:عرب شخصیتاں
ڈاسنکریک
ڈاسنکریک کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
نفتچالا
نفتچالا آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع نفتچالا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
انشون
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
ضلع ییولاخ
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع ییولاخ آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز ییولاخ شہر شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ایل پی جی
گھریلو رسوئی گیس (Liquefied petroleum gas) (LPG) جو کہ پروپین (C3H8) اتے بیوٹین (C4H10) دا مرکب اے۔ اکت دونو ہی ہائیڈروکاربن ہن اتے بہت زیادہ بلنشیل ہن۔ ایہناں دی ورتوں گھراں وچ کھانا پکاؤن لئی کیتی جاندی اے۔ آؤن والے ویلے وچ اس دی ورتوں جہازاں اتے فرجاں وچ وی ہون لگ پئی اے تاں کہ اوزون دی پرط دی حفاظت کیتی جا سکے۔ دوناں گیس دا مرکب دا تناسب موسم مطابق بدلدا رہندا اے سردیاں دے موسم وچ پروپین اتے گرمیاں دے موسم وچ بیوٹین دی مقدار ودھ ہندی اے۔ گیس دی لیک ہون دا پتہ لاؤن لئی اس وچ ایتھینتھیول دی مقدار ملائی جاندی اے۔
گیس توں تیار
LPG نوں پیٹرولیئم گیس جاں قدرتی گیس توں تیار کیتا جاندا اے جہڑیاں پتھراہٹاں توں تیار کیتیاں جاندیاں ہن۔ اس دی پہلی وار تیاری 1910 وچ ڈاکٹر والٹر سنیلئنگ نے کیتی۔ ولے پدھر تے 1912 توں اس دی تیاری ہون لگی۔ LPG دا کلوریمان مل 46.1 MJ/kg اے۔ اس دی ارزا دی گھنتا فی آئیتن 26 MJ/L اے۔ LPG ہوا نالوں بھاری اے اس کار لیک ہون ہون ایہہ فرش دے ہیٹھلے پاسے اکلی ہو جاندی اے۔ اس گیس دی دو مکھ خطرے ہن۔
مکھ خطرے
گٹھ:بالن گٹھ:کیمسٹری
ٹیکزانوسکی نکا بوا
ٹیکزانوسکی نکا بوا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان جغتای
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
سینٹ مارٹن
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ضلع گانچھے
ضلع گانچھے پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
ٹروپیڈورفس رائٹی
ٹروپیڈورفس رائٹی نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بیجے
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
Bijie City
ہرننڈس کماچو رات باندر
ہرننڈس کماچو رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی کولمبیا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
گٹھ:رات باندر گٹھ:باندر
سینٹ ونسنٹ تے گریناڈائنیز
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ڈنکان
ڈنکان کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 142 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ضلع گھوٹکی
ضلع گھوٹکی پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ٹروپیڈورفس سیلیا
ٹروپیڈورفس سیلیا نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
اینڈربائ
اینڈربائ کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایلبرٹا دے شہر
برمبیک رات باندر
برمبیک رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی کولمبیا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
سنت ایوستیتیس
گٹھ:کریبین جزیرے دیس گٹھ:اتلے امریکی دیس
ضلع ہری پور
ہری پور ہزارا پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:ہزارا گٹھ:پاکستان دے ضلعے
دویون
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ گوئیژو دے شہر
چیشوئی
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے صوبے گوئیژو  چ واقع  اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
مولانا محمد علی جوہر یونیورسٹی
مولا‏نا محمد علی جوہر یونیورسٹی یو جی سی تو‏ں منظور شدہ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے شہر رام پور وچ اک نجی یونیرسٹی ا‏‏ے۔ اس دے چانسلر تے بانی سماجوادی پارٹی دے رکن پارلیمان اعظم خان ني‏‏‏‏ں۔ حکومت اتر پردیش نے اسنو‏ں 2012ء وچ یونیورسٹی دا درجہ دتا۔ قومی کمیشن برائے اقليتی تعلیمی ادارے نے 28 مئی 2013ء نو‏‏ں اقليتی درجہ دتا ۔
جائے وقوع
یہ یونیورسٹی رام پور تو‏ں 6 کلو میٹر د‏‏ی دوری اُتے کوسی ندی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ کوسی ندی اس دے لئی قدرتی سرحد دا کم کردی ا‏‏ے۔
ریاست د‏‏ی پہلی اردو یونیورسٹی دا منصوبہ
2004ء وچ رام پور وچ ریاست اتردیش د‏‏ی پہلی اردو یونیورسٹی بنانے دا منصوبہ تیار کیتا گیا تے محمد علی جوہر دے ناں اُتے یونیورسٹی دا ناں رکھیا گیا۔ محمد علی جوہر خلافت تحریک دے فعال رکن رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں اردو یونیورسٹی بنانے دا پورا منصوبہ اعظم خان دا سی۔ اس وقت دے گورنر ٹی وی راجیشور نے اعظم خان نو‏‏ں تا حیات یونیورسٹی چانسلر بننے منصوبہ منظور نئيں کیتا۔ مرکز وچ موجود کانگریس حکومت نے وی اس دے اردو یونیورسٹی ہونے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ کانگریس نے شرط رکھی کہ جے اعظم خان اس دے تا حیات چانسلر نئيں بندے نيں تاں اسنو‏ں اردو یونیورسٹی دا درجہ دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اعظم خان اس اُتے تیار نئيں ہوئے لہذا ریاست د‏‏ی پہلی اردو یونیرسٹی نو‏‏ں منصوبہ ٹھنڈے بستہ وچ چلا گیا۔
سماجوادی پارٹی د‏‏ی حکومت دا خاتمہ
اگلے پنج برس سیاسی نزاع د‏‏ی نذر ہوئے گئے۔ 2006ء وچ اس وقت دے وزیر اعلیٰ ملائم سنگھ یادو نے تمام سیاسی رسا کشی دے باوجود یونیورسٹی د‏‏ی سنگ بنیاد رکھی۔ 2007ء وچ بہوجن سماج پارٹی د‏‏ی حکومت بنی تے سماجوادی پارٹی دے اعظم خان د‏‏ی مشکلاں ہور ودھ گئياں۔ بالاخر اعظم خان نے حرم جامعہ وچ اک انجیئرنگ کالج کھولنے دا فیصلہ کیتا۔ اگلے تن برس جوہر کالج آف انجیئنرنگ اینڈ ٹیکنالوجی مہا مایا ٹیکنیکل یونیورسٹی دے ملحق ہوئے ک‏ے چلدی رہی۔
سماجوادی پارٹی د‏‏ی حکومت وچ واپسی
2012ء وچ یونیورسٹی د‏‏ی تریخ وچ اس وقت اک اہ‏م مثبت دن آیا جدو‏ں سماجوادی پارٹی نے حکومت وچ واپسی د‏‏ی تے اعظم دا خواب تعبیر حقیقت بننے د‏‏ی راہ گامزن ہويا۔ اعظم خان نے یونیورسٹی د‏‏ی بحث نو‏‏ں سب تو‏ں سامنے پیش کر جولائ‏ی وچ حکومت اترپردیش تو‏ں مکمل نجی جامعہ دا درجہ حاصل ک‏ر ليا۔ اس وقت اترپردیش دے وزیر اعلیٰ اکھلیش یادو سن ۔
افتتاح
8 سالہ محنت، جدوجہد تے سیاسی رکاوٹاں دے بعد سماجوادی پارٹی دے بانی ملائم سنگھ یادو دے ہتھو‏ں 8 ستمبر 2012ء نو‏‏ں یونیورسٹی دا افتتاح کیتا گیا۔
بنیادی ڈھانچے
thumb|ممتاز مرکزی ک‏‏تب خانہ۔
یونیورسٹی عمارتاں حالے زیر تعمیر ني‏‏‏‏ں۔ حرم وچ اک شعبہ لسانیات، شعبہ انجیئرنگ و ٹیکنالوجی تے طبی کالج ا‏‏ے۔ کیمپس وچ اک بہت وڈے اسکول دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔ اک خوبصورت ک‏‏تب خانہ یونیورسٹی د‏‏ی اہمیت وچ اضافہ کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:بھارت وچ نجی یونیورسٹیاں گٹھ:ضلع رام پور گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ضلع زانگیلان
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع زانگیلانآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز زانگیلان شہر اے ۔
دهستان حکم‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سبزوار دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سبزوار ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
فرنی
فرنی کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 147 ڈبلیو بی
چک 147 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
ضلع زقاتالا
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ٹروپیڈورفس ہینڈرسنی
ٹروپیڈورفس ہینڈرسنی نکا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
تن پٹیاںوالا رات باندر
تن پٹیاںوال رات باندر رات باندر دی اک ونڈ اے ایہ نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی برازیل تے وینزویلا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
گٹھ:رات باندر گٹھ:باندر
لوئی پاسچر
لوئی پاسچر اک فرانسیسی کیمیاگر تے مائکروبیالوجسٹ سی جینے بیماریاں دے ہونے تے اودے بچاؤ بارے دسیا۔ اودی کھوج نے بالاں دے تاپ توں مرن نوں گھٹا دتا تے اونے کتے دے وڈن دی ویکسین وی بنائی۔ اسنے ایہ گل کرکے دسی جے روگ یا بماری جراسیم نال لگدی اے۔ اوس نے ایہوجیا گر لبیا جیدے نال شراب تے دد نوں خراب ہون توں بچایا جاسکدا اے۔ ایس گر نوں پاسچرائزیشن کیندے نیں تے اینوں عام لوک ورتدے نیں۔ فرڈیننڈ کوہن تے رابرٹ کوخ نال پاسچر تیجا بندا اے جینوں مائکروبیالوجی دا ٹورن والا سمجیا جاندا اے۔  پاسچر نے ایوی کرکے دسیا جے جاندار صرف جاندارون توں ای جمدے نیں۔ پاسچر دے کماں نے دوجیاں سائنسداناں لئی وی نویاں راہواں کھولیاں تے روگاں دی وجہ لبناں اسان ہوگیا۔ سینسدان ہون دے نال نال پاسچر اک وڈا دیس پریمی وی سی۔