cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آوت پاؤنی
بولیاں
کوٹھے اتے کوٹھڑی، اتے نعر سکاوے کیس کتے یار دکھائی دے گیا بدل کے بھراواں، گبھروآ او بھیس
باقی ساتھی اس وچّ شامل ہوکے اسنوں ہور اچا گاؤندے ہن اتے بھنگڑا پاؤندے ہن۔ .Dr Singh, Sadhu (2010) Punjabi Boli Di Virasat.Chetna Prakashan.ISBN 817883618-1
حوالے
گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجاب
چک 101 دس آر
چک 101 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
ولورہ
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
سویت یونین دی تریخ (1985 - 1991)
سوویت یونین دی آزاد دیساں دے روپ وچ ٹٹ بھج سن 1985 دے شروع وچ شووع ہوئی ۔ سوویت یونین فوجی روپ سے بہت طاقتور بن گیا سی پر گھریلو معاشی حالت بہت خراب سی ۔ اسدے علاوہ ہولی - ہولی ہورکئی وجہاں پاروں حالت خراب ہندی چلی گئی ۔ آخرکار سن 1991 وچ سوویت یونین ٹٹ گیا ۔ تختہ - پلٹ دی اک نکام کوشش ہوئی ۔ اخیر وچ روسی فیڈریشن دا اقتدار  بورس یلسن  دے ہتھ آ گیا ۔
باہری کڑیاں
گٹھ : سویت یونین گٹھ : اتہاس گٹھ:روس دی تریخ
ملک معراج خالد
ملک معراج خالد ( 20 ستمبر 1916 - 13 جون 2003)) اک پاکستانی سیاستدان سپیکر قومی اسمبلی ، وزیر اعظم پاکستان تے پنجاب دے وزیر اعلا رہے ۔
ملک معراج خالد 20 ستمبر 1916 نوں کوٹ رادھا کشن، ضلع قصور پنجاب وچ جمے۔ 1942 وچ اسلامیہ کالج لہور وچ داخلا لیا تے 1948 وچ وکالت کرن لگ گئے ۔ اوہناں دی سوج سوشلزم ول سی ۔ 1965 وچ  لہندے پاکستان دی اسمبلی دے ممبر منتخب ہوئے ۔ 1967 وچ پیپلز پارٹی وچ شامل ہو گئے ۔ 2 مئی 1972 توں 12 نومبر 1973 تک پنجاب دے وزیر اعلا رہے ۔ 3 دسمبر 1988 توں لے کے 4 نومبر 1990 تک سپیکر قومی اسمبلی رہے ۔ 5 نومبر 1996 توں 17 فروری 1997 تک پاکستان دے وزیر اعظم رہے ۔ 13 جون 2003 نوں اوہناں دی موت ہوئی ۔
حالات زندگی
ملک معراج خالد 20 ستمبر، 1916ء نو‏‏ں لاہور دے قریب،ضلع قصور دے اک پنڈ کوٹ رادھا کشن وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ معراج خالد پیشہ دے اعتبار تو‏ں وکیل سن تے لاہور دے نواحی علاقہ برکی دے اک چھوٹے کاشکار خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نے اپنی عملی سیاست دا آغاز 60 د‏‏ی دہائی وچ ایوب خان دے دور وچ مسلم لیگ تو‏ں کيتا تے بعد وچ ’ضمیر دے بحران‘ دے عنوان تو‏ں اک پمفلٹ لکھ ک‏ے ایوب خان د‏‏ی حکومت اُتے تنقید د‏‏ی جسنو‏ں بہت شہرت ملی۔
جب ذوالفقار علی بھٹو نے ایوب خان حکومت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تاں اوہ لاہورماں ملک معراج خالد د‏‏ی بنائی ہوئی اک تنظیم ایفروایشین پیپلز سالیڈیریٹی دے پلیٹ فارم تو‏ں پہلی بار حزب مخالف دے رہنما دے طور اُتے عوام دے سامنے آئے۔
معراج خالد پیپلز پارٹی وچ شامل ہونے والے ابتدائی لوکاں وچ شامل سن تے پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے لاہور تو‏ں 1970ء دے انتخابات وچ رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے۔
اس وقت دے آئین دے مطابق اک رکن قومی اسمبلی کو6 ماہ دے لئی کسی صوبہ دا وزیراعلیٰ وی منتخب کيتا جاسکدا سی۔ اس شق دے تحت وہ6 ماہ پنجاب دے وزیراعلیٰ رہے تے انہاں دا اس وقت دے طاقت ور گورنر غلام مصطفے کھر تو‏ں اختیارات اُتے تناؤ رہیا۔
بعد وچ انہاں نو‏ں ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی کابینہ وچ وفاقی وزیر زراعت بنا دتا گیا تے 1977ء دے متنازع انتخابات دے بعد مختصر مدت تک رہنے والی قومی اسمبلی وچ اوہ اسپیکر منتخب کیتے گئے۔
معراج خالد تحریک بحالی جمہوریت وچ بہت متحرک رہے تے انہاں نے کئی بار جیل کٹی۔ جدو‏ں بے نظیر بھٹو 1986ء وچ ملک واپس آئیاں تاں معراج خالد دا شمار پارٹی دے ’انکلوں‘ وچ کیہ جانے لگیا جنہاں نو‏ں بے نظیر بھٹو نے آہستہ آہستہ پارٹی دے معاملات تو‏ں دور کر دتا۔ 1988ء دے انتخابات دے بعد منتخب ہونے والی پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت وچ بے نظیر بھٹو وزیر اعظم بنیاں تے انھاں نے اک بار فیر معراج خالد نو‏‏ں قومی اسمبلی دا اسپیکر بنایا۔
پر ملک معراج خالد دے بے نظیر بھٹو تو‏ں اختلافات شدت اختیار کر گئے سن تے 1993ء دے انتخابات وچ پیپلز پارٹی د‏‏ی سربراہ نے انھاں لاہور تو‏ں انہاں د‏‏ی روايتی نشست اُتے انتخاب لڑنے دے لئی پارٹی دا ٹکٹ نئيں دتا۔
اسی دوران وچ ملک معراج خالد پیپلز پارٹی د‏‏ی سیاست تو‏ں دور ہوئے گئے تے انہاں نے اخوان المسلمون نامی تنظیم بنا ک‏ے لاہور دے پینڈو علاقہ وچ اسکول کھولنے تے انہاں نو‏ں چلانے اُتے توجہ مرکوز کرلئی- اوہ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد دے ریکٹر وی مقرر ہوئے گئے۔
جب صدر فاروق احمد خان لغاری نے وزیر اعظم بے نظیر بھٹو د‏‏ی دوسری حکومت نو‏‏ں 1993ء وچ برطرف کيتا تاں معراج خالد نو‏‏ں نگران وزیر اعظم مقرر کيتا گیا۔ انھاں نے 3 ماہ د‏‏ی مقررہ مدت وچ انتخابات کرواکے اقتدار نوازشریف دے سپرد کر دتا۔
انھاں نے کدی با ضابطہ طور اُتے پیپلز پارٹی چھڈنے دا اعلان نئيں کيتا لیکن اوہ 10 سال تو‏ں اس تو‏ں لاتعلق رہ‏‏ے۔
معراج خالد اک سادہ انسان سن جنھاں اکثر لاہور د‏‏ی مال روڈ اُتے گھمدے ہوئے تے باغ جناح وچ سیر کردے ہوئے دیکھیا جا سکدا سی۔ جدو‏ں اوہ نگراں وزیر اعظم بنے تاں انھاں نے وی آئی پی کلچر دے تحت ملنے والی مراعات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ایئرپورٹ اُتے عام مسافراں دے راستے نو‏‏ں استعمال کرنا شروع کيتا۔
وفات
گٹھ:1916 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:اسلامیہ کالج لاہور دے فضلا گٹھ:بے نظیر بھٹو د‏‏ی حکومت دا سٹاف تے شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستان دے قائم مقام وزرائے اعظم گٹھ:پاکستان دے وزرائے قانون گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1977ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1988ء تو‏ں 1990ء گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی کمیونسٹ گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:پاکستانی وکلا گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے وزرائے اعلیٰ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے اسپیکر گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:مارکسی مصنف گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 1972ء تو‏ں 1977ء گٹھ:1915 دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے وکلاء گٹھ:سینٹرل ماڈل اسکول، لاہور دے فضلا
گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا گٹھ:پنجابی لوک
سرمد صہبائی
سرمد سہبائی اک پاکستانی پنجابی ناٹک کار، ٹی۔وی ڈریکٹر تے شاعر اے۔اس نے اپنی رچنا وچّ مزاحیہ تکنیک اتے سمبولک ڈھنگ نال موجودہ سیاسی حالت نوں بیان کیتا اتے سماجی، تہذیبی، مذہبی جیون دی تنقیدی وضاحت کیتی ۔
عہدے
ٹی۔وی ڈریکٹر، پاکستان دے لوک ورثہ انسٹیچیوٹ، اسلام آباد دے رہِ چکے ڈائریکٹر ۔ موجودہ ویلے وچّ پاکستانی ٹیلیوژن اسلام آباد دے پروڈیوسر۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان
اتحاد جنوبی عرب امارات
اتحاد جنوبی عرب امارات (Federation of Arab Emirates of the South) (عربی: اتحاد إمارات الجنوب العربي) ریاستاں دی اک تنظیم سی جو برطانوی حمایت دے تحت وجود وچ آِئی جو بعد وچ عوامی جمہوری جمہوریہ یمن جسنو‏ں جنوبی یمن وی کیتا جاندا اے دی بنیاد بنی۔
بانی ریاستاں
گٹھ:1959ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1962ء دی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:ایشیا وچ 1959ء دی تاسیست گٹھ:یمن دی تریخ گٹھ:جنوبی یمن گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ 1962ء دی تحلیلات گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس گٹھ:يمن وچ ویہويں صدی
ضلع ٹھوٹھوکوڈی
گٹھ:تامل ناڈو دے ضلعے
وادی سندھ وچ ہار شنگھار
مݨکے
وادی سندھ دی رہتل وچ منکے تے ہیت وچ کثیر النوع ني‏‏‏‏ں۔ سونے، چاندی، تانبے کانسی، روغنی مٹی، صابن پتھر، قیمتی تے نیم قیمتی پتھراں تے گھونگے سیپی تے مٹی سب چیزاں تو‏ں منکے بنائے جاندے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ منکے پتھر دے بنے ہوئے ملے۔ ٹھوس پتھر تو‏ں تراشنے دے علاوہ صابن پتھر نو‏‏ں پیس کر اس دے سفوف نو‏‏ں پانی وچ گوند کر وی بنائے جاندے سن ۔ منکاں نو‏‏ں بنانے دے طریقے وی بوہت سارے سن ۔ چیرنے، تراشنے، رگڑنے،، چھیدنے، برمانے تے کٹنے دے سب طریقے بردے جاندے سن ۔ پتھر نو‏‏ں پہلے چیر کر لمبی لمبی سلاخاں بنالاں جادیاں سن۔ فیر انہاں نو‏‏ں کٹ کر ٹکڑے کیتے جاندے سن ۔ فیر انہاں نو‏‏ں اندر تو‏ں برمایا جاندا سی تے باہر تو‏ں رگڑا جاندا سی۔ برما پتھر دا ہُندا سی تے برمانے وچ پانی وی استعمال ہُندا سی۔ سونے، چاندی تے قیمتی پتھر دے منکے تو‏ں تاں بیگمات دے زیورات بندے ہون گے۔ لیکن مٹی دے منکے جوگیاں دا پہناوا رہے ہون گے۔ کچھ منکے نقلی سونے وی ملے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ تانبے دے مݨکیاں اُتے سونے دا پاݨی چڑھایا گیا ا‏‏ے۔ بعض منکے قتلے دار وی ملے ني‏‏‏‏ں۔ بعد دے زمانے وچ ڈھولک نما وی ہوئے گئے۔ یعنی لمبوترے منکے جو گول نيں تے انہاں دے درمیان ابھار ا‏‏ے۔ انہاں اُتے تن پتیاں دار پھُل وی بنا ا‏‏ے۔ بعض منکاں اُتے سرخ تے سیاہ رنگ وی کیتا ہویا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں الکلی، تیزاب تے دوسرے کیمیاوی ماداں تو‏ں رنگا جاندا سی ۔
چنھودڑو وچ اک مݨکا ساز د‏‏ی ورکشاب ملی ا‏‏ے۔ جتھ‏ے موجود چیزاں تو‏ں منکے بنانے د‏‏ی تیکنک اُتے روشنی پڑھدی ا‏‏ے۔ ایہ منکا ساز سرخ عقیق تے سنگ سلیمان تو‏ں لمبے منکے بناندا سی۔ پہلے اوہ تانبے د‏‏ی آری تو‏ں پتھر د‏‏ی تن انچ چوکور سلاخاں کاٹتا سی۔ فیر وو اس دے چاراں کونے رگڑائی تو‏ں ختم ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں گولائی وچ ڈھالدا سی۔ گول سلاخ دے اندر پتھر دے باریک برمے تو‏ں سوراخ کردا سی۔ فیر اس سلاخ نو‏‏ں دوحصےآں وچ کٹ کر ڈیڈھ ڈیڈھ انچ لمبے منکے بناندا سی۔ جو نالی د‏‏ی شکل دے ہُندے سن ۔ انہاں د‏‏ی موٹائی 1 انچ ہُندی سی۔ اس تیکنک نو‏‏ں عملی طور اُتے برت کر ماہرین آثار قدیمہ نے پرکھیا تاں پتا چلیا کہ اک مݨکے دے آر پار سوراخ کرن وچ چووی گھینٹے لگ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں اندازا لایا جاسکدا اے کہ طبقہ شرفاء د‏‏ی بیگمات نو‏‏ں مݨکے پہناؤݨ لئی ملک وچ کِنّی وڈی تعداد وچ مݨکا ساز مصروف کار رہندی سی۔ منکاں دے علاوہ کاناں د‏‏ی بالیاں تے ناک دے لونگ وی بندے ہون گے۔ تانبے دے آئینہ ہُندے سن جنہاں نو‏ں پھڑنے دا دستہ ہُندا سی۔ اکھاں وچ سرمہ لگایا جاندا سی۔ سرمہ دانی، سرمہ لگانے د‏‏ی سلائی تے سرمہ دانی میسر سی۔ تانبے دے استرے تو‏ں ہی بال مونڈے جاندے سن ۔
زیورات
مٹی د‏‏یاں چوڑیاں، گنگن، انگوٹھی تے بٹن وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں اُتے روغن چڑھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ بازو بند، کھیل دے مہرے تے ننھی منی بے شمار چیزاں بنائی جادیاں سن۔ بعض جگہ تو‏ں نہایت تنگ منہ والی چھوٹی سرمہ دانیاں وی ملیاں ناں۔ کانسی تے تانبے سرمچو وی ملے ني‏‏‏‏ں۔ جو ساڈھے چار انچ تو‏ں پنج انچ تک لمبے ني‏‏‏‏ں۔ تانبے دے پیالے، پیالیاں تے تھالیاں عام سن۔ لیکن ایہ امرائ د‏‏ی چیز سی عوام د‏‏ی نني‏‏‏‏ں۔ امیر عورتاں بکثرت زیور استعمال کردیاں سن۔ جس وچ سونے، چاندی تے نیم قیمتی پتھراں تو‏ں بنے ہار، گلوبند تے بازاں بند شامل سن ۔ انہاں توں علاوہ سونے دے تعویز جنہاں وچ سفید لئی جڑ کر پھُل بنائے جاندے سن ۔ سادہ سونے دے کنگݨ تے بازو بند ہُندے سن جیہناں اُتے سونے دا کم ہُندا سی۔ گول منکے تے سفید مخروطی جو کاناں وچ پہنے جاندے سن ۔ طرحاں طرحاں دے گلوبند تے ہاراں دے علاوہ کمر بند ہُندے سن ۔ کمر بند لباس دے اُتے بنھیا جاندا سی۔ قیمتی پتھراں وچ سنگ یشب دا استعمال عام سی۔ لاجور وی کِس‏ے قدر استعمال ہُندا سی۔ سرخ عقیق تو‏ں منکے بنائے جاندے سن ۔ جنہاں اُتے باریک نقش کھود کر انہاں وچ سفید رنگ بھریا جاندا سی۔ ایويں تاں سرخ منکے اُتے سفید پھُل بنائے جاندے سن ۔
وضع قطع تے لباس
ایتھ‏ے جو مورتاں ملیاں نيں انہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مرد چھوٹی داڑھیاں رکھدے سن ۔ موچھاں کوئی منڈا سی کوئی نني‏‏‏‏ں۔ کوئی پٹے رکھدا سی، کوئی پٹے رکھدا، کوئی بال بڑھاندا تے پِچھے جوڑا بنھ لیندا سی۔ بالاں نو‏‏ں روکنے دے لئی سر اُتے پٹیاں بنھی جادیاں سن۔ جو معمولاً کپڑ‏ے د‏‏ی ہُندیاں ہون گئیاں۔ مگر ایسی پٹیاں وی ملی نيں جو جو سونے د‏‏ی پٹیاں تو‏ں بنی ہودیاں سن۔ مرداں دا عام لباس اک چادر سی۔ جو کمر تو‏ں لیپٹی جاندی سی تے سجے بغل دے تھلے تو‏ں لیا ک‏ے کبھے کندھے اُتے ڈال لی جاندی سی۔ اس چادر دے تھلے کوئی کردا یا بنڈی پہنی جاندی سی یا نئيں، اس دا پتہ نئيں چل سکیا ۔
عورتاں دے لباس دے متعلق کوئی اندازہ نئيں کیتا جاسکیا۔ اوہ بال یا تاں کھلے رکھدیاں سن یا پِچھے ڈھیلا سا جوڑا بنھ لیدیاں سن یا ايس‏ے طرح تو‏ں گوندھدیاں سن کہ اک اُچی نکیلی ٹوپی یا ہلال یا عمامے د‏‏ی شکل نکل آندی۔ عورتاں مختصر دھوندی یا تہمد باندھدیاں سن۔ امیر عورتاں اس دے اُتے کمر بند باندھدیاں سن۔ جو چوڑی پٹی دا ہُندا سی ۔
ماخذ
یحیا امجد، تاریخ پاکستان، قدیم دور
ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دوم
حوالے
گٹھ:وادی سندھ دی رہتل گٹھ:پاکستان دی تریخ
پیتروپاولووسک کمچاتسکی
پیتروپاولووسک کمچاتسکی روس دی  کمچاتکا کرائی دا اک شہر تے  انتظامی مرکز  (راجگڑھ) اے.
بین القوامی تعلقات
پیتروپاولووسک کمچاتسکی اینہاں شہراں دا جڑواں شہر اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مائزوپوڈا اوریٹا
مائزوپوڈا اوریٹا مڈغاسکری چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مڈغاسکری چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ضلع ٹیروچیراپالی
گٹھ:تامل ناڈو دے ضلعے
دریافتاں دا دور
باواں|thumb|358x358px| [[کرسٹوفر کولمبس|کرسٹوفر کولمبس دا مشہور جہاز ساندا ماریا جہاز۔ ]] باواں|thumb|450x450px| پرتگالی بحریہ دا سب تو‏ں قدیم نقشہ ( [[1502ء|1502 ) وسکاؤ گاما دی ہندوستان وچ مہم ، کرسٹوفر کولمبس تو‏ں وسطی امریکا ، گیسپر کورٹ ریئل تو‏ں نیو فاؤنڈ لینڈ ، تے پیڈرو الوریس کیبلال تو‏ں برازیل دے سفر دے نتائج دکھاندا ا‏‏ے۔ ]] عظیم جغرافیائی دریافتاں - انتہائی اہ‏م سفر تے تحقیقاں دا اک اجتماعی خیال جس نے نويں دنیا دی کھوج وچ حصہ لیا ہے ۔ خاص اہمیت ایہ اے کہ ، سب تو‏ں ودھ ک‏ے ، امریکا د‏‏ی دریافت ، ہندوستان جانے والے سمندری راستے د‏‏ی دریافت ، تے پوری دنیا وچ پہلا سفر۔ عظیم جغرافیائی دریافتاں ( جنہاں نو‏ں دریافتاں دا دور وی کہیا جاندا اے ) انسانی تریخ دے اس دور کی نمائندگی کردا اے جو 15 واں صدی وچ شروع ہويا سی تے 17 واں صدی تک جاری رہیا۔ اس دور د‏‏ی تجارتی شراکت داراں د‏‏ی تلاش دے لئی سمندراں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ریسرچ د‏‏ی خصوصیت اے ، دریافت ملکاں وچ یورپی نوآبادیات دا قیام تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ دنیا دے سمندراں اُتے یورپی ملکاں دے تسلط دے نال۔ یورپی منڈیاں وچ سب تو‏ں مشہور سامان سونا ، چاندی ، ریشم تے مختلف مصالحے سن ۔ ایہ سب پنرجہرن وچ سائنس د‏‏ی ترقی نے شروع کيت‏‏ا سی۔ اس تو‏ں یوروپی ملکاں نو‏‏ں نويں تے زیادہ پائیدار بحری جہاز تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت ملی جو بحیرہ روم دے مقابلے وچ بحری جہاز اُتے جانے دے لئی زیادہ مشکل مشکلات والے سمندراں اُتے سفر کرسکدے سن ۔ دوسری طرف فلکیات تے جغرافیہ وچ پیشرفت نے سمندراں اُتے چہل قدمی کرنا آسان بنا دتا ا‏‏ے۔
اس وقت دے سب تو‏ں مشہور ملاحاں تے جستجو کرنے والےآں وچ کرسٹوفر کولمبس ، واسکو ڈے گاما ، پیڈرو الویرز کیبرال ، جان کیبوٹ ، فرنینڈو میجیلان تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس زمانے وچ نويں قسم دے بحری جہاز جو پرتگال نے تعمیر کیتے سن اوہ کریکٹر تے کاراول سن ۔ اوہ بحیرہ روم ، بالٹک بحر اوقیانوس تے بحر اوقیانوس دے پار آزادانہ طور اُتے سفر کرنے والے پہلے جہاز سن ۔
پتے کھانے
پتے کھانے جانوراں دی اوہ ٹولی اے جیہڑی بوٹیاں دے پتے کھا کے جیندی اے۔
گٹھ:جانور
دریافتاں دا دور
زمین دا مطالعہ
ارتھ اسٹڈی یا زمین مطالعہ پیریڈ قرون وسطی دے آخر وچ یوریشیا د‏‏ی یورپی مہماں دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ جس وقت منگولاں نے ممکنہ لٹ مار تو‏ں یورپ نو‏‏ں ڈرایا ، اس وقت انہاں نے مشرق وسطی تو‏ں چین تک تجارتی رستےآں تے مواصلات د‏‏ی لائناں وی تشکیل داں ۔ یورپی ملکاں نے انہاں سڑکاں دا مطالعہ کرنے دے لئی اس دا استعمال کيت‏‏ا اے جو انھاں معلوم نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ملاح تقریبا تمام اطالوی سن تے خود یورپ تے مشرق وسطی دے وچکار تجارت اطالوی تاجراں دے ذریعہ مکمل طور اُتے کنٹرول سی۔ دوسرے یورپی ملکاں نے وی اس اُتے سختی تو‏ں نگرانی د‏‏ی سی۔ پرتگالی شہزادہ ہنری نے کھوئی ہوئی عیسائی ریاست نو‏‏ں لبھن دے لئی مہم چلا‏ئی جس دا شہنشاہ پریبائٹر جان سی ۔
جغرافیائی دریافتاں د‏‏ی وجوہات
ملک د‏‏ی تلاش دے اس دور نو‏‏ں شروع کرنے د‏‏ی بہت ساریاں وجوہات ني‏‏‏‏ں۔ تلاش کرنے والےآں وچ سب تو‏ں پہلے جیوانی دا پیتان ڈیل کارپین سن ، جو منگولیا گئے تے 1241 تو‏ں 1247 تک دا سفر کيت‏‏ا۔ سب تو‏ں مشہور مسافر مارکو پولو اے ، جو 1271 تو‏ں 1295 تک ایشیاء دا سفر کردا سی۔ اس دا " مارکو پولو دا سفر " پورے یورپ وچ تقسیم تے پڑھیا گیا سی ۔ 1239 وچ  ، نیکولو ڈو کونٹی نے ہندوستان تے جنوب مشرقی ایشیاء دے لئے اپنے سفر شائع کیتے۔ 1466 تو‏ں 1472 تک ، روسی تاجر افاناسی نکیتن نے تویر تو‏ں ہندوستان دا سفر کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی تفصیل انہاں د‏‏ی کتاب وچ ملدی ا‏‏ے۔
سیاسی وجوہات
thumb|300x300px| مغربی یورپ - [[سلطنت عثمانیہ (17 واں صدی) دے چاراں طرف تو‏ں گھرا ہويا ]] قرون وسطی وچ ، پرتگال دا ساحل تیزی تو‏ں ترقی کردے نويں شپ بلڈنگ ، جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور وچ کاراکال تے کاراویل سن. اس د‏ی اک سب تو‏ں وڈی وجہ یورپ وچ سلطنت عثمانیہ دی ترقی سی۔ جے اسيں اس گل نو‏‏ں دھیان وچ رکھن کہ 1453 وچ عثمانیاں نے قسطنطنیہ تے بزنطیم پر قبضہ کيت‏‏ا ، جو اس وقت رومن سلطنت دے تسلسل دے نال " عیسائی سلطنت " د‏‏ی نمائندگی کردا سی ، اس دا وجود ختم ہوجاندا سی ، تاں ایہ مغربی یورپ دے لوکاں دے لئی ایہ عندیہ سی کہ اوہ وی عثمانی حکومت دے ماتحت گر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ طاقت دوسری طرف ، نويں اسلامی سلطنت تے عیسائی ریاستاں دے وچکار موجود دشمنیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مشرق وسطی دی سرزمین د‏‏ی سڑکاں عیسائی تاجراں دے لئی بند کردتی گئياں۔ سلطنت عثمانیہ ظاہر اے کہ یورپ تے ایشیاء دے وچکار تجارت وچ اک سنگین رکاوٹ سی ، بلکہ عیسائی دنیا د‏‏ی بقا دے لئی وی اک سنگین خطرہ سی۔ بہت پہلے ، عرب فتوحات نے بحیرہ روم دا سمندر ، جو آپس وچ منسلک سمندر سی ، نو‏‏ں اک ایداں دے سمندر وچ تبدیل کردتا جس نے مختلف ثقافتاں کو وکھ کردتا ۔ مذکورہ بالا تے اس حقیقت دے پیش نظر کہ مغربی یورپ اس وقت د‏‏ی مشہور دنیا دے دور مغرب وچ واقع سی ، عظیم جغرافیائی دریافتاں نہ صرف مہم جوئی سن بلکہ دواواں د‏‏ی جڑی بوٹیاں ، مصالحے ، خام مال ، سونے د‏‏ی فراہمی دے لئی کوئی متبادل راستہ تلاش کرنے د‏‏ی وی سیاسی ضرورت سی ۔ ، چاندی ، بلکہ مغربی یوروپ دے لوکاں نو‏‏ں وی اپنے افق نو‏‏ں وسیع کرنے تے بالآخر متبادل تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تلاش کرنے د‏‏ی ضرورت اے جتھ‏ے اوہ اسلام دے خطرات تو‏ں دوچار ہوک‏ے اپنے اپنے عقائد تے روایات اُتے عمل پیرا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔
معاشی وجوہات
انسانیت تے نشاۃ ثانیہ دے زمانے وچ تمام فنون دی نشوونما ، انسانی زندگی د‏‏ی ترقی ، بلکہ دستکاری تے تجارت دی بہت ترقی سی۔ اُتے ، ایہ ضروری خام مال تے مصالحے (خاص طور اُتے سونے تے چاندی دے بغیر) دے بغیر نئيں ہوسکدا سی۔
چرچ وجوہات
ایشیاء تک سمندری راستہ تلاش کرنے دے خیال د‏‏ی بدولت چرچ وی اس تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہندا سی۔ در حقیقت ، نويں علاقےآں د‏‏ی فتح دے نال ، چرچ انہاں علاقےآں وچ اپنا اثر و رسوخ بڑھانا چاہندا سی ، تے مقامی لوکاں د‏‏ی سبھیاچار ، مذہب تے رہتل د‏‏ی قیمت اُتے عیسائیت ( کیتھولک ازم ) نو‏‏ں پھیلیانا سی۔
دریافتاں د‏‏ی شرطاں
thumb| کمپاس خاکہ 1570 سے thumb|200x200px| کیریول XV صدی دی مدت نويں تکنیکی - تکنیکی دریافتاں تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ اس زمانے وچ ، جغرافیہ دے میدان وچ سب تو‏ں اہ‏م چیز کمپاس د‏ی ایجاد سی ، بہتر ، مضبوط ، تیز تے زیادہ پائیدار جہازاں د‏‏ی تعمیر دا ناں کاریویل ، بہتر نقشاں د‏‏ی تیاری تے زیادہ طاقتور آتشاں اسلحے دی تیاری سی۔
پہلے دورے
نیوی گیشن تے ریسرچ دے معاملے وچ ہسپانوی تے پرتگالی سب تو‏ں زیادہ جرات مند سن ۔ انہاں نے ہندوستان نو‏‏ں سمندری راستہ دریافت کرنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ حصول تے جتھ‏ے تک ممکن ہوئے سک‏‏ے دے حصول د‏‏ی کوشش کيتی۔
پر ، پرتگالیاں نے سب تو‏ں پہلے بحر اوقیانوس دے پار اپنا سفر بھجوایا سی ۔ پہلا وڈی مہم پرتگال نے شہزادہ ہنری دے ذریعہ شروع د‏‏ی سی۔ اس تو‏ں پہلے ، یورپی سفر زیادہ تر ساحل دے نیڑے سی۔ ایہ سفر بنیادی طور اُتے پورٹلکا نقشہ د‏‏ی مدد تو‏ں کيتے گئے سن ۔ انہاں سفر دے دوران بہت ساری سمندری خرافات تخلیق کيتی گئياں ، جس وچ ملاحاں نو‏‏ں مختلف بحری راکشساں دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن شہزادہ ہنری انہاں دعوواں اُتے اختلاف کردے ني‏‏‏‏ں۔ پہلی دریافتاں وچ 1419 وچ بحر اوقیانوس وچ واقع میڈیرا جزیرے د‏‏ی دریافت سی ، فیر 1427 وچ ازورز دریافت کيت‏‏ا گیا تھا. پرتگالی آبادی دے ذریعہ ایہ جزیرے فوری طور اُتے کالونیٹ ہوگئے سن ۔
افریقہ دے مغربی ساحل دے مطالعہ دے لئی ہنری دا بنیادی منصوبہ نقشہ جات د‏‏ی ترقی سی۔ صدیاں تو‏ں ، مغربی افریقہ دے نال یورپ نو‏‏ں جوڑنے والا واحد تجارتی راستہ مغربی صحارا دے ساحل تو‏ں ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ چینلز زیادہ تر سونے دی تلاش وچ تے نويں غلام حاصل کرنے دے لئی استعمال ہُندے سن ، جو شمالی افریقہ دے آس پاس دے مسلم ملکاں د‏‏ی خدمت کردے سن ۔ پرتگالی بادشاہت دا خیال سی کہ مغربی افریقہ دے ذریعے اسلامی اقوام نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ وی مننا سی کہ صحارا دے جنوب وچ عیسائی ریاستاں نيں جو مسلماناں دے خلاف ممکنہ اتحادی نيں ۔
پرتگالی تحقیق دے ابتدائی دو دہائیاں دے دوران ، صحارا نامی اک رکاوٹ اُتے قابو پالیا گیا ، تے سینیگال وچ غلام تجارت تے سونے دا آغاز ہويا۔ 1481 وچ ، پرتگالی ملاحاں تے متلاشیاں برتھلومو ڈیاز تے جوگو ڈی آجمبوہا نے گولڈ کوسٹ ( گھانا ) دریافت کيت‏‏ا۔ 1485 وچ  ، سب تو‏ں زیادہ قابل شناخت تے پرتگالی متلاشیاں وچو‏ں اک ، جوگو ساؤ نے ، کانگو دا دریائے دا سنگم تے اس دا حصہ دریافت کيت‏‏ا ، تے اسنو‏ں خط استوا نو‏‏ں عبور کرنے والا پہلا یوروپی سمجھیا جاندا ہے ۔ اگلے ہی سال ، 10 اکتوبر ، 1486ناں ، بارٹلمو ڈیاز نے سفر کيت‏‏ا ، تے اس بار ، دو سال دے سفر دے بعد ، 12 مارچ ، 1488ناں ، اس نے کیپ آف گڈ ہوپ دا پتہ چلا۔ انہاں د‏‏ی آمد اُتے جو زبردست لہراں تے طوفاناں نے چھاپا سی اس د‏ی وجہ تو‏ں ، اس نے اسنو‏ں ' طوفان دا کیپ' کہیا ۔ ڈیاز جاری نئيں رکھ سکيت‏‏ا ، لہذا اوہ پرتگال واپس چلا گیا۔ ایہ جزیرے وڈی مقدار وچ شوگر د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اک جگہ بن گئے ۔ 1498 وچ  ، واسکو دا گاما ہندوستان پہنچیا۔
پرتگالیاں د‏‏ی ایہ ابتدائی دریافتاں اگلے لوکاں د‏‏ی بنیاد نيں جس نے دنیا د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بدل دتا ا‏‏ے۔
نويں دنیا د‏‏ی دریافت
پرتگال دے حریف کاسٹیلا (جدید دور دا اسپین ) پرتگال دے مقابلے وچ کدرے زیادہ آہستہ آہستہ ترقی کر گیا ، جو بحر اوقیانوس دے اندرونی حصے وچ تیزی تو‏ں گھس گیا۔ لیکن کاسٹیل تے اراگون دے اتحاد تے استرداد ، ایہ واضح ہوئے گیا کہ سپین نے مکمل طور اُتے نويں تجارتی رستےآں نو‏‏ں تلاش کرنے اُتے اپنی پالیسی توجہ مرکوز کر رکھی اے. 1492 وچ ، گراناڈا ، جو پہلے مورش راج دے تحت سی ، سپین دا حصہ بن گیا۔ اسپین وچ حکا‏م نے جینوا دے کرسٹوفر کولمبس د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں تاکہ اوہ ہندوستان دا راستہ تلاش کرنے دے لئی اک نواں سفر طے کرن۔ اس بار مغرب وچ سفر کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں افریقہ نو‏‏ں نظرانداز کرنے تو‏ں بچنے د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی سی۔
کولمبس ایشیاء نئيں پہنچیا سی ، لیکن اک ایسی نويں دنیا وچ پہنچیا سی جو یورپ ، امریکا تو‏ں ناواقف سی۔ 1500 وچ ، پرتگالی بحری جہاز پیڈرو الوارز کیبلال نے برازیلناں دریافت کيت‏‏ا۔ فوجی تنازعے تو‏ں بچنے دے لئی دو بادشاہتاں ، اسپین تے پرتگال دے وچکار نويں دریافت علاقےآں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس دا حل پوپ دے ذریعہ 1494 وچ  ، ٹورڈیسلاس دے معاہدے دے ذریعے حل کيت‏‏ا گیا ، جس نے دونے ملکاں دے وچکار اثر و رسوخ نو‏‏ں تقسیم کيت‏‏ا۔ پرتگال نے کیپ وردے جزیرے دے مغرب وچ ، یورپ دے مشرق وچ سب کچھ حاصل کيت‏‏ا۔ اس تو‏ں پرتگال نو‏‏ں افریقہ ، ایشیا تے مشرقی جنوبی امریکا اُتے کافی حد تک کنٹرول حاصل کرنے دا موقع ملا۔ اسپین نے باقی حصول یعنی بحر الکاہل دے جزیرے تے امریکا دے مغربی حصے نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا ۔
کرسٹوفر کولمبس ، ہور ہسپانوی ملاحاں دے نال ، ابتدائی طور اُتے اپنی دریافتاں تو‏ں مایوس ہوگئے سن ۔ افریقہ تے ایشیاء دے برعکس ، کیریبین تجارت د‏‏ی شرائط کم پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نويں جزیرے اسپین تے پرتگال نے نوآبادیات حاصل کیتے سن ۔ لاطینی امریکا پہنچ ک‏ے ، اسپین نو‏‏ں وڈی سلطنتاں دا سامنا کرنا پيا جو پہلے تو‏ں موجود سن۔ اُتے ، اسپین مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوگیا۔ اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں مشہور سلطنتاں وچو‏ں اک ایزٹیک سلطنت (موجودہ میکسیکو وچ ) سی ، جو 1521 وچ شکست کھا گئی سی ، تے موجودہ پیرو وچ انہاں دا سلطنت ، جسنو‏ں 1532 وچ شکست ہوئی سی۔
1519 وچ ، ہسپانوی حکا‏م نے پرتگالی بحری جہاز فرنینڈو میگیلن دی مہم دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ اس سفر دا مقصد مولوکاسنو‏ں دریافت کرنا ، تے انہاں نو‏ں سیاسی تے معاشی مفاد دے ہسپانوی میدان وچ رکھنا سی۔
پرتگال نو‏‏ں اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے ساحلی علاقےآں وچ انہاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ 1580 وچ ، اسپین دا شاہ فلپ دوم پرتگال دا بادشاہ بنا ، اس دے کزن سیبسٹین کے شاہی اقتدار دے قانونی وارث ہونے دے ناطے ، اوہ مرد د‏‏ی وارثاں نو‏‏ں چھڈے بغیر ہی فوت ہوگیا (فلپ مینیئل اول دا پوت‏ا سی)۔ اس نے جزیرہ نما ایبیریا وچ  اک ہور وی وڈی سلطنت تشکیل دی۔ پوپ دے ذریعہ ہالینڈ ، فرانس تے انگلینڈ دے سائنس داناں تے محققاں نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا گیا۔ 17 واں صدی وچ  ، پرتگال آہستہ آہستہ مغربی افریقہ ، مشرق وسطی تے مشرق بعید وچ اپنی پوزیشن کھونے لگیا۔ بمبئی انگلینڈ دے اثر و رسوخ وچ سی ، مکاؤ ، تیمور ، گوا ، انگولا تے موزمبیق پرتگال دے تحت ، تے برازیل ہالینڈ دے ماتحت رہیا۔
امریکا د‏‏ی دریافت
داواں|thumb|300x300px| کرسٹوفر کولمبس دا نواں براعظم دریافت کرنے دا سفر۔ 3 اگست ، 1492ناں ، اطالوی بحری جہاز کرسٹوفر کولمبس ، جو بحری جہاز ساندا ماریا ، نینا تے پنٹا دے نال ہسپانوی شاہی دربار اُتے کم کررہیا سی ، ہندوستان دے سمندری راستے دے طویل انتظار وچ دریافت ہويا۔ اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے کینری جزیرے دا پتہ چلا ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ 6 ستمبرناں بحر اوقیانوس دے پار پنج ہفتےآں دے سفر اُتے روانہ ہويا سی۔ اوہ 12 اکتوبر ، 1492 نو‏‏ں اس وقت سرزمین اُتے پہنچیا ، جدو‏ں ملاح روڈریگو ڈی ٹریانا نے سرزمین نو‏‏ں دیکھیا۔
کولمبس نے سوچیا کہ اوہ ہندوستان پہنچ گیا اے ، لہذا اس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں بلايا جنہاں نو‏ں انہاں نے ہندوستانی پایا سی ۔ انہاں نے کولمبس نو‏‏ں سب تو‏ں وڈے اعزاز دے نال سلام کيت‏‏ا ، تے اس نے اس دا فائدہ اٹھایا ، تے اسپین واپس آنے اُتے اس نے جہازاں نو‏‏ں دولت تو‏ں بھر دتا۔
دنیا بھر وچ پہلا سفر
باواں|thumb|318x318px| فرنینڈو میگیلن یہ پہلے ہی کہیا جا چکيا اے کہ 1519 وچ ، ہسپانوی حکا‏م نے پرتگالی بحری جہاز فرنینڈو میگیلن دی مہم دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ اس سفر دا مقصد مولوکاسنو‏ں دریافت کرنا سی ، تے انہاں نو‏ں ہسپانوی دائرہ سیاسی تے معاشی مفاد وچ رکھنا سی ، دنیا بھر دا سفر نئيں سی۔
میگیلن 10 اگستناں 1519 وچ 5 جہازاں تے 265 جواناں دے نال مغرب دا سفر کيت‏‏ا۔ بحر اوقیانوس دے پار عبور کردے ہوئے ، اوہ جنوب د‏‏ی طرف اگ د‏‏ی تنگ سرزمین تک پہنچیا تے بحر الکاہل دے پار گیا۔ کیونجے اِنّی لہراں نئيں سن ، جداں کہ بحر اوقیانوس دا سفر کردے وقت ، میجیلن نے اس بحر نو‏‏ں بحر الکاہل کہیا سی۔
اک سیاسی نقطہ نظر تو‏ں ، میگیلن دا سفر ناکا‏م ہونا سی ، کیونجے ایہ سمندری راستہ ناقابل عمل سی - میجیلان پاس (جنوبی امریکا دا جنوب) بہت جنوبی سی تے بحر الکاہل بہت وڈا سی تاکہ اس سفر نو‏‏ں قابل قدر بنایا جاسک‏‏ے۔
آسٹریلیا د‏‏ی دریافت
اگرچہ ایہ ممکن اے کہ پرتگالی لوئس ویس ڈی ٹورس نے 1605 وچ آسٹریلیا نو‏‏ں ناں نہاد ٹورس آبنائے دے راستے اُتے جاندے ہوئے دیکھیا سی ، لیکن یورپ دے باشندےآں د‏‏ی پہلی دستاویز آسٹریلیا وچ 1606 وچ ہوئی سی۔ ڈچ نیویگیٹر ولیم جانسن بحری جہاز "فرق"۔ اس دے بعد ، ڈچ ، جو پہلے ہی دنیا دے اس حصے وچ موجود سن ، نے کھدائی دا اک سلسلہ چلایا تے 17 واں صدی دے دوران پہلی بستی تشکیل دی۔ کچھ مشہور متلاشی افراد ڈرک ہارٹوگ نيں جو 1616 وچ شارک بے (ویسٹرن آسٹریلیا) آئے سن ، تے ہابیل تسمن جو 1642–43 وچ آئے سن ۔ تسمانیہ دریافت کيت‏‏ا۔
اگرچہ ایہ ممکن اے کہ پرتگالی لوئس ویس ڈی ٹورس نے 1605 وچ آسٹریلیا نو‏‏ں ناں نہاد ٹورس آبنائے دے راستے اُتے جاندے ہوئے دیکھیا سی ، لیکن یورپ دے باشندےآں د‏‏ی پہلی دستاویز آسٹریلیا وچ 1606 وچ ہوئی سی۔ "ڈیفکن" جہاز اُتے ڈچ نیویگیٹر ولیم جانسن تو‏ں اس دے بعد ، ڈچ ، جو پہلے ہی دنیا دے اس حصے وچ موجود سن ، نے تحقیق د‏‏ی اک سیریز د‏‏ی تے 17 واں صدی دے دوران پہلی بستی تشکیل دی۔ کچھ مشہور متلاشی افراد ڈرک ہارٹوگ نيں جو 1616 وچ شارک بے (ویسٹرن آسٹریلیا) آئے سن ، تے ہابیل تسمان جو 1642–43 وچ آئے سن نے تسمانیہ دریافت کيت‏‏ا۔
شمالی یورپ د‏‏ی شرکت
ابیریا جزیرہ نما تو‏ں باہر دے لوکاں نے ٹورڈیسلاس دے معاہدے د‏‏ی پاسداری نئيں کيتی۔ فرانس ، نیدرلینڈز تے انگلینڈ د‏‏ی اک طویل سمندری روایت ا‏‏ے۔ نويں ٹکنالوجیاں تے نقشاں د‏‏ی ایجاد دے نال ، انہاں نے دنیا د‏‏ی نويں تحقیقاں د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ پہلی شمالی یوروپی مشن اک انگریزی مہم دے ذریعے 1497 وچ شروع ہوئی ، جس نو‏‏ں فرانسیسی حمایت حاصل سی تے اس د‏ی سربراہی اطالوی جیون کیبوٹ نے کيت‏ی سی ( انگلینڈ وچ جان کبات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے )۔ اس مشن دا بنیادی مقصد شمالی امریکا دے متعلق علم حاصل کرنا سی۔ اس تو‏ں پہلے ، اسپین تے پرتگال نے شمالی امریکا تے جنوبی امریکا دی مطالعہ وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيت‏ی سی ، تے ايس‏ے وقت بہت وڈے خزانے ملے سن ۔ 1524 وچ ، جیوانی ڈا ویرازانو مشرقی ساحل دا دورہ کرنے والے پہلے یوروپی مصنف بن گئے ، جتھ‏ے اج امریکا ا‏‏ے۔
اسی وقت ، شمالی یورپ ، اپنی بیرون ملک تلاش دے نال ، افریقہ تے بحر ہند وچ پرتگال دا سب تو‏ں وڈا مدمقابل بن گیا۔ ڈچ ، فرانسیسی تے انگریزی بحری جہاز ، جنہاں نو‏ں ٹی بھیجیا گیا سی۔ پرتگالی اجارہ داری نے پرتگال نو‏‏ں اک وڈی حد تک نويں علاقےآں وچ وسائل دے استعمال تو‏ں دور کردتا۔ پرتگال دے پاس اس دے پاس اس دے سوا کوئی چارہ نئيں سی کہ جو اسنو‏ں فی الحال حاصل ا‏‏ے۔ اس طرح ، ہسپانوی تے پرتگالی دائرہ کار آہستہ آہستہ کم ہُندا چلا گیا تے وسطی تے جنوبی امریکا منتقل ہوگیا۔
شمالی یوروپ دے لوکاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بنیادی طور اُتے شمالی امریکا تے بحر الکاہل د‏‏ی طرف راغب کيت‏‏ا۔ نیدرلینڈ نے ولیم جنس تے ایبل تسمنیج د‏‏ی سربراہی وچ اک مہم آسٹریلیا روانہ کيتی تے 18 واں صدی وچ ایہ انگریز جیمز کوک دے پاس چھڈ دتا گیا۔ کک شمالی امریکا دے مغربی ساحل دے نال نال پورے الاسک‏ا تک دا سفر کيت‏‏ا۔
عظیم جغرافیائی دریافتاں دے عہد دا اختتام
ستارہويں صدی دے اوائل تک ، یوروپی بحری جہاز بہت اچھی طرح تو‏ں تعمیر ہوچکے سن تاکہ سمندری مسافراں نو‏‏ں بغیر کسی مشکل دے سیارے اُتے کدرے وی سفر کرنے دا موقع مل سک‏‏ے۔ یورپی بیرون ملک تحقیق جاری سی۔ 17 واں صدی دے اوائل وچ ، آسٹریلیا دے مغربی تے شمالی ساحل د‏‏ی نقشہ سازی کيتی گئی ، تے مشرقی ساحل دا صدی تو‏ں زیادہ دا انتظار سی۔ 18 واں صدی دے آخر وچ بحر الکاہل نويں دلچسپی دا مرکز بنیا۔ آرکٹک تے انٹارکٹک دا مطالعہ انیہويں صدی تک نئيں کيت‏‏ا گیا سی ۔ امریکا دا مطالعہ سولہويں صدی وچ ہويا سی ، لیکن ایہ تحقیق انیہويں صدی وچ ختم ہوئی۔ آسٹریلیا تے افریقہ XIX صدی دے اوائل تک XIX صدی تک وی دریافت ہويا ۔ ایہ ڈولژیلو بنیادی طور اُتے سہارا دے جنوب وچ افریقہ وچ تجارتی صلاحیت د‏‏ی کمی دے نال نال افریقی اشنکٹبندیی بیماریاں دے سنگین مسائل دا وی سبب ا‏‏ے۔
عظیم جغرافیائی دریافتاں دے نتائج
عظیم جغرافیائی دریافتاں ضروری نيں تے عالمی تریخ دے اہ‏م ترین ادوار وچو‏ں اک د‏‏ی نمائندگی کردی ني‏‏‏‏ں۔ عظیم جغرافیائی دریافتاں نے اس وقت دے یورپ دی دنیا وچ وڈی تبدیلیاں لاواں ۔ اوہ قدیم دنیا دے دور مغرب دے اس چھوٹے تو‏ں حصے اُتے جسنو‏ں ہن مغربی یورپ کہیا جاندا اے ، اُتے عالمی تسلط دے دور د‏‏ی شروعات د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی یوروپی ملکاں د‏‏ی عالمی سیاست وچ غالب کردار دا ایہ دور دوسری جنگ عظیم دے خاتمے تک ختم نئيں ہويا سی ۔ اس دے نتیجے وچ آنے والی کچھ تبدیلیاں مندرجہ ذیل متن وچ درج ني‏‏‏‏ں۔
عالمی تجارت د‏‏ی نشست وینس تے جینوا سے پہلے اسپین ، فیر انگلینڈ تے فرانس منتقل کردتی گئی۔ امریکا تو‏ں آنے والے سونے دی وڈی مقدار مہنگائی تے دھات د‏‏ی قیمتاں وچ کمی دا باعث بنی۔
ان دریافتاں تو‏ں نويں دنیا وچ نويں امکانات کھل گئے۔ عظیم جغرافیائی دریافتاں دا سب تو‏ں وڈا نتیجہ نوآبادیات‏ی سلطنتاں د‏‏ی تخلیق سی، جس وچو‏ں ہسپانوی نوآبادیات‏ی سلطنت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا بنادتا گیا۔ اسپین نے تمام وسطی امریکا تے جنوبی تے شمالی امریکا دے بیشتر علاقےآں اُتے حکومت کيتی۔ نويں دنیا دا خام مال زیادہ تو‏ں زیادہ استعمال ہُندا سی ، تے مقامی آبادی نو‏‏ں غلام بنا دتا جاندا سی۔ XVI صدی وچ ، سونے تے چاندی وچ عالمی تجارت کا83٪ سپین تو‏ں سی ۔ لیکن اس د‏ی معاشی تے سیاسی طاقت بہت مختصر رہی - صرف اک صدی دے بارے وچ ۔ نويں ملکاں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھنے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ ایہ اے کہ ہسپانوی جغرافیائی دریافتاں نو‏‏ں دولت جمع کرنے دے لئی استعمال کردے سن ، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی سلطنت ترقی پذیر ہوئے گی۔ اسپین دے مرکزی حریف پرتگال نے جنوبی امریکا تے افریقہ دے ساحل ( انگولا ، موزمبیق ) دے کچھ حصے اُتے حکمرانی کيتی۔ لیکن اک بہت چھوٹا ملک ہونے دے ناطے ، اک بہت چھوٹی فوج دے نال ، پرتگال نے صرف ساحل دے نال ہی ایداں دے علاقے بنائے ، جنہاں دے ذریعے مختلف ساماناں د‏‏ی تجارت دا انتظام کيت‏‏ا گیا سی۔
ہسپانوی لوک امریکا وچ موجودہ سلطنتاں دے نال اپنے معاملات وچ طاقت دا استعمال کردے ہوئے کیتھولک مذہب دے نال مقامی کافر رسماں نو‏‏ں تبدیل کردے سن ۔ اس وقت د‏‏ی دوسری یورپی سلطنتاں ( برطانیہ ، نیدرلینڈز ، روس تے فرانس ) وچ نويں فتح شدہ علاقےآں وچ وی ايس‏ے طرح دے طرز عمل دا مشاہدہ کيت‏‏ا گیا سی۔ نويں مذاہب نے کافر رسم و رواج کو تبدیل کيت‏‏ا ، تے شمالی امریکا ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ تے ارجنٹائن دے بیشتر علاقےآں وچ نويں زباناں نے پرانے نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ دیسی آبادی نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا گیا تے انہاں نو‏‏ں اپنے ہی ملک تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے بوہت سارے معاملات وچ اک ایسی اقلیت ہوگئی جس د‏‏ی سیاسی طاقت نئيں سی۔
ممکن اے کہ نويں دنیا د‏‏ی وابستہ آبادی دے خلاف یوروپیناں دا سب تو‏ں طاقتور ہتھیار اوہ متعدی امراض سن جنھاں اوہ اپنے نال لے ک‏ے گئے سن ۔ نويں بیماریاں ، جنہاں دے سلسلے وچ مقامی لوکاں نو‏‏ں کچھ وقت دے لئی استثنیٰ حاصل نئيں سی اس آبادی نے تقریبا 50 تو‏ں 90 فیصد تک کمی کردتی تھی باواں|thumb|200x200px| آلو امریکا تو‏ں لیائی جانے والی اک زرعی فصل ا‏‏ے۔ زرعی فصلاں جداں آلو ، ٹماٹر ، پھلیاں ، مکئی وغیرہ نويں براعظماں تو‏ں یورپ منتقل کردتی گئياں۔ عظیم جغرافیائی دریافتاں دے بعد د‏‏ی ، قیمتاں وچ انقلاب نمودار ہويا۔ در حقیقت ، نويں براعظماں تو‏ں مختلف شکلاں ( سونے ، چاندی ، قیمتی پتھراں وغیرہ) د‏‏ی وڈی مقدار وچ دولت لیائی گئی ا‏‏ے۔ ) جس د‏‏ی قیمت سپلائی وچ اضافے دے نتیجے وچ گر گئی ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، زرعی مصنوعات د‏‏ی قیمتاں وچ نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔
نظریا‏تی نقطہ نظر تو‏ں ، پوری دنیا دے سفر نے چرچ دے دعوے دے برعکس ثابت کردتا ، جس دے نتیجے وچ چرچ دا اختیار کم ہوگیا ، جس نے سائنس ، بینکاری تے مینوفیکچرنگ د‏‏ی تیز رفتار ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:جہازرانی گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:تحقیق گٹھ:تاریخی ادوار گٹھ:عہد دریافت گٹھ:منتخب مضامین گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:پندرہويں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:اٹھارواں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:اوقیانوسیہ وچ یورپی استعماریت گٹھ:تریخ بحری گٹھ:ایشیا وچ یورپی استعماریت گٹھ:سولہويں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:استکشاف گٹھ:تریخ یورپی استعماریت گٹھ:ستارہويں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:تریخ جغرافیہ
زیب النساء
ہندوستان دے بادشاہ اورنگزیب د‏‏ی بیٹی عالمہ، فاضلہ، عارفہ تے فارسی بولی د‏‏ی شاعرہ سی۔ زیب النساء نے تن سال دے عرصے وچ قرآن مجید حفظ کیتا۔ فارسی، عربی تے اردو بولی تو‏ں کافی واقفیت پیدا کرلئی- ہیت، فلسفہ تے ادبیات وچ وی کافی درک حاصل کرلئی- دانشمند، ادب دوست تے شاعر پرورسی۔ انہاں د‏‏ی حمایت کردی ایہی وجہ اے کہ بہت زیادہ کتاباں، رسالے تے دیوان اس دے ناں لکھے گئے نيں۔ انہاں دے والد ہر کم وچ اس تو‏ں مشورہ کردے سن ۔ شادی نئيں کيت‏‏ی۔ 65سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئياں۔ زیب المنشات تے زیب التفاسیر کتاباں انہاں دے آثار نيں۔
پیدائش
زیب النساء ("خواتین د‏‏ی زینت") ،شہزادہ محی الدین( مستقب‏‏ل دے شہنشاہ اورنگ زیب) د‏‏ی سب تو‏ں وڈی صاحبزادی ، شادی دے ٹھیک نو ماہ بعد ، 15 فروری 1638 نو‏‏ں دکن دے شہر دولت آباد وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی والدہ دلراس بانو بیگم ، اورنگزیب د‏‏ی پہلی بیوی تے چیف ساتھی سن تے صفویڈ ایران(فارس) د‏‏ی حکمران سلطنت دے ممتاز خاندان د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ زیب النساء اپنے والد د‏‏ی چہیندی بیٹی سی۔
تعلیم تے کارنامے
اورنگزیب نے دربار د‏‏ی اک خاتون حفیظہ مریم اُتے زیب النساء د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ذمہ داری پائی۔ ایسا لگدا اے کہ زیب النسا نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی ذہانت تے ادبی ذوق ورثہ وچ ملی سی، کیونجے زیب النساء نے فقط تن سال وچ قرآن حفظ کیتا تے ست سال د‏‏ی عمر وچ حافظہ بن گئياں۔ اس موقع نو‏‏ں اس دے والد نے اک زبردست دعوت تے عوامی تعطیل دے نال منایا۔ شہزادی نو‏‏ں اس دے خوش و خرم والد نے 30,000 سونے دے سک‏‏ے دا انعام وی دتا۔ اورنگ زیب نے اپنی شہزادی بیٹی نو‏‏ں اچھی طرح تعلیم دینے دے لئی استانی بی نو‏‏ں وی بطور انعام سونے دے 30,000 سک‏‏ے دئے۔
تب زیب النساء نے اس وقت دے علوم نو‏‏ں محمد سعید اشرف مازندرانی تو‏ں سکھیا ، جو فارسی دے عظیم شاعر وی سن ۔, اوہ فلسفہ ، ریاضی ، فلکیات ، ادب سیکھدیاں سن تے فارسی ، عربی تے اردو د‏‏ی ماہر سن۔ خطاطی وچ وی انہاں د‏‏ی اچھی شہرت سی۔ ۔
اس د‏ی لائبریری نے دوسرے تمام لوکاں دے نجی ذخیرے نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا تے اس نے اس دے حکم دے مطابق ادبی کم پیش کرنے یا اس دے لئی مخطوطات نقل کرنے دے لئی بہت سارے علما نو‏‏ں آزادانہ تنخواہاں اُتے ملازمت دی اس د‏ی لائبریری وچ قانون ، ادب ، تریخ تے الٰہیات جداں ہر موضوع اُتے کم ہويا۔
زیب النساء اک نیک دل خاتون سن تے ہمیشہ ضرورت مند لوکاں د‏‏ی مدد کردیاں سن۔ اس نے بیوہ خواتین تے یتیماں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اس نے نہ صرف لوکاں د‏‏ی مدد کيت‏ی بلکہ ہر سال اوہ حجاج نو‏‏ں مکہ تے مدینہ بھیجتاں۔ انہاں نے موسیقی وچ وی دلچسپی لی.
اورنگزیب دا انضمام
جب شاہجہان دے بعد اورنگ زیب شہنشاہ ہويا تاں زیب النساء 21 سال ورگی۔ جدو‏ں اورنگ زیب نو‏‏ں اپنی بیٹی د‏‏ی صلاحیت تے قابلیت دے بارے وچ معلوم ہويا تاں اوہ اس تو‏ں اپنی سلطنت دے سیاسی امور اُتے تبادلہ خیال کرنا شروع کیتا تے اس دے مشورے سندا۔ کچھ کتاباں وچ اس دا تذکرہ کیتا گیا اے کہ جدو‏ں جب زیب النساء دربار وچ حاضر ہُندیاں اس دے استقبال دے لئی ہر بار اورنگزیب تمام شاہی شہزادےآں کو  گھلدا۔ زیب النساء د‏‏ی چار ہور چھوٹی بہناں سن: زینت النساء ، زبدة النساء ، بدر النساء تے مہر النساء۔
نمونہ کلام
گرچہ من لیلیٰ اساسم، دل چو مجنون دونواست
سر بہ صحرا می زنم لیکن حیا زنجیرِ پا است
زیر حمایت جنوبی عرب
زیر حمایت جنوبی عرب (Protectorate of South Arabia) برطانیہ دے نال تحفظ دے معاہدیاں دے تحت ریاستاں دی اک گروہ بندی سی۔
زیب النساء
نمونہ کلام
دخترِ شاہ‏م ولیکن رو بہ فقر آوردہ ام
زیر حمایت جنوبی عرب
پرچم
گٹھ:1963ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے گٹھ:1967ء دی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:ایشیاء وچ 1963ء دی تاسیست گٹھ:یمن دی تریخ گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
زیب النساء
نمونہ کلام
'زیب' و 'زینت' بس ہمینم نامِ من زیب النساء است
تریخ پاک و ہند وچ اس دے بارے وچ لکھیا گیا اے کہ زیب النساء نے عربی تے فارسی د‏‏ی اعلٰی تعلیم حاصل کرنے دے نال نال قرآن پاک وی حفظ کیتا۔ شعروشاعری وچ اپنے استاد ملیا محمد سعید اشرف ماژندارانی تو‏ں اصلاح لی، علما تے اہل فن د‏‏ی بھر پور سرپرستی د‏‏ی تے انہاں دے لئی اک اعلٰی پائے دا ک‏‏تب خانہ قائم کیتا۔ اشعار دا نمونہ ملاحظہ ہو:۔
کور بہ چشمی کہ لذت گیر دیداری نشد
صد بہار آخر شد و ہر گل بہ خرقی جا گرفت
غنچۂ باغِ دلِ ما زیب دستاری نشد
حوالے
گٹھ:1637 دے جم گٹھ:1702 دیاں موتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:ایرانی خاتون شاہی اقتدار گٹھ:بھارتی شاعرات گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ستارہويں صدی دے شاعر گٹھ:ستارہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:صفوی خاندان گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:فارسی مصنفات گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغل شاہزادیاں گٹھ:مغلیہ سلطنت شماریا‏‏تی گٹھ:ہندوستانی خاتون شاہی اقتدار گٹھ:ہندوستانی شہزادیاں گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
شعلہ
اگ دا جو حصہ نظر آندا اے اسنو‏ں شعلہ کہندے نيں۔ اس حصے وچ جلنے والی چیز (ایندھن) گیس وچ تبدیل ہوئے ک‏ے ہويا د‏‏ی آکسیجن تو‏ں کیمیائی عمل (chemical reaction) کردی اے جس تو‏ں سخت گرمی تے روشنی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اگ دے ایداں دے حصے وی ہوئے سکدے نيں جو نظر نہ آندے ہاں کیونجے اوہ الٹرا وائیلیٹ یا انفراریڈ روشنی خارج کردے نيں جو انسانی اکھ نئيں دیکھ سکدی۔
thumb|upright|موم بتی دا شعلہ۔ پیلے حصے وچ کاربن دے ذرات گرم ہوئے ک‏ے چمکدے نيں تاں شعلے دا رنگ پیلا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایسا شعلہ کاربن دے نہ جلنے والے ذرات د‏‏ی وجہ تو‏ں کالا دھواں پیدا کردا ا‏‏ے۔
اگ لگنے دے لئی ضروری شرائط
اگ لگنے دے لئی تن چیزاں لازماً موجود ہونی چاہئاں:
کوئلے جے ٹھنڈے ہاں تاں ماچس تو‏ں اگ نئيں پکڑدے۔ جدو‏ں انہاں اُتے کیراسن تیل چھڑک کر اگ لگاندے نيں تاں کیراسن فوراً اگ پھڑ لیندا اے، جس د‏‏ی گرمی تو‏ں کوئلے گرم ہوئے جاندے نيں تے جل اٹھدے نيں۔
جلنے دا عمل آکسیجن دے بغیر وی ممکن ا‏‏ے۔ جے تارپین دے تیل وچ ڈُبیا ہويا کپڑ‏ا کلورین دے گیس جار وچ ڈال کر ڈھکن بند کر دتا جائے تاں وی کپڑ‏ا خودبخود جل اٹھدا اے کیونجے ایتھ‏ے کلورین تکسیدی عامل دا کم انجام دے رہی ا‏‏ے۔
اگر مائع آکسیجنہاں وچ لکڑی یا کوئلے دا اک ٹکڑا ڈال دتا جائے تاں بے انتہا ٹھنڈک دے باوجود وی اس وچ خودبخود اگ لگ جاندی ا‏‏ے۔
ہويا وچ موجود نائٹروجن عام طور اُتے نئيں جلدی مگر لیتھیئم ورگی بہت زیادہ عاملیت رکھنے والی دھات نو‏‏ں آکسیجنہاں د‏‏ی مکمل عدم موجودگی وچ وی جلا سکدی ا‏‏ے۔ جے نائٹروجنہاں وچ جلنے د‏‏ی بہت زیادہ صلاحیت ہُندی تاں پوری دنیا وچ اگ لگ جاندی کیونجے کرہ ہوائی وچ نائٹروجنہاں د‏‏ی مقدار آکسیجنہاں تو‏ں چار گنیازیادہ ا‏‏ے۔
میگنیشیئم دا تار کاربن ڈائی آکسائیڈ دے سلنڈر وچ نئيں جلایا جا سکدا۔ مگر جے میگنیشیئم دے تار نو‏‏ں باہر جلیا ک‏ے فیر کاربن ڈائی آکسائیڈ دے سلنڈر وچ ڈال دتا جائے تاں ایہ بظاہر آکسیجنہاں د‏‏ی عدم موجودگی وچ وی جلدا نظر آندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ میگنیشیئم دے جلدے ہوئے تار تو‏ں اِنّی زیادہ حرارت نکلدی اے کہ کاربن ڈائی آکسائیڈ دا مالیکیول ٹُٹ جاندا اے تے اپنی آکسیجن تے کاربن خارج کر دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے آکسیجنہاں نو‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے میگنیشیئم جلدا رہندا اے، جدو‏ں کہ کاربن سلنڈر د‏‏ی اندرونی سطح اُتے کالک بن دے جم جاندا ا‏‏ے۔
اگر آکسی ایسیٹیلین ٹارچ نو‏‏ں روشن کرنے دے بعد پانی وچ ڈبویا جائے تاں ایہ پانی دے اندر وی جلدی رہندی ا‏‏ے۔ 30 فٹ تو‏ں زیادہ گہرائی اُتے پانی وچ ہائیڈروجن تے آکسیجنہاں دا شعلہ زیادہ بہتر کم کردا ا‏‏ے۔
شعلے دا درجہ حرارت
thumb|جلدے ہوئے [[کوئلہ|کوئلے دا ٹمپریچر لگ بھگ 1400 ڈگری سنٹی گریڈ ہُندا ا‏‏ے۔]]
thumb|جب شعلہ نو‏‏ں آکسیجن کم ملدی اے تاں شعلہ لمبا تے پیلا ہوئے جاندا اے تے دھواں دیندا اے (کھبے طرف)۔ جداں جداں آکسیجن ودھائی جاندی اے شعلہ نیلا تے چھوٹا ہُندا جاندا اے اوراس دا ٹمپریچر وی بڑھدا جاندا اے (سجے طرف)۔ نیلا شعلہ دھواں نئيں دیندا کیونجے کاربن دے سارے ذرات جل چکے ہُندے نيں۔
تکسیدی شعلہ (oxidizing flame)
اگر کسی دھات نو‏‏ں ایداں دے شعلے اُتے گرم کيتا جائے جس وچ آکسیجنہاں د‏‏ی فراوانی ہوئے تاں دھات آکسائیڈ وچ تبدیل ہوسکدی ا‏‏ے۔ سنار ایداں دے شعلے تو‏ں سونے نو‏‏ں پگھلیا ک‏ے صاف کردے نيں، کیونجے تانبا، چاندی، زنک تے سیسہ وغیرہ آکسائیڈ بننے دے بعد پگھلے ہوئے سونے اُتے بالائی د‏‏ی طرح تیردے نيں تے بآسانی وکھ کیتے جا سکدے نيں، جدو‏ں کہ سونا اِنّی جلدی آکسائیڈ نئيں بندا۔
سولڈرنگ تے ویلڈنگ دے لئی ایہ شعلہ مناسب نئيں اے، کیونجے لوہے دے آکسائیڈ بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں جوڑ لگانا مشکل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
تکسیدی شعلہ تخفیفی شعلے تو‏ں زیادہ گرم ہُندا اے اس لئی لوہا کٹنے دے لئی بہتر ہُندا اے (جداں پرانے ناکارہ بحری جہازاں د‏‏ی کٹائی)۔
ایداں دے شعلے تو‏ں اک hiss د‏‏ی آواز آندی رہندی ا‏‏ے۔
thumb|تکسیدی شعلہ۔ [[بیوٹین ٹارچ دا شعلہ جس وچ آکسیجن زیادہ ا‏‏ے۔ شعلے وچ کوئی پیلا حصہ موجود نئيں ا‏‏ے۔]]
تخفیفی شعلہ (reducing flame)
سولڈرنگ، ویلڈنگ تے دھات کاری دے لئی ایہ شعلہ مناسب اے، کیونجے نہ جلے کاربن د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ زنگ لگے لوہے وچو‏ں آکسیجن کڈ ک‏ے اسنو‏ں دوبارہ لوہے وچ تبدیل کر دیندا ا‏‏ے۔
اگر ایداں دے شعلے اُتے خالص سونے نو‏‏ں پگھلایا جائے تاں سونے وچ کچھ کاربن د‏‏ی ملاوٹ آ جاندی اے تے کچھ سونا ضائع وی ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|تخفیفی شعلہ۔ [[بیوٹین ٹارچ دا شعلہ جس وچ آکسیجن کم ا‏‏ے۔ شعلے وچ اک چھوٹا جہا پیلا حصہ موجود ا‏‏ے۔]]
حوالے
گٹھ:اگ گٹھ:احتراق گٹھ:ایندھن گٹھ:دھات کاری گٹھ:دھاتاں گٹھ:کیمیا
چک 102 دس آر
چک 102 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل جہانیاں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل جہانیاں ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ايرانی زمینی فوج
اسلامی جمہوریہ ایران دی زمینی فوج (فارسی: نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران)، اسلامی جمہوریہ ایران دی بری فوج اے تے ایرانی مسلح افواج دی اک شاخ اے۔ ایران وچ اسنوں ارتش وی (فارسی=فوج) کہیا جاندا اے, 2007 دی رپورٹ دے مطابق باقاعدہ ایرانی فوج دی تعداد تقريبا 350,000 سی (220,000 کانسکرپٹ تے 130000 پیشہ ور) 350,000 ريزرو تے فوجیاں دی کل تعداد تقريبا 700000 سی۔ کانسکرپٹاں نوں 21 مہینے دے لئی خدمات انجام دینی ہُندی ہيں جس دوران پیشہ ور فوجی تربیت دی جاندی اے۔ ایران نے اک ساتھ دو متوازی زمینی افواج برقرار رکھیاں ہوئیاں نيں : باقاعدہ ارتش (فوج) تے اسلامی انقلاب دی محافظ فوج جسنوں سیپاہ وی کہیا جاندا۔
زمانہ قديم
فارسی سلطنت دے قیام دے بعد توں اک قومی فوج ایران وچ موجود اے۔ قومی فوج سلطنت دی طاقت رہی تے کمزوری دے اوقات وچ فوج نے عارضی طور جنگجو تے کانسکرپٹ بھرتی کیتے۔ سب توں پہلے کل وقتی فوجی تے شاہی باڈی گارڈز لافانی کہلائے جانے والے فوجی سن، ایہ 580 قبل مسیح وچ سائرس اعظم ولوں قائم کیتے گئے۔ بعد ازاں انہاں نوں ساسانی سلطنت دے جونشاپور شہنشاہ (بادشاہاں دا بادشاہ) ول ملک وچ افراتفری دے باعث اک مدت دے بعد تبدیل کر دتا گیا۔ ایران اُتے اسلامی حملے تے بالآخر اسلامی ایرانی سلطنتاں دے قيام دے بعد اک نویں کل وقتی فوج صفوی سلطنت وچ قزلباش دے ناں توں قائم کیتی گئی۔ قاجار دور وچ روایتی ایرانی فوج نوں مغربی ماڈلز اُتے ڈھالنے دیاں کئی کوششاں کیتیاں گئیاں۔ انہاں کوششاں نوں محدود کامیابی ملی۔
پہلوی دور
thumb|دائیں|220px|شاہی ایرانی زمینی فوج دا نشان
"1918 ء وچ قاجر مسلح افواج چار، الگ الگ، غیر ملکی کمان شدہ فوجی یونٹاں اُتے مشتمل سی۔ کئی صوبائی تے قبائلی افواج وی ہنگامی صورت حال توں نپٹنے دے لئی بلائی جاتاں تھاں، لیکن انہاں دی وفاداری انتہائی مشکوک سی۔ صوبائی تے قبائلی افواج حکومت دی ماتpتی دی کوششاں دی مخالفت کردیاں سن, خاص طور اُتے تہران حکومت نوں بیرونی طاقتاں دے ماتحت سمجھیا جاندا سی۔ غیر ملکی افسران دی ایرانی فوج اُتے کمان نے انہاں نے افواج دے شکوک وچ اضافہ کيتا ."
"وفادار، کارروائی دے لئی تيار تے چنگی طرح تربیت یافتہ، سب توں زیادہ مؤثر حکومتی فوجی یونٹ 8000-آدمیياں اُتے مشتمل فارسی کعثسکک بریگیڈ سی۔ ایہ 1879ء وچ بنایا گيا سی تے انقلاب اکتوبر 1917 ء تک روسی شاہی فوج دے افسران دی کمان وچ رہیا۔ اس دے بعد اس دی کمان ایران دے ہاتھ وچ آگئی تے بریگیڈ نواں ایرانی مسلح افواج دی نمائندگی کرنے لگیا۔ سویڈش افسران نے 8,400 آدمیياں اُتے مشتمل گينڈرميئر کمان کیتا (بعد وچ شاہی گينڈرميئر تے 1979 ء دے بعد اسلامی ایران گينڈرميئر)جو داخلی سیکورٹی فورس دے طور اُتے 1911 ء وچ منظم کيا گيا۔ 6000 آدمیياں اُتے مشتمل جنوبی فارس رائفلس برطانیہ ول توں مالی امداد دے نتيجے وچ وجود وچ آئی تے 1916ء وچ اپنے قیام توں برطانوی افسراں دی کمان وچ رہی۔ اس دا بنیادی کم مبینہ طور اُتے جرمن ایجنٹاں ول توں پہلی جنگ عظیم دے دوران ابھاری گئی قبائلی افواج دا مقابلہ کرنا سی ۔2000 آدمیياں اُتے مشتمل اک فورس قاجر محل گارڈ جو دے نظام کہلاندی سی سویڈش آفیسر دی کمان وچ وجود وچ آئی پر ایہ باہمی چپقلشاں دی توں وجہ تیزی توں تعداد وچ کم ہُندی چلی گئی۔ لہٰذا، پہلی جنگ عظیم دے دوران، 24,400 فوجیاں پرمشتمل چار، علاحدہ، فوجی یونٹاں ایرانی تریخ وچ کمزور ترین افواج وچوں اک ٹھراں ".
1925، وچ نویں پہلوی خاندان دے عروج دے بعد، شاہی ایرانی فوج حکومت دی ترجیح بن گئی۔ 1941 تک اس وچ 125000 فوجی سن —اصل سائز دا پنج گنا — اس کواچھی طرح تربیت یافتہ تے پُوری طرح توں لیس سمجھیا جادا سی۔ پر فوج دی توجہ زيادہ تر اندرونی سیکورٹی کارروائیاں اُتے مرکوز سی، فآرروک دے مطابق 'يہ ايک لڑاکا ،چنگی طرح کمان شدہ تے سوویت تے مغربی فوجی آلات توں لیس فوج سی۔
1941 وچ ایران اُتے سوویت یونین تے برطانوی حملے دا آغاز ہویا جو 25 اگست توں 17 ستمبر تک جاری رہیا۔ لندن تے ماسکو دا اصرار سی کہ شاہِ ایران جرمن لوگاں دی آبادی دے وڈے حصے نوں ملک ِبدر کر دے تے ایران دے راستے سوویت یونین نوں سامان جنگ دی ترسیل کرنے دی اجازت دے, دوناں مطالبات رضا شاہ پہلوی دے لئی ناقابل قبول سن۔ اس نوں جرمنی توں ہمدردی سی تے ایران نے دوسری جنگ عظیم وچ اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيا سی۔ ایران کامحل وقوع اتحادی جنگی کارروائیاں دے لئی ضروری سی اس لئی لندن تے ماسکو نے تہران دی غیر جانبداری دی خلاف ورزی کرنے دا انتخاب کیتا۔ "برطانوی پائی فورس" نے لیفٹیننٹ جنرل ایڈورڈ قنان دی کمان ایران اُتے جنوب ول حملہ کيا۔ پائی فورس 8واں تے 10واں انڈین انفنٹری ڈویژن تے تن ہور انفنٹری بریگیڈاں پرمشتمل سی۔ دراں اثناء، سوویت یونین نے شمال توں حملہ کر دتا۔ سوویت یونین دی ٹرانس کہکيشين فرنٹ دی تن افواج، 44واں، 47واں تے 53واں افواج نے جنرل دڈمٹری تيموفيوچ کوزلوف،دی کمان وچ ایران دے شمالی صوباں اُتے قبضہ کر لیا۔ شاہی ایرانی فوج حملے دے جواب وچ نو انفنٹری ڈویژن حرکت وچ لیائی۔
اتحادی فوج دے خلاف فوج تن دن وچ مغلوب ہو گئی جدونکہ نوخیز شاہی ایرانی فضائیہ تے ایرانی شاہی بحریہ نوں بھاری نقصان دا سامنا کرنا پیتا سی۔ ہزاراں کانسکرپٹ بگھوڑے ہو گئے۔ اپنے ادارتی پاور بیس برباد ہونے اُتے رضا شاہ پہلوی اپنے نوجوان بیٹے محمد رضا شاہ پہلوی دے حق وچ دستبردار ہوگيا۔ پاور بیس تے فوج دی غیر موجودگی وچ، محمد رضا شاہ پہلوی نوں تعمیر نو دے اک تقریبا ناممکن ٹاسک دا سامنا کرنا پیتا۔ ایران وچ وڈی حد تک اس تصور دے پیش نظر فوج دے لئی کوئی مقبول ہمدردی سی کہ اسنوں سفاکانہ تے آمرانہ حکومت نوں برقرار رکھنے دے لئی دے اک آلے دے طور اُتے استعمال کیتا جاندا اے۔ نوجوان شاہ نے فوج نوں یورپی اثر توں نکالنے دے لئی، 1942 وچ تنظیم نو دی کوششاں وچ مشورہ تے مدد مانگنے دے لئی ریاست ہائے متحدہ امریکا توں اک فوجی مشن بھیجنے دے لئی درخواست دی۔ امریکی مشورے دے نال ترجیح مقدار دی بجائے معیار اُتے رکھی گئی۔
امریکی تربیت دا نتیجہ ایہ نکلا کہ ایرانی فوج چھوٹی لیکن زیادہ اُتے اعتماد فوج بن گئی جس نے کاميابی توں 1946 وچ آذربائیجان وچ اک سوویت نواز، علیحدگی پسند بغاوت نوں کچل ديا۔ ایران اُتے قبضے دے تن سال دے دوران سٹالن نے سوویت سیاسی اثر و رسوخ آذر بائیجان تے شمال مغربی ایران وچ کرد علاقاں تک پھيلا ديا سی۔ 12 دسمبر 1945 نوں ہفتاں پرتشدد جھڑپاں دے بعد اک سوویت حمایت یافتہ علیحدگی پسند تنظیم عوامی جمہوریہ آذربائیجان وجود وچ آئی۔ کُرد پیپلز ریپبلک وی 1945ء وچ قائم ہوئی۔ دوبارہ کنٹرول قائم کرنے دے لئی بھیجے گئے ایرانی فوج دستاں دا راستہ سوویت ریڈ آرمی یونٹاں ول توں بلاک کر دتا گیا۔ 2 مارچ 1946ماں دشمنی دے خاتمے دے چھ مہینے بعد انخلا دی ڈیڈ لائن اُتے انگریزاں نے واپسی شروع کر دتی، لیکن ماسکو نے "سوویت یونین دی سلامتی نوں لاحق سيکيورٹی خطرات دا حوالہ دے کر انکار کر دتا جس توں 1946 دے "ایران بحران" دا آغاز ہویا۔ سوویت فوجاں نے مئی 1946ء تک ایران توں انخلا نئی‏‏ں کیتا جس اُتے نو تشکیل یافتہ ایران نے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل نوں سرکاری شکایت درج کروائی۔ 1925 دے برعکس، 1946 وچ ایرانی مجلس شاہ دے فوجی منصوباں دے حوالے توں شکوک وچ مبتلا سی۔ بوہت توں اراکین پارلیمنٹ دے خيال وچ فوج اک بار فیر سیاسی قوت دے طور اُتے استعمال دی جائيگی۔ شاہ دے ممکنہ غلبے اُتے قابو پانے دے لئی انہاں نے ملک دا فوجی بجٹ محدود کردتا۔
1970 دی دہائی دے اوائل وچ اومان دے سلطان برطانوی حمایت دے نال دہوفر بغاوت کيخلاف جنگ کر رہے سن۔ سلطان قابوس دی سفارتی کوششاں دے نتیجے وچ شاہ نے 1973ء وچ سلطان دی مسلح افواج دی مدد دے لئی اک بریگیڈ فوج تے ہیلی کاپٹراں کوبھیجا۔ ایرانی بریگیڈ نے سب توں پہلے سالالہ ٹہومرااٹ سڑک محفوظ بنائی۔ 1974ء وچ ایرانی اعانت شاہی ایرانی ٹاسک فورس بننے دے نال وسیع ہوئی۔ اس نے اک تے دفاعی لائن،جس دا دا کوڈ ناں "داماوانڈ رکھیا گيا،مانسٹاون توں چند میل دور سارفااٹ دے مشرقی ساحل تک جنوبی یمن دی سرحد دے قریب قائم کرنے دی کوشش دی۔ بھاری باغی فائر جس وچ جنوبی یمن دے اندر توں کيا جانيوالا توپ خانے دا فائر شامل سی نے کئی مہینے تک يہ مقصد مکمل نہ ہونے ديا۔ آخرکار، رہکیوٹ دا قصبہ جو پی ايف ايل او نے بطور علاقائی دار الحکومت کنٹرول وچ رکھیا ہویا سی ايرانی فوج دے قبضے وچ چلا گيا۔ ایرانی ٹاسک فورس اومان وچ دسمبر 1975 تک 3000 دی نفری کيساتھ موجود رہی۔ 1979ء تک فوج وڈے پیمانے اُتے خودکار تے بکتر بند ہو گئی سی تے 285,000 فوجیاں اُتے مشتمل سی۔ اس نوں صدر دفتر تہران، جدو‏‏ں دے جنوب وچ شیراز تے کرمانشاه وچ عراقی سرحد دے قریب تن کوراں وچ منظم کیتا گيا جدونکے خلیج فارس دے مشرقی سرے چابھار کمپلیکس وچ اک اضافی چوتھی کور قائم کرنے دا منصوبہ وی زيرِ غور سی۔ فوج وچ مندرجہ ذیل اہم فارمیشناں شامل تھاں :