cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آدم
تعارف
قرآن مجید چ ہے کہ آدم دی تخلیق مٹی توں ہوئی (تے اسیں بنایا آدمی کھنکھناتے سنسنے گارے نال) سورت 15 آیات 26 ۔ تخلیق دے بعد اللہ تعالٰی نے آدم نوں خلیفتہ اللہ فی الارض قرار دتا تے فرشتےآں نوں حکم دتا کہ انھوں سجدہ کرو۔ ابلیس دے سوا سارے فرشتے سربسجود ہوگئے۔ ابلیس نافرمانی وجوں راندہء دربار ٹھہریا۔ حضرت آدم جنت چ رہندے سن۔ کچھ  چر مگروں  اللہ تعالٰی نے انہاں دی کبھی پسلی توں اک عورت پیدا کیتی۔ حوا اس دا ناں رکھیا۔ انہاں دوناں نوں حکم ہویا کہ جنت دی جو نعمت چاہو، استعمال کرو مگر اس درخت دے قریب مت جانا ورنہ ظالماں چ شمار کیتے جاؤ گے۔ پر شیطان دے بہکان  اتے انھاں نے شجر ممنوعہ دا پھل کھا لیا۔اس پاداش چ حضرت آدم ؑ تے حضرت حواؑ نوں جنت توں زمین ول بھیج دتا گیا۔ اللہ رب العزت قرآن چ فرماتے نیں کہ:
اسیں انسان نوں ضعیف،کمزورتے جلد باز پیدا کیتا۔
فرشتےآں دا سجده کرنا
حضرت آدم ع د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے ہی اللہ تعالٰی نے فرشتےآں نو‏‏ں متعارف کرایا۔انی جاعل خلیفہ فی الارض۔کہ وچ زمین کےلئے اپنا نایب تخلیق کرنے والا ہاں۔یعنی آدم یا انسان نو‏‏ں خلیفۃ اللہ فی الارض قرار دتا(یعنی زمین اُتے اللہ دا خلیفہ)۔ہور خواص بتاے ہون گے ۔ جس اُتے فرشتےآں نے کہیا ۔ اپ ایسی مخلوق کیو‏ں بنا رھے نيں ۔ جو زمین اُتے فساد کرے گی۔ خون بہائے گی۔(سبق۔ ایہ خصوصیات انسان دے ڈی این اے وچ رکھی گئياں؟) لیکن اللہ ج نے اپنی حکمت د‏‏ی طرف اشارہ دیندے نئيں بتا یا۔تخلیق بعد حضرت آدم ع نو‏‏ں کچھ چیزاں دے ناں سکھایے۔۔اور فرشتون تو‏ں فیر ناں پُچھے۔انھاں نے اپنی محدود صلاحیت دا عذر پیش کيتا۔ حضرت آدم نے ناں بتا دیے۔ تے فضیلت ثابت کردتی (سبق۔ انسان دے ڈی این اے وچ نويں غیر معلوم اشیا کے نام رکھنے د‏‏ی صلاحیت رکھی۔ جو شاید ہور جاندار وچ نئيں رکھی۔ ) فیر فرشتےآں نو‏‏ں حکم دتا کہ انھاں سجدہ کرو۔ ابلیس (جو جناں نال تعلق رکھدا سی لیکن اپنے نیک عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں فرشتےآں د‏‏ی جماعت وچ شامل ہوئے گیا سی) دے سوا تمام فرشتے سروسجود ہوئے گئے۔ ابلیس نافرمانی دے سبب راندۂ درگاہ ٹھہرا۔ آدم جنت وچ رہنے لگے۔لیکن احالے ابلیس جنت وچ ہی رہیا
اماں حوا د‏‏ی پیدائش
کچھ عرصے بعد اللہ تعالٰی نے انہاں د‏‏ی کھبے پسلی تو‏ں اک عورت پیدا کیتی۔ حوا اس دا ناں رکھیا۔ انہاں دوناں نو‏ں حکم ہويا کہ جنت د‏‏ی جو نعمت چاہو، استعمال کرو مگر اس درخت دے نیڑے مت جانا ورنہ ظالماں وچ شمار کیتے جاؤ گے۔ لیکن شیطان دے بہکانے اُتے انھاں نے شجر ممنوعہ دا پھل کھا لیا۔ اس پاداش وچ  آدم ؑ تے حواؑ تے ابلیس نو‏‏ں جنت تو‏ں کڈ دتا گیا۔۔اھبطو ۔۔۔نکلو سب۔۔آدم و حوا نو‏‏ں زمین د‏‏ی طرف بھیج دتا گیا۔ انسان بغیر کسی ماضی دے تجربے تو‏ں سی۔ اسنو‏ں پچھتاوا سی۔ علم سی۔ اللہ ج ناراض ہوئے گئے ۔ لیکن کِداں راضی کيتا جائے۔ معلوم نئيں ۔ تاں اللہ ج ایہ سب جاندے سن ۔ انھاں نے دعا سکھاِئ ۔ غلطی دے اعتراف نال۔توبہ د‏‏ی دعا۔ سو حضرت آدم ع دعا پڑھدے رھے ۔ ربنا ظلمنا انفسنیا و انہاں لم تغفرلنا و ترحمنا لنکونن من الخاسرین۔ اللہ ج نے انہاں د‏‏ی توبہ قبول کيتی۔ تے زمین اُتے انہاں د‏‏ی روٹین زندگی و اولاد د‏‏ی پیدائش و تربیت دا عمل شروع ہويا
اللہ رب العزت قرآن وچ فرماندے نيں کہ:
اساں انسان نو‏‏ں ضعیف،کمزور تے جلد باز پیدا کيتا۔
ناں دے معنی تے تارىخ
انگریزی وچ (Adam) ایہ دو حصےآں وچ اُتے مشتمل اے آد+ئم اس دے معنی الارض(زمین )کے نيں ترمذی تے ابو داؤد وچ ایہ حدیث اے کہ آدم علیہ السلام دا پتلا جس مٹی تو‏ں بنایا گیا چونکہ اوہ مختلف رنگاں تے مختلف کیفیتاں د‏‏ی مٹیاں دا مجموعہ سی ايس‏ے لئی آپ د‏‏ی اولاد یعنی انساناں وچ مختلف رنگاں تے قسم قسم دے مزاجاں والے لوک ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:آدم تے حوا گٹھ:اسلام وچ انبیا گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:معرفت
گٹھ:اسلام گٹھ:آدم تے حوا گٹھ:نبی تے رسول گٹھ:معرفت
او ایل ایکس
OLX نیو یارک (New York])، بیونس آئرس([Buenos Aires])، ماسکو ([Moscow])، بیجنگ ([Beijing]) اتے ممبئی ([Mumbai]) وچّ ادھارت اک انٹرنیٹ ([internet]) کمپنی ہے۔ OLX پوری دنیاں دے بہت سارے ستھاناں 'تے زمین-جائداد، نوکریاں، کاراں، ویچن لئی، سیواواں، بھائی چارا اتے ویکتی گت ورگیاں بہت ساریاں شرینیاں دے وچّ ویبسائیٹ اپیوگکرتاواں دوارا پیدا کیتے گئے اشتہاراں([classified]) اشتہاراں نوں ہوسٹ کردا ہے۔ اس کمپنی نوں انٹرنیٹ ادمی پھیبرس گرنڈا (Fabrice Grinda) اتے علیک اوکسنفورڈ ([Alec Oxenford]) دے دوارا مارچ 2006 وچّ ستھاپت کیتا گیا سی۔ اس توں پہلاں پھیبرس نے اک موبائیل رنگٹون کمپنی، Zingy دی ستھاپنا کیتی سی، جس نوں مئی 2004 وچّ For-Side نوں $80 ملیان ($8 کروڑ) ڈالراں وچّ ویچ دتا۔  علیک نے پہلاں لاطینی امریکہ وچّ پرمکھ آنلائین نلامی ویبسائیٹ DeRemate  نوں شروع کیتا سی۔ DeRemate نومبر 2005 وچّ eBay دی سہائک کمپنی [MercadoLibre.com] نوں ویچ دتی گئی۔
بھوگولک دائرہ
اپریل 2009 نوں، OLX 91 دیشاں اتے 39 بھاشاوں وچّ اپلبدھ ہے۔ دیش: الجیریا، ارجنٹینا، اروبا، آسٹریلیا، آسٹریا، بہاما، بنگلہ دیش، بیلاروس، بیلجیئم، بیلیز، بولیویا، برازیل، بلغاریا، کینیڈا، چلی، چین، کولمبیا، کوسٹارکا، کروئیشیا، چیک گنراج، ڈینمارک، ڈومینیکا، ڈومینیکن گنراج، اکواڈور، ایل سلواڈور، ایسٹونیا، پھنلینڈ، فرانس، جرمنی، یونان، گریناڈا، گواٹیمالا، ہیئتی، ہونڈورس، ہانگ کانگ، ہنگری، بھارت، انڈونیشیا، آئرلینڈ، عزرائیل، اٹلی، جمائکا، جاپان، جورڈن، کزاکستان، لاتویا، لچینسٹین، لتھوآنیا، لگزمبرگ، ملیشیا، مالٹا، میکسیکو، مالڈووا، موناکو، موراکو، نیدرلینڈ، نیوزیلینڈ، نکاراگوا، نوروے، پاکستان، پناما، پیراگئے، پیرو، پھلیپینس، پولینڈ، پورتگال، پیورٹو رکو، رومانیا، روس، سربیا، سنگاپور، سلواکیا، سلوینیا، دکھنی افریقہ، دکھنی کوریا، سپین، سویڈن، سوٹزرلینڈ، تائوان، تھائلینڈ، ٹرنیداد اتے ٹوبیگو، ٹیونیشیا، ترکی، ترکس اتے کیکوس ٹاپو، یوکرین، متحدہ عرب امارات ، یونائیٹڈ کنگڈم، امریکہ، ارگوے، وینیزئیلا، ویئتنام بولیاں: بنگالی، کیٹالان، چینی (پنرپراگت)، چینی (سرلیکرت)، ڈچ، انگریزی، بلگاریائی، کروئیشیائی، چیک، ڈینش، ایسٹونیائی، فرینچ، جرمن، یونانی، یہودی، ہندی، ہنگریائی، انڈونیشیائی، اطالوی، جاپانی، کوریائی، لاتویائی، لتھوآنیائی، نورویائی، پولش، پورتگالی، رومانیائی، روسی، سربیائی، سلوواک، سلووین، سپینش، سوڈش، ٹیگالوگ، تھائی، ترکش، یوکرینیائی، اردو، ویئتنامی۔
وشیشتاواں
OLX دیاں وشیشتاواں وچ شامل ہن: ٭ HTML والے اشتہار تیار کرن دی سمرتھا ٭ ویچن، خریدن، اتے بھائیچارک گتیودھی 'تے کیندری نینترن ٭ سپیم نینترن ٭ Fotolog، Facebook اتے Friendster ورگیاں دوجیاں ویبسائیٹاں 'تے اشتہاراں دا پرچار کرن دی سمرتھا ٭ دلچسپی رکھن والے دوجے اپیوگکرتاواں دے نال اشتہار بارے چرچہ کرن دی سمرتھا ٭ تہاڈے نیڑے وستاں لبھن دی سمرتھا، بھاویں تسیں کتے وی رہندے ہووو ٭ موبائیل فون توں ویبسائیٹ تک پہنچ دی سمرتھا ٭ کئی بھاشاواں وچّ اپلبدھتا
باہرلے جوڑ
٭OLX ویب سائیٹ olx.com ٭پھیبرس گرنڈا دا بلوگ ٭علیک اوکسنپھورڈ دا بلوگ ٭MundoAnuncio ویب سائیٹ mundoanuncio.com ٭Edeng ویبسائیٹ edeng.cn
گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:انٹرنیٹ
ضلع لانگٹلائ
ضلع لانگٹلائ پعارت دے صوبے میزورام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میزورام دے ضلعے
مارک ٹوین
مارک ٹوین (1835-1910)اک امریکی ناول لکھاری سی۔ ولیم فاکنر نے اونو امریکی ساہت دا پیو آکھیا اے۔
سیموئل لینگہورن کلیمنز (30 نومبر 1835 - 21 اپریل 1910), جو زیادہ تر اپنے قلمی نام مارک ٹوین (انگریزی: Mark Twain) نال جانے جاندے ہن، اک امریکی صحافی، ناول نگار، لکھاری اتے استاد سن۔ ٹوین اپنے ناولاں ٹام ساویئر دے کارنامے (The Adventures of Tom Sawyer, 1876) اتے ہکلبری فن دے کارنامے (Adventures of Huckleberry Finn, 1885) کارن سارے دنیا وچّ جانے جاندے ہن۔ مگر والے نوں اکثر "مہان امریکی ناول" کیہا جاندا ہے۔ اوہ مسیسپی دریا دے کنڈھے وسے اک شہر، ہنیبال، مسوری، وچّ وڈا ہویا۔ مارک ٹوین اک چھاپیخانے وچّ کم سکھن توں بعد اوہ ٹائیپ سیٹر وجوں کم کرن لگا اتے اپنے وڈے بھرا دے اخبار وچّ ہاس-رسی ٹوٹکے لکھنے شروع کر دتے۔ پھر اوہ پچھم ولّ نیواڈا جان توں پہلاں مسیسپی دریا تے اک پانی والے جہاز دا چالک لگّ گیا۔ پھر اسنے ورجینیا شہر، نیواڈا وچّ اوہ اخباراں لئی کم کیتا۔ اتھے ہی اس نے 1865 وچّ قلمی ناں مارک ٹوین تھلے اپنی ڈڈو بارے ہاسرسی کہانی شائع کروائی جسنے انٹرنیشنل دھیان کھچیا، اتے ایہہ کلاسکی یونانی وچّ وی ترجمہ ہوئی۔ اس دی لیکھنی نے اس نوں خوب ہرمنپیارا بنایا۔ آلوچکاں نے اس دیاں رچناواں وچّ کمیاں وی درسائیاں پر مارک ٹوین دی پرسدھی نرنتر ودھدی رہی۔ اس دی نیاری شیلی نے اس نوں وشو دے موہری ساہتکاراں وچّ لیا کھڑھا کیتا۔ اپنے جیون دوران مارک ٹوین نے اپنی لیکھنی اتے لکچراں دوارا خوب دھن کمایا، پر اسنے انیک اجیہے دھندیاں وچّ پیسہ لایا، جتھوں تکڑا گھاٹا ہی پیا۔ اسنے ٹائیپ مشین دے نرمان وچّ دھن لایا، پر اسنوں جٹل ہون کر کے اتے ہور کمیاں کارن سفلتا نہ ملی۔
ہیلی دا بودی والے تارہ چڑھن دے جلد بعد اوہدا جنم ہویا سی اتے اس نے بھوکھوانی کیتی سی کی اس دے جان نال ہی اوہ وی چلیا جاویگا۔ ایہہ تارہ 75–76 سال بعد دوبارہ چڑھدا ہے۔ اگلی وار ایہدے چڑھن دے اگلے دن ہی اس دی موت ہو گئی۔ اسنوں امریکہ دا سبھ توں وڈا ہاس-رسی لیکھک ہون دا مان ملدا ہے۔ ولیم فاکنر نے تاں ٹوین نوں امریکی ساہت دا پیؤ کیہا ہے۔"
گٹھ:انگریزی لکھاری گٹھ:امریکی لکھاری
کیمبرین
کیمبرین پرانے جیون دے پہلے ویلے نوں کیندے نیں۔ اے 54 توں 48 کروڑ ورے پہلے ریا۔ کیمبرین ویلے توں پہلے زندگی نکی تے سادہ سی پر ایس چ تے مگروں وڈی، گنجلدار ہوگئی تے ایدے چ بعوت وادے وی ہوۓ۔
ایس ویلے دا ایہ ناں ایڈم سیجوک نے رکھیا۔ ایہ ناں ویلز دے لاطینی ناں کیمبریا توں بنیا اے۔ ویلز چ سیجوک کم کر ریا سی۔
کیمبرین ویلے جیون تماکے نال ودیا تے لگدا اے سارا جیون سمندراں چ ودیا تے سکی زمین جیون دے تھوڑے نشان لبے نیں۔ سمندراں دا پانی کوسا سی سی تے زمین دے ‍قطباں تے کوئی برف جمی ہوئی نیئیں سی۔ جاندار جناں دے بار پکی کھلڑی سی اوس ویلے بنے تے اونے دے نشان وی لبدے نیں۔
اوڈیسی
thumb اوڈیسی ( پراچ . رسی . Ὀδυσσεία Odusseia ) — الیاڈ توں بعد دوسرا مہاں کویتا اے، جس دا لکھن والا اک پرانا یونانی شاعر ہومر نوں منیا جاندا اے۔
اوڈیسی اٹھویں صدیم پ وچّ لکھی گئی اے۔ ایہ کتھے لکھی گئی ایہدے متعلق منیا جاندا اے کہ ایہ اس زمانے دے یونان ادھکرت وچّ ساگر تٹ آیونیا وچّ لکھی گئی جو ہن ترکی دا حِصا اے۔ ایہدے وچّ اوڈیس یا الیس نام دے اک پورانک نائک دے ٹرائے دے لڑائی توں بعد ماتبھومی واپس پرتدے ویلے گھٹن والے ساہسپورن کماں دی کتھا کہی گئی ہے۔ جس طرحاں ہندو رامائن وچّ لنکا فتح دی کہاݨی پڑھ کے خوش ہندے نیں۔ اسے پرکار اوڈسی وچّ یونان ویر یولیسس دی کتھا دا ورنن آنندمئے اے۔ ٹرائے دا شہزادہ سپارٹا دی رانی ہیلین دا اپہرن کر ٹرائے نگر لے گیا۔ اس بے عزتی دا بدلہ لین لئی یونان دے سارے راجاواں تے بہادراں نے مل کے ٹرائے اُتے حملہ کیتا۔ پر نگر دا پھاٹک نئیں ٹٹیا تے نہ پراچیر ہی لنگھ سکی۔ آخر وچّ یونانی فوج نے اک چال چلی۔ اک لکڑی دا کھوکھلا گھوڑا پہئیؤک‍ت پٹلے اُتے جوڑیا گیا۔ اوہنوں چھڈّ کے اوہ اپنے جہازاں نوں واپس پرت گئے۔ ٹرائے دے لوکاں نے سوچیا کہ یونانی اپنے دیوتا دی مورتی چھڈ کے نراش ہو چلے گئے۔ اوہ اوہنوں کھچ کے نگر وچّ لیائے تاں مکھ‍یدوار دے محراب نوں کچھ کٹنا پیا۔ رات نوں جد ٹرائے خوشیاں منا رہیا سی، کھوکھلی عش‍اتے مورتی نوں یونانی فوجیاں نے نکل کے چپ چاپ ٹرائے دا پھاٹک کھولھ دتا۔ یونانی فوج، جو واپس نہیں گئی سی سگوں کول وچّ جاکے لکّ گئی سی ، ٹرائے وچّ وڑ گئی۔ اک ہیلین دے پچھے ٹرائے نش‍ٹ ہوگیا ٹھیک انج ہی جویں سیتے دے پچھے راون دی س‍ورنمئی لنکا نش‍ٹ ہوئی سی۔ اس توں انگریزی وچّ ‘دا ٹروجن ہارس’ دا محاورا بݨیا۔ ‘اوڈیسی’ سیانا یونانی کپ‍تان اوڈیسس دی ساہسک واپسی یاترا دی کتھا اے۔ ٹرائے توں پرتدے سماں اوہناں دا جہاز طوفان وچّ پھس گیا ۔ اوہ بہت دناں تکّ ایدھر ادھر بھٹکدا رہا۔ اس توں بعد اپنے دیس پرتیا۔
گٹھ:یونان گٹھ:کتاباں
پالیا کلاں
پالیا کلاں  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 35,029 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ڈوکسوکوپا لورنٹیا
ڈوکسوکوپا لورنٹیا اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
ٹرائیسک
ٹرائیسک زمین دی تریخ چ اک پرانا ویلہ اے جیہڑا 25 کروڑ توں لے کے 20 کروڑ پہلے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس ویلے چ ڈائینوسار جگ تے چھاۓ رۓ تے ایسے ویلے ج ای پنچھی تے میمل بنے۔
ایس ویلے دا ایہ ناں فریڈرش آگسٹ فان البرٹی نے 1841 چ رکھیا۔
مکگل یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:کینیڈا دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا وچ تعلیم
چک 109 ڈی
چک 109 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
ضلع سایہا
ضلع سایہا پعارت دے صوبے میزورام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میزورام دے ضلعے
محمد بہاول خان اول
نواب محمد بہاول خان اول (پیدائش 1715ء وفات 1749ء) ریاست بہاولپور دے دوسرے نواب سن ۔ آپ بانی ریاست نواب صادق محمد خان اول دے وڈے صاحبزادے سن ۔ آپ نے بہاولپور شہر د‏‏ی بنیاد 1748ء وچ رکھی۔
پیدائش
نواب محمد بہاول خان اول د‏‏ی پیدائش 1715ء وچ ہوئی۔ آپ نواب صادق محمد خان اول دے پہلے صاحبزادے سن ۔
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور عباس بن عبد المطلب دے خاندان تو‏ں نيں اس لئی عباسی مشہور نيں۔ انہاں دا شجرہ نسب کچھ ایويں اے
جوراسک
ایس ویلے دا ایہ ناں 1847 چ فرانس تے سوئیٹزرلینڈ دے باڈر جورا دے پعاڑاں تے رکھیا گیا سی۔
محمد بہاول خان اول
داؤد پوتراں د‏‏ی شازش
تخت نشینی دے بعد نواب محمد بہاول خان اول نے اپنی پرانی تے نويں دونے املاک نو‏‏ں منظم تے دوبارہ آباد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ اوہ بہت حد تک کامیاب ہويا۔ نواب دے دشمن وڈیرا محمد خان کہرانی، بہادر خان ہالانی تے ہور اس خوش حالی تو‏ں جلتے سن ۔ انہاں نے صاحب زادہ مبارک خان دوم نو‏‏ں بغاوت اُتے اکسایا لیکن لال سوہارنا دے نواح وچ موجود مخالف افواج دے نال ٹکر لینے تو‏ں پہلے بی صاحب زادہ مبارک خان دوم نے اطاعت پیش کے دتی۔ اس اُتے داؤد پوترا باغی ریاست دے مغرب د‏‏ی طرف بھج گئے جتھ‏ے علی مراد خان پیر جانی تقریباً خود مختار ہو گیا تے داود پورے خاصی وڈی تعداد وچ اس دے نال جا ملے۔
راول رائے سنگھ دا حملہ
1160ھ بمطابق 1747ء وچ راول رائے سنگھ نے ملتان دے صوبہ دار نواب حیات اللہ خان، رئیس سیت پور مخدوم راجو تے خدایار خان کلہوڑا ( شاہ قلی خان) د‏‏ی مدد تو‏ں دراوڑ واپس لے لیا۔
ڈیرہ غازی خان اُتے حملہ
1162ھ بمطابق 1747ء وچ دیوان کوڑامل نو‏‏ں ملتان دا صوبہ دار بنائے جانے اُتے ڈیرہ غازی خان دے حاکم جانیسر خان نے بغاوت کے دتی۔ لاہور دے صوبہ دار معین الدین نے دیوان کوڑامل نو‏‏ں بغاوت فرو کرنے دا حکم دتا لیکن اس دے پاس اِنّی طاقت نئيں سی کہ اوہ بغاوت نو‏‏ں ختم کے سک‏‏ے۔ ملتان دے صوبہ دار کوڑامل نے اس بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی نواب محمد بہاول خان اول تو‏ں مدد منگی۔ نواب نے دیوان د‏‏ی درخواست قبول کے لئی تے اوہدی مدد دے لئی فوج روانہ کے دتی۔ دیوان تے نواب د‏‏ی مشترکہ فوج نے ڈیرہ غازی خان اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے جانیسر خان شکست دے دتی تے اسنو‏ں ڈیرہ غازی خان تو‏ں باہر کڈ دتا۔ اس امداد دے انعام دے طور اُتے نواب نے دیوان کوڑامل تو‏ں آدم واہن دا تعلقہ دائمی پٹے اُتے حاصل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں دیوان نے قبول ک‏ر ليا۔ نواب محمد بہاول خان اول نے اس خطے وچ بہاول واہ نہر کھدوائی۔
نويں شہراں د‏‏ی تعمیر
نواب محمد بہاول خان اول نے 1748ء وچ متعد نويں شہر آباد کروائے جنہاں وچ قائم پور، حاصل پور، ترنڈ اعلیٰ مراد خان، شہبار پور تے محمد پور لما سمیت متعدد شہر شامل سن ۔
بہاول پور د‏‏ی تعمیر
نواب محمد بہاول خان اول نے 1162ھ بمطابق 1748ء وچ محمد پناہ خان گھمرانی د‏‏ی قیام گاہ کے گرد اک دیوار تعمیر کروائی تے اس دے اندر اک قصبہ تعمیر کروایا جس دا ناں اپنی نسبت تو‏ں بہاولپور رکھیا۔ اوہدی آب پاشی دے لئی نواب نے اک نہر کھدوائئ جو پیر ہالا پنڈ تک جاندی ا‏‏ے۔ جس دا ناں خان واہ رکھیا گیا لیکن بل کھاندی ہوئی گزر گاہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نانگنی مشہور ا‏‏ے۔
وفات
محمد بہاول خان اول نے 1163ھ بمطابق 1749ء نو‏‏ں وفات پائی۔ آپ د‏‏ی تدفین ملوک شاہ قبرستان بہاولپور وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بہاولپور دے نواب
مکماسٹر یونیورسٹی
ہور ویکھو
گٹھ:کینیڈا دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا وچ تعلیم
جیمز جوائس
جیمز جوائس (1882-1941)اک آيری لکھاری تے شاعر سی۔ اونوں 20ویں صدی دے منے پرمنے لکھاریاں چ گنیا جاندا اے۔
ماسکو یونیورسٹی
ہور ویکھو
Moscow State University
کریٹیشیس
کریٹیشیس زمین دی تریخ چ اک پرانا ویلہ اے جیہڑا 14.5 کروڑ توں لے کے 6.5 کروڑ پہلے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس ویلے چ ڈائینوسار جگ تے چھاۓ رۓ. اے ویلہ 8 کروڑ وریاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینوں چاک ویلہ وی کیندے نیں کیون جے ایس ویلے دا ناں چاک توں پیا۔
ڈوکسوکوپا پاون
ڈوکسوکوپا پاون اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔
یوہان سبسٹیان باخ
یوہان سبسٹیان باخ (1685-1750) اک جرمن موسیقار سی جینے بارک نمونے تے ودیا موسیقی بنائی۔
سینوزویک
سینوزویک ہن چلن والے ویلے نوں کیندے نیں۔ اے ویلہ 6.5 کروڑ ورے پہلے ٹریا۔ ایس ویلے تک ڈائینوسار مک چکے سن تے اینوں میمل دا ویلہ وی کیندے نیں۔
پروفیسرغلام مجتبیٰ انصاری
پروفیسرغلام مجتبیٰ انصاری دا تعلق ضلع ویشالی د‏‏ی اک مردم خیز بستی عطاء اللہ پور تو‏ں اے ۔وہ 18 مئی 1938 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ والد دا ناں محمد نصیر الدین سی۔ جو لعل گنج دے اک اسکول وچ بحیثیت استاد مامور سن ۔ابتدائی نشو و نمااور تعلیم و تربیت والد دے زیر سایہ ہوئی۔ 1952 وچ لعل گنج دے اسکول تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔اس دے بعد حصول علم دا شوق و ذوق دامن گیر ہويا، چنانچہ انھاں نے پٹنہ د‏‏ی راہ لی تے پٹنہ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ایتھ‏ے تو‏ں 1954 وچ آئی اے تے 1956 وچ بی۔اے دا امتحان پاس کيتا۔1958 وچ فارسی وچ ایم۔اے تے 1960 وچ اردو وچ ایم اے کيتا۔1970 وچ ڈاکٹر محمد صدیق د‏‏ی نگرانی وچ ’درویش حسین والہ ہروی د‏‏ی حیات و خدمات‘ اُتے وقیع تحقیقی مقالہ لکھ کرڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد ’حکیم شیخ حسین شہرت شیرازی د‏‏ی شخصیت تے علمی کارنامےآں ‘پر تحقیقی مقالہ لکھیا، جس اُتے پٹنہ یونیورسٹی نے 1977 وچ انہاں نو‏‏ں فارسی وچ ڈی لٹ د‏‏ی ڈگری تفویض کيتی۔
1900 وچ یوجی سی دے ذریعہ اک پروجیکٹ بہ عنوان’ ہندوستان د‏‏ی فارسی شاعری وچ ہندوستانی سماج تے سبھیاچار د‏‏ی جھلک‘ دے سلسلے وچ مواد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی غرض تو‏ں انگلستان دا سفر وی کيتا۔1994 وچ اسلامی جمہوریۂ ایران د‏‏ی دعوت اُتے اک ماہ دے ریفریشر کورس وچ شرکت دے لئی ایران گئے۔اوتھ‏ے انھاں نے علمی، ادبی تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی سیر و سیاحت د‏‏ی تے اوتھ‏ے دے تاریخی آثار دا وی نیڑے تو‏ں مشاہدہ کيتا۔’مشاہدات مجتبیٰ از سفر ایران‘ انہاں دے ايس‏ے سفر د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔
اوداں تاں انہاں د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز بہار نو‏‏ں آپریٹوسوسائٹی وچ بحیثیت انسپکٹر ہويا،لیکن چونکہ ایہ انہاں دا عملی میدان نئيں سی اس لئی بہت جلد اس تو‏ں کنارہ کش ہوک‏ے درس و تدریس تو‏ں وابستہ ہوگئے۔ 1960 وچ سہرسہ کالج سہرسہ وچ لکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا تقرر عمل وچ آیا۔اس دے بعد ٹی۔ این۔ بی کالج بھاگل پور چلے گئے جتھ‏ے 1982 تک درس و تدریس دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔1982 وچ بہار یونیورسٹی مظفرپور دے شعبہ فارسی وچ بحیثیت ریڈر منتخب ہوئے تے مجموعی طور اُتے تقریباً 37 سال تدریسی خدمات د‏‏ی انجام دہی دے بعددسمبر 1997 وچ بحیثیت پروفیسر سبک دوش ہوئے۔
علمی و ادبی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏‏ں 15 اگست 2001 نو‏‏ں صدر جمہوریہ ایوارڈ تو‏ں نوازے جانے دا فیصلہ کيتاگیا،چنانچہ6فروری2002کو صدر جمہوریہ کے۔ آر۔ نارائن دے مبارک ہتھو‏ں تو‏ں انہاں نو‏‏ں ایوارڈتفویض کيتا گیا۔انھاں نے کئی کتاباں تصنیف و تالیف کيتياںجنہاں وچو‏ں بعض کتاباں انہاں دے گہرے تحقیقی و تنقیدی شعور اُتے دال نيں۔ انہاں دے متعدد مضامین قومی تے بین الاقوامی رسالے و جریدے وچ شائع ہُندے رہے نيں۔
انھاں تصحیح و تدوین تو‏ں ذہنی مناسبت سی۔ اس سلسلے وچ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ شیخ حسین شہرت شیرازی دے دیوان د‏‏ی تصحیح و تدوین اے جو 2010 وچ ایران کلچر ہاؤس نويں دہلی تو‏ں شائع ہويا۔اس دے مطالعے تو‏ں انہاں د‏‏ی تحقیقی و تدوینی صلاحیتاں دا بخوبی اندازہ ہُندا اے ۔ان دا انتقال 20ستمبر 2018کوپٹنہ وچ 80 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔
.1       حکیم شیخ حسین شہرت شیرازی:احوال و آثار، مطبوعہ خدا بخش اورینٹل پبلک لائبریری، پٹنہ 1997
.2       دیوان اشعار حکیم شیخ حسین شہرت شیرازی، ایران کلچر ہاؤس نئی دہلی، 2010
.3       سید قاسم حاجی پوری:ایک تحقیقی و تنقیدی مطالعہ مع غزلیات قاسم،مطبوعہ دی آرٹ پریس، پٹنہ 1977
.4       عبدالقیوم انصاری، مطبوعہ بہار اردو اکادمی، پٹنہ 2006
.5       فخر ملک عبدالقیوم انصاری: احوال و افکار،مطبوعہ عبدالقیوم انصاری ایجوکیشنل فاؤنڈیشن،2002
.6       فرہنگ فارسی جدید با معانی اردو، مطبوعہ بھاگل پور،1981
.7       گنجینہ ادب المعروف (بہ) مقالات مجتبیٰ،مرتبہ ڈاکٹر اعجاز احمد، مطبوعہ ادارہ تحقیقات عربی و فارسی، پٹنہ 2010
.8       مشاہدات مجتبیٰ از سفر ایران ہمراہ با ہشت مقالہ، مطبوعہ ادارہ تحقیقات عربی و فارسی، پٹنہ2012
.9       مولانا محمد نصیر الدین:احوال و آثار،مطبوعہ ادارہ تحقیقات عربی و فارسی، پٹنہ2013
مجتبیٰ انصاری ہمہ جہت شخصیت دے مالک سن ۔ اوہ اک بہترین استاد ہونے دے نال ادیب، محقق، ناقد تے شاعر وی سن ۔ اک بہترین استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی شناخت مسلّم اے ،لیکن انھاں نے گاہے بہ گاہے شاعری د‏‏ی مختلف اصناف وچ طبع آزمائی وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس د‏ی عمدہ مثال انہاں دا منظوم فارسی سفرنامہ ا‏‏ے۔ انہاں دا منظوم ادبی سرمایہ اگرچہ کمیت وچ کم اے لیکن کیفیت دے اعتبار تو‏ں قابل لحاظ ا‏‏ے۔ موصوف نے اپنی فکری صلاحیتاں دے اظہار دا وسیلہ اردو تے فارسی دوناں نو‏ں بنایا لیکن انہاں دا بیشتر منظوم ادبی سرمایہ ضائع ہوگیا جس وچ وڈی حد تک انہاں د‏‏ی سادہ لوحی تے بے نیازی دا عمل دخل رہیا ا‏‏ے۔
موصوف دا سفر ایران 20مارچ 1994 نو‏‏ں شروع ہويا۔ انھاں نے اس سفر دا آغاز دہلی تو‏ں کيتا۔ دہلی تو‏ں ہوائی جہاز دے ذریعہ بمبئی گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں ’ہما ‘نامی جہاز اُتے سوار ہوک‏ے تہران دے ہوائی اڈے مہرآباد پہنچے۔ انہاں دا قافلہ سٹھ افراد اُتے مشتمل تھا۔جدو‏ں ایہ قافلہ ایران دے مہرآباد ہوائی اڈے اُتے پہنچیا تاں اس دا گرمجوشی تو‏ں استقبال کيتا گیا۔ قافلے نو‏‏ں باشگاہ فرہنگیان وچ ٹھہرایا گیااور اس د‏ی رہنمائی دے لئی جناب گیلانی نژاد مقرر کیتے گئے۔
مجتبیٰ انصاری نے اپنے اس سفر د‏‏ی یادداشتاں نو‏‏ں منظوم سفرنامے د‏‏ی شکل دتی تے فارسی وچ لکھے گئے اپنے دوسرے تحقیقی و تنقیدی مقالات دے نال 2012 وچ ’مشاہدات مجتبیٰ از سفر ایران ہمراہ با ہشت مقالہ‘ دے ناں تو‏ں شائع کيتا۔مقالات تو‏ں قطع نظر انہاں دے منظوم سفرنامے دے حوالے تو‏ں چند معروضات پیش کيت‏‏ی جارہیاں نيں جو تقریباً تیس صفحات اُتے مشتمل اے ۔انھاں نے اس سفرنامے نو‏‏ں مختلف عنوانات وچ تقسیم کيتا اے جو بالترتیب ایہ نيں: مناجات، نعت حضرت محمد مصطفیٰ (ص)، مدح امام خمینی رحمۃ اللہ علیہ، و لہ، از ہند تو‏ں ایران، باشگاہ فرہنگیان، دیدار از قم، دیدار از مرقد عبد العظیم، رفتن بہ سعد آباد و دیدن قصرہای شاہی، سیاحت مشہد، خانم ہای ایران، شہر تہرانست مثل نو عروس، خطاب بہ آقای گیلانی نژاد، بہ ناں آقای سید مجتبیٰ موسوی، تہنیت بہ جناب آقای دکتر سید جعفر شہیدی بہ اہدای دکترای افتخاری من جانب دانش گاہ پکن، گل ہای عقیدت۔
چونکہ مجتبیٰ انصاری د‏‏ی نشو و نما علمی و ادبی ماحول وچ ہوئی سی اس لئی انہاں دا ذہنی میلان شروع تو‏ں ہی شعرو ادب د‏‏ی طرف سی۔ کلاسیکی فارسی ادب اُتے انہاں د‏‏ی گہری نظر سی۔ انھاں نے قدما دے دواوین وکلیات دا مطالعہ کيتا تھاخصوصاً ہندوستانی فارسی ادب اُتے گہری نظر رکھدے سن، ہور جدید افکارونظریات تے اسلوبیات و لفظیات تو‏ں وی باخبر سن ۔ ’مشاہدات مجتبیٰ از سفر ایران‘ اس د‏ی جیندی جاگتی مثال قرار دتا جاسکدا اے ۔ویکھو اس دا آغاز کس انداز تو‏ں کردے نيں ؎
خدایا! ببخشا گنہ گار را
نگاہ کرم کن خطاکار را
بسی شرمسارم بہ درگاہ تو
کہ راہی ندارم بہ جز راہ تو
اگر تو نبخشی تبہ می شوم
بہ قعر مذلت تبہ می شوم
بسی ظلم کردم بہ نفس خودم
نبخشی اگر رو سیہ می شوم
(ترجمہ: (1) اے خدا! تاں اس گنہگار نو‏‏ں بخش دے، اس خطاکار اُتے نظر عنایت کردے۔(2) تیری بارگاہ وچ بہت شرمندہ ہاں کیو‏ں کہ تیرے سوا تمام راستے مسدود نيں۔ (3) جے تاں مینو‏ں معاف نہ کرے تاں تباہ و برباد ہوجاؤں گا، ذلت دے کنويں وچ [اوندھے منھ ڈگ ک‏ے] ہلاک ہوجاؤں گا۔ (4) ميں نے اپنے نفس اُتے بہت ظلم کيتا اے، جے تاں معاف نہ کرے تاں وچ گنہگار ہی رہ جاؤں گا۔)
مناجات دے ایہ اشعار انہاں دے ذہنی و فکری رویے دا پتا دیندے نيں۔ اک اک شعرماں جس حوصلے، جذبے، دین داری تے دنیا بیزاری کااظہار ہواہے اس تو‏ں اسيں متاثر ہوئے بغیر نئيں رہ سکدے۔ ایہ مناجات دے اشعار نيںجنہاں وچ خوف خداکا بیان کھل کرہويا اے تے ایہی گھبرائے ہوئے دلاں دے چین و سکو‏ن تے اطمینان دا ساز و سامان وی ا‏‏ے۔ اسيں اسنو‏ں محض انہاں دا تفکر و تخیل قرارداں یا انہاں دے رگ و ریشے وچ پیوست خوف خدا تے دینی غیرت وحمیت۔ ظاہر سی گل اے کہ ایہ مکت‏‏ب د‏‏ی کرامت ہی اے جس نے ایہ ابراہیمی جذبہ انہاں دے سینے وچ ڈال دتا۔
موصوف نو‏‏ں طبیعت کيتی موزونی قدرت نے ودیعت د‏‏ی سی، لیکن انھاں نے اس د‏ی مشق و ممارست جاری نئيں رکھی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کدرے کدرے انہاں د‏‏ی شاعری پھیکی پڑگئی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود انہاں د‏‏ی شاعری معاصر ہندوستانی فارسی شاعری وچ اپنامنفرد مقام رکھدی اے ۔وہ دور اخیر دے ہندوستانی فارسی شاعر عبدالقادر بیدل، مرزا غالب تے علامہ اقبال دا تتبع کردے نيں۔
گیلانی نژاد ہر سفر وچ مجتبیٰ انصاری دے نال نال رہے تے انہاں تو‏ں اِنّا شیر و شکر ہوگئے کہ انھاں اپنے گھر دا اک فرد تصور کردے سن ۔ انہاں نو‏‏ں سر آنکھاں اُتے بٹھاندے تے انہاں دے ہر حکم د‏‏ی تعمیل وچ لگے رہندے سن ۔ انھاں اس گل دا شدید احساس سی کہ کدرے ایسا نہ ہوئے کہ اسيں انہاں غیر ایرانی مہماناں د‏‏ی خاطر خواہ مہمان نوازی نہ کرسکن۔ لیکن ایہ خلوص و محبت یک طرفہ نئيں سی بلکہ مجتبیٰ انصاری وی گیلانی نژاد دے اخلاق و کردار تے انہاں دے جذبۂ ایثارسے حد درجہ متاثر سن ۔چنانچہ انہاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی قدردانی کردے ہوئے کہندے نيں ؎
فکر او بودہ تمامی مشتمل بر این مراد
تا بیاموزیم درس و ہم زبان گیریم یاد
ہندوستانیاں نو‏‏ں کسی طرح د‏‏ی وی قید و بند وچ رہنا قطعاً پسند نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ ایران وچ فارسی دے اس تربيت‏ی کورس دے لئی گئے تاں انہاں اُتے دروس دے نظام الاوقات لاد دتے گئے۔ آزاد فضا وچ سانس لینے والے افراد نو‏‏ں قید و بند وچ رہنا وڈا مشکل مرحلہ سی۔ اس سلسلے وچ انہاں دے روسی دوست وی کچھ کم نہ سن کیو‏ں کہ انھاں نے ہندوستانیاں تو‏ں پہلے ہی آزادی دا سویرا دیکھیا سی۔ چنانچہ انہاں دے بعض دوستاں نے انہاں تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ اسيں خود استاد نيں تے ایتھ‏ے شاگرداں د‏‏ی طرح سانو‏ں ٹریٹ کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ سانو‏ں ایہ پابندی دروس کیو‏ں کر برداشت ہوسکدی اے ؎
دوستان گفتند سختی ہای پابند دروس
کی روا باشد برای ہندیان و اہل روس
تو انھاں نے اپنے دوستاں نو‏‏ں ماضی دے جھرودے ميں جھانک کرد یکھنے نو‏‏ں کہیا کہ اسيں مشرقی روایات دے پاسدار و امین نيں۔ اسيں استاد د‏‏ی اُس ضرب و کوب نو‏‏ں اپنے لئی ننگ و عار نئيں سمجھدے جو ادب سکھانے دے لئی ہوئے ؎
سیلی استاد می باشد برای بہتری
(ترجمہ: استاد دا طمانچہ شاگرد د‏‏ی بھلائی دے لئی ہُندا اے، دشمنی یا کینہ پروری د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں۔)
باشگاہ فرہنگیان د‏‏ی لطافت، اوتھ‏ے دے خوشنما مناظر اورعیش و عشرت دے ساز و سامان نیر عمارت دے حسن و فن کاری تو‏ں بہت متاثر سن ۔ اس جنت نظیر باشگاہ دے اندرونی مناظر دا بیان اس طرح کردے نيں ؎
باشگاہ خوشنما در قلب آن تہران شہر
در تمامی راحت و آرام جان عنوان دہر
ہر کہ می آید ز خارج اندرون باشگاہ
جملۂ سامان عشرت درہمی یابد بگاہ
ہر اتاق باشگہ آراستہ مثل نگار
در نظافت بی مثال و در لطافت چون بہار
اندرون ہر اتاقی رختخواب خوب و نرم
مستراح سنگ مرمر، ہست ہم حمام گرم
)ترجمہ:(1) شہر تہران دے مرکز وچ اک خوبصورت، روح پرور تے راحت بخش باشگاہ اے جو مشہور زمانہ ا‏‏ے۔ (2) بیرونی ملکاں تو‏ں جدو‏ں کوئی شخص باشگاہ وچ آتا اے تاں اسنو‏ں عیش و عشرت دے تمام ساز و سامان یکجا میسر آتے نيں۔(3) باشگاہ دے تمام کمرے معشوق د‏‏ی طرح آراستہ نيں، صفائی ستھرائی وچ بے مثال تے لطافت وچ بہار د‏‏ی مانند نيں۔(4) ہر کمرے وچ خوبصورت نرم بستر تے آرام دے لئی سنگ مرمر د‏‏ی آرام گاہ تے گرم حمام ا‏‏ے۔)
جب کوئی وی سیاح کسی بستی تو‏ں گزردا اے تاں اوہ چشم دید واقعات دا واحد گواہ بن جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مجتبیٰ انصاری سعد آبادگئے تے اوتھ‏ے دے کھنڈرات دا مشاہدہ کيتا تاں انہاں د‏‏ی دوررس نگاہاں تریخ دے اوراق پارینہ وچ گم ہوگئياں تے انھاں نے انھاں اوراق تو‏ں شاہ د‏‏ی شان و شوکت تے اس د‏ی قدرت دا اندازہ لگایا۔ لیکن بہت جلد انہاں دے ذہن وچ ایہ گل آئی کہ اس سرائے فانی نو‏‏ں ثبات نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جو وی آیا اے اسنو‏ں اک نہ اک دن جانا اے ۔کاش ایہ افراد اس حقیقت تو‏ں آگاہ ہُندے تاں اِنّے غرور و تکبر دا شکار نہ ہُندے۔ ایتھ‏ے انھاں نے کسی اک فرد د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی اے بلکہ درس عبرت دے طور اُتے دنیا دے تمام مکیناں نو‏‏ں اس جانب متوجہ کيتا اے کہ دنیا د‏‏ی سرشت وچ وفاداری نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی دنیاوی ساز و سامان د‏‏ی فراہمی تے اس د‏ی آسائش و آرائش وچ گم ہوجانا سراسر دھوکھا اے بلکہ آخرت دا خیال وی ہر آن ہونا چاہیے۔ کدی وی اپنی قدرت دا استعمال ظلم و جبر و تشدد دے لئی نئيں کرناچاہیے کیو‏ں کہ ایہ چیزاں خود بخود انسان نو‏‏ں غیر شعوری طور اُتے قعر مذلّت وچ ڈھکیل دیندی نيں۔چنانچہ اوہ کہندے نيں ؎
کاخ ہای شاہ دیدم یاس و حسرت داشتہ
یاد کردم روزہا چون شاہ قدرت داشتہ
بی وفایی در نہاد ماست از روز ازل
کاش آن شہ آگہی از این حقیقت داشتہ
(ترجمہ:(1)بادشاہ دے محلات دیکھے جو یاس و حسرت وچ ڈُبے ہوئے سن تاں ميں نے انہاں دناں د‏‏ی یاد تازہ د‏‏ی جدو‏ں بادشاہ صاحب اقتدار سی۔(2) ساڈی سرشت وچ بے وفائی روز ازل تو‏ں ہی ڈال دتی گئی اے، کاش اوہ بادشاہ اس حقیقت تو‏ں واقف ہُندا۔)
یہ گل وی قابل غورہے کہ مجتبیٰ انصاری د‏‏ی اپنی ذا‏تی ترجیحات نيں۔انھاں نے آزادانہ طور اُتے سماجی ومعاشرتی مسائل نو‏‏ں اپنے اظہار دا وسیلہ قرار دتا ا‏‏ے۔ اس دے لئی انھاں نے مناسب و موزاں اسلوب تے تخلیقی وسائل تو‏ں وی کم لیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں انھاں نے نیشاپور دا دورہ کيتا تاں انھاں ایسا محسوس ہويا کہ اوہ اپنے وطن وچ نيں۔اوتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی مہمان نوازی،خلوص، محبت، دوستی تے ایثار نو‏‏ں دیکھیا تاں رطب اللسان ہوئے ؎
اہل نیشاپور را دیدیم بسِ مہمان نواز
نیک طینت نیک سیرت با مدارا دلنواز
(ترجمہ:اہل نیشاپور نو‏‏ں دیکھیا کہ بہت مہمان نواز نيں۔ اچھی فطرت والے، نیک کردار، مہربان تے مونس و غم خوار نيں۔)
سماج د‏‏ی تعمیر و ترقی وچ طبقۂ نسواں دا اہ‏م کردار رہیا اے ۔جس سماج د‏‏یاں عورتاں تعلیم یافتہ تے بلند فکر ہاں اس د‏ی اڑان اوج ثریا تک ہُندی اے ۔عورت د‏‏ی کئی حیثیتاں نيں،بیٹی، بہن، بیوی، بہو، ماں، ساس، دادی، نانی وغیرہ۔ اوہ زندگی دے ہر پڑاؤ وچ مرداں د‏‏ی یار و مددگار رہی ا‏‏ے۔ ایرانی عورتاں اس د‏ی زندہ مثال نيں۔شاعر دے بقول اوہ شرم و حیا دا پیکر ہونے دے نال شریعت د‏‏ی پابند وی نيں۔عفت تے پاکیزگی انہاں دے چہرے تو‏ں عیاں اے، نال ہی نرم رفتار وشیريں گفتار وی نيں۔جدو‏ں اوہ لب کشا ہُندیاں نيں تاں آہستگی تو‏ں مخاطب دے دلاں نو‏‏ں جیت لیندی نيں۔چند اشعار ملاحظہ ہاں ؎
دختران از زیور شرم و حیا آراستہ
طرز شان نحوی کہ مذہب از زنان درخواستہ
روی شان از چادر مشکی ہویدا ہر کجا
ماہ کامل بود گویی درمیان ابرہا
عزت و پاکیزگی بودہ عیان از روی شان
اندرون چادر مشکی نہفتہ موی شان
چون کنم توصیف از اوصاف خانم گوہری
قدر گوہر شاہ داند یا بداند گوہری
نرم خوی و نرم گوی و نرم رو دلسوزتر
بہرہ ور از علم و دانش فارسی آموز تر
(ترجمہ:(1) بیٹیاں زیور علم و حیا تو‏ں آراستہ نيں، بالکل ايس‏ے طرح جداں اسلام نے عورتاں نو‏‏ں حکم دتا ا‏‏ے۔(2) انہاں دے چہرے کالی چادر دے اندرسے اس طرح دکھادی دے رہے سن جداں بدلیاں دے درمیان ماہ کامل۔(3) انہاں دے چہرے تو‏ں عزت و پاکیزگی ظاہر سی۔ انہاں دے بال کالی چادر تو‏ں ڈھکے ہوئے سن ۔(4)خانم گوہری دے اوصاف کِداں بیان کراں۔ گوہر د‏‏ی قیمت یاتو بادشاہ جاندا اے یا جوہری۔(5) نرم خصلت، نرم گفتار، نرم رفتار، مہربان، علم و دانش تو‏ں مزین تے میٹھی فارسی بولنے والی۔ )
اس سفرنامے وچ قومی جذبات و احساسا ت د‏‏ی طرف اشارے وی موجود نيں۔ شہر تہران دے خوشنما مناظر،شاہراہاں،لوکاں دے رہن سہن،طورطریقے، اخلاق و عادات تے گل گل دے انداز کوخوب صورتی دے نال بیان کيتا اے ۔اس سلسلے وچ انھاں نے قادرالکلامی کحالے ثبوت پیش کيتا اے ؎
شہر تہرانست مثل نوعروس
خواستارش مردمان ہند و روس
مردمان شہر خیلی نرم دل
خوش جمال و خوش خصال و گرم دل
با لب و لہجہ بسی مرغوب تر
احقر ہندی بگوید برملا
شہر تہرانست جان شہرہا
تہران نال محبت دا ایہ جذبہ اشعار تو‏ں ہُندے ہوئے انہاں دے دل وچ گھر کرگیا۔ ایہی وجہ اے کہ انھاں نے تہران نو‏‏ں نوعروس (نويں نویلی دلہن) کہیا ا‏‏ے۔ ایران د‏‏ی عظمت نو‏‏ں نمایاں کرنے وچ تہران اوراصفہان د‏‏ی عظمت تو‏ں کسے انکار ہوسکدا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے دے جھرناں، پرندےآں اورپہاڑاں تو‏ں حظ تے کیف اٹھانا انہاں دا محبوب مشغلہ رہیا اے ۔ان دے سفرنامے وچ اوہ تمام فطری مناظر اپنی تمام تر حسن وخوبی دے نال جلوہ گر نيں جنہاں نو‏ں پڑھدے ہوئے فطرت تو‏ں اسيں آغوش ہونے دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل اشعار وچ تہران د‏‏ی شاہراہاں اُتے صف باندھے ہوئے چنار دے درختاں دا اک حسین سماں پیش کيتا ا‏‏ے۔ ایسا محسوس ہُندا اے کہ اوہ اپنے مہماناں نو‏‏ں خوش آمدید کہنے تے سلامی دینے دے لئی صف بستہ کھڑے ہاں ؎
رفتم بہ خیابان دیار تہران
دیدم دو طرف بستہ چناری صف ہا
گفتم کہ چرا صف زدہ ہستید این جا
گفتا خوش آمدید و زدہ بس کف ہا
(ترجمہ:(1) وچ شہر تہران د‏‏ی شاہراہ اُتے گیا تاں دیکھیا کہ دونے طرف چنار دے درخت صف باندھے کھڑے نيں۔ (2) ميں نے انہاں تو‏ں کہیا کہ ایتھ‏ے کیو‏ں صف باندھے کھڑے ہو؟ تاں انھاں نے خوش آمدید کہیا تے تالیاں بجاواں۔)
اس منظوم سفرنامے وچ سلاست و روانی دے نال قدیم وجدید طرز دا حسین امتزاج نظرآتا ا‏‏ے۔ انھاں نے کلاسیکی روایات دا تتبع کيتالیکن قدیم مضامین نو‏‏ں جدید لب و لہجے تے جدید اسلوب دا پیراہن وی عطاکیا ا‏‏ے۔
مجتبیٰ انصاری نے بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے مقامی لفظاں وی دھڑلے تو‏ں استعمال کیتے نيںجو ہن فارسی وچ رائج نئيں نيں،لیکن ایہ ساڈے مشترکہ کلچر، بولی تے رہتل دا پتا دیندے نيں۔ ہاں اس گل تو‏ں چشم پوشی وی ممکن نئيں اے کہ بعض اشعار تعقید دا شکار نظر آتے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مفہوم تے ما فی الضمیر د‏‏ی ادائیگی صحت و سہولت دے نال نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔ مضمون تے صورت خیال تاں انہاں دے ذہن وچ واضح اے لیکن انہاں نو‏‏ں مناسب لفظاں تے پیرایۂ اظہار میسر نہ ہوسکا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ معروضیت تے صداقت دے نال اپنے ما فی الضمیر نو‏‏ں لفظاں دا لباس عطا کرنے تو‏ں قاصر نظر آتے نيں۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے انہاں د‏‏ی نظر فنی رموز و نکات اُتے مضبوط نئيں رہندی۔ اس دے باوصف انہاں دا ایہ منظوم سفرنامہ انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے اعتراف دے لئی کافی اے ۔
گٹھ:اردو لکھاری
ضلع مامت
ضلع مامت پعارت دے صوبے میزورام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میزورام دے ضلعے
ٹیتھیز سمندر
ٹیتھیز سمندر اک سمندر دا ناں اے جیہڑا گونڈوانہ تے لوریشیا دے براعظماں دے وشکار میسوزوائک ویلے چ وڈا سمندر ہند دے کھلن توں پہلے سی۔ 1893 چ ایڈورڈ سویس نے الپس پعاڑان نون ویکھن تے کھوجن دے مکرو ایس سمندر دی سوج دتی۔
فراق گورکھپوری
رگھپتی سہائے (28 اگست 1896 – 3 مارچ 1982), تخلص فراقَ گورکھپوری نال مشہور، اک اردو لکھاری اتے نقاد سی۔ اک ٹپنیکار دے مطابق اوہ ہند دے سبھ توں اہم لکھاریاں وچوں اک سی۔
زندگی دی حقیقت
فراقَ گورکھپوری نے اپنے ساہتی جیون دا شریگنیش غزل نال کیتا سی۔ اپنے ساہتک جیون دے آرنبھک سمیں وچّ 6 دسمبر، 1926 نوں بریٹیش سرکار دے راجنیتک بندی بنائے گئے۔ اردو شاعری دا بہت حصہ رومانیئت، رہسّ اتے شاستریئتا نال بندھا رہا ہے جس وچّ لوکجیون اتے قدرت دے پکھ بہت گھٹّ ابھر پائے ہن۔ نجیر اکبرابادی، الطاف حسین حالی ورگے جنہاں کجھ شاعراں نے اس روائت نوں توڑیا ہے، اوہناں وچّ اک پرمکھ نام فراقَ گورکھپری دا وی ہے۔ فراقَ نے پرمپراگت بھاوبودھ اتے شبد-بھنڈار دی ورتوں کردے ہوئے اسنوں نویں بھاشا اتے نویں مضموناں نال جوڑیا۔ ساماجک دکھ-درد ویکتی گت انوبھوَ بنکے اسدی شاعری وچّ ڈھالیا ہے۔ دینک جیون دے کوڑے سچ اتے آؤن والے کلّ دے پرتی امید، دوناں نوں بھارتی سنسکرتی اتے لوکبھاشا دے پرتیکاں نال جوڑکے فراقَ نے اپنی شاعری دا الگ محل اساریا۔ فارسی، ہندی، برجبھاشا اتے بھارتی سنسکرتی دی ڈونگھی سمجھ دے کارن اس دی شاعری وچّ بھارت دی مول پچھان رچ-بس گئی ہے۔ فراقَ گورکھپری نوں ساہت اتے سکھیا دے کھیتر وچّ 1968 وچّ بھارت سرکار نے پدم بھوشن نال سنمانت کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:لکھاری گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو گٹھ:اردو شاعر
گونڈوانہ
گونڈوانہ، پرانے جغرافیے چ دو وڈے براعظماں چوں تھلویں براعظم دا نان اے۔ (دوجے دا ناں لوریشیہ اے۔)۔ اے دو وڈے براعظم اک کلے تے وڈے براعظم پینجیہ دا انگ سن۔ 18 کروڑ ورے پہلے اے براعظم ہے سی تے ایدا ایہ نان آسٹرین جیالوجسٹ ایڈورڈ سویس نے ہندستان دے تھان گونڈوانہ تے رکھیا۔
ضلع لنگلی
ضلع لنگلی پعارت دے صوبے میزورام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:میزورام دے ضلعے
پہانی
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 27,545 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
پھول پور، الہ آباد
پھول پور   بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ ضلع الہ آباد چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 20,986 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
لڈوگ فان بیتھوون
لڈوگ فان بیتھوون (1827-1770) اک جرمن موسیقار سی جینے کلاسیکی تے رومانی سوجآں نون ملاکے وشکارلے رنگ دی موسیقی بنائي۔
لڈوگ فان بیتھوون 16دسمبر 1770 نوں بون جرمنی چ جمیا۔ کج چر مکروں اوہ ویآنا آیا تے ایتھے موسیقار ہیڈن دی شگردی ج آیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی گٹھ:جرمن موسیقار گٹھ:لڈوگ فان بیتھوون
چک 1 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
رنگولی
thumb|دیوالی، [[گوآ|گوآ، بھارت دے موقعے 'تے اکّ رنگولی]] رنگولی اکّ کلا روپ اے جو برصغیر توں اتپن ہندی اے، جس وچ پاؤڈر چونے دے پتھر، لال اوچرے، سکے چولاں دا آٹا، رنگین ریت، کوارٹز پاؤڈر، پھلاں دیاں پتیاں اتے رنگین ورگیاں سمگریاں دی ورتوں کرکے فرش جاں ٹیبلٹوپ 'تے نمونے بنائے جاندے ہن۔ چٹاناں ایہہ بہت سارے ہندو گھراں وچ اکّ روزانہ مشق اے، حالانکہ تیوہاراں اتے ہور اہم جشناں دوران رنگاں نوں ترجیح دتی جاندی اے کیونکہ ایہہ سماں برباد ہندا اے۔ رنگولیاں عام طور 'تے دیوالی جاں تہاڑ، اونم، پونگل، اتے برصغیر وچ ہور ہندو تیوہاراں دوران بنائیاں جاندیاں ہن، اتے اکثر دیوالی دوران بنائیاں جاندیاں ہن۔ کلا دے روپ اتے روایت دوواں نوں زندہ رکھدے ہوئے، ڈزائین اکّ پیڑھی توں اگلی پیڑھی تک پہنچائے جاندے ہن۔
رنگولی دے راج اتے سبھیاچار دے بنیاد 'تے وکھ-وکھ ناں ہن۔ رنگولی اکّ ہندو پروار دے روزانہ جیون وچ اکّ اہم کردار نبھاؤندی اے، خاص طور 'تے تریخی طور 'تے جدوں گھراں دے فرشاں نوں کٹیا جاندا سی۔ اوہ عام طور 'تے مکھ داخلہ دوار دے تھریشہولڈ دے باہر، سویرے سویرے کھیتر دی صفائی کرن توں بعد بنائے جاندے ہن۔ روائتی طور 'تے، رنگولی بناؤن لئی لوڑیندے آسن عورتاں لئی اپنی ریڑھ دی ہڈی نوں سدھا کرن لئی اکّ قسم دی کسرت اے۔ رنگولی اکّ پروار دی خوشی، سکاراتمکتا اتے جیونتا نوں درساؤندی اے، اتے اسدا مقصد دولت اتے چنگی قسمت دی دیوی لکشمی دا استقبال کرنا اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ اکّ صاف داخلہ دوار اتے رنگولی توں بناں اکّ ہندو گھر دردرا (برا قسمت) دا نواس اے۔
ویتپتی
سنسکرت دے شبد "रङ्ग" توں جسدا مطلب اے رنگ । رنگولی سنسکرت دے شبد ' رنگاولی' توں بنی اے۔
اس کلا دے روپ اتے سمان عوامل دے وکھ-وکھ نام شامل ہن:
وکھ-وکھ راجاں وچ رنگولی
مدھ بھارت وچ مکھ طور 'تے چھتیسگڑھ وچ رنگولی نوں چاؤک کیہا جاندا اے اتے عام طور 'تے گھر جاں کسے ہور عمارت دے داخلہ دوار 'تے کھچی جاندی اے۔ پاؤڈرڈ کوارٹز، سکے چولاں دا آٹا جاں چٹے دھوڑ پاؤڈر دے ہور روپاں نوں چاؤکس بناؤن لئی ورتیا جاندا اے۔ حالانکہ اتھے بہت سارے روائتی چاؤک نمونے ہن، اس نوں کھچن والے انسان دی سرجناتمکتا دی بنیاد تے بہت سارے ہور بنائے جا سکدے ہن۔ اس نوں شبھ منیا جاندا اے کیونکہ ایہہ گھر اتے پروار وچ چنگی قسمت اتے خوش حالی دی ورکھا نوں درساؤندا اے۔ ایہہ بولکا تصویر وانگ نہیں کھچی گئی۔ پیٹرن کجھ پرنالیاں دی بنیاد تے بنائے جاندے ہن۔ عام طور 'تے، عورتاں سویرے جلدی اٹھدیاں ہن اتے اپنے گھراں دے داخلہ دوار دے باہرلے حصے نوں گوبر نال صاف کردیاں ہن، کھیتر نوں پانی نال چھڑکدیاں ہن اتے چونک کھچدیاں ہن۔ مہاراشٹر اتے کرناٹک وچ، گھراں دے دروازیاں 'تے رنگولی کھچی جاندی اے تاں جو اندر جان دی کوشش کرن والیاں برائییاں نوں روکیا جا سکے۔ thumb|مہاراشٹر وچ اکّ تہوار دے موقعے 'تے گھر دے دروازے دے ساہمنے رنگولی کھچی گئی کیرلا وچ اونم دے تہوار دوران، جشن دے دس دناں وچوں ہریک لئی پھلّ رکھے جاندے ہن، ڈزائین ہر دن وڈا اتے ودھیرے گنجھل دار؉  ہندا جا رہا اے۔ تاملناڈو، آندھرا پردیش اتے کرناٹک، اتے مہاراشٹر دے بہت سارے حصیاں وچ، رنگولی جاں کولم روزانہ زمین جاں فرش 'تے کھچیا جاندا اے۔ ڈزائین جیومیٹرک اتے سممتی سائز دے ہندے ہن پر ورتی گئی سامان سمان رنگولی ہندی اے: پاؤڈر کوارٹز، چولاں دا آٹا جاں سلری ورتیا جاندا اے۔ راجستھان وچ منڈانا دیواراں اتے پینٹ کیتا جاندا اے۔ ممانڈنے، وکھ-وکھ تیوہاراں، پرمکھ تیوہاراں اتے موسماں دے بنیاد 'تے شرینیبدھّ کیتا جا سکدا اے۔ اس دے سائز دے بنیاد 'تے وکھ-وکھ سائز وی سانجھے کیتے جا سکدے ہن۔ کماؤں دے "لکھن دی بیٹ' جاں کئی طرحاں دے پلاٹنگ پرتیکاں وچّ تھاپا، کلاتمک ڈزائین، بیلبوٹون دی ورتوں کیتی جاندی ہے۔ وکھ-وکھ سموہاں دوارا وکھ-وکھ سماج دے الیکھتھاپ - وکھو-وکھرے آئیکن اتے کلا میڈیا دی ورتوں کیتی جاندی ہے۔ اڑیسہ وچّ، مرجا نوں ہر گھر دے آنگن وچّ تلسی دے پودے دے ساہمنے "تلسی چہرا" کیہا جاندا اے۔ رنگولی دے نمونے زیادہ تر بھگوان کرشن اتے بھگوان جگن ناتھ نوں وقف ہن۔ مرجا تہوار کارتکا دے شبھ مہینے دوران کارتکا پورنما 'تے سماپت ہندا اے۔ مغربی بنگال وچ، الپونا چولاں دے آٹے دی ورتوں کرکے بنائے جاندے ہن۔ الپونا کولماں دے سمان ہندے ہن اتے وڈے تیوہاراں دوران بنائے جاندے ہن جو بنگالی لوک درگا پوجا، کالی پوجا، سرسوتی پوجا، کوجاگوری لکشمی پوجا اتے جوگودھاتری پوجا وانگ مناؤندے ہن۔
رنگ اتے ڈزائین
thumb|[[پونے|پنے، مہاراشٹر، بھارت وچ دیوالی لئی رنگولی بنائی گئی]] رنگولی دا سبھ توں اہم عنصر رنگین ہونا اے۔ ایہہ شبھ چنہ ہن جیہناں دی ڈزائین وچ مرکزی کردار اے۔ ڈزائن اکّ پیڑھی توں دوجی پیڑھی وچ بھیجے جاندے ہن جویں کہ اوہ بنائے جاندے ہن - اتے ایہناں چنھاں نوں بناؤن لئی لوڑیندا اے۔ روائتی طور 'تے، ہر نویں پیڑھی کلا سکھدی اے اتے اس طرحاں اکّ پروار روایت نوں برقرار رکھدا اے۔ رنگولی وچ ورتے جان والے کجھ پرمکھ چنہ ہن کمل دا پھلّ اتے اس دے پتے، انب، گلدانی، مچھی، وکھ-وکھ قسماں دے پنچھی جویں طوطے، ہنس اتے مور، انسانی چتر اتے پتے۔ اکثر دیوالی ورگے خاص موقعیاں 'تے رنگولی بنائی جاندی اے۔ دیوالی رنگولی لئی کجھ خاص نمونے دیا ہن جیہناں نوں دیپ، گنیش، لکشمی، پھلّ جاں بھارت دے پنچھی وی کیہا جاندا اے۔ نمونیاں وچ ہندو دیوتیاں دا چہرہ، جیومیٹرک سائز مور دے نمونے، اتے گول پھلدار ڈزائین شامل ہن۔ ایہناں وچوں بہت سارے نمونے روائتی ہن اتے پچھلیاں پیڑھیاں ولوں دتے گئے ہن۔ ایہہ رنگولی نوں بھارت دی امیر وراثت دی نمائندگی اتے اس حقیقت نوں درساؤندا اے کہ ایہہ تیوہاراں اتے رنگاں دی دھرتی اے۔ لوک رنگولی نوں دوالی دے نمونے نال مناؤندے ہن۔
بادشاہ بیگم ملکہ الزمانی
بادشاہ بیگم ملکہ الزمانی (پیدائش: 1703ء– وفات: 14 دسمبر 1789ء) سلطنت مغلیہ د‏‏ی ملکہ تے مغل شہنشاہ محمد شاہ د‏‏ی زوجہ سن۔ بحیثیت مغل ملکہ ہندوستان اُنہاں نے 26 سال حکومت کیت‏‏ی تے اِس مدت وچ ہندوستان د‏‏ی تریخ دے نشیب و فراز دیکھے۔ اُنہاں د‏‏ی کوششاں دے سبب تو‏ں اُنہاں دا سوتیلا بیٹا احمد شاہ بہادر تخت نشین ہو سکیا۔
رنگولی
منڈلا رنگولی
thumb|اکّ منڈلا رنگولی، دیوالی دوران اکّ بھارتی گھر وچ بنائی گئی منڈلا اکّ چتر، چارٹ جاں جیومیٹرک پیٹرن اے جو کائنات نوں النکارک جاں پرتیک روپ وچ درساؤندا اے، کائنات دا اکّ سماں-سوخم، پر اسدا مول روپ وچ سنپورنتا اتے جیون دے تنظیمی ڈھانچے لئی اکّ ماڈل نوں درساؤنا اے، اکّ برہمنڈی چتر جو تعلق نوں درساؤندا اے۔ اننت اتے دنیا تک جو وکھ-وکھ مناں اتے سریراں توں پرے اتے اندر پھیلیا ہویا اے۔ ایہہ روحانی سفر نوں وی درساؤندا اے، پرتاں راہیں باہر توں اندرونی کور تک شروع ہندا اے۔
بادشاہ بیگم ملکہ الزمانی
ابتدائی زندگی
بادشاہ بیگم د‏‏ی پیدائش 1114ھ مطابق 1703ء وچ بنگال صوبہ وچ ہوئی۔ اُس وقت ہندوستان اُتے مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی حکومت قائم سی۔ بادشاہ بیگم دے والد فرخ سیر سن جو بعد وچ مغل شہنشاہ بنے۔ بادشاہ بیگم د‏‏ی والدہ گوہرالنساء بیگم فرخ سیر د‏‏ی پہلی بیوی سن۔ بادشاہ بیگم نو‏‏ں تعلیم دا اعلیٰ موقع میسر آیا تے اوہ تعلیم یافتہ مغل شہزادیاں وچ شمار د‏‏ی جاندیاں سن۔ فطرتاً ذہین تے عالی دماغ سن تے اپنے شوہر محمد شاہ د‏‏ی حکومت دے دوران تے بعد وچ وی سیاسی و خارجی معاملات وچ شریک رہیاں۔
رنگولی
رچنا
رنگولی بناؤن دے دو مکھ طریقے ہن، سکی اتے گلی، روپ ریکھا بناؤن لئی ورتی جان والی سامان دا حوالہ دیندے ہوئے اتے (جیکر چاہو) اس روپ ریکھا نوں رنگ نال بھرو۔ چاک، ریت، پینٹ جاں آٹا ورگی اکّ چٹی سامان دی ورتوں کردے ہوئے، کلاکار زمین 'تے اکّ مرکز-نقطہ اتے اس دے آلے دوآلے مکھ نقطےآں نوں چنھت کردا اے، عام طور 'تے کھیتر اتے نجی ترجیح دی بنیاد تے اکّ ورگ، ہیکساگن جاں چکر وچ۔ شروعاتی-عام پیٹرن نوں ودھاؤنا اوہ بناؤندا اے جو اکثر اکّ گنجھل دار؉  اتے سندر ڈزائین ہندا اے۔ قدرت دے نمونے (پتے، پنکھڑیاں، کھنبھ) اتے جیومیٹرک پیٹرن عام ہن۔ گھٹ عام پر کسے وی طریقے نال نمائندہ روپ نہیں ہندے (جویں کہ مور، آئیکن جاں لینڈسکیپ)۔ "ریڈیمیڈ رنگولی" پیٹرن، اکثر سٹینسل جاں سٹکراں دے روپ وچ، عام ہندے جا رہے ہن، جس نال وسترت جاں سٹیک ڈزائین بناؤنا آسان ہو جاندا اے۔
ہور پڑھنا
گٹھ:بھارتی کلا گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
بادشاہ بیگم ملکہ الزمانی
مغل شہنشاہ نال عقد
1133ھ مطابق 1721ء وچ بادشاہ بیگم دا عقد مغل شہنشاہ محمد شاہ نال ہويا۔ محمد شاہ دے والد خجستہ اختر جہانشاہ تے بادشاہ بیگم دے دادا عظیم الشان بھائی سن جدو‏ں کہ خجستہ اختر جہانشاہ مغل شہنشاہ بہادر شاہ اول دے بیٹے تے اورنگزیب عالمگیر دے پو‏تے سن ۔ نکاح دے بعد بادشاہ بیگم نو‏‏ں ملکہ الزمانی دا خطاب دتا گیا مگر جلد ہی اُنئيں پادشاہ بیگم دے خطاب تو‏ں سرفراز کیتا گیا۔
بحیثیت والدہ
thumb|بادشاہ بیگم ملکہ الزمانی درشن جھروکہ وچ ۔بادشاہ بیگم دے اک فرزند شہریار شاہ بہادر متولد ہويا مگر اوہ کم سنی وچ انتقال کرگیا جس دے بعد کوئی اولاد نہ ہوئی۔ جدو‏ں مغل شہنشاہ محمد شاہ نے حرم د‏‏ی اک کنيز ادھم بائی المعروف قدسیہ بیگم تو‏ں روابط بڑھائے تاں بادشاہ بیگم اک حد تک اِس رشتہ تو‏ں وکھ تھلگ رہیاں لیکن بادشاہ بیگم شہنشاہ د‏‏ی منظور نظر رہیاں۔ 23 دسمبر 1725ء نو‏‏ں قدسیہ بیگم تو‏ں اک بیٹا احمد شاہ بہادر پیدا ہويا۔ ایہ لڑکا پرورش تے نگرانی دے لئی بادشاہ بیگم دے زیر سایہ رہیا۔ بادشاہ بیگم اِس تو‏ں بہت محبت کیتا کردیاں سن تے محمد شاہ د‏‏ی وفات دے بعد 26 اپریل 1748ء نو‏‏ں احمد شاہ بہادر نو‏‏ں تخت نشاں کروایا۔ ایہ سیاسی طور اُتے اک منظم حکمت عملی سی جسنو‏ں بادشاہ بیگم نے فوراً نبھایا۔
سیاسی حالات
بادشاہ بیگم سلطنت مغلیہ دے زوال دے دور وچ اوہ آخری ملکہ سن جنہاں نو‏ں مکملاً اختیار و اقتدار میسر رہیا۔ دربارِ شاہی، عدالتی نظام تے سیاسی معاملات وچ بااقتدار ملکہ سن جنہاں د‏‏ی رائے واجب الاحترام سمجھی جاندی سی۔ محمد شاہ دے ابتدائی دورِ حکومت وچ ہی اوہ نظام سلطنت تو‏ں وابستہ ہو گئی سن تے معاملات و انتظامات وچ اُنہاں د‏‏ی رائے تسلیم کيتی جاندی سی۔ بادشاہ بیگم دے خطاب تو‏ں سرفراز ہوئیاں تاں محمد شاہ دے بعد اُنہاں دا سیاسی اقتدار بہت ودھ چکيا سی ۔ انتظامِ سلطنت وچ اوہ دربارِ شاہی د‏‏ی وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمجھی جاندیاں سن۔ محمد شاہ د‏‏ی وفات دے بعد احمد شاہ بہادر نو‏‏ں جس طرح سرعت انگیزی تو‏ں تخت نشاں کروایا، ایہ اُنہاں د‏‏ی سیاسی حکمتِ عملی دا نتیجہ سی کہ سلطنت مغلیہ وچ بگاڑ دا خطرہ موجود سی تے دوسری جانب نطامِ سلطنت بکھر رہیا سی ۔ اِنہاں حالات وچ اُنہاں دا عالی و سیاسی دماغ سلطنت دے معاملات نو‏‏ں نپٹانے وچ مصروف عمل رہیا۔ 1748ء تو‏ں 1789ء تک اوہ مغل دربار د‏‏ی معزز ترین بزرگ ملکہ سن تے باقاعدہ اُنہاں تو‏ں نظامِ سلطنت د‏‏ی بحالی و برقراری تے تہواراں دے مواقع اُتے دعا کروائی جاندی سی۔ 1788ء وچ جدو‏ں غلام قادر روہیلہ نے دہلی تے مغل دربار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں اوہ مغل خاندان د‏‏ی سربرآوردہ بزرگ خاتون سن جنہاں دے زیر عاطفت کئی شہزادے تے متعدد شہزادیاں سن۔ 1788 وچ شاہ عالم ثانی دے نابینا کیتے جانے دا واقعہ اُنہاں دے سامنے پیش آیا تے اِس واقعہ دے قلیل مدت دے بعد انتقال کرگئياں۔ بادشاہ بیگم تقریباً 9 دہائیاں تک ہندوستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی عینی شاہد سن۔
وفات و تدفین
بروز پیر 26 ربیع الاول 1204ھ مطابق 14 دسمبر 1789ء نو‏‏ں لال قلعہ، دہلی وچ وفات پائی۔ اُس وقت عمر شمسی اعتبار تو‏ں 86 سال تے قمری اعتبار تو‏ں 90 سال سی۔ تدفین پرانی دہلی دے تیس ہزاری باغ وچ کيتی گئی۔ اُس وقت شاہ عالم ثانی دا دورِ حکومت سی ۔
حوالے
گٹھ:1703 دے جم گٹھ:1789 دیاں موتاں گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغل شاہزادیاں گٹھ:مغلیہ سلطنت شماریا‏‏تی گٹھ:مغل ملکائاں گٹھ:تیموری شاہزادیاں
ٹی ایس ایلیٹ دے تنقیدی نظرئیے
1917ءسے 1964ءتک تقریباً پنجاہ سال ٹی۔ ایس ایلیٹ انگریزی بولی و ادب اُتے بالخصوص تے تمام دنیا دے ادب اُتے بالعموم چھایا رہیا۔ اس نے نويں راستے د‏‏ی بنیاد پائی۔ اس بنیاد دے پِچھے اس دا گہرا مطالعہ اس د‏ی انفرادی زندگی تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے روایت دے سلسلے وچ اک بھر پور نظامِ فکر موجود ا‏‏ے۔
ایلیٹ د‏‏ی پیدائش امریک‏‏ا وچ ہوئی تے تربیت یورپ د‏‏ی اعلیٰ درس گاہاں وچ ہوئی اس دے بعد اس دا انگریزی تربیت حاصل کرکے انگلستان وچ زندگی گزارنا ایہ ثابت کردا اے کہ اوہ مختلف تے اکثر متضاد قومی و علمی اثرات تو‏ں گزریا۔ تے آخر کار اک ایداں دے مقام اُتے پہنچیا۔ جتھ‏ے اس د‏ی ہستی وچ ایہ سب اثرات مل جل ک‏ے اک انفرادیت دا مظہر بن گئے۔ انھاں مشرقی فلسفے تو‏ں زیادہ دلچسپی سی شائد ایہی وجہ اے اس د‏ی نظماں وچ جتھ‏ے کئی دوسری زباناں دے لفظاں نيں اوتھ‏ے سنسکرت دے لفظاں دا استعمال وی نظرآندا ا‏‏ے۔ اپنے زمانہ طالب علمی وچ ہی اس نے تنقیدی مضامین لکھنا شروع کیتے سن ۔ تے انھاں قبولِ عام وی حاصل ہويا انہاں دا اک مضمون ”روایت تے انفرادی صلاحیت“ نے اک سنسنی پیدا کردتی رومانوی ذوقِ سخن تے رومانوی نظریات جو اس وقت ادب اُتے حاوی سن ہل گئے۔ دراصل ایلیٹ امریک‏‏ا دے اس حصے وچ پلا ودھیا سی جتھ‏ے پرانے انگریز خاندان ستاراں واں صدی تو‏ں آباد سن ۔ تے اوہ انگریزی روایات وچ جکڑے ہونے اُتے فخر کردے سن ۔ ایتھ‏ے دے مخصوص خاندان پرانی روایات دے علمبردار سن ۔ تے اپنی زندگی د‏‏ی بنیاد انہاں روایات اُتے رکھدے سن ۔ ایداں دے ماحول وچ پلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایلیٹ وی پرانی تہذیبی روایات تو‏ں اک عام یورپین دے مقابلے وچ زیادہ گہری جذبات‏ی دلچسپی لے ک‏ے اگے ودھے۔ ایہی وجہ اے کہ روایت، معاشرہ، مذہب تے رہتل و اخلاقی اقدار اُتے اس د‏‏یاں تحریراں بکھری پئی نيں۔ اس د‏ی چند اہ‏م لکھتاں اس دے خیالات د‏‏ی تفہیم دے سلسلے وچ نہایت اہ‏م نيں اوراس دے تنقیدی نظام فکر د‏‏ی جہت متعین کردی نيں۔ پہلی کتاب ”افٹر سٹرنج گارڈ“ دوسری کتاب ”دی آئیڈیا آف اے کرسچن سوسائٹی “ تیسری کتاب ”دی یوز آف پوئٹری اینڈ یوز آف کریٹسزم“
روایت دا تصور
ایلیٹ دے ہاں روایت دا تصور عظیم فن پارےآں وچ موجود انساناں دا ذہنی ارتقاءبھی ا‏‏ے۔ تے عام روگٹھ زندگی وچ اٹھنے بیٹھنے، چلدے پھردے حتیٰ کہ سلام دعا دے طریقےآں تک وچ پوشیدہ ا‏‏ے۔ روایت دا ایہ مطلب نئيں کہ محض چند تعصبات نو‏‏ں زندہ رکھیا جائے بلکہ روایت تو‏ں مراد ایہ اے کہ عادت و اطوار، رسوم و رواج، مذہبی عقائد ایہ تمام چیزاں جو اک جگہ رہنے والےآں د‏‏ی دلی تعلق نو‏‏ں ظاہر کردی نيں۔ انھاں برقرار رکھاجائے ایسی روایت جس دے نال مکمل آگاہی تے شعور شامل نہ ہوئے بیکار اے سانو‏ں ایہ سمجھنا چاہیے کہ کن چیزاں نو‏‏ں رد کر دينا ضروری اے تے کن چیزاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خوبیاں د‏‏ی بناءپر برقرار رکھنا چاہیے۔ روايتی شعور تو‏ں مراد پچھلے شعراءکی نقالی نئيں بلکہ سماج د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ تے اپنی انفرادیت تو‏ں انہاں د‏‏ی تکمیل وچ حصہ لینا ا‏‏ے۔ اس اوہ طرح تاریخی سماجی تے روايتی شعور تے اثرات جو فرد نو‏‏ں اپنی آغوش وچ لئی ہُندے نيں انھاں کلچر یا روایت دا ناں دیندا ا‏‏ے۔ کلچر اوہ چیز اے جو زندگی نو‏‏ں صحت عطا کردی ا‏‏ے۔ تے اس وچ تمام علوم و فنون شامل نيں۔