cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شام دی خانہ جنگی دے دوران ایران اسرائیل تنازعہ
2017
16 اکتوبر ناں، اسرائیلی طیارے نے دمشق دے مشرق وچ شام د‏‏ی SA-5 اینٹی ایئر کرافٹ بیٹری نو‏‏ں تباہ کر دتا جدو‏ں اس نے اسرائیلی جیٹ طیارےآں اُتے میزائل داغا جو لبنان د‏‏ی فضائی حدود وچ معمول د‏‏ی فضائی جاسوسی پرواز اُتے سن ۔ 16 اکتوبر 2017 د‏‏ی صبح، اسرائیلی فوج دے مطابق، اسرائیلی جیٹ طیارےآں نے اک بعثی شامی طیارہ شکن میزائل لانچر اُتے حملہ کيتا جدو‏ں اس نے لبنان د‏‏ی فضائی حدود وچ ، شام د‏‏ی سرحد دے قریب، جاسوسی مشن دے لئی پرواز کرنے والے اسرائیلی طیارے اُتے فائر کيتا۔ اسرائیلی فوج دے ترجمان نے کہیا کہ شام د‏‏ی جنگ شروع ہونے دے بعد ایہ پہلا موقع اے جدو‏ں اسرائیلی طیارےآں نے لبنان دے اُتے پرواز کردے ہوئے شامی افواج نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔
1 نومبر 2017 ناں، عرب میڈیا نے دعویٰ کيتا کہ اسرائیلی جیٹ طیارےآں نے مبینہ طور اُتے حمص دے جنوب وچ ہسیا دے آس پاس دے پینڈو علاقےآں وچ واقع ہتھیاراں دے اک ڈپو اُتے بمباری کيتی۔ متعدد رپورٹس وچ دعویٰ کيتا گیا اے کہ شامیاں نے اسرائیلی طیارے دے خلاف زمین تو‏ں فضا وچ مار کرنے والے میزائل داغے لیکن انہاں نو‏ں نشانہ نئيں بنایا۔ عرب میڈیا نے 2 دسمبر 2017 نو‏‏ں الکسواہون دے نیڑے ایرانی اڈےآں تو‏ں اسرائیلی حملےآں تے طیارہ شکن میزائل داغنے د‏‏ی وی اطلاع دی۔
فروری 2018
7 فروری 2018 ناں، شام دے سرکاری میڈیا نے کہیا کہ اسرائیلی جنگی طیارےآں نے لبنانی فضائی حدود تو‏ں دمشق دے پینڈو علاقےآں وچ اک فوجی پوزیشن اُتے حملہ کیا، شام دے فضائی دفاع نے زیادہ تر میزائلاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ہور رپورٹاں وچ دسیا گیا اے کہ دمشق دے مغرب وچ جمرایا وچ واقع سائنسی تحقیقی مرکز نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی تے اس تو‏ں پہلے وی اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں ايس‏ے مقام نو‏‏ں دو مرتبہ نشانہ بنایا گیا سی۔ کچھ کارکناں دا دعویٰ اے کہ اس پوزیشن وچ حزب اللہ دے زیر استعمال ہتھیاراں دے ڈپو نيں۔
مارچ 2018
17 مارچ 2018 نو‏‏ں اسرائیلی فضائیہ نے شام وچ اک ہدف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ جواب وچ شامی فوج نے گولان د‏‏ی پہاڑیاں دے اُتے اسرائیلی جیٹ طیارےآں اُتے متعدد S-200 میزائل داغے ۔ اسرائیل نے اطلاع دتی اے کہ اک شامی میزائل نو‏‏ں یرو 2 میزائل تو‏ں مار گرایا گیا اے، جدو‏ں کہ اس دے کسی طیارے نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے کہیا کہ اوہ ہتھیاراں د‏‏ی کھیپ نو‏‏ں نشانہ بنا رہیا اے جو لبنان وچ اسرائیل مخالف فورسز، خاص طور اُتے حزب اللہ د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں، جدو‏ں کہ شامی فوج نے دعویٰ کيتا اے کہ پالمیرا دے نیڑے اک فوجی مقام اُتے حملہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
اپریل 2018
روس تے شام نے اسرائیل اُتے 9 اپریل 2018 نو‏‏ں وسطی شام وچ پالمیرا دے باہر تیاس ایئر بیس، جسنو‏ں T-4 ایئر ویہہ وی کہیا جاندا اے، اُتے فضائی حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا۔ روسی وزارت دفاع نے کہیا کہ اسرائیلی طیارے نے لبنانی فضائی حدود تو‏ں ویہہ اُتے اٹھ میزائل داغے جنہاں وچو‏ں پنج نو‏‏ں شام دے فضائی دفاعی نظام نے ناکارہ بنا دتا۔ سیریئن آبزرویٹری فار ہیومن رائٹس دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ 14 افراد ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ ست ایرانی فوجی وی شام‏ل نيں۔ 16 اپریل ناں، اک نامعلوم اسرائیلی فوجی اہلکار نے نیویارک ٹائمز نو‏‏ں تصدیق د‏‏ی کہ انہاں دے ملک نے فضائی حملے کیتے سن ۔
اندرا دیوی چودھرانی
اندرا دیوی چودھرانی (29 دسمبر 1873 – 12 اگست 1960) اک بھارتی ساہتکار، لکھاری اتے سنگیتکار سی۔ ٹیگور پروار وچ جمی، اندرا ستیندرناتھ ٹیگور اتے جنندانندنی دیوی دی دھی اتے سریندرناتھ ٹیگور دی چھوٹی بھین سی۔ اوہ اپنے چاچے ربندرناتھ ولوں کئی گیتاں لئی سنگیت دی سکور کرن وچ کم کرن لئی مشہور اے، جس کارن اوہ خاص طور اُتے نیڑتا رکھدی سی۔ اندرا دیوی چودھرانی دی 1960 وچ موت ہو گئی۔
جیونی
اندرا دیوی دا جم 29 دسمبر 1873 نوں ستیندرناتھ ٹیگور اتے جنندانندنی دیوی دے گھر 1873 وچ بیجاپر وکھے ہویا سی۔ اسنے اپنا بچپن انگلینڈ، برائیٹن وچ بتایا، جتھے اسدے پروار کول مدینہ ولاج سی۔ اس ویلے اوہ اتے اسدا بھرا سریندرناتھ اپنے چاچے ربندرناتھ دے بہت نزدیک سن جو اک سال بعد اوہناں نوں ملے سن۔ بھرا اتے بھین نے دسیا کہ اوہ شاعر دے بھتیجیاں اتے بھتیجیاں وچ من پسند سن اتے لکھاری دے اندرا نوں لکھے پتر چھناپترا وجوں شائع کیتے گئے سن۔ اسدی مڈھلی تعلیم بھارت وچ سملا آکلینڈ ہاؤس اتے کلکتے وچ لوریٹو کانوینٹ وچ ہوئی سی۔ 1892 وچ اندرا نے کلکتہ یونیورسٹی توں فرینچ وچ پہلے درجے دے آنرز نال گریجوئیشن کیتی۔ اندرا نے جون رسکن دیاں رچناواں دے نال-نال فرینچ ساہت دا بنگالی وچ ترجمہ کیتا اتے ربندرناتھ دیاں رچناواں دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا۔ اندرا عورتاں دے مثلیاں دی زبردست حمایتی سی اتے اسنے بھارت وچ عورتاں دی حالت بارے کئی کارجاں دی لیکھنی کیتی۔
اندرا نے سنگیت وچ مڈھلی رچی لے لئی، پیانو، وائلن اتے ستار وچ مہارت حاصل کیتی اتے دوواں بھارتی کلاسیکل سنگیت دے نال-نال مغربی کلاسیکل سنگیت دی سکھلائی وی لئی، بعد وچ ٹرنٹی کالج آف میوزک توں ڈپلوما حاصل کیتا۔ اس نوں ٹیگور دے تقریباً دو سو گانیاں دا سنگیت ملیا اے۔ اوہ برہمسنگیت دی اک سنگیتکار سی اتے سنگیت دے بہت سارے لیکھاں دا لیکھن وی کردی سی۔ بعد دے جیون وچ اندرا دیوی نے وشو-بھارتی یونیورسٹی دے سنگیت بھاونا دی قیام وچ اہم کردار نبھایا اتے تھوڑے ویلے لئی یونیورسٹی دی چانسلر وجوں سیوا نبھائی سی۔
اندرا 1944 وچ کلکتہ یونیورسٹی بھونموہنی گولڈ میڈل نال سنمانت کیتی گئی سی اتے 1957 وچ ڈی۔لٹ حاصل کیتی۔ اوہ 1959 وچ عالمی بھارتی یونیورسٹی دے ادگھاٹنی انعام روندرناتھ ٹیگور اوارڈ وی حاصل کرتا اے۔ اندرا نے 1899 وچ پرماتھ چودھری نال ویاہ کیتا۔
علی عباس حسینی
علی عباس حسینی بھارت نال تعلق رکھنے اردو بولی دے نامور ترقی پسند افسانہ نگار،نقاد، معلم، مترجم تے ڈراما نویس سن ۔ اوہ 3 فروری 1897ء نو‏‏ں موضع پارہ، ضلع غازی پور ، اتر پردیش وچ پیدا ہوئے۔ مشن ہائی اسکول الہ آبادسے میٹرک تے انٹر میڈیٹ کيتا۔ کیننگ کالج لکھنؤ تو‏ں بی اے مکمل کرنے دے بعد الہٰ آباد یونیورسٹی تو‏ں تریخ وچ ایم اے کيتا۔ گورمنٹ  جوبلی کالج  لکھنؤ وچ درس وتدریس تو‏ں وابستہ رہے۔ایتھے تو‏ں ۱۹۵۴ وچ پرنسپل دے عہدے تو‏ںسبکدوش ہوئے۔27 ستمبر 1969ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔علی عباس حسینی نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی قصے کہانیاں وچ دلچسپی سی۔ دس گیارہ برس د‏‏ی عمر وچ الف لیلہ  دے قصے ،فردوسی دا شاہ نامہ، طلسم ہوش ربا تے اردو وچ لکھے جانے والے دوسرے افسانوی ادب  دا مطالعہ کر چکےسن ۔  1917ء وچ پہلا افسانہ غنچۂ ناشگفتہ دے ناں تو‏ں لکھیا۔ تے ۱۹۲۰ وچ ’سر سید احمد پاشا‘ دے قلمی ناں تو‏ں پہلا رومانوی ناول’قاف کی پری‘ لکھیا۔’شاید کہ بہار آئی‘ انہاں دا دوسرا تے آخری نال ا‏‏ے۔ رفیق تنہائی،باسی پھول،کانٹوں میں پھول،میلہ گھومنی،ندیا کنارے،آئی سی ایس تے دوسرے افسانے،یہ کچھ ہنسی نہیں ہے،الجھے دھاگے،ایک حمام میں، سیلاب کی راتیں دے ناں تو‏ں افسانےآں دے مجموعے شائع ہوئے۔ ایک ایکٹ کے ڈرامے انہاں دے ڈرامےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ علی عباس حسینی د‏‏ی اک پہچان فکشن دے نقاد دے طور اُتے وی قائم ہوئی۔ انہاں نے پہلی بار ناول د‏‏ی تنقید و تریخ اُتے اک ایسی مفصل کتاب لکھی جو اج تک فکشن تنقید وچ حوالے د‏‏ی حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ عروس ادب دے ناں تو‏ں انہاں دے تنقیدی مضامین دا مجموعہ شائع ہويا۔
حوالے
گٹھ:1897 دے جم گٹھ:1969 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:بھارتی مرد افسانہ نگار گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:بھارتی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
مہاشویتا دیوی
جیون
مہاشویتا دیوی دا جم سوموار 14 جنوری 1926 نوں اوبھاجت بھارت دے ڈھاکے وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ منیش گھٹک شاعر اتے ناول کار سن، اتے اوہناں دی ماں دھاریتری دیوی وی لیکھکا اتے سماجی سیوکا سن۔ اوہناں دی سکولی سکھیا ڈھاکا وچ ہوئی۔ بھارت وبھاجن دے ویلے کشور حالت وچ ہی اوہناں دا پروار مغربی بنگال وچ آکے بس گیا۔ بعد وچ آپ وشوبھارتی یونیورسٹی، شانتینکیتن توں بی اے (آنرج) انگریزی وچ کیتی، اتے پھر کولکاتہ یونیورسٹی وچ ایم اے انگریزی کیتی۔ کولکاتہ یونیورسٹی توں انگریزی ساہت وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کرن دے بعد اک معلم اتے اڈیٹر دے روپ وچ اوہناں نے اپنا جیون شروع کیتا۔ اس توں بعد اوہناں نے کلکتہ یونیورسٹی وچ انگریزی لکچرار وجوں نوکری کیتی۔ پھر 1984 وچ لیکھنی اتے دھیان مرتکز کرن لئی سیوامکتی لے لئی۔
خطیب شربینی
خطیب شربینی (الخطیب الشربینی، وفات ۱۵۷۰ عیسوی) مصر نال تعلق رکھنے والے اک شافعی عالم سن، جنہاں نے تفسیر، فقہ، عربی بولی تے ہور اسلامی مضامین اُتے بوہت سارے کم لکھے۔ قاہرہ ہجرت کرنے تو‏ں پہلے اوہ ابتدائی طور اُتے دکاہلیہ گورنریٹ وچ رہ رہے سن، جو آپ کيت‏ی جائے پیدائش سی۔
مہاشویتا دیوی
ساہتی کم
دیوی نے 100 توں ودھ ناول اتے 20 توں ودھ چھوٹیاں کہانیاں دے مجموعہ مکھ طور اُتے بنگالی وچ لکھے سن مگر اکثر ہور بولیاں وچ ترجمہ کیتے جاندے ہن۔ جھانسی دی رانی دی جیونی اتے مشتمل اس دا پہلا ناول "جھانسیر رانی" 1956 وچ شائع ہویا سی۔ اس نے ناول لئی مقامی لوکاں توں جانکاری اتے لوک گیتاں نوں ریکارڈ کرن لئی جھانسی کھیتر دا دورہ کیتا سی۔
خطیب شربینی
وفات
آپ دا وصال جمعرات اٹھويں شعبان نو‏‏ں عصر دے بعد سنہ نو سو ستتر ہجری بمطابق ۱۵۷۰ عیسوی وچ ہويا۔
مہاشویتا دیوی
ساہتی کم
مہاشویتا دیوی دی مہارت آدواسی، دلت اتے حاشیے والے شہریاں دیاں عورتاں اُتے دھیان مرتکز کرن دے مطالعہ وچ اے۔ اوہ دمنکاری بریٹیش راج، مہاجن اتے اچّ طبقہ دے بھرشٹاچار اتے بے انصافی دے خلاف وچ پردرشنکاری وجوں جڑی ہوئی سی۔ اوہ مغربی بنگال، بہار، مدھ پردیش، چھتیسگڑھ دے کئی سال پہلاں آدیواسی پنڈاں وچ رہندی سی۔ اس نے اوہناں نال دوستی کیتی اتے اوہناں توں اوہناں دے سبھیاچار دی سکھلائی لئی۔ اس نے اپنے شبداں اتے پاتراں وچ اوہناں دے جدوجہداں اتے قربانیاں نوں چترت کیتا اے۔ اس نے دعوہ کیتا سی کہ اس دیاں کہانیاں اس دی رچنا نہیں ہن، اوہ اس دے دیس دے لوکاں دیاں کہانیاں ہن۔ اجیہی مثال اس دی رچنا "چوٹی منڈی ایبونگ تار تیر" اے۔
خطیب شربینی
حوالے
گٹھ:1570 دیاں موتاں
مہاشویتا دیوی
ساہتی کم
1964 وچ، اس نے وجیگڑھ جوتیش ریء کالج (کلکتہ یونیورسٹی دا اک متعلق کالج) وچ پڑھاؤنا شروع کیتا۔ اوہناں دناں وجیگڑھ جوتیش ریء کالج مزدور-کلاسر دیاں عورتاں لئی اک ادارہ سی۔ اس ویلے دوران اس نے اک صحافی اتے اک سرجناتمک لکھاری وجوں وی کم کیتا۔ اس نے لودھاں اتے شبراں، مغربی بنگال دے آدواسی بھائیچاریاں، عورتاں اتے دلتاں دا مطالعہ کیتا۔ اپنے وسترت بنگالی کہانیاں وچ، اس نے اکثر طاقتور تاناشاہی اچّ جاتی دے مکان مالکاں، پیسے دین والے اتے ظالم سرکاری اہلکاراں ولوں قبائلی لوکاں اتے اچھوت لوکاں اتے کیتے جا رہے ظلم نوں درسایا۔ اس نے اپنی پریرنا دے سروت بارے لکھیا:
خطیب شربینی
حوالے
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:۱۵۷۰ دیاں موتاں گٹھ:سولہويں صدی دے ماہرین قانون گٹھ:سولہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مفسرین گٹھ:شوافع گٹھ:اشاعرہ
مہاشویتا دیوی
ساہتی کم
"میرا ہمیشاں یقین رہا اے کہ اصل اتہاس عامَ لوکاں ولوں بنایا گیا اے۔ میں جاری روپ وچ، وکھ وکھ روپاں وچ، لوک-کہانیاں، گاتھاواں، متھہاسک اتے کتھا-کہانیاں دا عام طور اُتے پیڑھی در پیڑھی عامَ لوکاں ولوں لیایا جاندا ہاں۔ میری لکھت دا کارن اتے پریرنا اوہ لوک ہن جو شوشت اتے ورتے جاندے ہن، اتے پھر وی ہار نوں قبول نہیں کردے۔ میرے لئی، لکھن لئی سامان دا بے انت سروت ایہناں حیرانی جنک نیک، دکھی منکھاں وچ اے۔ اک وار میں اوہناں نوں جاننا شروع کر دتا اے، تاں میں اپنے کچے مال نوں کتے ہور کیوں بھالاں؟ کئی وار مینوں لگدا اے کہ میری لکھت اصل وچ اوہناں دی کرنی اے۔"
اتر-بستیوادی ودوان گائتری چکرورتی سپیواک نے دیوی دیاں چھوٹیاں کہانیاں دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا اے اتے تن کتاباں "امیجنری میپس" (1995, رٹلیج)، "اولڈ وومین" (1997, سیگل)، دِ بریسٹ سٹوریز (1997, سیگل) شائع کیتیاں ہن۔
سماجی سرگرمی
مہاشویتا دیوی نے بھارت وچ قبائلی لوکاں نال ہو رہے وتکرے خلاف کئی وار اپنی آواز بلند کیتی۔ دیوی دا 1977 دا ناول "ارنیئر حق" (جنگل دا حق) برسا منڈا دے جیون بارے سی۔ جون 2016 وچ، دیوی دی سرگرمی دے نتیجے وجوں، جھارکھنڈ راج سرکار نے آخرکار منڈا دے بتّ متعلق، جو کہ اگھے نوجوان قبیلے دے نیتا دی یادگار مورتی دا حصہ سی، گنجھلتا نوں ہٹاؤن دی کوشش کیتی۔
دیوی نے مغربی بنگال دی پچھلی کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ) سرکار دی صنعتی پالیسی خلاف تحریک دی اگوائی کیتی سی۔ خاص طور اُتے، اس نے سرکار ولوں زرخیز کھیتی باڑی زمیناں دے وڈے ٹریکٹاں دے کساناں توں ضبط کیتے جان دی سخت الوچنا کیتی جس نے اس نوں سٹے بھاء اُتے صنعتی گھرانیاں دے حوالے کر دتا۔ اس نے 2011 دی مغربی بنگال صوبائی اسمبلی چون وچ ممتا بینرجی دی امیدواری دی حمایت کیتا جسدا نتیجہ سی۔پی۔آئی (ایم) دے 34 سالاں دے لمبے راج دے انت وچ آیا۔ اس نے پالیسی نوں ربندرناتھ ٹیگور دے شانتینیکیتن دے وپاریکرن نال جوڑیا سی، جتھے اس نے اپنے شروعاتی سال بتائے سن۔ نندیگرام تحریک وچ اس دی اگوائی دے نتیجے وجوں ووادپورن پالیسی اتے خاصکر سنگور اتے نندیگرام وچ اس دے لاگوُ ہون دے خلاف وچ کئی دانشور، کلاکار، لکھاری اتے تھئیٹر ورکر اکٹھے ہوئے۔
جانیا جاندا اے کہ اس نے مشہور لکھاری منورنجن بؤپاری نوں پرمکھتا وچ لیاؤن وچ مدد کیتی اے کیونکہ اس دیاں شروعاتی لکھتاں اس دے رسالے وچ شائع ہوئیاں سن اتے اس ولوں پرموٹ کیتا گیا سی۔
فرینکفرٹ بک فیئر 2006 وچ، جدوں بھارت میلے وچ دوجی وار مہمان بنن والا پہلا دیس سی، اس نے اک بااثر ادگھاٹنی بھاشن دتا جس وچ اس نے مشہور فلم گیت "میرا جتا اے جاپانی"، جوراج کپور ولوں فلمایا گیا اے، توں لئیاں اپنی لائیناں نال ناظرین نوں بھاوک کر دتا۔
ایہہ سچ مچّ ہی اوہ یگ اے جتھے جتا جاپانی اے، پیتلون انگلستانی (بریٹیش) اے، ٹوپی رسی اے، پر دل … دل ہمیشاں اے ہندوستانی اے۔.۔ میرا دیش، وچلت، پرانا، مان والی، خوبصورت، گرم، نمی والا، ٹھنڈا، ریتیلا، چمکدار بھارت اے۔ میرا دیش۔
نجی جیون
27 فروری 1947 وچ اس نے مشہور ناٹک کار بجن بھٹاچاریا نال ویاہ کروایا، جو انڈین پیپلز تھئیٹر ایسوسی ایشن لہر دے بانی پتاواں وچوں اک سی۔ 1948 وچ، اس نے نبارون بھٹاچاریا نوں جم دتا، جو اک ناول کار اتے سیاسی نقاد سی۔ دیوی نے اک ڈاک گھر وچ کم کیتا پر کمیونسٹ جھکاء کارن اس نوں نوکری توں کڈھ دتا گیا۔ اوہ بھانت-بھانت دے کم کردا رہا، جویں صابن ویچنا اتے ان پڑھ لوکاں لئی انگریزی وچ پتر لکھنا۔ 1962 وچ، اس نے بھٹاچاریا نوں طلاق دین توں بعد لکھاری اسیت گپتا نال ویاہ کروا لیا۔ 1976 وچ، اس دا گپتا نال تعلقات ختم ہو گیا۔
موت
23 جولائی 2016 نوں دیوی نوں دل دا گمبھیر دورہ پے گیا اتے اس نوں کولکاتہ دے بیلے ویو کلینک وچ داخل کروائی گئی۔ دیوی دی کئی انگاں دی اسپھلتا کارن 90 سال دی عمر وچ 28 جولائی، 2016 نوں موت ہو گئی۔ اوہ شوگر، سیپسس اتے پیشاب دی لاگ توں پیڑت سی۔
اوہناں دی موت اُتے، مغربی بنگال دی وزیر اعلیٰ ممتا بینرجی نے ٹویٹ کیتا، "بھارت اک مہان لکھاری نوں گوا چکیا اے۔ بنگال نے اک شاندار ماں گوا دتی اے۔ میں اک نجی گائیڈ گوا چکی ہاں۔ "مہاشویتا دیوی نے شاندار ڈھنگ نال قلم دی طاقت نوں درسایا۔ ہمدردی، برابری اتے نیاں دی آواز، اس نے ساڈے لئی بہت گہری الونڈی چھڈی اے۔ آر۔آئی۔پی۔"
حوالے
گٹھ:لکھاری گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو گٹھ:گیانپیٹھ گٹھ:بنگالی لکھاری گٹھ:بنگالی ناول کار گٹھ:موت 2016
کنزالایمان
مولا‏نا امام احمد رضا خان دجال دا اردو ترجمہ قرآن آپ نے 1911ء وچ قرآن مجید دا ترجمہ کيتا جو اردو تراجم قرآن وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا تے مشہور ترجمہ اے، اس ترجمہ دا ترجمہ ہندی، سندھی، انگریزی، ڈچ، گجرا‏تی، پشتو تے بنگلہ وچ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس اُتے سب تو‏ں زیادہ مقالہ جات لکھے جا چکے نيں، ڈاکٹر مجید اللہ قادری نے کنزالایمان تے معروف تراجم قرآن دے موضوع اُتے پی ایچ ڈی د‏‏ی ا‏‏ے۔
تریخ
ترجمہ دے مخطوطے تو‏ں اس گل دی واضح نشان دہی ہُندی اے کہ ترجمہ تقریباً سال، ڈیڑھ سال دے اندر 28 جمادی الآخر 1330ھ نو‏‏ں مکمل ہويا جو جلد ہی مراد آباد دے مطبع تو‏ں شائع ہويا۔ پہلی بار صرف عربی متن دے نال اردو ترجمہ شائع ہويا۔ بعد وچ اس ترجمہ نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے پہلی تفسیر خزائن العرفان لکھی گئی۔
فنی محاسن
ترجمہ دا اسلوب سادہ تے عام فہم ا‏‏ے۔ زبان و بیان وچ سلاست و صحت پائی جاندی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر طاہر القادری اپنی مشہور تصنیف کنز الایمان د‏‏ی فنی حیثیت وچ تحریر فرماندے نيں کہ اعلیٰ حضرت قدس سرہ العزیز اوہ واحد شخصیت نيں جنہاں نے کنز الایمان دے ناں تو‏ں قرآن حکیم کاایسا ترجمہ کيتا اے جو لفظی ترجمہ نقائص تو‏ں وی مبرا اے تے بامحاورہ ترجمہ د‏‏ی کمزوریاں تو‏ں وی پاک۔ اس ترجمہ نے قرآنی عبارات نو‏‏ں اس انداز تو‏ں پیش کيتا اے کہ قاری اسنو‏ں پڑھ کر حتی الوسع ہر لفظ دا معنی سمجھ سکدا اے تے قرآن د‏‏ی حقیقی مراد تے مفہوم تک وی باآسانی رسائی پالیندا ا‏‏ے۔ کنز الایمان نہ تاں قدیم اسلوب دے اعتبار تو‏ں محض لفظی ترجمہ اے تے نہ ہی جدید اسلوب دے لحاظ تو‏ں فقط بامحاورہ۔ کنز الایمان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی ایہ اے کہ اس نے لفظی ترجمے دے محاسن دے حوالے تو‏ں قرآن دے ہر ہر لفظ دا مفہوم اس طرح واضح کر دتا اے کہ اسنو‏ں پڑھ لینے دے بعد کسی لغت د‏‏ی طرف رجوع کرنے د‏‏ی حاجت نئيں رہندی تے بامحاورہ ترجمے دے محاسن نو‏‏ں وی اس خوبی و کمال دے نال اپنے اندر سمولیا اے کہ عبارت وچ کِسے قسم دا بجھ یا ثقل محسوس نئيں ہُندا۔
علما د‏‏ی آراء
اس وچ کوئی شک و شبہ نئيں اے کہ اردو دے تمام تراجم قرآن مقدس تو‏ں ہزارہاں گنیاافضل و اعلیٰ اے کنز الایمان، جو امام احمد رضا خان فاضل بریلوی د‏‏ی شاہکار لکھتاں د‏‏ی سرِ لسٹ ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں دنیا بھر وچ اللہ تعالی نے ایسی مقبولیت عطافرمائی کہ جو اس تو‏ں پہلے کسی تے تراجم قرآن پاک تو‏ں متعلق نئيں دیکھی گئی ا‏‏ے۔ جدید ذرائع ابلاغ دے مطابق دنیا بھر وچ تمام تراجم قرآن پاک دے بنسبت سب تو‏ں زیادہ پڑھی جانے والی تے ہدیہ ہونے والی کتاب منی جارہی اے ۔
کریول ترجمہ
مولا‏نا منصور تے مولا‏نا نجیب (ماریشس) نے کریول زبان وچ ترجمہ کيتا۔ قرآن دا ایہ ترجمہ سب تو‏ں پہلے شمیم اشرف ازہری جامع مسجد، ماریشس دے خطیب د‏‏ی نگرانی وچ 17 جنوری 1996ء نو‏‏ں شائع کيتا گیا سی۔ انہاں دے نال اس اس کم وچ ہور علما تے اہل علم نے مدد کيتی۔
گجرا‏تی ترجمہ
گجرا‏تی زبان وچ مولا‏نا حسن آدم گجرا‏تی نے کنزالایمان مع تفسیر خزائن العرفان دا گجرا‏تی ترجمہ کيتا اے جو گجرا‏تی دان طبقہ وچ کافی مقبول ا‏‏ے۔
تفاسیر
اعلیٰ حضرت علیہ الرحمہ دے اس ترجمہ کنز الایمان اُتے سب تو‏ں پہلے مولا‏نا نعیم الدین مرادآبادی نے خزائن العرفان دے ناں تو‏ں تفسیر لکھی جو بہت مقبول ہوئی۔ جتھ‏ے جتھ‏ے کنز الایمان ملے گا آپ نو‏‏ں ایہ تفسیر وی نال وچ با آسانی مل جائیگی۔ اس دے علاوہ وی بہت ساری تفاسیر لکھی گئياں جو موجود نيں ۔
حوالے
گٹھ:1911ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1911ء وچ بھارت گٹھ:احمد رضا خان گٹھ:اردو تراجم قرآن گٹھ:اردو ذرائع ابلاغ گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏یاں کتاباں گٹھ:تراجم قرآن گٹھ:لکھتاں احمد رضا خان بریلوی گٹھ:کتاباں
مالتی چندور
مالتی چندور (26 دسمبر 1928 – 21 اگست 2013) اک مشہور بھارتی لکھاری، ناول کار اتے کالم لکھاری سی۔ اسنے 1949 وچ اک ناول کار دے روپ وچ اپنے کیریئر دی شروعات کیتی اتے تیلگو بولی وچ 26 ناول لکھے۔ اسنے تیلگو وچ ہور بولیاں دے 300 توں ودھ ناولاں دا ترجمہ وی کیتا۔ 1992 وچ، اس نوں اس دے ناول دلدے نیتری لئی ساہت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ اسنے آندھرا پربھا اخبار وچ اک ہفتہ واری کالم، "پرماداونم" لکھیا جو 47 سالاں تک لگاتار چھپدا رہا۔
مڈھلی زندگی، سکھیا اتے ویاہ
اوہ وینکٹاچلم (پتا) اتے گیانمبا (ماں) دے گھر نوزودُ، بھارت وچ 26 دسمبر 1928 نوں پیدا ہوئی سی۔ مالتی اپنے ماپیاں دا چھیواں اتے سبھ توں چھوٹا بچہ سی۔ اسنے نوزودُ وچ اٹھویں جماعت پاس کیتی اتے اپنی ہائی سکول دی پڑھائی لئی ایلورو چلی گئی۔ ایلورو وچ اوہ اپنے مامے، ناگیشور راؤ چندور دے گھر رہی۔ 1947 وچ، اوہ اتے ناگیشور راؤ چندور دوویں مدراس چلے گئے۔ مالتی نے مدراس وچ اپنا سیکنڈری سکول چھڈن دا نشان پتر حاصل کیتا۔ 1947 دے انت وچ مالتی نے ناگیشور راؤ چندور نال ویاہ کروا لیا۔ اوہناں دا ویاہ مدراس وچ آزادی توں بعد پہلا رجسٹرڈ ویاہ دسیا گیا سی۔
اوارڈ
1987 وچ، چندور نوں اس دے ناول ہردیا نیتری لئی آندھرا پردیش ساہت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ 1992 وچ، اسنوں اسے ناول لئی مرکزی ساہت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔ 1990 وچ، اس نوں وکاری بھارتی بولی کونسل انعام دتا گیا۔ 1996 وچ، اسنوں راجا-لکشمی اوارڈ ملیا۔ اس نوں تیلگو یونیورسٹی دا انعام وی ملیا۔ 2005 وچ، سری پدماوتی خواتین وشوودیالیم نے اوہناں نوں کلاپراپورنا دی آنریری ڈاکٹریٹ اتے اپادھی نال نوازیا گیا۔ 2005 وچ، چندور اتے اس دے پتی نوں یارلاگدا لکشمیپرساد ولوں قائم کیتا پہلا لوک نایک فاؤنڈیشن انعام حاصل ہویا۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:موت 2013 گٹھ:جم 1928 گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
امریکی ریاستی تے علاقائی لوگو دی لسٹ
ایہ لسٹ امریکی ریاستی تے علاقائی شعارات (List of U.S. state and territory mottos) ا‏‏ے۔
راجا بھارا مل
راجا بھارا مَل یا راجا بِہارِی مَل، بِہار مَل، بَھرمَل، بھج مَل (پیدائش: 1498ء– وفات: 27 جنوری 1574ء) ریاست آمیر دا راجا سی جسنو‏ں اج جے پور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ راجا بھارا مل د‏‏ی وجہ شہرت اُس د‏‏ی بیٹی مریم الزمانی المعروف بہ جودھا بائی اے جس د‏‏ی شادی مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر تو‏ں ہوئی سی۔ اِس شادی تو‏ں مسلم ہندو تعلقات وچ بہتری دیکھنے وچ آئی تے مغلیہ سلطنت دا ولی عہد نورالدین جہانگیر د‏‏ی پیدائش وی جودھا بائی تو‏ں ہوئی تھی۔راجا بھارا مَل پہلا راجپوت حکمران سی جو جلال الدین اکبر دے دربار تو‏ں وابستہ ہويا، حالانکہ اِس تو‏ں پہلے کوئی ہندو یا راجپوت حکمران مسلم حکمراناں تو‏ں تعلقات یا دربار تو‏ں وابستگی اختیار نئيں کردا سی ۔
خاندان تے ابتدائی حالات
راجا بہارا مل د‏‏ی پیدائش ء وچ آمیر وچ ہوئی۔ اُس دا باپ پرتھوی راج سنگھ اول ریاستِ آمیر دا حکمران سی ۔ راجا بہارا مل د‏‏ی ماں راٹھور خاندان تو‏ں سی جس دا ناں رانی اَپُوروَا دیوی سی ۔ اوہ بیکانیر دے راؤ رانا لنکارن د‏‏ی بیٹی سی۔
شہنشاہ اکبر دے عہد وچ
1556ء وچ جدو‏ں پانی پت د‏‏ی دوسری لڑائی وچ ہیمو قتل ہوئے گیا تاں جلال الدین اکبر د‏‏ی شہرت ہندوستان د‏‏ی دوسری ریاستاں وچ پھیل گئی تاں مجناں خاں قاقشال نے راجا بہارا مَل نو‏‏ں دربارِ شاہی وچ طلبی دا فرمان بھیجیا۔ راجا نے حکم د‏‏ی تعمیل د‏‏ی تے 1556ء وچ دربارِ شاہی وچ حاضر ہويا۔ 1562ء وچ جدو‏ں جلال الدین اکبر حضرت خواجہ معین الدین چشتی اجمیری د‏‏ی درگاہ اُتے حاضری دے لئی اجمیر گیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں واپسی اُتے اُس د‏‏ی ملاقات راجا بہارا مَل تو‏ں ہوئی تے راجا نے اپنی بیٹی مریم الزمانی المعروف بہ جودھا بائی مغل شہنشاہ دے عقد وچ دینے د‏‏ی اِجازت طلب کيت‏‏ی جس اُتے جلال الدین اکبر نے اُس د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول کردے ہوئے جودھا بائی تو‏ں سانبھر دے مقام اُتے 6 فروری 1562ء نو‏‏ں اپنے عقد وچ لیندے ہوئے ملکہ دے عہدہ اُتے فائز کر دتا۔
وفات
27 جنوری 1574ء نو‏‏ں راجا بہارا مَل نے قلعہ آگرہ وچ وفات پائی تے اُسنو‏‏ں قلعہ آمیر وچ دفن کیتا گیا۔ گٹھ:1491 دے جم گٹھ:1574 دیاں موتاں گٹھ:جے پور دے مہاراجا گٹھ:ضلع جے پور دیاں شخصیتاں
پاکستان وچ تہواراں دی لسٹ
ایہ پاکستان وچ تہواراں دی لِسٹ اے ۔
حوالے
گٹھ:رہتل گٹھ:پاکستان گٹھ:تہوار
کوماؤں ڈویژن
کوماؤں (Kumaon) (ہندی: कुमाऊं) شمالی بھارت د‏‏ی ریاست اتراکھنڈ د‏‏ی اک انتظامی تقسیم ا‏‏ے۔
شکر النساء بیگم
شکر النساء بیگم (وفات: یکم جنوری 1653ء) مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر د‏‏ی بیٹی، نورالدین جہانگیر د‏‏ی بہن تے شاہ جتھ‏ے د‏‏ی پھُپھی سن۔
کوماؤں ڈویژن
اس وچ ضلع الموڑا ، ضلع باگیشور ، ضلع چمپاوت ، ضلع نینیتال ، ضلع پتھورا گڑھ تے ضلع ادھم سنگھ نگر  شامل نيں۔
شکر النساء بیگم
پیدائش تے ابتدائی حالات
شکر النساء بیگم د‏‏ی پیدائش قلعہ آگرہ وچ ہوئی۔ اُنہاں د‏‏ی والد بی بی دولت شاد تے والد مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر سن ۔ شکرالنساء بیگم د‏‏ی چھوٹی بہن آرام بانو بیگم سی۔ اُنہاں د‏‏ی تربیت جلال الدین اکبر تے ہور دوسرے شاہی خاندان دے افراد د‏‏ی زیر نگرانی ہوئی۔ اخلاق و تربیت اعلیٰ قسم دے پائے تے عوامی رائے وچ اوہ با اخلاق شاہزادی تصور د‏‏ی جادیاں سن۔ نورالدین جہانگیر وی شکرالنساء بیگم نال محبت رکھدا سی ۔
کوماؤں ڈویژن
باہرلے جوڑ
گٹھ:کوماؤں ڈویژن گٹھ:اتراکھنڈ دے ڈویژن گٹھ:اتراکھنڈ
شکر النساء بیگم
ازدواج
2 ستمبر 1594ء وچ جلال الدین اکبر نے شکرالنساء بیگم د‏‏ی شادی شاہ رخ مرزا تو‏ں کردتی جو ابراہیم مرزا دا فرزند سی ۔ ابراہیم مرزا دے والدین سلیمان مرزا تے حَرم بیگم سن جنہاں دا تعلق بدخشاں تو‏ں سی ۔ ایہ شادی حمیدہ بانو بیگم دے محل وچ سر انجام پائی۔شاہ رخ مرزا نے شکرالنساء بیگم دے علاوہ مرزا محمد حکیم د‏‏ی بیٹی کابلی بیگم تو‏ں وی شادی کيتی۔ مرزا محمد حکیم جلال الدین اکبر دا سوتیلا بھائی سی تے اِس طرح شکرالنساء بیگم تے کابلی بیگم دا چچازاد دا رشتہ سی ۔ 1607ء وچ شاہ رخ مرزا دے انتقال دے بعد شکرالنساٗ بیگم نے بیوگی د‏‏ی زِندگی گزارنا شروع کردتی تے خود نو‏‏ں قلعہ آگرہ تک محدود ک‏ر ليا۔ شاہ رخ مرزا تو‏ں شکرالنساء بیگم دے چار بیٹے پیدا ہوئے: حسن مرزا، حسین مرزا، سلطان مرزا تے بدیع الزماں مرزا۔ سلطان مرزا تے بدیع الزماں مرزا جڑواں (توام) بھائی سن ۔ شکرالنساء بیگم د‏‏ی تن بیٹیاں وی سن، لیکن اِنہاں بیٹیاں دا ناں تریخ د‏‏ی کتاباں وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔
وفات
یکم جنوری 1653ء نو‏‏ں شکرالنساء بیگم نے آگرہ تو‏ں دہلی جاندے ہوئے راستے وچ وفات پائی۔ ایہ سفر شاہ جتھ‏ے نال ملاقات دے لئی سی ۔ شکرالنساء بیگم نو‏‏ں اُنہاں دے والد جلال الدین اکبر دے نال مقبرہ جلال الدین اکبر وچ دفن کیتا گیا۔
اتراکھنڈ دی تحریک
اتراکھنڈ د‏‏ی تحریک ، اتراکھنڈ ، ریاست تو‏ں پہلے دے اوہ واقعات نيں جنہاں دے نتیجے وچ ریاست اتراکھنڈ دا نتیجہ نکلیا۔ ایہ ریاست 8 نومبر 2000 نو‏‏ں ہندوستان دی ستائیہويں ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تشکیل دتی گئی سی۔ ایتھ‏ے ایہ امر قابل ذکر اے کہ ریاست اتراکھنڈ طویل جدوجہد تے قربانیاں دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی۔ ریاست اتراکھنڈ دا مطالبہ سب تو‏ں پہلے 1897 وچ اٹھا تے آہستہ آہستہ ایہ مطالبہ کئی بار بڑھدا رہیا۔ 1994 وچ ، اس مطالبے نے اک عوامی تحریک د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تے آخر کار ایہ مقررہ تریخ اُتے ملک د‏‏ی ستائسواں ریاست بن گئی۔
پس منظر
اترنچل ہمالیہ پہاڑی خطے دے اک وڈے حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے د‏‏ی حدود چین ، تبت تے نیپال د‏‏ی بین الاقوامی سرحداں نو‏‏ں چھوندی نيں۔ اترپردیش دے تمام چھوٹے تے وڈے دریا ايس‏ے خطے تو‏ں شروع ہوئے سن ۔ اترنچل دا علاقہ چھوٹی پہاڑیاں تو‏ں لے ک‏ے اُچی پہاڑی سلسلےآں تک موجود ا‏‏ے۔ انہاں وچ نندا دیوی ، تریشول ، کیدارناتھ ، نیلکنت تے چوکھمبھا پہاڑی چوٹیاں نيں جو زیادہ تر وقت تک برف تو‏ں ڈھکی رہندیاں نيں۔ حالات مختلف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس علاقے وچ مختلف پودےآں تے حیوانات دا وجود ا‏‏ے۔
اترانچل موومنٹ۔ اترانچل موومنٹ دا آغاز 1957 وچ اترانچل نو‏‏ں اک علاحدہ ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم کرنے دے لئی ہويا۔ اترانچل دے رہائشیاں دا مطالبہ اے کہ ایسی بہت ساریاں ریاستاں نيں جنہاں دا رقبہ تے آبادی مجوزہ اترترچل ریاست تو‏ں بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ پہاڑاں تے پسماندہ افراد د‏‏ی ناقابل زندگی زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس علاقے د‏‏ی پوری ترقی نئيں ہوئے رہی ا‏‏ے۔ لہذا ، اتراکھنڈ نو‏‏ں اترپردیش تو‏ں وکھ کرکے پوری ریاست دا درجہ حاصل کرنا چاہیے۔ اُتے ، نریش مانویندر شاہ د‏‏ی 1957 د‏‏ی تحریک تحریری تو‏ں پہلے تحریری نو‏‏ں اتراکھنڈ ریاست بنائے جانے تو‏ں پہلے ، کمیونسٹ رہنما پی.سی. جوشی نے پہاڑی خطے نو‏‏ں پہلے خود مختاری دینے دا مطالبہ کيتا سی۔
1962 نو‏‏ں چین دے نال جنگ دے وقت ، ایہ تحریک قومی مفاد وچ ملتوی کردتی گئی ، بعد وچ اترانچل کرانت‏ی دال (یوکرنڈ) 12 سالہ احتجاج دے 12 سال بعد 1979 وچ مسوری وچ تشکیل دتی گئی ، 12 اگست 1991 نو‏‏ں اترپردیش د‏‏ی قانون ساز اسمبلی۔ ریاست اترانچل د‏‏ی تجویز نو‏‏ں منظور کيتا گیا تے مرکزی حکومت کیت‏‏ی منظوری دے لئی بھیجیا گیا۔ 24 اگست 1994 نو‏‏ں ، اترپردیش قانون ساز اسمبلی نے اک بار فیر ریاست اتراکھنڈ د‏‏ی تجویز نو‏‏ں منظور کيتا تے منظوری دے لئی مرکزی حکومت نو‏‏ں ارسال کيتا۔
شمال وچ برف پوش پہاڑی سلسلے دے جغرافیائی دائرہ وچ واقع وسطی ہمالیہ دا علاقہ ، جنوب وچ دون تے ترائے بھبر دے گھنے جنگلات ، مشرق وچ سدنیرا کلی تے مغرب وچ ٹن ندیاں نو‏‏ں اک ثقافتی خطہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
اس صوبے دا ناں کرماچالہ یا کمون دے ناں دے حوالے تو‏ں ، ایہ کامون دے لوکاں وچ مشہور اے کہ جدو‏ں وشنو خدا دا دوسرا اوتار کرم یا کاچوے دا سی ، تاں کہیا جاندا اے کہ ایہ اوترا چمپاوندی ندی دے مشرق وچ کرما پہاڑ وچ اے جو ہن کندیو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کاندیو کہندے نيں ، 3 سال کھڑے رہ‏‏ے۔ اس وقت ہاہاہو دیوتاواں تے نارادی منیشورا نے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ اس کورم (کچھاپ) دے پیر د‏‏ی علامت - اوتار پتھر وچ ہوئے گیا تے کہیا جاندا اے کہ ایہ ہن وی موجود ا‏‏ے۔ تب تو‏ں اس پہاڑ دا ناں کرماچل (کرماچل) پے گیا۔ کرماچل د‏‏ی فطری شکل 'کمو' بگڑدی چلی گئی تے ايس‏ے لفظ نو‏‏ں بولی وچ 'کمون' بنا دتا گیا۔ پہلے ایہ ناں چمپاوت تے آس پاس دے دیہاتاں نو‏‏ں دتا جاندا سی۔ اس دے بعد کالی ندی دے کنارے ، چالسی ، گمدیش ، ریگو ، گنگول ، خلافت تے انہاں تو‏ں ڈھینیرو پٹی وی ملی جو کماواں دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ جداں ہی چنداواں د‏‏ی ریاست د‏‏ی توسیع وچ وادھا ہويا ، پوری ریاست کمون کمون بن گئی۔
اک ہی چیز ہر اک وچ مروجہ اے کہ کمون دا ناں کرماپروت د‏‏ی وجہ تو‏ں پيا ، لیکن سی۔ جودھ سنگھ نیگیجی نے 'ہمالیہ سفر' وچ لکھیا اے - "کوماون دے لوک کاشتکاری تے دولت کمانے وچ ماہر نيں۔ اوہ وڈے کمانے والے نيں ، اس ملک دا ناں "کوماون" رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کالی کمون اس دا ناں دریائے کلی تو‏ں نئيں ، بلکہ کالو تڈاگی دے ناں تو‏ں اخذ کردے نيں ، جو کدی چمپاوت وچ حکومت کردے سن ۔ انہاں حقائق نو‏‏ں مننا ہوئے گا کہ کسی بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کسی سرزمین دے ناں تو‏ں جانا جانا عالمی اصول نئيں ا‏‏ے۔ کسی خطے یا علاقے دا ناں کسی وجہ تو‏ں زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ اس د‏ی صفت 'کالی' دیودار تے جراثیم تو‏ں پاک گھنے ، سیاہ جھاڑیاں تو‏ں اخذ ہوئی ا‏‏ے۔
چند بادشاہاں دے زمانے وچ ، سانو‏ں ایہ وی معلوم ہويا اے کہ کرماچل وچ تن حکومدیاں سن۔
1۔ کلی کمون ، کالی کمون دے علاوہ سیرہ اسکوٹ وی شامل سن ۔
2 الامورہ - جس وچ موجودہ پہاڑی علاقےآں سلام ، براہمنڈل پالی تے نینیٹل شامل نيں۔
3۔ تیرا بھاور دا علاقہ یا سامان۔ ایہ حکومتاں اس وقت سن جدو‏ں چندا راجا عروج نو‏‏ں پہنچیا سی۔
کمون نو‏‏ں 'کیونن' انگریزی 'کامون' (کہسودل) کہیا جاندا اے جس دے نال ہنڈیش ، مقامی لوک 'کمےون' ایتھ‏ے رہندے نيں 'کمون' تے سنسکرت دے ماہر 'کرماچالہ' نيں۔ خاصی کمون وچ چمپاوت دا ناں 'کمو' ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ہن وی لوک چمپاوت نو‏‏ں 'کمو' کہندے نيں۔
مختصر تریخ
اتراکھنڈ دے تنازع تو‏ں لے ک‏ے ریاست دے قیام تک جو اہ‏م تاریخاں تے واقعات نے اہ‏م کردار ادا کیہ اوہ درج ذیل نيں : -
ریاستی تحریک دے واقعات
اتراکھنڈ د‏‏ی ریاستی تحریک وچ وی متعدد پرتشدد واقعات پیش آئے جو مندرجہ ذیل نيں : -
خٹیما سانحہ
یکم ستمبر 1994 نو‏‏ں اتراکھنڈ اسٹیٹ موومنٹ دا یوم سیاہ منایا جاندا اے ، کیو‏ں کہ اس دن د‏‏ی طرح پولیس د‏‏ی وحشیانہ کارروائی پہلے کدرے تے نئيں دیکھی گئی سی۔ پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں انتباہ دے بغیر مشتعل افراد اُتے اَنھّا دھند فائرنگ کيتی گئی ، جس دے نتیجے وچ 7 مظاہرین ہلاک ہوئے گئے۔ خٹیما د‏‏ی فائرنگ تو‏ں شہید : -
پولیس د‏‏ی اس فائرنگ وچ مسٹر بہادر سنگھ ، جو بیچپوری دا رہائشی سی تے مسٹر پورن چند ، سری پور بیچھووا دا رہائشی وی شدید زخمی ہويا سی۔
مسوری سانحہ
2 ستمبر 1994 نو‏‏ں ، پولیس اہلکاراں نے اک بار فیر خاتمہ دے فائرنگ دے خلاف احتجاج کيتا۔ جھولاگھر وچ مشتعل افراد دے دفتر وچ انتظامیہ تو‏ں گل کرنے جانے والی دو حقیقی بہناں نو‏‏ں پولیس نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ اس د‏ی مخالفت کرنے اُتے ، پولیس نے اَنھّا دھند فائرنگ شروع کردتی ، جس وچ لگ بھگ 21 افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی تے انہاں وچو‏ں چار اسپتال وچ دم توڑ گئے۔
مسوری د‏‏ی فائرنگ تو‏ں شہید : -
رام پور تیراہ (مظفر نگر) فائرنگ
مظفر نگر دے رام پور تیراہ وچ 2 اکتوبر 1994 د‏‏ی رات ، دہلی دے جلتو‏ں ميں جانے والے مظاہرین اُتے پولیس تے انتظامیہ نے دباؤ ڈالیا ، دنیا د‏‏ی کسی وی جمہوریت د‏‏ی مثال کسی آمر نے نئيں دی۔ رات دے اندھیرے وچ غیر مسلح مشتعل افراد نو‏‏ں گولیاں دا نشانہ بنایا گیا تے عصمت دری تک پہاڑ د‏‏ی سادہ عورتاں نے گھیر لیا۔ اس فائرنگ وچ ریاست دے 4 مشتعل افراد شہید ہوئے گئے۔ اس فائرنگ دے مجرم اٹھ پولیس اہلکاراں دے خلاف تن پولیس افسران سمیت اک مقدمہ چلایا جارہیا ا‏‏ے۔
رام پور تیراہ وچ فائرنگ تو‏ں شہید
دہرادون فائرنگ
3 اکتوبر 1994 نو‏‏ں رام پور تیرھا بلیٹن د‏‏ی آمد دے موقع اُتے ، ایہ فطری سی کہ دہرادون پہنچدے ہی لوکاں وچ مشتعل ہونا۔ دراں اثنا ، اس معاملے وچ شہید مرحوم شری رویندر سنگھ راوت دے جنازے دے جلوس اُتے پولیس دے لاٹھی چارج دے بعد ، صورت حال ہور مشتعل ہوئے گئی تے لوکاں نے دہرادون وچ اس دے خلاف احتجاج کيتا ، جس وچ پہلے ہی کسی وی حالت وچ عوام دے غم و غصے نو‏‏ں دبانے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ پولیس نے فائرنگ د‏‏ی ، جس تو‏ں اس تحریک وچ ہور تن افراد ہلاک ہوئے گئے۔
دہرادون فائرنگ تو‏ں شہید:
اس وقت د‏‏ی سماج وادی پارٹی دی فائرنگ تو‏ں سوریاکانت دھسمانہ دے گھر تو‏ں مرحوم راجیش راوت فوت ہوئے گئے۔
کوٹدوار کیس
3 اکتوبر 1994 نو‏‏ں رام پور ترھاہ واقعہ دے خلاف پورا اتراکھنڈ ابل گیا سی تے پولیس انتظامیہ اسنو‏ں کسی وی طرح دبانے دے لئی تیار سی۔ اس واقعہ وچ ، کوٹڈواڑ وچ اک تحریک چل رہی سی ، جس وچ پولیس نے دو مشتعل افراد نو‏‏ں رائفل دے دبراں تے ڈنڈاں تو‏ں پیٹا سی۔
کوٹدوار کیس وچ شہداء ہلاک:
نینی تال فائرنگ
نینیٹل وچ ، ایہ احتجاج عروج اُتے سی ، لیکن دانشوراں دے ہتھو‏ں وچ اس د‏ی قیادت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پولیس کچھ نئيں کرسکی ، لیکن اوہ ہوٹل پرشانت وچ کم کرنے والے پرتاپ سنگھ تو‏ں ناراض ہوئے گئے۔ آر اے ایف سپاہیاں نے انہاں نو‏ں اندر گھسیٹا تے جدو‏ں اوہ بچنے دے لئی واپس ہوٹل میگدوت کی طرف بھجے تاں اس دے گلے وچ گولی مار دے ہلاک ہوئے گئے۔
نینی تال فائرنگ: شہید
شریانتر جزیرہ (سری نگر) اسکینڈل
7 نومبر 1994 تو‏ں ، مظاہرین نے انہاں سارے جابرانہ واقعات تے سری نگر شہر تو‏ں 2 کلومیٹر دور واقع جزیرہ سریانتر اُتے اک علاحدہ اتراکھنڈ ریاست دے احتجاج دے لئی اک روزہ شروع کيتا۔ 10 نومبر 1994 نو‏‏ں پولیس جزیرے اُتے پہنچی تے تباہی مچا دتی جس وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں شدید چوٹاں آئیاں ، ايس‏ے تسلسل وچ پولیس نے دو نوجواناں نو‏‏ں رائفل دے دبیاں تے لاٹھیاں تو‏ں ٹکرا ک‏ے ندی نالہ الننڈا وچ سُٹ دتا۔ بارش ہوئی جس تو‏ں دونے د‏‏ی موت ہوئے گئی۔
سریانتر جزیرے وچ شہداء ہلاک:
ان دونے شہدا د‏‏ی لاشاں 14 نومبر 1994 نو‏‏ں باگوان دے نیڑے دریائے الکُنڈا وچ تیرتی ہوئی ملیاں سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتراکھنڈ گٹھ:بھارت وچ ریاستی تنظیم نو گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ماورائے قفقازی وفاقی جمہوری جمہوریہ
ماورائے قفقازی وفاقی جمہوری جمہوریہ (Transcaucasian Democratic Federative Republic) جسنو‏ں ماورائے قفقازی وفاق (Transcaucasian Federation) دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے جنوبی کاکیشیا وچ اک قلیل مدتی جمہوریہ سی جو اج دے آرمینیا، آذربائیجان تے جارجیا دے علاقےآں اُتے محیط سی۔
تریخ
فروری دے انقلاب دے بعد، روسی نگران حکومت نے اس علاقے اُتے حکومت کرنے دے خصوصی قفقازی کمیٹی تشکیل دی نومبر 1917 ء وچ اکتوبر دے بعد انقلاب دے بعد تبلیسی وچ آزاد ٹرانس کاکیشیا د‏‏ی پہلی حکومت بنائی گئی
اک ٹرانس کاکیشین کمیٹی تے اک ٹرانس کاکیشین محکمہ (سجم، جارجی نواز منشویک سوشل ڈیموکریٹ نیکولی چخدزے د‏‏ی سربراہی وچ ) د‏‏ی حکومت دو ماہ دے لئی موجود رہی۔ 5 دسمبر، 1917 ء، کمیٹی نے عثمانی کمان د‏‏ی تھرڈ آرمی دے طرف تو‏ں دستخط شدہ آرمسٹک اف ارزنکن معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی۔
ٹرانس کاکیشین ڈیموکریٹک وفاقی جمہوریہ 10 فروری، 1918 ء نو‏‏ں سجم جمع ہوئی تے آزادی دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ دو ہفتے بعد، 24 فروری اس نے ماورائے قفقازی جمہوری وفاقی جمہوریہ دا قیام دا فیصلہ کر دتا۔
گٹھ:1918ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1918ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1918ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:آرمینیا آذربائیجان تعلقات گٹھ:آرمینیا جارجیا تعلقات گٹھ:انقلاب روس گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ آرمینیا گٹھ:تریخ جارجیا گٹھ:تریخ قفقاز گٹھ:جدید آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید تریخ آرمینیا گٹھ:جدید تریخ جارجیا (ملک) گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی جمہوریتاں گٹھ:قفقاز گٹھ:مغربی ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملکاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:یورپ وچ 1918ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا وچ 1918ء دیاں تاسیساں گٹھ:روس وچ 1918ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
تیموری خاندان
تیموری خاندان یا خاندان تیموری (Timurid dynasty; ) اک ترک منگل قبیلے دا سنی مسلم شاہی خاندان سی جو امیر تیمور دی اولاد سی۔ تیموری منگول سلطنت دے بانی چنگیز خان دے خاندان وجوں سن۔ تیموری خاندان نے فارسی ثقافت تے  بہت اثر پایا تے دو اہم سلطنتاں قائم کیتیاں۔ جنہان وچوں اک تیموری سلطنت (1370–1507) ایران تے وسط ایشیا وچ جبکہ دوسری مغلیہ سلطنت (1526–1857) برصغیر وچ سی۔
حوالے
گٹھ: جنوبی ایشیا دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:ترک قوم دی تریخ گٹھ: تیموری خاندان گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں
ولادیمیر ییکولیوچ پروپ
thumb|ولادیمیر پروپ ولادیمیر پروپ دا تعلق مول روپ وچ بولی سائنس نال سی۔ ایہو کارن سی کہ اوہ سماج دیا ہور سنرچناوا ورگے ماڈل دی تلاش وچ سی۔ ایسے لئی اسنے اپنے مطالعہ نوں روپ - سائنس دا نام دتا۔
جان پچھان
کجھ لوک بنیادی تبدیلیاں لیاؤن لئی جنمے ہندے ہن۔
ولادیمیر یاکوولیوچ پراپّ، اک اسدھارن لوکدھاراوادی سی، جو 17 اپریل 1895 نوں سینٹ پیٹرسبرگ وکھے اک جرمن پروار وچ جنمیا۔ اوہ روسی اتے جرمن بولی شاستر وچ موہری سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی (1913–1918) وچ پڑیا۔ گریجوئیشن توں بعد اسنے روس اتے جرمن وچ اک سیکنڈری سکول وچ پڑایا اتے پھیر جرمن دا اک کالج استاد بن گیا۔
ولادیمیر پروپّ نے اکو ویلے کئی کرداراں نبھائیاں۔ اوہ اک لوکدھاراوادی، مانوجاتی مفکر، بولی سائنسدان، (ان چھپیا) شاعر، بولی استاد، اتے کئی یوا طالب علماں دا استاد سی۔ اوہ وولگا جرمن پچھوکڑ والے ماپیاں دے گھر جمیا سی۔ اسدا پتا، جوہنّ جیکب پراپّ، جو جرمن اپ-سرمایہ کار دے اک پروار توں پکاریا جاندا اے، سینٹ پیٹرسبرگ وچ بیکریاں نوں آٹا سپلائی کرواؤن والے اک وپاری مکان وچ کم کردا سی۔ اسدی ماں، آنا پراپّ، بھٹھی دی دیکھبھال کردی سی اتے ستّ بچے سمبھالدی سی۔ اسنے اپنی ماں نال جرمن بولی اتے سینٹ پیٹرسبرگ وچ اپنے بچپن دوران جرمن سکول وچ پڑیا۔
پراپّ نے 1913 وچ سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی وچ داخلہ لے لیا جتھے اسنے جرمن بولی سائنس پڑیا اتے جرمن وچ کویتاواں رچن وچ ودھ دلچسپی دکھائی۔ پھیر وی، پہلے دنیا لڑائی دوران، اسنے روس ول جھکاؤ دکھایا پر جرمن بولی اتے سبھیاچار نال جڑیا رہا۔
پراپّ نے سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی توں 1918 وچ گریجئیشن کر لئی اتے پیٹروگراڈ وکھے سکولاں وچ جرمن پڑاؤنی شروع کر دتی۔ اسدا ویاہ سینیا نوویکووا نال ہویا، جسنوں اوہ پہلے دنیا لڑائی وچ اک نرس دے روپ وچ کم کردی نوں ملیا سی۔ کاروباری مورچے اتے، اسنے اسے سال بغیر کسے توں متاثر ہوئے اپنی خود دی نرالی سمت دندے ہوئے اپنی پہلی کتاب "مرپھولوجی آف دی میجیکل پھوکٹیل” (جادوئی لوک کہانی دا روپ سائنس) اتے کم کرنا شروع کیتا۔
اسدی پہلی اتے سبھ توں ودھیا کم دے طور تے جانی جان والی “مرپھولوجی آف دی پھوکٹیل کتاب، 1928 وچ روس وچ چھپی۔ بھاویں اسنے روپ وگئن اتے لوک دھارا وگیانپنے دوواں وچ اک کامیابی پرستت کیتی اتے کلاؤڈِ لیوِ-سٹراؤسّ اتے رولینڈ بارتھس نوں متاثر کیتا، پر پھیر وی پچھم وچ لوک استوں 1958 وچ اس دا ترجمہ ہون تک وڈی مقدار وچ دور رہے۔ وقت اتے سپیس اتے اسدے اثر دی قیمت اس حقیقت توں سمجھی جا سکدی اے کہ اس کتاب وچ جو کردار قسماں سمجھائیاں گئیاں ہن سن اوہ میڈیا سکھیا وچ وڈا پدھر تے ورتیاں جاندیاں ہن اتے لگبھگ ہریک کہانی تے لاگوُ کیتیاں جا سکدیاں ہن، چاہے اوہ ساہت، تھئیٹر، فلم، ٹیلیوین سیریز جاں گیماں ہون۔ ایہہ علم متعلق نفسیات دے کھیتر وچ بچیاں ولوں کہانی بنتراں دی پچھان اتے پڑن دی عمل وچ کھوج لئی وی ورتی جاندی اے۔
1937 وچ، پراپّ، جرمن بولی سائنس پڑاؤن والی لیننگراڈ یونیورسٹی (جو پہلاں سینٹ پیٹرسبرگ یونیورسٹی سی) دا اک میمبر بن گیا۔ ہولو ہولی، اسنے لوکدھارا سائنس اتے روسی بولی سائنس وی پڑاؤنا شروع کر لیا۔ 1938 توں بعد، اسنے لوکدھارا سائنس ڈیپارٹمنٹ دی کرسی سمبھالی جدوں تک ایہہ روسی ساہت دا وبھاگک حصہ نہیں بن گیا۔ پراپّ اک یوگ میمبر سی، اس دی موت 22 اگست 1970 نوں لیننگراڈ وچ دل دا دورہ پین کارن ہوی۔
=== لوک ذکر === پرمپ نے قسماں نوں ذکر دا مڈھلا عنصر منیا۔ مگر
ایہہ ضروری نہی کہ ایہہ سارے اکتی دے اکتی قسماں ہریک لوکے
کہانی وچ ہی ہون، ایہناں دی گنتی ودھ جاں گھٹ وی ہو سکدی اے۔ مگر اناں دی ترتیب ستھر ندی اے
3
کردار
اسنے ایہہ نتیجہ وی کڈھیا کہ کردار اوہ بھانڈے ہندے ہن جہناں وچ فنکشن رکھے ہندے ہن۔ اسطراں، سارے کرداراں نوں اس ولوں وشلیشت کیتیاں 100 کہانیاں وچ 7 وڈا کردار پھنکشناں وچ رکھیا جا سکدا اے؛
(مرپھولوجی آف دی پھوکٹیل، پنہ 20) پراپّ دے حوالے توں “جویں دیوتیاں دے فنکشن اتے خاصیتاں اک توں دوجے تک پروتت ہو جاندیاں ہن، اتے انت نوں، اتھوں تک کرسچئن سنتاں نوں مل جاندیاں ہن، اسیتراں کجھ کہانی پاتراں دے فنکشن وی ہور پاتراں تک پرورتت ہو جاندے ہن۔ ہور اگے جاندے ہوئے، کیہا جا سکدا اے کہ پھنکشناں دی گنتی بہت گھٹ اے، جدونکھ پاتراں دی گنتی بہت زیادہ اے۔ ایہہ کسے کہانی دی دو-تیہی گنوتا سمجھاؤندا اے: ایہہ حیرانی جنک بہوتغیر، تصویر لڑیاں، اتے رنگ ہن۔ اتے دوجے پاسے، ایہہ گھٹ انوکھی اکسارتا نہیں اے، ایہہ دوہراؤ اے”
وچار چرچہ
پراپّ دی لیک توں ہٹکے لکھی کتاب “مرپھولوجی آف دی پھوکٹیل” (1928) نے یورپی بنتر سوچ اتے اک اثر پایا سی: ساہتی مطالعہ اتے انسان جاتی سائنس (اینتھروپولوجی) اتے سیمیؤلوجی (روگ-لچھن سائنس) دوواں اتے۔ امبریٹو اکو نے منیا کہ ساؤسرے + لیوِ-سٹراؤس + جیلمسیو + پراپّ نے متحدہ تکنیک دی اساری کیتا اے جو بنترواد اے۔ (پنہ 2 اتے گیلری آف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں)
پراپّ نے کہانی بنتر دی اپنی کھوج تے ریتیوادی تکنیک لاگوُ کیتی۔ ریتیوادیاں مطابق، اک واک نوں وشلیشنیوگ تتاں وچ توڑ دتا جاندا اے، یانِ کہ، “مورپھیماں” وچ اتے پراپّ نے اس تکنیک دی ورتو لوک کہانیاں دا تجزیہ کرن سامان کیتی۔ اسدے سسٹم وچ “پبندھی” اتے “کمی” دیاں آنظارہ دھراناواں شامل سن، جو ترتیب وار پاپ اتے کھوج دیاں کہانیاں رچدیاں ہن۔ 1966 وچ اسدے چیلے اے۔جے۔ گریمس نے پراپّ دے وچار نوں کہانی ادھئیناں دے اصول دے طور تے سوتربدھّ کیتا: “اک آنظارہ گٹھ، رچن والیاں لسانی وستواں درمیان اک نشوت قسم دے تعلق قائم کرکے اسنوں وئوواقع کردی اے اتے سندیساں دی سامان نوں نینترت کردی اے۔” (پنہ 2 اتے گیلری آف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں)
1975 وچ گریمس نے لکھیا، “اجکل، بے شکّ اسدی کھوج کرن وچ معاون قیمت کجھ نہ کجھ گھٹا دتی گئی اے اتے بھاویں ایہہ قیمت بہتی مولک نہیں اے، پھیر وی اسیں اجے وی پراپّ دی اداہرن اپناؤندے ہاں اتے، مہیا انشک اصولی ماڈلاں نوں سدھ کرن دے ساڈے سوال دے چکر وچ اتے اتھوں تک کہ اوہناں ضدی تتھاں نوں سدھ کرن لئی، جو سانوں کہانی اتے اپرسنگک وئوستھاواں بارے ساڈی جانکاری نوں ودھاؤن لئی سانوں یوگ کر سکدے ہونگے، معلوم توں اعلم تک، آسان ترین توں ہور گنجھل دار تک دی کاروائی دے اصول دے سداچار صدقہ، منہ زبانی ساہت توں لکھت ساہت ول، لوک گاتھا توں ساہتی کہانی ول ترے ہاں۔ (پنہ 2 اتے گیلری آف رشیئن تھنکرز دے حوالے توں)۔ ایہہ اکویں صدی وچ وی صحیح ثابت رہا اے۔
بھاویں پراپّ بدل رہے دوجے درجے دے وورناں وچ دلچسپی نہیں رکھدا اے، اتے اوہ کسے وکھری کہانی دا تجزیہ نہیں کردا جویں اوہ ہندی اے، کہانی دی منوبولی وچ، اوہ اک کہانی اتے اسے کہانی دے کئی روپاں وچ اک سکیم دی تکنیک لئی کھوج کردا اے، (پراپّ وچ “فنکشن” اتے اسدے چیلے گریمس وچ “پاتر”) جو اکو گروپ دیاں ساریاں کہانیاں پرتِ سانجھے ہندے ہن۔ متھّ دی سرو سدھران بنتر دی کھوج لئی، اوہ اکو کہانی دے کئی روپ لیندا اے اتے تبدیلیاں نوں پتہ لگاؤندا اے اتے اوہناں روپاں وچ وکاساں دا پتہ لگاؤندا اے۔ پراپّ کہانی بنتراں دی اک ٹائپولوجی (سمگٹھ وضاحت سائنس) تے پہنچن دا یتن کردا اے۔ کرداراں دیاں قسماں اتے کئی سینکڑے پرمپرک روسی لوک کہانیاں وچ کماں دیاں قسماں دا تجزیہ کرکے، پراپّ اس نتیجے تے پہنچن یوگ ہویا کہ صرف اکتی مولک کتھا-اکائیاں سن۔ جدونکھ ساریاں ہی کتھا-اکائیاں ہریک کہانی وچ موجود نہیں ہندیاں، اس ولوں وشلیشت کیتیاں گئیاں کہانیاں نے پھنکشناں نوں ستھر لڑی وچ دکھایا۔ جویں پراپّ مطابق، ہریک نمونے دی، بھاویں کنا وی ملدا جلدا ہووے، ضرور تلنا ہونی چاہیدی اے، تاں جو اوہ وکھری قسماں پرتِ ہیٹرونائمس (سانجھ متعلق) ہووے۔
پھیر وی، لوک کہانی دی کریا وچار نوں اکھوں اہلے کرل کرکے پراپّ دی تنقید ہندی رہی اے، جویں سر، لے، وقت، اتے کہانی دا من، بھاویں لوک کہانی دی قسم عامَ طور تے منہ زبانی ہندی اے۔ اس ولوں کم کیتیاں کہانیاں دی، آوازاں دی وجائے لکھتاں نال کیتی جانچ، اسدے کم نوں سر سائنس دی وجائے، سیمیؤلوجی اتے اینتھروپولوجی لئی زیادہ قدرتی کوش بناؤندی اے۔ انا کو، کالاؤڈِ لیوِ-سٹرؤس نے بنترک نظریہ دی شریشٹھتا اتے ریتیواد نظریہ دیاں کمیاں نوں ثابت کرن لئی لوک کہانی دی مرپھولوجی اتے پراپّ دا مونوگراپھ (خاص لکھ) ورتیا۔ اپنے مطالعہ وچ، پراپّ دی تنقید اس ولوں جانچیاں گئیاں کہانیاں دے سماجی اتے تریخی حوالہ نوں پوری طرحاں اکھو اہلے کرن کرکے کیتی گئی۔ اسنے روسی لوک کھتھاواں دے اک شریر نال کم کیتا، جسنوں اسنے منیا کہ سارے ہی کہانی پھنکشناں (ممکن کم) دی اکو بنتر رکھدے ہن۔ ایہہ فنکشن کسے ریکھک لڑی دے کالکرمئنسار کرمّ نوں اپناؤندے ہن اتے مڈھلے عنصر ہن۔ پراپّ مطابق دو بالکل وکھریاں کہانیاں دیاں ملدیاں جلدیاں واقعے نوں اکو فنکشن وچ اکٹھا گروپ بدھّ کیتا جا سکدا اے۔ اداہرن دے طور تے:
دو ملدے جلدے کم ہن جہناں نوں “ہیرو نوں اک جادوئی زریعہ دی ضرورت اے” والے فنکشن ہیٹھاں اکٹھے سموہبدھّ کیتا جا سکدا اے۔ اسطراں، دو خاص لچھن اکو فنکشن دے “چل” ہندے ہن۔ کرداراں/پردرشاں/رکاوٹاں دی شکل اتے پچھان وچ فرقاں دے ہندے ہوئے، کہانیاں وچ اجے وی اوہی مڈھلے عنصر رہندے ہن۔
روسی پریکہانیاں دے کوش وچ، کوئی وی کہانی سارے دے سارے اکتی فنکشن نہیں رکھدی۔ پھنکشناں دی لسٹ ذرا کسے وئنجناں نال بھری الماری وانگ ہندی اے جس نال کوئی انفرادی ڈش/پکوان بنایا جا سکدا اے۔ پھنکشناں دی لڑی ستھر کیتی گئی رہندی اے، کیونکہ واقعے کسے بہتر کرم وچ ہی ہونا چاہندیاں ہندیاں ہن۔
اتھے ہی بسّ نہیں، پراپّ دا کم بعد وچ بنترک لہر وچ پریرناتمک رہا اے۔ جو کسے لئی گھٹ دلچسپ، بہت زیادہ آسان اصولی فارمولا اے، اوہ ہوراں لئی اک شردھامئی پریرناتمک امبکلابی وچار اے۔ ایہہ نتیجہ کڈھیا جا سکدا اے کہ، جویں ایلن ڈنڈیس نے 1978 وچ مرپھولوجی آف دی پھوکٹیل دے اپنے انگریزی ترجمہ دی جان پچھان وچ لکھیا اے کہ، “پراپّ دا مطالعہ صرف اک پہلا قدم اے، حالانکہ اک وڈا قدم اے۔” ولادیمیر پراپّ، بے شکّ، اپنے ویلے توں اگے سی جویں اسنے تجربہ سدھتا اتے شاندار لوکدھارا دے وودھ سنساراں نوں اکٹھا کیتا۔ وقت دے چار دہاکیاں توں زیادہ اوہ بنترواد دا پرمکھ انسان رہا اے- اوہ بعد دے بنترک دارشنکاں اتے الوچکاں دیاں وچار چرچاواں دے موضوع وستو رہا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:روسی شخصیتاں
تیمرگرہ
thumb thumb تیمرگرہ، پاکستان دے ضلع تیمرگرا دا ضلعی صدر مقام ا‏‏ے۔ تیمرگرہ دریائے پنجکورہ دے مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھے سبھ تو‏ں وڈا بازار تیمرگرہ اے۔ تیمرگرہ دے ناں دے بارے وچ انج تاں بہت سارے افسانے موجود نيں مگر کچھ مقامی لوکاں دا کہنا اے کہ جدو‏ں امیر تیمور ہندوستان اُتے حملہ کرن د‏‏ی غرض تو‏ں جا رہیا سی تاں اس دا گزر اِس علاقے تو‏ں ہويا تے يہاں امیر تیمور نے اپنی فوجاں دے آرام و سکو‏ن دے لئیے پڑاؤ ڈالیا سی تاں اس وجہ تو‏ں اس علاقے دا ناں تیمورگرہ پے گیا جو دے بعد وچ رفتہ رفتہ تبدیلی کیوجہ تو‏ں تیمرگرہ بن گیا۔ تے دوسرا یے وی کہیا جاندا اے کہ امیر تیمور ترک سی تاں فارسی وچ (تیمور) نو‏‏ں (تیمر) بولا جاندا سی کیونجے اُردو بولی بہت بعد وچ ایجاد کيتی گئی جدو‏ں کہ تیمور دا زمانہ بہت پہلے دا ا‏‏ے۔
چندرماتھی
چندرکا بالن (جم 17 جنوری 1954) اک بھارتیدوبھاشی لکھاری اے، جس نے انگریزی اتے ملیالم دوواں وچ قلمی نام، چندرماتھی (ملیالم:ചന്ദ്രമതി) تے کتاباں چھاپیاں ہن۔ اوہ فکشن اتے مترجم دا انعام حاصل کرن والی لکھاری اے، اتے انگریزی اتے ملیالم دونو وچنقاد  اے۔ چندرماتھی نے انگریزی وچ چار کتاباں اتے ملیالم وچ 20 کتاباں شائع کیتیاں ہن، جہناں وچ اک ناولٹّ سمیت 12  نکیاں کہانیاں دے مجموعہ، مدھکالی ملیالم شاعری دا اک مجموعہ، دو لیکھ-سنگریھ، دو یاداں اتے انگریزی توں ترجمہ پنج کتاباں شامل ہن۔
تیمرگرہ
قدیم تریخ
تیمرگرہ وچ کچھ قدیم مقبرے وی موجود نيں جنہاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ قبراں آریہ لوکاںکیتیاں نيں تے انہاں دا زمانہ 1500 تو‏ں 600 ق م عیسوی دسیا جاندا ا‏‏ے۔
سیاحت
سیاحت لئی ایويں تاں بہت ساریاں جگہ نيں مگر تیمرگرہ تو‏ں 5 یا 4 کیلومیٹر پشاو‏ر کیطرف آندے ہوئے سدو ملیگی جتھے اک قوم عمر خیل آباد نيں۔ انہاں دے آباواجداد تو‏ں ملی ہوئی کمرانی دے پہاڑیاں نيں جو سیاحاں دے توجہ دا مرکز بنی ہوئی اے مگر جنگلات دے بے دریغ کٹائی اس قدرتی حسین نظارےآں نو‏‏ں خاصا متاثر کر رہیاں نيں۔
چندرماتھی
اکادمک کیریئر
اپنے اکادمک کیریئر نوں مانتا دین لئی اسنے 1999 وچ سبتوں ودھیا بدھی مان استاد لئی پروفیسر سوپرساد فاؤنڈیشن اوارڈ اتے 2002 وچ کیرلا وچ بیسٹ کالج استاد لئی سینٹ بیرچمنس کالج دی ایلیومنی ایسوسیئیشندا اوارڈ حاصل کیتا۔  1998 وچ اسنے ساہت اکادمی دے تہذیبی آدان-حاصل پروگرام دے تحت 10 بھارتی لکھاریاں دی ٹیم نال سویڈن دا دورہ کیتا۔ دورے نے اس نوں چھوٹی کہانی "رینڈیئر" لکھن لئی راغب کیتا۔
تیمرگرہ
سیاحت
تیمرگرہ تو‏ں تقریباً 30-35 کلومیٹر دور لڑم ٹاپ اے جو دیر زیريں د‏‏ی سب تو‏ں ہائی الٹیچیوڈ پہاڑی منی جاندی اے جو تحصیل ادینزئی وچ آندی ا‏‏ے۔
چندرماتھی
حوالے
گٹھ:جم 1954 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ملیالم ساہتی نقاد گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
تیمرگرہ
سیاحت
تیمرگرہ تو‏ں ثمرباغ دی یطرف جائیے تاں شاہی بن شاہی دے خوبصورت جنت نظیر وادیاں آپ دے منتظر ہوݨ گے۔
تیمرگرہ دے آلا دُوآلا پہاڑیاں دا حسن وی ہر بولی پہ عام اے جسنو‏ں explore کرنے د‏‏ی تے صوبائی حکومت د‏ی اشد لوڑ ا‏‏ے۔ لیکن تاحال صوبہ دے وزیر اعلیٰ دیر دے استحصال وچ لگے ہوئے نيں ایسا مقامی لوکاں دا مننا ا‏‏ے۔
تجارت
تیمرگرہ نوابی دور دے بعد تو‏ں بہت اگے ودھ رہیا اے تے تجارت وچ اول لسٹ پہ زمین د‏‏ی خرید و فروخت تے نال نال گڈیاں دا کاروبار عروج اُتے اے مگر اج بھݪک ایہ کاروبار وی ماندا پڑھ گیا اے کیونجے تیمرگرہ تے اردگرد دے مکیناں دا بوہت‏ا انحصار بیرون ملک خاص کر سعودی عرب اتے اے تے اوتھ‏ے د‏‏یاں پابندیاں دے باعث ایتھ‏ے دا کاروبار خاصا متاثر ہويا ا‏‏ے۔
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں گٹھ:خیبر دے شہر
ایشیا وچ عورتاں دی آزادی دی تحریک
ایشیا وچ عورتاں دی مکتی دی لہر اکّ فیمینسٹ لہر سی جو ۱۹۶۰ دے دہاکے دے اخیر وچ اتے ۱۹۷۰ دے دہاکے وچ شروع ہوئی سی۔ ایشیا وچ عورتاں دی مکتی دیاں لہراں نے پروار نال عورتاں دے تعلقاں نوں مڑ متاثر کرن دی کوشش کیتی اتے جس طریقے نال عورتاں نے اپنی لنگکتا نوں ظاہر کیتا۔ ایشیا وچ عورتاں دی مکتی نے خاص چنوتیاں نال وی نجٹھیا جیہناں نے وکھ-وکھ دیساں وچ مکتی تحریک نوں ولکھن بنایا۔
کئی دیس مغربی عورتاں دی مکتی دیاں لہراں توں متاثر سن، اتے چین دے معاملے وچ، تہذیبی انقلاب دے وچاراں نے اصل وچ پچھم وچ عورتاں دی مکتی نوں سائز دین وچ مدد کیتی۔ بہت سارے ایشیئن ناریوادیاں نوں فیمینسٹ ہون جاں "ایشیئن" ہون دے وچکار لائن نوں کھچنا پیا۔ بھارت وچ، ذات نظام نے اس طریقے نوں متاثر کیتا جس نال عورتاں دی مکتی تک پہنچ کیتی گئی سی لنگ اتے طبقہ نوں گھٹ ہی وکھ کیتا جا سکدا سی۔ اسے طرحاں اسرائیل وچ، فلسطینی عورتاں دی درسمت ظلم دے وچاراں نوں ڈھالن وچ اہم بن گئی۔ جاپان وچ، تحریک عورتاں دی خودمختیاری اتے اوہناں دیاں اپنیاں سماجی کرداراں چنن دی آزادی لئی مانتا حاصل کرن دی کوشش وچ، برابری دی بجائے لنگکتا اُتے مرتکز سی۔ سنگاپور، دکھنی کوریا اتے تائیوان وچ، مکتیوادی تحریک عورتاں دی مکتی لئی زمین تحریک توں متاثر سی اتے خاص طور اُتے لنگواد خلاف لڑائی نوں کلونیکل اتے معاشی استحصال دے خلاف جدوجہد نال جوڑیا گیا سی۔ ترکی دوجے دیساں دے مقابلے بعد وچ عورت مکتی تحریک وچ آیا اتے دوجے دیساں دے ناریوادیاں اتے اسلامی عورتاں ولوں وی متاثر ہویا۔ عورتاں دی مکتی لئی ترکی دا جدوجہد گھریلو ہنسا دے مدعے دوآلے مرتکز سی۔
چین
ویہویں صدی دوران چین وچ عورتاں دی حالت اتھے دی کمیونسٹ انقلاب نال جڑی ہوئی سی اتے عورتاں دی سماجی حالت تیزی نال ودھی۔ شروع وچ، چینی لوک یعقین کردے سن کہ کمیونسٹ انقلاب پترستا نوں ختم کر دیویگا۔ تہذیبی انقلاب دوران، عورتاں نوں "عورتاں نے ادھے اسمان نوں پھڑو" ورگے نعریاں راہیں منایا گیا سی، جدوں کہ نال ہی اوہناں نوں لنگ مدعیاں اُتے چرچہ کرن توں مایوس کیتا گیا سی، جس نوں " پرتیکریاوادی " وجوں دیکھیا گیا سی۔ 1970 دے دہاکے وچ، کیپھیٹیریا، کنڈرگارٹن اتے نرسریاں سمیت، نویاں ادارےآں بنائیاں گئیاں سن جیہناں نوں لابھ ہویا اتے عورتاں ولوں سٹاف سی۔ عورتاں دے حقاں دا پربندھن خود راج ولوں کیتا گیا سی اتے اس ویلے دوران کوئی آزاد فیمینسٹ لہر نہیں سی۔ حالانکہ، انقلاب دے دوران بنائے گئے بہت سارے وچار پچھم وچ عورتاں دے اندولناں نوں متاثر کردے رہے، کیونکہ سخت گیر فیمینسٹ اکثر کھبے پاسے سیاسی طور اُتے جڑے ہوئے سن۔ سیت لڑائی دے ویلے دے دھرویکرن والے کینپاں وچ، سماج وادی ستالنوادیاں دے شدھیکرن اتے حملیاں دے مدنظر سوویت کمیونزم دی نقل کرن توں مڑے۔ ۱۹۶۰ توں بعد مغربی فیمینسٹ ماؤوادی اصول اُتے مکھ آدرشاں اُتے بیسڈ ہن۔ "دنیا دے کامے اکجٹّ ہون" ورگے نعرے "عالمی دیاں عورتاں اکجٹّ ہون" وچ بدل گئے اتے چیتنا-اساری اتے سمانتاوادی سہمتی-بیسڈ پالیسیاں ورگیاں مکھ خاصیتاں "چین وچ ورتیاں جاندیاں سمان تکنیکاں توں متاثر سن"۔