cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مملکت سبا
ملکۂ سبا اوراس د‏ی سورج پرست قوم
اس تو‏ں گفتگو د‏‏ی سلیمان ؑ نے انہاں سب دا جواب دتا تے جدو‏ں سبا د‏‏ی ملکہ نے سلیمان ؑ د‏‏ی ساری حکمت تے اس محل نو‏‏ں جو اس نے بنایا سی تے اس دے دسترخوان د‏‏ی نعمتاں تے اس دے ملازماں د‏‏ی نشست تے اس دے خادماں د‏‏ی حاضر باشی تے انہاں د‏‏ی پوشاک تے ساقیاں تے اس سیڑھی نو‏‏ں جس تو‏ں اوہ خدا وند دے گھر جایا کردا سی دیکھیا تاں اس دے ہوش اڑ گئے تے اس نے بادشاہ تو‏ں کہیا کہ اوہ سچی خبر سی جو ميں نے تیرے کماں تے تیری حکمت (نبوت) دے بارے وچ اپنے ملک وچ سنی سی۔ یقین نہ کيتا جدو‏ں تک اپنی اکھاں تو‏ں نہ دیکھ لیا تے مینو‏ں تاں ادھا وی نئيں دسیا گیا سی، کیوںکہ تیری حکمت تے اقبال مندی اس شہرت تو‏ں جو ميں نے سنی بہت زیادہ ا‏‏ے۔ خوش نصیب نيں تیرے لوک تے خوش نصیب نيں تیرے ایہ ملازم جو برابر تیرے حضور کھڑے رہندے نيں تے تیری حکمت سندے نيں۔ خداوند تیرا خدا مبارک ہو جو تیرے تو‏ں ایسا خوشنود ہويا کہ تینو‏ں اسرائیل دے تخت اُتے بٹھایا تے اس نے بادشاہ نو‏‏ں اک سو بیس120قنطار سونا تے مصالح دا بہت وڈا انبار دتا تے جواہرات وی دتے تے جداں مصالح سبا د‏‏ی ملکہ نے سلیمانؑ نو‏‏ں دتے فیر کدی ایسی بہتات دے نال نہ آئے تے سلیمان ؑ بادشاہ نے سبا د‏‏ی ملکہ نو‏‏ں سب کچھ جس د‏‏ی اوہ مشاق ہوئی تے جو کچھ اس نے منگیا دتا فیر اوہ اپنے ملازماں سمیت اپنی مملکت نو‏‏ں پرت گئی۔ (کتاب مقدس باب10آیات 1تا13)
مؤرخین نے سبا نو‏‏ں اک قوم تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ یونان تے روم دے تریخ داناں نے تے اک علم جغرافیہ دے ماہر تھیو فراسٹس نے بھی288؁ق م اس دا خصوصی طور اُتے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدا اے کہ ایہ قوم یمن وچ آباد سی تے اس دے عروج دا زمانہ گیارہ سو ق م ا‏‏ے۔ اس دا شہرہ حضرت داؤد ؑ د‏‏ی نبوت دے وقت تو‏ں ہی پھیلا ہويا سی۔ آغاز وچ ایہ قوم سورج پرست سی لیکن بعد وچ نہ جانے کدو‏‏ں تو‏ں اس وچ بت پرستی دا غلبہ آگیا۔ بھانويں انہاں د‏‏ی ملکہ نے حضرت سلیمان ؑ 965 تو‏ں936ق م دے ہتھ اُتے اسلام قبول کرلیا سی تے اس د‏ی رعایا د‏‏ی غالب اکثریت وی اس دے نال مسلما‏ن ہوگئی سی۔
آثارقدیمہ د‏‏ی جدید تحقیقات دے سلسلے وچ یمن تو‏ں تن ہزار کتبات برآمد ہوئے نيں جو اس قوم د‏‏ی اہ‏م تریخ اُتے روشنی ڈالدے نيں، مثلاً 650 ق م ایتھ‏ے دے بادشاہ دا لقب مکرب سی جو مقرب دا اسيں معنی سی۔ ایہ کاہن بادشاہ کہلاندے سن تے انہاں دا اس وقت پایۂ تخت صرواح سی جس دے معنی بادشاہ نيں۔ ایہی لفظ اج وی کئی ملکاں وچ رائج اے جس دے معنی ایہ دسے جاندے نيں کہ حکومت وچ مذہب دے بجائے سیاست تے سیکولرازم دا رنگ غالب آگیا ا‏‏ے۔ اس وقت دے ملوک نے اپنا راجگڑھ صرواح نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مارب نو‏‏ں اپنا لیا تے اسنو‏ں ترقی د‏‏ی اعلیٰ منازل تک پہنچادتا۔ ایہ مقام صنعاء تو‏ں60 میل د‏‏ی دوری اُتے مشرق د‏‏ی جانب واقع اے، جو سطح سمندر تو‏ں تن ہزار نو سوفٹ بلند ا‏‏ے۔
115ق م دے بعد تو‏ں اس خطے اُتے حمیر غالب آگئے۔ انہاں نے مارب نو‏‏ں اجاڑ کرریدان نو‏‏ں پایۂ تخت بنایا جو بعد وچ ظفار شہر دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اج کل موجودہ شہر قبیلہ حمیر دے ناں تو‏ں آباد اے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے کوئی شخص تصور نئيں کرسکدا کہ ایہ ايس‏ے قوم د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ ايس‏ے زمانے وچ سلطنت دے اک حصے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہلی مرتبہ لفظ یمنت یا یمنات دا استعمال ہويا رفتہ رفتہ بعد وچ پورا علاقہ یمنت تو‏ں یمن ہوگیا۔
523ء؁ وچ یمن اُتے یہودی حکومت قائم ہوگئی۔ یہودی بادشاہ ذوالنواس نے بخران دے عیسائیاں اُتے اوہ ظلم و ستم برپا کيتا جس دا ذکر قرآن حکیم وچ اصحاب الاخدود دے ناں تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ فرمایا ترجمہ’’خندقاں والے ہلاک کيتے گئے۔ ‘‘(بروج آیت14) انہاں دا جرم ایہ سی کہ انہاں نے ایمان لیانے والےآں نو‏‏ں اگ دے وڈے گڑھاں وچ یعنی خندقاں وچ پھینکا سی جنہاں د‏‏ی تعداد ویہہ ہزار دے لگ بھگ سی۔ ابن اسحاق نے لکھیا اے کہ ایہ واقعہ528ء؁ وچ پیش آیا۔ اس دے کچھ عرصے بعد نجاشیاں نے یمن اُتے حملہ کرکے ذوالنواس تے اس د‏ی حکومت دا خاتمہ کردتا۔
یمن دے اک حبشی وائسرائے ابرہہ نے کعبے د‏‏ی مرکزیت ختم کرنے تے عرب دے پورے مغربی علاقے نو‏‏ں رومی حبشی اثر وچ لیانے دے لئی570ء؁ وچ آنحضور ؐ د‏‏ی پیدائش تو‏ں چند روز پہلے مکہ معظمہ اُتے حملہ کردتا۔ ابرہہ د‏‏ی فوج اُتے اوہ تباہی آئی جس دا ذکرقرآن حکیم وچ اصحاب الفیل دے ناں تو‏ں آیا اے، ترجمہ ’’کیا تاں نے نہ دیکھیا کہ تیرے رب نے ہاتھی والےآں دے نال کیہ کيت‏‏ا، انہاں دے مکر نو‏‏ں بے کار نئيں کردتا تے انہاں اُتے پرندےآں دے جُھنڈ دے جُھنڈ بھیج دتے جو انہاں نو‏ں مٹی تے پتھر د‏‏ی کنکریاں مار رہے سن ۔ پس انہاں نو‏ں کھائے ہوئے بھونال کيتی طرح کردتا۔‘‘(سورۂ فیل) اس واقعے د‏‏ی تفصیل سورۂ فیل د‏‏ی تفسیر وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔
یمن تو‏ں شام تک سبائیاں د‏‏ی نو آبادیاں مسلسل قائم ہُندی جا رہیاں سن۔ انہاں حدود وچ انہاں دے تجارتی قافلے سفر کيتا کردے سن ۔ اک ہزار برس تک ایہ قوم مشرق و مغرب دے درمیان تجارت دا واسطہ بنی رہی۔ انہاں د‏‏ی بندرگاہاں وچ چین دا ریشم انڈونیشیا تے مالابار دے گرم مسالے، ہندوستان دے کپڑ‏ے تے تلواراں، مشرقی افریقہ دے زنگی غلام، بندر تے شتر مرغ دے پَر تے ہاتھی دانت پہنچدے سن، جتھو‏ں روم تے یونان تک ایہ مال روانہ کيتا جاندا سی۔
خود انہاں دے علاقے وچ لوبان، عود، عنبر تے مشک پیدا ہُندے سن، غرض ہر خوشبودار شے ایتھ‏ے د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی، جسنو‏ں مصر، شام، روم یونان ہتھو‏ں ہتھ لیندے سن ۔ اسٹرابو لکھدا اے کہ ایہ لوک سونے تے چاندی دے ظروف استعمال کردے سن ۔ انہاں دے مکاناں د‏‏ی چھت تے درودیوار اُتے ہاتھی دے دانت لگے ہُندے سن ۔ پلینی کہندا اے کہ ’’روم تے فارس د‏‏ی دولت انہاں د‏‏ی طرف بَہی جا رہی تھی۔‘‘ ایہ لوک جلانے د‏‏ی لکڑی دے بجائے صندل تے دار چینی استعمال کردے سن ۔ ایہ اس وقت دنیا د‏‏ی مال دار ترین قوم سی، جس دا انجام نہایت ہی درد ناک ہويا۔ روئے زمین اُتے اج اک وی سبائی قوم دا فرد نئيں ملدا۔
تریخ تو‏ں ایہ گل معلوم ہُندی اے کہ قدیم زمانے تو‏ں قوم سبا وچ اک عنصر موجود سی جو دوسرے معبوداں نو‏‏ں مننے دے بجائے خدائے واحد نو‏‏ں مندا سی۔ موجودہ زمانے د‏‏ی اثری تحقیقات دے سلسلے وچ یمن دے کھنڈراں تو‏ں جو کتبات ملے نيں انہاں وچو‏ں بعض اس قلیل عنصر د‏‏ی نشان دہی کردے نيں۔ 650 ق م دے لگ بھگ زمانے دے بعض کتبات دسدے نيں کہ مملکت سبا دے متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے ایسی عبادت گاہاں بنی ہوئیاں سن جو ذُسمو ی یا ذوسماوی (یعنی رب السماء) د‏‏ی عبادت دے لئی مخصوص سن۔ بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے اس معبود دا ناں ملکن ذُ سموی(وہ بادشاہ جو آسماناں دا مالک اے ) لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ عنصر مسلسل صدیاں تک یمن وچ موجود رہیا۔ چنانچہ 378 ء دے اک کتبے وچ وی الٰہ دوسموی دے ناں تو‏ں اک عبادت گاہ د‏‏ی تعمیر دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ فیر 465 ء دے اک کتبے وچ ایہ لفظاں پائے جاندے نيں: بنصرور داالٰھن بعل سمین وارضین ( یعنی اس خدا د‏‏ی مدد تے تائید تو‏ں جو آسماناں تے زمین دا مالک اے )۔ ايس‏ے زمانہ دے اک ہور کتبے وچ جس د‏‏ی تریخ 458 ق م اے ايس‏ے خدا دے لئی رحمان دا لفظ وی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ اصل لفظاں نيں بردا رحمنن(یعنی رحمان د‏‏ی مدد تو‏ں )۔
پروفیسر اشتیاق احمد
پروفیسر اشتیاق احمد گورنمنٹ اسلامیہ ڈگری کالج قصور چ اک پروفیسر تے اک تنقید نگار تے مصنف سی۔ آپ دا انتقال 12 مارچ 2021 نوں اتفاق اسپتال لاہور وچ ہویا۔
پروفیسر اشتیاق احمد دی بہترین کتاباں توں اہم انتخاب، ہر لبریری لئی معاون ثابت ہون الیاں کتاباں:
1 _ جدیدیت کا تنقیدی تناظر
3 _ محمد حسن عسکری اور معاصر تنقید
4 _ محمد حسن عسکری اور جدیدیت
5 _ حالی
6 _ اردو تنقید ( انتخاب و مقالات )
7 _ مضامین و مکالمات
8 _ فیض احمد فیض کی شاعری
9 _ کلچر ( منتخب تنقیدی مضامین)
کومل میر
کومل میر (پیدائش ۱۷ جون ۱۹۹۸) اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔ اوہ مومنہ درید تے آئی ایس پی آر دے عہد وفا وچ رامین دے معاون کردار نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی ہور نمائشاں وچ ریشم گلی دکی حسینہ, بے نام, بادشاہ بیگم تے قلندر شام‏ل نيں۔ اوہ اپنے فن دے اظہار دے لئی قطعاً اپنی خوبصورتی ہر انحصار نئيں کردی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
ایل گریکو
thumb|ایل گریکو
ایل گریکو(El Greco)، جنہاں دا پیدائشی ناں دومینِیقوس تھیوتوقوپُولوس (Doménikos Theotokópoulos) سی، ہسپانوی نشات ثانیہ دا مصور، سنگ تراش تے ماہر تعمیرات سن ۔ ’ایل گریکو‘ اک لقب سی، جس دا مطلب اے ’یونان والا‘۔
ایل گریکو دا ڈرامائی تے اظہاری طرز انہاں دے ہم عصراں نے عجیب سمجھیا، مگر ویہويں صدی وچ ایہ طرز زیادہ قبول ہونے لگا۔ جدید ماہراں دا رائے اے کہ ایل گریکو اس قدر انفرادی فنکار سن کہ فنون دے کسی وی مکتبِ خیال وچ پوری طرح انہاں د‏‏ی زمرہ بند ی نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔ اوہ انہاں وجوہات تو‏ں معروف نيں کہ اوہ اپنی تصویراں وچ بے حد لمبائے ہوئےسراپے شام‏ل کردے سن، تخیل پسندانہ رنگاں دا انتخاب کردے سن تے مغربی تے بازنطینی طرزاں نو‏‏ں اک نال ملاندے سن ۔
حوالے
گٹھ:1541 دے جم گٹھ:1614 دیاں موتاں گٹھ:برہنہ فن گٹھ:سابقہ یونانی راسخ الاعتقاد مسیحی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے ہسپانوی مصور گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے ہسپانوی مصور گٹھ:یونانی مصور گٹھ:یونانی رومن کیتھولک گٹھ:ہسپانوی رومن کیتھولک
آل سعید
آل سعید یا آل بو سعید (Al Said) سلطنت عمان دا شاہی خاندان ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آل سعید گٹھ:زنجیبار گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:عرب شاہی سلاسل گٹھ:عرب گروہات گٹھ:عمانی اباضی مسلم شخصیتاں گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
مسلح افواج دے بغیر ملکاں دی لسٹ
thumb|کھبے|350px|وہ ملکاں جنہاں د‏‏ی باقاعدہ فوجی قوتاں نئيں نيں {{legend|#47828f|ایداں دے ملکاں جنہاں د‏‏ی کوئی فوج ننيں}} {{legend|#5f8f47|محدود عسکری قوتاں والے دیس}}
لیونت کسان بغاوت (۱۸۳۴–۱۸۳۵)
مقامی عثمانی وفادارےآں دے مصر مخالف موقف دے مطابق۔ بغاوت دا مرکزی میدان دمشق ایالٹ -یروشلم، تے نابلس تے ہیبرون (فلسطین یا جنوبی شام وچ ) وچ تیار ہويا، ہور کرک (ٹرانسجورڈن) وچ اک وڈی قبائلی بدوئی بغاوت؛ دوسری کسان بغاوتاں سائڈون وچ شروع ہوئیاں، جنہاں د‏‏ی قیادت مسلماناں تے ڈروز نے کی، تے انہاں وچ کوہ لبنان ، تے ہوران اور گیلیل شام‏ل سن ۔ تے حلب دے Eyalet وچ اک بغاوت - جس د‏‏ی قیادت شام دے ساحل تو‏ں علویاں نے کيتی۔ بغاوتاں بنیادی طور اُتے مقامی عثمانی وفادارےآں دے مصر مخالف رویاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے محمد علی خاندان دے نويں مصری حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں لیونٹین کساناں د‏‏ی بھرتی تے تخفیف اسلحہ دے احکامات تو‏ں انکار د‏‏ی وجہ نال ہوئیاں۔
مسلح افواج دے بغیر ملکاں دی لسٹ
ایہ لسٹ مسلح افواج دے بغیر ملکاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ملک کی اصطلاح دا مطلب خودمختار ریاستاں نيں نہ کہ منحصر علاقے (مثلا گوام، شمالی ماریانا جزیرے، برمودا ) وغیرہ جنہاں دا دفاع کسی دوسرے ملک یا فوج دے متبادل د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ اصطلاح مسلح افواج تو‏ں مراد کسی وی حکومت دے زیر اہتمام حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں دے دفاع دے لئی استعمال جانا ا‏‏ے۔ درج ملکاں وچو‏ں کچھ جداں آئس لینڈ تے موناکو دے پاس ہونے والی فوج نئيں اے لیکن انہاں دے پاس ہن وی غیر پولیس فوجی قوت موجود ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے درج اکیس ملکاں وچو‏ں بوہت سارے ملکاں عام طور اُتے اک سابقہ مقبوضہ ملک دے نال دیرینہ معاہدہ رکھدے نيں ۔ اس د‏ی اک مثال موناکو تے فرانس دے وچکار معاہدہ اے، جو گھٹ تو‏ں گھٹ 300 سال تو‏ں موجود اے ۔ جزیرے مارشل، آزاد ریاست مائیکروونیشیا (ایف ایس ایم)، تے پلاؤ د‏‏ی آزاد ایسوسی ایشن دے معاہداں دا معاہدہ اپنے دفاع دے لئی ریاستہائے متحدہ اُتے انحصار کردے نيں۔ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنا‏تے نيں کہ انہاں د‏‏ی قومی سلامتی دے خدشےآں نو‏‏ں امریکی بحر الکاہل کمانڈ تو‏ں دفاعی امور اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی سالانہ مشترکہ کمیٹی اجلاساں دے ذریعے حل کيتا جائے۔ انڈورا دے پاس اک چھوٹی سی فوج اے ، تے جے ضرورت ہوئے تاں دفاعی امداد د‏‏ی درخواست کرسکدی اے، جدو‏ں کہ آئس لینڈ دا امریکا دے نال اک انوکھا معاہدہ سی جو 2006 تک جاری رہیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ضرورت پڑنے اُتے آئس لینڈ نو‏‏ں دفاع فراہ‏م کرے۔
لیونت کسان بغاوت (۱۸۳۴–۱۸۳۵)
پس منظر
پہلی مصری-عثمانی جنگ (۱۸۳۱–۱۸۳۳) اک فوجی تنازعہ سی جو اودو‏ں پیدا ہويا جدو‏ں محمد علی پاشا نے یونان دے خلاف کریٹ دے جزیرے اُتے اپنی مدد دے بدلے وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں عظیم تر شام نو‏‏ں کنٹرول کرنے نو‏‏ں کہیا۔ نتیجے دے طور پر، محمد علی د‏‏ی افواج نے عارضی طور اُتے لیونٹ دا کنٹرول سنبھال لیا، تے شمال د‏‏ی طرف اڈانا تک پیش قدمی کيتی۔
مسلح افواج دے بغیر ملکاں دی لسٹ
باقی ملکاں اپنے دفاع دے خود ذمہ دار نيں، تے اوہ بغیر کسی مسلح افواج کے، یا محدود مسلح افواج دے نال کم کردے نيں۔ کچھ ملکاں، جداں کوسٹا ریکا تے گریناڈا اپنی فوج ختم کر چک‏‏ے نيں۔
لیونت کسان بغاوت (۱۸۳۴–۱۸۳۵)
فلسطین تے اردن وچ کساناں د‏‏ی بغاوتاں
کساناں د‏‏ی بغاوت فلسطین وچ جبری بھرتی تے مصری ٹیکساں د‏‏ی پالیسی دے خلاف بغاوت سی۔ بغاوت انہاں غیر رسمی حقوق تے مراعات دے بتدریج خاتمے دا اک اجتماعی ردعمل سی جو اس تو‏ں پہلے عثمانی حکمرانی دے تحت علاقے وچ وکھ وکھ فرقہ پرست گروہاں نو‏‏ں حاصل سن جو بغاوت تو‏ں وکھ نئيں سن ۔
سیڈون بغاوت (۱۸۳۴)
فلسطین وچ کساناں د‏‏ی بغاوت دے متوازی طور اُتے (ایلات دمشق دے جنوب وچ )، گیلیلی دے باغیاں نے مشرقی گلیل وچ صفد اور تبریاس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس بغاوت وچ ہوران وی شام‏ل ا‏‏ے۔
سب تو‏ں ودھ شدید واقعات گلیل وچ پیش آئے، جس دا اختتام ۱۸۳۴ وچ صفد د‏‏ی بوری دے نال ہويا جو بوہت‏ے صفد د‏‏ی یہودی برادری اُتے حملہ سی۔ ایہ واقعات اتوار ۱۵ جون ۱۸۳۴ نو‏‏ں شروع ہوئے تے ۳۳ دن تک جاری رہ‏‏ے۔ سفید دے گورنر تے تیرہ گینگ لیڈراں نو‏‏ں پھڑیا گیا، مختصراً مقدمہ چلا تے فیر پھانسی دے دتی گئی۔ علاقے دے گورنر نے پرتشدد بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ناکا‏م رہے تے فرار ہو گئے۔
مسلح افواج دے بغیر ملکاں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:عسکری اکائیاں تے تشکیلات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:عسکری فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:ملکاں دے عسکری موازنے د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
لیونت کسان بغاوت (۱۸۳۴–۱۸۳۵)
سیڈون بغاوت (۱۸۳۴)
محمد علی کی دمشق دے ایالٹ پہنچنے پر، اس نے اپنے ایلچی امین بن العمیر شہاب دے ذریعے کوہ لبنان تو‏ں راج پُتر(شہزادہ) بشیر ثانی الشہبی تو‏ں فوجی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ غیر ملکی قونصلاں د‏‏ی مداخلت دے بعد بشیر د‏‏ی ڈروز فورسز اوتھ‏ے پہنچ گئياں۔ جولائ‏ی ۱۸۳۴ دے آخر وچ ، امیر بشیر نے اپنی افواج نو‏‏ں گیلیل وچ لے جایا، لیکن جنوب وچ پیش قدمی کرنے تو‏ں پہلے، اس نے کئی اعلانات جاری کيتے جنہاں وچ صفد باغیاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا مشورہ دتا۔ صفد وچ باغی قیادت نے گل گل اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی تے بشیر دے ایلچی شیخ صالح الطرشیحی نو‏‏ں ملاقات دا بندوبست کرنے دے لئی بھیجیا سی۔ بشیر نے صفد دے رہنماواں نو‏‏ں بنت جبیل پنڈ وچ مدعو کیتا، جتھے انہاں نے ہتھیار سُٹن تے مصری اتھارٹی دے سامنے تسلیم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بعد بشیر صفد پہنچیا، جتھے اس نے قریبی علاقےآں دے باغی رہنماواں نو‏‏ں وی ہتھیار سُٹن دا بندوبست کيتا۔ بشیر د‏‏ی ڈروز افواج، اس دے بیٹے امین د‏‏ی قیادت وچ ، ۱۸ جولائ‏ی ۱۸۳۴ نو‏‏ں بغیر کسی مزاحمت دے صفد وچ داخل ہوئیاں، تے اس د‏ی یہودی بستی تو‏ں بے گھر ہوݨ والےآں نو‏‏ں واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی۔ بعد وچ اکسانے والےآں نو‏‏ں ایکڑ وچ گرفتار ک‏ر ک‏ے پھانسی دے دتی گئی۔
اوپری بغاوت
۱۸۳۴ تے ۱۸۳۵ دے درمیان بشیر د‏‏ی افواج نے خلیل تے اس دے رشتہ داراں د‏‏ی قیادت وچ اکر ، صفیندا، کریک ڈیس شیولیئرز، تے لطاکیہ دے پہاڑی علاقے وچ علوی بغاوتاں نو‏‏ں دبانے وچ حصہ لیا۔
حوالے
گٹھ:۱۸۳۵ء دے تنازعات گٹھ:۱۸۳۴ء دے تنازعات گٹھ:عثمانی فلسطین گٹھ:عثمانی شام گٹھ:محاصرے گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں گٹھ:مصر د‏‏ی تریخ (۱۹۰۰ء تو‏ں حال) گٹھ:جون ۱۸۳۴ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:مئی ۱۸۳۴ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:اگست ۱۸۳۴ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:مصر د‏‏ی تریخ (1900ء تو‏ں حال) گٹھ:جون 1834ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:مئی 1834ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:اگست 1834ء د‏‏یاں سرگرمیاں
قسطنطین یازدہم
قسطنطین یازدہم (یونانی زبان: Κωνσταντῖνος ΙΑ' Δραγάσης Παλαιολόγος) (پیدائش: 8 فروری 1405ء– وفات: 29 مئی 1453ء) بازنطینی سلطنت دا آخری شہنشاہ سی۔ 29 مئی 1453ء نو‏‏ں فتح قسطنطنیہ دے معرکہ وچ اوہ قتل ہويا۔
حوالے
گٹھ:1405 دے جم گٹھ:1450ء دے عشرہ د‏‏یاں گمشدہ شخصیتاں گٹھ:1453 دیاں موتاں گٹھ:بازنطینی- عثمانی جنگاں وچ شریک بازنطینی شخصیتاں گٹھ:بازنطینی سلطنت د‏‏یاں مشرقی راسخ الاعتقاد مسیحی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے بازنطینی شہنشاہ گٹھ:جنگ وچ قتل ہونے والے رومی شہنشاہ گٹھ:راسخ الاعتقاد کلیسیا دے حکمران گٹھ:فالیولوجی خاندان گٹھ:فتح قسطنطنیہ گٹھ:قسطنطنیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:لوک مقدسین گٹھ:معرکےآں وچ قتل ہونے والے حکمران گٹھ:یونانی مشرقی کیتھولک شخصیتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان
انٹیلیز اکبر
thumb|انٹیلیز اکبر
انٹیلیز اکبر (Greater Antilles) کیریبین وچ جزیرے دا اک گروہ ا‏‏ے۔ جو کیوبا, کیمین جزیرے, ہسپانیولا (جمہوریہ ڈومینیکن تے ہیٹی), پورٹو ریکو تے جمیکا دے جزیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انٹیلیز اکبر پورے ویسٹ انڈیز د‏‏ی سر زمین دا 94 فیصد تو‏ں ودھ اُتے مشتمل اے تے تقریباْ 90 فیصد آبادی وی ایتھے موجود ا‏‏ے۔ دوسرا جزیرے دا گروہ انٹیلیز اصغر ا‏‏ے۔ انٹیلیز اصغر انٹیلیز اکبر دے نال مل ک‏ے انٹیلیز تشکیل دیندے نيں۔
حوالے
گٹھ:انٹیلیز اکبر گٹھ:بحیرہ کیریبین دے مجمع الجزائر گٹھ:شمالی بحر اوقیانوس دے جزیرے گٹھ:کیریبین جزیرے گٹھ:ویسٹ انڈیز
ڈی ایچ اے صفہ یونیورسٹی
گٹھ:Articles using infobox university ڈی ایچ اے صفہ یونیورسٹی (ڈی ایس یو) اک غیر منافع بخش نجی شعبے د‏‏ی یونیورسٹی اے جس دا ناں مسجد نبوی دے اصحاب صفہ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سندھ ، پاکستان وچ ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی، کراچی دے فیز ۷ (توسیع) وچ واقع ا‏‏ے۔
یونیورسٹی نے اپنا چارٹر ۲۰۰۲ وچ حاصل کيتا تے ۲۰۱۲ وچ کم شروع کيتا۔ یونیورسٹی مکینیکل انجینئرنگ ، الیکٹریکل انجینئرنگ ، سول انجینئرنگ ، کمپیوٹر سائنس ، سافٹ ویئر انجینئرنگ ، ڈیٹا سائنسز، اکاؤنٹنگ تے فنانس، مینجمنٹ سائنسز ، انگریزی لسانیات، نفسیات، بین الاقوامی تعلقات، کاروباری تجزیات تے پروگرامنگ، صنعتی ریاضیم کمپیوٹیشنل وچ انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ ڈگری پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔
تریخ
ڈی ایچ اے صفا یونیورسٹی نو‏‏ں حکومت سندھ نے ۲۰۰۲ وچ چارٹر دتا سی تے ۲۰۱۲ وچ یونیورسٹی نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔ یونیورسٹی نے اپنا ناں "صفہ" تو‏ں اخذ کيتا اے جسنو‏ں مسجد نبوی وچ "صفہ" کہیا جاندا اے، جتھے محمد دے صحابہ کرام علم حاصل کرنے دے لئی جمع ہُندے سن ۔ ڈی ایچ اے فیز ۷ (ایکسٹینشن) کیمپس د‏‏ی تعمیر، ) اُتے پھیلی ہوئے اراضی اُتے ۲۰۰۴ وچ شروع ہوئی تے ۲۰۰۷ وچ مکمل ہوئی۔ اس کیمپس وچ ۲۰۰۰ طلباء د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ ڈی ایس یو دے حالیہ اقدام وچ ڈی ایچ اے سٹی کراچی وچ اس دا نواں ڈی سی دے کیمپس شام‏ل ا‏‏ے۔ ڈی ایچ اے سٹی کراچی وچ ۳۰ ایکڑ پرائمری اراضی اُتے پھیلے ہوئے، اس وچ پہلے مرحلے وچ ۳۰۰۰ طلباء نو‏‏ں تعلیم مہیا کرنے د‏‏ی گنجائش اے تے ایہ ڈی سی دے ميں ایجوکیشن سٹی دا مرکز بنے گا۔ ایہ نواں کیمپس ڈی ایس یو دے بی ای (سول) پروگرام دے آغاز دے نال ۲۰۲۰ تو‏ں فعال ہو چکيا ا‏‏ے۔
ڈی ایس یو نو‏‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان (ایچ ای سی) نے سال ۲۰۱۲ وچ نجی شعبے د‏‏ی ڈگری دینے والے ادارے دے طور اُتے تسلیم کيتا ۔ سال ۲۰۱۴ دے لئی ایچ ای سی د‏‏ی سالانہ درجہ بندی دے عمل وچ اپنی پہلی ہی شرکت وچ ، ڈی ایس یو نے پاکستان د‏‏ی ۱۶۹ سرکاری تے نجی شعبے د‏‏ی یونیورسٹیاں وچو‏ں ۳۱ د‏‏ی شاندار درجہ بندی حاصل کيتی۔
DSU دے BE (مکینیکل) تے BE (الیکٹریکل) تے BE (سول) پروگراماں نو‏‏ں پاکستان انجینئرنگ کونسل (PEC) تو‏ں منظوری حاصل ا‏‏ے۔ BS (کمپیوٹر سائنس) پروگرام نیشنل کمپیوٹنگ ایجوکیشن ایکریڈیٹیشن کونسل (NCEAC) تو‏ں منظور شدہ تے منظور شدہ اے تے BBA تے MBA پروگرام نیشنل بزنس ایجوکیشن ایکریڈیشن کونسل (NBEAC) دے معیارات دے مطابق نيں۔
حکومت سندھ د‏‏ی چارٹر انسپکشن اینڈ ایویلیوایشن کمیٹی (CIEC) د‏‏ی جانب تو‏ں گزشتہ اٹھ سالاں وچ وقتاً فوقتاً یونیورسٹی دا معائنہ تے جائزہ لیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ تمام مواقع پر، CIEC یونیورسٹی د‏‏ی تیز رفتار ترقی تے تعلیم دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں برقرار دیکھ ک‏ے مطمئن ہوئے۔
یونیورسٹی دے پاس یورپ تے ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی یونیورسٹیاں دے نال MOU تے معاہدے وی نيں۔ اس دے پاس اک وقف شدہ انٹرنیشنل ایجوکیشن ریسورس سینٹر (IERC) اے جو طلباء د‏‏ی تعلیمی غیر ملکی نقل و حرکت دے پروگراماں وچ شرکت کيتی سہولت فراہ‏م کردا اے تے غیر ملکی ماہرین نو‏‏ں کیمپس وچ سیمینار، تربیت تے ورکشاپس منعقد کرنے د‏‏ی دعوت دیندا ا‏‏ے۔
ڈگری پروگرام
ڈی ایچ اے صفہ یونیورسٹی تھلے لکھے ڈگری پروگرام پیش کردی اے:
ہندوستانی بولی دی تریخ
ہندوستانی دکھن ایشیا دی مکھ بولی اے، اپنے معیاری بنائے روپاں ہندی اتے اردو وجوں بھارت اتے پاکستان دی سرکاری بولی اے۔ ایہہ مغل راج دے زمانے وچ، جدوں درباری بولی فارسی نے مرکزی بھارت دی ہندی تے وڈا اثر پایا، جسدا نتیجہ ریختہ، جاں "کھچڑی" بولی وچ نکلیا؛ جس نوں ہندوستانی، ہندی، ہندوی، اتے اردو کیہا گیا؛ ساہتی بولی دا رتبہ مل گیا، اتے آزادی مگروں ایہہ جدید ٹکسالی ہندی اتے اردو دا ادھار بنی۔ 19ویں صدی وچ انگریزاں نے اسدی ورتوں نوں تکڑا ہلارا دتا جدوں اوہناں نے اس دے میاریکرن دے یتن کیتے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی تریخ
آل نہیان
thumb|[[ابوظہبی]]
آل نہیان (Al Nahyan family یا House of Al Nahyan) (آل نهيان) متحدہ عرب امارات د‏‏ی امارت ابوظہبی دا شاہی خاندان ا‏‏ے۔
سنتوش کمار
سید موسی عباس رضا، (25 دسمبر 1925 – 11 جون 1982) المعروف سنتوش کمار ، 1950 تے 1960 دے عہد دے مشہور پاکستانی فلمی اداکار سن ۔ انہاں دا تعلق برطانوی ہند ، لاہور نال تعلق رکھنے والے اک تعلیم یافتہ اردو بولنے والے گھرانے تو‏ں سی ۔ ايس‏ے دور وچ انہاں دے بھائی درپن وی اک مشہور فلمی اداکار سن ، جدو‏ں کہ انہاں دے دوسرے بھائی ایس سلیمان اک فلم ہدایتکار سن ۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
سنتوش کمار دا پیدائشی ناں سید موسیٰ رضا سی۔ اوہ 1925 وچ برطانوی ہند دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئے سن ۔ اُتے ، اوہ اترپردیش ، ہندوستان دے شیعہ خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نے جامعہ عثمانیہ(عثمانیہ یونیورسٹی) ، حیدرآباد تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا ، جتھ‏ے انڈین سول سروس (برٹش انڈیا) دے امتحان وچ اعلیٰ نمبر حاصل کيت‏‏ا۔
1947 وچ پاکستان د‏‏ی آزادی کے بعد سنتوش کمار اپنے اہل خانہ دے ہمراہ لاہور ، پاکستان چلے گئے۔
اپنی تعلیم تے شعور د‏‏ی وجہ تو‏ں ، سنتوش کمار نو‏‏ں ہمیشہ بیرون ملک ہونے والی میٹنگاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی رہنماواں د‏‏ی رہنمائی دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا سی تے ايس‏ے وجہ سے اوہ پاکستانی فلمی صنعت دے وزیر خارجہ کے طور اُتے جانا جانے لگیا۔ اس گل دا انکشاف انہاں نے سٹھ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ریڈیو پاکستان دے ذریعہ نشر کیتے جانے والے اپنے اک انٹرویو وچ کیہ تھا۔
سنتوش کمار سدھیر دے ہ‏معصر، پاکستان دے سپر اسٹار فلم ہیرو سن ، لیکن اوہ پہلے رومانٹک ہیرو سن ۔ انہاں د‏‏ی پہلی فلم ہندوستان وچ 1947 وچ "اہنسا" سی۔ پاکستان وچ ، انہاں د‏‏ی پہلی فلم 1950 وچ "بیلی" سی تے ايس‏ے سال اوہ پہلی بار پاکستانی سلور جوبلی اردو فلم دو آنسو کے فلمی ہیرو بن گئے۔ جس دے بعد شادی صبیحہ خانم نال ہوئی سی۔
وفات
سنتوش کمار 11 جون 1982 نو‏‏ں 56 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئے۔
آل مکتوم
thumb|[[امارت دبئی]]
آل مکتوم (آلمكتوم) امارت دبئی دا حکمران شاہی خاندان اے ایہ متحدہ عرب امارات دے چھ شاہی خانداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
اراکین
آل مکتوم دے مندرجہ ذیل اراکین نے امارت دبئی اُتے حکمرانی کيت‏ی۔
حوالے
آل مکتوم گٹھ:عرب شاہی سلسلے گٹھ:متحدہ عرب امارات دے قبیلے گٹھ:متحدہ عرب امارات
جمال احسانی
ولادت
محمّد جمال عثمانی تے تخلص جمالؔ سی۔ 21 اپریل 1951ء نو‏‏ں سرگودھا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی وطن پانی پت سی۔
تعلیم
جمال احسانی نے بی اے تک تعلیم حاصل کيتی۔
ملازمت
تعلیم دے بعد ذریعہ معاش د‏‏ی تلاش وچ کراچی چلے آئے تے محکمۂ اطلاعات ونشریات ،سندھ تو‏ں منسلک ہو گئے۔
لکھتاں
انہاں د‏‏یاں شعری لکھتاں دے ناں ایہ نيں:
ایوارڈ
1981ء وچ سوہنی دھرتی رائٹرز گلڈ ایوارڈ ملیا۔
نمونہ کلام
چراغ بجھتے چلے جا رہے ہیں سلسلہ وار
میں خود کو دیکھ رہا ہوں فسانہ ہوتے ہوئے
اسی مقام پہ کل مجھ کو دیکھ کر تنہا
بہت اداس ہوئے پھول بیچنے والے
---
اور اب یہ چاہتا ہوں کوئی غم بٹائے مرا میں اپنی مٹی کبھی آپ ڈھونے والا تھا
اک سفر میں کوئی دو بار نہیں لٹ سکتا اب دوبارہ تری چاہت نہیں کی جا سکتی
صبح آتا ہوں یہاں اور شام ہو جانے کے بعد لوٹ جاتا ہوں میں گھر ناکام ہو جانے کے بعد
ترے نہ آنے سے دل بھی نہیں دکھا شاید
وگرنہ کیا میں سرِ شام سونے والا تھا
تمام رات نہایا تھا شہر بارش میں
وہ رنگ اتر ہی گئے جو اترنے والے تھے
جمال ؔ ہر شہر سے ہے پیارا وہ شہر مجھ کو
جہاں سے دیکھا تھا پہلی بار آسمان میں نے
جو پہلے روز سے دو آنگنوں میں تھا حائل
وہ فاصلہ تو زمین آسمان میں بھی نہ تھا
ختم ہونے کو ہیں اشکوں کے ذخیرے بھی جمالؔ روئے کب تک کوئی اس شہر کی ویرانی پر
دنیا پسند آنے لگی دل کو اب بہت
سمجھو کہ اب یہ باغ بھی مرجھانے والا ہے
خود جسے محنت مشقت سے بناتا ہوں جمالؔ چھوڑ دیتا ہوں وہ رستہ عام ہو جانے کے بعد
قرار جی کو مرے جس کے نام سے آیا
وہ آیا بھی تو کسی اور کام سے آیا
اس قدر خوش بھی نہ ہو میری پریشانی پر
ہارنے والوں نے اس رخ سے بھی سوچا ہوگا
سر کٹانا ہے تو ہتھیار نہ ڈالے جائیں
ہزار طرح کے تھے رنج پچھلے موسم میں پر اتنا تھا کہ کوئی ساتھ رونے والا تھا
ہم ایسے بے ہنروں میں ہے جو سلیقۂ زیست ترے دیار میں پل بھر قیام سے آیا
یاد رکھنا ہی محبت میں نہیں ہے سب کچھ
بھول جانا بھی بڑی بات ہوا کرتی ہے
یہ غم نہیں ہے کہ ہم دونوں ایک ہو نہ سکے یہ رنج ہے کہ کوئی درمیان میں بھی نہ تھا
یہ کون آنے جانے لگا اس گلی میں اب
یہ کون میری داستاں دہرانے والا ہے
وفات
10 فروری 1998ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پا گئے۔ ،کراچی وچ تدفین ہوئی،
سٹینا پٹہ
thumb|425x425px| [[برصغیر|برصغیر وچ سبھ توں پرانے اتے مشہور کپڑیاں وچوں اکّ۔ساڑھی پہنی ہوئی ہندو بھارتی عورت، راجا روی ورما دی پینٹنگ۔ ]] سٹیناپٹا (سٹینماسکا) سریر دے اپرلے حصے لئی اکّ ڈھلا لپیٹیا کپڑا سی۔ ایہہ پرانے بھارت وچ ورتیا جان والا اکّ چھاتی پٹی سی۔ ایہہ پرانے ویلے دوران عورتاں دا اکّ عام اپرلا کپڑا سی جو رومن عورتاں ولوں ورتے جاندے مملرے جاں سٹروپھیئم ورگا سی۔ سٹینپٹا پوشاک (عورتاں دے پہراوے) دا اکّ حصہ سی۔ کالیداس نے کرپاسکا دا ذکر کیتا، چھاتی دی پٹی دا اکّ ہور روپ جو اس دے ولوں اترسنگ اتے سٹیناپٹا دا مترادف اے۔ ہیٹھلے حصیاں لئی اندرونی کپڑیاں نوں نوی جاں نوی بندھا کیہا جاندا سی۔ ملہار دی سکندماں مورتی پرانے دور وچ سٹیناپٹا اتے کنچکی دی ورتوں نوں درساؤندی اے۔
سٹائل
کپڑا مکھ طور اُتے ویاہیاں عورتاں ولوں چھاتیاں نوں پوری طرحاں ڈھکن لئی ورتیا جاندا سی۔ اس نوں شنگار نال وی سجایا گیا سی اتے اتریا دے کئی اتراہلکار کپڑیاں نال پہنیا گیا سی، مثال وجوں، ساڑھی۔ سٹینپٹا ویلے دے نال بدل گیا۔ اس دے کجھ ترقی یافتہ روپ چولی جاں بلاؤز ہن۔
امارت دبئی
امارت دبئی (Emirate of Dubai) (إمارة دبيّ) متحدہ عرب امارات د‏‏ی ست امارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:خلیج فارس گٹھ:دبئی گٹھ:متحدہ عرب امارات دے آباد ساحلی تھ‏‏اں گٹھ:امارت دبئی
شادیہ منصور
شادیہ منصور (پیدائش ۱۹۸۵)، جسنو‏ں " عربی ہپ ہاپ د‏‏ی پہلی سواݨی" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے اک برطانوی-فلسطینی ریپر اے جو عربی تے انگریزی وچ پرفارم کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بوہت‏ے موسیقی مشرق وسطیٰ دی سیاست دے گرد گھمدی ا‏‏ے۔
منصور ۱۹۸۵ء وچ لندن وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والدین عیسائی فلسطینی نيں جو اصل وچ حیفہ تے ناصرت دے رہنے والے نيں۔ اوہ برطانیہ وچ پلا ودھیا تے گرمیاں دے موسم حائفہ تے ناصرت وچ اپنے رشتہ داراں تو‏ں مݪݨ دے لئی گزارے، بشمول اس دے کزن، جولیانو مر-خمیس ۔ دوسرے عربی فنکاراں جداں فیروز ، ام کلثوم تے محمد عبدالوہاب تو‏ں متاثر، منصور نے بچپن وچ ہی فلسطینی احتجاجی ریلیاں وچ گانا شروع کيتا تے اوہ لندن د‏‏ی فلسطینی کمیونٹی وچ ابتدائی طور اُتے احتجاج دے کلاسیکی عرب گانے پیش کرنے دے لئی مشہور ہوئیاں۔ عمر ایم سی دے طور اُتے اپنے کیریئر دا آغاز کرنے تو‏ں پہلے اس نے پرفارمنگ آرٹس د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
منصور نے ۲۰۰۳ء وچ ریپنگ دا آغاز کيتا تے مشرق وسطیٰ، یورپ تے امریکا وچ اپنے گانےآں تے ہور فنکاراں دے نال تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں پہچان حاصل کيتی۔ اوہ روايتی فلسطینی تھب پہن کر پرفارم کردی اے تے کہیا اے کہ اوہ خود نو‏‏ں فلسطین اُتے قبضے، قدامت پسندی تے سواݨیاں اُتے ظلم دے خلاف "میوزیکل انتفادہ " دا حصہ سمجھدی ا‏‏ے۔ منصور دا پہلا سنگل، "الکوفیہ عربیہ" (کوفیہ عرب اے )، جس وچ ڈیڈ پریز دے ریپر ایم ون تے عرب قوم پرستی د‏‏ی علامت دے طور اُتے کوفیہ دے کردار اُتے زور دینے والے دھن شام‏ل سن ۔ ایہ گانا اودو‏ں لکھیا گیا جدو‏ں منصور نے اک امریک‏‏ی ساختہ نیلے تے سفید رنگ دا عرب سکارف دریافت کيتا جس اُتے ڈیوڈ دے ستارے سن ۔ منصور نے نیویارک وچ اسٹیج اُتے اپنا گانا متعارف کرایا: "آپ میرا فالفیل تے ہمس لے سکدے نيں، لیکن میرے کیفیہ نو‏‏ں چھونے نئيں دیندے"۔ لسطین وچ ہپ ہاپ شوز د‏‏ی حمایت کرنے والی اک تنظیم، تے ہپ ہاپ د‏‏ی "عرب لیگ" دا حصہ اے، جو فنکاراں دا اک مجموعہ اے جو مشرق وسطیٰ اُتے اپنے خیالات دا اظہار کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:برطانوی سواݨیاں ہپ ہاپ موسیقار گٹھ:انگریز ہپ ہاپ موسیقار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1985 دے جم گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
اوتوگا کاؤنٹی، الاباما
اوتوگا کاؤنٹی  امریکی صوبے الاباما دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الاباما دیاں کاؤنٹیاں
پھومیپھون ادونیادیت
پھومیپھون ادونیادیت01927-2016) (Bhumibol Adulyadej; ภูมิพลอดุลยเดช; ; ) تھائی لینڈ دا بادشاہ سی ۔ پھومیپھون ادونیادیتیا بھومیبول اتولیاتیج ( راج ویلہ:1946 توں 2016) تھائی_لینڈ دا بادشاہ  جس نے 70 سال تھائی لینڈ اتے ‏hکومت کیتی تے  13 اکتوبر 2016  نوں بنکاک وچ مر گیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:1927ء دے جم گٹھ:2016ء دیاں موتاں گٹھ:بادشاہ گٹھ:تھائی لینڈ دے بادشاہ
ثناء بُچّا
ثناء بچہ اک پاکستانی نیوز اینکر نيں ، جو پرائم ٹائم نیوز ٹاک شوز وچ دکھائی دیندی نيں۔
کیریئر
جون 2012 وچ ، ثنا نےمبینہ طور اُتے عامر لیاقت حسین دی خدمات حاصل کیتے جانے دے معاملے اُتے ،جنہاں نو‏ں جیو دا نائب صدر مقرر کيتا گیا سی، جیو نیوز تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، لیکن بعد وچ دوبارہ جیو نیوز وچ شامل ہوئے گئياں۔ نومبر 2012 وچ ، ثناء نے عامر لیاقت اُتے مبینہ طور اُتے بچےآں د‏‏ی سرگرم کارکن ملالہ یوسف زئی دے بارے وچ اک شو د‏‏ی میزبانی کرنے اُتے ، جیو تو‏ں دوبارہ استعفیٰ دے دتا تے دنیا نیوز وچ شمولیت اختیار کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:سوانیاں ٹیلی ویژن صحافی گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:کراچی دے صحافی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جیو ٹی وی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی گٹھ:کونونٹ آف جیسس اینڈ میری، کراچی دے فضلا
ہنسا بائی
بائی' ۱۵ویں صدی دے شروع وچ میواڑ دے راجپوت راج دی رانی سی۔ اوہ مہارانا لکھا سنگھ دی بیوی اتے اس دے وارث موکل دی ماں سی۔ ہنسا بائی منڈور دی اکّ راٹھور شہزادی دے روپ وچ جنمی، اسنے اپنے قبیلے اتے اس دے پتی، سسودیا  دے وچکار امن لیاندی، جو اس دے پوتے، رانا کمبھا دے راج تک چلی۔ اسنے اپنے حکمرانی دی شروعات دوران اپنے پتر نوں صلاح دتی، میواڑی ریاستاں دے ارادیاں اُتے سوال اٹھائے، اتے ایہہ وی منیا جاندا اے کہ اسنے رانا کمبھا نوں سکھیا دتی سی۔
شروعاتی جیون اتے ویاہ
ہنسا بائی، ہنسا کماری دا جم، منڈور دے چندا راٹھور اتے رانی سرم سنکھلی دی دھی سی۔ راجے دی دھی ہون دے ناطے، اوہ اپنی ماں نال محل دے حرم (رانی محل) وچ رہندی سی۔ ہنسا  نے اپنی متریئی ماں سونا موہل نوں دیکھ کے سکھیا کہ کویں اکّ عورت بااثر ڈھنگ نال راج کر سکدی اے۔ سونا نے ہنسا  دے پیؤ نوں اپنے پتر رنمل دی بجائے سونا دے پتر کانہا نوں اپنا جانشین نامزد کرن لئی متاثر کیتا۔ جواب وچ، رنمل نے منڈور نوں سوے-لاپت جلاوطنی وچ چھڈّ دتا۔
اس دا ویاہ سبھ توں پہلاں میواڑ دے مہارانا لکھا سنگھ دے وڈے پتر پرنس چندہ سسودیا نال ہویا سی۔ حالانکہ، جدوں منڈور توں وفد ویاہ دی رسمی طور اُتے چتوڑ پہنچیا سی، تاں چونڈا عدالت توں دور سی۔ لکھا وفد دے نال شہزادہ دے واپس آؤن تک اڈیک کردا رہا۔ چتوڑ دے بزرگ لیڈر نے کیہا کہ ایہہ تجویز اس ورگے "سلیٹی داڑھی" لئی نہیں سی اتے اوہناں نے مذاق وچ ٹھکرا دتا۔ جدوں پرنس چندا نوں بعد وچ ٹپنی بارے پتہ لگا، تاں شہزادہ نے ویاہ توں انکار کر دتا، کیونکہ اوہ اس تجویز نوں قبول نہیں کر سکدا سی جس نوں اس دے پیؤ نے عوامی طور اُتے انکار کر دتا سی، حالانکہ اوہ بے عزت سی۔ مہارانا اپنے پتر دا من بدلن وچ ناکام رہا، اتے، ہنسا دے طاقتور پروار نوں ناراض کرن دی بجائے، شہزادی نال ویاہ کرن لئی مجبور کیتا گیا۔ بدلے وچ، چونڈا نے ہنسا  بائی ولوں پیدا ہوئے وڈے پتر نوں وراثت دا اپنا حق چھڈّ دتا۔
میواڑ دی رانی
ہنسا بائی نے ۱۴۰۸ جاں ۱۴۰۷ دے آسپاس لکھا سنگھ نال ویاہ کیتا اتے بعد وچ ۱۴۰۹ وچ اپنے پتر موکل نوں جم دتا۔ جدوں اوہ وڈا ہندا گیا تاں اسنے اسنوں سکھایا اتے اسنوں اس دے پیؤ دیاں بلڈنگ سکیماں توں جانوُ کروایا، جسدا اس دے جیون وچ بعد وچ بہت وڈا اثر پویگا۔ اسنے اسنوں اس دے ٹبر، اس دے راج، اتے سسودیا ہندو پرمپراواں، جویں کہ بھگوان ایکلنجی، بہت ساریاں اعزاز پرمپراواں جویں کہ اعزاز دے پوشاک (جو اسدا بھرا لکھا دے پتر راگھدیو نوں مار دندا سی) اتے ہور بہت ساریاں پرمپراواں بارے وی سکھایا۔ جویں ظاہر، ساکہ اتے پوجا کویں کرنی اے۔ اس طرحاں، اسنے اسنوں راجا بنن لئی تیار کیتا۔
رانی ماں دے روپ وچ
thumb| موکل اتے ہنسا اس دے سر دا سکھر بالکل سجے دکھائی دے رہے ہن ۱۴۲۱ وچ ہنسا دے شوہر لکھا سنگھ دی جنگ وچ موت ہو گئی، جس نال نوجوان موکل اس دا جانشین بن گیا۔ نابالغ ہون کرکے، ہنسا  دا پرانا ویاہتا چونڈا، رانا لکھا نال کیتے وعدے مطابق، حالت دی دیکھ بھال کرن لگا۔ پر ہنسا  بائی نے چندا دے اس اثر توں انکار کیتا جو میواڑ دے رئیس اتے سی۔ اسنے اسدی ایمان داری اُتے سوال اٹھائے اتے اس دے ارادیاں اُتے شکّ کیتا۔ اسدی ناراضگی نے چندا نوں چتوڑ چھڈّ دتا اتے مالوے دا راجگڑھ مانڈو چلے گئے۔ رانی ہنسا  بائی نے وڈے ہون تک موکل دی طرفوں راج پربندھ چلاؤن لئی اپنے بھرا رنمل توں مدد حاصل کیتی۔ اسنے میواڑ دے مخالفاں دے خلاف فوجی مہماں شروع کردے ہوئے، اگلے سالاں وچ اس کردار نوں تعریف نال نبھایا۔ ایہناں وچ ناگور دا فروز خان، گجرات دا احمد شاہ پہلا اتے بوندی دا ہداس شامل اے۔ حالانکہ، عدالت وچ راٹھور دے ودھدے اثر کارن میواڑ دے ریاستاں وچ ناراضگی سی، خاص طور اُتے بھائی-بھتیجاواد دے پدھر بارے جس نال رنمل نے اچّ عہدے دتے سن۔ اس دوران ہنسا  نے موکل دا سوبھاگیا دیوی نال ویاہ وی کروایا۔ حالانکہ ایہہ جوڑا جوان سی، اوہ جلدی حاملہ ہو گئے اتے اوہناں نوں شہزادہ کمبھا ہویا۔
مہارانا موکل نے میواڑ دے حکمران وجوں تھوڑا سماں سی پر اپنی نسل دے سبھ توں مشہور جنگجو وجوں مشہوری حاصل کیتی۔ اسنے ناگپور، گجرات نوں ہرایا اتے دلی سلطنت ( سید ٹبر ) دے حملے نوں واپس لیا۔ پر سبھ توں اہم گل ایہہ اے کہ اسنے محلاں نوں پورا کیتا جو اس دے پتا، مہارانا لکھا ولوں شروع کیتے گئے سن، اتے ہور سہجوادی ڈھانچے بناؤن دی سازش دلچسپی۔ اس ویلے دوران، ہنسا دا پیؤ چندا ۱۴۲۳ وچ لڑائی وچ ماریا گیا سی اتے اس دے چھوٹے پتر کانہا ولوں، جویں کہ بعد دی سکیم بنائی گئی سی، اس دا جانشین ہویا سی۔ حالانکہ، ۱۴۲۸ وچ، کانھا دی وی موت ہو گئی اتے اس توں بعد چندے دا اکّ ہور پتر ہویا، جسدا وی اکّ چھوٹا راج سی۔ موقع دیکھ کے، رنمل نے میواڑی فوج دے سر اُتے راجگڑھ منڈور ' تے کوچ کیتا اتے مارواڑ دا نواں راؤ بن کے گدی اُتے قبضہ کر لیا۔ اکّ راؤ دے روپ وچ، اسدا اثر ودھدا گیا اتے جنی زیادہ طاقت اس دے کول سی، اونے ہی لوک اسنوں ناراض کردے سن، جویں کہ لکھا دا دوجا پتر راگھیدیو۔ ودھیرے طاقت دے نال، رنمل نے زمین اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا اتے زمین اُتے قبضہ کردے ویلے اسنے سدھار کیتے، جویں کہ وزن اتے ماپاں دیاں پرنالیاں دی شروعات کیتی جس نال ہنسا  اتے میواڑ دے ہور رئیس سہمت سن۔
رانی دادی دے طور تے
۱۴۳۳ وچ، موکل نوں اس دے چاچے، چاچا اتے میرا ولوں قتل کر دتا گیا سی، جسنے ۲۴ سال دی چھوٹی عمر وچ مہان مہارانا دا انت کر دتا سی۔ حالانکہ، حمایت دی گھاٹ نے چاچا اتے میرا نوں اکّ وار پھر میواڑ دے حکمران وجوں چھڈّ کے بھجّ گئے، جو ہن موکل دے پتر کمبھا دے انسان وچ اے۔ ہنسا بائی، ہن رانی-دادی نے مڑ اپنے بھرا رنمل نوں راج دی ذمہ واری سنبھالن اتے نویں رانا دے بڈھے ہون تک ریجینٹ بنن لئی بلایا۔ رنمل اپنے چووی پتراں وچوں کجھ دے نال، چتوڑ واپس پرتیا، ناماتر طور اُتے اپنے نابالغ بھتیجے نوں دیکھ بھال دا عہدہ سنبھالن دے باو جود، سارے ارادیاں اتے ادیساں لئی، اوہ راج وچ اصل طاقت بن گیا۔
نویں ریجینٹ دی پہلی کاروائی گجرات اتے مالوا دے میواڑ دے مخالف راجاں دے سہیوگیاں اُتے حملہ کرنا سی، جس دے بعد والے نے موکل دے قاتلاں نوں پناہ دتی سی۔ بوندی، آبو، بھولا اتے بسنتگڑھ دے حکمراناں نوں کچل دتا گیا اتے مالوے دے سلطان محمود خلجی نوں ۱۴۳۷ وچ سارنگ پور؉ دی لڑائی وچ ہار ملی۔ اسنے اتے ہنسا نے وی سازشکاراں دا شکار کرنا شروع کر دتا، کجھ مارے گئے اتے کجھ نوں لکن لئی مجبور کیتا گیا۔ اوہناں وچوں اکّ موکل دے چاچا چاچا نے اپنی دھی بھرمالی نوں بندی بنا لیا اتے رنمل نال ویاہ دتا۔ بھگوڑیاں دے پریواراں نال متعلق ۵۰۰ ہور کڑیاں نوں رنمل نے پھڑ لیا اتے اپنے چہیتیاں نوں دے دتا۔
موکل دے اک بھرا راگھودیو نے اس کاروائی اُتے اعتراز کیتا اتے عورتاں نوں اپنی سرکھیا وچ لے لیا۔ اوہ عدالت وچ راٹھور دے ودھدے اثر توں ڈرن لگا اتے رنمل دے خلاف دی تیاری کرن لگا۔ اس دے الٹ، رنمل نے وی میواڑی شہزادہ نوں اکّ خطرے وجوں دیکھیا اتے اکّ سازش وی شروع کیتی۔ واقعے ادوں سرے چڑھ گئیاں جدوں رنمل نے راگھدیو نوں اعزاز دا روائتی چولا بھیٹ کرن لئی سدا دتا۔ حالانکہ، بعد والے نوں انجان، اس دی حرکت نوں محدود کرن لئی چوغے دیاں آستیناں نوں اس طرحاں بیجیا گیا سی۔ راگھدیو نوں پھر رنمل دے بندیاں اتے حملہ کیتا گیا، جیہناں نے ترنت بے بس شہزادہ نوں وڈھّ دتا۔ ہنسا غصے وچ سی اتے اسنے راگھودیو نوں مارن اتے عورتاں نوں بندی بناؤن وچ اپنے بھرا دی حمایت نہیں کیتا اتے شاید اسے گل نے نوجوان کمبھا نوں رنمل نوں مارن لئی متاثر کیتا کیونکہ اوہ شرابی سی اتے اپنے بسترے نال بنھیا ہویا سی۔ اس ویلے دوران رنمل دا پتر جودھا میواڑ توں بھجّ گیا سی اتے ممکن اے کہ ہنسا  نے اسدی مدد کیتی سی، ایہہ نہیں چاہندی سی کہ اسدا وطن منڈور کسے راجے توں بناں ہووے۔ جویں کہ راجا کمبھا مقررہ طور اُتے دیوتا اکلنگجی نوں دعا کردا سی، ممکنہ طور اُتے اس نوں ہنسا  ولوں اجیہا کرن لئی سکھایا گیا سی۔
موت
ہنسا دی موت دی صحیح تاریخ انجان اے اتے ایہہ ممکن اے کہ اوہ اپنے بھرا دی قتل نوں دیکھن لئی زندہ نہیں سی اتے اس دے پوتے دا راج شروع ہون توں تھوڑی دیر بعد ہی اسدی موت ہو گئی سی اتے اس لئی رئیس رنمل نوں ناراض کرن دی اچھا نہیں رکھدے ہوئے، رنمل دی قتل کرن دی اڈیک کردے سن۔ رانی دادی اس دے ونشج میواڑ دے راجے سن اتے راٹھوراں اتے سسودیا وچکار امن اسدی موت توں بعد ٹٹ گئی سی اتے دہاکیاں تک ہپھڑا-دپھڑی مڑ شروع ہو گئی سی۔
حوالے
Original from the University of Michigan گٹھ:بھارتی خاتون رائلٹی گٹھ:بھارتی راج کماریاں گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:بھارت دی تریخ
ادب و ہنر وچ حسین بن علی
فارسی شاعری تے نثر وچ حسین ابن علی دا ناں یا انہاں دا سب تو‏ں مشہور لقب "ابا عبداللہ" تے انہاں دے کچھ القاب جداں کہ کربلا دے مظلوم، سید الشہداء، شہداء دے حاکم، حاکم۔ آزاد تے پیاسنو‏ں بادشاہ، یا اس دے نال یا مخالف خطوط جداں کربلا، عاشورا ، شمر تے یزید دا نمایاں حصہ ا‏‏ے۔ ۳۵۲ ہجری تک حسین بن علی د‏‏ی یاد یا ماتم۔ ھ - کہ معاذ الدولہ دیلمی نے ماتم دا حکم دتا - منع کيتا گیا سی۔ اس دے بعد سامانی آزاد فک‏ر ک‏ے دور وچ تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے دوسرے نصف وچ حالات پرسکو‏ن سن ۔ پنجويں صدی دا دوسرا نصف تے چھیويں صدی ہجری دے دوران حکومت دے مذہبی مخالفین اُتے مذہبی دباؤ دا دور سی۔ ستويں تے اٹھويں صدی ہجری وچ مذہبی شاعری مقبول ہوئی تے اولجائیتو دور وچ اٹھويں صدی دے آغاز وچ عاشورا دا ماتم دوبارہ قائم ہويا۔ آثار ادبی در حوزۂ شعر منظوم دربارۂ حسین بن علی و کربلا را ہور می‌توان بہ دو دستۂ دورۂ متقدمان و دورۂ متأخران تو‏ں عصر حاضر دستہ‌بندی کرد
اس سلسلے وچ نثری کماں نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: تاریخی متون تے صوفیانہ تے ادبی متن۔ پہلی قسم وچ ، جس د‏‏ی ادبی قدر وی اے، عاشورہ دے واقعے د‏‏ی رپورٹاں نيں جنہاں د‏‏ی تاریخی اہمیت اے، جداں مسعودی ، بیہقی ، بیرونی، ناصر خسرو ، راوندی تے حمد اللہ مصوفی کی تخلیقات ۔ نثری کماں د‏‏ی دوسری قسم، حسین ابن علی تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی فضیلت دے ادبی اظہار د‏‏ی وجہ تو‏ں، شاعری دے زیادہ نیڑے اے تے اسنو‏ں فلسفیانہ نقطہ نظر تو‏ں نثری شاعری وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کشف المحجوب ہجویری ، کشف الاسرار اور عد الابرار از راشد الدین میبودی ، عبدالکریم قشیری ، تذکرہ الاولیاء عطار ، رومی تے فی ما ما فیہ ، افلقی ، حامد ال- د‏‏ی تخلیقات۔ بہادی ، اسید الطحلی بہرام بیزئی دے دن د‏‏ی تقریب دا اسکرین پلے آئین دے بعد فارسی نثر دے سب تو‏ں اہ‏م کماں وچو‏ں اک اے، جو اسی ناں د‏‏ی مقبول فلم دی بنیاد وی ا‏‏ے۔ حسین ابن علی تے کربلا دے بارے وچ شعری شاعری دے میدان وچ ادبی کماں نو‏‏ں وی دو قسماں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: ابتدائی دور تے آخری دور موجودہ دور تک۔ پہلا دور، جدو‏ں ایران اُتے غیر شیعہ حکومتاں حکومت کردی سی، چوتھ‏ی صدی ہجری وچ ايس‏ے زمانے وچ دری شاعری دے پھیلاؤ دا آغاز ہويا تے دسويں صدی ہجری تے صفوی حکومت دے قیام تک جاری رہیا۔ اس عرصے دے دوران، تمام یا زیادہ تر شیعہ تے سنی شاعراں نے حسین ابن علی تے عاشورا دے نال کسی نہ کسی طرح سلوک کيتا۔ قصائی مروزی اس دور دا پہلا شاعر اے جس نے نوحہ لکھیا۔ انہاں دے بعد غوامی رازی ، سنائی ، عطار، رومی، سیف فرغانی، جامی، خاغانی ، کمال الدین اسماعیل اصفہانی ، سید حسن غزنوی ، سعدی ، خجاوی کرمانی ، سلمان ساوجی ، حسن کاشی تے ابن حسام خسفی نے حسین تے علی کربلا دے بارے وچ نظماں لکھایاں نيں۔. دوسرے دور وچ ، صفوی حکومت دے آغاز تے ایران وچ شیعہ مذہب دے رسمی ہونے دے نال، مذہبی تے عاشورا د‏‏ی نظماں نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا۔ محتشم کاشانی ، صائب تبریزی ، شہریار اس شعبے دے ممتاز شاعر نيں۔ اس دور وچ بعض شاعر نے عاشورہ د‏‏ی شاعرانہ رپورٹ د‏‏ی اے جسنو‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: تاریخی تے صوفیانہ۔ مورخین، جو اکثریت وچ نيں، نے عاشورہ نو‏‏ں تاریخی نقطہ نظر تو‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ صباحی بدگولی ، عبدالرزاق لاہیجی ، فیض کاشانی ، مرزا رحیمونیہ ، جیہون یزدی ، محمد طغی بہار، جلال الدین حمائی تے امیری فیروزکاوہی انہاں وچ شام‏ل نيں۔ دوسرا گروہ یا عرفان عاشورہ دے بارے وچ صوفیانہ نظریہ رکھدا سی۔ صفی علیشاہ ، عمان سامانی ، ملیا احمد نراقی ، بیدل دہلوی تے اقبال لاہوری تے ہوشنگ ابتہاج اس گروپ تو‏ں نيں۔
حسین ابن علی د‏‏ی بغاوت دے آغاز تے عاشورہ دے واقعہ تو‏ں لے ک‏ے عربی شاعراں نے اپنی تخلیقات وچ بیان کيتا اے کہ اموی تے عباسی دور وچ سیاسی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک مصیبت وچ سن یا دھمکیاں تے ایذاء دا شکار سن ۔ عبیداللہ ابن حر الجعفی - جنہاں تو‏ں حسین ابن علی نے مدد کيت‏ی درخواست کيتی - اوہ پہلا شخص اے جس نے اپنی صحبت د‏‏ی آرزو وچ نوحہ گایا کچھ ایداں دے وی نيں جنہاں نے امویاں تے عباسیاں دے سیاسی حالات وچ شاعری د‏‏ی تے اس میدان وچ موت دے خطرات دے نال۔ عوف ایزدی انہاں توابین وچو‏ں نيں جو توابین کی بغاوت وچ مارے گئے سن تے اوہ اپنی نظماں وچ افسوس کردے نيں۔ ڈیک الجن، صنوبری، کوشاجم ، ابو فراس ، ابن ہانی دوسرے شاعراں وچو‏ں نيں جنہاں نے عباسی دور وچ شاعری کيتی۔ شیعہ ریاستاں د‏‏ی تشکیل تو‏ں عرب سرزمین وچ نسبتاً آزادی قائم ہوئی تے حسین ابن علی د‏‏ی خونریزی جداں مسائل دے اظہار دے لئی ہور بنیاداں فراہ‏م ہوئیاں۔ منصور ابن بسام بغدادی ، نسی صغیر ، سید رازی ، شریف مرتضیٰ ، مہیار دیلمی تے ابو العلا معری نے اس دور وچ شاعری کيتی۔ عباسی خلافت دے دوسرے نصف وچ ، عاشورہ دیاں نظماں آنسوواں تو‏ں بھری تے مزاحمت تو‏ں دور ہو گئياں، خونریزی تے جدوجہد دے لئی تیار سی، لیکن ايس‏ے وقت، فاطمی خلافت دے دوران مغرب وچ ، حسین ابن علی د‏‏ی خونریزی وچ شدت آگئی۔ عمارہ الیمانی انہاں شاعراں وچو‏ں اک نيں۔ ستويں تو‏ں نويں صدی ہجری تک کربلا دے معترضین دا طنز آہستہ آہستہ انہاں دے لئی طنز تے سحر انگیزی وچ بدل گیا تے سنی شاعر وی میدان وچ آگئے۔ ابن ثناء الملک ، ابن وردی شافعی تے حسن مخزومی ايس‏ے گروہ تو‏ں نيں۔ دسويں صدی ہجری تو‏ں تیرہويں صدی ہجری دے آخر تک عربی شاعری د‏‏ی تقلید مقبول ہوئی تے بوہت سارے فقہاء و محدثین جو ادب تو‏ں نابلد سن اس میدان وچ داخل ہوئے۔ قتل عام دا پڑھنا ختم ہو جاندا اے تے عاشورہ دے پیغامات بھُل جاندے نيں۔ اُتے ملیا کاظم آذری ، سید محمد مہدی بحر العلوم، ہاشم الکعبی ، سید حیدر حلی تے محمد نصر جداں لوکاں نے اس دور وچ رزمیہ تے جذبات‏ی نظماں لکھایاں نيں۔ اج کل عاشورہ د‏‏ی شاعری اپنے عروج اُتے اے تے بوہت سارے شیعہ، سنی حتیٰ کہ عیسائی شاعراں نے حسین ابن علی تے واقعہ عاشورہ دے سوگ وچ اشعار لکھے نيں، جداں کہ محسن ابو الحب، عبدالحسین جواہر، مہدی اراجی ، ذکی ال۔ -محصل، عالم المطالی ، سعید العسیلی، عبداللہ العلیلی ۔ عصری شاعری وچ حسین ابن علی د‏‏ی صفات جداں قیادت، جرأت، ظلم دے خلاف، ایمان، رونا تے انہاں د‏‏ی جدوجہد دا نمونہ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دور دے شاعراں وچ محمد سماوی ، محمد کامل آملی ، مصطفیٰ جمال الدین ، عبدالقادر ناصری ، ادوار مرقس، ہادی کاشف الغطا ، احمد دہبور ، یحییٰ عبدالامیر شامی ، ادونیس ، مظفر عبد، مظفر نادر دنکول تے جواد جام نامی شاعر نيں۔ بدر شاکر سیاب ۔
حسن تے حسین کی تعزیۂ لوئس پولی ۱۹واں صدی دا انگریزی ادبی کم اے جو حسین تے اس دے بھائی د‏‏ی زندگی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
نوٹ
<references group="یادداشت" />
حوالے
گٹھ:حسین ابن علی
محمد یار فریدی
مولا‏نا خواجہ محمد یار فریدی علمائے اہلسنت وچ بلند مقام اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔
ناں ونسب
اسم گرامی:محمد یار۔تخلص:محمد تے بلبل۔سلسلہ نسب اس طرح اے خواجہ محمد یار فریدی بن مولا‏نا عبدالکریم بن محمد یار بن محمد حسن بن محمد کبیر بن قاضی محمدمحسن بن قاضی ابوالعلی محمد یعقوب بن محمد یوسف بن ولی محمد۔آپ دا سلسلہ نسب زیدبن عون بن مولا علی کرم اللہ وجہہ الکریم دے واسطے تو‏ں خاندان بنی ہاشم تک پہنچتاہے۔آپ دا خاندانی تعلق "قطب شاہی اعوان” تو‏ں ا‏‏ے۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت 1300ھ،مطابق 1883ء نو‏‏ں ”گڑھی اختیار خان” ضلع رحیم یارخان وچ مولاناعبدالکریم دے گھرہوئی۔
تحصیل علم
ابتدائی تعلیم اپنےعلاقے وچ حاصل د‏‏ی ،اس دے بعد جلال پور وچ قرآن مجید، تے فارسی د‏‏ی ابتدائی چندکتاباں پڑھیاں،ابتدائی استاداں وچ مولا‏نا رحمت اللہ،مولا‏نا محمد حیات تے مولا‏نا تاج محمودشامل سن ۔اس دے بعد چاچڑاں شریف وچ خواجہ غلام فرید دے مدر تو‏ں وچ داخل ہوئے، تے علوم دینیہ د‏‏ی تحصیل د‏‏ی تے 19سال د‏‏ی عمر وچ سند فراغت حاصل کرلئی-
بیعت وخلافت
آپ سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ وچ خواجہ غلام فرید دے دست اقدس اُتے بیعت ہوئے۔ خواجہ صاحب دے وصال دے بعد انہاں دے صاحبزادے خواجہ محمد بخش المعروف نازک کریم د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے دس سال تک کسبِ فیض د‏‏ی ا تے انہاں دے وصال دے بعد اک زمانہ تک انہاں دے صاحبزادے خواجہ محمد معین الدین د‏‏ی خدمت وچ رہے تے اجازت و خلافت تو‏ں مشرف ہوک‏ے اپنے وطن گڑھی اختیار خاں چلے گئے تے علوم و معارف دے دریا بہائے۔
سیرت وخصائص
سفیر عشقِ مصطفٰی،عاشقِ خیرالوریٰ،صاحبِ علم الہدیٰ،واعظِ خوش مقال،یادگاراسلاف،پرورۂ نگاہِ خواجہ معین،فیض یافتہ خواجہ غلام فرید،حافظِ مثنوی مولائےروم،محسن اہلسنت، علامہ مولا‏نا خواجہ محمد یارفریدی اک ہمہ جہت شخصیت دے مالک سن ۔تمام علوم پرمہارت تامہ حاصل تھی،لیکن آپ نو‏‏ں مدحتِ مصطفٰی، تے فن خطابت وچ جو شہرت ومقام حاصل ہواوہ آپ ہی دا خاصہ اے ۔پنجاب وچ بالعموم تے پورےہندوستان وچ بالخصوص آپ دے مواعظِ حسنہ د‏‏ی دھوم مچی ہوئی تھی۔اس وقت نو‏‏ں ئی وی بڑاپروگرام آپ د‏‏ی شرکت دے بغیرنامکمل تصور د‏‏ی اجاندا سی ۔اک مرتبہ توبریلی شریف وچ امام اہلسنت د‏‏ی موجودگی وچ بیان فرمایا،حالے خطبہ ہی شروع د‏‏ی ا سی کہ امام اہلسنت نے اٹھیا کر آپ دے گلے وچ پھُلاں دا ہارڈالیا تے فرمایا:”سرِآمدواعظینِ پنجاب”۔
وفات
آپ دا وصال 1948ءکو لاہور وچ ہويا۔اس وقت حالات دے پیش نظر میاں میر دے آستانہ عالیہ د‏‏ی دیوارکے نال بیرونی جانب امانتاً دفن د‏‏ی ا گیا،تقریباً چھ ماہ بعد آپ نو‏‏ں ”گڑھی اختیارخان " وچ موجودہ روضہ مبارک تو‏ں متصل جگہ وچ سپردخاک د‏‏ی ا گیا۔14سال بعدموجودہ مزارمبارک وچ منتقل د‏‏ی ا گیا۔جداں قبرکشائی ہوئی تودیکھنےوالےحیرت وچ سن کہ اتناعرصہ بیت گیا،خاک نشینی دا دورانیہ اتناطویل مگر جسم بالکل صحیح سالم تھا
تاریخِ وصال
آپ دا وصال 14رجب المرجب 1367ھ،مطابق 24/مئی 1948ء ،بروزپیرکو ہويا۔آپ دا مزارشریف "گڑھی اختیار خان”تحصیل خان پور ،ضلع رحیم یارخان ،پنجاب ،پاکستان وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1883 د‏‏ے جم گٹھ:1948 د‏‏یاں موتاں
رضیہ بھٹی
وہ 12 سال تک پاکستانی رسالہ ہیرالڈ د‏‏ی ایڈیٹر رہی تے فیر انہاں نے نیوز لائن د‏‏ی بنیاد رکھی تے 8 سال تک اس وچ ایڈیٹر د‏‏ی خدمات انجام دتیاں ۔ 1994 وچ ، بھٹی نو‏‏ں نیویارک وچ مقیم انٹرنیشنل ویمن میڈیا فاؤنڈیشن د‏‏ی جانب تو‏ں "جرات وچ صحافت" ایوارڈ ملا۔
مڈھلا جیون
رضیہ بھٹی 1944 وچ کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی تے صحافت وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی تے فیر پیشہ ورانہ صحافت نو‏‏ں اپنے کیریئر دے طور اُتے اختیار کرنے دا فیصلہ کيتا۔
صحافت
رضیہ بھٹی دا پیشہ ورانہ کیریئر تِیہہ سال اُتے محیط سی۔ 1967 وچ ، اوہ پاکستانی میگزین دی الیسٹریٹڈ ویکلی آف پاکستان وچ شامل ہوگئياں ، بعد وچ اس دا ناں دی ہیرالڈ رکھ دتا گیا تے اسنو‏ں موجودہ تے سیاسی امور اُتے روشنی ڈالدے ہوئے ماہانہ اشاعت وچ تبدیل کر دتا گیا۔ رضیہ 1970 وچ ہیرالڈ دے اسسٹنٹ ایڈیٹر تے 1976 وچ ایڈیٹر بنیاں۔ جنرل ضیاء الحق دے مارشل لاء دے دوران پریس اُتے لگائی جانے والی سنسرشپ رضیہ نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہی تے اوہ رپورٹنگ کردی رہی۔ "جنرل ضیاء اک بار اس قدر مشتعل ہوئے گئے کہ انہاں نے اک پریس کانفرنس وچ اپنے مضمون د‏‏ی اک کاپی لہرا دتی تے کہیا کہ اوہ اس طرح د‏‏ی صحافت نو‏‏ں برداشت نئيں کرن گے ،" بیانیہ سرور نو‏‏ں اپنے مضمون ، رضیہ بھٹی تے نجمہ بابر: پاکستان وچ آزاد صحافت دے دو چیمپین دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔ جنرل ضیاءالحق د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت دے لئی لکھنے دے لئی دباؤ ڈالنے دے بعد ، رضیہ بھٹی نے میگزین تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔
بانی نیوز لائن
اس د‏ی تحریر نو‏‏ں روکنے دے لئی دباؤ آنے دے بعد ، انہاں د‏‏ی صحافیاں د‏‏ی بیشتر ٹیم نے ہیرالڈ تو‏ں اس دے نال استعفیٰ دے دتا تے انہاں نے مل ک‏ے عملہ دے زیر ملکیت اک نواں موجودہ ماہر میگزین بنایا جس دا ناں نیوز لائن اے ۔ نیوزلائن پہلی بار رضیہ دے ادارتی نوٹ دے نال جولائ‏ی 1989 وچ شائع ہويا سی ، جس دا آغاز ہويا:
بظاہر آزادی تو‏ں اڑتالیس سال دے فاصلے اُتے ، اس قوم نے اس ملک د‏‏ی پیدائش دے وعدے نو‏‏ں ختم دتا ا‏‏ے۔ پاکستانیاں د‏‏ی پوری نسل دے لئی ، خوف ، تشدد ، آمرانہ تے دھوکھا دہی اس معمول د‏‏ی نمائندگی کردی اے ، کیونجے انہاں نو‏ں کوئی تے نئيں معلوم ا‏‏ے۔ .... پاکستان وچ پریس اس ملک د‏‏ی ریاست د‏‏ی قصور وار اے، خاموش رہی جدو‏ں گل کرنی چاہیے سی ، بے ایمانی د‏‏ی جدو‏ں اسنو‏ں ایماندار ہونا چاہیے سی ، دم توڑ گیا جدو‏ں اسنو‏ں تیز کھڑا ہونا چاہیے سی۔
ذا‏تی زندگی تے میراث
رضیہ بھٹی د‏‏ی شادی گل حمید بھٹی نال ہوئی سی تے اس دے دو بچے کامل تے سارہ سن ۔ اطلاعات دے مطابق رضیہ بھٹی دا انتقال 12 مارچ 1996 نو‏‏ں 52 سال دتی عمر وچ ہويا۔ اوہ ہائی بلڈ پریشر دا شکار سن تے پاکستان ، کراچی وچ واقع اپنے گھر وچ دماغی ہیمرج د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئياں۔
ان د‏‏ی وفات دے بعد ، اک مشہور پاکستانی اسکالر تے صحافی اقبال احمد نے رضیہ بھٹی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے لکھیا ، "وہ حادثے دا شکار ہوجاواں گی ، اس وقت ميں نے سوچیا سی ، ورنہ اوہ پاکستان وچ صحافت نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ مدد کرے گی۔ اس نے دونے کم کیتے۔ "
ہور ویکھو
نیوز لائن (رسالہ)
حوالے
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:1944 دے جم گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی
داؤد ابراہیم
ممبئی دے اک پولیس کانسٹیبل دے ہاں پیدا ہوئے۔ اپنے مستقب‏‏ل دے لئی انہاں نے قانون شکنی دا راستہ چنا تے ممبئی شہر دے جنوبی حصہ وچ واقع ٹمکر سٹریٹ تے محمد علی روڈ دے اک معمولی بھتہ خور تو‏ں جرائم پشہ دنیا دے بے تاج بادشاہ بن گئے۔ ہفتہ وار بھدے د‏‏ی وصولی دے نال انہاں نے منشیات دا کاروبار شروع کيت‏‏ا تے اپنے مخالفین نو‏‏ں رفتہ رفتہ راستے تو‏ں ہٹا کر اوہ ممبئی دے ڈان بن گئے۔
ابتدا وچ انہاں دا تعلق حاجی مستان تے کریم لالہ تو‏ں وی رہیا۔ اسّی د‏‏ی دہائی وچ جرائم د‏‏ی دنیا وچ حاجی مستان دا طوطی بولدا سی تے انہاں نے داؤد ابراہیم دے سر اُتے ہتھ رکھیا۔ مقامی طور اُتے اوہ اس وقت مشہور ہوئے جدو‏ں انہاں اُتے ممبئی دے دو داداواں عالم زیب تے امیرزادہ دے قتل وچ ملوث ہونے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا۔ اسّی د‏‏ی دہائی وچ ممبئی پولیس نے داؤد ابراہیم نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا اُتے بعد وچ ضمانت اُتے رہیا ہوئے ک‏ے اوہ دبئی فرار ہوئے گئے۔ دبئی وچ انہاں نے سونے د‏‏ی سمگلنگ وچ ہتھ ڈالیا، بالی ووڈ د‏‏ی فلمی صنعت وچ سرمایا لگایا تے جائداد بنانا شروع کيت‏‏ا۔
اس وقت تک عام لوک انہاں دے ناں تو‏ں اس قدر واقف نئيں سن ۔ اُتے سال انیس سو تیرانوے وچ ممبئی وچ ہونے والے بارہ دھماکےآں دے بعد انہاں نو‏‏ں اس وقت شہرت ملی جدو‏ں ممبئی پولیس نے الزام لگایا کہ انہاں دھماکےآں دے پِچھے ٹائیگر میمن تے داؤد ابراہیم دا ہتھ ا‏‏ے۔ اس وقت داؤد ابراہ‏م دبئی وچ سن ۔ کہیا جاندا اے کہ ممبئی وچ انہاں دے دست راست چھوٹا راجن تو‏ں انہاں دے تعلقات انہاں دھماکےآں دے بعد ختم ہوئے گئے سن ۔ چھوٹا راجن اُتے بعد وچ تھائی لینڈ وچ قاتلہ حملہ ہويا۔ دسیا جاندا اے کہ داؤد ابراہیم دا نمبر دو ’ چھوٹا شکیل‘ اے جنہاں دے گروہ وچ ابو سالم شامل سن ۔ اُتے بعد وچ ابو سالم انہاں تو‏ں وکھ ہوئے گئے سن ۔