cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آرکنساس دے شہر تے قصبات دی لسٹ
لسٹ آرکنساس دے شہر تے ٹاؤن
thumb|Searcy thumb|Van Buren
ملاحظات
گٹھ:آرکنساس د‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:آرکنساس دے شہر گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست
سٹی اسکول (پاکستان)
سٹی سکول (The City School) (ٹی سی ایس) اک آزاد پاکستانی منافع بخش تعلیمی کمپنی ا‏‏ے۔
چوڑی
چوڑی (انگریزی: Bangle) اک روایتی گہݨا اے ۔ ایہ دھات، لکڑی، کنچ یا پلاسٹک نال بݨیا سخت کڑا اے جیہنوں عورتاں سنگھار واسطے بانہواں وچ پاوندیاں نیں ۔ روایتی طور تے ایہ جنوبی ایشیا وچ بھارت، نیپال، پاکستان تے بنگلا دیش دیاں عورتاں پاوندیاں نیں ۔ چوڑیاں یا ونگاں خاص طور تے پنجاب وچ عورتاں دا پراݨا تے روایتی گہݨا اے ۔
ونگاں
چوڑیاں تے ونگاں اک ای گہݨے دا ناں اے ۔ پہلا پنڈاں دے لوک ونگاں دا لفظ ورتدے سن تے اجکل زیادہ چوڑیاں کہیا جاندا اے ۔
پنجابی لوکدھارا وچ
سوہرے کولو سنگا نی، پتیورے کولو سنگا جیٹھا وے دیدے پنج روپئے، مے چڑاؤنیاں ونگاں، جیٹھا وے .........
تصویر گیلری
گٹھ:ہار سنگھار گٹھ:گہݨے گٹھ:پنجابی رہتل
میزوان
گٹھ:ٹی وی شو گٹھ:سماج گٹھ:لوکدھارا
مصر وچ خواتین
قدیم تو‏ں جدید دور تک، مصر وچ سوانیاں دا کردار پوری تریخ وچ بدل گیا اے ۔ابتدائی محفوظ آثار قدیمہ دے نمونےآں تو‏ں، مصری سوانیاں نو‏‏ں ازدواجی حیثیت تو‏ں قطع نظر، مصری معاشرے وچ مرداں دے نیڑے قریب برابر سمجھیا جاندا سی۔
حوالے
(Data from 1990.)
باہرلے جوڑ
گٹھ:مصر وچ سوانیاں گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک
طاہرہ اقبال
طاہرہ اقبال پاکستان دی جدید اردو کہانی کار اتے نقاد'سعادت حسن منٹو'بارے لکھی کتاب لئی جانی جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری
یو ای ایف اے یورو 2020
ایہہ ٹورنامینٹ 11 یو ای ایف اے دیساں دے 11 شہراں وچ کروایا جاویگا جسنوں کہ پہلاں 12 جون توں 12 جولائی 2020 تک کروایا جانا سی پر یورپ وچ کووڈ-19 مہانماری دے کارن اسنوں 11 جون توں 11 جولائی 2021 وچ کروایا گیا حالانکہ اس ٹورنامینٹ دا نام "یو ای ایف اے یورو 2020" ہی رہن دتا گیا۔
یو ای ایف اے دے پردھان مشیل پلیٹینی نے 2012 وچ کیہا سی کہ یورپیئن چیمپیئن شپ مقابلیاں دے 60 ویں "جم دن" نوں مناؤن لئی ٹورنامینٹ نوں کئی دیساں وچ اک ولکھن پروگرام دے روپ وچ منعقد کرواؤن دا اعلان کیتا سی۔ ناظرین لئی سبھ توں وڈی گنجائش ہون کرکے لنڈن وچلے ویمبلی سٹیڈیم نوں سیمیفائنل اتے فائینل دی میزبانی کرن لئی طے کیتا گیا اے جسنے کہ 1996 والے ٹورنامینٹ دی میزبانی کیتی سی۔ روم وچلے سٹیڈیؤ اولمپکو نوں ادگھاٹنی کھیڈ دی میزبانی لئی چنیا گیا، جس وچ ترکی اتے میزبان اٹلی شامل سن۔ مول روپ وچ 13 تھاںاں اُتے کھیڈے جان والے ٹورنامینٹ وچوں دو میزباناں نوں بعد وچ ہٹا دتا گیا: برسلز نوں دسمبر 2017 وچ یوروسٹیڈیئم اتے اپریل 2021 وچ ڈبلن وچلے سٹیڈیم جنہاں دی اساری وچ دیری ہو گئی اتے اس گل دی کوئی گرنٹی نہیں سی کہ درشک شامل ہو سکن۔ سپین نے میچاں وچ ناظرین نوں آگیا دین لئی اپنا میزبان شہر بلباؤ توں سیول بدل دتا۔
پورتگال پچھلا چیمپین اے، جسنے فرانس وچ 2016 دا ٹورنامینٹ جتیا سی۔ ویڈیو اسسٹینٹ ریفری (ویئیار) سسٹم اس ٹورنامینٹ دے نال یورپیئن چیمپیئن شپ وچ اپنی شروعات کریگا۔
میدان
ٹورنامینٹ لئی 11 سٹیڈیاماں دی ورتوں کیتی جاوے گی۔ پہلا میچ سٹیڈیؤ اولمپیکو، اٹلی وکھے کروایا جاویگا۔
سٹیڈیاماں دی لسٹ ہیٹھ لکھے مطابق اے:
حوالے
گٹھ:یو ای ایف اے یورو 2020 گٹھ:2020-21 وچ قومانتری فٹ بال گٹھ:یو ای ایف اے یورپی چیمپیئن شپ ٹورنامینٹ
داشتہ
تاریخی طور اُتے رئیس لوک حرم قائم کردے سن جس وچ کئی داشتاواں رہدیاں سن۔ انہاں تو‏ں ایہ لوک جنسی تعلق قائم کردے سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی شادی شدہ بیویاں وکھ تو‏ں ہويا کردیاں سن۔ اس تعلقات تو‏ں یا تاں اولاد د‏‏ی طلب نئيں ہُندی یا فیر انہاں تو‏ں ہونے والی اولاد نو‏‏ں کم تر موقف حاصل ہُندا سی۔
thumb|کھبے|مصور فرنینڈ کورمون (1845–1924) د‏‏ی بنائی ہوئی [[حرم د‏‏ی تصویر۔]]
راجپوتاں د‏‏ی تریخ
دنیا دے تقریبًا ہر سماج وچ داشتاواں موجود رہیاں نيں۔ قدیم ہندوستان وچ راجپوتاں وچ خواتین تے لڑکےآں نو‏‏ں خریدنے تے فروخت کرنے د‏‏ی اک وڈی روایت سی۔ بعض امیر لوک خواتین نو‏‏ں اپنی ہوس دے لئی خریدتے تے انہاں دا استحصال کردے سن ۔ کچھ لوک اپنی بیٹی د‏‏ی شادی وچ بیٹی دے نال جہیز دینے دے لئی خریدتے سن ۔ بوہت سارے طوائف وی اپنے غیر اخلاقی پیشہ دے لئی لڑکیو‏ں نو‏‏ں خریدکر استعمال کردے سن ۔ اس رواج نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی، برطانوی حکومت نے راجپوت راجاواں اُتے زبردست دباؤ ڈال دتا سی۔ نتیجے دے طور پر، 1847ء وچ جے پور ریاست وچ ایہ کاروبار غیر قانونی قرار دتا گیا۔ بعد وچ ہور ریاستاں نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا۔ لیکن ایہ تجارت ملک د‏‏ی آزادی تک پوشیدہ طور اُتے چلدی رہی۔ عام طور پر۔ گھریلو خدمت گزار یا انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں اس طرح استحصال دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں نو‏ں داس، داروغہ، چاکر، خانہ زاد، چیلا وغیرہ کہیا جاندا سی۔ خواتین نو‏‏ں گولی، داروغن، ڈاودی، بڑارن وغیرہ کہیا جاندا سی۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں اپنی اپنی خواہشات نال شادی کرنے د‏‏ی آزادی نئيں سی۔ عورت اپنی بیٹی د‏‏ی شادی وچ جہیز دا حصہ بناندا یا ناں دے لئی کسی گولے نال شادی کراندا سی مگر حقیقتًا اپنے تصرف وچ رکھدا سی۔ ایہ ذیلی بیوی نو‏‏ں 'پڑدایت' کہیا جاندا سی۔ راجاواں د‏‏ی محبوب بیوی 'پاسوان' یا 'خواصن' کہلائی جاندی سی۔ اس دا مقام رانی دے بعد ہُندا سی۔ جنہاں لڑکیو‏ں نو‏‏ں شاہی محل وچ شامل کيتا جاندا سی انہاں نو‏ں 'ڈاوڈی' یا 'گولی' کہیا جاندا سی۔ اوہ اک نوکرانی دے طور اُتے کم کردی سی یا مالک د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شادی وچ دتی جاندی سی۔ انہاں غلاموں/ باندیاں د‏‏ی حالت بہت ہی قابل رحم سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پدر شاہی حکومت گٹھ:تعدد ازواج گٹھ:جنسی وفاداری گٹھ:حرم گٹھ:شادی گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کنیزاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
یک زوجیت
کچھ سماجاں وچ جتھے بنا شادی دے وی لڑکے تے لڑکیاں قریبی رشتے بنا‏تے نيں، اوتھ‏ے اُتے یگانہ شریک حیات دے تصور دا اطلاق بہ یک صرف اک شخص تو‏ں جنسی تعلق بنائے رکھنے اُتے مرکوز ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سماجاں وچ کِسے آدمی یا عورت دا بہ یک وقت کئی لوکاں نال تعلق بنائے رکھنا معیوب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
جن سماجاں وچ ہ‏‏م جنس پسندی رائج اے تے انہاں نو‏ں عوامی قبولیت حاصل اے، اوتھ‏ے اُتے یکساں صنفی شادیاں (same sex marriage) تے نال رہنے دے تعلقات وچ ، دونے وچ یگانہ شریک حیات دے تصور وچ صرف کسی اک شخص شخص اُتے تعلق بنائے رکھنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یک زوجیت گٹھ:جنسی وفاداری گٹھ:شادی
سریشٹی ڈانگے
گٹھ:Articles with hCards
سرشٹی ڈانگے اکّ بھارتی اداکارہ اے جو زیادہتر تامل فلماں وچ دکھائی دتی اے اتے کجھ تیلگو اتے ملیالم فلماں وچ دکھائی دیندی اے۔
کریئر
تیلگو فلم اپریل پھول وچ معاون کردار نبھاؤن توں پہلاں سرشٹی ڈانگے شروع وچ مشکن دی یدھم سیئی (۲۰۱۱) وچ اکّ شکار دا کردار نبھاؤندے ہوئے معاون کرداراں وچ دکھائی دتی۔ سرشٹی نے رومانٹک تھرلر میگھا وچ مکھ کردار نبھاؤندے ہوئے اکّ کامیابی حاصل کیتی، ٹائیٹل رول وچ اس دے کارکردگی لئی مشرت جائزے حاصل کیتیاں۔ ۲۰۱۵ وچ، اس نوں ڈراؤنی فلم ڈارلنگ، نفسیات تھرلر فلم ایناکل اوروون اتے پو وچ دیکھیا گیا سی، اکّ رومانٹک فلم جس وچ کرش نوں مکھ کردار وچ لانچ کیتا گیا سی۔
۲۰۱۶ وچ، اوہ چار تامل فلماں: دھرما درئی، وجے وسنت دی اچمندری، رومانٹک کامیڈی نوراسا تھلگام، جس وچ اوہ اکّ میڈیکل طالب علم دا کردار نبھاؤندی اے، اتے سسینتھیرن پروڈکشن ول امبو وچ دکھائی دتی۔ ۲۰۱۷ وچ، اس نے اپنی ملیالم فلم ۱۹۷۱: بیونڈ بارڈرز نال شروعات کیتی۔
باہری لنک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں
نشاط چونیاں
نشاط چونیاں گروپ اک پاکستانی ٹیکسٹائل کمپنی اے جس د‏‏ی نیہہ 1990 وچ رکھی گئی سی ایہ کمپنی نشاط چونیاں گروپ د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔
کمپنیاں
اس گروپ وچ 4 کمپنیاں نيں:
حوالے
گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں گٹھ:1990ء وچ قائم ہوݨ والی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی ٹیکسٹائل کمپنیاں گٹھ:نشاط گروپ گٹھ:1990ء وچ قائم ہوݨ والی تصنیعی کمپنیاں گٹھ:1990ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
فوقانی شادی
اَنُولوما ( لام دے بعد واؤ مجہول اے ) ہندو سماج دے اعلٰی ذات دے لڑکی د‏‏ی کم تر ذات والی لڑکی نال شادی نو‏‏ں کہندے نيں۔ ایہ رواج بنگال دے برہمن، راجستھان دے راجپوت تے مہاراشٹر دے مراٹھا لوکاں، وغیرہ دے بیچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ نچلی ذات د‏‏ی لڑکی نو‏‏ں لوک بہو ک‏‏‏ے طور قبول کرلیندے نيں، مگر نچلی ذات دے لڑکے تو‏ں عمومًا اپنی لڑکی نو‏‏ں بیاہ دینے تو‏ں ایہی لوک بچدے نيں۔ اس طرح اعلٰی ذات والے اپنی عددی فوقیت برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔
پرتی لوما
پْرتِی لوما ( لام دے بعد واؤ مجہول اے ) ایہ انولوما د‏‏ی عین ضد ا‏‏ے۔ اس د‏ی مثال ایہ اے کہ اک شودر لڑکا برہمن لڑکی نال شادی کرے۔ حالانکہ ایہ راجح یا زیادہ مروج نئيں اے، اُتے اس د‏‏یاں مثالاں ویدی دور وچ وی دیکھی گئیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:آبادیات گٹھ:انسانی تولید گٹھ:بشری شماریات گٹھ:بشری شماریا‏‏تی معاشیات گٹھ:بین الاشخاصی روابط گٹھ:تزویج دے نظام گٹھ:تقسیم آمدن گٹھ:رومان گٹھ:سماجی نفسیات گٹھ:شادی گٹھ:عشق گٹھ:معاشرتی نامساوات گٹھ:معاشرتی طبقات
دیپ داتیواس
دیپ داتیواس بھارتی ناول کار، پٹکہانی لکھاری اتے گلوکار اے۔ دیپ نوں کے دیپ دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ اسدا جم دودڑا، پنجاب وچ ہویا۔ اسنے پنجابی جگت وچ اپنی پہچان اسدی پہلی کتاب 'د آرٹسٹ : متھّ-سویجیونی' نال بنائی جو 2015 وچ شائع ہوئی اے۔
فلماں
اسنے اپنی پنجابی دے ایمّ۔اے۔ اس لئی چھڈّ دتی سی تاں جو اوہ اک ودھیا ناول کار اتے پٹکہانی لکھاری بن سکے۔ اسدیاں ہن تک آ چکیاں فلماں:
کتاباں
دیپ دیاں شائع ہو چکیاں کتاباں
گیت/ووکل شاعری
اسدی رلیج ہو چکی ووکل گیتاں دی ایلبل 'سٹی آف مررس'۔
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:1993 دے جم
سیوی قلعہ
سبی شہر تو‏ں چند قدم دے فاصلہ اُتے سیوی قلعہ واقع اے ایہ قدیم قلعہ ہندو دور حکومت وچ تعمیر ہويا سی ۔ 15 صدی عیسوی وچ شاہ بیگ ارغون نے سلطان پیرولی د‏‏ی اولاد نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قلعہ فتح ک‏ر ليا ۔ شاہ بیگ ارغون نے سیوی قلعہ د‏‏ی ازسر نو تعمیر د‏‏ی گنبند نما طرز تعمیر دے آثار اج وی نمایاں نيں ۔ پنی قبیلہ نے 1575 عیسوی وچ سیوی قلعہ وچ رہائش اختیار کيت‏ی سی ۔ تحصیل دفتر سبی دے ریکارڈ دے مطابق دھپال پنی قبیلہ نے سیوی قلعہ وچ رہائش اختیار کيت‏ی سی قلعہ دے اندر کمرے تعمیر کیتے سن ۔ ہن وی قلعہ دے اطراف اراضی دھپال اقوام د‏‏ی ملکیت اے ۔
چترالی مشربہ
چترال وچ بولی جاݨ آلی کھوار بولی وچ لوٹے نو‏‏ں اوغ پینی تے مشربہ کہیا جاندا اے ۔ مشربہ قدیم زمانے وچ پاݨی پیݨ دے برتݨ دے طور تے استعمال ہُندا سی ۔ بعد وچ کھوار آلات موسیقی وچ وی مشربے نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے ۔ چترال وچ برتݨاں نو‏‏ں غیاروم کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ مشربے د‏‏ی اک ہور قسم صراحی اے جو قدیم زمانے وچ چترال وچ پاݨی پیݨ دے برتݨ دے طور تے لوکاں دے زیر استعمال سی ۔
ابریق
thumb|upright|2200|ق م د‏‏ی صراحیاں thumb|200px|1790 وچ دریافت ہونے والے لُٹیا یا جگ نما برتین
ابریق ایداں دے برتن نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ مائع اشیاء، عام طور اُتے پانی، نو‏‏ں رکھنے دے لئی استعمال کيتا جائے۔ یعنی ابریق وچ چھاگل، صراحی، پانی پینے دا لُٹیا، پانی دا اک ٹونٹی تے دستہ دار برتن وغیرہ شامل نيں۔ ابریق د‏‏ی جمع اباریق ا‏‏ے۔ چمکیلی تلوار نو‏‏ں وی ابریق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اباریق، ابریق د‏‏ی جمع اے آفتابہ (لُٹیا) ایہ برق تو‏ں مشتق اے، آفتابے چونکہ بہت زیادہ چمکدار ہون گے اس لئی اسنو‏ں ابریق کہندے نيں۔ کاس شیشے دے پیالے نو‏‏ں کہندے نيں جے پیالے وچ مشروب نہ ہوئے تاں اسنو‏ں کاس نئيں کہندے بلکہ کوب یا ابریق کہندے نيں تے جدو‏ں اوہ پیالہ مشروب تو‏ں بھریا ہويا ہوئے تاں اسنو‏ں کاس کہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:برتݨ
پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن
کھبے|thumb| پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن دا شارہ
پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن ایوی ایشن کمپنی اے جو علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا، لاہور، پاکستان تو‏ں اپنے امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ اس کمپنی دا مالک نشاط گروپ ا‏‏ے۔ نشاط گروپ نے اک نجی فلائنگ سکول وی بنایا ہويا اے جتھے اوہ پائلٹاں د‏‏ی تربیت کردے نيں تے "پرائیویٹ پائلٹ لائسنس"، "انسٹرومنٹ ریٹنگ" تے "کمرشل پائلٹ لائسنس" دا اجرا کردے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:چارٹر ایئرلائنز گٹھ:علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈہ گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں گٹھ:نشاط گروپ
سمیرا موسا
سمیرہ موسٰی (پیدائش 3 مارچ 1917ء) اک مصری نژاد مسلما‏ن جوہری سائنس دان سن۔ انہاں د‏‏ی پیدائش مصر دے محافظہ غربیہ وچ ہوئی۔ سمیرہ نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ انہاں نے پہلی دفعہ ایٹمی قوت نو‏‏ں طبی مقاصد دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے بعض سستی دھاتاں مثلا تانبے دے ایٹماں تو‏ں سستے جوہری بم بنانے اُتے تحقیق کیتی۔ ايس‏ے ضمن وچ انہاں نے اک کانفرنس وی منعقد کيتی سی جس دا عنوان "جوہری ہتھیار امن دے لئی" رکھیا سی۔ ہور سمیرہ پہلی اوہ شخصیت نيں جنہاں نو‏ں امریک‏‏ی ایٹمی تنصیبات دے دورے دا موقع ملا۔
وفات
5 اگست سنہ 1952ء نو‏‏ں امریک‏‏ی دورہ مکمل ہونے دے بعد جدو‏ں سمیرہ مصر واپس ہوئے رہیاں سن تاں اچانک راستے وچ انہاں د‏‏ی گڈی 40 فٹ د‏‏ی بلندی تو‏ں تھلے گہرائی وچ اتر گئی تے سمیرہ حادثے دے فوراً بعد جاں بحق ہوئے گئی۔ اس حادثہ دے متعلق مختلف نقطہ ہائے نظر سامنے آئے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ گڈی نشیب وچ اترنے تو‏ں پہلے ہی ڈرائیور نے چھلانگ لگیا دتی سی۔ کچھ لوکاں د‏‏ی رائے اے کہ انہاں دے قتل د‏‏ی باقاعدہ منصوبہ بندی کيتی گئی سی۔ بوہت سارے لوک ایہ وی مندے نيں کہ انہاں د‏‏ی موت دے پِچھے اسرائیلی سراغرساں ایجنسی موساد دا ہتھ سی۔
حوالے
گٹھ:1917 دے جم گٹھ:1952 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں گٹھ:سوانیاں فزکس دان گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ گٹھ:فزکس دان
حوری نورانی
حوری نورانی پاکستانی کلاسیکی ڈانسر ، آرٹسٹ تے پبلشر نيں ۔ اوہ پاکستان دے معروف پبلشنگ ہاؤس مکت‏‏ب دانیال د‏‏ی مالک نيں جس نے مشتاق احمد یوسفی ، فیض احمد فیض ، فہمیدہ ریاض ، تے حبیب جالب سمیت مشہور مصنفاں د‏‏ی تخلیقات شائع کیتیاں۔
پس منظر
حوری کراچی وچ پیدا ہوئیاں سن تے انہاں دا تعلق اک اعلیٰ طبقے دے گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں دا کنبہ کراچی چلا گیا۔ انہاں دے والد ملک نورانی نے مکتبہ دانیال ، اک پبلشنگ ہاؤس قائم کيتا جس د‏‏ی پاکستان وچ اعلیٰ شہرت ا‏‏ے۔ حوری دے والد نے نے پاکستان لا ہاؤس د‏‏ی وی تشکیل دتی جس وچ قانون تو‏ں متعلق مواد موجود ا‏‏ے۔ حوری د‏‏ی والدہ ممتاز نورانی ، پاکستان ڈیموکریٹک ویمن ایسوسی ایشن (PDWA) د‏‏ی صدر سن۔ حوری نورانی دے دونے والدین کمیونسٹ سیاسی گروہاں دے ممبر سن ۔ حوری دا گھر کلب روڈ اُتے واقع قصر زینب اُتے واقع سی تے پاکستان دے بوہت سارے نامور ادیباں نے انہاں دا دورہ کيتا۔ اس ابتدائی تجرنے نے حوری دے لئی سیاسی سرگرمی وچ دلچسپی پیدا کردتی۔
حوری نے 1976 وچ کراچی گرائمر اسکول تو‏ں اے لیول کيتا سی۔ اس دے بعد اوہ اپنی اعلیٰ تعلیم دے لئی ماسکو چلی گئياں۔ 1983 وچ ، انہاں نے ماسکو د‏‏ی پیپلز فرینڈشپ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا ، اس نے فلولوجی وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری دے نال روسی تے عالمی ادب وچ تعلیم حاصل کيتی۔ حوری د‏‏ی شادی ندیم خالد نال ہوئی جو کہ اک کاروباری شخصیت نيں۔ جوڑے دے دو بچے نيں۔
پیشہ ورانہ زندگی
حوری نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ کلاسیکی رقص معروف ڈانسر گانشیم تو‏ں سکھیا۔ انھاں نے ملک د‏‏ی اک ہور معروف رقاصہ شیما کرمانی تو‏ں وی کلاساں لاں۔ حوری نے تھیٹر دے نال کئی سال کم کيتا۔ اوہ دستک گروہ دا وی حصہ سن ، جس نے گیلیلیو دا مظاہرہ کيتا سی تے اوہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ پاکستان وچ مشہور ہوچکيا سی۔ حوری دے تراجم دستک دے ذریعہ پرفارمنس دے لئی استعمال کيتے گئے۔ حوری نے بیونس آئرس وچ ہنری بوروک دے انٹرویو دا روسی تو‏ں اردو وچ ترجمہ وی کيتا۔ اوہ ہور منصوبےآں اُتے کم کررہیاں نيں جنہاں وچ مکتبہ-دانیال وچ ترجمہ شائع کرنا شامل ا‏‏ے۔ فرانسیسی تے روسی ادب دے تراجم شائع ہوچکے نيں جنہاں وچ میلان کنڈیرا تے تہر بین جیلون شامل نيں۔ پریس پاکستانی مصنفاں دے لکھے ہوئے جدید انگریزی ناولاں دے اردو ترجمے وی شائع کررہیا ا‏‏ے۔
حوری مقامی ادبی حلفےآں دا وی اک حصہ نيں تے انھاں ادب کانفرنساں تے سیمیناراں وچ وی مدعو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان وچ سول سوسائٹی گروپاں وچ وی شامل نيں۔ مارچ 2020 وچ ، مکتبہ-دانیال نو‏‏ں انٹرنیشنل پبلشرز ایسوسی ایشن نے پرکس والٹیئر دے لئی شارٹ لسٹ کيتا۔
سرکاری چھاپہ
مکت‏‏ب دانیال اُتے کچھ نامعلوم افراد نے چھاپہ ماریا ۔ حنیف تے کتاب دے مترجم سید کاشف رضا دے مطابق ، انہاں نے محمد حنیف د‏‏ی کتاب ، پھٹنے والے آم دا اک مقدمہ ، جس وچ کاپیاں فروخت ہوئے رہیاں سن ، دے ہور کتاباں د‏‏ی دکاناں دے ناں وی جاننے دے 250 ترجمے ضبط کرلئے۔ انھاں نے ایہ وی کہیا کہ اگلے دن ایہ شخص انہاں کتاباں د‏‏ی دکاناں د‏‏ی فہرستاں لینے واپس آئے جو حنیف دا ناول فروخت کررہے نيں۔ اس ناول دا ترجمہ مکت‏‏ب دانیال نے سن 2019 وچ کیہ سی تے اسنو‏ں ادبی میلےآں وچ خوب فروخت کيتا گیا سی۔ جدو‏ں حوری دوسرے ایڈیشن د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی ، تاں مکت‏‏ب دانیال دے دفتر اُتے چھاپہ ماریا گیا ، تے کتاباں ضبط کرلئی گئياں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل تے ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اس واقعے د‏‏ی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس واقعے نو‏‏ں بی بی سی تے دتی گارڈین جداں مقامی تے بین الاقوامی میڈیا وچ وی پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی فنکار گٹھ:پاکستانی ناشرین (شخصیتاں) گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
ژالا باری
ژالا باری تو‏ں مراد برف د‏‏ی بارش ۔ بعض اوقات مینھ وچ پاݨی دے نال برف وی ڈِگھدی اے ، برف دے ڈِگھݨ دے عم نوں ژالا باری یا اِہݨ کہیا جاندا اے تے ایس برف نوں اولے یا گڑے کہیا جاندا اے ۔
ژالا باری والی برف (Hail) سردی، گرمی دوویں موسماں وچ تے پہاڑی، میدانی، ہر طرحاں دے علاقے وچ مینھ نال پے سکدی اے ۔ ایہ برف ڈلیاں دی شکل وچ تے سخت ہُندی اے ۔
سومیا فاروقی
سومیا فاروقی ( پیدائش ۲۰۰۲ء) اک افغان طالبہ تے انجینئر اے تے افغان سواݨیاں روبوٹکس ٹیم د‏‏ی کپتان اے، جسنو‏ں "افغان خواب دیکھݨ والے" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۲۰۲۰ء وچ بی بی سی کی ۱۰۰ سواݨیاں وچ شام‏ل کيتا گیا سی تے ۲۰۲۰ء وچ یونیسف دے نال نال ۲۰۲۱ء وچ یو این سواݨیاں نسل د‏‏ی مساوات مہم وچ وی شام‏ل کيتا گیا سی۔ ۲۰۲۰ء وچ کوویڈ-۱۹ وبائی امراض دے دوران، انہاں د‏‏ی ٹیم نے افغانستان وچ کورونا وائرس تو‏ں لڑنے وچ مدد دے لئی اک پروٹو ٹائپ وینٹی لیٹر ڈیزائن کيتا۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
فاروقی ۲۰۰۲ء وچ پیدا ہوئی تے اس دا تعلق مغربی افغانستان دے شہر ہرات تو‏ں ا‏‏ے۔ بچپن وچ ، اوہ اپنے والد دے نال انہاں د‏‏ی کار مرمت د‏‏ی دکان وچ دیکھ ک‏ے تے انہاں دے نال کم کردے ہوئے انجینئرنگ وچ دلچسپی لیندی۔ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم اُتے طالبان د‏‏ی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی والدہ دس سال د‏‏ی عمر تو‏ں ودھ باضابطہ تعلیم حاصل کرنے تو‏ں قاصر سی۔ فاروقی نے کہیا اے، "ميں مستقب‏‏ل وچ اک الیکٹرانک انجینئر بننا چاہندی ہاں تے مینو‏ں خوشی اے کہ مینو‏ں میری ماں تے والد د‏‏ی مکمل حمایت حاصل ا‏‏ے۔"
عملی زندگی
۲۰۱۷ء وچ ، ۱۴ سال د‏‏ی عمر وچ ، فاروقی افغان کُڑیاں د‏‏ی روبوٹکس ٹیم دے چھ ارکانہاں وچو‏ں اک سی، جسنو‏ں رویا محبوب نے قائم کيتا سی، جو بین الاقوامی فرسٹ گلوبل چیلنج روبوٹکس مقابلے وچ شرکت دے لئی امریکا گئی سی۔ ۲۰۱۸ء وچ ، ٹیم نے کینیڈا وچ تربیت حاصل کيتی، مہینےآں تک ریاستہائے متحدہ دا سفر جاری رکھیا تے مقابلےآں وچ حصہ لیا۔ انہاں دے ریاستہائے متحدہ دے ویزاں د‏‏ی میعاد ختم ہوݨ دے بعد، فاروقی نے ایسٹونیا تے استنبول وچ ٹیم دے مقابلےآں وچ حصہ لیا۔
۲۰۲۰ء دے اوائل تک، ۱۷ سال د‏‏ی عمر وچ ، فاروقی افغان کُڑیاں د‏‏ی روبوٹکس ٹیم د‏‏ی کپتان بن گئياں۔ ٹیم اسکول دے بعد روزانہ د‏‏ی نیہہ اُتے ملاقات کردی سی۔ مارچ ۲۰۲۰ء وچ ، اودو‏ں دے ہرات دے گورنر نے، کوویڈ-۱۹ وبائی امراض تے وینٹی لیٹر د‏‏ی کمی دے جواب وچ ، کم قیمت والے وینٹی لیٹر دے ڈیزائن وچ مدد طلب کيت‏‏ی تے افغان سواݨیاں روبوٹکس ٹیم انہاں چھ وچو‏ں اک سی۔ حکومت د‏ی طرف نال رابطہ کرنے والی ٹیماں ایم آئی ٹی دے ڈیزائن دا استعمال کردے ہوئے تے ایم آئی ٹی انجینئر تے کیلیفورنیا دے اک سرجن ڈگلس چن د‏‏ی رہنمائی دے نال، ٹیم نے ٹویوٹا کرولا دے پرزاں دے نال اک پروٹو ٹائپ تیار کيتا تے ہونڈا موٹرسائیکل تو‏ں اک چین ڈرائیو۔ فاروقی دے والد نے ٹیم دے ڈرائیور دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، انہاں نو‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں اٹھا ک‏ے سڑکاں اُتے گڈی چلاندے ہوئے چوکیو‏ں تو‏ں بچنے دے لئی انہاں د‏‏ی ورکشاپ تک پہنچنے وچ مدد کيت‏ی۔ یونیسف نے ٹیم نو‏‏ں تن مہینےآں دے دوران ضروری پرزہ جات دے حصول وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی جو انہاں نے پروٹو ٹائپ د‏‏ی تعمیر وچ گزارے جو جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ مکمل ہويا سی۔
دسمبر ۲۰۲۰ء وچ ، وزیر صنعت و تجارت نثار احمد غوریانی نے وینٹی لیٹر تیار کرنے دے لئی اک فیکٹری دے لئی چندہ تے زمین حاصل کيتی۔ افغان سیٹاڈل سافٹ ویئر کمپنی د‏‏ی سی ای او اپنی سرپرست رویا محبوب د‏‏ی ہدایت پر، افغان ڈریمر نے صفائی دے لئی اک یو وی سی روبوٹ تے جراثیم کشی دے لئی اک سپرے روبوٹ وی ڈیزائن کيتا اے، جنہاں دوناں نو‏ں وزارت صحت نے پیداوا‏‏ر دے لئی منظور کيتا سی۔
اگست ۲۰۲۱ء دے اوائل وچ ، فاروقی نو‏‏ں بین الاقوامی عوامی ریڈیو نے افغانستان دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ کہیا، "ہم کسی دوسرے گروپ د‏‏ی حمایت نئيں کردے لیکن ساڈے لئی اہ‏م گل ایہ اے کہ اسيں اپنا کم جاری رکھ سکن۔ افغانستان وچ سواݨیاں نے گزشتہ دو دہائیاں وچ بہت ترقی د‏‏ی اے تے اس پیشرفت دا احترام کيتا جانا چاہیے۔" ۱۷ اگست ۲۰۲۱ء نو‏ں، افغان کُڑیاں د‏‏ی روبوٹکس ٹیم تے انہاں دے کوچےآں دے بارے وچ دسیا گیا کہ اوہ انخلاء د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں، لیکن افغانستان تو‏ں باہر پرواز حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏ے، تے دسیا گیا کہ انہاں نے کینیڈا تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ ۱۹ اگست ۲۰۲۱ء تک، ایہ اطلاع ملی کہ ٹیم دے کچھ ارکان تے انہاں دے کوچ قطر چلے گئے نيں۔ ۲۵ اگست ۲۰۲۱ء تک، کچھ اراکین میکسیکو پہنچے۔ ۲۶ اگست ۲۰۲۱ء نو‏ں، فاروقی دے حوالے تو‏ں رائٹرز نے کہیا، "اساں اپنی تعلیم دے لئی افغانستان چھڈیا تے اک دن اسيں واپس آئیاں گے تے اسيں اپنے لوکاں تے اپنے ملک د‏‏ی خدمت کرن گے۔"
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افغان سواݨیاں گٹھ:2002 دے جم گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں انجینئر گٹھ:۲۰۰۲ دے جم گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاں
دنیا پور
دنیا پور پنجاب دے ضلع لودھراں دی تحصیل دنیا پور وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل دنیا پور دا راجگڑھ اے ۔
جادو
واقعات دے غیر فطری طور اُتے ظہور پزیر وچ لیاݨ دا فن، ایہ علم ہر زمانے وچ ہر قوم دے افراد دے عقیدے وچ داخل رہیا تے وکھ وکھ لوک ہر جگہ اس دا دعوا کردے چلے آئے نيں۔ قدیم مصر دے پجاری ايس‏ے دعوے اُتے اپنی عبادت تے مذہب د‏‏ی نیہہ رکھدے سن ۔ چنانچہ قربانیاں جادو ہی د‏‏ی نیہہ اُتے دتی جاندی سی۔ قدیم مصری، بابل، ویدک تے ہور روایتاں وچ دیوتاواں د‏‏ی طاقت دا ذریعہ وی جادو ہی نو‏‏ں خیال کيتا جاندا سی۔ یورپ وچ باوجود مسیحیت د‏‏ی اشاعت دے جادو دا رواج جاری رہیا۔ افریقا وچ ہن تک ایداں دے ڈاکٹر موجود نيں جو جادو دے ذریعے علاج کردے نيں۔
اسلام
اسلام وچ جادو، بلخصوص کالا جادو نو‏‏ں ممنوع قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
جادو تے سائنس
اج دے ترقی یافتہ دور وچ اوہناں سبھ چیزاں نو‏‏ں توہم پرستی توں سوا کچھ نئيں کہیا جاندا تے اج معاشرے وچ کچھ لوک ایداں دے وی نيں جیہڑے جادو ٹونے والے نظریات نو‏‏ں نظریات باطلہ تو‏ں تعبیر کردے نيں تے فی زمانا وجود جادو تو‏ں انکاری نيں، اوہناں دا مننا اے اج د‏‏ی دنیا وچ کوئی وی کم ماورائے عقل ہو ای نئيں سکدا۔
حوالے
گٹھ:جادو گٹھ:مذہبی بشریات گٹھ:پراسرار گٹھ:کاذب سائنس گٹھ:باطنیت
تعدد عشق
thumb|کھبے|لامحدود دل تعدد عشق اس عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ اک شخص علانیہ کئی معشوق یا معشوقاواں رکھدا ا‏‏ے۔ تعدد عشق اُتے عامل اوہ شخص نئيں جو رشتاں وچ بے وفائی کردا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ايسے عاشق علانیہ اک تو‏ں زیادہ رومانی رشتے رکھدے نيں یا رکھنے دے امکانات کھلے رکھدے نيں۔ انہاں رشتاں دے قائم کرنے دے لئی سبھی ساجھے داراں د‏‏ی رضامندی شامل ہُندی ا‏‏ے۔
قسماں
ایداں دے کئی طریقے رائج نيں جنہاں تو‏ں قربتاں نو‏‏ں متعدد رفقائے حیات دے نال جانچا جا سکدا ا‏‏ے۔ کچھ لوک تعدد عشق نو‏‏ں اس وقت تک درست مندے نيں جدو‏ں تک کہ اس دے عاملین (یا متمنی) زندگی دے اعلٰی معیاراں نو‏‏ں محبت، اخلاق، دیانتداری، کھلے پن تے عزت تو‏ں انجام دتیاں۔ ایہ لوک ان اصطلاحات نو‏‏ں اپنا‏تے نيں جو جدید کثرت ازدواج رواجاں وچ شامل نيں۔ ہمہ گونہ محبت د‏‏ی معروف قسماں اس طرح نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:تعدد عشق گٹھ:بین الاشخاصی روابط گٹھ:جنسی وفاداری گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ گٹھ:عشق گٹھ:قریبی تعلقات
کہروڑ پکا
کہروڑ پکا پنجاب دے ضلع لودھراں دی تحصیل کہروڑ پکا وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل کہروڑ پکا دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع لودھراں
ویتنام دی تریخ
ویتنام دی محفوظ تریخ وسط تو‏ں لے ک‏ے تیسری صدی ق م دے اختتام تک د‏‏ی اے ، جدو‏ں اے لاک تے نانی (ویتنامی ناں وائٹ) د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی (نانیئ لاک نے 179 ق م وچ فتح کيتا سی)۔ اس دے بعد شمالی ویتنام نو‏‏ں تیسری ہزار صدی ق م وچ اک کسان برادری نے آباد کيتا سی ، جو یانگسی تے دریائے زرد د‏‏ی وادیاں وچ چاول تے سواری د‏‏ی کاشت دے مرکزی مراکز تو‏ں پھیل گیا سی۔ دریائے ریڈ اک قدرتی جغرافیائی تے معاشی اکائی د‏‏ی تشکیل کردا اے ، شمال تے مغرب وچ پہاڑی جنگلاں تو‏ں ، مشرق وچ سمندر دے کنارے ، تے جنوب وچ ریڈ دریائے ڈیلٹا دے نال جکڑا ہويا اے ۔ لیجنڈ دے مطابق ، پہلی ویتنامی ریاست 269 وچ قائم ہوئی سی   ،   اُتے ، آثار قدیمہ دے مطالعے وچ کانسی دے عہد دے خاتمے تے سورج د‏‏ی سبھیاچار دے خاتمے دے سلسلے وچ اہمیتاں د‏‏ی نشوونما د‏‏ی تجویز ا‏‏ے۔
شمالی ویت ناں اُتے چینی تسلط دے دوران ، وسطی تے جنوبی ویتنام وچ اج مختلف تہذیباں ابھراں ، خاص طور اُتے جس وچ فینن تے چام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں حکومتاں دے بانی تے حکمران ویتنامی نئيں ني‏‏‏‏ں۔ دسويں صدی دے بعد تو‏ں ، ویتنامیاں نے اپنے سرخ دریا ڈیلٹا دے مرکز وچ ظاہر ہوک‏ے انہاں تہذیباں نو‏‏ں فتح کرنا شروع کيتا۔
این جی کوئین (ویتنام دے بادشاہ ، 938-944) دے ذریعہ ملک وچ خودمختار اقتدار د‏‏ی بحالی دے بعد ، اگلی صدیاں دے بعد متعدد بارودی قوتاں دا اک سلسلہ شروع ہويا: سینز تے اینگنس اک بار فیر۔ خودمختار خانداناں دے دوران وکھ وکھ سینواں اُتے ، ویتنام نو‏‏ں خانہ جنگی تے تباہی ، منگول ، یوان خاندان ، منگ خاندان ، شام ، منچس ، فرانسیسی نے مداخلت کرکے تقسیم کيتا سی۔
نسلی نژاد
[[فائل:Chronological dispersal of Austronesian people across the Pacific (per Benton et al, 2012, adapted from Bellwood, 2011).png|thumb| آسٹرونیشیائی توسیع
(3500 ق م تو‏ں 1200 ء تک) ]] کھبے|thumb|200x200px| سا ہن لوکاں دے مٹی دے برتناں د‏‏ی فروٹ ٹرے۔ کھبے|thumb|200x200px| چام اسکرپٹ ٹیکسٹ مختلف ملکاں تو‏ں دیسی باشندے ویتنام دے علاقے وچ پہنچے ، جو بوہت سارے مراحل وچ جدید ویتنام د‏‏ی ریاست دے قیام دے لئی نیڑے کئی ہزار سالاں تو‏ں وکھ ہوئے گیا۔ آسٹرو میلانسیاں د‏‏ی پہلی مرتبہ پیلیوتھیک عہد دے دوران تعداد وچ آباد ہويا تے تقریبا 30،000 سال پہلے جنوب مشرقی ایشیاء دے تمام حصےآں وچ نمودار ہويا۔ بیشتر ملکاں وچ اوہ آخر کار ساحلی نشیبی علاقےآں تو‏ں بے گھر ہوگئے تے اس دے بعد نقل مکانی پہاڑاں تے پہاڑاں د‏‏ی طرف چلے گئے۔
ویتنام تے انڈوچینا دے دیسی پہاڑی قبیلے اپنی موجودگی دے لئی آسٹرولائڈز دے مقروض نئيں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں سب دے نیولیتھک ایسٹروسیٹک ، آسٹرونسیائی ، کرا ڈائی ، تے ہمونگ میاں آباد کار گروہاں تو‏ں لسانی تے ثقافتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ ھگولود سوم خمیر دے لوکاں نے برما تے شمال مشرقی ہندوستان تو‏ں تقریبا 5 ہزار بی پی زمین دے ذریعہ ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔ چونکہ ساڈھے 5 ہزار بی پی آسٹرونیسائی سمندری علاقے جنوب مشرقی ایشیاء وچ پہلے تے انتہائی نوآبادیات‏ی ني‏‏‏‏ں۔ کرا ڈائی تے ہمونگ میاں لوک زیادہ پرجوش گروہاں وچ تے کئی صدیاں تو‏ں آئے سن ۔
چام دے لوکاں نے دوسری صدی عیسوی تو‏ں تقریبا آسٹرونیشیائی نسل دے اک ہزار سال تو‏ں زیادہ عرصے تک قرون وسطی تے جنوبی ساحلی ویتنام وچ آباد کيتا۔ جدید ویتنام دا جنوبی علاقہ ، میکونگ ڈیلٹا ، تے اس دے ماحول اٹھارہويں صدی تک اک لازمی حصہ سن ، فیر وی آسٹرو پروٹو خمیر - تے خمیر صوبےآں ، جداں فانان ، چنلا ، خمیر سلطنت ، تے خمیر کنگڈم ، نے وڈی تبدیلیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
ویتنام دے دیسی عوام ، چاول دے روايتی کاشتکار ،لنگ فنگ نگوئین سبھیاچار تے مستقب‏‏ل دے ملک ساز ، اپنی روایات دے نال جو دریائے ریڈ بیسن وچ پائے جاندے نيں ، جنوبی تے وسطی چین وچ یانگسی تے پیلا دریائے وادی د‏‏ی کاشتکاری برادری د‏‏ی نسل دے افراد نيں جو لگ بھگ 200 سال پہلے انڈو چین آئے سن ۔
ثقافتی ارتقاء
ان دا قبضہ ماہی گیری تے کاشتکاری ، دھان د‏‏ی فصل د‏‏ی زمین سی۔ ہاتھیاں جداں وڈے جانوراں نو‏‏ں مارنے دے لئی تیر دے سر تے نیزےآں نو‏‏ں زہر وچ ڈُبیا گیا۔ کھجلی دے گری دار میوے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے چبایا جاندا سی تے نچلے طبقے دے لوک کدی کدائيں ہی کپڑ‏ے پہندے سن ۔ ہر موسم بہار وچ ، اک ارورتی میلہ دا انعقاد کيتا جاندا اے جس وچ وڈی پارٹیاں تے جنسی ترک نو‏‏ں نمایاں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مذاہب وچ سلامی دینے والی قدیم جماعتاں ني‏‏‏‏ں۔
200 ق م دے بعد تو‏ں ، مختلف شعبےآں وچ پتھراں تے جدید ہتھیاراں تو‏ں بنا دیسی ہتھیاراں وچ نمایاں ترقی ہوئی۔ مٹی دے برتناں نے اعلیٰ درجے د‏‏ی تکنیک تے سجاوٹ دے انداز نو‏‏ں پہنچیا ا‏‏ے۔ ویتنام دے لوک بنیادی طور اُتے کاشتکار سن تے گیلے چاول آریزا کاشت کردے سن جو انہاں د‏‏ی غذا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ سی۔ دوسری صدی ق م د‏‏ی پہلی ششماہی دے بعد ، پیتل دے آلات پہلے متعارف کروائے گئے ، حالانکہ اوہ ہن وی کم ہی سن ۔ تقریبا 1000 ق م وچ ، کانسی نے پتھراں نو‏‏ں تقریبا 40 فیصد کنارےآں دے سازوسامان تے ہتھیاراں د‏‏ی جگہ دتی۔ بعد وچ ایہ ودھ ک‏ے 80 فیصد ہوگئی۔ ایتھ‏ے نہ صرف پیتل دے ہتھیار ، کلہاڑی تے ذا‏تی زیورات سن ، بلکہ کرنل تے ہور فارم وی سن ۔ کانسی دے عہد دے اختتام د‏‏ی طرف ، پیتل وچ 90 فیصد تو‏ں زیادہ ساز و سامان تے اسلحہ موجود سی ، تے ایتھ‏ے غیر معمولی اسرافگ قبراں نيں - طاقتور سرداراں دے مقبرے - سیکڑاں تقاریب ، موسیقی دے سازوسامان ، بالٹی وغیرہ ، تے کچھ کانسی دے نمونے۔ انہاں وچ لیج تے زیور شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1000 ق م دے بعد ، قدیم ویتنام دے لوک چاول د‏‏ی کھالاں تے بھینساں تے سواراں نو‏‏ں رکھ دے ہنر مند زرعی ماہر بن گئے۔ انہاں دے پاس ہنر مند ماہی گیر تے بہادر ملاح وی سن ، جنہاں د‏‏ی لمبی کھدائی والی نہراں بحیرہ مشرق نو‏‏ں عبور کردیاں سن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ <span title="এই তথ্যের সত্যতা যাচাই করার জন্য তথ্যসূত্র প্রয়োজন (জুলাই ২০১৯ থেকে)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ہینگ بنگ خاندان
thumb|200x200px| سم ہل اُتے جھیل لانگ کارن دا مندر thumb| ناں ویت  دا پہلا استعمال thumb|200x200px| ڈونگ سون ڈرم اک لیجنڈ دے مطابق ، 14 ويں صدی د‏‏ی پہلی کتاب ، لان نمچاچ کوچی شائع ہوئی۔
یہ ہینگ بونگ خاندان د‏‏ی شروعات ا‏‏ے۔ اُتے ، ویتنامی دے جدید مورخین دا قیاس اے کہ یکم ہجری ق م دے دوسرے نصف حصے وچ صرف دریائے ریڈ ڈیلٹا نے جغرافیائی طور اُتے ترقی کيتی۔ کن ڈانگ وانگ دے بعد سانگ لام دے بعد کامیاب ہويا۔ اگلی سلطنت وچ 16 بادشاہ سن ۔ اوہ ہینگ کنگ دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، اوہ اپنے ملک دا ناں وان لینگ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انتظامی نظام وچ لاک ٹانگ ، لا ہ ہوئے تے بکھان جداں دفتر شامل ني‏‏‏‏ں۔ شمالی انڈوچائینہ دے مختلف فنگ گگوین ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں اُتے کھدائی کرنے والے متعدد دھات‏‏ی ہتھیاراں تے سامان جنوب مشرقی ایشیاء وچ تانبے دے زمانے دے آغاز تو‏ں پہلے دے ني‏‏‏‏ں۔ کانسی دے زمانے دی ابتداء د‏‏ی تصدیق انگریزی بولی وچ 500 ق م وچ وی ہوئی۔ مقامی لاک ویت نامی کمیونٹی اعلیٰ معیار دے کانسی د‏‏ی تیاری ، پروسیسنگ ، استعمال شدہ سامان ، ہتھیاراں تے کانسی دے ڈھول بنانے والی وڈی صنعتاں تیار کردی ا‏‏ے۔ یقینا ایہ علامتی اہمیت دے حامل مذہبی یا رسمی مقاصد دے لئی استعمال ہوئے سن ۔ اس مقصد دے کاریگراں د‏‏ی گمشدہ موم لائ تکنیک دے لئی حساب کتاب د‏‏ی تکنیک وچ بہتر مہارت د‏‏ی ضرورت سی تے وسیع نقاشی دے ل. ترکیب تے ترمیم د‏‏ی مہارت حاصل کيتی گئی سی۔
تریخ تاں پہلے تے ابتدائی تریخ دے ذرائع زیادہ تر کنودندی علامات نيں ، جو زبانی طور اُتے ثابت ہُندے نيں تے وقت دے نال نال اکثر تاریخی معلومات دے نال مل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ لیجنڈ تیان جیانگ نے اک ایداں دے نوجوان د‏‏ی گل کيتی اے جس نے چینی حملہ آوراں دے خلاف وان لینگ بادشاہی فتح د‏‏ی ، ملک نو‏‏ں بچایا تے سِدھے جنت وچ چلے گئے۔ اس نے لوہے دا ہتھیار پہنا ، اک بکتر بند گھوڑا لگیایا ، تے لوہے د‏‏ی تلوار چلا‏ئی۔ اعداد و شمار معدنیات تو‏ں متعلق اک پیچیدہ معاشرے د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے تے این ڈینگ وانجے کا جادو کراسبو ، جو اک ایسا ہتھیار اے جس وچ ہزاراں بولٹ اک نال چل سکدے نيں ، ایسا لگدا اے کہ جنگ وچ تیراندازےآں دے وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ ریڈ دریائے ڈیلٹا دے نیڑے 1،000 دے نیڑے روايتی دستکاری دیہات تے ہنوئی ویتنامی تریخ دے تقریبا 2،000 سال د‏‏ی تریخ پوری قومی صنعتی تے اقتصادی ریڑھ د‏‏ی ہڈی وچ نمائندگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں گنت ، جنہاں وچ زیادہ تر چھوٹے خاندانی مینیجر صدیاں تو‏ں انتہائی نفیس مصنوعات ، مندراں تے سرشار تقاریب تے تہواراں نو‏‏ں تخلیق کردے ہوئے انہاں اخلاقی اقدار دا تحفظ کردے نيں انہاں غیر حقیقی ثقافتاں دے احترام د‏‏ی اک اٹُٹ سبھیاچار وچ ۔
خاندان (256–179 ق م)
thumb| C تے Loa Citydale دا نقشہ ، سرخ دیواراں ، نیلے پانی ، سبز پودےآں۔ تیسری صدی ق م وچ ، ویتنامی گروپ موجودہ جنوبی چین تو‏ں دریائے ریڈ ڈیلٹا منتقل ہويا تے اس د‏ی وین وانگ آبادی دے نال مل گئی۔ 256 ق م وچ ، اے لاک نامی اک نويں بادشاہی یوٹ وِک تے لاک وائٹ دے اتحاد دے طور اُتے نمودار ہوئی ، تے سیک فین نے خود نو‏‏ں "ان ڈانگ ڈانگ" ("کنگ آن ڈانگ") قرار دتا۔ کچھ جدید ویتنامیاں دا خیال اے کہ تھک فان یو ویتنام تو‏ں آئے سن (جدید دور دے شمالی ویتنام ، مغربی گوانگ ڈونگ تے جنوبی گوانگسی صوبے ، جنہاں دا راجگڑھ اج کاؤ بونگ صوبہ اے )۔
فوج تشکیل دینے دے بعد ، اس نے 256 ق م وچ ہینگ کنگز دے اٹھارہويں خاندان نو‏‏ں شکست دتی تے اس دا تختہ پلٹ دتا۔ اس دے بعد انہاں نے اپنی نويں حاصل کيتی گئی ریاست وانگ لانگ دا ناں تبدیل کيتا تے جدید ویتنام وچ نواں راجگڑھ پونگ کھھی قائم کيتا۔ جتھ‏ے اس نے Co Loa Cadadel شہر تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نو‏‏ں لو سرپل فورٹ نويں راجگڑھ تو‏ں دس میل شمال وچ ا‏‏ے۔ اُتے ، ریکارڈاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جاسوسی تو‏ں انہاں ڈانگ وانگ دا زوال ہويا۔ انہاں دے راجگڑھ سی لووا نے دفاعی مقاصد دے لئی شہر دے چاراں طرف بہت ساریاں گہری دیواراں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دیواراں نے راجگڑھ نو‏‏ں حملہ آوراں تو‏ں بچانے دے لئی لکھاں ہنر مند تیراندازےآں دا اہتمام کيتا۔ گٹھ: ویت نام گٹھ:ویتنام دی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اُنیہہ ضلعے
thumb|کھبے|انیس ضلعے
ایہ اک ایسی کثیرالاضلاع شکل (polygon) ہُندی اے جس د‏‏یاں 19 سطحاں ہُندیاں نيں۔ منظم انیس ضلعے (regular enneadecagon) صرف پرکار تے سِدھے خط تو‏ں نئيں بنایا جا سکدا اے تے اس دا اندرونی زاویہ 161.0526 ہُندا ا‏‏ے۔ اندرونی زاویاں دا مجموعہ 3060 ہُندا ا‏‏ے۔
اگر اک منظم انیس ضلعے دے کنارے (edge) د‏‏ی لمبائی t ہوئے تاں محدد دائرہ (circumcircle) دا رداس (radius) ایہ ہوئے گا
رقبہ
منظم تیرہ ضلعے جس دے کنارے (edge) د‏‏ی لمبائی t ہوئے اس دا رقبہ مندرجہ ذیل قائدے تو‏ں کڈیا جا سکدا ا‏‏ے۔
گٹھ:کثیرالضلعے
شاہ بیگ ارغون
شاہ بیگ ارغون ( انگریزی : Shah Beg Argun) اپنے والد امیر ذوالنون د‏‏ی وفات دے بعد شاہ بیگ نے اتفاق رائے تو‏ں قندھار د‏‏ی حکومت سنبھالی۔ ہر اوہ شخص جو امیر ذوالنون دے زمانے وچ اپنے عہدہ اُتے فائز رہیا اوہ سابقہ ​​فرمان دے مطابق ایسا ہی رہیا۔ شاہ بیگ ہمیشہ علمائے کرام تے طالب علماں د‏‏ی صحبت وچ رہندے سن ۔میرزا شاہ بیگ، عرف شاہ شجاع ابن امیر ذوالنون، (۱) سندھ دا پہلا ارغون بادشاہ سی۔ امیر ذوالنون شروع تو‏ں ہی قندھار دا گورنر سی، مرزا شاہ حسین باقرہ ہرات (۸۸۴ھ-۹۱۳ھ) دا حکمران سی تے اس دے بعد شل (کوئٹہ)، مستونگ، سیوی اُتے اس دا کنٹرول سی۔ مرزا شاہ بیگ ارغون ہرات وچ پیدا ہوئے تے اوتھے اپنے والد د‏‏ی سرپرستی وچ تعلیم پائی۔ اپنی جوانی وچ ، فوہا علمی فضیلت تے آداب نو‏‏ں حاصل کرنے وچ مصروف سی، عبادت تے اطاعت وچ بہت ودھ وقت صرف کردا سی۔ ابتداء وچ جدو‏ں اوہ ہرات دے تخت اُتے اپنے والد د‏‏ی خدمت وچ مقیم سن تاں ہمیشہ ہرات دے علماء د‏‏ی مجلس وچ جاندے تے ہفتہ وچ دو بار علماء نو‏‏ں اپنے ہاں بلايا کردے سن ۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ خود اک عالم سن تے انہاں دا دربار ہمیشہ اہل علم تے شاعراں تو‏ں آراستہ رہندا سی۔
تفصیلی تعارف
جب محمد خان شیبانی پورے صوبہ خراسان اُتے قابض ہو ک‏ے فرح دے نیڑے پہنچ گیا تاں اس نے قندھار نو‏‏ں زیر کرنے دا ارادہ کيتا فرح گرم سر د‏‏ی سرحد اُتے پہنچنے دے بعد شاہ بیگ نے ایلچن نو‏‏ں محمد خان شیبانی دے پاس بھیجیا تاکہ اس د‏ی اطاعت و فرمانبرداری دا اظہار کرے۔ جس دے بعد محمد خان مان گیا تے واپس چلا گیا۔ کچھ عرصے دے بعد ۹۱۵ ہجری وچ شاہ اسماعیل صفوی ثانی نے صوبہ خراسان اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس جنگ وچ محمد خان شیبانی ماریا گیا ۔
سیوی د‏‏ی فتح
بابر دے کابل اُتے قبضے دے بعد خطرہ محسوس کردے ہوئے اس نے سیوی (سبی) نو‏‏ں فتح کرنے دا فیصلہ کیتا، ۹۱۷ ہجری وچ اس نے قندھار تو‏ں شل د‏‏ی طرف پیش قدمی کی، لیکن چند دن شال وچ رہنے دے بعد اوہ شل تو‏ں سبی د‏‏ی طرف چلا گیا تے سبی دے نیڑے قلعہ وچ پہنچیا۔ اس نے دل ہی دل وچ کیہ۔ سلطان برولی برلاس نے، جس د‏‏ی اولاد ایتھ‏ے دے حکمران سن، تن ہزار بلوچاں تے ہور فوجاں نو‏‏ں جمع کيتا تے حملہ کیتا، شدید لڑائی ہوئی۔ آخر کار شاہ بیگ جِت گیا تے ساوی د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی۔ کئی مارے گئے تے کئی سندھ چلے گئے۔ شاہ بیگ سیوی آیا تے کچھ دن اوتھ‏ے رہیا۔ باغات وچ عمارتاں دیاں بنیاداں پائی گئياں۔ قلعہ د‏‏ی تعمیر دے بعد مرزا عیسیٰ ترکھان جو کہ انہاں دے وڈے رئیساں وچو‏ں سن، سبی د‏‏ی حکومت کچھ فوج دے نال سونپ کر قندھار چلے گئے ۔
شاہ بیگ ارغون نے قندھار وچ آک‏ے کچھ دن بعد اک کثیر لشک‏ر ک‏ے نال شمال د‏‏ی طرف رخ کيت‏‏ا راستے وچ رعایا دے لوک اس دے لشکر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے لرز اٹھے ۔ انہاں نو‏ں ایہ اندازہ نئيں تھ کہ فوجاں کتھے جا رہیاں نيں ۔ بالآخر معلوم ہويا کہ سب سیوی جا رہے نيں ۔ جدو‏ں اس د‏ی خبر سلطان پیرولی برلاس د‏ی اولاد نو‏‏ں ملی جو اس وقت سبی ( سیوی ) اُتے حکمران سی تاں انھاں نے قاصداں نو‏‏ں بھیج کر شاہ بیگ نو‏‏ں اپنی صداقت تے خیر خواہی دا یقین دلایا۔شاہ بیگ ارغون نے سیوی قلعہ فتح ک‏ر ليا ۔ جو لوک قلعے وچ سن انہاں وچو‏ں کچھ حاضر ہوئے تے کچھ فتح پور چلے گے ۔ شاہ بیگ نے فرید ارغون ، میر فاضل کوکلتاش  ، زینک ترخان تے عاقل اتکہ نو‏‏ں سیوی تو‏ں قندھار بھیج دتا تے خود فتح پور د‏‏ی طرف روانہ ہويا ۔ فتح پور سیوی تو‏ں پنجاہ کوس دے فاصلے اُتے سندھ د‏‏ی طرف واقع سی۔ سلطان پیرولی د‏‏ی اولاد دولت شاہی ، برغدائی ، کوریائی تے نورگانی قبیلے وچو‏ں تقریبا اک ہزار سوار تے بلوچاں تے دوسرے قبیلے تو‏ں  تقریبا دو ہزار سوار جمع دے جنگ دے لئی نکلی لیکن فتح شاہ بیگ ارغون نو‏‏ں ہوئی ۔ انہاں وچو‏ں کچھ قتل ہوئے تے کچھ سندھ د‏‏ی طرف بھج گئے ۔ شاہ بیگ سیوی آیا تے کچھ دن قیام ک‏ر ک‏ے عمارتاں تے باغاں د‏‏ی بنیاد رکھی تے سیوی قلعہ د‏‏ی مرمت دے بعد قابل اعتماد لوکاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رکھ دے قندھار واپس آ گئے ۔
ٹھٹھہ د‏‏ی فتح
۱۵ محرم ۹۲۶ ہجری نو‏‏ں شاہ بیگ اپنی فوج دے نال دریا عبور ک‏ر ک‏ے ٹھٹھہ پہنچیا۔ جام نندی دا بھائی دریا خان جام فیروز نو‏‏ں ٹھٹھہ وچ چھڈ ک‏‏ے اک وڈی فوج دے نال لڑنے آیا۔ فارقاں دے درمیان زبردست جنگ ہوئی تے آخر کار شاہ بیگ نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی۔ دریا خان اپنے ساتھیاں تے سمن د‏‏ی فوج سمیت شہید ہو گیا، جدو‏ں جام فیروز نو‏‏ں خبر ملی تاں اوہ فوراً بھجیا تے پیر تک غمگین حالت وچ کدرے نہ ٹھہرا۔ ۲۰ محرم تک انہاں نے ٹھٹھہ شہر نو‏‏ں لُٹیا تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں ذلیل کيتا۔ بوہت سارے لوکاں دے گھر والےآں نو‏‏ں قید کر دتا گیا۔ اوڑک قاضی قاضین جو اس عہد تو‏ں مستفید ہوئے، آپ د‏‏ی کوششاں تے مشورے تو‏ں غصے د‏‏ی اگ ٹھنڈی ہوئی تے فیر اعلان ہويا کہ ٹھٹھہ دے لوکاں د‏‏ی املاک تے خاندان نو‏‏ں کوئی ہتھ نہ لگائے
سیوستان د‏‏ی فتح
اودو‏ں شاہ بیگ نے اپنے امرا تے ساتھیاں تو‏ں مشورہ کيتا کہ سندھ د‏‏ی سلطنت بہت وسیع ا‏‏ے۔ اسيں اس دے ذمہ دار نئيں ہو سکدے۔ اس لئی مناسب اے کہ ادھا ملک جام فیروز دے حوالے ک‏ے دتا جائے تے باقی ادھا ساڈے وفادارےآں دے حوالے ک‏ے دتا جائے۔ اوڑک سب نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ لکی دا پہاڑ جو سیوہان دے نیڑے اے جام فیروز دے قبضے وچ رکھیا جائے تے لکی تو‏ں بالائی سندھ تک دا بقیہ حصہ شاہ بیگ د‏‏ی حکومت وچ رہ‏‏ے۔ منتاں تے منتاں پوری کرنے دے بعد شاہ بیگ سیوستان پہنچیا۔ جو لوک سیوستان وچ سن اوہ شاہ بیگ د‏‏ی فوج دے آنے تو‏ں پہلے تلدی چلے گئے۔ سوہتن تے سودھا دے لوکاں نے اوتھ‏ے موجود ہوݨ نال جنگ د‏‏ی شکل اختیار کر لئی۔ دھڑاں دے درمیان بہت شدید لڑائی ہوئی۔ جس وچ سوہندا تے سودھا نو‏‏ں شکست ہوئی۔ سیستان دا قلعہ شاہ بیگ دے قبضے وچ آیا اندرونی تے بیرونی قلعےآں د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شاہ بیگ نے اپنے چند امرا مثلاً میر علیک ارغون، سلطان مقیم باگلر، کیبک ارغون تے احمد ترکھان نو‏‏ں اس د‏ی ذمہ داری سونپی۔ سیستان دا قلعہ اس نے امرا نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ قلعہ وچ اپنی حویلی بناواں۔ اس دے بعد بک، موڑ تے منزل تو‏ں منزل تک دا سفر کرن تے سکھر دے میدان وچ اتراں۔ کچھ دناں دے بعد شاہ بیگ بک‏ر ک‏ے قلعہ وچ آیا تے شہر دیاں تھانواں تے محلات دیکھے تے سپاہیاں تے امرا وچ تقسیم کر دتے۔ قلعہ د‏‏ی پیمائش ک‏ر ک‏ے امرا دے حوالے ک‏ے دے فرمایا کہ الور دا قلعہ جو کہ پہلا تخت سی، گرا دتا گیا تے اس د‏ی اینٹاں بکر وچ لیائی گئياں تے بک‏ر ک‏ے اردگرد ترکاں تے سامن د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں وی مسمار دے دتا گیا۔ قلعہ د‏‏ی تعمیر وچ بوہت گھٹ وقت وچ قلعہ د‏‏ی تعمیر مکمل ہونی چاہیے۔ مرزا شاہ حسن تے ہور امراء نو‏‏ں خاص مقام ملا۔ ايس‏ے طرح میر فاضل کلکتاش تے سلطان محمد مہردار وغیرہ نے وی خاص مقام حاصل کيتا۔ اک سال گزرنے دے بعد قلعہ د‏‏ی تعمیر تے رعایا دے ضروری انتظام تو‏ں مطمئن ہو ک‏ے ۹۲۸ ہجری وچ اس نے پایندہ محمد خان نو‏‏ں بکر د‏‏ی حکومت اُتے مقرر کيتا تے اک وڈی فوج دے نال گجرات فتح کرنے دے لئی روانہ ہويا تے اس نے ارادہ کيتا۔ ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنا۔ فیر اس نے حاضرین تو‏ں کہیا کہ بادشاہ بابر سانو‏ں سندھ وچ اکیلا نئيں چھڈے گا تے جلد یا بدیر اوہ اس ملک (سندھ) نو‏‏ں اسيں تو‏ں یا ساڈے بچےآں تو‏ں کھو لے گا۔ اس لئی سانو‏ں کسی دوسرے ملک فرار ہونا پئے گا۔ ايس‏ے پریشانی تے پریشانی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے پیٹ وچ اچانک درد ہوݨ لگا، بہت علاج کروایا تے دوائی دینے د‏‏ی بہت کوشش کيتی مگر کوئی فائدہ نہ ہويا۔ شاہ بیگ نے گجرات پہنچنے تو‏ں پہلے شعبان ۹۲۸ھ دے پہلے مہینے وچ سفر آخرت کيتا۔ "شہر شعبان" انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ شاہ بیگ دے دور حکومت د‏ی پوری مدت پندرہ سال اے ۔
موت
شاہ بیگ نے اک سال د‏‏ی مختصر مدت تک سندھ اُتے حکومت کيتی۔ ۱۱محرم ۹۲۷ھ/۱۵۲۰ء نو‏‏ں سندھ وچ داخل ہوئے تے ۲۲ شعبان ۹۳۰ھ/۱۵۲۳ء نو‏‏ں وفات پائی۔
حوالے
حوالے ؛ ترخان نامہ  ۔ تریخ معصومی ۔ سندھ د‏‏ی تریخ ۔ ایمپیریل گزیٹیر آف انڈیا ۔ سبی ڈسٹرکٹ گزیٹیر تے تحصیل دفتر ریکارڈز سبی
گٹھ:سندھی شخصیتاں
ملکوال
ملکوال پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل ملکوال وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل ملکوال دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
عیسا خیل
عیسا خیل، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی تحصیل عیسا خیل وچ اک شہر اے تے تحصیل عیسا خیل دا صدر مقام اے۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
الموفق باللہ
ناں و نسب
آپ دا ناں طلحہ کنیت ابو احمد تے لقب الموفق باللہ تے الناصر الدین اللہ ا‏‏ے۔ آپ دے والد دا ناں المتوکل علی اللہ ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی پیدائش چار شنبہ 2 ربیع الاول 229ھ نو‏‏ں ہوئی۔ آپ دا نسب نامہ ایہ اے ابو احمد طلحہ الموفق باللہ ابن المتوکل علی اللہ ابن المعتصم باللہ ابن ہارون الرشید ابن ابو عبد اللہ محمد المہدی باللہ ابن ابو جعفر المنصور بن ابو ابراہیم محمد بن علی ابن ابو محمد علی بن عبد اللہ بن عباس ابن عبد اللہ بن عباس ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبد المطلب ابن ہاشم اے آپ دا سلسلہ نسب نويں پشت اُتے نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔
ولی عہد
جب امور خلافت آپ دے بھائی المعتمد علی اللہ دے ہتھ وچ آئے تاں اس نے آپ تو‏ں وعدہ کیتا تے نال وچ وصیتہ وی کہیا سی کہ جعفر دے بعد خلافت آپ نو‏‏ں ملے گی تے آپ دا لقب الموفق باللہ رکھ دتا سی لیکن جدو‏ں آپ نے زمکی سردار دا مقابلہ ک‏ر ک‏ے اس دا قلع قمع کر دتا تاں آپ دا لقب بدل ک‏ے الناصر الدین اللہ رکھ دتا۔
علم و فراست
الموفق باللہ وڈی گہری عقل تے عمدہ انتظامات دے مالک سن ۔ جس وقت لوکاں د‏‏ی فریادرسی دے لئی بیٹھدا سی اس وقت قاضیاں نو‏‏ں وی اپنے پاس بیٹھدا سی تے کھڑے کھڑے بلا تاخیر دادرسی ک‏ر ک‏ے مظلوماں دے حقوق دلواندا علمی لحاظ تو‏ں وڈا ہی ادب، نسب، فقہ تے ملکی سیاستاں دا ماہر سی ۔
شہر منیعہ اُتے الموفق دا قبضہ
267ھ وچ الموفق نے اپنے بیٹے ابو العباس احمد نو‏‏ں تقریباً دس ہزار گھوڑ سوار تے پیادہ فوجیاں دے نال انتہائی خوبصورتی تے پوری تیاری دے نال حبشیاں تو‏ں قتال کرنے دے لئی بھیجیا۔ ابو العباس اس وقت کم عمر، نوجوان تے ناتجربہ کار سی بالخصوص لڑائی دے طور طریقےآں تو‏ں ناواقف سی اس دے باوجود اس نے بہت کامیابی حاصل کيتی۔ پہلے حبشی سرداراں نے واسط دے شہراں وچ تے دجلہ دے علاقےآں وچ جتھ‏ے تک انہاں دا قبضہ سی اوتھ‏ے اُتے ابو العباس نے قبضہ ک‏ر ليا۔
اس دے بعد ماہ صفر وچ الموفق بغداد تو‏ں اک لشکر لے ک‏ے نکلے تے ماہ ربیع الاول وچ واسط وچ داخل ہوئے۔ دوسری طرف آپ دے بیٹے المعتضد باللہ نے آپ دا استقبال کیتا تے بعد ملاقات دے لشکر د‏‏ی تمام کارگزاری سنائی تے ایہ کہ کس طرح لشکریاں نے جہاد دے سلسلے وچ تمام دشواریاں نو‏‏ں ہنسی خوشی برداشت کیتا۔ یہ سن کر الموفق نے تمام سرداراں نو‏‏ں اک اک ک‏ر ک‏ے قیمتی خلعت تو‏ں نوازیا۔
اس دے بعد الموفق تمام لشکر نو‏‏ں لے ک‏ے شہر منیعہ د‏‏ی طرف ودھے جس نو‏‏ں اس نے خود بسایا سی ۔ اوتھ‏ے اُتے حبشیاں نے جم کر مقابلہ کیاتے گھمسان د‏‏ی لڑائی ہوئی لیکن بالآخر الموفق نے انہاں نو‏‏ں شکست تو‏ں دوچار کیتا۔ فیر تمام لشکر شہر وچ داخل ہويا جس تو‏ں حبشیاں دا لشکر اوتھ‏ے تو‏ں بھج نکلیا۔ آپ دے لشکر نے انہاں دا پِچھا کیتا تے انہاں نو‏‏ں بطائح دے علاقے وچ پانے وچ کامیاب ہوئے اوہ جتھ‏ے ملے انہاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا تے بوہت سارے حبشی گرفتار وی ہوئے۔ الموفق نے پنج ہزار عورتاں نو‏‏ں رہیا کروایا جو حبشیاں دے قبضے وچ سی تے انہاں نو‏‏ں اپنے گھراں وچ پہنچانے دا انتظام کیتا۔ آپ نے شہر د‏‏ی چاردیواری تے شہر پناہ نو‏‏ں ڈھادینے تے انہاں د‏‏ی خندقاں نو‏‏ں بھرنے دا حکم دتا تے شہر نو‏‏ں چٹیل میدان بنا دتا جدو‏ں کہ ہن تک اوہ جگہ ساری شرارتاں د‏‏ی آماجگاہ سی۔1
مرض گھٹیا دا شکار ہونا
آپ د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ ایہ بنی دے آپ مرض گھٹیا دا شکار ہو گئے سن تاں ماہ صفر وچ آپ اپنے گھر بغداد آ ک‏ے رہنے لگے آپ دے پیر پھُل کر موٹے کپے ہو گئے، آپ دے جسم وچ گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں جلن رہندی، اس لئی برف وغیرہ ٹھنڈی چیزاں دا وافر انتظام کیتا جاندا، چار پایاں اُتے لٹا کر آپ نو‏‏ں ادھر تو‏ں ادھر کیتا جاندا، جس دے لئی چالیس آدمی مقرر کر دتے گئے سن، جنہاں تو‏ں باری باری بیک وقت ویہہ آدمیاں د‏‏ی ضرورت پیندی، اک دن آپ نے خود تنگ ہو ک‏ے کہیا، مینو‏ں یقین اے تساں لوک میری وجہ تو‏ں تنگ آ چکے ہو، اے کاش! وچ حاکم وقت نہ ہُندا تے تواڈی طرح ادنٰی آدمی ہُندا کہ تواڈی طرح ہی کھاندا تے تواڈی طرح ہی پیندا تے تواڈی طرح ہی آرام تو‏ں سوندا تے ایہ وی کہیا کردا کہ میرے رجسڑ وچ اک لکھاں ایداں غریباں تے متحاجاں دے ناں لکھے ہوئے نيں، جنہاں نو‏ں میری طرف تو‏ں زندگی گزارنے دے اخراجات دتے جاندے نيں، مگر ہن کوئی وی انہاں وچو‏ں میرے تو‏ں بدتر حالت وچ نئيں ا‏‏ے۔
وفات
مرض گھٹیا وچ مبتلا ہو ک‏ے آپ اپنی زندگی تو‏ں تنگ آ چکے سن بالآخر آپ د‏‏ی وفات ماہ صفر 278ھ وچ قصر حسنی وچ ہوئی۔ ابن جوزی نے کہیا اے کہ اس وقت آپ د‏‏ی عمر کچھ ماہ تے چند دن کم چوالیس سال ہوئی سی۔
اولاد
آپ دا اک بیٹا تھا
ابو العباس احمد المعتضد باللہ بن ابو احمد طلحہ الموفق باللہ
آپ د‏‏ی وفات دے بعد آپ دے بیٹے المعتضد باللہ نو‏‏ں ولی عہد بنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:842 دے جم گٹھ:891 دیاں موتاں گٹھ:حکومت خلافت عباسیہ گٹھ:عباسی جنرل گٹھ:عباسی شخصیتاں گٹھ:نائبین سلطنت گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی وچ ایشیا دے حکمران
بادشاہی عاشور خانہ
بادشاہی عاشور خانہ اہل تشیع د‏‏ی ماتم گاہ اے جتھے اوہ محرم دے مہینے وچ یکجا ہوئے ک‏ے ماتم د‏‏ی محفلاں منعقد کردے نيں۔ بادشاہی عاشور خانہ حیدرآباد دکن وچ چار مینار دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
ویہويں صدی وچ عاشور خانہ نو‏‏ں ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں وچ شامل کيتا گیا اے تے اس دا انتظام وراثتی طور اُتے متولی مجاور میر نوازش علی موسوی تے ریاستی محکمہ آثار قدیمہ و عجائب گھر دے پاس ا‏‏ے۔
تریخ
اس عاشور خانے نو‏‏ں چار مینار د‏‏ی تعمیر مکمل ہونے دے تن برس بعد سلطان قلی قطب شاہ نے سنہ 1594ء وچ تعمیر کيتا۔
تفصیلات
عاشور خانے دے متعدد گوشے نيں جنہاں وچ نیاز خانہ، نقار خانہ، سرائے خانہ، آبدار خانہ، لنگر خانہ، مکان مجاور، دفتر مجاور تے چبوترا قابل ذکر نيں۔ اس عاشور خانے دے رنگین فرش د‏‏ی چمک دمک اج چار صدیاں بعد تک برقرار ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ شیعیت گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بھوجا ایئر
بھوجا ائیر پاکستان د‏‏ی اس پہلی نجی ایئر لائن سی جس نے سنہ 1993ء وچ سابق وزیراعظم پاکستان نواز شریف دے دورِ حکومت وچ اپنے آپریشن دا آغاز کيتا سی۔ اودو‏ں کراچی، لاہور تے کوئٹہ دے درمیان پروازاں شروع کيتی گئی سی۔ کمپنی دے پاس اس آپریشن دے لئی بوئنگ 747 طیارے موجود سن ۔ 1998ء وچ بھوجا ایئر لائن نے پہلی مرتبہ بین الاقوامی پرواز یعنی کراچی تو‏ں دبئی پروازاں کاآغاز کيتا۔ اس دے بعد ایہ پروازاں ملک دے تمام اہ‏م شہراں تو‏ں شروع کيتیاں گئیاں مگر مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آپریشن 2001ء وچ معطل کر دتا گیا۔ تقریباً اک دہائی دے بعد مارچ 2012ء وچ بھوجا ایئر لائن نے اپنا دوسرا جنم لیا تے چند پروازاں بحال کیتیاں۔ اس موقع اُتے بھوجا ایئر لائن د‏‏ی انتظامیہ نے اس گل دا اعادہ کيتا سی کہ اوہ یورپ تے امریکا پروازاں دا ارادہ وی رکھدے نيں۔
حادثے
20 اپریل 2012 نو‏‏ں بھوجا ایئر د‏‏ی کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں اسلام آباد دے بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈے دے لئی پہلی پرواز سی جو اپنی منزل اُتے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی حادثے دا شکار ہو گئی۔ بھوجا ایئر لائن دا پاندھی طیارہ اسلام آباد ہوائی اڈے دے نیڑے رہائشی علاقے وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ طیارے وچ عملے دے پنج ارکان تے پنج شیر خواراں سمیت اک سو ستائیہہ افراد جاں بحق ہو گئے۔
بھوجا ائرلائن د‏‏ی پرواز نمبربی فور 213 جمعہ د‏‏ی شام 5بج کر10منٹ پرکراچی تو‏ں اسلام آباد دے لئی روانہ ہوئی۔ طیارہ اسلام آباد د‏‏ی حدود وچ داخل ہويا تاں لینڈنگ دے لئی چھ بج کر چالیس منٹ اُتے طیارے نو‏‏ں لینڈنگ دے لئی کلیئر کر دتا گیا۔ شدید بارش تے خراب موسم وچ طیارے نے لینڈنگ دے لئی پوزیشن لی تاں طیارہ 2ہزار فٹ کي بلندي اُتے سی جدو‏ں اس دا کنٹرول ٹاور نال رابطہ منقطع ہو گیا۔ جس دے بعد بوئنگ سیون تھری سیون طیارہ اسلام آباد دے بے نظیر انٹر نیشنل ایئرپورٹ تو‏ں صرف پنج کلو میٹر دور راولپنڈی اسلام آباد د‏‏ی سرحد اُتے واقع حسین آباد دے علاقے وچ کورال چوک وچ گھراں اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا تے انسانی اعضا تے جہاز دے ٹکڑے کئی سو میٹر دے علاقے وچ پھیل گئے۔ بدقسمت روسی ساختہ طیارے نو‏‏ں کیپٹن نور اللہ آفریدی تے نو‏‏ں پائلٹ مشتاق اڑا رہے سن ۔ طيارے دے پائلٹ نے کسي خرابي کي نشاندہي نہيں کي سی تے طيارے کاحادثہ تين ساڈھے تين منٹ ميں پيش آيا۔ ْمحکمہ موسميات پاکستان دے مطابق سول ايوی ايشن نو‏‏ں دو مرتبہ انتہائي خراب موسم کي وارننگ دتی گئی سی انتہائی خراب موسم کي وارننگ دے بعد جو طيارہ حادثہ دا شکار ہويا۔
تھ‏‏انو‏اں
2012 تک بھوجا ایئر تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں اُتے طیارے روانہ کردی سی
بیڑا
اپریل 2012 تک بھوجا ایئر دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔
حوالے
گٹھ:1993ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز گٹھ:2001ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں گٹھ:2001ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں گٹھ:2011ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:2011ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:2012ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں گٹھ:2012ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں
تحصیل ملتان صدر
ملتان صدر پنجاب دے ضلع ملتان دی اک تحصیل اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع ملتان
محمد بوٹا گجراتی
میاں محمد بوٹا گجراتی پنجابی زبان دے مشہور شاعر ہوئے نيں۔
ناں
میاں محمد بوٹا جو محمد بوٹا گجرا‏تی دے ناں تو‏ں وی شہرت رکھدے نيں۔ اوہناں دا تعلق گجرات، پنجاب، پاکستان تو‏ں سی۔
جم
میاں محمد بوٹا گجراتی گجرات شہر دے محلا کٹڑا شالبافاں وچ 1843ء وچ پید ا ہوئے۔ والد دا ناں میاں لسو سی جو کشمیر تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آئے سن ۔
سماجی حیثیت
پہلاں شالبافی (شالاں بُݨݨ) دا کم کردے سی فیر عطاری د‏‏ی دکان کھول لئی جو اہل ذوق دا مرکز وی سی۔ گجرات میونسپلٹی دے 27 سال تک بِلا مقابلا ممبر منتخب ہُندے رہ‏‏ے۔ علامہ اقبال تے کریم بی بی دے نکاح دے گواہ سن ۔
وفات
16 ستمبر 1919ء نو‏‏ں وفات پائی تے قبرستان بھٹیاں وچ مدفون نيں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
تحصیل ملتان
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع ملتان
دیس لسٹ بلحاظ غیرملکی نژاد آبادی
ایہ دیس لسٹ بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی اے۔ ایہ تارکین وطن دی آبادی بلحاظ دیس دی اک فہرست اے۔
حوالے
گٹھ:ترک وطن گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں