cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حضرت علی تے قبولِ خلافت
حوالے
یہ تبلیغات اس حد تک موثر ھوگئياں کہ امویاں د‏‏ی حکومت دے زوال تک ایسا اعتقاد، کم تو‏ں کم انہاں د‏‏ی اپنی سرحد وچ یعنی شام وچ کامل شائع سی۔ مسعودی اس موقع اُتے روایت کردے نیں : ”اس دے بعد کہ مروان، آخری اموی خلیفہ، قتل ھوگیا عبداللہ بن علی شام آئے تے اوتھے دے ثروت مند لوکاں دے اک گروہ دا انتخاب کرکے سفاح دے پاس بھیجیا۔ انھاں نے سفاح دے نزدیک قسم کھادی کہ اوہ لوک امویاں دے علاوہ کسی نو‏‏ں پیغمبراکرم(صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے اھل بیت نھاں جاندے سن تاکہ آنحضرت تو‏ں میراث حاصل کرن۔ اس مجلس وچ ابراھیم بن مھاجر نے اک شعر پڑھیا جس د‏‏ی بعد وچ عباسیاں دے چاھنے والے شاعر نے متابعت د‏‏ی تے امویاں دے طعنہ دینے دے ضمن وچ ، بنی عباسنو‏ں پیغمبر اکرم(صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دے ورثہ داراں دے ناں تو‏ں یاد کيتا۔“ اس دے لئی آپمروج الذھب، د‏‏ی ج/۳، ص/۴۳ اُتے رجوع کرن۔
[37] اس داستان د‏‏ی تفصیل کوکتاب مروج الذھب د‏‏ی ج/۲، ص/۴۰٦۔ ۴۰۹ اُتے ملاحظہ کیجئے۔
قابل توجہ گل ایہ ھے کہ استاد سبحانی اس داستان دا اصلی سبب خلفا د‏‏ی حقانیت دا عقیدہ جاندے نیں ۔ ”جدو‏ں کہ ایہ عقیدہ تِناں خلفا دے زمانے وچ دکھادی نھاں دیندا ھے مھاجرین وانصار کسی فرد دے ذھن وچ خطور نھاں کردا سی کہ اس د‏ی یا اس د‏ی خلافت دا عقیدہ رکھنا واجب ھے تے جو انہاں د‏‏ی خلافت دا معتقد نھاں ھے اوہ مومنین د‏‏ی جماعت تو‏ں خارج تے بدعت گزاراں د‏‏ی جماعت وچ داخل ھوگیا ھے۔ اس قاعدہ نو‏‏ں سیاست نے وجود دتا تاکہ علی(علیہ السلام) نو‏‏ں طعنہ داں تے خون عثمان دے انتقام دے سلسلہ وچ معاویہ دے خروج نو‏‏ں مشروعیت بخشے۔ شاید عمرو ابن عاص پھلا شخص سی جس نے اس طرزتفکر دا بیج بویا۔“ اس دے بعد داستان نو‏‏ں مفصل طور اُتے نقل کرکے اس قسم دا نتیجہ نکالدا ھے: ”یہ داستان تے ايس‏ے د‏‏ی طرح دوسری داستاناں اس گل کيتی حکایت کردی نیں کہ خلفا د‏‏ی خلافت دا اعتقاد دشمنی تے رقابت د‏‏ی مسموم فضا وچ پیدا ھوا یھاں تک کہ اوہ مکار تے ھوشیار مرد شیخین د‏‏ی خلافت دے اعتقاد نو‏‏ں وسیلہ بنا ک‏ے عثمان د‏‏ی حقانیت دا اقرار لینا قرار دے۔۔۔“ الملل والنحل،کی/۱، ص/۲٦۵۔ ۲٦٦ اُتے رجوع کرو۔
[38] اس طرح دے واقعہ دے نمونہ نو‏‏ں رجال حول الرسول نامی کتاب وچ ملاحظہ کرن۔ اس واقعہ نے حتی اک آزاد خیال تے خالد محمد خالد دے جداں تجدد پسند انسان، جو اس کتاب دے موٴلف وی نیں انہاں نو‏‏ں وی متاٴثر کردتا ھے۔
[39] بربھاری جو ابن حنبل د‏‏ی کتاب السنة، د‏‏ی شرح ھے اس وچ کھدے نیں : ”اس گل نو‏‏ں دل وجان تو‏ں مننا ضروری ھے کہ عمر تے ابوبکر عائشہ دے حجرہ وچ مدفون نیں ۔ پس جدو‏ں پیغمبر اکرم(صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) د‏‏ی قبر دے نزدیک آؤ تاں پیغمبر(صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) نو‏‏ں سلام کرنے دے بعد انہاں دونے اُتے سلام کرنا واجب ھے۔“ طبقات الحنابلة، نامی کتاب د‏‏ی ج/۲، ص/۳۵ تو‏ں ماخوذ ھے۔
صحابہ نامی مقالہ تو‏ں موازنہ کرن شارٹر انسائکلوپیڈیا آف اسلام وچ
Shorter Encyclopaedia of Islam.p.88
اور ايس‏ے طرح العواصم والقواصم فی الذب عن سنة ابی القاسم، د‏‏ی ج/۳، ص/۲۳۔ ۲۳۰ اُتے وی ملاحظہ کرو۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:علی
نیہالی بولی
نہالی بولی مغربی وچکار بھارت دے مدھ پردیش دے کجھ چھوٹے حصےآں وچ اتے مہاراشٹر وچ بولی جاندی بولی اے۔   ایہہ اک بولی ویوجک اے، یعنی، دنیا دی کسے وی ہور بولی توں کوئی جانیا نسلی تعلق نہیں اے اتے ایہہ اپنے بولی پروار دی اکو اک جانی جاندی بولی اے۔ اس توں بناں، جموں اتے کشمیر دی برشاسکی بولی دوجی جانی جاندی بولی دبھاشیئے اے۔ نہالیاں دی آبادی لگبھگ 5,000 اے پر 1991 دی مردمشماری وچ، ایہناں وچوں صرف 2,000 ہی اس بولی دے بولن والیاں وجوں گنے گئے سن۔
نہالی گروہ تریخی روپ وچ کورکُو گروہ نال متعلق رہا اے اتے ایہناں دے نال ہی پنڈاں وچ وسدا آیا اے۔ اس کارن ہی نہالی بولی بولن والے بہت سارے لوک کورکُو بولی دے وی جانن والے ہندے ہن۔ نہالی بولی دے بہت سارے شبد نیڑے دیاں ہورناں بولیاں توں لئے ہوئے ہن اتے عامَ بول وچ لگبھگ 60-70% کورکُو بولی دے شبد ہندے ہن۔ بولی سائنس یاں دے مطابق مول نہالی ووکیبولری وچ ہن صرف 25% شبد ہی ورتوں وچ رہِ گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:مہاراشٹر دیاں بولیاں گٹھ:مدھ پردیش دیاں بولیاں
یامابے نو آکاہیتو
left|thumb|Kuniyoshi, یامابے نو آکاہیتو یامابے نو آکاہیتو (山部 赤人 or 山邊 赤人) (fl. 724–736) جاپان دا نارا یگ دا شاعر سی۔ جاپان دے سبھ توں پرانے شاعری مجموعے مانیوشو وچ اس دے 13 چوکا اتے 37 تانکا شائع ہن۔ اس دیاں بہت ساریاں کویتاواں 724 اتے 736 دے وچکار بادشاہ شومو نال سفر دوران رچیاں گئیاں سن۔ یامابے نوں شاعری دے کامی (جاپانی دھرم شنتو وچ پوجیاں جاندیاں روحاں) وچوں اک سمجھیا جاندا اے، اتے کاکینوموتو نو ہیتومارو دے نال-نال واکا نیشے کیہا جاندا اے۔ اوہ چھتی امر شاعر (三十六歌仙) جاپانی گروپ دا میمبر اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جاپانی شاعر گٹھ:جاپانی شخصیتاںگٹھ:جاپان
مئی چوک دیاں مانواں
thumb|[[بیونس آئرس شہر دے میو پلازا وچ زمین تے پینٹ کیتا ماواں دا چٹا سکارف]]
مئی پارک دیاں ماواں دی ایسوسیئیشن (Asociación Madres de Plaza de Mayo) ارجنٹینی ماواں دی اک ایسوسی ایشن اے جنہاں دے بچیاں نوں 1976 اتے 1983 دے درمیان فوجی تاناشاہی دی راجکی دہشتگردی دوران "غائب" قرار دتا گیا سی۔ اوہ ایہہ جانن دی کوشش کردے ہوئے متحد ہوئیاں کہ اوہناں دے بچیاں نال کی ہویا اے، اتے 1977 وچ مئی پارک (پلازا دے مایؤ)بیونس آئرس، گلابی محل - صدر بھون دے ساہمنے، مخالف دھر نوں چپّ کراؤن دے مقصد لئی سرکار دی راجکی دہشتگردی دے عوامی روس کرنا شروع کیتا۔ اوہ چپّ چاپ چکر لاؤندیاں اپنے بچیاں دے پتے پچھدیاں ہن۔
دیس دے لوکاں لئی، ایہہ یگ ارجنٹینا دے فوجی حکومت ولوں لئیاں گئیاں جاناں، پریواراں دے ٹٹن اتے اتے انسانی حقاں متعلق ظلماں دا لکھائک اے۔ مئی پارک دیاں ماواں ایہناں انسانی حقاں دے النگھناں دے خلاف وچ نترن والیاں وچ موڈھی سن۔ مل کے عورتاں نے اک رفتار شیل اتے نامننیوگ طاقت بنائی جہڑی کہ لاطینی امریکہ وچ عورتاں اتے ماترتو تے روائتی پابندیاں دے خلاف وچ کھڑی سی۔ ماواں جتھیبند ہو کے آئیاں اتے اپنے بچیاں دے ٹھکانیاں بارے جانکاری منگن لگیاں۔ ایہناں اپرالیاں نال اوہناں نے دنیا بھر وچ انسانی ادھیکاراں دی النگھنا نوں وی اجاگر کیتا اتے مقامی اتے عالمی پدھر تے جاگروکتا پیدا کیتی۔ اوہناں دی وراثت اتے اگانھ پررفتار اوہناں دے جاری گروپ تنظیم، پرتیکاں اتے نعریاں دی ورتوں اتے ہفتہ واری موک ورودھاں دے کارن کامیاب رہی اے۔ اج، ماواں دی ایہہ سبھا لاطینی امریکہ اتے ہور تھاواں تے انسانی، سیاسی اتے شہری حقاں لئی جدوجہد وچ جاری رجھی ہوئی اے۔
حوالے
گٹھ:ارجنٹائن
کورکُو بولی
کورکُوبولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی   4،80000  اے۔ کورکُو (Korku)   بھارت دے مدھ پردیش اتے مہاراشٹر راجاں وچ بولی جان والی اسٹرو-ایشیائی بولی پروار دی منڈا شاخاں دی اک بولی اے۔ ایہہ کورکو بھائیچارے دے لوکاں دی بولی اے، جو کہ بھارتی آئین ماتحت شیڈولڈ جاتی اے۔ گونڈی بولی بولن والے لوک وی کورکُو بولیاں دے آلے-دوآلے وسدے ہن، جہناں دی گنتی ودھ اے۔  تریخی روپ وچ کورکُو لوکاں دا تعلق نیہالی بولی بولن والے لوکاں نال رہا اے، جو کورکُو بولنا والے لوکاں دے نال پنڈاں وچ ہی رہندے سن۔
نام
'کورو' دا مطلب 'انسان' ہندا اے 'کور-کو' دا مطلب منکھاں والی بولی۔
پھلار
کورکُو بولی مدھ بھارت دے ایہناں حصیاں وچ بولی جاندی اے _
حوالے
گٹھ:آسٹروئیشیائی بولیاں گٹھ:منڈا بولیاں گٹھ:مہاراشٹر دیاں بولیاں
کیتُور چیننامما
کیتُور چیناما (23 اکتوبر 1778 - 02 فروری 1829) کتور، کرناٹک وچ اک ریاستی راج سی، دی رانی سی۔ایہہ 1824 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف ہتھیاربند بغاوت دی اگوائی کرن لئی بھارتی خواتین حکمراناں وچوں اک سی کیونکہلیپس دی پالیسی ودھان دی سکھیا دے اثر ہیٹھ سی۔ اسدی گرفتاری دے نال اخلاف ختم ہو گیا اتے ایہہ بھارت وچ آزادی لہر دا پرتیک بن گئی۔ کرناٹک صوبے وچ، اسنوں اباکا رانی، کیلاڈی چینناما اتے اوناکے اوباوا دے نال منایا جاندا اے، جو سبھ توں مکھ خواتین جنگجوآں وچوں اتے دیس بھگتاں وچوں اک اے۔ چینمما لنگائت سمپردا دی میمبر سی۔ چینناما لنگائت دھرم میمبر اے۔
جیون
ملکہ چےنمما ( كننڈ : ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ) ( 1778 – 182 9 ) بھارت دے کرناٹک دے كتتور ریاست د‏‏ی ملکہ سن. 1824 وچ (33 سال پہلے ، 1857 وچ پہلا۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی) ، انھاں نے انگریزاں دے خلاف مسلح جدوجہد د‏‏ی پالیسی (ختم ہونے دا نظریہ) د‏‏ی سی۔ اوہ جدوجہد وچ ویراگتی دے پاس گئی۔ ہندوستان وچ انہاں دا ناں پہلے حکمراناں وچ ہُندا اے جنہاں نے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد کیتی۔ [1]
رانی چننما د‏‏ی ہمت تے بہادری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نو‏ں ملک دے مختلف حصےآں خصوصا کرناٹک وچ اک خاص اعزاز حاصل اے تے انہاں دا ناں عزت دے نال لیا جاندا ا‏‏ے۔ جھانسی د‏‏ی رانی لکشمی بائی د‏‏ی جدوجہد تو‏ں پہلے ہی ، رانی چننما نے جنگ وچ انگریزاں دے دانت کٹے۔ اُتے ، اوہ جنگ وچ کامیاب نئيں ہويا تے اسنو‏ں قید کردتا گیا۔ رانی چننما د‏‏ی موت انگریزاں د‏‏ی قید وچ ہوئی۔ [2]
مڈھلا جیون
چینناما دا جم کاکٹی، بھارت دے کرناٹک صوبے دے بیلاگوی ضلعے دا اک چھوٹا جیہا پنڈ، ہویا۔
سوانح عمری
کرناٹک دے بیلگام دے نواحی پنڈ ککاندی وچ 16 نو‏‏ں پیدا ہوئے ، فطرت نے چننما د‏‏ی زندگی وچ کئی بار ظالمانہ لطیفے بنائے نيں۔ پہلے شوہر دا انتقال ہوگیا۔ کچھ سال بعد ، اکلوندا بیٹا وی فوت ہوگیا تے اس نے اپنی ماں نو‏‏ں انگریزاں تو‏ں لڑنے دے لئی تنہا چھڈ دتا۔
رانی چننما ، جو بچپن تو‏ں ہی گھوڑےآں د‏‏ی سواری ، تلوار تو‏ں لڑنے ، تیر اندازی وچ خصوصی دلچسپی رکھدے سن ، د‏‏ی شادی بیلگام دے کٹور شاہی خاندان وچ ہوئی سی۔ شاہ ملسارٹا د‏‏ی ملکہ چننما نے اپنے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد شیوالنگپا نو‏‏ں اپنا جانشین بنایا۔ انگریزاں نے ملکہ دے اس اقدام نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے شیوالنگپا نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے دا حکم دتا۔ ایتھے تو‏ں ہی انہاں دا انگریزاں تو‏ں تصادم شروع ہويا تے انہاں نے برطانوی حکم نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔
برطانوی پالیسی 'گود دے نظریہ' دے تحت ، گود لینے والے بیٹےآں نو‏‏ں حکمرانی دا اختیار نئيں دتا گیا سی۔ جدو‏ں ایسی صورتحال آندی سی ، انگریز اس ریاست نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ ضم کردے سن ۔ کمار دے مطابق ، اس پالیسی دا رانی چننما تے انگریز دے وچکار جنگ وچ اک اہ‏م کردار سی۔ اس پالیسی دا وی 1857 د‏‏ی تحریک وچ اک اہ‏م کردار سی تے بہت ساری سلطنتاں نے انگریزاں د‏‏ی اس پالیسی سمیت مختلف پالیسیاں د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ حصہ لیا۔
نظریہ آف لیپس دے علاوہ ، رانی چننما وی انگریزاں د‏‏ی ٹیکس پالیسی د‏‏ی مخالف سن تے انہاں نو‏ں اک واضح آواز وی دتیاں غیر ضروری مداخلت تے ٹیکس وصولی دے نظام دے لئی برطانویاں د‏‏ی مخالفت کرنے والی پہلی سوانیاں وچ رانی چننما شامل سن۔
دفناؤن دا تھاں
رانی چینناما دی سمادھی جاں دفناؤن دا تھاں بیلہونگل تعلقہ وچ اے، پر اوہ خراب پربندھن نال انگولیا ہویا راج اے اتے ایہہ ستھان سرکاری ایجنسیاں ولوں رکھے اک چھوٹے جہے پارک ولوں گھریا ہویا اے۔
حوالے
Category:CS1 maint: Extra text: authors list گٹھ:جم 1778 گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں گٹھ:کنڑ لوک گٹھ:کرناٹک دی تریخ گٹھ:بھارتی لوک
انگریزاں دی پنجابیاں نوں تقسیم کرن دی سازش
انگریزاں 1843 وچ سندھ تے قبصہ بعدوں دریائی تجارتاں نال جڑی ’’لہوری بندر‘‘دی تھاں کراچی شہر وسایا جتھے دی بندگاہ لہوری بندر دے الٹ ڈونگے سمندر نال جڑی نہیں سی۔ سندھ نوں بمبئی دا حصہ کیوں بنایا ایس تے سندھی دانشوراں نوں مڑ جھات پانی لوڑی دا ہے۔ فرنٹیر فارورڈ پالیسی لئی سب کم تیار ہو رہیا سی۔ پنجاب، کشمیر، صوبہ سرحد، بلوچستان ایس وچ رلتی سن اتے ایتھے مسلماناں دی وڈی گنتریاں رہندیاں سن اتے انہاں دا فارسیاں نال سانگا اسلام توں وی پہلاں دا سی۔ پنجاب ایتھے سب توں وڈی تھاں سی اتے پنجابی دا سلسلہ بہوں وڈا سی جس نوں لائٹنر پنجابی فارسی سلسلہ آکھدا ہے۔انگریز دی لسانی پالیسیاں اوس دے سیاسی مفاداں پاروں سی ۔
1849 توں دو دہاکے پہلاں اتے بعدوں انگریزاں بہوں بیانیے چلائے اتے انہاں وچوں بہوں سارے براؤن صاحب اج وی چلا رہے نیں۔رومیلا تھاپڑ ہوراں کجھ بیانیاں نوں توڑیا ہے اتے آریاواں دی بودی کہانی اتے محمود غزنوی دے سومنات تے حملے دی کہانی نوں اتے جیمس ملز نوں سوہنے انداز وچ ایکسپوز کیتا ہے۔ حملہ آوراں دے تھیس راہیں پٹھاناں تے غیر پٹھاناں اتے مسلماناں تے غیر مسلماناں وچ وتھاں نوں ودھایا گیا۔ پنجابی سکھاں تے مسلماناں وچ وتھ نوں ودھان لئی لہور دربار نوں سکھاں دی حکومت آکھنا، مسلم حملہ آوراں دے تھیس راہیں مسلماناں نوں باہرلا آکھ کے رواجی بادشاہی لڑائیاں نوں دھرمی لڑائیاں بنانا، پنجابی نوں سکھاں دی زبان آکھنا، رنجیت سنگھ دے دربار وچ بیٹھن والے مسلماناں تے پٹھاناں، کشمیریاں، بلتیاں دا ذکر نہ کرنا، اُردو نوں مسلماناں دی زبان آکھنا ایہہ سب اک ہی گھمے توں نکلے سن پر ہر کسے نوں وکھ وکھ ویچے گئے سن۔
آمور پار جاون دی مہماں پاروں 1852 بعدوں نویں فوجی بھرتیاں دی لوڑ سی اتے اجہے لوکاں دی وی جیہڑے اوس علاقے تے تھاواں دے واقف ہون تے موسم نوں برداشت کرسکن۔ بس ایسے وچوں ’’مارشل ریس‘‘ دا گھما گھڑیا گیا اتے جنہاں پنجابیاں،کشمیریاں، پٹھاناں نوں اوہ 1849 توں پہلاں مار دے رہے سن انہاں نوں نویں بھرتیاں پاروں تخت تے بٹھا دتا۔رائل بنگال آرمی جس وچ یوپی، سی پی، بنگال، بہار وغیرہ دے لوکی بھرتی کیتے گئے سن ہن فارغ ہوئے اتے نوکریاں توں نکلن دے ڈر پاروں 1857 دا وقوعہ ہویا جس وچ چھاونیاں وچ بغاوتاں ہوئیاں۔ 1850توں نواں بندوبست بنانا شروع کر دتا گیا سی اتے اٹھ سالاں وچ وڈے فیصلے پہلے پنج سالاں وچ ہوئے سن جس و چ زبان بارے فیصلہ وی سی اتے سکولاں ،کالجاں دا نواں بندوبست بناون والا فیصلہ وی۔ 1856وچ لہور کالج کھڑا کیتا گیا۔ایسے کالج وچوں بعدوں گورنمٹ کالج لہور تے پنجاب یونیورسٹی نکلے۔
جان برائٹ اوہ برطانوی دانشور ہے جس 1858 وچ پارلیمنٹ وچ تقریر کردے ہوئے سلطنت نوں آکھیا پئی اوہ اوس انڈیا نوں اک قوم بنانا چاہندے نیں جتھے 20 توں وادھو زباناں تے دھرم نیں۔ اوس ایہہ وی کہیا پئی تسی ایس نوں اک قوم بناون وچ ناکام رہو گے بھانویں500سال ہند سندھ وچ بیٹھے رہو۔اوس دا آکھن دا مطلب سی پئی برٹش انڈیا نوں ملٹی نیشنل، ملٹی دھرمی تے ملٹی لسانی من کے پالیسیاں بناؤ۔ پر اوس دی گل کسی نہ منی۔ میکالے دھرم توں تعلیم نوں وکھرا کرن دی گل کیتی سی اوس نوں فرنٹئیر فارورڈ پالیسی والی تھاواں تے نہیں منیا گیا۔ لارڈ میو روس نال جھگڑیاں نوں کوڑ آکھیا پر جداں اوہ وائسرائے برٹش انڈیا بن کے آیا تاں اوس نوں اک حفاظتی جیل(انڈیمان) وچ اک قیدی ہتھ موت قبولنی پئی۔ لائٹنر فارسی پنجابی سلسلیاں نوں سامنے رکھ کے تعلیمی بندوبست نوں بناون دی گل 1882 دی رپورٹ وچ کیتی پر اوس تے وی کسی عمل نہ کیتا۔ آریا سکول، خالصہ سکول،سناتن دھرم دے سکول،ا سلامیہ سکول، امامیہ سکول ایہہ سب تعلیم وچ دھرمی ونڈ نوں ودھاون دا گھما سی جس نوں 19ویں صدی دے اخیری دھاکیان وچ چلایا گیا۔
1865 وچ پنجاب دی دفتری تے عدالتی زبان اُردو کرنا ایس دھرمی ونڈ دا حصہ سی کیونجے پنجابیاں وچ مسلمان 65 فیصدی توں وادھو سن۔ اوس ویلے دلی توں پشور تیک پنجاب ہوندا سی۔ 1872 وچ کشمیر وچ وی اُردو پراجیکٹ چلیا کیونجے اتھے دی مسلماناں دی گنتری وادھو سی۔ 1878 وچ قلات وچ وی اُردو لوائی گئی۔ پر اُردو پراجیکٹ دا وڈا گھما پنجاب وچ ہی چلایا گیا اتے اُردو نوں نوکری نال جوڑ دتا گیا۔پاکستان وچ اْردو نوں قومی زبان بناون دے فیصلے مگر نوآبادیاتی فیصلے سن پر تنقیداں کرن والے ایس پچھوکڑ بارے گلاں لوکاناں چاہندے نیں۔پنجابی، پشتو،کشمیری زباناں نوں تعلیمی بندوبست توں باہر رکھنا اتے جوگی صوفی ریت نوں نصاباں وچ رلتی نہ کرنا اوہ حوالے نیں جہیڑے ایہہ گل دسدے نیں پئی اوہ ساڈی تھاواں نوں گریثرن ریاست وانگ بنا رہے سن۔
1870دے دہاکے وچ بسمارک دے جرمنی یورپ وچ اک وڈا چیلنج کھڑا کر دتا اتے ہن ہشیار انگریزاں روس نال لڑائی بند کر کے جرمنی ول دھیان دینا سی۔چیتے رہے پئی دوجی اینگلو افغان جنگ وچ دوست محمد خان دے پتر شیر خان نوں مارن بعدوں انگریزاں دا افغان تھاواں تے پورا قبضہ ہو گیا سی اتے ایس دا وڈا ثبوت شرمناک معاہدہ گندمک سی پر انگریزاں نوں فکر جرمنی دی زیادہ سی۔جنج انگریزاں نے نیپال تے قبضہ کرن دے باوجود اوس نوں وکھرا ،ملک بنایا اینج ہی انہاں افغانستان نوں وکھرا ملک بنایا۔اک افسر نوں تاشقند گھلیا جس شیر خان دے ویری عبدالرحمان نوں نواں پادشاہ بنن لئی تیار کیتا۔انگریزاں روس نال وی رابطہ کیتا اتے روس، فرانس تے انگریزاں 1882وچ تکونی معاہدہ کیتا۔ایہہ معاہدہ کسے انجان قوت ولوں حملے نال نجٹھن بارے سی کہ جے انہاں تناں وچوں کسے تے وی کوئی نویں قوت حملہ کرے تے ایس نوں تناں تے حملہ سمجھیا جا سی۔
افغانستان نوں کجھ دھرو کے اک ملک بنایا گیا اتے پھیر1894وچ ڈیورینڈ لائن بنائی جس نوں امیر عبدالرحمن راضی وی سی اتے او نیں رقماں وی لتیاں۔ ایس دا حوالہ امیر عبدالرحمن دی اپنی ہڈ بیتی وچ لبھدا ہے۔یاد رہے افغانستان 1947تیک ترے وار ڈیورینڈ لین معاہدہ دی تصدیقاں کیتیاں پر پاکستان بنن بعدوں ایس نوں ایشو بنایا۔ افغانستان نوں اک ملک بناون بعدوں انگریزاں ڈیورنڈ لین معاہدہ کیتا اتے پھیر فاٹا بنایا تے اخیر وچ 1901دے سال صوبہ سرحد بنایا۔ ایہہ سب ایکو پالیسی دا حصہ سی جس وچ ایس گل دا خیال رلھیا سی پئی جہیڑی قوت ایس پاسیوں آئے اوس دی راہ وچ ترے رکاوٹاں ہون۔
افغانستان نون وکھرا ملک تے بنا دتا پر اوتھے دی سب توں وڈی زبان پشتو نوں پجھے رکھیا۔جن پٹھانان نوں گندمک معاہدے پاروں مار مار ذلیل کیتا سی ہن انہاں نوں آکھیا گیا پئی تساں تے ہمش توں آزاد سو اتے کوئی وی تہاڈے تے قبضہ نہیں کر سکیا۔ایہہ سب مارشل ریس وانگ اک چکر سی اتے بڑے بڑے پنجابی تے پٹھان اجہے چکراں وچ پھسے رہے۔ایس سب توں فارغ ہو کے انگریز اپنے نویں ویری جرمنی مگر پئے گیا اتے پہلی وڈی لام تے اصل وچ اینٹی جرمن وار سی۔20ویں صدی دے پہلے 50سالاں دی برطانوی خفیہ ادرے دی تریخ لکھن والا کیتھ جیفری ایس دا احوال لکھیا ہے۔ایہہ گلاں تاں مارے اہمیتاں رکھدیاں نیں پئی ساڈے ایتھے فارسی نوں مکاون والا انگریز افغانستان اندر فارسی(دری) نوں رکھدا ہے پئی اوس دی ایس پالیسی دی وجہ وی مفاد ہی سی۔پشتو نوں نہ منن نال افغانستان وکھرا ہوندا سی اتے افغانستان اندر ونڈو تے حکومت کرو دا گھما وی چلدا سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:پنجاب دی تریخ
متھیرا
متھیرا (پیدائشی ناں متھیرا محمد) اک پاکستانی ماڈل، رقاصہ، ٹیلی ویژن د‏‏ی میزبان، گلوکارہ تے اداکارہ نيں۔ متھیرا نے متعدد ٹیلی ویژن شوز د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے تے میوزک ویڈیو وچ وی اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ میں ہوں شاہد آفریدی تے ہندوستانی پنجابی فلم ینگ ملنگ وچ اپنے آئٹم گانیاں دے لئی مشہور نيں۔
متھیرا اک پاکستانی ماڈل، گلوکارہ اتے اداکارہ اے۔  اوہ کئی ٹی۔وی۔ شوآں وچ پیشکاری کر چکی اے اتے اسنے آئیٹم گانیاں وچ ناچ وی کیتا اے۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
متھیرا زمبابوے، ہرارے وچ ، جنوبی افریقی والد تے پاکستانی والدہ دے ہاں مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئی۔ اس د‏ی بہن روز محمد وی اک اداکارہ نيں۔ زمبابوے وچ بدامنی دے دوران وچ اوہ اپنے اہل خانہ دے نال پاکستان منتقل ہونے تو‏ں پہلے زمبابوے وچ تعلیم حاصل کر رہ‏ی سی۔ اس نے ملکو د‏‏ی جادوگر، دیسی بیٹ تے نچک‏ی کمال بلو تے رضوان الحق د‏‏ی وہ کون سی میوزک ویڈیوز تو‏ں اپنے کم دا آغاز کيتا۔ مارچ 2011ء وچ اسنو‏ں ویب ٹی وی اُتے رات گئے "محبت دے اشارے" کے عنوان تو‏ں رات گئے پروگرام د‏‏ی میزبانی کرنے دا موقع ملا۔
اس دے بعد متھیرا نے اک مشہور پاکستانی فیشن میگزین دے سرورق دے لئی شوٹ کروایا۔ 2011ء وچ اس نے اے اے جی ٹی وی دے شو "باجی آن لائن" د‏‏ی میزبانی وی کیتی۔ 2013ء وچ اس نے بھارتی پنجابی فلم ینگ ملنگ وچ آئٹم سانگ لکک کرنٹ کے ذریعے بالی وڈ وچ قدم رکھیا سی۔ اس نے ہمایو‏ں سعید دے نال بننے والی فلم میں ہوں شاہد آفریدی وچ اک آئٹم نمبر مستی وچ ڈُبی رات اے وچ وی کم کيتا ا‏‏ے۔
بعد وچ 2013ء دے آخر وچ اوہ 31 دسمبر 2013ء نو‏‏ں جھوٹھا ود ینگ ریپر وچ ارباز خان دے نال نويں میوزک ویڈیو وچ کم کيتا۔
2014ء وچ اس نے وپن شرما د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی اک فلم وچ کم کيتا سی۔ 2015ء وچ ، اس نے عدنان سمیع خان دے گانے "بھیگی بھیگی راتاں وچ " نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے، فرقان تے عمران دے نال اک گانے "پیا رے" وچ کم کيتا۔
2017ء تو‏ں 2019ء تک، انہاں نے جیو کہانی د‏‏ی سیریز ناگن وچ معاون کردار ادا کيتا۔ 2019ء وچ ، اوہ رومانوی تھرلر فلم صرف تسيں ہی تاں ہو وچ دانش تیمور دے نال کم کيتا۔
نجی جیون
اسدا ویاہ 2012 وچ ہویا اتے 2014 وچ اک بچہ ہویا۔
متھیرا نے 2012ء وچ پنجابی گلوکار فاران جے مرزا (جسنو‏ں فلنٹ جے وی کہیا جاندا اے ) نال شادی کيتی سی۔ اس جوڑے دا اک بیٹا اے، آہل رضوی جو 2014ء وچ پیدا ہويا سی۔ غلط فہمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جوڑے 2018ء وچ وکھ ہوگیا سی۔ مذہبا متھیرا اک مسلما‏ن اے جو اپنے خدا تو‏ں اپنے تعلقات نو‏‏ں ذا‏تی حیثیت تو‏ں دیکھدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خواتین ٹیلی ویژن پیش کنندگان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:پاکستان نو‏‏ں زمبابوی تارکین وطن گٹھ:کراچی دے گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:ہرارے دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جنوبی افریقی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نژاد زمبابوی شخصیتاں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
پنجاب دے پانیاں دی غیرقنونی لُٹ دی تریخ
انسانی سماج وچ پانی دی کی اہمیت اے اسدا دنیا نوں ہن پتہ لگیا اے جدوں یو۔ این۔ او۔ دی اک رپورٹ وچ ایہہ پرگٹاوا ہویا کہ دنیا دی تیجی عالمی جنگ جے ہوئی تاں اوہ پانیاں دے مسئلے اُتے ہی ہوویگی۔ دنیا نوں ایہہ جان کے حیرانی ہوویگی کہ پانی دی ساڈے جیون دے ہریک پہلو جویں معاشی، سماجی اتے تہذیبی ترقی دے وچ اس دی کی اہمیت اے، اسدا ویروا گرُو صاحبان نے اج توں 500 سال پہلاں ہی دنیا اگے رکھ دتا سی:
پونُو گرُو پانی پیؤ ماں دھرتُو مہتُو۔۔ (سری گرو گرنتھ صاحب، انگ 8)
پہلاں پانی جیؤ اے جتُو ہریا سبھ کوئِی۔۔ (سری گرُو گرنتھ صاحب، انگ 133)
ایہناں کتھنا دا مطلب سی کہ پانی توں بناں جیون دی پیدائش تے ترقی ممکن ہی نہیں سگوں ناممکن سی۔ پر اج پنجاب دے پانی دا پدھر انا ڈگّ گیا اے کہ اس اُتے کنٹرول کیتے بناں پنجاب نوں برباد ہونوں کوئی نہیں بچا سکدا۔ ایہہ وی اک افسوسناک پہلو اے کہ پنجاب دے وسنیکاں نوں اس بربادی دا کوئی علم ہی نہیں جاں اوہ نیم بے ہوشی دی حالت وچ پہنچ چکے ہن۔ پنجاب دی خوش حالی صرف تے صرف پانی تے ہی انحصار کردی اے جیکر ایہہ دات وی پنجاب توں کھوہ لئی جاوے تا پنجاب نوں برباد ہون توں کوئی نہیں بچا پائیگا۔ دنیا وچ پانی دی کی اہمیت اے اسدا اندازہ انترقومی پانی پربندھ ادارہ دی رپورٹ توں لگایا جا سکدا اے کہ :
اگلے 25 سالاں وچ ایہہ حالت انی گمبھیر ہو جاوے گی کہ دنیا دی 1/3 آبادی نوں پین لئی پانی ہی نہیں مل سکیگا۔
پنجاب دے پانیاں دا اتہاسکِی پچھوکڑ
15 اگست 1947 توں پہلاں پنجاب دیا حداں اک پاسے مغرب وچ سندھ دریا نال تے مشرق وچ یمنا دریا نال لگدیاں سن۔ اس دھرتی نوں سندھ اتے اسدے معاون دریا جہلم، چناب، راوی، بیاس، ستلج اتے یمنا دا پانی ملدا سی۔ 15 اگست 1947 توں بعد پاکستان اتے بھارت نام دے دو دیس ہوند وچ آئے اتے برطانوی پنجاب صوبے دے وی دو حصے بن گئے۔ اک پنجاب بھارت وچ تے دوجا پاکستان وچ رہِ گیا۔ اس ونڈ دے نال ہی بھارت تے پاکستان وچ پانیاں دا ریڑکا شروع ہو گیا۔ نوبت جنگ تک پہنچ گئی تاں عالمی بینک نے دوواں دیساں وچکار بیٹھ کے سندھ طاس معاہدہ نام دا سمجھوتہ کروا دتا۔ اس سمجھوتے مطابق راوی، ستلج بیاس تے یمنا دریاواں دے پانی دی مالکی بھارتی پنجاب نوں مل گئی۔ دوجے پاسے پاکستانی پنجاب نوں جہلم، سندھ تے چناب دی مالکی مل گئی۔
بھارت سرکار دا رول اتے مڑگٹھن ایکٹ
دیس دی آزادی توں بعد مرکز سرکار نے بولی دے بنیاد اُتے سارے دیس وچ صوبیاں دا مڑقیام کیتا پر پنجاب نوں اس توں وروا رکھن دی کوشش کیتی گئی۔ شرومنی اکالی دل نے اس وتکرے خلاف پنجابی صوبہ مورچہ شروع کر دتا تاں اخیر وچ مرکز سرکار نے 1966 وچ پنجاب دا اساری کرکے اس وچوں دو نویں صوبے ہریانہ اتے ہماچل پردیس کڈھ دتے۔ دنیا دے اتہاس وچ پنجاب ہی اک اجیہا صوبہ اے جو آئینی طور تے صوبہ نہیں اے سگوں اسنوں مرکز سرکار نے بھارت دی غلام بستی وجوں رکھیا ہویا اے، پنجاب نوں آئینی طور تے کوئی وی اختیار حاصل نہیں اے۔ نہ تاں اسدا اپنا راجگڑھ اے تے نہ ہی ازادانا طور اُتے اپنے بجلی تے پانی دی ورتوں کر سکدا اے۔ دوجے پاسے مدراس پریزیڈینسی وچوں کڈھ کے بنائے کرناٹک، آندھرا پردیش، تاملناڈو جا پھر بمبے رئستاں ریاستا وچوں گجرات اتے مہاندیس وغیرہ سب صوبےآں نوں پورے اختیار دتے گئے۔ بھارت سرکار نے پنجاب مڑقیام ایکٹ وچ اجہیاں غیر قانونی ترمیماں پا دتیاں پنجاب پوری طرحاں مرکز دے ماتحت اے تے اسنوں صوبہ نہیں سگوں ذیلی صوبہ ہی کیہا جا سکدا اے۔ بھارت سرکار نے 78,79,80 نام دیاں غیر قانونی شقاں پا کے پنجاب دے پانی اتے بجلی دے سارے اختیار اپنے کول رکھ لئے۔ حیرانی دی گل اے کہ سارے بھارت وچ دفعہ 262 لاگوُ ہندی اے پر پنجاب اُتے نہیں؟ کیونکہ پنجاب وچ سکھاں دی بہو-گنتی اے، پنجاب تے سکھاں نوں برباد کرنا ایہناں براہمنی طاقتاں دی نفسیات دا اک اہم حصہ اے۔
بھارتی آئین کیہ کہندا اے
بھارت دے آئین دی دفعہ 1 وچ کیہا گیا اے کہ بھارت صوبےآں دی یونین ہووےگا۔ صوبےآں دی یونین ہون دا مطلب سی کہ بھارتی یونین دا سروپ سنگھی ڈھانچے والا ہووےگا، جس وچ راجاں نوں محدود سوے-حکمرانی چلاؤن دا حق دتا جاویگا۔ (سپریم کورٹ دی 1965 وچ دتی گئی اک رولنگ) بھارتی آئین وچ مرکز اتے راجاں دے وچکار حقی دائریاں دی ونڈ کیتی گئی اسدے 7ویں شڈیول وچ 3 سوچیاں بنائیاں گئیاں، پہلی لسٹ مرکز دی لسٹ اے، اس وچ صرف مرکز سرکار دے حقاں بارے چاننا پایا گیا اے۔
دوجی لسٹ صوبےآں دی لسٹ اے، جس تے صرف صوبائی سرکاراں دا حق اے تے اوہ صوبےآں دے لوکاں دی بھلائی واسطے کسے وی قانون دا اساری کر سکدی اے۔
تیجی لسٹ سانجھی اے اس وچ مرکز اتے صوبیاں نوں قانون اساری دا حق دتا گیا اے۔ پہلی لسٹ دی 56ویں مدّ مطابق انتر راضی دریا اتے دریائی گھاٹی دے پانی کنٹرول اتے ترقی لئی قانون دا اساری کیتا جا سکدا اے۔ اس قانون تحت مرکز نے رزرو بورڈز ایکٹ 1956 بنایا سی، ایہہ مد اوہناں واسطے ہی اے، جتھے دو جاں ودھ راجا وچو دریا لنگھدے ہون۔
دوجی لسٹ دی 17ویں مد وچ پانی، سنچائی، نکاسی اتے بجلی آدی نوں صوبیاں دے اختیار کھیتر وچ دتا گیا اے۔ انترراجی دریائی پانیاں دی ونڈ تے جھگڑیاں نال نجٹھن لئی دھارا 262 نوں آئین وچ درج کیتا گیا اے۔ اس دھارا تحت ہی مرکز سرکار نے انترراجی پانی جھگڑیاں متعلق قانون 1956 دا اساری کیتا۔جہڑے دریاں اک صوبے وچ پیندے ہون اوہ صوبے دریاواں دا پانی ورتن دا پورا حق رکھدے ہن۔ اوہ گوانڈھی صوبیاں دیاں لوڑاں نوں وی اکھوں پروکھے کر سکدے ہن۔ (سانجھی پارلیمانی کمیٹی ولوں پیش سنویدھانک کھرڑے وچ پیس ٹپنی)
دوجے صوبےآں متعلق
جدوں گجرات، مہاندیس، مدھ پردیش اتے راجستھان وچکار نرمدا دریا دے پانی متعلق اختلاف پیدا ہویا تاں مرکز نے اس دے حل لئی نرمدا ٹربیونل قایم کیتا۔ اس کمیشن نے گجرات، مدھ پردیش اتے مہاندیس وچکار پانی دی ونڈ کر دتی اتے راجستھان نوں غیر-رائپیریئن راج کہندیا اسنوں پانی دین توں انکار کر دتا گیا۔ اس طرحاں نرمدا دا اختلاف قانونی طریقے نال حل کیتا گیا۔
کرشنا پانی تنازعہ
ایہہ اختلاف آندھرا پردیش، کرناٹک تے مہاندیس وچکار ہویا۔ اس مسئلے دے حل لئی 1969 وچ قائم کیتے گئے اک کمیشن نے قانون مطابق ہی اسدا حل کیتا۔
مرکز ولوں پنجاب دے پانی دی ونڈ بارے کروائے گئے سمجھوتے
1947 توں بعد بھارت سرکار نے بھاکھڑا سکیم تحت ستلج دے پانی دی ونڈ اس طرح کیتی:
پنجاب: 4.5 لکھ ایکڑ فٹ
راجستھان: 13.5 لکھ ایکڑ فٹ (راجستھان نوں ایہہ پانی غیر قانونی طور اُتے دتا گیا)۔
پنجاب دے پانیاں دی دوجی ونڈ، 1955 وچ بیاس دریا وچوں اس طرح کر دتی گئی:
راجستھان 80 لکھ ایکڑ فٹ
جموں تے کشمیر 65 لکھ ایکڑ فٹ
اس ونڈ نے پنجاب دی بربادی دی شروعات کر دتی۔ ایہہ سمجھوتہ مرکز نے نائب سیکٹری پدھر دی اک میٹنگ وچ کروایا، جو کہ غیر قانونی سی کیونکہ آرٹیکل 299 مطابق کوئی وی سمجھوتہ صوبائی سرکار نال ہی کیتا جا سکدا اے تے اوہ گورنر تو منظور ہونا چاہیدا اے۔1976 ای نوں پانیاں دی تیجی ونڈ اندرا گاندھی نے اک نوٹیفکیشن تحت بیاس تے راوی دے پانی نوں ونڈ کے کیتی۔ اس بارے پنجاب مڑقیام ایکٹ 1966 وچ ذکر تک نہیں سی۔
31 دسمبر 1981 نوں اندرا گاندھی نے پنجاب دے پانیاں دی چوتھی ونڈ کیتی، پنجاب دا 171.7 ایکڑ فٹ پانی منیاں گیا اس تحت:
پنجاب: 42.5 لکھ ایکڑ فٹ
راجستھان: 86 لکھ ایکڑ فٹ
ہریانہ: 35 لکھ ایکڑ فٹ
دلی: 2 لکھ ایکڑ فٹ
جموں تے کسمیر: 6.5 لکھ ایکڑ فٹ مطابق پانی دی ونڈ کیتی گئی۔
اپریل 1986 وچ اراڈی کمیشن نے 5ویں وار پنجاب دا پانی دی ونڈ کیتی۔ اس نے پنجاب دیاں کھڈاں اتے نالےآں دے پانی دی مقدار 171.7 لکھ ایکڑ فٹ توں 182.7 لکھ ایکڑ فٹ کر دتی، جس تحت ہیٹھ لکھے مطابق ونڈ کیتی گئی:
پنجاب: 50 لکھ ایکڑ فٹ
ہریانہ: 38 لکھ ایکڑ فٹ
ایہہ ساریاں ونڈاں غیر قانونی طریقیاں نال کیتیاں گئیاں۔ ہن ستلج یمنا لنک نہر دے نال-نال ہریانہ نے ہانسی-بٹانا نہر دی کھدائی وی شروع کیتی ہوئی اے۔
پنجاب دے پانیاں بارے ہریانہ اتے فرقو پارٹیاں دیاں غلط دلیلاں
1. ہریانہ دا کہنا اے کہ 1966 دی ونڈ مطابق زمین 60:40 دے تناسب وچ ونڈی گئی سی، اس لئی پانی وی 40% ہی ملنا چاہیدا اے، ایہہ اک غلط اتے غیر قانونی دلیل اے کیونکہ پانی دے تعلق وچ انترقومی قانون موجود اے تے بھارتی آئین وی اسنوں مانتا دے رہا اے۔ راوی، بیاس تے ستلج پنجاب وچ ہی چلدے ہن جدکہ ہریانہ آپ تاں پنجاب نوں یمنا دا پانی دین لئی تیار نہیں اے۔
2. ہریانہ دی دوجی دلیل اے کہ سندھ طاس معاہدہ 1960 وچ مرکز نے ایہہ پانی پاکستان توں 62 ملیان پونڈ دے کے خریدیا سی۔ ایہہ وی غلط اے کیونکہ ایہہ رقم عالمی بینک نے پاکستان نوں پانیاں دا پربندھ ٹھیک کرن واسطے فنڈ وجوں مہیا کروائی سی۔ اس فنڈ وچ امریکہ، جرمنی، انگلینڈ وغیرہ دیساں نے وی حصہ پایا سی۔ ہریانہ دی تیجی دلیل اے کہ پنجاب دا فالتو پانی راجستھان نوں اجائیں جا رہا اے پر منتھن مطالعہ مرکز مدھ پردیش دی اک رپورٹ مطابق پاکستان نوں صرف تے صرف 0.2 لکھ ایکڑ فٹ پانی ہی گیا اے۔ اس لئی وی پنجاب سرکار نہیں سگوں بھاکھڑا پربندھکی بورڈ دوشی اے۔
پنجاب نوں برباد کرن واسطے مرکز سرکار، میڈیا اتے نیانپالکا دا رول بہت ہی نندن یوگ رہا اے۔ پنجاب نوں برباد کرن لئی ایہہ تنوں طاقتاں اکٹھیاں ہو جاندیاں ہن۔ ایہناں دے کارج-نظام تے وی اک نظر مارنی چاہیدی اے:
مرکز سرکار
عامَ طور اُتے کیہا جاندا اے کہ عدالتاں نرپکھّ تے کرپشن توں مکت ہندیاں ہن۔ جدوں اسیں پنجاب دے مسئلے اُتے عدالتاں دا ووہار ویکھدے ہاں تا ایہہ نرپکھتا کتے وی وکھائی نہیں دندی۔ جدوں مرکز سرکار نے پنجاب مڑقیام ایکٹ 1966 تحت پنجابی صوبے دا اساری کر دتا تے اس وچ غیر-قانونی طور اُتے 78, 79 اتے 80 دھارواں پا دتیاں ایہناں غیر-قانونی دھاراواں نوں 1982 وچ آرٹیکل 226 تحت پنجاب ہریانہ ہائیکورٹ وچ چیلنج دین دی کوشش کیتی تاں ایہہ کیس 1983 تک فائیل ہی نہ کیتا گیا۔ اخیر وچ جدوں مکھ جسٹس سری سندھاوالیا اس کیس دی سنوائی 15 نومبر 1983 رکھ دتی تاں بھارت سرکار دے اٹارنی جنرل نے سپریم کورٹ کول پیس ہو کے اسدی سنوائی ہی رکوا دتی اتے سری سندھاوالیا دی بدلی وی پٹنا ہائیکورٹ وچ کروا دتی۔ 18 نومبر 1983 نوں سپریم کورٹ نے ایہہ کیس 139-اے دے ماتحت اپنے کول داخل کر لیا۔ حالاں کہ 139-اے اس حالت وچ ہی لاگوُ کیتی جا سکدی اے، جیکر ایہو جاے جھگڑیاں والے کیس اک توں ودھ ہائیکورٹاں وچ چلدے ہون پر اس معاملے وچ تاں اجیہی کوئی گل ہی نہیں سی۔ دوجا جدوں وی کتے کسے ونڈ متعلق اختلاف پیدا ہو جاوے تاں وکھ-وکھ پارٹیاں دے حقہ دا فیصلہ کیتا جاندا اے تے پھر ونڈ دا عمل شروع کیتا جاندا اے پر سپریم کورٹ نے پنجاب دے معاملے وچ اجیہا کدے نہیں کیتا سگوں 2004 وچ سپریم کورٹ نے پنجاب نوں ایہہ حکم جاری کر دتا کہ پنجاب ایس۔وائی۔ایل نہر دی اساری کروا کے ہریانے نوں پانی دین دا راہ پدھرا کرے۔ سپریم کورٹ نے ایہہ سوعدہ دی کوشش نہیں کیتی کہ پنجاب کول پانی اے کنا کو۔
ہور ویکھو
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ریݨو سُکھیجا
ریݨو سُکھیجا (ہندی: रेनु सुखेजा، بنگالی: رینوں سکیجا، سندھی: ڙعنو صوڪحعجا; جم 25 دسمبر، 1959) اک بھارتی کاروباری، سماجی اتے پرانی ماڈل اے۔ اوہ فیشن اتے میڈیا صلاح کار، اینتھم کسلٹنگ پرائیویٹ لیمٹڈ دی مکھ ایگزیکٹیو اہلکار اے۔ لیمٹڈ فیشن صنعت وچ دو دہاکیاں توں ودھ دے کریئر دے نال منیا جاندا اے کہ اوہ دکھنی بھارت وچ فیشن، میڈیا اتے شوبز دی دنیا وچ سبھ توں ودھ موہری ناواں وچوں اک اے۔
حوالے
گٹھ: بھارتی خواتین مکھ اہلکار گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
کاتاکانا
کاتاکانا جاپانی اچارکھنڈ اکھر اے جو کہ جاپانی بولی لکھن دا مڈھلا حصہ اے جس نال ہیراگانا، کانجی، تے لاطینی بولی دے لئی رومانجی دی ورتوں ہندی اے۔ کاتاکانا شبد دا مطلب اے "اکٹھے کانا" کیونکہ کاتاکانا دے کئی نشان جٹل کانجی دے حصے وچوں لئے گئے اے۔ ہیراگانا تے کاتاکانا دونو کانا شاخاں دے اندر آندے ہن۔ جاپانی بولی دی ہر آواز اک جاں دو اکھراں نال ہندی اے۔ سۉر اکھر (واول)(جویں a, e, i,o,u) ا (کٹاکانا ア)جاں فیر وئنجن دے مگر سور اکھر جنویں کا (کٹاکانا カ);جاں ن (کٹاکانا ン)।
کاتاکانا دی ورتوں غیرملکی بولی والے شبداں دی جاپانی وچ پرتلپی کرن لئی ہندی اے۔ کاتاکانا دی خاصیت اس دے چھوٹے، سدھی لکیراں تے تکھے کونے ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:جاپانی بولی گٹھ:لپیاں
کانجی (لپی)
کانجی (漢字; ) چینی لوگوگرافکس لپی ہانجی دے اوہناں اکھراں دا گروہ اے جو کاتاکانا اتے ہراگانا دے نال نال جاپانی بولی لکھن لئی ورتے جاندے ہن۔ کانزی اکھراں دی کل تعداد مقررہ نہیں اے، پر کجھ اندازےآں مطابق لگبھگ 85000 کانجی اکھر ہن۔ پر روزانہ زندگی دے وچ جاپان وچ صرف 2000-3000 کانجی اکھرا دا استعمال کیتا جاندا اے۔
اداہرناں
ہر کانجی دے کئی اچارن ہندے ہن اتے ہر کانجی دے اک دوجے نال متعلق کئی مطلب ہو سکدے ہن۔ اداہرن وجوں 月 دا مطلب مہینہ وی اے اتے چند وی۔
جوئیو کانجی
ایہہ سرکار ولوں جاری کیتی 2136 اکھراں دی اک لسٹ اے جو جاپان دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے۔ اس نال جاپانی اخبار وغیرہ پڑھن دی قابلیت آ جاندی اے۔
حوالے
گٹھ:لپیاں گٹھ:جاپان
شیرشاہ سوری دا مقبرہ
شیر شاہ سوری دے پرکھے افغانستان توں آئے سن۔ شیر شاہ دے پیؤ حسن خان دیاں دو بیویاں اتے 8 بچے سن۔ متریئی ماں ولوں تنگ کیتے جان کارن اوہ گھروں دوڑ کے پنجاب دے افغان رئیس جمال خان دی نوکری کرن لگا۔ ماں نے اتھے وی پچھا نہ چھڈیا تاں اوہ بہار دے راجا (گورنر) بہار خان لوہانی دی سیوا وچ کم کرن لگ پیا۔ پھر بابر دا فوجی بنیا۔ کسے نوں وی ایہہ چت-چیتے نہیں سی کہ اک دن ایہی فوجی بابر دے پتر ہمایوں نوں دھوڑ چٹائیگا۔ شیر شاہ فوجی توں سپہ سالار، کرندے توں کمانڈر اتے بہار دا گورنر بنیا اتے پھر اک دن ہندوستان دا شہنشاہ۔ اس نے 26 جون، 1539 نوں مغل شہنشاہ ہمایوں نوں چوسا اتے مئی، 1540 نوں قنوج دیاں لڑائیاں وچ ہرا کے شمال مشرقی بھارت وچ اپنا راج قائم کیتا اتے راجگڑھ دلی بنائی۔ اس بہادر بہاری پٹھان نے مغل بادشاہ نوں بھارت چھڈن لئی مجبور کر دتا۔ اس توں پہلاں 1534 وچ سورجگڑھ دی لڑائی وچ بنگال دے سلطان غیاث الدین محمود شاہ دے جرنیل ابراہیم خان دی فوج ہرا کے بہار اُتے قبضہ کیتا اتے 1538 وچ بنگال اپر حملہ کرکے اس نے غیاث الدین نوں وی ہرایا۔
اپنے پنج سال (1540–1545) دے راج دوران شیر شاہ سوری نے کمالاں کر وکھائیاں۔ ودھیا شہری اتے فوجی انتظم قائم کیتا، پہلاں روپیہ چلایا، جو بھارت سمیت کوئی 8-10 ملکاں دی قومی کرنسی دی بنیاد بنیا، تن دھاتاں دا سکہ-نظام چلائیا، جو بعد وچ مغلاں دی پہچان بنی۔
البرٹا یونیورسٹی
البرٹا یونیورسٹی (جسنوں یو آف اے اتے یو البرٹا وی کیہا جاندا اے) اک پبلک کھوج یونیورسٹی اے، جو کہ ایڈمنٹن، البرٹا، کینیڈا وچ قائم اے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1908 وچ الیگزینڈر کیمرون ردرفورڈ ولوں اتے ہینری مارشل ولوں کیتا گئیا سی۔
ایمان مرسال
ایمان مرسال (عربی:إيمان مرسال) (جم 30 نومبر 1966) عربی دے سبھ توں بہترین جوان شاعراں وچوں اک منی جاندی اے۔ اوہ مصر دی جمی پلی اے۔
عربی وچ اس دے چار شعری مجموعے شائع ہو چکے ہن اتے چونویں شاعری دا اک مجموعہ، خالد متاوا دے کیتے انگریزی ترجمہ وچ، دیز آر ناٹ آرینجیس، مائی لوَ سرلیکھ ہیٹھ 2008 وچ شیپ میڈو پریس ولوں شائع ہویا۔ عربی ساہت وچ اچّ سکھیا حاصل کرن دے بعد ایمان نے بہت سال قاہرہ وچ ساہتی رسالےآں دی اڈیٹری کیتی۔ 1998 وچ اوہ امریکہ چلی گئی اتے پھر کینیڈا۔ انگریزی دے علاوہ فرانسیسی، جرمن، اطالوی، عبرانی، ہسپانوی اتے ڈچ وچ وی اس دی کویتاواں دا ترجمہ ہو چکیا اے۔ اس نے دنیا -بھر وچ ساہتی تقریباں وچ شرکت کیتی اے اتے شاعری پڑھی اے۔ اوہ اڈمانمینٹن، کینیڈا وچ رہندی اے اتے البرٹا یونیورسٹی وچ عربی ساہت پڑھاؤندی اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1966 گٹھ:عربی شاعر گٹھ:عربگٹھ:عرب شخصیتاں
سِندھُوجا راجارمن
سِندھُوجا راجارمن (تامل: சந்துஜா ராஜமாறன்، جم 27 جنوری 1997) 14 سال دی عمر وچ بھارت دا سبھ توں چھوٹا سی ای او اتے 2 ڈی اینیمیٹر اے۔ اس نے سیپن نامی اک اینیمیشن کمپنی دی بھارت وچ سبھ توں چھوٹی سی ای او بنن لئی گنز ورلڈ ریکارڈ وچ نام درج اے۔ سیپن دا قیام 2010 وچ ہوئیا اتے اسدے 10 اہل کار سی۔ سِندھُوجا کورل سافٹویئر کمپنی دی اک برانڈ امبیسڈر دے طور تے وی سیوا کر دی اے، جس نے اسنوں ڈیجیٹل کارٹون دے سبھ توں گھٹ عمر دے سرجنہار وجوں سرٹیفائیڈ کیتا۔
حوالے
گٹھ: بھارتی خواتین مکھ اہلکار گٹھ:بھارتی عورتاںگٹھ:بھارتی لوک
برہدیشور مندر
برہدیشور مندر  بھارت دے صوبے تامل ناڈو دے تنجاوُر شہر دا مکھ ہندو مندر اے، جس دا اساری 1003–1010 عیسوی وچکار چول حکمران راجاراج-1 چول نے کروائی۔ اوہناں دے ناں کارن ایہہ مندر راجاراجیشور مندر دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ 216 فٹ اچا ایہہ مندر بھگوان شیو نوں سمرپت اے اتے بھارت دے اچے مندراں وچوں اک اے۔ 1600 عیسوی وچ باہری سرکھیا لئی اس دے آلے-دوآلے دوہری چاردیواری بنوائی گئی اتے مندر داخلہ لئی دو دوار بنائے گئے۔ مندر دا مکھ دوار بہت اچا اے۔ اتھے ایہہ گل وی زکریوگ اے کہ دکھنی بھارت دے سارے مندر اتری بھارت دے مندراں توں الگ ہن۔ اتر بھارت وچ مندر دے مکھ بھون دی اچائی باقی بھوناں توں اچی ہندی اے، جدوں کہ دکھنی بھارت دے مندراں وچ مکھ دوار (گوپرم) دی اچائی باقی بھوناں توں اچی ہندی اے۔ مکھ دوار توں بعد تھوڑھا اگے جا کے اک ہور دوار آؤندا اے ایہہ دوار لنگھ کے اگے اک چبوترا آؤندا اے، جس اُتے نندی جی دی وڈا مورتی براجمان اے۔ اس مورتی دی خاص گل ایہہ اے کہ ایہہ مورتی اک ہی پتھر توں بنائی گئی اے اتے بھارت دی دوسری سبھ توں وڈی مورتی اے۔ ستھل دے ساہمنے برہدیشور مندر اے۔ سارا مندر گرینائیٹ دے پتھر نال بنیا ہویا اے اتے مندر اساری وچ لگپگ 1,30,000 ٹن گرینائیٹ دا استعمال ہویا اے، پورے گرینائیٹ نوں نقاشی نال سجایا ہویا اے۔
اتھے ایہہ گل وی کافی زکریوگ اے کہ تنجاور دے 100 کلومیٹر نیم قطر وچ کوئی وی گرینائیٹ دی کھان نہیں اے، اس لئی انے بھار دا گرینائیٹ اتھے کویں لیاندا ہووےگا اتے صرف ہتھوڑی-چھینیی دی مدد نال کویں نایاب نقاشی کیتی ہوویگی، ایہہ گل اج وی حیرانی تے سوچن والی اے۔ گربھگرہِ وچ قائم مکھ شولنگم کافی اچا اے۔ عقیدت منداں نوں اک مقررہ تھاں توں اگے جان دی مناہی اے اتے اوہناں ولوں ارپت پوجا دا سامان مندر پجاری ولوں ہی شو لنگم تک پہنچایا جاندا اے۔ مندر دے اندر فوٹو کھچن دی سخت مناہی اے۔ مندر دیاں 16 منزلاں ہن اتے ہریک منزل نوں الوکار میناکاری کرکے دیوتیاں مہابھارت-رمائن  دے مورت، جانوراں اتے پنچھیاں دیاں مورتیاں نال سجایا گیا اے۔ ایہہ مندر مکھ طور اُتے تاں بھگوان شیو نوں سمرپت اے پر گربھگرہِ دے دوآلے سورج اتے چندر دیوتے دیاں وڈا مورتیاں وی بنیاں ہوئیاں ہن۔
پرانے دور توں ہی ایہہ مندر سیاسی، سماجی، وپاری اتے مذہبی سرگرمیاں دا مرکز رہا اے۔ مندر دے آس-پاس ہی مکھ منڈیاں لگدیاں سن۔ ہریک نویں بادشاہ دا راج تلک اتھے ہی ہندا سی۔ مشہور سنگیتکاراں اتے نرتکیاں(ناچیاں) ولوں اتھے بھرتناٹئم پیش کرنا بہت مان دی گل سمجھی جاندی اے۔ مندر دے 1000 سال پورے ہون اُتے تاملناڈو سرکار نے دنیا دے 1000 چوٹی دے بھرتناٹئم کلاکار بلا کے دو دن جشن منایا سی اتے بھارت سرکار نے مندر نوں سمرپت 1000 روپئے دا اک سکہ، جس اُتے مندر دی مورت اکری اے، جاری کیتا سی۔ دراوڑ کلا نال بنیا ایہہ مندر 1987 وچ یونیسکو ولوں عالمی وراثت ٹکانہ اعلان ہو چکا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے مندر گٹھ:تامل ناڈو دے مندر گٹھ:تامل ناڈو گٹھ:مندرگٹھ:عبادت گاہاں
گھیو
گٹھ:ددھ
کُلدیپ سنگھ دیپ
کلدیپ سنگھ دیپ چوتھی پیڑی دے یوک ناٹکار اتے تھیٹر فنکار وجوں ابھر کے ساہمنے آئی اجیہی شخصیت ہن جہناں ناٹ لیکھن، ڈریکشن مضمو نگاری تے تنقید دے میدان وچ اک جیسا کم کیتا۔ ڈاکٹر۔کلدیپ سنگھ دا جم 4 مئی 1968 وچ ماں بلویر کور تے پیؤ جنگ سنگھ دے گھر ہریانے تے پنجاب دے بارڈر تے پیندے پنڈ روجھانوالی (تحصیل رتیاں ضلع فتح آباد ہریانہ) وچ ہویا۔ ڈاکٹر۔دیپ اپنے پنڈ وچوں یونیورسٹی تک جان والے، گریجوئیشن، پوسٹ گریجوئیشن تے پھر ملازم (استاد) لگن والے پہلے انسان ہن۔ ایہناں دا خاندانی پچھوکڑ نمن کسانی نال متعلق اے۔ ایہہ اپنی محنت صدقہ مولوں ان پڑھ پروار وچوں پی ایچ ڈی دی پڑھائی تک پہنچے۔ پنجابی 'اپیرا سرویکھن تے ملانکن' موضوع تے 2005 وچ اپنا کھوج کم پورا کیتا۔ تے ہن پٹیالہ ضلعے دے سرکاری سکول وچ بطور انگریزی لکچرار دی سیوا نبھا رہے ہن۔
ڈاکٹر۔ دیپ نے لگپگ 30 ناٹک لکھے۔ جنہاں وچ چار شائع ہو چکے ہن۔
انعام
ڈاکٹر۔ دیپ اپنے ناٹکاں راہیں سماج وچ پھیلیاں برائییاں نوں ساہمنے لیاؤندے ہن اوہناں دا حل لوکاں دے اک مٹھّ ہوم وچ کیتا اے۔ اہنانں ہر برائی دا ذکر اپنے ناٹکاں وچ کیتا اے۔ایہہ جنگ کون لڑےڈاکٹر۔دیپ دا پلیٹھا ناٹ مجموعہ اے اہنانں دا ایہہ ناٹک پنجابی ناٹ پرمپراں دی لوپ ہندی جا رہی ودھا اپیرا نال جڑیا اے۔ پنجابی سماج نوں اج نشے گھن وانگ کھائی جا راے ہن۔ اگیانتا کارن لوک نشیاں د ورتوں دے درگامی پین والے ماڑے پرجذبات توں انجان ہن۔ اک چنگے بھلے انسان دا نشیا دا عادی ہو جان کرکے گھر دی جو معاشی مندحالی ہندی اے،اس کارن گھر وچلے بچیا دیاں روز مرا دیاں لوڑا دی تکمیل لئی ترسیویں دا ذکر ایہہ اپیرا کردا اے۔ اس اپیرے دا آخری سنیاے وچ نشیاں دے پرکوپ توں بچن لئی لوکائی نوں جاگروک کرن لئی تہئیاں نظر آؤندا اے۔ اسے طرحاں خدکشی دے موڑ تے ناٹک جو مول روپ وچ یتھاروادی سٹائل دا ناٹک اے۔ اس وچ نمن کسانی دی ماڑی معیشت دے کارن آؤن والیاں مشکلاں تے کساناں دا کھدکشیاں کرن دے مول کارن نوں درشٹیگوچر کیتا اے۔ خدکشی دے موڑ تے ناٹک چھوٹی پینڈو کسنی دے دلت کرتی جماعت پیش کردا اے کہ پنجاب دی چھوٹی کسانی اپنی ہوند بچائی رکھن دی لڑائی لڑدی اے تے ایہہ لڑائی آخری دور وچ پہنچ گئی اے۔ کسانی سنکٹ دا وسپھوکٹ نقطہ ناٹک-خدکشی دے موڑ تے نرنجن بوہا-دیشا سیوک 11-12-2005/ref> کھلھا دربار، اپریشن ٹیگس، وردی فنڈ، دی جناب آدی ہاس وینگ راہی سماجی برائییاں نوں پیش کردے ہن۔ اتھے گرجھاں (سنگیت ناٹک) وی گمبھیر سماجی برائییاں نوں پیش کردا اے۔ سائنس ناٹکاں راہیں سائنس دیاں کانڈھاں، ماحول وچ ایہناں دے پیندے برے اثر آدی موضوع دے روپ وچ اجاگر کیتا اے۔ بال ناٹکاں راہیں بال نفسیات نوں پیش کیتا اے۔ ایہناں سارے ناٹکاں نوں تھیٹر اپر سفلتا نال کھیڈیا گیا اے۔ ڈاکٹر۔دیپ نے اپنے ایہناں ناٹکاں نوں اپنے ہی تھئیٹر گروپ جہڑا کہ شہید بھگت سنگھ دی سوچ، سوچ وچار اتے فکر مشتمل فلاسفی تے مشتمل بنایا گیا 'شہید بھگت سنگھ دور منچ بوہا(مانسا)' راہی 19 سالاں توں سرگرمی نال ایہناں ناٹکاں دی پنجاب ہریاناں دلی وچ پیشکاریاں کر رہا اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
جاوید صدیقی
جاوید حسن صدیقی (جاوید صدیقی जावेद सिद्दीकी) ہندی اتے اردو دا بھارتی سکرین رائٹر ، ڈائیلاگ رائٹر اتے ناٹک کار اے۔
اپنے کریئر دوران، صدیقی نے ستیاجیت رائے اتے شیام بینیگل ورگے آزاد ڈائریکٹراں توں لے کے یش چوپڑہ اتے سبھاش گھئی ورگے وپاری نردیشکاں تک بھارت دے کجھ پرمکھ فلمکاراں نال کم کیتا اے۔ وپاری اتے کلا سنیما دونوں کھیتراں وچ اوہ بھارتی سنیما دا اک انکھڑواں حصہ بن گیا اے۔
صدیقی نے دو فلمفیئر اوارڈ، دو سٹار سکرین اوارڈ اتے اک بی ایف جی اے اوارڈ جتے ہن۔ حال ہی وچ، اس نے Tumbhi نال اپنے تعلقاں دا اعلان کیتا جتھے اوہ کلاکاراں اتے اوہناں دی کلاکاری دی تجزیہ کرنگے۔ (2010)
حوالے
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:بھارتی فلمی جگت
رؤیا محبوب
رؤیا محبوب اک افغان صنعت کار اتے کاروباری عورت اے۔ اسنے ہرات، افغانستان وچ واقع افغانستان ساٹلینڈ سافٹویئر کمپنی دا قیام کیتا جو کیہ اک فل-سروس سافٹویئر ڈویلپمینٹ کمپنی اے۔ اس نے افغانستان وچ پہلی آئی ٹی خاتون سی ای او بن کے مشہوری حاصل کیتی۔
جیونی
رؤیا محبوبدا جم افغانستان ہرات وچ ہویا سی، پر سوویت حملے دے مدنظر اپنے پروار نال دیس چھڈّ کے اوہ پاکستان وچ رہن چلی گئی اتے بعد وچ ایران چلی گئی۔
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغانستان دے مکھ ایگزیکٹیو گٹھ:خواتین مکھ اہلکار گٹھ:کاروبار وچ افغان عورتاں گٹھ:افغان کاروباری
بائیومیٹرک
بائیومیٹرک ٹکنیک نال اسیں کسے وی انسان دیاں فیزیکل خاصیتاں دی پرکھ کرکے اس نوں پہچان سکدے ہاں۔ اس تکنیک نال انسان دے نجی عملاں نوں ماپیا جا سکدا اے۔ اس ٹکنیک دا موڈھی سر ولیئم ہرشل نوں منیا جاندا اے اہناں نے اس تکنیک دی ورتوں سن 1858 ء نوں کیتی سی۔ قدرت ولوں ہریک انسان دیاں انگلیاں، انگوٹھے اتے اکھاں دیاں پتلیاں دے نشان، ہتھ دیاں ناڑیاں، چہرہ دی پہچان، چہرے دے نقوش، ڈی این اے، ہتھیلی دا نشان، ہتھ دی جیامتی، سگندھ وغیرہ دنیا وچ کسے وی ہور انسان نال میل نہیں کردے، چاہے اوہ کسے پروار دے وچ جڑواں بچے ہی کیوں نہ ہون۔ بھارت وچ جدوں کسے انسان دا ولکھن شناختی نمبر یا شناختی کارڈ بنایا جاندا اے تاں اس دے انگوٹھے، انگلیاں دے نشان اتے اکھاں دیاں پتلیاں دی فوٹو کھچی جاندی اے۔ اس تکنیک دی ورتوں نال دنیا دے لگبھگ 1.2 بلیئن بندےآں دے کارڈ تیار ہو چکے ہن۔ دنیا دے بہت سارے دیساں نے اس تکنیک نوں اپناء لیا اے۔ خاص کرکے برازیل، کینیڈا، یونان، چین،آسٹریلیا، قبرص، چین، گیمبیا، عراق، اسرائیل، اٹلی، ملائشیا، نیدرلینڈ، نیوزیلینڈ، نائیجیریا، ناروے، پاکستان، لموچی افریقا، تنزانیا، یوکرین، برطانیا، بھارت، جرمنی تے امریکا وغیرا دے نام خاص نیں ۔
حوالے
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:ٹیکنالوجی
بھگت سنگھ ہیرا
پروفیسر بھگت سنگھ ہیرا گرمتِی دے اچکوٹی دے گنے جان والے ودواناں وچوں اک سن۔ اوہناں دے جیون دا خاص حصہ سکھ دھرم ساہت تے اتہاس دے مطالعے کھوج-بھال اتے ویاکھیا-وکھیان لئی ارپن رہا۔ سکھ دھرم ساہت تے اتہاس لئی کیتی سیوا دی رغبت انسانی ورثے وچوں ملی ہوئی سی۔ اوہ ساڈے کجھ اجیہے گنویں ودواناں وچوں اک سن، جو تقریر تے تحریر دوواں دے دھنی سن، جنہاں نے صرف بھارت وچ ہی نہیں، سگوں دکھن-مشرق ایشیا وچ تھاں-تھاں اُتے جا کے سکھ دھرم دا پرچار کیتا۔
جم
اوہناں دا جم 17 مئی، 1907 ء وچ پیؤ س: عقیدت سنگھ دے گھر گجرخان ضلع راولپنڈی (پاکستان) وچ ادوں ہویا جدوں سکھ دنیا وچ نوجاگرتی دی لہر دنو-دن خوب مگھ رہی سی۔ اوہناں نے مڈھلی تعلیم گرو نانک خالصہ ہائی سکول گجرخان توں اتے اچیری تعلیم گارڈن مشن کالج راولپنڈی توں حاصل کیتی۔
کم
1930 توں 1933 ء تک ڈی۔ سی۔ دفتر راولپنڈی کلرک دی پوسٹ اُتے نوکری کیتی۔ 1934 توں 1935 ء تک منیجر رائل آرمی ٹینمپوریس ایسوسی ایشن وچ سکندر آباد، 1936 توں 1941 ء تک راجا بازار راولپنڈی وچ فوٹوگرافر دی دوکان کیتی۔ 1941 توں 1951 ء تک آر۔اے۔ایس۔سی۔ وچ کمبٹینٹ کلرک دی سیوا کیتی اتے 10 جون، 1951 ء نوں استعفٰی دے کے نوکری توں مکت ہو گئے۔ 1952 توں 1955 ء تک تلک نگر نویں دلی وچ نجی طور اُتے ہرندرا کالج کھولھیا، جس وچ ایم۔اے۔ انگریزی تے بی۔ اے۔ دیاں کلاساں چلدیاں رہیاں۔ ہیرا صاحب نے پرنسپل وجوں کم کیتا۔ کالج کامیابی نال چل رہا سی پر 1955 وچ پنجاب یونیورسٹی دی جیوریڈکشن دلی وچ ختم ہون کرکے کالج بند کرنا پیا۔
اعزاز
پروفیسر ہیرا ہراں نے سیواپنتھی قوم بارے ادھی درجن کتاباں لکھیاں۔ مہنت تیرتھ سنگھ 'سیواپنتھی' اوہناں نوں بہت مان، ستکار دندے سن۔ ہیرا جی ہر سال برہم گیانی بھائی جگتا رام دے سالانہ یگّ سماگم (2 ماگھ) اتے سریمان مہنت گلاب سنگھ سیواپنتھی دی سالانہ برسی (8 ویساکھ) تے گرودوارہ ٹکانا بھائی جگتا جی صاحب گونیانا منڈی (بٹھنڈہ) وکھے گرمتِی وچاراں ولوں سنگتاں نوں نہال کردے سن۔ اوہ کئیاں ادارےآں، سبھا سوسائٹیاں دے میمبر، کئی میگزیناں دے ایڈیٹر اتے صلاح کار بورڈ دے میمبر وی رہے۔
پروفیسر بھگت سنگھ ہیرا نے کرڑی دیانتداری کر کے اتے ودوتا بھرے بوہپکھی علم دے بلبوتے دھرم سوچ وچار دے کھیتر وچ اپنی نویکلی پچھان قایم کر کے صلاحون یوگ کامیابیاں حاصل کیتیاں۔ اوہناں نوں دھرم تے سکھ اتہاس دے اچتم لکھاری وجوں 1963 وچ بہار سکھ پرتیندھ بورڈ جمشیدپور ولوں، 1965 وچ موٹر مرچینٹس ایسوسی ایشن ممبئی ولوں، 1976 وچ پنجابی تعلیمی بورڈ ملایا ولوں، 1988 وچ سنت ندھان سنگھ یادگاری انعام کمیٹی بینکاک ولوں 500 ڈالر، 16 ستمبر، 1993 ء نوں سری گرو گرنتھ صاحب جی دے پہلے پرکاش دن اُتے شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی امرتسر ولوں نوازیا گیا گیا۔
موت
گرمتِ دے مہان ویاکھیاکار، اگھے لکھاری، کئیاں کتاباں دے رچنہار پروفیسر بھگت سنگھ ہیرا 92 سال دی عمر بھوگ کے 6 دسمبر، 1999 ء نوں ماں چنن دیئی ہسپتال دلی وکھے مر گیا۔ گٹھ:سکھ شخصیتاںگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ
پنجابی شاعری دی ونڈ
پنجابی شاعری دی ونڈ اینچ اے ۔
پنجابی ادب وچ زیادہ کم شاعری اُتے ہوا ہے تے اسی شاعری نوں مختلف حصیاں وچ ونڈ سکنے آں۔
جدید شاعری
ایہہ آزاد شاعری ہے۔ ایس وچ سیاست دے ماحول تے سماج نوں تمثیل وچ بیان کیتا جاندا ہے۔
رزمیہ شاعری ، بیررس
ایہدے وچ بہادراں دے جنگی کارنامے دسے جاندے ہن قوم توں قربان ہون دا جزبہ ابھاریا جاندا ہے۔ جنگی قومی ترانے ایسے شاعری دی صنف دا حصہ ہے۔
رومانوی شاعری ، شنگاررس
ایہہ عشقیہ شاعری ہے ایس وچ دمودر، مقبل ، وارث شاہ جیہے شاعراں لکھیا۔
صوفیانہ شاعری ، شانت رس
صوفیانہ شاعری وچ تصوف دے مسئلے ، نیکی تے اخلاق دی تعلیم ہوندی ہے۔ ایس دے مشہور شاعر بابا فرید، شاہ حسین،  سلطان باہُو ،  بُلّھے شاہ جیہے بزرگ ہن۔
کرنا رس
جس وچ غم دا اظہار ہووے۔ مرثیہ وغیرہ ۔
مذہبی شاعری
مذہبی شاعری وچ شرع حدیث تے مذہبی اصول بیان کیتے جاندے ہے۔ عبدالکریم ، حافظ برخوردار ایس واسطے مشہور ہن۔
مزاحیہ شاعری ، ہاس رس
ایس وچ طنزومزاح تے مخول دی شاعری آندی ہے ۔ ستھرا شاہ، چرن سنگھ شہید تے حکیم ناصر ایس شاعری واسطے مشہور ہن۔
وبھت رس
جس وچ نفرت حقارت نندیا دا اظہار کیتا جاوے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت
مدیحہ افتخار
مدیحہ افتخار (5 فروری 1985 نوں جمی ) اک پاکستانی ٹیوی ڈرامہ اداکارہ اتے ماڈل اے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دا تعلیمی پربندھ
مہاراجہ رنجیت سنگھ اک عظیم شخصیت سی، جس دی جھلک دربار اتے جنگ دے میدان دوواں وچ دیکھن نوں ملدی اے۔ اوہ دنیا پدھر دے کامیاب حکمراناں وچ گنیا جاندا اے، جس دا راج-پھلار وڈے دائرے وچ پھیلیا ہویا سی۔ سکھیا پکھوں بھاویں اوہ ان پڑھ سی، پر سیانپ اوہدے وچ اچّ پدھر دی سی، اوہ اپنے راج درباریاں تے سیکٹریاں دیاں لکھتاں اتے بریکی نال نقطہ چینی کردا سی تے دوجیاں دی قابلیت دا ستکار وی کردا سی۔ سکھیا دا پھلار کرن لئی اس نے پشاور وکھے مسلمان سنت دی لائبریری نوں سرکھات رکھن دا حکم دتا سی۔ اس ویلے سکھیا پربندھ بوہتا ترقی یافتہ نہیں سی ہویا، مدرسیاں تے گوردواریاں نوں ہی تعلیم دے مرکز منیا جاندا سی۔ اس رسمی سکھیا دا ستکار عام لوکاں وچ کافی رہا اے۔ پر بعد وچ اس سکھیا لئی سکولاں دا انتظام کیتا گئیا، ہر مسجد، مندر اتے گردوارے دے نال اک سکول دی اساری کیتی جان لگی۔ اتھے بچیاں نوں مفت سکھیا دتی جاندی سی۔ اس ویلے دے تعلیمی تھانواں وچ بچیاں دی رہائش پربندھ دا وی ویروا ملدا اے۔
تعلیمی بولیاں
اس ویلے راج دی بولی فارسی سی، جو لمے ویلے توں چلی آ رہی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے وی ایہہ بولی سرکاری رہی اتے اس دی ورتوں سماج وچ نجی پدھر اتے وی کیتی جاندی سی۔ سرکاری احکام وی فارسی بولی وچ ہی دتے جاندے سن۔ گورمکھی سکول ہور سکولاں دی طرحاں گوردواریاں وچ ہی ملدے سن۔ سکول وچ پہلاں گورمکھی سکھیا متعلق 'جپجی صاحب' دا پاٹھ پڑھایا جاندا سی۔ گورمکھی سکولاں وچ گورمکھی اکھراں نال رچت گرنتھ وی پڑھائے جاندے سن۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے وچ بہت سارے سکول گورمکھی بولی وچ سکھیا حاصل کرا رہے سن۔ امرتسر ایہناں بھاشائی مرکزاں وچوں مکھ سی۔ اس توں علاوہ کئی سکول جویں بھائی کھڑک سنگھ دھوپیئے دا سکول، بھائی رام سنگھ دا سکول، بھائی جون سنگھ دا سکول وغیرہ۔ ایہہ سکول سارے راج وچ مشہور سن، کیونکہ ایہہ گورمکھی سکھیا دے مرکز سن، پر بہت سارے ودوان پنجابی دی ماڑی حالت دے بنے ہوئے ماحول دا الانبھا اج وی رنجیت سنگھ نوں دندے ہن۔ اس ویلے بولی دی اہمیت دے اوہ میعار موجود نہیں سن، جو اج حال ویلے ہن۔ پھر وی رنجیت سنگھ نے پنجابی بولی نوں اچا چکن وچ کافی یتن کیتے۔
بھرتناٹیئم
بھرتناٹئم (பரதநாட்டியம்، భరత నాట్యం)، جاں بھرتناٹئم، اک پرانا بھارتی ناچ اے، جو تامل ناڈو دے مندراں وچوں شروع ہویا۔  ناچ دا ایہہ روپ مندراں وچ نچن والیاں دیوداسیآں دی کلا سادر دی مڑ-اساری اے۔