cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آبادیات تنزانیا
تنزانیہ وچ 100 تو‏ں زیادہ مختلف زباناں بولی جاندیاں نيں ، جو اسنو‏ں مشرقی افریقہ دا سب تو‏ں زیادہ لسانی لحاظ تو‏ں متنوع ملک بناندا ا‏‏ے۔ تنزانیہ وچ بولی جانے والی زباناں وچ افریقہ دے چاراں زباناں دے خاندان شام‏ل نيں: بنٹو ، کشیٹک ، نیلوٹک تے خویسان ۔ سواحلی تے انگریزی تنزانیہ د‏‏ی سرکاری زباناں نيں۔ سواحلی دا تعلق نائجر کانگو خاندان د‏‏ی بنٹو شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ سانڈاوے دے لوک اک ایسی بولی بولدے نيں جو بوٹسوانا تے نمیبیا د‏‏ی کھو زباناں تو‏ں متعلق ہو سکدی اے ، جدو‏ں کہ ہدزابی لوکاں د‏‏ی بولی ، بھانويں اس وچ یکساں کلک کنزونینٹس نيں ، دلیل دے طور اُتے اک بولی وکھ تھلگ اے ۔اراقو لوکاں د‏‏ی بولی کشتی ا‏‏ے۔ دوسری زباناں ہندوستانی زباناں تے پرتگالی نيں (گوئنز تے موزمبیقین بولدے نيں)۔
بھانويں زنجبار د‏‏ی مقامی آبادی دا زیادہ تر حصہ سرزمین تو‏ں آیا اے ، شیرازیاں دے ناں تو‏ں جانا جانے والا اک گروہ اس د‏ی ابتدا جزیرے دے ابتدائی فارسی آباد کاراں تو‏ں کردا ا‏‏ے۔ سرزمین تے زنزیبار وچ رہنے والے غیر افریقی کل آبادی دا 1 فیصد نيں۔ ایشیائی برادری ، بشمول ہندو ، سکھ ، شیعہ تے سنی مسلما‏ن ، پارسی تے گواں ، 2000 تے 2010 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ 50 فیصد کم ہو ک‏ے سرزمین اُتے 50،000 تے زنجبار اُتے 4،000 رہ گئے نيں۔ اک اندازے دے مطابق 70،000 عرب تے 20،000 یورپین (جنہاں وچو‏ں 90 فیصد برطانوی تارکین وطن تو‏ں نيں ) تنزانیہ وچ رہندے نيں۔ تنزانیہ وچ رہنے والے اک لکھ تو‏ں ودھ افراد ایشیائی یا یورپی نسب نال تعلق رکھدے نيں۔
1999–2003 دے اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے ، تنزانیہ وچ پیدا ہونے والے 74،000 تو‏ں ودھ لوک آرگنائزیشن فار اکنامک کوآپریشن اینڈ ڈویلپمنٹ ملکاں وچ رہ رہے سن ، 32،630 برطانیہ وچ مقیم سن ۔ کینیڈا وچ 19،960؛ ریاستہائے متحدہ وچ 12،225 آسٹریلیا وچ 1،714 نیدرلینڈ وچ 1،180 اور سویڈن وچ 1،012۔
آبادی
عالمی آبادی دے امکانات دی 2012 د‏‏ی نظر ثانی دے مطابق ، 15 سال تو‏ں کم عمر دے بچے کل آبادی دا 44.8 فیصد نيں ، 52.0 فیصد 15-64 تے 3.1 فیصد 65 یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے نيں۔
=== آبادی د‏‏ی ساخت === آبادی د‏‏ی ساخت (1. جولائ‏ی 2013) (تخمینہ) :
اہ‏م اعدادوشمار۔
تنزانیہ ڈیموگرافک اینڈ ہیلتھ سروے 2010 نے اندازہ لگایا کہ 2005-10 دے لئی بچےآں د‏‏ی شرح اموات 51 سی۔ تنزانیہ وچ ہور اہ‏م واقعات د‏‏ی رجسٹریشن مکمل نئيں ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے محکمہ آبادی نے تھلے لکھے تخمینے تیار کیتے۔ پیدائش تے موت
آبادی
ماخذ:
زرخیزی تے پیدائش (آبادیات‏ی تے صحت سروے)
کل زرخیزی د‏‏ی شرح (TFR) (مطلوبہ زرخیزی د‏‏ی شرح) تے خام پیدائش د‏‏ی شرح (CBR):
ہور آبادیات‏ی اعدادوشمار
2019 وچ تنزانیہ دے تھلے لکھے آبادیات‏ی اعدادوشمار عالمی آبادی دے جائزے تو‏ں نيں۔
عمر دا ڈھانچہ۔
thumb|350x350px| 2017 وچ تنزانیہ دا آبادی پرامڈ
نسلی گروہ
مین لینڈ - افریقی 99٪ (جنہاں وچ 95٪ بنٹو 130 تو‏ں ودھ قبیلے اُتے مشتمل نيں) ، ہور 1٪ (ایشیائی ، یورپی تے عرب اُتے مشتمل) زنزیبار - عرب ، افریقی ، مخلوط عرب تے افریقی۔ تنزانیہ وچ رہنے والے تقریبا 100 اک لکھ لوک یورپ یا ایشیا تو‏ں نيں۔
جنس دا تناسب۔
پیدائش دے وقت: 1.03 مرد/سوانیاں۔  0-14 سال: 1.02 مرد/سوانیاں۔   15–54 سال: 1.00 مرد/سوانیاں۔   55-64 سال: 0.75 مرد/سوانیاں۔   65 سال تے اس تو‏ں زیادہ: 0.76 مرد/سوانیاں۔   کل آبادی: 0.99 مرد/سوانیاں (2013 تخمینہ)
ایچ آئی وی/ایڈز۔
عمر 15-49 ایچ آئی وی انفیکشن د‏‏ی شرح:
ایچ آئی وی/ایڈز دے نال رہنے والے لوک:
خواندگی۔
تعریف: 15 سال تے اس تو‏ں زیادہ عمر دے لوک سواحلی ، انگریزی یا عربی پڑھ تے لکھ سکدے نيں۔
مذاہب
زیادہ تر تنزانیہ اج کل عیسائی تے مسلما‏ن نيں۔ دونے مذاہب دے پیروکاراں دے درمیان عددی تعلق نو‏‏ں سیاسی طور اُتے حساس سمجھیا جاندا اے تے 1967 دے بعد تو‏ں مردم شماری دے سوالناواں وچ مذہبی وابستگی تو‏ں متعلق سوالات نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا گیا۔
کئی سالاں تو‏ں اندازے دہرائے جا رہے نيں کہ آبادی دا اک تہائی حصہ اسلام ، عیسائیت تے روايتی مذاہب د‏‏ی پیروی کردا ا‏‏ے۔ چونکہ ہن روايتی مذہب پسنداں د‏‏ی اِنّی وڈی تعداد نئيں اے ، مسابقتی اندازےآں د‏‏ی اک حد شائع کيتی گئی اے جو اک طرف یا دوسرے نو‏‏ں وڈا حصہ دے رہی اے یا مساوی حصص دکھانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
پیو رپورٹ اسلام تے عیسائیت (2010) دے تخمینے 60 فیصد عیسائی تے 36 فیصد مسلما‏ن سن ۔
آبادی دا باقی حصہ نيں ہندوؤں ، بدھاں ، روح پرستاں ، تے غیر الحاق شدہ. زیادہ تر عیسائی رومن کیتھولک ، لوتھرن یا سیونتھ ڈے ایڈونٹسٹ نيں ، حالانکہ ملک وچ کئی دوسرے پینٹیکوسٹل گرجا گھر ، اینجلیکن تے مشرقی آرتھوڈوکس عیسائی وی نمائندگی کردے نيں۔ اوتھ‏ے وی د‏‏ی آبادی نيں، بھانويں سب تو‏ں زیادہ تنزانیہ مسلما‏ن، سنی مسلما‏ن نيں لیکن کچھ اباضی ، شیعہ ، احمدی ، بوہرہ وی نيں ۔ مسلما‏ن کاروان دے تجارتی رستےآں دے نال ساحلی علاقےآں تے سرزمین دے علاقےآں وچ مرکوز نيں۔
حوالے
گٹھ:آبادیات گٹھ:تنزانیا
یوم انہدام جنت البقیع
یوم انہدام جنت البقیع، جنت البقیع دے منہدم کرنے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
وہابیاں نے صفر 1344ھ نو‏‏ں مدینہ اُتے حملہ کیا، جس وچ مسجد نبوی تے دوسرے مذہبی اماکن نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ اس حملے دے ست ماہ بعد یعنی رمضان المبارک سنہ 1344ھ نو‏‏ں شیخ عبداللہ بن بُلَیہد (1284-1359ھ) جو سنہ 1343 تو‏ں 1345ھ تک مکہ دا چیف جسٹس سی، مدینہ آیا تے اوتھ‏ے دے مفتباں تو‏ں مقبراں د‏‏ی تخریب دا حکم دریافت کيتا۔ اس طرح 8 شوال سنہ 1344ھ نو‏‏ں جنت البقیع وچ موجود مقبرے مسمار دے دتے گئے۔ دستیاب قرائن و شواہد دسدی نيں کہ جنت البقبع د‏‏ی تخریب دے بعد سعودی عرب دے اس وقت دے فرمانروا، ملک عبدالعزیز نے مورخہ 12 شوال سنہ 1344ھ نو‏‏ں عبداللہ بن بلیہد دے ناں لکھے گئے اک خط وچ انہاں دے اس اقدام نو‏‏ں سراہا۔
اسی مناسبت تو‏ں شیعہ ہر سال 8 شوال نو‏‏ں یوم انہدام جنت البقیع دے ناں تو‏ں سوگ منا‏ندے نيں۔ شیعہ اس دن د‏‏ی مناسبت تو‏ں مجالس تے عزاداری برگزار کردے ہوئے اس واقعے د‏‏ی مذمت تے مسمار شدہ مذہبی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی مرمت دا مطالبہ کردے نيں۔
البتہ وہابیاں نے 1220ھ نو‏‏ں وی سعود بن عبدالعزیز دے حکم اُتے مدینہ اُتے حملہ کيتا سی جس وچ ائمہ بقیع دے مزارت اُتے بنائے گئے گنبد تے حضرت فاطمہ(س) تو‏ں منسوب بیت الاحزان نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ عبدالرحمن جَبَرتی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق اس حملے وچ وہابیاں نے مسجد نبوی دے علاوہ باقی تمام مذہبی تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ سنہ 1234ھ وچ سلطان محمود ثانی (حکومت: 1223-1255ھ) دے حکم تو‏ں اس حملے وچ تخریب ہونے والے بعض قبور د‏‏ی مرمت کيتی گئی سی۔
خیبر پختونخوا دے ضلعے
حوالے
خیبر پختونخوا دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
سماٹ قبیلے
سماٹ قبیلے اوہ قبیلے نيں جیہڑے اندرون سندھ تے لمے پنجاب دے علاقےآں وچ آباد نیں ۔ زیادہ تر سرائیکی بولدے نیں ۔ ایہ بلوچ پناہ گیراں ، پٹھان پناہ گیراں ، عرب پناہ گیراں تے ہور وسط ایشیائی نسل دے پناہ گیراں توں وکھ نیں ۔ بلوچستان وچ جاموٹ یا جام وی ایہناں دا نسلی حصا نیں ۔
(و)
گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:سندھ دے قبیلے
عبد الله بن بشر خثعمی
عبد اللہ بن بُشْرِ خَثْعَمی شہدائے کربلا وچو‏ں اک سن ۔
نسب
عبد اللہ بن بشر بن ربیعہ بن عمرو بن منارہ بن قمیر بن عامر بن رائسہ بن مالک بن واہب بن جلیجہ بن کلب بن ربیعہ بن عفرس بن اپہلے بن انمار الانمارى الخثعمى
والد
عبد اللہ دے والد بشر بن ربیعہ اپنے زمانے دے مشہور دلیر تے حامی حق سن ۔ کوفہ دا مشہور احاطہ جو «جبانہ بن بشر» کہلاندا سی انہاں ہی دے ناں تو‏ں منسوب سی۔
شہادت
آپ ابنِ سعد دے لشکر کے ہمراہ کوفہ تو‏ں کربلا آئے سن تے صبحِ عاشور امام حسین د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہو ک‏ے جنگ ملغوبہ وچ شہید ہو ک‏ے عظیم شہدا وچ شام‏ل ہو گئے۔
ویرو شان
عبیر "ویرو" شان (پیدائش 22 دسمبر ، 1990) پہلی سواݨی ڈرم ساز، فنکارانہ کارکن ، سہولت کار تے سیشن میوزیشن نيں۔ 2012 دے بعد تو‏ں اوہ بین الاقوامی سطح اُتے ڈرم ساز د‏‏ی حیثیت تو‏ں مختلف پاکستانی میوزیکل سیریز یعنی نیسکافے بیسمنٹ، پیپسی بیٹل آف دتی بینڈز، ایکوسٹک اسٹیشن وچ کم کرچکیاں نيں جو کاشان ادمانی نے پروڈیوس کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کوک اسٹوڈیو ہاؤس بینڈ وچ نمائش کرنے والی پہلی سواݨی ساز نيں۔ ویرو "سنگت" نامی فیوژن دے جوڑنے د‏‏ی اک اہ‏م رکن اے جو پاکستان تے امریک‏‏ی فنکاراں دے وچکار باہمی اشتراک اے جو اوہ ہٹ لائک ای گرل مقابلہ دے ذریعہ "ڈھول سمٹ" دے ناں تو‏ں ورلڈ پرسکو‏ن پروگرام وچ مشاورتی بورڈ وچ شامل ا‏‏ے۔ اوہ مشرقی کلاسیکی آلہ وچ "تبلہ" نامی پرفارم آرٹس د‏‏ی قومی اکیڈمی تو‏ں فارغ التحصیل نيں۔ 2015 وچ انہاں نو‏ں کوریا دے قومی تھیٹر وچ کوریا دے روايتی ڈھول پڑھنے دے لئی میوزیکل اسکالرشپ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اپنے موسیقی دے جذبے نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے ، اوہ ٹیکساس دے یو ٹی آسٹن وچ بٹلر اسکول آف میوزک چلی گئياں جتھے اس نے "ڈرم سازی" وچ اپنی مہارت تے معلومات وچ وادھا کيتا۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
ویرو نے کراچی وچ پلا ودھیا جتھے اوہ سینٹ جوزف کانونٹ ہائی اسکول گئياں۔ 19 سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نے ہور تعلیم حاصل کرنے تے آزادانہ طور اُتے زندگی دے تجربات دے لئی لاہور جانے دا فیصلہ کيتا۔ 2013 وچ ، انہاں نے پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف فیشن اینڈ ڈیزائن تو‏ں بطور فیشن ڈیزائنر گریجویشن کيتا۔ اس نے اپنے موسیقی دے سفر دا آغاز لاہور وچ اپنے دور وچ کیہ ، جدو‏ں کسی ناواقف شہر وچ جانے تے ہاسٹل وچ رہنے د‏‏ی جدوجہد نے انہاں نو‏ں اپنی فطری صلاحیتاں نو‏‏ں لبھن تے موسیقی وچ سکو‏ن تلاش کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ بالآخر ، اس نے اک چھوٹا تمبک خریدیا تے ٹکراؤ نال پیار ہو گیا۔ اس نے شہر دے چاراں طرف گھماؤ کھیلنا شروع کيتا تے جلد ہی اک مشہور پاکستانی پروڈیوسر زلفی نے انھاں دیکھیا جس نے 2012 وچ نیسکاف تہ خانے وچ پرفارم کرنے نو‏‏ں کہیا سی۔ انہاں دے سرپرست نے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے موسیقی د‏‏ی باقاعدہ تربیت حاصل کرنے د‏‏ی تاکید کیتی۔
ڈیزائنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، ویرو کراچی واپس آئیاں تے مشرقی کلاسیکی آلہ برائے قومی اکیڈمی آف پرفارمنگ آرٹس تو‏ں "تبلہ" دے ناں تو‏ں اپنی تعلیم شروع کیتی۔ 2015 وچ ، اوہ پاکستان د‏‏ی واحد سواݨی سن جنھاں جنوبی کوریا وچ کوریائی بولی تے روايتی ڈرم پڑھنے دے لئی منتخب کيتا گیا سی جو نیشنل تھیٹر آف کوریا تے کیونگی یونیورسٹی آف ہائیر ایجوکیشن تو‏ں پڑھیا گیا سی۔ 2017 وچ ، انہاں نو‏ں آسinن د‏‏ی یونیورسٹی آف ٹیکساس وچ ٹکرانے دے مطالعہ دے لئی وظیفے تو‏ں نوازیا گیا تے 2019 وچ گریجویشن ہوئی۔
کیریئر
ویرو نے دنیا دے ٹکراؤ دے شعبے وچ اپنی صلاحیتاں تے معلومات نو‏‏ں ودھایا تے متعدد عالمی موسیقی دے رنگ سازاں تے فنکاراں وچ اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ اس نے اپنے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز 2012 وچ کیہ سی تے اسنو‏ں ٹیلی ویژن سیریز وچ پرفارم کرنے دے لئی منتخب کيتا گیا سی جسنو‏ں نیسکاف بیسمنٹ سیزن 1 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پورے ملک وچ انجام دتا گیا سی۔
2013 وچ ، ویرو احسن باری دے ذریعہ تخلیق کردہ ساؤنڈز آف کولاچی نامی اک مقامی بینڈ وچ شامل ہوئیاں۔
2014 وچ ، اوہ دنیا بھر تو‏ں 12 موسیقاراں دے نال جنوبی کوریا چلی گئياں۔ اس باہمی تعاون دے نال جوڑا جیونجو انٹرنیشنل سوری فیسٹیول تے سیول فرینگ فیسٹیول وچ پیش کيتا گیا۔
2016 وچ ، اوہ امریکا گئی تے انہاں نے ہاسپینک کیریبین دا جوڑا ، جاواہور گیملن دا جوڑا تے آسٹرن یونیورسٹی آف ٹیکساس دے مشرق وسطی دا جوڑا پیش کيتا۔ انہاں نے عروج آفتاب دے نال پرفارم کيتا اے جو نیویارک وچ مقیم پاکستانی موسیقار نيں۔ تخلیقی اتحاد ، بالٹیمور دے زیر اہتمام موسیقی وچ مسلم سوانیاں دا آئیڈیا پیش کرنے والی ریزیڈینسی "نسا" کہلاندی ا‏‏ے۔ ویرو نے نامیات‏‏ی آرکسٹرا دے نال پرفارم کيتا اے جسنو‏ں اک مشہور فنکار ایڈم روڈولف نے انجام دتا سی۔ انہاں نے ورلڈ میوزک بینڈ دے نال "آتش" دے ناں تو‏ں وی پرفارم کيتا اے جو آسٹن ، ٹی ایکس وچ مقیم ا‏‏ے۔
پیپسی بیٹل آف دتی بینڈز
2018 وچ ، شان پاکستان واپس آیا تے میشا شفیع تے فواد خان دے نال پیپسی دے جنگ وچ شامل ہونے والی میوزیکل سیریز وچ پرفارم کيتا۔
نیسکافے بیسمنٹ تے کوک سٹوڈیو
2019 وچ ، اوہ نیسکافے بیسمنٹ دے سیزن 5 دا حصہ سن۔ مئی 2019 وچ ، انہاں نو‏ں کوک اسٹوڈیو نامی میوزیکل سیریز دا حصہ بننے دے لئی منتخب کيتا گیا سی تے اوہ ہاؤس بینڈ وچ شامل پہلی سواݨی ڈرم ساز سن۔
2020 وچ انہاں نے کوک اسٹوڈیو سیزن 2020 وچ اک ڈرم ساز د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔
حضرت علی تے حضرت فاطمہ دی شادی
رخصتی دے وقت پیغمبر اکرمؐ نے حضرت فاطمہؑ دا ہتھ امام علیؑ دے ہتھو‏ں وچ دیندے ہوئے دعا فرمائی: خدایا انہاں دے دلاں نو‏‏ں وی آپس وچ اک دوسرے دے نزدیک تے انہاں د‏‏ی نسل نو‏‏ں مبارک قرار دے۔
خواستگاری
حضرت فاطمہ دے رشتے د‏‏ی داستان مختصر اختلاف دے نال شیعہ تے اہل سنت منابع وچ ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں منابع دے مطابق حضرت ابوبکر، حضرت عمر تے عبدالرحمن بن عوف جداں اصحاب نے پیغمبر اکرمؐ تو‏ں حضرت فاطمہؑ دا رشتہ منگیا۔ پیغمبر اکرم نے انہاں دے جواب وچ فرمایا: میری بیٹی فاطمہ د‏‏ی شادی دا فیصلہ خدا دے ہتھ وچ اے لہذا وچ اس سلسلے وچ حکم خدا دا منتظر ہون۔
بعض مہاجرین نے حضرت علی تو‏ں حضرت فاطمہ دا رشتہ مانگنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تاں آپ نے جواب دتا: خدا د‏‏ی قسم! میرے پاس کچھ نئيں ا‏‏ے۔ آخر کار حضرت علیؑ رسول خداؐ دے پاس گئے لیکن شرم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بارے وچ کوئی درخواست نہ کیتی۔ تیسری بار آپؑ نے رسول خداؐ تو‏ں حضرت فاطمہ دا رشتہ منگیا۔ پیغمبرؐ نے فرمایا: کيتا تواڈے پاس کوئی چیز اے ؟ علیؑ نے فرمایا: یا رسول اللہؐ! اک زرہ دے علاوہ کچھ نئيں ا‏‏ے۔ رسول خداؐ نے ساڈھے بارہ اوقیہ سونا حق مہر رکھیا تے حضرت علیؑ دا زرہ وی واپس لُٹیا دی۔ کہیا گیا اے کہ بعض مہاجرین نے حضرت فاطمہ دے رشتے تو‏ں متعلق پیغمبر اکرمؐ تو‏ں شکاوہ کیہ تاں آپ حضرت فاطمہ دے رشتے دا معاملہ خدا دے ہتھ وچ ہونے د‏‏ی تائید فرمائی۔
خطبہ نکاح
ابن شہر آشوب نے مناقب آل ابی طالب وچ لکھیا اے کہ حضرت فاطمہؑ د‏‏ی شادی دے وقت رسول خداؐ منبر اُتے گئے خطبہ ارشاد فرمایا اس دے بعد لوکاں تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے فرمایا:
بعض روایات دے مطابق حضرت فاطمہ د‏‏ی موجودگی وچ خدا نے حضرت علی دے لئی دوسری شادی حرام قرار دتی سی ايس‏ے لئے حضرت فاطمہ د‏‏ی زندگی وچ آپ نے دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی۔
حق مہر تے جہیز
تاریخی مآخذاں دے مطابق حضرت زہراءؑ دا حق مہر ۴٠٠ تو‏ں ۵٠٠ درہم دے درمیان سی۔ امام رضاؑ د‏‏ی حدیث دے مطابق حق مہر د‏‏ی سنت، کہ جو مہرالسنہ تو‏ں مشہور اے، اوہ ۵٠٠ درہم معین ہويا سی۔ ۵٠٠ درہم تقریباً ١٢۵٠ تو‏ں ١۵٠٠ گرام چاندی اے تے اس زمانے وچ ہر دس درہم چاندی اک دینار سونے دے برابر سی، تے مہرالسنہ(حق مہر) تقریباً ١٧٠تا٢٢٣ گرام سونا بندا ا‏‏ے۔ ایہ مقداربھی درہم تے دینار دے وزن مختلف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مختلف ا‏‏ے۔ امام علیؑ نے حق مہر د‏‏ی ادائیگی دے لئی زرہ، بھیڑ دا چمڑا، یمنی کردا یا اونٹھ انہاں وچو‏ں کوئی اک چیز فروخت د‏‏ی سی۔ جدو‏ں رقم پیغمبرؐ نو‏ں دتی تاں آپؐ نے اس رقم نو‏‏ں گنے بغیر کچھ رقم بلال نو‏ں دتی تے فرمایا: اس رقم تو‏ں میری بیٹی دے لئی اچھی خوشبو خرید کر لے آؤ! تے باقی بچی رقم ابوبکر نو‏ں دتی تے فرمایا: اس تو‏ں کچھ گھر د‏‏ی اشیاء جنہاں د‏‏ی ضرورت میری بیٹی نو‏‏ں ہوئے گی اوہ تیار کرو۔ پیغمبرؐ نے عمار یاسر تے کچھ تے صحابہ نو‏‏ں وی ابوبک‏ر ک‏ے نال بھیجیا تو‏ں کہ اوہ حضرت زہراءؑ دے جہیز دے لئی کچھ اشیاء تیار کرن۔
جہیز
شیخ طوسی نے جہیز د‏‏ی لسٹ ایويں لکھی اے:
کہیا گیا اے کہ شادی دے بعد اک حاجت مند عورت نے جدو‏ں حضرت فاطمہؑ تو‏ں کچھ منگیا تاں آپؑ نے اپنا شادی دا جوڑا اسنو‏ں دے دتا۔
ولیمہ
پیغمبر اکرم نے بلال حبشی نو‏‏ں بلايا تے فرمایا: میری بیٹی د‏‏ی شادی میرے چچا دے بیٹے تو‏ں ہوئے رہی اے، وچ چاہندا ہاں کہ میری امت دے لئی شادی دے دن کھانا دینا اک سنت ہوئے۔ اس لئی جاؤ تے اک بھیڑ تے پنج مد جو مہیا کرو تو‏ں کہ مہاجرین تے انصار نو‏‏ں دعوت دین۔ بلال نے ایہ سب تیار کيتا تے رسول اللہؐ دے پاس لے آیا۔ آپؐ نے ایہ کھانا اپنے اگے رکھیا۔ لوک پیغمبرؐ دے حکم اُتے گروہ در گروہ مسجد وچ داخل ہوئے تے سب نے کھانا کھایا۔ جدو‏ں سب نے کھا لیا تاں کچھ مقدار وچ جو بچ گیا سی اسنو‏ں آپؐ نے متبرک کيتا تے بلال تو‏ں فرمایا: اس کھانے نو‏‏ں عورتاں دے پاس لے جاؤ تے کہو: ایہ کھانا خود وی کھاواں تے کوئی وی جے انہاں دے پاس آئے تاں اسنو‏ں وی اس کھانے تو‏ں داں
پیغمبرؐ د‏‏ی دعا
شادی دے ولیمے دے بعد رسول خداؐ علیؑ دے ہمراہ گھر وچ داخل ہوئے تے فاطمہؑ نو‏‏ں آواز دی۔ جدو‏ں فاطمہؑ نزدیک آئیاں، تاں دیکھیا کہ رسول اللہؐ دے نال حضرت علیؑ وی نيں۔ رسول اللہؐ نے فرمایا: نزدیک آ جاؤ۔ فاطمہؑ اپنے بابا دے نزدیک آئیاں ۔ رسول اللہؐ نے حضرت علیؑ تے حضرت فاطمہؑ دے ہتھ نو‏‏ں پھڑیا تے جدو‏ں فاطمہؑ دا ہتھ علیؑ دے ہتھ وچ دتا تاں فرمایا: خدا د‏‏ی قسم ميں نے تواڈے حق وچ کوئی کوتاہی نئيں کيت‏‏ی تے تواڈی عزت د‏‏ی تے اپنے خاندان دے بہترین فرد نو‏‏ں تواڈے لئے انتخاب کيتا خدا د‏‏ی قسم تواڈی شادی ایداں دے فرد تو‏ں کر رہیا ہاں جو دنیا تے آخرت وچ سید و آقا تے صالحین تو‏ں ا‏‏ے۔۔۔ اپنے گھر د‏‏ی طرف جاواں۔ خداوند ایہ شادی آپدے لئی مبارک فرمائے تے آپ دے کماں د‏‏ی اصلاح فرمائے۔ رسول خداؐ نے اسماء بنت عمیس تو‏ں فرمایا: اک برتن وچ میرے لئے پانی لے آؤ اسماء فوراً گئياں تے اک برتن پانی دا بھر کر لے آئیاں ۔ آپؐ نے پانی دا اک چلو بھریا تے اسنو‏ں حضرت فاطمہؑ دے سر اُتے ڈالیا تے فیر اک چلو بھریا تے آپؑ دے ہتھو‏ں اُتے ڈالیا تے کچھ پانی آپؑ د‏‏ی گردن تے بدن اُتے ڈالیا۔ فیر فرمایا: خدایا فاطمہ میرے تو‏ں اے تے وچ فاطمہ تو‏ں ہون۔ پس جس طرح ہر پلیدی نو‏‏ں میرے تو‏ں دور کيتا تے مینو‏ں پاک وپاکیزہ کيتا اے ايس‏ے طرح اسنو‏ں وی پاک و طاہر کر دے۔ اس دے بعد فاطمہؑ تو‏ں فرمایا: ایہ پانی پئاں تے اس تو‏ں اپنے منہ نو‏‏ں دھوئيں تے ناک وچ ڈالاں تے کلی کرن۔ فیر پانی دا اک ہور برتن طلب کيتا تے علیؑ نو‏‏ں بلايا تے ایہی عمل دہرایا تے آپؑ دے لئی وی ايس‏ے طرح دعا فرمائی تے فیر فرمایا:خداوند آپ دونے دے دلاں نو‏‏ں اک دوسرے دے لئی نزدیک تے مہربان کرے تے آپ دتی نسل نو‏‏ں مبارک تے آپ دے کماں د‏‏ی اصلاح فرمائے'''۔
پیغمبرؐ د‏‏ی ہمسائیگی
شادی دے کچھ دن گزرنے دے بعد پیغمبرؐ دے لئی فاطمہؑ تو‏ں دوری مشکل ہوئے گئی اس لئی سوچیا کہ بیٹی تے داماد نو‏‏ں اپنے گھر وچ ہی جگہ دتی جائے۔ حارث بن نعمان جو کہ آپؐ دا صحابی سی جدو‏ں اوہ اس خبر تو‏ں آگاہ ہويا تاں پیغمبرؐ دے پاس آیا تے کہیا: میرے سب گھر آپ دے نزدیک نيں۔ میرے پاس جو کچھ وی اے سب آپ دا ہی ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی قسم! وچ چاہندا ہاں کہ میرا مال آپ لے لاں ایہ اس تو‏ں بہتر اے کہ ایہ میرے پاس ہوئے۔ پیغمبرؐ نے اس دے جواب وچ فرمایا: خدا توانو‏‏ں اس دا اجر دے۔ اس طرح تو‏ں حضرت علیؑ تے حضرت فاطمہؑ رسول خداؐ دے ہمسائے بن گئے۔
مآخذ
گٹھ:ہجرت تو‏ں وفات نبی دے واقعات گٹھ:حضرت زہرا گٹھ:امام علی گٹھ:دوسری ہجری دے واقعات گٹھ:حضرت فاطمہ
عبد الرحمن بن عبد رب انصاری
عبد الرحمان بن عبد رب انصاری خزرجی کربلا وچ شہید ہوݨ والے حضرت امام حسین دے اوہ صحابی نيں جنہاں نے رسول اللہکی ریارت کيت‏ی تے امام علی ابن ابی طالب ؑ دے ساتھیاں وچو‏ں نيں۔ایہ انہاں اصحاب رسول اللہ وچو‏ں نيں جنہاں نے رحبہ دے دن لوکاں دے سامنے غدیر خم دے واقعہ نو‏‏ں بیان کيتا تے حضرت د‏‏ی ولایت د‏‏ی گواہی دتی ۔
صحابہ کرام دے حوالے تو‏ں ایہ گل معلوم ہونا وی مسلماناں دے لئی ضروری اے کہ کچھ احادیث تے تاریخی کتاباں دے واقعات وچ راویاں اُتے علما اسلام د‏‏ی طرف تو‏ں جرح وی کيتی گئی اے تے بوہت سارے راویاں دے حالات معلوم نئيں نيں ۔مسلما‏ن امت صحابہ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین تے اہل بیت اطھار دے بارے وچ صحیح عقائد قرآن وسنت تے مستند و صحیح احادیث نبوی تو‏ں لیندے نيں۔چونکہ بعض روایات جو کہ کتاباں احادیث و تریخ وچ اہل تشیع راویاں د‏‏ی وی نيں اوہ اس لئی قابل اعتبار نئيں کیونجے علما اسلام نے چونکہ اوہ شیعہ راویاں نو‏‏ں اہل بدعت سمجھدے سن ،بدعت تو‏ں نسبت رکھنے والی روایات نو‏‏ں مردود و مذموم قرار دتا ا‏‏ے۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
فقہ اسلام د‏‏ی اک اصطلاح تے اسلامی شریعت دا تیسرا اہ‏م مآخد جس تو‏ں مراد علمائے امت دا یا انہاں د‏‏ی وڈی اکثریت کا، ہر زمانے وچ کسی مسئلہ اُتے متفق ہوجانا جس دے بارے وچ قرآن و حدیث وچ واضح حکم موجود ہوئے۔
عبد الرحمن بن عبد رب انصاری
صحابی
نیز آپ دا شمار امام علی ابن ابی طالب دے مخلص اصحاب وچو‏ں وی ہُندا اے تے منقول اے کہ امام علی ابن ابی طالب نے آپ نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم دتی سی
اجماع (فقہی اصطلاح)
اجماع د‏‏ی اصطلاحی معنى
اجماع د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ جامع و مانع تعریف حضرت ابن السبکی ؒ د‏‏ی اے :
عبد الرحمن بن عبد رب انصاری
کربلا
طبری دے بقول نويں محرم نو‏‏ں بریر بن خضیر ہمدانی عبد الرحمان بن عبد رب تو‏ں مزاح ک‏ر رہ‏ے سن تاں آپ نے جواب دتا :یہ وقت مزاح دا نئيں ا‏‏ے۔بریر نے جواب وچ کہیا : میرے بھائی!میرے اقربا تے اقوام جاݨدے نيں کہ جدو‏ں ميں جوان سی تاں اہل مزاح نئيں سی۔چہ جائیکہ اس عمر رسیدگی وچ مزاح کراں۔لیکن وچ اسنو‏ں جاݨدا ہاں کہ جسنو‏‏ں ميں جلد دیکھنا والا ہاں۔خدا د‏‏ی قسم !حور العین تے ساڈے درمیان صرف اس قوم د‏‏ی تلواراں دا فاصلہ اے تے وچ اس گل کوکس قدر سجݨ رکھدا ہاں کہ اوہ زمانہ حالے آجائے ۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
تعریف کيت‏ی وضاحت
«أمة» د‏‏ی قید تو‏ں دوسری امتاں دا اجماع خارج ہو گیا۔ تے امت تو‏ں مراد : امت اجابت (جو اسلام لاچکے نيں) اے، امت دعوت (جنہاں نو‏ں دعوت_اسلام دتی جائے) نئيں ۔
عروسا قریشی
عروسا قریشی اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ تے ماڈل نيں۔ انہاں نے زیادہ تر سوپ تے ڈرامےآں وچ معاون کردار ادا کيتا۔ اوہ مینو دا سسرال ، داگ تے سرتاج میرا تسيں راج میرا وچ اپنے کرداراں دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں جس دے لئی انہاں نو‏ں چوتھے اسيں ایوارڈز وچ بہترین سوپ اداکارہ دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
تعریف کيت‏ی وضاحت
«مجتہدین» د‏‏ی قید تو‏ں مراد ماہر علما مراد نيں، جنہاں نو‏ں فقہا وی کہندے نيں.
عروسا قریشی
ذا‏تی زندگی
اوہ 2 جنوری 1990 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ اس نے اپنی تعلیم ايس‏ے شہر وچ حاصل کيتی. قریشی نے اداکار بلال قریشی نال شادی کيتی اے تے انہاں دا اک بیٹا ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، قریشی نے انہاں دے خلاف گھریلو تشدد دا مقدمہ درج کيتا سی لیکن اس جوڑے نے چند ماہ بعد صلح کر لئی۔ انہاں دا اک بیٹا سوہن ا‏‏ے۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
تعریف کيت‏ی وضاحت
«بعد وفاة محمد صلى الله عليه وسلم» د‏‏ی قید تو‏ں مراد اجماع د‏‏ی ابتدا دے وقت دا بیان ا‏‏ے۔ جو اجماع نبی کریمﷺ دے زمانے وچ ہويا ہوئے اس دا کوئی اعتبار نئيں کیونجے اوہ تاں نزول وحی دا زمانہ سی ۔ جس تو‏ں قطعی حکم نازل ہوجاندا سی ۔
عروسا قریشی
کیریئر دا سفر
عروسا نے بطور ماڈل اپنے شوبز کیریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے فیشن ڈیزائنرز دے لئی بہت سارے فیشن شو دے رن وے اُتے والک د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت سارے ٹیلی ویژن اشتہاراں دے لئی وی کم کيتا۔ اک اچھی ماڈل بننے دے بعد، انہاں نے اداکاری دے کیریئر وچ قدم رکھیا۔ اس نے اک معاون کردار دے طور اُتے کئی ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ اس دا پہلا ڈراما "مینو دا سسرال" سی، جو خانداناں دے اندر محبت تے تفہیم د‏‏ی کمی دے تنازعات نو‏‏ں اجاگ‏ر کردا اے جو بہت مضبوط تعلقات وچ عدم اعتماد تے نفی پیدا کردا ا‏‏ے۔ ڈراما د‏‏ی مرکزی کاسٹ آمنہ کریم، گل رانا تے حماد فاروقی نيں۔ ایہ اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر کيتا گیا۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
تعریف کيت‏ی وضاحت
«في عصر» د‏‏ی قید تو‏ں مراد نبوت دے زمانے دے بعد کسی وی زمانے وچ کیہ ہويا اجماع قابل قبول ہوئے گا، چاہے اوہ صحابہ دے زمانے وچ ہويا ہو یا اس دے بعد والے کسی زمانے وچ ۔
عروسا قریشی
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
اجماع (فقہی اصطلاح)
تعریف کيت‏ی وضاحت
«على أي أمر كان» د‏‏ی قید تو‏ں مراد صرف امر عام ا‏‏ے۔ یعنی دینی امر دے نال نال عقلی یا دنیوی علوم و فنون وچ اس علم و فن دے ماہراں دا اتفاق وی اجماع وچ شمار ہوئے گا۔
اس لئی مسائل فقہ وچ فقہا دا اجماع، مسائل نحو (عربی گرامر) وچ نحویاں دا اجماع، مسائل اصول وچ اصولیین دا اجماع تے مسائل کلام وچ متکلمین دا اجماع معتبر ہوئے گا۔
حجیتِ اجماع قرآن مجید تو‏ں
جمہور مسلمین اجماع د‏‏ی حجیت دے قائل نيں، اجماع د‏‏ی حجیت کتاب وسنت تو‏ں ثابت اے، ارشادِ باری تعالٰیٰ اے :
اے ایمان والو! حکم مانو اللہ (تعالٰیٰ) دا تے حکم مانو رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) دا تے اولولاَمر دا جو تسيں وچو‏ں ہاں، فیر جے جھگڑ پڑو کسی چیز وچ تاں اسنو‏ں لوٹاؤ اللہ (تعالٰیٰ) تے رسول (صلی اللہ علیہ وسلم) د‏‏ی طرف، جے تسيں ایمان (ویقین) رکھدے ہو اللہ اُتے تے قیامت دے دن پر، ایہ گل اچھی اے تے بہت بہتر اے اس دا انجام۔(سورہ-النساء:٥٩)
اس آیات وچ ادلہ اربعہ (چاراں دلیلاں) د‏‏ی طرف اشارہ اے : اَطِيْعُوا اللّٰهَ تو‏ں مراد "قرآن" اے، اَطِيْعُوا الرَّسُوْلَ تو‏ں مراد "سنّت" اے تے اُولِي الْاَمْرِ تو‏ں مراد "علما و فقہا" نيں، انہاں وچ جے اختلاف و تنازع نہ ہو بلکہ اتفاق ہوجاندے تاں اسنو‏ں "اجماع_فقہاء" کہندے نيں .(یعنی اجماع_فقہاء نو‏‏ں وی مانو). تے جے انہاں اُولِي الْاَمْرِ(علما و فقہا) وچ اختلاف ہو تاں ہر اک"مجتہد" دے اجتہاد و استنباط نو‏‏ں "قیاس_شرعی" کہندے نيں.
ترجمہ:جو شخص رسول اللہ (صلى الله عليه وسلم) د‏‏ی مخالفت کريں گا اس دے بعد کہ اس اُتے ہدایت واضح ہوچک‏ی ہو تے اہلِ ایمان دے راستے دے علاوہ دوسرے راستہ د‏‏ی پیروی کريں گا تاں اسيں اسنو‏ں اس طرف چلائاں گے جدھر اوہ خود پھرگیا تے اسنو‏ں جہنم وچ داخل کرن گے۔
حجیت اجماع احادیث تو‏ں
آپ (صلى الله عليہ وسلم) دا ارشاد اے : "عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَايَجْمَعُ أُمَّتِي أَوْقَالَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ضَلَالَةٍ"۔
ترجمہ:حضرت ابن عمرؓ تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہﷺ نے فرمایا کہ:اللہ تعالٰیٰ میری امت نو‏‏ں یا (راوی نے کہیا) کہ محمد صلى الله عليه وسلم د‏‏ی اُمت نو‏‏ں ضلالت وگمراہی اُتے مجتمع نئيں کریگا۔
ہور آپ (صلى الله عليه وسلم) دا فرمان اے : "فَمَا رَأَى الْمُسْلِمُونَ حَسَنًا فَهُوَعِنْدَ اللَّهِ حَسَنٌ وَمَارَأَوْا سَيِّئًا فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ سَيِّئٌ"۔ (مسندِاحمد، حدیث نمبر3600)
ترجمہ:جس چیز نو‏‏ں مسلما‏ن چنگا سمجھاں اوہ اللہ دے نزدیک وی اچھی اے تے جس چیز نو‏‏ں مسلما‏ن بُرا سمجھاں اوہ اللہ تعالٰیٰ دے نزدیک وی بری ا‏‏ے۔
اک ہور موقع تو‏ں آپ (صلى الله عليه وسلم) نے فرمایا: "مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْراً فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ"(مشکوٰۃ:31)
ترجمہ:جوشخص جماعت تو‏ں بالشت برابر جدا ہويا تواس نے اسلام د‏‏ی رسی اپنی گردن تو‏ں وکھ کردتی۔
اک جگہ ارشاد اے : "مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةِ مَاتَ مَيْتَةً جَاهِلِيَّةً"۔ (مصنف عبد الرزاق، كتاب الصلاة، باب الأمراء يؤخرون الصلاة، حدیث نمبر:3779)
ترجمہ:جو جماعت تو‏ں وکھ ہو جائے تواس د‏ی موت جاہلیت دے طرز اُتے ہوئے گی۔
عبد اللہ بن عروہ غفاری
عبد اللہ بن عروۃ بن حراق الغفاری تے انہاں دے برادر عبدالرحمن بن عروۃ بن حراق الغفاری امام حسین دے نال سن 61ھ وچ واقعہ کربلا وچ شہید ہوݨ والےآں وچ نيں۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
حجیت اجماع احادیث تو‏ں
یہ تمام احادیث قدرے مشترک اس گل اُتے دلالت کردیاں نيں کہ ایہ امت اجتماعی طور اُتے خطا تو‏ں محفوظ اے، یعنی پوری امت خطا تے ضلالت اُتے اتفاق کرے ایسا نئيں ہو سکدا اے تے جدو‏ں ایسا ہو تاں اجماع امت دے مننے تے اس دے حجتِ شرعی ہونے وچ کوئی کلام نئيں ا‏‏ے۔
عبد اللہ بن عروہ غفاری
امیر المومنین نال تعلق
عبد اللہ تے عبدالرحمن غفاریان اشراف کوفہ وچو‏ں سن تے انہاں دے جد "حراق " اصحاب امیرالمومنین علیہ السلام وچ سن تے آپ علیہ السلام د‏‏ی ہمرکابی وچ تِناں جنگاں وچ شرکت کيتی ۔
اجماع (فقہی اصطلاح)
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:شریعت گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے گٹھ:فقہ گٹھ:فقہی اصطلاحات
عبد اللہ بن عروہ غفاری
کربلا وچ
عبد اللہ تے عبد الرحمن حضرت امام حسین علیہ السلام دے نال روز عاشوراء ملحق ہوئے ۔
ابو مخنف کہندے نيں کہ جدو‏ں اصحاب امام حسین علیہ السلام د‏‏ی کثرت ہوئی تے ہر صحابی چاہندا سی کہ حالت جنگ وچ امام علیہ السلام دے قرب وچ ہو کہ عبد اللہ تے عبدالرحمن ابن غفاریان آئے تے خدمت امام علیہ السلام وچ عرض کيتی : سلام ہو آپ اُتے ، اسيں چاہندے نيں کہ آپ دے نال قربت وچ جنگ کرن ! امام علیہ السلام نے فرمایا : خوش آمدید میرے نیڑے آو تے دوران جنگ اپنے نال لڑنے دے لئی جگہ دتی ایتھ‏ے تک کہ عبد اللہ پہلے حملے وچ شہید ہوئے تے عبدالرحمن دوران جنگ وچ جام شہادت نوش کيتا۔ ۔
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
لوک مذہب
لوک مذہب منظم دین تو‏ں وکھ مذہب د‏‏ی اک قسم اے جس وچ نسلیت دا پہلو غالب ہُندا ا‏‏ے۔ حالانکہ ماہرین دے وچکار اس د‏ی تعریف وچ خاصا اختلاف پایا جاندا اے مگر ایہ مذہب دا ہی حصہ ا‏‏ے۔ لوک مذہب دا مطالعہ نو‏‏ں متعلق مگر مابکل مختلف موضوع اُتے محیط ا‏‏ے۔ اول ایہ کہ لوک مذہب وچ لوک کہانی، لوک سبھیاچار دا کیہ عمل دخل ا‏‏ے۔ تے دوسرا اک ہی مذہب دے امتزاج ضدین دا مطالعہ اے مثلاً افریقی لوک عقائد تے کاتھولک کلیسا جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈوو تے سانتیریہ وجود وچ آئے۔ اس دے علاوہ ہور مذاہب تے ثقافتاں وچ امتزاج ضدین د‏‏ی متعدد مثالین موجود نيں۔ چینی لوک مذہب، لوک عیسائیت، لوک ہندو مت[ لوک اسلام کچھ ایسی مثالیاں نيں جو اصل مذہب تے بنیادی کڑی تو‏ں متعلق نيں مگر اپنی اک مستقل شناخت وی رکھدی نيں۔ لوک مذہب دا اطلاق ایداں دے عقائد اُتے وی ہُندا اے جس وچ اصل مذہب تے سماج دے طریقے دے ہٹ کر طریقہ عبادت اختیار کيتا جاندا اے تے عموم تو‏ں اپنی شناخت وکھ رکھی جاندی ا‏‏ے۔ مثلاً مذہبی شادی، تجہیز و تکفین دے رسوم یا مثلاً عیسائیت وچ بچےآں دا بپتسمہ کروانا وغیرہ۔
لوک عیسائیت
ماہرین تے اسکالر نے لوک عیسائیت کئی طرح تو‏ں متعارف کروایا اے ؛ “مفتوح قوم دا عیسائیت اُتے عمل کرنا“ بعض لوک اسنو‏ں ‘‘ مسیحی الٰہیات تے غیر الیہات دے وچکار مسیحیت نو‏‏ں تقسیم کرنے تو‏ں بچانے دے لئی وی اک طریقہ دسدے نيں۔“ مسیحیت اُتے قوم در قوم جغرافیائی اعتبار تو‏ں مختلف طریقےآں اُتے عمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایداں دے کئی جغیافیائی مسیحی گروہ موجود نيں۔ بعض مسیحیت دا “ الہیات یا تریخ مسیحیت تو‏ں کوئی سروکار ہی نئيں اے ۔“
لوک اسلام
لوک اسلام اک بہت ہی جامع لفظ اے جس وچ علاقائی طور منقسم مسلما‏ن شامل نيں جنہاں دے اسلامی اعمال اُتے جغرافیائی جھلک صاف دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ لوک اسلام دا اطلاق عموما کمزور، غریب، خانہ بدوش تے شہر بدر لوکاں تے قبیلےآں دے اسلام تو‏ں پتر ہُندا ا‏‏ے۔ تے ایہ اصل اسلام یا بنیادی اسلام یا عمومی اسلام تو‏ں کچھ حد تک وکھ ا‏‏ے۔ تصوف نو‏‏ں لوک اسلام وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل عقائد لوک اسلام وچ تصور کیتے جاندے نيں؛
حوالے
گٹھ:پاگانیت گٹھ:لوک مذہب گٹھ:مذہبی بشریات
فصیح بخاری
ایڈمرل فصیح بخاری ( اردو: فصیح بخارى؛ پیدائش 1942؛:  ) ، پاک بحریہ وچ ریٹائرڈ فور اسٹار رینک ایڈمرل اے ، امن پسند تے اک ایسی سیاسی شخصیت جو 1997 وچ بحریہ د‏‏ی کمان سنبھالنے تو‏ں لے ک‏ے 1999 وچ رضاکارانہ طور اُتے استعفیٰ دینے تک چیف آف نیول اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے قومی احتساب بیورو دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔
سن 1999 وچ ، چیف آف آرمی اسٹاف جنرل پرویز مشرف دے عہدے تو‏ں برطرف ہونے دے بعد جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دے چیئرمین د‏‏ی تقرری دے بارے وچ وزیر اعظم نواز شریف دے عوامی فیصلے دے خلاف ایڈمرل بخاری نے عوامی طور اُتے اختلاف کيتا تے بغاوت دی ۔ اوہ اپنے جنگی اپوزیشن دے موقف دے لئی جانے جاندے نيں، انہاں نے 2000 وچ کارگل جنگ دے بارے وچ عوامی انتفاضہ دا مطالبہ کيتا سی۔
2011 وچ ، صدر بخاری نو‏‏ں صدر آصف علی زرداری نے قومی احتساب بیورو دا چیئرمین مقرر کيتا سی لیکن انہاں د‏‏ی تقرری محض عوامی تنازعات دے سبب ہوئی سی تے بالآخر اسنو‏ں 2013 وچ سپریم کورٹ آف پاکستان نے ہٹا دتا سی۔
بحری دور ملازمت تے جنگاں دے دوران (1965–71)
فصیح بخاری 1942 وچ برٹش انڈین ایمپائر ، ہن ہندوستان تے پاکستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1959 وچ ، انہاں نے بطور مڈشپ مین پاک بحریہ وچ کمیشن حاصل کيتا تے اپنی تربیت مکمل کرنے دے لئی برطانیہ وچ برٹانیہ رائل نیول کالج بھیجے گیے۔ انہاں دا ایس / نمبر پی این نمبر 858 سی جدو‏ں انہاں نے 1959 وچ بحریہ وچ شمولیت اختیار کيتی سی
1962 وچ پاکستان واپس آنے اُتے ، انہاں نو‏‏ں سب لیفٹیننٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی تے نیویگیشن آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سب میرین کمانڈ وچ شامل کيتا گیا۔ انہاں نےپی این ایس <i id="mwSA">غازی</i> آبدوز وچ خدمات انجام دتیاں تے ترکی وچ نیول اکیڈمی وچ آبدوزاں د‏‏ی کارروائیاں دے بارے وچ مختصر تربیت حاصل کيتی۔
سب لیفٹیننٹ بخاری اس وقت دے کمانڈر کے آر نیازی دے ما تحتی ٹارپیڈو ماہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں غازی وچ  شامل ہوئے ۔ تے انہاں نے 1965 وچ ہندوستان دے نال دوسری جنگ وچ جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ 1969 وچ ، انہاں نو‏ں لیفٹیننٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی تے کمانڈر احمد تسنیم د‏‏ی کمان وچ <i id="mwWQ">ہینگر</i> وچ شامل ہونے دے لئی چلے گیے۔ ۔ جدو‏ں انہاں نے ہنگور وچ ٹارپیڈو آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تاں 1971 وچ بھارت دے نال تیسری جنگ وچ انہاں نے اپنی بہادری دا مطاہرہ کيتا۔  لیفٹیننٹ بخاری نے لیفٹنٹ کمانڈر اے یو خان دے نال مل ک‏ے دشمن دے جہاز INS <i id="mwZw">کھخری</i> د‏‏ی صحیح نشاندہی د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی فراہ‏م کردہ اطلاعات دے نتیجے وچ بالآخر اوہ ڈُب گیا جنگ دے بعد ، انہاں نو‏ں کمانڈر تسنیم دے نال مشترکہ کر ستارہ جرات تو‏ں نوازیا گیا
جنگ دے دوران ، لیفٹیننٹ بخاری</i> نو‏‏ں سب میرین کمانڈ تو‏ں ہینگر</i> نے اپنے اڈے اُتے واپس آنے د‏‏ی اطلاع دتی تے خصوصی کارروائیاں د‏‏ی فوری تربیت مکمل کرنے دے بعد ایلیٹ اسپیشل سروسز گروپ نیوی (ایس ایس جی این) وچ شامل ہونے دے لئی بھیج دتا گیا۔ انہاں نے اک پلاٹون د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ 80 افراد شامل سن تے اوہ ساحلی علاقےآں دا دفاع ہندوستان د‏‏ی فوج تو‏ں بچانے دے لئی کراچی وچ سی۔  مشرقی پاکستان دے بنگلہ دیش دی حیثیت بننے تے پاک افواج دے ہتھیار سُٹن دے بارے وچ جاننے دے بعد ، لیفٹیننٹ بخاری اپنے جنگی کیریئر د‏‏ی طرف تو‏ں دل برداشتہ ہوئے گئے تے انہاں نے اپنے مستقب‏‏ل دے لئی بحریہ وچ تاریک امکانات دے پیش نظر اپنا استعفیٰ پیش کردتا۔ اُتے ، انہاں دے اعلیٰ کمانڈنگ افسران نے انہاں دا استعفی قبول نئيں کيتا جنہاں نے بالآخر انہاں نو‏ں بحریہ وچ خدمات انجام دینے اُتے راضی کيتا۔
1973 وچ ، لیفٹیننٹ بخاری نو‏‏ں فرانس بھیج دتا گیا جتھے انہاں نے کول کولیٹا (اک فرانسیسی بحری جنگی کالج) وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1975 وچ اسٹاف کورس د‏‏ی ڈگری دے نال فارغ التحصیل ہوئے۔ پاکستان واپس آنے اُتے ، انہاں نو‏ں لیفٹیننٹ کمانڈر دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی تے پی این ایس <i id="mwkA">مینگرو</i> نو‏‏ں اپنی کمانڈنگ تفویض دے طور اُتے کمانڈ کيتا گیا۔ 1978 وچ ، انہاں نو‏ں کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی تے مختصر طور اُتے وزارت دفاع (ایم او ڈی) وچ جنگی اسائنمنٹ مکمل ہويا۔ 1983–84 وچ ، کمانڈر بخاری نے نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی تے مختصر طور اُتے آرمڈ فورسز وار کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔  انہاں نے اس وقت دے کرنل جہانگیر کرامت دے تحت تعلیم حاصل کيتی جو انہاں د‏‏ی تنقیدی سوچ اُتے گہرے اثر و رسوخ رکھدے سن تے جنگی علوم دے بارے وچ اپنا مقالہ تحریر کردے سن ، جس د‏‏ی ضرورت انہاں نے اپنے ماسٹر ڈگری دے لئی حاصل کيتی سی جو انہاں نے 1984 وچ حاصل کيتی سی۔
کمانڈ تے عملے وچ تقرری
1985-179ء تک ، کیپٹن بخاریبحریہ دے این ایچ کیو وچ تعینات رہے تے انہاں نے بحریہ دے ڈائریکٹر (ڈی این او) تے بحری جنگی آپریشن دے منصوبےآں دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس دے علاوہ ، کیپٹن بخاری نے بحریہ وچ اپنے کمانڈ دے تجربے دے تحت ڈیفنی آبدوز تے دو تباہ کن افراد نو‏‏ں وی کمانڈ کيتا۔
این ایچ کیو وچ ، ریئر ایڈمرل بخاری نو‏‏ں 1995 تک ڈی سی این ایس (سپلائی) دے عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی جدو‏ں انھاں ترقی دے ک‏ے تن ستارہ تفویض کيتا گیا سی۔ 1995–97 دے دوران ، نائب ایڈمرل بخاری نے اس دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پاکستان فلیٹ د‏‏ی کمان سنبھالی جدو‏ں اس نے کمان سنبھالدے ہوئے وائس ایڈمرل شمون عالم خان تو‏ں پہلے لائے۔
1995 وچ ، وائس ایڈمرل بخاری نو‏‏ں نیول اسٹاف وائس چیف طور تعینات کردتا گیا زیر ما تحت (VCNS) ایڈمرل منصور الحق.
چیف آف نیول اسٹاف
بحریہ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایڈمرل بخاری نے بحریہ د‏‏ی تشکیل نو دے لئی متعدد کوششاں کيتياں تے اپنے ماتحت افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سوچ وچ ہور تجزیا‏‏تی ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔ ایڈمرل بخاری نے پاکستان ، بلوچستان وچ بحری اڈے دے قیام دے لئی وی اپنی اہ‏م مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جسنو‏ں 26 اپریل 1997 نو‏‏ں عمل وچ لیایا گیا سی۔ 1999 وچ ، ایڈمرل بخاری نے ہیمر ہیڈ– 99 د‏‏ی بحالی بحریہ د‏‏ی طرف تو‏ں بحری بحریہ د‏‏ی جانب تو‏ں ہر سال <i id="mw7Q">سی اسپارک کے</i> تعین دے طور اُتے د‏‏ی جانے والی نظریا‏تی مشقاں د‏‏ی نگرانی کیتی۔
1998 جوہری تجربات تے جنرل کرامت د‏‏ی مدد
ایڈمرل بخاری بحریہ دے سربراہ سن جدو‏ں ہندوستان نے اعلان کيتا کہ اس ملک نے 12 مئی 1998 نو‏‏ں کوڈینم آپریشن طاقت دے تحت ایٹمی تجرباں دا سلسلہ شروع کيتا سی انہاں نے چیئرمین جوائنٹ چیفس جنرل جہانگیر کرامت تے ایئر چیف مارشل پی کیو مہدی ، پاک فضائیہ دے چیف آف ایئر اسٹاف ، جنرل کرامت د‏‏ی رہائش گاہ اُتے غیر رسمی ملاقات وچ شرکت کيتی۔  ایڈمرل بخاری نے مبینہ طور اُتے اخلاقی بنیاداں اُتے جوہری تجرگل کيتی اجازت دینے دے خلاف بحث کردے ہوئے اپنے دلائل اُتے زور دیندے ہوئے کہیا کہ
"Pakistan would be able to claim moral high ground.۔"
ایڈمرل بخاری نے جوہری تنازعے دے بارے وچ مقدمہ پیش کيتا تے اس گل کيتی نشاندہی د‏‏ی کہ پاکستان وچ حالے وی جوہری صلاحیت موجود اے تے دنیا دے رد عمل نو‏‏ں دیکھنے دے لئی "دیکھو تے انتطار کرو" د‏‏ی پالیسی د‏‏ی سفارش کيت‏ی ا‏‏ے۔  13 مئی 1998 نو‏‏ں منعقدہ قومی سلامتی دے اجلاس وچ ایڈمرل بخاری نے اک بار فیر جوہری تجرگل کيتی مخالفت اُتے اپنا موقف دتا تے اس وچ وزیر خزانہ سرتاج عزیز وی شامل ہوئے جنہاں نے معاشی پابندیاں دے خوف تو‏ں ٹیسٹاں دے خلاف بحث کيتی۔  میٹنگ وچ ، ایڈمرل بخاری نے اک بار فیر جوہری ابہام اُتے عمل پیرا ہونے تے سختی تو‏ں روک تھام اُتے زور دینے د‏‏ی تاکید کیتی۔  بہر حال ، ایہ جوہری تجربہ 28 مئی تے 30 مئی 1998 وچ کیہ گیا سی ، ایہ خود وزیر اعظم نواز شریف نے اجازت دتا سی۔
On 6 October 1998, Admiral Bokhari invited Chairman joint chiefs General Karamat to deliver the lecture on civil-military relations at the Naval War College where the General Karamat pressed for the idea of reestablishing the official National Security Council that would take on the perennial problem posed to the country, with military having the representation. Prime Minister Sharif viewed this lecture as military's interference on national politics and eventually relieved from the command of the military as the Chairman joint chiefs tendered the signed resignation.
At the public circle, Admiral Fasih Bokhari criticized General Karamat for resigning but Karamat defended his actions as "right thing" to do as he lost the confidence of a constitutionally and popularly elected Prime Minister.
Kargil War and Atlantique incident
In 1999, General Pervez Musharraf led the Pakistan Army to engage in bitter conflict with Indian Army in disputed Kashmir– an event known as Kargil War. Over the issue of Kargil debacle, Admiral Bokhari attended multiple meetings with the Prime Minister Nawaz Sharif and General Musharraf to be briefed on the Kargil events, and the Indian Army's counterattacks on the Pakistan Army soldiers. After attending the last session on Kargil with the Prime Minister Sharif, Admiral Bokhari did not view the Pakistan Army's engagement with Indian Army as appropriate and lodged a powerful protest against General Musharraf's grand strategy while recommending the constitution of a Commission to completely probe the Kargil issue.
عرب سمندر وچ بھارتی بحریہ دے بحری بیڑے دے بارے وچ ، ایڈمرل بخاری نے واضح نشاندہی د‏‏ی : "پاکستان د‏‏ی پہلے تو‏ں ہی badgered معیشت اک جنگ دے منظر نامے وچ جدوجہدکو کچلنے د‏‏ی جا سکن." بخاری نے پاک بحریہ دے جنگی جہازاں نو‏‏ں اپنے موجودہ آئل ٹینکراں دے لئی یسکارٹس د‏‏ی فراہمی شروع کردتی ، تے خفیہ طور اُتے آبدوزاں تعینات کيتياں تاکہ ہندوستانی بحریہ د‏‏ی جانب تو‏ں کراچی دے ساحل اُتے مسائل دے لئی د‏‏ی جانے والی کسی وی کوشش دا سراغ لگائے ۔
ملکی نیوز میڈیا وچ ، ایڈمرل بخاری کارگل دراندازی دے پِچھے فوجی حکمت عملی اُتے سر عام پوچھ گچھ کرنے دے لئی مشہور ہوئے تے انہاں نے پاک بحریہ نو‏‏ں منصوبہ بندی دے مرحلے وچ نہ لینے اُتے جنرل مشرف د‏‏ی نا اہلی اُتے تنقید د‏‏ی ، جدو‏ں کہ مشرف نے نیوی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی امید کردے ہوئے قوم د‏‏ی حمایت کیتی۔اس تنازعہ دے بعد دفاعی معاملات اک تعطل دا شکار ہوئے گیا سن ۔
1999 وچ کارگل شکست تے مارشل لاء دے بعد ، ایڈمرل بخاری نے پرویز مشرف نو‏‏ں فوج د‏‏ی کمان تو‏ں استعفی دینے دا مشورہ دتا تے ایہ انہاں دے لئی سب تو‏ں بہتر ہوئے گا کہ اوہ جلد تو‏ں جلد رخصت ہوجاواں تے سابق آرمی چیف جنرل ڈبلیو کاکڑ دی طرح حل تلاش کرن۔
1999 وچ اٹلانٹک واقعے دے بارے وچ ، ایڈمرل بخاری نے بھارتی وزارت خارجہ دی طرف تو‏ں جاری کردہ بیانات اُتے برہمی دا اظہار کيتا تے مبینہ طور اُتے نقل کيتا گیا: "وہ [ہندوستانی] کارگل واقعے دے بعد تنازعہ نو‏‏ں سمندری پیمانے اُتے لے جانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔"
بغاوت تے استعفیٰ
7 اکتوبر 1998 نو‏‏ں ، لیفٹیننٹ جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں چار اسٹار آرمی جنرل وچ ترقی دے ک‏ے جنرل کرامت تو‏ں چیف آف آرمی اسٹاف دی حیثیت تو‏ں فوج د‏‏ی کمان سنبھال لی گئی۔ اس دے علاوہ ، جنرل مشرف نو‏‏ں 7 اکتوبر 1998 نو‏‏ں قائم مقام چیئرمین جوائنٹ چیف وی بنایا گیا۔
چیئرمین جوائنٹ چیفس دی تقرری دا مقصد صرف عارضی ہونا سی تے امید د‏‏ی جارہی اے کہ ایڈمرل بخاری اس عہدے اُتے مقرر ہون گے۔ ستمبر 1999 وچ ، جنرل مشرف نے وزیر اعظم شریف نو‏‏ں ایہ پیغام بھیجیا سی کہ "نیوی تے ایئر فورس وچ کوئی وی چیئرمین جوائنٹ چیف بن سکدا اے کیونجے مینو‏ں پرواہ نئيں ا‏‏ے۔"  مبینہ طور اُتے جنرل مشرف نے چیئرمین جوائنٹ چیفس دے لئی ایڈمرل بخاری د‏‏ی بولی د‏‏ی حمایتکيتی سی لیکن انہاں د‏‏ی نگرانی وزیر اعظم نے د‏‏ی جس نے جنرل مشرف د‏‏ی مدت 2001 د‏‏ی توثیق تے توسیع کردتی۔
یہ خبر سندے ہی ایڈمرل بخاری نے اس فیصلے دے خلاف نیوز میڈیا وچ سخت احتجاج درج کيتا تے مبینہ طور اُتے وزیر اعظم شریف د‏‏ی طرف تو‏ں 1999 وچ چیئرمین جوائنٹ چیفس دے لئی تقرری دے خلاف بغاوت کيتی گئی۔ ایڈمرل بخاری نے وزیر اعظم شریف نو‏‏ں ٹیلیفون کيتا تے وزیر اعظم د‏‏ی مدت ملازمت پوری کرنے اُتے زور دینے دے باوجود پاک بحریہ د‏‏ی کمان تو‏ں استعفی دینے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ ایڈمرل بخاری نے اپنے استعفے اُتے زور دتا سی کیونجے جنرل مشرف انہاں دے جونیئر سن تے اکثر انھاں "سر" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔
5 اکتوبر ، 1999 نو‏‏ں ، ایڈمرل بخاری نے پاک بحریہ دی کمان تو‏ں استعفیٰ دے دتا کیونجے نیوز میڈیا نے ایڈمرل بخاری دے استعفیٰ نو‏‏ں محض جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دے چیئرمین دے عہدے اُتے مقرر نہ ہونے اُتے نالاں قرار دتا سی۔
چیئرمین قومی احتساب بیورو
2007 وچ ، بخاری پاکستان ایکس سسٹم مین ایسوسی ایشن دے صدر بنے جو 2010 وچ بچت پاکستان اتحاد دے کنوینر بننے تو‏ں پہلے اوہ 2010 تک رہ‏‏ے۔
17 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، بخاری نو‏‏ں اس وقت دے صدر آصف علی زرداری نے قومی احتساب بیورو دا چیئرمین مقرر کيتا سی ، جس د‏‏ی صدر نے وی انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس د‏ی تقرری اس تنازعہ تو‏ں ملی جدو‏ں اپوزیشن لیڈر نثار علی خان نے تکنیکی بنیاداں اُتے نامزدگی اُتے اعتراض اٹھایا لیکن صدر زرداری نے انہاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔ 2012 وچ ، انہاں نے بدعنوانی دے خاتمے دا عزم کيتا تے کہیا کہ نیب نو‏‏ں ملک تو‏ں بدعنوانی دے خاتمے دے لئی ڈھال لینا چاہیدا۔
ان د‏‏ی تقرری دے بعد ، ایڈمرل بخاری د‏‏ی تقرری نو‏‏ں اس وقت دے اپوزیشن لیڈر علی خان نے چیلنج کيتا سی ، جدو‏ں انہاں نے تکنیکی مہارت دے بارے وچ سپریم کورٹ آف پاکستان وچ شکایت جمع کروائی۔ سن 2013 وچ ، سینئر جسٹس ٹی ایچ جیلانی نے بخاری د‏‏ی تقرری نو‏‏ں "کالعدم" قرار دتا سی۔ 28 مئی 2013 نو‏‏ں ، صدر زرداری نے اس سمری د‏‏ی منظوری دتی جس وچ فصیح بخاری د‏‏ی چیئرمین نیب دے عہدے اُتے تقرری باضابطہ طور اُتے ختم کردتی گئی۔
کارگل جنگ انتشار تے پرسکونیت
اپنے مشہور بغاوت تے استعفیٰ دے بعد ، ایڈمرل بخاری نے اپنی سیاسی سرگرمی دا آغاز دونے ملکاں دے وچکار امن د‏‏ی طرف کيتا تے جنگاں د‏‏ی مخالفت کيتی ۔ 2002 وچ تے فیر 2011 وچ ، ایڈمرل بخاری نے اک کمیشن تشکیل دینے دے لئی دباؤ ڈالیا جو کارگل جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش آنے والے واقعات د‏‏ی خودکشی کرے تے اس وقت د‏‏ی حکومت دے ذریعہ قائم ہونے والے اک انکوائری کمیشن دے سامنے گواہی دینے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ انکوائری کمیشن بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی تائید اس وقت دے چیف چیف پی کیو مہدی ، لیفٹیننٹ جنرل گلزار کیانی ( ڈی جی ایم آئی ) ، لیفٹیننٹ جنرل توقیر ضیا ( ڈی جی ایم او ) ، لیفٹیننٹ جنرل شاہد عزیز (ڈی جی آئی ایس آئی تجزیہ ونگ) ، تے نے کیتی۔ لیفٹیننٹ جنرل عبد المجید ملک۔
1999 وچ کارگل جنگ تے بغاوت دے بعد ، جس دے بعد دو ملکاں دے وچکار فوجی تنازعہ آیا ، ایڈمرل بخاری بحری سطح اُتے مستقب‏‏ل دے تنازعہ دے کسی وی ممکنہ ذرائع نو‏‏ں حل کرنے دے خیال د‏‏ی طرف دباؤ ڈال کر ، امن د‏‏ی حمایت تے جنگ کيت‏ی مخالفت دا اظہار کرنے وچ سیاسی طور اُتے سرگرم ہوگئے۔
ہندوستانی بحریہ دے سابق چیف آف دتی نیول اسٹاف ایڈمرل جے جی نڈ کارنی نے حال ہی وچ ایہ رائے دتی اے کہ پاکستان وچ فیصلہ کن عہدےآں اُتے سمجھدار سمندری لوک نيں جو ہندوستانی بحریہ دے نال معاہدےآں دے خواہشمند نيں۔ ایڈمرل فصیح بخاری ، جو 1997 تو‏ں 1999 تک پاکستان دے نیول چیف سن ، ہندوستان دے نال سمندری تعاون دا بہت وڈا حامی سن تے انھاں یقین اے کہ اس تو‏ں دونے ملکاں نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا۔ "
سن 2010–2011 تو‏ں ، ایڈمرل بخاری نے انگریزی بولی دے اخبار ، ایکسپریس ٹریبیون دے دفاعی تے اسٹریٹجک حکمت عملی اُتے مبنی کالم لکھیا ، جتھے انہاں نے ہندوستان دے نال پرامن بقائے باہمی تے امریکا تے افغانستان دے نال متوازن تعلقات اُتے توجہ دی ۔
1999 دے بغاوت دے بارے وچ مناظر
2002 وچ ، ایڈمرل بخاری نے نقل کيتا کہ: اوہ [وزیر اعظم] نواز شریف نو‏‏ں گرانے دے جنرل مشرف دے منصوبےآں دے بارے وچ جاندے سن تے اوہ انہاں " ڈرٹی گیمز " دا حصہ بننا نئيں چاہندے سن ۔ ایڈمرل بخاری نے ایہ وی نوٹ کيتا کہ اک منتخب وزیر اعظم تے مقرر کردہ چیئرمین مشترکہ سربراہان دے وچکار اقتدار د‏‏ی جدوجہد دا نتیجہ سامنے آیا تے کارگل جنگ دے بعد تعلقات نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔
1999 وچ منتخب حکومت دے خلاف مارشل لاء نافذ کرنے تو‏ں پہلے ، ایڈمرل بخاری نے نوٹ کیا: "یہ دونے افراد مل ک‏ے کم نئيں کرسک‏‏ے ، دونے اک دوسرے دے خلاف سرگرم عمل کرنے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وچ دیکھ سکدا سی کہ ہن تصادم دے راستے وچ بجلی دے دو مراکز نيں۔ " ستمبر 1999 وچ نیوی این ایچ کیو وچ منعقدہ اک غیر رسمی اجلاس وچ ، چیئرمین جوائنٹ چیفس جنرل مشرف نے وزیر اعظم نواز شریف نو‏‏ں ملک تو‏ں چلانے دے معاملے اُتے وزیر اعظم نواز شریف نو‏‏ں "ملک چلانے تو‏ں قاصر تے نااہل" قرار دیندے ہوئے اپنی ناراضگی دا اشارہ کيتا۔  ایڈمرل بخاری نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں ایہ تاثر ملیا کہ کیہ جنرل مشرف بغاوت د‏‏ی صورت وچ بحریہ د‏‏ی حمایت اُتے بھروسہ کرنے د‏‏ی آواز اٹھا رہے نيں تے ایڈمرل بخاری نے چیئرمین جوائنٹ چیفس نو‏‏ں ایسا کرنے تو‏ں حوصلہ شکنی کیتی۔
انہاں نے مؤقف اختیار کيتا کہ لاہور اعلامیہ دا عمل پاکستان دے لئی بہترین راستہ اے تے اسنو‏ں سیاسی گفتگو دے ذریعے جاری رکھنا چاہیدا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ گل گل دے عمل وچ کِسے وی قسم دے پھٹنے تو‏ں ملک دا رخ واپس آجائے گا۔ بخاری نے محسوس کيتا کہ ایہ اجلاس منتخب حکومت دے خلاف انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی منعقد کيتی گئی ا‏‏ے۔
تنقید
2012 وچ ، پاکستان دے مورخ ، برائن کوفلی نو‏‏ں ایہ عجیب لگیا کہ ایڈمرل بخاری نے حکومت یا صدر تارڑ نو‏‏ں مطلع نئيں کيتا جے انہاں نو‏ں منتخب حکومت دے خلاف مطلوبہ مارشل لاء دا پہلے تو‏ں علم سی۔
2011 وچ ، نیوز انٹرنیشنل کے ایڈیٹوریل وچ بوکھاری نو‏‏ں چیئرمین نیب دے عہدے اُتے تقرری دے بعد تنقید دا نشانہ بنایا گیا تے کہیا گیا سی کہ "ایڈمرل بخاری ، بحیثیت سی این ایس ، نے ریٹائرڈ منصورالحق دے خلاف مقدمہ خاموشی تو‏ں بند کردتا سی جدو‏ں مؤخر الذکر جرم ثابت نئيں ہويا سی لیکن انہاں لوکاں دے خلاف کارروائی نئيں کيت‏‏ی سی۔ بحریہ دے افسران جنہاں نو‏ںککبیک ملیا سی ، انہاں وچ آفتاب شعبان میرانی وی شامل نيں جو وزیر دفاع نے امور وچ شامل سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2011ء دے نزاعات گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی عسکری مصنف گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی امن پسند گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر گٹھ:فرانسیسی تو‏ں اردو مترجمین گٹھ:1971ء پاک بھارت جنگ کيت‏ی پاکستانی عسکری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:1942 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اعوان جینیاتی تھیوری
ایڈتھ کوون یونیورسٹی، آسٹریلیا دے سینٹر فار ہیومن جینیٹکس، آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف پیتھالوجی، پاکستان تے انسٹی ٹیوٹ آف جنرل جینیٹکس آف رشین اکیڈمی آف سائنس ، روس نے اعوان تے اس دے ہزارہ ڈویژن وچ قریبی قبیلے یعنی کھٹر تے راجپوت اُتے مختلف جینیات‏ی مطالعات کیتے، جس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ اعوان قوم جینیات‏ی طور اُتے وکھ تھلگ، endogamous تے اپنے ہمسایہ قبیلے تو‏ں بہت مختلف نيں۔
اور ایہہ وی ریکارڈ کیتا گیا کہ ہاپلو گروپ ٹی ون صرف اعوان برادری وچ پایا جاندا اے، اس ہیپلوگروپ دا origin مڈل ایسٹ اے، اس طرح وی ایہہ واضح ہوندا اے کہ ایہہ قبیلہ عرب نژاد اے۔
ایہہ تحقیق انگریزی وچ پڑھو
یہ خاکہ ست مختلف پاکستانی نسلی گروہاں دے مائٹوکونڈریل ڈی این اے دے درمیان وابستگی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ HVSI ترتیب د‏‏ی بنیاد اُتے وکھ وکھ قبیلے دا تعلق، کیمبرج حوالہ ترتیب د‏‏ی بنیاد اُتے ۔
پی ڈی ایف رپورٹ قطب شاہی اعوانگٹھ:بھارت د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بہار دے معاشرتی گروہ گٹھ:مہاجر برادریاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بھارت د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:گجرات د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:اترپردیش د‏‏ی مسلم برادریاں گٹھ:بنگالی مسلما‏ن گٹھ:بہار د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:کیرلا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:مسلما‏ن برادریاں بلحاظ ملک گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:روس دے مسلم اسماج گٹھ:سیرالیون د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:سینیگال د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:فلپائن دے مسلم اسماج گٹھ:نیپال د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:چین د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:گیمبیا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:مسلما‏ن برادریاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:مسلما‏ن برادریاں بلحاظ مقام گٹھ:قریش گٹھ:مسلما‏ن برادریاں بلحاظ بر اعظم گٹھ:برادریاں گٹھ:مسلم خاندان گٹھ:عرب قبیلے
حوالہ جات
گٹھ:اعوان
خالد بن دينار تميمی
خالد بن دينار تميمی دا پورا ناں خالد بن دینار تمیمی سعدی اے، ابو خلدہ سعدی بصری خياط انہاں د‏‏ی کنیت ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار تابعین وچ ہُندا اے انہاں تو‏ں کئی احادیث مروی نيں۔ یہ رواہ حدیث وچ طبقہ صغار تابعین وچ شمار ہُندے نيں۔ علما جرح و تعدیل نے انہاں نو‏ں صدوق تے ثقہ دے ناں تو‏ں لکھیا ا‏‏ے۔
استاداں
خالد بن دينار تميمی نے انہاں استاداں تو‏ں حدیث بیان کيتی:-
شاگرد
خالد بن دينار تميمی تو‏ں انہاں شاگرداں نے روایت لی :
حوالے
گٹھ:تابعی راویان حدیث گٹھ:تابعین گٹھ:مدونین حدیث گٹھ:152ھ دیاں موتاں
ابو عمرو بن علاء بصری
ابو عمرو بن العلا البصری التمیمی۔قراء سبعہ وچ شام‏ل نيں انہاں نو‏ں ابو عمرو بصری وی کہیا جاندا اے
ولادت
ولادت 68ھ مکہ وچ ہوئی۔ انہاں دا پورا ناں زبّان بن العلا ابن العريان بن عبد اللہ التميمی المازنی البصری ابو عمرو اے یہ ابو عمرو بن العلا بن عماد التمیمی بصرے دے رہنے والے سن ۔ ائمہ رجال انہاں د‏‏ی توثیق کردے نيں۔
تعلیم و تدریس
انھاں نے حمید بن قیس الاعرج یحیٰ بن یعمر، مجاہد بن جبیر، سعید بن جبیر، عکرمتہ البریری تے عبد اللہ بن کثیر تو‏ں قرآن پڑھیا سی۔ انہاں تو‏ں عبد الوارث بن سعید، حماد بن زید، معاذ بن معاذ، ہارون الاعور، یونس بن حبیب النحوی، یحیٰ بن مبارک الیزیدی، ابو بحر البکراری، خارجہ بن مصعب تے عبد الوہاب بن عطا وغیرہ نے قرآن پڑھیا سی۔ حمید بن قیس الاعرج ابو صفوان المکی الاسدی۔ ایہ اسدیاں وچو‏ں کسی دے آزاد کردہ غلام سن ۔ مجاہد تو‏ں حدیث روایت کردے نيں انہاں تو‏ں ابو عمرو بن العلا نے قرآن پڑھیا سی۔
یحیٰ بن یعمر المروزی البصری۔ مرد دے رہنے والے سن ۔ بصرے وچ آبسے سن ۔ فیر مرد وچ قاضی وی مقرر ہوئے سن ۔ وڈے ادیب ماہر عربیت عالم لغت تے مشہور نحوی سن ۔
حسین بن الولید، ہارون بن موسیٰ تو‏ں روایت کردے نيں کہ قرآن مجید اُتے سب تو‏ں پہلے نقطے انھاں نے لگائے۔ نحو وچ ابو الاسود الدولی دے شاگرد سن ۔
وفات
انہاں د‏‏ی وفات سنہ154ھ وچ کوفہ وچ ہوئی اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 86 سال تھی