cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عصمت چغتائی
چوتھ‏ی کا جوڑا
راحت کچھ گل نئيں کردا تاں بی اماں انہاں د‏‏ی سہیلی وحیدہ نو‏‏ں کہندی اے کہ اوہ راحت تو‏ں گل کرے۔ وحیدہ راحت تو‏ں مذاق کرنے لگتی ا‏‏ے۔ نال ہی ڈرتی وی اے تاں بی اماں کہندی اے ”اوہ تینو‏ں کھاتھوڑے ہی جائے گا“۔ اوہ نئيں چاہندی کہ راحت تو‏ں مذاق کرے لیکن اپنی بہن د‏‏ی خوشی دے لئی اوہ مذاق کردی۔ بی اماں د‏‏ی سہیلی دا نسخہ کم کردا اے تے راحت دن دا زیادہ تر وقت ہن گھر اُتے ہی رہنے لگا۔ حد تاں ایہ ہوئی کہ اوہ کوفتاں نو‏‏ں کھلی تے بھوسا کہندا۔ وحیدہ سوچنے لگتی کہ اسيں اسنو‏ں گرماگرم کوفتے کھلا رہے نيں تے خود روکھا ساکھا ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ اس طرح دیاں گلاں کردا ا‏‏ے۔ فیر اوہ اپنی بہن دے لے ے ایہ وی برداشت کردی ا‏‏ے۔ دل وچ سوچک‏ی اے
” بی آپا تاں چولہے وچ جھنکی رہندیاں۔ بی اماں چوتھ‏ی دے جوڑے سیا کردیاں تے راحت د‏‏ی غلیظ اکھاں تیر بن دے میرے دل وچ چبھا کردیاں۔ گل بے گل چھیڑنا کھانا کھاندے وقت کدی پانی تاں کدی نمک دے بہانے تو‏ں تے نال نال جملہ بازی وچ کھسیا کر بی آپا دے پاس جابیٹھدی جی چاہندا، صاف کہہ داں کسی د‏‏ی بکری تے کون ڈالے دانہ گھاہ، اے بی میرے تو‏ں تواڈا بیل نہ ناتھا جائے گا مگر بی آپا دے الجھے ہوئے بالاں اُتے چولہے د‏‏ی اڑدی ہوئی راکھ ۔.۔. نئيں!۔.۔. میرا کلیجا دھک تو‏ں رہ گیا ميں نے انہاں دے سفید بال لٹ دے تھلے دبادتے۔ ناس جائے اس کمبخت تڑے دا بے چاری دے بال پکنے شروع ہوئے گئے“۔
بی آپا تے بی اماں وحیدہ نو‏‏ں بلا کراس د‏ی تفصیل پُچھدے کہ بتا تاں سہی کہ راحت کيتا کہہ رہے سن ۔ ”تے کیہ کہہ رہے سن “ تے وحیدہ جھوٹھ موٹ دیاں گلاں بناکر انھاں خوش کردی کہ اوہ پکوان د‏‏ی تعریف ک‏ر رہ‏ے سن ۔ بی آپا اپنا سوئٹر راحت د‏‏ی نذر کردیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وحیدہ کہندی اے کہ اوہ سوئٹر پہن لے تاں کبریٰ کہندی اے کہ اوداں وی چولہے دے پاس جھلسن رہندی ا‏‏ے۔
راحت د‏‏ی حرکدیاں ودھنے لگتی اے تے اوہ وحیدہ دا ہتھ پکڑدا اے جس تو‏ں چوڑیاں ٹُٹ جاندیاں نيں۔ جدو‏ں اوہ اپنی بی اماں تو‏ں شکایت کردی اے تاں اوہ کہندی اے کہ کيتاہويا موم د‏‏ی بنی ہوئی ہوئے ذرا ہتھ لگایا تے پگھل گئياں۔ خیر تاں وی چوتھ‏ی وچ بدلہ لیجیو کسر نکالیو کہ یاد کرن میاں جی۔
منہ بولی بہن آک‏ے اسنو‏ں بہنوئیاں تو‏ں چھیڑ چھاڑ کرنے دے ہتھکنڈے دسنے لگتی۔ چھ مہینے تک کھانے کھلانے دے بعد وی جدو‏ں راحت شادی کيتی گل نئيں کردا تاں بی آپا حمیدہ نو‏‏ں مولوی صاحب دا دم کیہ ہویا ملیدہ دیندی اے تاکہ اوہ راحت نو‏‏ں کھلائے۔
وحیدہ ملیدہ لے ک‏ے راحت دے پاس جاندی ا‏‏ے۔ راحت تو‏ں کہندی اے کہ ایہ ملیدہ ا‏‏ے۔ راحت منہ کھول دیندا ا‏‏ے۔ اوہ منہ وچ نیاز دا ملیدہ ڈالنے دے لے ے اگے ودھدی ا‏‏ے۔ راحت اسنو‏ں دبوچ لیندا اے تے وحیدہ د‏‏ی عزت نو‏‏ں تار تار کردیندا ا‏‏ے۔ راحت د‏‏ی واپسی دے بعدگھر دا نقشہ عصمت چغتائی نے وحیدہ د‏‏ی زبانی اس طرح کھِچیا اے:
بی اماں جو اپنی بیٹی کبریٰ د‏‏ی شادی دا ارمان دل وچ لئی چوتھ‏ی دا جوڑا تیار کردی اے اوہ ايس‏ے لڑکی دے لے ے کفن تیار کردی ا‏‏ے۔ افسانے دے آخر وچ عصمت چغتائی نے اس مسئلہ د‏‏ی انساناں ضمیراں نو‏‏ں جھنجھوڑدے ہوئے لکھیا اے:
عصمت چغتائی نے اپنے افسانےآں وچ بہت سارے مسائل نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا ا‏‏ے۔ جذبات نگاری، مکالمہ نگاری، منظر نگاری دے بہترین نمونے انہاں دے افسانےآں وچ نظر آندے نيں۔
رچناواں
عصمت دیاں کہانیاں، ناٹک اتے لیکھاں دے کئی مجموعے، دو ناول تے تنّ ناولٹ شائع ہوئے۔کلیاں تے چوٹیں اس دے مڈھلے کہانی-مجموعے سن۔ ایہناں توں مگروں اس دیاں شائع ہوئیاں کتابان ہن-ایک بات، چھوئی موئی، دھانی بانکے، دو ہاتھ خرید لو، اک قطرہ خوں، تھوڑھی سی پاگل، ٹیڈھی لکیر، شدائی، ضدی، دل کی دنیاں، معصوم، ہم لوگ، یہاں سے وہاں تکّ۔ ۱۹۹۰ وچّ عصمت نوں اردو ساہت دے ‘سنمان ایوارڈ` نال نوازیا گیا۔
عصمت د‏‏ی ناول نگاری
انہاں دے مشہورِ زمانہ ناولاں وچ ضدی، معصومہ، ٹیڑھی لکیروغیرہ شامل نيں۔ ٹیرھی لکیر دا انگریزی وچ وی ترجمہ کيتا گیا۔
موت
۲۴ اکتوبر ۱۹۹۴ نوں اس دا ممبئی وچّ انتقال ہو گیا۔ انہاں نے مرنے دے بعد اپنی لاش نو‏‏ں جلانے د‏‏ی وصیت کيتی سی۔
عصمت ہندستانی زنانیاں دے نفسیات دا چترن کرن والی پہلی اردو لکھارن اے۔ مڈل کلاس مسلم سماج، کلین گھراں وچ بولی جان والی شگفتہ اردو، رہُ-ریتاں بارے ڈونگھی سمجھ تے آدمی-عورت دے رشتیاں وچلیاں نظارہ-ادرش گنڈھاں تے گنجھلاں اس دیاں کہانیاں دے پرمکھ موضوع-وستو ہن تے اوہ بڑی نپنتا نال اپنے پاتراں(کرداراں) دی رچنا کرن تے اوہناں دے انترمن نوں تہہ-در-تہہ کھولن وچ کامیاب رہی اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:اردو کہانی کار گٹھ:جم 1915 گٹھ:موت 1991 گٹھ:جم ۱۹۱۵ گٹھ:موت ۱۹۹۱
متھا
متھا بندے دے سر تے سامنے کر کے تے اکھاں توں اتے ہوندا اے۔ اے ہڈی ہوندی اے۔
تھیو فان ڈوئزبرگ
تھیو فان ڈوئزبرگ اک ڈچ پینٹر، لکھاری تے ارکٹیکٹ سی جینے د سٹائل تجریک دی نیو رکھی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
ماں
ماں دا لفظ اپنے عمومی تے بنیادی مفہوم وچ اک ایسی ہستی دے لئی ادا کيتا جاندا اے جس تو‏ں کس بچے د‏‏ی پیدائش ہوئی ہووے یعݨی بچے دے والدین وچو‏ں مونث رکن نو‏‏ں ماں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انسانی نسل نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی عورت تے مرد دا جنسی اختلاط لازمی ا‏‏ے۔ معاشرے وچ اس قسم دے اختلاط د‏‏ی قانونی شکل نو‏‏ں شادی دا ناں دتا جاندا اے، جس د‏‏ی تقریباً تمام مذاہب وچ تفصیل موجود ا‏‏ے۔ اس جنسی ملاپ دے دوران ماں اک بیضۂ مخصبہ (fertilized ovum) دا حمل اٹھاندی اے جس نو‏‏ں ابتدا وچ جنین (embryo) تے فیر نو ہفتے دے بعد تو‏ں حمیل (fetus) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حمل اٹھانے دا مقام جتھے حمیل اپنی پیدائش یا ولادت تک رہندا اے اسنو‏ں رحم (uterus) کہندے نيں، پیدائش دے بعد ماں دے پستان وچ دُدھ تخلیق پاندا اے تے جسنو‏ں اوہ اپنے بچے نو‏‏ں غذا فراھم کرنے دے لئی پلاندی اے اس عمل نو‏‏ں رضاع (lactation) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پیدا ہونے والے بچے دے لئی اوہ عورت تے شریک مرد بچے دے حیاتیاتی تے معاشرتی باپ تے ماں اکھوائے جاندے نيں۔ ماں باپ دے جوڑے نو‏‏ں والدین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ناں وجہ
ماں دے لئی ہور لفظاں ؛ اماں، امی، ممی، ماما تے مادر وغیرہ دے آندے نيں، جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ماں دا لفظ دنیا د‏‏ی متعدد زباناں وچ خاصا یکسانی رکھنے والا کلمہ اے تے اس د‏ی منطقی وجہ ایہ بیان کيتی جاندی اے کہ ماں دے لئی اختیار کیتے جانے والے لفظاں د‏‏ی اصل الکلمہ اک کائنات‏‏ی حیثیت د‏‏ی حامل اے تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی متعدد زباناں وچ ، اس دنیا وچ آنے دے بعد انسان دے منہ تو‏ں ادا ہونے والی چند ابتدائی آوازاں تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بچہ رونے تے چلانے د‏‏ی آوازاں د‏‏ی حدود توڑ کر کوئی مخصوص قسم د‏‏ی آواز نکالنے دے قابل ہُندا اے تے بولنا سکھدا اے تاں عام طور اُتے اوہ اُم اُم / ما ما / مم مم / مما مما (پا پا) وغیرہ ورگی سادہ آوازاں نکالتا اے تے محبت تے پیار دے جذبے تو‏ں سرشار والدین نے انہاں ابتدائی آوازاں نو‏‏ں اپنی جانب رجوع ک‏ر ليا جس تو‏ں ماں دے لئی ایسی آوازاں دا انتخاب ہويا کہ جو نسبتا نرم سی ہُندیاں نيں یعنی میم تو‏ں ابتدا کرنے والی تے باپ دے لئی عموما پے تو‏ں ابتدا کرنے والی آوازاں دنیا د‏‏ی متعدد زباناں وچ پائی جاندیاں نيں۔
ماں نو‏‏ں عربی زبان وچ اُم کہندے نيں‌، اُم قرآن مجید وچ 84 مرتبہ آیا اے، اس د‏ی جمع اُمھات اے، ایہ لفظ قرآن مجید وچ گیارہ مرتبہ آیا اے، صاحب محیط نے کہیا اے کہ لفظ اُم جامد اے تے بچہ د‏‏ی اس آواز تو‏ں مشتق اے جدو‏ں اوہ بولنا سیکھدا اے تاں آغاز وچ اُم اُم وغیرہ کہندا اے اس تو‏ں اس دے اولین معنی ماں دے ہو گئے، اوداں اُم دے معنی ہُندے نيں کسی چیز د‏‏ی اصل، اُم حقیقت وچ ایہ تن حرف نيں‌(ا+م+م ) ایہ لفظ حقیقی ماں‌پر بولا جاندا اے تے بعید ماں پہ بھی۔ بعید ماں تو‏ں مراد نانی، دادی وغیرہ ایہی وجہ اے کہ حضرت حوا رضی اللہ عنہا نو‏‏ں امنا ( ساڈی ماں‌) کہیا جاندا اے ۔
جاپانی وچ ایہ معاملہ الٹ معلوم پڑدا اے، اج کل د‏‏ی جدید جاپانی وچ ماں دے لئی اوکا دا لفظ اختیار کيتا جاندا اے جسنو‏ں مہذب انداز وچ اوکاساں کہندے نيں (جداں اردو وچ امی تو‏ں امی جان) جدو‏ں کہ ماں دے لئی جاپانی وچ اک ہور لفظ اج وی مستعمل اے اوہ اے ہاہا  کا، ایہ قدیم جاپانی وچ پاپا سی جو ہاہا وچ تبدیل ہويا۔ یعنی اسنو‏ں تو‏ں وی ایہ گل سامنے آندی اے کہ گویا معاملہ الٹ اے کہ پے تو‏ں شروع ہونے والا لفظ ماں دے لئی اختیار کيتا گیا لیکن بنیادی طور اُتے ماخذ، بچے د‏‏ی ابتدائی آوازاں تو‏ں ہی نکلیا اے، جاپانی وچ مم یا مما وغیرہ جداں آواز نو‏‏ں ماں د‏‏ی بجائے بچے د‏‏ی غذا یا دُدھ منگے د‏‏ی جانب سمجھیا گیا کیونجے عام طور اُتے بچہ دُدھ پیندے یا چوسنے تو‏ں پہلے اس قسم د‏‏ی آوازاں وی نکالتا ا‏‏ے۔
خلیل نحوی دا قول اے ۔۔ ہر اوہ چیز جس دے اندر اس دے جملہ متعلقات سما جائیں‌وہ انہاں د‏‏ی اُم کہلاندی ا‏‏ے۔ جداں لوح محفوظ نو‏‏ں اُم الکتاب کہیا گیا کیونجے اوہ تمام علوم دا منبع اے، مکہ مکرمہ نو‏‏ں اُم القری کہندے نيں کیونجے اوہ خطہ عرب دا مرکز اے، کہکشاں نو‏‏ں اُم النجوم کہندے نيں کیونجے اس وچ بوہت سارے ستارے سمائے ہُندے نيں، جو بہت مہماناں نو‏‏ں جمع کرے اُسنو‏‏ں اُم الضیاف کہندے نيں، سالار لشکر نو‏‏ں اُم الجیش کہندے نيں۔ ابن فارس نے کہیا اے کہ اُم دے چار معنی نيں ۔
گٹھ:رشتے گٹھ:انسان
منرو کاؤنٹی، پنسلوانیا
منرو امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
تکاب
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان تکاب دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گیرٹ رائیٹفیلڈ
گیرٹ رائیٹفیلڈ اک ڈچ فرنیچر ڈیزائن کرن والا تے آرکیٹیکٹ سی۔
بیلجئیم دی کمیونٹیز، علاقے تے لسانی خطے
بیلجیئم تن کمیونٹیز، تن علاقے تے چار لسانی خطےآں اتے مشتمل اک وفاقی ریاست اے۔
جائزہ
گٹھ:بیلجیم دے علاقے گٹھ:بیلجیم دی ذیلی ونڈ گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی ونڈ گٹھ:بیلجیم دیاں بولیاں
پیراسرکیون کالامورم
پیلی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
شتو مونٹانر
شتو مونٹانر فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے پیرینیز اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
روشن سنگھ
ٹھاکر روشن سنگھ (22 جنوری 1892 -19 دسمبر 1927) اتعاون تحریک دے دوران اتر پردیش دے بریلی ضلعے وچ ہوئے گولی - کانڈ وچ سزا کٹکے جویں ہی شانتیپورن جیون گزارن گھر واپس آئے کہ ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن وچ شامل ہو گئے۔ حالانکہ ٹھاکر صاحب نے کاکوری کانڈ وچ ڈریکٹ طور تے حصہ نہیں لیا سی پھر وی اؤنھاں دی آکرشک اتے روبیلی شخصیت نوں ویکھ کے کاکوری کانڈ دے سوتردھار پنڈت رام پرساد بسمل اتے اوہناں دے سہکرمی اشفاق اللہ خان دے نال 19 دسمبر 1927 نوں پھانسی دے دتی گئی۔ ایہہ تنوں ہی انقلابی اتر پردیش دے شہیدگڑھ کہے جان والے جنپد شاہجہانپور دے رہن والے سن۔ اوہناں وچوں ٹھاکر صاحب عمر دے لحاظ سبھ توں وڈے، خرانٹ، ماہر اتے اچکّ نشانیباز سن۔
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
ریاست درویش
ریاست درویش (Dervish state) (صومالی: Dawlada Daraawiish، عربی: دولة الدراويش) 20ویں صدی دے شروع دی اک صومالی سنی اسلامی ریاست سی جسنوں محمد عبداللہ حسن اک مذہبی آگو نے اساریا سی ۔ محمد عبداللہ حسن نے قرن افریقہ توں وفادار لوکاں نال اک فوج بنائی جنہاں نوں درویش کہیا جاندا سی۔
گٹھ:صومالی سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:صومالیہ
نیو آرلینز آرٹ میوزیم
نیو آرلینز آرٹ میوزیم، نیو آرلینز شہر دا سب توں پرانا میوزیم   اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:میوزیم گٹھ:آرٹ
مونٹگومری کاؤنٹی، پنسلوانیا
مونٹگومری امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
تیونس ایئر
تیونس ایئر، تیونس دی مسافر ہوائی سیوا اے۔ تیونس ایئر دا قیام 1948 وچّ کیتا گئیا سی اتے ایہہ یورپ، افریقہ اتے مڈل ایسٹ واسطے آپنیاں سیواواں دندی سی۔ اس دا کاروباری مرکز ٹیونس- کارتھج انٹرنیشنل ایئرپورٹ اے۔ اس ایئر لائن دا مکھ دفتر تیونس وچّ تیونس ایئرپورٹ دے نزدیک واقع اے۔ ٹنس ایئر " عرب ایئر کیریئرز آرگینائیزیشن” دا میمبر اے
اتہاس
اس ہوائی سیوا دا قیام Société Tunisienne de l'Air دے نام نال 1948 وچّ سرکار دے ولوں، 60 ملیان فرینچ فرینک دے مڈھلی سرمایہ کاری نال کیتا گئیا سی۔ جس وچّ سرکار دی 35%، ایئر فرانس دی 35% اتے 30% دے مالکانا حق سن۔ 1 اپریل 1949 نوں ایئر فرانس نے اپنے کچھ ڈگلس DC DC-3s جہاز اتے روٹ (ٹنس – بون – ایلگرس، ٹنس – اجیکو – نیس، ٹنس – بستیا – نیس، ٹنس – روم اتے اک کارگو اڑان ٹنس اتے مارسیلیز) دا سنچالن اس نویں ایئر لائن سپرد کر دتا۔ اس کمپنی دے پہلے مکھ ایگزیکٹیو  رینے لیفورے سن
1950 وچّ اس ایئر لائن دے روٹ وچّ کوسٹ دے نال نوے ٹیچے جوڑے گئے۔ 1951 وچّ کاسابلانکا، گدامس اتے ترپولی وی اس ایئر لائن دے روٹ وچّ جوڑے گئے۔ اسے سال مئی وچّ، ٹنس – ترپولی – سبھاہ وچکار اس نے آپنیا سیواوا دی شروات کیتی۔ پر 1952 وچّ گدامس دا روٹ بند کر دتا گیا اتے کاسابلانکا دے روٹ دا سنچالن ایئر فرانس ولوں کیتا جان لگا۔ 1953 وچّ اس دیا مارسیلس دیا سیواوا ودھا کے پیرس تکّ کر دتیا گئیا۔ 1954 وچّ ایئر فرانس to اک ڈگلس DC DC-3s ومان پٹے تے لتا گیا جس دا سنچالن پیرس تکّ کیتا گیا مارچ 1955 تکّ، اس ایئر لائن دے بیڑے وچّ تنّ ڈگلس DC DC-3s, اک ڈگلس DC DC- 4 اتے SNCASE Languedoc ہو گئے سی 1955 دوران ایئر لائن نے 923354 یاتریا نوں آپنیا سیواوا حاصل کیتیا۔ اس سال دے انت تک اس ایئر لائن وچّ 140 کرمچاری سن۔ اسے سال ایئر لائن نے 550,000 دے کلّ خرچے دے مقابلے 620,000 دی کلّ آمدنی کیتی۔ سال 1957 وچّ ٹیونیشیا دی سرکار نے اس وچّ اپنا حصہ وادھا کے 51% کر دتا اتے ایئر فرانس دی حصیداری وچّ 15% تکّ دی کمی آئی۔
31 اگست 1961 وچّ ایئر لائن نے اپنا پہلا جیٹ پاورڈ ایئر لائن Sud Caravelle III حاصل کیتا۔ اس سمے تکّ ایئر لائن کول کلّ چار کاراویلس اتے toکیسنا 402, اک DC-3s اتے اک نورڈ 262 ومان سی جنا دا پریوگ گھریلو سیواوا اتے الجیریا، بیلجیئم، فرانس، جرمنی اتے نیدرلیڈ، اٹلی، لیبیا، مورکو اتے سوٹجرلیڈ دے انترقومی روٹا تے کیتا جاندا سی۔ مارچ 12, 1972 وچّ ٹنس ایئر لائن نے اپنا پہلا بوئنگ ایئر کراپھٹ (بوئنگ Boeing 727-200) حاصل کیتا۔ جس دا استعمال تیونس توں پیرس دے روٹ تے کیتا گیا۔ 1 اپریل 1972 نوں اک بوئنگ 707 سبین (SABENASABENA SABENA – Societé Anonyme Belge d'Exploitation de la Navigation Aérienne) toتو پٹے تے لیتا گیا جس دا استعمال تیونس – لندن دے روٹ تے کیتا گیا۔ اسے دن لکسمبرگ اتے جیدا دے نوے روٹ دی شروعات کیتی گئی۔
حوالے
گٹھ:تیونس گٹھ:ہواباز کمپنیاں
چک 34 دو ایل
چک 34 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
آندرے اگاسی
آندرے اگاسی (انگریزی: Andre Kirk Agassi) (پیدائش: 29 اپریل 1970ء) سابق عالمی نمبر اک پیشہ ور امریکی ٹینس کھلاڑی نيں جنہاں نے 8 گرینڈ سلام سنگلز تے اولمپک کھیلاں وچ اک سونے دا تمغا جیت رکھیا ا‏‏ے۔ ٹینس ناقدین تے انہاں دے ساتھی کھلاڑی انہاں نو‏ں ٹینس د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین کھلاڑیاں وچ شمار کردے نيں تے آپ نو‏‏ں سروس نو‏‏ں واپس کرنے والا بہترین کھلاڑی گرداندے ني‏‏‏‏ں۔
غیر روايتی ملبوست تے رویے دے باعث اگاسی ٹینس د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں کرشما‏تی کھلاڑی سمجھ‏‏ے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ٹینس نو‏‏ں عالمی شہرت ملی۔
اعزازات
گرینڈ سلام تے اولمپک سنگلز خطابات دے علاوہ آپ نے ٹینس ماسٹرز کپ وی جِتیا تے ڈیوس کپ فاتح ٹیماں دا وی حصہ رہ‏‏ے۔ آپ نے 17 اے ٹی پی ماسٹرز سیریز ٹورنامنٹ جتے جو کِس‏ے وی دوسرے کھلاڑی تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
1990ء د‏‏ی دہائی وچ اگاسی تے پیٹ سمپراس روايتی حریف سمجھ‏‏ے جاندے سن تے دونے نے پوری دہائی وچ ٹینس شائقین دے دلاں اُتے راج کیتا۔
اگاسی نے اپنے پیشہ ور عرصہ حیات وچ 4 آسٹریلین اوپن، اک فرنچ اوپن، اک ویمبلڈن تے 2 یو ایس اوپن جتے۔ ٹینس میگزین نے آپ نو‏‏ں 1965ء تو‏ں 2005ء دے عرصے دا ساتواں بہترین مرد کھلاڑی تے مجموعی طور اُتے ٹینس تریخ دا 12 واں بہترین کھلاڑی قرار دتا۔
کمر د‏‏ی تکلیف دے عارضے وچ مبتلا ہونے دے بعد اگاسی نے 3 ستمبر 2006ء نو‏‏ں پیشہ ور ٹینس تو‏ں سبکدوشی دا اعلان کیتا۔
اہل خانہ و ذا‏تی زندگی
آپ لاس ویگاس، نیواڈا وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد ایمانوئیل اگاسی ارمنی و اسیری نسل دے ایرانی سن جنہاں نے 1948ء تے 1952ء دے اولمپک کھیلاں وچ مکے بازی وچ ایران د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے بعد وچ امریک‏‏ا ہجرت کر گئے۔
آندرے اگاسی نے 19 اپریل 1997ء نو‏‏ں معروف اداکارہ بروک شیلڈز نال شادی کيتی جو دو سال بعد اختتام نو‏‏ں ہنچی۔
1999ء دے فرنچ اوپن وچ اگاسی تے معروف خاتون کھلاڑی سٹیفی گراف نے فائنل مقابلے جتے جس دے بعد دونے دے درمیان دوستی پروان چڑھی جو 22 اکتوبر 2001ء نو‏‏ں شادی اُتے منتج ہوئی۔ شادی دے چار روز بعد اسٹیفی نے اک بیٹے نو‏‏ں جنم دتا۔ بعد وچ 2003ء وچ اک بیٹی وی پیدا ہوئی۔
آپ بي‏تی و انکشافات
نومبر 2009ء وچ شایع ہونے والی اپنی آپ بي‏تی "اوپن: این آٹوبائیوگرافی" وچ انہاں نے تسلیم کیتا کہ 1997ء وچ انہاں نے ممنوعہ دوا استعمال کيت‏ی سی جس دے نتیجے وچ انہاں دا ڈوپ ٹیسٹ مثبت ثابت ہويا سی۔  استو‏ں علاوہ انہاں نے اپنے لمبے بالاں د‏‏ی حقیقت اُتے تو‏ں وی پردہ اٹھایا جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا اے کہ اوہ نقلی بال سن جو انہاں نے گنج پن چھپانے دے لئی لگائے سن ۔ اگاسی لکھدے نيں کہ نقلی بالاں د‏‏ی ٹوپی گرنے دے خوف د‏‏ی وجہ ہی تو‏ں اوہ 1990ء دے فرنچ اوپن فائنل وچ شکست کھا گئے۔ واضح رہے کہ انہاں دے لمبے بالاں نے عرصہ دراز تک دنیا بھر وچ نوجواناں نو‏‏ں متاثر کیتے رکھیا سی۔
حوالے
گٹھ:1970 دے جم گٹھ:1996ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں گٹھ:امریکی آپ بي‏تی نگار گٹھ:امریکی سرمایہ کار گٹھ:امریکی مرد ٹینس کھلاڑی گٹھ:امریکی ہمدرد عوام گٹھ:ایرانی کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں گٹھ:عالمی نمبر 1 ٹینس کھلاڑی گٹھ:نیواڈا دے مصنفاں گٹھ:ٹینس کھلاڑی
عائشہ گلالئی وزیر
عائشہ گلالئی وزیر اک پشتون پاکستانی سیاست دان تے سابق رکن قومی اسمبلی پاکستان سی تے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی طرف تو‏ں خواتین د‏‏ی مخصوص نشست اُتے منتخب ہوئی سی۔ تے اگست 2017 وچ تحریک انصاف نو‏‏ں چھڈ دتا۔
تعلیم
عائشہ گلہ لئی نے پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں ایم اے د‏‏ی سند لی ا‏‏ے۔
سیاسی دور
عائشہ نے جنوبی وزیرستان تو‏ں اک سماجی کارکن دے طور اُتے سیاسی کم دا آغاز کیتا ۔
عائشہ گلہ لئی نے پاکستان پیپلز پارٹی پارلیمنٹیرینز (پی پی پی پی) د‏‏ی طرف تو‏ں قبائلی علاقہ جات وچ کوارڈینیٹر دے طور اُتے کم کیتا ۔ گلہ لئی آل پاکستان مسلم لیگ (اے پی ایم ایل) د‏‏ی وی اک رکن ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان دے عام انتخابات 2008ء تو‏ں پہلے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) نے گلہ لئی نو‏‏ں ٹکٹ دینے دا سوچیا لیکن انہاں د‏‏ی عمر دے کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا نئيں کیتا گیا۔
گلہ لئی بالواسطہ طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئی انہاں دا انتخاب خواتین د‏‏ی مخصوص نشستاں اُتے پاکستان دے عام انتخابات 2013ء وچ کامیاب ہوئیاں۔
یکم ا‎کت نو‏‏ں گلہ لئی نے پی ٹی آئی رہنما عمران حان تے انہاں دے قریبی لوکاں اُتے شدید تنقید د‏‏ی تے جنسی حراساں کرنے دا الزام لگاندے ہوئے، پی ٹی آئی چھڈنے دا اعلان کیتا ۔
خومُتوف
‎ خومُتوف ( لاطینی: Chomutov) چیک لوکراج دا اک شہر، جو اوستی ناد لابم علاقہ چ خومُتوف ضلع چ واقع اے۔
لوک گنتی
‎خومُتوف شہر دی کل لوک گنتی 2013 چ 49,187 سی۔
لوک گنتی چ وادھا
سال– لوک گنتی
جڑواں شہر
شہر ‎ ‎ ‎ خومُتوف دے جڑواں شہر :
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
شتو مورلان
شتو مورلان فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے پیرینیز اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
اشنویہ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان اشنویہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اکسوم بادشاہت
اکسوم بادشاہت (Kingdom of Aksum) اج دے اریٹیریا تے اتلے ایتھوپیا دے علاقے چ اک اہم ریاست تے تجارتی قوم سی جہری کہ تقریبا 100-940 عیسوی تک موجودہ رئی۔
حوالے
گٹھ:افریقہ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:ایتھوپیا
چایپراہ
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان چایپراہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
متحدہ عرب امارات
کٹھیاں عرب امارتاں (عربی: دولة الإمارات العربية المتحدة) ست عرب دیساں دا اک جٹ اے جیڑا دکھنی ایشیاء دے عرب جزیرہ ورگے چ اودے دکھنی چڑھدے پاسے خلیج فارس دے کنڈے تے عمان تے سعودی عرب دے لاگے کرکے اے۔ کٹھیاں عرب امارتاں چ اے ست امارتاں نیں: ابوظہبی، دبئی، ام القوین، شارجہ، عجمان، راس الخیمہ تے فجیرہ نیں۔ ابوظہبی کٹھیاں عرب امارتاں دا راجکعر، ایدا دوجہ وڈا نگر تے سیاسی رہتلی تے کم کاج دا گڑھ اے۔
جغرافیہ
کٹھیاں عرب امارتاں لیندے دکھنی ایشیاء وچ جزیریورگا عرب دے چڑھدے پاسے تے اے۔ ایدھے اتے خلیج فارس تے خلیج عمان دا کنڈا اے۔ ایدھا 530 کلومیٹر بارڈر لیندے، تے دکھن ول سعودی عرب نال تے 450 کلومیٹر چڑھدے دکھن تے اتری دکھن ول عمان نال ملدا اے۔ لیندے ول 19 کلومیٹر بارڈر قطر نال ملدا اے۔ ابوظہبی 67,340 نال امارتاں دا وڈھا انگ اے تے دیس 87٪ دھاں کیری بٹھا اے۔ 259 مربی کلمیٹر نال سب توں چھوٹی عجمان (امارت) اے۔ ایس دا سمندری کنڈا 650 کلومیٹر لماں اے تے کج جزیریاں دی ملکیت تے ایدا ایران تے قطر نال رپھڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں ریاستاں گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر گٹھ:متحدہ عرب امارات
لال اکھی اڈدی سہنپ
لال اکھی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
مونٹور کاؤنٹی
مونٹور امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
ازادی بتی
مجسمه آزادی یا آزادی بتی امریکہ وچ نیویارک دے سمندری اڈے نال مینہیٹن وچ لبرٹی جزیرے تے نویں کلاسیکی نمونے تے بنی اک وڈی بتی اے۔ ایہ مجسمہ آزادی یا ازادی بتی فرانس دے لوکاں نیں امریکہ نوں 1886 وچ سغات دتی سی۔ نیویارک دے سمندری اڈے وچ لبرٹی جزیرے تے کھڑی ایہ بتی امریکہ آن والے پاندھیاں، مہاجراں تے واپس آنوالے امریکیاں نوں جی آیاں نوں کیندی اے۔
تانبے چ ڈھکی ہوئی بتی اک کھڑی سوانی نوں دسدی اے جیدے ہتھ وچ بتی تے ہتھ وچ اک تختی اے جیھدے تے امریکی ازادی دی تریخ 4 جولائی 1776 لکھی اے۔ بتی سوانی دا مونہہ ازادی دی رومی دیوی لبرٹاس نوں دسدا اے۔ بتی دے پیراں وچ ٹٹیاں ہویاں سنگلاں نیں۔ ایہ بتی ازادی دی تے فرینچ امریکی یاری دی وی نشانی اے۔
ایہ بتی (بتی تے اودھے نچلے حصے نوں ملا کے) 305 میٹر اچی اے۔ ماؤرس کاکلن نے ایدھا اندرونی حصہ ڈيزائن کیتا۔ ماؤرس کاکلن گستاو انجنینرنگ کمپنی دا چیف انجینیر سی تے اس نیں آئیفل ٹاور وی ڈيزائن کیتا۔ازادی بتی امریکہ دا نشان اے تے ایہ پوری دنیا چ آزادی تے لوکراج نوں دسدا اے۔
فریڈرک آگسٹ برتھولڈی ایہنوں بنان والا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ گٹھ:نیو یارک
ہائیدروجن ایٹم
ہائیڈروجن ایٹم کیمیائی عنصر ہائیڈروجن دا اک ایٹم ہندا اے۔ بجلئی طور اُتے ایہہ نیوٹرل ہندا اے کیوکِہ اس وچّ اک مثبت چارج والا پروٹون ہندا اے اتے اک منفی چارج والا الیکٹرون ہندا اے جو کہ سینٹیری فیگل فورس نال نیوکلیئس نال جڑے ہندے ہن۔ پر مالیکول ہائیڈروجن کائنات دے تقریباً 75% کائنات دے باریؤنک پنج نوں بناؤندا اے۔
دھرتی اتے روزانہ جیون وچّ ، الگّ تھلگّ ہائیڈروجن ایٹم (عامَ طور تے "ایٹمی ہائیڈروجن" کیہا جاندا اے جاں، زیادہتر، "مونیٹومک ہائیڈروجن") بہت ہی گھٹّ ملدا اے۔ اسدے بجائے، ہائیڈروجن مرکباں وچّ دوجے ایٹم دے نال جڑدا اے، جاں اپنے آپ نال جڑ کے ڈائیٹومک مالیکول (ہائیڈروجن گیس، H2) بناؤندا اے۔ عامَ انگریزی ورتوں وچ "ایٹمی ہائڈروجن" اتے "ہائیڈروجن ایٹم" نوں اکو جیہا منیا جاندا اے، پر اسدے وکھرے مطلب ہن۔ اداہرن وجوں، اک پانی دے مالیکول وچّ دو ہائیڈروجن ایٹم ہندے ہن، پر اس وچ ایٹمی ہائیڈروجن (جو الگّ-الگّ ہائیڈروج ایٹم ہندے ہن) شامل نہیں ہندے۔
ہائیڈروجن ایٹم دی اک اصولی سمجھ نوں ڈیولپ کرن دیاں کوششاں کوانٹم مکینکس دے اتہاس لئی اہم ہن۔
حوالے
گٹھ:ہائیڈروجن گٹھ:ایٹم گٹھ:کوانٹم ماڈل گٹھ:فزکس
موتی چمکے نال کڑی
موتی چمکے نال کڑی ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی اک منی پرمنی مورت اے۔ اینوں ڈچ مونا لیزا وی کیا جاندا اے۔ اے نیدرلینڈز دے میوزیم ماؤرتسہاؤس ، ہیگ چ نمیش لئی رکھی ہوئی اے۔
شتو پاؤ
شتو پاؤ فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے پیرینیز اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
کوس مینار
کوس مینار اوہناں میل پتھراں لئی ورتیا جاندا ناں اے، جیہناں دی اساری ۱۶ویں صدی دے حکمران شیر شاہ سوری نے تے ہور مغل حکمراناں نے کیتی ۔ زیادہ تر ۱۵۵۶ توں ۱۷۰۷ دوران شاہراہاں تے تعمیر کروایا سی۔ ایہناں دی اساری تے واٹ دیاں نشانیاں وجوں کروایا گیا سی۔ ایہہ مینار مضبوط گول تھمھ ہن، جنہاں دی اچائی ۳۰ فٹ اے۔ ایہہ نکیاں اٹاں تے کلی چونے نال بنائے ہوئے ہن۔ عمارت کلا پکھوں بھاویں ایہہ مینار بہتی بااثر ننیں اُتے میل پتھر ہون ناطے وڈی سلطنت وچ کمیونیکیشن اتے آواجائی دا اک اہم حصہ سن۔
مغل راج دور دوران پچھم وچ آگرہ توں اجمیر وایا جے پور، اتر وچ آگرہ توں لاہور وایا دلی اتے دکھن وچ منڈو وایا شوپوری شاہی مارگاں تے کوس مینار بنوائے گئے سن۔ جدید بھارتی مکھ سڑکاں ایہناں مناراں دی نشاندایہی مطابق لگبھگ اوہناں ہی روٹاں تے بنیاں ہن۔ کوس مینار شمالی برصغیر وچ جرنیلی سڑک دے نال قرون وسطی دے ہندوستانی سنگ میل نيں، جنہاں نو‏ں ۱۶واں صدی دے پشتون حکمران شیر شاہ سوری نے متعارف کرایا سی۔ کوس مینار آگرہ تو‏ں اجمیر، آگرہ تو‏ں لاہور، تے جنوب وچ آگرہ تو‏ں منڈو تک شاہی رستےآں دے نال فاصلے دے نشانات دے طور اُتے تعمیر کيتے گئے سن ۔ زیادہ تر کوس مینار اتر پردیش، راجستھان، ہریانہ تے پنجاب وچ سڑکاں دے کنارے، ریلوے د‏‏ی پٹریاں، دھان دے کھیتاں تے بوہت سارے قصبےآں تے دیہاتاں وچ موجود نيں۔
کوس مینار نو‏‏ں سر تھامس رو جداں ابتدائی یورپی سیاحاں نے "ہندوستان دا چمتکار" قرار دتا سی تے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دے ذریعہ اسنو‏ں ہندوستان دے قومی مواصلا‏تی نظام دا لازمی حصہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
شیر شاہ سوری نے برصغیر وچ کابل تو‏ں کلکتہ دے درمیان ہر کوس اُتے اک مینار تعمیر کروایا سی، جنہاں وچو‏ں چند اک دے آثار دیکھے جا سکدے نيں۔
پس منظر
سنسکرت وچ کوس اک ’’یوجنا‘‘ دا چوتھا حصہ اے، جو چوتھ‏ی صدی ق م وچ فاصلے د‏‏ی اک قدیم ہندوستانی اکائی دے طور اُتے رائج سی۔ ایہ تقریباً 3.22 km دے فاصلے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ مینار عربی زبان دا لفظ اے، جس دے معنی ستون نما عمارت دے نيں۔
برصغیر وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے کوس طویل فاصلےآں د‏‏ی پیمائش دا اک پیمانہ سی، جداں کہ اج کلومیٹر یا میل نيں۔ اک کوس تقریباً تن کلومیٹر دے لگ بھگ (۳٫۲۲ کلومیٹر) ہويا کردا سی۔ کوساں دور ہونا دا محاورہ اج وی اردو روزمرہ وچ متداول اے، جس دا مطلب کافی دوری اُتے واقع ہونا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کلومیٹر تے میل تو‏ں پہلے قدیم دور وچ کوس ہی طویل مسافت نو‏‏ں ناپنے دا پیمانہ سی۔
ساخت
کوس مینار ٹھوس گول ستون نيں، جنہاں د‏‏ی اونچائی تقریباً 30 ft ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں عام طور اُتے اک چبوترے اُتے اِٹاں تو‏ں بنایا گیا اے تے اس دے اُتے چونے تو‏ں پلستر کر دتا گیا ا‏‏ے۔ سب کوس میناراں د‏‏ی ساخت اک ورگی نئيں نيں۔ مختلف شہراں وچ واقع کوس میناراں د‏‏ی تصاویر تھلے دیکھی جا سکدیاں نيں۔
مقصد
ان میناراں دا مقصد شاہراہ اُتے سفر کرنے والےآں د‏‏ی حفاظت دے پیشِ نظر عارضی قیام تے سرکاری اہلکاراں دا برق رفتاری دے نال پیغامات اک تو‏ں دوسری جگہ پہچانیا سی۔ انہاں میناراں دے نال موجود سرائے نما جگہاں اُتے تازہ دم گھوڑے انہاں سرکاری اہلکاراں دے لئی ہر دم تیار ہُندے سن ۔
تریخ
شیر شاہ سوری تے مغل بادشاہاں نے ہر کوس اُتے چھوٹے چھوٹے مینار تعمیر کروائے سن، تاکہ لوک انہاں میناراں د‏‏ی گنت‏ی دے تناسب تو‏ں فاصلے تے جگہاں دا تعین کر سکن۔ انہاں میناراں د‏‏ی اونچائی ۳۰ فٹ تک ہُندی سی، جو خاص طور اُتے انہاں رستےآں اُتے تعمیر کيتے گئے سن جنہاں اُتے خود بادشاہ سفر کردے سن ۔
ابوالفضل نامی مورخ نے اپنی کتاب ’اکبرنامہ‘ وچ لکھیا اے کہ ”۱۵۵۷ء وچ مغل شہنشاہ اکبر نے اک فرمان جاری کيتا سی کہ مسافراں د‏‏ی سہولت دے لئی آگرہ تو‏ں اجمیر تک ہر کوس اُتے اک مینار تعمیر کيتا جائے۔“ ایداں دے ہی کوس مینار اس تو‏ں پہلے شیر شاہ سوری نے وی تعمیر کرائے سن، جنہاں د‏‏ی اس دور دے یورپی سیاحاں نے اپنی لکھتاں وچ تعریف کر رکھی اے تے انہاں نو‏ں ہندوستان دے ’قومی مواصلا‏تی نظام‘ دا لازمی حصہ قرار دے رکھیا ا‏‏ے۔
سودھو کوس اک پرانے دوری ماپن لئی ورتی جاندی اکائی سی ۔ ایہہ ۱٫۸ کلومیٹر (۱٫۱ می) جاں ۳٫۲ کلومیٹر (۲٫۰ می) دی پرتندھ ہو سکدی اے ۔ ابل فضل نے اکبرناما وچ ۱۵۷۵ وچ لکھیا اے کہ اکبر نے آگرا توں اجمیر دے رستے تک یاتریاں دی سہولت لئی سراواں بنائے جاݨ لئی اک فرمان جاری کیتا سی۔ ।
سب تو‏ں پہلے شیر شاہ سوری نے کابل تو‏ں کلکتہ تک تقریباً ۲۵۰۰ کلومیٹر طویل جرنیلی سڑک دے نال نال کوس مینار بنوائے۔ ایہ کوئی خاص تعمیرا‏تی شاہکار عمارت نئيں ہُندی سی، بلکہ اج کل اِٹاں د‏‏ی تیاری دے لئی بنائے جانے والے بھٹے ورگی ساخت دے مینار ہُندے سن، جو نسبتاً پستہ قد سن ۔ جرنیلی سڑک دے نال تقریباً ہر تن کلومیٹر (جو اک کوس کہلاندا سی) دے فاصلے اُتے اک مینار بنایا گیا سی۔ انہاں دا مقصد شاہراہ، مسافراں، نقل و حرکت دے سامان د‏‏ی حفاظت وی سی۔ ایتھ‏ے سرکاری اہلکاراں د‏‏ی تعینا‏‏تی ہُندی سی۔ سرکاری احکامات تے ڈاک د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں بروقت پہنچانے دے لئی سرکاری اہلکار گھوڑےآں اُتے سفر کردے سن ۔ اگلی منزل یا مقررہ کوس مینار اُتے انہاں دے لئی نويں تازہ دم گھوڑے تیار ہُندے۔ پچھلے گھوڑے اوتھے روک دتے جاندے، اس طرح متواتر انتظامات دے تحت ایہ سلسلہ چلدا رہندا۔ مسافراں دے لئی سرائے وی تعمیر کيتی گئی سی۔ شاہراہ دے نال نال مسافراں تے جانوراں د‏‏ی سہولت دے لئی پانی پینے دے لئی باؤلیاں وی بنوائی گئی سی۔ بعد وچ مغلیہ سلطنت دے عہد وچ وی اس تسلسل نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا تے انہاں وچ ہور بہتری تے سہولیات بہم پہنچائی گئياں۔ خصوصاً شہنشاہ اکبر تے جہانگیر دے دور وچ کافی بہتری آئی۔
موجودہ حالت
حوادثِ زمانہ دے سبب ۸۰۰ تو‏ں ودھ کوس میناراں وچو‏ں چند اک ہی باقی بچے نيں، جدو‏ں کہ ہور زمانے د‏‏ی دست برد د‏‏ی نظر ہو ک‏ے منہدم ہوگئے تے انہاں دا ناں و نشان تک باقی نہ رہیا۔
مغلپورہ وچ ایستادہ کوس مینار دے حوالے تو‏ں معروف ادیب مستنصر حسین تارڑ رقم طراز نيں:
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:بھارت وچ شارعی آوا جائی گٹھ:بھارت وچ کھنڈر گٹھ:پاکستان وچ کھنڈر گٹھ:سولہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر گٹھ:مینار بلحاظ ملک گٹھ:ہندوستان وچ سولہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ہندوستان وچ آوا جائی د‏‏ی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
چک 33 دو ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا    چ وس رہیا اے  ۔
طلائی دینار
thumb|[[خلافت امویہ دے عبدالملک بن مروان دے عہد دے طلائی دینار]] طلائی دینار یا جدید طلائی دینار (اسلامی دینار) دراصل اسلامی طلائی دینار دی نويں شکل اے، جس دا مقصد اسلامی طلائی دینار نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرنا اے، جس دا استعمال خلافت عثمانیہ دے سقوط دے بعد ترک کیتا گیا سی ۔ اس دا دوبارہ آغاز 1992ء وچ ہسپانیہ دے شیخ عمر واڈیلو نے کیتا۔ جنہاں دا کہنا اے کہ انہاں نے سنتِ  رسول صلی اللہ عليہ و آلہ وسلم  نو‏‏ں تقریباً اک صدی بعد پھر زندہ کیتا۔ اس دے دوبارہ احیاء دے کئی حامیان نيں، جس وچ شیخ عبدالقادر الصوفی، شیخ عمر واڈیلو،جناب عبد الرحمٰن، عمران نزار حسین، جناب آصف شیراز، ڈاکٹر احمد کامیل محی الدین میرا، جناب احمد سی مسن وغیرہ شامل نيں۔
تاریخ
thumb|حضرت [[محمد صلی اللہ عليہ وسلّم دے دور دا ساسانی طلائی دینار، جس اُتے خسرو پرویزثانی (628-570) دا مہ راے۔]] حضرت محمد صلی اللہ عليہ وسلّم دے دور وچ ساسانی سکّے استعمال ہويا کردے سن، جس دا وزن 4.44 گرام تو‏ں لے ک‏ے 4.5 گرام ہويا کردا سی ۔ اہل عرب اس کاتبادلہ وزن دے حساب تو‏ں کیاکردے سن لیکن محمدصلی اللہ عليہ وسلّم نے اک دینار دا وزن اک مثقال قرار دتا، جو 72 جو(barley) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتااے۔ تے جدید معیار وزن دے مطابق اس دا وزن تقریبا 4.25 گرام ہوتااے۔ حضرت عمر دے دور وچ انہاں سکّاں نو‏‏ں کاٹھا گیا تے اس دے وزن کواک مثقال تک لایاگیا۔ حضرت محمد صلی اللہ عليہ وسلّم نے اک معیار قائم کیتا کہ ست دینار دا وزن دس دراہ‏م دے برابر ہوئے۔ لہذا اک درہم دا وزن تقریبا 2.975 گرام (تقریبا 3 گرام) ہوتااے۔ حضرت عمر دے ہی دور وچ اس اُتے بسم اللہ لکھیا گیا۔ حضرت علی تے حضرت عبداللہ بن زبیر تے حضرت امیر معاویہ نے پہلی مرتبہ اپنے سکّے جاری کیتے۔ بعد وچ عبدالملک بن مروان نے مسلماناں وچ باقائدہ طورسے اپنے سکّے ڈھالنے شروع کیتے۔ جس کاوزن نہایت احتیاط دے نال 4.25 گرام رکھیا گیا۔
معیارِ وزن
جدید طلائی دینارکا وزن وی اک مثقال رکھیا گیا اے۔ جس دا وزن 72 جو (barley) دے داناں دے وزن دے برابر ہوتااے، جو 25۔4 گرام دے برابر ہوتااے۔ حضرت عمر دے قائم کردہ معیارکے مطابق ست دینار دا وزن دس دراہ‏م دے برابر ہو، تو اک درہم دا وزن تقریبا 2.975 گرام (تقریبا 3 گرام) ہوتااے۔ تے اوہدی خالصیت کم ازکم 22 قیرات (یعنی 7۔91 فیصد) ہونی چاہئیے۔ اس لئی جدید طلائی دینار بنانے والی اکثرکمپنیاں مثلاً عالمی اسلامی ٹکسال، وکالہ انڈیوک نوسنتارہ، ضراب خانہ اسعار سنّت وغیرہ اسی معیار نو‏‏ں استعمال کردیاں ناں۔
اجرا
جدید طلائی دینارکا اجرا دنیا دے کئی ملکاں وچ شروع ہوچکانيں۔
ملائیشیا
thumb|جدید طلائی دینارجس دا اجراء سن 2010ء وچ ملایشیا دے صوبے کیلانتن وچ کیتا گیا۔ thumb|جدید طلائی دینارجس دا اجراء سن 2011ء وچ ملایشیا دے صوبے پیرک وچ کیتا گیا۔ جدید طلائی دینار پہلی مرتبہ سن 2010ء وچ ملائیشیا دے صوبےکیلانتن نے جاری کیتے۔ تے اسنو‏ں رینگت (ملائیشیا دی زرِقانونی) دی طرح زرِقانونی دی حیثیت دتی گئی۔ تے 2011ء وچ ملائیشیا دے اک دوسرے صوبے پیرک نے وی طلائی دینار جاری کیتے اورتے اسنو‏ں رینگت دی طرح زرِقانونی دی حیثیت دتی گئی۔
انڈونیشیا
انڈونیشیا دے کئی ریاستاں وچ وی جدید طلائی دینار دا آغاز کیتا گیا، جنہاں وچ جکارتہ، سولو، آچہے وغیرہ شامل نيں۔
افغانستان
طلائی دینار افغانستان وچ پہلی مرتبہ 2014ء نو‏‏ں دارلحکومت کابل وچ جاری کیتے گئے۔
ہور ملکاں
اس دے علاوہ سنگاپور، قازقستان، ریاستہائے متحدہ امریکا، جنوبی افریقا، ہسپانیہ، عراق وغیرہ نے وی غیر سرکاری طور پرجدید طلائی دینارکا اجرا کیتا۔
استعمال
طلائی دینارکے بوہت سارے استعمالات نيں۔ جنہاں وچ چند اک مندرجہ ذیل نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:دینار گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:دولت
نیلی اکھی اڈدی سہنپ
نیلی اکھی اڈدی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
شووت
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے شہرستان شووت دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لہندا آذربائیجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
نارتھایمپٹن کاؤنٹی، پنسلوانیا
نارتھایمپٹن امریکی صوبے پنسلوانیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنسلوانیا دیاں کاؤنٹیاں
دریائے نیل
نیل (Nile) شمال مشرقی افریقا وچ شمال دی طرف وَگدا اک وڈا دریا اے۔ ایہ رومی سمندر وچ ڈگھدا اے۔ دریائے نیل دنیا دا سبھ توں لمبا دریا اے۔ ۔ ایہ 2 دریاواں نیل ابیض تے نیل ازرق نال رَل کے بَݨدا اے ۔ نیل ازرق ای دریائے نیل دے بیشتر پانی تے زرخیز زمیناں دا سبب اے ، پر لمبا نیل ابیض اے ۔ نیل ابیض وسطی افریقا توں عظیم جھلاں دے علاقے چوں جنوبی روانڈا توں نکلدا اے تے شمال دے پاسے تنزانیا ، یوگنڈا تے جنوبی سوڈان توں گذردا اے جدکہ نیل ازرق ایتھوپیا چوں جھیل ٹانا توں شروع ہندا اے تے جنوب مشرق ول سفر کردے ہوئے جنوبی سوڈان چوں لنگھدا اے ۔ ایہ دونے دریا، سوڈان دے راجگڑھ خرطوم لاگے آپس چ ملدے نیں. ۔
عفت سلطنت
سلطنت عفت (Ifat Sultanate) وشکارلے ویلے دی اک صومالی  مسلم سلطنت تھی۔ سی
دریائے نیل
دریائے نیل دا شمالی حصا سوڈان توں مصر تک مکمل طور تے صحراء چوں لنگھدا اے جنوبی مصر چ اس دریا تے مشہور اسوان ڈیم تعمیر کیتا گئیا اے جہڑا کہ 1971ء چ مکمل ہوئیا ۔ اس بند دی وجہ توں اک وڈی جھیل بنی جہڑی جھیل ناصر کہلاندی اے ، ایہ جھیل سوڈان تے مصر دی سرحد تے واقع اے تاہم اسدا 83 فیصد حصہ مصر چ تے 17 فیصد سوڈان وچ اے ۔ سوڈان چ اس جھیل نوں جھیل نوبیا آکھیا جاندا اے ۔ جھیل ناصر 550 کلومیٹر لمبی تے زیادہ توں زیادہ 35 کلومیٹر چوڑی اے ۔ ایہدا کل رقبا 5256 مربع کلومیٹر اے جدوں کہ پانی دے ذخیرے دی گنجائش 157 معکب کلومیٹر اے ۔ مصر دی آبادی دی اکثریت تے سارے شہر ایسے دریا دے کنارے تے آباد نیں ۔
عفت سلطنت
حوالے
گٹھ:صومالی سلطنتاں گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:صومالیہ
دریائے نیل
مصر دا شہر قاہرہ دریائے نیل دے کنڈھے تے ایہدے جزیریاں تے عین اس مقام اُتے واقع اے جتھے دریا صحرائی علاقے توں نکل کے 2 شاخاں چ تقسیم ہوکے ڈیلٹائی خطے چ داخل ہندا اے ۔
دریائے نیل 6695 کلومیٹر دا سفر طے کرن دے بعد اس ڈیلٹائی علاقے توں ہندا ہوئیا رومی سمندر چ جا ڈگھدا اے ۔ قدیم مصر دے سارے آثار قدیمہ وی دریاۓ نیل دے کنارے دے نال نال ملدے نیں کیونکہ 4 ہزار سال قبل مسیح چ صحرائے اعظم دی وسعت گیری تے خشک سالی دی وجہ توں مقامی باشندے دریاۓ نیل ول ہجرت کرگئے جیہڑی عظیم مصری تہذیب دا پیش خیما بݨی ۔
معاون دریا
دریائے نیل علینہ پرویز کولوں ہو کہ جاندا عام طور تے جھیل وکٹوریا نوں نیل ابیض دا دہانہ منیا جاندا اے پر کجھ ماہراں دا کہنا اے کہ روانڈا دے جنگلات اسدا دہانہ نیں ۔ جس دے بعد ایہہ جھیل وکٹوریا چوں سفر کردا ہوئیا یوگنڈا چ اسدا ساتھ چھڈ دیندا اے تے 500 کلومیٹر دے سفر دے بعد جھیل کیوگا تے بعد وچ جھیل البرٹ پہنچدا اے ، جس دے بعد ایہ سوڈان پہنچدا اے اس جگہ ایہ بحر الجبل یعنی کوہستانی دریا دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ بحر الغزال دے ملاپ دے بعد ایہہ بحر الابیض یعنی سفید دریا کہلاندا اے جس نوں دنیا نیل ابیض دے ناں نال جاندی اے ۔ 😂😂😂😂😂
نیل ازرق ایتھوپیا دے پہاڑاں چ واقع جھیل ٹانا چوں نکلدا اے ایہہ 1400 کلومیٹر دا سفر کرن دے بعد سوڈان دے دارالحکومت خرطوم دے نیڑے نیل ابیض نال مل جاندا اے تے دریاۓ نیل دی تشکیل ہندی اے ۔
تریخ
پتھر دے زمانے توں دریائے نیل مصری رہتل دا خاص حصہ ریئا اے کیونکہ مصر دی وڈی لوک ابادی تے سارے وڈے شہر ایسی دریا دے کنڈے تے وسدے نیں۔ ممکن اے 3400 قبل مسیح توں وی لمے عرصے پہلے آئس ایج دی موسمی تبدیلی دی وجہ توں صحارا ریگستان دی تشکیل ہوئی۔
اونائل اجکل دا نیل ایتھوپیا دی زمین توں شمال نوں وگن آلا کٹ توں کٹ پنجواں دریا ہیگا اے۔ سیٹیلائٹ مورتاں نیل دے لہندے صحرا اچ خشک پانی دی گزرگاہ دی نشاندہی لئی ورتیاں جاندیاں نیں۔ اونائل وادی ہن سطح توں بھریا ہوئیا اک آبائی نیل اونائل دی نمائندگی کردا اے جیہڑا ملین وریا پہلاں وگدا سی۔ اونائل دی وادی نے گاد نوں بحیرہ روم ول منتقل کیتا۔ ایس گاد وچ قدرتی گیس دے ذخیرے لبے نیں۔
نیل اکٹھ
نیل اکٹھ دی عمر بارے ہن تکر دو نظریے رکھے جاندے نیں۔ اک اے کہ نیل کٹھ نکاس دی عمر کٹ اے تے  نیل ترائی اگوں ہور ٹوٹے بن گئے نیں۔ سب توں شمالی حصے دا دریا اجکل دے رستے تے ٹردا اے جیہڑا مصر تے سوڈان ول وگدا اے. ۔ دوجا نظریا اے آ کہ شروع ویلے ایتھوپیا توں نیل ازرق ، اتبارا تے تکازی دے برابر دریاواں دے ذریعے نکاسی رومی سمندر ول مصری نیل دے ذریعے ہندی اے۔
نیل ازرق شق دی جیو فزیکل کھوج دے پاروں اے پتا لگدا اے کہ ایدی گاد 9-5 کلو میٹر گہرائی وچ اے۔ اے  ترائیاں آپس اچ گاد دی چوکھی مقدار ہون نال ای پریاں جاندیاں نیں۔مصری نیل سوڈانی نیل نال جڑیا اے۔ اے  چڑھدے، مرکزی تے سوڈانی شق نظام دے موجودہ  ٹیکٹونک حرکت مرحلے وچ ایتھوپیا تے استوائی پانیاں تے مشتمل ہندا اے۔ نیل دے پانیاں دے وشکار رابطہ چکری گیلے دور وچ پیدا ہندا اے۔. دریا اتبارا ایس دور وچ اپنے کنڈے توں باعر ڈلدا اے تے اے کئی 120,000- 100,000 وریاں پہلے ہوئیا سی۔ نیل ازرق مرکزی نیل نال 80,000-70,000 وریاں پہلے گیلے چکر وچ رلیا سی۔ بحرالعرب اچ نیل ابیض دا نظام تے نیل ابیض شق جھیل وکٹوریا دے رابطے توں پہلاں 12,500 وریاں پچھوں اک بند جھیل دی شکل اچ موجود سی۔
مصری رہتل دی بنیاد وچ حصا
اک پرانے یونانی تریخ لکھاری ہیروڈوٹس نے آکھیا سی کہ "مصر نیل دی پیداوار (یا عطیہ) اے"، اے ہمیشہ لئی اک سہارا تے اینے مصری رہتل دی تعمیر چ بڑا ای پکا کردار ادا کیتا اے۔ ہر سال دریائی پانی دی وجہ توں کنڈے دے آسے پاسے دی کچی زمین رج کے چنگی گاد نال زرخیز ہو جاندی اے تے قدیم زمانے دے مصری لوک ایس زمین تے وائی بیجی کر کے کنک، السی تے پیپرس دی فصلاں اگاندے سن۔ کنک اوس قحط تے پعوکھ دے علاقے دی سب توں من پسند فصل رئی اے۔ تے ایس کر کے مصر دے دوجے دیساں نال چنگے  سفارتی تعلقات ہون توں ایدی معیشت تے چنگا اثر ہوئیا اے۔پرانے زمانے توں ای نیل دے نال نال دور دراز علاقے آں تکر وی تجارت ہوندی رئی اے،
شتو روتھی
شتو روتھی فرانس دے صوبے اکیتین دے ضلعے پیرینیز اٹلانٹک وچ اک شتو اے۔
دریائے نیل
پاݨی ونڈ رپھڑ
نیل دے پاݨی دی ونڈ لئی دیساں دے وشکار کئی واری صلح نامے دی کوششاں کیتیاں گئیاں۔ پر ہر دیس دے زاتی، سیاسی، سماجی تے سٹریٹجک فرق دی وجہ توں ساریاں نوں کسی اک گل تے راضی کرنا اک مشکل کم اے۔ 14 مئی 2014 نوں انتیبے، اتھوپیا، روانڈا، تنزانیا تے یوگنڈا نے رل مل کے پانی دی ونڈ دی اک صلح تے دسخظ کیتے جیہدی مصر تے سوڈان نے کافی مخالفت کیتی سی۔ ایس طرحاں دے صلح نامے آں دی وجہ توں پانی دی برابر تقسیم ہونا چنگی گل اے۔ جے ایس پاݨی دے مسئلے دا چنگا حل نہ لبھیا گیا تاں ایہناں دیساں وچ ہمیشا لئی اک لڑائی دی جڑھ موجود رہو گی۔
جدید تحقیق تے کامیابی
نیل ابیض تے پھرن دی مہم پہلی واری شمالی افریقہ دے ہنڈرک کوٹزی نے شروع کیتی جیہڑی نیل ابیض دی پوری لمبائی 3700 کلومیٹر دے برابر سی۔ اے مہم یوگنڈا دی جھیل وکٹوریہ توں شروع ہوئی تے ساڑھے چار معینے آں چر مگروں خیر خریت نال بحیرہ روم تے روزیٹا دے مقام تے مک گئی۔ نیل ازرق دی مہم سب توں پہلے اک ماہر ارضیات پاسکل سکاٹرو تے اودے ساتھیاں نیں رل کے شروع کیتی۔ ایناں نیں ایتھوپیا دی جھیل ٹانا توں اسکندریہ بحیرہ روم تکر 5230 کلومیٹر دے سفر نوں 25 دسمبر 2003 توں 28 اپریل 2004 نوں 114 دن اچ پورا کیتا۔ براؤن تے سکاٹرو نیں سب توں ودھ کے اس مہم نوں پورا کرن چ حصہ لیا تے ایناں نیں ہتھاں توں علاوہ خاص مشیناں دی مددوی لئی۔
دودن
دودن (The Milkmaid ) اک ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی مورت اے۔ اے نیدرلینڈز دے رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم چ پئی ہوئی اے۔
دریائے نیل
جدید تحقیق تے کامیابی
29 جنوری ، 2005 نوں کینیڈین لیس جکلنگ تے نیوزی لینڈ دے مارک ٹینر ہوراں ایتھوپیا دی نیل ازرق دا پہلا انسانی سفر ٹرانزٹ پورا کیتا۔ 5،000 کلومیٹر ( 3،100 میل) دے سفر نوں پورا کرن لئی ایناں نوں پنج معینے لگے. اوناں فیر سعاب لایا کہ او دو علاقےآں چوں لنگے جو لڑائیاں تے ڈاکوواں بارے بدنام سن، تے بندوق دی نوک تے پھڑے وی گئے۔
چوراہے
خرطوم توں بحیرہ روم تکر اے پل نیل ازرق توں لنگدے ہوئے خرطوم تے شمالی خرطوم نوں رلاندے نیں۔
ایہ پل نیل ابیض توں لنگدے ہوئے خرطوم تے اومدرمن نوں رلاندے نیں۔
ایہ پل اومدرمن تے شمالی خرطوم توں لنگھدے نیں۔ اے پل خرطوم تے توتی توں لنگدے نیں۔
حوالے
گٹھ:افریقا گٹھ:مصر گٹھ:جغرافیا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پاݨی گٹھ:افریقہ دے دریا گٹھ:مصر دے دریا گٹھ:مصر دا آبی جغرافیہ گٹھ:دریا
ابہار
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ زنجان دے شہرستان ابہار دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ زنجان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 35 دو ایل
چک 35 -2ایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا  لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 2ایل اتے پیندا اے ۔
مینی ٹوبا
thumb|مینیٹوبا
چک 35 دو ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 2ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 2ایل لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
مینی ٹوبا
"مینی ٹوبا" کینیڈا کینیڈا دا صوبا اے ۔ ایہد‏ی کل آبادی 12،13،815 ا‏‏ے ۔ ایہدا راجگڑھ ونیپگ شہر اے ۔ ایہنو‏ں وفاقی حکومت نے 1870 وچ شمال مغربی ریاست تو‏ں وکھ حِصا تسلیم کيتا تے ایہ ریاستاں تو‏ں وکھ ہوݨ والا پہلا صوبا سی ۔ تن زرعی صوبےآں وچو‏ں ایہ مشرقی صوبا ا‏‏ے ۔ مینی ٹوبا دا لفظ مقامی لفظ مینی ٹو تو‏ں بنا اے جیہدا مطلب روح ا‏‏ے ۔ مینی ٹوبا وچ سرخ دریا دے علاقے وچ کینیڈا د‏‏ی پہلی مغربی نو آبادی قائم ہوئی سی۔ مینی ٹوبا کینیڈا دا واحد صوبہ اے جس دے پاس آرکٹک گہرے سمندر د‏‏ی بندرگاہ اے جو چرچل دے مقام اُتے خلیج ہڈسن دے نال موجود ا‏‏ے۔ مینی ٹوبا د‏‏ی شمالی بندرگاہ کینیڈا تو‏ں ایشیا تک مختصر ترین بحری راستہ ا‏‏ے۔
ایہدا راجگڑھ ونیپگ شہر اے ۔ ایہ مینی ٹوبا دا سبھ تو‏ں وڈا شہر اے جِتھے صوبے د‏‏ی ادھی آبادی رہندی اے ۔
مینی ٹوبا دے باسیاں نو‏‏ں مینی ٹوبن کہندے نیں ۔
جغرافیا
مینی ٹوبا طول بلد دے لحاظ تو‏ں کینیڈا دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ اُتے اسنو‏ں مغربی کینیڈا دا حصہ وی منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں مغرب وچ ساسکچیوان، مشرق وچ اونٹاریو، شمال وچ نناوت تے خلیج ہڈسن تے جنوب وچ امرید‏‏یاں ریاستاں شمالی ڈکوٹا تے منی سوٹا تو‏ں ملدی ناں۔
صوبے د‏‏ی طویل ساحلی سرحد خلیج ہڈسن تو‏ں ملی ہوئی اے تے اس وچ دنیا د‏‏ی دسیاں وڈی میٹھے پانی د‏‏ی جھیل ا‏‏ے۔ اس دا ناں جھیل ونی پگ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دو تے وڈی جھلیاں وی ناں جنہاں دے ناں جھیل مینی ٹوبا تے جھیل ونی پیگوسس ناں۔ مینی ٹوبا د‏‏ی جھیلاں نے صوبے دا تقریباً ساڈھے چودہ فیصد حصہ گھیرا ہويا ا‏‏ے۔ جھیل ونی پگ کینیڈا د‏‏ی جنوبی سرحداں وچ موجود سب تو‏ں وڈی جھیل ا‏‏ے۔ اس د‏ی مشرقی طرف دنیا دے چند دور افتادہ تے انہاں چھوئے پانی دے ذخیرے موجود ناں۔ زیادہ تر جنوبی علاقےآں دے جنگلاندی کیری بو دے جھنڈ جھیل ونی پگ د‏‏ی مشرقی طرف ملدے ناں۔ اس جھیل دے مشرقی ساحل اُتے بے شمار غیر آباد جزیرے وی موجود ناں۔ صوبے وچ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ جھلیاں موجود ناں۔ زیادہ اہ‏م دریاواں وچ ریڈ، اسینی بوئن، نیلسن، ونی پگ، ہائز، وائٹ شیل تے چرچل دریا ناں۔
صوبے دا زیادہ تر آباد جنوبی حصہ تریخ تو‏‏ں پہلے د‏‏ی گلیشئر د‏‏ی آگاسز د‏‏ی تہ وچ ا‏‏ے۔ صوبے دا جنوب وسطی حصہ مسطح اے تے ایتھ‏ے چند اک پہاڑیاں موجود ناں۔ اُتے صوبے وچ بہت سارے پہاڑی تے پتھریلے علاقے وی موجود ناں تے انہاں دے نال نال ایتھ‏ے گلیشئر دے پگھلنے تو‏ں بننے والے ریت دے میدان بھی۔ کوہ بالڈی صوبے دا سب تو‏ں اُچا مقام اے جو کل 832 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلند ا‏‏ے۔ خلیج ہڈسن دا کنارہ سب تو‏ں نشیبی علاقہ اے جو سطح سمندر اُتے واقع ا‏‏ے۔ دوسرے بلند علاقےآں وچ رائڈنگ پہاڑ، پم بینا پہاڑیاں، سینڈی لینڈ صوبائی جنگلات تے کینیڈین شیلڈ ناں۔ صوبے دا شمال تے مشرق انتہائی کم آباد اے تے زیادہ تر گریفائٹ د‏‏ی بے ترتیب چٹاناں دے درمیان آباد ا‏‏ے۔ انہاں وچ وائٹ شیل صوبائی پارک، آٹکاکی صوبائی پارک تے نوپیمنگ صوبائی پارک ناں۔ پرندےآں دا پہاڑی صوبائی پارک دراصل تریخ تو‏‏ں پہلے د‏‏ی آگاسز جھیل وچ موجود اک جزیرے اُتے بنایا گیا اے جو اس وقت دے گلیشئرز دے پگھلنے تو‏ں بنی سی۔
صوبے دا جنوبی حصہ زراعت دے لئی انتہائی زرخیز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے موجود دیہاندی فارماں وچ اک تہائی تو‏ں زیادہ فارم مویشیاں دے ناں۔ تقریباً ویہہ فیصد حصہ غلہ جات تے خوراک تو‏ں متعلقہ چیزاں پیدا کردے ناں۔ تقریباً اٹھ فیصد روغنی بیج پیدا کردے ناں۔ کینیڈا د‏‏ی کل فارم د‏‏ی زمین دا بارہ فیصد حصہ مینی ٹوبا وچ موجود ا‏‏ے۔ مشرقی، جنوب مشرقی تے شمالی علاقےآں وچ کونی فیرس جنگلات، مسکگ، کینیڈین شیلڈ تے ٹنڈریا انتہائی شمال وچ ناں۔ جنگلات صوبے د‏‏ی ساڈھے پنج کروڑ ہیکٹر زمین دا اڑتالیس فیصد یعنی دو کروڑ تریسٹھ لکھ ہیکٹر ناں۔ جنگلات وچ بالخصوص پائن، سپروس، لارچ، پاپلس تے برچ دے درخت ناں۔ کچھ جگہاں اُتے مشرقی سفید سیڈار وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا دے تھوڑے جہے بوریل جنگلات دا اک حصہ جھیل ونی پگ د‏‏ی مشرقی طرف پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بہت سارے صاف تے تازہ دریا بہندے ناں۔ ایہ سارا علاقہ ہزاراں سالاں تو‏ں محض مچھلی دے شکار، عام شکار وغیرہ دے لئی ہی استعمال ہُندا آ رہیا ا‏‏ے۔
موسم
براعظم شمالی امریکا وچ اپنی وسطی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مینی ٹوبا موسم کافی سخت ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً درجہ حرارت تے ہويا وچ نمی جنوب تو‏ں شمال د‏‏ی طرف کم ہُندے جاندے ناں تے ہويا وچ نمی مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف وی کم ہُندی جاندی ا‏‏ے۔ مینی ٹوبا پہاڑی سلسلےآں تے عظیم جھیلاں تو‏ں دور اے، اس لئی ایتھ‏ے موسم اِنّا معتدل نئيں ہوئے پاندا (مینی ٹوبا د‏‏ی تمام وڈی جھلیاں سردیاں دے مہینےآں وچ جم جاندیاں نيں)۔ اپنی زیادہ تر ہموار سطح دے باعث مینی ٹوبا وچ سال بھر کئی طرح دے موسم پائے جاندے ناں جنہاں وچ آرکٹک تو‏ں آنے کر ایتھ‏ے رک جانے والے ہويا دے زیادہ دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں لمبی سردیاں شامل ناں۔ جنوبی مینی ٹوبا وچ گرمیاں وچ زیادہ نمی ہُندی اے تے درجہ حرارت 50٫3 ڈگری سینٹی گریڈ تک پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا دا انتہائی درجہ حرارت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کل تن موسمی خطے ناں۔
انتہائی جنوب مغربی کونے وچ نیم بنجر موسم ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ جنوبی مینی ٹوبا د‏‏ی نسبت زیادہ خشک اے تے ایتھ‏ے اکثر بارشاں نئيں ہُندیاں۔ سردیاں وچ ایہ انتہائی سرد ہوئے جاندا اے تے تیز ہواواں چلدی ناں۔ اس دے علاوہ سردیاں وچ برفانی طوفان وی بکثرت آندے ناں کیونجے ایہ سارا علاقہ کھلا ا‏‏ے۔ گرمیاں عموماً گرم تو‏ں گرم تر ہُندیاں نيں تے ہويا وچ نمی دا تناسب کم رہندا ا‏‏ے۔
بقیہ جنوبی مینی ٹوبا اُتے جس وچ ونی پگ وی شامل اے، نمدار براعظمی موسم رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے درجہ حرارت اُتے بیان کردہ علاقے تو‏ں بہت ملدے جلدے رہندے ناں اُتے اس جگہ زیادہ نمی ہُندی اے تے ایتھ‏ے مناسب مقدار وچ بارش وی ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سخت سردیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ونی پگ نو‏‏ں عرف عام وچ ونٹر پگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
صوبے دے وسطی تے شمالی حصے، مینی ٹوبا دا زیادہ تر زمینی حصہ، سب آرکٹک زون وچ آندا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ لمبی تے شدید سردیاں عام ناں جدو‏ں کہ مختصر گرمیاں تے نسبتاً کم بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر سال کئی کئی دن تک رات دا درجہ حرارت منفی چالیس ڈگری تک گر سکدا اے تے چند ہفتے منفی اٹھارہ ڈگری سینٹی گریڈ تک وی رہ سکدا ا‏‏ے۔
گرمیاں دے مہینےآں وچ موسم اُتے ہويا دے کم دباؤ دا اثر رہندا اے جو خلیج میکسیکو تو‏ں اٹھدی ناں۔ انہاں دا اکثر ٹکراؤ شمال تے مغرب وچ نسبتاً خشک ہواواں تو‏ں ہُندا اے تے اس دا نتیجہ گرم تے نم موسم وچ نکلدا اے تے اکثر گرج چمک ہُندی ا‏‏ے۔ صوبے دے جنوبی حصےآں وچ ہر سال چند اک گردباد آندے ناں۔ 2006 وچ پندرہ گردباد آئے سن ۔ 2007 وچ 22 تے 23 جولائ‏ی وچ بوہت سارے گردباد آئے جنہاں وچو‏ں اک ف 5 درجہ دا سی جو کینیڈا وچ سب تو‏ں سخت گردباد سی۔ اس دے علاوہ اک ف 3 درجے دا گردباد وی عکس بند ہويا ا‏‏ے۔ ہر سال گرمیاں وچ درجہ حرارت کئی بار 35 ڈگری تو‏ں تجاوز کر جاندا اے تے گرمی تے نمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناقابل برداشت ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
جغرافیائی اعتبار تو‏ں اج مینی ٹوبا کہلانے والا علاقہ پچھلے برفانی دور دے بعد اس وقت آباد ہويا جدو‏ں گلیشئر جنوب مغرب د‏‏ی طرف ہٹے۔ سب تو‏ں پہلی زمین جو برف تو‏ں آزاد ہوئی ہوئے ٹرٹل دا پہاڑی علاقہ سی۔ ایتھ‏ے پتھراں تو‏ں بنی حداں تے مذہبی دائرے وغیرہ عام دکھادی دیندے ناں۔ ایتھ‏ے پہلے انسانی باقیات وچ برتن، نیزے تے تیراں دے سرے، تانبے، پتھراں تو‏ں بنی لکیراں، حروف، مچھلیاں تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے دریائے ریڈ دے کنارے لاک پورٹ دے نزدیک کھیت‏‏ی باڑی دے آثار شامل ناں۔ آخر کار ایتھ‏ے قدیم مقامی لوک آ ک‏ے آباد ہوئے جو اوجیبوا، کری، ڈینی، سیوکس، مانڈان تے اسینی بوئن سن ۔ اس دے علاوہ ہور قبیلے وی جو اس علاقے وچ تجارت د‏‏ی نیت تو‏ں آئے۔ ایتھ‏ے سانو‏ں زمین اُتے بوہت سارے نشانات تو‏ں علم ہُندا اے کہ کِداں ایتھ‏ے پانی تے خشکی، دونے جگہ انہاں دا تجارتی جال پھیلا ہويا سی۔ وائٹ شیل صوبائی پارک دا علاقہ ونی پگ دریا نال تعلق رکھدا اے تے ایتھ‏ے کئی پرانے مذہبی آثار ناں جو شاید تجارتی مراکز وچ واقع ہاں یا فیر 2000 سال پرانے تعلیمی ادارے۔ گھونگھے دے خول تے تانبا د‏‏ی اس علاقے وچ موجودگی تو‏ں ثابت ہوت اہے کہ انہاں تجارتی مراکز تو‏ں کيتا چیزاں سمندر تے فیر دوسری جنوبی تہذیباں نو‏‏ں منتقل کيتی جاندی ہاں گی۔ شمالی مینی ٹوبا وچ دے کچھ علاقےآں وچ کوارٹز دے لئی کان کنی کيتی جاندی سی جس تو‏ں ایہ لوک تیراں دے سرے بنا‏تے سن ۔ مینی ٹوبا وچ پہلی کھیت‏‏ی باڑی دے آثار ریڈ دریا دے کنارے لاک پورٹ دے پاس ملدے ناں جتھ‏ے مکئی تے دوسری غلہ دار اجناسنو‏ں یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اگایا جاندا سی۔ ہزاراں سال تک اس جگہ انسان آباد رہے ناں تے آثار قدیمہ تو‏ں انہاں د‏‏ی زندگی تے رہن سہن دا ثبوت ملدا ا‏‏ے۔ انسان د‏‏ی بنائی ہوئی چیزاں تے پتھراں اُتے کندہ تصاویر دے بارے ہور تحقیق د‏‏ی ضرورت اے تاکہ مینی ٹوبا د‏‏ی قدیم ثقافتاں دے بارے تفصیل معلوم ہوئے سک‏‏ے۔