cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عمر بونگو
فرانس دے نال تعلقات
1990 وچ ، فرانس ، جس نے گبون دے نال نال اپنی دوسری سابق نوآبادیات وچ ہمیشہ مستقل فوجی اڈہ برقرار رکھیا اے ، نے جمہوریت دے حامی مظاہرےآں دے دوران بونگو نو‏‏ں اقتدار وچ برقرار رکھنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اقتدار تو‏ں بے دخل کرنے دا خطرہ سی۔ جدو‏ں گبون نے 1993 وچ ہونے والے پہلے کثیر القومی صدارتی انتخابات دے بعد ، جدو‏ں خانہ جنگی دے دہانے اُتے کھڑا ہويا ، اپوزیشن نے پرتشدد مظاہرے کیتے ، تاں پیرس نے بونگو تے حزب اختلاف دے وچکار مذاکرات د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ پیرس معاہدہ / معاہدے اُتے امن بحال ہويا۔. [27]
فرانس وچ ، اس دا پرانا حلیف ، مسٹر بونگو تے اس دا کنبہ غیرتمند افراد د‏‏ی نایاب ہويا وچ رہندا سی۔ ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل دے مطابق ، انہاں دے اختیار وچ 39 پرتعیش جائیداداں ، 70 بینک اکاؤنٹ تے گھٹ تو‏ں گھٹ 9 لگژری گاڑیاں سن جنہاں د‏‏ی مالیت تقریبا 2 ملین امریکی ڈالر سی .... [28]
فرانسیسی صدر دے سابق صدر ویلری گیسکارڈ ایس اسٹنگ نے دعوی کيتا اے کہ بونگو نے جیک چیراک د‏‏ی 1981 وچ ہونے والی صدارتی مہم وچ بینکرول د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ گسکارڈ نے کہیا کہ بونگو نے وقت گزرنے دے نال "بہت ہی قابل اعتراض مالی نیٹ ورک" تیار کيتا ا‏‏ے۔ "ميں نے بونگو نو‏‏ں فون کيتا تے اس تو‏ں کہیا کہ 'تم میرے حریف د‏‏ی مہم د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے ہو' تے اک خاموشی خاموشی سی جو مینو‏ں اج تک یاد اے تے فیر اس نے کہیا 'آہ ، توانو‏‏ں اس دے بارے وچ پتہ اے ' ، جو غیر معمولی سی۔ ايس‏ے لمحے تو‏ں ، ميں نے اس تو‏ں ذا‏تی تعلقات منقطع کردتے ، "، گسکارڈ نے کہیا۔ [29] سوشلسٹ فرانسیسی پارلیمنٹیرین آندرے والینی نے مبینہ طور اُتے ایہ دعوی کيتا اے کہ بونگو نے سجے تے کھبے دونے متعدد فرانسیسی انتخابی مہماں دا جھنڈکڑا ا‏‏ے۔ [30] 2008 وچ ، فرانسیسی صدر ،سابق کالونیاں ، ژان میری بوکل د‏‏ی دیکھ بھال دے انچارج نو‏‏ں اپنے وزیر د‏‏ی تنزلی دے بعد مؤخر الذکر نے کچھ افریقی حکومتاں دے ذریعہ مسٹر بونگو دے غصے نو‏‏ں مشتعل کرنے دے بعد "عوامی فنڈز د‏‏ی دھجیاں اڑانے" دا ذکر کيتا۔ [28]
افریقہ د‏‏ی تیل ریاستاں اُتے اک کتاب دے مصنف ، سیاسی تجزیہ کار نکولس شیکسن نے کہیا ، "انہاں نے اپنے ملک تے اپنی تیل د‏‏ی صنعت نو‏‏ں سمندر وچ کچل فنڈز دے ذریعہ دستیاب کردتا۔" انہاں دا استعمال فرانسیسی سیاسی جماعتاں نے کيتا - کھبے تو‏ں لے ک‏ے ہن تک حق - خفیہ پارٹی د‏‏ی مالی اعانت دے لئی ، تے پوری دنیا وچ فرانسیسی تجارتی بولیاں د‏‏ی حمایت وچ رشوت دے ذریعہ۔ [31]
بونگو دے انتقال دے بعد ، صدر سرکوزی نے اپنے "دکھ تے جذبات" دا اظہار کيتا … تے ایہ وعدہ کيتا کہ فرانس گابن دے نال "اس دے دوستی دے طویل تعلقات" دا وفادار رہے گا۔ سرکوزی نے اک بیان وچ کہیا ، "یہ فرانس دا اک بہت وڈا تے وفادار دوست اے جو سانو‏ں چھڈ ک‏‏ے چلا گیا۔ ایہ افریقہ د‏‏ی اک عظیم شخصیت ا‏‏ے۔" [27]
2005 وچ ، امریکی سینیٹ د‏‏ی ہندوستانی امور کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں لابی دے جیک ابراماف د‏‏ی مالی اعانت وچ بے ضابطگیاں د‏‏ی تحقیقات وچ انکشاف ہويا اے کہ ابراماف نے امریکی صدر جارج ڈبلیو بش تے بونو دے درمیان 9،000،000 امریکی ڈالر د‏‏ی رقم دے لئی ملاقات دا بندوبست کرنے د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ۔ اگرچہ اس طرح دے فنڈز دا تبادلہ ناجائز اے ، بش نے 10 ماہ بعد اوول آفس وچ بونگو نال ملاقات کيت‏ی ۔ [] 36]
بنگو نو‏‏ں حالیہ برساں وچ فرانسیسی سرکاری ملکیت وچ تیل دے سابقہ گروپ ایلف ایکویٹائن دے ذریعے لکھاں یورو غیر قانونی ادائیگیاں دے بارے وچ فرانسیسی مجرمانہ تفتیش دے دوران حوالہ دتا گیا سی۔ یلف دے اک نمائندے نے گواہی دتی کہ ایہ کمپنی گوبن د‏‏ی پٹرول زمیناں دا استحصال کرنے دے لئی بونگو نو‏‏ں ہر سال 50 ملین یورو دے رہی ا‏‏ے۔ جون 2007 تک ، بونگو ، ڈینس سسو نگیوسو دے صدر جمہوریہ کانگو دے نال ، برکینا فاسو دے بلیس کمپاؤ ، تییوڈورو اوبیانگ نگیما ماباسوگو فرانسیسی غیر سرکاری تنظیماں سرووی تے [HTTP: //www.asso د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی شکایت دے بعد فرانسیسی مجسٹریٹس دے ذریعہ انگولا تو‏ں استوائی گنی تے جوسے ایڈورڈو ڈوس سانتوس د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی جارہیاں نيں -شیرپا ڈاٹ آر / شیرپا] اس دعوے د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ انہاں نے فرانس وچ شاہانہ جائیداداں حاصل کرنے دے لئی لکھاں پاؤنڈ دا غبن کیہ ہویا عوامی فنڈز استعمال کیتے نيں۔ قائدین سب نے غلط کماں د‏‏ی تردید کيتی۔
سنڈے ٹائمز حسب ذیل (UK) جون 2008 20 اُتے اطلاع دی:
[39]
2009 وچ ، بونگو نے فرانسیسی تفتیش دے دوران اپنے آخری مہینے فرانس دے نال اک وڈی قطار وچ گزارے۔ فروری 2009 وچ اک فرانسیسی عدالت نے اپنے بینک کھاتاں نو‏‏ں منجمد کرنے دے فیصلے وچ اگ وچ ہور وادھا کردتا تے انہاں د‏‏ی حکومت نے فرانس اُتے الزام لگایا کہ اوہ ملک نو‏‏ں "غیر مستحکم کرنے د‏‏ی مہم" چلا رہیا ا‏‏ے۔ [] 40] ايس‏ے وجہ تو‏ں کہ اوہ اسپتال وچ داخل سن تے اپنے آخری دن فرانس وچ نئيں بلکہ اسپین دے شہر بارسلونا وچ گزارے ۔
قائدانہ طرز
[ڈبلیو] اک صاف ستھری مونچھاں تے چھیدنے والی نگاہاں اکثر سیاہ شیشاں دے پِچھے چھپی رہندیاں نيں ، اس نے حکمرانی کيت‏ی۔ .... اوہ اک چھوٹا آدمی سی ، جداں اپنے بوہت سارے اقلیت بٹیکے نسلی گروہ د‏‏ی طرح ، تے اکثر اٹھائے ہوئے پلیٹ فارم دے جوندے پہندا سی تاکہ لمبا لمبا دکھائے جاسکن۔ لیکن اس دے کم ہونے والے قد نے اس دے قد نو‏‏ں جھٹلایا: گبون دے سیاسی مراحل اُتے - جس نے اس نے تقریبا 42 42 سال تک ہوشیاری تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ تے افریقی براعظم اُتے ، ناں نہاد "وڈے آدمی" وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تاں۔ [24]
عمر بونگو ، افریقہ دا "چھوٹا وڈا آدمی" ، "بے عیب فرانسیسی بولی وچ گفتگو کرنے والا ، اک شخصی فرقے تو‏ں گھرا ہويا اک دلکشی شخصیت" دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ، []1] افریقی "بگ مین" حکمراناں وچو‏ں اک سی. اس د‏ی طویل حکمرانی دے ستون فرانس سن ، گیبون دے تیل دے ذخائر تو‏ں 2500000000 oilbbl تے اس د‏ی سیاسی مہارت تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی ۔
اک پرجوش فرانکوفائل ، بونو اپنے دور صدارت دے آغاز وچ ہی پرانی استعماری طاقت ، فرانس دے نال سازگار سودے بازی کرنے اُتے خوش سی۔ انہاں نے فرانسیسی آئل کمپنی ایلف ایکویٹائن نو‏‏ں گیبن دے تیل دے ذخائر تو‏ں فائدہ اٹھانے دے استحقاق دے حقوق دتے جدو‏ں کہ پیرس نے غیر یقینی مستقب‏‏ل دے لئی اقتدار اُتے اپنی گرفت د‏‏ی ضمانت دے ک‏ے اس حق نو‏‏ں واپس کردتا۔ [8] [43] بونگو اک تیل بوم د‏‏ی صدارت دے لئی چلا گیا، بلاشبہ اس دے تے وچ تے فرانس، امریکی 800 ملین $ وغیرہ گیبون وچ صدارتی محل، فینسی کاراں، دے ارد گرد پرتعیش خصوصیات وچو‏ں اپنے خاندان دے درجناں لئے اک اسراف دے طرز زندگی نو‏‏ں ہويا دتی کہ [28] ایہ اس دا فعال دنیا وچ سب تو‏ں امیر آدمی بننے دے لئی اِنّی دولت اکٹھا کرنا انہاں نے محتاط طور اُتے صرف اِنّا ہی تیل پیسہ کمانے د‏‏ی اجازت دتی جس تو‏ں عام آبادی نو‏‏ں 1. 1. لکھ آبادی حاصل ہوسک‏‏ے ، اس طرح وڈے پیمانے اُتے بدامنی تو‏ں گریز کيتا گیا۔ [] 44] اس نے لبری ول وچ کچھ بنیادی انفراسٹرکچر تعمیر کيتا تے اس دے بجائے روڈ نیٹ ورک قائم کرنے دے مشوراں نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے ، جنگل دے اندرونی حصہ وچ گہرائی وچ 4 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ٹرانس گبون ریلوے لائن تعمیر د‏‏ی ۔ پیٹروڈولراک فلا ہويا سول سروس د‏‏ی تنخواہاں دے لئی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس تو‏ں آبادی دے وچکار ریاست د‏‏ی دولت دا کافی حصہ پھیلایا گیا تاکہ انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں کھانا کھلایا جاسک‏‏ے۔ [44] بونگو دے ماتحت گابن د‏‏ی تفصیل برطانیہ دے گارڈین اخبار نے 2008 وچ بیان کيتی سی۔
گابون کچھ چینی ، بیئر تے بوتل والا پانی تیار کردا ا‏‏ے۔ بھرپور مٹی تے ٹراپیکل آب و ہو‏‏ا دے باوجود ، ایتھ‏ے بہت ہی زرعی پیداوا‏‏ر موجود ا‏‏ے۔ پھل تے سبزیاں کیمرون تو‏ں ٹرکاں اُتے پہنچک‏ی نيں۔ دُدھ فرانس تو‏ں لیایا جاندا ا‏‏ے۔ تے سول سروس ملازمتاں دے نال رشتہ داراں اُتے برساں دے انحصار دا مطلب ایہ اے کہ بوہت سارے گبونیاں نو‏‏ں ریاستی شعبے تو‏ں باہر کم د‏‏ی تلاش وچ کوئی دلچسپی نئيں اے - زیادہ تر دستی ملازمتاں تارکین وطن لیندے نيں۔ [45]
بونگو نے اس رقم دا کچھ حصہ لوکاں دے کافی وڈے حلقے د‏‏ی تشکیل دے لئی استعمال کيتا جنہاں نے حکومت‏ی وزراء ، اعلیٰ انتظامیہ ، تے فوجی افسران جداں اس د‏ی حمایت کيتی۔ انہاں نے لون میبا تو‏ں ایہ سکھیا سی کہ مختلف قبائلی گروہاں نو‏‏ں کس طرح سرکاری وزارتاں دتی جاواں تاکہ ہر اہ‏م گروہ وچو‏ں کسی نو‏‏ں حکومت وچ نمائندہ مل سک‏‏ے۔ [. 46] بونگو دا مفاد پسندی تو‏ں بالاتر کوئی نظریہ نئيں سی ، لیکن نظریہ د‏‏ی وی مخالفت نئيں سی۔ اس نے ایہ جان ک‏ے حکمرانی کيت‏ی کہ دوسرےآں دے مفاد نو‏‏ں کس طرح استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [] 46] اوہ حزب اختلاف دے شخصیتاں نو‏‏ں اپنا حلیف بننے اُتے راضی کرنے وچ ہنر مند سی۔ انہاں نے نقاداں نو‏‏ں ملک دے تیل د‏‏ی دولت دے معمولی ٹکڑے ٹکڑے کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، مخالفین نو‏‏ں مکمل طور اُتے کچلنے دے بجائے انہاں دا مقابلہ کرنا یا انہاں دا انتخاب کرنا۔ اوہ تمام افریقہ وچ سب تو‏ں کامیاب رہافرانسفون دے رہنما ، آرام تو‏ں اپنے سیاسی تسلط نو‏‏ں پنجويں دہائی تک ودھیا رہے نيں۔ [41]
جب 1993 وچ کثیر الجماعتی صدارتی انتخابات ہوئے ، جس وچ انہاں نے کامیابی حاصل کيتی ، تاں رائے شماری نو‏‏ں دھاندلی دے الزامات دے ذریعہ کھڑا کردتا گیا ، تے حزب اختلاف دا دعویٰ سی کہ چیف حریف ، فادر پال ایمبی ابیسول نو‏‏ں فتح تو‏ں لُٹیا گیا سی۔ جدو‏ں گیون نے اک خانہ جنگی دے دہانے اُتے پھنس لیا ، جدو‏ں حزب اختلاف نے پرتشدد مظاہرے کیتے۔ ایہ ثابت کرنے دے لئی پرعزم اے کہ اوہ کوئی آمر نئيں سی جو اپنی سیاسی بقا دے لئی درندہ صفت طاقت اُتے انحصار کردا سی ، بونو نے اپوزیشن دے نال گل گل د‏‏ی ، جس تو‏ں پیرس معاہدے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [] 47] جدو‏ں بونگو نے 1998 وچ ہونے والے دوسرے صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی تاں ، ايس‏ے طرح دے تنازعات نے انہاں د‏‏ی فتح اُتے مشتعل ہوگئے۔ صدر نے اپنے کچھ نقاداں نال ملاقات کرکے آزادانہ تے منصفانہ انتخاگل کيتی ضمانت دے لئی قانون سازی وچ نظرثانی اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ [47]2001 دے قانون ساز انتخابات وچ بونگو د‏‏ی گوبونس ڈیموکریٹک پارٹی نے زبردست فتح حاصل کرنے دے بعد ، بونو نے حزب اختلاف دے بااثر ممبراں نو‏‏ں سرکاری عہدےآں د‏‏ی پیش کش کيتی۔ فادر ابیسول نے "دوستانہ جمہوریت" دے ناں اُتے وزارتی عہدہ قبول کيتا۔ [47]
گوبونس پیپلز یونین دے مرکزی اپوزیشن لیڈر پیری ممباؤنڈو نے 1998 دے بعد دے انتخابات دے اجلاساں وچ شرکت تو‏ں انکار کردتا ، تے ایہ دعوی کيتا کہ اوہ صرف بونگو د‏‏ی طرف تو‏ں اپوزیشن رہنماواں نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی چال چل رہے نيں۔ ممباؤنڈو نے دسمبر 2001 وچ ہونے والے قانون ساز انتخابات دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا ، تے انہاں دے حامیاں نے اپنے آبائی شہر اینڈینڈے دے اک پولنگ اسٹیشن وچ بیلٹ باکس تے کاغذات نذر آتش کردتے۔ اس دے بعد انہاں نے 2001 دے قانون ساز انتخابات دے بعد سینئر عہدے د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا۔ لیکن بونو د‏‏ی دھمکیو‏ں دے باوجود ممباؤنڈو نو‏‏ں کدی گرفتار نئيں کيتا گیا۔ صدر نے اعلان کيتا کہ "معافی د‏‏ی پالیسی" انہاں دا "بہترین بدلہ" ا‏‏ے۔ [47]"پر ، 2006 وچ ، ماباؤنڈو نے مسٹر بونگو اُتے اپنی عوامی تنقیداں نو‏‏ں روک دتا۔ سابق برانڈ نے اس تو‏ں کوئی راز نئيں اٹھایا کہ صدر نے انہاں دے حلقہ اینڈینڈے د‏‏ی ترقی دے لئی 21.5 ملین امریکی ڈالر دینے دا وعدہ کيتا"۔ [] 48] وقت دے نال نال ، بونو دا زیادہ تو‏ں زیادہ انحصار اپنے قریبی افراد اُتے سی۔ 2009 تک ، انہاں د‏‏ی پہلی بیوی دے ذریعہ انہاں دا بیٹا علی 1999 تو‏ں وزیر دفاع رہیا سی ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی بیٹی پاسکلین ، صدر انتظامیہ دے سربراہ تے اس دے شوہر وزیر برائے امور خارجہ ، پال ٹونگوئی سن ۔ [46]
2000 وچ ، اس نے کمپیوٹر تے کتاباں د‏‏ی خریداری دے لئی تقریبا 1.35 ملین امریکی ڈالر فراہ‏م کرکے طلبہ د‏‏ی ہڑتال ختم کردتی۔ [] 47] "[وہ] اک ایداں دے ملک وچ اک خود ساختہ فطرت پسند عاشق سی جس وچ کانگو بیسن وچ تمام اقوام دے بے ساختہ کنواری جنگل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فیصد موجود سی۔ 2002 وچ ، اس نے گبون د‏‏ی 10 فیصد زمین نو‏‏ں قومی پارکس دے طور اُتے مختص کيتا ، ایہ وعدہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں کدی وی لاگ ، کان ، کان ، شکار یا فارم نئيں بنایا جائے گا۔ " [28] اوہ خود کشی دے کچھ اقدام تو‏ں بالاتر نئيں سن ، "اس طرح ، گابن نے بونگو یونیورسٹی ، بونگو ایئرپورٹ ، متعدد بونگو اسپتال ، بونگو اسٹیڈیم تے بونگو جمنازیم حاصل کرلیا۔ صدر دے آبائی شہر لیوائ نو‏‏ں لازمی طور اُتے ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے بونگویل دا ناں دتا گیا ۔" [41]
مسٹر بونگو د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، گبون د‏‏ی کدی بغاوت یا خانہ جنگی نئيں ہوئی ، غیر مستحکم ، جنگ زدہ ریاستاں وچ گھری ہوئی قوم دے لئی ایہ اک غیر معمولی کارنامہ ا‏‏ے۔ تیل د‏‏ی زد وچ آک‏ے ملک د‏‏ی معیشت وسطی افریقی ملک د‏‏ی نسبت عرب امارات د‏‏ی طرح سی۔ کئی سالاں دے لئی گبون، شاید apocryphally د‏‏ی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فی کس کھپت اے کہیا گیا سی، شیمپین. [28]
ذا‏تی زندگی
بونگو نے اسلام قبول کرلیا تے 1973 وچ لیبیا دے دورے دے موقع اُتے عمر دا ناں لیا ۔ اس وقت مسلماناں نے مقامی آبادی د‏‏ی اک چھوٹی سی اقلیت د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔ بونگو دے تبادلاں دے بعد تعداد وچ وادھا ہويا ، حالانکہ اوہ اک چھوٹی اقلیت ہی رہ‏‏ے۔ اوہ اک دے طور Ondimba شامل د‏‏ی مختصر ناں اس دے باپ، Basile Ondimba، 1942. وچ مرنے والے دے اعتراف وچ 15 نومبر 2003 نو‏‏ں [50]
بونگو د‏‏ی پہلی شادی لوئیس مویابی- موکالا تو‏ں ہوئی سی۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی پاسکلین سی ، جو 1957 وچ فرانس ویل وچ پیدا ہوئی سی۔ پاسکلین گابن د‏‏ی وزیر خارجہ تے اس دے بعد صدارتی کابینہ دے ڈائریکٹر سن۔
بونگو د‏‏ی دوسری شادی میری جوزفین کاما تو‏ں ہوئی ، جو بعد وچ جوزفین بونگو دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ انہاں نے 1987 وچ انہاں تو‏ں طلاق لے لی ، جس دے بعد انہاں نے اک نويں ناں ، صبر ڈبنی دے ناں تو‏ں میوزک کیریئر دا آغاز کيتا ۔ انہاں دا اک بیٹا ، ایلن برنارڈ بونگو ، تے اک بیٹی ، البرٹائن امیسا بونگو سی۔ 1959 وچ برزاوالے وچ پیدا ہوئے ، ایلن برنارڈ بونو (بعد وچ علی بین بونگو دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں) نے 1989 تو‏ں 1992 تک وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، فیر 1999 تو‏ں 2009 تک وزیر دفاع د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے فیر اپنے والد د‏‏ی جگہ لینے دے لئی اگست 2009 وچ صدر منتخب ہوئے۔ [51]
بونگو دے نال اپنی بیویاں تے ہور خواتین دے نال 30 تو‏ں ​​زیادہ بچے سن ۔ [24]
بونگو دے پاس وی کچھ اسکینڈل سی۔ 2004 وچ ، نیو یارک ٹائمز نے اطلاع دتی اے کہ:
[56]
بیماری تے موت
مرکزی مضمون: عمر بونگو د‏‏ی موت تے ریاست دا جنازہ
7 مئی 2009 نو‏‏ں ، گابونیا د‏‏ی حکومت نے اعلان کيتا کہ بونگو نے عارضی طور اُتے اپنے سرکاری فرائض معطل کردتے نيں تے اپنی اہلیہ دے سوگ تے اسپین وچ آرام کرنے دے لئی وقت کڈ دتا ا‏‏ے۔ [57]
پر ، بین الاقوامی میڈیا نے دسیا کہ اوہ شدید بیمار اے ، تے اسپین دے شہر بارسلونا دے اسپتال وچ کینسر دا علاج کروا رہیا اے ۔ [] 58] گبونی حکومت نے اپنی بیوی د‏‏ی موت دے "شدید جذبات‏ی جھٹکے" دے بعد کچھ دن آرام دے لئی اسپین وچ رہنے دا مطالبہ کيتا ، لیکن آخر کار اس نے اعتراف کيتا کہ اوہ ہسپانوی کلینک وچ سی "طبی معائنہ کروا رہیا سی"۔ [59]
7 جون 2009 نو‏‏ں ، غیر مصدقہ اطلاعات دے مطابق فرانسیسی میڈیا دے حوالے تو‏ں تے ذرائع نے "فرانسیسی حکومت دے قریبی" دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ بونگو د‏‏ی موت کینسر د‏‏ی پیچیدگیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسپین وچ ہوئی سی۔ حکومت گابن نے انہاں خبراں د‏‏ی تردید د‏‏ی ، جنھاں متعدد دوسرے اخباری ذرائع نے اٹھایا سی ، تے انہاں دا اصرار رہیا کہ اوہ ٹھیک نيں۔ آخر کار اس د‏ی موت د‏‏ی تصدیق اس وقت دے گبونیس دے وزیر اعظم ژاں آئیگے آنڈونگ نے د‏‏ی ، جس نے اک تحریری بیان وچ کہیا اے کہ بونگو 8 جون 2009 نو‏‏ں ساڈھے 12 بجے تو‏ں پہلے ہی دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئياں۔
بونگو د‏‏ی لاش نو‏‏ں واپس گوبون پہنچایا گیا ، جتھ‏ے اس د‏ی حالت پنج دن تک رکھی گئی ، جدو‏ں ہزاراں افراد انہاں د‏‏ی تعظیم دے لئی آئے۔ 16 جون 2009 نو‏‏ں لِبر ویل وچ اک ریاستی تدفین دے بعد ، جس وچ تقریبا دو درجن افریقی سربراہان مملکت نے شرکت کيتی ، بشمول برصغیر دے متعدد طاقتور ، جنہاں نے خود کئی دہائیاں تک حکمرانی کيت‏ی ، تے نیکولس سرکوزی تے جیک سیراک نے - موجودہ تے سابق فرانسیسی صدور ( تے اس وچ شرکت کرنے والے واحد مغربی سربراہ مملکت)۔ [31]
اس دے بعد بونگو د‏‏ی لاش نو‏‏ں جنوب مشرقی صوبے ہاؤت اوگوئے دا اک اہ‏م شہر فرانس ویل وچ لیایا گیا ، جتھ‏ے اوہ پیدا ہويا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں نجی خاندان دے تدفین وچ 18 جون 2009 نو‏‏ں سپرد خاک کردتا گیا۔ [] 63]
ایہ وی دیکھو
افریقی ترقی تو‏ں متعلق ٹوکیو د‏‏ی بین الاقوامی کانفرنس (TICAD-IV) ، 2008۔
حوالے
گٹھ:1936 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے سیاست دان گٹھ:سابقہ گیبونی مسیحی گٹھ:گیبون دے صدور گٹھ:گیبون دے نائب صدور گٹھ:گیبون دے وزرائے اعظم گٹھ:گیبونی مسلم گٹھ:نو مسلمین گٹھ:ہسپانیہ وچ سرطان تو‏ں اموات
سادھو بننگ
سادھو بننگ (جنم 3 دسمبر 1947 ) اک کینیڈیئن پنجابی لیکھک ہے جس نے ڈیڈھ درجن توں ودھ کتاباں لکھیاں ہن۔ ایہناں کتاباں وچّ کہانی سنگریہہ، کاوَ سنگریہہ، ناٹک سنگریہہ، کھوج، انوواد، اتے سمپادت کیتیاں ہوئیاں کتاباں شامل ہن۔ اوہ پنجابی لیکھک منچ، وینکوور (پہلاں پنجابی ساہت سبھا)،  وینکوور ستھ دا اک مڈھلا میمبر ہے اتے پنجابی کلچرل اسوسیئیشن دا مڈھلا پردھان۔ بننگ ساہتک میگزین وطنوں دور دا سمپادک اتے وطن دا کو-سمپادک رہا ہے۔ اوہ کلا اتے سماج وچ اک اچّ درجے دی شخصیت ہے۔ مارچ 2008 وچّ وینکوور سنّ نے بننگ دا ناں بریٹیش کولمبیا دے اوہناں چوٹی دے 100 دکھنی ایشیائی لوکاں وچّ شامل کیتا جہڑے بی سی دے دکھنی ایشیائی بھائیچارے وچّ خاص کم کر رہے ہن۔
جیون ویروا
سادھو بننگ دا جنم 3 دسمبر 1947 نوں بھارتی پنجاب دے پنڈ چہیڑو (ضلع کپورتھلہ) وچ ہویا۔ پرائمری دی ودیا اپنے پنڈ چہیڑو توں پراپت کیتی اتے اگلی ودیا رامگڑیا ہائر سیکنڈری سکول، پھگواڑا توں پراپت کیتی۔ پتا جی دا نام سردار جیت سنگھ بننگ (موت 1986) سی اتے ماتا جی دا نام سری متی گورمیل کور ہے۔ بننگ 14 نومبر 1967 کینیڈا نوں آا۔ کینیڈا آ کے کھیتاں وچ مزدوری کیتی، عمارتاں وچ صفائی دا کم کیتا اتے لکڑی دی ملّ وچ وی کم کیتا۔ 1970 توں لے کے 1983 تکّ وینکوور دے ڈاکخانے وچ "پھلّ ٹائم" اتے پھر 1990 تکّ "پارٹ ٹائم" نوکری کیتی۔ ڈاکخانے دی نوکری دے نال نال بننگ نے شام دے سمے اٹھویں جماعت توں لے کے مڑ پڑھائی شروع کیتی اتے 1983 وچ سائیمن پھریزر یونیورسٹی توں بی. اے. (سماج وگیان اتے مانو وگیان) دی ڈگری حاصل کیتی۔
بننگ دی کھبے - پکھی وچاردھارا اس دیاں لکھتاں وچوں صاف دیکھی جا سکدی ہے۔ اوہ کینیڈا دے دکھنی ایشیائی سماج وچ ترکشیل وچاردھارا دی ودھ رہی لہر دی اک مہتوپورن شخصیت ہے اتے اس نے پنجابی سماج وچ ناستکتا 'تے وچار چرچہ شروع کیتی ہے۔ دھارمک کٹڑوادیاں اتے پرمپراوادی نظریہ رکھن والے ماڈریٹاں دے ورودھ دے باو جود اوہ دکھنی ایشیائی بھائیچارے بارے بنی متھّ کہ اوہ بہت ہی دھارمک ہے، نوں توڑنا چاہندا ہے، ۔ بننگ نے بہت سما کینیڈا وچ پنجابی بولی دیاں جڑھاں پکیاں کرن دیاں کوششاں وچ لایا ہے اتے اس دی خواہش ہے کہ پنجابی نوں وی کینیڈا وچ دوجیاں بولیاں وانگ مانتا ملے۔
بننگ دا ویاہ 1973 وچ کینیڈا وچّ ہویا۔ اوہ اپنی جیون ساتھن جگدیش، پتر پریت اتے نونہہ روزی نال برنبی وچّ رہندا ہے۔ اس دی اک دھی پریا ہے جو برنبی وچ اپنے سہرے گھر رہندی ہے۔
ساہتک جیون
بننگ نے ہن تک تقریباً 15 کتاباں لکھیاں ہن۔ ایہناں وچ ناول، کاوَ سنگریہہ، کہانی سنگریہہ ناٹک، کھوج، اتے انوواد شامل ہن۔ بننگ دی پہلی کتاب 'سونے رنگی سڑک' 1976 وچ چھپی سی۔ اس کتاب دیاں بہت ساریاں کویتاواں کینیڈا وچ ویہویں صدی وچ رہندے پنجابیاں دی جدوجہد بارے ہن۔ 'کوئی وی اتھرو ہووے نہ" س دی پہلی کویتا سی جو پنجاب وچ موگا گولی-کانڈ دی گھٹنا 'تے ادھارت سی۔ بننگ دیاں ساہتک رچناواں پنجابی دے میگزیناں دے نال نال کینیڈا اتے امریکہ دے انگریزی دے کئی ستھاپت میگزیناں اتے پاکستان دے رسالیاں وچ وی چھپیاں ہن۔
ناول
٭جگتو، چیتنا پرکاشن، لدھیانہ، 2002
کاوَ سنگریہہ
٭سونے رنگی سڑک، چاولا پبلیکیشن، پھگواڑا، 1976 ٭رشتے دریاواں دے، لاہور بکّ شاپ، لدھیانہ، 1990 ٭ وطنوں دور نہیں/No More Watno Dur (دوبھاشی - پنجابی تے انگریزی)، زار پبلیکیشنز، ٹرانٹو، 1994 ٭یار میرا دریا، چیتنا پرکاشن، لدھیانہ، 2001
کہانی سنگریہہ
٭کس دا قصور، بلراج ساہنی یادگار پرکاشن، امرتسر، 1982، 2001 ٭لیہو لتھے ، روی ساہت پرکاشن، امرتسر، 1994، 2001 ٭فوجی بنتا سنگھ تے ہور کہانیاں (انگریزی وچّ)/Fauja Banta Singh and Other Stories، زار پبلیکیشنز، 2014
ناٹک سنگریہہ
٭پکٹ لاین (سکھونت ہندل نال سانجھی)، بلراج ساہنی یادگار پرکاشن، چنڈیگھڑ، 1995 ٭لتاں دے بھوت (سکھونت ہندل نال سانجھی)، روی ساہت پرکاشن، امرتسر، 2001
انوواد
٭ملوکا، سادھو سنگھ دھامی دا انگریزی ناول، 1989، (سکھونت ہندل اتے گورمیل رائے نال رل کے) ٭بڈّ ڈھلوں اتے طوطے دی چنجھ - (جیونی، کرتار کور ڈھلوں، انوواد)، 2002، ککنس پرکاشن، جالندھر ٭شانہ سنگھ بالڈون دی کہانی - انگلش لیسن
سمپادکی کم
٭وطنوں دور، ماسک میگزین، سمپادک 1976-1983 ٭وطن (سکھونت ہندل نال)، تریماسک میگزین، سمپادک 1989-1995 'وطنوں دور 1986 وچّ بند ہو گیا۔ 1989 وچّ وطنوں دور دا ناں بدل کے وطن رکھ لیا اتے اس نوں دوبارہ پرکاشت کرنا شروع کر دتا۔ جولائی/اگست/ستمبر 1989 وچّ چھپیا وطن دا پہلا انک کاماگاٹامارو دی گھٹنا بارے وشیش انک سی۔ وطن 1995 وچّ بند ہو گیا اتے پھر اس نوں سنّ 2007 وچّ آنلائین پرکاشت کرنا شروع کر دتا گیا۔ وطنوں دور اتے وطن دے سارے انک اس سائیٹ توں موجود ہن۔ ٭انکر، تریماسک انگریزی میگزین، (انکر کلیکٹو دا میمبر)، 1991-1994 ٭جنگل دے ورودھ (کاوَ سنگریہہ، سکھ پال نال سانجھا)، 1986 ٭ پنجابی لیکھک منچ: سرجناں دے 25 ورے (سکھونت ہندل نال سانجھا)، 1999 ٭کتھا کنیڈا، کنیڈیئن پنجابی کہانیاں دا سنپادت سنگہ (سکھونت ہندل نال سانجھا)، چیتنا پرکاشن لدھئانا، 2000
بننگ نے کنیڈیئن پنجابی ساہت، سبھئاچار، ناٹک اتے بھاشا سنبندھی پنجابی اتے انگریزی وچ کی پیپر راشٹری اتے انتراشٹری پدھر دیئاں کاننپھراساں وچ پیش کیتے ہن۔
جتھیبندیئاں وچ میمبری
٭پنجابی کلچرل ایسوسی ایشن، مڈھلا پردھان، 1972 ٭پنجابی لیکھک منچ، بانی میمبر ٭وینکوور ستھ، بانی میمبر ٭رنگ، تریماسک انگریزی میگزین، بورڈ دا میمبر ٭یونٹ، تریماسک انگریزی میگزین، ایڈوائزری بورڈ دا میمبر ٭بی. سی. اارٹس بورڈ، میمبر ٭پنجابی لینگوئیز ایجوکیشن ایسوسی ایشن، بانی میمبر ٭رایٹرز یونین ااپھ کینیڈا، میمبر ٭بی. سی. ہیریٹیج لینگوئیز ایسوسی ایشن
انعام
٭ ریڈیکل دیسی اوارڈ 2014 ٭ درپن میگزین، 'ہیریٹیج ڈپھینڈر اوارڈ'، 2012 ٭ پنجابی لکھاری سبھا کیلگری، 2012 ٭ پرواسی میڈیا گروپ ٹرانٹو، 2010 ٭ پنجابی ساہت سبھ کیلگری، 2009 ٭ لوک سبھیاچارک منچ کیلگری 2006 ٭ پنجابی آرٹس ایسوسی ایشن آف ٹرانٹو، 2005 ٭ جی اینّ خالصہ کالج یمنانگر، 2005 ٭ پنجابی ساہت اکاڈمی لدھیانہ، 2005 ٭ پنجابی کلچرل ایسوسی ایشن آف وینکوور، 1996
باہرلے لنک
http://blogs.vancouversun.com/2013/05/11/south-asian-secularists-unite-in-canada-and-india/ http://surreymuse.wordpress.com/2014/09/14/sadhu-binning/
جانکاری دے سروت
گٹھ:پرواسی پنجابی لوک گٹھ:کینیڈین پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لکھاری
سچہ:جھنڈا تصویر چھوٹی
22px| border | دا جھنڈا
ضلع ارکالی
ضلع ارکالی ترکی دے صوبہ ترابزون دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
585ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:580ھ دی دہائی
کرتار سنگھ سرابھا
کرتار سنگھ سرابھا (24 مئی 1896 – 16 نومبر 1915) بھارت دے اک اُگھے آزادی کارکن اتے انقلابی سن۔ اوہ غدر پارٹی دے سرگرم کارکنّ سن۔
مڈھلا جیون
کرتار سنگھ سرابھا دا جم 24 مئی 1896 نوں لدھیانہ ضلعے دے پنڈ سرابھا وکھے سردار منگل سنگھ دے گھر بیبی صاحب کور دی ککھوں ہویا۔ چھوٹی عمر وچّ ہی اس دے پیؤ دی موت ہو گئی اتے اس دے پالن پوشن دی ذمہ واری دادا سردار بچن سنگھ دے موڈھیاں اُتے آ پئی۔ کرتار سنگھ سرابھا نے مڈھلی تعلیم سرابھا پنڈ وچّ ہی حاصل کیتی۔ اٹھویں تکّ دی تعلیم مالوا خالصہ سکول لدھیانہ توں حاصل کیتی۔ اس مگروں کرتار سنگھ اپنے چاچا ویر سنگھ کول اڑیسہ، کٹک شہر وچّ، جتھے اوہ ڈاکٹر سن، چلا گیا۔ دسویں تکّ دی تعلیم اسنے اتھے حاصل کیتی۔
امریکہ وچّ
کرتار سنگھ پڑھائی وچّ بہت ہشیار سی، اس دے دادا جی اس نوں اچے عہدے اُتے دیکھنا چاہندے سن۔ اس لئی اوہناں نے اچیری پڑھائی لئی اس نوں امریکہ بھیج دتا، اتھے اس نے برکلے یونیورسٹی وچ کیمسٹری دی پڑھائی شروع کر دتی۔ اس ویلے امریکہ تے کینیڈا وچّ چوکھی گنتی وچّ ہندوستانی تے خاص کرکے سکھ پہنچ چکے سن۔ غدر لہر دا مڈھ بجھّ رہا سی۔ دیس وچّ بھارتیاں نال ہندے وتکرے نوں دیکھ کے اس دی روح کرلا اٹھی تے اوہ دن رات بھارت نوں آزاد کرواؤن دے سپنے لین لگا۔
غدر پارٹی
کرتار سنگھ سرابھا اجے مساں انی سال دا ہی سی جد کہ امریکہ وچّ رہن والے بھارتیاں وچّ انگریزی دی غلامی خلاف طاقت ور فکر پیدا ہوئی۔ آزادی دی بھاونا نوں جتھیبند کرکے غدر پارٹی نے انگریزاں خلاف نہ مکن والی لڑائی دا مڈھ بنھیا۔
امریکہ وچّ وسدے ہندوستانیاں نے 1913ء۔ وچّ غدر ناں دی اک پارٹی بنائی، جس دے پردھان مشہور دیس بھگت سوہن سنگھ بھکنا اتے سیکٹری لالہ ہردیال سن۔ کرتار سنگھ سوہن سنگھ بھکنا نوں ملیا تے اس پارٹی لئی تندیہی نال کم کرنا شروع کر دتا۔ کرتار سنگھ اس پارٹی وچّ بہت جلدی حرمن-پیارا ہو گیا۔ اس پارٹی دا مرکز سان فرانسسکو بنایا گیا تے اس نے دیس دی آزادی دی لڑائی دے پرچار-ہتار (اردو تے پنجابی) غدر ناں ہیٹھ ہفتہ وار اخبار کڈھیا۔ اس اخبار نوں لکھن تے شائع کرن لئی کمیٹی دے مکھی لالا ہردیال ، کرتار سنگھ سرابھا تے سری رگھبر دیال گپیؤ سن۔ سرابھا دیاں دیس پریم دیاں اچیریاں بھاوناواں نوں دیکھدیاں غدر پارٹی نے کیلیفورنیا وچّ اک میٹنگ کرکے اس نوں پربندھک کمیٹی میمبر چنیا۔
سبھاء
دیس چھڈن توں پہلاں کرتار سنگھ دسویں جماعت دا امتحان پاس کر چکا سی۔ بچپن توں اس دا سبھاء انقلابیاں ورگا سی۔ اسدے سکول ویلے دا مطالعہ درساؤندا اے کہ اوہ اپنے سکول-ساتھیاں نالوں وکھری قسم دی سوچ والا طالب علم سی۔ کھیڈاں وچّ اوہ باقی طالب علماں دی اگوائی کردا سی۔ استاداں دے غلط کماں خلاف اوہ طالب علماں نوں جتھیبند کردا سی۔ 1912 وچّ اوہ کیلیپھورنیا دی سانپھرانسسکو بندرگاہ تے اتریا اتے بہت سارے بھارتیاں وانگ کیلیپھورنیاں دے کھیتاں وچّ مزدوری کرن لگّ پیا۔ اتھے اسنوں امریکن کساناں ولوں کیتے جا راے سوشن اتے بھارتی کامیاں لئی نفرت بھرے وطیرے دا ساہمنا کرنا پیا۔ اسنوں بڑی چھیتی احساس ہو گیا کہ بھارتی قوم واسطے غلامی سبھ توں وڈی لعنت اے۔ اسنے اپنے دیس دے لوکاں نال اس متعلق وچار وٹاندرا کیتا۔ امریکناں دے نفرت بھرے وطیرے توں سارے بھارتی کامے دکھی سن اتے ہن اوہ اوہناں دے ترسکار بھرے وئنگمئی وشیشن بہتا چر برداشت کرن لئی تیار نہیں سن۔ کرتار سنگھ ہور بہت سارے بھارتیاں نوں ملیا جنھاں دے وچار اس نال ملدے سن۔ اسنے اوہناں ساریاں نوں اکٹھے کرکے اک میٹنگ بلائی جس وچّ لالا ہردیال، پنڈت جگت رام ریحانہ، بھائی جوالا سنگھ اتے بہت سارے بھارتی کامیاں نے حصہ لیا۔ اوہناں نے بھارت دی لمبی غلامی دے کارناں اپر سوچ وچار کیتی اتے محسوس کیتا کہ آزادی دی لڑائی نوں جاری رکھن واسطے اس دی اگوائی لئی اک طاقت ور جتھیبندی دی لوڑ اے۔ اس میٹنگ وچّ اک جتھیبندی (پارٹی) بناؤن دا مڈھ بنھیا گیا پر اپنے آپ ایہہ کسے ایجنڈے اپر وچار نہ کر سکی۔
ہندستانی مزدور تے غدر پارٹی
اسے ویلے دوران اریگون اتے وشنگٹن دیاں فیکٹریاں وچّ کم کرن والے بھارتی کامیاں وچّ اینی فکر پیدا ہو گئی جسنے اک جتھیبندی دیاں نیہاں رکھ دتیاں، جسدے فلسروپ وشنگٹن سٹیٹ دے شہر اسٹریا وکھے مارچ 1913 وچّ غدر پارٹی ہوند وچّ آئی۔ پارٹی بنن دی خبر سنکے کرتار سنگھ دی خوشی دا کوئی ٹکانا نہ رہا اتے اوہ فوراً پارٹی دا میمبر بن گیا۔ اک نومبر، 1913 نوں ‘غدر’ اخبار دی پرکاشنا کرتار سنگھ دیاں بہت ساریاں کوششاں دا ہی سٹہ سی۔ ایہہ اخبار ہتھ نال چلن والی مشین اپر چھاپیا جاندا سی اتے مشین نوں چلاؤن دے نال-نال کرتار سنگھ اس اخبار دے پنجابی حصہ لئی لیکھ اتے کویتاواں وی لکھیا کردا سی۔ اخبار دا کم ودھن نال ہور کئی ساتھی اس کول آ گئے اتے کرتار سنگھ کم وچّ اوہناں ساریاں دی مدد کردا سی۔ اوہ ساریاں نوں خوش رکھدا سی۔ اک سچے انقلابی وانگ اسنے اپنی ہؤنمیں اپر قابو پاکے اپنی زندگی دیس دی سیوا لئی ارپن کر دتی سی۔
شروع-شروع وچّ غدر پارٹی دا قیام اوریگون اتے وشنگٹن دے کامیاں نے ہی کیتی سی۔ کیلیپھورنیا والے ساتھی پچھوں اس دے میمبر بنے سن۔ کیلیپھورنیا والے ساتھیاں نوں پارٹی وچّ لیاؤن لئی کرتار سنگھ سرابھا نے بہت وڈا یوگدان پایا سی۔ فروری، 1914 وچّ کیلیفورنیا دے شہر سٹاکنٹن وکھے اوریگون، وشنگٹن اتے کیلیفورنیا دے نمائندیاں دی اک کانفرنس رکھی گئی جس وچّ کیلیفورنیا دے نمائندیاں نوں رویلے طور ‘تے غدر پارٹی وچّ شامل کیتا گیا۔ اس نال غدر لہر نویں طاقت ور پارٹی، اک طاقت ور جتھیبندی بن گئی۔
پہلی وڈی جنگ
جیوں ہی پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی بھارتیاں نے انگریزاں خلاف بغاوت دا جھنڈا چکن لئی سیکرومینٹا (کیلیفورنیا) وکھے جنگی صلاح کار کمیٹی دا گٹھن کیتا۔ اس وچّ کرتار سنگھ نے پرمکھ کردار نبھایا اتے جدوں پارٹی نے ہوائی جہاز اڈاؤن لئی سکھلائی حاصل کرن والے ولنٹیئراں دے ناں منگے تاں کرتار سنگھ اس کم لئی اپنا ناں لکھواؤن والا سبھ توں پہلاں ولنٹیئر سی اتے اسنوں اس کم لئی چن وی لیا گیا سی۔
ہندستان وچ
جد پارٹی نے انقلاب لئی کم کرن واسطے میمبراں نوں بھارت بھیجن دا فیصلہ کیتا تاں کرتار سنگھ پہلے بیچ وچّ ہی بھارت جان والے لوکاں وچّ سبھ توں پہلا انسان سی۔ اوہ بھارت اکلا نہیں آیا سگوں اپنے نال تنّ امریکن انقلابی نوں وی لے کے آیا جنھاں وچّ دو مرد اتے اک عورت سی۔
اوہ بھیس بدلن وچّ ماہر سی تے اوہ بھیس بدل کے پولیس دیاں اکھاں وچّ گھٹا پا کے بھارت وچّ داخل ہویا اتے اتھے آؤن سار کرترقی کاری کماں وچّ ویاستھ (رجھّ گیا) ہو گیا۔
اوہ پنگلے راہیں سچندر ناتھ سانیال اتے راس بہاری بوس نوں ملیا۔ اوہ پنگلے اتے سانیال نال پنجاب توں باہر بڑی آزادی نال آؤندا جاندا سی۔ اوہ کدے بغاوت دا پرچار کرن لئی فوجی چھاؤنیاں اتے ہور فوجی ادارےآں وچّ وی جاندا سی۔ اوہ قلعہ فیروزپور دے سپاہیاں نوں اسلہ خانا لٹن لئی تیار کرن وچّ کامیاب ہو گیا۔
اوہ راس بہاری بوس دی صلاحَ منّ کے اتے نواب خان دی ہلا شیری کارن ڈکیتیاں کرن لئی تیار ہو گیا۔ اس پچھوں اجیہی کوئی ڈکیتی نہیں سی جس وچّ اسنے حصہ نہ لیا ہووے۔ ڈکیتیاں مارن ویلے وی اپنے مشن بارے لوکاں نوں دسنا نہیں بھلدا سی۔ ڈاکہ پین والے گھر دے بندیاں نوں دسدا سی کہ کیونکہ انگریزاں نوں کڈھن واسطے پیسے دی سخت لوڑ سی۔ اس لئی ڈاکے مارن توں بناں اوہناں کول آمدن دا ہور کوئی زریعہ نہیں سی اتے لوکاں نال وعدہ کردا سی کہ آزادی حاصل کرن پچھوں اوہناں ساریاں دا پیسہ سنے ویاج واپس موڑ دیویگا۔ اوہ بڑے اچے سداچارک چال-چلن دا مالک سی۔ ساہنیوال دی ڈکیتی ویلے اس گھر دی سندر کڑی اپر اسدے اک ساتھی دی نیت خراب ہو گئی اتے اسنے کڑی دی بانہہ پھڑ لئی۔ سرابھے نے فوراً ساتھی دی چھاتی اپر پستول رکھیا اتے اسنوں اپنے گندے ووہار لئی کڑی توں معافی منگن لئی مجبور کر دتا۔ کئی وار اوہ پولیس دے گھیرے وچوں بچکے نکلیا سی۔ اک وار سائیکل اتے چڑھکے اپنے کسے دوست نوں ملن گیا۔ اسنے دیکھیا کہ پولیس دوست دے گھر دی تلاشی لے رہی سی۔ کرتار سنگھ نے جینٹلمینناں وانگ کوٹ پینٹ پائی سی۔ اسنے پولیس نوں آکھیا کہ اوہناں نوں بڑی ایمانداری نال اپنا فرض نبھاؤنا چاہیدے اتے سرکار-ورتکنیک عنصراں نال سختی نال نپٹنا چاہیدے۔ پولیس والیاں نے اسنوں کوئی سرکاری ملازم سمجھیا۔ اسنے اوہناں نال دس پندراں منٹ گلاں کیتیاں اتے اتھوں چلا گیا۔ جد پولیس والیاں نے اس نوں کچہری وچّ دیکھیا تاں اوہناں نوں بڑی شرم آئی۔ جد اتھے موجود لوکاں اتے ججّ نوں اس گلّ دا پتہ لگیا تاں سن کے اوہ خوب ہسے۔
انقلابی تحریک دی نکامی پچھوں
انقلابی لہر دے ناکام ہو جان پچھوں، پارٹی دے کجھ میمبراں نے بھارت وچوں بچ کے نکل جان دا فیصلہ کیتا۔ کرتار سنگھ، ہرنام سنگھ ٹنڈیلاٹ اتے جگت سنگھ وغیرہ نوں افغانستان جان لئی آکھیا گیا اتے اوہ اتھے پہنچ وی گئے۔ جس ویلے کرتار سنگھ دے ساتھی بھارت وچّ گرفتار کیتے جا چکے سن تاں اسدی ضمیر نے اس نوں اس طرحاں بھجّ جان دی آگیا نہیں دتی۔ اوہ اپنے دو متراں نال واپس آ کے سرگودھا دے چکّ نمبر: 5 وچّ پہنچ گیا، جتھے فوجیاں دا گھوڑیاں دا فارم سی اتے اس نے فوجیاں وچّ بغاوت دا پرچار کرنا شروع کر دتا۔ اک رسالدار نے اس نوں پچھان لیا اتے اسدے متراں سمیت اس نوں گرفتار کروا دتا۔
مسٹر ٹومکن ورگے سی۔آئی۔ڈی۔ افسر اسدی پچھ گچھّ کرن توں ڈردے سن کیونکہ اوہ ہار نہ منن والا، آزادی دے کاز نوں ارپن، غلامی دا کٹڑ دشمن، ندھڑک نوجوان سی۔
لاہو سینٹرل جیل وچ
جد لاہور دی سینٹرل جیل وچّ اوہ نظربند سی تاں اس نے جیل توڑ کے بھجن دی اکامیاب کوشش کیتی۔ اوہ عاری اتے کٹن والے ہور سنداں اتے بمب بناؤن والی سامان سمیت پھڑیا گیا۔ پر اس دے اندر پہلاں ورگا ہی آتم-وشواس قایم سی۔ اوہ پہلاں دی طرحاں ہی ہسدا رہا اتے اپنے ساتھیاں نوں ہساؤندا رہا۔ اوہ اپنیاں ہتھکڑیاں نوں سازاں وجوں ورتکے دیس بھگتی دے گیت گایا کردا سی۔ جد اسدے مقدمے دی سنوائی شروع ہوئی تاں اپنے جانے اکو ویلے دو کچہریاں وچّ پیش ہویا محسوس کردا سی۔ ججّ اپنی کچہری لگاؤندے سن اتے سرابھا اپنے متراں نال لطیفیاں اتے ہاسے مخول دی کچہری لگاؤندا سی۔ جیل کوٹھڑیاں دیاں چھچھوندراں اتے کرترقی کاریاں دے خلاف بھگتن والے گواہ اسدے وینگ دا نشانہ ہندے سن۔ ججّ وار-وار گھنٹیاں وجاؤندے سن پر اوہ اوہناں دی کوئی پرواہ نہیں سی کردا۔
گواہاں دیاں گواہیاں سنن توں پچھوں ججّ نے کرتار سنگھ نوں اپنی صفائی پیش کرن لئی آکھیا۔ اسنے کرترقی کاری لہر وچّ اپنے ولوں پایا گیا یوگدان سوکار کیتا اتے بڑے فخر نال اعلان کیتا کہ جو کجھ اسنے کیتا سی اپنی ذمہ واری دے احساس نال کیتا سی۔ انگریزاں دی غلامی خلاف لوکاں نوں لامبند کرنا اوہ اپنا فرض سمجھدا سی۔ اسدا فوج نوں بغاوت کرن لئی تیار کرنا، قومی جھنڈے تیار کرنا اتے ہور کرترقی کاری کم کرنا بھارت نوں آزاد کرواؤن لئی اسدے عبدل پیدائشی اختیار دی پورتی سی۔ اسدا بیان لکھن پچھوں ججاں نے اسنوں پچھیا، ”کرتار سنگھ، تینوں پتہ اے تیرا ایہہ بیان تینوں کتھے پہنچا دیویگا؟ ” کرتار سنگھ نے جواب دتا کہ ”مینوں اپنی ہونی دا پتہ اے۔ مینوں جاں تاں دیس نکالا ملیگا جاں پھانسی اتے لٹکا دتا جاویگا۔” ججّ نے آکھیا، ”میں تینوں اک رات ہور سوچن لئی دندا ہاں۔” پر اگلے دن وی کرتار سنگھ اپنے پہلے بیاناں تے قایم رہا اتے ججّ نوں کیہا کہ جہڑا بیان اسنے پہلاں دتا سی، اسدا اک اک شبد اسنے پوری ذمہ واری نال آکھیا سی اتے اوہ کسے وی شبد توں مکرن لئی تیار نہیں۔
موت دی سزا
جد اس نوں موت دی سزا سنائی گئی تاں اوہ بڑے زور نال اچی-اچی ہسیا اتے ججّ دا دھنواد کیتا۔ موت دی سزا سنائے جان پچھوں کرتار سنگھ اتے اسدے ساتھیاں نوں پھانسی والے مزرماں والے کپڑے پواکے اجیاے مزرماں لئی بنیاں خاص کوٹھڑیاں وچّ بند کر دتا گیا۔ جیل سپرڈنٹ قانونی کاروائی پوری کرن لئی کرتار سنگھ کول گیا اتے اسنوں پچھیا کہ کی اوہ رحم دی اپیل کرنا چاہندا سی؟ کرتار سنگھ نے جواب دتا، ”مینوں رحم دی اپیل وچّ کوئی دلچسپی نہیں۔ میں بینتی کردا ہاں کہ مینوں چھیتی توں چھیتی پھانسی دتی جاوے تانکِ میں دوبارہ جم لے کے مڑ غلامی خلاف لڑ سکاں۔”
16 نومبر، 1915 نوں سرکار نے اک فیصلے راہیں 17 غدری انقلابیاں دی موت سزا گھٹا کے اسنوں دیس نکالے وچّ بدل دتا، پر کرتار سنگھ اتے اسدے چھ ساتھیاں دی موت دی سزا برقرار رکھی۔ اس نوں اک وار پھیر رحم دی اپیل کرن بارے پچھیا گیا تاں اسدا اوہی جواب سی،” مینوں چھیتی توں چھیتی پھانسی دیو۔”
شہادت سرابھا اتے اوہناں دے ساتھیاں نے بھارت اتے قابض برطانوی حکومت نوں اکھاڑ سٹن لئی امریکہ اتے کینیڈا وچّ وسے بھارتیاں نوں اکجٹ کرن دا کم کیتا سی۔ انج تاں ‘غدر پارٹی’ دی سکیم 1913 وچّ ہی بن گئی سی پر اسنوں 21 فروری 1915 ء نوں لاگوُ کرن دا فیصلہ کیتا گیا سی۔ انگریز حکومت اپنا اک جھولیچکّ، کرپال سنگھ پارٹی وچّ شامل کرن وچّ کامیاب ہو گئی تے اس نے ساری رپورٹ سرکار نوں بھیجنی شروع کر دتی۔ اس طرحاں 21 فروری والا غدر فیل ہو گیا۔ 19 فروری نوں سرکار نے بہت سارے انقلابی گرفتار کر لئے۔
اخیر اوہ برطانوی حکومت دے قابو آ گئے اتے 16 نومبر 1915 نوں ساڈھے انی سال دے جوان کرتار سنگھ سرابھا نوں اوہناں دے چھ ہور ساتھیاں - بخشیش سنگھ، ضلع امرتسر؛ ہرنام سنگھ، ضلع سیالکوٹ؛ جگت سنگھ، ضلع لاہور؛ سرین سنگھ -1 اتے سرین -2 دونوں ضلع امرتسر اتے وشنوں گنیش پنگلے، ضلع پونا (مہاراشٹر) - دے نال لاہور دی سینٹرل جیل وچّ فانسی چڑھا کے شہید کر دتا گیا۔
کرتار سنگھ دے ماتا-پیؤ اسدے بچپن ویلے ہی سرگواس ہو گئے سن۔ اسدے بردھ دادے نے اس نوں پالیا سی۔ جد اوہ پہلی وار کرتار سنگھ نال ملاقات کرن لئی جیل وچّ آیا تاں اوہ رون لگّ پیا۔ کرتار سنگھ نے اسنوں آکھیا ”دادا جی، تسیں کیوں روندے ہو، میں پروار لئی کوئی بدنامی کھٹّ کے نہیں جا رہا۔ مینوں تیہہ کروڑ غلام دبے کچلے لوکاں واسطے آزادی خاطر کم کرن دے زرم وچّ پھانسی دتی جا رہی اے۔ تہانوں اجیہی شاندار موت اپر رون دی بجائے خوش ہونا چاہیدے۔” کرتار سنگھ دے مونہوں اجیاے دلیری بھرے شبد سنکے دادا خوش ہو گیا اتے اسنے کرتار سنگھ نوں آخری اشیرواد دتی۔
17 نومبر، 1915 والے دن کرتار سنگھ اتے اسدے چھ ساتھیاں نوں لاہور دی سینٹرل جیل وچّ پھانسی دے دتی گئی۔ اسدی شہادت بارے بہت کجھ لکھیا گیا اے۔ کرتار سنگھ نے خود اپنے گل وچّ پھانسی والا پھندھا پایا۔ موت دا مخول اڈاؤندا ہویا امر ہو گیا۔ اپنی زندگی دے بہت تھوڑھے ویلے وچّ اپنی جوانی اتے نہ تزرباکاری دے باو جود اوہ سمچی منکھتا اتے خاص کر اپنے دیس واسیاں دی ستنترتا دے کم لئی اپنی زندگی قربان کر گیا۔ دنیاں دے اتہاس وچّ بہت گھٹّ لوک اسدے ثانی ہن۔
جنگ آزادی 1857ء دے بعد دوجی مسلح بغاوت
کیہا جا سکدا اے کہ 1857 دے بعد ایہہ آزادی دی دوسری ہتھیاربند کوشش سی۔ اس وچّ 200 توں زیادہ لوک شہید ہوئے، پر اس نال آزادی دے مقصد نوں طاقت ملی ۔ کرتار سنگھ سرابھا اپنے بہت چھوٹے جہے سیاسی جیون دے دلیرانا کماں دے کارن غدر پارٹی دے لوک ہیرو دے روپ وچّ ابھرے۔ شہید اعظم بھگت سنگھ اوہناں نوں اپنا آمورت مندے سن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:غدری بابے گٹھ:جم 1896 گٹھ:موت 1915
برگنڈی
السائس فرانس دے 27 تھانواں چوں اک اے۔
10 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 10ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
ہائنرش اٹو ویلینڈ
ہائنرش اٹو ویلینڈ (4 جون 1877- 5 اگست 1957) اک جرمن کیمسٹری گرو سی جنے بائل تیزاباں تے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1927 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
نصِر الله بابر
نصِر الله بابر (1928 2011) پاکستان دا اک وزیر تے پاک فوج دا اک میجر جرنیل سی۔
584ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:580ھ دی دہائی
سنٹر، فرانس
سنٹر فرانس دے 27 تھانواں چوں اک اے۔
11 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 11ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
رابرٹ کوخ انعام
رابرٹ کوخ انعام دو انعاماں رابرٹ کوخ ایوارڈ تے میڈل نال رل کے بنیا اے۔ اے ہر ورے بایومیڈیکل سائینس چ ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔ اے انعام رابرٹ کوخ دے اوس کوشش توں ٹرے جیہڑی اونے ٹی بی مکاں لئی پیسے کٹھے کرن تے کیتی۔ 1970 توں کوخ فاؤنڈیشن اے انعام دے رئی اے۔
دهستان دشت برم
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان کازرون دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان کازرون چ اے ۔
ضلع ارسن
ضلع ارسن ترکی دے صوبہ ترابزون دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
586ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:580ھ دی دہائی
شیمپین-اردن
شیمپین-اردن فرانس دے 27 تھانواں چوں اک اے۔
چک 244 گ ب
چک 244 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
نازی جماعت
نازی جماعت (Nazi Party) (قومی اشتراکی جرمن مزدوراں جماعت) یا (نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پارٹی) (جرمن: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) جسنو‏ں عام طور اُتے نازی جماعت دے طور اُتے یاد کيت‏‏ا جاندا اے جرمنی وچ 1920ء تے 1945ء دے درمیان اک سیاسی جماعت سی۔ اصطلاح نازی جرمن اے تے اس دے معنی قوم پرست (Nationalsozialist) دے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:نازی جماعت گٹھ:1919ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں گٹھ:1945ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں گٹھ:ایڈولف ہٹلر گٹھ:جرمنی وچ 1945ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:جرمنی وچ اشتراکیت مخالف گٹھ:جرمنی وچ کالعدم سیاسی جماعتاں گٹھ:شناختی سیاست گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں گٹھ:ضد اشتمالیت گٹھ:ضد سامیت گٹھ:مرگ انبوہ گٹھ:نازی جماعتاں گٹھ:نازیت گٹھ:ہوموفوبیا
12 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 12ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
13 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 13ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
جولیس ویگنر جاؤرگ
جولیس ویگنر جاؤرگ (7 مارچ 1857- 27 ستمبر 1944) اک آسٹرین ڈاکٹر سی جنے دماغی روگاں دے علاج تے کم کیتا۔ اوہنوں 1927 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
فرانش-کومتے
فرانش-کومتے فرانس دے 27 تھانواں چوں اک اے۔
ضلع بشکدوزو
ضلع بشکدوزو ترکی دے صوبہ ترابزون دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ضلع چارشیباشی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ضلع بشکدوزو
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ضلع چارشیباشی
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
فامور
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان کازرون دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان کازرون چ اے ۔
15 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 15ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
ممتاز مفتی
حالات زندگی
ممتاز مفتی کا اصل نام مفتی ممتاز حسین تھا۔ ممتاز مفتی 11 ستمبر 1905ء بمقام بٹالہ (ضلع گورداسپور) بھارتی پنجاب میں مفتی محمد حسین کے ہاں پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیمامرتسر، میانوالی، ملتان اور ڈیرہ غازی خان میں پائی۔ میٹر ک ڈیرہ غازی خان سے اور ایف اے امرتسر سے اور بی اے اسلامیہ کالج لاہور سے کیا۔ ان کا پہلا افسانہ "جھکی جھکی آنکھیں" ادبی دنیا لاہور میں شائع ہوا اور اس طرح وہ مفتی ممتاز حسین سے ممتاز مفتی بن گئے۔ ان کے کئی افسانوی مجموعے شائع ہوئے جن میں "ان کہی"،"گہماگہمی"، "چپ"، "روغنی پتلے" اور "سمے کا بندھن" شامل ہیں۔ "علی پور کا ایلی" اور "الکھ نگری" سوانحی ناول میں شمار ہو تے ہیں۔ جبکہ"ہند یاترا"، "لبیک" جیسے سفر نامے بھی تحریر کیے اور خاکہ نگاری میں "اوکھے لوگ"،"پیاز کے چھلکے" اور "تلاش" جیسی کتابوں کے خالق ہیں۔
خاکہ نگاری
ممتاز مفتی کہانی ، افسانہ اور شخصیت نگاری کا خوبصورت حوالہ ہیں۔انہوں نے جس شخصیت کو بھی اپنا موضوع بنایااسے اِس خوبصورتی اور اچھوتے پن کے ساتھ دنیا کے سامنے پیش کیا کہ وہ شخصیت اپنی تمام تر آب و تاب کے ساتھ ابھر کر سامنے آگئی۔ممتاز مفتی نے شخصیت نگاری، خاکہ نویسی کو ایک نئی ہیٔت دی، انداز دیا، ایک نیا اسلوب دیا۔ مَیں ممتاز مفتی کا پَیرو کار اس اعتبار سے ہوں کہ ممتاز مفتی شخصیت نگار ی کے فن کے استاد ہیں اور میں بھی اس شعبے میں گزشتہ تین دہائیوں سے ٹامک ٹوئیاں مار رہا ہوں، شخصیت نگاری ، خاکہ نگاری کا ایک طالب علم ہوں، میں نے ممتاز مفتی کو پڑھا اور ان سے بہت کچھ سیکھا،اگر میں یہ کہوں کہ وہ میرے روحانی استاد ہیں تو غلط نہ ہوگا۔ آج میرا موضوع ممتاز مفتی ہیں ۔ ان پر لکھنے کی ابتدا ان ہی کی کہی ہوئی بات سے ہی شروع کروں گا، ممتاز مفتی کا کہنا تھا کہ’ آپ کو صرف اس شخصیت پر لکھنے کا حق حاصل ہے جس کے لیے آپ کے دل میں جذبہ ٔ احترام ہے‘۔ میں ممتاز مفتی کی اس بات کی سو فیصد تائید کرتا ہوں ، میری اپنی رائے بھی یہی ہے اور میں نے اپنے تجربے سے یہ سیکھا ہے کہ شخصیات کو اپنا موضوع بنانے والوں کو انہی لوگوں پر قلم اٹھانا چاہیے جن کے لیے ان کے دل میں محبت، اِحتِرام، عزت، توقیر اور حُرمت کا جذبہ پایا جاتا ہو۔ الحمد اﷲ مَیں نے اب تک بے شمار احباب کی شخصیت کو اپنا موضوع بنایا ، ان میں شاعر ، ادیب، مصنفین، سماجی شخصیات، سیاسی شخصیات، اپنی ماں اور اپنے باپ کے علاوہ بعض عزیز و رشتہ داروں پر لکھ میرے دل میں ان کے لیے یہی جذبہ تھا۔ اردوکا یہ مایۂ ناز افسانہ نگار ، خاکہ نگار اور سفر نامے لکھنے والا ادیب و قلم کار 27اکتوبر 1995 ء میں ہم سے جدا ہوا لیکن اس کی تحریریں آج بھی ادب کی دنیا میں اہم ہیں.
وفات
آپ 27 اکتوبر 1995ء کو 91 برس کی عمر میں اسلام آباد میں وفات پا گئے۔
کتابیات
ممتاز نے افسانے، مضامین، سفرنامے، ڈرامے، ناول اور خودنوشت لکھی۔ ان کی قابل ذکر تصانیف میں:
پی ایچ ڈی کے مقالات
ممتاز مفتی پر لکھی گئی کتب
حوالہ جات
زمرہ:1905ء کی پیدائشیں زمرہ:1995ء کی وفیات زمرہ:اردو افسانہ نگار زمرہ:اردو خاکہ نگار زمرہ:اردو ناول نگار زمرہ:بیسویں صدی کے پاکستانی افسانہ نگار زمرہ:بیسویں صدی کے مرد مصنفین زمرہ:بیسویں صدی کے ناول نگار زمرہ:پاکستانی آپ بیتی نگار زمرہ:پاکستانی ادبی نقاد زمرہ:پاکستانی مرد افسانہ نگار زمرہ:پاکستانی مصنفین زمرہ:پاکستانی ناول نگار زمرہ:پاکستانی ڈراما نگار اور ڈراما نویس زمرہ:پنجابی شخصیات زمرہ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان زمرہ:لاہور کے مصنفین زمرہ:لاہوری شخصیات زمرہ:آرٹیکل ہماری ویب پر خاکے کا doctor rais Ahmed. Karachi زمرہ:دہریت یا لاادریت سے اسلام قبول کرنے والی شخصیات
ممتاز مفتی پاکستان چ اردو ادب دے جانے پچھانے لکھاری سن.
جیون
ممتاز مفتی 11 ستمبر 1905 نوں بٹالہ بھارتی پنجاب چ جمے او مفتی محمد حسین تے صغریٰ خانم دے پتر نیں۔ اوناں نے اپنی تعلیم پوری کرن توں بعد برطانوی راج دی سول سروس وچ استاد دی حیثیت توں ملازمت شروع کیتی۔ ھندستان دی تقسیم توں بعد او اپنے خاندان نال پاکستان اُپڑ گئے۔
اہمیت
ممتاز مفتی نے اک سکول چ پڑھان دے نال نال اردو وچ کہانیاں لکھنا شروع کیتا۔ اپنے کیریئر دی شروعات وچ او اک ازاد خیال فرد دے طور تے سامنے آئے جو مشعور نفسیات گرو سگمنڈ فرائیڈ توں بوہت متاثر سی۔ بعد چ اوناں دے نظریے ازاد خیالی توں صوفی ازم چ تبدیل ہو گئے۔ اوناں دے خیالات وچ ایس تبدیلی دی وڈی وجہ قدرت اللہ شہاب نال اوناں دا تعلق سی۔ اوناں دی حیاتی دے دو پہلو اوناں دی لکھتاں وچ دسدے نیں۔ اوناں دے مطابق الکھ نگری دی لکھت وچ قدرت اللہ شہاب دا اثر ویکھیا جا سکدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت
14 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 14ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
چک 245 گ ب
چک 245 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
588ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:580ھ دی دہائی
ہنری برگساں
ہنری برگساں (18 اکتوبر 1859- 4 جنوری 1941) اک فرانسیسی فلسفی سی۔ اوہنوں 1927 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ضلع چیکارا
ضلع چیکارا ترکی دے صوبہ ترابزون دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
باقی صدیقی
باقی صدیقی (۱۹۷۲ - ۱۹۰۹) اردو تے پنجابی دا شاعر سی۔ اصل ناں قاضی محمد افضل سی۔ اوہ سہام، تحصیل ٹیکسلا ضلع راولپنڈی وچ جمیا۔ باقی صدیقی نوں پنجابی دا پہلا دیوان والا شاعر منیا جاندا اے۔ اوہناں دی کتاب 'کچے گھڑے' ۱۹۶۷ وچ چھپی سی۔ اوہ پنجابی تے اردو شاعر سی۔ اوہ اپنی غزل، "داغِ دل ہم کو یاد آنے لاگے" لئی جاݨیا جاندا اے۔
ابتدائی جیون تے کریئر
باقی صدیقی دا جم 20 دسمبر 1905 نوں محمد افضل دے روپ وچ راولپنڈی، پنجاب، برطانوی ہند وچ سہم پنڈ وچ ہویا سی۔ اس دے والد شمال مغربی راج ریلوے وچ اکّ ملازم سن۔ اپنی دسویں دی پڑھائی پوری کرن توں بعد، باقی نے تھوڑھے ویلے لئی سکول استاد وجوں کم کیتا۔ 1932 وچ، اوہ بمبئی چلے گئے اتے فلم صنعت وچ اکّ اداکار اتے مکالمہ لکھاری وجوں کم کیتا۔ ۱۹۴۰ وچ، اوہ بریٹیش فوج وچ بھرتی ہو گیا پر جلدی ہی استعفا دے دتا۔ اپنے جدی شہر واپس آؤن توں بعد، اوہ اگلے اٹھاراں سالاں تک ریڈیو پاکستان، راولپنڈی نال جڑے رہے تے اس دی نشریات لئی بہت سارے گیت لکھے۔
موت
باقی دی موت ۸ جنوری، ۱۹۷۲ نوں راولپنڈی وچ ہوئی تے اسنوں اس دے جدی شہر دے قبرستان وچ دفنایا گیا۔
شاعری
ناں اوہ پینگاں ناں اوہ جھوٹے
ناں اوہ گھمرے گھمرے بوٹے
ناں اوہ گوڑھی چھاں، ایہ نیں میرا گراں
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
ال ڈ فغاس
ال ڈ فغاس فرانس دے 27 تھانواں چوں اک اے۔
قسطنطین I
قسطنطین پہلا (272 337) رومی سلطنت دا پہلا سعائی بادشاہ سی۔
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
واصف علی واصف
واصف علی واصف پاکستان وچ اردو ادب دے جاݨے پچھاݨے لکھاری سی۔ اوہ اک استاد، شاعر تے صوفی وی سن۔ او اپنے مخصوص ادبی انداز تے لکھت وچ مشعور سن۔ اوناں نیں مختلف معاشرتی عنواناں تے نثری جملے لکھے۔ او پاکستان دے مشعور اخبار نوائے وقت وچ کالم وی لکھدے سن۔  اوناں دے لکھے ہوئے کالماں نوں اک کتاب دی شکل وی دتی گئے۔ او اردو تے پنجابی بولیاں چ شاعری کردے سی۔   لہور چ اپنی حیاتی دے اخیر لے دناں چ  او  کج مشعور ادبی لوکاں دی  بیٹھک  وچ سوال جواب کردے سی۔ بعد چ گفتگو دے ناں توں اوس بیٹھک دی آڈیو ریکارڈنگ وی شائع کیتی گئی۔
اوناں نے کل 35 کتاباں لکھیاں جیڑیاں صوفی ازم، روحانیت تے انسانیت توں متعلق اوناں دی سوچاں تے مشتمل نیں۔
جیون
واصف علی واصف 15 جنوری 1929 نوں ضلع خوشاب چ جمےا۔ اوہناں دے والد ملک محمد عارف اک استاد سن۔ واصف نے دینی تعلیم اپنے والد کولوں کعھر وچ تے پرائمری تعلیم خوشاب دے اک سکول توں حاصل کیتی۔
دسویں جماعت دا امتحان گورمنٹ ہائی سکول خوشاب توں 1944 وچ پاس کیتا تے فیر جھنگ چلے گئے۔ انٹرمیڈیٹ تے گریجوئیشن جھنگ توں پاس کر کے لہور ٹر گئے تے اسلامیہ کالج سول لائن وچ داخلا لیا۔ اوتھوں ریاضی وچ ماسٹر دی ڈگری لئی۔ ایس توں بعد گورنمنٹ کالج لہور توں انگریزی وچ ماسٹر کیتا۔
مزار
واصف علی واصف نے 18 جنوری 1993 نوں وفات پائی۔ اپنے صوفیانہ طرز حیاتی دی وجہ توں او حضرت واصف علی واصف دے ناں توں وی مشعور ہوئے۔ اوہناں دا مزار لہور دے مشعور چوک چوبرجی میانی صاحب چ واقع اے۔
بطور لکھاری
واصف علی واصف دی حیاتی دا وڈا حصا غور و فکر وچ مشغول رہیا۔ اوہناں دی زبان یا قلم توں نکلیا ہویا ہر لفظ اپنے اندر سو معنی رکھدا اے تے اوہناں دی لکھت پڑھن آلیاں لئی  علم دے خزانے دی حیثیت رکھدی اے۔  اک لکھاری دی حیثیت توں او اپنے اندر بڑی خوبیاں دے مالک سن۔ اوناں دی اک وڈی خوبی اے وی سی کہ او اک وڈی یا ڈونگھی گل نوں بڑی اسانی نال بیان کردے سن۔
اک صوفی
واصف علی واصف اک صوفی تے درویش وی سن۔ اپنی اخیرلی حیاتی چ او کئی لوکاں لئی مرشد دی حیثیت رکھدے سن۔ او اپنے اندر علم دا بڑا وڈا خزانا رکھدے سن۔  قدرت اللہ شہاب، اشفاق احمد تے حنیف رامے اوہناں دے لیکچر سُݨیا کردے سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:اردو شاعر
589ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:580ھ دی دہائی
16 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 16ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
ضلع ڈرنکپازاری
ضلع ڈرنکپازاری ترکی دے صوبہ ترابزون دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کلازتھال زیلرفیلڈ
کلازتھال زیلرفیلڈ جرمنی دا اک نگر اے۔ اے تھلویں سیکسنی چ ہارز دے پعاڑاں چ وس ریا اے۔ اے دو نگر سن جناں نوں جوڑ کے بنایا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
دهستان بلیان
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان کازرون دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس دے شہرستان کازرون چ اے ۔
17 جمادی الثانی
اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 17ویں تریخ یا دن
تعطیلات تے تہوار
گٹھ:دن گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
فرڈیننڈ بوئسوں
فرڈیننڈ بوئسوں (20 دسمبر 1841- 16 فروری 1932) اک فرانسیسی تلیمی تے سیاسی گرو سی۔ اوہنوں 1927 اچ لڈوگ کویڈ دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چیبوکسارے
چیبوکسارے روس دا اک شہر اے۔
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
موٹو جی5
موٹو جی5, لونیۉو دی معاون کمپنی موٹرولا موبلٹی ولوں ڈیولپ کیتے گئے اینڈرائڈ سمارٹراں دی اک لڑی اے۔ موٹو جی5, موٹوجی پروار دی پنجویں پیڑھی اے، جو کہ موٹو جی4 دے وارث دے روپ وچ اعلانیا گیا اتے پہلی مارچ 2017 وچ بھارت اتے یورپ سمیت کئی بازاراں وچ جاری کیتا گیا سی۔ اس دے دو ویریئینٹ موٹو جی5 اتے موٹو جی5 پلس پیش کیتے گئے ہن۔ موٹو جی5 پلس اک ایکسکلوسو ورژن دے روپ وچّ وی مہیا اے۔ پریمیئم ورژن موٹو G5ایس اتے موٹو G5ایس پلسّ ہن جو کہ حالے پیش نہی کیتے گئے ہن۔
خوبیاں
موٹو G5 اک نویں ڈزائن وچّ پیش کیتا گیا اے جو کہ جس وچّ اک المینیئم کیس اتے فلشّ-ماؤٹ کیمرے نال مزین اے۔ ایہہ فون ڈوائیس "لونر براؤن” اتے "فائن گولڈ" رنگاں وچّ مہیا اے اتے اتے پچھلی پیڑیاں دے فوناں دی طرح موٹمیکر نال کسٹمائز نہی کیتا جا سکدا۔ جی5 وچّ اک 1080p ڈسپلے، اک اوکٹ-کور کوالکم سنیپڈریگن سسٹم-تے-چپم، 3 جاں 4 جی بی ریم، اتے 16 جاں 32 جی بی اندرونی سٹوریج شامل اے۔ اس وچّ اک مائیکروئیس ڈی ایکس سی میموری سلاٹ مہیا اے جو کہ 128 جیبی میموری دے ودھاء تکّ سپورٹ کردا اے۔ پرانیاں پیڑیاں وانگ، ایہہ فون وی گیسچر اتے موشن کنٹرول موٹو ایکشن دے نال کنٹرول کردا اے۔ اس وچّ اک 12- جاں 13-میگاپکسل دا رئر-فیسنگ کیمرہ اتے اک 5-میگاپکسّ فرنٹ فیسنگ کیمرہ اے۔ ایہہ ڈوائیس اینڈرائڈ 7.0 "نوگاٹ" دے نال آؤندا اے۔ اس وچّ جی -4 دے طور تے ٹربوپور چارجنگ دی خاصیت اے، جو 15 منٹ دا چارج ویلے نال 6 گھنٹیاں دی بیٹری ٹائم حاصل کردا اے۔ اک فنگرپرنٹ ریڈر ڈوائیس دے ہوم بٹن وچّ دتا گیا اے۔