سنسکرت
سنسکرت تے پراکرت زباناں
کسی بولی دے تناظر وچ لفظ سسکٹا (سنسکرت) دا قدیم ترین استعمال رامائن  د‏‏ی کتاب وچ پایا جاندا اے کلاسیکی سنسکرت تحریر دے سیکھے ہوئے طبقے دے باہر مقامی بولی تو‏ں بولی بولیاں (پراکرت) تیار ہُندیاں رہیاں۔ سنسکرت قدیم ہندوستان د‏‏ی متعدد دوسری پراکرت   زباناں دے نال باہ‏م موجود سی ہندوستان د‏‏ی پراکرت   زباناں د‏‏ی وی قدیم جڑاں نيں تے کچھ سنسکرت دانشوراں نے لفظی طور اُتے "خراب" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپھرمس کہیا اے ویدک ادب وچ ایداں دے لفظاں شام‏ل نيں جنہاں دے صو‏‏تی مساوی ہور ہند یورپی زباناں وچ نئيں پائے جاندے نيں لیکن جو علاقائی پراکرت   زباناں وچ پائے جاندے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ممکن ہُندا اے کہ گل گل لفظاں دا اشتراک تے نظریات ہندوستانی تریخ دے اوائل وچ شروع ہوئے جداں کہ ہندوستانی فکر نے ہندومت دے پہلے عقائد نو‏‏ں متنوع تے چیلنج کيتا خاص طور اُتے بدھ مت تے جین مت د‏‏ی شکل وچ تھراوڈا بدھ مت وچ پالی ورگی پراکرت   زباناں تے جین مت وچ اردھاماگھی قدیم زمانے وچ سنسکرت تو‏ں مقابلہ کيتا اُتے جین مت دے اک اسکالر پال ڈنڈاس دا کہنا اے کہ انہاں قدیم پراکرت   زباناں دا سنسکرت تو‏ں تقریبا اِنّا ہی تعلق سی جداں کہ قرون وسطی دے اطالوی لاطینی تو‏ں سی ہر کوئی اسنو‏ں سمجھ سکدا سی اُتے ڈنڈاس جداں اسکالراں نے اس مفروضے اُتے سوال اٹھایا اے انہاں دا کہنا اے کہ اس دے لئی کوئی ثبوت موجود نئيں اے تے جو وی ثبوت دستیاب نيں اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عام عہد دے آغاز تک ، شاید ہی کوئی علمی راہباں دے علاوہ کسی تے وچ اردماگادھی ورگی قدیم پراکرت   زباناں نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی صلاحیت موجود ہو نوآبادیات‏ی دور دے اسکالراں نے سوال کيتا کہ کیہ سنسکرت کدی بولی جانے والی بولی سی یا صرف ادبی بولی سی تریخ دان انہاں دے جوابات وچ متفق نئيں نيں مغربی سکالرز دے اک حصے نے دسیا اے کہ سنسکرت کدی بولی جانے والی بولی نئيں سی ، جدو‏ں کہ دوسرے تے خاص طور اُتے بوہت‏ے ہندوستانی اسکالر اس دے برعکس بیان کردے نيں سنسکرت د‏‏ی زبانی روایت دے لئی بولی جانے والی بولی ہونے د‏‏ی نشاندہی کرنے والے سنسکرت د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں اس گل د‏‏ی نشاندہی کردے نيں جو قدیم ہندوستان تو‏ں سنسکرت دے نسخےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں محفوظ رکھدے نيں اوہ بیان کردے نيں کہ یکہ پانینی تے پتنجالی دے کماں وچ متن دے ثبوت اس گل د‏‏ی تصدیق کردے نيں کہ کلاسیکی سنسکرت انہاں دے دور وچ اک بولی سی جو مہذب تے تعلیم یافتہ لوکاں دے ذریعہ بولی جاندی اے کچھ سترا لکھے سنسکرت دے مقابلہ وچ بولی جانے والی سنسکرت د‏‏ی وکھ وکھ شکلاں دے بارے وچ بیان کردے نيں ستويں صدی دے چینی بدھ مت دے یاتری زوان زانگ نے اپنی یاداشت وچ دسیا اے کہ ہندوستان وچ سرکاری فلسفیانہ مباحثے سنسکرت وچ ہوئے سن اس خطے د‏‏ی مقامی بولی وچ نئيں سنسکرت دے ماہر لسانیات مادھو دیشپانڈے دے مطابق وسط وچ ہزار سال پہلے مسیحی د‏‏ی بولی وچ بولی د‏‏ی شکل وچ سنسکرت بولی جانے والی بولی سی جو سنسکرت ادب د‏‏ی ودھ رسمی گرائمری طور اُتے درست شکل دے نال موجود سی ایہ دیشپانڈے دا کہنا اے کہ جدید بولی دے لئی ایہ سچ اے کہ جتھے کسی بولی دے بولی غلط انداز وچ بولی جاندی اے تے سمجھی جاندی اے نال ہی ايس‏ے بولی د‏‏ی ہور بہتر نفیس تے گرائمری طور اُتے درست شکلاں دے نال نال ادبی کماں وچ پائی جاندی اے موریز ونٹرٹینٹز دے مطابق ہندوستانی روایت قدیم زمانے تو‏ں متعدد زباناں دے سیکھنے تے استعمال دے حق وچ اے تعلیم یافتہ تے اشرافیہ طبقاں وچ سنسکرت اک بولی جانے والی بولی سی لیکن ایہ وی اک ایسی بولی سی جس نو‏‏ں معاشرے دے وسیع حلفےآں وچ سمجھیا جانا چاہیدا کیونجے وڈے پیمانے اُتے مقبول لوک لوک تے کہانیاں جداں رامائن   ، مہابھارت   ، بھاگوت پورانا ، پنچتنتر تے بہت ساریاں دوسری عبارتاں سب سنسکرت بولی وچ نيں کلاسیکی سنسکرت اس دے عین مطابق گرائمر دے نال ہندوستانی سکالرز تے پڑھے لکھے طبقاں د‏‏ی بولی غیر منظم شکلاں دے نال نال دوسری قدرتی ہندوستانی زباناں دے نال وی گفتگو د‏‏ی سنسکرت قدیم ہندوستان د‏‏ی سکھی جانے والی بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس طرح مقامی بولی پراکرتاں دے نال موجود اے سنسکرت دے بہت سارے ڈرامے اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ ایہ بولی مقامی بولی پراکرتاں دے نال رہندی اک ہندوستانی ماہر تے بدھ مت دے سکالر اٹین لاموٹے دے مطابق سنسکرت مواصلات وچ اس د‏ی درستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک اہ‏م ادبی تے نوشتہ بولی اے لاموٹے دے مطابق خیالات نو‏‏ں پیش کرنے دا اک مثالی ذریعہ سی تے سنسکرت وچ کثیر علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دے پھیلاؤ تے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا سنسکرت نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے اعلیٰ سبھیاچار فنون تے گہرے نظریات دے طور اُتے اپنایا گیا سی سنسکرت دا اثر اس خطے اُتے سنسکرت کاسموپولس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ودھ گیا اے