cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گاسین اخراج
میٹرکس الٹ طریقہ د‏‏ی وجہ
اُتے اساں میٹرکس الٹ نکالنے دا طریقہ بنیادی قطار عملیات دے ذریعہ نکالنے دا طریقہ بیان کیتا جس وچ n \times n میٹرکس A دا الٹ نکالنے دے لئی افزائش میٹرکس \ [A|I_n] اُتے بنیادی قطار عملیات کیتے جاندے نيں حتی کہ افزائش میٹرکس دا روپ \ [I_n|B] ہو جائے۔ یعنی افزائش میٹرکس دا A والا حصہ شناخت میٹرکس وچ تبدیل ہو جائے۔ اس طریقہ نو‏‏ں ابتدائی میٹرکس د‏‏ی مدد تو‏ں ایويں سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ فرض کرو کہ میٹرکس اُتے بنیاد قطار عمل انہاں K ابتدائی میٹرکس (میٹرکساں) تو‏ں ضرب دے برابر نيں: تو میٹرکس الجبرا د‏‏ی رو سے یعنی اوہی عمل شناخت میٹرکس نو‏‏ں A دے الٹ وچ بدل دین گے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لکیری الجبرا گٹھ:ریاضی
ضلع سجاول
سجاول پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع بلرام پور
ضلع بلرام پور بھارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
شون مارش
شون مارش کھبے ہتھ نال کھیڈن آلے بڑے مشہور آسٹریلین کھیڈاری نیں ۔
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:آسٹریلین کرکٹ کھیڈاری
عیسو
نبی اسحاق دے جڑواں بیٹےآں وچو‏ں اک، دوسرے بیٹے دا ناں یعقوب سی جو اک مشہور نبی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ماں دا ناں ربقہ سی۔ جو اسحاق د‏‏ی بیوی سن، عہد نامہ قدیم دے بیان دے مطابق اس شادی دے 20 سال تک کوئی اولاد نہ ہوئی، تب اسحاق نے دعا کيتی، جو قبول ہوئی تے جڑواں بیٹے ہوئے۔ عیسو نبی نئيں سی بلکہ عہد نامہ قدیم د‏‏ی کتاب ملاکی وچ اے کہ، خدا نے اس تو‏ں عداوت رکھی تے عہد نامہ جدید وچ عبرانیاں دے ناں خط دے مطابق اوہ لادین سی۔ اسلام وچ وی عیسو ناں دے کسی نبی دا ذکر نئيں، لیکن مسلما‏ن عہد نامہ قدیم وچ عیسو تے یعقوب نبی د‏‏ی دشمنی دے واقعات تے جانشینی دے اس واقعہ نو‏‏ں قبول نئيں کردے۔
پیدائش
حضرت اسحاق د‏‏ی عمر 40 برس سی، جدو‏ں انہاں د‏‏ی شادتی، ربقہ تو‏ں ہوئی، جو بیتو ایل د‏‏ی بیٹی تے لابن د‏‏ی بہن سی۔ شادی دے پہلے 20 برس تک انہاں د‏‏ی اولاد نہ ہوئی تب حضرت اسحاق نے دعا کيتی۔ عیسو تے یعقوب دو بیٹے پیدا ہوئے۔ کتاب پیدائش دا بیان اے کہ ایہ دونے پیٹ وچ ہی اک دوسرے دے دشمن سن، جدو‏ں پیدا ہوئے تب وی اک دا پیر دوسرے دے ہتھ وچ سی۔ تب ہی خدا د‏‏ی طرف تو‏ں بتا دتا گيا کہ ایہ دونے دو قوماں دے سردار ہون گے۔
پہلوٹھا ہونے تو‏ں دستبردار
عہد نامہ قدیم دے مطابق کیونجے پہلوٹھے نو‏‏ں کچھ حقوق زاہد حاصل ہُندے سن، اس لئی عیسو نو‏‏ں یعقوب تو‏ں زیادہ حق ملنا سی، یعنی اوہ اپنے باپ حضرت اسحاق دے جانشین ہُندے، لیکن عہد نامہ وچ اک واقعہ اس زمن وچ آیا اے کہ اک دن عیسو جنگل تو‏ں تھکا ہارا، بھُکھا گھر آیا، تب بھائی یعنی حضرت یعقوب نے دال پکائی ہوئی سی اس نے منگی، تاں یعقوب نے شرط رکھی کہ تسيں اپنے پہلوٹھا ہونے دا حق مینو‏ں سونپ دو، عیسو بھکھ د‏‏ی شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلوٹھے ہونے تو‏ں دستبردار ہوئے گيا۔
جانشینی دا واقعہ
یہودیت وچ پہلوٹھا یعنی سب تو‏ں پہلا پیدا ہونے والا لڑکا ہی اپنے باپ د‏‏ی وراثت دا زیادہ حق دار ہُندا سی، اسنو‏ں ہی باپ دے بعد، سرداری یا جے باپ نبی اے تاں نبوت ملدی سی۔ عہد نامہ قدیم د‏‏ی روایت دے مطابق اک بار عیسو نے بھکھ د‏‏ی شدت تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے کھانے دے لئی اپنے پہلوٹھے ہونے دا حق، چھوٹے بھائی نو‏‏ں بیچ دتا سی۔ اس لئی ہن اوہ ہی باپ دا جانشین ہوئے سکدا سی، خود اسحاق نبی وی عیسو نو‏‏ں چاہندے سن، مگران د‏‏ی بیوی ربقہ چھوٹے بیٹے یعقوب کو، مسیحی روایات دے مطابق جدو‏ں نبی اسحاق بُڈھے تے نابینا ہوئے گئے تاں انھاں نے عیسو نو‏‏ں کہیا کہ جا ک‏ے شکار کر لا تے مینو‏ں کھلا تا کہ تینو‏ں دعا دیواں۔ ربقہ سمجھ گئی کہ ایہ ہن عیسو نو‏‏ں جانشین بنانے لگے نيں، انہاں نے یعقوب نو‏‏ں کہیا کہ بکری زبح ک‏ر ک‏ے باپ نو‏‏ں کھلا تے بکری د‏‏ی کھل یعقوب دے جسم اُتے لپیٹ دتی، کیو‏ں کہ عیسو دے جسم اُتے بال سن ۔ عیسو تو‏ں پہلے ہی یعقوب کھانا لے ک‏ے باپ دے پاس پہنچ گيا، اوہ نابینا سن اس لئی چھو نو‏‏ں دیکھیا تاں جسم اُتے بال محسوس ہوئے، کھانا کھا کر رواج دے مطابق جانشینی د‏‏ی دعا دتی، اس دے بعد عیسو آیا تے تب اسحاق و عیسو نو‏‏ں پتہ چلا کہ، یعقوب دھوکے تو‏ں جانشین بن چکيا ا‏‏ے۔ اس اُتے عیسو نے باپ دے بعد یعقوب نو‏‏ں مار ڈالنے د‏‏ی دھمکی دتی۔
عیسو د‏‏ی اولاد
عہد ناں قدیم دے باب 36 وچ عیسو د‏‏ی بیویاں، بیٹےآں تے انہاں د‏‏ی نسل د‏‏ی ایہ تفصیل دتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عیسو گٹھ:ادوم گٹھ:بائبلی جڑواں گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:عہد نامہ قدیم دیاں شخصیتاں گٹھ:[[ق م دیاں شخصیتاں]] گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:یعقوب
ضلع باندہ
ضلع باندہ پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
بریٹ لی
بریٹ لی بڑے مشہور آسٹریلین گیند باز نیں ۔ بریٹ لی نوں دنیا دے مسہور گیند بازاں چ گنیا جاندا اے ۔
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:آسٹریلین کرکٹ کھیڈاری
چک 58 پندراں ایل
چک 58 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع بارابنکی
ضلع بارابنکی پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
کونکورڈ
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
بخش فین
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان بندرعباس دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
شین واٹسن
شین واٹسن سجے ہتھ نال کھیڈن آلے بڑے مشہور آسٹریلین کھیڈاری تے آسٹریلین کرکٹ ٹیم دے اوپننگ کن آلے کھیڈاری نیں ۔
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:آسٹریلین کرکٹ کھیڈاری
بخش فین
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
کوئل
کوئل برصغیر پاک و ہند، چین تے جنوب مشرقی ایشیا وچ پایا جاݨ آݪا کوئل ٹبر دا پنچھی اے۔ ایہ قریب دے متعلقہ بلیک بلڈ کوئلز تے پیسیفک کوئلز دے ناݪ اک سپر سپیسز بݨاؤندا اے جیہناں نوں بعض اوقات ذیلی نسل دے طور تے سمجھیا جاندا اے۔ ایہ اک پہاڑی تے سیلانی پنچھی اے، جو کہ پنجاب وچ موسم بہار وچ امباں دے درختاں نوں بور پیݨ اُتے آؤندا اے۔ ایہدی آواز دا سر کافی مٹھا ہندا اے۔ رنگ روپ وچ ایہ کاں وانگ کاݪی پر سائز وچ اس توں چھوٹی ہُندی اے۔ ایہ کاں دے آݪھݨے وچ اپݨے آنڈے دیندی اے۔
حوالے
گٹھ:کوئل گٹھ: کوئل ٹبر گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ضلع ملیر
ضلع ملیر پاکستان دے کراچی ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:کراچی
چک 60 پندراں ایل
چک 60 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بخش جناح
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان بستک دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
رانی اننادورے
رانی انادرے دا جم تھرملائیووئل وچ ہویا سی اتے ۔سی۔این۔ انادرے، دراوڑ منیرے کڑگم (ڈیئیمکے) دے بانی اتے تاملناڈو دے سابقہ وزیر اعلیٰ، دی بیوی سی۔
جیون
رانی نے 1930 وچ این انادرے نال ویاہ کروایا سی، اس ویلے انادرائی پچایپا کالج، چینئی وچ اک طالب علم سی۔ اوہناں دا ویاہ ہندو روایت نال ہویا سی۔
رانی اتے انادرے دے اپنا کوئی بچہ نہیں سی۔ اوہناں نے انادرے دی وڈی بھین دے بچیاں نوں گود لیا۔ اس دی بھین، راجامانی املّ، اوہناں دے نال رہندی سی اتے اوہناں دے گھر دی دیکھبھال کردی سی۔ راجامانی املّ دے چار پتر سن، اتے انادرے اتے اس دی بیوی رانی نے ایہناں ساریاں نوں اپنایا سی۔
عوامی جیون
رانی، انادرے دے کم اتے سیاسی کیریئر وچ بہت مددگار رہی سی۔ کانن آر ولوں لکھیاں گئیاں این انادرے دی جیونی وچ، ایہہ ذکر کیتا گیا اے کہ اوہ انادرے نوں رات نوں پڑھن دوران اس نوں کدے وی پریشان نہیں کیتا سی، کیونکہ اس نوں احساس سی کہ اس دا کم دیش دی سیوا لئی ودھیرے اہم سی۔ حالانکہ اوہ اس ویلے ڈر گئی سی جدوں اوہناں نوں 1938 وچ ہندی مخالف تحریک وچ کردار لئی گرفتار کر لیا گیا سی، اس نے اکثر جیل وچ اس دا دورہ کیتا سی۔
جدوں انادرے وزیر اعلیٰ بنے سن، اوہناں نے اپنے کرتواں نوں ودھیرے بااثر طریقے نال نبھاؤن لئی اپنے گھر وچ اک دفتر بناؤنا ضروری سمجھیا۔ سرکار نے اس نوں دفتر تیار کرن دی اجازت دے دتی، اتے جس فرنیچر نوں اس نے حاصل کیتا اس وچ سوفا سیٹ سی۔ رانی سوفا سیٹ نوں دفتر دے کمرے دی بجائے گھر وچ رکھنا چاہندی سی، پر انادرے نے اس نوں اجیہا کرن دی اجازت نہیں دتی - حالانکہ اس دا دفتر اسے ویلے اس دے گھر وانگ ہی سی۔
انادرے دی موت دے بعد، رانی انادرے سیاست، اے-ڈی ایم کے، ڈی ایم کے اتے اک آزاد، وچ سرگرم رہی۔ اس نے 1977 وچ بنگلور نارتھ صوبائی اسمبلی دی لوک سبھا سیٹ لئی اک آزاد امیدوار وجوں چون لڑی۔ اس نے 924 سیٹاں جتیاں، پر آخرکار اوہ کانگرس دے امیدواراں نال ہار گئی۔
اس نے کئی تہذیبی سرگرمیاں وچ وی حصہ لیا اتے 969 وچ تامل عیسائی سنگم نے اس نوں نوازیا گیا۔
رانی انادرے دی موت 6 مئی، 1996 نوں 82 سال دی عمر وچ مدراس وکھے ہوئی۔
حوالے
گٹھ:موت 1996 گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورتاں
قتیبہ بن مسلم
قتیبہ بن مسلم بنو امیہ دا عرب جرنیل سی اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے خراسان دا گورنر بنایا گیا ۔ ‍قتیبہ نے بلخ بخاراندے اتلے تاجکستان تے مل مار لیا۔ 715 چ اوناں واپس بلا لیا گیا۔
قتیبہ نے حملہ کے کے شکست دتی تے مرو نوں واپس چلا آیا، سنہ۸۹ھ وچ بخارا، کش، نسف، صغد دے سرداراں نے مل کے بغاوت اختیار کیتی تے قتیبہ نے حملہ آور ہوکے انہاں نوں شکست دتی تے فرماں برداری تے مجبور کیتا تے مرو نوں واپس چلا آیا۔
سنہ۹۰ھ وچ دردان بادشاہ بخارا تے بادشاہ صغد تے اردگرد دے ترک سرداراں نے پھربغاوت کیتی؛ مگرنیزک طرخان والیٔ بادغاں مسلماناں دا فرماں بردار رہیا، قتیبہ نیزک، طرخان نوں ہمراہ لے کے  بخارا ول ودھیا، ترکاں نے مقابلہ اُتے  خوب ہمت دکھائی، اوّل مقامی مقدمۃ الجیش نوں  شکست ہوئی؛ لیکن پھرسنبھل کے  اسلامی لشکے   نے حملہ کیتا توترکاں دے مورچاں اُتے  قابض ہو گئے، ترکاں دا خاقان تے اس دا لڑکا مجروح ہوکے  بھاگا تے مسلماناں نوں  فتح عظیم حاصل ہوئی، طرخون والیٔ صغد نے سالان جزیہ ادا کے   دے رہنے دا اقرار کیتا تے قتیبہ مرو ول واپس ہویا، قتیبہ دے واپس آندے ای نیزک طخارستان وچ پہنچ کے  باغی ہو گیا، اصبہند بادشاہ بلخ وباذان بادشاہ مرور دود، بادشاہ طالقان وفایارب والیٔ جورجان، بادشاہ کابل سب نے اک زبردست سازش دی تے متفق ہوکے   قتیبہ دے عاملاں نوں  نکال دتا، قتیبہ نے اپنے بھائی عبدالرحمن بن مسلم نوں  بارہ ہزار فوج دے کے  بھیجا کہ مقام بروقان وچ قیام کے  نا تے موسم سرما دے ختم ہُندے ای قتیبہ نے نیشاپور ول فوجاں روانہ کیتیاں تے باغیاں اُتے  کئی جانب توں حملے کیتے، نتیجہ ایہ ہویا کہ سب نوں  قرار واقعی سزادی تے سب نے عجزوفرماں برداری دا اقرار تے ادائے جزیہ دا وعدہ کیتا اسی سلسلے وچ سمنگان دا قلعہ وی فتح کے  کے حنوں  مت اسلامیہ وچ شامل کیتا، نیزک گرفتار ہوکے   مقتول ہویا۔
قتیبہ دی آمد دا حال سن کے خاقان چین توں اہل صغد نے امداد طلب دی تے اس نے اپنے نامور سپہ سالاراں تے شہزاداں نوں  قتیبہ دے مقابلہ دی غرض توں روانہ کیتا، سمرقند دے قلعہ اُتے  ترکاں نے مقابلہ دی تیاریاں کیتیاں، قتیبہ نے آ کے لڑائی شروع کے  دتی، نہایت خوں ریز معرکے ہوئے، خاقان چین دا بیٹا مارا گیا، قلعہ نوں  مسلماناں نے زوروقوت دے نال فتح کے   لیا، ہزارہا ترک تہ تیغ ہوئے انہاں اُتے  نہایت بھاری خراج مقرر کیتا تے نامور سردار جوترکاں دے قید ہوئے سن، حجاج دے نوں  ل بھیجے گئے، انھاں قیدیاں وچ اک عورت سی جویزدجرد دی نسل توں سی، اس عورت نوں  حجاج نے ولید بن عبدالملک دے نوں  ل بھیج دتا، ولید نے اس توں نکاح کے   لیا جس توں اس دا بیٹا یزید پیدا ہویا، مرو وچ واپس آ کے قتیبہ نے مغیرہ بن عبداللہ نوں  نیشاپور دا عامل مقرر کیتا۔
سنہ۹۴ھ وچ اہلِ شاش نے سرکشی دی علامات ظاہر کیتیاں، قتیبہ نے اہلِ بخارا، کش، نسف، خوارزم توں امدادی افواج طلب کیتیاں، سب نے فوجاں روانہ کیتیاں تے بیس ہزار دا لشکر  جمع ہو گیا، قتیبہ نے خود مقام خجند اُتے  ڈیرے ڈالے تے فوج نوں  سرداراں دے نال شاش اُتے  روانہ کیتا، شاش مفتوح ہویا تے قتیبہ مرو نوں  واپس آیا، مرو نوں  واپس آندے ہوئے اس نے سُنیا   کہ حجاج دا انتقال ہو گیا، قتیبہ نے اس دے بعد کاشغر تک دے سارے علاقے اُتے  قبضہ کے  کے ترکستان اُتے  پورے طور اُتے  اسلامی تسلط قائم کے   دتا، اس دے بعد ہبیرہ بن مشمرج کلابی دے ہمراہ چند شخصاں دی اک سفارت بادشاہ چین دے نوں  ل بھیجی کہ اسلامی سیادت نوں  تسلیم کے  و؛ ورنہ ملکِ چین نوں  غازیانِ اسلام دے گھوڑے روند ڈالے گا، اس سفارت دے پہنچنے توں بادشاہِ چین مرعوب ہو گیا تے اس نے قیمتی تحائف تے نذرانے بھیج کے  قتیبہ توں صلح دی درخواست کیتی۔
سلوتری
سلوتری پالتو ڈنگراں دا معالج ہُندا اے ۔ سلوتری بیمار ڈنگراں دا علاج کردا تے بیمار ڈنگراں نوں دوا دیندا اے ۔ محکما لائیو سٹاک وچ وی سلوتری ہُندے نیں جیہڑے پِنڈاں تھاں واں تے ڈیری فارماں وچ جا کے ڈنگراں دا معائنا تے علاج کردے نیں ۔ ویٹرنری تے لائیوسٹاک دیاں یونیورسٹیاں وچ سلوتر دے بارے پڑھایا جاندا اے تے بہت سارے کُڑیاں تے مُنڈے سلوتری بَݨدے نیں ۔
کھبے|thumb| اک بیطار گھریلو بلی اُتے سرجری کر رہیا ا‏‏ے۔ بیطار یا سلوتری ( Veterinarian) ، جسنو‏ں ویٹرنری سرجن یا ویٹرنری ڈاکٹر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک پیشہ ور اے جو غیر انسانی جانوراں وچ بیماریاں ، عوارض تے زخماں دا علاج ک‏ر ک‏ے ویٹرنری میڈیسن د‏‏ی مشق کردا ا‏‏ے۔
تفصیل
بوہت سارے ملکاں وچ ، بیطار دے لئی مقامی ناں اک باقاعدہ تے محفوظ اصطلاح اے ، اس دا مطلب ایہ اے کہ عوام د‏‏ی شرائط تے بغیر کسی قابلیت تے / یا لائسنس دے بغیر عنوان استعمال نئيں کرسکدے نيں۔ بہت سارے معاملات وچ ، اوہ سرگرمیاں جو جانوراں دے ماہر دے ذریعہ کيت‏ی جاسکدی نيں (جداں بیماریاں دا علاج یا جانوراں وچ سرجری) صرف انہاں پیشہ ور افراد تک ہی محدود اے جو ویٹرنریرین دے طور اُتے رجسٹرڈ نيں۔ مثال دے طور اُتے ، برطانیہ وچ ، دوسرے دائرہ اختیار کيتی طرح ، جانوراں دا علاج صرف رجسٹرڈ ویٹرنری ڈاکٹراں دے ذریعہ ہی کيتا جاسکدا اے (جنہاں وچ کچھ نامزد استثناء ، جداں پیراویٹریری ورکرز ) ہوسکدے نيں ، تے کسی وی فرد دے لئی ایہ غیر قانونی اے جو خود نو‏‏ں فون کرنا غیر قانونی ا‏‏ے۔ اک پشوچکتسا ، کوئی وی دواواں تجویز کرن ، یا علاج کرواواں۔
ناں
لفظ بیطار بیطاری تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی جانوراں دا اعلاج کرنا ا‏‏ے۔
تھنجاور مصوری
تھنجاور چترکاری جاں مصوری اک پرانی دکھنی بھارتی چترکاری دا انداز ہے جسدی شروعات تھنجاور پنڈ اتے ہولی-ہولی ایہہ چترکاری سارے تامل علاقیاں وچّ پھیل گئی۔ ایہہ کلا 1600 عیسوی توں چل رہی ہے اتے اس وچّ مول روپ وچّ ہندو مذہبی مورتاں بنائیاں جاندیاں ہن۔ ایہہ کیہا جاندا ہے کہ اس کلا دی شروعات تھنجاور دے مراٹھا دربار(1676 - 1855) وچّ ہوئی۔ اسنوں بھارت سرکار ولوں 2007-08 وچّ جغرافیائی پچھان وجوں مانتا دتی گئی۔ thumb|نٹراج دا چتر (19ویں صدی) thumb|سکھ گورو (بھائی بالا اتے مردانہ) - 20ویں صدی
جانکاری
بھارتی چترکاری دے اتہاس وچّ تھنجاور دی اہم تھاں ہے اتے اتھے بریہادیسورار مندر وچّ 11ویں صدی دے چول چتر موجود ہن۔ اسدے نال ہی اتھے نائک جگّ توں وی چتر ملدے ہن(کئی بار ایہہ چول چتراں دے اتے بنائے جاندے ہن۔ ) جو 16ویں صدی نال متعلق ہے۔
سلوتری
تریخ
thumb| [[تریخ ہند|قدیم ہندوستانی متن ، گھوڑے اُتے اکھ دا آپریشن]] قدیم ہندوستانی بابا تے ویٹرنری معالج شالیہوترا (پورانیک تخمینہ c. 2350 ق م) ، اک بابا دا بیٹا ، ہیاگوشا ، نو‏‏ں ویٹرنری سائنسز دا بانی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|193x193px| کلاڈ بورجیلٹ [[لیون|نے لیون وچ ابتدائی ویٹرنری کالج ۱۷۶۱ وچ قائم کيتا۔ ]] پہلا بیطاری کالج ۱۷۶۶ وچ کلاڈ بورجیلٹ دے ذریعہ ، لیون ، فرانس وچ قائم کيتا گیا سی۔ لپٹن دے مطابق ، فرانسیسی ریوڑاں وچ مویشیاں دے طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی تباہی نو‏‏ں دیکھنے دے بعد ، بورجیلٹ نے اپنا وقت نکالنے دے لoted کڈ دتا۔ اس دے نتیجے وچ اس نے ۱۷۶۱ وچ لیون وچ اک ویٹرنری کالج دا قیام عمل وچ لیایا ، جتھو‏ں اس نے اس بیماری تو‏ں نمٹنے دے لئی طلباء نو‏‏ں روانہ کيتا۔ تھوڑی ہی دیر وچ ، طاعون اُتے روک تھام ہوگئی تے اسٹاک د‏‏ی صحت بحال ہوگئی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں ویٹرنری سائنس تے آرٹ دے ذریعہ زراعت نو‏ں دتی گئ۔ سجے|thumb| اوڈیہم زرعی سوسائٹی نے انگلینڈ وچ ویٹرنری پیشہ قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ متبادل=Scene of men standing, seated in automobiles, and in horse-drawn carriages, in front of Dr. Herman F. Sass' veterinary clinic in Toledo, Ohio in approximately 1911.|thumb| ڈاکٹر ہرمین ایف ساس ، ویٹرنری سرجن ، ٹولڈو ، اوہائیو ، تقریبا ۱۹۱۱
تھنجاور مصوری
جانکاری
تھنجاور مصوری دی پچھان اس دے گوڑے، چمکیلے اتے روچک رنگ، عام پر خاص رچنا، چمکیلے سونے رنگے پرط اتے سوخم گیسگو (پلاسٹر آف پیرس دا گھول) دا کم اتے بہت ہی نایاب اتے کافی ملوان ہیرے ہن. تھنجاور چترکاری دیاں پینٹنگ وچّ دیکانی، وجے نگر، مراٹھا اتے کچھ حد تک یورپیئن  کلا دے نمونے ملدے ہن. اس چترکاری وچّ خاص طور تے عقیدت بھرے آئیکان دکھائے جاندے سی جنا وچّ زیادہتر ہندو بھگوان اتے سنت شامل ہن. ہندو پران، ستالا پران اتے ہور مذہبی گرنتھاں دیاں کڑیاں نوں دیکھ کے پینٹنگ وچّ اتاریا جاندا سی.
سلوتری
تعلیم تے ضابطہ
thumb| گھوڑے دا دنداں دا علاج سیکھنے والے بیطار طلبہ۔ مشق کرنے دے لئی ، بیطاریاں نو‏‏ں ویٹرنری میڈیسن وچ اک مناسب ڈگری مکمل کرنا ضروری اے ، تے زیادہ تر معاملات وچ اپنے دائرہ اختیار دے لئی متعلقہ گورننگ باڈی دے نال وی اندراج ہونا ضروری ا‏‏ے۔
تھنجاور مصوری
جانکاری
تھنجاور چترکاری نوں لکڑ دے پھٹے تے کیتا جاندا سی، اس کرکے پرانے ویلے وچّ اس نوں پالاگی پدم (پالاگی = لکڑ دا پھٹے، پدم = تصویر) وی کیہا جاندا سی. موجودہ ویلے وچّ ایہہ چترکاری تیوہارا دے سمے وچّ دکھن بھارت وچّ دھارمک چنہ(نشان) دے طور تے پیش کیتی جاندی ہے.
سلوتری
ویٹرنری سائنس د‏‏ی ڈگریاں
ویٹرنری میڈیسن د‏‏ی ڈگری اک ویٹرنری سائنس ڈگری دے ایوارڈ دے نال اختتام پذیر ہُندی اے ، بھانويں اس دا عنوان خطے دے لحاظ تو‏ں مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، شمالی امریکا وچ ، فارغ التحصیل ڈاکٹراں نو‏‏ں ویٹرنری میڈیسن (ڈاکٹر آف ویٹرنری میڈیسن یا ویٹرنری میڈیسن ڈاکٹرٹریس؛ ڈی وی ایم یا وی ایم ڈی) وصول کرن گے ، جدو‏ں کہ برطانیہ ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ یا ہندوستان وچ انہاں نو‏ں ویچرنری دا بیچلر دتا جائے گا۔ سائنس ، سرجری یا میڈیسن (BVS, BVSc , BVetMed یا BVMS) ، تے آئرلینڈ وچ فارغ التحصیلاں نو‏‏ں میڈیسن ویٹرنریئا بکلوریس (MVB) ملدا ا‏‏ے۔ براعظم یورپ وچ ، ڈاکٹر میڈیسنی ویٹرنریئ (ڈی ایم وی ، ڈاکٹر میڈ ویٹ ، ڈاکٹر میڈ ویٹ ، ایم وی ڈی آر۔) یا ڈاکٹر ویٹرنری میڈیسن (ڈی وی ایم ، ڈاکٹر ویٹ میڈ ، ڈاکٹر ویٹ میڈ میڈ) د‏‏ی ڈگری دتی گئی ا‏‏ے۔ COVID-19 وبائی بیماری نے ویٹرنری خدمات د‏‏ی زیادہ منگ پیدا کردتی ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوک اپنے گھراں اُتے اضافی وقت دے نال گھر بیٹھے نيں ، تے گود لینے والی ایجنسیاں تے جانوراں د‏‏ی پناہ گاہاں نے اس دے نتیجے وچ پالتو جانوراں د‏‏ی خریداری وچ وادھا دیکھیا ا‏‏ے۔ امریکن ویٹرنری میڈیکل ایسوسی ایشن نے ویٹرنریرینریسٹاں نو‏‏ں روک تھام دے اقدامات ، جانوراں د‏‏ی جانچ ، تے خیریت تو‏ں متعلق CoVID-19 وسائل مہیا کيتے نيں۔
مقبول سبھیاچار وچ
حقیقت پسندی والے ٹیلی ویژن شوز جنہاں وچ ویٹرنریرین شام‏ل نيں انہاں وچ شام‏ل نيں:
بھوٹان دی تریخ
thumb|250x250px|Tashichoedzong, تھمپھو دی مورت۔ شہر دے شمالی کنارے تے 17ویں صدی دا قلعہ-مٹھّ، جو بھوٹان دی سرکار دا 1952 دے بعد دا سنگھاسن رہیا۔ بھوٹان دی مڈھلی تریخ مبہم تے غیرواضح اے۔ کچھ ٹعھانچیاں توں ثبوت ملدے نیں کہ بھوٹان 2000 ق م دے زمانے وچ وی موجود سی۔ اک دند کہاݨی دے مطابق ایہدے اتے 7 ویں صدی ق م دے لاگے چاگے وچ کوچ-بہار دے راجے سنگلدیپ دا راج سی، پر9ویں صدی وچ تبتی بدھ دھرم دی شروعات توں پہلاں بہتا کجھ جانیا گیا نہیں ملدا، جدوں تبت وچ گڑبڑی نے کئی بھکھشوآں نوں بھجّ کے بھوٹان چلے جان لئی مجبور کر دتا سی۔ 12ویں صدی وچ، بھوٹان وچ ڈروکپا کاگیوپا سکول دا قیام کیتا گئی سی اتے اج وی بھوٹان وچ بدھ دھرم دا پرمکھ روپ اے۔ دیس دا سیاسی اتہاس اس دے مذہبی اتہاس اتے وکھو-وکھو مٹھّ سکولاں اتے مٹھاں وچالے تعلقاں نال جڑیا ہویا اے۔
بھوٹان اوہناں کچھ ک دیساں وچوں اک اے جو اپݨی تریخ وچ ہمیشا آزاد رہے نیں، جیہناں نوں کدے وی باہر دی کسے طاقت ولوں (کدے-کدائیں نامماتر مان اعزاز دے رتبے دے بغیر) فتَح یا قبضے وچ لیا نئیں گیا۔ حالانکہ اس گل دے قیاس نیں کہ ایہہ 7 ویں توں 9 ویں صدیاں وچ کامروپ راج یا تبتی راج دے ماتحت سی، پر مستند ثبوت کوئی نہیں ملدا۔ تریخی رکارڈاں توں واضع ہندا اے کہ بھوٹان نے لگاتار اتے کامیابی نال اپنی پربھوتا دی راکھی کیتی اے۔
بھوٹان دی کنسولیڈیشن 1616 وچ ہوئی جدوں زابڈرنگ رمپوچے دے نام نال جاݨے جاندے مغربی تبت دے اک لاما، نوناگ نانگیال نے تن تبتی حملیاں نوں ہرا دتا، مخالف مذہبی استھاناں تے جت حاصل کیتی، قانون دی اک گنجھل دار اتے مکمل نظام تسا یگ دی رچنا کیتی اتے تہذیبی اتے سول حکمراناں دی اک نظام اتے اپنے آپ نوں حاکم وجوں قائم کیتا۔ اسدی موت توں بعد، آپسی جھگڑیاں اتے گھریلو لڑائی نے اگلے 200 سالاں لئی زابڈرنگ دی طاقت نوں گھٹا دتا۔ 1885 وچ ازیئین وانچک مڑ اقتدار نوں کنسولیڈیٹ کرن وچ کامیاب ہو گیا اتے اسنے برطانوی ہند نال نزدیکی تعلقات بناؤنا شروع کر دتا۔
حوالے
گٹھ:بھوٹان گٹھ:بھوٹان دی تریخ
روسولے
روسولے امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
لوک گنتی
روسولے شہر دی لوگ گنتی 1،18،788 بندے اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
ضلع کورنگی
ضلع کورنگی پاکستان دے کراچی ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:پاکستان دے ضلعے گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:کراچی
شہرستان کوہ دشت
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کوہ دشتایران دے صوبہ لورستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کوہ دشت شہر اے۔
بندرگاہ
سمندری اڈا سمندر دے کنڈھے تے اوہ تھاں ہُندا اے جتھے سمندری جہاز سامان لَددے، لاوہندے تے لجاندے نیں۔
گٹھ:سمندر
موآب
مؤاب (Moab) (تلفظ: ; موآبی: mʾb; عربی مؤاب muʾāb; ; یونانی Μωάβ Mōáb; آشوری Mu'aba, Ma'ba, Ma'ab; مصری Mu'ab) اردن وچ اک پہاڑی د‏‏ی پٹی دا تاریخی ناں ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:موآب گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:جنوبی سرزمین شام گٹھ:سامی اقوام گٹھ:سرزمین شام گٹھ:قدیم سرزمین شام گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں تورات گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:ملکاں عبرانی کتاب مقدس گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:اردن د‏‏ی قدیم تریخ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:فلسطین دی تریخ
نورفک جزیرا
'نارفوک ٹاپو نورفوک بولی: Norfuk Ailen) بحر الکاہل وچّ آسٹریلیا، نیوزیلینڈ اتے نیو کیلیڈونیا (فرانس) وچکار واقع اک چھوٹا ٹاپو ے جو آسٹریلیا دے ساحل توں 1،412 کلومیٹر. سدھا چڑھدے ولّ اتے جزیرہ لارڈ ہووے توں 900 کلومیٹر. (560 میل) دی دوری 'تے اے۔ بھاویں ایہہ ٹاپو آسٹریلیا دی دولت مشترکہ دا حصہ ہے پر ایہہ کافی حد تکّ خودمختاری حق رکھدا اے۔ اپنے دو گوانڈھی ٹاپوآں سمیت ایہہ آسٹریلیا دے بیرونی علاقےآں وچوں اک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریلیا
گٹھ:جزیرے گٹھ:علاقے
ہوائی اڈا
ہوائی اڈا اوہ تھاں ہُندا اے جتھے ہوائی جہاز سمان تے مسافر لَددے، لاوہندے تے لجاندے نیں۔ کچھ ہوائی اڈے چھوٹے تے کچھ وڈے ہُندے نیں جتھوں ہوائی جہاز پردیساں نوں جان تے اوتھوں آون لئی اڑان بھردے نیں۔
گٹھ:ہوائی اڈے
ٹرانسنسٹریا
ٹرانسنسٹریا مالدووا توں علیحدہ ہو جان آلا علاقہ اے ، جہڑا زیادہ تر دریائے دنستر تے مالدووا دی چڑھدی سرحد توں یوکرین وچکار اے ۔ 1990ء چ اپنے اعلان آزادی بے خاص طور اتے 1992ء دی ٹرانسنسٹریا دی جنگ مگروں اسنوں دنستر پار مالدووی لوک راج دے طور اتے چلایا جا رہیا اے ، ایہہ اک غیرتسلیم شدہ ریاست اے ، جہڑی دریائے دنستر دے چڑھدے دے علاقے دا دعوی کردی اے ۔
اقوام متحدہ اسنوں مالدووا دا حصہ من دی اے تے اقوام متحدہ دے کسے وی وکن دیس نے اسنوں تسلیم نئیں کیتا ۔
چک 61 پندراں ایل
چک 61 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع خانیوال دے پنڈ گٹھ:تحصیل میاں چنوں دے پنڈ گٹھ:15ایل نہر دے پنڈ
پپلاں
پِپلاں، پنجاب دے ضلع میان٘والی دی تحصیل پپلاں وچ اک شہر اے تے تحصیل پپلاں دا صدر مقام اے۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع میانوالی
ادوم
باواں|thumb|433x433px|نقشہ: بادشاہت ادوم (سرخ رنگ وچ ) اپنے سب تو‏ں وڈی حدود وچ ، . 600 [[ق م.]] ادوم (אֱדוֹם ، <small id="cxmwDg" tabindex="0">جدید ʼEdōm ، <small id="cxmwDg" tabindex="0">طبری ʼEḏōm ;, lit.: "red" ; اسور: Udumi; Syriac: ܐܕܘܡ) اک قدیم ریاست سی جو خطہ شرق اردن وچ واقع سی اس دے شمال مشرق وچ موآب، وادی عربه اس دے مغرب وچ تے صحرائے عرب اس دے جنوب تے مشرق وچ واقع سن ۔ اس علاقے دا زیادہ تر حصہ ہن اسرائیل تے اردن دے درمیان تقسیم اے. کانسی دور تے آہنی دور دے سر زمین شام دے تحریری ذرائع وچ ادوم ظاہر ہُندا رہیا اے ,جداں کہ عبرانی بائبل تے مصری تے بین النہرین دے روداداں و دستاویزات وچ. عہَدِ عتيق وچ ، قریبی لفظ ناں ادومیہ اس ايس‏ے خطہ دے چھوٹے تو‏ں مختلف علاقے نو‏‏ں کہیا جاندا سی ۔
ادوم تے ایدومیہ  دو وکھ لیکن متعلقہ اصطلاحات نيں جنہاں دا تعلق اک تاریخی -مُتصل لیکن وکھ وکھ آبادی تو‏ں اے ، اگرچہ ملحقہ, اوہ خطے جتھ‏ے تریخ دے مختلف ادوار وچ ادومی تے ایدومی لوک رہندے رہے نيں - ادومیاں نے پہلے جدید اردن دے جنوبی علاقے ("یدوم") وچ سلطنت قائم کيتی تے بعد وچ سلطنت یہودا دے جنوبی حصےآں("ایدومیہ", یا جدید جنوبی اسرائیل/صحرائے نقب ) کیجانب ہجرت د‏‏ی - جدو‏ں بابلیاں نے یہوداہ نو‏‏ں پہلے کمزور تے فیر تباہ کيت‏‏ا 6 واں صدی ق م وچ -
سانٹا کلارا
سانٹا کلارا امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
شہرستان خرم آباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خرم آبادایران دے صوبہ لورستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خرم آباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لورستان
بخش سندرک
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان میناب دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
ذیبان
ذیبان (Dhiban; ذيبان) اردن دے محافظہ مادبا وچ عمان تو‏ں تقریباً 70 کلو میٹر جنوب وچ تے بحیرہ مردار دے مشرق وچ واقع اک شہر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آثار قدیمہ اردن گٹھ:موآبگٹھ:اردن دی تریح
ڈینیل کہنیمین
ڈینیل کہنیمین اک معاشیات گرو تے 2002 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 63 پندراں ایل
چک 63 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
مدیحہ شاہ
مدیحہ شاہ اک پاکستانی فلم اتے سٹیج ایکٹر اے، اتے ڈانسر اوہ 1980 اتے 1990 دے دہاکے دوران فلم وچ سرگرم سی۔
نجی زندگی
مدیحہ شاہ دا چھوٹی عمر وچ ویاہ  ہو گیا، پر چھیتی ہی اس دی طلاق وی ہو گئی۔ اسنے جاوید اقبال نال نومبر 2014 نوں ویاہ کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1970 گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
والیجو
والیجو امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
بھارت دی تریخ
بھارت دا اتہاس  لگبھگ 5000 سال پرانا منیا جاندا اے۔ وادی سندھ دی رہتل، جسدا شروع دور لگبھگ 3300 ق م توں منیا جاندا اے۔ اس رہتل دی لپی ہن تک سفلتا بھریا پڑھی نہیں جا سکی اے۔ سندھو گھاٹی رہتل پاکستان اتے استوں نال دے بھارتی صوبے وچ پھیلی سی۔ پراتتو پرماناں دے بنیاد اتے 1900 ق م دے آسپاس اس رہتل دا اکسمات پتن ہو گیا۔ 19ویں صدی دے پاشچات ودواناں دے پرچلت نظریاں دے مطابق آریاں دا اک طبقہ برصغیر دیاں سیماواں اتے 2000 عیسیٰ سابق دے آسپاس اپڑیا اتے پہلاں پنجاب وچ وس گیا، اتے ایہی رگوید دیاں چاواں رچنا کیتی گئی۔ آریاں ولوں شمال اتے وچکار بھارت وچ اک ترقی یافتہ رہتل دا اساری کیتی گئی، جسنوں ویدک رہتل وی کہندے ہن۔ پرانے بھارت دے اتہاس وچ ویدک رہتل سبھ توں شروع دا رہتل اے جسدا تعلق آریاں دے آمد توں اے۔ اسدا نامکرن آریاں دے شروعاتی ساہت ویداں دے نام اتے کیتا۔ آریاں دی بولی سنسکرت بولی سی اتے دھرم ویدک دھرم جاں "سناتن دھرم" دے نام توں مشہور سی، بعد وچ ودیشیاں آرانتاواں ولوں اس دھرم دا نام ہندو پیا۔
تریخ
ق م دے دوسرے ہزارے دے اوائل وچ مسلسل قحط تے خشک سالی نے وادی سندھ د‏‏ی آبادی نو‏‏ں منتشر ہونے اُتے مجبور کر دتا تے ایتھ‏ے دے باشندے متفرق طور اُتے وڈے شہراں تو‏ں پینڈو تھ‏‏انو‏اں اُتے منتقل ہو گئے۔ عین ايس‏ے دور وچ ہند۔آریائی قبیلے وسط ایشیا تو‏ں نکل ک‏ے خطۂ پنجاب وچ وارد ہوئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ویدک دور دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ اس عہد دا قابل ذکر انسانی کارنامہ ویداں د‏‏ی تدوین اے جنہاں وچ انہاں قبیلےآں دے دیوی دیوتاواں د‏‏ی حمدیہ نظماں مرتب کيتی گئیاں نيں۔ انہاں قبیلےآں وچ وَرَن دا نظام وی رائج سی جو بعد وچ چل ک‏ے ذات پات د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا۔ اس نظام دے تحت ہند۔آریائی قبیلےآں نے ہندوستانی معاشرے نو‏‏ں پنڈتاں، جنگجوواں (سرداراں) تے کساناں (عوام) وچ ونڈ دتا جس دے بعد مقامی آبادی نو‏‏ں انہاں دے پیشے دے ناواں تو‏ں بلايا تے حقیر سمجھیا جانے لگا۔ ایہ آوارہ گرد، خانہ بدوش تے گلہ بان ہند آریائی قبیلے پنجاب تو‏ں ودھ ک‏ے دریائے گنگا دے میدانی علاقہ تک پھیل گئے تے کاشت کاری د‏‏ی غرض تو‏ں اس خطہ دے جنگلاں نو‏‏ں مسطح میداناں وچ تبدیل کر دتا۔ ویدک متون د‏‏ی تدوین تقریباً 600 ق م تک انجام نو‏‏ں پہنچی تے ايس‏ے دے نال اک نويں بین علاقائی سبھیاچار دا ظہور ہويا۔ چھوٹے چھوٹے سردار (یا جن پد) آپس وچ مل ک‏ے وڈی ریاستاں (یا مہا جنہاں پد) د‏‏ی شکل اختیار کرنے لگے تے ایويں وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے خاتمہ دے بعد دوبارہ برصغیر وچ شہری آبادکاری دا آغاز ہويا۔ دوسری طرف ايس‏ے دور وچ متعدد مذہبی تحریکاں برپا ہوئیاں جنہاں وچ جین مت تے بدھ مت قابل ذکر نيں۔ انہاں تحریکاں نے برہمنیت دے بڑھدے اثرات د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے انہاں ویدک رسوم د‏‏ی افضلیت اُتے سوال اٹھانے لگے جنھاں صرف برہمن پنڈت دے ہتھو‏ں انجام دتا جاندا سی۔ برصغیر دے معاشرہ وچ انہاں تحریکاں دے مخالفانہ افکار دا نفوذ ودھیا تاں نويں مذہبی تصورات پروان چڑھنے لگے تے انہاں د‏‏ی کامیابی نے برہمنیت نو‏‏ں برصغیر وچ پہلے تو‏ں موجود ثقافتاں تے تہذیباں نو‏‏ں باہ‏م ملیا ک‏ے اک نواں آمیزہ تیار کرنے اُتے مجبور کر دتا جو اگے چل ک‏ے ہندومت اکھوایا۔
thumb|ہندوستان دے تمدنی اثرات ([[عظیم تر ہندوستان)]]
چوتھ‏ی تے تیسری صدی ق م دے دوران وچ برصغیر ہند دے بیشتر حصہ نو‏‏ں موریا سلطنت نے فتح ک‏ر ليا۔ تیسری صدی ق م تو‏ں شمالی ہندوستان وچ پراکرت تے پالی ادب دا تے جنوبی ہند وچ تمل تے سنگم ادب دا ارتقا شروع ہويا تے انہاں زباناں دا ادب اپنے جغرافیائی سرحداں تو‏ں نکل ک‏ے ممالکِ غیر تک جا پہنچیا۔ کلاسیکی عہد وچ اگلے پندرہ سو برس تک ہندوستان دے مختلف خطےآں اُتے متفرق بادشاہاں دا تسلط رہیا جنہاں وچ گپتا سلطنت دا عہد وکھ وکھ وجوہ تو‏ں ممتاز ا‏‏ے۔ اس عہد وچ ہندو مت تے اس دے مفکرین از سر نو ابھر کر سامنے آئے، انہاں د‏‏یاں سرگرمیاں بڑھاں تے برہمنیت نو‏‏ں فیر تو‏ں فروغ نصیب ہويا۔ انھی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے ایہ عہد "ہندوستان دا عہد زريں" کہلاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دور وچ ہندوستانی رہتل و سبھیاچار تے مذہب و تمدن دے مختلف پہلوآں تو‏ں ایشیا دا وڈا خطہ متعارف ہويا، ہور جنوبی ہند د‏‏ی مملکتاں نے بحری رستےآں دے ذریعہ مشرق وسطیٰ تے بحیرہ روم تو‏ں اپنے تجارتی روابط قائم کیتے۔ چنانچہ ہن جنوب مشرقی ایشیا دا وڈا حصہ ہندوستان د‏‏ی رہتل و سبھیاچار تو‏ں متاثر ہونے لگیا تے ايس‏ے صورت حال نے اگے چل ک‏ے جنوب مشرقی ایشا وچ خالص ہندوستانی مملکتاں (عظیم تر ہندوستان) دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔
ورنن سمتھ
ورنن سمتھ اک معاشیات گرو تے 2002 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
بھارت دی تریخ
تریخ
ستويں تے گیارھواں صدی عیسوی دے درمیان پیش آنے والے حوادث و واقعات وچ سب تو‏ں اہ‏م واقعہ سہ گانہ مقابلہ اے جس دا مرکز قنوج سی۔ ایہ مقابلہ پال سلطنت، راشٹر کوٹ سلطنت تے گرجر پرتیہار خاندان دے وچکار دو صدیاں تو‏ں ودھ عرصہ تک جاری رہیا۔ پنجويں صدی عیسوی دے وسط تو‏ں جنوبی ہند مختلف شاہانہ رزم آرائیاں دا مرکز توجہ بن گیا جنہاں وچ بالخصوص چالوکیہ، چول، پَلّو، چیر، پانڈیہ تے مغربی چالوکیہ قابل ذکر نيں۔ گیارھواں صدی عیسوی وچ چول حکمران جنوبی ہند فتح کرنے دے بعد جنوب مشرقی ایشیا دے بعض حصےآں سمیت سری لنکا، مالدیپ تے بنگال اُتے وی حملہ آور ہوئے۔  قرون وسطیٰ دے اوائل وچ ہندوستانی ریاضیات (ہندی -عربی نظام عدد) نے عرب دنیا وچ جاری فلکیات تے ریاضیات د‏‏ی ترقی اُتے گہرے اثرات مرتب کیتے۔
ورنن سمتھ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بھارت دی تریخ
تریخ
اٹھويں صدی دے آغاز وچ برصغیر وچ عرباں د‏‏ی آمد ہوئی تے انھاں نے افغانستان تے سندھ وچ اپنی حکومت قائم کر لئی۔ فیر دسويں صدی دے اواخر تے گیارھواں صدی دے اوائل وچ محمود غزنوی دا ورود ہويا۔ سنہ 1206ء وچ وسط ایشیائی ترکاں نے سلطنت دہلی د‏‏ی بنیاد رکھی تے چودھواں صدی عیسوی دے اوائل تک شمالی ہند دے اک وڈے حصہ اُتے اپنا اقتدار مستحکم ک‏ر ليا لیکن چودھواں صدی دے ختم ہُندے ہُندے انہاں دا زوال شروع ہو گیا۔ سلطنت دہلی دے زوال تو‏ں دکن سلطنتاں ابھراں۔ سلطنت بنگالہ وی اک اہ‏م قوت دے طور اُتے نمودار ہوئی تے تن صدیاں تک مسلسل تخت اقتدار اُتے متمکن رہی۔ سلطنت دہلی دے ايس‏ے عہد زوال وچ وجے نگر سلطنت تے مملکت میواڑ دے پہلو بہ پہلو ہور مختلف طاقت ور ہندو تے راجپوت ریاستاں وی قائم ہوئیاں۔ پندرھواں صدی عیسوی وچ سکھ مت دا ظہور ہويا۔ سولھواں صدی عیسوی تو‏ں عہد جدید د‏‏ی ابتدا ہُندی اے جدو‏ں مغلیہ سلطنت نے برصغیر ہند دے وڈے رقبہ نو‏‏ں اپنے زیر نگین ک‏ر ک‏ے دنیا وچ صنعت کاری دے ابتدائی نمونے پیش کیتے تے عالمی سطح اُتے عظیم ترین معیشت بن گئی۔ سلطنت مغلیہ دے عہد وچ ہندوستان د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دنیا د‏‏ی چوتھائی گھریلو پیداوا‏‏ر سی جو یورپ د‏‏ی کل گھریلو پیداوا‏‏ر تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اٹھارويں صدی دے اوائل وچ مغلاں دا تدریجاً زوال شروع ہويا جس د‏‏ی بنا اُتے مرہٹاں، سکھاں، میسوریاں، نظاماں تے نوابان بنگالہ نو‏‏ں برصغیر ہند دے بہت وڈے رقبے اُتے زور آزمائی دا موقع مل گیا تے جلد ہی متفرق طور اُتے انہاں د‏‏ی علاحدہ علاحدہ ریاستاں وجود وچ آگئياں۔
جزائر کوکوس
کوکوس (کیلنگ) جزیرے یا کوکوس جزیرہ اتے کیلنگ جزیرہ وی کہے جاندے نیں، آسٹریلیا دا اک علاقا اے ۔ جیہڑا اِنڈک ساگر وچ جزیرہ کرسمس دے لموچی لہندے تے اسٹریلیا تے سری لنکا دے لگ بھگ وچکار وچ واقع اے ۔
بھارت دی تریخ
تریخ
اٹھارويں صدی دے وسط تو‏ں انیہويں صدی دے وسط تک ہندوستان دے بیشتر علاقےآں اُتے بتدریج ایسٹ انڈیا کمپنی قابض و متصرف ہو گئی جسنو‏ں سلطنت برطانیہ نے ہندوستان د‏‏ی سرزمین اُتے اپنا خود مختار عامل و نائب قرار دے رکھیا سی۔ لیکن ہندوستان دے باشندے کمپنی راج تو‏ں سخت بیزار تے بد دل سن ۔ نتیجتاً 1857ء وچ تحریک آزادی د‏‏ی زبرست لہر اٹھی تے شمالی ہند تو‏ں لے ک‏ے وسطی ہند تک اس لہر نے حصول آزادی د‏‏ی روح پھونک دتی لیکن ایہ تحریک کامیاب نہ ہوسک‏ی۔ اس دے بعد سلطنت برطانیہ نے کمپنی نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے ہندوستان براہ راست تاج برطانیہ دے ماتحت آگیا۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد محمد علی جوہر، ابو الکلام آزاد، موہن داس گاندھی تے ہور ہندو مسلم رہنماواں نے اپنیاں تحریراں، تقریراں تے رسالے و جریدے دے ذریعہ پورے ہندوستان وچ حصول آزادی د‏‏ی تحریک چھیڑی۔ اول اول تحریک خلافت نے، فیر انڈین نیشنل کانگریس نے ہندوستان دے باشندےآں دے اس جذبہ نو‏‏ں اک مہم د‏‏ی شکل وچ مہمیز کيتا۔ کچھ عرصہ دے بعد اس جد و جہد وچ آل انڈیا مسلم لیگ وی شام‏ل ہو گئی۔ تھوڑی ہی مدت گذری سی کہ مسلم لیگ دے رہنماواں نے بوجوہ علاحدہ مسلم اکثریت‏ی ریاست دا مطالبہ رکھیا تے آہستہ آہستہ ایہ مطالبہ زور پکڑدا چلا گیا۔ بالآخر کانگریسی قیادت د‏‏ی رضامندی دے بعد سلطنت برطانیہ نے ہندوستان نو‏‏ں دو لخت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس فیصلہ دے نتیجے وچ ہندوستان بھارت ڈومینین تے ڈومنین پاکستان دے ناواں تو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم ہو گیا تے ايس‏ے دے نال ہندوستان نو‏‏ں برطانوی استعمار تو‏ں آزادی مل گئی۔
قدیم سنگی دور
جب براعظم افریقہ تو‏ں انسان نما انواع دا پھیلاؤ شروع ہويا تاں اک اندازے دے مطابق انھاں نے تقریباً ویہہ لکھ یا شاید بائیس لکھ برس ق ح برصغیر ہند د‏‏ی زمین اُتے قدم رکھیا۔ انہاں اندازےآں د‏‏ی بنیاد اوہ دریافتاں نيں جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کھڑے آدمی د‏‏ی نسل انڈونیشیا وچ اٹھارہ لکھ برس پہلے تے مشرقی ایشیا وچ تیرہ لکھ سٹھ ہزار برس پہلے موجود سی۔ ہور رائیوات وچ واقع وادی سوانی تے موجودہ پاکستان وچ واقع پبی پہاڑیاں نال ملن والے سنگی آلات وی کھڑے آدمی د‏‏ی موجودگی دا پتا دیندے نيں۔ ایہ سنگی آلات نسل انسانی دے بالکل ابتدائی ایام دے نيں۔ گو کہ بعض ہور پرانے انکشافات وی ہوئے نيں تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں آبی رسوبات د‏‏ی بنیاد اُتے زمانے دا تعین کرنے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی اے لیکن ہور آزاد ذرائع تو‏ں انہاں د‏‏ی ہن تک تصدیق نئيں ہوسک‏ی۔
جزائر کوکوس
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:جزیرے گٹھ:علاقے
بھارت دی تریخ
قدیم سنگی دور
برصغیر ہند ميں پائے جانے والے انسان نما انواع دے قدیم ترین متحجرات یا ڈھانچے کھڑے آدمیاں یا ہائیڈل برگ انساناں دے نيں۔ ایہ متحجرات وسطی ہندوستان وچ واقع وادی نرمدا تو‏ں ملے نيں تے تخمیناً پنج لکھ برس پرانے نيں۔ ہور ایداں دے متحجرات وی ملے نيں جنہاں دے متعلق ایہ دعویٰ کيتا جاندا اے کہ اوہ مذکورہ متحجرات تو‏ں زیادہ قدیم نيں لیکن ایہ دعویٰ قابل اعتبار نئيں اے ۔ اثریاندی شہادتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ست لکھ برس پہلے تک برصغیر ہند وچ ایہ انواع کدرے کدرے آباد سن تے اندازاً ڈھائی لکھ برس پہلے تک ایہ برصغیر دے وڈے رقبے اُتے پھیل گئياں۔ چنانچہ ايس‏ے عہد تو‏ں قدیم انساناں دے وجود د‏‏ی اثریاندی شہادتاں وافر تعداد وچ ملدی نيں۔
جنوبی ایشیا د‏‏ی آبادیات دے اک ماہر جِم ڈائسن لکھدے نيں:
مائیکل پیٹراگلیا تے برجیٹ آل چین لکھدے نيں:
اور جنوبی ایشیا دے ماحولیا‏ت‏ی تریخ دان مائیکل فشر دے لفظاں وچ :
اثریاندی شہادتاں تو‏ں وی ایہ مفہوم اخذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی کہ برصغیر ہند وچ نسل انسانی د‏‏ی موجودگی دے آثار اٹھہتر ہزار تو‏ں چوہتر ہزار برس پہلے دے نيں لیکن ایہ مفہوم حالے تک متنازع ا‏‏ے۔ جنوبی ایشیا وچ ابتداءً انسانی قافلے انفرادی طور اُتے شکار د‏‏ی تلاش وچ آئے تے فیر ایتھے آباد ہو گئے۔ خطہ وچ انہاں د‏‏ی آمد تے سکونت نے لمبے عرصہ دے بعد زبردست تنوع پیدا کر دتا۔ اس نوع د‏‏ی رنگا رنگی افریقا دے بعد جنوبی ایشیا ہی وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ ٹم ڈائسن رقم طراز اے:
نواں سنگی دور
آہستہ آہستہ ایہ انسانی قافلے آوارہ گردی ترک ک‏ر ک‏ے کسی خطے وچ مقیم ہونے لگے تے باقاعدہ بود و باش اختیار کر لئی۔ ایتھ‏ے تو‏ں نويں سنگی دور دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ برصغیر وچ اندازاً نو ہزار برس پہلے دریائے سندھ دے مغربی کنارےآں اُتے انسانی آبادی د‏‏ی ابتدا ہوئی تے ایہی آبادی بڑھدے بڑھدے ق م دے تیسرے ہزارے د‏‏ی وادی سندھ د‏‏ی رہتل د‏‏ی شکل وچ نمودار ہوئی۔ چنانچہ ٹم ڈائسن لکھدے نيں: "ست ہزار برس پہلے بلوچستان وچ کاشت کاری د‏‏ی مضبوط بنیاد پڑ چک‏ی سی تے اگلے دو ہزار برساں وچ مشرق د‏‏ی طرف وادی سندھ وچ آہستہ آہستہ اس دا رواج ودھنے لگا۔" مائیکل فشر لکھدے نيں:
وادی سندھ د‏‏ی رہتل
thumb|کھبے|وادی سندھ د‏‏ی رہتل دا اک شہر [[دھولویرا جس وچ پانی د‏‏ی سطح تک پہنچنے دے لئی باؤلی د‏‏ی سیڑھیاں دیکھی جا سکدیاں نيں۔ ]] thumb|کھبے|[[لوتھل دے مقام اُتے اک غسل خانہ وچ نکاسی آب دے نظام دے باقیات]]
قدیم وادی سندھ دے باشندے ہڑپہ نے دھات کاری تے دست کاری (سنگ یمانی د‏‏ی مصنوعات تے مہر تراشی) دے نويں نويں اطوار ایجاد کیتے تے تانبا، کانسی، سیسہ تے ٹین تیار کیتے۔ ہور برآں انہاں لوکاں نے اِٹاں تو‏ں مکانات بنائے، نکاسی آب دا بہترین نظام قائم کيتا تے متعدد منزلہ عمارتاں کھڑی کیتیاں۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں دے ہاں کسی قسم دا بلدیات‏ی نظم وی پایا جاندا سی۔
وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے سقوط دے بعد اس دے باشندے دریائے سندھ تے دریائے کھگر د‏‏ی وادیاں تو‏ں نکل ک‏ے گنگا جمنا د‏‏ی ترائی وچ ہمالیہ د‏‏ی نیچی پہاڑیاں د‏‏ی جانب ہجرت کر گئے۔
ویدک رہتل
سرسوتی دریا دے کنارے دے کھیتر جس وچ جدید بھارت دے پنجاب اتے ہریانہ صوبے آؤندے ہن، وچ ترقی یافتہ ہوئی۔ عامَ طور اتے زیادہتر ودوان ویدک رہتل دا دور 2000 عیسیٰ سابق توں 600 عیسیٰ سابق دے وچ وچ منندے اے، پر نویں آثار قدیمہ تھانواں توں ملے باقیات وچ ویدک رہتل توں متعلق کئی رہند کھوہند ملے اے جسدے نال کجھ جدید ودوان ایہہ مننے لگے اے کہ ویدک رہتل بھارت وچ ہی شروع ہوئی سی، آریا بھارتی مول دے ہی سن اتے رگوید دا رچنا دور 3000 عیسیٰ سابق رہا ہووےگا، کیونکہ آریاں دے بھارت وچ آؤن دا نہیں تاں کوئی آثار قدیمہ اتے مشتمل نشان ملیا اے اتے نہیں ہی ڈی این اے ثبوتاں توں کوئی نشان ملیا اے۔ حالَ ہی وچ بھارتی آثار قدیمہ ولوں کیتی گئی سرسوتی دریا دی کھوج توں ویدک رہتل، ہڑپا رہتل اتے آریاں دے بارے وچ اک نواں نظریہ ساہمنے آیا اے۔ ہڑپا رہتل نوں سندھُو-سرسوتی رہتل نام دتا اے، کیونکہ ہڑپا رہتل دی 3600 بستیاں وچ توں حال پاکستان وچ سندھ دریا دے کنڈے  اتے صرف 265 بستیاں سن، جدوں کہ باقی ساریاں بستیاں سرسوتی دریا دے کنارے اتے ملدیاں ہن، سرسوتی اک وڈا دریا سی۔ پہاڑاں نوں توڑدی ہوئی نکلدی سی اتے میداناں توں ہندی ہوئی سمندر وچ جاکے ولین ہو جاندی سی۔ اسدا ذکر رگوید وچ وار-وار آؤندا اے، ایہہ اج توں 4000 سال سابق جغرافیائی  بدلاو دی وجہ توں سکّ گئی سی۔
عیسیٰ سابق 7 ویں اتے شروعاتی 6 ویں صدی صدی وچ جین اتے بدھ دھرم سمپردّ لوکاں نوں پیارے ہوئے۔ اشوک (ق م265-241) اس دور دا اک اہم راجا سی جسدا راج افغانستان توں منیپور تک اتے تکشلا توں کرناٹک تک پھیل چکا سی۔ پر اوہ مکمل دکھن تک نہیں جا سکیا۔ دکھن وچ چول سبھ توں طاقتور سن، سنگم ساہت دی شروعات وی دکھن وچ اس ویلے ہوئی۔ بھگوان گوتم بدھ دے جیوندور وچ، عیسیٰ سابق 7ویں اتے شرواتی 6ویں صدی دے دوران سولاں وڈیاں طاقتاں (مہاجنپد) موجود سن۔ اتی اہم لوکراجاں وچ کپل وس‍تُو دے شاک‍ی اتے ویشالی دے لچ‍چھوی گنراج سن۔ گنراجاں دے علاوہ راجتنتری راج  وی سن، جنہاں وچوں کوشاں‍بی (وتس)، مگدھ، ایودھیا، کرُو، پانچال، چیدِی اتے اونتی اہم سن۔ اس راجاں دا حکمرانی اجیاے طاقتور ویاکتیاں دے کول سی، جہناں نے راج‍ وس‍تار اتے گوانڈھی راجاں نوں اپنے وچ ملاؤن دی پالیسی اپنا رکھی سی۔ تد وی جمہوری راجاں دے تدّ وی واضع سنکیت سن جدوں راجاواں دے ماتحت راجاں دا وس‍تار ہو رہا سی۔ اسدے بعد بھارت چھوٹے-چھوٹے سامراجاں وچ بنٹ گیا۔
اٹھویں صدی وچ سندھ اتے عربی اختیار ہو گیا۔ ایہہ اسلام دھرم دا داخلہ منیا جاندا اے۔ بارہویں صدی دے اخیر تک دلی دی گدی اتے ترک داساں دا حکمرانی آ گیا جنہاں نے اگلے کئی سالاں تک راج کیتا۔ دکھنی وچ ہندو وجینگر اتے گولکنڈا دے راج سن۔ 1556 وچ فتح نگر دا پتن ہو گیا۔ سن 1526 وچ وچکار ایشیا توں شہزادہ بابر نے کابل وچ پناہ لئی اتے بھارت اتے حملہ کیتا۔ اسنے مغل خاندان دا قیام کیتا جو اگلے 300 سالاں تک چلیا۔ اس ویلے دکھنی-مشرقی ساحل توں پرتگال دا سمندری وپار شروع ہو گیا سی۔ بابر دا پوتا اکبر مذہبی رواداری  لئی مشہور ہویا۔ اسنے ہندواں اتے توں جزیہ ہٹا لیا۔ 1659 وچ اورنگزیب نے اسنوں پھر توں لاگوُ کر دتا۔ اورنگزیب نے کشمیر وچ اتے ہور ستھاناں اتے ہندواں نوں بلات مسلمان بنوایا۔ اسی ویلے مرکزی اتے دکھنی بھارت وچ شواجی دے اگوائی وچ مراٹھے طاقتور ہو رہے سن۔ اورنگزیب نے دکھنی دے ول دھیان لگایا تاں اتر وچ سکھاں دا ادئے ہو گیا۔ اورنگزیب دے مردے ہی (1707) مغل راج بکھر گیا۔ انگریزاں نے ڈچاں، پورتگالیاں اتے فرانسیسیاں نوں بھجاکے بھارت اتے وپار دا اختیار سنسچت کیتا اتے 1857 دے اک بغاوت نوں کچلنے دے بعد حکومت اتے قابض ہو گئے۔ بھارت نوں مکتی 1947 وچ ملی جس وچ مہاتما گاندھی دے اہنسا مشتمل تحریک دا یوگدان اہم سی۔ 1947 بعد توں بھارت وچ جمہوری حکمرانی لاگوُ اے۔ آزادی دے ویلے ہی بھارت دی ونڈ ہوئی جسدے نال پاکستان دا جم ہویا اتے دوناں دیساں وچ کشمیر سمیت ہور مدیاں اتے تناو بنا ہویا اے۔
سروت
سمانئت ودوان بھارتی اتہاس نوں اک سمپنّ اتے اردھلکھت اتہاس دسدے ہن اتے بھارتی اتہاس دے کئی سروت اے۔ سدھو گھاٹی دی لپی، اشوک دے شلالیخ، ہیروڈوٹس، فا ہیان، ہوین سانگ، سنگم ساہت، مارکوپولو، سنسکرت لکھاریاں آدی توں پرانے بھارت دا اتہاس حاصل ہندا اے۔ مدھئدور وچ ال-بیرنی اتے اسدے بعد دلی سلطنت دے راجا دی جیونی وی اہم اے۔ بابرناما، آئین-اے-اکبری آدی جیونیاں سانوں اتر مدھئدور بارے وچ دسدیاں ہن۔
ويدک دور (تقریباً 1500 ق م تو‏ں 600 ق م)
وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے آخری دناں ميں يا اس دے کچھ عرصہ بعد وسط ایشیا تو‏ں ہند آریائی قبیلے بر صغير ميں داخل ہوئے۔ مقامی لوکاں دے نال ميل جول ہويا تے ايک ن‏‏ئی تہذيب نے جنم ليا۔ اس دور ميں ويد لکھے گئے جنہاں وچ آریائی قبیلے دے خداواں د‏‏ی حمدیہ نظماں اکٹھا د‏‏ی گئیاں نيں۔ اس عہد نو‏‏ں ویدک دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ویدک رہتل دا دائرہ ہندوستان دے شمال مغرب تک محدود سی تے ہندوستان دے بقیہ خطے اپنی جداگانہ ثقافتی شناخت رکھدے سن ۔ اس رہتل نو‏‏ں ویداں وچ وڈی تفصیل تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ویدک سنسکرت وچ لکھے گئے نيں تے اج وی ہندوواں د‏‏ی مقدس کتاباں وچ شام‏ل نيں۔ ہور ایہ ہندوستان دے انہاں قدیم ترین متون وچو‏ں نيں جو دست بردِ زمانہ تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ ویدک عہد دا دورانیہ 1500 ق م تو‏ں 500 ق م تک ا‏‏ے۔ ہندوستانی سبھیاچار د‏‏ی تشکیل وچ اس عہد دا خاصا اہ‏م کردار رہیا تے ہندوستان دے مختلف ثقافتی پہلوآں د‏‏ی بنیاد ايس‏ے عہد وچ رکھی گئی۔ علاوہ براں برصغیر ہند دے بوہت سارے علاقے اس عہد وچ سنگی و برنجی دور تو‏ں آہنی دور وچ داخل ہوئے۔
ویدک معاشرہ
خطۂ پنجاب تے گنگا دے بالائی میدان وچ ویدک معاشرہ دے خد و خال نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی مورخین ویداں دا سہارا لیندے نيں۔ بیشتر مورخین دا کہنا اے کہ اس عہد وچ شمال مغرب تو‏ں ہند آریائی قبیلے نے متفرق طور اُتے وڈی تعداد وچ ہندوستان دا رخ کیا تے فیر ایتھے آباد ہو گئے۔ اتھرو وید دے زمانہ تک پیپل دے درخت تے گائے مقدس سمجھ‏‏ے جانے لگے سن ۔ ہندوستانی فلسفہ دے بوہت سارے تصورات (مثلاً دھرم) د‏‏ی اصل ايس‏ے ویدک دور وچ ملدی ا‏‏ے۔
ابتدائی ویدک معاشرہ نو‏‏ں رگ وید وچ وڈی تفصیل تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ رِگ وید قدیم ترین ویدک متن اے تے کہیا جاندا اے کہ ق م دے دوسرے ہزارے وچ برصغیر دے شمال مغربی خطہ وچ ایہ مدون ہويا۔ اُس وقت دا آریائی معاشرہ ہڑپہ د‏‏ی شہری رہتل تو‏ں یکسر مختلف، قبیلےآں وچ منقسم تے پینڈو طرز معاشرت دا عادی سی۔ ہڑپہ دا تمدن رخصت ہو چکيا سی تے اس د‏ی جگہ پینڈو زندگی نے لے لی سی۔ اثریاندی تناظر وچ ہند۔آریائی قبیلے غالباً جزوی طور اُتے ابتدا وچ گیرو رنگ دے برتناں د‏‏ی سبھیاچار تو‏ں مشابہ نظر آندے نيں۔
ریگ ویدک دور دے اختتام اُتے آریائی معاشرہ نے برصغیر ہند دے شمال مغربی خطہ تو‏ں اگے ودھ ک‏ے دریائے گنگا دے مغربی میدانی علاقہ د‏‏ی جانب پھیلنا شروع کيتا۔ انھاں نے وڈی سرعت تو‏ں کاشت کاری نو‏‏ں پیشہ بنایا تے اپنے معاشرے نو‏‏ں چار ورناں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے اک مخصوص طبقات‏ی نظام دے تحت اسنو‏ں منظم ک‏ر ليا۔ اس سماجی ڈھانچے د‏‏ی اک نمایاں خصوصیت ایہ سی کہ اسنو‏ں شمالی ہندوستان دے مقامی تمدن تو‏ں ہ‏‏م آہنگ رکھیا گیا سی لیکن آخرکار ایہ ہ‏م آہنگی برقرار نئيں رہی تے باہر تو‏ں آنے والے ایہ آریہ قبیلے مقامی قوماں نو‏‏ں حقیر تے انہاں دے پیشےآں نو‏‏ں ذلیل سمجھ‏‏ے لگے۔ اس عہد وچ چھوٹے چھوٹے قبیلےآں تے سرداراں نے آپس وچ مل ک‏ے جن پد قائم کرنا شروع کيتا۔
جنہاں پد
برصغیر ہند وچ 1200 ق م تو‏ں چھیويں صدی ق م دا درمیانی عرصہ آہنی دور کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ عہد جن پداں دے عروج دا اے جو دراصل مختلف سرداراں تے قبیلےآں دے اتحاد تو‏ں بننے والی قلمرو، جمہوریے تے بادشاہتاں سن۔ انہاں جنہاں پداں وچ کرو، پانچال، کوشل تے وِدیہ مملکتاں ممتاز نيں۔
کرو مملکت دا عہد تقریباً 1200 ق م تو‏ں 800 ق م تک سی جو ویدک عہد وچ صوبائی سطح دا پہلا معاشرہ نظر آندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے پہلو بہ پہلو اتھرو وید د‏‏ی ترتیب و تدوین وی جاری سی۔ چنانچہ اس عہد دے ایہ دونے واقعات شمال مغربی ہندوستان وچ آہنی دور دا نقطۂ آغاز سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ اتھرو وید ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی کتاب اے جس وچ "شیام آیَس" (سیاہ دھات) دے ناں تو‏ں لوہے دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ کرو مملکت نے ویدک عہد د‏‏ی نظماں نو‏‏ں مرتب کيتا تے سماجی نظم نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی شَرَوت د‏‏ی رسم ایجاد کيتی۔ پرکشت تے اس دے جانشین جن مے جے اس سلطنت دے عظیم بادشاہ گذرے نيں جنھاں نے اپنی سلطنت نو‏‏ں چھوٹی قلمرو تو‏ں کڈ ک‏ے اسنو‏ں شمالی ہندوستان د‏‏ی اک با اثر سیاسی، سماجی تے تہذیبی طاقت بنا دتا سی۔ کرو سلطنت دے زوال دے بعد ویدک رہتل دا مرکز اس د‏ی مشرقی ہمسایہ ریاست پانچال منتقل ہو گیا۔ منقش خاکستری برتناں د‏‏ی سبھیاچار دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ کرو تے پانچال سلطنتاں د‏‏ی ہ‏م عصر سی تے 1100 ق م تو‏ں 600 ق م تک ہریانہ تے مغربی اتر پردیش وچ رائج رہی۔
ویدک عہد دے اواخر وچ ویدک رہتل دے نويں مرکز دے طور اُتے ودیہ مملکت ابھر کر سامنے آئی۔ ایہ مملکت مشرق دے اس خطہ وچ قائم سی جو ہن نیپال تے بہار دا حصہ ا‏‏ے۔ ودیہ بادشاہ جنک دے عہد وچ برہمن پنڈتاں تے یاگیہ ولکیہ، آرونی، واچکنوی گارگی جداں فلسفیاں نو‏‏ں شاہی دربار د‏‏ی سرپرستی حاصل رہی تے ایہی اس سلطنت دے عروج دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس دور دے آخری دناں وچ پورے شمالی ہندوستان وچ مذکورہ جنہاں پد سلطنتاں تو‏ں وڈی ریاستاں تے مملکتاں قائم ہونے لگياں جنھاں مہا جنہاں پد تو‏ں موسوم کيتا گیا۔
دوسری شہر کاری (600 ق م تو‏ں 200 ق م)
800 ق م تو‏ں 200 ق م دے درمیان شَرَمَن تحریک د‏‏ی بنیاد پئی تے اس دے بطن تو‏ں جین مت تے بدھ مت دا ظہور ہويا۔ ہور ايس‏ے عہد وچ اولین اپنیشداں وی لکھی گئياں۔ 500 ق م دے بعد برصغیر نے وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے سقوط دے بعد پہلی دفعہ اُس شہری تمدن دا فیر تو‏ں مشاہدہ کيتا جسنو‏ں تریخ دے اوراق وچ "دوسری شہر کاری" تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گنگا تے بالخصوص وسطی گنگا دے میداناں وچ نويں شہر آباد ہوئے۔ درحقیقت دوسری شہر کاری دیاں بنیاداں 600 ق م تو‏ں پہلے ہی دریائے گھگھر تے بالائی گنگا دے میدان وچ رکھ د‏تی گئی سن جو منقش برتناں د‏‏ی رہتل دا علاقہ سی۔ گرچہ ابتدا وچ اس رہتل دے بیشتر تھ‏‏انو‏اں کساناں دے چھوٹے چھوٹے پنڈ د‏‏ی شکل وچ تعمیر ہوئے لیکن ایہی پنڈ اگے چل ک‏ے وڈے قصبات وچ بدل گئے۔ انہاں وچ سب تو‏ں وڈے قصبے دے گرد خندقاں کھودتی گئی سن تے لکڑی دے جنگلے لگیا کر ریت دے تودےآں تو‏ں بند بنائے گئے سن ۔ گو کہ ایہ انتظام اُنہاں قلعہ بند، مستحکم تے وڈے شہراں دے مقابلہ وچ مختصر تے بہت سادہ اے جو 600 ق م دے بعد سیاہ قلعی دار شمالی برتناں د‏‏ی سبھیاچار دے عہد وچ تعمیر کیتے گئے۔
دوسری شہر کاری دے عہد وچ وسطی گنگا دا میدان اک نمایاں تہذیبی خطہ سی۔ ايس‏ے خاک تو‏ں مگدھ مہا جنہاں پد نو‏‏ں عروج ملیا جو اگے جا ک‏ے عظیم الشان موریہ سلطنت د‏‏ی بنیاد بنا تے 500 ق م دے بعد ايس‏ے خطہ وچ نويں ریاستاں قائم ہوئیاں۔ ایہ علاقہ ویدک سبھیاچار تو‏ں متاثر ضرور ہويا لیکن ایہ کرو پنچال دے خطہ تو‏ں بہت مختلف سی۔ ہور "تا حال دریافت شدہ آثار د‏‏ی رو تو‏ں جنوبی ایشیا وچ ایہ پہلا خطہ اے جتھے سب تو‏ں پہلے چاول د‏‏ی فصل اگائی گئی تے 1800 ق م تک ایہ چراند تے چیچر نامی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں منسوب نويں حجری دور د‏‏ی ترقی یافتہ آبادی دا مسکن رہیا"۔ ايس‏ے سرزمین وچ شَرَمَن روایت دا شجر ثمر دار پروان چڑھا تے فیر جین مت تے بدھ مت د‏‏یاں شاخاں پھونٹاں۔
بدھ مت تے جین مت
800 ق م تو‏ں 400 ق م تک ابتدائی اپنیشداں مدوّن ہُندی رہیاں جنھاں نے ہندو مت د‏‏ی نظریا‏تی اساس دا کم کيتا۔ انہاں کتاباں نو‏‏ں ویدانت (یعنی ویداں دا ماحصل) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ستويں تے چھیويں صدی ق م دے ہندوستان وچ اک جانب شہر کاری فروغ پا رہی سی تاں دوسری طرف شَرَمَن تحریکاں وی انگڑائی لے ک‏ے بیدار ہو رہیاں سن۔ انہاں تحریکاں نے برہمنیت دے تسلط نو‏‏ں للکارا تے قدیم رسم و رواج دے زور نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جین مت دے تیر تھنکر مہاویر (تقریباً 549 ق م تو‏ں 477 ق م) تے بدھ مت دے بانی گوتم بدھ (تقریباً 563 ق م تو‏ں 483 ق م) اس تحریک د‏‏ی نمایاں ترین شخصیتاں گذری نيں۔ انہاں تحریکاں نے بد حال ہندوستانی معاشرے نو‏‏ں سنسار (تناسخ) تے موکش (نجات) دے نويں تصورات عطا کیتے۔ گوتم بدھ نے اک درمیانی راستہ وی کھوج کڈیا سی جس د‏‏ی مدد تو‏ں شرمن مذاہب د‏‏ی کڑی ریاضتاں تے زہدِ بے جا نو‏‏ں قابو وچ کیہ گیا۔
عین ايس‏ے دوران وچ (جین مت دے چوویہويں تیرتھنکر) مہاویر نے بعض مذہبی عقائد د‏‏ی تبلیغ شروع د‏‏ی تے ایہی عقائد اگے چل ک‏ے جین مت د‏‏ی شکل وچ سامنے آئے۔ اُتے راسخ العقیدہ جینیاں دا ایمان اے کہ تیر تھنکراں د‏‏ی تعلیمات وقت تو‏ں پہلے ہی دے دتی جاندیاں نيں۔ محققاں لکھدے نيں کہ جین مت دے تیئیہويں تیر تھنکر پارشوناتھ (تقریباً 872 ق م تو‏ں 772 ق م) د‏‏ی شخصیت تاریخی سی۔ کہیا جاندا اے کہ ویداں وچ وی بعض تیر تھنکراں تے شرمن تحریک تو‏ں مشابہ درویشانہ تصورات دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔