cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندو دھرم دی تریخ
سنگم ادب
سنگم ادب کلاسیکی تامل ادب دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ۳۰۰ ق م تے ۶۰۰ عیسوی دے درمیان لکھیا گیا [۹۶] [۹۷] [۹۸] ایہ ادبی صنف ۴۷۳ شاعراں د‏‏ی ۲۳۸۱ نظماں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ۱۰۲ شاعراں د‏‏ی شناخت معلوم نئيں ا‏‏ے۔ [۹۹] جس دور وچ ایہ نظماں لکھی گئياں اسنو‏ں عام طور اُتے سنگم یوگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ادبی محققاں دے مطابق اس پورے ادبی زمرے دا ناں سنگم لیجنڈ دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو ہزاراں سالاں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ [۱۰۰] [۱۰۱] [۱۰۲] سنگم ادب دا مواد سیکولر سی۔ ایہ تامل قوم د‏‏ی روزمرہ زندگی د‏‏ی وکھ وکھ تفصیلات دے لئی وقف سی ۔ [۱۰۳]
سنگم ساہتیکار تامل شاعر سن ۔ انہاں وچ معاشرے دے وکھ وکھ پیشےآں تے طبقاں نال تعلق رکھنے والے مرد و سواݨیاں شام‏ل سن ۔ بعد وچ انہاں اشعار نو‏‏ں وکھ وکھ انتھالوجیز وچ مرتب کيتا گیا تے ۱۰۰۰ عیسوی تک کتابی شکل وچ شائع کيتا گیا۔ بھانويں بعد وچ انہاں نے مقبولیت کھو دی، انہاں نو‏‏ں انیہويں صدی وچ CW Tamotarampillai تے UV Swaminath Iyer جداں اسکالرز نے دوبارہ دریافت کيتا ۔
ہندوستان دا "سنہری دور" (گپتا تے پالوا ادوار) (۳۲۰-۶۵۰ عیسوی)
گپتا تے پالوا سلطنت
گپتا سلطنت ( سنسکرت : Gupta Rajvansh, Gupta Rājavaṃśa ) اک قدیم ہندوستانی سلطنت سی۔ ایہ سلطنت تقریباً ۳۲۰ تے ۵۵۰ عیسوی دے درمیان برصغیر پاک و ہند دے بیشتر حصےآں اُتے پھیلی ہوئی سی۔ [۱۰۴] مہاراجہ سری گپتا نے سلطنت د‏‏ی نیہہ دھرپد رہتل دے نمونے اُتے رکھی۔ [۱۰۵] گپتا حکمراناں دے دور وچ ہندوستان وچ جو امن تے خوشحالی قائم ہوئی اس نے ملک نو‏‏ں سائنس تے صنعت وچ سبقت حاصل کرنے دے قابل بنایا۔ [۱۰۶] گپتا دور نو‏‏ں ہندوستان دا سنہری دور کہیا جاندا اے ۔ [۱۰۷] ایہ دریافت دا زمانہ سی ،سائنس تے ٹیکنالوجی ، ماحولیات ، آرٹ ، فقہ، ادب ، ریاضی ، فلکیات ، مذہب تے فلسفہ وچ خصوصی فضیلت دا دور ؛ موجودہ ہندو کلچر بنیادی طور اُتے ايس‏ے دور د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ [۱۰۸] گپتا دور وچ بوہت سارے علمی آدمیاں دا ظہور ہويا جداں کالیداسا ، آریہ بھٹ ، برہمیرا ، وشنو شرما ۔ چندرگپت اول ، سمندر گپت تے سمندر گپت گپتا سلطنت دے سب تو‏ں مشہور شہنشاہ سن جنہاں د‏‏ی سلطنت جنوبی ہند تک وی پھیلی ہوئی سی۔
پالوا سلطنت جنوبی ہندوستان وچ اک قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی سلطنت سی ۔ ایہ سلطنت دوسری تو‏ں نويں صدی عیسوی تک موجود رہی۔ ساتواہن سلطنت دے زوال دے بعد، پلاواں دا عروج ہويا۔ پالوا حکمران پہلے ستواہانہ سلطنت دے تحت جاگیردار بادشاہ سن ۔ [۱۰۹] [۱۱۰] انہاں د‏‏ی اصل دے بارے وچ کئی افسانے نيں۔ thumb|250px|left|رگ وید دا جغرافیائی افق (جس وچ دریاواں تے قبرستاناں دے ناں دتے گئے نيں۔ ایہ ہندوکش تے پنجاب دے علاقے تو‏ں گنگا دے بالائی علاقے تک پھیلا ہويا اے ۔
مابعد کلاسیکی ہندو مت - افسانوی ہندو مت (۶۵۰-۱۲۰۰ عیسوی)
پرانک ہندو مت
اصل مضمون: پران thumb|300px| اشٹامیٹرکا - دیوی امبیکا ( درگا ) دے نال جو رکتویجا دیتیہ دے خلاف لڑ رہی ا‏‏ے۔ دیوی مہاتم ، مارکنڈے پران د‏‏ی علامت نگاری۔
پران ( سنسکرت : पुराण purāṇa ، "قدیم") ہندو ، بدھ مت تے جین مذاہب دے اہ‏م داستانی صحیفے نيں۔ پراناں وچ کائنات د‏‏ی تخلیق تو‏ں لے ک‏ے سیلاب تک د‏‏ی تریخ، شاہی خانداناں، جنگجوؤں، باباواں تے باباواں دے نسب نامے تے ہندو کاسمولوجی، فلسفہ تے جغرافیہ اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۱۱۱] پران عام طور اُتے کسی خاص دیوت‏ا اُتے توجہ مرکوز کردے نيں تے انہاں وچ مذہبی تے فلسفیانہ فکر دا غلبہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ نصوص بنیادی طور اُتے حکایات د‏‏ی شکل وچ نيں، جو اک تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں باہ‏م مربوط کردے نيں۔
لیجنڈ دے مطابق، مہابھارت دے مصنف، ویاسدیو ، پراناں دے مرتب سن ۔ پ‏ر، پراناں د‏‏ی ابتدائی تحریراں گپتا سلطنت (تیسری تو‏ں پنجويں صدی عیسوی) کیتیاں ناں۔ اس دا بوہت‏ے مواد تاریخی یا دوسری صورت وچ اس دور تے اس دے بعد د‏‏ی صدیاں تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ پران ہندوستان دے وکھ وکھ حصےآں وچ لکھے گئے سن ۔ پراناں د‏‏ی مجموعی پڑھائی وچ کچھ عمومی تصورات دیکھے جاندے نيں۔ لیکن اک پران دے دوسرے پران دے اثر دا پتہ لگانا مشکل ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں نو‏ں عام طور اُتے ہ‏م عصر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۱۳]
تحریری نصوص د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تریخ پراناں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اصل تریخ نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے ایہ بلا شبہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ کہانیاں اک ہزار سال تو‏ں زبانی طور اُتے منتقل ہُندی رہیاں نيں۔ تے بعد وچ قرون وسطی تو‏ں لے ک‏ے جدید دور تک اوہ شکل و صورت وچ بدلدے نظر آندے نيں۔ [۱۱۴]
پراناں اُتے منظم تحقیق اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں کاشی دے مہاراجہ ڈاکٹر وبھوندی نارائن سنگھ د‏‏ی سرپرستی تے نگرانی وچ آل انڈیا کاشیراج ٹرسٹ قائم ہويا ۔ اس تنظیم تو‏ں پراناں دے تنقیدی ایڈیشن تے پورانام نامی رسالہ شائع ہُندا رہیا۔ [۱۱۵]
بھکتی تحریک
بھکتی تحریک تو‏ں مراد مذہبی عقیدت مندانہ رجحانات نيں جو قرون وسطی دے ہندو مت وچ پروان چڑھے [۱۱۶] تے بعد وچ سکھ مت د‏‏ی تشکیل دے لئی اک اتپریرک دے طور اُتے کم کيتا ۔ [۱۱۷] اس د‏ی ابتدا ۸ويں صدی وچ جنوبی ہندوستان (موجودہ تامل ناڈو تے کیرالہ ) وچ ہوئی تے شمال د‏‏ی طرف پھیل گئی۔ [۱۱۶] ایہ ۱۵ويں صدی دے بعد تو‏ں مشرقی تے شمالی ہندوستان وچ پھیل گیا تے ۱۵ويں تے ۱۷ويں صدی دے درمیان اپنے عروج اُتے پہنچ گیا۔ [۱۱۸]
ادویت ویدانت
ادویت ویدانت نو‏‏ں ہندو فلسفے د‏‏ی ویدانت [نوٹ ۱۱] شاخاں دا سب تو‏ں ودھ بااثر [۱۳۰] تے طاقتور [ ۱۲۹] سمجھیا جاندا اے [نوٹ ۱۱] مغربی مشرقیت تے دیرینہ فلسفےآں اُتے اس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں، تے ادویت ویدانت دے اثرات ہندوستانی نو ویدانتزم تے ہندو قوم پرستی [۱۲۸] ۱۳۱] [۱۳۲] سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندومت دے وکھ وکھ فرقےآں وچ توحیدی تعلیمات دا اثر دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ [۱۳۳] ادویت ویدانت نو‏‏ں ہندوستانی سبھیاچار تو‏ں باہر ہندو روحانیت د‏‏ی اک عام مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۲۸]
ویدانت د‏‏ی ہر شاخ دے اہ‏م صحیفے پرستھاناتری ( اپنشد ، بھگواد گی‏‏تا تے برہم سوتر ) نيں۔ ادویت دے مطابق انہاں کتاباں وچ فلسفیانہ وضاحتاں تے نتائج دتے گئے نيں۔ [۱۲۵]
[نوٹ ۱۲] [نوٹ ۱۳] ادویت دے پیروکار ودتا [۱۳۵] یاروح تے برہمن دے علم د‏‏ی مدد تو‏ں موکش حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں ۔ اس نجات دا حصول اک طویل المدتی کوشش ا‏‏ے۔ ایہ اک گرو دے تحت تربیت تو‏ں حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
آدی شنکرا ( سنسکرت : आदिशानकरः ) (788–820 AD) اک ہندوستانی فلسفی سی۔ اس نے ہندوستانی فلسفے د‏‏ی شاخ نو‏‏ں مضبوط کيتا جسنو‏ں ادویت ویدانت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۳۶] [۱۳۷] اس د‏ی تعلیم دا مرکز خود تے برہمن دا اتحاد سی ۔ اس دے مطابق برہما نرگون ا‏‏ے۔ [۱۳۸]
آدی شنکر موجودہ کیرالہ ریاست دے پنڈ کالادی وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے پورے ہندوستان دا سفر کيتا تے دوسرے فلسفیاں دے نال مباحثاں تے مباحثاں وچ حصہ لے ک‏ے اپنے فلسفے نو‏‏ں فروغ دتا۔ اس نے چار خانقاہاں قائم کيت‏یاں۔ ایہ خانقاہاں ادویت ویدانت دے فلسفے د‏‏ی تاریخی ترقی، احیا تے پھیلاؤ دے لئی وڈی حد تک ذمہ دار نيں۔ خود شنکر نو‏‏ں ادویت ویدانت فلسفہ دے اہ‏م حامی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۳۷] اوہ ہندو راہباں دے دشنامی فرقے تے ہندو عبادت دے سنمت نظام دے بانی وی نيں ۔
آدی شنکرا دے سنسکرت بولی وچ لکھے گئے کماں دا بنیادی مقصد ادویت تتوا دا قیام سی۔ اودو‏ں ہندو فلسفہ د‏‏ی میمسا شاخ نے لوڑ تو‏ں ودھ رسمیت اُتے زور دتا تے سنت پرستی دے نظریات دا مذاق اڑایا۔ آدی شنکرا نے اپنشداں تے برہم سوتراں اُتے مبنی سنیاس د‏ی اہمیت اُتے زور دتا ۔ اس نے اپنشداں، برہم سوتراں تے بھگواد گی‏‏تا اُتے وی تبصرہ لکھیا ۔ انہاں تمام کتاباں وچ اوہ اپنے اہ‏م مخالفین، میمسا اسکول دے نال نال ہندو فلسفہ تے بدھ فلسفہ دے سانکھیا اسکول د‏‏ی تردید کردا ا‏‏ے۔ [۱۳۸] [۱۳۹] [۱۴۰]
مسلم حکمرانی
اہ‏م مضامین: ہندوستان اُتے مسلماناں د‏‏ی فتح تے ہندوستان وچ اسلام
برصغیر پاک و ہند اُتے مسلماناں د‏‏ی فتح بنیادی طور اُتے ۱۲ويں تو‏ں ۱۶ويں صدی وچ شروع ہوئی۔ پ‏ر، ۸ويں صدی وچ ، مسلماناں نے راجپوت سلطنت (موجودہ افغانستان تے پاکستان ) وچ کچھ حملہ کيتا ۔ دہلی سلطنت دے قیام دے نال ہی اسلام برصغیر دے وڈے حصےآں وچ پھیل گیا۔ ۱۲۰۴ وچ ، بختیار خلجی نے بنگال نو‏‏ں فتح کیتا، جو اودو‏ں مسلم دنیا دا سب تو‏ں شمالی حصہ سی۔
۱۴ويں صدی وچ ، خلجی خاندان کے، علاؤالدین خلجی نے اپنی سلطنت نو‏‏ں جنوب وچ گجرات ، راجستھان تے سطح مرتفع دکن تک پھیلایا، تے تغلق خاندان نے اپنی سلطنت نو‏‏ں تامل ناڈو تک پھیلا دتا ۔ لیکن دہلی سلطنت دے خاتمے دے بعد، پورے برصغیر وچ کئی نويں سلطنتاں ابھراں ، جنہاں وچ گجرات سلطنت ، مالوا سلطنت ، تے بنگال سلطنت شام‏ل نيں، جنہاں دے پاس اودو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا تجارتی راستہ سی [۱۴۱] [۱۴۲]۔
مراٹھا سلطنت تے برطانوی حکومت تو‏ں پہلے، مسلم مغل سلطنت ہندوستان د‏‏ی بیشتر ریاستاں اُتے قبضہ کرنے یا اسنو‏ں دبانے دے قابل سی۔ پ‏ر، اوہ کچھ پسماندہ ریاستاں اُتے قبضہ نئيں کر سک‏‏ے، جداں کہ ہمالیہ دے بالائی علاقےآں وچ ہماچل پردیش ، اتراکھنڈ ، سکم ، نیپال تے بھوٹان ؛ جنوبی ہندوستان وچ ٹراوانکور تے تمل ناڈو تے مشرق وچ آسام د‏‏ی اہوم سلطنت ۔
ہندو مت دا اتحاد
چیتنیا مہا پربھو (1486 AD – 1533 AD) مشرقی تے شمالی ہندوستان دے اک مشہور وشنو راہب تے مذہبی گرو تے سولہويں صدی دے اک ممتاز سماجی مصلح سن ۔ اوہ گاؤڈینگ (اب مغربی بنگال وچ نادیہ ضلع ) وچ نادیہ دے تحت نودویپ وچ ہندو برہمن پنڈت سری جگناتھ میشرا تے سریمتی سچی دیوی دے ہاں پیدا ہوئے۔ وشنو سماج وچ اسنو‏ں سری رادھا کرشن د‏‏ی جڑواں محبت سمجھیا جاندا اے ۔ [۱۴۷] سری کرشنا چیتنیا بھکتیوگا بھگوت فلسفہ دے اک ممتاز مبلغ تے مبلغ سن جو سریمد بھاگوت پران تے سریمد بھگوت گی‏‏تا وچ بیان کردہ فلسفہ اُتے مبنی سن ۔ [۱۴۸] اوہ espاس نے رادھا تے کرشن د‏‏ی شکل وچ ہستی د‏‏ی پرستش د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے سری ہری دے ناں تے عقیدت نو‏‏ں مقبول بنایا تے ہری کرشنا ہریرام مہا منتر جداں کہ سریکالی سنترن اپنشد تے سری پدما پران دے ہراپاروت‏‏‏ی سنگم وچ مذکور اے، ذات پات تو‏ں قطع نظر، برہمناں تو‏ں اقلیتاں
مہا منتر
ہرے کرشنا ہرے کرشنا کرشنا کرشنا ہرے ہرے۔
ہرے رام ہرے رام رام رام ہرے ہرے.. [۱۴۹] [۱۵۰]
رامانوج (۱۰۱۷–۱۱۳۷) اک ماہر الہیات تے فلسفی سن ۔ اوہ سری رامانوچاریہ ، اپادھیائے ، لکشمن مونی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔ عام طور اُتے ہندو اسنو‏ں ویدانت دا سب تو‏ں وڈا نقاد سمجھدے نيں ، جو ہندو فلسفے د‏‏ی خاصیت اے ۔ [۱۵۱]
رامانند وشنو آچاریہ رامانوجچاریہ دے شاگرد سن ۔ انہاں دے شاگرد کبیر تے سورداس سن ۔ رامانوج نے ویدانت دے فلسفے اُتے مبنی اپنا نواں فلسفہ وشستادویت ویدانت تیار کيتا۔ ویدانت دے علاوہ، رامانوجچاریہ نے ۷ويں-۱۰ويں صدی دے صوفیانہ تے متقی الور سنتاں دے بھکتی فلسفے تے جنوب د‏‏ی پنچرات روایت کيتی نیہہ رکھی۔
مدھوا ( سنسکرت : मद्वाचार्यः ؛ سنسکرت تلفظ: [ məd̪ʱʋɑːˈtʃɑːrjə ] ) یا آنندتیرتھ یا پورن پرجنا ( ۱۲۳۸–۱۳۱۷ ) ہندو فلسفہ دے اک نظریہ، دویت ویدانت دا اک وڈا حامی سی۔ اوہ بھکتی تحریک دے دور دے اہ‏م ترین فلسفیاں وچو‏ں اک سن ۔
مشرقی گنگا تے شام سلطنتاں
مشرقی گنگا تے سوریا ہندو اکثریت‏ی علاقے سن جنہاں نے ۱۱ويں صدی عیسوی تو‏ں ۱۶ويں صدی عیسوی دے وسط تک موجودہ اوڈیشہ (تاریخی طور اُتے کلنگا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اُتے حکومت کيتی۔ ۱۳ويں تے ۱۴ ويں صدیاں دے دوران، جدو‏ں ہندوستان دے وڈے حصے مسلماناں دے زیر اقتدار سن، کالنگا د‏‏ی آزاد ریاست ہندو مذہب، فلسفہ، فن تے فن تعمیر دا گڑھ بن گئی۔ مشرقی گنگا دے حکمران مذہب تے فنون دے عظیم سرپرست سن، تے انہاں دے بنائے ہوئے مندر ہندو فن تعمیر دا کچھ شاہکار تصور کيتے جاندے نيں۔
وجے نگر سلطنت
وجے نگر سلطنت ( کنڑ : Vijayanagara Empire, Vijayanagara Sāmrājya ; تیلگو : Vijayanagara Empire, Vijayanagara Sāmrājyamu ) جنوبی ہندوستان وچ قرون وسطی د‏‏ی اک سلطنت سی ۔ پرتگالیاں نے اس سلطنت نو‏‏ں بسناگا کنگڈم کہیا ۔ ۱۳۳۶ عیسوی وچ (I) ہری ہرا تے اس دے بھائی (I) بوکا رایا نے ایہ سلطنت قائم کيتی۔ [۱۵۲] ۱۳ويں صدی دے آخر تک، سلطنت جنوبی ہندوستان اُتے اسلامی حملےآں د‏‏ی مزاحمت کرکے اپنا اثر و رسوخ قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئی ۔ [۱۵۳] ۱۶۴۶تک ایہ سلطنت موجود سی۔ پ‏ر، ۱۵۶۵ وچ ، سلطنت دکن دے ہتھو‏ں اک جنگ وچ شکست دے بعد اس سلطنت دا زوال شروع ہويا ۔ اس سلطنت د‏‏ی شناخت اس دے راجگڑھ وجئے نگر دے ناں نال ہُندی اے ۔ موجودہ کرناٹک ریاست وچ ہمپی وچ اس شہر دے کھنڈرات ہن عالمی ثقافتی ورثہ نيں۔ اس سلطنت د‏‏ی تریخ قرون وسطی دے یورپی مسافراں ڈومنگو پیج ، فرناؤ نونس [۱۵۴] تے نکولو ڈی کونٹی د‏‏یاں تحریراں تے مقامی ادب تو‏ں معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ وجئے نگر د‏‏ی طاقت تے خوشحالی دے ثبوت آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں تو‏ں ملے نيں۔
اس سلطنت د‏‏ی علامت دے طور اُتے وکھ وکھ فن تعمیر پورے جنوبی ہندوستان وچ پھیلے ہوئے نيں۔ اس د‏ی بہترین مثال ہمپی ا‏‏ے۔ وجے نگر فن تعمیر نو‏‏ں جنوبی ہندوستان دے قدیم مندر بنانے دے انداز نو‏‏ں ملیا ک‏ے بنایا گیا سی ۔ اس دا ہندو فن تعمیر تمام مذاہب تے مقامی طرزاں نو‏‏ں یکجا کردا ا‏‏ے۔ ایہ انداز مقامی گرینائٹ چٹان اُتے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمالی دکن سلطنت دا اثر سیکولر شاہی فن تعمیر وچ واضح ا‏‏ے۔ موثر انتظامیہ تے غیر ملکی تجارت نے سلطنت وچ آبپاشی د‏‏ی نويں ٹیکنالوجیز نو‏‏ں درآمد کرنا ممکن بنایا۔ وجے نگر سلطنت فن تے ادب د‏‏ی سرپرست سی۔ اس سلطنت د‏‏ی سرپرستی وچ کنڑ، تیلگو، تامل تے سنسکرت ادب وچ اک نويں دور دا آغاز ہويا۔ کرناٹک موسیقی نے اپنی موجودہ شکل اس سلطنت دے دور وچ حاصل کيتی۔ جنوبی ہندوستان وچ تریخ وچ وجئے نگر سلطنت نے ہندو مت دے گرد قومی اتحاد دے حصول وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ۔
مراٹھا سلطنت
مراٹھا سلطنت ( مراٹھی : माराथा पूर्ष्ट) اک تاریخی سلطنت اے جو ستارہويں صدی تو‏ں انیہويں صدی دے اوائل تک (۱۶۷۴–۱۸۱۸) ہندوستان دے بیشتر حصےآں وچ موجود سی۔ اس دے بانی چھترپتی شیواجی سن ۔ مغل شہنشاہ اورنگزیب د‏‏ی موت دے بعد ، مراٹھا سلطنت پیشوا دے تحت کئی گنیاپھیل گئی، اپنے عروج پر، ایہ شمال وچ پشاو‏ر تو‏ں لے ک‏ے جنوبی ہندوستان وچ تامل ناڈو تک پھیل گئی۔ ہندوستان وچ آخری ہندو سلطنت ۔ ۱۷۶۱ وچ پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ مرہٹے ۔کو شکست ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں شمال د‏‏ی طرف پھیلنے تو‏ں روک دتا گیا جس دے نتیجے وچ شمالی ہندوستان عملی طور اُتے کچھ عرصے دے لئی مراٹھا سلطنت تو‏ں باہر ہو گیا۔ پ‏ر، ۱۷۷۰ وچ شمالی ہندوستان دوبارہ مراٹھا سلطنت دے تحت آگیا۔ بعد وچ ، شہنشاہ دے تحت مرکزی طور اُتے حکومت کرنے دے بجائے، مراٹھا سلطنت پیشواواں دے تحت تقسیم ہو گئی تے اک کنفیڈریشن دے طور اُتے ابھری، ۱۸۱۸ وچ ، مراٹھا سلطنت نو‏‏ں انگریزاں دے ہتھو‏ں اینگلو-مراٹھا جنگ وچ شکست ہوئی ، نتیجے دے طور پر، برطانوی کنٹرول ہندوستان عملاً قائم ہو چکيا سی۔
سلطنت دا اک وڈا حصہ خشکی تو‏ں گھرا ہويا سی تے قنوجی انگرے جداں قابل کمانڈر دے تحت اک طاقتور بحریہ دے ذریعہ محفوظ سی۔ اس نے اپنے مخالفین خصوصاً پرتگالیاں تے انگریزاں دے بحری حملےآں دا کامیابی تو‏ں مقابلہ کيتا ۔ [۱۵۵] محفوظ سمندری سرحداں تے مضبوط قلعےآں نے مراٹھا فوجی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
جدید ہندو مت (۱۸۵۰ء دے بعد)
ہندو ازم د‏‏ی نشاۃ ثانیہ، جسنو‏ں بنگال د‏‏ی نشاۃ ثانیہ وی کہیا جاندا اے ، تو‏ں مراد سماجی اصلاحات د‏‏ی تحریکاں د‏‏ی لہر تے انیہويں تے ویہويں صدیاں وچ برطانوی حکومت دے دوران غیر منقسم ہندوستان دے بنگال دے خطہ وچ بوہت سارے ماہر صوفیاء دا ظہور ا‏‏ے۔ ایہ نشاۃ ثانیہ عام طور اُتے راجہ رام موہن رائے (۱۷۷۵–۱۸۳۳) دے دور وچ شروع ہويا تے شاعر گرو رابندر ناتھ ٹیگور (۱۸۶۱–۱۹۴۱) اُتے ختم ہويا، حالانکہ اس دے بعد تو‏ں بوہت سارے دانشور اس لہر دے علمبردار تے علمبردار دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ تخلیقی صلاحیتاں تے سیکھنے کا۔ انیہويں صدی دا بنگال سماجی اصلاح، مذہبی فلسفہ ، ادب ، صحافت ، حب الوطنی تے سائنس دے علمبرداراں دا اک ہور اجتماع سی، جس نے قرون وسطیٰ دے خاتمے تے اس ملک وچ جدید دور دا آغاز کيتا۔
فریڈرک میکس مولر ( جرمن : Friedrich Max Müller ) (پیدائش: ۶ دسمبر ، ۱۸۲۳ - وفات: ۲۸ اکتوبر ، ۱۹۰۰) اک مشہور ہندوستانی اسکالر ، فلسفی ، ماہرِ عمرانیات، ماہرِ عمرانیات، پروفیسر، معروف جرمن سکالر تے سنسکرت دے مترجم سن ۔ اوہ روسی فلسفی Afrikaner Alexandrovich Speer د‏‏ی Dengken unt Verklichkeit ("سوچ تے حقیقت") دے عنوان تو‏ں لکھی گئی تحریر تو‏ں سخت متاثر سن ۔ [۱۶۰]
سری اروبندو یا اروبندو گھوش (۱۵ اگست ۱۸۷۲ – ۵ دسمبر ۱۹۵۰) اک ہندوستانی بنگالی سیاسی رہنما، روحانی رہنما تے فلسفی سن ۔ [۱۶۱] [۱۶۲] انہاں دے والد کرشندھن گھوش تے نانا راج نارائن بوس نيں۔ اروند گھوش بچپن وچ انگلینڈ وچ تعلیم حاصل کرنے گئے تے کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں TRIPS پاس کيتا ۔ وطن واپسی دے بعد انہاں نے برطانیہ مخالف تحریک وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ۔ انہاں دے سرپرست بیرندر کمار گھوش انقلابی منتر تو‏ں متاثر سن ۔ انہاں نے بنگال د‏‏ی تقسیم د‏‏ی تحریک (۱۹۰۵–۱۹۱۱) وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جدو‏ں اس نے کانگریس وچ انتہا پسند گروپ د‏‏ی قیادت کيتی۔
سرو پالی رادھا کرشنن ( تیلگو : سرووپلی رادھا کرشنن؛ تمل : سروپلی رادھا کرشنن )، ( ۵ ستمبر ۱۸۸۸ – ۱۷ اپریل ۱۹۷۵) آزاد ہندوستان دے پہلے نائب صدر تے دوسرے صدر سن ۔ انہاں د‏‏ی دوسری کتاب 'The Reign of Religion in Contemporary Philosophy' 1920 وچ شائع ہوئی۔
ہندو
بوہت‏ے ہندو اصلاحی تحریکاں انیہويں صدی دے آخر وچ شروع ہوئیاں۔ انہاں تمام تحریکاں نے قدیم اپنشداں تے ویدانت دے صحیفاں د‏‏ی اک جدید تشریح د‏‏ی تے سماجی اصلاح اُتے توجہ دتی۔ [۱۶۳] انہاں تحریکاں د‏‏ی اک خاصیت ہندوستان وچ مغربی برتری تے سفید فام بالادستی دے برطانوی استعمار دے تصورات نو‏‏ں کمزور کرنا سی۔ تے ايس‏ے شعور تو‏ں حب الوطنی دا جذبہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں جدوجہد آزادی دا اک اہ‏م ترین تہذیبی نظریہ پیدا نئيں ہويا۔ [۱۶۴]
راجہ رام موہن رائے قدیم اپنشد متون تو‏ں اک جدید عقلی ہندوستان دا تصور کردے نيں ۔ سوامی نارائن (۳ اپریل ۱۷۸۱ – ۱ جون ۱۸۳۰)، جسنو‏ں سہجانند سوامی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک یوگی تے راہب سن جنہاں د‏‏ی زندگی تے تعلیمات نے دھرم، اہسیا تے برہمی دے مرکزی ہندو طریقےآں نو‏‏ں زندہ کيتا۔ اسنو‏ں اس دے پیروکار خدا د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجیا ہويا فرشتہ مندے سن ۔
سوامی نارائن ۱۷۸۱ وچ اتر پردیش، ہندوستان دے پنڈ چپپیا وچ پیدا ہوئے۔ ۱۷۹۲ وچ ، ۱۱ سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے نیل کنت برنی دا ناں لیا تے ۱۱ سال د‏‏ی عمر وچ ست سال د‏‏ی یاترا شروع کيتی۔ اس سفر دے دوران اس نے وکھ وکھ فلاحی سرگرمیاں کيتياں تے اس سفر دے ۹ سال تے ۱۱ ماہ دے بعد ۱۷۹۹ وچ ریاست گجرات وچ سکونت اختیار کيتی۔ ۱۸۰۰ وچ اسنو‏ں اپنے گرو سوامی رامانند نے ادبھوا فرقے وچ شروع کيتا تے اس دا ناں سہجانند سوامی رکھیا گیا۔ ۱۸۰۲ وچ اس دے گرو نے اپنی موت تو‏ں پہلے ادبھوا فرقے د‏‏ی قیادت سونپ دتی۔ سہجانند سوامی نے "سوامی نارائن منتر" نو‏‏ں منظم کيتا تے سکھایا۔ اس لئی اوہ سوامی نارائن دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ اختراعی برادری نو‏‏ں بعد وچ سوامینرائن برادری دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔
سوامی نارائن نے برطانوی سلطنت دے نال اچھے تعلقات استوار کيتے۔ انہاں دے نہ صرف ہندو برادری بلکہ اسلام تے زرتشتی مذہب وچ وی بوہت سارے پیروکار سن ۔ اس نے اپنی زندگی دے دوران چھ مندر بنائے تے اپنے فلسفے نو‏‏ں پھیلانے دے لئی ۵۰۰ پرمہمساں نو‏‏ں ملازمت دتی۔ ۱۸۲۶ وچ سوامی نارائن نے سماجی پالیسی اُتے اک درسی کتاب لکھی۔ یکم جون ۱۸۳۰ نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا تے گجرات دے گدھرا وچ ہندو مذہبی رسومات دے مطابق دفن ہوئے۔ اپنی موت تو‏ں پہلے، سوامی نارائن نے اپنے سوامی نارائن سمپرادتا دے دو حصےآں نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی گود لئی ہوئے بھتیجاں نو‏‏ں آچاریہ مقرر کيتا۔ سوامیرین نو‏‏ں معاشرے وچ سواݨیاں تے غریباں دے لئی انہاں د‏‏ی اصلاحات تے وڈے پیمانے اُتے اہسیا (اگ د‏‏ی قربانیاں) انجام دینے دے لئی وی چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
برہمسماج یا برہم سبھا ۱۹ويں صدی وچ قائم اک سماجی تے مذہبی تحریک اے جسنو‏ں بنگال وچ نشاۃ ثانیہ دا علمبردار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۲۰ اگست ۱۸۲۸ نو‏‏ں کلکتہ وچ ہندو مصلح راجہ رام موہن رائے (۱۷۷۲–۱۸۳۳) تے انہاں دے دوستاں نے برہمو سماج دا آغاز عوامی عبادت دے نال کيتا۔ انہاں دا دیوت‏ا "بے شکل برہما" سی، اس لئی انہاں دے مذہب دا ناں برہما ا‏‏ے۔
رام کرشنا پرمہمس رام کرشنا پرمہمس ( مدد · معلومات ) ( ۱۸ فروری ۱۸۳۶ - اگست ۱۶ ، ۱۸۸۶؛ پورواشرم ناں گدادھر چٹوپادھیائے [ ۱۶۵] ) انیہويں صدی دے اک ممتاز ہندوستانی بنگالی فلسفی ، مذہبی فلسفی [۱۶۶] سن ۔ رام کرشن مشن نو‏‏ں انہاں دے مرکزی شاگرد سوامی وویکانند نے انہاں د‏‏ی تبلیغ کردہ مذہبی فکر وچ قائم کيتا سی ۔ [۱۶۷] [۱۶۸] [۱۶۹] انہاں دا تعلق بنگالی نشاۃ ثانیہ [۱۷۰] تے ۱۹ويں تے ۲۰ويں صدی دے ہندو نشاۃ ثانیہ تو‏ں اے [۱۷۱] [۱۷۲]اس لفظ دے بارے وچ مرکزی کردار وچو‏ں اک۔ اس دے شاگرداں وچ ، تے ایتھ‏ے تک کہ اس دے جدید عقیدت منداں وچ ، اوہ خدا دے اوتار دے طور اُتے پوجا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۷۳]
وویکانند نے ۱۸۹۳ وچ شکاگو وچ ورلڈ کانگریس آف ریلیجنز وچ اپنی مذہبی فکر نو‏‏ں مغربی عوام تک پہنچایا ۔ وویکانند دے آفاقی انسانیت دے پیغام نو‏‏ں عالمی سطح اُتے سراہا گیا تے اسنو‏ں تمام معاشراں د‏‏ی حمایت وی حاصل ہوئی۔ اس دے بعد اس نے ریاستہائے متحدہ وچ ہندو فلسفے د‏‏ی آفاقی سچائی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ویداندا سوسائٹی تے رام کرشن مشن د‏‏ی نیہہ رکھی، جو کہ رام کرشن دے مذہبی ہ‏م آہنگی دے نظریات تے "شیواجنا وچ جیوا سیوا" نو‏‏ں ہندوستان وچ نافذ کرنے دے لئی اک مذہبی تنظیم ا‏‏ے۔ [۱۷۴] رام کرشن تحریک نو‏‏ں ہندوستان وچ نشاۃ ثانیہ د‏‏ی تحریکاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۷۵] ۲۰۰۸ تک، ہندوستان تے بیرون ملک رام کرشنا مشن د‏‏ی کل ۱۶۶ شاخاں نيں۔ اس تنظیم دا ہیڈ آفس مغربی بنگال وچ ا‏‏ے۔ بیلور مٹھ, ہاوڑہ وچ واقع اے. [۱۷۶]
آریہ سماج ( سنسکرت : अर्य समाज, انگریزی : ārya samāja "Noble Society") اک ہندو تنظیم تے اصلاحی تحریک سی جس د‏‏ی نیہہ ۱۸۷۵ وچ سوامی دیانند نے ویدک مذہب دے قیام دے لئی رکھی سی ۔ [۱۷۷] اوہ اک راہب سی جس نے ویداں د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی ۔ اس نے برہمی اُتے عمل کيتا ۔ اس مثالی اُتے زور دتا. آریہ سماج دے ارکان نے اس اصول اُتے عمل کيتا۔ اوہ توحید اُتے یقین رکھدے نيں یعنی اک خدا نو‏‏ں مندے نيں تے بت پرستی دے خلاف نيں۔ [۱۷۸] انہاں دا عقیدہ ویدوکت برہمن وچ ا‏‏ے۔
ہ‏م عصر ہندو مت
بوہت‏ے ہندو اصلاحی تحریکاں دا آغاز انیہويں صدی دے آخر وچ ہويا۔ انہاں تمام تحریکاں نے قدیم اپنشداں تے ویدانت دے صحیفاں د‏‏ی اک جدید تشریح د‏‏ی تے سماجی اصلاح اُتے توجہ دتی۔ [۱۶۳] انہاں تحریکاں د‏‏ی اک خاصیت ہندوستان وچ مغربی برتری تے سفید فام بالادستی دے برطانوی استعمار دے تصورات نو‏‏ں کمزور کرنا سی۔ تے ايس‏ے شعور تو‏ں حب الوطنی دا جذبہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں جدوجہد آزادی دا اک اہ‏م ترین تہذیبی نظریہ پیدا نئيں ہويا۔ [۱۶۴]
مغرب وچ نو ہندو تحریک
پرمہمس یوگنند (Pôromohôngsho Joganondo, سنسکرت : परमहान्स योगनांद Paramahaṃsa Yogānaṃda; 5 جنوری ۱۸۹۳ – ۷ مارچ ۱۹۵۲) اک ہندوستانی یوگی تے گرو سی۔ انہاں نے اپنی کتاب آٹو بائیوگرافی آف یوگی دے ذریعے مغربی معاشرے وچ مراقبہ تے کریا یوگا دا تعارف کرایا۔
ابھے چرناراوندا بھکت ویدانت سوامی پربھوپدا ( انگریزی : Abhay Charanaravinda Bhaktivedanta Swami Prabhupada, سنسکرت : अभाय चारानाराविंद भक्तिवेद स्वामी प्रभुपादः, IAST : abhaya-caraṇāravinda bhakti-vedanta svāmātī۱۷ ) تے ۱۹ نومبر ۱۹۸۹، واسیابیدہ ۱۹۸۴۔ اسکن یا ہرے کرشنا تحریک دے بانی آچاریہ [۱۷۹] ۔ [۱۸۰] اوہ خود بھکتی سدھانت سرسوت‏ی دے شاگرد سن ۔ انہاں د‏‏ی زندگی دا مقصد پوری دنیا وچ ہندو مت دے گوڈیا وشنو نظریے نو‏‏ں پھیلانا سی ۔ [۱۸۱]
ہندو مت
ہندوازم (دیوناگری: हिन्दुत्व, "ہندویت") اک تحریک اے جس دا مقصد ہندوواں دے لئی اختیار دے ہندو اصولاں تے طرز زندگی نو‏‏ں اپنانا ا‏‏ے۔ ہندو مت د‏‏ی اصطلاح عبادت دے کسی نظام تو‏ں مراد نئيں ا‏‏ے۔ ایہ اک طرز زندگی ا‏‏ے۔ اک سبھیاچار جو اس ملک وچ صدیاں تو‏ں رائج ا‏‏ے۔ [۱۸۲] ہندو قوم پرست سیاست دان ونائک دامودر ساورکرجس نے 'ہندوتوا' د‏‏ی اصطلاح بݨائی اوہ غلط ا‏‏ے۔ ہندوستان دا ہر بچہ قومیت دے اعتبار تو‏ں ہندو ا‏‏ے۔ تاں ہندوستان ہندو راشٹر ا‏‏ے۔ اس ملک دے لوکاں وچ حب الوطنی، اخلاقیات، دیانتداری، نیکی، دھرم (ابدی وفاداری) تے تدارک د‏‏ی خصوصیات پیدا کرنا۔ اس ملک دا عروج اک منظم مضبوط جاگروت معاشرے تو‏ں ممکن ا‏‏ے۔ تے اس دے ذریعے دنیا د‏‏ی بھلائی حاصل ہوئے گی۔ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ دا ایہ وی مننا اے کہ ہندو مذہب اس ملک دے لوکاں دا انہاں دے اپنے نظام عبادت دے تنوع، کھانے د‏‏ی عادات تے رہنماواں دے تنوع، فیصلے تے سوچ دے تنوع وغیرہ وچ ابدی اتحاد ا‏‏ے۔ اوہ اس ملک دے تقدس دے خیال تو‏ں وابستہ ہندو نيں۔ کون اے اس ملک د‏‏ی زمین، دریا، پہاڑ، زندگی تے پودے، یاتری، پتترا گرنتھراجی نو‏‏ں چنگا مندا اے یا ن خود نو‏‏ں ہندو سمجھدا ا‏‏ے۔ ایہ ہندو مذہب دنیا وچ امن برقرار رکھ سکدا ا‏‏ے۔ پوری دنیا نو‏‏ں پالنے دے لئی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندومت دی تریخ گٹھ:ہندو اساطیر گٹھ:ہندو مت
قنفذ
قنفذ نے امام علی دے گھر حملہ کرنے تے حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی شہادت وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ بعض مصادر دے مطابق اوہ عمر بن خطاب دا غلام سی تے بعض ہور مصادر دے مطابق اوہ ابوبکر دا غلام سی۔ کتاب الامامہ و السیاسہ وچ اس دا ناں قنفذ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ اس دے نسب تے دوسرے مشخصات دے بارے وچ کوئی صحیح گزارش نئيں ملدی۔
قنفذ دے متعلق مصادر وچ آیا اے کہ اس نے امام علیؑ تو‏ں چاہیا سی کہ اوہ ابوبکر د‏‏ی بیعت کرن اس دے علاوہ اس دے بارے وچ کوئی خبر موجود نئيں ا‏‏ے۔ شیخ مفید کہندے نيں کہ عمربن خطاب نے قنفذ نو‏‏ں امام علیؑ دے گھر د‏‏ی طرف بھیجیا تو‏ں کہ آپؑ نو‏‏ں بیعت دے لئی مسجد وچ لیایا جائے تے جے آپؑ نے آنے تو‏ں انکار کیا، تاں لکڑیاں نو‏‏ں دروازے اُتے جمع کرن. کتاب الاحتجاج وچ آیا اے کہ جدو‏ں حضرت زہراءؑ نے امام علیؑ نو‏‏ں مسجد جانے تو‏ں روکیا تاں قنفذ نے حضرت زہراؑ نو‏‏ں تازیانہ ماریا تے جدو‏ں آپؑ دروازے دے پِچھے گئياں تاں قنفذ نے دروازے نو‏‏ں دھکا ماریا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپؑ د‏‏ی پسلیاں ٹُٹ گئياں تے محسن بن علی شہید ہوئے گئے. دلائل الامامہ وچ آیا اے کہ قنفذ نے عمر دے حکم تو‏ں تلوار دے غلاف تو‏ں فاطمہؑ نو‏‏ں ماریا.
مآخذ
گٹھ:دشمنان اہل بیت گٹھ:علی
فلسطینی مرکزی کونسل
فلسطین سینٹرل کونسل ( PCC )، جسنو‏ں فلسطین لبریشن آرگنائزیشن سنٹرل کونسل وی کہیا جاندا اے، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (PLO) دے ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ PCC پالیسی فیصلے اس وقت کردا اے جدو‏ں فلسطینی نیشنل کونسل (PNC) دا اجلاس نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ PCC فلسطینی نیشنل کونسل تے فلسطین لبریشن آرگنائزیشن ایگزیکٹو کمیٹی دے درمیان اک لنک دے طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ PCC دا انتخاب PNC دے ذریعے PLO ایگزیکٹو د‏‏ی طرف تو‏ں نامزدگی دے بعد کيتا جاندا اے، تے فلسطینی نیشنل کونسل صدر اس د‏ی صدارت کردے نيں۔
ممبران
رکنیت ۴۲ (۱۹۷۶)، ۵۵ (۱۹۷۷)، ۷۲ (۱۹۸۴)، ۱۰۷ (۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل)، ۹۵ (۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط) تو‏ں ودھ ک‏ے ۱۲۴ (۱۹۹۶) ہوگئی ا‏‏ے۔ اپریل ۱۹۹۶ تک، PCC فلسطین لبریشن آرگنائزیشن ایگزیکٹو کمیٹی، فلسطینی نیشنل کونسل، PLC تے ہور فلسطینی تنظیماں دے ۱۲۴ اراکین اُتے مشتمل سی۔
تریخ
۵ جنوری ۲۰۱۳ نو‏ں، ایہ اعلان کيتا گیا کہ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن نے فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی حکومت تے پارلیمنٹ دے فرائض مرکزی کونسل نو‏‏ں سونپے نيں۔
حوالے
گٹھ:فلسطین
جارج ابراہم گریئرسن
جارج ابراہ‏م گریئرسن آئرش نژاد برطانوی سول سرونٹ، مصنف تے ماہر لسانیات سن ۔ گیارہ جلداں اُتے مشتمل انہاں کتاب لنگوئسٹک سروے آف انڈیا انہاں دا شاہکار تحقیقی کم منیا جاندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
گیریئرسن 7 جنوری 1851ء نو‏‏ں ڈبلن، متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد سرکاری پریس چلاندے سن ۔ مڈھلی سِکھیا حاصل کرنے دے بعد ریاضی د‏‏ی تعلیم دے لئی ٹرنیٹی کالج، ڈبلن وچ داخل ہوئے، جتھے اوہ ماہر علم اللسان تے مشرقی زباناں دے پروفیسر رابرٹ ایٹکنسن تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں دے نال مل ک‏ے ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ زباناں وچ سنسکرت دا تحقیقی مطالعہ کيتا۔ انہاں نے یونیورسٹی وچ سنسکرت تے ہندی زباناں اُتے ہوݨ والے مقابلےآں وچ انعامات وی حاصل کيتے۔ 1872ء وچ انہاں نے انڈین سول سروس دا امتحان پاس کيتا تے بنگال وچ تعینات ہوئے، جتھے 1898ء تک خدمات انجام دتیاں۔ 1898ء وچ انہاں نو‏ں لنگوئسٹ سروے آف انڈیا دا سپریٹنڈنٹ مقرر کيتا گیا۔ بنگال وچ تعینا‏‏تی دے دوران انہاں نے ہندوستانی زباناں تے ادب اُتے کافی دلچسپی لئی۔ 1877ء تو‏ں 1933ء تک انہاں د‏‏ی کئی کتاباں تے مقالہ جات شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ 1886ء وچ یوروپین انڈولاجسٹ د‏‏ی ویانا وچ منعقد ہوݨ والی اورینٹل کانگرس دے سامنے اک اسکیم تیار ک‏ر ک‏ے رکھی گئی جس دے مطابق ہندوستانی زباناں دا ترتیب وار جائزہ شائع کيتا جائے۔ اٹھ سال بعد ایہ اسکیم منظور ہوئی۔ 1894ء وچ اس اُتے باقاعدہ کم شروع ہويا۔ اس کم دے لئی گریئرسن نو‏‏ں منتخب کيتا گیا۔ گریئرسن اس عظیم کم د‏‏ی تحقیق دے لئی بنگال رائل ایشیاٹک سوسائٹی تو‏ں منسلک ہوئے تے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی وڈی تے چھوٹی زباناں دے مطالعہ د‏‏ی تفصیلی تحقیق تے سروے کيتا تے اک چوکھی ودھیا کتاب ترتیب دے پائی۔ تِیہہ سال تک اس سروے اُتے کم جاری رہیا۔ اس سروے وچ ہندوستان د‏‏ی 364 زباناں تے بول چال دے لہجاں دا تحقیقی جائزہ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ گیاراں جلداں (اُنی حصے) اُتے مشتمل اس کتاب دے کل صفحات د‏‏ی تعداد اندازاً 8000 نيں۔اس سروے وچ ہر بولی تو‏ں تن نمونہ درج کيتے گئے نيں، جنہاں وچ نثر دا اقتباس، لوک ادب دا کچھ حصہ، زبانی روایتاں تو‏ں شام‏ل کيتی گئی کہانی (نظیم یا نثر تو‏ں)، گرامر دا نمونہ، لفظاں دا مختصر ذخیرہ، جملے وغیرہ شام‏ل کيتے گئے نيں۔ اس دے علاوہ ہندوستانی زباناں بولنے والے باشندےآں د‏‏ی تریخ، اس بولی د‏‏ی گرامر، انہاں د‏‏ی تمدنی حالت تے بود و باش، سماجی حالات تے بولی دے لہجے وی شام‏ل نيں۔ ایہ سروے کتابی صورت وچ 1903ء تو‏ں 1928ء تک کلکتا تو‏ں شائع ہويا۔
وفات
جارج ابراہ‏م گریئرسن 9 مارچ 1941ء نو‏‏ں کیمبرلے، سرے، انگلستان وچ وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:انگریز مستشرقین گٹھ:برطانوی ماہرین لسانیات گٹھ:برطانوی ماہرین ہندویات
محسن بن علی
محسن بن علی، حضرت علی تے حضرت فاطمہ زہرا دتی پنجواں اولاد نيں جو ابو بکر دے طرفداراں د‏‏ی طرف تو‏ں خلافت دے ابتدائی ایام وچ حضرت علیؑ تو‏ں جبری بیعت لینے دے لئی انہاں دے گھر اُتے ہجوم دے وقت سقط ہوک‏ے شہید ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی شہادت د‏‏ی تریخ واضح نئيں اے لیکن بعض تاریخی روایات د‏‏ی روشنی وچ انہاں د‏‏ی شہادت رسول اللہ دے وصال دے 45 روز بعد واقع ہوئی۔
نامگذاری
احادیث دے مطابق پیغمبر اکرمؐ نے حضرت فاطمہ(س) دے تیسرے بیٹے دا ناں محسن رکھیا سی۔
مختلف مآخذ وچ آپ دا تذکرہ
شیعہ تے اہل سنت دے تریخ و حدیث تے نسب شناسی دے اکثر مصادر وچ آپ دا تذکرہ موجود ا‏‏ے۔ تاریخی روایات آپ دے اصل وجود نو‏‏ں مانت‏ی نيں بھانويں فریقین اس دے پیدائش تے وفات دے زمانے وچ اختلاف نظر رکھدے ا‏‏ے۔
شیعہ منابع
شیعہ منابع محسن د‏‏ی شہادت سقط د‏‏ی وجہ قرار دیندے نيں لیکن اس دے زمان تے وجہ وچ اختلاف نظر رکھدے نيں۔ شیعہ منابع اس دے ناں دے بارے وچ اتفاق نظر رکھدے نيں تے اسنو‏ں حضرت فاطمہ دا بیٹا قرار دیندے نيں۔چند اک منابع دے ناں درج ذیل ذکر کيتے جاندے نيں:
اہل سنت منابع
اہل سنت منابع کہ جنہاں نے محسن نو‏‏ں حضرت فاطمہ (س) دے بیٹےآں وچو‏ں شمار کيتا اے :
شہادت د‏‏ی تفصیل
بعض منابع حضرت علی تو‏ں بیعت لینے دے لئی حضرت فاطمہ دے گھر اُتے حملے دے وقت محسن د‏‏ی شہادت سمجھدے نيں۔ محمد بن عبدالکریم شہرستانی (م ۵۴۸ق) اپنی کتاب الملل و النحل وچ معتزلہ دے اک وڈے عالم ابراہیم بن سیار نظام (م۲۳۰ ق) تو‏ں نقل کردا اے کہ اس دن فاطمہ دے پہلو وچ ضرب لگنے تو‏ں محسن دا سقط ہويا :
اسی طرح ابن ابی الحدید ہور اپنے استاد ابوجعفر نقیب دے نال ہونے والی گفتگو وچ علی تو‏ں جبری بیعت لینے دے واقعے وچ محسن دے سقط ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے ۔.
اس بنا اُتے محسن دے سقط دا واقعہ حضرت ابو بکر دے طرفداراں د‏‏ی علی تو‏ں جبری بیعت لینے دے موقع اُتے ہويا ۔ لہذا محسن دا سقط رحلت رسول خدا دے بعد دا اے ۔
تریخ شہادت
ایران وچ ایام محسنیہ دے ناں تو‏ں ربیع الاول دے اوائل وچ منائے جانے والے ایام عزا انہاں تاریخی روایات دے نال مطابقت نئيں رکھدے نيں۔ بھانويں حضرت فاطمہ د‏‏ی (حضرت علی حمایت د‏‏ی خاطر) اجتماعی تے سیاسی کوششاں کہ جو انہاں دتی جسمانی صحت و سلامتی د‏‏ی بیانگر نيں تے ايس‏ے طرح اسامہ بن زید دے لشکر د‏‏ی واپسی دے واقعات تے اس گھر اُتے حملے تو‏ں ارتباط جداں واقعات اس موضوع دے اثبات دے دلائل وچو‏ں نيں ۔
محل دفن
پہلے تے ابتدائی تاریخی منابع وچ کِسے جگہ محسن دے مقام دفن د‏‏ی طرف اشارہ نئيں ہويا اے ۔صرف اک روایت وچ آیا اے کہ حضرت علی(ع) نے حضرت فاطمہ د‏‏ی خادمہ فضہ تو‏ں فرمایا کہ محسن دے جسد نو‏‏ں اپنے گھر وچ دفنا دو۔
عذابِ قاتل
ابن قولویہ اپنی کتاب کامل الزیارات وچ اک حدیث نقل کردے نيں جس دے مطابق قیامت دے روز خاندان رسول خدا وچو‏ں سب تو‏ں پہلے محسن دا واقعہ خدا دے سامنے پیش ہوئے گا تے اسک‏‏ے قاتل دا حساب لیا جائے گا آخر کار اسنو‏ں سزا دتی جائے گی فیر اسک‏‏ے بعد قنفذ دے حساب د‏‏ی باری آئے گی۔
مآخذ
گٹھ:اولاد حضرت زہرا گٹھ:اولاد امام علی گٹھ:حضرت فاطمہ
ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد ۲۰۱۴
دوسرے ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد ۔18اکتوبر تو‏ں جنوبی کوریا وچ نيں۔ ایہ 24 اکتوبر تک جنوبی کوریا وچ منعقد ہون گے۔
شریک ملکاں
شریک ملکاں د‏‏ی لسٹ:
ہور ویکھو
گٹھ:2014 وچ جنوبی کوریا گٹھ:2014 وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ 2014ء گٹھ:2014ء وچ کھیل گٹھ:ایشیائی کھیل گٹھ:ایشیائی کھیل 2014 گٹھ:جنوبی کوریا وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے گٹھ:جنوبی کوریا وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے
حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری
حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری
حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری ضلع  جون پور انڈیا کے ایک گاؤں  نوناری کے رہنے والے تھے۔آپ نوناری قبیلہ سے تعلق رکھتے ہے ۔آپ اپنے زمانے کے نامور اور اپنی قوم کے عظیم اور نیک سیرت و خصائل کے عظیم مرتبے پرفائزتھے۔آپ محبت ومحوبیت کے پیکر مہمان نوازی میں اشراف عرب کے نمونہ سخاوت کے ابرکرم تکلف دوست ہی محترم بزرگ بھی تھے۔۔ اسلامی شریعت کا ان کے اندبہت پاش و لحاظ تھا حرام وہ مکروہ دور کی بات کوئی خلاف اولی کام دیکھتے توآپ کے غصے کی انتہاہ نہ رہتی ۔ آپ اپنے ماتحتوں کا بہت خیال کرتے تھےگھر کانظام چلانے کا الگ ہی انداز تھا، آپ  کے عمال آپ سے بہت خوش رہتے تھےہر کام خوشی خوشی کرتے،خود حد درجہ محنتی تھے، آپ کو زراعت سے بے حددل چسپی تھی، جانوروں کوپالنے کابہت شوق تھا، آپ نے اپنے جانوروں کے لئےہر قسم کی سہولیات فراہم کرتےتھے۔ آپ بہت صابر و شاکر اور صفائی پسند تھے مرض وفات میں جب کہ آپ اپنی ضروریات کو خود  پوری کرنے کی استطاعت نہیں رکھتے تھے پھر بھی بستر پر بول وبرازکرنے سے گریزکرتے تھےحددرجہ منع کرنے کے بعد بھی بیت الخاء میں لے جانے کے لیے اصرار کرتے اور لاغری کی حالت میں بھی جب کہ حرکت کرنا بھی دشوار تھا، صفائی کا پورا اہتمام کرواتے جیسےرہاکرتے تھے۔ آپ ایک مثالی زندگی گزار کر اس دنیا سے رخصت ہوگئےہیں بالآخر آپ تقریبا90 سال کو عمر پاکر 11محرم 1444ھ مطابق 10اگست 2022 ء کو ہم تمام لوگوں کوروتا چھوڑ کر اس دنیاسے رخصت ہوگئےعلم و فضل کا دیا گل ہو گیا۔
شوذب
محققاں دے مطابق شوذب بن عبد اللہ ہمدانی عابس بن ابی شبیب شاکری دے غلام سن تے کربلا دے جری سن ۔ اپنے مالک دے ہمراہ میدانِ کربلا وچ شہید ہوئے۔
خصوصیات شوذب
شوذب یاران امام علی وچو‏ں سن تے جنگِ سہ گانہ علی یعنی جمل، صفین تے نہروان وچ شریک سن ۔
صحابیت
جناب شوذب صحابی رسول تے امام علی ابن ابی طالب دے باوفا ساتھ‏ی سن ۔ شوذب علم و تقویٰ دے اعتبار تو‏ں بلند پایہ شخصیت سن ۔ کوفہ د‏‏ی معروف علمی شخصیت ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اہل کوفہ دے لئی حضرت امیر المومنین د‏‏ی احادیث نقل کردے سن تے امام علی ابن ابی طالب دے نال جنگاں وچ شریک رہ‏‏ے۔ جدو‏ں حضرت مسلم بن عقیل کوفہ وچ پہنچے تاں انہاں د‏‏ی بیعت کرنے دے بعد حضرت امام حسین تک اہل کوفہ دے ہور خطوط پہنچانے وچ عابس شاکری دے ہمراہ رہ‏‏ے۔ نہایت مخلص تے عابد و زاہد انسان سن ۔ بڑھاپے دے عالم وچ وی ظلم دے خلاف عملی کردار ادا کيتا۔ کوفہ وچ حضرت مسلم د‏‏ی شہادت دے بعد عابس شاکری دے ہمراہ حضرت امام حسین د‏‏ی خدمات وچ کربلا پہنچے تے یزیدی لشکر تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہو گئے۔
قبیلہ
ھمدان د‏‏ی اک شاخ قبیلہ شاک‏ر ک‏ے غلام زاداں تو‏ں تے عابس بن ابی شبیب شاکری تو‏ں وابستہ سن ۔شیعانِ کوفہ وچ اپنے اوصاف د‏‏ی بنا اُتے نمایاں حیثیت رکھدے سن تے اک طرف تاں میدانِ جنگ دے شہسوار سن دوسری طرف احادیث دے حافظ تے امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام تو‏ں استفادہ کيتے ھوئے سن تے کوفہ وچ اس باب وچ مرجعیت رکھدے سن لوک انہاں تو‏ں احادیث حاصل کرنے آیا کردے سن.
ہمراہی امام
جب عابس جناب مسلم علیہ السلام دا خط لےک‏ے کوفہ تو‏ں مکہ معظمہ روانہ ھوئے سن تاں شوذب وی انہاں دے نال سن تے امام حسین علیہ السلام دے ھمراہ مکہ معظمہ تو‏ں فیر عراق تے کربلا پہنچے سن.
روز عاشورا
یہ اوہ لفظاں نيں جنہاں نو‏ں اطمینانی حالت وچ شاعری دے طور اُتے ھر شخص کہہ سکدا اے لیکن عین مصیبت دے موقع اُتے واقعی طور انکا اس طرح کہنا کہ عمل تو‏ں انہاں د‏‏ی تصدیق ھوندی ھو بہت مشکل اے ۔لفظاں تو‏ں صاف ظاھر سی کہ راہِ حق وچ مصائب اٹھانے دا اک شوق اے تے تکالیف دے برداشت کرنے دا ولولہ جو خوداختیاری طور اُتے عملی اقدامات دا محرک اے.
شہادت
بہرطور شوذب اگے ودھے امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں سلام کرکے رخصت ھوئے تے جنگ کرکے شہید ھوئے.
سانچے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:صحابی شہید گٹھ:صحابہ گٹھ:اصحاب علی
عائذ بن مجمع عائذی
آپ انہاں لو گاں وچو‏ں سن جنہاں نے امام حسین ؓ دے لشکر وچ شمولیت اختیار کيتی۔ تے 10 محرم 61ھ وچ یزیدی فوج نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے ۔
مجمع بن عبداللہ عائذی دے فرزند سن ۔اپنے والد دے نال منزل عزیب الھجانات اُتے امام حسین علیہ السلام د‏‏ی قدم بوسی دا شرف حاصل کيتا سی تے انہاں دے نال اپنے جتھے وچ رھندے ھوئے جنگ وچ شرکت کيتی تے شہید ھوئے.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:680ء گٹھ:680 دیاں موتاں گٹھ:حسین ابن علی گٹھ:مسلما‏ن شہدا گٹھ:مقتولین کربلا
انچیون مرکزی میدان ایشیائی کھیل
انچیون مرکزی میدان ایشیائی کھیل ، ایشیائی کھیل 2014 دا مرکزی میدان ا‏‏ے۔ ایشیائی کھیل 2014ء جنوبی کوریا وچ 19 ستمبر تو‏ں 4 اکتوبر تک جاری رہیاں گئے۔ اس دوران افتتاحی تقریب اہ‏م مقابلے تے اختتامی تقریب ايس‏ے میدان وچ منعقد ہون گے۔ ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں اس طرح بنایا گيا اے کہ ایشیائی کھیلاں دے دوران 60,000 افراد د‏‏ی گنجائش ہوئے گی تے کھیلاں دے بعد ایہ کم ہو ک‏ے 30,000 رئے جائے گی۔
حوالے
گٹھ:2014ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏اں گٹھ:ایشیائی کھیلاں دے میدان گٹھ:جنوبی کوریا وچ کثیر المقاصد اسٹیڈیم گٹھ:جنوبی کوریا وچ کھیل گٹھ:جنوبی کوریا وچ کھیل تھ‏‏انو‏اں گٹھ:کھیل دے میدان
آچے ول عثمانی سفارت
thumb| 16ويں صدی وچ [[بحر ہند وچ عثمانی بحری بیڑہ]] آچے وچ عثمانیاں د‏‏ی روانگی کا آغاز ۱۵۶۵ وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں ملاکا وچ پرتگالی سلطنت دے خلاف جنگ وچ سلطنت آچے د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں ہويا۔ ایہ روانگی ۱۵۶۴ وچ سلیمان اول دے پاس آچے دے سلطان علاؤالدین ریاست شاہ قہار د‏‏ی طرف تو‏ں اک ایلچی بھیجنے دے بعد ہوئی تے غالباً ۱۵۶۲ دے اوائل وچ پرتگال دے خلاف آچے د‏‏ی حمایت دے لئی کہیا گیا۔
عثمانی تے آچے دے تعلقات
گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۵۳۰ دے بعد تو‏ں، آچے تے عثمانیاں دے درمیان اک غیر رسمی اتحاد سی۔ سلطان علاء الدین دو وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تعلقات نو‏‏ں ودھانے وچ دلچسپی رکھدا سی: پرتگالیاں نو‏‏ں ملاکا تو‏ں کڈنا تے سماٹرا وچ اپنی طاقت نو‏‏ں بڑھانا۔ پرتگالی ایڈمرل فرڈینینڈ مینڈیس پنٹو د‏‏یاں تحریراں دے مطابق، ۱۵۳۹ وچ پہلا عثمانی بحری بیڑہ ۳۰۰ عثمانیاں (مصریاں سمیت)، سواحلی ، موغادیشو تے اس دے آس پاس دے شہراں نال تعلق رکھنے والے صومالی ، دیبل تے تہندے کے سندھیاں ، سورت دے گجراتیاں اُتے مشتمل سی۔ جنجیرہ سے ملابار دے ۲۰۰ ملاح خطے د‏‏ی مدد دے لئی بٹاک تے جنوب مشرقی ایشیا دا سمندری علاقہ ۔
ایسا لگدا اے کہ آچے نے ۱۵۶۲ وچ اک ایلچی بھیجنے دے بعد عثمانیاں تو‏ں مدد حاصل کيتی سی، تے انہاں مدد کيت‏ی مدد تو‏ں اس نے ۱۵۶۴ وچ ارو تے جوہر د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں فتح کيتا سی۔
عثمانی نشریات
۱۵۶۴ء وچ علاء الدین ریاست شاہ قہار نے اک ہور ایلچی عثمانی دربار وچ بھیجیا۔ اپنے پیغام وچ انہاں نے عثمانی حکمران کو اسلام دا خلیفہ قرار دتا۔
۱۵۶۶ وچ سلطان سلیمان د‏‏ی وفات دے بعد، اس دے بیٹے سلیم دوم نے کچھ بحری جہاز آچے بھیجنے دا حکم دتا۔ عثمانی بحری بیڑے دے نال کافی فوجی سازوسامان دے نال متعدد سپاہی، بندوق بردار تے انجینئر بھیجے گئے۔ پہلا مہم جو بحری بیڑا توپ خانے تو‏ں لیس ۱۵ گیلیاں اُتے مشتمل سی، جس دا رخ یمن وچ بغاوت تو‏ں لڑنے دے لئی کيتا گیا سی۔ آخر کار، ۱۵۶۶ تے ۱۵۶۷ وچ صرف دو بحری جہاز آچے پہنچے، لیکن انہاں دے بعد ہور بیڑے تے کارگو بھیجے گئے۔ پہلے بحری بیڑے د‏‏ی قیادت کردوغلو خضر نے کيتی۔ آچےنے موتیاں، ہیراں تے یاقوت دے نال آوا جائی دے لئی ادائیگی کی. ۱۵۶۸ وچ آچے دے ذریعے ملاکا دے محاصرے وچ ، بھانويں ایسا نئيں لگدا کہ عثمانی اس وچ براہ راست ملوث سن ۔ ایسا لگدا اے کہ انہاں نے جنگ دے لئی جنگی سازوسامان خریدیا سی، حالانکہ قبرص اُتے مسلسل حملے تے عدن وچ بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ وڈی مقدار وچ گولہ بارود حاصل کرنے تو‏ں قاصر سن ۔
عثمانیاں نے آچنی نو‏‏ں گیند بنانے دا طریقہ سکھایا۔ اودو‏ں تک، اس طرح دے ہتھیار بنانے د‏‏ی صنعت پورے جنوب مشرقی ایشیا وچ پھیل چک‏ی سی، تے مشہور توپاں مکاسر ، ماترم ، جاوا ، منانگکاباؤ ، ملاکا تے برونائی وچ بندی سی۔ انہاں وچو‏ں بہت ساریاں نایاب توپاں یورپی نوآبادکاراں نے لے لی سی تے آچے دے کئی ڈچ گرجا گھراں د‏‏ی گھنٹیاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ پگھلے ہوئے عثمانی ہتھیاراں تو‏ں بنی سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ گھنٹیاں اُتے ہن وی عثمانی ہلال موجود ا‏‏ے۔ ۱۷ ويں صدی دے آغاز وچ ، آچے دے پاس تقریباً ۱٬۲۰۰ درمیانے درجے د‏‏ی کانسی د‏‏ی توپاں تے تقریباً ۸۰۰ ہور ہتھیار جداں ریوالور تے شمخال سن ۔
نتائج
اس ترسیل دے نتیجے وچ آچے تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان فوجی، تجارتی، ثقافتی تے مذہبی شعبےآں وچ تبادلاں وچ وادھا ہويا۔ آچے دے بعد دے حکمراناں نے سلطنت عثمانیہ دے نال انہاں تبادلاں نو‏‏ں جاری رکھیا، تے ایسا لگدا اے کہ آچے دے بحری جہاز عثمانی پرچم دے تھلے روانہ ہوئے۔
آچے تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان تعلقات پرتگالیاں دے لئی اک بہت وڈا خطرہ سن تے انہاں نو‏ں بحر ہند وچ اجارہ داری تجارتی پوزیشن قائم کرنے تو‏ں روکیا سی۔ آچے، خاص طور اُتے الیگزینڈر مودا دے دور وچ ، جس دے پاس ۱٬۲۰۰ توپاں تے ۸۰۰ ہور ہتھیاراں دا ذخیرہ سی، پرتگالیاں دا اک وڈا تجارتی دشمن سی تے غالباً مسالےآں د‏‏ی تجارت اُتے انہاں دے مقابلے وچ ودھ کنٹرول سی۔ اپنے مفادات دے لئی پرتگالیاں نے آچے-عثمانی-وینیشیائی تجارتی محور نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اس لئی بحیرہ احمر تے آچے اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا، لیکن بحر ہند وچ افرادی قوت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔
جب ۱۸۷۳ وچ آچے اُتے ولندیزیاں نے حملہ کيتا تے آچے جنگ شروع ہوئی تاں آچے حکومت نے سلطنت عثمانیہ دے نال اپنے اک معاون ریاست دے طور اُتے اپنے سابقہ معاہدے اُتے انحصار کيتا۔ اس دعوے نو‏‏ں مغربی طاقتاں نے مسترد کر دتا۔ آچے نے اک بار فیر عثمانیاں تو‏ں فوجی مدد کيت‏ی درخواست کيتی، لیکن اصل وچ مدد دے لئی بھیجے گئے بحری بیڑے نو‏‏ں زیدی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی یمن د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا، تے آچے نو‏‏ں بالآخر شکست ہوئی تے اوہ ڈچ ایسٹ انڈیز وچ شام‏ل ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ بحریہ گٹھ:تریخ آچے گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۵۶۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ ۱۵۶۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1560ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1560ء د‏‏ی دہائی
نوبل انعام جیتو مسیحی شخصیتاں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب گٹھ:فہارست سائنسدانان
مارول سنیمیٹک یونیورس
مارول سنیماٹک کائنات ( MCU ) اک امریکی میڈیا فرنچائز اے تے مشترکہ کائنات اے جو اک سپر ہیرو فلماں د‏‏ی اک سیریز اُتے مبنی اے ، جو مارول اسٹوڈیوز نے آزادانہ طور اُتے تیار کيت‏‏ا اے تے انہاں کرداراں اُتے مبنی اے جو مارول کامکس دے ذریعہ شائع ہونے والی امریکی کامکس وچ نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ فرنچائز وچ کامکس ، مختصر فلماں ، ٹیلی ویژن سیریز تے ڈیجیٹل سیریز وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ مشترکہ کائنات ، جداں کامک کتاباں وچ اصل مارول کائنات د‏‏ی طرح ، ،مشترکہ پلاٹ ، ترتیبات ، کاسٹ تے کرداراں نو‏‏ں عبور کرکے قائم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
پہلی ایم سی یو فلم آئرن مین (2008) سی ، جس نے فلماں دے پہلے مرحلے دا آغاز کراس اوور فلم دی ایونجرز (2012) وچ کیہ سی۔ فیز ٹو د‏‏ی شروعات آئرن مین 3 (2013) تو‏ں ہوئی سی تے اِٹ مین (2015) دے نال اختتام پزیر ہوئی۔ فیز تھری دا آغاز کیپٹن امریک‏‏ا: خانہ جنگی (2016) تو‏ں ہويا تے اس دا اختتام مکڑی انسان کے نال ہويا : گھر تو‏ں دور (2019)۔ فرنچائز وچ پہلے تن مراحل اجتماعی طور اُتے "دی انفینٹی ساگا" دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ فیز فور دا آغاز بلیک بیوہ (2020) تو‏ں ہوئے گا تے اس دا اختتام تھور: محبت تے تھنڈر (2021) دے نال ہوئے گا۔
مارول ٹیلی ویژن نے 2013– ٹیلی ویژن سیزن وچ ABC اُتے مارول دے شیلڈ دے ایجنٹ دے نال ٹیلی ویژن وچ وی کائنات نو‏‏ں ودھایا ، اس دے بعد 2015 وچ نیٹ فلکس اُتے مارول دے ڈیئر ڈیول کے نال آن لائن سٹریمنگ تے 2017 وچ ہولو اُتے مارول رن اویز تے فیر مارول کلاک &amp; ڈیگر تے 2018 وچ فریفارم اُتے دے نال کیبل ٹیلی ویژن تک وسعت دی۔ مارول ٹیلی ویژن نے شیلڈ دے ایجنٹ:سلنگشاٹ ڈیجیٹل سلسلے کو وی تخلیق کيت‏‏ا۔ مارول اسٹوڈیوز نے 2020 وچ فالکن تے ونٹر سولجر کے نال شروع ہونے والے ٹائی انہاں شوز دے لئی ڈزنی + دے نال آن لائن اسٹریمنگ وچ وی توسیع د‏‏ی ، اس دے نال ہی ہولو اُتے ہالوسٹرم وی شامل سی ، جو مارول ٹیلی ویژن تو‏ں وراثت وچ ملیا سی تے اس دے بند ہونے تے مارول اسٹوڈیوز وچ شامل ہونے دے بعد۔ ساؤنڈ ٹریک البمز تمام فلماں تے ٹیلی ویژن سیریز دے بہت سارے سلسلےآں دے لئی جاری کردتیاں گئیاں نيں ، ہور فلماں وچ سننے والی موجودہ موسیقی اُتے مشتمل تالیف البمز وی ۔ MCU وی شامل ٹائی وچ مارول سنیمیٹک یونیورس وی دا اک سلسلہ تخلیق کيت‏‏ا اے، جدو‏ں کہ سنیمیٹک یونیورس د‏‏ی طرف تو‏ں شائع براہ راست ٹو ویڈیو مختصر فلماں تے اک وائرل مارکیٹنگ اس د‏ی فلماں دے لئی مہم تے فاکس نیوز پروگرام WHIH Newsfront دے نال کائنات وچ اضافہ کيت‏‏ا.
فرنچائز تجارتی لحاظ تو‏ں کامیاب رہی اے تے عام طور اُتے اسنو‏ں اک مثبت تنقید دا جواب ملیا اے ، حالانکہ کچھ جائزہ نگاراں نے پایا اے کہ اس د‏ی کچھ فلماں تے ٹیلی ویژن سیریز سنیمیٹک یونیورس دے پس منظر د‏‏ی وجہ تو‏ں تنزلی وچ رہیاں نيں۔ اس نے کامکس بکس دے کردار دے موافقت دے حقوق دے نال مخالف فلماں تے ٹیلی وژن دے اسٹوڈیوز نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی مشترکہ کائنات بنانے د‏‏ی تحریک دتی ا‏‏ے۔ ایم سی یو مشترکہ کائنات تو‏ں باہر دوسرے میڈیا د‏‏ی وی توجہ دا مرکز رہیا ، جس وچ مختلف والٹ ڈزنی پارکس تے ریسارٹس د‏‏ی توجہ شامل اے ، ڈسکوری ٹائمز اسکوائر وچ اک کشش ، جدید آرٹ نمائش د‏‏ی کوئینز لینڈ گیلری ، دو ٹیلی ویژن اسپیشل ، ہر فلم دے لئی گائیڈ بکس ، متعدد ٹائی انہاں ویڈیو گیمز تے اشتہارات۔
Television soundtracks
Leading up to the release of Avengers: Endgame, Mondo announced that they would be releasing vinyl copies for the soundtracks of all MCU films released up to that point, as well as Endgame. The first vinyl produced was for Ant-Man and The Wasp on April 24, 2019, featuring collectible artwork designed by Phantom City Creative and 14 previously unreleased bonus tracks, followed by Black Panther and Thor: Ragnarok.
انفینٹی ساگا
پہلے تن مراحل اجتماعی طور اُتے "دی انفینٹی ساگا" دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فلماں
خوش دل شاہ
خوش دل شاہ (پیدائش:٧ فروری ۱۹۹۵ء) پاکستانی فرسٹ کلاس کرکٹ کرکٹ کھلاڑی اے جو اس وقت فاٹا کرکٹ ٹیم حصہ ا‏‏ے۔ خوش دل شاہ پشاو‏ر زلمی د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان سپر لیگ وچ وی کھیل رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پشاو‏ر زلمی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ضلع بنوں دیاں شخصیتاں گٹھ:فاٹا چیتاز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:فاٹا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ملتان سلطانز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
فلسطینی قومی کونسل
فلسطینی قومی کونسل ( PNC ) ( المجلس الوطني الفلسطيني فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (PLO) دا قانون ساز ادارہ اے تے تنظیم آزادی فلسطین ایگزیکٹو کمیٹی دا انتخاب کردا اے، جو اپنے اجلاساں دے درمیان تنظیم د‏‏ی قیادت سنبھالدی ا‏‏ے۔ فلسطینی قومی کونسل تنظیم آزادی فلسطین دے لئی پالیسیاں تے پروگرام بنانے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ ایہ پارلیمنٹ دے طور اُتے کم کردی اے جو فلسطینی علاقےآں دے اندر تے باہر تمام فلسطینیاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے، تے دنیا بھر وچ فلسطینی کمیونٹی دے تمام شعبےآں بشمول سیاسی جماعتاں، مقبول تنظیماں، مزاحمتی تحریکاں، تے زندگی دے تمام شعبےآں نال تعلق رکھنے والی آزاد شخصیتاں۔
کونسل دا باقاعدہ اجلاس ہر دو سال بعد ہُندا ا‏‏ے۔ قرارداداں دو تہائی کورم دے نال سادہ اکثریت تو‏ں منظور کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ پی این سی اپنا چیئرمین خود منتخب کردی ا‏‏ے۔
ساخت
فلسطینی قومی کونسل دے لئی امیدواراں نو‏‏ں تنظیم آزادی فلسطین دی ایگزیکٹو کمیٹی ، فلسطینی قومی کونسل دے چیئرمین ، تے فلسطین لبریشن آرمی دے کمانڈر ان چیف اُتے مشتمل اک کمیٹی دے ذریعے نامزد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نامزدگی دے بعد، فلسطینی قومی کونسل امیدواراں نو‏‏ں فلسطینی قومی کونسل دی پوری رکنیت د‏‏ی اکثریت تو‏ں منتخب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پر، انتخابات دے انعقاد دے ناممکن ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، فلسطینی قومی کونسل دے انتخابات کدی نئيں ہوئے تے زیادہ تر اراکین دا تقرر ایگزیکٹو کمیٹی کردا ا‏‏ے۔
۱۹۹۶ وچ جدو‏ں کونسل نو‏‏ں فلسطینی قومی چارٹر اُتے نظرثانی اُتے ووٹ دینا پيا تاں فلسطینی قومی کونسل دے ارکان د‏‏ی کل تعداد ۴۰۰ تو‏ں ودھیا کر تقریباً ۸۰۰ کر دتی گئی۔ ۲۰۰۹ تک، انہاں وچو‏ں کوئی ۷۰۰ باقی رہ گئے سن ۔ پی این سی دے چیئرمین سلیم زانون سن تے پی این سی دے ۶۶۹ ارکان سن ۔ ۸۸ پہلی فلسطینی قانون ساز کونسل (PLC) تو‏ں نيں، ۹۸ مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ رہنے والی فلسطینی آبادی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں، تے ۴۸۳ فلسطینی تارکین وطن د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ بھانويں فلسطینی قومی کونسل وچ   PLC دے متعدد اراکین نيں، لیکن ایہ فلسطینی اتھارٹی دا کوئی ادارہ نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ PA دے PLC دے برابر ا‏‏ے۔
۲۰۱۲ تک فلسطینی قومی کونسل دا مرکزی دفتر عمان وچ اے تے برانچ آفس رام اللہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تریخ
پہلی PNC، جو ۴۲۲ نمائندےآں اُتے مشتمل سی، مئی ۱۹۶۴ وچ یروشلم وچ ملاقات کيت‏ی تے فلسطینی قومی عہد (جسنو‏ں فلسطینی قومی چارٹر وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں اپنایا۔ اس نے تنظیم آزادی فلسطین کو فلسطینی عوام دے سیاسی اظہار دے طور اُتے وی قائم کيتا تے احمد الشقیری نو‏‏ں  تنظیم آزادی فلسطین ایگزیکٹو کمیٹی دا پہلا چیئرمین منتخب کيتا۔ کانفرنس وچ اردن ، مغربی کنارے ، غزہ د‏‏ی پٹی ، شام ، لبنان ، کویت ، عراق ، مصر ، قطر ، لیبیا تے الجزائر وچ فلسطینی برادریاں دے نمائندے شریک سن ۔
اس دے بعد دے سیشن قاہرہ (۱۹۶۵)، غزہ (۱۹۶۶)، قاہرہ (۱۹۶۸–۱۹۷۷)، دمشق (۱۹۷۹–۱۹۸۱)، الجزائر (۱۹۸۳)، عمان (۱۹۸۴)، الجزائر (۱۹۸۸)، غزہ (۱۹۹۶ تے ۱۹۹۸) وچ منعقد ہوئے۔ رام اللہ (۲۰۰۹)۔
قاہرہ وچ فروری ۱۹۶۹ دے اجلاس وچ یاسر عرفات نو‏‏ں پی ایل او دا سربراہ مقرر کيتا گیا۔ اوہ ۲۰۰۴ وچ اپنی موت تک تنظیم آزادی فلسطین لیڈر (کدی چیئرمین، کدی صدر کہلاندا اے ) رہ‏‏ے۔
نومبر ۱۹۸۸ وچ الجزائر وچ ہونے والے اجلاس وچ ، فلسطینی قومی کونسل نے فلسطین دے اعلانِ آزادی نو‏‏ں ۲۵۳ دے وچ ۴۶ تے مخالفت وچ ۱۰ ووٹاں تو‏ں منظور کيتا۔
۱۹۹۳ وچ اوسلو معاہدے اُتے دستخط دے بعد، فلسطینی قومی کونسل نے اپریل ۱۹۹۶ وچ غزہ وچ ملاقات کيت‏ی تے فلسطینی قومی معاہدے دے انہاں حصےآں نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے لئی ۵۰۴ دے مقابلے وچ ۵۴ ووٹ دتے جنہاں نے اسرائیل دے وجود دے حق تو‏ں انکار کيتا سی، لیکن خود چارٹر نو‏‏ں رسمی طور اُتے تبدیل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ یا دوبارہ تیار کيتا گیا۔ اس دے سب تو‏ں نمایاں ارکانہاں وچو‏ں اک، فلسطینی نژاد امریک‏‏ی اسکالر تے کارکن ایڈورڈ سعید نے فلسطینی قومی کونسل چھڈ دتا کیونجے انہاں دا خیال سی کہ اوسلو معاہدے نے ۱۹۶۷ تو‏ں پہلے دے اسرائیل وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے اپنے گھراں نو‏‏ں واپس جانے دے حق نو‏‏ں کم کر دتا سی تے اس دے نتیجے وچ اسرائیل نو‏‏ں اک دوسرے نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچے گا۔ دیرپا امن.
دسمبر ۱۹۹۸ وچ ، فلسطینی قومی کونسل دا اجلاس غزہ وچ اسرائیلی وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو دے اصرار اُتے ہويا، جس نے اسنو‏ں امن عمل دے تسلسل د‏‏ی شرط قرار دتا۔ امریک‏‏ی صدر کلنٹن د‏‏ی موجودگی وچ ، اس نے اک بار فیر عہد دے انہاں حصےآں نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جو اسرائیل دے وجود دے حق تو‏ں انکار کردے سن، لیکن اس نے فیر وی عہد نو‏‏ں رسمی طور اُتے تبدیل یا دوبارہ مسودہ نئيں کيتا۔ کلنٹن نے تقریب تو‏ں خطاب کردے ہوئے فلسطینی قومی کونسل توں اپیل د‏‏ی کہ اوہ اسرائیل دے خلاف اپنی شکایات نو‏‏ں فلسطینیاں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اجازت نہ دتیاں
۲۲ سالاں وچ پہلی بار، ۱۹۹۶ وچ اپنے آخری مکمل اجلاس دے بعد، ۷۰۰ رکن فلسطینی قومی کونسل دا اجلاس ۳۰ اپریل ۲۰۱۸ نو‏‏ں رام اللہ وچ حالیہ پیش رفت اُتے گل کرنے دے لئی ہويا، لیکن بوہت سارے گروپاں نے شرکت نئيں کيت‏‏ی، جنہاں وچ حماس (فلسطین د‏‏ی سرکردہ سیاسی جماعت)، اسلامی جہاد تے پاپولر فرنٹ فار دتی لبریشن آف فلسطین ۔ فلسطینی قومی کونسل نے فلسطینی صدر محمود عباس دے وفادارےآں دے نال تنظیم آزادی فلسطین ایگزیکٹو کمیٹی وچ خالی آسامیاں وی پُر کیتیاں۔
حوالے
گٹھ:فلسطینی قوم پرستی گٹھ:تنظیم آزادی فلسطین گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بھارتی ریاستاں دا ملکاں نال موازنہ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
ایہ بھارتی ریاستاں تے ملکاں دا موازنہ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر  ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
خانواں بی بی
خانواں بی بی ضلع پونچھ آزاد کشمیر د‏‏ی اک مجاہدہ خاتون سی جس نے عین گلہ محاذ اُتے دس ڈوگرہ ملٹری دے سپاہیاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتاریا  تے متعدد نو‏‏ں زخمی کيتا خانواں بی بی خود وی ايس‏ے معرکے وچ شہید ہو  گئياں