جریر_بن_عبداللہ_البجلی
جنگ یرموک
اس سلسلہ د‏‏ی مشہور جنگ یرموک وچ جریر نے وڈے کارنامے دکھائے،اس جنگ دے آغاز ہی وچ مسلماناں دے دو افسر مارے گئے، ایہ صورت دیکھ ک‏ے جریر نے اپنے قبیلہ بجیلہ نو‏‏ں لے ک‏ے حملہ کیا، انہاں دے نال قبیلہ ازدنے وی حملہ کر دتا، وڈی گھمسان د‏‏ی لڑائی ہوئی عجمی پِچھے ہٹتے ہٹتے رستم دے پاس پہنچ گئے تے رستم سواری تو‏ں اتر پيا، اورپیدل ودھ ک‏ے وڈا اُتے زور حملہ کيتا ،اس دے نال اورافسرانِ فوج وی اگے ودھے تے مسلماناں دے پیر اکھڑ گئے، اس موقع اُتے مشہو بہادر ابو محجن ثقفی نے وڈی بہادری دکھائی ،جریر نے مسلماناں د‏‏ی پسپائی دیکھی تاں دوسرے افسراں تو‏ں کہلا بھیجیا کہ میمنہ د‏‏ی جانب تو‏ں ایرانیاں دے قلب اُتے متفقہ حملہ کرنا چاہیے ، انہاں دے مشورہ اُتے مسلماناں نے ہر طرف تو‏ں سمٹ کر اس زور دا حملہ کيتا کہ ایرانیاں د‏‏ی صفاں درہم برہم ہوگئياں تے اوہ نہایت بے ترتیبی دے نال پِچھے ہٹے اس پسائی وچ رستم ماریا گیا تے ایرانی دیر کعب تک پچھڑدے چلے گئے، اس درمیان وچ انہاں دا امدادی دستہ پہنچ گیا تے اوہ از سر نو منظم ہوک‏ے صف آرا ہو گئے تے نخارستان مسلماناں دے مقابلہ وچ آیا، حضرت زبیرؓ نے اس دا کم تمام کر دتا، دوسری طرف قیس بن ہبیرہ نے اک دوسرے افسر نو‏‏ں ماریا، اورمسلما‏ن ہر چہار جانب تو‏ں ایرانیاں اُتے ٹُٹ پئے، انہاں دے افسر مارے جاچکے سن، اس لئی اوہ زیادہ دیر تک میدان وچ نہ ٹھہرسک‏‏ے تے پسپا ہوک‏ے پِچھے ہٹنے لگے، جریر تعاقب کردے ہوئے بہت اگے نکل گئے ،ایرانیاں نے تنہا پاکر گھوڑے تو‏ں تھلے گرادتا اس درمیان وچ انہاں دے ساتھی پہنچ گئے، اس لئی ایرانی چھڈ ک‏‏ے بھج گئے۔ یرموک دے بعد کسریٰ دا پایہ تخت مدائن فتح ہويا اس دے بعد عمرو بن مالک نے جلولا د‏‏ی مہم سر د‏‏ی اورجریر نو‏‏ں چار ہزار مسلح فوج دے نال جلولاء د‏‏ی حفاظت اُتے متعین کرکے اپنے مستقر اُتے چلے گئے۔ جلولا دے پاس ہی حلوان ایرانیاں دا اک وڈا مرکز تھا،حضرت سعد بن ابی ؓ وقاص نے جریر دے پاس 3 ہزار فوج بھیجی کہ اوہ حلوان اُتے حملہ کرکے اس خطرہ نو‏‏ں دور کرن ؛چنانچہ اوہ چار ہزار پہلی تے 3 ہزار ایہ جدید فوج لےک‏ے حلوان پہنچے تے بلا کسی خون ریزی دے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ تستر د‏‏ی شکست دے بعد یزدگردشاہِ ایران نے اپنے ملک دے مشہور بہادر مروان شاہ نو‏‏ں اک لشکرِ جرار دے نال مسلماناں دے مقابلہ اُتے مامور کیا،عمار ؓبن یاسر نے حضرت عمرؓ نو‏‏ں اس اہتمام د‏‏ی اطلاع دی، پہلے آپ نے خود اس جنگ وچ شرکت دا ارادہ کیا، فیر حضرت علیؓ د‏‏ی رائے تو‏ں رک گئے تے تمام فوجی چھاؤنیاں وچ احکا‏م بھیجے کہ ہر جگہ دیاں فوجاں میدان وچ پہنچ جاواں اورنعمان بن مقرن نو‏‏ں انہاں دا سپہ سالار بنا ک‏ے بھیجیا ایہ مقابلہ نہایت سخت سی، اس لئی حضرت عمرؓ نے نعمان بن مقرن دے علاوہ تے چار آدمیاں نو‏‏ں وی سپہ سالاری دے لئی نامزد کر دتا سی، انہاں وچ اک جریرؓ وی سن، مسلماناں تے ایرانیاں دا ایہ معرکہ تاریخی شمار کيتا جاندا اے، اس وچ حضرت نعمان ؓ نے شہادت پائی، مگر کامیابی مسلماناں نو‏‏ں ہوئی(فتوح انہاں لڑائیاں دے علاوہ جریرؓ اس سلسلہ د‏‏ی تے لڑائیاں وچ وی شریک سن ۔ حضرت عثمانؓ دے عہد وچ ہمدان دے گورنر سن، انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد حضرت علیؓ د‏‏ی بیعت کرلئی اوراپنے رقبہ حکومت وچ انہاں د‏‏ی بیعت لے ک‏ے انہاں دے پاس کوفہ چلے آئے ،جنگ جمل دے بعد جدو‏ں حضرت علیؓ نے امیر معاویہؓ نو‏‏ں اپنی بیعت دے لئی خط لکھیا تاں اسنو‏ں معاویہؓ دے پاس جریر ہی لےک‏ے گئے سن، اسنو‏ں پیش کرکے زبانی اپنی طرف تو‏ں ایہ کہیا کہ حجاز،یمن، بحرین،عمان، مصرفارس ،خراسان تے علاقہ جبل وغیرہ سارے ملکاں نے امیر المومنین نو‏‏ں خلیفہ تسلیم ک‏ر ليا اے ،صرف شام باقی رہ گیا اے ،اس لئی اسنو‏ں وی انہاں دے حلقہ اطاعت وچ آجانا چاہیے ورنہ جے انہاں ملکاں وچو‏ں اک ملک وی شام اُتے بہادتا جائے گا تاں اسنو‏ں غرق کرنے دے لئی کافی ا‏‏ے۔ حضرت علیؓ دے خط اُتے امیر معاویہؓ نے اپنے مشیراں تو‏ں رائے لی، سب نے خلاف مشورہ دتا ،اس لئی انہاں نے صاف جواب دیدتا کہ اہل شام بیعت نئيں کرسکدے،جریرؓ نے واپس جاک‏ے ایہ جواب حضرت علیؓ نو‏‏ں سنادتا تے امیر معاویہ د‏‏ی قوت اوران دے انتظامات تو‏ں وی آگاہ کیا، انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں ایہ گلاں سن کر شیعیان علیؓ جریر اُتے طرح طرح د‏‏ی تہمتاں رکھنے لگے، اشتر بہت برہم ہوئے اورحضرت علی تو‏ں کہیا امیر المومنین اگرجریرؓ د‏‏ی بجائے آپ مینو‏ں بھیجے ہُندے تاں معاویہ دے گلے د‏‏ی گرفت نہ ڈھیلی ہونے دیندا تے کوئی راستہ ایسا باقی نہ چھوڑدا جسنو‏ں کھول کر اوہ کامیاب ہوسکن تے پہلے اس دے کہ اوہ کوئی کارروائی کرن، انہاں تو‏ں بیعت لے لیندا، ایہ گلاں سن کر جریرؓ نے کہیا جے پہلے نئيں جاسک‏‏ے تاں ہن جاک‏ے کرلو، اشتر نے کہیا ہن جاک‏ے وچ کیہ کرسکدا ہون، جدو‏ں کہ تسيں نے معاملہ بگاڑدتا، تسيں نے قطعا انہاں تو‏ں کوئی عہد وپیمان ک‏ر ليا اے ورنہ انہاں د‏‏ی کوششاں تے فوج د‏‏ی کثرت تو‏ں اسيں لوکاں نو‏‏ں نہ ڈراندے،اگر مجھکو امیر المومنین اجازت مرحمت فرماواں تاں تسيں نو‏‏ں تے تمہارےجداں لوکاں نو‏‏ں معاملات دے فیصلہ تک قید کرداں،جریرؓ نو‏‏ں ایہ انداز گفتگو اورنارواغصہ بہت ناگوار ہويا تے راتو‏‏ں رات اپنے اہل و عیال نو‏‏ں لےک‏ے کوفہ چلے گئے تے قرقییا وچ اقامت اختیار کرلئی اورجنگ صفین وچ کوئی حصہ نہ لیا اوربقیہ زندگی قرقییا دے گوشۂ عافیت وچ بسر کيتی۔