سلطنت_غزنویہ_دی_تریخ
صوبہ پنجاب د‏‏ی نظامت
ان دناں وچ سلطان نے خلیفہ عباسی بغداد والقادر باللہ نو‏‏ں نامہ لکھیا(سلطان محمود غزنوی ٰخلیفہ بغداد نو‏‏ں دعوت نامہ) کہ بلاوخراسان  دا اکثر حصّہ میرے تصرف وچ اے ‘باقی حصّہ جو حضرت دے غلا وچ  دے پاس اے ‘وہ وی مینو‏ں عنایت ہوئے۔ خلیفہ عباسی نو‏‏ں خط بھیجیا کہ ناچار سلطان د‏‏ی درخواست نو‏‏ں منظور کرلیا مگر فیر دوسری دفعہ اس نے خلیفہ عباسی نو‏‏ں خط بھیجیا کہ ثمر قند مینو‏ں عنایت کیجئے تے منشور لکھ ک‏ے بھیجئے۔ خلیفہ نے ایلچی د‏‏ی زبانی کہلا بھیجیا کہ معاذ اللہ ایہ کم میرے تو‏ں نہ ہوئے گا جے میرے حکم دے بغیر ثمرقند د‏‏ی تسخیر دا ارادہ کريں گا تاں اک عالم نو‏‏ں تیرے خلاف شورش اُتے آمادہ کردواں گا۔ سلطان نو‏‏ں اس جواب تو‏ں وڈا رنج ہويا تے خلیفہ دے ایلچی تو‏ں کہیا کہ تاں ایہ چاہندا اے کہ دارالخلافہ اُتے ہزار ہاتھی چڑھا کر لے جاﺅں تے اُس نو‏‏ں برباد کرکے اُس د‏‏ی خاک ہاتھیاں د‏‏ی پیٹھ اُتے غزنی   وچ لاﺅں۔ ایلچی ایہ سن کر چلا گیا تے کچھ دناں دے بعد نامہ لیایا تے سلطان محمود غزنوی  نو‏‏ں دتا کہ امیر المومنین نے ایہ جواب لکھیا ا‏‏ے۔ خواجہ ابو نصر زوزنی نے کہ دیوانِ رسالت تھا‘ اس نامہ نو‏‏ں کھولیا تاں اُس وچ دیکھیا کہ بسم اللہ الرحمٰن لکھیا اے تے بعد اس دے چند سطراں وچ حروفِ مقطعات ال م لکھدے نيںاور آخر وچ الحمداللہ رب العالمین تے الصلٰوتہ علی رسول محمد والہ اجمعین تحریر اے ‘باقی کچھ نئيں۔ سب دبیرو منشی حیران سن کہ ایہ کیہ جواب ا‏‏ے۔ تفاسیر وچ انہاں حروف تفسیر دیکھی مگر کچھ نہ معلوم ہويا۔ خواجہ ابو بکر قہستانی نے جرا¾ت کرکے عرض کيتا کہ حضور نے جو ہاتھیاں دے پاﺅں دا ڈرادا لکھیا سی اس دا ایہ جواب الم ترکیف فعل ربک باصحاب الفیل اے ایہ سندے ہی سلطان دے ہوش اُڑ گئے جدو‏ں ہوش وچ آیا توبہت رویا خلیفہ دے رسول تو‏ں معذرت کيت‏‏ی نہت تحائف نذر دے لئی بھیجے تے ابو بکر نو‏‏ں خلعت خاص عنایت کيتا۔ 410ھ وچ ہندوستان  د‏‏ی فتوحات دا فتح نامہ خلیفہ القادر باللہ عباسی دے پاس سلطان محمود غزنوی  نے بھیجیا تے اک سنگ (جو ہندوستان  وچ سلطان کوملا سی تے اُس د‏‏ی ایہ خاصیّت سی کہ زخم اُتے اُس نو‏‏ں لگائے تاں فوراًچنگا ہوئے جاندا سی)تحفہ بھیجیا۔ خلیفہ نے اک مجلسِ عظیم نو‏‏ں جمع کيتا تے منیر اُتے بیٹھ کر بآواز بلند فتح نامہ نو‏‏ں اہل مجلس دے روبرو پڑھیا۔ انہاں فتوحات دے سننے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں عید د‏‏ی سی خوشی ہوئی تے 412ھ وچ علماو صلحا تے اہل اسلام د‏‏ی جماعت نے متفق ہوک‏ے سلطان تو‏ں عرض کيتا کہ بیت الحرام د‏‏ی راہ اعراب تے قرمطیون تو‏ں مسدود ہوئے رہی اے اُنہاں دے خوف تو‏ں تے خلفاءعباسیہ دے ضعف تو‏ں مسلما‏ن حج تو‏ں محروم رہندے نيں۔ سلطان نے اس عرض اُتے محمد نا صحی کہ قاضی القصناتہ ملکاں محروسہ دا تھا‘ امیر حجاج بنا دے تے تیس ہزار زر سرخ دے ک‏‏ے روانہ کيتا کہ اعراب نو‏‏ں راہ قافلہ تو‏ں پرے ہٹا دتیاں بوہت سارے مسلما‏ن قاضی صاحب دے نال ہوئے۔ جدو‏ں ایہ قافلہ بادیہ فید وچ پہنچیا تاں عرباں نے اُسنو‏‏ں روکیا۔ قاضی صاحب پنج ہزار دینار اُنہاں نو‏‏ں دیندے سن مگر احمد بن علی شیخ اعراب معترض ہويا جس نو‏‏ں اک تیر انداز نے مار ڈالیا۔اعراب بھج گئے تاں اُس سال حج خوب ہويا۔ جدو‏ں ولایت خوارزم مامون دے بعد اُس دے بیٹے ابو علی نو‏‏ں ملی تاں اُس نے سلطان محمود غزنوی  د‏‏ی بہن نال نکاح کيتا تے اس رشتہ بندی تو‏ں سلطان دے نال سچّی دوستی ہوگئی۔ جدو‏ں مامون د‏‏ی حکومت ختم ہوئی تاں اُس دا جانشین ابوالعباس مامون ہويا۔ اُس نے سلطان محمود غزنوی  دے نال خلوص عقیدت ظاہر کرکے اجازت چاہی کہ اُس د‏‏ی بہن تو‏ں جو اُس دے بھائی د‏‏ی بیوی سی‘خطبہ نکاح پڑھائے۔ سلطان نے اجازت دیدی تے اس طرح محبت د‏‏ی بنیاد مستحکم ہوگئی۔ ابوالعباس مامون کہ آخر ایام وچ سلطان نے اس دے پاس ایلچی بھیجیا تے درخواست کيتی کہ ولایتِ خوارزم وچ خبطہ اُس دے ناں پڑھایا جائے۔ ابوالعباس مامون نے اپنے اعیان دولت تو‏ں مشورہ کيتا تاں اکثر نے ایہ کہیا کہ جدو‏ں تک آپ دا ملک دوسرے د‏‏ی شرکت تو‏ں خالی اے ‘ہم کمرِ خدمت باندھے ہوئے موجود نيں تے جے آپ کسی تے دے محکوم ہُندے نيں تاں اسيں تلواراں لئی کھڑے نيں‘آپ نو‏‏ں معزول کرینگے تے کسی تے نو‏‏ں تخت اُتے بٹھاواں گے۔ سلطان دا ایلچی ایہ صورت حال دیکھ ک‏ے چلا گیا۔ اعیانِ خوارزم شاہی نے ایہ کہہ دتا مگر فیر اوہ سلطان دے اقوال دے رد کرنے تو‏ں پشمان ہوئے تے نیال تگین جو صاحب جیش خوارزم تے سر دفتر اہل جسارت تے خسارت تھا‘مہم دے واسطے تیار ہويا۔اک دن اوہ اوباش دے گروہ دے نال خدمت ابوالعباس مامون وچ گیا۔ اندر تو‏ں خبر آئی کہ اُس دا انتقال ہوگیا کسی شخص نو‏‏ں اس ہولناک واقعہ د‏‏ی اطلاع نہ ہوئی۔ اس دے بعد پسر ابوالعباسنو‏ں تخت اُتے بٹھایا۔ ایہ خوارزمی گروہ خوب جاندا سی کہ سلطان اس دا انتقام اسيں تو‏ں لے گا‘ اس لئی سب نے مل ک‏ے قسم کھادی کہ جے سلطان محمود غزنوی  انتقام دے درپے ہوئے تاں اتفاق کرکے اُس تو‏ں خوب لڑاں۔ جدو‏ں سلطان محمود غزنوی  نو‏‏ں اس عذر د‏‏ی خبر ہوئی تاں صلاح مشورہ کرکے اوہ سپاہ نو‏‏ں آراستہ کرکے خوارزم د‏‏ی طرف چلا۔ سلطان نے محمودطائی نو‏‏ں مقدمتہ الجیش بنا دے بھیجیا۔ ایہ لشکر صبح د‏‏ی نماز پڑھ رہیا سی کہ خمارتاش خوار زمیونکے سپہ سلار نے غزنویاں اُتے چھاپا ماریا بوہت سارے لوک قتل کیتے تے لشکر نو‏‏ں بھگا دتا۔ سلطان نے فیر اپنے خاص غلا وچ  دا لشکر بھیجیا۔ اُس نے خوارز وچ  نو‏‏ں شکست د‏‏ی خمار تاش نو‏‏ں گرفتار کيتا تے اُس نو‏‏ں سلطان د‏‏ی خدمت وچ لائے۔جدو‏ں سلطان قلعہ ہزار سپہ پاس پہنچیا تاں اک سخت لڑائی سبح تو‏ں دوپہر تک ہوئی تاں شام بوہت سارے آدمی سلطان دے ہتھو‏ں تے گھوڑےآں نے پامال کئے‘ پنج ہزار آدمی قید ہوئے تے باقی بھج گئے نیال تگین کشتی وچ بیٹھ کر جیحاں تو‏ں عبور کرنا جاہندا سی کہ اک شخص نے اُس نو‏‏ں کشتی وچ بنھ لیا تے سلطان دے پاس لے آیا۔ سلطان نے ابوالعباس مامون د‏‏ی قبر دے پاس سولیاں کھڑی کيتياں انہاں اُتے نیال تگین تے اُس دے ساتھیاں نو‏‏ں چڑھایا تے مامون د‏‏ی قبر اُتے ایہ کندہ کرا دتا کہ”ہذاا قبر مامون ابن مامون“یعنی(بغی علیہ حشمہ تے اجر علی دمہ خلسہ فقبض الیہ الشلُطَانُ یمین الدولتہ والمین الملتہ حتیٰ اقبض منھم تے صلبھم علے الجذوع عبرتہ للناظرین وایتہ للعلمین) خوارزم د‏‏ی حکومت میر حاجب کبیر التونتاش نو‏‏ں دی‘قیدیاں د‏‏ی غزنی   بھجوایا فیر سب دا قصور معاف کرکے چھڈ دتا۔