cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پریانکا چوپڑا
غیر-ووہارک کرداراں دے نال تجربہ (2009–2011)
اوہ 2011 دی اپنی پہلی فلم، وڈا بھاردواج دی کالی کامیڈی 7 خون معاف وچ فیمیل پھیٹل وجوں ادکاری کیتا، جو رسکن بونڈ ولوں لکھی کہانی "سسناس دی ستّ پتی" اُتے مشتمل سی۔ 7 خون معاف مرکز وچ انھا-میری جوہانس، جو اک اینگلو-انڈین عورت (چوپڑہ ولوں نبھائی گئی) جو اننت پیار لئی اپنے ستّ پتیاں دی قتل کردی اے۔ فلم اتے اس دے مظاہرہ نوں آلوچکاں توں تعریف ملی۔ نکھت کاظمی نے کیہا، "7 خون معاف بناں شکّ پرینکا چوپڑہ دے کریئر گراف وچ اک میلپتھر ثابت ہوویگی۔ اداکارہ نے اک گنجھل دار کردار دے اتے شاندار حکم وکھاؤندی اے جو یقینی طور اُتے بھارتی سنیما وچ پہلی اے۔" ڈیلی نیوز اتے اینالزس دے انردھ گہا نے لکھیا: "پرینکا چوپڑہ اک اجیاے کردار نوں اپناؤندی اے جستوں اس دے زیادہ تر ہم عصر دور ہو جاندے ہن اتے اس نوں اک طریقے نال سناؤندے ہن جس نال صرف اوہ ہی کر سکدی اے۔ سسنا دے روپ وچ بہت سارے رنگاں والی عورت لئی، چوپڑہ نوں جیون بھر دے کردار وچ اک دراڑ ملدی اے اتے اوہ کدے وی پہلاں اس طرحاں نہیں چمکی۔" چوپڑہ دی کارگزاری نے اوہناں نوں بیسٹ اداکارہ لئی فلمفیئر کرٹیکس اوارڈ دتا اتے فلمفیئر اوارڈ، آئیپھا اوارڈ، پروڈیوسر گلڈ فلم اوارڈ، اتے سبتوں ودھیا اداکارہ لئی سکرین اوارڈ لئی نامزدگی ملی۔
چوپڑہ دی سال دی آخری ریلیز نے اس نوں ڈون پھرینچائزی دی دوجی قشط ڈون 2 وچ روما وجوں اپنی کردار ادا کردے دیکھیا۔ حالانکہ فلم نے مشرت تجزیہ حاصل کیتی سی، چوپڑہ دی کارگزاری نے آلوچکاں توں ودھیا پرتیکریا حاصل کیتی۔ د ایکسپریس ٹربیون مطابق، "چوپڑہ … اک ایکشن ہیروئن لئی صحیح چون اے۔ جدوں تسیں اس نوں فلم وچ اچانک کجھ گنڈیاں نوں کٹدے دیکھدے ہو، تاں تہانوں ایہہ احساس ہندا اے کہ اوہ بالیوڈّ وچ پہلی بہتر خواتین ایکشن ہیرو ہو سکدی اے۔" ڈون 2 دنیا بھر وچ ₹2.06 بلیئن (امریکی $ 2 ملیان) دی کمائی کردے ہوئے، بھارت اتے ودیساں وچ اک وڈی سفلتا سی۔
برفی! اتے میریکام لئی پہچان (2012–2014)
چوپڑہ دی 2012 دی پہلی فلم کرن ملہوترا دی ایکشن ڈرامہ اگنیپتھ سی، جس وچ اسنے رتک روشن، سنجے دت اتے رشی کپور نال کم کیتا سی۔ کرن جوہر ولوں نرمت فلم اسدے پیؤ دے 1990 دے اسے نام دی فلم دی ریمیک اے۔ اساری دوران کئی درواقعے وچوں اک وچ چوپڑہ دے لہنگے نوں وڈا گنپتی تہوار دے گانے دی شوٹنگ ویلے اگّ لگ گئی سی۔ اوہ فلم وچ کالی گاوڈے، روشن دی پریمکا وجوں دکھائی دتی۔ مینک شیکھر نے نوٹ کیتا کہ چوپڑہ مرد پردھان فلم وچ کنا کو اگے سی۔ اگنیپتھ نے بالیوڈّ دے سبھ توں ودھیا شروعاتی دہاڑے دی کمائی دا ریکارڈ توڑ دتا اتے اسدے دنیا بھر وچ ₹1.93 بلیئن (27 ملیان امریکی ڈالر) دی کمائی کیتی۔ چوپڑہ اگلی وار کنال کوہلی دی رومانس فلم تیری میری کہانی وچ شاہد کپور نال نظر آئی۔ فلم تن جوڑیاں (ہریک کپور اتے چوپڑہ ولوں نبھائے گئے) دیاں کہانیاں نال متعلق اے، جو وکھ-وکھ یگاں وچ پیدا ہوئے ہن۔
انوراگ باسو دی برفی! رنبیر کپور اتے الیانا ڈی کروز نال، اسدی 2012 دی آخری فلم سی۔ 1970 دے دہاکے وچ سیٹ، فلم تن لوکاں دی کہانی دسدی اے، جنہاں وچوں دو جسمانی طور تے اپاہج ہن۔ چوپڑہ نے جھلمل چیٹرجی، اک آٹیسٹک کڑی دی کردار نبھایا، جو گنگے منڈے (کپور) نال پیار وچ پے جاندی اے۔ ڈریکٹر ریتپارن گھوش نے پرئنکا دے کردار نوں "بہت ہی بہادر" کردار منیا کہ اوہ اک اداکار نوں آتمیعقین نال اک عورت نوں تسلی بخش ڈھنگ نال پیش کرن لئی کویں منگ کرنی اے۔" کردار لئی تیاری کرن لئی، چوپڑہ نے کئی دماغی ادارےآں دا دورہ کیتا اتے آٹیسٹک لوکاں نال سماں بتایا۔ اس فلم نے نقاداں دی تعریف حاصل کیتی اتے دنیا بھر وچ ₹1.75 بلیئن (24 ملیان امریکی ڈالر) کما کے وڈی وپاری سفلتا حاصل کیتی۔ فلمفیئر دے رچت گپیؤ نے چوپڑہ نوں فلم دے "حیرانی جنک پیکیج" وجوں جانیا اتے اسدے مظاہرہ "بھارتی سیلولوئڈ تے [اؤٹزم دی سبھ توں ودھیا نمائندہ] ہون بارے کیہا۔ د ٹیلیگراف دے پرتم ڈی۔ گپیؤ نے کیہا کہ کپور اتے چوپڑہ نے بھارتی سکرین اُتے دو ودھیا مظاہرہ کیتے ہن۔ چوپڑہ نوں فلمفیئر، سکرین، آئیپھا اتے پروڈیوسر گلڈ فلم اوارڈ وچ نامزد کیتا گیا۔ ایہہ فلم 85 ویں اکیڈمی اوارڈ لئی چنی گئی سی۔ ڈون 2، اگنیپتھ اتے برفی! اس ویلے دیاں سبھ توں ودھ کمائی کرن والیاں بالیوڈّ فلماں وچوں سن۔
2014 وچ، چوپڑہ نے یش راج پھلمز دی رومانٹک ایکشن ڈرامہ غنڈے وچ لیڈ دی خواتین کردار نبھایا، جسنوں علی عباس ظفر نے ڈاریکٹ کیتا سی اتے فلم وچ رنویر سنگھ، ارجن کپور اتے عرفان خان مکھ کردار وچ سن۔ اسنے کلکتے دی اک کیبرے ڈانسر نندتا نوں درسایا۔ 1970 دے دہاکے وچ سیٹ، فلم دو ودھیا متراں دی کہانی دسدی اے جو نندتا نال پیار وچ پے جاندے ہن۔ غنڈے نے دنیا بھر وچ ₹1 بلیئن (US $ 14 ملیان) توں ودھ دی کمائی کیتی اتے باکس آفس دی سفلتا بن گئی۔ چوپڑہ اگلی وار پنج وار دے عالمی چیمپین اتے اولمپک کانسی تمغہ جیتو میری قوم دی جیونی فلم میری قوم وچ مکھ کردار نبھایا۔ کردار دی تیاری لئی، اسنے قوم ماں نال سماں بتایا اتے چار مہینے مکیبازی دی سکھلائی لئی۔ فلم دا پریمیئر 2014 ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول اُتے کیتا گیا، جس وچ آلوچکاں توں چنگی تجزیہ حاصل ہوئی اتے اس دی کارگزاری نے بہت تعریف کیتی سی۔ ہالیوڈّ رپورٹر دے دبورہ ینگ نے فلم دی سکرینپلے دی تنقید کیتی پر چوپڑہ دی "اداکارہ دے طور اُتے چوپڑہ دی تعریف کیتی کہ اوہ اس طرحاں دی کٹھور سیٹ اپاں اتے قابو پا لیندی اے، اتے پنچ دے بعد پنچ، اصلی بھاونا نال سکرین نوں بھردی اے۔" آؤٹلک دی نمرتا جوشی نے کیہا کہ چوپڑہ دی ایمانداری اتے نمرتاپورن کارگزاری نے کام دے "درڑتا دے نال-نال اس دی کمزوری، اتے اسرکھیا" نوں ساہمنے لیاندا۔ میری کام باکس آفس اُتے ₹1.04 بلیئن (14 ملیان امریکی ڈالر) دی آمدن دے نال وپاری سفلتا دے طور تے ابھری۔ چوپڑہ نے سبتوں ودھیا کردار وچ سبتوں ودھیا اداکارہ لئی سرووتم اداکارہ، پروڈیوسر گلڈ فلم اوارڈ لئی سکرین اوارڈ جتیا اتے سبتوں ودھیا اداکارہ لئی فلمفیئر اوارڈ لئی اک ہور نامزدگی حاصل کیتی۔
امریکی فلم اتے ٹیلیوژن وچ پھلار (2015-حال)
2015 وچ چوپڑہ نے جویا اختر دی اک کامیڈی ڈرامہ 'دل دھڑکنے دو ' وچ اداکار، انیل کپور، شیفالی شاہ، رنویر سنگھ، انوشکا شرما اتے فرحان اختر نال کیتا۔ ایہہ فلم اک پنجابی پروار دی کہانی دسدی اے، جو ماپیاں دی 30 ویں ورھےگنڈھ مناؤن لئی کروز سفر اُتے اپنے پروار اتے دوستاں نوں سدا دندے ہن۔ اسنے اک کامیاب صنعت کار اتے وڈے بچے عائشہ مہرا دی کردار نبھایا۔ د ٹیلیگراگ دے پرتم ڈی۔ گپیؤ نے چوپڑہ لئی لکھیا کہ، "باڈی لینگوئیز توں ماپیا گیا بھاشن […] اس قسم دی ڈونگھائی نوں درساؤندی اے جس نال اوہ اج دیاں اپنیاں لائیناں اتے پاتراں نوں لیا سکدی اے۔" اس دے الٹ، انڈین ایکسپریس دی شبرا گپتا نے ٹپنی کیتی کہ ایہہ اسدے لئی "تھوڑا گندہ ہون دا سماں اے؛ ایہہ ساریاں صاف ستھریاں کرداراں اسنوں سنجمی بنا رہیاں ہن۔" دل دھڑکنے دو نوں سبھ توں ودھیا اینسبیل کاسٹ لئی سکرین اوارڈ ملیا اتے چوپڑہ نوں سکرین اوارڈ، آئیفا اوارڈ اتے سبتوں ودھیا اداکارہ لئی پروڈیوسر گلڈ فلم اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا۔
چوپڑہ نے ایبیسی سٹوڈیوز نال ٹیلینٹ ہولڈنگ ڈیل سائن کیتی اتے بعد وچ امریکن تھرلر سیریز کوانٹکو وچ کلاکار الیکس پیریش دا کردار نبھایا۔  اس سیریز دا 27 اپریل 2015 نوں ایبیسی تے پریمیئر کیتا گیا سی اتے چوپڑہ اک امریکی نیٹورک ڈرامہ لڑی دی سرخی کرن والی پہلی دکھنی ایشیائی سی۔ اس لڑی نوں ٹیلیوژن آلوچکاں توں ودھیا تجزیہ ملی اتے چوپڑہ دی کارگزاری دی تعریف کیتی گئی۔  د نیویارک ٹائیمز دے جیمز پنووجک نے چوپڑہ نوں شو دے "سبھ توں مضبوط انسانی جائداد" دے طور تے دسیا اتے کیہا کہ "اوہ ترنت کرشمئی اتے کمانڈرنگ اے"۔ اسنے کوانٹکو وچ اسدے کردار لئی اک نویں ٹی وی سیریز وچ پسندیدہ اداکارہ لئی پیپلز چوائس اوارڈ حاصل کیتا اتے پیپلز چوائس اوارڈ جتن والی پہلی دکھنی ایشیئن اداکارہ بن گئی۔ اگلے سال چوپڑہ نے پسندیدہ ڈراماتمک ٹیوی اداکارہ لئی دوجا پیپلز چوائس اوارڈ جتیا۔ 2018 وچ تن سیزناں دے بعد کوانٹکو نوں ردّ کر دتا گیا سی۔
چوپڑہ نے سنجے لیلا بھنسالی دے تریخی رومانس دے ناٹک باجیراؤ مستانی وچ مراٹھا جنرل پیشوا باجیراؤ دی پہلی بیوی کاشیبائی نوں پیش کیتا۔ فلم نوں مثبت سمیکھیاواں ملیاں اتے چوپڑہ نوں اس دی کارگزاری لئی تعریف ملی، کئی سمیکھئکاں نے اسنوں چوپڑہ دی اج تک دی سبھ توں بہترین کارگزاری وجوں منیا۔ راجیو مسند نے لکھیا کہ، "فلم نوں پرینکا چوپڑہ دے کاشیبائی وچ کھیڈن اتے ہاسے دی شاندار سپشٹتا توں فائدہ ملیا اے۔ چوپڑہ پاتر وچ شاندارتا لیاؤدی اے، اتے ووہارک روپ وچ فلم نوں چوری کر لیندی اے۔" فلم نقاد راجا سین نے منیا کہ چوپڑہ کول مکھ کردار نہ ہون دے باو جود، فلم دی ملکیت سی اتے لکھیا کہ، "چوپڑہ دے حصے وچ بہت ہی زبردست سی، اس دی عقل مندی نال پرگٹاوے والیاں اکھاں دا بولنا اتے اسدی بنا بکواس دے مراٹھی تال لاجواب سی۔" اک وڈی وپاری سفلتا، باجیراؤ مستانی نے باکس آفس اُتے ₹3.5 بلیئن (49 ملیان امریکی ڈالر) دی کمائی کیتی اتے اوہ وڈیاں بھارتی فلماں وچوں اک بن گئی۔ اس دی کارگزاری لئی، اس نے فلمفیئر اوارڈ، آئیفا اوارڈ اتے سبتوں ودھیا معاون اداکار لئی سکرین اوارڈ جتیا اتے اک پرمکھ کردار وچ بیسٹ ایکٹر لئی پروڈیوسر گلڈ فلم اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی۔
2016 وچ، چوپڑہ نے پرکاش جھا دے سماجی ناٹک جےَ گنگاپانی وچ پولیس افسر وجوں کم کیتا۔ دِ ہندو لئی لکھدے ہوئے نمراتا جوشی نے سوچیا کہ، اوہ "آف-کلر، فلم دے زیادہتر حصہ وچ نہ-دلچسپی اتے نہ-شامل دکھائی دے رہی اے"۔ فلم وپاری طور اُتے ناکام رہی۔ اسنے اگلی فلم اساری کمپنی پرپل پیبل پکچرز دے ماتحت مراٹھی کامیڈی ڈرامہ وینٹیلیٹر تیار کیت، جسنے 64 ویں قومی فلم اوارڈ وچ تن انعام جتے۔ اگلے سال، چوپڑہ نے ڈوین جونسن اتے زیک ایپھرون نال سیتھ گورڈن دے ایکشن کامیڈی بیواچ وچورتکنیک وکٹوریا لیڈز دے کردار نال ہالیوڈّ وچ شروعات کیتی۔ اسنوں انیانپورن تجزیہ حاصل ہوئی۔ پھوربس دے سکوٹ مانڈیلسن نے لکھیا، "چوپڑہ نےولن دے روپ وچ بہت مزہ کیتا، پر اوہ فلم دے اخیر تک بیکگراؤنڈ وچ رہندی اے اتے اصل وچ فلم دے اخیر اُتے صرف اک ہی وڈا مورت حاصل کردی اے۔" بیواچ اتری امریکہ وچ اک وپاری سفلتا نہیں سی پر فلم نے غیرملکی بازاراں وچ بہتر مظاہرہ کیتا۔ 2018 دے سانڈینس فلم پھیسٹیول نے چوپڑہ دی اگلی امریکی فلم اے کڈ لایق جیک،نوں چنھت کیتا۔ ایہہ فلم لنگ وبھنتا بارے اک ڈرامہ اے، جس وچ چوپڑہ نے جم پارسونز اتے کلیئر ڈینس نال کم کیتا۔ ویریٹی دے ایمی نکولسن نے اسدی "سوہنی موجودگی" دی تعریف کیتی پر اس نے سوچیا کہ اس دے کردار نے فلم وچ بہت گھٹ ملّ جوڑیا۔
آؤن والے پراجیکٹ
چوپڑہ نے ٹوڈ سٹراس-شکلسن دی رومانٹک کامیڈی ایس'نٹ اٹ اٹ رومانٹک اُتے کم پورا کر لیا اے، جس وچ لیام ہیمسورتھ، ریبل ولسن اتے ایڈم ڈیون نے اداکاری کیتا اے۔ اوہ سونالی بوس دے جیونی ناٹک سکائی ایز پنک وچ پھرہان اختر نال اک الھڑ عمر دی سپیکر ائیشا چودھری، جسدی موت پلمنری پھائیبروسس نال ہو جاندی اے، دے ماپیاں دا کردار نبھائیگی۔ چوپڑہ نے ایکشن فلم کاؤبواؤ ننجا وکینگ وچ کرس پریٹ نال ابھنی کرن وچ عزم ظاہر کیتی اے اتے اتے گورڈن دے عدالت دے ناٹک تلیا وکیلا ونیتا گپیؤ نوں وچ پیش کریگی، ایہہ اک غیر-فکشن کتاب تلیا : ریس، کوکین اتے کرپشن (2005) دی انوکولتا اے جو 1999 دے نسلی بے انصافی معاملے اُتے مشتمل سی، جو اسے نام دے شہر وچ ہویا سی۔  اوہ اپنی پروڈکشن کمپنی دے ماتحت کئی بولیاں وچ اک درجن توں ودھ کھیتری فلماں بنا رہی اے اتے اوہ مادھری دیکشت دے جیون تے مشتمل ایبیسی دے لئی اک سٹکام دا ترقی کر رہا اے، جس لئی اوہ اک ایگزیکٹیو اتپادک دے طور تے کم کریگی۔
سنگیت پیشہ
چوپڑہ دا مکھ ووکل اثر اس دے پیؤ سی، جس نے گانے وچ اسدی دلچسپی ترقی یافتہ کرن وچ مدد کیتی سی۔ اسنے اپنے پیجنٹری کریئر دے شروع وچ اپنی گاؤن دی صلاحیت ورت لئی سی۔ اس دی پہلی رکارڈنگ، تمل فلم تھمزان (2002) وچ گیت "التھائی کلاتھے" سی، جو اسنے اپنے ڈریکٹر اتے سہِ-ستارے، وجی (جس نے اس دے سیٹ اُتے گائکی دیکھی سی) دے زور پاؤن تے گیا سی۔ اسنے اپنی فلم کرم (2005) وچ "ٹنکا ٹنکا" لئی پلیبیک گاؤن توں انکار کر دتا کیونکہ اوہ اپنے اداکاری دے کریئر اُتے دھیان مرتکز کرن نوں ترجیح دندی سی، پر بعد وچ اس گانے نوں ٹیلیوژن پروگرام 'سا رے گ ما پا' تے لائو گایا۔ چوپڑہ نے ''بلپھّ ماسٹر! (2005) لئی اک انرلیز گیت گایا۔ اگست 2011 وچ یونیورسل سنگیت سموہ نے چوپڑہ نال دیسیہٹز'' دے عالمی بھر دے رکارڈنگ سمجھوتے اُتے ہستاکھر کیتے۔ سودا نے اشارہ دتا کہ اس دا پہلا سٹوڈیؤ ایلبم اتری امریکہ دے انسسکوک رکارڈاں ولوں اتے آئیلینڈ رکارڈاں ولوں ہور کتے رلیز کیتا جاویگا۔
جولائی 2012 وچ چوپڑہ لاس اینجلس وچ واقع اک منورنجن اتے کھیڈ ایجنسی کرئیٹو آرٹسٹز ایجنسی نالر کرن والی پہلی بالیوڈّ سٹار بن گئی سی۔ اپنی ایلبم اُتے کم کرن لئی امریکہ امریکہ دی سفر کردیاں چوپڑہ نے سیم ویٹرج، میتھیو کوما اتے جے سین نال ملکے کم کیتا۔ ایلبم ریڈون ولوں تیار کیتی گئی سی۔ اس دا پہلا سنگل، "ان مائی سٹی" بھارت وچ پورا گانا رلیز ہون توں 12 گھنٹے بعد، 13 فروری 2012 نوں امریکہ وچ اینئیپھئیل نیٹورک وچ ارمبھ ہویا، "ان مائی سٹی" وچ امریکی ریپر ول آئی ایم نے وی کم کیتا؛ سہِ-لکھاری چوپڑہ مطابق، گانا اسدے ان-ستھر بچپن اتے اک چھوٹی جہی لڑکی توں اک سیلبرٹی بننتک اس دی سفر توں راغب سی۔ گیت نے آلوچکاں توں مشرت سمیکھیاواں حاصل کیتیاں، اتے بھارت وچ وپاری سفلتا حاصل کیتی؛ اس نے اپنے پہلے ہفتے وچ 130،000 توں ودھ کاپیاں ویچیاں، ہندی پوپ چارٹ وچ سبھ توں اپر ہویا اتے تنّ-تہائی پلیٹنم مصدقہ کیتا گیا۔ امریکہ امریکہ وچ نیلسن ساؤنڈسکین مطابق پہلے ہفتے وچ 5،000 ڈجیٹل ڈاؤنلوڈ نال گانا ناکام سی اتے اسنوں ریڈیو پلے نہیں ملی۔ اکتوبر 2012 وچ، گانے نے پیپلز چوائس ایوارڈز انڈیا وچ بیسٹ انٹرنیشنل ڈیبیو اوارڈ جتیا۔ دسمبر 2012 وچ، عالمی سنگیت انعام وچ اسنوں ("ان مائی سٹی") لئی: بیسٹ فیمیل آرٹسٹ، بیسٹ سونگ اتے بیسٹ ویڈیو دیاں تن نامزدگیاں ملیاں۔ اس نے ساؤتھ ایشیئن میڈیا، مارکیٹنگ اتے اینٹرٹینمینٹ ایسوسی ایشن توں امریکہ وچ اک پرمکھ ریکارڈ سودا جتن والی پہلی بالیوڈّ اداکارہ بنن لئی ٹریلبلزر انعام حاصل کیتا۔ چوپڑہ نوں 'ایریز'، اک ایمّ ڈی ایمّ گیت، اُتے وی پردرشت کیتا گیا سی، جو امریکی ڈیجے اتے پروڈیوسر ڈیؤ دِ چینموکرس ولوں تیار کیتا گیا سی۔
جولائی 2013 وچ، چوپڑہ نے سنگیت ویڈیو نال اپنا دوسرا سنگل "اینگجوٹک" نوں امریکی ریپر پٹبل نال جاری کیتا۔ 27 جولائی، 2013 نوں "اینگجوٹک" ڈانس / الیکٹرانک ڈجیٹل سونگس چارٹ اُتے نمبر 11 اُتے اتے بلبورڈ ڈانس / الیکٹرونک گانے اُتے 16 نمبر رہا۔ ایہہ گانا کینیڈیئن ہوٹ 100 دے چارٹ اُتے 74'ویں نمبر اُتے وی رہا۔ بلبورڈ ہوٹ ڈانس کلبّ دیاں گانیاں دے چارٹ اُتے "اینگجوٹک" دی شروعات 44 نمبر اُتے ہوئی اتے ایہہ 12 تے نمبر پجّ گیا۔ اسدا تیجا سنگل، بونی رائٹ دا "آئی کانٹ میک یو لوَ می" دا کور اپریل 2014 وچ رلیز کیتا گیا سی۔ گانے دا ویڈیو اسے ویلے جاری کیتا گیا سی۔ ایہہ گیت بلبورڈ ہوٹ ڈانس / الیکٹرانک ساؤنڈز چارٹ' تے 28 نمبر اُتے پہنچ گیا سی۔
چوپڑہ دا بالیوڈّ وچ اک پلیئبیک گلوکار دے طور اُتے پہلا گانا سی "چورو"، میری قوم (2014) دی اک لوری سی۔ 2015 وچ، اسنے دل دھڑکنے دو داسرلیکھ گانا، پھرہان اختر نال گایا۔ اسنے وینٹیلیٹر (2016) لئی اک پرموشنل گانا ریکارڈ کیتا اتے "بابا" نال مراٹھی بولی دے پلیبیک گانے دی شروعات کیتی۔ 2017 وچ، چوپڑہ نے "ینگ اینڈ فری"، اک ایڈیئیمّ گیت جو اس نے لکھیا وی سی، لئی اک آسٹریلیئن ڈیجے جیڈ سپارکس نال تعاون کیتا۔
سماج سیوی کم
اسنے 2006 توں یونیسیف دے نال کم کیتا اے، عوامی سیوا دیاں اعلاناں نوں ریکارڈ کیتا اے اتے بچیاں دے حقاں اتے لڑکیاں دی سکھیا نوں اتساہت کرن والے میڈیا پینل دی چرچہ وچ حصہ لیا اے اتے بال حقاں دے کانفرنس دی 20 ویں ورھےگنڈھ مناؤن وچ وی حصہ لیا۔ 10 اگست 2010 نوں اسنوں بال حقاں لئی قومی یونیسیپھ گڈول راجسفیر دے طور تے تعینات کیتا گیا سی۔ یونیسیپھ دے نمائندے کارین ہلسوپھ نے تعیناتی بارے کیہا: "اوہ بچیاں اتے کشوراں ولوں اسدے کم بارے جوش بھرپور اے۔ سانوں نال بچیاں دے حقاں بارے اجے تک ساڈے نال کیتے اسدے کم اُتے مان اے اتے اسیں سارے اس گل تے بہت خوش ہاں کہ اسیں اکجٹّ ہو کے کم کراںگے تاں جو کوئی بچہ پچھے نہ رہِ جاوے۔ 2009 وچ، اس نے کوہڑ دی سمجھ ودھاؤن لئی تنظیم ایلرٹ انڈیا لئی اک دستاویزی بنائی سی۔ اسنے کینسر پیشیٹ ایڈ ایسوسی ایشن (سی۔پی۔اے۔اے۔) غیر سرکاری ادارہ لئی فنڈ جٹاؤن لئی ڈزائنر منیش ملہوترا اتے شیان این سی چیرٹی فیشن شو لئی ماڈلنگ کیتی سی۔ 2010 وچ چوپڑہ کئی مشہور ہستیاں وچوں اک سی جنہاں نے موتی ویو ٹرسٹ لئی پرچار دے سنیاے بنائے، جو عورتاں اتے لڑکیاں دے ہنسا اتے دروہار دے خلاف مہم تجربہ چلاؤندے ہن۔ چوپڑہ نے "سیوَ دِ گرل چائیلڈ" مہم وی شروع کیتی، جسدا مقصد لڑکیاں دے متعلق بھارتیاں دے نظریہ نوں بدلنا اے۔ 2012 وچ چوپڑہ، اویکنگ یوتھ، اک نشہ چھڈاؤ پروگرام اُتے بولی۔
چوپڑہ ماحول چیرٹیاں دی حامی اے اتے اینڈی ٹیوی لئی گرینتھون برانڈ امبیسڈر اے، جو ایکو-مترتا حمایت کرتا اتے بجلی دے سپلائی توں بناں دہاتی پنڈاں نوں سولر پاور حاصل کرن لئی اک پہل قدمی اے۔ اوہ ماحول متعلق مدعیاں بارے جاگروکتا ودھاؤن لئی آگرہ وچ یمنا ندی دے کنارے توں کوڑے نوں ہٹاؤن لئی اینیمیٹڈ ویڈیو وچ بچیاں نال ظاہر ہوئی۔ گرینیتیم دے تیجے اتے چوتھے ایڈیشناں دوران، اسنے بجلی دی نیمت سپلائی لئی ستّ پنڈاں نوں اپنایا۔  اسنے 2011 وچ اک معدہ باگھ اتے اک شیرنی 2012 نوں برسا جیوک پارک وچ گود لیا اتے اک سال لئی دوناں جانوراں دی دیکھبھال لئی بھگتان وی کیتا۔ انگ دان نوں پرپھلت کرن لئی، چوپڑہ نے اپنی موت توں بعد اپنے انگاں دان کرن دا وعدہ کیتا اتے 2012 وچ پٹرسبرگ میڈیکل سینٹر یونیورسٹی دے بالیوڈّ-تھیم وچ لور-ٹرانسپلانٹ پروگرام دی 20 ویں ورھےگنڈھ اُتے سہِ-مکھ سپیکر سی۔
اس نے اک کینسر وارڈ دا اساری کرن لئی ناناوتی ہسپتال نوں ₹5 ملیان دا دان کیتا۔ ایہہ وارڈ اسدے سورگی پیؤ دے ناں اُتے اے اتے اسدا افتتاح اسنے 2013 وچ کیتا سی۔ اسے سال، اسنے 'گرل رائزنگ' تنظیم دی ڈوکومینٹری فلم لئی انگریزی اتے ہندی وچ آواز دتی۔ بوسٹن دے ہائیناں کنوینشن سینٹر وکھے عالمی آگوُ کانفرنس دی 50 ویں ورھےگنڈھ لئی اسنوں گورڈن براؤن، سٹیو ووزنیاک، بل کلنٹن اتے چارلی بیکر نال بلاریاں وچوں اک وجوں بلایا گیا سی۔ اسنے سکھیا راہیں عورتاں نوں شکتیکرن، غیر-برابری اتے عورتاں لئی سکھیا دیاں چنوتیاں اُتے چرچہ کیتی اتے اسدے بھاشن لئی سروتیاں نے کھڑے ہو کے اسدا اعزاز کیتا۔ چوپڑہ نے جوہن لینن دی "امیجائین" دے سنگیت ویڈیو وچ اسدی آواز دتی۔ کیٹی پیری اتے بلیک آئیڈ سمیت ہوراں گائکاں دے نال اس دی ویڈیو، اتے یونیسیف ولوں بال حقاں دے کنوینشن دی 25 ویں ورھےگنڈھ مناؤن لئی اک گلوبل مہم دے حصے وجوں بنایا گیا سی۔
ٹیلیوژن پیشکاری اتے منچ مظاہرہ
2007 وچ چوپڑہ مس انڈیا مقابلے وچ ججاں دے پینل وچ سی۔ اس نے کیہا، "مس انڈیا ہمیشہ خاص بنے رہنگے، ایہہ اوہ تھاں اے جتھے ایہہ سبھ میرے لئی شروع ہویا۔ اتے ہو سکدا اے کہ جے میں تاج نہیں جتیا ہندا تاں ایہہ اوہ تھاں ہندی جتھے ایہہ سبھ ختم ہو گیا ہندا۔" اسنے مس ورلڈ 2009 وچ اک ججّ وجوں کم کیتا۔ اسنے بھارت دی آزادی دی 60 ویں ورھےگنڈھ دا جشن منا راےاین ڈی ٹی ٹی وی شو جےَ جوان دے خاص ایپیسوڈ لئی پوربی بھارت دے ٹینگا وچ جوان فوجاں دا دورہ کیتا۔
2010 وچ، اسنے کلرز چینل اُتے ریالٹی شو پھیئر پھیکٹر: کھتروں کے کھلاڑی دی تیجی سیزن دی میزبانی کیتی جو پچھلے میزبان اکشے کمار توں لیا گیا سی۔ مکابلیبازاں دے مطابق، لڑی دی میزبانی وچ، چوپڑہ "اک سچیتک تاناشاہی وچ پرورعنصر ہو گئی سی"،اتے لگاتار مکابلیبازاں نوں کم کرن لئی راغب کردی سی۔ ایہہ ثابت کرن لئی کہ اے اوہ پچھلے دو سیزناں دی میزبانی کرن والے اکشے کمار نوں ٹکر دے سکدی اے، اسنے اپنے خود دے زیادہ تر سٹنٹ ادا کیتے ہن۔ شو دی شروعاتی ریٹنگ۔پچھلے دو سیزناں دے وچ سبھ توں اپر رہی۔ مظاہرہ دی آلوچکاں نے تعریف کیتی اتے ٹیلیوژن تے سبھ توں بااثر شروعات کرن لئی اسنوں انڈین ٹیلی اوارڈ ملیا۔ فروری 2016 وچ، چوپڑہ نے 88ویں اکادمی انعام وچ بیسٹ فلم ایڈیٹنگ لئی انعام پیش کیتا۔
چوپڑہ نے کئی عالمی ٹور اتے سنگیت سماروحاں وچ حصہ لیا اے اس نے دنیا پروگرام دے ٹور، "ٹینپٹیشنس 2004" وچ حصہ لیا اتے 19 سٹیج شو وچ ہور بالیوڈّ اداکاراں (شاہ رخ خان، صیف علی خان، رانی مکھرجی، پرٹی زنٹا اتے ارجن رامپال سمیت) نال کم کیتا۔ 2011 وچ اوہ دکھنی افریقہ دے ڈربن وچ بھارت-دکھنی افریقہ دے دی دوستی 150 سال دے جشن وچ شاہد کپور اتے شاہ رخ خان نال پھرینڈشپ کنسورٹ وچ شامل ہوئی۔
2012 وچ اسنے امیتابھ بچن، سلمان خان، قرینہ کپور اتے کیٹی پیری نال کرکٹ دے انڈین پریمیئر لیگ دے پنجویں سیزن دے افتتاح تقریب وچ ایمّ۔ اے۔ چدمبرم سٹیڈیم، چینئی وچ مظاہرہ کیتا۔ اسے سال، اسنے ہور بالیوڈّ سٹاراں جویں کہ سلمان خان اتے سوفی چودھری نال دبئی پھاسٹل سٹی دے اہلان بالیوڈّ تقریب وچ مظاہرہ کیتا۔
لکھنا
چوپڑہ نے 2009 وچ ہندوستان ٹائیمز لئی، "پرئنکا چوپڑہ کالم"، اک رائے کالم لکھنا شروع کیتا۔ اسنے اخبار لئی کل پنجاہ کالم لکھے سن۔ اسدے لکھن دے پہلے سال دے بعد لکھیا کہ: "میں اک پرائیویٹ انسان ہاں اتے کدی نہیں سوچیا کہ میں اپنیاں بھاوناواں نوں ظاہر کر سکدی ہاں پر حیرانی دی گل اے کہ جدوں وی میں کالم لکھن لئی بیٹھ گئی تاں میرے اندرلے وچار ساہمنے آئے۔" مارچ 2009 وچ، اسنے کئی پاٹھکاں نال ملاقات کیتی جنہاں نے اپنے ہفتہ واری کالم تے پھیڈبیک جمع کروائی سی۔
اسنے اخباراں لئی واضع لکھنا جاری رکھیا۔ اگست 2012 وچ اس نے 25 سالا پلووی پرکیاتتھا دے قتل بارے چرچہ کردے ہوئے، ٹائیمز آف انڈیا وچ چھاپیا اک کالم لکھیا، جسدا سرلیکھ سی، "ممبئی وچ کوئی وی عورت سرکھات محسوس نہیں کردی۔" لیکھ وچ چوپڑہ نے شہراں وچ عورتاں دی سرکھیا بارے اپنے وچار ظاہر کیتے۔ جولائی 2014 وچ د گارڈیئن وچ شائع اک لیکھ وچ چوپڑہ نے عورت جنن انگ کٹّ-وڈھّ اتے بال ویاہ دی تنقید کیتی۔ اس سال دے اخیر وچ، چوپڑہ نے نیویارک ٹائیمز وچ "وٹ جین آسٹن نیو" سرلیکھ نال کڑیاں دی سکھیا دے اہمیت بارے اک اپ-سنپادنا لکھیا۔ اس نے نوبل شترقی انعام جیتو ملالا یوسپھزئی اتے کیلاش ستیارتھی دی تعریف اتے حوالہ دتا، اتے دسیا کہ کویں دوجیاں دی مدد کرن دی اس دی اچھا ادوں شروع ہوئی جدوں صرف نوں سال دی عمر وچ اوہ اپنے ماتا-پیؤ نال جڑ گئی جدوں اوہناں نے اپنے وہلے ویلے وچ دہاتی غریباں نوں جدید صحتَ دیکھ-ریکھ دی پیش کش کرن دی سیوا کیتی۔ 2014 دے اخیر وچ چوپڑہ نے الی لئی ماسک کالم "پریٹ-اے-پرئنکا" لکھنا شروع کیتا۔ جنوری 2015 وچ شائع اک لیکھ وچ، اسنے وبھنتا اتے زمین شہری ہون بارے اپنے وچار ظاہر کیتے۔
جون 2018 وچ ایہہ اعلان کیتا گیا سی کہ چوپڑہ انپھینیش ناں دے سرلیکھ اس دی میموری پبلش کریگی، جس نوں 2019 وچ بھارت وچ پینگئن بکس، یونائیٹڈ سٹیٹ وچ بلیننٹائین بکس اتے یونائیٹڈ کنگڈم وچ مائیکل جوسیپھ نے رلیز کرنگے۔
نجی جیون
چوپڑہ نے اپنے چھوٹے بھرا، سدھمطلب سمیت پروار سمیت اک مضبوط ​​رشتہ قایم رکھیا اے، اتے اس دا سارا پروار اک ہی اپارٹمینٹ وچ رہندا اے۔ اوہ خاص طور اُتے اپنے پیؤ جی دے بہت نیڑے سی، جو جون 2013 وچ گزر گئے سن۔ 2012 وچ، اسنے اپنے گٹّ اُتے اپنی لکھت وچ "Daddy's lil girl" ٹیٹو کھنوایا سی۔ فلمی پٹھزمین نہ آؤن کرکے، اوہ خود نوں اک سوے-نرمت عورت دے روپ وچ بیان کردی اے۔ بریلی وچ قائم گائنیکولوجسٹ اس دی ماں نے چوپڑہ دی مدد کرن لئی اپنی پریکٹس نوں چھڈّ دتا کیونکہ اسنے اک فلم کیریئر تے کم شروع کیتا۔
ہندو دھرم دی ہون دے ناطے، چوپڑہ ہر روز سویرے اک چھوٹے جاے مندر وچ پوجا کردی اے جس وچ اس دے گھر وچ ہندو دیوتیاں دے وکھ-وکھ مورتیاں شامل ہن، جنہاں نوں اوہ سفر ویلے وی نال رکھدی اے۔ حالانکہ اوہ اپنے میڈیا-پکھی رویئے لئی مشہور اے، چوپڑہ اپنی نجی زندگی بارے عوامی طور اُتے گھٹ بولدی اے۔ پرئنکا چوپڑہ دا نام اکشے کمار، شاہد کپور، اتے حرمن بویجا نال جوڑیا گیا۔    2018 وچ،اسدا امریکی سنگیتکار اتے اداکار نک جونس نال اک رشتہ شروع ہویا۔ اسنے بھارت وچ مکھی عورتاں وچوں اک دے کردار نبھاؤن لئی دستخط کیتے سن، پر اوہ شوٹنگ دے کجھ دن پہلاں ہی باہر ہو گئی۔ فلم دے پروڈیؤسر نرخ نمت نے کیہا کہ اسنے جونس نال منگنی کرن فلم چھڈّ دتی اے اتے اس اُتے "تھوڑا گھٹ-پیشاور" ہون دا الزام لایا۔ چوپڑہ اتے جونس دا اگست 2018 وچ ممبئی وچ روکا ہوگیا سی۔ دسمبر 2018 وچ، جوڑے نے روائتی ہندو تے کرشچیئن سماگماں وچ یودھپر دے امید بھون پیلیس وچ ویاہ کروا لیا۔
میڈیا وچ
چوپڑہ دے کیریئر دا تجزیہ کردیاں، بالیوڈّ ہنگامہ نے کیہا: "اک کریئر جس نے لگاتار پھلپ-پھلوپ ویکھیا اے دے باو جود، اس وچ پیشکرتا نے ہر پاس ہوئے سال دے نال لگاتار ترقی دیکھیا اے۔" فلماں دی لڑی وچ مضبوط چرتراں دے کردار نبھاؤن توں بعد، اس نے سینئین-آئی بی این دی اگوائی کرن والی غیر-سنکلپناتمک کرداراں نوں پیش کرن لئی مانتا حاصل کیتی، جسدا ذکر وچ اس نوں "موجودہ لاٹ وچ سبھ توں طاقتور اداکاراواں وچوں اک دے روپ وچ اتے اوہ جو کہ مشہور سنیما دے کھیتراں وچ کرداراں نال استعمال کردی اے" کیہا اے۔ ٹائیمز آف انڈیا نے اس نوں "اک ہیرو اتے ہیروئن دے وچکار عمر-بدھّ سیما"" بدلن لئی "گیم چیزر" کیہا۔ 2012 وچ، فلم نقاد سبھاش کے۔ جھاء نے اسنوں "شریدیوی دے اتپتی دے بعد دی سبھ توں ودھیا اداکارہ" لیبل کیتا اتے برفی! وچ اس دے کردار نوں "بالیوڈّ دے سبھ توں ودھیا اندرونی چرتراں وچوں اک" درج کیتا۔ چوپڑہ اکثر ریڈپھ۔کام "بالیوڈّ دے ودھیا اداکاراواں" دی سالانہ درج تے پردرشت ہندی اے اتے اوہناں دی لسٹ وچ "2000-2010 سکھر دیاں 10 اداکارہ" وچ نظر آئی۔
ٹیم اڈیکس ولوں کروائے اک سرویکھن وچ، چوپڑہ 2008 دے برانڈ امبیسڈرس دی لسٹ وچ دوجا ستھان (شاہ رخ خان توں بعد) حاصل کیتا سی۔ اگلے سال، اوہ اوہناں دی لسٹ وچ چوٹی اُتے رہی، بھارت وچ اجیہا کرن لئی پہلی خواتین بن گئی۔ چوپڑہ نے ٹیگ ہیؤر، پیپسی، نوکیا، گارنیر اتے نیسلے سمیت کئی برانڈاں دی نمائندگی کیتی اے؛ اوہ ہیرو ہونڈا دی پہلی خواتین پرتندھ سی۔ اوہ اتے تن ہور بالیوڈّ اداکارہ (شاہ رخ خان، کاجول اتے رتک روشن) نے ہیسبرو اتے یوکے مشتمل بالیوڈّ لیجینڈ کارپوریشن لئی گڈیاں دی لڑی وچ اپنے سمروپ بنائے سن۔ 2009، چوپڑہ اٹلی دی پھلورینس وچ سالواتورے پھیرگیمو اجائبگھر وچ پیر دی چھاپ پاؤن لئی پہلی بھارتی اداکارہ بن گئی، اتے اسنے پھیرگمو ہاؤس توں کسٹم ڈزائن کیتے گئے جتے حاصل کیتے۔ 2013 وچ اوہ گیسّ دی نمائندگی کرن والی پہلی بھارتی ماڈل بن گئی، جس دے سی ای او پال مارسیانو نے اس نوں "نوجوان صوفیہ لارین" کیہا۔ اداکارہ سکول دی پاٹھ-کتاب وچ شامل ہون والی پہلی بھارتی اداکارہ بن گئی۔ اس دے جیون دا ذکر سپرنگ ڈیلز سکول وچ پڑھی جان والی کتاب روونگ پھیملیز، سپھٹنگ ہومس دے اک چیپٹر وچ اے۔ کتاب وچ اس دے پروار اتے 2000 وچ مس ورلڈ دا تاج حاصل کرن ویلے دیاں تصویراں شامل ہن۔ صحافی اسیم چھابڑا ولوں لکھی چوپڑہ جیونی پرئنکا چوپڑہ: گلوبل دی انکرڈیبل سٹوری آف بالیوڈّ سٹار نوں 2018 وچ رلیز کیتا گیا سی۔
چوپڑہ نوں بھارتی میڈیا اتے فلم صنعت وچ اس دے پیشہ ور ہون لئی جانیا جاندا اے اتے اکثر اس نوں 2005 وچ بلپھّ ماسٹر! دے سیٹ اُتے سہِ-ستاریاں ولوں دتا گیا اپنام "پگنی چوپس" کیہا جاندا اے۔ میڈیا اتے فلم صنعت وچ اسنوں ""پیسی" وجوں وی جانیا جاندا اے۔ چوپڑہ دا جنوری 2009 توں ٹوٹر اکاؤنٹ اے اتے اوہ پلیٹ فارم اُتے سبھ توں ودھ پھالو کیتیاں جان والیو بھارتی اداکاراواں وچوں اک اے۔ 2012 وچ، پنسٹورم ولوں کروائے گئے اک سرویکھن وچ اس نوں سوشل میڈیا سرکٹ وچ سبھ توں بااثر بھارتی اعلان کیتا گیا سی اتے 2015 وچ، چوپڑہ ہپھپوسٹ دی "ٹوٹر تے 100 سبھ توں بااثر عورتاں" لسٹ وچ ظاہر ہوئی، جس وچ اوہ بھارتیاں وچوں پہلے ستھان تے سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
ہیگ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
اگامہ امپالیرس
اگامہ امپالیرس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
صوبہ یاروسلاول
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
فلپ شیدمان
فلپ شیدمان فروری 1919 توں جون 1919 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:جرمن چانسلر
مونتانا
بلغاریہ براعظم یورپ دا بلقان دے علاقے چ واقع اک دیس اے ، اسدا راجگھر صوفیہ شہر اے ۔
مونتانا شہر بلغاریہ دا شہر اے تے بلغاریہ دے صوبہ مونتانا دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بلغاریہ دے شہر گٹھ:بلغاریہ دے آباد تھاں گٹھ:بلغاریہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
Montana
گستاف باؤر
گستاف باؤر 1919 توں 1920 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
رگبی
رگبی فٹ بال نال رلدی اک کھیڈ دا ناں اے۔
Регби Ragby
اگامہ انسولارس
اگامہ انسولارس اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
دهستان المهدی (نقده)
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان نقدہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان نقدہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کارپوریشن جس نے دنیا بدل دتی
کارپوریشن جس نے دنیا بدل دتی (The Corporation that changed the world) انگریزی بولی وچ لکھی جانے والی اک کتاب اے جس دے مصنف نِک رابِنْسَن نيں۔ ایہ کتاب 2006ء وچ چھپی سی۔ اس وچ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی تاریخ تے اوہدی سازشاں دا تجزیہ درج ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ دسیا گیا اے کہ 1600ء وچ بننے والی اس تجارتی کمپنی نے اج دے دور د‏‏ی ملٹی نیشنل کمپنیاں د‏‏ی ڈیزائننگ وچ بہت وڈا کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ مسالیاں د‏‏ی تجارت دے لئی بنی اس کمپنی دا اختتام سلطنت ہند د‏‏ی حکمرانی اُتے ہويا۔ اس دوران اس کمپنی نے اپنی ہمعصر کمپنیاں نو‏‏ں بے پناہ تشدد، بدعنوانی تے سٹہ بازی تو‏ں حیران ک‏‏‏‏ر دتا۔ مصنف نے اس کتاب وچ قحط، جنگ، اسٹاک بازاراں دا ڈبنا تے اعلیٰ افسران د‏‏ی باہمی چپقلشاں دا وی ذکر کیتا ا‏‏ے۔ مصنف دے خیال وچ اس کمپنی د‏‏ی تاریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اج د‏‏ی عالمی تجارت دا احتساب کِنا ضروری ا‏‏ے۔
مصنف ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں اج دے دور د‏‏ی ملٹی نیشنل کمپنیاں د‏‏ی ماں قرار دیندا ا‏‏ے۔
بیرونی لنک
گٹھ:استحصال گٹھ:استعماریت گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:بین الاقوامی ادارے گٹھ:بین الاقوامی تجارت گٹھ:انگلستان دی تریخ گٹھ:ہندوستان دی تریخ گٹھ:تجارت گٹھ:بھارت دی تریخ
شیمرنت
شیمرنت ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ تہران دے شہرستان شیمیرانت دا انتظامی مرکز اے ۔
گالف
گولف (Golf) خاص قِسم دے ڈنڈےآں تے گیند نال کھیلیا جاݨ آلا اک میدانی کھیل اے ۔ ایہ اسکاٹ لینڈ دا قومی کھیل اے پَر ہُݨ پوری دُینا وچ کھیلیا ، دیکھیا تے پسند کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ عام طور تے اس کھیل نو‏‏ں امرا دا کھیل تصور کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہدے سر سبز میدان وچ 110 تو‏ں 650 گز تک دے فاصلے وچ سوراخ ہُندے نيں ۔ ایہناں سوراخاں دا قطر 14٫25 انچ ہُندا ا‏‏ے ۔ گیند دا وزن 1٫62 اونس تے کھیل دا میدان 6000 گز تک وسیع ہُندا ا‏‏ے ۔
گٹھ:کھیل گٹھ:کھیڈ گٹھ:کھیڈاں گٹھ:کھیل ویکی ڈیٹا توں ماخوذ
ہرمن ملر
ہرمن ملر 1920,1928 توں 1930 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
چک 481 گ ب
چک 481 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
پنجاب دی تریخ
پنجاب دی دھرتی جگ دے مُڈھلے وسیباں وچوں اے۔ جِنا وسیب پراݨا ہُندا اے اونا ای اوہدی بولی۔ ایتھے دی لوکائی قبل از تریخ توں ای اُچ پدھر دا جیون جیوندی رہی اے۔
پنجاب برصغیر وچ اگونہا اشارہ رہیا اے۔ ایہہ گل پتھر دے زمانے توں لے کے ہن تیکر صحیح اے۔ سندھ وادی دی رہتل دا مرکز پنجاب تے سندھ سی۔ پتھر دے زمانے وچ ایہہ تھاواں پہلاں ایس لئی آباد ہویاں جو ایتھے جنگل بیلے سنگھنے نہیں سن، سگوں ایہہ ورلے رکھاں تے جھاڑیاں والے سن تے اہناں نوں ہتھاں تے پتھراں نال صاف کیتا جا سکدا سی۔ باقی ہندوستان وچ سنگھنے جنگل سن تے لوہے دی ایجاد توں پہلاں اہناں جنگلاں نوں صاف کرکے رہن دے قابل بناونا ممکن نہیں سی۔ایس علاقے وچ واہی بیجی دے وی اگوناے ثبوت ملدے ہین۔ ایس علاقے دی زمین پولی تے زرخیز سی ایس لئی ایتھے لکڑی دے ہل نال وی زمین واہی جا سکدی سی۔ پھیر جدوں سندھ وادی دے اخیرلے وارے وچ لوہے دی ایجاد ہوئی تے اوہ وی ایس علاقے وچ ہوئی۔ : سنسکرت وچ ہل دے پھالے لئی پھالے دا ہی لفظ اے۔
سندھ وادی وسوں 5500 قبل مسیح توں شروع ہوئی سی۔ ہڑپا تے موہنجوداڑو ورگے وڈے شہراں دے آباد ہوون توں پتہ لگدا اے جو ایس علاقے وچ جنساں دی وادھو پیدا ہوندیاں سن۔ ایہہ گل سب جاندے ہین جو علاقے وچ جنساں دی وادھو پیداور توں بنا شہر آباد نہیں ہو سکدے۔ سندھ وادی توں ملن والیاں نشانیاں توں پتہ لگدا اے جو ایتھے دست کاری تے آرٹ وی پر چلت سی۔ ایہہ وی ثابت ہو چکیا اے جو سندھ وادی دا بحرین راہیں مڈل ایسٹ دے نال بیوپار سی۔ اوہناں ویلیاں دیاں نشانیاں اج تائیں سانوں اپنے ادب وچ ملدیاں ہین۔
سندھ وادی دی وسوں دے مکن بارے کئی نظریے ہین جنہاں تے بحث کرن دی ایتھے تھاں نہیں اے۔ پر سانوں ایہہ پتہ اے جو شمال تے وچلے ایشیا ولوں بہت وڈھی گنتی وچ قبیلے ایتھے آکے آباد ہوئے جہناں نوں آریا آکھیا جاندا اے۔ آریا اپنے نال نویں پیداواری ڈھنگ تے وچار دھارا لے کے آئے۔ پہلا وید، رگ وید 1500 قبل مسیح وچ پنجاب ہی سرجیا گیا تے ایس نوں 300 قبل مسیح وچ لکھیا گیا۔ رگ وید توں ہی پتہ لگدا اے جو ذات پات تے مرد شاہی دا نظام وی ایتھوں ہی شروع ہویا:
"برہمن اوہدا مُکھ سی، کھشتری اوہدیاں دو باہاں نال بنیا، اوہدے دوہاں پٹاں نال ویش بنیا تے اوہدے پیراں توں شودر پیدا ہویا"
ایتھے ایہہ گل وی کردے جائیے جو سندھ وادی دے آریاں دے آون توں پہلاں وسدے پرانے وسنیک ہگدوں مکے نہیں سن سگوں اوہناں دی آریاواں دے نال وچار دھارا سمیت ہر پدھر تے جنگ جاری رہی۔ آریا چٹے رنگ دے لوک سن تے اوہناں دا رب یا دیوتا، برہما، وی چٹے رنگ دا سی۔ ہندو مذہب وچ کالی دیوی تے سانولے رنگ دے کرشن دا ابھرنا سندھ وادی دے پرانے وسنیکاں تے آریاواں دے آپسی جوڑ دا نتیجہ سی۔ مہا بھارت وی پنجاب وچ لڑی گئی جیہدے وچ سانولے رنگ دا کرشن جتن والے پانڈواں دا موہری ہے۔ ایس پکھ توں ویکھو تے وچار دھارا وچ پنجاب سارے علاقے وچوں موہری سی۔
مڈھلی تریخ
آریائی لوک کئی جٹاں وچ 3600 ورے دے نیڑے تریڑے ایدر وشکارلے ایشیاء ولوں آے۔ ایتھے دی رہتل نوں توڑیا تے پرانی تے اپنی رہتل نال اک نویں ویلے دی اک نویں رہتل دی نیو رکھی۔ ایہنوں وید رہتل کہ سکنے آں۔ ایس ویلے وچ پنجاب وچ ہندوواں دی پوتر کتاب رگ وید لکھی گئی۔ ایسے ویلے وچ ای ہندومت دی پینڈی نیو رکھی گئی۔ رگ وید سنسکرت وچ اے۔ پنجاب دے کافی وڈے حصے دا ناں گندھارا سی تی ایتھے دی بولی گندھاری سی۔ رگ وید تے سنسکرت وچ لکھی گئی پر عام لوکاں دی بولی گندھاری سی۔ گندھارا دا ای اک پڑھاکو پانینی سی جیہنے پشکلاوتی، گندھارہ وچ گریمر تے پہلی پوتھی استا دہائی 26 صدیاں پہلے لکھی۔ ایہ گندھاری، پنجابی دی پرانی ونڈ اے یا اینوں پرانی پنجابی کیا جاسکدا اے۔ ٹاکساشلا (ٹیکسلا)، کٹاس راج، پشاور، ملتان وید رہتل دے نگر سن۔ بدھ مت آن نال گندھارا بدھ مت دا گڑھ بن گیا۔ اتلے پراݨے پنجاب چ کئی تھانواں تے بدھ مت دی پڑھائی دے تھاں بنے۔ گندھارا توں بدھ مت افغانستان، چین، کوریا تے جپان ول گیا۔ ہیون سانگ تے فاہیان دو چینی مذہبی یاتری پرانے پاکستان آۓ۔ لیندے گندھارا اتے ھخامشی سلطنت مل ماردی اے۔ 326 م پ وچ سکندر یونانی ھخامشی سلطنت نوں مکان دے چکر وچ پاکستان وچوں لنگ جاندا اے۔ موریہ سلطنت دکھنی ایشیاء دی پہلی وڈی سلطنت سی جیہڑی بنگلہ دیش توں نیپال تک پھیلی ہوئی سی تے پاکستان وی اوہدا اک انگ سی۔ ایہدی نیو چندرگپت موریہ نے رکھی جیدا وزیر کوٹلیہ چانکیہ ٹیکسلا دا پڑھیار سی۔اشوک ایس سلطنت دا اک وڈا راجہ سی تے اوس دے مگرون ایہ سلطنت ماڑی پے گی تے پاکستان تے افغانستان تے یونانی بادشاہواں دا راج ٹریا جہدے راجگڑھ پنجاب دے شہر سیالکوٹ، پشکلاوتی تے ٹیکسلا سن۔ بدھ یونانی رہتل چھائی ہوئی سی تے ٹیکسلا دی گنتی دنیا دے وڈے لکھن پڑھن دے گڑھاں وچ ہوندی سی۔ ایس دے مگروں سندھ دے ہندو راۓ ٹبر (489–690) دا سندھ توں کشمیر تک دی تھاں تے راج ریا۔
ناں
پنجاب اک وڈی جغرافیائی تھاں دا ناں ایہ جیہڑی پاکستان تے بھارت وچ اے۔ پنجاب شبد دا مطلب پنج دریاواں دی تھاں اے۔اس شبد دی سب توں پہلی ورتوں ابن بطوطہ دیاں لکھتاں وچ ملدی اے جو 14ویں صدی وچ اس علاقے وچ آیا سی۔ اس دی وڈی پدھر اتے ورتوں 16ویں صدی دے دوجے حصے دی کتاب ”تریخ شیر شاہ سوری“ چ ملدا اے، جس چ پنجاب دے شیر خان دے قلعے دی اساری دے حوالے نال ملدا اے۔اس توں پہلاں پنجاب ورگا ذکر مہا بھارت دے قصے کہانیاں چ وی اے جو پنجا ندا (پنج ندیاں) دے حوالے نال اے۔اس دے مگروں آئین اکبری چ ابو الفصل نے لکھیا اے کہ ایہ علاقہ دو حصے‍آں چ ونڈیا سی، لہور تے ملتان۔ اس آئین اکبری دے دوجے حصے چ ابوالفصل نے پنجاب نوں پنجند لکھیا اے۔ اس دے علاوہ مغل بادشاہ جہانگیر نے اپنی تزک جہانگیری چ پنجاب دا لفظ ورتیا اے۔پنجاب دا لفظ فارسی دے پنج یعنی پنچ تے آب یعنی پانی توں لیا اے۔ یعنی پنچ دریاواں دی بھوئیں ۔ایہ اوہ پنج دریا نیں جہڑے اس علاقے چ وگدے نیں۔اج کل انہاں چوں دو دریا (چناب تے جہلم دریا) تاں مکمل طور اتے پاکستانی پنجاب دے علاقے چ وگدے نیں۔ جدونکہ دو دریا (ستلج ،راوی) بھارتی پنجاب توں ہوکے پاکستانی پنجاب چ آندے نیں تے اک دریا (بیاس) مکمل طور اتے بھارتی پنجاب چ اے۔اس توں پہلاں اس دا ناں سپت سندھو یعنی ست دریاواں دی سرزمین سی۔ تریخ جہلم وچ انجم سلطان شہباز نے لکھیا اے کہ سپت دا مطلب ست تے سندھو دا مطلب دریا اے۔
پرانے ناں
دنیا دی سبتوں پرانی کتاب رگوید وچ موجودہ پنجاب نوں سپت سندھو آکھیا  گیا اے ۔ دنیا دے پہلے گرائمرر پانینی نے اپنی کتاب  اشٹا دھیائی وچ اس علاقے دا ناں واہیک لکھیا اے ۔ مہابھارت وچ پنجاب دے علاقے دا ناں  پنجا ندا    لکھیا اے  ۔  آئین اکبری دے دوجے حصے چ ابوالفصل نے پنجاب نوں پنجند لکھیا اے ۔ مغل بادشاہ جہانگیر نے اپنی تزک جہانگیری چ پنجاب دا لفظ ورتیا اے۔
جگ دیاں پہلیاں رہتلاں وچوں اک
پنجاب ہڑپا رہتل دا گڑھ رہیا اے۔ ایہہ انساناں دیاں پرانیاں رہتلاں وچوں اک اے۔جگ دی پرانی رہتل ہڑپا رہتل پنجاب وچ ٹری۔ ضلع ساہیوال دا ہڑپا شہر اس رہتل دا وڈا نگر سی۔ دیس پنجاب دے اتلے لہندے پاسے دے تھانواں وچ ٹیکسلا گندھارا رہتل وی پونگر دی رئی۔
پنجاب دی تریخ
دیس پنجاب ہزاراں سالاں توں وس رہیا اے۔ سطح مرتفع پنجاب وچ سواں دریا دے کنڈے تے پتھر دے ویلے دے انسان دے رہن دے نشان ملے نیں۔ ہڑپا رہتل انسان دیاں کُجھ پرانیاں رہتلاں وچوں اک اے۔ ایہہ دریاواں دے کنڈے تے وسی ایہدا وڈا نگر ہڑپا ضلع ساہیوال وچ سی۔ سوتی کپڑا شکر کھنڈ شطرنج دی کھیڈ ایس رہتل دیاں سارے جگ نوں سوغاتاں نیں۔ ساڑھے تین ہزار ورھے پہلاں ایتھے آریاء آۓ تے اک نویں رہتل دی نیو پئی جیہدے وچ پرانی رہتل دیاں خوبیاں وی ہے سن آریاواں نے وید تے گندھارا رہتلاں چلائیاں۔ آریاواں دی بولی سنسکرت پنجاب وچ ای اپنی ودیا حالت وچ آئی۔ سنسکرت دا وڈا سکالر پانینی پنجاب دا ای رہن والا سی۔ ہندواں دی مقدس کتاب رگ وید پنجاب وچ ای لکھی گئی۔
پراݨا ویلا
پراݨیاں شیواں لبھݨ تے اوہناں توں معلومات حاصل کرکے تریخ داناں نیں دسیا ایہ کہ اج توں کوئی 5300 ورھے پہلاں 3300 قبل مسیح وچ دریائے انڈس دے نال وسدے لوک نیں آپس وچ رل کے وڈیاں رہتلاں نوں جنم دتا جیہڑیاں جگ دیاں سبھ توں چند پراݨیاں رہتلاں وِچوں اک سی۔ ایہناں نوں ہڑپا رہتل کہندے نیں۔ ایہناں رہتلاں دا سھب توں وڈا نگر پنجاب، پاکستان وچ ساہیوال دے کول ہڑپا سی۔ پَر کسے انجان وجہ نال ایہ رہتلاں 19ویں صدی قبل مسیح وچ مک گئياں۔
ہڑپا رہتل
پنجابدی دھرتی قدیم زمانے توں آباد چلی آ رہی اے تے ایہ2600 قبل مسیح چ آباد سی ۔ اج توں 5300 سال پہلاں پنجاب دا علاقہ اک ترقی یافتہ رہتل دا گڑھ سی ۔ ایہہ ہڑپا رہتل کہلوندی آ ایس دا مرکزی شہر ہڑپا اج دے پاکستان دے صوبا پنجاب ضلع ساہیوال وچ ساہیوال شہر توں 24 کلومیٹر جنوب مغرب چ واقع اے ۔ ایہہ وادی سندھ دی رہتل دا شمالی یا اتلا حصہ سی۔ اوس ویلے ایتھے دے لوک اک باقاعدہ شہری سماجی نظام ہیٹھ زندگی گزار رہے سن ۔ اوہ لوک پکے مکاناں چ رہندے سن اوہناں دیاں گلیاں پکیاں تے نالیاں وی پکیاں تے ڈھکیاں ہوندیاں سن ۔ ہڑپے دے باسیاں نے دریاۓ راوی دے کنارے اناج گھر یاں سٹور بناۓ ہوۓ سی ایناں اناج گھراں توں اوہ اناج تے دوسریاں شیواں کشتیاں راہیں دوجے علاقیاں چ لے جاندے تے لیاوندے ۔ اوہ لوک برتن سازی دے وی ماہر سن تے ایتھوں کھودائی دے دوران وڈی تعداد چ مختلف برتن وی ملے نیں ایتھے دے لوک کاشتکاری توں وی وافق سن تے کپاہ کنک تے گنے دی کاشت وی کردے سن ۔ ایہناں لوکاں نے دنیا نوں سوتی کپڑے ، شکر تے شطرنج توں واقف کرویا ۔
ہڑپا دے کھنڈرات توں ایہناں لوکاں دیاں مہراں مللیاں نیں ۔ ایناں مہراراں تے مختلف جانوراں دیاں مورتاں بنیاں ہوئیاں نیں ایناں مہراں تے لکھی ہوئی تحریر تے اسدا رسم الخط جاں لپی حالے تیکر پڑھیا نئیں جا سکیا ۔ ایس دی اک وجہ 47ء دے اجاڑیاں ویلے ایناں مہراں دی ونڈ اے کیوں جے ہڑپے توں لبھیاں شیواں ادھیاں پاکستان دے تے ادھیاں بھارت دے حصے آئیاں ۔ ہن ایہہ مہراں ادھیاں لاہور تے ادھیاں دلی دے عجائب گھراں وچ نیں ۔
ہڑپا رہتل دا کھلار
ہڑپا رہتل اک پرانی رہتل اے جیڑی پرانے پاکستان چ دریاۓ سندھ دے اگے پچھے دیاں تھاواں تے (2600-1900ق‏م) وسی۔ اینوں وادی سندھ دی رہتل تے ہڑپا موہنجوداڑو رہتل وی کہندے نیں اے رہتل پاکستان دیاں صوبیاں پنجاب سندھ تے بلوچستان چ وسی۔ ھندستان چ گجرات، ہریانہ تے راجستھان چ وی ایدے بارے چ دس پئی ۔ افغانستان ایران تے ترکمانستان چ وی ایدیاں نشانیاں لبھیاں نیں۔
پنجاب، پرانے پاکستان تے ھندستان چ لویا ویلہ 3000 ورے پیلاں آیا۔ لوۓ دا ہل بنن نال فصلاں دی پیداوار ود گئ۔ لوک گنتی ود گئ۔ ٹیکسلا ورگے نگر بنے۔
ویدک ویلا
ویدک سمیں نوں انڈو-آریئن لوکاں دے سبھیاچار نال درسایا گیا ہے جس وچّ ویداں دی بانی شامل ہے جہڑے کہ ہندواں دے پوتر گرنتھ منے جاندے ہن، اتے جہڑے منہ-زبانی ویدک سنسکرت وچّ رچے گئے سن۔ اس وچّ پراچین پنجاب (جسنوں سپت سندھو کیہا گیا ہے) دی سماجک-سبھیاچارک انتی دا ساہتک ویروا شامل ہے اتے اسدے لوکاں بارے وی تھوڑھی جانکاری ملدی ہے۔ ویدک سماج عامَ طور تے قبیلیاں وچّ رہندا سی۔ کجھ پریوار ملا کے گرام بندا سی، کجھ گرام ملا کے وس(برادری) بندا سی، کجھ وس ملا کے جن (قبیلہ) بندا سی۔ جناں نوں راجناں دواراں چلایا جاندا سی، جہڑے کہ اکثر دوجے قبیلیاں نال لڑدے رہندے سن۔ ایہناں لڑائی-جھگڑیاں وچوں ہی لوکاں دے وڈے سموہ پیدا ہوئے جہناں نوں سمراٹ جاں راجیاں دوارا چلایا جاندا سی۔ اس دے نتیجے وجوں جتاں اتے سامراجاں نوں ودھاؤن دا اک نواں راجنیتک فلسفہ پیدا ہویا، جس کرکے اس راج دے مول سمیں توں ہی اتھوں دے لوکاں نوں فوری جنگاں لئی تیار رہنا پیندا سی ۔
پاننی اتے کوٹلیا دے ویلے دا پنجاب
پاننی اک مشہور سنسکرت ویاکرنکار سن جہناں دا جم شلاتر وچ ہویا سی، جہڑا کہ اس ویلے پاکستان دے خیبر پختونخواہ دے اک ضلعے وچ اے۔ اسدی اک لکھت اشٹدھیائی توں ایہہ اندازہ لایا جا سکدا اے کہ اس ویلے دے پنجاب دے لوک مکھ طور تے ہتھیاراں دا کاروبار کردے سن۔ اسدی لکھت وچ بہت سارے قبیلے "آیودھجون سنگھ" سن، ،جیہدا مطلب ہتھیاراں دے زور اتے زندگی جیون والے اے۔ جہڑے لوک میداناں وچ رہندے سن، اوہناں نوں واہک سنگھ کیہا جاندا سی۔، اتے جہڑے پربتی علاقیاں وچ رہندے سن (جس وچ اج کل دے افغانستان دا شمال مشرقی علاقہ وی شامل اے) اوہناں نوں پروتی سنگھ کیہا جاندا سی۔ اک خیال مطابق واہک سنگھ جیہدے وچ خاص طور تے ورک شامل سن (جہڑے شاید اجکلھ دے ورک جٹّ ہن)، دامنی، جہڑا کہ چھ راجاں دا گروہ سی، نوں ترگرت ششتھر کہیا جاندا سی، یودھیا، جہڑے اج کل دے جویا یا جوہیا راجپوت جاں کجھ کمبوج، پارسو، کیکایا، اسینار، سبی (شاید اجکلھ دے سویا جٹّ؟)، شدراک، مالوا، بھارت اتے مدرک قبیلے ، جدکہ دوجے لوک جہناں نوں پروتی ایودھاجون کیہا گیا اے، ایہناں وچ مکھ طور تے ترگرت، درواس، ہستیان دا گندھار قبیلہ ، نہار، ہمسمرگ اتے اشوایان اشواکیان دے کمبوج قبیلے ، ' 'اپرت ' ' ، ' 'مدھوونت ' ' (جیہناں نوں روہتگری کیہا جاندا اے)، گلگت وچ چترال دے دراد شامل سن۔ اس توں اگے، پاننی کروآں، گندھارا اتے کمبوجاں دے کھتریاں دی وی گل کردا اے۔ ایہہ کھتری جاں جنگجو قبیلے ملکے اک وکھرا  راج بناؤندے سن، جسدی کہ پاننی دی اشٹادھیائی وچّ تصدیق کیتی گئی اے۔
کوٹلیا چانکیا دا ارتھ شاستر، جیہدی سبھ توں پراݨی پرت چوتھی صدی ق م نال جوڑی جا سکدی اے، وی کئی فوجی گروہاں دی گل کردی اے جس وچ خاص کرکے کمبوجا، سوراشٹر اتے کجھ ہور سرحد اتے واقع لڑاکو قبیلیاں دا ذکر اے جیہڑے ورت-شاستر-اپاجوین (i.e.، ہتھیاراں اتے ورت سر تے جیونا) کیٹیگری نال تعلق رکھدے سن۔ جدکہ مدرک، ملا تے کورُو وغیرہ راجا-شبد-اپاجوین (جہڑے راجے دا خطاب  ورتدے سن) سرینی نال تعلق رکھدے سن۔     ڈاکٹر۔ آرتھر کوک برنل نے ایہہ ویکھیا: "پچھم وچ، کمبوجا اتے کٹاواں کول ہمت اتے لڑائیاں وچ اچّ مان اتے لڑائیاں وچ نپنتا حاصل سی، سوبھوتی، یودھیئس، اتے دو اکٹھے قبیلے، سبی، مالوا اتے شدراک، جہڑے کہ گنتی اتے جنگ وچ بھارت دے راجاں وچ بہت اہم سن۔"  اس کرکے ایہہ ویکھیا جا سکدا اے کہ ویدک رہتل وچ پیدا ہوئے لڑائی جھگڑے پاننی تے کوٹلیا چانکیا دے ویلے وچ وی جاری رہے۔ اصل وچ اس ویلے دے پنجاب دا سارا علاقہ لڑاکو اتے دلیر لوکاں نال بھریا ہویا سی۔ اتہاس گواہ اے کہ ایہناں ایودھاجیون قبیلیاں نے ہخامنشی حکمراناں نوں 6ویں صدی وچ پوری مزاحمت دتی اتے پچھوں چوتھی صدی ق م وچ مقدونیا دے حملہ آوراں دا وی ساہمنا کیتا۔
پنجاب دے اتہاس دے مطابق: "اس وچ کوئی شکّ نہیں اے کہ کمبوجاں، درادساں، کیکایاں، مدراں، پورواں، یودھیائے، مالواں، سندھوآں اتے کروآں نے مل کے پراݨے پنجاب دے اک دلیر اتے ہمتی سبھیاچار دی ترقی وچ حصہ پایا سی۔"
پانینی دیاں لکھائیاں
پانینی اک پرانا سنسکرت دا لکھاری سی جیڑا لہور چ جمیا سی۔ اونیں پنجاب وارے وچ کافی کج لکھیا تے دسیا کہ پنجاب دے لوک اس ویلے جنگجو تے بہادر سن۔ کئی تریخی گروواں نیں کیا کہ پنجاب اپنے جنگجو قبیلیاں دی وجہ نال ہندستان دا سب توں طاقتور دیس سی۔ جدوں چھٹی صدی قبل مسیح وج فارس نے تے چوتھی صدی قبل مسیح وچ سکندر نے پنجاب اتے حملہ کیتا اوناں اگے پنجاب نیں بوہت سخت لڑائی کیتی۔
بولی نوں سمجن دی پہلی کوشش پنجاب وچ پانینی نے اج توں 2500 ورے پہلاں کیتی جدوں اونہے سنسکرت وچ گرامر تے کتاب لکھی۔ پاننی ٹیکسلا، پنجاب دا رہن آلا سی۔
بدھ مت ویلے دا پنجاب
بدھ مت مذہبی کتاب انگتر نکائے( انگترا نکایا ) وچ 16 وڈے دیساں (مہاجنپداں) دا ذکر ایہ جیناں وچوں دو پرانے پنجابی نگر گندھارا تے کمبوجا سن اتے مہاتما بدھ دے جیوندور توں پہلاں جمبودیپ دے کول جاں آس-پاس ودھے-پھلے سن۔
پراکرت بولی دیاں پرانیاں لکھائیاں وچ وی ایناں نگراں دے بارے چ لکھیا ہویا اے تے اودے چ لکھیا اے کہ کمبوجا تے گندھارا اترپٹھا وچ آندے سن۔ ایہ دیس اتلے پنجاب، کشمیر، چڑدے افغانستان تک سن۔ گندھارا بدھ مت دے ویلے چ ملتان تک سی تے کمبوجا پونچ، ابھیسرا، ہزارا توں لے کے سوات، کپیسا تے کنڑ دیاں وادیاں تک سی۔ پراکرت بولی دیاں پرانیاں لکھتاں وچ وی ایہناں نگراں دے بارے لکھیا ہویا اے اتے اوہناں وچ لکھیا اے کہ 16 پرانیاں سیاسی طاقتاں وچوں صرف کمبوجا تے گندھارا ہی اترپتھ وچ آؤندے سن پر ایہناں دیاں بالکل ٹھیک حداں بارے واضع طور تے نہیں دسیا گیا۔ منیا جاندا اے کہ گندھار اتے کمبوجا اپری سندھ علاقے وچ آؤندے سن جس وچ کشمیر، چڑھدے افغانستان توں علاوہ مغربی پنجاب دے زیادہ تر اوہ حصے وی آؤندے سن جہڑے کہ اس ویلے پاکستان دا حصہ ہن۔ بودھی گندھار دیاں حداں ملتان تک چلیاں جاندیاں سن اتے بودھی کمبوجاں دیاں حداں راجوری/پنچھ، ابھیسار اتے ہزارے تک اتے اس توں علاوہ پوربی افغانستان دیاں سوات، کنار اتے کپیسا وادیاں وی کمبوجاں دیاں حداں وچ آؤندیاں سن۔ مائیکل وٹزل نے اس کھیتر نوں وڈا پنجاب دسیا۔ بودھی لکھتاں وچ اتری علاقیاں دے اتے خاص کرکے کمبوجاں دے بہت ودھیا درجے دے گھوڑیاں اتے گھوڑسواراں بارے وی ذکر اے۔ حالانکہ، چلا-ندیس، جہڑی کہ بودھیاں دی اک ہور پرانی لکھت اے، وچ گندھار دی تھاں تے یونا دا نام اے اتے کمبوجاں اتے یونا نوں اترپتھ دے صرف دو وڈے مہاجنپد دسیا اے۔ اس توں اندازہ لایا جاندا اے کہ بودھیاں ولوں چلا-ندیس لکھن دے ویلے کمبوجا وچ گندھار وی شامل سی۔
یونانی تہذیب نال برابری
دمودر ڈھرمیندر کسامبی (ڈی ڈی کسامبی) ہوراں دا آکھنا ہے جو پرانے ویلیاں وچ پنجاب یونانی فلسفے دی برابری کردا سی پر پروہت طبقیاں دے غالب آون نال ایہہ علاقہ علم توں وانجا ہوونا شروع ہو گیا۔ اوہناں دے کہن موجب ’’برہمناں دی ماضی تے حال نال لا تعلقی نال ہندوستان دی تاریخ تے اوہدا کلچر مٹ گیا۔ ایس گھاٹے دا ایس گل نال گویڑ لایا جا سکدا ہے جو جیویں ارسطو، ہیروڈوٹس، تھوساڈائڈس تے اوہناں دے ہانیاں دیاں لکھتاں نوں مذہبی رسماں نال بدل دتا گیا‘‘ کوسامبی ہوراں دا وچار ہے جو پنجاب ویدوارے دی قبیلہ بندی توں جاگیرداری پیداواری ڈھلا وچ اگونہا سی۔ پر ایس تبدیلی دے ویلے پنڈاں دا اکلے ہووناں تے مذہبی پروہتاں تے حاکماں دی آپو وچ گٹھ بندی نال علم دے اگے ودھن تے ڈکے لگ گئے۔
وکھرے تے آپ پالو پنڈ موریہ دور (322-187 ق م )تے خاص کرکے اشوک دے زمانے وچ شروع ہوئے۔ جد بادشاہاں نے جنگل صاف کرکے نویں پنڈ آباد کرنا شروع کیتے تے اوہناں ایہناں پنڈاں نوں آپ پالو بناون لئی ہر پنڈ وچ اٹھ توں بارہ کمیاں (دست کاراں) دی رلت نوں لازمی بنا دتا۔ اہناں کمیاں نوں تھوڑی جیہی زمین وی دتی گئی تے نال ہی فصل دے اک نکے حصے دا حقدار بنا دتاگیا۔ پنڈ دی ایہہ بنتر دو ہزار سالاں توں ودھ قائم رہ کے ویہویں صدی دی اٹھویں دہائی وچ پنجاب وچ ہی مکنا شروع ہوئی۔ کوسامبی دا کہنا ہے جو پنڈاں دی وادھو پیداوار منڈی راہیں جاون دی بجائے بادشاہاں راہیں ونڈیجی۔ منڈی دے نہ ہوون نال وچار وٹاندرے دی وی کوئی تھاں نہ رہی تے علم دی سرجنا بند ہو گئی۔ دوجے پاسے مذہبی پروہتاں تے بادشاہاں دے گٹھ جوڑ وچ مذہبی رسم بندی عام ہو گئی ۔ آر آر شرما دا کہنا ہے جو جاگیرداری اودوں شروع جدوں بادشاہاں نے مذہبی پروہتاں تے فوجیاں نوں زمیناں دینیاں شروع کیتیاں۔ مندراں تے مذہبی درگاہاں نوں زمین وقف کرن دا سلسلہ مسلماناں تے انگریزاں دے وارے تیکر ملدا ہے۔ ایسے طرحاں فوجیاں نوں زمیناں دین دا سلسلہ وی نال نال چلدا رہیا ہے۔
بادشاہاں تے پنڈتاں دے گٹھ جوڑ نوں بدھ مت نے آکے للکاریا ۔ بدھ مت وی شروع وچ پنجاب تے اوہدے آلے دوالے پر چلت ہویا۔ بدھ مذہب دیاں وڈھیاں نشانیاں وی ٹیکسلا ورگیاں تھاواں تے ملدیاں ہین۔ بدھاں دیاں وڈھیاں وڈھیاں عمارتاں تے لمے چوڑے بندوبستاں دیاں نشانیاں دسدیاں ہین جو ایہہ علاقہ بہت ساری وادھو پیداوار دی تھاں سی۔ جے کر ڈھیر ساری وادھو پیداوار نہ ہووے تے ایڈے لمے چوڑے مذہبی طبقے پالے نہیں جا سکدے۔ انج تے کہندے ہین جو اشوک نے وی بدھ مت قبول کر لیا سی پر لگدا ہے جو اوہ حکمراناں دی پرانے گٹھ جوڑ نوں توڑ نہیں سکیا تے پنڈت پروہت بدھ مت نوں مکا کے پھیر غالب ہو گئے۔
باہرلے حکمران
سکندر   سکندر alexander. سکندر فیلکوس دا بیٹا یونان دا بادشاہ سی۔ اس نے ایران دے بادشاہ نوں جت کے عیسوی سن توں 327 سال پہلاں ہندوستان تے چڑھائی کیتی اتے پنجاب دے راجا پورس (porus) نوں جہلم دریا دے کنڈھے ہار دتی اتے بیاس دریا تک آکے دیس نوں مڑ گیا۔ اس دا انتقال ق م. 323 وچ ہویا۔
چندرگپت  चन्द्रगुप्त۔ ایہہ مگدھ دیش دا موری راجا سی۔ اس نے چانکی منتری دی مدد نال راجا مہانند اتے نندونش دا ناس کرکے پٹنے وچ راجگڑھ قایم کیتا اتے سارے بھارت نوں ماتحت کیتا سی۔ اس دے راج وچ افغانستان، بہار، کاٹھیاواڑ اتے پنجاب وغیرہ دیس شامل۔ چندرگپت نے یونانی راجا سیلیوکس (seleukos) دی پتری نال ویاہ کیتا۔ مدراراکشس ناٹک وچ چندرگپت دی سندر کہانی ملدی اے۔ ایہہ ق م 322 وچ راجسنگھاسن تے بیٹھا اتے  ق م 298 وچ راجسنگھاسن چھڈکے بنباسی ہو گیا۔ چندرگپت دی چترنگنی فوج 6,90,000 سی۔ اس دا پتر بندسار بھی پرتاپی مہاراجہ ہویا اے ۔
اشوک  अशोक۔ مگدھ دیس دی موریہ راجٹبر وچ بندسار دا پتر اک مشہور راجا، جو چندرگپت دا پوتا سی۔ اس دا پورا ناؤں اشوک وردھمان اے۔ بدھ مت دے اتہاس نے اس دی وڈی وڈیائی کیتی اے۔ اشوک پہلاں براہمناں نوں مندا اتے شیو سی، پر مگروں بودھّ ہو گیا۔ اس دے آسرے بدھ مت دے 64,000 پجاری گزارا کردے سن، اتے اس نے 84,000 کیرتیسمبھ (columns of fame) کھڑے کروائے، جنہاں اتے سیاسی اتے مذہبی حکم اکرے ہوئے سن۔ اپنے راج دے اٹھارھویں سال وچ اس نے بدھ مت دا اک وڈا بھاری جلسہ کیتا اتے اس پچھوں لنکا اتے ہور دیساں ول اپدیشک گھلے اتے جیوہنسا حکماً بند کیتی۔ افغانستان توں لے کے لنکا تیک کل دیش اس دے ماتحت سی۔ ایہناں گلاں دا پتہ اوہناں شلالیکھاں توں لگدا اے، جو پالی بولی وچ کھدے ہوئے کئی تھاواں توں ملے ہن۔ کئی لکھاریاں نے اس دا ناؤں پریفلسفہ بھی لکھیا اے۔ اشوک نے عیسیٰ توں پہلاں (b.c.) 269- 232 دے وچکار پٹنے وچ اتم ریتِ نال راج کیتا۔ اشوک دی پتری دھرماتما چارمتی بودھدھرم دی مشہور پرچارکا ہوئی اے۔
ساکا शक۔ اتر سمت ول وسن والی اک جاتِ۔ پہلاں ایہہ لوک سیر دریا دے کنارے ترکستان وچ وسدے سن، سن عیسوی توں 160 ورھے پہلوں ترکستان وچوں نکلکے دکھن ول تر پئے، سرحدی یوناں دے راج نوں گاہندے ہوئے ہند وچ آوڑے۔ ایہناں دی وسوں ٹیکسلا متھرا اتے سراشٹر (کاٹھیاواڑ) وچ سی۔ سن 395 دے قریب گپت ونش دے راجا چندرگپت وکرمادتی نے ایہناں نوں جتکے مغربی ہند نوں اپنے راج نال ملایا، اسے لئی اس دا ناؤں شکارِ پیا۔ سیستان (شک استھان) دیش دا ناؤں بھی اس جاتی دے تعلقات توں ہی جاپدا اے۔ مہابھارت وچ شکاں دی اتپتی وسشٹھ دی گاں دے پسینے توں لکھی اے ۔
گپت ۔  गुप्त۔ اک پرتاپی پرکھ، جس توں خاندان دی الّ گپت ہوئی۔ اس دا پتر گھٹوتکچ بلوان اتے وڈا ادمی سی۔ گھٹوتکچ دا بیٹا چندرگپت ہویا، جو اپنی عورت کماردیوی دی مدد نال سن 320 وچ مگدھ دا راجا ہوکے نیتبل نال بھارت دا مہاراجہ بنیا۔ اس دی راجگڑھ پٹنا سی۔ اس دا پتر سمدرگپت بھی مشہور مہاراجہ سی 330 وچ ہویا، جس نے پٹنے توں چھٹّ اپنی راجگڑھ ایودھیا بھی تھاپی۔ دھرودیوی دے ادر توں سمدرگپت دا پتر چندرگپت دوجا، (جس دا ناؤں وکرمادتی بھی اے) مہا تیجسی مہاراجہ سی 380 وچ ہویا، اس نے اجین مالوا، گجرات تے سراشٹر نوں جتیا۔ بہت ساری ساکھیاں جو مشہور راجا بکرماجیت نال تعلقات رکھدیاں ہن، اوہ اسے پرتاپی راجے دے جیون توں لئیاں گئیاں ہن۔ اس دے ویلے سنسکرت دی بھاری ترقی ہوئی۔ بہوتیاں نے کالیداس مہاں شاعر اسے دے ویلے ہونا منیا اے۔ اس دا پتر کمارگپت سن 413 اتھوا 415 وچ گدی پور بیٹھا، پر اس دے ویلے توں گپتونش دا پرتاپ گھٹن لگ پیا۔ کمارگپت دا پتر سکندگپت سن 455 وچ ہون جاتِ توں جتیا گیا۔ اس نوں گپتونش دا اخیری مہاراجہ سمجھیا جانا چاہیدا اے۔ بھاویں اس کل دے، چھوٹے چھوٹے راجے اتے سردار نرسنہگپت، کمارگپت دوجا آدک ہوئے، جنہاں وچوں بھانگپت سن 510 وچ اخیری ہویا، پر اس گپتونش دا راج پورے پرتاپ وچ سن 320 توں 455 تیک رہا۔ گپت سمت جو سن 320 توں شروع ہویا سی، اوہ بھی اس کل دے راج نال ہی لوپ ہو گیا۔
گندھارا
دیس پنجاب چ گندھارا دا علاقہ بدھ مت دا سبتوں وڈا گڑھ سی ۔ بامیان دے پہاڑاں چ مہاتما بدھ دے تراشے 52 میٹر مجسمے جگ چ مہاتما بدھ دے سبتوں  اچے مجسمے سن ، (جنہاں نوں طالبان نے اپنے دور چ تباہ کر دتا سی )۔ اس دے علاوہ گندھارا دے علاقے ٹیکسلا تے سوات توں لبھن آلے مہاتما بدھ دے مجسمے پوی دنیا چوں مہاتما بدھ دے سوہنے تے نفیس مجسمے نیں ۔
ٹیکسلا پشاور ایدے نگر سن۔ گندھارہ 2600 ورے پیلاں وڈی رہتل بنی تے یارویں صدی تک چلی۔ بدہ کشان اودوں ایتھے راج کردے سن۔ اوناں توں بعد ھندو شاہی دے راجے ایتھے راج کردے رۓ ۔ محمود غزنوی نے گندھارہ تے 1021 نوں مل مار لئ ۔ مغلاں دے ویلے ایتھے لہور یا کابل توں راج کیتا جاندا سی۔19 ویں صدی چ رنجیت سنگھ دی سلطنت چ آگیا۔