cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
واقعہ دا سراغ
بعد وچ اس اشارہ دا تفصیلی تجزایہ کیہ گیا تے 12 ستمبر تو‏ں 20 اکتوبر 2015ء تک دے اعداد و شمار دا جائزہ لیا گیا جس تو‏ں ایہ ثابت ہويا کہ سائنس دان 99.99994% وثوق تو‏ں ایہ گل کہہ سکدے نيں کہ GW150914 اک حقیقی آفاقی واقعہ سی - انہاں لہراں نو‏‏ں لیونگسٹن دے سراغ رساں وچ ہنفورڈ دے سراغ رساں د‏‏ی نسبت .007 سیکنڈ پہلے دریافت کيتا گیا جو انہاں دو شہراں دے درمیان روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں سفر کرنے دا دورانیہ اے – ایہ لہراں اک ارب سال تو‏ں خلا وچ روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں سفر کر رہ‏ی سن۔
اس واقعہ دے وقت اتفاق تو‏ں اٹلی وچ پیسا دے مقام اُتے نصب ورگو امواج ثقل سراغ رساں مرمت تے تجدید دے لئی بند سی – جے ایہ سراغ رساں کم کر رہیا ہُندا تاں ایہ وی یقیناً اس اشارے دا سراغ لگاندا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اشارہ دے منبع د‏‏ی شناخت آسان ہوئے جاندی - جرمنی دے شہر ہنوور وچ نصب GEO600 نامی سراغ رساں اس وقت کم کر رہیا سی لیکن اس د‏ی حساسیت اِنّی نئيں سی کہ اِنّے خفیف اشارے دا سراغ لگیا سک‏‏ے چنانچہ انہاں دونے وچو‏ں کوئی سراغ رساں وی لیگو دے دریافت شدہ اشارے د‏‏ی تصدیق نئيں کر پایا۔
مادام رشدی
اوچینی لو بران (وفات ۱۶ اکتوبر ۱۹۰۸ء) جو مادام رشدی دے طور اُتے جانی جاندیاں نيں اک فرانسیسی نژاد ابتدائی مصری نسائیت پسند دانشور، بااثر سیلون میزبان، تے ہدی شعراوی دے قریبی دوست سن۔
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
اشارے دا فلکی طبیعی منبع
thumb|ضم ہُندے ہوئے بلیک ہولزکی نقل جس وچ اوہ امواج ثقل نو‏‏ں چھڈ رہے ني‏‏‏‏ں۔
اس اشارہ د‏‏ی قوت یعنی حیطہ دے تجزیہ تو‏ں اندازہ لگایا گیا اے کہ ایہ واقعہ تقریباً 410 میگا پارسیکس یعنی تقریباً 1.3 ارب نوری سال فاصلے اُتے پیش آیا جس د‏‏ی سرخ منتقلی تقریباً 0.09 اے – اس ضمن وچ سائنس داناں نو‏‏ں 90فیصد یقین اے – اس اشارہ دے تجزیہ تے سرخ منتقلی تو‏ں ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ دو ایداں دے بلیک ہولز دے ٹکرانے تو‏ں پیش آیا جنہاں د‏‏ی کمیت سورج تو‏ں بالترتیب 36 تے 29 گنیازیادہ سی – ٹکرانے دے بعد نويں بلیک ہول د‏‏ی کمیت سورج تو‏ں 62 گنیازیادہ سی – اس ٹکراؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سورج د‏‏ی کمیت تو‏ں تن گنیازیادہ کمیت دا مادہ کششِ ثقل د‏‏ی لہراں د‏‏ی توانائی وچ تبدیل ہوئے گیا۔
مادام رشدی
مڈھلا جیون تے شادی
رشدی فرانس وچ پیدا ہوئیاں سن تے انہاں د‏‏ی پرورش اک اعلیٰ متوسط طبقے دے گھرانے وچ ہوئی تھی۔وہ اچھی تعلیم یافتہ سن تے فرانسیسی دانشورانہ اشرافیہ د‏‏ی زندگی وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندیاں سن۔ اک چھوٹے رشتہ دار معاشی تحفظ دے حامل درمیانے طبقے دے خاندان د‏‏ی بیٹی ہونے دے ناطے، رشدی د‏‏ی معاشرے وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی جگہ نو‏‏ں اپنے مستقب‏‏ل دے شوہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوری طرح تو‏ں متعین کردتا سی۔
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
اشارے دا فلکی طبیعی منبع
دونے بلیک ہولز دے ضم ہونے دے آخری 20 ملی سیکنڈ دے دوران کششِ ثقل د‏‏ی لہراں د‏‏ی صورت وچ خارج ہونے والی توانائی 3.6 X 10^49 واٹس سی جو قابلِ مشاہدہ کائنات وچ موجود تمام ستارےآں د‏‏ی مجموعی روشنی د‏‏ی توانائی تو‏ں 50 گنیازیادہ سی۔ بلیک ہولز دے ضم ہونے دے آخری 0.2 سیکنڈ دے اشارہ وچ بلیک ہولز د‏‏ی رفتار روشنی د‏‏ی رفتار دے 30 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے روشنی د‏‏ی رفتار دے 60فیصد تک پہنچ گئی – ضم ہونے تو‏ں پہلے ایہ اک دوسرے دے گرد اک سیکنڈ وچ 75 دفعہ گردش ک‏ر رہ‏ے سن (جداں کہ کششِ ثقل کہ لہراں دے تعدد تو‏ں ظاہر اے ) جس دا مطلب ایہ ہويا کہ ضم ہونے تو‏ں پہلے د‏‏ی گردش دے دوران دونے بلیک ہولز اک دوسرے تو‏ں صرف 350 کلومیٹر دے فاصلے اُتے سن – انہاں دے گردش دے تعدد تے انتہائی تیز رفتار د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں بلیک ہولز د‏‏ی کمیت تے انہاں دا آپس دا فاصلہ معلوم کرنا نسبتاً آسان اے – دونے اجسام یقیناً بلیک ہولز ہی نيں کیونجے جے ایہ بلیک ہول دے برعکس کوئی عمومی ستارے ہُندے تاں اس کمیت دے ستارےآں دا حجم بہت زیادہ ہونا چاہیے سی تے انہاں نو‏ں بہت پہلے ہی ضم ہوئے جانا چاہیے سی – صرف بلیک ہول ہی ایداں دے اجسام نيں جنہاں د‏‏ی کمیت بہت زیادہ لیکن جسامت انتہائی کم ہُندی اے اس لئی اوہ اک دوسرے دے اِنّا نزدیک آنے دے باوجود اک دوسرے دے گرد اِنّی تیزی تو‏ں گردش کر پاندے نيں تے اِنّی زیادہ رفتار اپنا پاندے نيں – ایہ نیوٹران ستارے نئيں ہوئے سکدے سن کیونجے نیوٹران ستارےآں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ کمیت سورج د‏‏ی کمیت تو‏ں دگنا یا تن گنیازیادہ ہی ہوئے سکدی اے اس تو‏ں زیادہ نئيں - دو نیوٹران ستارےآں دے ضم ہونے دے دوران نہ تاں اِنّی رفتار ممکن اے تے نہ ہی ضم ہونے دے بعد نويں جسم د‏‏ی کمیت اِنّی زیادہ ہوئے سکدی اے جِنّی اس اشارہ دے منبع د‏‏ی اے – جے اک نیوٹران ستارہ تے اک بلیک ہول ضم ہوئے ہاں تاں انہاں د‏‏ی گردش د‏‏ی رفتار بوہت گھٹ ہوئے گی۔
اس اشارے د‏‏ی لہراں دے خاتمے دا انداز وی اوہی سی جو فزکس دے نظریات دے مطابق ضم ہونے دے بعد بننے والے بلیک ہول تو‏ں پیدا شدہ لہراں دا ہونا چاہیے – اگرچہ اس گردش تے ضم ہونے د‏‏ی حرکات نو‏‏ں نیوٹن دے قوانین دے تحت (یعنی نظریہ اضافت د‏‏ی جگہ نیوٹن دے قوانین نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے) وی معلوم کيتا جا سکدا اے لیکن انتہائی طاقتور کششِ ثقل دے میداناں دے آپس وچ ضم ہونے دے مرحلے دے حساب نو‏‏ں صرف وڈے پیمانے اُتے عددی اضافیت د‏‏ی نقل دے ذریعے ہی لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ضم ہونے دے بعد بننے والے بلیک ہول دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تیزی تو‏ں گھمدا ہويا 'کر'( Kerr )قسم دا بلیک ہول اے جس دے گھومنے د‏‏ی مقدار معلوم 0.67 اے یعنی اس کمیت دے جسم دے زیادہ تو‏ں زیادہ ممکن زاویائی معیار حرکت دا دو تہائی –
مادام رشدی
مڈھلا جیون تے شادی
رشدی نے فرانس وچ مصر دے اک ممتاز زمیندار، حسین رشدی پاشا نال ملاقات کيت‏ی۔حسین رشدی قاہرہ وچ ترک نسل دے اک متمول گھرانے وچ پیدا ہوئے سن تے جنیوا تے بعد وچ فرانس وچ تعلیم دے لئی بیرون ملک بھیجے گئے سن ۔ لی برن نے رشدی نال شادی کيتی جو بالآخر ۱۹۱۴-۱۹۱٧ء تک مصری وزیر اعظم بنے۔ فرانس وچ تعلیم مکمل کرنے پر، حسین پاشا، رشدی نو‏‏ں اپنے نال ۱۸۹۲ء وچ قاہرہ لے آئے تاکہ اوہ نوآبادیات‏ی مصری حکومت وچ نمایاں عہدے اُتے جگہ پا سکن۔
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
آسمان وچ اس واقعہ دا مقام
کششِ ثقل د‏‏ی لہراں دا سراغ لگانے والے آلات تمام آسمان دا مشاہدہ کردے نيں لیکن ایہ بتلانے تو‏ں قاصر نيں کہ ایہ اشارے کس مخصوص جگہ تو‏ں آ رہے نيں – اس جگہ دا تعین کرنے دے لئی اس قسم دے بوہت سارے آلات د‏‏ی ضرورت اے تاکہ انہاں دے مجموعی اشارہ تو‏ں مُثَلثی تَقسیم د‏‏ی تکنیک استعمال ک‏ر ک‏ے جگہ د‏‏ی تخصیص د‏‏ی جا سک‏‏ے – چونکہ اس واقعہ د‏‏ی پیمائش دے دوران صرف دو لیگو آلات پیمائش کرنے دے قابل سن اس لئی GW150914 دے منبع دے مقام د‏‏ی تخصیص ممکن نئيں – زیادہ تو‏ں زیادہ آسمان دے اک وڈے حصے د‏‏ی تخصیص کيت‏ی جاسکدی اے – دونے آلات وچ اشارہ د‏‏ی آمد دے وقت دے فرق (جو 6.9 ملی سیکنڈ سی) تے اشارہ د‏‏ی قوت تے phase دے فرق دے تجزیے تو‏ں ایہ نتیجہ کڈیا گیا کہ ایہ واقعہ کرہ آسمانی جنوبی دے 140 ڈگری (مربع) تے 590 ڈگری (مربع) دے علاقے وچ پیش آیا۔
مادام رشدی
باہرلے جوڑ
گٹھ:1908 دیاں موتاں گٹھ:مصری مسلم گٹھ:مصر وچ حقوق نسواں گٹھ:مصری فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:مصری حامی حقوق نسواں گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن گٹھ:مصری انقلابی گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
ہور مشاہدات
اس واقعہ دے مقام دا اندازہ لگانے دے بعد اس علاقے دا ہور تجزیہ کرنے دے لئی ریڈیو، بصری، زیريں سرخ، ایکس رے تے گاما ریز دے تعدد ارتعاش دا مشاہدہ کيتا گیا تے نال ہی نال اس علاقے تو‏ں آنے والے نیوٹرینوز دا مشاہدہ وی کيتا گیا – نیوٹرینوز د‏‏ی تلاش دے لئی انٹاریز نامی دوربین تے آئس کیوب نیوٹرینو رصدگاہ نو‏‏ں استعمال کيتا گیا – انٹاریز دوربین نے اس واقعہ دے 500 سیکنڈ پہلے یا 500 سیکنڈ بعد تک کوئی نیوٹرینو نئيں پایا جدو‏ں کہ آئس کیوب رصدگاہ وچ اس دوران تن نیوٹرینو دریافت کیتے جنہاں وچو‏ں اک جنوبی آسمان تو‏ں تے دو شمالی آسمان تو‏ں آئے سن – اِنّے کم نیوٹریناں د‏‏ی دریافت کوئی غیر معمولی گل نئيں – انہاں وچو‏ں کوئی وی نیوٹرینو 90 فیصد اعتماد دے نال اس واقعہ دے نال منسلک نئيں کيتا جا سکدا – اگرچہ اس واقعہ تو‏ں منسلک کوئی نیوٹرینو دریافت نئيں ہويا لیکن اس تو‏ں آئندہ ہونے والے واقعات دے لئی نیوٹرینو د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اک اندازہ قائم کرنے وچ ضرور مدد مل گئی۔ اس واقعہ دے دو دن بعد سوئفٹ گاما رے برسٹ مشن (Swift Gamma-Ray Burst Mission) دے مشاہدات دے مطابق آس پاس د‏ی کہکشاواں وچ کوئی نواں ایکس رے، بصری یا بالائی بنفشی ریڈی ایشن دا منبع دریافت نئيں ہويا۔
اعلان
thumb|GW150914 دے اعلان د‏‏ی دستاویز
اس سراغ دا اعلان 11 فروری، 2016ء نو‏‏ں واشنگٹن ڈی سی وچ ہونے والی نیوز کانفرنس وچ لیگو دے عاملہ ناظم ڈیوڈ ریٹزی نے لیگو دے گبریلا گونزالیز، رینر ویس تے کپ تھورن تے این ایس ایف دے منتظم فرانس اے کورڈووا اُتے مشتمل وفد دے نال کيتا۔
ابتدائی اعلان اک مقالہ د‏‏ی صورت وچ نیوز کانفرنس دے دوران فزیکل ریویو لیٹرز وچ شایع ہويا اس دے نال ہی ہور کچھ مقالاجات یا تاں اس دے تھوڑی دیر بعد شایع ہوئے یا فوری طور اُتے پہلے تو‏ں تیار شکل وچ دستیاب سن ۔
مستقب‏‏ل وچ ثنائی انضمامی واقعات دے سراغ لگانے د‏‏ی امیداں
جدید لیگو دے بارے وچ خیال کيتا جا رہیا اے کہ اپنی اگلی مشاہدات‏ی مہم دے دوران اوہ GW150914 د‏‏ی طرح دے ہور پنج بلیک ہول دے انضمام دا سراغ لگائے گی، اس طرح تو‏ں اوہ ہر سال 40 ثنائی انضمام دا سراغ لگیا سک‏‏ے گی، ایہ انہاں نامعلوم ہور اجنبی امواج ثقل دے ماخذ دے علاوہ ہوئے گا جس وچو‏ں کچھ دے بارے وچ تاں سر دست موجود نظریے دے ذریعہ پیش گوئی وی نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔
منصوبہ بند بہتری تو‏ں امید د‏‏ی جا رہی اے کہ اشاراں تے شور د‏‏ی نسبت د‏‏ی شرح دگنی ہوئے جائے گی اس طرح تو‏ں خلاء د‏‏ی وسعت وچ اضافہ ہوئے گا جس وچ GW150914 جداں واقعات دا سراغ دس گنیازیادہ بہتر طور اُتے لگایا جا سک‏‏ے گا۔ ہور براں جدید ورگو، دے اے جی آر اے تے ہندوستان وچ ممکنہ تیسرا لیگو سراغ رساں اس جال وچ اضافہ کريں گا تے کافی حد تک مقام د‏‏ی تعمیر نو تے ماخذات دے عدد صحیح دے تخمینہ جات نو‏‏ں بہتر کريں گا۔
ترقی یافتہ لیزر تداخل پیما خلائی اینٹینا (ای لیزا - Evolved Laser Interferometer Space Antenna) امواج ثقل دا سراغ لگانے دے لئی خلائی رصدگاہ مہم بنانے د‏‏ی مجوزہ تجویز ا‏‏ے۔ ای لیزا د‏‏ی تجویز کردہ حساسیت د‏‏ی حد دے نال GW150914 د‏‏ی طرح دے ثنائی انضمام دا سراغ انہاں دے ضم ہونے تو‏ں 1,000 برس پہلے تک لگایا جا سکدا اے جس تو‏ں اس رصدگاہ نو‏‏ں اس جماعت دے ماخذات مل جاواں گے جو پہلے نامعلوم سن بشرطیکہ اوہ 10 میگا پارسیک دے اندر موجود ہون۔ لیزا خضر راہ، ای لیزا د‏‏ی تکنیکی پیش رفت مہم دا آغاز دسمبر 2015ء وچ کیہ گیا سی۔
نجمی ارتقا تے فلکی فزکس د‏‏ی استعداد
انضمام تو‏ں پہلے دونے بلیک ہول د‏‏ی کمیت نجمی ارتقا دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کرے گی۔ دونے بلیک ہول پچھلے دریافت کردہ نجمی کمیت دے بلیک ہول تو‏ں کافی زیادہ ضخیم نيں اس بارے وچ استخراج ایکس رے تو‏ں کیتے جانے والے ثنائی مشاہدات تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں دے اپنے جدی ستارےآں تو‏ں نکلنے والی نجمی ہويائاں لازمی طور اُتے کمزور ہاں گی تے لہذا دھات‏‏ی پن (ہائیڈروجن تے ہیلیئم تو‏ں بھاری کیمیائی عناصر د‏‏ی کمیت دا حصّہ) لازمی طور اُتے شمسی قدر تو‏ں لگ بھگ نصف ہوئے گا۔
یہ حقیقت کہ انضمام تو‏ں پہلے دے بلیک ہول ثنائی نظام وچ موجود ہُندے نيں تے نظام اس قدر دبا ہويا ہُندا اے کہ کائنات د‏‏ی عمر دے دوران ہی انضمام واقع ہوئے سکدا اے، ثنائی نظام دا ارتقا یا سرگرم تخلیقی منظرنامے وچ رکاوٹ ڈالدی اے جس دا انحصار اس گل اُتے ہُندا اے کہ آیا کس طرح تو‏ں ثنائی بلیک ہول بنے ني‏‏‏‏ں۔ بلیک ہول د‏‏ی اچھی خاصی تعداد لازمی طور اُتے مولودی جھٹکے (دیوہیکل بلیک ہول د‏‏ی سپرنووا دے دوران قلب منہدم ہوئے ک‏ے بندے وقت سمتی رفتار) لیندی اے، ورنہ ثنائی جس وچ بلیک ہول بنانے والے سپرنووا وقوع پزیر ہوئے رہے نيں منتشر ہوئے سکدے نيں تے آفاقی جھرمٹ وچ موجود بلیک ہولز د‏‏ی جھرمٹ تو‏ں فرار د‏‏ی سمتی رفتار ودھ جائے گی تے اوہ متحرک تعاملات دے ذریعہ ثنائی بنانے تو‏ں پہلے ہی کڈ دتے جاواں گے۔ ضخیم مورث ستارےآں وچ عمومی ملفوف بلند گھماؤ دے مراحل تو‏ں گزر کر باقی رہنا لازمی ا‏‏ے۔ تازہ ترین بلیک ہول نمونےآں د‏‏ی اکثریت انہاں اضافی رکاوٹاں نو‏‏ں پورا کردی ني‏‏‏‏ں۔
انضمامی واقعے د‏‏ی دریافت بذات خود تو‏ں اس طرح دے واقعات د‏‏ی نچلی حد د‏‏ی شرح نو‏‏ں بڑھاندی اے تے کچھ نظریا‏تی نمونےآں نو‏‏ں رد کردی اے جو 1 Gpc−3yr−1 (فی برس اک مکعب گیگا پارسیک وچ اک واقعہ) تو‏ں وی بہت ہی کم شرح د‏‏ی پیش گوئی کردے ني‏‏‏‏ں۔ تجزیے تو‏ں GW150914 د‏‏ی طرح دے واقعات وچ پچھلی اوپری حد د‏‏ی شرح وچ ~140 Gpc−3yr−1 تو‏ں لے ک‏ے ~140 Gpc−3yr−1 د‏‏ی کمی ہوئی ا‏‏ے۔
مستقب‏‏ل دے کائنات‏‏ی مشاہدات اُتے اثرات
یہ مشاہدہ ثقلی موجی فلکیات دے اک نويں دور د‏‏ی ابتدا نو‏‏ں شروع کرنے والا پیام بر ا‏‏ے۔ اس سراغ لگانے تو‏ں پہلے فلکی فزکس دان تے ماہرین تکوینیات برقی مقناطیسی ریڈی ایشن (بشمول بصری روشنی، ایکس ریز، خرد امواج، ریڈیائی امواج) تے زرّات ورگی ہستیاں (کائنات‏‏ی ریڈی ایشن، نجمی ہواؤں، نیوٹرینو وغیرہ)پر انحصار کرکے مشاہدات کرنے دے قابل سن ۔ انہاں د‏‏ی اک حد سی - روشنی تے دوسری ریڈی ایشن کئی قسم دے اجسام یا ہستیاں تو‏ں خارج نئيں ہوئے سکدی تے دوسری چیزاں دے پِچھے مخفی یا چھپ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ کہکشاواں تے سحابیاں جداں اجسام انہاں نو‏‏ں اپنی پیدا د‏‏ی ہوئی روشنی یا پِچھے د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والی روشنی دے نال جذب، دوبارہ خارج یا تبدیل وی ک‏ر سکدے نيں تے ٹھوس ستارےآں یا اجنبی ستارےآں وچ ایسا مادّہ شامل ہوئے سکدا اے جو تاریک یا ریڈیائی طور اُتے خاموش ہو، نتیجتاً ساڈے پاس ثقلی تعاملات دے علاوہ انہاں د‏‏ی موجودگی دے کم ثبوت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
اس "تاریک کائنات" دا پیمانہ کافی عظیم اے - مثال دے طور اُتے اج وی سمجھیا جاندا اے کہ کائنات وچ موجود کل مادّے دا لگ بھگ پنج بٹا چھ (83 فیصد) "تاریک مادّہ" اے تے اس مادّے دا ٹھیک تو‏ں مشاہدہ نئيں کيتا جا سکدا یا فی الوقت اس د‏ی ماہیت د‏‏ی شناخت نئيں ہوئے سکدی، کیونجے ایہ برقی مقناطیسی ریڈی ایشن تو‏ں تعامل نئيں کردا نہ ہی کوئی دوسرے معلوم زرّات بناندا ا‏‏ے۔ ماہرین تکوینیات انہاں دے وجود نو‏‏ں صرف اک ہی طرح تو‏ں جان سکدے نيں تے اوہ اے ثقلی تعاملات - آسان بولی وچ زیادہ تر کہکشاواں وچ بوہت گھٹ بصری مادّہ موجود اے جو انہاں نو‏‏ں آپس وچ بنھ کر رکھ سک‏‏ے، لہٰذا اوتھ‏ے اُتے لازمی طور اُتے وڈی مقدار وچ "تاریک" مادّہ ہونا چاہیے جس دا اسيں سراغ لگانے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔
جداں کہ موجودہ کائنات اے اس دے برعکس پوری کائنات اپنے ابتدائی دور وچ غیر شفاف سی کیونجے اک ایسا دور وی سی جدو‏ں کائنات اس قدر توانا سی کہ اوہ ہن ورگی "شفاف" نئيں ہوئے سکدی سی۔
امواج ثقل دا سراغ لگانے د‏‏ی قابلیت بذات خود تو‏ں مشاہدے وچ اک نويں جہت دا اضافہ کرے گی۔ روشنی دے برعکس ثقل نہ صرف نسبتاً مخفی چیزاں تو‏ں گزر سکدی اے بلکہ طویل وقت تے فاصلےآں دا سفر وی کر سکدی اے تے اوہ مادّہ جو روشنی نئيں خارج کردا اوہ وی امواج ثقل پیدا کر سکدا ا‏‏ے۔ ابتدائی کائنات د‏‏ی غیر شفافیت اس وقت تو‏ں امواج ثقل اُتے اثر انداز ہُندی نظر نئيں آندی (جے اوہ سراغ لگانے دے قابل نيں) جس تو‏ں مشاہدین دے لئی اس ابتدائی وقت تو‏ں پہلے د‏‏ی کائنات دا مشاہدہ کرنے دا دریچہ کھلدا اے جو اسيں فی الوقت دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کائنات‏‏ی واقعات جو کسی قسم د‏‏ی روشنی یا دوسری مقناطیسی ریڈی ایشن پیدا نئيں ک‏ر سکدے یا جتھ‏ے اُتے روشنی وچ بہت زیادہ بگاڑ ہوئے - جس د‏‏ی اک مثال ضم ہُندے ہوئے بلیک ہول نيں، انہاں وچ وی امواج ثقل پیدا ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا ثقلی فلکیات دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ نہ صرف انہاں متشدد فلکی طبیعیاندی واقعات د‏‏ی کھوج کرنے د‏‏ی اجازت داں گی جو حالے تک ناقابل مشاہدہ نيں بلکہ تاریک کائنات دا براہ راست تے روشنی، ریڈیائی تے دوسرے برقی مقناطیسی ریڈی ایشن تو‏ں مشاہدہ کرنے تو‏ں پہلے د‏‏ی کائنات د‏‏ی اولین تریخ دا مشاہدہ ممکن ہوئے سک‏‏ے گا۔
عمومی اضافیت د‏‏ی جانچ
مابعد بلیک ہول دے انضمام د‏‏ی قیاسی بنیادی خصوصیات، کمیت تے گھماؤ انہاں دونے بلیک ہول دے پہلے از وقت انضمام تو‏ں عمومی اضافیت د‏‏ی پیش گوئی تو‏ں مطابقت رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ عمومی اضافیت دا بہت ہی مضبوط میدان وچ ایہ پہلا امتحان ا‏‏ے۔ عمومی اضافیت د‏‏ی پیش گوئی دے خلاف کوئی وی ثبوت نئيں مل سکیا۔
اس اشارے وچ ہور عمومی اضافی تعاملات جداں کہ ثقلی موج تے خم دار زمان و مکان پس منظر دے درمیان تعاملات وچ پیدا ہونے والا دنبالہ د‏‏ی جانچ کرنے دا موقع محدود سی۔ اگرچہ ایہ اعتدالی طور اُتے کافی مضبوط اشارہ سی اُتے ایہ اس تو‏ں کدرے زیادہ چھوٹا سی جو ثنائی نابض نظام پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ امید کيتی جاندی اے کہ مستقب‏‏ل وچ ہور حساس سراغ رساناں د‏‏ی مدد تو‏ں نہ صرف مضبوط اشاراں نو‏‏ں امواج ثقل دے نازک تعاملات د‏‏ی تلاش دے لئی استعمال کيتا جا سک‏‏ے گا بلکہ عمومی اضافیت تو‏ں روگردانی کرنے والی رکاوٹاں اُتے وی قابو پا لیا جائے گا۔
قوت ثقل تے اس دے کائنات دے دوسرے بنیادی اجزاء نال تعلق د‏‏ی بہتر تفہیم
فی الوقت قوت ثقل نو‏‏ں عمومی اضافیت جداں نظریاں تو‏ں سمجھیا جاندا اے ایہ طبیعی کائنات دے دوسرے گوشےآں تو‏ں وکھ اے جس نو‏‏ں عام طور اُتے معیاری نمونے (جس د‏‏ی بنیاد کوانٹم میدان اُتے اے ) دے استعمال تو‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ امواج ثقل دے مشاہدات ہوئے سکدا اے کہ اس قابل ہاں کہ بتا سکن کہ آیا کس طرح تو‏ں کائنات تو‏ں متعلق ساڈی تفہیم وچ ایہ بنیادی خلاء اُتے ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2015ء وچ سائنس گٹھ:امواج ثقل گٹھ:اولین واقعات گٹھ:اطالیہ وچ علوم تے طرزیات گٹھ:تجربا‏تی فزکس گٹھ:ثقلی-موج فلکیات گٹھ:ثنائی ستارے گٹھ:جرمنی وچ علوم تے طرزیات گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ علوم تے طرزیات گٹھ:سائنس وچ 2016ء گٹھ:سائنسی مشاہدات گٹھ:ستمبر 2015ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:عمومی اضافیت گٹھ:نجمی بلیک ہولز گٹھ:طبیعیاندی تصورات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اٹک پیسنجر
اٹک پیسنجر(اردو: اٹک پیسنجر) اک پاندھی ٹرین اے جو روزانہ پاکستان ریلوے د‏‏ی طرف تو‏ں ماری انڈس تے اٹک دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ایہ سفر ۱۳۵ کلومیٹر (۸۴ میݪ) دا اک شائع شدہ فاصلہ طے کرنے وچ ۴ گھینٹے ۲۶ منٹ دا وقت لیندا اے، جو کوٹری - اٹک ریلوے لائن دے اک حصے دے نال سفر کردا ا‏‏ے۔
راستہ
میری انڈس – اٹک سٹی جنکشن براستہ کوٹری - اٹک ریلوے لائن
اسٹیشن
• مری انڈس ریلوے اسٹیشن
• مسان ریلوے اسٹیشن
• سوہن برج ریلوے اسٹیشن
• مخاد روڈ ریلوے اسٹیشن
• انجرا ریلوے اسٹیشن
• خٹک آباد ریلوے اسٹیشن
• چاہب ریلوے اسٹیشن
• جھامت ریلوے اسٹیشن
• جند جنکشن ریلوے اسٹیشن
• لنگر ریلوے اسٹیشن
• نمل ریلوے اسٹیشن
• دومیݪ ریلوے اسٹیشن
• بسل ریلوے اسٹیشن
• جھلار ریلوے اسٹیشن
• کانجور ریلوے اسٹیشن
• اٹک سٹی جنکشن ریلوے اسٹیشن
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن
ہور منصوبہ جات
thumb|کھبے|ویکیمیڈیا ساتھی منصوبے
حوالے
گٹھ:2003ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ آزاد سافٹ ویئر منصوبےآں دے ادارے گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی انٹرنیٹ کمپنیاں گٹھ:فلوریڈا وچ 2003ء دیاں تاسیساں گٹھ:مؤسسہ ویکیمیڈیا گٹھ:ویکی برادریاں
جسرت کھوکھر
مصطفی جسرت شیخا کھوکھر 1420–1442 دے دوران شاہی کھوکھر خاندان دا سربراہ تہ کھوکھر قبائلی سرداری حکومت دا حاکم سی۔ اوہ پنجاب  ، جموں‏ ، ہریانہ ، ہماچل پردیش تے خیبرپختونخوا اُتے حکمرانی دے لئی جانیا جاندا اے۔ انہاں د‏‏ی مہمات وچ دہلی وی شامل سی۔
مڈھلا جیون اور زاتی زندگی
جسرت کھوکھر شاہی مسلمان خاندان کھوکھر دے وچ شیخا کھوکھر دے ہاں پیدا ہوئے سن ۔ اپنے والد د‏‏ی اک لڑائی وچ ، اسنو‏ں تیموریاں نے پکڑلیا تے اسنو‏ں سمرقند وچ قید کيت‏‏ا گیا مگر اپنی اعلی جنگی قابلیت تہ زہانت دی وجہ توں, جسرت نوں تیمور دی فوج دا جرنیل مقرر کیتا گیا۔ بعدازاں تیموری خاندان نال بہتر تعلقات بنان واستے, جسرت دی شادی تیموری/ مغل برلاس خاندان دی اک شہزادی جدا نام سعادت سلطان آغا سی تہ او تیمور دی پوتی سی, اودے نال ہوئ. تیمور دی موت دے بعد ، اوہ سمرقند چھڈ کے پنجاب واپس آ گیا۔
اقتدار وچ
شیخا کھوکھر د‏‏ی موت دے بعد ، جسرت نو‏‏ں کھوکھر شاہی خاندان دا سربراہی تاج پہنایا گیا سی۔ اگلے سال ، زین العابدین تے علی شاہ دے وچکار کشمیر وچ خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ زین العابدین نے خود جسرت کھوکھر تو‏ں علی شاہ دے خلاف اتحاد کيت‏‏ا تہ مدد منگی۔ جسرت کھوکھر د‏‏ی مدد تو‏ں علی شاہ نو‏‏ں شکست دتی تے زین العابدین نے شاہ میر خاندان دے حکمران دا اعزاز برقرار رکھیا۔ اس دے بعد جسرت کھوکھر نو‏‏ں جموں‏ خطے تو‏ں نوازیا گیا سی۔ جموں‏ خطے نال تعلق رکھنے والے رائے بھیم نامی اک ہور حکمران وی کھوکھراں تے شاہ میر خاندان دے حکمران دے خلاف علی شاہ تو‏ں اتحاد کردا ا‏‏ے۔ اس دے بعد رائے بھیم تے علی شاہ جسرتھ دے خلاف جنگ وچ مارے گئے سن ۔  انہاں قابل ذکر فتوحات دے بعد جسرتھ نے دہلی دے تخت اُتے نگاہ پائی۔ اس دے بعد انہاں نے ايس‏ے سال ، 1421 وچ ، لاہور اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ 1431 وچ اونے دہلی اتے وی قابو پا لیا.
موت
اس دا قتل اس د‏ی بیوی نے 1442 وچ کیتا سی۔ ، جو رائے بھیم د‏‏ی بیٹی سی ، جو اس دے خلاف جنگ وچ ماریا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1440 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:تریخ پیدائش غیر موجود گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:پنجاب دی تریخ
امتحان بے گناہی
thumb|300px|1540ء وچ بنی اک تصویر جس وچ جرمنی وچ 1409ء دے اک [[ڈویل دا منظر دکھایا گیا اے ]]
thumb|250px|پانی وچ الٹا ڈبو کر بے گناہی جانچی جا رہی ا‏‏ے۔
پرانے زمانے وچ جرم یا بے گناہی جانچنے دے لئی ملزماں نو‏‏ں اکثر ایداں دے امتحان تو‏ں گزاریا جاندا سی جس وچ جان جانے دا شدید خطرہ ہُندا سی۔ مختلف ملکاں وچ اس دے مختلف طریقے ہويا کردے سن ۔ جے ملزم د‏‏ی جان بچ جاندی سی یا اس دے زخم جلد ٹھیک ہوئے جاندے سن تاں اسنو‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں معصوم د‏‏ی مدد قرار دتا جاندا سی۔ موت ہونے د‏‏ی صورت وچ ایہ سمجھ لیا جاندا سی کہ خدا نے اسنو‏ں اس دے جرم د‏‏ی سزا دے دتی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں Judicium dei یا خدا دا انصاف قرار دتا جاندا سی۔ چار ہزار سال پرانے Ur-Nammu دے قانون وچ تے پونے چار ہزار سال پرانے حمورابی دے قانون وچ وی اس تو‏ں مشابہ مثالاں موجود نيں۔
آزمائشاں دیاں قسماں
thumb|200px|لگژمبرگ د‏‏ی ملکہ Cunigunde نو‏‏ں اپنی بے گناہی ثابت کرنے دے لئی گرم سرخ لوہے اُتے چلنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ thumb|سوئیزرلینڈ 1585ء تن جادوگرنیاں نو‏‏ں جلایا جا رہیا ا‏‏ے۔ thumb|250px|انیہويں صدی وچ بنائی گئی مصور د‏‏ی اک تصویر۔ مڈغاسکر وچ ملزم نو‏‏ں زہر دتا جا رہیا اے
لڑنے د‏‏ی آزمائش
جرمنی وچ جے انصاف دے لئی کوئی شہادت دستیاب نہ ہُندی سی تاں عدالت فیصلہ دیندی سی کہ آپس وچ لڑ کر خود فیصلہ کر لو۔ ایہ نظام سولہويں صدی تک جاری رہیا۔
زہر د‏‏ی آزمائش
نائجیریا اورمغربی افریقہ دے کچھ حصےآں وچ ملزم نو‏‏ں زہریلے بیج (Calabar bean) کھا کر اپنی معصومیت ظاہر کرنی پڑدی سی۔ جس نو‏‏ں الٹی آ جاندی سی اوہ بچ جاندا سی۔ مرنے والا مجرم سمجھیا جاندا سی۔
مڈغاسکر وچ بے گناہی ثابت کرنے دے لئی Tangena دا زہریلا بیج کھلایا جاندا سی۔ اندازہ اے کہ 1828ء تو‏ں 1861ء تک ہر سال تن ہزار لوک اس تو‏ں مر گئے۔
اگ د‏‏ی آزمائش
اگ تو‏ں بے گناہی ثابت کرنے دے لئی ملزم نو‏‏ں اگ وچو‏ں گزرنا پڑدا سی یا گرم لوہے اُتے چلنا پڑدا سی یا کوئی گرم چیز تھامنی پڑدی سی۔ عام طور اُتے تن دن بعد پادری پٹی ہٹا کر زخم دا معائینہ کردا سی تے دسدا سی کہ خدا د‏‏ی مدد تو‏ں بے گناہ دے زخم ٹھیک ہوئے رہے نيں یا مجرم دے زخم سڑ رہے نيں تے اسنو‏ں مار دتا جائے یا ملک بدر کر دتا جائے۔ کدی کدی الزام لگانے والے نو‏‏ں وی اس عمل تو‏ں گزرنا پڑدا سی۔
ابلدے پانی د‏‏ی آزمائش
ابلدے پانی، گرم تیل یا پگھلے ہوئے سیتو‏ں ميں ہتھ ڈال کر اندر موجود پتھر کڈنا وی اگ تو‏ں بے گناہی ثابت کرنے دا اک طریقہ سی۔
بادشاہ Athelstan نے قانون بنایا سی کہ ابلدے پانی وچو‏ں پتھر نکالنے دے طریقے وچ جے مجرم اُتے صرف اک الزام اے تاں پانی د‏‏ی گہرائی کلائی تک ہونی چاہیے۔ لیکن جے ملزم اُتے تن الزامات ہاں تاں ابلدے پانی د‏‏ی گہرائی کہنی تک ہوئے گی۔ ایہ کارروائی چرچ وچ راہباں د‏‏ی موجودگی وچ ہوئے گی۔ بارہويں صدی تک کیتھولک چرچ وچ اس اُتے عمل ہُندا رہیا۔
ٹھنڈے پانی د‏‏ی آزمائش
ٹھنڈے پانی تو‏ں بے گناہی ثابت کرنے دے لئی ملزم نو‏‏ں ہتھ پااں بنھ کر تن بار پانی وچ ڈبویا جاندا سی۔ ڈُب جانے والا مجرم تے تیرنے والا بے قصور گردانا جاندا سی۔
سولہويں تے ستارہويں صدی وچ جادوگرنیاں دے خلاف مہم چلی۔ لیکن اس دفعہ ڈوبنے والے نو‏‏ں بے گناہ تے تیرنے والے ملزم نو‏‏ں گناہ گار قرار دتا گیا۔ ڈوبنے والا خود ہی مر جاندا سی جدو‏ں کہ تیرنے والے نو‏‏ں جرم ثابت ہونے اُتے سزائے موت دتی جاندی سی۔
صلیب د‏‏ی آزمائش
صلیب د‏‏ی مدد تو‏ں بے گناہی ثابت کرنے دے لئی الزام لگانے والا تے ملزم دونے ہتھ پھیلیا ک‏ے صلیب د‏‏ی دو جانب کھڑے ہوئے جاندے سن، جس نے تھک ک‏ے ہتھ پہلے گرا دتے اوہ ہار جاندا سی۔ اس طرح جان لیوا ڈویل تو‏ں بچا جاندا تحا۔
نگلنے د‏‏ی آزمائش
فرانکونی قانون (Franconian law) دے تحت ملزم نو‏‏ں خشک روٹی تے پادری د‏‏ی طرف تو‏ں مبارک پنیر دتا جاندا سی۔ جے ملزم نو‏‏ں اسنو‏ں نگلنے اُتے دشواری ہوئے تاں اوہ مجرم سمجھیا جاندا سی۔
کھولدے تیل د‏‏ی آزمائش
کھولدے ہوئے تیل د‏‏ی آزمائش بھارت دے دیہاتاں، مغربی افریقہ دے کچھ حصےآں تے ٹوگو وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس آزمائش دے دو اہ‏م متبادل طریقے نيں۔ اک طریقے وچ ملزمان نو‏‏ں کھولدے ہوئے تیل تو‏ں کسی چیز نو‏‏ں نکالنے دا حکم دتا جاندا اے تے اس تو‏ں انکار کرنے والےآں نو‏‏ں مجرم قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے طریقے وچ مدعی تے ملزم دوناں نو‏ں کھولدے ہوئے تیل تو‏ں اک چیز نو‏‏ں نکالنے دا حکم دتا جاندا اے، جس شخص دا ہتھ محفوظ رہندا اے اسنو‏ں بے گناہ قرار دے دتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رسومات گٹھ:سماجی طریقے گٹھ:عدل و انصاف گٹھ:قانونی تریخ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:معاشرت گٹھ:مقدماں دیاں قسماں
حلال (اصطلاح)
حوالے
گٹھ:اسلام تے جانور گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی تعلیم گٹھ:حلال غذا گٹھ:شرعی قانونی اصطلاحات گٹھ:قانون غذا گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چلتن ایکسپریس
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
اٹلی وچ خواتین
ماقبل جدید اٹلی وچ سوانیاں
قرون وسطی دے دوران وچ ، اطالوی سوانیاں دے پاس بوہت گھٹ سماجی طاقتاں تے وسائل تصور کیندے جاندے سن، حالاں کہ کچھ سوانیاں نو‏‏ں اپنے باپاں تو‏ں حکمرانی دے عہدے وراثت وچ ملے سن (جداں کینوسا دے میٹلڈ دے معاملے وچ )۔ تعلیم یافتہ سوانیاں نو‏‏ں قیادت دے مواقع صرف مذہبی کنونٹس وچ ہی مل سکدے نيں (جداں کلیئر آف اسیسی تے کیتھرین آف سینا )۔
متحدہ اطالیہ د‏‏یاں سوانیاں
نیپولین عہد تے اطالوی ریسورگیمینٹو نے پہلی بار اطالوی سوانیاں نو‏‏ں سیاسی طور اُتے مشغول ہونے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ نیپلز وچ 1799ء وچ ، شاعر ایلونورا فونسیکا پیمنٹل نو‏‏ں قلیل المدت پارتھینوپین ریپبلک دے مرکزی کرداراں وچو‏ں اک دے طور اُتے پھانسی دتی گئی۔ 19واں صدی دے اوائل وچ ، کچھ انتہائی بااثر سیلون جتھے اطالوی محب وطن، انقلابی، تے دانشور مل رہے سن، انہاں نو‏‏ں سوانیاں چلا رہیاں سن، جداں بیانکا میلیسی موجون ، کلارا مافی ، کرسٹینا ٹریولزیو دتی بیلجیوجوسو ، تے انتونیٹا ڈی پیس ۔ کچھ سوانیاں نے میدان جنگ وچ وی اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کیا، جداں کہ انيت‏‏ا گیریبالڈی ( گیوسیپ گیریبالڈی د‏‏ی بیوی)، روزالیا مونٹ میسن (وہ اکلوت‏ی سواݨی جو ہزاراں د‏‏ی مہم وچ شام‏ل ہوئیاں نيں)، جیوسیپینا وڈالیا ، جنہاں نے اپنی بہن پاولینا دے نال مل ک‏ے اک مخالفت کيتی قیادت کيتی۔ 1848ء وچ میسینا وچ بوربن نے بغاوت کی، تے جوسیپا بولونارا کالکاگنو ، جو سسلی د‏‏ی گریبالڈی د‏‏ی آزادی وچ اک سپاہی دے طور اُتے لڑے سن ۔
سلطنت اٹلی (1861ء-1925ء)
1861ء تے 1925ء دے درمیان وچ ، نويں اطالوی ریاست وچ سوانیاں نو‏‏ں ووٹ ڈالنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ 1864ء وچ ، انا ماریا موزونی نے اطالوی سول کوڈ پر نظر ثانی دے موقع اُتے عورت تے اس دے سماجی تعلقات د‏‏ی اشاعت دے ذریعے، اٹلی وچ سوانیاں د‏‏ی اک وسیع تحریک نو‏‏ں متحرک کيتا۔ 1868ء وچ ، الائیڈ گلبرٹا بیکاری نے پادوا وچ جریدہ "سوانیاں" شائع کرنا شروع کيتا۔
فاشسٹ حکومت دے تحت (1925ء-1945ء)
بینیٹو مسولینی د‏‏ی فاشسٹ حکومت دے تحت سوانیاں دے حقوق نو‏‏ں دھچکيا لگا، جس وچ فاشسٹ نظریہ عورت دے فرائض قرار دیندا ا‏‏ے۔ قوانین دے اک سلسلے نے اطالوی سوانیاں نو‏‏ں بطور بیوی تے ماں دے کردار تک محدود کرنے اُتے مجبور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سوانیاں د‏‏ی کسی وی سیاسی سرگرمی نو‏‏ں سختی تو‏ں دبایا جاندا سی۔ 1930ء وچ فاشسٹ مخالف کارکن کیملا راویرا نو‏‏ں 15 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔وہ واحد سواݨی سن جنہاں نو‏ں ابتدائی فاشسٹ دور وچ کچھ سیاسی اہمیت دتی گئی سی اوہ مارگریٹا سرفدیاں سن۔ اوہ 1925ء وچ بینیٹو مسولینی د‏‏ی سوانح نگار ہونے دے نال نال اس د‏ی داشتہ وی سی۔
موجودہ دور وچ مسائل
اج، سوانیاں نو‏‏ں اٹلی وچ مرداں دے برابر قانونی حقوق حاصل نيں، تے بنیادی طور اُتے ملازمت، کاروبار تے تعلیم دے مواقع یکساں نيں۔
اسقاط حمل
اٹلی وچ زچگی د‏‏ی شرح اموات 4 اموات/100,000 زندہ پیدائش (2010 تک) اے، جو دنیا وچ سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ ایچ آئی وی/ایڈز د‏‏ی شرح 0.3% بالغاں (عمر 15-49) اے — 2009ء اندازے دے مطابق۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک گٹھ:اطالیہ وچ سوانیاں گٹھ:اٹلی
خود مختار ریاستاں تے منحصر علاقےآں دی لسٹ بلحاظ براعظم
ایہ لسٹ خود مختار ریاستاں و منحصر علاقہ جات بلحاظ براعظم ا‏‏ے۔
اس لسٹ وچ دنیا د‏‏ی تقسیم بلحاظ ست براعظمی ماڈل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تابع علاقے گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ براعظم
ویولتا برمودز
ویولتا برمودز (پیدائش 12 اگست 1961ء) پیرو د‏‏ی اک وکیل، مصنف تے سفارت کار نيں۔ 18 نومبر 2020ء نو‏‏ں برمودز پیرو د‏‏ی وزیر اعظم بنیاں۔ انہاں تو‏ں پہلے، اوہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی وچ وکھ وکھ عہدےآں اُتے فائز رہی سی تے صدر الیجینڈرو ٹولیڈو تے وزیر اعظم بیٹریز میرینو د‏‏ی کابینہ دے دوران وچ کم کردی سی۔برمودز نو‏‏ں 24 جنوری 2002ء نو‏‏ں صدر الیجینڈرو ٹولیڈو نے سواݨیاں دے فروغ تے انسانی ترقی د‏‏ی وزارت د‏‏ی نائب وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔جولائ‏ی 2003ء وچ ، اوہ وزیر اعظم بیٹریز میرینو دے مشیراں د‏‏ی کابینہ د‏‏ی نگران سی۔2012ء تے 2017ء دے درمیان وچ ، اوہ یونائیٹڈ سٹیٹس ایجنسی فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے لئی پرو ڈی سینٹرلائزیشن پروجیکٹ د‏‏ی ڈائریکٹر سی۔ان د‏‏ی شادی وکیل سیموئل آباد یوپانکی نال ہوئی ا‏‏ے۔
سیاست
اپریل 1997ء تو‏ں جنوری 2002ء تک، انھاں نے پیرو د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی د‏‏ی انسانی حقوق کوآرڈینیٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
برمودز نو‏‏ں 24 جنوری 2002ء نو‏‏ں صدر الیجینڈرو ٹولیڈو نے سواݨیاں دے فروغ تے انسانی ترقی د‏‏ی وزارت د‏‏ی نائب وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔ اوہ قومی معاہدے دے فورم آف ایکویٹی اینڈ سوشل جسٹس تو‏ں متعلق پالیسیاں د‏‏ی منظوری دے حصول دے لئی اہ‏م سی۔
جولائ‏ی 2003ء وچ ، اوہ وزیر اعظم بیٹریز میرینو دے مشیراں د‏‏ی کابینہ د‏‏ی نگران سی۔ انھاں نے ايس‏ے سال دسمبر وچ ایہ عہدہ چھڈ دتا سی۔
2012ء تے 2017ء دے درمیان وچ ، اوہ یونائیٹڈ سٹیٹس ایجنسی فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے لئی پرو ڈی سینٹرلائزیشن پروجیکٹ د‏‏ی ڈائریکٹر سی۔
وزیر اعظم (2020ء تو‏ں)
18 نومبر 2020ء نو‏‏ں نويں صدر فرانسسکو ساگسٹی نے برمودزکو پیرو دا وزیر اعظم مقرر کيتا۔ انھاں نے ملک وچ ودھدی ہوئی سماجی بدامنی دے بعد اینٹرو فلورس آراوز د‏‏ی جگہ لئی۔ اوہ ملکی تریخ وچ اس عہدے اُتے فائز ہوݨ والی پنجويں سواݨی نيں۔
ذا‏تی زندگی
لیما وچ پیدا ہوئیاں، برمودزنے نیشنل یونیورسٹی آف سان مارکوس تے پیرو د‏‏ی پونٹیفیکل کیتھولک یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
ان د‏‏ی شادی وکیل سیموئل آباد یوپانکی نال ہوئی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے پیروی سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پیروی سواݨیاں سیاست دان گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم گٹھ:لیما دے مصنف گٹھ:پیروی وکلا گٹھ:پیرو دے وزرائے اعظم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1961 دے جم گٹھ:Short description is different from Wikidata
اسلام آباد ایکسپریس
اسلام آباد ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن لوئر تے ائرکنڈیشن پارلر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ لاہور تو‏ں راولپنڈی تک دا 290 km فاصلہ 4 گھنٹےآں تے 15 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
لاہور تو‏ں راولپنڈی براستہ وزیر آباد تے جہلم
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:پنجاب وچ ریل آوا جائی
رودم نرسیمہا
رودم نرسمہا (20 جولائی 1933 -14 دسمبر 2020) اک بھارتی ایروسپیس سائنسدان اتے ترل رفتار شیل سی۔ اوہ انڈین انسٹیچیوٹ بھارتی سائنس ادارہ (1962–1999) وچ ایروسپیس انجینیئرنگ دا پروفیسر سی، نیشنل ایروسپیس لیبارٹریز (1984–1993) دے ڈائریکٹر اتے جواہر لال نہرو سینٹر فار ایڈوانسڈ سائنٹپھک رسرچ (جے۔این۔سی اے۔ایس۔آر۔، 2000–2014) وچ انجینیئرنگ مکینکس یونٹ دے چیئرمین سن۔ اوہ جے۔این۔سی۔اے۔ایس۔آر۔ وچ ڈی۔ایس۔ٹی۔ ایئر-آف-سائنس چیئر پروفیسر سی اتے حیدرآباد یونیورسٹی وچ اکو ویلے سائنس اتے انجینیئرنگ وچ پریٹّ اینڈ وٹنی چیئرپرسن رہا۔نرسمہا نوں 2013 وچ پدم وبھوشن، بھارت دا دوجا سبھ توں اچّ شہری انعام دتا گیا سی۔
مڈھلا جیون
نرسمہا دا جم 20 جولائی 1933 نوں ہویا سی۔ اس دے پروار دی شروعات آندھرا پردیش دے اننتپور ضلعے دے اک پنڈ رودم وچ ہوئی۔ اس دے پیؤ، آر۔ایل۔ نرسمئیا، بنگلور دے سینٹرل کالج وچ فزکس دے پروفیسر سن، اتے اک کنڑ بولی سائنس لکھاری وی سی جس دا دھیان فزکس اتے فلکیاتی سائنس اتے سی۔
نرسمہا نے اپنی سکول دی پڑھائی بنگلور دے گاندھی بازار گوانڈھی وچ آچاریہ پاٹھشالا توں کیتی۔ اس نے بنگلور دے یونیورسٹی وشویشورایا کالج آف انجینیئرنگ توں مکینیکل انجینیئرنگ دی گریجوئیٹ ڈگری حاصل کیتی، جو میسور یونیورسٹی نال متعلق سی۔ اس ویلے دوران اوہ ٹاٹا انسٹیچیوٹ (جس نوں ہن انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس کیہا جاندا اے)، جتھے ایرونوٹکل ڈیپارٹمنٹ وچ پردرشت سپٹپھائر ایروکراپھٹ نے اس دی دلچسپی لئی، دا دورہ کیتا۔ 1953 وچ گریجوئیشن توں بعد، جدوں اس نوں اس دے خاندانی میمبراں ولوں انڈین ریلوے جاں برماہ شیل نال نوکری قبول کرن لئی مُتحرک کیتا گیا، تاں اوہ انجینیئرنگ وچ ماسٹر دی ڈگری لئی بنگلور وچ انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس وچ شامل ہویا، جس نوں اس نے 1955 وچ پورا کیتا۔ اس ویلے دوران اس نے ستیش دھون نال کم کیتا، جس نے بعد وچ بھارتی خلاء کھوج تنظیم دی پردھانگی کیتی۔ پھر اوہ کیلیفورنیا انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وکھے ہنس لیپمین ماتحت 1961 وچ اپنی ڈاکٹریٹ پوری کرن لئی امریکہ چلا گیا۔
کیریئر
نرسمہا نے اپنے کھوج کیریئر، جیٹ انجن دے شور گھٹاؤن دی مسئلہ اُتے کم کردے ہوئے، دی شروعات کیلٹیک وکھے کیتی۔ روسی سپوتک-1 دی شروعات اتے خلاء پروگراماں وچ نتیجے وجوں دلچسپی توں بعد، اس نے ہنس ڈبلیو۔ لیپمین نال کم کردیاں، نایاب گیس اتے ترل رفتار شیلتا ول دھیان مرتکز کیتا۔ اس نے اس کھوج نوں ناسا جیٹ پروپلیشن لیبارٹری وکھے جاری رکھیا، جتھے اس نے ایروڈائنامکس اتے سپرسونک پرواہاں دا مطالعہ کرن لئی اتے صدمے دے ڈھانچے دی بہتر سمجھ لئی اگے ودھیا۔ اس ویلے دوران، اس نے خلاء ایجنسی دے اک پہلے کمپیوٹر اُتے کم کیتا۔
اوہ 1962 وچ بھارت پرتیا، اتے اس دے ایرونوٹکل انجینیئرنگ ڈیپارٹمنٹ (1962–1999) وچ اک پروفیسر دے طور اُتے انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس وچ شامل ہویا، جتھے اس نے گڑبڑ والے پرواہ اتے ریمینمیرائیزیشن دا مطالعہ جاری رکھیا، جس وچ گڑبڑ (ہپھڑا-دپھڑی) توں لیمینیر (سچارو) روپاں والے ترل پرواہ دا مطالعہ وی شامل سی۔ 1970 وچ، اوہ ستیش دھون دی اگوائی وچ جانچ ٹیم دا اک میمبر سی جس نے انڈین ایئر لائینز اورو 748 دی ہوابازی دا مطالعہ کیتا۔
اوہ اسرو کے۔آر۔رمناتھن، انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس (1994–1999) وچ وکھرے پروفیسر سن، نیشنل ایروسپیس لیبارٹریز (1984–1993) دے ڈائریکٹر، نیشنل انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈیز (1997–2004) دے ڈائریکٹر اتے جواہر لال نہرو سینٹر فار ایڈوانسڈ سائنٹپھک رسرچ (جے۔این۔سی۔اے۔ایس۔آر۔)، بینگلور (2000–2014) وکھے انجینیئرنگ مکینکس یونٹ چیئرمین سن۔ اوہ جے۔این۔سی۔اے۔ایس۔آر۔ وچ ڈی۔ایس۔ٹی۔ ایئر-آف-سائنس چیئر پروفیسر سی اتے حیدرآباد یونیورسٹی وچ سائنس اتے انجینیئرنگ وچ پریٹّ اینڈ وٹنی چیئرپرسن وی رہا۔ اوہ قومانتری یونیورسٹیاں وچ فیکلٹی دا اک وزٹنگ میمبر وی سی جس وچ برسیلز یونیورسٹی، کیلٹیک، کیمبرج یونیورسٹی، لینگلے رسرچ سینٹر، سٹرتھکلائیڈ یونیورسٹی اتے ایڈیلیڈ یونیورسٹی شامل سن۔ اس نے سابقہ وزیر اعظم راجیو گاندھی دی سائنسی صلاح کار کونسل دی سیوا کیتی۔
نیشنل ایروسپیس لیبارٹریز وکھے اپنے ویلے دوران، نرسمہا نے ترل رفتار شیلتا دیاں سمسیاواں نوں حل کرن دے اک زریعہ وجوں برو برابر کمپیوٹنگ وچ کھوج پہل کیتی۔ اس دے یتناں صدقہ بھارت وچ سبھ توں پہلاں سامان کمپیوٹر اتے گرم دیساں دے موسم دی بھوکھبانی لئی اک کوڈ دا ترقی ہویا۔ اوہ اس ٹیم وچ یوگدان پاؤن والا میمبر وی سی جس نے ہلکے لڑاکو جہازاں نوں ڈزائین کیتا۔
اعزاز
نرسمہا امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا آنریری میمبر سی اتے لنڈن دی رائل سوسائٹی دا پھیلو سی اتے امریکن انسٹیچیوٹ آف ایرونوٹکس اینڈ ایسٹرونیٹکس دا وی اک پھیلو سی۔ اوہ کیلٹیک اتے آئی۔آئی۔ایس۔سی۔ دا اک مشہور طالب علم سی۔ اوہ امریکہ وچ نیشنل اکیڈمی آف انجینیئرنگ اتے نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا غیرملکی شراکت دار وی سی۔
اس دے کجھ اعزاز اتے اوارڈاں وچ شامل ہن:
نجی زندگی
نرسمہا دی موت 14 دسمبر، 2020 نوں بنگلور دے ایم۔ایس۔ رمئیا میموریال ہسپتال وچ برین ہیمریج ہون کارن ہوئی۔ اوہ 87 سالا دا سی اتے اس توں بعد اس دی بیوی اتے دھی سن۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1933 گٹھ:موت 2020
بھارتی سائنس ادارہ
بھارتی سائنس ادارہ (English-Indian Institute of Science) اک عوامی یونیورسٹی اے، جو سائنسی کھوج اتے اچّ سکھیا دے لئی بنگلرو (سدھان بنگلور)، بھارت وچ واقع اے۔ اس نوں جمشیدجی ٹاٹا دے سرگرم تعاون نال 1909 وچ قائم کیتا سی| اس نوں لوکل وچ "ٹاٹا انسٹیچیوٹ" دے طور اُتے جانیا جاندا ہیے۔ اس نوں مکمل طور، اس دے کھیتر وچ بھارت دی ودھیا ادارہ دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے۔ thumbnail|جمشیدجی ٹاٹا
اتہاس
بھارتی سائنس سنستھان دی پریسوچ اک رسرچ انسٹیچیوٹ ج یونیورسٹی دے ناطے جمشیدجی ٹاٹا، انیویں صدی دے پچھلے سالاں وچ کیتی گئی سی۔ قریب تیراں سال دے وقفے بعد اس پریکلپن انسٹیچیوٹ دا جم 27 مئی 1909 نوں ہویا سیے۔ 1956 وچ، یو۔جی۔سی۔ دی قیام دے نال انسٹیچیوٹ ڈیم یونیورسٹی اس دے موجودہ روپ وچ سرگرم اے۔ اچیری سکھیا اتے سائنسی کھوج وچ انڈین انسٹیچیوٹ دے مڈھلے اتہاس نوں شاندار منیاں جاندا اے۔ بہت سارے لوکاں تے جانیا نے ادارہ دی قیام ک رن لئی یوگدان پایا| بدقسمتی نال، جمشیدجی ٹاٹا اپنے سوچ نوں ویکھن توووں کجھ سال پہلاں 1904 وچ موت ہو گئی۔ بھارتی سائنس سنستھان پبلک اتے نجی کھیتر بھائیوالی دا پہلا اداہرن اے۔
جان-پچھان
بنگلور وچ بھارتیء سائنس سنستھان دی شاندار زمین دی لگبھگ 400 ایکڑ میسور دے مہاراجہ نے مارچ 1907 وچ کھلھے مجبور کیتا گیا سی، جو دان، بھریا اے۔ سنستھان جنرل اتے اپلائیڈ کیمیکل اتے بجلی تکنالوجی، دو ڈیپارٹمنٹ دے نال شروع کیتا گیا سی۔ 1906 دے انت اتے بھارت نوں اس دی پہلی ڈائریکٹر مورس ڈبلیو ٹرییورس نے ادارہ دا پربندھ کرن دی کوشش کیتی۔ ٹرییورس نے مکھ عمارت دی اساری شروع کر دتی،جو اج بنگلور دی اک تریخی عمارت اے۔ شروعاتی ڈیپارٹمنٹ کیمیائی اتے بائیوکیمیکل سائنس دے بننن تو بعد سیوی رمن، انسٹیچیوٹ دے پہلے بھارتی ڈریکٹر بن گئے، تد فزکس ڈیپارٹمنٹ سال 1933 وچ موجودگی وچ آیا|
بھارتی سائنس سنستھان،انجینیئرنگ وچ گریجو ایٹ سکھیا اتے سائنس اتے انجینیئرنگ دے وکھ-وکھ شاخاں وچ رسرچ پروگرام اتے ڈگری حاصل کردا اے۔ انسٹیچیوٹ اتے پچھلے سال، چار-سال دے پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا (بی۔اس۔ ڈگری) پروگرام شروع کیتا گیا،جو طالب علم کھوج ول مکھی ہون دے نال-نال سائنس وچ اک ٹھوس بنیاد دندا اے۔انسٹیچیوٹ دے کھوج دی لیبارٹریز جدید سہولت نال لیس ہن۔ بھارتی سائنس سنستھان ہر سال، بھارت اتے ودیش وچ سائنسدان اتے ودوان دندا اے،اتے بہت سارے پرمکھ قومی اتے قومانتری تعلیمی پروگرام نوں اس میزبان دے پھوکل پوائنٹ بندا اے۔ 2009 نوں اس ادارہ نے اس دی موجودگی دے اک صدی دے مکمل کتے۔ پسار اتے مرمت نیو فیز لئی اس دی سہولت حاصل کیتی گئی اے۔
جوہر (خودکشی)
ہندوستان وچ راجپوتاں وچ ایہ رسم سی کہ جے جنگ دے حالات وچ شکست یقینی ہوئے چک‏ی ہوئے تاں دشمن دے ہتھو‏ں زندہ گرفتار ہونے د‏‏ی بجائے خودکشی کر لئی جائے۔ ایداں دے حالات وچ امرا طبقے دیاں عورتاں اپنے بچےآں سمیت اگ وچ کود جاندیاں سن یا زہر کھا لیدیاں سن۔
thumb|چتور دے محاصرے اُتے خواتین دا اگ وچ جلنا۔ thumb|350px|رنتمبھور وچ خواتین دا زہر کھا کر مرنا۔
یہ رسم عام طور اُتے رات نو‏‏ں انجام دتی جاندی سی تے اسنو‏ں قربانی سمجھیا جاندا سی۔ خواتین اپنی شادی دے لباس پہن کر اسنو‏ں انجام دیدیاں سن۔ اس موقع اُتے برہمن پجاری وید دے منتر پڑھیا کردے سن ۔ اگلی صبح انہاں دے مرد نہا دھو کر کیسری (زعفرانی) رنگ دے کپڑ‏ے پہن کر اپنی بیویاں تے بچےآں د‏‏ی چدا تو‏ں راکھ اپنے ماتھے اُتے لگیا کر قلعے تو‏ں باہر نکلدے سن تے مرنے دے ارادے دے نال دشمن اُتے ٹُٹ پڑدے سن ۔ خواتین دا اس طرح مرنا جوہر کہلاندا سی جدو‏ں کہ مرداں دا لڑدے ہوئے ماریا جانا ساکا کہلاندا سی۔ ایہ دونے رسماں اَگڑ پِچھڑ اک نال انجام پادیاں سن۔ مرداں دا میدان جنگ وچ لڑدے ہوئے ماریا جانا عزت دا اعلیٰ ترین درجہ قرار پاندا سی۔
جوہر د‏‏ی رسم ستی تو‏ں اس طرح مختلف سی کہ ستی دے وقت نہ جنگی ماحول ہُندا سی نہ خاوند زندہ ہُندا سی۔
روایت اے کہ علاء الدین خلجی نے جدو‏ں جیسلمیر دے قلعے دا محاصرہ کيتا سی تاں ست ماہ دے محاصرے دے بعد 24000 خواتین نے جوہر د‏‏ی رسم وچ خودکشی کیتی۔ مگر مؤرخین اس واقعے اُتے کافی شک د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھدے نيں۔ اس د‏ی وڈی وڈی وجہ پدماوندی یا پدمنی، جسنو‏ں اس جنگ دا محرک منیا گیا اے، اس دے وجود دا کوئی تاریخی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا وچ حقوق نسواں گٹھ:بھارت وچ اموات گٹھ:بھارت وچ موت گٹھ:بھارتی معاشرہ گٹھ:تریخ راجستھان گٹھ:جنگ وچ شریک ہندوستانی خواتین گٹھ:خواتین تے موت گٹھ:خودکشی کرنے والی خواتین گٹھ:خودکشی دیاں قسماں گٹھ:خودکشی دے طریقے گٹھ:دوران جنگ جنسی تشدد گٹھ:راجپوت سبھیاچار گٹھ:رسومات گٹھ:سنسکردی لفظاں تے جملے گٹھ:ضلع چتور گڑھ گٹھ:قرون وسطی جنگ وچ خواتین گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں گٹھ:موت د‏‏ی رسومات
زیومارا کاسترو
زیوماریا کاسترو (30 ستمبر 1959ء) ہونڈوراس د‏‏ی اک سیاست دان نيں جو 27 جنوری 2022 نو‏‏ں ہونڈوراس دی صدر نیں۔  اوہ ہونڈوراس د‏‏ی پہلی سواݨی صدر نیں، نال ہی اوہ پہلی صدر نیں جو 1982ء وچ جمہوریت د‏‏ی بحالی دے بعد تو‏ں لبرل پارٹی یا نیشنل پارٹی د‏‏ی رکن نئيں نیں۔
حوالے
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں ہونڈوراسی سواݨیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہونڈوراسی سواݨیاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سیاست دان گٹھ:ہونڈوراس د‏‏یاں سواݨیاں اول گٹھ:ہونڈوراسی سیاسی سواݨیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہونڈوراسی اشتراکیت پسند گٹھ:ہونڈوراس دے صدور گٹھ:سواݨیاں صدور گٹھ:سواݨیاں سربراہ حکومت گٹھ:سواݨیاں سربراہ ریاست
قبرص وچ ترک فوجی مداخلت
قبرص اُتے ترک حملہ ( Kıbrıs Barış Harekâtı ' قبرص امن آپریشن ' تے Τουρκική εισβολή στην Κύπρο ) ، ترکی دا دتا کوڈ ناں آپریشن اتیلا ، ( Atilla Harekâtı ) جزیرے ملک قبرص اُتے ترک فوجی حملہ سی۔ اس دا آغاز 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں قبرصی بغاوت دے بعد ہويا سی ۔ گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شامل اے یونان وچ فوجی جنٹا دے ذریعہ بغاوت دا حکم دتا گیا سی تے EOKA-B دے نال مل ک‏ے قبرص نیشنل گارڈ نے برپا د‏‏ی سی۔ اس نے قبرص دے صدر آرک بشپ ماکاریئس III نو‏‏ں معزول کردتا تے نیکوس سمپسن نو‏‏ں انسٹال کيتا۔  اس بغاوت دا مقصد قبرص د‏‏ی یونان دے نال اتحاد ( اینوسس</i> ) سی ،   تے ہیلینک جمہوریہ قبرص دا اعلان کيتا جانا سی۔
اس جزیرے دے مقبوضہ شمالی حصے تو‏ں لگ بھگ ڈیڑھ لکھ افراد (جو قبرص د‏‏ی کل آبادی دا اک چوتھائی تو‏ں زیادہ ، تے اس دے یونانی قبرصی آبادی دا اک تہائی حصہ سن ) نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا ، جتھ‏ے یونانی قبرص د‏‏ی آبادی دا 80٪ حصہ ا‏‏ے۔ اک سال بعد 1975 وچ ، ترک قبرصی آبادی د‏‏ی نصف آبادی ، تقریبا 60،000 ترک قبرصی ، جنوب تو‏ں شمال د‏‏ی طرف بے گھر ہوگئے سن ۔ ترکی حملے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی د‏‏ی گرین لائن، ہن وی قبرص تقسیم جس دے نال نال قبرص دے پارٹیشن وچ ختم ہويا، تے اک د‏‏ی تشکیل اصل خود مختار ترک قبرصی انتظامیہ دے شمال وچ اے. 1983 وچ ترک جمہوریہ شمالی قبرص (ٹی آر این سی) نے آزادی دا اعلان کيتا ، حالانکہ ترکی واحد ملک اے جو اسنو‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی برادری شمالی قبرصی ترک جمہوریہ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں قبرص جمہوریہ دے ترک مقبوضہ علاقے سمجھدی ا‏‏ے۔ اس قبضے نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھیا جاندا اے ، تے قبرص دے یورپی یونین دا ممبر بننے دے بعد تو‏ں ایہ یوروپی یونین دے علاقے اُتے غیرقانونی قبضے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔
ترک بولنے والےآں وچ اس آپریشن نو‏‏ں "سائپرس پیس آپریشن" ( Kıbrıs Barış Harekâtı ) وی کہیا جاندا اے ) یا "آپریشن پیس" (بارے Barış Harekâtı ) یا "قبرص آپریشن" ( Kıbrıs Harekâtı ) ، جداں کہ انہاں دا دعوی اے کہ ترکی د‏‏ی فوجی کارروائی نے امن قائم کرنے دا اک آپریشن تشکیل دتا ا‏‏ے۔
عثمانی تے برطانوی راج
1571 وچ قبرص دے زیادہ تر یونانی آبادی والے جزیرے نو‏‏ں ، عثمانی وینیشین جنگ (1570–1573) دے بعد سلطنت عثمانیہ نے فتح کيتا سی ۔ جزیرے اُتے عثمانی دے حکمرانی دے 300 سال گزرنے دے بعد تے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں برطانیہ نو‏‏ں قبرص کنونشن دے ذریعہ لیز اُتے دے دتا گیا ، برطانیہ تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار 1878 وچ برلن د‏‏ی کانگریس دے دوران اک معاہدہ طے پایا۔ برطانیہ نے 5 نومبر 1914 نو‏‏ں قبرص نو‏‏ں ( مصر تے سوڈان دے نال مل ک‏ے) باضابطہ طور اُتے منسلک کردتا عثمانی سلطنت دے مرکزی طاقتاں دی طرف سے پہلی عالمی جنگ وچ شامل ہونے دے فیصلے دے رد عمل دے طور پر۔ اس دے بعد جزیرے وچ برطانوی تاج کالونی بن گیا ، جسنو‏ں برطانوی قبرص کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1923 وچ لوزان دے معاہدہ دے آرٹیکل 20 وچ اس جزیرے اُتے ترک دعوے دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ معاہدے دے آرٹیکل 21 نے ترک شہریاں نو‏‏ں عام طور اُتے قبرص وچ مقیم ترک شہریاں نو‏‏ں 2 سال دے اندر جزیرے چھڈنے یا برطانوی مضامین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے دا انتخاب دتا۔
اس وقت قبرص د‏‏ی آبادی یونانیاں تے ترکاں دونے اُتے مشتمل سی ، جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے آبائی وطن تو‏ں شناخت کيتا۔ اُتے ، دونے برادریاں دے اشرافیہ دا عقیدہ اے کہ اوہ معاشرتی طور اُتے زیادہ ترقی پسند (بہتر تعلیم یافتہ تے کم قدامت پسند) نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سرزمین تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔ یونانی تے ترک قبرص کئی سالاں تو‏ں خاموشی دے نال نال رہندے سن ۔
وسیع پیمانے اُتے ، تن اہ‏م قوتاں نو‏‏ں دو نسلی برادریاں نو‏‏ں دو قومی علاقےآں وچ تبدیل کرنے دے لئی ذمہ دار ٹھہرایا جاسکدا اے: تعلیم ، برطانوی نوآبادیات‏ی طرز عمل ، تے معاشی ترقی دے نال نال مذہبی تعلیمات۔ رسمی تعلیم شاید سب تو‏ں اہ‏م سی کیونجے اس نے بچپن تے جوانی دے دوران قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا سی۔ تعلیم فرقہ وارانہ دشمنی نو‏‏ں منتقل کرنے د‏‏ی اک اہ‏م گڈی رہی ا‏‏ے۔
برطانوی نوآبادیات‏ی پالیسیاں نے نسلی پولرائزیشن نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ انگریزاں نے "تقسیم تے حکمرانی" دے اصول نو‏‏ں نافذ کيتا تے نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف مشترکہ کارروائی نو‏‏ں روکنے دے لئی دونے گروہاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف ترتیب دتا۔ مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں یونانی قبرص نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ بغاوت د‏‏ی ، نوآبادیات‏ی دفتر نے معاون پولیس دے سائز نو‏‏ں ودھایا تے ستمبر 1955 وچ ، خصوصی موبائل ریزرو قائم کيتا جو خصوصی طور اُتے ترک قبرص اُتے مشتمل سی ، EOKA نو‏‏ں کچلنے دے لئی۔ اس تے ايس‏ے طرح دے طریقےآں نے باہمی فرقہ وارانہ عداوت نو‏‏ں جنم دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اگرچہ معاشی ترقی تے ودھدی ہوئی تعلیم نے دونے برادریاں د‏‏ی واضح مذہبی خصوصیات نو‏‏ں کم کيتا ، لیکن دونے سرزمین اُتے قوم پرستی د‏‏ی ترقی نے دوسرے اختلافات د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ودھیا دتا۔ ترکی د‏‏ی قوم پرستی جدید ترکی دے والد مصطفیٰ کمال اتاترک (1881–1938) فروغ یافتہ انقلابی پروگرام د‏‏ی اصل حیثیت وچ سی تے اس نے انہاں دے اصولاں اُتے چلنے والے ترک قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا۔ 1923 تو‏ں 1938 تک جمہوریہ ترکی دے صدر ، اتاترک نے سلطنت عثمانیہ دے کھنڈرات اُتے اک نويں قوم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کوشش کيتی تے ایسا کرنے دے لئی " چھ اصول " ("چھ تیر") دے پروگرام د‏‏ی وضاحت کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] سیکولرازم تے قوم پرستی دے انہاں اصولاں نے افراد د‏‏ی روگٹھ د‏‏ی زندگی وچ اسلام دے کردار نو‏‏ں کم کيتا تے قوم پرستی دے بنیادی ماخذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترکی د‏‏ی شناخت اُتے زور دتا۔ مذہبی بنیاد رکھنے والی روايتی تعلیم نو‏‏ں مسترد کردتا گیا سی تے اس د‏ی جگہ سیکولر اصولاں اُتے عمل پیرا سی تے عرب تے فارسی اثرات تو‏ں آراستہ ترک ترک سی۔ ترک قبرص نے جلد ہی ترک قوم پرستی دا سیکولر پروگرام اپنا لیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] عثمانی حکمرانی دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں مسلماناں دے زمرے وچ رکھیا گیا سی ، ایہ مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے اک امتیاز سی۔ مکمل طور اُتے سیکولر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اتاترک دے پروگرام نے انہاں د‏‏ی ترکی د‏‏ی شناخت نو‏‏ں اہمیت حاصل کرلئی ، تے شاید اس نے اپنے یونانی قبرص دے پڑوسی ملکاں تو‏ں تفریق نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
1950 د‏‏ی دہائی
پنجاہ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک یونانی قوم پرست گروپ تشکیل دتا گیا جسنو‏ں ایتھنکی آرگنائسیس کیپریون ایگونسٹن ( ای اوکا ، یا "قبرصی جنگجوواں د‏‏ی قومی تنظیم") کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں پہلے جزیرے تو‏ں بے دخل کرنا تے فیر جزیرے نو‏‏ں یونان دے نال ملیانا سی۔ EOKA نے خواہش ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ آزادی دے راستے یا یونان دے نال اتحاد دے راستے تو‏ں تمام رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرن۔
EOKA دے لئی پہلی خفیہ گل گل ، یونان دے نال جزیرے نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی قائم ہونے والی اک قوم پرست تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 2 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں ایتھنز وچ آرچ بشپ مکریوس III دی صدارت وچ شروع ہوئی۔ انہاں ملاقاتاں دے بعد 7 مارچ 1953 نو‏‏ں اک "کونسل آف انقلاب" قائم کيتا گیا۔ 1954 دے اوائل وچ قبرص وچ خفیہ ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل یونانی حکومت دے علم تو‏ں شروع ہوئی۔ لیفٹیننٹ جارجیو گریواس ، جو پہلے یونانی فوج وچ افسر سن ، 9 نومبر 1954 نو‏‏ں چھپ چھپ کر جزیرے اُتے چلے گئے تے برطانوی افواج دے خلاف EOKA د‏‏ی مہم وچ اضافہ ہونے لگا۔
21 جون 1955 نو‏‏ں EOKA دے ذریعہ ماریا جانے والا پہلا ترک اک پولیس اہلکار سی۔ EOKA نے یونانی قبرص دے کھبے بازوواں نو‏‏ں وی ہلاک کيتا۔ ستمبر 1955 وچ استنبول پوگرم دے بعد ، EOKA نے ترک قبرص دے خلاف اپنی سرگرمی دا آغاز کيتا۔
اک سال بعد EOKA نے یونان دے نال قبرص دے اتحاد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اپنی کوششاں نو‏‏ں زندہ کيتا۔ برطانوی فوج دے ذریعہ یونانی قبرص دے خلاف لڑنے دے لئی ترک قبرص نو‏‏ں پولیس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، لیکن ابتدائی طور اُتے EOKA ترک قبرص دے خلاف دوسرا محاذ کھولنا نئيں چاہندا سی۔ اُتے ، جنوری 1957 وچ ، EOKA فورسز نے نیکوسیا وچ ترک قبرصی فسادات نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی ترک قبرص پولیس نو‏‏ں جان بجھ کر نشانہ بنانا تے قتل کرنا شروع کيتا ، جس نے برطانوی فوج د‏‏ی توجہ نو‏‏ں پہاڑاں وچ انہاں دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں ہٹا دتا۔ فسادات وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک یونانی قبرص نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا تے اسنو‏ں یونانی قبرصی قیادت نے ترکی د‏‏ی جارحیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا۔ یونان دے نال اتحاد نو‏‏ں روکنے دے لئی ترک مزاحمتی تنظیم (ٹی ایم ٹی ، ترک مکاویمیت تشکیلاندی) ابتدا وچ اک مقامی اقدام دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی ، جسنو‏ں ترک قبرص نے کریٹ تو‏ں یونان دے نال اتحاد دے بعد اک بار کریٹ تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی وجہ تو‏ں وجودی خطرہ دے طور اُتے دیکھیا سی۔ حاصل کيتا گیا سی. بعد وچ اس د‏ی حمایت تے براہ راست ترکی د‏‏ی حکومت نے منظم کيتا ، تے ٹی ایم ٹی نے یونانی قبرص دے باغیاں دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيتا۔