cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیدہ نفیسہ
مصر دی طرف ہجرت
26 رمضان 193ھ مطابق 12 جولائی 809ء وچ سیدہ نفیسہ نے مصر دی طرف سفر اختیار کیتا جدو‏ں کہ اُنہاں دی عمر اُس وقت 48 سال تو‏ں ودھ ہوچک‏ی سی۔ مصر وچ عوام نے آپ دا استقبال کیتا۔ مصر وچ سیدہ نفیسہ نے اپنے شوہر دے ہمراہ اک تاجر جمال الدین بن عبد اللہ بن جَصّاص دے مکان وچ قیام کیتا۔ چند مہینیاں دے بعد ام ہانی دے مکان اُتے منتقل ہوگئياں تے اُس دے بعد ابوالسرایا ایوب بن صابر دے مکان وچ منتقل ہوئیاں۔ عوامی ہجوم دے سبب آپ نو‏‏ں معلوم ہوندا سی کہ شاید ایہ ہجوم صاحب خانہ دے لئی اذیت دا سبب بن رہیا اے، اِسی سبب تو‏ں مصر چھوڑنا چاہیا مگر لوگاں نے حاکم مصر تو‏ں درخواست کیتی کہ اوہ سیدہ نفیسہ دے لئی رہائش دا انتظام کر دے۔ حاکم مصر نے اک مکان سیدہ نفیسہ دے لئی مخصوص کر دتا تے اِس طرح آپ مصر وچ ہمیشہ دے لئی مقیم ہوگئياں۔
وفات
ماہِ رمضان 208ھ مطابق جنوری 824ء وچ سیدہ نفیسہ علیل ہوگئياں تے باوجود اِس دے روزے تو‏ں رہیاں۔ رمضان دے کسی اک شب جمعہ وچ طبیعت ناساز ہوئی تے جدو‏ں کہ اوہ حالے تلاوت قرآن کریم وچ مشغول سن، جدو‏ں سورہ الانعام دی آیت اُتے پہنچیاں تو نبض ڈوبنے لگی تے اِسی حالت وچ انتقال کرگئياں۔  بوقت وفات عمر 63 سال 6 ماہ مطابق قمری سال سی۔
تدفین
سیدہ نفیسہ دی علالت دے وقت اُنہاں دے شوہر مدینہ منورہ وچ سن، جدو‏ں اُنہاں نوں خبر ملی تو اوہ عازم مصر ہوئے لیکن جدو‏ں اوہ مصر پہنچے تو سیدہ نفیسہ دا انتقال ہوچکيا سی تے لوگ اُنہاں دی تدفین دی تیاریاں کر رہے سن ۔ اسحاق مؤتمن دا ارادہ سی کہ اوہ انہاں دا جنازہ مدینہ لے جان لیکن مصر دے لوگاں دی خواہش سی کہ انہاں نو‏ں مصر وچ ہی دفن کیتا جائے۔ اوہ لوگ حاکم مصر دے پاس گئے تے اس تو‏ں چاہیا کہ اوہ اسحاق نو‏‏ں سیدہ دی میت مدینہ لے جانے تو‏ں روکن ۔ لوگاں دا حاکم نو‏‏ں واسطہ بنانا وی کم نئيں آیا۔ لوگاں نے بہت سا مال جمع کیتا تے انہاں دے پاس لے گے تا کہ اوہدی وجہ تو‏ں اپنا ارادہ بدل لین لیکن انہاں نے قبول نئيں کیتا۔ لیکن آخر کار انہاں نے اک خواب دیکھیا جس دے بعد انہاں نے اپنا ارادہ بدل دتا۔ گویا انہاں نے خواب وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں دیکھیا: آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: " لوگاں تو‏ں رقم قبول نہ کرو لیکن اپنی بیوی نو‏‏ں ایتھے ای دفن کر دو۔"   سیدہ نفیسہ اپنے گھر وچ دفن ہوئیاں تے اس وقت انہاں دا مقبرہ اوتھے اے۔ انہاں دے شوہر نے چاہیا کہ انہاں جنازہ مدینہ لے جان لیکن مصر دے لوگاں نے انہاں تو‏ں چاہیا کہ اوہ انہاں نو‏ں تبرک تے توسل دے لئی اوتھے مصر وچ دفن کر دین ۔ لہذا آپ دی تدفین قدیم قاہرہ وچ کيتی گئی۔
امام شافعی
امام شافعی سیدہ نفیسہ دے ہمعصر سن ۔ 200ھ مطابق 816ء وچ امام شافعی مصر آئے تے سیدہ نفیسہ تو‏ں سماع حدیث دی تحصیل کردے رہے۔ جس وقت اوہ مسجد فسطاط وچ تدریس دے لئی جاندے سن تو اثنائے راہ وچ سیدہ نفیسہ دے گھر وچ توقف کردے سن تے انہاں دے اخذ حدیث کردے سن ۔ اکثر سیدہ نفیسہ دی خدمت وچ حاضر ہوندے تے مختلف علمی مسائل اُتے گفتگو کردے۔ اک روایت دے مطابق امام شافعی نے سیدہ نفیسہ تو‏ں علم حدیث وچ وی استفاضہ کیتا اے۔ 204ھ مطابق 820ء وچ جدو‏ں امام شافعی علیل ہوئے گئے تو وفات تو‏ں قبل وصیت کیتی کہ میرا جنازہ سیدہ نفیسہ دے گھر دے سامنے تو‏ں گزاریا جائے۔ چنانچہ جدو‏ں اُنہاں دا جنازہ سیدہ نفیسہ دے گھر دے سامنے پہنچیا تو اُنہاں نے گھر دے اندر تو‏ں امام شافعی دی نمازِ جنازہ پڑھی۔
حوالے
گٹھ:762 دے جم گٹھ:824 دیاں موتاں گٹھ:مکی شخصیتاں گٹھ:مسلم خواتین علماء گٹھ:اہل بیت گٹھ:نویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سلف
ضلع ارمیرا
ضلع ارمیرا دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:چڑھدا تیمور
ٹفلوپس لیوکومیلاس
ٹفلوپس لیوکومیلاس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
یاگدوک گلائنکے
یاگدوک گلائنکے جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے بادن ورتمبرگ وچ اے تے شکاریاں دے ورتن وچ اے۔
صوبا لہندا پاپوا
صوبا لہندا پاپوا انڈونیشیا دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ مانوکواری شہر اے ۔ اس صوبے وچ 12 ریجنسیاں، 1 شہر ، 218 ضِلعے تے 1986 پنڈ نیں ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:ایسٹ انڈیز گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
مورس کاؤنٹی
مورس امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو جرسی دیاں کاؤنٹیاں
انزئر
انزئر سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
من نان
من نان چین دے تھاں فوجیان چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی کنتی 4 کروڑ تے 90 لکھ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
زموت
زموت سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
طراز دریا
thumb|240px|[[قازقستان دے طراز شہر دے کول تلاس دریا]] تلاس جان طراز دریا ( کرغیز: Талас дарыя، تلاس دریا؛ انگریزی: Talas River ) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دے تلاس صوبہ توں پیدا ہوکے لہندے وچ قازقستان وچ وگن والا اک دریا اے جو کراکول دریا تے اُچ کوشویہ دریا دے سنگم تون بندا اے۔ تلاس دریا دے ناں تے کرغزستان دے تلاس صوبہ تے تلاس شہر دا ناں پیا اے۔ ایہ قازقستان دے ژامبیل​ صوبہ  دے طراز شہر توں لنگھدا اے اور آئیدین جھیل ( Lake Aydyn ) پہنچن توں  پہلے سٹیپ وچ دھرتی ولوں سوکھ لین نال  لپت ہو جاندا اے۔ کل ملکے تلاس دریا ٦٦١ ک م  لمبا اے تے اسدا جلسمبھر علاقہ 52،800 مربع کلومیٹر اے۔ تلاس دریا سٹیپ دے تن سبتوں اہم دریاواں وجون اک اے - دوجے دو چیا دریا تے ایلی دریا نیں۔
اتہاس
پرانے دور وچ چینی دھرم یاتری ہوینسانگ، جنہے ہندستان دا سفر کیتا سی، تلاس دریا دے علاقے توں گزریا سی تے اس نے اپنے سفرنامے وچ اسدا ذکر کیتا سی۔ بعد وچ 751 عیسوی وچ تلاس دریا دی وادی وچ عرب فوج تے چین دے تنگ شاہی خاندان دی فوج دے وچکار'تلاس دی لڑائی' ہوئی سی جے وچ چینی فوج دی ہار ہوئی تے تنگ شاہی خاندان دا لہندے ول ودھاء  ہمیشہ لئی  تھم گیا۔
حوالے
گٹھ:تلاس صوبہ گٹھ:کرغیزستان دے دریا گٹھ:قازقستان دے دریا گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
ضلع لاؤٹم
ضلع لاؤٹم دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:چڑھدا تیمور
نور النساء بیگم (زوجہ جہانگیر)
نور النساء بیگم ( ؛ پیدائش 1570)، نور النساء دا مطلب اے 'خواتین د‏‏ی روشنی'۔ نور النساء اک تیموری شہزادی سی ، جو ابراہیم حسین مرزا د‏‏ی بیٹی سی۔ اوہ چوتھے مغل بادشاہ جہانگیر کی اہلیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں مغل سلطنت کی مہارانی سن۔
مڈھلا جیون
نور النساء بیگم تیموری شہزادی پیدا ہوئی، اوہ شہزادہ ابراہیم حسین مرزا د‏‏ی بیٹی سی جو شہزادہ عمر شیخ مرزا د‏‏ی اولاد سی جو امیر تیمور دے دوسرے بیٹے سن ۔ اس د‏ی والدہ شہزادی گل رخ بیگم سن ، جو پہلے مغل بادشاہ بابر کے بیٹے تے آئندہ دے شہنشاہ ہمایاں کے بھائی شہزادہ کامران مرزا کی بیٹی سن۔ اس دا اک بھائی سی جس دا ناں شہزادہ مظفر حسین مرزا سی ، جس د‏‏ی شادی اکبر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی خانم سلطان بیگم تو‏ں ہوئی۔
1572 وچ گل رخ بیگم دا اپنے شوہر ابراہیم حسین مرزا نال رابطہ ختم ہوئے گیا کیونجے اوہ اکبر نے اس تو‏ں گجرات خالی کرنے اُتے مجبور کر دتا سی ۔ اوہ اپنے بچےآں دے نال دکن چلی گئی۔ ابراہیم حسین مرزا جو بالآخر ملتان د‏‏ی طرف بھج گیا سی، شاہی افسران نے انھاں پھڑ لیا تے جیل وچ بند کر دتا۔ 1573 وچ اوہ جیل وچ ہی چل بسا۔
دکن جاندے ہوئے ، خاندیش دے حکمران نے گل رخ بیگم تے اس دے بچےآں نو‏‏ں ملک تو‏ں گزردے وقت گرفتار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ ایسا کرنے وچ کامیاب نئيں ہوئے پایا۔ اُتے ، نور النساء ، جو اس وقت دو سال د‏‏ی سی، اس دے ہتھ آ گئی۔ جدو‏ں اکبر نے ایہ سنیا تاں اس نے حکمران کھنڈش تے نور النساء بیگم نو‏‏ں عدالت وچ لیانے دا حکم دتا۔ انہاں دے عدالت پہنچنے دے بعد اسنو‏ں اکبر د‏‏ی حفاظت وچ لے جایا گیا تے اسنو‏ں شاہی حرم دے سرپرستاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
1577 وچ ، گل رخ بیگم تے اس دے بیٹے مظفر حسین واپس گجرات آئے تے بغاوت د‏‏ی تجدید کيتی۔ اُتے کچھ ابتدائی کامیابیاں دے باوجود مظفر حسین نو‏‏ں شاہی افسران نے پھڑ لیا تے اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ اپنے بیٹے د‏‏ی قید دے بعد گل رخ آگرہ وچ اپنی بیٹی دے نال جا ملیاں۔
شادی
1593 دے موسم بہار وچ گل رخ بیگم نے اکبر دے وڈے بیٹے شہزادہ سلیم مرزا دے نال اپنی بیٹی د‏‏ی شادی کيتی درخواست کيتی۔ اکبر نے اس د‏ی درخواست منظور د‏‏ی تے پایہ تکمیل تک پہنچی۔ ایہ شادی 26 فروری 1593 دے موقع اُتے اکبر د‏‏ی والدہ مہارانی حمیدہ بانو بیگم دے گھر سر انجام پائی۔ اک سال تو‏ں زیادہ عرصہ دے بعد اکبر نے اپنی ہی بیٹی خانم سلطان بیگم د‏‏ی شادی نور النساء دے بھائی مظفر حسین تو‏ں کردتی۔  28 اگست 1595 نو‏‏ں نور النساء نے اکلوندے بچی نو‏‏ں جنم دتا۔
نور النساء نے اپنی بھحالے خانم سلطان دے نال رشتہ داری دے تعلقات برقرار رکھے سن تے بعد وچ وی اس دے نال شائستہ تے مناسب سلوک روا رکھیا۔ 1614–15 وچ جہانگیر نے اجمیر وچ قیام دے دوران اپنی والدہ گل رخ بیگم نال ملاقات کيت‏ی جو اس وقت بیمار سن۔ اس دوران ، "دھکیر-الخوانین" دے مصنف شیخ فرید بھکاری انہاں دے لئی اسٹیبلشمنٹ دے دیوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے سن ۔
دیوانِ کامران
نور النساء بیگم "دیوانِ کامران" د‏‏ی مالک سن، جو انہاں دے دادا کامران مرزا د‏‏ی تحریر کردہ نظماں اُتے مشتمل سن۔ نور النساء نے اسنو‏ں تن موہراں وچ خریدتا۔
ذرائع
ہینری بیورج، (1907)، اکبرنامہ آف ابو الفاضلی بن مبارک، جلد 3، ایشیاٹک سوسائٹی، کلکتہ
گٹھ:ستارہويں صدی وچ ہندوستانی خواتین گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین
بیلوو قلعہ
بیلوو قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
Bellevue Palace (Germany)
چک 327 ڈبلیو بی
چک 327 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
صوبا لہندا سولاویسی
انڈونیشیا براعظم ایشیاء دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ لہندا سولاویسی انڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز ماموجو شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 5ریجنسیاں تے 66 سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 564پنڈ نیں ۔
گریمنٹز
گریمنٹز سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 385 لوک وسدے نیں۔
دهستان نازلو شمالی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ارومیہ دی تصیل بخش سیلوانه اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
دیپ ونس
دیپ ونس اک قدیم تاریخی کتاب جس وچ سری لنکا دا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ موجود ا‏‏ے۔ لفظ دیپ ونس، دیپ ونش د‏‏ی اپ بھرنش شکل اے جس دا مطلب ہُندا اے جزیرہ د‏‏ی تریخ۔ خیال اے کہ تیسری چوتھ‏ی صدی عیسوی دے آس پاس اتتھ کتھا تے ہور مآخذ دے ذریعہ دیپ ونس تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔
مہاونش تے دیپ ونس قدیم سری لنکا و ہندوستان د‏‏ی قدیم تریخ و عقائد دا مستند ماخذ سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ایہ کتاب محض تاریخی نقطہ نظر ہی تو‏ں اہمیت د‏‏ی حامل نئيں، بلکہ ایہ بدھ مت تے پالی ادب د‏‏ی اہ‏م ترین کتاب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:بدھ مت د‏‏ی تریخ گٹھ:پالی لفظاں تے جملے گٹھ: سری لنکا دی تریخ گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں کتاباں تریخ گٹھ:سری لنکی ادب
امرنا چٹھیاں
thumb| امرنا دا اک خط امرنا خطوط خشک مٹی د‏‏ی تختیاں اُتے لکھے گئے سن ، تے ایہ مصری حکومت تے کنان تے آمور دے عہدیداراں دے درمیان خط و کتابت ا‏‏ے۔ اوہ مصر دے امرنا نامی اک قدیم مقام تو‏ں ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منفرد اس وجہ تو‏ں نيں کیونجے ایہ اکدی زبان وچ لکھے گئے نيں جو مصر د‏‏ی نئيں بلکہ میسوپوٹامیا بولی سی.
امرنا خطوط بائبل تے سامی ادب دے مدیران دے لئی خاص طور اُتے کارآمد نيں کیو‏ں کہ ایہ بائبل تو‏ں پہلے دے کنعان دے لوکاں د‏‏ے جیون اُتے چاننا پاؤندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:مصر
جسوَنت سنگھ کھالڑا
جسونت سنگھ کھالڑا نوں جے اسیں پنجاب وچ انسانی حقاں دی راکھی لئی شہید ہونا کہہ لئیے تاں اتکتھنی نہیں ہوویگی۔ جسونت سنگھ کھالڑا نوں بچپن وچ ہی اجیہا لوک سیوا دا رستہ چنن لئی موقعہ حاصل ہویا۔ اپنی چڑھدی جوانی دی عمرے اس نوں ‘مارکسسٹ نکسلباڑی لہر دا حامی بنیا۔ پنجاب وچ کھاڑکو دہشت ویلے للوارث دسّ کے لاشاں ساڑن دے معاملے دا بھیت جگ ظاہر کرن والے انسانی حقاں دے کارکن جسونت سنگھ کھالڑا ہی اے۔
1980 توں بعد پنجاب
اس ویلے دلی دی کانگرسی وزیر اعظم اندرا گاندھی نے سری اکال تخت صاحب دی بربادی دے نال کئیاں ہور گردھاماں نوں پلیت کر ماریا۔ وڈی پدھر اُتے سکھاں دی نسل کشی شروع ہو گئی۔ تسیہا مرکز تھاں-تھاں ہوند وچ آ گئے۔ سکھاں دی انکھ رولی گئی۔ س۔ کھالڑا ایہناں دے تانڈو ناچ نوں دیکھدا وی سی، پچھاندا وی سی اتے انت وچ آپ وی اس نے ایہہ ہنڈھایا۔
پولیس مقابلے دا سچ
کجھ اس قسم دی پٹھّ زمین وچ جد کھالڑا جی دے اک متر، سینٹرل کوآپریٹو بینک دے ڈائریکٹر، گمّ ہو گئے تاں سادھارن ڈھنگ نال اس دی بھال کرن توں بعد اس دے پولیس مقابلے دی گل کنیں پئی۔ امرتسر شمشانگھاٹ توں پتہ کرن اُتے ایہہ دکھدائی کہانی سچی ثابت ہوئی۔ اگے جا کے اس مرتک انسان دے اک ہور ساتھی دی موت دی جانکاری وی ملی۔ اسے لڑی وچ کئیاں ہور ‘انپچھاتیاں لاشاں دے سسکار دی گل دھیان وچ آئی۔ میونسپل کمیٹی 'چوں کنیاں لکڑاں آئیاں، کلرکاں نے اوہناں وچوں کنی رشوت کھادھی تے پھر ترنتارن تے پٹی دے شمشانگھاٹاں وچ ایہناں جھوٹھے پولیس مقابلیاں تے کنیاں انپچھاتیاں لاشاں دے سسکار ہوئے، کنے ادھسڑے انسانی انگ کتے وی کھاندے رہے، ایہناں نال جڑیاں ہور کئی واقعے کھالڑا جی اپنی ڈائری وچ قلم بند کردے گئے۔ شمشانگھاٹ دے رجسٹراں دیاں نقلاں اتے ٹاویں-ٹاویں مرتکاں دے ناں پتے وی اوہناں دے ہتھ آ گئے۔ کھالڑا جی نے ‘انپچھاتیاں لاشاں” دی کہانی جگّ ظاہر کردیاں امریکہ، کینیڈا تے برطانیہ دیاں پارلیمینٹاں اتے قومانتری پدھر دیاں انسانی حق ادارےآں وچ سینکڑے دی گنتی وچ سکھاں مرتکاں دی لسٹاں اوہناں نوں دے دتیاں سن۔ تھوڑھی جہی سیاست ورتدیاں اوہناں نے اپنے آپ نوں شرومنی اکالی دل دی انسانی حق ادارہ دا جنرل سیکٹری بنائی رکھیا۔
کھالڑا دی شہیدی
پنجاب پولیس س۔ کھالڑے پاسوں اجیہی گل اکھواؤنا چاہندے سن، جس نال ‘انپچھاتیاں لاشاں’ دی کہانی تے پردہ پایا جا سکے۔ س۔ کھالڑے دی اس پینتڑے تے آ کے پرکھ دی گھڑی آ گئی۔ کامریڈی جیون شروع کرکے سکھی دا رستہ پھڑدیاں ہی اوہ کھالڑا توں شہید ہو نبڑیا۔ 6 ستمبر نوں پولیس دیاں جپسیاں دی اک دھاڑ آئی تے پلو پلی دن ویلے س۔کھالڑا دے امرتسر شہر ستھتّ کبیر پارک والے گھر وچوں اوہناں نوں زبردستی چکّ کے لے گئی۔ ایہہ پرکھ دی گھڑی ادوں آئی جدوں تھانا جھبال دے اک سیل وچ اس نوں تسیہے دتے گئے۔ گل صرف اینی سی کہ س۔ کھالڑا نے ‘انپچھاتیاں لاشاں اتے جھوٹھے پولیس مقابلیاں متعلق جو کیہا اے، اوہ اس نوں واپس لے لوے۔ بھنی ہوئی دیہہ روپی کھالڑے نوں پولیس نے اپنے گھر مانانوالے (امرتسر) وکھے پیش کیتا س۔ کھالڑا سکھی دے راہ اتے چلدا ہویا خالصہ سوجھی تائیں پہنچ چکا سی۔ س۔ کھالڑا نوں واپس تھانا جھبال دے سیل وچ لیاندا گیا۔ گولی نال مار کے اوہناں دی لاش لہو نال بھجّ نوں ہری کے پتن راجستھان نہر وچ روڑھ دتی۔ سیبیائی نے کھالڑا کیس دی چھانبین کیتے تے عدالت نے بہت سارے پولیس افسراں نوں دوشی پایا اتے سزا دتی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
سپانڈاؤ قلعہ
سپانڈاؤ قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے 16ویں صدی برلن وچ بنایا گیا سی تے اج تک کافی سمبھال کے رکھیا ہویا اے۔
اوشین کاؤنٹی
اوشین امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو جرسی دیاں کاؤنٹیاں
ٹفلوپس لیوکوسٹکٹس
ٹفلوپس لیوکوسٹکٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع لیکوئکا
ضلع لیکوئکا دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:چڑھدا تیمور
پنجابی لوکدھارا وشوکوش
پنجابی لوکدھارا وِشۉ کوش(لغت) (نویں دلی، لوک پرکاشن. 1978) ڈاکٹر. سوہندر سنگھ ونجارا بیدی دی لکھی کتاب ہے۔ اٹھ جلداں وچّ مکمل اس وشوکوش(لغت) نوں نیپرے چاڑھن وچّ لکھاری دے پنتالی سال لگے۔ اس متعلق وچّ خود اس دے اپنے شبداں وچّ ایہہ کتھن دھیان یوگ ہے، "مینوں ایوں جاپدا ہے کہ میں پچھلے کئی جنماں توں لوکاں وچّ رل کے لوکدھارا دیاں روڑھیاں نوں سرجدا اتے بار-بار اوہناں دی پنر رچنا کردا رہا ہاں تے ہن ایہناں روڑھیاں نوں اکتر کرکے سامبھن دا کم وی جویں قدرت نے مینوں سونپیا ہووے۔............لوکدھارا دے کھیتر وچّ میرے دوارا کیتا کم ‘بوہل وچوں اک پراگا چھٹن دے تلّ ہے۔’ ڈھیر سارا کم کرنا تاں اجے باقی ہے۔"
اندراز مطابق لسٹ
اس کوش(لغت) دی پہلے جلد وچّ پنجابی دے حروف تہجی مطابق پہلے اکھر اڑا توں لے کے سسا تکّ ادراج درج ہن۔
حوالے
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ
آیر
آیر سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 668 لوک وسدے نیں۔
ڈاکٹر سوہندر سنگھ ونجارا بیدی
سوہندر سنگھ ونجارا بیدی (28 نومبر 1924 - 26 اگست 2001)  پنجابی لوکدھارا دی کھوج تے سنبھال ہتّ عمر بھر کم کردے رہن اتے اٹھ جلداں وچّ پنجابی لوکدھارا وشوکوش تیار کرن لئی جانے جاندے پنجابی لکھاری ہن۔ اوہناں دا جنم سیالکوٹ (پاکستان) وچّ ہویا سی۔ اوہناں نے پنجابی وچّ اپنی ایم اے پنجابی یونیورسٹی توں اتے پی. ایچ. ڈی. دلی یونیورسٹی توں کیتی۔ اپنے جیون دے شروع وچّ اوہناں نے بینک دی نوکری کیتی اتے بعد دے جیون وچّ دیال سنگھ کالج، دلی وچّ سینئر لکچرار رہے۔
تعلیم تے کِتہ
س.س.ونجارا بیدی نے اپنی مڈھلی سکھیا اپنے پنڈ دے سکول توں حاصل کیتی۔ اوہناں نے پنجابی وچّ ایم.اے. پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں کیتی اتے پی.ایچ.ڈی. دلی یونیورسٹی توں کیتی۔ اوہناں نے بینک وچّ نوکری وی کیتی۔ بعد وچّ ڈاکٹر. ونجارا بیدی دیال سنگھ کالج، نویں دلی وچّ 1984 تکّ سینئر لکچرار رہے۔
لوکدھارا دی تشریح
اج دے بہت تیزی نال بدل رہے سمیں وچّ منُکھ سوکھ پسندی والی جیون سٹائل نوں اپنا رہے ہن۔ اس اپناؤن دے وچوں اوہناں دی پرمپرا(روایت) دے نال جڑیا بہت کجھ چھٹ رہا ہے۔ اس ہیروے دے تحت اپنی وراثت دی سنبھال کتاباں، کیسٹاں اتے سی.ڈی. وغیرہ دی ورتوں راہیں سامبھن دی کوشش کردے ہن۔ ‘لوکدھارا اجیہا ہی انشاشن ہے، جسدی کوئی اک تشریخ پکی نہیں کیتی جا سکی ہے۔
لوکدھارا انگریزی دے شبد ‘فوکلور` دا پنجابی برابر شبد ہے۔ ‘فوکلور` شبد دی پہلی وار ورتوں 1846 وچّ اک انگریزی ودوان ولیئم جان تھامس نے کیتی۔ اک گیان دے نویں کھیتر دے روپ وچّ لوکدھارا دا ادگم جرمن بھراواں جیکب اتے ولیئم گرم ولوں زبانی روایتاں دے اکتریکرن، سنکلن اتے متھہاس دے مطالعہ تے مشتمل  کتاباں دی اشاعت نال ہویا۔ انیویں صدی وچّ پچھم وچّ لوکدھارا مطالعہ لئی وکھ وکھ مطالعاتی نظاماں دا ڈویلپ ہونا شروع ہو گیا۔
پنجابی وچّ فوکلور شبد دی ورتوں سبھ توں پہلاں باوا بدھ سنگھ نے کیتی۔ ونجارا بیدی دے وچار مطابق ‘راجا رسالو` وچّ باوا بدھ سنگھ نے ‘فوکلور` شبد دی ورتوں کیتی، اک وار تاں فوکلور نوں تتسم روپ وچّ ہی ورت کے کم سار لیا ہے۔ پر دوجی تے تیجی وار فوکلور دا پنجابی ترجمہ“کہانی" کیتا۔
انسائیکلوپیڈیا برٹینکا دے مطابق، فوکلور عامَ لوکاں دے اوہ پرمپراگت وشواساں، وہماں-بھرمانں، ششٹاچاراں، رسماں-ریتاں تیے کرم-کانڈاں دا سوما ہے جہڑے آدی کال توں چلے آ رہے ہن اتے سمکالی گیان تے دھرم دے ستھاپت پیٹرناں توں باہر وی کھنڈت، سدھرے پر نسبتاً بدلدے روپ وچّ آدھونک یگ تیک وی ہوند قایم کردے ہن۔
ڈاکٹر. بھپندر سنگھ خیرا انوسار، “سمیں ستھان تے سنمکھ پرستھتیاں دے پرسنگ وچّ لوک سموہ دی سبھیاچارک سوچنی دا وئکت روپ ہی لوکدھارا ہے۔ اس پرگٹائ لئی ورتی گئی سمگری اتے مادھئم دی قسم لوکدھارا دے وبھنّ روپاں نوں نردھارت کردی ہے۔ جویں اچار تے سنگیت دے مادھئم دے سمیل توں لوک گیت بندا؛ اچار تے برتانت توں کتھا، کتھ تے کارج توں ریت سبھیاچارک ستھاپناواں توں لوک-وشواس اتے بھاشا دی ورتوں نال لوک-ساہت، دھاگے دی ورتوں نال قصیدہ کاری آدی بندا ہے۔"
لوکدھارا دیاں وکھ-وکھ پربھاشاواں دی طرحاں ہی اس دے لچھناں نوں نشچت کرنا آسان نہیں ہے۔ ودواناں دوارا پروان کیتے جاندے کجھ مکھ لچھن اس طرحاں ہن: پرمپرا: پرمپرا بھاویں لوکدھارا نہیں ہندی پر اس دے میل توں بناں لوکدھارا جیونت نہیں رہِ سکدی۔ پرمپرا دے وچّ اوہ تتّ شامل ہندے ہن جہڑے اک سموہ لمے سمیں توں اپنے جیون دے وچّ ریتاں دے طور تے گرہن کردا ہے۔ لوکدھارا نوں پرمپرا دی سائنس سویکار کیتا جاندا ہے۔ لوکدھارا وچّ لوک جیون دیاں پرمپراواں نوں ہی دیکھیا جا سکدا ہے۔
پروانگی
لوکدھارا اپنے سنگٹھت روپ وچّ ادوں ہی پروان ہو سکدی ہے جدوں اسنوں لوک-سموہ دی پروانگی حاصل ہووے۔ سمیں دے نال لوکدھارا دے وچّ بہت کجھ شامل اتے نکھڑدا رہندا ہے۔ ایہہ سبھ کجھ ادوں ہی سنبھوَ ہندا ہے جدوں لوک سموہ دی پروانگی حاصل ہووے۔
منوستھتی
لوکدھارا دا دھراتل لوک سموہ دی منوستھتی ہے۔ منو-ستھتی، لوکاں دی جیون-جگت تے جیون-ستھتی تے نربھر کردی ہے۔ جیون ستھتی اگوں پیداوار دے سادھناں، رشتیاں، سنداں تے سمگری وچّ پرورتن آؤن صدقہ، جیون-ستھتی وچّ پرورتن آؤندا ہے۔ اس پرورتن نوں لوکدھارا دے سارے روپ سویکار کردے ہن۔
پرورتن
بدلاو تاں سماج دا نیم ہے۔ اس طرحاں ہی لوکاں دی مانسکتا دے وچّ پرورتن آؤن دے نال لوکدھارا وچّ پرورتن سہجے ہی واپر جاندا ہے۔ لوکدھارا دے وچّ نویں تتّ شامل ہو جاندے ہن اتے پرانے جہناں دی سارتھکتا نہیں ہندی، تیاگ دتے جاندے ہن۔
پرتبھا
لوکدھارا دے وچوں سموہ دی سوچ دا پرگٹاوا ملدا ہے۔ لوکدھارا سموہک سرجنا ہندی ہے۔ پر کوئی اک ویکتی جہڑا پرمپرا دے نال ڈونگھے روپ وچّ جڑیا ہندا ہے۔ اجیہا ویکتی اپنے نجّ تکّ سیمت نہ ہو کے سموہ دی پرتندھتا ہی کر رہا ہندا ہے۔ اس کم دے لئی بہت لمی گھالنا دی ضرورت ہندی ہے۔
پربندھکتا
لوکدھارا دی اک خوبی ایہہ وی ہے کہ ایہہ پرسنگ دے ادھین ہی وچردی ہے۔ ایہہ پربندھ ہی لوکدھارا نوں اک کارگر سنچار دا مادھئم بناؤندا ہے۔ لوکدھارا دے سارے تتّ ویونتبدھّ طریقے دے نال پرگٹ ہندے ہن۔ کوئی وی تتّ وادھو جاں اپرسنگک نہیں ہندا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شخصیتاں
پنجابی پاسے
گٹھ:سمتاں
تاتاری بولی
تاتاری بولی اک ترک بولی اے جیہڑی تاتارستان چ بولی جاندی اے۔ 6,496,600 ایدے بولن والیاں دی گنتی اے
لپی
تاتاری بولی نوں زیادہتر  سریلک لپی  دے وچ لکھیا جاندا ہے ، لیکن کجھ لوک  عربی لپی  اتے  رومن لپی  دا استعمال وی کردے ہن ۔ تاتار لکھن لئی عربی لپی نوں ذرا تبدیلی کرنا پئی سی اتے اس  لپی نوں یانا املاء (   яңа имля, Yaña imlâ   ) (نویں املاء) کیہا جاندا ہے ۔
چین وچ وسدے تاتاری حالے وی عربی لپی ورتدے نیں ؛
حوالے
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:تاتارستان گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:وسطی ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:سائبیریا گٹھ:سائبیریائی ترک بولیاں گٹھ:التائی بولیاں گٹھ:روس دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ٹفلوپس لائنولاٹس
ٹفلوپس لائنولاٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع ماناٹوٹو
ضلع ماناٹوٹو دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
پاسائک کاؤنٹی
پاسائک امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
شوارزنبرگ قلعہ
شوارزنبرگ قلعہ جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے شوازنبرگ، سیکنی وچ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
مورگنز
مورگنز سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
ضلع ماناٹوٹو
گٹھ:چڑھدا تیمور
چک 329 ڈبلیو بی
چک 329 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
ٹفلوپس لورجی
ٹفلوپس لورجی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)
سہ فریقی اتحاد ، تن طاقتی اتحاد ، محوری اتحاد یا سہ فریقی معاہدہ 27 ستمبر 1940 نو‏‏ں برلن جرمنی وچ ہويا اس معاہدہ نے دوسری جنگ عظیم وچ محوری قوتون نو‏‏ں اک وکھ یونین وچ متحد کیا. اس معاہدے وچ دستخط کرنے والے نمائندے سن : نازی جرمنی دے اڈولف ہٹلر ، فاسسٹ اٹلی دے وزیر خارجہ گلاٹسو چانو تے جاپانی سلطنت دے جرمنی وچ سفیر سابرو كرس. گٹھ:تریخ گٹھ:دوسری جنگ عظیم
پیل پی50
پیل پی50 تن پہیاں تے دنیا دی اک نکی کار اے۔ ایہ پہلی واری 1962 توں 1965 دے وشکار بنی۔ فیر ایہ 2010 وچ بنن لگی۔ ایس نوں دنیا دی سب توں نکی کار کیا جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نکیاں کاراں گٹھ:گڈیاں
ٹفلوپس لمبریکالس
ٹفلوپس لمبریکالس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ناکس
ناکس سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
ضلع مانوفاہی
ضلع مانوفاہی دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
منسٹر گیشینن
منسٹر گیشینن سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 490 لوک وسدے نیں۔
ضلع مانوفاہی
گٹھ:چڑھدا تیمور
دهستان اشنویه جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اشنویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اشنویہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
سیلم کاؤنٹی
سیلم امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو جرسی دیاں کاؤنٹیاں
ضلع اوکسی
ضلع اوکسی دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:چڑھدا تیمور
اوبروالڈ
اوبروالڈ سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ایتھے 230 لوک وسدے نیں۔
صوبا لہندا سماٹرا
انڈونیشیا براعظم ایشیاء دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ لہندا سماٹراانڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز پاڈانگ شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 12 ریجنسیاں تے 169 سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 964پنڈ نیں ۔
چک 337 ڈبلیو بی
چک 337 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
کوکو رکھ
کوکو رکھ مالویسی ٹبر دا سدا ہرا رکھ اے۔ کوکو رکھ سدا ہرا رکھ ہوندا اے جیدا اصل دیس امریکہ دے ٹراپیکل تھاں نیں۔ ایہ (4–8 میٹر (یا 15–26 فٹ) تک اچا ہوندا اے۔ ایہ ایمیزن دے جنگلاں دا رکھ سی تے ایس نوں انسان دوجے تھانواں ول لے گۓ۔ ایہدا سائنسی ناں تھیوبروما دا مطلب اے دیوتاواں دی خراک۔ چاکلیٹ کوکو بی توں بنائی جاندی اے جیہڑا کوکو رکھ تے لگدا اے۔ ایہ 15–30 سینٹی میٹر (یا 6–12 انچ)  لماں تے  8–10 سینٹی میٹر (3–4 انچ) چوڑا ہوندا اے۔ پکن تے پیلا یا کھٹے رنگدا ہوجاندا اے تے وزن ادھے کلو تک ہوسکدا اے۔
کوکو رکھ نکے ناپ دے چنگی زمین وچ جتھے پانی دا ودھیا نکاس ہووے ہوندے نیں۔ ایہ ایکویٹر دے دونویں پاسے 20 ڈگری تک ہوندا اے۔ ایس نوں 2000 ملی میٹر تک مینہ دی سلانہ لوڑ ہوندی اے تے 21 توں 32 سیلسیس تک دی گرمی سہ سکدا اے تے 15 سیلسیس توں تھلے دی ٹھنڈ نہیں سہ سکدا۔
علی بن مہزیار اہوازی
علی بن مہزیار نے اک خط دے ذریعہ جدو‏ں امام محمد تقی علیہ السلام نو‏‏ں حکومت‏ی کارندےآں تے قم دے رہنے والے شیعاں دے درمیان تصادم د‏‏ی اطلاع دتی تاں امام محمد تقی علیہ السلام نے اس دے جواب وچ لکھیا: تسيں نے جو وی قم دے بارے وچ مینو‏ں اطلاع دتی اے اسنو‏‏ں ميں نے دیکھ لیا اے خدا انہاں نو‏ں نجات دے ،اور اندیاں مشکلاں نو‏‏ں حل کرے ، تسيں نے جو گلاں مکتوب کيت‏یاں نيں انہاں تو‏ں اس قضیہ وچ جان ک‏ے مینو‏ں خوشی ہوئی ، ايس‏ے طرح تو‏ں ایہی عمل کردے رہو امید کردا ہاں کہ خدا بدلے وچ جنت دے ک‏ے توانو‏‏ں خوش کرے ، تے تسيں تو‏ں میری رضایت د‏‏ی بنا اُتے راضی ہوئے جائے اس دے حضور عفو تے کرم دا خواستار ہاں حسبنا اللہ تے نعم الوکیل۔(2) اس مکتوب تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علی ابن مہزیار صرف اس علاقے وچ آپ دے نمائندہ تے وکیل ہی نہ سن بلکہ آپ نو‏‏ں اک خصوصی حیثیت وی حاصل سی ايس‏ے وجہ تو‏ں امام علیہ السلام فرماندے نيں ايس‏ے طرح اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھاندے رہو اسک‏‏ے علاوہ تے وی ایداں دے مکتوب نيں جنہاں نو‏ں امام علیہ السلام نے علی ابن مہزیار دے مکتوب دے جواب وچ لکھ ک‏ے انہاں تو‏ں اپنی محبت تے اور اپنے اعتماد دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔(3) علی ابن مہزیار د‏‏ی شخصیت اس اعتبار تو‏ں ساڈے لئے اہ‏م اے کہ انہاں دے والد دا تعلق ساڈی ہی سر زمین ہندوستان تو‏ں سی تے مذہب دے لحاظ تو‏ں پہلے عیسائی سن ۔(4) انہاں دے عیسائی مذہب ہونے دے بارے وچ صراحت دے نال کشی نے انہاں دے بارے وچ بیان کيتا اے کہ پہلے اوہ عیسائی سن تے انکا تعلق ہندوستان تو‏ں سی لیکن خدا نے اپنے کرم تے لطف تو‏ں انہاں د‏‏ی ہدایت کیتی۔(5)
علی ابن مہزیار دا ایہ نمونہ ساڈے لئے قابل غور اے کہ ہندوستان دا رہنے والا اک شخص امام جواد علیہ السلام تو‏ں اِنّا نیڑے ہوئے جاندا اے کہ آپ دا مورد اعتماد بن جاندا اے تے انہاں شخصیتاں وچ قرار پاندا اے جنہاں دے لئی امام علیہ لسلام دعا کردے نيں ، جتھے ایہ گل ساڈے لئے پیروی تے اطاعت دے اصولاں نو‏‏ں لےک‏ے بہت کچھ سبق رکھدی اے اوتھے امام علیہ السلام د‏‏ی طرز امامت نو‏‏ں وی بیان کردی اے کہ کس طرح دور دراز دے علاقے دے لوکاں نو‏‏ں امام علیہ السلام نے اپنے کردار دے بل اُتے اپنا گرویدہ بنا لیا سی۔
ایہ اوہ شخصیت اے جو جلیل القدر منزلت د‏‏ی حامل اے، امام دے اس مایہ ناز صحابی نے اسلامی معارف تے دینی مسائل اُتے ۳۰ (11) یا ۳۳ کتاباں تحریر کاں، شیعاں دے ہمیشہ مددگار رہ‏ے، انکا طریقہ ایہ سی کہ زیادہ تر سوالات امام علیہ السلام تو‏ں لکھ ک‏ے پُچھدے سن تے جو ضروری گلاں ہُندیاں امام علیہ السلام تک منتقل کردے امام علیہ السلام تے علی بن مہزیار دے درمیان بوہت سارے خطوط ردوبدل ہوئے، انہاں وچ اسيں اک نو‏‏ں پیش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ علی بن مہزیار نے اک خط دے ذریعہ جدو‏ں امام علیہ السلام نو‏‏ں حکومت‏ی کارندےآں تے قم دے رہنے والے شیعاں دے درمیان تصادم د‏‏ی اطلاع دتی تاں امام علیہ السلام نے اس دے جواب وچ لکھیا، تسيں نے جو وی قم دے بارے وچ مینو‏ں اطلاع دتی اسنو‏‏ں ميں نے دیکھ لیا، خدا انہاں نو‏ں نجات دے، تے اندیاں مشکلاں نو‏‏ں حل کرے، تسيں نے جو گلاں مکتوب کيت‏یاں نيں۔ انہاں تو‏ں اس قضیہ وچ جان ک‏ے مینو‏ں خوشی ہوئی ، ايس‏ے طرح تو‏ں ایہی عمل کردے رہو، امید کردا ہاں کہ خدا بدلے وچ جنت دے ک‏ے توانو‏‏ں خوش کرے، تے تسيں تو‏ں میری رضایت د‏‏ی بنا اُتے راضی ہوئے جائے اس دے حضور عفو تے کرم دا خواستار ہون، حسبنا اللہ تے نعم الوکیل۔ (12) اس مکتوب تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علی ابن مہزیار صرف اس علاقے وچ آپ دے نمائندہ تے وکیل نہ سن، بلکہ آپ نو‏‏ں اک خصوصی حیثیت وی حاصل سی ايس‏ے وجہ تو‏ں امام علیہ السلام فرماندے نيں، ايس‏ے طرح اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھاندے رہو اسک‏‏ے علاوہ تے وی ایداں دے مکتوب نيں جنہاں نو‏ں امام علیہ السلام نے علی ابن مہزیار دے مکتوب دے جواب وچ لکھ ک‏ے انہاں تو‏ں اپنی محبت تے اپنے اعتماد دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ (13)
علی ابن مہزیار د‏‏ی شخصیت اس اعتبار تو‏ں ساڈے لئے اہ‏م اے کہ انہاں دے والد دا تعلق ساڈے ہی علاقے تے خطے سرزمین ہندوستان تو‏ں سی تے مذہب دے لحاظ تو‏ں پہلے عیسائی سن ۔(14) انہاں دے عیسائی مذہب ہونے دے بارے وچ صراحت دے نال کشی نے بیان کيتا اے کہ پہلے اوہ عیسائی سن تے انکا تعلق ہندوستان تو‏ں سی لیکن خدا نے اپنے کرم تے لطف تو‏ں انہاں د‏‏ی ہدایت کیتی۔(15) علی ابن مہزیار دا ایہ نمونہ ساڈے لئے قابل غور اے کہ ہندوستان دا رہنے والا اک شخص امام جواد علیہ السلام تو‏ں اِنّا نیڑے ہوئے جاندا اے کہ آپ دا مورد اعتماد بن جاندا اے تے انہاں شخصیتاں وچ قرار پاندا اے جنہاں دے لئی امام علیہ السلام دعا کردے نيں، جتھے ایہ گل ساڈے لئے پیروی تے اطاعت دے اصولاں نو‏‏ں لےک‏ے بہت کچھ سبق رکھدی اے، اوتھے امام علیہ السلام دے طرز امامت نو‏‏ں وی بیان کردی اے کہ کس طرح دور دراز دے علاقے دے لوکاں نو‏‏ں امام علیہ السلام نے اپنے کردار دے بل اُتے اپنا گرویدہ بنا لیا سی ۔اج ساڈے لئے وی ضروری اے اپنے سامنے اس کردار نو‏‏ں بصورت آئینہ رکھن، جس نے ملک تے جغرافیائی سرحداں نو‏‏ں توڑ کر اپنے مثبت طرز عمل تو‏ں نہ صرف اپناں بلکہ دوسرے مذاہب دے لوکاں نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ اج ہندوستان وچ چھائے نفرتاں دے بادلاں دے درمیان ساڈے لئے ضروری اے کہ ايس‏ے طرز نو‏‏ں اختیار کرن، تے حلم تے بردباری دے نال متحد ہوئے ک‏ے جتھے اپنے دشمناں دا مقابلہ کرن، اوتھے جذبات وچ آ ک‏ے ایسا کچھ نہ کرن کہ لوک ساڈے دین تے مذہب تو‏ں محض اس لئی دور ہوئے جاواں کہ انہاں نو‏ں اس وچ عقل تے شعور تے منطق نظر نہ آئے تے اوہ اپنی معنویت د‏‏ی تسکین دے لئی انہاں راہاں اُتے چل پڑاں جس د‏‏ی انتہا انسانیت د‏‏ی ہلاکت دے سوا کچھ نئيں۔
حوالے
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ضلع ویکیوکو
ضلع ویکیوکو دکھنی چڑھدے ایشیاء دے اک دیس چڑھدا تیمور دا اک ضلع اے۔
گٹھ:چڑھدا تیمور
ٹفلوپس لوزوننسس
ٹفلوپس لوزوننسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اننے سپ
ڈربورینس
ڈربورینس سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
سومرسٹ کاؤنٹی
سومرسٹ امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو جرسی دیاں کاؤنٹیاں
بانی بسو
بانی بسو (جنم 11 مارچ 1939 ) اک بنگالی بھارتی لکھاری، مضمون نگار، نقاد اتے شاعرہ ہے۔ اسنے سکاٹش چرچ کالج  اتے کلکتہ یونیورسٹی توں پڑھائی کیتی۔
اوارڈ
بانی باسو نوں بنگالی ساہت وچ اس دے یوگدان لئی بھارت دے سبھ توں ودھ ساہتک ایوارڈاں وچوں اک ساہت اکادمی اوارڈ 2010, ایہہ انعامی تقریب 15 فروری 2011 نوں نویں دلی وکھے منعقد کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بنگالی لوکگٹھ:بنگالی شخصیتاںگٹھ:لکھاریگٹھ:بنگالی لکھاریگٹھ:زندہ لوک
کرینز مونٹانا
کرینز مونٹانا سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
ٹفلوپس میڈاگیسکاریننسس
ٹفلوپس میڈاگیسکاریننسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان دشت بیل
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اشنویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اشنویہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
خاص علاقہ یوگیاکارتا
انڈونیشیا براعظم ایشیاء دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ یوگیاکارتا انڈونیشیا دے 2 خاص علاقےآں چوں اک اے اسدا دا انتظامی مرکز یوگیاکارتا شہر اے ۔ اس علاقے دیاں 4 ریجنسیاں تے 78 سب ڈسٹرکٹ نیں ، علاقے چ 438پنڈ نیں ۔ یوگیاکارتا بادشاہب وی ایسف علاقے چ قائم رہی اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:مشرق بعید
چندولن
چندولن سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔ایتھے 82 لوک وسدے نیں۔
سسکس کاؤنٹی، نیو جرسی
سسکس امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
وکیمینیا
وکیمینیا وکیپیڈیا دے ورتنوالیاں دی اک سلانہ ملنی اے۔ اہ ہر سال دنیا دے وکھرے تھانوان تے ہوندی اے۔ ایدا پربندھ وکیمیڈیا فاؤنڈیشن کردی اے تے لکھاریاں، پروگرام بنانوالیاں تے کھوجیاں نوں اک تھاں تے کٹھا کردی اے۔
صوبہ طلاس
صوبہ تراز جاں طلاس ( لاطینی: Talas Region) کرغیزستان دا اک صوبہ اے۔ تلاس صوبہ ( کرغیز بولی : талас областы ، انگریزی : talas province ) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دے اتلے لہندے وچ واقع اک صوبہ اے ۔ اس صوبے دے راجگڑھ دا ناں وی تلاس شہر اے ۔ اسدیاں سرحداں  قازقستان اتے ازبکستان نال وی لگدیاں ہن ۔ اس صوبہ دے شمال وچ کرغیر آلاتو دے پہاڑ ہن اتے وچکارلے حصے توں تلاس دریا نکلدا اے ۔
تفصیلاں
صوبہ تراز دی مجموعی آبادی 219,615 افراد تے مشتمل اے۔
ٹیکا
thumb|240px|[[تلاس شہر دے نیڑے مناس دا مقبرہ]] منیا جاندا اے کہ کرغیز لوکاں دا مشہور تریخی لوک ہیرو مناس اس صوبہ وچ پیدا ہویا سی ۔ تلاس دی وادی 751 عیسوی وچ عرباں اتے چین دے تنگ شاہی خاندان دے وچ ہوئی طلاس دی لڑائی لئی وی مشہور اے ، جس وچ چینی فوج دی ہار ہوئی اتے نتیجے وچ آمو پار علاقے دا اسلامیکرن  زوراں نال  ہونا شروع ہویا ۔ وچکار دور اتے سوویت یونین دے زمانے وچ ایہہ کھیتر طلاس دریا دی وادی وچ ہی واقع قازقستان دے تراز شہر نال متعلق سی لیکن ہن ایہناں دوناں دے وچ دی سرحد بند ہون نال صوبہ اتے طلاس شہر دی اہمیت گھٹی اے کیونکہ اتھوں باقی کرغیزستان دے وچ آواجائی اُچیاں پہاڑیاں دی وجہ توں محدود اے ۔ 2009 دی جنگننا دے مطابق تلاس صوبہ دے 91.9 % فیصدی لوک کرغیز نسل دے ہن ۔ ایہناں دے علاوہ اتھے کجھ روسی ، کردی ، قازق، ازبیک ، تاتار ، جرمن اتے ہور نسلاں دے لوک وی رہندے ہن ۔ قازقستان دی نزدیکی دے کارن تلاس صوبہ وچ بولی جان والی کرغیز بولی وچ کجھ قازق بولی دا اثر نظر آؤندا اے ۔ کرغیزستان وچ جدوں کسے منڈے - کڑی دے ویاہ ہندا اے تاں لڑکیوالے کڑی دے پروار نوں اک رقم ادا کردے ہن جنوں کالم ( Kalym ) کیہا جاندا اے ۔ کیہا جاندا اے کہ تلاس کھیتر وچ لڑکیاں لئی دتے جان والے کالم کرغیزستان دے کسے وی ہور حصہ توں زیادہ اے ۔
حوالے
گٹھ:کرغیزستان دے صوبے گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ گٹھ:کرغیزستان
ٹفلوپس میڈجیمنٹائی
ٹفلوپس میڈجیمنٹائی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ساغر صدیقی
ساغر صدیقی (محمد اختر) اک پنجابی پاکستانی اردو شاعر سی ۔
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان
صوبا لہندا نوسا تینگارا
انڈونیشیا براعظم ایشیاء دا اک مسلمان دیس اے ، جہرا مشرق بعید ج واقع اے ۔ انڈونیشیا دے کل 33 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چوں 31 صوبے تے 2 خاص علاقے نیں ۔ صوبہ لہندا نوسا تینگارا انڈونیشیا دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اسدا دا انتظامی مرکز ماٹارام شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 8 ریجنسیاں تے 116 سب ڈسٹرکٹ نیں ، صوبے چ 913 پنڈ نیں ۔
چیمپکس
چیمپکس سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
دهستان اشنویه شمالی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان اشنویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان اشنویہ ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
وینیٹین
وینیٹین اک بولی اے جیہڑی اٹلی دے تھان وینیٹو ج بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 20 لکھ تون اپر اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
چک 339 ڈبلیو بی
چک 339 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
تارنتینو
تارنتینو اک بولی اے جیہڑی تھلویں اٹلی ج بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی کنتی 3 لکھ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
یونین کاؤنٹی
یونین امریکی صوبے نیو جرسی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 341 ڈبلیو بی
چک 341 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
بیل
بیل سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔
ٹفلوپس مالکومی
ٹفلوپس مالکومی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
انا حیاٹ ہنٹنگٹن
انا حیاٹ ہنٹنگٹن (مارچ 10, 1876 – اکتوبر 4, 1973) بتیاں بنان والی اک امریکن سوانی سی۔ اوہ 10 مارچ 1876 نوں کیمبرج، میساچیوسٹس وچ جمی۔ آرٹ دی پڑھائی اوہنے بوسٹن تے نیو یارک شہر توں کیتی۔ اودیاں بناياں ہویاں بتیاں وچ گھوڑے تے ہور پسو دسدے نیں تے اوہ دنیا دیاں کئی تھانواں تے لگے ہوۓ نیں۔ 4 اکتوبر 1973 وچ اوہدی موت ہوئی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ گٹھ:امریکی شخصیتاں
نگورنو کاراباخ جنگ، 2020
27 ستمبر 2020 د‏‏ی صبح ناگورنو کارابخ لائن آف لائن آف رابطہ دے نال جھڑپاں شروع ہوئیاں ، جو ناگورنو-کارابخ جنگ دے بعد قائم ہوئیاں سن۔ انہاں جھڑپاں دے جواب وچ ، آرمینیا تے آرٹسخ نے مارشل لا تے مکمل نقل تے حرکت متعارف کرایا ، جدو‏ں کہ آذربائیجان نے مارشل لا تے اک کرفیو لائیا ،  بعد وچ 28 ستمبر نو‏‏ں جزوی تحرک دا اعلان کيتا۔
بین الاقوامی تجزیہ کاراں دا خیال اے کہ لڑائی دا امکان آذربائیجان تو‏ں ہونے والی کارروائی تو‏ں ہويا ، تے ایہ کہ اس کارروائی دا بنیادی اہداف جنوبی ناگورنو-کاراباخ دے انہاں ضلعے اُتے دوبارہ دعوی کرنا سی جو کم پہاڑی نيں تے اس طرح اس خطے د‏‏ی مضبوط قلعے دے مقابلے وچ آسانی تو‏ں اختیار کرنا آسان ا‏‏ے۔ داخلہ۔  اس جنگ نو‏‏ں ڈرون ، سینسر ، طویل فاصلے تو‏ں بھاری توپخانہ   تے میزائل حملےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے نال نال ریاستی پروپیگنڈہ تے آن لائن معلومات د‏‏ی جنگ وچ سرکاری سوشل میڈیا اکاؤنٹس دے استعمال کیت‏‏ی وی نشاندہی کيتی گئی سی۔  دونے اطراف وچ کل ہلاکتاں کم ہزاراں وچ ہوسکدیاں نيں۔
ترکی نے آذربائیجان نو‏‏ں فوجی مدد فراہ‏م د‏‏ی ، حالانکہ اس حمایت د‏‏ی حد متنازعہ سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ترکی د‏‏ی شمولیت تنازعہ وچ آذربائیجان دے موقف نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے اس خطے اُتے روس دے اثر نو‏‏ں کم کرنے دے ذریعہ اپنے اثر تے رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی اک کوشش سی۔
متعدد ملکاں تے اقوام متحدہ نے اس لڑائی د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کيتی تے دونے فریقاں اُتے زور دتا کہ اوہ تناؤ نو‏‏ں بڑھاوا داں تے تاخیر دے بغیر بامقصد مذاکرات دا آغاز کرن۔ ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے ذریعہ روس دے ذریعہ اک انسانی ہمدردی د‏‏ی جنگ بندی کيتی گئی ، تے آرمینیا تے آذربائیجان دونے د‏‏ی طرف تو‏ں اس اُتے اتفاق کيتا گیا ، باضابطہ طور اُتے 10 اکتوبر ،   اُتے عمل وچ آیا لیکن دونے فریقین نے اسنو‏ں مکمل طور اُتے نظرانداز کيتا۔ ، ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی منصوبہ بند واپسی تے زخمیاں تے قیدیاں دے تبادلے نو‏‏ں روکنا۔
ناگورنو کاراباخ د‏‏ی دوسری وڈی آبادی شوشہ اُتے آذربائیجان دے بعد ، آذربائیجان دے صدر ، الہام علیئیف ، ارمینیا دے وزیر اعظم ، نیکول پاشینیان ، تے روس دے صدر ، ولادیمیر پوتن دے وچکار اک امن معاہدہ طے پایا ، جس نے تمام اختتام نو‏‏ں ختم کردتا۔ ماسکو وقت دے مطابق 00 نومبر ، 10 نومبر 2020 ء تو‏ں علاقے وچ دشمنی۔ آرٹسخ دے صدر ، آرائیک ہاروتیونیان نے وی دشمنی ختم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ معاہدے دے مطابق ، ہر متحارب فریق اس وقت زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں برقرار رکھے گا ، جدو‏ں کہ ارمینیا ناگورنو کاراباخ دے آس پاس دے ہور مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں آذربائیجان واپس کرنے اُتے رضامند ہويا۔ آذربائیجان ترکی تے ایران د‏‏ی سرحد تو‏ں متصل اس دے ناخچیون تک وی زمین تک رسائی حاصل کرے گا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج سال دے مینڈیٹ دے لئی ارمینیا تے ناگورنو کاراباخ خطے دے وچکار لینڈ کوریڈور د‏‏ی حفاظت دے لئی لگ بھگ 2،000 روسی فوجی امن فوج دے طور اُتے تعینات ہون گے۔  جنگ دے خاتمے نو‏‏ں آذربائیجان وچ وڈے پیمانے اُتے منایا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:آذربائیجان
یوروبا
یوروبا وڈے افریقی قبیلیاں وچو‏ں ایک دا نام اے۔ یوروبا نائیجیریا دی کل آبادی دا تقریباً 30% اے، تے ایہہ پورے مغربی افریقہ وچ تقریباً 40 ملین افراد دا گھر اے۔
انہاں دا مذہب اڑیسہ، اسلام تے عیسائیت اے۔
مکویان گوریوچ مگ-1
مگ-1 دوجی وڈی لڑائی دا سوویت یونین دا لڑاکا جہاز سی۔ ایہ 1939 وچ بنانا شروع کیتا گیا۔ ایہ بوت اچائی تے لڑن لئی بنایا گیا سی۔ ایدے وچ تھوڑی تبدیلی کر کے مگ-3 بنا لیا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
دهستان آختاچی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان بوکان دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان بوکان ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کرغیر آلاتو
thumb|230px|[[کرغیزستان وچ کرغیز آلاتو دا اک نظارا]] کرغیر آلاتو ( کرغیز بولی: кыргыз ала - тоосу ، انگریزی : kyrgyz ala – too ) شمالی تیان شان دا اک پہاڑی سلسلہ ے جو مشرق توں مغرب سمت وچ اسک کول جھیل توں قازقستان​ دے تراز شہر تک چلدا اے ۔ اسدا لہندا حصہ کرغیزستان اتے قازقستان​ دے وچ  اک قدرتی سرحد وی بناندا اے ۔ ایہہ سلسلہ چئے وادی نوں کوچکور وادی ، سوسمر وادی اتے تلاس وادی توں وی وکھ کردا اے ۔ اسدا سبھتوں اچا سکھر 4،855 میٹر ( 15،928 فٹ ) اُچا آلامودون ( аламүдүн ، alamyudyun ) پہاڑ اے ۔
حوالے
گٹھ:تیان شان گٹھ:قازقستان دے پہاڑی سلسلے گٹھ:کرغیزستان دے پہاڑ گٹھ:قازقستان دا جغرافیہ گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ
اوسیتی بولی
اوسیتی بولی ( Ирон æвзаг, ایرون ایوزاگ ) قفقاز  دے علاقے  اوسیتیا  وچّ بولی جان والی اک چڑھدی ایرانی بولی  ہے ۔ اسنوں لگبھگّ پنج لکھ لوک بولدے ہن ۔
اوسیتی بولی اک بولی اے جیہڑی اتلا اوسیتیا (روس ) تے تھلواں اوسیتیا (گرجستان) وچ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 525,000 دے نیڑے اے۔
مقابلتاً شبدبھڈار
ہند یورپی بولی پروار دی میمبر ہون دے ناطے اوسیتی وچّ بہت سارے اجیہے شبد ہن جو اس پروار دیاں ہور بولیاں( ہندی پنجابی ) دے شبداں توں ملدے - جلدے ہن ( اُچارن رومن لپی وچّ دتے گئے نیں )
حوالے
گٹھ:ہند ایرانی بولیاں گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:چڑھدیاں ایرانی بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاںگٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:قفقاز دیاں بولیاں
گٹھ:گرجستان دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ہیروشیما امن میموریل
ہیروشما پیس میموریال (広 島 平和 記念 碑 ہیروسیما ہائوا کننی)، مول روپ وچ ہیروشیما پریفیچرل انڈسٹریئل پرموشن ہال، اتے ہن عامَ طور اُتے جینبکو ڈوم، ایٹمی بمب ڈوم جاں اے-بوم ڈوم (原爆ドーム Genbaku Dōmu)، جاپان دے ہیروسیما وچ ہیروشیما پیس میموریال پارک دا حصہ اے اتے 1996 وچ اسنوں یونیسکو ورلڈ ہیریٹیج سائیٹ نامزد کیتا گیا سی۔ ہال دی بربادی 6 اگست 1945 نوں ہیروشیما دے ایٹمی بمب دھماکیاں وچ مارے گئے لوکاں لئی اک یادگار وجوں کم کردی اے۔ 70,000 توں ودھ لوک ترنت مار دتے گئے سن اتے اک ہور 70,000 نوں ریڈیئیشن توں گھاتک سٹاں لگیاں سن۔
اتہاس
اتپاد پردرشنی ہال دی عمارت اصل وچ چیکّ آرکیٹیکٹ جان لیزل ولوں تیار کیتی گئی سی۔ اس ڈزائین وچ بلڈنگ دے سبھ توں اچے ستھان تے اک خاص گمبد شامل سی۔ ایہہ اپریل 1915 وچ مکمل ہویا سی اتے اسدا ناں ہیروشیما پرفیکٹیلل کمرشیئل ایگزیبشن (ایچئیمائی) رکھیا گیا سی۔ ایہہ اس سال اگست وچ لوکاں لئی رسمی روپ وچ کھلھا سی۔ 1921 وچ، ناں بدل کے ہیروشیما پریکٹیچرل پروڈکشن ایگزیبشن ہال اتے پھر 1933 وچ ہیروسیما پریکٹیچرل انڈسٹریئل پرموشن ہال وچ بدل دتا گیا۔ ایہہ عمارت ایؤئی برج دے لاگے وڈے بزنس ضلعے وچ واقع سی اتے اسدا مکھ طور تے کلا اتے تعلیمی پردربھناں لئی ورتیا گیا سی
ایٹمی بمب دھماکے
6 اگست 1945 نوں 8:15 وجے، لڑائی وچ ورتے جان والا پہلا ایٹمی بمب - امریکہ دیاں فوجاں دیاں فوجاں نے انولا گے، اک بی -29 بوبر ایٹمی بمب دی طاقت نے جاپان دے ہیروشیما شہر نوں بااثر ڈھنگ نال ختم کر دتا۔
اس توں پہلاں، 25 جولائی نوں پیسفک وچ امریکہ دی رننیتک ایئر فورس دے کمانڈر جنرل کارل سپیزج نے جاپان وچ چنے گئے شہراں اُتے خاص بمب حملے کرن دا حکم دتا سی۔ [5] چنیا گیا پہلا ٹیچا شہر ہیروشیما سی، جسدا دکھنی ہونشو وچ اک اہم بندرگاہ سی اتے شہر وچ 40,000 فوجیاں دے نال جاپانی دوجی جنرل فوج دا مکھ دفتر سی۔ [5] بمب خفیہ وچ اکٹھے ہویا سی اتے انولا گے اُتے لوڈ کیتا گیا سی اس وچ سینکڑے کلوگرام لیڈ ولوں بچائے گئے اک یورینیئم آئیسوٹیپ 235 کور شامل اے۔ بمب، "لٹل بوئڈ" ناں دا کوڈ کول 15,000 ٹن ٹیئینٹی دے برابر فورس سی۔ ایہہ جہاز 6 اگست 1945 نوں 8:15:17 وجے مقامی ویلے اُتے لٹل بوئے نوں گھیریا۔ 43 سکنٹاں دے اندر اس نوں شہر' تے پھٹن نال 240 میٹر (790 فٹ) دا ٹیچا ملیا۔ ایؤئی برج لئی ارادہ، بمب نے سدھے شیعہ ہسپتال وچ وسپھوٹ کیتا، جو کہ جینبکو ڈوم دے بہت نزدیک سی۔ کیونکہ دھماکہ لگبھگ سدھے طور تے اوورہیڈّ سی، عمارت اسدے سائز نوں قایم رکھن دے یوگ سی۔ [6] عمارت دے لمبکاری کالم وسپھوٹ دے قریب لمبکاری نیم پھورساں دا خلاف کرن دے اہل سن، اتے کنکریٹ اتے اٹّ دیاں باہری کندھاں دے کجھ برقرار راے۔ دھماکے دا مرکز گھیرے توں 150 میٹر (490 فٹ) کھتجی اتے 600 میٹر (2,000 فٹ) لمبا سی۔ عمارت دے اندر ہر کوئی ترنت ماریا گیا۔
سنبھال
بمب دے ہائپرکوسٹر دے نیڑے کھڑی عمارت صرف اکو اک ڈھانچہ سی۔ عامَ طور تے Genbaku ("A- بوب") ڈوم کیہا جاندا اے، اسدے سکھر اُتے خلاصہ کیتے گمبد دے ڈھانچے دے ڈھانچے کارن، ڈھانچے نوں باقی دے کھنڈراں نال ڈھاہیا جانا سی، پر عمارت دی بہو گنتی برقرار سی ڈھاہن دی سکیم ڈوم اختلاف دا موضوع بن گیا، کجھ مقامی لوک اس نوں توڑنا چاہندے سن، جدکہ ہور اس نوں بمباری دا اک یادگار اتے شترقی دا پرتیک دے طور تے سامبھنا چاہندے سن۔ اخیر وچ، جدوں ہیروشیما دا پنر اساری شروع ہویا، عمارت دے پنجر بچے ہوئے سن۔
1950 توں 1 9 64 دے درمیان، ہیروشیما پیس میموریال پارک گمّ دے آلے-دوآلے قائم کیتا گیا سی۔ ہروشیما سٹی کونسل نے 1 9 66 وچ جینبکو ڈوم دی مستقل سانبھ-سنبھال تے اک متا اپنایا، جسنوں آدھکارک طور اُتے ہیروشیما پیس میموریال (جینبکو ڈوم) دا نام دتا گیا۔ ڈوم پارک دی پرائمری مارگمارک بننا جاری رہا اے۔
جنگ بندی اتے جینبکو ڈوم دی سموہک جنگ توں بعد دی معیاد وچ وی جاری رہا۔ ہیروشیما سٹی کونسل نے 1 9 66 وچ اعلان کیتا کہ اسدا اساری اس ڈھانچے دی جاری بچاء لئی سی جس نوں ہن "جینبکو ڈوم" کیہا گیا اے۔ ہیروسیما دے سبھ توں پہلے چنے ہوئے میئر، شنجو ہامائی (1905–1968) نے گھریلو اتے قومانتری طور تے بچاء دے یتناں لئی دھن منگیا۔ ٹوکیؤ جان دے دوران، ہامائی نے راجگڑھ دیاں سڑکاں اُتے سدھا فنڈ اکٹھے کرن دی سکیم بنائی۔ Genbaku ڈوم اُتے سنبھال دا کم 1 967 وچ پورا ہویا سی۔ Genbaku ڈوم نوں تباہی نوں ستھر کرن لئی دو نابالغی پروجیکٹاں توں لنگھایا گیا اے، خاص کرکے اکتوبر 1989 اتے مارچ 1990 وچ۔
یونیسکو دی ورلڈ ہیریٹیج سائیٹ
دسمبر 1996 وچ، جینبکو ڈوم نوں عالمی تہذیبی اتے قدرتی وراثتی پروٹیکشن دے کنوینشن اُتے مشتمل یونیسکو دی عالمی وراثت لسٹ وچ درج کیتا گیا سی۔ یونیسکو دی لسٹ وچ ایہہ شامل اک تباہی کاری طاقت (ایٹمی بمب) توں بچن اتے مشتمل سی، جو انسانی آبادی اُتے ایٹمی ہتھیاراں دا پہلا استعمال سی اتے شترقی دا پرتیک وجوں اسدا نمائندگی سی۔ ورلڈ ہیریٹیج سائیٹ دے روپ وچ یادگار دی تائید بارے چین اتے یونائیٹڈ سٹیٹ دی عالمی وراثتی کمیٹی دے نمائندہ دے رزرو سن۔ چین نے اس سمبھاونا دا حوالہ دتا کہ اس تقریب نوں ختم کرن لئی اس یادگار دا استعمال کیتا جا سکدا اے کہ لڑائی دے دوران جاپان دے حملے دے پیڑت دیساں نوں جیون دا سبھ توں وڈا نقصان ہویا اے اتے امریکہ نے کیہا اے کہ جنگی ستھاناں لئی اک یادگار ہون نال ضروری تریخی حوالہ ۔ امریکہ نے اپنے آپ نوں فیصلے توں وکھ کر دتا۔
حوالے
گٹھ:جاپان وچ عالمی وراثت تھاں گٹھ:عالمی وراثت تھاں گٹھ:عالمی وراثت ٹکانے گٹھ:جاپان
بشار الاسد
بشار الاسد (بَشَّار الْأَسَد؛ 11 ستمبر 1965ء) شام دا صدر تے  عرب سوشلسٹ بعث پارٹی (عربی:حزب البعث العربي الاشتراكي – قطر سوريا‎) دا شام  والی شاخ دا صدر اے. اوہ اپنے توں  پہلے 30 سال تک شام دی قیادت کرن  والے اپنے والد حافظ الاسد دی موت اتے شام دا صدر بنیا، اوہ 2000 ء دے بعد توں صدر دے طور اتے خدمت کررہا اے.
بشار الاسد شام دا صدر اے۔ اوہ 2000 وچ اپنے پیو حافظ الاسد دے مرن مگروں راج وچ آیا۔
جیون
بشار الاسد 11 ستمبر 1965 نوں دمشق وچ جمیا۔ پڑھن مگروں اوہ ڈاکٹر بنیا فیر اکھاں دے روگاں وچ اتلی پدھر دی پڑھائی لئی لندن گیا۔ 1994 وچ اوہدے بھرا دے مرن تے جن سوں اوہدا پیو اپنے مگروں راج کرن لئی تیار کر ریا سی اوہدے اک کار ایکسیڈنٹ وچ مرن باہجوں بشار نوں واپس بلالیا گیا تے سیاست وچ پادتا گیا۔
1994 وچ ڈاکٹر بشار نوں راج وچ لین لئی حمص دی فوجی اکیڈیمی وچ پایا گیا۔ جنوری 1999 وچ اوہ شامی فوج وچ کرنل بنادتا گیا۔ بشار تے اوہدے پیؤ دا تعلق علوی نصیری فرقے نال اے تے اایس فرقے دے لوکاں نوں اگے لیایا گیا۔ 10 جون 2000 نوں اپنے پیو تے شام دے ملوزوری آگو حافظ الاسد دے مرن تے فوج تے دیس دا آگو بنا دتا گیا۔ اوس نوں صدر بنان لئی صدر بنن دی عمر 40 توں گھٹا کے 34 کردتی گئی تے بنا کسے مقابلے دے بشار 97.2% ووٹ لے کے دیس دا آگو بن گیا۔ 15 مارچ 2011 توں اوس دے ملوزوری راج دے خلاف لوگ اٹھ کھڑے ہوۓ نیں۔ بشار سرکار اوہناں نوں مارمار کے دبا رئی اے۔ ہن تک 110,371 لوک مارے جاچکے نیں۔ 21 اگست نوں اپنے ای لوکاں تے کیمیائی سارن گیس مارن تے جیدے وچ 1452 لوک مارے گۓ دنیا بشار دے خلاف اٹھ کھڑی ہوئی اے۔ بشار نال ایران اے۔
گٹھ:شام گٹھ:شامی شخصیتاں گٹھ:عرب گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:شامی خانہ جنگی نال منسلک شخصیتاں گٹھ:عرب سیاست دان گٹھ:1965ء دے جم گٹھ:شام دے صدر
تخاری لوک
thumb|230px|[[طارم طاس وچ واقع قزل گپھاواں وچ تخاریاں دی بنی 6ویں صدی عیسوی دی تصویر - منیا جاندا ہے کہ ایہناں وچوں بہت دے سنہرے بال اتے بلوری اکھاں ہندی سن ]] تشاری یا تخاری ( انگریزی: Tocharian, ٹوچیرین ) پرانے ویلے وچّ  وچکار ایشیا  وچّ واقع  تارم طاس وچّ وسن والی اک قوم سی ۔ ایہہ  ہند یورپی بولیاں بولن والے سبھ توں پہلے لوک سن ۔ چینی سروتاں دے مطابق ایہناں دا  یوئیژی لوکاں  نال گہرا تعلق سی ۔ ایہناں دیاں شمالی شیونگنُو لوکاں  نال بہت جھڑپاں ہوئیاں ، جسدے بعد انہاں تے تارم طاس دا علاقہ چھڈّ دتا ۔ 800 عیسوی دے بعد اس علاقے وچّ   ایغور لوک  دے آکے وسن اتے اتھے ہند - یوروپی بولیاں ختم ہو گئیاں اتے  ترک بولیاں بولیاں جان لگیاں ۔  افغانستان  دے صوبہ تخار (  تخار  ) دا نام اس قوم اتے پیا ہے ۔ ایہناں دا ذکر  سنسکرت  گرنتھاں وچّ بہت ہندا ہے ۔  اتھروَ وید  وچّ ایہناں نوں شکّ لوکاں  اتے  باختر دے لوکاں توں متعلق دسیا گیا ہے ۔ ایہناں نوں  کمبوج  لوکاں توں وی متعلق دسیا گیا ہے اتے کجھ سروتاں وچّ  کشان  وی کیہا گیا ہے ۔ تخاری لوک  تخاری بولیاں بولدے سن ، جو ہن ولپت ہو چکی ہن ۔ اینہاں بولیاں دا گیان کجھ پانڈلپیاں توں ہویا ہے جنہاں وچوں زیادہتر  براہمی لپی  اتے آدھارت لپی وچّ ہن ۔ اس توں اتے ہور پرماناں توں صاف ہویا ہے کہ پرانی  ہندستانی رہتل اتے تخاری رہتل وچّ ڈونگھے تعلق رہے ہن ۔
حوالے
گٹھ:لوک گٹھ:پرانے نسلی گروہ گٹھ:معدوم نسلی گروہ گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:ہند یورپی لوک گٹھ:معدوم انسانی نسلاں گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:ترکستان گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:افغانستان دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
بیٹمیرالپ
بیٹمیرالپ سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ویلائس دا اک پنڈ اے۔