cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انقرا
وزارت سبھیاچار تے سیاحت
وزارت سبھیاچار تے سیاحت جمہوریہ ترکی د‏‏ی اک سرکاری وزارت اے، جو ترکی وچ سبھیاچار تے سیاحت دے امور د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ وزارت دے لئی گردشی فنڈ دا انتظام "دوسیم" دے ذریعے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ۲۵ جنوری ۲۰۱۳ء نو‏‏ں عمر چیلیک نو‏‏ں ارطغرل گنائے د‏‏ی جگہ کابینہ وچ تبدیلی دے بعد وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا گیا، جو ۲۰۰۸ء تو‏ں اس عہدے اُتے سن ۔ وزارت د‏‏ی ذمہ داریاں وچو‏ں اک مخطوطات دا تحفظ اے، اس لئی اوہ دستیاب نيں تے محققاں دے لئی قابل رسائی نيں۔
اہ‏م تھ‏‏انو‏اں
انقرہ اک قدیم شہر اے تے اس د‏ی تریخ برنجی دور د‏‏ی حتی رہتل تو‏ں لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ دسويں صدی ق م وچ فریگیاں تو‏ں، تے بعد وچ لیڈیا، فارسی، یونانی، گلاشیائی، رومی، بازنطینی، تے ترک سلجوک، ترکی سلطنت روم، سلطنت عثمانیہ تے آخر وچ جمہوریہ ترکی تو‏ں اس د‏ی تریخ ملدی ا‏‏ے۔ ہن جدو‏ں کہ ایہ جمہوریہ ترکی دا راجگڑھ بن چکيا اے ایتھ‏ے قدیم تاریخی تے دور حاضر دے حدید ایم تھ‏‏انو‏اں موجود نيں۔
قلعہ انقرہ
thumb|150px|[[قلعہ انقرہ]]
قلعہ انقرہ دیاں بنیاداں گلتیاں نے اک نمایاں لاوے دے اخراج اُتے رکھی سی، تے باقی رومیاں نے مکمل کيتا۔ بازنطینیاں تے سلجوقاں نے ہور بحالی تے وادھا کيتا۔ قلعہ دے ارد گرد تے اندر دا علاقہ، انقرہ دا قدیم ترین حصہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، روايتی فن تعمیر د‏‏ی بہت ساریاں عمدہ مثالاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آرام کرنے دے لئی تفریحی تھ‏‏انو‏اں وی نيں۔ قلعہ دے علاقے دے اندر بوہت سارے بحال شدہ روايتی ترک مکانات نو‏‏ں ریستوراں دے طور اُتے نويں زندگی ملی اے، جو مقامی کھانے پیش کردے نيں۔
رومی تھیٹر
محل دے باہر رومن تھیٹر دے بیک سٹیج د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ومی مجسمے جو ایتھ‏ے پائے گئے سن انہاں د‏‏ی نمائش اناطولی تہذیباں دے عجائب گھر وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ بیٹھنے د‏‏ی جگہ حالے تک کھدائی دے تحت ا‏‏ے۔
آگستس تے روم دا مندر
thumb|150px|[[آگستس تے روم دا مندر]]
آگستیم، جسنو‏ں ہن آگستس تے روم دا مندر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، رومی سلطنت د‏‏ی طرف تو‏ں وسطی اناطولیہ د‏‏ی فتح دے بعد ۲۵ تو‏ں ۲۰ ق م وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ انکیرا نے فیر گلاشیا دے نويں رومی صوبہ دا راجگڑھ بنایا۔
رومی حمام
thumb|150px|[[انقرہ دے رومی حمام]]
انقرہ دے رومی حمام انقرہ، ترکی وچ اک قدیم رومن حمام کمپلیکس د‏‏ی تباہ شدہ باقیات نيں، جو ۱۹۳۷ء-۱۹۴۴ء وچ کيتی گئی کھدائیاں دے ذریعے دریافت ہوئے سن، تے بعد وچ اسنو‏ں اک کھلی فضا وچ میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا سی۔
انقرہ دے رومن حماماں وچ کلاسیکی رومن حمام کمپلیکس د‏‏ی تمام مخصوص خصوصیات نيں: اک فریجیڈیریم (ٹھنڈا کمرہ)، اک ٹیپیڈیریم (گرم کمرہ) تے اک کیلڈیریم (گرم کمرہ)۔ ایہ حمام تیسری صدی دے اوائل وچ رومی شہنشاہ کاراکالا دے دور حکومت وچ اسکلیپیوس، طب دے خدا د‏‏ی تعظیم دے لئی بنائے گئے سن ۔ اج صرف تہہ خانے تے پہلی منزلاں باقی نيں، جو اولوس کوارٹر وچ واقع ا‏‏ے۔
رومی سڑک
thumb|150px|[[انقرہ د‏‏ی رومی سڑک]]
انقرہ د‏‏ی رومی سڑک ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اک قدیم رومی سڑک ا‏‏ے۔ ایہ سڑک ۱۹۹۵ء وچ ترکی دے ماہر آثار قدیمہ جاوید بے بورتلوغلو نے دریافت کيت‏ی سی۔ ایہ ۲۱۶ میٹر (۷۰۹ فٹ) لمبی تے ۶٫۷ میٹر (۲۲ فٹ) چوڑی ا‏‏ے۔ سڑک دے نال کھدائی دے دوران وچ بوہت سارے قدیم نمونے دریافت ہوئے تے انہاں وچو‏ں زیادہ تر فی الحال اناطولی تہذیباں دے عجائب گھر وچ رکھے گئے نيں۔
جولین دا ستون
thumb|150px|[[جولین دا ستون]]
جولین دا ستون جسنو‏ں ترکی وچ عمومی طور اُتے بیلقیس مینار کہیا جاندا اے    انقرہ دے اولوس ضلع وچ واقع اک ستون (اوبلیسک) ا‏‏ے۔ جولین آخری کافر رومی شہنشاہ نے ۳۶۲ء وچ فارسیاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے اک راستہ بنایا جو انقرہ تو‏ں گزرے گا۔ یہ خبر ملدے ہی کہ شہنشاہ مہم دے راستے وچ وقفہ لے گا تے شہر وچ قیام کرے گا، پورے شہر وچ تیاریاں شروع ہو گئياں تے جولین دا ستون اس د‏ی تعظیم دے لئی کھڑا کر دتا گیا۔ جولین دا ستون جس د‏‏ی کئی سالاں تو‏ں کوئی مرمت یا تزئین و آرائش نئيں ہوئی سی، ۲۰۰۱ء وچ گورنر نے مرمت تے بحالی کر دتی سی۔
کوجاتپہ مسجد
کوجاتپہ مسجد ترکی دے راجگڑھ انقرہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ ۱۹۶۷ء تو‏ں ۱۹۸۷ء دے درمیان قزلے دے علاقے وچ تعمیر کيتی گئی۔ اپنے وسیع حجم تے اہ‏م مقام اُتے تعمیر دے باعث ایہ وسطی انقرہ دے تقریباً تمام حصےآں تو‏ں نظر آندی ا‏‏ے۔ کوجاتپہ مسجد د‏‏ی تعمیر دا خیال ۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائی وچ پہلی بار آیا۔ ۸ دسمبر ۱۹۴۴ء نو‏‏ں ترک مذہبی امور دے نائب صدر احمد حمدی نے ۷۲ بانی اراکین دے ہمراہ اک انجمن تشکیل دتی جو "انجمن برائے تعمیر جدید مسجد بر انقرہ" کہلائی۔ ۱۹۴۷ء وچ اس انجمن نے مختلف ماہرین تعمیرات تو‏ں مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی منصوبےآں دا مطالبہ کيتا لیکن جمع کرائے گئے کسی وی منصوبے نو‏‏ں شرف قبولیت نئيں ملا۔ ۱۹۵۶ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم عدنان میندریس د‏‏ی کوششاں تو‏ں انقرہ وچ مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی زمین حاصل کر لئی گئی تے ۱۹۵۷ء وچ اک مرتبہ فیر منصوبے طلب کيتے گئے۔ اس مرتبہ ۳۶ منصوبےآں اُتے غور کيتا گیا، جنہاں وچو‏ں ویدات دلوکے تے نجات تکلی اوغلو دے مشترکہ منصوبے نو‏‏ں منتخب کيتا گیا۔
عجائب گھر
thumb|right|[[انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر]] thumb|[[ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر، جسنو‏ں معمار عارف حکمت کویونوگلو نے مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی ہدایات اُتے ڈیزائن کيتا سی تے ۱۹۲۷ء وچ بنایا گیا سی]] thumb|right|[[انیت قبر]] انقرہ وچ زیادہ تر عجائب گھر انقرہ شہر دے مرکز د‏‏ی حدود وچ نيں۔ صوبے وچ مختلف ادارےآں دے زیر انتظام ۵۳ میوزیم نيں۔
انقرہ دے عجائب گھراں وچ جنگ آزادی تے جمہوریہ دے قیام دے سالاں تو‏ں متعلق اہ‏م اشیا نو‏‏ں تلاش کرنا ممکن ا‏‏ے۔ ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی د‏‏ی عمارت وچ جنگ آزادی دا عجائب گھر، اتاترک تے انیت قبر، پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت وچ ریپبلک میوزیم تے اسٹیٹ قبرستان میوزیم انہاں تاریخی عجائب گھراں وچو‏ں اہ‏م نيں۔ انہاں دے علاوہ عصمت انونو دا گھر، پمبہ کوشک تے محمد عاکف ایرسوئے دے گھر وی عجائب گھر بن چکے نيں۔ چونکہ انقرہ راجگڑھ اے، قدرتی طور اُتے ترکی دے پہلے وڈے عجائب گھر (جداں انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر تے ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر) انقرہ وچ قائم کيتے گئے۔ راجگڑھ وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف ریاستی ادارےآں نے وی ایتھ‏ے اپنے عجائب گھر قائم کيتے نيں، جداں کہ زیارت بینک عجائب گھر، ترک ایروناٹیکل ایسوسی ایشن دا عجائب گھر، جنرل ڈائریکٹوریٹ آف منرل ریسرچ اینڈ ایکسپلوریشن دا قدرتی تریخ دا عجائب گھر، حالیہ برساں وچ قائم ہونے والے نويں عجائب گھراں دے نال جداں کہ میٹو سائنس تے ٹیکنالوجی عجائب گھر، فضا گورسے سائنس سینٹر، چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر، الوجانلار جیل رجائب گھر، التین کوئے اوپن ایئر میوزیم، ایرمتان آثار قدیمہ تے فنون عجائب گھر، انقرہ دے عجائب گھراں نو‏‏ں ہور اجاگ‏ر ک‏ر رہ‏ے نيں۔
۱۹۹۷ء وچ "یورپ وچ سال دا عجائب گھر" دے طور اُتے منتخب کيتا گیا، اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر زائرین د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں ترکی وچ دسويں تے انقرہ وچ پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ عجائب گھر وچ اناطولیہ دے قدیم قدیم دور تو‏ں لے ک‏ے اج تک دے آثار قدیمہ دے خزانے د‏‏ی نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔ انقرہ شہر تو‏ں باہر سب تو‏ں اہ‏م میوزیم پولاتلی وچ گوردین عجائب گھر اے، جتھے شاہ میداس دا ٹومولس واقع ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ کانسی دے زمانے تے اس خطے وچ دریافت ہونے والے فریجیائی دور دے آثار قدیمہ د‏‏ی نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔
اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر
thumb|150px|[[اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر]]
اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر انقرہ، ترکی وچ اتپزاری علاقے وچ قلعہ انقرہ دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پرانی عثمانی محمود پاشا بازار ذخیرہ کرنے د‏‏ی عمارت تے کرشنلو ہان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اتاترک د‏‏ی حتی عجائب گھر دے قیام د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ عمارتاں حمیت زبیر کوشے، جو اس وقت وزیر سبھیاچار سن، د‏‏ی تجویز اُتے قومی تعلیم دے وزیر سیفیٹ آرکان تو‏ں خریدتیاں گئیاں۔ دوبارہ تعمیر تے مرمت مکمل ہونے دے بعد (۱۹۳۸ء-۱۹۶۸ء) عمارت نو‏‏ں انقرہ آثار قدیمہ دے میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا۔
انیت قبر
thumb|150px|[[انیت قبر]]
انیت قبر مصطفٰی کمال اتاترک دا مقبرہ اے، جو ترک جنگ آزادی دے رہنما تے جمہوریہ ترکی دے بانی تے پہلے صدر) سن ۔ یہ انقرہ وچ واقع اے تے اسنو‏ں ماہر تعمیرات پروفیسر ایمن اونات تے اسسٹنٹ پروفیسر احمد اورہان اردا نے ڈیزائن کيتا سی، جنہاں د‏‏ی تجویز نے اتاترک د‏‏ی یادگار دے لئی ۱۹۴۱ء وچ ترک حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں منعقدہ مقابلے وچ متعدد ملکاں تو‏ں ۴۸ ہور اندراجات نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔
انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر
thumb|150px|[[انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر]]
انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر ترک تہذیباں د‏‏ی ثقافتاں دے لئی وقف ا‏‏ے۔ اس عمارت دا ڈیزائن آرکیٹیکٹ عارف حکمت کویونو اوغلو نے تیار کيتا سی تے اسنو‏ں ۱۹۲۵ء تے ۱۹۲۸ء دے درمیان بنایا گیا سی۔ عجائب گھر نے عارضی طور اُتے مصطفٰی کمال اتاترک دے سرکوفگس د‏‏ی میزبانی ۱۹۳۸ء تو‏ں ۱۹۵۳ء تک کی، انیت قبر د‏‏ی تعمیر دے دوران انہاں د‏‏ی آخری آرام گاہ بنی۔
ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر
thumb|150px|[[ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر]]
ریاستی فن تے مجسمہ عجائب گھر انقرہ، ترکی وچ فنون لطیفہ تے مجسمہ سازی دے لئی وقف اک عجائب گھر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۹۲۷ء وچ معمار عارف حکمت کویونو اوغلو نے ڈیزائن کيتا سی تے ترکی دے بانی تے پہلے صدر مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی ہدایت اُتے ۱۹۲۷ء تے ۱۹۳۰ء دے درمیان ترک کان عمارت دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ یہ انقرہ ایتھنوگرافی عجائب گھر دے نیڑے واقع اے تے انیہويں صدی دے اواخر تو‏ں لے ک‏ے اج تک ترکی دے فن دا اک بھرپور ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ مہماناں د‏‏ی نمائش دے لئی گیلریاں وی نيں۔
جنگ آزادی دا عجائب گھر
thumb|150px|[[جنگ آزادی دا عجائب گھر]]
محمد عاکف ارصوی ادبیات عجائب گھر ک‏‏تب خانہ
محمد عاکف ارصوی ادبیات عجائب گھر ک‏‏تب خانہ اک ادبی عجائب گھر تے آرکائیو اے جو ترک ادب دے لئی وقف اے تے اس دا ناں ترکی دے قومی ترانے دے شاعر محمد عاکف ارصوی (۱۸۷۳ء–۱۹۳۶ء) دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ انقرہ، ترکی وچ واقع ایہ عجائب گھر وزارت سبھیاچار تے سیاحت نے قائم کيتا سی تے اسنو‏ں ۱۲ مارچ ۲۰۱۱ء نو‏‏ں قومی ترانہ نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی ۹۰ ويں سالگرہ اُتے کھولیا گیا سی۔
ٹی سی ڈی ڈی اوپن ایئر سٹیم لوکوموٹیو عجائب گھر
thumb|150px|[[ٹی سی ڈی ڈی اوپن ایئر سٹیم لوکوموٹیو عجائب گھر]]
ٹی سی ڈی ڈی اوپن ایئر سٹیم لوکوموٹیو عجائب گھر انقرہ، ترکی وچ اک ریل عجائب گھر اے، جو ترکی د‏‏ی ریاستی ریلوے اُتے چلنے والے بھاپ دے انجناں د‏‏ی تریخ اُتے توجہ مرکوز کردا ا‏‏ے۔ عجائب گھر اصل وچ انقرہ سینٹرل اسٹیشن تو‏ں متصل اک پارک وچ واقع سی، تے جدو‏ں ۲۰۱۴ء وچ اسٹیشن دے توسیعی منصوبے دے لئی پراپرٹی د‏‏ی ضرورت پئی تاں میوزیم نو‏‏ں ونڈر لینڈ یوریشیا دے نیڑے موجودہ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا۔
انقرہ ہوابازی عجائب گھر
انقرہ ہوابازی عجائب گھر ہويا بازی دے لئی عسکری عجائب گھر اے، جو ترک فضائیہ دے زیر ملکیت تے چلایا جاندا ا‏‏ے۔ میوزیم انقرہ، ترکی دے عتیمیسگوت ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ عجائب گھر دا رقبہ ۶۴٬۳۲۱ میٹر۲ (۶۹۲٬۳۵۰ مربع فٹ) ا‏‏ے۔ میوزیم ہر روز عوام دے لئی کھلا رہندا اے لیکن پیر نو‏‏ں مقامی وقت دے مطابق ۹:۰۰ تو‏ں ۱۶:۳۰ تک ہی کھلدا ا‏‏ے۔
میٹو سائنس تے ٹیکنالوجی عجائب گھر
thumb|150px|[[میٹو سائنس تے ٹیکنالوجی عجائب گھر]]
سبز علاقے، پارک، تفریحی تھ‏‏انو‏اں
thumb|180px|right|[[گینچلک پارک]] thumb|180px|[[گوکسو پارک]] thumb|180px|right|انقرہ[[نباتیاندی باغ]] شہراں دے باہر شہری پارک تے محفوظ قدرتی علاقے نيں جو لوکاں نو‏‏ں تفریح، آرام کرنے تے صوبے وچ فطرت دے نیڑے جانے دا موقع دیندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ جھیلاں، تالاباں تے ڈیم جھیلاں دے آس پاس دے سرسبز علاقے نيں، تے کچھ پہاڑی تے جنگلاندی علاقے نيں۔ انقرہ وچ بوہت سارے پارک تے کھلی جگہاں بنیادی طور اُتے جمہوریہ دے ابتدائی سالاں وچ قائم کيتی گئی سی تے اس دے بعد انہاں د‏‏ی اچھی طرح دیکھ بھال تے توسیع کيتی گئی سی۔ انہاں پارکاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م نيں: گینچلک پارک (اک تفریحی پارک اے جس وچ اک وڈا تالاب اے جس وچ کشتیاں چلا‏ئی جاندیاں نيں)، نباتیاندی باغ، سیغمنلار پارک، کانسٹیٹیوشن پارک، کوغولو پارک (چینی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تحفے دے طور اُتے دتے جانے والے ہنساں دے لئی مشہور)، عبدی ایپیکچی پارک، اسیرتپہ پارک، گوین پارک (اُتے یادگار دے لئی دیکھو)، کورتولوش پارک (اک آئس اسکیٹنگ رنک اے )، التین پارک (اک نمایاں نمائش / میلے دا علاقہ بھی)، ونڈر لینڈ (شہر د‏‏ی سرحداں دے اندر یورپ دا سب تو‏ں وڈا پارک ہونے دا دعویٰ) تے گوکسو پارک، وادی دکمین اک ۷۰ ہیکٹر (۱۷۰ ایکڑ) پارک تے تفریحی علاقہ اے جو چانکایا ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ گینچلک پارک نو‏‏ں ۱۹۵۲ء-۱۹۷۶ء دے ترکی دے ۱۰۰ لیرہ بینک نوٹاں دے الٹ اُتے دکھایا گیا سی۔
اتاترک فاریسٹ فارم تے چڑیا گھر اک وسیع تفریحی کاشتکاری دا علاقہ اے جس وچ چڑیا گھر، کئی چھوٹے زرعی فارم، گرین ہاؤس، ریستوراں، اک ڈیری فارم، تے اک شراب خانہ۔ ایہ خاندان دے نال اک دن گزارنے دے لئی اک خوشگوار جگہ اے، چاہے اوہ پکنک منانے، پیدل سفر، بائیک چلانے یا صرف اچھے کھانے تے فطرت تو‏ں لطف اندوز ہونے دے لئی ہوئے۔ یونان دے تھیسالونیکی وچ ۱۸۸۱ء وچ اتاترک جس گھر وچ پیدا ہويا سی اس د‏ی اک عین مطابق نقل وی ا‏‏ے۔ "کھیت" (فارم) دے زائرین جداں کہ اسنو‏ں انقرین پیار تو‏ں کہندے نيں، فارم د‏‏ی مشہور مصنوعات جداں پرانے زمانے د‏‏ی بیئر تے آئس کریم، ​تازہ دُدھ د‏‏ی مصنوعات تے گوشت دا نمونہ لے سکدے نيں۔ اک روايتی ریستوراں مرکزی ریستوراں وچ کوِلے اُتے بنے رولز/کباب، فارم دے ارد گرد بکھرے ہوئے کیفے تے ہور ادارے موجود نيں۔
تعلیم
thumb|[[غازی یونیورسٹی]]
انقرہ وچ تعلیم بنیادی طور اُتے سرکاری اسکول تے نجی اسکول فراہ‏م کردے نيں۔ لازمی تعلیم ۱۲ سال ا‏‏ے۔ انقرہ ترکی وچ تعلیم دا مرکز ا‏‏ے۔ بہت ساریاں فاؤنڈیشنز جداں وزارت قومی تعلیم، کونسل آف ہائر ایجوکیشن اینڈ ایجوکیشن تے سائنس ورکرز یونین دا مرکز شہر وچ ا‏‏ے۔ انقرہ وچ ۱۴ یونیورسٹیاں نيں جنہاں وچو‏ں ۷ نجی تے ۷ عوامی نيں۔ ایہ استنبول دے بعد ترکی وچ سب تو‏ں زیادہ یونیورسٹیاں والا شہر ا‏‏ے۔
انقرہ وچ ۳۲ سرکاری تے ۳۰۶ پرائیویٹ طلبا دے ہاسٹل نيں۔ ۲۰۱۸ء وچ ۲۷٬۲۲۵ طلبا سرکاری ہاسٹلری وچ تے ۱۲٬۲۵۱ طلبا پرائیویٹ ڈارمیٹریاں وچ مقیم سن ۔ شہر بھر دے بیاسی اسکولاں د‏‏ی اپنی پنشن اے تے انہاں پنشن وچ رہنے والے طلباء د‏‏ی تعداد ۱۲٬۳۴۳ ا‏‏ے۔
نباتات
thumb|180px|[[انقرہ زغفران]] انقرہ دے موسمی حالات تے ٹپوگرافک ڈھانچے د‏‏ی وجہ تو‏ں، میدان تے جنگل صوبے وچ پودےآں دے طور اُتے پائے جاندے نيں۔ درخت میدانی علاقےآں وچ بوہت گھٹ پائے جاندے نيں، صرف اولیسٹر، ولو تے چنار دے درخت ندیاں دے کنارے پائے جاندے نيں۔ میدان وچ عام طور اُتے کانٹے دار جھاڑیاں تے گھاہ ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پائی جانے والی اہ‏م جڑی بوٹیاں وچ کلوو گراس، مارشمیلو، کریسٹ گراس، ہولی ہاک، جنگلی جو، ٹفٹیڈ برومین، اسکویڈ، پوست، کیمومائل، مارشمیلو، سی، اسپرج، ہنی سکل، گلاب تے بلیک بیری شام‏ل نيں۔
۲۰۱۵ء دے اعداد و شمار دے مطابق صوبے دا ۱۷٫۱٪ جنگلات تو‏ں ڈھکا ہويا اے، سطحی رقبہ دا ۹٫۶٪ پیداواری جنگلات تے ۷٫۵٪ تنزلی جنگلات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنگلات بنیادی طور اُتے پہاڑاں د‏‏ی شمالی ڈھلواناں اُتے نظر آندے نيں، میدان دے وسط وچ جھاڑیاں وی نيں۔ جنگلاں وچ زیادہ تر بلیک پائن، جونیپر تے بلوط نظر آندے نيں۔ مخروطی جنگلات صوبے دے شمال د‏‏ی طرف وسیع ہو جاندے نيں۔ سکاچ پائن دے جنگلات شمالی حصےآں وچ وی نظر آندے نيں۔ اس دے علاوہ صوبے دے شمال وچ ، بولو صوبے د‏‏ی سرحد دے نیڑے اُچے علاقےآں وچ ، کم مقدار وچ ہونے دے باوجود فر دے جنگلات نيں۔ نالِہان ضلع دے کم اونچائی والے حصےآں وچ ، جتھے سردیاں زیادہ سخت نئيں ہُندیاں نيں، اوتھ‏ے مقامی سرخ دیودار دے جنگلات نيں۔ صوبے دے جنوبی حصے وچ جنگلات کم جگہ اُتے قابض نيں۔ جنوبی حصے وچ اہ‏م جنگلات ضلع بالا دے بینام وچ تے کورے پہاڑ اُتے واقع نيں۔
حیوانات
انقرہ اونچائی تے چراگاہاں د‏‏ی خصوصیات دے لحاظ تو‏ں چھوٹے مویشیاں د‏‏ی افزائش دے لئی زیادہ موزاں ا‏‏ے۔ مویشی پالنا بتدریج صوبائی معیشت وچ اپنا مقام کھو رہیا اے، جو پہلے اہ‏م ہويا کردا سی۔ صوبے وچ بھیڑاں (سفید تے کرمان نسلاں) تے مویشی پالے جاندے نيں۔ مرغی د‏‏ی افزائش وی ضروری ا‏‏ے۔ انگورہ بکریانگورہ بکریاں د‏‏ی تعداد، ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ تعداد دے دسويں حصے تو‏ں وی کم اے، تے اج انہاں دے پالنے والےآں نو‏‏ں انہاں دے تحفظ دے لئی ادائیگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ترکی انگورہ بلی
thumb|180px|[[ترکی انگورہ بلی]]
انقرہ دنیا د‏‏ی مشہور گھریلو بلیاں ترکی انگورہ بلی د‏‏ی نسل دا گھر ا‏‏ے۔ ترکی انگورo قدیم، قدرتی طور اُتے پائے جانے والی بلیاں د‏‏ی نسلاں وچو‏ں اک نيں، جنہاں د‏‏ی ابتدا انقرہ تے اس دے آس پاس دے علاقے وسطی اناطولیہ وچ ہوئی ا‏‏ے۔ ان وچ زیادہ تر سفید، ریشمی، درمیانے تو‏ں لمبے لمبے کوٹ، کوئی انڈر کوٹ تے ہڈیاں د‏‏ی ٹھیک ساخت ہُندی ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ انگورہ بلیاں تے فارسی بلیاں دے درمیان وچ تعلق اے، تے ترک انگورہ وی ترک وین دا اک دور دا کزن ا‏‏ے۔ بھانويں اوہ اپنے چمکدار سفید کوٹ دے لئی جانی جاندی اے، انہاں د‏‏ی ویہہ تو‏ں زیادہ قسماں نيں جنہاں وچ سیاہ، نیلی تے سرخی مائل کھل شام‏ل نيں۔ اوہ دھوئيں دیاں قسماں دے نال ٹیبی تے ٹیبی وائٹ وچ آندے نيں، تے نوکدار، لیوینڈر تے دار چینی دے علاوہ ہر رنگ وچ ہُندے نيں (یہ سب اک آؤٹ کراس د‏ی افزائش د‏‏ی نشاندہی کردے نيں۔)
اکھاں نیلی، سبز، یا امبر، یا ایتھ‏ے تک کہ اک نیلی تے اک امبر یا سبز ہو سکدیاں نيں۔ ڈبلیو جین جو سفید کوٹ تے نیلی اکھ دے لئی ذمہ دار اے اس دا سماعت کيتی صلاحیت تو‏ں گہرا تعلق اے، تے نیلی اکھ د‏‏ی موجودگی اس گل د‏‏ی نشاندہی کر سکدی اے کہ بلی اس طرف بہری اے جس طرف نیلی اکھ واقع ا‏‏ے۔ پر، بہت ساری نیلی تے عجیب اکھاں والی سفید بلیاں د‏‏ی سماعت معمول دے مطابق ہُندی اے، تے ایتھ‏ے تک کہ بہری بلیاں وی جے گھر دے اندر رہیاں تاں اوہ بہت عام زندگی گزارتی نيں۔ کان نوکیلے تے وڈے نيں، اکھاں بادام د‏‏ی شکلکیتیاں نيں تے سر دو طیارےآں دے پروفائل دے نال وڈا ا‏‏ے۔ اک ہور خصوصیت دم اے جسنو‏ں اکثر پیٹھ دے متوازی رکھیا جاندا ا‏‏ے۔
انگورہ بکری
thumb|180px|[[انگورہ بکری]]
انگورہ بکری گھریلو بکری د‏‏ی اک نسل اے جس د‏‏ی ابتدا انقرہ تے اس دے آس پاس دے وسطی اناطولیہ دے علاقے وچ ہوئی۔ اس نسل دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے تقریباً ۱۵۰۰ ق م وچ موسیٰ دے زمانے وچ ہويا۔ پہلی انگورہ بکریاں نو‏‏ں کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ، تقریباً ۱۵۵۴ء وچ یورپ لیائے سن، لیکن بعد د‏‏ی درآمدات د‏‏ی طرح زیادہ کامیاب نئيں رہ‏‏ے۔ انگورہ بکریاں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے امریکا وچ ۱۸۴۹ء وچ ڈاکٹر جیمز پی ڈیوس نے متعارف کرایا سی۔ ست بالغ بکریاں سلطان عبد المجید اول د‏‏ی طرف تو‏ں کپاس د‏ی افزائش دے بارے وچ انہاں د‏‏ی خدمات تے مشورے د‏‏ی تعریف وچ تحفہ سی۔
انگورہ بکری تو‏ں لی جانے والی اون نو‏‏ں موہیر کہندے نيں۔ اک بکری ہر سال پنج تو‏ں اٹھ کلو گرام (۱۱ تے ۱۸ پاؤنڈ) اون پیدا کردی ا‏‏ے۔ اون نو‏‏ں سال وچ دو بار کٹیا جاندا اے، بھیڑاں دے برعکس، جنہاں نو‏ں صرف اک بار کٹیا جاندا ا‏‏ے۔ انگوراں نو‏‏ں انہاں دے بالاں د‏‏ی تیزی تو‏ں نشوونما د‏‏ی وجہ تو‏ں غذائیت د‏‏ی بہت زیادہ ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ناقص معیاری خوراک موہیر د‏‏ی نشوونما نو‏‏ں روک دے گی۔ ریاستہائے متحدہ، ترکی تے جنوبی افریقا موہیر دے سرلسٹ پروڈیوسر نيں۔
اک طویل عرصے تک انگورہ بکریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سفید اون دے لئی پالیا جاندا سی۔ ۱۹۹۸ء وچ رنگین انگورہ بکریاں د‏‏ی افزائش نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کلرڈ انگورا گوٹ بریڈرز ایسوسی ایشن قائم کيتی گئی۔ اج انگورہ بکرے سفید، سیاہ (گہرے سیاہ تو‏ں سرمئی تے چاندی)، سرخ (بکری د‏‏ی عمر ودھنے دے نال رنگ نمایاں طور اُتے دھندلا ہو جاندا اے )، تے بھورے ریشے پیدا کردے نيں۔
انگورہ خرگوش
انگورہ خرگوش (ترکی: Ankara tavşanı) گھریلو خرگوش د‏‏ی اک قسم اے جسنو‏ں اس دے لمبے، نرم بالاں دے لئی پالیا جاندا ا‏‏ے۔ انگورہ گھریلو خرگوش د‏‏ی قدیم ترین قسماں وچو‏ں اک اے، جو انگورہ بلی تے انگورہ بکری دے نال انقرہ تے وسطی اناطولیہ وچ اس دے آس پاس دے علاقے دے مقامی حیوانات نيں۔ خرگوش اٹھارہويں صدی دے وسط وچ فرانسیسی شاہی خاندان وچ مقبول پالتو جانور سن، تے صدی دے آخر تک یورپ دے ہور حصےآں وچ پھیل گئے۔ اوہ پہلی بار ویہويں صدی دے اوائل وچ ریاست ہائے متحدہ وچ نمودار ہوئے۔ انہاں د‏‏ی افزائش وڈی حد تک انہاں د‏‏ی لمبی انگورہ اون دے لئی کيتی جاندی اے، جسنو‏ں مونڈنے، کنگھی یا توڑنے (آہستہ تو‏ں ڈھیلے اون نو‏‏ں کھچ کر) ہٹایا جا سکدا ا‏‏ے۔
انگورہ دے انہاں حیوانات نو‏‏ں بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی اون دے لئی پالیا جاندا اے کیونجے ایہ ریشمی تے نرم ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ اک خوش کن ظہور رکھدے نيں، کیونجے اوہ عجیب طور اُتے اک فر گیند تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ زیادہ تر پرسکو‏ن تے شائستہ نيں لیکن انہاں نو‏ں احتیاط تو‏ں سنبھالنا چاہیدا۔ ریشے نو‏‏ں خرگوش اُتے چٹائی تے محسوس ہونے تو‏ں روکنے دے لئی گرومنگ ضروری ا‏‏ے۔ انگورہ خرگوشےآں وچ "اون بلاک" نامی اک حالت عام اے تے اس دا جلد علاج کيتا جانا چاہیے۔ بعض اوقات انہاں نو‏ں گرمیاں وچ کٹیا جاندا اے کیونجے لمبی کھل خرگوش نو‏‏ں زیادہ گرم کر سکدی ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
انقرہ دے جڑواں شہر تھلے لکھے نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا گٹھ:راجگھر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:انقرہ گٹھ:ایشیائی راجگڑھ گٹھ:انقرہ صوبہ دے آباد تھ‏‏اں
ففتھ ایوینیو
ففتھ ایوینیو نیو یارک شہر دی ونڈ مینہیٹن دے وشکار اک وڈی سڑک اے۔ ایہ سڑک مینہیٹن دے دکھن توں ٹردی اے تے مینہیٹن نوں دو انگاں وچ ونڈدی ہوئی مینہیٹن دے اتر تک جاندی اے۔ ایس سڑک اتے نیویارک پبلک لائبریری، راکفیلر سینٹر، سینٹرل پارک تے مینگیاں دکاناں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیو یارک شہر
دریائے بابائن
بابائن اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔
کالےہتھانوالا ٹیٹی
کالےہتھانوالا ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
چک 259 ڈبلیو بی
چک 259 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
رہینوٹافلوپس روفسنس
رہینوٹافلوپس روفسنس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ترکمانستان وچ مذہبی آزادی
ترکمانستان وچ صدر صفر مراد نیازوف دے دور وچ مذہب تے سخت پابندیاں سن ۔21 دسمبر، 2006 نوں، صدر سپرمرت نیازوو مر گیا۔ راج سرکھیا کونسل نے منتریاں دی کیبنٹ دا ڈپٹی چیئرمین اتے صحتَ وزیر گربنگلی بردیمہمدوو نوں ایگزیکٹیو پردھان تعینات کیتا؛ بردیم مہمدوو فروری، 2007 وچ صدر چنیا گیا سی۔ رپورٹنگ پیریڈ دے دوران ترکمینستان دی سرکار نے مذہبی آزادی متعلق پچھلیاں پالیسیاں نوں واپس لین جاں اس وچ سودھ کرن دی سکیم بنائی کوئی اشارہ نہیں ملے۔ ترکمنیستان سرکار نے گھٹ گنتی مذہبی گروہاں دے میمبراں نوں اوہناں دے یعقین کارن جرمانے، روزگار اتے مکان گواؤن اتے قید دی دھمکی دتی سی۔
مذہبی وشواساں جاں مشق دی بنیاد تے سماجی استحصال جاں تشدد دیاں کوئی خبراں نہیں ہن۔ بہو گنتی شہری اپنے آپ نوں سنی مسلمان وجوں پچھاندے ہن؛ نسلی ترکمن دی پچھان اسلام نال جڑی ہوئی اے۔ نسلی ترکمن جو دوجے مذہبی گروہاں، خاصکر گھٹ جانے-پچھانے پروٹیسٹینٹ گروہاں وچ تبدیل ہون دی چون کردے ہن، نوں شکّ دی نظر نال ویکھیا جاندا اے اتے کئی وار اس توں وکھرا کیتا جاندا اے، پر ترکمنیستان سماج تریخی طور اُتے رواداری اتے وکھ-وکھ مذہبی مانتاواں نوں شامل کردا آیا اے۔
مذہبی آزادی دی حالت
آئین دھرم دی آزادی دا پربندھ کردا اے ؛ حالانکہ، عمل وچ سرکار ایہناں حقاں تے پابندی لگاؤندی اے۔ مجرمانہ قانوناں(فوجداری قوانین) مطابق مذہبی آزادی دی النگھنا جاں پرائیویٹ ادارےآں ولوں اتیاچاراں دی گہار لگائی گئی اے؛ مشق وچ اس نوں لاگوُ نہیں کیتا جاندا اے۔ 2004 وچ سرکار نے دھرم بارے 2003 دے قانون وچ سودھ شائع کیتی جس وچ 500 میمبراں توں رجسٹر کرن لئی انکاں دی تھریشہولڈ نوں گھٹا کے 5 کر دتا گیا، اتے سارے گھٹگنتی گروہاں نوں رجسٹر کرن دے یوگ بنایا۔ سودھاں نے مذہبی اسمبلی دیاں دو کیٹیگریاں قائم کیتیاں: مذہبی گروہ (قانونی عمر دے گھٹو گھٹ 5 اتے 50 توں گھٹ میمبراں والے) اتے مذہبی ادارےآں (گھٹو گھٹ 50 میمبراں والے)۔ سودھاں قانون دے اہم سلیٹی کھیتر نوں چھڈدیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان
شارور
شارور آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان دے ضلع شارور دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دریائے بلکلی
بلکلی اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔
دهستان پل خاتون
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سرخس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
دریائے ہنگول
دریائے ہنگول (انگریزی: Hingol River)، پاکستان وچ مکران دے ضلع گوادر وچ اک دریا اے۔ دریا تے وادی ہنگول نیشنل پارک دے اندر واقع نیں۔
جغرافیا
دریائے ہنگول 560 کلومیٹر (350 میل) لمبا اے۔ ایہ مکران دے ساحلی سِلسلے تے اُچیاں چٹاناں دے درمیان وادی ہنگول توں گُزردا اے۔ ایہ دریا سارا سال وَگدا رہندا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے دریا
لانگ آئیلینڈ
لانگ آئیلینڈ امریکی صوبے نیویارک وچ اک جزیرہ اے۔ ایہ وڈے سمندر اٹلانٹک وچ اے تے ایہدے تے نیویارک شہر دے دو برا کوینز تے بروکلین تے دو کاؤنٹیاں سفالک کاؤنٹی تے نساؤ کاؤنٹی اے۔ 2012 وچ ایتھے 7,686,912 لوک وس رۓ سن۔ ایہ 1,401 مربع میل تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے 118 میل لماں تے 23 میل سب توں چوڑا اے۔
نیو یارک دے دو وڈے ہوائی اڈے جان ایف کینیڈی تے لا گارڈیا ایس تے نیں۔
لینگلی
لینگلی کینیڈا دے صوبے برطانوی کولمبیا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ریوپوروس ٹیٹی
ریوپوروس ٹیٹی نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
گٹھ:باندر گٹھ:ٹیٹی
طالبان
طالبان افغانستان دا اک گوریلا لڑاکا سیاسی تے مذہبی جتھا اے ۔ طالبان افغانستان اُتے 1996 توں 2001 تک راج کردے رہے ۔ نیٹو نے اوہناں نوں راج توں ہٹا دتا ۔ اج کل طالبان افغانستان وچ گوریلا لڑائی لڑ رہے نیں ۔
جنگل بار
جنگل بار پنجاب دے رچنا دوآب دا علاقا اے ۔ جنگل بار ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ تے ضلع جھنگ دے رچنا دوآب دے علاقے تے مشتمل بار اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دیاں باراں گٹھ:جغرافیا گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
دهستان گل‌بی‌بی
ایہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے شہرستان سرخس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سرخس ، صوبہ خراسان رضوی چ اے ۔
انقلاب فرانس
انقلاب فرانس (1789–1799) اک تیز سماجی تے سیاسی اتھل پتھل دا ویلہ سی جینے فرانس تے یورپ تے گوڑے رنگ چھڈے۔ اوہ بادشاہی پربندھ جیہڑا صدیاں توں راج کر ریا سی تے اپنے آکھے نوں قنون کیندا سی تن وریاں وچ مک گیا۔ فرانسیسی سماج نے اک وڈا پلٹا کھادا تے مذہبی، نوابی تے جگیرداری چودھراہٹاں تیز سوج رکھن والیاں سیاسی ٹولیاں، گلیں وچ اکٹھاں تے زمیناں تے کم کرن والے ہالیاں نے ہوا وج اڑادتیاں تے ایہناں دی تھاں نویں سیانف دے اصولاں: برابری ازادی تے آپسی پائیوالی نے تھاں بنائی۔
انقلاب فرانس دا مڈھ مئی 1789 نوں فرانس دے لوکاں دی اسمبلی دی ملنی رکھیا جاندا اے۔
وجہاں
جدوں پہلی تے دوجی سماجی پدھر نے اوہناں دی کل ناں منی تے اوہناں نے اپنی وکھری ملنی فومی اسمبلی دے ناں توں 10 جون 1789 نوں بادشاہ دے روکن تے وی اک ٹینس ویہڑے وچ کیتی۔ 20 جون 178 نوں اوہ سوں کھاندے نیں جے اوہ فرانس لئی اک نویں قنون دے بنن تک اپنے کم وج لکے رین گے۔ جولائی 1789 نوں قومی اسمبلی بندی اے۔ بادشاہ تے امیر پدھر نیکر توں نراض سن تے اوہنوں اوہ کم توں لآ دیندے نے۔ کئی پیرسی ایہ سوچدے نیں جے بادشاہ قومی اسمبلی نوں وی مکادیویگا۔ پیرس وچ افراتفری تے لٹمار ہون لگ جاندی اے۔
باستیل دا ٹینا
11 جولائی 1789 نوں بادشاہ نے فنانس منسٹر نیکر نوں وزارت توں لا دتا۔ پیرس دے لوکاں ایس گل نوں پسند ناں کیتا۔ پیرس دے لبرل لوکاں نے بدیسی فوجاں دے آن نوں وی اپنے لئی خطرہ سمجیا۔ باستیل دا جیل خانہ بادشائی تے ظلم دا نشان سی۔ اے نالے اسلحے دا گودام وی سی۔ فرنچ گارڈ پیرس دے لوکاں نال رل جاندے نیں۔ باستیل چ اوس ویلے 7 بندی سن۔ 14 جولائی دی سویر نے پیرس دے لوک باستیل تے ہلہ بول دندے نیں۔ بندیاں نوں ازاد کرالیاجاندا اے تے جیلر نوں مار دتا جاندا اے۔ پیرس ورگے کم پورے دیس چ ہوۓ لوکاں نے اپنے حقاں لئی ہتھیار چک لۓ۔ باستیل دا ٹعایا جانا انقلاب فرانس دا سب توں وڈا واقعہ سی۔ نیکر نوں واپس فنانس دا وزیر لادتا جاندا اے تے بیلی جیہڑا قومی اسمبلی دا پردھان وی سی اوہ پیرس دا میئر بن جاندا اے۔ بادشاہ نال ای پیرس آندا اے تے انقلاب دے رنگ لال چٹا تے نیلا اپنا لیندا اے۔
قومی اسمبلی
فومی اسمبلی نویاں تبدیلیاں لیاندی اے۔ 4 اگست نوں جگیرداری دا انت ہوندا اے امیر پدھر دے عام لوکاں توں ود حق مکدے نیں تے پادری جیہڑے اچیچے ٹیکس لیندے سن اوہناں تے روک لادتی جاندی اے۔ 26 اگست نوں قومی اسمبلی انسان تے عام شہریاں دے حقاں دا سدا دیندی اے جینوں مارکوئیس لیفائیٹ نے لکھیا سی۔ فومی اسمبلی اپنے کم تے اپنے آپ بارے سوجدی اے جے ایہ کیویں چلے گی۔ کج لوک ایس اپر اک سینیٹ وی بنان چاندے نیں پر ایہ گل نئیں منی جاندی۔ بادشاہ ایہ اختیار تے دتا گیا جے اوہ کسے قنون نوں بنن توں دیر کر سکدا اے پر اوہنوں روک نئیں سکدا۔ اکتوبر 1789 نوں جدوں 7000 سوانیاں دی اک ٹولی نے بادشاہ تے جڑھائی کیتی تے لافائیٹ نے بادشاہ نوں کیا جے اوہ ورسائی چھڈ کے پیرس دے ٹویلیریز دے محل وچ چلا جاۓ۔
رومن کیتھولک چرچ کولوں زور تے اختیار لے لۓ جاندے نیں۔ نویں سرکار وچ اوہدے کولوں زمین لی لئی جاندی اے تے اچیچے ٹیکس جیہڑے اوہنے لاۓ ہوۓ سن مکا دتے جاندے نیں۔ 12 جولائی 1790 نوں کیتولک چرچ لئی نواں قنون لاگو ہوندا اے تے پادری سرکار دے ملازم بن جاندے نیں۔ کئی پادری تے پوپ نویں قنون نوں نئیں مندے۔
14 جولائی 1790 نوں باستیل دے ٹٹن دے اک سال مگروں اک وڈی ملنی ٹالیرانڈ دی اگوائی وچ شا ڈی مارز، پیرس وچ ہوندی اے جتھے شاہی ٹبر تے عام لوک کٹھے ہوندے نیں تے 'قوم قنون تے بادشاہ' نال وفاداری دی سوں کھاندے نیں۔ اتلی پدھر دے چوکھے لوک انقلاب توں خوش نئیں سن تے کئی دیس چھڈ کے دوجے دیساں ول ٹر جاندے نیں۔
اسٹیٹس جنرل اک سال لئی بنی سی پر اوہنے ایہ وی سوں کھادی سی جے اوہ نواں قنون بنن تک اپنے کم وچ لگی رۓ گی۔ اوہ ایہ قنون بناندی اے جے امیر پدھر دے لوک اپنے وکھرے ناں اپنے نیانیاں نوں نئیں دے سکن گے صرف بادشاہ ای اینج کرسکے گا۔ ہر مقدمہ عدالت وچ پیش ہوویگا۔ فرانس وچ کاروبار وچ اک تھاں توں دوجی تھاں جنیاں روکاں سن اوہ مکا دتیاں جاندیاں نیں تے ہڑتال کرن تے وی روک لا دتی جاندی اے۔
نویں قنون بنانوالی اسمبلی اکتوبر 1791 نوں اپنی پہلی ملنی کردی اے۔ 1791 دے قنون باجوں فرانس اک قنونی بادشائی سی۔ بادشاہ قنون بنانوالی اسمبلی نال سرکار وچ اک حصےدار سی تے کسے قنون نوں جینون اوہ پسند ناں کردا ہوے روکن دا اختیار وی ہے سی۔ اوہدے کول وزیر چنن دا وی اختیار سی۔ اسمبلی دے 745 سنگی سن جناں وچوں 165 قنونی بادشاہت چاہندے سن، 330 جیکوبن جیہڑے بادشاہ دے بنا فرانس چاہندے سن تے 250 ازاد سن۔ بادشاہ نے اپنے ویٹو دا اختیار کئی واری باہر جان والے لوکاں دی جان بچان لئی ورتیا تے ایہ گل کئی لوکاں جنہاں وچ کھبے پاسے والے سن پسند نئیں سی۔
دوجے دیساں دے بادشاہ فرانسیسی انقلاب توں تنگ سن۔ اوہ ایس انقلاب نوں اپنے دیس وچ نئیں ویکھنا چاندے سن تے ایہنوں فرانس وچ ای مکادینا چاہندے سن۔ 27 اگست 1791 نوں آسٹریا تے پرشیا ایہ مانگ کردے نیں جے بادشاہ نوں ازاد کیتا جاوے تے نیشنل اسمبلی بند کردتی جاوے۔ اگر اوہناں دی مانگ ناں منی گئی تے اوہناں وعدہ کیتا جے اوہ فرانس تے چڑھائی کردین گے۔ ای گل فرانسیسی انقلابیاں نوں بڑی چبھی۔
10 اگست 1792 دی رات نوں پیرس دے انقلابی تے ملیشیا سوئس راکھیاں نوں جیہڑے کے بادشاہ دی راکھی کر رۓ سن مار دیندے نیں۔ شاہی ٹبر نوں بندی بنا لیا جاندا اے تے قنون بنانوالی اسمبلی دی اک ملنی وچ جدوں صرف اسمبلی دا تیجا حصہ ای سی تے اوہ وی جیکوبن، بادشائی تے روک لادیندی اے۔ پیرس کمیون نے اپنیاں عدالتاں لا کے لوکاں نوں جیلاں وچوں کڈ کے ماریا۔ 20 ستمبر 1792 نوں نویاں چوناں مگروں نیشنل کنونشن دی سرکار بندی اے۔ اگلے دن ایہ بادشائی مکان تے فرانس دے اک لوکراج ہون دا ہوکا دیندی اے۔ اوس توں اگلا دن 22 ستمبر 1792 نوں جیہڑا لوکراج دا پہلا دن بندا سی اک نواں کیلنڈر لاگو کیتا جاندا اے جینوں فرانسیسی لوکراجی کیلنڈر کیا گیا اوہدے پہلے سال دا پہلا دن سی۔
حالات تے ویلہ فرانس نوں اوہدے گوانڈیاں نال لڑائی ول لیجاندا اے۔ بادشاہ دی وی مرظی سی جے لڑائی ہووے، ہار ہون تے اوہدی جان انقلابیاں کولوں چھٹ سکدی سی تے جت نال وی اوہدی گڈی اچی چڑھنی سی۔ یروندی ٹولی انقلاب نوں پورے یورپ وچ پھیلانا جاندی سی تے فرانس وچ وی ایہدا بچاؤ کرنا چاہندی سی۔ اوہ لوک جیہڑے لڑائی دے خلاف سن بڑے ماڑے سن اوہنے دی سوچ وچ ہار ہون تے انقلاب ہور خونی ہوسکدا اے۔ روبسپیری دو وجہاں توں لڑائی دے خلاف سی اک ایہ جے انقلاب دے خرچے تے بادشائی تے فوج نے تکڑا ہونا اے دوجے ایہ جے ای اسٹریا تے ہور تھانواں تے عام لوکاں نوں وٹ چڑھاوے گی۔ فرانس 20 اپریل 1792 نوں آسٹریا دے خلاف لڑائی دا ہوکا دیندا اے کج ہفتیاں مگروں پرشیا آسٹریا نال رلدا اے۔ پرشیا دی فوج فرانس وچ آندی اے۔ شیمپین-اردن دے علاقے وچ 20 ستمبر 1792 نوں والمی دی لڑائی وچ انقلابی فرانس دی فوج ایس فوج نوں ہرادیندی اے۔ ایس جت نے فرانسیسی انقلابیاں دا دل ودھا دتا۔ 17 جنوری 1793 نوں نیشنل کنونشن دی سرکار لوکاں دی ازادی تے بچاؤ دے خلاف بادشاہ دی سازش جیہڑی اوہناں دے شبداں وچ اوہ باہر والیاں سرکاراں نال رل کے کر ریا سی اوہنوں موت دی سزا سناندی اے۔ جنوری 1793 نوں لوئی XVI فرانس دے بادشاہ نوں جیہڑا ہن صرف شہری لوئی کاپٹ سی موت دی سزا دے دتی گئی ۔ اوہنوں گلوٹائن نال پیرس دے کنکورڈ ویہڑے وچ ماریا گیا۔ ایس گل نے پورے یورپ نوں ڈرا دتا تے اوہ دیس جیہڑے ہلے تکر نیوٹرل سن اوہ وی فرانسیسی انقلاب دے خلاف ہوگۓ تے ایدے خلاف لڑائیاں وچ حصہ لیا۔
16 اکتوبر 1793 نوں فرانس دی ملکہ میری اینتوینت نوں وی عوامی عدالتی کاروائی دے مگروں موت دی سزا دے دتی گئی ۔10 نومبر 1793ء نوں " خدائی عبادت" دے خلاف قنون پاس ہوئیا ۔ اس سارے ویلے دے دوران فرانس چ کسے دی وی جان محفوظ نئیں رہی ، 1793ء تے 1794ء دے درمیان ہزاراں لوکاں نوں مار دتا گئیا ۔ 8 جون 1795 فرانس دے ہوننوالے بادشاہ نوں وی قتل کردتا گئیا ۔ آخر مئی 1804 چ نیپولین بونا پارٹ راج تے مل ماردا اے ۔ جہڑا کہ خود نوں " ق‍سمت دا تعنی" کہندا سی تے فرانس دی تریخ دا اک نواں بوا کھلیا۔
اسرات
انقلاب فرانس نے دنیا دے تے گوڑے اسر پاے۔ دنیا دی ماڈرن تریخ انقلب فرانس توں ٹردی اے۔ ایس انقلاب نے فرانس چ ہمیش لئی جگیردار تے نوب ٹولے دا بی مکاچھڈیا۔ لوک پہلی واری وکھری وانگوں سوچن گل کرن تے پڑھن لگے۔ لوکاں چ برابری دی سوچ اگے ودی۔ ایس انقلاب نے یورپ دے دیساں نوں وی ہلا دتا۔ تھوڑے تھوڑے ویلے نال دوجے دیسان چ وی انقلاب فرانس ورگے انقلاب آۓ۔ اینے روسی انقلاب تے چینی انقلاب نوں وی متاسر کیتا۔
پاکستان تے
انقلاب فرانس دا اسر پاکستان تے وی گوڑا اے۔ پاکستان دے سب توں وڈے قنون بنان والے ادارے دا ناں فرانس دے سب توں وڈے ادارے نیشنل اسمبلی دے ناں تے پاکستان نیشنل اسمبلی اے۔
گٹھ:یورپ گٹھ:فرانسیسی انقلاب گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:انقلاب
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
ہشیارپور ضلعے دا علاقہ سندھو گھاٹی دی رہتل دا حصہ سی۔ اجوکیاں خدائیاں توں پتہ لگدا اے شوالک دیاں پہاڑیاں دا سارا علاقہ نہ صرف مڈھلے پرانے پتھر دور دے لوکاں نے بلکہشروعاتی اتہاس دے لوکاں نے وی وسن واسطے چنیا۔شروعاتی پتھر دور دیاں کھوجاں دوران اتواراپر، رہمانپر ات تکھنی جو کہ ہشیارپور دے 30-40 ک م اتری حصہ وچ ہن وکھے پتھر دیاں کلاں کرتیاں حاصل ہوئیاں ہن، ہشیارپور دے 24 ک م۔ اتر وچ واقع ڈھولواہا وکھے ملے ہن ضلعے دے پرانے اتہاس تے کافی ساری روشنی پاؤندی ہن۔
لوک کہانیاں ضلعے دے بہت سارے تھاواں نوں پانڈواں نال جوڑدیاں ہن۔ مہانکاوِ مہامبھارت وچ ضلعے دے دسوہا قصبے دا ذکر راجا وراٹ دے راج وجوں آؤندا اے جسدی سیوا وچ پانڈواں نے تیراں سال دا بنواس کٹیا سی۔ ماہلپر توں 11 ک م دوری تے پچھم وچ ستھتّ بھام وکھے وی پانڈاواں نے اپنے بنواس دا سما بتعیسوی ا۔ جیجوں توں 19 ک م دور لساڑا وکھے پانڈواں نال متعلق پتھراں دا بنیا مندر موجود اے۔ چینی یاتری ہیونساں مطابق ہشیارپور دا علاقہ چندرونشی راجپوتاں دا علاقہ سی جنھا نے مغلاں دی جت توں پہلاں صدیاں تک اپنی آزاد ہوند قایم رکھی۔
ہشیارپور وچ بیاس دریا دے آسپاس تلواڑا دیاں شوالک پہاڑیاں توں ستلج تو واقع روپنگر تک سانجھا سبھیاچار ملدا اے۔ شوالک دی اگلی پربت لڑی وچ ہشیارپور دے 16 اجیہے تھاں ہن جتھے پتھر یگ دے سند (ہتھیار) ملے ہن۔ ایہہ سند (ہتھیار) آپس وچ میل کھاندھے ہن۔
اتواراپر گروہ وچ کافی مقدار وچ پتھر یگ دے سند (ہتھیار) ملے ہن۔ اس گروہ دے اتواراپر،رہمانپر ات تکھنی شوالک پہاڑیاں دے پیراں وچ واقع ہن۔ ہریانہ توں 8 ک م دور اتواراپر وچ 80 سند (ہتھیار) ملے ہن جنہاں وچ 9 کہاڑیاں، 19 کہاڑے، 17 پتھر دے سند ودھیا قسم دا بلور پتھر اے۔ اجوکیاں کھوجاں توں کچّ گندھار سٹائل دیاں کلاں کرتیاں جو کہ 1000 ق م دیاں ہن وی ملیاں ہن۔ باب دے انت وچ آثآر قدیمہ ڈیپارٹمنٹ ولوں جاری پتھر دے سنداں والیاں تھاواں دی لسٹ درج کیتی گئی اے۔
آثآر قدیمہ ڈیپارٹمنٹ دیاں کھوجاں توں پتہ لگدا اے کہ ہشیارپور ضلع پرانے دور توں ہی ہڑپا دور نال متعلق سی۔ اس کھیتر دیاں کھوجاں نے ہیٹھ لکھیاں تھاواں نوں پراتتو ڈیپارٹمنٹ دے نقشے تو لیاندا اے اتے ایہہ وی پتہ لگدا اے کہ اتھے دے لوک ٹھیک اسے طرحاں دے سن جووں کہ ہڑپاں اتے موہنجوداڑو دے لوک۔
محمد منشا یاد
محمد منشا یاد پنجابی تے اردو دا اک نویکلا لکھاری تے ڈرامہ نویس سی ۔ اسنوں 2004ء چ پاکستان سرکار ولوں پرائیڈ آف پرفارمنس دتا گیا ۔ اسنوں ہور کئی دیساں دیاں ساہتی سنگتاں نے وی کئی ایوارڈ دتے ۔
اسدی پہلی نکی کہانی ( شارٹ سٹوری) 1955ء چ سامنے آئی تے اسدیاں کہانیاں دا پہلا مجموعہ 1975ء چ شائع ہویا ۔ اسدیاں اردو تے پنجابی کہانیاں تے لکھتاں کئی ساہتی رسالےآں چ چھپدیاں رہیاں ۔محمد منشا یاد دیاں نکی کہانیاں دے 10 مجموعے شائع ہوئے جنہاں چ اک پنجابی چ سی ، اسدے نال نال اک پنجابی ناول ٹانواں ٹانواں تارا تے کئی ٹیلی ویژن ڈرامے وی منشا یاد دے لکھے ہوئے نیں ۔.
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
لڑی نمبر
محمد منشا یاد
ذاتی جیون تے تعلیم
محمد منشا یاد 1937ء چ ضلع شیخوپورا چ فاروق آباد توں 18 کلومیٹر دی دوری تے پنڈ ٹھٹھہ نصرت چ جمیا ۔ اسنے پرائمری تک تعلیم پنڈ گجیانہ نو توں پوری کیتی تے میٹرک حافظ آباد توں کیتی تے 1955ء چ رسول کالج چ انجنئرنگ ڈپلومہ چ داخلہ لے لیا ۔ اسنے پنجاب یونیورسٹی توں فاضل اردو دا امتحان 1964ء چ پاس کیتا ، بی - اے دی ڈگری 1965ء چ لئی ، ایم - اے اردو 1967ء چ تے ایم - اے پنجابی 1972ء چ کیتا ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
پنڈ دا نام
تحصیلاں دا نام
محمد منشا یاد
ذاتی جیون تے تعلیم
اسدا ویاہ 1960ء چ اسدی کزن فرحت نسیم اختر نال لہور چ ہویا ۔ اسدے تن پتر تے اک دھی اے ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
1
دولتپور
ہشیارپور
محمد منشا یاد
ذاتی جیون تے تعلیم
منشا یاد نے سرکاری نوکری 1958ء چ ''پی ۔ڈبلیو ۔ڈی چ کیتی تے دو سال تک سب انجنیئر دے طور اتے راولپنڈی تے مری چ کم کیتا ۔1960ء چ اسنے وفاقی راجگڑھ کمیشن ، جہڑا بعد چ راجگڑھ ڈویلپمنٹ اتھارٹی (CDA) اسلام آباد چ بدلیا ، چ سب انجنیئر دی پوسٹ اتے نوکری شروع کیتی تے بعد چ اس ادارے چ ای اسسٹنٹ انجنیئر ، ایگزیکٹو انجنیئر ، پبلک ریلیشن آفیسر تے چیف کمپلینٹس آفیسر دے عہدےآں اتے کم کردا رہیا تے 1997ء چ ڈپٹی ڈاریکٹر دے طور اتے ریٹائرڈ ہویا ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
2
محمد منشا یاد
ذاتی جیون تے تعلیم
اپنی ریٹائرمنٹ مگروں اوہ اسلام آباد چ اپنی رہائش گاہ افسانہ منزل چ وس رہیا تے اپنا ویلہ ساہت تے ساہتی سرگرمیاں چ لنگھوندا رہیا ۔محمد منشا یاد 15 اکتوبر 2011ء نوں اسلام آباد چ دل دا دورہ پین نال اس دنیا نوں چھڈ گئے ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
رحمانپور
محمد منشا یاد
قلمی ناں
نوجوانی چ اسدی شاعری چ گُھوڑی دلچسپی سی ، کئی قلمی ناواں مگروں اسنے یاد دا قلمی ناں چُنیا۔اسدی نوکری دے کماں نے اسنوں لکھن لکھان لئی گھٹ ویلہ دتا تے ایہ ہولی ہولی شاعری توں دور ہو گیا ۔پر اسنے اپنا قلمی ناں اپنائی رکھیا اس امید چ کہ آخر اسنے مڑ لکھن ول پرتنا اے ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
3
اتواراپر
محمد منشا یاد
ٹیلی ویژن لئی لکھتاں
وارث مگروں ڈرامہ راہیں پی ٹی وی لہور سینٹر توں 1999ء چ چلیا ، جہڑا بوہت ودھیا سی ۔ اس ڈرامے دی نیہہ منشا یاد دے پنجابی ناول ٹانواں ٹانواں تارا اتے سی ۔ اس ڈرامے دا فوکس شہراں تے پنڈاں چ وسن آلے لوکاں دا تعلیم ، رہتل تے انصاف اتے مختلف سماجی مسئلےآں اتے سی ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
4
تھکھنی
محمد منشا یاد
ساہتی سرگرمیاں
1972ء چ منشا یاد نے حلقہ ارباب ذوق, اسلام آباد, دی نیہہ رکھی ، جہڑا راجگڑھ شہر دی پہلی ساہتی تنظیم سی ۔
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
5
نروڑ
محمد منشا یاد
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی ناول لکھاری گٹھ:ضلع شیخوپورا
ضلع ہشیار پور
پرانے ویلے
کھنگالی
7
ڈھولواہا
8
پھپال
9
رام ٹٹوالی
10
کوٹ اتے اسدیاں مغربی ڈھلاناں
11
للوان
گڑشنکر
12
منوآل
بلاچور
13
گپلاریاں
دسوہا
14
ہاتپر
15
کھپووال
16
گڑی
17
کھنی
18
شام چوراسی (پینڈو)
19
تہیہ (پچرالی)
20
رام کلونی کیمپ
21
پکھووال
22
جہورا
ہاجیپر
24
جکام
25
ٹانڈا اڑمڑ
ہشیارپور توں 30 ک م دور اتر-پچھم وچ ڈھولواہا وکھے پرتتوا ڈیپارٹمنٹ ولوں کیتیاں گئیاں خدائیاں نے اسدا تعلق مشرق اتہاش نال جوڑیا اے۔ ایہہ کھیت پرانچین دور توں ہی لوکاں دے وسیرے دی تھاں رہی اے ات آثآر قدیمہ ڈیپارٹمنٹ دیاں کھوجاں توں پتہ جلدا اے کہ اسدا تعلق نویتم دور نال ہی اے۔ اس سرکھئت گاٹی وچوں ملے اوشیس اتے سنداں توں اتھے موجود انسان دی ہوند دا پتہ لگدا اے۔ اوشیشاں ات سندر قرون وسطی پدھر کلا کرتیاں دا ملن اسدی اہمیت نوں ودھاؤندا اے اتے اس عنصر دی گواہی بھردا اے کہ اس گھاٹی وچ سمے ویلے تو مورتی پجا دا بہت بول بالا سی۔ کلاں کرتیاں اتے ہور وستاں دا ملنا ایہہ درساؤندا اے کہ ڈھولواہا گرجارا پرتھیہارا دور ( بی۔سی۔ 800-1000 عیسوی ۔پی۔) نال متعلق اے۔ 10 ویں صدی عیسوی ۔پُ۔ شوالک کھیتر پردھیہاراں دے پربھاوا ماتحت سی۔ اس ویلے دوران مقامی قبیلیاں دا کلا دا بہت ترقی ہویا۔ 965 عیسوی ،پو۔ وچ جیپال گدھی تو بیٹھا اتے ہندوشاہی کلا ڈھولواہا گھاٹی وچ داخلہ کیتی۔ 988 توں 1260 ق م  تک پرمار حکمران مقصد درجے دی طاقت وجوں ستاپت رہے۔
قرون وسطی
سن	پھلار
1088 عیسوی ۔
1088 عیسوی ۔پ۔ وچ جالندھر دی مسلمانی راج توں ہار ہونن کرکے شاید ہشیارپور دے میدان مسلماناں دے ماتحت ہو گئے پر پہاڑی علاقے اسے طرحاں ہندو راجیاں دے ماتحت رہے۔
1174 عیسوی
ایہہ کیہا جاندا اے کہ مسلمانی حملیاں توں پہلاں راجا شنکر داس نے گڑشنکر نامیں تھاں تو اک قلعہ بنوعیسوی ا پر ایہہ قلعہ محمود غزنوی ولوں لے لیا گیا اتے بعد وچ بادشاہ شہاب-ؤ-دینب ولوں جیپور دے راجا مان سنگھ دے پتر نوں دے دتا گیا۔ مہاتن جو اس کھیتر دے مول نواسی منے جاندے سن نوں راجپوتاں دواراں 1175 عیسوی ۔پُ اس کھیتر تے اتھکار کرکے اتھوں کڈھ دتا گیا۔
1192 عیسوی ۔
شوالک پہاڑیاں دے نال نال گھڑام، ہنسی، سرسٹی، سمانا ہکومتانس اتے دوجے کھنڈ محمد غوری دواراں جت لئے گئے۔
1989 عیسوی ۔
اس ویلے دوران ابو بقر دی حکومت دلی وچ برقرار رہی پر کجھ ویلے لئی سنام وچ وڈا ودروہ ہویا۔ اوہناں دناں وچ شہزادہ نصیرالدین محمد دلی دے تخت تے بیٹھن دی تانگھ وچ شوالک دیاں پہاڑیاں وچ گھم رہا سی۔ ویلے دا فائدہ اٹھا کے محمد سمانا ول چل پیا اتے دسوہا، جالندھر راہیں ہندا ہویا سمانا پہنچیاں اتے اپنے آپ نوں 1389 وچ بادشاہ اعلان دتا۔ پھر اوہ دلی ول ودھیا پر ابو بقر ہتھوں ہار گیا۔
1389–99 عیسوی ۔
امیر تیمور دی دلی توں توں واپسی دوران ضلعے دا کافی نقصان ہویا۔ تیمور نگرکوٹ نوں جتنا چاہوندا سی پر حالے تک اندرونی پہاڑیاں نوں پار نہیں سی کر سکیا۔ ہندو راجیاں نے اسنوں سخت ٹوکر دتی۔اوہ ضلعے دے بجواڑا اتے دسوہا وچوں ہو کے گزریاں۔
1419 عیسوی ۔
تیمر دے حملے 1396 توں تھوڑا پہلاں پنجاب دی امن سارنگ خان دواراں بھنگ کیتی گئی جو ملتان توں سی۔ بجواڑا وکھے لڑائی ہوئی اتے سارنگ خان دا پچھا کرن دے باو جود وی اوہ شوالک دی پہاڑاں وچ بچ نکلیاں۔ بعد وچ توگہان ریش نے اسنوں پھڑکے 1419 وچ مار دتا اتے اس کولوں بہت سارا دھن حاصل کیتا۔
1421 عیسوی ۔
جدوں جولائی 1421 نوں مبارک شاہ سمانا پہنچیا تے اسنے سنیا کہ جسرات سرہند دی گھیرابندی کر چکا اے اتے اوہ آپ لدھیانے واپس جا چکا اے۔ مبارک شاہ ستمبر دے ادھ وچ لدھیانے ول ودھیا اتے اسنوں پتہ لگا کہ جسرات نے ستلوج دے آلے دوآلے نوں چھڈّ دتا اے۔ برسات توں بعد مبارک ساہ نے ستلج پار کیتا اتے اگے ودھیا۔ جسرات اپنے مضبوط قلعے تلواڑا ول بھجیا۔ مبارک ساہ نے پچھا کیتا اتے جموں دے راجا بھیم دی مدد نال قلعے تے جت حاصل کیتی ات اسنوں تباہ کر دتا پر اس سبھدے باو جود جسرات پہاڑیاں وچ بچ نکلیا۔
1432 عیسوی ۔
مبارک شاہ نے جالندھر اتے لاہور نصرت خان توں لے کے ملک الاہباد کاکا لودھی نوں دے دِ4تے۔ لودھی جو حالے چارج لین لئی لاہور ول جا ہی رہا سی کہ جسرات جس نوں کہ کوٹھ جو کہ جیجوں تے ملپر دے وچکار بجواڑے توں 16 ک م۔ دور سی وچ پناہ لین لئی مجبور ہون پیا سی لو لودھی تے حملہ کر دتا۔
1434 عیسوی ۔
مبارک شاہ دا 19 فروری 1434نوں قتل کر دتا گیا۔
1501 عیسوی ۔
27 محرم 855 (لگبھگ 1501) بحلول لودھی سنگھسن تے بیٹھ۔ اس ویلے دوران پنجاب ولوں دلی4 لئی کوئی مشکل پیش نہی آ رہی سی اس کرکے بحلول لودھی نے مقامی پربندھ وچ کوئی تبدیلی نہیں کیتی اتے بجواڑا مقامی پربندھ دا مرکز بنیاں رہا۔
1520–25 عیسوی ۔
اسے سموں دوران پنجاب وچ بہت اسانتی رہی کیونکہ بابر جو کہ پہلا مغل بادشار بنیاں اسنے ہندوستان دی جتّ لئی مہم شروع کیتی۔ ابراہیم لودھی نو دولت خاں لودھی خلاف فوج بھیجی پر اسدی فوج بری طرحاں ہاری اتے سلطان دے ہتھ نراشا لگی۔
1520–30 عیسوی ۔
بابر دولت خاں اتے غوری خاں کولوں طاقت اپنے ہتھاں وچ لینی چاہوندا سی، ایہہ دوویں ڈرے ہوئے سن اتے ایہناں نے اپنے آپ نوں ملوٹ دے قلعے جو کہ ہشیارپور دے ہریانے کول سی بند کر لیا۔ بابر نے کاہنووال توں دجے پاسیو بیاس دریا پار کیتا تے شوالک دیاں پہاڑیاں جنہاں دے منہ وچ ملوٹ دا قلعہ واقع سی ڈیرہ لا لیا۔ بابر نے قلعے تے قبضہ کر لیا اتے دولت خاں نوں قید کر لیا۔ بابر بجواڑا، روپنگر،سرہند ت سنام توں ہندا ہویا دلی ول ودھیا۔
1530–56 عیسوی ۔
1555 وچ لاہور توں گرداس پور دے کاہنووال پہنچ کے ہمعیسوی وں نے کافی وڈی فوج بیرم خان اتے تردی بیگ ماتحت افغان جرنیل نصیب خان دے خلاف بھیجی جسنے ہریانہ دے نزدیک پنج بھائیاں ناں دے تھاں تے ڈیرہ لایا ہویا سی۔ بیرم خان ہریانہ ول ودھیا جتھے معمولی لڑائی توں بعد نصیب خان نے سمرپن کر دتا۔ بیرم خان ہریانے توں شام چوراسی راہیں جالندھر ول ودھیا جتھے افغاناں نے ڈیرے لائے ہوئے سن۔ اسدے آمد تے افغان میدان چھڈکے بھجّ گئے۔
1557–1560 عیسوی ۔
10 مارچ 1557 نوں اکبر نوں خبر ملی کہ ملا عبداللہ سلطانپوری دے اکساؤن تو سکندر سور نے جالندھر دواب دے میداناں وچ آ کے کر اکٹھا کرنا شروع کر دتا اے۔ 17 دسمبر 1557 نوں سامراجی فوجاں جالندھر راہیں شوالک پہاڑیاں ول ودھیاں اتے دسوہا وکھے ڈیرہ لا لیا۔ استوں اگے ایہہ نرپر ول ودھیاں۔ پہاڑیاں راجے جو سکندر سر دے نال سن، اسنوں چھڈکے اکبر دی پناہ وچ چلے گے۔ شاہی فوجاں ہتھیں گنچور تے ہارن توں بائت بیرم خان راجا گنیش دا راجگڑھ تلاواڑا چال گیا۔ اتے بیرم خان دی فوج اتے شاہی فوج وکار زبردست لڑائی ہوئی۔ شاہی فوج نے تلواڑے دی گڑھی تے قبضہ کر لیا۔ بیرم خان نے دھوڑی جیہا جد وجہد توں بعد ہاجیپر وکھے اکتوبر 1560 نوں اتم سمرپن کر دتا۔ اکبر نے اسنوں ہریانہ وکھے معاف کر دتا اتے اس توں بعد ایہہ مکے چلا گیا۔
مغل بادشاہت دے نگار اتے سکھ طاقت دے ابھار نال ہشیارپور ضلعے نے بڑا بھاوک سماں دیکھیا۔ ہسیارپور وچ سکھ گروآں دا اتہاش مکھ روپ وچ کیرتپور اتے انندپور صاحب دے آسپاس گھمدا جو کہ نومبر 1966 پنجاب دے پنر گٹھن توں پہلاں اسدے ہی حصے سن۔
1595–1644 عیسوی ۔
پہلے پنج سکھ گروآں دا ہشیارپور ضلعے نال کی خاص تعلق نہی رہا۔ 1595 وچ چھویں گرو ہرگوبند سابب دے جم توں بعد ہشیارپور مذہبی اتے فوجی سرگرمیاں دا مرکز بنیا۔ گرو ہرگوبند صاحب نے پہلی بار مغلاں توں سکھ دھرم نوں بچاؤن لئی فوج تار کیتی۔ اوہ ضلعے دے مکیریاں تھاں تو پہنچے اتے اوہناں نے تندرست سریراں والے سکھاں نوں اپنی فوج وچ بھرتی کیتا۔ گرو صاحب ولوں لڑیاں گئیاں چھ دیاں چھ جنگاں وچ ہشیارپور دے فوجیاں نے گرو جی دی جت وچ وڈا یوگدان پیا۔
1664–1675 عیسوی ۔
گرو ہرکرشن جی دے جوتی جوتی سماؤن توں بعد گرو تیغ بہادور جی 43 سال دی عمر وچ نوویں گرو بنے۔ اوہ کیرتپور گئے جو کہ اوہناں دے پیؤ جی نے بسعیسوی ا سی۔ گرو صاحب ولوں وسائے گئے انندپر نامیں تھاں تے تریخی اہمیت والی حادثہ گھٹی۔ کشمیر دے وائسرائے شیر افغان خان نے کشمیری ہندواں نوں جو اسلام قبول نہیں کردے سن، مارنا شروع کر دتا۔ اوہ دکھی ہو کے انندپور پہنچے تے اپنی دکھ بھری کہانی گرو جی نوں سنائی۔ گرو جی نے شیر افغان خان توں ہندواں دی رکھیا کیتی۔ 11 نومبر 1675 نوں گرو صاحب نوں دلی وکھے شہید کر دتا گیا اتے اہاں دا سریر بھائی لکھی شاہ لبانا لے گیا اتے اسنے سریری دا سنسکار کیتا۔ اج اتھے گروولوں رجابگنج ششوبتت اے۔ گرو صاحب دا سر اکھّ شردھاوان سکھ بھائی جیتا انندپور صاحب لے گیا جتھے اسدا سنسکار گرو گوبند سنگھ جی نے کیتا ات اس تھاں تے گروولوں سیسگنج ششوبت اے۔
1699 عیسوی ۔
گرو گوبند سنگھ جی نے 1699 دی وشاکھی والے دن انندپور صاحب وکھے مغلاں دی تاناشاہی اتے جاتپات دے خاتمے لئی خالصہ پنتھ دی ساجنا کیتی۔ گرو جی نے پنج پیارے ساجے اتے اوہناں وِچوں اک بھائی سہب سنگھ ہشیارپور ضلعے دے پنڈ ننگل شہیداں دا وسنیک سی۔
1701 عیسوی ۔
ہشیارپور ضلعے دے جینجوں اک ویلے جسوال راجیاں دے ماتحت سی۔ راجا رام سنگھ نے 1701 وچ اپنی رہائش اتھے بنائی ات اک قلعہ وی بنوعیسوی ا جس نوں انگریزی سرکار نے پنجاب نوں انگریزی راج وچ ملاؤن ویلے ڈھاہ دتا۔
1707 عیسوی ۔
1707 وچ اورنگزیب دی موت توں بعد پنجاب نوں چھ دوابیاں وچ ونڈ دتا گیا۔ جالندھر دواب وچ 69 محل سن۔ اس دواب وچ سبھ توں ودھ اہم قصبے شام چوراسی، ٹانڈا، مکیریاں اتے ہشیارپور سن۔
1708–1711 عیسوی ۔
1708 وچ گرو گوبند سنگھ جی نے دکھن توں بندہ سنگھ بہادر نوں اوہناں ظالماں دا خاتمہ کرنلئی جنہاں نے سکھاں، گرو جی دے پیؤ جی اتے چھوٹے بچہ تے ظلم کیتے سن پنجاب بھیجیا۔ بندہ سنگھ نے جالندھر دواب نوں اپنا مرکز بنا کے مغلاں خلاف اپنی مہم شروع کیتی۔ 1711 تک ایہہ دواب اسدا مرکز رہی۔
1739 عیسوی ۔
نادر شاہ نے بھارت تے حملہ کیتا، دہشت پھیلائی اتے بہت سارا دھن دولت لٹّ کے لے رہا سی۔ جسا سنگھ آہلوالیا نے ایہہ خزانہ واپس حاصل کرن وچ بہت اہمیت پورن بھمکا نبھائی۔
1747 وچ شاہ نواس دے کہن تے احمد شاہ ابدالی نے بھارت تے حملہ کیتا اگلے ہی سال اسنوں سرہند دے نزدیک روکیا گیا اتے سندھ دریا ول دھکیل دتا گیا۔ درانی سردار دے پنجاب وچوں رٹائر ہون توں بعد جسا سنگھ نے گردتّ ملّ جو کہ لاہور دو نویں گورنر مئم-ال-مل دا ڈپٹی سی تے ہشیارپور دے نزدیک حملہ کیتا۔
1758 عیسوی ۔
جالندھر دواب دے فوجدار ادین بیگ کھانپر وچ مر گیا اتے اسنوں اتھے دفنعیسوی ا گیا۔ ادنیہ بیگ دی موت توں بعد سکھ اک بار پھر پرے پنجاب وچ پھیل گئے۔ جسا سنگھ رامگڑھیاں نے ہشیارپور دے کجھ علاقے اپنے ماتحت کیتے۔ منیوال، اڑمڑ ٹانڈا، صریح اتے میانی دے پرگنیاں تے حق کیتا گیا۔ نورپور دے راجا پرتھوی سنگھ اتے چمبے دے راجا سنگھ نے اسدی ادھینگی قبول کیتی۔ جسا سنگھ نے دسوہا تحصیل دے دولتپر اتے ہاجیپر تے وی حق کیتا۔
1776ᛢ عیسوی ۔
1783 عیسوی ۔
جسا سنگھ آہلووالیاں دی موت ہوئی۔
1796 عیسوی ۔
اس سال سدا کور ( جسدے شوہر گروبکھش سنگھ گھنئیا نوں جسا سنگھ رامگڑھیاں نے لڑائی وچ مار دتا سی) نے رامگڑھیاں سردار تے میانی وکھے حملہ کیتا اسدے جوائی رنجیت سنگھ نے اسدی مدد کیتی۔
1801 عیسوی ۔
بھپ سنگھ پھیجلپریا جسنوں 1801 وچ دنیا چند نے بجواڑا توں بھجا دتا سی اسنے پھر توں بجواڑا تے حق لیا۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے دنیا چند نوں بجواڑے توں کڈھ دتا۔
1808–1811 عیسوی ۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں 1808 وچ رامگڑھیاں مثل تے 1811 وِ4چ گھنئیا مثل دی طاقت نوں ختم کر دتا گیا۔
1815 عیسوی ۔
جیجوں مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں جت لیا گیا۔
بریٹیش کال سن	پھلار 1846