cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علی وزیر
وزیر دا خاندان طویل عرصے تو‏ں پشتون قوم پرست تحریک وچ سرگرم سی تے سابقہ قبائلی علاقےآں د‏‏ی طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کردا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عسکریت پسنداں د‏‏ی دشمنی دا باعث بنے۔ انہاں دے والد (ملک مرزالم)، دو بھائی (فاروق تے طارق)، دو چچا (سعد اللہ جان تے فیروز خان)، تے تن کزن (ابراہیم، اسحاق تے عارف وزیر ) سب نو‏‏ں ٹارگٹ کلنگ وچ قتل کيتا گیا۔ ۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، علی وزیر خود طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں وانا ، جنوبی وزیرستان وچ اک قاتلانہ حملے وچ بچ گئے، جنہاں نے انہاں اُتے فائرنگ کی، جس وچ پی ٹی ایم دے چار حامی ہلاک تے درجناں ہور (بشمول عارف وزیر) زخمی ہوئے۔
شیام بہادر ورما
ان د‏‏ی مکمل ادبی خدمات دے لئی ، ہندی اکیڈمی ، دہلی نے سال 1997–98 وچ ساہتیہکر سمن دتا۔ 20 نومبر 2009 نو‏‏ں نويں دہلی وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
علی وزیر
۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں پشاو‏ر وچ غداری دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا، جتھے اوہ ۲۰۱۴ دے پشاو‏ر سکول دے قتل عام د‏‏ی چي‏تا منانے دے لئی موجود سن ۔ اسنو‏ں سندھ پولیس دے حوالے ک‏ے دے کراچی منتقل کر دتا گیا۔ پاکستان دے آرمی چیف قمر جاوید باجوہ نے یکم جولائ‏ی ۲۰۲۱ نو‏‏ں کہیا کہ وزیر نو‏‏ں پاک فوج اُتے تنقید کرنے اُتے معافی مانگنی ہوئے گی تے فیر انہاں نو‏ں رہیا کيتا جاسکدا اے، لیکن وزیر نے معافی مانگنے تو‏ں انکار کردتا۔  ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں بنو‏ں وچ پشتون قومی جرگہ نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام سیاسی قیدیاں دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔
شیام بہادر ورما
مختصر تعارف
1953 وچ اس نے ریاضی وچ پوسٹ گریجویشن کيتا تے الਮੋورا ضلع دے نارائن ودتا وچ استاد بن گئے۔ لیکن مسیحی مشنریاں نے تبادلاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مخالفت کيتی ، اگلے ہی سال ہلدوانی آئے تے شیشو مندر دا آغاز کيتا۔ 1956 وچ ، ضلع مین پوری دے بھپنڈ کالج وچ ریاضی دے اک استاد د‏‏ی تقرری ہوئی۔ تدریسی کم دے نال نال یونین دے کم وچ وی پوری طاقت رکھدے ہوئے ، انہاں نے ایم اے دے امتحانات نو‏‏ں پہلی جماعت وچ انگریزی تے سنسکرت زباناں وچ پاس کيتا۔ 1963 وچ ، اوہ ضلع بجنور دے رنجیت سنگھ میموریل ڈگری کالج ، دھم پور وچ انگریزی دے پروفیسر دے طور اُتے مقرر ہوئے۔ دھام پور وچ رہندے ہوئے ، 20 سال دے بعد ، انہاں نے ہندی مضمون وچ فرسٹ کلاس وچ ایم اے پاس کيتا۔ اس دے بعد ، اوہ پہلے پروفیسر تے فیر ايس‏ے کالج دے ہندی شعبہ وچ شعبہ دے سربراہ بن گئے ۔
علی وزیر
ذا‏تی زندگی تے خاندان
علی دا تعلق پشتوناں دے احمد زئی وزیر قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ملک میرزالام وزیر احمد زئی وزیر قبیلے دے سردار سن ۔ علی نے مڈھلی سِکھیا وانا ، جنوبی وزیرستان وچ حاصل کيتی۔ گومل یونیورسٹی ، ڈیرہ اسماعیل خان وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے دوران، اوہ بین الاقوامی مارکسی رجحان (IMT) گروپ تو‏ں متاثر ہوئے تے اک سیاسی کارکن بن گئے۔
شیام بہادر ورما
مختصر تعارف
سنگھاکریا تے استاداں دے دوہری کردار ادا کردے ہوئے ، انہاں نے 1967 وچ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں قدیم ہندوستانی تریخ تے سبھیاچار وچ فرسٹ کلاس دے نال ایم اے کيتا۔ میرٹھ یونیورسٹی دے لاجپت رائے کالج (صاحب آباد ) وچ ہندی دے شعبہ دے چیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں کچھ عرصہ کم کرنے دے بعد ، اوہ 1967 وچ دہلی آئے۔ تے انہاں نے اپنی زندگی دے باقی 42 سال دہلی وچ گزارے۔ دہلی آنے دے بعد وی اس د‏ی تعلیم جاری رہی۔ ڈاکٹر وجئےندر نے دہلی یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے د‏‏ی ہدایت اُتے ہندی شاعری وچ شکتتوا کے موضوع اُتے تحقیق کرکے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔
20 نومبر ، 2009 نو‏‏ں نويں دہلی وچ 77 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے گھر وچ دل دا دورہ پيا (ہارٹ اٹیک) سی تے انہاں دا انتقال ہوگیا۔ اس دا چھوٹا بھائی ڈاکٹر دھرمیندر ، چھوٹے بھائی د‏‏ی اہلیہ تے انہاں دے بچے ہن میوور وہار وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ وچ رہندے نيں ۔
علی وزیر
ذا‏تی زندگی تے خاندان
۲۰۰۳ وچ ، انہاں دے وڈے بھائی فاروق وزیر، جو وزیرستان وچ طالبان د‏‏ی موجودگی اُتے تنقید کرنے والے کارکن سن، نو‏‏ں طالبان عسکریت پسنداں نے وانا وچ انہاں دے خاندان دے گیس اسٹیشن دے سامنے قتل کر دتا۔ فاروق وزیر پاکستان وچ طالبان تے القاعدہ دے پہلے پشتون متاثرین وچو‏ں اک سن ۔ اس نے اک طویل مہم دا آغاز کيتا جس دے دوران طالبان تے القاعدہ نے ہزاراں مقامی کارکناں، سیاست داناں تے علماء نو‏‏ں ہلاک کيتا جنہاں نے طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کيتی سی تے جنہاں نے حکا‏م تو‏ں ڈیورنڈ لائن دے نیڑے سابق وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں وچ امن نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کہیا سی۔.
شیام بہادر ورما
شاہکار
رام ، سوامی ویویکانند تے ارووبندو گھوش دے حیات فلسفہ ، حمد تے لغت اُتے لکھے گئے انہاں دے وڈے کم تھلے لکھے نيں۔
علی وزیر
ذا‏تی زندگی تے خاندان
جون ۲۰۰۴ وچ ، علی دے والد نو‏‏ں حکا‏م نے فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن د‏‏ی اجتماعی سزا د‏‏ی شق دے تحت اٹھایا۔ جولائ‏ی ۲۰۰۵ وچ ، جدو‏ں علی ايس‏ے قانون دے تحت جیل وچ سی، طالبان نے اس دے والد، اس دے بھائی طارق، اس دے چچا سعد اللہ جان ( عارف وزیر دے والد)، اس دے کزن ابراہیم (عارف وزیر دے بھائی) تے اک ہور چچا فیروز خان نو‏‏ں قتل کر دتا۔ وانا وچ انہاں دے گھر دے نیڑے اک ہی گھات وچ ۔ جدو‏ں علی نو‏‏ں حکا‏م نے کچھ دیر دے لئی رہیا کيتا تاں جنازے ختم ہو چکے سن ۔ پاکستانی حکومت نے انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی کوئی گرفتاری کيتی۔
شیام بہادر ورما
باہرلے جوڑ
گٹھ:ادب گٹھ:ہندی گٹھ:مصنف گٹھ:ذا‏تی زندگی
علی وزیر
ذا‏تی زندگی تے خاندان
۲۰۰۵ دے اس دن نو‏‏ں چي‏تا کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ، خوازمینہ نے کہیا: "ساڈے سامنے دا پورا صحن ساڈے شہیداں دے خون تو‏ں سرخ ہو گیا سی۔ انہاں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تدفین دے لئی قبرستان لے جانے دے بعد ساڈا گھر بالکل خاموش تے خالی سی۔ خالی صحن وچ صرف ساڈے چھوٹے بچےآں دے رونے د‏‏ی آوازاں گونج رہی سی۔" اس دے اہل خانہ دا کہنا سی کہ اس دے بعد اوہ بغیر دروازے دے کمرے وچ رہندی سی، کیونجے اس دے دروازے اُتے دوبارہ دستک ہوݨ تو‏ں اسنو‏ں کسی المناک خبر تو‏ں بیدار ہوݨ دا خدشہ سی۔ بعد وچ اپنی جدوجہد دا ذکر کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ نے کہیا، "جدو‏ں ميں ۲۰۰۵ وچ ڈیرہ اسماعیل خان منتقل ہوئی، میرے بیٹےآں تے شوہر دے قتل دے بعد، وچ اپنے نال ۱۵ یتیم بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے آئی۔ حکومت نے مینو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تلافی دے لئی کچھ رقم دتی تے اس رقم تو‏ں ميں نے ایہ گھر بنایا۔ ميں نے اپنے خاندان د‏‏ی پرورش کيتی۔" سالاں دے دوران، "ساڈے خاندان وچ مارے گئے مرداں نے اپنے پِچھے ست بیواواں چھڈی نيں۔ وچ ہمیشہ بیواواں تو‏ں کہندا ہاں کہ نہ روئاں تاکہ ساڈے دشمن انہاں د‏‏ی کامیابی اُتے خوش نہ ہوݨ۔"
۱ مئی ۲۰۲۰ نو‏ں، علی دا فرسٹ کزن عارف وزیر ، جو صرف چار دن پہلے جیل تو‏ں رہیا ہويا سی، اودو‏ں شدید زخمی ہو گیا جدو‏ں مسلح افراد نے اسنو‏ں وانا وچ گولی مار دتی۔ ایہ حملہ اسلامی مقدس مہینے رمضان دے دوران غروب آفتاب تو‏ں چند منٹ پہلے اودو‏ں ہويا جدو‏ں اوہ اپنے خاندان دے نال افطاری کھانے دے لئی گھر جا رہے سن ۔ اوہ ۲ مئی نو‏‏ں زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بسا۔ ۲۰۰۳ تو‏ں ۲۰۲۰ دے درمیان علی وزیر دے خاندان دے کل ۱۸ مرد عسکریت پسنداں دے ہتھو‏ں مارے گئے۔
سیاسی دور
وزیر نے ۲۰۰۸ دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی نشست دے لئی حصہ لیا لیکن اوہ کامیاب نئيں ہوئے۔ انہاں نے ۳٬۲۹۴ ووٹ حاصل کيتے تے اوہ نشست آزاد امیدوار عبدالمالک وزیر تو‏ں ہار گئے۔ ۲۰۱۳ دے پاکستانی عام انتخابات وچ ، اوہ دوبارہ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے انتخاب لڑے لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے ۷٬۶۴۱ ووٹ حاصل کيتے، تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دے امیدوار غالب خان تو‏ں اس نشست تو‏ں ہار گئے۔ اطلاعات دے مطابق، طالبان نے وزیر دے ووٹراں تے حامیاں نو‏‏ں ڈرایا تے تشدد دا نشانہ بنایا جس دے نتیجے وچ اوہ ۳۰۰ ووٹاں تو‏ں ہار گئے۔
۲۰۱۸ وچ ، اوہ پشتون تحفظ موومنٹ (PTM) دے بانی رہنماواں وچو‏ں اک بن گئے جو نقیب اللہ محسود دے ماورائے عدالت قتل دے بعد ابھری سی۔ عمران خان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے ٹکٹ اُتے اپنے حلقہ این اے ۵۰ (ٹرائبل ایریا الیون) تو‏ں ۲۰۱۸ دے عام انتخابات وچ حصہ لینے دے لئی نامزدگی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی، جسنو‏ں انہاں نے مسترد کر دتا، جس دے بعد عمران خان نے انتخاب نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس حلقے وچ انہاں دے مقابلے وچ امیدوار کھڑا کرن۔
وہ ۲۰۱۸ دے عام انتخابات وچ حلقہ NA-50 (Tribal Area-XI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے ۲۳٬۵۳۰ ووٹ حاصل کيتے، تے آزاد امیدوار سید طارق گیلانی نو‏‏ں شکست دتی۔ وانا دے رہائشیاں نے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے اخراجات برداشت کيتے تے سینکڑاں لوکاں نے رضاکارانہ طور اُتے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم چلا‏ئی۔
وزیر پاکستان د‏‏ی فوجی اسٹیبلشمنٹ اُتے اپنی آوازی تنقید دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ۲۰۰۹ وچ جنوبی وزیرستان وچ آپریشن راہ نجات سمیت اپنے وڈے پیمانے اُتے فوجی آپریشنز دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دا الزام پاکستان د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں ٹھہراندے نيں، اس دوران وزیرستان وچ عدم تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ڈیرہ اسماعیل خان وچ رہنے اُتے مجبور ہوئے۔ "یہ اک لمبا تے تاریک دور سی جدو‏ں ساڈے لوکاں نے ہر تصورات‏‏ی طریقے تو‏ں نقصان اٹھایا۔ کئی فوجی کارروائیاں ہوئیاں۔ لوک بے گھر ہو گئے، تے بازار منہدم ہو گئے۔ ٹارگٹ کلنگ تے خودکش حملے عام سن ۔ طالبان تے القاعدہ متوازی عدالتاں چلا رہے سن تے سزاواں سنیا رہے سن، لیکن سرکاری فوجاں بوہت‏ے فوجی کیمپاں وچ بھیج دتیاں گئیاں۔" انہاں نے کہیا کہ اس سارے سانحے وچ صرف پشتون شہریاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ انہاں دے خلاف طالبان، القاعدہ تے پاکستان آرمی سب نے ہتھ ملیا لیا سی۔"
۱ مارچ ۲۰۲۰ نو‏‏ں چارسدہ وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع وچ اپنی تقریر دے دوران، انہاں نے کہیا کہ امریکا نے طالبان دے نال امن معاہدے دے بعد اپنے اہداف حاصل کرنے دا دعویٰ کیتا، لیکن اسنو‏ں "یہ وضاحت کرنی چاہیے کہ خطے وچ دہشت گرداں دے اصل پشت پناہ کون نيں"۔ سن دہشت گردی دے خاتمے دے لئی، اس نے امریکا اُتے زور دتا کہ اوہ "پاکستان دے جی ایچ کیو [پاک فوج دے ہیڈ کوارٹر]، راولپنڈی ، اسلام آباد تے لاہور وچ دہشت گردی د‏‏ی فیکٹریاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح نشانہ بنائے جس طرح امریکا نے افغانستان تے پشتوناں نو‏‏ں تباہ کيتا سی۔" انہاں نے ڈیورنڈ لائن اُتے خاردار رکاوٹ د‏‏ی وی مخالفت کيتی تے مطالبہ کيتا کہ افغان پاکستانی سرحد اُتے تمام تاریخی رستےآں نو‏‏ں تجارت تے لوکاں د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے۔
نظربندیاں
۲۱ اپریل ۲۰۱۸ نو‏ں، لاہور وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع تو‏ں اک رات پہلے، پولیس نے وزیر نو‏‏ں عوامی ورکرز پارٹی (اے ڈبلیو پی) دے عصمت شاہجہان تے فانوس گجر سمیت کئی ہور سرکردہ کارکناں دے نال گرفتار ک‏ر ليا۔ ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہوݨ والے مظاہرےآں تے انہاں دے لئی سوشل میڈیا اُتے چلا‏ئی جانے والی مہم دے نتیجے وچ انھاں چند ہی گھنٹےآں وچ رہیا کر دتا گیا۔ گرفتاریاں نو‏‏ں عوام تے قابل ذکر سیاستداناں نے تنقید دا نشانہ بنایا، جنہاں وچ مریم نواز ، پرویز رشید ، تے بلاول بھٹو زرداری شام‏ل نيں۔
۳۰ نومبر ۲۰۱۸ نو‏ں، وزیر تے محسن داوڑ ، انہاں دے ساتھی رکن پارلیمنٹ تے پی ٹی ایم رہنما، اک پشتون ثقافتی تقریب وچ شرکت دے لئی دبئی ، متحدہ عرب امارات جا رہے سن، لیکن انہاں نو‏ں باچا خان انٹرنیشنل ایئرپورٹ ، پشاو‏ر اُتے انہاں د‏‏ی پرواز تو‏ں اتار دتا گیا۔ وفاقی تحقیقا‏تی ادارے نے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں تن دن تک تحویل وچ رکھیا۔ داوڑ نے انہاں اہلکاراں دے خلاف کارروائی دا مطالبہ کيتا جنہاں نے قومی اسمبلی دے سپیکر تو‏ں پیشگی اجازت لئی بغیر انہاں نو‏ں گرفتار کيتا۔
۲۶ مئی ۲۰۱۹ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں خڑقمر واقعے دے بعد، شمالی وزیرستان دے علاقے خرقمر وچ فوج نے گرفتار ک‏ر ليا۔ محسن داوڑ، جو اگلے چار دناں تک روپوش رہ‏ے، نے وی ۳۰ مئی نو‏‏ں بنو‏ں وچ خود نو‏‏ں پولیس دے حوالے ک‏ے دتا۔ تقریباً چار ماہ جیل وچ رہنے دے بعد وزیر تے داوڑ نو‏‏ں ۲۱ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا سی ۱۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں حکومت نے پی ٹی ایم دے خلاف خارقمر کیس واپس لے لیا، تے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں انہاں دے خلاف الزامات تو‏ں بری کر دتا گیا۔
۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں پشاو‏ر وچ اودو‏ں گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اوہ شہداء آرمی پبلک اسکول پبلک لائبریری وچ پشاو‏ر اسکول دے قتل عام د‏‏ی ۶ ويں برسی د‏‏ی ياد وچ منعقدہ تقریب وچ شریک ہوئے، جس وچ اسکول دے ۱۳۲ بچےآں سمیت ۱۴۹ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ایہ گرفتاری کراچی وچ انہاں دے تے پی ٹی ایم دے کئی ہور رہنماواں دے خلاف درج بغاوت دے الزامات دے سلسلے وچ کيتی گئی سی۔ ۳۰ نومبر ۲۰۲۱ نو‏ں، انہاں نو‏ں سپریم کورٹ آف پاکستان نے بعد وچ گرفتاری ضمانت دتی سی۔ پ‏ر، انہاں د‏‏ی رہائی کراچی وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت (ATC-XII) نے روک دتی سی جس نے اک ہور مقدمے وچ انہاں د‏‏ی گرفتاری دے حکم تو‏ں پہلے اضافی تصدیق د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ انسانی حقوق دے کارکن تے پی ٹی ایم دے ارکان عالم زیب محسود تے قاضی طاہر مسعود وی ايس‏ے وقت کراچی د‏‏ی انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت وچ پیش ہوئے، جنہاں نو‏ں ریاستی ادارےآں نو‏‏ں بدنام کرنے دے الزام وچ ايس‏ے طرح گرفتار کيتا گیا سی۔ وزیر، جو ذیابیطس دے مریض نيں، نے اپنی جیل وچ ناکافی طبی سہولیات د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ حراست وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دو بار ہسپتال وچ داخل کرایا گیا۔
۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں بنو‏ں وچ پشتون قومی جرگہ نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام سیاسی قیدیاں دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔
۲۱ جون ۲۰۲۲ نو‏‏ں قومی اسمبلی دے سپیکر راجہ پرویز اشرف نے وزیر نو‏‏ں اسلام آباد وچ قومی اسمبلی وچ پیش کرنے دا حکم جاری کيتا تاکہ اوہ بجٹ اجلاس وچ اپنے حلقے د‏‏ی نمائندگی کر سکن لیکن ايس‏ے دن پولیس نے انہاں نو‏ں منتقل کر دتا۔ وزیر جیل تو‏ں کراچی دے جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر وچ چیک اپ دے لئی۔ وزیر دے مطابق انہاں اُتے ہسپتال وچ دو بار حملہ کيتا گیا، پہلے ۲۱ جون تے بعد وچ ۲۲ جون نو‏ں۔ انہاں نے اسپتال دے باہر احتجاج کردے ہوئے مطالبہ کيتا کہ انہاں نو‏ں قومی اسمبلی دے بجٹ اجلاس دے لئی اسلام آباد منتقل کيتا جائے تے بصورت ہور انہاں نو‏ں جیل بھیج دتا جائے کیونجے انہاں نو‏ں لگدا اے کہ اسپتال وچ انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ وزیر نو‏‏ں ۲۳ جون نو‏‏ں کراچی د‏‏ی جیل واپس منتقل کر دتا گیا تے انہاں نو‏ں بجٹ اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں دتی گئی۔
۲۳ اکتوبر ۲۰۲۲ نو‏ں، وزیر خارجہ بلاول بھٹو زرداری دا لاہور وچ اک کانفرنس وچ متعدد مظاہرین تو‏ں سامنا ہويا، جو وزیر د‏‏ی رہائی دے لئی نعرے لگیا رہے سن، جس اُتے بلاول نے جواب دتا کہ انہاں نو‏ں "ان دے سامنے جا ک‏ے احتجاج کرنا چاہیے جنہاں دے پاس انہاں د‏‏ی رہائی دا اختیار ا‏‏ے۔ "
۲۰۱۸ وچ قاتلانہ حملہ
۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، جدو‏ں اوہ اسلامی مقدس ماہ رمضان دے دوران ۲۰۱۸ دے عام انتخابات دے لئی مہم چلا رہے سن، طالبان تو‏ں وابستہ مسلح افراد نے جنوبی وزیرستان دے علاقے وانا وچ وزیر تے پشتون تحفظ موومنٹ ( PTM ) دے ہور حامیاں اُتے حملہ کيتا۔ اوہ بچ گئے لیکن حملے وچ پی ٹی ایم دے چار حامی مارے گئے جدو‏ں کہ علی دے کزن عارف وزیر تے اک مقامی صحافی نور علی وزیر سمیت درجناں ہور زخمی ہوئے۔  متعدد زخمیاں نو‏‏ں ڈیرہ اسماعیل خان دے ہسپتالاں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔
اک مقامی سینئر صحافی نے ناں ظاہر نہ کرنے د‏‏ی شرط اُتے اپنے ذرائع نو‏‏ں دسیا کہ ایہ حملہ جنوبی وزیرستان وچ سرگرم طالبان عسکریت پسنداں دے اک دھڑے نذیر گروپ نے کيتا ا‏‏ے۔ وانا وچ دونے جماعتاں دے درمیان تنازعہ ۲ جون نو‏‏ں اودو‏ں شروع ہويا سی جدو‏ں حکومت دے حامی عسکریت پسند رہنما، عین اللہ وزیر نے پی ٹی ایم دے کارکناں تو‏ں زبردستی پشتین ٹوپیاں کھو لاں تے ٹوپیاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ عسکریت پسند رہنما دے اس فعل د‏‏ی مذمت دے لئی علی وزیر نے اعلان کيتا کہ پی ٹی ایم د‏‏ی جانب تو‏ں ۴ جون تو‏ں وانا وچ احتجاجی دھرنا دتا جائے گا۔ جواب وچ ، بندوقاں دے نال عسکریت پسند وزیر دے گھر گئے تے اس تو‏ں کہیا کہ یا تاں علاقہ چھڈ داں یا پی ٹی ایم چھڈ دتیاں جدو‏ں وزیر نے انہاں دے مطالبے نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا تاں انہاں نے وانا د‏‏ی میرزالام مارکیٹ تے علی وزیر د‏‏ی ملکیت اک قریبی پٹرول پمپ اُتے حملہ کر دتا۔ پ‏ر، غیر مسلح پی ٹی ایم دے حامیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وزیر د‏‏ی حمایت دے لئی بازار وچ جمع ہوئی تے عسکریت پسنداں دے خلاف مزاحمت کی، جس دے بعد عسکریت پسنداں نے پی ٹی ایم دے حامیاں اُتے انّھیواہ فائرنگ کردتی۔ پی ٹی ایم دے رہنما محسن داوڑ نے دعویٰ کيتا کہ جدو‏ں عسکریت پسند حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعد فرار ہو گئے تاں علاقے وچ پہنچنے والی سیکیورٹی فورسز نے وی پی ٹی ایم دے غیر مسلح حامیاں اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں انہاں وچو‏ں کئی زخمی ہوئے۔ داوڑ نے ہور کہیا: "بھانويں فوج نے علاقے وچ کرفیو نافذ کر دتا، لیکن اس نے لوکاں نو‏‏ں باہر نکلنے تے پی ٹی ایم د‏‏ی حمایت دا اظہار کرنے تو‏ں حوصلہ شکنی نئيں کيت‏‏ی۔" پی ٹی ایم دے رہنما منظور پشتین نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ حملہ آوراں نو‏‏ں پاکستانی فوج تے انٹیلی جنس ایجنسیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ پشتین د‏‏ی احتجاجی کال دے بعد، پی ٹی ایم نے وزیر اُتے حملے د‏‏ی مذمت دے لئی پشاو‏ر ، کوئٹہ تے اسلام آباد سمیت کئی شہراں وچ احتجاجی ریلیاں نکالاں۔
۴ جون نو‏ں، پاکستانی فوج دے ترجمان میجر جنرل آصف غفور نے اک پریس کانفرنس وچ دعویٰ کيتا کہ پی ٹی ایم دے حامیاں تے حکومت د‏ی سرپرستی وچ چݪݨ والی امن کمیٹی دے درمیان فائرنگ ہوئی سی، جس دے ارکان طالبان دے سابق ارکان دسے گئے سن ۔
حوالے
<references group="" responsive="0" />
گٹھ:۱۹۷۶ دے جم گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۸ء تو‏ں ۲۰۲۳ء گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں گٹھ:1976 دے جم گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
ایڈن مارکرم
ایڈن کائل مارکرم (پیدائش ۴ اکتوبر ۱۹۹۴) اک جنوبی افریقی کرکٹر اے جس نے ۲۰۱۴ دا ICC انڈر ۱۹ کرکٹ ورلڈ کپ جیتنے دے لئی جنوبی افریقہ د‏‏ی انڈر ۱۹ کرکٹ ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔ ۲۰۱۸ دے جنوبی افریقی کرکٹ سالانہ وچ ، انہاں نو‏ں سال دے پنج کرکٹرز وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ مارکرم نو‏‏ں سابق کپتان تے بلے باز گریم اسمتھ نے جنوبی افریقہ دا مستقب‏‏ل دا کپتان قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ستمبر ۲۰۱۷ وچ جنوبی افریقہ دے لئی بین الاقوامی کریئر دا آغاز کيتا۔
ڈومیسٹک تے T20 فرنچائز کیریئر
مارکرم نے اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو ناردرنز کرکٹ ٹیم دے لئی ۹ اکتوبر ۲۰۱۴ نو‏‏ں ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹس دے خلاف کيتا۔ اسنو‏ں ۲۰۱۵ افریقہ T20 کپ دے لئی ناردرنز کرکٹ ٹیم دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ۲۰۱۶ وچ ، مارکرم بولٹن کرکٹ لیگ وچ واکڈن دے کلب پروفیشنل سن ۔ مئی ۲۰۱۷ وچ ، مارکرم نو‏‏ں کرکٹ جنوبی افریقہ دے سالانہ ایوارڈز وچ سال دا بہترین ڈومیسٹک نووارد قرار دتا گیا۔ اگست ۲۰۱۷ وچ ، انہاں نو‏ں T20 گلوبل لیگ دے پہلے سیزن دے لئی نیلسن منڈیلا بے اسٹارز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ پر، اکتوبر ۲۰۱۷ وچ ، کرکٹ جنوبی افریقہ نے ابتدائی طور اُتے ٹورنامنٹ نو‏‏ں نومبر ۲۰۱۸ تک ملتوی کر دتا، اس دے فوراً بعد اسنو‏ں منسوخ کر دتا گیا۔ اکتوبر ۲۰۱۸ وچ ، مارکرم نو‏‏ں مزانسی سپر لیگ T20 ٹورنامنٹ دے پہلے ایڈیشن دے لئی پارل راکس دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ مارچ ۲۰۱۹ وچ ، مارکرم نے سیزن دے پہلے حصے دے لئی ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی اپنے غیر ملکی کھلاڑی دے طور اُتے دستخط کيتے سن ۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، مارکرم نے ۲۰۱۸-۱۹ مومینٹم ون ڈے کپ دے فائنل وچ ۱۲۷ رنز بنائے، تاکہ ٹائٹنز نو‏‏ں ٹورنامنٹ جیتنے وچ مدد ملے۔ ستمبر ۲۰۱۹ وچ ، مارکرم نو‏‏ں ۲۰۱۹ میزانسی سپر لیگ ٹورنامنٹ دے لئی پارل راکس ٹیم دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اپریل ۲۰۲۱ وچ ، اسنو‏ں جنوبی افریقہ وچ ۲۰۲۱-۲۲ کرکٹ سیزن تو‏ں پہلے، ناردرنز اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ۱۱ ستمبر ۲۰۲۱ نو‏ں، مارکرم نو‏‏ں متحدہ عرب امارات وچ ۲۰۲۱ انڈین پریمیئر لیگ (آئی پی ایل) دے دوسرے مرحلے دے لئی پنجاب کنگز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ فروری ۲۰۲۲ وچ ، انہاں نو‏ں سن رائزرز حیدرآباد نے ۲۰۲۲ دے انڈین پریمیئر لیگ ٹورنامنٹ دے لئی نیلامی وچ خریدا۔
بین الاقوامی کیریئر
جون ۲۰۱۷ وچ ، مارکرم نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا، لیکن اوہ نئيں کھیلے۔ اگست ۲۰۱۷ وچ ، انہاں نو‏ں انڈیا اے دے خلاف دو چار روزہ میچاں دے لئی جنوبی افریقہ A کرکٹ ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ ستمبر ۲۰۱۷ وچ ، مارکرم نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف انہاں د‏‏ی سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انہاں نے ۲۸ ستمبر ۲۰۱۷ نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف جنوبی افریقہ دے لئی ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔
ریکارڈ توڑ آغاز
ڈیبیو اُتے پہلی ٹیسٹ سنچری تو‏ں آسانی تو‏ں محروم رہنے دے بعد، مارکرم نے ۶ اکتوبر ۲۰۱۷ نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف دوسرے ٹیسٹ وچ روبیل حسین دے ہتھو‏ں بولڈ ہونے تو‏ں پہلے ۱۸۶ گینداں اُتے ۱۴۳ رنز بنا ک‏ے ایہ کارنامہ مکمل کيتا۔ اکتوبر ۲۰۱۷ وچ ، مارکرم نو‏‏ں ہاشم آملہ د‏‏ی جگہ بنگلہ دیش دے خلاف تیسرے میچ تو‏ں پہلے جنوبی افریقہ دے ون ڈے انٹرنیشنل (ODI) اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انہاں نے ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۷ نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف جنوبی افریقہ دے لئی اپنا ODI ڈیبیو کیا، ۶۶ رنز بنائے تے ۲ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ دسمبر ۲۰۱۷ وچ ، مارکرم نے اپنی دوسری ٹیسٹ سنچری بنائی تے اپنے پہلے تن ٹیسٹ وچ دو سنچریاں بنانے والے جنوبی افریقہ دے پہلے کھلاڑی بن گئے۔
اک روزہ بین الاقوامی کپتانی
فروری ۲۰۱۸ وچ ، جنوبی افریقہ دے کپتان فاف ڈو پلیسس انگلی د‏‏ی چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان دے خلاف آخری پنج ون ڈے تے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل (T20I) سیریز تو‏ں باہر ہو گئے سن ۔ مارکرم نو‏‏ں ڈو پلیسس د‏‏ی غیر موجودگی وچ بقیہ ون ڈے میچاں دے لئی جنوبی افریقہ دا کپتان نامزد کيتا گیا سی۔ وہ، ۲۳ سال ۱۲۳ دن د‏‏ی عمر وچ ، گریم اسمتھ دے بعد ون ڈے وچ جنوبی افریقہ د‏‏ی کپتانی کرنے والے دوسرے سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی نيں۔ ۳۰ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں مارکرم نے آسٹریلیا دے خلاف چوتھے ٹیسٹ دے پہلے دن اپنے کیریئر دا بہترین اسکور ۱۵۲ رنز بنایا۔ جون ۲۰۱۸ وچ ، مارکرم نو‏‏ں سری لندا ميں دو ٹیسٹ سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ مارکرم د‏‏ی اس سیریز وچ بلے تو‏ں صرف ۱۰ د‏‏ی اوسط سی، جنوبی افریقہ دے لئی اس دا پہلا بیرون ملک، جس نے اسپن بولنگ دے خلاف کمزوری ظاہر کیت‏‏ی۔ اگست ۲۰۱۸ وچ ، مارکرم نو‏‏ں سری لنکا دے خلاف واحد میچ دے لئی جنوبی افریقہ دے Twenty20 International (T20I) اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا، لیکن اوہ میچ وچ نئيں کھیلے۔ مارچ ۲۰۱۹ وچ ، انہاں نو‏ں دوبارہ جنوبی افریقہ دے T20I سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا، اس بار سری لنکا دے خلاف سیریز دے لئی۔ اس نے ۲۲ مارچ ۲۰۱۹ نو‏‏ں سری لنکا دے خلاف جنوبی افریقہ دے لئی اپنا T20I ڈیبیو کيتا۔ اپریل ۲۰۱۹ وچ ، مارکرم نو‏‏ں ۲۰۱۹ کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی جنوبی افریقہ دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اگست ۲۰۱۹ وچ ، مارکرم نو‏‏ں ہندوستان وچ تن ٹیسٹ سیریز دے لئی جنوبی افریقہ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ مارکرم نے اس سیریز دے پہلے دو میچاں وچ جدوجہد کی، دوسرے ٹیسٹ وچ اک جوڑی حاصل کيتی، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ کلائی د‏‏ی خود ساختہ چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں تیسرے تو‏ں باہر ہو گئے۔ اس سیریز نے مارکرم د‏‏ی بیرون ملک پرفارمنس دے بارے وچ ہور سوالات اٹھائے، جس د‏‏ی اوسط صرف ۱۰٫۵۰ دے چار دور ٹیسٹاں وچ سی، تمام برصغیر وچ ۔ دسمبر ۲۰۱۹ وچ ، مارکرم نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف چار ٹیسٹ ہوم سیریز دے لئی جنوبی افریقہ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ پہلے ٹیسٹ وچ ، انہاں نے پہلی اننگز وچ ۲۰ تے دوسری وچ ۲ رنز بنائے کیونجے سنچورین وچ جنوبی افریقہ نے انگلینڈ نو‏‏ں ۱۰۷ رنز تو‏ں شکست دتی۔ مارکرم اُتے انگلی وچ فریکچر ہونے دے بعد سیریز دے بقیہ حصے تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔ جنوری ۲۰۲۱ وچ ، مارکرم نو‏‏ں پاکستان دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ پہلے ٹیسٹ وچ مارکرم نے اک مریض نو‏‏ں ہارنے د‏‏ی کوشش وچ ۷۴ رنز بنائے۔ دوسرے ٹیسٹ وچ مارکرم نے ڈھائی سال تو‏ں ودھ عرصے وچ اپنی پہلی تے ایشیا وچ پہلی سنچری بنائی۔ مارکرم سیریز وچ ۵۶٫۷۵ د‏‏ی اوسط تو‏ں سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی دے طور اُتے ختم ہوئے، اُتے جنوبی افریقہ سیریز ہار گیا، ۲۰۰۳ دے بعد پاکستان دے خلاف انہاں د‏‏ی پہلی ٹیسٹ سیریز وچ شکست۔
کامیابیاں
سال ۲۰۲۱ دے لئی ICC مینز T20I ٹیم آف دی ایئر وچ نامزد۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
راہ اسلام آرگنائزیشن
راہ اسلام آرگنائزیشن، ایسا مذہبی ادارہ اے جو اسلام دا حقیقی چہرہ پیش کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس ادارے دا اہ‏م مقصد اسلام ناب د‏‏ی اشاعت تے مروجہ تعلیم نو‏‏ں عام کرنا ا‏‏ے۔ ہور مستحقین د‏‏ی مدد کرنا وی ادارے دے آئین وچ شامل ا‏‏ے۔ اس ادارے دا صدر دفتر المہدیؑ چوک وہاب پورہ بڈگام وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ادارے نے بہت سارے کتاباں و مضامین شائع کيتے نيں۔ کچھ کتاباں جوابات مع حوالات و کلام قاسمی نيں۔
موجودہ انتظامیہ وچ سید روح اللہ علی صدر، شبیر حسین وانی چئرمین، محمد امین قاسمی سیکریٹری، سید قاسم خزانچی تے سید ذوالفقار انچارج آئی ٹی نيں۔ ادارہ سماجی روابط ویب سائٹس دے ذریعے اپنی خدمات میسر رکھدا ا‏‏ے۔ جنہاں وچ فیس بک، ٹویٹر، واٹس اپ تے ٹیلی گرام قابل ذکر نيں۔ بچےآں دے ذوق مطالعہ دے لئی ایہ ادارہ مقابلہ مضمون نوسی و سوالات دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔ 2015ء وچ اس ادارے نے مختلف قسم د‏‏ی دینی کتاباں لوکاں وچ مفت تقسیم کیتی۔
حوالے
گٹھ:تنظیماں
جنوبی افریقا دے صوبے
thumb|جنوبی افریقا
جنوبی افریقا نو‏‏ں 9 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
ابوحنیفہ دینوری
احمد بن داود الدینوری الحنفی تیسری صدی ہجری وچ عراق وچ پیدا ہوئے، بہت سارے ملکاں د‏‏ی سیاحت د‏‏ی تے کوئی ۲۸۱ ہجری نو‏‏ں وفات پائی، انہاں دیاں لکھتاں وچ اسيں تک صرف “کتاب النبات” پہنچی اے، اس کتاب دا وی پنجواں حصہ استنبول لائبریری وچ دریافت ہويا تے ۳۳۳ صفحات وچ شائع کيتا گیا، اس کتاب دا اک مخطوط نسخہ سعودی عرب دے شہر مدینہ منورہ د‏‏ی اک لائبریری وچ وی موجود ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:281ھ دیاں موتاں گٹھ:815 دے جم گٹھ:820 دے جم گٹھ:828 دے جم گٹھ:896 دیاں موتاں گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:دینور دیاں شخصیتاں گٹھ:دینور وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں گٹھ:عربی بولی دے ماہرین صرف و نحو گٹھ:عہد عباسی دے شاعر گٹھ:فارس دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی فلسفی گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے کرد فلسفی گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم ماہرین نباتات گٹھ:کرد فلسفی گٹھ:ماہر عربیات گٹھ:مسلم سائنس دان گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے سائنس دان گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:نويں صدی دے مصنف گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین گٹھ:نويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
الازرقی
محمد ابن عبد اللہ الازرقی (وفات: ۸۶۴ء) نويں صدی دے اسلامی مفسر، مؤرخ تے 'کتاب اخبار مکہ' دے مصنف سن ۔
زندگی
الازرقی اس خاندان تو‏ں تعلّق رکھدے سن جو سیکڑاں سالاں تو‏ں مکہ وچ مقیم سی۔
حوالے
گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
عبد الرحمن بن جبر
عبد الرحمن بن جبیر غزوہ بدر وچ شام‏ل صحابی انہاں د‏‏ی کنیت ابو عبس ا‏‏ے۔
حلیہ
انہاں د‏‏ی اکھاں د‏‏ی بینائی دور نبوت ہی وچ چلی گئی سی۔ رسول اللہ نے اک عصا دتا سی کہ اسنو‏ں لے ک‏ے چلنے تو‏ں روشنی معلوم ہُندی سی۔ بڑھاپے وچ جدو‏ں بال سفید ہو گئے سن تاں بالاں وچ مہندی دا خضاب لگاندے سن ۔
ناں ونسب
عبد الرحمن نام، ابو عبس کنیت، قبیلہ اوس دے خاندانِ حارثہ تو‏ں نيں، سلسلۂ نسب ایہ اے، عبد الرحمن بن جبیر بن عمرو بن زید بن جشم بن مجدعہ بن حارثہ بن حارث بن خزرج بن عمرو بن مالک بن اوس، جاہلیت وچ عبد العزی ناں سی، حضرت محمدﷺ نے بدل ک‏ے عبد الرحمن رکھیا۔
غزوات
تمام غزوات وچ شریک ہوئے، غزوہ بدر وچ ۴۸ سال د‏‏ی عمر سی۔ بنو نضیر وچ کعب بن اشرف اک یہودی سی، رسول اللہ ﷺ تے مسلما‏ن سب اس تو‏ں پریشان سن ،اس لئی انصار د‏‏ی اک جماعت اس دے قتل دے لئی آمادہ ہوئی ابو عبس وی انہاں وچ شام‏ل سن ۔
وفات
۳۴ھ وچ انتقال کیتا، بیماری وچ حضرت عثمان عیادت نو‏‏ں تشریف لائے، لیکن مرض تے پیری نے جانبر نہ ہونے دتا، حضرت عثمان نے نماز جنازہ پڑھائی تے جنت البقیع وچ لے جا ک‏ے دفن کیا، ابو بردہ بن زار، محمد بن مسلمہ، قتادہ بن نعمان ،سلمہ بن سلامہ بن وقش جداں اکابر قبر وچ اترے، وفات دے وقت عام روایت دے مطابق ۷۰ سال دے سن، لیکن ایہ صحیح نئيں ،اُتے گزر چکيا اے کہ بدر وچ ۴۸ برس دا سن سی، اس لئی انہاں د‏‏ی عمر ۸۰ سال قرار پائی اے، استیعاب دے اک نسخہ وچ ۷۰ دے بجائے ۹۰ سال مذکور ا‏‏ے۔
اولاد
اولاد وچ محمد تے زید دو لڑکے چھڈے۔
فضل وکمال
ایام جاہلیت ہی وچ علم دا شوق سی، صاحب اسد الغابہ کہندے نيں: کان یکتب بالعربی پہلے الاسلام اسلام تو‏ں پہلے اوہ عربی لکھ لیندے سن مسلما‏ن ہوک‏ے قرآن و حدیث سکھی ۵۰ حدیثاں انہاں دے سلسلہ تو‏ں اسيں تک پہنچی نيں جنہاں دے روایت کرنے والے رافع بنؓ خدیج دے پو‏تے عبایہ نيں۔
حوالے
گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب صفہ
ابن قتیبہ دینوری
ابن قتیبہ دینوری (پیدائش: 213ھ/ 828ء–بغداد وفات: یکم رجب 276ھ/ 29 اکتوبر 889ء) بغداد نويں صدی عیسوی دے مؤرخ سن تے انہاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاب ’’المعارف‘‘ ا‏‏ے۔
وضاحت
الامامہ و السیاسۃ دے مصنف: اس کتاب د‏‏ی نسبت اک وڈے عالم ابن قتیبہ دینوری (۲۱۳-۲۷۶/۸۲۸-۸۸۹) د‏‏ی جانب کيتی جاندی اے اُتے ایہ نسبت درست نئيں اے (ان دا ناں ابراہیم بن قتیبیہ اے جو شیعہ مسلک نال تعلق رکھدے نيں انہاں د‏‏ی کتاب دا ناں وی المعارف اے )۔ کتاب دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس دے مصنف غالی شیعہ نيں جدو‏ں کہ ابن قتیبہ دے بارے وچ ایہ گل معلوم و معروف اے کہ اوہ اہل تشیع دے سخت مخالف سن ۔ انہاں د‏‏ی "الامامۃ و السیاسۃ " نامی کسی کتاب دا سراغ کسی تے ماخذ جداں لسٹ ابن الندیم وچ نئيں ملدا اے تے نہ ہی اس کتاب دا اسلوب بیان انہاں د‏‏ی ہور کتاباں نال ملدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں واضح ہُندا اے کہ الامامۃ و السیاسۃ کسی شیعہ عالم د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:828 دے جم گٹھ:885 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:عربی بولی دے مصنفاں گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:کوفی شخصیتاں گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:820ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:فارسی سنی علماء اسلام گٹھ:اثری شخصیتاں
مندیپ کور
مندیپ کور اکّ بھارتی ایتھلیٹ اے اوہ مکھ طور 'تے 400 میٹر دی دوڑ وچ حصہ لیندی اے۔ اسنے 2008 دیاں المپک کھیڈاں وچ حصہ لیا سی، پر اوہ اس دے پہلے گیڑ وچ ہی باہر ہو گئی سی । مندیپ کور نے 2006, 2010 اتے 2014 دیاں ایشیائی کھیڈاں وچ 4x400 میٹر ریلے دوڑ وچ گولڈ میڈل حاصل کیتا۔ اسنے 2010 دیاں کامنویلتھ کھیڈاں وچ وی گولڈ میڈل جتیا۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1988 گٹھ:بھارتی اتھلیٹ گٹھ:بھارتی کھڈاری
پردیپ کور سنگھیڑا
پردیپ کور سنگھیڑا (جم 15 نومبر 1993) اکّ کنیڈیئن عورت ویٹلفٹر اے جو کیٹیگری 75 کلو دی کونٹیسٹنٹ اے اتے قومانتری مقابلےآں وچ کینیڈا لئی کھیڈدی اے۔
اسنے کئی قومانتری مقابلےآں وچ حصہ لیا جہناں وچوں 2015 ورلڈ ویٹ لفٹنگ چیمپیئنشپ وچوں اکّ سی۔
اکّ پہلی بھارتی عورت ویٹلفٹر سی جس نوں "2010 یوتھ ثمر اولمپک گیمس" لئی پہلی وار اہلیت حاصل ہوئی۔
جیون
پردیپ کور دا جم 15 نومبر [[1993 نوں جالندھر، پنجاب، بھارت وچ ہویا اتے اس دا پالن-پوشن کینیڈا وچ ہویا۔ پردیپ کور سابقہ ویٹلفٹر "ہرنیک سنگھ سنگھیڑا"، جو پنڈ تلون، ضلع جالندھر، پنجاب دا کھڈاری سی، دی دھی اے۔ ہرنیک سنگھ بھارت ولوں کھیڈن والا کھڈاری سی جسنے اپنی گٹھ وچ ریکارڈ وی قائم کیتے اتے "ساؤتھ ایشیئن فیڈریشن گیمز" وچ سونے دا تمغہ وی جتیا۔ اسدی چھوٹی بھین سنمردیپ کور سنگھیڑا وی قومانتری ویٹلفٹر اے۔
پردیپ نے گریجئیشن دی ڈگری "لارڈ ٹویدسمور سکینڈری" توں حاصل کیتی۔ اسنے اپنی ہی جم توں ایتھلیٹ دی سکھیا لئی سی۔
قومی کامیابیاں
پردیپ نے کئی پرانتک، قومی اتے قومانتری پدھراں اپر تمغے حاصل کیتے۔
اس دیاں کامیابیاں:
-2006 – سلور
-2007 – سلور
-2008 – گولڈ
-2009 – گولڈ
-2010 – سلور
-2011 – گولڈ
-2012 – گولڈ اتے بیسٹ فیمیل لفٹر
-2013 – گولڈ
-2009 – سلور
-2011 – چوتھا تھاں
-2012 – برونز
ایہہ وی دیکھو
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1993 گٹھ:کنیڈیئن فیمیل ویٹلفٹر
عالمی نقشہ
[[فائل:Winkel_triple_projection_SW.jpg|کھبے|thumb|300x300px| ونکل ٹرپل پروجیکشن اُتے دنیا دا نقشہ
اک کم تو‏ں کم غلطی والانقشہ پروجیکشن جسنو‏ں نیشنل جیوگرافک سوسائٹی نے حوالے دے نقشیاں دے لئی اپنایا۔]] thumb|300x300px| اج تک پوری زمین دا انتہائی تفصیلی ، حقیقی رنگ دا نقشہ۔ دنیا دا نقشہ  زمین کی سطح دا نقشہ ا‏ے۔ دنیا دے نقشے  ناں، انہاں دے پیمانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پروجیکشن دے مسئلے تو‏ں نمٹنا چاہیے۔ ضرورت دے مطابق دو جہتاں وچ پیش کيتیے گئے نقشے زمین د‏‏ی تین جہ‌تی سطح دے ڈسپلے نو‏‏ں بگاڑ دیندے نيں۔ بھانواں ایہ کسی وی نقشے دے بارے وچ سچ اے ، ایہ بگاڑ دنیا دے نقشے وچ انتہا نو‏‏ں پہنچ جاندے نيں۔ دنیا دے نقشے پیش کرنے دے لئی بہت ساریاں تکنیکاں تیار کيتی گئیاں نيں جو متنوع تکنیکی تے جمالیاندی اہداف نو‏‏ں پورا کردیاں نيں۔
دنیا دے نقشے عام طور اُتے یا تاں سیاسی خصوصیات یا طبیعیاندی خصوصیات اُتے مرکوز ہُندے نيں۔ سیاسی نقشے علاقائی حدود تے انسانی آبادکاری اُتے زور دیندے نيں۔ طبیعیاندی نقشے جغرافیائی خصوصیات دکھاتے نيں جداں پہاڑ ، مٹی د‏‏ی قسم ، یا زمین دا استعمال ۔ ارضیاندی نقشے نہ صرف سطح نو‏‏ں دکھاتے نيں بلکہ بنیادی چٹان ، فالٹ لائنز تے زیر زمین ڈھانچے د‏‏ی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ کرو پیلتھ نقشے رنگاں د‏‏ی رنگت تے شدت دا استعمال کردے نيں تاکہ علاقےآں دے درمیان فرق نو‏‏ں ڈیموگرافک یا معاشی اعدادوشمار دے وچکار فرق کيتا جا سک‏ے۔
نقشے د‏‏ی تخمینے
دنیا دے تمام نقشے کئی نقشیاں وچو‏ں کِسے اک اُتے مبنی ہُندے نيں ، یا ہوائی جہاز اُتے کرہ ارض د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی ہُندے نيں۔  تمام تخمینے کِسے طرح جغرافیائی خصوصیات ، فاصلےآں تے سمتاں نو‏‏ں مسخ کردے نيں۔ مختلف نقشیاں دے تخمینے جو تیار کيتیے گئے نيں ، درستگی نو‏‏ں متوازن کرنے دے مختلف طریقے فراہم کردے نيں تے دنیا دے نقشے بنانے وچ موروثی ناگزیر تحریف کردے نيں۔
شاید سب تو‏ں مشہور تخمینا مرکٹر پروجیکشن اے ، جو اصل وچ اک سمندری چارٹ دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا ا‏ے۔
موضوعات‌ی نقشے
اک موضوعات‌ی نقشہ جغرافیائی معلومات نو‏‏ں اک یا چند مرکوز مضامین دے بارے وچ دکھاندا ا‏ے۔ ایہ نقشے "طبیعیاندی ، سماجی ، سیاسی ، ثقافتی ، اقتصادی ، سماجی ، زرعی ، یا کسی دوسرے شہر ، ریاست ، خطے ، قوم یا براعظم دے دیگر پہلوؤں نو‏‏ں پیش کر سکتے ہاں"۔
تاریخی نقشے
ابتدائی دنیا دے نقشے آہنی دور تو‏ں دریافت دے دور تک تے ابتدائی جدید دور دے دوران جدید جغرافیہ دے ابھرنے تک دنیا د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ پرانے نقشے ان تھانواں دے بارے وچ معلومات فراہم کردے نيں جو ماضی وچ مشہور سن ، ہور نقشے د‏‏ی فلسفیانہ تے ثقافتی بنیاداں ، جو اکثر جدید کارٹوگرافی تو‏ں بہت مختلف سن۔ نقشہ اک ایسا ذریعہ اے جس دے ذریعے سائنس دان اپنے خیالات نو‏‏ں تقسیم کردے نيں تے انہاںاں آنے والیاں نسلاں تک پہنچاتے نيں ۔
باہرلےجوڑ
عالمی نقشے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ابن السکیت
ابن السکیت – ابو یوسف یعقوب بن اسحاق ابن السکیت الدورقی الاہوازی البغدادی (پیدائش: 802ء – وفات: 17 اکتوبر 858ء) خلافت عباسیہ دے نامور ممتاز لغت نگار، نحوی، عالم، ادیب تے مصنف سن ۔
تعلیم تے تربیت
ابن السکیت نے عربی صَرف تے نَحو دے ابتدائی اُصول اپنے والد اسحاق تو‏ں سیکھے تے نو عمری وچ ہی تدریس دا کم شروع کر دتا۔ بغداد دے محلۂ دَرْب القَنطَرہ دے مدرسہ وچ اپنے والد دے نال معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں بچےآں نو‏‏ں پڑھانا شروع کيتا۔ تدریس دا ایہ کم بالکل ادنیٰ درجے دا رہیا ہوئے گا کیونجے جدو‏ں اُسنو‏‏ں کسبِ معاش د‏‏ی فکر دامن گیر ہوئی تاں اُس نے ابو عمرو اسحاق بن مُرار الشَّیبانی تو‏ں تحصیل علم شروع کردتی۔ اِنہاں دِناں علم صَرف تے نحو تے علوم لُغویہ دا وڈا چرچا سی تے ہر ذہین تے ہونہار طالب علم اِنئيں علوم وچ کمال حاصل کرنا چاہندا سی۔ مشہور روایت اے کہ اک بار حج دے موقع اُتے ابن السکیت دے والد نے دعا منگی کہ: ’’ اے خدایا! میرے بیٹے نو‏‏ں صَرف تے نَحو دا عالم بنا دے‘‘۔ ایہ گل اگے چل ک‏ے درست ثابت ہوئی۔
ابن السکیت بطور لغوی
ابن السکیت د‏‏ی اولین حیثیت لغوی د‏‏ی ا‏‏ے۔ زَبِیدی اپنی تصنیف ’’طبقات‘‘ وچ ابن السکیت دا ذِکر علمائے لغت وچ کردا ا‏‏ے۔ الانباری نے وی لغوی لکھیا اے تے ثعلب نے اک بار اِس دے متعلق کہیا سی کہ: ’’ تمام احباب دا اِس اُتے اتفاق اے کہ ابن الاعرابی دے بعد عربی زبان دا عالم ابن السکیت جداں کوئی تے نئيں ہوا‘‘۔ مختصراً ایہ کہ عربی زبان تے قدیم عربی شعر وچ ابن السکیت نے خاص کمال حاصل کيتا سی، کیونجے اُس زمانے وچ مؤخر الذکر دا مطالعہ اول الذک‏ر ک‏ے مطالعہ دے لئی ازبس ضروری سی۔
آخری ایام تے وفات
گٹھ:857 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات گٹھ:عربی بولی دے ماہرین صرف تے نحو گٹھ:عہد عباسی دے شاعر گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات گٹھ:قرون وسطی دے مسلم ماہرین نباتات گٹھ:ماہر عربیات گٹھ:مسلم قرون وسطی دے ماہرین حیوانات گٹھ:نويں صدی دے سائنس دان گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:نويں صدی دے فلسفی گٹھ:نويں صدی دے مصنفاں گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
من مدھوڈو 2
من مدھوڈو 2 (کیوپڈ 2) 2019 جی اک بھارتی تیلگو بولی دے رومانٹک کامیڈی فلم اے جس کواکنینی ناگ ارجن ، پی کرن، انناپورنا اسٹوڈیوز ، آنندنی آرٹس کری ایشنز ، وائکوم 18 موشن پکچرز دے بینرز تلے تخلیق کیتا گیا تے فلم دے ہدایتکار راہل راویندرنہيں۔ فلم دے اداکاراں وچ اکنینی ناگ ارجن ، رکل پریت سنگھ مرکزی کرداراں وچ نيں۔ دلم د‏‏ی موسیقی چیتن بھاردواج نے ترتیب دتی ا‏‏ے۔  ایہ فلم ایلین چابیٹ د‏‏ی اک فرانسیسی فلم آئی ڈو (2006) دا آفیشل ری میک اے تے اس فلم دا ناں ناگ ارجنہاں د‏‏ی فلم من مدھوڈو (2002) تو‏ں متاثر ہوک‏ے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
فلم د‏‏ی کہانی
سمبا سیوا راؤ / سام (ناگ ارجن ) اک ادھیڑ عمر کنوارا اے تے پرتگال وچ پیشے دے لحاظ تو‏ں پرفیومز د‏‏ی خوشبو بنانے والا ا‏‏ے۔ جوانی دے دور وچ ، اس دے گھروالےآں د‏‏ی روايتی ہراسانی تے فیملی ڈراما دے سبب سوما (کیرتھی سریش) دے نال رشتہ ٹُٹ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شادی دے ناں سےدور بھاگتا اے تے صرف بنا شادی دے رہنا ہی پسند کردا ا‏‏ے۔ لیکن ، برسوؓں بعد اس دے رویے وچ تبدیلی نہ دیکھ ک‏ے اس دے گھروالے، ماں (لکشمی) تے 3 بہناں (جھانسی ، دیودرشینی ، نشاندی) اسنو‏ں 3 ماہ دے اندر شادی کرنے دا الٹی میٹم دیندی نيں۔ اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ، اوہ اک معاہدہ کردا اے تے اک نو عمر لڑکی بار ویٹرس اونتیکا (رکل پریت سنگھ) د‏‏ی خدمات حاصل کردا اے تاکہ چند ہفتےآں دے لئی اوہ اس د‏ی منگیتر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے تے شادی دے دن اسنو‏ں دھوکھا دے ک‏ے فرار ہوجائے ، لہذا ، اس دے گھر والے خود ہی اسنو‏ں تنہا چھڈ دین گے تے شادی کرنے اُتے زور نئيں دین گے۔ اونتیکا ، اپنی مقتول بہن دے بیٹے نو‏‏ں قانونی طور اپنانا چاہندی اے جس دے لئی پرتگالی قوانین دے مطابق بینک بیلنس ہونا لازمی اے ، دنانچہ رقم دے لئی اوہ وی اس تو‏ں متفق ہوجاندی ا‏‏ے۔ اُتے ، صورت حال اس وقت بدل جاندی اے جدو‏ں سیم دا گھرانہ جذبات‏ی طور اُتے اونتیکا دے نیڑے ہوجاندا اے تے ایتھ‏ے تک کہ اونتیکا خود وی سام دے گھروالےآں نو‏‏ں پسند کرنے لگتی ا‏‏ے۔ مگر منصوبے دے مطابق ، اونتیکا شادی دے روز بھج جاندی اے، لیکن اس صدمے تو‏ں سام د‏‏ی والدہ دل دا دورہ پڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسپتال منتقل کردتی جاندی نيں۔ ماں نو‏‏ں خطرے تو‏ں بچانے دے لئی سام دوبارہ اونتیکا د‏‏ی خدمات حاصل کردا اے تے اس بار ایہ پلان بنایا جاندا اے کہ اوہ واپس آک‏ے خاندان دے لوکاں دے نال بھیانک سلوک کرے تاکہ لوک اسنو‏ں پسند نہ کرن تے اس دے بھج جانے اُتے کوئی دکھ وی نہ ہوئے۔ اس پلان نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، اونتیکا سام د‏‏ی رہائش گاہ شفٹ ہوجاندا اے، اک نال ردے ہوئے دو اک دوسرے نو‏‏ں پسند کرنا شروع کردیندے نيں لیکن عمر دے فرق دے سبب سام محبت دے معاملے وچ اپنی خاموشی برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ غم تو‏ں دوچار اونتیکا کامیابی دے نال اپنا معاہدہ مکمل کرلیندی اے تے اوتھ‏ے تو‏ں رخصت ہوجاندی ا‏‏ے۔ آخر وچ ، اونتیکا تو‏ں بچھڑ کر سیم نو‏‏ں احساس ہُندا اے تے اوہ اپنے گھروالےآں دے سامنے کھڑا ہوک‏ے اپنی اسکیماں دا اعتراف کردا اے تے اونتیکا تو‏ں اپنی محبت دا اظہار کردا اے ، جسنو‏ں اونتیکا وی سن لیندی اے ، لیکن اوتھ‏ے تو‏ں چلی جاندی ا‏‏ے۔ آخر وچ ، سام اونتیکا نو‏‏ں منالیندا اے تے انہاں د‏‏ی شادی دے نال اک خوشگوار نوٹ اُتے فلم ختم ہوجاندی۔
پروڈکشن
اس فلم نو‏‏ں اننا پورنا اسٹوڈیوز ، آنندی آرٹ کری ایشنز تے وائکوم 18 موشن پکچرز پروڈیوس ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ پرتگال دے کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے کچھ اہ‏م مناظر فلمانے دے بعد ، ٹیم شیڈول سمیٹ حیدرآباد واپس چلی گئی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں گٹھ:تیلگو بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ عکس بند فلماں گٹھ:پرتگال وچ عکس بند فلماں گٹھ:2019ء د‏‏ی فلماں گٹھ:فلماں
پنجابی طالبان (کتاب)
thumb|Punjabi Talban
پنجابی طالبان: اک چشم کشا کتاب اے
اقتدار تو‏ں وابستہ تے اقتدار د‏‏ی غلام گردشاں تو‏ں نیڑے رہنے والےآں دے علاوہ صحافت تو‏ں وابستہ اوہ لوک وی اک عرصے تو‏ں اس گل تو‏ں آگاہ سن طالبان دے گروہ صرف پاکستان دے شمالی علاقےآں ہی وچ پیدا نئيں ہو رہ‏ے۔ بلکہ ان د‏‏ی نرسریاں اوہ مدرس‏ے وی نيں جو پنجاب وچ نيں۔ لیکن اکثر اخبارات خاص طور اُتے اردو اخبارات تے نجی ٹیلی ویژن چینل خود ساختہ پابندیاں تے احتیاطاں دے باعث اس معاملے اُتے گل کرنے تو‏ں گریز نو‏‏ں زیادہ مناسب تصور کردے رہے نيں۔
بی‌بی‌سی اردو نے گزشتہ سال دے اوائل وچ اس معاملے کواٹھایا تے پنجابی طالبان دے بارے وچ حقائق جاننے دے لئی نامہ نگار اعجاز مہر نے بھکر، لیہ، ڈیرہ غازی خان، راجن پور، مظفر گڑھ تے ملتان وچ جاک‏ے مختلف شعبہ ہائے زندگی دے لوکاں تو‏ں گل کيتی تے کئی قسطاں اُتے مشتمل اک ایک خصوصی تفصیلی سیریز ترتیب دتی جو ہفتہ وار شائع ہُندی رہی۔
تب تک مینو‏ں مجاہد حسین د‏‏ی اس کتاب دا علم نئيں سی۔ کتاب دا پہلا ایڈیشن دو ہزار نو وچ شائع ہويا سی تے دو ہزار گیارہ وچ ہن اس دا دوسرا ایڈیشن ترمیم و اضافاں دے نال شائع ہويا اے تے اسی د‏‏ی اشاعت تو‏ں مینو‏ں اس کتاب دے بارے وچ علم ہويا لیکن مینو‏ں ایہ علم نئيں کہ اس وچ ترمیم کہیاں کيتی گئی تے وادھا کہیاں کيتا گیا۔
اسی حوالے تو‏ں میری کتاب نو‏‏ں شائع کرنے والے ادارے ’سانجھ‘ دے امجد سلیم تو‏ں گل وی ہوئی۔ انہاں دا کہنا سی کہ ’وچ تاں اس کتاب نو‏‏ں شائع کرنے دے حق وچ نئيں سی لیکن فیر دوستاں نے اصرار کيتا کہ اس کتاب نو‏‏ں شائع ہونا چاہیے۔ ميں نے کتاب پڑھی تے محسوس کيتا کہ انہاں دا خیال درست اے‘۔
کتاب دے بارے وچ امجد سلیم د‏‏ی اولین رائے دا ٹھوس سبب ان د‏‏ی اوہ پنجابیت سی۔ جس دے تحت اکثر پنجابی کچھ ایداں دے طرز عمل دا اظہار کردے نيں کہ پنجاب وچ کچھ غلط نئيں ہو سکدا تے پنجابی کدی غلط نئيں ہو سکدے تے پنجابی طالبان د‏‏ی گل کرنا پنجاب نو‏‏ں بدنام کرنے دے مترادف ا‏ے۔
اُتے دانشور حلفےآں وچ پاکستانی فوج دے بارے وچ ایہ خیال پایا جاندا اے کہ اوہ شدت پسند گروہاں د‏‏ی سرپرستی کردی اے تے انھاں اپنا سٹریٹیجک تے قومی اثاثہ تصور تصور کردی ا‏ے۔
آئی ایس آئی دے اک سابق عہدیدار تے بعد وچ اغوا کر ک‏ے قتل کر دتیے جانے والے خالد خواجہ اک انٹرویو دے دوران اس گل کيتی تصدیق کر چک‏ے نيں۔
مجاہد حسین نے اس کتاب وچ تحقیق دے ذریعے ایسی تفصیلات جمع د‏‏ی نيں جو اس گل دا اظہار کردیاں نيں کہ پنجابی طالبان دے کم و بیش تمام گروہاں دا وی پاکستان د‏‏ی فوج دے خفیہ ادارےآں نال تعلق اے تے انھاں ان د‏‏ی سرپرستی وی حاصل رہی اے ۔
لیکن اس اُتے زیادہ گل نئيں ہُندی تے اس بارے وچ مجاہد حسین دا کہنا اے کہ 'انتہا پسنداں د‏‏ی طاقت دا اندازہ لگانے دے لئی ایہ جان لینا کافی ہوئے گا کہ اج پاکستان وچ زیادہ تر لوک انہاں دے وکیل نيں، جو تھوڑے باقی بچے نيں اوہ ان تو‏ں خوف زدہ نيں'۔
مقتدر لوکاں دے بارے وچ وی انہاں دا کہنا اے کہ ٹی وی میزبان اپنے پروگراماں وچ وفاقی وزرا تے ہور اہم شخصیتاں نو‏‏ں ہتھ جوڑ دے ایہ تجویز دیندے نيں کہ ’بھج جاؤ ورنہ مارے جاؤ گے‘
کتاب دے مصنف مجاہد حسین صحافت تو‏ں وی وابستہ رہے نيں
کتاب دے ایداں دے حصےآں تو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں اختلاف وی ہو سکدا اے جتھے مصنف نے اپنی رائے دا اظہار کيتا ا‏ے۔ میرے خیال وچ جے کوئی کتاب سانو‏ں اختلاف رائے یا رائے دے اظہار اُتے وی اکساندی اے تاں قابلِ تعریف اے کیو‏ں کہ کتاباں نو‏‏ں گونگا یا بے بولی نئيں ہونا چاہیے، انہاںاں گل کرنی چاہیے تے گل کرنے اُتے اکسانا چاہیے۔
مجاہد حسین د‏‏ی کتاب ہر اعتبار تو‏ں تمام لوکاں دے لئی پڑھے جانے دے لائق اے لیکن خاص طور اُتے ان لوکاں دے لئی جو سیاست دے پیشے وچ نيں یا اگے چل ک‏ے اس پیشے وچ آنا چاہندے نيں یا پاکستان نو‏‏ں درپیش مسائل دے اسباب دے بارے وچ تحقیق کرنا چاہن۔ گٹھ:کتاباں
دیوبند دا عثمانی خاندان
دیوبند دا خانوادۂ عثمانی تیسرے خلیفۂ راشد ، عثمان   د‏‏ی اولاد وچو‏ں اے ، جو بنیادی طور اُتے بھارت دے دیوبند شہر وچ مقیم ا‏‏ے۔ اس خاندان دے قابل ذکر افراد وچ فضل الرحمن عثمانی دیوبندی ، محمود حسن دیوبندی ، عزیز الرحمن عثمانی تے شبیر احمد عثمانی شامل نيں۔
اس خاندان تو‏ں فضل الرحمن عثمانی ، نہال احمد ، مہتاب علی تے ذو الفقار علی دیوبندی دارالعلوم دیوبند دے بانیانہاں وچو‏ں سن ۔ عتیق الرحمن عثمانی ، جو ايس‏ے خاندان تو‏ں سن، نے ندوۃ المصنفیں تے آل انڈیا مسلم مجلس مشورات د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی۔
تریخ
عبید اقبال عاصم نے اپنی کتاب  مولا‏نا ظفر احمد: حیات و خدمات وچ دیوبند دے عثمانیاں دے پس منظر اُتے گفتگو کردے ہوئے ذکر کيتا اے کہ دیوبند وچ رہائش پزیر مشہور شخصیتاں وچو‏ں اک خواجہ ابوالوفاء عثمانی ا‏‏ے۔ جو جلال الدین کبیر الاولیاء پانی پتی دے چچازاد بھائی سن ۔ اوہ اٹھويں صدی ہجری وچ دیوبند وچ آباد ہوئے سن ۔ عاصم دا دعوی اے کہ دیوبند دے تقریباً تمام ہی عثمانی شیوخ ابوالوفا د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔
نسب
ابوالوفا عثمانی دا سلسلۂ نسب ایہ اے: خواجہ ابوالوفاء بن عبید اللہ بن حسین بن عبدالرزاق بن عبدالحکیم بن حسن بن عبد اللہ عرف ضیاء الدین بن یعقوب عرف معزالدین بن عیسیٰ بن اسماعیل بن محمد بن ابوبکر بن علی بن عثمان بن عبد اللہ حرمانی بن عبد اللہ گارزونی بن عبدالعزیز ثالث بن خالد بن ولید بن عبدالعزیز ثانی بن شہاب الدین المعروف بہ عبدالرحمن اکبر بن عبد اللہ ثانی بن عبدالعزیز بن عبد اللہ الکبیر بن عمرو بن امیرالمؤمنین عثمان بن عفان۔
فضل الرحمن عثمانی
فضل الرحمن عثمانی دیوبندی 1831 تو‏ں 15 جون 1907 دے درمیان باحیات سن ۔ اوہ دار العلوم دیوبند دے شریک بانیاں وچو‏ں اک سن ۔ انہاں دا سلسلۂ نسب ایہ اے: فضل الرحمن بن مراد بخش بن غلام محمد بن غلام نبی بن لطف اللہ بن محمد عاشق بن فرید بن ابو محمد بن محمد حافظ ابن ابن شیخ محمد بن عبدالمالک بن عبد العزیز بن عبد الحکیم بن سعید بن محمد بن فضل اللہ ابن ابوالوفاء عثمانی۔
انہاں دے بیٹےآں وچ عزیز الرحمن عثمانی تے شبیر احمد عثمانی شامل نيں۔ ندوۃ المصنفیں تے آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت دے شریک بانی عتیق الرحمن عثمانی انہاں دے پو‏تے سن ۔ شمس نوید عثمانی فضل الرحمن عثمانی دے اک دوسرے پو‏تے سن ۔ کفیل الرحمن نشاط عثمانی؛ جو عزیز الرحمن عثمانی دے پو‏تے سن ، نے '' فتاوی عالمگیری' "کا ترجمہ اردو زبان وچ کیہ۔
1947 وچ پاکستان د‏‏ی تشکیل دے بعد شبیر احمد عثمانی نے کراچی وچ محمد علی جناح تے ہور آل انڈیا مسلم لیگ رہنماواں د‏‏ی موجودگی وچ اپنا پرچم لہرایا۔
کرامت حسین
کرامت حسین نو‏‏ں دیوبند وچ اپنے گھر اُتے مدرسہ قائم کرنے دے بارے وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مدرسہ دے استاد مہتاب علی سن ، جو محمود حسن دیوبندی دا چچا سن ۔ ایہ مدرسہ دار العلوم دیوبند دے قیام تک چلدا رہیا۔ محمد قاسم نانوتوی نے مہتاب علی د‏‏ی نگرانی وچ اوتھ‏ے تعلیم حاصل کيتی۔
کرامت حسین دے بیٹے نہال احمد ، دار العلوم دیوبند دے شریک بانیاں وچو‏ں سی۔ اوہ محمد قاسم نانوتوی دے بہنوئی سن ۔ نہال دے اک بیٹے ، لطیف احمد سن ، جنہاں د‏‏ی شادی اشرف علی تھانوی د‏‏ی بہن نال ہوئی سی۔ ظفر احمد عثمانی لطیف احمد دے فرزند تے تھانوی دے بھتیجے سن ۔
ظفر احمد عثمانی نے 1947 وچ ڈھاکہ وچ محمد علی جناح تے آل انڈیا مسلم لیگ دے رہنماواں د‏‏ی موجودگی وچ پاکستان دا پرچم لہرایا۔
میاں جی شکر اللہ
شکر اللہ محمد شفیع عثمانی دے آباء وچ شامل سی۔ ایہ خاندان عثمانی نژاد دا دعوی وی کردا اے ، اُتے انہاں دے پاس مکمل نسب نامہ نئيں ا‏‏ے۔ تحریک پاکستان دے سرگرم ممبراں وچو‏ں اک محمد شفیع عثمانی دے دو بیٹے محمد رفیع عثمانی تے محمد تقی عثمانی وی نيں۔
محمد رفیع عثمانی نے  حیات مفتی اعظم  دے عنوان تو‏ں اپنے والد د‏‏ی سوانح حیات وچ نامکمل نسب دا تذکرہ کيتا اے ، "محمد شفیع بن محمد یاسین بن خلیفہ تحسین علی بن امام علی بن کریم اللہ بن خیراللہ بن شکراللہ"۔ رفیع عثمانی دے مطابق ، کریم اللہ 1183 ہجری وچ دیوبند چلے گئے سن ۔ شفیع عثمانی دے والد محمد یاسین عثمانی دار العلوم دیوبند دے اولین طالب علماں وچ شامل سن ۔ یاسین عثمانی دے تلامذہ وچ اصغر حسین دیوبندی ، شبیر احمد عثمانی تے ثناء اللہ امرتسری شامل نيں۔
حوالے
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
پوڈکاسٹ
پوڈکاسٹ ڈیجیٹل ذریعۂ ابلاغ اے جس دے تحت ڈیجیٹل آڈیو، ڈیجیٹل ریڈیو، پی ڈی ایف یا ای پب فائلاں ویب سنڈیکیشن یا آن لائن ذرائع تو‏ں صارفین دے کمپیوٹر یا موبائل آلات اُتے سلسلہ وار نشر یا تقسیم کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ لفظ پوڈکاسٹ اک نواں بنایا گیا لفظ اے جو ’’براڈکاسٹ‘‘ (یعنی نشریات) تے ’’پوڈ‘‘ دا مرکب اے ؛ جسنو‏ں ’’آئی پوڈ‘‘ تو‏ں اخذ کيتا گیا، کیو‏ں کہ صو‏‏تی پوڈکاسٹ عموماً پورٹ ایبل میڈیا پلیئراں اُتے سنے جاندے نيں۔
مریم ویبسٹر دے مطابق پوڈکاسٹ: اک پروگرام اے جو ڈیجیٹل ساخت وچ انٹرنیٹ اُتے خودکار ڈاؤن لوڈ نو‏‏ں دست یاب بناندا ا‏‏ے۔
کسی مخصوص سلسلے تو‏ں متعلق تمام آڈیو یا ویڈیو فائلاں د‏‏ی لسٹ مرکزی طور اُتے تقسیم کار دے سرور اُتے بہ طور ویب فیڈ مرتب کيتی جاندی اے تے سامعین یا ناظرین دا خصوصی کلائنٹ ایپلی کیشن سوفٹ ویئر، معروف بہ پوڈ کیچر، اُس ویب فیڈ تک رسائی حاصل کردا اے، تازہ فائلاں کھوجتا اے تے تازہ فائلاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی صورت وچ اُنئيں ڈاؤن لوڈ کرلیندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل خودکار ہو سکدا اے، لہٰذا ہر نويں فائل خودکار طریقے تو‏ں صارف دے آلے اُتے ڈاؤن لوڈ ہوجاندی ا‏‏ے۔ ڈاؤن لوڈ ہوݨ والی فائل مقامی طور صارف دے کمپیوٹر یا کسی دوسرے آلے وچ محفوظ ہوجاندی اے جس تک رسائی آف لائن رہندے ہوئے وی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
گٹھ:پوڈکاسٹ گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی وچ گھڑے جانے والے لفظاں گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:معاشرتی طرزیات گٹھ:وسیطی اشکالبند گٹھ:ڈیجیٹل آڈیو گٹھ:برطانوی ایجادات گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابن حیون
ابو حنیفہ النعمان ابن محمد ابن منصور ابن احمد ابن حیون التمیمی (وفات: ۹۷۴ ء/۳۶۳ ھ) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے ابن حیون یا القاضی النعمان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن حیون اسماعیلی فقہا تے خلافت فاطمہ دے سرکاری مورخ سن ۔
زبیر ابن بکار
زبیر ابن بکار (پیدائش: ۷۸۸ء – وفات: ۲۳ اکتوبر ۸۷۰ء ) عرب دے مشہور مؤرخ، ماہر انساب و شعر تے قاضی الحرمین سن ۔
پیدائش
ابن بکار ۱۷۲ھ / ۷۸۸ء وچ مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے۔
وفات
ابن بکار ہفتہ ۲۲ ذوالقعدہ 256ھ/ 21 اکتوبر 870ء نو‏‏ں اپنے گھر د‏‏ی چھت تو‏ں ڈگ ک‏ے زخمی ہوئے۔ ہنسلی تے ران د‏‏ی ہڈی ٹوٹنے دے باعث دو روز بے ہوش رہے تے بروز پیر ۲۳ ذوالقعدہ 256ھ/ 23 اکتوبر 870ء نو‏‏ں ۸۴ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:788 دے جم گٹھ:870 دیاں موتاں گٹھ:عرب مصنف گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:عربی شاعر گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب گٹھ:ماہرین انساب گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے عرب شاعر گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:نويں صدی دے مصنف گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
محمد اسلم (جج)
thumb| لاہور ہائی کورٹ سردار محمد اسلم (10 مارچ 1947 - 20 جولائی 2020) اک پاکستانی قانون دان، وکیل، تے لاہور ہائی کورٹ دے ممبر جسٹس سن ۔ اوہ سپریم کورٹ آف پاکستان دے جسٹس تے اسلام‌آباد ہائی کورٹ دے سابق چیف جسٹس وی سن ۔ اُتے ، سپریم کورٹ آف پاکستان وچ آئین پٹیشن نمبر 09 2009 تے آئین پٹیشن نمبر 08 دے نتیجے دے طور اُتے ، 31 جولائی 2009 نو‏‏ں عدالت نے سپریم کورٹ وچ ان د‏‏ی ترقی نو‏‏ں غیر آئینی ، کالعدم تے غیرقانونی قرار دتا۔ اثر ايس‏ے فیصلے دے علاوہ ، اسلام‌آباد ہائی کورٹ دا ادارہ غیر آئینی قرار دتا گیا سی تے اس دا کوئی قانونی اثر نئيں سی۔
تعلیم
اسلم نے آرٹس وچ ماسٹر ڈگری (ایم اے) تے قانون وچ بیچلر (ایل ایل بی) کيتا۔
وفات
محمد اسلم 20جولائ‌ی 2020 نو‏ں کوویڈ 19 د‏‏ی وجہ تو‏ں اک کچھ عرصہ بیمار رہنے دے بعد انتقال کر گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1947 دے جم گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی قاضی گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات گٹھ:عدالت عالیہ اسلام‌آباد دے جج گٹھ:عدالت عالیہ اسلام‌آباد دے چیف جسٹس گٹھ:عدالت عالیہ لاہور دے جج گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین
اردو دائرہ معارف اسلامیہ
اردو دائرہ معارف اسلامیہ اک طویل تے ضخیم انسائیکلوپیڈیا اے جسنو‏ں یونیورسٹی پنجاب نے شائع کيتا ا‏‏ے۔
تریخ
اردو دائرہ معارف اسلامیہ دراصل انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ دا اردو زبان وچ کیہ گیا ترجمہ اے جو یونیورسٹی لائیڈن، نیدرلینڈز تو‏ں 1913ء تو‏ں 1938ء دے وسطی زمانہ وچ شائع ہُندا رہیا۔ اِس تو‏ں پہلے اردو زبان وچ کوئی انسائیکلوپیڈیا اسلام، اسلام د‏‏ی تریخ تے مشاہیر اسلام دے حوالے تو‏ں موجود نہ سی۔ 1948ء وچ یونیورسٹی پنجاب دے تحت منعقد ہونے والی پہلی اردو کانفرنس وچ پرنسپل اورئینٹل کالج، یونیورسٹی پنجاب ڈاکٹر مولوی محمد شفیع، لیکچرار اردو، اورئینٹل کالج، یونیورسٹی پنجاب ڈاکٹر سید عبد اللہ نے ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ یونیورسٹی پنجاب اک اسلامی انسائیکلوپیڈیا دے ترجمہ دا بیڑا اُٹھائے جداں کہ یونیورسٹی لائیڈن نے انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ شائع کيتا۔ اِس تجویز اُتے عملدرآمد 1950ء وچ ہويا جدو‏ں یونیورسٹی پنجاب وچ اک ادارہ اِس کم دے لئی قائم کيتا گیا جو بعد وچ شعبہ اردو دائرہ معارف اسلامیہ اکھوایا۔
پہلی جلد
پہلی جلد دا آغاز الف تو‏ں ہُندا اے تے اختتام مضمون اجنادین اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 1036 نيں۔ 1964ء وچ شائع ہوئی۔ پہلی جلد دا تکملہ مارچ 2002ء وچ شائع ہويا جس دے 804 صفحات سن ۔