cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اٹیفائلیکس ٹوکوباجاوی
اٹیفائلیکس ٹوکوباجاوی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
بارلے جوڑ
Altiphylax tokobajevi
ٹلہ پوروشیری
ٹلہ پوروشیری 2,052.8 میٹر (6,735 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ایووگیڈرو نمبر
ایووگیڈرو نمبر کیمسٹری دا اک پکا نمبر اے۔ ایہ 10^{23} x 6.022 بندا اے۔ ایہدا ایہ مطلب اے کہ 12 گرام کاربن وچ 10^{23} x 6.022 ایٹم ہیگے نیں۔ ایہ کاربن دا اک مول اے۔ ایمیڈیو ایووگیڈرو اک اطالوی سینسدان دے ناں تے ایس نمبر دا ناں رکھیا گیا۔
گٹھ:کیمسٹری
لمی جیبوالی فروٹ چمگادڑ
لمی جیبوالی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عنزہ میزائل
عنزہ میزائل پاکستان دا زمین توں ہوا وچ مار کرنے آلا میزائل اے۔ اینو کندے توں چلاندے نے۔ اے میزائل 18 کلوگرام دا ہوندا اے۔
اینو پاکستان دی فوج نے کارگل دی لڑائی وچ ورتیا تے ایدے نال اک جہاز تے اک ہیلیکاپٹر سٹیا سی۔
گٹھ:میزائل
کلیٹن کاؤنٹی
کلیٹن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹلہ ایواکی
ٹلہ ایواکی 1,624.7 میٹر (5,330 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
اٹیفائلیکس یارکنڈنسس
اٹیفائلیکس یارکنڈنسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
بارلے جوڑ
Altiphylax yarkandensis
مولانا محب النبی
بحر العلوم علامہ محب النبی اہلسنت وچ استاذ الاستاداں کہلاندے نيں۔
ولادت
استاذ الاستاداں مولا‏نا محب النبی ابن مولا‏نا احمد ابن مولا‏نا امیر حمزہ 1314ھ؍1897ء وچ بھوئی ضلع کیمبلپور وچ پیدا ہوئے۔آپ خاندان علم و فضل دے اعتبار تو‏ں مرکزی حیثیت رکھدا سی ۔
تعلیم
آپ نے فارسی د‏‏یاں کتاباں والد ماجد تو‏ں پڑھیاں، صرف ونحو د‏‏یاں کتاباں پاناں ڈھیری ہزارہ وچ مولا‏نا نواب علی تو‏ں پڑھیاں،فیر اکثر و بیشتر علوم و فنون اپنے والد گرامی تو‏ں پڑھے، درس حدیث مدرس عالیہ مسجد فتح پوری ،دہلی وچ مولا‏نا عبد اللطیف محدث تو‏ں لیا، بعد وچ بعض فنون عالیہ د‏‏ی تکمیل دے لئی مدرسہ معینیہ،اجمیر شریف وچ مولا‏نا علامہ مشتاق احمد کانپوری ابن استاذ من مولا‏نا احمد حسن کانپوری د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے، انہاں تو‏ں تصریح،شرح چغمینی او صدر ا دے کچھ اسباق پڑھے سن کہ آپ دے بھائی مولا‏نا فرید الدین بیمار ہوئے گئے لہذا واپس گھر آنا پيا۔
بیعت
سلسلۂ عالیہ چشتیہ وچ شیخ الاسلام پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی دے مرید ہوئے۔مولا‏نا محب النبی د‏‏ی درخواست اُتے حضرت نے انہاں نو‏ں تصریح (علم ہیئت د‏‏ی متد ا ول کتاب) تے کچھ اسباق فتوحات مکیہ ار فصوص الحکم (شیخ اکبر محی الدین ابن عربی ) دے پڑھائے۔
عمر مختار
عمر مختار (1862-1931)لبیا دا اک لڑاکا سردار سی۔ 1912 چ جدوں اٹلی لبیا تے مل مارن نوں ٹریا تے عمر مختار نے لوکاں نوں اٹلی نال لڑن تے منایا۔ اوہ 20 وریاں تک اٹلی نال لڑدا ریا۔ 1931 چہ پھڑن توں مگروں اٹلی نے اوہنوں پھانسی دیتی۔
مولانا محب النبی
تدریس
مولا‏نا محب النبی فارغ التحصیل ہونے تو‏ں آخر عمر تک علوم دینیہ د‏‏ی تدریس وچ محو رہے،ابتدا چھ سال بھوئی وچ گزرے،فیر بڑودہ تشریف لے گئے،اس دے بعد مکھڈ شریف اک عرصہ تک مدرس رہے،بعد وچ پنج سال تک دربار پیر صلاح الدین ضلع لائل پور وچ فرائض تدریس انجام دیندے رہے،نو سال دار العلوم اویسیہ،جیندھڑ شریف،ضلع گجرات،بارہ سال دا ر العلوم غوثیہ، گولڑہ شریف،دو سال جامعہ نظامیہ،وزیرآباد،دوسال جامعہ محمدی،ضلع جھنگ وچ علم وفضل دے دریا بہاندے رہ‏ے، 1965ء وچ ضیاء العلوم جامعہ رضویہ،راولپنڈی تشریف لے آئے[1] 1972ء وچ دار العلوم غوثیہ،راولپنڈی تشریف لے لئی تے اوتھ‏ے تقریباً تن سال پڑھاندے رہ‏‏ے۔
استاذ الاستاداں
مولا‏نا محب النبی دور حاضر وچ سلف صالحین د‏‏ی سچی یادگار تے اکابر استاداں وچو‏ں سن ۔پاکستان دے بیشتر علما بالواسطہ یا بلا واسطہ انہاں دے رشتۂ تلمذ وچ منسلک نيں،چند مشہور تلامذہ دے اسماء ایہ نيں:۔
عمر مختار
گوریلا جنگ
عمر مختار اک معلم قرآن تے استاد سن تے صحرائی علاقیاں توں چنگی طرح واقف سن تے صحراواں چ لڑن دی حکمت عملیاں نوں وی خوب سمجھدے سن ۔ اوہناں نے علاقائی جغرافۓ دے بارے اپنی معلومات دا اٹلی دی فوجاں دے خلاف جنگ چ بھرپور استعمال کیتا ۔ اوہ اکثر چھوٹی چھوٹی ٹولیاں چ اطالوی فوجاں تے حملے کردے تے فیر صحرائی علاقے چ غائب ہوجاندے ۔عمر مختار دے حریت پسند چوکیاں ، فوجی قافلیاں نوں نشانہ بناندے تے رسد تے مواصلات دیاں گزرگاہاں کٹدے ۔
مولانا محب النبی
سیرت و اخلاق
مولا‏نا محب النبی دا بہت وڈا جہادیہ سی انہاں نے تمام زندگی علوم دینیہ د‏‏ی تعلیم وتدریس وچ صرف کی،سادگی تے بے تکلفی وچ اپنی مثال آپ سن، طلبہ دے نال شفقت و مہر بانی کایہ عالم کہ کوئی باپ وی ا پنی اولاد دے نال کیتا کريں گا۔
عمر مختار
عقوبت گاہاں
عمر مختار دی زیر قیادت مزاحمتی تحریک نوں کمزور کرن واسطے اطالویاں نے نویں چال چلی تے مرداں ،عورتاں تے بجیاں نوں کیمپاں چ بند کردتا ۔اینہاں کیمپاں دا مقصد ایہہ سی کہ لوکاں نوں عمر مختار دی مزاحمتی تحریک چ شامل ہون توں روکیا جاوے اینہاں کیمپاں چ 1 لکھ 25 ہزار لوک قید سن جنہاں چوں دو تہائی شہید ہوگۓ ۔ اینی وڈی تعداد چ لوکاں نوں قید کرن دے باوجود عمر مختار دی تحریک رکی نئیں بلکہ اوہناں نے اپنے ملک تے عوام دی آزادی لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی ۔
گرفتاری تے شہادت
عمر مختار دی 20 سالہ جدوجہد اوس ویلے ختم ہوئی جدوں اوہ اک جنگ چ زخمی ہو کے اطالویاں دے ہتھوں گرفتار ہوئیا ۔ اس وقت اینہاں دی عمر 70 سال سی تے اسدے باوجود اوہناں نوں بھاری زنجیراں نال بنھیا گئیا تے پیراں چ بیڑیاں پائیاں گئیاں ۔ اینہاں تے تشدد کرن والے فوجیاں نے دسیا کہ جدوں اوہناں تے تشدد کیتا جاندا یا تفشیش کیتی جاندی تے اوہ اکھاں چ اکھاں پاء کے قرآن مجید دیاں آیتاں تلاوت کردے رہندے ۔ اینہاں تے اٹلی دی قائم کردہ اک فوجی عدالت چ مقدمہ چلائیا گئیا تے موت دی سزا سنائی گئی ، تریخ دان تے دانشور اینہاں تے عائد مقدمے تے عدالت دی غیر جانبداری نوں شک دی نگاہ نال ویکھدے نیں ۔ جدوں اوہناں کولوں آخری خواہش پچھی گئی تے اوہناں نے "اناللہ واناالیہ راجعون " پڑھیا ۔ عمر مختار نوں 16 ستمبر 1931ء چ سرعام پھانسی دتی گئی کیونجے اطالوی عدالت دا حکم سی کہ عمر مختار نوں اینہاں دے پیروکاراں دے ساہمنے پھانسی لائی جاوے ۔
مولانا محب النبی
وفات
21؍ربیع الاول ،22 مارچ 1396ھ؍1976ء نو‏‏ں استاذ الاستاداں مولا‏نا محب النبی دا وصال ہويا۔آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ بھوئی ضلع کیمبلپور وچ ا‏‏ے۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1897 دے جم گٹھ:1976 دیاں موتاں
عمر مختار
صحرائی شیر
آج کل عمر مختار دی مورت لبیا دے دس دینار دے نوٹ تے چھپی ہوئی اے ۔ جدکہ دنیا دی سب توں وڈی فلمی صنعت ہالی وڈ نے 1981ء چ عمر مختار دی زندگی تے اک فلم "صحرائی شیر " یعنی " دی لائن آف ڈیزرٹ " بنائی اس فلم دے ڈائریکٹر مصطفی العقاد سن ، فلم چ عمر مختار دا کردار انتھونی کوئین نے ادا کیتا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
دهستان پادنا وسطی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان سمیرم دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سمیرم ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
شہرستان لارستان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان لارستانایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز لارستان شہر اے۔
ہکوڈا پربت
ہکوڈا پربت 1,584 میٹر (5,197 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
فردولس پھل چمگادڑ
فردولس پھل چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
عورت
عورت مرد توں مخالف جنس مادہ ہُندی اے ۔ عورت نوں سواݨی وی کہیا جاندا اے ۔ جوان تے بڑی عمر دی نوں عورت کہیا جاندا اے تے چھوٹی عمر دی نوں کڑی یا بالڑی کہیا جاندا اے ۔ دنیا دی لوک گݨتی دا ادھا حصہ عورتاں تے مشتمل اے ۔ "عورت دیہاڑ" ہر ورھے 8 مارچ نوں منایا جاندا اے ۔
کلنٹن کاؤنٹی، آئیووا
کلنٹن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 397 گ ب
چک 397 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
بلیسوڈیکٹائلس امبونیہازو
بلیسوڈیکٹائلس امبونیہازو گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
بارلے جوڑ
Blaesodactylus ambonihazo
ٹلہ ایواٹے
ٹلہ ایواٹے 	2,038 میٹر (6,686 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
عکرہ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
پوٹاشیم برومائیڈ
پوٹاشیم برومائیڈ اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا KBr اے۔
کالے ٹڈوالی فروٹ چمگادڑ
کالے ٹڈوالی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ٹلہ ہایاچائن
ٹلہ ہایاچائن 1,917 میٹر (6,289 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
کرافورڈ کاؤنٹی، آئیووا
کرافورڈ امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
وڈفورڈ فروٹ چمگادڑ
وڈفورڈ فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بلیسوڈیکٹائلس انٹونگائلینسس
بلیسوڈیکٹائلس انٹونگائلینسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
بارلے جوڑ
Blaesodactylus antongilensis
ٹلہ چوکائ
ٹلہ چوکائ 2,236 میٹر (7,336 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
مسیحیت
مسيحيت اک اسرائيلى مذہب سى تے اک خدا نوں منن دی سوچ تے بنیا اک مذہب اے تے عيسىٰ جیہنوں يسوع وی کیندے نیں دے جیون تے سوچاں دے دوالے کمدا اے ۔ اسلام تے یہودیت وانگوں ایہنوں وی ابراہیمی مت کیا جاندا اے۔ یسوع دی زندگی تے گلاں نویں بائبل وج نیں۔ اس دے منن والے مسیحی اکھواندے نیں ۔
ایدھے منن والیاں دی گنتی 2.2 ارب اے تے گنتی ناپ نال ایہ دنیا دا سب توں وڈا مت اے۔
گٹھ:عیسائی گٹھ:عیسائیت گٹھ:مذہب گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
چک 398 گ ب لہندا
چک 398 گ ب لہندا ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان گرجی
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان فریدن ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
شہرستان جہرم
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان جہرم ایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز جہرم شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
عربی حروف تہجی
عربی حروف تہجی (الأَبْجَدِيَّة العَرَبِيَّة - الحُرُوُفْ العَرَبِيَةُ al-abjadīyah ʻal-arabīyah - al-horoof al-arabīyah) جاں عربی ، عربی بولی لکھن لئی نسچت کیتی عربی لپی ہے۔ ایہہ سجے توں کھبے ولّ لکھی جاندی ہے۔ اس وچّ 28 اکھر ہن۔ کیونکہ ایہہ اکھر عامَ طور تے وئنجناں(صحیح حروف) دے نشان ہن، اس لئی اس نوں ابجد کیٹیکری وچّ رکھیا جاندا ہے۔
عربی الفابٹ اکھراں دا پربندھ اے جیہڑا عربی فارسی اردو پنجابی تے ہور کئی بولیاں لکھن لئی ورتیا جاندا اے۔ پنجابی دی شاہ مُکھی لِپی دا مُڈھ وی ایہی رسم الخط اے ۔
مظہر اللہ شاہ دہلوی
ناں
مفتی مظہر اللہ شاہ دہلوی والد دا ناں مولا‏نا محمد سعید، داداکا ناں مولا‏نا مفتی محمد مسعود شاہ، تھاکنیت:ابو مسعود۔لقب:مفتیِ اعظم تھا
ولادت
،مفتی اعظم شاہ محمد مظہر اللہ کی15؍رجب المرجب 1303ھ موافق 21اپریل 1886ء بروز بدھ دہلی وچ پیدائش ہوئی آپ چار سال د‏‏ی عمر وچ یتیم ہوئے گئے تاں جد امجد مفتی محمد شاہ محمد مسعود نے کفالت فرمائی دو سال بعد اوہ وی وصال فرما گئے تاں عمِ محترم مولا‏نا عبد المجید نے اپنی کفالت وچ لے لیا۔ اس طرح ابتدا ہی تو‏ں مفتی اعظم د‏‏ی حیات طیبہ وچ سیرت نبویﷺ د‏‏ی جھلک نظر آنے لگی۔
تعلیم و تربیت
حافظ قاری حبیب اللہ امام مسجد کُپّی والا تو‏ں حفظ قرآن تے تجوید پڑھی، ۔آپ نے حفظ قرآن کریم دے بعد معاصرین علما تو‏ں علوم عقلیہ و نقلیہ د‏‏ی تحصیل فرمائی۔ آپ دا سلسلہ ٔحدیث شاہ عبد العزیز محدث دہلوی تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ آپ نے ذا‏تی مطالعہ تو‏ں اوہ کمال حاصل کیتا کہ باید و شاید۔ آپ نو‏‏ں فقہ اصول فقہ،علم الفرائض،علم المواقیت وچ مہارت تامہ حاصل سی۔ ہور علوم مثلاً تجوید و قرات،تفسیر،عقائد و تصوف،منطق و فلسفہ،صرف و نحو،ادب و شاعری، خطاطی تے عملیات وغیرہ وچ وی آپ نو‏‏ں وڈی دستگاہ حاصل سی۔ ہر مکت‏‏ب فکر تے ہر مسلک دے علما آپ دے وسعت مطالعہ تے تبحر علمی دے دل سےمعترف سن ۔سو تیلے چچا مولا‏نا حکیم عبد المجید تو‏ں ابتدائی درس نظامی عربی وفارسی پڑھی، مولا‏نا عبد الکریم امام مسجد تیلی داڑہ دہلی تو‏ں درسیات د‏‏ی تکمیل دادا بزرگوار نے بچپن ہی وچ اپنے مرشد زادہ سید شاہ صادق علی حسنی الحسینی نقشبندی تو‏ں بیعت کرادتا سی تے شاہی مسجد فتح پوری د‏‏ی امامت جو آپ دا موروثی نانہالی حق سی اس د‏ی امامت دا منصب آپ دے ناں مقرر کرادتا،
بیعت و خلافت
سید صادق علی شاہ دے دست حق پرست اُتے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ وچ بیعت ہوئے تے آپ دے جد امجد دے خلیفۂ مجاز صوفیِ با صفا شاہ محمد رکن الدین نے آپ نو‏‏ں تمام سلاسل د‏‏ی اجازت و خلافت مرحمت فرمائی۔ علوم ظاہری و باطنی د‏‏ی تکمیل دے بعد مفتی اعظم نے سلسلۂ بیعت و ارشاد دا آغاز فرمایا۔ بے شمار لوک آپ دے دست مبارک اُتے بیعت ہوئے آپ دے خلفاء د‏‏ی تعدادکافی ا‏‏ے۔
سیرت وخصائص
امام العلماء والفضلاء،سید الاولیاء،سندالاصفیاء،مرجع الخلائق،صاحبِ تقویٰ وفضیلت،فاضلِ اکمل،عالم متبحر،جامع علوم نقلیہ وعقلیہ،صاحبِ تصانیفِ کثیرہ،مفتیِ اعظم دہلی شاہ محمد شاہ محمد مظہر اللہ دہلوی پاک و ہند کےسربر آور دہ علما و صوفیا وچو‏ں سن ۔ آپ دار السلطنت دہلی دے ممتاز عالم و فقیہ شاہ محمد مسعود دے نامور پو‏تے تے مولا‏نا محمد سعید دے فرزند ارجمند سن ۔آپ دے دست حق اُتے بے شمار غیر مسلم مشرف با سلام ہوئے مفتی اعظم مسجد جامع فتح پوری دے شاہی امام سن ۔ خطابت و امامت دا ایہ سلسلہ جد امجد شاہ محمد مسعود تو‏ں آپ تک پہنچیا سی تقریباً ستر 70 سال آپ اس منصب جلیلہ اُتے فائز رہے آپ د‏‏ی ذات گرامی تو‏ں مسجد فتح پوری د‏‏ی عظمت و شوکت دوبالا ہوئے گئی تے علوم ظاہری و باطنی دا اک ایسا مرکز بن گئی جو اپنی نظیر آپ سی۔
تاریخِ وصال
آپ دا وصال 14/شعبان المعظم 1386ھ،مطابق 28/نومبر/1966ء بروز پیر دہلی وچ ہويا۔آپ کامزار اپرانوار جامع مسجد فتح پوری دہلی کےصحن کےمشرقی جانب درگاہ حضرت نوشاہ کےاحاطے وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1966 دیاں موتاں
نورستانی بولیاں
نورستانی بولیاں ( Nuristani languages ) ہند ایرانی بولیاں دا اک اپپروار ہے جسدی میمبر بولیاں چڑھدے  افغانستان  وچّ اتے  پاکستان  دے  خیبر پختونخواہ صوبے دے  چترال ضلعے  دے کجھ حصےآں وچّ بولی جاندیاں ہن ۔ ایہناں نوں لگبھگّ 13،00،000 لوک بولدے ہن جو  نورستانی  جاں کلاش کہاندے نیں ۔ کجھ بولی ماہر ایہناں نوں  ہند آریا بولیاں دی  داردی شاخ  دی ذیلی شاخ سمجھیا ہے لیکن ہور ایہناں نوں  ایرانی بولیاں اتے ہند - آریا بولیاں دے نال ہند - ایرانی بولی- پروار دی اک وکھ تیجی کیٹیگری منیا جاندا ہے ۔
حوالے
گٹھ:صوبہ نورستان گٹھ:نورستانی بولیاں گٹھ:ہند ایرانی بولیاں گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
سمیرم
سمیرم ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان سمیرم دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹلہ گسان
ٹلہ گسان 	1,984 میٹر (6,509 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ٹلہ زاؤ
ٹلہ زاؤ 	1,841 میٹر (6,040 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
شہرستان فسا
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان فسا ایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز فسا شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ فارس
غمارا دی لڑائی
غمارا دی لڑائی خالد بن ولید تے بزاخا دی بچدی فوج دے درمیان بزاخا توں 20 میل دی دوری تے ہوئی۔
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
لمی ّپوچھلوالی فروٹ چمگادڑ
لمی ّپوچھلوالی فروٹ چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
بلیسوڈیکٹائلس بوئوینی
بلیسوڈیکٹائلس بوئوینی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
کارتاجینا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ کارتاجینا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے بولیوار ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
نیوکیلیڈونیا پھل چمگادڑ
نیوکیلیڈونیا پھل چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
چک 398 گ ب چڑھدا
چک 398 گ ب چڑھدا ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون بیان کردا اے کہ کسے آئسولیٹڈ سسٹم دی کل اینٹروپی وقت پا کے صرف ودھ سکدی اے جاں اجیہے آمورت معاملیاں اندر ستھر رہِ سکدی اے جتھے سسٹم کسے اکسار حالت (توازن) وچ ہووے جاں کسے رورسیبل پروسیسّ ماتحت ہووے ۔ اینٹروپی وچ ہو رہا وادھا قدرتی عملاں, اتے مستقبل اتے ماضی درمیان  تناسب توازن لئی ذمہ وار ہندی اے۔
دوجا قنون کئی طریقیاں وچ درسایا گیا اے۔ اسدی پہلی فارمولا ویونتبندی دا کریڈٹ (شریء) فرینچ سائنسی سادی کارنوٹ نوں 1824 وچ جاندا اے, جسنے ثابت کیتا کہ کسے ہیٹ انجن اندر کم کرن متعلق ہیٹ دے روپانترن دی کشلتا دی اک اچتم سیما ہندی اے۔
جان-پچھان
تھرموڈائنامکس دا پہلا قنون ساریاں تھرموڈائنامک سسٹماں نال متعلق اندرونی توانائی دے مڈھلی تشریح مہئیا کرواؤندا اے, اتے توانائی دی حفاظت دا قنون بیان کردا اے۔ دوجا قنون قدرتی پرکریاواں دی سمت نال تعلق رکھدا اے ایہہ دعوہ کردا اے کہ کوئی قدرتی عمل صرف اکو سمجھ وچ چلدی اے, اتے رورسیبل نہیں ہندی ۔ اداہرن دے طور تے, تاپ ہمیشاں گرم توں ٹھنڈھیاں چیزاں ول ترنت پرواہ کردا اے, اتے کدے وی الٹ نہیں چلدا, جدوں تک سسٹم اتے باہری کم نہ کیتا جاوے ۔ اسدی اجوکی تشریح اینٹروپی دے شبداں وچ اے۔
کسے کلپت پلٹنیوگ عمل اندر, کسے سسٹم دی اینٹروپی (
dS
) وچ اک اتسوکھم وادھا سسٹم اتے گرمی سپلائی کرن والے ماحول دے سانجھے تاپمان (
T
) ولوں ونڈی ہوئی کسے کلوزڈ سسٹم دی گرمی (
کالی کرشن متر
کالی کرشن متر (1822ء – 2 اگست 1891ء) بنگال دے اک مخیر، معلم تے مصنف سن ۔ انہاں نے ہندوستان وچ سب تو‏ں پہلا غیر سرکاری نسواں اسکول قائم کیتا سی۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
جان-پچھان
δQ
ڈالاس کاؤنٹی، آئیووا
ڈالاس امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
جان-پچھان
) دے اتسوکھم کمیونیکیشن دے نتیجے دے طور تے متاثر ہندا اے۔:
دهستان دالانکوه
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
جان-پچھان
گرمی (δ) دیاں اتسوکھم ماتراواں اتے اینٹروپی دیاں اتسوکھم ماتراواں (d) واسطے وکھریاں وکھریاں چنہ-دھارناواں ورتیاں جاندیاں ہن کیونکہ اینٹروپی حالت دا فنکشن ہندی اے, جدونکھ ہیٹ, کم (ورق) وانگ انجھ نہیں ہندی ۔ ماحول نال مادہ دا وٹاندرا کرے بغیر کسے اصلی ممکن اتسوکھم عمل واسطے, دوجا قنون منگ کردا اے کہ سسٹم اینٹروپی وچ وادھا ہیٹھاں لکھے نالوں زیادہ ہونا چاہیدا اے:
اجیہا اس لئی ہندا اے کیونکہ اس معاملے لئی اک سرو عام عمل وچ سسٹم اتے اسدے ماحول ولوں کیتا جا رہا کم شامل ہو سکدا اے, جو ضرور ہی سسٹم دے اندر رگڑ جاں وسکس اثر رکھدا ہونا چاہیدا اے, اتے کیونکہ ہیٹ ٹرانسفر دراصل صرف غیر-پلٹنیوگ طور تے ہی ہندی اے, جو کسے مقررہ تاپمان دے فرق راہیں راغب ہندی اے۔
کالی کرشن متر
ذا‏تی زندگی
کالی کرشن متر د‏‏ی پیدائش برطانوی ہند وچ کلکتہ وچ ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں شیوناراین متر سی۔ انہاں نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم ہیئر اسکول وچ حاصل کيتی تے بعد وچ پریزیڈنسی کالج وچ داخلہ لیا لیکن معاشی مجبوریاں د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏ں اپنا تعلیمی سلسلہ موقوف کرنا پيا۔ اس دے بعد اوہ باراست وچ واقع اپنی نانیہال وچ قیام پزیر رہ‏‏ے۔ انہاں دے وڈے بھائی نوین کرشن متر اک معروف معالج سن ۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
جان-پچھان
تھرموڈائنامکس دا زیروواں قنون اپنے عامَ مختصر کتھن وچ اس پچھان دی پروانگی دندا اے کہ تھرمل-سنتلن دے کسے تعلق اندر دو وستواں اکو جیہا تاپمان رکھدیاں ہن, خاص کرکے کوئی ٹیسٹ ماتحت وستو کسے اشاریہ تھرمومیٹرک وستو دے طور تے اکو جیہا تاپمان رکھدی اے۔ کسے دوجی وستو نال تھرمل سنتلن اندر کسے وستو واسطے, امقررہ طور تے کئی انوبھوَ-سدھ تاپمان پیمانے ہندے ہن, جو عامَ طور تے کسے خاص اشاریہ تھرمومیٹرک وستو دیاں خاصیتاں اتے انحصار کردے ہوئے ہن۔ دوجا قنون اک وکھری کیتی گئی تاپمان سکیل دی آگیا دندا اے, جو اک خالص (ایبسلیوٹ) تھرموڈائنامک تاپمان متاثر کردی اے, جو کسے وی خاص تھرمومیٹرک وستو دیاں خاصیتاں توں آزاد ہندی اے۔
کالی کرشن متر
سماجی زندگی
کالی کرشن متر بنگال دے اصلاح سماج اقدامات تے ترقی پسند تعلیمی تحریک دے سرگرم کارکن سن ۔ سنہ 1847ء وچ انہاں نے اپنے بھائی نوین کرشن تے ماہر تعلیم پیارے چرن سرکار دے نال مل ک‏ے باراست وچ اک نجی نسواں اسکول قائم کیتا۔ ہندو اشرافیہ دے خانداناں د‏‏ی بچیاں دے لئی ایہ پہلا اسکول سی جسنو‏ں اک ہندوستانی نے قائم کیتا سی۔ ابتدا وچ اسکول وچ صرف دو بچیاں سن جنہاں وچو‏ں اک نوین کرشن د‏‏ی بیٹی کندی بالا سی۔ اس وقت دے ہندو زمین داراں تے قدامت پرست سماج اس طرح د‏‏ی کوششاں دے سخت مخالف سن اُتے ایشور چندر ودیا ساگر تے جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون نے کالی کرشن د‏‏ی اس عظیم کوشش نو‏‏ں خون سراہا تے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ بعد مں اس اسکول دا ناں کالی کرشن گرلز ہائی اسکول کر دتا گیا۔ حتی کہ سنہ 1849ء وچ جدو‏ں بیتھون کاؤنسل آف ایجوکیشن دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوتھ‏ے گئے تاں اوہ وی خاصے متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں تحریک ملی۔ کالی کرشن نے باراست وچ سائنسی زراعت، شجرکاری تے تحقیق دے لئی 150 بیگھہ زمین دا انتظام کیتا تے اس مقصد دے لئی انہاں نے انگلستان تو‏ں جدید آلات منگوائے۔
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
قنون دے وکھ وکھ کتھن
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون کئی خاص طریقیاں وچ لکھیا جا سکدا اے, جہناں وچوں سبھ توں زیادہ مکھ کلاسیکل کتھن ایہہ ہن؛ رڈلپھ کلیؤسیئس (1854) ولوں کتھن, لورڈ کیلون (1851) ولوں کتھن, اتے کنسٹینٹن کیراتھیؤڈوری (1909) ولوں سوے-سدھاتمک تھرموڈائنامک اندر کتھن ۔ ایہہ کتھن کجھ پرکریاواں دی اسمبھوتا دا حوالہ دندے ہوئے عامَ بھوتکی اصولاں اندر قنون درساؤندے ہن۔ کلاؤسیئس اتے کیلون کتھن اکسمان ہندے ثابت کیتے گئے ہن۔
کالی کرشن متر
حوالے
گٹھ:1822 دے جم گٹھ:1891 دیاں موتاں گٹھ:استاد بھارتی تعلیم گاہاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی معلمین گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی مصنف گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں گٹھ:بنگالی ہندو گٹھ:بھارت وچ تعلیم نسواں گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی مخیرین گٹھ:بھارتی مصلحین گٹھ:کولکات‏ا دے مصنف گٹھ:ہندوستان وچ بیوگی
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
کارنوٹ دا اصول
تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دی تریخی جڑ کارنوٹ دے اصول وچ سی۔ ایہہ کسے کارنوٹ ہیٹ انجن دے اک چکر ول اشارہ کردا اے, جو کلپنک طور تے کواسی-سٹیٹک دے طور تے جانے جاندے مقصد دھیمیپن دے ہداتمک موڈ وچ اسلئی اوپریٹ کردا اے, تاں جو گرمی اتے کم وٹاندرے اجیاے اپّ-سسٹماں درمیان ہی ہون جو ہمیشاں ہی اپنیاں خود دیاں اندرونی تھرموڈائنامک سنتلن دیاں حالتاں وچ ہندے ہن۔ کارنوٹ اجن اوہناں انجنیئراں دی خاص دلچسپی دا اک آدرشدھّ کیتا ہویا آلہ رہا اے جہناں دا واہ ہیٹ انجناں دی کارج-کشلتا نال پیندا اے۔ کارنوٹ دا اصول کارنوٹ راہیں اس ویلے پچھانیا گیا سی جدوں ہیٹ بابت کیلورک تھیوری گمبھیرتا نال وچاری گئی سی, جستوں بعد وچ تھرموڈائنامکس دا پہلا قنون پچھانیا گیا سی, اتے اینٹروپی دے تجزیہ دی گنتک لکھاوٹ وی بعد وچ بنی سی۔ پہلے قنون دی روشنی وچ ویاکھئت کتا جان تے, ایہہ تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دے بھوتکی طور تے برابر ہو جاندا اے, اتے اج تک لاگوُ رہا اے۔ ایہہ بیان کردا اے کہ؛ "کسے اردھ-ستھر جاں پلٹنیوگ کارنوٹ چکر دی کارج-کشلتا صرف دو ہیٹ رزروراں دے تاپمان تے ہی انحصار ہندی اے, اتے اکو جہی ہندی اے, چااے کم کرن والا مادہ کجھ وی ہووے ۔ اس طریقے وچ فنکشنل کیتا گیا کوئی کارنوٹ انجن اوہناں دوویں تاپماناں نوں ورتدے ہوئے سبھ توں زیادہ ممکن کارج-کشلتا رکھن والا ہندا اے۔"
کلاؤسیئس کتھن
جرمن سائنسی رڈلف کلاؤسیئس نے گرمی ٹرانسفر اتے کم درمیان تعلق جانچ کے 1850 وچ تھرموڈائنامکس دے دوجا قنون لئی بنیاد دی پریرنا دتی۔ دوجے قنون دی اسدی فارمولا ویونتبندی, جو جرمنی وچ 1854 وچ چھاپی گئی سی, کلاؤسیئس سٹیٹمینٹ دے طور تے جانی جاندی اے: "Clausius"}
کلاؤسیئس ولوں دتا گیا کتھن ہیٹ دے لانگھے دی دھارنا ورتدا اے۔ جویں تھرموڈائنامک چرچاواں وچ عامَ ہندا اے, اسدا مطلب اینرجی اتے ہیٹ دا خالص کمیونیکیشن ہویا, جو اک رستے اتے دوجے رستے توں یوگداناتمک کمیونیکیشن ول اشارہ نہیں کردا ۔
ہیٹ (گرمی) ٹھنڈے کھیتراں توں گرم کھیتراں ول سسٹم اتے باہری طور تے کم کیتے بغیر نہیں وہِ سکدی, جو ریپھرجریشن دے عام تجربہ توں واضع ثابت ہندا اے, اداہرن دے طور تے, گرمی ٹھنڈھ توں گرمی ول پرواہت ہندی اے, پر صرف ادوں جدوں ریپھرجریشن سسٹم ورگا کوئی باہری کارک (ایجنٹ) اجیہا کرن لئی فورس لگاوے ۔
کیلون کتھن
لورڈ کیلون نے دوجے قنون نوں اسطراں لکھیا اے؛ نرجیوَ پدارتھک کارک (ایجنسی) دے معنےآں ولوں, ماحول دیاں وستواں دے تاپمان توں تھلے ٹھنڈھا کرکے مادہ دے کسے وی حصے (پورشن) توں مکینیکل اثر بناؤنا اسمبھو اے۔
کلاؤسیئس اتے کیلون کتھناں دی برابری
thumb|300px|کلاؤسیئس سٹیٹمینٹ توں کیلون سٹیٹمینٹ ویونتبندی منّ لؤ کیلون دی سٹیٹمینٹ نوں النگھنا کرن والا کوئی انجن اے: یانِ کہ, جو ہیٹ حاصل کردا ہووے اتے اسنوں ہور نتیجے بغیر اک چکراکار انداز وچ پوری طرحاں کم وچ تبدیل کردا ہووے ۔ ہن اسدا تصویر وچ دسے مطابق اک الٹے کارنوٹ انجن نال میل کرو (پیئر بناؤ)۔ دو انجناں نال اس نوین بنائے گئے انجن دا خالص اتے نرول اثر ٹھنڈے سرکھئک توں گرم ول ہیٹ ٹرانسفر کردا اے, جو کلاؤسیئس دی سٹیٹمینٹ دی النگھنا اے۔ اسطراں کیلون سٹیٹمینٹ دی اک النگھنا توں مطلب اے کلاؤسیئس سٹیٹمینٹ دی وی النگھنا, یانِ کہ, کلاؤسیئس سٹیٹمینٹ توں مطلب اے کیلون سٹیٹمینٹ ۔ اک ملدے جلدے انداز وچ ہی اسیں ثابت کر سکدے ہاں کہ کیلون سٹیٹمینٹ توں مطلب کلاؤسیئس سٹیٹمینٹ ہندا اے, اتے اس کارن دوویں اک سامان ہندیاں ہن۔
پلینک دی پروپوزیشن
پلینک نے تجربہ توں سدھے طور تے ویونتبند کیتا اگے لکھیا کتھن پیش کیتا ۔ ایہہ کدے کدے دوجے قنون دی اسدی سٹیٹمینٹ دے طور تے وی پکاری جاندی اے, پر اسنے اس ول دوجے قنون دی ویونتبندی واسطے اک شروعاتی نقطہ دے طور تے اشارہ کیتا ۔
کیلون دے کتھن اتے پلینک دی پروپوزیشن درمیان تعلق
ٹیکسٹبکاں اندر ایہہ لگپگ اس نوں قنون دی ’’کیلون-پلینک سٹیٹمینٹ’’ بارے کہن دا رواج ہی ہو گیا اے, جویں تیر ہار اتے ورجیلینڈ دیاں کتاباں اندر اداہرناں لئی اے۔ اک کتاب پلینک دے کتھن ورگی کوئی سٹیٹمینٹ دندی اے, پر پلینک دا نام لئے بغیر کیلون نوں اسدا شریء دندی اے۔ اک مونوگراپھ پلینک دی پروپوزیشن نوں کیلون-پلینک فارمولا ویونتبندی دے طور تے بیان کردا اے, جسدا لکھاری کیلون لکھیا گیا اے, بے شکّ ایہہ صحیح طور تے پلینک نوں اپنے حوالیاں وچ شامل کردی اے۔ پاٹھک اتھے اپر لکھیاں دو سٹیٹمینٹاں دی تلنا کر سکدے ہن۔
پلینک دا بیان
پلینک نے دوجے قنون نوں اسطراں بیان کیتا اے۔ سگوں پلینک دی سٹیٹمینٹ ورگی اہلنبیک دی وی سٹیٹمینٹ اے اتے نہ-پلٹاؤنیوگ ورتاریاں واسطے پھورڈ دی وی ۔
کیراتھیؤڈوری دا اصول
کنسٹینٹن کیراتھیوڈوری نے اک خالص گنتک سوے-اصولی بنیادا اتے تھرموڈائنامکس فارمولا ویونتبندی کیتی ۔ دوجے نتم بابت اسدی سٹیٹمینٹ نوں کیراتھیوڈوری دے اصول دے طور تے جانیا جاندا اے, جو اسطراں فارمولا ویونتبند کیتا جا سکدا اے: "کسے ایڈیابیٹک طور تے بند سسٹم دے کسے حالت S دے ہریک گوانڈھ اندر S توں اپہنچ-یوگ حالتاں ہندیاں ہن۔" اس جانکاری نال, اسنے ایڈیابیٹک پہنچاہلیت دے تجزیہ (دھارنا) نوں پہلی وار درسایا اتے جیؤمیٹریکل تھرموڈائنامکس کاے جاندے کلاسیکل تھرموڈائنامکس دے اک نوین اپّ-کھیتر واسطے بنیادا مہیا کروائی ۔ کیراتھیؤڈوری دے اصول توں ایہہ پتہ چلدا اے کہ اینرجی دی مقدار دا کواسی-سٹیٹسٹیکل طور تے ہیٹ دے روپ وچ سنچارت ہونا اک ہولونومک (مکمل) پروسیسّ فنکشن ہندا اے, دوجے شبداں وچ, بے شکّ ٹیکسٹبکاں اندر ایہہ کہنا لگپگ رواج بن گیا اے کہ کیراتھیوڈوری دا اصول دوجے قنون نوں درساؤندا اے اتے اسنوں کلاؤسیئس جاں کیلون-پلینک کتھناں سامان وچارنا, اصل وچ انجھ نہیں اے۔ دوجے قنون دی ساری سامان حاصل کرن لئی, کیراتھیوڈوری دے اصول نوں پلینک دے اصول راہیں پورا کرنا پیندا اے, کہ کسے اجیاے بند سسٹم دی اندرونی توانائی آئسوکورک کم ہمیشاں ہی ودھا دندا اے جو شروعات وچ اپنے اندرونی تھرموڈائنامک سنتلن وچ ہندا اے۔
پلینک دا اصول
1926 وچ, میکس پلینک نے تھرموڈائنامکس دی بنیاد تے اک اہم پرچہ لکھیا ۔ اسنے اس اصول ول اشارہ کیتا
اینٹروپی دا ذکر نہ کردے ہوئے, پلینک دا ایہہ اصول بھوتکی اصولاں اندر بیان کیتا جاندا اے۔ ایہہ کیلون سٹیٹمینٹ نال نزدیکی طور تے بہت زیادہ تعلق رکھدا اے جو اپر دتی گئی اے۔ ایہہ اسطراں متعلق اے کہ ستھر وولیؤم اتے مول نمبراں اتے کسے سسٹم لئی, اینٹروپی اندرونی توانائی دا اک مونوٹونک فنکشن ہندا اے۔ ہور تاں ہور, پلینک دا ایہہ اصول دراصل پلینک دی دوجے قنون بابت ترجیحی سٹیٹمینٹ نہیں اے, جو اس حال لیکھ دے حال سیکشن دے پچھلے-اپ-حصہ وچ اپر لکھیا گیا اے, اتے اینٹروپی دی دھارنا اتے ٹکیا اے۔
اک بیان جو کسے سمجھ اندر پلینک دے اصول پرتِ پورک (کمپلیمینٹری) اے بورگناکے اتے سونٹیگ ولوں بنایا گیا اے۔ اوہ اسنوں دوجے قنون دی اک پوری سٹیٹمینٹ دے طور تے پیش نہیں کردے:
پلینک توں صرف سابق اصول ہون دے فرق کارن, ایہہ اینٹروپی تبدیلی دے اصولاں اندر واضع طور تے ہندا اے۔ بے شکّ, کسے سسٹم توں مادہ دا ہٹا لینا اسدی اینٹوپی وی گھٹا سکدا اے۔
دوجی قسم دی جاری رفتار
دوجے قنون دی قیام توں پہلاں, کئی لوک جو اک جاری رفتار مشین ایجاد کرن وچ دلچسپی رکھدے سن, تھرموڈائنامکس دے پہلے قنون دیاں پابندھیاں دا کوئی رستہ لبھن دی کوشش کر چکے سن, جس دے لئی ماحول دی بھاری اندرونی اینرجی نوں مشین دی طاقت دے طور تے کڈھنا سی۔ اجیہی کسے مشین نوں اک "دوجی قسم دی جاری رفتار والی مشین" کیہا جاندا اے۔ دوجے قنون نے اجہیاں مشیناں دی اسمبھوتا ایلانی ۔
کارنوٹ تھیورم
کارنوٹ دی تھیورم (1824) کسے ممکن انجن لئی اچتم کارج-کشلتا (ایپھیشینسی) دی سیما طے کرن والا اصول اے۔ کارج-کشلتا خالص طور تے گرم اتے ٹھنڈے تھرمل سرکھئکاں درمیان تاپمان انتر اتے انحصار کردی اے۔ کارنوٹ تھیورم بیان کردی اے کہ: اپنے آمورت ماڈل اندر, کم وچ بدلی کیلورک ہیٹ اوس چکر دی رفتار الٹا کے پنر-قائم کیتا جا سکدا اے, جس دھارنا نوں نتیجے وجوں تھرموڈائنامک رورسیبلٹی کیہا جاندا اے۔ کارنوٹ نے پھیر وی, ہور اگے, سوے-سدھ کیتا کہ کجھ کیلورک گوا دتی جاندی اے, جو مکینیکل کم وچ تبدیل نہیں ہندی ۔ اس لئی, کوئی وی اصلی ہیٹ انجن کارنوٹ چکر دی پلٹناہلیت نہیں محسوس کر سکدا اتے گھٹ کارج-کامیاب ہونا منیا جاندا اے۔
کلاؤسیئس ابرابری
کلاؤسیئس تھیورم (1854) کسے چکری عمل اندر بیان کردی اے کہ ایہہ برابری (برابرتا) الٹنیوگ معاملے اندر وی لاگوُ ہندی اے اتے '<' غیر-الٹنیوگ معاملہ اے۔ الٹنیوگ معاملہ حالت فنکشن اینٹروپی پیش کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ اجیہا اس لئی اے کیونکہ کسے حالت فنکشن دی ویریئیشن چکری پرکریاواں اندر حالت پھنکشنلٹی توں 0 رہندیاں ہن۔
تھرموڈائنامکس درجہ حراوت
کسے منمرضی دے ہیٹ انجن لئی, کارج-کشلتا ایہہ ہندی اے:
اسطراں, تاپماناں T1 اتے T2 درمیان فنکشنل کوئی وی پلٹنیوگ ہیٹ انجن ضرور ہی اکو جہی کارج-کشلتا والا ہونا چاہیدا اے, یانِ کہ, کارج-کشلتا صرف تاپماناں دا فنکشن ہندی اے:
اسدے نال ہی, T1 اتے T2 تاپماناں درمیان فنکشنل کوئی پلٹنیوگ ہیٹ انجن ضرور ہی دو چکراں دے بنے اک چکر واسطے اکو جینی کارج-کشلتا رکھدا ہونا چاہیدا اے, جہناں وچوں اک T1 اتے اک ہور (مدھ وچکارلا) تاپمان T2 درمیان, اتے دوجا T2 اتے T3 درمیان ہندا اے۔ اجیہا معاملہ صرف تاں ہی ہو سکدا اے جیکر
ہن اوہ معاملہ وچارو جتھے T_1 اک پھکس اشاریہ تاپمان ہووے: جو پانی دے ٹرپل پوآئنٹ دا تاپمان ہندا اے۔ پھیر کسے وی T2 اتے T3 لئی,
اسلئی, جیکر تھرموڈائنامک تاپمان اس ولوں متاثر ہووے
تاں فنکشن f, جو تھرموڈائنامک تاپمان دے اک فنکشن دے طور تے دیکھیا جاندا اے, آسان طور تے
ہندا اے اتے ریفرینس درجہ حرارت T1 دا ملّ 273.16 ہووےگا ۔ (بے شکّ کوئی وی ریپھرینس تاپمان اتے کوئی کوئی وی پوجٹو سنکھئک ملّ ورتیا جا سکدا سی۔– چون اتھے کیلون پیمانے نال متعلق اے۔)
اینٹروپی
کلاؤسیئس برابری مطابق, کسے رورسیبل پروسیسّ لئی
جسدا مطلب اے کہ لائن انٹگرل رستے توں آزاد ہندا اے۔
اسلئی اسیں اک اجہی حالت فنکشن S کہی جان والی اینٹروپی متاثر کر سکدے ہاں, جو اس دی پالنا کردی ہووے
اسدے نال اسیں صرف اپرلے فارمولے نوں انٹیگریٹ کرکے ہی اینٹروپی دا انتر حاصل کر سکدے ہاں ۔ خالص ملّ حاصل کرن لئی, سانوں تھرموڈائنامکس دے تیجے قنون دی ضرورت پیندی اے, جو بیان کردا اے کہ پرپھیکٹ کرسٹلاں لئی ایبسولیوٹ زیرو اتے S=0 ہندی اے۔ کسے وی غیر-پلٹنیوگ عمل لئی, کیونکہ اینٹروپی اک حالت فنکشن ہی ہندا اے, اسلئی اسیں ہمیشاں ہی اک خیالی پلٹاؤنیوگ عمل نال ٹرمینل حالتاں اتے شروعاتی حالتاں دا رابطہ بنا سکدے ہاں اتے اینٹروپی اندر انتر دا حساب لگاؤن لئی اوس رستے اتے انٹیگریٹ کر سکدے ہاں ۔ ہن الٹنیوگ عمل نوں الٹا کے کہی گئی نہ-پلٹاؤنیوگ پرکیا نال میل دیو ۔ اس لوپ اتے کلاؤسیئس ابرابری لاگوُ کردے ہوئے,
اسطراں,
جتھے پلٹنیوگ ٹرانسپھورمیشن ہون تے برابری لاگوُ ہندی اے۔
دھیان دیؤ کہ جیکر عمل کوئی ایڈیابیٹک عمل ہووے, تاں \delta Q=0 ہندا اے, تاں جو ہووے ۔
سٹیٹسٹیکل مکینکس
سٹیٹسٹیکل مکینکس ایہہ سوے-سدھ کرکے دوجے قنون لئی اک وضاحت دندا اے کہ کوئی مادہ اجیاے ایٹماں اتے مولیکیولاں دا بنیا ہندا اے جو ستھر رفتار وچ ہندے ہن۔ سسٹم اندر ہریک کن واسطے پزیشناں اتے ولوسٹیاں دا اک خاص گروہ (سیٹ) سسٹم دی سوخم-حالت کیہا جاندا اے اتے ستھر رفتار کارن, سسٹم اپنی سوخم-حالت نوں ستھر طور تے تبدیل کردا رہندا اے۔ سٹیٹسٹیکل مکینکس سوے-سدھ کردا اے کہ, سنتلن وچ, جس وچ وی سسٹم ہونا چاہیدا اے, اوہ ہریک سوخم-حالت برابری دے نال ہی ہوند رکھدی ہونا ممکن ہندی اے, اتے جدوں ایہہ دھارنا بنا لئی جاندی اے, تاں ایہہ سدھا ہی اس نتیجے ول راغب کردی اے کہ دوجا قنون ضرور ہی (لازمی طور تے) کسے سٹیٹسٹیکل (آنکڑاتمک) سمجھ وچ لاگوُ ہونا چاہیدا اے۔ یانِ کہ, دوجا قنون اوسط اتے لاگوُ ہووےگا, جو 1/√N درجے دی اک سٹیٹسٹیکل ویریئیشن سمیت ہندا اے جتھے N سسٹم وچلے کناں دی آبادی ہندی اے۔ روزانہ (استھولک) پرحالات واسطے, پروبیبلٹی کہ دوجے قنون دی النگھنا ہوویگی ووہارک طور تے صفر ہندی اے۔ پھیر وی, تھوڑے کناں والے سسٹماں واسطے, تھرموڈائنامک ماپدنڈ, جہناں وچ اینٹروپی وی شامل اے, دوجے قنون ولوں اندازےآں توں اہم آنکڑاتمک جھکاؤ دکھا سکدے ہن۔ کلاسیکل تھرموڈائنامک تھیوری ایہناں سٹیٹسٹیکل ویریئیشناں نال نہیں ورتدی ۔
سٹیٹسٹیکل مکینکس توں ڈیریویشن (ویونتبندی)
ایہناں دھارناواں دے دتے ہون تے, سٹیٹسٹیکل مکینکس اندر, دوجا قنون اک سوے-سدھ اصول نہیں رہندا, سگوں ایہہ بنیادی سوے-سدھ اصول دا اک نتیجہ ہندا اے, جس نوں برابر دا سابق پروبیبلٹی سوے-سدھ اصول دے طور تے جانیا جاندا اے, جتھوں تک ایہہ واضع راے کہ آسان پروبیبلٹی ترکاں صرف مستقبل تے ہی لاگوُ کیتیاں جاندیاں ہن, جدونکھ بھوتدور واسطے جانکاری دے اجیاے باہری سومے ہندے ہن جو سانوں دسدے ہن کہ ایہہ گھٹ اینٹروپی ہندی سی۔ دوجے قنون دا پہلا حصہ, جو بیان کردا اے کہ کسے تھرمل طور تے آئسولیٹ کیتے سسٹم دی اینٹروپی صرف ودھ سکدی اے, بربار سابق پروبیبلٹی سوے-سدھ اصول دا اک سوخم (ممولی) نتیجہ اے, جیکر اسیں تھرمل سنتلن اندرلے سسٹماں تک اینٹروپی دی دھارنا نوں محدود کر دیئیے ۔ تھرمل سنتلن اندرلے کسے آئسولیٹ کیتے گئے سسٹم دی اینٹروپی جو E جنی مقدار دی اینرجی رکھدی ہووے, ایہہ ہندی اے:
جتھے اوہناں کوانٹم حالتاں دی آبادی اے جو E اتے E +\delta E درمیان اک چھوٹے وقفہ وچ ہندیاں ہن۔ اتھے \delta E اک پھکس کیتا ہویا استھولک طور تے چھوٹا اینرجی وقفہ ہندا اے۔ سختی نال کہیئے تاں اسدا مطلب ایہہ اے کہ اینٹروپی \delta E دی چون تے انحصار کردی اے۔ پھیر وی, تھرموڈائنامک حد (یانِ کہ, انت طور تے وڈا سسٹم اکار دی حد وچ) اندر, سپیسپھک اینٹروپی (پرتِ یونٹ وولیؤم جاں پرتِ یونٹ پنج اینٹروپی) \delta E اتے انحصار نہیں کردی ۔
منّ لؤ ساڈے کول اک اجیہا آئسولیٹ کیتا گیا سسٹم اے جسدی استھولک حالت نوں کجھ استھرانکاں ولوں درسایا جاندا ہووے ۔ ایہہ استھولک استھرانک, اداہرن دے طور تے, کل وولیؤم, سسٹم اندرلے پسٹناں دیاں پزیشناں آدی ول اشارہ کردے ہو سکدے ہن۔ پھیر \Omega ایہناں آستھرانکاں دے ملاں اتے انحصار کریگا ۔ جیکر کوئی استھرانک پھکس نہیں کیتا گیا ہدا, (یانِ کہ, اسیں کسے پسٹن نوں کسے مقررہ پوزیشن وچ نہیں بندے), تاں کیونکہ ساریاں سکریایوگ حالتاں اک سامان ہی سنتلن وچ ہو جاندیاں ہن, اسلئی سنتلن اندرلا آزاد استھرانک اجیہا ہووےگا کہ \Omega اسطراں اچتم ملّ حاصل کر لئیگا جویں سنتلن وچ ایہہ سبھ توں زیادہ کھوجی جا سکن یوگ پرحالت ہووے ۔
جیکر استھرانک نوں شروعات وچ کسے ملّ اتے پھکس کر دتا جاوے تاں آزاد کرن تے اتے ادوں جدوں نواں سنتلن اپڑ جاندا اے, حقیقت کہ, استھرانک اپنے آپ نوں اسطراں اڈجسٹ کر لئیگا کہ \Omega اچتم راے, ایہہ مطلب رکھدا اے کہ اینٹروپی ودھ چکی ہوویگی اے جاں ایہہ اوہی رہیگی (جیکر اوہ ملّ جس اتے استھرانک پھکس کیتا گیا سی۔, سنتلن ملّ ہی ہووے) ۔
سوچ کرو کہ اسیں کسے سنتلن پرحالت توں شروعات کردے ہاں اتے اسیں کسے استھرانک توں اک پابندھی ہٹا دندے ہاں ۔ پھیر ایہہ کجھ کر چکن توں ترنت بعد, سکرئیوگ سوخم-حالتاں دی آبادی \Omega ہندی اے, پر اجے وی سنتلن نہیں اپڑیا ہندا, اسلئی سسٹم دے کسے سکرئیوگ حالت وچ ہون دیاں اصلی پروبیبلٹیاں اجے وی 1/\Omega والی سابق پروبیبلٹی دے برابر نہیں ہوئیاں ہندیاں ۔ اسیں پہلاں ہی ثابت کر چکے ہاں کہ آخری سنتلن حالت اندر, اینٹروپی ودھ چکی ہوویگی جاں پچھلی سنتلن حالت دے ساپیکھک اوسے ملّ تے قایم رہیگی ۔ بولٹزمن دی H-تھیورم, پھیر وی, ثابت کردی اے کہ سنتلن حالت دے مدھ توں باہر دوران, مقدار
H
پلٹنیوگ پرکریاواں لئی اینٹروپی تبدیلی دی ویونتبندی
دوجے قنون دا دوجا حصہ بیان کردا اے کہ کوئی پلٹنیوگ عمل ماتحت گزر راے کسے سسٹم دی اینٹروپی تبدیلی اسطراں حاصل ہندی اے:
جتھے تاپمان نوں اسطراں متاثر کیتا جاندا اے:
اس تشریح لئی سپشٹیکرن واسطے اتھے دیکھو ۔ سوچ کرو کہ کوئی سسٹم کجھ باہری پیرامیٹر, x رکھدا ہووے, جو بدلے جا سکدے ہون ۔ عامطور تے, سسٹم دیاں اینرجی آئیگن-حالتاں x اتے انحصار کرنگیاں ۔ کوانٹم مکینکس دی ایڈیابیٹک تھیورم مطابق, سسٹم دے ہیملٹونیئن دی اک اننت طور تے دھیمی تبدیلی دی حد اندر, سسٹم اسے اینرجی آئگن-حالت وچ قایم راے گا اتے اس کارن جس وچ ایہہ ہدی اے اوس اینرجی آئیگن-حالت دی اینرجی وچ تبدیلی مطابق اسدی اینرجی تبدیل ہندی اے۔
سرواعام کیتا گیا فورس, X, جو باہری استھرانک x نال متعلق ہندا اے اسطراں متاثر کیتا جاندا اے کہ X dx سسٹم ولوں کیتا گیا کم ہووے جیکر x نوں اک dx مقدار جنا ودھا دتا جاوے ۔ اداہرن دے طور تے, جیکر x وولیؤم ہووے, تاں X پریشر ہووےگا ۔ کسے سسٹم واسطے سرو-عام کیتا گیا فورس (بل) اینرجی آئیگن-حالت E_{r} وچ ہندا جانیا جاندا اے جو اس مساوات راہیں حاصل ہندا اے:
کیونکہ سسٹم, \delta E دے اک وقفہ اندر کسے وی اینرجی آئگن-حالت اندر ہو سکدا اے, اسلئی اسیں سسٹم واسطے سرو-عام کیتے گئے فورس نوں اپرلی مساوات دے امید ملّ (ایکسپیکٹیشن-ویلیؤ) دے طور تے متاثر کردے ہاں:
اوسط کڈھن لئی, اسیں اینرجی آئیگن-حالتاں دیاں ایہہ گنتی گن کے پارٹیشناں (حصے) کر دندے ہاں کہ Y اتے  درمیان اک دائرے (رینج) اندر  واسطے ایہناں وچوں کنیاں کوئی ملّ رکھدیاں ہن۔ اس نمبر نوں
پکاردے ہوئے, ساڈے کول ایہہ حاصل ہندا اے:
سرو-عام کیتے فورس نوں متاثر کرن والی اوسط نوں ہن اسطراں لکھیا جا سکدا اے:
اسیں اسنوں اسطراں اگے لکھن مطابق, ستھر اینرجی E اتے x دے حوالہ وچ اینٹروپی دے ڈیریویشن (ویونتبندی) نال متعلق کر سکدے ہاں؛ منّ لؤ اسیں x نوں x + dx تک تبدیل کردے ہاں ۔ پھیر بدل جاویگا کیونکہ اینرجی آئیگن-حالتاں x اتے انحصار ہندیاں ہن, جو اینرجی آئیگن-حالتاں نوں E اتے E+\delta E درمیان رینج دے اندر جاں باہر جان لئی مضبوط کر دندا اے۔ آؤ اسیں اوہناں آئگن-حالتاں اتے دھیان کیدرت کریئے جہناں واسطے  دا ملّ Y اتے  درمیان رینج اندر ہی رہندا اے۔ کیونکہ ایہہ اینرجی آئگن-حالتاں اینرجی وچ Y dx وادھا کر لیندیاں ہن, اسلئی اجہیاں ساریاں اینرجی آئگن-حالتاں جو E – Y dx توں E تک رینج وقفہ وچ ہندیاں ہن, E دے تھلے توں E دے اپر ول چلے جاندیاں ہن۔ ایہہ ایہناں ورگیاں اینرگی آئیگن-حالتاں ہندیاں ہن؛
جیکر, ایہہ ساریاں اینرجی آئیگن-حالتاں E اتے E+\delta E درمیان رینج وچ چلیاں جانگیاں اتے \Omega وچ اک وادھے وچ یوگدان پاؤنگیاں ۔ اینرجی آئیگن-حالتاں دی آبادی جو E+\delta E توں تھلے توں E+\delta E توں اپر چلے جاندیاں ہن, بے شکّ, ولوں حاصل ہندیاں ہن۔ انتر؛
اسطراں \Omega وچ وادھے پرتِ خالص یوگدان ہندا اے۔ دھیان دیؤ کہ جیکر Y dx دا ملّ \delta E توں زیادہ ہووے, تاں اجہیاں اینرجی آئیگن-حالتاں ہونگیاں جو E توں E+\delta E دے اپر تک چلے جانگیاں ۔ ایہناں دی گنتی اتے, دوہاں وچ ہی کیتی جاندی اے, اسلئی اوس معاملے وچ اپّ دسی مساوات صحیح (لاگوُ) رہندی اے۔
اپرلی مساوات نوں E پرتِ اک ڈیریویٹو دے طور تے لکھدے ہوئے اتے Y اپر جوڑدے ہوئے ایہہ اکئیشن بندی اے:
x دے حوالہ وچ \Omega دا لوگرتھمک ڈیریویٹو اسطراں اتھوں حاصل کیتا جاندا اے:
پہلی رقم تیبر اے, یانِ کہ, ایہہ سسٹم دے اکار دے پیمانے دی نہیں اے۔ استوں خلاف, آخری رقم دا پیمانہ اویں اے جویں الٹ سسٹم اکار ہووے اتے ایہہ اسطراں تھرموڈائنامک حد اندر مکّ جاوے گی ۔ اسطراں اسیں کھوجدے ہاں کہ:
اسنو
نال میلدے ہوئے ایہہ ملدا اے:
کانونیکل اینسیمبل ولوں درسائے جاندے سسٹماں واسطے ویونتبندی
جیکر کوئی سسٹم کسے تاپمان T اتے ہیٹ باتھ نال تھرمل-رابطہ وچ ہووے, تاں, سنتلن وچ, اینرجی آئیگنملاں اتے پروبیبلٹی وستھار-ونڈ کانونیکل اینسیمبل ولوں حاصل ہندی اے:
اتھے Z اک پھیکٹر (توڑ کے لکھیا جا سکن والا حصہ) اے جو ساریاں پروبیبلٹیاں دے جوڑ نوں 1 تک نورملائز (مانکیکرت) کردا اے, اس فنکشن نوں پارٹیشن فنکشن دے نام نال جانیا جاندا اے۔ ہن اسیں تاپمان وچ اتے اوہناں باہری پیرامیٹراں (ماپدنڈاں) وچ اک اتسوکھم پلٹنیوگ تبدیلی اتے وچار کراںگے جہناں اتے اویرجا لیول انحصار کردے ہن۔ اینٹروپی دے سرو عام فارمولے:
کانونیکل اینسیمبل واسطے P_{j} لئی فارمولا بھردے ہوئے اتھے ایہہ ملدا اے:
جیوتّ جیو
تھرموڈائنامکس فارمولا ویونتبندی دے دو اصولی طریقے ہن, ایہہ دو طریقے زندگی دیاں پرکریاواں نوں سمجھن وچ مدد کردے ہن۔ ایہہ حوالہ زیادہتر اس حال لیکھ دے سکوپ توں پرے دی گل اے, پر بہت سارے ودواناں ولوں وچاریا گیا اے, جویں اداہرن دے طور تے, ایرون شروڈنجر, لیؤن بریلوئن اتے ازاک ایزیموو۔ ایہہ تازہ رسرچ دا حوالہ (ٹوپک) وی اے۔
اک جائز سنکھیپیؤ تک, جیوتّ جیواں نوں دوجے طریقے دیاں اداہرناں دے طور تے منیا جا سکدا اے۔ لگپگ طور تے, دن-ب-دن کسے جانور دے بھوتکی حالت چکر, جانور نوں نزدیکی طور تے تبدیل کرے بغیر چھڈدے جاندے ہن۔ جانور غذا, پانی, اتے اؤکسیجن لیندے ہن, اتے, میٹابولزم دے نتیجے وجوں, ٹٹے اتپاد اتے تاپ باہر کڈھدے ہن۔ رکھ سورجا توں ریڈیئیٹو توانائی لیندے ہن, جسنوں تاپ, اتے کاربن ڈائیؤکسائیڈ اتے پانی دے طور تے سمجھیا جا سکدا اے۔ اوہ اؤکسیجن باہر کڈھدے ہن۔ اسطراں اوہ ودھدے پھلدے ہن۔ انت نوں اوہ مر جاندے ہن, اتے درگندھ بچ جاندی اے۔ اسنوں اک چکری عمل کیہا جا سکدا اے۔ کل ملا کے, سورجی پرکاش کسے اچّ تاپمان سومے توں ہندا اے, جو سورج ہندا اے, اتے اسدی توانائی اک گھٹ تاپمان والے سنک, مٹی ول گزردی اے۔ ایہہ رکھاں دے آلے-دوآلے دی اینٹروپی وچ اک وادھا اے۔ اسطراں جانور اتے رکھ تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دی پالنا کردے ہن, جو چکری پرکریاواں دے شبداں وچ وچارے جاندے ہن۔ ہیٹ انجناں دی کارج-کشلتا دیاں عام دھارناواں اس مسئلہ پرتِ مشکل نال ہی لاگوُ ہندیاں ہن کیونکہ ایہہ بند سسٹم مندیاں ہن۔
تھرموڈائنامک نظریہ, جو اک سنتلن حالت توں کسے ہور سنتلن حالت تک لانگھے نوں پہلے طریقے وچ وچاردا اے, مطابق صرف اک مختصر تصویر ہی دسدی اے, کیونکہ جیوتّ جیو کدے کدے تھرموڈائنامک سنتلن دیاں حالتاں وچ نہیں ہندے ۔ جیوتّ جیو ضرور ہی کھلے سسٹماں دے طور تے وچارے جانے چاہیدے ہن, کیونکہ اوہ غذا لیندے ہن اتے ویسٹ اتپاد باہر کڈھ دندے ہن۔ کھلے سسٹماں دا تھرموڈائنامکس حال طور تے اکثر تھرموڈائنامک سنتلن دی اک حالت توں کسے ہور حالت تک لانگھے دے شبداں وچ وچاریا جاندا اے, جاں مقامی تھرموڈائنامک سنتلن دی سنکھیپیؤ اندر پرواہ دی بولی وچ وچاریا جاندا اے۔ جیوتّ جیواں والی مسئلہ نوں غیر-تبدیل ہندے پرواہاں والی اک ستھر حالت صدی سنکھیپیؤ نوں منّ کے ہور اگے آسان کیتی جا سکدی اے۔ اجہیاں سنکھیپتاواں واسطے اینٹروپی پیداور دے سرو عام اصول رسرچ جاں انسلجھی حال چرچہ پرتِ ہندے ہن۔ ہور تاں ہور, تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون اتے اس نظریہ توں لئے گئے آئیڈیئے (وچار) جیوتّ جیواں بابت گیان-بھرپور ہن۔
گریویٹیشنل سسٹم
اجیاے سسٹماں اندر, جو اپنے ویروے واسطے جنرل رلیٹیوٹی دی تھیوری دی منگ نہیں کردے, وستواں ہمیشاں ہی پوزٹو ہیٹ گنجائش رکھدیاں ہن, جسدا مطلب اے کہ اینرجی ودھن نال تاپمان وی ودھ جاندا اے۔ اسلئی, جدوں توانائی کسے اچّ-تاپمان والی وستو توں کسے گھٹّ-تاپمان والی وستو ول وہندی اے, تاں سومے دا تاپمان گھٹ جاندا اے جدونکھ سنک تاپمان ودھ جاندا اے؛ جس کارن تاپمان-انتر وقت پا کے مکن ول جاندا اے۔ ایہہ معاملہ اجیاے سسٹماں دے معاملے وچ ہمیشاں نہیں ہندا جہناں وچ گریویٹیشنل بل اہم ہندا اے اتے جنرل رلیٹیوٹی دی تھیوری دی ضرورت پیندی اے۔ اجیاے سسٹم پنج اتے توانائی دے اسمان کھنڈاؤ ول تتدور بدل سکدے ہن۔ ایہہ کائنات اتے وڈا پیمانے اتے لاگوُ ہندا اے, اتے اسدے نتیجے وجوں اس اتے دوجا قنون لاگوُ کرنا کٹھن جاں اسمبھو ہی ہو سکدا اے۔ استوں پرے, جنرل رلیٹیوٹی دی تھیوری نال درسائے جاندے سسٹماں دا تھرموڈائنامکس حال لیکھ دے سکوپ توں پرے دی گل اے۔
غیر-متوازن حالتاں
کلاسیکل جاں سنتلن تھرموڈائنامکس دی تھیوری آدرشبدھّ کیتی جاندی اے۔ اک پرمکھ سوے-سدھ اصول جاں دھارنا, اکثر جسنوں واضع طور تے بیان نہیں کیتا جاندا, اجیاے سسٹماں دی ہوند اے جو تھرموڈائنامک سنتلن دیاں اپنیاں خود دیاں اندرونی حالتاں وچ ہندے ہن۔ عامطور تے, کسے دتے ہوئے وقت تے کسے بھوتکی سسٹم نوں رکھن والا سپیس دا کوئی کھیتر, جو قدرت وچ پایا جا سکدا ہووے, تھرموڈائنامک سنتلن وچ نہیں ہندا, سبھ توں زیادہ سخت شدھتا دے اصولاں وچ پڑیا جاندا اے۔ ہلکے اصولاں اندر, پورے دے پورے کائنات اندر کجھ وی جاں کدے وی انبنّ تھرموڈائنامک سنتلن وچ شدھتا نال نہیں پایا گیا ۔
بھوتکی تجزیہ دے مقصداں واسطے, تھرموڈائنامکس سنتلن دی اک دھارنا بنا لینی اکثر کافی اسانی-بھری رہندی اے۔ اجیہی اک دھارنا اپنے سپشٹیکرن لئی یتن اتے غلطی اتے بھروسہ کر سکدی اے۔ جیکر کوئی دھارنا صحیح ثابت ہو جاندی اے, تاں ایہہ بہت قیمتی ہو سکدی اے اتے لابھکاری وی ہو سکدی اے کیونکہ ایہہ تھرموڈائنامکس دی تھیوری نوں مہیا کرواؤندی اے۔ سنتلن دھارنا دے تتّ اجیاے ہندے ہن کہ کوئی سسٹم کسے امقررہ طور تے لمبے ویلے اتے تبدیل ہندا نہ پایا جاوے, اتے کسے سسٹم اندر انے زیادہ کن ہون, کہ اسدی خاص فطرت پوری طرحاں اکھوں اوہلے کیتی جا سکدی ہووے ۔ اجیہی کسے سنتلن دھارنا ماتحت, عامطور تے, کوئی وی سوخم طور تے پچھاننیوگ اتراؤ-چڑاؤ نہیں ہندے ۔ کرٹیکل حالتاں دا معاملہ اک الگ معاملہ اے جو کرٹیکل اوپیلسینس (اپاتکلین رنگ تبدیلی) دے ورتارے نوں ننگی اکھ ساہمنے دکھاؤندا اے۔ کرٹیکل حالتاں دے پریوگشالاتامک مطالعہ واسطے, چھوٹ دے طور تے لمبے معائنہ وقتاں دی ضرورت پیندی اے۔
سارے ماملاں اندر, تھرموڈائنامک سنتلن دی دھارنا, اک وار بنا لین توں بعد, اک نتیجہ درساؤندی اے کہ کوئی وی مشہور امیدوار "اتراؤ-چڑاؤ" سسٹم دی اینٹروپی نہیں بدلدا ۔
اجیہا اسانی نال واپر سکدا اے کہ کوئی بھوتکی سسٹم اجہیاں اندرونی استھولاتمک تبدیلیاں دکھاؤندے اے جو اینٹروپی دی استحکام دی دھارنا نوں اپرمانک کرن لئی کافی تیز ہندیاں ہن۔ جاں ایہہ کہ کوئی بھوتکی سسٹم اجیاے کجھ کن ہی رکھدا اے کہ نریکھت اتراواں-چڑاواں اندر خاص فطرت ہی ظاہر ہندی اے۔ پھیر تھرموڈائنامکس سنتلن دی دھارنا ردّ کرنی ہندی اے۔ غیر-سنتلن حالتاں واسطے اینٹروپی دی کوئی وی غیر-یوگ (ایوگ) سرو-عام تشریح نہیں اے۔
اجیاے ادھ-وچالے دے معاملے وی ہندے ہن, جہناں وچ مقامی (لوکل) تھرموڈائنامک سنتلن دی دھارنا اک بہت چنگی لگپگتا ہندی اے,   پر واضع طور تے کہیئے تاں ایہہ اجے وی اک سنکھیپیؤ ہی ہندی اے, کوئی اصولی طور تے آمورت چیز نہیں ہندی ۔ عامطور تے غیر-سنتلن پرحالات واسطے, پرمپرک طور تے اینٹروپی کہیاں جان والیاں ہور ماتراواں دیاں آنکڑاتمک مکینکس پربولیاں تے وچار کرنا لابھکاری ہو سکدا اے, پر ایہناں بارے دوجے قنون لئی چنگی تری متاثر ہون والی تھرموڈائنامک اینٹروپی نال برابری دی غلط فہمی نہیں کرنی چاہیدی ۔ ایہہ ہور ماتراواں سچ مچّ ہی سٹیٹسٹیکل مکینکس نال تعلق رکھدیاں ہن, تھرموڈائنامکس نال متعلق نہیں ہندیاں, جو دوجے قنون دا مڈھلا کھیتر (دائرہ) اے۔
استھول طور تے اؤبزرویبل (نریکھنیوگ) اتراواں-چڑاواں دی فزکس اس لیکھ دے سکوپ (گنجائش) توں پرے دی فزکس اے۔
ویلے دا تیر
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون اک اجیہا بھوتکی قنون اے جو ویلے دی الٹ سمت پرتِ سمٹرک نہیں ہندا ۔
دوجا قنون ویلے وچ اگے اتے پچھے رفتار شیل ہون درمیان انتر دی اک وضاحت کرن واسطے پیش کیتا جاندا رہا اے, جویں کہ اثر توں پہلاں کارن کیوں ہندا اے (ویلے دا کارناتمک تیر) thumb|ارتھر سٹینلے ایڈنگٹن ویلے دا تیر, جاں ٹائم دا ایرو, ویلے دی اک-پاسڑ سمت جاں اسمروپیؤ نوں شامل کرن والا بریٹیش کھگولشعورت ارتھر ایڈنگٹن ولوں 1927 وچ ترقی یافتہ کیتا گیا اک تجزیہ اے۔ ایہہ سمت, ایڈنگٹن مطابق, ایٹماں, مولیکیولاں, اتے وستواں دی بنتر دا مطالعہ کرکے مقرر کیتی جا سکدی اے, اتے دنیا دے اک چار-ایامی ساپیکھک نقشے (پیپر دا اک ٹھوس بلوک) اتے واہی جا سکدی اے۔
سوخم پدھر اتے بھوتکی پرکریاواں جاں تاں پوری طرحاں نال جاں زیادہتر طور تے سماں-سمروپ ہندیاں منیاں جاندیاں ہن: جیکر ویلے دی سمت الٹا دتی جاوے, تاں اوہناں نوں درساؤن والیاں اصولی سٹیٹمینٹاں (سمیکرناں آدی) سچ رہندیاں ہونیاں چاہیدیاں ہن۔ پھیر وی میکروسکوپک پدھر اتے ایہہ اکثر دسدا اے کہ ایہہ معاملہ انجھ نہیں اے: ٹائم دا اک واضع پرواہ (سمت) ہندا اے۔
نہ-پلٹناہلیت
تھرموڈائنامکس عملواں اندر غیر-پلٹناہلیت تھرموڈائنامک اوپریشناں دے اسمروپ لچھن دا اک نتیجہ ہن, اتے وستواں دیاں کسے اندرونی طور تے سوخم خاصیتاں دا لچھن دا نتیجہ نہیں ہندیاں ۔ تھرموڈائنامک اوپریشن حصہ لین والیاں چیزاں اتے تھوپیاں استھول باہری دخل-انداجیاں ہندے ہن, جو اوہناں دیاں اندرونی خاصیتاں توں نہیں بنائے گئے ہندے ۔ اس نوں پچھان لین دی اسپھلتا توں مشہور پہیلیاں پیدا ہندیاں رہندیاں ہن۔