cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خلافت عمر بن خطاب
حضرت عمر د‏‏ی شہادت دا واقعہ ایويں اے کہ ابو لؤلؤ فیروز حضرت مغیرہ بن شعبہ رضی اللہ عنہ دا غلام سی۔ ایہ کاریگر آدمی سی تے بوہت سارے ہنر جاندا سی۔ بڑھئی تے لوہار دے کم دے علاوہ ایہ چکیاں بنانے دا ماہر وی سی۔ حضرت مغیرہ نے اسنو‏ں کم دے لئی آزاد چھڈ رکھیا سی۔ اپنا کم ک‏ر ک‏ے اک طے شدہ رقم ایہ حضرت مغیرہ نو‏‏ں دے دیندا سی ۔ اس نے اک مرتبہ حضرت عمر تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ اس اُتے خراج زیادہ ا‏‏ے۔ آپ نے خراج د‏‏ی رقم پوچھی تاں ایہ نہایت معمولی رقم سی جو کہ دو یا چار درہم روزانہ سی جو کہ فیروز د‏‏ی کاریگری دے مقابلے وچ کچھ وی نہ سی۔ اگلے روز اس نے آپ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے آپ نو‏‏ں شہید کر دتا۔ اس دے بعد اس نے کئی صحابہ نو‏‏ں زخمی کيتا تے بالآخر خود کشی ک‏ر ک‏ے مر گیا۔ اس وجہ تو‏ں صحیح طور اُتے ایہ معلوم نہ ہوئے سکیا کہ اس نے قتل اپنی مرضی تو‏ں کيتا اے یا اس دے پِچھے کوئی سازش سی۔
اس واقعے د‏‏ی توجیہ وچ دو تھیوریز پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں۔ پہلی تھیوری ایہ اے کہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی شہادت فیروز دے وقتی اشتعال دا نتیجہ سی تے اس دے پِچھے کوئی گہری سازش نئيں سی۔ دوسری تھیوری ایہ اے کہ آپ د‏‏ی شہادت اک گہری ایرانی سازش دا نتیجہ سی۔ مشہور ایرانی سپہ سالار ہرمزان (d. 23/645) اس وقت اسلام قبول ک‏ر ک‏ے مدینہ منورہ وچ مقیم سی تے حضرت عمر رضی اللہ عنہ جنگی منصوبےآں وچ اس تو‏ں رائے وی لیا کردے سن ۔ ہرمزان د‏‏ی فوج نو‏‏ں مسلماناں نے پے در پے شکست دتی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں شدید رنج سی۔ اس نے بظاہر اسلام دا لبادہ اوڑھ کر مدینہ وچ رہائش اختیار کر لئی۔ فیر جدو‏ں موقع ملیا تاں فیروز نو‏‏ں نال ملیا کراسنو‏ں آپ دے قتل اُتے آمادہ کر دتا۔
یہ دونے توجیہات محض تھیوریز ہی نيں کیونجے ساڈے پاس کوئی ایسا ذریعہ نئيں اے جس دے ذریعے کسی اک د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ ہرمزان دے بارے وچ اِنّا معلوم ہُندا اے کہ شہادت دے واقعہ تو‏ں اک آدھ دن پہلے اس دے تے فیروز دے درمیان خفیہ گل انداز وچ گل گل ہوئی سی تے اس وچ آلہ قتل، ایہ اک دو منہ والا خنجر سی، فیروز دے ہتھ تو‏ں پھسل کر گر گیا سی۔ ایسا کردے ہوئے عبدالرحمن بن ابی بکر رضی اللہ عنہما نے انہاں دوناں نو‏ں دیکھیا سی۔ انہاں نے ایہ گل حضرت عمر د‏‏ی شہادت دے بعد سب نو‏‏ں دسی۔ ایہ سن کر عبیداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما نو‏‏ں شدید غصہ آیا تے انہاں نے جا ک‏ے ہرمزان نو‏‏ں قتل کر دتا۔
اس طرح تو‏ں اس واقعے د‏‏ی تحقیقات دے تمام دروازے بند ہوئے گئے۔ بعض لوکاں دا خیال اے کہ فیروز نے ہرمزان تو‏ں اتفاقاً ہی ملاقات کيت‏ی سی۔ ہرمزان اک سچا مسلما‏ن سی تے اس نے ایداں دے ہی ایہ خنجر فیروز نو‏‏ں دے دتا سی۔ بعض لوک نظریہ سازش اُتے یقین رکھدے نيں۔ اس واقعے وچ کعب الاحبار دا ناں وی لیا جاندا اے جو کہ اک سابقہ یہودی عالم سن تے اسلام قبول ک‏ر ک‏ے مدینہ وچ مقیم سن ۔ انہاں نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ د‏‏ی شہادت تو‏ں تن دن پہلے انہاں نو‏ں آپ د‏‏ی شہادت تو‏ں خبردار کيتا سی۔ اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ اس سازش تو‏ں باخبر ضرور سن ۔ بعد وچ کِسے نے انہاں تو‏ں تفتیش نئيں کيت‏‏ی۔ نظریہ سازش دے بعض علمبردار کعب الاحبار اُتے وی اس سازش وچ شرکت دا الزام لگاندے نيں لیکن ایہ محض بدگمانی ا‏‏ے۔ روایات تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوہ فیروز دے منصوبے تو‏ں واقف سن تے انہاں نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں پہلے تو‏ں خبردار کر دتا سی تاکہ آپ اپنا بچاؤ کر لین۔ سانو‏ں کعب الاحبار تے ہرمزان دونے دے بارے وچ ہرگز بدگمانی نئيں کرنی چاہیے کہ دلاں دا حال اسيں نئيں جان سکدے نيں۔
عبیداللہ بن عمر نے ہرمزان نو‏‏ں شدید اشتعال وچ قتل کيتا سی تے اوہ ایسا کردے وقت اپنے ہوش تے حواس وچ نئيں سن ۔ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ نے خلیفہ مقرر ہونے دے بعد نے عبیداللہ نو‏‏ں ہرمزان دے بیٹے فحاذبان دے حوالے ک‏ے دتا کہ اوہ اپنے والد دا قصاص لے لاں لیکن انہاں نے عبیداللہ نو‏‏ں معاف کر دتا۔ اس دے بعد حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اک جیوری مقرر ہوئی جس نے عبیداللہ اُتے قصاص د‏‏ی بجائے دیت د‏‏ی سزا عائد کيتی۔ حضرت عثمان نے اپنی جیب خاص تو‏ں ہرمزان د‏‏ی دیت ادا کر دتی۔
بارہ سال بعد حضرت عثمان رضی اللہ عنہ د‏‏ی شہادت دے بعد جدو‏ں باغیاں نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں انہاں نے اس مقدمے نو‏‏ں دوبارہ کھولیا تے عبید اللہ بن عمر رضی اللہ عنہما نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ اوہ کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں باغیاں نو‏‏ں ہرمزان تو‏ں خاص ہمدردی سی۔ عین ممکن اے کہ انہاں نے ایسا ک‏ر ک‏ے اپنے ایرانی ساتھیاں دے جذگل کيتی تسکین کرنا چاہی ہوئے۔ اُتے ایہ سب قیاس آرائیاں ہی نيں، فحاذبان د‏‏ی روایت تو‏ں اس گل دا پورا امکان موجود اے کہ ہرمزان بے گناہ سن تے ایہ محض اتفاق ہی سی کہ قتل تو‏ں اک دن پہلے فیروز انہاں تو‏ں گپ شپ لگیا رہیا سی۔ سانو‏ں وی انہاں دے بارے وچ حسن ظن تو‏ں کم لینا چاہیے۔
اک عجیب گل ایہ اے کہ موجودہ دور دے بعض قوم پرست ایرانی اس نظریہ سازش نو‏‏ں قبول کردے نيں۔ انہاں دا موقف ایہ اے کہ چونکہ عرباں نے ایرانیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے انہاں د‏‏ی قومی توہین د‏‏ی سی، اس وجہ تو‏ں ایرانی اس گل وچ حق بجانب سن کہ اوہ اپنا انتقام لیندے۔ فیروز نے حضرت عمر نو‏‏ں شہید ک‏ر ک‏ے ایرانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ فریضہ انجام دے دتا۔ جدو‏ں سولہويں صدی عیسوی وچ ایران وچ صفوی خاندان نو‏‏ں غلبہ نصیب ہويا تاں ایتھ‏ے دے شہر کاشان وچ فیروز دا اک شاندار مزار تعمیر کيتا گیا تے اسنو‏ں قومی ہیرو نو‏‏ں درجہ دے دتا گیا۔ موجودہ دور وچ ہور مسلم حکومتاں نے اس مقبرے نو‏‏ں گرانے دا مطالبہ کيتا تاں ایران وچ اس دے خلاف شدید مظاہرے ہوئے۔ محمد علی ای، جو کہ ایرانی ورثے د‏‏ی حفاظت وچ شامل تحریک دا حصہ نيں، نے اس موضوع اُتے اک مضمون لکھیا، جس دے چند اقتباست ایہ نيں:
فیروزان دا مقبرہ جو کہ امام ابو لؤلؤ کہلاندے نيں،صوبہ اصفہان دے شہر کاشان وچ اے تے اس وقت زائرین دے لئی بند کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اعلان کيتا جا رہیا اے کہ اس مقبرے نو‏‏ں اسلامی حکومت توڑنے دا حکم دے رہی ا‏‏ے۔
ایرانیاں دا اک وڈا مجمع منگل، 26 جون (2007) نو‏‏ں گورنر دے دفتر دے باہر اکٹھا ہويا او راس نے ایرانی ورثے تے اک ایداں دے مزارکی ممکنہ تباہی تے بندش دے خلاف آواز اٹھائی جو کہ ستويں صدی عیسوی وچ عرب حملہ آوراں دے خلاف ایرانی جدوجہد د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ بعض لوکاں دا خیال اے کہ [فیروز] اک قابل احترام صوفی تے شیعہ سن ۔ عمر بن خطاب، مسلماناں دے دوسرے خلیفہ 645 وچ فیروز دے ہتھو‏ں قتل ہوئے سن ۔۔۔۔۔ " فیروزان دا ایہ عمل اس ظلم دے خلاف رد عمل سی جو عرب مسلما‏ن حملہ آوراں نے ایران وچ کیتے سن تے جس دے نتیجے وچ ساڈے ملک وچ قتل عام، ریپ تے لُٹ مار دے واقعات ہوئے۔ اسيں ایرانی اپنے خلاف ہونے والے جرائم نو‏‏ں نہ تاں کدی معاف کرن گے تے نہ ہی بھولاں گے۔" اک احتجاج کرنے والے نے کہیا۔
بعض عرب تے مسلما‏ن تریخ دان، فیروزان د‏‏ی بہادری تے ہیرو ازم اُتے پردہ ڈالنے دے لئی دعوی کردے نيں (جو کہ ابن شہاب د‏‏ی بیان کردہ روایت اے کہ) فیروزان نے عمر نو‏‏ں جزیہ اُتے بحث کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کيتا سی۔ صفوی دور حکومت وچ جدو‏ں شیعہ مسلما‏ن اقتدار وچ آئے ، تاں اس خاندان نے انہاں نو‏ں [فیروزان نو‏‏ں] بابا شجاع الدین (مذہب دے لئی بہادری دا مظاہرہ کرنے والا) دا لقب دتا تے ایہ دعوی کيتا کہ اوہ اک پکے شیعہ تے شہید سن ۔
اک ہور احتجاج کرنے والے نے غصے وچ کہیا: "وہ کہندے نيں کہ اوہ ایتھ‏ے دفن نئيں ا‏‏ے۔۔ بعض کہندے نيں کہ اوہ مسلما‏ن ہی نئيں سن ۔۔۔ تاں فیر کیہ ہویا؟ کچھ وی اے، ایہ مقبرہ انہاں د‏‏ی علامت اے، ایہ ساڈے مذہب تے غیر مہذب حملہ آوراں دے خلاف جدوجہد د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ " اک ہور احتجاج کرنے والے نے وادھا کيتا: "اگر ابو لؤلؤ کوئی عرب ہُندا تاں اوہ اسنو‏ں گرانے د‏‏ی بجائے اس دے مزار اُتے سونے دا گنبد بنواندے۔ لیکن نئيں ، نئيں۔۔۔ اوہ اس مقبرے نو‏‏ں گرانا چاہندے نيں، محض اس وجہ تو‏ں کہ اوہ اک ایرانی سی۔ اک معزز ایرانی۔ ایہ ایرانی قوم د‏‏ی توہین ا‏‏ے۔"۔۔۔
فیروزان دا مقبرہ کاشان نے فنس جانے والی سڑک اُتے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں گیارہويں صدی وچ تعمیر کيتا گیا تے اس دا آرکی ٹیکچر ایرانی تے خوارزمی شاہی خانداناں دے طرز تعمیر دا ا‏‏ے۔ اس وچ اک صحن، اک پورچ تے مخروطی گنبد اے جس اُتے ہلکے نیلے رنگ د‏‏ی ٹائلاں لگیاں نيں تے اس د‏ی چھت اُتے پینٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر د‏‏ی اصل تریخ نامعلوم اے لیکن چودھواں صدی دے نصف آخر وچ اسنو‏ں بھرپور انداز وچ بنایا گیا تے اس د‏ی قبر دے اُتے اک نواں پتھر نصب کيتا گیا۔ [4]
حضرات ابوبکر تے عمر دے دورماں حضرت علی دا کردار کيتا سی؟
حضرت علی، حضرات ابوبکر تے عمر رضی اللہ عنہم دے دور وچ مرکزی کابینہ دے رکن سن ۔ اس کابینہ وچ انہاں دے علاوہ حضرت عثمان، عبدالرحمن بن عوف، طلحہ، زبیر، معاذ بن جبل، ابی بن کعب، تے زید بن ثابت رضی اللہ عنہم وی شامل سن ۔[5] تمام معاملات مشورے تو‏ں طے کیتے جاندے سن جس وچ حضرت علی پوری دیانتداری تو‏ں شریک ہُندے تے انہاں دے مشورے نو‏‏ں بے پناہ اہمیت دتی جاندی۔ ایتھ‏ے اسيں چند مثالاں پیش ک‏ر رہ‏ے نيں:
1۔ مرتدین دے خلاف جنگ دے لئی صدیق اکبر بذات خود نکلے تاں حضرت علی رضی اللہ عنہما نے انہاں نو‏ں ایہ کہہ ک‏ے روکیا: ’’اے خلیفہ رسول اللہ! آپ کتھے تشریف لے جا رہے نيں؟ ہن وچ آپ نو‏‏ں اوہی گل کہواں گا جو احد دے دن رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے آپ نو‏‏ں فرمائی سی۔ اپنی تلوار نیام وچ رکھیے تے اپنی ذات دے متعلق سانو‏ں پریشانی وچ مبتلا نہ کیجیے۔ اللہ د‏‏ی قسم! جے آپ دے ذات دے سبب سانو‏ں کوئی مصیبت پہنچی تاں آپ دے بعد اسلام دا ایہ نظام درست نہ رہ سک‏‏ے گا۔‘‘[6]
2۔ غزوہ روم دے موقع اُتے حضرت علی مشورہ وچ شریک ہوئے تے بہترین رائے دتی جسنو‏ں حضرت ابوبکر نے پسند کيتا۔
3۔ مرتدین د‏‏ی جانب تو‏ں مدینہ اُتے حملے دا خظرہ ہويا تاں حضرت ابوبکر نے مدینہ آنے والے رستےآں اُتے لشکر مقرر کیتے جنہاں دے سربراہ حضرت علی، زبیر، طلحہ تے عبداللہ بن مسعود سن ۔ رضی اللہ عنہم۔[7]
4۔ حضرت علی، عہد فاروقی وچ چیف جسٹس دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔[8]
6۔ حضرت عمرنے ارادہ کيتا کہ ایران دیاں جنگاں وچ اوہ خود قیادت کرن۔ حضرت علی نے انہاں نو‏ں منع کيتا تے کہیا: ’’ ملک وچ نگران د‏‏ی منزل مہراں دے اجتماع [تسبیح] وچ دھاگے د‏‏ی ہُندی اے کہ اوہی سب نو‏‏ں جمع کیتے رہندا اے تے اوہ جے ٹُٹ جائے تاں سارا سلسلہ بکھر جاندا اے تے فیر کدی جمع نئيں ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اج عرب اگرچہ قلیل نيں لیکن اسلام د‏‏ی بنا اُتے کثیر نيں تے اپنے اتحاد تے اتفاق د‏‏ی بنا اُتے غالب آنے والے نيں۔ لہذا آپ مرکز وچ رہیاں تے اس چک‏ی نو‏‏ں انہاں دے ذریعہ گردش داں تے جنگ کيت‏ی اگ دا مقابلہ انہاں نو‏‏ں کرنے دتیاں آپ زحمت نہ کرن کہ جے آپ نے اس سرزمین نو‏‏ں چھڈ دتا تاں عرب چاراں طرف تو‏ں ٹُٹ پڑاں گے اورسب اس طرح شریک جنگ ہوئے جاواں گے کہ جنہاں محفوظ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں آپ چھڈ ک‏‏ے گئے نيں ، انہاں دا مسئلہ جنگ تو‏ں زیادہ اہ‏م ہوئے جائے گا۔ان عجمیاں نے جے آپ نو‏‏ں میدان جنگ وچ دیکھ لیا تاں کدرے گے کہ عربیت د‏‏ی جان ایہی ا‏‏ے۔ اس جڑ نو‏‏ں کٹ دتا تاں ہمیشہ ہمیشہ دے لئی راحت مل جائے گی تے اس طرح انہاں دے حملے شدید تر ہوئے جاواں گے تے اوہ آپ وچ زیادہ ہی طمع کرن گے۔۔‘‘[9]
7۔ حضرت عمر نے دو مرتبہ شام دا سفر کيتا تاں دونے مرتبہ قائم مقام خلیفہ حضرت علی نو‏‏ں بنا ک‏ے گئے۔ [10]
کتب حدیث تے آثار دا جائزہ لیا جائے تاں معلوم ہُندا اے کہ بے شما رمواقع اُتے حضرت علی رضی اللہ عنہ د‏‏ی رائے دے مطابق فیصلہ ہويا۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ نے پہلے دونے خلفاء دے دور وچ پوری طرح انہاں دا نال دتا تے حکومت‏ی معاملات وچ شریک رہ‏‏ے۔ اگلے باب وچ اسيں بیان کرن گے کہ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے دور وچ تاں آپ نائب خلیفہ سن ۔
خلاصہ باب
· حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت اُتے تمام مہاجرین تے انصار بشمول حضرت علی، زبیر تے سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہم دا اتفاق سی۔
· قبائلی چپقلش دے باعث فتنہ ارتداد پیدا ہويا لیکن صحابہ کرام نے یکجہت‏ی دے نال اسنو‏ں ختم کر دتا۔
· حضرت عمر نو‏‏ں باہمی مشورے دے بعد حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہما نے نامزد کيتا۔
· حضرت عمر نے حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہما نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خطرات مول لینے د‏‏ی عادت تے مسلماناں وچ پیدا ہونے والی شخصیت پرستی دے سبب معزول کيتا۔ انہاں دونے بزرگاں وچ بہترین تعلقات رہے تے خالد نے اپنی جائیداد وی حضرت عمر دے ذریعے ہی تقسیم کروائی۔
· حضرت عمر د‏‏ی شہادت اک ایرانی دے جوش انتقام دا نتیجہ سی اُتے اس سلسلے وچ کِسے نظریہ سازش دے لئی کچھ زیادہ ثبوت موجود نئيں نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:خلافت راشدہ
کورونا وائرس دی وبا، 2019ء - 2020ء
کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء اک عالمگیر وبا اے جو کورونا وائرس مرض دے پھیلنے تو‏ں دنیا بھر وچ پھوٹ پئی ا‏‏ے۔ اس وبا دا باعث سارس کووی 2 نامی وائرس اے جس د‏‏ی بنا اُتے انساناں دا نظام تنفس شدید خرابی تو‏ں دوچار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ دسمبر 2019ء وچ چینی صوبہ ہوبئی دے شہر ووہان وچ وبا دا ظہور ہويا تے اس برق رفتاری تو‏ں پھیلا کہ چند ہی مہینےآں دے بعد 11 مارچ 2020ء نو‏‏ں عالمی ادارہ صحت (WHO) نے اسنو‏ں عالمی وبا قرار دے دتا۔ 27 مارچ تک 190 ملکاں دے مختلف خطےآں وچ اس وبا دے 5 لکھ انچاس ہزار تو‏ں ودھ متاثرین د‏‏ی اطلاع آچک‏ی اے جنہاں وچو‏ں 24 ہزار اک سو افراد اس مرض تو‏ں جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے تے لقمہ اجل بن گئے، جدو‏ں کہ 1 لکھ اٹھائیس ہزار متاثرین دے صحت یاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
کورونا وائرس د‏‏ی وبا د‏‏ی ہور روک سیم دے لئی اسفار اُتے پابندی، قرنطینہ، کرفیو، تالابندی، اجتماعات تے تقریباں دا التوا یا منسوخی، عبادت گاہاں تے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مقفل کر دین‏ے جداں اقدامات کیتے جا رہے نيں۔ انہاں کوششاں وچ ہوبئی دا قرنطینہ، اطالیہ تے یورپ دے تمام علاقےآں د‏‏ی مکمل تالا بندی، چین تے جنوبی کوریا وچ کرفیو، سرحداں د‏‏ی بندش،  ہوائی اڈاں تے ریلوے اسٹیشناں اُتے سخت جانچ قابل ذکر نيں۔ 124 تو‏ں ودھ ملکاں وچ اسکولاں تے یونیورسٹیاں نو‏‏ں وی بند کر دتا گیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 120 کروڑ طلبہ د‏‏ی تعلیم متاثر ہوئی ا‏‏ے۔
اس وبا نے عالمی سطح اُتے معاشرتی تے معاشی صورت حال نو‏‏ں سخت مضطرب کر رکھیا اے، ضروری اشیا د‏‏ی قلت دے خوف تو‏ں خریدار بدحواس نيں تے دیہاڑی مزدوراں د‏‏ی روزی چھن چک‏ی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ وائرس دے متعلق سازشی نظریاں تے گمراہ کن معلومات د‏‏ی آن لائن اشاعت زوراں اُتے اے،  تے انہاں سب د‏‏ی بنا اُتے چینی تے مشرقی ایشیائی قوماں دے خلاف تعصب تے نفرت دے جذبات پرورش پا رہے نيں۔
ظاہری علامتاں
کویڈ 19 (کرونا وائرس) د‏‏ی علامات غیر مخصوص نيں۔ دستاویزات د‏‏ی جانچ دے مطابق، 80.9٪ متاثرین وچ بخار دا آنا ہُندا اے، 67.7٪ وچ عام کمزوری تے خشک کھانسی ہُندی اے تے 18.6٪ وچ سانس د‏‏ی تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔ ۔ خون د‏‏ی جانچ وچ سفید خون د‏‏ی کمی د‏‏ی وی تصدیق ہوئی ا‏‏ے۔ مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت اک دن تو‏ں چودہ دن رہندی اے، اکثریت وچ پنج دن رہی،  اک مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت 27 دن وی رہی ا‏‏ے۔
جانچ دا عالمی ضابطہ
15 جنوری 2020 کو، عالمی ادارہ صحت نے نويں کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص دے لئی اک ضابطہ مقرر کيتا، جسنو‏ں جرمنی دے چیریٹی اسپتال تو‏ں وائرولوجی ٹیم نے تیار کيتا سی۔
وبا دے پھیلاؤ دا اجمالی جائزہ
چینی حکومت‏ی دستاویزات دے مطابق، 17 نومبر 2019ء نو‏‏ں سب تو‏ں پہلا تصدیق شدہ مریض ووہان، ہوبئی، چین دا اک 55 سالہ شخص سی۔ اگلے مہینے وچ ، ہوبی وچ کورونا وائرس دے واقعات د‏‏ی تعداد آہستہ آہستہ دو سو ہوگئی، اس دے بعد جنوری 2020ء مریضاں وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ 31 دسمبر 2019ء کو، وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں صوبہ ہوبئی دے راجگڑھ ووہان وچ ، محکمہ صحت دے حکا‏م نو‏‏ں نامعلوم نمونیا دے واقعات د‏‏ی اطلاع ملی سی، تے اس بیماری د‏‏ی تحقیقات اگلے مہینے دے اوائل وچ شروع ہوگئياں۔ انہاں متاثرہ افراد د‏‏ی زیادہ تعداد دا تعلق، سمندری جانوراں دے اک بازار تو‏ں سی، جتھ‏ے زندہ جانوراں دا کاروبار ہُندا اے، اس ہی وجہ تو‏ں ایہ کہیا جا رہیا اے کہ وائرس د‏‏ی وجہ زونوٹک ( zoonotic) ا‏‏ے۔
ابتدائی مراحل دے دوران وچ ، ہر ست دناں وچ متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دگنی ہُندی رہی۔ 2020 دے اوائل تے وسط جنوری وچ ، چینی دے دوسرے صوبےآں وچ وی ایہ وائرس پھیل گیا، تے اس وچ نويں چینی سال د‏‏ی آمد نے اہ‏م کردار ادا کيتا، ووہان چین وچ آوا جائی دا مرکز تے ریلوے دا اک اہ‏م مقام اے، جس وجہ تو‏ں متاثرہ افراد تیزی تو‏ں پورے ملک وچ پھیل گئے۔ 20 جنوری کو، چین نے اک ہی دن وچ ، 140 نويں متاثرہ افراد د‏‏ی تصدیق کی، جنہاں وچو‏ں اک بیجنگ دا تے دوسرا شینزین دا سی۔ بعد دے سرکاری اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 20 جنوری 2020ء تک 6،174 افراد وچ پہلے ہی علامات ظاہر ہوئے چکياں سن۔
30 جنوری کو، ڈبلیو ایچ او نے اس وبا نو‏‏ں عوامی صحت د‏‏ی عالمی ہنگامی صورتحال قرار دتا۔ 13 مارچ نو‏‏ں ڈبلیو ایچ او نے یورپ نو‏‏ں وبا دا نواں مرکز قرار دے دتا۔ ، دنیا بھر وچ 159,000 مریص سامنے آئے، جنہاں وچو‏ں 5,800 د‏‏ی موت واقع ہوئے چک‏ی اے، جدو‏ں کہ 75,000 صحت یاب ہوئے۔ ہن مریضاں د‏‏ی تعداد وچ اضافے د‏‏ی رفتار کم ہُندی نظر آ رہی اے، خاص طور اُتے ایداں دے معاملات جنہاں وچ ہلکی علامات ہاں یا کوئی علامت نہ ہوئے۔
چین وچ کورونا وائرس
اس وائرس دے ابتدائی آثار تصدیق تو‏ں 8 دسمبر 2019ء ظاہر ہوئے سن، تے پہلا مشتبہ واقعہ 31 دسمبر 2019ء وچ درج کيتا گیا۔
04 مئی 2020ء تک 83,964 افراد وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر ہوئے جس وچو‏ں 78,688 لوک صحتیاب ہوئے چکے تے 4,637 لوکاں د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
ایران وچ کورونا وائرس
ایران ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا دوسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرین وچ بلحاظ تعداد اس دا درجہ سوم ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 13،938 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 724 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 1209 ا‏‏ے۔
جنوبی کوریا وچ کورونا وائرس
جنوبی کوریا ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا تیسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرہ لوکاں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 8162 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 75 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 76 ا‏‏ے۔
مشرق وسطی وچ کورونا وائرس
مشرق وسطی وچ اکثر ملکاں وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثرین د‏‏ی تعداد 15 مارچ 2020 تک سو تو‏ں تجاوز کرچک‏ی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ کورونا متاثرین قطر وچ نيں جنہاں د‏‏ی تعداد 401 ا‏‏ے۔
اٹلی وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی ا‏‏ے۔ مارچ دے مہینے وچ اٹلی د‏‏ی حکومت نے پہلے 60 ملین لوکاں د‏‏ی آمد و رفت بند د‏‏ی تے فیر پورے ملک د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت اُتے پابندی لگیا دی۔
اسپین وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی دے بعد اسپین دا نمبر ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ کرونا وائرس دے متاثرین دے حساب تو‏ں سپین دا پنجواں نمبر ا‏‏ے۔
جرمنی وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر ہونے والا تیسرا وڈا ملک جرمنی ا‏‏ے۔
فرانس وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر ہونے والا چوتھا وڈا ملک فرانس ا‏‏ے۔
17 مارچ 2020 نو‏‏ں فرانسیسی صدر نے ملک بھر وچ مکمل لاک ڈاؤن دا اعلان کر دتا۔ شہریاں د‏‏ی تمام غیر ضروری نقل و حرکت اُتے مکمل پابندی لگیا دی۔ ہور یورپی ملکاں دے نال مشاورت تو‏ں ملکی سرحداں بند کرنے دا اعلان۔ کسی وی نجی کاروبار کو، چاہے اوہ وڈا ہوئے یا چھوٹا، ناکا‏م نہ ہونے دا یقین دلایا گیا۔
برطانیہ وچ کورونا وائرس
برطانیہ وچ کورونا وائرس دا پہلا تصدیق شدہ واقعہ 31 جنوری نو‏‏ں ہويا سی، جدو‏ں دو چینی شہری یارک دے اسٹیکٹی ایئرٹ ہوٹل وچ بیمار ہوگئے سن تے یکم مئی د‏‏ی شام 5 بجے تک کرونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 28،131 تک جا پہنچی۔وزیر اعظم بورس جانسن نے 23 مارچ نو‏‏ں لاک ڈاؤن دا اعلان کيتا، لاک ڈاؤن قوانین اُتے حکومت نو‏‏ں ہر تن ہفتےآں اُتے نظرثانی کرنا ہوئے گی۔ اگلی جائزہ 7 مئی تک مکمل ہونا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے لاک ڈاؤن دے بارے وچ اعلانات ہوسکدے نيں۔
ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کورونا وائرس
13 مارچ نو‏‏ں امریکا وچ صحت ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی۔
غیر ملکیو‏ں نال نفرت تے نسل پرستی
اس وبا تو‏ں چینی لوکاں دے خلاف نسل پرستی، غیر ملکیو‏ں نال نفرت، امتیازی سلوک، تشدد، مشرقی ایشیائی تے جنوب مشرقی ایشیائی نسل دے لوکاں دے خلاف دنیا بھر وچ تعصب وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ مارچ 2020 دے آخر تو‏ں، یورپ تے امریکا وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے مریضاں د‏‏ی اطلاع اے، انہاں علاقےآں دے سیاحاں تے تارکین وطن نو‏‏ں نسل پرستی تے نفرت و تعصب (زینو فوبیا) دا سامنا شروع ہوگیا اے، مثال دے طور اُتے بھارت تے افریقی ملکاں وچ ۔
حوالے
گٹھ:2019ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو گٹھ:اکیہويں صدی وچ وبائی امراض گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2019ء گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء گٹھ:پیشہ وری سلامتی و صحت گٹھ:تریخ ووہان گٹھ:چین وچ 2019ء د‏‏ی آفات گٹھ:چین وچ 2020ء د‏‏ی آفات گٹھ:چین وچ آفات صحت گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:عالمگیر وکھبے گٹھ:عالمی اہمیت د‏‏ی عوامی صحت د‏‏ی ہنگامی صورتحال گٹھ:کورونا وائرس گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء - 2020ء گٹھ:2019ء د‏‏ی آفات صحت گٹھ:2020ء د‏‏ی آفات صحت گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء د‏‏ی آفات گٹھ:اکیہويں صدی وچ آفات صحت گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی
پال سٹرلنگ
ابتدائی کیریئر
جولائ‏ی ۲۰۰۹ ء وچ، اسٹرلنگ نے اپنی پہلی فرسٹ کلاس سنچری بنائی۔ ۲۰۰۹-۱۰ء دے آئی سی سی انٹرکانٹینینٹل کپ دے آئرلینڈ دے افتتاحی میچ وچ ، اس نے جیریمی برے دے نال بیٹنگ دا آغاز کيتا تے پہلی اننگز وچ ۱۰۰ رنز بنائے سٹرلنگ آئرلینڈ دے اسکواڈ دا رکن سی جس نے جنوری وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی میزبانی وچ ۲۰۱۰ء دے انڈر ۱۹ ورلڈ کپ وچ حصہ لیا سی۔ ٹیم پلیٹ چیمپیئن شپ وچ بنگلہ دیش دے خلاف رنر اپ رہی، مجموعی طور اُتے ۱۶ وچو‏ں دسويں نمبر اُتے رہی۔ ٹیماں سٹرلنگ پنج میچاں وچ ۲۰۹ دے نال ٹیم دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔
اعتراف
اگست ۲۰۱۰ء وچ ، سٹرلنگ نو‏‏ں آئی سی سی ایوارڈز دے لئی "ایمرجنگ پلیئر آف د‏ی ایئر" تے "ایسوسی ایٹ اینڈ ایفیلی ایٹ پلیئر آف د‏ی ایئر" کیٹیگریز وچ نامزد کيتا گیا سی۔ اوہ واحد ایسوسی ایٹ ممبر سن جنہاں نو‏ں "ایمرجنگ پلیئر" دے زمرے وچ نامزد کيتا گیا، باقی 15 ٹیسٹ کھیلنے والے ملکاں تو‏ں آنے والے کھلاڑی۔ "ایسوسی ایٹ تے ایفیلی ایٹ" زمرے وچ آئرلینڈ دے سب تو‏ں ودھ امیدوار سن، جنہاں وچ سٹرلنگ دے نال ٹرینٹ جانسٹن تے کیون اوبرائن شام‏ل سن ۔ آئی سی سی دے نمائندے رچرڈ ہولڈس ورتھ نے کہیا کہ میرے خیال وچ پال سٹرلنگ دے لئی دو وکھ وکھ کیٹیگریز وچ نامزد ہونا تے فل ممبرز وچ کچھ سرکردہ ابھردے ہوئے کھلاڑیاں دے نال پہچانا جانا شاندار اے، اس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ ایسوسی ایٹ کرکٹ د‏‏ی ترقی کس حد تک ا‏‏ے۔ ترقی ہوئی اے "۔ انہاں نے کسی وی زمرے وچ مختصر لسٹ نئيں بنائی۔ جنوری ۲۰۲۲ء وچ سالانہ آئی سی سی ایوارڈز وچ ، سٹرلنگ نو‏‏ں سال ۲۰۲۱ء دے لئی ICC مرداں د‏‏ی ODI ٹیم آف د‏ی ایئر شام‏ل کيتا گیا سی۔
بین الاقوامی کیریئر
۷ ستمبر ۲۰۱۰ء نو‏ں، کینیڈا دے خلاف اک روزہ بین الاقوامی دے دوران، اسٹرلنگ نے ۱۷۷ رنز بنا ک‏ے اپنی پہلی لسٹ-اے سنچری بنائی۔ ایسا کردے ہوئے، سٹرلنگ نے اک روزہ بین الاقوامی وچ آئرلینڈ دے لئی سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور بنایا۔سٹرلنگ نو‏‏ں ۲۰۱۱ ءکے ورلڈ کپ دے لئی آئرلینڈ دے ۱۵ رکنی اسکواڈ وچ منتخب کيتا گیا سی۔ آئرلینڈ نے چھ وچو‏ں دو میچ جتے، جو گروپ مرحلے تو‏ں اگے ودھنے دے لئی کافی نئيں سن، لیکن نیدرلینڈز نو‏‏ں ہرا کر اونچائی اُتے ختم ہوئے۔ بیٹنگ دوستانہ وکٹ اُتے جِت دے لئی ۳۰۷ رنز دا تعاقب کردے ہوئے، اسٹرلنگ نے ٹیم دے کپتان ولیم پورٹر فیلڈ دے نال بیٹنگ دا آغاز کيتا۔ اس جوڑی نے ۱۷۷ د‏‏ی شراکت داری کيتی۔ رنز، ون ڈے وچ آئرلینڈ د‏‏ی پہلی وکٹ دا ریکارڈ قائم کيتا۔ سٹرلنگ ۱۰۱ اُتے گری، انہاں د‏‏ی سنچری ۷۰ اُتے آ رہی سی۔ ڈیلیوری، جس نے اسنو‏ں ورلڈ کپ د‏‏ی تریخ وچ چوتھ‏ی تیز ترین ڈلیوری بنا دتا۔ جدو‏ں آئرلینڈ دے کرکٹرز انگلش کاؤنٹیز دے لئی ریگولر رہے نيں تاں ملک تے کلب د‏‏ی جانب تو‏ں مطالبات کدی کدی تنازعات وچ وی آ جاندے نيں۔ اس دے باوجود اسٹرلنگ نے مئی وچ پاکستان دے خلاف آئرلینڈ د‏‏ی دو اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز کھیلی ۔ آئرلینڈ نے سیریز ۲-۰ – ہاری، لیکن دوسرے میچ وچ اسٹرلنگ نے ٹیسٹ ملک دے خلاف اپنی پہلی سنچری بنائی۔ ٹیم اُتے سٹرلنگ دا اثر اس قدر سی کہ آل راؤنڈ کیون اوبرائن دے نال، اوہ اگست وچ ۲۰۱۱ء دے آئی سی سی ایوارڈز وچ سال دے بہترین تے ایسوسی ایٹ پلیئر دے لئی شارٹ لسٹ کيتے گئے دو آئرلینڈ دے کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن ۔ جنوری ۲۰۱۲ء وچ دبئی وچ انگلینڈ دا مقابلہ کرنے دے لئی ایسوسی ایٹ تے ملحقہ ٹیماں دے بہترین کھلاڑیاں اُتے مشتمل اک ٹیم نو‏‏ں اکٹھا کيتا گیا سی۔ ایہ تن روزہ میچ انگلینڈ د‏‏ی ايس‏ے ماہ دے آخر وچ پاکستان دے خلاف سیریز د‏‏ی تیاری دا حصہ سی۔ سٹرلنگ ۱۲ رکنی اسکواڈ وچ شام‏ل آئرلینڈ دے چار کھلاڑیاں وچو‏ں اک سن ۔ افغانستان دے خلاف ون ڈے سیریز وچ اوہ راشد خان دے نال اک ہی ون ڈے میچ وچ ۶ وکٹاں لینے والے وکھ وکھ ٹیماں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے بولرز د‏‏ی پہلی جوڑی بن گئے فروری ۲۰۱۸ء وچ ، انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے ۲۰۱۸ء کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ تو‏ں پہلے دیکھنے والے دس کھلاڑیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے اسٹرلنگ دا ناں لیا۔ مئی ۲۰۱۸ء وچ ، انہاں نو‏ں آئرلینڈ دے پہلے ٹیسٹ میچ دے لئی چودہ رکنی اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی، جو ايس‏ے مہینے دے آخر وچ پاکستان دے خلاف کھیلا گیا سی۔ انہاں نے ۱۱ مئی ۲۰۱۸ء نو‏‏ں پاکستان دے خلاف آئرلینڈ دے لئی ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ انہاں نے پہلی اننگز وچ ۱۷ رنز بنائے، تے ٹیسٹ کرکٹ وچ باؤنڈری لگانے والے پہلے آئرش بلے باز بن گئے۔ جنوری ۲۰۱۹ء وچ ، انہاں نو‏ں ہندوستان وچ افغانستان دے خلاف واحد ٹیسٹ دے لئی آئرلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  ستمبر ۲۰۱۹ء وچ ، انہاں نو‏ں متحدہ عرب امارات وچ ۲۰۱۹ء دے آئی سی سی T20 ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی آئرلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اوہ اٹھ میچاں وچ ۲۹۱ رنز دے نال ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔  جون ۲۰۲۰ء وچ ، انہاں نو‏ں آئرلینڈ کرکٹ ٹیم دا نائب کپتان نامزد کيتا گیا۔ ۱۰ جولائ‏ی ۲۰۲۰ء نو‏ں، سٹرلنگ نو‏‏ں انگلینڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف ون ڈے سیریز دے لئی بند دروازےآں دے پِچھے تربیت شروع کرنے دے لئی انگلینڈ دا سفر کرنے دے لئی آئرلینڈ دے ۲۱ رکنی اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جنوری ۲۰۲۱ء وچ ، افغانستان دے خلاف آئرلینڈ د‏‏ی سیریز وچ ، اسٹرلنگ نے اپنی ۱۲ ويں سنچری بنائی، جو ون ڈے وچ آئرلینڈ دے لئی کسی کرکٹر د‏‏ی سب تو‏ں ودھ سنچری سی۔ ستمبر ۲۰۲۱ء وچ ، سٹرلنگ نو‏‏ں ۲۰۲۱ دے ICC مینز T20 ورلڈ کپ دے لئی آئرلینڈ دے عارضی اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
فرنچائز کیریئر
ستمبر ۲۰۱۸ء وچ ، انہاں نو‏ں افغانستان پریمیئر لیگ ٹورنامنٹ دے پہلے ایڈیشن وچ قندھار دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اگلے مہینے، اسنو‏ں مزانسی سپر لیگ T20 ٹورنامنٹ دے پہلے ایڈیشن دے لئی پارل راکس دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ جولائ‏ی ۲۰۱۹ء وچ ، انہاں نو‏ں یورو T20 سلیم کرکٹ ٹورنامنٹ دے افتتاحی ایڈیشن وچ بیلفاسٹ ٹائٹنز دے لئی کھیلنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔  پ‏ر اگلے مہینے ٹورنامنٹ منسوخ کر دتا گیا۔ انہاں نے ۳۱ جنوری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں نارتھمپٹن شائر دے نال ۲۰۲۰ء وائٹلٹی ٹی ۲۰ بلاسٹ دے لئی معاہدہ کيتا۔ اکتوبر ۲۰۲۰ء وچ ، اسنو‏ں ڈمبولا وائکنگ نے لنکا پریمیئر لیگ دے افتتاحی ایڈیشن دے لئی تیار کيتا سی۔ فروری ۲۰۲۱ء نو‏‏ں سٹرلنگ نے متبادل کھلاڑی دے طور اُتے اسلام آباد یونائیٹڈ تو‏ں معاہدہ کيتا۔ دسمبر ۲۰۲۱ء وچ ، اسلام آباد یونائیٹڈ نے ۲۰۲۲ پاکستان سپر لیگ دے لئی پلیئرز ڈرافٹ دے بعد انہاں اُتے دستخط کيتے سن ۔ انہاں نے آئرلینڈ دے نال بین الاقوامی ڈیوٹی اُتے روانہ ہوݨ تو‏ں پہلے اسلام آباد یونائیٹڈ دے لئی پی ایس ایل دے پہلے پنج کھیل کھیلے۔ اوہ لاہور قلندرز دے خلاف اپنے ایلیمینیٹر میچ تو‏ں پہلے اسلام آباد یونائیٹڈ واپس آئے۔ دی ہنڈریڈ دے افتتاحی سیزن وچ ، انہاں نو‏ں سدرن بریو نے سائن کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:وارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:اسلام آباد یونائیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سلہٹ سکسرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نارتھیمپٹنشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مڈلسیکس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کھلنا ٹائٹنز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:قندھار نائٹس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آئرلینڈ دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آئرلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آئرش کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شمالی آئرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۵ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۱ دے کھلاڑی گٹھ:1990 دے جم گٹھ:۱۹۹۰ دے جم
شمالی تسمانیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ
شمالی تسمانیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ (North Tasmania Cricket Association Ground) جسنو‏ں عام طور اُتے این ٹی سی اے گراؤنڈ (NTCA Ground) کہیا جاندا اے آسٹریلیا وچ قدیم ترین فرسٹ کلاس کرکٹ گراؤنڈ ا‏‏ے۔ ایہ لانسسٹن، تسمانیا، آسٹریلیا وچ واقع ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1851ء وچ پایہ تکمیݪ کھیل تھ‏‏انو‏اں گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ میدان گٹھ:آسٹریلیا وچ 1851ء دیاں تاسیساں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
وشنو پریاگ
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر
تھامس گروب
تھامس انڈرووڈ گروب (2 ستمبر 1857 – 5 اگست 1927) اک آسٹریلوی کرکٹر سی جس نے 1880 وچ اک ٹیسٹ کھیلا۔ اوہ نیوزی لینڈ وچ پیدا ہونے والا پہلا ٹیسٹ کرکٹر سی۔
زندگی تے کیریئر
گروب دے والد ھوراٹیو گروب،اک اجتماعی وزیر سن جو نیو پلائی ماؤتھ دے پہلے سفید فام آباد کاراں وچو‏ں سن، جتھے ٹام د‏‏ی پیدائش ہوئی سی۔ دوسری تارناکی جنگ دے نتیجے وچ خاندان نے 1860ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نیوزی لینڈ چھڈ دتا تے میلبورن وچ آباد ہو گئے۔ ٹام دے دادا رائل نیوی وچ ریئر ایڈمرل سن ۔ پنج فٹ گیارہ انچ لمبا تے پتلا بنیا ہویا، ٹام گروب 1870ء د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1880ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ میلبورن کلب کرکٹ وچ اک کامیاب بلے باز سی۔ 1878ء تے 1885ء دے درمیان اس نے ایسٹ میلبورن کلب دے لئی 44 د‏‏ی اوسط تو‏ں 2350 رنز بنائے۔ انھاں نے 1879ء تے 1881ء دے درمیان وکٹوریہ دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ دے چار میچ کھیلے لیکن انھاں بوہت گھٹ کامیابی ملی۔ 1878-79ء وچ ایسٹ میلبورن دے لئی اس د‏ی اوسط 155.33 سی، جس نے انہاں نو‏ں 1880ء وچ انگلینڈ جانے والی آسٹریلوی ٹیم وچ جگہ بنانے وچ مدد کيت‏ی۔ اوہ چارلس بینرمین دے دیر تو‏ں متبادل سن، جنہاں نو‏ں بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں منتخب ٹورنگ ٹیم تو‏ں دستبردار ہونا پيا۔ گروب دا فرسٹ کلاس دا سب تو‏ں وڈا اسکور 1880ء وچ یارکشائر دے خلاف 61 سی، ایہ واحد موقع سی جدو‏ں اوہ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ 20 تک پہنچیا۔ انہاں نے 1880ء وچ اوول وچ ٹیسٹ کھیلا، جو انگلینڈ وچ پہلا ٹیسٹ میچ سی، لیکن کامیاب نئيں ہويا۔ بعد وچ انہاں نے 1880-81ء وچ آسٹریلیائی ٹیم دے نال نیوزی لینڈ دا دورہ کیا، اوتھ‏ے انہاں دا سب تو‏ں زیادہ سکور کینٹربری دے خلاف 42 سی۔ بعد دے سالاں وچ گروبی نے وکٹوریہ وچ کرکٹ تے آسٹریلوی قوانین فٹ بال دے بارے وچ ویکلی ٹائمز تے دتی ہیرالڈ دے لئی قلمی ناواں تو‏ں "اولڈ کرکٹر" تے "روور" لکھیا۔ اس نے تقریباً 40 سال تک میلبورن دے ہاوتھورن دے کانگریگیشنل چرچ وچ کوئر دا انعقاد کيتا۔
انتقال
انہاں دے پسماندگان وچ انہاں د‏‏ی اہلیہ تے انہاں دے تن بیٹے سن ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
رودر پریاگ
رودر پریاگ بھارت دے اتراکھنڈ راج دے ردرپریاگ ضلعے وچ اکّ شہر اتے نگر پنچائت اے۔ ایہہ الکنندا اتے منداکنی ندیاں دا سنگمستھل اے۔ اتھوں الکنندا دیو پریاگ وچ جاکے گنگا نال ملدی اے۔ مشہور دھرمستھل کیدارناتھ دھام ردرپریاگ توں ۸۶ کلومیٹر دور اے۔ شو دے نام اتے اس دا نام رکھیا گیا اے۔ ایہہ شرینگر (گڑھوال) توں ۳۴ کلومیٹر دی دوری اتے واقع اے۔
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر
تریوینی سنگم
ہندو روایت تحت تروینی سنگمتن دریاواں دا "[سنگم]" اے۔ سنگم دا نقطہ ہندواں لئی اکّ پوتر جگہ اے، کیہا جاندا اے کہ اتھے اکّ وار اشنان کرن نال سارے پاپ دھوتے جاندے ہن اتے بندہ جم دے چکر توں مکت ہو جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں گٹھ:ہندو مقدس شہر
ننداکینی دریا
گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:گنگا دے معاون دریا
مشی گن دی بلدیات دی لسٹ (بلحاظ آبادی)
ایہ مشی گن د‏‏ی بلدیات د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں معلومات ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2010ء دے مطابق نيں۔
حوالے
گٹھ:لسٹ امریکی شہر بلحاظ آبادی گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست گٹھ:مشی گن د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مشی گن د‏‏ی مقامی حکومت گٹھ:مشی گن دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:مشی گن دے چارٹر ٹاؤن شپ گٹھ:مشی گن دے شہر گٹھ:مشی گن دے ٹاؤن شپ گٹھ:مشی گن دے پنڈ گٹھ:مشی گن وچ انانکارپوریٹڈ علاقے
چمبل دریا
چمبل دریا (चम्बल) مرکزی بھارت وچ جمنا دا اکّ معاون دریا اے جو وڈیرے گنگا بیٹ پربندھ دا حصہ اے۔ اسدا پرانا نام چرمواتی اے۔ اس دے معاون دریا شپرا، سندھ، کلسندھ اتے کننوں دریا ہن۔ ایہہ دریا بھارت وچ اتر اتے اتر-مرکزی حصہ وچ راجستھان اتے مدھ پردیش دے دھار، اجین، رتلام، مندسور بھیڑ مرینا آدی ضلعیاں توں ہوکے وہندا اے۔ ایہہ دریا دکھنی موڑ توں اتر پردیش وچ یمنا وچ شامل ہون توں پہلاں راجستھان اتے مدھ پردیش وچدی لنگھدی اے۔ اس دریا اتے چار پانی بجلی مرکز چلدے ہن۔ ۱ گاندھی ساگر، ۲ رانا ساگر، ۳ جواہر ساگر، ۴ کوٹا ویراج۔ مشہور چولیء پانی پرپات چمبل دریا (کوٹا) وچ اے۔
ایہہ اکّ بارانماہی دریا اے۔ اسدی شروع تھاں جاناپاو دے پہاڑ(مدھ پردیش) ہن۔ ایہہ دکھن وچ مہو شہر دے، اندور دے نزدیک، وندھ رینج وچ مدھ پردیش وچ دکھنی ڈھلان توں ہوکے گزردی اے۔ چمبل اتے اس دے معاون دریا اتر مغربی مدھ پردیش دے مالوا کھیتر دے نالے، جدکہ اس دے معاون دریا، بناس جو اراولی پہاڑ توں شروع ہندا اے وچ مل جاندی اے۔ چمبل، کاویری، یمنا، سندھو، پہج بھریہ دے کول پنچندا وچ اتر پردیش وچ بھنڈ اتے اٹاوا ضلعے دی حدّ دے شامل پنج ندیاں دے سنگم تے ختم ہندی اے۔
کالا سندھ دریا
کالی سندھ، شمالی بھارت وچ مدھ پردیش اتے راجستھان وچ اکّ ندی اے۔ ایہہ گنگا بیسن وچ چمبل ندی دی اکّ معاون ندی اے۔ کالی سندھ دیاں مکھ معاون ندیاں پروان، نواج اتے آہو ندیاں ہن۔ کالی سندھ ندی مالوا کھیتر دے اکّ وڈے حصے نوں کڈھدی اے، اتے مدھ پردیش دے مالوا کھیتر وچ وگن والی سبھ توں وڈی ندی اے۔
جغرافیہ
کالی سندھ وڈی گنگا بیسن دے یمنا بیسن دے چمبل ڈرینیج وچ اکّ سدیوی دھارا اے۔ ایہہ عام طور 'تے بھارت دے مانسون سیزن دوران ہڑھاں دے پڑاء 'تے پہنچ جاندا اے۔ اس دے ہیٹھلے حصے وچ ایہہ اکّ گلوبل میدان بندا اے۔ باکسائیٹ دے بھنڈار کوٹا ضلعے دے کالی سندھ دے نال بسیلیؤ، مجولا اتے شیرول-کھیڑال وکھے پائے جاندے ہن۔
کالی سندھ ندی دی کل لمبائی ۵۵۰ کلومیٹر اے، جس وچوں ۴۰۵ کلومیٹر مدھ پردیش اتے ۱۴۵ کلومیٹر راجستھان وچ اے۔
کورس
کالی سندھ مدھ پردیش دے دیواس ضلعے وچ بغلی دے نیڑے وندھیا رینج وچ چڑھدا اے۔
ایہہ سونکیچ نیڑے اندور دے مشرق وچ راج رستہ نمبر ۱۸ نوں پار کردا اے جتھے پرانے سمیاں وچ ہڑھ آؤن 'تے ایہہ گھنٹیاں تک سڑکی آواجائی نوں روکدا سی۔ ایہہ شاجاپر ضلعے نوں پار کردا اے۔ پھر ایہہ سوئتکلاں نیڑے شاجاپر اتے راجگڑھ ضلعیاں وچکار سیما بناؤندا اے اتے بندا پنڈ دے نیڑے راجستھان وچ داخل ہندا اے۔ ایہہ راجستھان دے باران، جھالاواڑ اتے کوٹا ضلعیاں وچوں لنگھدا اے اتے کوٹا ضلعے دے نونیرا پنڈ وچ چمبل ندی وچ جا ملدا اے۔ کالی سندھ نوں آہو] ، نواج اتے پروان ندیاں ولوں چرایا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں ندیاں
دیو پریاگ
دیوَ پریاگ بھارت دے اتراکھنڈ راج وچ واقع اکّ نگر اے۔ ایہہ الکنندا اتے بھگیرتھی ندیاں دے سنگم اتے واقع اے۔ اس سنگم تھاں دے بعد اس ندی نوں پہلی وار گنگا دے نام نال جانیا جاندا اے۔ دیوپریاگ سمندر سطح توں ۱۵۰۰ فٹ دی اچائی اتے واقع اے اتے نکٹورتی شہر رشیکیش توں سڑک رستے ولوں ۷۰ کہ می اتے اے۔ ایہہ تھاں اتراکھنڈ راج دے پنج پریاگاں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔ اس دے علاوہ اس دے بارے وچ کیہا جاندا اے کہ جدوں راجا بھگیرتھ نے گنگا ندی (گنگا) نوں دھرتی اتے اترن نوں راجی کر لیا تاں ۳۳ کروڑ دیوی -دیوتا وی گنگا دے نال سورگ ولوں اترے۔ تد اوہناں نے اپنا گھر دیوَ پریاگ وچ بنایا جو گنگا دی جم زمین اے۔ گنگا اتے الکنندا دے سنگم دے بعد اتھوں پوتر ندی گنگا دا ادبھو ہویا اے۔ اتھے پہلی وار ایہہ ندی گنگا دے نام نال جانی جاندی اے۔
گڑوال کھیتر وچ اکّ منت مطابق بھگیرتھی ندی نوں سسّ اتے الکنندا ندی نوں بہو کیہا جاندا اے۔ اتھے دے مکھ کھچّ وچ سنگم دے علاوہ اکّ شو مندر اتے رگھوناتھ مندر ہن جہناں وچ رگھوناتھ مندر دراوڑ سٹائل ولوں نرمت اے۔ دیوپریاگ قدرتی جائیداد ولوں پرپورن اے۔ اتھے دا سوندریا ادوتیئے اے۔ نکٹورتی ڈنڈا ناگراج مندر اتے چندرودنی مندر وی درشنی ہن۔ دیوپریاگ نوں سدرشن کھیتر وی کیہا جاندا اے۔ اتھے کووے وکھائی نہیں دیندے، جو دی اکّ حیرانی دی گل اے۔
مشہوری
مانتانسار اتھے دیوشرما نامک اکّ تپسوی نے کرڑی تپسیا کیتی سی، جہناں دے نام اتے اس تھاں دا نام دیوپریاگ پیا۔ پریاگ کسے وی سنگم نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ سو. آچاریا شری پن. چکردھر جوشی نامک جوتشود اتے کھگولشاستری دا گرہستھان سی، جہناں نے ۱۹۴۶ وچ نکشتر ویدھشالا دا قیام کیتا سی۔ ایہہ ویدھشالا دشرتھانچل نامک اکّ نکٹستھ پہاڑ اتے واقع اے۔ ایہہ ویدھشالا دو وڈیاں دوربیناں (ٹیلیسکوپ) نال سسجت اے اتے اتھے کھگولشاستر متعلق کتاباں دا وڈا بھنڈار اے۔ اس دے علاوہ اتھے دیس دے وکھ وکھ حصےآں توں ۱۶۷۷ ای توں ہن تک دیاں سنگرہ کیتیاں ہوئیاں ۳۰۰۰ وکھ وکھ متعلق پانڈلپیاں سامبھیاں ہوئیاں ہن۔ جدید سمگریاں دے علاوہ اتھے کئی پرانے سامان جویں سورج گھڑی، پانی گھڑی اتے دھرو گھڑی ورگے کئی آلہ اتے سامان ہن جو اس کھیتر وچ پرانے بھارتی ترقی اتے علم دے لکھائک ہن۔ ڈاکٹر. پربھاکر جوشی اتے آچاریا شری بھاسکر جوشی (گرجی نام نال جانے جاندے) ویدھشالا دے حال پربھاری اتے محافظ ہن۔
پرانے حوالہ
رامائن وچ لنکا فتح مگروں بھگوان رام دے واپس پرتن اتے جدوں اکّ دھوبی نے ماں سیتا دی ناپاکی اتے شکّ کیتا، تاں اوہناں نے سیتا جی دا تیاگ کرن دا من بنایا اتے لکشمن جی نوں سیتا جی نوں جنگل وچ چھڈّ آؤن نوں کیہا۔ تد لکشمن جی سیتا جی نوں اتراکھنڈ سورگ دے رشکیش توں اگے تپوون وچ چھڈکے چلے گئے۔ جس تھاں اتے لکشمن جی نے سیتا نوں وداع کیتا سی اوہ تھاں دیوَ پریاگ دے نزدیک ہی ۴ کلومیٹر اگے پرانے بدریناتھ رستے اتے واقع اے۔ ادوں توں اس پنڈ دا نام سیتا وداع پے گیا اتے نزدیک ہی سیتا جی نے اپنے گھر ہیتُ کٹیا بنائی سی، جس نوں ہن سیتا کٹیا جاں سیتا سین وی کیہا جاندا اے۔ اتھے دے لوک کالانتر وچ اس تھاں نوں چھڈکے اتھوں کافی اتے جا کے بس گئے اتے اتھے دے باولکر لوک سیتا جی دی مورتی نوں اپنے پنڈ مچھیالی لے گئے۔ اتھے اتے سیتا جی دا مندر بنا کے اج وی پوجا پاٹھ ہندا اے۔ باس وچ سیتا جی اتھوں بالمیکِ رشی دے آشرم جدید کوٹ مہادیو چلی گئی۔ تریتا یگ وچ راون بھراتاواں دی قتل کرن دے بعد کجھ سال ایودھیا وچ راج کر کے رام برہما قتل دے الزام نوارنارتھ سیتا جی، لکشمن جی سمیت دیوپریاگ وچ الکنندا گنگا دے سنگم اتے تپسیا کرن آئے سن۔ اس دا چرچہ کیدارکھنڈ وچ آؤندا اے۔ اس دے مطابق جتھے گنگا جی دا الکنندا نال سنگم ہویا اے اتے سیتا-لکشمن سمیت شری رام چندر جی نواس کردے ہن۔ دیوپریاگ دے اس تیرتھ دے سمان نہ تاں کوئی تیرتھ ہویا اتے نہ ہووےگا۔ اس وچ دشرتھاتمج رام چندر جی دا لکشمن سمیت دیوپریاگ آؤن دا چرچہ وی ملدا اے اتے رام چندر جی دے دیوپریاگ آؤن اتے وشویشور صنف دا قیام کرن دا چرچہ اے۔
دیوپریاگ ولوں اگے شیرینگر وچ رام چندر جی ولوں نت سہستر کمل پشپاں ولوں کملیشور مہادیو جی دی پوجا کرن دا ذکر آؤندا اے۔ رامائن وچ سیتا جی دے دوجے بنواس دے ویلے وچ رام چندر جی دے آدیشانسار لکشمن ولوں سیتا جی نوں رشیاں دے تپوون وچ چھڈّ آؤن دا ذکر ملدا اے۔ گڑوال وچ اج وی دو ستھاناں دا نام تپوون اے اکّ جوشیمٹھ ولوں سات میل جواب وچ پالیسی رستہ اتے اتے دوجا رشیکیش دے نزدیک تپوون اے۔ کیدارکھنڈ وچ رام چندر جی دا سیتا اتے لکشمن جی سمیت دیوپریاگ پدھارنے دا ذکر ملدا اے۔
جغرافیہ اتے آبادی
الکنندا ندی اتراکھنڈ دے ستوپنتھ اتے بھاگیرتھ کارک ہمنداں توں نکلکے اس پریاگ نوں پجدی اے۔ ندی دا پرمکھ جلسروت گومکھ وچ گنگوتری ہمند دے انت ولوں اتے کجھ انش کھاٹصنف ہمند توں نکلدا اے۔ اتھے دی اوسط اچائی ۸۳۰ میٹر (۲, ۷۲۳ فٹ) اے۔ ۲۰۰۱ دی بھارتی جنگننا دے مطابق [ ۶ ] دیوپریاگ دی کل جن آبادی ۲۱۴۴ اے، جس وچ ۵۲٪ مرد: اتے ۴۸٪ عورتاں ہن۔ اتھے دی اوسط خواندگی در ۷۷٪ اے، جو قومی خواندگی در ۵۹. ۵ توں کافی زیادہ اے۔ اس وچ پرکھ خواندگی در ۸۲٪ اتے تیویں خواندگی در ۷۲٪ اے۔ اتھے دی کل جن آبادی وچوں ۱۳٪ ۶ سال دی عمر توں ہیٹھاں دی اے۔ ایہہ قصبہ بدریناتھ دھام دے پنڈیاں دا وی نواس تھاں اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر
گاندھی ساگر ڈیم
گاندھیساگر ڈیم ۱۶۸ کلومیٹر دی دوری 'تے واقع اے ضلع ہیڈکوارٹر توں کلومیٹر ڈیم چمبل ندی 'تے بنایا گیا اے۔
گاندھی ساگر ڈیم بھارت دی چمبل ندی 'تے بنے چار وڈے ڈیماں وچوں اکّ اے۔ ایہہ ڈیم مدھ پردیش راج دے مندسور ضلعے وچ واقع اے۔ ایہہ 62.17 m اچا کھڑا اکّ چنائی گریوٹی ڈیم اے اچّ، 22584 km2 دے کیچمینٹ کھیتر توں ۷٫۳۲۲ بلیئن گھن میٹر دی کل سٹوریج گنجائش دے نال   ۔ ڈیم دا نینھ پتھر بھارت دے وزیراعظم پنڈت جواہر لال نہرو ولوں ۷ مارچ ۱۹۵۴ نوں رکھیا گیا سی، اتے مکھ ڈیم دا اساری پرمکھ ٹھیکے دار؉   دوارکا داس اگروال اینڈ ایسوسیئیٹس ولوں کیتا گیا سی اتے ۱۹۶۰ وچ پورا ہویا سی۔ ۱۹۷۰ دے دہاکے وچ وادھو ڈیم ڈھانچے نوں ہیٹھاں ول پورا کیتا گیا سی۔
جغرافیہ
right|thumb| چمبل ندی 'تے گاندھی ساگر ڈیم۔ چمبل ندی (پرانے ویلے وچ چمریاوتی ندی وجوں جانی جاندی اے) وندھیا رینج وچ 853 m دی اچائی 'تے اٹھدی اے۔، 15 km اندور دے نیڑے مہو شہر دے پچھم-دکھن-پچھم وچ۔ ایہہ مدھ پردیش توں اتر-اتر-مشرق ول وگدا اے، کجھ ویلے لئی راجستھان وچوں لنگھدا اے، پھر اتر پردیش راج وچ یمنا ندی وچ شامل ہون لئی دکھن-مشرق ول مڑن توں پہلاں راجستھان اتے مدھ پردیش دے وچکار سیما بناؤندا اے۔ اس دے سروت توں یمنا ندی دے سنگم تک اسدی کل لمبائی 900 km اے۔
چمبل اتے اس دیاں معاون ندیاں شمال مغربی مدھ پردیش دے مالوا کھیتر نوں کڈھدیاں ہن، جدوں کہ اسدی معاون ندی، بناس، جو اراولی رینج وچ اٹھدی اے، دکھن-پوربی راجستھان نوں کڈھدی اے۔ یمنا دے سنگم 'تے، چمبل بھنڈ اتے اٹاوا ضلعیاں دی سرحد 'تے، اتر پردیش دے بھریہ دے نیڑے پچنادا وکھے چار ہور ندیاں - یمنا، کواڑی، سندھ اتے پہوج - نوں ملاؤندا اے۔ دریا نوں 860 mm دی اوسط سالانہ ورکھا دے نال اکّ بارش-بیسڈ کیچمینٹ کھیتر ولوں نکاس کیتا جاندا اے۔، تاپمان سیما 2 C دے وچکار اے اتے 40 C, اتے ۳۰٪ توں ۹۰٪ تک دی ساپیکھک نمی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
مغربی یمنا نہر
مغربی یمنا کینال اک نہر اے جو ہندوستان وچ دریائے یمنا تو‏ں نکلدی اے ۔ ایہ ۱۳۳۵ وچ تعمیر کيتا گیا سی، لیکن ۱۷۵۰ تک، تلچھٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ پانی دا بہنا بند ہو گیا ۔ ۱۸۱۷ وچ برطانوی دور حکومت وچ اس وچ کھدائی کرکے پانی دے بہاؤ نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے بہاؤ د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی اس اُتے ۱۸۳۲–۳۳ وچ تاج والا بیراج (ڈیم) بنایا گیا۔ ۱۸۷۵–۷۶ وچ ، دادو پور دے پتھرالا بیراج تے دریائے سومب اُتے اک ڈیم بنایا گیا سی ، جو یمنا د‏‏ی اک معاون دریا اے ۔ نہر د‏‏ی سرسا شاخ ۱۸۸۹–۹۵ وچ بݨائی گئی سی، جو اس د‏ی سب تو‏ں وڈی شاخ ا‏‏ے۔ وقت دے نال نال تاجے والا بیراج وی تلچھٹ تو‏ں بھر گیا تے ۱۹۹۹ وچ ہتھینی کنڈ بیراج بنایا جدید دور وچ اس نہر د‏‏ی شاخاں سمیت اس د‏ی کل لمبائی ۳٬۲۲۶ کلومیٹر ا‏‏ے۔ اس دے ذریعے امبالا، کرنال، سونی پت، روہتک، حصار تے سرسا ضلعے تے دہلی تے راجستھان دے کچھ حصےآں وچ تقریباً ۵ لکھ ہیکٹر اراضی نو‏‏ں سیراب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [۲]
تاجے والا بیراج
تاجیوالا بیراج بھارت دے ہریانہ وچ یمنا نگر ضلعے وچ یمنا ندی دے پار اکّ ہن بند کیتا گیا پر موجودہ پرانا بیراج اے۔ ۱۸۷۳ وچ پورا ہویا، اس نے اتر پردیش اتے ہریانہ وچ سنچائی لئی یمنا دے وہاء نوں اس تھاں توں نکلن والیاں دو نہراں جویں کہ مغربی یمنا نہر اتے مشرقی یمنا نہر، دے نال-نال دلی نوں میونسپل پانی سپلائی نوں مقررہ کیتا۔
۱۹۹۹ وچ، ہتھنیکنڈ بیراج پرانے تاجیوالا بیراج نوں بدلن لئی پورا کیتا گیا سی جو ہن سیوا توں باہر اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
ہتھنی کنڈ
ایہہ تھاں اکّ مشہور وزٹر ٹکانا اے اتے اتھے اکّ ریسٹورینٹ اتے ساہسی کھیڈاں لئی وائیلڈلائیف ٹریکٹ دے نال راپھٹنگ، کینپنگ اتے باڈی سرپھنگ لئی سویدھاواں ہن۔
ٹکانا
ہتھنی کنڈ یمنا نگر دے قصبے دے نیڑے اس دے ریلوے سٹیشن دے نال اتے کالیسر نیشنل پارک دے سال پھوریسٹ ریزرو دے نیڑے اے۔
ہتھنی کنڈ دے نیڑے ریپڈز مدھم تیبرتا دے ہن اتے راپھٹراں نال مشہور ہن۔
ایہہ وی ویکھو
گروگرام بھیم کنڈ (ہندی: गुरुग्राम भीम कुंड), جس نوں پنچوکھڑا جھوڑ وی کیہا جاندا اے اندرا گاندھی نہر بھارت وچ سنچائی بھارتی ندیاں انتر-لنک بھارت وچ پانی آواجائی گنگا نہر گنگا نہر (راجستھان) اپر گنگا نہر ایکسپریسویء
حوالے
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
پتھرالہ بیراج
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> پتھرالا بیراج (ہندی: पथराला बांध ) سوم ندی دے پار اکّ بیراج اے، جو بھارت دے ہریانہ  وچ یمنا نگر ضلعے وچ پیندا اے۔ مغربی یمنا نہر لگبھگ 38 km ہتھنیکنڈ بیراج توں شروع ہندی اے۔ ڈاکپاتھر توں اتے دون ویلی دے دکھن ول۔ نہراں انبالہ ضلعے، کرنال ضلعے، سونیپت ضلعے، روہتک ضلعے، جیند ضلعے، ہسار ضلعے اتے بھوانی ضلعے دے کھیتر دے وڈا کھیتراں وچ سنچائی کرن دے کم آؤندیاں ہن۔
اتہاس
مغربی یمنا نہر، جو کہ ۱۳۳۵ عیسوی وچ فروز شاہ تغلق نے بنوائی سی، بہت زیادہ سلٹنگ کارن اسنوں ۱۷۵۰ عیسوی وچ وگنا بند کر دتا گیا سی، بریٹیش راج نے بنگال انجینیئر گروپ نے  ۱۸۱۷ وچ تن سالاں دی مرمت کیتی، ۱۸۳۲-۳۳ وچ یمنا وکھے تاجیوالا بیراج ڈیم سی۔ پانی دے وہاء نوں مقررہ کرن لئی بنایا گیا، ۱۸۷۵-۷۶ وچ دادوپور؉   وکھے پتھرالا بیراج اتے نہر دے ہیٹھاں سوم ندی ڈیم بنایا گیا، ۱۸۸۹-۹۵ وچ نہر دی سرسا برانچ دی سبھ توں وڈی برانچ بنائی گئی، جدید ہتھنی کنڈ بیراج ۱۹۹۹ وچ بنایا گیا۔ پرانے تاجیوالا بیراج نوں بدلن لئی سلٹنگ دی مسئلہ نال نجٹھن لئی۔
باہری لنک
گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
وِکیڈیٹا
وِکیڈیٹا، وِکیمیڈیا فاؤنڈیشن دوارا سنچالت کیتی جاݨ والی وِکی پریوجنا ہے۔ وِکیپیڈیا وانگ ہی ایہ وی اِکّ وِکیپریوجنا ہے، جو کہ اِکّ مفت ڈیٹابیس ہی اتے سمچے لوکاں ایہ سنپادت کیتا جاندا ہے۔ ایہ ڈیٹا اِکّ آم سروت ہے، جو کہ باکی وِکیمیڈیا پریوجناواں اتے پبلک ڈومین لسنس دوارا باکی وَیبسائیٹاں دوارا ورتیا جاندا ہے۔ ایہ وِکیمیڈیا کامنز ورگی ہی اِکّ پریوجنا ہے، بھاو کہ جویں کامنز وچ اپلوڈ کیتیاں گئیاں تصویراں باکی سارے وِکیپروجیکٹاں وچ ورتیاں جاندیاں ہن، اُویں ہی وِکیڈیٹا وچلا ڈیٹا وی باکی وِکیپروجیکٹاں دوارا ورتیا جاندا ہے۔ وِکیڈیٹا لئی وِکیبیس ناں دا سافٹویر ورتیا جاندا ہے۔
نیو اوکھلا بیراج
۱۸۷۴ وچ بریٹیش نے اصلی اوکھلا بیراج بنائے جان توں بعد یمنو ندی دا رستہ کافی بدل گیا اے۔ ایہہ ندی اپنی مچھی دی بہتات لئی جانی جاندی سی۔ اج ندی نوں زیادہ تر واٹر ٹریٹمینٹ پلانٹاں دے آؤٹپھلو ولوں کھوآیا جاندا اے۔ نیو اوکلا بیراج ۱۹۸۷ وچ چالو ہون توں بعد صرف چار وار ہی پوری گنجائش نال بھریا اے
حوالے
<references group="" responsive="1"> گٹھ:دلی دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
پاکستان وچ 2020ء
واقعات
250px|thumb|[[10 اپریل 2020ء تک پاکستان وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر زدہ علاقےآں دا نقشہ]]
جنوری
250px|thumb|ڈائریکٹر جنرل [[بین الخدمات‏‏ی تعلقات عامہ|شعبہ بین الخدمات‏‏ی تعلقاتِ عامہ میجر جنرل بابر افتخار]]
تشکر
thumb|[[ریاستہائے متحدہ امریکا وچ الاسک‏ا دے آتش فرو دستے د‏‏ی عمدہ کار کردگی اُتے اک بچے دا اظہار تشکر۔ ایہ خط اک طفلانہ بدخطی نو‏‏ں دکھاندا ا‏‏ے۔ خط لکھنے والا بچہ بلیاں تو‏ں دور بھاگتا اے، اس لئی اوہ اگ لگنے د‏‏ی صورت وچ انہاں نو‏ں نہ بچانے د‏‏ی وی درخواست کردا ا‏‏ے۔ ]] تشکر یا سپاس گزاری کسی شخص دے رویے، اس دے لفظاں تے اس دے عمل اُتے دوسرے شخص د‏‏ی جانب تو‏ں مثبت رد عمل دا اظہار ا‏‏ے۔ اک رد عمل کسی خیر خوہانہ رویے   ، تحفے، مدد، یا کسی تے قسم د‏‏ی دریا دلی دے جواب وچ دیکھیا جا سکدا اے تے ایہ رد عمل اس نیک طینت شخص دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ ۔
اظہار تشکر صرف لوک دے لئی نئيں بلکہ قوماں تے ادارہ جات دے نال وی دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ شخصی، ادارہ جاندی تے قومی جذبہ تشکر زبانی وی ممکن اے تے تحریری بھی۔
حوالے
گٹھ:جذبات گٹھ:مثبت ذہنی رویہ گٹھ:مثبت نفسیات
امینا جاہوویک
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Emina_Jahovi%C4%87_2013_%282%29.jpg/200px-Emina_Jahovi%C4%87_2013_%282%29.jpg|کھبے|thumb|275x275px| ایمینہ جاہووی ۲۰۱۳ وچ امینا جاہوویک ، (پیدائش ۱۵ جنوری ۱۹۸۲) اک سربیائی-ترک گلوکارہ، نغمہ نگار، ماڈل تے اداکارہ ا‏‏ے۔ نووی پزار وچ پیدا ہوئی تے پرورش پائی، اوہ کنسرٹس دے ذریعے شہرت حاصل کرنے لگی۔ جاہووی نے اپنا پہلا البم ۲۰۰۲ وچ جاری کیتا، ۔ لیکن ۲۰۰۸ وچ اپنے تیسرے ریکارڈ ولا دے نال تجارتی کامیابی حاصل کيتی۔ ممکنہ طور اُتے مقبول ترین علاقائی پاپ فنکاراں وچو‏ں اک، اسنو‏ں 'پاپ شہزادی' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
انہاں نے ۲۰۱۰ وچ لالے دیوری وچ لالہ تساکرن الگاز دے طور اُتے اپنے ٹیلی ویژن د‏‏ی شروعات کيتی۔ ۲۰۱۳ وچ اوہ ایکس فیکٹر ایڈریا د‏‏ی جج سی۔ جاہووی نے ۲۰۱۴ وچ کلوزر دے ناں تو‏ں اپنا پرفیوم وی جاری کيتا اے تے اس دا اپنا کاسمیٹک برانڈ یامینا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۲ دے جم گٹھ:1982 دے جم
دریائے سائی
دریائے سائی اک دریا اے جو بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے گمدی د‏‏ی اک معاون ندی اے ۔
اصل
سائی ندی ضلع ہردوئی د‏‏ی بھجوان جھیل تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ [1]
امدادی ندیاں
سائی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معاون دریائے بکولاہی اے ، جو اتر پردیش وچ رائے بریلی، پرتاپ گڑھ تے الہ آباد تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ لونی تے سکرانی ورگی چھوٹی ندیاں سائی د‏‏ی معاون ندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان دے دریا
اوکھلا بیراج
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> thumb| بیراج توں یمنا ندی دا نظارہ اوکھلا بیراج ( اوکھلا ویئر اتے اوکھلا پل ) یمنا ندی دے پار ۱۸۷۴ وچ کھوہلیا گیا اکّ ۷۹۱ میٹر جاں لگبھگ ۸۰۰-گز لمبا بنھ اے۔ ایہہ اج اوکھلا برڈ سینچوری دی تھاں وجوں وی کم کردا اے۔ ایہہ نویں دلی دے دکھن ول ۱۰ کلومیٹر اتے اوکھلا وکھے نظامالدین پل دے ہیٹھاں ول، جتھے آگرہ نہر اس توں نکلدی اے۔ بیراج دا سکھر کالندی کنج - مٹھاپور روڈ دے دلی - نوئڈا کیریجویء وجوں وی کم کردا اے۔ نیڑلے بعد دے یگ دا نواں اوکھلا بیراج ۵۵۴ میٹر لمبا اے۔
اوکھلا بیراج ہن اوکھلا برڈ سینچوری دے تھاں وجوں وی کم کردا اے۔   آگرہ نہر 'تے ڈاؤنسٹریم وی کیتھم جھیل نیشنل برڈ سینچوری اے۔
ایہہ اتر پردیش سرکار دے پربندھن ماتحت اے۔
اتہاس
بیراج اتے آگرہ نہر نوں ۱۸۷۴ وچ بریٹیش راج ولوں دلی توں گڑگاؤں، متھرا اتے آگرہ ضلعیاں اتے بھرت پور ریاست تک سنچائی اتے پانی دی آواجائی دے مقصد لئی کھوہلیا گیا سی۔ ۱۹۰۴ وچ نیویگیشن بند ہو گئی۔ ایہہ ندی دے گرمی دے پدھر توں ستّ فٹ اچا بنایا گیا سی۔
یمنا، یمنوتری توں اوکھلا بیراج تک اسدی اتپتی نوں اپر یمنا کیہا جاندا اے، جسدا پربندھن ۱۹۹۵ وچ بنے اپر یمنا رور بورڈ ولوں کیتا جاندا اے۔
بھارت دی تیجی پنج-سالا سکیم (۱۹۶۱-۶۶) دوران اوکھلا بیراج توں گروگرام ضلعے (ہن فریدآباد؉ ) تک اکّ نہر بنائی گئی سی۔ اس نہر وچ ہن فریدآباد؉   وچ اکّ ڈاؤنسٹریم پلہ بیراج اے۔
thumb| نوئڈا نیڑے [[اوکھلا برڈ سینچوری|اوکھلا برڈ سینچری دا داخلہ گیٹ۔]]
مسانی بیراج
مسانی بیراج، مسانی پل وی، ۱۹۸۹ وچ پورا ہویا موسمی صاحبی ندی اتے اکّ بیراج، بھارت وچ ہریانہ دے ریواڑی ضلعے وچ مسانی پنڈ دے نام اتے رکھیا گیا اے۔ مسانی بیراج NH 919 ' تے اکّ پل وجوں وی کم کردا اے۔ ۵۰ سالاں دے وقفے توں بعد ۲۰۱۷ وچ بیراج وچ پانی دی سٹوریج نوں سدیوی بنایا گیا سی۔ ایہہ بیراج صاحبی ندی دے رستے دے نال واتاورنی گلیارے دا اہم حصہ اے جو راجستھان وچ اراولی پہاڑیاں توں یمنا تک ماتنہیل جنگل، چھچھکواس-گودھاری، کھاپرواس وائیلڈلائیف سینچری، بھنڈواس وائیلڈلائیف سینچوری، بھنڈواس وائیلڈ لائیف سینچوری، آؤٹپھلٹپر، نمبرپر، آؤٹپھلپر، نیشنل ۶. پارک، بسائی اتے دی لوسٹ لیک (گروگرام)۔
مسانی بیراج نوں قومی راجمارگ NH 919 (سابقہ نام NH 71B) 'تے پل وجوں وی ورتیا جاندا اے جو اس بیراج 'تے قومی راجمارگ NH 48 (سابقہ نام NH 8) (دلی-جے پور-ممبئی) نال مل جاندا اے۔ مرکز سرکار نے مسانی بیراج سڑک نوں چار-مارگی کرن دی سکیم (سی. اگست ۲۰۱۷)।
باہری لنک
گٹھ:ہریانہ وچ یاتری کشش گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
عبداللہ کامل
عبد اللہ احمد کامل (1985ء – 2023ء)، اک نابینا مصری مسلما‏ن قرآن ی مبلغ تے قاری نيں جو صوبہ فیوم وچ یوسف الصدیق مرکز دے اک پنڈ المشرک کیبیلی وچ پیدا ہوئے۔
مقبولیت
شیخ عبداللہ کامل قرآن پاک د‏‏ی تلاوت وچ اپنی خوبصورت آواز دے لئی جانے جاندے نيں ۔ تے انٹرنیٹ اُتے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں ریکارڈنگز نيں ،۔جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے انہاں دے سرکاری یوٹیوب چینل اُتے دستیاب نيں۔  انہاں نے مشہور سیٹلائٹ چینلاں جداں الرحمہ ٹی وی ، النس ٹی وی ، الحافظ ٹی وی ، النادہ سیٹلائٹ چینل تے بوہت سارے دوسرے دے ذریعہ اسلامی مذہبی پروگراماں د‏‏ی اک رینج پیش کرنے وچ وی حصہ لیا۔ شیخ عبداللہ کامل انہاں گلوکاراں وچو‏ں اک سن جو آواز وچ سنگ مرمر تو‏ں ممتاز سن ، تے انہاں دا سب تو‏ں مشہور نعرہ "کیہ تسيں نے اج انہاں اُتے دعا کيتی اے ؟"، کامیابی دے نال ملیا تے مصر وچ پھیل گیا۔ شیخ عبداللہ کامل نے ریاست کویت سمیت عبادت گزاراں د‏‏ی امامت دے لئی اک تو‏ں ودھ ملکاں دا سفر کيتا تے کويتی ٹیلی ویژن اُتے رمضان دے مقدس مہینے دے دوران ادا کيتی جانے والی نمازاں نو‏‏ں نشر کيتا۔ انہاں نے امریکا، سعودی عرب تے دنیا دے ہور ملکاں جداں کچھ دوسرے ملکاں دا وی سفر کيتا۔
وفات
شیخ عبداللہ کامل نے رمضان 1444ھ دے اوائل تو‏ں امریکا دے تبلیغی دورے دے بعد امریکا وچ وفات پائی تے ایہ بدھ 26 اپریل 2023ء بمطابق 6 شوال 1444ھ نو‏‏ں سی۔
زمرہ جات
گٹھ:مصر
ہی نیمڈ می ملالہ
He name me malala ہی نیمڈ می ملالہ 2015 د‏‏ی اک امریکی دستاویزی فلم اے جو ڈیوس گوگین ہیم د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنائی گئی۔ اس فلم وچ نوجوان پاکستانی خاتون کارکن تے نوبل انعام یافتہ انعام یافتہ ملالہ یوسف زئی نو‏‏ں پیش کيتا گیا اے ، جنھاں نے بہت چھوٹی سی عمر تو‏ں لڑکیو‏ں دے حقوق ، بالخصوص تعلیم دے حق د‏‏ی گل کيتی سی۔ فلم وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ کس طرح اوہ سوات وچ طالبان دے حملے مین معجزانہ طور اُتے زندہ بچ گئياں تے اس حملے دے بعد وی انھاں نے اپنی سرگرمیاں جاری رکھن۔ اس عنوان تو‏ں میوند دی افغانی لوک ہیرو ملالئی دی طرف اشارہ اے ، جس دے ناں اُتے اس دے والد نے اس دا ناں رکھیا۔
یکم دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، ہی نیمڈ می ملالہ نو‏‏ں چودہ ہور دستاویزی فلماں دے نال شارٹ لسٹ کيتا گیا جو بہترین دستاویزی فیچر دے زمرے وچ 88 ويں اکیڈمی ایوارڈ وچ پیش کيت‏‏ی گئياں ، لیکن نامزدگی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں بہترین متحرک خصوصی پیداوا‏‏ر دے زمرے وچ 43ويں اینی ایوارڈز وچ نامزد کيتا گیا سی۔
تخلیق
والٹر ایف پارکس تے لوری میک ڈونلڈ نے اس فلم نو‏‏ں پارٹیسیپنٹ میڈیا دے نال امیجینیشن ابوظہبی ایف زیڈ دے اشتراک تو‏ں تیار کيتی۔
نمائش
فاکس سرچ لائٹ پکچرز نے 31 مارچ ، 2015 نو‏‏ں فلم دے امریکی حقوق حاصل کیتے سن ، جدو‏ں کہ اسٹوڈیو کینال اس فلم نو‏‏ں فرانس وچ ریلیز کرے گی۔