موسی_ابن_عمران
فرعون ‘ قوم فرعون تے عذاب قیامت
فرعون تے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) دا ایہ واقعہ کوئی معمولی واقعہ نئيں اے بلکہ حق و باطل دے معرکےآں وچ اک عظیم الشان معرکہ اے تے اک جانب غرور و نخوت ‘ جبر و ظلم تے قہرمانیت وانانیت د‏‏ی ذلت تے رسوائی اے تاں دوسری جانب مظلومیت ‘ خدا پرستی تے صبر و استقامت د‏‏ی فتح و کامرانی دا عجیب و غریب مرقع ‘ اس لئی اللہ تعالیٰ نے فرعون تے قوم فرعون د‏‏ی ہلاکت دنیوی دے بعد عبرت و بصیرت دے لئی اینواں وی توجہ دلائی اے کہ اس قسم دے لوکاں دے لئی آخرت تے سرمدی و ابدی زندگی وچ کس قدر سخت عذاب تے خدا د‏‏ی پھٹکار دے کِداں عبرت ناک سامان مہیا نيں تاکہ سلیم تے صالح طبائع تے نیک نہاد و نیک سرشت ہستیاں انہاں دا مطالعہ کرن تے انہاں اعمال زشت تو‏ں خود نو‏‏ں وی بچاواں تے دوسرےآں نو‏‏ں وی بچنے د‏‏ی ترغیب دتیاں { وَ لَقَدْ اَرْسَلْنَا مُوْسٰی بِاٰیٰتِنَا وَ سُلْطٰنٍ مُّبِیْنٍ اِلٰی فِرْعَوْنَ وَ مَلَاْئِہٖ فَاتَّبَعُوْٓا اَمْرَ فِرْعَوْنَ وَ مَآ اَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِیْدٍ یَقْدُمُ قَوْمَہٗ یَوْمَ الْقِیٰمَۃِ فَاَوْرَدَھُمُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُوْدُ وَ اُتْبِعُوْا فِیْ ھٰذِہٖ لَعْنَۃً وَّ یَوْمَ الْقِیٰمَۃِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُوْدُ } ” تے (یہ وی ہوچکيا اے کہ) اساں موسیٰ نو‏‏ں اپنی نشانیاں تے واضح سند دے نال بھیجیا سی فرعون تے اس دے سرداراں د‏‏ی طرف مگر اوہ لوک فرعون د‏‏ی گل اُتے چلے تے فرعون د‏‏ی گل راست بازی د‏‏ی گل نہ سی قیامت دے دن اوہ اپنی قوم دے اگے اگے ہوئے گا (جس طرح دنیا وچ گمراہی دے لئی ہويا) تے انھاں دوزخ وچ پہنچائے گا تاں (دیکھو) کيتا ہی پہنچنے د‏‏ی بری جگہ اے جتھے اوہ پہنچ ک‏ے رہے تے اس دنیا وچ وی لعنت انہاں دے پِچھے لگی کہ انہاں دا ذکر کدی پسندیدگی دے نال نئيں کيتا جاندا تے قیامت وچ وی (کہ عذاب آخرت دے مستحق ہوئے) تاں دیکھو کيتا ہی برا صلہ اے جو انہاں دے حصہ وچ آیا۔ “ (1 ؎ نجار کہندے نيں کہ غرق فرعون تے عبور بنی اسرائیل د‏‏ی جگہ اج متعین تے منضبط نئيں اے کہ ٹھیک ٹھیک اس جگہ نو‏‏ں دسیا جاسک‏‏ے ‘ البتہ عام طور اُتے ایہ مشہور اے کہ ایہ جگہ اوہ اے جو اج ” بر کہ فرعون “ (فرعون دے پانی وچ بیٹھ جانے د‏‏ی جگہ) دے ناں تو‏ں مشہور اے مگر ایہ صحیح نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی کہ ایہ بحر احمر د‏‏ی بندرگاہ سوئیز تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔ مثلاً جے جہازشام دے وقت سوئیز تو‏ں روانہ ہوئے تاں ادھی رات دے بعد اس مقام اُتے پہنچے گا۔ لہٰذا ایہ مقام اوہ جگہ ہرگز نئيں اے بلکہ میرا خیال ایہ اے کہ اس زمانہ وچ ” قلزم “ د‏‏ی خلیج جو خلیج سوئیز دے ناں تو‏ں مشہور اے ‘ بحر روم دے نیڑے تک پھیلدی چلی گئی سی تے اس تو‏ں بہت نزدیک سی ‘ لہٰذا بنی اسرائیل دے عبور د‏‏ی جگہ اوہ ہوسکدی اے جو اج ” عیون موسیٰ “ دے ناں تو‏ں مشہور اے تے جو شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اودو‏ں میرے پاس محمد رفعت دا اطلس (اٹلس) موجود ا‏‏ے۔ اس وچ عبور بنی اسرائیل دے لئی جو خط کھچ کر دکھلائے نيں اوہ دسدے نيں کہ ایہ عبور سوئیز تے بحیرہ مرہ دے درمیان وچ ہويا اے تے عیون موسیٰ وی ایتھے شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ { وَ جَعَلْنٰھُمْ اَئِمَّۃً یَّدْعُوْنَ اِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیٰمَۃِ لَا یُنْصَرُوْنَ وَ اَتْبَعْنٰھُمْ فِیْ ھٰذِہِ الدُّنْیَا لَعْنَۃً وَ یَوْمَ الْقِیٰمَۃِ ھُمْ مِّنَ الْمَقْبُوْحِیْنَ } ” تے کیہ اساں انہاں نو‏‏ں پیشوا کہ بلاندے نيں دوزخ د‏‏ی طرف تے قیامت دے دن انہاں نو‏‏ں مدد نہ ملے گی تے پِچھے رکھ د‏تی اساں انہاں اُتے اس دنیا وچ پھٹکار تے قیامت دے دن انہاں اُتے برائی ا‏‏ے۔ “ { وَحَاقَ بِاٰلِ فِرْعَوْنَ سُوْٓئُ الْعَذَابِ اَلنَّارُ یُعْرَضُوْنَ عَلَیْہَا غُدُوًّا وَّعَشِیًّا وَیَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَۃُ اَدْخِلُوْٓا الَ فِرْعَوْنَ اَشَدَّ الْعَذَابِ } ” تے الٹ پيا فرعون والےآں اُتے بری طرح دا عذاب ‘ اوہ اگ اے کہ دکھلا دیندے نيں انہاں نو‏‏ں صبح تے شام تے جس دن قائم ہوئے گی قیامت ‘ حکم ہوئے گا داخل کرو فرعون والےآں نو‏‏ں سخت تو‏ں سخت عذاب وچ ۔ “ { اِنَّ شَجَرَۃَ الزَّقُّوْمِ طَعَامُ الْاَثِیْمِ کَالْمُہْلِ یَغْلِیْ فِی الْبُطُوْنِ کَغَلْیِ الْحَمِیْمِ خُذُوْہُ فَاعْتِلُوْہُ اِلٰی سَوَآئِ الْجَحِیْمِ ثُمَّ صُبُّوْا فَوْقَ رَاْسِہٖ مِنْ عَذَابِ الْحَمِیْمِ ذُقْ اِنَّکَ اَنْتَ الْعَزِیْزُ الْکَرِیْمُ اِنَّ ہٰذَا مَا کُنْتُمْ بِہٖ تَمْتَرُوْنَ } ” بلاشبہ سیہنڈ دا درخت خوراک اے گناہ گار د‏‏ی جداں پگھلا ہويا تانبا کھولتا اے پیٹاں وچ ‘ جداں کھولتا پانی ‘ پکڑو اسنو‏ں تے دھکیل کرلے جاؤ دوزخ وچ فیر ڈالو اس دے سر اُتے پانی دا عذاب ‘ اسنو‏ں چکھ تاں ہی اے وڈا عزت والا سردار ‘ ایہ اوہی اے جس دے متعلق تسيں دھودے ميں پئے سن ۔ “