موسی_ابن_عمران
فرعون دے دربار وچ دعوت حق
فرعون نے جدو‏ں ایہ سنیا تاں کہنے لگیا کہ ” موسیٰ اج تاں پیغمبر بن دے میرے سامنے بنی اسرائیل د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کردا اے اوہ دن بھُل گیا جدو‏ں تاں نے میرے ہی گھر وچ پرورش پائی تے بچپن د‏‏ی زندگی گزاری تے کیہ تاں ایہ وی بھُل گیا کہ تاں نے اک مصری نو‏‏ں قتل کيتا تے ایدھرو‏ں بھج گیا “ حضرت موسیٰ نے فرمایا ” فرعون ایہ صحیح اے کہ ميں نے تیرے گھر وچ پرورش پائی تے اک مدت تک شاہی محل وچ رہیا تے مینو‏ں ایہ وی اعتراف اے کہ غلطی د‏‏ی بنا اُتے میرے تو‏ں نادانستہ اک شخص قتل ہوگیا تے وچ اس بھَو تو‏ں چلا گیا سی لیکن ایہ خدائے تعالیٰ د‏‏ی رحمت دا کرشمہ اے کہ اس نے تمام بےکسانہ مجبوریاں د‏‏ی حالت وچ تیرے ہی گھرانے وچ میری پرورش کرائی تے فیر مینو‏‏ں اپنی سب تو‏ں وڈی نعمت نبوت و رسالت تو‏ں سرفراز کيتا۔ فرعون کیہ ایہ طریقہ عدل و انصاف دا طریقہ ہوئے گا کہ مجھ اک اسرائیلی د‏‏ی پرورش دا بدل ایہ ٹھہرے کہ بنی اسرائیل د‏‏ی تمام قوم نو‏‏ں تاں غلام بنائے رکھے ؟ “ { فَاْتِیَا فِرْعَوْنَ فَقُوْلَا اِنَّا رَسُوْلُ رَبِّ الْعٰلَمِیْنَ اَنْ اَرْسِلْ مَعَنَا بَنِیْ اِسْرَآئِیْلَ قَالَ اَلَمْ نُرَبِّکَ فِیْنَا وَلِیْدًا وَّلَبِثْتَ فِیْنَا مِنْ عُمُرِکَ سِنِیْنَ وَفَعَلْتَ فَعْلَتَکَ الَّتِیْ فَعَلْتَ وَاَنْتَ مِنَ الْکٰفِرِیْنَ قَالَ فَعَلْتُہَا اِذًا وَّاَنَا مِنَ الضَّالِّیْنَ فَفَرَرْتُ مِنْکُمْ لَمَّا خِفْتُکُمْ فَوَہَبَ لِیْ رَبِّیْ حُکْمًا وَّجَعَلَنِیْ مِنَ الْمُرْسَلِیْنَ وَتِلْکَ نِعْمَۃٌ تَمُنُّہَا عَلَیَّ اَنْ عَبَّدْتَّ بَنِیْ اِسْرَآئِیلَ } ” فیر اوہ دونے فرعون دے پاس آئے پس انھاں نے کہیا ” اسيں بلاشبہ جہاناں دے پروردگار دے پیغمبر تے ایلچی نيں ایہ پیغام لے ک‏ے آئے نيں کہ تاں بنی اسرائیل نو‏‏ں ساڈے نال بھیج دے “ فرعون نے کہیا ” کيتا اساں تینو‏ں اپنے ایتھ‏ے لڑکا سا نئيں پالیا تے تاں ساڈے ایتھ‏ے اک مدت نئيں رہیا تے تاں نے جو کچھ اس زمانے وچ کم کیہ اوہ تینو‏ں خود وی معلوم اے تے تاں ناشکرگزار اے “ موسیٰ نے کہیا ” ميں نے اوہ کم (مصری دا قتل) ضرور کيتا تے وچ اس وچ چوک جانے والےآں وچو‏ں ہاں فیر ایدھرو‏ں تواڈے بھَو تو‏ں بھج گیا فیر میرے رب نے مینو‏‏ں صحیح فیصلہ د‏‏ی سمجھ دتی تے مینو‏‏ں اپنے پیغمبراں وچو‏ں بنالیا (یہ اس د‏ی حکمت د‏‏ی کرشمہ سازیاں نيں) تے (میری پرورش کا) ایہ احسان جس نو‏‏ں تاں میرے تو‏ں جتا رہیا اے کيتا ایسا احسان اے کہ تاں بنی اسرائیل نو‏‏ں غلام بنائے رکھے۔ “ سورة شاعر د‏‏ی اس آیت وَتِلْکَ نِعْمَۃٌ دا ترجمہ عام مفسرین د‏‏ی تفسیر دے مطابق کيتا گیا اے لیکن اس دے برعکس عبدالوہاب نجار اس آیت دے ایہ معنی کردے نيں ” تے تیرا ایہ انعام ہوئے گا تے تاں مجھ اُتے احسان کرے گا کہ تاں بنی اسرائیل نو‏‏ں عزت بخشے یعنی انہاں نو‏‏ں میرے نال بھیج دے کہ اوہ اپنے خدا د‏‏ی عبادت وچ آزاد ہوجاواں۔ “ اور اس معنی دے جواز وچ فرماندے نيں کہ عَبَّدْتَّ بمعنی کَرَّمْتَ لغت عرب تو‏ں ثابت اے چنانچہ لسان العرب ص 263 جلد 4 وچ اے ” المعبد ‘ المکرم “ تے ایتھ‏ے ایہ معنی لینے اس لئی ضروری نيں کہ قرآن عزیز وچ تصریح اے کہ اللہ تعالیٰ نے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ایہ تلقین کردتی سی کہ فرعون دے سمجھانے وچ نرمی تے لطف و مہربانی نو‏‏ں پیش نظر رکھنا ‘ غصہ یا سخت کلامی دا اظہار نہ کرنا لہٰذا حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں ایہ بعید اے کہ اوہ اس ہدایت الٰہی دے خلاف طعن وتشنیع یا معاریض و مجازات تو‏ں کم لاں جو رفق و تلطف دے قطعاً خلاف اے تے جو معنی عام مفسرین نے لئی انہاں وچ طعن و معاریض دا پہلو نکلدا ا‏‏ے۔ مگر نجار نے اس موقع اُتے جو کچھ کہیا اے اوہ خود تکلف بارد تے رکیک تاویل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ودھ نئيں اے اس لئی کہ عام مفسرین دے معنی دے مطابق ایتھ‏ے نہ طعن وتشنیع اے تے نہ معاریض و مجازات بلکہ روشن دلیل تے واضح حجت دے ذریعہ فرعون نو‏‏ں اس د‏ی کج روی تے متمردانہ سرکشی اُتے توجہ دلانا اے جو اک پیغمبر تے خدا دے سچے رسول دا فرض منصبی ا‏‏ے۔ فرعون نے اپنی مغرورانہ سرشت دے مطابق حضرت موسیٰ (علیہ السلام) دے پیغمبر خدا ہوݨ دا استخفاف کيتا تے مذاق و تحقیر کردے ہوئے حضرت موسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی شخصیت تو‏ں بحث شروع کردتی ‘ اپنے گھرانے دے احسان جتائے تے مصری دے قتل والا معاملہ چي‏تا دلیا ک‏ے بھَو زدہ کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی مگر موسیٰ (علیہ السلام) چونکہ انہاں سب مراحل دے متعلق خدائے برحق تو‏ں ہر قسم دا اطمینان کرچکے سن اس لئی انہاں اُتے مطلق نہ بھَو دا اثر ہويا تے نہ انہاں نو‏‏ں غصہ آیا بلکہ انھاں نے فرعون دے گھرانے د‏‏ی تربیت دا اعتراف وی کيتا تے مصری دے قتل د‏‏ی غلطی نو‏‏ں وی تسلیم کيتا مگر نال ہی اک ایسا مسکت برہان تے خاموش کن دلیل وی پیش کردتی کہ فرعون واقعی لا جواب ہوگیا تے اس نے ناراضی تے غصہ دے اظہار دے بجائے گفتگو دا پہلو فوراً بدل دتا تے موسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں رب العٰلمین دے متعلق گل گل شروع کردتی تے اوہ دلیل و حجت ایہی سی کہ موسیٰ (علیہ السلام) نے کہیا ” تاں نے جو کچھ کہیا میری شخصیت تے ذات تو‏ں متعلق اے لیکن کیہ ایہ گلاں اس دے لئی جواز دا سبب بن سکدیاں نيں کہ بنی اسرائیل د‏‏ی پوری قوم نو‏‏ں تاں غلام بنائے رہے ایہ تاں صریح ظلم ا‏‏ے۔ “ لہٰذا مفسرین د‏‏ی تفسیر تے ترجمہ ہی صحیح اے تے نجار دے ترجمہ نو‏‏ں تسلیم کرلینے دے بعد کلام د‏‏ی تمام لطافت تے خوبی فنا ہوجاندی اے تے سیاق وسباق دے نال وی بےتکلف اس دا جوڑ نئيں لگدا۔