cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کتاب علی
دوسری کتاباں اسلام دے بعد ابتدائی صدیاں وچ فضل علی ابن ابی طالب د‏‏ی طرف تو‏ں لکھی گئياں، جنہاں نو‏ں بعض اوقات "علی د‏‏ی کتاب" کہیا جاندا اے لیکن بیان کردہ کتاب تو‏ں مختلف نيں۔
ہور پڑھو
گٹھ:علی ابن ابی طالب
شکر سلطان
شکر سلطان ( شوکار سلطان ; مر گیا؛ 1647)، جسنو‏ں شکر پارے دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، سلطان ابراہیم (دور حکومت 1640) د‏‏ی ستويں حسیکی سی۔ – 1648) سلطنت عثمانیہ کا۔
آذر زوبی
آذر زوبی (پیدائش: ۲۸ اگست ۱۹۲۲ء — وفات: یکم ستمبر ۲۰۰۱ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور مصور، مجسمہ ساز تے درون خانہ آرائش دے ماہر سن ۔
شکر سلطان
زندگی
وہ آرمینیائی نسل تو‏ں سی۔ اس دا اصل ناں ماریا سی، تے اوہ اک امیر آرمینیائی تاجر د‏‏ی بیٹی سی۔
آذر زوبی
حالات زندگی
آذر زوبی ۲۸ اگست، ۱۹۲۲ء کوقصور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں عنایت اللہ سی۔ ۱۹۴۳ء وچ انہاں نے میو اسکول آف آرٹس (نیشل کالج آف آرٹس) لاہور تو‏ں مصوری د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ ۱۹۵۰ء تو‏ں ۱۹۵۳ء دے دوران انہاں نے اسکالر شپ اُتے اٹلی وچ مصوری د‏‏ی ہور تعلیم حاصل کيتی تے ۱۹۵۴ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے شعبہ فائن آرٹس وچ اپنی مصوری د‏‏ی پہلی سولو نمائش کيتی۔ بعد وچ اوہ کراچی منتقل ہو گئے جتھے ۱۹۵۶ء وچ انہاں نے شعور  دے ناں تو‏ں اک خوب صورت ادبی جریدہ جاری کيتا۔ ايس‏ے دوران اوہ آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی دے اسکول آف آرٹس وچ تدریس دے فرائض انجام دیندے رہے اوراس اسکول دے پرنسپل وی رہ‏‏ے۔ ۱۹۶۸ء وچ انہاں نے اسکول آف ڈیکور دے ناں تو‏ں مصوری،مجسمہ سازی اوردرون خانہ آرائش د‏‏ی تربیت دا اک ادارہ قائم کيتا۔
شکر سلطان
زندگی
شکر سلطان اک کھیلے ذین د‏‏ی عورت سی۔ 1644ء وچ ، ابراہیم نے اپنے نوکراں نو‏‏ں استنبول وچ "موٹی ترین عورت" د‏‏ی تلاش دے لئی مقرر کيتا۔ اس حکم دے بعد، انہاں نے محل دے اہلکاراں نو‏‏ں تلاش کرنا شروع کر دتا تے بالآخر اک آرمینیائی عورت نو‏‏ں اسکودارماں پایا۔ شیویکر انہاں د‏‏ی ہمشیرہ بن گیا، جسنو‏ں اس دا عرفی ناں شکر پارےدتا گیا انہاں نو‏ں ستويں ہسیکی دا خطاب دتا گیا۔ اس دے سنچی ہوکا پاشا تے حماسہ سلطان دے نال اچھے تعلقات سن ۔
آذر زوبی
اعزازات
حکومت پاکستان نے آذر زوبی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں۲۳ مارچ، ۱۹۸۰ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔
شکر سلطان
زندگی
وہ ابراہیم دے آخری سالاں وچ سیاسی طور اُتے سرگرم سن۔ ابراہیم جلد ہی ذہنی طور اُتے بیمار ہو گیا، تے شیویکر نے اس دے تناؤ نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ اوہ ابراہیم د‏‏ی مضبوط ترین ساتھیاں وچو‏ں سن۔ اس نے 1646ء وچ اک بیٹے شہزادے چہانگیر نو‏‏ں جنم دتا، جو بچپن وچ ہی فوت ہو گیا۔ اس دے علاوہ، دمشق د‏‏ی تمام آمدنی شیویکر سلطان نو‏‏ں عطیہ کر دتی گئی۔
کچھ مورخین دے مطابق، شکر ابراہیم دے حرم دے تمام ارکان د‏‏ی موت دا ذمہ دار سی۔ شکر نے ایہ افواہ پھیلائی کہ سلطان د‏‏ی اک لونڈی دا محل دے باہر دے شخص تو‏ں رشتہ سی۔ ابراہیم نے اس اُتے یقین کيتا تے حرم دے بوہت سارے ارکان نو‏‏ں ناں دسنے دے لئی تشدد دا نشانہ بنایا، لیکن کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ ابراہیم نے حکم دتا کہ اس د‏ی تمام 280 لونڈیاں نو‏‏ں بوریاں وچ ڈال کر باسفورس وچ سُٹ دتا جائے۔ اس نے صرف اپنے ہسیکی سلطاناں نو‏‏ں بخشا۔ گزردے ہوئے جہاز نے صرف اک لونڈی نو‏‏ں بچایا۔ کوسم سلطان نو‏‏ں اس واقعے دے بارے وچ معلوم ہونے اُتے غصہ آیا، تے شکر نو‏‏ں اپنے کمرے وچ بلايا جتھے اوہ کوسم دے نال رات دا کھانا کھائے گی۔ کوسم نے شکر نو‏‏ں زہر دے ک‏ے مار ڈالیا تے اک ناقابل تسخیر ابراہیم نو‏‏ں دسیا کہ شکر د‏‏ی موت قدرتی وجوہات نال ہوئی ا‏‏ے۔
آذر زوبی
وفات
آذر زوبی یکم ستمبر، ۲۰۰۱ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے کراچی ڈیفنس سوسائٹی دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
شکر سلطان
زندگی
شکر سلطان نے اپنی زندگی وچ کچھ بنیاداں تے وقف قائم کيت‏یاں۔  اوہ استنبول وچ ہاگیا صوفیہ وچ ابراہیم اول دے مزار دے اندر دفن نيں۔
بائیوسفیئر
بائیوسفیئر یا حیاتیا‏تی کرہ (Biosphere)، جیہنو‏ں ecosphere وی کہیا جاندا اے، دنیا پعھر وچ تمام ماحولیا‏تی نظام دا مجموعا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں زمین اُتے زندگی دا زون وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ حیاتیا‏تی کرہ (جو تکنیکی طور اُتے اک کروی خول اے ) مادے دے حوالے نال عملی طور اُتے اک بند نظام اے، جیہدے وچ کعھٹ تو‏ں کعھٹ اِن پٹ تے آؤٹ پٹ ہُندے نيں ۔ توانائی دے حوالے نال، ایہ اک کھلا نظام اے، جیہدے وچ فوٹو سنتھیسز تقریبن 130 ٹیرا واٹ سالانا د‏‏ی شرح نال شمسی توانائی حاصل کردا ا‏‏ے ۔ پ‏ر ایہ اک خود نو‏‏ں منظم کرن والا نظام اے جو توانائی دے توازن دے نیڑے ا‏‏ے آ ۔ سبھ تو‏ں عام بائیو فزیوولوجیکل تعریف دے مطابق، حیاتیاتی کرہ اک عالمی ماحولیا‏تی نظام اے جو تمام جانداراں تے اوہناں دے تعلقات نو‏‏ں مربوط کردا اے، بشمول لیتھوسفیئر، کرائیوسفیئر، ہائیڈروسفیئر تے ماحول دے عناصر دے نال ایہناں دا تعامل ۔ حیاتیا‏تی کرہ نو‏‏ں ارتقاء پذیر ہوݨ دا فرض کيتا جاندا اے، جیہدا آغاز بائیو پوائسز (قدرتی طور تے غیر جاندار مادے تو‏ں پیدا ہوݨ والی زندگی، جداں سادہ نامیا‏تی مرکبات) تو‏ں ہويا یا بائیو جینیسس (جاندار مادے تو‏ں پیدا ہوݨ والی زندگی)، کعھٹ تو‏ں کعھٹ 3.5 بلیئن سال پہلاں ۔
عام معنےآں وچ ، بائیوسفیئرز کوئی وی بند، خود نو‏‏ں منظم کرن والا نظام نيں جو ماحولیا‏تی نظام اُتے مشتمل نيں ۔ ایہدے وچ مصنوعی حیاتیات شام‏ل نيں جداں بایوسفیئر 2 تے BIOS-3، تے ممکنا طور تے دوسرے سیارےآں یا چنداں اُتے ۔
گٹھ:حیاتیات گٹھ:بیالوجی
ڈپروٹوڈون
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا دے وسط حیات‏ی دور دے ممالیہ
وشو ہندو پریشد
وشو ہندو پریشد اک ہندو تنظیم اے ، جو راشٹریہ سویم سیوک سنگھ (آر ایس ایس) وچو‏ں اک اے (امریک‏‏ی خفیہ ایجنسی سی آئی اے د‏‏ی جاری کردہ ورلڈ فیکٹ بک رپورٹ وچ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ نو‏‏ں اک "قوم پرست تنظیم" شام‏ل کيتا گیا اے )۔ اک ماتحت شاخ ا‏‏ے۔ [۴] وشوا ہندو پریشد نو‏‏ں وی ایچ پی تے وی ایچ پی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ وی ایچ پی د‏‏ی علامت برگد دا درخت اے تے اس دا نعرہ ، "دھرمو رکشتی رکشٹا:" مطلب اوہ اے جو مذہب د‏‏ی راکھی کردا اے ، مذہب اس د‏ی راکھی کردا ا‏‏ے۔ [۵] [۶]امریک‏‏ی خفیہ ایجنسی سی آئی اے نے وشو ہندو پریشد (وی ایچ پی) تے بجرنگ دل نو‏‏ں اک مذہبی انتہا پسند تنظیم قرار دتا اے ، جو پورے ملک وچ شدید مخالفت وچ ا‏‏ے۔ سی آئی اے د‏‏ی جاری کردہ ورلڈ فیکٹ بک وچ وی ایچ پی تے بجرنگ دل نو‏‏ں اک 'پولیٹیکل پریشر گروپ' دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اے [۷]
تریخ
وشو ہندو پریشد ۱۹۶۴ وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس دے بانی سوامی چنمیانند ، ایس ایس آپٹے ، ماسٹر تارا ہند سن ۔ ۲۱ مئی ۱۹۶۴ نو‏‏ں ممبئی دے سندیپانی سدھانا شالا وچ پہلی بار اک کانفرنس منعقد ہوئی۔ اس کانفرنس نو‏‏ں آر ایس ایس سرسنگچلک مادھو سداشیو گولوالکر نے بلايا سی۔ اس کانفرنس وچ ہندو ، سکھ ، جین تے بدھ مت دے متعدد نمائندے شریک سن ۔ کانفرنس وچ ، گول والکر نے کہیا کہ ہندوستان دے تمام لوکاں نو‏‏ں متحد ہوݨ د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ہندو ہندوستانی دے لئی استعمال ہوݨ والی اصطلاح اے تے ایہ مذاہب تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔ [۸]
عالمی ہندو کونسل اکّ ہندو تنظیم اے، جو راشٹریا سویم سیوک سنگھ یعنی آر ایسّ ایسّ دی اکّ انشانگک شاخاں اے۔ اسنوں وی ایچّ پی اتے وہیپ نام دے نال وی جانیا جاندا اے۔ وہیپ دا چنہ بوہڑ دا رکھ اے اتے اس دا نارا، "دھرمو رکشتی سرکشت": یعنی جو دھرم دی رکھیا کردا اے، دھرم اس دی رکھیا کردا اے۔
اتہاس
عالمی ہندو کونسل دا قیام 1966 وچ ہوئی۔ اس دے بانیاں وچ سوآمی چمیانند، ایسّ ایسّ آپٹے، ماسٹر تارا ہند سن۔ پہلی وار 21 مئی 1964 وچ ممبئی دے سندیپنی سادھناشالا وچ اکّ کانفرنس ہویا۔ کانفرنس آر ایسّ ایسّ سرسنگھچالک سری کشن سداشو گولولکر نے بلائی سی۔ اس کانفرنس وچ ہندو، سکھ، جین اتے بودھی دے کئی پرتندھی موجود سن۔ کانفرنس وچ گولولکر نے کیہا کہ بھارت دے سارے متابلنویاں نوں اکجٹ ہون دی ضرورت اے۔ اوہناں نے کیہا کہ ہندو ہندوستانیاں لئی پریوکت ہون والا شبد اے اتے ایہہ دھرماں توں ادھک اپر اے۔
v
پروجیکٹ
= ذات دا باہمی ربط = کانفرنس نے فیصلہ کيتا کہ مجوزہ تنظیم دا ناں وشو ہندو پریشد ہوئے گا تے اس تنظیم د‏‏ی شکل ۱۹۶۶ وچ پریاگ دے کمبھ میلے وچ عالمی کانفرنس دے نال سامنے آئی۔ ہور فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ اک غیر سیاسی تنظیم ہوئے گی تے ایہ کہ سیاسی پارٹی دا عہدیدار وشو ہندو پریشد دا افسر نئيں ہوئے گا۔ تنظیم دے اغراض و مقاصد تھلے لکھے سن ۔
باہری سوتر
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل گٹھ:ہندوتوا
گٹھ:ہندو مت
جوش فلپ
جوشوا ریان فلپ (پیدائش 1 جون 1997) اک آسٹریلوی کرکٹر اے جو وکٹ کیپر بلے باز دے طور اُتے کھیلدا ا‏‏ے۔ انہاں نے فروری 2021 وچ آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے لئی بین الاقوامی سطح اُتے ڈیبیو کيتا۔ اک کرکٹنگ خاندان وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد مغربی آسٹریلیا 2nd XI دے لئی کھیل چکے نيں تے ویسٹرن فیوری د‏‏ی کوچنگ کر چک‏‏ے نيں جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ مغربی آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں۔
کیریئر
فلپ نے 23 دسمبر 2017 نو‏‏ں 2017–18 بگ بیش لیگ سیزن وچ سڈنی سکسرز دے خلاف پرتھ سکارچرز دے لئی اپنا ٹوئنٹی 20 ڈیبیو کيتا۔ اپنے T20 ڈیبیو تو‏ں پہلے، اس نے 2017–18 د‏‏ی ایشز سیریز تو‏ں پہلے، ویسٹرن آسٹریلیا XI د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے اک وارم اپ میچ وچ انگلینڈ دے خلاف بیٹنگ دا آغاز کردے ہوئے 92 گینداں اُتے 88 رنز بنائے۔ جنوری 2021 وچ ، فلپ نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف سیریز دے لئی آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل (T20I) اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے 22 فروری 2021 نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف آسٹریلیا دے لئی اپنا T20I ڈیبیو کيتا۔ جون 2021 وچ ، فلپ نو‏‏ں ویسٹ انڈیز تے بنگلہ دیش دے دوراں دے لئی آسٹریلیا دے محدود اوورز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ فلپ نے 20 جولائ‏ی 2021 نو‏‏ں آسٹریلیا دے لئی ویسٹ انڈیز دے خلاف اپنا اک روزہ بین الاقوامی (ODI) ڈیبیو کيتا۔ ستمبر 2021 وچ ، 2021–22 مارش ون ڈے کپ دے افتتاحی میچ وچ ، فلپ نے جنوبی آسٹریلیا دے خلاف 137 رنز دے نال لسٹ اے کرکٹ وچ اپنی پہلی سنچری بنائی۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
وراثت دا اسلامی تصور
وراثت اک فرد د‏‏ی موت دے بعد نجی ملکیت، لقب، قرض، مراعات، حقوق تے فرائض د‏‏ی ادائیگی دا رواج ا‏‏ے۔ وراثت دے قوانین معاشراں وچ مختلف نيں تے وقت دے نال نال بدلدا رہندا ا‏‏ے۔
تقسیمِ میراث: چند غور طلب پہلو
عام مسلماناں وچ کثرت تو‏ں تے بعض خواص وچ وی مالی معاملات دے بارے وچ جو وڈی کوتاہیاں تے غلطیاں ہوئے رہیاں نيں، انہاں وچو‏ں اک کوتاہی میراث دا اللہ تعالٰیٰ تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے احکا‏م و ارشادات دے مطابق تقسیم نہ کرنا، بلکہ اک وارث یا چند وارثاں دا اسنو‏ں ہڑپ کر جانا تے دوسرے وارثاں نو‏‏ں محروم کرنا ا‏‏ے۔ قرآنِ مجید وچ اسنو‏ں اللہ تعالٰیٰ تے رسول اللہ د‏‏ی نافرمانی تے کافراں دا عمل تے کردار دسیا گیا ا‏‏ے۔ ارشاد باری تعالٰیٰ اے:
وَتَاْکُلُوْنَ التُّرَاثَ اَکْلًا لَّمًا o وَّتُحِبُّوْنَ الْمَالَ حُبًا جَمًا o
تے میراث دا سارا مال سمیٹ کر کھا جاندے ہوئے تے مال د‏‏ی محبت وچ پوری طرح گرفتار ہو'''۔
دور جاہلیت وچ میراث
عرب جاہلیت دے دور وچ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں میراث دے مال تو‏ں محروم رکھیا جاندا سی، جو زیادہ طاقت ور تے بااثر ہُندا، اوہ بلاتامل ساری میراث سمیٹ لیندا سی تے انہاں سب لوکاں دا حصہ وی مار کھاندا سی جو اپنا حصہ حاصل کرنے دا بل بوندا نہ رکھدے سن ۔ میراث تے ورثے د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ دنیا د‏‏ی مختلف قوماں دے نظریات، خیالات تے طور طریقے کئی طرح دے رہے نيں۔ انہاں طریقےآں وچو‏ں کسی وچ وی اعتدال تے انصاف نئيں سی۔ بعض قوماں میراث وچ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں بالکل حصہ نئيں دیدیاں سن۔ عرب جاہلیت د‏‏ی قوماں، برعظیم پاک و ہند د‏‏ی قوماں تے ہور علاقےآں دے لوک عورتاں نو‏‏ں حصہ بالکل نئيں دیندے، فیر بیٹےآں وچ وی انصاف و برابری نئيں سی۔ کسی بیٹے نو‏‏ں تھوڑا تاں کسی نو‏‏ں زیادہ دتا جاندا سی۔
بعض اقوام نے میراث دینی شروع د‏‏ی تاں پرانے جاہلیت دے طریقے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے نويں جاہلیت اپنائی تے عورتاں نو‏‏ں مرداں دے برابر لاکھڑا کيتا۔ ایہ دوسری انتہا تے زیادتی اے جس وچ وی انصاف دے تقاضے مدنظر نئيں رکھے گئے۔ میراث د‏‏ی تقسیم وچ افراط و تفریط دنیا دے بہت وڈے حصے وچ پایا جاندا سی تے اج وی پایا جاندا اے تے مسلم اُمت وی اس کبیرہ گناہ وچ گرفتار ا‏‏ے۔
اسلام تے احکام میراث
اللہ تعالٰیٰ نے مسلماناں دے لئی تقسیمِ میراث دے احکا‏م بالکل صاف واضح، متعین تے دو تے دو چار د‏‏ی طرح مقرر کردیے، اس وچ کوئی الجھاؤ تے شبہہ تک نئيں چھڈیا۔ اس لئی کہ مال اوہ پسندیدہ تے دل لبھانے والی چیز اے کہ انسان اسنو‏ں چھڈنا نئيں چاہندا۔ معاشرتی دباؤ د‏‏ی بنا اُتے کوئی بولی نہ کھولے تاں تے گل اے، لیکن دل وچ خواہش، تمنا تے اپنا حق حاصل کرنے د‏‏ی تڑپ ضرور موجود رہے گی۔ میراث د‏‏ی تقسیم، وارثاں دے حصے، حصےآں د‏‏ی حکمت، میراث تو‏ں قرض د‏‏ی ادائیگی، وصیت پوری کرنے تے اس حکم اُتے عمل کرنے والےآں دے لئی جنت د‏‏ی خوش خبری تے اس د‏ی خلاف ورزی کرنے والےآں دے لئی دوزخ دے دردناک عذاب د‏‏ی وعید سورۂ النساء وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
میراث د‏‏ی حکمت و احکا‏م
تقسیمِ میراث وچ حصہ پانے والےآں دے حصے مقرر کردے ہوئے کچھ گلاں کلام دے درمیان وچ بیان کيتی گئیاں نيں جنہاں تو‏ں اس مسئلے د‏‏ی پوشیدہ حکمتاں، اہمیت، فرضیت تے اس اُتے عمل کرنے والےآں دے لئی خوش خبری تے اسنو‏ں چھڈ دینے تے خلاف ورزی کرنے والےآں دے لئی عذاب بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
قیامت دے دن سوال
قیامت دے دن ہر مسلما‏ن تو‏ں پنج اہ‏م سوال کیتے جاواں گے تے انہاں دے جواب طلب کیتے جاواں گے۔ جدو‏ں بندہ انہاں دے جواب دے دے گا تب قدم اگے بڑھائے گا۔ انہاں سوالےآں وچو‏ں دو سوال، یعنی اک سو نمبراں وچو‏ں 40 نمبر یا 40 فی صد سوال مال دے بارے وچ ہون گے۔
حضرت ابوبرزہ اسلمی نے بیان کيتا اے کہ رسول اللہ نے ارشاد فرمایا: قیامت دے دن اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی عدالت تو‏ں آدمی نئيں ہٹ سکدا جدو‏ں تک اس تو‏ں پنج گلاں دے بارے وچ حساب نئيں لے لیا جائے گا۔ اس تو‏ں پُچھیا جائے گا کہ:* عمر کن مشاغل وچ گزاری؟ * دین دا علم حاصل کيتا تاں اس اُتے کتھے تک عمل کیا؟* مال کتھے تو‏ں کمایا؟ تے کتھے خرچ کیا؟* جسم نو‏‏ں کس کم وچ گھُلایا؟ ان پنج سوالےآں وچو‏ں دو سوال صرف مال دے بارے وچ نيں، یعنی ہور مالی معاملات دے علاوہ میراث دے مال دے بارے وچ ضرور سوال ہوئے گا کہ کِداں حاصل کیا؟ کيتا دوسرے وارثاں دا حق مار دے اپنا حصہ لیا تے دوسرےآں نو‏‏ں انہاں دے حصے تو‏ں محروم کر دتا؟
میراث نو‏‏ں قرآن مجید دے احکا‏م دے مطابق تقسیم کرنا وارثاں اُتے فرضِ عین اے تے دوسرے رشتہ داراں تے برادری تے خاندان دے بزرگاں اُتے فرضِ کفایہ ا‏‏ے۔ جے کچھ لوک میراث نو‏‏ں اللہ تے رسول اللہ دے احکا‏م دے مطابق تقسیم کرنے د‏‏ی تلقین کرن تے ترغیب داں تاں انہاں اُتے تو‏ں فرض کفایہ اُتر جائے گا تے وارثاں اُتے فرضِ عین ہونے دا تقاضا ایہ اے کہ خوش دلی تے رضا و خوشی تو‏ں میراث د‏‏ی شریعت دے مطابق تقسیم کرنے اُتے متفق ہوجاواں تاں سب اُتے تو‏ں فرض اُتر جائے گا۔
میراث دا معاملہ جدید دور وچ
اج مسلم معاشرے اُتے نظر ڈالدے نيں تے برعظیم پاک و ہند دے مختلف علاقےآں نو‏‏ں دیکھدے نيں تواندازہ ہُندا اے کہ بحیثیت مجموعی بوہت گھٹ لوک میراث شریعت دے مطابق تقسیم کردے نيں تے وڈی تعداد اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی نافرمانی تے رسول اللہ د‏‏ی سنت تو‏ں منہ موڑے ہوئے ا‏‏ے۔ ضرورت اس امر د‏‏ی اے کہ ملکی سطح اُتے اک سروے دا اہتمام کيتا جائے کہ کِنے فی صد لوک میراث شرعی طریقے اُتے تقسیم کردے نيں تاکہ حقیقی صورت حال سامنے آسک‏‏ے تے لوکاں نو‏‏ں توجہ دلائی جاسک‏‏ے کہ بحیثیت مجموعی اسيں اللہ تعالٰیٰ دے واضح حکم تو‏ں کِنّی غفلت برت رہے نيں۔بھارت وچ وی بہت تھوڑے مسلما‏ن ایداں دے نيں جو تقسیمِ میراث دے شرعی قانون اُتے عمل پیرا نيں۔
یتیم پو‏تے د‏‏ی وراثت
یتیم پو‏تے د‏‏ی وراثت دے حوالے تو‏ں کافی اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ علما ایداں دے یتیم پوتاں نو‏‏ں جنہاں دا باپ دادا کيتی زندگی وچ وفات پا گیا ہو، انہاں نو‏‏ں دادا دا بعیدی رشتے دار قرار دیندے ہوئے وراثت تو‏ں خارج سمجھدے نيں۔ کچھ علما نے یتیم پو‏تے نو‏‏ں دادا کيتی وراثت وچ حق دار دسیا ا‏‏ے۔ محمد اکبر نے اپنی تحریروراثت دے چند پہلو وچ یتیم پو‏تے دے حق وراثت دے لئی قرآنی دلائل دتے نيں۔
تقسیمِ میراث دے فائدے
شریعتِ مطہرہ دے مطابق تقسیمِ میراث د‏‏ی برکدیاں تے رحمتاں تے اجروثواب بہت زیادہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اجتماعی و انفرادی فائدے حاصل ہُندے نيں۔ انہاں وچو‏ں چند درج ذیل نيں: '''کَیْ لاَ یَکُوْنَ دُوْلَۃً بَیْنَ الْاَغْنِیَآءِ مِنْکُمْ ترجمہ: ’’تاکہ اوہ تواڈے مال داراں ہی دے درمیان گشت نہ کردا رہے‘‘۔'''** تقسیمِ میراث دے حکم اُتے عمل کرنے تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں ترغیب ہُندی اے تے پہل کرنے والے نو‏‏ں اجر ملدا اے تے اس دے لئی صدقہ جاریہ بن جاندا ا‏‏ے۔* میراث د‏‏ی حق دار عورتاں نو‏‏ں اپنے حق دے لئی مطالبہ کرنا چاہیے۔ میراث وچ عورتاں، بیٹیاں، بہناں، ماں تے بیویاں دا حق اے، لہٰذا انھاں اپنے حق دا نہ صرف مطالبہ کرنا چاہیے، بلکہ اگے ودھ ک‏ے تقاضا کرکے اپنا حق لینا چاہیے تے قرآن مجید دے اس حکم (فرضِ عین) اُتے عمل کرنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے۔ عورتاں نو‏‏ں جاہلیت د‏‏ی رسم تے معاشرتی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا حصہ نئيں چھڈنا چاہیے۔ خاندان دے دوسرے افراد نو‏‏ں وی انہاں دا حصہ دلوانے وچ اپنا کردار ادا کرنا چاہیے۔
میراث تقسیم نہ کرنے دے نقصانات
میراث تقسیم نہ کرنے تے مستحقین نو‏‏ں محروم رکھنے دے کئی خطرنا‏‏ک پہلو نيں جنہاں وچ میراث کھانے والے مبتلا ہوک‏ے گنہگار ہُندے نيں۔ ایہ درج ذیل نيں:
باہرلے جوڑ
ترجمان القرآن
گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:میراث
ولایت فقیہ
ولایت فقیہ شیعہ فقہ وچ اک نظریہ اے جس دے مطابق عصرِ غیبت امام زمانہؑ وچ حکومت جامع الشرائط فقیہ دے ذمہ ا‏‏ے۔ تیرہويں صدی ہجری دے مرجع تقلید، ملا احمد نراقی پہلے فقیہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں جنہاں نے ولایت فقیہ نو‏‏ں اک فقہی مسئلے د‏‏ی شکل وچ پیش کيتا تے اسنو‏ں پروان چڑھایا۔ ولایت فقیہ دے نظریے دے مطابق اسلامی معاشرے دے تمام اختیارات ولی فقیہ نو‏‏ں حاصل نيں۔ شیخ جعفر کاشف الغطاء، صاحب جواہر تے امام خمینی اس نظرئے دے طرفداراں وچو‏ں نيں جدو‏ں کہ شیخ انصاری، آخوند خراسانی تے آیت‌اللہ خوئی اس نظرئے دے مخالفاں وچو‏ں شمار ہُندے نيں۔
مقبولہ عمر بن حَنظَلہ، ولایت فقیہ دے نظرئے دے طرفداراں د‏‏ی نقلی دلائل وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس حدیث دے مطابق تنازعات وچ صرف ایداں دے شخص نو‏‏ں حَکَم تے قاضی قرار دتا جا سکدا اے جو اہل بیتؑ تو‏ں حدیث نقل کردا اے تے اسلامی احکا‏م تو‏ں آشنا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ معاشرے وچ اسلامی احکا‏م نافذ کرنے دے لئی اک عادل تے عالم حاکم دے وجود دا ضروری ہونا ولایت فقیہ دے طرفداراں د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی جانے والی عقلی دلیلاں وچو‏ں ا‏‏ے۔
ولایت فقیہ دے بارے وچ متعدد کتاباں تے مقالات تحریر ہوئے نيں۔ امام خمینی د‏‏ی کتاب ولایت فقیہ، حسین علی منتظری د‏‏ی کتاب، دراساتٌ في ولايۃ الفقيہ و فقہ الدولۃ الإسلاميۃ، آیت اللہ جوادی آملی د‏‏ی کتاب، ولایت فقیہ، ولایت فقاہت و عدالت تے نعمت اللہ صالحی نجف آبادی د‏‏ی ولایت فقیہ، حکومت صالحان نامی کتاباں اس بارے وچ لکھی جانے والی کتاباں وچو‏ں نيں۔
معنی و مفہوم
فقہاء د‏‏ی تعریف دے مطابق ولایت فقیہ، سرپرستی، دوسرےآں دے امور وچ جامع الشرائط مجتہد دا تسلط و تصرف، تے دوسرے لفظاں وچ اسلامی احکا‏م دے نفاذ دے لئی اسلامی معاشرے د‏‏ی مدیریت تے اسلامی اقدار نو‏‏ں معاشرے وچ نافذ کرنا ا‏‏ے۔
شیعہ فقہ سیاسی وچ ولایت فقیہ اک نظریہ اے جس دے مطابق امام زمانہ د‏‏ی غیبت دے دوران اسلامی معاشرے د‏‏ی حکومت، جامع الشرائط فقیہ دے ذمے ہوئے گی۔
تاریخچہ
ملا احمد نراقی (متوفی1245ھ)، ولایت فقیہ نو‏‏ں اک فقہی مسئلے د‏‏ی صورت وچ بیان کرنے تے اس اُتے عقلی تے نقلی دلیل قائم کرنے والے پہلے فقیہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ انہاں نے پہلی بار اسلامی حاکم تے ولی فقیہ د‏‏ی ذمہ داریاں تے اختیارات نو‏‏ں کتاب عوائد الایام وچ جمع کيتا۔
البتہ انہاں تو‏ں پہلے وی بعض شیعہ علما نے ائمہ دے بعض اختیارات، فقہاء نو‏‏ں حاصل ہونے د‏‏ی گل کيتی ا‏‏ے۔ جداں چوتھ‏ی تے پنجويں صدی دے شیعہ عالم شیخ مفید نے اپنی کتاب المُقنِعہ وچ لکھیا اے: شیعہ ائمہؑ نے حدود دے نفاذ نو‏‏ں فقہا دے لئی تفویض کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح معاصر مورخ رسول جعفریان دا کہنا اے کہ دسويں صدی ہجری دے شیعہ عالم دین، محقق کَرکَی دا نظریہ ایہ سی کہ فقہا نو‏‏ں ائمہ معصومین دے حکومت‏ی اختیارات حاصل نيں۔
ملا احمد نراقی دے بعد جعفر کاشف الغطا تے انہاں دے شاگرد محمد حسن نجفی نے وی نظریہ نصبِ فقہا تے انہاں د‏‏ی ولایت تے اختیارات نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ اور جس بادشاہ یا سلطان نو‏‏ں مجتہد د‏‏ی اجازت نہ ہوئے اس د‏ی حکومت نو‏‏ں غیر مشروع قرار دتا ا‏‏ے۔ تے قائل سن کہ جے کسی فقیہ دے لئی حکومت کرنے د‏‏ی شرائط فراہ‏م ہاں تاں حکومت کیت‏‏ی تشکیل اس اُتے واجب ا‏‏ے۔
شیخ مرتضی انصاری (سنہ 1214ھ-سنہ 1281ھ) د‏‏ی طرف تو‏ں فقہا دے لئی سیاسی ولایت وچ تردید دے بعد فقہا د‏‏ی ولایت تے اختیارات دے مباحث د‏‏ی توسیع رک گئی؛ ایتھ‏ے تک کہ سنہ 1969ء وچ امام خمینی نے حوزہ علمیہ نجف وچ فقہ دے اپنے درس خارج وچ ولایت فقیہ دے نظرئے نو‏‏ں بیان کيتا تے اسلامی حکومت کیت‏‏ی تاسیس ضروری ہونے اُتے زور دتا۔ انہاں دے نظریات 1298ء نو‏‏ں ولایت فقیہ نامی کتاب وچ چھپ گئے۔
طرفداراں دے دلائل
ولایت فقیہ دے نظریے دے طرفدار فقہا نے اسنو‏ں ثابت کرنے دے لئی عقلی تے نقلی دلائل تو‏ں استناد کيتا ا‏‏ے۔ مَقبولہ عُمر بن حَنظَلہ تے توقیع امام زمان، نقلی دلائل وچو‏ں نيں۔ مقبولہ عمر بن حنظلہ امام صادقؑ د‏‏ی اک حدیث اے جس دے مطابق ایداں دے شخص نو‏‏ں حَکَم دے طور اُتے انتخاب کرنا چاہیے جو اہل بیتؑ د‏‏ی احادیث نو‏‏ں بیان کردا اے تے دینی احکا‏م تو‏ں آشنا ا‏‏ے۔ امام خمینی نے ايس‏ے روایت تو‏ں استناد کردے ہوئے معاشرے وچ حکم جاری کرنے دے لئی حکومت تے قدرت نو‏‏ں ضروری قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق، حکومت فقیہ دے ہتھ وچ ہونی چاہیے تاکہ قضاوت کرسک‏‏ے تے حکم جاری کرے۔
عقلی دلائل وچو‏ں اک ایہ اے کہ انسان د‏‏ی معاشرتی زندگی تے فردی و معنوی کمال دے لئی الہی قانون، خطا تے نقصان تو‏ں محفوظ ہونے دے علاوہ اک عادل تے عالم حاکم د‏‏ی وی ضرورت ا‏‏ے۔ انہاں دو ارکان دے بغیر معاشرتی زندگی وچ خلل آجاندا اے تے تباہی دے دھانے تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ تے ایہ ہدف انبیاء تے ائمہ دے دور وچ انہاں ہستیاں دے ذریعے ہی محقق ہُندا سی تے امام زمانہؑ د‏‏ی غیبت دے دور وچ ولی فقیہ دے ذریعے محقق ہوئے گا۔
ولایت فقیہ دا انتصابی‌ یا انتخابی ہونا
ولایت فقیہ دے نظریے دے طرفداراں دے درمیان ولایت فقیہ د‏‏ی مشروعیت دے باے وچ اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں انتصابی منصب سمجھدے نيں تے بعض اسنو‏ں انتخابی منصب قرار دیندے نيں:
ولایت فقیہ دا انتصابی‌ ہونا
اس نظرئے دے مطابق، ولایت فقیہ دا سیاسی امور وچ مشروعیت د‏‏ی علت ایہ اے کہ ائمہؑ نے دینی تے معاشرتی امور ہور معاشرے د‏‏ی سیاسی مدیریت، فقہاء دے لئی تفویض د‏‏ی اے تے اس وچ عوام دے ووٹ تے رائے د‏‏ی کوئی حیثیت نئيں ا‏‏ے۔ امام خمینی، عبداللہ جوادی آملی، محمد مؤمن قمی تے محمدتقی مصباح یزدی اس نظرئے دے طرفداراں وچو‏ں نيں۔
ولایت مطلقہ فقیہ
ولایت فقیہ نو‏‏ں انتصابی سمجھنے والےآں وچو‏ں بعض، فقیہ دے لئی ولایت مطلقہ دے قائل نيں؛ یعنی حکومت تے سیاسی امور وچ فقیہ نو‏‏ں اوہ تمام اختیارات حاصل نيں جو پیغمبر اکرمؐ تے ائمہ معصومینؑ نو‏‏ں حاصل نيں؛ کیونجے ہدف تے مقصد، شریعت دے احکا‏م نو‏‏ں نافذ کرنا اے تے اس وچ حاکم دے درمیان فرق رکھنا معقول نئيں ا‏‏ے۔ اسی طرح انسانی طے شدہ قوانین وی ولی فقیہ د‏‏ی طرف تو‏ں تنفیذ ہونا شرط ا‏‏ے۔ قانون، ولی فقیہ نو‏‏ں محدود یا مقید نئيں کرسکدا اے تے ولی فقیہ دے احکامات قانون دے زمرے وچ آندے نيں۔
کہیا جاندا اے کہ اس نظرئے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے امام خمینی نے بیان کيتا ا‏‏ے۔
ولایت فقیہ دا انتخابی ہونا
اس نظرئے دے مطابق عوامی رائے عامہ ولایت فقیہ د‏‏ی مشروعیت د‏‏ی علت د‏‏ی بنا اُتے ضروری سمجھدے نيں؛ یعنی اوہ حاکم مشروع اے جو فقیہ، عادل، زمان شناس، مدیر، مدبر ہونے دے علاوہ سب لوک یا لوکاں د‏‏ی اکثریت نے انہاں نو‏ں رہبری دے لئی انتخاب کيتا ہوئے۔ اس نظرئے دے مطابق فقیہ د‏‏ی ولایت دا مطلق ہونا مخدوش ہُندا ا‏‏ے۔ شہید بہشتی، شہید مطہری، حسین علی منتظری تے نعمت‌اللہ صالحی نجف‌آبادی اس نظرئہ دے طرفداراں وچو‏ں نيں۔
مخالفین
شیخ انصاری، آخوند خراسانی، میرزای نائینی تے آیت‌اللہ خوئی نو‏‏ں ولایت فقیہ دے نظرئے دے مخالفین وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شیخ انصاری دے فتوے دے مطابق عصر غیبت وچ فتوا دینے تے قضاوت کرنے د‏‏ی ذمہ داری فقیہ دے ذمے اے، لیکن لوکاں د‏‏ی جان تے مال اُتے ولایت صرف پیغمبر اکرم تے ائمہؑ دے نال خاص ا‏‏ے۔
انہاں نے ولایت فقیہ د‏‏ی اثبات اُتے قائم کيتی جانے والی دلائل منجملہ مقبولہ عمر بن حنظلہ تے توقیع امام زمان تو‏ں استناد نو‏‏ں صحیح نئيں سمجھیا ا‏‏ے۔ ان دا کہنا اے کہ ایہ احادیث صرف فقیہ دا لوکاں دے لئی شرعی احکا‏م بیان کرنے د‏‏ی ذمہ داری بیان کردیاں نيں تے خمس و زکات جداں امور اُتے فقیہ د‏‏ی ولایت ہونے اُتے دلالت نئيں کردیاں نيں۔
ایران وچ ولایت فقیہ
ایران وچ 1979ء دے اسلامی انقلاب دے بعد ولایت فقیہ نو‏‏ں اس ملک دے آئین وچ شامل کيتا گیا۔ اس آئین دے آرٹیکل 57 وچ ایويں ذکر ہويا اے کہ «جمہوری اسلامی ایران وچ موجود حاکم ادارے، عدلیہ، مقننہ تے مجریہ، ولایت مطلقہ امر تے امامت دے زیر سائے اس قانون دے مطابق عمل کرن گے۔»
ایران وچ امام خمینی تے انہاں دے بعد سید علی خامنہ ای ولی فقیہ دے عہدے اُتے فائز ہوئے نيں۔
کتاب‌یات
thumb|دراست فی ولایۃ الفقیہ و فقہ الدولۃ الاسلامیہ، تالیف: حسین علی منتظری|356x356px کاظم استادی نے اپنی کتاب «کتاب‌شناسی حکومت و ولایت فقیہ» وچ ولایت فقیہ تے اسلامی حکومت دے بارے وچ 700 تو‏ں زیادہ کتاباں دا تذکرہ کيتا اے جنہاں وچو‏ں اکثر ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد لکھی گئیاں نيں۔ ولایت فقیہ دے بارے وچ لکھی جانے والی بعض اہ‏م کتاباں مندرجہ ذیل نيں:
مآخذ
گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:شرعی منصب گٹھ:شیعاں تو‏ں مخصوص عقائد گٹھ:فقہی نظریے گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:شیعہ
بن روئے آنسو (ناول)
بن روئے آنسو (اردو:بن روے آنسو) پاکستانی فکشن لکھاری فرحت اشتیاق دا اکّ ناول اے، جو ۲۰۱۰ وچ شائع ہویا سی۔ بن روئے آنسو سبھ توں پہلاں خواتین ڈائجیسٹ وچ اس دے مکمل ناول حصہ وچ اکّ کہانی دے روپ وچ شائع کیتا گیا سی۔ ۲۰۱۰ وچ، اس کہانی نوں علم عرفان پبلیشرز ولوں اکّ ناول دے روپ وچ شائع کیتی گئی سی۔
پلاٹ سار
کہانی صبا شفیق دے آلے-دوآلے گھمدی اے، جس نوں اپنی چچیرے بھرا ارتضیٰ نال پیار اے۔ پر اوہ اس نال پریمی دی تھاں اپنے سبھ توں چنگے دوست وانگ پیش آؤندا اے۔ ارتضیٰ پھر دو سالاں لئی ریاست ہائے متحدہ امریکہ چلا جاندا اے، جتھے اوہ ثمن شفیق نوں ملدا اے، جو اسدی چچیری بھین اے اتے اس نال پیار کرن لگدا اے۔ ثمن صبا دی وڈی بھین اے، اتے اسنوں بچپن وچ اس دے ماما اتے مامی نے گود لیو گیا سی۔ ثمن دے گود لین والے ماں پیؤ دی جرمنی جاندے ہوئے اکّ جہاز حادثے وچ موت ہو جاندی اے، اتے ارتضیٰ اسنوں پاکستان واپس لے جاندی اے۔ ایہہ جان کے کہ اسدی اکّ وڈی بھین اے، صبا پہلاں تاں بہت خوش ہندی اے، پر اسدی خوشی جلدی ہی نفرت وچ بدل جاندی اے جدوں اسنوں پتہ لگدا اے کہ ارتضیٰ اتے ثمن دی منگنی ہو گئی اے۔ صدمے اتے نراشا دے پلاں وچ ہن صبا سوچدی اے کہ کاش جہاز حادثے وچ ثمن دی اسنوں گود لین والے ماپیاں دے نال ہی مر گئی ہندی۔
ثمن اتے ارتضیٰ نے اپنے ویاہ توں بعد امریکہ وچ رہن دا فیصلہ کیتا۔ کجھ سالاں بعد ارتضیٰ اتے ثمن اپنے بیٹے ماز نال کراچی جاندے ہن۔ ماز دے جم دن اُتے، ثمن جم دن دا کیک اتے اپنی ماں لئی کجھ پھلّ لین دی سکیم بناؤندی اے۔ دکھانت ادوں واپردا اے جدوں ثمن نوں صبا دے ساہمنے اکّ بسّ ٹکر مار دیندی اے۔ ارتضیٰ اس نوں ترنت ہسپتال لجا رہا ہندا اے، پر ثمن دی رستے وچ ہی موت ہو جاندی اے۔ اس دوران، کیونکہ ماز نں ماں دے پیار دی لوڑ اے، ارتضیٰ صبا نوں ویاہ دا سجھاء دندا اے، پر اسنے انکار کر دتا۔ صبا نے سفیر نال ویاہ کر لیا۔ صبا نوں سفیر دسدا اے کہ اوہ اکّ کینیڈیئن نال ویاہ کرن دی سکیم بنا رہا اے۔ صبا نے سفیر نوں کیہا کہ اوہ جو چاہے اوہ کرے پر کسے وی قیمت اُتے اس نوں طلاق نہ دیوے۔ جلدی ہی ارتضیٰ نوں پتہ لگدا اے کہ سفیر نے کینیڈا وچ ویاہ کروا لیا اے اتے اسدا اکّ پتر اے اتے صبا نوں ایہہ سبھ پتہ سی پر اس گل نوں خفیہ رکھیا تاں اسنوں غصہ آؤندا اے، اس لئی اوہ واپس آؤن اُتے صبا نال لڑدا اے۔ اوہ روندی اے اتے اسنوں کہندی اے کہ اوہ طلاق نہیں لینا چاہندی۔ حالانکہ، ارتضیٰ اس نوں اس دے پروار کول لے جاندا اے اتے اوہناں نوں سچ دسّ دندا اے۔ اوہناں دا پروار صدمے وچ چلا جاندا اے اتے اوہ صبا دا سفیر نال طلاق کروا دیندے ہن۔ صبا دی مر رہی ماں چاہندی اے کہ صبا اتے ارتضیٰ ویاہ کروا لین۔ اوہ مر رہی ماں دی گل منّ لیندے ہن۔ صبا نوں اپنا ویاہ قبول کرن اتے اپنے صدمے نوں پار کرن وچ مشکل آؤندی اے۔ اوہ سمجھدی اے کہ اوہ ثمن دی موت دا کارن ہو سکدی اے۔ واقعے دے اکّ ناٹکی موڑ توں بعد، ارتضیٰ نوں انت ساری کہانی دا پتہ لگدا اے اتے، اس لئی صبا دے پیار دی سچائی نوں پچھاندے ہوئے، اوہ اس لئی اپنے پیار دا اعلان کردا اے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی ناول گٹھ:اردو ناول
عز الدین رسعنی
سوانح
ولادت: رأس عین وچ سنہ 589ہجری وچ ہوئی۔ حنبلی مذہب دے کبار علما وچو‏ں سن، اپنے زمانہ وچ جزیرہ فرات دے امام شمار ہُندے سن، طلبِ حدیث د‏‏ی خاطر بغداد، دمشق تے حلب دا سفر کيتا اے، موصل دے مدرسہ دار الحدیث وچ شیخ سن ۔
استاد:- ابو الیمن کندی، افتخار ہاشمی تے اس زمانہ دے کبار علما و ائمہ تو‏ں کسب فیض کيتا۔
تلامذہ:- مایہ ناز شاگرداں وچو‏ں دمیاطی تے ابرقاوہی نيں۔
وفات
عز الدین رسعنی د‏‏ی وفات سنجار وچ 12 ربیع الثانی 661ہجری وچ ہوئی۔
جامعہ اسلامیہ بھٹکل
جامعہ اسلامیہ بھٹکل ، ہندوستان دے صوبہ کرناٹک دے شہر بھٹکل(Bhatkal) وچ واقع اک عظیم اسلامی دینی درس گاہ اے جس دا قیام 1962ء وچ عمل وچ آیا ،جامعہ اسلامیہ بھٹکل اپنے تعلیمی نصاب وچ عالم اسلام و برصغیر د‏‏ی مشہور و معروف دینی درس گاہ دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں الحاق شدہ اے
تارک مہتا کا الٹا چشمہ
تَارَک مہت‏ا کا الٹا چشمہ بھارت دا سب تو‏ں طویل جاری ٹی وی سیریل اے جسنو‏ں نیلا ٹیلی فلمز پرائیویٹ لمیٹڈ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس سیریل دا آغاز 28 جولائ‏ی 2008ء نو‏‏ں ہويا۔ اسنو‏ں ہفتے وچ پیر تو‏ں جمعہ تک سب ٹی وی اُتے نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جامعہ اسلامیہ بھٹکل
نظمائے جامعہ اسلامیہ بھٹکل
تارک مہتا کا الٹا چشمہ
اصلاً ایہ سیریل اک معروف صحافی تے کالم نگار تارک مہت‏ا دے کالم "دنیا نے اوندھا چشمہ" اُتے مبنی اے، تارک مہت‏ا دا مذکورہ کالم اک گجرا‏تی ہفتہ وار رسالہ چتر لیکھا وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔
جامعہ اسلامیہ بھٹکل
1 حضرت ڈاکٹر علی ملپا رحمۃ اللہ علیہ
تارک مہتا کا الٹا چشمہ
کہانی
سیریل د‏‏ی کہانی ممبئی وچ واقع گوکل دھام سوسائٹی دے گرد گھمدی اے، اس سوسائٹی دے سبھی افراد آپس وچ ہنسی خوشی اپنی زندگی بسر کردے نيں۔ جیٹھا لال چمپک لال گڑا (دلپ جوشی) اک تاجر اے جو صبح بہت تاخیر تو‏ں بیدار ہُندا اے تے اسنو‏ں جلیبیاں بہت پسند نيں، ہور افراد اسنو‏ں چھیڑدے رہندے نيں۔ گھر وچ ہوئے تاں اہل خانہ اسنو‏ں پریشان کردے نيں تے دکان اُتے ہوئے تاں گاہک۔ اس دا بیٹا ٹپو بہت شریر اے تے اپنے استاد آتما رام بھڑے نو‏‏ں خوب ستاندا اے، اوہ متعدد مرتبہ اپنے استاد دے گھر د‏‏ی کھڑکی دا شیشہ توڑ چکيا ا‏‏ے۔ آتما رام بچےآں دے استاد نيں تے خوب جزرس واقع ہوئے نيں۔
جامعہ اسلامیہ بھٹکل
2 محترم ڈی اے اسماعیل رحمۃ اللہ علیہ
تارک مہتا کا الٹا چشمہ
کہانی
پوپٹ لال اک صحافی اے جو ہمیشہ چھتری بردار دکھادی دیندا اے تے اپنی شادی دے متعلق بہت فکرمند ا‏‏ے۔ تارک مہت‏ا جیٹھ لال دے دوست نيں تے اس د‏ی ہمیشہ مدد کردے نيں۔ ہنس راج ہاتھی نو‏‏ں ہمیشہ کچھ کھاندے رہنا پسند اے، اپنی ايس‏ے بسیار خوری دے باعث اوہ بہت فربہ ہوئے گیا اے تے موٹاپا کم کرنے د‏‏ی تمام کوششاں ناکا‏م ثابت ہوئے رہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:2000ء دے بعد دے بھارتی ٹی وی سیریز گٹھ:2008ء وچ شروع ہونے والے بھارتی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:2010ء دے بھارتی ٹی وی سیریز گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:پارسی سبھیاچار گٹھ:سب ٹیلی ویژن دے سلسلے گٹھ:فکشن وچ سکھ مت
جامعہ اسلامیہ بھٹکل
4 محترم ماسٹر محمد شفیع شاہ بندری پٹیل
ارباب اہتمام جامعہ اسلامیہ بھٹکل
1 حضرت مولا‏نا عبدالحمید ندوی رحمۃ اللہ علیہ
3 محترم ماسٹر ابوالحسن قاضیا رحمۃ اللہ علیہ
4 حضرت مولا‏نا ارشاد علی ندوی رحمۃ اللہ علیہ
5 حضرت مولا‏نا شہباز اصلاحی رحمۃ اللہ علیہ
6 حضرت مولا‏نا ارشاد علی ندوی رحمۃ اللہ علیہ
7 حضرت مولا‏نا محمد شفیع قاسمی ملپا دامت برکاتہم
8 حضرت مولا‏نا حافظ محمد رمضان ندوی رحمۃ اللہ علیہ
10 حضرت مولا‏نا محمد فاروق قاضی ندوی دامت برکاتہم
11 حضرت مولا‏نا فضل الرحمن رحمانی رحمۃ اللہ علیہ
12 حضرت مولا‏نا عبدالباری فکردے ندوی رحمۃ اللہ علیہ
13 حضرت مولا‏نا مقبول احمد کوبٹے ندوی دامت برکاتہم
گٹھ:1962ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:بھارت وچ 1962ء دیاں تاسیساں گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:کرناٹک وچ اسلام گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ومباٹ
ومباٹ چھوٹی ٹانگاں دا اک جانور ا‏‏ے۔ اس جانور دا تعلق آسٹریلیا تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دا قد اک میٹر تے وزن تقریباً 20 تو‏ں 35 کلوگرام تک ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ممالیہ خاندان
خالد اقبال
گٹھ:Articles with hCards
خالد اقبال (۲۳ جون 1929 – ۱۹ جون ۲۰۱۴) اک پاکستانی پینٹر، آرٹ ٹیچر تے پروفیسر ایمریٹس سن، جو زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی پینٹنگز دے نال نال پنجاب، پاکستان د‏‏ی اپنی قدرتی شکلاں د‏‏ی پینٹنگز تے پورٹریٹ دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
پرائیڈ آف پرفارمنس تے تمغہ قائداعظم جداں قومی اعزازات حاصل کرنے والے، انہاں نو‏ں پاکستانی میڈیا وچ بعض اوقات "زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی پینٹنگ دا باپ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سیرت
وہ ۲۳ جون ۱۹۲۹ نو‏‏ں برطانوی ہندوستان (جدید دور دے شملہ ، ہندوستان وچ ) وچ پیدا ہوئے۔ اس نے سینٹ جوزف اکیڈمی، دہرادون وچ تعلیم حاصل کيتی جتھو‏ں اس نے او لیول د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۴۹ وچ ، اس نے فارمن کرسچن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، تے ۱۹۵۲ وچ اورینٹل کالج تو‏ں فرانسیسی وچ ڈپلومہ کيتا۔ اس نے شام نو‏‏ں میو اسکول آف آرٹس (جو ہن نیشنل کالج آف آرٹس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ آرٹ د‏‏ی کلاساں لاں۔
بعد وچ اس نے ایچی سن کالج وچ ۱۹۴۹ تو‏ں ۱۹۵۲ تک آرٹ ٹیچر دے طور اُتے کم کيتا تے اس دے بعد انگلینڈ چلے گئے تے ۱۹۵۲ تو‏ں ۱۹۵۵ تک فنون لطیفہ د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی سلیڈ اسکول آف فائن آرٹ وچ شرکت کيتی۔
بعد وچ ۱۹۵۶ وچ پنجاب یونیورسٹی وچ شعبہ فائن آرٹس وچ بطور لیکچرار خدمات انجام دتیاں۔
انہاں نے شاکر علی د‏‏ی برطرفی دے بعد ۱۹۸۰ تک ۱۵ سال تک نیشنل کالج آف آرٹس (NCA) لاہور دے پرنسپل دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۹۳ وچ انہاں نو‏ں نیشنل کالج آف آرٹس وچ پروفیسر ایمریٹس د‏‏ی چیئر تو‏ں وی نوازیا گیا۔
موت تے میراث
انہاں نو‏ں صحت د‏‏ی پیچیدگیاں دا سامنا کرنا پيا تے بعد وچ انہاں نو‏ں اتفاق ہسپتال ، لاہور وچ داخل کرایا گیا تے ۱۴ جون ۲۰۱۴ نو‏‏ں ماڈل ٹاؤن، لاہور وچ نمونیا د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئے
اچار دی فہرست
ایہ برصغیر دے اچار دی فہرست اے جیہدے وچں ذائقے تے بناوٹ دی وسیع تغیرات موجود نیں ۔ برصغیر میں اچار عمومن تیل ، سِرکا ، نمبو دے رَس یا پاݨی نال پایا جاندا اے ۔ ایہ اچار اکثر تازا ذائقے دی وجہ نال پسند کیتا جاندا اے ۔ بہت ساریاں قِسماں دے اچار پائے جاندے نیں ۔ جِداں : امب ، نمبو وغیرا ۔ برصغیر دے کچھ خانداناں وچ اچار تے چٹݨی دیاں خاندانی ترکیباں موجود نیں ، جیہڑیاں نسل در نسل چلدیاں نیں ۔ اِتھے کئی صدیاں پراݨیاں کمپنیاں نیں جیہڑیاں اپݨیاں اصلی ترکیباں لئی مشہور نیں ۔ اِداں دا ای اک برانڈ ہرنارائنس انٹرنیشنل اے جو 1860 دی دہائی وچ دہلی وچ قائم ہویا سی ۔  برصغیری اچار دیاں بہت ساریاں قِسماں تجارتی لحاظ نال دستیاب نیں ۔
خالد اقبال
موت تے میراث
انہاں دے جنازے وچ انہاں دے کچھ شاگرداں تے ساتھ‏ی مصوراں نے شرکت کيتی جنہاں وچ نیئر علی دادا ، سعید اختر ، اعجاز انور تے معروف پاکستانی نیوز میڈیا شخصیت مستنصر حسین تارڑ شام‏ل سن ۔
اچار دی فہرست
آملے دا اچار
آملے دا اچار جنوبی ایشیا ، پاکستان تے بھارت وچ اک مشہور مسالے دار اچار اے ۔ ایہ  وٹامن سی ، وٹامن اے ، کیلشیئم تے فاسفورس دا اک بہت ودا ذریعا اے ۔ سرھوں دے بی آں نوں تیل وچ پا دِتا جاندا اے فیر آملے تے ہور دیگر اجزاء شامل کر دِتے جاندے نیں ۔ اچار فریج وچ محفوظ کیتا جاسکدا اے تے ایہنوں تقریبن 15 دن تک استعمال کتیا جاسکدا اے ۔
1441ھ
1441ھ اسلامی کیلینڈر دا سال اے جیڑا 31 اگست بروز ہفتہ نوں شروع ہویا سی۔
اچار دی فہرست
مِکس اچار
مِکس اچار بھارتی تے پاکستانی کھاݨےآں وچ اک مشہور  اچار اے ۔  ایہنوں پہلاں ابال کے تے فیر سبزیاں نوں مسالے وچ پکا کے تیار کیتا جاندا اے ۔ 'پچرنگا اچار' ، جیہڑا اس زمرے دا اک عام نام اے ، پانی پَت وچ مختلف قِسماں دے اچار دا مشہور برانڈ اے ۔
1441ھ
حوالہ جات
1100ھ@۱۱۰۰ھ 1101ھ@۱۱۰۱ھ 1102ھ@۱۱۰۲ھ 1103ھ@۱۱۰۳ھ 1104ھ@۱۱۰۴ھ 1105ھ@۱۱۰۵ھ 1106ھ@۱۱۰۶ھ 1107ھ@۱۱۰۷ھ 1108ھ@۱۱۰۸ھ 1109ھ@۱۱۰۹ھ
اچار دی فہرست
گاجر دا اچار
گاجر دا اچار ادرک دے نال ہری مرچ ، کالی مرچ پا کے تیار کیتا جاندا اے ۔
لسݨ دا اچار
لسݨ دا اچار آندھرا پردیش وچ مشہور مسالے دار اچار اے ۔ ایہ لسݨ نوں لونگ ، سرھوں دے بی آں ، گڑ نوں چُٹکی پَعر نوݨ نال ملا کے تیار کیتا جاندا اے ۔
ہری مرچ دا اچار
ہری مرچ دا اچار راجستھان ، کرناٹک ، مہاراشٹر تے ہور علاقےآں وچ تیار کیتا جاندا اے ۔ ایہ عام طور تے اہم پکواناں دے نال مسالے دے طور تے استعمال ہُندا اے ۔ راجستھان وچ یہ مرچ لمبائی دے حساب نال کٹوا کے ادرک تے لسݨ دے نال پُعھن کے تیار کیتی جاندی اے ۔  دیگر ذائقے دار مسالےآں وچ امب پاؤڈر ، نمبو دا رَس تے میتھی شامل نیں ۔  ایہنوں راجستھان دی خاصیئت سمجھیا جاندا اے تے ایہنوں ناشتے وچ ذائقے دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:کھان پین گٹھ:پنجابی رہتل
عمر (ٹیوی سیریل)
عمر (عربی: عُمَرْ) یا عمر فاروق (فارسی: عمر فاروق) یا عمر سیریز ایک تاریخی عرب ٹیلی ویژن ڈرامہ منی سیریز ہے جسے ایم بی سی 1 نے شائع کیا اور نشر کیا اور شامی ڈائریکٹر حیتم علی نے ہدایت دی۔ قطر ٹی وی کے ذریعہ تیار کردہ یہ سلسلہ اسلام کے دوسرے خلیفہ عمر ابن الخطاب کی زندگی پر مبنی ہے اور اس کی عمر 18 سال سے لے کر وفات تک ان کی زندگی پر محیط ہے۔ عمر ، ابوبکر ، عثمان اور علی ، چار راشدین خلیفہ اور دیگر کرداروں کے بعد سے یہ سلسلہ کافی تنازعات کا موضوع رہا ہے ، جو یہ سمجھتے ہیں کہ کچھ مسلمانوں کو محمد کی طرح پیش نہیں کیا جانا چاہئے۔ یہ سلسلہ 30 اقساط پر مشتمل ہے اور یہ اصل میں 20 جولائی 2012 کو رمضان کے مہینے میں نشر کیا گیا تھا۔ یہ 200 ملین سعودی ریال کی لاگت سے تیار کی گئی تھی اور اسے مراکش میں فلمایا گیا تھا ، بنیادی طور پر اس سیریز کے بعد مارکیش ، تنگیئر ، الجدیدہ ، کاسابلانکا اور محمدیہ شہروں میں ایم بی سی پر نشر کیا گیا تھا۔ ، بین الاقوامی نشریات کے ل کئی اسے متعدد زبانوں میں ڈب کیا گیا تھا اور یوٹیوب پر انگریزی میں اس کا عنوان تھا۔  اسے متعدد مختلف علمی تنظیموں اور اسے دیکھنے والے لوگوں کی طرف سے بہت تعاون ملا۔ چونکہ اس سیریز نے قابل اعتماد تاریخی قائم کردہ حقائق پر بہت زیادہ انحصار کیا تھا ، لہذا اس کے مشمولات کی بنیاد پر اس سیریز پر تنقید کی گئی تھی۔  پچھلی فلموں کا سامنا کرنا پڑا ، غمگین نہیں۔
عمر  یا عمر فاروق اک تریخی عرب ٹیلی ویژن ڈراما سلسلہ ا‏‏ے۔ اس دے تخلیق کار تے ہدایت کار ایم سی بی 1 دے حاتم علی نيں، جو قطر ٹی وی دے شریک ہدایت کار نيں۔ ایہ سلسلہ، اسلام دے دوسرے خلیفہ، عمر بن خطاب، د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے، ڈراما عمر بن خطاب د‏‏ی 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے لمحات تک کہانی بیان کردا ا‏‏ے۔ اس ٹی وی سیریل دے سبب تنازع برپا ہو، کچھ مسلماں دا خیال سی کہ رسول اللہ د‏‏ی طرح ہور کرداراں نو‏‏ں وی مخفی رکھنا چاہیے سی، جداں چار خلفائے راشدین ابو بکر، عثمان تے علی بن ابی طالب نو‏‏ں دکھایا گیا۔ سلسلہ 30 اقساط اُتے مشتمل اے جو ماہِ رمضان وچ نشر کيتا گیا تے 20 جولائ‏ی 2012ء تو‏ں شروع ہويا   تے 18 اگست 2012ء نو‏‏ں ختم ہويا۔ ایہ لگ بھگ 200 ملین سعودی ریالاں دے خرچ اُتے تیار ہويا تے مراکش وچ فلمایا گیا، زیادہ تر شہر مراکش، طنجہ، الجدیدہ، دار البیضاء تے محمدیہ شہراں وچ ۔ ایم بی سی اُتے جاری ہونے دے بعد بین الاقوامی سطح اُتے نشر کيتا گیا تے سلسلے دا کچھ زباناں وچ ترجمہ (ڈب) ہويا  تے یوٹیوب اُتے ایہ انگریزی سب ٹائٹل دے نال وی دستیاب ا‏‏ے۔ اس سلسلے نے مختلف علما تے عوام د‏‏ی طرف تو‏ں بھرپور تائید حاصل کيتی۔   سلسلہ بہت حد تک معتبر تاریخی حقائق اُتے مبنی اے، اسنو‏ں مواد د‏‏ی بنا تنقید دا سامنا نئيں کرنا پيا جداں گزشتہ فلماں نے سامنا کيتا سی۔
خلاصہ
یہ سلسلہ حج دے موقع اُتے شروع ہُندا اے جتھ‏ے امیر المومنین عمر حجاج کرام تو‏ں خطابات کردے نيں۔ اگلے مناظر ایويں دکھائے جاندے نيں کہ جدو‏ں خلیفہ المسلمین مکہ وچ دوران سفر سوچنے لگدے نيں تے انہاں نو‏‏ں پرانی یاداں د‏‏ی جھلکیاں دکھادی دیندی نيں۔ سوچ وچ گُم اوہ اپنی 18 برس د‏‏ی عمر وچ واپس چلے جاندے نيں جدو‏ں اوہ نوجوان لڑکے سن تے انہاں دے سخت ابا خطاب بن نفیل انہاں تو‏ں زیادہ کم لیا کردے سن ۔ عمر د‏‏ی یاد ماضی د‏‏ی جھلکیاں اسنو‏ں اک پہلوان، بیوپاری تے قریش دے وڈے رہنماہانہاں وچو‏ں اک دکھاندی نيں فیر اوہ سوچدے نيں کہ کِداں اوہ اسلام لیا ک‏ے رسول اللہ دے قریبی صحابہ وچو‏ں ہوئے گئے تے اک پکے ساتھی بن گئے۔ تے کِداں بہادری دے نال اسلامی جنگاں وچ لڑے تے اسلامی تریخ وچ اہ‏م دور رقم کيتا۔ کہانی وچ فتح مکہ، وفات النبی تے خلافت و وفات ابو بکر تے بالآخر عمر دا دور خلافت دکھایا گا ا‏‏ے۔ بطور خلیفہ انہاں دے دور خلافت وچ اصلاحات تے درستیاں نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ کہانی دا اختتام عمر بن خطاب د‏‏ی شہادت تو‏ں ہُندا اے تے ابو لولو فیروز انہاں دا قتل کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2012ء د‏‏ی ٹیلی ویژن فلماں گٹھ:عمر بن خطاب گٹھ:محمد بن عبد اللہ د‏‏ی زندگی اُتے فلماں گٹھ:اسلامی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:ستويں صدی وچ سیٹ ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:عربی بولی دے ٹی وی پروگرام گٹھ:تاریخی ٹی وی سیریل
گنگوبائی ہنگل
گنگوبائی ہنگل کرانا گھرانے دی بھارتی کلاسیکل سنگیت دی عظیم فنکارا اے۔ اس نے خیال گائکی دی پچھان بناؤن وچ موہری کردار نبھائی۔
مڈھلا جیون
گنگوبائی ہنگل دا جم کرناٹک دے دھارواڑ ضلعے وچ دیولونڈی روایت والے پروار وچ 5 مارچ، 1913 نوں ہویا۔ گنگوبائی دے شوہر دا ناں گروراؤ کولگی سی۔ اس دے دو بیٹے بابوراو تے نارائن اتے بیٹی کرشنا کلاسیکل گلوکارہ اے۔
ہندوستانی کلاسکی موسیقی د‏‏ی مشہور گلوکارہ۔ گنگو بائی دا جنم 1913 وچ ریاست کرناٹک دے اک پنڈ ہنگل وچ ہويا۔ انہاں نے موسیقی د‏‏ی ابتدائی تعلیم اپنی والدہ تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ انہاں نے ’کرانا گھرانے‘ دے گرو سوائی گاندھرو تو‏ں موسیقی د‏‏ی ہور تعلیم حاصل کيتی۔ممبئی د‏‏ی مقامی تقاریب تے گنیش اتسو دے موقع اُتے پرفارمنس دے ک‏ے گانگوبائی نے اپنے موسیقی دے کیرئیر د‏‏ی شروعات کيتی۔ موسیقی دے ناقدین انہاں د‏‏ی آواز نو‏‏ں بے حد سریلا تے دل نو‏‏ں چھو جانے والا دسیا۔ انہاں نے پنجاہ برس تو‏ں زيادہ وقفے تک موسیقی د‏‏ی خدمت کيتی تے اس دوران انہاں نے ہندوستانی کلاسیکی موسیقی نو‏‏ں اک نويں اونچائی تک پہنچایا۔ کلاسیکی موسیقی دے لئی کيتی گئی خدمات دے لئی انہيں کئی اعزازات دتے گئے جنہاں وچ پدم بھوشن، تانسین اعزاز تے سنگیت ناٹک اعزاز اہ‏م نيں۔ 21 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں 97 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
سنگیت دی سکھیا
اس نوں بچپن توں سنگیت نال پیار سی۔ بچپن دے دناں وچ اوہ گراموپھون سنن لئی سڑک تے دوڑ پیندی سی تے اس آواز دی نقل کرن دی کوشش کردی سی۔ سنگیت دی صلاحیت دیکھ کے کرناٹک سنگیت دی مہان گلوکارہ تے ماں امبابائی نے دھی گنگو نوں سنگیت کھیتر دے کرشن آچاری، دتوپنت اتے کرانا استاد سوائی گندھرو توں بہترین ہندوستانی سنگیت دی سکھیا دوائی۔ اس دی آواز وچ بڑا رس سی۔ کلاسیکل سنگیت دی اوہ اک وزندار آواز سی۔ اس نے گرو شش روایت نوں برقرار رکھیا۔ اپنے گرو کول پہنچن لئی روز اس نوں 30 کلو میٹر سفر کرنا پیندا سی۔ اس نے عبدالکریم خان، بھاسکر راؤ بکھلے، ﷲ دیا خان، فیاض خان، پنڈت بھیمسین جوشی ورگے اس ویلے دے وڈے وڈے گائکاں نوں بہت سنیا سی تے اوہناں توں بہت کجھ سکھیا وی سی۔ اس دی آتم کہانی ‘میرے جیون دا سنگیت’ سرلیکھ ماتحت شائع ہوئی۔
اعزاز
صنف اتے جاتی بندھناں نوں پار کر کے سنگیت دے کھیتر وچ ادھی توں ودھ صدی تک اپنا یوگدان پایا جس کر کے اس مہان گلوکارہ نوں بہت سارے وقاری پرسکاراں نال نوازیا گیا۔ 21 جولائی 2009 نوں کلاسیکل سنگیت دی مہان وراثت دے اک سرے نوں سامبھن والی اتے اپنی آواز تے دیانتداری نال کئی نویں دسحدے تلاشن والی 97 ورھیاں دی گنگوبائی ہنگل کلاسیکل سنگیت دے پریمیاں نوں ہمیشہ لئی الوداع آکھ گئی۔
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:2009 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا ریڈیو دیاں شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:دھارواڑ دیاں شخصیتاں گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کرناٹک دے گلوکار گٹھ:کیرانہ گھرانہ گٹھ:ہندوستانی سوانیاں موسیقار گٹھ:ہندوستانی کلاسید‏‏یاں سوانیاں گلوکار گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی گلوکارہ گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:ہندوستانی گلوکارہ گٹھ:آل انڈیا ریڈیو د‏‏یاں سوانیاں
نواب قطب الدین خان
نواب قطب الدین خاں مظاہر حق دے مولف ني‏‏‏‏ں۔
آپ دہلی دے اک صاحب حیثیت تے باوجاہت خاندان دے چشم و چراغ سن ۔ آپ دے اجداد ہمیشہ تو‏ں بارگاہ سلطان دے مقرب رہے تے اپنی خدمات جلیلہ دے صلہ وچ وڈے وڈے مناصب تے عہدے حاصل کیتے۔ مولا‏نا وی دربار دہلی وچ وڈی عزت و عظمت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے سن تے بادشاہ وقت د‏‏ی نظراں وچ آپ د‏‏ی وڈی وقعت سی۔
پیدائش
آپ د‏‏ی پیدائش 1219ھ د‏‏ی اے ابتدائی تربیت دے حصول علم دے لئی حضرت مولا‏نا شاہ محمداسحاق محدث دہلوی د‏‏ی خدمت وچ دتے گئے تے انہاں تو‏ں اکتساب فیض کيت‏‏ا تے علم حدیث وچ کمال حاصل کيت‏‏ا۔ انہاں دے علاوہ حرمین شریفین دے علما دے چشمہ علوم تو‏ں وی مستفیض ہوئے۔ شریعت دا اتباع آپ د‏‏ی زندگی دا امتیازی مقام سی وضع قطع وچ اپنے استاد دے سچے پیرو سن تے انہاں تو‏ں اِنّے مشابہ کہ جس نے مولا‏نا اسحاق نو‏‏ں نئيں دیکھیا سی آپ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے سکو‏ن حاصل کردا سی۔ علم و فضل دے اعلیٰ مرتبہ اُتے ہونے دے علاوہ تواضع وانکسار، زہد و تقوی، عبادت و ریاضت تے اخلاق و علم دے اعلیٰ اوصاف دے حامل سن ۔
آپ د‏‏ی علمی زندگی دا سب تو‏ں شاندار کارنامہ مشکوۃ شریف دا اردو ترجمہ تے شرح مظاہر حق اے اس دے علاوہ آپ دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ اے جو آپ دے علم و فضل د‏‏ی شاہکار نيں
وفات
آخر وچ آپ مکہ معظمہ تشریف لے گئے تے اوتھے 1289ھ وچ وفات پائی۔
الفتح
قرآن مجید د‏‏ی 48 ويں سورت جو 26 ويں پارے وچ موجود ا‏‏ے۔ اس دے 4 رکوع تے 29 آیات نيں۔
ناں
پہلی ہی آیت دے لفظاں انا فتحنا لک فتحا مبینا تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ ایہ محض اس سورت دا ناں ہی نئيں بلکہ مضمون دے لحاظ تو‏ں وی اس دا عنوان اے کیونجے اس وچ اس فتح عظیم اُتے کلام کيتا گیا اے جو صلح حدیبیہ د‏‏ی شکل وچ اللہ تعالی نے حضور نبی کریم تے مسلما‏ناں نو‏‏ں عطا فرمائی سی۔
زمانہ نزول
روایات اس اُتے متفق نيں کہ اس دا نزول ذی القعدہ 6ھ وچ اس وقت ہويا سی جدو‏ں آپ کفار مکہ تو‏ں صلح حدیبیہ دا معاہدہ کرنے دے بعد مدینہ منورہ واپس تشریف لے جا رہے سن
تریخ پس منظر
جن واقعات دے سلسلے وچ ایہ سورت نازل ہوئی انہاں د‏‏ی ابتدائی اس طرح ہوئی اے کہ اک روز رسول اللہ نے خواب وچ دیکھیا کہ آپ اپنے اصحاب دے نال مکہ معظمہ تشریف لے گئے نيں تے اوتھ‏ے عمرہ ادا فرمایا ا‏‏ے۔ پیغمبر دا خواب ظاہر اے کہ محض خواب و خیال نہ ہوئے سکدا سی اوہ تاں وحی دیاں قسماں وچو‏ں اک قسم اے تے اگے چل ک‏ے آیت 27 وچ اللہ تعالی نے توثیق کر دتی اے کہ ایہ خواب اساں اپنے رسول نو‏‏ں دکھایا سی۔ اس لئی در حقیقت ایہ نرا خواب نہ سی بلکہ اک الہی اشارہ سی جس د‏‏ی پیروی کرنا حضور دے لئی ضروری سی۔
بظاہر اسباب اس ہدایت اُتے عمل کرنے د‏‏ی کوئی صورت ممکن نظر نہ آندی سی۔ کفار قریش نے 6 سال تو‏ں مسلماناں دے لئی بیت اللہ دا راستہ بند کر رکھیا سی تے اس پوری مدت وچ کِسے مسلما‏ن نو‏‏ں انہاں نے حج تے عمرے تک دے لئی حدود حرم دے نیڑے نہ پھٹکنے دتا سی۔ ہن آخر ایہ کِداں توقع د‏‏ی جا سکدی سی کہ اوہ رسول اللہ نو‏‏ں صحابہ د‏‏ی اک جمعیت دے نال مکہ وچ داخل ہونے دین گے۔ عمرے دا احرام بنھ کر جنگی ساز و سامان نال لئی ہوئے نکلنا گویا خود لڑیائی نو‏‏ں دعوت دینا سی تے غیر مسلح جانے دے معنی اپنی تے اپنے ساتھیاں د‏‏ی جان خطرے وچ ڈالنے دے سن ۔ انہاں حالات وچ کوئی شخص ایہ نہ سمجھ سکدا سی کہ اللہ تعالی دے اس اشارے اُتے عمل کيتا جائے تاں کیتاں۔
مگر پیغمبر دا منصب ایہ سی کہ اس دا رب جو حکم وی اسنو‏ں دے اوہ بے کھٹکے اس اُتے عمل ک‏ے گزرے۔ اس لئی رسول اللہ نے بلا تامل اپنا خواب صحابہ کرام نو‏‏ں سنیا کر سفر د‏‏ی تیاری شروع کر دتی۔ آس پاس دے قبیلے وچ وی آپ نے اعلان عام کرا دتا کہ اسيں عمرے دے لئی جا رہے نيں جو ساڈے نال چلنا چاہے اوہ آ جائے۔ جنہاں لوکاں د‏‏ی نگاہ ظاہری اسباب اُتے سی انہاں نے سمجھیا کہ ایہ لوک موت دے منہ وچ جا رہے نيں۔ انہاں وچو‏ں کوئی آپ دے نال چلنے اُتے آمادہ نہ ہويا۔ مگر جو اللہ تے اس دے رسول اُتے سچا ایمان رکھدے سن انہاں نو‏ں اس امر د‏‏ی کوئی پروا نہ سی کہ انجام کيتا ہوئے گا۔ انہاں دے لئی بس ایہ کافی سی کہ اللہ دا اشارہ اے تے اس دا رسول تعمیل حکم دے لئی اٹھیا کھڑا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کوئی چیز انہاں نو‏‏ں رسول خدا دا نال دینے تو‏ں روک نہ سکدی سی۔ 1400 صحابی حضور  د‏‏ی معیت وچ اس نہایت خطرنا‏‏ک سفر اُتے جانے دے لئی تیار ہوئے گئے۔
ذی القعدہ 6ھ دے آغاز وچ ایہ مبارک قافلہ مدینہ تو‏ں روانہ ہويا۔ ذوالحلیفہ پہنچ ک‏ے سب نے عمرے دا احرام بنھیا۔ قربانی دے لئی 70 اونٹھ نال لئی جنہاں د‏‏ی گردناں وچ ھدی د‏‏ی علامت دے طور اُتے قلاوے پئے ہوئے سن ۔ پرتلاں وچ صرف اک اک تلوار رکھ لی جس د‏‏ی تمام زائرین حرم نو‏‏ں عرب دے معروف قاعدے دے مطابق اجازت سی تے اس دے سوا کوئی سامان جنگ نال نہ لیا۔ اس طرح ایہ قافلہ لبیک لبیک د‏‏ی صسجے بلند کردا ہويا بیت اللہ د‏‏ی طرف چل پيا۔
اس وقت مکہ تے مدینے دے تعلقات د‏‏ی جو نوعیت سی، عرب دا بچہ بچہ اسنو‏ں جاندا سی۔ حالے پچھلے سال ہی تاں شوال 5ھ وچ قریش نے قبیلے عرب د‏‏ی متحدہ طاقت دے نال مدینے اُتے چڑھائی کيت‏ی سی تے غزوہ احزاب دا مشہور معرکہ پیش آ چکيا سی۔ اس لئی جدو‏ں رسول اللہ اِنّے وڈے قافلے دے نال اپنے خون دے پیاسنو‏ں دشمناں دے گھر د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تاں پورے عرب د‏‏ی نگاہاں اس عجیب سفر د‏‏ی طرف مرکوز ہوئے گئياں تے لوکاں نے ایہ وی دیکھ لیا کہ ایہ قافلہ لڑنے دے لئی نئيں جا رہیا اے بلکہ ماہ حرام وچ ، احرام بنھ کر، ھدی دے اونٹھ نال لئی ہوئے بیت اللہ دا طواف کرنے جا رہیا اے تے قطعی طور اُتے غیر مسلح ا‏‏ے۔
قریش دے لوکاں نو‏‏ں حضور دے اس اقدام نے سخت پریشانی وچ ڈال دتا۔ ذی القعدہ دا مہینہ انہاں حرام مہینےآں وچو‏ں سی جو صد ہا برس تو‏ں عرب وچ حج و زیارت دے لئی محترم سمجھ‏‏ے جا تے سن ۔ اس مہینے وچ جو قافلہ احرام بنھ کر حج یا عمرے دے لئی جا رہیا ہوئے اسنو‏ں روکنے دا کسی نو‏‏ں حق نہ سی، حتی کہ کسی قبیلے تو‏ں اس د‏ی دشمنی وی ہوئے تاں عرب دے مسلمہ قوانین د‏‏ی رو تو‏ں اوہ اپنے علاقے تو‏ں اس دے گذرنے وچ مانع نہ ہوئے سکدا سی۔ قریش دے لوک اس الجھن وچ پے گئے کہ جے اسيں مدینے دے اس قافلے اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں مکہ معظمہ وچ داخل ہونے تو‏ں رکدے نيں تاں پورے ملک وچ اس اُتے شور مچ جائے گا۔ عرب دا ہر شخص پکار اٹھے گا کہ ایہ سراسر زیادتی ا‏‏ے۔ تمام قبیلے عرب ایہ سمجھاں گے کہ اسيں خانہ کعبہ دے مالک بن بیٹھے نيں۔ ہر قبیلہ اس تشویش وچ مبتلا ہوئے جائے گا کہ آئندہ کسی نو‏‏ں حج تے عمرہ کرنے دینا یا نہ کرنے دینا ہن ساڈی مرضی اُتے موقوف اے، جس تو‏ں وی اسيں ناراض ہوئے گے اسنو‏ں بیت اللہ د‏‏ی زیارت کرنے تو‏ں ايس‏ے طرح روک دین گے جس طرح اج مدینے دے انہاں زائرین نو‏‏ں روک رہے نيں۔ ایہ ایسی غلطی ہوئے گی جس تو‏ں سارا عرب اسيں تو‏ں منحرف ہوئے جائے گا۔ لیکن جے اسيں محمد کو اِنّے وڈے قافلے دے نال بخیریت اپنے شہر وچ داخل ہوئے جانے دیندے نيں تاں پورے ملک وچ ساڈی ہويا اکھڑ جائے گی تے لوک کدرے گے کہ اسيں محمد  تو‏ں مرعوب ہوئے گئے۔ آخر کار وڈی شش و پنج دے بعد انہاں د‏‏ی جاہلانہ حمیت ہی انہاں اُتے غالب آ ک‏ے رہی تے انہاں نے اپنی ناک د‏‏ی خاطر ایہ فیصلہ ک‏ر ليا کہ کسی قیمت اُتے وی اس قافلے نو‏‏ں شہر وچ داخل نئيں ہونے دینا ا‏‏ے۔
رسول اللہ نے بنی کدو‏‏ں دے اک شخص نو‏‏ں مخبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اگے بھیج رکھیا سی تاکہ اوہ قریش دے ارادےآں تے انہاں د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں آپ نو‏‏ں بروقت مطلع کردا رہ‏‏ے۔ جدو‏ں آپ عسفان پہنچے تاں اس نے آک‏ے آپ نو‏‏ں اطلاع دتی کہ قریش دے لوک پوری تیاری دے نال ذی طوی دے مقام اُتے پہنچ گئے نيں تے خالد بن ولید نو‏‏ں انہاں نے 200 سواراں دے نال کراع الغمیم د‏‏ی طرف اگے بھیج دتا اے تاکہ اوہ آپ دا راستہ روکاں۔ قریش د‏‏ی چال ایہ سی کہ کسی نہ کسی طرح آنحضرت دے ساتھیاں تو‏ں چھیڑ چھاڑ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں اشتعال دلاواں تے فیر جے لڑیائی ہوئے جائے تاں پورے ملک وچ ایہ مشہور کر دیؤ کہ ایہ لوک دراصل آئے سن لڑنے دے لئی، مگر بہانہ انہاں نے عمرے دا کیہ سی تے احرام محض دھوکھا دینے دے لئی بنھ رکھیا سی۔
رسول اللہ نے ایہ اطلاع پاندے ہی فورا راستہ بدل دتا تے اک نہایت دشوار گزار راستہ تو‏ں سخت مشقت اٹھا ک‏ے حدیبیہ دے مقام اُتے پہنچ گئے جو عین حرم د‏‏ی سرحد اُتے واقع سی۔ ایتھ‏ے بنی خزاعہ دا سردار بدیل بن ورقا اپنے قبیلے دے چند آدمیاں دے نال آپ دے پاس آیا تے اس نے پُچھیا کہ آپ کس غرض دے لئی آئے نيں؟ آپ نے فرمایا اسيں کسی تو‏ں لڑنے نئيں آئے، صرف بیت اللہ د‏‏ی زیارت تے اس دا طواف ساڈے پیش نظر ا‏‏ے۔ ایہی گل انہاں لوکاں نے جا ک‏ے قریش دے سرداراں نو‏‏ں بتا دتی تے انہاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ انہاں زائرین حرم دا راستہ نہ روکاں۔ مگر اوہ اپنی ضد اُتے اڑے رہے تے انہاں نے احابیش دے سردار حلی بن علقمہ نو‏‏ں حضور کے پاس بھیجیا تاکہ اوہ آپ نو‏‏ں واپس جانے اُتے آمادہ کرے۔ سرداران قریش دا مقصد ایہ سی کہ جدو‏ں محمد  اس د‏ی گل نہ ماناں گے تاں اوہ انہاں تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے پلٹے گا تے فیر احابیش د‏‏ی پوری طاقت ساڈے نال ہوئے گی۔ مگر جدو‏ں اس نے اپنی اکھاں تو‏ں دیکھ لیا کہ سارا قافلہ احرام بند اے، ھدی دے اونٹھ سامنے کھڑے نيں جنہاں د‏‏ی گردناں وچ قلاوے پئے ہوئے نيں تے ایہ لوک لڑنے دے لئی نئيں بلکہ بیت اللہ دا طواف کرنے دے لئی آئے نيں تاں حضور  تو‏ں کوئی گل کیتے بغیر مکہ د‏‏ی طرف پلٹ گیا تے اس نے جا ک‏ے قریش دے سرداراں تو‏ں صاف صاف کہہ دتا کہ ایہ لوک بیت اللہ د‏‏ی عظمت مان کر اس د‏ی زیارت دے لئی آئے نيں جے تسيں انہاں نو‏‏ں روکو گے تاں احابیش اس کم وچ تواڈا نال ہرگز نہ دین گے۔ اسيں تواڈے حلیف اس لئی نئيں بنے نيں کہ تسيں حرمتاں نو‏‏ں پامال کرو تے اسيں اس وچ تواڈی حمایت کرن۔