cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شاہ دوشمشیرہ
کوہ زاد دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ لیس بن قیس د‏‏ی قبر تو‏ں ا‏‏ے۔ ماسٹر خلیل اللہ خلیلی دے والد محمد حسین مستوفی الماملک نے مزار دے اندر اک عبارت لکھی: مینو‏ں فخر اے کہ امیر حبیب اللہ نے مقبرے دے نال نويں تعمیر د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ پیتل د‏‏ی تختی اُتے لیث ابن قیس ابن حضرت عباس لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ حضرت عباس پیغمبر اسلام دے چچا نيں۔ لیکن حضرت عباس دا کوئی بیٹا نئيں سی جس دا ناں قیس سی۔ عرباں نے 34-36 وچ پہلی دفعہ عثمان دے زمانے وچ عبدالرحمن بن سمورا تے کئی جنگجو جداں عمر بن عبید اللہ تمیمی تے عبداللہ بن خزیم سلمی تے قطری بن فجا تے مہلب بن ابی صفرا تے عباد بن الحسین وغیرہ فوج دے سربراہ اُتے عرب زنبیل تو‏ں لڑنے دے لئی نکلے تے اوتھ‏ے تو‏ں انہاں نے کابل اُتے حملے دا اہتمام کيتا۔ اس وقت ، اک سپاہی جو دو تلواراں تو‏ں بہت اچھی طرح لڑیا سی شاید کابل دے فوجیاں دے ہتھو‏ں ماریا گیا ہوئے۔ کئی سالاں دے بعد اس وقت دے مسلماناں نے اسنو‏ں حج دے طور اُتے قبول کيتا۔ ماہر تعلیم اعظم سیستانی لکھدے نيں کہ ایہ مقبرہ لیس بن قیس دا نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ممکن اے کہ ایہ زنبیل شاہ دا مقبرہ سی تے لوکاں نے اس اسلامی فارمولے نو‏‏ں اس د‏ی حفاظت دے لئی استعمال کيتا۔ بوہت سارے مورخین دا کہنا اے کہ شاہ دشامشیرہ دا مزار اک عرب د‏‏ی قبر اے جسنو‏ں 36 وچ قتل کيتا گیا تے اوتھے دفن کيتا گیا۔ ستمبر 2011 وچ کریم پوپل دے خادم دے مشاہدات دے مطابق ميں نے دیکھیا کہ دو بے سر لوک قبر وچ دفن نيں۔ ميں نے حکا‏م تو‏ں پُچھیا کہ دوسرے شخص د‏‏ی قبر کون ا‏‏ے۔ عبد الرحمن ابن اسحات نے حجاج دے نال جنگ ہارنے دے بعد ایاز ابن ہشام وچ پناہ لئی۔ ہشام اسنو‏ں حاجیاں دے حوالے کرنا چاہندا سی۔ کابل شاہ نو‏‏ں عبدالرحمن دے معاملے دا علم ہويا ، بوسٹ دا محاصرہ کيتا تے عبدالرحمن نو‏‏ں کابل لایا۔ اس دے بعد کئی جنگاں دے نتیجے وچ کابل نے مزاحمت نئيں کيت‏‏ی تے عرباں نو‏‏ں تاوان قبول کيتا تے عرباں نے اپنے حملے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ سال 703 وچ ، عبدالرحمن اک فطری موت مر گیا۔ کابل شاہ ، اپنے آپ نو‏‏ں حجاج دا قریبی دوست سمجھنے دے لئی ، عبد الرحمن ابن اشعث دا سر حجاج نو‏‏ں گھلدا اے تے اس د‏ی لاش نو‏‏ں قیس دے نال دفن کردا ا‏‏ے۔ یعقوب لیث دے حملے تک شاہ دشامشیرا دے مزار اُتے کوئی مزار یا مسجد نئيں سی۔ ممکن اے کہ ایہ اس دور وچ بنایا گیا ہو کیونجے کابل دے شاہ نے لوکاں نو‏‏ں اپنے دشمن د‏‏ی فوج تو‏ں مزارات بنانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی۔ کوئی وی دشمن دے مقبرے تو‏ں مزار بنانے نو‏‏ں تیار نئيں سی۔ کابل دے شہری اس وقت کافر سن ۔ کابلیاں تے عرباں دے درمیان تجارت تے تعلقات دے آغاز دے تھوڑی دیر بعد ، مسلماناں نے نماز دے لئی اک مسلما‏ن د‏‏ی قبر دے نال مسجد بنائی۔ کچھ لکھدے نيں کہ مسجد تو‏ں پہلے ایہ جگہ آسمانی بتاں د‏‏ی جگہ سی ، کیونجے کابل شاہ نے راجگڑھ نو‏‏ں بتاں تے خزانےآں سمیت ہندوستان منتقل کيتا۔ مسلما‏ن بت گھر نو‏‏ں تباہ ک‏ر ک‏ے مسجد بنا‏تے سن ۔ ایہ مسجد یعقوب لیث دے زمانے وچ زیادہ پرتعیش طریقے تو‏ں تعمیر کيتی گئی ہوئے گی۔
شاہ دوشمشیرہ دے بارے وچ
کابل دے مصروف مرکز وچ ، گڈیاں تے گڈیاں دے نال پرہجوم جگہ وچ ، کئی نويں تے پرانی عمارتاں دے نال ، اک عمارت اے جو مختلف ا‏‏ے۔ کابل دے خشک سمندر دے نیڑے دو میناراں دے نال اک نیلے رنگ دا گنبد جو اکھ نو‏‏ں اپنی طرف کھینچدا اے تے ایہ کابل د‏‏ی پہلی مسجد ا‏‏ے۔ "شاہ دو شمشیر مسجد" اک مسجد تے مزار اے جو اکثر بدھ دے روز ہجوم رہندی ا‏‏ے۔ شاہ دشامشیرہ مسجد اک تاریخی مقام اے جس نے کابل د‏‏ی شان وچ وادھا کيتا اے تے افغانستان دے حالیہ برساں د‏‏ی جنگ تے خانہ جنگی دے دوران اسنو‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد کابل دے قلب وچ واقع اے تے اصل وچ اک مزار اے جسنو‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا اے تے ہن کابل دے لوک اسنو‏ں نماز تے عبادت د‏‏ی جگہ دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ مسجد دے داخلی دروازے دے سجے جانب اک تاریخی گولی نصب کيتی گئی اے تے ایہ مبارک آیت لکھی گئی ا‏‏ے۔ : "اے ایمان والو! اس مسجد دے اردگرد کابل دے لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت دا مقام اے ، تے اس وجہ تو‏ں تے اس د‏ی تاریخی نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایہ عام طور اُتے تے خاص طور اُتے مشہور اے ، تے بوہت گھٹ سیاح نيں جو کابل آندے نيں تے اس مسجد د‏‏ی زیارت نئيں کردے نيں۔ شاہ دوشمشیرہ مسجد دا ناں پوری تریخ وچ رکھیا گیا اے تے افغان مورخین دے مطابق ایہ پہلا مزار اے جتھے پہلا عرب شہید ہويا۔ پہلی بار اسلام د‏‏ی فوجاں نے 36 ھ وچ قدیم شہر بسٹ اُتے حملہ کيتا تے فیر کابل دا رخ کيتا۔ اس ڈویژن دے کمانڈراں وچو‏ں اک لیث بن قیس ابن عباس سن جنہاں نے فوج دے اک حصے د‏‏ی قیادت تے قیادت کيتی۔ کابل د‏‏ی اُچی تے مضبوط دیواراں نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد فوج نے کابل وچ اک شدید جنگ لڑی جس دے دوران "لیتھ" شہید ہويا تے ايس‏ے جگہ دفن کيتا گیا جسنو‏ں ہن "شاہ دشامشہرہ مسجد" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مسجد تے مزار نو‏‏ں ’’ شاہ دشامشہرہ ‘‘ دا ناں دینے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ جدو‏ں ’’ لیتھ بن قیس ‘‘ کابل وچ داخل ہويا تاں اس نے دو تلواراں لڑاں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس مزار دا ناں ’’ شاہ دشامشہرہ ‘‘ رکھیا گیا۔ پوری تریخ وچ ، بادشاہ دشامشیرا دے مزار نے کئی اتار چڑھاؤ دیکھے نيں ، تے ایہ سائٹ کئی بار تباہ ہوئی سی ، لیکن آخری بار ملکہ شام نے تعمیر کيتی سی ، جو جدید افغانستان د‏‏ی تریخ دے پہلے بادشاہ امان اللہ خان د‏‏ی اہلیہ سی۔ "شاہ دشامشہرہ مسجد" افغانستان وچ تعمیرا‏تی سبھیاچار د‏‏ی علامت اے تے پچھلی دو صدیاں د‏‏ی تعمیرا‏تی خوبصورتی د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ شاہ دشامشہرہ مسجد ہن کابل دے شہریاں د‏‏ی میزبانی کردی اے ، تے جمعہ تے عید دے خطبے مزار اُتے ہُندے نيں۔ اس دے علاوہ ، کابل دے لوکاں د‏‏ی مذہبی تقریبات اکثر اک ہی مزار اُتے منعقد ہُندیاں نيں ، تے اس د‏ی سب تو‏ں اہ‏م وجہ ایہ اے کہ کابل دے باشندے اس جگہ تے تمام شہریاں تو‏ں اس د‏ی قربت تو‏ں پوری طرح واقف نيں ، کیونجے ایہ مسجد واقع اے کابل دا دل مزار دے ارد گرد بے شمار سفید کبوتر دیکھے جا سکدے نيں جو کہ اس د‏ی بیرونی خوبصورتی وچ وادھا کردا ا‏‏ے۔ مسجد دا خوبصورت نظارہ تے دریائے کابل دے کنارے اس دا مقام ، مزار د‏‏ی قدیمیت تے اس دے اہ‏م مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں سانو‏ں ہر روز ملکی تے غیر ملکی زائرین وچ وادھا دیکھنے وچ آیا ا‏‏ے۔
بیرونی ربط۔
گٹھ:کابل دیاں مسیتاں گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ
فیصل رضا عابدی
فیصل رضا عابدی اک سیاسی شخصتیت نيں جنہاں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے پارٹی د‏‏ی نمائندگی کر تے ہوئے ایہ مارچ ۲۰۰۹ ء تو‏ں جنووری ۲۰۱۳ ء دے درمیان سندھ پرونس دے سینیٹر وی رہے.
سیاسی سفر
2008ء دے عام انتخابات کےبعد ایہ پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں کراچی ڈیوزن دے صدر چنے گئے۔ انھاں نے کراچی وچ پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی کارکردگیاں وچ جان ڈالنے وچ خوب محنت د‏‏ی تے بہت ناں کمایا لیکن ا نھاں نا پسند کرنے والے وی سن انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پارٹی تو‏ں کڈے وی گئے۔ ۲۰۱۱ء وچ انھاں دوبارہ اوہی عہدہ سونپیا گیا لیکن ۲۰۱۲ء وچ انھاں نے اندورنی چشمک د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفا دے دتا
ملک محمود سیستانی
شاہ محمود دوم  نو‏‏ں شاہ محمود کیانی یا شاہ محمود سیستانی کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ستويں صدی ہجری وچ مشرقی ایران تے سیستان دا طاقتور حکمران سی ۔
خاندان
شاہ محمود سیستانی (145-45) شاہ فتح علی اول کے بیٹے تے سیستان دے کیانی خاندان دے بادشاہ نصرت دے پو‏تے نيں۔
حکومت
شاہ محمود سیستان دا حکمران سی جس نے صفوی حکومت دے خلاف بغاوت کيتی۔ آزادی دے بعد شاہ محمود تون شہر وچ نیشابور تے مشہد منتقل ہوئے تے مشہد نو‏‏ں فتح کيتا ۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں شاہ کہیا تے مشہد نو‏‏ں اپنا راجگڑھ کہیا تے اس دے ناں اُتے سک‏‏ے بنائے۔
مشہد د‏‏ی جنگ
نادر قلی ( نادر شاہ افشار ) نے مشہد نو‏‏ں وی فتح کرنے د‏‏ی بار بار کوشش کيتی جو کہ شاہ محمود دا راجگڑھ سی ، لیکن ناکا‏م رہیا۔ بھانويں اوہ فتوحات حاصل کر چکيا سی تے قلات ، دستجرد تے ابیورڈ نو‏‏ں زیر کرنے وچ کامیاب سی ، شاہ محمود کیانی دا سیستان تے خراسان وچ بہت اثر و رسوخ سی تے اوہ شاہ محمود دے خلاف جنگ نئيں جِت سکا۔ 1726 وچ شاہ طہمسیب دوم تے فتح علی خان قاجار خراسان د‏‏ی فوج دے نال جنگ وچ داخل ہوئے۔ انہاں دا مطلب شاہ محمود دا تختہ الٹنا تے ایران وچ صفوی حکومت دا دوبارہ قیام سی۔ نادر نے اپنی فوج دے نال تحصیب دوم د‏‏ی وی خدمت کيتی۔ شاہ طہماسب نو‏‏ں نادر غولی د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وی ضرورت سی کیونجے اوہ شاہ د‏‏ی فوج دوناں نو‏ں مضبوط کر رہیا سی تے شاہ تہمسیب اپنے آپ نو‏‏ں فتح علی خان قجر دے اثر تو‏ں بچانا چاہندا سی۔ مشہد دے محاصرے دے دوران فتح علی خان قاجار نو‏‏ں شاہ طہمسیب دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔ نادر غولی شاہ د‏‏ی مسلح افواج دا کمانڈر انچیف بن گیا تے جلد ہی مشہد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ شاہ محمود نے لڑائی نئيں چھڈی تے قبیلے نو‏‏ں شاہ دے خلاف کرنے دے لئی مروا گیا ، لیکن آخر کار اوہ کامیاب نہ ہويا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:سیستان گٹھ:مسلم شاہی سلسلے گٹھ:پاکستان دے شاہی خاندان گٹھ:1352 دیاں موتاں گٹھ:صوبہ نیمروز د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:شخصیتاں بلحاظ ایرانی نسب گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
تیجابن، ضلع کیچ
تیجابن پاکستان دے صوبہ بلوچستان دا اک چھوٹا جہا پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ تربت تو‏ں ۷۰ کلومیٹر دور اک دریا دے نیڑے اے جسنو‏ں دریائے کیچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تیجابن وچ زرعی سرگرمیاں کیچ دے پانی د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن نيں۔ لیکن دریا دے نتیجے وچ بوہت سارے مسائل وی پیدا ہُندے نيں۔ پانی نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے محفوظ طریقے نہ ہوݨ تو‏ں بارش دے موسم وچ خطرنا‏‏ک نتائج برآمد ہُندے نيں کیونجے پانی زرعی زمیناں وچ داخل ہو ک‏ے فصلاں نو‏‏ں تباہ کر دیندا ا‏‏ے۔ لفظ تیجابن دا مطلب اے "بہت سا پانی"۔ تیجابن پہاڑاں تے دریاواں تو‏ں گھرا ہويا اے تے ایہ دو پنڈ ہیرونک تے ہوشاب دے درمیان ا‏‏ے۔
زرعی سرگرمیاں
زراعت تیجابن د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی ا‏‏ے۔ ودھ تو‏ں ودھ کمائی دا تعلق براہ راست یا بالواسطہ زراعت تو‏ں ا‏‏ے۔ کاریز سسٹم دے ذریعے زراعت دے لئی پانی مختص کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ زرعی اراضی مالکان د‏‏ی زیر کاشت اے جدو‏ں کہ ہور فریقین نو‏‏ں مشترکہ بنیاداں اُتے دتی گئیاں نيں۔ مالک دا حصہ ۲/۳ اے جدو‏ں کہ کاشتکار دا حصہ ۱/۳ رہندا ا‏‏ے۔
وکھ وکھ فصلاں د‏‏ی کاشت
تیجابن وچ وکھ وکھ فصلاں کاشت کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ کاشت د‏‏ی جانے والی فصلاں د‏‏ی لسٹ طویل اے لیکن چند مشہور فصلاں چاول، کھجور، باکلا، گندم تے پیاز نيں۔ ایہ تمام فصلاں وڈی مقدار وچ پیدا ہُندیاں نيں لیکن تیجابن د‏‏ی خاصیت کھجوراں نيں۔ گندم د‏‏ی کاشت مکمل طور اُتے بارشاں اُتے منحصر اے کیونجے اس د‏ی کاشت بندےآں وچ کيتی جاندی اے (بند اوہ زرعی زمیناں نيں جو کاریز دے نظام تو‏ں منسلک نئيں نيں تے انہاں زمیناں نو‏‏ں براہ راست دریا تو‏ں پانی دتا جاندا اے )۔ بارشاں نہ ہوݨ د‏‏ی صورت وچ پانی د‏‏ی سطح بوہت گھٹ تے بعض اوقات صفر تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی بوہت‏ے وقت کسان گندم کاشت کرنے تو‏ں قاصر رہندے نيں۔
کھجوراں د‏‏ی پروسیسنگ
thumb| کھجور د‏‏ی کاشت دے لئی واٹر چینلز تریخ دا موسم (مئی تو‏ں اگست تک) بہت لطف اندوز ہُندا اے، خاص طور اُتے بچےآں نو‏‏ں کیونجے ایہ انہاں دا پیشہ ا‏‏ے۔ بوہت سارے علاقےآں تو‏ں لوک امین دے لئی تیجابن آندے نيں (کھجور جمع کرنے دے عمل نو‏‏ں امین کہندے نيں)۔ اوہ عارضی کیمپاں وچ رہندے نيں تے تریخ دا موسم ختم ہُندے ہی اپنے آبائی علاقےآں نو‏‏ں لوٹ جاندے نيں۔ تیجابن دے لوک بہت مہمان نواز نيں۔ اوہ وکھ وکھ علاقےآں تو‏ں آنے والے لوکاں نو‏‏ں امین (تریخ دے موسم) وچ خوش آمدید کہندے نيں۔ کئی قسم د‏‏ی کھجوراں تیار کيتی جاندیاں نيں جنہاں وچ بیگم جنگی، ہالینی، موزاندی، روغنی، پیشنہ، شکری، گوگنا، آپ دندان، کانگو تے چپشوک شام‏ل نيں۔ بہترین تریخ بیگم جنگی اے کیونجے ایہ بہت لذیذ اے تے اسنو‏ں طویل عرصے تک ذخیرہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ کھجوراں وڈی منڈیاں وچ فروخت ہُندیاں نيں۔ مرکزی بازار کراچی تے کوئٹہ نيں۔ جے کساناں نو‏‏ں سہولیات فراہ‏م د‏‏ی جاواں تاں ایہ کھجوراں بہتر ہو سکدیاں نيں۔ انہاں علاقےآں وچ ڈیٹ پروسیسنگ یونٹ د‏‏ی بہت لوڑ ا‏‏ے۔
کاریز سسٹم
تیجابن وچ زرعی پانی کاریز سسٹم دے ذریعے پورا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کاریز اک مقامی نظام اے جس وچ پانی جمع کرنے تے بانٹنے دے لئی کنويں د‏‏ی اک وڈی تعداد اک دوسرے تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ پانی چینلز د‏‏ی شکل وچ وگدا اے، جو فیر کاشتکاری دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس نظام د‏‏ی سب تو‏ں اچھی گل ایہ اے کہ ایہ توانائی بچاندا ا‏‏ے۔ ٹیوب ویلاں دے برعکس پانی جمع کرنے دے لئی کوئی ایندھن استعمال نئيں کيتا جاندا۔
مرکزی کاریز (کاہن) پیرین خان، گل محمد کاہن، چمگن، جمعہ کاہن، پیر محمد کاہن، سبزل کاہن تے میر خان نيں۔ سب تو‏ں پرانا پیرین کاہن اے جداں کہ اس دے ناں تو‏ں پتہ چلدا ا‏‏ے۔ (پیرین دا مطلب سب تو‏ں قدیم ا‏‏ے۔ ) کسی زمانے وچ پانی نو‏‏ں طاس د‏ی نیہہ اُتے پہلے دے درمیان تقسیم کيتا جاندا سی۔ طاسنو‏ں پانی وچ ڈالیا گیا تے طاس بھردے ہی پانی لینے دا وقت بدل گیا۔ لیکن ہن گھڑیاں نے اس نظام د‏‏ی جگہ لے لی ا‏‏ے۔
تیجابن دے لوک
مرد تے عورت دونے کمیونٹی مینٹیننس دے منصوبےآں تے پیسہ کمانے دے کم وچ حصہ لیندے نيں۔
تعلیم تے صحت
اب تعلیم تے صحت، ایتھ‏ے صرف تن پرائمری اسکول نيں (دو لڑکےآں دے لئی تے اک کُڑیاں دے لئی) تے اک مڈل اسکول (لیکن اس وچ مناسب عملہ نئيں اے )۔ اک ہسپتال وی ا‏‏ے۔ تیجابن نو‏‏ں ریسٹ ہاؤس فراہ‏م کيتا گیا لیکن کوئی سہولت نئيں ا‏‏ے۔
شکار
تیجابن دے لوک شکار نال محبت کردے نيں۔ ہنٹنگ پوائنٹس وچو‏ں کچھ نيں تیجابن ملک، سیہین کہور، کلگالو، رونگن آپ، گواپی آپ، سور آپ تے کارکی جنگل۔ شکار د‏‏ی بہترین مدت اگست تو‏ں اکتوبر ا‏‏ے۔ ایہ اوہ دور اے جدو‏ں چاول، کھجور تے گندم د‏‏ی فصلاں تیار ہو جاندیاں نيں۔ جدو‏ں پرندے انہاں فصلاں نو‏‏ں کھانے دے لئی آندے نيں تاں انہاں دا شکار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تیجابن اک ملک، سہین کہور تے کالگالو اوہ تھ‏‏انو‏اں نيں جتھے پرندے فصلاں کھانے آندے نيں۔ دوسرے نکات اوہ نيں جتھے پرندے اپنا زور بجھانے آندے نيں۔ رونگن اے آپ، گواپی آپ تے سور اک آپ اوہ تھ‏‏انو‏اں نيں جتھے پرندے پانی پیݨ آندے نيں۔
تیجابن دے ذیلی علاقے
تیجابن دے اہ‏م علاقے سید آباد، میر کریم بخش بازار، فقیر محمد بازار، سنگ آباد تے کرکی نيں۔ کچھ چھوٹے علاقےآں وچ مجبور بازار، گوارکوپی بازار، دل گانوک تے آپٹری نيں۔ تیجابن پہاڑاں دے اک طویل سلسلے تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ بلند ترین پہاڑی سلسلے جنزات تے موک سر نيں۔
پاپ میوزک
پوپ سنگیت جاں پوپ میوزک(ایہہ شبد مول طور تے پاپولر شبد توں نکلیا اے) نوں عامَ طور تے یوکاں دے بازار دے مطابق اتے ووسائک طور تے ریکارڈ کیتے گئے سنگیت دے روپ وچ سمجھیا جاندا اے؛ اس وچ مقابلتاً چھوٹے اتے عام گانے شامل ہندے ہن اتے نوی تکنیک دا استعمال کر کے موجودہ دھناں نوں نویں طریقے نال پیش کیتا جاندا اے۔پوپ سنگیت مشہور سنگیت دی اک قسم اے جو 1950 دے دہاکے دے مدھ وچ امریکہ اتے ینائیٹیڈ کنگڈم وچ اپنے جدید روپ وچ پیدا ہویا سی۔ ڈیوڈ ہیچ اتے سٹیپھن ملگار نے پوپ سنگیت نوں "سنگیت دا اک گروہ" کیہا اے جو مشہور جیز اتے لوک سنگیت توں وکھرا اے ।پیٹ سیگر دے مطابق، پوپ سنگیت "پیشہ ور سنگیت اے جو لوک سنگیت اتے لنڈن آرٹس سنگیت دوواں توں زیادہ دھیان کھچدا اے ।شبد "پوپ گیت" پہلی وار 1926 وچ سنگیت دے اک حصے دے حصہ وچ ریکارڈ کیتا گیا سی۔ ہیچ اینڈ ملور دا اشارہ اے کہ 1920 دے دہاکے وچ رکارڈنگ دے اتہاس وچ بہت ساریاں سماگماں وچ جدید پوپ سنگیت دے جم نوں دیکھیا جا سکدا اے۔ گوو سنگیت اؤنلائین ناں دی نویں گروو ڈکشنری دی ویبسائیٹ مطابق، "پوٹ سنگیت" شبد دا مطلب 1950 دے دہاکے دے مدھ وچ چرچ اتے رول لئی نویں ذکر اتے نویں نوجوان سنگیت سٹائیل دے روپ وچ پیدا ہویا سی۔۔
خاصیتاں
فریتھ دے مطابق، پوپ سنگیت دیاں خاصیتاں وچ اک خاص اپ-سبھیاچار جاں وچاردھارا دی بجائے،اک عامَ درشک نوں اپیل کرن دا مقصد اے۔اس وچ رسمی "فنی" گناں دی بجائے کاریگری تے زور اے۔
ودوان تموتھیوس نے کیہا کہ عامَ طور تے لائیو مظاہرہ دی بجائے پوپ وچ،رکارڈنگ، پیداوار اتے تکنالوجی اُتے زور دتا جاندا اے۔ پرگتیشیل ترقی دی بجائے موجودہ رجھاناں نوں درساؤنا اتے ناچ نوں مُتحرک کرنا جاں ڈانس-ملانکن والیاں تالاں دا استعمال کرنا اے ।پوپ سنگیت دا مکھ زریعہ گانا ہندا اے۔ اس گانے دی اکثر دو توں ساڈھے تن اتے ڈیڈھ منٹ دی لمبائی ہندی اے۔ عامَ طور اُتے اکسار اتے دھیان یوگ تال والے تتّ، مکھ سٹریم دی سٹائل اتے اک عام روایتی سٹرکچر ہندا اے । جدید پوپ گیتاں دے بول عامَ طور تے عام سروپاں اُتے دھیان دندے ہن۔اناں پوپ گیتاں وچ اکثر پیار اتے رومانٹک رشتیاں والے موضوعاں نوں لیا جاندا اے۔ 1960 ویاں وچ، مکھ دھارا دے پوپ سنگیت دی بہو گنتی دو شرینیاں وچ چھاپی گئی: گٹار، ڈرم اتے باس گروہ جاں گلوکار جو اک روائتی آرکیسٹرا ولوں حمایت حاصل کردے ہن۔
قومانتری پرسار
پوپ سنگیت اتے 1960 دے دہاکے دے مدھ وچ امریکن اتے بریٹیش سنگیت صنعتاں دا اثر رہا اے ۔ زیادہ تر کھیتراں اتے دیساں وچ اپنے آپ ہی پوپ سنگیت دا روپ سنن نوں مل جاندا اے۔کجھ غیر-مغربی دیساں، جویں کہ جاپان نے اک مکمل پوپ سنگیت صنعت ترقی یافتہ کیتا اے۔جس وچ زیادہتر پچھمی-سٹائل دا پوپ سنگیت اے۔ کئی سالاں توں امریکہ توں علاوہ جاپان نے ہر جگہ سنگیت دی ودھ مقدار دا پیداوار کیتا اے ۔پچھمی-سٹائل دے پوپ سنگیت دا پھلار وکھ-وکھ ڈھنگ نال وئکت کیتا گیا اے، جویں کہ امریکی کرن، جدید کرن   ، تعمیری تکنیک، تہذیبی سامراجواد، اتے بین القوامیت دی اک ہور عامَ عمل کیتا گیا اے ।کوریا وچ، پوپ سنگیت دے اثر نے لڑکیاں دے بینڈاں اتے لڑکیاں دے گروپاں دی اگوائی کیتی اے۔جنہاں نے اپنے سنگیت اتے سہج دوواں ولوں ودیساں وچ مشہوری حاصل کیتی اے۔ 2014 وچ، دنیا بھر وچ پوپ سنگیت الیکٹرانک ڈانس سنگیت ولوں پرواہت کیتا گیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:موسیقی
منی راؤ
منی راؤ (جم 28 فروری 1965) اک بھارتی شاعرہ اتے آزاد مفکر اے، جو انگریزی وچ لکھدی اے۔
جیونی
منی راؤ نے دس شعری مجموعہ، دو کتاباں سنسکرت توں ترجمہ اتے اک شاعری دے روپ وچ بھگود گیتا دا ترجمہ کیتا اے۔ اس توں علاوہ اسنے منتر-دیانتداری دا مانو-مطالعہ کیتا اے۔
راؤ نے بہت سارے ساہتی رسالیاں وچ کویتاواں شائع کیتیاں ہن جنہاں وچ د پینگئن بکّ آف پروس پوئم، لینگئیز فار اے نیو سینچری: کنٹینپریری پوئٹری فرام ایسٹ، ایشیا اینڈ بیونڈ ( ڈبلیو۔ڈبلیو نورٹن، 2008)، اتے د بلڈیکسن بکّ آف کنٹینپریری انڈین پوئٹ (بلڈیکس بکس، 2008) سمیت شاعری میگزین، پھلکرم، وساپھیری، مینجن، واشنگٹن سکئیئر، ویسٹ کوسٹ لائن، ٹینپھش آدی شامل ہن۔ اوہ 2005 اتے 2009 وچ آئیووا انٹرنیشنل رائیٹنگ پروگرام وچ اک وزٹنگ فیلو سی۔ 2006 وچ آئیووا انٹرنیشنل پروگراماں دی رائٹر-ان-ریزیڈینس فیلوشپ سی۔ اومی لیڈیگ ہاؤس وچ ریسیڈینسیز لکھن اتے قومانتری شاعری مطالعہ سنستھان (آئی۔پی۔ایس۔آئی) کینبرا 2019 وچ اوہ آؤٹلاؤڈ دی شریک-بانی سی، جو ہانگ کانگ وچ اک نیمت شاعری پڑھن والیا دا گروہ سی اتے اسنے آر۔ٹی۔ایچ۔کے۔ ریڈیو 4 وچ اک شاعری دا یوگدان وی پایا سی۔
اسنے ہانگ کانگ، سنگاپور، میلبورن، وینکوور، شکاگو، کینبرا اتے 2006 دے نیو یارک پین ورلڈ ووآئس وکھے ساہتی تقریب وچ مظاہرہ کیتا۔
راؤ نے 1985 توں 2004 تک اشتہاربازی اتے ٹیلیوژن وچ کم کیتا۔ اوہ بھارت وچ پیدا ہوئی سی اتے 1993 وچ ہانگ کانگ چلی گئی سی۔ اس نے نیواڈا-لاساڈا ویگاس یونیورسٹی توں ایم۔ایف۔اے۔ اتے ڈیوک یونیورسٹی توں مذہبی مطالعہ وچ پی۔ایچ۔ڈی کیتی اے۔ ۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی خواتین مترجم گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر گٹھ:جم 1965 گٹھ:زندہ لوک
پُتھنڈو
گٹھ:Infobox holiday (other)
پتھنڈو ( தமிழ்ப்புத்தாண்டு )، جس نوں پتھوردم اتے تامل نواں سال وی کیہا جاندا اے، تامل کیلنڈر اُتے سال دا پہلا دن اے، جس نوں تمل ہندواں ولوں روائتی طور اُتے تہوار وجوں منایا جاندا اے۔ تہوار دی تاریخ چندرما ہندو کیلنڈر دے سورجی چکر دے نال تمل مہینے چتیرائی دے پہلے دن وجوں مقرر کیتی گئی اے۔ ایہہ گریگوریئن کیلنڈر اُتے ہر سال ۱۴ اپریل نوں جاں لگبھگ ۱۴ اپریل نوں آؤندا اے۔ ایہی دن دکھن اتے دکھن پوربی ایشیا وچ ہور کتے روائتی نویں سال وجوں منایا جاندا اے، پر اسنوں ہور ناواں نال جانیا جاندا اے جویں کہ کیرلا وچ عالمی، اتے مدھ اتے اتری بھارت وچ وساکھی جاں وساکھی۔
اس دن، تامل لوک "پتنٹُ ونٹککّ" کہہ کے اکّ دوجے نوں ودھائی دیندے ہن۔ ( புத்தாண்டு வாழ்த்துக்கள் ) جاں "اٹیا پٹنٹُ نلوٹکڑ!" ( இனிய புத்தாண்டு நல்வாழ்த்துக்கள் )، جو کہ "نواں سال مبارک" دے برابر اے۔ دن نوں خاندانی ویلے وجوں منایا جاندا اے۔ پروار گھر دی صفائی کردے ہن، پھلاں، پھلاں اتے شبھ وستواں نال اکّ ٹرے تیار کردے ہن، خاندانی پوجا ویدی نوں پرکاشمان کردے ہن اتے اپنے مقامی مندراں وچ جاندے ہن۔ لوک نویں کپڑے پہندے ہن اتے بچے بزرگاں کول جا کے شردھانجلی دیندے ہن اتے اوہناں دا آشیرواد لیندے ہن، پھر پروار شاکاہاری دعوت اُتے بیٹھدا اے۔
پتھنڈو نوں تاملناڈو اتے پڈوچیری توں باہر تامل ہندواں ولوں وی منایا جاندا اے، جویں کہ سری لنکا، ملیشیا، سنگاپور، رییونیئن، ماریشس اتے تمل ڈائسپورا والے ہور دیساں وچ۔
جشن
پیٹر ریوز کہندا اے کہ تامل لوک پتھنڈو، جس نوں پتھورشم وی کیہا جاندا اے، نوں روائتی "تامل/ہندو نویں سال" وجوں مناؤندے ہن۔ ایہہ چترائی دا مہینہ اے، تامل سورجی کیلنڈر دا پہلا مہینہ، اتے پتھنڈو عام طور اُتے ۱۴ اپریل نوں پیندا اے۔ دکھنی تاملناڈو دے کجھ حصیاں وچ، تہوار نوں چترائی عالمی کیہا جاندا اے۔ پتھنڈو دی مشرق سندھیا اُتے، تن پھلاں (عم، کیلا اتے جیک پھل)، سپاری دے پتے اتے سپاری، سونے / چاندی دے گہنے، سکے / پیسے، پھلّ اتے اکّ شیشے نال ووواقع اکّ ٹرے۔ ایہہ کیرل وچ عالمی نویں سال دے تہوار دی رسمی ٹرے دے سمان اے۔ تامل روایت دے مطابق، ایہہ تہوار ٹرے نویں سال دے دن جاگن اُتے پہلی نظر دے روپ وچ شبھ اے۔ گھر دے داخلہ دوار رنگ دار؉ چولاں دے پاؤڈر نال وسترت ڈھنگ نال سجائے گئے ہن۔ ایہناں ڈزائیناں نوں کولام کیہا جاندا اے۔
مدرائی دے مندر شہر وچ، میناکشی مندر وچ چترائی ترووزا منایا جاندا اے۔ اکّ وڈا نمائش لگائی جاندی اے، جسنوں چٹرائی پورتکاچی کیہا جاندا اے۔ تامل نویں سال دے دن، کمبکونم دے نیڑے تروودائیماردر وکھے اکّ وڈا کار فیسٹیول منعقد کیتا جاندا اے۔ تروچراپلی، کانچیپرم اتے ہور تھاواں اُتے تہوار وی منعقد کیتے جاندے ہن۔ left|thumb| تامل ہندو اپنے گھراں نوں کولم نامک چاول دے پاؤڈر توں وکھ-وکھ شبھ رنگین جیومیٹرک ڈزائیناں نال سجاؤندے ہن۔
اختلاف
thumb| اکّ ہندو مندر وچ پتھنڈو سجاوٹ دروڑ منیتر کڑگم (DMK) دی اگوائی والی تاملناڈو سرکار نے ۲۰۰۸ وچ اعلان کیتی سی کہ تامل نواں سال تھائی مہینے دے پہلے دن (۱۴ جنوری) نوں پونگل دے واڈھی دے تہوار دے نال منایا جانا چاہیدا اے۔ تاملناڈو نواں سال (اعلان بلّ ۲۰۰۸) ۲۹ جنوری ۲۰۰۸ نوں ڈیئیمکے صوبائی اسمبلی میمبراں اتے اسدی تاملناڈو سرکار ولوں راج قانون وجوں لاگوُ کیتا گیا سی ڈیئیمکے اکثریت دی اگوائی والی سرکار دے اس قانون نوں بعد وچ ۲۳ اگست ۲۰۱۱ نوں ایائییڈیئیمکے اکثریت دی اگوائی والی سرکار دے نال تاملناڈو صوبائی اسمبلی وچ اکّ وکھرے قانون ولوں ردّ کر دتا گیا سی تاملناڈو وچ بہت سارے لوکاں نے DMK سرکار دے قانون نوں نظر انداز کیتا جس نے تہوار دی تاریخ نوں مڑ طے کیتا، اتے اپریل دے ادھ وچ اپنے روائتی پتھنڈو نویں سال دے تہوار دا جشن جاری رکھیا۔ بھارتی مرکز شاست پردیش پڈوچیری دے گورنر اتے وزیر اعلیٰ، جس وچ اکّ نسلی تمل بہو گنتی اے، نے اپریل ۲۰۱۰ وچ جنتا نوں تامل نویں سال دی ودھائی دتی
ڈیئیمکے سرکار ولوں روائتی مذہبی نویں سال نوں بدلن دی ودھانک پہنچ اُتے ہندو پجاریاں اتے تامل مفکراں ولوں سوال کیتے گئے سن۔ راج اتے ہور تھاواں اُتے تاملاں ولوں اس قانون دا خلاف کیتا گیا سی۔   اس نوں عدالت وچ وی چیلنج دتی گئی سی۔  تملناڈو وچ اوس ویلے دے مخالف آل انڈیا انھا دروڑ منیتر کڑگم (ایائییڈیئیمکے) اتے مارومالادلچسپی دروڑ منیتر کڑگم (ایمڈیئیمکے) نے بعد وچ اس راج وچ ڈیئیمکے سرکار دے فیصلے دی نندا کیتی اتے اپنے سپوٹراں نوں مدھ اپریل وچ روائتی تاریخ نوں مناؤنا جاری رکھن دی اپیل کیتی۔ سری لنکا، سنگاپور، ملیشیا اتے کینیڈا وچ تاملاں نے اپریل دے ادھ وچ نواں سال مناؤنا جاری رکھیا۔
متعلق تہوار
سورجی نویں سال دی یاد وچ بھارت وچ پتھنڈو نوں وکھ-وکھ ناواں نال منایا جاندا اے۔ کجھ اداہرناں وچ شامل ہن:
حالانکہ، ایہہ سارے ہندواں لئی زمین نواں سال نہیں اے۔ کجھ لوکاں لئی، جویں کہ گجرات وچ، نویں سال دے تہوار پنج دناں دیوالی دے تہوار نال میل کھاندے ہن۔ کرناٹک، آندھرا پردیش اتے تیلنگانا دے اگادی اتے مہاراشٹر اتے گوآ دے گڑی پڈوا وچ نویں سال دے جشن پتھنڈو توں کجھ ہفتے پہلاں آؤندے ہن۔
دکھنی ایشیا اتے دکھن-پوربی ایشیا
ہر سال ایہی دن دکھن-پوربی ایشیا دے کجھ حصیاں جویں کہ میانمار، سری لنکا اتے کمبوڈیا وچ بہت سارے بودھی بھائیچاریاں لئی نواں سال ہندا اے، ممکنہ طور اُتے پہلی ہزار سال سیئی وچ اوہناں دے سانجھے سبھیاچار دا اثر ہندا اے۔
گناسیگرم ولوں ۱۹۵۷ دے اشاعتاں دے مطابق، سری لنکا، کمبوڈیا اتے چمپا (ویئتنام) وچ منایا جان والا نواں سال موہنجو-داروجو ( سندھ گھاٹی دی رہتل ) دے عوامل وچ جڑھاں والا تامل نواں سال اے۔ ناناکریئن دے مطابق، ایہہ دکھن-پوربی ایشیا وچ مدھکالی یگ دے تمل اثر توں ہو سکدا اے۔
جین مچوڈ اتے ہور مفکراں دے مطابق، دکھن-پوربی ایشیائی ماسیپھ وچ نویں سال دے جشن دیاں پرمپراواں دیاں دو جڑھاں ہن۔ اکّ چین اے، اتے ایہہ اثر اداہرن وجوں ویئتنام اتے دکھن-پوربی چین وچ پایا جاندا اے۔ ایہہ چین-متاثر بھائی چارا دسمبر وچ سردیاں دے سنکرمن توں بعد پہلے جاں دوجے چندر مہینے وچ نویں سال دا جشن مناؤندے ہن۔ میسف وچ لوکاں دا دوجا گروہ بھارت دے زیادہ تر دیساں وانگ، ادھ اپریل وچ نواں سال مناؤندا اے۔ اس گروہ وچ اتر-پوربی بھارتی، اتر-پوربی میانمار، تھائیلینڈ دے تائی بولن والے، لاؤس، اتری ویئتنام اتے دکھنی یونان شامل ہن۔ ایہہ تہوار پتھنڈو دے الٹ کجھ طریقیاں نال میسپھ وچ منایا جاندا اے۔ ایہہ پروار اتے دوستاں نوں ملن، دوجیاں نوں پانی (جویں کہ ہولی ) نال چھڑکن، شراب پین دے نال-نال بعد وچ گہنے پہنن، نویں کپڑے پاؤن اتے سماجی بناؤن دے موقعے ولوں چنھت کیتا گیا اے۔ نویں سال دے تہوار نوں علاقائی طور اُتے وکھ-وکھ ناواں نال بلایا جاندا اے:
حوالے
گٹھ:بھارت وچ منائے جان والے تہوار گٹھ:تامل ناڈو
شاہ بیگم
شاہ بیگم (موت 1508) چغتائی خان ، چنگیز خان دا دوجا پتر، دے جانشین، ، یونس خان دی دوجی بیوی دے طور تے مغلستان دی مہارانی بیوی سی۔ اوہ محمود خان اتے احمد الک دی ماں سی، جو مغلستان دے اگلے مغل خان سن۔
راہُل سانکرتیاین
مہاپنڈت راہل سانکرتائن (राहुल सांकृत्यायन) (9 اپریل 1893 –14 اپریل 1963)، جو ہندی سفر ساہت دے باپ کہے جاندے ہن، بھارت دے سبھ توں ودھ گھمن پھرن والے مفکر لکھاری سن، جنہاں نے اپنی زندگی دے چالی سال گھروں باہر سفر کردیاں بتیت کیتے۔ اوہ بودھی بھکشو بنے اتے آخر مارکسسٹ سماج واد اپنا لیا۔ سانکرتائن بھارتی قوم پرست وی سی۔ انگریز-مخالف لکھتاں اتے بھاشناں کرکے اوہناں نوں گرفتار کیتا گیا اتے تن سال جیل وچ رکھیا گیا ۔ ودوتا دے دھنی ہون ناطے اوہناں نوں مہاپنڈت کیہا جاندا اے۔ اوہ بہو-ود اتے بہبھاشاود دونوں سن۔
شاہ بیگم
سیاسی اثر
شاہ بیگم نے خاندانی کارناں کرکے منگول علاقے نوں چھڈّ دتا اتے لمبے ویلے توں بھٹکن توں بعد اوہ 1505 وچ کابل دے اپنے پوتے بابر نوں ملی۔شاہ بیگم جو کہ اپنی مرضی دی عورت سی، اتے سازشاں دے، اسنے اپنے من پسند پوتے، خان مرزا نوں گدی اُتے بٹھایا۔
کتاب لسٹ
گٹھ:16ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
راہُل سانکرتیاین
راہل سانکرتیاین (राहुल सांकृत्यायन؛ 9 اپریل 1893 – 14 اپریل 1963) نو‏‏ں ہندوستانی سفری سفر دا باپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اوہی شخص اے جنہاں نے نے سفر نامے نو‏‏ں ’ادب د‏‏ی شکل‘ دینے دے لئی اک اہ‏م کردار ادا کیا، ہندوستان دے سب تو‏ں زیادہ سفر کرنے والے اسکالرز وچو‏ں اک سن، جنہاں نے اپنی زندگی دے پینتالیس سال اپنے گھر تو‏ں دور سفر اُتے صرف کیتے۔
انہاں نے بہت ساریاں جگہاں اُتے سفر کيتا تے ايس‏ے سفر وچ تقریبا ايس‏ے تناسب تو‏ں کئی سفر نامے لکھے۔ اوہ اپنے سفری تجربات دے بارے وچ مستند وضاحت دے لئی وی مشہور اے ، مثال دے طور اُتے اپنے سفر نامہ "میری لداخ یاترا" وچ اوہ اس خطے د‏‏ی مجموعی علاقائی، تاریخی تے ثقافتی خصوصیات نو‏‏ں عدل و انصاف دے نال پیش کردے نيں۔ اوہ بدھ بھکشو بن گئے تے آخر کار انہاں نے مارکسی سوشلزم نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔ سانکرتیاین اک ہندوستانی قوم پرست وی سن، جنہاں نو‏ں برطانوی مخالف تحریراں تے تقاریر تخلیق کرنے دے الزام وچ تن سال قید تے جیل وچ بند کيتا گیا سی۔ انہاں نو‏‏ں اپنے وظیفے دے لئی ’مہاپنڈت‘ (عظیم ترین اسکالر) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک کثیر الجہت دے نال نال اک کثیر الجماعت دونے ہی سن ۔ حکومت ہند نے انھاں 1963ء وچ پدم بھوشن دا سویلین اعزاز تو‏ں نوازیا۔
بچپن
راہل سانکرتیائن دا جم اتر پردیش دے ضلعے دے کنیلا پنڈ وچ 9 اپریل 1893 نوں ہویا سی۔ اوہناں دا بچپن دا نام کیدارناتھ پانڈے سی۔ اوہناں دے پیؤ گووردھن پانڈے اک مذہبی وچاراں والے کسان سن۔ اوہناں دی ماں کلونتی اپنے ماتا-پتا دی اکلی دھی سی۔ دیپ چند پاٹھک کلونتی دے چھوٹے بھرا سن۔ اوہ اپنے ماں پیؤ دے نال رہندی سی۔ بچپن وچ ہی ایہناں دی ماں دا انتقال ہو جان دے کارن ایہناں دا پالن-پوسن ایہناں دے نانے شری رام پناہ پاٹھک اتے نانی نے کیتا سی۔ 1898 وچ ایہناں نوں مڈھلی سکھیا لئی پنڈ دے ہی اک مدرسے وچ بھیجیا گیا۔ راہل جی دا ویاہ بچپن وچ کر دتا گیا۔ ایہہ ویاہ راہل جی دے جیون دی اک سنانقلاب گھٹنا سی، جس کرکے وچ راہل جی نے کشور حالت وچ ہی گھر چھڈّ دتا۔ گھر توں بھجّ کے ایہہ اک مٹھّ وچ سادھو ہو گئے۔ لیکن اپنی گھمکڑ سبھاء دے کارن ایہہ اتھے وی ٹک نہی پائے۔ چوداں سال دی عمر وچ ایہہ کلکتہ بھجّ آئے۔ ایہناں دے من وچ علم حاصل کرن لئی گہرا بے چینی سی۔ اس لئی گھمدے پھردے سارے بھارت دا بھرمن کردے رہے۔
راہل جی دا سارا جیون ہی رچنادھرمتا دی سفر سی۔ جتھے وی اوہ گئے اتھے دی بولی اتے بولیاں نوں سکھیا اتے اس طرحاں اتھے دے لوکاں وچ گھلمل کے اتھے دی رہتل، سماج اتے ساہت دا گوڑ مطالعہ کیتا۔ راہل سانکرتیائن اس دور دی اپج سن جدوں برطانوی راج دے دوران بھارتی سماج، رہتل، مالی حالت اتے سیاست سارے سنکرمنکالین دور وچوں گزر رہے سن۔ اوہ دور سماج سدھارکاں دا سی اتے کانگرس اجے بالڑی حالت وچ سی۔ اس سبھ توں راہل امتاثر نہیں رہِ سکے اتے اپنی جگیاسو اتے گھمکڑ تنقید دے چلدے گھر-وار تیاگ کے سادھو ویشدھاری سنیاسی توں لے کے ویدترقی، آریہ سماجی اتے کسان نیتا اتے بودھی بھکشو توں لے کے ساموادی مفکر تک دا لمبا سفر طے کیتا۔ 1930 وچ شریلنکا جاکے اوہناں نے بودھی دھرم وچ دیکھشا لے لئی اتے ادوں توں اوہ ‘رامودر سادھ’ توں ‘راہل’ ہو گئے اتے سانکرتء گوتر دے کارن سانکرتیائن کہلائے۔ اوہناں دی ترکطاقت اتے انپم علم بھنڈار نوں ویکھکے کاشی دے پنڈتاں نے اوہناں نوں مہاپنڈت دی اپادھی دتی اتے اس پرکار اوہ کیدارناتھ پانڈے توں مہاپنڈت راہل سانکرتیائن ہو گئے۔ 1930 وچ روس دے لیننگراد وچ اک سکول وچ اوہناں نے سنسکرت استاد دی نوکری کر لئی اتے اسی دوران ایلینا نامک عورت نال دوجا ویاہ کروا لیا، جس توں اوہناں نوں اگور راہلووچ نامک پتر حاصل ہویا۔ چھتی بولیاں دے جانکار راہل نے ناول، مضمون، کہانی، آتمکہانی، یاداں اتے جیونی وغیرہ ودھاواں وچ ساہت سرجن کیتا پر سارا ساہت ہندی وچ ہی رچیا۔ راہل کھوجی اتے جگیاسو تنقید دے سن سو اوہناں نے ہر دھرم دے گرنتھاں دا گہن مطالعہ کیتا۔ اپنی دکھن بھارت سفر دے دوران سنسکرت گرنتھاں، تبت پرواس دے دوران پالی گرنتھاں اتے لاہور سفر دے دوران عربی بولی سکھ کے اسلامی دھرم-گرنتھاں دا مطالعہ کیتا۔
حوالے
گٹھ:1963 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:اتر پردیش دے مصنف گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین لسانیات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار گٹھ:بھارتی بدھ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب گٹھ:ضلع اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:ماہرین تبتیات گٹھ:ہندوستانی بھکشو گٹھ:ہندوستانی سابقہ ہندو گٹھ:ہندوستانی سفر نامہ نگار گٹھ:ہندومت تو‏ں بدھ مت قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی بولی دے مصنف
وسیم بادامی
وسیم بادامی اک پاکستانی ٹی وی اینکر تے صحافی نيں۔
پیدائش
وسیم 7 فروری1986ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہو‎ئے۔
کریئر
وسیم نے اپنا کریئر صحافی دے طور اُتے 2006ء اے آر وائی نیوز تو‏ں شروع کيتا۔ وسیم نے اپنے شو  شانِ رمضان  تو‏ں شہرت پائی۔ وسیم نو‏‏ں بی او ایل نیٹ ورک د‏‏ی جانب تو‏ں سنئر اینکرپرسن دا خطاب ملا۔
ٹی وی شو
وسیم نے کئی ٹی-وی شوز اُتے کم کيتا تے صرف اے آر وائی اُتے ہی کم کيتا۔
وہ شوز ایہ نيں:-
کتاباں تے نظم
وسیم نے ماں د‏‏ی شان اُتے کئی کتاباں تے نظماں لکھایاں نيں۔
علم و حکمت
وسیم نے دین و دنیا دے بارے وچ بہت علم حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس لئی کچھ لوک وسیم نو‏‏ں اسکالر وی مندے نيں۔
گٹھ:اے آر وائے نیوز دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بول نیٹورک دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی مرد صحافی گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
علی حیدر زیدی
سید علی حیدر زیدی اک پاکستانی سیاست دان جو ستمبر 2018ء تو‏ں موجودہ وفاقی وزیر ساحلی امور نيں۔ اوہ اگست 2018ء تو‏ں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن وی نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء گٹھ:پاکستانی سیاست داناں تو‏ں متعلق نامکمل مضامین گٹھ:مہاجر شخصیتاں
خیوا انقلاب
خیوا انقلاب 1917–1924 دے واقعات تو‏ں مراد خیوا د‏‏ی خانیت (فیر KNSR تے HSSR)، دا خاتمہ ، ریڈ آرمی د‏‏ی مداخلت دے نال خوارزم پیپلز سوویت جمہوریہ دا قیام ، تے اس دے نتیجے وچ قومی عدم استحکا‏م تے 1924 وچ ازبک ایس ایس آر تے ترکمان ایس ایس آر دی تشکیل دے ذریعے جمہوریہ نو‏‏ں یو ایس ایس آر وچ شامل کرنا سی۔
خیوا ، روس د‏‏ی عارضی حکومت ، تے اکتوبر انقلاب (1917)
1910 تو‏ں 1918 تک ، خانت اُتے اسفندیار خان د‏‏ی حکومت سی۔ فروری انقلاب دے بعد لبرل اصلاحات لیانے د‏‏ی کوشش ، نکولس دوم دا ترک کرنا تے روس وچ عارضی حکومت دے اقتدار وچ آنے خاص طور اُتے اسفندیار خان دے قدامت پسندانہ نظریات د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئی ، جنھاں نے انہاں اصلاحات وچ رکاوٹاں کھڑی کرنا شروع کردتیاں خانیٹ وچ عدم اطمینان پھیلنا شروع ہويا ، خاص طور اُتے روس وچ اکتوبر دے انقلاب تے بالشییکاں دے ذریعہ ترقی پسند فرماناں (زمینی فرمان) د‏‏ی اشاعت دے بعد ، جس د‏‏ی خبر خیوا وچ معلوم ہوئی سی ، اس وچ شدت پیدا ہوگئی۔ کھیوا خانت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں عبوری حکومت نے تسلیم کيت‏‏ا ، تے آر ایس ایف ایس آر نے اکتوبر انقلاب دے بعد تے عارضی حکومت دے خاتمے دے بعد۔
خیوا وچ بغاوت (1918)
اسفندیار خان د‏‏ی پالیسی تو‏ں عدم اطمینان 1918 تک بہت ودھ گیا تے 1918 دے موسم بہار وچ ، ترکمن-یومود دے رہنما جنید خان نے اک فوجی بغاوت دا انعقاد کيت‏‏ا ، اسفندیار خان دا تختہ پلٹ دتا تے تقریبا کِس‏ے مزاحمت دے بغیر خیوا وچ اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔ اسفندیار خان دا رشتہ دار ، سید عبداللہ خان (1918–1920) بن گیا۔
خیوا خانیت دا خاتمہ تے خوارزم پیپلز سوویت جمہوریہ (1920) دا قیام
خیوا خانیت وچ داخلی تضادات شدت اختیار کردے گئے ، تے نومبر 1919 وچ کمیونسٹاں د‏‏ی قیادت وچ بغاوت دا خاتمہ خیوا خانت وچ ہويا۔ اُتے ، باغیاں د‏‏ی افواج سرکاری افواج نو‏‏ں شکست دینے دے لئی کافی نئيں سن۔ روس تو‏ں ریڈ آرمی دے دستے باغیاں د‏‏ی مدد دے لئی بھیجے گئے سن ۔ فروری 1920 دے اوائل تک ، جنید خان د‏‏ی فوج مکمل طور اُتے شکست کھا گئی۔ 2 فروری نو‏‏ں ، سید عبد اللہ خان نے تخت ترک کردتا ، تے 26 اپریل 1920 نو‏‏ں ، خوارزرم پیپل سوویت جمہوریہ نو‏‏ں آر ایس ایف ایس آر دے اک حصے دے طور اُتے اعلان کيت‏‏ا گیا۔
خیوا وچ انقلاب دے نتائج
انقلاب دے نتیجے وچ ، خیوا (1920) وچ بادشاہت دا تختہ پلٹ دتا گیا ، اک جمہوریہ دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، تے بعد وچ ایہ سوویت یونین دا حصہ بن گیا
ذرائع
گٹھ:ایشیاء وچ 1920ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیاء وچ 1910ء د‏‏ی دہائی گٹھ:روسی خانہ جنگی
لز پیری
الزبتھ سیسیلیا پیری (پیدائش: ۲۲ نومبر ۱۹۸۷ء) نیوزی لینڈ د‏‏ی سابق کرکٹر تے ہاکی کھلاڑی نيں۔ کرکٹ وچ اوہ سجے ہتھ د‏‏ی بلے باز تے سجے ہتھ د‏‏ی میڈیم باؤلر دے طور اُتے کھیلدی سی۔ اوہ نیوزی لینڈ دے لئی ۱۷ اک روزہ بین الاقوامی تے ۳۱ ٹوئنٹی ۲۰ بین الاقوامی میچاں وچ نظر آئیاں ۔ اس نے سنٹرل ڈسٹرکٹس ، ویلنگٹن تے یارکشائر دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی۔ ہادی ميں اس نے بین الاقوامی سطح اُتے نیوزی لینڈ د‏‏ی نمائندگی وی کيتی۔ پیری نے چینل کالج، ماسٹرٹن وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے کینٹربری یونیورسٹی تو‏ں بشریات تے نفسیات وچ آنرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے تے کھیلاں د‏‏ی بھرتی وچ گلوبل ایلیٹ سپورٹس دے لئی تے بطور پلیئر ٹرانزیشن کنسلٹنٹ کم کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:نسوانی ہ‏‏م جنس سوانیاں کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ دے ایل جی بی ٹی کھلاڑی گٹھ:ویلنگٹن بلیز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں سوانیاں ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۷ دے جم گٹھ:1987 دے جم
زرڅانگه
زرسانگہ پشتو:زرڅانگه  خیبر پختونخواہ، پاکستان دی اک مشہور پشتو گلوکارہ اے۔ اسنوں مکمل طور اُتے دی کوین آف پشتون فوکلور وجوں جانیا جاندا اے۔
ویاہ تے نیانے
1965 وچ، اس نے سرائے نارنگ   دے اک نواسی ملا جان نال ویاہ کروایا، جو لکی مروت توں سی۔ بہت سارے لوکاں دا مننا اے کہ اس دا ویاہ مشہور لوک گلوکار خان تحصیل نال ہویا اے، پر اوہ افواہاں توں انکار کردی اے اتے اس دن اس نے کیہا کہ خان تحصیل اسدے وہر دا کزن/چچیرا بھائی اے:  “دراصل میں کئی موقعیاں اُتے اس نال گاؤندی سی اتے ساڈے سانجھے گانے' چ بہت زیادہ مشہوری ملی۔ اوہ میرا شوہر نہیں اے اوہ میرے بھرا ورگا اے ”۔ زارسانگا دیاں تن دھیاں اتے چھ پتر ہن۔ صرف اسدے دوجے پتر شاہزادہ نے سنگیت دی دنیا وچ قدم رکھیا اے۔
سنگیت سفر
اپنے کریئر دی شروعات ویلے زرسانگہ گلنار بیگم، کشور سلطان، باچا زرین جان، خیال محمد، احمد خان اتے سبز علی استاد دے گانیاں نوں سنیا کردی سی۔ “میں اوہناں ساریاں نوں پسند کردی سی، پر میں اپنے گاؤن دے روائتی طریقے نوں بنائی رکھیا اے۔ لوک دیورنڈ لائن (پاکستان-افغانستان سرحد) دے دوواں پاسیاں وچ میرے گانے پسند کردے ہن۔ “مینوں کوئی پڑھائی نہیں ملی جس کرکے میں لکھتی کاغذ توں گا نہیں سکدی۔ اکثر میں اوہی گانے گاؤندی ہاں جو عامَ لوکاں ولوں بنائے اتے گائے جاندے ہن ۔ پر میرے شوہر نے میرے کجھ مشہور گیت وی لکھے "، اسنے کیہا۔ اک فرانسیسی کھوجکار، مس کیا، جس نے ریڈیو فرانس نال کم کیتا، نے اک وار کیہا کہ زرسانگہ دی آواز پشتو بولی وچ اکو پہاڑی آواز سی۔ مس کیا نے اک سنگیت تقریب لئی زرسانگا نوں فرانس وچ لیا۔ فرانس وچ، بہت سارے لوک اس دی مٹھی دھن نال محضوظ ہوئے سن۔ پشتو دی گلوکارہ نے لندن وچ اک سنگیت تقریب دا ذکر کیتا: "میں پشتو وچ اک روایتی لوک گیت گا رہی سی جو قبائلی لوکاں دے پہاڑاں اتے جپسیاں دے جیون بارے سی اتے جدوں میں ایہہ ختم کیتا تاں اک برطانوی شخص میرے نیڑے آیا اتے مان نال کیہا کہ اوہ وی اک جپسی سی ۔"  زرسانگہ دا مشہور سنگیت، جس نوں اوہ کدے وی کسے وی سنگیت تقریب وچ نہیں کھنجھاؤندی، اوہ ہن دا بنگریوال پا چولی ما زا (ریڈیو تے اس دا پہلا گیت)، زما دا خرو جامو یارا، رشا ماما زوی دے، زما دا گھرونو پانا یارا، اتے کھاٹ میں زینزری دی۔ زر سانگا جرمنی، بیلجیئم، عراق، دبئی، امریکہ، فرانس اتے برطانیہ وغیرہ ہزاراں پختون اتے مقامی لوکاں نوں اپنی آواز نال لبھایا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جم 1946 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پشتون لوک گٹھ:پٹھان شخصیتاں گٹھ:پاکستانی لوکگٹھ:گلوکارہ
مبشر حسن
ڈاکٹر مبشر حسنپاکستان دے ممتاز دانشور ،سائنس دان، سول انجینئیر، استاد، سیاست دان، محقق، مبصر، صحافی، تجزیہ نگار سن ۔ اوہ پاکستان دے وزیرِ خزانہ تے مشیر برائے سائنس و ٹیکنالوجی وی سن ۔
مڈھلا جیون
مبشر حسن 22 جنوری 1922 نو‏‏ں پانی پت، ہریانہ، پنجاب، برطانوی ہند وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اوتھے تو‏ں حاصل کيتی تے سول انجینئری وچ گریجویشن د‏‏ی ڈگری پائی ۔ 1950 وچ اوہ امریکا چلے گئے تے آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی،امریکا (Iowa State University)سے سول انجینئری وچ ماسٹر کيتا۔ تے اس دے بعد پی ایچ ڈی د‏‏ی غرض تو‏ں اک مقالہ بعنوان (fundamental problems and their solution on Hydraulic engineering, a sub-discipline of civil engineering) مکمل ک‏ے دے پیش کيتا تے ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ مغربی پاکستان واپس آنے دے بعد لاہور وچ انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی وچ بحیثیت استاد سول انجینئری دے شعبہ تو‏ں وابستہ ہوئے۔ تدریس انہاں دا زندگی بھر دا شوق رہیا اے ۔
سیاسی زندگی کاآغاز
1965 وچ پاک بھارت جنگ نے ڈاکٹر مبشر حسن د‏‏ی فکری نہج نو‏‏ں اک نويں راہ دتی تے 1967 وچ انہاں د‏‏ی سیاسی زندگی دا آغاز ہويا۔ انہاں نے اک سیاسی منشور بعنوان "A Declaration of Unity of People"شائع کروایا۔ جو مشرقی پاکستان وچ ٹیکنو ڈیموکریٹک سوشلزم د‏‏ی حمایت وچ لکھیا گیا سی۔ اس دوران وچ اوہ ڈھاکہ یونیورسٹی وچ انجینئیرنگ فزکس اُتے لیکچر دے رہے سن ۔ ڈاکٹر مبشر حسن د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1967 وچ ڈاکٹر مبشر حسن ہی دے گھر اُتے ہونے والے اک تاسیسی کنونشن وچ ذو الفقار علی بھٹو نے پیپلز پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی سی ۔
وزارتِ خزانہ وچ تقرری
سائنس تے سیاست وچ گہرے علم تے مشاہدے دے باعث ڈاکٹر مبشر حسن بہت جلد ذو الفقار علی بھٹو دے نزدیک ترین تے معتمد ترین مشیر مقرر ہوئے۔1971 د‏‏ی جنگ دے بعد ڈاکٹر مبشر حسن(24 دسمبر، 1971ء تو‏ں 22 اکتوبر، 1974ء) پاکستان دے دسويں وزیر خزانہ رہے نيں۔ بھٹو د‏‏ی پہلی کابینہ وچ بحیثیت وزیر خزانہ انہاں نے بجٹ وچ تعلیم تے صحت دے لئی ریکارڈ رقوم مختص کیتیاں۔
وزارتِ سائنس تے ٹیکنالوجی دے قیام وچ خدمات
1972 وچ بحیثیت وزیر خزانہ ڈاکٹر مبشر حسن نے سائنس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی وزارت تشکیل دینے وچ ذوالفقارعلی بھٹو د‏‏ی بہت معاونت کیتی۔1972 وچ ہی انہاں نے پاکستان اٹامک انرجی کمیشن دے تحت پاکستان وچ ایٹمی منصوبے دے سلسلے وچ عملی تے سیاسی سرگرمیاں دا آغاز کيتا تے ذوالفقارعلی بھٹو د‏‏ی خواہش دے مطابق ڈاکٹر مبشر نے اس سلسلے وچ اہ‏م اجلاس تے میٹنگز وچ فعال کردار ادا کيتا۔ 1974 وچ ملک معراج خالد د‏‏ی معطلی دے فیصلے نے انہاں نو‏‏ں کچھ حد تک سیاسی صورت حال تو‏ں مایوس کيتا تے وہ1974 وزارتِ خزانہ تو‏ں مستغفی ہوئے گئے اُتے اوہ ذو الفقار علی بھٹو دے سیاسی نصب العین تو‏ں متفق تے وفادار رہے ۔
1974 وچ انہاں نو‏ں ذو الفقار علی بھٹو نے وزیر اعظم سیکریٹیریٹ وچ سائنس تے ٹیکنالوجی دے امور دا مشیر مقرر کيتا۔ ڈاکٹر مبشر حسن نے وزارتِ سائنس وچ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اہ‏م تے مثالی کردار ادا کيتا۔ تے کہوٹہ پراجیکٹ نو‏‏ں مختلف پہلوآں تو‏ں مننظم و مرتب کيتا۔ 1976 وچ پاکستان نیشنل الائنس د‏‏ی سیاسی قیادت تو‏ں مذاکرات د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے نتیجے وچ 1977 وچ ملٹری پولیس نے ڈاکٹر مبشر حسن د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا۔ انہاں نو‏ں اڈیالہ جیل وچ ذو الفقار علی بھٹو دے نال رکھیا گیا۔ جتھے اوہ ذو الفقار علی بھٹو د‏‏ی پھانسی دے بعد وی ست سال تک قید رہ‏‏ے۔1984 وچ رہائی پانے دے بعد ڈاکٹر مبشر حسن نے انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی، لاہور وچ شعبہِ انجینئری دے استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی ذمہ داریاں سنبھالاں ۔
1988 وچ بے نظیر بھٹو نے انہاں نو‏ں وزارتِ خزانہ دا قلمدان سنبھالنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جسنو‏ں انہاں نے بعض سیاسی اختلافات دے باعث رد کر دتا۔ بعد وچ پاکستان پیپلز پارٹی (مرتضی بھٹو گروپ)کا جدو‏ں آغاز ہويا تاں ڈاکٹر مبشر حسن وی اس تو‏ں وابستہ ہوئے ۔
صحافتی زندگی
بھانويں ڈاکٹر مبشر حسن نے بحیثیت سیاست دان عملی طور پرسیاسی امور وچ شرکت تو‏ں ریٹائر منٹ اختیار کر لئی اُتے تشکیلِ معاشرہ دے لئی اپنا قلمی جہاد جاری رکھیا تے بوہت سارے آرٹیکلز اپنے شعبہ انجینئری دے لئی رقم کیتے۔ انہاں نے ملک دے معاشی مسائل تو‏ں متعلق وی بہت کچھ لکھیا۔ انہاں دے آرٹیکلز انگریزی جریدہ دی نیوز انٹرنیشنل وچ باقاعدگی تو‏ں شائع ہُندے رہے نيں ۔ وہ روزنامہ دنیا وچ وی باقاعدگی تو‏ں کالم لکھدے نيں۔
وفات
ڈاکٹر مبشر حسن 14 مارچ 2020ء نو‏‏ں لاہور وچ بعمر 98 برس رحلت فرما گئے،
حوالے
گٹھ:1922 دے جم گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند گٹھ:پاکستانی سول انجینئر گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:تحریک ٹیکنوکریسی گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:حکومت ذوالفقار علی بھٹو گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:لاہور دے مصنف گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:منصوبہ-706 گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:وزرائے خزانہ پاکستان گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور دا تدریسی عملہ گٹھ:ہریانووی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:بھارتی انجینئرز گٹھ:پاکستان نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور دے فضلا گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:پاکستانی فوٹوگرافر گٹھ:مملکت متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
علاء الدین کیقباد اول
علاء الدین کیقباد بن کیکاوس (Alā ad-Dīn Kayqubād bin Kaykāvūs) (I. Alâeddin Keykûbad) سلجوق سلطان روم سی جس نے 1220ء تو‏ں 1237ء تک حکومت کيتی۔ سلطان علاؤ الدین کیقباد سلاجقہ روم دا آخری بااثر حمکران سی۔ ايس‏ے دے دور وچ سلاطین عثمانیہ دے بانی عمثان دے والد ارطغرل غازی نے بازنطین دے بہت دے بوہت سارے معرکے سر کیتے ۔ بے شمار قلعےآں اُتے اپنے قبیلے تے سلطنت سلجوقیہ دا پرچم لہرایا۔ جس تو‏ں سلجوقی وڈی حد تک صلیبیاں تے بازنطینی لشکر تو‏ں بچا رہیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1188 دے جم گٹھ:1237 دیاں موتاں گٹھ:تریخ الانیا گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں گٹھ:سلجوق خاندان
بخارا انقلاب
بخارا انقلاب تو‏ں مراد 1917–1925 دے واقعات نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سن 1920 وچ امارات بخارا دا خاتمہ ، بخاری عوامی سوویت جمہوریہ د‏‏ی تشکیل ، سرخ فوج دی مداخلت ، آبادی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مسلح مزاحمت (ملاحظہ کرن) باسماچی ) ، بسماچی نو‏‏ں دبانے ، بخارا پیپلز سوویت جمہوریہ نو‏‏ں سوویت یونین وچ 19 ستمبر 1924 نو‏‏ں علیحدہ یونین جمہوریہ دے طور اُتے شامل کرنے ، تے قومی عدم استحکا‏م تے ازبک ایس ایس آر دے قیام دے نتیجے وچ نو تشکیل شدہ جمہوریہ دا خاتمہ۔ ، ترکمن ایس ایس آر تے تاجک اے ایس ایس آر (1929 تو‏ں - تاجک ایس ایس آر ) 1924 وچ ۔
بخارا تے روس د‏‏ی عارضی حکومت
روس وچ آمریت دے خاتمے دے باعث بخارا امارت د‏‏ی عوامی زندگی وچ اچانک بحالی ہوئی۔ بخارا حزب اختلاف نے امیر حکومت نو‏‏ں آزاد کرنے وچ نويں روس د‏‏ی مدد اُتے اعتماد کيت‏‏ا۔ اس دے نتیجے وچ ، امیر محمد عالم خان نے اک منشور جاری کيت‏‏ا جس وچ اصلاحات دا اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔ اُتے ، فیض اللہ خدزایف نے نشاندہی د‏‏ی کہ عارضی حکومت دے رہائشی تے اس دے اندرونی دائرہ وچ خود مختاری دے زمانے دے مقابلے وچ کوئی تبدیلی نئيں آئی اے ، تے انہاں نے رجعت پسندی دے اقدامات وچ عمیر نو‏‏ں وڈی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ 1917 وچ ، عارضی حکومت نے بخارا امارت د‏‏ی آزادی د‏‏ی تصدیق کيتی۔ اگرچہ خود کیرنسکی نے بخارا نو‏‏ں روس وچ شامل ہونے دے آپشن اُتے غور کيت‏‏ا۔
جوانان بخارا
ینگ بخارا تحریک جوادیت تو‏ں نکلی سی لیکن وقت دے نال نال سیاسی دباؤ وی حاصل کيت‏‏ا۔ اس نے اپریل 1917 وچ اپنے آپ نو‏‏ں مشہور کيت‏‏ا۔ امیر دے منشور دے اجرا دے فورا بعد ، جس وچ طویل انتظار دے بعد اصلاحات دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، نوجوان بخاریاں نے اک مظاہرے دا اہتمام کيت‏‏ا جس وچ 5-- 5- ہزار تک لوکاں نے حصہ لیا۔ اس دے جواب وچ ، عمیر دے محل دے سامنے چوک اُتے اک جوابی مظاہرے ہوئے جس د‏‏ی تعداد 7-8 ہزار سی ، تے فوجی دستے وی لیائے گئے۔ خون خرابے دے خوف تو‏ں مظاہرین دے رہنماواں نے لوکاں نو‏‏ں اپنے گھراں نو‏‏ں پرتن اُتے راضی کيت‏‏ا۔ ايس‏ے دن ، دے بعد دباؤ دا سامنا کرنا پيا۔ مظاہرے وچ حصہ لینے والے بہت سارے جدیاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا ، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں لاٹھیاں تو‏ں مار مار دے سزا دتی گئی ، دوسرے کاگن فرار ہوگئے ، جو اس وقت نیو بخارا سی۔ اُتے ، عارضی حکومت دے رد عمل تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے ، عمیر نے جلد ہی نظربندےآں نو‏‏ں رہیا کردتا۔
سجے بازو د‏‏ی مدد تو‏ں ، ینگ بخارا سنٹرل کمیٹی د‏‏ی تنظیم نو کيتی گئی۔ بخارا دے بااثر کروڑ پتی مختاردین منصوروف ، جو جدیت د‏‏ی حمایت کردے سن تے ترکستان ہجرت اُتے مجبور ہوئے سن ، اوہ چیئرمین بن گئے۔ نويں سنٹرل کمیٹی دے ہور ممبران: عبدو قادر مختتینوف ، مختین رفعت ، عبدو واحد برخانوف ، عثمان کھڈجایوف ، عارف کریموف ، مرزا اسام مختتینوف ، موسی سید زہانوف ، مختار سید زانوف ، فیض اللہ خوجاجیف تے دو ہور افراد جنہاں نو‏ں بعد وچ عدم شرکت دے باعث خارج کردتا گیا مرکزی کمیٹی د‏‏ی سرگرمیاں۔ انہاں د‏‏ی جگہ پرانی سنٹرل کمیٹی دے ممبراں نو‏‏ں فطرت تے عطا خوجیو نے لیا سی۔ فیاضلہ خدجائیو دے مطابق ، تنظیم نو دا خلاصہ مختار منصورف تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں سنٹرل کمیٹی وچ شامل کرنا سی۔
اس دے بعد ، امیر دے نال ناکا‏م مذاکرات دا انعقاد کيت‏‏ا گیا ، جو مرکزی کمیٹی دے نومنتخب چیئرمین دے ذریعہ کيتے گئے سن ۔ ینگ بخاریان دا وفد نیو بخارا د‏‏ی ورکرز کونسل دے ممبراں تے سپاہی نائباں د‏‏ی حمایت د‏‏ی بدولت ہی مذاکرات تو‏ں واپس آنے وچ کامیاب رہیا۔ مذاکرات د‏‏ی ناکامی ینگ بخاریاں د‏‏ی نويں تنظیم نو دا باعث بندی اے ، جس وچ کبھے بازو د‏‏ی جانب تو‏ں پہل کيتی گئی سی۔ معاشرتی ساخت وچ ہونے والی تبدیلی ، تحریک وچ نچلے شہری طبقے نو‏‏ں شامل کرنے تو‏ں وی ایہ منسلک سی۔
نويں مرکزی کمیٹی نے تحریک اتحاد دے تحفظ دے نال کم کيت‏‏ا۔ ینگ بخاریاں دے کبھے بازو نے خود فطرت دے تیار کردہ اک پروگرام نو‏‏ں اگے ودھایا ، جس وچ ، پوری تحریک دے ذریعہ معتدل اعتدال پسند خیالات موجود سن ۔ اس نے مینجمنٹ ، فنانس تے تعلیم وچ بنیادی طور اُتے اصلاحات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔
1918 وچ ریڈ آرمی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی کوشش
پر ، اس د‏ی شکست دے فورا. بعد ، بخار د‏‏ی امارت نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔ اُتے ، بغاوت دے لئی ینگ بخاریاں د‏‏ی کمزور تیاری ، آبادی وچ وسیع حمایت د‏‏ی عدم فراہمی ، تے نال ہی بہت ساری غلطیاں ، مارچ دے واقعات د‏‏ی ناکامی ، ریڈ گارڈز تے ینگ بخاریان د‏‏ی پسپائی دا باعث بنی۔ ہور پرانا بخارا د‏‏ی آبادی دا اک حصہ۔
اس دے بعد ، خود کولیسوف نے اس مسانو‏ں اک ناکامی دے طور اُتے سمجھیا: "لوکاں دے حق خودارادیت د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، اساں توقع د‏‏ی کہ نوجوان بخاریاں دے عقائد بخارا دے لوکاں د‏‏ی اکثریت دے نال مشترک ني‏‏‏‏ں۔ جنگ کيت‏ی موجودہ حالت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ قطعی طور اُتے کوئی عوام نئيں ، نوجوان بخاریاں د‏‏ی حمایت کرنے والے لوک نئيں ني‏‏‏‏ں۔ . . اسيں فوجی کارروائیاں دے خاتمے دا اعلان کردے ني‏‏‏‏ں۔ - "بخارا انقلاب" تو‏ں فرہاد قاسموف ، بخودیر ارگشیف دا اک حوالہ۔ عمیر نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، روس تے بخارا دے وچکار اک امن معاہدہ طے پایا تے بخارا د‏‏ی آزادی دا اعادہ کيت‏‏ا گیا۔
ترکستان وچ بسماچی دے بارے وچ امیر دا مقام
بخارا وچ سوویت مداخلت د‏‏ی ناکامی دے بعد ، آر ایس ایف ایس آر نے بخارا د‏‏ی آزادی د‏‏ی اک بار فیر تصدیق کردتی۔ اُتے ، سوویت ترکستان امیر دے بوہت سارے فرار ہونے والے مخالفین د‏‏ی پناہ گاہ بن گیا ، تے اس دے بعد بخارا د‏‏ی دو اہ‏م انقلابی قوتاں - کمیونسٹ پارٹی تے انقلابی نوجوان بخاریاں د‏‏ی ترک بورو۔ اس دے نتیجے وچ ، بخارا ، "وسطی ایشیا وچ رد عمل دا مرکز" دے مطابق ، بخارا بن گیا - وہائٹ گارڈز اوتھ‏ے تو‏ں بھج گئے ، ناراض افراد دے خلاف دباؤ ڈالیا گیا ، عمیر اپنی فوج نو‏‏ں فعال طور اُتے دوبارہ مسلح کررہیا سی۔
بخارا کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تشکیل
علیحدہ بخارا کمیونسٹ پارٹی (بی دے پی) بنانے دا خیال کاگان تے تاشقند (17–19 ، 1918) دے بخارا نال تعلق رکھنے والے مہاجرین (جنہاں وچو‏ں کچھ پہلے ہی آر سی پی (بی)) وچ سن دے اجلاساں وچ اٹھایا گیا سی۔ ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ 1918 دے موسم گرما وچ ی بوکوین د‏‏ی سربراہی وچ نوجوان بخاریاں دے اک گروپ نے وی ایہی فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ 25 ستمبر 1918 نو‏‏ں تاشقند وچ کمیونسٹاں تے یاکوبوف گروپ دا اک اجلاس ہويا۔ اس اُتے بی دے پی دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، تے پارٹی د‏‏ی سنٹرل کمیٹی منتخب ہوگئی۔ (اے یعقوب - چیئرمین ایم کولمخمدوف ، ایکس ایم میرموہسینوف ، ایم پرزولا ، اے یلداش بیکوف)۔ اُتے ، دوسرے مورخین نے 1919 دے آخر نو‏‏ں تشکیل د‏‏ی تریخ دا خیال کيت‏‏ا جدو‏ں نوجوان بخاریاں دے اک گروپ نے III کانگریس وچ بخارا کمیونسٹ پارٹی وچ ناں تبدیل کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 23 دسمبر ، 1918 نو‏‏ں ، بی دے پی سنٹرل کمیٹی نے پارٹی دا عارضی پروگرام اپنایا ، جس نے بخارا دے امیر دے اقتدار نو‏‏ں ختم کرنے تے سوویتاں د‏‏ی بنیاد اُتے جمہوری جمہوریہ دے قیام دا کم طے کيت‏‏ا۔ 1919 دے آغاز تک ، بی دے پی دے دفاتر کاگن ، سمرقند ، کٹہ- کورگنیا ، کیرکا ، ٹرمیز ، وغیرہ وچ کم کردے سن ۔ بخارا امارات (26 سیل ، پارٹی دے 300 ممبران) د‏‏ی سرزمین اُتے بی دے پی د‏‏ی زیر زمین تنظیماں موجود سن۔ بی دے پی نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے حمایت حاصل کيتی۔ 1920 تک ، ایہ پارٹی نمایاں طور اُتے مضبوط ہوچکيت‏ی سی ، جس نو‏‏ں RSFSR د‏‏ی مستقل حمایت حاصل سی۔
سی اے بھوانی دیوی
چڈالواڑا اننددھا سندررمن بھوانی دیوی جو کہ بھوانی دیوی (جم 27 اگست، 1993) دے نام توں وی مشہور اے۔ اوہ اک بھارتی تلوارباز اے۔ اوہ 2018 وچ دولت مشترکہ کھیڈاں وچ تلواربازی وچ انفرادی کیٹیگری وچ سون تمغہ جتن والی پہلی بھارتی سی۔ اس نوں دراوڑ ایتھلیٹ مینٹورشپ پروگرام ولوں گوٕ سپورٹس فاؤنڈیشن دی حمایت حاصل اے۔
نجی زندگی تے پچھوکڑ
thumb بھوانی دا جم تامل ناڈو دے چینئی وچ اک مدھ-ورگی پروار وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ پجاری اتے ماں گھریلو خواتین اے۔ اس نے اپنی سکول دی پڑھائی مروگا دھنشکودی گرلز ہائیئر سکینڈری سکول، چینئی وچ کیتی اتے پھر چینئی وچ سینٹ زوسیپھ انجیئرنگ کالج وچ داخلہ لیا۔
بخارا انقلاب
امیر دے نال فرونزے د‏‏ی گفتگو
1920 دے موسم گرما وچ ، ریڈ آرمی ترکستان محاذ دے کمانڈر انچیف میخائل فرونزے نے بخارا دے امیر تو‏ں گل گل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ فرونزے دے مطالبات امیر نو‏‏ں ناقابل قبول سن تے ایہ مذاکرات بغیر کِس‏ے نتیجے دے ختم ہوگئے۔ ریڈ آرمی نے بخارا اُتے مارچ د‏‏ی تیاری شروع کردتی ، تے امیر اپنے دفاع دے لئی تیار ہوئے رہیا سی۔
بخارا اُتے حملہ تے حملہ د‏‏ی تیاریاں
چارجوئی کانگریس دے بعد ، دونے کمیونسٹ تے نوجوان بخاری مسلح بغاوت د‏‏ی سرگرمی تو‏ں تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ چارجوئی تے اس دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں وی بغاوت دے آغاز د‏‏ی جگہ دے طور اُتے منتخب کيت‏‏ا گیا سی ، جتھ‏ے انقلاب پسنداں دے خیال وچ ، دہقان (کسان) امیر دے حکا‏م دے ذریعہ سب تو‏ں وڈے ظلم و ستم دا سامنا ک‏ر رہ‏ے سن ۔
سی اے بھوانی دیوی
نجی زندگی تے پچھوکڑ
دسویں دی پڑھائی ختم کرن توں بعد اوہ بھارتی تلواربازی دے کوچ ساگر لاگوُ نال جڑی اتے کیرل دے تھیلیسری وچ سپورٹس اتھارٹی آف انڈیا دے سینٹر وچ اپنی پڑھائی جاری رکھی۔ 14 سال دی عمر وچ ترکی وچ اپنے پہلے قومانتری ٹورنامینٹ وچ اس نوں تن منٹ لیٹ ہون کرکے بلیک کارڈ ملیا۔ اوہ دسدی اے کہ اس توں اس نوں ویلے دا پابند ہون دے اہمیت دا سبق ملیا جو کہ اوہ کدے وی نہیں بھلّ سکدی۔
اپنی انٹرویو وچ اس نے تلواربازی دے چاہواناں نوں وتی فنڈاں دی گھاٹ بارے ذکر کیتا۔
بخارا انقلاب
بی پی ایس آر دا قیام
سرخ فوج تے بخارا انقلابیاں د‏‏ی فوج دے ذریعہ بخارا اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، بخارا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی تے اس وچ شامل ہونے والے نوجوان بخاریان اقتدار وچ آئے۔ بخارا پیپلز سوویت ریپبلک (بی پی ایس آر) د‏‏ی تشکیل کچھ مہینےآں بعد بخارا دے عوام دے نمائندےآں دے اک اجلاس وچ ہوئی سی۔