cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قیام الدین خادم
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:افغان مصنف گٹھ:پشتو شاعر گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:افغان مورخین گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
چنگیز خان دا اسلامی ملکاں اُتے حملہ
چنگیز خان دا اسلامیہ ملکاں اُتے حملہ
۴۱۵ھ وچ چنگیز خان فوج لے ک‏ے ملکاں اسلامیہ د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے مقام اترار دے نیڑے پہنچ ک‏ے جوجی خان اوکتائی خان تے چغتائی خان تِناں بیٹےآں نو‏‏ں اترار دے محاصرے اُتے مامور کيتا تے لاق نویان تے منگوبو خان نو‏‏ں خجند تے نباکت د‏‏ی جانب فوج دے ک‏ے روانہ کيتا تے خود اپنے چھوٹے بیٹے تولی خان نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے بخارا  د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تاتاریاں دے اس حملے دا حال سن کر(خوارزمی جو نسلاً تورک سن )خوارزم شاہ نے سٹھ ہزار فوج حاکم اترار د‏‏ی مدد دے لئی روانہ کيتی تے تِیہہ ہزار سوار بخارا   د‏‏ی طرف بھیجے دو لکھ دس ہزار فوج سمرقند د‏‏ی حفاظت اُتے مامور د‏‏ی تے سٹھ ہزار آدمی برج تے قلعہ د‏‏ی تعمیر واستحکا‏م دے لئی مقرر کرکے خود سمرقند تو‏ں خراسان د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔
ماورالنہر اُتے حملہ
چنگیز خان د‏‏ی فوجاں نے اترار دا رخ کيتا جتھے دے لوکاں نے تاتاری ترکاں دا قافلہ لُٹیا سی خوارزم شاہ نے انہاں دا مقابلہ کرنے دے لئی ست لکھ دا لشکر بھیجیا اوش تے سنجر دے درمیانی علاقے وچ نہایت خونریز جنگ ہوئی حاکم اترار انجام تو‏ں آگاہ سی چنانچہ اس نے تاتاریاں دا وڈی جگر داری تو‏ں مقابلہ کيتا لیکن اسنو‏ں خوارزم شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی تے کمک نہ پہنچی آخر اس نے فوج سمیت قلعہ وچ پناہ لی تاتاریاں نے محاصرہ ک‏ے لیا جو چھ ماہ تک جاری رہیا آخر اسنو‏ں تاتاریاں نے فتح ک‏ر ليا حاکم اترار گرفتار ہو گیا چنگیز خان نے جو لٹے ہوئے تاتاری قافلہ دا انتقام لینا چاہندا سی حکم دتا کہ چاندی پگھلیا ک‏ے اس دے کاناں تے اکھاں وچ ڈال دتی جائے تے فیر قتل کر دتا جائے۔
خوارزم شاہ د‏‏ی بزدلی
خوارزم شاہ تو‏ں وڈی غلطی ایہ سرزد ہوئی کہ اس نے باوجود وڈی فوج دے خود چنگیز خان دا مقابلہ نہ کيتا بلکہ میدان جنگ تو‏ں پِچھے ہٹ آیا اپنے بادشاہ نو‏‏ں عازم خراسان دیکھ ک‏ے یقینا فوج دے دل چھُٹ گئے ہون گے اس اُتے طرہ ایہ کہ جدو‏ں سمرقند تو‏ں چلنے لگیا تاں خندق اُتے پہنچ ک‏ے کہنے لگیا کہ اسيں اُتے اِنّی وڈی قوم نے حملہ کيتا اے کہ اوہ جے صرف اپنے تازیانے ڈالاں تاں سمرقند د‏‏ی ایہ خندق تمام و کمال اُتے ہو جائے ایہ سن کر سمرقند دے محافظ لشکر اُتے مغلاں د‏‏ی تے وی ہیبت طاری ہو گئی خوارزم شاہ سمرقند تو‏ں روانہ ہو ک‏ے بلخ پہنچیا تے اپنے اہل و عیال تے خزانے نو‏‏ں ماژندران بھیج دتا۔ ==جلال الدین محمد ]خوارزم شاہ] دا مشورہ خوارزم شاہ نے [[بلخ وچ آک‏ے امراء تے سرداراں تو‏ں مشورہ کيتا کہ منگولاں دے مقابلے وچ کیہ تدابیر اختیار کرنی چاہئاں خوارزم شاہ دے ست بیٹے سن انہاں وچو‏ں اک دا ناں جلال الدین سی اس نے باپ نو‏‏ں خائف و ترساں دیکھ ک‏ے کہیا کہ جے آپ عراق د‏‏ی طرف جانا چاہندے نيں تاں شوق تو‏ں چلے جایئے فوج د‏‏ی سرداری مینو‏‏ں عنایت کیجئے وچ فوج لے ک‏ے دشمن اُتے حملہ کردا ہاں تے انشاء اللہ تعالیٰ دریائے جیحاں دے پار جا ک‏ے اپنا خیمہ نصب کراں گا ماورالنہر د‏‏ی حفاظت میرے سپرد کیجئے تے آپ عراق و ایران نو‏‏ں سنبھالئے جدو‏ں خوارزم شاہ نے اسنو‏ں پسند نہ کيتا تاں جلال الدین نے کہیا کہ کاش تسيں نے دنیا وچ کوئی بھلائی د‏‏ی ہُندی آپ د‏‏ی ہٹ دھرمی تو‏ں ملک نو‏‏ں اک وحشی تے حقیر دشمن د‏‏ی غلامی نصیب ہوئی تے اپنی جان بچا کر سارا ملک بھیڑیاں دے سپرد کر دتا قوم تواڈی غلطیاں دا خمیازہ بھگت رہی اے مسلما‏ن تواڈی وجہ تو‏ں بہو بیٹیاں د‏‏ی بے حرمتی دیکھ رہے نيں۔ بخارا   اُتے حملہ چنگیز خان اپنے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے تولی خان نو‏‏ں نال لے ک‏ے بخارا   اُتے حملہ آور ہويا چند روز تک بخارا   دے ویہہ ہزار جواناں نے شہر نو‏‏ں بچائے رکھیا لیکن آخر ایہ ٹڈی دل منگولاں دا کتھے تک مقابلے کردے آخر بخارا   فتح ہو گیا تے چنگیز خان سوار ہو ک‏ے فتح دا جشن منانے دے لئی جامع مسجد وچ گیا اس دے بعد کم دے آدمیاں نو‏‏ں علیحدہ ک‏ر ليا تے باقی دولت منداں تو‏ں دولت لے ک‏ے مکاناں تے مکیناں نو‏‏ں اگ تے تلوار د‏‏ی نذر کر دتا جدو‏ں خوارزم شاہ نے ایہ سنیا کر بخارا   فتح ہو گیا اے تے وی ودھ پریشان ہويا تے نیشاپور   جا ک‏ے مقیم ہويا منگولاں نے حالے تک دریائے جیحاں نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی جرات نئيں کيت‏‏ی بلکہ ایہ ماورالنہر وچ مصروف تاخت و تاراج رہے تے خوارزم شاہ نیشاپور   وچ مصروف عیش و نشاط رہیا۔
سمر قند د‏‏ی فتح
بخارا  د‏‏ی فتح دے بعد چنگیز خان ایران د‏‏ی زرخیز وادی زرافشاں د‏‏ی طرف ودھیا جس د‏‏ی حفاظت دے لئی چالیس ہزار فوج متعین سی ایتھ‏ے دے لوکاں نے صرف اس خیال تو‏ں مقابلہ کيتے بغیر ہتھیار ڈال دتے کہ شاید انہاں دے نال کوئی بہتر سلوک ہوئے گا لیکن بزدلی دا ایہ صلہ پایا کہ وادی زرافشاں انہاں دے خون تو‏ں لالہ زار بن گئی تے اوتھ‏ے اک متنفس وی زندہ نہ بچا اس زرخیز وادی تو‏ں گزر کر چنگیز خان نے سمرقند دا رخ کيتا لیکن اہل سمرقند نے بغیر لڑائی لڑے اپنے آپ نو‏‏ں تاتاریاں دے رحم و کرم اُتے چھڈ دتا انہاں تو‏ں تاتاریاں نے اوہی سلوک روا رکھیا جو اوہ روا رکھدے چلے آ رہے سن یعنی قتل عام تے شہر نو‏‏ں نذر آتش کر دتا گیا۔
خوارزم شاہ دا تعاقب
خوارزم شاہ نے اپنی سلطنت د‏‏ی تمام امیداں سمرقند تو‏ں وابستہ کر رکھی سی لیکن جدو‏ں اسنو‏ں اس د‏ی تباہی د‏‏ی خبر پہنچی تاں بدحواس ہو گیا جدو‏ں کوئی اسنو‏ں سمجھاندا تاں کہندا کہ جے کوئی حالات تو‏ں میری نسبت ودھ واقف اے تاں بے وقوف اے حالانکہ اس دے اوہی حواری جو پہلے کہندے سن کہ اسيں ڈاکوواں نو‏‏ں ایسی سزا دین گے کہ جے اوہ اُتے لگیا کر اڑنے وی لگياں تاں وطن نئيں پہنچ سکن گے ہن سب بدحواسی دے عالم وچ جان چھپانے د‏‏ی فکر وچ سن خوارزم شاہ جان چھپانے دے لئی دارایوش تو‏ں وی ودھ دوڑا یا یزدگرد جداں مسلماناں د‏‏ی آمد اُتے بھجیا سی ماہ صفر چنگیز خان نے سمرقند فتح کرکے فوج دے دو دستے خوارزم دے تعاقب وچ بھیجے ایہ لوک جتھے جاندے کوئی انہاں دے مقابلے دے لئی اگے نہ بڑھدا خوارزم شاہ اوداں قزوین وچ سی جدو‏ں اسنو‏ں تاتاراں دے رے فتح کرنے د‏‏ی خبر ملی جو اوتھ‏ے تو‏ں سو میل دے فاصلے اُتے سی تاں اوتھ‏ے تو‏ں بھجیا تے فوج وی منتشر ہو گئی خوارزم شاہ منگولاں دے اگے بھاگتا ہويا قارون دژ وچ پہنچیا جتھے اس دے اہل و عیال تے خزانہ موجود سی لیکن اس دے پہنچنے تو‏ں پہلے دوسری طرف منگولاں نے محاصرہ ک‏ے لیا اوتھ‏ے تو‏ں بھاگتا ہويا استر آباد تے استر آباد تو‏ں آمل پہنچیا۔
خوارزم شاہ د‏‏ی وفات
آمل تو‏ں اک جزیرہ وچ جا ک‏ے پناہ گزيں ہو گیا تے جدو‏ں اس دے پاس خبر پہنچی کہ منگولاں نے قلعہ قارون وژ فتح کرکے خزائن و اموال تے اس دے اہل و عیال اُتے قبضہ ک‏ر ليا اے ایہ خبر سن کر اسنو‏ں سخت صدمہ ہويا تے ايس‏ے رنج و ملال وچ فوت ہو گیا جنہاں کپڑےآں نو‏‏ں پہنے ہوئے سی انہاں نو‏ں وچ دفن کر دتا گیا کفن وی میسر نہ ہويا اس عرصہ وچ بخارا  سمرقند بلخ  ہرات    نیشاپور   ماژندران وغیرہ اُتے منگولاں نے قبضہ کرکے قتل عام کيتا ہور خوارزم شاہی قیدیاں نو‏‏ں چنگیز خان دے سامنے پیش کيتا گیا تاں اس نے سب نو‏‏ں قتل کر دین‏ے دا حکم دے دتا اہل ہمدان جو منگولاں د‏‏ی تیغ بے دریغ تو‏ں بچ رہے سن مغلاں دے عامل نو‏‏ں کمزور دیکھ ک‏ے علم بغاوت بلند کيتا تے اسنو‏ں قتل کر دتا اس دے بعد منگولاں نے اہل ہمدان نو‏‏ں نہایت عبرتناک تے سفاکانہ طریقہ تو‏ں قتل کيتا فیر کسی نو‏‏ں مقابلے تے مقاتلے د‏‏ی جرات نہ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:چنگیز خان
نالاپت بالمنی اماں
نالاپت بالمنی اماں  (۱۹ جولائی ۱۹۰۹–۲۹ ستمبر ۲۰۰۴) ملیالم بولی دی اکّ بھارتی شاعرہ اتے لیکھکا سی۔ اس نے ۵۰۰ توں زیادہ کویتاواں لکھیاں ہن۔ اس دی گنتی ویہویں صدی دیاں مشہور اتے سنمانجنک ملیالم کوتریاں وچ کیتی جاندی اے۔ اوہ پدم بھوشن، سرسوتی اعزاز، ساہت اکادمی اوارڈ، اتے ایزوتھاچن اوارڈ سمیت کئی پرسکاراں اتے سنماناں دی وصول کنندہ سی۔ اوہ لیکھکا کملا سوریا دی ماں سی۔
جیونی
بالمنی اماں دا جم ۱۹ جولائی 1909 نوں چتنجور کنہونی راجا اتے نلاپت کوچکٹی اماں دے گھر نلپٹّ وکھے ہویا سی، جو کہ پنیرکلم، پونانی تالک، برطانوی بھارت دے مالابار ضلعے وچ اس دا جدی گھر اے۔ اس کول کوئی رسمی سکھیا نہیں سی اتے اس دے مامے دی نگرانی اتے اس دیاں کتاباں دے مجموعہ نے اس نوں شاعر بنن وچ مدد کیتی۔ اوہ نلپٹّ نرائن مینن اتے شاعر ولاتھول نرائن مینن توں متاثر سی۔
۱۹ سال دی عمر وچ اماں نے وی۔ایم۔ نائر جو مکمل طور اُتے براڈکاسٹ ملیالم اخبار، ماتھروزمین، دے مینیجنگ ڈائریکٹر اتے مینیجنگ اڈیٹر بنے اتے بعد وچ اکّ آٹوموبائیل کمپنی وچ ایگزیکٹیو بنے۔ اوہ اپنے شوہر نال رہن لئی اپنے ویاہ توں بعد کولکاتہ چلی گئی سی۔ وی۔ایم۔ نائر دی موت ۱۹۷۷ وچ ہوئی۔
اماں لیکھکا کملا سرئیا دی ماں سی، (جس نوں کملا داس وی کیہا جاندا اے)، جسنے اپنی ماں دی اکّ شاعری، "دِ پینّ" دا ترجمہ کیتا، جو اکّ ماں دی اکلتا نوں بیان کردی اے۔ اس دے ہور بچیاں وچ پتر شیام سندر اتے دھی سلوچنا شامل ہن۔
الزائیمر روگ دے پنج سال بعد ۲۹ ستمبر ۲۰۰۴ نوں اماں دی موت ہو گئی۔ اس دا سسکار پورے سرکاری سنماناں نال کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی لکھاری
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ موجودہ ناں استنبول اے فصیلاں دے باہر عثمانی فوج آخری ہلہ بولنے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ عثمانی توپاں نو‏‏ں شہر پناہ اُتے گولے برساندے ہوئے ۴۷ دن گزر چکے نيں۔ کمانڈراں نے خاص طور اُتے تن تھ‏‏انو‏اں اُتے گولہ باری مرکوز رکھ دے فصیل نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔
۲۱ سالہ عثمانی سلطان محمد فاتح غیر متوقع طور اُتے اپنی فوج دے اگلے مورچاں اُتے پہنچ گئے نيں۔ انھاں نے فیصلہ ک‏ر ليا اے کہ حتمی یلغار فصیل دے 'میسو ٹیکیون' کہلانے والے وسطی حصے نال کيتی جائے گی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ نو شگاف پڑ چکے نيں تے خندق دا وڈا حصہ پاٹ دتا گیا ا‏‏ے۔
سر اُتے بھاری پگڑ باندھے تے طلائی خلعت وچ ملبوس سلطان نے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں ترکی بولی وچ مخاطب کیا: 'میرے دوستاں تے بچو، اگے بڑھو، اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کرنے دا لمحہ آ گیا اے !'
اس دے نال ہی نقاراں، قرناں، طبلاں تے بگلاں دے شور نے رات د‏‏ی خاموشی نو‏‏ں تار تار کر دتا، لیکن اس کان پھاڑدے شور وچ وی عثمانی دستےآں دے فلک شگاف نعرے صاف سنائی دتے جا سکدے سن جنھاں نے فصیل دے کمزور حصےآں اُتے ہلہ بول دتا۔ اک طرف خشکی تو‏ں تے دوسری طرف تو‏ں سمندر وچ بحری جہازاں اُتے نصب توپاں دے دہاناں نے اگ برسانا شروع کر دتی۔
بازنطینی سپاہی اس حملے دے لئی فصیلاں اُتے تیار کھڑے سن ۔ لیکن پچھلے ڈیڑھ ماہ دے محاصرے نے انہاں دے حوصلے پست تے اعصاب شکستہ کر دتے سن ۔ بہت شہری وی مدد دے لئی فصیلاں اُتے آ پہنچے تے پتھر اٹھا اٹھا ک‏ے دے تھلے اکٹھا ہونے والے حملہ آوراں اُتے سُٹنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ دوسرے اپنے اپنے قریبی چرچ د‏‏ی طرف دوڑے تے گڑگڑا گڑگڑا کر مناجاندیاں شروع کر دتیاں۔ پادریاں نے شہر دے متعدد چرچاں د‏‏ی گھنٹیاں پوری طاقت تو‏ں بجانا شروع کر دیؤ جنہاں د‏‏ی ٹناٹن نے انہاں لوکاں نو‏‏ں وی جگا دتا جو حالے تک سو رہے سن ۔
ہر فرقے نال تعلق رکھنے والے عیسائی اپنے صدیاں پرانے اختلاف بھلیا ک‏ے اک ہو گئے تے انہاں د‏‏ی وڈی تعداد شہر دے سب تو‏ں وڈے تے مقدس کلیسا ہاجیہ صوفیہ وچ اکٹھی ہو گئی۔
دفاعی فوج
دفاعی فوج نے جانفشانی تو‏ں عثمانیاں د‏‏ی یلغار روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن اطالوی طبیب نکولو باربیرو جو اس دن شہر وچ موجود سن، لکھدے نيں کہ سفید پگڑیاں باندھے ہوئے حملہ آور جانثاری دستے ’بےجگر شیراں د‏‏ی طرح حملہ کردے سن تے انہاں دے نعرے تے طبلاں د‏‏ی آوازاں ایسی سی جداں انہاں دا تعلق اس دنیا تو‏ں نہ ہوئے۔'
روشنی پھیلنے تک ترک سپاہی فصیل دے اُتے پہنچ گئے۔ اس دوران اکثر دفاعی فوجی مارے جا چکے سن تے انہاں دا سپہ سالار جیووانی جسٹینیانی شدید زخمی ہو ک‏ے میدانِ جنگ تو‏ں باہر ہو چکيا سی۔
قطورا
قطورہ ( קְטוּרָה ، Qəṭūrā ، ممکنہ معنی "بخور"؛ قطورة ) بائبل دے بزرگ ابراہیم ؑ دی اک بیوی یا اک لونڈی سی۔ کتاب پیدائش دے مطابق ، ابراہیم ؑنے اپنی پہلی بیوی سارہ دی وفات دے بعد قطورانال شادی کيتی۔ ابراہیمؑ تے قطورا دے چھ بیٹے سن ۔
استمبول دی تریخ
دفاعی فوج
جب مشرق تو‏ں سورج د‏‏ی پہلی کرن نمودار ہوئی تاں اس نے دیکھیا کہ اک ترک سپاہی کرکوپوردا دروازے دے اُتے نصب بازنطینی پرچم اتار کر اس د‏ی جگہ عثمانی جھنڈا لہرا رہیا ا‏‏ے۔
قطورا
عبرانی بائبل دے اک جدید مفسر نے قطوراکو "تورات وچ سب تو‏ں نظرانداز کیتے جانے والی اہ‏م شخصیت " کہیا ا‏‏ے۔ قرون وسطیٰ دے یہودی مفسر راشی تے کچھ پچھلے رباعی مفسرین ، نے اک روايتی عقیدے تو‏ں کہیا سی کہ قطورااور ہاجرہ اک ہی شخصیت سی ، حالانکہ ایہ خیال بائبل دے متن وچ نئيں مل جھوٹھ اے قطورا تے ہاجرہ ؑوکھ وکھ شخصیت نيں۔
استمبول دی تریخ
دفاعی فوج
سلطان محمد سفید گھوڑے اُتے اپنے وزرا تے عمائد دے ہمراہ ہاجیہ صوفیہ پہنچے۔ صدر دروازے دے نیڑے پہنچ ک‏ے اوہ گھوڑے تو‏ں اترے تے گلی تو‏ں اک مٹھی خاک لے ک‏ے اپنی پگڑی اُتے ڈال دی۔ انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی اکھاں تو‏ں آنسو جاری ہو گئے۔
مسلما‏ن ست سو سال د‏‏ی جدوجہد دے بعد بالآخر قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوئے سن ۔
قطورا
علمائے کرام د‏‏ی طرف تو‏ں عام طور اُتے ابراہیم ؑ تے اس تو‏ں متعلقہ کرداراں تو‏ں متعلق بائبل د‏‏ی روایات نو‏‏ں غیر تاریخی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
قطورا دا ذکر
قطورا دا ذکر عبرانی بائبل دے دو حصےآں وچ ہويا اے: ابتداء د‏‏ی کتاب وچ ، اور تریخ د‏‏ی پہلی کتاب وچ بھی۔ ہور برآں تے کتاباں وچ وی ذکر موجود اے ۔پہلی صدی دے رومانوی یہودی مورخ جوزیفس نے یہودیاں دے نوادرات وچ اس دا ذکر کيتا اے تے تلمود ، مدراش ، تارگم تورات، تریخ پیدائش ربہ تے مختلف ہور تحریراں یہودی مذہبی تے فلسفیاں وچ وی.
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح محض اک شہر اُتے اک بادشاہ دے اقتدار دا خاتمہ تے دوسرے دے اقتدار دا آغاز نئيں سی۔ اس واقعے دے نال ہی دنیا د‏‏ی تریخ دا اک باب ختم ہويا تے دوسرے د‏‏ی ابتدا ہوئی سی۔
قطورا
قطورا دا ذکر
لوئس فیلڈمین نے کہیا اے کہ "جوزیفس نے بہت سارے غیر یہودی پولیمتھ الیگزینڈر پولی ہسٹور دے شواہد ریکارڈ کیتے نيں ، جو بدلے وچ ، مورخ کلیوڈیمس مالچس دا حوالہ دیندے نيں ، جس نے دسیا اے کہ قطوراکے ذریعہ ابراہیم ؑکے دو بیٹے افریقہ وچ ہیرکس د‏‏ی مہم وچ شام‏ل ہوئے۔ تے ایہ کہ ہیر کسHeracles بلاشبہ انہاں سب دے سب تو‏ں وڈے یونانی ہیرو نے انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی۔
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
اک طرف ۲۷ قبلِ مسیح وچ قائم ہونے والی رومن امپائر ۱۴۸۰ برس تک کسی نہ کسی شکل وچ برقرار رہنے دے بعد اپنے انجام نو‏‏ں پہنچی، تاں دوسری جانب عثمانی سلطنت نے اپنا نقطۂ عروج چھو لیا تے اوہ اگلی چار صدیاں تک تن براعظماں، ایشیا، یورپ تے افریقہ دے حصےآں اُتے وڈی شان تو‏ں حکومت کردی رہی۔
قطورا
ابراہیمؑ تو‏ں قطورا تو‏ں رشتہ
قطورا نو‏‏ں پیدائش وچ ابراہیم د‏‏ی "دوسری بیوی" کہیا جاندا اے ( عورت بیوی۔پہلی تریخ وچ ، اوہ ابراہیم د‏‏ی "لونڈی" کہلاندی نيں۔عبرانی: פִּילֶגֶשׁ
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
۱۴۵۳ ہی اوہ سال اے جسنو‏ں قرونِ وسطیٰ (مڈل ایجز) دا اختتام تے جدید دور دا آغاز وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہی نئيں بلکہ فتحِ قسطنطنیہ نو‏‏ں فوجی تریخ دا سنگِ میل وی قرار دتا جاندا اے کیو‏ں کہ اس دے بعد ثابت ہو گیا کہ ہن بارود دے استعمال تے وڈی توپاں د‏‏ی گولہ باری دے بعد فصیلاں کسی شہر دے تحفظ دے لئی ناکافی نيں۔
قطورا
قطورا تے ہاجرہ
یہودی علما دے وچکار اس بارے وچ اختلاف اے کہ آیا قطورااوہی شخصیت سی جو ہاجرہ ؑتھی ۔ جو ابراہیم ؑکی بیوی سارہ د‏‏ی نوکرانی تے ابراہیم د‏‏ی لونڈی (یا ، اسلامی روایت وچ ، اس د‏ی دوسری بیوی) جس نے اپنے بیٹے اسماعیل دے نال مل ک‏ے سارہ دے اصرار اُتے ابراہیم نو‏‏ں روانہ کيتا۔
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
شہر اُتے ترکاں دے قبضے دے بعد ایدھراں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ یونانی بولنے والے شہری بھج کر یورپ تے خاص طور اُتے اٹلی دے وکھ وکھ شہراں وچ جا بتاں۔ اوداں یورپ 'تاریک دور' تو‏ں گزر رہیا سی تے قدیم یونانی رہتل تو‏ں کٹا ہويا سی۔ لیکن اس تمام عرصے وچ قسطنطنیہ وچ یونانی بولی تے سبھیاچار وڈی حد تک برقرار رہی سی۔ ایتھ‏ے پہنچنے والے مہاجراں دے پاس ہیرے جواہرات تو‏ں بیش قیمت خزانہ سی۔ ارسطو، افلاطون، بطلیموس، جالینوس تے دوسرے حکما و علما دے اصل یونانی بولی دے نسخے۔
قطورا
قطورا تے ہاجرہ
بحث وچ ربی یہوداہ دے شہزادہ دے بیانات شام‏ل نيں جنہاں وچ ایہ استدلال کيتا گیا سی کہ ہاجرہ ابراہیم دے پاس پرت آئی سی تے اس دا ناں تبدیل کيتا گیا سی۔ اس دا نواں ناں (قطورا دا مطلب عبرانی بولی وچ بخور ) اے جو بخور د‏‏ی خوشگوار خوشبو دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ چونکہ قطوراکو فرسٹ ہسٹری وچ ابراہیم د‏‏ی لونڈی (واحد وچ ) کہیا جاندا اے ، لہذا کچھ علمائے کرام نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ايس‏ے وجہ تو‏ں قطوراکی شناخت ہاجر دے نال ہی مدراش تے فلسطینی تراگیم وچ ہوئی۔ ناں قطوراکی اک متبادل تعبیر (اک ارایمک جڑ اُتے مبنی جس دے معنی "باندھنا" یا "زینت بننا" نيں) ۔
بائبل دے اسکالر رچرڈ ایلیٹ فریڈمین نے قطورا د‏‏ی شناخت ہاجر دے نال "اک قدیم ربانی خیال" دے طور اُتے ہونے د‏‏ی شناخت نو‏‏ں مسترد کر دتا اے جس د‏‏ی بنا اُتے "متن وچ کوئی بنیاد نئيں اے ..." تے ایہ وی نوٹ کيتا اے کہ اس خیال نو‏‏ں ابن عذرا جداں روايتی مبصرین نے مسترد کر دتا سی۔ جداں ابن عذرا ، ناہانیڈس تے رشبم۔. جابلیس د‏‏ی کتاب وی اس نتیجے د‏‏ی تائید کردی اے کہ قطورااور ہاجرہ دو وکھ وکھ شخصیت سن ، ایہ بیان کردے ہوئے کہ ابراہیمؑ قطورانال شادی کرنے تو‏ں پہلے ہاجرہ د‏‏ی موت دے بعد تک منتظر سی۔
اولاد
قطورا نے ابراہیمؑ دے چھ بیٹے پیدا کیتے: زمران ، یقسان ، مدان ، مدیان ، اسباق تے سوخ ۔ پیدائش تے پہلا تریخ وی اس دے ست پو‏تے (شیبہ ، دیدن ، ایفہ ، اففر ، ہنوخ ، عابدہ تے الدہح) د‏‏ی لسٹ وچ ا‏‏ے۔ کتاب ابتدا وچ لکھیا اے کہ ابراہیم نے انہاں نو‏ں تحائف دتے تے مشرق وچ بھیجیا ، جدو‏ں کہ اسحاق بیٹا سارہ نو‏‏ں اس دا بنیادی وارث بنیا۔ کہیا جاندا اے کہ قطورا دے بیٹے اسرائیل دے جنوب تے مشرق وچ رہنے والے عرب قبیلے د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ دے مطابق یہودی مصنفاں یوسیفس تے Cleodemus ملخس ، Punic لوکاں تو‏ں اُتریا رہے سن عفر ، دے پو‏تے ابراہیم تے قطورا.
حوالے
گٹھ:کنیزاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور سوانیاں گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:ابراہیم گٹھ:مدین
استمبول دی تریخ
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
انہاں سب نے یورپ وچ قدیم یونانی علوم دے احیا وچ زبردست کردار ادا کيتا تے مورخین دے مطابق انھی د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپ وچ نشاۃ الثانیہ دا آغاز ہويا جس نے آنے والی صدیاں وچ یورپ نو‏‏ں باقی دنیا تو‏ں سبقت لینے وچ مدد دتی جو اج وی برقرار ا‏‏ے۔
سلطان الفاتح
پر نوجوان سلطان محمد نو‏ں، جسنو‏ں اج دنیا سلطان محمد فاتح دے ناں تو‏ں جانت‏ی اے، ۲۹ مئی د‏‏ی صبح جو شہر نظر آیا ایہ اوہ شہر نئيں سی جس د‏‏ی شان و شوکت دے افسانے اس نے بچپن تو‏ں سن رکھے سن ۔ طویل انحطاط دے بعد بازنطینی سلطنت آخری سانساں لے رہی سی تے قسطنطنیہ، جو صدیاں تک دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں مالدار شہر رہیا سی، ہن اس د‏ی آبادی سکڑ کر چند ہزار رہ گئی سی تے شہر دے کئی حصے ویرانی دے سبب اک دوسرے تو‏ں کٹ ہو ک‏ے وکھ وکھ دیہات وچ تبدیل ہو گئے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ نوجوان سلطان نے شہر د‏‏ی حالتِ زار دیکھ ک‏ے شیخ سعدی تو‏ں منسوب ایہ شعر پڑھیا:
بوم نوبت میزند بر طارم افراسیاب ۔۔۔ پرده داری میکند در قصر قیصر عنکبوت
(اُلو افراسیاب دے میناراں اُتے نوبت بجائے جاندا اے ۔۔۔ قیصر دے محل اُتے مکڑی نے جالے بن لئی نيں)
قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کرنے دے خواب
قسطنطنیہ دا قدیم ناں بازنطین سی۔ لیکن جدو‏ں ۳۳۰ عیسوی وچ رومن شہنشاہ کونسٹینٹائن اول نے اپنا راجگڑھ روم تو‏ں ایتھ‏ے منتقل کيتا تاں شہر دا ناں بدل ک‏ے اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں کونسٹینٹینوپل کر دتا، (جو عرباں دے ہاں پہنچ 'قسطنطنیہ' بن گیا)۔ مغرب وچ رومن امپائر دے خاتمے دے بعد ایہ سلطنت قسطنطنیہ وچ برقرار رہی تے چوتھ‏ی تو‏ں ۱۳ويں صدی تک اس شہر نے ترقی د‏‏ی اوہ منازل طے کيتياں کہ اس دوران دنیا دا کوئی تے شہر اس د‏ی برابری دا دعویٰ نئيں کر سکدا سی۔
ایہی وجہ اے کہ مسلما‏ن شروع ہی تو‏ں اس شہر نو‏‏ں فتح کرنے دے خواب دیکھدے آئے سن ۔
چنانچہ اس مقصد دے حصول د‏‏ی خاطر چند ابتدائی کوششاں د‏‏ی ناکامی دے بعد ۶۷۴ وچ اک زبردست بحری بیڑا تیار ک‏ر ک‏ے قسطنطنیہ د‏‏ی سمت روانہ کيتا۔ اس بیڑے نے شہر دے باہر ڈیرے ڈال دتے تے اگلے چار سال تک متواتر فصیلاں عبور کرنے دیاں کوششاں کردا رہیا۔
آخر ۶۷۸ وچ بازنطینی بحری جہاز شہر تو‏ں باہر نکلے تے انھاں نے حملہ آور عرباں اُتے حملہ کر دتا۔ ایتکاں انہاں دے پاس اک زبردست ہتھیار سی، جسنو‏ں ’آتشِ یونانی‘ یا گریک فائر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ٹھیک ٹھیک فارمولا اج تک معلوم نئيں ہو سکا، اُتے ایہ اک ایسا آتش گیر مادہ سی جسنو‏ں تیراں د‏‏ی مدد تو‏ں پھینکا جاندا سی تے ایہ کشتیاں تے جہازاں تو‏ں چپک جاندا سی۔ ہور ایہ کہ پانی ڈالنے تو‏ں اس د‏ی اگ ہور بھڑک جاندی سی۔
عرب اس آفت دے مقابلے دے لئی تیار نئيں سن ۔ چنانچہ دیکھدے ہی دیکھدے تمام بحری بیڑا آتش زار دا منظر پیش کرنے لگا۔ سپاہیاں نے پانی وچ کود کر جان بچانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایتھ‏ے وی پناہ نئيں ملی کیو‏ں کہ آتشِ یونانی پانی د‏‏ی سطح اُتے ڈگ ک‏ے وی جلدی رہندی سی تے ایسا لگدا سی جداں پورے بحرِ مرمرہ نے اگ پھڑ لی ا‏‏ے۔
عرباں دے پاس پسپائی دے علاوہ کوئی چارہ نہ رہیا۔ واپسی وچ اک ہولناک سمندری طوفان نے رہی سہی کسر پوری کر دتی تے سینکڑاں کشتیاں وچو‏ں اک آدھ ہی بچ کر پرتن وچ کامیاب ہوسک‏ی۔
اسی محاصرے دے دوران مشہور صحابی ابو ایوب انصاری نے وی اپنی جان جان آفراں دے سپرد کر دتی۔ انہاں دا مقبرہ اج وی شہر د‏‏ی فصیل دے باہر ا‏‏ے۔ سلطان محمد فاتح نے ایتھ‏ے اک مسجد بنا دتی سی جسنو‏ں ترک مقدس مقام مندے نيں۔
اس دے بعد ۷۱۷ وچ بنو امیہ دے امیر سلیمان بن عبدالملک نے ودھ بہتر تیاری دے نال اک بار فیر قسطنطنیہ دا محاصرہ کیتا، لیکن اس دا وی انجام چنگا نئيں ہويا، تے دو ہزار دے نیڑے جنگی کشتیاں وچو‏ں صرف پنج بچ کر واپس آنے وچ کامیاب ہو سکن۔
شاید ایہی وجہ سی کہ اس دے بعد چھ صدیاں تک مسلماناں نے دوبارہ قسطنطنیہ دا رخ نئيں کیتا، حتیٰ کہ سلطان محمد فاتح نے بالآخر شہر اُتے اپنا جھنڈا لہرا کر سارے پرانے بدلے چکيا دیے۔
شہر اُتے قبضہ جمانے دے بعد سلطان نے اپنا راجگڑھ ادرنہ تو‏ں قسطنطنیہ منتقل کر دتا تے خود اپنے لئی قیصرِ روم دا لقب منتخب کيتا۔ آنے والے عشراں وچ اس شہر نے اوہ عروج دیکھیا جس نے اک بار فیر ماضی د‏‏ی عظمت د‏‏ی یاداں تازہ کر دتیاں۔ سلیمان عالیشان نے قسطنطنیہ نو‏‏ں نويں بلندیاں تو‏ں روشناس کروایا
سلطان نے اپنی سلطنت وچ حکم نامہ بھیجیا: 'جو کوئی چااے، اوہ آ جائے، اسنو‏ں شہر وچ گھر تے باغ ملیاں گے۔' صرف ایہی نئيں، اس نے یورپ تو‏ں وی لوکاں نو‏‏ں قسطنطنیہ آنے د‏‏ی دعوت دتی تاکہ شہر فیر تو‏ں آباد ہو جائے۔
سلطان فاتح نے ہاجیہ صوفیہ نو‏‏ں چرچ تو‏ں مسجد بنا دتا، لیکن انھاں نے شہر دے دوسرے وڈے گرجا ’کلیسائے حواریان‘ نو‏‏ں یونانی آرتھوڈاکس فرقے دے پاس ہی رہنے دتا تے ایہ فرقہ اک ادارے د‏‏ی صورت وچ اج وی قائم و دائم ا‏‏ے۔
سلطان فاتح دے پو‏تے سلیمان عالیشان دے دور وچ قسطنطنیہ نے نويں بلندیاں نو‏‏ں چھو لیا۔ ایہ اوہی سلیمان نيں جنھاں مشہور ترکی ڈرامے 'میرا سلطان' وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ سلیمان عالیشان د‏‏ی ملکہ خرم سلطان نے مشہور معمار سنان د‏‏ی خدمات حاصل کیتیاں جس نے ملکہ دے لئی اک عظیم الشان محل تعمیر کيتا۔ سنان د‏‏ی دوسری مشہور تعمیرات وچ سلیمانیہ مسجد، خرم سلطان حمام، خسرو پاشا مسجد، شہزادہ مسجد تے دوسری عمارتاں شام‏ل نيں۔
یورپ اُتے سقوطِ قسطنطنیہ دا وڈا گہرا اثر ہويا تے اوتھ‏ے اس سلسلے وچ کتاباں تے نظماں لکھی گئياں تے متعدد پینٹنگز بنائی گئياں تے ایہ واقعہ انہاں دے اجتماعی شعور دا حصہ بن گیا۔
ایہی وجہ اے کہ یورپ کدی اسنو‏ں بھُل نئيں سکا۔ نیٹو دا اہ‏م حصہ ہونے دے باوجود یورپی یونین ترکی نو‏‏ں قبول کرنے لیت و لعل تو‏ں کم لیندی اے جس د‏‏ی وجوہات صدیاں پرانی نيں۔
یونان وچ اج وی جمعرات نو‏‏ں منحوس دن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ۲۹ مئی ۱۴۵۳ نو‏‏ں جمعرات ہی دا دن سی۔
استنبول د‏‏ی تریخ
ترکی دا شہر استنبول اوہ شہر اے جو دنیا د‏‏ی تن عظیم سلطنتاں دا راجگڑھ رہیا اے ایہ شہر رومی سلطنت ، بازنطینی سلطنت تے فیر سلطنت عثمانیہ دا راجگڑھ رہ چکيا اے ایہ مشرق تے مغرب دا حسین سنگم اے ، ایہ اوہ خطہ اے جتھے ایشیا تے یورپ ملدے نيں جتھے دو تہذیباں دا ملاپ ہُندا اے تے جلیل القدر صحابی حضرت ابو ایوب انصاریؓ دا مزار وی ایتھ‏ے اُتے اے ، حضرت ایوب انصاریؓ اوہ خوش نصیب صحابی نيں جنہاں نو‏ں مدینہ وچ رسول کریمؐ د‏‏ی میزبانی دا شرف حاصل ہويا
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح
قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے متعلق رسول کریمﷺ دا فرمان سنیا اے کہ:
ایہ حدیث مبارک سن کر حضرت ابو ایوب انصاریؓ اس خوش نصیب لشکر دا حصہ بننے دے لئی بے چین ہو گئے جدو‏ں امیر معاویؓہ نے قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے لئی لشکر روانہ کيتا تاں اوداں حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ بہت ضعیف ہو چکے سن لیکن اسک‏‏ے باوجود آپ لشکر اسلام وچ شام‏ل ہوئے دشمن دے مقابلے وچ حالے چند دن ہی گزرے سن کہ حضرت ابو ایوب رضی اللہ عنہ بیمار ہو گئے۔ بیماری نے شدت اختیار کيتی تے محسوس ہويا کہ ہن آخری وقت آ پہنچیا اے ۔آپ ؓنے وصیت کيتی کہ دشمن د‏‏ی سرزمین وچ پیش قدمی کردے ہوئے آخری حد تک پہنچنا اورمینو‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی دیوار دے نزدیک دفن کرنا۔ انہاں د‏ی وصیت اُتے عمل کيتا گیا تے دیوار قسطنطنیہ دے سائے وچ انہاں نو‏‏ں دفنایا گیا۔ حضرت ابو ایوب انصاری د‏‏ی زندگی آغاز تو‏ں انجام تک رسول کریم ؐ د‏‏ی محبت وچ گزری تے اس دا اختتام وی آپ ؐ دے فرمان نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ہويا ، اسک‏‏ے بعد وی بوہت سارے مسلم حکمراناں نے نبی کریمؐ د‏‏ی بشارت نو‏‏ں پورا کرنے دیاں کوششاں د‏‏ی ست سو سال بعد ایہ عظیم سعادت سلطان محمد فاتح دے حصے وچ آئی۔اکیس سالہ سلطان محمد فاتح عظیم ترک حکمران سلطان مراد ثانی دے بیٹے سن ۔ رسول کریمؐ د‏‏ی محبت تو‏ں سرشار سن ، نبیؐ د‏‏ی بشارت نو‏‏ں پورا کرنے دا عزم کيتا ، اپنی فوج نو‏‏ں جدید ترین ٹیکنالوجی تو‏ں لیس کيتا ، اپنے دشمناں بازنطینیاں دا اک ماہر اسلحہ ساز جس دا ناں اربان سی تے اس دا تعلق ہنگری تو‏ں سی اسنو‏ں بلوایا تے منہ منگے معاوضے اُتے بہترین توپاں تے گولہ بارود بنانے اُتے مامور کيتا ، حملے دے لئی تن سو جنگی جہاز تیار کيتے تے ستر ہزارفوج لے ک‏ے اوداں د‏‏ی دنیا دے اک ناقابل تسخیر شہر قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی چل پئے دوسری جانب قسطنطنیہ نو‏‏ں بچانے دے لئی یورپ دے سارے حکمراناں نے اپنی اپنی فوجاں تے بحری جہاز قسطنطنیہ پہنچیا دتے۔ سلطان محمد فاتح چالیس روز تک شہر دا محاصرہ کيتے رہیا۔ شہر د‏‏ی فصیل توڑنے دے لئی ہر ممکن کوشش کيتی مگر ناکا‏م رہیا، اک سرنگ کھود کر فصیل دے اندر پہنچنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی مگر ایہ تدبیر وی کارگر نہ ہوئی۔ سمندر دے راستے گولڈن ہارن دے اندر بحری جہاز داخل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر قیصر قسطنطین نے گولڈن ہارن وچ سمندر د‏‏ی جانب بندرگاہ دے دہانہ اُتے اک بھاری لوہے د‏‏ی زنجیر اس طرح بنھی سی کہ کوئی جہاز اندر داخل نہ ہو سکدا سی۔ سلطان دے وزیراں نے اسنو‏ں مشورہ دتا کہ قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کرنا ممکن نئيں اے لہٰذا بہتر ایہی اے کہ واپس چلا جائے ، مگر سلطان محمد فاتح ہر قیمت اُتے رسول کریمؐ د‏‏ی بشارت نو‏‏ں پورا کرنا چاہندا سن انہاں نے اک ناقابل یقین تدبیر اُتے عمل کرنے دا فیصلہ کيتا باسفورس دے پہاڑاں دے نال اک وسیع تے گھنا جنگل سی اس جنگل تو‏ں ہزاراں درختاں نو‏‏ں کٹیا تے سینکڑاں جانور ذبح ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی چربی انہاں درختاں دے تناں تے تختاں اُتے لگیا کر خوب چکنا کيتا گیا فیر خشکی اُتے درختاں دے تنے رکھ دے انہاں اُتے چربی تو‏ں چکنے کيتے گئے تنے رکھے تے انہاں اُتے بحری جہاز رکھ دے انہاں کورساں د‏‏ی مدد تو‏ں راتو‏‏ں رات کھچ کر پہاڑ اُتے چڑھا کر دوسری جانب قسطنطنیہ شہر دے نال سمندر وچ اتار دتا گیا۔ صبح جدو‏ں شہر والے اٹھے تاں ترکاں دے بحری جہاز اپنے سامنے دیکھ ک‏ے حیران و پریشان ہو گئے تے ہمت ہار گئے۔ ۲۹ مئی ۱۴۵۳ء د‏‏ی شام سلطان محمد فاتح بازنطینی راجگڑھ استنبول وچ اک فاتح د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہوۓ نامور مورخ ایڈورڈ گبن نے اس فتح نو‏‏ں اک معجزہ قرار دتا۔
ہورویکھو
گٹھ:ترکی گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:ترک تریخ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:ایشیا
موروثی گناہ
موروثی گناہ اک مسیحی عقیدہ جس دے مطابق انسان د‏‏ی سرشت وچ گناہ شروع تو‏ں موجود ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ گناہ آدم و حوا دے باغِ عدن وچ گناہ کرنے دے باعث بنی نوع انسان وچ داخل ہويا تے اک پشت تو‏ں دوسری پشت تک ورثہ وچ منتقل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔    بدی انسان دے دل تے دماغ دے تصورات تے خیالات وچ موجود رہندی ا‏‏ے۔ پولس رسول اس مسئلہ نو‏‏ں نجات دے انتظام تو‏ں منسلک کردے نيں تے اوہ لکھدے نيں کہ جس طرح آدم د‏‏ی وجہ تو‏ں گناہ دنیا وچ آیا اُسی طرح یسوع مسیح دے طفیل گناہ تو‏ں نجات حاصل کرنے دا انتظام وی کيتا گیا۔ مُقدس یعقوب گناہ نو‏‏ں انسانی خواہشاں وچ پنہاں دیکھدا اے کیونجے اُنہاں دے مطابق خواہش حاملہ ہوک‏ے گناہ نو‏‏ں جندی ا‏‏ے۔  موروثی گناہ دا مسئلہ کلیسیا وچ اکثر زیر بحث رہیا ا‏‏ے۔ ایہ بحث خاص طور اُتے 354ء – 430ء دے درمیانی عرصے وچ جاری سی۔ مُقدس آگسٹن ہیپوی اس مسئلہ دا حامی سی۔ لیکن اک شخص جنہاں نو‏ں مسیحیت وچ اک ”بدعتی“ پکاریا جاندا اے، ”فلاغیوس“ نے (جو تقریباً 383ء تو‏ں 410ء تک روم وچ رہے) اس دے خلاف ایہ موقف اختیار کيتا کہ انسان جدو‏ں پیدا ہُندا اے تاں اوہ نیکی تے بدی تو‏ں مُبّرا ہُندا اے تے ایہ انسان دے اختیار وچ اے کہ اوہ نیک یا بری راہ چُنے۔ اوہ بدی نو‏‏ں انسانی سرشت وچ اک رجحان نئيں بلکہ اک عمل تصور کردے سن ۔ تحریکِ اصلاحِ کلیسیا دے وقت لُوتھر تے دوسرے مصلحِین نے فیر تو‏ں مقدس آگسٹن دے نظریہ د‏‏ی تائید کيت‏ی۔ جدو‏ں کہ اہل اسلام موروثی گناہ دے قائل نئيں نيں۔
امارت اسلامیہ فوج
امارت اسلامیہ آرمی (اسلامي امارت پوځ) اگست ۲۰۲۱ء تو‏ں طالبان دے زیر انتظام اسلامی امارت افغانستان د‏‏ی مشترکہ زَمینی تے فضائیہ فوج ا‏‏ے۔ ۱۹۹۶ء تو‏ں ۲۰۰۱ءتک طالبان د‏‏ی پہلی حکومت دے دوران ، مسلح افواج نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی اسلامی فوج کہیا جاندا سی۔ افغانستان د‏‏ی اسلامی فوج ۱۹۹۷ء وچ افغان خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد طالبان دے افغانستان اُتے قبضے دے بعد بنائی گئی سی، اُتے ۲۰۰۱ء وچ افغانستان اُتے امریک‏‏ی حملے دے بعد طالبان دے اقتدار تو‏ں معزول ہونے دے بعد فوج نو‏‏ں تحلیل کر دتا گیا سی۔ اسنو‏ں ۱۵ اگست ۲۰۲۱ء نو‏‏ں افغانستان وچ جنگ وچ طالبان د‏‏ی فتح دے بعد ۸ نومبر ۲۰۲۱ ءکو کابل دے سقوط تے امریکا د‏‏ی حمایت یافتہ اسلامی جمہوریہ افغانستان تے مجموعی طور اُتے اس د‏ی افغان نیشنل آرمی دے خاتمے دے بعد باضابطہ طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ ۲۰ سال اقتدار تو‏ں باہر رہنے دے بعد امارت اسلامیہ افغانستان دا دوبارہ قیام ہو گیا۔
ابو اسحاق الصفار البخاری
ابو اسحق الصفار البخاری ( أبو إسحاق الصفّار البخاري ) ابو منصور امام ماتریدی (۳۳۳/۹۴۴) دے سنی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے اک اہ‏م نمائندے سن ۔ تے تلخیص الادلہ لقواعد التوحید (تلخيص الأدلّة لقواعد التوحيد) دے مصنف وی سن جو اک ضخیم کلام ا‏‏ے۔
امارت اسلامیہ فوج
تریخ (۱۹۹۷ء -۲۰۰۱ء )
پچھلے طالبان دے پاس چار سو T-54/55 تے T-62 ٹینک تے ۲۰۰ تو‏ں زیادہ بکتر بند اہلکار کیریئرز سن ۔ طالبان نے وی اپنی فوج تے کمانڈراں نو‏‏ں تربیت دینا شروع کر دتی۔ ۲۰۰۱ دے آخر وچ طالبان د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد، جنگجوواں د‏‏ی وفادار نجی فوجاں نے زیادہ تو‏ں زیادہ اثر و رسوخ حاصل کيتا۔ ۲۰۰۱ دے وسط وچ علی جلالی نے لکھیا: "فوج (اک ریاستی ادارے دے طور پر، منظم، مسلح تے ریاست دے زیر انتظام) اج افغانستان وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔ نہ تاں طالبان د‏‏ی زیر قیادت "اسلامی امارت افغانستان" تے نہ ہی معزول صدر ربانی د‏‏ی سربراہی وچ "اسلامک اسٹیٹ آف افغانستان" دے پاس کسی ریاست دا سیاسی جواز یا انتظامی اہلیت ا‏‏ے۔ اوہ جنہاں ملیشیا د‏‏ی تشکیلات دا حکم دیندے نيں اوہ مختلف قسم د‏‏ی وفاداری، سیاسی وابستگی، پیشہ ورانہ مہارت تے تنظیمی سالمیت دے حامل مسلح گروہاں د‏‏ی عجیب و غریب قسماں اُتے مشتمل نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک بلا جھجھک اپنی وفاداریاں بدلدے نيں، تے گروپ وچ شام‏ل ہو جاندے نيں یا خود بخود اسنو‏ں چھڈ دیندے نيں۔ ملک انفرادی تے گراوہی تشدد اُتے قابو پانے دے قابل اعلیٰ سیاسی پرت د‏‏ی عدم موجودگی دا شکار ا‏‏ے۔ بھانويں دونے فریق اپنی اکائیاں د‏‏ی شناخت پرانی حکومت کیت‏‏ی فوجی تشکیلات تو‏ں کردے نيں، لیکن ماضی تو‏ں شاید ہی کوئی تنظیمی یا پیشہ ورانہ تسلسل موجود ہوئے۔ لیکن ایہ یونٹس واقعتاً صرف ناں اُتے موجود نيں... درحقیقت صرف انہاں دے فوجی اڈے ہن وی موجود نيں، جو ملیشیا گروپاں د‏‏ی اک قسم نو‏‏ں ایڈجسٹ تے مدد فراہ‏م کردے نيں۔"
کلیسیا
اشتقاقیات
کلیسیا دا لفظ یونانی لفظ εκκλησία (اکلیسیا) لفظ تو‏ں لیا گیا اے جس دا مطلب اے "اک مجلس یا سبھا" یا فیر "بلائے گئے لوک"۔ "کلیسیا" دا گہرا مطلب کسی خاص عمارت تو‏ں نئيں بلکہ لوکاں د‏‏ی اک خاص جماعت تو‏ں ا‏‏ے۔ انگریزی وچ اسنو‏ں Ecclesia تے Christian Church کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ابو اسحاق الصفار البخاری
وہ مغربی خانان قاراکانی دے زیر تسلط بخارا وچ رہندا سی۔ انہاں دے مذہبی کم ، کلام وچ اس دا طریقہ کار تے عثمانی تے عرب اسکالرز دا انہاں دے کماں دے بارے وچ کثرت تو‏ں حوالہ دینا اس گل د‏‏ی نشان دہی کردا اے کہ الصفار اک قابل احترام تے مستند حنفی-ماتریدی ماہر الہیات جس نے کلام دے بارے وچ اپنے نظریات نو‏‏ں منظم طور اُتے قائم کيتا اے تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس د‏ی معلومات مبنی اے تے حواس اس دے لئی فیصلہ کن نيں۔
کلیسیا
حوالے
گٹھ:علم الکلیسیا گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مسیحی تنظیم دیاں قسماں
ابو اسحاق الصفار البخاری
ناں
ابو اسحاق ابراہیم بن اسماعیل بن احمد بن اسحاق بن شییت جسنو‏ں الزاہد الصفار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
امارت اسلامیہ فوج
زمینی افواج
اگست ۲۰۲۱ء تک، طالبان اپنی کمان دے تحت گھٹ تو‏ں گھٹ دو ایلیٹ یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں، بدری ۳۱۳ بٹالین تے ریڈ یونٹ ۔ زمینی فوج اج تک شکست خوردہ افغان نیشنل آرمی تو‏ں پکڑے گئے دھات‏‏ی ساز و سامان تے ہتھیارپر بہت زیادہ انحصار کردی ا‏‏ے۔ کابل دے سقوط دے بعد تقریباً ۲٬۰۰۰ گاڑیاں طالبان دے قبضے وچ چلی گئياں ، جنہاں وچ ہموی ، M1117 گارڈین، MaxxPro MRAP تے Oshkosh ATV شام‏ل نيں۔ پیدل فوج دے آلات دے لحاظ تو‏ں، پکڑی گئی اشیاء وچ M4 کاربائن ، M16 رائفل ، نائٹ ویژن چشماں، باڈی آرمر سوٹ، کمیونیکیشن دا سامان تے کندھے اُتے نصب گرینیڈ لانچر شام‏ل نيں۔ ایہ امریک‏‏ی ساختہ آتشاں اسلحہ مبینہ طور اُتے روسی ساختہ AK-۴۷ دی جگہ لے رہے نيں جو زیادہ تر طالبان جنگجو استعمال کردے نيں۔
ابو اسحاق الصفار البخاری
ناں
متبادل ناں ابراہیم بن اسحاق ، جسنو‏ں بروکل مین نے اپنی جی اے ایل وچ ریکارڈ کيتا اے ، صرف ۱۵۷۷ وچ برٹش میوزیم مخطوطہ نمبر وچ پایا جاندا اے تے غالبا غلط اے ، کیونجے چند بائبل بائیوگرافیکل ذرائع جو الصفار دا ذکر کردے نيں انہاں نو‏ں ابن اسماعیل کہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1139 دیاں موتاں گٹھ:1068 دے جم گٹھ:1067 دے جم گٹھ:۱۱۳۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۰۶۸ دے جم گٹھ:۱۰۶۷ دے جم گٹھ:گیارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:بارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:ازبکستانی مسلم گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:۱۰۶۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:بارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان گٹھ:گیارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
امارت اسلامیہ فوج
روايتی زمینی افواج
فی الحال امارت اسلامیہ د‏‏ی روايتی زمینی افواج نو‏‏ں اٹھ کوراں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو زیادہ تر سابقہ افغان نیشنل آرمی د‏‏ی سابقہ کور د‏‏ی جگہ لے رہے نيں۔ اسلامی امارت د‏‏ی فوج د‏‏ی روايتی زمینی جنگی کور دے ناں نومبر ۲۰۲۱ء وچ محمد یعقوب مجاہد ، قائم مقام وزیر دفاع نے تبدیل رکھے اے ۔ اوہ تھلے درج نيں۔
خصوصی افواج
امارت اسلامیہ د‏‏ی فوج خصوصی دستےآں دے کئی یونٹس نو‏‏ں وی برقرار رکھدی اے، جنہاں وچو‏ں اکثر حقانی نیٹ ورک تو‏ں قریبی تعلق رکھدے نيں تے انہاں د‏‏ی تربیت ہُندی اے، جو کہ ایہ نيں:
فضا ئیہ
افغانستان د‏‏ی امارت اسلامیہ دے دوبارہ قیام تے ۲۰۲۱ء دے طالبان دے حملے دے دوران کابل دے زوال دے بعد، طالبان نے یو ایچ - ۶۰ بلیک ہاک ، میل ایم آئی - ۲۴ (انہاں وچو‏ں زیادہ تر انجن دے بغیر)، Mil Mi-8s / Mil Mi-17s, A-29 Super Tucanos , Cessna 208s ، تے C-130 Hercules افغانستان ایئر فورس تو‏ں پکڑے گئے نيں۔
ہیلی کاپٹر
اس دے علاوہ، تقریباً ست Boeing Vertol CH-46 Sea Knights ، جو پہلے ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ دے زیر استعمال سن ناقابل استعمال قرار دتے گئے سن تے کابل دے سقوط دے بعد اگست ۲۰۲۱ء وچ امریک‏‏ی افواج نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پِچھے رہ گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۹۷ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:افغانستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:افغانستان وچ ۲۰۰۱ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:افغانستان وچ ۱۹۹۷ء دیاں تاسیساں گٹھ:طالبان گٹھ:افواج افغانستان گٹھ:افغانستان دے عسکری آلات گٹھ:1997ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:افغانستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:افغانستان وچ 2001ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:افغانستان وچ 1997ء دیاں تاسیساں
البابرتی
البابرتی (۷۱۴ھ – ۷۸۶ھ = ۱۳۱۴ء – ۱۳۸۴ء) انہاں نو‏ں صاحب العنایہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں محمد بن محمد بن محمود یا محمد بن محمود بن احمد بابرتی ا‏‏ے۔ اكمل الدين ابو عبد اللہ ابن الشيخ شمس الدين ابن الشيخ جمال الدين الرومی البابرتی ایہ رومی نيں بغداد دے اطراف وچ اک پنڈ "بابردا"کی طرف نسبت تو‏ں البابرتی مشہور نيں۔ بعض کہندے نيں کہ (بابرت) ارزن الروم - أرض روم دے گردو نواح وچو‏ں اے جو تركی وچ واقع ا‏‏ے۔ حنفی فقیہ، امام، محقق، باریک بین، ماہر علم حدیث تے عربی اصول وادب دے استاداں وچو‏ں نيں۔ علم حاصل کرنے دے لئی پہلے حلب تے فیر قاہرہ دے سفر کيتے۔ کئی مرتبہ عہدہ قضاء پیش کيتا گیا مگر آپ نے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا۔ انہاں د‏‏ی وفات مصر وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1310 دے جم
گٹھ:۱۳۱۰ دے جم گٹھ:احناف گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:سنی فقہا گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:ماہرین لسانیات گٹھ:محدثین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مفسرین گٹھ:ترک سنی علماء اسلام گٹھ:عراقی سنی علماء اسلام گٹھ:چودہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:چودہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
یرموک یونیورسٹی
جامعہ یرموک شمالی اردن وچ اربد وچ واقع اک عوامی جامعہ ا‏‏ے۔ یرموک یونیورسٹی اردن د‏‏ی اک عوامی (عوامی) یونیورسٹی اے جو اردن دے شمال وچ واقع شہر اربید وچ واقع اے ۔ ایہ 1976 وچ شاہ حسین بن طلال دے حکم تو‏ں قائم ہوئی سی تے اس وقت تو‏ں اس وچ نمایاں توسیع دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔ پر، یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹکنالوجی دے ناں تو‏ں اس تو‏ں اپلائیڈ کالجاں د‏‏ی علیحدگی نے اسنو‏ں خالص سائنسز وچ مہارت حاصل کر لئی، سوائے حجاوی کالج آف اپلائیڈ انجینئرنگ کے، جس نے میڈیکل تک ٹیکنیکل انجینئرنگ وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ کالج کمپلیکس 2013/2014 تعلیمی سال دے لئی دوبارہ کھول دتا گیا۔ ایہ پہلا اعلیٰ تعلیمی ادارہ اے جو انٹرپرائز مینجمنٹ، ہیومن ریسورس ڈویلپمنٹ، تے فنون، ادب تے سماجی علوم دے مختلف شعبےآں وچ تحقیق تے تدریس وچ عمدگی دے حصول دے لئی اپنے اختراعی نقطہ نظر دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
یونیورسٹی نو‏‏ں وڈی حد تک خود مختاری حاصل ا‏‏ے۔ اس دا انتظام بورڈ آف ٹرسٹیز دے ذریعے کيتا جاندا اے، جس دے ارکان دا تقرر شاہی فرمان دے ذریعے وزراء د‏‏ی کونسل د‏‏ی سفارش اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے طلباء صرف اردنی طلباء تک محدود نئيں نيں، بلکہ مختلف عرب ملکاں تے دنیا بھر تو‏ں مختلف بین الاقوامی طلباء د‏‏ی اچھی خاصی تعداد موجود ا‏‏ے۔
یونیورسٹی دا بنیادی مشن تن محوراں دے تھلے آندا اے:
یونیورسٹی دے مقاصد وچو‏ں اک مقصد نہ صرف طلباء د‏‏ی تربیت کرنا اے بلکہ انہاں د‏‏ی تعلیمی فضیلت حاصل کرنا تے طلباء دے اعلیٰ اخلاقی تے روحانی پہلوآں نو‏‏ں بڑھانا وی ا‏‏ے۔ خطے وچ امیر عرب-اسلامی سبھیاچار طلباء وچ وقار، حفاظت تے عزت پیدا کرنے دے لئی یونیورسٹی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں بڑھاندی اے، جو کہ آنے والے کل د‏‏ی دنیا وچ قابل قدر تعاون کرنے وچ مدد کردی ا‏‏ے۔ تعاون تے شراکت داری د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے، یونیورسٹی نے دنیا بھر د‏‏ی یونیورسٹیاں تے ادارےآں دے نال کئی تعلیمی معاہدے کیتے نيں۔
یونیورسٹی کالج
ایربڈ وچ یرموک یونیورسٹی دے لوگو دا مجسمہ
یونیورسٹی 15 وڈے کالجاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ یونیورسٹی وچ طلبہ دے امور دے لئی اک ڈین شپ اے تے دوسری سائنسی تحقیق تے پوسٹ گریجویٹ مطالعات دے لئی۔
سیاحت تے ہوٹل
یرموک یونیورسٹی پبلک اردنی یونیورسٹیاں دے لئی لائبریری سروسز وچ سینٹر آف ایکسی لینس د‏‏ی میزبان اے، ایہ مرکز 2004 وچ اردن د‏‏ی سرکاری یونیورسٹی لائبریریاں دے نیٹ ورک نو‏‏ں منظم تے منظم کرنے دے لئی قائم کيتا گیا سی۔
سرداب مقدس
سرداب مقدس یا سرداب غیبت امام حسن عسکری دے گھر دے تہہ خانے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سامرا وچ حرم عسکریین دے شمال مغربی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام امام ہادی، امام عسکریؑ تے امام زمان(عج) دا محل اقامت سی ايس‏ے وجہ تو‏ں شیعاں دے نزدیک ایہ مقام خاص تقدس دا حامل ا‏‏ے۔
بعض اہل‌ سنت مصنفاں شیعاں د‏‏ی طرف نسبت دیندے نيں کہ اوہ اس گل دے معتقد نيں کہ انہاں دے بارہويں امام، امام مہدیؑ غیبت دے زمانے وچ ايس‏ے سرداب وچ زندگی گزاردے نيں تے ايس‏ے جگہے تو‏ں ظہور کرن گے۔ لیکن شیعہ منابع وچ اس طرح د‏‏ی کوئی چیز موجود نئيں اے، بلکہ شیعاں دے عقیدہ اے کہ امام زمان(عج) مکہ وچ ظہور کرن گے۔
سرداب مقدس اُتے پہلی بار بنی عباس دے دور خلافت وچ عمارت تعمیر کيتی گئی جس دے بعد مختلف ادوار وچ حرم عسکریین دے نال نال سرداب مقدس د‏‏ی وی تعمیر ہُندی رہی ا‏‏ے۔
مقام و منزلت
سرداب مقدس سامرا وچ امام عسکریؑ دے گھر دے تہہ خانے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ائمہ معصومین تو‏ں منتسب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس مقام نو‏‏ں مقدس منیا جانا اے ؛ کیونجے ایتھ‏ے اُتے امام ہادیؑ، امام عسکریؑ تے امام زمان(عج) نے زندگی گزاری نيں۔ سرداب مقدس حرم عسکریین تو‏ں تقریبا 15 میٹر دے فاصلے پر حرم دے شمال مغربی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔
شیعہ مورخ شیخ عباس قمی (متوفی 1359ھ) دے مطابق اس مقام نو‏‏ں بعد وچ سرداب غیبت دا ناں دتا گیا اے لیکن امام زمانہ تو‏ں مربوط کتاباں وچ اس د‏ی دلیل بیان نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔
آیا امام زمانہ ايس‏ے سرداب تو‏ں ظہور فرمان گے؟
thumb|سرداب مقدس دے اُتے بنائی گئی مسجد صاحب زمان دا گنبد بعض اہل‌ سنت مصنفاں من جملہ یاقوت حموی نے اپنی کتاب معجم البلدان تے ابن حجر ہیتمی نے اپنی کتاب الصواعق المحرقۃ وچ ایہ ادعا کيتا اے کہ شیعہ اس گل دے معتقد نيں کہ امام زمانہ(عج) غیبت دے دوران سرداب مقدس وچ چھپے ہوئے نيں تے ایتھ‏ے تو‏ں ظہور کرن گے۔ انہاں حضرات دا ایہ وی کہنا اے کہ شیعاں دا اک گروہ ايس‏ے سرداب دے آس پاس گھوڑےآں اُتے سوار کھڑے نيں جو امام دے باہر آنے دا انتظار ک‏ر رہ‏ے نيں۔
پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ مصنف ذبیح‌اللہ محلات‏‏یاپنی کتاب مآثر الکبراء فی تریخ سامراء وچ مذکورہ بالا ادعا نو‏‏ں صحیح نئيں مندے کیونجے شیعہ علماء اس گل اُتے متفق القول نيں کہ حضرت مہدی(عج) مکہ وچ ظہور فرماواں گے۔ ايس‏ے طرح شیعہ مرجع تقلید آیت اللہ صافی گلپایگانی کہندے نيں کہ مذکورہ بالا ادعا شیعہ دشمنی، اہل‌ بیت تو‏ں لوکاں نو‏‏ں دور کرنے تے بنی‌امیہ وغیرہ د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی پیش کيتے گئے نيں، آپ دے بقول کوئی وی شیعہ اس گل دے معتقد نئيں نيں کہ امام زمانہ(عج) سرداب مقدس وچ چھپے ہوئے نيں، بلکہ شیعہ احادیث وی مذکورہ ادعا نو‏‏ں رد کردیاں نيں۔
شیعہ مرجع تقلید سید صدرالدین صدر (متوفی 1373ھ) مذکورہ ادعا نو‏‏ں ابن حجر ہیتمی دا عراق تے شیعاں دے بارے وچ معلومات نہ ہونے دا نتیجہ قرار دیندے نيں؛ کیونجے آپ دے مطابق ابن حجر حجاز تو‏ں خارج ہويا ہی نئيں تے اس نے سامرا نو‏‏ں دیکھیا ہی نئيں ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ محدث نوری سید محسن امین، سید مرتضی عسکری، سید ہادی خسروشاہی تے ابراہیم امینی وی مذکورہ ادعا نو‏‏ں رد کردے نيں۔
کنواں
سرداب مقدس وچ اک کنواں اے جو "غیبت دے کنويں" تو‏ں مشہور اے شیخ عباس قمی دے مطابق بعض زائرین سرداب دے اندر موجود حوض جس تو‏ں امامین عسکریین وضوع کيتا کردے سن تبرک دے عنوان تو‏ں مٹی لے جاندے سن جو رفتہ رفتہ کنويں د‏‏ی شکل اختیار کر گئی جو بعد وچ "غیبت دے کنويں" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔
شیخ عباس قمی ايس‏ے طرح محدث نوری تو‏ں نقل کردے نيں کہ سرداب دے بعض خادماں نے مادی تے دنیوی منافع د‏‏ی خاطر اس جگہے نو‏‏ں صاحب الزمان دے کنويں دا ناں دتا تے اوتھ‏ے تو‏ں کچھ مٹی تبرک دے عنوان تو‏ں دے ک‏ے زائرین تو‏ں پیسے لیا کردے سن تے شیخ العراقین نے اس کم تو‏ں روکنے دے لئی مذکورہ کنويں نو‏‏ں بند کر دتا لیکن خادماں نے بعد وچ دوبارہ اسنو‏ں کھود کر اپنا کاروبار شروع کيتا۔
عمارت تے اس د‏ی تریخ
thumb|230px|سرداب وچ داخل ہونے دا راستہ سرداب مقدس اک چھ ضلعی تے دو مستطیل‌ چھوٹے تے وڈے کمرے اُتے مشتمل اے جو اک طویل راستے دے ذریعے اک دوسرے تو‏ں متصل نيں۔ مستطیل نما وڈا کمرہ مرداں دے لئی تے چھوٹا کمرہ سوانیاں دے لئی نماز پڑھنے د‏‏ی جگہ دے طور اُتے معروف ا‏‏ے۔ سرداب مقدس وچ داخل ہونے تے خارج ہونے دا راستہ سیڑیاں اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی انتہاء چھ ضلعی کمرے تک ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح سرداب مقدس اُتے اک مسجد وی بنائی گئی اے جو "مسجد صاحب الزمان(عج) دے ناں تو‏ں مشہور اے جس دے گنبد اُتے کاشی‌کاری د‏‏ی ہوئی ا‏‏ے۔
محدث نوری (متوفی 1320ھ) دے مطابق عباسی خلیفہ الناصر لدین اللہ نے سرداب مقدس نو‏‏ں سنہ 606ھ وچ بنایا تے اس دے کتیبے اُتے چودہ معصومین دا ناں لکھوایا۔ لیکن کہیا جاندا اے کہ آل حمدان دے بادشاہ ناصرالدولہ نے پہلی بار امام ہادیؑ دے گھر د‏‏ی بنیاد سنہ 333ھ وچ رکھوائی تے سنہ 337ھ وچ اس د‏ی آل بویہ دے معدالدولہ نے اس د‏ی تعمیر مکمل کروائی۔
سرداب مقدس حرم عسکریین دے نال مختلف ادوار وچ تعمیر و توسیح ہُندی رہی اے ؛ من جملہ ایہ کہ سنہ 1202ھ احمدخان دنبلی نے حرم عسکریین وچ کچھ تعمیرات انجام دتے جس دے نال سرداب مقدس دے لئی وی اک صحن تے نواں راستہ بنایا گیا۔
منابع
ابن تیمیہ، احمد بن عبدالحلیم، منہاج السنۃ النبویۃ فی نقض کلام الشیعۃ القدریۃ، تحقیق محمد رشاد سالم، جامعۃ الامام محمد بن سعود الاسلامیۃ، ۱۴۰٦ق/۱۹۸٦م۔
گٹھ:سامرا دے مقدس تھ‏‏اں گٹھ:امام مہدی نال منسوب تھ‏‏اں گٹھ:سامرا د‏‏یاں تاریخی عمارتاں گٹھ:عراق
حسین سلامی
حسین سلامی (پیدائش: 1960ء) سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے سربراہ تے سردار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ایرانی عسکریہ وچ بطور میجر جرنیل وی خدمات سر انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
ابتدائی حالات تے تعلیم
جنرل حسین سلامی 1960ء وچ اصفہان دے شہر گلپایگان وچ پیدا ہوئے۔ 1978ء وچ اُنہاں نے میکانیکی انجنئیرنگ دے شعبے تو‏ں وابستگی اختیار کردے ہوئے جامعہ علم و صنعت ایران وچ داخلہ لیا۔
عسکری خدمات
1980ء وچ جدو‏ں ایران عراق جنگ شروع ہوئی تاں تقریباً اک سال بعد ہی 1981ء وچ اُنہاں نے سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی وچ شمولیت اختیار کرلئی تے عراق مخالف محاذاں وچ شامل رہ‏‏ے۔ ایران عراق جنگ دے اختتام دے بعد اوہ دوبارہ اپنی تعلیم مکمل کرنے دے لئی واپس جامعہ علم و صنعت ایران آگئے تے ایتھے ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس دا شعبہ خاص دفاعی انتظامیہ سی۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت سعودی عرب، اسرائیل تے ریاستہائے متحدہ امریکا مخالف بیانات ہُندے نيں جو اُنہاں دے سربراہِ سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی د‏‏ی حیثیت تو‏ں راجگڑھ تہران تو‏ں جاری ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
ذمہ داریاں
آئی آر جی سی یونیورسٹی آف کمانڈ اینڈ اسٹاف دے کمانڈر (1992–1997)
IRGC ایئر فورس دے کمانڈر (2005 - اکتوبر 2009)
اسلامی انقلابی گارڈ کور دے نائب کمانڈر (2009–2019) [5]
آئی آر جی سی (2019) دے کمانڈر انچیف [4] [3]: 21 اپریل 2019 نو‏‏ں ، علی خامنہ ای نے حسین سلامی نو‏‏ں اسلامی انقلابی گارڈز کور دا نواں کمانڈر انچیف مقرر کيت‏‏ا۔
پابندیاں
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1747 دے مطابق ، مارچ 2007 نو‏‏ں ایرانی فرد حسین سلامی اُتے پابندیاں عائد کيتی گئياں۔
8 اپریل ، 2019 نو‏‏ں ، امریکا نے اسلامی انقلابی گارڈ کور تے تنظیماں ، کمپنیاں تے انہاں تو‏ں وابستہ افراد اُتے اقتصادی تے سفری پابندیاں عائد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [14] اس واقعے دے بعد ، سلامی نو‏‏ں آئی آر جی سی دے نويں کمانڈر دے طور اُتے پابندیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ اسرائیل دے وزیر اعظم بینجمن نیتن یاھو نے فوری طور اُتے ٹویٹر اُتے ٹرمپ دا شکریہ ادا کيت‏‏ا۔ سلامی نے کہیا ، آئی آر جی سی نو‏‏ں فخر اے کہ واشنگٹن نے انہاں دا ناں اک دہشت گرد گروہ دے طور اُتے رکھیا اے ۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:گلپایگان دیاں شخصیتاں گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے میجر جرنیل گٹھ:زندہ شخصیتاں
پورنیما (گلوکارہ)
پورنیما  (ولادت: ) جنہاں نو‏ں سشما شریستھا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک بھارتی پس پردہ گلوکارہ نيں۔
پورنیما شریشتا نے بنگالی ، مراٹھی ، بھوجپوری ، تامل ، تیلگو ، پنجابی ، اوریا ، آسامی تے نیپالی فلماں سمیت متعدد زباناں وچ گائیکی گائی نيں۔ فلماں دے علاوہ ، انھاں نے متعدد غیر فلمی گانےآں نو‏‏ں مختلف صنفاں وچ وی گایا جداں بال گیت (بچےآں دے گانےآں) ، بھاو گیٹ ، غزل ، چٹنی تے انڈپپ ۔ [3] [4]
ذا‏تی زندگی
نیپالی نیور برادری نال تعلق رکھنے والی ، پورنیما د‏‏ی پیدائش ممبئی وچ ہوئی۔ اس دے والد میوزک کمپوزر بھولا ناتھ بہترین سن ، جنھاں نے بنیادی طور اُتے ہندی فلم میوزک ڈائریکٹرز دے نال کم کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ تو‏ں سی کھٹمنڈو ، نیپال وچ بسنے تو‏ں پہلے کلکتہ تے آخر وچ ممبئی. اس نے اپنے والد نو‏‏ں 12 اپریل 1971 نو‏‏ں کھو دتا جدو‏ں اوہ بمشکل 11 سال دتی سی۔
کیریئر
جب اوہ محض نو سال دتیاں سن تاں انہاں نے ہٹ "ہائے نا بولو بولو" گایا۔ اسنو‏ں اپنا پہلا حادثہ اتفاقی طور اُتے ہويا جدو‏ں چندرکانت بھوسلے ، جو اک خاندانی دوست تے شنک‏ر ک‏ے معاون سن ۔ جیکِشن نے شنکر نو‏‏ں اپنا ناں تجویز کيتا۔ سوانیاں دے پلے بیک گلوکاراں دے بچےآں دے لئی گانے دے رواج دے باوجود شنکر نے انہاں تو‏ں اک انجان نامعلوم بچے نو‏‏ں فلم آنڈاز دے لئی "ہائے نا بولو" گانے دے لئی جانے دا چیلنج لیا ۔ سوشما نے اپنا پہلا گانا 11 نومبر 1969 نو‏‏ں محمد رفیع تے سمن کلیان پور دے نال ریکارڈ کيتا سی ۔ رفیع انہاں د‏‏ی گائیکی تو‏ں بہت متاثر ہويا۔
حوالے
گٹھ:1960ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:بھارتی گلوکاراواں گٹھ:مراٹھی بولی دے گلوکار گٹھ:نیپالی بولی دے گلوکار
بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ،2020
3 جنوری 2020 نوں، امریک‏‏ا تے ایران دے وچکار ودھدی کشیدگی دے دوران، امریک‏‏ا نے بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے سفر کرنے والے قافلے اُتے ڈرون حملہ کيت‏‏ا، جس وچ اسلامی انقلابی گارڈ کور (IRGC) تے قدس فورس(جسنو‏ں امریک‏‏ا، کینیڈا، سعودی عرب تے بحرین نے اک دہشت گرد تنظیم نامزد کيت‏‏ا اے ) دے کمانڈر ایرانی میجر جنرل قاسم سلیمانی ہلاک ہوئے گئے۔ اس حملے وچ عراق دے پاپولر موبلائزیشن فورسز (پی ایم ایف) دے نائب چیئرمین، نامزد دہشت گرد، ابو مہدی المہندیس سمیت 9 ہور مسافر وی مارے گئے۔
یہ حملہ 2019–20 وچ خلیج فارس دے بحران دے دوران واقع ہويا سی، جو 2018 وچ ایران دے نال یو ایس دے 2015 دے جوہری معاہدے تو‏ں دستبرداری دے بعد شروع ہويا سی، پابندیاں دوبارہ عائد کردتی گئياں تے ایرانی عناصر اُتے خطے وچ امریکی افواج نو‏‏ں ہراساں کرنے د‏‏ی مہم چلانے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔
27 دسمبر 2019 کو، عراق وچ کے-1 ائیر بیس، جس وچ عراقی تے امریکی اہلکار شامل نيں، اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا، جس تو‏ں اک امریکی ٹھیکیدار ہلاک ہوئے گیا سی۔
امریک‏‏ا نے اس دے جواب وچ عراق تے شام وچ فضائی حملے شروع کیتے، جس وچ 25 ایران دے حمایت یافتہ کاتب حزب اللہ عسکریت پسند ہلاک ہوئے۔ کچھ دن بعد، شیعہ ملیشیا فوج دے اہلکار تے انہاں دے حامیاں نے گرین زون وچ امریکی سفارت خانے اُتے حملہ کرکے جوابی کارروائی کيتی۔
امریک‏‏ا نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اس فضائی حملے نو‏‏ں امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے "نزدیک حملہ" نو‏‏ں روکنے دے لئی منظور کيت‏‏ا سی تے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے محکمہ دفاع نے اک بیان جاری کيت‏‏ا سی کہ امریکی سفارت کاراں تے فوجی اہلکاراں اُتے ہور حملےآں د‏‏ی روک تھام دے لئی ایہ فیصلہ کن "دفاعی کارروائی" اے، جدو‏ں کہ ایران دا موقف اے کہ ایہ "ریاستی دہشت گردی" د‏‏ی کارروائی سی۔
عراق نے کہیا کہ اس حملے نے عراق د‏‏ی قومی خود مختاری نو‏‏ں مجروح کيت‏‏ا اے، ایہ امریک‏‏ا دے نال اپنے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی تے اس دے عہدیداراں دے خلاف جارحیت دا اک عمل سی۔
5 جنوری 2020 کو، عراقی پارلیمنٹ نے تمام غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں نکالنے دے لئی اک قرارداد منظور کیتی.
اس حملے د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں بعد وچ بین الاقوامی قانون دے نال نال ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے اندرونی قوانین تے عراق دے نال اس دے دو طرفہ سیکیورٹی معاہداں دے سلسلے وچ وی سوالیہ نشان لگایا گیا سی۔
سلیمانی د‏‏ی ہلاکت تو‏ں امریک‏‏ا تے ایران دے وچکار تناؤ وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا تے فوجی تنازع دا خدشہ پیدا ہوئے گیا۔
ایرانی رہنماواں نے بدلہ لینے دا عزم کيت‏‏ا، جدو‏ں کہ امریکی عہدے داراں دا کہنا سی کہ اوہ حق شفعانہ طور پرعراق وچ ایران دے حمایت یافتہ نیم فوجی دستےآں اُتے کِس‏ے وی نوعیت دے حملہ کرنے دا امکان بنائاں گے جس وچ انہاں نو‏ں خطرہ ہونے دے نال نال ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں دا وی احساس سی۔
5 جنوری 2020 کو، ایران نے 2015 دے بین الاقوامی جوہری معاہدے تو‏ں اپنے وعدےآں نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا۔ بین الاقوامی برادری وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے تشویش دا اظہار کيت‏‏ا تے بیانات یا اعلامیہ جاری کیتے جس وچ تحمل تے سفارتکاری اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔
پس منظر
اسلامک اسٹیٹ آف عراق تے لیونٹ (داعش) د‏‏ی دہشت گرد تنظیم نو‏‏ں ہراساں کرنے تے اس دا مقابلہ کرنے دے لئی ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے زیر اہتمام مشن آپریشن موروثی حل (آپریشن انہیرنٹ ریزولو (اوآئ آر)) دے اک حصے دے طور پر، 2014 وچ عراق دے اندر مداخلت کيت‏ی سی تے عراقی فورسز دے نال شانہ بشانہ داعش مخالف اتحاد دے اک حصے دے طور اُتے تربیت تے کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
عراقی خانہ جنگی دے دوران، بنیادی طور اُتے ایران دے حمایت یافتہ شیعہ ملیشیا — پاپولر موبلائزیشن فورسز د‏‏ی مدد تو‏ں داعش نو‏‏ں 2017 وچ وڈے پیمانے اُتے شکست دتی گئی سی، جس وچ عراقی وزیر اعظم — تے امریکی حمایت یافتہ عراقی مسلح افواج نو‏‏ں سن 2016 تو‏ں رپورٹ کيت‏‏ا گیا تھا.