cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جمہوریہ وایمار
نومبر انقلاب (1918–1919)
جرمنی جنگ ہار گیا کیونجے ملک اتحادیاں تو‏ں باہر نکل گیا سی تے اس دے معاشی وسائل ختم ہوئے رہے سن ۔ 1916 وچ آبادی دے وچکار حمایت دا خاتمہ ہونا شروع ہويا تے 1918 دے وسط تک صرف مقتدر بادشاہت پسنداں تے قدامت پسنداں دے درمیان جنگ کيت‏ی حمایت حاصل سی۔ فیصلہ کن دھچکيا اس تنازعہ وچ امریکا دے داخلے دے نال ہويا ، جس نے اس دے وسیع صنعتی وسائل نو‏‏ں پریشان کن اتحادیاں نو‏‏ں دستیاب کردتا۔ موسم گرما دے آخر وچ 1918 تک جرمن ذخائر ختم ہوگئے سن جدو‏ں کہ تازہ امریکی فوجی روزانہ 10،000 د‏‏ی شرح تو‏ں فرانس پہنچے سن ۔ پسپائی تے شکست نیڑے سی ، تے فوج نے قیصر تو‏ں کہیا کہ اوہ اس تو‏ں دستبردار ہوجاواں کیونجے ہن اس د‏ی مدد نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ اگرچہ پسپائی وچ ، جرمن فوجاں حالے وی فرانسیسی تے بیلجیئم د‏‏ی سرزمین اُتے سن جدو‏ں 11 نومبر نو‏‏ں جنگ ختم ہوئی۔ لڈینڈورف تے ہندین برگ نے جلد ہی اعلان کيتا کہ ایہ سویلین آبادی د‏‏ی شکست ہی سی جس نے شکست نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا سی۔ اس دے بعد مردہ سخت قوم پرستاں نے فوج تے ہتھیار سُٹن دے نال شہریاں نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ ایہ اوہ " اسٹیک انہاں بیک بیک افسانہ " سی جسنو‏ں سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ سجے بازو نے بے بنیاد طور اُتے پروپیگنڈا کيتا سی تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا سی کہ بوہت سارے بادشاہت پسند تے قدامت پسند حکومت نو‏‏ں نومبر دے مجرماں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کردین گے۔
قومی اسمبلی تے آئین
برلن وچ صورتحال خانہ جنگی د‏‏ی طرح ہی سی۔ ایہی وجہ اے کہ قومی جرمن اسمبلی دے نائبین د‏‏ی ملاقات وسطی جرمنی دے تورنگن دے علاقے وایمار وچ ہوئی۔ پہلے ایرفورٹ دے بارے وچ سوچیا گیا سی ، لیکن ضرورت د‏‏ی صورت وچ وایمار دا دفاع کرنا آسان سی۔ ہور ایہ کہ گوئٹے تے شلر د‏‏ی وجہ تو‏ں وایمار جرمنی دے لئی بہت زیادہ ثقافتی اہمیت رکھدے سن جو بیرون ملک وی اشارہ ہونا چاہیدا۔
11 اگست ، 1919 دا آئین دنیا د‏‏ی جدید ترین آئین وچو‏ں اک سی۔ سب تو‏ں اہ‏م مصنف آزاد خیال ہیوگو پریئو سن ۔ شہنشاہ د‏‏ی جگہ اک شاہی صدر ہويا جس نو‏‏ں عوام نے ست سال دے لئی منتخب کيتا تے اسنو‏ں بحران دے وقت جمہوریہ دا دفاع کرنے دا اختیار دتا گیا۔ اُتے پارلیمنٹ ، ریکسٹاگ نو‏‏ں صدر دے اقدامات نو‏‏ں ختم کرنے دا حق حاصل سی۔ مثال دے طور اُتے ، حکومت صدر دے ذریعہ مقرر کيتی گئی سی ، لیکن پارلیمنٹ حکومت نو‏‏ں زبردستی چھڈ سکدی ا‏‏ے۔
ورسیلز دا معاہدہ
thumb| [[معاہدۂ ورسائے|ورسیلز دے بعد جرمنی {{legend|#ddefd0|زیر انتظام جمیعت اقوام}} {{legend|#ffffcf|معاہدہ دے ذریعہ ، یا بعد وچ رائے شماری تے لیگ آف نیشن ایکشن دے ذریعے منسلک یا ہمسایہ ملکاں وچ منتقل}} {{legend|#f6d3a9|ویمار جرمنی}}]] جنگ دے بعد دا بڑھدا ہويا معاشی بحران ، جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی صنعتی برآمدات ، براعظماں د‏‏ی ناکہ بندی دے باعث خام مال تے اشیائے خوراں د‏‏ی رسد وچ کمی ، کالونیاں دا نقصان ، تے قرضےآں دے توازن وچ بگڑ جانے دا اک نتیجہ سی جس د‏‏ی وجہ ایہ اک بے حد مسئلہ سی۔ وعدے دے نوٹ جنگی قیمت ادا کرنے دے لئی رقم جمع کردے ني‏‏‏‏ں۔ فوجی - صنعتی سرگرمیاں تقریبا ختم ہوگئی سن ، اگرچہ کنٹرول تو‏ں کم لینے تو‏ں بے روزگاری اک ملین دے نیڑے رہ گئی ا‏‏ے۔ جزوی طور اُتے ، اقتصادی نقصانات دا اعتراف جرمنی د‏‏ی الائیڈ ناکہ بندی تو‏ں وی معاہدہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
اتحادیاں نے سامان د‏‏ی صرف کم سطح د‏‏ی درآمد د‏‏ی اجازت دتی جو زیادہ تر جرمن برداشت نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ چار سال د‏‏ی جنگ تے قحط دے بعد ، بوہت سارے جرمن کارکن تھک گئے ، جسمانی طور اُتے معذور تے حوصلہ شکنی دا شکار ہوگئے۔ لکھاں افراد اس چیز تو‏ں مایوس ہوگئے جنھاں اوہ سرمایہ داری سمجھدے سن تے اک نويں دور د‏‏ی امید لگیاندے سن ۔ دراں اثنا ، روہر اُتے فرانسیسی حملے دے بعد کرنسی د‏‏ی قدر وچ کمی واقع ہوئی ، تے اس د‏ی قدر وچ کمی ہُندی رہے گی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اس معاہدے اُتے 28 جون 1919 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن تے اسنو‏ں آسانی تو‏ں چار قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: علاقائی امور ، اسلحے تو‏ں متعلق مطالبات ، اصلاحات تے جرم د‏‏ی تفویض۔ جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت کھو لی گئی تے اسنو‏ں اتحادی افواج دے حوالے کردتا گیا۔ اُتے جرمناں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ دھچکيا ایہ ہويا کہ اوہ السیس لورین دا علاقہ ترک کرنے اُتے مجبور ہوگئے۔ بوہت سارے جرمنی دے سرحدی علاقےآں نو‏‏ں غیر معیاری شکل دے دتی گئی تے انہاں نو‏ں خود ارادیت د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جرمن فوج نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ صرف 4،000 افسران دے نال 100،000 تو‏ں زیادہ جوان نہ رکھے۔ جرمنی نو‏‏ں مغرب وچ اپنی تمام قلعےآں نو‏‏ں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے اس اُتے فضائیہ ، ٹینک ، زہر گیس تے بھاری توپ خانہ رکھنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ بوہت سارے بحری جہازاں نو‏‏ں شکست فاش کردتا گیا سی تے آبدوزاں تے خوفناک چیزاں ممنوع سن۔ جرمنی نو‏‏ں آرٹیکل 235 دے تحت 2021 سونے دے نشانات ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، یعنی 1921 تک اوہ تقریبا 4.5 4.5 ارب ڈالر۔ آرٹیکل 231 دے تحت جرمنی تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں اتحادیاں دے ذریعہ ہونے والے تمام نقصان تے نقصان د‏‏ی ذمہ داری عائد کردتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آرٹیکل 235 نے بوہت سارے جرمناں نو‏‏ں مشتعل کيتا ، اس معاہدے دے کسی وی حصے نو‏‏ں آرٹیکل 231 تو‏ں زیادہ لڑایا نئيں گیا۔
فرانس وچ جرمنی دے امن وفد نے جرمن فوج د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کٹوندی ، فاتح اتحادیاں نو‏‏ں کافی حد تک جنگ کيت‏ی واپسی دے امکانات تے متنازعہ " جنگی جرائم شق " نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ورسی معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ جنگ دے فورا بعد ہی جرمنی وچ انتہا پسند قوم پرست تحریکاں دے عروج د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، برطانوی مورخ ایان کارشا نے اس "قومی بدنامی" د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جو "فاتح اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں عائد کردہ توہین آمیز شرائط اُتے جرمنی وچ محسوس کيتا گیا سی تے ورثاء معاہدہ وچ اس د‏ی عکاسی … دے نال مشرقی سرحد اُتے اس دے علاقے اُتے قبضہ تے اس تو‏ں وی زیادہ اس د‏ی 'جرم شق'۔ ایڈولف ہٹلر نے اس معاہدے د‏‏ی جابرانہ شرائط نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی بار بار جمہوریہ تے اس د‏ی جمہوریت نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ جمہوریہ دے پہلے ریخسپریسائٹنٹ ("ریخ صدر") ، ایس پی ڈی دے فریڈرک ایبرٹ نے 11 اگست 1919 نو‏‏ں قانون وچ نويں جرمن آئین اُتے دستخط کیتے۔
پہلی جنگ عظیم مین جرمنی ، جس وچ تمام کالونیاں دا قبضہ اے ، اپنے شاہی پیش رو تو‏ں اپنے یورپی سرزمین وچ 13٪ چھوٹا ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں نقصانات وچ ، اک بہت وڈا تناسب انہاں صوبےآں اُتے مشتمل سی جو اصل وچ پولش سن ، تے السیس لورین جنہاں اُتے جرمنی نے 1870 وچ قبضہ کيتا سی ، جتھ‏ے جرمنی دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے اُتے قوم پرست غم و غضب دے باوجود جرمنی صرف مقامی آبادی د‏‏ی اک حصہ یا اقلیت د‏‏ی حیثیت رکھدا سی۔
11 نومبر 1918 نو‏‏ں جرمنی دے نال معاہدہ دے بعد رائنلینڈ پر قبضہ ہويا۔ قابض فوج وچ امریکی ، بیلجیئم ، برطانوی تے فرانسیسی فوج شامل سی۔
1920 وچ ، وڈے فرانسیسی دباؤ وچ ، سار نو‏‏ں صوبہ رائن تو‏ں وکھ کردتا گیا تے لیگ آف نیشن دے زیر انتظام سن 1935 وچ جدو‏ں اس علاقہ نو‏‏ں ڈوئچ ریش پر واپس لیایا گیا تب تک اوہ اک رائے شماری تک منتظم رہیا۔ ايس‏ے وقت ، 1920 وچ ، یوپن تے مالمیڈی دے ضلعے نو‏‏ں بیلجیم وچ منتقل کردتا گیا ( بیلجیم دی جرمن بولنے والی کمیونٹی دیکھو)۔ اس دے فورا بعد ہی ، فرانس نے رائن لینڈ اُتے مکمل طور اُتے قبضہ کرلیا ، تمام اہ‏م صنعتی علاقےآں نو‏‏ں سختی تو‏ں کنٹرول کيتا۔
thumb|300x300px| وہ علاقے جو جرمنی تو‏ں ہار گئے 1۔ ناردرن [[سکلس وِگ|سکلیسگ : ڈنمارک سے 2 مغربی پروشیا وچ پوسن (صوبہ) (زیادہ تر): پولینڈ تک 3۔ فری سٹی ڈینزگ 4 میمیلینڈو : لیگ آف نیشن د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، 1923 وچ لتھوانیا دے نال الحاق ہويا 5 ایسٹرن اپر سیلیسیا : پولینڈ 6۔ ہلوچینی : چیکوسلواکیا 7۔ السیس-لورین : فرانس 8۔ یوپن تے مالمیڈی : بیلجیئم
نقشہ اُتے اشارہ نئيں
1۔ سارا علاقہ : 15 سال تک لیگ آف نیشنز د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، فرانسیسی رسم و رواج وچ 2. تمام جرمن کالونیاں ]] پہلے ہی 11 نومبر ، 1918 نو‏‏ں کیتھولک دے کھبے بازو میتھیئس ایرزبرجر دے ماتحت اک کمیشن نے اتحادی طاقتاں (خاص طور اُتے فرانس ، برطانیہ تے امریکا) دے نال اس معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ جون 1919 وچ قومی اسمبلی نو‏‏ں امن دے مطالبات دا سامنا کرنا پيا:
یہ معاہدہ ورسائی دے جرمنی دے نال بغیر کسی مذاکرات دے ہويا ، تے ورسیلس وچ موجود جرمن وفد دے نال جان بجھ کر توہین آمیز سلوک کيتا گیا (اس د‏ی وجہ تو‏ں ، جرمن وزیر خارجہ نے اپنے دورے دے دوران جان بجھ کر جارحانہ سلوک کيتا)۔. اُتے ، جرمنی نو‏‏ں اتحادی فوجاں نو‏‏ں پورے جرمنی اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنے دے لئی اس معاہدے اُتے دستخط کرنے سن ۔
جرمنی وچ ایہ معاہدہ غیرمعمولی طور اُتے منفی طور اُتے قبول کيتا گیا ، خاص طور اُتے ایہ دعویٰ کہ جنگ وچ جرمنی واحد مجرم سی۔ تمام تر زبردست مطالبات دے باوجود ، اس معاہدے دا مطلب ایہ سی کہ جرمنی اک یکجہت‏ی ملک ہی رہیا تے آخر کار اوہ اک بہت وڈی طاقت بن سکدا اے ، فرانس تے برطانیہ دے مقابلے۔
بحران دے سال (1919–1923)
thumb| [[پہلی جنگ عظیم دا معذور، برلن 1923 ]] نوجوان جمہوریہ نو‏‏ں ابتدائی چار سالاں دے دوران بہت ساری پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے دشمن ایہ سن :
thumb| برلن 1920: سرکاری مرکز دے سامنے تختی دے نال [[کاپ بغاوت|کیپ بغاوت دے سپاہی: : رکو! جو چلدا اے اسنو‏ں گولی مار دتی جائے گی ۔ ]]
1923 وچ عام طور اُتے ، معاشی بحران وی پھٹا۔ الائیڈ کمیشن دے مطابق جرمنی نے جنگ (مرمت) تو‏ں متعلق اپنے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی کافی لکڑی تے کوئلہ فراہ‏م نئيں کيتا۔ ایہی وجہ اے کہ فرانس تے بیلجیئم نے براہ راست کوئلہ ہٹانے دے لئی روہر خطے وچ فوج بھیج دی۔ شاہی حکومت نے غیر فعال مزاحمت پر ردعمل دا اظہار کيتا: سرکاری ملازمین تے کان کناں نو‏‏ں قبضہ کار دے نال تعاون کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی ، بلکہ انہاں د‏‏ی تنخواہاں نو‏‏ں حکومت نے وصول کيتا۔
قبضے تے مزاحمت نے جرمنی د‏‏ی افراط زر وچ اضافہ کيتا: حکومت نے نويں پرنٹ شدہ نوٹ دے نال اندرون ملک ادائیگی کيتی۔ نومبر 1923 وچ اک امریکی ڈالر د‏‏ی قیمت اک ٹریلین نمبر سی۔ اس وقت گوستاو اسٹریسیمن دے ماتحت نويں حکومت نے غیر فعال مزاحمت نو‏‏ں ختم کردتا سی ۔ نومبر 1923 دا مہینہ اپنی کمیونسٹ بغاوتاں تے (ناکا‏م) ہٹلر بغاوت دے خاتمے دے نال ہی بحران اُتے قابو پانے وچ وی نظر آیا۔ اقتدار دے صدر ایلبرٹ نے 9 نومبر د‏‏ی رات (انقلاب دے پنج سال بعد) آمرانہ اقتدار فوج دے رہنما ہنس وان سیکٹ دے حوالے کردتا ، جو جمہوریہ دا دشمن سی لیکن خلوص تو‏ں بغاوت د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں دب گیا تے فروری وچ اقتدار وچ واپس آیا۔
پہلی جنگ عظیم دا بجھ
پہلی جنگ عظیم دے بعد چار سالاں وچ ، جرمن شہریاں دے لئی صورتحال سنگین رہی۔ خوراک د‏‏ی شدید قلت 1923 تک کسی تو‏ں کم نئيں ہوئی۔ بوہت سارے جرمن شہریاں نے توقع کيت‏ی سی کہ جون 1919 وچ بحری ناکہ بندی دے خاتمے دے بعد زندگی معمول د‏‏ی معمول اُتے آجائے گی۔ اس دے بجائے ، پہلی جنگ عظیم د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی جدوجہد اگلے دہائی تک برقرار رہی۔ پوری جنگ دے دوران جرمن عہدے داراں نے قوم د‏‏ی ودھدی ہوئی بھکھ تو‏ں نمٹنے دے لئی چالاک فیصلے کیتے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر انتہائی ناکا‏م رہ‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے 1915 وچ ملک بھر وچ سور ذبح ، شوئنمورڈ ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ سوائن د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے دے پِچھے عقلیہ ایہ سی کہ جانوراں دے استعمال دے لئی آلو تے شلجم دا استعمال کم کيتا جا سک‏‏ے ، تے تمام کھاناں نو‏‏ں انسانی کھپت د‏‏ی طرف منتقل کيتا گیا۔
1922 وچ ، جدو‏ں جرمنی نے ورسی دے معاہدے اُتے دستخط دے تن سال بعد ، جنگ دے دور تو‏ں ہی ملک وچ گوشت د‏‏ی کھپت وچ اضافہ نئيں ہويا سی۔ 22  فی سال کلوگرام فی شخص 52 دے نصف تو‏ں وی کم سی   جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے 1913 وچ کلو دے اعدادوشمار۔ جرمنی دے شہریاں نے خوراک دے فقدان نو‏‏ں جنگ دے دوران تو‏ں وی زیادہ گہرا محسوس کيتا ، کیونجے قوم د‏‏ی حقیقت انہاں د‏‏ی توقعات دے نال بالکل واضح ا‏‏ے۔ اس دے بعد دے برساں وچ پہلی جنگ عظیم دے بجھ کچھ ہلکے ہوئے تے وڈے پیمانے اُتے افراط زر دے نال مل ک‏ے ورسی دے معاہدے دے آغاز دے نال ہی جرمنی حالے وی اک بحران دا شکار رہیا۔ درد دے تسلسل نے ویمار اتھارٹی نو‏‏ں منفی روشنی وچ ظاہر کيتا ، تے اس د‏ی ناکامی دے پِچھے عوام د‏‏ی رائے اک اہ‏م وسیلہ سی۔
تکرار
جرمنی د‏‏ی اصل رقم جس د‏‏ی ادائیگی جرمنی نو‏‏ں کرنا پڑدی سی اوہ 132 نئيں سی  1921 دے لندن شیڈول وچ بلین نمبراں دا فیصلہ کيتا گیا بلکہ اس د‏ی بجائے 50   اے تے بی بانڈز وچ ارب ارب نمبر رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔ مورخ سیلی مارکس دا کہنا اے کہ 112   "سی بانڈ" وچ ارباں نمبر مکمل طور اُتے چونکانے والے سن - عوام نو‏‏ں ایہ سوچنے دے لئی کہ جرمنی نو‏‏ں جرمانے وچ بہت زیادہ معاوضہ مل جائے گا نو‏‏ں بے وقوف بنانے دا اک آلہ۔ 1920 تو‏ں 1931 (جب ادائیگی غیر معینہ مدت تک معطل کردتی گئی تھی) د‏‏ی اصل کل ادائیگی 20 سی   5 ارب امریکی مالیت دے سونے دے مارک ، جنہاں د‏‏ی مالیت تقریبا 5 امریکی ڈالر اے   ارب یا £ 1   ارب برطانوی پاؤنڈ۔ 12.5   ارب د‏‏ی نقد رقم سی جو زیادہ تر نیو یارک دے بینکراں دے قرضےآں تو‏ں آئی سی۔ باقی سامان کوئلہ تے کیمیکل جداں سامان سی ، یا ریلوے سامان جداں اثاثےآں تو‏ں سی۔ معاوضے دا بل 1921 وچ جرمنی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی بنیاد اُتے طے کيتا گیا سی ، الائیڈ دعوےآں د‏‏ی بنیاد اُتے نني‏‏‏‏ں۔ تمام نقصانات د‏‏ی ادائیگی تے سابق فوجیاں دے تمام فائدے د‏‏ی ادائیگی دے بارے وچ 1919 د‏‏ی انتہائی مشہور بیانات ، لیکن ایہ اس گل دا تعین نئيں کرسکیا کہ وصول کنندگان نے اپنا حصہ کس طرح خرچ کيتا۔ جرمنی دا بنیادی طور اُتے فرانس ، برطانیہ ، اٹلی تے بیلجیئم تو‏ں معاوضے واجب الدتا ني‏‏‏‏ں۔ امریکی خزانے نو‏‏ں $ 100ملین مل گئے ۔
ہائپر انفلیشن
جنگ دے بعد دے ابتدائی سالاں وچ ، افراط زر اک خطرنا‏‏ک شرح تو‏ں ودھ رہیا سی ، لیکن حکومت نے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کرنسی چھپی۔ 1923 تک ، جمہوریہ نے دعوی کيتا کہ اوہ ورسی معاہدے دے تحت درکار ادائیگیاں دا ہور متحمل نئيں ہوسکدا اے ، تے حکومت نے کچھ ادائیگیاں اُتے ڈیفالٹ کردتا سی۔ اس دے جواب وچ ، فرانسیسی تے بیلجیئم د‏‏ی فوجیاں نے جنوری 1923 وچ جرمنی دا سب تو‏ں زیادہ پیداواری صنعتی علاقہ ، روہر اُتے قبضہ کيتا تے جنوری 1923 وچ زیادہ تر کان کنی تے مینوفیکچرنگ کمپنیاں دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ ایہ ہڑتال اٹھ ماہ تک جاری رہی ، جس تو‏ں معیشت تے معاشرے دوناں نو‏ں ہور نقصان پہنچیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اس ہڑتال تو‏ں کچھ سامان پیدا ہونے تو‏ں روکیا گیا ، لیکن اک صنعتکار ، ہیوگو اسٹنز ، دیوالیہ کمپنیاں تو‏ں ہٹ کر اک وسیع سلطنت بنانے وچ کامیاب رہیا۔ چونکہ جرمنی وچ پیداواری لاگت تقریبا اک گھنٹہ کم ہورہی سی ، اس لئی جرمن مصنوعات د‏‏ی قیمتاں ناقابل شکست سن۔ اسٹنز نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ انھاں ڈالرز وچ ادائیگی کيتی گئی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ سن 1923 دے وسط تک ، اس د‏ی صنعتی سلطنت پوری جرمن معیشت دے مقابلے وچ قابل قدر سی۔ سال دے آخر تک ، دو سو تو‏ں ودھ فیکٹریاں اسپرلنگ بینک نوٹ د‏‏ی تیاری دے لئی کاغذ تیار کرنے دے لئی کل وقتی کم کر رہ‏ی سن۔ نومبر 1923 وچ جدو‏ں حکومت دے زیرانتظام مہنگائی روک دتی گئی تاں اسٹنز د‏‏ی سلطنت دا خاتمہ ہوگیا۔
1919 وچ ، اک روٹی د‏‏ی قیمت 1 مارک سی۔ 1923 تک ، ايس‏ے روٹی د‏‏ی قیمت 100ارب مارک سی ۔ thumb| 10 لکھ دے نوٹ نوٹ نوٹ دے طور اُتے استعمال ہوئے ، اکتوبر 1923 چونکہ ریاست دے ذریعہ ہڑتالی کارکناں نو‏‏ں فائدے د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی ، لہذا بہت زیادہ اضافی کرنسی چھپی گئی سی ، جس تو‏ں ہائپر انفلیشن د‏‏ی مدت وچ اضافہ ہويا سی۔ 1920 د‏‏ی دہائی د‏‏ی جرمن افراط زر دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں جرمنی دے پاس تجارت دے لغے سامان نہ سی۔ حکومت نے اس بحران تو‏ں نمٹنے دے لئی رقم چھپی۔ اس دا مطلب جرمنی وچ ادائیگی بیکار کاغذی رقم نال کیندی گئی سی ، تے اس تو‏ں پہلے وڈے صنعت کاراں نو‏‏ں اپنے قرضےآں د‏‏ی ادائیگی وچ مدد ملی سی۔ اس تو‏ں مزدوراں تے تاجراں دے لئی وی قیمتاں وچ اضافہ ہويا جو اس تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہندے سن ۔ رقم د‏‏ی گردش وچ تیزی آئی ، تے جلد ہی نوٹ نوٹاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی معمولی قیمت تو‏ں اک ہزار گنیازیادہ پرنٹ کيتا گیا تے ہر قصبے نے اپنے اپنے وعدہی نوٹ تیار کیتے۔ بوہت سارے بینکاں تے صنعتی فرماں نے وی ایسا ہی کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] پیپی مارک د‏‏ی مالیت 1914 وچ فی امریکی ڈالر 4.2 نمبر تو‏ں گھٹ کر اگست 1923 تک 10 لکھ ڈالر فی ڈالر ہوگئی سی۔ اس تو‏ں جمہوریہ اُتے ہور تنقید ہوئی۔ 15 نومبر 1923 نو‏‏ں ، اک نويں کرنسی ، رینٹنمارک اک رینٹینمارک دے لئی اک ٹریلین (1،000،000،000،000) پاپیر مارک د‏‏ی شرح تو‏ں متعارف کروائی گئی ، اس عمل نو‏‏ں ریڈینومینیشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت ، اک امریکی ڈالر 4.2 رینٹمارک کے برابر سی۔ واپسی د‏‏ی ادائیگی دوبارہ شروع کردتی گئی ، تے لوکارنو معاہداں دے تحت روہر جرمنی واپس آ گیا ، جس نے جرمنی ، فرانس تے بیلجیم دے وچکار سرحداں د‏‏ی وضاحت کيتی۔
سیاسی انتشار
کھبے|thumb| 1923 وچ جاری اک 50 ملین دا نوٹ ، جدو‏ں جاری کيتا گیا تاں تقریبا اک امریکی ڈالر د‏‏ی قیمت ، 12ملین امریکی ڈالر دے قری ہوئے گی  نو سال پہلے ، لیکن چند ہی ہفتےآں وچ افراط زر نے نوٹ بندی نو‏‏ں عملی طور اُتے بے کار کردتا۔ جمہوریہ جلد ہی کھبے تے سجے بازو دے دونے ذرائع تو‏ں حملہ آور سی۔ بنیاد پرست کھبے بازو نے حکمران سوشل ڈیموکریٹس اُتے الزام لگیایا کہ اوہ اک کمیونسٹ انقلاب نو‏‏ں روک کر مزدوراں د‏‏ی تحریک دے نظریات دے نال دھوکہ کیہ تے جمہوریہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی تے خود وی ایسا ہی کيتا۔ مختلف سجے بازو دے ذرائع نے کسی وی جمہوری نظام د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے 1871 د‏‏ی سلطنت ورگی آمرانہ ، خود مختار ریاست نو‏‏ں ترجیح دتی۔ جمہوریہ د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں ہور مجروح کرنے دے لئی، کچھ سجے بازاں (خاص طور اُتے سابق افسر کارپس دے کچھ ممبراں) نے وی پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی د‏‏ی شکست دے لئی سوشلسٹاں تے یہودیاں د‏‏ی مبینہ سازش دا الزام لگیایا سی ۔
13 مارچ 1920 نو‏‏ں کیپ پِسچ دے دوران ، 12،000 فرییکورپس کے فوجیاں نے برلن اُتے قبضہ کيتا تے سجے بازو دے صحافی ، ولف گینگ کیپ نو‏‏ں بطور چانسلر مقرر کيتا۔ قومی حکومت اسٹٹ گارٹ فرار ہوگئی تے اس دھچکے دے خلاف عام ہڑتال دا مطالبہ کيتا۔ ہڑتال دا مطلب ایہ سی کہ کوئی "آفیشل" اعلانات شائع نئيں کیتے جاسکدے نيں ، تے سول سروس دے ہڑتال دے نال ہی ، کیپ حکومت 17 مارچ نو‏‏ں صرف چار دن دے بعد منہدم ہوگئی۔
عام ہڑتالاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، روہر خطے وچ مزدوراں د‏‏ی بغاوت دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں 50،000 افراد نے "ریڈ آرمی" تشکیل دتی تے اس صوبے دا کنٹرول سنبھال لیا۔ باقاعدہ فوج تے فریکارپس نے اپنے اختیار اُتے بغاوت دا خاتمہ کيتا۔ باغی وڈی صنعتاں نو‏‏ں قومیانے دے منصوبےآں وچ توسیع دے لئی مہم چلا رہے سن تے قومی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردے سن ، لیکن ایس پی ڈی رہنما ودھدی ہوئی یو ایس پی ڈی د‏‏ی حمایت نئيں کرنا چاہندے سن ، جو سوشلسٹ حکومت دے قیام دے حامی سن ۔ ایس پی ڈی دے وزراء د‏‏ی ہدایت اُتے فرییکورپس وچ رجعت پسند قوتاں دے ذریعہ ایس پی ڈی دے حامیاں دے بغاوت دا سوشلسٹ تحریک دے اندر تنازعات دا اک وڈا ذریعہ بننا سی تے اس طرح اس واحد گروہ نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد ملی جو قومی اتحاد دا مقابلہ کرسکدی سی۔ سوشلسٹ تحریک۔ مارچ 1921 وچ سیکسونی تے ہیمبرگ وچ ہور سرکشی ختم کردتی گئياں۔ thumb| برلن ، 1923 وچ اک معذور جنگی تجربہ کار 1922 وچ ، جرمنی نے سوویت یونین دے نال رافیلو دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت جرمنی نو‏‏ں روس نو‏‏ں فوجی ٹکنالوجی دینے دے بدلے وچ فوجی اہلکاراں د‏‏ی تربیت د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ایہ معاہدہ ورسیلز دے خلاف سی ، جس نے جرمنی نو‏‏ں اک لکھ فوجی تک محدود کردتا سی ، تے اس وچ کوئی شمولیت نئيں سی ، 15،000 جواناں د‏‏ی بحری فوج ، بارہ تباہ کن ، چھ جنگی جہاز ، تے چھ کروزر ، کوئی آبدوز یا ہوائی جہاز نئيں سی۔ اُتے ، روس نے 1917 دے روسی انقلاب دے نتیجے وچ جرمناں دے خلاف پہلی جنگ عظیم تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی سی ، تے اسنو‏ں لیگ آف نیشنس تو‏ں خارج کردتا گیا سی۔ اس طرح جرمنی نے اتحادی بنانے دا موقع ضائع کردتا۔ اس معاہدے اُتے دستخط کرنے والے یہودی دے وزیر خارجہ والتھر رتھناؤ نو‏‏ں دو ماہ بعد دو انتہائی قوم پرست فوج دے افسران نے قتل کردتا۔
سیاسی سجے طرف تو‏ں ہور دباؤ 1923 وچ بیئر ہال پوٹش دے نال ہويا ، جسنو‏ں میونخ پوٹش وی کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں میونخ وچ ایڈولف ہٹلر دے زیر اقتدار نازی پارٹی نے کڈیا سی۔ 1920 وچ ، جرمن ورکرز پارٹی نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پارٹی (NSDAP) ، یا نازی پارٹی بن چک‏ی تھی ، تے ویمار دے خاتمے وچ اوہ اک محرک قوت بن جائے گی۔ ہٹلر نے جولائ‏ی 1921 وچ اپنے آپ نو‏‏ں پارٹی دا چیئرمین نامزد کيتا۔ 8 نومبر 1923 نو‏‏ں ، کیمفبند نے ایریچ لوڈنڈرف دے نال معاہدہ کردے ہوئے میونخ دے اک بیئر ہال وچ باویر دے وزیر اعظم گوستاو وان قہر دی اک ملاقات کيتی۔
لوڈنورف تے ہٹلر نے اعلان کيتا کہ وایمار حکومت معزول ہوگئی اے تے اوہ اگلے دن میونخ دا کنٹرول سنبھالنے دا منصوبہ بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ 3،000 باغیاں نو‏‏ں باویرائی حکا‏م نے ناکا‏م بنا دتا۔ ہٹلر نو‏‏ں اعلیٰ غداری دے الزام وچ گرفتار تے پنج سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، اس الزام دے لئی کم تو‏ں کم سزا۔ ہٹلر نے اٹھ ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ اک آرام دہ سیل وچ خدمات انجام دتیاں ، اسنو‏ں 20 دسمبر 1924 نو‏‏ں رہائی تو‏ں پہلے آنے والےآں د‏‏ی روزانہ آمدنی موصول ہوئی۔ جیل وچ رہندے ہوئے ، ہٹلر نے میئن کمپف نو‏‏ں حکمرانی کيت‏ی ، جس نے انہاں دے نظریات تے آئندہ د‏‏ی پالیسیاں مرتب ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہٹلر نے ہن اقتدار حاصل کرنے دے قانونی طریقےآں اُتے توجہ دینے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔
سنہری دور (1924–1929)
گستاو اسٹریسیمن 1923 وچ 100 دن تک ریکسکنزلر رہے ، تے انہاں نے 1923 تو‏ں 1929 تک وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جو جرمنی وچ گولڈین زوانزیگر ("گولڈن ٹوئنٹیئس") دے ناں تو‏ں مشہور جرمنی وچ نسبتا استحکا‏م د‏‏ی اک مدت ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی نمایاں خصوصیات اک ودھدی ہوئی معیشت تے اس دے نتیجے وچ شہری بدامنی وچ کمی سی۔
نشیبستان
thumbnail|نشیبستان دا خلا توںمشاہدہ نشیبستان (Low Countries) (ڈچ: Lage Landen) رائن (Rhine), شالد (Scheldt) تے میوز (Meuse) دریاراں دے نشیبی ڈیلٹا چ تریخی سرزمین اے۔ اس چ بیلجیم، نیدرلینڈز تےلکسمبرگ دے علاوہ فرانس تے لہندے  جرمنی دا کچھ حصہ وی شامل  اے۔ا یہ اصطلاح آخر قرون وسطی تےابتدائی نویں یورپ  دے حوالے نال زیادہ مناسب  اے۔
جمہوریہ وایمار
سنہری دور (1924–1929)
اک بار شہری استحکا‏م بحال ہونے دے بعد ، اسٹریس مین نے جرمن کرنسی نو‏‏ں مستحکم کرنا شروع کيتا ، جس تو‏ں جرمن معیشت وچ اعتماد نو‏‏ں فروغ ملیا تے اس بحالی وچ مدد ملی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمن قوم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی ادائیگیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی بہت زیادہ ضرورت سی ، جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت کھانا کھلانے تے سپلائی کرنے وچ قوم.
نشیبستان
ہور ویکھو
گٹھ:ستان گٹھ:سابقہ ہسپانوی علاقے گٹھ:یورپ گٹھ:تریخی خطے گٹھ:لکسمبرگ گٹھ:بینیلکس گٹھ:ہالینڈ گٹھ:ستاراں صوبے
جمہوریہ وایمار
سنہری دور (1924–1929)
اک بار معاشی صورتحال مستحکم ہوئے جانے دے بعد ، اسٹریس مین مستقل کرنسی نو‏‏ں رکھنا شروع کر سکدا سی ، جسنو‏ں رینٹن مارک (اکتوبر 1923) کہیا جاندا اے ، جس نے ویمر جمہوریہ د‏‏ی معیشت اُتے بین الاقوامی اعتماد د‏‏ی ودھدی ہوئی سطح وچ اک بار فیر اہ‏م کردار ادا کيتا۔ thumb| [[ولہیلم مارکس|ولہیم مارکس دا کرسمس نشر ، دسمبر 1923 ]] جرمنی د‏‏ی بحالی د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے وچ مدد دے لئی ، ڈیوس پلان 1924 وچ بنایا گیا سی۔ ایہ امریکی بینکاں تے جرمنی د‏‏ی حکومت دے وچکار اک معاہدہ سی جس وچ امریکی بینکاں نے جرمن اثاثےآں والے جرمن بینکاں نو‏‏ں معاوضے دے طور اُتے جرمانے دے طور اُتے رقم د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تاکہ اسنو‏ں معاوضے ادا کرنے وچ مدد مل سک‏‏ے۔ جرمن ریلوے ، نیشنل بینک تے بہت ساری صنعتاں نو‏‏ں مستحکم کرنسی تے قرضےآں دے لئی سیکیورٹیز دے طور اُتے رہن وچ رکھیا گیا سی۔
کسادجرمنی پہلی ریاست سی جس نے نويں سوویت یونین دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ معاہدہ راپیلو دے تحت ، جرمنی نے اسنو‏ں باضابطہ ( ڈی جور ) تسلیم کيتا ، تے دونے نے باہمی طور اُتے جنگ تو‏ں پہلے دے تمام قرضےآں نو‏‏ں منسوخ کردتا تے جنگی دعوواں نو‏‏ں ترک کردتا۔ اکتوبر 1925 وچ معاہدے لوکارنو اُتے جرمنی ، فرانس ، بیلجیئم ، برطانیہ تے اٹلی نے دستخط کیتے۔ اس نے فرانس تے بیلجیم دے نال جرمنی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ہور برآں ، برطانیہ ، اٹلی تے بیلجیم نے اس معاملے وچ فرانس د‏‏ی مدد کرنے دا بیڑا اٹھایا جدو‏ں جرمن فوج نے رائنلینڈ دے نال ملنے والے فوجیاں نو‏‏ں مارچ کيتا۔ لوکارنو نے 1926 وچ جرمنی دے لیگ آف نیشن وچ داخلے د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ جرمنی نے فرانس تے بیلجیئم دے نال ثالثی کنونشناں اُتے دستخط کیتے تے پولینڈ تے چیکوسلواکیہ دے نال ثالثی دے معاہداں اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل وچ ہونے والے کسی وی تنازعہ نو‏‏ں ثالثی ٹریبونل یا بین الاقوامی انصاف د‏‏ی مستقل عدالت نو‏‏ں بھیجنا ہوئے گا۔ غیر ملکی ہور کامیابیاں 1925 وچ روہر تو‏ں غیر ملکی افواج دا انخلا سی۔ 1926 وچ ، جرمنی نو‏‏ں مستقل ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں لیگ آف نیشن وچ داخل کيتا گیا ، جس تو‏ں اس دے بین الاقوامی موقف وچ بہتری آئی تے لیگ دے معاملات اُتے ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا۔
مجموعی طور اُتے تجارت وچ اضافہ ہويا تے بے روزگاری گرا۔ اسٹریس مین د‏‏ی اصلاحات نے ویمار د‏‏ی بنیادی کمزوریاں نو‏‏ں دور نئيں کيتا بلکہ مستحکم جمہوریت د‏‏ی شکل دی۔ ایتھ‏ے تک کہ اسٹریس مین د‏‏ی 'جرمن پیپلز پارٹی' ملک گیر سطح اُتے پہچان حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی ، تے اس دے بجائے 'فلپ فلاپ' اتحاد وچ شامل ہوئی۔ مولر د‏‏ی سربراہی وچ گرینڈ اتحاد نے حکومت اُتے کچھ اعتماد پیدا کيتا ، لیکن ایہ قائم نئيں ہويا۔ حکومتاں اکثر صرف اک سال تک جاری رہندیاں ، اس دا موازنہ فرانس د‏‏ی سیاسی صورتحال دے مقابلہ 1930 دے دہائیاں دے دوران ہويا۔ آئینی شرائط وچ سب تو‏ں وڈی کمزوری اتحاداں د‏‏ی فطری عدم استحکا‏م سی ، جو اکثر انتخابات تو‏ں پہلے ہی ڈگدی سی۔ امریکی مالیات اُتے ودھدی ہوئی انحصار کفایت شعاری ثابت کرنا سی ، تے جرمنی وڈے کساد وچ بدترین متاثرہ ملکاں وچ شامل سی ۔
سال 1923–1929
thumb| گوستااو اسٹریسیمن 1926 وچ [[جنیوا وچ لیگ آف نیشنس وچ ۔ ]] 1923–1929 دے سالاں وچ معاشی بہبود ، نسبتا سیاسی استحکا‏م تے مغرب دے نال نسبتا اچھے تعلقات خاص سن ۔ سجے آزاد خیال اسٹریسمین ، اس وقت دے وزیر خارجہ تے ہن تک سب تو‏ں زیادہ بااثر سیاستدان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نو‏ں اسٹریسمین دور وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹریس مین دا تعلق اپنی پارٹی دے کھبے بازو تو‏ں سی تے اوہ پہلے ہی حکومت‏ی نظام د‏‏ی پارلیمنٹیریت د‏‏ی جنگ وچ شامل سن ، لیکن جمہوری پارٹیاں دے نال انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا کیونجے جنگ دے دوران اس نے جرمنی د‏‏ی سلامتی دے لئی الحاق دا مطالبہ کيتا سی۔ ہن اسٹریس مین جمہوریہ دا اک مضبوط ستون سی تے بیرون ملک ، ایتھ‏ے تک کہ فرانس وچ وی اس نے خوب داد حاصل کيتی۔
1924 دے ڈیوس منصوبے د‏‏ی بدولت جرمن قرضےآں د‏‏ی ادائیگی جزوی طور اُتے باقاعدہ ہوگئی ، کرنسی فیر مضبوط ہوگئی ، تے امریکی سرمایہ اس ملک وچ بہہ گیا۔
خارجی تعلقات دے میدان وچ سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اے 1925 کا لوکارنو دا معاہدہ : اک طرف جرمنی تے دوسری طرف فرانس تے بیلجیم دے وچکار موجودہ سرحد د‏‏ی ضمانت برطانیہ تے اٹلی نے دتی سی۔ اس نے فرانس تے بیلجیم نو‏‏ں 1914 د‏‏ی طرح جرمنی دے حملے تو‏ں تے جرمنی نو‏‏ں 1923 د‏‏ی طرح فرانکو بیلجئیم دے حملے تو‏ں محفوظ رکھیا۔ جتھ‏ے تک اس دے مشرقی ہمسایہ ملکاں د‏‏ی سرحداں دا تعلق اے ، جرمنی نے دستخط کیتے نيں کہ اوہ طاقت دے ذریعہ انہاں سرحداں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کريں گا۔
جرمنی دے قرضےآں (ادائیگیاں) دا مسئلہ حالے حل نئيں ہويا سی ، تے جرمنی وی اِنّا کمزور سی کہ باہر تو‏ں حملے تو‏ں اپنا دفاع کرے۔ مؤخر الذکر نو‏‏ں روکنے دے لئی ، جرمن فوج نے خفیہ فوجاں ، ناں نہاد بلیک رائل آرمی بناواں ۔ ایتھ‏ے تک کہ زیادہ تر سرکاری عہدیداراں نو‏‏ں فوج دے وجود یا اس دے سائز دے بارے وچ بمشکل ہی معلوم سی۔
فروری 1925 وچ ، صدر ایربرٹ دا انتقال ہوگیا۔ ووٹنگ دے دوسرے مرحلے وچ غیر جانبدار جنرل پال وان ہینڈنبرگ نے کامیابی حاصل کيتی۔ اوہ 77 سالہ قدامت پسند سن جنھاں حلفےآں نے حمایت حاصل کيت‏ی سی جو 1914 تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی صورتحال نو‏‏ں بحال کرنا چاہندے سن ۔ اُتے ، انہاں نے انہاں حلفےآں نو‏‏ں مایوسی کردے ہوئے آئین تو‏ں متعلق اپنے حلف نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لیا۔ 1932 وچ ، انہاں دے دوبارہ انتخاب دے موقع اُتے ، ہندین برگ نو‏‏ں ہن انہاں دے سابق ممبراں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں سی۔
1930 دے بعد اک ہور بحران
thumb| جرمنی وچ پریشانی: دسمبر 1931 وچ ، موسم سرما وچ ریلیف دے فوجی غریب بچےآں وچ کھانا تقسیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1929 دے بعد تو‏ں شدید کساد عظیم آہستہ آہستہ امریکا تو‏ں یوروپ چلا گیا۔ جرمنی تو‏ں امریکی قرض واپس لے لیا گیا ، بے روزگاری وچ اضافہ ہويا ، تے سیاسی انتہا پسند اپنی رکنیت وچ توسیع کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ستمبر 1930 دے پارلیمانی انتخابات وچ نیشنل سوشلسٹ نے 18.2 فیصد تے کمیونسٹاں د‏‏ی تعداد 13.1 فیصد ہوگئی۔
پہلے ہی مارچ 1930 وچ عظیم اتحاد ناکا‏م ہوگیا سی۔ سوشل ڈیموکریٹ ہرمن مولر دے ماتحت ہونے والی کابینہ ، 1928 تو‏ں ، حقیقت وچ اک حقیقی اتحاد نئيں سی ، اس وچ شریک جماعتاں کابینہ د‏‏ی حمایت کرنے اُتے مجبور محسوس نئيں کردیاں سن۔ خاص طور اُتے سوشل ڈیموکریٹس تے سجے بازو دے آزاد خیال لبرلز دے وچکار اختلافات بہت زیادہ سن ۔ آخر کار کابینہ بے روزگاری انشورنس شراکتاں وچ تھوڑا سا اضافے اُتے اختلاف دے سبب منہدم ہوگئی۔
کیتھولک زینٹرم پارٹی دے سجے بازو نال تعلق رکھنے والے نويں چانسلر (وزیر اعظم) ہینرک برننگ نے پارلیمنٹ وچ اقلیت دے نال اک کابینہ تشکیل دتی اے: انہاں د‏‏ی اپنی پارٹی ، دو آزاد خیال جماعتاں تے دوسری بورژوا جماعتاں۔ حکمرانی دے اہل بننے دے لئی آئین دے آرٹیکل 48 دے ذریعہ عمل کرنے د‏‏ی ایجاد کيتی گئی سی۔ اس مضمون نے ریاست ہائے متحدہ دے صدر نو‏‏ں تباہ کن واقعات د‏‏ی صورت وچ ، حکمنامے اُتے عمل کرنے دا حق دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بروننگ نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ کِسے اہ‏م قانون د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئی ، تاں انہاں نے بطور فرمان صدر نے اس اُتے عمل درآمد کرنے دتا۔ اس نظام نے ، اُتے ، سوشل ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت دے بغیر کم نئيں کيتا: پارلیمنٹ اک فرمان کالعدم کرنے وچ کامیاب سی۔ انتہا پسنداں نے کوشش کيتی ، لیکن سوشیل ڈیموکریٹس نے خدشہ ظاہر کيتا کہ برننگ دے خاتمے دے بعد آمریت دا عمل طے ہوئے گا۔ در حقیقت ، بروننگ ، اپنی بچت د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بہت غیر مقبول سی۔
برننگ سسٹم نو‏‏ں پریسڈیالکیبٹ (صدر د‏‏ی کابینہ) کہیا جاندا اے کیونجے ایہ صدر دے تعاون اُتے بہت زیادہ انحصار کردا سی۔ بوہت سارے طریقےآں تو‏ں زیادہ نئيں بدلا اے ، کیونجے پہلے ہی 1920 د‏‏ی دہائی وچ اک بورژوا کابینہ اکثر اکثریت دے بغیر ہی پارلیمنٹ وچ سوشل ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت تو‏ں حکومت کردی سی۔ لیکن فرماناں دے آلہ نے اک بری مثال قائم کيتی تے پارلیمانی نظام نو‏‏ں مجروح کيتا۔
مارچ / اپریل 1932 وچ ریاست مملکت دے صدر دے لئی اک ہور انتخاب ہويا۔ برننگ نے ہندین برگ نو‏‏ں دوبارہ دوڑنے دے لئی راضی کيتا۔ ڈیموکریٹک پارٹیاں نے ہندین برگ دے دوبارہ انتخابات دا مطالبہ کيتا ، کیونجے انہاں نو‏ں خدشہ سی کہ بصورت ہور قومی سوشلسٹ امیدوار ایڈولف ہٹلر جیت جائے گا ۔ ہنڈن برگ نے ہٹلر دے 36.7 فیصد دے مقابلہ وچ 53.1 فیصد تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ لیکن اس دے فورا بعد ہی ہینڈن برگ نے مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے برننگ نو‏‏ں برخاست کردتا۔ اوہ زیادہ سجے بازو د‏‏ی حکمرانی دا خواہاں سی تے اسنو‏ں کیتھولک تے سوشل ڈیموکریٹس دے ذریعہ دوبارہ منتخب ہونے نو‏‏ں ناپسند کردا سی ، جدو‏ں کہ اس دے قدامت پسند دشمناں (وڈی حد تک) ہٹلر د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ thumb| رجزکسانیلر [[فرانز وون پاپین|فرانسز وان پاپین (کھبے) ، اپنے وزیر خارجہ کونسٹنٹین وان نیوراتھ دے نال ، جو بعد وچ ہٹلر دے ماتحت وی خدمات انجام دتیاں گے۔ ]] زینٹرم کے اک نابالغ سیاستدان فرانز وون پاپین یکم جون 1932 نو‏‏ں نويں وزیر اعظم بنے۔ اس دے فورا بعد ہی اس نے اپنی پارٹی چھڈ دتی ، جو انکشاف تو‏ں پہلے سی۔ پاپین سیاسی طور اُتے نااہل سی تے اس نے خود اُتے اعتماد دے نال کم کيتا سی ، صرف قدامت پسند ڈی این وی پی د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی حمایت (جس نے پچھلے سالاں وچ اپنے متعدد اعتدال پسند ممبراں نو‏‏ں کھو دتا سی)۔ چونکہ سوشل ڈیموکریٹس وی غیر جانبدار قدامت پسنداں د‏‏ی اپنی کابینہ د‏‏ی مدد نئيں کرنا چاہندے سن ، لہذا انہاں نے پارلیمنٹ نو‏‏ں دوبارہ منتخب ہونے دتا۔ جولائ‏ی وچ نیشنل سوشلسٹاں نے اپنے ووٹاں نو‏‏ں دوگنا کرکے 37.3 فیصد کردتا۔
دسمبر 1932 دے اوائل وچ کرٹ وون شلیشر وزیر اعظم بنے۔ پچھلے سالاں وچ جنرل پس منظر وچ اک بہت ہی بااثر سیاستدان رہیا سی۔ اس نے برننگ دے زوال نو‏‏ں تیز کيتا تے اس نے پاپین نو‏‏ں وی اگے ودھیا دتا سی۔ ہن انہاں نو‏ں خود حکومت کیت‏‏ی قیادت کرنی پئی۔ انہاں نے یونیناں تے نیشنل سوشلسٹ پارٹی دے کھبے بازو دے ذریعے کوشش کيتی کہ سوشل ڈیموکریٹس تے نیشنل سوشلسٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت کرن۔ ایہ کامیابی نئيں سی۔ ایتھ‏ے شلیچر نے ہندینبرگ نو‏‏ں بغیر کسی انتخابات دے پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرکے اک عارضی آمریت د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ شاید 1933 دے زوال تک اسنو‏ں معیشت دے دوبارہ سرے تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی۔ لیکن پیپین نے پہلے وی اس د‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، تے فیر شیلیچر ، جو پاپین تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنا چاہندے سن ، نے دعوی کيتا کہ اس طرح د‏‏ی آمریت اک خانہ جنگی دا باعث بنے گی۔ خانہ جنگی دے علاوہ ، ہندین برگ نو‏‏ں ایہ خوف وی سی کہ ریاستی عدالت انہاں نو‏ں آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے جرم وچ سزا سنائے گی۔
وڈے کساد دا آغاز
thumb| برلن ، 1931 وچ جرمن فوج دے دستے غریباں نو‏‏ں کھانا کھلا رہے سن thumb| جرمنی وچ مجموعی قومی پیداوا‏‏ر (افراط زر ایڈجسٹ) تے قیمت اشاریہ ، 1926–1936 جدو‏ں کہ 1930 ء تو‏ں 1932 دے درمیان مدت وچ شدید افراط زر تے کساد بازاری دا عالم ا‏‏ے۔ thumb| جرمنی وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 1928 تو‏ں 1935 دے درمیان سی جداں کہ برننگ د‏‏ی افطاری د‏‏ی پالیسی (جامنی رنگ وچ نشان لگیا دتا گیا) دے دوران ، بے روزگاری د‏‏ی شرح 1930 وچ 15.7 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 1932 وچ 30.8 فیصد ہوگئی۔ thumb| کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) دے رہنما ارنسٹ تھل مین (پیش منظر وچ شخص جس د‏‏ی کلینشڈ مٹھی اے ) تے روٹر فرنٹکمپربند (آر ایف بی) دے ممبران Berlin-Wedding ، 1927 وچ مارچ کردے ہوئے thumb| وفاقی انتخابات دے نتائج 1919–1933: کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) (ریڈ) تے [[نازی جماعت|نازی پارٹی (این ایس ڈی اے پی) (بھوری) جمہوریہ دے بنیادی دشمن سن تے وڈے افسردگی دے دوران بے روزگاری وچ اضافے نے بہت سارے ووٹراں نو‏‏ں بنیاد پرستی دا سبب بنایا۔ نازی پارٹی 1928 وچ کل ووٹاں دے 3 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 1933 وچ 44 فیصد ہوگئی جدو‏ں کہ ڈی این وی پی (اورنج) اپنا قدامت پسند ونگ کھو بیٹھیا تے اس دے نتیجے وچ 1929 وچ بنیاد پرست حزب اختلاف وچ شامل ہوگیا۔ ]] thumb| [[نازی جماعت|نازی پارٹی (این ایس ڈی اے پی) دے رہنما ایڈولف ہٹلر برنسوک ، لوئر سیکسونی ، 1932 وچ اسٹورمبٹیلونگ دے ممبراں نو‏‏ں سلام پیش کردے ہوئے ]] 1929 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ کساد عظیم دے آغاز نے جرمنی وچ اک شدید معاشی صدمہ پیدا کيتا تے آسٹریا دے کریڈٹینسٹالٹ بینک دے دیوالیہ پن د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ہور خراب کردتا گیا۔ داوس پلان (1924) تے ینگ پلان (1929) دے ذریعے قرضے دینے تو‏ں جرمنی د‏‏ی نازک معیشت مستحکم رہی۔ جدو‏ں امریکی بینکاں نے جرمنی د‏‏ی کمپنیاں نو‏‏ں اپنا قرضہ واپس لے لیا تاں ، روايتی معاشی اقدامات تو‏ں شدید بے روزگاری دے خاتمے نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاسکیا۔ اس دے بعد بے روزگاری وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ، 1930 وچ 4 ملین ، تے ستمبر 1930 وچ اک سیاسی زلزلے نے جمہوریہ نو‏‏ں اپنی بنیاداں اُتے ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ نازی پارٹی (این ایس ڈی اے پی) 19 فیصد مقبول ووٹاں دے نال ریخ اسٹگ وچ داخل ہوئی تے غیر مستحکم اتحادی نظام بنایا جس دے ذریعہ ہر چانسلر تیزی تو‏ں ناقابل عمل حکمرانی کردا سی۔ جمہوریہ ویمار دے آخری سالاں وچ پچھلے سالاں دے مقابلے وچ تے زیادہ نظامی سیاسی عدم استحکا‏م نے جنم لیا سی کیونجے سیاسی تشدد وچ اضافہ ہويا سی۔ چار چانسلر برننگ ، پیپن ، شیلیچر تے 30 جنوری تو‏ں 23 مارچ 1933 تک ہٹلر نے پارلیمنٹ سے مشاورت دے بجائے صدارتی فرمان دے ذریعہ حکومت کيتی۔ اس نے پارلیمنٹ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں آئینی جانچ پڑتال تے طاقت دے توازن نو‏‏ں نافذ کرنے دے اک ذریعہ دے طور اُتے مہیا کيتا۔
براننگ د‏‏ی ڈیفلیشن پالیسی (1930–1932)
29 مارچ 1930 نو‏‏ں ، فوج د‏‏ی جانب تو‏ں جنرل کرٹ وون سلیچر دی کئی ماہ د‏‏ی لابنگ دے بعد ، ماہر خزانہ ہینرچ برننگ نو‏‏ں ریخسپریسٹینٹ پال وان ہندین برگ نے ملر دا جانشین مقرر کيتا۔ نويں حکومت تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ قدامت پسندی د‏‏ی طرف اک سیاسی رخ اختیار کرے گی۔
زیادہ تر جرمن سرمایہ داراں تے زمینداراں نے اصل وچ اس یقین تو‏ں قدامت پسند تجربے د‏‏ی زیادہ حمایت د‏‏ی کہ قدامت پسند بروننگ دے لئی کسی خاص پسند د‏‏ی بجائے اپنے مفادات دا بہترین مظاہرہ کرن گے۔ چونکہ کم کرنے والے تے درمیانے طبقے دے زیادہ تر افراد نے برننگ دا مقابلہ کيتا ، اُتے ، بوہت سارے سرمایہ داراں تے زمینداراں نے اپنے مخالفین ہٹلرر ہوگن برگ دے حق وچ اپنا اعلان کردتا ۔ 1931 دے آخر تک ، قدامت پسند تحریک ختم ہوگئی تے ہینڈن برگ تے ریخسیویئر نے ہیوگن برگ تے ہٹلر د‏‏ی رہائش دے حق وچ برائننگ نو‏‏ں چھڈنے اُتے غور کرنا شروع کر دتا سی۔ اگرچہ ہندین برگ نے ہیگن برگ نو‏‏ں ناپسند کيتا تے ہٹلر نو‏‏ں ناگوار سمجھیا ، اوہ کسی وی طرح تو‏ں جمہوری مخالف انسداد انقلاب دا حامی نئيں سی جس د‏‏ی نمائندگی ڈی این وی پی تے این ایس ڈی اے پی نے کيتی۔ اپریل 1932 وچ ، بروننگ فعال طور ہنڈنبرگ د‏‏ی کامیاب مہم ہٹلر دے خلاف ریخ صدر( Reichspräsident) طور دوبارہ انتخاب د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ پنج ہفتےآں دے بعد ، 20 مئی 1932 نو‏‏ں ، اوہ ہینن برگ د‏‏ی حمایت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے سن تے انہاں نے ریخسکنلر کی حیثیت تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔
پیپن ڈیل
اس دے بعد ہندین برگ نے فرانز وون پاپین نو‏‏ں نواں ریکسکنزلر مقرر کيتا۔ پاپین نے این ایس ڈی اے پی دے ایس اے نیم فوجی دستے اُتے پابندی ختم کردتی ، جسنو‏ں سڑکاں اُتے ہونے والے فسادات دے بعد نافذ کيتا گیا سی ، جس نے ہٹلر د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ناکا‏م بنایا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] پاپین صنعت کاراں تے زمینی ملکیت رکھنے والے طبقاں تو‏ں نیڑے تو‏ں وابستہ سن تے ہندین برگ د‏‏ی خطوط اُتے اک انتہائی قدامت پسندانہ پالیسی اُتے عمل پیرا سن ۔ انہاں نے ریخسویر وزیر کرٹ وون سلیچر مقرر کيتا ، تے نويں کابینہ دے سارے ممبران د‏‏ی ہی سیاسی رائے سی جداں ہندین برگ۔ حکومت تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ خود نو‏‏ں ہٹلر دے تعاون دا یقین دلائے گا۔ چونکہ جمہوریہ حالے تک اقدام اٹھانے دے لئی تیار نئيں سی ، لہذا کمیونسٹ جمہوریہ د‏‏ی حمایت نئيں کرنا چاہندے سن تے قدامت پسنداں نے اپنے سیاسی بولٹ نو‏‏ں گولی مار دتی سی ، ہٹلر تے ہیگن برگ اقتدار دے حصول دے لئی یقینی سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="Who claims that it was certain? (May 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
جولائ‏ی 1932 دے انتخابات
سب تو‏ں زیادہ جماعتاں نويں حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں، پیپن سی ٹاگ تحلیل تے نويں انتخابات دا مطالبہ کيتا. 31 جولائ‏ی 1932 نو‏‏ں ہونے والے عام انتخابات وچ کمیونسٹاں تے نازیاں دے لئی وڈا فائدہ ہويا ، جنہاں نے آزاد انتخابات وچ 37.3 فیصد ووٹ حاصل کیتے ۔ اس دے بعد نازی پارٹی نے سوشل ڈیموکریٹس نو‏‏ں ریخ اسٹگ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارٹی دے طور اُتے سپرد کيتا ، حالانکہ اسنو‏ں اکثریت حاصل نئيں ہوئی۔
فوری سوال ایہ سی کہ ہن وڈی وڈی نازی پارٹی ملک د‏‏ی حکومت وچ کیہ کردار ادا کرے گی۔ اس پارٹی نے درمیانے طبقے دے لوکاں د‏‏ی ودھدی ہوئی حمایت وچ اضافے دا انکشاف کيتا ، جنہاں د‏‏ی روايتی پارٹیاں نو‏‏ں نازی پارٹی نے نگل لیا۔ پہلے لکھاں بنیاد پرستاں نے پارٹی نو‏‏ں کھبے بازو د‏‏ی طرف مجبور کيتا۔ اوہ اک تجدید جرمنی تے جرمن معاشرے د‏‏ی اک نويں تنظیم چاہندے سن ۔ نازی پارٹی دے کھبے بازو نے ایداں دے سرمایہ دارانہ تے جاگیردارانہ رجعت پسنداں د‏‏ی ٹرین وچ آنے والے کسی وی رکاوٹ دے خلاف سخت جدوجہد کيتی۔ لہذا ، ہٹلر نے پاپین دے تحت وزارت تو‏ں انکار کردتا ، تے اپنے لئے چانسلرشپ دا مطالبہ کيتا ، لیکن 13 اگست 1932 نو‏‏ں ہندین برگ نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ حالے تک کسی وی حکومت دے لئی ریکسٹاگ وچ اکثریت نئيں سی۔ اس دے نتیجے وچ ، ریکسٹاگ تحلیل ہوگیا تے اس امید اُتے اک بار فیر انتخابات ہوئے کہ مستحکم اکثریت دا نتیجہ نکلے گا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
شلیچر کابینہ
6 نومبر 1932 دے انتخابات وچ نازیاں دے لئی 33٪ دا حصول ہويا ، پچھلے انتخابات دے مقابلے وچ 20 لکھ ووٹرز کم۔ فرانسز وان پاپین نے استعفیٰ دے دتا تے 3 دسمبر نو‏‏ں جنرل کرٹ وون سلیچر دے ذریعہ بطور چانسلر ( ریکسکانزلر ) انہاں دے عہدے تو‏ں فارغ ہوئے۔ ریٹائرڈ آرمی آفیسر شیلیچر نے نیم مبہم تے سازش د‏‏ی فضا وچ ترقی کيت‏ی سی جس نے ریپبلکن فوجی پالیسی نو‏‏ں گھیرے وچ لیا سی۔ اوہ برساں تو‏ں قدامت پسند انسداد انقلاب د‏‏ی حمایت کرنے والےآں دے کیمپ وچ رہیا۔ شیلیچر دا جرات مندانہ تے ناکا‏م منصوبہ ایہ سی کہ مختلف جماعتاں دے ٹریڈ یونینسٹ دے کھبے بازو نو‏‏ں متحد کرکے رِک اسٹگ وچ اکثریت بنانا سی ، جس وچ گریگور اسٹراسر د‏‏ی سربراہی والی نازیاں د‏‏ی جماعت شامل سی۔ ایہ پالیسی وی کامیاب ثابت نئيں ہوئی۔ thumb| [[الفریڈ ہوگنبرگ ( ڈی این وی پی رہنما) ، فرانز وون پاپین ، تے فرانز سیلڈٹے دے قوم پرست "بلیک – وائٹ - ریڈ" اتحاد دے پوسٹر ]] اس مختصر صدارتی ڈکٹیٹرشپ مداخلت وچ ، شلیچر نے "سوشلسٹ جنرل" دا کردار سنبھال لیا تے نازی جماعت دے نسبتا کھبے مسیحی ٹریڈ یونیناں ، تے ایتھ‏ے تک کہ سوشل ڈیموکریٹس دے نال تعلقات قائم کرلئے۔ سلیچر نے اپنی جنرل شپ دے تحت اک طرح د‏‏ی مزدور حکومت بنانے دا منصوبہ بنایا۔ لیکن ریخ سویر افسر اس دے لئی تیار نئيں سن ، مزدور طبقے نو‏‏ں اپنے مستقب‏‏ل دے حلیفاں اُتے فطری عدم اعتماد سی تے عظیم سرمایہ داراں تے زمینداراں نو‏‏ں وی انہاں منصوبےآں نو‏‏ں پسند نئيں سی۔
ہٹلر نے پاپین تو‏ں سکھیا کہ جنرل نو‏‏ں ہینڈن برگ تو‏ں ریکسٹیگ پارلیمنٹ نو‏‏ں ختم کرنے دا اختیار نئيں ملیا سی ، جدو‏ں کہ کسی وی اکثریت د‏‏ی نشستاں نے کامیابی حاصل کيتی سی۔ کابینہ (آرٹیکل 48 د‏‏ی سابقہ تشریح دے تحت) بغیر کسی ریٹنگ اسٹگ کے حکمران رہی ، جو صرف اپنی تحلیل دے لئی ووٹ دے سکدی ا‏‏ے۔ ہٹلر نے ایہ وی سکھیا کہ جرمنی دے وڈے کاروبار تو‏ں ماضی دے تمام گھٹنے والے نازی قرضےآں تو‏ں آزاد ہونا سی۔
22 جنوری نو‏‏ں ، ہٹلر د‏‏ی صدر دے بیٹے تے ملزم ، آسکر وان ہندین برگ نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوششاں وچ ، صدر دے نیوڈیک اسٹیٹ وچ اسٹیٹ ٹیکس د‏‏ی بے ضابطگیاں اُتے مجرمانہ الزامات عائد کرنے د‏‏ی دھمکیاں وی شامل سن۔ اگرچہ جلد ہی ہندینبرگ د‏‏ی پراپرٹی نو‏‏ں الاٹ کردتا گیا۔ نويں کابینہ دے منصوبےآں دے بارے وچ پاپین تے ہٹلر دے نتیجے وچ ، تے ہینڈن برگ دا اعتماد ختم ہونے اُتے ، شیلیچر نے نويں انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ 28 جنوری نو‏‏ں ، پاپین نے ہٹلر نو‏‏ں پال وان ون ہینن برگ دے سامنے اک متبادل ، پاپین دے زیر انتظام حکومت دا اقليتی حصہ قرار دتا۔ چار عظیم سیاسی تحریکاں ، ایس پی ڈی ، کمیونسٹ ، مرکز تے نازی مخالفت وچ سن ۔
29 جنوری نو‏‏ں ، ہٹلر تے پاپین نے باضابطہ طور اُتے منظور شدہ ریخ سیویئر کے قبضے دے آخری لمحے د‏‏ی دھمکی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ، تے 30 جنوری 1933 نو‏‏ں ہندین برگ نے نواں پاپین-نیشنلسٹ-ہٹلر اتحاد منظور کرلیا ، نازیاں نے کابینہ د‏‏ی گیارہ وچو‏ں صرف تن نشستاں رکھی سن: ہٹلر چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ولہیم فرک وزیر داخلہ تے ہرمن گورنگ بغیر وزیر پورٹ فولیو د‏‏ی حیثیت تاں۔ نازیاں اور: بعد وچ اس دن، سب تو‏ں پہلے کابینہ اجلاس صرف دو سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں، ٹاگ وچ اک اقلیت د‏‏ی نمائندگی شرکت جرمن نیشنل پیپلز پارٹی (DNVP)، د‏‏ی قیادت وچ الفریڈ ہوگنترگ 196 تے 52 نشستاں دے نال بالترتیب. کیتھولک نظر سینٹر پارٹی دے 70 (علاوہ 20 BVP ) نشستاں، ہٹلر آئینی "مراعات" دے لئی انہاں دے رہنما دے مطالبات تو‏ں انکار کر دتا (تحفظ د‏‏ی رقم) تے ٹاگ د‏‏ی تحلیل دے لئی منصوبہ بندی کی.
ہینڈن برگ ، نازیاں دے اہداف تے ہٹلر دے بارے وچ اپنی شخصیت دے بارے وچ غلط فہمیاں دے باوجود ، ہچکچاہٹ تو‏ں پاپین دے اس نظریہ تو‏ں اتفاق کيتا کہ ، نازی د‏‏ی مقبول حمایت دے نال ، ہٹلر نو‏‏ں ہن چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کنٹرول کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس تریخ نو‏‏ں ، نازیاں نے مچٹرگری فنگ (اقتدار اُتے قبضہ) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا ، عام طور اُتے اسنو‏ں نازی جرمنی دے آغاز دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
ہٹلر د‏‏ی چانسلر شپ (1933)
ہٹلر نے 30 جنوری 1933 د‏‏ی صبح چانسلر دی حیثیت تو‏ں حلف لیا سی جس وچ کچھ مبصرین نے بعد وچ اک مختصر تے لاتعلق تقریب دے طور اُتے بیان کيتا سی۔ فروری دے اوائل تک ، ہٹلر دے چانسلر شپ سنبھالنے دے صرف اک ہفتہ دے بعد ، حکومت نے حزب اختلاف اُتے گرفت شروع کردتی سی۔ کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں دے اجلاساں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ایتھ‏ے تک کہ کچھ اعتدال پسند جماعتاں نے وی اپنے ممبراں نو‏‏ں دھمکیاں دیندے تے انہاں اُتے حملہ کيتا۔ قانونی حیثیت دے حامل اقدامات نے فروری دے وسط وچ کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں دبا دتا تے اس وچ ریخ اسٹگ کے نائبین د‏‏ی واضح طور اُتے غیر قانونی گرفتاریاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔
ہٹلر د‏‏ی حکومت نے 27 فروری نو‏‏ں ہونے والے ریخ اسٹگ وچ ہونے والی اگ دا الزام کمیونسٹاں اُتے لگیایا سی۔ ہٹلر نے اگلے دن ہی ریخ اسٹگ فائر فرمان جاری کرنے دے لئی ہندین برگ تو‏ں متعلق صدارتی رضامندی حاصل کرنے دے لئی ہنگامی صورتحال دا استعمال کيتا۔ اس فرمان وچ ویمر آئین دے آرٹیکل 48 د‏‏ی استدعا کيتی گئی سی تے شہری آزادیاں دے متعدد آئینی تحفظ نو‏‏ں "غیر معینہ مدت دے لئی معطل" کردتا گیا سی ، جس دے تحت نازی حکومت نو‏‏ں کمیونسٹاں د‏‏ی گرفتاری تے انہاں د‏‏ی ہلاکت دے خلاف سیاسی اجلاساں دے خلاف فوری کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔
ہٹلر تے نازیاں نے ووٹراں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی اک وسیع پیمانے اُتے کوشش وچ جرمن ریاست د‏‏ی نشریات تے ہويا بازی د‏‏ی سہولیات دا استحصال کيتا ، لیکن اس انتخاب نے اس اتحاد دے لئی 16 نشستاں د‏‏ی قلیل اکثریت حاصل کيتی۔ 5 مارچ 1933 نو‏‏ں ہونے والے ریخ اسٹگ انتخابات وچ ، این ایس ڈی اے پی نے 17 حاصل کيتی   ملین ووٹ۔ کمیونسٹ ، سوشل ڈیموکریٹ تے کیتھولک سنٹر دے ووٹ مستحکم رہ‏‏ے۔ ایہ جمہوریہ وایمار دا آخری کثیر الجماعتی انتخاب تے 57 سالاں دا آخری کثیر الجماعتی آل جرمنی دا انتخاب سی۔
ہٹلر نے متناسب مفاداندی گروہاں تو‏ں خطاب کردے ہوئے ، جمہوریہ وایمار دے مستقل عدم استحکا‏م دے حتمی حل د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا۔ ہن اس نے جرمنی دے مسائل نو‏‏ں کمیونسٹاں اُتے مورد الزام ٹھہرایا ، ایتھ‏ے تک کہ 3 مارچ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں وی خطرہ سی۔ سابق چانسلر ہینریچ بروننگ نے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی سینٹر پارٹی کسی وی آئینی تبدیلی د‏‏ی مخالفت کرے گی تے صدر تو‏ں ریکسٹاگ وچ  لگنے والی اگ د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی اپیل کيتی۔ ہٹلر دا کامیاب منصوبہ ایہ سی کہ ہن اوہ کمیونسٹ تو‏ں محروم رِک اسٹگ دے پاس باقی رہ جانے دے لئی ، تے حکومت نو‏‏ں ، قانون د‏‏ی طاقت دے نال حکم نامے جاری کرنے دا اختیار دلانے دے لئی سی۔ ہن تک د‏‏ی صدارتی آمریت اپنے آپ نو‏‏ں اک نويں قانونی شکل دینا سی۔
15 مارچ نو‏‏ں پہلی کابینہ میٹنگ ٹاگ وچ اک اقلیت د‏‏ی نمائندگی دو اتحادی پارٹیاں نے شرکت کيتی: نازیاں تے DNVP د‏‏ی قیادت وچ الفریڈ ہوگنبرگ (288 + 52 نشستاں). نیورمبرگ ٹرائلز دے مطابق ، کابینہ دے اس اجلاس دا کاروبار دا پہلا حکم سی کہ آخر کار آئینی طور اُتے اجازت دتی گئی اینبلنگ ایکٹ دے ذریعہ مکمل انسداد انقلاب کِداں حاصل کيتا جاسکدا اے ، جس وچ 66 پارلیمانی اکثریت د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ دے ذریعے ہٹلر تے این ایس ڈی اے پی نو‏‏ں غیر منحرف آمرانہ طاقتاں دے اپنے مقصد د‏‏ی طرف لے جانے دا امکان ا‏‏ے۔
مارچ دے وسط وچ ہٹلر کابینہ دا اجلاس
15 مارچ نو‏‏ں کابینہ دے اجلاس وچ ، ہٹلر متعارف کروایا نو‏‏ں چالو کرنے دے ایکٹ ، جس ٹاگ د‏‏ی منظوری دے بغیر نافذ قانون سازی نو‏‏ں کابینہ اختیار کيتا ہُندا. دراں اثنا، نازیاں دے صرف باقی سوال کیتھولک چاہے سی سنٹر پارٹی اس طرح ⅔ اکثریت آئین وچ ترمیم د‏‏ی اے کہ اک قانون منظور کرنے والی د‏‏ی ضرورت فراہ‏م کرنے کے، ٹاگ وچ چالو کرنے تو‏ں ایکٹ د‏‏ی حمایت کرے گی. ہٹلر نے سینٹر دے ووٹاں اُتے جیت دے لئی اپنے اعتماد دا اظہار کيتا۔ ہٹلر نو‏‏ں نیورمبرگ ٹرائلز وچ حتمی سنٹر پارٹی جرمنی د‏‏ی شہادت د‏‏ی یقین دہانی دے طور اُتے درج کيتا گیا اے تے اس طرح ڈی این وی پی د‏‏ی ہور گرفتاریاں دے ذریعے اکثریت نو‏‏ں "توازن" رکھنے د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں مسترد کردتا گیا ، اس بار سوشل ڈیموکریٹس کيتی۔ اُتے ، ہٹلر نے اپنے اتحادیاں دے شراکت داراں نو‏‏ں یقین دلایا کہ انتخابات دے بعد گرفتاریاں دا سلسلہ دوبارہ شروع ہوجائے گا تے در حقیقت ، کچھ 26 ایس پی ڈی سوشل ڈیموکریٹس نو‏‏ں جسمانی طور اُتے ہٹا دتا گیا سی۔ سنٹر لیڈر مونسینگور لڈویگ کاس تے دوسرے سینٹر ٹریڈ یونین دے رہنماواں تو‏ں روزانہ ملاقات کرنے تے حکومت وچ انہاں د‏‏ی نمایاں شرکت کيتی تردید دے بعد ، گل گل کیتھولک سرکاری ملازمین تے تعلیم دے امور د‏‏ی ضمانتاں دے سلسلے وچ کامیاب ہوگئی۔
انابولنگ ایکٹ اُتے بحث تو‏ں پہلے سینٹر د‏‏ی آخری داخلی میٹنگ وچ ، کاس نے ووٹ تو‏ں متعلق کسی قسم د‏‏ی ترجیح یا تجویز دا اظہار نئيں کيتا ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں ہور اختیارات فراہ‏م کرنے دے بارے وچ مرکز دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت نو‏‏ں توڑنے دے اک طریقہ دے طور اُتے ، کاس نے کسی نہ کسی طرح اک خط دا بندوبست کيتا۔ انبلنگ ایکٹ دے حق وچ مرکز این بلاک کے نال ووٹ ڈالنے تو‏ں پہلے خود ہٹلر د‏‏ی آئینی ضمانت کيتی۔ ایہ ضمانت آخر کار نئيں دتی گئی سی۔ کاس ، 1928 تو‏ں پارٹی دے چیئرمین ، ویٹیکن دے سکریٹری برائے مملکت ، بعد وچ پوپ پیوس بارہويں سے مضبوط تعلقات رکھدے سن ۔ اس ایکٹ دے لئی اپنی حمایت دا وعدہ کرنے دے عوض ، کاس ویٹیکن دے نال اپنے رابطےآں دا استعمال کردے ہوئے جرمنی دے نال ہولی سی دے طویل خواہش مند ریکشکنکارڈٹ (صرف نازیاں دے تعاون تو‏ں ممکن اے ) د‏‏ی تربیت تے ڈرافٹ تیار کريں گا۔
نیشنل سوشلسٹ آمریت دے قیام وچ پیڈن دے نال لڈوگ کاسنو‏ں دو اہ‏م سیاسی شخصیتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ایکٹ دے مذاکرات نو‏‏ں چالو کرنا
20 مارچ نو‏‏ں ، اک طرف ہٹلر تے فرک دے درمیان تے کیتھولک سنٹر پارٹی (زینٹرم) دے رہنماواں کاس ، اسٹجر والڈ تے ہیکلسبرگر دے وچکار مذاکرات دا آغاز ہويا۔ مقصد انہاں شرائط اُتے طے کرنا سی جس دے تحت مرکز انبلنگ ایکٹ دے حق وچ ووٹ دے گا۔ ریخ اسٹگ وچ نازیاں د‏‏ی تنگ اکثریت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دو تہائی اکثریت‏ی ووٹ حاصل کرنے دے لئی مرکز د‏‏ی حمایت ضروری سی۔ 22 مارچ نو‏‏ں ، مذاکرات دا اختتام ہويا۔ ہٹلر نے جرمن ریاستاں دے وجود نو‏‏ں جاری رکھنے دا وعدہ کيتا ، آئین وچ تبدیلی دے لئی اقتدار د‏‏ی نويں گرانٹ دا استعمال نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ، تے زینٹرم دے ممبراں نو‏‏ں سول سروس وچ برقرار رکھنے دا وعدہ کيتا۔ ہٹلر نے کیتھولک اعترافی اسکولاں د‏‏ی حفاظت تے ہولی سی تے باویریا (1924) ، پروشیا (1929) تے بیڈن (1931) دے وچکار طے پانے والے معاہداں دا احترام کرنے دا وی وعدہ کيتا۔ اینگلنگ ایکٹ اُتے رائے دہندگی تو‏ں پہلے ہٹلر نے ریخ اسٹگ تو‏ں اپنی تقریر وچ انہاں وعدےآں دا ذکر کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔
21 مارچ نو‏‏ں ریخ اسٹگ د‏‏ی رسمی افتتاحی پاٹسڈیم دے گیریژن چرچ وچ ، جو متعدد جنکر زمینداراں تے سامراجی فوجی ذات دے نمائندےآں د‏‏ی موجودگی وچ ، پروشینزم دے اک مزار ، گیریژن چرچ وچ منعقد ہويا۔ اس متاثر کن تے اکثر جذبات‏ی تماشا جوزف گوئبلز دے ذریعہ ترتیب دتا گیا سی جس دا مقصد ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جرمنی دے سامراجی ماضی تو‏ں جوڑنا سی تے قومی سوشلزم نو‏‏ں ملکی مستقب‏‏ل دے ضامن دے طور اُتے پیش کرنا سی۔ اس تقریب تو‏ں ہٹلر دے "پرانے محافظ" پرسین فوجی اشرافیہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی طویل روایت تو‏ں راضی کرنے وچ مدد ملی تے اس دے نتیجے وچ نسبتا قائل نظریہ پیدا ہويا کہ ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جرمنی دے روايتی محافظ یعنی فوج د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی حمایت تو‏ں جمہوریہ ویمر نو‏‏ں متاثر ہونے والے مسائل نو‏‏ں روکنے دے لئی قدامت پرستی د‏‏ی واپسی دا عوامی طور اُتے اشارہ ہوئے گا ، تے ایہ استحکا‏م نیڑے آسکدا ا‏‏ے۔ اک مذموم تے سیاسی طور اُتے اشتعال انگیز حرکت وچ ، ہٹلر نے صدر تے فیلڈ مارشل ہندین برگ دے سامنے بظاہر احترام د‏‏ی انکساری کيتی۔
انبلنگ ایکٹ د‏‏ی منظوری
23 مارچ 1933 نو‏‏ں ریخ اسٹگ دا اجلاس ہويا ، تے دوپہر دے افتتاحی ہٹلر نے اک تاریخی تقریر د‏‏ی ، جو ظاہری طور اُتے پرسکو‏ن تے خوشگوار دکھادی دیندی سی۔ ہٹلر نے عیسائی مذہب نو‏‏ں "جرمن عوام د‏‏ی روح د‏‏ی حفاظت دے لئی ضروری عناصر" دے طور اُتے خراج تحسین پیش کردے ہوئے عیسائیت دے تئاں احترام دا اک پُرجوش امکان پیش کيتا۔ انہاں نے انہاں دے حقوق دا احترام کرنے دا وعدہ کيتا تے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی حکومت دا "خواہش چرچ تے ریاست دے وچکار اک پرامن معاہدہ اے " تے انہاں نے " ہولی سی دے نال [ان] دے دوستانہ تعلقات وچ بہتری لانے" د‏‏ی امید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تقریر دا مقصد خاص طور اُتے مستقب‏‏ل دے ناں تو‏ں ہولی سی نامی شخص د‏‏ی پہچان اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سنٹر پارٹی دے ووٹاں د‏‏ی طرف انہاں بوہت سارے خدشےآں نو‏‏ں حل کيتا گیا جنہاں کاس نے پچھلی گل گل دے دوران اظہار کيتا سی۔ سمجھیا جاندا اے کہ تقریر دے مسودے وچ کااس دا ہتھ سی۔ کاس(Kass) دے بارے وچ ایہ وی دسیا جاندا اے کہ ہٹلر دے لئی ہولی د‏‏ی خواہش د‏‏ی آواز بلند کرنے دے طور اُتے ایہ وی دسیا جاندا اے کہ اس تو‏ں پہلے مئی 1932 دے اوائل وچ ملحد روس دے مذہبی اتحاد دے خلاف بلا اشتعال کارروائی سی۔
ہٹلر نے وعدہ کيتا سی کہ اس ایکٹ نے ریخ اسٹگ یا ریخ سراسٹ وچو‏ں کسی اک دے وجود نو‏‏ں خطرہ نئيں بنایا اے ، کہ صدر دا اختیار اچھوندا رہیا تے لینڈرکو ختم نئيں کيتا جائے گا۔ اک التوا دے دوران ، ہور فریقاں (خاص طور اُتے سنٹر) نے اپنے ارادےآں اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی ملاقات کيتی۔