cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
ہجرت دا دور
جرمن عوام جنہاں نے ۵واں تے ۸واں صدی دے درمیان مغربی رومن سلطنت اُتے حملہ کيتا تے بتدریج آباد کیہ انہاں دے پاس اصل وچ گل کرنے دے لئی بوہت گھٹ تحریری سبھیاچار سی؛ زیادہ تر قبیلےآں دے درمیان کچھ رونک نوشتہ جات دے علاوہ، کوئی تحریری انتظامیہ یا ادب نئيں سی، تے اس د‏ی بجائے زبانی روایت غالب سی۔ ہجرت دے دور (c. 300-800) دے بعد، جرمن اشرافیہ نے نہ صرف لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا تے اسنو‏ں ہور پھیلایا، بلکہ عام طور اُتے قرون وسطی د‏‏ی سیاست تے ادب دے لئی لاطینی بولی نو‏‏ں وی استعمال کيتا۔ اس وچ اک معمولی استثنا اینگلو سیکسن انگلینڈ اے ، جتھے خود لاطینی دے علاوہ، لاطینی تو‏ں ماخوذ انسولر رسم الخط نے پرانی انگریزی لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں جنم دتا جو ستويں صدی تو‏ں مقامی بولی وچ لکھنے دے لئی وی باقاعدگی تو‏ں استعمال ہُندا سی۔ thumb| ۱۰واں صدی دے مخطوطہ تو‏ں کیرولنگین مائنسکول د‏‏ی مثال۔ مغربی یورپ وچ ، فرینکاں نے ماجوسکل غیرسیاسی تے نصف غیر رسمی رسم الخط (جو چوتھ‏ی تو‏ں نويں صدی تک یونانی تے لاطینی متناں دے لئی استعمال کيتے گئے) نو‏‏ں پھیلانے تے تیار کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیا، پہلے میرونگین رسم الخط وچ (۷ویں-۸واں صدی)، بعد وچ کیرولنگین مائنسکول (۹ویں-۱۲واں صدی)۔ اس وچو‏ں زیادہ تر کم پارچمنٹ کوڈیز اُتے کيتا گیا سی (پہلے پیپرس اسکرول د‏‏ی جگہ لے ک‏ے) فرینکش راہباں نے خانقاہاں دے اسکرپٹوریا وچ ، جس وچ کلاسیکی یونانی تے لاطینی متن دے نال نال بائبل د‏‏یاں کتاباں تے حب الوطنی د‏‏ی تفسیراں نو‏‏ں کاپی کرنے دے ذریعے محفوظ کرنے اُتے توجہ دتی گئی سی۔
عیسائیت
ابتدائی قرون وسطی دے دوران مغربی عیسائیت دے پھیلاؤ نے پورے یورپ وچ لاطینی رسم الخط نو‏‏ں پھیلانے وچ بھرپور کردار ادا کیا، خاص طور اُتے پرانے رومن لائمز تو‏ں اگے دے علاقےآں وچ جتھے تک اس وقت تک کوئی تحریری سبھیاچار نئيں سی، جداں اسکینڈینیویا تے مشرقی وسطی یورپ ۔ مغربی عیسائی مشنریاں نے غیر لاطینی رسم الخط نو‏‏ں بت پرستی تو‏ں جوڑ دتا، تے اس لئی انہاں دے ترک کرنے اُتے اصرار کيتا۔ یورپی لوک جو آہستہ آہستہ لاطینی عیسائیت وچ تبدیل ہو گئے سن تے اس تو‏ں اپنے حروف تہجی تیار کيتے سن اوہ سیلٹک زباناں بولدے سن (۵واں صدی تو‏ں اوغام حروف تہجی د‏‏ی جگہ لے رہے سن )، جرمن زباناں (پہلے رونک حروف تہجی 'fuþark' تے 'fuþorc' نو‏‏ں بے گھر کردے سن ۔ ۸واں صدی تو‏ں)، بالٹک زباناں ، یورالک زباناں جداں ہنگری ، فننش تے اسٹونین ، تے سلاود‏‏یاں بولیاں ۔ کیرولنگین مائنسکول ۸۰۰ تو‏ں ۱۲۰۰ تک مقدس رومی سلطنت وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہويا۔ بلیک لیٹر یا گوتھک رسم الخط اس تو‏ں ۱۲ واں تے ۱۳ واں صدیاں وچ تیار ہويا، تے جرمنی وچ ۱۶ واں تو‏ں ۲۰ واں صدی تک فریکٹر دے طور اُتے عام سی۔ باقی لاطینی عیسائیت وچ ، گوتھک رسم الخط صرف چرچ تک محدود سی، تے صدیاں پہلے غائب ہو گیا سی۔
لاطینی رسم الخط ۹واں صدی وچ اسکینڈینیویا وچ متعارف کرایا گیا، سب تو‏ں پہلے ڈنمارک وچ ۔ ایہ ۱۱واں صدی د‏‏ی عیسائیت دے دوران ناروے تک پہنچیا، لیکن دو مختلف شکلاں وچ : مغربی ناروے وچ اینگلو سیکسن انسولر رسم الخط تے مشرقی ناروے وچ کیرولنگین مائنسکول۔ اسکینڈینیویا نے مؤخر الذکر نو‏‏ں ترک کرنے تو‏ں پہلے لاطینی حروف تے Norse runes دے درمیان ڈیگرافیا دے اک مرحلے تو‏ں گزریا، کچھ افراد اس منتقلی دے دوران دونے وچ ماہر سن ۔ ایہ ۱۴ واں صدی دے اوائل تک نئيں سی کہ اسکینڈینیوین مقامی زباناں مکمل طور اُتے تحریری زباناں وچ تیار ہوئیاں، تے ادب زبانی سبھیاچار تو‏ں زیادہ غالب ہو گیا۔
بروکھسٹ زبان
بروکھٹ/بروکسکت/بٹالکی
بروکھسٹ بولی دا لسانی تعلق: ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ ہندآرہائی⇽ شمال مغربی لسانی گروہ⇽ داردی⇽ شینا لسانی گروہ⇽ شینا بروکسکت/بٹالکی
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
عیسائیت
مشرقی یورپ وچ لاطینی تے سیریلک رسم الخط دا پھیلاؤ روم وچ کیتھولک چرچ تے قسطنطنیہ وچ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی مسابقتی مشنری کوششاں تو‏ں گہرا تعلق سی۔ انہاں علاقےآں وچ جتھے دونے کافر یورپیاں دے لئی مذہب تبدیل ک‏ر رہ‏ے سن، جداں لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی ، کروشین ڈچی تے سربیا د‏‏ی پرنسپلٹی ، زباناں، رسم الخط تے حروف تہجی دا مرکب ابھریا، تے لاطینی کیتھولک ( Latinitas ) تے سیریلک آرتھوڈوکس خواندگی ( سلاویا آرتھوڈوکس ) نو‏‏ں دھندلا دتا گیا سی۔ مثال دے طور پر، لتھوانیا د‏‏ی انتظامی خواندگی ۱۴واں صدی دے آخر وچ پولش کراؤن دے نال متحد ہونے دے بعد آہستہ آہستہ لاطینی شکل اختیار کر گئی، لیکن اس دائرے نے عملی ادب دے لئی روتھینیائی بولی تے سیریلک رسم الخط نو‏‏ں برقرار رکھیا، تے زمینی عدالتاں د‏‏ی کچھ مقامی کتاباں وچ لاطینی تے سیریلک دا استعمال کيتا گیا۔ ايس‏ے صفحے پر.
بروکھسٹ زبان
لسانی علاقہ:
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
عیسائیت
عام طور پر، لاطینی رسم الخط مغربی سلاوی زباناں تے کئی جنوبی سلاوی زباناں جداں سلووینی تے کروشین نو‏‏ں لکھنے دے لئی استعمال وچ آیا، کیونجے انہاں نو‏‏ں بولنے والے لوکاں نے رومن کیتھولک مذہب نو‏‏ں اپنایا۔ مشرقی سلاوی زباناں دے بولنے والےآں نے عام طور اُتے آرتھوڈوکس عیسائیت دے نال سیریلک نو‏‏ں اپنایا۔ جدید سربیائی ، بوسنیائی تے مونٹی نیگرین دونے رسم الخط استعمال کرنے آئے نيں، جدو‏ں کہ مشرقی جنوبی سلاوی بلغاریائی تے مقدونیائی زباناں نے صرف سیریلک نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔
بروکھسٹ زبان
ہندوستان دے زیر قبضہ لداخ بٹالک سیکٹر تے پاکستان دے بلتستان کھرمنگ د‏‏ی وادی گنوخ، دانژھر تے مورال
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
ابتدائی جدید دور
۱۵۰۰ دے آخر تک، لاطینی رسم الخط بنیادی طور اُتے مغربی ، جنوبی مغربی، شمالی تے وسطی یورپ وچ بولی جانے والی زباناں تک محدود سی۔ مشرقی تے جنوب مشرقی یورپ دے آرتھوڈوکس عیسائی غلام زیادہ تر سیریلک استعمال کردے سن، تے مشرقی بحیرہ روم دے ارد گرد یونانی بولنے والے یونانی حروف تہجی استعمال کردے سن ۔ عربی رسم الخط اسلامی دنیا وچ عرباں تے غیر عرب دونے اقوام جداں ایرانیاں ، انڈونیشیائیاں ، مالائیاں تے ترک باشندےآں دے نال نال عرب عیسائیاں وچ وی پھیلا ہويا سی۔ باقی ایشیا دے بیشتر حصےآں نے مختلف قسم دے برہمی حروف یا چینی رسم الخط دا استعمال کيتا۔
بروکھسٹ زبان
بروکسکت/بٹالکی شینا بولی د‏‏ی اک اہ‏م بولی اے جو لداخ کےبٹالک خطہ تے بلتستان دے ضلع کھرمنگ دے پنڈ گنوخ، دانژھراور مورل وچ بولی جاندی اے ۔بروکسکت/بٹالکی شینا بولی دارد لسانی گروہ د‏‏ی اک ہند آریائی بولی اے جس د‏‏ی پنج ذیلی بولیاں تے کئی تحتانی لہجے پائے جاندے نيں۔شینا بولی د‏‏ی پنج وڈی بولیاں وچ بروکسکت/بٹالکی شینا بولی واحد بولی اے جس دے ارتقا وچ دوسری شینا بوبولیاں د‏‏ی نسبت زیادہ فرق آ چکيا اے تے دوسری شینا بولیاں بولنے والے آسانی تو‏ں اِس بولی نو‏‏ں نئيں سمجھ سکدے۔ اس بولی دے بولنے والےآں نو‏‏ں بلستان وچ بروکپاس یا بروکپا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس بولی اُتے بلدی بولی دا گہر اثر پایا جاندا ا‏‏ے۔ بروکسکت/بٹالکی شینا بولی بولنے والے ادھے بدھ مت دے پیروکار نيں تے ادھے اسلام قبول کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں د‏‏ی درست آبادی دے متعلق معلومات دستیاب نئيں۔
قدیم دور وچ دارد بعض شین قبیلے یعنی شینا بولنے والے بعض طائفے بلتستان تے لداخ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن بروکھسٹ/بروکسکت/بٹالکی شینا انہاں لوکاں د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والےآں نے بٹالک لداخ دے انہاں علاقےآں وچ کئی سال حکومت کیت‏‏ی سی۔ اس بولی دے بولنے والے آخری مقامی شین حکمران دا ناں شِرِیما گیا شِن سی۔
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
امریکا
میاناں نو‏‏ں عیسائی بنانے تے 'رہتل' کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، یوکاٹن دے رومن کیتھولک بشپ ڈیاگو ڈی لینڈا نے جولائ‏ی ۱۵۶۲ وچ زیادہ تر مایا کوڈس نو‏‏ں جلانے دا حکم دتا، تے اس دے نال ہی میان ہیروگلیفک رسم الخط د‏‏ی نیڑے قریب تباہی ہوئی۔ اس دے بعد اس نے ہسپانوی وچ مایاں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں دوبارہ لکھیا، تے مایا بولی نو‏‏ں رومانوی شکل دتی گئی، جس تو‏ں سبھیاچار وچ بہت زیادہ نقصان ہويا۔
بروکھسٹ زبان
لداخ/تبت دے قدیم حکمراناں نے اک دور وچ بروکسکت/بٹالکی شینا بولنے اُتے پابندی وی لگ‏ا رکھی سی جس دا زکر بعض کُتب وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ (رازول کوہستانی)
گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں بولیاں گٹھ:داردی زباناں
لاطینی لپی دا جغرافیائی پھیلاؤ
جنوبی ایشیا
واحد جنوبی ایشیائی بولی جس نے وڈے پیمانے اُتے لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا اے کونکنی (۱۶واں صدی وچ ) اے، جو وسط مغربی ہندوستانی ساحل اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ ہور ہندوستانی زباناں دے لئی براہمی تو‏ں ماخوذ رسم الخط دے بجائے لاطینی حروف تہجی متعارف کرانے دیاں کوششاں ہن تک ناکا‏م رہیاں نيں۔ اس دے باوجود، برطانوی استعمار نے برصغیر وچ لاطینی حروف د‏‏ی انگریزی زبان دا وسیع پیمانے اُتے استعمال متعارف کرایا، جس نے ہندوستان تے پاکستان دونے وچ آزادی دے بعد دے دور وچ اپنی اہمیت نو‏‏ں برقرار رکھیا تے اس وچ توسیع وی کيتی۔
جنوب مشرقی ایشیا تے بحر الکاہل
لاطینی رسم الخط بہت ساریاں آسٹرونیائی زباناں دے لئی متعارف کرایا گیا سی، بشمول فلپائن د‏‏یاں بولیاں تے ملائیشیا تے انڈونیشیائی زباناں ، پہلے عربی تے مقامی برہمی حروف د‏‏ی جگہ لے ک‏ے۔ لاطینی رسم الخط آسٹرونیشین زباناں د‏‏ی صوتیات اُتے بہت اچھی طرح تو‏ں فٹ بیٹھدا اے، جس نے اسنو‏ں اپنانے وچ تیزی لیانے دے نال نال مسلم ملکاں وچ زیادہ تر عربی اُتے مبنی جاوی رسم الخط نو‏‏ں بے گھر کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ (یہ سرزمین ایشیاء د‏‏ی دوسری زباناں دے برعکس اے، جتھے لاطینی رسم الخط بہت زیادہ ناقص اے تے اس دے لئی diacritics دے بھاری استعمال کیت‏‏ی ضرورت ہوئے گی، جداں کہ ویتنامی ، جس نے اصل وچ لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا سی۔ )
فارموسا (۱۶۲۴–۱۶۶۲) اُتے ڈچ حکمرانی دے دوران، جزیرہ جو فی الحال تائیوان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، سرایا بولی نو‏‏ں ڈچاں نے سنکن لاطینی حروف تہجی دتا، جو ۱۹واں صدی تک جاری رہیا۔
افریقہ
دی سکرمبل فار افریقہ (۱۸۸۱–۱۹۱۴)، جس دا مطلب اے کہ یورپی طاقتاں دے ذریعے اندرون ملک افریقہ اُتے تیزی تو‏ں قبضہ، نوآبادیات تے الحاق، مقامی افریقیاں وچ خواندگی دے پھیلاؤ دے نال ہتھ ملایا گیا، جداں کہ لاطینی رسم الخط متعارف کرایا گیا جتھے ہور تحریری نظام موجود سن ۔ یا کوئی نئيں ۱۹واں صدی دے اوائل تک، شمالی افریقہ وچ بربر لوکاں دے پاس دو نظام سن : اصل وچ Tifinagh ، اور، اسلام دے پھیلاؤ دے بعد، عربی رسم الخط بھی۔ فرانسیسی نوآبادیات، خاص طور اُتے مشنریاں تے فوج دے ماہر لسانیات نے، مواصلات نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی، خاص طور اُتے فرانسیسی الجزائر وچ Kabyle لوکاں دے لئی اک بربر لاطینی حروف تہجی تیار کيتا۔ چونکہ بربر ادب دا کوئی عظیم ادارہ موجود نئيں سی، تے نوآبادیات نے خواندگی د‏‏ی شرح نو‏‏ں بہتر بنانے وچ بہت مدد کيت‏ی، اس لئی رومنائزیشن نو‏‏ں بہت زیادہ حمایت ملی، اس تو‏ں وی زیادہ الجزائر د‏‏ی آزادی (۱۹۶۲) دے بعد جدو‏ں فرانسیسی تعلیم یافتہ کابیل دانشوراں نے منتقلی نو‏‏ں تحریک دینا شروع د‏‏ی تے خاص طور اُتے اس دے قیام دے بعد۔ ۱۹۷۰ وچ Kabylie دے لئی اک معیاری نقل۔ عربی بولی نو‏‏ں لاطینی بنانے د‏‏ی ايس‏ے طرح د‏‏ی فرانسیسی کوششاں نو‏‏ں بہت زیادہ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا، اوہ ناکا‏م رہیاں تے بالآخر ترک کر دتی گئياں۔
گالیسیا
thumb|280x280px| جیریک د‏‏ی "لاطینی خطوط دے نال روتھینین لکھنے د‏‏ی تجویز"، ۱۸۵۹ وچ [[ویانا وچ شائع ہوئی۔]] ۱۸۳۰ تو‏ں ۱۸۸۰ د‏‏ی دہائی تک، گالیشیا وچ یوکرینی باشندے (اس وقت آسٹریا د‏‏ی سلطنت تے روسی سلطنت دے درمیان منقسم سن ) لسانیات دے تنازعہ وچ مصروف سن جسنو‏ں حروف تہجی د‏‏ی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے اس گل اُتے تبادلہ خیال کيتا کہ آیا یوکرینی زبان (اس وقت "روتھینین" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) لاطینی رسم الخط وچ (چیک ماڈل اُتے مبنی) سمجھی جانے والی روسیفیکیشن دے خلاف سب تو‏ں بہتر لکھی گئی سی، یا سمجھی جانے والی پولونائزیشن دے خلاف سیریلک رسم الخط وچ ۔ آخر وچ ، سیریلک غالب رہیا۔
رومانیہ
رومانوی زبان دے طور پر، رومانیہ ۱۴۳۹ وچ فلورنس د‏‏ی کونسل تک لاطینی رسم الخط وچ لکھی جاندی رہی ۱۵واں صدی وچ یونانی بازنطینی سلطنت دے زوال دے نال ہی روس دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تے آہستہ آہستہ سلطنت عثمانیہ دے ذریعے فتح ہو گئی، مشرقی آرتھوڈوکس چرچ نے سلاو سیریلک نو‏‏ں فروغ دینا شروع کر دتا سی۔ ۱۹واں صدی وچ ، رومانیہ قوم پرستی دے زیر اثر لاطینی حروف تہجی د‏‏ی طرف لوٹ آئے۔ ماہر لسانیات Ion Heliade Rădulescu نے سب تو‏ں پہلے ۱۸۲۹ وچ سیریلک دا اک آسان ورژن تجویز کیا، لیکن ۱۸۳۸ وچ ، اس نے اک مخلوط حروف تہجی متعارف کرائے جس وچ ۱۹ سیریلک تے ۱۰ لاطینی حروف سن، تے اک [i] تے [o] جو دونے ہو سکدے نيں۔ ایہ 'ٹرانزیشنل آرتھوگرافی' وڈے پیمانے اُتے اس وقت تک استعمال کیت‏‏ی جاندی سی جدو‏ں تک کہ والاچیا (۱۸۶۰) تے مولداویا (۱۸۶۳) وچ مکمل طور اُتے لاطینی رومانیہ دے حروف تہجی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے اپنا لیا گیا، جو ۱۸۵۹ تو‏ں بتدریج متحد ہو ک‏ے ۱۸۸۱ وچ رومانیہ د‏‏ی بادشاہی بن گئے۔ ٹرانسلوینیا وچ رومانیہ دے دانشوراں نے، جو اس وقت وی آسٹریا-ہنگری دا حصہ اے، تے والاچیا-مولداویا دے اسکالرز نے بولی نو‏‏ں تمام غیر لاطینی عناصر (یونانی، میگیار، سلاوی، تے عثمانی) تو‏ں پاک کرنے تے جتھے ضرورت ہو اوتھ‏ے فرانسیسی بولی د‏‏ی تقلید کرنے اُتے اتفاق کيتا۔
روسی سلطنت
روسی سلطنت دے زار نکولس I (r. 1826–1855) نے روسیفکیشن د‏‏ی پالیسی متعارف کروائی، بشمول سیریلیویشن۔ ۱۸۴۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں، روس نے پولش زبان دے ہجے دے لئی سیریلک رسم الخط متعارف کرانے اُتے غور کیا، جس وچ پہلی اسکولی کتاباں ۱۸۶۰ د‏‏ی دہائی وچ چھپی سی۔ شاہی حکومت کیت‏‏ی کوششاں ناکا‏م ہو گئياں، پر: پولینڈ د‏‏ی آبادی نے سخت مزاحمت کی، کیونجے اس نے اپنی بولی نو‏‏ں لاطینی حروف تہجی وچ قومی فخر دے طور اُتے ظاہر کیا، تے دھمکی دتی کہ جے اسنو‏ں ختم کر دتا جائے تاں اوہ بغاوت کر دے گی۔
ابتدائی طور اُتے کامیابی دے نال نافذ کردہ لتھوانیائی پریس پابندی (۱۸۶۵-۱۹۰۴) نے لاطینی رسم الخط دے استعمال نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا، جدو‏ں کہ سیریلک وچ لتھوانیائی متن لکھنے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ وقت دے نال نال مزاحمت وچ وادھا ہُندا گیا: لتھوانیائی کتاباں ملک وچ سمگل کيتی جاندی سی، خاص طور اُتے مشرقی پرشیا وچ لتھوانیا مائنر تاں۔ بھانويں روسی حکا‏م نے انہاں نو‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ ممنوعہ القابات وچ تیزی تو‏ں اضافے نو‏‏ں سرحد پار کرنے تو‏ں نئيں روک سک‏‏ے۔ ۱۹۰۴ وچ لتھوانیائی پابندی ہٹائی گئی، وڈے پیمانے اُتے محسوس کيتا جاندا اے کہ اس نے لتھوینیا د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں تحریک دتی تے اس د‏ی حوصلہ شکنی کرنے د‏‏ی بجائے لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا۔
ویتنام
۱۷واں صدی وچ فرانسیسی جیسوئٹ مشنری الیگزینڈر ڈی رہوڈس ( ۱۵۹۱–۱۶۶۰ ) دے ذریعہ ویتنامی بولی د‏‏ی رومانوی شکل اختیار کيتی گئی سی، جو ۱۶واں صدی دے اوائل دے پرتگالی مشنری گیسپر ڈو امرال تے انتونیو باربوسا دے کماں اُتے مبنی سی۔ ایہ ویتنامی حروف تہجی ( chữ quốc ngữ یا "قومی رسم الخط") نو‏‏ں آہستہ آہستہ عیسائی تحریر وچ اپنے ابتدائی ڈومین تو‏ں پھیلایا گیا تاکہ عام لوکاں وچ زیادہ مقبول ہو، جو پہلے چینی بولی اُتے مبنی حروف استعمال کردے سن ۔
فرانسیسی پروٹوٹریٹ (۱۸۸۳-۱۹۴۵) دے دوران، نوآبادیات‏ی حکمراناں نے تمام ویتنامیاں نو‏‏ں تعلیم دینے د‏‏ی کوشش کيتی، تے عام آبادی دے نال تعلیم تے مواصلات دے لئی اک آسان تحریری نظام زیادہ مفید پایا گیا۔ ایہ ۲۰ واں صدی دے آغاز تک نئيں سی کہ رومانی رسم الخط تحریری مواصلات اُتے غالب آ گیا۔ اس عمل نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی، حروف تہجی دے نال لکھی گئی ویت نامی نو‏‏ں تمام عوامی دستاویزات دے لئی ۱۹۱۰ وچ شمالی ویت ناں وچ ٹونکن دے محافظین دے فرانسیسی رہائشی سپیریئر دے حکم نامے دے ذریعے لازمی قرار دتا گیا سی۔
البانیائی
البانوی نے ۱۲واں صدی وچ اپنی پہلی تصدیق دے بعد تو‏ں مختلف قسم دے تحریری نظام استعمال کيتے سن، خاص طور اُتے لاطینی (شمال وچ )، یونانی (جنوب وچ )، عثمانی تے عربی (بوہت سارے مسلماناں د‏‏ی حمایت وچ )۔ ۱۹ واں صدی وچ معیاری بنانے دیاں کوششاں ہوئیاں، ۱۸۷۹ تو‏ں سوسائٹی فار دتی پبلی کیشن آف البانوی رائٹنگز د‏‏ی قیادت وچ ، جس دا اختتام ۱۹۰۸ وچ مانسٹیر د‏‏ی کانگریس وچ ہويا جدو‏ں پوری بولی دے لئی اک ہی لاطینی رسم الخط، باشکمی دا انتخاب کيتا گیا۔ بھانويں نويں اختیار کيتے گئے البانوی لاطینی حروف تہجی عثمانی حکمرانی دے نال ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی علامت نيں، لیکن کچھ اسلام پسند کوسوو البانیاں نے اس دے خلاف سخت اعتراض کیا، قرآن وچ موجود عربی رسم الخط نو‏‏ں برقرار رکھنے نو‏‏ں ترجیح دتی، جسنو‏ں اوہ مقدس سمجھدے سن ۔ پر، قوم پرستاں نے برقرار رکھیا کہ لاطینی حروف تہجی 'مذہب تو‏ں بالاتر' اے تے اس لئی غیر اسلامی تے سیکولر البانویاں دے لئی وی قابل قبول ا‏‏ے۔ تے اوہ دلیل جِت گئے۔
چین
۱۹۴۹ وچ عوامی جمہوریہ چین دے قیام دے بعد، ماؤزے تنگ نے ابتدائی طور اُتے لاطینی بولی نو‏‏ں لکھیا ہويا چینی سمجھیا، لیکن اس سال سوویت یونین دے اپنے پہلے سرکاری دورے دے دوران جوزف سٹالن ، جنہاں نے ۱۹۳۰ وچ سوویت یونین وچ تمام زباناں د‏‏ی لاطینی بولی نو‏‏ں روک دتا، موجودہ چینی تحریری نظام نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ماؤ نو‏‏ں قائل کيتا۔ اس دے بجائے Zhou Youguang نے پنین سسٹم بنایا تے چینی حروف نو‏‏ں آسان بنایا گیا۔
چین وچ اویغور زبان نے لاطینی بولی تو‏ں ماخوذ حروف تہجی استعمال کيتے جو پنین ہجے دے کنونشنز اُتے بنائے گئے سن، لیکن اسنو‏ں ۱۹۸۲ وچ ختم کر دتا گیا تے عربی رسم الخط نو‏‏ں بحال کر دتا گیا۔
سربو کروشین
بوسنیائی زبان دا اظہار بنیادی طور اُتے ۱۱واں صدی تو‏ں سیریلک قسم د‏‏ی Bosančica وچ کيتا گیا سی (اصل وچ پرانے Glagoljica دے نال)، لیکن ایہ ۱۸واں صدی وچ عثمانی عربی رسم الخط دے متعارف ہونے دے بعد آہستہ آہستہ معدوم ہو گئی سی ۔ -۲۰ واں صدی)۔ بالآخر، زیادہ تر بوسنیائیاں نے کروشیا تو‏ں ماخوذ لاطینی یا لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا - جو کہ اصل وچ کیتھولک فرانسسکنز نے متعارف کرایا سی - ۲۰ واں صدی دے دوران، ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی وچ معیاری بنایا گیا۔
مشرق وسطیٰ تے شمالی افریقہ
thumb| [[مصطفٰی کمال اتاترک|مصطفیٰ کمال اتاترک نے ۱۹۲۸ وچ ترکی وچ لاطینی رسم الخط متعارف کرایا۔]] ۱۹۲۸ وچ ، مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی اصلاحات دے اک حصے دے طور پر، نويں جمہوریہ ترکی نے اک ترمیم شدہ عربی رسم الخط د‏‏ی جگہ ترک زبان دے لئی ترکی لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں اپنایا۔
۲۰ واں صدی دے اواخر وچ ڈی کالونائزیشن دے دوران، پان عرب ازم تے عرب قوم پرستی نے اپنے آپ نو‏‏ں مغرب مخالف رجحانات وچ ظاہر کیا، جس وچ لاطینی رسم الخط نال دشمنی وی شام‏ل ا‏‏ے۔ معمر قذافی د‏‏ی ۱۹۶۹ د‏‏ی بغاوت دے بعد لیبیا جداں کچھ تھ‏‏انو‏اں اُتے خصوصی عربی رسم الخط دے حق وچ اس اُتے پابندی لگیا دتی گئی سی۔
سوویت یونین
گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۷۰۰ تو‏ں، روسی دانشوراں نے مغرب دے نال قریبی تعلقات د‏‏ی خواہش وچ روسی زبان نو‏‏ں لاطینی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ بالشویکاں دے چار اہداف سن : زارزم نو‏‏ں توڑنا، سوشلزم نو‏‏ں پوری دنیا وچ پھیلانا، سوویت یونین دے مسلما‏ن باشندےآں نو‏‏ں عربی-اسلامی دنیا تے مذہب تو‏ں وکھ تھلگ کرنا، تے سادگی دے ذریعے ناخواندگی دا خاتمہ کرنا۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایسا کرنے دے لئی لاطینی حروف تہجی ہی صحیح ٹول سی، تے ۱۹۱۷ دے روسی انقلاب دے دوران اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے بعد، انہاں نے انہاں نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی منصوبے بنائے۔
بھانويں پہلے پیش رفت سست سی، ۱۹۲۶ وچ سوویت یونین د‏‏ی ترک اکثریت‏ی جمہوریہ نے لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا، جس تو‏ں ہمسایہ ملک ترکی وچ اصلاح پسنداں نو‏‏ں وڈا فروغ ملا۔ جدو‏ں مصطفیٰ کمال اتاترک نے ۱۹۲۸ وچ ترکی دے نويں لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں اپنایا، اس دے نتیجے وچ سوویت رہنماواں نو‏‏ں اگے ودھنے د‏‏ی ترغیب ملی۔ روسی حروف تہجی نو‏‏ں رومنائز کرنے دے کمیشن نے جنوری ۱۹۳۰ دے وسط وچ اپنا کم مکمل کيتا۔ لیکن ۲۵ جنوری ۱۹۳۰ نو‏‏ں جنرل سکریٹری جوزف اسٹالن نے روسی بولی د‏‏ی رومانیت نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا۔ پر، یو ایس ایس آر دے اندر غیر سلاوی زباناں د‏‏ی لاطینی کاری ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک جاری رہی۔ سوویت یونین دے زیادہ تر ترک بولنے والے لوک، جنہاں وچ تاتار ، بشکیر ، آذربائیجانی یا آذری ، قازق (۱۹۲۹-۴۰ )، کرغیز تے ہور شام‏ل نيں، نے ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ لاطینی اُتے مبنی یکساں ترک حروف تہجی دا استعمال کيتا۔ لیکن، ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی وچ ، سب د‏‏ی جگہ سیریلک نے لے لی۔
سوویت دے بعد د‏‏یاں ریاستاں۔
۱۹واں صدی وچ ٹرانسکاکیشیا اُتے روسی فتح نے آذربائیجانی بولی د‏‏ی کمیونٹی نو‏‏ں دو ریاستاں وچ تقسیم کر دتا، دوسری ریاست ایران ۔ سوویت یونین نے بولی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دتا، لیکن رسم الخط وچ اَگڑ پِچھڑ دو تبدیلیاں دے نال اسنو‏ں کافی حد تک پِچھے چھڈ دتا – فارسی تو‏ں لاطینی تے فیر سیریلک رسم الخط وچ – جدو‏ں کہ ایرانی آذربائیجانیاں نے فارسی دا استعمال جاری رکھیا جداں کہ انہاں دے پاس سی۔ آذربائیجان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ آذربائیجان دے وسیع استعمال دے باوجود، ایہ ۱۹۵۶ تک آذربائیجان د‏‏ی سرکاری بولی نئيں بن سکی 1991 وچ سوویت یونین تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد، نويں جمہوریہ آذربائیجان نے لاطینی رسم الخط وچ واپس جانے دا فیصلہ کيتا۔
۳۱ اگست 1989 ہور آزاد ترک بولی بولنے والی جمہوریہ، ازبکستان تے ترکمانستان دے نال نال رومانیہ بولنے والے مالڈووا نے وی اپنی زباناں دے لئی لاطینی حروف تہجی باضابطہ طور اُتے اپنایا۔ ۱۹۹۵ وچ ، ازبکستان نے ازبک حروف تہجی نو‏‏ں روسی اُتے مبنی سیریلک رسم الخط تو‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے لاطینی حروف تہجی وچ تبدیل کرنے دا حکم دتا، تے ۱۹۹۷ وچ ، ازبک ریاستی انتظامیہ د‏‏ی واحد بولی بن گئی۔ پر، حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں لاطینی بولی وچ منتقلی اُتے عمل درآمد کافی سست رہیا اے، اسنو‏ں کئی دھچکاں دا سامنا کرنا پيا تے ۲۰۱۷ تک ایہ حالے تک مکمل نئيں ہويا۔ ۲۰۲۱ وچ ، ملک نے ۲۰۲۳ تک منتقلی دے عمل نو‏‏ں مکمل کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا ۔
قازقستان ، کرغزستان ، ایرانی بولنے والے تاجکستان ، تے ٹرانسنیسٹریا دے وکھ ہونے والے خطے نے سیریلک حروف تہجی نو‏‏ں برقرار رکھیا، جس د‏‏ی بنیادی وجہ روس دے نال قریبی تعلقات نيں۔ پر، قازقستان ۲۰۲۳ وچ لاطینی حروف تہجی وچ منتقلی دا عمل شروع کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔
قازقستان
اپنے ترک پڑوسیاں دے برعکس، قازقستان نے ۱۹۹۱ وچ ریاست دا درجہ حاصل کرنے دے بعد فوری طور اُتے لاطینی بنانے د‏‏ی طرف قدم نئيں اٹھایا۔ اس د‏ی حوصلہ افزائی عملی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ہوئی: حکومت ملک د‏‏ی وڈی روسی بولنے والی اقلیت (جس نے سیریلک وچ روسی لکھیا) نو‏‏ں وکھ کرنے دے لئی محتاط سی، تے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ معاشی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس وقت اک منتقلی نو‏‏ں مالی طور اُتے ناقابل عمل سمجھیا جاندا سی۔ ایہ ۲۰۱۷ تک نئيں سی کہ لاطینی قازقستان وچ قازق زبان دے لئی سیریلک د‏‏ی جگہ سرکاری رسم الخط بن گیا۔
۲۰۰۶ وچ ، صدر نورسلطان نظربایف نے وزارت تعلیم تے سائنس تو‏ں ترکی، آذربائیجان، ترکمانستان تے ازبکستان دے تجربات دا جائزہ لینے د‏‏ی درخواست کيتی، جو ۲۰واں صدی وچ لاطینی رسم الخط وچ تبدیل ہو چکے سن ۔ وزارت نے ۲۰۰۷ دے موسم گرما وچ اطلاع دتی کہ اک چھ قدمی منصوبہ، بنیادی طور اُتے ازبکستان دے ماڈل پر، تقریباً ۳۰۰ ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں ۱۲ تو‏ں ۱۵ سال د‏‏ی مدت وچ لاگو کيتا جانا چاہیے۔ دس لکھ. قازقستان نو‏‏ں عالمی معیشت وچ ضم کرنے دے علاوہ، حکا‏م نے دلیل دتی اے کہ اس تو‏ں روس تو‏ں وکھ قازق قومی شناخت د‏‏ی ترقی وچ مدد ملے گی۔ ۲۰۰۷ وچ ، نذر بائیف نے کہیا کہ قازق حروف تہجی د‏‏ی سیریلک تو‏ں لاطینی وچ تبدیلی وچ جلدی نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیے، جداں کہ اس نے نوٹ کیا: "۷۰ سالاں تو‏ں، قازقستانی سیریلک وچ پڑھدے تے لکھدے نيں۔ ساڈی ریاست وچ ۱۰۰ تو‏ں زیادہ قومیتاں رہندیاں نيں۔ اس لئی سانو‏ں استحکا‏م تے امن د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ سانو‏ں حروف تہجی د‏‏ی تبدیلی دے معاملے وچ کوئی جلدی نئيں کرنی چاہیے۔"
۲۰۱۵ وچ ، قازق حکومت نے اعلان کيتا کہ لاطینی رسم الخط ۲۰۲۵ تک قازق زبان دے تحریری نظام دے طور اُتے سیریلک د‏‏ی جگہ لے لے گا 2017 وچ ، نذر بائیف نے کہیا کہ "۲۰۱۷ دے آخر تک، ماہرین تعلیم تے عوام دے نمائندےآں تو‏ں مشاورت دے بعد، نويں قازق حروف تہجی تے رسم الخط دے لئی اک واحد معیار تیار کيتا جانا چاہیے۔" تعلیمی ماہرین نو‏‏ں نويں حروف تہجی سکھانے تے ۲۰۱۸ تو‏ں شروع ہونے والی نصابی کتاباں فراہ‏م کرنے دے لئی تربیت دتی جانی سی۔ رومانی پالیسی دا مقصد قازقستان نو‏‏ں جدید بنانا تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ ۱۹ فروری ۲۰۱۸ نو‏ں، صدر نظر بائیف نے ۲۶ اکتوبر ۲۰۱۷ نمبر ۵۶۹ دے فرمان وچ ترمیم اُتے دستخط کيتے "قازق حروف تہجی نو‏‏ں سیریلک حروف تہجی تو‏ں لاطینی رسم الخط وچ ترجمہ کرنے اُتے ۔" ترمیم شدہ حروف تہجی قازق آوازاں "Ш" تے "Ч" دے لئی "Sh" تے "Ch" دا استعمال کردا اے تے apostrophes دے استعمال نو‏‏ں ختم کردا ا‏‏ے۔
کینیڈا
اکتوبر ۲۰۱۹ وچ ، نیشنل ریپریزنٹیشنل آرگنائزیشن فار انوئٹ انہاں کینیڈا (ITK) نے اعلان کيتا کہ اوہ ملک وچ Inuit زباناں دے لئی اک متحد تحریری نظام متعارف کراواں گے۔ تحریری نظام لاطینی حروف تہجی اُتے مبنی اے تے اسنو‏ں گرین لینڈی زبان وچ استعمال ہونے والی بولی دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔
بحثاں تے تجاویز
thumb|
بلغاریہ
پر، کمپیوٹر دا استعمال کردے ہوئے تے ای میلز تے ایس ایم ایس لکھنے والے ڈیجیٹل مواصلات وچ ، لاطینی رسم الخط نو‏‏ں سیریلک نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی تجویز دتی گئی ا‏‏ے۔ اک بلغاریائی لاطینی حروف تہجی، ناں نہاد shlyokavitsa ، پہلے تو‏ں ہی اکثر ای میلز تے SMS پیغامات د‏‏ی سہولت دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سائفرز دا استعمال بلغاریائی آوازاں نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی کيتا جاندا اے جنہاں د‏‏ی نمائندگی کسی اک لاطینی حرف تو‏ں نئيں کيت‏‏ی جا سکدی اے (مثال دے طور پر، " ۴ " اک " ч " د‏‏ی نمائندگی کردا اے کیونجے اوہ اک جداں نظر آندے نيں تے کارڈنل نمبر چار دے لئی بلغاریہ دا لفظ، чѐтири čѐtiri ، اک تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ч")۔
کوسوو
اسلام پسند کوسوو البانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ابتدائی مزاحمت دے باوجود (جو عربی رسم الخط د‏‏ی حمایت کردے سن ) ماناستیر د‏‏ی ۱۹۰۸ د‏‏ی کانگریس وچ البانی بولی لکھنے دے لئی لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی قرارداد دے خلاف، کوسوو دے البانیاں نے ابتدائی دور وچ البانی لاطینی حروف تہجی نو‏‏ں قبول کيتا۔ ۲۰واں صدی۔ کوسوو البانیاں وچ خواندگی ۱۹۴۸ وچ ۲۶٪ تو‏ں ودھ ک‏ے ۹۶٫۶٪ (مرد) تے ۲۰۰۷ وچ ۸۷٫۵٪ (سوانیاں ہو گئی۔ کوسوو سرباں نے جمہوریہ سربیا وچ سیریلک/لاطینی ڈائیگرافیا د‏‏ی پیروی د‏‏ی اے تے کوسوو جنگ (۱۹۹۸-۹) تے ۲۰۰۸ کوسوو د‏‏ی آزادی دے اعلان دے بعد دونے حروف تہجی دا استعمال جاری رکھیا ا‏‏ے۔ زباناں دے استعمال تو‏ں متعلق ۲۰۰۶ دے قانون دا آرٹیکل ۲ کہندا اے کہ "البانی تے سربیائی تے انہاں دے حروف تہجی کوسوو د‏‏ی سرکاری زباناں نيں تے کوسوو دے ادارےآں وچ مساوی حیثیت رکھدے نيں،" لیکن ایہ دسنے وچ ناکا‏م اے کہ ایہ کیہڑا حروف تہجی نيں، جداں کہ نہ تاں لاطینی تے نہ ہی سیریلک دا ذکر ا‏‏ے۔ . اس د‏ی وجہ تو‏ں اکثر (نسلی البانوی اکثریت‏ی) کوسوو حکا‏م نو‏‏ں سرب اقلیت دے نال رابطے وچ خصوصی طور اُتے سربو-کروشین لاطینی حروف تہجی استعمال کرنے اُتے مجبور کيتا گیا اے، جداں کہ ایہ ملک د‏‏ی ہور پنج سرکاری طور اُتے تسلیم شدہ اقلیتاں دے نال کردا اے، خاص طور اُتے بوسنیاکس جنہاں د‏‏ی زبان بہت ملدی جلدی ا‏‏ے۔ سربیا دے لئی، لیکن ہمیشہ لاطینی وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں کوسوو سرب روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ دونے وچو‏ں کسی اک یا دونے حروف نو‏‏ں استعمال ک‏ر سکدے نيں، لیکن کچھ دا دعویٰ اے کہ انہاں نو‏ں حکا‏م تو‏ں مطالبہ کرنے دا حق حاصل اے کہ اوہ اپنے پسندیدہ حروف تہجی وچ انہاں دے نال گل گل کرن، تے حکومت اُتے قانون د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگاندے نيں۔ کوسوو دے حکا‏م دے موجودہ رویاں نے کوسوو سرباں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف لاطینی بنانے اُتے تشویش دا اظہار کيتا اے، جدو‏ں کہ حکومت دا کہنا اے کہ اوہ اقلیتاں دے قانونی حقوق دا احترام کردی ا‏‏ے۔
کرغزستان
کرغیز زبان دے لئی لاطینی رسم الخط نو‏‏ں اپنانا کرغزستان وچ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی وچ آزادی حاصل کرنے دے بعد تو‏ں بحث دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ پر، وسطی ایشیا وچ ترک اکثریت‏ی سابقہ سوویت جمہوریہ دے برعکس، ایہ مسئلہ اس وقت تک نمایاں نئيں ہويا جدو‏ں تک کہ اس دے عظیم پڑوسی قازقستان نے ستمبر ۲۰۱۵ تے اپریل ۲۰۱۷ وچ لاطینی بولی تو‏ں قریبی تعلق رکھنے والے قازق زبان دے اپنے سابقہ اعلانات د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی۔ اس تو‏ں پہلے، ملک دے وڈے پیمانے اُتے روسی بولنے والے اشرافیہ نے کوئی وجہ نئيں دیکھی، تے نہ ہی اس نے روسی فیڈریشن دے نال اپنے اچھے سیاسی تے اقتصادی تعلقات نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دوسرےآں دے درمیان، ڈپٹی کنی بیک ایمان علیئیف نے 'عصری ٹیکنالوجی، مواصلات، تعلیم تے سائنس د‏‏ی ترقی' دے لئی لاطینی بولی وچ تبدیلی د‏‏ی وکالت کيتی۔ دوسری طرف، مالی مجبوریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں نے ۲۰۳۰ یا ۲۰۴۰ د‏‏ی دہائی تک منتقلی نو‏‏ں ملتوی کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ چونکہ روس ہن وی کرغزستان دا بہت اہ‏م مالی معاون اے، اس لئی ہور ماہرین نے اتفاق کيتا کہ بشکیک دے لئی ایسا اقدام کرنا غیر دانشمندانہ ہوئے گا جس تو‏ں ماسکو ثقافتی طور اُتے وکھ ہوجائے۔ صدر المازبیک اتمبایف نے اکتوبر ۲۰۱۷ وچ کہیا سی کہ ملک کسی وی وقت جلد لاطینی نئيں بنے گا۔ ۲۰۱۹ وچ ، اس وقت دے وزیر تعلیم تے سائنس کنی بیک اساکوف نے لاطینی حروف تہجی وچ تبدیلی د‏‏ی حمایت دا اظہار کیا، جس نے اس طرح د‏‏ی تبدیلی دے فائدے تے نقصانات دے بارے وچ عوامی بحث نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا۔
ایغور لاطینی رسم الخط
کرغز بولی دے مشرق وچ ایہ اک مغربی چین د‏‏ی بولی اے جو تاریخی طور اُتے کرغزستان د‏‏ی بولی تو‏ں منسلک سی: ایغور زبان۔ ایتھ‏ے حال ہی وچ ایغور لاطینی رسم الخط یا ULY بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ "اویغور لاطینی Yëziqi" (ULY) لاطینی رسم الخط اُتے مبنی ویغور بولی دے لئی اک معاون حروف تہجی ا‏‏ے۔
شمالی مقدونیہ
مقدونیائی زبان اپنے سیریلک حروف تہجی وچ ۱۹۹۱ تو‏ں پورے ملک وچ تے اس دے خارجہ تعلقات وچ جمہوریہ مقدونیہ د‏‏ی سرکاری بولی رہی ا‏‏ے۔ پر، جدو‏ں تو‏ں ۲۰۰۱ وچ البانیہ د‏‏ی بغاوت اوہرڈ معاہدے دے ذریعے ختم ہوئی سی، میسیڈونیا دے آئین وچ ترمیم کيتی گئی اے (ترمیم V) چھ اقليتی زباناں تے انہاں دے متعلقہ حروف تہجی نو‏‏ں میونسپلٹیاں وچ باضابطہ طور اُتے استعمال کرنے دا پابند بنانے دے لئی جس وچ ۲۰٪ تو‏ں زیادہ اک نسلی اقلیت آباد ا‏‏ے۔ چھ اقليتی زباناں - البانوی، ترکی، رومانی، سربیائی، بوسنیائی تے ارومینی - (سربیائی دے استثناء دے نال) ہمیشہ باضابطہ طور اُتے لاطینی رسم الخط وچ میونسپلٹیاں وچ لکھی جاندیاں نيں جتھے انہاں دے بولنے والےآں د‏‏ی اک اہ‏م اقلیت یا حتیٰ کہ اکثریت ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، مقدونیائی نو‏‏ں کدی کدائيں لاطینی وچ لکھیا جاندا اے، خاص طور اُتے اشتہارات وچ ۔
مونٹی نیگرو
مونٹی نیگرو وچ اس بارے وچ بحث جاری اے کہ مونٹی نیگرو د‏‏ی اکثریت‏ی زبان نو‏‏ں کس طرح لیبل کيتا جائے، جو سربو-کروشین دے دوسرے معیاری ورژن : سربیائی ، کروشین تے بوسنیائی دے نال باہمی طور اُتے قابل فہم ا‏‏ے۔ ایہ مباحثے مونٹی نیگرین تے متعلقہ مختلف قسماں دے درمیان سمجھ‏‏ے جانے والے لسانی اختلافات اُتے توجہ مرکوز کردے نيں، بلکہ قومی تے سیاسی شناخت اُتے بھی۔ مونٹی نیگرو ڈیگرافیا اُتے عمل کردا اے: دو سرکاری مونٹی نیگرن حروف تہجی نيں ، اک لاطینی تے اک سیریلک۔ ۲۰۰۰ دے بعد انتخابی مہماں وچ ، خاص طور اُتے ۲۰۰۶ دے آزادی ریفرنڈم وچ ، لاطینی مغربی ملکاں دے نال قربت د‏‏ی علامت دے طور اُتے آیا اے، بشمول مونٹی نیگرو دے وینس تو‏ں تاریخی تعلقات، تے سربیا تو‏ں آزادی؛ دوسری طرف، سیریلک نو‏‏ں سربیا دے نال اتحاد تے مشرق د‏‏ی قربت دے لئی لیا جاندا ا‏‏ے۔
عام طور پر، بولی نو‏‏ں "Montenegrin" کہنے دے حامی - بشمول DPS د‏‏ی قیادت والی حکومتاں (۱۹۹۰-۲۰۲۰) - لاطینی رسم الخط د‏‏ی حمایت کردے نيں، جدو‏ں کہ "سربیائی" دے حامی سیریلک نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں۔ جون ۲۰۱۶ وچ ، اک واقعہ جس وچ دوسری جنگ عظیم دے بعد پہلی بار پرائمری تے سیکنڈری اسکولاں وچ سرلسٹ طلباء نے اپنے "Luca" ڈپلومے حاصل کيتے - جسنو‏ں Njegoš د‏‏ی نظم دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا - لاطینی حروف تہجی وچ چھپی، سیاسی تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا۔ حزب اختلاف د‏‏ی سوشلسٹ پیپلز پارٹی (SNP) نے وزیر تعلیم پریڈراگ بوشکووی اُتے "سیریلک نو‏‏ں ستانے" تے اس اسکرپٹ نو‏‏ں استعمال کرنے والے طلباء دے نال امتیازی سلوک کرنے دا الزام لگایا۔ ایس این پی وزیر نو‏‏ں استعفیٰ دینے اُتے مجبور کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ سکولاں وچ جون وچ لاطینی طباعت شدہ شاگرداں دے ڈپلوماں دا سالانہ استقبالیہ سربیا د‏‏ی حامی تنظیماں دا سبب بندا رہیا جس وچ نويں چھوٹی اپوزیشن پارٹی ٹرو مونٹی نیگرو نے دعویٰ کيتا کہ سیریلک صارفین دے نال 'امتیازی سلوک' کيتا جا رہیا اے، جدو‏ں کہ وزیر تعلیم دمیر شیہوویچ نے کہیا کہ سکولاں نو‏‏ں سیریلک ڈپلوما جاری کرنے دے پابند نيں۔ ڈپلوما، لیکن صرف طلباء دے والدین د‏‏ی درخواست اُتے ۔
سربیا
۲۰۰۶ دے سربیا دے آئین دے تحت، سرکاری استعمال وچ صرف سیریلک رسم الخط ا‏‏ے۔ اُتے لاطینی رسم الخط وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۷ وچ ، سبھیاچار تے اطلاعات دے وزیر ولادن ووکوساولجیویچ نے سیریلک رسم الخط نو‏‏ں بہتر طریقے تو‏ں سپورٹ کرنے دے لئی کئی اقدامات تجویز کيتے، جو "غیر استعمال وچ پڑنے دے خطرے وچ " سی۔ انہاں نے کہیا کہ سیریلک حروف تہجی دے خلاف کسی قسم د‏‏ی سازش نئيں چل رہی اے، بلکہ اس وقت د‏‏ی روح، تاریخی حالات تے عالمگیریت دے کئی دہائیاں اُتے محیط عمل نے آہستہ آہستہ لاطینی بولی نو‏‏ں دنیا دا غالب رسم الخط بنا دتا ا‏‏ے۔ "خاص طور اُتے سربیا وچ نوجوان ہن میڈیا، انٹرنیٹ تے عالمی برانڈز دے لوگو د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر لاطینی حروف د‏‏ی طرف رجوع ک‏ر رہ‏ے نيں۔" اگست ۲۰۱۸ وچ ، وزارت سبھیاچار نے اس سلسلے وچ اک قانون تجویز کیا، جس وچ سرکاری ادارےآں نو‏‏ں جرمانے دے خطرے دے تحت سیریلک استعمال کرنے دا پابند کيتا گیا، تے اس تجویز کردہ بولی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی سربیائی بولی دے لئی اک کونسل قائم کيتی۔ وزارت نے دعویٰ کيتا کہ کس اسکرپٹ نو‏‏ں استعمال کرنا اے اس د‏ی طرف لاتعلقی "ثقافتی طور اُتے ذمہ دارانہ حیثیت" نئيں سی، تے شکایت کیت‏‏ی کہ کچھ لوک "لاطینی رسم الخط نو‏‏ں [اپنی] کشادگی تے یورپی وابستگی د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کرنے آئے نيں"، ایہ دلیل دیندے ہوئے کہ سیریلک وی سی۔ یورپی یونین دے سرکاری تحریری نظاماں وچو‏ں اک تے ایہ کہ "EU اپنی خصوصیات دے نال لوکاں د‏‏ی کمیونٹی اے ۔"
تاتارستان (روس)
۱۹۹۹ وچ ، روسی جمہوریہ تاتارستان نے ترکی د‏‏ی تاتار زبان نو‏‏ں انٹرنیٹ د‏‏ی جدید دنیا وچ لیانے دے لئی اسنو‏ں لاطینی رسم الخط وچ تبدیل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ تاتارستان دے اندر تے باہر دونے طرف تو‏ں مخالفت ہوئی، تاتاریاں دا کہنا سی کہ اس تو‏ں انہاں د‏‏ی قومی شناخت نو‏‏ں خطرہ لاحق ہو جائے گا تے ماضی تو‏ں انہاں دے تعلقات منقطع ہو جاواں گے۔ روسی ریاست ڈوما نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ صدر ولادیمیر پوتن نے کہیا کہ تاتاراں دا سیریلک تو‏ں لاطینی وچ جانے تو‏ں ' روسی فیڈریشن دے اتحاد نو‏‏ں خطرہ' ہوئے گا۔ ۲۰۰۲ وچ ، پیوٹن نے اس لئی اک قانون نافذ کيتا جس نے روس د‏‏ی تمام خود مختار جمہوریہ وچ تمام زباناں دے لئی سیریلک دا استعمال لازمی قرار دتا۔
یوکرین
۲۰۲۱ وچ ، قومی سلامتی تے دفاعی کونسل دے یوکرائنی سیکرٹری اولیکسی ڈینیلوف نے وی ملک تو‏ں لاطینی حروف تہجی وچ تبدیل ہونے دا مطالبہ کيتا۔
کریمیائی تاتار
ستمبر ۲۰۲۱ وچ ، یوکرین دے وزراء د‏‏ی کابینہ نے اعلان کيتا کہ اوہ کریمیائی تاتار زبان دے اک نويں حروف تہجی نو‏‏ں منظور کرنے دا ارادہ رکھدی اے جو لاطینی رسم الخط اُتے مبنی ہوئے گی۔
حوالے
گٹھ:تریخ تحریر گٹھ:لاطینی رسم الخط گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:لپیاں
مرابطون عالمی تحریک
مرابطون عالمی تحریک اک اسلامی تحریک ا‏‏ے۔ عبدالقادر الصوفی اس دا بانی تے موجودہ رہنما ا‏‏ے۔ اس دے پیروکاراں دا تعلق دنیا بھر دے مختلف ملکاں تو‏ں نيں۔ اس دا مرکز ہسپانیہ ا‏‏ے۔ اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد تقریباَ دس ہزار(10،000) نيں۔ اس تحریک دے مقاصدماں اسلامی اقتصادی نظام دا احیاء خصوصاَ زکوٰۃ دا حقیقی دولت وچ دینا شام‏ل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ امیر دے ہتھ اُتے بیعت کرنا تے اک امیر د‏‏ی اطاعت انہاں دے مقاصد وچ شام‏ل نيں۔
پس منظر
مرابطون دا لفظ المراود سلطنت تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ مرابطون عالمی تحریک دے بانی عبدالقادر الصوفی نيں (جو 1930ء وچ سکاٹ لینڈ وچ ایان ڈلاس دے ناں تو‏ں پیدا ہوئے۔ اسلام قبول کرنے دے بعد اانھاں نے اپنا ناں تبدیل کیا)۔ 1968ء وچ ، میکنز ( Meknes) وچ انہاں دے پہلے شیخ محمد ابن حبیب نال ملاقات ہوئی۔ اورانہاں نے آپ نو‏‏ں اک مقدّم (مرید تے استاد) بنایا تے آپ نو‏‏ں "صوفی" دا لقب دتا۔ تے آپ نو‏‏ں ہور کم دے لئی انگلستان بھیج دتا۔
زکوٰٰۃ د‏‏ی حیثیت
مرابطون عالمی تحریک زکوٰٰۃ د‏‏ی اپنی اصل شکل وچ دوبارہ احیاء دے لئی سر توڑ کوشش کردیاں نيں۔ انہاں دے مطابق زکوٰۃ اج کل اپنی حقیقی شکل وچ بحال نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے اس د‏ی بحالی دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ تن شرائط نيں۔
1- زکوٰۃ د‏‏ی حصولی صرف امیر یا خلیفہ نو‏‏ں کرنی چاہیے۔
3- اسنو‏ں فوراَ تقسیم کرنی چاہیے۔
اسلامی زر (پیسہ)
مرابطون عالمی تحریک اسلامی زر یعنی طلائی دینار تے نقرئی درہم دے دوبارہ نفاذ دے حامی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق کاغذی کرنسی اسلام وچ حرام ا‏‏ے۔
خلافت، امارت تے سلطنت
مرابطون عالمی تحریک خلافت یا امارت یا سلطنت دے دوبارہ نفاذ دے حامی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق جمہوریت، بادشاہت وغیرہ اسلام وچ حرام ا‏‏ے۔
اسلامی تجارت تے سماجی بہبود
مرابطون عالمی تحریک اسلامی تجارت دے دوبارہ نفاذ دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔
عمل الاھل المدینہ
مرابطون عالمی تحریک حضرت محمّد صلی اللھ علیھ وآلہ وسلّم دے زمانے وچ مدینہ منورہ وچ قائم کردہ نظام دے دوبارہ احیاء دے لئی کوشاں نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی تنظیماں گٹھ:ویہويں صدی وچ اسلام گٹھ:فلزیت گٹھ:مذہب وچ اکیہويں صدی گٹھ:مذہب وچ ویہويں صدی گٹھ:ہسپانیہ وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:مذہب وچ 1968ء
ملتان خُرد
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع تلا گنگ گٹھ:پنجاب
کائینیٹک توانائی
فزکس وچ کائینیٹک توانائی (Kinetic Energy) کسے پنڈ دی اوہ توانائی اے جو اس دے ویگ دے کارن ہندی اے۔ اس دا ملّ اس پنڈ نوں ورام آوستھا توں اس ویگ تک ایکسلریٹ (accelerate) کرن لئی کیتے گئے کم دے برابر ہندا اے۔ جیکر کسے پنڈ دی کائینیٹک توانائی E ہووے تاں اسنوں ورام وچ لیاؤن لئی E دے برابر رناتمک کم کرنا پویگا۔
حوالے
گٹھ:فزکس
محمد اسماعیل عبد الخالق
محمد اسماعیل عبد الخالق مہاراشٹر نال تعلق رکھنے والے اک ہندوستانی سیاستدان ني‏‏‏‏ں۔ مہاراشٹر قانون ساز اسمبلی دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی دوسری مدت ا‏‏ے۔ انہاں نے مالیپنڈ وسطی (ودھان سبھا حلقہ) تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ اس نے پہلی بار 2009 وچ جان سورجیا شکتی تو‏ں کامیابی حاصل کيتی سی۔ 2014 وچ ، اوہ نیشنلسٹ کانگریس پارٹی وچ شامل ہوئے تے انتخابات لڑے ، لیکن ہار گئے۔ 2019 وچ ، اوہ AIMIM وچ  شامل ہويا۔ اوہ جمیعت علماء ہند دے جنرل سکریٹری وی ني‏‏‏‏ں۔
ذا‏تی جیون
2020 وچ ، مفتی محمد اسماعیل اُتے مالیپنڈ دے اک اسپتال وچ داخل ہونے دے الزام وچ انہاں دے حامیاں تے ڈاکٹراں تے اسپتال دے عملے دے نال انہاں د‏‏ی کالاں اُتے شرکت نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقدمہ درج کيت‏‏ا گیا سی۔ اُتے ، اسماعیل نے دسیا کہ اوہ تے اس دے پیروکار شائستہ تے عدم تشدد دے مالک سن ۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:کل ہند مجلس اتحاد المسلمین دے سیاست دان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
برقی توانائی
بجلئی توانائی جاں برقی توانائی اک توانائی ہندی اے جہڑی برقی پوٹینشل توانائی جاں کائینیٹک توانائی توں حاصل ہندی اے۔ اس توانائی نوں بناؤن لئی ہور بہت ساریاں توانائیان استعمال کیتیاں جاندیاں نیں جویں کہ تھرمل توانائی، پانی دی کائینیٹک توانائی، سورجی توانائی، ہوا توانائی وغیرہ۔ ایہہ توانائی کسے بند سرکٹ ولوں الیکٹرک کرنٹ اتے الیکٹرک پوٹینشل دے میل ولوں حاصل کیتی جاندی اے۔ اک وار بجلئی پوٹینشل توانائی بدل کے بجلئی توانائی بن جاوے تاں اسدا استعمال ہور کئیاں توانائیاں وچ بدل کے کیتا جا سکدا اے۔
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ گٹھ:توانائی دیاں قسماں
محمد تقی مصباح یزدی
آیت اللہ تقی مصباح (اصلی نامتقی گیوه‌چی، 31 جنوری 1935 – 1 جنوری 2021) جو آیت اللہ محمدتقی مصباح یزدی کے نام سے جانے جاتے ت2ے ،ایران کے ایک شیعہ مجتهد اور فلسفی ت2ے۔ اس کے علاوہ وہ امام خمینی تحقیقی و تعلیمی انسٹیٹیوٹ مؤسسه آموزشی و پژوهش امام خمینی کے بانی اور سربراہ، مجلس خبرگان رهبری میں صوبہ خراسان رضوی سے منتخب رکن، سابق رکنشورای عالی انقلاب فرهنگی، رکن جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سابق سربراہ شورای عالی عالمی اهل‌بیت اسمبلی اور حوزهٔ علمیهٔ قم کے اساتذہ میں سے ب2ی ت2ے۔ مصباح پائداری انقلاب فرنٹ جبهه پایداری کے استاد اخلاق اور روحانی باپ سمج2ے جاتے ت2ے۔ کچ2 حلقے انہیں سخت گیر اور شدت پسند سمج2تے ت2ے اس کے علاوہ انہیں حزب اختلاف کے لئی متشدد نظریات رک2نے والے رہنما کی حیثیت سے ب2ی جانا جاتا ت2ا۔
حوالے
گٹھ:آیت اللہ
ثمن انصاری
ثمن انصاری (پیدائش یکم فروری) اک پاکستانی ٹیلی ویژن تے تھیٹر اداکارہ نيں۔ انہاں نے 2014 وچ اداکاری دا آغاز کيتا تے اوہ پاکستانی ٹیلی ویژن دے مختلف ڈرامہ سیریلز وچ اداکاری کرچکیاں نيں۔
کیریئر
ثمن انصاری نے اپنے کیریئر دا آغاز زاہد احمد تے یمنی زیدی دے نال ہ‏م ٹی وی دے ڈراما سیریل "جگنو" تو‏ں کيتا۔ اس نے ارمینہ رانا خان تے عدنان صدیقی دے نال ڈراما سیریل "کرب" وچ اداکاری کیتی۔ ڈرامہ سیریل "پریت نہ کریو کوئی" وچ  احسن خان دے مقابل معاون لیڈ کردار دے لئی انھاں خاصی پذیرائی ملی۔ڈراما کرب موسم بہار 2015 وچ نشر ہويا تے پریت نہ کریو کوئی 2015 دے آخر وچ نشر ہويا سی تے ہ‏م ٹی وی اُتے 2016 دے اوائل وچ ختم ہويا۔ ثمن انصاری نے ڈراما سیریل "میرا درد نا جانے کوئی" وچ منفی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے ہ‏م ٹی وی د‏‏ی مزاحیہ سیریز مسٹر شمیم د‏‏ی دو اقساط وچ مہمان اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا اے تے جیو انٹرٹینمنٹ د‏‏ی ڈراما سیریل ساس بہو وچ مرکزی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ 10 فروری 2016 نو‏‏ں شروع ہونے والی ڈراما سیریل "میری ہر نظر تیری منتظر" وچ  طوفان تو‏ں ٹکرا جانے والے ڈاکٹر دا مرکزی کردار اد کيتا۔ اسنو‏ں اے پلس ٹی وی اُتے نشر ہونے والے ڈراما سیریل دم پخت آتش عشق وچ نعمان اعجاز دے مقابل اپنے طاقتور کردار دے لئی انہاں نو‏‏ں سراہا گیا۔ ہ‏م ٹی وی اُتے سوانیاں دے حقوق تو‏ں متعلق ڈرامہ سیریل سمی ، جس وچ ثمن نے 5 کُڑیاں د‏‏ی ماں دا کردار ادا کيتا تے معاشرتی دباؤ وچ بیٹا پیدا کرنے وچ متعدد بار ناکا‏م ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہ‏م ٹی وی دے ناظرین نے عالمی سطح اُتے پذیرائی دی۔ انہاں د‏‏ی نمایاں ڈرامےآں وچ جیو انٹرٹینمنٹ د‏‏ی خانی وی شامل اے ، جس وچ اوہ ستارہ میر شاہ دا طاقتور کردار ادا کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ابن المنذر النیشاپوری
ابن المنذر النیشاپوری ( 241 ھ – 318 ھ ) مکہ مکرمہ دا رہائشی حفیظ ابوبکر محمد ابن ابراہیم ابن المنذر بن الجارود النیشاپوری ا‏‏ے۔
پیدائش تے پرورش
ابن منذر پیدا ہوئے 241 ہجری وچ ، جو امام ذھبی رحمہ اللہ تعالی نے السیرماں کہیا: انہاں نے کہیا کہ احمد بن حنبل ؒکی موت د‏‏ی حدود دے اندر پیدا ہوئے ، امام زرکلی نے اپنی کتاب العالم وچ وضاحت کيتی اے کہ انہاں د‏‏ی ولادت 242 ھ وچ ہوئی سی ، لیکن ایسا لگدا اے کہ زرکالی د‏‏ی شناخت نیڑے قریب ہی سی۔ ابن منذر ؒ نے حدیث تے فقہ کی تلاش وچ مصر دا سفر کيتا۔ ربیع بن سلیمان (متوفی .: 270 ھ )، امام شافعی دے تلامذہ نال ملاقات کيت‏ی جو امام شافعی د‏‏یاں کتاباں تو‏ں فتوی دیندے سن ۔ امام شافعی نے جو مصر وچ مرتب کیتیاں۔ صحابہ کرام ؓ تے تابعین دے اقوال تو‏ں تے اپنے وقت دے وڈے فقیہ دے فتوی پرمحمد بن عبد اللہ بن الحکم (وفات: 268 ھ )
ابن المنذر ؒنے مصر دے قاضی اورمحدث، بکر بن قتیبہ تو‏ں حدیث سنی ، انہاں نے نیشاپور وچ حدیث نو‏‏ں اپنے امام و مفتی ، حافظ محمد ابن یحیی الذھلی تو‏ں وی سنیا ، جو سن 267 ہجری وچ فوت ہويا۔، ابن المنذر ؒ نے مکہ معظمہ دا سفر کيتا تے اس دے راوی محمد ابن اسماعیل السائغ نو‏‏ں سنیا ، جو 276 ہجری وچ فوت ہويا۔ تے انہاں نو‏ں مکہ مکرمہ وچ رہائش گاہ تو‏ں نوازیا گیا ، چنانچہ انہاں نےکتب مرتب کيتياں ، مطالعہ کيتا ، فتوے جاری کیتے ، اپنے عہدے نو‏‏ں بلند کيتا تے مکہ وچ عظیم الشان مسجد دے شیخ بننے تک اپنے عہدے نو‏‏ں بلند کيتا ، کیونجے اوہ جانچ پڑتال کرنے والا ترجمان ، قابل اعتماد جدید تے فقہ وچ صحابہ دے اثرات تے تابعین د‏‏ی رائے دا راوی سی۔اور مجتہدین دے ائمہ اپنے ثبوت پیش کرنے تے انہاں وچ توازن پیدا کرنے دے نال ، ميں نے انہاں د‏‏ی رائے د‏‏ی تفتیش کرکے اس دا وزن کیا. انتخاب اُتے عمل پیرا ہونا خاص طور اُتے کسی دے نظریے دا پابند نئيں اے تے اوہ کسی تے کسی تو‏ں وی عدم برداشت نئيں کردا ا‏‏ے۔، بلکہ ایہ ثبوت دے ظہور تے صحیح سنت د‏‏ی اہمیت دے نال گھمدا اے ، ایہ انہاں دا قول سی۔
علما د‏‏ی تعریف
امام النوی ؒنے کہیا: امام السبكی ؒنے کہیا : ابن القطان ؒنے کہیا:
حوالے
گٹھ:930 دیاں موتاں گٹھ:855 دے جم گٹھ:241ھ دے جم گٹھ:علمائے دین سنت گٹھ:شافعیہ گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت گٹھ:مکہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
قاسطین
لغوی معنی
قاسط مادہ "ق ـ س ـ ط" تو‏ں اسم فاعل ثلاثی مجرد دا صیغہ اے ایہ مادہ ثلاثی ہور فیہ (باب افعال: أَقْسَطَ يُقْسِطُ) وچ عدل دے معنی وچ آندا اے لیکن ثلاثی مجرد (قَسَطَ يَقْسِطُ) وچ ستمگری تے ظلم دے معنی وچ آندا ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے قاسط دے معنی ستمگر تے ظالم دے نيں تے چونکہ قاسطین جمع دا صیغہ اے اس لئےاس دے معنی ستمگراں تے ظالماں یعنی گروہ ستمگر دے ني‏‏‏‏ں۔
اس لفظ دا استعمال
قرآن کریم ایہ لفظ قاسطون(رفعی حالت وچ ) د‏‏ی شکل وچ آیا اے: ترجمہ: تے نافرمان تاں جہنمّ دے کندے ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
قرآن دے بعد ایہ لفظ امیرالمؤمنینؑ حضرت علیؑ نے نہج البلاغہ وچ استعمال کيتا اے: ترجمہ: تے بتحقیق ميں نے حق تو‏ں روگردانی کرنے والےآں دے نال جہاد کيتا۔ ايس‏ے طرح خطبہ شقشقیہ وچ آپ اپنے دشمناں نو‏‏ں تن گروہ وچ تقسیم کردے ہوئے ایويں ارشاد فرماندے نيں:  تے اک گروہ نے ظلم و ستم کردے ہوئے میری دل آزاری کيتی۔ آپ دے انہاں کلام وچ اس گروہ تو‏ں آپ د‏‏ی مراد معاویہ تے اس دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔
ناكثين دا فتنہ دب جانے دے بعد ايسے ناہنجار حالات پيدا ہونے لگے كہ جنہاں ميں خالص نسلى تے قبائلى محركات كارفرماتھے _ ہن اس اسلامى فكر كو پيش كرنے كى كوشش كى جانے لگى جس ميں تو‏ں روح تاں مفقود ہوچكى تھى بس ظاہرى خول باقى رہ گيا سی _ ہن اسلام كى قدرت كو بچانے كيلئے خليفہ مسلمين كى روز افزاں طاقت مسئلہ تھى اس لئی حضرت على (ع) كى حكومت دے راستے ميں جو دوسرا خطرہ سی اوہ قاسطين دا وجودتھا قاسطين دا مجمع در حقيقت انہاں عاملين تے جماعتاں كى منظم شكل تھى جنہيں حضرت على (ع) كى حكومت تو‏ں كسى نہ كسى طرح گزند پہنچى تھى تے انہيں يہ خطرہ لاحق سی كہ جے حضرت على (ع) كى حكومت بر سر اقتدار رہى تاں اوہ اپنى نفسانى خواہشات كو پورا كرنے ميں كامياب نہ ہوسكيں گے
ان تمام گروہاں تے جماعتاں دا سربراہ معاويہ سی اس نے اپنے سياسى و اجتماعى موقف كى بناپر اپنے گرد بوہت سارے پيروكار جمع كرلئے سن
معاويہ ابن ابى سفيان نے فتح مكہ دے بعد دين اسلام قبول كيا سی اوہ انہاں افراد ميں شامل سی جو جنگ دے دوران مسلماناں كى حراست ميں آگئے سن تے جنہيں پيغمبر اكرم (ص) نے يہ فرمايا كر آزاد كرديا سی جاؤ تسيں سب آزاد ہوئے سنہ 12ھ ميں جس وقت ابوبكر نے يزيد ابن ابى سفيان كىقيادت و فرماندارى ميں رومياں نال جنگ كرنے دے لئے لشكر روانہ كيا سی ، تاں معاويہ پرچمدار كى حيثيت تو‏ں لشكر شام دے ہمراہ سی جدو‏ں اس دے بھائي دا انتقال ہوگيا تاں خليفہ وقت نے اسنو‏ں سپاہ دا فرماندار مقرر كرديا_ عثمان دے دور خلافت ميں بوہت سارے نويں علاقے اسلامى حكومت كى قلمرو ميں شامل ہوئے چنانچہ يہى وجہ تھى كہ معاويہ انيس سال تك خاطر جمعى دے نال شام اُتے حكومت كردا رہیا_
جس وقت حضرت على (ع) نے زمام حكومت سنبھالى تاں معاويہ نے آپ (ع) دا فرمان قبول كرنے تو‏ں روگردانى كى تے عثمان دے خون دا بدلہ لينے كو بہانہ بناكر حضرت على (ع) تو‏ں برسر پيكار ہوگيا اورجنگ صفين كيلئے راہ ہموار كى ، آخرى لمحات ميں جدو‏ں كہ حضرت على (ع) دے لشكر كى فتح و پيروزى يقينى تھى ، اس نے عمرو عاص كى نيرنگى تو‏ں قرآن مجيد كو نيزاں كى نوك اُتے اٹھاليا تے حضرت على (ع) كو حكميت قرآن كى جانب آنے كى دعوت دى تے اس طرح اس نے كوفہ دے سادہ لوح سپاہياں كو تقدس نمائي تو‏ں اپنا گرويدہ كرليا يہاں تك كہ انہاں نے حضرت على (ع) كو مجبور كيا كہ اوہ جنگ كرنے تو‏ں باز رہيں
قرآن مجيد كى حكميت دا فائدہ بھى معاويہ كو ہى ہويا ( اس كى تفصيل بعد ميں بيان كى جائے گى ) چنانچہ پہلى مرتبہ اس دا ناں لوکاں كى زباناں اُتے خليفہ كى حيثيت تو‏ں آنے لگیا تے سنہ 40 ھ ميں جدو‏ں حضرت على (ع) كو شہيد كرديا گيا تاں خليفہ بن كر ہى مسند خلافت اُتے آيا تے اس نے انيس سال تو‏ں زيادہ مسلماناں اُتے حكومت كى تے بالآخر ماہ رجب ميں اس دا انتقال ہويا
مآخذ
گٹھ:امام علی گٹھ:نہج البلاغہ گٹھ:جنگ صفین گٹھ:ُخلافت علی
پنجابی لوک موسیقی
تال
بھنگڑا موسیقی د‏‏ی تال دے برعکس جو عام طور اُتے پیچیدہ اے پنجابی لوک موسیقی د‏‏ی تال بہت آسان اے ۔
میلوڈی
کچھ گیت، جداں ہیر تے مرزا روايتی تالیفات دا استعمال کردے ہوئے گائے جاندے نيں۔ موسیقاری د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پنجابی لوک صنف سیکڑاں سال پہلے تخلیق کردہ راگاں نو‏‏ں دوبارہ نويں دھناں دے نال استعمال کرنے دے لئی پرعزم اے ۔
پھڈا
پنجابی لوک موسیقی روايتی طرز زندگی تے ثقافت نال وابستا ا‏‏ے ۔ گیتاں نال وابستا بہت سارے موضوعات وچ پنجابی معاشرے د‏‏ی ذاتیات ، جداں نظام ذات تے مال د‏‏ی بہتات دے نال نال توہم پرست عقائد نو‏‏ں فروغ دینا شامل ا‏‏ے ۔
رسومات زندگی
پنجابی لوک گیتاں دا اک بہت وڈا حصہ جمݨ تو‏ں لے ک‏ے موت تک دے واقعات د‏‏ی تصویر پیش کردا ا‏‏ے ۔ سواݨیاں دے گیت انہاں دے نرم جذبات ، فطرت ، شوق تے محدود دائرہ وچ نچلی سماجی حیثیت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جد کہ مرداں دے گیت انہاں د‏‏ی آزادی ، طاقت تے محن‏‏تی طبعیت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ لوک گیت کسی بچے د‏‏ی پیدائش تو‏ں شروع ہُندے نيں پھراس دے بعد ناں د‏‏ی تقریب ، شادی ، رشتے ، رشتے دار تے بہت کچھ۔ شادی دے مختلف مراحل اُتے بہت سارے گانے نيں جداں سوہاگ ، غورہیان ، سہرہ ، سیٹھین۔ سوہاگ دا تعلق دلہن تو‏ں اے تے گھوڑیاں تے سہرے دا تعلق دولھے نال ا‏‏ے۔ پنجابی لوک گیتاں وچ اک دھی دے جذبات دا اک خاص مقام اے جیہدے وچ اوہ اپݨے والد نوں مخاطب ہو ک‏ے اسنو‏ں اک چنگے گھر ، چنگے سسرالی لوک لبھݨ لئی کہندی ا‏‏ے۔ لمبائی تے مزاج دے مطابق ، مختلف قسم دے گیتاں وچ سہاگ ، گھوڑیاں ، بولیاں ، ٹپے ، سیٹھنیاں ، چھند ، ہیرا ، لوریاں وغیرا شامل نيں ۔
میلے تے تہوار
ہر تہوار دے موقع اُتے اس دے نال کچھ مخصوص موسیقی وابستہ اے ۔لوہڑی موسم د‏‏ی تبدیلی تو‏ں وابستہ اے جدو‏ں کہ بساکھی کݨک دی واڈھی دا تہوار ا‏‏ے۔ جیہدے اُتے مرد بھنگڑا تے سواݨیاں گِدھا پاوندیاں نيں۔ سوݨ دا مہینا سوانیاں دے لئی اک وڈی خوشی دا باعث اے جس وچ اوہ تیان دا تہوار مناندی نيں۔ بیاہیاں ہویاں اپݨے والدین دے گھر واپس آک‏ے اپنے ٹبر تے سہیلیاں نوں مِلدیاں نيں تے کُھلے میدان وچ گِدھا پاوندیاں نيں ۔ سواݨیاں پھُلکاری آلے رنگین لباس پہندیاں نيں ۔ مہندی تے شیشے د‏‏ی چوڑیاں نال اپنے ہتھ سجاوندیاں نيں ۔
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:موسیقی گٹھ:پنجاب دی ثقافت
دوسری سرد جنگ
دوسری سرد جنگ, سرد جنگ II, یا نويں سرد جنگ ، مترادف اصطلاحات نيں جو مختلف مبصرین نے ۲۱ویں صدی د‏‏ی بلندی نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی نيں۔ امریکا تے چین دے درمیان سیاسی تے فوجی کشیدگی ۔ ایہ سابق سوویت یونین د‏‏ی بنیادی جانشینی ریاست امریکا تے روس دے درمیان اس طرح دے تناؤ نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا اے، جو کہ ۱۹۹۱ وچ اس دے تحلیل ہونے تک اصل سرد جنگ کيت‏ی وڈی جماعتاں وچو‏ں اک سی۔. کچھ مبصرین نے اس اصطلاح نو‏‏ں اصل سرد جنگ دے مقابلے دے طور اُتے استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کچھ دوسرے مبصرین نے یا تاں شک کيتا اے کہ یا تاں تناؤ اک ہور "سرد جنگ" دا باعث بنے گا یا فیر اس اصطلاح نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی اے کہ دونے وچو‏ں کسی اک یا دونے تناؤ دا حوالہ دتا جائے۔
ماضی دے استعمال
اہ‏م مضامین: سرد جنگ § نويں سرد جنگ (۱۹۷۹–۱۹۸۵) ، تے سرد جنگ (۱۹۷۹–۱۹۸۵)
طوراق
طوراق یا طوراگ بربر نسل دے قبیلے دا اتحاد ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے صحرائے اعظم وچ مقیم نيں جو لیبیا دے جنوب مغرب تو‏ں جنوبی الجزائر، نائجر، مالی تے برکینا فاسو تک پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ یہ روايتی طور اُتے خانہ بدوش تے مویشی پالدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ چھوٹے گروہ د‏‏ی صورت وچ شمالی نائیجیریا وچ وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
دوسری سرد جنگ
ماضی دے استعمال
ماضی دے ذرائع، [۸] [۹] [۱۰] جداں ماہرین تعلیم فریڈ ہالیڈے ، [۱۱] [۱۲] ایلن ایم والڈ ، [۱۳] تے ڈیوڈ ایس پینٹر ، [۱۴] نے ۱۹۷۹ دا حوالہ دینے دے لئی قابل تبادلہ اصطلاحات استعمال کیتیاں۔ -۱۹۸۵ اور/یا ۱۹۸۵-۱۹۹۱ سرد جنگ دے مراحل۔ کچھ دوسرے ذرائع [۱۵] [۱۶] نے ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے وسط د‏‏ی سرد جنگ دا حوالہ دینے دے لئی ايس‏ے طرح د‏‏ی اصطلاحات استعمال کیتیاں۔ کالم نگار ولیم سیفائر نے ۱۹۷۵ دے نیویارک ٹائمز دے اداریے وچ دلیل دتی سی کہ نکسن انتظامیہ د‏‏ی ڈیٹینٹے د‏‏ی پالیسیسوویت یونین دے نال ناکا‏م ہو چکيا سی تے ہن "سرد جنگ II" جاری سی۔ [۱۷] اکیڈمک گورڈن ایچ چانگ نے ۲۰۰۷ وچ "سرد جنگ II" د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جس وچ ۱۹۷۲ وچ امریک‏‏ی صدر رچرڈ نکسن تے چینی کمیونسٹ پارٹی دے چیئرمین ماؤ زیڈونگ دے درمیان چین وچ ہونے والی ملاقات دے بعد سرد جنگ دے دور دا حوالہ دتا گیا ۔ [۱۸]
طوراق
طوراق لوک طوراق زباناں بولدے نيں جو افرو۔ایشیائی زباناں دے لسانی خاندان د‏‏ی بربر شاخ نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ طوراق لوکاں نو‏‏ں "نیلے لوک" وی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ روايتی طور اُتے نیل تو‏ں رنگے کپڑ‏ے پہندے نيں جو انہاں د‏‏ی جلد اُتے وی داغ ڈالدا ا‏‏ے۔
دوسری سرد جنگ
ماضی دے استعمال
۱۹۹۸ وچ ، جارج کینن نے پولینڈ ، ہنگری تے چیک ریپبلک نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی نیٹو نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی امریک‏‏ی سینیٹ دے ووٹ نو‏‏ں "اک نويں سرد جنگ دا آغاز" قرار دتا، تے پیش گوئی د‏‏ی کہ "روس آہستہ آہستہ کافی منفی ردعمل ظاہر کرن گے تے اس تو‏ں انہاں اُتے اثر پئے گا۔ پالیسیاں"۔ [۱۹]
طوراق
حوالے
گٹھ:افریقا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں گٹھ:افریقا دے قبیلے گٹھ:افریقی خانہ بدوش گٹھ:الجزائر دے نسلی گروہ گٹھ:بربر لوک تے قبیلے گٹھ:برکینا فاسو دے نسلی گروہ گٹھ:تریخ صحارا گٹھ:جدید خانہ بدوش گٹھ:شمالی افریقا دیاں شخصیتاں گٹھ:شمالی افریقا وچ نسلی گروہ گٹھ:طوارق گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ گٹھ:مالی دے نسلی گروہ گٹھ:نائجر دے نسلی گروہ گٹھ:نائجیریا دے نسلی گروہ گٹھ:قوم قبیلے
دوسری سرد جنگ
ماضی دے استعمال
صحافی ایڈورڈ لوکاس نے اپنی ۲۰۰۸ د‏‏ی کتاب The New Cold War: How the Kremlin Menaces both Russia and the West ، ایہ دعویٰ کردے ہوئے لکھیا کہ روس تے مغرب دے درمیان اک نويں سرد جنگ شروع ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ [۲۰]