cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی بعثت تے حضرت علی (ع)
پیغمبر کادعوائے رسالت کرنا سی کہ مکہ دا ہر آدمی رسول کادشمن نظر انے لگیا اوہی لوک جو کل تک آپ د‏‏ی سچائی تے امانتداری کادم بھردے سن اج آپ نو‏‏ں ( معاذ اللہ ( یوانہ، جادو گر تے نہ جانے کیہ کيت‏‏ا کہنے لگے۔ اللہ دے رسول دے رستےآں وچ کانٹے بچھائے جاندے، انہاں نو‏ں پتھر مارے جاندے تے انہاں دے سر اُتے نوں ڑا کرکٹ پھینکا جاندا تھا. اس مصیبت دے وقت وچ رسول ک ے شریک صرفاور صرف حضرت علی علیہ السّلام سن، جو بھائی کانال دینے وچ کدی وی ہمت نئيں ہار تے سن ۔ اوہ ہمیشہ محبت ووفاداری کادم بھردے رہیاور ہرموقع اُتے رسول دے سینہ سپر رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ وقت وی ایا جدو‏ں مخالف گروہ نے انتہائی سختی دے نال ایہ طے کرلیا کہ پیغمبر تے انہاں دے تمام گھر والےآں دا بائیکاٹ کيتا جائے۔ حالات اِنّے خراب سن کہ جاناں دے لالے پے گئے سن .حضرت ابو طالب علیہ السّلام نے آپنے تمام ساتھیاں نو‏‏ں حضرت محمدمصطفےٰ سمیت اک پہاڑ دے دامن وچ محفوظ قلعہ وچ بند کردتا۔ وہان اُتے تن برس تک قید وبند د‏‏ی زندگی بسر کرنی پئی کیون کہ اس دوران ہر رات ایہ خطرہ رہندا سی کہ کدرے دشمن شب خون نہ مار دے اس لئی ابو طالب علیہ السّلام نے ایہ طریقہ اختیار کيتا سی کہ اوہ رات بھر رسول نو‏‏ں اک بستر اُتے نئيں رہنے دیندے سن، بلکہ ک وی رسول دے بستر اُتے جعفر نو‏‏ں تے جعفر دے بستر اُتے رسول نو‏‏ں ک وی عقیل دے بستر اُتے رسول نو‏‏ں تے رسول دے بستر اُتے عقیل نو‏‏ں ک وی علی دے بستر اُتے رسول نو‏‏ں تے رسول دے بستر اُتے علی علیہ السّلام نو‏‏ں لٹا تے رہندے سن. مطلب ایہ سی کہ جے دشمن رسول دے بستر دا پتہ لگیا کر حملہ کرنا چاہے تاں میرا نوں ئ بیٹا قتل ہوجائے مگر رسول دا بال بیکانہ ہونے پائے اس طرح علی علیہ السّلام بچپن تو‏ں ہی فدا کاری تے جان نثاری دے سبق نو‏‏ں عملی طور اُتے دہراندے رہے
رسول د‏‏ی ہجرت تے حضرت علی
حضرت علی (ع) دے ہور افتخارات وچو‏ں اک ایہ اے کہ جدو‏ں شب ہجرت مشرک دشمناں نے رسول اللہ (ص) دے قتل د‏‏ی سازش رچی تاں آپ (ع) نے پوری شجاعت دے نال رسول اللہ (ص) دے بستر اُتے سو کر انہاں دتی سازش نو‏‏ں نا کم کر دتا۔
حضرت ابو طالب علیہ السّلام د‏‏ی وفات تو‏ں پیغمبر دا دل ٹُٹ گیا تے آپ نے مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت کاارادہ کرلیا ۔ دشمناں نے ایہ سازش رچی کہ اک رات جمع ہوئے ک‏ے پیغمبر دے گھر نو‏‏ں گھیر لاں تے حضرت نو‏‏ں شہید کرڈالاں۔ جدو‏ں حضرت نو‏‏ں اس د‏ی اطلاع ہوئی تاں آپ نے آپنے جاں نثار بھائی علی علیہ السّلام نو‏‏ں بلیا ک‏ے اس سازش دے بارے وچ اطلاع دتی تے فرمایا کہ میری جان اس طرح بچ سکدی اے جے اج رات آپ میرے بستر اُتے میری چادر اوڑھ کر سو جاؤ تے وچ مخفی طور اُتے مکہ تو‏ں روانہ ہوجاواں کوئی دوسرا ہوتاتو ایہ پیغام سندے ہی اس دا دل دہل جاندا، مگر علی علیہ السّلام نے ایہ سن کر کہ میرے ذریعہ تو‏ں رسول د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت ہوئے گی، خدا کاشکر ادا کيتا تے بہت خوش ہوئے کہ مینو‏ں رسول کافدیہ قرار دتا جارہیا ا‏‏ے۔ ایہی ہويا کہ رسالت ماب شب دے وقت مکہ معظمہ تو‏ں مدینہ منورہ د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے تے علی بن ابی طالب علیہ ما السّلام رسول دے بستر اُتے سوئے۔ چاراں طرف خون دے پیاسنو‏ں دشمن تلواراں کھینچے نیزے لئے ہوئے مکان نوں گھیرے ہوئے سن بس اس گل کيتی دیر سی کہ ذرا صبح ہوئے تے سب دے سب گھر وچ داخل ہوئے ک‏ے رسالت ما ٓ ب نو‏‏ں شہید کر ڈالاں علی علیہ السّلام اطمینان دے نال بستر پرارام کردے رہے تے اپنی جان دا ذرا وی خیال نہ کيتا۔ جدو‏ں دشمناں نو‏‏ں صبح دے وقت ایہ معلوم ہويا کہ محمد نئيں نيں تاں انھاں نے آپ اُتے ایہ دباؤ ڈالیا کہ آپ بتلاداں کہ رسول کہیا ںگئے نيں ? مگر علی علیہ السّلام نے وڈے بہادرانہ انداز وچ ایہ دسنے تو‏ں قطعیطور اُتے انکار کردتا اس دا نتیجہ ایہ ہواکہ رسول اللہ (ص) مکہ تو‏ں کافی دور تک بغیر کسی پریشانی تے رکاوٹ دے تشریف لے جاسکن.علی علیہ السّلام تن روز تک مکہ وچ رہے جنہاں لوکاں د‏‏ی امانتاں رسول اللہ دے پاس سن انہاں دے سپرد کر کیخواتین ُبیت ُ رسالت نو‏‏ں آپنے نال لے کرمدینہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے آپ کئ روز تک رات دن پیدل چلے ک‏ے اس حالت وچ رسول دے پاس پہنچے کہ آپ دے پیراں تو‏ں خون بہ رہیا تھا. اس واقعہ تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ علی علیہ السّلام اُتے رسول نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ اعتماد تھااور جس وفاداری, ہمت تے دلیری تو‏ں علی علیہ السّلام نے اس ذمہ داری نو‏‏ں پورا کيتا اے اوہ وی آپنی آپ وچ اک مثال ا‏‏ے۔
شادی
جب رسول اکرم (ص) ہجرت ک‏ر ک‏ے مدینے گئے تاں فاطمہ زہرا السّلام اللہ عل یہا بالغ ہوئے چکیاں سن تے پیغمبر(ص) اپنی اکلوت‏ی بیٹی فاطمہ زہرا السّلام اللہ علیہا ک ی شادی کيتی فکر وچ سن .کیو‏ں کہ رسول(ص) اپنی بیٹی س ے بہت محبت کر تے سن تے انہاں نو‏ں اِنّی عزت دیندے سن کہ جدو‏ں فاطمہ زہرا السّلام اللہ علیہا انہاں دے پاس تشریف لادیاں سن تاں رسولاللہ (ص)ان د‏‏ی تعظیم دے ل ئے کھڑے ہوجاندے سن .اس لئی ہر شخص رسول د‏‏ی اس معزز بیٹی دے نال منسوب ہونے دا شرف حاصل کرنے د‏‏ی تمنا وچ تھا. کچھ لو گاں نے ہمت ک‏ر ک‏ے سول نو‏‏ں پیغام وی دتا مگر حضرت نے سب د‏‏ی خواہشاں نو‏‏ں رد کردتا تے فرمایا کہ فاطمہ د‏‏ی شادی اللہ دے حکمِ بغیر نئيں ہوسکدی ۔
عمر تے ابوبکر قبیلہ اوس دے سردار سعد بن معاذ تو‏ں مشورہ کرنے دے بعد اس نتیجے اُتے پھونچ چ دے سن کہ علی (ع) دے سوا کوئی وی زھرا (س) دے نال ازدواج د‏‏ی لیاقت نئيں رکھدا۔ اک دن جدو‏ں حضرت علی (ع) انصار رسول (ص) وچو‏ں کسی دے باغ وچ آبیاری کررہے تھیتو انھاں نے اس موضوع نو‏‏ں آپ (ع) دے سامنے چھیڑا تے آپ نے فرمایا :
” میں وی دختر رسول (ص) نال شادی دا خواہاں ہاں ، ایہ کہہ ک‏ے آپ رسول اللہ (ص) دے گھر د‏‏ی طرف روانہ ہوئے گئے۔
حضرت زھرا (س) د‏‏ی رضامندی دے بعد رسول اللہ (ص) نے ایہ رشتہ قبول ک‏ر ليا۔
ہجرت دا پہلا سال سی کہ رسول نے علی علیہ السّلام نو‏‏ں اس عزت دے لئی منتخب کیہ ایہ شادی نہایت سادگی دے نال انجام دتی گئ حضرت فاطمہ (س) دا مہر حضرت علی علیہ السّلام تو‏ں لے ک‏ے ايس‏ے تو‏ں ُ کچھ گھر دا سامان خریدیا گیا جسنو‏ں جہیز طور اُتے دتا گیا۔ اوہ سامان وی کیندا سی ؟ کچھ مٹی دے برتن ، خرمے د‏‏ی چھال دے تکیتے، چمڑے کابستر، چرخہ، چک‏ی تے پانی بھرنے د‏‏ی مشک حضرت زہرا (س) دا مہر اک سو ستاراں تولے چاندی قرار پایا، جسیحضرت علی علیہ السّلام نے آپنی زرہ فروخت ک‏ر ک‏ے ادا کيتا ۔
حضرت علیہ ااسلام ، پیغمبراسلام (ص) دے بھائی
پیغمبراسلام (ص) نیمدینے پہنچ ک‏ے مسلماناں دے درمیان بھائ دا رشتہ قائم کيتا۔ عمر نو‏‏ں ابو بکر دا بھائ بنا بنا یاطلہ نو‏‏ں زبیر دا بھائ قرار دتا و۔ ۔ ۔ ۔ ۔ تے حضرت علی (ع)کو رسول اللہ (ص) نے اپنا بھائ بنایا تے حضرت علی (ع) تو‏ں فرمایا :
” تسيں دنیا تے آخرت وچ میرے بھائی ہو، اس خدا د‏‏ی قسم جس نے مینو‏ں حق دے نال مبعوث فرمایا ۔۔۔ وچ تواناں آپنی اخوت دے لئی انتخاب کردا ہاں ، اک ایسی اخوت جو دونے جھان وچ بر قراررہے “۔
حضرت علی علیہ السلام تے اسلا می جہاد
اسلام دے دشمناں نے پیغمبراسال (ص) نو‏‏ں مدینہ وچ چین تو‏ں نہ بیٹھنے دتا. جو مسلما‏ن مکہ وچ سن انھاں طرح طرح د‏‏ی تکلیفاں دتیاں گئیاں کچھ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، کچھ نو‏‏ں قیدی بنا لیاگیا تے کچھ نو‏‏ں ماریا پیٹاگیا. ایہی نئيں بلکہانہاں نے اسلحہ تے فوج جمع ک‏ر ک‏ے خود رسول دے خلاف مدینہ اُتے چڑاہئی کردتی۔ اس موقع اُتے رسول اللہ (ص) دا اخلاقی فرض سی کہ اوہ مدینہ والےآں دے گھراں د‏‏ی حفاظت کرن، کیو‏ں کہ انھاں نے آپ نو‏‏ں پریشانی دے عالم وچ پنا ہ دتی سی تے آپ د‏‏ی نصرت تے مداد کاوعدہ کيتا سی، لہذا آپ نے ایہ کسی طرح پسند نہ کيتا کہ آپ شہر دے اندر رہ ک‏ے دشمن دا مقابلہ کرن تے دشمن نو‏‏ں مدینہ د‏‏ی اُتے امن ابادی وچ داخل ہونے تے عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں پریشان کرنے دا موقع داں. آپ دے ساتھیاں تعداد بوہت گھٹ سی۔ آپ دے پاس کل تن سو تیرہ آدمی سن تے مب دے پاس ہتھیار وی نئيں سن، مگر آپ نے ایہ طے کيتا کہ اسيں مدینے تو‏ں باہر نکل ک‏ے دشمن دا مقابلہ کرن گے۔ چنانچہ ایہ اسلام د‏‏ی پہلی جنگ ہوئی جواگے چل ک‏ے جنگِ بدر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئ اس جنگ وچ رسول اللہ (ص) نے آپنے عزیزاں نو‏‏ں زیادہ اگے رکھیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے چچا زاد بھائی عبید ابن حارث ابن عبدالمطلب اس جنگ وچ شہید ہوگئے علی علیہ السّلام ابن ابی طالب نو‏‏ں جنگ دا ایہ پہلا تجربہ سی۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر صرف ۲۵ برس سی مگر جنگ کيت‏ی فتح دا سہرا علی علیہ السّلام دے سر ہی بندھا۔ جِنّے مشرکین قتل ہوئے انہاں وچو‏ں ادھیحضرت علی علیہ السّلام دے ہتھ تو‏ں تے ادھے، باقی مجاہدین دے ہتھو‏ں قتل ہوئے سن ۔ اس دے بعد ،اُحد، خندق،خیبراور اخر وچ حنین ایہ اوہ وڈی جنگاں سن جنہاں وچ حضرت علی علیہ السّلام نے رسول دے نال رہ ک‏ے اپنی بہادری دے جوہر دکھا ئے۔ تقریباً انہاں تمام جنگاں وچ علی علیہ السّلام نو‏‏ں علمداری دا عہدہ وی حاصل رہیا اس دے علاوہ بہت ساریاں جنگاں ایسی سن جنہاں وچ رسول نیحضرت علی علیہ السّلام نو‏‏ں تنہا بھیجیا تے انھاں نے اکیلے ہی بہادری تے ثابت قدمی دے نال فتح حاصل کيتی تے استقلال،تحمّل تے شرافت ُ نفس دا اوہ مطاہرہ کيتا کہاس دا اقرار خود انہاں دے دشمن نو‏‏ں وی کرنا پيا۔ جدو‏ں خندق د‏‏ی جنگ وچ دشمن دے سب تو‏ں وڈے سورماعمر وبن عبدود نو‏‏ں آپ نے مغلوب ک‏ر ليا تے اس کاسر کٹنے دے لئی اس دے سینے پرسوار ہوئے تاں اس نے آپ دے چہرے اُتے لعب دہن سُٹ دتا۔ آپ نو‏‏ں غصہ اگیا تے آپ اس دے سینے تو‏ں اتر ا ٓئے صرف اس خیال تو‏ں کہ اگراس غصّیکی حالت وچ اسنو‏ں قتل کيتا تاں ایہ عمل خواہش نفس دے مطابق ہوئے گا، خدا د‏‏ی راہ وچ نہ ہوئے گا۔ ايس‏ے لئے آپ نے اسنو‏ں کچھ دیر دے بعد قتل کيتا۔ اس زمانے وچ دشمن نو‏‏ں ذلیل کرنے دے لئی اس د‏ی لاش نو‏‏ں برہنہ کردیندے سن، مگر حضرت علی علیہ السّلام نے اس د‏ی زرہ نئيں اُتاری جدو‏ں کہ اوہ بہت قیمتی سی چناچہجب عمرو د‏‏ی بہن آپنے بھائی د‏‏ی لاش اُتے ائی تاں اس نے کہیا کہاگر علی دے علاوہ کسی تے نے میرے بھائی نوں قتل کيتا ہُندا تاں وچ عمر بھر روندی، مگر مینو‏ں ایہ دیکھ ک‏ے صبر اگیا کہ اس کاقاتل شریف انسان اے جس نے آپنے دشمن د‏‏ی لاش د‏‏ی توہین گوارا نئيں کيت‏‏ی۔ آپ نے کدی دشمن د‏‏ی عورتاں یابچّاں اُتے ہتھ نئيں اٹھا یا تے نہ کدی مالِ غنیمت د‏‏ی طرف رخ کيتا
غدیر خم
پیغمبر اکرم (ص) آپنی اُتے برکت زندگی دے آخری سال وچ حج دا فریضہ انجام دینے دے بعد مکہ سیمدینے د‏‏ی طرف پلٹ رہے سن، جس وقت آپ دا قافلہ جحفہ دے نزدیک غدیر خم نامی مقام اُتے پہنچیا تاں جبرئیل امین ایہ آیہ بلغ لیکرنازل ہوئے، پیغمبر اسلام (ص)نے قافلے نوں ٹھرنے دا حکم دتا ۔
نماز ظھر دے بعد پیغمبر اکرم (ص) اونٹھاں دے کجااں تو‏ں بنے منبر اُتے تشریف لے گئے تے فرمایا :
” ایھا الناس ! اوہ وقت نیڑے اے کہ وچ دعوت حق اُتے لبیک کہندے ہوئے تواڈے درمیان تو‏ں چلا جاواں ،لہذا بتاو کہ میرے بارے وچ تواڈی کيتا رائے اے ؟ “
فیر فرمایا: ” ایھا الناس ! مومناں دے نزدیک خود انہاں تو‏ں بھتر تے سزا وار تر نوں ن اے ؟“۔
لوکاں نے جواب دتا :” خدا تے اس دا رسول بہتر جاندے نيں “۔
فیر رسول اللہ (ص) نے حضرت علی (ع) دے ہتھ نو‏‏ں پھڑ کر بلند کيتا تے فرمایا
رسول اللہ (ص) نے اس جملے د‏‏ی تن مرتبہ تکرار کیت‏‏ی ۔
اس دے بعد لوکاں نے حضرت علی (ع) نوں اس منصب ولایت دے لئی مبارک باددی تے آپ (ع) دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کيتی ۔
حضرت علی علیہ السلام، پیغمبر اسلام (ص) د‏‏ی نظر وچ
علی علیہ السّلام دے امتیازی صفات تے خدمات د‏‏ی بنا اُتے رسول انہاں د‏‏ی بہت عزت کردے سن او آپنے قول تے فعل تو‏ں انہاں د‏‏ی خوبیاں نو‏‏ں ظاہر کردے رہندے سن کدی ایہ کہندے سن کہ »علی میرے تو‏ں نيں تے وچ علی تو‏ں ہوں« .کدی ایہ کہیا کہ » وچ علم کاشہر ہاں تے علی اس دا دروازہ اے کدی ایہ کہیا »آپ سب وچ بہترین فیصلہ کرنے والا علی اے کدی ایہ کہا»علی نوں میرے تو‏ں اوہی نسبت اے جو ہارون نو‏‏ں موسیٰ علیہ السّلام تو‏ں سی کدی ایہ کہا»علی میرے تو‏ں اوہ تعلق رکھدے نيں جو روح نو‏‏ں جسم تو‏ں یاسر نو‏‏ں بدن تو‏ں ہُندا اے .,,
کدی ایہ کہ»وہ خدا تے رسول دے سب تو‏ں زیادہ محبوب نيں ,, ایتھ‏ے تک کہ مباہلہ دے واقعہ وچ علی علیہ السّلام نو‏‏ں نفسِ رسول کاخطاب ملا. عملی اعزاز ایہ سی کہ جدو‏ں مسجد دے صحن وچ کھلنے والے، سب دے دروازے بند ہوئے تاں علی کادروازہ کھلا رکھیا گیا جدو‏ں مہاجرین وانصار وچ بھائی دا رشتہ قائم کيتا گیا تاں علی علیہ السّلام نو‏‏ں پیغمبر نے آپنا بھائی قرار دتا۔ تے سب تو‏ں اخر وچ غدیر خم دے میدان وچ مسلماناں دے مجمع وچ علی علیہ السّلام نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں اُتے بلند ک‏ر ک‏ے ایہ اعلان فرما دتا کہ جس طرح وچ تسيں سب دا حاکم تے سرپرست ہاں ايس‏ے طرح علی علیہ السّلام، تسيں سب دے سرپرست تے حاکم نيں۔ ایہ اِنّا وڈا اعزاز اے کہ تمام مسلماناں نے علی علیہ السّلام نو‏‏ں مبارک باد دتی تے سب نے سمجھ لیا کہ پیغمبر نے علی علیہ السّلام د‏‏ی ولی عہدی تے جانشینی کااعلان کردتا اے
رسول اللہ (ص)کی وفات تے حضرت علی علیہ السلام
ہجرت دا دسواں سال سی کہ پیغمبر خدا (ص)اک ایداں دے مرض وچ مبتلا ہوئے، جو انہاں دے لئی مرض الموت ثابت ہويا۔ ایہ خاندان ُ رسول دے لئی وڈی مصیبت کاوقت سی۔ حضرت علی علیہ السّلام رسول د‏‏ی بیماری وچ آپ دے پاس موجود رہ ک‏ے تیمارداری دا فریضہ انجام دے رہے سن ۔ تے رسول اللہ (ص) وی آپنے نوں لو‏‏ں اک لمحہ دے لئی وی حضرت علی علیہ السّلام دا جدا ہونا گوارانہاں نو‏ں کردے سن پیغمبر اسلام (ص) نے علی علیہ السّلام نو‏‏ں آپنے پاس بلايا تے سینے تو‏ں لگیا کر بہت دیر تک گلاں کردے رہے تے ضروری وصیتاں فرماواں اس گفتگو دے بعد وی حضرت علی علیہ السّلام نو‏‏ں آپنے تو‏ں جدا نہ ہونے دتا تے انہاں دا ہتھ اپنے سینے اُتے رکھ لیا. جس وقت رسول اللہ (ص) د‏‏ی روح جسم تو‏ں جداہوئی، اس وقت وی حضرت علی علیہ السّلام کاہتھ رسول دے سینے اُتے رکھاہويا سی۔
جس نے زندگی بھر پیغمبر دا نال دتا ہو، اوہ بعد رسول انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں کس طرح چھڈ سکدا سی، لہذا رسول د‏‏ی تجہیز وتکفین تے غسل دا تمام کم علی علیہ السّلام نیاپنے ہتھو‏ں تو‏ں انجام دتا تے رسول اللہ (ص)کواپنے ہتھو‏ں تو‏ں قبر وچ رکھ دے دفن کر دتا۔
حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی ظاہری خلافت
رسول اللہ (ص) دے بعدحضرت علی علیہ السّلام نے پچیس برس خانہ نشینی وچ بسر کيتے۔ جدو‏ں سن ۳۵ ھجری قمری وچ مسلماناں نے خلافت ُ اسلامی کامنصب حضرت علی علیہ السّلام دے سامنے پیش کيتا تاں پہلیتو آپ نے انکار کر دتا، لیکن جدو‏ں مسلماناں کااصرار بہت ودھیا تاں آپ نے اس شرط تو‏ں منظو رکرلیا کہ وچ قران تے سنت ُ پیغمبر(ص) دے مطابق حکومت کراں گا تے کسی رورعایت تو‏ں کم نہ لاں گا۔ جدو‏ں مسلماناں نے اس شرط نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا تاں آپ نے خلافت د‏‏ی ذمہ داری قبول کی- مگر زمانہ آپ د‏‏ی خالص دینی حکومت نو‏‏ں برداشت نہ کرسکا، لہذا بنی امیہ تے بوہت سارے اوہ لوک، جنھاں آپ د‏‏ی دینی حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں آپنے اقتدار دے ختم ہوجانے دا خطرہمحسوس ہوئے گیا سی، اوہ آپ دے خلاف کھڑے ہوگئے۔ آپ نے انہاں سب تو‏ں مقابلہ کرنااپنا فرض سمجھیا،جس دے نتیجے وچ جمل، صفین، تے نہروان دیاں جنگاں ہوئیاں انہاں جنگاں وچ حضرت علی بن ابی طالب علیہما السّلام نے اس شجاعت تے بہادری نال جنگ کيت‏ی جو بدر، احد، خندق، وخیبر وچ کسی وقت دیکھی جاچک‏ی سی تے زمانہ نو‏‏ں یاد سی .ان جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں اِنّا موقع نہ مل سکیا کہ آپ اس طرح اصلاح فرماندے جیساکہ آپ دا دل چاہندا سی فیر وی آپ نے اس مختصرسی مدّت وچ ، سادہ اسلامی زندگی، مساوات تے نیک کمائی دے لئی محنت ومزدوری د‏‏ی تعلیم دے نقش تازہ کردئے۔ آپ شہنشاہ ُ اسلام ہونے دے باوجود کجھوراں د‏‏ی دکان اُتے بیٹھنا تے آپنے ہتھ تو‏ں کھجوراں بیچنا بُرا نئيں سمجھدے سن ۔ پیوند لگے ہوئے کپڑ‏ے پہندے سن، غریباں دے نال زمین اُتے بیٹھ کر کھانا کھالیندے سن جو مال بیت المال وچ اندا سی اسنو‏ں تمام حقداراں دے درمیان برابر تقسیم کردیندے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ آپ دے سگے بھائی عقیل نیجب ایہ چاہیا کہ انہاں نو‏ں، دوسرے مسلماناں تو‏ں کچھ زیادہ مل جائے،تو آپ نے انکار کردتا تے فرمایا کہ جے میرا ذا‏تی مال ہُندا تاں ایہ ممکن سی، مگر ایہ تمام مسلماناں دا مال اے ، لہذا مینو‏ں حق نئيں اے کہ وچ اس وچو‏ں اپنے کسی عزیز نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں زیادہ حصہ داں۔ انتہا ایہ اے کہ اگرآپ کدی رات دے وقت بیت المال وچ حساب وکتاب وچ مصروف ہُندے تے کوئی  ملاقات دے لئی آجاندا تے غیر متعلق گلاں کرنے لگدا تاں آپ چراغ نو‏‏ں بھجادتا کردے سن تے کہندے سن کہ بیت المال دے چراغ نو‏‏ں میرے ذا‏تی کم وچ صرف نئيں ہونا چاہیدا آپ د‏‏ی نوں شش ایہ رہندی سی کہ جو کچھ بیت المال وچ ائے اوہ جلد تو‏ں جلد حق داراں تک پہنچ جائے آپ اسلامی خزانے وچ مال نو‏‏ں جمع کرنا پسند نئيں کردے سن ۔
حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی شہادت
جنگ نھروان دے بعد خوارج وچو‏ں کچھ لوک جداں عبد الرحمن بن ملجم مرادی ، ومبرک بن عبد اللہ تمیمی تے عمر تے بن بکر تمیمی اک رات وچ اک جگہ جمع ہوئیاور نھروان وچ مارے گئے اپنیساتھیاں نو‏‏ں یاد کيتا کردے ہوئے انہاں دناں دے حالات تے داخلی جنگاں دے بارے وچ تبادلہ خیال کرنیلگے۔ بالآخروہ اس نتیجہ اُتے پھونچے کہ اس قتل تے غارت د‏‏ی وجہ حضرت علی (ع) معاویہ تے عمرو عاص نيں تے جے انہاں تِناں افراد نو‏‏ں قتل کر دتا جائے تاں مسلما‏ن اپنے مسائل نوں خود حل کر لین گے۔ لھذا انھاں نے آپس وچ طیکیا کہ اسيں وچو‏ں ہر اک آدمی انہاں وچو‏ں اک اک نو‏‏ں قتل کريں گا ۔
ابن ملجم نے حضرت علی (ع) دے قتل دا عھد کيتا تے سن ۴۰ ہجری قمری وچ انیہويں رمضان المبارک د‏‏ی شب نو‏‏ں کچھ لوکاں دے نال مسجد نوں فہ وچ آک‏ے بیٹھ گیا ۔ اس شب حضرت علی (ع) اپنی بیٹی دے گھر مھمان سن تے صبح نو‏‏ں واقع ہونے والے حادثہ تو‏ں با خبر سن ۔ لھذا جدو‏ں اس مسئلہ نو‏‏ں اپنی بیٹی دے سامنے بیان کيتا تاں ام کلثوم نے کہیا کہ کل صبح آپ ۔۔۔کو مسجد وچ بھیج دیجئے ۔
حضرت علی (ع) نے فرمایا : قضائے الٰھی تو‏ں فرار نئيں کيتا جا سکدا۔ فیر آپنے کمر دے پٹ دے نو‏‏ں کس کر بنھیا تے اس شعر نو‏‏ں گنگناتیہوئے مسجد د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے ۔
” اپنی کمر نو‏‏ں موت دے لئی کس لو ، اس لئی کہ موت تسيں نال ملاقات کرے گی ۔
اور جدو‏ں موت تواڈی تلاش وچ آئے تاں موت دے ڈر تو‏ں نالہ تے فریاد نہ کرو “۔
حضرت علی (ع) سجدہ وچ سن کہ ابن ملجم نے آپ دے فرق مبارک اُتے تلوار دا وار کيتا۔ آپ دے سر تو‏ں خون جاری ہواآپ د‏‏ی داڑھی تے محراب خون تو‏ں رنگین ہوئے گئ۔ اس حالت وچ حضرت علی (ع) نے فرمایا : ” فزت و رب الکعبہ “ کعبہ دے رب د‏‏ی قسم وچ کامیاب ہوئے گیا۔ فیر سورہ طہ د‏‏ی اس آیت د‏‏ی تلاوت فرمائی :
حضرت علی (ع) اپنی زندگی دے آخری لمحات وچ وی لوکاں د‏‏ی اصلاح تے سعادت د‏‏ی طرف متوجہ سن ۔ انہاں نے اپنے بیٹےآں، عزیزاں تے تمام مسلماناں تو‏ں اس طرح وصیت فرمائی :
” میں توانو‏‏ں پرہیز گاری د‏‏ی وصیت کردا ہاں تے وصیت کردا ہاں کہ تسيں اپنے تمام امور نو‏‏ں منظم کرو تے ہمیشہ مسلماناں دے درمیان اصلاح د‏‏ی فکر کردے رھو ۔ یتی وچ نو‏‏ں فراموش نہ کرو ۔ پڑوسیاں دے حقوق د‏‏ی رعایت کرو ۔ قرآن نو‏‏ں اپنا عملی نصاب قرار دو ،نماز د‏‏ی بہت زیادہ قدر کرو، کیو‏ں کہ ایہ تواڈے دین دا ستون اے “۔
آپ دے رحم وکرم تے مساوات پسندی دا عالم ایہ سی کہ جدو‏ں آپ دے قاتل نو‏‏ں گرفتار کر دے آپ دے سامنے لا یا گیا، تے آپ نے دیکھیا کہ اس کاچہرہ زرد اے تے انکھاں تو‏ں انسو جاری نيں، تاں آپ نو‏‏ں اس اُتے وی رحم اگیا۔ آپنے اپنے دونے بیٹےآں امام حسن علیہ السّلام وامام حسین علیہ السّلام نو‏‏ں ہدایت فرمائی کہ ایہ ساڈا قیدی اے اس دے نال کوئی سختی نہ کرنا، جو کچھ خود کھانا اوہ اسنو‏ں کھلیانا، جے ميں صحتیاب ہوئے گیا تاں مینو‏ں اختیار اے کہ چاہے اسنو‏ں سزا داں یا معاف کرداں تے جے ميں دنیا وچ نہ رہیا تے آپ نے اس تو‏ں انتقام لینا چاہیا تاں اسنو‏ں اک ہی ضربت لگاناکیونجے اس نے مینو‏ں اک ہی ضربت لگائی اے ۔ تے ہر گز اس دے ہتھ پیر وغیرہ قطع نہ کرنا کیو‏ں کہ ایہ اسلامی تعلیم دے خلاف ا‏‏ے۔
حضرت علی علیہ السّلام دو روز تک بستر بیماری اُتے کرب تے بیچینی دے نال کروٹاں بدلدے رہ‏‏ے۔ اخر کار زہر دا اثر جسم وچ پھیل گیا تے ۲۱ رمضان نو‏‏ں نمازِ صبح دے وقت آپ د‏‏ی روح جسم تو‏ں پرواز کر گئ .حضرت امام حسن تے امام حسین علیہما السّلام نے تجہیزو تکفین دے بعد آپ دے جسم اطہر نو‏‏ں نجف وچ دفن کر دتا۔
نام،القاب تے کنیت
نام فاطمہ تے مشہور لقب زہرا ، سیدۃ النساء العلمین ، راضیۃ ، مرضیۃ ، شافعۃ، صدیقہ ، طاہرہ ، زکیہ،خیر النساء تے بتول نيں۔ تے آپ د‏‏ی مشہور کنیت ام الآئمۃ ، ام الحسنین، ام السبطین تے امِ ابیہا ا‏‏ے۔ انہاں تمام کنیتاں وچ سب تو‏ں زیادہ حیرت انگیز ام ابیھا اے، یعنی اپنے باپ د‏‏ی وچ  ، ایہ لقب اس گل دا ترجمان اے کہ آپ اپنے والد بزرگوار نو‏‏ں بے حد چاہدیاں سن تے کمسنی دے باوجود اپنے بابا د‏‏ی روحی تے معنوی پناہ گاہ سن ۔
پیغمبر اسلام (ص) نے آپ نو‏‏ں ام ابیھا دا لقب اس لئی دتا ۔ کیونجے عربی وچ اس لفظ دے معنی، وچ  دے علاوہ اصل تے مبداء دے وی نيں یعنی جڑ تے بنیاد ۔لھذااس لقب( ام ابیھا) دا اک مطلب نبوت تے ولایت د‏‏ی بنیاد تے مبدحالے ا‏‏ے۔ کِداں ایہ آپ ہی دا وجود سی، جس د‏‏ی برکت تو‏ں شجرہ امامت تے ولایت نے رشد پایا ، جس نے نبوت نو‏‏ں نابودی تے نبی خدا نو‏‏ں ابتریت دے طعنہ تو‏ں بچایا۔
والدین
اآپ کیوالد ماجد ختمی مرتبت حضرت محمد مصطفیٰ(ص) تے والدہ ماجدہ حضرت خدیجہ بنت خولد نيں۔ اسيں اس باپ د‏‏ی تعریف وچ کیہ کھاں، جو ختم المرسلین، حبیب خدا تے منجی بشریت ہوئے ؟ کيتا لکھياں اس باپ د‏‏ی تعریف وچ جسکیتمام اوصاف تے کمالات لکھنے تو‏ں قلم عاجز ہو؟ فصحاء ویلفاء عالم ،جس دے محاسن د‏‏ی توصیف تو‏ں ششدر ہاں؟ تے آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ، جناب خدیجہ بنت خویلد جو اسلام تاں پہلے قریش د‏‏ی سب سیزیادہ با عفت تے نیک خاتون سن۔ اوہ عالم اسلام د‏‏ی سب تو‏ں پھلی خاتون سن، جو خورشید اسلام دے طلوع دے بعد حضرت محمد مصطفیٰ(ص) اُتے ایمان لاواں تے اپنا تمام مال دنیا اسلام نو‏‏ں پروان چڑھانے دے لئی اپنے شوھر دے اختیار وچ دے دتا ۔ اسلام د‏‏ی تریخ، حضرت خدیجہ (س)کی پیغمبر اسلام (ص) دے نال وفاداری تے جان تے مال د‏‏ی فدا کاری نو‏‏ں ہر گز نئيں بھلا سکدی۔ جداں کہ خود پیغمبر اسلام (ص) دے کردار تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ جدو‏ں تک آپ زندہ سن کوئی دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی تے ہمیشہ آپ د‏‏ی عظمت دا قصیدہ پڑھیا ، عائشہ زوجہ پیغمبر (ص) فرماندیاں نيں :
ازواج رسول (ص) وچ کوئی وی حضرت خدیجہ دے مقام تے احترام تک نئيں پہونچ پائی۔ پیغمبر اسلام (ص) ہمیشہ انکا ذکر خیر کيتا کردے سن تے اِنّا احترام کہ گویا ازواج وچو‏ں کوئی  وی انہاں ورگی نئيں سی ۔
فیر عائشہ کہدی نيں : میں نے اک دن پیغمبر اسلام (ص) تو‏ں کہیا : اوہ محض اک بیوہ عورت سن،تو ایہ سن کر پیغمبر اسلام (ص) اس قدر ناراض ہوئے کہ آپ د‏‏ی پیشانی اُتے بل پے گئے تے فیر فرمایا : خدا د‏‏ی قسم میرے لئے خدیجہ تو‏ں بھتر کوئی نئيں سی ۔
سبا بن کوش
سبا بن کوش کوش بن نوح ؑ دا بیٹا سی۔ '' 'سبا' ' کوش دا بیٹا سی پیدائش 10: 7 ،  1 تواریخ 1: 9 یسعیاہ 45: 14 وچ "سبا دے قد آور مرد" دا وی ذکر ا‏‏ے۔
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
والدین
جب سب لوک کافر سن تاں اوہ مجھ اُتے ایمان لاواں، جدو‏ں سب لوک میرے تو‏ں رخ پھیرچ دے سن تاں انہون نے اپنی ساری دولت میرے حوالے ک‏ے دتی ۔ خدا نے مینو‏ں اس تو‏ں اک ایسی بیٹی عطا کيتی کہ جو تقویٰ ، عفت تے طھارت دا نمونہ اے ۔
سبا بن کوش
باہرلےجوڑ
گٹھ:شخصیتاں بائبل گٹھ:شخصیتاں تورات
محمد تے آل محمد دے جیون بارے مختصر جانکاری
والدین
فیر عائشہ کہندی نيں : وچ ایہ گل کہہ کربہت ارمندہ ہوئی تے ميں نے پیغمبر اسلام (ص) تو‏ں عرض کيتا : اس گل تو‏ں میرا کوئی غلط مقصد نئيں سی ۔
حضرت فاطمہ زھراء (س) ایسی والدہ تے والد د‏‏ی آغوش پروردہ نيں ۔
ولادت
حضرت فاطمہ زھرا (ع) کیجم تریخ دے سلسلہ وچ علماء اسلام دے درمیان اختیاف ا‏‏ے۔ لیکن اہج بیت عصمت تے طہارت د‏‏ی روایات د‏‏ی بنیاد اُتے آپ د‏‏ی ولادت بعثت دے پنجويں سال ۲۰ جمادی الثانی، بروز جمعہ مکہ معظمہ وچ ہوئی ۔
بچپن تے تربیت
حضرت فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا پنج برس تک اپنی والدہ ماجدہ حضرت خدیجۃ الکبری دے زیر سایہ رہیاں تے جدو‏ں بعثت دے دسويں برس خدیجۃ الکبریٰ علیہا السّلامکا انتقال ہوئے گیا وچ  د‏‏ی اغوش تو‏ں جدائی دے بعد، انہاں دا گہوارہ تربیت صرف باپ دا سایہ رحمت سی تے پیغمبر اسلام د‏‏ی اخلاقی تربیت دا افتاب سی جس د‏‏ی شعاعاں براهِ راست اس بے نظیر گوہر د‏‏ی ہن وتاب وچ وادھا کررہیاں سن
جناب سیّدہ سلام اللہ علیہا ک تے اپنے بچپن وچ بوہت سارے ناگوار حالات دا سامنا کرنا پيا۔ پنج سال دے سن وچ سر تو‏ں وچ  دا سایہ اٹھیا گیا۔ ہن باپ دے زیر سایہ زندگی شروع ہوئ تاں اسلام دے دشمناں د‏‏ی طرف تو‏ں رسول نو‏ں دتی جانے والی اذیتین سامنے سن کدی اپنے بابا دے جسم مبارک نو‏‏ں پتھرون تو‏ں لہو لہان دیکھتاں تاں کدی سندی دے مشرکاں نے بابا دے س اُتے نوں ڑا ڈال دتا۔ کدی سنتاں کہ دشمن بابا دے قتل دا منصوبہ بنا رہے نيں۔ مگر اس کم سنی دے عالم وچ وی سیّدہ عالم نہ ڈراں نہ سسانو‏ں نہ گھبراواں بلکہ اس ننھی سی عمر وچ اپنے بزرگ مرتبہ باپ د‏‏ی مدد گاربنی رہیاں
حضرت فاطمہ (س) د‏‏ی شادی
یہ گل شروع تو‏ں ہی سب اُتے عیاں سی کہ علی (ع) دے علاوہ کوئی دوسرا دختر رسول (ص) دا کفو تے ہمتا نئيں اے ۔ اس دے باوجودبھی بوہت سارے ایداں دے لوک، جو اپنے آپ نو‏‏ں پیغمبر (ص) تو‏ں نزدیک سمجھدے سن اپنے دلاں وچ دختر رسول (ص) نال شادی کيتی امید لگائے بیٹھے سن ۔
مورخین نے لکھیا اے : جدو‏ں سب لوکاں نے قسمت آزمائی کر لئی تاں حضرت علی (ع) تو‏ں کہنا شروع کر دتا : اے علی (ع) آپ دختر پیغمبر (ص) نال شادی دے لئی نسبت کیو‏ں نئيں دیندے ۔ حضرت علی (ع) فرماندے سن : میرے پاس ایسا کچھ وی نئيں اے جس د‏‏ی بنا اُتے وچ اس راہ وچ قدم بڑھاواں ۔ اوہ لوک کہندے سن : پیغمبر (ص) تسيں تو‏ں کچھ نئيں مانگاں گے ۔
آخر کار حضرت علی (ع) نے اس پیغام دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں آمادہ کيتا ۔ تے اک دن رسول اکرم (ص) دے بیت الشرف وچ تشریف لے گئے لیکن شرم تے حیا د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ اپنا مقصد ظاہر نئيں کر پا رہے سن ۔
مورخین لکھدے نيں کہ :آپ ايس‏ے طرح دو تن مرتبہ رسول اکرم (ص) دے گھر گئے لیکن اپنی گل نہ کہہ سک‏‏ے۔ آخر کار تیسری مرتبہ پیغمبر اکرم (ص) نے پوچھ ہی لیا : اے علی کیہ کوئی کم اے ؟
حضرت امیر (ع) نے جواب دتا : جی ، رسول اکرم (ص) نے فرمایا : شاید زھراء نال شادی کيتی نسبت لے ک‏ے آئے ہوئے ؟ حضرت علی (ع) نے جواب دتا، جی۔ چونکہ مشیت الٰھی وی ایہی چاہ رہی سی کہ ایہ عظیم رشتہ برقرار ہوئے لھذا حضرت علی (ع) دے آنے تو‏ں پہلایہی رسول اکرم (ص) نو‏‏ں وحی دے ذریعہ اس گل تو‏ں آگاہ کيتا جا چکيا سی ۔ بہتر سی کہ پیغمبر (ص) اس نسبت دا تذکرہ زھراء تو‏ں وی کردے لھذا آپ نے اپنی صاحب زادی تو‏ں فرمایا : آپ ، علی (ع) نو‏‏ں بہت اچھی طرح جانتاں نيں ، اوہ میرے تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نزدیک نيں ، علی (ع) اسلام سابق خدمت گذاراں تے با فضیلت افراد وچو‏ں ھاں، ميں نے خدا تو‏ں ایہ چاہیا سی کہ اوہ تواڈے لئے بھترین شوھر دا انتخاب کرے ۔
اور خدا نے مینو‏ں ایہ حکم دتا کہ وچ آپ د‏‏ی شادی علی (ع) تو‏ں کر دواں آپ دی کیہ رائے اے ؟
حضرت زھراء (س) خاموش رہیاں ، پیغمبر اسلام (ص) نے آپ د‏‏ی خاموشی نو‏‏ں آپ د‏‏ی رضا مندی سمجھیا تے خوشی دے نال تکبیرکہندے ہوئے اوتھے تو‏ں اٹھیا کھڑے ہوئے ۔ فیر حضرت امیر (ع) نو‏‏ں شادی کيتی بشارت دی۔ حضرت فاطمہ زھرا (س) دا مھر ۴۰ مثقال چاندی قرار پایا تے اصحاب دے اک مجمع وچ خطبہ نکاح پڑھیا دتا گیا ۔قابل غور گل ایہ اے کہ شادی دے وقت حضرت علی (ع) دے پاس اک تلوار ، اک ذرہ تے پانی بھرنے دے لئی اک اونٹھ دے علاوہ کچہ وی نئيں سی ، پیغمبر اسلام (ص) نے فرمایا : تلوار نو‏‏ں جھاد دے لئی رکھو ، اونٹھ نو‏‏ں سفر تے پانی بھرنے دے لئی رکھو لیکن اپنی زرہ نو‏‏ں بیچ ڈالو تاکہ شادی دے وسائل خرید سکو ۔ رسول اکرم (ص) نے جناب سلمان فارسی تو‏ں کھا : اس زرہ نو‏‏ں بیچ دو جناب سلمان نے اس زرہ نو‏‏ں پنج سو درھم وچ ویچیا ۔ فیر اک بھیڑ ذبح د‏‏ی گئ تے اس شادی دا ولیمہ ہويا ۔ جھیز دا اوہ سامان جو دختر رسول اکرم (ص) دے گھر لیایا گیا سی ،اس وچ چودہ چیزاں سی ۔
شھزادی عالم، زوجہ علی (ع)، فاطمہ زھراء (ع) دا بس ایہی مختصر سا جہیز سی ۔ رسول اکرم (ص) اپنے چند با وفا مھاجر تے انصار اصحاب دے نال اس شادی دے جشن وچ شریک سن ۔ تکبیراں تے تہلیاں د‏‏ی آوازاں تو‏ں مدینہ د‏‏ی گلیاں تے نوں چےآں وچ اک خاص روحانیت پیدا ہوئے گئی سی تے دلاں وچ سرور تے مسرت د‏‏ی لہراں موج زن سن ۔ پیغمبر اسلام (ص) اپنی صاحب زادی دا ہتھ حضرت علی (ع) دے ہتھو‏ں وچ دے ک‏ے اس مبارک جوڑے دے حق وچ دعا کيتی تے انھاں خدا دے حوالے ک‏ے دتا ۔ اس طرح کائنات دے سب تو‏ں بہتر جوڑے د‏‏ی شادی دے مراسم نہایت سادگی تو‏ں انجام پائے ۔
حضرت فاطمہ (س) دا اخلاق تے کردار
حضرت فاطمہ زھرا اپنی والدہ گرامی حضرت خدیجہ د‏‏ی والا صفات دا واضح نمونہ سن جو دو سخا ، اعلیٰ فکری تے نیدی ميں اپنی والدہ د‏‏ی وارث تے ملکوندی صفات تے اخلاق وچ اپنے پدر بزرگوار د‏‏ی جانشین سن۔ اوہ اپنے شوھر حضرت علی (ع) دے لئی اک دلسوز، مھربان تے فدا کار زوجہ سن ۔آپ دے قلب مبارک وچ اللہ د‏‏ی عبادت تے پیغمبر د‏‏ی محبت دے علاوہ تے کوئی تیسرا نقش نہ سی۔ زمانہ جاہلیت د‏‏ی بت پرستی تو‏ں آپ نو‏‏ں ساں دور سن ۔ آپ نیشادی تو‏ں پہلے د‏‏ی ۹ سال د‏‏ی زندگی دے پنج سال اپنی والدہ تے والد بزرگوار دے نال تے ۴ سال اپنے بابا دے زیر سایہ بسر کيتے تے شادی دے بعد دے دوسرے نو سال اپنے شوھر بزرگوار علی مرتضیٰ (ع) دے شانہ بہ شانہ اسلامی تعلیمات د‏‏ی نشر تے اشاعت، اجتماعی خدمات تے خانہ داری وچ گذارے ۔ آپ دا وقت بچےآں د‏‏ی تربیت گھر د‏‏ی صفائی تے ذکر تے عبادت خدا وچ گذردا سی ۔ فاطمہ (س) اس خاتون دا ناں اے جس نے اسلام دے مکت‏‏ب تربیت وچ پرورش پائی سی تے ایمان تے تقویٰ آپ دے وجود دے ذرات وچ گھل مل چکيا سی ۔
حضرت فاطمہ(س) دا نظام عمل
حضرت فاطمہ زہرا نے شادی دے بعدجس نطام زندگی دا نمونہ پیش کيتا وہطبقہ نسواں دے لئی اک مثالی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ آپ گھر دا تما م کم اپنے ہتھ تو‏ں کر دیاں سن۔ جھاڑو دینا، کھانا پکانا، چرخہ چلیانا، چک‏ی پیسنیا تے بچےآں د‏‏ی تربیت کرنا۔ایہ سب کم تے اک اکیلی سیدہ لیکن نہ توکدی تیوریاں اُتے بل پئے تے نہ کدی اپنے شوہر حضرت علی علیہ السّلام تو‏ں اپنے لئی کسی مددگار یا خادمہ دے انتظام د‏‏ی فرمائش کیتی۔ اک مرتبہ اپنے پدر بزرگوار حضرت رسولِ خدا تو‏ں اک کنيز عطا کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی تاں رسول نے بجائے کنيز عطا کرنے دے اوہ تسبیح تعلیم فرمائی جو تسبیح فاطمہ زہرا دے ناں تو‏ں مشہورہے ۳۴ مرتبہ اللہ اکبر،۳۳ مرتبہ الحمد اللہ تے ۳۳ مرتبہ سبحان اللہ۔ حضرت فاطمہ اس تسبیح د‏‏ی تعلیم تو‏ں اِنّی خوش ہوئی کہ کنيز د‏‏ی خواہش ترک کردتی۔ بعد وچ رسول نے بلاطلب اک کنيز عطا فرمائی جو فضہ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ جناب سیّدہ اپنی کنيز فضہ دے نال کنيز جیسابرتاؤ نئيں کردیاں سن بلکہ اس تو‏ں اک برابر دے دوست جداں سلوک کردیاں سن. اوہ اک دن گھر دا کم خود کردیاں تے اک مدن فضہ تو‏ں کراتاں۔ اسلام د‏‏ی تعلیم یقیناً ایہ اے کہ مرد تے عورت دونے زندگی دے جہاد وچ مشترک طور اُتے حصہ لاں تے کم کرن بیکار نہ بیٹھاں مگر انہاں دونے وچ صنف دے اختلاف دے لحاظ تو‏ں تقسیم ُ عمل اے اس تقسیم کار نو‏‏ں علی علیہ السّلام تے فاطمہ نے مکمل طریقہ اُتے دُنیا دے سامنے پیش کر دتا۔ گھر تو‏ں باہر دے تمام کم تے اپنی قوت ُ بازو تو‏ں اپنے تے اپنے گھر والےآں د‏‏ی زندگی دے حرچ کاسامان مہیا کرنا علی علیہ السّلام دے ذمہ سن تے گھر دے اندر دے تمام کم حضرت فاطمہ زہرا انجام دیدیاں سن۔
حضرت زہرا سلام اللہ دا پردہ
سیدہ عالم نہ صرف اپنی سیرت زندگی بلکہ اقوال تو‏ں وی خواتین دے لئی پردہ د‏‏ی اہمیت اُتے بہت زور دیدیاں سن. آپ دا مکان مسجدِ رسولِ تو‏ں بالکل متصل سی۔ لیکن آپ کدی برقع وچارد وچ نہاں ہوئے ک‏ے وی اپنے والدِ بزرگوار دے پِچھے نماز جماعت پڑھنے یا اپ دا وعظ سننے دے لئی مسجد وچ تشریف نئيں لاواں بلکہ اپنے فرزند امام حسن علیہ السّلام تو‏ں جدو‏ں اوہ مسجد تو‏ں واپس جاندے سن اکثر رسول دے خطبے دے مضامین سن لیا کردیاں سن. اک مرتبہ پیغمبر نے منبر اُتے ایہ سوال پیش کر دتا کہ عورت دے لئی سب تو‏ں بہتر کيتا چیز اے ایہ گل سیدہ نو‏‏ں معلوم ہوئ تاں آپ نے جواب دتا عورت دے لئی سب تو‏ں بہتر گل ایہ اے کہ نہ اس د‏ی نظر کسی غیر مرد اُتے پئے تے نہ کسی غیر مرد د‏‏ی نظر ا س اُتے پئے .رسول دے سامنے ایہ جواب پیش ہويا تاں حضرت نے فرمایا "کیو‏ں نہ ہوئے فاطمہ میرا ہی اک ٹکڑا ا‏‏ے۔"
حضرت زہرا (س) تے جہاد
اسلام وچ عورتاں دا جہاد، مرداں دے جہاد تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ لٰہذا حضرت فاطمہ زہرا نے کدی میدانِ جنگ وچ قدم نئيں رکھیا۔ لیکن جدو‏ں کدی پیغمبر میدان جنگ تو‏ں زخمی ہوئے ک‏ے پلٹتے تاں سیدہ عالم انہاں دے زخ وچ نو‏‏ں دھو دیاں سن .اور جدو‏ں علی علیہ السّلام خون آلود تلوار لے ک‏ے آندے تاں فاطمہ اسنو‏ں دھو کر پاک کردیاں سن۔ اوہ اچھی طرح سمجھدیاں سن کہ انہاں دا جہاد ایہی اے جسنو‏ں اوہ اپنے گھر د‏‏ی چار دیواری وچ رہ دے کردیاں نيں ہاں صرف اک موقع اُتے حضرت زہرا نصرت اسلام دے لئی گھر تو‏ں باہر آئیاں تے اوہ سی مباہلے دا موقع۔ کیو‏ں کہ ایہ اک اُتے امن مقابلہ سی تے اس وچ صرف روحانی فتح دا سوال سی۔ یعنی صرف مباہلہ دا میدان ایسا سی جتھے سیدہ عالم خدا دے حکم تو‏ں برقع وچادر وچ نہاں ہوئے ک‏ے اپنے باپ تے شوہر دے نال گھر تو‏ں باہر نکلاں جس دا واقعہ ایہ سی کہ یمن تو‏ں عیسائ علماء دا اک وفد رسول دے پاس بحث ومباحثہ دے لئی ایا تے کئ دن تک انہاں تو‏ں بحث ہُندی رہی جس تو‏ں حقیقت انہاں اُتے روشن تاں ہوگئی مگر سخن پروری د‏‏ی بنا اُتے اوہ قائل نہ ہونا سن نہ ہوئے اس وقت قران د‏‏ی ایہ ایت نازل ہوئ کہ اے رسول اِنّے سچے دلائل دے بعد وی ایہ نئيں مندے توان تو‏ں کہو کہ فیر جاؤ »ہم اپنے بیٹےآں نو‏‏ں لاواں تسيں اپنے بیٹےآں نو‏‏ں لاو، اسيں اپنی عورتاں نو‏‏ں لاواں تسيں اپنی عورتاں نوں لاو، اسيں اپنے نفساں نو‏‏ں لاواں تسيں اپنے نفساں نو‏‏ں تے اللہ د‏‏ی طرف رجوع کرن تے تے  جھوٹھیاں دے لئی اللہ د‏‏ی لعنت یعنی عذاب د‏‏ی بددعا کرن .» عیسائی علماء پہلے تاں اس دے لئی تیار ہوگئے مگر جدو‏ں رسول اللہ اس شان تو‏ں تشریف لے گئے کہ حسن علیہ السّلام تے حسین علیہ السّلام جداں بیٹے فاطمہ زہرا ورگی خاتون تے علی علیہ السّلام جداں نفس انہاں دے نال سن تاں عیسائیاں نے مباہلہ تو‏ں انکار کردتا تے مخصوص شرائط اُتے صلح کر دے واپس ہوئے گئے
فاطمہ زہرا (س) تے پیغمبر اسلام
اور عزت تے احترام کانمونہ ایہ اے کہ جدو‏ں فاطمہ(س) انہاں دے پاس ادیاں سن تاں اپ تعظیم نو‏‏ں کھڑے ہوجاندے تے اپنی جگہ اُتے بٹھاندے سن رسول دا ایہ برتاؤ فاطمہ زہرا دے علاوہ کسی دوسرے شخص دے نال نہ تھا
حضرت فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا پیغمبر (ص) د‏‏ی نطر وچ
سیدہ عالم د‏‏ی فضیلت وچ پیغمبر د‏‏ی اِنّی حدیثاں وارد ہوئیاں نيں کہ جِنّی حضرت علی علیہ السّلام دے سوا کسی دوسری شخصیت دے لئی نئيں ملدیاں
انہاں وچو‏ں اکثر علماء اسلام وچ متفقہ حیثیت رکھدی نيں مثلاً "اپ بہشت وچ جانے والی عورتاں د‏‏ی سردار نيں .ْ
فاطمہ زہرا (س) اُتے پڑنے والی مصیبتاں
افسوس اے کہ اوہ فاطمہ(س) جنہاں د‏‏ی تعظیم نو‏‏ں رسول کھڑے ہوجاندے سن بعدِ رسول اہل زمانہ دا رخ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں فیر گیا۔ انہاں اُتے طرھ طرھ دے ظلم ہونے لگے ۔علی علیہ السّلام تو‏ں خلافت کھو لی گئ۔فیر اپ تو‏ں بیعت دا سوال وی کيتا جانے لگیا تے صرف سوال ہی اُتے اکتفا نئيں بلکہ جبروتشدّد تو‏ں کم لیا جانے لگا. انتہا ایہ کہ سیّدہ عالم دے گھر اُتے لکڑیاں جمع کرداں گئياں تے اگ لگائی جانے لگی اس وقتآپ نو‏‏ں اوہ جسمانی صدمہ پہنچیا، جسنو‏ں آپ برداشت نہ کر سکن تے اوہی آپ د‏‏ی وفات دا سبب بنیا۔ انہاں صد وچ تے مصیبتاں دا اندازہ سیّدہ عالم د‏‏ی بولی اُتے جاری ہونے والے اس شعر تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ
صُبَّت علیَّ مصائبُ لوانھّا صبّت علی الایّام صرن لیالیا
یعنی مجھ اُتے اِنّی مصیبتاں پڑاں کہ جے اوہ دِناں اُتے پڑتاں تاں اوہ رات وچ تبدیل ہوئے جاندے۔
سیدہ عالم نو‏‏ں جو جسمانی وروحانی صدمے پہنچے انہاں وچو‏ں اک، فدک د‏‏ی جائداد دا چھن جانا وی اے جو رسول نے سیدہ عالم نو‏‏ں مرحمت فرمائی سی۔ جائیداد دا چلاجانا سیدہ دے لئی اِنّا تکلیف دہ نہ سی جِنّا صدمہ اپ نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں آپ دے دعوے نو‏‏ں جھٹلانے دا ہويا. ایہ اوہ صدمہ سی جس دا اثر سیّدہ دے دل وچ مردے دم تکبا قی رہیا
حضرت فاطمہ زہرا (س) د‏‏ی وصیتاں
اور پیغمبر دے بعد صرف اک موقع ایسا سی کہ اپ دے لباں اُتے مسکراہٹ اگئی چناچہ اپ نے وصیّت فرمائی کہ اپ نو‏‏ں ايس‏ے طرح دے تابوت وچ اٹھایا جائے مورخین تصریح کردے نيں کہ سب تو‏ں پہلی لاش جو تابوت وچ اٹھی اے اوہ حضرت فاطمہ زہراکی سی۔ ا سک‏‏ے علاوہ اپ نے ایہ وصیت وی فرمائی سی کہ اپ دا جنازہ شبکی تاریدی ميں اٹھایا جائے تے انہاں لوکاں نو‏‏ں اطلاع نہ دتی جائے جنہاں دے طرزِ عمل نے میریدل وچ زخم پیدا کر دتے نيں۔ سیدہ انہاں لوکاں تو‏ں انتہائی ناراضگی دے عالم وچ اپ اس دنیاسنو‏ں رخصت ہوئیاں۔
شہادت
سیدہ عالم نے اپنے والد بزرگوار رسولِ خدا د‏‏ی وفات دے ۳مہینہ بعد تیسری جمادی الثانی سن ۱۱ ہجری قمری وچ وفات پائی اپ د‏‏ی وصیّت دے مطابق اپ دا جنازہ رات نو‏‏ں اٹھایا گیا .حضرت علی علیہ السّلام نے تجہیز تے تکفین دا انتظام کيتا صرف بنی ہاشم تے سلیمان فارسی (رض)، مقداد(رض) تے عمار(رض) جداں مخلص تے وفادار اصحاب دے نال نماز جنازہ پڑھ کر خاموشی دے نال دفن کردتا اپ دے دفن د‏‏ی اطلاع وی عام طور اُتے سب لوکاں نو‏‏ں نئيں ہوئی، جس د‏‏ی بنا اُتے ایہ اختلاف رہ گیا کہ اپ جنت البقیع وچ دفن نيں یا اپنے ہی مکان وچ جو بعد وچ مسجدرسول دا جزوبن گیا۔ جنت البقیع وچ جو آپ دا روضہ سی اوہ وی باقی نئيں رہیا۔ اس مبارکروضہ نو‏‏ں ۸شوال سن ۱۳۴۴ ھجری قمری وچ ابن سعود لعندی نے دوسرے مقابر اہلیبیت علیہ السّلام دے نال منہدم کرادتا۔
حضرت امام حسن علیہ السلام
آپ د‏‏ی ولادت
آپ ۱۵/ رمضان ۳ ہجری د‏‏ی شب نوں مدینہ منورہ وچ پیداہوئے ولادت تو‏ں پہلے ام الفضل نے خواب وچ دیکھاکہ رسول اکرم دے جسم مبارک کااک ٹکڑامیرے گھر وچ آپہنچاہے خواب رسول کریم تو‏ں بیان کيتاآپ نے فرمایااس د‏ی تعبیریہ اے کہ میری لخت جگرفاطمہ دے بطن تو‏ں عنقریب اک بچہ پیداہوئے گا جس د‏‏ی پرورش تسيں کروگی مورخین کاکہناہے کہ رسول دے گھر وچ  آپ د‏‏ی پیدائش اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی خوشی سی آپ د‏‏ی ولادت نے رسول دے دامن تو‏ں مقطوع النسل ہونے دا دھبہ صاف کردتا تے دنیا دے سامنے سورئہ نوں ثرکی اک عملی تے بنیادی تفسیر پیش کردتی۔
آپ کانام نامی
ولادت دے بعداسم گرامی حمزہ تجویزہورہاتھا لیکن سرورکائنات نے بحکم خدا،موسی دے وزیرہارون دے فرزنداں دے شبروشبیرنام پرآپ کانام حسن تے بعد وچ آپ دے بھائی کانام حسین رکھیا، بحارالانوار وچ  اے کہ امام حسن د‏‏ی پیدائش دے بعدجبرئیل امین نے سرورکائنات د‏‏ی خدمت وچ اک سفیدریشمی رومال پیش کيتا جس پرحسن لکھاہواتھا ماہرعلم النسب علامہ ابوالحسین کاکہناہے کہ خداوندعالم نے فاطمہ دے دونے شاہزاداں کانام انظارعالم تو‏ں پوشیدہ رکھاتھا یعنی انہاں تو‏ں پہلے حسن وحسین ناں تو‏ں کوئی  موسوم نئيں ہواتھا۔ کتاب اعلام الوری دے مطابق ایہ ناں وی لوح محفوظ وچ پہلے تو‏ں لکھاہواتھا۔
زبان رسالت دہن امامت وچ
علل الشرائع وچ اے کہ جدو‏ں امام حسن د‏‏ی ولادت ہوئی تے آپ سرورکائنات د‏‏ی خدمت وچ لیائے گئے تورسول کریم بے انتہاخوش ہوئے تے ان دے دہن مبارک وچ اپنی بولی اقدس دیدی بحارالانور وچ اے کہ آنحضرت نے نوزائیدہ بچے نوں آغوش وچ لے کرپیارکیااورداہنے کان وچ اذن وچ تے کھبے کان وچ ا قامت فرمانے دے بعد اپنی بولی انہاں دے منہ وچ دیدی، امام حسن اسنو‏ں چوسنے لگے اس دے بعدآپ نے دعاکی خدایااس نوں اوراس د‏ی اولادکواپنی پناہ وچ رکھنا بعض لوکاں کاکہناہے کہ امام حسن نوں لعاب دہن رسول کم تے امام حسین نوں زیادہ چوسنے کاموقع دستیاب ہواتھا ايس‏ے لئی امامت نسل حسین وچ مستقرہوگئی۔
آپ کاعقیقہ
آپ د‏‏ی ولادت دے ستويں دن سرکارکائنات نے خوداپنے دست مبارک تو‏ں عقیقہ فرمایااوربالاں نوں منڈواکراس دے اسيں وزن چاندی تصدق د‏‏ی ( اسدالغابة جلد ۳ ص ۱۳) ۔
علامہ کمال الدین کابیان اے کہ عقیقہ دے سلسلے وچ دنبہ ذبح کيتا گیاتھا (مطالب السؤل ص ۲۲۰) کافی کلینی وچ اے کہ سرورکائنات نے عقیقہ دے وقت جودعا پڑھی سی اس وچ ایہ عبارت وی سی ”اللہم عظمہابعظمہ،لحمہایلحمہ دمہابدمہ وشعرہابشعرہ اللہم اجعلہا وقاء لمحمد والہ“ خدایااس د‏ی ہڈی مولودکی ہڈی دے عوض، اس کاگوشت اس دے گوشت دے عوض ،اس کاخون اس دے خون دے عوض، اس کابال اس دے بال دے عوض قراردے تے اسنو‏ں محمدوآل محمد دے لئی ہربلاسنو‏ں نجات کاذریعہ بنادے ۔
امام شافعی کاکہناہے کہ آنحضرت نے امام حسن کاعقیقہ کر دے اس دے سنت ہونے د‏‏ی دائمی بنیادڈل دتی (مطالب السؤل ص ۲۲۰) ۔
بعض معاصرین نے لکھاہے کہ آنحضرت نے آپ کاختنہ وی کرایاتھا لیکن میرے نزدیک ایہ صحیح نئيں اے کیو‏ں کہ امامت د‏‏ی شان تو‏ں مختون پیداہونا وی ا‏‏ے۔
کنیت والقاب
آپ د‏‏ی کنیت صرف ابومحمدتھی تے آپ دے القاب بہت کثیرہیاں: جنہاں وچ طیب،تقی، سبط تے سیدزیادہ مشہورہیاں ،محمدبن طلحہ شافعی کابیان اے کہ آپ کا”سید“ لقب خودسرورکائنات کاعطاکردہ اے (مطالب السؤل ص ۲۲۱) ۔
زیارت عاشورہ تو‏ں معلوم ہوتاہے کہ آپ کالقب ناصح تے امین وی سی۔
امام حسن پیغمبراسلام د‏‏ی نظر وچ
یہ مسلمہ حقیقت اے کہ امام حسن اسلام پیغمبراسلام دے دھوہندے سن لیکن قرآن نے انہاں نو‏ں فرزندرسول کادرجہ دیاہے تے اپنے دامن وچ جابجاآپ دے تذکرہ نوں جگہ دتی اے خودسرورکائنات نے بے شماراحادیث آپ دے متعلق ارشادفرمائی نيں:
اک حدیث وچ اے کہ آنحضرت نے ارشادفرمایاکہ وچ حسنین نوں دوست رکھتاہاں تے جوانہاں نو‏ں دوست رکھے اسنو‏ں وی قدرکی نگاہ تو‏ں دیکھتاہون۔
اک صحابی کابیان اے کہ ميں نے رسول کریم نوں اس حال وچ دیکھاہے کہ اوہ اک کندھے پرامام حسن نوں اوراک کندھے پرامام حسین نوں بٹھائے ہوئے لئی جارہے نيں تے باری باری دونے کامنہ چمدے جاندے نيں اک صحابی کابیان اے کہ اک دن آنحضرت نمازپڑھ رہے سن تے حسنین آپ د‏‏ی پشت پرسوارہو گئے کسی نے روکناچاہاتوحضرت نے اشارہ تو‏ں منع کردتا(اصابہ جلد ۲ ص ۱۲) ۔
اک صحابی کابیان اے کہ وچ اس دن تو‏ں امام حسن نوں بہت زیادہ دوست رکھنے لگاہاں جس دن ميں نے رسول د‏‏ی آغوش وچ بیٹھ کرانہاں نو‏ں ڈاڈھی تو‏ں کھیلدے دیکھیا(نورالابصارص ۱۱۹) ۔
اک دن سرورکائنات امام حسن نوں موڈھے پرسوارکيتے ہوئے کدرے لئی جارہے سن اک صحابی نے کہاکہ اے صاحبزادے تواڈی سواری کس قدراچھی اے ایہ سن کرآنحضرت نے فرمایایہ کہوکہ کس قدراچھاسوارہے (اسدالغابةجلد ۳ ص ۱۵ بحوالہ ترمذی)۔
امام بخاری تے امام مسلم لکھدے نيں کہ اک دن حضرت رسول خداامام حسن نوں کندھے پربٹھائے ہوئے فرمارہے سن خدایا وچ اسنو‏ں دوست رکھتاہاں توبھی اس نال محبت کر ۔
حافظ ابونعیم ابوبکرہ تو‏ں روایت کردے نيں کہ اک دن آنحضرت نمازجماعت پڑھارہے سن کہ ناگاہ امام حسن آگئے تے وہ دوڑکرپشت رسول پرسوارہوگئے ایہ دیکھ کررسول کریم نے نہایت نرمی دے نال سراٹھایا،اختتام نمازپرآپ تو‏ں اس کاتذکرہ کيتاگیاتوفرمایایہ میراگل امیدہے“۔” ابنی ہذا سید“ ایہ میرابیٹا سیدہے تے دیکھویہ عنقریب دووڈے گروہاں وچ صلح کرائے گا۔
امام نسائی عبداللہ ابن شدادسے روایت کردے نيں کہ اک دن نمازعشاء پڑھانے دے لئی آنحضرت تشریف لیائے آپ د‏‏ی آغوش وچ امام حسن سن آنحضرت نماز وچ مشغول ہوگئے ، جدو‏ں سجدہ وچ گئے تواتناطول دیاکہ وچ ایہ سمجھنے لگاکہ شایدآپ پروحی نازل ہونے لگی اے اختتام نمازپرآپ تو‏ں اس کاذکرکیاگیا توفرمایاکہ میرافرزندمیری پشت پرآگیاتھا ميں نے ایہ نہ چاہاکہ اسنو‏ں اس وقت تک پشت تو‏ں اتاراں ،جب تک کہ اوہ خودنہ اترجائے ، اس لئی سجدہ نوں طول دیناپيا۔
حکیم ترمذی ،نسائی تے ابوداؤد نے لکھاہے کہ آنحضرت اک دن محوخطبہ سن کہ حسنین آگئے تے حسن دے پیر دامن عبا وچ اس طرح الجھے کہ زمین پرگرپئے، ایہ دیکھ ک‏ے آنحضرت نے خطبہ ترک کردیااورمنبرسے اترکرانہاں نو‏ں آغوش وچ اٹھالیااورمنبر پرتشریف لے جاکرخطبہ شروع فرمایا (مطالب السؤل ص ۲۲۳) ۔
امام حسن د‏‏ی سرداری جنت
آل محمدکی سرداری مسلمات تو‏ں اے علماء اسلام کااس پراتفاق اے کہ سرورکائنات نے ارشادفرمایاہے ”الحسن والحسین سیداشباب اہل الجنة وابوہماخیرمنہما“ حسن تے حسین جوانان جنت دے سردارہیاں تے ان دے والدبزرگواریعنی علی بن ابی طالب انہاں دونے تو‏ں بہترہیاں۔
جناب حذیفہ یمانی کابیان اے کہ ميں نے آنحضرت نوں اک دن بہت زیادہ مسرورپاکرعرض کيتی مولااج افراط شادمانی د‏‏ی کيتاوجہ اے ارشادفرمایاکہ مینو‏ں اج جبرئیل نے ایہ بشارت دتی اے کہ میرے دونے فرزندحسن وحسین جوانان بہشت دے سردارہیاں تے ان دے والدعلی ابن ابی طالب انہاں تو‏ں وی بہترہیاں (کنزالعمال ج ٧ ص ۱۰٧ ،صواعق محرقہ ص ۱۱٧) اس حدیث تو‏ں اس د‏ی وی وضاحت ہوگئی کہ حضرت علی صرف سیدہی نہ سن بلکہ فرزندان سیادت دے باپ سن ۔
جذبہ اسلام د‏‏ی فراوانی
مؤرخین کابیان اے کہ اک دن ابوسفیان حضرت علی د‏‏ی خدمت وچ حاضرہوکرکہنے لگاکہ آپ آنحضرت تو‏ں سفارش کر دے اک ایسامعاہدہ لکھوادیجئے جس د‏‏ی روتو‏ں ميں اپنے مقصد وچ کامیاب ہوسکےآں آپ نے فرمایاکہ آنحضرت جوکچھ کہہ چ دے نيں ہن اس وچ سرموفرق نہ ہوئے گا اس نے امام حسن تو‏ں شفارش د‏‏ی خواہش د‏‏ی ،آپ د‏‏ی عمراگرچہ اس وقت صرف ۱۴ ماہکيتی سی لیکن آپ نے اس وقت ایسی جرائت کاثبوت دیاجس کاتذکرہ بولی تریخ پرہے لکھاہے کہ ابوسفیان د‏‏ی طلب سفارش پرآپ نے دوڑکراس د‏ی ڈاڈھی پکڑلی تے ناک مروڑکرکہاکلمہ شہادت بولی پرجاری کرو،تواڈے لئی سب کچھ اے ایہ دیکھ کرامیرالمومنین مسرورہوگئے (مناقب آل ابی طالب جلد ۴ ص ۴٦) ۔
امام حسن تے ترجمانی وحی
علامہ مجلسی تحریرفرماندے نيں کہ امام حسن کایہ وطیرہ تھاکہ آپ انتہائی کم سنی دے عالم وچ اپنے ناناپرنازل ہونے والی وحی من وعن اپنی والدہ ماجدہ نوں سنادیاکردے سن اک دن حضرت علی نے فرمایاکہ اے بنت رسول میراجی چاہتاہے کہ وچ حسن نوں ترجمانی وحی کردے ہوئے خوددیکھاں، تے سناں، سیدہ نے امام حسن دے پہنچنے کاوقت بتادیااک دن امیرالمومنین حسن تو‏ں پہلے داخل خانہ ہوگئے تے گوشئہ خانہ وچ چھپ کربیٹھ گئے امام حسن حسب معمول تشریف لیائے تے وچ  د‏‏ی آغوش وچ بیٹھ کروحی سناناشروع کردتی لیکن تھوڑی دیر دے بعد عرض کيتی ”یااماہ قدتلجلج لسانی وکل بیانی لعل سیدی یرانی“مادرگرامی اج بولی وحی ترجمان وچ لکنت تے بیان مقصد وچ  رکاوٹ ہورہی اے مینو‏ں ایسامعلوم ہوتاہے کہ جداں میرے بزرگ محترم مینو‏ں دیکھ رہے نيں ایہ سن کرحضرت امیرالمومنین نے دوڑکرامام حسن نوں آغوش وچ اٹھالیا تے بوسہ دینے لگے(بحارالانوارجلد ۱۰ ص ۱۹۳) ۔
حضرت امام حسن کابچپن وچ لوح محفوظ کامطالعہ کرنا
امام بخاری رقمطرازہاں کہ اک دن کچھ صدقہ د‏‏ی کھجوراں ائی ہوئیاں سن امام حسن تے امام حسین اس دے ڈھیرسے کھیل رہے سن تے کھیل ہی کھیل دے طورپر امام حسن نے اک کھجوردہن اقدس وچ رکھ لی، ایہ دیکھ کرآنحضرت نے فرمایااے حسن کيتاتوانو‏‏ں معلوم نئيں اے ؟ کہ اسيں لوکاں پرصدقہ حرام اے (صحیح بخاری پارہ ٦ ص ۵۲) ۔
امام حسن کابچپن تے مسائل علمیہ
یہ مسلمات تو‏ں اے کہ حضرت آئمہ معصومین علیہم السلام نوں علم لدنی ہواکرتاتھا اوہ دنیا وچ تحصیل علم دے محتاج نئيں ہواکردے سن ایہی وجہ اے کہ اوہ بچپن وچ ہی ایداں دے مسائل علمیہ تو‏ں واقف ہُندے سن جنہاں تو‏ں دنیا دے عام علماء اپنی زندگی دے آخری عمرتک بے بہرہ رہندے سن امام حسن جوخانوادہ رسالت د‏‏ی اک فرد اکمل تے سلسلہ عصمت د‏‏ی اک مستحکم کڑی سن، دے بچپن دے حالات وواقعات دیکھے جاواں تومیرے دعوی کاثبوت مل سک‏‏ے گا:
سائل حضرت علی د‏‏ی خدمت وچ لایاگیاآپ نے سائل تو‏ں فرمایاکہ میردوچھوٹے بچے جوسامنے نظرآرہے نيں انہاں تو‏ں دریافت کرلے سائل امام حسن د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے مسئلہ دہراہا امام حسن نے جواب دیاکہ تونے جِنّے انڈے کھائے نيں اِنّی ہی عمدہ اونٹیاں لے کرانہاں نو‏ں حاملہ کرا تے ان تو‏ں جوبچے پیداہاں انہاں نو‏ں راہ خدا وچ ہدیہ خانہ کعبہ کردے ۔ امیرالمومنین نے ہنس کرفرمایاکہ بیٹا جواب توبالکل صحیح اے لیکن ایہ دسو کہ کيتاایسا نئيں اے کہ کچھ حمل ضائع ہوجاندے نيں تے کچھ بچے مرجاندے نيں عرض کيتی باباجان بالکل درست اے مگرایسحالے توہوتاہے کہ کچھ انڈے وی خراب ہاورگندے نکل جاندے نيں ایہ سن کرسالے پکاراٹھاکہ اک مرتبہ اپنے عہد وچ  سلیمان بن داؤد نے وی ایہی جواب دیاتھا جیساکہ ميں نے اپنی کتاباں وچ دیکھاا‏‏ے۔
۲ ۔ اک روزامیرالمومنین مقام رحبہ وچ تشریف فرماندے سن تے حسنین وی اوتھ‏ے موجودتھے ناگاہ اک شخص آکرکہنے لگیا کہ وچ آپ د‏‏ی رعایا تے اہل بلد(شہری) ہاں حضرت نے فرمایاکہ توجھوٹھ کہتاہے تونہ میری رعایاوچو‏ں اے تے نہ میرے شہرکاشہری اے بلکہ توبادشاہ روم کافرستادہ اے تینو‏ں اس نے معاویہ دے پاس چندمسائل دریافت کرنے دے لئی بھیجاتھا تے اس نے میرے پاس بھیجدیاہے اس نے کہایاحضرت آپ کاارشاد باکل درست اے مینو‏ں معاویہ نے پوشیدہ طورپرآپ دے پاس بھیجاہے تے اس کاحال خداوندعالم دے سواکسی نوں معلوم نئيں اے مگرآپ بہ علم امامت سمجھ گئے ، آپ نے فرمایاکہ چنگا ہن انہاں مسائل دے جوابات انہاں دوبچےآں وچو‏ں کسی اک تو‏ں پوچھ لے اوہ امام حسن د‏‏ی طرف متوجہ ہواچاہتاتھا کہ سوال کرے امام حسن نے فرمایا:
ایے شخص تویہ دریافت کرنے آیاہے کہ ۱ ۔ حق وباطل کتنا فاصلہ اے ۲ ۔ زمین وآسمان تک کِنّی مسافت اے ۳ ۔ مشرق ومغرب وچ کِنّی دوری اے ۔
۴ ۔ قوس قزح کيتاچزہے ۵ ۔ مخنث کسے کہندے نيں ٦ ۔ اوہ دس چیزاں کيتاہاں جنہاں وچو‏ں ہراک نوں خداوندعالم نے دوسرے تو‏ں سخت تے فائق پیدا کيتاا‏‏ے۔
سن ، حق وباطل وچ چارانگشت کافرق وفاصلہ اے اکثروبیشتر جوکچھ اکھ تو‏ں دیکھاحق اے تے جوکان تو‏ں سناباطل اے (اکھ تو‏ں دیکھاہوایقینی ۔ کان تو‏ں سناہوامحتاج تحقیق )۔
زمین تے آسمان دے درمیان اِنّی مسافت اے کہ مظلوم د‏‏ی آہ تے اکھ د‏‏ی روشنی پہنچ جاندی اے ۔
مشرق ومغرب وچ اتنافاصلہ اے کہ سورج اک دن وچ طے کرلیتاہے ۔
اورقوس وقزح اصل وچ قوس خداہے اس لئی کہ قزح شیطان کانام اے ۔ ایہ فراوانی رزق تے اہل زمین دے لئی غرق تو‏ں امان د‏‏ی علامت اے اس لئی اگریہ خشدی ميں نمودارہُندی اے توبارش دے حالات وچو‏ں سمجھی جاندی اے تے بارش وچ نکلدی اے تاں ختم باران د‏‏ی علامت وچو‏ں شمارکيتی جاندی اے ۔
مخنث اوہ اے جس دے متعلق ایہ معلوم نہ ہوکہ مردہے یاعورت تے اس دے جسم وچ دونے دے اعضاء ہاں اس کاحکم ایہ اے کہ تاحدبلوغ انتظارکرن اگرمحتلم ہوتو مرد تے حائض ہواورپستان ابھراواں توعورت ۔
اگراس تو‏ں مسئلہ حل نہ ہوتو دیکھناچاہیدا کہ اس دے پیشاب د‏‏ی دھاراں سیدھی جاندیاں نيں یانہاں نو‏ں اگرسیدھی جاندیاں نيں تومرد ،ورنہ عورت ۔