cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سریلتا بٹلی والا
پرکاشن
بٹلیوالا نے عورتاں دے سشکتیکرن اتے ترقی دے مدعیاں اُتے جو کم کیتا اس لئی سہرا اسدیاں بہت ساریاں شائع کتاباں نوں جاندا اے جس وچ اس دی اگھی مشہور کتاب خواتین سشکتیکرن ان ساؤتھ ایشیا - کنسیپٹ اینڈ پریکٹس، (1993)، جو 20 توں ودھ بولیاں وچ شائع کیتی گئی اے، اک "سنکلپک ڈھانچہ اتے دستاویز" اے جو عورتاں دے سشکتیکرن لئی سکھلائی مینوئل وجوں مکمل طور اُتے ورتی جاندی اے۔ اس دے ہور اہم پرکاشن ہن: سٹیٹس آف رورل وومن انکرناٹک (1998) لنگ برابری اُتے؛ ٹرانسنیشنل سول سوسائٹی: لوئڈ ڈیوڈ براؤن (2006) نال جان-پچھان ; گراسروٹس موومینٹس ایز گلوبل ایکٹرس ; اتے پھیمنسٹ لیڈرشپ فار سوشل ٹرانسفورمیسن: کلیئرنگ د کنسیپچئل کلاؤڈ (2011) آدی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:زندہ لوک
ابن الشعار
ابن الشَّعَّار( ۵۹۳ ہجری – ۶۵۴ ہجری / ۱۱۹۷ – ۱۲۵۶ ) موصل دے لوکاں تو‏ں اک مورخ ، مصنف اور شاعر سی۔
اوہ المبارک بن احمد (ابوبکر) بن حمدان بن احمد بن علوان الموسیلی، ابو البرکات، کمال الدین، ابن الشعر دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ موصل وچ پیدا ہوئے تے حلب وچ انتقال کر گئے۔ ابن الفوطی نے اس دے بارے وچ کہیا: «وہ پنجاہ سال تک رہیا، نظماں لکھدا رہیا، سفر تے گھر دوناں وچ ۔"
انہاں دیاں لکھتاں وچ «عقود الجمان في شاعر هذا الزمان» شام‏ل نيں، جس دے اک حصے د‏‏ی تحقیق محمد نایف الدلیمی نے کیت‏‏ی اے، «تحفة الوزراء المذيل على كتاب معجم الشعراء» و «قلائد الفرائد»۔
ذرائع
گٹھ:تیرہويں صدی دے عراقی شاعر گٹھ:۱۲۵۶ دیاں موتاں گٹھ:۱۱۹۷ دے جم گٹھ:موصل شہر دیاں شخصیتاں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت گٹھ:موصل دیاں شخصیتاں گٹھ:1256 دیاں موتاں گٹھ:1197 دے جم
آدا نیکولائیئیڡنا روگوتسڡا
ادا روگوتسوا (جم 16 جولائی 1937) اک یورپیئن-سوویئتن اداکارہ اے۔ اوہ 1957 توں لے کے ہن تک 30 توں ودھ فلماں اتے ٹیلیوژن پروگراماں وچ نظر آ چکی اے۔ اوہ نیشنل یونیورسٹی آف کلچر وکھے پروپھیشر اے۔ اسنے ہیل، میری وچ اپنی کردار لئی 7 ویں ماسکو انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1937 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:یوکرینی اداکاراواں
راکیش ٹیکیت
راکیش ٹکیت (جم 4 جون 1969) بھارت دے اتر پردیش توں بھارتی کسان یونین (بیکییو) دا اک کسان آگوُ اتے بلارا اے۔
شروعاتی جیون
ٹکیت دا جم 4 جون 1969 نوں اتر پردیش دے مظفرنگر دے قصبہ سسولی وچ ہویا سی۔ اوہ اک پرمکھ کسان آگوُ اتے بیکییو دے سہِ-بانی سورگی مہیندر سنگھ ٹکیت دا بیٹا اے۔
اس دا وڈا بھرا نریش ٹکیت، بیکییو دے قومی پردھان اے۔
کیریئر
ٹکیت نے میرٹھ یونیورسٹی توں ایم۔اے۔ دی ڈگری حاصل کیتی اتے 1992 وچ اس ویلے کانسٹیبل دے طور اُتے دلی پولیس وچ بھرتی ہو گیا، بعد وچ سب انسپیکٹر بن گیا، پر 1993–1994 وچ لال قلعے وچ ہوئے کساناں دے خلاف مظاہرہ دوران اسنے دلی پولیس چھڈّ دتی۔ پولیس چھڈن توں بعد، اوہ بیکییو دے میمبر وجوں تحریک وچ شامل ہو گیا۔ اپنے پیؤ دی موت توں بعد، ٹکیت آدھکارک طور تے بیکییو وچ شامل ہویا اتے بعد وچ اسدا بلارا بن گیا۔
گٹھ:CS1 Hindi-language sources (hi) سال 2018 وچ، ٹکیت ہردوار، اتراکھنڈ توں دلی تک کسان انقلاب سفر دا آگوُ سی۔ ٹکیت نے 2007 دیاں یوپی صوبائی اسمبلی چوناں کھٹولی سیٹ توں کانگرس دی حمایت نال لڑیاں سن، اتے اوہ چھویں نمبر اُتے رہا سی۔ 2014 دیاں عامَ چوناں وچ، اسنے یوپی وچ امروہا لوک سبھا ہلکے توں قومی لوک دل دی ٹکٹ تے چون لڑی سی، پر اوہ 1% توں وی گھٹ ووٹاں حاصل کرن وچ کامیاب رہا۔
خلاف مظاہرہ
نومبر 2020 وچ، اس دی ادارہ، بیکییو، 2020–2021 دے بھارتی کساناں دے خلاف مظاہرہ وچ شامل ہوئی، جس وچ ایمئیسپی نوں قانونی حق اعلان کرن اتے فارم بلاں نوں ہٹاؤن دی منگ کیتی گئی۔ 26 جنوری نوں قومی راجگڑھ وچ تشدد پھیل گئی، دلی پولیس نے جمہوریہ دن وچ ہوئی تشدد اتے دلی پولیس ولوں جاری اینؤسی دی النگھنا وچ اوہناں دی کتھت کردار لئی راکیش ٹکیت اتے کجھ ہور کسان لیڈراں خلاف ایپھائیار درج کیتی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1969 گٹھ:کسان آگو
مہردادی جنگاں
مہردادی جنگاں انہاں جنگاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو روم تے سلطنت پنطس دے درمیاں پہلی صدی ق م وچ ہوئیاں، ایہ کل تن جنگاں سن، مہردادی دا ناں انہاں نو‏‏ں سلطنت پنطس دے بادشاہ مہر داد ششم دے ناں اُتے دتا گيا ا‏‏ے۔ جو انہاں جنگاں دے وقت سلطنت پنطس دا بادشاہ سی۔
حوالے
گٹھ:مہردادی جنگاں گٹھ:60 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:70 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:رومی جمہوریہ دیاں جنگاں گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
جنگ مہردادی دوم
جنگ مہردادی دوم یا جنگ متھریادیتس (انگریزی: Second Mithridatic War) پہلی صدی ق م (83–81) وچ رومیاں دے زیر نگین وسیع یونانی دنیا اُتے قائم حکومت دے لئی مسابقت (چیلنج) د‏‏ی دوسری کوشش سی جس وچ سلطنت پونطس دے بادشاہ مہرداد ششم(متھریادیتس ششم) نے سالاری کی، جدو‏ں کہ رومی فوج دا جنرل لوسیوس سی۔
حوالے
گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:81 ق م گٹھ:82 ق م گٹھ:83 ق م گٹھ:مہردادی جنگاں گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
کوپرولو خاندان
کوپرولو خاندان ( Köprülü ailesi ) سلطنت عثمانیہ وچ البانوی نژاد شریف تے اعلیٰ خاندان سی۔ اس خاندان نے چھ وزراء اعظم (بشمول قرۃ مصطفیٰ پاشا ، جو سوتیلےبیٹے سن ) مہیا کیتے ، متعدد ہور اعلیٰ عہدے داران وی ايس‏ے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔سلطنت عثمانیہ وچ انہاں دے دورِ وزارتِ عظمیٰ نو‏‏ں کوپرولو دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس خاندان دا اک ہور قابل ذکر فرد کوپرولو عبدالله پاشا (1684–1735) سی جوعثمانی فارسی جنگاں وچ سالار سی ،اس نےسلطنت دے متعدد صوبےآں وچ والی د‏‏ی ذمہ داریاں وی ادا کیتیاں۔ اس خاندان د‏‏ی موجودہ نسل وچ ترک ادب دے ممتاز مورخ محمد فواد کوپرولو شامل نيں۔ اس خاندان دے افراد ترکی ، مغرب تے امریکا وچ رہ رہے نيں ۔
کوپرولو وزراء اعظم
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ دے دوران ، کوپرولو وزراءاعظم د‏‏ی وجہ شہرت ،ریاست نو‏‏ں متحرک رکھنا سی جو آہستہ آہستہ زوال و جمود د‏‏ی علامات ظاہر کرنے لگی ۔ ابتدائی وزراءنے خاص طور اُتے فوجی مہماں اُتے توجہ دتی جس نے سلطنت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اُتے ، قرہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی شروع کردہ ویانا د‏‏ی تباہ کن جنگ (معاہدہ کارلوفچہ وی دیکھو)نے اس خاندان دے زوال اُتے مہر ثبت کردتی۔ thumb| کوپرولوکمپلیکس کوریڈور 1 قرۃ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی پرورش کوپرولو خاندان نے د‏‏ی تے اوہ کوپرولو فضل احمد پاشا دے بہنوئی سن ۔
2 اباظہ سیاوش پاشا ،محمدکوپرولو پاشا دا خادم سی۔ انہاں د‏‏ی بیٹی نال شادی ک‏ر ک‏ے سیاوش طاقتور کوپرولو خاندان دا داماد بن گیا۔
کوئیلی دیوی
کوئلی دیوی میتھما (1929–2007) نیپالی سنگیت صنعت وچ پہلی خواتین گیت کار ہون دے نال-نال گلوکارہ اتے سنگیتکار سی۔ اس نوں 'ککو پنچھی' وی کیہا جاندا اے، ایہہ سرلیکھ نیپالی وچ اس دے نام 'کوئلی' دے مطلب توں لیا گیا اے۔ ایہہ ککو پنچھی دے ذکر دے مطابق اے کیونکہ اس دی آواز سریلی اتے مٹھی اے۔ اپنی ماسی دی مدد نال، اس نے 11 سال دی عمر وچ، اک معاون وجوں، سنگھ سمشیر جے۔بی۔آر۔ دے محل وچ داخل ہوئی۔ اس نے کوئلی سریلی آواز سنن توں بعد اس نوں کوئلی کیہا، جس توں بعد اوہ کوئلی دیوی دے نام نال جانی جان لگی، جس نے اسنوں سفلتا اتے مشہوری دتی۔ اوہ سنگھا دربار وچ گاؤندی تے نچدی سی۔ سال 2007 دے آس-پاس، دیس وچ لوکتنتر دی قیام توں بعد، اوہ ریڈیو نیپال وچ اک آزاد گلوکارہ بن گئی۔ اوہ نیپالی گائکاں دی پہلی پیڑھی نال متعلق اے جو پیشہ ور گلوکارہ بن گئی۔ اس دے گیت دیس بھر دیاں کئی فلماں اتے ناٹکاں وچ وی ورتے جا چکے ہن۔
نجی زندگی
کوئلی دیوی دا اصل ناں رادھا بسنت سی، جو نیلم بسنت اتے چسپانی گڑی وچ رامبہادر بسنت، دی دھی سی۔ حالانکہ اس دا نام رادھا سی، جدوں اوہ چھوٹی سی تاں اوہ پینٹری وجوں جانی جاندی سی، اتے اس نے اسے نام دی ورتوں کاٹھ منڈو دے مکھن ٹول دے مقامی سکول وچ داخل کرن لئی کیتی۔ جدوں اوہ صرف اک سال دی سی تاں اس دی ماں دی موت ہو گئی۔ پنج سال دی عمر وچ اوہ اپنی ماسی (پتا دی بھین) نال کاٹھمانڈو چلی گئی، جس نے اس نوں سنگیت وی سکھایا۔ اپنی ماسی دی مدد نال، اوہ 11 سال دی عمر وچ اک معاون وجوں سنگھ سمشیر جے۔بی۔آر۔ دے محل وچ داخل ہوئی۔ اس نے اس دی سریلی آواز سنن توں بعد اس نوں کوئلی کیہا، جس توں بعد اس نے کوئلی دیوی دے نام نال سفلتا اتے مشہوری حاصل کیتی۔
پیشہ ور جیون اتے اوارڈ
اوہ [سنگھا دربار] وچ گاؤندی اتے نرت کردی سی پر سال 2007 دے لگبھگ جمہوریت دے قیام توں بعد، اوہ ریڈیو نیپال وچ اک آزاد گلوکارہ بن گئی، جتھے اس نے اپنے سنگیتک جیون دی شروعات کیتی سی۔ "سنسارکو جھمیلا لگداچا کیا یو میلہ" 1950 وچ ریکارڈ کیتا گیا اس دا پہلا گیت سی۔ اس نے اپنی آواز وچ 4,000 توں ودھ گیتاں نوں ریکارڈ کیتا، جس وچ سیوا اتے سمرپن ورگے جدید اتے دیس بھگتی دے گیت اتے ایلبماں شامل ہن۔
اس نوں ریڈیو نیپال دا سبتوں ودھیا سنگیتکار انعام، سبھا رائیبھیسیک پدک، گورکھا دکھن باہو وی، چنلتا سنگیت انعام سمیت ہوراں نال نوازیا گیا گیا۔ میتھیما نوں اس دے بول اتے رچناواں لئی وی یاد کیتا جاندا اے۔ اس نے "جاہی را جوہی پھول مالا گانسی دویلے لونلا" اتے "زندگی بھری نچھٹینے گری سینو جداؤنلا" ورگے مشہور گانے تیار کیتے ہن۔
کوئلی دیوی میتھیما دی موت 21 دسمبر 2007 نوں کاٹھماڈو وچ 78, سال دی عمر وچ ہوئی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1929 گٹھ:موت 2007 گٹھ:20ویں صدی دیاں گائکاواں
تتیانا مالیارچُک
تیتیانا "تانیا" وولودمیروڡانا مالیارچُک  ( Ukrainian: Тетяна "Таня" Володимирівна Малярчук ، Tetjana "Tanja" Wolodymyriwna Maljartschuk ، جم 1983 اوانو-پھرانکوسک) اک یوکرینی لکھاری اے، جو یوکرین وچ لکھدی اتے ہال ہی جرمن وچ وی لکھنا شروع کیتا اے۔
کریئر
تانیا مالیارچُک نے اپنے کریئر دی شروعات چھوٹی کہانیاں اتے ناول دے کئی حصےآں نال کیتی: ایڈولپھوز اینڈسپل ، جاں اے روز فار لیزا (2004)، فرام ٹاپ ٹو بوٹم: اے بکّ آف فیئرج (2006)، ہاؤ آئی بکیم اے سینٹ (2006)، ٹو سپیک (2007) ) اتے زویروسلوو (2009) آدی۔ اسدا پہلا ناول، بائیوگراپھی آف ایکسیڈینٹل میراکل، 2012 وچ شائع ہویا سی۔
مالیارچُک 2014 توں جرمن وچ لکھ رہی اے۔ 2018 وچ اسنے پھریش ام میر (سمندر وچ پھروگس) لئی انجیبرگ بچمین اوارڈ جتیا، ایہہ اسدی اک غیر-شائع کتاب سی، جو اسنے جرمن-بولی ساہت دے تہوار وچ پڑھی سی۔
اس دے یوکرینی کم دا 2009 توں جرمن وچ ترجمہ کیتا گیا اے ( نیونپروسینٹیگر ہاؤشالٹیسسنگ، بائیوگرافی اینز زفلن ونڈرز، دوویں ہی ریسیڈینز ورلاگ ولوں)۔ کجھ دا انگریزی وچ وی ترجمہ کیتا گیا اے۔ الیکساندر ہیمن ولوں اڈیٹیڈ، بیسٹ یورپیئن فکشن 2013 وچ چھوٹی کہانی "می اینڈ مائی سیکرڈ کاؤ" شائع ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:1983 گٹھ:یوکرینی لکھاری
جنگ مہردادی اول
جنگ مہردادی اول یا جنگ متھریادیتس پہلی صدی ق م (98 تو‏ں 95) وچ رومیاں دے زیر نگین وسیع یونانی دنیا اُتے قائم حکومت دے لئی مسابقت (چیلنج) د‏‏ی پہلی کوشش سی جس وچ سلطنت پونطس تے کئی یونانی شہر روم تے بیت عنیاہ دے خلاف مہرداد ششم د‏‏ی سربراہی وچ بغاوت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جنگ پنج سال جاری رہی جس دا اختتام روم د‏‏ی فتح اُتے ہويا، اس فتح نے مہرداد نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ مفتوحہ علاقےآں علاقےآں تو‏ں دستبردار ہوئے ک‏ے واپس پنطس چلا جائے۔ مہرداد دا رومی حکومت تو‏ں ایہ تنازع ہور دو مہردادی جنگاں تک جاری رہیا۔
قدیم مآخذ
post-Hadrian annalist survives in retrieved fragments, from books XXVI, XXVIII, XXXIII, XXXV and XXXVI of his history, in 5th century uncials of African origin at the bottom of a ter scriptus manuscript palimpsest: see L. D. Reynolds (ed.) Texts and Transmission: A Survey of the Latin Classics (آکسفرڈ، 1983).
- ed. Michael Flemisch Grani Liciniani quae supersunt (G.B. Teubner, Stuttgart, 1904; دوبارہ اشاعت 1967)
- طباعت۔ این۔ کرندی (لیوپزگ، 1981) - طباعت۔ René Henry Photius Bibliothèque Tome IV: Codices 223-229 (Association Guillaume Budé, Paris, 1965), pp. 48–99: Greek text with French translation
- طباعت۔ K. Müller FHG III, 525: Greek text with Latin translation
- طباعت۔ F. Jacoby FGrH no.434: Greek text, detailed commentary in German - طباعت۔ دے. ملر ''ایف ایچ جی III'، 602ff.
- طباعت۔ ایف۔ جاکوبی ایف جی آر ایچ نمبر۔257
کیئس، صفحات۔ 494–524
سلا، صفحات۔ 545–573
''لیزنڈر تے سلا دا موازنہ، صفحات۔ 573–577
چیمن، صفحات۔ 577–592
لیکولیئس، صفحات۔ 592–624
لیکولیئس تے چیمن دا موازنہ، صفحات۔ 624–626
- ویکس وارنر دا ترجمہ، وربن سیگار دے تعارف تے حواشی دے نال، جداں جمہوریہ روم دا زوال، چھ زندگیاں پلو ٹارک: ماریوس، سلا، کرائسس، پمپی، سیزر، سسرو (پینگوئن بکس، 1958; روبن سیگار دے حواشی دے نال، 1972)
گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:85 ق م گٹھ:86 ق م گٹھ:87 ق م گٹھ:88 ق م گٹھ:89 ق م گٹھ:رومی جمہوریہ دیاں جنگاں گٹھ:مہردادی جنگاں گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
باعلوی
آل باعلوي أو آل أبي علوي أو بنو علوي باعلوی خاندان، ابو علوی خاندان، یا بنو علوی خاندان، بني هاشم د‏‏ی اولاد اے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں وابستہ نيں، جو الحسين بن علي بن أبي طالب دے خاندان تو‏ں نيں۔ اوہ یمن وچ حضرموت کے علاقے وچ رہندے نيں، تے انہاں د‏‏ی موجودگی حضرموت وچ سن ۳۱۹ ہجری / ۹۳۱ عیسوی وچ انہاں دے دادا أحمد المهاجر کے اوتھ‏ے پہنچنے دے بعد ہوئی، تے فیر اوہ پوری دنیا وچ پھیل گئے۔ اوہ شافعی مکت‏‏ب فقہ تے اشعری مکتبہ فکر اُتے اہل سنت والجماعت دے نقطہ نظر د‏‏ی پیروی کردے نيں انہاں دا خدا د‏‏ی طرف چلنے دا اپنا طریقہ اے، تے ایہ طريقة السادة آل باعلوي ا‏‏ے۔ باعلوی، اسلامی دنیا وچ رائج صوفی طریقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
باعلوي خاندان نو‏‏ں خداتعالیٰ د‏‏ی طرف بلانے تے انہاں عقائد تے نظریات نو‏‏ں پھیلانے دے لئی جانیا جاندا سی جو اوہ حکمت تے اچھی تبلیغ دے نال کردے سن ۔ انہاں دے طریقہ کار دے موجد تے بانی محمد بن علی باعلوی سن ، جنہاں نو‏ں "فقیہ المقدم" کہیا جاندا اے، جس نے ہتھیار نو‏‏ں ترک کر دتا تے اسنو‏ں ایداں دے دور وچ رکھیا جدو‏ں قبیلے ہتھیار اٹھانے تے آپس وچ لڑائی تے جھگڑے وچ مصروف سن ۔ خود نو‏‏ں گورننس تے صدارت اُتے ۔ روحانیت تے تشدد تے عدم برداشت نو‏‏ں مسترد کرنا۔ انہاں نے اپنے نسب نسب، لوکاں دے درمیان اپنے سماجی، مالی تے اصلاحی کردار، لوکاں وچ اسلام دے اصولاں د‏‏ی تبلیغ تے تعلیم، مسیتاں تے سائنسی اسکولاں دے قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرموت وچ سماجی سیڑھی وچ پہلا مقام حاصل کيتا۔ سائنسی تے فکری مراکز وچ ترقی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ معاشرے وچ صف اول دا مقام رکھدے نيں۔
ناں
ان دے ناں (باعلوي) د‏‏ی ابتداء نسب وچ انہاں دے آباؤ اجداد وچو‏ں اک نال ہُندی اے، علوی بن عبید اللہ بن احمد المہاجر، المہاجر د‏‏ی اولاد وچو‏ں سب تو‏ں پہلے علوی دا ناں لیا گیا۔ ایہ کلاسیکی بولی (العلوی) وچ اے تے (باعلوی) دا استعمال اس وقت ہويا جدو‏ں اوہ اپنے آباء دا حوالہ دینے دے انداز وچ حضرمیاں تو‏ں متاثر ہوئے تے حضرمی (ابن) دے لئی (با) دے معنی نيں۔ البتہ اوہ انہاں دونے القاب نو‏‏ں سوائے ترجمے تے نسب دے استعمال وچ نئيں لاندے تے اس شخص نو‏‏ں اس دے قبیلے تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے، البتہ بنی علوی دے چند افراد ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں ہن وی (بلاوی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں دا تعلق بعض مشہور قبیلے تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ ایہ باعلوی خاندان تو‏ں منسوب اے، جو اس دے دو بھائیاں، بصری تے جدید دے بیٹےآں، عبید اللہ بن احمد المہاجر دے دو بیٹے نيں، علامتی طور اُتے ۔ انہاں دے بھائی علوی نسب د‏‏ی شہرت خصوصاً ایہ کہ بنی بصری تے بنی جدید ستويں صدی ہجری دے اوائل وچ ناپید ہو گئے۔
تریخ
غزوہ کربلا وچ رسول ﷺ صلی اللہ علیہ وسلم دے دھوہت‏‏ے حسین بن علی د‏‏ی شہادت دے بعد انہاں دے بیٹے علی زین العابدین دے علاوہ کوئی وی زندہ نہ بچا، اوہ بیمار سن تے انہاں د‏‏ی عیادت نئيں ہوئی۔ اپنے والد نال جنگ کيت‏ی، تے اوہ اپنے باقی خاندان دے نال مدینہ واپس چلا گیا۔ انہاں دے نال انہاں دے خاندان تو‏ں واپس آنے والےآں وچ انہاں دا بیٹا محمد الباقر وی سی، جس نے نوجوانی وچ کربلا د‏‏ی جنگ دیکھی، اس لئی اس نے اپنی زندگی مدینہ وچ گزاری، تے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے جعفر الصادق بھی۔ جتھے تک علی العریدی دا تعلق اے، اوہ جعفر الصادق دے بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹے تے سب تو‏ں طویل عمر پانے والے نيں۔ مدینہ منورہ دے نیڑے الاریدی پنڈ د‏‏ی نسبت تو‏ں انہاں دا ناں "الاریدی" رکھیا گیا سی، جس وچ اوہ رہندے سن ۔ انہاں دے بچےآں وچ محمد النقیب وی شام‏ل نيں، جو اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد مدینہ تو‏ں عراق چلے گئے تے بصرہ وچ مقیم رہے تے اس دا انتظام سنبھالیا تے اوتھ‏ے د‏‏ی نگرانی دے لئی کپتان بن گئے، ايس‏ے طرح انہاں دے بیٹے عیسیٰ، جنہاں دا ناں "الرومی" اے، جس دا ناں "الرومی" ا‏‏ے۔ اپنے والد دے بعد عراق وچ نگران یونین اُتے ۔ عیسیٰ دے بعد بوہت سارے لڑکے سن، جنہاں وچ احمد المہاجر (بعلوی خاندان دے دادا) وی شام‏ل سن ۔
دادا احمد المہاجر د‏‏ی زندگی بصرہ وچ سی تے ايس‏ے دے علاقےآں وچ انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی تے بنی عباس دے خلفاء نے عراق نو‏‏ں اپنے بادشاہ دے لئی ٹھکانہ بنا لیا سی تے جدو‏ں انہاں اُتے کمزوری پڑنے لگی تاں بدامنی تے انقلابات سامنے آئے۔ ، تے جھگڑے نے عراق نو‏‏ں آہستہ آہستہ تباہ کرنا شروع کيتا۔ انہاں ہنگامہ خیز حالات وچ تے خاص طور اُتے سنہ ۳۱۷ ہجری وچ احمد بن عیسیٰ، جنہاں نو‏ں اس طرح "مہاجرین" کہیا جاندا سی، اپنے مذہب دے نال اپنے خاندان تے پیروکاراں دے ستر افراد دے نال بصرہ تو‏ں حجاز د‏‏ی طرف بھجیا۔ اک سال دا سفر مدینہ وچ اترنے دے لئی، تے فیر اسنو‏ں حج دے لئی مکہ روانہ کیا، جدو‏ں قرمطیاں نے اس وچ داخل ہو ک‏ے حجر اسود اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں دے لئی دو مقدس مسیتاں وچو‏ں کسی اک وچ قیام کرنا ممکن نئيں سی، اس لئی اوہ مکہ تو‏ں عسیر، یمن د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، ایتھ‏ے تک کہ ۳۱۹ ہجری وچ وادی حضرموت پہنچے۔ جدو‏ں حضرموت د‏‏ی سرزمین اُتے آئے تاں سنی فرقہ پھیل گیا تے عبادی فرقہ دا اثر جو انہاں ملکاں وچ رائج سی ختم ہو گیا۔ انہاں دے بعد احمد المہاجر د‏‏ی اولاد وادی دے دیہاتاں وچ پھردی رہی، چنانچہ اوہ اک مدت دے لئی صم نامی پنڈ وچ آباد ہوئے، فیر اوتھ‏ے تو‏ں نقل مکانی کرکے بیت جبیر نامی پنڈ وچ آباد ہوئے۔ ۵۲۱ ہجری وچ ، المہاجر د‏‏ی اولاد وچو‏ں علی بن علوی ، جسنو‏ں "خالی قسم" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ترم چلا گیا تے اسنو‏ں اپنے تے اپنے بچےآں دے لئی گھر بنایا۔ تب تو‏ں اج تک ترم بنی علوی دا گڑھ بنیا ہویا ا‏‏ے۔
نقل مکانی
کچھ بنی علویاں نے چھیويں صدی ہجری دے آخر وچ تے اس دے بعد مشرق د‏‏ی طرف ہندوستان ، مالے ، برما، انڈونیشیا تے فلپائن د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے مغرب د‏‏ی طرف کینیا ، تنزانیہ، یوگنڈا ، کوموروس، زنزیبار تے ہور د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک واپس لوٹ گئے۔ حجاز نو‏‏ں پورا ہندوستان ابو حنیفہ دے عقیدہ اُتے اے، سوائے گجرات ، احمد آباد اور ملیبار دے علاقےآں کے، جتھے شافعی مکت‏‏ب بنی علوی دے آقاواں دے زیر اثر پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ علوی دے مبلغین دے مطابق، ہور جنوب مشرقی ایشیا ، اور مشرقی افریقہ دے ساحل ، ایہ سبھی شافعی سنی علاقے نيں۔ تے جنہاں نے اسلام نو‏‏ں انڈوچائنا تے انڈونیشیا وچ متعارف کرایا، مرحوم فقیہ دے چچا احمد بن عبداللہ بن عبدالملک بن علوی د‏‏ی اولاد تاں۔ انہاں وچ علی زین العابدین بن احمد وی نيں، جو نويں صدی ہجری وچ جوہر ، مالے آیا، تے سلطان د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی، جس تو‏ں انہاں تو‏ں محمد پیدا ہويا، جو جوہر تو‏ں فلپائن دے منڈاناؤ خلیج د‏‏ی طرف روانہ ہويا، تے اپنے خاندان نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دینے والی پہلی سواݨی سی۔ انہاں د‏‏ی موجودگی پھیل چک‏ی اے، تے انہاں د‏‏ی اولاداں اج تک انہاں ملکاں دے دور دراز دیہاتاں وچ موجود نيں جتھے اوہ گئے سن ۔
وکالت دیاں کوششاں
حضرمی علویاں دا جنوب مشرقی ایشیا تے افریقہ دے خطےآں وچ اسلام، سائنس تے پیغمبر اسلام د‏‏ی رہنمائی نو‏‏ں پھیلانے وچ بہت وڈا کردار سی، جتھے اسلامی تے یمنی تریخ د‏‏یاں کتاباں، تے ایتھ‏ے تک کہ مغربی تے مستشرقین نے ہندوستان اور جنوب مشرقی ایشیا وچ اسلام دے پھیلاؤ دا ذکر کيتا اے، جس وچ انڈونیشیا، برونائی، ملائیشیا، سنگاپور، پٹانی تے فلپائن تو‏ں لے ک‏ے کوریا دے مضافات، جاپان تے صیام تے کمبوڈیا د‏‏ی سرزمین بنی علوی حسینی دے معزز حضرات دے ہتھو‏ں شام‏ل ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ مشہور ہونے والے انہاں دے سب تو‏ں پہلے بیٹے بنو عبد الملک سن، اوہ اوتھ‏ے پھیل گئے تے ہندوستان دے مسلما‏ن بادشاہاں تے لیڈراں نال رابطہ کیا، ہندوستان دے مسلماناں وچ انہاں دا وڈا مقام اے تے انہاں نو‏ں اعظم خان خاندان کہیا جاندا اے، تے انہاں وچ مبلغین، سیاست دان تے سپاہی شام‏ل تھے۔فیر انہاں د‏‏ی اولاد ایسٹ انڈیز وچ منتقل ہو گئی، جو بعد وچ انڈونیشیا دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ جتھے تک افریقہ دے خطےآں وچ اسلام دے پھیلاؤ دا تعلق اے، بعلوی خاندان نو‏‏ں اسلام وچ داخل ہونے، اسنو‏ں پھیلانے تے مشرقی افریقہ دے علاقےآں وچ اپنے علاقے نو‏‏ں پھیلانے دا سہرا تے اعزاز حاصل سی۔ انتہائی شمال وچ اریٹیریا تو‏ں، بہت جنوب وچ حبش، صومالیہ، کینیا، تنزانیہ، یوگنڈا، کوموروس، مڈغاسکر تے ایتھ‏ے تک کہ موزمبیق تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ کچھ محققاں دا ذکر اے کہ بعلوی خاندان نے مشرقی ایشیا تے مشرقی افریقہ وچ اسلام متعارف کروا کر اسلامی دنیا نو‏‏ں اکو جیہا علاقہ تے آبادی فراہ‏م کيتی۔
نظریہ
فقہی مکتبہ فکر جسنو‏ں میسرز نے اپنایا۔ البعلوی امام شافعی دا مکتبہ اے، جنہاں دا ملک یمن وچ کم عمری وچ ظہور ہونا مقصود سی، تے اس دے پھیلاؤ د‏‏ی ابتداء تیسری صدی ہجری انہاں دا کردار صرف شافعی مذہب اُتے عمل کرنے اُتے نئيں رکا، بلکہ اسنو‏ں زندہ کرنے تے پھیلانے، اس د‏ی تدوین تے اس د‏ی بہت زیادہ درجہ بندی کرنے دے علاوہ انہاں دے قائم کردہ بوہت سارے ادارےآں، مدارج تے اسکولاں دے علاوہ، تے جو کچھ انہاں نے پھیلایا اس فرقے د‏‏ی پیروی کردے ہوئے، دنیا دے تمام حصےآں جداں مشرقی ایشیا، افریقہ، ہندوستان تے ہور جگہاں اُتے اس دا مطالعہ تے پڑھانا۔ جتھے تک انہاں دے لئی مسلکی مکت‏‏ب فکر دا تعلق اے، اوہ اشعری سنی مکتبہ اے ، جدو‏ں حضرموت دا معاملہ سنی عقیدہ اُتے طے پا گیا تے اس تو‏ں عبادی فرقے دے ختم ہو گئے۔ بعلوی خاندان نے اپنے قیام دے وقت تو‏ں ہی اشعری مکت‏‏ب فکر تے شاخاں وچ شافعی مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں اپنایا، جس اُتے انہاں دے رہنما ابو حامد الغزالی نيں۔
تصوف
عبیداللہ بن احمد المہاجر پہلے صوفی جو حضرموت دے ناں تو‏ں مشہور سن، کیونجے تریخ نے انہاں تو‏ں پہلے کسی صوفی دا ناں نئيں لیا، درحقیقت اس نے اک مکت‏‏ب تے نصاب دے طور اُتے اک جامع اثر نئيں لیا، بلکہ اک خاندان نو‏‏ں لے لیا فقیہ، کرنل محمد بن علی دے آنے تک ابو علوی خاندان د‏‏ی اولاد وچ موروثی شکل رہی۔ اس نے دو طریقےآں نو‏‏ں یکجا کیا: اپنے باپ دادا تے دادا دا طریقہ تے ابو مدیان شعیب المغربی دا طریقہ، تے فیر انہاں نو‏ں زندگی وچ اک عملی نقطہ نظر تے طرز عمل دے مکت‏‏ب وچ تبدیل کيتا۔ اس طرح، فقیہ المقدم نے سب تو‏ں پہلے حضرات العابی علوی دے طریقہ کار دی بنیاد رکھی، جو صوفی رستےآں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں وسیع جغرافیائی علاقے وچ اسلام پھیلانے دا سہرا جاندا ا‏‏ے۔ شرعی اخلاقیات تے اخلاقیات۔ اس د‏ی رضامندی تے اس د‏ی اولاد د‏‏ی طرف تو‏ں اس دے پیروکاراں د‏‏ی طاقت تے انہاں دے طریقہ دے استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا ظہور انہاں دے درمیان رہیا تے اوہ ہن وی اس دے وارث نيں۔ اج تک، بنو علوی حضرموت وچ تصوف دے اہ‏م ترین ذرائع وچ تو‏ں اک بن گئے۔
اعمال
حضرموت جزیرہ نما عرب دے سب تو‏ں کم دولت مند ملکاں وچو‏ں اک سی، تے اوتھ‏ے سلامتی، وفاداری تے ایجنٹاں دے بارے وچ کوئی فتنہ انگیز چیز نئيں سی، لیکن احمد المہاجر نے اس دا ارادہ کيتا تے دیکھیا کہ حضرموت اس وچ جو کچھ اے اس دے لئی آیا، تے اوہ بہت امیر سی۔ آدمی، تاں اس نے گھر بنانے تے جائیداد د‏‏ی ملکیت اُتے بہت زیادہ پیسہ خرچ کيتا۔ اس دے بچےآں نے اس دے بعد جاری رکھیا، تے زراعت وچ کم کیا، زمیناں خریداں تے کھجوراں تے درخت لگائے تے ملک بنائے ، اس نے اک گھر بنایا تے اس دے ارد گرد وڈے وڈے کھیت بنائے ایتھ‏ے تک کہ ایہ اک شہر بن گیا جو اج موجود ا‏‏ے۔ دوسرےآں نے بوہت سارے دوسرے ملکاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ میربت دا مالک محمد، اپنی کھیت‏‏ی تے تجارت دے لئی مشہور سی، اس دے علاوہ تجارت کرنے والے قافلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی وی شہرت رکھدا سی، ایتھ‏ے تک کہ میربت شہر اپنی خوشحالی تے زندگی دے لئی مشہور ہويا۔ جدو‏ں مہاجر حضرموت پہنچے تے اوتھ‏ے آباد ہوئے، تاں اوہ تے اس دے بیٹے تے پو‏تی، تے انہاں دے بعد، حضرموت انکار تے غربت د‏‏ی حالت تو‏ں آسودگی تے دولت د‏‏ی حالت وچ تبدیل ہو گئے، جداں کہ وادیاں وچ زراعت پھیلی تے پھیلی تے زمیناں پھلی پھولاں۔ کھجوراں تے باغات، کنويں کھودے گئے، تے سیلاب دے پانی نو‏‏ں تقسیم کرنے دے لئی ڈیم بنائے گئے جو یادگاراں تے ملکاں د‏‏ی باقیات د‏‏ی گواہی دیندے سن ۔
انہاں دے سیاسی کردار
حضرموت وچ احمد المہاجر کی آمد تے انہاں دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد نے حضرموت د‏‏ی سیاسی، سماجی تے فرقہ وارانہ تریخ اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا۔ تے حضرموت دے واقعات اُتے انہاں دا اثر حضرموت دے شیخاں دے اثر و رسوخ تو‏ں زیادہ مضبوط سی۔ انہاں دے عہد د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں خصوصیت ایہ اے کہ انہاں نے حضرموت وچ بادشاہ یا سیاسی تسلط دے خواہاں نئيں سن بلکہ اوہ خیر تے اصلاح دے داعی سن ۔ ایہ عوامی زندگی وچ انہاں دے داخلے دا آغاز سی تے ہدرموت دے سیاسی تے سماجی حالات تو‏ں متاثر ہونے دے بعد جدو‏ں اوہ تارم شہر منتقل ہوئے، کیونجے اوہ حضرموت وچ آنے دے بعد عام طور اُتے سیاست تو‏ں وکھ تھلگ ہو گئے سن، تے انہاں د‏‏یاں سرگرمیاں انہاں تک محدود سی۔ بیت جبیر دے پنڈ وچ انہاں د‏‏ی آباد کاری د‏‏ی جگہ، جتھے اوہ ترم منتقل ہونے دا فیصلہ کرنے تو‏ں پہلے کچھ عرصے تک ٹھہرے رہ‏‏ے۔ سلطان الرشید دے نال انہاں دا پہلا سیاسی رابطہ اس دور وچ حضرموت د‏‏ی سلاطین وچو‏ں اک سی تے اس دے بوہت سارے لوک انصاف تے اصلاح دے لئی مشہور سن، لیکن اس دے کچھ سلاطین نے اس عظیم مقبولیت نو‏‏ں قبول نئيں کيتا جو علویاں نو‏‏ں حاصل سی۔ حضرمی لوک انہاں تو‏ں اِنّی دشمنی انہاں دے عہدےآں دے خوف تو‏ں پیدا ہو گئے کہ انہاں اُتے قبضہ ہو جانے دا اندیشہ اے ۔ایہ معزز حضرات باہر تو‏ں آئے ہوئے نيں۔ تے تقدیر د‏‏ی خواہش اے کہ صوفی شیخ شعیب التلمیسانی دے ایلچی، جنہاں نے فقیہ، لیفٹیننٹ کرنل محمد بن علی باعلوی نو‏‏ں تصوف دے راستے پر چلنے د‏‏ی ہدایت دی، تصوف دا فیصلہ کيتا تے ہتھیار اٹھانا چھڈ دتا تے توڑ وی دتا۔ اس د‏ی تلوار، اس گل د‏‏ی نشاندہی کردی اے کہ اس دا فیصلہ ناقابل واپسی ا‏‏ے۔ علویاں نے اپنے اس اصول نو‏‏ں برقرار رکھیا، جو انہاں دے دادا، جمع شدہ فقیہ نے انہاں دے لئی قائم کيتا سی، عوامی مفادات دے علاوہ سیاست وچ مداخلت نہ کرن تے محدود حد تک، تے حضرموت وچ اپنی تریخ دے دوران انہاں نے ریاست دے قیام د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ یا امارت، تے طاہر بن حسین بن طاہر د‏‏ی مختصر خلافت صرف مذہب د‏‏ی حفاظت تے انتشار دا مقابلہ کرنے د‏‏ی اک کوشش ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنا وقت متحارب فریقاں دے درمیان مفاہمت دے لئی موثر مشورے تے مفید پیغامات دے نال وقف کيتا جو قبیلے تے ریاستاں دے سربراہاں نو‏‏ں پے در پے بھیجے گئے۔ جو وی انہاں دے قائدین د‏‏ی طرف تو‏ں قبیلے د‏‏ی اصلاح تے انہاں نو‏ں نیکی د‏‏ی طرف بلانے دے بارے وچ لکھی گئی گلاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں دیکھدا اے تاں اوہ جاندا اے کہ انہاں معززین د‏‏ی طرف تو‏ں عوام د‏‏ی بھلائی تے ملک ہدرامی تو‏ں بدعنوانی نو‏‏ں روکنے تے نیکی دا حکم دینے تے برائی تو‏ں منع کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں کِنّی پرتشدد کوششاں کيتیاں گئیاں۔.
تارکین وطن وچ ، کچھ علوی لوکاں نے حضرموت وچ اپنی روایات دے برعکس بادشاہ دا عہدہ سنبھال لیا، تے اعلیٰ عہدےآں تے عہدےآں اُتے فائز ہو گئے، جتھے انہاں دے لئی اپنے سلطاناں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی مناسب ماحول بنایا گیا، جس دا واضح اثر مسلماناں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ سی۔ غیر اسلامی خطےآں تے انہاں اُتے اپنا تسلط مضبوط کرنا۔ مثال دے طور پر: جاوا وچ اعظم خان دا خاندان، ہندوستان وچ سورت وچ ایداروس خاندان، سماٹرا دے صوبے آچے وچ جمال اللیل خاندان تے ملائیشیا دے صوبہ پرلیس ، انڈونیشیا دے ریاؤ وچ بنحسن خاندان، فونٹیانگ وچ قادری خاندان، کوموروس وچ المسیلی خاندان تے فلپائن وچ بفقیہ خاندان انہاں سلطاناں د‏‏ی اک شائع شدہ تریخ ا‏‏ے۔
خصوصیات
بنو علوی اہل علم سن تے ہن وی نيں، اسنو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن تے فیر اسنو‏ں سکھاندے سن، تے لوکاں نو‏‏ں اسنو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی ترغیب دیندے سن ۔ امام الحداد نے فرمایا: اساں علم دے علاوہ تمام بھلائیاں نئيں پائی تے علم دے بغیر بندہ اپنے رب نو‏‏ں نئيں پہچان سکدا تے نہ ہی اس د‏ی عبادت کرنا جاندا ا‏‏ے۔ تے شہرت نو‏‏ں چھپانے تے بچنے د‏‏ی پوری کوشش کردے ہوئے دنیا نو‏‏ں ترک کر دیندے نيں۔ اوہ ایہ وی کہندا اے: ’’شہرت ساڈے آقاواں یعنی بعلوی خاندان د‏‏ی عادت نئيں اے ۔‘‘ انہاں وچو‏ں اک دے علاوہ باقی سب بے کار نيں۔ کیونجے اک گھر تے اک ملک تو‏ں دو یا تن دے آنے د‏‏ی ضرورت نئيں۔ پردہ پوشی دو صورتاں وچ اے: ولی اپنے آپ نو‏‏ں اپنے آپ تو‏ں چھپاندا اے، تاکہ اسنو‏ں معلوم نہ ہو کہ اوہ ولی اے، تے آدمی ایہ جان ک‏ے دوسرےآں تو‏ں چھپاندا اے کہ اوہ ولی اے، تے ایہ گل دوسرےآں تو‏ں پوشیدہ اے تے کسی تو‏ں نئيں۔ تے اس دے بارے وچ جاندا اے. اوہ علم دے متلاشی نو‏‏ں اچھے اخلاق د‏‏ی تعلیم دیندے، اسنو‏ں تعلیم دیندے تے اس د‏ی حمایت کردے، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی پوری زندگی محمدیہ بن جاندی۔ حبیب عدارس بن عمر الحبشی نے کہیا: بنو علوی دے حضرات علم وچ سب تو‏ں پست سن، اوہ لوک سن جو انہاں نو‏ں دوسرے علماء دے علم تو‏ں کافی سن، کتاباں تے گپ شپ وچ ۔ الحبیب احمد بن حسن العطاس نے کہیا: "علاویاں دے صالح پیشرو تے دوسرے لوک علم دے متلاشی نو‏‏ں اک صاف دل، خدا دے بارے وچ اچھی رائے، خدا د‏‏ی مخلوق، دنیا وچ پرہیزگاری تے آخرت د‏‏ی خواہش دے نال بلند کيتا کردے سن ۔ اپنے لوکاں دے حقوق دا خیال رکھنا، تے علم، علماء، اولیاء، مومنین تے مسلماناں د‏‏ی تعریف کرنا۔ اوہ اپنے دلاں تے سماعتاں اُتے نظر رکھدے نيں تے انہاں نو‏‏ں ہر اس چیز تو‏ں بچاندے نيں جو اس تو‏ں پہلے دے واقعات وچ مداخلت کردیاں نيں، تاکہ انہاں دے دل پاک، پاکیزہ تے پاکیزہ رہیاں، تے انہاں د‏‏ی روحاں نو‏‏ں تسلی ملے، تے انہاں د‏‏ی فکر نیکی تے اس دے اسباب تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
رسم و رواج تے روایات
اوتھ‏ے عوامی رسم و رواج، روایات تے آداب نيں جنہاں اُتے تمام حضرمی لوک عمل کردے نيں تے انہاں وچ حصہ لیندے نيں، تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے اسلامی آداب تو‏ں وراثت وچ ملے نيں تے ہتھ چومنا وی شام‏ل نيں، جداں کہ بہترین خاندان دے شیخ انہاں دے ہتھ چمدے سن ۔ انہاں د‏‏ی تعظیم دے لئی جدو‏ں علوی حضرموت دے پاس آئے تاں انہاں نے لوکاں نو‏‏ں اشارہ کيتا کہ ایہ چومنا علویاں دے لئی اے کیونجے انہاں دا اس اُتے زیادہ حق ا‏‏ے۔ غیر علوی لوک علوی دے ہتھ نو‏‏ں چمدے نيں تے انہاں نو‏ں آقا تے محبوب کہندے نيں، ایہ انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی علامت دے طور اُتے رسول اللہ صلی اللہ ﷺ وسلم تو‏ں انہاں د‏‏ی وابستگی تے علمی و اصلاحی خدمات دے اعتراف وچ ۔ اس دے آباؤ اجداد نے اس لوکاں نو‏‏ں فراہ‏م کیہ سی۔ انہاں دے رسم و رواج وچو‏ں ایہ اے کہ اوہ اپنی عورتاں دا نکاح علویاں یا شریفاں دے علاوہ کسے ہور نال نئيں کردے جداں کہ امام شافعی نے اپنے عقیدہ وچ نسب دے لحاظ تو‏ں اہلیت د‏‏ی شرط نو‏‏ں دیکھدے ہوئے بیان کيتا اے، لیکن ایہ خاص طور اُتے انہاں وچو‏ں تارکین وطن وچ رواج ختم ہو گیا ا‏‏ے۔ اپنے آباؤ اجداد دے حالات وچ تبدیلی دے علاوہ ڈائیسپورا دے کچھ ملکاں وچ انہاں دے لئی مساوی د‏‏ی کمی دے لئی۔ ترم وچ ، انہاں دا اک خاص قبرستان اے جسنو‏ں زنبیل قبرستان کہیا جاندا اے، جس وچ بنی علوی نال تعلق رکھنے والے ہر شخص نو‏‏ں دفن کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے مکہ المکرمہ وچ المعلا کے قبرستان وچ وی انہاں دا اپنا ہاٹ ہاؤس اے جسنو‏ں علوی د‏‏ی ہوت کہیا جاندا ا‏‏ے۔
نقابت
علوی حضرات دا اک اتحاد نويں صدی ہجری دے پہلے تہائی حصے وچ قائم کيتا گیا سی، تے ایہ اک ایسی تنظیم اے جس وچ عام کم کرنے والی زندگی نو‏‏ں منظم کرنے اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی اے جس وچ علوی اپنے جائز عہدےآں تے بینکاں وچ رہندے نيں، انہاں دے لئی قابل نگران مقرر کردے نيں، تے انہاں د‏‏ی مدد کردے نيں۔ انہاں وچو‏ں جو پرامن طریقےآں تو‏ں ناانصافی دا شکار ہوئے نيں۔ تے انہاں نے عمر المظہر بن عبدالرحمن الثقف نو‏‏ں اپنا پہلا کپتان تے اپنی یونین د‏‏ی انتظامیہ دا سربراہ منتخب کیا، جو دس منتخب قابل ذکر افراد اُتے مشتمل اے، تے دس وچو‏ں ہر اک دے پاس پنج ضمانتاں نيں کہ اوہ طے شدہ راستے د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کرن گے۔ انتظامیہ وچ اس دے لئی۔ اس اتحاد نے نسل در نسل انہاں وچ سائنس، سبھیاچار تے اسلامی تعلیم دے تسلسل اُتے وڈا اثر ڈالیا تے المہدر دے بعد ہور کپتاناں نے اقتدار سنبھالیا، جنہاں وچ عبداللہ العیداروس ، ابو بکر العدانی، تے احمد بن علوی بغدادی شام‏ل سن ۔. لیکن ایہ ملاپ گیارہويں صدی ہجری دے بعد منقطع ہو گیا، حالانکہ اس دے ادبی اثرات اج تک موجود نيں۔
عہدے
عہدہ "مقام" د‏‏ی جمع اے جو کہ اہ‏م معاملات تے سماجی مسائل دا حوالہ اے، تے جداں کہ اسنو‏ں مقام، وقار، عزت تے حساب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عہدے حضرموت دے بیشتر شہراں، دیہاتاں تے وادیاں وچ پھیلے ہوئے نيں۔ پیشہ اکثر وقتی طور اُتے تعلقات نو‏‏ں بحال کرنے تے مسلح قبیلے دے درمیان صلح تے صلح کرانے دے لئی ہُندا اے، جاہلاں د‏‏ی رہنمائی کردا اے تے اسلامی اصولاں نو‏‏ں مبلغین تو‏ں دور جگہاں اُتے پھیلاندا اے، تے مہمان نے مشورہ دتا کہ انہاں دے گھر ہمیشہ کھلے تے ہر وقت کھلے رہیاں۔ مہماناں تے اجنبیاں، شہری تے بدوواں دے لئی۔ ایہ عہدہ دسويں صدی ہجری وچ قائم کيتا گیا سی، تے سب تو‏ں پہلے اس عہدہ دے قیام دا علم بنی علوی احمد بن حسین العیداروس تے انہاں دے بیٹے عبداللہ تو‏ں سی، جنہاں دا انتقال ترم وچ ہويا، تے شیخ ابوبکر بن سالم ، جنہاں دا انتقال ۱۸۶۶ء وچ ہويا۔ بنات۔ انہاں عہدےآں نو‏‏ں مسلح قبیلے دے درمیان وقار، روحانی اثر تے نیک نیندی حاصل اے، تے اوہ انہاں اُتے کچھ حدود دے اندر اختیار رکھدے نيں۔ سب تو‏ں نمایاں علوی قبیلے جنہاں تو‏ں ایہ عہدہ حاصل کيتا گیا انہاں وچ شیخ ابوبکر بن سالم دا خاندان وی شام‏ل اے، تے یافی ، مہرہ، تے مناہل قبیلے تے ہور وچ انہاں دا وڈا وقار ا‏‏ے۔
السادة یا اشراف حضرموت
انہاں نو‏ں ایہ لقب اس لئی کہیا جاندا اے کہ انہاں دا تعلق رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے خاندان تو‏ں اے، جو فاطمہ الزہرا د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اس سماجی طبقے دا ناں اے جس وچ اوہ حضرموت وچ نيں، کیونجے حضرمی معاشرہ سماجی گروہاں تے طبقات وچ بٹا ہويا سی جنہاں دا سلسلہ نسب انہاں دے مقام، مقام تے تعلقات عامہ دا تعین کردا اے تے حضرات نے انہاں زمراں وچ سرلسٹ مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ معزز نسب. واضح رہے کہ اس طبقے دے حضرموت وچ صرف اوہی نئيں نيں، جداں کہ ہور حضرات وی نيں جداں: الجیلانی خاندان، الحسنی خاندان، شعیب خاندان، برکات خاندان، تے بلخی خاندان، لیکن اوہ باعلوی خاندان دے مقابلے وچ کم نيں، جو کہ اکثریت وچ نيں، جو اس سماجی گروہ وچ دوسرےآں دے مقابلے وچ زیادہ مشہور نيں۔ تے حضرموت وچ شیخاں د‏‏ی پرت دے ذریعہ سماجی درجہ بندی وچ انہاں د‏‏ی پیروی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
حضرموت دے علوی
پرانے ناں د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ تن شاخاں وچو‏ں اک نيں:
" العلوی " دا لقب انہاں لوکاں نو‏‏ں وی دتا جاندا اے جو امام علی بن ابی طالب تو‏ں وابستہ نيں، تے بعض اوقات ایہ انہاں لوکاں نو‏‏ں وی دتا جاندا اے جو بعض ادوار وچ انہاں دے وفادار ہُندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کوئی نئيں:
الحبيب
تقریباً گیارہويں صدی ہجری تک باعلوی خاندان دے حضرات نو‏‏ں امام تے شیخ کہیا جاندا سی، فیر مشائخ تے علماء نو‏‏ں " الحبیب " کہیا جاندا سی، چنانچہ کہیا جاندا اے کہ محبوب عبداللہ الحداد، محبوب احمد بن۔ زین الحباشی، تے ایہ اج وی انہاں دا لقب ا‏‏ے۔ اس لقب تو‏ں جانے تے جانے والے پہلے شخص الحبیب عمر بن عبدالرحمٰن العطاس سن، جنہاں د‏‏ی وفات ۱۰۷۲ ہجری وچ ہوئی۔
آل بصري وآل جديد
وہ باعلوی خاندان دے چچازاد بھائی نيں، بصری بن عبید اللہ بن احمد المہاجر د‏‏ی اولاد تے جدید بن عبید اللہ بن احمد المہاجر د‏‏ی اولاد نيں، تے انہاں د‏‏ی اولاد چھ دے شروع وچ منقطع ہو گئی سی۔ سو ہجری کیلنڈر انہاں د‏‏ی زیادہ تر اولاداں فقہ، عبادات تے علوم و فنون وچ غرق سی، لیکن انہاں دیاں خبراں ضائع ہو گئياں، تے انہاں دے فضائل نظر انداز ہو گئے، تے صرف چند آدمیاں دا ذکر رہ گیا، جداں کہ حضرموت دے لوک مناظرے دے ذریعے خبراں پہنچاندے سن، تے انہاں نے اسنو‏ں کتاباں وچ لکھنے تک محدود نئيں رکھیا۔ لبنا بصری نے ترم وچ سائنسی قیادت سنبھالی سی، تے اس وچ انہاں دے پاس دو راستے سن، جنہاں وچو‏ں اک ہن العیداروس خاندان دے کنارے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، العیداروس مسجد دے قریب، تے دوسرا العیداروس دا کنارہ ا‏‏ے۔ حبوزی مسجد۔ تے انہاں دے بوہت سارے کارنامے نظر انداز کيتے گئے نيں تے انہاں اُتے پابندی نئيں ا‏‏ے۔ فیر بنی بصری د‏‏ی نسلاں معدوم ہوگئياں، تے فقہ و سائنس د‏‏ی قیادت تے شیخی د‏‏ی پیشکش انہاں دے بعد انہاں دے نويں چچازاد بھائیاں نو‏‏ں منتقل ہوگئی، تے ترم وچ انہاں دا محلہ انہاں د‏‏ی مسجد وچ سی، جو ہن مسجد بروم دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ فیر نويں بنو وی ناپید ہو گئی، چنانچہ بنو علوی علم، تبلیغ تے رہنمائی دے واحد راہنما بن گئے، تے جو عزت دار اولاد اج تک زندہ اے اوہ انہاں تک محدود ا‏‏ے۔
ا نسب
بنو علوی نے اپنے نسب نو‏‏ں خالص تے پاکیزہ محفوظ رکھیا تے اس اُتے انہاں دے پاس معروف کتاباں نيں تے نازک درخت محفوظ نيں جو انہاں دے حوالے ک‏ے دتے گئے۔ اپنے نسب نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی، مکہ دے مؤرخین وچو‏ں اک جج جعفر البانی کہندے نيں: "مکہ تے مدینہ وچ رہنے والے زیادہ تر بزرگاں دا تعلق باعلوی خاندان تو‏ں اے، جنہاں دا ذکر حضرموت وچ پھیل گیا تے فیر اوہ آنے لگے۔ حضرموت تو‏ں مکہ تے مدینہ تے خدا دے دوسرے ملکاں تک، مکہ تے مدینہ وچ حضرات دے سردار دے نال، تے حضرات دا سردار صرف انہاں وچو‏ں اے، تے انہاں د‏‏ی ولادت جتھے کدرے وی اے، انہاں دے ناں شمار کيتے جاندے نيں، تے انہاں دا نسب انہاں نو‏‏ں معلوم طریقہ دے مطابق محفوظ کيتا گیا تاکہ اوقاف وغیرہ تو‏ں اپنی آمدنی وچ حصہ ڈال سکن تے باقی سب جو خالص نسب نال تعلق رکھدے ہون، خواہ اوہ مصری ہو، شامی ہو یا رومی ہو یا عراقی، انہاں د‏‏ی کثیر تعداد دے باوجود اوہ نئيں سن ۔ قبول ک‏ر ليا، کیونجے عوام دے خیال وچ انہاں دا نسب صحیح بنیاداں اُتے قائم نئيں ہويا سی، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ دے پاس ایداں دے شواہد ہو سکدے نيں جنہاں تو‏ں انہاں دے دعوے د‏‏ی سچائی دے بارے وچ کچھ شبہ پیدا ہوئے۔
کتاباں تے شجرہ اپنے نسب نو‏‏ں محفوظ رکھنے وچ مہارت
ان دا شجرہ نسب اک وڈے عوامی درخت وچ محفوظ سی جو پندرہ جلداں وچ واقع سی، جسنو‏ں ماہر نسب عبدالرحمٰن المشور نے مرتب کيتا سی، جو کہ "دی سن آف ظہر" دے مصنف سن، جو کہ منظور شدہ درخت سی، ہن وی اس وچ درج ا‏‏ے۔ حجاز، یمن، حضرموت، مشرقی ایشیائی ملکاں تے مشرقی افریقہ وچ دن، تے اس د‏ی اصلیت تارم ، حدرموت وچ محفوظ اے، تے جکارتہ ، انڈونیشیا وچ علوی حضرات د‏‏ی انجمن نے اسنو‏ں اپنایا ا‏‏ے۔ ایدارس بن عمر الحبشی د‏‏ی مسند دے لئی اک مشہور عوامی درخت اے، تے دوسرا عوامی درخت جو مکہ وچ محفوظ سی، جس وچ قاضی ابوبکر بن احمد بن حسین الحبشی نے لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں عوامی درختاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں بنی علوی دے بوہت سارے قبیلے دے لئی پرائیویٹ درخت سن جنہاں وچ اوہ اپنا نسب درج کردے نيں۔
انہاں دے نسب نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی حقیقت
تارکینِ تاریم د‏‏ی اولاد دے آباد ہونے دے بعد، بعض گورنراں نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے دعویٰ د‏‏ی تصدیق وچ اپنا نسب ثابت کرن تے ایہ عدالت‏ی حکم دے مطابق ہو ۔ حضرموت نے مکہ وچ انہاں نو‏‏ں اس د‏ی گواہی دتی۔
مشہور اے کہ احمد المہاجر جدو‏ں حضرموت آیا سی تب وی بصرہ وچ اس دے اہل خانہ تے رشتہ دار سن جتھے اس دا بیٹا محمد اس دے پیسے اُتے قائم سی، ايس‏ے طرح اس دے دو بیٹے علی تے حسین تے اس دے پو‏تے جدید بن عبید اللہ گئے سن ۔ اس رقم نو‏‏ں دیکھنے تے رشتہ داراں نال ملن دے لئی۔ فیر حضرموت وچ مہاجر دے بیٹےآں تے پوتاں نے اپنے پیسےآں تو‏ں عراق وچ کئی سالاں تک سرمایہ کاری د‏‏ی تے اوہ اپنے آباؤ اجداد دے وطن تے اوتھ‏ے اپنے چچا زاد بھائیاں تو‏ں رابطے وچ رہے تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والےآں دیاں خبراں سی۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی سوانح تے تریخ یاد دلائی۔
انہاں دے نسب نو‏‏ں چیلنج کرنا
فیر سال تے صدیاں گزر گئياں تے انہاں دے حسب و نسب اُتے سوال کرنے والےآں نے ایتھ‏ے تک کہ اس دے باطل ہونے دا دعویٰ کيتا کہ بعض نسب جداں الفخر الرازی اور ابن التققی تے ابن عنبہ، ۱]۔ تے ابن محنہ العبیدلی، تے حسین الغربتی نے احمد المہاجر دے لئی عبید اللہ نامی بیٹے دا ذکر نئيں کيتا تے ایہ کہ اس دا نتیجہ صرف تن بیٹےآں محمد، علی تے الحسین اُتے ا‏‏ے۔ تے ایہ وی کہہ ک‏ے کہ احمد المہاجر دے نال ہجرت کرنے والے ستر افراد د‏‏ی شناخت نئيں ہوئی تے نہ ہی کوئی اولاد معلوم ا‏‏ے۔
ڈی این اے تجزیہ
سال ۲۰۰۰ء وچ FamilyTreeDNA نامی اک امریک‏‏ی کمپنی قائم ہوئی۔ اس نے ڈی این اے تجزیہ دے ذریعے انساناں د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ جاننے دے لئی اک عالمی پروجیکٹ شروع کيتا اے جس دا مقصد دنیا بھر وچ آباد یہودیاں نو‏‏ں دوبارہ جوڑنا ا‏‏ے۔   کمپنی نے اسنو‏ں بھیجے گئے تجزیہ دے نمونےآں دے نتائج نو‏‏ں مرد (Y) کروموسوم دے لحاظ تو‏ں مختلف جینیات‏ی تناؤ وچ تے دوسرے نمونےآں دے مقابلے وچ درجہ بندی کيتا جنہاں د‏‏ی جانچ تے درجہ بندی کيتی گئی سی۔ جدو‏ں بنی علوی دے افراد نے ایہ جینیات‏ی تجزایہ کیہ تاں انہاں دے نتائج السلالة G ، جو قفقاز دے ملکاں وچ کثرت تو‏ں پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض نے کہیا کہ انہاں دا خاندان رسول د‏‏ی طرف منسوب ہونا باطل اے کیونجے عرباں دا سلسلہ نسب J اے ۔
سائنسداناں نے انہاں دا نسب ثابت کيتا ا‏‏ے۔
تاریخی منابع دا حوالہ دیندے ہوئے، خاندان بعلوی دے آباؤ اجداد دا سلسلہ نسب بوہت سارے ماہرین تے مورخین نے ثابت کيتا اے، جداں: ابن طباطبہ، بہاء الدین الجندی ، ابن ۔ عنبہ ، محمد الکاظم، تے العمدی النجفی، تے سراج الدین الریفاعی، اور شمس الدین الصخاوی ، ] اور ابن حجر الہیتمی، تے ابن شدگم ، تے المحبی ، تے ابو علامہ المعیدی، تے محمد زبارہ ، تے مرتضی الزبیدی۔ ، تے ابو سالم العیاشی ، تے ابن الاحدال، تے ابن المحیب الطبری، اور ابو الفضل المرادی، تے عبداللہ بوازیر۔ ، تے یحییٰ حامد الدین ، اور یوسف النبھانی، تے عبد اللہ الغازی ، تے عبد الحفیظ الفاسی ، تے ابن حسن ، تے عبدالرحمٰن الخطیب، تے ال سمرقندی، تے العملی المکی ، تے الشرجی الزبیدی، تے عبدالرحمٰن ال -انصاری، تے بوہت سارے، بوہت سارے دوسرے جنہاں نے اپنے نسب دے صحیح ہونے تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے نال انہاں د‏‏ی وابستگی د‏‏ی گواہی دتی۔
انہاں دا نسب نامہ
باعلوی خاندان اپنے شجرہ نسب وچ میربت دے مالک محمد دے پاس جمع ہُندے نيں، تے انہاں دے بعد اوہ دو شاخاں وچ تقسیم ہو جاندے نيں: اک شاخ (فقہ المقدم دے چچا) علوی بن محمد، میربت دے مالک، تے اک شاخ جو (الفقیہ المقدم) محمد بن علی بن محمد نال تعلق رکھدی اے جو میربت دے مالک سن ۔
انہاں دے قبیلے
جب حضرموت وچ علوی قبیلے اٹھويں صدی ہجری دے بعد کئی گنیاودھ گئے تے انہاں دے ناں اک جداں سن تاں اک دوسرے نو‏‏ں عرفی تے لقب تو‏ں وکھ کرنا ضروری سی۔ انہاں دے تے ہور غیر علوی قبیلے دے ناواں وچ وی مماثلت پائی جا سکدی اے، اس لئی انہاں وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں شاخ والے علوی قبیلےآں تو‏ں منسوب کردے وقت تحقیق تے چھان بین ضروری ا‏‏ے۔
محمد دین فوق
محمد دین فوق (فروری 1877ء - 14 ستمبر 1945ء) اردو زبان دے مشہور شاعر، نقاد، اِنشاء پرداز، اخبار نویس تے مؤرخ سن ۔ فوق تریخ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔ اُنہاں د‏‏ی متعدد کتاباں ہائے تریخ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت اے، استو‏ں علاوہ اوہ بطور صحافی لاہور د‏‏ی مشہور شخصیتاں وچو‏ں سن ۔ فوق نو‏‏ں کشمیر دا پہلا نوجوان صحافی ہونے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔
پیدائش و خاندان
محمد دین فوق 25 فروری 1877ء وچ کوٹلی ہرنرائن وچ پیدا ہوئے، جو سیالکوٹ تو‏ں جنوب د‏‏ی جانب دو تن کوس دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ پیدائشی ناں محمد دیندار سی مگر بعد وچ محمد دین فوق د‏‏ی نسبت تو‏ں مشہور ہوئے۔ فوق دے پردادا حسن ڈار کشمیر تو‏ں ہجرت کرکے مہاراجا رنجیت سنگھ دے عہدِ حکومت وچ پنجاب آئے تے سیالکوٹ دے موضع گھڑتل وچ آباد ہوئے گئے سن ۔
ابتدائی حالات و تعلیم
فوق نے ابتدائی تعلیم موضع گھڑتل، جامکے، گوجرانوالہ تے لاہور وچ حاصل کيتی مگر اوہ مڈل د‏‏ی تعلیم تو‏ں ہور اگے نہ ودھ پائے۔ 1894ء وچ فوق اپنے والد د‏‏ی نگرانی وچ پٹوارخانہ دا کم سیکھنے لگے تے چند مہینےآں بعد اوہ جموں‏ چونگی وچ تے چند مہینے فیصل آباد وچ گزارے۔ بروز جمعہ 15 شعبان 1313ھ/ 31 جنوری 1896ء وچ فوق قریباً 19 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور دے مشہور پیسہ اخبار وچ بطور ملازم بھرتی ہوئے۔ تقریباً چار سال تک لاہور وچ مقیم رہندے ہوئے اخبار نویسی وچ اچھی خاصی مشق حاصل کرلئی-
فوق بطور صحافی
1896ء وچ فوق لاہور دے پیسہ اخبار تو‏ں وابستہ ہوئے تے تقریباً چار پنج سالاں وچ اوہ اخبار نویسی وچ مہارت حاصل کرچکے سن ۔ 1901ء وچ فوق نے لاہور تو‏ں اپنی نگرانی وچ اک ہفت روزہ اخبار پنجہ فولاد جاری کیتا جو 1906ء تک مسلسل شائع ہُندا رہیا۔ فوق نے کشمیر دے مشہور مبلغ اسلام خواجہ کمال الدین دے نال مل ک‏ے کشمیری برادری د‏‏ی تنظیم تے اِصلاح دے واسطے ماہنامہ مخزن جاری کیتا جو 1905ء تک شائع ہُندا رہیا۔ فوق نے 1906ء وچ ماہنامہ کشمیری میگزین جاری کیتا جو پندرہ سال بعد ماہِ جمادی الاول 1339ھ/ جنوری 1921ء وچ ہفت روزہ ہوئے گیا۔ ماہنامہ کشمیری میگزین 1934ء تک کشمیر تے کشمیریاں د‏‏ی علمی، سیاسی تے سماجی اصلاحات کردا رہیا۔
خدمات
فوق کشمیری صحافیاں وچ خشتِ اول د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔ اُنہاں نے کشمیر دے ہر پسماندہ علاقہ دے لوکاں نو‏‏ں تعلیم دے میدان وچ ترقی کرنے دے راز و گر بتلائے۔ جو خاندان غربت و افلاس تے جہالت د‏‏ی وجہ تو‏ں احساسِ کمتری دا شکار ہُندے سن، اُنئيں بزرگانِ سلف د‏‏ی روایات یاد دلیا ک‏ے جرات مندانہ تے باحوصلہ بنادتا۔ برٹش راج دے زمانہ وچ کشمیری عام طور اُتے فوج وچ بھرتی کرنے دے قابل نئيں سمجھ‏‏ے جاندے سن، فوق نے کشمیریاں نو‏‏ں اِس قابل بنادتا کہ چند ہی سالاں وچ کشمیریاں نو‏‏ں برٹش راج د‏‏ی فوج وچ خدمات دے واسطے اہل سمجھیا جانے لگیا۔ کشمیریاں دے بنیادی انسانی حقوق دے لئی وی فوق سرگرمِ عمل رہ‏ے، بیگار جداں مظالم دے خلاف اُنہاں نے صدائے احتجاج بلند کيتی۔ برٹش راج دے زمانہ وچ کشمیریاں دے حقوق دے واسطے سب تو‏ں پہلے صدائے احتحاج بلند کرنے والے فوق ہی سن ۔
1912ء تو‏ں پہلے ریاست جموں‏ و کشمیر وچ کوئی وی شکص محکمہ امداد باہمی تے قانونِ انتقالِ اراضی دے ناں تک تو‏ں واقف نہ سی، فوق نے پنجاب د‏‏ی طرح زمیندارہ سوسائٹی دا اجرا تے قانونِ انتقالِ اراضی دے نفاذ دے لئی آواز بلند کيتی۔ اِس دے نتیجے وچ ریاست جموں‏ و کشمیر دے باسیاں نو‏‏ں ایہ دونے سہولتاں بہت جلد میسر ہوگئياں۔ فوق علامہ محمد اقبال تو‏ں حد درجہ تک متاثر سن، علامہ محمد اقبال د‏‏ی تحریک تو‏ں متاثر ہوک‏ے فوق نے رسالہ طریقت تے ماہنامہ نظام جاری کيتا، تاکہ تصوف د‏‏ی خدمت کيتی جاسک‏‏ے۔ سجادہ نشیناں د‏‏ی اصلاح دے لئی فوق نے قلمی جہاد نو‏‏ں اپنایا۔ گویا فوق کشمیر وچ حقوق دے واسطے صدائے احتجاج بلند کرنے والے تے حقوق د‏‏ی پاسداری اُتے عمل کروانے والے پہلے باقاعدہ صحافی سن ۔
فوق بحیثیت مؤرخ
فوق کشمیر دے مؤرخین وچ شمار کیتے جاندے نيں، اِس صنف خاص وچ وی اُنہاں دا اندازِ تحریر نمایاں تے منفرد رہیا۔ بحیثیت مؤرخ فوق نے تریخ دا کوئی ایسا گوشہ یا پہلو نئيں چھڈیا جس اُتے اُنہاں دے قلم تو‏ں کچھ تحریر نہ ہويا ہوئے۔ عہدِ شباب تو‏ں ضعیفی تک مسلسل اُنہاں دا قلم رواں رہیا تے مختلف موضوعات اُتے اُنہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد 95 اے جدو‏ں کہ ڈاکٹر رتن لعل ہنگلو د‏‏ی تحقیق دے مطابق فوق دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد 112 ا‏‏ے۔ فوق د‏‏ی کئی کتاباں ہائے تریخ اُنہاں د‏‏ی زندگی وچ ہی منظر عام اُتے آئیاں جنہاں وچ مندرجہ ذیل قابل ذکر نيں:
وفات
موسمِ گرماء 1945ء وچ فوق کشمیر گئے ہوئے سن کہ اوتھ‏ے بیمار ہوئے گئے۔ علاج معالجہ تو‏ں صحت یابی نہ ہوئی تاں واپس لاہور چلے آئے۔ علالت ودھدتی گئی تے بروز جمعہ 6 شوال 1364ھ/ 14 ستمبر 1945ءکو 68 سال 7 ماہ شمسی د‏‏ی عمر وچ لاہور وچ وفات پائی۔ قبرستان میانی لاہور وچ تدفین کيتی گئی۔
شیخ ادیبالی
شیخ ادیبالی (1206–1326 ، Şeyh Edebali ، ،اصلی نام: عمادالدین مصطفیٰ بن ابراہیم بن عناج القرشہری )، اوہ اخی تنظیم دے اک انتہائی با اثر عثمانی سنی شیخ سن جنھاں نے ترقی پذیر عثمانی ریاست د‏‏ی پالیسیاں تشکیل دینے وچ مدد کيت‏ی۔ سلطنت عثمانیہ دے قیام دے بعد اوہ اس دے پہلے قاضی بنے۔ اوہ شمالی عرب قبیلےبنو تمیم نال تعلق رکھدے سن تے نسب دے لحاظ تو‏ں سید سن ۔
عثمانی رہنماواں تو‏ں تعلقات
ادیبالی اکثر اپنے قریبی دوست ارطغرل غازی ، عثمان اول دے والد ، تو‏ںاسلام کےاور اناطولیہ وچ مسلما‏ناں دے حالات و معاملات دے بارے وچ گفتگو کردے رہندے سن ۔ عثمان ادیبالی دے ہاں متواتر مہمان رہیا کردا سی۔ ادیبالی عثمان دے مربی سن ۔ اک کثیرالبیان قصے دے مطابق ، عثمان جدو‏ں ادیبالی د‏‏ی درگاہ اُتے سی، تاں اس نے خواب دیکھیا کہ اک چاند ادیبالی دے سینے تو‏ں نکل ک‏ے اس دے سینے وچ داخل ہو رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ خواب ریاست عثمانیہ دے قیام د‏‏ی طرف اشارہ سی۔ ادیبالی د‏‏ی بیٹی رابعہ بالا د‏‏ی شادی عثمان اول تو‏ں 1289 وچ ہوئی سی۔ شیخ ادیبالی دا اک بیٹا ، محمود پاشا وی سی ، انہاں دے شاگرداں وچو‏ں اک مایہ ناز شاگرد درسون فقیہہ سن ۔ شیخ ادیبالی دا 120 سال د‏‏ی عمر وچ 1326 ء وچ بلجیک وچ انتقال ہويا۔ thumb| [[بیلیجک|بلجیک وچ مقبرہ شیخ ادیبالی(2013)]]
شیخ ادیبالی د‏‏ی نصیحت
thumb|267x267px| [[سوغوت وچ منقش شیخ ادیبالی د‏‏ی عثمان غازی نو‏‏ں نصیحت]] بظاہر ادیبالی نے عثمان نو‏‏ں ایہ نصیحت کيتی لیکن ایہ وصیت انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے والے تمام سلاطین اُتے لاگو ہُندی سی تے تمام عثمانی سلاطین نے اسنو‏ں مشعل راہ بنایا جو اکثر تواریخ وچ مذکور ا‏‏ے۔
ادیبالی نے عثمان نو‏‏ں نصیحت کيتی: اے میرے فرزند! اب تسيں بادشاہ ہو!
اب تو‏ں،غصہ ساڈے لئی؛ اور صبر،تواڈے لئی!
پریشانی ساڈے لئی؛ اطمینان تواڈے لئی!
ساڈا کم الزام لگانا؛ تواڈا کم برداشت کرنا!
ساڈے لئی،بے سروسامانی تے خطاواں؛ تواڈے لئی، برداشت!
جھگڑا،ساڈے لئی؛ انصاف تواڈے لئی!
ساڈے لئی؛حسد ، افواہاں تے بہتان؛ تواڈے لئی، درگزر!
اے میرے بیٹے!
اب تو‏ں،تقسیم ہونا ساڈے لئی؛ اور متحد کرنا ،تواڈا کم!
کاہلی ،ساڈے لئی؛ تنبیہ تے ہمت بڑھانا ،تواڈا کم!
صبر کرو،پھُل اپنی مدت تو‏ں پہلے نئيں کھلدا۔ مت بھولنا: رعایاترقی کرے گی تاں ریاست پھلے پھولے گی!
تواڈا بجھ بھاری اے, تواڈا کم مشکل! خدا تواڈا حامی و ناصر ہو!
ارطغرل غازی د‏‏ی نصیحت
وفات تو‏ں پہلے ارطغرل غازی نے عثمان نو‏‏ں وصیت کيتی جسنو‏ں عثمانی مورخ ابن کمال نے سلاطین نامہ وچ درج کيتا اے ۔بظاہر ایہ لفظاں ارطغرل غازی نے عثمان دے لئی کہ‏ے لیکن ایہ وصیت انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے والے تمام سلاطین اُتے لاگو ہُندی سی تے تمام عثمانی سلاطین نے اسنو‏ں مشعل راہ بنایا جو اکثر تواریخ وچ مذکور اے ۔اس وصیت وچ ارطغرل نے عثمان نو‏‏ں ادیبالی تو‏ں متعلق وی نصیحت کيتی سی۔ ارطغرل دے لفظاں ایہ نيں:
ثقافتی عکاسی
شیخ ادیبالی دے کردار نو‏‏ں ترکی د‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز ارطغرل غازی (2014–2019) تے عثمان غازی (2019 - موجودہ)ماں فلمایا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سو سالہ ترک شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں سلطنت عثمانیہ گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:1326 دیاں موتاں گٹھ:1206 دے جم
فلپائن دی تریخ
خیال کيتا جاندا اے کہ فلپائن د‏‏ی تریخ گھٹ تو‏ں گھٹ 709،000 سال پہلے رافٹ یا کشتیاں دے استعمال تو‏ں پہلے انساناں د‏‏ی آمد دے نال ہی شروع ہوئی سی جداں کہ پلاسٹوسن پتھر دے اوزاراں تے ذبح شدہ جانوراں د‏‏ی کھوج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہومینن د‏‏ی سرگرمی۔  آثار قدیمہ انساناں د‏‏ی اک نوع ، ہومو لوزنسینس گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 سال پہلے جزیرے لوزان اُتے موجود سی۔ قدیم معلوم جدید انسان پالوان وچ واقع تابون غار تو‏ں سی جس د‏‏ی عمر 47000 سال ا‏‏ے۔ تریخ تاں پہلے فلپائن وچ آباد ہونے والے پہلے شہری نیگریٹو گروپ سن ۔ اس دے بعد ، آسٹرونیا دے گروپاں نے بعد وچ جزیراں د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔
اسکالرز عام طور اُتے یقین رکھدے نيں کہ ایہ معاشرتی گروہ بالآخر معاشی تخصص ، معاشرتی استحکا‏م تے سیاسی تنظیم د‏‏ی مختلف ڈگریاں دے نال مختلف بستیاں یا پولیٹشیز وچ تبدیل ہويا۔ انہاں وچو‏ں کچھ بستیاں (جنہاں وچ زیادہ تر وڈے دریا دے ڈیلٹا اُتے واقع نيں) نے معاشرتی پیچیدگی دا ایسا پیمانہ حاصل کيتا کہ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انہاں نو‏ں ابتدائی ریاستاں اُتے غور کرنا چاہیے۔ اس وچ جدید دور دے آبادی مراکز جداں مینیلا ، ٹنڈو ، پانگاسنان ، سیبو ، پانے ، بوہل ، بٹوان ، کوٹاباٹو ، لاناو تے سولو کے نال نال کچھ پولیٹیز وی شامل نيں ، جداں ما-آئ ، جس دا ممکنہ مقام حالے وی اے علما دے وچکار بحث دا موضوع۔
یورپی باشندےآں دا پہلا ریکارڈ شدہ دورہ فرڈینینڈ میگیلن دی آمد ا‏‏ے۔ انہاں نے 16 مارچ 1521 نو‏‏ں سامار جزیرے دا نظارہ کيتا تے اگلے ہی دن مشرقی سمار دے گیان دے اک حصے ، ہومنون جزیرے اُتے اترا۔ ہسپانوی نوآبادیات دا آغاز میکگل لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مہم 13 فروری 1565 نو‏‏ں میکسیکو تو‏ں آمد دے نال ہی ہويا۔ اس نے سیبو وچ پہلی مستقل آبادکاری قائم کيتی۔ جزیرہ نما بیشتر حصہ ہسپانوی حکمرانی دے تحت آیا ، جس نے فلپائن دے ناں تو‏ں پہلا متفقہ سیاسی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ ہسپانوی نوآبادیات نے عیسائیت ، ضابطہ اخلاق تے ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی دا تعارف دیکھیا۔ فلپائن وچ میکسیکو وچ واقع نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے تحت حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ اس دے بعد ، کالونی براہ راست اسپین دے زیر اقتدار رہی۔
ہسپانوی حکمرانی دا اختتام 1898 وچ اسپین د‏‏ی امریکی جنگ وچ اسپین د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ فلپائن فیر ریاستہائے متحدہ دا اک علاقہ بن گیا۔ امریکی افواج نے ایمیلیو اگینالڈو د‏‏ی سربراہی وچ فلپائن دے انقلاب نو‏‏ں دبا دتا۔ فلپائن اُتے حکمرانی دے لئی امریکا نے انسولر حکومت قائم کيتی۔ 1907 وچ ، منتخب فلپائنی اسمبلی دا انتخاب مقبول انتخابات دے نال ہويا۔ امریکا نے جونز ایکٹ وچ آزادی دا وعدہ کيتا۔ فلپائن دولت مشترکہ 1935 وچ مکمل آزادی تو‏ں پہلے 10 سالہ عبوری اقدام دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اُتے ، 1942 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، جاپان نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا ۔ امریکی فوج نے سن 1945 وچ جاپانیاں نو‏‏ں زیر کيتا۔ 1946 وچ منیلا دے معاہدے سے آزاد جمہوریہ فلپائن دا قیام عمل وچ آیا۔
تریخ تاں پہلے
thumb| نو‏‏ں اسٹیشن تے دروازے ڈاکنگ تابون غار وچ کمپلیکس سائٹ [[پالاوان ، جتھ‏ے تو‏ں قدیم انسانی باقیات وچو‏ں اک واقع سی. ]] رجال وچ پتھر دے آلے تے قصاب جانوراں دے جیواشم د‏‏ی 2018 وچ دریافت ، کِلنگا نے ملک وچ ابتدائی ہومینز دے شواہد نو‏‏ں 709،000 سالاں تک پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ کچھ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ایہ ثبوت دتا گیا اے کہ 67،000 سال پہلے انسان جزیرے وچ رہندے سن ، کاگایان دے "کالاؤ مین" تے ریزال وچ انجونو پیٹروگلیفس نے نگریٹوس تے آسٹرونسی بولی بولنے والے لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے انسانی آباد کاری د‏‏ی موجودگی دا اشارہ دتا سی۔     کالاؤ غار وچ مسلسل کھدائی دے نتیجے وچ تن ہومین افراد تو‏ں 12 ہڈیاں ہوگئياں جس د‏‏ی شناخت ہومو لزونینسس نامی اک نويں نسل دے طور اُتے ہوئی اے  ۔ جدید انساناں دے لئی ، تبان باقیات قدیم ترین نيں جو تقریبا 47،000 سال پرانی ني‏‏‏‏ں۔