cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کمال‌الملک
thumb|دوشن ٹپیہ اسٹریٹ ، 1899 thumb|آئینہ ہال ، جسنو‏ں اوہ اپنا بہترین کم سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے اسنو‏ں پنج سال د‏‏ی مدت وچ پینٹ کيت‏‏ا۔ محمد غفاری ، کمال‌المُلک دے ناں تو‏ں مشہور ، اک ایرانی مصور تے کاشان وچ غفاری خاندان دا حصہ سی۔
سیرت
محمد غفاری جو کمال الملک دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، اک مضبوط فنکارانہ روایت دے حامل اس خاندان وچ 1848 وچ کاشان وچ پیدا ہوئے ، نادر شاہ دے دور حکومت وچ انہاں د‏‏ی اصلیت قابل ذکر مصوراں دے پاس سی۔ کمال دے چچا ، مرزا ابوالحسان خان غفاری ، جو 19 واں صدی دے اک مشہور مصور ، سینی-الولک دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ، اپنے آبی رنگ د‏‏ی تصویر دے لئی قابل ذکر سن ۔ انہاں دے والد ، مرزا بوزور غفاری کاشانی ، ایران دے پینٹنگ اسکول دے بانی تے اک مشہور فنکار وی سن ۔ انہاں دا بھائی ابوتراب غفاری وی اپنے وقت دا اک مشہور مصور سی۔ محمد نے کم عمری وچ خطاطی تے مصوری وچ دلچسپی پیدا کيتی۔ بچپن د‏‏ی بے تابی وچ ، اس نے اپنے کمرے د‏‏ی دیواراں اُتے چارکول دے خاکے کھچ لئے سن ۔
اپنی ابتدائی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، محمد تہران چلے گئے۔ اس نے مرزا اسماعیل دے نال کچھ وقت پینٹنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ہوئے گی۔ اپنی تعلیم نو‏‏ں ہور اگے ودھانے دے لئی ، اس نے فارس وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے جدید انسٹی ٹیوٹ دارالفنون اسکول وچ اندراج کيت‏‏ا ، جتھ‏ے اس نے معروف پینٹر موزائین الدولہ دے نال مصوری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، جو یورپ گیا سی تے مغربی فن دا مطالعہ کيت‏‏ا سی۔ اس نے اوتھ‏ے تن سال تک تعلیم حاصل کيتی۔ اسکول دے دناں وچ ، نوجوان غفاری دا ناں مرزا محمد کاشی رکھیا گیا سی۔ اپنی تعلیم دے دوران انہاں نے اک باصلاحیت فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں لوکاں د‏‏ی توجہ مبذول کروانا شروع کردتی۔
دارالفنون دے اپنے دوراں وچ ، ناصرالدین شاہ قاجر نے محمد غفاری نو‏‏ں جان لیا تے دربار وچ مدعو کيت‏‏ا۔ محمد نے اپنی تکنیک وچ ہور بہتری لیائی ، تے نصیرالدین شاہ نے انہاں نو‏ں "کمال الول مولک" (زمین اُتے پرفیکشن) دا خطاب دتا۔
سالاں دے دوران اوہ نصیرالدین شاہ قجر دے دربار وچ قیام پذیر رہیا ، کمال الولک نے اپنے کچھ اہ‏م کم تخلیق کیتے۔ اس دور وچ انہاں نے جو پینٹنگز کيتیاں ، جو نصیرالدین شاہ دے قتل تک جاری رہی ، اہ‏م لوکاں دے نقشے ، مناظر ، شاہی کیمپاں تے شکار دے میداناں د‏‏ی پینٹنگز ، تے شاہی محلات دے مختلف حصے سن ۔
کمال الملک د‏‏ی فنی زندگی دے اس مصروف ترین دور وچ ، انہاں نے 170 تو‏ں زیادہ پینٹنگز تخلیق ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، انہاں پینٹنگز وچو‏ں زیادہ تر یا تاں تباہ ہوچکيت‏یاں نيں یا بیرون ملک لی گئياں نيں۔ اس دور وچ انہاں نے جو کم تخلیق کیتے نيں اوہ انہاں د‏‏ی تیل د‏‏ی پینٹنگ د‏‏ی تکنیک تیار کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے اس قدر ترقی د‏‏ی کہ ایتھ‏ے تک کہ اس نے خود وی نقطہ نظر دے قوانین حاصل کیتے تے انھاں اپنے کماں وچ لاگو کيت‏‏ا۔ برش دے نازک استعمال وچ اس د‏ی مہارت دے نال نال روشن تے رنگین رنگ وی اسنو‏ں اپنے ہ‏معصر تو‏ں ممتاز کردے سن ۔
یورپ دا دورہ
ناصرالدین شاہ قاجر د‏‏ی موت دے بعد ، کمال الولک نے اپنے بیٹے مظفر الدین شاہ قاجار دے ماتحت کم کرنا ناممکن پایا۔ لہذا ، اوہ اپنے فن نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی 47 سال د‏‏ی عمر وچ 1898 وچ ، یورپ دے لئی روانہ ہويا۔ اک بار اوتھ‏ے پہنچنے دے بعد ، اس نے اسٹائل تے تکنیک اُتے ممتاز یوروپی فنکاراں تو‏ں گل گل د‏‏ی ، تے ریمبرینڈ دے کچھ کماں د‏‏ی کاپی د‏‏ی ، جنہاں وچ "سیلف پورٹریٹ" ، "جونا" ، تے "سینٹ میتھیو" شامل ني‏‏‏‏ں۔ کمال الولک نے یورپ دے بیشتر عجائب گھراں دا دورہ کيت‏‏ا تے کچھ معروف فنکاراں جداں رافیل ، ٹٹیاں دے کماں دا نیڑے تو‏ں مطالعہ کيت‏‏ا تے انہاں دے کچھ کماں نو‏‏ں ڈھال لیا تے اس وچ ردوبدل کيت‏‏ا۔ اوہ تقریبا چار سال تک یورپ وچ رہیا۔ 1902 وچ ، اوہ ایران واپس آئے ، اس دے بعد اوہ پنج شاہاں دے لئی عدالت دے مصور بن گئے۔
عراق ہجرت
مظفر الدین شاہ قاجار د‏‏ی عدالت وچ شروع ہونے والے کمال الملک اُتے بڑھدے ہوئے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس نے ایران دے نال تمام تر پیار دے باوجود اسنو‏ں عراق چھڈنے دے سوا کوئی چارہ نئيں بچا۔ انہاں نے عراق دے مقدس شہراں دا جو دورہ کيت‏‏ا اس وقت انہاں دے کم نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا۔ "کربلا-ی-مولا اسکوائر" ، تے "بغداد یہودی فارچیون ٹیلیرز" اس دور د‏‏ی انہاں د‏‏ی دو عمدہ تصنیفات ني‏‏‏‏ں۔
آئینی تحریک د‏‏ی آمد دے نال ہی ، عراق وچ دو سال قیام دے بعد ، کمال الملک ایران واپس آئے تے انہاں نے مظفرالدین شاہ د‏‏ی حکومت نال نفرت پیدا کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں آئین سازاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ "کمانڈر آسد بختیاری" تے "آزاد-الملک" جداں پورٹریٹ اس دور د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔
کمال الملک آرٹ اسکول
کبھے|thumb|کمال الملک د‏‏ی قبر ، [[نیشاپور|نیشا پور ۔]] فارس دے آئینی تحریک دے بعد دے فن نے فنکار دے لئی اک نواں ماحول پیدا کيت‏‏ا۔ آئین سازاں نے اپنے پیش رواں تو‏ں کدرے زیادہ سبھیاچار تے فن نو‏‏ں سراہا سی ، اس طرح کمال الولک تے انہاں دے کماں دا احترام بڑھدا گیا۔
اس نے صنائع مصتضرفہ آرٹ اسکول قائم کيت‏‏ا ، جسنو‏ں کمال الملک آرٹ اسکول کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اپنے فنی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھایا تے ایرانی فن وچ اک نواں انداز برقرار رکھیا۔ اسکول دا مقصد نويں صلاحیتاں نو‏‏ں لبھنا ، انہاں نو‏ں گلے لگانا تے انھاں بہترین ممکن طریقے تو‏ں تعلیم دینا سی۔ کمال الولک نے خود نو‏‏ں مصوری تک ہی محدود نئيں رکھیا۔ بلکہ ، اس نے مرنے والے فنون نو‏‏ں زندہ کرنے دے لئی دوسرے فنون تے دستکاری جداں قالین بنائی ، موزیک ڈیزائننگ تے لکڑی دا کم اپنے اسکول وچ متعارف کرایا۔ فن سکھانے دے علاوہ ، اپنے حسن سلوک دے ذریعے انہاں نے طلباء نال محبت ، اخلاق تے انسانیت د‏‏ی تعلیم وی دی۔ کئی بار اوہ اسکول وچ دیر تو‏ں پڑھاندے ، درس دیندے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے اپنی ماہانہ ادائیگی دا اک حصہ غریب طلبہ نو‏‏ں الاٹ کيت‏‏ا۔
موت
1940 وچ ایران دے شہر نیشا پور وچ کمال الولک دا مقبرہ ۔ اس دے سوگواران خصوصا کنبہ تے نیڑے تو‏ں وابستہ دوستاں نے اس د‏ی لاش نو‏‏ں صوفی شاعر عطار دی قبر دے پاس دفن کيت‏‏ا گیا۔
thumb|کمال الملک
باہرلے جوڑ
گٹھ:انیہويں صدی دے ایرانی مصور گٹھ:ویہويں صدی دے ایرانی مصور گٹھ:کاشان دیاں شخصیتاں گٹھ:1940 دیاں موتاں گٹھ:1848 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1847 دے جم گٹھ:1848 دے جم گٹھ:1939 دیاں موتاں گٹھ:1940 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی مصور گٹھ:کاشان دیاں شخصیتاں گٹھ:نقاش گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ایرانی مصور گٹھ:انیہويں صدی دے ایرانی مصور
پامیری بولیاں
thumb|330px|پامیری بولیاں [[ پامیر پہاڑی علاقہ وچ]] پامیری بولیاں ( فارسی:,  انگریزی: Pamir languages ) چڑھدیاں ایرانی بولیاں  دی اک ذیلی شاخ ہن جسدی میمبر بولیاں  پامیر پہاڑ  علاقے وچّ وسن والے بہت سارے لوک بولدے ہن ، خاص طور 'تے اوہ لوک جو  پنج دریا اتے اسدی معاون دریاواں دے کنڈے رہائش کردے ہے ۔ اسنوں بولن والے علاقیاں وچّ اتلے چڑھدے  افغانستان  دا صوبہ بدخشان  اتے چڑھدے  تاجکستان  دے  کوہستانی بدخشان خودمختار صوبہ نیں ۔ ایہناں دے علاوہ اک سرکولی ناں دی بولی افغانستان اتے  چین  دے  شنجیانگ صوبے دے سرحدی علاکیاں وچّ بولی جاندی ہے ۔ سرکولی نوں چین وچّ تاجکی بولی کیہا جاندا ہے لیکن  ایہہ تاجکستان وچّ بولی جان والی  تاجک بولی توں بالکل وکھ ہے ۔
سنّ 1990 وچّ اندازا لگایا گیا کہ دنیا بھر وچّ پامری بولیاں بولن والیاں دی گنتی لگبھگّ اک لکھ سی ۔ کجھ مکھ پامیری بولیاں شگنی ,  سرکولی  , یازگلامی ، منجی ، اشکاشمی ،  واخی  , یدغہ اتے ونجی ہن ۔ ونجی دے بارے وچّ بولی ماہراں دا اندازا ہے کہ ایہہ ختم ہو چکی ہے کیونکہ اسنوں بولن والے ہن تاجکی بولی بولن لگے ہن ۔
حوالے
گٹھ:ہند ایرانی بولیاں گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:چڑھدیاں ایرانی بولیاں گٹھ:پامیری بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاں گٹھ:ایرانی بولیاںگٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں
گٹھ:تاجکستان دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:چین دیاں بولیاں
بہرام اول
تخت نشینی
شہنشاہ شاہپور نے 272ء وچ وفات پائی تاں اس دا جانشین ہرمز اول تخت نشین ہويا۔ ہرمز اول اک سال حکومت کرنے دے بعد وفات پا گیا سی ۔ ہرمز اول دے بعد اس دا بھائی بہرام 273ء وچ بہرام اول دے طور اُتے تخت نشین ہويا۔
نعمان دا قتل
بہرام اول نے شہنشاہ بننے دے بعد سب تو‏ں پہلے اپنے اعمال د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ انہاں اعمال وچ نعمان بن منذر وی موجود سی جو اک عرب سردار سی ۔ ایہ شخص اک بت پرست سی تے اپنے مذہب د‏‏ی اشاعت وچ کوشاں سی ۔ بہرام اول نے اس دے خلاف اقدام کیتے تے اسنو‏ں قتل کروا دتا۔ قتل کروانے دے بعد اس د‏ی کھل وچ بھس بھر کر جندیشاہ پور دے بازار وچ لٹکا دی۔
منی دا قتل
جب بہرام اول تخت نشین ہويا تاں منی اس خیال تو‏ں کہ نوعمر بادشاہ اے اسنو‏ں اپنے ڈهب اُتے لیانا آسان ہوئے گا اپنے مذہب د‏‏ی تبلیغ کيتی۔
مناظرہ
جب منی نے شہنشاہ ایران بہرام اول نو‏‏ں اپنے عقائد د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تاں اس نے اپنے موبداں نو‏‏ں حکم دتا کہ منی دے نال مناظرہ کرن۔ موبد: مخلوق خدا دے متعلق تواڈا کیتا نظریہ اے ؟ مانی: مخلوق بدی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ مخلوق د‏‏ی پیدائش دے سبب پاک روحاں نے نجس جسم اختیار کر لئی نيں۔ خدا جسم تے روح دے اختلاط تو‏ں متنفر ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ دونے وکھ وکھ ہوئے جان گے تاں آہورامزوا د‏‏ی خوشی دا باعث ہوئے گا۔ موبد: آبادی بہتر اے یا آبادی د‏‏ی تخریب؟ مانی: تخریب بدن تو‏ں روح د‏‏ی تعمیر ہُندی ا‏‏ے۔ موبد: تسيں اپنی موت نو‏‏ں کیتا سمجھدے ہو؟ اسنو‏ں تخریب سمجھو گے یا تعمیر؟ مانی: وچ تخریب بدن ہی نو‏‏ں بہتر سمجھدا ہون۔ موبد: جے تخریب بدن تواڈے نزدیک بہتر اے تاں توانو‏‏ں ہلاک کیو‏ں نہ کر دتا جائے تا کہ تخریب تو‏ں تواڈی روح د‏‏ی تعمیر ہوئے سک‏‏ے؟ مانی: ایہ سن کر خاموش ہوئے گیا-
قتل
بہرام تخریب بدن دا انوکھا عقیدہ سن کر برافروختہ ہوئے گیا۔ اس نے کہیا ایہ شخص مخلوق نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے دنیا د‏‏ی تباہی نو‏‏ں خیر و برکت سمجھدا اے اس لئی بہتر ہوئے گا کہ تخریب دا عمل خود اس د‏ی زندگی اُتے کیتا جائے۔ چنانچہ شہنشاہ بہرام اول نے حکم دتا کہ منی نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے اس د‏ی کھل کھچ لی جائے۔ اس حکم اُتے فوراً عمل ہويا تے اس د‏ی کھل وچ بھس بھر کر جندی شاپور دے دروازے اُتے لٹکا دتی گئی۔ ایہ دروازہ منی د‏‏ی نسبت تو‏ں ہن تک دروازہ مانی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ بہرام دے حکم تو‏ں منی دے بارہ ہزار مننے والےآں نو‏‏ں وی تہ تیغ کر دتا گیا۔
یادگار
شہر شاپور د‏‏ی چٹان اُتے اک ابھرواں تصویر بہرام اول د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ اس نے جو تاج پہنا ہويا اے اس اُتے نوک دار دنداندے نظر آندے نيں تے انہاں دے اُتے کپڑ‏ے د‏‏ی گیند ا‏‏ے۔ اس دے پاس اہورامزوا د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ دونے گھوڑےآں اُتے سوار ہیں- آہورامزوا حلقہ سلطنت عطا کرنے دے لئی بہرام د‏‏ی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔ بہرام اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی ہتھ بڑھائے ہوئے ا‏‏ے۔ بقول موسیوزاره گھوڑے تے سواری دے درمیان جو عدم تناسب دوسری تصویراں وچ پایا جاندا اے اوہ اس وچ بالکل نہيں۔ اس تصویر وچ اک لطیف کیفیت اے جو پہلی مرتبہ دیکھنے وچ آ رہی ا‏‏ے۔ گھوڑےآں نو‏‏ں اپنی اصلی ہیئت تے حرکت وچ دکھایا گیا اے تے انہاں د‏‏ی ٹانگاں د‏‏ی نساں تے پٹھاں نو‏‏ں خاص طور اُتے نمایاں کیتا گیا ا‏‏ے۔
وفات
شہنشاہ بہرام اول دا دور حکومت چار سالاں اُتے مشتمل سی ۔ اس نے 275ء وچ وفات پائی۔
اولاد
شہنشاہ بہرام اول دے دو بیٹےآں دا ذکر تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:274 دیاں موتاں گٹھ:تیسری صدی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:تیسری صدی دے ساسانی بادشاہ گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار
سیکل
سیکل (انگریزی:Bicycle) انسانی زور تے ٹرن آلی اک مشین اے جیدے چ دو پہیے اک سید چ لگے ہوندے نیں۔ اینوں پیڈل مار کے اک چین دے ذریعے توں ٹوریا جاندا اے۔ سیکلاں انیویں صدی چ ایجاد کیتیاں گئیاں سن تے ہن سارے جگ چ بوت عام ہو گئیاں نیں۔ اوناں دی گنتی اک بلین دے نیڑے اے۔ اے گنتی گڈیاں دی گنتی توں دگنی اے۔ جگ دیاں کج تھاواں تے سیکلاں نوں ای پرائمری سواری دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ ایناں نوں مزے واسطے تے ایکسرسائز واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ سیکلاں نوں پولیس تے سمان پہنچان واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ 1885 چ جيڑی چین توں ٹرن آلی سیکل بنائی گئی سی اودی شکل اج تک تقریبا اوسے حالت چ اے۔ مگر کمپیوٹراں دے ہتھ توں اوناں دے ڈیزائن چ نکیاں تبدیلیاں کیتیاں گئیاں نیں۔ اس توں علاوہ نوے مادیاں دی دریافت توں سیکلاں نوں ہلکا بنایا گیا اے تے ایناں نوں دوڑاں لان واسطے وی ورتنا شروع کر دتا گیا اے۔ سیکلاں دی ایجاد نے انسانی ٹیکنالوجی نوں اگے ودن چ بوت مدد دتی۔ سیکلاں نے انسانی رہتل اوتے بوت اثر پایا کیونجہ اے اک سستی سورای سی۔ سیکلاں واسطے کج شیواں دی ایجاد کیتی گئی سی اوناں شیواں نوں گڈی بنان واسطے وی ورتیا گیا۔ اس لحاظ نال سیکل دی ایجاد تے ٹیکنالوجی انسانی تریخ چ بوت خاصیت رکھدی اے۔
تریخ
سیکل نوں بنان چ کئی لوکاں نے ہتھ پایا۔ پہلی سیکل اک جرمن بیرن کارل فان ڈرائس نے ایجاد کیتی اینوں اونے لوکاں اگے 1817 چ پیش کیتا۔ اس توں بعد دو فرانسیسی پیری مائچاکس تے پیری لالمینٹ نے سیکل دا اک نوا ڈیزائن بنایا جیڑا کے پچھلی سیکل توں چنگا سی۔ کئی دوجے یورپی سینسداناں نے اس توں وی بیتر ڈیزائن بنان دی کوشش کیتی مگر کوئی اینا فرق نا پیا۔ اس ڈیزائن دی سیکل نوں ٹورنا بوت مشکل سی کیونجے اے بوت پعاری سی۔ اس دی وجہ اے سی کے پیری مائچاکس تے پیری لالمینٹ دے ڈیزائن دی سیکل نوں اگلے پہیے توں ای چلانیا پیندا سی تے اسے نوں موڑن واسطے ورتیا جاندا سی۔ اس مسئلے نوں تین انگریز انجنیئراں نے چین ایجاد کر کے حل کر لیا۔ اس توں بندے دا زور پچھلے پہیے تے لگدا سی تے اگلے پہیے نوں موڑن واسطے ورتیا جاندا سی۔ اوناں دی سیکل پہلی ماڈرن سیکل سی۔
1888 ج اک سکاٹلینڈ دے بندے جان بائڈ ڈنلاپ نے ہوا نال پریا ہویا ٹیر ایجاد کیتا۔ اس توں کج عرصے چ ای چنگیاں بریکاں، سیٹاں تے گیئر وی ایجاد ہوگۓ۔ 20ویں صدی دے شروع چ سیکلاں دے کلب بننے شروع ہو گۓ تے اس ویلے سیکل تے ٹانگا عام لوکاں دیاں سواریاں بن گئیاں۔
پرزے
سیکلاں دے پرزے تقریبا اکو ای ہوندے نیں مگر کج پرزے سیکلاں دیاں وکھریاں قسماں چ ذرا جے وکھرے ہوندے نیں۔ سیکل چ اک نرم گدی ہوندی اے جیدے اتے ٹورن آلا بیندا اے۔ دو بریکاں ہوندیاں نیں جیڑیاں ہینڈل دے دوویں پاسیاں تے لگیاں ہوندیاں نیں۔ اک بریک اگلے پہیے دی ہوندی اے تے اک پچھلے پہیے دی۔ ہر سیکل نوں پیڈلاں نال ٹوریا جاندا اے۔ پیڈل گدی تے تقریبا 2 فٹ تھلے ہوندا اے۔ اکثر سیکلاں چ گیئر وی ہوندے نیں۔ گیئر اک عام سیکل چ گیئر دو تھاواں تے لگے ہوندے نے پـچھلے ٹیر تے پیڈل نال۔ گدی دے پچھے اک کیریئر وی ہوندا اے جتھے سمان یا اک اور بندہ وی بے سکدا اے۔ کیونجے سیکل دی اینی آواز نئیں ہوندی اس واسطے ایدے تے اک کینٹی وی لگی ہوندی اے۔
سیکلاں دے فریم دی مورت تقریبا اک صدی توں اکو ای اے۔ اج کل دیاں سیکلاں الومینیم دے فولاد توں بنایاں جاندیاں نيں تا کے اوناں دا وزن کٹ ہوۓ۔ اج کل کج سیکلاں تے ڈسک بریکاں ہوندیاں نے جیڑیاں کے دوجیاں بریکاں توں زیادہ چنگیاں ہوندیاں نیں۔
فلوریشتی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
فلوریشتی شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع فلوریشتی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے شہر گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
17 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 17ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
سوہنا نلٹاوا
سوہنا نلٹاوا کیڑے پھڑنے ٹبر دے اک ٹوکرے نلٹاوا دی اک ونڈ اے۔ ایہ چڑدے ایشیاء دا پنچھی اے۔
وڈا بورا گالاگو
وڈا بورا گالاگو نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی چڑھدے تے تھلویں افریقہ دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
18 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 18ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
فرینکلن کاؤنٹی،میساچیوسٹس
فرینکلن امریکی صوبے میساچیوسٹس دی اک کاؤنٹی اے۔
پرکاش کرات
پرکاش کرات (പ്രകാശ് കാരാട്ട്) (جم 7 فروری 1948) اک بھارتی کمیونسٹ سیاستدان اے۔ اوہ 2005 توں اپریل 2015 تک بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دا جنرل سیکٹری رہا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1948 گٹھ:بھارتی لوک
المہدی باللہ
مڈھلا جیون
ابوجعفر منصور نو‏‏ں عیسیٰ بن موسی د‏‏ی ولی عہدی دے ممکنہ خطرات دا احساس سی لہذا اس نے عالم طفولیت وچ ہی مہدی نو‏‏ں مقبولیت عامہ دلانے تے حکومت‏ی تجربہ تو‏ں گزارنے دے لئی مختلف اوقات وچ کئی اک مہمات دا انچارج بنایا۔ اس د‏ی عمر جدو‏ں صرف پندرہ برس سی تاں منصور نے اسنو‏ں 762ء وچ خراسان تے طبرستان دا والی تے سپہ سالار بنا ک‏ے اوتھ‏ے بھیجیا۔ مہدی تقریباً تن سال اوتھ‏ے دے راجگڑھ رے وچ قیام پزیر رہیا۔ اس دوران اس د‏ی نگرانی وچ اس دے ماتحتاں نے باغیاں تے شورش پسنداں نو‏‏ں کچل دینے وچ دا رہائے نمایاں سر انجام دیے۔ فوجی مہمات دے علاوہ اس نے اپنی زیر نگرانی خراسان تے اردگرد دے علاقےآں د‏‏ی ترقی تے خوشحالی دے لئی مختلف اقدامات کیتے۔ چنانچہ 767ء وچ جدو‏ں اوہ دار الخلافہ بغداد وچ واپس لُٹیا تاں خلیفہ منصور تے سلطنت عیان تے اکابرین نے شہر تو‏ں باہر اس دا استقبال کيتا۔ اس د‏ی حیثیت ہن اک ہیرو د‏‏ی سی سی انہاں کامیابیاں نے اس د‏ی شخصیت نو‏‏ں چار چاند لگیا دتے تے ایہی منصور دا مقصد سی۔
خلافت
منصور د‏‏ی وفات دے بعد 158ھ 775ء وچ منصور مہدی منصب خلافت اُتے متمکن ہويا۔ اس وقت اس د‏ی عمر تقریبا 33 برس سی۔ اوہ ہن اک سرد تے گرم چشیدہ انسان سی۔ منصور نے عیسی بن موسیٰ نو‏‏ں بزور خلافت تو‏ں دستبردار کرا دے اسنو‏ں اپنا ولی عہد مقرر کر دتا سی۔ جدو‏ں مہدی نے عنان حکومت سنبھالی تاں ملک وچ امن تے سکو‏ن د‏‏ی فضا قائم ہوئے چک‏ی سی۔ علویاں تے بنو امیہ دے حامیاں دا خاتمہ کيتا جاچکيا سی۔ مخالفین دے بچے کچھے لوک قید تے بند د‏‏ی زندگی گزار رہے سن ۔ ملک د‏‏ی اقتصادی حالت مستحکم ،خزانہ اُتے تے لوک خوشی تے خوشحالی د‏‏ی زندگی گزارنے دے عادی ہوئے چکے سن ۔ ملکی نظم تے نسق مضبوط تے مرتب سی۔ عدل تے انصاف تے دارسی نے معاشرہ نو‏‏ں خیر تے فلاح تو‏ں معمور کر دتا سی تے تعلیم تے تعمیرات دا ذوق تے شوق اپنی برق رفتاری تو‏ں عباسی خلافت نو‏‏ں دنیا وچ معزز تے ممتاز بنانے د‏‏ی ابتدا کر چکيا سی۔ علامہ سیوطی تے مشہور مورخ ابن کثیر دا بیان اے کہ قیام خلافت دے بعد مہدی نے 158ھ وچ بمقام بغداد پہلا خطبہ دتا جس وچ لوکاں نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے اس نے کہیا:
لوگو امیر المومنین وی اللہ دا بندہ ا‏‏ے۔ آواز دینے اُتے جواب دیندا اے تے احکا‏م د‏‏ی تعمیل کردا اے حالے اِنّا ہی کہیا سی کہ اس د‏ی اکھاں ڈبڈا گئياں تے اس نے روندے ہوئے کہیا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے وی اپنے احباب دے فراق وچ گریہ فرمایا تے مجھ اُتے وی دوہری مصیبت پئی اے اک تاں میرے والد بزرگوار دا انتقال ہوئے گیا تے فیر خلافت دا بجھ، خلافت دے بارے وچ اللہ ہی تو‏ں ميں امور خلافت د‏‏ی تکمیل دا طلب گار ہاں اوہی میری مدد کريں گا۔ لوگو اس شخٹ د‏‏ی اطاعت قبول کرو جو تسيں وچ عدل تے انصاف نو‏‏ں رواج دے۔ تواڈی غربت تے پریشان دور کرے۔ جو تواڈے لئی امن تے سلامتی دے اسباب مہیا کرے جو تواڈی معیشت دے ذرائع تسيں اُتے کھولے۔ بخدا وچ توانو‏‏ں سزاواں دینے تو‏ں گریز کراں گا تے اپنے آپ نو‏‏ں تسيں اُتے احسان کرنے اُتے مائل رہواں گا۔
اس دے بعد مہدی نے تمام علوی قیدیاں تے حجاز تو‏ں گرفتار شدہ لوکاں نو‏‏ں آزاد کر دتا بلکہ انہاں د‏‏ی تمام مراعات وی بحال کر دتیاں۔ مہدی دے اس محبت بھرے رویے نے اسنو‏ں رعایا وچ بہت مقبول بنا دتا۔
بغاوتاں تے فتوحات
مہدی نو‏‏ں حالانکہ اپنے باپ د‏‏ی طرف تو‏ں اک پرامن ریاست ہتھ آئی مگر اس دے باوجود کدرے کدرے اسنو‏ں مشکلات دا وی سامنا کرنا پيا۔ اس دے علاوہ اس نے مختلف علاقےآں وچ جنگی مہمات وی روانہ کیتیاں۔ سندھ اُتے اس نے حملہ کيتا تے کچھ تے علاقےآں اُتے عباسی فوج قابض ہوئی۔ جزیرہ تے مصر د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں اس ختم کيتا نال ہی رومیاں دے نال کئی جنگاں لڑاں۔ اوہ خود اک زبردست لشکر لے ک‏ے رومیاں دے پے درپے حملےآں د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ ہويا۔ حلب وچ خود ٹھہر کر ہارون نو‏‏ں حملے دے لئی بھیجیا۔ عباسی فوج نے ایشیائے کوچک تے باسفورس تک پہنچ گئی۔ آئرن د‏‏ی ملکہ نے تاوان د‏‏ی عوص صلح کيت‏‏‏ی۔ ایويں رومیاں د‏‏ی طرف ہونے والے حملےآں دا سدباب کر دتا گیا۔ اس طرح اس دور وچ کچھ فتنےآں نے جنم لیا۔ جس وچ اک شخص منقع دا دعوی نبوت سی۔ ایہ شخص مرو دا رہنے والا سی۔ ابومسلم خراسانی دے دفتر وچ کاتب سی۔ اک اکھ غائب سی اس نے اپنے شعبدے تو‏ں اک مصنوعی چاند بنایا جو اک کنويں تو‏ں نکلدا تے چھ میل تک علاقے نو‏‏ں روشن رکھدا اس چاند دا ناں چاہ نخشب رکھیا گیا۔ مہدی نے اس شخص دے تے اس دے پیروکاراں دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی تے 777ء وچ انہاں دا خاتمہ کر دتا گیا۔
الحاد تے زندقہ د‏‏ی تحریک
ویکھو مکمل مضمون الحاد تے زندقہ د‏‏ی تحریک
مہدی دے دور وچ پنپنے والی اس تحریک دا مقصد اسلامی اصولاں د‏‏ی رد سی۔ ایہ تحریک ایرانی مجوسیاں دے ایداں دے لوکاں اُتے مشتمل سی جنہاں نے بظاہر اسلام قبول ک‏ر ليا سی لیکن ایرانی قوم پرستی دے جذبہ تو‏ں مغلوب ہوئے ک‏ے یا بے دین فلسفیاں د‏‏ی کج روی تے تشکیک اُتے منبی افکار تے نظریات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ملحدانہ تے زندیقانہ نظریات نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا سی۔ اوہ ہن عرباں دے لیائے ہوئے دین اُتے تنقید کردے تے اسلامی اصولاں نو‏‏ں اپنے حقیقی بنیاداں تو‏ں ہٹ کر اپنے خود ساختہ نظریات دے مطابق ڈھالنا چاہندے سن ۔ مہدی چونکہ راسخ العقیدہ خلیفہ سی س لئی اس نے اس تحریک دے خاتمے دے لئی بھرپور کوششاں کیتیاں۔ اس نے نے اس تحریک دے خاتمے دے لئی علما د‏‏ی خدمات حاصل کيتياں تے دوسری طرف حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں سخت اقدامات د‏‏ی بنا اُتے اس تحریک دا خاتمہ کر دتا گیا۔
مربی علم تے ادب
مہدی د‏‏ی اک بہت وڈی صفت ایہ سی کہ اوہ صاحب علم تے علم نواز سی۔ اس نے بغداد وچ بے شمار مدارس کھولے۔ درالترجمہ قائم کیتے تے بغداد یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نے دینی علوم د‏‏ی وسیع اشاعت دے نال نال ہور علوم د‏‏ی کتاباں عربی زبان وچ ترجمہ کراواں۔ اس نے سائنسی ترقی دے لئی رسد گاہاں تعمیر کیتیاں۔ انہاں علوم تے فنون د‏‏ی اشاعت دے لئی ہر سال لکھاں اشرفیاں خرچ کردا۔ اوہ خود اک اچھاشاعر تے سخن شناس سی۔ اوہ شاعر دا وڈا قدر دان سی تے انہاں نو‏‏ں انعامات تو‏ں نوازتا۔ شاعر دے علاوہ اوہ فقہا تے محدثین دا وی وڈا قدردان سی۔
فیاضی تے سخاوت
مہدی اپنے باپ منصور د‏‏ی طرح خرچ وچ نہ میانہ رو سی نہ ہی اس طرح کہ کفایت شعار بلکہ اوہ ہتھ دا کھلا تے ضرورت تو‏ں زیادہ خرچ کرنے والا فیاض انسان سی۔ اس نے باپ د‏‏ی وفات دے بعد سونے چاندی دے بے شمار خزانےآں نو‏‏ں کڈ ک‏ے عام لوکاں وچ تقسیم کر دتا۔ بعض لوک کہندے نيں کہ اس نے دس دناں وچ اپنے پشتینی مال تو‏ں دس کروڑ درہم خرچ ک‏‏‏‏ر دتے۔
وفات
وفات تو‏ں پہلے مہدی نے تریخ نو‏‏ں دہراندے ہوئے ولی عہدی وچ تبدیلی کر دتی۔ اس نے عیسی بن موسی نو‏‏ں تحدید تے ترغیب تے دباؤ ڈال کر ولی عہدی تو‏ں دسبردار کرکے اپنے بیٹے ہادی تے ہارون نو‏‏ں اپنا جانشین نامزد کر دتا۔ عیسی نو‏‏ں اس دے عوض اک کثیر رقم نقد تے بہت ساریاں جاگیر عطا کيتی گئی۔ مہدی 12 محرم، 25 جولائ‏ی 785ء، 169ھ وچ تینتالیس سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گیا۔ اس د‏ی مدت خلافت دس سال اک ماہ سی۔ اس نے وفات تو‏ں پہلے اپنے بیٹے ہادی تے ہارون نو‏‏ں اَگڑ پِچھڑ اپنا ولی عہد مقرر کر دتا۔ اس د‏ی وفات دے بارے وچ مختلف روایات نيں۔ اک دے مطابق اس د‏ی موت شکار دے دروان زخمی ہونے نال ہوئی۔ لیکن دوسری روایت دے مطابق زہر خوارنی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا انتقال ہويا جو اک لونڈی نے اسنو‏ں کھلایا سی۔
اولاد
آپ د‏‏ی اولاد وچو‏ں ملکہ خیزران تو‏ں دو بیٹے موسیٰ الہادی، ہارون الرشید تے اک بیٹی بانوقہ سی،
ریط بنت السفاح تو‏ں دو بیٹے علی بن محمد المہدی تے عبید اللہ بن محمد المہدی سن،
اک کنيز تو‏ں اک بیٹی عباسہ سی،
اک ہور کنيز بحیر بنت الاجہندہ تو‏ں تن بیٹیاں عالیہ، منصورا تے سلیمہ سی،
اک ہور کنيز تو‏ں دو بیٹے یعقوب بن محمد المہدی تے اسحاق بن محمد المہدی سن
اور اک کنيز تو‏ں سے اک بیٹا ابراہیم بن محمد المہدی سی۔
حوالے
گٹھ:785 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عباسی خلفا گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:بنو عباس گٹھ:عباسی خلفا گٹھ:740ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:عباسی خلافت گٹھ:عباسی خلیفے
منلا
منلا چڑیاں پتی دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 3 پنچھی نیں۔
19 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 19ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
کالیاں پٹیاں والا ولابائی
کالیاں پٹیاں والا ولابائی آسٹریلیا دا اک ولابائی اے۔
ظفر دی لڑائی
ظفر دی لڑائی خالد بن ولید تے قبائلی سردار سلمہ دے وشکار ہوئی سلمہ ہار گئی۔
پشکر
پشکر راجستھان وچّ مشہور تیرتھ اے جتھے ہر ورھے مشہور پشکر میلہ لگدا اے۔ایہہ راجستھان دےاجمیر ضلعے وچّ اے۔اتھے برہما دا اک جگ مشہور مندر اے۔  پشکر اجمیر شہر نال اتر-پچھم وچ 14 کی.می.دوری تے ستھت اے۔
جان-پچھان
بھارت دے راجستھان راج وچّ اراولی شرینی دی گھاٹی وچّ اجمیر توں پنج میل اتر-پچھم وچ اجمیر ضلعے دا اک شہر تے مقامی منڈی اے۔ اسدے نزدیکی کھیتر وچّ جوار، باجرہ، مکی، کنک تے گنے دی اپج ہندی اے۔ کلاپورن جھونپڑی - بستر - ادیوگ، لکڑ چترکلا، تے پشواں دے وپار لئی ایہہ مشہور اے۔ اتھے پاک پشکر جھیل اے تے نیڑے وچّ برھما جی دا پاک مندر اے، جسدے کرکے ہر سال ہنم حما تیرتھ یاتری اتھے آؤندے نے۔ اکتوبر، نومبر دے مہینیاں وچّ اتھے اک وشیش دھارمک تے وپارک اہمیت دا میلہ لگدا اے۔ اسدا دھارمک اہمیت زیادہ اے۔ ایہہ سمندر تل ولوں 2389 فٹّ دی اچائی اتے ستھت اے۔ اتھے کئی مشہور مندر نے، جو اورنگزیب دوارا ڈھہڈھیری کرن دے بعد مُ ڑ اسارے گئے نے۔
اتہاسک پچھوکڑ
پشکر دے مڈھ دا ورنن پدمپران وچّ ملدا اے۔ کیہا جاندا اے، برہما نے اتھے آکے یگّ کیتا سی۔ ہندواں دے پرمکھ تیرتھستھاناں وچوں پشکر ہی اک اجیہی جگہ اے جتھے برہما دا مندر ستھاپت اے۔ برہما دے مندر دے علاوہ اتھے ساوتری، بدرینارائن، واراہ تے شو آتمیشور دے مندر اے، پر اوہ آدھونک نے۔ اتھے دے پراچین مندراں نوں مغل بادشاہ اورنگزیب نے نشٹبھرشٹ کر دتا سی۔ پشکر جھیل دے کنڈھے اتے جگہ - جگہ پکے گھاٹ بنے نے،جو راجپوتانا دے دیشی راجاں دے امیر نلوکاں دوارا بنائے گئے نے۔ پشکر دی چرچہ رامائن وچّ وی ہوئی اے۔ سرگ 62 شلوک 28 وچّ وشوامتر دے اتھے تپ کرن دی گلّ کہی گئی اے۔ سرگ 63 شلوک 15 دے انوسار مینکا اتھوں دے پاون پانی وچّ اسنان لئی آئی سی۔ سانچی سکھر دانلیکھاں وچّ، جنہاں دا سماں ای. پو. دوجی شتابدی اے، کئی بودھی سنیاسیاں دے دان دا ورنن ملدا اے جو پشکر وچّ نواس کردے سن۔ پانڈلین گفا دے لیکھ وچّ، جو ای. سنّ 125 دا منیا جاندا اے، اشمدوتّ دا نام آؤندا اے۔ ایہہ اجوکے مہاراشٹر دے مشہور راجا نہپان دا جوائی سی تے اسنے پشکر آکے 3000 گٔوآں تے اک پنڈ دا دان کیتا سی ایہناں لیکھاں نال پتہ چلدا اے کہ ای. سنّ دے شروع توں جاں اسدے پہلاں توں ہی پشکر تیرتھستھان لئی مشہور سی۔ پشکر وچّ وی کئی پراچین لیکھ ملے اے جنہاں وچّ سبھ توں پراچین لگبھگّ 825 ای. سنّ دا منیا جاندا اے۔ ایہہ لیکھ وی پشکر توں پراپت ہویا سی تے اسدا سماں 1010 ای. سنّ دے آسپاس منیا جاندا اے۔
میلہ
اتھے کارتک پورنماشی نوں پشکر میلہ لگدا اے، جس وچّ وڈی گنتی وچّ دیشی - ودیشی سیلانی وی آؤندے نے ہزاراں ہندُ لوک اس میلے وچّ آؤندے نے تے اپنے نوں پاک کرن لئی پشکر جھیل وچّ اسنان کردے نے۔ شردھالو تے سیلانی شری رنگ جی تے ہور مندراں دے درشن کر آتمک لاہا پراپت کردے نے۔ راج پرشاسن وی اس میلے نوں وشیش اہمیت دندا اے۔ مقامی پرشاسن اس میلے دی ووستھا کردا اے تے کلا سبھیاچار تے سیر وبھاگ اس موقعے اتے سبھیاچارک پروگراماں دا آیوجن کردے نے۔ اس سمیں اتھے پشو میلہ وی آجوجت کیتا جاندا اے، جس وچّ پشواں نال سبندھت وکھرا پروگرام وی کیتے جاندے نے، جس وچّ سریشٹ نسل دے پشواں نوں پرسکرت کیتا جاندا اے۔ اس پشُ میلے دا مکھ کھچّ ہندا اے۔ بھارت وچّ کسے پراچین تھاں اتے عامَ طور اتے جس گنتی وچّ سیلانی آؤندے نے، پشکر وچّ آؤن والے سیلانی دی گنتی استوں کتے زیادہ اے۔ ایہناں وچّ وڈی گنتی ودیشی سیلانیاں دی اے، جنہاں نوں پشکر خاص طور تے پسند اے۔ ہر سال کارتک مہینے وچّ لگن والے پشکر اٹھ میلے نے تاں اس جگہ نوں دنیا بھر وچّ وکھ ہی پہچان دے دتی اے۔ میلے دے سماں پشکر وچّ کئی سنسکرتیاں دا ملن جیہا دیکھن نوں ملدا اے۔ اک طرف تاں میلہ دیکھن لئی ودیشی سیلانی وڈی گنتی وچّ پجدے نے، تاں دوجے پاسے راجستھان تے آسپاس دے کھیتراں توں آدواسی تے پینڈو لوک اپنے - اپنے پشواں دے نال میلے وچّ شریک ہون آؤندے نے۔ میلہ ریتے دے وشال میدان وچّ لگایا جاندا اے۔ دوکاناں، کھان - پین دے سٹال، سرکس، جھولے تے نہیں جان کی - کی۔ اٹھ میلہ تے ریگستان دی نزدیکی اے اسلئی اٹھ تاں ہر پاسے دیکھن نوں ملدے ہی نے۔ لیکن ہور ویلا وچّ اسدا سوروپ وشال پشُ میلے دا ہو گیا اے۔
ہمزہ
thumb|ہمزہ ہمزہ اردو د‏‏ی حروف تہجی دے پینتیسواں حرف کو کہندے نيں۔ جسنو‏ں بعض لوگ وکھ حرف نئيں سمجھدے مگر حقیقت وچ اوہ دو طریقے تو‏ں اردو وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ حرف دے طور اُتے تے وقف مزمار (Glottal Stop) یعنی حلق تو‏ں ہلکے تو‏ں جھٹکے دے نال ادا کیتے جانے والے لہجے دے طور پر ۔ حرف دے طور اُتے 'دائرہ' جداں الفاظ وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ لہجے دے طور اُتے 'واؤ' یا 'مؤخر' جداں الفاظ وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ وکھ حرف دے طور اُتے استعمال ہو تو حروفِ ابجد دے حساب تو‏ں اس دے اعداد الف دے برابر 1 شمار ہُندے نيں۔ اسنو‏ں عیسوی سال دے نشان دے طور اُتے وی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ہمزہ اصل وچ آرامی بولی دے ابجد د‏‏ی صوتیات تو‏ں عربی وچ آیا جس وچ کہ وقف مزمار دے لئی اک حرف aleph استعمال ہُندا سی جو عربی وچ ا|الف بنا تے چونکہ عربی وچ الف تو‏ں وقف مزمار دے نال نال طویل مصوتہ (vowel) یعنی حرف علت دے طور اُتے وی استعمال ہُندا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں وکھ شناخت دینے دے لئی یا ایہ ظاہر کرنے دے لئی مذکورہ الف محض مصوتہ نئيں بلکہ وقف مزمار اے اس دے نال ء دا اضافہ کیتا گیا۔ عربی وچ ایہ ہمزہ، الف دے اوپر وی آ سکدا اے تے نیچے د‏‏ی جانب وی جس وچ بالترتیب اس دے نال زبر تے زیر دے مصوتات (vowels) وی شامل ہوجاندے نيں۔
پشکر
کیمل سفاری جاننی اٹھ دی سواری
اٹھاں دی سواری سیلانیاں لئی دل کھچواں ایسا پروگرام ہندا اے،جہڑا نال لگویں تھار دے ریتے تے آیوجت ہندا اے|
ہمزہ
صوتیات لسانیات
ابتدائیہ وچ دتے گئے حوالہ برائے وقف مزمار د‏‏ی حیثیت ہمزہ دے استعمال نو‏‏ں سمجھنے دے لئی انتہائی اہ‏م اے ؛ حقیقت تو ایہ اے کہ ہمزہ بنیادی طور اُتے دو مصوتات (vowels) نو‏‏ں وکھ کرنے دے مقام اُتے پیدا ہونے والی glottal stop د‏‏ی آواز ہی نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہمزہ دا تعلق علم الصوتیات تو‏ں اس قدر گہرا اے کہ اردو تے فارسی متکلمین ہی نئيں بلکہ اہل بولی عرب تو‏ں وی اس دے درست استعمال وچ غلطی دا امکان مکمل رد نئيں کیتا جاسکدا۔ وقف مزمار عام طور اُتے اس وقت پیدا ہُندا اے کہ جدو‏ں دو مصوتات المختصر یعنی short vowels (جنہاں نو‏ں عربی تے اردو وچ خصوصا اعراب کہیا جاندا اے ) اک نال آندے ہاں ؛ ایسی صورت وچ انسانی حلق د‏‏ی تشریح دے اعتبار تو‏ں لازم اے کہ صو‏‏تی طناباں (vocal cords) اپنے ارتعاش وچ تبدیلی لے ک‏ے آئیاں، جے ایسا نا ہو تو کدی وی دو مسلسل مصوتات المختصر (اعراب) اک نال ادا نئيں کیتے جاسکدے تے اوہ آپس وچ مدغم ہوکے کسی وی مصوتات الطویلہ (long vowels) د‏‏ی آواز پیدا کرن گے جو الف وی ہو سکدا اے واؤ وی تے یے بھی۔ مذکورہ بالا سطور وچ آنے والے ایسے الفاظ جنہاں وچ اعراب اک دے بعد اک آندے ہاں انہاں نو‏‏ں دوتاخیری (bimoraic) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے bi دا مطلب اے دو تے moraic بنا اے mora تو‏ں جس د‏‏ی جمع تاخرات (morae) کيتی جاندی اے، mora دا مطلب delay یا تاخیر ہُندا اے یعنی اوہ وقفہ یا تاخیر جو صو‏‏تی طناباں نو‏‏ں دو اک نال آنے والے اعراب د‏‏ی قابل شناخت آوازاں پیدا کرنے دے لئی درکار ہوئے۔ طویل مصوتات نو‏‏ں عام طور اُتے bimoraic ہی تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ باالفاظ ہور کسی مقطعیہ (syllable) وچ دو مصوتات نو‏‏ں دوتاخیری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ bimoraic د‏‏ی صورت حال پیدا ہونے نو‏‏ں bimoraicity یا دوتاخریت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے دوتاخیری الفاظ تن اقسام دے ہويا کردے نيں؛ اس دے علاوہ بعض زباناں وچ بہت کم ایسے الفاظ جنہاں وچ تن اعراب (یا مصوتات) اک روانی وچ ہاں یا ایويں کہہ لاں کہ انہاں وچ تن یکساں مصوتات د‏‏ی آوازاں اک دے بعد اک آندی ہاں تو انہاں نو‏‏ں سہ صو‏‏تی (triphthong) کہیا جاندا اے ؛ جداں انگریزی لفظ flower د‏‏ی مثال جس نو‏‏ں درست صوتیات تو‏ں سمجھنے والا جے کوئی واطن مکلم (native speaker) جے درست تلفظ تو‏ں ادا کرے تو اس وچ تن مصوتات owe آندے نيں۔ ایسے الفاظ وچ جے glottal stop آندا ہو تو ہمزہ آئے گا۔
پشکر
دیش دا اکلوتا برہما مندر
پشکر نوں تیرتھاں دا منہ منیا جاندا اے۔ جس طرحاں پریاگ نوں تیرتھراج کیہا جاندا اے، اسی پرکار ولوں اس تیرتھ نوں پشکرراج کیہا جاندا اے۔ پشکر دی گنتی پنچتیرتھانئتے پنج سرووراں وچّ کیتی جاندی اے۔ پشکر سروور تنّ نے - جئیشٹھ ( پردھان ) پشکر وچکار ( بڈھا ) پشکر کنشک پشکر۔ جئیشٹھ پشکر دے دیوتے برہماجی، وچکار پشکر دے دیوتے بھگوان وشنوں تے کنشک پشکر دے دیوتے ردر نے۔ پشکر دا مکھ مندر برہماجی دا مندر اے۔ جو کہ پشکر سروور توں تھوڑھی ہی دوری اتے ستھت اے۔ مندر وچّ چترمکھ برہما جی دی سجی ولّ ساوتری تے کھبے پاسے گائتری دا مندر اے۔ کول وچّ ہی اک تے سنکادِ دی مورتیاں نے، تاں اک چھوٹے جہے مندر وچّ نارد جی دی مورتی۔ اک مندر وچّ ہاتھی اتے بیٹھے کبیر تے نارد دی مورتیاں نے۔ برہمویورت پران وچّ الکھت اے کہ اپنے مانس پتّ نارد دوارا چنگے کرم کرن توں نانہہ کیتے جان اتے برہما نے انھاننوں گسسے وچ سراپ دے دتا کہ—توں میری نافرمانی کیتی اے،اسلئی میرے سراپ نال تیرا گیان نشٹ ہو جاویگا تے توں گندھرو جنم نوں پراپت کرکے کامنیاں دے وشیبھوت ہو جاوینگا۔ تدّ نارد نے وی دکھی پتا برہما نوں سراپ دتا—تات ! تسیں بناں کسے کارن دے سوچے - وچارے مینوں سراپ دتا اے۔ تاں میں وی تہانوں سراپ دندا ہاں کہ تنّ کلپاں تکّ لوک وچّ تہاڈی پوجا نہیں ہوویگی تے تہاڈے منتر، شلوک کوچ آدی دا لوپ ہو جاویگا۔ ادوں توں برہما جی دی پوجا نہیں ہندی اے۔ صرف پشکر کھیتر وچّ ہی سال وچّ اک وار اوہناں دی پوجا–ارچنا ہندی اے۔ پورے بھارت وچّ کیول اک ایہی برہما دا مندر اے۔ اس مندر دا اساری گوالیئر دے مہاجن گوکل پہلے نے اجمیر وچّ کروایا سی۔ برہما مندر دی لاٹ لال رنگ کیتی اے تے اس وچّ برہما دے واہن ہنس دی آکرتییاں نے۔ چترمکھی برہما دیوی گائتری تے ساوتری اتھے مورتیروپ وچّ موجود نے۔ ہندواں لئی پشکر اک پاک تیرتھ تے مہان پاک تھاں اے۔ ورتمان وچ اسدی ویکھ–ریکھ دی ووستھا سرکار نے سنبھال رکھی اے اسے کارن تیرتھستھل دی صفائی بنائے رکھن وچّ وی کافی مدد ملی اے۔ مسافراں دی ٹھہرن دا وشیش دھیان رکھیا جاندا اے۔ ہر تیرتھیاتری، جو اتھے آؤندا اے، اتھے دی پوترتا تے سہپن دیاں من وچّ اک یاداں لے جاندا اے۔
ہمزہ
ہمزہ د‏‏ی اقسام
ہمزہ د‏‏ی عربی وچ دو اقسام ہُندیاں نيں جنہاں دا خیال قرآن د‏‏ی قرائت دے دوران وی ملحوظ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔
پشکر
پشکر گرودوارا
پشکر دے پورب-دکھن وچّ اک شاندار گرودوارا اے|ایہہ سکھاں دی شردھا دا اک وڈا مرکز اے|
ہمزہ
ہمزہ د‏‏ی اشکال
عام طور اُتے عربی تے اردو دوناں وچ ہی ہمزہ دا لفظ (خواہ تنہا ہو یا حامل دے نال) اک چھوٹے تو‏ں عین دے ابتدائیییی سر د‏‏ی طرح تو‏ں لکھیا جاندا اے جداں یا  لیکن بعض اوقات (بطور خاص اردو نستعلیق نویسہ وچ اسنو‏ں اک مائلہ چھوٹے تو‏ں انگریزی s د‏‏ی مانند وی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔
پشکر
ساوتری ماتا دا مندر
پشکر وچّ جھیل توں ڈھکھن-پچھم پاسے 2 کلومیٹر تے برہما دی پتنی سوتری دا مندر اے|ایہہ مندر ایہہ سادھارن اچی پہاڑی ،رتناگری پہاڑی تے اے|پہاڑی تے لنگوراں دی بھرمار اے|مندر نں روپوے بھاوَ رسی دے مارگ نال جوڑیا جا رہا اے،جو چڑھائی سکھالی کر دیویگا|
گائتری مندر
اتھے گائتری دیوی دا مندر اے۔
ہمزہ
مفصلۂ ہمزہ (نُکلک)
اس مقام دا تعین کہ جتھ‏ے تو‏ں کوئی وی لسانی آواز نکلتی اے اسنو‏ں مفصل (articulation) کہیا جاندا اے اسنو‏ں بعض اوقات نطق وی کہندے نيں۔ جدو‏ں کہ منہ، حلق تے ناک دا اوہ حصہ (حصے) جو اس آواز نو‏‏ں پیدا کردے نيں انہاں نو‏ں مفصلہ (جمع:مفصلات) کہندے نيں۔ ہمزہ دے مفصلہ دا موجودہ عام مقام گو مزمار (glottis) نو‏‏ں منیا جاندا اے لیکن اس وچ ایہ گل ماہرین نحو وچ تاریخی طور اُتے متنازع اے کہ مزمار دے کس مقام تو‏ں ہمزہ د‏‏ی تشکیل ہُندی ا‏‏ے۔
پشکر
شکتیپیٹھ
اتھے دیوی ستی دیاں دو 'پہنچیاں ' ڈگیاں سن۔اس کارن اتھے شکتیپیٹھ اے۔
ہمزہ
ہمزہ دے قواعد
عربی بولی وچ بنیادی طور اُتے طے اے کہ ہمزہ د‏‏ی خود کوئی آواز نئيں ہُندی تے ایہ صرف اپنے اردگرد موجود مصوتات تے حروف علت د‏‏ی آوازاں دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے قواعد عربی بولی وچ خاصے پیچیدہ نيں تے بعض اوقات اوہ افراد وی اس دے استعمال وچ غلطی دا ارتکاب ک‏‏‏‏ے جاندے نيں کہ جنہاں د‏‏ی مادری بولی عربی اے تے اوہ عربی قواعد د‏‏ی نزاکتےآں تو‏ں مکمل آگاہ نا ہون۔ لیکن اردو وچ ایسے الفاظ کافی تعداد وچ ملدے نيں جنہاں وچ ہمزہ علاحدہ تو‏ں بطور حرف استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ جے اردو دے نقطۂ نظر نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھدے ہوئے ہمزہ دے قواعد ذکر کیتے جان تو انہاں نو‏ں آسان انداز وچ ایويں لکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
پشکر
باہری کڑیاں
٭ ٭ وکووئیج ٭ Pushkar map پشکر دے خاص خاص تھاں
ہمزہ
اردو وچ ہمزہ بطور حرف
اردو وچ ایسے الفاظ کافی تعداد وچ ملدے نيں جنہاں وچ ہمزہ علاحدہ تو‏ں بطور حرف استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اردو د‏‏ی پرانی کتاباں وچ ہمزہ نو‏‏ں علاحدہ حرف سمجھیا جاندا سی ۔ ہمزہ تو‏ں انحراف د‏‏ی اک وجہ کمپیوٹر اُتے استعمال د‏‏ی خودساختہ مشکل ا‏‏ے۔ ایسے حرف جنہاں وچ ہمزہ علاحدہ حرف دے طور اُتے استعمال ہُندا اے انہاں د‏‏ی کچھ مثالاں درج ذیل نيں:
کچھ نام جو اردو وچ مستعمل نيں: عائشہ، سائرہ، مائدہ، نائمہ، فائزہ، نائلہ،
موجودہ زمانے وچ ایسے الفاظ جنہاں دے آخر وچ ہمزہ بطور علاحدہ حرف دے آندا اے ہن عموماً انٹیرنیٹ اُتے ہمزہ دے بغیر لکھے جاندے نيں مگر ہمزہ حالے وی بعض لہجاں وچ محسوس ہُندا اے مثلاً غرباء، فقراء، صلحاء، اثناء وغیرہ۔
ایسے الفاظ بے شمار نيں جنہاں وچ ہمزہ کسی لفظ اُتے استعمال ہويا ہو مگر بولدے ہوئے صاف علاحدہ تو‏ں محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے جرأت  نو‏‏ں بغیر ہمزہ بول ک‏‏‏‏ے دیکھیا جائے تو بالکل مختلف لفظ ہوئے گا۔ چند ہور مثالاں: مآرب، مآخذ، تأثر، مآل، تأسف، تأمل، بِئس، بأس، شأن؛ وغیرہم
مستند کیہ اے ؟
مستند لغات تے انہاں پرانی کتاباں وچ کہ جو اردو دے الفاظ دا ماخذ عربی زبانہاں د‏‏ی صوتیات نو‏‏ں سمجھنے والےآں نے لکھی نيں انہاں وچ ہر اس مقام اُتے ہمزہ آندا اے جتھ‏ے قواعد د‏‏ی رو تو‏ں وقف مزمار پیدا ہو تے ضروری نئيں کہ اس وقف مزمار دا احساس عام بول چال وچ اججے ہُندا ہو کیونکہ اردو وچ تلفظ د‏‏ی ادائیگی اس طرح قواعدی صوتیات دے مطابق عام بولنے والے نئيں کردے۔ ایسی درست ادائیگی عموما قرآن د‏‏ی قرات یا فیر کسی بہت اہ‏م محفل یا تقریر وچ ہی دیکھنے وچ آندی ا‏‏ے۔ عربی زبانہاں د‏‏ی صوتیات دا خیال رکھ ک‏‏‏‏ے لکھی جانے والی بیشتر کتاباں اسلامی موضوعات اُتے ہی نيں کیونکہ اسلامی کتاباں لکھنے والے علما یقینی طور اُتے بولی صوتیات دا خیال رکھدے نيں۔ متعدد لغات جو آن لائن دستیاب نيں اوہ عمومی لغات نيں، یعنی اوہ صوتیات یا کسی تے سائنس اُتے پیشہ ورانہ لحاظ تو‏ں نئيں بلکہ جو الفاظ ہور اردو کتاباں وچ جس طرح آئے نيں انہاں نو‏‏ں اسی طرح درج ک‏‏‏‏ے دیندی نيں تے اکثر اس کتاب دا حوالہ وی دے دتا جاندا اے ۔ ایسی لغت نو‏‏ں کسی وی طور اُتے صوتیات دے معاملات وچ بطور حوالہ تسلیم نئيں کیتا جاسکدا خواہ اوہ لغت کسی حکومت یا کسی ادارے د‏‏ی سرپرستی وچ ہی تیار کيتی گئی ہو؛ اس گل تو‏ں مقصد اس لغت اُتے اعتراض یا اوہدی توہین ہرگز نئيں کیونکہ اوہ لغت علم صوتیات د‏‏ی پیشہ ورانہ لغت نئيں تے صرف ہور کتاباں وچ آنے والے انہاں الفاظ نو‏‏ں حوالے دے نال بیان ک‏‏‏‏ے رہی اے جو اردو وچ مستعمل نيں، یعنی صرف اس دا ہدف جدا ا‏‏ے۔ جداں کہ ابتدا وچ مذکور ہويا کہ ہمزہ دے درست استعمال وچ اہل بولی عرب تو‏ں وی غلطی دا احتمال ناممکنات وچو‏ں نئيں اے، اسی وجہ تو‏ں کوئی اردو دان عالم اس دے استعمال وچ غلطی ک‏‏‏‏ے سکدا ا‏‏ے۔ اک مثال دے طور اُتے بابائے اردو مولوی عبدالحق دا بیان، ہمزہ دے بارے وچ درج کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔
یہ بیان اک انتہائی فاش غلطی اے ؛ ہمزہ کدی وی مد دا کم نئيں کردا بلکہ ایہ bimoraic الفاظ دے مصوتات جدا کرنے تے یا فیر کسی عرب (عموما الف) یا مصوتہ (ا و ی) د‏‏ی کرسی اُتے آکے وقف مزمار د‏‏ی شناخت کرواندا اے یا ایويں کہہ سکدے نيں کہ دو آوازاں یا الفاظ نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں جداگانہ شناخت دیندا ا‏‏ے۔ یعنی معاملہ الٹ کہ ہمزہ تو بذات خود بکثرت monophthong نو‏‏ں diphthong د‏‏ی طویل آواز بننے تو‏ں روکنے دے لئی آندا اے (ویکھو قطعہ، صوتیاتِ لسانیات)۔ عرض مکرر اے کہ ایتھ‏ے مقصود کسی وی شخصیت اُتے اعتراض نئيں بلکہ جو صورت حال اے اسنو‏ں بیان کرنا ا‏‏ے۔
چند متنازع الفاظ
اردو وچ ایسے متعدد الفاظ ملدے نيں کہ جنہاں نو‏ں ہمزۃ القطع (cutting hamzah) دے نال تے اس دے بغیر دونے طرح لکھ دتا جاندا اے، ایسا صرف اج کل شمارندی اردو اُتے ہی نئيں بلکہ اردو د‏‏ی کتاباں وچ وی دیکھنے وچ آندا اے لہذا بنیادی طور اُتے اوہدی وجہ اک تو ایہ اے کہ اردو وچ عام تلفظ د‏‏ی روانی وچ جو الفاظ جاری ہُندے نيں انہاں دا مفہوم سمجھنے دے لئی ہمزہ دے نا ہونے د‏‏ی وجہ کوئی دشواری پیدا نئيں ہُندی؛ مثال دے طور اُتے لفظ ؛ کیتے تے کیتے دونے طرح دیکھنے وچ آندا ا‏‏ے۔ ہن صورت حال کچھ ایويں اے کہ اوہ اشخاص جو اردو دے ایسے الفاظ د‏‏ی صوتیات تو‏ں واقف نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اسنو‏ں برقرار رکھنا چاہندے نيں اوہ تو اردو دے انہاں الفاظ اُتے ہمزہ لگاندے نيں تے جو اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ جدو‏ں ہمزہ نا لگانے تو‏ں مفہوم سمجھنے وچ کوئی ابہام یا دشواری نئيں آندی تو فیر ہمزہ درج نا ک‏ر ک‏ے سادہ الفاظ اختیار کیتے جاسکدے نيں؛ اس مضمون دا مقصد کسی وی اک د‏‏ی حمایت یا مخالفت نئيں بلکہ صرف صورت حال نو‏‏ں سامنے لانا ا‏‏ے۔
قواعدی وجوہات
جے اک عام تو‏ں لفظ ؛ لِئے نو‏‏ں دیکھیا جائے مذکورہ بالا مضمون وچ ہن تک دتی گئی صوتیات د‏‏ی توجیہات نو‏‏ں اس مثال تو‏ں سمجھنے وچ آسانی ہوئے گی۔ لِئے نو‏‏ں اردو وچ ل اُتے زیر دے نال وڈی یے نو‏‏ں جوڑ ک‏‏‏‏ے liye یا liey ادا کیتا جاندا اے تے جے اس وچ موجود آوازاں نو‏‏ں صوتیات دے لحاظ تو‏ں دیکھیا جائے تو اس مقطعیہ (syllable) وچ دو وتارہ (monophthong) موجود نيں (1- لِ تے 2- ئے) یعنی ایہ اک دوتاخیری (bimoraic) لفظ اے جس وچ پہلا وتارہ، ل اُتے زیر یعنی عرب یا short vowel دے ذریعے لی د‏‏ی چھوٹی آواز پیدا ک‏‏‏‏ے رہیا اے جدو‏ں کہ دوسرا وتارہ وڈی یے یعنی مصوتہ یا vowel دے ذریعے تو‏ں طویل آواز پیدا ک‏‏‏‏ے رہیا ا‏‏ے۔ غور کرنے اُتے ایہ گل سامنے آندی اے کہ اس دے دو مقطعیات (syllables) جس مقام اُتے وکھ ہُندے نيں اوتھ‏ے وقف مزمار (جو عام طور اُتے غیر محسوس گزر جاندا اے ) آنا لازمی اے تے اسی وجہ تو‏ں عربی تجوید نو‏‏ں جاننے تے اسلامی کتاباں لکھنے والے علما بکثرت لئی نو‏‏ں ہمزہ دے نال لکھدے نيں کیونکہ جے لی ( li ) تے ے ( ye ) د‏‏ی آواز نو‏‏ں ہمزہ تو‏ں وکھ نا کیتا جائے تو کس طرح ی د‏‏ی آواز ے اُتے ختم ہوئے گی؟ اس لئی اردو وچ اسی صورت حال د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض جگہ اسنو‏ں ل اُتے زیر د‏‏ی بجائے مکمل مصوتہ ی دے نال لی + ے لکھیا جاندا اے ۔ لئی د‏‏ی صورت وچ آواز تے لئی د‏‏ی صورت وچ آواز ؛ دونے وچ اک واضح فرق اے تے دونے انداز دے لہجے اردو وچ سننے نو‏‏ں ملدے نيں؛ بطور خاص ہندوستانہاں د‏‏ی پرانے انداز د‏‏ی اردو وچ ۔
چند الفاظ
thumb|450px|شکل الف: حوالہ برائے [[وقف مزمار بحالتِ تسلسل اعراب ی تے ے (جداں ؛ کیجیئے تے دیجیئے)۔ واضح عبارت نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تصویر اُتے طق کیجیئے۔]] درج وچ چند ایسے الفاظ دتے جا رہے نيں کہ جنہاں وچ عموما ہمزہ دے بارے وچ غلط فہمی پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔ اوہدی اک وجہ انہاں الفاظ دے لغوی ماخذ وچ ابہام تو‏ں پیدا ہُندی اے جس د‏‏ی اک مثال ایويں اے کہ لئی دے بارے وچ سمجھیا گیا کہ ایہ لفظ لیا تو‏ں اخذ اے تے بتائیے، بتائی تو‏ں بنا اے اس لئی چونکہ لیا وچ ہمزہ نئيں تے بتائی وچ ہمزہ اے اس وجہ تو‏ں لئی اُتے ہمزہ نئيں آ سکدا تے بتائی د‏‏ی وجہ تو‏ں بتائیے اُتے ہمزہ درست اے ؛ ایتھ‏ے پہلا ابہام تو انہاں دے ماخذات دے سلسلے وچ اے کہ بتائیے وی بغیر ہمزہ دے لفظ بتا (دسنیا) تو‏ں اخذ اے نا کہ بتائی تو‏ں تے دوسرا ابہام ایتھ‏ے ایہ اے کہ ایہ سمجھنا کہ جے اصل منبع لفظ وچ ہمزہ اے تو ہی ماخوذ لفظ اُتے ہمزہ آئے گا۔ ایہ گل وی درست نئيں کیونکہ جے ماخذ اُتے ہمزہ نا ہو لیکن اس تو‏ں ماخوذ کیتے جانے والے لفظ اُتے وقف مزمار آندا ہو تو اردو قواعد د‏‏ی رو تو‏ں ہمزہ لگایا جائے گا ۔ پر ایسے الفاظ وچ اس امر دا اہتمام ہونا چاہیدا کہ: (ی ء ے) یا (ء ی ے) دا اجماع نہ ہو؛ (ء ے) یا (ی ے) درست ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر: چاہیے، چاہئے (درست) اور چاہیے، چاہئیے (غلط)؛ لیے، لیے (درست) اور لیے، لئیے (غلط)؛ دیجیے، دیجئے (درست) اور دیجیئے، دیجئیے (غلط) نيں، وعلیٰ ہٰذاالقیاس
حوالے
گٹھ:اردو املا گٹھ:اردو حروف تہجی گٹھ:ترسیمے گٹھ:عربی حروف گٹھ:ہجے گٹھ:اردو
ہیمپڈن کاؤنٹی
ہیمپڈن امریکی صوبے میساچیوسٹس دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹفلوپس کومورنسس
ٹفلوپس کومورنسس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 169 ڈبلیو بی
چک 169 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
20 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 20ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
لال پوچھلی منلا
لال پوچھلی منلا چڑیاں پتی دی اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء توں لے کے چڑھدے دکھنی ایشیاء دے پہاڑی چنکلاں وچ ہوندی اے۔
21 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 21ویں تریخ یا دن
سانولا بورا گالاگو
سانولا بورا گالاگو نویں دنیا دے باندراں دی اک قسم جیہڑی کینیا، تنزانیہ، انگولا تے رونڈا دے جنگلاں وچ ریندی اے۔
گٹھ:گالاگو
شولدانیشتی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
شولدانیشتی شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع شولدانیشتی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے شہر گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
وینڈزورتھ
وینڈزورتھ وڈے لندن دا اک برا اے۔
ٹفلوپس کونجسٹس
ٹفلوپس کونجسٹس اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ہیمپشائر کاؤنٹی
ہیمپشائر امریکی صوبے میساچیوسٹس دی اک کاؤنٹی اے۔
22 ربیع الاول
اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 22ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الاول
دریائے نیریوکا
دریائے نیریوکا ، لہندے بیلارس تے اتلے چڑھدے پولینڈ چ دریائے ناریف دا کبھے پاسے دا معاون دریا اے ۔
دریائے نیریوکا یورپ دے جغرافیائی علاقے سطح مرتفع پودلاسی تے بیلارس چ وگدا اے ، جہڑا پولینڈ دے پولادسکی ووئیودشپ تے بیلارس دے ہرودنا ووبلاست وچکار واقع اے ۔
گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
میٹرنیم
میٹرنیم اک تابکاری کیمیائی عنصر اے جیدا نشان Mt اے تے ایدا ایٹمی نمبر 109 اے۔میٹرنیم،اے عنصر سب توں پہلاں جون,1982 وچ GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research وچ ڈریمسٹڈ ، جرمنی دے کول وچ بنایا گیا سی۔میٹرنیم دے 15 آئیسوٹوپ نے۔ایدے آخری شیل چ 2 ویلنٹ الیکٹران نیں۔اس عنصر دا ناں Lise Meitner دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ایدے آخری شیل وچ 2 ویلنٹ الیکٹران نیں۔
{| class="navbox collapsible collapsed" ! colspan="32" | پیریاڈک ٹیبل
گٹھ:عنصر
پنجابی ساہت دا لوک دھارائی پچھوکڑ (کتاب)
جان-پچھان
اک سماں سی جدوں ساہت، فلسفہ، علم وغیرہ جو اج وکھ وکھ علم ہن لوک-منک دیاں انبھوتیاں دی اس سنرچنا دا انگ سن جس نوں اج لوکدھارا آکھیا جاندا ہے۔پھر منکھی وکاس دا اوہ سماں آیا جدوں چنتن دیاں ایہہ شاخاواں اپنا وکھرا روپ دھارن کر گئیاں۔پر اس دے باو جود اج تک دیاں ساہتک تے کلاتمک پراپتیاں دے پچھوکڑ وچ اوہ لوکدھارائی روڑھیاں ہی نہیں سگوں روپ-سروپ وی کارج شیل رہے ہن۔بے شک مدھکالین ساہت اتے ایہہ گلّ بہت زیادہ ڈھکدی ہے پر تاں وی سمچا ساہت مانوی من دا انوبھوَ تے انوبھوتی ہون کارن سدا ہی لوکدھارائی روڑھیاں دی ٹیک لیندا رہا ہے۔مدھکال دے بہت ساہت بارے تاں ایہہ وی آکھیا جا سکدا ہے کہ اس دی اساری لوکدھارا(لوک ساہت)دے ساہتک پدھر اپر اک طرحاں پنر-سرجت ہی ہوئی ہے۔آدھونک ساہت دے پچھوکڑ وچ وی لوکدھارا دا سارا پرپنچ کارج شیل ویکھیا جا سکدا ہے۔پر ہن تک جنے وی پنجابی ساہت دے اتہاس لکھے گئے ہن،اوہناں وچ ودھیرے کرکے لوکدھارا اتے لوک ساہت روڑھیاں تے روپاں دی پچھان کرنا اکھوں پروکھے ہی کیتا جاندا رہا ہے۔اس دا سبھ توں وڈا کارن شاید لوکدھارا دے وشے دا پچھڑ کے ادھٔین دے کھیتر وچ آؤنا ہے۔لوکدھارا دے ادھٔین دی چیتنا پچھم وچ تاں بھاویں کافی سماں پہلاں آ چکی سی اتے بھارت اتے پنجاب وچ لوکدھارا دی سمگری دے اکتریکرن ولّ وی ودواناں دا دھیان کافی سماں پہلاں ہو گیا سی،پرنتو لوکدھارا دی سماجک اتے سبھیاچارک مہتتا دی ودواناں نوں کافی دیر بعد سمجھ لگی۔
لوکدھارا:نرنتر سجیو عمل
سبھیاچار دی لوکدھارا اس سبھیاچار دے آر-پار پھیلیا ایسا انوشاسن ہے جس توں سنبندھت سبھیاچار نال جڑے ویکتی جیون لئی سیدھ وی لیندے ہن اتے نال دی نال سمیں دی لوڑ مطابق لوکدھارا دی سرجنا وی کردے رہندے ہن۔انج لوکدھارا جتھے اک ستھر سمگری ہے اتھے اک جیونت پرکریا وی بن جاندی ہے،جس توں کوئی سبھیاچارک سموہ جیون لئی سیدھ دی سکھیا وی پراپت کردا ہے اتے منورنجن وی۔ لوکدھارا دا اک ہور سبھیاچارک پرکارج سماج اتے سبھیاچار نوں نینترن وچ رکھ کے اس وچ آئے وکاراں دی درستی کرکے اس نوں تندرستی دی حالت وچ چالو رکھنا وی ہے۔اسے لئی ایہہ کارج دولی بھومکا نبھاؤندا ہویا جتھے سبھیاچار دی اگوائی کردا ہے اتھے کئی وار سبھیاچارک سموہ اوہناں روپاں اتے ونگیاں نوں اپنی لوکدھارا وچوں خارج کردے رہندے ہن جہڑے اوہناں دی جیون-جانچ،وہار،منوبھاو اتے ہوند لئی انوکول نہیں رہِ جاندے۔ سبھیاچار اپنے اتہاسک کال-کرم وچ بہت ساریاں پرستھتیاں وچوں لنگھدا ہویا منکھی مانسک وکاس اتے منکھی ہوند دے سنگھرشاں دی پرکریا نال پربھاوت ہندا،نال-نال بدلدا اتے بہت ساری سمگری نوں اپنے اندر شامل کردا اتے بہت کجھ نوں وحہ کے اپنے کنڈھیاں اپر چھڈدا رہندا ہے۔سرجن ہار لوکدھارا دی سمگری نوں پہلاں کویں استعمال کردے سن اتے اتہاسک وکاس دے نال نال جویں-جویں منکھ نوں باہری سنسار دی سوجھی ہندی گئی،کویں لوکدھارا دی اسے ہی سمگری نوں نویں-نویں ارتھاں وچ ورت کے اپنے اپنے وچاراں تے انوبھواں دے پرگٹاں لئی ورت رہے ہن۔ سبھیاچار دی بھاشا وانگ اک گرامر ہندی ہے،ترک اتے نیم ہندے ہن،سبھیاچار دا اتہاس اتے سبھیاچار دی ویکتی گت سرجنا ساہت اتے سموہک سرجنا لوک-ساہت،اس دیاں کلاتمک جگتاں اتے پرمپرا،سبھیاچار نال سنبندھت لوکاں دی سانجھی اتے نجی سوچ اپر ہی آدھارت ہندیاں ہن۔اس وچ کلپنا دا بڑا وڈا ہتھ ہندا ہے۔جویں لوک بہت سارے اتہاسک نائکاں دے جیون دیاں گھٹناواں وچ متھہاسک اتے کالپنک گھٹناواں نوں بھرن دا یتن کردے رہندے ہن کیونکہ ایہناں نائکاں نال لوکاں دیاں بھاوناواں جڑیاں ہویاں ہندیاں ہن۔بہت ساریاں لوک روڑھیاں نوں اتہاسک نائکاں نال جوڑ کے اوہناں نوں وڈیائیا جاندا ہے اتے کئی وار تاں اوہناں نوں پرابھوتک شکتیاں دے مالک وجوں وی پیش کیتا جاندا ہے جو اپنیاں بہت ساریاں کراماتاں نال دشمناں دا کردا ہے اتے بہت ساریاں بکھڑیاں مشکلاں نوں حلّ وی کردا ہے۔لوک اپنے نائک پرتی شردھاوان ہندیاں،اس بارے لوک-ساہت دی سرجنا کردے ہن۔لوک-ساہت دی سرجنا دا مول آدھار لوک-روڑھیاں اتے روڑھ-کتھاواں نوں ہی منیا جاندا ہے۔ لوکدھارا دا اک کارج سبھیاچار سموہ دی پہلی پیڑھی ولوں آؤن والیاں پیڑھیاں لئی اپنی سیانپ،خوشی اتے منوبھاواں دے پرگٹائ دا صدمہ دینا وی ہے،تاں کہ آؤن والی پیڑھی اپنے پرکھیاں دی سوچ،سیانپ اتے منورنجن دی گاڈی راہ اپر سہج بھاوَ نال غامزن ہو سکے۔
لوک-ساہت دے روپ
لوک ساہت روپاں دے انترگت،لوک گیت،اکھان،محاورے،بجھارتاں آدی کاوَ روپاں دی ساہت وچ آدان-پردان دی پرکریا نوں جانن اتے پچھانن دی کوشش کردیاں،گربانی،صوفی کاوَ اتے قصہ کاوَ وچوں لوک ساہت روپاں دیاں کجھ اداہرناں دتیاں گئیاں ہن۔پنجابی ساہت دے اتہاس نوں دھیان وچ رکھدیاں لوکدھارا دی سمگری دی ساہتکاراں ولوں کیتی گئی ورتوں بارے وچار کردیاں بابا فرید توں لے کے اج دے نوین کویاں اتے ساہتکاراں بارے وی گلّ کیتی گئی ہے۔لوکدھارا دی ورگونڈ انوسار اس پستک دے مکھ چار بھاگ بنائے گئے ہن:سبھ توں پہلاں لوک ساہت والے بھاگ وچ لوک کاوَ روپاں،چھنداں اتے لوکدھارائی ماڈلاں دی چرچہ کیتی گئی ہے۔اسے ہسے وچ ساہتکاراں ولوں اپنیاں رچناواں وچ ورتے گئے اکھان،محاورے اتے بجھارتاں بارے چرچہ ہے۔
لوک ساہت دے وارتک برتانت روپ
اس وچ متھاں،دند کتھاواں اتے لوک-کہانیاں اپر آدھارت ساہت نوں ویکھن-پرکھن دا یتن کیتا گیا ہے،اس توں بعد اجیہے ساہت بارے گلّ ہے کہ جس وچ ایہناں وارتک برتانت روپاں دے حوالے،پرتیکاں،بمباں جاں پاتراں دے روپ وچ ساہت دی سرجنا وچ شامل ہوئے ہن۔
لوک نفسیات
لوک نفسیات لوکدھارا دا اہم انگ ہے۔لوک منووگیان وچ لوک دھرم،لوک-وشواس،ریتی-رواج،انشٹھان اتے لوک-چکتسا نوں لیا ہے۔اس وچ ایہہ جانن دی کوشش کیتی ہے کہ ساہت سرجنا اتے خاص کرکے کاوَ سرجنا وچ سرجکاں نے اپنی وچاردھارا نوں پرگٹ کرن لئی جاں اپنے کتھن اپر زور دین لئی کنھاں لوک وشواساں،رہُ-ریتاں،انشٹھاناں جاں جادو-منتراں دا پریوگ کیتا ہے۔اس پرسنگ وچ وی ودھی اوہو ہی اپنائی گئی ہے۔پہلاں گربانی وچوں،پھر صوفی-کاوَ وچوں اتے قصہ-کاو وچوں کجھ اداہرناں دے کے گلّ نوں سپشٹ کرن دی کوشش کیتی گئی ہے اتے اسے ودھی نال آدھونک کاوَ اتے نوین کاوَ وچوں وی اجیہی سمگری دی نشاندیہی کیتی ہے۔
لوک مواد
لوکدھارا دی اک ہور اہم ونگی لوک مواد ہے۔ جس وچ گہنے،ہار-شنگار،برتن،سند-ہتھیار،آدی سمگری اتے کھیڈ سمگری آؤندی ہے۔لوکدھارا دے کھیتر وچ وی ایہناں سبھیاچارک سنداں دی مہتوپورن سنداں دی بڑی مہتوپورن بھومکا رہی ہے۔لوکدھارا دیاں وکھ-وکھ ونگیاں دے چہن-وگیانک ادھٔین توں ایہہ گلّ سپشٹ ہندی ہے کہ کسے وی سبھیاچارک سموہ نال سنبندھت ویکتی اپنیاں سمسیاواں دے حلّ لئی ایہناں لوک-سنداں دی ہی سہائتا لیندے ہن۔ایہناں ہتھیاراں اتے سنداں وچوں اوہ سند اتے ہتھیار شکتی شالی منے جاندے ہن جنہاں دی سمرتھا پرکرتی نوں سبھیاچار وچ تبدیل کرن دی ہووے۔ جنی ودھ سمرتھا پرکرتی نوں سبھیاچار وچ بدلن دی کسے سند وچ ہندی ہے۔اونا ہی اوہ سند ودھ کارگر ثابت ہندا ہے۔ اس طرحاں جس لوک نائک کول پرکرتی نوں سبھیاچار وچ بدلن یوگ سند ہووےگا،اونا ہی اوہ نائک شکتی شالی ہووےگا۔