cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
الواقدی
الواقدی بحیثیت مورخ تے کتاب المَغَازِی
امام محمد بن اسحاق جو ابن اسحاق دے نام تو‏ں ابتدائی سیرت نگاراں دی فہرست وچ شامل نيں، اِنہاں دی وفات بغداد وچ 151ھ وچ ہوئی جدو‏ں الواقدی دی عمر 21/22 سال دے قریب قریب سی، مگر کنيں وی الواقدی نے براہِ راست ابن اسحاق تو‏ں کسی روایت دے سماع دا ذکر نئيں کیتا جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اُنئيں ابن اسحاق تو‏ں ملاقات دا شرف حاصل نئيں ہويا۔ علاوہ ازاں ایہ گل زیادہ عجیب اے کہ الواقدی نے " المَغَازِی" وچ کسی وی سند وچ ابن اسحاق دا نام وی نئيں لکھیا، لیکن بقول طبری الواقدی ابن اسحاق دے متعلق وڈے اچھے جذبات و خیال رکھدے سن تے بلا شک وشبہہ الواقدی نے ابن اسحاق دی " السیرۃ النبویہ تو‏ں اپنی کتاب دے لئی وڈا فائدہ اُٹھایا اے تے بظاہر مواد دی ترتیب وی اک جیسی نظر آندی اے۔
الواقدی ناقدین دی نظر وچ
تاریخ وچ الواقدی دے کم دے سبھی معترف نيں مگر محدثین نے الواقدی نو‏‏ں محدث تسلیم نئيں کیتا، علم الحدیث دے علوم و فنون دی رو وچ اُنئيں ضعیف، کمزور، غیر ثقہ ایتھ‏ے تک کہ موضوع احادیث دا خالق کہیا گیا۔ خطیب بغدادی نے امام بخاری دا قول نقل کیتا اے کہ : " محمد بن عمر الواقدی قاضی بغداد، متروک الحدیث" یعنی الواقدی نو‏‏ں متروک الحدیث کہیا۔ جنہاں محدثین نے الواقدی نو‏‏ں علم الحدیث وچ ضعیف یا غیر ثقہ کہیا اے اوہ ایہ نيں :
حوالے
گٹھ:748 دے جم گٹھ:822 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دی عباسی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دی عرب شخصیتاں گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:فقہا اسلامی قانون گٹھ:قرون وسطی دی فارسی شخصیتاں گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:نويں صدی دی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دی عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفین
ابو مسلم خراسانی
ابومسلم خراسانی اک ایرانی(تاجیک) جرنیل اے جس نے بنو امیہ دی خلافت دا تختہ الٹنے وچ بنو عباس دی مدد کیتی۔ اموی خاندان دے خلاف بنی عباس نے مدت توں خفیہ تحریک چلا رکھی سی۔ ابومسلم خراسانی وی اس تحریک وچ شریک ہو گیا۔ اس نے اک خفیہ فوج تیار کیتی۔ تے بالآخر اموی خلافت دا تختہ الٹنے وچ کامیاب ہو گیا۔ امویاں نوں شکست دینے دے بعد ابومسلم نے عباسیاں نوں خلافت سونپ دتی مگر دوسرے عباسی خلیفہ منصور نے اسنوں قتل کرادتا۔
ابومسلم خراسانی دا ناں ابراہیم بن عثمان بن بشار سی، ایہ ایرانی النسل سن تے مشہور اے کہ بزرحمیر دی اولاد توں سن، اصفہان وچ پیدا ہویا سی، ماں باپ نے کوفہ دے متصل اک گاؤں وچ آ کے سکونت اختیار کرلی سی، جس وقت ابومسلم دا باپ عثمان فوت ہویا اے تو ابو مسلم دی عمر ست برس دی سی، اس دا باپ مرتے وقت وصیت کرگیا سی کہ عیسیٰ بن موسیٰ سراج اس دی پرورش تے تربیت کرے، عیسیٰ اس نوں کوفہ وچ لے آیا ابومسلم چار جامہ دوزی دا کم عیسیٰ سکھدا سی تے اسی دے کول کوفہ وچ رہندا سی، عیسیٰ بن موسیٰ اپنے زین تے چارجامے لے کے خراسان جزیرہ تے موصل دے علاقیاں وچ فروخت دے لئی جادا سی تے اس تقریب اکثر سفر وچ رہندا تے ہرطبقہ دے آدمیاں توں ملدا سی اس دی نسبت ایہ شبہ ہویا کہ ایہ وی بنوہاشم تے علویاں دا نقیب اے ؛ اسی طرح اس دے خاندان دے دوسرے آدمیاں پرشبہ کیتا گیا، نتیجہ ایہ ہویا کہ یوسف بن عمر گورنرِ کوفہ نے عیسیٰ بن موسیٰ تے اس دے چچا زاد بھائی ادریس بن معقل تے انہاں دوناں دے چچا عاصم بن یونس عجلی نوں قید کر دتا؛ اسی قید خانہ وچ خالد تسری دے گرفتار شدہ عمال وی قید سن۔
ابومسلم قید خانہ وچ عیسیٰ بن موسیٰ دی وجہ توں اکثر جاندا جتھے تمام قیدی اوہ سن جن نوں حکومت بنواُمیہ توں نفرت سی جاں قید ہونے دے بعد لازماً نفرت پیدا ہوجانی چاہیے سی، انہاں ای وچ بعض ایسے قیدی وی سن جو واقعی بنو عباس جاں بنو فاطمہ دے نقیب سن ؛ لہٰذا انہاں لوگاں دی باتاں سن کر ابو مسلم دے قلب اُتے بوہت اثر پیتا تے اوہ بوہت جلد انہاں لوگاں دا ہمدرد بن کران دی نگاہ وچ اپنا اعتبار قائم کرسکا، اتفاقاً قحطبہ بن شبیب جوامام ابراہیم ول توں خراسان وچ کم کردا تے لوگاں نوںخلافت عباسیہ دے لئی دعوت دیدا سی، خراسان توں حمیمہ ول جا رہیا سی راستے وچ اوہ کوفہ دے انہاں قیدیاں توں وی ملیا ایتھے اس نوں معلوم ہویا کہ عیسیٰ وعاصم وغیرہ دا خادم ابومسلم بوہت ہوشیار تے جوہر قابل اے، اس نے عیسیٰ توں ابومسلم نوں مانگ لیا تے اپنے نال لے کے حمیمہ ول روانہ ہو گیا اوتھے امام ابراہیم دی خدمت وچ ابومسلم کوپیش کیتا، امام ابراہیم نے ابومسلم توں پچھیا کہ تمہارا ناں کیتا اے؟ ابومسلم نے کہیا کہ میرا ناں ابراہیم بن عثمان بن بشار اے، امام ابراہیم نے کہیا نئی‏‏ں ،تمہارا ناں عبد الرحمن اے ؛ چنانچہ اس روز توں ابومسلم دا ناں عبد الرحمن ہو گیا، امام ابراہیم ای نے اس دی کنیت ابومسلم رکھی تے قحطبہ بن شبیب توں مانگ لیا۔ چند روز تک ابومسلم امام ابراہیم دی خدمت وچ رہیا تے انھاں نے چنگی طرح ابومسلم دی فطرت واستعداد دا مطالعہ کر لیا، اس دے بعد اپنے اک مشہور نقیب ابو نجم عمران بن اسماعیل انہاں لوگاں وچوں سی جو خلافتِ اسلامیہ نوں اولادِ علی وچ لانا چاہندے سن، اس عقد توں ایہ فائدہ حاصل کرنا مقصود سی کہ ابومسلم نوں شیعانِ علی دی حمایت حاصل رہے تے اس دی طاقت کمزور نہ ہونے پائے، اس انتظام واہتمام دے بعد امام ابراہیم نے ابومسلم نوں خراسان ول روانہ کیتا تے تمام دُعاۃ ونُقبا نوں اطلاع دے دی کہ اسی‏‏ں نے ابومسلم نوں خراسان دے سارے علاقے دا متہمم بناکر روانہ کیتا اے، سب نوں دعوتِ بنو ہاشم دے کم وچ ابومسلم دی فرماں برداری کرنا چاہیے، خراسان دے مشہور تے گارگزار نقبا جومحمد بن علی عباسی یعنی امام ابراہیم دے باپ دے زمانے توں کم کر رہے سن ایہ سن سلیمان بن کثیر، مالک بن ہثیم، زیاد بن صالح، طلحہ بن زریق، عمر بن اعبن، ایہ پانچاں شخص قبیلہ خزاعہ دے سن، قحطبہ بن شبیب بن خالد بن سعدان ایہ قبیلہ طے توں تعلق رکھدا سی، ابوعیینہ موسیٰ بن کعب، لانبربن قریط، قاسم بن مجاشع، اسلم بن سلام ایہ چاراں تمیمی سن، ابو داؤد خالد بن ابراہیم شیبانی، ابوعلی ہروی اسی کوشبل بن طہمان وی کہندے سن، ابوالنجم عمران بن اسماعیل جدو‏‏ں ابومسلم خراسان وچ پہنچا توسلیمان بن کثیر نے اس نوں نوعمر ہونے دی وجہ توں واپس کر دتا ایہ تمام سن رسیدہ تے پختہ عمر دے تجربہ کار لوک سن، انھاں نے اک نوعمر شخص کواپنی خفیہ کاروائیاں تے رازداری دے مخفی کاماں دا افسر ومتہمم بنانا خلافِ مصلحت سمجھیا۔
جدو‏‏ں ابومسلم کوعلانیہ دعوت تے طاقت دے استعمال دی اجازت ملی اے تویہ اوہ زمانہ سی کہ خراسان وچ کرمانی تے نصربن سیار دی لڑائیاں دا سلسلہ جاری سی، جداں کہ اُتے بیان ہوچکیا اے، ابومسلم نے اپنی جماعت دے لوگاں کوفراہم کیتا تے اُنہاں کولے کرکرمانی تے نصربن سیار دے درمیان وچ خیمہ زن ہویا تے بالآخر کرمانی قتل ہویا، اس دا لڑکا علی بن کرمانی ابومسلم دے کول آ گیا تے ابومسلم نے نصر کومرو توں خارج کرکے مروپرقبضہ کر لیا؛ مگرچند روزہ قیام دے بعد مرو توں ماحوان دی جانب چلا آیا، نصر بن سیار نے مروان بن محمد خلیفہ دمشق کوامداد دے لئی خط لکھیا سی، مروان بن محمد انہاں دناں ضحاک بن قیس خارجی توں مصروفِ جنگ سی، اوہ کوئی مددنصر دے کول نئی‏‏ں بھیج سکیا جن ایام وچ نصر دی عرض داشت مروان دے کول پہنچی انھاں دناں امام ابراہیم دا خط جومسلم دے ناں انھاں نے روانہ کیدا سی تے جس وچ لکھیا سی کہ خراسان وچ عربی زبان بولنے والیاں کوزندہ نہ چھڈنا تے نصروکرمانی دوناں دا خاتمہ کردینا، پکڑا گیا تے مروان الجماعہ دی خدمت وچ پیش ہویا؛ ایہی پہلا موقع سی کہ بنواُمیہ کوعباسیاں دی سازش دا حال معلوم ہویا، مروان نے علاقہ بلقا دے عامل کولکھا کہ امام ابراہیم کوحمیمہ وچ جاکرگرفتار کرلو؛ چنانچہ امام ابراہیم گرفتار ہوکر آئے تے مروان نے انہاں کوقید کر دتا، جداں کہ اُتے ذکر آچکا اے، ابومسلم نے خراسان وچ جدو‏‏ں علانیہ دعوت وتبلیغ شروع دی توخراسان دے لوک جوق درجوق اس دے کول آنے لگے۔
سنہ130ھ دے شروع ہُندے ای ابومسلم نے کتاب اللہ تے سنت رسول اللہ دی پیروی تے اہلِ بیت نبوی دی اطاعت وفرماں برداری پرلوگاں توں بیعت لینے تے لوگاں دے فراہم کرنے توں ناراض سن ؛ لیکن اوہ اس طرح اپنی لڑائیاں وچ مصروف سن کہ ابومسلم دا کچھ نہ بگاڑسکے، قتل کرمانی دے بعد علی بن کرمانی اپنے باپ دی جماعت دا سردار سی، ادھرابومسلم وی کافی طاقت حاصل کرچکا سی، نصربن سیار تے شیبان خارجی وی اسی درجہ دی طاقت رکھدے سن، ہن خراسان وچ ایہی چار طاقتاں موجود سن۔
ابومسلم نے شیبان خارجی کواپنی طرف مائل کرنا چاہا تے ابنِ کرمانی کواس دے کول جانے دی تحریک دی، علی بن کرمانی شیبان خارجی توں صلح کرنی چاہی؛ تاکہ اوہ مطمئن ہوکر ابومسلم توں دودوہاتھ کرے ؛ لیکن ابومسلم نے علی بن کرمانی دے ذریعہ ایسی کوشش دی کہ دوناں دی صلح نہ ہو سکے، جدو‏‏ں انہاں دوناں دی صلح نہ ہوئی توابومسلم نے موقع مناسب دیکھ کرنصر بن نعیم کوایک جمعیت دے نال ہرات ول روانہ کر دتا، نصر بن نعیم نے ہرات پہنچ کربہ حالتِ غفلت ہرات پرقبضہ کر لیا تے نصربن سیار دے عامل عیسیٰ بن عقیل بن معقل حریشی کوہرات توں کڈ دتا، یحییٰ بن نعیم بن ہبیرہ شیبانی ایہ سن کرابن کرمانی دے کول آیا تے کہیا کہ تو نصر توں صلح کرلو؛ اگرتم نے صلح کرلی توابومسلم فوراً نصر دے مقابلہ پرآمادہ ہو جائے گا تے تو توں کوئی تعرض نہ کرے گا؛ لیکن اگرتم نے نصر توں صلح نہ دی توابومسلم نصر توں صلح کرکے تواڈے مقابلہ پرمستعد ہوئے گا، شیبانی نے فوراً نصر کولکھا کہ اسی‏‏ں تو توں صلح کرنا چاہندے نیں، نصر فوراً صلح پرآمادہ ہو گیا؛ کیونجے اس دی پہلے ای توں ایہ خواہش سی۔
ابومسلم نے فوراً علی بن کرمانی کوجوشیبان خارجی دا شریک سی توجہ دلائی کہ نصر بن سیار تواڈے باپ دا قاتل اے، علی بن کرمانی ایہ سنتے ای شیبان خارجی توں جدا ہو گیا تے اس دے نال لڑائیاں دا سلسلہ شروع کر دتا، ابومسلم ابنِ کرمانی دی مدد دے لئی پہنچا ادھر نصر بن سیار شیبان خارجی ول توں آمادہ پیکار ہویا، ایہ وی عجیب زمانہ سی، لڑنے والے چاراں گروہ محتلف الخیال تے مختلف العقیدہ سن ؛ مگرموقع تے وقت دی مناسبت توں ہرایک دوسرے کواپنے نال ملاکر تیسرے کوفنا کرنے دی تدبیراں وچ مصروف سی، خاص کرشیعانِ علی وی خراسان وچ پہلے توں بکثرت موجود سن، اوہ وی سب ابومسلم دے شریک سن۔
عبد اللہ بن معاویہ بن عبد اللہ بن جعفر بن ابی طالب نے کوفہ وچ لوگاں توں بیعتِ خلافت لی سی؛ مگرعبداللہ بن عمر بن عبد العزیز دے غالب ہوجانے پروہ مدائن ول چلے گئے سن انہاں دے نال کوفہ دے وی کچھ لوک آئے سن ؛ پھرانھاں نے پہاڑی علاقہ دا رُخ کیتا تے اس پرقابض ہوکر حلوان، تومس، اصفہان تے رے پرقابض ہوئے، اصفہان کواپنی قیام گاہ بنایا، سنہ128ھ وچ شیراز پرقبضہ کیتا، جدو‏‏ں یزید بن عمر بن ہبیرہ عراق دا گورنرمقرر ہوکر آیا تواس نے عبد اللہ بن معاویہ دے مقابلہ کولشکر روانہ کیتا، اصطخر دے قریب جنگ ہوئی، عبد اللہ بن معاویہ کوشکست ہوئی، انہاں دے ہمراہی بوہت سارے مارے گئے، منصور بن جمہور سندھ ول بھج گیا، اس دا تعاقب کیتا گیا؛ لیکن اوہ ہاتھ نہ آیا، عبد اللہ بن معاویہ دے ہمراہیاں وچوں جولوگ گرفتار ہوئے انہاں وچ عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس وی سی، جس کویزید بن عمر گورنرکوفہ ے رہیا کر دتا، عبد اللہ بن معاویہ فرار ہوکر ابومسلم ول چلے ؛ کیونجے اس توں امداد دی توقع سی کہ اوہ اہلِ بیت دا ہواخواہ اے ؛ لیکن اوہ شیراز توں کرمان تے اوتھے توں اوّل ہرات پہنچے، ہراب وچ ابومسلم دے عامل نصربن نعیم نے انہاں کوٹھہراکر ابومسلم کوان دے آنے دی اطلاع دی، ابومسلم نے لکھ بھیجیا کہ عبد اللہ بن معاویہ کوقتل کردو تے انہاں دے دوناں بھائیاں حسن ویزید نوں رہیا کردو؛ چنانچہ نصر بن نعیم نے اس حکم دی تعمیل کردتی۔
سنہ130ھ دے شروع ہُندے ای خراسان وچ مذکورہ بالا چاراں طاقتاں اک دوسرے توں ٹکرانے لگاں، آخر علی بن کرمانی تے ابومسلم نے نصر بن سیار تے شیبان خارجی کوہزیمت دے کرمروپرمستقل قبضہ کر لیا، ابومسلم نے مرو دے دارالامارۃ وچ جاکرلوگاں توں بیعت لی تے خطبہ دتا، نصر مرو توں شکست خوردہ سرخس تے طوس ہُندا ہویا نیشاپور وچ آکرمقیم ہویا تے علی بن کرمانی ابومسلم دے نال نال رہنے لگیا تے ہاں وچ ہاں ملاندا رہیا، شیبان خارجی جومرو دے قریب ای شکست خوردہ قیام پزیر سی اس دے کول ابومسلم نے پیغام بھیجیا کہ تو بیعت کرلو؟ اُس نے جواب وچ کہلا بھیجیا کہ تو ای میری بیعت کرلو، اس دے بعد شیبان خارجی سرخس تے اک گروہ بکر بن وائل دا اپنے گرد جمع کر لیا، ایہ سن کرابومسلم نے اک دستہ فوج سرخس ول روانہ کیتا اوتھے لڑائی ہوئی تے شیبان خارجی مارا گیا، اس دے بعد ابومسلم نے اپنے نقیباں وچوں موسیٰ بن کعب کوا بیورو ول تے ابوداؤد خالد بن ابراہیم کوبلخ دی جانب بھیجیا، دوناں کوکامیابی ہوئی، ابیورد تے بلخ اُتے جدو‏‏ں قبضہ ہو گیا ۔۔۔
ابومسلم نے ابوداؤد کوتوبلا بھیجیا تے یحییٰ بن نعیم کوبلخ دا حاکم مقرر کرکے بھیج دتا، زیاد بن عبد الحق قسری نے جوحکومت بنواُمیہ ول توں بلخ دا عامل سی تے ابوداؤد توں شکست کھاکر ترمذ چلا گیا سی، یحییٰ بن نعیم توں خط کتابت کرکے اس کواپنا اسی‏‏ں خیال بنالیا تے مسلم بن عبد الرحمن باہلی تے عیسیٰ بن زرعہ سلمی، ملوک طخارستان، ملوک ماورالنہر تے بلخ واہلِ ترمذ سب کومجتمع کرکے تے یحییٰ بن نعیم کومعہ اس دے ہمراہیاں دے ہمراہ لے کرابومسلم دی جنگ دے لئی روانہ ہوئے سب نے متفق ہوکر سیاہ پھریرے والیاں توں (دُعاۃ بنوعباس) لڑنے دی قسماں کھائاں، مقاتل بن حیان نبطی کوامیرلشکر بنایا۔
ابومسلم نے ایہ کیفیت سن کرابوداؤد کودوبارہ بلخ دی جانب روانہ کیتا، بلخ توں تھوڑے فاصلہ پرفریقین دا مقابلہ دریا دے کنارے ہویا، مقابل بن حیان نبطی دے نال سردار ابوسعید قرشی سی، ساقہ فوج دا پچھلا حصہ ہُندا اے اس حصہ کومسلح تے زبردست اس لئی رکھدا سی کہ کدرے حریف دھوکا دے کرپیچھے توں حملہ نہ کر دے، جدو‏‏ں لڑائی خوب زور شور توں ہو گئی توابوسعید قرشی نے وی اپنی متعلقہ فوج توں دشمناں دا مقابلہ کرنا تے انہاں کومار کرپیچھے بھگانا ضروری سمجھیا، اتفاقاً ابوسعید دا جھنڈا وی سیاہ سی اوہ جدو‏‏ں اپنی فوج لے کرمتحرک ہویا تولڑنے والی اگلی صفاں دے لوک بھول گئے کہ ساڈا وی اک جھنڈا سیاہ اے اوہ ابوسیع دے جھنڈے کودیکھتے ای ایہ سمجھے کہ دشمناں دی فوج نے پیچھے توں اسی‏‏ں پرزبردست حملہ کیتا اے تے ایہ انھاں دی فوج فاتحانہ پیچھے توں ودھدی چلی آندی اے ؛ چنانچہ انہاں دے ہاتھ پیر پھُل گئے تے میدان چھڈ کربھاگ نکلے، بوہت سارے دریا وچ غرق ہوکر ہلاک ہوئے زیادہ یحییٰ ترمذ ول چلے گئے تے ابوداؤد کوبلخ توں واپس بلالیا تے بلخ دی حکومت پرنصر بن صبیح مزنی کومامور کیتا، جداں کہ اُتے بیان ہوچکیا اے، علی بن کرمانی ابومسلم دے کول رہدا سی اس دے نال اس دا بھائی عثمان بن کرمانی وی سی، ابوداؤد نے ابومسلم کورائے دی ک انہاں دوناں بھائیاں کوایک دوسرے توں جدا کردینا ضروری اے، ابومسلم نے اس رائے کوپسند کرکے عثمان بن کرمانی کوبلخ دی حکومت پرنازز کرکے بھیج دتا، عثمان بن کرمانی نے بلخ پہنچ کرفافضہ بن ظہیر کواپنا نائب بنایا تے خود معہ نصر بن صبیح دے مردالردو چلا گیا، ایہ خبر سن کرمسلم بن عبد الرحمان باہلی نے ترمذ توں مصریاں کوہمراہ لے کے بلخ پرحملہ کیتا تے بزورِ شمشیر اس اس پرقابض ہو گیا۔
عثمان ونصر کواس دی اطلاع ہوئی تووہ مرو رور توں بلخ ول روانہ ہوئے انہاں دے آن دی خبرسن کرعبدالرحمن دے ہمراہی راتاں رات بھج نکلے، نصر نے اک سمت توں تے عثمان نے دوسری سمت توں بلخ پرحملہ کیدا سی، نصر دے ہمراہیاں نے توبھاگنے والیاں توں کوئی تعرض نہ کیتا؛ لیکن عثمان بن کرمانی نے لڑائی چھیڑ دی تے خود ہزیمت اُٹھاکر بھج نکلے تے بوہت سارے مارے گئے تے بلخ پرقبضہ ہُندے ہُندے رہ گیا، ایہ خبر سن کرابومسلم تے ابوداؤد نے مشورہ کیتا، ابومسلم تونیشاپور ول روانہ ہویا تے ابوداؤد پھربلخ دی جانب آیا، ابومسلم دے ہمراہ علی بن کرمانی سی، ابومسلم نے نیشاپور دے راستے وچ علی بن کرمانی کوقتل کیتا تے ابوداؤد دے مشورہ دے موافق بلخ پرقابض ہوکر تے عبد الرحمن کوبلخ توں بھگاکر عثمان بن کرمانی کوقتل کر دتا، اس طرح انہاں دوناں بھائیاں دے خرحشے کومٹایا۔
اُتے پڑھ چکے ہو کہ امام ابراہیم نے ابومسلم کواوّل بلایا سی؛ پھراس کوروک دتا سی کہ علانیہ دعوت شروع کر دے، ابومسلم نے قحطبہ بن شبیب کومال واسباب دے نال روانہ کیدا سی، قحطبہ نے امام ابراہیم توں ملاقات دی، مال واسباب پیش کیتا، امام ابراہیم توں ملاقات دی، مال واسباب پیش کیتا، امام ابراہیم نے اک جھنڈا قحطبہ کہ ہاتھ روانہ کیتا تے مکہ معظمہ توں اس کوخراسان دی جانب رخصت کر دتا تے خود حمیمہ ول چلے آئے ایتھے آندے ای گرفتار ہوکر قید ہو گئے، قحطبہ ایہ جھنڈا لے کرابومسلم دے کول آیا، ابومسلم نے اس جھنڈے کومقدمۃ الجیش وچ رکھیا تے قحطبہ بن شبیب کومقدمۃ الجیش دا سردار بنایا تے سنہ130ھ دے ختم ہونے توں پہے پہلے خراسان دے وڈے حصہ پرقابض ومتصرف ہوکر اک اک دشمن دا قصہ پاک کیتا، علی بن کرمانی دے قتل توں فارغ ہوکر ابومسلم مرو ول لوٹ آیا تے قحبطہ کوچند سردارانِ لشکر ابوعون عبد الملک بن یزید، خالد بن برمک، عثمان بن نہیک تے خازم بن خزیمہ وغیرہ دے نال طوس دی جانب روانہ کیتا، اہل طوس نے مقابلہ کیتا تے شکست کھادی، قحطبہ ے وڈی بے دردی توں انہاں کاقتل عام کیتا، اس دے بعد قحطبہ نے تمیم بن نصرپر جومقام سوزقان وچ سی، حملہ دی تمیم بن نصرمعہ تن ہزار ہمراہیاں دے مقتول ہویا، قحبطہ نے شہر وچ داخل ہوکر قتلِ عام کیتا تے خالد بن برمک کومالِ غنیمت دی فراہمی پرمامور کیتا۔
اس دے بعد قحطبہ نے نیشاپور دا قصد کیتا؛ ایتھے نصر بن سیار مقیم سی اوہ نیشاپور توں قومس بھج آیا، قحطبہ شروع رمضان سنہ130ھ وچ نیشاپور پرقابض ہویا تے آخر شوال تک نیشاپور وچ مقیم رہیا، نصر بن سیار دی مدد دے لئی یزید بن عمربن ہبیرہ گورنر کوفہ نے نباتہ بن حنظلہ دے ماتحت اک فوج کوفہ توں بھیجی سی نصر بن سیار قومس وچ وی زیادہ دناں نہ ٹھہرا اوتھے توں اوہ جرجان چلا آیا اوتھے ای نباتہ بن حنظلہ معہ اپنی فوج دے نصر بن سیار دے کول پہنچا، قحطبہ نے شروع ذیقعدہ وچ نیشاپور توں جرجان دی جانب کوچ کیتا۔
یزید بن عمر بن ہبیرہ نے سنہ129ھ وچ اپنے بیٹے داؤد بن یزید کوعبداللہ بن معاویہ توں لڑنے کوبھیجا سی تے داؤد بن یزید کرمان تک انہاں دا تعاقب کردا ہویا چلا گیا سی، داؤد دے نال عامر بن صبارہ وی سی ایہ دوناں کرمان وچ پنجاہ ہزار دی جمعیت توں مقیم سن، جدو‏‏ں یزید بن عمربن ہبیرہ کونباتہ بن حنظلہ دے مارے جانے دا حال معلوم ہُندا تواس نے داؤد بن صبارہ کولکھا کہ تو قحطبہ دے مقابلہ کوبڑھو، ایہ دوناں پنجاہ ہزار فوج دے نال کرمان توں روانہ ہوئے تے اصفہان جاپہنچے، قحطبہ نے انہاں دے مقابلہ دے لی مقاتل بن حکیم کیعبی کومامور کیتا، اس نے مقام قم وچ قیام کیتا، ابن صبارہ نے ایہ سن کرکہ حسن بن قحطبہ نے نہادند دا محاصرہ کررکھا اے، نہادند دے بچانے دا ارادہ کیتا تے اس طرح روانہ ہویا جدو‏‏ں دوناں لشکراں دا مقابلہ ہویا توقحطبہ دے ہمراہیاں نے ایسی جاں بازی توں حملہ کیتا کہ ابن صبارہ دے لشکر کوہزیمت ہوئی تے اوہ خود وی مارا گیا۔
ایہ واقعہ مہینےِ رجب سنہ131ھ دا اے، قحطبہ نے اس فتح دی خوشخبری اپنے بیٹے حسن دے کول کہلا بھجوائی تے خو داصفہان وچ بیس روز قیام کیتا، پھرحسن دے کول آکرمحاصرہ وچ شریک ہو گیا، تن مہینے تک اہلِ نہادند محاصرہ وچ رہے، آخرنہادند فتح ہو گیا تے بوہت سارے آدمی اہلِ نہادند دے قتل کیتے گئے، اس دے بعق قحطبہ نے حسن کوحلوان ول روانہ کیتا، حلوان بآسانی قبضہ وچ آ گیا؛ پھرقحطبہ نے ابوعون بن عبد الملک بن یزید خراسانی کوشہر زور پرحملہ کرنے کوبھیجا، ایتھے دا عامل عثمان بن سفیان سی، اس دے مقدمۃ الجیش پرعبداللہ بن مروان بن محمد سی، ابوعون تے عثمان دی آخری ذی الحجہ تک لڑائی ہُندی رہی، آخرعثمان مارا گیا، اس دی فوج کوشکست ہوئی ابوعون عبد الملک نے بلادِ موصل پرقبضہ کر لیا۔
جدو‏‏ں عامر بن صبارہ مارا گیا توداؤد بن یزید اپنے باپ دے کول بھج آیا، داؤد بن یزید نے جدو‏‏ں یزید بن عمربن ہبیرہ دی اس شکست دا حال سُنیا  توایک عظیم الشان لشکر لے کرچلا، خلیفہ مروان بن محمد نے وی حوثرہ بن سہیل باہلی کواس دی کمک دے لئی روانہ کیتا، یزید بن عمر بن حوثرہ بن سہیل حلوان پہنچا، قحطبہ وی ایہ سن کرحلوان ول چلا تے دجلہ کوانبار ول عبور کیتا، یزید بن عمر نے وی کوفہ ول مراجعت دی تے حوثرہ کوپندرہ ہزار دی جمعیت توں اگے کوفہ ول ودھنے دا حکم دتا، قحطبہ نے انبار توں 8/محرم الحرام سنہ132ھ کودریائے فرات عبور کیتا اس وقت ابن ہبیرہ وہانہ فرات پر23/فرسنگ دے فاصلہ پرمقیم سی، ہمراہیاں نے اس کورائے دی کہ کوفہ چھڈ کرخراسان دا قصد کیجئے، قحطبہ مجبوراً کوفہ دا ارادہ ترک کرکے ساڈے تعاقب وچ آئے گا، یزید بن عمر نے اس رائے توں اختلاف کرکے دجلہ کومدائن توں عبور کیتا تے دوناں لشکر بقصد کوفہ فرات دے دوناں جانب سفر کرنے لگے، فرات دے اک پایاب مقام پرقحطبہ نے دریا کوعبور کیتا، سخت لڑائی ہوئی، یزید بن عمر بن ہبیرہ دی فوج کوشکت ہوئی؛ مگرقحطبہ بن شبیب مارا گیا، قحطبہ جدو‏‏ں معن بن زائدہ دے مارے زخمی ہوکر گرا تواس نے وصیت دی کہ کوفہ وچ شیعانِ علی دی امارت قائم ہونی چاہیے تے ابوسلمہ کوامیر بنانا چاہیے، حوثرہ ویزید بن عمر بن ہبیرہ وابن نباتہ بن حنظلہ واسط ول بھاگے، قحطبہ دی فوج نے حسن بن قحطبہ کواپنا سردار بنایا، اس واقعہ دی خبر کوفہ وچ پہنچی تومحمد بن خالد قسری نے شیعان علی کومجتمع کرکے شب عاشورا سنہ132ھ کوخروج کیتا ور قصرامارت وچ داخل ہوکر قابض ہو گیا۔
اس واقعہ دا حال سن کرحوثرہ واسطہ توں کوفہ ول لُٹیا محمد بن خالد قصرامارت وچ محصور ہو گیا، مگرحوثرہ دے ہمراہیاں نے دعوتِ عباسیہ کوقبل کرکے حوثرہ توں جدا ہونا شروع کیتا، اوہ مجبوراً واسطہ ول واپس چلا گیا، محمد بن خالد نے اس واقعہ دی اطلاع تے اپے قصرامارت پرقبضہ ہونے دی اطلاع ابن قحطبہ کودی، حسن بن قحطبہ کوفہ وچ داخل ہویا تے محمد بن خالد کوہمراہ لے کرابوسلمہ دے کول حاضر ہوااور ابوسلمہ کوبطورِ امیرمنتخب کرکے بعیت دی، ابوسلمہ نے حسن بن قحطبہ کوابن ہبیرہ دی جنگ دے لئی واسطہ ول روانہ کیتا تے محمد بن خالد کوکوفہ دا حاکم مقرر کیتا، اس دے بعد ابوسلمہ نے حمید بن قحطبہ کومدائن ول روانہ کیتا، اہواز وچ عبد الرحمن بن عمر بن ہبیرہ امیر سی، اس توں تے بسام توں جنگ ہوئی، عبد الرحمن شکست کھاکر بصرہ دی جانب بھاگا، بصرہ وچ مسلم بن قیقبہ باہلی عامل سی، بسام نے عبد الرحمن کوشکست دے کربصرہ دی حکومت پرسفیان بن معاویہ بن یزید بن مہلب کومامور کرکے بھیجیا، مہینے صفر سنہ132ھ وچ لڑائی ہوئی تے مسلم نے فتح پائی تے اوہ بصرہ پراس وقت تک قابض رہیا جدو‏‏ں تک کہ اس دے کول یزید بن عمر دے مارے جانے دی خبر پہنچی، اس خبر کوسن کروہ بصرہ توں نکل کھڑا ہویا تے میدان خالی پاکر محمد بن جعفر نے خروج کرکے بصرہ پرقبضہ کیتا، چند روز دے بعد ابومالک عبد اللہ بن اسید خزاعی ابومسلم ول توں واردبصرہ ہوااور ابوالعباس سفاح نے اپنی بیعت خلافت دے بعد سفیان بن معاویہ کوبصرہ دا عامل مقرر کیتا۔
امام ابراہیم دی وفات دے وقت حمیمہ وچ انہاں دے خاندان دے مندرجہ ذیل حضرات موجود سن، ابوالعباس، عبد اللہ سفاح، ابوجعفر منصور تے عبد الوہاب، ایہ تیناں امام ابراہیم دے بھائی سن، محمد بن ابراہیم، عیسیٰ بن موسیٰ، داؤد، عیسیٰ، صالح، اسماعیل، عبد اللہ، عبد الصمد، ایہ آخرالذکر جوشخص امام بن ابراہیم دے چچا سن، امام ابراہیم نے گرفتاری توں پہلے اپنے بھائی ابوالعباس عبد اللہ سفاح کواپنا جانشین مقرر فرمایا سی تے مرتے وقت ابوالعباس عبد اللہ سفاح دے لئی وصیت دی سی کہ کوفہ وچ جاکر قیام کرو ؛ چنانچہ اس وصیت دے مطابق ابوالعباس عبد اللہ سفاح معہ مذکورہ بالا اہلِ خاندان حمیمہ توں روانہ ہوکر کوفہ وچ آیا، ابوالعباس، جدو‏‏ں کوفہ وچ پہونچا اے تووہ ایہ زمانہ سی کہ کوفہ وچ ابوسلمہ دی حکومت قائم ہوچکی سی، ابوسلمہ کوفہ وچ امام ابراہیم ول توں قائم مقام تے مرکز کوفہ وچ تحریک دا متہمم سی؛ لیکن ہن اس دی تمام ترکوششاں اولاد علی کوخلیفہ بنانے وچ صرف ہونے لگی سن، قحطبہ بن شبیب وی اسی خیال دا آدمی سی؛ لیکن چونکہ ابوہاشم بن محمد نے وصیت کردتی سی کہ محمد بن علی عباسی کوان دی جماعت دے سارے آدمی اپنا پیشوا تسلیم کرو، اس لئی اوہ اس آخری نتیجہ دے متعلق کوئی فیصلہ نہ کرسکا سی۔
جدو‏‏ں ابوالعباس دے قریب پہنچنے دی خبر پہنچی توابوسلمہ معہ شیعانِ علی بہ غرض استقبال حمام اعین تک آیا تے ابوالعباس کوولید بن سعد دے مکان پرٹھہرایا تے کل شیعان علی وسپہ سالاران لشکر توں چالیس دن تک اس راز کوپوشیدہ رکھیا، ابوسلمہ نے چاہا کہ آل ابی طالب وچوں کسے شخص کوخلیفہ منتخب کرکے اس دے ہاتھ پربیعت دی جائے ؛ لیکن ابوجہم نے جوشیعانِ علی وچوں سی اس رائے دی مخالفت دی تے کہیا کہ کدرے آلِ ابی طالب خلافت توں محروم نہ رہ جائاں تے لوک ابوالعباس ای کوخلیفہ نہ تسلیم کر لیں اگرابوالعباس امام ابراہیم دی وصیت دے موافق کوفہ وچ نہ آ گیا ہُندا توبہت زیادہ ممکن سی کہ ابوسلمہ ابی طالب کوخلیفہ بنانے وچ کامیاب ہوجاندا، ابوسلمہ نئی‏‏ں چاہدا سی کہ لوگاں کوابوالعباس دے آنے دی اطلاع ہو تے اوہ اس ول متوجہ ہونے لگاں، چنانچہ ابوسلمہ نے اس عرصہ وچ امام جعفر صادق بن امام باقربن امام زین العابدین بن حسین بن علی کوخط لکھیا کہ تسی‏‏ں کوفہ وچ آئیے تے خلیفہ بن جائیے ؛ انھاں نے جواب وچ انکار کیتا، اتفاقاً لوگاں کوابوالعباس سفاح دے کوفہ وچ آجانے دی اطلاع ہو گئی۔
کوفہ وچ ہن دوقسم دے لوک موجود سن اک اوہ جوآلِ عباس دی خلافت دے خواہاں سن، دوسرے اوہ جوآل ابی طالب کوخلیفہ بنانے دے خواہش مند سن، عباسیاں ول داراں نے سنتے ای ابوالعباس سفاح دے کول آنا جانا شروع کیتا تے انہاں دے نال ای شیعانِ علی وی ابوالعباس دے کول آنے جانے لگے، جدو‏‏ں لوگاں کویہ معلوم ہویا کہ ابوسلمہ حاکم کوفہ نے جووزیراہلِ بیت دے لقب توں مشہور سی، ابوالعباس عبداللہ سفاح دے نال مہمان نوازی دے لوازم وشرائط دی ادائیگی وچ کوتاہی دی اے توبہت توں شیعانِ علی عبد اللہ سفاح دے ہواخواہ بن گئے تے اس طرح ابوالعباس عبد اللہ سفاح دی کوفہ دی موجودگی نے عام طور پرلوگاں دی توجہ تے ہمدردی کواپنی طرف منعطف کر لیا۔
آخر12/ربیع الاوّل بروز جمعہ سنہ132ھ مطابق 30/اکٹوبر سنہ729ء کولوگاں نے مجتمع ہوکر ابوالعباس عبد اللہ سفاح کواس دی جائے قیام توں ہمارہ لیا تے دارالامارۃ زیں داخل ہوئے، عبد اللہ سفاح دارالامارۃ توں جامع مسجد وچ آیا، خطبہ دتا، نماز جمعہ پڑھائی تے نماز جمعہ دے بعد پھرمنبر پرچڑھ کرتمام لوگاں توں بیعت لی، ایہ خطبہ نہایت بلیغ وفصیح سی، اسماں اپنے تسی‏‏ں کومستحقِ خلافت ثابت کیتا تے لوگاں دے وظائف بڑھانے دا وعدہ کیتا، اہلِ کوفہ دی ستائش دی اس خطبہ دے بعد عبد اللہ سفاح دے چچاداؤد نے منبر پرچڑھ کرتقریر دی تے بنوعباس دی خلافت دے متعلق مناسب الفاظ بیان کرکے بنواُزیہ دی مذمت دی تے لوگاں توں بیان کیتا کہ اج امیرالمؤمنین عبد اللہ سفاح کسے قدر بخار تے اعضاشکنی دی تکلیف وچ مبتلا نیں اس لئی زیادہ بیان نہ کرسکے، تسی‏‏ں سب لوک انہاں دے لی دُعا کرو، اس دے بعد ابوالعباس عبداللہ سفاح قصرِامارت ول روانہ ہویا تے اس دا بھائی ابوجعفر منصور مسجد وچ بیٹھا ہویا رات تک لوگاں توں بیعت لیندا رہیا، ابوالعباس عبد اللہ سفاح بیعتِ خلافت لینے دے لئی قصرِ امارت وچ گیا؛ پھروہاں توں ابوسلمہ دے خیمہ وچ جاکر اس توں ملاقات دی ابوسلمہ نے وی بیعت توکرلی مگروہ دل توں اس بیعت تے عباسیاں دی خَافت پررضامند نہ سی، عبد اللہ سفاح نے مضافات کوفہ دی نیابت اپنے چچا داؤد کودی تے اپنے دوسرے چچا عبد اللہ بن علی کوابوعون بن یزید دی کمک دے لئی روانہ کیتا تے اپنے بھتیجے عیسیٰ بن موسیٰ کوحسن بن قحطبہ دی مدد دے لئی بھیجیا، جوواسطہ دا محاصرہ کیتے ہوئے پیتا سی تے ابن ہبیرہ کومحصور کررکھا تا تے یمیمی بن جعفر بن تمام بن عباس کوحمیدبن قحطبہ دی امداد پرمدائن ول روانہ کیتا؛ اسی طرح ہرطرف سرداراں کومتعین ومامور کیتا، ابومسلم خراسان ای وچ سی تے اوہ خراسان کوجلد ازجلد دشمناں توں صاف کر رہیا سی، عبد اللہ سفاح کوفہ وچ خلیفہ ہوکر ہرایک اہم معاملہ وچ ابومسلم دا مشورہ طلب کردا سی تے جداں ابومسلم لکھدا سی اسی دے موافق عمل درآمد کردا سی۔
ایہ اوہ زمانہ تمام عالم اسلامی وچ وڈا نازک تے خطرناک زمانہ سی، ہرایک ملک تے ہرایک صوبہ وچ جابجا لڑائیاں تے فسادات برپا سن، واسط وچ ابن ہبیرہ کومغلوب کرنا آسان نہ سی ادھر مروان بن محمد اموی خلیفہ شام وچ موجود سی، حجاز وچ وی طائف الملوکی برپا سی، مصر دی حالت وی خراب سی، اندلس وچ عباسی تحریک دا مطلو کوئی اثر ای نہ سی، جزیرہ وآرمینیا وچ اموری سردار موجود سن تے عباسیاں دے خلاف مقابلہ پرآمادہ ہو گئے سن، خراسان وی پورے طور پرقابو وچ نہ آیا سی، بصرہ وچ وی عباسی حکومت قائم نہ ہوسکتی سی، حضرِموت ویمامہ ویمن دی وی ایہی حالت سی، عبد اللہ سفاح دے خلیفہ ہُندے ای آل ابی طالب یعنی علویاں وچ جواب تک شریکِ کار سن اک ہلچل سی مچ گئی تے اوہ اس نتیجہ پرحیران تے ناراض سن ؛ کیونجے انہاں کواپنی خلافت دی توقع سی، عباسیاں دی اس کامیابی وچ سب توں بڑادخل محمد بن حنیفہ دے بیٹے ابوہشام عبد اللہ دی اس وصیت کوہے جوانھاں نے مرتے وقت محمد بن علی بن عبد اللہ بن عباس دے حق وچ دی سی، اس وصیت دی وجہ توں شیعاں دے فرقے کیسانیہ دا ایہ عقیدہ قائم ہویا کہ علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ دے بعد محمد بن حنیفہ امام سن، انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے ابوہشام عبد اللہ امام ہوئے انہاں دے بعد محمد بن علی عباسی انہاں دے جانشین تے امام سن، محمد بن علی دے بعد انہاں دے بیٹے ابراہیم امام ہوئے تے امام ابراہیم دے بعد عبد اللہ سفاح امام نیں، اس طرح شیعاں دی اک وڈی جماعت شیعاں توں کٹ کرعباسیاں وچ شامل ہو گئی تے علویاں یافاطمیاں کوکوئی موقع عباسیاں دے خلاف کھڑے ہونے دا نہ مل سکیا اوہ اندر ای اندر پیچ وتاب کھاکررہ گئے۔
جدو‏‏ں مروان بن محمد آخری اموی خلیفہ مارا گیا توحبیب بن مرہ حاکم بلقاء نے عبد اللہ سفاح دے خلاف خروج کیااور سفید جھنڈے لے کرنکلا ادھر عامل بن قنسرین وی اُٹھ کھڑا ہویا؛ حالانکہ اس توں پہلے اوہ عبد اللہ بن علی عباسی دے ہاتھ پربیعت کرچکا سی، اہلِ حمص وی اس دے شریک ہو گئے ادھر آرمینیا دے گورنراسحاق بن مسلم عقیلی نے عباسیاں دے خلاف خروج کیتا انہاں تمام بغاوتاں دے فرو کرنے دے لئی عبد اللہ سفاح نے اپنے سرداراں تے رشتہ داراں کوبھیجا تے بتدریج کامیابی حاصل دی؛ لیکن یزید بن عمر بن ہبیرہ حالے تک واسط پرقابض ومتصرف سی تے کوئی سردار اس کومغلوب ومفتوح نہ کرسکا سی، آخر مجبور ہوکر یزید بن عمربن ہبیرہ نے ابوجعفر منصور تے عبد اللہ سفاح نے جاکر صلح دی تے یزید بن عمر بیعت پرآمادہ ہویا؛ لیکن ابومسلم نے خراسان توں عبد اللہ سفاح کولکھا کہ یزید بن عمر دا وجود بے حد خطرناک اے اس کوقتل کردو؛ چنانچہ دھوکے توں منصور عباسی نے اس کوقتل کرادیا تے اس خطرہ توں نجات حاصل دی۔
ہن کوفہ وچ ابوسلمہ باقی سی تے بظاہر کوئی موقع اس دے قتل دا حاصل نہ سی؛ کیونجے عباسی اس ابتدائی زمانے وچ شیعانِ اولاد علی دی مخالفت علانیہ نہ کرنا چاہندے سن، ابوسلمہ دے متعلق تمام حالات لکھ کرابومسلم دے کول خراسان بھیجے گئے تے اس توں مشورہ طلب کیتا گیا، ابومسلم نے لکھیا کہ ابوسلمہ کوفوراً قتل کرادینا چاہیے، اس پرعبداللہ سفاح نے اپنے چچاداؤد بن علی دے مشورہ توں ابومسلم کولکھا کہ اگرہم اس کوقتل کر دتیاں گے توابوسلمہ دے طرف داراں تے شیعانِ علی دی جانب توں علانیہ مخالفت تے بغاوت دا خطرہ اے تو اوتھے توں کسے شخص کوبھیج دو جوابوسلمہ کوقتل کر دے، ابومسلم مراد بن انس کوابوسلمہ دے قتل پرمامور کرکے بھیج دتا، مراد نے کوفہ وچ آ کے اک روز کوفہ دی کسے گلی وچ جدو‏‏ں کہ ابوسلمہ جا رہیا سی اس پرتلوار دا وار کیتا، ابوسلمہ مارا گیا، مراد بن انس بھج گیا تے لوگاں وچ مشہور ہویا کہ کوئی خارجی ابوسلمہ کوقتل کرگیا اے ؛ اسی قتل دے بعد ابومسلم نے اسی طرح سلیمان بن کثیر کوبھی قتل کرادیا، ایہ اوہی سلیمان بن کثیر اے جس نے ابومسلم کوشروع وچ وارد خراسان ہونے پرواپس کرادیا سی تے ابوداؤد نے ابومسلم کوراستے توں واپس بلایا سی؛ غرض ابومسلم نے چن چن کرہرایک اس شخص کوجواس دی مخالفت کر سکدا سی قتل کرادیا۔ اس دے بعد سفاح دے سامنے ابومسلم خراسانی كا خطرہ باقی رہ گيا۔ سفاح نوں خدشہ سی کہ خراسانی بغاوت كر كے خلافت چھین ليگا۔ اسی لئی اس نے خراسانی كو اپنے کول بلا كے قتل كرنے كا منصوبہ بنايا۔ اس نے خراسانی كو راجگڑھ انبار آنے كا خط بھیجیا ليكن اس نے انكار كر ديا تے دهمکی دی كے زيادہ اسرار اُتے اوہ بغاوت كر لیگا۔ آخرکار سفاح دی چالاں وچ آ كر اوہ آنبار پہنچ گيا۔ محل مين خليفہ توں ملاقات كے وقت خليفہ نے مناظرہ شروع كر ديا۔ بحث وتکرار زیادہ ہوئی تو سفاح نے تالی بجا كر پردے كے پیچھے چھپے محافظاں كو اشارہ كر ديا دے خراسانی اُتے حملہ كر دے اسنوں قتل کر دو۔ اسن طرح خراسانی اپنے برے انجام كو پہنچا۔
حوالے
گٹھ:700 دے جم گٹھ:718 دے جم گٹھ:755 دیاں موتاں گٹھ:اٹھویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھویں صدی دیاں عباسی شخصیتاں گٹھ:ایرانی باغی گٹھ:ایرانی جرنیل گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں گٹھ:صوبہ بلخ دیاں شخصیتاں گٹھ:عباسی انقلاب گٹھ:عباسی جنرل گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
اورمینوفلبیا سالتوم
اورمینوفلبیا سالتوم اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
چیرکنڈا
‎ چیرکنڈا  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 45,508 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
میوزیم آف موڈرن آرٹ
میوزیم آف ماڈرن آرٹ اک امریکی آرٹ میوزیم اے جیڑا کے ماڈرن آرٹ دے اتے توجہ رکھدا اے۔
منظورآباد
مردیکے (منظور آباد)اک قدیم تاریخی حثیت دا حامل پنڈ اے جو ضلع گوجرانوالہ وچ آندا اے 1665ء وچ جھانگیر دے دور وچ پنجاب دے اندر مرہٹاں نے قتل عام دا بازار گرم کرنا شروع کیتا تاں ایہ شورش بڑدے بڑدے انہاں د‏‏ی چھاپہ مار کاروائیاں د‏‏ی شکل وچ پنجاب گوجرانوالہ وزیر آباد لاہور تک پھیل گئياں کیونجے وزیر آباد مرکزی گزرگاہ دے طور اُتے اک معروف مقام و علاقہ سی اس لئی ایہ تمام علاقہ خصوصی طور اُتے مرہٹاں دے عتاب کانشانہ بنا مردیکے تے بھروکے جتھ‏ے اُتے مغلیہ سلطنت دے حکومت‏ی اراکین دے خاندان بسے ہوئے سن مکمل طور پرتاخت و تاراج کر دتا گیا خون ریزی قتل و غارت گری دے نتیجے وچ شہر دے شہر صفہ ہستی تو‏ں مٹ گئے
دور جہانگیر وچ 1606ء کوجب سکھاں دے پنجويں گرو گرو ارجنہاں نو‏ں پھانسی دتی گئی تاں سکھاں د‏‏ی شورش دا آغاز ہوئے گیا مغلاں تے مسلماناں دے خلاف سکھ مت وچ شدیدنفرت پیدا ہوئے گئی تے ايس‏ے نفرت دے نتیجہ وچ سکھاں دے چھیويں گرو گرو ہرگوبند سنگھ د‏‏ی ایماء اُتے سکھاں نے اپنا عسکری ونگ تیار کیتا تے مغل عہدیداران و مسلماناں دے خلاف خون ریز چھاپہ مار کارئیواں دا آغاز کر دتا فیر 1675ء وچ سکھاں د‏‏ی شورش تو‏ں تنگ جہانگیر دے پو‏تے اورنگزیب د‏‏ی جانب تو‏ں سکھاں دے نويں گرو۔ گرو تیغ بھادر نو‏‏ں پھانسی دتے جانے اُتے اس شورش وچ ہور شدت آگئی تے 1699ء وچ سکھاں دے دسويں گرو گرو گوبند سنگھ نے عسکری ونگ د‏‏ی ازسرنو تشکیل د‏‏ی تے ہور شدت پسند جنگجو چنے تے اس عسکری گروپ نو‏‏ں خالصہ ناں دتا 3مارچ 1707ء نو‏‏ں اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی وفات دے بعد 1707ءماں ہی بھادر شاہ اول دے اقتدار وچ آندے ہی سکھاں تے مرہٹاں نے مسلم کش چھاپہ مار کاروائیاں تیز کر دیؤ سکھاں نے انہاں انتہائی متشدد و خون ریز کاروائیاں اپنے قائد بندہ بیراگی جو اوراق تواریخ دے اندر بابا بندہ دے ناں تو‏ں جانا جا تا اے د‏‏ی سرپرستی وچ پنجاب دے علاقے جالندھر، گرداس پور، فیروز پور، پٹھان کوٹ، قصور، لاہور، گوجرانوالہ، وزیر آباد تے انہاں دے ہور دیہات مردیکے، بھروکے، دھونکل، جداں علاقےآں نو‏‏ں تباہ و برباد کر دتا تے قتل و غارت گری د‏‏ی انتھاء کر دتی بندہ بیراگی نے مسلما‏ن عورتاں، بچےآں، بھوڑاں تے نوجواناں نو‏‏ں وڈی بے دردی تے بڑئے وسیع پیمانے اُتے موت دے گھاٹ اتار دتا بلاآخر 1718ء وچ بھادر شاہ اول دے بیٹے فرخ سیر دے دور حکومت وچ بندہ بیراگی نو‏‏ں ماریا گیا مگر سکھاں کافتنہ ختم نہ ھو سکیا۔
ادھر پنجاب دے حاکم معین الملک المعروف میر منو نے سکھاں دے اس فتنے دے تدراک دا اراده کیتا تے قصور اُتے چٹرھائی کر دتی مگر دکھ ڈر کر بھج گے تے کوئی لٹرائی نه ہوئی ايس‏ے خوشی وچ حالات دا جائزه لینے دے لئی معین الملک گھوڑی اُتے سوار ہوئے ک‏ے نکلیا تے گھوڑی بدک جانے د‏‏ی وجه تو‏ں گھوڑی تو‏ں ڈگ ک‏ے هلاک ہوئے گیا تاں اس د‏ی بیوی مغلانی بیگم نے اپنے تن ساله بچے د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی تے پنجاب د‏‏ی حکمران بن گئی یه دور احمد شاه ابدالی دے حملےآں دا دور سی چنانچه احمد شاه ابدالی نے سکھاں تے مرهٹاں دا زور توڑنے دے لئی پنجاب اُتے فیر حله کر دتا مگر سکےآں تے مرهٹاں نے اتحاد بنا ک‏ے ڈٹ کر مقبله کیتا تے ابدالی افواج نو‏‏ں دریاۓ سندھ دے پار تک پسپا کر دتا ايس‏ے اثناء وچ پِچھے تو‏ں پنجاب دے صوبیدار آدینه بیگ نے سکھاں اُتے حمله کر دتا اس لٹرائی وچ سکھاں دا وڈا جانی نقصان ہويا مگر سکھاں نے مل ک‏ے شب خون ماراتے آدینه بیگ نو‏‏ں اس دے گھر وچ مار دتا گیا
گٹھ:ضلع گوجرانوالہ د‏‏ی یونین کونسلاں گٹھ:ضلع گوجرانوالہ دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:پنڈ
ملیریا
ملیریا اک جنے توں دوجے نوں لگن والا روگ اے جیڑا مجھر نال پھیلدا اے۔ اے امریکہ ایشیاء تے افریقہ دیاں گرم تے گلیاں گرم تھانواں تے ہوندا اے۔ ہرسال ملیریا نال 35 توں 50 کروڑ لوک بمار ہوندے نیں۔ جناں چوں 10 توں 30 لکھ دے نیڑے لوک ہر سال مر جاندے نیں۔ مرن والیاں چوں جوکھے ایانے ہوندے نیں جناں دا جوڑ افریقہ نال اے۔ ملیریا نال غریبی پھیلدی اے۔
ملیریا لاطینی دے دو بولاں میلا = گندی ایریا = ہوا نال رل کے بنیا اے۔ پیلے لوکاں دی سوچ سی ج گندی ہوا چلدی اے جیدے نال لوک بمار ہوجا ندے نیں۔ ملیریا انوفلیز مچھر دی مادہ دے کٹن نال بندے نوں ہوندا اے پر پیلے اوس مادہ مچھر نیں کسے بیمار نوں کٹیا ہوے تے اوس مجھر دے خون چ اوس بمار دے جراسیم ہون تے فیر اگلا بندہ وی اسے جراسیماں والے مچھر دے کٹے جان نال بمار ہو جاندا اے۔
بچاؤ
مچھر نوں مار کے یا مچھردانی ورت کے ملیریا توں بچیا جا سکدا اے۔
صوبہ سنگبوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سنگبوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سنگبوری شہر اے ۔
سوسکس یونیورسٹی
سوسکس یونیورسٹی برطانیہ دے نگر فالمر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ٹیسائڈ یونیورسٹی
ٹیسائڈ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر مڈلزبروہ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
برنٹ کاؤنٹی
برنٹ امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
فن لینڈ دی انتظامی ونڈ
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دےصوبے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دیساں دی انتظامی ونڈ
ابن ہشام
عبد الملک بن ہشام الحمیری (وفات: 7 مئی 833ء) اک مشہور مسلم مؤرخ تے محدث سی جو بصرہ وچ پیدا ہويا تے فسطاط (قاہرہ) وچ وفات پائی۔ نامور مورخ تے .نحوی سی ۔ اوہدی سیرت رسول اللہ اے جو سیرت ابن ہشام دے نام تو‏ں مشہور اے۔ ایہ کتاب اس نے ابن اسحاق دی کتاب المغازی و السیر دی مدد تو‏ں ترتیب دی اے ۔
گٹھ:833 دیاں موتاں گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:مصر دے مسلم مؤرخین اسلام
مدینینگر
‎ مدینینگر  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 78,396 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
‎ مدینینگر
ترکھان پکھی
ترکھان پکھی نکے چڑی ترکھاناں دا اک ٹبر اے جیہڑا لامت تے دکھنی امریکہ دا واسی اے پر تن ونڈاں ایشیاء تے اک افریقہ وچ اے۔
ابن اسحاق
محمد بن اسحاق بن یسار بن خیار المدنی (704ء تا 767ء) اٹھويں صدی دے قدیم ترین سیرت نگار نيں جنہاں دی مشہور کتاب سیرت رسول اللہ  سیرت ابن اسحاق دے نام تو‏ں مشہور اے۔ ایہ کتاب ہن ناپید ہو چک‏ی اے مگر اس کتاب دا نثری حصہ سیرت ابن ہشام وچ لیا گیا اے۔ انہاں دی تاریخ اسلامی تاریخ دی قدیم ترین کتاب اے۔ اوہ یسار دے پو‏تے سن جسنو‏ں 12ھ وچ عراق دے مقام عین التمر دے گرجا وچو‏ں گرفتار کرکے مدینے لیایا گیا سی، جتھ‏ے اوہ عبد اللہ بن قیس دے قبیلے دا مولیٰ بن گیا۔ ابو عبید اللہ محمد بن اسحٰق بن یسارمطلبی جو ابن اسحٰق دے نام تو‏ں مشہور نيں مدینہ دے رہنے والے سن -سیرت ابن اسحاق دے مصنف نيں۔
ولادت
ابن اسحاق مدینہ منورہ وچ 85ھ، (704ء)ماں پیدا ہوئے مدینہ وچ قیام کیتا۔ پھر کسی وجہ تو‏ں مصر تے اوتھ‏ے تو‏ں کوفہ چلے گئے۔ آخر وچ بغداد وچ مقیم ہو گئے ۔
حالات زندگی
محمد بن اسحاق نے مدینہ وچ پرورش پائی۔ ابتدائی تعلیم اوتھے ہوئی۔ انہاں نے محمد  دے متعلق قصص و روایات جمع کرنے دی طرف خاص توجہ دی انہاں دے اساتذہ وچ امام ابن شہاب زہری،عاصم بن عمر بن قتادہ، عبد اللہ بن ابوبکربن محمد مدنی،غزوات دی تفصیل وچ سب تو‏ں نمایاں نيں۔ اک مستند تے ثقہ راوی نيں۔
وفات
بغداد وچ سنہ 150ھ، 768ء وچ وفات پائی۔ اگرچہ انہاں دا تعلق تابعین دے دور تو‏ں سی تے بعض انہاں نو‏‏ں تابعین وچ وی شمار کردے نيں۔ امام ابو حنیفہ دے مزار دے نال قبرستان ’’خیزران‘‘ وچ مدفون نيں۔
لکھتاں
معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے سیرت دا مواد دو جلداں وچ جمع کیتا سی یعنی کتاب المبتداء جس وچ  رسول اکرم  دی زندگی دے ابتدائی حالات سن جو ہجرت تک اے۔ جدو‏ں کہ کتاب المغازی وچ ہجرت تو‏ں وصال تک دے واقعات سن ۔ ایہ وی معلوم ہُندا اے کہ انہاں دی کتاب الخلفاء ابتدا ہی وچ انہاں دی اس وڈی تصنیف دے مقابلے وچ دوسرے درجے اُتے شمار ہونے لگی سی۔
ابن اسحاق دی کئی لکھتاں سن جو ہن اپنی اصل حالت وچ نئيں ملدیاں مگر انہاں دے حصے کچھ تے لکھتاں وچ ملدے نيں۔ مثلاً سیرت ابن ہشام، جو اک مشہور تے قدیم تاریخ دی کتاب اے اصل وچ ابن اسحاق دے شاگرد البقائی نے ترتیب دی تے بعد وچ ابن ہشام نے مرتب کيتی۔ اس کتاب وچ ابن اسحاق دے نثری حصے موجود نيں۔ ابن اسحاق نے عربی شاعری وی شامل دی سی کیونکہ اسنو‏ں تبدیل کرنا اوزان دی وجہ تو‏ں قدرے مشکل ہُندا اے تے تاریخ دے اصل واقعات محفوظ رہندے نيں۔ اس دے علاوہ ابن اسحاق دے شاگرد سلامہ ابن فضل الانصاری نے ابن اسحاق دی سیرت نو‏‏ں مرتب کیتا سی ۔ ایہ کتاب خود تو باپید ہو چک‏ی اے مگر اس دے حصے مشہور تاریخ طبری وچ ملدے نيں۔ ہور کتب وچ وی بکھرے ہوئے حصے موجود نيں مگر اوہ کچھ زیادہ نئيں۔
حوالے
گٹھ:704 دے جم گٹھ:767 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دی عرب شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنفین گٹھ:اٹھويں صدی دے مؤرخین گٹھ:سیرت نگار گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:محدثین گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:مسلم مؤرخین
صوبا امناٹ چاروئن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
صوبہ امناٹ چاروئن تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ امناٹ چاروئن شہر اے ۔
کنڈی نہر
کنڈی کینال ایکسٹینشن ایاڈ امپروومینٹ آف اریگیشن آن شاہ نہر سسٹم دا ہی اک انگ اے ۔ پہلاں کنڈی کینال نوں شاہ نہر نہر دی برجی 2.349 کلومیٹر توں نکلنا تجویز کیتا گیا سی، جس نال 110364 ایکڑ بھوئیں نوں پانی دینا سی، جہڑی ہشیارپور اتے جالندھر ضلعےآں دے بلاکاں، دسوہا، بھنگا، ٹانڈا اتے بھوگپور وچ پیندی سی ۔ پھر ہشیارپور ضلعے دے کجھ ودھانکاراں دے کہن 'تے اس نہر دی الائیمینٹ نوں شوالک دیاں پہاڑیاں والے پاسے اچیاں تھاواں 'تے شفٹ کیتا گیا تاں جو اردھ-پہاڑی علاقے ارتھات کنڈی ایریئے نوں ودھ توں ودھ پانی مل سکے ۔
اپروکت کارن کرکے کنڈی کینال نوں مکیریاں ہائیڈرل چینل دی برجی 5.575 کلومیٹر توں کھبے پاسیوں کڈھیا گیا، جس دی سمرتھا وی 300 کیوسکس توں 500 کیوسکس ودھائی گئی ۔ اس نہر تھلے کلّ جی.سی.اے. 181365 ایکڑ اتے سی.سی.اے. 154018 ایکڑ پیندا اے ۔ اس نہر دی اساری اپر 1980 وچ کم شروع ہویا سی تے کجھ سالاں 'چ سٹیج نمبر ارتھات برجی 59.2 کلومیٹر تکّ ختم ہو گیا ۔ دوسری سٹیج دا اساری دا کم جو گڑھ شنکر تکّ ہونا سی، کئی سال بند رہا جو ہن پھر مٹھی چالے ہو رہا ہے، پیسے دی کمی کرکے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
ایس این 1054
ایس این 1054 اک سپرنووا ہے جس بارے پہلی وار 4 جولائی 1054 نوں پتہ لگیا سی اتے تقریباً دو سالاں تکّ ایہہ دیکھنیوگ رہا سی۔ اس گھٹنا نوں چینی ماہر فلکیات نے وی درج کیتا سی اتے 13ویں صدی دے جاپانی دستاویز اتے عرب جگت دے دستاویزاں وچّ وی اس متعلق حوالے ملدے ہن۔ ایہناں توں علاوہ اس متعلق کئی دچتیپورن حوالے یورپی سروتاں وچّ وی ملدے ہن اتے شاید جدی پئیبلنس سبھیاچار نال متعلق تصویراں نویں میکسیکو دے پنیسکو بلانکو وچّ وی ملیاں ہن۔
ایس.این.1054 دے دھماکے توں بعد وچّ اسدا ملبہ رہِ گیا، اس ملبے نوں کیکڑا نیبولا کیہا جاندا ہے۔ ایہہ زیٹا ٹوری (ζ ٹوری) تارے دے نیڑے واقع ہے۔ پھٹے تارے دے اندرونی حصے نے اسدے انترگت اک پلسر دی اساری کیتی جسنوں کہ کریب پلسر (جاں PSR B0531+21) آکھیا جاندا ہے۔ سورجی پربندھ توں باہر سبھ توں ودھ جانچ کیتیاں جان والیاں خلائی چیزاں وچّ اسدے نیبیؤلے تے پلسر وی شامل ہن۔ ایہہ سپرنووا اوہناں کجھ کو سپرنوویاں دی لسٹ وچّ شامل ہے جہناں دے دھماکے دی شدت دے پورے میگنیچیؤڈ ملدے ہن۔ اپنے-اپنے زمرےآں وچّ ایہہ سبھ توں ودھ روشن (luminous) ہن۔ اسے کارن کرکے اتے موجودہ یگ وچّ اپنے کردار کارن ایس.این.1054 فلکیات دے اتہاس وچّ سبھ توں بہترین سپرنووا ہے۔
کریب نیبولا نوں اسدی چمک دے کارن شونقی ماہر فلکیات چھیتی لبھّ لیندے ہن اتے اسدا نریکھن وی اسانی نال کیتا جا سکدا ہے۔ اس نیبیؤلے نوں پیشہ ور ماہر فلکیات نے پہلاں ہی لسٹ بند کرکے اسدے سبھاء تے وطیرے بارے سمجھ کے اسدی پہچان کر لئی گئی سی۔ 1758 وچّ جدوں فرانسیسی ماہر فلکیات چارلس میسیئر ہیلی دے دمدار تارے دی اڈیک کر رہا سی تاں اسنے اس نیبیؤلے نوں ہی دمدار تارہ سمجھ لیا کیونکہ اوہ اسدی موجودگی توں انجان سی۔ اپنی الے بھلّ کارن ہی اسنے غیر-دمدار تارے والیاں نیبیؤلیائی چیزاں دی لسٹ تیار کیتی، جسنوں میسیئر چیزاں دی لسٹ کیہا جاندا ہے تے ایہہ مستقبل وچّ اجہیاں بھلاں نا دہراؤن لئی تیار کیتی گئی سی۔ نیبیؤلے نوں اس لسٹ وچّ پہلی تھاں 'تے رکھیا گیا ہے اتے اسن میسیئر چیز جاں پھر ایم.1 وی کیہا جاندا ہے۔
شناخت
کریب نیبیؤلے دی پہلی شناخت 1921 توں 1942 دے ویلے دوران ایس.این.1054 دے ملبے دے طور 'تے ہوئی۔ اسدے بارے پہلا اندازا 1920ویاں وچّ لگایا گیا، 1938 وچّ کجھ دکھاوٹ نال اتے 1942 وچّ جان اورٹ ولوں واجب شکّ دے ادھار 'تے اسدی شناخت کیتی گئی۔
سنّ 1921 دوران کارل اوٹو لینپلینڈ پہلا بندہ سی جسنے ایہہ اعلان کیتا کہ کریب نیبیؤلے دے ڈھانچے وچّ کجھ بدلاء دیکھے ہن۔ ایہہ اعلان اس سمیں 'تے کیتا گئیا سی جدوں اسمان وچّ نیبیؤلے دے سبھاء توں سبھ انجان سن۔ اوہناں دا سبھء، اکار اتے دوری اس سمیں بحث دے موضوع سن۔
لینپلینڈ ولوں کیتے داعویاں دی کجھ کو ہفتیاں بعد جوہن چارلس ڈنکن، ماؤنٹ ولسن رصدگاہ دے اک ماہر فلکیات، ولوں وضاحت کر دتی گئی سی۔
1928 وچّ ایڈون ہبل نے سبھ توں پہلاں کیکڑا نیبولا وچّ بدلاء دے پہلو درج کیتے اتے دسیا کہ اسدا سائز وڈا ہو رہا ہے تے نال ہی اس نوں سپرنووے دے ملبے ہون بارے سجھاء پیش کیتا۔ اسنے دسیا کہ اسدے سائز ودھن دی واضع رفتار توں ایہہ پتہ چلدا ہے کہ ایہہ گھٹنا صرف 9 صدیاں پہلاں ہی واپری ہے۔ اسدے نال ایہہ پتہ چلدا ہے کہ اس دھماکے دی متی لنڈمارک ولوں دسے سماں نال میل کھاندی ہے۔ اسنے ایہہ وی درج کیتا کہ ٹارس تارہ جھرمٹ وچّ صرف 1054 والا نووا ہی موجود ہے جسدی اندازاً عمر اس دھماکے دے برابر ہے جو کہ دوجی صدی دوران ہویا سی۔
ہبل نے پھر واضع کیتا کہ ایہہ بدل تاں دھماکے دا ملبہ ہی ہے جہناں دا نریکھن چینی ماہرین فلکیات ولوں کیتا گیا سی۔
ایہہ نتیجہ بعد وچّ چھانٹیا گیا جسنے 1942 وچّ میئل اتے جان اورٹ نوں اس مہمان تارے دا تریخی دستاویزاں وچوں ہور نیڑیو تجزیہ کرن لئی راغب کیتا۔
تریخی ریکارڈ
ایس.این.1054 ملکی وے وچّ ملن والے اٹھ سپرنوویاں وچوں اک ہے جسدے دھماکے دی لکھتی طور 'تے گواہی موجود ہون کارن اسنوں پہچانیا گیا ہے۔ 19ویں صدی دوران فلکیات داناں نے اس متعلق تریخی مواد وچّ خاص دلچسپی ظاہر کیتی۔ اوہناں نے پرانے درج تتاں دی بنیاد 'تے اسدا پریکھن کیتا اتے اسنوں اپنی پچھلی نووےآں تے دمدار تارے دی کھوج دا اک حصہ ہی سمجھیا اتے بعد وچّ سپرنوویاں نوں وی اسدا حصہ بنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:ایم 81 گروہ گٹھ:فلکیات گٹھ:میسیئر چیزاں گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس
ਐਸ.ਐਨ.1054
سنت رام اداسی
سنت رام اداسی (20 اپریل 1939-11 جنوری 1986) پنجابی کوی اتے گیت کار سی۔ اوہ اپنے گیت آپ ہیک نال گاؤن والے کرانتی کاری کوی دے طور تے جانیا جاندا ہے۔
جیون
سنت رام اداسی دا جم پنڈ رائیسر ضلع برنالہ وکھے اک غریب دلت پروار وچّ ہویا سی۔ انہیں دنیں، دلت لوکاں دی سماجی، معاشی لٹ سکھراں تے سی ۔ چوہڑیاں نوں دہری غلامی دا جیون بھوگنا پیندا سی۔ نیویں جات دے لوک اچی جات دے بھانڈیا نوں بھٹّ چڑ جان دا ڈروں ہتھ نہیں لا سکدے سی۔ دوجیاں دست کار جاتاں، نائی، چھیمبے، جھیور، ترکھان آدی اپنے کتے کرکے روزی کماؤن لئی آزاد سن، جد کہ غیر ہنری جات لئی زمینداراں دے کھیتاں وچّ پشواں وانگ کم کرنا، اوہناں دے گھریں گوہا کوڑا تکّ کرنا پیندا سی۔ بھاویں چمیار جات نوں نیویں جات ورگی ضلالت دا ساہمنا کرنا پیندا سی پر چمڑے دا کم کردے ہون کرکے کچا مال مفت ملن کارن معاشی طور اپنی ترقی ول تیز گتی نال ودھی ہے۔ اجیہے حالت وچّ سنت رام اداسی دا بچپن بیتیا۔
پڑھنا تے لکھنا
سنت رام اداسی نے گھور غریبی وچّ پڑھائی جاری رکھی۔ ہور اس سمیں چوہڑےآں دے منڈیاں لئی صرف سیری رلن توں سوا ہور سوچیا وی نہی جاندا سی۔ پر اداسی نوں آزادی اپرنت ہوئے ودیک پسار صدقہ پڑھن دا موقع مل گیا۔
نکسل لہر دے سنگ
ایہناں سماجی، معاشی پرستھتیاں دے گنجھل دار الچیا پلچیا راہی ہی سنت رام اداس دا انوبھوَ پروان چڑھیا ہے۔ اسنوں اکھاں کھولن توں لے کے انتلی گھڑی تکّ ایہہ جاتی کوہڑ دا وتکرا ہنڈھاؤن پیا۔ جاتی فرقے نے اداسی دے من تے ڈونگھا پربھاو پایا۔ سنت رام اداسی نامی اک ہریجن نامدھاری نے گورنمنٹ سکولتا توں پربھاوت ہو اپنے ہن دے پنڈ سنت نگر آ کے نامدھاری نال ڈراماں کھیڈن دا شوق دسیا۔ 1965 دے دور توں بعد سنت رام اداسی نے اپنی سماجی، راجسی سوجھ راہی ایہہ انوبھوَ کر لیا سی کہ بھارت اندر کم کر رہیاں اکھوتی کمیونسٹ پارٹیاں سماجی تبدیلی دی جامنی نہی بھر سکدیاں۔ اپنے لوکاں دی مکتی دے سپنے ویکھن دا چاہوان، سنت رام اداسی نکسل باڑی لوک یدھ دا اک درڑھ سپاہی سی۔ سنت رام اداسی دا جیون انے وشال کینوس وچّ پھیلیا ہویا ہے لوک مکتی دے ججھارو سپاہی نوں جتھے ہکوکت نے سریرک طور تے اپنے ظلماں دا سکار بنایا۔ اتھے اسنوں ہور مانسک تسیہے وی دتے گئے۔ دلتّ پریوار دے ہون کارن اداسی کول روزی دا وسیلہ وی صرف سکول ملازمت ہی سی۔ جس راہیں اوہ ٹبر دا پیٹ پالدا سی۔ اوہ اچّ کوٹی دا کوی، سپاہی تے ذمہ وار انسان سی۔
گرفتاری
سنت رام اداسی دی گرفتاری 11-1-71 نوں ہندی ہے۔ اسنوں بہادر سنگھ والا دی پولیس دے سپیشل سٹاف نے گرفتار کر لیا۔ اداسی بھاویں پاس وانگ شہید ہو کے دھرو تارے وانگ تا نہی چمک سکیا پر سمے دا سچ اس کول سی۔ پر جد اس وقت دی گرد غبار بیٹھکے اتہاس نکھریگا تاں اداسی دا صحیح ملاکن ہو سکیگا۔ کیونکہ انقلابی لہر نوں وکست کرن دا سوال اجی وی پہاڑ وانگ منہ اڈی کھڑھا ہے۔
کینیڈا پھیری
سنّ 1979 وچّ سنت رام اداسی انڈین پیپلز ایسوسی ایشن ان نارتھ امریکہ (اپانا) دے سدے 'تے کینیڈا آیا۔ اس پھیری دوران اداسی نے کینیڈا دے صوبے برٹش کولمبیا دے وکھ وکھ شہراں وچّ اپنے پروگرام کیتے۔ اس ہی سمیں اپانا نے سنت رام اداسی دے گیتا دا اک ریکارڈ تیار کروایا، اتے اس دا ناں رکھیا 'سنت رام اداسی دے گیت (Revolutionary songs from India)۔ اس ریکارڈ دے کور اتے ہیٹھ لکھے شبد لکھے ہوئے ہن:
جدوں اداسی کینیڈا وچّ سی اس سمیں بریٹیش کولمبیا وچّ کھیت مزدوراں نوں یونین وچّ جتھیبند کرن دی لہر چل رہی سی۔ ایہناں مزدوراں وچّ بہت مزدور بھارت توں آئے نویں اواسی سن۔ اس لہر بارے پرسدھ ڈاکومینٹری فلمکار آنند پٹوردھن نے اک فلم بنائی۔ اس نے اپنی فلم دا ناں 'اٹھن دا ویلا (Time to Rise)' رکھیا جہڑا کہ سنت رام اداسی دے مشہور گیت اٹھن دا ویلا 'تے آدھارت ہے۔
اس ہی پھیری دوران برٹش کولمبیا دے اک چھوٹے جہے شہر پورٹ البرنی وچّ اداسی دے پروگرام دی فلم 8 ملی میٹر دے کیمرے نال بنائی گئی۔ ایہہ فلم سنّ 2014 وچّ ساہمنے آئی۔ شاید اداسی دی ریکارڈ ہوئی ایہہ اکو اک فلم ہے۔
شعری نمونہ
وصیت میری موت تے نہ روئیو، میری سوچ نوں بچائیو۔ میرے لہو دا کیسر ریتے چ نہ رلائیو۔
میری وی زندگی کی؟ بس بور سرکڑے دا آہاں دا سیک کافی، تیلی بے شک نہ لائیو۔
ہونا نہیں مے چاہندا سڑ کے سواہ اکیراں، جد جد ڈھلیگا سورج کن کن میرا جلائیو۔
ولگن چ قید ہونا ساڈے نہیں موافق، یاراں دے وانگ ارتھی سڑکاں تے ہی جلائیو۔
جیون توں موت تائیں آؤندے بڑے چراہے جس دا ہے پندھ بکھڑا اوسے ہی راہ لجائیو۔
میری موت تے نہ روئیو، میری سوچ نوں بچائیو۔ میرے لہو دا کیسر ریتے چ نہ رلائیو۔
آخری ویلا
حضور صاحب وکھے ہوئے کوی دربار توں واپس آؤندے ہوئے 06 نومبر 1986 نوں رستے وچّ ریلگڈی وچّ ہی اوہناں آخری ساہ لیا۔ اوہناں دے پریوار نوں اس بارے جانکاری 3 دن بعد ملی۔ اداسی جی بھاویں جسمانی طور تے جگّ توں رخصت ہو گئے نے پر آپنیا لختاں راہی اج ویں زندہ ہن اتے چیتنا پیدا کر رہے ہن۔
باہرلے جوڑ
سنت رام اداسی لائو - پورٹ البرنی کینیڈا، 1979
سنت رام اداسی دے گیت
پنجابی دے انقلابی کوی سنت رام اداسی نال اک ملاقات (لکھتی) پنجابی دے انقلابی کوی سنت رام اداسی نال اک ملاقات (آڈیو) اصل لوک کوی سنت رام اداسی
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
تھیمز ویلی یونیورسٹی
تھیمز ویلی یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ریڈنگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
آئیاونا
آئیانا اندرلے ہیبرڈز سکاٹلینڈ برطانیہ دا اک نکا جزیرہ اے۔
ملائشی ماکھیو اگمان
ملائشی ماکھیو اگمان ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ملائی جزیریورگا دا واسی اے۔
واروک یونیورسٹی
واروک یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کوونٹری چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
دیوگھر
‎ دیوگھر  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
دیساں دی لسٹ
گٹھ:لسٹاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
Land Världsgeografi
سیرت ابن ہشام
سیرت ابن ہشام جس دا اصلی نام السیرۃ النبویۃ اے تے کتاب دے مولف ابو محمد عبد الملك بن هشام بن ايوب حميری‎ نيں جو ابن ہشام دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ کتاب اٹھويں صدی عیسوی (دوسری صدی ہجری) وچ تصنیف کيتی گئی تے اسنو‏ں اولین سیرت و تریخ دی کتاب منیا جاندا اے۔
کتاب دی مقبولیت
سیرت ابن اسحاق نو‏‏ں بطور سیرت ابن ہشام جو شکل ابن ہشام نے دتی اوہ اِنّی مقبول ہوئی کہ لوگاں نے اسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا تے اصل کتاب فراموش ہو گئی۔ ہن ایہی کتاب یعنی سیرت ابن ہشام متداول اے۔
طباعت و اشاعت
اس دے متعدد ایڈیشن جرمنی تے مصر تو‏ں شائع ہو چکے نيں۔
تراجم و شروحات و تلخیصات
سیرت ابن ہشام دی مقبولیت تے اہمیت دی وجہ تو‏ں اوہدی کئی شروحات وی لکھیاں گئياں:
ایلزا کریگ
ایلزا کریگ 219 ایکڑ تے پھیلیا سکاٹلینڈ دا اک جزیرہ اے۔
سیرت ابن ہشام
تراجم و شروحات و تلخیصات
سیرت ابن ہشام دی کئی تلخیصات وی لکھی گئی نيں جنہاں وچو‏ں بعض منظوم وی نيں۔
گٹھ:اولین کتب سیرت گٹھ:عربی کتب سیرت گٹھ:کتاباں
کالڈول کاؤنٹی، ٹیکساس
کالڈول امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ونچسٹر یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
بحریہ ٹاؤن
بحریہ ٹاؤن پاکستان وچ گھر بنان دا اک وڈا ویونت اے۔ بحریہ ٹاؤن لہور، اسلام آباد، راولپنڈی وچ وسایا جاریا اے۔ ملک ریاض حسین ایدا موڈی اے تے اوہنے ایدی نیو 1996 وچ رکھی۔
بحریہ ٹاؤن دے موڈی تے عدالتاں وچ ایس گل تے مقدمے چل رۓ نیں جے اوہنے ملو زوری لوکاں دیاں تھانواں تے مل مار کے ایہ ویونت بنایا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لہور دے ٹاؤن گٹھ:لہور
ایلین ڈونان
ایلین ڈونان سکاٹلینڈ دے اک لخ چ اک جزیرہ اے جتھے اک ٹٹا پجیا قلعہ وی ہے۔
انڈیکیٹر ویریگیٹس
انڈیکیٹر ویریگیٹس ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ملائی جزیریورگا دا واسی اے۔