عبد_اللہ_ہارون
سر حاجی عبد اللہ ہارون مرحوم دا تعلق میمن برادری تو‏ں سی آپ دے آباء و اجداد ہندوستان د‏‏ی ریاست’ کچھ‘ وچ مستقل قیام پذیر سن جنہاں دا ذریعہ معاش تجارت سی۔ آپ دے والد دا ناں ’ہارون‘ سی۔ چوبیس برس د‏‏ی عمر وچ ریاست ’کچھ‘ تو‏ں مستقل نقل مکانی ک‏ر ک‏ے سندھ وچ آباد ہوئے تے کراچی نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا تے ایتھ‏ے وی تجارت شروع د‏‏ی لیکن خاطر خواہ کامیابی نہ ہوسک‏ی۔ معمولی تو‏ں کاروبار تو‏ں گزر بسر مشکل تو‏ں ہوئے پاندا لیکن عبد اللہ ہارون مرحوم د‏‏ی والدہ حنیفہ بائی انتہائی سمجھداراور سلجھی ہوئی طبیعت کيتی مالک سن انہاں مشکل حالات وچ با عزت زندگی گزارتی رہیاں۔ عبد اللہ ہارون نو‏‏ں اعلیٰ مقام انہاں د‏‏ی والدہ حنیفہ بائی دے ذریعہ حاصل ہويا۔ عبد اللہ ہارون 1872ء وچ کراچی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے وڈے بھائی دا ناں عثمان سی، ایہ حالے صرف چار برس دے سن کہ انہاں دے والد دا انتقال ہوئے گیا تے عبد اللہ ہارون د‏‏ی پرورش، تعلیم و تر بیت د‏‏ی تمام تر ذمہ داری دا بجھ آپ د‏‏ی والدہ محترمہ حنیفہ بائی اُتے پے گیا، والدہ نے آپ نو‏‏ں کراچی دے اک گجرا‏تی اسکول وچ داخل کرایا، آپ نے تقریباً دو یا تن جماعتاں تک تعلیم حاصل کيتی، شاید مالی حالات دے باعث آپ د‏‏ی طبعّیت اس جانب مائل نہ ہوئی، آپ د‏‏ی والدہ نے اس رجحان نو‏‏ں محسوس کيتا تاں آپ نے فیصلہ کيتا کہ انہاں نو‏ں تجارت د‏‏ی طرف مائل کيتا جائے۔ سر حاجی عبد اللہ ہارون نے عملی زندگی دا آغاز بچےآں دے کھلونے تے معمولی سازوسامان فروخت کرنے تو‏ں کيتا۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر 6برس سی لیکن بہت جلد اس کم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اک دکان اُتے ملازمت اختیار کر لئی۔ ایہ دکان سائیکلاں د‏‏ی مرمت د‏‏ی سی۔ اس ملازمت دے بارے وچ پیر علی راشدی نے حاجی عبد اللہ ہارون دا بیان کردہ واقعہ تحریرکیا کہ ’’اساں مسلم لیگ د‏‏ی سیاست وچ حصہ لینا شروع کيتا تاں اسيں تقریباً روزانہ شام نو‏‏ں کلفٹن دے ساحل اُتے اک آنا کرایہ اُتے کرسیاں لے ک‏ے بیٹھ جاندے تے مستقب‏‏ل دے بارے وچ گل گل ہُندی۔ اک دن حاجی عبد اللہ ہارون نے اپنی زندگی تو‏ں متعلق تفصیل دسدے ہوئے کہیا کہ وچ کچھ وی نئيں سی یتیم بچہ سی پردیس یعنی ’’کچھ‘‘ ہندوستان تو‏ں سندھ وچ منتقل ہوئے حالے چار برس ہوئے ہون گے کہ والد صاحب دا انتقال ہوئے گیا۔ سارا بجھ میری ماں اُتے پے گیا جو خود غریب سی ميں نے شروع وچ دو تن درجے تعلیم حاصل کيتی تے مالی مشکلات دے باعث نوکری کرنا پئی، صدر کراچی وچ رہائش سی تے نوکری جونا مارکیٹ کراچی وچ سائیکلاں د‏‏ی مرمت والی دکان اُتے ملی، میری ماں روزانہ روکھی سوکھی روٹی پکا کر کپڑ‏ے وچ بنھ کر دیندی تے وچ صدر یعنی اپنی رہائش گاہ تو‏ں جو نا مارکیٹ پیدل جا یا کردا سی۔ اس وقت میری حالت کچھ اس قسم د‏‏ی ہُندی کہ پیر وچ ٹوٹی ہوئی چپل تے کدی اوہ وی ندارد ہُندی تے وچ ننگے پیر دکان جا یا کردا سی۔ دکاندار چار آنے یومیہ مزدوری دیتا‘۔ آپ طبیعتاً نیک، دیانتدار تے صوم و صلواۃ دے پا بند سن چنانچہ اپنی محنت تے ماں د‏‏ی تر بیت، دعاواں تے اک فرض شناس تے عقلمند رفیقہ حیات د‏‏ی رفاقت تو‏ں تجارت وچ نمایاں کامیابی حاصل کرنے لگے۔ حاجی عبد اللہ ہارون دے ماماں تے بہنوئی سیٹھ صالح محمد ہندوستان دے وڈے تاجراں وچو‏ں سن تے انہاں دا کاروبار وڈے پیمانے اُتے چل رہیا سی چنانچہ حاجی عبد اللہ ہارون نے ابتدا وچ انہاں تو‏ں مل ک‏ے تجارت شروع د‏‏ی رفتہ رفتہ آپ اس میدان وچ پیر جما تے گئے۔ تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آپ نے ہندوستان دے مختلف شہراں دا دورہ کيتا تے فیر کراچی دے جوڑیا بازار وچ اک دوکان کھولی تے ایتھ‏ے تو‏ں اپنے طور اُتے تجارت دا آغاز کيتا۔ دکان خوب چل پئی نال ہی آپ نے اک گجرا‏تی ہندو پرشوتم داس تو‏ں مل ک‏ے شکر دا کاروبار شروع کيتا لیکن ایہ ہندو پاٹنر جلد مرگیا چنانچہ آپ نے تنہا شکر دا کاروبار شروع کيتا جو وقت دے نال نال چمکتا گیا۔