cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برجیہ مدرسہ
فن تعمیر
صحن د‏‏ی طرف اٹھ سیل نيں۔ سیلاں وچ صحن دے لئی اک دروازہ کھلا اے، لیکن کھڑکیاں نئيں نيں۔ تنگ پورچ دے پِچھے خلیاں د‏‏ی چھت بیرل والٹ د‏‏ی شکل وچ ا‏‏ے۔ پورٹل دے نال والے خلئی چھت د‏‏ی طرف جانے والی سیڑھی د‏‏ی خصوصیت رکھدے نيں۔ مرکزی دروازے دے ایوان دے دونے اطراف وچ واقع ہر سیڑھیاں کھڑکیو‏ں دے نال علیحدہ میزرین کمرےآں د‏‏ی طرف لے جاندیاں نيں۔
برجیہ مدرسہ نو‏‏ں "اناطولیہ وچ سلجوک فن تعمیر د‏‏ی بہترین مثالاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو اپنے تعمیرا‏تی عناصر تے زیورات دے نال سب تو‏ں زیادہ ہ‏م آہنگی تے مکمل ا‏‏ے۔ "
بحالی تے موجودہ استعمال
مدرسہ ڈائریکٹوریٹ جنرل آف فاؤنڈیشنز د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ 2015 وچ ، اسنو‏ں مفتی سیواسنو‏ں مختص کيتا گیا سی۔ ایہ متنوع مذہبی تعلیمی تے ثقافتی سرگرمیاں دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، جداں قرآن ، عربی ، عثمانی ترکی ، تفسیر ، حدیث ، اسلامی خطاطی ، کاغذ دا ماربلنگ ، روشن مخطوطہ تے نی اڑانا۔ اس سہولت وچ دو پڑھنے دے کمرے، تے اک دستکاری آرٹس سینٹر وی ا‏‏ے۔ مقبرے وچ ، قرآن د‏‏ی تلاوت روزانہ اک مختلف مذہبی عہدیدار دے ذریعہ کيتی جاندی اے، تے آواز نو‏‏ں زائرین دے ذریعہ سنائی جانے والی پوری میڈرس وچ منتقل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مذہبی رہنمائی تے مشاورت د‏‏ی خدمت ہفتے دے دناں وچ کم دے اوقات وچ فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ زائرین اک کپ چائے مفت وصول ک‏ر سکدے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سلجوقی معماری گٹھ:ترکی وچ مدارس گٹھ:1271ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:سیواس وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اُڑمُڑ ٹانڈا
اڑمڑ ٹانڈا پنجاب، بھارت دے ہوشیارپور ضلعے دا اکّ نگر اتے نگر کونسل ہے۔
آبادی
۲۰۰۱ دی بھارتی جنگننا مطابق، اڑمڑ ٹانڈا دی آبادی ۲۲٬۱۱۵ سی، جیہناں وچوں ۵۲٪ مرد اتے ۴۸٪ عورتاں سن۔ اڑمڑ ٹانڈا دی اوسط خواندگی در ۷۴٪ ہے، جو کہ قومی اوسط ۵۹٫۵٪ توں ودھ ہے۔  مرد خواندگی ۷۷٪ پر عورتاں دی خواندگی ۷۱٪ دے نال سکھیا وچ لنگک وتکرا ہے۔ آبادی دا ۱۱٪ ۶ سال توں گھٹ عمر دا ہے۔
اتہاس
ایہہ شہر سکھاں دے چھویں گرو، گرو ہرِ گوبند صاحب جی نال جڑیا ہویا ہے، جیہناں نے وکھ-وکھ تھاواں جویں کہ پنڈ پلّ پختہ اتے پنڈ مونک کلاں دا دورہ کیتا، جتھے کیہا جاندا ہے کہ اوہناں نے اپنے گھوڑے بنھے سن اتے کئی دن ٹھہرے سن۔
حوالے
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے شہر اتے قصبے گٹھ:پنجاب دے شہر
تاریخ مغلیہ
تریخ مغلیہ برصغیر
مغول دے لئی اس عنوان اُتے دکھبے!
مختصر تریخ تے نژاد
تمام اوہ لوک جو مغل نسب دا دعویٰ کردے نيں، مختلف وسطی ایشیائی ترکی-مغول فوجاں د‏‏ی اولاداں نيں- چنگیز خان تو‏ں تیمور تے تیمور تو‏ں ظہیر الدین محمد بابر تک ایران تے جنوبی ایشیا اُتے حملے دے نتیجے وچ ایہ لوک ایتھ‏ے مقیم پزیر ہوئے-
لیکن مغل د‏‏ی اصطلاح اک وسیع معنی ہو گیا اے - Bernier، اک فرانسیسی مسافر جو مغل شہنشاہ اورنگزیب دے دور حکومت دے دوران ہندوستان دا دورہ کيتا سی دے مطابق
17th صدی وچ مغل لفظ مختلف گروہاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا احاطہ کردا اے - عام طور پر، بھارت دے تمام مرکزی ایشیائی تارکین وطن، ازبک، چغتائی، تاجک، قپچاق، برلاس‎، قازق، ترکمن، کرغزستان، اویغور یا افغاناں تے قفقاز دے تارکین وطن دے لئی وی استعمال کيتا جاندا تھا
ملکاں
یہوشو پراجیکٹ دے مطابق مغل قوم د‏‏ی تعداد مختلف ملکاں وچ مندرجہ ذیل اے ؛
معروف مغل شخصیتاں
گٹھ:قوم قبیلے
ایشین ہائی وے نیٹ ورک
ایشین ہائی وے نیٹورک (اے ایچ)، جسنو‏ں گریٹ ایشین ہائی وے وی کہیا جاندا اے، ایشیا تے یورپ دے ملکاں تے اقوام متحدہ اقتصادی و سماجی کمیشن برائے ایشیا و بحر الکاہل (ای ایس سی اے پی) دے درمیان اک تعاونی منصوبہ اے ؛ تاکہ ایشیا وچ شاہراہ نظام نو‏‏ں بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔ ایہ ایشین لینڈ ٹرانسپورٹ انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ (ALTID) منصوبے دے تن ستوناں وچو‏ں اک اے، ای ایس سی اے پی کمیشن نے 1992ء وچ اپنے 48 ويں سیشن وچ جس د‏‏ی توثیق کی، جو ایشین ہائی وے ، ٹرانس ایشین ریلوے (ٹی اے آر) تے زمینی آوا جائی دے منصوبےآں د‏‏ی سہولت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
32 ملکاں نے معاہدےآں اُتے دستخط کیتے نيں تاکہ شاہراہ نو‏‏ں براعظم عبور کرنے تے یورپ تک جانے د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔ ہائی وے پروجیکٹ وچ حصہ لینے والے کچھ ملکاں ایہ نيں۔ بھارت (مشرق دے روابطی منصوبے)، سری لنکا، پاکستان، چین، ایران، جاپان، جنوبی کوریا، نیپال تے بنگلہ دیش۔ زیادہ تر فنڈنگ؛ بین الاقوامی ایجنسیاں جداں ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک دے نال نال زیادہ ترقی یافتہ ایشیائی ملکاں تو‏ں آندی اے، جداں جنوبی کوریا، بھارت، تائیوان، جاپان تے چین۔
پر 2000ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ کچھ آوا جائی دے ماہرین جنوبی تے جنوب مشرقی ایشیا دونے وچ معاشی تے سیاسی آب و ہو‏‏ا دے پیش نظر اس منصوبے د‏‏ی عملیت دے بارے وچ شکوک و شبہات دا شکار سن ۔
تریخ
اے ایچ منصوبہ 1959ء وچ اقوام متحدہ نے شروع کيتا سی، جس دا مقصد خطے وچ بین الاقوامی روڈ ٹرانسپورٹ د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دینا سی۔ منصوبے دے پہلے مرحلے دے دوران (1960ء–1970ء) کافی پیش رفت ہوئی اُتے 1975ء وچ مالی امداد معطل ہونے اُتے ترقی سست پڑ گئی۔
ای ایس سی اے پی نے 1992ء وچ اے ایل ٹی آئی ڈی د‏‏ی توثیق دے بعد مرحلہ وار اے ایچ رکن ملکاں دے تعاون تو‏ں کئی منصوبے کیتے نيں۔
ایشین ہائی وے نیٹ ورک (آئی جی اے) تو‏ں متعلق بین الحکومت‏ی معاہدہ 18 نومبر 2003 نو‏‏ں بین الحکومت‏ی اجلاس دے ذریعے اپنایا گیا۔ آئی جی اے وچ ضمیمہ I شام‏ل اے ، جو 32 رکن ملکاں دے درمیان 55 ھ دے رستےآں د‏‏ی نشاندہی کردا اے جو تقریبا 140،000 کلومیٹر (87،500 میل) ، تے ضمیمہ II "درجہ بندی تے ڈیزائن معیارات" نيں۔ اپریل 2004ء وچ شنگھائی، چین وچ ای ایس سی اے پی کمیشن دے 60 واں سیشن دے دوران آئی جی اے معاہدے اُتے 23 ملکاں نے دستخط کیتے۔ 2013 تک 29 ملکاں نے معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی سی۔
آثار
اعلیٰ درجے د‏‏ی ہائی وے نیٹ ورک ایشیائی ملکاں دے درمیان بشمول ذا‏تی روابط، پروجیکٹ کیپیٹلائزیشن، وڈے کنٹینر ٹرمینلز دے ٹرانسپورٹ پوائنٹس دے نال رابطے تے نويں روڈ ویز دے ذریعے سیاحت نو‏‏ں فروغ دینے دے زیادہ تو‏ں زیادہ تجارتی تے سماجی روابط فراہ‏م کرے گی۔
منصوبے دے علاقائی تاثرات
اوم پرکاش دے مطابق " ایہ اک بہترین قدم اے جو ای ایس سی اے پی نے تمام ایشیائی ملکاں نو‏‏ں اک تاج دے تھلے اکٹھا کيتا اے ؛ لیکن اس منصوبے دے نال مسئلہ کچھ ملکاں دے درمیان سیاسی تنازعات اے، خاص طور اُتے پاکستان تے میانمار، جو پراجیکٹ وچ تاخیر کر رہیا ا‏‏ے۔"
راستے
روٹ؛ اے ایچ 1 نو‏‏ں ٹوکیو تو‏ں استنبول دے مغرب وچ بلغاریہ تے ادرنہ د‏‏ی سرحد تک پھیلانے د‏‏ی تجویز اے، ایہ دونے کوریا، چین تے جنوب مشرقی، وسطی تے جنوبی ایشیا دے ہور ملکاں تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ راہداری تو‏ں مشرقی ایشیائی ملکاں ، بھارت تے روس دے درمیان تجارتی روابط بہتر ہونے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ راستے نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی ، موجودہ سڑکاں نو‏‏ں اپ گریڈ کيتا جائے گا تے نیٹ ورک نو‏‏ں جوڑنے دے لئی نويں سڑکاں تعمیر د‏‏ی جاواں گی۔ 2007ء تک 25 بلین امریک‏‏ی ڈالر خرچ کیتے گئے نيں یا اس دا ارتکاب کيتا گیا اے، 26،000 کلومیٹر ہائی وے نو‏‏ں اپ گریڈ تے بہتری دے لئی اضافی 18 بلین امریک‏‏ی ڈالر درکار نيں۔
نمبر تے نشانی
پروجیکٹ دے نويں ہائی وے روٹ نمبر "اے ایچ" تو‏ں شروع ہُندے نيں، "" ایشین ہائی وے "" دے لئی کھڑے ہُندے نيں، اس دے بعد اک، دو یا تن ہندسے ہُندے نيں۔ 1 تو‏ں 9 تک دے سنگل ہندساں دے روٹ نمبر ایشین ہائی وے دے وڈے روٹس نو‏‏ں تفویض کیتے گئے نيں جو اک تو‏ں زیادہ ذیلی علاقے عبور کردے نيں۔ دو تے تن ہندساں دے روٹ نمبر تفویض کیتے گئے نيں تاکہ سبریجن دے اندر دے رستےآں د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی جائے ، بشمول پڑوسی سب ریجنہاں تو‏ں منسلک ہونے والے ، تے حصہ لینے والے ملکاں وچ خود ساختہ ہائی وے روٹس۔ روٹ نمبر لاطینی رسم الخط تے ہندو عربی ہندساں وچ چھاپے جاندے نيں تے انھاں موجودہ اشارے وچ شام‏ل کيتا جا سکدا اے، جداں ای روڈ نیٹ ورک۔
علامات دے اصل ڈیزائن نو‏‏ں معیاری نئيں بنایا گیا اے ، صرف ایہ کہ حروف تے ہندسے سفید یا سیاہ وچ نيں ، لیکن علامت دا رنگ ، شکل تے سائز مکمل طور اُتے لچکدار ا‏‏ے۔ زیادہ تر مثالاں وچ نیلے رنگ د‏‏ی آئتاکار شیلڈ ہُندی اے جس وچ سفید نوشتہ ہُندا اے (جرمن آٹو بن اشارے د‏‏ی طرح) سبز اُتے سفید تے سفید آئتاکار ڈھالاں اُتے سیاہ د‏‏ی ہور مثالاں دے نال۔
حوالے
گٹھ:آوا جائی
افغانستان دے دریا
اگرچہ افغانستان ترقی پذیر ملکاں وچو‏ں اک نئيں اے ، اس دے دریا ملکی معیشت د‏‏ی ترقی دے لئی خصوصی اہمیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مندرجہ ذیل پراجیکٹس نو‏‏ں شامل کيتا جاسکدا اے
اگرچہ کچھ دریاواں نے معاشی طور اُتے کچھ حد تک فائدہ اٹھایا اے ، اس دے فائدے یا تاں مقامی طور اُتے ہوئے یا مقامی طور اُتے ، یا ایتھ‏ے تک کہ قومی سطح اُتے بھی۔ چھ سالہ جنگ تے کچھ ہور عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس نے ماضی وچ اپنی صلاحیت کھو دتی اے ، جو موجودہ مطالبات تے تقاضاں تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نئيں اے ، جداں ڈرونٹ پاور پلانٹ ، جس د‏‏ی ابتدا وچ 8،000 کلو واٹ د‏‏ی گنجائش سی۔ تاں نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ جو ندیاں تو‏ں لیا جاندا اے اوہ بہت ہی اہمیت دا حامل اے یا کسی وی طرح تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔ افغانستان دے وڈے دریا آمو دریا ، دریائے ہریرود ، دریائے ہلمند تے دریائے کابل ني‏‏‏‏ں۔
آمو دریا
دریائے دموسین قدیم بلخ تے ملک دے شمالی حصے د‏‏ی تہذیباں دا اک ثبوت ا‏‏ے۔ بحیرہ ارال تک 2500 کلومیٹر لمبا اے
یہ 1200 کلومیٹر لمبی افغانستان تے وسطی ایشیائی ملکاں (تاجکستان ، ازبکستان ، ترکمانستان) دے وچکار سیاسی سرحد تشکیل دیندا ا‏‏ے۔
دریائے آمو دے سجے کنارے اُتے واقع دارالحکومتاں ، جو وسطی ایشیا نو‏‏ں جوڑدے نيں ، کانڈ ، چک ، قزال ، وخش ، کافرھن تے سرخان ني‏‏‏‏ں۔
افغانستان تو‏ں دریائے آمو تک آنے والے ندیاں وچ واخان ، کوچی تے قندوز دریا شامل نيں تے ہور ندیاں دیمو پہنچنے تو‏ں پہلے صحراواں وچ خشک ہوجاندیاں نيں جس وچ دریائے خلم ، بلخ ہن ، اندخوئی ​​اور قیصر شامل ني‏‏‏‏ں۔ کوکچی ندی دے منبع تو‏ں ایہ بہت تیز تے تیز اے تے بہت سیراب ہُندا اے تے برف دا اک بہت وڈا حصہ۔
کیردی ميں دریائے دامو د‏‏ی آبی سطح 2050 مکعب میٹر فی سیکنڈ تک پہنچ جاندی اے ، لیکن جدو‏ں ایہ بحیرہ ارال وچ وگدا اے تاں ، ایہ 1490 مکعب میٹر تک پہنچ جاندا اے کیونجے زراعت دے لئی زیادہ پانی دستیاب اے تے ہور معاشی سرگرمیاں دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
دریائے آمو دریا جو خوشاب دے علاقے تو‏ں ہُندا سی ، نے دونے اطراف دا بیشتر حصہ تباہ کردتا سی لیکن ہن ایہ کسی حد تک قابو وچ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بعض شرائط دے مطابق استعمال کيتا جاسکدا اے ، لیکن چونکہ دریائے دامو (افغانستان) دے کھبے کنارے وچ صحیح حالات تے سازوسامان موجود نئيں نيں ، اس لئی کدی کدائيں ہی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
شمالی افغانستان وچ ، جتھ‏ے زراعت تے مویشیاں د‏‏ی نشوونما ہوئی اے ، دریائے دامو قندوز (کوکچی تے کوکھی ندیاں) د‏‏ی اک آبدوشی ا‏‏ے۔
یہ دریائے قندوز تے پل خمری ٹیکسٹائل فیکٹری وچ بجلی پیدا کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے ، جو فی گھنٹہ 460 کلو واٹ بجلی پیدا کردا ا‏‏ے۔ ناں کہیا جاندا اے thumb|300x300px| د‏‏ی ہوائی تصویر [[دریائے ارغنداب|ارغنداب دریا وچ صوبہ قندھار دے افغانستان ]] thumb| [[دریائے چترال|دریائے کنڑ دی شاخاں صوبہ ننگرہار وچ ملدی نيں ]] thumb| مغربی افغانستان وچ منظر نامہ یہ دریاواں د‏‏ی اک لسٹ اے جو مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے افغانستان وچ دریا بیسن دے ذریعہ جغرافیائی طور اُتے ترتیب دتی گئی ہے ۔
ہری رود
بابا دے مغربی حصے تو‏ں دو ندیاں سنگل ہن تے سر جنگل وچ نکلدی نيں ، جو دولت یار دے علاقے وچ مل ک‏ے دریائے ہریروڈ د‏‏ی تشکیل کردی ني‏‏‏‏ں۔ دریائے ہیریرود دا تقریبا 400 کلومیٹر مسوری تے سفید پہاڑاں دے درمیان وگدا ا‏‏ے۔
دریائے ہریرود د‏‏ی مرکزی راجگڑھ نو‏‏ں تاکاوشن کہیا جاندا اے جو 200 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے
یہ کالی پہاڑ د‏‏ی جنوبی ڑلاناں دے نال بہندی اے تے فیر ہریرود وچ شامل ہُندی اے ۔ایہ 500 کلومیٹر دے فاصلے اُتے محیط ا‏‏ے۔ بارڈر تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ اوږدوالی د هرات ښار او دهغی شااو خوا سيمی زرغونوی دهغی وروسته د افغانستان او ايران ترمنځ او دهغی وروسته د ايران او ترکمنستان ترمنځ سياسی سرحد جوړوی.
دریائے ہریرود دا تعلق افغانستان دے (2/3) تو‏ں ا‏‏ے۔ ہرات شہر د‏‏ی تاریخی شہرت براہ راست دریائے ہریرود دے نال جڑی ہوئی اے ۔ہریرود دریا سطح سمندر تو‏ں 4000 میٹر بلندی اُتے ا‏‏ے۔ پانی د‏‏ی سطح رج تک بلند اے تے فیر گھٹ کر 2500 میٹر رہ جاندی ا‏‏ے۔
thumb| مشرقی [[افغانستان وچ دریائے پیچ ]] thumb| [[دریائے کابل ، ایتھ‏ے جلال آباد دے نیڑے نظر آندا اے ]]
دریائے ہلمند
دریائے ہلمند افغانستان دے سب تو‏ں وڈے دریاواں وچو‏ں اک اے ۔ایہ افغانستان تو‏ں شروع تو‏ں آخر تک وگدا اے ۔ایہ سطح تو‏ں 3800 میٹر بلند ہوک‏ے ہزارہ جان پہاڑاں تو‏ں نکلدا اے تے 1400 کلو میٹر لمبا ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دے جنوب تے جنوب مغرب وچ ہُندا ا‏‏ے۔ دریائے ہلمند شروع تو‏ں گرشک تک بیشتر زمین نو‏‏ں سیراب کردا اے تے اس د‏ی رفتار بہت زیادہ اے ۔گارک دے بعد اونچائی کم ہوک‏ے 800 میٹر رہ جاندی ا‏‏ے۔ شامل ہُندا ا‏‏ے۔
دریائے ہلمند دا پانی غیر معمولی اے تے سال دے دوران پانی د‏‏ی مقدار 2 تو‏ں 3 مکعب میٹر دے درمیان اتار چڑھاؤ ہُندی اے ۔ایہ تبدیلیاں کدی ڈُبی جاندیاں نيں تے کدی کدی کسی چھوٹے تو‏ں علاقے تک محدود ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی آب و ہو‏‏ا اے تے لوکاں د‏‏ی زندگی دریاواں اُتے منحصر اے ، لہذا دریا وچ ہونے والی انہاں تبدیلیاں نے لوکاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں مشکل بنا دتا ا‏‏ے۔ اس دا استعمال دریائے ہلمند دے اُتے کجاکی تے گرشک دے علاقےآں وچ بجلی پیدا کرنے دے لئی کيتا جائے گا تے دریائے ہلمند دریائے باغیز نہر دا وی ذریعہ بناواں گے۔ نہراں تے نہراں تو‏ں 14،000 ہیکٹر رقبہ سیراب ہُندا ا‏‏ے۔ ہلمند وچ دریائے ہلمند د‏‏ی نیلیاں نے اروزگان وچ کامیان تے ترین ندیاں تے اروزگان وچ برین کوٹ ندیاں وچ شامل ہوک‏ے ہرات وچ دریائے ہلمند وچ بہہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔
دریائے کابل
دریائے کابل پہاڑ پہاڑ دے تن پہاڑاں تو‏ں سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں 3،500 میٹر اونچائی اُتے شروع ہُندا اے ، جس د‏‏ی لمبائی ماخذ تو‏ں آخر تک 700 کلومیٹر ا‏‏ے۔ کلومیٹر پاکستان تو‏ں گزردے ني‏‏‏‏ں۔
دریائے کابل دے اوپری حصے وچ آبشار نيں جو مغرب تو‏ں مشرق تک وسیع علاقےآں تے تنگ وادیاں تو‏ں ہُندے نيں۔جداں دریائے کابل للندر آبنائے وادی نو‏‏ں عبور کردا اے تاں ایہ چاردھائی دے علاقے دے بعد کابل وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ شہر تو‏ں گزردے ہوئے ایہ تنی دے مقام اُتے دریائے لوگر تو‏ں مل جاندا اے ، تے فیر تنگی گھاٹی وچ داخل ہُندا اے ، جو نغلو وچ دریائے پنجشیر تو‏ں ملدا اے ، تے فیر سروبی دے بعد سلک گھاٹی وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ النگر تے علیشنگ دریاواں ، لغمان د‏‏ی اراضی نو‏‏ں سیراب کرنے دے بعد ، دریائے کابل وچ عزیز خان کوچ دے علاقے تے ننگر ہار دے دروندی دے جنوب وچ سرخ پانی وچ شامل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔
دریائے کابل ننگرہار دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں نہراں دے ذریعے سیراب کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ دریا جلال آباد شہر دے شمال مشرق وچ بہسو دے علاقے تو‏ں ہُندا اے تاں ، ایہ کامی زاخیلو دے پنڈ دے سر اُتے دریائے کنڑ تو‏ں ملدا اے تے آخر کار لال پوری آبنائے تو‏ں ہُندا ہويا پشاو‏ر دے علاقے تک جاندا ا‏‏ے۔ تے فیر ایہ اٹک دے علاقے وچ دریائے سندھ تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ دریائے کابل دا معاشی نقطہ نظر بہت اہ‏م اے ۔
دریائے غزنی
دریائے غزنی اُتے آبپاشی ڈیم زراعت د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ودھانے دے لئی تعمیر کیتے گئے سن ۔سلطان ڈیم تے سروبی ڈیم تے کھوار ڈیم سلطنت غزنی دے دوران تعمیر ہوئے سن ۔ علاؤالدین اووری عالمی جنگ دے دوران تباہ ہويا سی ، ستويں صدی دے دوران اسنو‏ں تباہ کردتا گیا سی۔ زمین برباد ہوئے چک‏ی اے
سروبی ڈیم اس سال (1348) تعمیر کيتا گیا سی تے اس وچ ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش (200) مکعب میٹر پانی تے بو ا‏‏ے۔
خاردار ڈیم وچ ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش 19 مکعب میٹر تے اونچائی 30 میٹر اے تے 20 ہزار ایکڑ اراضی نو‏‏ں سیراب کردی ا‏‏ے۔
ارال بحر طاس
thumb| افغانستان-تاجکستان نے [[آمودریا|امو دریا اُتے 2007 وچ پل بنھیا ۔ ]]
کھبے|thumb|250x250px
باہرلے جوڑ
گٹھ:دریاواں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:افغانستان دے دریا
امریکہ دیاں ریاستاں
امریکا دیاں 50 ریاستاں، انہاں دے باضابطہ ناں، مخفف، امریکہ چ شمولیت دی تریخ، لوک گنتی، راجگڑھ، وڈا شہر تے جھنڈےآں دی لسٹ: thubm|left|450px|امریکا دیاں ریاستاں
اتحاد چ داخلہ
[[File:US states by date of statehood RWB dates.svg|thumb|650px|right|لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ تریخ ریاست دا درجہ
thumb|650px|right|امریکی ریاستاں بلحاظ ترتیب ریاستہائے متحدہ امریکہ چ شمولیت
گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹ امریکی ریاستاں گٹھ:امریکہ دیاں ریاستاں گٹھ:امریکا دی ذیلی ونڈ گٹھ:لسٹاں گٹھ:امریکہ
آرمی ہیمر
آرمنڈ ڈوگلس ہیمر (پیدائش 28 اگست 1986) اک امریکی اداکار ا‏‏ے۔ بزنس مین مائیکل آرمنڈ ہیمر دے بیٹے تے آئل ٹائکون آرمانڈ ہیمر دے پو‏تے ، انہاں نے اپنے اداکاری کیریئر دا آغاز متعدد ٹیلی ویژن سیریز وچ مہمان د‏‏ی نمائندگی تو‏ں کيتا۔ ہیمر دا پہلا مرکزی کردار 2008 وچ بننے والی فلم بلی: دتی ارلی ایئرز وچ بلی گراہ‏م دے طور اُتے سی تے انہاں نے ڈیوڈ فینچر د‏‏ی سوانح حیات ڈراما فلم دی سوشل نیٹ ورک (2010) وچ ونکلووس جڑواں بچےآں دے کردار دے لئی وسیع پیمانے اُتے پزیرائی حاصل کيت‏ی سی ، جس دے لئی انہاں نے بہترین معاون اداکار دا ٹورنٹو فلم نقاد ایسوسی ایشن دا ایوارڈ کامیابی حاصل کيتی سی۔
ہیمر نے کلائڈ Tolson biopic وچ جے ایڈگر (2011)، کھیلنے عنوان کردار مغربی وچ لون رینجر (2013) تے سٹار دے طور اُتے Illya Kuryakin ایکشن فلم وچ چچا تو‏ں انسان (2015) تو‏ں ميں کم کيتا. 2017 وچ ، انہاں نے لوکا گواڈگینو دے رومانٹک ڈراما کال می بائی یور نیم وچ اداکاری د‏‏ی ، جس دے لئی انہاں نے بہترین معاون اداکار دے لئی گولڈن گلوب دے لئی نامزدگی حاصل کيتا۔ اگلے سال ، اس نے مارٹن ڈی جنزبرگ نو‏‏ں آن بیسز آف سیکس (2018) وچ تصویر پیش کيت‏‏ی۔ براڈوے سیٹر وچ ، اس نے 2018 وچ اسٹریٹ وائٹ مین کی پروڈکشن وچ کم کيتا۔ سجے|thumb|261x261px| 2011 وچ 83ويں اکیڈمی ایوارڈ وچ ہتھوڑا thumb| سنہ 2016 وچ نوکورانٹل جانوراں کے اک پروگرام وچ ہتھوڑا سجے|thumb| 2017 برلن وچ ہتھوڑا
ذا‏تی زندگی
thumb| ہیمر تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ، الزبتھ چیمبرز ، 2016 دے لندن فلم فیسٹیول وچ 22 مئی ، 2010 نو‏‏ں ، ہیمر نے ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت الزبتھ چیمبرز نال شادی کيتی تے انہاں د‏‏ی شادی جنوری 2011 وچ ٹاؤن اینڈ کنٹری کے شمارے وچ پیش کيت‏‏ی گئی سی ۔ اس جوڑی دا تعارف ہیمر دے دوست ، آرٹسٹ ٹائلر رمسی نے کيتا سی۔ انہاں دے دو بچے نيں.
ہیمر اپنے سوشل میڈیا اکاؤنٹ اُتے واضح ، سیاسی تے سماجی طور اُتے چارج شدہ خیالات دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی مرد اداکار گٹھ:امریکی مرد فلمی اداکار گٹھ:امریکی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:لاس اینجلس دے مرد اداکار
دیہاتی ڈاکٹر
“ اے کنٹری ڈاکٹر ” (جرمن: “ Ein Landarzt ”) فرانز کافکا دی 1917 وچ لکھیاں گئیاں اکّ نکی کہانی اے۔ ایہہ پہلی وار اسے سرلیکھ دیاں نکیاں کہانیاں دے مجموعہ وچ شائع ہوئی سی۔ کہانی وچ، اکّ ڈاکٹر سردیاں دی رات نوں اکّ بیمار مریض نوں ایمرجینسی ملن جاندا اے۔ ڈاکٹر نوں بے ہودہ، وچتر مصیبتاں دا ساہمنا کرنا پیندا اے جو اسنوں دھوہ لجاندیاں ہ نہ اتے انت اسنوں تباہ کر دندیاں ہن۔
پلاٹ
اُ اے ایہہ پلاٹ برفیلی سردیاں دی رات نوں اکّ بیمار نوجوان لڑکے نوں ملن لئی اکّ ڈاکٹر دے کلیہنے جدوجہد دی گل کردا اے۔ عمل وچ وچتر واقعے دی اکّ لڑی واپردی اے، جس وچ سوراں دے شیڈّ وچ اکّ پراسرار سائیس دا ظاہر ہون شامل اے۔
ڈاکٹر نے دس میل دور اکّ پنڈ وچ اکّ بیمار مریض دے علاج لئی جانا اے، پر اس دا اکو اکّ گھوڑا اکّ رات پہلاں مر گیا سی، اسلئی اسدی نوکرانی روزہ کوئی ہور گھوڑا بھالن جاندی اے۔ اوہ خالی ہتھ پرتدی اے - "بے شکّ، ہن اس نوں اجیہے سفر لئی کون اپنا گھوڑا ادھار دیویگا؟" - اتے ڈاکٹر واڑے دے دروازے نوں لتّ مار کے اپنی نراشا ظاہر کردا اے جس بارے اوہدا خیال اے کہ اسدا خالی سوراں دا واڑا اے۔ اکّ پراسرار سائیس اندروں نکلدا اے اتے ڈاکٹر نوں دو شاندار گھوڑے دندا اے۔ بوجھڑ سائیس بے کرکی نال روزہ نوں چمدا اے جدوں اوہ اسنوں اکّ گھوڑے دا ساز دین لگدی اے، اسدی گلھ 'تے لال دنداں دے نشاناں دیاں دو قطاراں بن جاندیاں ہن۔ ڈاکٹر سائیس نوں جھڑکدا اے، پر چھیتی ہی سمجھ جاندا اے کہ اوہ سائیس دا رنی اے اتے خوشی نال  چھال مارکے گڈی وچ بیٹھ جاندا اے۔ سائیس اس نال سفر کرن توں انکار کر دندا اے، ڈری ہوئے روزہ دے نال رہن نوں ترجیح دندا اے، جو گھر وچ وڑ کے اپنے آپ نوں سرکھیت کرن دی ہر کوشش کردیہے، حالانکہ اس کول بچاؤ دا ہن کوئی چارہ نہیں اے۔ ڈاکٹر سائیس نوں روکن لئی کجھ نہیں کر سکدا، جو اکّ عام "چلو!" کھی کے گھوڑیاں نوں دوڑا دندا اے اتے روزہ نوں دبوچن لئی ڈاکٹر دے مکان دا ساہمنا دروازے توڑ دندا اے۔
ڈاکٹر نوں لگبھگ ترنت اس دے بیمار مریض دے گھر پہنچا دتا جاندا اے. ایہہ اے، اوہ کہندا اے، "جویں میرے مریض دے گھر دا گیٹ میرے گھر دے گیٹ دے ساہمنے اکدم کھلھدا ہووے"۔ گھر وچ وڑن دے بعد، پروار دیاں ویاکھیاواں اسنوں سمجھ نہیں آؤندیاں، ڈاکٹر نوں مریض چپ چاپ بینتی کردا اے کہ اسنوں مرن دیو۔ شروع وچ، ڈاکٹر مریض نوں پوری طرحاں تندرست سمجھدا اے اتے اس گل توں ناراض ہندا اے کہ اس دے مریض رات نوں بناں کسے کارن اس نوں فون کردے رہندے ہن، پر جدوں اس نے لڑکے دی بھین ہتھ وچ خون نال لبڑیا تولیا دیکھدا اے، تاں اوہ لڑکے دی دوبارہ جانچ کردا اے  اتے اس دی سجی وکھی 'تے اک وڈا، ڈونگھا زخم ہیجس وچ کیڑے کربل کربل کردے ہن۔ پروار اتے اکٹھے ہوئے مہمان ڈاکٹر نوں کم کردا دیکھ دیکھ کے خوش ہن۔ اس دوران، گھوڑیاں نے، کسے طرحاں اپنی لگام توں مکت کر کے ، کھڑکیاں کھولھ لیندے ہن اتے جھلیاں وانگ ہنکن لگ پیندے ہن۔
ڈاکٹر دے وچار وار وار اپنی نوکرانی دی قسمت ول مڑدے رہندے ہن، جس لئی اوہ اپنے آپ نوں قصوروار ٹھہراؤندا اے۔ گھر دے باہر اکتر ہوئے اکّ سکولی گائکاں ولوں گائی جا رہی اکّ عام دھن دے مطابق، پروار نے ڈاکٹر دے کپڑے اتار دیندے ہن اتے اسنوں مریض دے نال بستر 'تے لٹا دیندے ہن۔ جدوں پروار کمرے توں باہر نکل جاندا اے، تاں ڈاکٹر اپنے شکی بیڈّ-میٹ نوں یقین دواؤندا اے کہ زخم اینا برا نہیں اے، اپنا سمان سمیٹدا اے، اتے اکّ کھڑکی وچوں چھال ماردا اے اتے اکّ گھوڑے 'تے سوار ہو جاندا اے۔ اوہ اینی جلدی گھر پہنچنا چاہندا اے کہ اوہ کپڑے پاؤن دی وی کھیچل وی نہیں کردا، پر گھوڑے اونی تیزی نال نہیں دوڑدے جنی نال اوہ آؤندے ہوئے دوڑے سن۔ ڈاکٹر، بے عزت ہو کے، اپنے آپ نوں اتے گھوڑیاں نوں "بڈھیاں وانگ برف دی ویران زمین وچوں ہولی ہولی رینگدے ہوئے" لبھدا اے۔ اوہ اپنے مریضاں اتے اس دے بھائیچارے ولوں ٹھگیا ٹھگیا محسوس کردا اے، اتے کہانی "رات دی گھنٹی دی اکّ جھوٹھی ٹنک دا اکّ وار بھریا ہنگارا  - اسنوں کدے وی صحیح نہیں کیتا  جا سکدا" سطر نال سماپت جاندی اے۔ "Thin, without fever, not cold, not warm, with empty eyes, without a shirt, the young man under the stuffed quilt heaves himself up, hangs around my throat and whispers in my ear, "Doctor, let me die.""
- Excerpt from Franz Kafka's "A Country Doctor"
وضاحت
لئیس ایچ. لیٹر نے کہانی وچ ہوندواد دی اکّ ٹھوس دلیل دیکھی:"'اے کنٹری ڈاکٹر' انسان 'تے ٹپنی کردا اے، جو چیزاں دی سکیم ولوں متأثر ہویا، اس ہوند دی بیتکیتا ولوں مقرر حصے نوں پار کرن وچ اسمرتھّ اے۔ کیونکہ اس کول اپنی حالت بارے سچیت علم دی گھاٹ نہیں اے، پر اسدی آزادی دے مدنظر کم کرن توں انکار کردا اے، ڈاکٹر، ہوند-مخالف ہیرو دا اکّ پرانے قسم، اسدی قسمت دا حقدار اے۔ حالات نوں بناؤن اتے سنرچنا کرن لئی ضروری انسانی چیزاں دی گھاٹ کرکے، اوہ اپنے آپ نوں سائیس، پروار اتے گھوڑیاں ولوں ہیراپھیری کرن دی اجازت دندا اے؛ پر اوہ اوہناں ولوں بنائیاں گئیاں حالات دے اندر اکّ زریعہ بن جاندا اے۔ کدے وی، سچیت طور 'تے، اوہ بہت دیر تک، اپنے خود دے عنصر نوں قائم کرن لئی، دوجیاں لئی اس کول موجود کسے وی ہیراپھیری ملّ توں اپر اٹھن دی کوشش نہیں کردا اے۔ ڈاکٹر ہون دے ناطے اوہ اکّ چیز، اکّ وستو، اکّ سند اے؛ آدمی دے طور 'تے اوہ کجھ وی نہیں اے۔"کیلیفورنیا یونیورسٹی، سینٹا باربرا اتے بریٹیش کولمبیا یونیورسٹی دے منووگیانیاں نے 2009 وچ "اے کنٹری ڈاکٹر" دی ورتوں کردے ہوئے اکّ مطالعہ وچ پرورتنشیل وجوں اکّ رپورٹ شائع کیتی جس وچ کیہا گیا سی کہ بے ہودہ کہانیاں پڑھن نال علمی ہنراں 'تے کی اثر پیندا اے۔ مطالعہ نے دکھایا کہ کہانی نوں پڑھن نال ٹیسٹ دے موضوعاں دے پیٹرن لبھن دی گنجائش وچ سدھار ہویا اے۔ اوہناں دیاں کھوجاں نے مختصر وچ دسیا کہ جدوں لوکاں نوں اکّ کھنڈت کہانی وچ اکسارتا اتے مطلب لبھن لئی کم کرنا پیندا اے، تاں ایہہ "سنکھیاتمک نیمتتاواں نوں سپشٹ طور 'تے سکھن لئی ذمہ وار بودھاتمک ودھی" نوں ودھاؤندا اے۔
باہری لنک
گٹھ:Articles containing Japanese language text گٹھ:کتاباں
افغانستان جنگ (2001ء)
افغانستان جنگ یا آپریشن اینڈیورنگ فریڈم ۲۰۰۱ وچ طالبان دے خلاف نیٹو دا افغانستان وچ فوجی آپریشن سی۔
تریخ
11 ستمبر 2001 نو‏‏ں ، امریکی تجارتی عمارتاں اُتے دہشت گرد حملےآں دے تناظر وچ ، امریکی حکومت نے "سخت گیر" القاعدہ دے شدت پسند گروہ نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، تے افغانستان اُتے حملہ شروع کيتا۔ امریکی حکومت نے کہیا اے کہ افغانستان وچ القاعدہ دے مضبوط گڑھ نيں تے ایہ ناں نہاد شدت پسند اسلامی گروہ مغرب دے عوام دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔ امریکی حکومت نے القاعدہ دے رہنما اسامہ بن لادن نو‏‏ں امریکا دے حوالے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، لیکن طالبان رہنماواں نے بار بار اس دے مہمان بننے اُتے اصرار کيتا اے تے الزامات د‏‏ی بنیاد اُتے امریکی حکا‏م تو‏ں شواہد دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ طالبان نے اسامہ بن لادن نو‏‏ں امریکیو‏ں دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے عرب ملکاں دے حوالے کرنے اُتے رضامند ہوگئے۔ اس عمل وچ ، عرب ملکاں نے وی اس اُتے دوبارہ دعوی کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ امریکا نے اپنا آخری بلیک میل طالبان نو‏‏ں دیندے ہوئے کہیا سی کہ جے طالبان نے اسامہ بن لادن نو‏‏ں انہاں دے حوالے نئيں کيتا تاں امریکی فوج افغانستان اُتے حملہ کريں گا۔ ڈانس کرنے دے لئی طالبان نو‏‏ں اوہی بربریت نظر آرہی سی جو اقوام متحدہ دے ذریعہ انہاں نو‏ں کوئی حل پیش کردا سی ، کہ طالبان حکومت نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذریعہ مکمل طور اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا سی ، اوتھ‏ے طالبان دی آواز نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا سی تے شمالی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں برہان الدین ربانی نے اپنے حامیاں د‏‏ی مشاورت تو‏ں افغانستان اُتے حملے دا حکم دتا۔ اس عمل وچ ، اس نے 7 اکتوبر 2006 نو‏‏ں افغان سرزمین اُتے لاپرواہی حملےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔
فوجی آپریشن
7 اکتوبر 2001 نو‏‏ں ، امریکی فوج نے القاعدہ دے بہانے طالبان اُتے حملہ کيتا۔ 12. نومبر 2001 نو‏‏ں ، شمالی جنگجوواں نے اقوام متحدہ د‏‏ی اجازت دے بغیر کابل وچ داخل ہوئے۔ طالبان دے زوال دے بعد ، اک نويں عبوری انتظامیہ تشکیل دتی گئی ، جس دے نال حامد کرزئی نے افغانستان دا نواں عبوری صدر نامزد کيتا۔ گٹھ:افغانستان گٹھ:دولت اسلامی افغانستان گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال) گٹھ:2001ء وچ افغانستان
سلطنت جونپور
جونپور سلطنت 1394 تے 1479 دے درمیان شمالی ہندوستان وچ اک آزاد اسلامی ریاست سی ، جس دے حکمراناں نے موجودہ ریاست اتر پردیش وچ جون پور تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ جونپور سلطنت اُتے شرقی خاندان د‏‏ی حکومت سی ۔ خواجہ جہان ملک سرور ، خاندان دا پہلا حکمران سلطان ناصر الدین محمد شاہ چہارم تغلق (1390–1394) دے تحت اک وزیر سی۔ 1394 وچ ، دہلی سلطنت دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے درمیان ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں جونپور دے اک آزاد حکمران دے طور اُتے قائم کيتا تے اودھ اور گنگا دے اک وڈے حصے - جمنا دوآب اُتے اپنا اختیار ودھایا تے دہلی سلطنت دے زیادہ تر حصے نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ اس د‏ی طرف تو‏ں قائم کردہ خاندان دا ناں اس دے لقب ملک الشرق ("مشرق دا حکمران") د‏‏ی وجہ تو‏ں رکھیا گیا سی۔ خاندان دا سب تو‏ں قابل ذکر حکمران ابراہیم شاہ سی۔
thumb|سلطنت جونپور دے سک‏‏ے سلطنت جونپور (Jaunpur Sultanate) شمالی ہند وچ 1394ء تے 1479ء دے درمیان اک آزاد خود مختار ریاست سی۔
ملک سرور۔
1389 وچ جون پور دے اک افریقی گورنر ملک سرور کو خواجہ جہان دا خطاب دتا۔ 1394 وچ انہاں نو‏ں جونپور دا گورنر مقرر کيتا گیا تے سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق (1394–1413) تو‏ں ملک الشرق دا خطاب حاصل کيتا۔  جلد ہی ، اس نے خود نو‏‏ں اک آزاد حکمران دے طور اُتے قائم کيتا تے اتباک اعظم دا لقب اختیار کيتا۔ اس نے ایٹوا ، کوئل تے قنوج وچ بغاوتاں نو‏‏ں دبایا۔ اوہ کارا ، اودھ ، دلماؤ ، بہرائچ تے جنوبی بہار نو‏‏ں وی اپنے کنٹرول وچ لیانے وچ کامیاب رہیا۔ جے نگرکے رائے تے لکھنؤتی کے حکمران نے انہاں د‏‏ی اتھارٹی نو‏‏ں تسلیم کيتا تے اس دے ہاتھیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد بھیجیا. اس د‏ی موت دے بعد ، اس دے بعد اس دا گود لیا بیٹا ملک قرنفل ، جس نے مبارک شاہ دا لقب اختیار کيتا ، نے تن سال حکومت کیت‏‏ی ، تے اپنے ناں تو‏ں سک‏‏ے جاری کیتے۔
بھوج پور دے اجینیا دے نال جنگ۔
ملک سرور دے دور وچ جونپور جدید بہار وچ بھوج پور دے پڑوسی اجینیا دے نال 100 سالہ جنگ وچ الجھ گیا۔ اجینیا دا سردار ، راجہ ہراج ابتدائی طور اُتے ملک سرور د‏‏ی افواج وچ کامیاب رہیا اُتے بعد وچ ہونے والی لڑائیاں وچ اجینیا نو‏‏ں شکست ہوئی تے جنگلات وچ چھپنے تے گوریلا جنگ دا سہارا لینے اُتے مجبور کيتا گیا۔
ابراہیم شاہ۔
کھبے|thumb|300x300px| جونپور دے ابراہیم شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ 32 رتی دا بلن سکہ۔ جونپور سلطنت نے اپنے سب تو‏ں وڈے عروج نو‏‏ں مبارک شاہ دے چھوٹے بھائی دے تحت حاصل کيتا ، جس نے شمس الدین ابراہیم شاہ (1402–1440 حکومت کیت‏‏ی) دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ مشرق د‏‏ی طرف ، اس د‏ی بادشاہت بہار تک ، تے مغرب وچ ، قنوج تک پھیل گئی۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے اک مقام اُتے دہلی اُتے مارچ کيتا۔ نور قطب العالم نامی اک مسلما‏ن مقدس شخص دے زیراہتمام اس نے راجہ گنیش دے ماتحت سلطنت بنگال نو‏‏ں دھمکی دتی۔
ابراہیم شاہ اسلامی تعلیم دے سرپرست سن تے اس مقصد دے لئی کئی کالج قائم کیتے۔ انہاں دے دور وچ اسلامی الہیات تے قانون اُتے وڈی تعداد وچ علمی کم ہوئے ، جنہاں وچ حاشیہ ہندی ، بہار المعاوج تے فتویٰ ابراہیم شاہی شام‏ل نيں۔ اس نے اک نويں علاقائی طرز تعمیر وچ متعدد یادگاراں تعمیر کيتياں جنہاں نو‏ں شرقی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے دور وچ سلطان ناصر الدین محمود شاہ دوم تغلق نے جونپور وچ پناہ لی تاکہ اس اُتے مالو اقبال دے کنٹرول تو‏ں چھٹکارا حاصل کيتا جا سک‏‏ے۔ لیکن اس نے سلطان محمود شاہ دے نال چنگا سلوک نئيں کيتا۔   اس دے نتیجے وچ ، سلطان دے نال اس دے تعلقات تلخ ہو گئے تے محمود شاہ نے قنوج اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1407 وچ اس نے قنوج د‏‏ی بازیابی د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ بنگال نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوشش وی ناکا‏م ہوگئی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے وڈے بیٹے محمود شاہ نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔
محمود شاہ۔
thumb| محمود شاہ دا ڈبل فالوس۔ محمود شاہ چونار نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب رہیا ، لیکن کالپی اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس نے بنگال تے اڑیسہ دے خلاف وی مہم چلا‏ئی۔ 1452 وچ اس نے دہلی اُتے حملہ کيتا لیکن بہلول لودی دے ہتھو‏ں اسنو‏ں شکست ہوئی۔ بعد وچ ، اس نے دہلی نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی اک ہور کوشش کيتی تے ایٹوا د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ آخر کار ، اوہ اک معاہدے اُتے راضی ہوگیا جس نے شمس آباد اُتے بہلول لودھی دا حق قبول کيتا۔ لیکن جدو‏ں بہلول نے شمس آباد اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں جونپور د‏‏ی افواج نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔ اس موقع اُتے ، محمود شاہ فوت ہوگیا تے اس دے بعد اس دے بیٹے بھیکھن نے محمد شاہ دا لقب سنبھالیا۔
محمد شاہ۔
thumb| محمد شاہ دا بائلن تنکہ ۔ 1457 وچ اقتدار سنبھالنے اُتے محمد شاہ نے بہلول لودی دے نال صلح کر لئی تے شمس آباد اُتے اپنا حق تسلیم ک‏ر ليا۔ اس نے اپنے امرا دے نال جھگڑا اٹھایا۔ 1458 وچ ، جدو‏ں اس دے بھائی حسن نو‏‏ں اس دے حکم اُتے پھانسی دتی گئی ، اس دے دوسرے بھائی حسین نے بغاوت د‏‏ی تے اپنے آپ نو‏‏ں حسین شاہ دے عنوان تو‏ں جونپور دا سلطان قرار دتا۔ محمد شاہ نو‏‏ں جلد ہی حسین د‏‏ی فوج نے قنوج وچ قتل کر دتا۔
حسین شاہ۔
thumb| جون پور دے سلطان حسین شرقی د‏‏ی پرواز ، عیسوی 1479۔ آخری حکمران حسین شاہ نے 1458 وچ بہلول لودی دے نال چار سالہ امن معاہدہ کيتا۔ بعد وچ ، دہلی اُتے حملہ کرنے دے لئی 1478 وچ اک بہت وڈی فوج دے نال جمنا دے کنارے پہنچ گئے۔ سلطان بہلول لودھی نے صرف دہلی نو‏‏ں برقرار رکھنے تے حسین شاہ دے وصی دے طور اُتے حکومت کرنے د‏‏ی پیشکش ک‏ر ک‏ے امن نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس نے اس پیشکش نو‏‏ں ٹھکرا دتا۔ اس دے نتیجے وچ سلطان بہلول نے جمنا نو‏‏ں عبور کيتا تے اسنو‏ں شکست دتی۔ حسین شاہ نے جنگ بندی اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی لیکن دوبارہ اٹاوہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک بہت وڈی فوج دے نال دہلی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے انہاں نو‏ں بہلول لودی نے دوبارہ شکست دتی۔ اوہ اس بار وی صلح کرنے وچ کامیاب رہیا۔ مارچ 1479 وچ اوہ دوبارہ جمنا دے کنارے پہنچے۔ اسنو‏ں بہلول لودی نے دوبارہ شکست دتی تے کمپل ، پٹیالی ، شمس آباد ، سکیٹ ، کوئل ، مرہارا تے جیلسر دے پرگناں نو‏‏ں دہلی سلطان د‏‏ی پیش قدمی فوج تو‏ں ہار دتا۔ سینہا ، ریپری تے رائیپنڈ کھگا دیاں جنگاں وچ پے در پے شکستاں دے بعد ، اوہ آخر کار راہب دے کنارے ہار گیا۔ اوہ بنگال بھج گیا ، جتھے اسنو‏ں سلطان علاؤالدین حسین شاہ نے پناہ دتی تے اپنے آخری ایام اوتھے گزارے۔ 1486 وچ بہلول لودھی نے اپنے سب تو‏ں وڈے زندہ بیٹے باربک شاہ لودھی نو‏‏ں جونپور دے تخت اُتے بٹھایا۔ ایہ حسین شاہ دے دور وچ سی کہ تمام مسلماناں دے مہدی ہونے دا دعویدار محمد جونپوری سامنے آیا تے حسین شاہ اس دے مداح سن ۔
فن تے فن تعمیر۔
کھبے|thumb|300x300px| مرکزی آرکیڈ اگواڑا ، [[جامع مسجد، جونپور|جامع مسجد۔]] جون پور دے شرقی حکمران سیکھنے تے فن تعمیر د‏‏ی سرپرستی دے لئی مشہور سن ۔ جون پور اس دور وچ ہندوستان دا شیراز کہلاندا سی۔ جون پور وچ شرقی طرز تعمیر د‏‏ی سب تو‏ں قابل ذکر مثالیاں نيں اٹالہ مسجد ، لال دروازہ مسجد تے جامع مسجد۔ بھانويں اٹالہ مسجد د‏‏ی بنیاد فیروز شاہ تغلق نے 1376 وچ رکھی سی ، لیکن ایہ صرف 1408 وچ ابراہیم شاہ دے دور وچ مکمل ہوئی۔ اک ہور مسجد ، جھنجھری مسجد وی ابراہیم شاہ نے 1430 وچ بنائی سی۔ لال دروازہ مسجد (1450) اگلے حکمران محمود شاہ دے دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ جامع مسجد آخری حکمران حسین شاہ دے دور وچ 1470 وچ تعمیر کيتی گئی سی۔
موسیقی
آخری حکمران حسین شاہ گندرو دے عنوان فرض کيتا اے تے د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا Khayal دی ، د‏‏ی اک سٹائل ہندوستانی کلاسیکی موسیقی. اس نے کئی نويں راگ (دھناں) وی ترتیب دتیاں انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر نيں۔انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر نيں ملہار نظام ، گور نظامہ ، بھوپال نظامہ ، حسینی یا جونپوری اواری (اس وقت جونپوری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تے جونپوری بسنت۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اتر پردیش دی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:سلطنتاں گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:ضلع جونپور گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:1394ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:تریخ اتر پردیش گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:ضلع جونپور
گرمائی اولمپک کھیڈاں
thumb|اولمپک کھیلاں
گرمائی اولمپک کھیلاں (Summer Olympic Games) یا اولمپیاڈ کھیلاں (Games of the Olympiad) (فرانسیسی: Jeux olympiques d'été ) جو سب تو‏ں پہلے 1896ء وچ منعقد ہوئے۔ -ہر چار سال بعد منعقد ہونے والا اک بین الاقوامی کثیر کھیل مقابلہ ا‏‏ے۔ انہاں کھیلاں د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے 1924ء وچ سرمائی اولمپک کھیلاں وی شروع کيتیاں گئیاں۔
کل وقتی جدول تمغا جات
سابقہ اقوام
حوالے
گٹھ:اولمپکس گٹھ:گرمائی اولمپکس
لابھ سنگھ
سکھدیو سنگھ ڈھلوں (1952 – 12 جولائی 1988), جسنوں لابھ سنگھ وجوں جانیا جاندا ہے اتے سکھا سپاہی اتے جنرل لابھ سنگھ وجوں وی جانیا جاندا ہے، اکّ سابقہ پنجاب پولیس اہلکار سی جو کھاڑکو بن گیا سی جسنے خالصتان کمانڈو فورس دے پہلے لیڈر توں بعد کمان سمبھالی سی۔، منبیر سنگھ چہیڑو نوں 1986 وچ گرفتار کیتا گیا سی۔
اوہ جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے دا ساتھی سی اتے ساکہ نیلا تارا دوران بھارتی فوج خلاف لڑیا سی۔ اوہ پنجاب پولیس دے ڈائریکٹر-جنرل جولیؤ پھرانسس ربیرو ' تے حملے 'چ شامل سی۔ اسنے کتھت طور 'تے ماسٹرمائینڈ جو اس ویلے بھارت دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی سی، لگبھگ روپئے لے لئے۔ 60 ملیان ($4.5 ملیان) پنجاب نیشنل بینک، ملر گنج شاخاں، لدھیانہ توں۔  جس نے خالصتان کمانڈو فورس نوں ہتھیار خریدن دے یوگ بنایا۔
شروع دا جیون
لابھ سنگھ دا اصلی ناں سکھدیو سنگھ ڈھلوں سی، جس نوں سکھا سپاہی دے ناں نال وی جانیا جاندا سی۔ اوہ ضلع امرتسر دی تحصیل (اپ-زلھا) پٹی دے پنڈ پنجوڑ وچ رہندا سی اتے اس کول 9 acre سی۔   زمین۔ اس دا ویاہ دوندر کور نال ہویا۔
پنجاب پولیس سیوا
بابا بڈھا صاحب کالج توں اپنی پڑھائی ختم کرن توں بعد، لابھ سنگھ 1971 وچ پنجاب پولیس فورس وچ شامل ہو گیا اتے اسنے سکھ-نرناکاری جدوجہد دے بعد 1978 وچ اپنی نوکری چھڈن تک فورس وچ سیوا کیتی۔
شروعاتی کھاڑکوواد
جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے اتے سکھ-نرنکاری جدوجہد توں متأثر ہو کے، لابھ سنگھ نے 1978 وچ پنجاب پولیس چھڈّ دتی اتے سکھ آزادی دی لہر وچ شامل ہو گئے۔
28 اکتوبر 1982 نوں لابھ سنگھ، سریندر سنگھ سوڈھی اتے سکھدیو سنگھ سکھا ککڑ نے روشن ستارہ دا قتل کر دتا۔ ستارہ نرنکاری دے 7 ستاریاں وچوں اکّ سی۔ ستارہ نے جرنیل سنگھ دی تنقید کیتی سی اتے اکّ ہور سکھ قتل عام دی گل کہی سی۔ لابھ سنگھ اتے اس دے ساتھیاں نے پولیس دا بھیس دھار لیا سی۔ اوہناں نے گولیاں چلا دتیاں اتے ستارہ نوں سٹینگناں نال مار دتا۔ اوہ موٹرسائیکل 'تے فرار ہو گئے۔
2 اپریل 1984 نوں بی جے پی دے اسمبلی ممبر ہربنس لال کھنہ نوں لابھ سنگھ اتے سریندر سنگھ سوڈھی نے مار دتا سی۔ ہربنس لال کھنہ نے گرو گرنتھ صاحب دے 24 سروپ بیدبی کیتے سن اتے 125 سکھاں دے وال کٹے سن۔ لابھ سنگھ اتے سوڈھی نے افسراں دا روپ دھاریا۔ اوہ ہربنس لال کھنہ کول پہنچے اتے اوہناں نوں اتے اس دے انگ رکھئکاں نوں سٹینگناں نال مار دتا۔
مئی 1984 وچ، لابھ سنگھ، گرسیوک سنگھ ببلا، گرندر سنگھ اتے سورنجیت سنگھ 'تے ہند خبراں اخبار دے گروہ اڈیٹر رمیش چندر، جو کہ جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے دے کٹڑ نقاد سن، نوں مارن دا الزام لگایا گیا سی اتے لکھیا سی کہ پنجاب بچڑخانہ بن گیا سی۔ امرتسر دی اکّ خبراں ایجنسی نوں اکّ کال وچ، چار ہتھیاربند لوکاں ولوں جالندھر وچ ہوئے حملے دی ذمہ واری سکھ کھاڑکو گروہ دیشمیش ریجیمینٹ نے لئی سی۔
آپریشن بلو سٹار دوران، اسنے ہور سکھ کھاڑکوآں نال بھارتی فوج دے خلاف لڑائی لڑی۔ اس نوں فوج نے کاروائی توں بعد گرفتار کر لیا۔
Jailbreak
جالندھر، پنجاب، بھارت وچ ضلع عدالت 'تے ہوئے پرتشدد حملے وچ 6 لوکاں دی موت ہو گئی اتے ہور زخمی ہو گئے۔   امریکہ وچ 6 اپریل 1986 نوں رپورٹ کیتے گئے حملے دے ذکر وکھرے سن۔ محمود دی "پھائیٹنگ فار پھیتھ اینڈ نیشن: ڈائلاگز ود سکھ ملٹینٹس" وچ اکّ ان پچھاتے سروت مطابق ایہہ حملہ سکھ کھاڑکو آگوُ منبیر سنگھ چہیڑو اتے اس دے ساتھیاں ولوں کیتا گیا سی۔
اریزونا، امریکہ دے "دِ کوریئر" نے یوپیائی نال متعلق اکّ کہانی جاری کیتی جس وچ کیہا گیا ہے کہ 3 "سکھ اتوادیاں" نے 3 پولیس افسراں دی قتل کر دتی جو 3 قیدیاں نوں اکّ باتھروم وچ لے جا رہے سن، جدوں کہ "16 ہتھیاربند عدالت دے گارڈ ڈردے ہوئے ڈر گئے"۔ رپورٹ وچ کیہا گیا ہے کہ 2 پولیس والے اکّ چوتھے قیدی نوں وی گولی مار کے مار دتا گیا سی، اتے ایہہ کہ "تنّ ہور ادھیکاری، اکّ وکیل اتے اکّ راہ گیر زخمی ہو گئے سن کیونکہ سکھاں نے 15 منٹ تکّ کھیتر وچّ چھڑکاء کیتا سی۔" پولیس نے کیہا کہ گارڈ جوابی گولیباری کرن توں بہت ڈرے ہوئے سن۔ ایہہ چوتھا شکی حراست وچ رہا۔ انت وچ، کوریئر لیکھ وچ رپورٹ کیتی گئی کہ سکھاں نے لاشاں توں "تنّ رائیپھلاں اتے اکّ سبمشین گن" لٹّ لئی، اتے اکّ 6ویں اہلکار نے بعد وچ حملے وچ زخماں دی تاب نہ جھلدیاں دم توڑ دتا۔
" ولمنگٹن مارننگ سٹار " نے اکّ ایپی کہانی دتی، اتے دسیا کہ 3 "سکھ کٹڑپنتھیاں" نے ضلع عدالت کمپلیکس دے اندر 4 پولیس افسراں نوں مار دتا، دو افسراں نوں ماریا جیہناں نوں "ویہڑے دے گیٹ 'تے گولی مار دتی گئی جدوں حملہ آور بھجّ گئے"، اتے 4 ہور زخمی ہو گئے۔ انسان، اکّ وکیل سمیت۔ دِ سٹار نے رہاء کیتے گئے شکیاں دی پچھان لابھ سنگھ، گرندر سنگھ اتے سورنجیت سنگھ وجوں کیتی ہے، جیہناں نوں اکّ ہندو اخبار دے اڈیٹر رمیش چندر دی قتل دے الزاماں تحت عدالت وچ پیش ہونا سی۔ دِ سٹار نے رپورٹ دتی کہ ضلع میجسٹریٹ ایسسی اگروال نے کیہا کہ 4 حملہ آوراں نے اکّ لین توں اکّ کمپاؤنڈ دیوار اتے گولیباری کیتی۔ اس نے اگے دسیا کہ ہورناں نے حملہ آوراں نوں نیڑیوں گولیباری کردے ہوئے دیکھیا جدوں پولیس قیدیاں نوں ٹائلٹ ول لے گئی۔ رپورٹ ضلع پولیس مکھی بلجیت سنگھ سندھو دے بیان نال سماپت ہوئی کہ حملہ آوراں نے حملے وچ "گھٹو-گھٹّ 50 راؤنڈ پھائرنگ" کیتی۔
"یوجین رجسٹر-گارڈیئن" نے رپورٹ دتی کہ ضلع میجسٹریٹ ایس.سی. اگروال نے اکّ ٹیلیفون انٹرویو وچ کیہا کہ 3 جاں ودھ حملہ آوراں نے گولیباری کیتی کیونکہ مئی 1984 وچ رمیش چندر دی قتل دے قصوروار 4 بچاؤ پکھاں نوں کمپلیکس وچ لجایا جا رہا سی، اتے حملہ آوراں نے مارے گئے پولیس پاسوں 3 رائیپھلاں۔
ایہہ اکو حادثہ روبیریؤ دی "بلیٹ فار بلیٹ" پالیسی دا بنیاد بن گئی۔
کیسیئیپھ دی اگوائی
کیسیئیپھ دے پہلے لیڈر، منبیر سنگھ چہیڑو دے گرفتار کیتے جان اتے غائب ہون جاں مرن توں بعد، لابھ سنگھ نے خالصتان کمانڈو فورس دی اگوائی سنبھال لئی۔
اکّ ان پچھاتے لکھاری نے "اتواد دی اتپتی: پنجاب دے دہشتگرداں دا اکّ وشلیشناتمک ادھئین" وچ اندازہ لگایا ہے کہ لابھ سنگھ "شاید" نے ببر خالصہ انٹرنیشنل نال اپنے تعلق بنائے رکھے ہن۔
پنجاب پولیس دے ڈائریکٹر جنرل 'تے حملہ
حالانکہ کھاتے دے ویرویاں وچ تغیر ہے، 3 اکتوبر 1986 نوں، پولیس وردیاں وچ سکھ کھاڑکوآں وجوں پریس وچ پچھانے گئے لوکاں نے ڈائریکٹر-جنرل پنجاب پولیس جولیؤ پھرانسس ربیرو 'تے جالندھر، پنجاب، بھارت دے ہیڈکوارٹر دے اندر آٹومیٹک ہتھیاراں نال حملہ کیتا۔ اکّ گارڈ ماریا گیا، اتے ربیرو، اسدی بیوی اتے چار ہور اہلکار زخمی ہو گئے۔ ربیرو دا زخم معمولی سی، پر اس دی بیوی نوں ہسپتال داخل کروایا گیا سی۔   بعد وچ خالصتان کمانڈو فورس نے اس حملے دی ذمہ واری لئی سی۔ کیسیئیپھ آگوُ لابھ سنگھ نے کتھت طور ’تے حملے دی اگوائی کیتی۔
بینک لٹّ
لابھ سنگھ کتھت طور 'تے ماسٹرمائینڈ سی جو اس ویلے بھارتی اتہاس دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی سی، لگبھگ 60 دے قریب ملیان (58 ملیان روپئے-4.5 ملیان ڈالر) پنجاب نیشنل بینک، لدھیانہ دی ملر گنج شاخاں توں؛ اس چوری ہوئے پیسے دا اکّ حصہ بھارتی ریزرو بینک، بھارت دے مرکزی بینک دا سی۔ اس نوں لمکا بکّ آف رکارڈز وچ "اتسکتا اتے عجوبیاں" دے تحت "سبھ توں وڈی بینک لٹّ" وجوں درج کیتا گیا سی۔ اس لٹّ نے خالصتان کمانڈو فورس نوں جدید ہتھیار اتے ایکے-47 رائیپھلاں خریدن دے یوگ بنایا۔ سکھ کھاڑکو اکثر بھارت سرکار خلاف اپنی مہم نوں مالیات دین لئی بینک ڈکیتیاں دی ورتوں کردے ہن۔
شکاگو سن-ٹائیمز نے رپورٹ دتی کہ "12 توں 15 سکھ پولیس والیاں دے کپڑے پہنے اتے سبمشین گن اتے رائیپھلاں نال لیس بھارتی اتہاس دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی وچّ لگبھگ 4.5 ملیان ڈالر لے کے فرار ہو گئے۔" "کوئی وی زخمی نہیں ہویا." پولیس دے بلارے نے اس نوں "اکّ صاف ستھرا اپریشن" دسیا۔
خالصتان کمانڈو فورس دے میمبراں جیہناں نے کتھت طور 'تے ڈکیتی وچ حصہ لیا، اوہناں وچ ہرجندر سنگھ جندا، متھرا سنگھ، پرمجیت سنگھ پنجوڑ، ستنام سنگھ باوا، گرنام سنگھ بنڈالا، سکھدیو سنگھ سکھا، دلجیت سنگھ بٹو،   گرشرن سنگھ گاما اتے پرتپال سنگھ۔
موت
جون 1988 وچ، پنتھک کمیٹی نے لابھ سنگھ نوں اکّ اچّ پجاری نیوکت کیتا، پر 12 جولائی 1988 نوں اوہ ٹانڈا، ہوشیارپور ، پنجاب، بھارت نیڑے پولیس نال اکّ مقابلے وچ ماریا گیا ।
اس ویلے، اوہ اکّ درجن پولیس ملازماں، اخبار دے اڈیٹر رمیش چندر دے قتل اتے پنجاب دے سابقہ پولیس مکھی جولیؤ پھرانسس ربیرو ' تے اکّ کوشش دے تعلق وچ لوڑیندا سی۔ امرتسر دے پولیس سپرڈینٹ سریش اروڑا نے کیہا، “اسیں کیسیئیپھ دی کمر توڑ دتی ہے۔ سکھدیو سنگھ اتوادیاں وچوں سبھ توں ودھ خوفناک سی۔"
دِ ٹربیون آف انڈیا نے اکّ گوانڈھی دے بیان دی رپورٹ دتی کہ، اسدی موت توں بعد، اس دے پروار دے بہت سارے ممبر کینیڈا چلے گئے، حالانکہ اسدا سوہرا لابھ سنگھ دے گھر ہی رہا۔ گوانڈھی نے اگے دسیا کہ پولیس ولوں "بے رحمی نال" کٹن توں بعد سوہرے نے خودکشی کر لئی، اتے ایہہ کہ گھر کئی سالاں تک اجاڑ رہا، پر آخرکار اس دے رشتے داراں نے اس نوں اپنے قبضے وچ لے لیا۔
لابھ سنگھ توں بعد کنولجیت سنگھ سلتانونڈ نے کے.سی.ایف. دا آگوُ نیوکت کیتا۔
ٹربیون انڈیا نے جولائی 2006 وچ رپورٹ دتی سی کہ "پچھلے کجھ مہینیاں وچّ" لابھ سنگھ لئی اکّ بھوگ (سکھ مذہبی تقریب) رکھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:موت 1988 گٹھ:جم 1952 گٹھ:بھارتی پولیس اہلکار گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:ترجمے نوں جائزے چاہیدیاں
ٹرانس سائبیرین ریلوے
ٹرانس سائیبرین ریلوے(TSR, Транссиби́рская магистра́ль)ماسکو تو‏ں روسی مشرق بعیدکے درمیان ریلوے نیٹ ورک ا‏‏ے۔ ایہ ریلوے نیٹ ورک پٹری آوا جائی دے ذریعے بحیرہ جاپان تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔ نیٹ ورک دے روٹ د‏‏ی لمبائی 9,289 km (5,772 mi), ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی طویل ترین ریلوے لائن ا‏‏ے۔ اس ریلوے لائن تو‏ں منگولیا، چین تے شمالی کوریا د‏‏ی ریلوے لائناں وی ملدی نيں۔ ایہ ماسکو نو‏‏ں ولادیوستوک تو‏ں ملاندا اے تے 1916 دے بعد تو‏ں ہن تک پھیل رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1916ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:روس وچ ریلوے لائناں گٹھ:ریل آوا جائی وچ 1916ء گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:1916ء وچ ریل-متعلقہ متعارفات
سید محمدرضا موسوی گلپائگانی
سید محمد رضا گلپائگانی (1899۔1993 ء) شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں سن ۔ آپ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد مرجعیت دے مقام اُتے فائز ہوئے۔ آپ عبدالکریم حائری یزدی دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ مرتضی حائری یزدی، مرتضی مطہری، سید محمد حسینی بہشتی، لطف‌ الله صافی گلپایگانی تے ناصر مکارم شیرازی آپ دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔
ہسپتال، دینی مدارس، دار القرآن تے مجمع اسلامی لندن د‏‏ی تاسیس آپ دے فلاحی کماں تے فعالیتاں وچو‏ں نيں۔
طالب علمی دا دور
سید محمد رضا گلپایگانی 8 ذی القعدہ سنہ 1316 ھ نو‏‏ں ایران دے شہر گلپایگان تو‏ں 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع گوگد نامی گااں وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں سید محمد باقر روحانی سی تے اپنے گااں وچ امام دے لقب تو‏ں مشہور سن ۔ تن سال د‏‏ی عمر وچ والدہ تے 9 سال د‏‏ی عمر وچ والد دے سائے تو‏ں وی محروم ہوئے۔
قم وچ آپ سید احمد خوانساری دے مباحث سن ۔
علمی منزلت تے شاگرد
آیت‌الله بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد آپ 1340 شمسی وچ مرجع تقلید بنے۔ 1372 شمسی تک آپ 32 سال مرجعیت دے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ آپ تقریبا 75 سال حوزہ دے دروس تدریس کردے رہے جنہاں وچو‏ں 60 سال فقہ تے اصول فقہ دا درس خارج دتا۔ آپ دا درس خارج پررونق‌ ترین دروس وچو‏ں سی۔
آپ دے شاگرداں وچ بعض مندرجہ ذیل نيں:
سیاسی کارکردگی
thumb|آیت الله بروجردی تے آیت الله گلپایگانی سید محمد رضا گلپایگانی بھانويں پہلوی حکومت نو‏‏ں نامشروع سمجھدے سن لیکن اس دے باوجود علنی طور اُتے اس دا مقابلہ کرنا مصلحت نئيں سمجھدے سن تے حتی الامکان سیاسی سرگرمیاں تو‏ں اجتناب کردے سن ۔ آبراہیمیان اپنی کتاب ایران بین دو انقلاب وچ انہاں نو‏ں میانہ رو مرجع تقلید مندے نيں جو حکومت کیت‏‏ی نابودی دے خواہاں نئيں سن تے صرف سیاست وچ اعتدال دے خواہاں سن ۔ اس دے باوجود گلپائگانی نو‏‏ں اک امام خمینی د‏‏ی تحریک وچ اک موثر شخصیت مندے نيں۔ آپ نے 1341 شمسی تو‏ں انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی تک پہلوی حکومت دے بہت سارے فیصلےآں د‏‏ی مخالف کیتی۔ 1341 ش نو‏‏ں ایران دے دوسرے مراجع تقلید جداں سید احمد خوانساری، سید محسن حکیم تے مرعشی نجفی دے ہمراہ اصلاحات اراضی دے بل دے بارے وچ اک ٹلیگراف دے ذریعے اپنی مخالفت دا اعلان کيتا۔ ايس‏ے سال آپ تے ہور مراجع تقلید نے شاہ نو‏‏ں ٹلیگرام دے ذریعے صوبائی کونسل بل نو‏‏ں شریعت دے منافی قانون قرار دتا۔ گلپایگانی نے 1341 شمسی نو‏‏ں محمد رضا پہلوی د‏‏ی طرف تو‏ں اعلان شدہ استصواب رائے وچ لوکاں د‏‏ی شرکت نو‏‏ں حرام قرار دتا۔
اسی طرح واقعہ فیضیہ دے اعتراض وچ دروس د‏‏ی چھیويں، 15 خرداد دے قیام وچ عام لوکاں دے قتل عام تے امام خمینی تے بعض ہور علماء د‏‏ی گرفتاری دے خلاف بیانیہ دینا، امام خمینی د‏‏ی ترکی جلاوطنی اُتے دربار دے وزیر نو‏‏ں قم بلیانا، محمد رضا پہلوی د‏‏ی طرف تو‏ں ترویج پانے والی رستاخیز پارٹی وچ شمولیت نو‏‏ں حرام قرار دینا، بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں دینی حکومت‏ی ادارے بنانے دے اقدام د‏‏ی مخالف وچ حوزہ علمیہ دے استقلال دا دفاع، تریخ ہجری نو‏‏ں تریخ شہنشاہی وچ تبدیل کرنے اُتے مخالفت، گورنمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں حساسیت دے باوجود مصطفیٰ خمینی دے لئی مجلس ترحیم دا انعقاد، روزنامہ اطلاعات وچ امام خمینی د‏‏ی توہین اُتے انہاں دے خلاف تقریر تے 19 دتی دے قیام وچ لوکاں دے قتل عام دے خلاف اک ہفتہ درس د‏‏ی چھیويں انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی تو‏ں پہلے آپ د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں وچو‏ں بعض نيں۔
گلپایگانی‌ نے انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی دے بعد جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے انہاں دے نال چنگا رابطہ رکھیا۔
سماجی و فلاحی خدمات
thumb| آیت اللہ گلپایگانی تے امام خمینی
1974 ء وچ لندن اسلامک سنٹر (Islamic Universal Association) قائم کيتا جو دین اسلام د‏‏ی ترویج تے شیعہ مذہب تو‏ں آشنائی دے لئی بنایا گیا۔ تے ايس‏ے طرح ایران وچ پہلے دار القرآن الکریم دا قیام عمل وچ لیایا جس وچ قرآن مجید دا ترجمہ، طباعت تے نشر دا کم ہونے لگیا تے قرآن مجید تو‏ں مخصوص لائبریری تے میوزیم وی قائم کيتا جس وچ قلمی تے مطبوعہ نسخےآں د‏‏ی جمع آوری ہوگئی۔
وفات
سید محمد رضا گلپایگانی نے 24 جمادی الثانی 1414 ھ بمطابق 9 دسمبر 1993 وچ 98 سال د‏‏ی عمر وچ قم وچ وفات پائی۔ جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی اس وقت د‏‏ی حکومت نے ست روز سوگ دا اعلان کيتا تے اک دن پورے ملک وچ چھیويں کیتی۔ آپ دا جسد خاکی پہلے تہران تے فیر قم وچ تشییع ہويا تے حرم حضرت معصومہ وچ دفن ہويا۔ جمہوری اسلامی ایران دے رہبر سید علی خامنہ ای نے تہران وچ آپ دے تشییع جنازہ وچ شرکت کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:حرم حضرت معصومہ وچ مدفون افراد گٹھ:قم وچ مقیم مراجع تقلید گٹھ:انقلاب اسلامی ایران دے فعال علما گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
شھرگ
شھرگ  اک ایرانی رئیس تھا،جس نے ایران دے عرب حملے دے دوران پارس دے گورنر دے طور اُتے خدمات سرانجام دتیاں.
اس دا ذکر سب تو‏ں پہلے 4 64 is وچ کیہ گیا سی ، جدو‏ں اس نے اصطخر دے نیڑے عرب فوجی رہنما علاء الحضرمی نو‏‏ں شکست دتی سی۔ کچھ عرصے بعد ، عثمان بن ابی العاص نے توجوج وچ اک فوجی اڈہ قائم کيت‏‏ا ، تے اس دے فورا بعد وچ شاہ شہر دے نیڑے شاہرگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہلاک کردتا (پر دوسرے ذرائع دے مطابق ایہ شہرک دا بھائی سی جسنو‏ں اسنے ماریا سی)۔
ذرائع
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:644 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
شہسوار سنگروال
پس منظر
مسٹر شاہصور سانگروال نے ننگرہار استاداں کالج (محکمہ تریخ و جغرافیہ) تے فیکلٹی آف لٹریچر (پشتو ڈیپارٹمنٹ) وچ اپنی اعلیٰ تعلیم مکمل کيتی۔ انہاں نے پہلے تریخ تے فیر ادب دا مطالعہ کيتا۔ سنگروال نیازی وزارت تعلیم ، ریڈیو تے ٹیلی ویژن ، اطلاعات و سبھیاچار ، تعمیرات ، تے اعلیٰ تے پیشہ ورانہ تعلیم د‏‏ی وزارتاں وچ سرکاری عہدےآں اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ ١٩٩٢ نو‏‏ں پشاو‏ر چلے گئے ۔ اوتھ‏ے انہاں نے پہلے احمد شاہ بابا ہائی اسکول دا قیام عمل وچ لایا تے فیر ١٩٩٣ وچ انہاں نے احمد شاہ ابدالی یونیورسٹی قائم کيتی تے یونیورسٹی دا انتظام سنبھالیا۔ انہاں نے لندن وچ افغان ادبی جرگہ تے شملہ ثقافتی میگزین د‏‏ی بنیاد رکھی۔
مطبوعہ کم
شائع شدہ کم ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:سیاست دان
مانانوالا
مانانوالا پنجاب دے ضلع شیخوپورا دی تحصیل شیخوپورا دا اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع شیخوپورا
دمدما جھیل
بھارت دے ہریانہ راج وچ گروگرام ضلعے وچ گروگرام شہر دے نیڑے سوہنا وچ دمدا پانی بھنڈار۔ دمدما جھیل ہریانہ دی اکّ چھوٹی جہی جھیل اے اتے ایہہ ادوں بنی سی جدوں انگریزاں نے 1947 وچ مینھ دے پانی دی سنبھال لئی چالو کیتا گیا سی جھیل، اکّ بنھ ولوں رکھی گئی اے، مکھ طور 'تے اراولی پہاڑیاں دی بنیاد 'تے اکّ خورد وچ پین والی مانسون دی بارش ولوں کھوآئی جاندی اے۔
گرمیاں دوران جھیل سکّ جاندی اے اتے سرکاری سپانسرڈ نوینیکرن عمل دی اڈیک کر رہی اے۔
ایہہ سرسکا ٹائیگر ریزرو توں دلی تک پھیلے اتری اراولی چیتے جنگلی جیو کوریڈور دے اندر اکّ اہم جیو وبھنتا کھیتر اے۔ سینکچوری دے آلے-دوآلے تریخی تھاں بڈکھل جھیل، 10ویں صدی دا پرانے سورجکنڈ پانی بھنڈار (15 کلومیٹر اتر) اتے اننگپر ڈیم (16 کلومیٹر اتر)، تغلق آباد قلعہ اتے عادل آباد دے کھنڈر (دوویں دلی وچ)، چھترپر مندر (دلی وچ)۔ ایہہ فریدآباد دے نیڑے پالی، دھوج اتے کوٹ پنڈاں وچ واقع موسمی جھرنے توں ہیٹھاں ول اے۔ علاقے بھر وچ ملیاں چھڈیاں کھلیاں ٹویاں دیاں کھاناں وچ کئی درجن جھیلاں بنیاں ہوئیاں ہن۔
گرم چشمے
سوہنا دا سلفر ہوٹ سپرنگ سوہنا وکھے سلفر ہوٹ سپرنگ چمڑی دے روگاں لئی طبی ملّ دے نال اکّ مذہبی اتے سیلانی آکرشن اے۔ اکّ کہانی دے مطابق، اکّ پانڈو، ارجن، نے ایہہ کھوہ ادوں پٹیا سی جدوں اوہ پیاس سی۔
اکّ پرانے شو مندر سوہنا وچ واقع اے اتے اسنوں بھرت پور /گوالیئر دے راجا ولوں بنایا گیا سی۔ ہر سال شو چودس اتے شو راتری دے موقعے 'تے، سوہانا نواسی نوجمے بچیاں اتے نویں ویاہے جوڑیاں لئی بھگوان شو اتے ماں بھگوتی نوں اپنی خاص دعا کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ پانی بھنڈار گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
کرݨ جھیل
کرݨ جھیل ہریانہ دے کرنال ضلعے وچ اکّ پرمکھ سیلانی آکرشن اے۔ لوک کہانیاں وچ ایہہ اے کہ بھارتی میتھالوجی دا اکّ مشہور پاتر کرݨ ، جس نے مہابھارت دے لڑائی وچ اکّ پرمکھ کردار نبھایا سی، اس جھیل وچ اشنان کردا سی۔ ایہہ اس تھاں 'تے سی کہ اسنے اندر، ارجن دے گوڈپھادر، کرݨ دے کٹڑ-دشمن نوں اپنا سرکھیا شستر سونپ دتا۔ ایہہ اندازا لگایا جاندا اے کہ کرنال شہر دا نام کرنال توں لیا گیا اے، جسدا ترجمہ کرنال جھیل اے۔ کرنال نوں مقامی بولی وچ کرنال دا شہر کیہا جان دا کارن وی ایہی ہو سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:ہریانے دیاں جھیلاں گٹھ:کرنال گٹھ:جھیلاں