cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فرقہ واریت
افغانستان وچ عدم استحکام تے ایران وچ انقلاب
thumb|انقلاب ثور دے نتیجے وچ افغانستان غیر مستحکم ہویا تے پاکستان دے شیعاں دے قاتلوں نوں پناہ گاہ مل گئی- افغانستان نے 1973ء وچ پشتونستان دے ناں اُتے پاکستان  دے پختونون نوں استعمال کر دے ملک توڑنے دی سازش بنائی  جس دے جواب وچ پاکستان نے افغان حکومت دے مخالف اخوان نوں مدد دینا شروع دی سی۔ اس طرح "افغان  مجاہدین"  دے نال پاکستانی حکومت دے تعلقاں 1974 ء وچ ای استوار ہو گئے۔ پاکستان دے پختوناں نے انگریزاں دے دور وچ ای وادئ سندھ نوں سنگلاخ افغانستان اُتے ترجیح دی سی تے پنجاب ،سندھ تے بلوچستان  دے نال اپنے معاشی تے تاریخی تعلق دی وجہ توں ای قیام پاکستان دے بعد ہونے والے ریفرنڈم وچ پاکستان توں الحاق کیدا سی۔اسی گہرے تعلق دی بدولت پاکستان دے پختون عوام وچ افغانستان  دی حمایت توں چلنے والی اس تحریک نوں خاطر خواہ حمایت نہ مل سکی ۔جمعہ خان صوفی نے اپنی کتاب "فریب ناتمام" وچ انہاں سب واقعاں  تے افغانستان دی پسماندگی دی تفصیل لکھی اے۔اسی دوران ایران وچ مذہبی انقلاب دی تحریک آیت الله خمینی دی قیادت وچ چل رہی سی - پاکستان دے شیعہ علماءکی اکثریت اس تحریک دے خلاف سی اورآیت الله شریعت مدار نامی شاہ نواز مرجع تقلید دی حامی سی - پاکستان وچ شیعہ عوام جاں تو نجف وچ مقیم عراقی مرجع آیت الله محسن الحکیم دے پیرو سن یاقم دے آیت الله شریعت مدار دی تقلید کردے سن - پاکستان وچ سب توں پہلے جس نے ایران وچ مذہبی انقلاب دی تحریک دی حمایت دی اوہ مولانا مودودی سن جونومبر 1963ء وچ حج دے سفر دے دوران آیت الله خمینی توں ملاقاں کر چکے سن - آیت الله خمینی انکی کتاب " اسلامی ریاست " توں متاثر سن۔ پاکستان دے روایدی شیعہ علما آیت الله خمینی ول توں فلسفے تے تصوف دی تعلیم تے شاہ ایران دی مخالفت دی وجہ توں انہاں نوں گمراہ سمجھدے سن ۔ البتہ لاہور دے مولانا صفدر حسین نجفی نے انکی توضیح المسائل دا ترجمہ کر دے عوام وچ انکی تقلید نوں رواج دینے دی محدود کوشش دی۔جداں جولائی 1977ء وچ جماعت اسلامی دی فکر توں متاثر جنرل ضیاء الحق نے مارشل لا نافذ کیدا تو اگلے محرم، فروری 1978ء وچ لاہور وچ 8 جدونکہ کراچی وچ 14 شیعہ قتل ہوئے ۔ جنرل ضیاء الحق نے بھٹو حکومت وچ سرکاری سکولاں وچ شیعہ بچاں دے لیے منظور دی جانے والی شیعہ دینیاں دے مضمون اُتے پابندی لگیا دی۔
پاکستان وچ شیعہ کشی دے واقعاں وچ شدت اس وقت آئی جب27 اپریل 1978ء نوں افغانستان وچ انقلاب ثور آیا تے اس توں اگلے سال  کمیونسٹ حکومت نے روس نوں مداخلت دی دعوت دی۔ اس اقدام دے نتیجے وچ افغانستان غیر مستحکم ہو گیا۔ جداں کوئی ریاست ٹوٹدی اے تو اوہ ڈاکواں تے دہشت گرداں دے لیے جنت بن جادی اے۔ پختون قبائل وچ پہلے ای امیر عبد الرحمن خان دے زمانے توں شیعہ تے بریلوی مخالف جذباں پائے جادے سن۔  اگلے سال فروری 1979ء وچ ایران وچ انقلاب آیا جس نے شیعہ مسلک نوں اک مسلمان مسلک دے طور اُتے متعارف کرایا۔ ایران دی مذہبی قیادت نےانقلاب دی کامیابی دے بعد سب توں پہلے ایران توں باہر جس شخصیت توں رابطہ کیدا اوہ جماعت اسلامی دے علیل رہنما مولانا مودودی سن ۔ انقلاب دی کامیابی دے بعد پاکستان دا انقلابی حکومت نوں سب توں پہلے تسلیم کرنا وی مولانا مودودی دی کوشش سےممکن ہویا- پاکستانی شیعاں وچ آیت الله خمینی دی باقاعدہ حمایت سن 1985ء وچ علامہ عارف حسین الحسینی دے منظر عام اُتے آنے توں پیدا ہوئی جو مذہبی نظام حکومت اُتے یقین رکھدے سن تے جماعت اسلامی تے جمیعت علما اسلام دی قیادت دے کافی قریب سن۔ پاکستان وچ جماعت اسلامی ول توں کھلے عام آیت الله خمینی دی حمایت نے بعض دیوبندی حلقاں وچ تشویش دی لہر پیدا دی جوشاہ دے زمانے وچ "الحق" جیسے مجلاں وچ ایران دی مذہب توں دوری نوں شیعہ مسلک دی بے راہ روی قرار دتا کردے سن۔ افغانستان وچ جاری جنگ دے ضمن وچ جنگی تربیت، مالی وسائل تے پناہ گاہاں ملنے دے نتیجے وچ پاکستان وچ شیعہ ثقافت نوں ختم کرنے دی سوچ رکھنے والی  تنظیم اہل سنت ہن سپاہ صحابہ دی شکل وچ زیادہ متحرک ہو گئی۔ گزشتہ سو سال وچ اردو زبان وچ لکھیا گیا نفرت انگیز لٹریچر کافی مقدار وچ پھیل چکا سی۔ تحریر و تقریر دے ذریعے شیعہ مسلک نوں کافر قرار دینے دی مہم ہن جہاد افغانستان دے ضمن وچ ملنے والے فنڈز دی بدولت زیادہ تیز ہو گئی تے اس دے نال نال شیعہ کشی وی بڑھنے لگی۔ پاکستان دے کونے کونے وچ دیوبندی مدارس کھلنے لگے۔ اک اندازے دے مطابق  اج کل انہاں مدارس وچ طلبہ دی تعداد پندرہ لکھ توں تجاوز کر چکی اے۔ اسی زمانے وچ پاکستان دے در و کندھ اُتے کافر کافر شیعہ کافر دے نعرے درج ہو گئے۔باں صرف ایرانی انقلاب دی قیادت دے شیعہ ہونے دی نہاں سی، ایران دی مذہبی قیادت نےانقلاب دی کامیابی دے بعد ایران توں باہر سب توں پہلے جس شخصیت توں رابطہ کیدا اوہ مولانا مودودی ؒسن۔ جماعت اسلامی دے قیام دے ابتدائی سالاں توں ای دیوبندی علما بالعموم تے مولانا منظور احمد چنیوٹی  بالخصوص، مولانا مودودی ؒتاں پیشہ وارانہ مخاصمت رکھدے سن تے انہاں دے خلاف کئی مضامین تے کتاباں لکھ چکے سن۔ انہاں نے "ایرانی انقلاب، امام خمینی تے شیعیت" دے عنوان توں کتاب لکھ کر شیعہ سنی منافرت نوں ہویا دی جس دے نتیجے وچ جتھے جماعت اسلامی دی مقبولیت وچ کمی آئی اوتھے پاکستان وچ شیعہ کشی وچ مزید تیزی آئی۔ دیوبندی علما دے خوفزدہ ہونے دی اک وجہ ایہ وی سی کہ اگر جماعت اسلامی ایران دے انقلاب دے اثراں درآمد کر دے کوئی تحریک چلانے وچ کامیاب ہو جادی تو جماعت اسلامی انہاں سرکاری منصباں تک پہنچ سکدی سی جنہاں دے خواب دیوبندی علما اپنے لیے دیکھ رہے سن۔
1984ء وچ مولانا نورالحسن بخاری دی وفاں دے بعد کچھ عرصہ "تنظیم اہلسنت"  نوں "سواد اعظم" پکاریا گیا تے اس دی سرپرسدی مولانا سمیع الحق نے دی۔ 1985ء وچ پاکستانی پنجاب کے شہر جھنگ وچ "انجمن سپاہ صحابہ" دے نویں ناں توں سامنے آئی۔کچھ سالاں بعد جداں اس ناں دے انگریزی مخفف (ASS) دا مذاق اڑایا جانے لگیا تو اس دا ناں بدل کر "سپاہ صحابہ پاکستان" رکھ دتا گیا۔
ضیاء دے زمانے وچ کوئٹہ، کراچی، پاراچنار تے گلگت وچ شیعاں اُتے وڈے حملے ہوئے۔1981ء وچ کرم ایجنسی دے سارے دیوبندی قبائل نے افغان مہاجرین کیساتھ ملکر پاراچنار دے راسدے اُتے موجود قصبہ "صده "وچ شیعہ آبادی اُتے ہلہ بول دتا تے فلسطین اُتے اسرائیلی قبضے دی طرز اُتے شیعاں نوں مکمل طور اُتے بے دخل کر دتا۔ کیونجے اس وقت تک انگریز وں دے زمانے وچ تشکیل دتی گئی کرم ملیشیا وادئ کرم وچ موجودتھی لہذا جنگ صده تک ای محدود رہی تے ایجنسی دے ہور علاقاں تک پھیلنے نہ دتی گئی۔1983ء وچ کراچی وچ شیعہ آبادیاں اُتے حملے ہوئے جن وچ ساٹھ افراد شہید کر دیے گئے۔5 جولائی 1985ء نوں کوئٹہ وچ تکفیری دہشت گرداں نے اپنے دو پولیس والے سہولت کاراں دے ہمراہ پولیس دی وردیاں پہن کر شیعاں دے احتجاجی جلوس اُتے حملہ کیدا جس دے نتیجے وچ 25 شیعہ قتل ہو ئے۔ البتہ چونکہ ایہ دو بدو مقابلے دی کوشش سی، لہذا 11 دہشت گرد جوابی کارروائی وچ ہلاک ہو گئے۔ پولیس دے ریکارڈ دے مطابق ہلاک شدگان وچاں دو دی شناخت پولیس اہلکاراں دے طور اُتے ہوئی ، باقی 9 جعلی وردیاں پہن کر آ ئے سن۔ 24 جولائی 1987ء کوپاراچنار وچ شیعہ آبادیاں اُتے افغان مجاہدین دا حملہ شیعاں دی بھرپور تیاری دی وجہ توں ناکام ہو گیا۔ 30 ستمبر نوں ڈیرہ اسماعیل خان وچ یوم عاشورہ دے روز مارشل لا انتظامیہ نے جلوس روکنے دی کوشش دی جس دے نتیجے وچ 10 نہدے شیعہ شہید جدونکہ اک اندازے دے مطابق تقریباً 100 توں زائد زخمی ہوئے۔ اسی دی دہائی وچ پاکستان بھر وچ ست سو دے لگ بھگ شیعہ قتل ہوئے، جن وچاں 400کے قریب لوگ 1988ءماں گلگت دی غیر مسلح شیعہ آبادیاں اُتے حملے دے نتیجے وچ قتل ہوئے۔ اسی دور وچ سرکاری ملازمتاں متعصب افراد دے سپرد کیتیاں گئیاں۔سکولاں وچ اسلامیاں دے تکفیری اساتذہ بچاں دا ذہن خراب کرنے لگے، اس ذہن سازی نےآگے چل کر طالبان نوں مدارس دے علاوہ سرکاری تعلیمی اداراں توں وی افراد قوت فراہم دی۔ عدالتاں وچ متعصب جج بھردی کیے گئے۔ضیاء دور وچ ای قائد اعظم ؒناں سنی کہلوانے دی کوششاں دا آغاز ہویا جس دے بعدسے ہن تک کئی جعلی مقالے تے کتاباں لکھی گئی نیں۔ جس ماحول وچ بانی پاکستان دا شیعہ ہونا وی ہضم نہ کیدا جا رہا ہو اوتھے عام شیعہ افراد دا ثانوی شہری بن جانا کوئی تعجب دی بات نہاں۔ مولانا نور الحسن بخاری دی وفاں دے بعد شیعہ کشی دی سرپرسدی دا بیڑا اٹھانے  والے مولاناحق نواز جھنگوی تے انہاں دے پیشرو مولانا ایثار القاسمی نوں جھنگ وچ سیاسی خطرہ بننے دے باعث شیخ اقبال ایم این اے نے قتل کرا دتا، جو خود بعد وچ سپاہ صحابہ دی انتقامی کارروائی وچ قتل ہو گئے ۔
ایتھے اک اہم نکدے ول اشارہ کرنا ضروری اے۔ مارشل لا لگنے دے بعد جنرل ضیاء تے ذو الفقار علی بھٹوایک دوسرے دے جانی دشمن بن گئے سن، لیکن سیاسی طور اُتے ضیاء الحق بھٹو صاحب دے پیرو سن۔ مخالف سیاسی کارکنان دا قتل ہو جاں افغانستان وچ کردار، ایہ بھٹو صاحب دی  ای حکمت عملی سی۔ تریخ توں واقف لوگ جاندے نیں کہ جنرل ضیاء نے بھٹو صاحب دے طرز حکومت نوں ای جاری رکھیا اے۔جنرل ضیاء نے افغان جہاد دی ریل پیل دے باوجود شیعہ کشی دے عمل نوں قابو وچ رکھیا تے اس نوں عروج جمہوری دور دی نا اہلی وچ حاصل ہویا۔پاکستان وچ حکومتاں دی نا اہلی دا شیعاں نوں نقصان اٹھانا پیتا اے لیکن کوئی وی حکومت شیعہ دشمن نہاں سی۔ہاں ایہ کہیا جا سکدا اے کہ انہاں نے شیعہ عوام دے تحفظ دے سلسلے وچ ہمیشہ غیر ذمہ داری تے سسدی دا مظاہرہ کیدا اے۔
سٹریٹیجک ڈیپتھ، یعنی تزویراندی گہرائی
جس وقت روس افغانستان توں نکلا اسی وقت مقبوضہ کشمیر وچ بھاردی مظالم توں تنگ عوام نے احتجاجی مظاہراں دا آغاز کر دتا۔ پاکستان دی انتظامیہ نے افغان جہاد دے بچے ہوئے جہادیاں نوں کشمیر وچ استعمال کرنے دا فیصلہ کیتا۔ لیکن انہاں جہادیاں نے کشمیر جا کر مقامی آبادی کوبدعدی سمجھیا، مزاراں اُتے حملے کیے تے بریلوی تے شیعہ کشمیریاں دے گھراں وچ لوٹ مار دی۔ جہاد کشمیر دے ناں اُتے مولانا مسعود ازہر لڑکاں نوں بھردی کر دے ٹریننگ دیدے تے مولانا اعظم طارق تے مولانا ضیاء الرحمن فاروقی انہاں نوں  شیعہ کشی دا راستہ دکھاتے۔  بعد ازاں کشمیر جہاد اوتھے دی مقامی آبادی دے جہادیاں توں خوفزدہ ہو جانے دی وجہ توں ناکام ہو گیا۔ تریخ دا سبق اے کہ آزادی دی کوئی وی تحریک باہر توں سمگل شدہ جنگجوؤں دے بل بودے اُتے کامیاب نہاں ہوتی۔ چی گویرا جیسے عالمی شہرت یافتہ انقلابی دے آخری ایام اس بات اُتے گواہ نیں۔
نوے دی دہائی دے آغاز وچ پاکستان دی انتظامیہ نے ہندوستان دے ممکنہ حملے دا سامنا کرنے دے لیے" تزویراندی گہرائی "دے تصور نوں محور بنا کر سوچنا شروع کیتا۔ اس مفروضے دے خالق جنرل مرزا اسلم بیگ  تے جنرل حمید گل سن۔ اس دے مطابق اگر ہندوستان راجستھان توں حملہ کر دے پاکستان نوں دو حصےآں وچ کاٹنا چاہے تو فوج دی پشت پناہی دے لیے کٹر قسم دی مذہبی جماعتاں دے کارکنان دا جنوبی پنجاب تے طالبان دا قندھار وچ ہونا ضروری سی ۔ انہاں منصوبہ سازاں نے اس حقیقت نوں فراموش کر دتا سی کہ کسے وی فوج دی آخری دفاعی لکیر عوام ہُندے نیں نہ کہ مسلح گروہ، دنیا بھر وچ قابض افواج دے خلاف عام عوام نے ای مزاحمت دی اے، نیز اس وقت پاکستان ایٹمی صلاحیت حاصل کر چکا سی تے اس قسم دے کسے منصوبے دی کوئی ضرورت نہ سی۔ 1971ء وچ مشرقی پاکستان وچ تشکیل دیے گئے "البدر "تے" الشمس" جیسے مذہبی لشکر وں دے ناکام تجربے توں سبق سیکھا گیا ہُندا تو ایہ غلطی نہ دہرائی جاتی۔ شیعاں دے لیے ایہ سوچ بھٹو تے   ضیاء دے فیصلےآں توں زیادہ خطرناک ثابت ہوئی تے اس دے نتیجے وچ شیعہ کشی دا عمل پاکستان دے ہر ضلعے وچ تیز ہو گیا۔ سپاہ صحابہ جیسے مسلح گروہاں نے اس مبہم منصوبے دا بھرپور فائدہ اٹھا کر بہاولپور تے رحیم یار خان توں لے کر ملتان تے ڈیرہ غازی خان تک اپنے اثر و نفوذ وچ بے پناہ اضافہ کیتا۔ بعد دے سالاں وچ پاکستان نوں اس جاہلانہ تصور دی بوہت بھاری قیمت چکانا پئی۔ غنڈہ گرد عناصر دی سرپرسدی دے نتیجے وچ عوام دی یکجہدی نوں ٹھیس پہنچی تے منشیاں، غربت تے جرائم وچ اضافہ ہویا۔ افغان طالبان نے پاکستان وچ دیوبندی انقلاب لانے دی غرض توں دیوبندی تنظیماں دے کارکنان نوں فراخدلی توں پناہ تے ٹریننگ فراہم دی۔ پاکستان وچ شیعہ قتل کر دے ایہ لوگ افغانستان بھج جاتے۔ ملک دے کئی نامور ڈاکٹر، انجنیئر تے قنون دان محض شیعہ ہونے دی وجہ توں قتل کر دیے گئے۔ انکی عورتاں بیوہ، والدین بے سہارا تے بچے یتیم ہو گئے ۔
نوے دی دہائی وچ ای کراچی وچ سپاہ صحابہ تے جماعت اسلامی ول توں بریلوی مساجد اُتے قبضے دے خلاف سنی تحریک دے ناں توں اک تے مزاحمدی گروہ اٹھ کھڑا ہویا سی۔ چنانچہ تکفیری علما نے ہن بریلویاں اُتے قاتلانہ حملے کرنے دا آغاز کر دتا۔ بریلویاں اُتے پہلا نمایاں حملہ 2001ء وچ ہویا جداں سنی تحریک دے بانی جناب سلیم قادریؒ نوں کراچی وچ قتل کر دتا گیا ۔اسی دوران سپاہ صحابہ ول توں ہور مذاھب دے ماننے والاں اُتے وی حملے شروع ہو ئے۔ مثال دے طور اُتے اکتوبر 2001ء وچ سپاہ صحابہ دے چھ کارکنان نے بہاولپور وچ سینٹ ڈومینک چرچ وچ فائرنگ کر دے اٹھارہ نہدے تے بے گناہ مسیحیاں نوں قتل کر دتا۔
مفدی نظام الدین شامزئی تے خودکش حملاں دا دور
90ء  دی دہائی دے آخر وچ افغان طالبان نے القاعدہ دے سربراہ اسامہ بن لادن نوں پناہ دینے دا فیصلہ کیدا جس دی تنظیم نے 1998ء وچ مشرقی افریقہ وچ دو امریکی سفارت خاناں اُتے بم توں حملے کیے سن تے اک امریکی  بحری جہاز نوں ڈبونے دی کوشش دی سی۔اسامہ بن لادن اصل وچ اپنے ملک سعودی عرب وچ امریکی افواج دی موجودگی دے خلاف سی مگر اپنے ملک وچ سیاسی تحریک چلانے  دے بجا ئے اس قسم  دی  کارروائیاں  وچ ملوث ہو گیا سی۔کراچی وچ مقیم اک وڈے ناں والے دیوبندی عالم مفتی نظام الدین شامزئی سعودی عرب وچ امریکی موجودگی دے خلاف پاکستان وچ پورے اخلاص دے نال سرگرم سن ۔11 ستمبر  2001 ء نوں القاعدہ نے کچھ مسافر بردار طیارے اغوا کر دے امریکا دے شہر نیویارک تے واشنگٹن ڈی سی  وچ عمارتاں توں ٹکرا دیے۔7 اکتوبر 2001ءکو امریکا نے افغان طالبان اُتے حملہ کر دتا۔  پاکستان دی حکومت نے القاعدہ دی جنگ اپنے سر لینے دے بجا ئے  امریکا نوں راستہ دینے دا فیصلہ کیتا۔ مفدی نظام الدین شامزئی  نے  پاکستانی ریاست دے خلاف مسلح جہاد دا فتویٰ جاری کیتا مفدی نظام الدین شامزئی  صاحب دا پاکستانی تریخ دا رخ موڑنے والا فتویٰ حسب ذیل اے:۔ أ‌. تمام مسلماناں اُتے جہاد فرض ہو گیا اے کیونجے موجودہ صورت حال وچ صرف افغانستان دے آس کول دے مسلمان امارتِ اسلامی افغانستان دا دفاع نہاں کرسکدے نیں تے یہودیاں اورامریکہ دا اصل ہدف امارتِ اسلامی افغانستان نوں ختم کرنا اے دارالاسلام دی حفاظت اس صورت وچ تمام مسلماناں دا شرعی فرض اے۔ ب‌. جو مسلمان چاہے اس دا تعلق کسے وی ملک توں ہو تے کسے وی سرکاری جاں غیر سرکاری ادارے توں وابستہ ہو اوہ اگر اس صلیبی جنگ وچ افغانستان کےمسلماناں جاں امارتِ اسلامی افغانستان دی اسلامی حکو مت دے خلاف استعمال ہوگا اوہ مسلمان نہاں رہے گا۔ ت‌. الله تعالی دے احکام دے خلاف کوئی وی مسلمان حکمران اگر حکم دیں تے اپنے ماتحت لوگاں نوں اسلامی حکومت ختم کرنے دے لیے استعمال کرنا چاہے ،تو ماتحت لوگاں دے لیے اس طرح دے غیر شرعی احکام مانناجائز نہاں اے، بلکہ انہاں احکام دی خلاف ورزی ضروری ہوگی ۔ ث‌. اسلامی ملکاں دے جتنے حکمران اس صلیبی جنگ وچ امریکا دا نال دے رہے نیں تے اپنی زمین ،وسائل تے معلوماں انہاں نوں فراہم کر رہے نیں، اوہ مسلماناں اُتے حکمرانی دے حق توں محروم ہو چکے نیں، تمام مسلماناں نوں چاہئے کہ انہاں حکمراناں نوں اقتدار توں محروم کر دیں، چاہےاسکے لیے جو وی طریقہ استعمال کیاجائے ۔ ج‌. افغانستان دے مسلمان مجاہدین دے نال جانی ومالی تے ہر قسم دی ممکن مدد مسلماناں اُتے فرض اے، لہذا جو مسلمان اوتھے جا کر انہاں کےشانہ بشانہ لڑ سکدے نیں اوہ اوتھے جا کر شرکت کر لیں تے جو مسلمان مالی تعاون کرسکدے نیں اوہ مالی تعاون فرمائاں الله تعالی مصیبت دی اس گھڑی وچ مسلماناں کاحامی و ناصر ہو۔ اس فتویٰ دی زیادہ توں زیادہ اشاعت کرکے دوسرے مسلماناں تک پہنچائاں فقط و سلام مفدی نظام الدین شامزئی
https://sadaehaqq.wordpress.com/2013/11/14/%D9%85%D9%81%D8%AA%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A6%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%85%DB%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%A7-%D9%81%D8%AA%D9%88%DB%8C%D9%B0-%D8%AC%D8%B3-%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%A7/ ۔ مفدی شامزئی دیوبندی مسلماناں وچ بوہت وڈا مقام رکھدے سن تے انہاں دے فتوے نوں پاکستان بھر وچ خصوصا قبائلی علاقہ جات وچ جتھے حکومدی رٹ کمزور سی، بوہت پزیرائی ملی۔ افغان طالبان چند دناں وچ امریکا دے  ہاتھاں شکست کھا گئے تے بوہت توں طالبان تے القاعدہ دے جنگجو پاکستانی  علاقاں وچ آ گئے۔ اس طرح ریاست تے طالبان دے درمیان جنگ چھڑ گئی۔ ادھر 2002ء دے الیکشن وچ خیبر پختون خواہ دی صوبائی حکومت تے کراچی دی شہری حکومت متحدہ مجلس عمل دے ہتھ وچ آ گئی سی۔ انہاں حکومتاں نے سرکاری نوکریاں ایسے مذہبی مہم جو افراد نوں دیں جو دہشت گردی دی کارروائیاں وچ  طالبان دے سہولت کار بنے۔ اس جنگ دے ماحول وچ شیعہ مخالف تنظیماں نے شیعہ کشی وچ خودکش دھماکے دا استعمال شروع کیدا جس دے نتیجے وچ اعداد و شمار دے مطابق 2000ء توں 2017ء  تک تقریباً تن ہزار شیعہ قتل ہوئے جدونکہ ہزاراں زخمی تے معذور ہو کر زندہ لاش بن چکے نیں۔ سب توں زیادہ متاثر ہونے والا طبقہ کوئٹہ ،کراچی تے ڈیرہ اسماعیل خان دے شیعہ نیں۔
مفدی شامزئی صاحب دے فتوے دے بعد پنجاب تے سندھ وچ متشدد مدارس نے مسلح ہونے دا عمل شروع کر رکھیا اے۔ کئی مرتبہ تبلیغی جماعت دے سامان وچ چھپایا گیا بارود پھٹ چکا اے جو اس بات دی نشان دہی کردا اے کہ قبائلی علاقہ جات توں پنجاب تے سندھ دے قصباں وچ  بارود تے اسلحے دی منتقلی دا عمل کس تیزی توں جاری اے؟  عراق تے شام وچ شکست دے بعد داعش دی نظراں پاکستان دے ایٹمی اثاثاں اُتے نیں۔
حوالے
گٹھ:فرقہ پرستی
322ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
سمبا ہرا کبوتر
سمبا ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
آئن سٹائن دے مذہبی تے فلسفیانہ خیالات
آئن سٹائن دے مذہبی تے فلسفیانہ خیالات نو‏‏ں عام طور اُتے غلط سمجھیا جاندا اے ۔آئن سٹائن خود یہودی سن لیکن یہودیت نو‏‏ں چنگا نئيں سمجھدے سن ۔ اوہ خدا اُتے وی یقین نئيں رکھدے سن ۔
رچرڈ ڈاکنس دے مطابق:
حوالے
گٹھ:البرٹ آئنسٹائن گٹھ:انتقاد بر مذاہب گٹھ:انتقاد دہریت گٹھ:مذہب تے سائنس
حواری بومدین
جم : 1927ء
موت : 1978ء
الجزائر دا فوجی افسر تے سیاستدان سی ۔ محمد بوخارویہ ناں ۔ حواری عرفیت ۔ بومدین لقب ۔ کسان دا پتر سی ۔ قسطنطین دی اسلامی درس گاہ تے قاہرہ دی جامعہ الازہر توں تعلیم پائی ۔ فرانس دے خلاف الجزائری حریت پسنداں دے اعلان جنگ دے بعد 1954ء چ مصر چ فوجی تربیت حاصل کیتی ۔ ہور تربیت لئی مراکش چلا گئیا ۔ 1955ء چ لہندے الجزائر دے اک گوریلا دستے چ شامل ہوئے ۔ تن سال مگروں لہندے سیکٹر دی مہماں دا انچارج بنا دتا گئیا ۔ 1960ء قومی فوج آزادی دا کمانڈر مقرر ہوئیا ، اس دا ہیڈ کواٹر تیونس چ سی ۔
الجزائر دی آزادی ویلے 1962ء چ 30 ہزار قومی فوج بومدین دی زیر کمان سی ۔ ستمبر 1962ء چ اس فوج دے نال راجگھر الجزیرہ چ داخل ہوئیا تے احمد بن بیلا نوں صدر بنن چ مدد دتی ۔ خود اسنوں وزیر دفاع دا عہدہ ملئیا ۔ کجھ چر مگروں اسنوں نائب صدر مقرر کر دتا گئیا ۔ بن بیلا نال اختلاف پاروں 1965ء چ حکومت دا کنٹرول اپنے ہتھاں چ لے لئیا ۔ دسمبر 1976ء چ صدارتی چوناں چ اسنوں 100 فیصد ووٹ ملے ۔
گٹھ:عرب گٹھ:افریقہ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:صدور گٹھ:گوریلا لیڈر
پاکستان سپر لیگ 2016ء دے کھلاڑی
ایہ انہاں پنج فرنچائز دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ اے، جنھاں نے پاکستان سپر لیگ 2016ء وچ شرکت کيتی۔
پاکستان سپر لیگ 2016 دے دستے
نوٹ: بین الاقوامی درجہ رکھنے والے کھلاڑی جلی حروف درج نيں۔
اسلام آباد یونائیٹڈ
اسلام آباد یونائیٹڈ دا دستہ مندرجہ ذیل سی:
پشاو‏ر زلمی
پشاو‏ر زلمی دا دستہ مندرجہ ذیل سی:
کوئٹہ گلیڈی ایٹرز
کوئٹہ گلیڈی ایٹرز دا دستہ مندرجہ ذیل سی:
حوالے
گٹھ:پاکستان سپر لیگ 2016ء
سوئی چیمیاں
سوئی چیمیاں ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
نپولین تیجا
thumb|نپولین سوم
لوئی نپولین بوناپارٹ (Louis-Napoléon Bonaparte) فرانسیسی جمہوریہ دوم دا واحد صدر اور بطور نپولین سوم فرانسیسی سلطنت دوم دا شہنشاہ سی ۔ اوہ نپولین اول دا بھتیجا تے وارث سی۔ اوہ انقلاب فرانس تک بر سر اقتدار رہیا۔
اوہ نیپولیئن پہلے دا بھتیجا اتے وارث سی۔ اوہ فرانس دا پہلا مکھی سی جس کول صدر دا عہدہ وی سی اتے جو پہلی وار سدھیاں ووٹاں نال چنیا گیا اتے 2017 وچ ایمانویل میکرون دے چون تک وی اوہ سبھ توں گھٹ عمر والا انسان سی۔ آئین اتے پارلیمینٹ ولوں دوجی ٹرم تے روک لاؤن تے ، اسنے 1851 وچ اک سوے-توہتر ڈی آرٹ دا انعقاد کیتا اتے پھر 2 دسمبر 1852 نوں نیپولیئن تیسرے دے طور تے سنگھاسن لے لیا، اپنے چاچے دے تاجپوشی دی اٹھویں ورھےگنڈھ، اوہ فرانسیسی انقلاب توں بعد صوبے دا سبھ توں لمبا سبتوں ودھیا مکھی اے، اس دی بربادی فرینکو پروشیا لڑائی نال ہوئی سی جس وچ فرانس پراسیاں دی اگوائی وچ اتری جرمنی دی کنفیڈریشن ولوں جلدی اتے ڈھکویں ڈھنگ نال ہرایا گیا سی۔
سامراج دے پہلے سالاں دے دوران، نیپولیئن سرکار نے اپنے مخالفاں دے خلاف سینسرشپ اتے سخت دمنکاری قدم چکے۔ 1859 تک تقریباً چھ ہزار نوں قید جاں سزا دتی گئی سی۔ ہزاراں ہور ودیساں وچ جلاوطنی وچ گئے، وکٹر ہیوگو سمیت 1862 توں بعد، اسنے سرکاری سینسورسنز نوں ٹھکرا دتا اتے اس دے راج نوں "لبرل سامراج" وجوں جانیا جان لگیا۔ اس دے بہت سارے مخالف فرانس واپس گئے اتے نیشنل اسمبلی دے میمبر بنے۔
غیرملکی پالیسی وچ، نیپولیئن III دا مقصد یورپ اتے دنیا بھر وچ فرینچ اثر نوں واضع کرنا سی۔ اوہ مشہور سیاست اتے قوم پرستی دے حامی سن۔ یورپ وچ، اوہ برٹین نال تعلقات رکھدے سن اتے روس نوں کریمیا جنگ (1853–56) وچ ہرایا سی۔ اس دے راج نے اطالوی اکسرتا دی مدد کیتی اتے اس نال متعلق سیووئے اتے فرانس دے نائیس دے کاؤنٹی نوں وی اوسے ویلے مدد کیتی - اوسے ویلے، اوہناں دیاں فوجاں نے پوپ راجاں دی اٹلی دی ایکتا دے خلاف رکھیا کیتی نیپولئن نے ایشیا، پیسفک اتے افریقہ وچ فرانسیسی غیرملکی سامراج دے کھیتر نوں دگنا کر دتا۔ دوجے پاسے، میکسیکو دی فوج دی دخل اندازی جسدا مقصد فرانسیسی سرکھیا دے ماتحت دوجی میکسیکی سلطنت بناؤنا سی، ناکام رہیا
1866 توں نیپولیئن نوں پروشیا دی ماؤٹنگ طاقت دا ساہمنا کرنا پیا کیونکہ چانسلر اوٹو وان بسمارک نے پروشیائی لیڈرشپ دے ماتحت جرمن اکسرتا دی منگ کیتی سی۔ جولائی 1870 وچ، نیپولیئن نے اتحادیاں توں بناں فرینکو پروشیا لڑائی وچ حصہ لیا اتے نیم فوجی طاقتاں دے نال۔ فرانسیسی فوج نوں تیزی نال ہرا دتا گیا سی اتے نیڈیلیئن III نوں سیڈان دی لڑائی وچ پھڑیا گیا سی۔ تیجے لوکراج دا پیرس وچ اعلان کیتا گئیا سی اتے نیپولیئن انگلینڈ وچ غلامی وچ چلے گئے سن، جتھے ایہہ 1873 وچ چلانا کر گیا۔
323ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
نپولین تیجا
شروع دا جیون
چارلس-لوئیس نیپولیئن بوناپارٹ، بعد وچ لئیس نیپولیئن اتے پھر نیپولین III وجوں جانیا جاندا اے، دا جم 20-21 اپریل 1808 دی رات نوں پیرس وچ ہویا سی۔ اس دا پوروک پیؤ نیپولئن بوناپارٹ دے چھوٹے بھرا لوئس بوناپارٹ سی، جسنے لوئیس دے راجے 1806 توں 1810 تک ہولینڈ۔ اوہناں دی ماں نے نیپولیئن دی بیوی جوسیفائین ڈے بؤہارنس دے پہلے ویاہ دی لڑکی، ہاٹینٹین ڈے بؤہارنس سی۔
مہارانی ہون دے ناطے، جوزیفائین نے بادشاہ لئی اک وارث پیدا کرن دے ڈھنگ وجوں ویاہ دی تجویز پیش کیتی سی، جس نے راضی ہو گئے، کیونکہ جوزیفائین ادوں غلام سی ۔ لوئیس نے چھوٹی-اٹھ سال دی عمر وچ ہاٹنیس نال ویاہ کیتا اتے اوہ اکٹھی سی۔ اوہناں دا اک مشکل تعلق سی، اتے صرف تھوڑھے ویلے لئی اکٹھے رہندے سن۔ اوہناں دا پہلا بیٹا 1807 وچ دم توڑ گیا سی اتے بھاویں وکھرے کیتے گئے سن-اوہناں نے اک تیجا حصہ لین دا فیصلہ کیتا۔ جولائی 1807 وچ اوہناں نے ٹولوز وچ تھوڑھے ویلے لئی اپنے ویاہ نوں دوبارہ شروع کیتا اتے لوئی دا جم اتھرو ولوں، نوں مہینیاں توں دو ہفتیاں دا سماں ہو گیا۔ وکٹر ہوگو سمیت لوئیس-نیپولیئن دے دشمن، چغلیاں نوں پھیلاؤندے ہن کہ اوہ اک وکھرے انسان دا بچہ سی، اُتے زیادہ تر اتہاسکار اس گل نال سہمت ہن کہ اوہ لوئیس باناپارٹ دا جائز پتر سی (ٹبر دیکھو) ۔
حوالے
گٹھ:1808 دے جم گٹھ:1873 دیاں موتاں گٹھ:اقدام قتل توں زندہ بچ جانے والے گٹھ:انیہویں صدی وچ یورپ دے شاہی حکمران گٹھ:پیرس دیاں شخصیتاں گٹھ:خاندان بوناپارٹ گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فرانسیسی صدور
سکھو
سکھو ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
فلورس ہرا کبوتر
فلورس ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
تیمور ہرا کبوتر
تیمور ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
326ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
چک 184 ج ب چڑھدا
چک 184 ج ب چڑھدا  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
325ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
درپردہ یہودیت
thumb|ہسپانیہ وچ [[مارانوس اُتے بنی تصویر جو عہدِ باز پرس وچ یہودیاں دتی عید فسح دتی خفیہ تنیڑے لیل ہسیدر (לֵיל הַסֵּדֶר) دتی نقشہ کشی کردتی اے۔ از قلم موشیہ میمون]] در پردہ یہودیت جاں مخفی یہودیت بظاہر دوسرے مذہب دی پیروی کرنا لیکن درحقیقت اندر ای اندر یہودیت دی تقلید کرنے دا ناں اے۔ اس طرز دی یہودیت اُتے عمل پیرا شخص نوں ”در پردہ/مخفی یہودی“ کہیا جاندا اے۔
اصطلاح وچ در پردہ جاں مخفی یہودی دا اطلاق اسپین دے انہاں یہودیاں اُتے ہُندا اے جو خود نوں کاتھولک مسیحیت دا پیرو ظاہر کر دے سن،   انہاں آنوسیم جاں مارانوس کہیا جادا سی۔
اوہ یہودی جنہاں نے چودہواں تے پندرہواں صدی وچ اسپین وچ باضابطہ طور اُتے مذہب بدلا انہاں نو مسیحی کہیا گیا، لیکن انہاں عموماً ”کنورسو“ کہیا جادا سی۔ اسپین تے پرتگال نے قانون سازی کر دے انہاں دے حقوق انہاں دے آبائی وطناں تے کالونیاں تک محدود کر دتے؛ صرف مسیحیاں نوں عالم جدید وچ جانے دی اجازت سی۔ باز پُرس دے خطراں دے باوجود کئی ”کنورسوواں“ نے خفیہ طور اُتے تے محتاط طریقے توں یہودی رسوم ادا کرنا جاری رکھیا ، جداں کہ سینٹا ایسٹریکا کا تہوار۔
سنہ 1492ء دے فرمان الحمرا دے بعد کئی کنورسوواں (جنہاں چوئتا وی کہیا گیا) نے اسپینی دور دے جزائر بلیبار وچ خود نوں رومی کاتھولک ظاہر کیتا لیکن اوہ حقیقت وچ یہودیت دے معتقد سن، ایتھے تک کہ انہاں نے اسپین دے محکمہ تفتیش دے سامنے وی خود نوں رومی کاتھولک ای ظاہر کیدا سی۔ اوہ سب توں معروف مخفی تے در پردہ یہودیاں وچوں اک سن۔
در پردہ یہودیت قدیم ادوار وچ وی پائی جاندی سی، جدو‏‏ں یہودیاں اُتے انہاں دے رہائشی علاقاں اُتے مسلط حکمران اکثریندی مذہب قبول کرنے دے لئی ظلم ڈھاندے جاں زبردستی کر دے سن تو انہاں نوں مجبوراً اس علاقہ دا اکثریندی مذہب اپنانا پڑدا سی مگر اوہ عقیدے توں مخفی یہودی سن۔ سباتائی زیوی دے یہودی پیروکاراں (سباتائین) وچوں کچھ رسمی طور اُتے مسلمان ہو گئے سن۔ بعد وچ یعقوب فرینک دے پیروکاراں (فرینکیاں) نے رسمی طور اُتے مسیحیت قبول کر لی، مگر انہاں نے مسیحانہ یہودیت دی رسوم ادا کرنا برقرار رکھیا۔
سنہ 1917ء دے روسی انقلاب وچ اشتراکیت نے سر اٹھانے دے بعد در پردہ یہود سویت یونین دے روسی تے مشرقی یورپی ملکاں وچ موجود رہے۔ حکومت (جس وچ سیکولر اشتراکی یہودی وی شامل سن) نے یہودیاں اُتے مذہب بدلنے اُتے دباؤ نئی‏‏ں پایا بلکہ کسے وی مذہب اُتے عمل کرنے نوں حکومت ناپسندیدہ سمجھتی سی۔ عہد حکومت وچ کچھ مذاہب اُتے سخت نگرانی وچ عمل جاری رکھنے دی اجازت سی۔ اشتراکیت دے اختتام دے بعد سویت ریاستاں دے کئی افراد (بشمول یہودیاں دی اولاداں) نے اپنی اجداد دے عقیدے اُتے فیر توں عمل کرنا شروع کر دتا۔
پرتگال دے ”بلمونٹ یہودی“ مضبوطی توں اپنے عقائد اُتے پوشیدگی دے نال بارہواں صدی عیسوی توں لے کے کئی صدیاں تک کاربند رہے۔ پوری برادری انتہائی سمجھ داری دے نال خود نوں پوشیدہ رکھتی سی، اوہ دراں زواجی (endogamous) شادی کر دے تے اپنے مذہب دی تمام بیرونی علامت نوں چھپاندے سن۔ اوہ تے انہاں دے راز توں پردہ ویہوی‍‏‏ں صدی عیسوی وچ ہٹا۔ انہاں دی در پردہ سفاردی یہودی عقائد منفرد اے۔ ہن کچھ خود نوں راسخ العقیدہ یہودی ظاہر کر دے نیں، اگرچہ کئی ہن تک اپنی سابقہ صدیاں دی یہودیت دے معتقد نیں۔
سید کاسراں
سید کاسراں ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
سانحہ ماڈل ٹاؤن
سانحہ ماڈل ٹاؤن یا لاہور تصادم، یا سانحہ لاہور، ،فسادات جو پنجاب پولیس تے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دے درمیان وچ 17 جون 2014ء نو‏‏ں ہوئے، جس دے نتیجے وچ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں پاکستان عوامی تحریک دے دو عورتاں سمیت 14 افراد ہلاک تے 90 تو‏ں زئدافراد شدید زخمی ہوئے۔ ۔11 گھینٹے تک جاری رہنے والی ایہ کشیدگی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں پولیس د‏‏ی تجاوزات ہٹانے والی نفری نے ماڈل ٹاؤن لاہور وچ یونیورسٹی منہاج القران دے دفاتر تے پاکستان عوامی تحریک دے بانی و سربراہ ڈاکٹر محمد طاہرالقادری د‏‏ی رہائش گاہ دے باہر موجود رکاوٹاں ہٹانے دے لئی آپریشن دا آغاز کيتا۔
پس منظر
16 جون 2014 تو‏ں پہلے پاکستان عوامی تحریک دے بانی تے سربراہ محمد طاہر القادری نے حکومت نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے 23 جون 2014ء نو‏‏ں انہاں دتی آمد اُتے انہاں نو‏ں کچھ ہويا تاں حکومت "سنگین نتائج" بھگتنے دے لئی تیار رہے کچھ وقت ڈاکٹر طاہر القادری نواز شریف انتظامیہ دے خلاف حزبِ اختلاف د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی حمایت اکٹھی کردے رہ‏‏ے۔ قادری نے کامیاب ریلی د‏‏ی تے حکومت دے خلاف مختلف سیاسی جماعتاں جداں کہ پاکستان مسلم لیگ ق دے صدر چودھری شجاعت حسین تے عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید د‏‏ی حمایت حاصل کيتی تا کہ اوہ حکومت دے خلاف اک "عظیم اتحاد" بنا سکن۔
منہاج القرآن سیکرٹریٹ دے گرد سیکیورٹی بیریئرز چار سال پہلے ہائی کورٹ دے حکم تو‏ں ماڈل ٹاون پولیس د‏‏ی نگرانی وچ لگائے گئے سن ۔
واقعات
17 جون 2014ء د‏‏ی صبح 2 بجے پنجاب پولیس نے لاہورکے مضافات‏ی علاقےماڈل ٹاؤن وچ واقع ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش گاہ تے منہاج القرآن انٹرنیشنل دے مرکزی سیکرٹریٹ دے باہرموجودرکاوٹاں کوہٹانے دے لئی اک آپریشن کاآغازکیا۔ پولیس د‏‏ی اک بھاری نفری پاکستان عوامی تحریک دے صدر مقام پہنچی، جتھ‏ے انہاں نے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان تو‏ں رکاوٹاں ہٹانے نو‏‏ں کہیا، جو انہاں دے حساب تو‏ں غیر قانونی سن۔ ایہ چھاپہ پولیس دے انہاں صبح دے معمول دے چھاپےآں دے برعکس سی جنہاں دا انعقاد پولیس اس طرح دے معاملات وچ کردی ا‏‏ے۔ پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دا موقف سی کہ ایہ رکاوٹاں قانونی نيں تے ایہ چار سال پہلے اس وقت ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش گاہ تے دفاتر دے گرد لگائی گئياں سی جدو‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے طالبان دے خلاف فتوٰی دتا سی۔ اس دے باوجود پولیس نے بلڈوزرز د‏‏ی مدد تو‏ں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے تے تباہ کرنے دا آپریشن جاری رکھیا ،جس نے عوامی تحریک دے کارکنان نو‏‏ں پولیس د‏‏ی کاروئی دے خلاف مزاحمت تے احتجاج کرنے اُتے اکسایا۔
پولیس تو‏ں مذاکرات
پولیس افسران نو‏‏ں ماڈل ٹاؤن پولیس ہی د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اوہ سرکلر دکھایا گیا، جس وچ دہشت گردی دے ممکنہ خطرات دے پیش نظر عدالدی احکامات دے مطابق سیکورٹی انتظامات کرنے دا کہیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ بیریئرز فیصل ٹاؤن سینے دے آفیسرز د‏‏ی مشاورت تے رہنمائی وچ ہی لگائے گئے نيں، مگر انہاں نے اس سرکلر نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ پاکستان عوامی تحریک دے مرکزی قائدین نے متعدد بار پولیس افسران تو‏ں گل گل کی، مگر پولیس آفیسرز نے عدالدی احکامات نو‏‏ں مننے د‏‏ی بجائے ہور جارحانہ رویہ اختیار ک‏ر ليا تے مرکزی سیکرٹریٹ دے سٹاف ارکان تے طلبہ اُتے لاٹھی چارج کرنا شروع کر دتا۔ انہاں تمام معاملات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایويں محسوس ہوئے رہیا سی جداں کہ پولیس انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے نئيں بلکہ کسی تے منصوبے دے تحت ایہ آپریشن کرنے آئی ا‏‏ے۔
پرتشدد سانحہ
بارہ سیناں د‏‏ی پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں رات دو بجے تو‏ں جاری آپریشن دے دوران وچ کل چار حملے کیتے گئے۔ پہلے تن حملےآں وچ زہریلی آنسو گیس تے لاٹھی چارج کيتا گیا، جدو‏ں کہ آخری حملے دے دوران وچ سو تو‏ں زیادہ لوکاں اُتے سِدھے فائرنگ کيتی گئی۔
مرنے والےآں دے ناں
انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم نے سانحۂ ماڈل ٹاؤن دا نوٹس لیندے ہوئے اس سانحہ د‏‏ی غیر جانبدار عدالدی انہاں نوںائری اُتے زور دتا۔
پولیس دے دعوے
رات 2 بجے دے نیڑے جدو‏ں پولیس اہلکار بھاری مشینری دے ہمراہ تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکریٹریٹ دے باہر پہنچے تاں پولیس اہلکاراں نے دعوی کيتا کہ سیکرٹریٹ تے ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش دے سامنے موجود سیکیورٹی انتظامات عوام دے لئی مشکل دا باعث نيں، لہٰذا اسيں انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے دے احکامات لے ک‏ے آئے ني‏‏‏‏ں۔ تحریک دے قائدین نے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ سیکورٹی بیریئرز اج تو‏ں تن سال پہلے لاہور ہائی کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ تے پولیس د‏‏ی نگرانی وچ نصب کیتے گئے سن تے مئی 2011ء وچ مقامی پولیس اسٹیشن د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ سیکورٹی ہدایات وچ وی انہاں د‏‏ی تنصیب دا کہیا گیا سی۔ اُتے پولیس اہلکاراں نے دونے تحریری دستاویزات دیکھنے دے باوجود انہاں نے عدالدی احکامات نو‏‏ں پس پشت ڈالدے ہوئے اپنی کارروائی جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا جس دے نتیجے وچ 14 افراد شہید تے 90 افراد شدید زخمی ہوئے گئے۔
مواصلا‏تی ذرائع ابلاغ
الیکٹرانک میڈیا نے اس پورے واقعہ تے آپریشن د‏‏ی مکمل کارروائی عوام پاکستان تک پہنچاندے ہوئے ریاستی دہشت گردی نو‏‏ں بے نقاب کر دتا۔ 13 گھینٹے تو‏ں اک سفاکانہ واقعہ د‏‏ی خبر لمحہ با لمحہ الیکٹرانک میڈیا ٹی وی سکرین اُتے دکھاندا رہیا تے حکمراناں نو‏‏ں اس د‏ی کوئی خبر نني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب جو اپنے آپ نو‏‏ں خادم اعلیٰ پنجاب دے ناں تو‏ں منسوب کردا اے نے میڈیا بریفنگ دیندے ہوئے کہیا کہ مینو‏ں اس واقعہ د‏‏ی کوئی خبر نئيں اے حالانکہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں انصاف دا سب تو‏ں وڈا داعی سمجھدا ا‏‏ے۔
رات ڈیڑھ بجے دے نیڑے شروع ہونے والے پولیس آپریشن نو‏‏ں بعض چینل رات تو‏ں ہی دکھانا شروع کر چک‏‏ے سن، اُتے صبح پنج بجے تک تمام ٹی وی چینلاں نے پولیس د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں براہ راست دکھانا شروع کر دتا۔ گھراں وچ بیٹھے عوام پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں اُتے لاٹھی چارج تے آنسو گیس دا بے دریغ استعمال ہُندا دیکھ رہے سن ۔ پاکستان دے تمام ٹی وی چینلز د‏‏ی براہ راست کوریج دے باوجود دوپہر اڑھائی بجے تک جاری رہنے والے اس آپریشن نو‏‏ں روکنے دے لئی حکومت‏ی نمائندہ حرکت وچ نہ آیا۔ کسی وزیر، کسی مشیر، کسی رکن اسمبلی نو‏‏ں اِنّی ہمت نہ ہوئی کہ وزیر داخلہ، وزیر قانون یا وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں فون کرکے اس قتل عام نو‏‏ں رکوانے وچ اپنا کردار ادا کردا۔ ایہ لوک اِنّے بے حس ہوچکے سن کہ واقعہ رونما ہونے دے بعد وی کوئی حکومت‏ی کارندہ عوام الناس د‏ی دادرسی دے لے نئيں آیا۔
کشیدگی دے شروع ہونے دے بعد ایہ واقعہ نیوز چینلز اُتے براہِ راست دکھایا جاندا رہیا لیکن اس کشیدگی دے شروع ہونے دے متعلق بیانات دونے فریقین د‏‏ی طرف تو‏ں سامنے آئے۔ پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ موقف سامنے آیا کہ پاکستان عوامی تحریک دے سیکرٹریٹ دے اندر تو‏ں لوکاں نے انہاں اُتے حملہ کيتا، جدو‏ں کہ دوسری طرف پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ طاہرالقادری د‏‏ی جانب تو‏ں اس گل کيتی تردید کيتی گئی۔ ٹیلی ویژن اُتے نشر د‏‏ی جانیوالی براہ راست فوٹیج وچ پولیس مظاہرین اُتے رائفلاں تو‏ں فائرنگ اورآنسو گیس پھینکتی نظر آئی جدو‏ں کہ دوسری جانب مظاہرین پتھراؤ کردے دکھادی دیے ۔
استعفی / معطلی
سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے تناظر وچ مورخہ 21 جون نو‏‏ں وزیراعلیٰ پنجاب نے صوبائی وزیرِ قانون رانا ثناء اللہ تو‏ں استعفی لے لیا۔ ايس‏ے طرح پرنسپل سیکرٹری ڈاکٹر توقیر شاہ نو‏‏ں وی انہاں دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا۔
پولیس د‏‏ی مدعیت وچ مقدمہ
مؤرخہ 19 جون نو‏‏ں اس سانحہ دا مقدمہ ایس ایچ او د‏‏ی مدعیت وچ سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج ک‏ر ليا گیا، جس وچ ساری ذمہ داری پاکستان عوامی تحریک اُتے پائی گئی ا‏‏ے۔ ایف آئی آر وچ ڈاکٹر طاہرالقادری دے بیٹے حسین محی الدین، عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈاپور، چیف سکیورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، شیخ زاہد فیاض سمیت 56 نامزد تے 3 ہزار نامعلوم افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔
حکومت‏ی رویہ اُتے پولیس بددلی دا شکار
حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دا ملبہ پولیس اُتے ڈالے جانے اُتے پولیس فورس نو‏‏ں شدید بددلی دا شکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس دے مطابق سب کچھ اعلیٰ قیادت دے حکم اُتے گیا گیا لیکن سارا ملبہ اہلکاراں اُتے ڈالیا گیا۔ انہاں نے کہیا کہ جے آئندہ ایسا حکم وی دتا گیا تاں طاقت دا استعمال نئيں کرن گے۔
جوڈیشل کمیشن دا قیام
وزیراعلیٰ پنجاب شہباز شریف دے حکم اُتے ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات دے لئی جسٹس باقر علی نجفی اُتے مشتمل یک رکنی عدالدی کمیشن تشکیل دتا گیا، جس دے احکامات لاہور ہائی کورٹ دے چیف جسٹس امتیاز علی خواجہ نے جاری کیتے، جنہاں نے اج ہی نويں چیف جسٹس لاہور ہائی کورٹ دا حلف اٹھایا سی۔
جوڈیشل کمیشن دا رد
پاکستان عوامی تحریک نے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تشکیل دتے گئے جوڈیشنل کمیشن دا بائیکاٹ کردے ہوئے اسنو‏ں مکمل طور اُتے مسترد کر دتا تے مطالبہ کيتا کہ وزیراعلیٰ پنجاب اس قتل و دہشت گردی دے اصل ذمہ دار نيں، چنانچہ انہاں دے مسندِ اقتدار اُتے رہندے ہوئے کسی قسم د‏‏ی غیر جانبدارانہ تفتیش وشہادتاں دا کوئی امکان اے نہ ہی عدل و انصاف دے تقاضاں د‏‏ی بجا آوری ممکن ا‏‏ے۔ لہٰذا وزیراعلیٰ پنجاب تے اس جرم وچ شریک وزراء فی الفور مستعفی ہوئے ک‏ے خود نو‏‏ں قانون دے حوالے کرن۔ ايس‏ے طرح سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور وچ ملوث جملہ پولیس افسران تے انتظامی عہدیداران بشمول IG، DIG آپریشنز، ہوم سیکرٹری پنجاب، DCO، CCPO، SSPs، SP ماڈل ٹاؤن تے متعلقہ DSPs تے SHOs نو‏‏ں فوری طور اُتے برطرف کرکے قتل عام، دہشت گردی تے اقدامِ قتل دے جرم وچ گرفتار کيتا جائے۔
جوڈیشل کمیشن دا محدود دائرہ کار
سانحہ ماڈل ٹاؤن جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں پولیس تو‏ں تفتیش کرانے دے اختیارات دینے د‏‏ی درخواست اُتے پنجاب حکومت کیت‏‏ی خاموشی نے جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں ہور مشکلات دا شکار کر دتا۔ پنجاب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سیکشن گیارہ دے اختیارات دینے تو‏ں انکار دے بعد ٹریبونل دا کردار صرف انہاں نوںائری تک محدود رہ گیا، کسی اُتے اس اندوہناک سانحہ د‏‏ی ذمہ داری عائد نئيں کيت‏‏ی جا سک‏‏ے گی۔
جوڈیشل کمیشن د‏‏ی پیش رفت
آئی جی]] پنجاب مشتاق سکھیرا، ڈی سی او کیپٹن ریٹائرڈ عثمان تے ڈی جی ایل ڈی اے احد چیمہ کمیشن دے سامنے پیش ہوئے۔
جوڈیشل کمیشن نو‏‏ں دھمکیاں
مورخہ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی انہاں نوںائری کرنے والے جج جسٹس علی باقر نجفی نو‏‏ں سنگین نتائج دا دھمکی آمیز خط موصول ہويا۔
جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ
سانحہ ماڈل ٹاؤن دے لئی بنائےگئے یکطرفہ جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں اس سانحہ دا براہ راست ملزم قرار دتا گیا، رپورٹ دا کچھ حصہ دنیا نیوز دے اینکر پرسن کامران شاہد نے اپنے اک پروگرام وچ ذکر وی کيتا۔
ایف بی آر د‏‏ی کارروائی
پاکستان عوامی تحریک نے ایف بی آر دے نوٹس نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے کہیا کہ ایہ نوٹس سیاسی انتقام دے نتیجہ دے طور اُتے جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک تعلیمی ادارے دا آڈٹ ایف بی آر دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے جسٹس اعجاز احسن نے 10 ستمبر تک اس دا جواب طلبی ک‏ر ليا ا‏‏ے۔
ایف آئی آر دا اندراج
دو ماہ تو‏ں ودھ عرصہ گزرنے دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج کيتی گئی جو نامکمل سی۔
نويں جے آئی ٹی دا قیام
نويں جے آئی ٹی دے ارکان:
نويں جے آئی ٹی دا رد
ڈاکٹر طاہرالقادری تے پاکستان عوامی تحریک نے سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گئی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ ڈاکٹر طاہرالقادری نے مورخہ 14 نومبر 2014ء نو‏‏ں میڈیا تو‏ں پریس کانفرنس کردے ہوئے کہیا کہ جدو‏ں تک وزیراعلیٰ شہباز شریف استعفا نئيں دیندے اس وقت تک سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی شفاف تحقیقات نئيں ہوسکتاں۔
مورخہ 20 نومبر 2014ء نو‏‏ں جے آئی ٹی دے ارکان نے پاکستان عوامی تحریک دے نال میٹنگ د‏‏ی جس وچ صدر پاکستان عوامی تحریک ڈاکٹر رحیق احمد عباسی نے کہیا کہ اسيں عبد لرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔
نويں جے آئی ٹی دا منہاج القرآن دے ایڈمن ڈائریکٹر جواد حامد نو‏‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں بیان حلفی جمع کروانے دا نوٹس۔
انسداد دہشت گردی عدالت
انسداد دہشت گردی عدالت دا پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور، شیخ زاہد فیاض، چیف سیکورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، ساجد محمود، میاں زاہد اسلام، تنویر سندھو تے حاجی ولایت سمیت اٹھ گن مین تے سینکڑاں کارکنان اُتے سانحہ ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری کر دتے ني‏‏‏‏ں۔
یکطرفہ چلان د‏‏ی مذمت
پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور نے مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن دا یکطرفہ چالان حکومت کیت‏‏ی اک ہور دہشت گردی ا‏‏ے۔
مذمت / احتجاج
طاہر القادری نے اس حملے د‏‏ی پرزور مذمت کيتی تے اسنو‏ں ریاستی دہشت گردی د‏‏ی بدترین شکل تو‏ں تعبیر کيتا۔ طاہر القادری نے اپنے کارکنان د‏‏یاں جاناں دا بدلہ لینے تے اک انقلاب لیانے دے عزم دا اظہار کيتا جو انہاں دے مطابق وزیر اعظم نواز شریف تے انہاں دے بھائی شہباز شریف د‏‏ی حکومت دا جلد از جلد خاتمہ کر دے گا ۔
سیاسی و مذہبی جماعتاں د‏‏ی مذمت
انسانی حقوق د‏‏ی نگہبان عالمی تنظیم نگہبان حقوق انسانی نے وی پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کیت‏‏ی جانیوالی "مہلک طاقت" د‏‏ی مذمت کيتی تے اس د‏ی مکمل تفتیش دا مطالبہ کيتا۔ ايس‏ے تنظیم دے ایشیا دے ڈائریکٹر براڈایڈمز نے کہیا کہ"پاکستانی حکومت نو‏‏ں دسنیا چاہئیے کہ پولیس نو‏‏ں پتھراؤ کرنے والے مظاہرین اُتے سیدھا فائر کھولنے د‏‏ی ضرورت کیو‏ں پیش آئی"۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ "اج لاہور وچ بے شمار لوک زخمی تے مردہ پئے نيں لیکن انہاں نو‏ں کیو‏ں ماریا گیا؟اس د‏ی کوئی وجہ نظر نئيں آندی" تنظیم حقوق انسانی پاکستان نے وی منہاج القرآن سیکریٹریٹ اُتے حملے د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کيتی۔
مختلف سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جو ردِ عمل سامنے آیا اوہ ملاحظہ ہوئے۔ اس واقعہ دے بعد حزب اختلاف د‏‏ی وڈی وڈی جماعتاں بشمول متحدہ قومی موومنٹ،پاکستان تحریک انصاف،پاکستان مسلم لیگ ق نے احتجاج کردے ہوئے اسمبلیاں دا بائیکاٹ کيتا۔ پاکستان پیپلز پارٹی نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ قومی اسمبلی وچ حزب اختلاف دے رہنما خورشید شاہ دا کہنا سی کہ ایہ واقعات "جمہوریت دے خلاف رچی اک سازش اے جسنو‏ں شہباز شریف نے بڑھاوا دتا۔ "۔ انہاں نے طاہر القادری دے حامیاں دے خلاف طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کيتی۔ پاکستان تحریک انصاف نے وی اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ پارٹی دے صدر دا کہنا سی کہ گورنمنٹ نو‏‏ں فورا معصوم لوکاں دا قتل عام بند کرنا چاہئیے۔
سانحہ ماڈل ٹاون دے رد عمل وچ کم و بیش پاکستان د‏‏ی تمام جماعتاں نے نہ صرف بھرپور مذمت کيتی بلکہ ذمہ داران نو‏‏ں قرار واقعی سزا دلوانے دا مطالبہ وی کيتا۔
کُل جماعتی کانفرنس
سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی مذمت اُتے مبنی کل جماعتی کانفرنس مورخہ 29 جولائ‏ی نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ منعقد ہوئی، جس وچ مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔
مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں
طاہر القادری نے 29 جون 2014سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے کل جماعتی کانفرنس بلائی جس وچ پاکستان پیپلزپارٹی،مسلم لیگ ن،عوامی نیشنل پارٹی تے جمیعت علمائے اسلام س دے علاوہ ملک د‏‏ی وڈی سیاسی و مذہبی جماعتاں نے شرکت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس وچ شامل جماعتاں دے عہدیداراں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن دے بعد حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اقدامات نو‏‏ں ناکافی قرار دتا تے ہر اک نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور مذمت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس نے اپنا پنج نکاندی اعلامیہ پیش کيتا۔ آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی اعلامیہ وچ کہیا گیا کہ منہاج القرآن سیکریٹیریٹ دے واقعے اُتے ہوم سیکریٹری، انسپکٹر جنرل پنجاب پولیس سمیت تمام پولیس تے ضلعی انتظامیہ دے افسراں نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے انھاں قتل دے مقدمے وچ گرفتار کيتا جائے جداں کہ کسی وی شہری دے خلاف کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ وفاقی ایجنسیاں د‏‏ی ٹیم سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تفتیش کرے تے اس واقعے د‏‏ی غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ د‏‏ی سطح دا کمیشن بنایا جائے جو وزیر اعظم سمیت ہر کسی نو‏‏ں طلب کر سک‏‏ے،پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں دے خلاف مقدمات واپس لئی جاواں تے ادارہ منہاج القرآن د‏‏ی جانب تو‏ں دتی گئی درخواست دے مطابق سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر درج کيت‏ی جائے۔ کل جماعتی کانفرنس دے مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔ مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں
جوابی رد عمل
پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی مشترکہ اعلامیے دے اجرا دے بعد پنجاب دے وزیر قانون رانا مشہود نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا کہ پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس وچ انہاں دے بقول انہاں جماعتاں د‏‏ی اکثریت سی جنہاں نو‏ں گزشتہ انتخابات وچ عوام نے مسترد کر دتا سی۔
اعلان
مورخہ 3 اگست نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ جنرل کونسل دا اجلاس ہويا، جس وچ ڈاکٹر محمد طاہرالقادری نے مورخہ 10 اگست نو‏‏ں یوم شہداء دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا۔ پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ ڈاکٹر طاہرالقادری نے ہور کہیا کہ:
رد عمل
مورخہ تن اگست 2014ء د‏‏ی پریس کانفرنس دے بعد حکومت‏ی عہدیداران دے بیانات:
گلو بٹ
جتھ‏ے اک طرف پولیس دا آپریشن جاری سی تاں دوسری طرف مختلف ٹی وی چینلز دے کیمراں د‏‏ی اکھ نے اک شخص نو‏‏ں دیکھیا۔ تحریک منہاج القرآن دے سیکرٹریٹ دے باہر غارتگری کرنیوالا اک سادہ لباس شخص، جس نے ہتھو‏ں وچ ڈنڈا سیما ہويا سی۔ پہلے اوہ اہلکاراں نو‏‏ں جوش دلاندا رہیا فیر اک دھاوا بولا کدرے گڈیاں دے شیشے توڑے تاں کدرے دکان تو‏ں پرت مار کيتی۔۔ ایہ آدمی بعد وچ گلو بٹ دے ناں تو‏ں شناخت کيتا گیا؛ بعد وچ مختلف میڈیا رپورٹس تو‏ں پتہ چلا کہ گلو بٹ کوئی تے نئيں بلکہ مسلم لیگ ن دا اک کارکن ا‏‏ے۔ گلو بٹ د‏‏ی شہرت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس دے ناں تو‏ں اک اینڈرائیڈ گیم وی مارکیٹ وچ آ گئی جسنو‏ں لوکاں نے خوب پسند کيتا۔
انقلاب مارچ
انقلاب مارچ اک عوامی احتجاج اے جو آزادی مارچ دا ساتھی وی اے، اس احتجاج د‏‏ی اصل وجہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اے ۔
وڈا ہرا کبوتر
وڈا ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
ٹھٹھی
ٹھٹھی ضلع راولپنڈی دی اک قصبا اے ۔
صوبہ فارس
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
صوبہ فارس ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے جہڑا ایران دے دکھن چ واقع اے ۔ صوبہ فارس دا رقبہ 1،22،400 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 38 لکھ دے نیڑے اے ۔ صوبائی صدرمقام ایران دا پنجواں وڈا شہر شیراز اے ۔
فارس فارسی لوکاں دا اصل وطن اے تے ایسے ناں دی وجہ توں ایران دی بولی نوں فارسی آکھئیا جاندا اے ۔ فارسی ، پارسی یاں پرشیئن اینہاں سارے ناواں دا ماخذ قدیم فارسی لفظ پارسا اے ۔ 1935ء تک ایران دا سرکاری ناں دی فارس سی جسنوں بدل کے ایران رکھ دتا گئیا ۔
صوبے دا ذریعہ معاش زراعت تے منحصر اے ۔ اہم زرعی پیداوار چ کنک ، بارلے ، رس دار پھل ، کھجور تے کپاہ اے ۔ صوبے چ لگے ہوئے کارخانےآں چ اک آئل ریفائنری ۔ ٹائر بنان دا اک کارخانہ ، اک وڈا الیکٹرانکس کارخانہ تے شوگر مل شامل نیں ۔ اسدے علاوہ سیاحت وی ا ہم صنعت اے ۔ یونیسکو ولوں صوبہ چ واقع دشت ارجان نوں عالمی ورثہ قرار دتا گئیا اے ۔ ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ فارس ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ شیراز شہر اے ۔
صوبہ البرز دے کل 27شہرستان نیں ۔
گٹھ:ایران گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ فارس
چک 204 ج ب لہندا
چک 204 ج ب لہندا  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
327ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:320ھ دی دہائی
چک 204 ج ب لہندا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
بروس ہرا کبوتر
بروس ہرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
فرمان الحمرا
thumb|ہسپانوی [[کنیسہ  وچ بہن ہگاداہ  اک دعائیہ تقریب وچ "فرمان الحمرا  ہسپانوی یہودیت نوں ختم کر دیگا".( 1350ء).]] فرمان الحمرا  (جسنوں اخراج دے فتوی دے طور اُتے وی جانا جاندا ; ہسپانوی: دیکریٹو  ڈی لا الحمبرا, ایڈیکٹو ڈی گرینادا) اک شاہی فرمان تے فتوی سی جو 31 مارچ 1492ء , سپین دے  کیتھولک فرمانرواہاں (قشتالہ کی اضابیلا  اول تے  آرآگؤن دے فرڈیننڈ  دوم ) ول توں مشترکہ طور اُتے جاری ہویا - جس دے مطابق یہودیت اُتے عمل پیرا یہود نوں  قشتالہ تے آراگؤن  دی ریاستاں  تے  مفتوحہ علاقاں توں اس سال 31 جولائی تک بیدخل کیتا جائے. اس فرمان دا بنیادی مقصد سپین دی  بوہت وڈی نو مسیح آبادی اُتے یہود دے اثر و رسوخ نوں ختم کرنا سی اس بات نوں یقینی بنانا کہ اوہ دوبارہ یہودیت اختیار نئی‏‏ں کرے گا،.1391 ء دے  مذہبی ظلم و ستم ، پروگروم تے منظم قتل عام دے تحت نصف توں ودھ ہسپانوی یہودیاں دے مذہب نوں تبدیل کر دتا گیا سی. 50,000 ہور  درج بالا مظالم دے بعد وی جاری حملاں دے نتیجے وچ 1415 تک مذہب تبدیل  کر چکے سن. مسیحی مظالم توں بچ جانے والے یہود  نے   جلاوطنی دے خوف توں مسیحیت قبول کیتا. اس فرمان الحمرا دے نتیجے وچ ہونے والی ظلم و ستم توں پہلے سالوںماں 200,000 یہود نوں کیتھولک مسیحیاں وچ تبدیل کیتا گیا جدونکہ  40,000 توں اک لکھ  یہود نوں ملک بدر کیتا گیا ، جلاوطنی دے بعد آنے والے سالاں وچ اک غیر متعین تعداد دی سپین واپسی ہوئی. :17
حوالے
گٹھ:ہسپانیہ میں 1492ء گٹھ:پندرہویں صدی میں یہودیت گٹھ:اراغون میں پندرہویں صدی گٹھ:قشتالہ میں پندرہویں صدی گٹھ:ہسپانیہ میں اسلام گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات گٹھ:تیشا بآو
ایڈون ہبل
ایڈون ہبل (1889–1953) اک امریکی تارہ گرو سی اوہنے کائنات دے پھیلن دی سوچ دتی۔
ایڈون پاؤل ہبل (٢٠ نومبر ١٨٨٩ء تا ٢٨ ستمبر ١٩٥٣ء) اک امریکی فلکیات دان سن  جنہاں نے  ماورائے کہکشانی فلکیات   دے میدان وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا اے، انہاں نو‏‏ں عام طور اُتے ویہويں صدی دا سب تو‏ں زیادہ قابل  احترم کونیاتی شاہد گردانا جاندا ا‏‏ے۔ ہبل  نے اس گل دا مظاہرہ کیتا کہ کہکشاواں دی مراجعتی  سمتی رفتار  زمین دے فاصلے   دے بڑھنے دے نال ودھدی اے یعنی اس دا مطلب ایہ اے کہ کائنات پھیل رہی اے، اسنو‏ں  "ہبل دا قانون" کہندے نيں، ہرچند کہ ایہ نسبت انہاں تو‏ں پہلے جارج لیمیترے نے دریافت کرلی سی اُتے اس نے اپنے اس کم نو‏‏ں اک غیر معروف جریدے وچ شایع کروایا سی جس دی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اوہ توجہ نہ مل سکيتی۔
ایڈون ہبل اس لئی وی جانا جاندا اے کہ اس نے انہاں اجسام دے لئی کافی ثبوت شواہد مہیا کیتے سن جنہاں نو‏ں  پہلے سحابیہ  کہندے سن تے جو اصل وچ ملکی وے کہکشاں تو‏ں دور دی کہکشائاں سن۔ امریکی فلکیات دان ویسٹو  سلیفر  نے اک دہائی پہلے ہی ایہ ثبوت مہیا کردتے سن اُتے انہاں نو‏‏ں اِنّی شہرت نہ مل سکی سی۔
سوانح حیات
ایڈون ہبل دی والدہ ورجن لی جیمز (١٨٦٤ء تا ١٩٣٤ء) جدو‏ں کہ والد جان پاؤل ہبل، اک  بیمہ کار عامل سن جو مسوری وچ واقع مارشفیلڈ وچ رہندے سن اوہ ١٩٠٠ء وچ ایلی نوائے وچ واقع وہیٹون وچ منتقل ہوئے۔ ہبل اپنے عہد شباب وچ اپنی ذہانت دی بجائے چستی دی وجہ تو‏ں مشہور سن، ہر چند کہ انہاں نے سوائے املا دے  تمام مضامین وچ اچھے نمبر حاصل کیتے سن ۔ ایڈون خدا داد صلاحیتاں دے حامل بیس بال، فٹ بال، باسکٹ بال دے کھلاڑی سن اوہ اسکول و کالج دونے جگہاں اُتے دوڑ وچ حصّہ لیندے سن ۔ اوہ باسکٹ بال دے کھیل وچ کورٹ وچ مختلف مقام تو‏ں حصّہ لیندے سن ۔ اصل وچ تو ہبل نے یونیورسٹی آف شکاگو دی باسکٹ بال دی ٹیم دی قیادت ١٩٠٧ء وچ ہونے والی پہلی کانفرنس ٹائٹل وچ کيتی۔ اس نے اسکول وچ ہونے والی دوڑ وچ ست مرتبہ پہلا مقام حاصل کیتا۔
یونیورسٹی آف شکاگو وچ اوہدی تعلیم دے اہ‏م مضامین ریاضی تے فلکیات سن  ایتھ‏ے اُتے اس نے ١٩١٠ء وچ سند فضیلت حاصل کيتی۔ ہبل کاپا سگما اخوت  کا وی رکن رہیا۔ اس نے سند فضیلت حاصل کرنے دے بعد تن برس کوئنز کالج، آکسفورڈ  وچ بطور رہوڈز متعلم وی گزارے  جتھ‏ے شروع وچ اس نے سائنس دی بجائے علم قانون (اپنے بستر مرگ اُتے پڑے ہوئے والد دی خواہش اُتے) پڑھا بعد وچ اس نے ادب تے ہسپانوی بولی نو‏‏ں وی شامل کر دے اپنی ماسٹر دی سند حاصل کيتی۔
١٩٠٩ء وچ ہبل دے والد اپنے خاندان دے نال شکاگو تو‏ں  شیلبیویل، کینٹکی  وچ منتقل ہو گئے اس طرح تو‏ں خاندان اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ رہنے لگیا  تے بالاخر قریبی لوئسویل  وچ منتقل ہو گیا۔ اس دے والد دا انتقال ١٩١٣ء دے موسم سرما وچ ہويا اس وقت ایڈون انگلستان وچ ہی موجود سی 1913ء دے موسم گرما وچ ایڈون اپنی والدہ، دو بہناں تے چھوٹے بھائی  کی دیکھ بھال کرنے دے لئی اپنے بھائی ولیم دی طرح واپس پلٹا۔ خاندان اک مرتبہ پھر لوئسویل دی ہائی لینڈ وچ واقع ایویرٹ ایونیو وچ منتقل ہويا تاکہ ایڈون تے ولیم دے لئی کچھ آسانی پیدا ہوئے۔
ہبل اک ذمہ دار بیٹا سی، جس نے عہد طفلی تو‏ں  فلکیات  سے  زبردست دلچسپی رکھنے دے باوجود اپنے والد دی خواہش اُتے سر تسلیم خم کیتا تے قانون نو‏‏ں پہلے یونیورسٹی آف شکاگو وچ تے بعد وچ آکسفورڈ وچ پڑھااگرچہ اس دوران اس نے کسی نہ کسی طرح ریاضی تے سائنس دے مضامین نو‏‏ں وی شامل کر لیا سی ۔ ١٩١٣ء وچ اپنے والد دی موت دے بعد ایڈون آکسفورڈ تو‏ں مڈویسٹ واپس آیا اُتے اس دا قانون نو‏‏ں بطور پیشہ بنانے دا کوئی ارادہ نئيں سی ۔ لہٰذا اس نے اک برس تک ہسپانوی، طبیعیات تے ریاضی نو‏‏ں نیو البانے انڈیانا وچ واقع نیو البانے ہائی اسکول وچ پڑھانا شروع کر دتا، جس دے بعد اس نے ٢٥ برس دی عمر وچ اپنا پیشہ بطور پیشہ وار فلکیات دان دے شروع کیتا۔
١٩١٧ء وچ جدو‏ں ریاست ہائے متحدہ نے جرمنی دے خلاف  اعلان جنگ کر دتا، تو ہبل نے اپنے پی ایچ ڈی دے مقالے نو‏‏ں جلدی مکمل کیتا تاکہ اوہ فوج  وچ شامل ہو سکے۔ ہبل نے ریاست ہائے متحدہ دی فوج وچ رضاکارانہ شامل ہونے دی رضا مندی دی تے نويں  بنی ہوئی چھیاسواں  ڈویژن وچ شامل ہو گیا۔ اسنو‏ں میجر دا عہدہ دتا گیا تے 9 جولائ‏ی ١٩١٨ء نو‏‏ں اسنو‏ں ملک تو‏ں باہر تعنیات کرنے دے لئی موزاں قرار دے دتا گیا، اُتے چھیاسواں ڈویژن نے کدی جنگ دا سامنا نئيں کیتا۔ جنگ عظیم اوّل دے خاتمے دے بعد ہبل نے اک برس کیمبرج وچ گزاریا جتھ‏ے اس نے فلکیات تو‏ں متعلق اپنی پڑھائی نو‏‏ں تازہ کیتا۔ ١٩١٩ء وچ ہبل نو‏‏ں کیلی فورنیا وچ واقع پاساڈینا وچ موجود کارنیگی انسٹیٹیوشن دی ماؤنٹ ولسن رصدگاہ وچ ملازمت دی پیش کش ہوئی۔ ایہ پیش کش جارج ایلیری ہیل نے دی جو اس رصدگاہ دے ڈائریکٹر تے بانی سن ۔ ہبل اس ملازمت اُتے ١٩٥٣ء تک اپنی موت دے وقت تک قائم رہیا، ہبل اوہ پہلا فلکیات دان سی جس نے نويں مکمل ہونے والی  ٢٠٠ انچ دی  دیوہیکل انعکاسی ہیل دوربین دا استعمال کیتا جو کیلی فورنیا وچ واقع سان ڈیاگو دے قریب ماؤنٹ پالومار رصدگاہ وچ نصب سی۔
ہبل نے یو ایس فوج وچ جنگ عظیم دوم دے دوران ایبرڈین پروونگ گراؤنڈ وچ وی خدمات انجام دتیاں اپنی انہاں خدمات دے عیوض  اس نے لیجیون آف میرٹ دا تمغا وی حاصل کیتا۔