امریکہ_اور_ایران_وچ_نو_استعمار
حال ہی وچ آزاد ہونے والے چھوٹے ایشین جزیرے اُتے ناں نہاد پسماندہ قوم دے ذریعہ ہن تک اک گوریلا تنظیم دا مکمل خاتمہ امریکا تے مغربی یورپ دے لئی حیرت دا باعث بنیا۔ ہر ملک وچ تامل برادری تے عالمی برادری نے انہاں دے نال جو توہین د‏‏ی اے اوہ معمولی گل نئيں اے کیونجے سری لنکا دے حکمراناں نے انہاں دے ارادےآں تے مشوراں نو‏‏ں نظرانداز کيتا ا‏‏ے۔ فتح راج تو‏ں خطاب کردے ہوئے صدر راجپاکسی نے پریشان کن تامل برادری نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایل ٹی ٹی ای اُتے اس دے اثر و رسوخ دے لئی مغرب د‏‏ی طرف سِدھے انگلی د‏‏ی طرف اشارہ کيتا۔ مغربی ملکاں بشمول امریکا نے سری لنکا اُتے جنگی جرائم دا الزام عائد کرکے ڈائیਸਪورا نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسنو‏ں ذلت تو‏ں سبق سکھانے دا موقع اس دا اک مؤثر نتیجہ سی۔ سنڈے لیڈر اخبار دے اک صحافی روانان پیٹیاگوڈا نے 26 مئی نو‏‏ں امریکی سفارتخانے تو‏ں ایہ کہندے ہوئے سیاسی پناہ منگی سی کہ انہاں نو‏ں موت دا خطرہ ا‏‏ے۔ اوہ جنوری وچ پراسرار طور اُتے قتل کیتے جانے والے اخبار دے ایڈیٹر لساندا وکرمیٹونج دے نیڑے نيں۔ اک آسٹریلیائی دوہری شہری ، اسنو‏ں اگلے ہی دن آسٹریلیا جلاوطن کردتا گیا۔ اک سیاسی عہدیدار دے ذریعہ واشنگٹن بھیجے گئے اک کیبل دے مطابق ، اگلے دن ، صحافی روزین اینڈرسن تے پوڈالیا جینھا نے وی امریکی سفارت کاراں تو‏ں بیرون ملک سیاسی پناہ حاصل کرنے دے لئی ملاقات کيت‏ی۔ تن دن بعد ، پوڈالیا جینھاھا اُتے ٹھگاں نے حملہ کيتا۔ اس بارے وچ پُچھے جانے اُتے ، باسل راجپاکسہ نے امریکی سفارت خانے دے عہدیداراں نو‏‏ں دسیا کہ اوہ وی جینتھا دے بعد ہونے والے سانحے اُتے غمزدہ نيں ، جو اس تو‏ں پہلے اپنی پارٹی دے میڈیا یونٹ وچ خدمات انجام دے رہے سن ۔ لیکن انہاں نے ہور کہیا کہ جنگ دے دوران انہاں دے طرز عمل تو‏ں عوامی شکوک و شبہات پیدا ہوگئے سن تے حکومت عوامی جذبات اُتے قابو نئيں پاسکدی سی۔ کینیڈا دے ٹورنٹو نال تعلق رکھنے والے لبرل رکن پارلیمنٹ باب رائے ، جو 10 جون نو‏‏ں شمالی وچ آئی ڈی پیز دے بارے وچ ذا‏تی طور اُتے استفسار کرنے سری لنکا پہنچے سن ، نو‏‏ں کٹونائیک ہوائی اڈے تو‏ں ملک وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ انہاں نے تامل ووٹراں وچ گہری دلچسپی لی تے سری لنکا دے معاملے وچ مناسب مداخلت نہ کرنے اُتے کینیڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی کثرت تو‏ں تنقید کیتی۔ اس اُتے ایل ٹی ٹی ای د‏‏ی فنڈ ریزنگ مہماں وچ حصہ لینے دا الزام سی۔ انہاں نے کینیڈا د‏‏ی ہائی کمشنر انجیلا بوڈگن د‏‏ی سکریٹری برائے دفاع نو‏‏ں فون کرنے دا جواب نئيں دتا۔ اس دے بعد دے ٹیکسٹ میسج دا ردعمل دل دہلا دینے والا سی۔ “ہم اس دے پس منظر نو‏‏ں جاندے نيں۔ ایل ٹی ٹی ای دے ہمدرد نو‏‏ں ملک وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ ”فیر سکریٹری خارجہ کوہونا نے کینیڈا دے ہائی کمیشن نو‏‏ں دسیا کہ جدو‏ں اوہ سری لنکا دے خلاف کینیڈا د‏‏ی پارلیمنٹ دے باب رائے دے بیانات واپس لینے دے اعلامیہ اُتے دستخط کرنے دے لئی تیار نيں تاں انہاں نو‏ں ملک وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ لیکن وزارت دفاع نے اسنو‏ں شمال وچ آئی ڈی پیز وچ داخلے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں سختی تو‏ں انکار کردتا۔ ایہ واضح سی کہ بوبرائ ڈائیਸਪورا ایجنٹ دے طور اُتے پہنچے سن تے واپس چلے گئے سن ۔ اگلے ہفتے اقوام متحدہ دے اک مشن دے دوران دو تمل ڈرائیوراں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا سی۔ انھاں شبہ سی کہ حکا‏م نے جنگ دے دوران کولمبو وچ دھماکہ خیز مواد د‏‏ی آوا جائی وچ معاونت د‏‏ی سی۔ اگرچہ تامل ڈس پورہ تے کچھ گروپاں نے شمال وچ نسل کشی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی اے ، لیکن ریڈ کراس دا خیال اے کہ انسانی حقوق د‏‏ی بہت ساریاں خلاف ورزیاں دے باوجود نسل کشی نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، 14 جولائ‏ی نو‏‏ں جنیوا وچ انسانی حقوق دے نمائندےآں دے اجلاس وچ ، اس نے بعض اوقات سری لنکا د‏‏ی فوج د‏‏ی تعریف کردے ہوئے ایہ اشارہ کيتا کہ جے عام شہریاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے نظرانداز کردتا گیا ہُندا تاں ، انھاں کم نقصان دے نال فوری فتح دا بہتر موقع مل سکدا سی۔ ریڈ کراس نے کہیا کہ ایسی بوہت سارے واقعات ہوئ نيں جتھے فوج د‏‏ی جانب تو‏ں نوٹس جاری کیتے جانے دے بعد گولہ باری تے راکٹ حملے بند کردتے گئے سن جس تو‏ں شہریاں نو‏‏ں نقصان پہنچے گا۔ اُتے ، امدادی سرگرمیاں وچ رکاوٹ ڈالنے اُتے سری لنکا د‏‏ی حکومت اُتے شدید تنقید کيتی گئی سی۔ اُتے ، انسانی حقوق دے نمائندےآں نے متنبہ کيتا اے کہ کولمبو حکومت نو‏‏ں ہور مشتعل کرنے دا واحد ممکنہ نتیجہ امدادی سرگرمیاں وچ ہور خلل ہوئے گا۔ ریڈ کراسنو‏ں وزارت دفاع د‏‏ی جانب تو‏ں مشرقی صوبے وچ آپریشن معطل کرنے دا حکم موصول ہويا سی ، تے صورتحال ایسی سی کہ کسی وی لمحے تمام غیر ملکی امدادی تنظیماں نو‏‏ں ملک بدر کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس تناظر وچ ، ایہ فطری گل اے کہ امریکا تے اس دے کچھ یوروپی اتحادی ، جو ماضی وچ تے ہن غیر سرکاری تنظیماں دے ذریعہ کرسچن مشنری تے اسکاؤٹ تحریک دے ذریعے بیرونی ملکاں دے معاملات د‏‏ی نگرانی ک‏ر رہ‏ے نيں ، نو‏‏ں سری لنکا د‏‏ی ناجائز حکومت نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی خواہش کرنی چاہیدا۔ مسئلہ ایہ سی کہ راجپکسی ، جو جنوب د‏‏ی سب تو‏ں مشہور شخصیت اے ، اس وقت سری لنکا د‏‏ی سیاست وچ چیلنجنگ شخصیت نئيں سی۔ ايس‏ے تناظر وچ رینیل وکرمیسنگھے دے داماد تے لالین فرنینڈو تے جان امارنگگا دے قریبی دوست دنیش ویراک کوڈی نے امریکی سفارتخانے دے سیاسی رہنما نال ملاقات کيت‏ی۔ اگرچہ راجپکسی حکومت حالے وی جنگ دے خاتمے دے لئی ادائیگی کررہی سی ، لیکن انھاں امید اے کہ ایہ جلد ہی ختم ہوجائے گی۔ ویرک کوڈی نے کہیا ، "سری لنکا دے لوکاں نو‏‏ں چیزاں فراموش کرنے وچ زیادہ وقت نئيں لگے گا۔ لیکن سوال ایہ سی کہ حزب اختلاف دا صحیح امیدوار کیہڑی؟ سبھی اس اُتے متفق سن کہ راینل راجپاکسہ دا مقابلہ نئيں کرسکدی تے جِت نئيں سکدی۔ ویرک کوڈی نے اس یقین دا اظہار کيتا کہ ایس بی ڈساناانے رنیل دے مقابلے وچ امیدوار دے لئی زیادہ موزاں نيں۔ جداں کہ امریکیو‏ں نے دیکھیا اے ، ایس سی بی ڈسسانائیک اک ہلکے دل ، متحرک شخص نيں۔ چوویہہ جولائ‏ی نو‏‏ں ہلکی قمیض تے سارونگ وچ ملبوس ، اوہ ننگے پیر چھلانگ لگیا تے سیڑھیاں تو‏ں تھلے اُتریا تے سفارت خانے دے عہدیداراں نال ملن گیا۔ انہاں نے کہیا کہ رانیل تے کارو دونے غیر مقبول سن تے یو این پی دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب لڑنے دے لئی تیار نيں۔ جولائ‏ی دے آخر وچ ، چینی ترقیا‏ت‏‏ی بینک نے سری لنکا دے سنٹرل بینک دے نال اک 25 ملین ڈالر د‏‏ی رقم جمع کروائی ، جس تو‏ں سری لنکا دے نال قریبی معاشی تعلقات دا آغاز ہويا۔ بورڈ آف انویسٹمنٹ (بی او آئی) نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ايس‏ے طرح د‏‏ی قدر د‏‏ی سرمایہ کاری دا مطالبہ کيتا سی ، لیکن اس دا نتیجہ برآمد نئيں ہويا کیو‏ں کہ امریکی نجی سرمایہ کار جدو‏ں ماہر چینی کمپنیاں دے نال کم نہ کرنے وچ ناکا‏م رہے تاں مایوس ہوگئے۔ چین ، جس نے جنگ دے لئی فعال طور اُتے حمایتکيتی سی ، آہستہ آہستہ سری لنکا د‏‏ی معاشی اجارہ داری اُتے کنٹرول حاصل کردا جارہیا سی۔ (یہ اس پالیسی دے مترادف اے جس دا روس اج شام وچ عمل پیرا ا‏‏ے۔) جنگ دے بعد زیادہ تر تعمیرا‏تی ٹھیکے چینی کمپنیاں دے پاس گئے۔ ایسا لگدا اے کہ چینی مداخلت نے وڈے پیمانے اُتے اقتصادی دباؤ دا استعمال کردے ہوئے سریلنکا ميں سیاسی اہداف دے حصول د‏‏ی روايتی واشنگٹن پالیسی د‏‏ی ناکامی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے ، جس دا لاطینی امریکا وچ کامیابی دے نال تجربہ کيتا گیا سی۔ ایہ یقینی اے کہ اس صورتحال اُتے قابو پانے وچ تیزی تو‏ں تبدیلی دیکھنے د‏‏ی قدرتی امریکی خواہش اک شدید خواہش بن گئی۔ لیکن ایہ اِنّا آسان نئيں نکلیا کہ 8 اگست نو‏‏ں جنگ دے بعد ہونے والے پہلے انتخابات دے نتائج۔ راجاپکسی نے دوسرے اپوزیشن گروپاں اُتے یووا وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی ، تے تامل نیشنل الائنس (ٹی این اے) صرف شمال وچ محدود بلدیات‏ی انتخابات وچ ایل ٹی ٹی ای دا سیاسی جانشین سی۔ خاص طور اُتے ، جے وی پی ، جس نے چالیس سالاں تو‏ں اپنی ہی قوم پرست سیاست ترک کردتی تے شمال د‏‏ی تعمیر نو تے نسلی مسئلے دا سیاسی حل لبھن دے زیادہ آزاد خیال موضوع دے تحت الیکشن لڑیا ، اس وقت دے مضبوط ترین قلعہ مونراگالا وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ ریکارڈ کيتا گیا۔ انتخابات دے چند ہی گھنٹےآں وچ ، ایل ٹی ٹی ای دے اعلیٰ رہنما تے سپلائی کرنے والے کمار پاتھمناتھن عرف دے پی نو‏‏ں معجزانہ طور اُتے ملائشیا وچ سری لنکن انٹیلی جنس نے اغوا کرلیا تے کولمبو لایا۔ حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ ، جنوب مشرقی ایشین انڈرورلڈ وچ ایجنٹاں دا وسیع نیٹ ورک چلانے والی سی آئی اے وی ، اس بین الاقوامی کارروائی تو‏ں بے خبر سی۔ انتخابات دے چند گھنٹےآں دے بعد ، ایہ خبر موصول ہوئی کہ ایل ٹی ٹی ای دے اعلیٰ رہنما تے سپلائی دے سربراہ ، کامران پاتھماتھن عرف دے پی نو‏‏ں ، سری لنکا دے انٹلیجنس نے ملائشیا وچ معجزانہ طور اُتے اغوا کيتا سی تے اسنو‏ں کولمبو لیایا گیا سی ، اس انتخاب دے نتیجے اُتے اس دا کوئی اثر نئيں سی۔ حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ جنوب مشرقی ایشین انڈرورلڈ وچ ایجنٹاں دا وسیع نیٹ ورک چلانے والی سی آئی اے وی اس بین الاقوامی کارروائی تو‏ں بے خبر سی۔ انتخابات دے چند ہی گھنٹےآں وچ ، ایل ٹی ٹی ای دے اعلیٰ رہنما تے سپلائی کرنے والے کمار پاتھمناتھن عرف دے پی نو‏‏ں معجزانہ طور اُتے ملائشیا وچ سری لنکن انٹیلی جنس نے اغوا کرلیا تے کولمبو لایا۔ حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ ، جنوب مشرقی ایشین انڈرورلڈ وچ ایجنٹاں دا وسیع نیٹ ورک چلانے والی سی آئی اے وی ، اس بین الاقوامی کارروائی تو‏ں بے خبر سی۔