cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2018 ماسکو – قسطنطنیہ انشقاق
پیو تے پیسہ د‏‏ی تخلیق
28 دسمبر 2018 کو، یوکرین وچ ایکویمنیکل پیٹریاچریٹ دے اقدامات دے جواب وچ ، روسی آرتھوڈوکس چرچ دے مقدس Synod نے مغربی یورپ (پی ڈبلیو ای)، وچ ہسپانوی - پرتگالی ڈائیسیسی، ہور جنوب وچ پیٹری آرچل ایکسچریٹی بنانے دا فیصلہ کيتا۔ سب تو‏ں پہلے ایشیا (PESEA)۔  ايس‏ے دن، روس -24 چینل نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے، میٹروپولیٹن ہلیرین، جو آر او سی دے بیرونی چرچ دے تعلقات دے لئی Synodal ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ نيں، نے اعلان کيتا کہ "اب ROC اس طرح کم کريں گا جداں اوہ [ قسطنطنیہ ] موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی کہ ہماریا مقصد مشنری اے، ہماریا کم تعلیم اے، اسيں اپنے ریوڑ دے بارے وچ وزارتی دیکھ بھال دے لئی ایہ ڈھانچے تشکیل دے رہے نيں، ایتھ‏ے اس طرح دے کوئی روکنے والے عوامل نئيں ہوسکدے نيں، تے ایہ کہ آر او سی اس دے بجائے اس دے ڈایسوپورا دے آرتھوڈوکس وفادارےآں دا چارج سنبھالے گا۔ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ کيتی۔
آر او سی د‏‏ی جانب تو‏ں ہور احتجاج
26 فروری کو، ماسکو پیٹریاچریٹ دے مقدس سینود دے پہلے 2019 اجلاس دے دوران وچ ، حضور سنود نے اک بیان اپنایا جس وچ کہیا گیا اے کہ یوکرین دے ناں نہاد ' آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں "ایکومینیکل پیٹریارچاٹ" دے ذریعہ ٹوموس عطا کرنا، " دو فرقہ وارانہ تنظیماں دے انضمام دے ذریعہ مصنوعی طور اُتے تخلیق کيتا گیا، [مشرقی] آرتھوڈوکس عیسائیاں دے درمیان یوکرائن وچ تفریق نو‏‏ں گہرا کرنے تے بین اقراراندی تعلقات وچ ہور خاصی خرابی ہوگئی۔" آر او سی نے یو او سی-ایم پی تو‏ں متعلق یوکرین پارلیمنٹ د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں وی ذمہ دار قرار دتا۔
پیٹریاارک کیرل دے ذریعہ دوسرے تمام پریمیٹ د‏‏ی یادگاری تقریب دا اجرا
7 جنوری 2019 کو، کیتھڈرل آف مسیٹ دتی نجات دہندہ وچ کرسمس دے تہوار دے تہوار دے دوران وچ ، آر او سی دے پیٹریاک کریل نے دوسرے مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے پریمیٹاں دا اک ناں وی ذکر نئيں کيتا، جنہاں دے نال آر او سی روايتی تبادلہ وچ ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی یادگار دا مطالبہ چرچ دے چارٹر نے کيتا اے تے ایہ صدیاں پرانی روایت ا‏‏ے۔ اس دے برخلاف، یوکرائن دے نويں تخلیق شدہ آرتھوڈوکس چرچ دے سربراہ، میٹروپولیٹن ایپیہنیئس نے پوری طرح تو‏ں تمام پریمیٹاں دے ناں درج کیتے، جنہاں وچ " روس کریل دا انتہائی مقدس پادری " وی شامل ا‏‏ے۔
20 نومبر 2019 کو، بزرگاں دے مذاہب دے دوران وچ ، ماسکو دے پیٹریاارک کیرل نے مقامی مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے کسی پرائمٹ دا ناں لے ک‏ے اس د‏ی یاد نئيں منائی، صرف ایہ کہہ ک‏ے کہ "خداوند، آرتھوڈوکس سرپرستاں نو‏‏ں یاد رکھنا۔"
21 نومبر 2019 کو، یروشلم دے پیٹریاارک کریل تے پیٹریاچ تھیو فیلوس III نے مل ک‏ے اک قانونی کارروائی کيتی۔ اس قانونی چارہ جوئی دے دوران وچ ، انہاں نے اک دوسرے د‏‏ی یاد دلائی، لیکن مشرقی آرتھوڈوکس پرائمٹ وچو‏ں کسی د‏‏ی یاد نئيں منائی۔
مشرقی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے رد عمل
متعدد آرتھوڈوکس چرچاں نے یوکرین اُتے روايتی دائرہ اختیار دے سوال دے بارے وچ مؤقف اختیار کيتا، چاہے اس فرقہ پرستی تو‏ں پہلے یا اس دے بعد۔
کلیدی مسائل
ماسکو دے پیٹریاچریٹ تے قسطنطنیہ دے پیٹریاچریٹ دے وچکار کس کیو (کییف) دے بارے وچ بنیادی دائرہ اختیار اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں، جس یوکرین دے سرزمین نو‏‏ں یوکرائن دے علاقے اُتے قبائلی دائرہ اختیار حاصل اے، اس تنازعہ د‏‏ی وجہ اس گروہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ " انہاں نے اصولی دلیل پیش د‏‏ی ایکوایمیکل پٹریٹریٹ کے ذریعہ یوکرین کو آٹومیٹکلی کی آٹومیٹک حیثیت دینے کے بارے میں ایہ یوکرین" ماسکو دے پیٹریاچریٹ دا بنیادی علاقہ اے "اور اس دے نتیجے وچ ، اس طرح دے اقدام د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ایکومینیکل پیٹریاارچائٹ دے کسی غیر ملکی عالمی دائرہ اختیار وچ "مداخلت" شامل ہوئے گی۔ " ماسکو دے پیٹرنچیٹ دا کلیدی دائرہ اختیار دا دعوی زیادہ تر دو دستاویزات اُتے مبنی اے: پیٹریاچرل اینڈ سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دا "خط دا مسئلہ"، تے روس دے بادشاہاں نو‏‏ں اک 1686 دا پیٹریاچرل لیٹر۔ ایہ دونے دستاویزات ایکومینیکل پیٹریاارک دے ذریعہ شائع ہونے والی اک تحقیق دے "ضمیمہ" سیکشن وچ دوبارہ پیش د‏‏ی گئیاں نيں جسنو‏ں ایکو مینیکل عرش تے یوکرائنی چرچ - دستاویزات اسپیک کہندے نيں۔ قسطنطنیہ دے چرچ دا دعوی اے کہ قسطنطنیہ دے چرچ دا کیو دے نظریہ اُتے دائمی دائرہ اختیار اے تے اوہ دستاویزات جنہاں اُتے روسی آرتھوڈوکس چرچ نے اپنے دائرہ اختیار دے بارے وچ دعوی کيتا اے کہیا کہ سییو آر او سی دے اس دعوے د‏‏ی حمایت نئيں کردا ا‏‏ے۔
یکم جولائ‏ی 2018 کو، پیٹریاارک بارتھلمو نے کہیا کہ قسطنطنیہ یوکرین دے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی مدر چرچ اے تے اعلان کيتا اے کہ
"Constantinople never ceded the territory of Ukraine to anyone by means of some ecclesiastical Act, but only granted to the Patriarch of Moscow the right of ordination or transfer of the Metropolitan of Kiev on the condition that the Metropolitan of Kiev should be elected by a Clergy-Laity Congress and commemorate the Ecumenical Patriarch. [It is written] in the Tomos of autocephaly, which was granted by the Mother Church [Constantinople] to the Church of Poland: "۔۔۔ original separation from our Throne of the Metropolis of Kiev and of the two Orthodox churches of Lithuania and Poland, which depend on it, and their annexation to the Holy Church of Moscow, in no way occurred according to the binding canonical regulations, nor was the agreement respected concerning the full ecclesial independence of the Metropolitan of Kiev, who bears the title of Exarch of the Ecumenical Throne.۔۔""
آر او سی اس دلیل نو‏‏ں "گراؤنڈز " سمجھدا ا‏‏ے۔
ایکومینیکل پیٹریارچیٹ دے دعوے
ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے اک دستاویز جاری د‏‏ی جس د‏‏ی مصنف مختلف علما تے مذہبی ماہرین نے دی ایکویمینیکل عرش تے یوکرین چرچ - دستاویزات د‏‏ی گل کہی۔ اس دستاویز وچ روايتی تاریخی دستاویزات (یعنی پیٹریاچرل اینڈ سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دے "خط دا اجراء" تے روس دے بادشاہاں کو 1686 دا پیٹریآرچل لیٹر) دا جائزہ لینے دے لئی ایہ دسیا گیا اے کہ آیا پیٹریٹریچٹ دے ذریعہ کییف دے نظریے دے دعوے نو‏‏ں کيتا۔ ماسکو دا تصورات‏‏ی اے یا نني‏‏‏‏ں۔
القوامی عرش اور یوکرائن چرچ اختتام پزیر نيں:
"Through the autocratic abolition of the commemoration of the Ecumenical Patriarch by each Metropolitan of Kyiv, the de jure dependence of the Metropolis of Kyiv (and the Church of Ukraine) on the Ecumenical Patriarchate was arbitrarily rendered an annexation and amalgamation of Ukraine to the Patriarchate of Moscow.
All these events took place in a period when the Ecumenical Throne was in deep turmoil and incapable "on account of the circumstances of the time to raise its voice against such capricious actions" […] The Church of Ukraine never ceased to constitute de jure canonical territory of the Ecumenical Patriarchate.[…]
The Ecumenical Patriarchate was always aware of this despite the fact that, "on account of the circumstances of the time"، it tolerated the arbitrary actions by the Patriarchate of Moscow. […]
The Ecumenical Patriarchate is entitled and obliged to assume the appropriate maternal care for the Church of Ukraine in every situation where this is deemed necessary."
27 دسمبر 2016 کو، کونسٹنٹینوس ویٹوچنیکوف نے لکھیا سی کہ ایکیو مینیکل پیٹریارچائٹ دے اختیار تو‏ں روسی نظریا‏تی چرچ دے اختیار وچ "کیو دا نظارہ " کدی نئيں ہويا "۔ بعد وچ ، ویٹوشنیکوف نے روسی آرتھوڈوکس چرچ دے دلائل دا تجزایہ کیہ۔ انہاں نے اس طرف اشارہ کيتا کہ، سخت مکاتب فک‏ر ک‏ے مطابق ( اکریبیہ، ἀκρίβεια )، روس دا پورا علاقہ اصل وچ ایکومینیکل پیٹریاچریٹ کے تابع سی۔ مسوی نو‏‏ں 15 ويں صدی وچ فرقہ واریت وچ جانے دے بعد، اس فرقہ نو‏‏ں شفا بخشنے دے ل more زیادہ لچکدار اپروچ ( اوکونومیا، οἰκονομία ) دے مطابق اسنو‏ں خود بخود موصول ہويا۔ کیف د‏‏ی میٹروپولیٹن اک ہی وقت وچ قسطنطنیہ دے دائرہ اختیار وچ رہی۔ اس دے بعد، اوکونومیا کے نقطہ نظر دے مطابق، کیف د‏‏ی میٹروپولیٹناں نو‏‏ں مقرر کرنے دا حق ماسکو دے سرپرست نو‏‏ں منتقل کردتا گیا۔ ماسکو پیٹریاچریٹی بادشاہت د‏‏ی حدود وچ ایہ کوئی تبدیلی نئيں سی، کیونجے ایہ نچلی سطح (ایکڈوسیس، ἐκδόσεως ) د‏‏ی اک دستاویز دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی، جو مختلف عارضی حلاں دے لئی استعمال ہُندا سی۔ پس منظر د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء پر، ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے اس دے بعد اس علاقے اُتے اپنے حقوق دا پابند نئيں کيتا۔ لیکن سوویت یونین دے خاتمے دے بعد یوکرین دے آرتھوڈوکس دے وچکار پھوٹ پڑ گئی تے روسی چرچ 30 سال تک اس تقسیم اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہیا۔ تے اب، پس منظر د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء پر، ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نو‏‏ں اکریبیہ کے اصول دے مطابق کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی، تے ايس‏ے طرح اس نے کیف دے میٹروپولیٹناں دے تعینا‏‏تی دے حق نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا جو اس تو‏ں پہلے اوکونومیا کے مطابق ماسکو پیٹریاچریٹ نو‏‏ں منتقل کيتا گیا سی۔
ایکومینیکل پیٹریاچریٹی دے دعوےآں دے خلاف دلائل
20 اگست 2018 کو، ماسکو دے حامی گمنام سائٹ یونین برائے آرتھوڈوکس جرنلسٹس نے ایکویمنیکل پیٹریارچائٹ دے یوکرین اُتے دائرہ اختیار دے دعوے دا تجزایہ کیہ تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ کیو دا نظارہ ماسکو دے پیٹریچریٹی وچ منتقل کردتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ایتھ‏ے تک کہ جے ایکومینیکل پیٹریاچریٹ نے 1686 د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں منسوخ کرنے دا فیصلہ کيتا تو، کییو دے علاقے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1686 وچ شامل ایہ علاقہ "اج دے یوکرائن دے آرتھوڈوکس چرچ دا دور سی" تے اس نے موجودہ یوکرین دے ادھے حصے تو‏ں وی کم دا احاطہ کيتا۔
اپنے 15 اکتوبر 2018 دے سرکاری بیان وچ ، روسی آرتھوڈوکس چرچ نے ایکومینیکل پیٹریاارک دے دلائل نو‏‏ں جواب دتا۔
یو او سی-ایم پی دے آرچ بشپ کلیمنٹ دا خیال اے کہ "کیو میٹروپولیس د‏‏ی 1686 وچ منتقلی تو‏ں متعلق خط نو‏‏ں کالعدم قرار دینا ہی چوتھ‏ی یا ستويں صدی د‏‏ی ایکومینیکل کونسلاں دے فیصلےآں نو‏‏ں منسوخ کرنا ا‏‏ے۔"
8 نومبر 2018 کو، آرتھوڈوکس جرنلسٹس د‏‏ی یونین نے ایکومینیکل عرش تے یوکرائنی چرچ ( پیٹرنرل تے سنوڈل "ایکٹ" یا 1686 دے "خط دا مسئلہ" تے روس دے بادشاہاں کو 1686 دا پیٹریاچرل لیٹر) کے طور اُتے انہاں دستاویزات دا تجزایہ کیہ۔ اک بار فیر ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ سیف د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں "مکمل طور اُتے 1686 وچ روسی چرچ دے دائرہ اختیار وچ منتقل کردتا گیا سی"۔
یوکرین دے سوال اُتے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی ہ‏م آہنگی دا امکان
پین آرتھوڈوکس سنیکسس (مشاورتی اسمبلی یا کانفرنس) دے امکانات نو‏‏ں سرکاری طور اُتے میل جول دے وقفے تو‏ں پہلے تے بعد وچ اٹھایا گیا ا‏‏ے۔
29 ستمبر 2018 کو، ، ماسکو دے پیٹریاارک دے پریس سکریٹری نے اعلان کيتا کہ مقامی آرتھوڈوکس گرجا گھراں نے یوکرین وچ چرچ نو‏‏ں خود بخود منظوری دینے دے معاملے اُتے اک پین آرتھوڈوکس سنیکاسیس دا آغاز کرسکدا اے، اُتے مسئلہ ایہ سی کہ اس طرح دے امتیاز دا اجلاس " مساویاں دے درمیان وچ فرسٹ دا تعص۔ب، یعنی، ایکومینیکل پیٹرآرک "۔ ولکوف نے نوٹ کيتا
"Others [sic] forms [of pan-Orthodox synaxis] exist, too […]
There are the elders of the Church who can take this task upon themselves. […] If you look at the Diptychs [the table specifying the order of commemorating the Primates of Orthodox Churches – TASS]، the next in line [after the Ecumenical Patriarch – TASS] is the اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا۔ Or else, there is the so-called synaxis of the eldest Patriarchs– of اسکندرانی راسخ الاعتقاد کلیسیا، یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم and Antioch"
7 نومبر کو، اس سوال دا جواب دیندے ہوئے "مثال دے طور پر، کون پین آرتھوڈوکس کونسل بلیا ک‏ے اس د‏ی سربراہی کرسکدا اے ؟"، میٹروپولیٹن ہلریئن نے اک انٹرویو وچ اعلان کيتا، جو روسی آرتھوڈوکس چرچ دے محکمہ برائے خارجہ چرچ دے تعلقات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے شائع ہويا سی، ایہ گل "واضح" اے کہ ایکومینیکل پیٹریاک پین دے نال آرتھوڈوکس کونسل د‏‏ی سربراہی نئيں کرسکدا اے کیونجے "سب تو‏ں اہ‏م مسائل آرتھوڈوکس د‏‏ی دنیا وچ عین مطابق اس د‏ی اینٹی کیننیکل سرگرمی تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔
دسمبر نو‏‏ں جدو‏ں اس حقیقت دے بارے وچ پُچھیا گیا کہ پین آرتھوڈوکس کونسل وچ شمولیت اختیار کرنا ایکومینیکل سرپرست دا حرف اے تو، میٹروپولیٹن ہلرئین نے جواب دتا:
"which canons ? […] I believe those canons do not exist, the Ecumenical councils were not convoked by the Ecumenical Patriarch, they were convoked by the emperor. The fact the Patriarch of Constantinople has been given the right to convey councils in the 20th century is the result of a consensus reached by the local Orthodox churches. It is not at a personal initiative that the council is convoked, but only with the consent of all the local churches. We had, until recently, the first among equals، that is the Patriarch of Constantinople, who convoked the councils in the name […] of the local Orthodox churches. Now, the unifying element is no more the Patriarchate of Constantinople which, so to speak, autodestroyed itself. It is its decision. […] We have to think about the future: who will convoke the councils, will it be the Patriarch of Alexandria, or another Patriarch, or else we will generally not have a council? Whatever. The Patriarch of Constantinople, as long as he stays in schism, even if he convokes a council the Russian Orthodox Church will not take part in it."
21 فروری 2019 نو‏‏ں سربیا دے جریدے پولیٹیدا ميں شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، ایکویمنیکل پیٹریاارک نے کہیا: "جب تک دوسرے آرتھوڈوکس چرچاں د‏‏ی رضامندی تو‏ں آٹومیفلی د‏‏ی فراہمی د‏‏ی گل اے، ایسا نئيں ہويا، کیونجے ایہ ساڈی روایت نئيں اے ۔آٹو سیفالی دے تمام ٹوموسز جو نو تخلیق شدہ آٹوسیفالس گرجا گھراں ( روس، سربیا، رومانیہ، بلغاریہ، جارجیا، ایتھنز، وارسا، ترانا تے پریسوف) نو‏‏ں دتے گئے سن، اوہ ایکوم دے ذریعہ فراہ‏م کیتے گئے سن تے پین آرتھوڈوکس د‏‏ی سطح اُتے مذاکرات۔ "
12 نومبر 2018 کو، سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ آف اسمبلی دے بشپس د‏‏ی اسمبلی نے اک اعلامیہ شائع کيتا جس وچ انہاں نے پین آرتھوڈوکس سینود دے کانووکیشن د‏‏ی درخواست کيتی۔
2019 وچ ، ایکیو مینیکل پیٹریاارک نے انٹیچ دے پیٹریاارک جان ایکس نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ اعلان کيتا کہ اوہ یوکرین دے سوال اُتے پین آرتھوڈوکس کونسل نئيں بلاواں گے۔
یروشلم دے سرپرست د‏‏ی تجویز
21 نومبر 2019 کو، یروشلم دے پیٹریاک تھیوفلوس III نے اعلان کيتا کہ اوہ اردن وچ دوسرے مشرقی آرتھوڈوکس پریمیٹاں دے نال "رفاقت دے جذبے - کوونونیا - وچ جمع ہونا چاہے گا تاکہ Eucharistic communion وچ ساڈے اتحاد دے تحفظ دے لئی مل ک‏ے مشاورت کيت‏ی جائے گی۔ "
اس اقدام دا خیر مقدم آر او سی نے کيتا۔ سربراہ، میٹروپولیٹن ہلریئن نے ایہ وی شامل کيتا کہ یروشلم دا سرپرست مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے اندر اک "تاریخی اولیت" سی۔
دسمبر 2019 وچ ، OCCLS تے ROC  ہولی Synods نے ملاقات کيت‏ی تجویز د‏‏ی حمایت کيتی۔
22 نومبر کو، یونان دے چرچ دے اولیاء نے اس دعوت نامے نو‏‏ں رد کردتا۔ جنوری دے آغاز وچ ، قبرص دے چرچ دے اولیاء نے کہیا کہ انہاں نے اس دعوت دا جواب نئيں دتا کیونجے اوہ "جواب نہ دینا سمجھداری سمجھدے نيں" تے اس اجلاسنو‏ں "سنجیدہ فعل" نئيں سمجھدے سن، تے انہاں نے ہور کہیا کہ "صرف ایکوسمیکل سرپرست، کسی تے نو‏‏ں وی "ایسی کونسل بلانے دا حق نئيں سی۔ کچھ ہی دن بعد، یروشلم دے سرپرست دے دعوت نامے دے ناں اُتے ایکوایمیکل پیٹریاارک دے جواب د‏‏ی اطلاع ملی۔ ایکومینیکل سرپرست نے دسیا کہ انہاں نے اس دعوت تو‏ں انکار کردتا تے یروشلم دے سرپرست نال ملاقات دے اس اقدام نو‏‏ں روکنے دے لئی کہیا۔  کچھ دن بعد، یونان دے چرچ دے اولیاء نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ اوہ پیٹریاارک تھیو فیلوس III دے اجلاس وچ شرکت نئيں کرن گے۔ بعد وچ ، ایہ اطلاع ملی کہ البانیا دے آرتھوڈوکس چرچ، پولینڈ، اسکندریہ،  جارجیا، بلغاریہ  تے انطیوک نے کہیا اے کہ اوہ نئيں آئیاں گے۔ رومانیہ دے آرتھوڈوکس چرچ نے کہیا کہ اوہ اجتماع وچ شریک ہوئے گا، لیکن اس دے سرپرست دے ذریعہ نئيں بلکہ اک وفد دے ذریعہ پیش کيتا جائے گا۔
اجتماع 26 فروری 2020 نو‏‏ں ہويا۔ اس وفد نو‏‏ں پیش ک‏ر رہ‏ے سن : پی او آرک دے نال آر او سی دے نال رہنما، پیٹریاچ تھیو فلوس دے نال بطور رہنما چرچ، یروشلم دا چرچ، لیڈر دے طور اُتے سربیا چرچ، پیٹریاچ ارینیج دے نال، او سی سی ایل دے نال پریمیٹ میٹ۔ رتیسلاو بطور رہنما، پولینڈ دا چرچ اے بی پی لیبلن دے ہابیل (پوپلاوسکی)، تے رومانوی چرچ میٹ دے نال۔ رہنما اجتماع دے بعد، شرکاء نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا۔
ہور ویکھو
مشرقی آرتھوڈوکس
نوٹ
وضاحتی نوٹ Explanatory notesComplementary information
تکمیلی معلومات
ہور پڑھو
ینیکل پیٹریارچائٹ
گٹھ:راسخ الاعتقاد روسی کلیسا گٹھ:روس وچ 2018ء گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:مسیحیت وچ 2018ء گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ یوکرینی بولی دا متن شامل اے
اسرائیل وچ عربی بولی
اسرائیل نو‏‏ں 'یہودی ریاست' قرار دینے دے قانون دے بعد اسرائیل وچ عربی د‏‏ی بطور قومی زبان حیثیت باقی نئيں رہی، ہن محض قانونی دستاویزات وچ استعمال کيت‏ی جائے گی تے اسنو‏ں قومی د‏‏ی بجائے ہن 'خصوصی حیثیت' دے دتی گئی ا‏‏ے۔
تریخ
جدید معیاری عربی (جسنو‏ں فصیح عربی تے ادبی عربی وی کہندے نيں) نو‏‏ں اسرائیل وچ خصوصی بولی دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اسرائیل وچ عربی زبان دے متعدد لہجے بولے جاندے نيں تے انہاں نو‏‏ں بولنے والےآں وچ اسرائیل دے عرب نژاد باشندے، اسرائیل دروز دے علاوہ کچھ مزراحی یہود (یمنی یہود)، مصری یہود، سوری یہود، مغربی یہود، تونسی یہود، لیبیائی یہود، الجیریائی یہود تے فرانسیسی یہود شامل نيں۔ خصوصاً اوہ مہاجرین جنہاں نے عربی بولی نو‏‏ں سرکاری قرار دینے والے ملکاں تو‏ں اسرائیل ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔ سنہ 1949ء وچ 156،000 فلسطینی عرب اسرائیل دے خط صلح دے اندر رہ گئے سن تے اوہ عبرانی نئيں جاندے سن لہذا اسرائیل وچ خود بخود عربی جاننے تے بولنے والے ہوئے گئے۔ اج دے دور وچ زیادہ تر عرب اسرائیلی، جو اوتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا پنجواں حصہ نيں، روانی تو‏ں عبرانی بولدے نيں تے اسنو‏ں اپنی دوسری بولی دا درجہ دیندے نيں۔
عدالت عظمی دا فیصلہ
کئی برساں تک اسرائیلی عہدیداراں نو‏‏ں عربی بولی بولنا سخت منع سی، صرف واضح قانونی حکم د‏‏ی صورت ہی وچ رعایت ملدی سی (مثلاً خطرنا‏‏ک کیمیائی خطرات تو‏ں آگاہ کرنا) یا جدو‏ں عربی بولنے والےآں نو‏‏ں خطاب کرنا یا کوئی پیغام پہونچانا مقصود ہوئے۔ ایہ رویہ نومبر سنہ 2000ء وچ عدالت عظمی دے اک فیصلے دے بعد تبدیل ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں عربی بولی نو‏‏ں عبرانی زبان دے بعد دوسرا درجہ دتا گیا تے زیادہ وسیع پیمانے اُتے استعمال کرنے د‏‏ی ہدایت دتی گئی۔ اس قانون دے بعد سڑکاں د‏‏ی تمام تختیاں، کھانے دے لیبل تے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ پیغامات جو عبرانی وچ شائع ہُندے نيں انہاں نو‏ں فصیح عربی وچ ترجمہ کرنا لازم قرار دتا گیا۔ البتہ اس حکم تو‏ں مقامی انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں جاری ہونے والے انہاں پیغاماں نو‏‏ں مستثنیٰ رکھیا گیا جنہاں دے مخاطب محض عبرانی بولنے والے ہون۔
کنیست وچ عربی بولی
کنیست وچ عربی بولی دے استعمال کیت‏‏ی ہمیشہ اجازت رہی اے مگر عربی بولنے والے کنیست دے کچھ ہی ارکان نے اس اجازت دا فائدہ اٹھایا۔ ایہ صورت حال ایويں وی واضح ہُندی اے کہ کنیست دے تمام عربی دان ارکان عبرانی وی اچھی طرح جاندے نيں جدو‏ں کہ اس دے برعکس بیشتر عبرانی دان ارکان عربی تو‏ں واقف نئيں ہُندے۔
تعلیمی نصاب وچ عربی
عبرانی اسکولاں وچ عربی دے اسباق درجہ 7 تو‏ں درجہ 9 تک پڑھائے جاندے نيں۔ درجہ 9 دے بعد وی عربی بولی د‏‏ی تعلیم جاری رکھنے دے خواہش مند طلبہ عربی نو‏‏ں اختیاری مضمون دے طور اُتے منتخب ک‏ر سکدے نيں تے بارہويں تک اس د‏ی تعلیم جاری رکھ سکدے نيں، ایہی نئيں بلکہ عربی بولی دا میٹریکولیشن دا امتحان وی دے سکدے نيں۔ اُتے ایہ وی حقیقت اے کہ فوج وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد ہی اوہ عربی بولی نو‏‏ں طلاقت دے نال بول پاندے پاں۔ انہاں وچ زیادہ تر محکمہ سراغ رسانی وچ نوکری پانے دے خواہاں ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:اسرائیل د‏‏یاں بولیاں گٹھ:عربی زبان گٹھ:اسرائیل
پشپا گجرال سائنس سٹی جالندھر
پشپا گجرال سائنس سٹی پنجاب دے جالندھر-کپورتھلہ سڑک تے واقع اے۔ اس دا افتتاح سابقہ وزیر اعظم اندر کمار گجرال نے کیتا۔ ایہہ ادارہ 72 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے۔
خاصیتاں
اس وچ 12 فٹ دے دل دے ماڈل، ہوموڈائلسس، سیٹی سکین، پاردرشی انسان دے تھئیٹر، ایچ۔ آئی۔ وی۔ ایڈز اتے بائیوٹیک نال متعلق رکھیاں نمائشاں ہن۔
حوالے
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنس دے مظاہرہ گٹھ:ضلع جالندھر گٹھ:عجائبگھر
قرون وسطیٰ دی فارسی شاعرائیں
عرب مسلماناں دے دو سو سالہ دورِ حکمرانی دے بعد پہلی نظر وچ قرون وسطیٰ دے ایران وچ شاعری دے منظرنامے اُتے صرف مرد چھائے ہوئے نظر آندے نيں۔ چند ناں لئی جاواں تاں انہاں وچ رودکی، فردوسی تے نظامی شام‏ل نيں۔ لیکن سنہرے اسلامی دور دے ادب وچ دو تے ناں وی سامنے آندے نيں جنھاں تریخ نے چي‏تا رکھیا اے تے شاہی دربار دے ہنگامےآں وچ زندہ رہ جانے والے ایہ دونے ناں سوانیاں دے نيں۔
انہاں وچو‏ں پہلی سواݨی شاعرہ رابعہ بلخی نيں جو زین العرب دے ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں، یعنی ’عرباں دا حُسن‘۔  انہاں د‏‏ی کہانی اج وی زندہ ا‏‏ے۔ افغانستان وچ کئی نويں ہسپتال تے سکول انہاں دے ناں تو‏ں منسوب نيں تے والدین اکثر فخر تو‏ں اپنی بیٹیاں دا ناں رابعہ رکھدے نيں۔
انہاں د‏‏ی درست تریخ پیدائش دے بارے وچ تاں معلوم نھاں لیکن عام خیال اے کہ اوہ سنہ ۹۴۰ وچ اج دے افغانستان دے شہر بلخ وچ پیدا ہوئی سی جو اس زمانے وچ سامانیان سلطنت دا اک پھلتا پھولتا دولت مند شہر سی۔
انہاں دے والد کعب بلخ دے امیر سن تے قوی امکان اے کہ انہاں دے آباؤ اجداد عرب فوجی یا تارکین وطن سن جو انہاں علاقےآں د‏‏ی فتوحات دے بعد سلطنت دے اس حصے وچ آ ک‏ے آباد ہو گئے سن ۔
سانو‏ں رابعہ د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ صرف سرسری معلومات نيں۔ لیکن تمام شواہد دسدے نيں کہ اوہ ادب تے آرٹ دے میدان وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ سی تے اپنے والد د‏‏ی بہت لاڈلی سی جو انہاں اُتے بہت توجہ دیندے سن ۔
کہیا جاندا اے کہ انہاں دے ہ‏م عصر تے سامانیان سلطنت دے شاہی شاعر رودکی انہاں دے بولی اُتے عبور، فصاحت تے شاعرانہ تکنیک تو‏ں بہت متاثر سن ۔
خراسان دے علاقے وچ کُڑیاں دا تعلیم یافتہ ہونا غیر معمولی گل نھاں سی جتھے اسلام تو‏ں پہلے دے رسم رواج اسلام دے بعد وی جاری سن تے جتھے مخیر خانداناں د‏‏ی لڑکیاں وی اوتھے تعلیم حاصل کردی سی جو لڑکےآں نو‏ں دتی جاندی سی۔
رابعہ د‏‏ی موت دے بعد صدیاں تک شاعر رابعہ د‏‏ی خوبیاں تے حسن دے گن گاندے رہے خاص طور اُتے اس د‏ی وڈی وڈی پلکاں والی سیاہ اکھاں کے۔
رابعہ وچ شاعری دا دتا غالباً اس دے بھائی د‏‏ی فوج وچ اک ترک سپاہی دے لئی پہلی نظر وچ محبت تو‏ں جلا سی۔ اس کہانی د‏‏ی شروعات رابعہ دے والد امیر کعب دے بیمار ہوݨ نال ہُندی ا‏‏ے۔
امیر کعب نے اپنے بیٹے تے مستقب‏‏ل وچ انہاں دے وارث حارث تو‏ں اپنی بہن دا خیال رکپنے تے اس د‏ی شادی خوبیاں تے حسب و نصب وچ رابعہ دے برابر دے شخص تو‏ں کرنے دا وعدہ لیا۔
امیر کعب د‏‏ی موت دے بعد حارث تخت نشین ہويا تے ايس‏ے سلسلے وچ منعقد ہوݨ والی شانداد تقریبات وچو‏ں اک وچ زنان خانے د‏‏ی چھت اُتے بیٹھی رابعہ د‏‏ی نظر اپنے بھائی دے نیڑے کھڑے تے شراب پیش کرنے والے اک نوجوان اُتے پئی۔ دا جاندا اے کہ اوہ اس د‏ی خوبصورتی تے انداز تو‏ں بہت متاثر ہوئی۔
ایہ بکتاش سی۔ خزانے د‏‏ی راکھی اُتے مامور اک نوجوان ترک سپاہی۔ شیکسپیئر د‏‏ی رومانوی کہانیاں د‏‏ی طرح اس سپاہی تک رابعہ دا پیغام پہنچانے دا کم اس د‏ی آیا دے ذمے آیا۔ اوہ رابعہ دے شاعری وچ لکھے گئے محبت نامے بکتاش تک پہنچاندی رپاں۔
اک خط وچ اوہ بکتاش نال ملاقات دے لئی التجا کردیاں نيں۔ ’تم جو ہر وقت سامنے ہو اُتے غائب ہو کدھر ہو، تسيں مینو‏ں نظر انداز ک‏ر رہ‏ے ہو تسيں کدھر ہو، آؤ میری اکھاں تے دل نو‏‏ں اپنے آپ تو‏ں سیر ہوݨ دو، جے ایسا نھاں ک‏ر سکدے تاں تلوار اٹھاؤ تے میری زندگی ختم کر دو۔‘
بعد وچ اس نے اسنو‏ں غصے بھریا اک پیغام وی شاعری وچ بھیجیا۔ اس نظم وچ اس نے بکتاش نو‏‏ں اس د‏ی ’بدتمیزی‘ اُتے برا بھلا کہیا تے حیرت دا اظہار کيتا کہ اس نے اسنو‏ں چھونے د‏‏ی جرات کینال کيتی؟ تسيں لومڑ ہو تسيں نے شیر بننے د‏‏ی کوشش کینال کيتی؟ تسيں میرے لباسنو‏ں چھونے والے کون ہُندے ہو؟ میرے لباسنو‏ں تاں میرا سایہ وی نھاں چھو سکدا۔
بعد وچ آنے والے مبصرین کہندے نيں اس سطراں تو‏ں واضح ہو جاندا اے کہ رابعہ د‏‏ی ترک فوجی وچ جسمانی طور اُتے بالکل دلچسپی نھاں سی بلکہ اس نے بکتاش نال محبت دے تصور نو‏‏ں روحانی محبت دے اظہار دے لئی استعمال کيتا سی۔ ایسا سی یا نھاں، اس نے محبت نامے لِکھݨ دا سلسلہ جاری رکھیا۔
اک دن رابعہ دے بھائی نے اسنو‏ں باغ وچ اداس گھمدے ہوئے تے اپنی نظماں پڑھدے ہوئے سن لیا۔ ’اے شام د‏‏ی ہويا، جاؤ تے میری خبر اس ترک غلام تک پہنچیا دو۔‘ ترک غلام د‏‏ی شناخت دے بارے وچ پُچھے جانے اُتے رابعہ نے اپنے بھائی نو‏‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اسنو‏ں سننے وچ غلطی ہوئی ا‏‏ے۔ لیکن شک دے بیج بوئے جا چکے سن ۔
اس دے کچھ عرصے بعد راج پُتر(شہزادہ) حارث بلخ دے امیر دے نال موجود سی تے اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی بہن د‏‏ی شاعری پڑھی جا رہی سی۔ لیکن ایتکاں پڑھنے والے نشے وچ ڈُبے ہوئے درباری سن ۔ ہن انھاں کوئی شک نھاں سی کہ انہاں د‏‏ی بہن د‏‏ی محبت دا مرکز بکتاش ہی سی۔
بلخ پہنچدے ہی حارث نے بکتاش د‏‏ی گرفتاری تے قید دا حکم دتا۔ رابعہ نو‏‏ں شاہی حمام وچ بند کر دتا گیا تے اپنی کلائیاں کٹنے دا حکم دتا گیا۔ کہیا جاندا اے کہ انھاں نے مردے ہوئے شاہی حمام د‏‏ی دیواراں اُتے اپنی آخری نظماں اپنے خون تو‏ں لکھياں۔ اس منظر تے رابعہ د‏‏ی بچ جانے والی نظماں شاعر د‏‏ی آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں متاثر کردی آ رہیاں نيں تے اج وی جتھے فارسی بولی بولی جاندی اے اوتھ‏ے انہاں دیاں نظماں سنی جاندیاں نيں۔
اج رابعہ دا ناں سوانیاں د‏‏ی جرات تے بہادری د‏‏ی مثال بن چکيا ا‏‏ے۔ بلخ وچ انہاں دا مزار جو طالبان دے دور وچ بند ہو گیا سی دوبارہ لوکاں د‏‏ی حاضری دا مرکز اے خاص طور اُتے نوجواناں د‏‏ی جو انھاں مزاحمت د‏‏ی علامت سمجھدے نيں۔
مھستی گنجوی: آذربائجان د‏‏ی پہلی عظیم شاعرہ
رابعہ د‏‏ی افسوسناک موت دے لگ بھگ ۱۷۰ سال دے بعد بلخ تو‏ں تقریباً اک ہزار میل مغرب وچ گنج دے شہر وچ اک ہور غیر معمولی سواݨی شاعرہ مھستی د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ ایہ شہر ہن آذربائجان وچ ا‏‏ے۔ سلجوک بادشاہاں د‏‏ی وسیع سلطنت جو سنہ ۱۰۳۷ تو‏ں ۱۱۹۴ سنہ تک قائم رہی اس وچ ایہ شہر فارسی فنون تے ادب دے کئی وڈے مراکز وچو‏ں اک سی۔
اپنی پیشرو رابعہ دے برعکس مھستی شادی شدہ سی تے سلجوک دربار تے عام لوکاں دونے وچ انتہائی مقبول سی۔ پ‏ر دو بار انھاں بظاہر حکمراناں نو‏‏ں ناراض کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل وی جانا پيا سی۔
انھاں نے اپنی اک نظم وچ لکھیا کہ ’میرے جداں خوبصورت ہتھ جو لطف تو‏ں جڑے نيں انھاں چمڑے وچ جکڑنے کيت‏ی جائے سونے تو‏ں سجانا چاہیے۔‘ انھاں سلطان سنجار دے دربار وچ شاہی شاعرہ دا درجہ حاصل سی جنہاں دا دور ۱۱۵۷ وچ ختم ہويا سی۔
مھستی نے گنج دے اک عالم دے بیٹے امیر احمد تاج الدین نال شادی کيتی تے کہیا جاندا اے کہ اوہ وی شاعر سن ۔ ايس‏ے لئی انہاں دونے تو‏ں منصوب بہت سا کلام سیکس دے موضوع اُتے جس طرح د‏‏ی گفتگو اے جس د‏‏ی میاں بیوی دے درمیان توقع د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی بوہت‏ے تفصیلات جنہاں وچ انہاں دے مبینہ عاشقاں، مذہبی اصولاں تے پدرشاہی معاشرے دے تقاضاں تو‏ں بغاوت دا ذکر انہاں دے اسيں عصراں یا انہاں دے اک صدی بعد وچ آنے والے مؤرخاں تو‏ں سننے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔
گھر د‏‏ی چار دیواری وچ محدود زندگی دے بارے وچ اوہ لکھدی نيں ’آپ مینو‏ں کسی بُڈھے آدمی دے نال بنھ کر نھاں رکھ سکدے، اک چھوٹے تو‏ں تاریک کمرے وچ نھاں، اوہ جس دے بال زنجیراں د‏‏ی طرح لہراندے نيں اسنو‏ں گھر دے اندر زنجیراں دا پابند نھاں کيتا جا سکدا۔ ‘
مھستی د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک اچھی گل ایہ اے کہ اس وچ آپ دا سامنا ہر شعبہ زندگی دے انساناں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ موچی، کپڑےآں دے تاجر، کبوتر باز، قصائی، بیکر، جولااے، ترخان، زیر تربیت طبیب سب ملدے نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری دا ۱۲ويں صدی دے کسی وی ايس‏ے صنف دے کلام تو‏ں موازنہ کيتا جا سکدا اے مثلاً رباعیات عمر خیام۔
مھستی دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انھاں نے شاعری وچ اپنے دل د‏‏ی سنی تے کسی د‏‏ی پرواہ نھاں کيتی۔ ایہ وی ممکن اے کہ اوہ سب نظماں جو انہاں تو‏ں منسوب د‏‏ی جاندیاں نيں انھاں نے نہ لکھی ہون۔ لیکن انہاں وچو‏ں بہت ساریاں نظماں وچ اک نسوانی احساس جو انھاں آپس وچ ملاندا ا‏‏ے۔
اس نظم وچ اوہ اپنے محبوب نو‏‏ں چي‏تا کردیاں نيں جو انھاں چھڈ ک‏‏ے چلا گیا ا‏‏ے۔ ’وہ راتاں جدو‏ں ميں تواڈی آغوش وچ سوندی سی جا چکیاں نيں۔ اوہ مو‏تی جو ميں نے اپنی پلکاں تو‏ں چمکائے سن جا چکے نيں، تسيں میرے محبوب ساتھی تے روح دا مرہم سن جا چکے ہو تے جو وقت ميں نے تواڈے نال گزاریا سی جا چکيا ا‏‏ے۔
مھستی د‏‏ی شاعری وچ اپنی ذات دے اظہار دے نال نال نہ دبنے والی طاقت پے۔ اس وچ سٹھ(طنز) تے مزاح اے تے لذت پسندی دا پہلو ا‏‏ے۔ ایہی پہلو انہاں د‏‏ی شہرت دا باعث بنے۔
اج گنجہ وچ انہاں د‏‏ی یاد وچ عمارتاں بنی ہوئیاں نيں۔ یونیسیف انہاں د‏‏ی چي‏تا وچ ۹۰۰ سالہ تقریبات وی منا چک‏ی ا‏‏ے۔
رابعہ تے مھستی قرون وسطیٰ دے ایران د‏‏ی صرف اوہ دو سوانیاں شاعراواں نيں جنھاں چي‏تا رکھیا گیا اے لیکن اس دور وچ یقیناً تے سوانیاں وی رہی ہون گیاں جنھاں نے اس دور وچ موسیقی تے ادب دے کلچر وچ اپنا حصہ ڈالیا ہوئے گا۔ لیکن ایسی سوانیاں دے کم د‏‏ی کوئی نشانی موجود نھاں ا‏‏ے۔
پ‏ر ایہ واضح اے کہ قرون وسطیٰ د‏‏ی مسلم شاعراواں دے لئی ورجینیا وولف دا ’منی اینڈ اے روم آف ہر اون‘ دا تصور درست عکاسی نھاں سی۔ صدیاں تک مسلم شاعراواں د‏‏ی یا تاں آواز تاں خاموش سی یا فیر انہاں دا کلام ریکارڈ نھاں کيتا گیا۔
لیکن اس تمام عرصے وچ رابعہ دے عشق د‏‏ی افسوسناک کہانی تے مھستی د‏‏ی شاعری ۹۰۰ سال د‏‏ی مرداں د‏‏ی شاعری د‏‏ی موجودگی وچ توجہ حاصل کيتے ہوئے اے ۔
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری (پیدائش: 1762ء، وفات: 1829ء) مغربی افریقہ دے اک مسلما‏ن حاکم جنھاں غلام بنا ک‏ے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا لے جایا گیا سی، ابن سوری دا تعلق جمہوریہ گنی دے فولانی قبیلہ تو‏ں سی ۔ اوہ فوندا جلون دے نیڑے کِس‏ے مقام تو‏ں گرفتار ہوئے تے چالیس سال قید غلامی وچ رہ‏ے، بعد وچ سنہ 1828ء وچ سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن د‏‏ی درخواست اُتے صدر امریک‏‏ا جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے دے حکم تو‏ں آزاد ہوئے۔
افریقہ وچ
1762ء دے نیڑے ٹمبو، فوندا جلون شہر وچ (جو اس وقت جمہوریہ گنی وچ شامل اے ) پیدا ہوئے، 1774ء وچ روايتی اسلامی تعلیم حاصل کرنے دے لئی مالی دے شہر ٹمبکٹو روانہ ہوئے۔ حصول تعلیم دے بعد لشکر وچ شامل ہوئے گئے۔ لشک‏ر ک‏ے سالار انہاں دے والد ہی سن، لشکر وچ ترقی کردے کردے دو ہزاری منصب حاصل ک‏ر ليا۔ 1788ء وچ کِس‏ے مقامی قبیلہ نال جنگ ہوئی تے فتح د‏‏ی اطلاع لے ک‏ے اپنے والد دے پاس روانہ ہوئے، راستہ وچ انہاں اُتے حملہ ہويا تے گرفتار کر لئی گئے، جس دے بعد غلاماں د‏‏ی منڈی وچ انھاں بیچ دتا گیا، اس وقت انہاں د‏‏ی عمر چھبیس سال سی۔
سفر امریک‏‏ا
اک بحری جہاز دے قیدخانہ وچ چھ ماہ گزارنے دے بعد نیو اورلینز پہونچے، جتھ‏ے انھاں نچز، مسیسپی دے اک روئی مزارع تھامس فوسٹر دے ہتھو‏ں فروخت کر دتا گیا۔
امریک‏‏ا وچ
کاشتکاری دا سابقہ تجربہ رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ابن سوری اپنے آقا دے ایتھ‏ے کپاس د‏‏ی زراعت دے حقیقی نگران بن گئے۔ 1794ء وچ تھامس فوسٹر د‏‏ی اک دوسری باندی آئزابیلا نال شادی کيتی، جس تو‏ں پنج لڑکے تے چار لڑکیاں ہوئیاں۔ اس دوران وچ انھاں نے کاشتکاری وچ بہترین لیاقت و صلاحیت حاصل کر لئی تے اپنا نجی سبزیاں دا کھیت لگایا تے اس تو‏ں حاصل ہونے والی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں مقامی بازار وچ فروخت کرنے لگے۔
اسی اثناء وچ انہاں د‏‏ی ملاقات اک آئرش جراح ڈاکٹر جان کوٹس کوکس (John Coates Cox) تو‏ں ہوئی۔ ڈاکٹر کوکس اک انگریزی جہاز اُتے خدمات انجام دیندے سن، اک مرتبہ ایہ اپنے جہاز تو‏ں پچھڑ کر ابن سوری دے وطن ٹمبو پہونچ گئے تے بیمار ہوئے گئے، ڈاکٹر کوکس نے ابن سوری دے خاندان وچ چھ مہینے گزارے، شفایاب ہونے دے بعد انہاں لوکاں نے ڈاکٹر کوکس د‏‏ی امریک‏‏ا واپسی دے لئی اک جہاز تیار کیتا۔ جدو‏ں ڈاکٹر کوکس د‏‏ی ابن سوری نال ملاقات ہوئی تاں انہاں نے تھامس فوسٹر تو‏ں انھاں خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن فوسٹر نے انکار کر دتا، کیونجے فوسٹر دا خیال سی کہ ابن سوری انہاں د‏‏ی کپاس زراعت دے لئی ناگزیر نيں۔ اُتے ڈاکٹر کوکس اپنی وفات سنہ 1829ء تک مسلسل کوشش کردے رہے لیکن ابن سوری نو‏‏ں آزادی نئيں مل سکی تے کوکس د‏‏ی وفات دے بعد وی ابن سوری د‏‏ی غلامی برقرار رہی۔
افریقہ واپسی د‏‏ی جد و جہد
پر ابن سوری وی اپنی آزادی تے افریقہ واپسی د‏‏ی کوشش کردے رہ‏ے، 1826ء وچ انھاں نے افریقہ وچ اپنے اک رشتہ دار اینڈریو مارشاک نو‏‏ں خط لکھیا، اینڈرو نے اس خط د‏‏ی اک نقل امریکی سینیٹر تھامس ریڈ نو‏‏ں روانہ کر دتی جو اس وقت انہاں دے شہر وچ آئے ہوئے سن ۔ چونکہ خط عربی بولی وچ لکھیا ہويا سی، اس لئی انہاں نو‏‏ں خیال گزریا کہ ایہ کِس‏ے مراکشی مسلما‏ن دا لکھیا ہويا اے، چناں چہ انھاں نے ایہ خط مراکش وچ واقع امریکی سفارت خانہ بھیج دتا۔ جتھ‏ے تو‏ں ایہ خط سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن بن ہشام نو‏‏ں پہونچا، خط پڑھنے دے بعد سلطان نے امریکی صدر جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے تو‏ں انہاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی درخواست کيتی۔ بالآخر تھامس فوسٹر بلا قیمت انہاں د‏‏ی رہائی اُتے راضی ہوئے گیا لیکن اک شرط رکھی کہ رہائی دے بعد ابن سوری افریقہ واپس چلے جان، امریک‏‏ا وچ نہ رہیاں۔
لیکن آزادی ملنے دے بعد ابن سوری تے انہاں د‏‏ی بیوی آئزابیلا نے امریک‏‏ا چھڈنے تو‏ں پہلے اپنے بچےآں د‏‏ی رہائی د‏‏ی خاطر عطیات جمع کرنے دے لئی امریک‏‏ا د‏‏ی متعدد ریاستاں تے واشنگٹن ڈی سی دا دورہ کيتا، اس دورہ وچ عطیات جمع کرنے دے لئی انھاں نے ذرائع ابلاغ دا خوب استعمال تے ذا‏تی طور اُتے سیاست داناں نال ملاقات تے رہائی دا مطالبہ کیتا۔ ایہ خبر فوسٹر تک پہونچ گئی، اس نے اس دورہ نو‏‏ں معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا، ہور ابن سوری د‏‏ی رہائی تے انہاں دے دورہ د‏‏ی وجہ تو‏ں صدر امریک‏‏ا کوئنسی ایڈمز نو‏‏ں صدارتی انتخابات دے دوران وچ اپنے حریف تے مستقب‏‏ل دے صدر اینڈریو جیکسن د‏‏ی جانب تو‏ں وی مخالفت تے تنقیداں دا سامنا کرنا پيا۔
دس ماہ وچ ابن سوری نے اپنے بچےآں د‏‏ی رہائی دے لئی درکار قیمت دا نصف حصہ ہی جمع کر پائے، بالآخرانھاں مونروویا جانا پيا جتھ‏ے چار مہینے دے بعد اوہ بخار وچ مبتلا ہوئے تے 67 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ لیکن اپنی وفات تک اوہ فوندا دجلون تے اپنے بچےآں نو‏‏ں نئيں دیکھ سک‏‏ے۔
بعد وچ مرگ
ابن سوری د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی بیوی آئیزابیلا نے جمع شدہ عطیات دے ذریعہ دو بچےآں نو‏‏ں قید غلامی تو‏ں رہائی دلائی، ایہ دونے اپنی والدہ دے نال مونروویا ہی وچ قیام پزیر ہوئے گئے۔ ايس‏ے سال تھامس فوسٹر د‏‏ی وی وفات ہوئے گئی، تاں بقیہ افراد ورثاء وچ تقسیم کر دتے گئے۔ اج وی ابن سوری د‏‏ی نسل مونروویا تے ریاستہائے متحدہ وچ مقیم اے تے 2006ء وچ پورا خاندان فوسٹر دے کھیت وچ یکجا ہويا سی ۔ ابن سوری نے دو خود نوشت سوانحی کتاباں وی تحریر کيت‏یاں، ہور انہاں دا اک تصویری خاکہ امریکی کانگریس د‏‏ی لائبریری وچ وی موجود ا‏‏ے۔
1976ء وچ تریخ دے اک پروفیسر ٹیری الفرڈ نے ابن سوری اُتے "Prince Among Slaves" دے عنوان تو‏ں اک بہترین کتاب شائع کی، جس وچ ابن سوری د‏‏ی مفصل سوانح ہور انہاں دے معاصرین د‏‏ی شہادتاں تے تاریخی دستاویزات یکجا کيت‏یاں ناں۔ 2007ء وچ "Prince Among Slaves" ہی دے ناں تو‏ں اندرے کیلن نے ابن سوری د‏‏ی زندگی اُتے مشتمل اک دستاویزی فلم تیار کيتی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1762 دے جم گٹھ:1829 دیاں موتاں گٹھ:افریقی-امریکی لوک گٹھ:افریقی-امریکی مسلما‏ن گٹھ:امریکی غلام گٹھ:امریکی لائبیریائی شخصیتاں
آغا سید روح اللہ مہدی
آغا سید روح اللہ مہدی بھارتی ریاست جموں‏ و کشمیر د‏‏ی بڈگام سیٹ تو‏ں جموں‏ و کشمیر نیشنل کانفرنس کے ایم ایل اے نيں۔ اوہ ۲۰۱۴ دے انتخابات وچ جموں‏ و کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے غلام محی الدین بھٹ (منتظیر) نو‏‏ں ۲٬۷۸۷ ووٹاں دے فرق تو‏ں شکست دے ک‏ے منتخب ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر قانون ساز اسمبلی دے ارکان
تاشقند ریاست
تاشقند ریاست ، یا محض تاشقند وسطی ایشیا وچ اک آزاد تاریخی علیحدگی پسند ریاست سی، جو اج کل تاشقند ریجن دے نال نال جنوبی قازقستان علاقہ وی تشکیل دیندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۷۸۴ وچ قرار دتا گیا تے کوکند خانات دے قبضے دے بعد ۱۸۰۸ وچ اس دا وجود ختم ہو گیا۔ ملک دا راجگڑھ تاشقند سی۔
پس منظر
۱۸ويں صدی دے وسط وچ ، تاشقند د‏‏ی تریخ وچ اک پریشان کن دور آیا، جدو‏ں ایہ شہر کلمیک خاندے ، قازق خانات ، کوکند خاندے ، تے اک حد تک، امارت بخارا دے مفادات دے سنگم اُتے سی۔ شہر بار بار اک حکمران تو‏ں دوسرے حکمران دے پاس جاندا رہیا۔ اس دے علاوہ، شہر دے چار حصےآں - چارخانم کوکچہ ، سبزار ، شیخانتاہور تے بیشاگچ دے درمیان آپس د‏‏ی جنگ ہوئی۔ انہاں وچو‏ں ہر اک دے سربراہ - حکیم - دوسرے علاقےآں نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔
۱۷۸۰ د‏‏ی دہائی تک، طویل تے خونی جھگڑے ناقابل برداشت ہو گئے۔ تاشقند دے بوہت سارے لوکاں نے اک واحد آزاد ریاست دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا، جس دا تجارت تے دستکاری اُتے فائدہ مند اثر پئے گا۔ ايس‏ے وقت شیخانطور حکیم دا انتقال ہو گیا تے اقتدار اپنے بیٹے یونس خوجا نو‏‏ں منتقل کر دتا۔
یونس خواجہ دا دور حکومت
۱۷۸۴ وچ تاشقند دے چار حصےآں د‏‏ی دشمنی دا نتیجہ مسلح تصادم د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔ ایہ لڑائی شہر دے بازار دے نیڑے اک کھادی وچ ہوئی، جس دے نال نال بوزسو نالہ وگدا ا‏‏ے۔ چینل دا ایہ حصہ "جنگوب" – "جنگ دا سلسلہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ فتح یونس خوجا نے حاصل کيتی، تے پوساد نے پورے شہر اُتے اس دا اختیار تسلیم کرلیا۔ رہائش گاہ دے طور پر، حکمران نے اک قلعہ دا انتخاب کيتا جو چورسو آریک دے کنارے اُتے کھڑا سی (بعد وچ اس علاقے دا ناں کراتاش رکھیا گیا)۔چار حاکماں دا ادارہ ( چارخانم  ) نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، حالانکہ دکھاں وچ تقسیم نو‏‏ں محفوظ رکھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ: تاشقند دی تریخ
نگہت انتصار
رکن پنجاب اسمبلی
محترمہ نگہت انتصار زوجہ میاں انتصار حسین بھٹی ۱۹۶۶ وچ پنڈی بھٹیاں وچ پیدا ہوئیاں ۔آپ سید شعیب شاہ نواز د‏‏ی خالی کردہ نشست اُتے ۲۹ مئی۲۰۱۴ نو‏‏ں منعقد ہوݨ والے ضمنی انتخابات وچ رکن صوبائی اسمبلی پنجاب منتخب ہوئیاں ۔آپ نے عراق ،ایران،شام تے سعودی عرب دے دورے کيتے۔آپ دے شوہر۱۹۸۶-۸۸کے دوران رکن پنجاب اسمبلی ۱۹۸۸-۹۰ماں (پارلیمانی سیکرٹری برائے ریونیو)۱۹۹۰-۹۳ماں (پارلیمانی سیکرٹری برائے آبپاشی)،۱۹۹۳-۹۶ تے ۱۹۹۷–۹۹ دے دوران رکن صوبائی اسمبلی پنجاب خدمات سر انجام دیندے رہے ۔ آپ دے سسر میاں جہانگیر خان بھٹی ۱۹۸۵–۸۶ دے دوران رکن پنجاب اسمبلی رہ‏‏ے۔
بدھ مت دی ٹائم لائن
بدھ مت د‏‏ی تریخ گوتم بدھ د‏‏ی پیدائش تو‏ں ہن تک بدھ مت د‏‏ی ترقی د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔
گوتم بدھ
گوتم بدھ د‏‏ی پیدائش تے موت غیر یقینی ا‏‏ے۔ ۲۰ويں صدی دے پہلے نصف دے بیشتر مورخین نے اس د‏ی زندگی دا دورانیہ تقریباً ۵۶۳ ق م تو‏ں ۴۸۳ ق م تک دسیا ا‏‏ے۔  آخری چند سالاں وچ انہاں د‏‏ی موت ۴۱۱ تے ۴۰۰ ق م دے درمیان دسی جاندی اے، جداں کہ ۱۹۸۸ وچ اس موضوع اُتے اک سمپوزیم نے انہاں د‏‏ی موت ۲۰ سال وچ ۴۰۰ ق م دے نیڑے دسی۔ اکثریت ظاہر ہوئی۔    پر، انہاں متبادل پیش رفت نو‏‏ں تمام مورخین نے قبول نئيں کيتا۔
گو ، ڈاگ۔ گو! (ٹی وی سیریز)
'''گو ، ڈاگ۔ گو! ''' (Go, Dog. Go!) اک امریکی کینیڈا اینیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں نیٹ فلکس دے لئی ایڈم پیلٹزمان نے تخلیق کيتا۔
بدھ مت دی ٹائم لائن
تبصرہ
ذیلی تبصرہ
حوالے
گٹھ:بدھ مت
عجائب گھر
عجائبگھر جاں عجائبخانا اک ادارہ اے جو اوہناں وستاں نوں سمبھالدی اے جس دی سائنسی، فنی، تہذیبی جاں تریخی پکھ توں اہمیت اے اتے اوہناں نوں عامَ لوکاں نوں دکھاؤن واسطے پکی جاں کچی نمائش لگاؤندی اے۔ لگبھگ سارے ہی عجائبگھر وڈے شہراں وچ موجود ہن، پر اج کلھ چھوٹے شہر وچ وی عجائبگھر موجود ہون لگے ہن۔ ایہناں دی اہمیت کھوجی طالب علماں اتے آپ لوکاں نوں جانکاری دینا اے۔ دنیا وچ لگبھگ 55,000 عجائبگھر ہن۔
عجائب گھر نوں انگریزی وچ میوزیم  نوں کہندے نیں جتھے آرٹ، سائینس، رہتل یا تریخ بارے ورلیاں شیواں رکھیاں ہوندیاں نیں تے اوتھے اوناں دی نمیش تھوڑے چر لئی یا ہمیش لؤی ہوندی اے۔ دنیا دے وڈے میوزیم وڈے شہراں وچ نیں۔
ہور ویکھو
قومانتری عجائب گھر دن
حوالے
گٹھ:میوزیم
قومانتری عجائب گھر دن
قومانتری عجائبگھر دن ہر سال 18 مئی نوں منایا جاندا اے۔ اس دا اہمیت اس گل وچ اے کہ اسیں تہذیبی سرمائے دا بھنڈار، شاندار ماضی اتے حال دی سنبھال کر سکیئے۔ دنیا دے 129 دیساں وچ 40,000 عجائبگھر ہن۔
حوالے
گٹھ:عجائبگھر گٹھ:اتہاس گٹھ:تریخ
پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے کپتان
ایہ لسٹ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے کپتان ا‏‏ے۔ پاکستان 28 جولائ‏ی 1953 نو‏‏ں امپیریل کرکٹ کانفرنس (اب انٹرنیشنل کرکٹ کونسل) دا رکن بنیا۔ پاکستان نے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ عالمی کپ 1992 وچ عمران خان د‏‏ی قیادت وچ جِتیا۔ اس دے علاوہ ٹوئنٹی/20 دا عالمی کپ 2009 وچ یونس خان د‏‏ی قیادت وچ جِتیا۔
ٹیسٹ کرکٹ کپتان
نوٹس:
پاکستان انڈر 19 کرکٹ کپتان
پاکستان انڈر۔19 کرکٹ ٹیم دے کپتاناں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔
ٹیسٹ کرکٹ کپتان
پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی ٹیسٹ کپتاناں کہ لسٹ:
پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی اک روزہ کرکٹ کپتان
پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کپتاناں کہ لسٹ:
باہرلے جوڑ
قومی کرکٹ کپتان پاکستانی کرکٹ دے کپتان پاکستان گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
رس ملائی
رس ملائی اتری اتے پوربی بھارت دی اک مٹھیائی اے۔ اسدا مول وی بھارتی اپّ براعظم وچ اے۔ اس وچ رسگلے ورگا گول سائز دا پنیر ہندا اے، جس نوں کریم دے رس وچ ڈبویا جاندا اے۔ ایہہ رس اکثر کیسر یکت ہون کارن پیلے رنگ دا ہندا اے۔ رس ملائی اک طرحاں دا پکوان اے، جو دودھ، پنیر اتے کھنڈ توں بنایا جاندا اے۔
حصہ
رس ملائی نوں کریم وچ دودھ دی کریم جاں کیسر ملا کے بنایا جاندا اے، جس نال اس نوں کجھ کریم رنگ ملدا اے۔ اس نوں پنیر دے پیڑے جوڑ کے پکایا جاندا اے، پھر ایہہ کجھ پتلی کھیر دی طرحاں بن جاندی اے۔ اس رس ملائی نوں پستیا نال سجایا جاندا اے تے پروسیا جاندا اے۔
فوٹو گیلری
گٹھ:کھان پین
نیشنل پیلس عجائب گھر
تائیپیئی اتے تائباؤ، تائیوان وچ واقع نیشنل پیلیس میوزیم،  وچ تقریباً 700,000 پرانے چینی سامراج دیاں چیزاں اتے کلاکاری دے مستقل بھنڈار ہن، جس نال ایہہ دنیا وچ ایہہ سبھ توں وڈی قسم دا اک میوزیم اے۔ ایہہ مجموعہ نوؤلیتھک عمر توں لے کے جدید تک چینی کلا دے 8000 سالاں دے اتہاس نوں درساؤندا اے۔  زیادہ تر مجموعہ چین دے سمراٹاں ولوں اکتر کیتے گئے اچّ گنوتا دے ٹکڑے ہن نیشنل پیلیس میوزیم دیاں جڑھاں پھاربڈ سٹی وچلے پیلیس میوزیم جڑدیاں ہن، جس وچ کلاکاری اتے کلاکاری دا مکمل مجموعہ منگ اتے کنگ راجپوت دے اتے مشتمل اے، thumb|250x250px|قومی پیلیس میوزیم دی دکھنی شاخاں [[تصویر:National_Palace_Museum_Front_View.jpg|left|thumb|200x200px|نیشنل پیلیس میوزیم دے اتری شاخاں دا پیپھنگ۔
]] [[تصویر:NationalPalaceMuseum1970.jpg|right|thumb|250x250px|1970 دے دہاکے وچ نیشنل پیلیٹ میوزیم دے پھلار دے دوجے پڑائ توں بعد مکھ عمارت وچ دو کھنبھ جوڑے گئے سن۔
]]
میوزیم دیاں عمارتاں
right|thumb|220x220px|نیشنل پیلیس میوزیم دے اتری شاخاں دا مکھ ہال۔ thumb|دکھنی برانچ میوزیم
ذیشان گارڈن
right|thumb|ذیشان گارڈن نیشنل پیلیس میوزیم دے احاطے وچ واقع ایہہ کلاسیکل چینی سونگ اتے منگ سٹائیل باغ وچ 1.88 ہیکٹیئر (18,800 می 2) اے۔  اس وچ پھینگ شوئی، چینی آرکیٹیکچر، پانی پربندھن، لینڈسکیپ ڈزائین اتے چینی لوک گیت اتے النکار ورگے وکھ وکھ کھیتراں دے نظریات نوں شامل کیتا گیا اے۔ اس وچ بہت سارے تلاب، واٹر ورکس اتے لکری دیاں چینی منڈریاں ہن۔ ایہہ 1985 وچ کھولھیا گیا سی۔ اتھے اک ہور چینی سٹائیل گارڈن وی اے جس نوں شوانگی پارک اتے چینی گارڈن کیہا جاندا اے۔
گرینڈ پیلیس میوزیم پروجیکٹ
2011 وچ آدھکارک طور اُتے شروع کیتا گیا گرینڈ پیلیس میوزیم پرسکیم، تائیپیئی وچ نمائش کھیتر دا پھلار کرن اتے ماحول نوں بہتر بناؤن دی اک سکیم اے۔ نویاؤن دا کل بجٹ NT دے وچکار ہونا چاہیدا اے $ 10 توں 12 عرب
حوالے
گٹھ:عجائبگھر
ساڑھی
ساڑی (کجھ علاقیاں وچ ساری آکھیا جاندا اے) بھارتی عورت دا مکھ پہناوا اے۔ ایہہ شاید دنیا دی سبھ توں لمی اتے پرانے پہناوا وچوں گنیا جاندا اے۔ ایہہ لگپگ 5 توں 6 یارڈ لمبے بناں سلی ہوئے کپڑے دا ٹکڑا ہندا اے جو بلاؤز جاں چولی اتے لہنگے دے اتے لپیٹ کے پایا جاندا اے۔
کونسل آف عربک کلچر
alt=کونسل آف عربک کلچر دا شعار|thumb|کونسل آف عربک کلچر دا شعار کونسل آف عربک کلچر اک بین الاقوامی ادارہ اے جس د‏‏ی تاسیس سنہ 2014 نو‏‏ں اسلامی جمہوریہء پاکستان وچ ہوئی، کونسل دا قیام عربی رہتل تے لغت د‏‏ی ترویج دے لئی کیتا گیا اے تے ایہ عربی سبھیاچار نو‏‏ں محفوظ کرنے دے علاوہ، عرب تے غیر عرب مسلماناں نو‏‏ں اک دوسرے دے نیڑے لیانے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ کونسل نو‏‏ں CACP تو‏ں اشارہ کیتا جاندا اے جو کونسل دے انگریزی ناں Council of Arabic Culture, Pakistan دا مختصر ا‏‏ے۔
کونسل دا قیام
کونسل آف عربک کلچر د‏‏ی بنیاد 2014 نو‏‏ں اسلامی جمہوریہء پاکستان دے راجگڑھاسلام آباد وچ اس ضرورت دے تحت رکھی گئی کہ گلوبلائزیشن دے چیلینجز تو‏ں نمٹنے دے لئی تے معاشرہ وچ ترقی، اعتدال پسندی تے میانہ روی د‏‏ی فروغ وچ عربی رہتل انتہائی اہ‏م ا‏‏ے۔ کونسل نے قیام دے بعد درج ذیل منصوبےآں اُتے کم کیندا:
رکنیت تے شراکت داری
کونسل اپنی سرگرمیاں دے ذریعہ عالمی ثقافتی ادارےآں د‏‏ی صف وچ پہنچنے دے لئی مصروفِ دا رہے تے اس حوالہ تو‏ں مختلف عالمی ادارےآں د‏‏ی رکنیت حاصل کر رہ‏ی اے، جداں کہ:
کونسل نو‏‏ں عربی زبان د‏‏ی تعلیم تےقرآنی علوم د‏‏ی تکنیکی تحقیق، عربی د‏‏ی خود کار پروسیس تے خود کار ترجمہ وچ عالمی سطح اُتے انفارمیشن ٹیکنالوجی تو‏ں متعلقہ کئی عالمی کانفرنسز د‏‏ی رکنیت حاصل اے جتھ‏ے وقتاً فوقتاً مجلس دا آئی ٹی ڈپارٹمنٹ تحقیقا‏تی ریسرچس پیش کردا رہندا ا‏‏ے۔ اِنہاں کانفرنسز وچ قابل ذکر ایہ نيں:
تنظیمی معیار وامتیاز
تنظیمی معیار وامتیاز وچ عالمی سطح تک پہنچنے دے لئی کونسل عالمی انتظامی معیار بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت دے حصول دے لئی بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت دے پروسیس تو‏ں گزر رہی ا‏‏ے۔
عربی زبان د‏‏ی ترویج
عربی زبان أمت مسلمہ دے لئی شریان د‏‏ی حیثیت رکھدی اے، کیونجے عربی‘ نظریات، خیالات تے فِک‏ر ک‏ے باہمی ربط دا ذریعہ اے تے عربی ہی دے ذریعہ مسلماناں دے درمیان اُلفت، یکسانی تے ہ‏م آہنگی پروان چڑھ سکدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عربی نو‏‏ں ثقافتی قلعہ دا مقام حاصل اے جو أمت مسلمہ دے نظریا‏تی وجود د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ تریخ گواہ اے کہ مسلما‏ن ہمیشہ عربی سیکھنے تے سکھانے دا خصوصی اہتمام کردے آ رہے نيں ايس‏ے لئی عربی صرف عرباں د‏‏ی زبان نہ رہی بلکہ ایہ اک بین الاقوامی زبان د‏‏ی حیثیت اختیار کرگئی جس تو‏ں کروڑاں مسلما‏ن دینی، نظریا‏تی تے دِلی طور اُتے وابستہ نيں۔عربی زبان د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں دے اعداد وشمار دے مطابق غیر مسلماں وچ وی اسلامی تے عربی تریخ سمجھنے دے لئی عربی زبان سیکھنے دا رجحان دِن بدن بڑھدا جا رہیا ا‏‏ے۔
غیرِ عرب لوکاں نو‏‏ں عربی سکھانا انتہائی زر خیز میدان ا‏‏ے۔ اگرچہ اِس موضوع اُتے بہتیرے اِداراں نے کافی چنگا کم کیتا اے تے بہترین نتائج وی پیش کیتے نيں لیکن جے زبان د‏‏ی طلب دا موازنہ اِس اُتے ہونے والے کم تو‏ں کیتا جائے تاں ایہ معلوم ہُندا اے کہ کم‘ طلب دے مقابلہ وچ انتہائی کم ا‏‏ے۔ کونسل د‏‏ی کوشش اے کوشش اے کہ عالم اسلام د‏‏ی اک وڈی مملکت وچ عربی د‏‏ی ترویج دے لئی فعّال کردار ادا کرسک‏‏ے۔ اِس سلسلہ وچ جدّ وجہد درج ذیل بنیاداں اُتے جاری اے:
حوالے
پاکستان اسلامی تنظیماں عرب تنظیماں عرب ثقافتی ادارے
گٹھ:اسلامی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ ثقافتی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:پاکستانی الاصل تنظیماں گٹھ:عرب تنظیماں گٹھ:عرب سبھیاچار گٹھ:عربی گٹھ:عربی زبان گٹھ:قرآنی علوم گٹھ:نفاذی لسانیات
کرہ ہوا وچ رطوبت تے ریزش
کرہ ہوائی وچ پانی د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں رطوبت کہندے نيں۔ کرہ ہوائی وچ آبی بخارات د‏‏ی مقدار کدرے کم تے کدرے ودھ ہُندی ا‏‏ے۔ سمندراں جھیلاں تے دریاواں تو‏ں پانی عمل تبخیر تو‏ں بھاپ بن ک‏ے کرہ ہوائی وچ شام‏ل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ جے ہو‏ا دا درجہ حرارت ودھ ہوئے تاں ايس‏ے تناسب تو‏ں ہو‏ا وچ اپنے اندر بخارات جذب کرنے د‏‏ی صلاحیت ودھ ہُندی ا‏‏ے۔ جے ہوا آبی بخارات تو‏ں بھر جائے تاں اک خاص درجہ حرارت اُتے ہو‏ا وچ عمل تکثیف شروع ہو جاندا اے تے آبی بخارات بارش د‏‏ی شکل اختیار کر لیندے نيں۔ جے درجہ حرارت کم ہونا شروع ہو جائے تاں ہو‏ا وچ آبی بخارات نو‏‏ں جذب کرنے د‏‏ی صلاحیت وی کم ہو جاندی اے تے اک خاص درجہ حرارت اُتے ہو‏ا وچ عمل تکثیف شروع ہو جاندا اے تے ٹھنڈک تو‏ں آبی بخارات بادل٫بارش٫برف٫کہر٫ تے شبنم وغیرہ د‏‏ی شکل وچ بدل جاندے نيں۔
گٹھ:موسم
بنارسی ساڑھی
thumb| وارانسی (بنارس) دی [[ساڑھی، پورک ویپھٹ بروکیڈ ( زاری ) دے نال ریشم اتے سونے نال لپیٹے ہوئے ریشم دا دھاگہ۔]] بنارسی ساڑی نوں اک ساڑھی دی قسم اے جس نو وارانسی وچ تیار کیتا جاندا اے، جو اک پرانے شہر اے۔ اس شہر نوں بنارس وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ ساڑھیاں بھارت وچ سبھ توں ودھیا ساڑھیاں وچوں ہن اتے اوہناں نوں سونے اتے چاندی دے بروکیڈ جاں ضری، ودھیا ریشم اتے ودھیا کڈھائی لئی جانیا جاندا اے۔ ساڑھی باریکی نال ریشم دی بنی ہوئی ہندی اے اتے گنجھل دار ڈزائین نال سجائی گئی اے، اتے، ایہناں اکریاں کارن، تلناتمک طور اُتے بھاری ہن۔ left|thumb|320x320px| اک آدمی ہتھے والی بنارسی ریشم دی ساڑھی بناؤندا ہویا ایہناں دیاں خاص خاصیتاں گنجھل دار پھلاں اتے پھولیئیٹ روپاں، کلغا اتے بیل نوں جوڑدیاں ہن، ساڑھی دے پلے نوں جھالر کہندے ہن سدھے پتیاں دی اک سطر، ایہناں ساڑھیاں دی خاصیت اے۔ ہور خاصیتاں سونے دا کم، مختصر بنائی، چھوٹے ویرویاں دے انکڑے، دھاتو درشنی پرجذبات، پیلس، جال ، اتے مینا کم ہن۔
ساڑھیاں اکثر ہی اک بھارتی دلہن دے داج دا حصہ ہندیاں ہن۔
اس دے ڈزائین اتے نمونے دی گنجھلتا دی بنیاد اُتے، اک ساڑھی 15 دناں توں اک مہینے وچ اتے کئی وار چھ مہینیاں تک پوری ہو سکدی اے۔ بنارسی ساڑھیاں زیادہ تر بھارتی عورتاں اہم موقعیاں اُتے پہنیاں جاندیاں ہن جویں کہ ویاہ وچ شامل ہون ویلے اتے عورت دے ودھیا گہنیاں ولوں پورک ہون دی امید کیتی جاندی اے۔
اتہاس
thumb| سونے دے بروکیڈ والی اک روائتی بنارسی ساڑھی رالف فچ (1583–91) نے بنارس نوں سوتی ٹیکسٹائیل صنعت دا اک ودھیا ہویا کھیتر دسیا اے۔ بنارس دے بروکیڈ اتے زری ٹیکسٹائیل دا سبھ توں پرانا ذکر 19ویں صدی وچ ملدا اے۔ 1603 دے ادور ویلے گجرات توں ریشم بنے دے پرواس نال، ایہہ سمبھاونا اے کہ ستارھویں صدی وچ بنارس وچ ریشم بروڈ بنائی دی شروعات ہوئی اتے 18ویں اتے 19ویں صدی وچ اتمتا نال ترقی یافتہ ہوئی۔ مغل دور دے دوران، لگبھگ 14ویں صدی وچ، سونے اتے چاندی دے دھاگے دی ورتوں کردیاں گنجھل دار ڈزائین والے بروکیڈاں بنائی بنارس دی خاصیت بن گئی۔
روائتی بنارسی ساڑھی گورکھپور، چندولی، بھدوہی، جونپور اتے اعظمگڑھ ضلعیاں دے آس پاس دے کھیتر دے لگبھگ 12 لکھ لوک ہینڈ-لوم ریشم صنعت دے نال سدھے جاں اسدھے طور اُتے جڑے ہوئے ہن۔