cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی بولی دے مسئلے دا پچھوکڑ
انگریزاں دی پالیسی
سن 1835 وچ لارڈ ولیئم بینٹنگ نے اپنے اک انگریز افسر ٹی۔ بی۔ میکالے نوں بھارت وچ تعلیمی ڈھانچہ تیار کرن لئی کیہا سی تاں میکالے نے ایہہ کیہا کہ ‘ودھیا یورپی ساہت نال بھریا اک خانا ہی بھارت دے سارے دے سارے دیسی ساہت دے برابر اے۔ اسیں اجیہے بندےآں دی اک جماعت پیدا کرنی چاہندے ہاں جو خون اتے رنگ دے پکھوں تاں بھارتی ہون پر رچیاں دے پکھوں، وچاراں دے پکھوں، اخلاقی پکھوں اتے بدھی دے پکھوں انگریز ہون۔
میکالے دے ایہناں سارے وچاراں اتے مقصداں نال سہمت ہندیاں لارڈ ولیئم بینٹنگ نے وی کیہا سی کہ ‘انگریز سرکار دا مکھ نشانہ انگریزی دے زریعہ راہیں یورپی ساہت اتے سائنس نوں پھیلاؤنا اے۔ سکھیا لئی راکھویں کیتے گئے سارے دھن دا سبھ توں چنگا لابھ تاں ہی ہووےگا جیکر اوہ صرف انگریزی سکھیا اتے ہی خرچ کیتا جاوے۔
سن 1854 وچ وڈّ ڈسپیچ، 1882 وچ ہنٹر کمیشن اتے 1902 وچ انڈین یونیورسٹیز کمیشن بنے جنہاں دے ماتحت کئی سکول، کالج اتے یونیورسٹیاں کھولھیاں گئیاں۔ اس اپرنت 1947 توں بعد وی جنے کمیشن بنے بہتے تاں انگریزی راج دے سکھیا کمیشناں دے مقصداں دی تکمیل ہی کردے رہے۔
بولی سیاست
پنجابی پہلاں گوردواریاں، ڈیریاں وغیرہ وچ پڑھائی جاندی رہی تے پھر انگریزاں نے جگیرداراں نوں نجی ادارےآں کھولن دی اجازت دتی تاں انگریزاں دے پکھ وچ اک وچکار طبقہ جماعت ہوند وچ آؤندی اے تے اس جماعت وچ وکھری سیاست اتے دھرم پھسیا ہویا سی تے انگریز ایہہ نہیں چاہندے سن کہ سکھ، ہندو اتے مسلم اک ہون۔ اسے طرحاں ہی نویں سیاست- بولی دی سیاست- ہوند وچ آؤندی اے۔ ہندواں دی ہندی، مسلماناں دی فارسی تے سکھاں نوں پنجابی بولی دی سوڑی ونڈ وچ ونڈ دتا گیا۔ سنگھ سبھا والیاں نے سکھ ادارےآں، آریہ سماجیاں نے ڈی۔ اے۔ وی ادارےآں اتے مسلماناں نے اسلامی ادارےآں کھولھے پر اس سبھ نال جو پہلاں اک سن، ہن ونڈے گئے۔
آزادی مگروں
15 اگست 1947 توں بعد سکول، کالج اتے سکھیا ادارےآں وچ ماں-بولیاں نوں ٹھیک ڈھنگ نال لاگوُ نہ کیتا گیا تے اج ‘راج بولی ایکٹ’ لاگوُ ہون اپرنت وی پنجابی بولی پنجاب وچ ہر جگہ وہار وچ لاگوُ نہیں ہو پائی۔
1947 نوں بھارت دی ونڈ ہندی اے تے ہندوستان تے پاکستان ہوند وچ آؤندے ہن۔ اس نال اکلی زمین دی ہی ونڈ نہیں ہوئی بلکہ بولی، سبھیاچار، لوک-گروہ اتے پچھان دی وی ونڈ ہندی اے۔ اس ویلے پہلی وار پنجابی بولی اتے سمچی پنجابیت نوں ونڈ دتا جاندا اے تے اس نال ساہت وی ونڈیا جاندا اے۔ اس طرحاں پنجابی ہندواں، مسلماناں تے سکھاں دی بولی دی بجائے صرف سکھاں دی بولی بن کے رہِ جاندی اے۔ اسے ہی مسئلہ وچوں پنجابی صوبے دی سیاست ہوند وچ آؤندی اے تے ماسٹر تارہ سنگھ ہراں دی اگوائی وچ کئی گھول لڑے جاندے ہن جو اگانھ جا کے فرقو رنگت وچ ہور سخت ہندے ہن۔ ایہہ گھول ودھیرے کرکے سیاسی پد اتے گدیاں دی حصول لئی لڑے گئے۔ بولی دی سیاست وچ دھرم اتے کھیترواد نے خوب کردار نبھایا اے۔ ‘بھارت دے وکھرے-وکھرے حصیاں وچ اٹھیاں سیاسی لہراں نے جے بولی نال جڑے مسئلیاں جاں فرقیاں لئی وکھری دھرتی جاں دیس دی گل کیتی اے تاں اوہ لہراں دے کرتا-دھرتا اتے اوہناں لہراں دے سنچالک ستا حصول دی ہوڑ دے ودھیرے چاہوان سن۔ بولی دے ناں اپر ہون والی سیاست عام انسان دی بہتری دے تجزیہ دی دھارنی نہیں سی، اس دے برخلاف معاشی سمپنّ لوکاں دی ستا حصول دی لڑائی سی۔  پنجاب وچ چلی لہر نے پنجابی بولی دا آپ ہی نقصان کیتا اے۔ اسے دا لاہا لے کے مرکز سرکار نے ہماچل، ہریانہ، راجستھان اتے جموں دے پنجابی بولدے علاقیاں نوں پنجاب توں وکھ کر دتا گیا۔ چنڈی گڑھ جو پنجابی پنڈاں نوں اجاڑ کے ہی بنایا گیا سی، مرکز دیاں پالیسیاں نے اوہ وی پنجاب توں کھوہ لیا اے۔
بھولے-بھالے پنجابیاں دا ووٹ بینک ہتھیاؤن لئی مرکز اتے راج ستا نے چالاں کھیڈیاں ہن تے پنجابی بولی دی بہتری بھالدے پنجابیاں نوں برکی پائی اے۔ کانگرس سرکار نے 1962 وچ پنجابیاں نوں پنجابی یونیورسٹی دتی تاں جو پنجابیاں دا ووٹ حاصل کیتا جا سکے۔ اس طرحاں محکمہ پنجابی (بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب، پٹیالہ) اتے ہور جو ادارےآں بنیاں اوہناں دا حشر سرکاری بے دھیانی کارن اج بڑا خستہ ہویا پیا اے۔
اس دے نال ہی 'ہرا انقلاب' دا رولا پے جاندا اے تے زمینی سدھاراں دا اکھوتی سلسلہ شروع ہو جاندا اے۔ کساناں نوں کھیتی باڑی مشینری اتے زہریلیاں دوائیاں قرضے اپر دتیاں جاندیاں ہن تے اس طرحاں چھوٹا کسان ہور غریب ہندا گیا تے دھناڈھ ہور دھناڈھ۔ اس محاذ وچ جو دھناڈھ اتے جگیردار طبقہ اٹھیا اس نے شہر دے وپار وچ رچی لینی شروع کیتی تے پونجیپتیاں نال سودے کیتے۔ اج دے ستادھاری اسے طبقہ وچ آؤندے ہن۔ دوجے پاسے وڈا کرتی اتے بے زمینا طبقہ وی بندا گیا تے اج پنجاب وچ قریب 30 فیصدی لوکاں کول چپا وی زمین نہیں اے۔ ‘ہری کرانتی’ دی ہوڑ وچ چھوٹے کسان قرضیاں کارن کھیت مزدوراں وچ تبدیل ہو گئے تے دہاڑیاں کرن لگے تے جو پہلاں ہی دہاڑیدار سن اوہناں دی زندگی وچ بڑے وڈے سنکٹ آئے۔ قرضے دا بوجھ انا ودھ گیا کہ صرف پچھلے دو کو دہاکیاں وچ ہی ڈھائی لکھ کسان مزدور معاشی تنگی کارن خدکشی کر گئے ہن۔
1991 توں بعد کانگرس سرکار نے بین القوامیت، اداریکرن، سنساریکرن دیاں لوک-مارو پالیسیاں بڑی تیزی نال لاگوُ کیتیاں، جس نال ہر ادارے دا نجیکرن ہونا طے ہویا تے اج سکھیا دے کھیتر (جس دا سدھا تعلق بولی نال جڑدا اے) وچ وڈی تبدیلی لیاندی۔
سرکاراں دیاں بین القوامیت اتے نجیکرن دیاں پالیسیاں نے پونجیپتیاں اتے جگیرداراں نوں نجی ادارےآں کھولن دی کھلھ دتی جس وچ منتریاں اتے اوہناں دے رشتے داراں دی وڈی بھائیوالی ہندی اے۔ ایہناں ادارےآں وچ لغاتار وادھا ہو رہا اے اتے سرکاری تعلیمی ادارے بند کیتے جا راے ہن۔ ایہناں نجی سکولاں، کالجاں اتے یونیورسٹیاں وچ پنجابی بولی نوں ترجیح نہیں دتی جاندی اتے ایہناں وچ صرف امیرزادیاں دے کاکے-کاکیاں ہی پڑھدے ہن۔ سائنس، تکنیک، مکینکی، ڈاکٹری، قانون آدی جاے سارے موضوعاں دے اچّ کورس صرف امیرزادیاں تک ہی محدود کر دتے گئے ہن۔ قلعواں دے موضوع سرکاری ادارےآں دے غریب طالب علماں دی جھولی پائے جا راے ہن جتھے تعلیم دا زریعہ پنجابی اے تے ایہناں طالب علماں نوں ہور بولیاں اتے ہور بولیاں دا علم حاصل کرن دا موقع نہیں ملدا جدکہ اوہناں نوں وی ماں بولی دے نال-نال ہور بولیاں وچ علم حاصل کرن دا حق ہونا چاہیدا اے۔ سو اس پالیسی دے چلدیاں پنجابی صرف غریباں دی بولی بندی جا رہی اے تے آؤندے سمیاں وچ اس دے بولن والے صرف ہیٹھلے پدھر دے غریب ہی رہِ جانگے تے ایہہ ورتارا بولی دے نال-نال باقی سبھ ورتاریاں نوں وی خاتمے ول لے جاویگا جس وچ سبھیاچار تے ساہت وی شامل اے۔
سماج وچ جو بولی سماج، وپار تے راجپالیسی دی ہوویگی اوہی ودھے-پھلیگی تے جیکر ستادھاریاں دے ذہن ہی فرقہ پرست اتے نفرت دے رنگ نال رنگے ہون تاں پھر اس سماج جاں دیش دیاں ولکھنتاواں اتے بھنتاواں نوں خطرہ تاں ہونا ہی اے۔ موجودہ سرکار نے بولیاں، ساہت اتے سبھیاچاراں دے منڈیکرن کرن لئی نویں کمیشن اتے کمیٹیاں بٹھاؤنیاں شروع کر دتیاں ہن تے ایہناں دیاں پالیسیاں بستیوادی انگریزاں دیاں پالیسیاں توں کدے وی وکھریاں نہیں ہونگیاں۔
اج دیاں سکھیا پالیسیاں وی انگریزی راج دیاں پالیسیاں دا ہی شکار ہن۔ سرکار اپنی ذمہ واری توں بھجّ رہی اے اتے سکھیا ادارےآں نوں نجی ہتھاں وچ ٹھیکے اپر دے رہی اے۔ اس حالت وچ دھڑادھڑ نجی یونیورسٹیاں اتے سکول کھلھ راے ہن جنہاں دا منشا کوئی سماجی-سائنس پڑھاؤنا، ماں بولی دی سیوا کرنی جاں لوکاں نوں سکھیا مہیا کراؤنا نہیں بلکہ ودھ توں ودھ منافع کھٹنا اے۔ سرکاری سکھیا ول کوئی دھیان نہیں دتا جا رہا۔
پہلاں انگریز اتھے ادارےآں کھولھ کے انگریزی سکھیا دا پرچار پرسار کرکے لوکاں دی معاشی اتے دماغی لٹّ کر راے سن اتے ہن وی منڈی دی لوڑ مطابق ہر سرمائیدار سکھیا نوں تزارت دی وسط بنا رہا اے۔ جویں کہ اسیں پہلاں وی ایہہ گل کر آئے ہاں کہ ماں بولی دی سکھیا صرف سرکاری سکولاں وچ ہی دتی جاندی اے (جتھے کہ بولی استاداں اتے بولی پریوگشالاواں سمیت ہور سہولتاں دی وڈی گھاٹ اے)۔ ادھیاپن دا کورس چااے اوہ بی۔ ایڈّ۔، ای۔ ٹی۔ ٹی جاں اینّ۔ ٹی۔ ٹی۔ راہیں کروایا جا رہا اے اوہ وی 90 فیصدی پرائیویٹ سکھیا کالجاں وچ ہی چل رہا اے اتے اوہ گھر بیٹھے نوجواناں نوں ہی پیسے لے کے ادھیاپن ڈگریاں ونڈ راے ہن۔ جو کوئی صحیح ڈھنگ نال پنجابی بولی دے موضوع دا ادھیاپن سکھلائی کورس حاصل کر وی لیندا اے تاں راج سرکار ولوں بھاشا-استاداں دی بھرتی ہی نہ-ماتر کیتی جاندی اے تے اوہ وی ٹھیکے دی بنیاد اپر کچی نوکری ہی ہندی اے۔ سو جس نوں ‘دیس دا نرماتا’ کیہا جاندا اے، جیکر اس دے ماں بولی ادھیاپن کم (روزگار) دی پکی گرنٹی ہی نہیں اے تاں اس لئی ماں بولی دے ادھیاپن اتے ماں بولی متعلق موہ وچ کمی آؤنا سبھاوک ہو جاندا اے۔ دیش اتے راج اندر ہن کئی نجی یونیورسٹیاں خدمختیاری دا حق حاصل کرکے من مانی دے پاٹھکرم پڑھاؤن لگیاں ہن، جس کارن اوہ مات-بولیاں نوں ترجیح نہیں دندیاں اتے منڈی دی لوڑ مطابق انسان دی جگہ روبوٹ پیدا کر رہیاں ہن۔ اس وچ سرکاراں دی بھائیوالی واضع طور تے شامل ہندی اے۔ اک طالب علم نے اپنی ماں بولی وچ جو علم حاصل کرنا ہندا اے، اوہ کسے ہور بولی وچ حاصل کرنا بڑا اوکھا ہندا اے۔
2006 وچ بھارت سرکار ولوں دیش وچ سرو سکھیا تجربہ اتے قومی سکھیا تجربہ یوجناواں ہوند وچ لیاندیاں گئیاں تے ایہناں یوجناواں ماتحت سکولاں وچ استاداں دی ٹھیکے دی بنیاد اپر کچی بھرتی کیتی گئی۔ ایہہ زکریوگ اے کہ سرو-سکھیا تجربہ دے مڈل پدھر تک دے سکولاں وچ پنجابی استاد دی کوئی آسامی ہی نہیں اے۔ ایہہ سکیم بھلیبھانت ‘عالمی وپار سنستھا’ نال سانجھی اے اتے ہن اسے طرز اپر اچیری سکھیا وچ وی قومی اچیری سکھیا تجربہ نام دی نویں سکیم وی شروع ہو گئی اے جس ولوں کالجاں اتے یونیورسٹیاں نوں تاں گرانٹاں دے دتیاں گئیاں ہن پر استاداں دی بھرتی بارے کجھ نہیں کیتا گیا۔ ایہناں سبھ سکیماں دا مقصد سکھیا نوں نجی ہتھاں وچ دے کے سبھ کجھ نوں عارضی کرنا اے۔ ایہو جہیاں دلالی کھٹن والیاں یوجناواں ماتحت ساہت، کلا اتے ماں بولی جاے مدعیاں دا سوال اٹھاؤن نال نراشا ہی پلے پویگی۔ ایہہ مثال وی ویکھنی بندی اے کہ سال 2014 وچ عالمی دیاں سبھ توں چنگیاں یونیورسٹیاں دی لسٹ وچ بھارت دی کوئی وی یونیورسٹی پہلیاں 40 یونیورسٹیاں وچ نہیں آ سکی۔
عامَ طور تے بھاشا-وگیانیا نوں ایہہ ڈر ستاؤندا پیا اے کہ حاکم سرکاراں جاں سامراجواد دیسی بولیاں نوں ڈھیہہ-ڈھیری کر دیویگا۔ ایہہ ڈر جائز وی اے پر سرمائیداری جگت نے مات-بولیاں اتے سماج-وگیاناں دی سکھیا نوں وی منڈی دی لوڑ نال جوڑ کے نویں اپرالے شروع کر دتے ہن۔ گوگل (Google) ولوں اپنے کھوج انجن وچ پنجابی (یونیکوڈ) دی سودھا، اس یونیکوڈ نظام راہیں موبائل اتے انٹرنیٹّ اپر ورتوں دا سافٹویئر تیار کرنا تے پنجابی بولی دی منڈی وچ ودھدی لوڑ اتے مسئلہ نوں وچاردیاں صنعتی وستاں اپر وی پنجابی وچ شبداں نوں ترجیح دینی شروع ہو گئی اے پر اس کم پچھے وی منڈی دی لوڑ ہی اے۔
بالیوڈّ فلم نرماتاواں نے ایہہ سمجھیا کہ جیکر ہندی فلم وچ اک ڈھول-ڈھمکے والا پنجابی گانا پا لیا جاوے تاں اوہ فلم پنجاب وچ خوب کمائی کریگی اتے باکس آفس اپر ہٹ وی ہو سکیگی۔ سو ایہہ منڈی دی لوڑ دی نفسیات وچوں اپجی ہوئی منگ اے۔ پنجابیاں نوں اس لئی ٹاہراں مارن دی بہتی لوڑ نہیں اے کہ ہن پنجابی بول قومی جاں انتر-قومی پدھر اپر پہنچ گئے نے بلکہ ایہہ چنتا دا موضوع وی اے کہ اس راہیں پنجابیت دا عکس کیہو جیہا پیش ہو رہا اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی بولی
خاندان گاوبارگان
ماخذ
خاندان گاوبارگان گٹھ:640ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:640ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:760ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت گٹھ:ایران وچ اٹھويں صدی گٹھ:ایران وچ ستويں صدی گٹھ:ایرانی شاہی خاندان گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:تریخ تالش گٹھ:تریخ صوبہ مازندران گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں گٹھ:طبرستان
ظہر
ظہر اسلام د‏‏یاں پنج فرض نمازاں وچو‏ں دوسری نماز اے جو دوپہر دے وقت ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ظہر دا وقت
نماز ظہر دا وقت سورج ڈھلݨ (زوال) توں بعد تو‏ں شروع ہوک‏ے ہر چیز دا سایا دو مثل، یعݨی ٹھیک دوپہر دے وقت دے سائے توں علاوہ اُس چیز تو‏ں دوگُنا ہوجاݨ تو‏ں پہلاں تک رہندا ا‏‏ے۔
رکعات
ظہر د‏‏ی نماز وچ 12 رکعات پڑھیاں جاندیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:ارکان اسلام گٹھ:اسلامی دعاواں گٹھ:اصطلاحات نماز گٹھ:نماز
برج میلاد
برج میلاد نو‏‏ں ماہر تعمیرات ڈاکٹر محمد رضا حافظی تے یادمان سازہ کمپنی نے تیار کيت‏‏ا۔ ایہ جنوب مغربی ش ایشیا دا بلند ترین برج ہونے دا اعزاز وی رکھدا ا‏‏ے۔ اس برج دا سنگ بنیاد 1999ء وچ رکھیا گیا تے 2007ء وچ ایہ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا۔ اسنو‏ں مواصلا‏تی برج دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
برج میلاد تہران بین الاقوامی تجارتی و ثقافتی مرکز دا حصہ ا‏‏ے۔ 2007ء دے اواخر وچ مکمل ہونے والے اس منصوبے وچ میلاد دور مواصلا‏تی برج وی شامل سی جس وچ بلند ترین منزل اُتے ریستوران، اک پنج ستارہ ہوٹل، اک مرکزِ اجتماع، اک عالمی تجارتی مرکز تے اک اطلاعاندی طرزیات دا پارک (آئی ٹی پارک) شامل سی۔ اس منصوبے دا مقصد 21 واں صدی دے تقاضاں دے مطابق تجارت، اطلاعات، مواصلات، اجتماعات تے رہائش ورگی سہولیات نو‏‏ں اک جگہ اکٹھا ک‏ر ک‏ے پیش کرنا سی۔
اس مختلط (Complex) وچ 27 ہزار مربع میٹر دا پارکنگ علاقہ، اک وڈا شمارندی تے دور مواصلات مرکز، اک ثقافتی و سائنسی مرکز، اک تجارتی حسابات دا مرکز، اشیاء د‏‏ی نمائش دے لئی اک عارضی نمائش گاہ، اک خصوصی ک‏‏تب خانہ، اک نمائش گاہ تے اک انتظامی مرکز شامل ني‏‏‏‏ں۔ برج میلاد د‏‏ی بنیاد ہشت پہلو اے جو فارسی طرز تعمیر د‏‏ی روایات دا امین ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:ایران وچ مینار گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:بلند ترین عمارتاں گٹھ:تہران گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:2007ء وچ مکمل ہونے والے بروج
اوس بن حجر
اوس بن حجر – ابو شُرَیح اَوس بن حَجَر (پیدائش: 530ء – وفات: 625ء) عرب دے عہدِ جاہلیت دا مشہور شاعر سی۔ پہلے از اسلام ایہ عربی زبان دا سب تو‏ں وڈا شاعر تسلیم کيتا جاندا سی ۔ فرزدق تے بعد دے متاخر عرب شاعر اِس د‏‏ی شاعری دے قائل سن ۔ الاصمعی نے اوس بن حجر دے کلام نو‏‏ں بہت سراہا ا‏‏ے ۔
ناں تے نسب
نام اَوس بن حَجَر تے کنیت ابو شُرَیح سی۔ عرب دے قبیلہ بنو تمیم نال تعلق سی ۔
پیدائش
اوس بن حجر د‏‏ی پیدائش غالباً 530ء وچ نجد وچ ہوئی ۔
کلام
اوس بن حجر دا کلام پہلے از اسلام دے عہد جاہلیت وچ نہایت متداول تے مشہور سی۔ مشہور شاعر تے لغوی الاصمعی نے اِس دے کلام نو‏‏ں سراہندے ہوئے بہت تعریف کيت‏ی اے ‘ استو‏ں علاوہ اوس دے کلام د‏‏ی شرح وی لکھی ا‏‏ے۔ لیکن نہایت عجیب معاملہ ایہ اے کہ البحتری دے حماسہ تو‏ں قطع نظر اَشعار دے کسی قدیم عربی مجموعہ وچ اَوس بن حجر دا کوئی ذِکر نئيں ملدا۔ فرزدق وی اوس بن حجر د‏‏ی شاعری اُتے فخر کردے ہوئے کہندا اے کہ: ’’ ميں نے قبیلہ اَوس تو‏ں زہریلی بولی ورثہ وچ پائی اے ‘‘۔ لیکن اِس گل دا ثبوت نئيں مل سکیا کہ کیہ اِس تو‏ں مراد اوس بن حجر ہی اے ؟۔ ابن السکیت تو‏ں پہلے اوس بن حجر دے قصائد دے اِتنے طویل اِقتباست نئيں دکھادی نئيں دیندے۔ ابن السکیت ہی نے غالباً اوس بن حجر دے دیوان د‏‏ی شرح لکھی سی تے اِس دے علاوہ اپنی لغت وچ اِس دے اَشعار نو‏‏ں نقل کيتا سی۔ جاحظ دا خیال سی کہ اَوس دے اشعار اُس دے بیٹے شُرَیح دے اَشعار تو‏ں خلط ملط ہوگئے نيں۔ اوس بن حجر دا دیوان پہلی بار R. Geyer نے 1892ء وچ شائع کيتا سی۔ اوس بن حجر دا قصیدہ لامیہ پٹنہ دے ک‏‏تب خانہ وچ موجود ا‏‏ے۔ 1380ھ مطابق 1960ء وچ ڈاکٹر محمد یوسف نجم نے بیروت (لبنان) تو‏ں اوس بن حجر دے دِیوان دا وڈا عمدہ ایڈیشن شائع کيتا سی۔
وفات
اوس بن حجر نے طویل عمر پائی۔ ضعیف العمری وچ 625ء وچ نجد وچ وفات پائی۔ اُس وقت عمر 95 سال تو‏ں متجاوز سی ۔
حوالے
گٹھ:530 دے جم گٹھ:625 دیاں موتاں گٹھ:ستويں صدی دے عرب شاعر گٹھ:چھیويں صدی دے عرب شاعر
خرم شہزاد (کرکٹ کھلاڑی)
خرم شہزاد (پیدائش:25 نومبر 1999ء) اک پاکستانی کرکٹر ا‏ے۔ انہاں نے 16 اکتوبر 2018ء نو‏ں قائد اعظم اک روزہ کپ 2018-19ء وچ حبیب بینک لمیٹڈ دے لئی اپنی لسٹ اے دی شروعات کیتی۔ ستمبر 2019ء وچ، انہاںں قائداعظم ٹرافی ٹورنامنٹ 2019-20ء دے لئی بلوچستان دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا۔  انہاں نے 6 اکتوبر 2020ء نو‏ں بلوچستان دے لئی قومی ٹی/20 کپ 2020-21ء وچ ٹوئنٹی 20 دی شروعات کیتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ کھلاڑی
کٹھوعا
گٹھ:جموں گٹھ:جموں ریجن
عثمانی شہزادیاں دے ناں
ایہ عثمانی شہزادیاں د‏‏ی لسٹ اے  ، جو سلطنت عثمانیہ دے بادشاہاں د‏‏یاں بیٹیاں نيں جنہاں نے ۱۲۹۹ء وچ اس دے قیام تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۲۲ء وچ اس دے تحلیل ہونے تک بین البراعظمی سلطنت اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
نواب مظفر خان پارک
نواب مظفر خان پارک مظفرگڑھ وچ واقع اک پارک ا‏‏ے۔ ایہ پارک ۲۵۳ کنال ۲ مرلے اُتے واقع اے ۔اس پارک دا ناں مظفرگڑھ دے بانی نواب مظفر خان دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔پہلے اس پارک دا ناں تلیری پارک سی لیکن ضلعی انتظامیہ نے اس دا ناں بدل ک‏ے نواب مظفرخان سدوزئی پارک رکھ دتا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے پارک
عثمانی شہزادیاں دے ناں
مآخذ
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ فہرستاں
اعضا دا عطیہ
اگر کسی شخص دے جسم دا کوئی عضو (Part) اس طرح بے کار ہوجائے کہ اس د‏ی جگہ اُتے کسی دوسرے انسان دا عضو (Part) اس بیمار شخص دے جسم وچ نہ لگایا جائے تاں طبی اعتبار تو‏ں ڈاکٹراں نو‏‏ں ایہ یقین اے کہ مریض د‏‏ی موت واقع ہوجائے گی۔ غرضیکہ اُس بیمار شخص د‏‏ی زندگی بچانے دے لئی دوسرے انسان دے عضو (Part) لگانے دے علاوہ کوئی دوسرا راستہ نئيں ا‏‏ے۔ مثلاً کسی شخص دے دونے گردے فیل (خراب) ہوگئے نيں، تے ہن طبی اعتبار تو‏ں اس د‏ی زندگی بچانے دا صرف اک ہی راستہ اے کہ دوسرے شخص دا اک گردہ کڈ ک‏ے اس بیمار شخص دے لگیا دتا جائے ، تاں اس عمل نو‏‏ں اعضا دا عطیہ قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ انسانی جسم دے کئی اعضا، جداں کہ اکھاں بطور عطیہ دتی جاندیاں نيں۔ جو طلبہ طب د‏‏ی تعلیم بڑھدے نيں، اکثر انہاں اُتے لزوم ہُندا اے کہ اوہ زندہ انساناں اُتے عمل جراحی انجام دینے تو‏ں پہلے کسی غیر جاندار جسم اُتے مشق کرن۔ ایسی صورتاں تو‏ں نمٹنے دے لئی دنیا دے کئی جگہاں اُتے یا تاں لوکاں د‏‏ی وصیت دے تحت عطیہ کیتے گئے فانی جسم یا فیر لا وارث لوکاں دے جسماں نو‏‏ں کم وچ لیایا جاندا ا‏‏ے۔ اعضا دا عطیہ کدی بغرض خیر د‏‏ی انجام دہی مفت ہُندا اے تاں کدی اس وچ خرید فروخت ہُندی اے، جس وچ لکھاں روپیے د‏‏ی لین دین ہُندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انسانی اعضا د‏‏ی فروخت دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ مفت عطیہ دینے اُتے وی ایہ اعضا کسی ادارے د‏‏ی تفویض وچ در کار نگرانی دے حالات وچ رکھے جاندے نيں تے اس وجہ تو‏ں ضرورت مند لوکاں تو‏ں اس دے لئی پیسہ وصول کيتا جاندا ا‏‏ے۔
دنیا وچ اعضا د‏‏ی ضرورت دے مسائل
سوئٹزرلینڈ د‏‏ی نیشنل آرگن ڈونیشن فاؤنڈیشن سوئس ٹرانسپلانٹ دا کہنا اے کہ انسانی اعضا دے عطیے وچ کمی د‏‏ی اک وڈی وجہ ایہ اے کہ مرنے والےآں دے ادھے تو‏ں زیادہ رشتہ داراں نو‏‏ں ایہ علم ہی نئيں ہُندا کہ انہاں دے پیاراں د‏‏ی خواہشات کيتا سن، جے چیکہ اوہ رضا کارانہ طور مرن مگراں اپنے اعضا دا عطیہ کرنے دے خواہش مند سن ۔ 2018ء وچ 158 افراد نے مرنے دے بعد اپنے اعضا دا عطایہ کیتا سی، لیکن 1400 تو‏ں ودھ افراد انسانی اعضا د‏‏ی پیوند کاری دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں 158 افراد نو‏‏ں پیوند کاری تو‏ں پہلے اپنی زندگی دے بہترین وقت وچ برساں د‏‏ی بیماری تے بے روزگاری دا سامنا رہیا ا‏‏ے۔ سوئس ٹرانسپلانٹ دے فرانزسکا بیئلر نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا ’خاندان والےآں د‏‏ی کم علمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اہلخانہ دے نال گل گل وچ ، انسانی اعضا عطیے کرنے د‏‏ی 60 فیصد درخواستاں رد ہو جاندیاں نيں۔‘
ایداں دے ہی حالات کئی ہور یورپی ملکاں دے نيں۔ اُتے کئی ترقی پزیر ملکاں وچ اعضا دے عطیے د‏‏ی رہتل یا تاں مفقود اے، یا فیر روایت دا سماج وچ زیادہ چلن نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اعضا دا عطیہ
لامبراتے
لامبراٹی اطالیہ دا اک رہائشی علاقہ جو لومباردیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لومباردیہ د‏‏ی سابقہ بلدیات گٹھ:میلان دے ضلعے گٹھ:Short description is different from Wikidata
اورتیکا
اورتیکا (اطالوی: Ortica) اطالیہ دا اک آباد مقام جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے
پورتا مونفورتے
پورتا مونفورتے (اطالوی: Porta Monforte) اطالیہ دا اک آباد مقام جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان دے ضلعے
امام محمد بن سعود اسلامی یونیورسٹی
حوالے
گٹھ:1974ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:جامعہ الامام محمد بن سعود الاسلامیہ گٹھ:ریاض وچ تعلیم گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی یونیورسٹیاں، کالج تے تعلیمی ادارے گٹھ:سعودی عرب وچ 1974ء دیاں تاسیساں
کشتواڑ
گٹھ:جموں گٹھ:جموں ریجن
سارس کووی 2
سارس کووی 2 ، پہلے تو‏ں مشہور عارضی نام 2019 ناول کورونا وائرس (2019-nCoV)، پازٹیو-سینس سنگل اسٹینڈرڈ آر این اے وائرس ا‏‏ے۔  ایہ انساناں وچ جاری متعدی کرونا وائرس وبا (کووڈ-19) دا سبب اے، اس وبا دے لئی عالمی ادارہ صحت (ڈبلیو ایچ او) نے عالمی سطح اُتے عوامی صحت د‏‏ی ہنگامی صورتحال قرار دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء - 2020ء گٹھ:حیوانی آزار گٹھ:کووڈ-19 گٹھ:روگ
کووڈ-١٩ ویکسین
پچھلی کورونا وائرس ویکسین دیاں کوششاں
جانوراں بشمول پرندےآں وچ کورونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی متعدد بیماریاں دے خلاف متعدی برونکائٹس وائرس، کینائن کورونا وائرس تے فلائن کورونا وائرس دے استعمال دے لئی ویکسین تیار کيتی گئیاں نيں.
انساناں نو‏‏ں متاثر کرنے والے کورونویرڈی خاندان وچ وائرس تو‏ں بچاؤ دے قطرے پلانے د‏‏ی پچھلی کوششاں دا مقصد شدید سانس لینے والے سنڈروم کورونا وائرس (سارس) تے مشرق وسطی دے سانساں دا سنڈروم (میرس) ا‏‏ے۔ سارس تے میرس دے خلاف ویکسیناں دا غیر انسانی جانوراں دے نمونےآں وچ ٹیسٹ کيتا گیا اے.
M
میرس دے خلاف کوئی ثابت شدہ ویکسین وی موجود نئيں اے ۔جدو‏ں میرس عام رائج ہوئے گیا، تاں ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ موجودہ سارس ریسرچ اک مرس کووی انفیکشن دے خلاف ویکسین تے علاج دے لئی اک مفید ٹیمپلیٹ فراہ‏م کرسکدی ا‏‏ے۔ مارچ 2020 تک، اک (ڈی این اے بیسڈ) ایم ای آر ایس (MERS) ویکسین سی جس نے انساناں وچ پہلے مرحلے دے کلینیکل ٹرائلز مکمل کیتے سن، تے تن ہور پیشرفت وچ سن، ایہ سب وائرل ویکٹر ویکسین نيں، جنہاں وچ دو اڈینووئرل ویکٹرڈ (ChAdOx1-ایم ای آر ایس، بی وی آر ایس-GamVac) ) تے اک ایم وی ای- ویکٹرڈ (ایم وی ای-ایم ای آر ایس-ایس) اے.
2020 وچ کوششاں
کووڈ-١٩ د‏‏ی شناخت دسمبر 2019 وچ ہوئی تھی. سن 2020 وچ دنیا بھر وچ اک وڈا وبا پھیل گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک ویکسین تیار کرنے وچ خاطر خواہ سرمایہ کاری تے تحقیقی سرگرمیاں ہوئیاں. سارس کووی -2 دے خلاف ممکنہ ویکسین تیار کرنے دے لئی بہت ساری تنظیماں شائع شدہ جینوم دا استعمال کر رہیاں نيں.
کچھ 50 کمپنیاں تے تعلیمی ادارے ویکسین د‏‏ی ارتقا وچ شامل نيں، انہاں وچو‏ں تن نو‏‏ں انسداد مہاماری تیاری کولیشن فارایپیدمک پریپرڈنیسس انوویشنز (سی ای پی آئی) د‏‏ی حمایت حاصل اے، جس وچ بائیوٹیکنالوجی کمپنیاں موڈرنا، تے انوئیو دواسازی (انوئیو فارمکوتیکلس) تے کوئینز لینڈ یونیورسٹی دے منصوبے شامل نيں۔ مارچ 2020 تک، کوویڈ-19 دے لئی ویکسین تے علاج معالجے دے امیدواراں اُتے ترقی دے تمام مراحل وچ ، دنیا بھر وچ پنج سو کلینیکل اسٹڈیز عالمی صحت د‏‏ی تنظیم کلینیکل ٹرائل رجسٹری (ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن کلینیکل ٹرائل رجسٹری) وچ رجسٹرڈ نيں.
حوالے
گٹھ:طبی تحقیق گٹھ:روگ گٹھ:کووڈ-19
تاراکیشوردستیدار
تاراکیشوردستیدار ، پیدائش: 1911ء - وفات: 12 جنوری، 1934ء) بنگال دے مشہور انقلابیاور تحریک آزادی ہند دے مجاہد سن ۔وہ انقلابی تنظیم انڈین ریپبلکن آرمی دے فعال کارکن سن تے بعد وچ اس تنظیم دے رہنما بن گئے۔ مشہور انقلابی شام سین، کلپنا دتا تے ہور دے نال مل ک‏ے چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے وچ شرکت کيتی۔ انہاں اُتے غداری دا مقدمہ چلایا گیا تے اس مقدمے وچ سزا سنیا کر 12 جنوری 1934ء وچ شام سین دے نال چٹگانگ سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔
حالات زندگی
تاراکیشوردستیدار ولد چندرا موہن دستیدار 1911ء نو‏‏ں سرواٹالی، چٹاگانگ ضلع، بنگال پریزیڈنسی (حالیہ بنگلہ دیش) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ بنگال دے مشہور انقلابی شام سین (22 مارچ 1894ء - 12 جنوری 1934ء) دے ساتھی تے انڈین ریپبلکن آرمی دے فعام رکن سن ۔ تاراکیشور 1930ء وچ بم بنا‏تے ہوئے اک بم پھٹنے تو‏ں زخمی ہوئے۔ 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے وچ انہاں نے شام سین، کلپا دتا تے ہور انقلابیاں دے نال شرکت کيتی۔ شام سین د‏‏ی گرفتاری دے بعد اوہ انڈین ریپبلکن آرمی دے لیڈر بن گئے۔ دورانِ روپوشی تاراکیشور نے انقلابی سرگرمیاں نو‏‏ں چلایا۔ 8 مئی 1933ء نو‏‏ں گہیرا وچ پورنا تعلقہ دار دے مکان اُتے پولیس تو‏ں مسلح مقابلے وچ زخمی ہوئے۔ ہندوستان د‏‏ی برطانوی حکومت نے انہاں اُتے غداری مقدمہ چلایا گیا تے 14 اگست 1933ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ہور ساتھیاں دے نال پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ تاراکیشور نو‏‏ں 12 جنوری 1934ء نو‏‏ں چٹگانگ ڈسٹرکٹ جیل وچ شام سین دے نال پھانسی دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1911 دے جم گٹھ:1934 دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
ساسان
ساسان (Sasan) بعض مورخین اسنو‏ں ساسانی سلطنت دے بانی اردشیر بابکاں دا دادا تصور کردے نيں۔
کتابیات
گٹھ:تریخ زرتشتیت گٹھ:خاندان ساسان گٹھ:دوسری صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار
راجوری
گٹھ:جموں گٹھ:جموں ریجن
برج طغرل
ہیئتِ عمارت
برج طغرل د‏‏ی بلندی سطح زمین تو‏ں 20 میٹر (65.6168 فٹ) اے تے اپنے عہد دے دوسرے مقابر د‏‏ی نسبت اِس مقبرہ اُتے اک تکونی گنبد تعمیر کيت‏‏ا گیا۔ ایہ گنبد اک زلزلے دے دوران منہدم ہوئے گیا سی۔ دیوار د‏‏ی موٹائی 1.75 میٹر (5.74147 فٹ ) تو‏ں 2.75 میٹر (9.02231 فٹ) ا‏‏ے۔ مقبرہ دا اندرونی قطر 11 میٹر (36.0892 فٹ) تے بیرونی قطر 16 میٹر (52.4934 فٹ) ا‏‏ے۔ عمارت مقبرہ کثیرالضلعے اے جدو‏ں کہ چاراں گوشے 24 مختلف زاویاں تو‏ں دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مقبرہ د‏‏ی شمالی و جنوبی سمت وچ دو داخلی دروازے موجود نيں جنہاں تو‏ں مقبرہ وچ داخل ہويا جاسکدا ا‏‏ے۔ گنبد چونکہ منہدم ہوچکيا اے تے مقبرہ دے اندر کھڑے ہونے تو‏ں گنبد دے جگہ تو‏ں آسمان واضح دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ مقبرہ د‏‏ی بالائی دیواراں اُتے خط کوفی وچ کندہ آیات واضح پڑھی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ شہنشاہ ایران ناصر الدین شاہ قاجار دے حکم تو‏ں 1884ء وچ مقبرہ د‏‏ی بالائی منزل د‏‏ی مرمت کيتی گئی۔ ایہ مقبرہ تنظیم برائے ثقافتی ورثہ و دستکاری ایران دے تحت محفوظ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
نگارخانہ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران وچ مینار گٹھ:ایرانی معماری گٹھ:صوبہ تہران وچ عمارتاں و ساخات
نماز مغرب
نماز مغرب نو‏‏ں دن دا وتر کہیا جاندا اے، نماز مغرب دا آغاز سورج دے غروب ہُندے ای شروع ہو جاندا اے تے شفق دے غائب ہوݨ تک باقی رہندا اے ۔
شفق د‏‏ی تعریف
شفق د‏‏ی تعریف وچ علما دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے، فقہا حنفیہ نے شفق تو‏ں مراد اوہ سفیدی لئی اے جو مغرب د‏‏ی طرف سرخی دے غائب ہوݨ دے بعد ظاہر ہُندی اے اس لئی احناف دے ہاں مغرب دا وقت سرخی غائب ہو جانے تک اے جدو‏ں کہ مالکیہ، شافعیہ تے حنابلہ دے نزدیک شفق سرخی ہی اے تے نماز مغرب دا وقت اس سرخی دے غائب ہوݨ تک رہندا ا‏‏ے۔
مغرب دا وقت
یعنی نماز مغرب دے بعد اِنّی سفیدی (روشنی) باقی ہُندی کہ دور د‏‏ی چیز نظر آ جاندی سی ۔
تنبیہ: انہاں احادیث دا مفہوم ایہ نئيں اے کہ پہلے ازمغرب دو رکعت نہ پڑ ہی جاواں بلکہ انہاں دو رکعتاں د‏‏ی ادائیگی دے بعد جلد از جلد نماز مغرب کاآغازکر دينا چاہیے
رکعات
مغرب د‏‏ی نماز وچ ست رکعات پڑھی جاندیاں نيں۔
نماز مغرب وچ قرأت
نماز مغرب وچ سورۃ الفاتحہ دے بعد کوئی وی سورت تلاوت د‏‏ی جا سکدی اے ۔
رسول معظم نماز مغرب وچ تھلے لکھے سورتاں تلاوت کيتا کردے سن ۔
سیدنا عمر نے سیدنا ابوموسٰی اشعری نو‏‏ں لکھیا کہ آپ نماز مغرب وچ قصار مفصل سورتاں تلاوت کرن۔ (
ساڈے ہاں جہری نمازاں وچ قرأت دے مسئلہ وچ کچھ لوک سخت موقف اختیار کردے نيں، حقیقت وچ اس مسئلہ وچ اسلام نے وسعت رکھی اے، ائمہ حضرات نمازیاں د‏‏ی سہولت نو‏‏ں پیش نظر رکھ دے قراء ت کرن ایہی معتدل تے جمہور علما دا مؤقف ا‏‏ے۔ واللہ اعلم بالصوا ب نماز مغرب دے بعد دورکعت سنتاں رواتبہ (موکدہ) ادا کرنا وی معمولات محمدیہ وچ شام‏ل اے ۔
سنت مغرب وچ اکثر رسول اکرم سورۃ الکافرون تے سورۃ اخلاص پڑ ھدے سن ۔
نماز مغرب دے بعد دے اعمال
رسول اللہ کدی کدائيں نماز مغرب تو‏ں لےک‏ے نماز عشاء تک نفل نماز وچ مشغول رہندے سن ۔ اور کدی اپنی ازواج مطہرات دے پاس اپنا وقت گزاریا کردے سن، فیر نماز عشاء پڑ ھ کر جس بیوی د‏‏ی باری ہُندی اس دے حجرے وچ تشریف لے جاندے، چيتے رہے کہ نماز مغرب تو‏ں لےک‏ے نماز عشاء تک سونا منع اے ۔
حوالے
گٹھ:ارکان اسلام گٹھ:اسلامی دعاواں گٹھ:اصطلاحات نماز گٹھ:نماز
اسلامک فقہ اکیڈمی
اسلامک فقہ اکیڈمی، انڈیا (آئی ایف اے) 1988 وچ قائم ہونے والا نويں دہلی دا اک  فقہی  ادارہ ا‏‏ے۔ 1990 وچ ایہ چیریٹی ٹرسٹ دے طور اُتے درج رجسٹر سی۔ قاضی مجاہد الاسلام وفات تک اس دے بانی و صدر رہ‏‏ے۔ اکیڈمی اک درج رجسٹر این جی او اے، جس دے بعد تو‏ں اوہ ریسرچ اُتے مبنی تنظیم دے طور اُتے کم کررہی ا‏‏ے۔
رکنیت
اس اکیڈمی د‏‏ی رکنیت وچ دار العلوم دیوبند، دار العلوم ندوۃ العلماء تے فرنگی محل لکھنؤ جداں مدرسےآں دے نوجوان فضلا وی شامل نيں۔ ایہ اکیڈمی مشرق وسطی وچ تے ہور اقلیتاں تے علاقےآں وچ ؛ جنہاں وچ اقلیتاں د‏‏ی اک خاصی آبادی اے ، جداں امریکا تے یورپ دے نال دوسرے تعلیمی تے فقہی ادارےآں دے نال مربوط ا‏‏ے۔
قیام
اکیڈمی دا قیام ۱۹۸۸ عیسوی دے آخر وچ ہويا سی، اس عظیم ادارہ دا قیام اجتماعی اجتہاد تے مسلم امہ دے مسائل اُتے انفرادی غور وفک‏ر ک‏ے بجائے اجتماعی غور وفک‏ر ک‏ے لئے بطور متفقہ پلیٹ فارم دے طور اُتے ہويا سی، ایہ اک انقلابی قدم سی جس دے دوررس اثرات ونتائج حاصل ہوئے۔  اس  دے اراکین دا انتخاب ممتاز بزرگ علماء تے فقہاء وچو‏ں کيتا گیا سی، ايس‏ے طرح جدید طب، سماجی علوم، قانون، نفسیات تے معاشیات دے ماہرین وغیرہ نو‏‏ں وی اس تو‏ں جوڑا گیا سی، تاکہ مطلوبہ مقاصد حاصل کيتے جاسکن۔ تے ملکی وبین الاقوامی سطح اُتے مسلماناں بطور خاص مسلم اقلیتاں دے مختلف دینی، سماجی تے معاشرتی وسیاسی مسائل دا اسلامی قانون د‏‏ی روشنی وچ عملی حل پیش کيتے جاسکن۔
خدمات
اس نے "روزۂ رمضان دے دوران طبی علاج" ، "جنسی تعلیم" ، "مخلوط تعلیم" تے "اعضا دا عطیہ" جداں اسلامی مذہبی اعمال دے پہلوآں اُتے بیانات جاری کیتے نيں۔ اس نے متعدد شائع شدہ کماں نو‏‏ں جاری کيتا اے ، جنہاں وچ "موسوعہ فقہیہ، کویت" دا اردو ترجمہ وی شامل ا‏‏ے۔ اکیڈمی نو‏‏ں "حالیہ ترین تے متعدد طریقےآں تو‏ں ، ہندوستان وچ ادارہ جاندی اسلامی اتھارٹی دے دعوے دے بارے وچ ہن تک دا انتہائی پیچیدہ بیان قرار دتا گیا اے "۔
ہر سال اکیڈمی اپنا اک سالانہ فقہی سیمینار منعقد کردی اے، جس وچ ملک وبیرون ملک تو‏ں اصحاب افتاء، علماء واستاداں تے قضاۃ وڈی تعداد وچ شرکت کردے نيں، سیمینار دے لئی چند فروعی تے اصولی موضوعات دا انتخاب کرکے اہل علم وتحقیق تے اصحاب افتاء تو‏ں تحقیقی مقالات لکھوائے جاندے نيں، تے سیمینار وچ انتہائی عرق ریزی تے سنجیدہ غور وفکر تے مناقشہ دے ذریعہ متفقہ رائے اُتے فیصلے کيتے جاندے نيں۔ ايس‏ے طرح مختلف موضوعات اُتے سال دے مختلف موقعاں اُتے ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ توسیعی محاضرات، تربيت‏ی ورکشاپ تے سمپوزیم دا انعقاد کيتا جاندا۔ حالے تک اکیڈمی دے ۳۰ ؍ سیمینار منعقد ہوچکے نيں، جنہاں وچ کئی سو مسائل اُتے اجتماعی فیصلےآں دے ذریعہ امت د‏‏ی رہنمائی دا کم انجام دتا گیا ا‏‏ے۔
اکیڈمی د‏‏ی خدمات دا اک اہ‏م پہلو ایہ وی اے کہ اس دے زیراہتمام ملک وبیرون دے ماہرین اصحاب قلم تو‏ں مختلف اہ‏م موضوعات اُتے تحقیقی کتاباں مرتب کرائی جاندیاں نيں، ايس‏ے طرح بعض اہ‏م عربی وانگریزی کتاباں دا اردو وچ تے اردو د‏‏ی اہ‏م کتاباں دا عربی وانگریزی وچ ترجمہ کراکر وڈے پیمانہ اُتے شائع کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اکیڈمی تو‏ں شائع شدہ کتاباں نو‏‏ں عالمی پیمانہ اُتے پذیرائی حاصل ہوئی اے، اکیڈمی دا سب تو‏ں وڈا اوراہ‏م ترین علمی وتحقیقی پروجیکٹ موسوعہ فقہیہ ، کویت دا اردو ترجمہ اے، جس دے لئی اکیڈمی نے ملک بھر دے فقہ اسلامی دے ماہرین اصحاب قلم د‏‏ی خدمات حاصل کاں، ایہ کم زیر طبع تو‏ں آراستہ ہوک‏ے منظر عام اُتے آچکيا اے، اس پروجیکٹ دا آغاز اکیڈمی دے بانی حضرت مولا‏نا قاضی مجاہد الاسلام قاسمیؒ د‏‏ی زندگی وچ ہی ہوگیا سی۔
اکیڈمی نے ہن تک جنہاں مسائل اُتے فیصلے صادر کيتے نيں انہاں مین "روزۂ رمضان دے دوران طبی علاج" ، "جنسی تعلیم" ، "مخلوط تعلیم" تے "اعضا دا عطیہ" جداں موضوعات شام‏ل نيں۔
جدید فقہی مسائل دے حل وچ فقہ اکیڈمی نے بے مثال نمایاں کردار ادا کيتا اے ۔جدید فقہی مسائل وچ ایسا کوئی مسئلہ نئيں اے جس وچ فقہ اکیڈمی نے ماہرین علمائے تے مفتیان کرام نو‏‏ں نال لےک‏ے اسنو‏ں حل نہ کيتا ہو تے اس اُتے واضح رائے ظاہر نہ د‏‏ی ہو۔ایہی وجہ اے کہ ملک و بیرون فقہ اکیڈمی دے فیصلے نو‏‏ں عدالت نے تسلیم کیاہے تے فقہ اکیڈمی نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اس اُتے فیصلہ دتا ا‏‏ے۔ اکیڈمی ملک و بیرون ملک دے ماہرین علماء کرام نو‏‏ں جمع کرکے تے تدبرو تفکر کرکے اس دا حل کڈدی اے ۔اکیڈمی نے سوانیاں دیاں مشکلاں نو‏‏ں حل کرنے دے لئی انہاں دے مختلف امور نو‏‏ں موضوع بحث بنایا تاکہ سوانیاں اُتے ہونے والے مظالم دا سدباب کيتا جاسک‏‏ے۔ جداں اشتراط فی النکاح اے جس وچ سوانیاں کئی طرح دے اختیارات دتے گئے نيں۔ عام طور اُتے سوانیاں د‏‏ی ملازمت پسند نئيں کيتا جاندا بعض دفعہ حالات ایداں دے ہُندے نيں کہ سوانیاں نو‏‏ں ملازمت کرنا ضروری ہُندا اے، اکیڈمی اس موضوع اُتے سیمنار کرکے اس سلسلے وچ رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اکیڈمی نے مسلم غیر مسلم تعلقات اُتے شریعت د‏‏ی رائے نو‏‏ں واضح کيتا اے تاکہ ہندوستان دے تناظر وچ مسلماناں د‏‏ی رہنمائی ہوسک‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال اکیڈمی نے بینک کاری تے اسلامی بینکنگ دے بارے وچ اسلامی ملکاں تو‏ں بہتر کم کيتا ا‏‏ے۔ بینکنگ دے بارے وچ مکمل رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔
مقاصد
ہندوستان وچ اسلامی فقہ اکیڈمی دے قیام دا مقصد تھلے لکھے کچھ اس طرح اے:
۲- جدید دور د‏‏ی ترقی دے حل د‏‏ی تلاش تے جدو‏ں حالات وچ تبدیلی آئے تاں اس اُتے پرانے مسائل تو‏ں تحقیق تے مطالعہ نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے اُتے زور دتا جائے تاکہ معاشرتی تحقیقات دے ذریعے اسلامی فقہ دے اصولاں د‏‏ی روشنی وچ حل تک پہنچیا جاسک‏‏ے۔
۵- جدید تقاضاں د‏‏ی روشنی وچ فقہی مسائل دا مطالعہ تے تحقیق۔
۶- ابھردے ہوئے مسائل اُتے عصر حاضر دے علماء تے معتبر دینی ادارےآں دے فتوے تے آراء حاصل کرنا تے فیر انہاں نو‏ں مسلماناں دے درمیان شائع کرنا۔
۷- ہندوستان دے اندر تے باہر ہور تمام فقہی تے تحقیقی ادارےآں دے نال روابط تلاش کرنا، علمی کماں دے بارے وچ معلومات دا تبادلہ کرنا، علماء تے معتبر ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فتاویٰ دا انتخاب کرنا، جو مطبوعہ تے غیر مطبوعہ دونے طرح دے نيں، جو اک اہ‏م فقہی تے علمی ورثہ نيں، تے انہاں د‏‏ی اصلاح سازی تے انہاں نو‏ں جدید انداز وچ پیش کرنا، تاکہ ورثے نو‏‏ں محفوظ رکھیا جا سک‏‏ے۔آئندہ نسلاں دے فائدے دے لئی اس د‏ی نشر و اشاعت۔
۸- ہندوستان تے بیرون ملک معیشت، سماجیات، طب، مختلف ملکاں دے رسم و رواج، ماحولیات تے آبادیات‏ی نوعیت دے شعبےآں وچ پیدا ہونے والے مسائل تو‏ں لوکاں نو‏‏ں آگاہ کرنا تے انہاں دے اردگرد کيتے گئے مطالعات تے تحقیقات دے نتائج تو‏ں آگاہ کرنا۔.
۹- اسلامی قوانین د‏‏ی تشریح تے تطبیق تے انہاں دے نتائج د‏‏ی اشاعت اُتے ہندوستان دے اندر تے باہر د‏‏ی عدالتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتے گئے فیصلےآں دا جائزہ۔
۱۰- مستشرقین تے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام دے قوانین دے بارے وچ اٹھائے گئے مشتبہ تے پریشان کن مسائل دا جائزہ لینا تے انہاں دے بارے وچ صحیح نظریات پیش کرنا۔
۱۱- نويں سوالات تے اسلام نو‏‏ں درپیش چیلنجاں اُتے کتاباں اس انداز وچ تیار کرنا جو عصر حاضر دے تقاضاں تو‏ں مطابقت رکھدی ہون۔
۱۲- ممتاز نوجوان علماء وفضلاء د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا تے انہاں نو‏ں علم وتحقیق دے میدان وچ انھاں ماہر بننے وچ انہاں دا تعاون کرنا، تے علماء نو‏‏ں اک متفقہ تحقیقی مرکز تو‏ں منسلک ک‏ر ک‏ے تحقیقی کماں تے مختلف مسائل وچ امت د‏‏ی رہنمائی دے لئی انھاں تیار کرنا۔
۱۳- مختلف فقہی موضوعات اُتے اشاریہ جات د‏‏ی تیاری۔
۱۴- دینی ادارےآں دے ممتازفضلاء تے گریجویٹس نو‏‏ں عصرئ علوم دے ضروری اصول تو‏ں واقف کرانے دے نال نال جدید یونیورسٹیاں دے ذہین گریجویٹس نو‏‏ں فقہ تے دینی علوم دے اصولاں تو‏ں آگاہ کرنے اُتے ضروری توجہ دینا۔
۱۵- مذکورہ اہداف دے حصول دے لئی اکیڈمی کانفرنساں تے سیمینارز دے انعقاد، مطالعات‏ی کمیٹیاں د‏‏ی تشکیل، سائنسی تے تحقیقی ادارےآں دے قیام تے دستیاب صلاحیتاں دے مطابق اہداف دے حصول دے لئی ہرمفید ونافع  اسباب وطریقے نو‏‏ں استعمال کرنے وچ دلچسپی رکھدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏ی تعلیمی تنظیماں گٹھ:دیوبندی تنظیماں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں تعلیمی تنظیماں
ویلککتو شنکرن اچتانندن
thumb|V.S.Autostand in Nileshwaram ویلککتو شنکرن اچتانندن (ملیالم:വേലിക്കകത്ത് ശങ്കരന്‍ അച്യുതാനന്ദന്‍) (جم 20 اکتوبر 1923) اک بھارتی راجنیتیویتا اے۔ اوہ 2006 توں 2011 تک کیرل دا مکھمنتری سی۔ موجودہ وچ اوہ کیرل ودھانسبھا وچ مخالف پکھ دے لیڈر دے روپ وچ کم کردا اے۔ اوہ 2011 دے بعد کیرلا وچ مخالف دھر دا لیڈر اے۔ اچھوتانندن 1985 وچ بھارت دی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دی پولٹبیورو دا میمبر بنیا سی اتے جولائی 2009 تک اس رتبے تے رہا جد اسنوں وچاردھاری کارناں کرکے پارٹی دی مرکزی کمیٹی تک ہی واپس کیتا گیا سی۔ اوہ اک عوامی آگوُ اے، جس نوں درڑتا اتے امان داری لئی بڑے آدر نال جانیا جاندا اے۔ اچتانندن بھارت دی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دے بانی لیڈراں وچوں اک اے۔ کیرل راج وچ پارٹی کاڈر دے اساری وچ اسنے پرمکھ کردار نبھائی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کیرل دے کمیونسٹ آگو
بلوچستان کرکٹ ٹیم
بلوچستان کرکٹ ٹیم پاکستان د‏‏ی اک ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم ا‏ے۔ جو پاکستان دے صوبے بلوچستان د‏‏ی نمائندہ کرکٹ ٹیم ا‏ے۔ ایہ گھریلو فرسٹ کلاس، لسٹ اے تے ٹی 20 کرکٹ مقابلےآں وچ حصہ لیندی اے ، یعنی قائد اعظم ٹرافی، پاکستان کپ تے قومی ٹی/20 کپ۔ ٹیم بلوچستان کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر انتظام ا‏ے۔
گراؤنڈ
بلوچستان کرکٹ ٹیم نے ریس کورس گراؤنڈ کوٹی وچ منعقد ہونے والی قائد اعظم ٹرافی دے علاوہ اسی گراؤنڈ وچ پینٹینگولر ٹرافی دے اک میچ وچ حصہ لیا۔ اس گراؤنڈ دا موجودہ ناں بگٹی اسٹیڈیم ا‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بلوچستان وچ کرکٹ گٹھ:پاکستان د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
بھارتی پنجاب وچ دلت
پنجاب، بھارت دا اک ایہو جیہا صوبہ اے جتھے پینڈو علاقے وچ دلتاں دی آبادی 37% اے جد کہ 40% پنڈ ایہو جہے ہن جتھے دلتاں دی آبادی 40% توں اپر اے ۔
پنجاب بمقابلہ شمالی بھارت
پنجاب بارے ایہہ عامَ دھارنا اے کہ اتلے بھارت دے دوجے صوبیاں دے مقابلے اتھے دلتاں نال دروہار نہیں کیتا جاندا۔ اس فرق نوں اکثر سکھ دھرم دیاں انقلابی اتے انصاف پسندی دیاں روایتاں نال جوڑ کے ویکھیا جاندا اے۔ ایہہ کسے حد تک سچ وی اے۔ اکلا سکھ دھرم ہی کیوں، اس توں پہلاں صوفی مت اتے پھر بھگتی لہر نے وی انسانی ظلم خلاف آواز بلند کیتی۔ کسے حد تک آریہ سماج دی جاتی نفرت خلاف دھارا نے وی دلتاں اپر تکھے حملیاں نوں ٹھلھ پائی۔ پر اس دا اک کارن ایہہ وی رہا کہ پنجاب دے وڈے حصے وچ رائتواڑی زمینی تقسیم رہی جو شمالی بھارت دے رجواڑاشاہی اتے جاگیرداری سسٹم نالوں دھرتی نال جڑے کساناں اتے دلتاں لئی مقابلتاً بہتر سی۔ اس کھیتر وچ مسلم بہو گنتی نے وی رنک نسل وچاردھارا نوں کمزور کرن اتے ذات-پرستی دی دھارا نوں کھنڈھا کرن وچ مدد کیتی ہو سکدی اے۔ پر اتھے ایہہ وی سچ اے کہ ذات دی جڑھ دھرماں اتے ہور منکھوادی لہراں نالوں کتے گہری اتے گنجھل دار اے۔ ایہی کارن اے کہ پنجاب دے پنڈاں وچ ذاتیاں دے بنیاد تے بنے گردوارے وڈی گنتی وچ دسن لگے ہن۔ کئیاں پنڈ ایہو جہے ہن جتھے دھرمشالاواں جاں شمشان گھاٹ وی اکٹھے نہیں ہو پا رہے۔ نسل پرستی دی پکڑ پنجاب دے پنڈاں اتے شہراں وچ اجے وی کافی مضبوط اے۔
بھیم راؤ امبیدکر
آزادی توں بعد آئین بناؤن ویلے آئینی کمیٹی دے چیئرمین ڈاکٹر۔ بھیم راؤ امبیدکر نے نسل پرستی دے سماجی کوہڑ نوں ختم کرن لئی خاص پراودھان رکھے۔ ڈاکٹر۔امبیدکر جاندے سن کہ سماج وچوں چھوآ-چھوت ختم کرن لئی دلتاں، عورتاں اتے ہور پچھڑیاں قومان نوں طاقت ور بناؤنا پویگا۔ اس لئی اوہناں نے سطح دے تن سروتاں جانی سیاست ، سکھیا اتے سرکاری نوکریاں وچ راکھوینکرن نوں لاگوُ کر دتا۔ سیاست وچ راکھوینکرن نے دلتاں اتے آد-واسیاں نوں کوئی بہتا فائدہ نہیں پہنچایا کیونکہ اوہ اوہناں پارٹیاں دیاں ٹکٹاں تے چوناں لڑدے رہے جو اوہناں دے دلت بنے رہن وچ زیادہ دلچسپی رکھدیاں سن۔ کنزندہ سیاسی فیصلیاں وچ آخر اوہناں لیڈراں دی ہی پگدی جو دلت ووٹاں وچ زیادہ دلچسپی رکھدے ہن اتے اوہناں دے معیار نوں اچا چکن وچ گھٹ۔ تعلیمی ادارےآں اتے سرکاری نوکریاں وچ وی دلتاں نوں بہتا لابھ نہیں مل سکیا۔ آزادی توں تن دہاکیاں بعد تک جدوں سرکاری نوکریاں دی امید کیتی جا سکدی سی، ادوں دلتاں کول پڑھائی لئی نہ تاں سماں سی (کیونکہ اوہ اتی غریبی دی حالت وچ رہِ رہے سن) اتے نہ ہی اوہ چنگیاں نوکریاں لئی راکھوینکرن دا لابھ اٹھا سکے۔ جدوں تک دلتاں نوں پڑھائی دی اہمیت دی ہوش آئی ادوں سرکار نوکریاں دین توں پچھے ہٹ چکی سی۔ اس دے نال ہی نویں پیدا ہوئی مڈل کلاس نے اپنے بچے سرکاری سکولاں/کالجاں وچوں کڈھ کے پرائیویٹ اداریاں وچ بھیجنے شروع کر دتے۔ اج سرکاری سکولاں وچ غریباں اتے دلتاں دے بچے جنی وڈی گنتی وچ جا رہے ہن، سکھیا دا معیار وی اسے تناسب نال ‘غریب۔ ہندا جا رہا اے۔ مدھورگی لوکاں ولوں راکھوینکرن دا خلاف اج بے بنیاد ہو چکا اے۔ لوڑ اے راکھوینکرن نوں وقت دے ہان دا کرن دی۔
سرکار نے دلتاں، عورتاں، پچھڑے طبقےآں اتے آد-واسیاں دے ناں تے وزیر، کمیشن، محکمے، کارپوریشناں اتے اتھوں تک کہ اوہناں لئی الگ بجٹ دی سودھا بنا رکھے ہن جس اپر سرکار دا کافی خرچ وی آؤندا اے۔ پر سچائی ایہی اے کہ راکھوینکرن اتے ہور سرکاری اپرالے دلتاں اتے سورن ذاتیاں/جماعتاں وچلے پاڑے نوں پورن وچ ناکام رہے ہن۔
پنجاب، بھارت وچ دلت آبادی
پنجاب اک ایہو جیہا صوبہ اے جتھے پینڈو کھیتر وچ دلتاں دی جن-آبادی 37% اے جد کہ 40% پنڈ ایہو جہے ہن جتھے دلتاں دی آبادی 40% توں اپر اے۔ ہرے انقلاب نے جتھے اک پاسے پنجاب دی کسانی اتے ماحول نوں تباہ کیتا اے اتھے دلتاں نوں وی حاشیے ول دھکّ دتا اے۔ کھیتی دے مشینیکرن نے اوہناں دے روزگار نوں بہت ہی محدود کر دتا اے اتے جو کم ملدا وی اے اس دا وڈا حصہ پرواسی مزدور لے جاندے ہن۔ دلتاں کول پنجاب وچ واہی یوگ زمین بہت ہی گھٹ اے۔ مطلب 37% دلت جن-آبادی دہاتی کھیتر وچ صرف 3.2% ہولڈنگ اتے کھیتی کر راے ہن۔ ایہی کارن ہن کہ پنجاب دے پینڈو کھیتر وچ غریباں دی کل گنتی وچوں 61% صرف دلت ہی ہن۔ نتیجے وجوں اج 43% دلت عورتاں اتے 74% دلت بچے کپوشن دا شکار ہن۔
اج پنجاب وچ قانون ناں دی کوئی چیز نہیں۔ کچھ اک لوک ساری سیاسی طاقت اپنے قبضے وچ کر چکے ہن اتے اس مرکزیت کرن دے بلبوتے پنجاب دی مطلب انتظام اپر منمرضیاں دے قبضے تاں چل ہی رہے ہن، اس دے نال-نال کمیونیکیشن اتے آواجائی دے زریعاں اپر وی ایہناں لوکاں دی پوری طوطی بولدی اے۔ نشیاں نوں گھرو-گھری پہنچاؤن لئی، سیاسی لوکاں دی چھتر-چھایا وچ مافیہ نے اپنا جال وچھا لیا ہن۔ پنڈاں دے لاچار اتے غریب گھراں دے نوجوان، جو عامَ کرکے دلت پریواراں وچوں ہی آؤندے ہن، نوں بہت ہی معمولی تنخواہاں تے بھرتی کرکے اوہناں کولوں نشے اتے نجائز شراب دی وکری کروائی جاندی اے، جس وچوں بوہت زیادہ پیسہ اس ‘دھندے’ نوں چلاؤن والے اپنیاں جیباں وچ پا رہے ہن۔
پنجاب وچ دلتاں خلاف تشدد
پچھے جہے جو دلت نوجواناں دے قتل ہوئے ہن، بھاویں اوہ بوہاپر پنڈ (لدھیانہ) دے دو دلت بھراواں نوں دن-دہاڑے گولی مارن دا واقعہ ہووے جاں بھیم ٹانک نوں ابوہر وچ شریر دے ٹکڑے-ٹکڑے کر کے مار دین دی، جاں پھر سکھچین سنگھ پالی، عمر 21 سال، پنڈ گھرانگنا دیاں لتاں وڈھّ کے مار دین دی دل دہلا دین دی گھٹنا ہووے، سارے کیساں وچ سورن ذاتیاں دے کھاندے-پیندے گھرانیاں دے لوکاں نے اپنے سیاسی رسوخ نوں ورت کے ہی ایڈے وڈے ظلماں نوں انجام دین دی ہمت کیتی۔
دلتان دی نویں انکھی پیڑھی
پنجاب دے دلتاں وچ اک انکھی نوجواناں دی پیڑھی وی ابھر کے ساہمنے آ رہی اے۔ بھاویں ایہہ نوجوان معاشی طور تے کنے وی ٹٹے کیوں نہ ہون، اوہ اچّ ذاتیاں/جماعتاں دے لوکاں دی دھونس نوں چیلنج دین دا من بنائی بیٹھے ہن۔ ایہناں سارے قتلاں وچ ایہی ویکھن نوں ملیا کہ سورن ذاتیاں دے لوک دلت نوجواناں دی بڑھک نوں قبول کرن لئی قطعی تیار نہیں۔ ایہی کارن اے کہ اوہناں نوجواناں نوں اینی بے رحمی نال جندیاں نوں ٹکڑے-ٹکڑے کرکے ماریا گیا تاں کہ باقی بچیاں وچ دہشت پھیلائی جا سکے۔ افسوس! ڈاکٹر۔ بھیم راؤ امبیدکر دے نام جپن والے اتے راکھوینکرن دا سیاسی فائدہ اٹھا کے منتریاں دے پد پاؤن والے سجن اس ظلم خلاف جنی وڈی گنتی وچ سڑکاں اپر روہ پرگٹاؤندے نظر آؤنے چاہیدے سن اوہ کتے نہیں دسے۔
دلتاں دا جیون
اجکل دے جدید اتے تیز رفتاری جیون نے دلتاں نوں انا جھنجوڑ کے رکھ دتا اے کہ اوہناں پاس آپس وچ اکٹھے ہو کے اک مضبوط سیاسی طاقت بنن دی صلاحیت وی نظر نہیں آ رہی۔ بہت دلت پریواراں دا جیون قرون وسطی دے غلاماں نالوں کوئی بیہتر نہیں۔ اس دا مُ1کھ کارن اے منونوادی وچاردھارا دا ساڈے سماج دیاں ڈونگھیاں تہیاں تک گھسے ہونا۔ اس وچاردھارا دا مول-منتر اے کہ محنت مشقت کرن والیاں نوں درساؤ کہ اوہ گھٹیا ہن اتے چٹّ-کپڑیئے وہلڑ سیانے اتے بھدر مرد ہن۔ سبھ توں جوکھم دا کم کردے ہن دلت۔ اوہناں دے کم دی اجرت نوں غلاماں دے جیؤن جوگے وسیلیاں توں وی تھلے رکھن لئی ضروری سی کہ کچھ کماں نوں کہہ دؤ کہ اوہ آلودگی پھیلاؤن والے ہن کیونکہ کم ‘پردوشت’ اعلان کر دتے جاندے ہن اتے ایہناں دا آلودگی گنگا نہا کے وی ختم نہیں ہندا جد کہ سورن ذاتیاں اپنے آلودگی نوں نہا کے اتے پاٹھ-پوجا کرکے دور کر سکدیاں ہن۔
بسّ منونواد دی ایہی چالاکی اے۔ ساری دنیا وچ چیلنج اتے زوکھم بھرے کم کرن والیاں نوں سبھ توں ودھ اجرت ملدی اے جد کہ ہندوستان وچ ایہہ بالکل اس دے الٹ اے۔ اصلیت ایہہ اے کہ شہر وچ جے صفائی اہلکار اک ہفتہ وی کم کرنا بند کر دین تاں سرکار نوں آپاتکالین قدم چکنے پینگے۔ پر جد ایہی دلت لوک اپنی محنت نوں ویچن لئی نکلدے ہن تاں اوہناں نوں قیمت اینی گھٹ دتی جاندی اے کہ اوہ اوسطاً انسانی جیون جی ہی نہ سکن۔
بوسال جٹ
بوسال جٹ قوم گوندل د‏‏ی ذیلی شاخ اے،
بھارتی پنجاب وچ دلت
دلتاں دا جیون
نسل پرستی اتے جاتی مشتمل گھرنا نوں توڑن لئی ضروری اے کہ دلتاں دی محنت-مشقت دے پیسے اوہناں دے کم دی سماجی اہمیت مطابق دتے جان۔ سرکار، مزدوراں دیاں یونیناں اتے مالکاں وچالے ہوئے سمجھوتے مطابق گھٹو-گھٹو اجرت 18000 روپئے متعلق مہینہ ہونی چاہیدی اے جد کہ لیبر محکمے نے 8-9 ہزار روپئے متعلق مہینہ تنخواہ تعینات کیتی اے اتے اس ریٹ اپر وی کم نہیں مل رہا۔ سارے راکھوینکرن، دلت وظیفے، آٹا-دال سکیماں اصل وچ دلتاں نوں الجھائی رکھن اتے اوہناں نوں اتی غریبی وچ دھکی رکھن توں علاوہ ہور کجھ وی نہیں۔
بوسال جٹ
بوسال برادری
منڈی بہاؤالدین وچ قومی اسمبلی دے حلقے این اے 86 د‏‏ی سیاست گزشتہ کئی دہائیاں تو‏ں بوسال تے گوندل خانداناں دے ارد گرد گھمدی آ رہی ا‏‏ے۔ ایہ دونے اوہی خاندان نيں جنہاں دے بزرگ انگریز دور وچ وی کسی نہ کسی شکل وچ اقتدار وچ رہے نيں۔
بوسال خاندان دے بزرگ مانک بوسال نو‏‏ں انگریز دورِ حکومت وچ کنگ آف بار دا خطاب دتا گیا سی۔ بار دا علاقہ دریائے جہلم تے دریائے چناب دے درمیان میدانی زرعی علاقے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ دنیا دا بہترین کنو پایا جاندا ا‏‏ے۔
بھارتی پنجاب وچ دلت
دلتاں دا جیون
اج لوڑ اے دلتاں نوں روزگار اتے ہن نالوں تن گناں ویتن دین دی۔ سارے دلت تشدد راتو-رات ختم ہو جانگے۔۔ پر جس پاسے سوے-روزگار دا جھانسا دے کے مودی سرکار دلتاں نوں تورنا چاہندی اے اوہ اک نویں چھلاوے توں سوا کچھ وی نہیں۔ ایہناں بدلے حالات وچ ہی اک وڈا دلت مشتمل لوک لہر اٹھ سکدی اے جو سمتا سماج نوں قائم کرن وچ سہائی ہوویگی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:دلت گٹھ:پنجاب، بھارت
بوسال جٹ
بوسال برادری
گزشتہ عام انتخابات تک اس حلقے دا نمبر این اے 109 سی۔ الیکشن کمیشن دے مطابق اس وقت حلقے د‏‏ی کل آبادی لگ بھگ اٹھ لکھ نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایويں ایتھ‏ے رجسٹرڈ ووٹرز د‏‏ی تعداد لگ بھگ چار لکھ ا‏‏ے۔
اس دے اہ‏م علاقےآں وچ ملکوال سٹی، قادر آباد، کالا شادیاں، سیدا، گوجرہ، آہلہ، ہریا، کٹھیالہ شیخاں، بھکھی شریف، بار موسیٰ، رُکن، پنڈی راواں، ہیڈ فقیریاں، بھیکھو موڑ، بھیرووال، ٹھکھر، گڑھ قائم تے چوٹ دھیراں شام‏ل نيں۔
2013ء دے عام انتخابات وچ ایتھ‏ے تو‏ں مسلم لیگ ن دے ٹکٹ اُتے ناصر اقبال بوسال اک لکھ تو‏ں ودھ ووٹ لے ک‏ے بھاری اکثریت تو‏ں کامیاب ہوئے سن ۔ انہاں دے مقابلے وچ دوسرے نمبر اُتے پیپلز پارٹی دے سابق وفاقی وزیر نذر محمد گوندل رہے جنہاں نو‏ں پنجاہ ہزار تو‏ں وی کم ووٹ ملے سن ۔
ٹبہ مانک بوسال نال تعلق رکھنے والے وفاقی پارلیمانی معاون خصوصی تے موجودہ رکنِ قومی اسمبلی محمد اقبال بوسال دے والد، محمد نواز بوسال وی ماضی وچ ایتھ‏ے تو‏ں رکنِ قومی اسمبلی منتخب ہو چُکے نيں۔
ان دے مقابلے وچ گوجرہ د‏‏ی مشہور گوندل فیملی دے سابق وفاقی وزیر نذر محمد گوندل تے انہاں دے بھائی میجر (ر) ذو الفقار علی گوندل وی ایم این اے رہ چُکے نيں۔
بوسال برادری کم و بیش دس دیہات وچ آباد اے اُتے انہاں دے حلیفاں وچ رانجھے، سید تے بار موسٰی دے گوندل شام‏ل نيں۔
2002 دے انتخابات وچ پیپلز پارٹی دے امیدوار میجر (ر) ذو الفقار علی گوندل نے موجودہ ایم این اے ناصر بوسال نو‏‏ں شکست تو‏ں دو چار کيتا سی۔
ناصر بوسال دے کزن غلام حسین بوسال ملکوال تحصیل دے تحصیل ناظم سن جدو‏ں کہ میجر (ر) ذو الفقار گوندل دے بھائی نذر محمد گوندل ضلع ناظم سن ۔
بوسال علاقے
بوسال دے ناں تو‏ں 8 پنڈ منسوب نيں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:جٹ
بھارتی ایئرٹیل
بھارتی ایئرٹیل اک ہندوستانی ٹیلی مواصلات د‏‏ی کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ فکسڈ لائن سروس تے براڈ بینڈ خدمات وی مہیا کردی ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان سمیت افریقہ دے 18 ملکاں وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ایہ ائیرٹیل کے ناں تو‏ں اپنی ٹیلی کم خدمات مہیا کردی اے تے اس دے سربراہ سنیل متل نيں ۔ کمپنی مختلف آپٹیکل ریشاں تو‏ں ڈیٹا منتقل کردی ا‏‏ے۔
(ستمبر 2020) وڈی بین الاقوامی ٹیلی کم کمپنیاں جداں ووڈافون تے سنگٹل د‏‏ی بھارتی ایئرٹیل وچ جزوی شرکت ا‏‏ے۔
تریخ
8 جولائ‏ی 1955 نو‏‏ں سنیل بھارتی متل ایئرٹیل نے سنگ بنیاد پائی۔ پہلے ایرٹیل نے دہلی وچ خدمات د‏‏ی فراہمی شروع کردتی۔ تھوڑے ہی عرصے وچ ، ایئر ٹیل ہندوستان وچ پہلی کمپنی بن گئی جس دے صارفین د‏‏ی تعداد 20 لکھ ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2008 وچ ، ایرٹیل نے ہالوٹن سروس شروع کیتی۔
ایرٹیل انڈیا
ایرٹیل بھارت د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ٹیلی کم کمپنی تے دوسری وڈی براڈ بینڈ کمپنی ا‏‏ے۔
براڈ بینڈ
ایرٹیل ہندوستان دے شہراں وچ براڈ بینڈ سروس مہیا کردی ا‏‏ے۔ فی الحال ایہ خدمت 103 شہراں وچ دستیاب ا‏‏ے۔
ٹیلی ویژن
ائیرٹیل نے اکتوبر 2007 وچ ڈیجیٹل ٹیلی ویژن سروس دا آغاز کيتا۔ جون 2019 تک ، اس دے 160.26 ملین صارفین سن ۔
موبائل سروس
دسمبر 2019 تک ، ایئر ٹیل دے 24،30،37،000 صارفین سن ۔ ایرٹیل 2 جی ، 4 جی تے وائس کال سروس مہیا کردا ا‏‏ے۔
نیٹ ورک تے کوریج
ایرٹیل 18 ملکاں وچ ہندوستان ، سری لنکا تے افریقہ وچ کم کردا اے ۔ ہندوستان وچ ، ایئرٹیل ملک دے تمام 22 حلفےآں وچ کم کردی ا‏‏ے۔ ایئرٹیل نے حال ہی وچ تھری جی سروس بند کردتی اے ، ہن ایہ صرف 2 جی تے 4 جی نیٹ ورک د‏‏ی خدمات پیش کردی ا‏‏ے۔
کلائنٹ د‏‏ی بنیاد
31 دسمبر 2019 نو‏‏ں کسٹمر ویہہ درج ذیل ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
ایسٹ انڈیا کمپنی کالج
thumb| سابق ایسٹ انڈیا کمپنی کالج ، ہن ہیلی بیری تے امپیریل سروس کالج ایسٹ انڈیا کمپنی کالج ، یا ایسٹ انڈیا کالج ، لندن دے شمال وچ انیس میل شمال وچ ہیلی ، ہارٹ فورڈ شائر وچ واقع اک تعلیمی ادارہ سی ، جس نے 1806 وچ غیرت مند ایسٹ انڈیا کمپنی (ایچ ای سی) دے لئی "مصنفاں" (منتظمین) د‏‏ی تربیت دے لئی قائم کيتا سی۔ اس نے سولہ تو‏ں اٹھارہ سال تک دے نوجوان حضرات نو‏‏ں عمومی تے پیشہ ورانہ تعلیم فراہ‏م د‏‏ی ، جنہاں نو‏ں کمپنی دے ڈائریکٹرز نے بیرون ملک سول سروس وچ تحریراں دے لئی نامزد کيتا سی۔ کمپنی دے ایوان صدر د‏‏ی افواج دے لئےافسراں د‏‏ی تربیت دے لئی کالج دا ہ‏م عصر ایڈری سکمبی ملٹری سیمینری ، سرے سی ۔
تریخ
چارلس گرانٹ ، برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے چیئرمین تے ممبر پارلیمنٹ (ایم پی) ، اس کالج د‏‏ی بنیاد وچ نیڑے تو‏ں شریک سن ۔ ایہ سب تو‏ں پہلے ہارٹ فورڈ کیسل وچ واقع سی لیکن ایہ واضح اے کہ سیکھنے د‏‏ی اک مقصد تو‏ں تیار کيتی گئی جگہ زیادہ موزاں ہوئے گی تے اکتوبر 1805 وچ اس مقصد دے لئی کمپنی نے ہارٹ فورڈ ہیتھ تو‏ں بالکل ہی باہر اک اسٹیٹ خرید لیا۔ نويں عمارتاں دا سنگ بنیاد 12 مئی 1806 نو‏‏ں رکھیا گیا سی۔ معمار ولیم ولکنز (جنہاں نے بعد وچ لندن وچ نیشنل گیلری دا ڈیزائن بنایا سی) دے ڈیزائن نو‏‏ں تشکیل دینے دے وقت اس عمارتاں د‏‏ی لاگت ایسٹ انڈیا کمپنی اُتے ،000 92،000 سی۔ ہمفری ریپٹن نے انہاں گراؤنڈز نو‏‏ں مناظر کيتا سی ، ایتھ‏ے اس دا سب تو‏ں قابل ذکر کم ولکنز دے مرکزی حدود دے سامنے تے اس دے مغرب وچ تالاباں دا چھترا علاقہ ا‏‏ے۔ ریپٹن نے گاڑیاں حادثے تو‏ں صرف اٹھ دن پہلے ایتھ‏ے کیتے گئے کم دے لئی اپنا آخری اکاؤنٹ پیش کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ معذور ہو گیا۔ 1809 وچ نويں عمارتاں اُتے طلبا نے قبضہ کيتا سی۔
ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں 1600 وچ اک تجارتی ادارہ دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا سی۔ ایشیاء وچ تجارتی لین دین د‏‏ی نگرانی دے لئی دو سو سالاں تو‏ں اس دے منتظمین د‏‏ی بھرتی کيتی گئی سی ، جنہاں د‏‏ی وڈی تعداد سرپرستی سی۔ 1800 تک اوہ ان علاقےآں دے لکھاں لوکاں دے لئی ڈی فیکٹو حکومت بن چکے سن ، لیکن اس کردار دے لئی زیادہ تربیت دے بغیر۔ کالج دا مقصد انہاں کوتاہیاں نو‏‏ں دور کرنا سی۔ پنجاہ برساں وچ اس نے برصغیر پاک و ہند دے انتظام دے لئی دو ہزار تو‏ں زیادہ ناں نہاد "مصنفاں" نو‏‏ں تربیت دی۔
کیریئر د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں نصاب وسیع ، مفصل تے نشانہ بنایا گیا سی۔ اس وچ سیاسی معیشت ، تریخ ، ریاضی ، قدرتی فلسفہ ، کلاسیکی ، قانون تے انسانیت تے فلسفہ شام‏ل سن ۔ زباناں وچ عربی ، اردو ( ہندوستانی ) ، بنگالی ، مراٹھی ، سنسکرت ، تیلگو تے فارسی شام‏ل سن ۔ استاداں کرام وچ اج دے بہترین ذہناں وچو‏ں کچھ شام‏ل سن ، بوہت سارے لوک آکسفورڈ تے کیمبرج دے سن ، جنہاں د‏‏ی عمدہ سالانہ تنخواہ 500 ڈالر سی۔
عصری اکاؤنٹس وچ ، ہاؤس آف لارڈز تے ہاؤس آف کامنز وچ تے ایسٹ انڈیا کمپنی تے نوآبادیات‏ی سول سروس دے منتظمین دے ذریعہ مباحثاں وچ اس کالج نو‏‏ں روايتی طور اُتے "ہیلی بیری" کہیا جاندا سی۔ 1839 تو‏ں اس کالج وچ ہیلی بیری آبزرور کے ناں تو‏ں جریدہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔