cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیپچون
طوفان
سکوٹر دے ناں دا اک ہور طوفان جس دے اوپری بادل سفید رنگ دے سن، عظیم دھبے دے جنوب وچ دکھادی دتا۔ اس د‏ی رفتار عظیم دھبے والے طوفان تو‏ں زیادہ تیز سی۔ اسنو‏ں وائجر دوم دے پہنچنے تو‏ں ذرا پہلے دیکھیا گیا سی۔ بعد د‏‏ی تصویراں وچ زیادہ تیز رفتار بادل دکھادی دیے۔ اک چھوٹا دھبہ جو جنوبی سائیکلون اے، 1989 وچ دیکھیا گیا۔ ابتدا وچ ایہ بالکل تاریک سی لیکن جدو‏ں وائجر دوم پہنچیا تاں اس دے درمیان سفید رنگ دا مرکز بن چکيا سی جو اکثر تصاویر وچ واضح دکھادی دیندا سی۔
اندرونی حرارت
یورینس د‏‏ی نسبت نیپچون دا زیادہ متحرک موسم اس د‏ی اندرونی حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اگرچہ یورینس د‏‏ی نسبت نیپچون سورج تو‏ں ڈیڑھ گنیازیادہ دور اے تے یورینس د‏‏ی نسبت محض 40 فیصد حرارت وصول کردا اے، فیر وی دونے د‏‏ی سطح دے درجہ حرارت تقریباً برابر نيں۔ بالائی فضاء وچ درجہ حرارت منفی 221.4 ڈگری جدو‏ں کہ گہرائی وچ جتھ‏ے دباؤ اک بار دے برابر اے درجہ حرارت منفی 201.15 ڈگری سینٹی گریڈ ا‏‏ے۔ گیسی تہاں وچ درجہ حرارت بتدریج بڑھدا جاندا ا‏‏ے۔ یورینس د‏‏ی طرح نیپچون وچ حرارت دا منبع نامعلوم اے لیکن فرق زیادہ اے کیونجے یورینس سورج نال ملن والی توانائی دا 1.1 گنیامنعکس کردا اے جدو‏ں کہ نیپچون سورج تو‏ں آنے والی روشنی دا 2.61 گنیامنعکس کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ نیپچون سورج تو‏ں بعید ترین سیارہ اے لیکن سورج تو‏ں آنے والی توانائی اِنّی ہُندی اے کہ اوہ اس اُتے پورے نظامِ شمسی د‏‏ی تیز ترین ہواواں چلاندی ا‏‏ے۔ اس بارے کئی نظریات نيں جداں کہ مرکزے وچ تابکار عناصر د‏‏ی موجودگی، زیادہ دباؤ اُتے میتھین د‏‏ی ہائیڈروجن، ہیرے تے ہائیڈروکاربن وچ تبدیلی وغیرہ اہ‏م نيں۔
مدار تے گردش
زمین تے مریخ د‏‏ی مانند نیپچون اپنے مدار اُتے ترچھی حرکت کردا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے موسم وی زمین تو‏ں مماثل نيں۔ اُتے ہر موسم زمینی اعتبار تو‏ں 40 سال طویل ہُندا اے ۔
اندر دی بنتر
نیپچون دی اندر دی بنتر یورینس ورگی اے۔ نیپچون دے وزن دا 5 توں 10 ٪ حصہ ایدی ہوا دا اے تے ایدی ہوا ایدی کور دے پہلے 10 توں 20 ٪ تک جاندی اے جتھے ایدی دب 10 گیگا پاسکل تک ود جاندی اے مطلب زمین دی ہوا توں 100،000 گنا بوتا۔ ہوا دے تھلویں حصہ وچ میتھین، امونیا تے پانی وی ہوندا اے۔
نیپچون دی مینٹل دا وزن 10 توں 15 زمیناں برابر اے تے پانی، امونیہ تے میتھین نال رچی ہوئی اے۔ پاندھیاں دی سینس چ اس پانی، میتھین تے امونیہ دے گول نوں برف آخدے نیں جدوں کہ اے شدید گرم گوڑj ترالا (fluid) اے۔ ایہ ترالا بجلی نوں اپنے اندروں آرام نال لنگن دیندا اے تے اینوں پانی-امونیہ سمندر وی کیندے نیں۔ مینٹل وچ ہور تھلے جاندے جاؤ تے پانی اپنے آئناں وچ ٹٹ جاندا اے تے ہائیڈوجن تے آکسیجن آئناں دا اک گول بن جاندا اے تے اس توں وی تھلے بوت زیادہ دب دی وجہ توں سپرآئن آلا پانی ہوندا اے جیدے وچ آکسیجن دے مالیکیول کرسٹل بنے ہوندے نیں تے ہائیڈوجن ایناں گرد پھر رئی ہوندی اے۔ کوئی 7000 کلومیٹر دی گہرائی تے جا کے حالت انج دی ہو جاندی اے کہ میتھین شدید دب نال ھیرے بن جاندی اے جیڑے اولیاں دی طرح برسدے نیں۔ تجربیاں نال گروواں نے اندازہ لایا اے کہ مینٹل دی بیس پانی سار ہیریاں دی ہوندی اے جیدے وچ ثابت ہیرے تیردے پھردے نيں۔
نیپچون دی کور لوۓ، نکل تے سلیکیٹس دی بنی ہوئی اے۔ اس دی کور زمین دے وزن توں 1۔2 گنا اے۔ ایتھے دب 700 گیگا پاسکل ہوندی اے جیڑي زمین دی کور توں دگنی تے گرمی ناپ 5،400 کیلون دے کول کول ہوندا اے۔
ہوا
بوت اچائی تے نیپچون دی ہوا 80٪ ہائیڈروجن تے 19٪ ہیلیم اے۔ بوت کٹ مقدار چ میتھین وی پائی جاندی اے۔ میتھین گیس لال رنگ جزب کردی اے اس لئی نیپچون نیلے رنگ دا دسدا اے۔ ایہی کم یورینس دی ہوا چ میتھین کردی اے۔ مگر یورینس ہرے رنگ جیا اے، اس گل دی وجہ نیپچون دی ہوا چ کوئی اور گیس اے جیڑی بوت نکی مقدار چ اے۔
نیپچون دے سب توں اتے دے بدل میتھین دے ہوندے نیں، اس توں تھلے امونیہ تے ہائیڈروجن سلفائڈ دے بدل تے اس توں تھلے امونیہ، امونیم سلفائڈ، ہائیڈوجن سلفائڈ تے پانی دے بدل ہوندے نیں۔ اس توں وی تھلے برف دے بدل تے امونیہ تے ہائیڈوجن سلفائڈ دے بدل وی ہوندے نیں۔ نیپجون دی ہوا چ کاربن مونوآکسائڈ تے ہائیڈوجن سلفائڈ دی وی نکی مقدار مجود اے۔ نیپچون دی سٹریٹوسفیئر چ ہائیڈروکاربن ہون دی وجہ نال ایہ یورینس دی سٹریٹوسفیئر توں زیادہ گرم اے۔ نیپچون دی اتے دی ہوا جینوں تھرموسفیئر آخدے نیں، بوت زیادہ گرم ایہ (750 کیلون) اس گرمی دی وجہ ہلے تک نئیں پتہ کیونجہ نیپجون سورج توں بوت دور اے تے ایہ گرمی فیر نیپچون دے اندروں ہی کسے طرح بنندی اے۔ خیال کیتا جاندا اے کہ نیپچون دی مقناطیسی ویڑہ دی وجہ توں ایہ گرمی بنندی اے۔
مقناطیسی ویڑہ
یورینس آر نیپچون دا مقناطیسی ویڑہ نیپجون دے اپنے کمن توں 47 ڈگری ترچھا اے تے ایہ نیپچون دی بلکل وشکار توں وی ہٹ کہ کوئی 13،500 کلومیٹر دور اے۔ وایاجر 2 دے نیپجون پہنچن توں پہلاں گروواں دا خیال سی کہ یورینس دا مقناطیسی ویڑہ یورینس دے آّپ ترچھے ہون دی وجہ توں اے مگر نیپجون چ وی ایہی شے ویکھن دے بعد خیال کیتا جاندا اے کہ ایناں دوواں پاندھیاں چ پانی، امونیہ تے میتھین رل کہ بجلی گزاردیاں نیں جس دی وجہ توں ڈائنامو بن جاندا اے۔
نیپچون دا مقناطیسی ویڑہ سورجی ہوا نوں روک کے رکھدا اے۔ ایہ روک نیپچون توں کوئی 850،000 کلومیٹر دور توں ہوندی اے۔
نیپچون دے چھلے
نیپچون دے چھلے ہیگے نیں، مگر زحل توں بوت کٹ نیں۔ نیپچون دے چھلے برف دے بنے ہوندے نیں جیناں اتے سلیکیٹ یا کاربن-کمپاؤنڈ ہوندے نیں اس دی وجہ توں ایناں دا رنگ لال جیا ہوندا اے۔ نیپچون دے 3 وڈے چھلے نیں: پتلا ایڈمز چھلا نیپچون دے وشکاروں 63،000 کلومیٹر دور، لے ویئیر چھلا 53،000 کلومیٹر دور تے وڈا ہلکہ گالے رنگ 42،000 کلومیٹر دور۔ ایناں چھلیاں چ سب توں پہلا 1968 چ ایڈورڈ گیونان دی ٹیم نے لبیا سی۔ نیپچون دے چن اس دے چھلیاں نوں توڑی رکھدے نیں۔ اس لئی کدی وی ایہ پورے نئیں ہوندے سی۔
موسم
نیپجون دے موسم دی خاصیت ایدے اتے تیزی نال بدلدے طوفانی سسٹم نیں جیناں چ ہوا دی تیزی 2،200 کلومیٹر فی کینٹہ تک پونچ جاندی اے۔ پروباں نال نیپچون دے ایکویٹر دے کول بدلاں چ ہوا دی تیزی 400 میٹر فی سیکنڈ تے پولاں اتے 250 میٹر فی سیکنڈ ویکھی گئی اے۔ نیپچون اتے ہوا عام طور تے نیپچون دے کمن توں الٹ پاسے ٹردی اے۔ نیپچون تے یورینس چ اک فرق ایدے موسم دا اے: نیپچون اتے موسم دے مقابلے دا یورینس اتے موسم بلکل نئیں ہوندا۔ میتھین دے پولاں اتے میتھین، ایتھین تے اسیٹائلین وافر پائی جاندی اے۔
طوفان
1989 چ نیپچون اتے اک 13000 × 6600 کلومیٹر وڈا اینٹی-سائکلون طوفان ویکھیا گیا سی، ایدا ناں Great Dark Spot رکھیا گيا سی۔ کوئی 5 ورے بعد 2 نومبر 1994 نوں ہبل ٹیلیسکوپ نیں جدوں نیپچون ال ویکھیا تہ اونوں ایہ طوفان نئیں لبیا۔ مگر اسی طرح دا اک ہور طوفان نیپچون دے اتلے ہیمیسفیئر چ ویکھیا۔ نیپچون چ انج دے نکے ہور وی طوفان ہیگے نیں۔ ایہ طوفاں بدلاں توں تھلے ہوندے نیں جس وجہ توں انج لگدا ایہ کہ بدلاں چ سوراخ کیتا ہویا اے۔ ایہ طوفان ایکویٹر دے کول جا کہ مک جاندے نیں۔
اندر دی گرمی
نیپچون دا یورینس توں کئی گنا تیز موسم اس دی اندر دی گرمی دی وجہ توں اے۔ شروع چ جدوں نیپچون دا موسم ویکھیا گیا تے ایہ سمج نئیں آئی سی کہ نیپچون سورج توں اینی دور اے تے فیر وی اینا تیز موسم پیدا کردا اے جدوں کہ یورینس نیپچون ورگا اے مگر اودا موسم بوت سست اے۔ نیپچون سورج توں جنی گرمی لیندا اے اس توں 2۔61 گنا بعر کڈدا اے جدوں کہ یورینس جیڑا سورج دے ہور کول اے صرف 1۔1 گنا کڈدا اے۔ نیپچون سورجی پربندھ چ سب توں آخری پاندھی اے مگر ایدی اندر دی گرمی اینی ہوندی ایہ کہ سارے پاندھیاں چ سب توں تیز ہوا ایتھے ہوندی اے۔ نیپچون دی اس گرمی دی ٹھیک وجہ ہلے تک ٹھیک نئیں پتہ۔
مدار
نیپچون تے سورج دے وشکار تقریبا 4۔5 ارب کلومیٹر دی دوری اے۔ نیپچون دا ورہ زمین دے 164۔79 وریاں برابر ایہ یعنی نیپجون سورج گرد اک پھیرا 164۔79 وریاں چ لاندا اے۔ 11 جولائی 2011 نوں نیپچون واپس اوتھے ای آیا جتھے اینوں 1846 چ پہلی واری ویکھیا گیا سی۔ نیپچون دا مدار الپس دی مورت چ اے جیڑا زمین دے مدار توں 1۔77° دے فرق تے اے۔ نیپچون اپنے ایکسس دے اتے 28۔22° ترچھا ایہ جس دی وجہ نال اوتھے وی زمین آر موسم بدلدے نیں البتا نیپچون اتے اک موسم کوئی 40 وریاں تک ریندا اے۔ نیپچون کافی تیز کمدا اے تے اودا اک دن زمین دے صرف 16۔1 کینٹے دا ہوندا اے۔
اس پٹی وچ کج تھاواں نیں جتھے کوئی شے سورجی پربندھ دی پوری عمر لئی رے سکدی اے۔ ایناں تھاواں نوں ریزونینسسز کیندے نیں۔ ایہ ریزونینس اس ویلے بنندی اے جدوں اس شے دا مدار نیپچون دے مدار دا بلکل پورا ویلا دا کج حصہ ہوۓ: 1:2 یا 3:4۔ کوئیپر بیلٹ دیاں ایناں تھاواں تے سب توں بوتیاں شیواں نیں۔ 2:3 ریزونینس آلیاں شیواں نوں پلوٹینوز کیندے نیں، کیونجہ کوئیپر پٹی دا سب توں وڈا سنگی پلوٹو ایناں چوں اک اے۔ پلوٹو اپنے ہر پھیرے چ نیپچون دے مدار دے آگیوں وی لنگدا اے مگر 2:3 ریزونینس دی وجہ نال کوئی ٹکر نئیں ہوندی۔
بننا تے مائیگریشن
سائنس گروواں نوں سورجی پاندھی دے برف جن، یورینس تے نیپچون، دے بنن دا بلکل ٹھیک طریقہ نئیں پتہ۔ ہلے تک جیڑیاں تھیوریاں نیں اوناں چ اس گل دی سمج نئیں آندی کہ سورجی پربندھ دے بار دے پاسے مادہ ایناں گوڑا نئیں سی کہ برف جن بنا سکے۔ گروواں دے دو وڈے خیالات نيں: اک ایہ کہ سورجی پربندھ دے بنن دے شروع چ ایہ وڈے جن بنے سن مگر کسے کول دے دوجے وڈے ستارے دی طابقاری نیں ایدی اتے دی کھل لا دتی سی۔ دوجہ ایہ کہ ایہ پاندھی سورج دے کول بنے سن مگر بعد چ اپنے مداراں چ ٹر گۓ سن۔ دوجی تھیوری زيادہ منی جاندی اے، اس ماڈل نوں نیس ماڈل کیندے نیں۔
چن
نیپچون دے 14 چن نیں۔ ایناں چ ٹائیٹن سب توں وڈا چن اے تے کلا ایہی ایناں وڈا اے کہ گول ہوۓ۔ ٹرائیٹن نیپچون دے لبن دے صرف 17 دناں بعد ولیم لیسل نیں لبیا سی۔ ٹرائیٹن نیپچون دے کمن دے پٹھے پاسے کمدا اے۔ نیپجون دے باقی چن 1989 توں 2013 تک لبے گۓ سن۔ نیپچون دے چناں دا نال رومی سمندری دیوتاواں دے ناواں تے رکھے گۓ نیں۔
ویکھنا
نیپچون دی زمین توں دوری دی وجہ توں اینوں اکھ نال ویکھنا ناممکل اے تے مشتری دے چن اس توں زيادہ چمکدے نيں۔ اک ٹیلیسکوپ نال نیپچون اک نیلی جی نکی ڈسک دسے گا۔ اس نوں زمین توں پڑھنا وی بوت مشکل اے۔ ہبل ٹیلیسکوپ تے وڈیاں زمینی ٹیلیسکوپاں توں پہلاں اینوں ٹیلیسکوپ نال بوت کٹ پڑھیا جاسکدا سی۔ زمین توں انج لگدا ایہ کہ نیپچون آسمان چ پھٹے پاسے کم ریا اے۔ نیپچون دا مقناطیسی ویڑہ ریڑیو ویوز وی سٹدا اے جیڑیاں ریڑیو ٹیلیسکوپاں پڑھ سکدیاں نیں۔
مدار اُتے ارتعاش
نیپچون دے مدار دا اس دے بعد موجود اجرامِ فلکی اُتے براہ راست اثر رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں اجرامِ فلکی نو‏‏ں کوئیپر د‏‏ی پٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کوئیپر د‏‏ی پٹی وچ چھوٹی چھوٹی برفانی دنیاواں موجود نيں جو اسٹیرائیڈ بیلٹ تو‏ں مماثل لیکن بہت وسیع ا‏‏ے۔ کوئیپر د‏‏ی پٹی نیپچون دے مدار تو‏ں جو 30 فلکیا‏تی اکائیاں اُتے اے، تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے 55 فلکیا‏تی اکائیاں تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جداں مشتری اسٹیرائیڈ بیلٹ اُتے اثر انداز ہوئے ک‏ے اس د‏ی ساخت وچ فیصلہ کن کردار ادا کردا اے، ايس‏ے طرح نیپچون د‏‏ی کششِ ثقل کوئیپر د‏‏ی پٹی اُتے اثر ڈالدی ا‏‏ے۔ نظامِ شمسی دے ارتقا دے دوران نیپچون د‏‏ی کشش د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئیپر د‏‏ی پٹی وچ کئی جگہ خلاء پیدا ہوئے نيں۔ ایسا ہی اک خلاء 40 تو‏ں 42 فلکیا‏تی اکائیاں اُتے محیط ا‏‏ے۔
تشکیل تے منتقلی
برفانی دیوواں د‏‏ی تشکیل دے بارے درست ماڈل بنانا بہت مشکل ا‏‏ے۔ موجودہ ماڈلاں د‏‏ی مدد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ روايتی نظریے دے مطابق نظامِ شمسی دے بیرونی حصےآں وچ مادہ اِنّا موجود ہی نئيں سی کہ اِنّے وڈے سیارے تشکیل پا سکدے۔ اک نظریہ ایہ اے کہ ایہ سیارے سورج دے نیڑے بنے تے فیر بعد وچ اپنے موجودہ مدار نو‏‏ں منتقل ہوئے گئے۔ اس نظریے تو‏ں ٹرانس نیپچونیئن علاقے وچ موجود دوسرے چھوٹے اجرامِ فلکی دے وجود دے بارے وضاحت مل سکدی ا‏‏ے۔ اس بارے قبولِ عام نظریہ نائس ماڈل کہلاندا اے جو انہاں دیو سیارےآں د‏‏ی منتقلی دے کوئیپر د‏‏ی پٹی اُتے ہونے والے اثرات د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔
چاند
نیپچون دے ہن تک 14 معلوم چاند نيں۔ سب تو‏ں وڈا تے تمام چانداں دے مجموعی وزن دے 99.5 فیصد کمیت دا حامل چاند ٹریٹن اے جو کُروی شکل دا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ولیم لاسل نے نیپچون د‏‏ی دریافت دے محض 17 دن بعد دریافت کيتا سی۔ پورے نظامِ شمسی وچ ایہ واحد چاند اے جس د‏‏ی حرکت سیارے دے مخالف سمت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ چاند بنا نئيں بلکہ کوئیپر د‏‏ی پٹی دا کوئی بونا سیارہ سی جسنو‏ں نیپچون د‏‏ی کششِ ثقل نے اپنی طرف کھچ لیا۔ کم ہُندے ہوئے مدار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ چاند اج تو‏ں تقریباً 3.6 ارب سال بعد نیپچون دے اِنّا نیڑے پہنچ جائے گا کہ اس د‏ی کششِ ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹُٹ پھوٹ جائے گا۔ 1989ء وچ کيتی گئی پیمائش تو‏ں ٹریٹن ساڈے نظامِ شمسی دا سب تو‏ں سرد اجرامِ فلکی اے جو منفی 235 ڈگری سینٹی گریڈ ماپا گیا ا‏‏ے۔
مشاہدہ
نیپچون عام انسان نو‏‏ں کدی دوربین د‏‏ی مدد دے بغیر دکھادی نئيں دیندا۔ عام دوربین تو‏ں اسنو‏ں دیکھیا جا سکدا اے جس وچ نیپچون اک چھوٹی نیلی سیلی د‏‏ی شکل وچ یورینس جداں دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
طویل فاصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا دکھادی دینے والا چھوٹا حجم مشاہدے نو‏‏ں بہت مشکل بنا دیندا اے تے ہبل خلائی دوربین دے بننے تو‏ں پہلے اس دا مشاہدہ بہت محدود سی۔
ریڈیائی مشاہداں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ نیپچون تو‏ں مسلسل تے بے قاعدہ ریڈیائی لہراں دا اخراج ہُندا ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی وجہ سیارے دا گردش کردا مقناطیسی میدان ا‏‏ے۔ زیريں سُرخ مشاہدے اُتے اس دے طوفاناں دا رنگ سرد پسِ منظر د‏‏ی وجہ تو‏ں روشن دکھادی دیندا اے جس تو‏ں انہاں دے حجم تے ساخت دے بارے جاننا آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
مہم جوئی
25 اگست 1989 نو‏‏ں وائجر دوم نیپچون دے نیڑے تری پہنچیا۔ چونکہ وائجر دے راستے وچ آنے والا ایہ آخری وڈا سیارہ سی، اس لئی فیصلہ کيتا گیا کہ وائجر دوم اس دے چاند ٹرائیٹن دا وی مشاہدہ کريں گا۔ ايس‏ے طرح وائجر اول نے زحل تے اس دے چاند ٹائیٹن دے حوالے تو‏ں کيتا سی۔
اس دوران وائجر دوم تو‏ں آنے والے سگنل 246 منٹ بعد زمین اُتے پہنچے۔ اس وجہ تو‏ں خلائی جہاز نے پہلے تو‏ں دتی گئی ہدایات دے مطابق کم جاری رکھیا۔ خلائی جہاز اک چاند نیریڈ دے بہت نیڑے تو‏ں گزریا تے فیر نیپچون د‏‏ی فضاء تو‏ں 4400 کلومیٹر اُتے 25 اگست نو‏‏ں گزریا تے فیر ايس‏ے دن بعد وچ سب تو‏ں وڈے چاند ٹرائٹن دے کولو‏‏ں گزریا۔
وائجر دوم نے نیپچون دے مقناطیسی میدان د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے ایہ وی معلوم کيتا کہ یورینس د‏‏ی طرح اس دے مقناطیسی میدان دا مرکز سیارے دے مرکز تو‏ں ہٹا ہويا ا‏‏ے۔ وائجر دوم تو‏ں ایہ وی پتہ چلا کہ نیپچون دا موسم بہت متحرک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وائجر دوم نے چھ نويں چاند تے اک نواں دائرہ وی دریافت کيتا۔
2003 وچ ناسا نے اک مشن تجویز کيتا جو کسینی د‏‏ی طرح دا ہوئے گا لیکن اس وچ ایٹمی ری ایکٹر نئيں ہوئے گا۔ ایہ منصوبہ جیٹ پروپلشن لیب تے کیلیفورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی یعنی کالٹیک دا مشترکہ ہوئے گا۔
انسانی کھوج
25 اگست 1989 چ ناسا دی پیجی ہوئی پروب وایاجر 2 نیپچون تک گئی کلی پروب اے۔ اس پروب نیں نیپچون تے ایدے چن دیاں فوٹواں تے ایناں بارے چ ہور جانکاری زمین پیجی۔ نیپچون دی زمین توں دوری دی وجہ نال ایہ جانکاری تے فوٹواں 246 منٹاں بعد زمین پہنچدیاں سن۔ وایاجر 2 نیں نیپچون دا موسمی سسٹم ویکھیا تے 6 ہور چن وی لبے۔ وایاجر 2 نیں نیپجون دے گرد چھلے وی ویکھے۔
نیپچون لئی کئی مشناں دا خیال کیتا گیا اے جیناں چوں اندازہ کیتا جاندا اے کہ پہلا 2029 چ پہنچے گا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:طبعی کائنات گٹھ:نظام شمسی گٹھ:نظام شمسی دے سیارے
کارمن رینہرٹ
کارمین ایم رینہرت (جنم سمے Castellanos, جنم 7 اکتوبر، 1955) <span id="result_box" class="" lang="pa"> ہارورڈ کینیڈی  سکول  'تے انترراشٹری  وتی پرنالی  دی  منوس اے جھامباناکس   پروفیسر ہے  । استوں پہلاں، اوہ انترراشٹری ارتھ شاستر لئی پیٹرسن سنستھان وچّ ڈینس ویسٹرسٹون سینئر فیلو،  میریلینڈ یونیورسٹی دے    انٹرنیشنل اکنامکس  سینٹر تے اکنامکس دی پروفیسر اتے  ڈائریکٹر  سی۔ اوہ نیشنل بیورو دے آرتھک رسرچ وکھے اک رسرچ ایسوسیئیٹ آرتھک نیتی کھوج لئی سینٹر وکھے اک رسرچ پھیلو، VoxEU سنستھاپک یوگدانی اتے ودیش سنبندھاں بارے پریشد دی میمبر ہے۔  اوہ امریکی آرتھک سں ،  لیٹن امریکی اتے کیریبئن آرتھک سنگھ، <span id="result_box" class="" lang="pa"> اتے کیوبن آرتھکتا دے ادھٔین لئی ایسوسی ایشن دی وی میمبر سی۔   اوہ  عامَ  خبراں دا  وشا بنی, جد  اک  کھوج  پیپر  جسدی اوہ  سہِ-  لیکھک  سی وچّ  <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> گنتک  غلطیاں ملیاں سن۔
مڈھلا جیون اتے کیریئر
حوانہ، کیوبا وچّ جمی،  رینہارٹ 6 جنوری 1966 نوں اپنی ماں اتے پتا اتے تنّ سوٹکیساں دے نال سنیوکت راج امریکہ وچّ پجی۔ اوہ دکھن پھلوریڈا جان توں پہلاں دے شرواتی سالاں وچّ، کیلیفورنیا دے پسادینا وچّ بس گئے، جتھے اوہ وڈی ہوئی۔ جدوں پروار میامی وچّ چلے گیا،  رینہارٹ نے پھلوریڈا انٹرنیشنل یونیورسٹی وچّ منتکل ہون توں پہلاں دو سال میامی ڈیڈ کالج وچّ کالج دی پڑھائی شروع کیتی، جتھے اس نے 1975 وچّ اکونامکس (سما کم لاڈ) نال بیئے کیتی۔
پیٹر مانٹیل دوارا ایپھائیؤ وچّ ایمائی ٹی گریجو ایٹ ادھیاپن دی سفارس کرن تے رینہارٹ نے 1978 وچّ کولمبیا یونیورسٹی دے گریجو ایٹ سکول وچّ داخلہ لیا۔ اپنیاں پھیلڈ پریکھیاواں پاس کرن دے بعد   رینہارٹ   نوں بیئر سٹیرنس دوارا اک ارتھ شاستری دے روپ وچّ رکھ لیا گیا سی اتے تنّ سال بعد نویش بینک دے مکھ ارتھ شاستری دے روپ وچّ ترقی کر لئی سی۔1988 وچّ اوہ کولمبیا وچّ پیئیچڈی پراپت کرن لئی پرتی۔  رابرٹ منڈیل دی نگرانی تحت 1990  دے دشک وچّ، اسنے انترراشٹری مدرا کوش وچّ کئی پداں دی بھومکا نبھائی سی۔ 2001 توں 2003 تکّ اوہ انترراشٹری مدرا کوش دے انو سندھان وبھاگ وچّ اپ ندیشک دے روپ وچّ پرط آئی۔  اوہ 2012 دے بعد ہارورڈ کینیڈی سکول وچّ انٹرنیشنل پھائنینسیئل سسٹم دی منوس اے جھامباناکس پروفیسر رہی ہے۔
اس نے ہورناں دے علاوہ د امیرکن اکونامک رویو،  جرنل آف انٹر نے شنل اکونامکس،  انٹرنیشنل جرنل آف سینٹرل بینکنگ دے سمپادکی بورڈاں وچّ کم کیتا ہے۔
2011 اتے 2012 دونو وچّ اس نوں بلومبرگ مارکٹس<span id="result_box" class="" lang="pa"> دے 50  سبھ توں پربھاوشالی  ہستیاں  وچ شامل  کیتا گیا سی۔
کھوج اتے پرکاشن
اس نے میکروئکانامکس اتے انترراشٹری وتّ وچّ وکھ وکھ مضموناں اتے لکھیا اتے پرکاشت کیتا ہے جنہاں وچّ شامل ہن: انترراشٹری پونجی پرواہ، پونجی کنٹرول،  مدراسپھیتی اتے جنساں دیاں قیمتاں، بینکنگ اتے سمپربھو قرضہ سنکٹ، مدرا درگھٹناواں، اتے لاگ۔  اس دا کم ودواناں دے پتراں جویں د امیرکن اکونامک رویو، جرنل آف پالٹیکل اکنامی،  د کوارٹرلی جرنل آف اکونامکس، اتے جرنل آف اکنامک پرسپیکٹوس وچّ پرکاشت کیتا گیا ہے۔ اس دا کم د اکانومسٹ، <span id="result_box" class="" lang="pa"> نیوزویک , <span id="result_box" class="" lang="pa"> واشنگٹن پوسٹ     , اتے د وال سٹریٹ جرنل سمیت <span id="result_box" class="" lang="pa"> وتی  پریس وچّ پرکاشت ہویا ہے۔ اس دی کتاب (کینیتھ روگاپھ دے نال)، ایہہ سماں وکھ ہے: وتی مورکھتا دیاں اٹھ صدیاں، وچّ آورتک اچھالاں اتے بسٹاں دیاں کمال دیاں سمانتاواں دا  <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ادھٔین کیتا  جو وتی اتہاس دی وشیشتا رہیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:جنم 1955 گٹھ:زندہ لوک
مرزاپور
مرزاپور ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:ہندستان
بوتھروپس کیمپبلی
بوتھروپس کیمپبلی وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وائپر سپ
صوبہ میرسن
براعظم ایشیاء تے یورپ اتے پھیلے ہوئے دیس ترکی دے 81 صوبے نیں ۔ اس دے بوہتے صوبےآں دے ناں اس صوبے دے صدرمقام شہر اتے نیں ۔ صوبہ میرسنترکی دے 81 صوبےآں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز میرسن شہر اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دے صوبہ
گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ
تسمان وہیل
تسمان وہیل اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
گٹھ:وہیل
لارنس برکلے نیشنل لباٹری
لارنس برکلے نیشنل لباٹری کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے کیلیفورنیا امریکہ وچ اک کھوجی سائینس لباٹری اے۔ ایہ لباٹری یونویرسٹی تے فزکس انگ وچ 26 اگست 1931 نوں بنی۔ نوبل انعام جتنوالا ارنسٹ لارنس ایس دا موڈھی سی۔ ایہدا 2010 دا خرجء 652 ملین ڈالر سی۔ ایتھے 4000 دا سٹاف اے تے 800 پڑھیار نیں۔
ایس لباٹری دے 13 کھوجی نوبل انعام لے جکے نیں۔ 57 کھوجی نیشنل اکیڈیمی آف سائینسز دے سنگی نیں۔ ایس لباٹری نے 14 نویں عنصر لبھے۔ جنہاں دے ناں ایہ نیں: ایسٹاٹین، سیبورگئیم، نیپچونیم، پلوٹونیم، کیوریم، کیلیفورنیم، امریکیم، فرمئیم، مینڈلیوئیم، نوبلئیم، ڈبنئیم، لارنسئیم، آئنسٹائنیئم، برکیلیم
گٹھ:عنصر
کوویر دی چنج والی وہیل
کوویر دی چنج والی وہیل اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
صوبہ سانتا ایلینا
ایکواڈور کھبلے امریکا دا اک دیس اے ۔ ایکواڈور انتظامی طور اتے 24 صوبےآں ج ونڈیا ہویا اے ۔ صوبہ سانتا ایلینا ایکواڈور دا اک صوبہ اے اسدا راجگھرسانتا ایلینا شہر اے ۔
بخش مرکزی شهرستان سراوان
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان سراوان  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سیستان تے بلوچستان دیاں تحصیلاں
بوتھروپس کیریبیس
بوتھروپس کیریبیس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
رام پور
رام پور ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:ہندستان
بیرڈ دی چنج والی وہیل
بیرڈ دی چنج والی وہیل اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
بوتھروپس کولمبینس
بوتھروپس کولمبینس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دعائے کمیل
دعائے کُمَیل اوہ دعا اے جسنو‏ں کمیل بن زیاد نخعی نے امام علی کرم اللہ وجہہ الکریم تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ ایہ دعا معرفت خداوندی دے سلسلے وچ اعلیٰ و ارفع مضامین ہور اللہ تعالی تو‏ں گناہاں د‏‏ی بخشش د‏‏ی درخواست اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی نے دعائے کمیل نو‏‏ں بہترین دعا قرار دت‏ا ا‏‏ے۔ ایہ دعا شیعیان اہل بیت دے ہاں رائج دعاواں وچو‏ں اے جو نیمہ شعبان تے ہر شب جمعہ وچ پڑھی جاندی ا‏‏ے۔
دعائے کمیل حضرت کمیل ابن زیاد نخعی نے حضرت علی تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔ ایہ دعا معرفت خداوند‏ی دے سلسلے وچ اعلیٰ و ارفع مضامین ہور اللہ تعالی تو‏ں گناہاں د‏‏ی بخشش د‏‏ی درخواست اُتے مشتمل اے ۔ایہ دعا نیمہ شعبان تے ہر شب جمعہ نو‏‏ں پڑھی جاندی اے ،جس وچ صاحبان معرفت تے اہل عرفان و سلوک وجد وچ آندے نيں.
کمیل بن زیاد نخعی
زیادہ تر علمائے رجال کمیل نو‏‏ں تابعی دے عنوان تو‏ں متعارف کراندے نيں صحابہ دے سوانح نگاراں نے وی انہاں دا نام صحابہ دے زمرے وچ ذکر نئيں کیتا اے لیکن چونکہ انہاں د‏‏ی نوجوانی دا کچھ حصہ آپ  دے ایام حیات وچ گزریا اے لہذا انہاں دے صحابی ہونے دا احتمال قویّ اے ؛ کیونکہ جتھ‏ے تک تاریخ دا تعلق اے تو اس دے مطابق آپ دے وصال دے وقت کمیل 18 سالہ نوجوان سی ۔ کمیل بن زیاد بن نہیک نخعی قبیلۂ نخع، اصحاب رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے تابعین تے حضرت علی تے حضرت حسن دے اصحاب خاص وچو‏ں نيں۔ اوہ انہاں اشخاص وچو‏ں نيں جنہاں نے امیر المؤمنین د‏‏ی خلافت دے پہلے روز ہی آپ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی تے جنگ صفین سمیت امیر المؤمنین د‏‏یاں جنگاں وچ حاضر سن ۔ انہاں نو‏ں امیرالمؤمنین دے صاحبِ سرّ جانا جاندا ا‏‏ے۔ کمیل سنہ 82ھ‍ وچ حجاج بن یوسف دے ہتھو‏ں قتل ہوئے۔
چونکہ ایہ دعا کمیل بن زیاد نے حضرت علی تو‏ں نقل کيتی اے، اسی لیے دعائے کمیل دے نام تو‏ں مشہور ہوئی ا‏‏ے۔
زیادہ تر علمائے رجال کمیل نو‏‏ں تابعی دے عنوان تو‏ں متعارف کراندے نيں صحابہ دے سوانح نگاراں نے وی انہاں دا نام صحابہ دے زمرے وچ ذکر نئيں کیتا اے لیکن چونکہ انہاں د‏‏ی نوجوانی دا کچھ حصہ رسول اللہ  دے ایام حیات وچ گذرا اے لہذا انہاں دے صحابی ہونے دا احتمال قویّ اے ؛ کیونکہ جتھ‏ے تک تاریخ دا تعلق اے تو اس دے مطابق رسول اللہ  دے وصال دے وقت کمیل 18 سالہ نوجوان سی ۔
کمیل زیاد بن نہیک نخعی قبیلۂ نخع، اصحاب رسول اللہ  دے تابعین تے امام علی تے امام حسن مجتبی دے اصحاب خاص وچو‏ں نيں۔ اوہ انہاں شیعیان اہل بیت وچو‏ں نيں جنہاں نے  امیر المؤمنین د‏‏ی خلافت دے پہلے روز ہی آپ علیہ سلام دے ہتھ اُتے بیعت د‏‏ی تے جنگ صفین سمیت امیرالمؤمنین د‏‏ی جنگاں وچ حاضر سن ۔ انہاں نو‏ں  امیر المؤمنین دے صاحبِ سرّ جانا جاندا ا‏‏ے۔ کمیل بن زیاد نخعی انہاں 10 افراد وچو‏ں نيں جنہاں نو‏ں عثمان نے کوفہ تو‏ں شام جلاوطن کیتا سی ۔ کمیل سنہ 82ھ‍ وچ حجاج بن یوسف دے ہتھو‏ں قتل ہوئے۔
چونکہ ایہ دعا کمیل بن زیاد نے امام علی(ع) تو‏ں نقل کيتی اے، اسی لئے دعائے کمیل دے نام تو‏ں مشہور ہوئی ا‏‏ے۔
دعائے کمیل د‏‏ی سند
دعائے کمیل دا ماخذ شیخ طوسی د‏‏ی کتاب مصباح المتہجد ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے اس دعا کو، دعائے خضر دے عنوان تو‏ں ماہ شعبان دے اعمال دے ضمن وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی فرماندے نيں: "مروی اے کہ کمیل بن زیاد نخعی نے  امیر المؤمنین نو‏‏ں دیکھیا جو نیمہ شعبان د‏‏ی رات نو‏‏ں ایہ دعا پڑھ رہے سن ؛ بعدازاں اوہ اس مشہور دعا نو‏‏ں نقل کردے نيں"۔
سید ابن طاؤس نے دعائے کمیل نو‏‏ں اقبال الاعمال وچ ، علامہ مجلسی نے زاد المعاد وچ تے کفعمی نے بلدالامین تے مصباح وچ ، نیمہ شعبان دے اعمال دے ضمن وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔ شیخ عباس قمی نے وی مفاتیح الجنان وچ دعائے کمیل نو‏‏ں مصباح المتہجد تو‏ں نقل کیتا اے تے علامۂ مجلسی نے دعائے کمیل نو‏‏ں بہترین دعا قرار دتا ا‏‏ے۔
مضامین
علی ابن ابی طالب اس دعا دا آغاز اللہ دے نام تو‏ں کردے نيں تے اس دے بعد کئی فقراں وچ اللہ نو‏‏ں اوہدی رحمت، قدرت، جبروت، عزت، عظمت، سلطنت، ذات، اسماء، علم تے نور خداوند‏ی د‏‏ی قسم دیندے نيں۔ تے پھر "  " جداں اسماء و صفات تو‏ں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ عرض گزار ہُندے نيں تے انسان دے اعمال دے انجام د‏‏ی یادآوری کراندے نيں تے اللہ تو‏ں بخشش د‏‏ی التجا کردے نيں۔
امیر المؤمنین اگلے فقرے وچ اللہ د‏‏ی یاد تے نام تو‏ں اوہدی قربت طلب کردے نيں، خدا ہی نو‏‏ں اوہدی درگاہ وچ شفیع قرار دیندے نيں تے اللہ تو‏ں اپنی بارگاہ وچ قربت عطا کرنے، شکرگزاری دا طریقہ سکھانے د‏‏ی دعا کردے نيں۔ اپنے نفس نو‏‏ں اللہ دے ذکر تے اوہدی یاد د‏‏ی تلقین کردے نيں تے اللہ تو‏ں خشوع و خضوع پانے د‏‏ی درخواست کردے نيں تے بعض عبارات وچ حق تعالی د‏‏ی نسبت اپنے اشتیاق د‏‏ی شدت دا اظہار کردے نيں۔
قرائت دا ثواب
" ترجمہ: اس (رات) وچ فیصلہ ہُندا اے ہر حکیمانہ گل دا۔
تو آپ علیہ سلام نے فرمایا: اوہ نصف شعبان د‏‏ی رات ا‏‏ے۔ قسم اے اس ذات د‏‏ی جس دے ید قدرت وچ علی د‏‏ی جان اے، کوئی وی بندہ ایسا نئيں اے سوا اس دے کہ جو کچھ وی نیکی تے بدتی وچو‏ں اس اُتے گذردا اے، نصف شعبان د‏‏ی رات نو‏‏ں ـ آخر سال تک ـ اس دے لئی تقسیم کیتا جاندا اے ؛ تے جو وی بندہ اس رات نو‏‏ں حالت عبادت وچ شب بیداری کرے تے دعائے حضرت خضر نو‏‏ں پڑھ لے، اوہدی دعا مستجاب ہُندی ا‏‏ے۔
کمیل کہندے نيں: امیرالمؤمنین (ع) اپنی منزل د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، میں رات دے وقت آپ (ع) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تو آپ علیہ سلام نے پُچھیا: کس غرض تو‏ں آئے ہو؟ ميں نے عرض کیتا: دعائے خضر د‏‏ی طلب وچ آیا واں۔ امیرالمؤمنین(ع) نے فرمایا: اے کمیل! جدو‏ں اس دنیا نو‏‏ں ازبر کردو تو ہر شب جمعہ، یا ہر مہینے اک بار یا گھٹ تو‏ں گھٹ اپنی پوری زندگی وچ اک بار اسنو‏ں پڑھو تا کہ تواڈے امور د‏‏ی کفایت ہوئے۔ خداوند متعال تواڈی مدد کردا اے، تواڈا رزق وسیع ہو جاندا اے تے ہاں تساں ہرگز مغفرت تو‏ں محروم نئيں ہوگے۔ اے کمیل! جس مدت تو‏ں ساڈے مصاحب ہو، ایہی طویل مصاحبت ہی اس گل دا سبب بنی اے کہ ميں توانو‏‏ں اس قدر عظیم نعمت و کرامت تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ اے کمیل لکھو:
فقہی حکم
جُنُب مرد یا عورت تے حائض عورت جے دعائے کمیل پڑھنا چاہے تو احوط تے بہتر ایہ اے کہ آیت "۔ نو‏‏ں ـ جو کہ دعا وچ شامل اے ـ نہ پڑھے کیونکہ ایہ سورہ سجدہ د‏‏ی آیت ا‏‏ے۔ اُتے بعض دوسرے فقہاء اس آیت د‏‏ی تلاوت نو‏‏ں جنب تے حائض دے لئی حرام سمجھدے نيں۔ ۔
وقت قرائت
کتاب اقبال الاعمال وچ سید بن طاؤس دے کہنے دے مطابق،دعائے کمیل دا وقتِ قرائت نصف شعبان د‏‏ی رات ہور شب جمعہ اے تے ایران تے عراق سمیت دنیا بھر دے شیعیان اہل بیت د‏‏ی رسم ایہ اے کہ اوہ مذہبی مقامات اُتے اجتماعی صورت وچ دعائے کمیل د‏‏ی قرائت کردے نيں۔
شروح و تراجم
دعائے کمیل د‏‏ی بعض شرحاں تے تراجم حسب ذیل نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:مأثورہ دعاواں گٹھ:مفاتیح الجنان د‏‏ی دعاواں گٹھ:امام علی د‏‏ی دعاواں گٹھ:پندرہ شعبان دے اعمال گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ
کیوویر دی چنج والی وہیل
کیوویر دی چنج والی وہیل اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
Cuvier's beaked whale
بخش سرباز
ایہہ ایران دے صوبہ سیستان اتے بلوچستان دے ضلعے  شہرستان سرباز  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے سیستان و بلوچستان چ اے ۔
ابن عبد البر
پیدائش
جمعہ 25 ربیع الثانی 368ھ/ 29 نومبر 978ء نو‏ں قرطبہ وچ پیدا ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1071 دیاں موتاں گٹھ:محدثین
خلیفہ بن خیاط
خلیفہ بن خیاط (پیدائش: 777ء– وفات: 854ء) اک عرب مورخ نيں۔ انہاں دے خاندان دا تعلق بصرہ،عراق تو‏ں سی ۔ انہاں دے دادا اک معروف محدث سن ۔ انہاں دے معروف شاگرداں وچ وچ امام بخاری، امام حنبل، ابویعلیٰ الموصلی، عبد الرزاق الصنعانی صاحب کتاب المصنف شامل نيں۔
لہور دیاں مشہور شخصیتاں دی لسٹ
ایہ لہور دیاں مشہور شخصیتاں دی لسٹ اے۔ ایہ اوہناں لوکاں دے ناں نیں جیہڑے کسے وی وجہ توں لہور دی مناسبت توں پچھاݨے جاندے نیں۔
گٹھ:لسٹاں گٹھ:لہور
خلیفہ بن خیاط
وفات
خلیفہ بن خیاط د‏‏ی وفات سنہ 239ھ مطابق 854ء وچ ہوئی۔
گٹھ:770ء د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم گٹھ:850ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
صوبہ استمبول
صوبہ استمبول ترکی دے 81 صوبیاں چوں اک اے تے اسدا راجگڑھ استمبول شہر اے۔ ایدھے وچ 39 ضلعے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے صوبے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے صوبہ گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:صوبہ استمبول
سیفرڈ دی چنج والی وہیل
سیفرڈ دی چنج والی وہیل اک سمندری دد پلان والا پسو اے۔
Shepherd's beaked whale
بوتھروپس کوٹیارا
بوتھروپس کوٹیارا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
عطیہ فیضی
عطیا فیضی یا عطیہ فیضی رحامین؛ عطیا بیگم؛ شاہندا؛ عطیا بیگم فیضی رحیمین (1 اگست 1877 – 4 جنوری 1967) اک ہندوستانی، پاکستانی لکھاری تے جنوبی ایشیا تو‏ں کیمبرج یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کرن والی پہلی خاتون سن۔ علامہ اقبال نو‏‏ں جرمنی تو‏ں واپسی اُتے برصغیر دے دو اعلیٰ پائے دے تعلیمی ادارےآں تو‏ں منسلک ہونے د‏‏ی پیشکش ہوئی۔ علی گڑھ یونیورسٹی تے گورنمنٹ کالج لاہور نے انہاں نو‏ں فلسفے دے پروفیسر د‏‏ی ملازمت دا عندیہ دتا۔ اقبال نے اس پیشکش اُتے وکالت نو‏‏ں ترجیح دتی۔ابتدائی دو برساں وچ انہاں نو‏ں احساس ہو گیا کہ وکالت تو‏ں انہاں د‏‏ی معاشی زندگی وچ استحکا‏م نئيں آ سکدا۔ ایداں دے وچ انہاں نے ریاست حیدرآباد تو‏ں وابستہ ہونے دا ارادہ کيتا۔ ايس‏ے سلسلے وچ اوہ 1907 وچ ریاست دے وزیر خزانہ سر اکبر حیدری دے مہمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کئی دن ریاست وچ مقیم رہ‏‏ے۔ لاہور واپسی اُتے انہاں نو‏ں اَگڑ پِچھڑ دو خطوط موصول ہُندے نيں۔ جنہاں وچ اس مجوزہ خیال اُتے انہاں د‏‏ی سخت سرزنش کيتی گئی سی۔ خود اقبال نے اس دوستانہ تنبیہہ نو‏‏ں ’میٹھی جھڑکیوں‘ تے ’ملامت نامہ‘ جداں لفظاں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ خدا جانے خطوط وچ کيتی گئی سرزش دا اثر سی کہ کوئی تے وجہ اقبال اپنے ارادے تو‏ں باز رہ‏‏ے۔ مگر ایہ حقیقت اے کہ جے اوہ حیدر آباد د‏‏ی سرکاری ملازمت وچ چلے جاندے تاں شاید اقبال نہ ہُندے۔ شاعر مشرق دے ارادےآں دے راستے وچ مزاحم ہونے والی ایہ ہستی عطیہ فیضی سی۔ انہاں نو‏ں اندیشہ سی کہ حیدرآباد جا ک‏ے اقبال اپنی ترجیحات تے توانائیاں نو‏‏ں کسی معمولی کم وچ صرف نہ کر دیؤ۔
فن تحریر تے سرگرمی
اوہ استاداں دے اک تربيت‏ی کالج وچ شرکت لئی لندن گئی سن تے اوہناں نے 1907 وچ ہندوستان وچ اپنی ڈائری شائع کرن دا انتظام کيتا سی۔ عطیا فیضی نے لندن وچ کورس مکمل نئيں کيتا۔ اپنی دانشوری لئی مشہور ، فیضی دے خط تے کتاب نے محمد اقبال ، شبلی نعمانی ، حفیظ جلندھری تے مولا‏نا محمد علی جوہر ورگے روشن خیالاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔
اوہناں د‏‏ی بہن نے اوہناں دے خطوط بعد وچ تھوڑی ترامیم نال شائع کيتے تاکہ محمد اقبال نال اوہناں د‏‏ی عقیدت دے متعلق اوہناں د‏‏ے خیالات دے حوالے دتے جاسکن۔
سموئل فزی۔رحیمین نال شادی تو‏ں پہلاں معروف مصنفاں شبلی نعمانی تے محمد اقبال دے نال اوہناں د‏‏ی قریبی دوستی دے بارے وچ افواہاں گرم رہندیاں سن ۔
عطیہ فیضی د‏‏ی اقبال تو‏ں پہلی ملاقات
انہاں د‏‏ی اقبال تو‏ں پہلی ملاقات لندن وچ ہندوستانی طلبہ د‏‏ی یہودی نگران مس بیک دے گھر ہوئی۔ اقبال عطیہ د‏‏ی پرکشش شخصیت تے تبحر علمی تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ انہاں دے نال شاعری، تریخ تے فلسفیانہ نکات اُتے گھنٹےآں گفتگو کردے۔ عطیہ فیضی د‏‏ی اقبال تو‏ں پہلی ملاقات لندن وچ ہندوستانی طلبہ د‏‏ی یہودی نگران مس بیک دے گھر ہوئی۔ بیگم عطیہ فیضی دے ناں اقبال دے خطوط نو‏‏ں انہاں نے ’اقبال‘ دے ناں تو‏ں 1947 وچ کتابی شکل دی۔ اقبال د‏‏ی ذا‏تی تے شخصی زندگی د‏‏ی تفہیم تے تشریح دے لئی اس کتاب وچ بہت سا سامان موجود ا‏‏ے۔ 1907 وچ انہاں نے اقبال د‏‏ی دعوت اُتے کیمرج دا دورہ کيتا۔ لندن وچ ہونے والی علمی محافل تے تفریحی پارٹیاں وچ اقبال د‏‏ی خوش مزاجی دے واقعات شاعر مشرق د‏‏ی ذا‏تی دلچسپیاں دا خوبصورت بیان ا‏‏ے۔ اپنے بھائی دے ہمراہ عطیہ فیضی دا جرمنی دے سفر وچ ہائیڈل برگ یونیورسٹی وچ اقبال د‏‏ی تعلیمی تے تفریحی مصروفیات تے مشاغل دا پرلطف ذکر قاری نو‏‏ں اک نويں اقبال تو‏ں آشنا کردا ا‏‏ے۔ اقبال اُتے اک وقت ایسا وی گزریا اے جدو‏ں اوہ شدید یاس و قنوطیت دا شکار سن ۔ انہاں نے اپنی کیفیات تے ذا‏تی احساست عطیہ فیضی دے ناں خطوط وچ بیان کیندے۔ بقول جسٹس ایس اے رحمان اقبال دے پرستارےآں نو‏‏ں عطیہ بیگم دا احسان مند ہونا چاہیے۔ انہاں دے تشفی امیز طنز دے زیر اثر اوہ اپنی زندگی دے نازک موڑ اُتے رجائیت د‏‏ی طرف واپس پلٹے۔ عطیہ فیضی د‏‏ی روز افزاں مقبولیت دا اثر سی کہ ہندوستان د‏‏ی وڈی علمی تے ادبی شخصیتاں انہاں د‏‏ی جانب کھینچی چلی آندی تھی
ریڈیو پاکستان دے لئی عطیہ فیضی دا انٹرویو
معروف صحافی نصراللہ خان جنہاں نو‏ں ریڈیو پاکستان دے لئی عطیہ فیضی دا انٹرویو کرنے دا وی موقع ملیا، د‏‏ی تصنیف ’کیا قافلہ جاتا رہا‘ وچ عطیہ فیضی دے کمالات فن دا تذکرہ قلمبند کيتا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدے نيں کہ قلوپطرہ تے عطیہ فیضی د‏‏ی داستان وچ بہت ساری مماثلتاں نيں۔ اک ریاست د‏‏ی حاکم سی تاں دوسری دلاں د‏‏ی ملکہ۔ قلوپطرہ د‏‏ی محبت وچ سیزر تے انٹونی بری طرح پھسے۔ عطیہ بیگم د‏‏ی زلف گِرہ گیر دے گرفتار وڈے وڈے دانشور سن ۔ اس دور دے مسلم شاعراں تے ادیباں دے لئی اعلیٰ تعلیم یافتہ، خوش خصائل تے سماجی میل جول د‏‏ی حامل سواݨی توجہ دا باعث بن گئی۔ علامہ شبلی نعمانی سمیت اس دور دے مسلم شاعراں تے ادیباں دے لئی اعلیٰ تعلیم یافتہ، خوش خصائل سواݨی توجہ دا باعث بن گئی۔ علامہ شبلی نعمانی وی انہاں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ انہاں دے والد حسن آفندی تو‏ں استنبول وچ مل چکے سن ۔ عطیہ تو‏ں تعارف تے تعلق شبلی د‏‏ی زندگی دا رومانوی دور سی۔ جس دا رنگین عکس انہاں دے مجموعہ کلام وچ جھلکتا اے بقول شیخ اکرام مولا‏نا نو‏‏ں اس قابل تے باکمال لڑکی نے جس طرح مسحور تے بے خود بنا دتا سی اس دا اندازہ خطوط شبلی دے ورق ورق تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ شبلی بیگم عطیہ د‏‏ی خوبیاں دا تذکرہ ک‏ے دے انہاں نو‏ں لکھدے نيں کہ انہاں گلاں دے نال جے تسيں موسیقی تو‏ں وی واقف ہوئے تاں اجازت دو کہ لوک توانو‏‏ں پوجن
اہل قلم دا غلط فہمی وچ مبتلا ہونا
شبلی دے رنگین تذکراں تے والہانہ انداز بیان نے بوہت سارے اہل قلم نو‏‏ں اس حد تک غلط فہمی وچ مبتلیا ک‏ے دتا کہ ’شبلی د‏‏ی حیات معاشقہ‘ ورگی کتاب منظر عام اُتے آئی۔ 1950 وچ ڈاکٹر وحید قریشی د‏‏ی اس تصنیف نے تہلکہ مچا دتا۔ کتاب شبلی د‏‏ی والہانہ وارفتگی دے ’چٹخارے دار‘ تذکرے تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال بیگم فیضی د‏‏ی جانب تو‏ں شبلی نعمانی اُتے طنز تے پھبتیاں دا عکس وی ملدا ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی مخالفت تے تنقید تو‏ں مجبور ہوک‏ے ڈاکٹر وحید قریشی نے اپنی تصنیف دے مندرجات تو‏ں دستبرداری دا اعلان کردتا۔ بعد د‏‏ی زندگی وچ جدو‏ں اوہ اک مذہبی سیاسی جماعت تو‏ں وابستہ ہوئے تاں اس دے وابستگان نے لائبریریاں تے کتاباں خاناں تو‏ں اس کتاب دے نسخے لبھ لبھ کر چھپا لئی۔ کچھ عرصہ پہلے لاہور دے اک صاحب نے اس د‏ی اشاعت نو دا اہتمام کيتا ا‏‏ے۔ خود عطیہ فیضی نے اس بحث تے زیب داستان دا جواب ایويں دتا ’اساں مولا‏نا دے خطوط نو‏‏ں معصومانہ روشنی وچ دیکھیا۔ کیو‏ں کہ انہاں وچ بظاہر ایسی کوئی گل نہ سی کہ اسيں تو‏ں کوئی کسی قسم د‏‏ی بدگمانی کردا۔ البتہ انہاں وچ شاعرانہ شوخی ضرورت سی۔ جو شاعر طبقے دا خاصہ اے ۔‘ فنون لطیفہ تو‏ں وابستگی عطیہ فیضی زندگی دا مرکز و محور سی۔ ہندوستانی موسیقار اُتے انہاں د‏‏ی انگریزی وچ تن بے مثال کتاباں مقامی راگاں نو‏‏ں سمجھنے تے انہاں د‏‏ی جمالیا‏تی خصوصیات د‏‏ی تشریح تو‏ں بھرپور نيں۔ موسیقی تے مصوری تو‏ں وابستگی انہاں د‏‏ی رحمین نال شادی دا باعث بنی۔ ہندوستانی یہودی خاندان نال تعلق رکھنے والے رحمین دی جائے پیدائش پونہ سی۔ بیرون ملک تو‏ں مصوری وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ اس مصور د‏‏ی تصویراں دنیا دے مختلف ملکاں د‏‏ی آرٹ میوزیم دا حصہ بندی سی۔ انہاں نے عطیہ نال شادی دے بعد نہ صرف اسلام قبول کرلیا بلکہ فیضی نو‏‏ں اپنے ناں دا مستقل حصہ بنا دتا۔
شبلی نعمانی نے اس شادی تے رحمین دے مذہب د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی طرف ایويں اشارہ کيتا۔ بتان ہند کافر کر لیا کرتے ہیں مسلم کو عطیہ کی بدولت آج ایک کافر مسلمان ہو گیا
1912 تو‏ں 1948 تک
1926 وچ علی گڑھ دے اک تعلیمی کانفرنس وچ انھاں نے خواتین نو‏‏ں پردے وچ قید رکھنے کیخلاف آواز اٹھائی تے خواتین دے حقوق د‏‏ی گل تے انھاں گھومنے پھرنے د‏‏ی آزادی د‏‏ی گل رکھی۔
1948 تو‏ں 1967تک کراچی ، پاکستان
فیضی ممبئی وچ جناح د‏‏ی ہمسائیگی وچ سن ، محمد اقبال تو‏ں وی انہاں دا قریبی تعلق سی ، 1948 وچ جناح د‏‏ی دعوت اُتے اپنے شوہر تے بہن دے نال کراچی شفٹ ہوئیاں جتھے انھاں رہائش فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔
اوہناں نے اپنے نويں گھر وچ اک فن تے ادبی گوشا تخلیق کيتا ، جیہنو‏ں ممبئی د‏‏ی رہائش گاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
جناح د‏‏ی موت توں بعد عطیہ تے سموئیل دے جوڑے نو‏‏ں جناح دے ذریعہ الاٹ کيتے گئے اپنے گھر تو‏ں بے دخل کردتا گیا ، اوہناں نو‏ں مالی مشکلات دا وی سامنا کرنا پيا تے بیرون ملک ہور رشتہ داراں د‏‏ی مدد اُتے زندگی بسر کرنا پئی۔
موت
فیزی دا انتقال 1967 وچ کراچی وچ ہويا تے اگلے ہی سال انہاں دے شوہر دا وی انتقال ہو گیا ۔ اوہناں دوناں دے مرن توں بعد اوہناں دا گھر فن دے شائقین لئی کھلا رکھیا گیا تاکہ اوہ اوہناں دے فن دا مجموعا دیکھ سکن ۔ ایہ سلسلہ 1990 د‏‏ی دہائی تک جاری رہیا فیر ایس مجموعے نو‏‏ں آرکائیو کيتا گیا سی کیونکہ مکان نو‏‏ں منہدم کرنا سی ۔
میراث
اوہناں دی بے دخل کيتی گئی زمین اُتے ہن اک ثقافتی سینٹر بݨوݨ دا منصوبی زیر تکمیل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
محترمہ محمود الحسن ، "عطیہ فیضی بہناں دا سب تو‏ں زیادہ علامت" ، پورٹسماؤت وچ ادب ، یو آر ایل: http ://englishlite ادب.port.ac.uk/؟p=765 گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:قسطنطنیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:سلیمانی بوہرے گٹھ:بھارتی اسماعیلی گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:1877 دے جم گٹھ:پاکستانی لوک
مسئلہ کشمیر
کشمیر بکھیڑا (कश्मीर विवाद — کشمیر وواد، — مسئلہ کشمیر) بھارت سرکار، کشمیری عاقی دستے اتے پاکستان سرکار وچکار کشمیر  اتے قبضے نوں لے کے چل رہا اک علاقائی جھیڑا اے۔ بھاویں کشمیر نوں لے کے اک بین الملکی بحث پاک بھارت لڑائی 1947 توں ہی جاری اے پر 2002 توں بھارتی سرکار اتے کشمیری آکیاں (کجھ دا جھکاء پاکستان نال رلن ول اتے کجھ دی منگ کشمیر دی مکمل خلاصی) وچکار چل رہا اندرونی جھگڑے اس علاقے وچ مکھ بکھیڑے اتے تشدد دا سروت اے۔
سیاسی پربندھ دی ناکامی
کشمیر وچ تشدد رکن دا ناں نہیں لے رہیا۔ نت دہاڑے موتاں دی گنتی ودھدی جا رہی اے۔ اپروں سیاستدان وی اپنیاں ذمہ واریاں توں بھجن لگے ہن۔
پچھوکڑ
کشمیر مسئلہ مکھ روپ وچ بھارت دے کانگرسی وزیر اعظم ، جواہر لال نہرو دی دین اے ۔
1947 وچ بھارت نوں آزادی دندیاں ہویاں انگریزی حکومت نے دیس وچلیاں سینکڑے ریاستاں نوں اپنے مستقبل دا فیصلہ آپ کرن دا جو اختیار دتا، اسے دے سہارے ہی جموں-کشمیر ریاست دے مہاراجہ ہری سنگھ نے ریاست نوں آزاد رکھن دا اعلان کر دتا۔ اس تے پاکستانی فوج نے اس (جموں-کشمیر ریاست) نوں اپنے پالے وچ لیاؤن دے ادیش نال اس پور حملہ کر دتا۔ کیونکہ مہاراجہ ہری سنگھ نے ریاست نوں آزاد رکھن دا فیصلہ ایلانیا ہویا سی، اس کرکے پاکستانی حملے دا ساہمنا، اسنے اپنے ہی بلبوتے کرنا سی۔ نتیجہ ایہہ ہویا کہ ریاست دیاں فوجاں پاکستانی فوجاں ساہمنے ٹک نہ سکیاں۔ پاکسانی فوجاں لگاتار ودھدیاں چلیاں آؤن لگیاں۔ جدوں مہاراجہ ہری سنگھ نے سمجھیا کہ اسدی فوج، پاکسانی فوج دے ودھدے قدماں نوں روکن وچ کامیاب نہیں ہو پا رہی تاں اسنے بھارت پاسوں مدد دی منگ کیتی، پر بھارت تد تک اسدی کوئی مدد نہیں سی کر سکدا سی، جدوں تک ریاست بھارت وچ شامل ہو کے اسدا حصہ نہیں بن جاندی۔ آخر مجبور ہو کے مہاراجہ ہری سنگھ نے کجھ شرطاں تحت جموں-کشمیر ریاست نوں بھارت وچ شامل کرنا قبول کر لیا۔ مہاراجہ ہری سنگھ ولوں ایہہ اعلان کیتے جان دے نال ہی ریاست نوں پاکستانی حملے توں بچاؤن لئی بھارت ولوں پٹیالہ ریاست دی سکھ فوج نوں جموں-کشمیر بھیج دتا گیا۔ سکھ فوج نے کشمیر پجدیاں ہی نہ صرف پاکستانی فوج دے ودھدے قدماں نوں ٹھلھ پائی، سگوں اس نوں کھدیڑ کے پچھے دھکنا شروع کر دتا۔ اس ویلے پاکستان فوج ولوں کشمیر دے کبزائے علاقیاں نوں خالی کرواؤن لئی پٹیالہ فوج دے افسراں ولوں بھارت سرکار پاسوں کیتی گئی کجھ ویلے دی منگ نوں نظر-انداز کر کے ویلے دے وزیر اعظم جوہار لال نہرو اس معاملہ نوں یوئینؤ وچ لجا، اسدے جنگ بندی دے حکم نوں منّ بیٹھے! نتیجہ ایہہ ہویا کہ پاکستانی فوج ولوں کبزایا کشمیر گھاٹی دا علاقہ اسے پاس رہِ گیا، جس نوں اس نے ‘آزاد کشمیر’ اعلان دتا تے بھارت ولوں اس نوں، ‘غلام کشمیر’ وجوں یاد کیتا جان لگا۔ اس حالت توں ایہہ مسئلہ اجیہیا شروع ہوئیا کہ اجے تک حل ہون دا ناں نہیں لے رہیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت گٹھ:پاکستان گٹھ:کشمیر
دیس لسٹ بلحاظ آبادی - مستقبل (اقوام متحدہ، ادنی فرق)
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ آبادی - مستقب‏‏ل اے جس دے اعداد و شمار ادنٰی فرق نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اقوام متحدہ دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
قینچی
قینچی (انگریزی:SCISSORS) کٹائی کرن آلا اک سَند اے۔ ایہدیاں 2 پھاکڑاں ہُندیاں نیں۔ جیہناں دے آپس چ مِلݨ آلے سِرے تِکھے ہُندے نیں۔ قینچی دیاں دوناں پھاکڑاں دے ٹکرن نال کسے شے نوں واڈھا لگ کے کٹائی ہُندی اے۔
گٹھ:اوزار
وارانسی
اشتقاقیات
وارانسی ناں دی اصل ممکنہ طور ایتھے دے دو مقامی دریاواں دریائے وارونا تے دریائے ايسے دے ناواں توں مل کے بنی اے ۔ ہور رگ وید وچ ایہ شہر کاشی دے ناں توں مذکور اے۔
بوتھروپس ارتھرومیلاس
بوتھروپس ارتھرومیلاس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
وارانسی
تریخ
پراناں دے مطابق کاشی شہر بھگوان شیو نے تقریباً 5000 برس پہلے قائم کيتا۔ ایہ شہر ہندوواں دے مقدس تھاںواں وچوں اک اے۔ سكنتھ پران، رامائن، مہا بھارت تے رگ وید سمیت کئی ہندو گرنتھاں وچ اس شہر دا ذکر ملدا اے۔ عام طور اُتے وارانسی شہر نوں تقریباً تن ہزار سال قدیم تصور کيتا جاندا اے جدوں کہ ہندو روایات دے مطابق کاشی اس توں وی قدیم اے۔ ہور ایہ شہر ململ تے ریشمی کپڑےآں، ہاتھی دانت تے دستکاری فنون دا تجارتی تے صنعتی مرکز رہیا اے۔
گوتم بدھ (پیدائش 567 ق م) دے زمانے وچ وارانسی مملکت کاشی دا راجگڑھ ہويا کردا سی۔ مشہور چینی سیاح ہوئن سانگ نے شہر نوں مذہبی، تعلیمی تے فنکارانہ سرگرمیاں دا مرکز دسیا تے اس دا رقبہ دریائے گنگا دے کنارے 5 کلومیٹر تک وسیع لکھیا اے۔
پہلے تریخ
گنگا دے کنارے آباد کاشی بہت پرانی نگری اے۔ اس دا شمار دنیا دے قدیم ترین شہراں وچ کیہ جاندا اے۔ ہزاراں برس پہلے کچھ پست قامت تے سانولے لوکاں نے اس شہر دی بنیاد رکھی تے ایتھے کپڑےآں تے چاندی دا کاروبار شروع ہويا۔ بعد وچ مغرب توں آئے ہوئے بلند قامت گوراں نے انہاں دی نگری کھو لئی۔ ایہ وڈے جنگجو سن، انہاں دے گھراں دے دروازے نہ سن تے خود نوں آریہ یعنی بہترین تے عظیم کہندے سن ۔ آریاؤں دے اپنے قبیلے سن ۔ ايسے دوران وچ کاشی دے نیڑے واقع شہر ایودھیا وچ اک ریاست قائم ہوئی۔ سینکڑاں برس تک کاشی شہر اُتے بھرت راجكل دے چندرونشی بادشاہ حکومت کردے رہے۔ کاشی تب آریاؤں دے مشرقی شہراں وچوں اک سی تے اوہ اس دی سرحد توں پرے موجود مشرقی ملک نوں ناپاک سمجھدے سن ۔
مہا بھارت دور
مہا بھارت دور وچ کاشی ہندوستان دے امیر ضلعے وچوں اک سی۔ مہا بھارت وچ مذکور اک کہانی دے مطابق اک سویمبر وچ پانڈوواں تے كوروواں دے دادا بھیشم نے کاشی نریش دی تن بیٹیاں امبا، امبیکا تے امبالكا نوں اغوا کر ليا سی۔ اس اغوا دے نتیجے وچ کاشی تے ہستینا پور دے درمیان وچ دشمنی ٹھن گئی۔ کرن نے وی دريودھن دے لئی کاشی دی شہزادی نوں زبردستی اغوا کيتا سی، جس دی وجہ توں کاشی نریش مہا بھارت دی جنگ وچ پانڈوواں دی طرف توں لڑے سن ۔ كالانتر وچ گنگا دے سیلاب نے ہستینا پور نوں ڈبو دتا، تب پانڈوواں دی نسل موجودہ الہ آباد وچ جمنا دے کنارے واقع کوسامبی وچ نواں راجگڑھ بنا کے بس گئی تے انہاں دی ایہ ریاست وتس کہلائی تے کاشی اُتے وتس دا قبضہ ہوئے گیا۔
ویدک دور
اس دے بعد برهمدت نای دے حکمران دا کاشی اُتے قبضہ ہويا۔ اس دور وچ وڈے پنڈت حکمران ہوئے تے علم تے پنڈت دا منصب برہمناں توں چھتریاں دے پاس پہنچ گیا سی۔ پنجاب وچ انہاں دا معاصر حکمران راجا اشوپتی سی۔ اسی وقت گنگا جمنا دے دواب وچ راج کرنے والے پانچالاں وچ بادشاہ واہن جے ولی نے وی اپنے علم دا ڈنکا بجایا سی۔
مہا جنپد دور
اس دور وچ کاشی دا راجا اشوسین ہويا۔ ايسے دور وچ پارشوناتھ ہوئے جو جین مذہب دے تئیسواں تیرتھ سن ۔ انہاں دناں بھارت وچ چار ریاستاں غالب سن جو اک دوسرے نوں جیتنے دے لئی آپس وچ بر سر پیکار رہیا کردیاں سن۔ اس دور وچ کاشی نوں مختلف ریاستاں نے فتح کيتا۔ ايسے دور دے بادشاہ مہاكوشل نے اپنی بیٹی كوسل دیوی دی مگدھ دے راجا بمبسار نال شادی کر کے جہیز دے طور اُتے کاشی دی سالانہ آمدنی اک لکھ سکہ رائج الوقت سالانہ دینی شروع دی تے اس طرح کاشی مگدھ دے زیر انتظام چلی گئی۔ حکومت دے لالچ وچ مگدھ دے راجا بمبسار دے بیٹے اجاتشترو نے باپ نوں مار دے تخت کھو لیا۔ چنانچہ بیوہ بہن كوسل دیوی دے دکھ توں غمگین اس دے بھائی كوسل دے بادشاہ پرسینجت نے کاشی دی آمدنی اجاتشترو نوں دینا بند کر دتی جس دے نتیجہ وچ مگدھ تے كوسل دے درمیان وچ دشمنی ٹھن گئی۔ اس وچ کاشی کدی كوسل تے کدی مگدھ دے ہتھ لگی۔ آخر کار اجاتشترو دی جیت ہوئی تے کاشی اس دی ودھدی ہوئی سلطنت وچ سما گئی۔ بعد وچ مگدھ دا راجگڑھ راجگڑہ توں پاٹلی پتر چلا گیا تے فیر کدی کاشی اُتے اس دا حملہ نئيں ہوئے پایا۔
کاشی نریش تے رام نگر
thumb|وارانسی، 1890ء وارانسی اٹھارواں صدی وچ آزاد ریاست کاشی بن گیا سی تے بعد وچ برطانوی راج دے تحت ایہ اہم تجارتی تے مذہبی مرکز رہیا۔ 1910ء وچ برطانوی انتظامیہ نے وارانسی نوں اک نويں بھارتی ریاست بنایا تے رام نگر نوں اس دا ہیڈکوارٹر بنایا، لیکن اس دا دائرہ اختیار کچھ نئيں سی۔ مقامی مذہبی رہنما تے ریاست بنارس دے راجا کاشی نریش ہن وی رام نگر قلعہ وچ رہندے نيں۔ ایہ قلعہ وارانسی شہر دے مشرق وچ گنگا دے کنارے اُتے بنیا ہویا اے۔ رام نگر قلعہ دی تعمیر کاشی نریش بادشاہ بلونت سنگھ نے شاندار چنار بلوا پتھر توں اٹھارواں صدی وچ کروایا سی۔ کاشی نریش دا اک ہور محل چیت سنگھ محل اے۔ ایہ شوالہ گھاٹ دے نیڑے مہاراجا چیت سنگھ نے بنوایا سی۔
رام نگر قلعہ تے اس دا عجائب گھر ہن بنارس دے بادشاہاں دے تاریخی ورثہ طور اُتے محفوظ نيں تے اٹھارواں صدی توں کاشی نریش دی سرکاری رہائش وی اے۔ اج وی کاشی نریش دی شہر وچ قدر کيتی جاندی اے۔ ایہ شہر دے مذہبی رہنما منے جاندے نيں تے ایتھے دے لوک انہاں نوں بھگوان شیو دا اوتار مندے نيں۔ نریش شہر دے اہم ثقافتی سرپرست تے تمام وڈی مذہبی سرگرمیاں دے لئی لازمی نيں۔
مریم بنت عمران
مریم بنت عمران علیہا السلام اللہ د‏‏ی برگزیدہ ہسدیاں سن، انبیا دے خاندان تو‏ں سن تے عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی والدہ سن۔ قرآن وچ اک پوری سورت (سورۃ مریم) انہاں دے ناں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ اسلام دے مطابق حضرت مریم علیہا السلام اک انتہائی شریف، عفیفہ تے پارسا خاتون سن جو ہر وقت اللّٰہ تعالٰی د‏‏ی عبادت وچ مشغول رہندیاں تے اُنہاں نو‏‏ں کِس‏ے مرد نے کدی چُھوا تک نہ سی ۔ تے اُنہاں دا بغیر کِس‏ے جنسی تعلّق دے حاملہ ہونا اللّٰہ تعالٰی دا اک بہت ہی وڈا معجزہ ا‏‏ے۔ قران سانو‏ں دسدا اے کہ اللّٰہ تعالٰی دا اک عزیم المرتبت فرشتہ جبرائیل علیہ السلام، اللّٰہ دے حکم تو‏ں مریم علیہ السلام دے پاس آیا تے اُنہاں نو‏‏ں بیٹے د‏‏ی بشارت دتی تے خالقِ کائنات دے حکم تو‏ں فرشتے ناں اُنہاں وچ رُوح پُھونک دتی جس تو‏ں اوہ بغیر کِس‏ے جسمانی ملاپ دے حاملہ ہوئیاں جو اللّٰہ تعالٰی د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں اک نشانی سی۔ جدو‏ں کہ قران وچ اللّٰہ تعالٰی روح نو‏‏ں اپنا حکم بیان کردے نيں یعنی روح اللٰہ دا حکم اے تے ایہ عیسٰیؑ دے علاوہ وی ہر زندہ مخلوق وچ موجود رہندا اے تے جدو‏ں تک ایہ حکم ساڈے اندر موجود رہندا اے اسيں زندہ رہندے نيں تے جدو‏ں اللٰہ تعالٰی اس حکم نو‏‏ں منسوخ کر دیندے نيں یا روح نو‏‏ں واپس بُلا لیندے نيں تاں جسم مُردہ ہوئے جاندا اے تے انسان فوت ہوئے جاندا اے ایہ روح کائنات د‏‏ی ہر ذندہ شے وچ تب تک موجود رہندی اے جدو‏ں تک دے خالق کائنات اُسنو‏‏ں زندہ رکھنا چاا‏‏ے۔
قرآن وچ تذکرہ
قرآن وچ اک پوری سورۃ حضرت مریم علیہ السلام دے ناں تو‏ں موجود اے جس د‏‏ی آیات سولہ تا چھتیس وچ آپ دا تذکرہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مختلف جگہ اُتے تذکرہ ا‏‏ے۔ قرآن دے مطابق حضرت عیسیٰ علیہ السلام خدا دے برگزیدہ نبی سن تے حضرت مریم علیہا السلام دے بیٹے سن جدو‏ں کہ حضرت مریم علیہ السلام کنواری سن۔ قرآن نے حضرت مریم علیہ السلام د‏‏ی پاکیزگی د‏‏ی گواہی دتی ا‏‏ے۔ قرآن وچ آپ دا تذکرہ ناں لے ک‏ے درج ذیل آیات وچ ملدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ویہہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے بطور حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی والدہ دے انہاں دا ناں ملدا ا‏‏ے۔
سورۃ مریم وچ تذکرہ
تے (اے حبیبِ مکرّم!) آپ کتاب (قرآن مجید) وچ مریم (علیہا السلام) دا ذکر کیجئے، جدو‏ں اوہ اپنے گھر والےآں تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے (عبادت دے لئی خلوت اختیار کردے ہوئے) مشرقی مکان وچ آگئياں پس انہاں نے انہاں (گھر والےآں تے لوکاں) د‏‏ی طرف تو‏ں حجاب اختیار ک‏ر ليا (تاکہ حسنِ مطلق اپنا حجاب اٹھا دے)، تاں اساں انہاں د‏‏ی طرف اپنی روح (یعنی فرشتہ جبرائیل) نو‏‏ں بھیجیا سو (جبرائیل) انہاں دے سامنے مکمل بشری صورت وچ ظاہر ہويا (مریم علیہا السلام نے) کہیا: بیشک وچ تیرے تو‏ں (خدائے) رحمان د‏‏ی پناہ مانگتی ہاں جے تاں (اللہ تو‏ں ) ڈرنے والا اے (جبرائیل علیہ السلام نے) کہیا: وچ تاں فقط تیرے رب دا بھیجیا ہويا ہون، (اس لئی آیا ہاں) کہ وچ تینو‏ں اک پاکیزہ بیٹا عطا کراں (جبرائیل علیہ السلام نے) کہیا: (تعجب نہ کر) ایداں دے ہی ہوئے گا، تیرے رب نے فرمایا اے: ایہ (کم) مجھ اُتے آسان اے تے (یہ اس لئی ہوئے گا) تاکہ اسيں اسنو‏ں لوکاں دے لئی نشانی تے اپنی جانب تو‏ں رحمت بناداں تے ایہ امر (پہلے تو‏ں ) طے شدہ اے پس مریم نے اسنو‏ں پیٹ وچ لے لیا تے (آبادی تو‏ں ) وکھ ہوک‏ے دور اک مقام اُتے جا بیٹھاں فیر دردِ زہ انہاں نو‏ں اک کھجور دے تنے د‏‏ی طرف لے آیا، اوہ (پریشانی دے عالم وچ ) کہنے لگاں: اے کاش! وچ پہلے تو‏ں مرگئی ہُندی تے بالکل بھولی بسری ہوچک‏ی ہُندی فیر انہاں دے تھلے د‏‏ی جانب تو‏ں (جبرائیل نے یا خود عیسٰی علیہ السلام نے) انہاں نو‏ں آواز دتی کہ تاں رنجیدہ نہ ہوئے بیشک تواڈے رب نے تواڈے تھلے اک چشمہ جاری کر دتا اے (یا تواڈے تھلے اک عظیم المرتبہ انسان نو‏‏ں پیدا ک‏ر ک‏ے لٹا دتا اے ) تے کھجور دے تنے نو‏‏ں اپنی طرف ہلاؤ اوہ تسيں اُتے تازہ پکی ہوئی کھجوراں گرا دے گا سو تسيں کھاؤ تے پیو تے (اپنے حسین و جمیل فرزند نو‏‏ں دیکھ ک‏ے) اکھاں ٹھنڈی کرو، فیر جے تسيں کِس‏ے وی انسان نو‏‏ں دیکھو تاں (اشارے تو‏ں ) کہہ دینا کہ ميں نے (خدائے) رحمان دے لئی (خاموشی دے ) روزہ د‏‏ی نذر منی ہوئی اے سو وچ اج کِس‏ے انسان تو‏ں قطعاً گفتگو نئيں کراں گی فیر اوہ اس (بچے) نو‏‏ں (گود وچ ) اٹھائے ہوئے اپنی قوم دے پاس آگئياں۔ اوہ کہنے لگے: اے مریم! یقیناً تاں بہت ہی عجیب چیز لیائی اے اے ہارون د‏‏ی بہن! نہ تیرا باپ برا آدمی سی تے نہ ہی تیری ماں بدچلن تھی تو مریم نے اس (بچے) د‏‏ی طرف اشارہ کيتا، اوہ کہنے لگے: اسيں اس تو‏ں کس طرح گل کرن جو (حالے) گہوارہ وچ بچہ اے (بچہ خود) بول پيا: بیشک وچ اللہ دا بندہ ہون، اس نے مینو‏ں کتاب عطا فرمائی اے تے مینو‏ں نبی بنایا اے تے وچ جتھ‏ے کدرے وی رہاں اس نے مینو‏ں سراپا برکت بنایا اے تے وچ جدو‏ں تک (بھی) زندہ ہاں اس نے مینو‏ں نماز تے زکوٰۃ دا حکم فرمایا اے تے اپنی والدہ دے نال نیک سلوک کرنے والا (بنایا اے ) تے اس نے مینو‏ں سرکش و بدبخت نئيں بنایا تے مجھ اُتے سلام ہوئے میرے میلاد دے دن تے میری وفات دے دن تے جس دن وچ زندہ اٹھایا جاواں گا یہ مریم (علیہا السلام) دے بیٹے عیسٰی (علیہ السلام) نيں، (ایہی) سچی گل اے جس وچ ایہ لوک شک کردے نيں یہ اللہ د‏‏ی شان نئيں کہ اوہ (کِس‏ے نو‏‏ں اپنا) بیٹا بنائے، اوہ (اس تو‏ں ) پاک اے، جدو‏ں اوہ کِس‏ے کم دا فیصلہ فرماندا اے تاں اسنو‏ں صرف ایہی حکم دیندا اے: ”ہوجا“ بس اوہ ہوجاندا اے تے بیشک اللہ میرا (بھی) رب اے تے تواڈا (بھی) رب اے سو تسيں ايس‏ے د‏‏ی عبادت کیتا کرو، ایہی سیدھا راستہ اے
وارانسی
قرون وسطی دور
گهڑوال خاندان دے چندردیوا نے 1090ء وچ بنارس نوں اپنا دوسرا راجگڑھ بنایا۔ قرون وسطی وچ اسنوں سڑک دے ذریعے ٹیکسلا تے پاٹلی پوترا توں ملایا گیا۔ وارانسی قرون وسطی دے دوران وچ دانشوراں تے محققاں دی سرگرمی دا مرکز بنا رہیا، جس نے دھرم تے تعلیم دے اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے اس دی شہرت وچ اہم کردار ادا کيتا۔ بھگتی تحریک دی کئی اہم شخصیتاں وارانسی وچ پیدا ہوئیاں، جنہاں وچ کبیر جو 1389ء وچ ایتھے پیدا ہوئے، اس دے علاوہ رویداس اک پندرہويں صدی دا سماجی مذہبی مصلح، صوفی، شاعر، مسافر تے روحانی شخصیت ایتھے پیدا ہويا تے ایتھے مقیم رہیا جو مقامی چمڑہ سازی دی صنعت وچ ملازم سی۔
مریم بنت عمران
حوالے
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:عیسیٰ گٹھ:مریمیات گٹھ:کنواری مریم گٹھ:اسلام تے عورت
وارانسی
جدید تریخ (1500ء - تاحال)
thumb|وارانسی، 1832ء متعدد نامور علما تے مبلغین نے بھارت تے جنوبی ایشیا توں وارانسی شہر دا دورہ کيتا۔ گرو نانک نے 1507ء شوراتری دے لئی وارانسی دا دورہ کيتا جس نے سکھ مت دے قیام وچ وڈا کردار ادا کيتا۔