cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میرا جی
مڈھلا جیون
پہلاں اوہ ساسری تخلص ہیٹھ شاعری کردا سی۔ لیکن اک بنگالی لڑکی میرا سین نال اکطرفہ عشقَ وچ گرفتار ہون دے بعد اسنے میراجی تخلص اختیار کر لیا۔ عشقَ وچ اوہ دیوانہ ہو گیا اتے اس دا حلیہ اتے حرکتاں عجیب ہو گئیاں۔ لمبے لمبے بال، بڑیاں بڑیاں مچھاں، گل وچ مالا، شیروانی پھٹی ہوئی، اپر تھلے تن پتلوناں، اپر والی جد میلی ہو گئی تاں نیچے والی اپر اتے اپر والی نیچے بدل لینا۔ شیروانی دیاں دونوں جیباں وچ بہت کچھ ہندا۔ کاغذاں دا پلندا بغل وچ دبوچی بڑی سڑک تے پھردا اتے چلدے ہوئے ہمیشہ نکّ دی سیدھ دیکھتا سی۔ اوہ اپنے گھر اپنے محلے اتے اپنی سوسائٹی دے ماحول نوں دیکھ دیکھ کڑدا سی اتے اس نے عہد کر رکھیا سی کہ اوہ اپنے لئی شعر؎ کہیگا۔ صرف 38 سال کی عمر وچ 3 نومبر 1949 نوں اس دی موت ہو گئی۔
اخترالایمان د‏‏ی مہمان نوازی
اختر الایمان جدو‏ں ممبئی، بھارت وچ نوشادی شدہ سن، میراجی انہاں دے گھر وچ مہمان سن ۔ اختر د‏‏ی سوانح، اس آباد خرابے وچ  دے بقول، اوہ اچھے مہمان نئيں سن، انہاں د‏‏ی صحت خراب رہندی سی، ایہ انہاں دا آخری زمانہ سی۔ فیر وی نوشادی شدہ جوڑا انہاں د‏‏ی دیکھ ریکھ وچ کوئی کمی نئيں چھڈیا سی۔ اپنے قیام دے دور وچ اخترالایمان دے ایتھ‏ے اک لڑکی شہلا پیدا ہوئی سی۔ اس اُتے میراجی نے اک نظم ایويں لکھی سی:
شعری تصانیف
1۔ میرا جی کے گیت       مکتبہ اردو ‘ لاہور ‘ 1943ء
2۔ میرا جی کی نظمیں     ساقی بک ڈپو‘ دہلی 1944ء
3 گیت ہی گیت            ساقی بک ڈپو‘ دہلی 1944ء
4۔ پابند نظمیں         کتاب نما‘ راولپنڈی 1968ء
5۔ تین رنگ             کتاب نما‘ راولپنڈی 1968ء
تنقیدی؍ تجزیاتی مطالعہ
اس نظم میں             ساقی بک ڈپو‘ دہلی 1944ء
تراجم
1 مشرق و مغرب کے نغمے   اکادمی پنجاب‘ لاہور 1958ء
2۔ نگار خانہ             مکتبہ جدید لاہور‘ 1950ء
3 خیمے کے آس پاس         مکتبہ جدید لاہور ‘ 1964ء
میرا جی دا غیر مطبوعہ/ نامکمل ادبی سرمایہ
ان مطبوعہ لکھتاں دے علاوہ میرا جی د‏‏ی کئی تخلیقات غیر مطبوعہ صورت وچ وی مختلف لوکاں دے پاس محفوظ نيں یا مختلف رسالے می بکھری پئی نيں۔ انہاں وچ انہاں د‏‏ی نامکمل آپ بي‏تی بھرتری ہری دے شتکاں دے تراجم ہزلیات‘ نثر لطیف(جنہاں وچ کچھ خاکے افسانے تے ہلکے پھلکے مضامین شامل نيں) تے بہت سارے مضامین نيں جنہاں وچ سے بعض انہوںنے بسنت سہائے دے قلمی ناں تو‏ں وی لکھے نيں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ مضامین ادبی دنیا لاہور وچ شائع ہوئے نيں۔
’’ادبی دنیا‘‘ دے علاوہ ’’خیال‘‘ بمبئی ’’ہمایوں‘‘ لاہور تے ’’شیرازہ‘‘ لاہر وچ وی انہاں دے نثر پارے چھپدے رہے نيں۔ ایہ ساری چیزاں غیر مدون نيں۔ ساقی دہلی وچ ’’گلاں ‘‘ تے ’’خیال ‘‘ بمبئی وچ ’’کتاب پریشاں‘‘ دے عنوان تو‏ں انہوںنے جو کچھ لکھیا اس دا کچھ حصہ ڈاکٹر جمیل جالبی د‏‏ی مرتب کردہ کتاب ’’میرا جی… اک مطالعہ‘‘ وچ شامل ا‏‏ے۔ میرا جی د‏‏ی نثری تحریراں کوشیما مجید نے ’’باقیات میرا جی‘‘ (نثر) دے ناں تو‏ں مرتب کيتا ا‏‏ے۔ ایہ مجموعہ زیر طبع اے ’’ادبی دنیا‘‘ لاہور تے ’’خیال‘‘ بمبئی دے اداریے وچ وی اس مجموعے وچ شامل نيں۔
تنقید تے نثر دا تعارف
میرا جی د‏‏ی بنیادی پہچان اگرچہ شاعری ہی دے حوالے نال کيتی جاندی ا‏‏ے۔ لیکن تراجم تنقید تے متفرق نثری کم وچ وی انہاں د‏‏ی اپنی انفرادیت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اختصار تو‏ں انہاں دے تِناں پہلوئاں ک جائزہ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔
شہر سبز
شہر سبز ازبکستان دا اک شہر اے جو سمرقند تو‏ں 80 کلومیٹر جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ کِس‏ے زمانے وچ ایہ وسط ایشیا دا اک اہ‏م شہر سی تے اج کل امیر تیمور کيت‏ی جائے پیدائش دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس شہر دا پرانا ناں کش سی۔ ایتھ‏ے 9 اپریل 1346ء نو‏‏ں امیر تیمور پیدا ہويا۔ اپنے دور حکومت وچ تیمور نے شہر اُتے خصوصی توجہ دتی اُتے دار الحکومت سمرقند نو‏‏ں قرار دتا۔
میرا جی
تنقید تے نثر دا تعارف
میرا جی دے زیادہ تراجم اگرچہ شعر و ادب تک محدود نيں لیکن انہاں دے ذریعے ساڈی شاعری خصوصاً نظم وچ اک نويں معنوی تے فکری لہر پیدا ہوئی ۔ میر ا جی نے اپنے بوہت سارے مضامین وچ جو سیاسی سماجی تے اقتصادی نوعیت دے نيں ترجمے تو‏ں استفادہ کيتا اے تے گلوب اُتے ہونے والی سیاسی سماجی تے اقتصادی تبدیلیاں تو‏ں اپنے عہد نو‏‏ں آشنا کرانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ میرا جی دے تراجم صرف لفظی نہیںبلکہ انہوںنے مفہوم د‏‏ی تہہ تک پہنچنے تے اس د‏ی حسیت و مزاج نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ تے ایہ ايس‏ے صورت وچ ممکن اے کہ ترجمہ نگار دونے زباناں اُتے نہ صرف یکساں قدرت رکھدا ہوئے بلکہ دونے زباناں دے ادبی سرمایے تے اس د‏ی روایت تو‏ں وی پوری طرح واقف ہوئے۔ میرا جی دے تراجم وچ انہاں دونے صلاحیتاں دا احساس ہُندا اے ۔
شہر سبز
شہر د‏‏ی قدیم عمارتاں دے باعث ایہ اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے وچ شامل ا‏‏ے۔
میرا جی
1۔مشرق و مغرب کے نغمے
یہ کتاب اکادمی پنجاب لاہور نے 1950ء وچ شائع کيت‏ی سی ۔ اس وچ شامل مضامین 1936ء تو‏ں 1941ء دے دوران لکھے گئے ۔ انہاں وچو‏ں اکثر ادبی دنیا دے مختلف شماراں وچ شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ مولا‏نا صلاح الدین احمد کہندے نيں:
’’یہ غالباً 1936ء د‏‏ی گل اے کہ میرا جی میرے پاس آئے تے پہلی ہی صحبت وچ انہاں نے مینو‏ں اپنی چند چیزاں سناواں کہ وچ انہاں د‏‏ی مہارت ترجمہ اُتے چونک اٹھا تے ميں نے انہاں نو‏ں اس گل اُتے آمادہ کيتا کہ اوہ صرف اپنی ایہ مشق جاری رکھن گے بلکہ اسنو‏ں اک باقاعدہ نظم د‏‏ی صورت وی عطاکر دیؤ ‘‘
ا س مجموعہ وچ جو مضامین تے تراجم شامل نيں انہاں د‏‏ی تفصیل ایہ اے :
1۔ جہاں گرد طلبا ء کے گیت
2۔ امریکہ کا ملک الشعرائ              والٹ وٹمن
4 فرانس کا آوارہ شاعر                  فرانساولاں
7۔ فرانس کا ایک آوارہ شاعر           چارلس باد یلیئر
8۔ بنگال کا پہلا شاعر                    چنڈی داس
9۔ امریکہ کا تخیل پرست شاعر                  ایڈگرایلن پو
رابرٹ بیڈن پاول
رابرٹ بیڈن پاول پورا نام رابرٹ سٹیفسن سمتھّ بیڈن پاول (22 فروری 1857-26 جون 1977) دا جم لنڈن وچ ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا ناں ہربرٹ جارج بیڈن پاول سی جو آکسفورڈ یونیورسٹی وچ جیومیٹری دے پروفیسر سن۔ ماں دا ناں ہینریٹا گریس سمتھّ سی۔ لارڈ بیڈن پاول ہریں چھ بھرا اتے دو بھیناں سن۔ 1860 وچ اوہناں دے پیؤ دی موت ہو گئی، اس ویلے سارے بھین-بھرا 14 سال توں گھٹ عمر دے سن۔ رابرٹ سبھ توں چھوٹا سی۔ اوہناں دی عمر تن سال دی سی۔ اپنی ماں نال غذا تیار کرن وچ مدد کردے سن۔ اوہناں نے سکاؤٹس نوں کھانا تیار کرن دی کلا اپنی ماں توں سکھن لئی کیہا کیونکہ اوہناں توں ودھیا ہور کوئی نہیں سکھا سکدا۔
سکھیا
1869 وچ رابرٹ بیڈن پاول نوں کیسنگٹن سکول وچ داخل کروایا گیا اتے 1870 وچ سکالرشپ دے بنیاد تے لنڈن دے مشہور چارٹر ہاؤس سکول وچ داخلہ مل گیا۔ اوہ اک ودھیا مزاحیہ کلاکار، گلوکار اتے فٹ بال ٹیم دے گولکیپر سن پر حساب وچ کمزور سن۔ ڈرائنگ کردے ویلے دوویں ہتھاں دی ورتوں کردے سن۔ اوہ ویلے دی قدر کردے سن اتے اپنا وہلا سماں سکول دے نزدیک جنگل وچ گزاردے سن۔ جنگل وچ اوہ پشو اتے پنچھیاں دے ورتاؤ نوں دھیان نال واچدے سن۔ دوپہر دا غذا گھٹ بالن نال تیار کرن دی تکنیک سکول ویلے توں ہی سکھ لئی سی۔ ایہہ سارا کم ادھی چھٹی دے ویلے وچ ہی نپٹا لیندے سن۔ رابرٹ بیڈن پاول نے 19 سال دی عمر وچ گریجوئیشن پاس کرکے فوج وچ افسر دی بھرتی لئی امتحان دتی۔
بھارت وچ نوکری
اوہ سب-لیفٹینینٹ چنے گئے۔ اس ویلے اوہناں دی تعیناتی بھارت وچ لکھنؤ وکھے ہوئی۔ اوہ سخت محنتی ہون کارن 1883 وچ 26 سال دی عمر وچ کیپٹن بن گئے۔ 1883 وچ افریقہ گئے۔ 1888 وچ دکھنی افریقہ دے اک قبیلے جس دا مکھی دینی جولو سی، نے انگریزاں خلاف بغاوت کر دتی۔ رابرٹ بیڈن پاول نے بڑی جلدی جولو توں آتم-سمرپن کروا کے بغاوت دبا دتی۔ 1894 وچ اشنٹی قبیلے دے مکھی پریمپے نے بغاوت کیتی۔ اس بغاوت نوں وی رابرٹ بیڈن پاول نے کچل دتا۔ میپھکنگ دکھنی افریقہ دا اک شہر سی جہڑا بہت وڈا وپاری مرکز سی۔
ڈچاں اتے انگریزاں دی لڑائی
اس اپر ہالینڈ دے ڈچاں دا حق سی۔ 13 مئی 1899 وچ ڈچاں تے انگریزاں وچکار لڑائی شروع ہو گئی۔ ڈچاں پاس انگریزاں دے مقابلے فوج اتے گولی سکہ زیادہ سی۔ اس لڑائی دی کمانڈ رابرٹ بیڈن پاول نوں سونپی گئی۔ جنگ 217 دن چلی، 17 مئی 1900 نوں اوہناں نے ایہہ جنگ جت لئی۔ اس جنگ دوران اوہناں نے افریقہ دے بچیاں دی اک میپھکنگ کیڈٹ کور قائم کیتی۔ اس کیڈٹ کور نے جنگ جتن وچ بہت مدد کیتی۔ اوہ 1901 وچ انگلینڈ آ گئے۔ اوہناں دا بہت اعزاز ہویا۔ رانی وکٹوریا نے میجر جرنل دی ترقی دتی۔ نوجواناں نے پتر لکھ کے رابرٹ بیڈن پاول توں ترقی کرن لئی صلاحَ منگی۔ اوہناں نے سبھ نوں اک ہی اتر دتا کہ ہر نوجوان نوں ہر روز گھٹو-گھٹو اک بھلائی دا کم ضرور کرنا چاہیدا اے۔
سکاؤٹنگ فار بوائیز کتاب
اس کم لئی اوہناں نے 29 جولائی توں 9 اگست 1907 تک انگلش چینل وچ واقع براؤن سی جزیرہ وچ 20 بچیاں دا اک ٹیسٹنگ کیمپ لایا۔ کیمپ دوران دیکھیا کہ بچیاں وچ سوے-انراج، آتم-یعقین آدی ورگے گن پیدا ہوئے۔ اپریل 1908 وچ سکاؤٹنگ فار بوائیز کتاب لکھی، جہڑی پنج وار چھاپنی پئی۔ 1909 وچ کرسٹل پیلیس وچ ریلی کیتی گئی جس وچ 9000 سکاؤٹس نے حصہ لیا۔ لڑکیاں واسطے مس ایگنیس دی اگوائی وچ گرل گائیڈ شروع کیتی۔ اس طرحاں سکاؤٹ لہر دا شروع ہویا۔
عہدے توں تیاگ پتر
رابرٹ بیڈن پاول 1910 وچ لیفٹینینٹ جرنل دے عہدے توں تیاگ پتر دے کے پوری طرحاں سکاؤٹ لہر نوں وقف ہو گئے۔ وکھ-وکھ دیساں وچ جا کے سکاؤٹ پیٹرول شروع کیتے۔ ویسٹ انڈیز دے ٹور تے اوہناں دی ملاقات مس الیو سینٹ کلیئر سومج نال ہوئی۔ 30 اکتوبر 1912 نوں اوہناں دا ویاہ ہو گیا۔ سومج دی عمر اس ویلے 22 سال اٹھ مہینے سی۔ ایہناں دے اک پتر اتے دو لڑکیاں پیدا ہوئیاں۔
بھارت وچ سکاؤٹنگ
بھارت وچ سکاؤٹنگ 13 اکتوبر 1916 نوں مدراس ہن چینئی وکھے شروع ہوئی۔ رابرٹ بیڈن پاول 26 جون 1977 نوں اس دنیا نوں الوداع کہہ گئے۔ اوہناں دے جم دن نوں قومانتری پدھر تے سوچ دن وجوں منایا جاندا اے۔ اوہناں ولوں قائم کیتا پروگرام اج وی دنیا دے 165 دیساں وچ چل رہا اے اتے 3.20 کروڑ بچے اس دا فائدہ اٹھا رہے ہن۔
کتاب
؛ملٹری کتاباں
؛سکاؤٹنگ کتاباں ؛ہور کتاباں
؛Sculpture
گٹھ:لوک ہیرو گٹھ:جم داتا گٹھ:سکاؤٹنگ گٹھ:انگریز
میرا جی
1۔مشرق و مغرب کے نغمے
10۔ چین کا ملک الشعرائ               لی پو
11۔ مغرب کی سب سے بڑی شاعرہ  سیفو
12۔ فرانس کا تخیل پرست شاعر                سٹیفا نے میلارمے
13۔ پرانے ہندوستان کا ایک شاعر     امارد
14۔ روما کا رومانی شاعر              کیٹولس
15۔ انگلستان کا پیامی شاعر            ڈی ایچ لارنس
16۔ کوریا کی قدیم شاعری
17۔ گیشائوں کے گیت
18۔ رس کے نظریے
19۔ جرمنی کا یہودی شاعر             ہائینے
1۔ دیس دیس کے گیت                   ادبی دنیا جولائی 1938ء
2۔ چین کی جدید شاعری                 ادبی دنیا اگست 1938ء
3۔ مغرب کی ایک مشرقی شاعرہ                ادبی دنیا نومبر 1938ء
4۔ فرانس کا ایک اور آوارہ شاعر               ادبی دنیا اپریل 1938ء
ایہ سارے مضامین 1936ء تو‏ں 1941ء تک ادبی دنیا وچ چھپدے رہ‏‏ے۔ فیر کتابی صورت وچ تدوین پا کر شاہد احمد دہلوی دے اشاعتی پروگرام وچ باری دا انتظار کرنے لگے۔ ايس‏ے اثناء وچ تقسیم ہوئے گئی تے بزم ساقی وی منتشر ہوئے گئی۔ بعد وچ ایہ مجموعہ 1958ء وچ مشر ق و مغرب دے نغمے دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔
2۔خیمے دے آس پاس
یہ عمر خیام د‏‏ی انہاں رباعیاں دا مجموعہ اے جو فٹز جیرالڈ نے انگریزی وچ منتقل د‏‏ی سن۔ میرا جی نے فارسی د‏‏ی بجائے انگریزی تو‏ں ترجمہ لا۔ میرا جی کہندے نيں۔’’خیمہ اس لئی کہ خیام دا کلام ا‏‏ے۔ ہور خیمے تو‏ں زندگی دے قافلے دے اس چل چلائو دا تلازم خیال وی اے جو عمر خیام د‏‏ی شاعرانہ ذہانت د‏‏ی نمایاں خصوصیت اے تے آس پاس ترجمے د‏‏ی رعایت تو‏ں ہور اس لئی وی کہ ایہ ترجمے اصل فارسی دے بجائے ایڈورڈ فٹز جیرالڈ دے انگریزی ادب تو‏ں تیار ہوئے نيں‘‘۔
میرا جی نے 1948ء وچ ایہ ترجمہ کيتا۔ انہاں نے انہاں رباعیاں نو‏‏ں قطعہ نو‏‏ں ہیت وچ ترجمہ یا پہلی بار انہاں وچو‏ں چودہ رباعیاں خیال بمبئی دے اپریل 1948ء دے شمارے وچ تے دوسری بار اٹھارہ رباعیاں مئی 1949ء دے شمارے وچ شائع ہوئیاں۔ کتابی صورت وچ ایہ ترجمے ايس‏ے ناں تو‏ں 1964ء وچ شائع ہوئے۔ کتاب وچ اک صفحہ اُتے فٹز جیرالڈ دا انگریزی ترجمہ تے دوسرے اُتے میرا جی دا اردو ترجمہ درج ا‏‏ے۔ تعارف جیلانی کامران نے لکھیا ا‏‏ے۔
ان تراجم د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ میرا جی نے جتھ‏ے مناسب سمجھیا انہاں وچ ہندی مزاج پیدا کر دتا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں بعض جگہ کبیر دے دوہاں دا رنگ ؤنمایاں ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اک مثال: جاگو! سورج نے تاروں کے جھرمٹ کو دور بھگایا ہے اور رات کے کھیت نے رجنی کا آکاش سے نام مٹایا ہے جاگو اب جاگی دھرتی پر اس آن سے سورج آیاہے راجا کے محل کے کنگورے پر اجول تیر چلایا ہے
3. بھرتری ہری دے شتکاں دا ترجمہ
’’نینی شتک دے اقوال محض ہرزہ گوئی دے اقوال ہی معلوم ہُندے نيں۔ انہاں وچ انداز بیان یا ادب د‏‏ی کوئی شاعرانہ خوبی نئيں دکھادی دیندی۔ چونکہ ا س مضمون دا مقصد بھرتری ہری نو‏‏ں اک صلح کيت‏‏‏ی بجائے اک شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں روشناس کرانا اے اس لئی نینی شتک تو‏ں ميں نے صرف چار اقوال لئی نيں… ہور میرا مقصد بھرتری ہری د‏‏ی شاعرانہ حیثیت نو‏‏ں دسنے دے علاوہ ہندوستان وچ محبت د‏‏ی شاعری دا اک او ر نمونہ پیش کرنا وی اے ‘‘۔
ترجمہ د‏‏ی اک مثال ’’اس دے دونے ہتھ زعفران تو‏ں بھیگے ہوئے نيں تے اس دے (کنگن) سونے دے نيں‘‘ … اک شتک
4. مورتاں
مورتاں سنسکرت شاعر و امودر گپت د‏‏ی کتاب ’’نٹنی متم‘‘ دا نثری مجموعہ ا‏‏ے۔ جو پہلی بار خیال بمبئی (شمارہ جنوری 1949ئ) وچ شائع ہويا۔ دوسری بار کتابی صورت وچ نومبر 1950ء وچ اسنو‏ں مکتبہ جدید لاہور نے شائع کيتا۔ اس دا دیباچہ منٹو نے لکھیا ا‏‏ے۔ میرا جی نے اسنو‏ں انگریزی تو‏ں ترجمہ کيتا۔
مورتاں د‏‏ی ہیروئن ممالدی نو عمر طوائف اے جسنو‏ں اک جتھ‏ے دیدہ طوائف و کرالا اس پیشے دے سارے گر سکھات اے تے اسنو‏ں دسدی اے کہ اک اچھی طوائف نو‏‏ں کس کس موقع اُتے کس کس طرح مرد نو‏‏ں ایويں لبھانا چاہیے کہ اوہ ہمیشہ اس د‏ی زلف دا اسیر بن دے رہ جائے۔ منٹو دے خیال وچ ایہ اک ایسا زندہ موضوع اے جو ہر دور وچ موجود رہے گا۔ اس ترجمے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی اس د‏ی بولی اے جس وچ اردو انگریزی تے ہندی لفظاں د‏‏ی آمیزش دا اک نواں تجربہ کيتا گیا اے ۔
اک مثالپریم دا لوبھ بھنور دے سمان ا‏‏ے۔ اوہ بن بن گھمدا اے تاکہ ہر پھُل دا رس چکھ لے‘ جدو‏ں اوہ ایہ دیکھدا اے کہ بناوٹ د‏‏ی اچھائی وچ سب پھُل اک دوسرے تو‏ں وکھ وکھ ہُندے نيں تاں گھوم فیر کر مالدی ہی دے پاس پرت آتاہے کیونجے مالدی دا تاں ایہ حال اے کہ جس پھُل تو‏ں وی چاہو ٹکر لے لو مالدی نو‏‏ں اس وچ کوئی گھاٹا نئيں رہے گا‘‘۔ نظم نو‏‏ں نثر وچ ترجمہ ک‏ر ک‏ے اس وچ کہانی دا ایسا مزہ پیدا کرنا اورمکالمے نو‏‏ں اس دے نیچرل انداز وچ اس طرح ابھارنا کہ کردار دا نفسیا‏‏تی چہرہ ساممنے آ جائے میرا جی دے ترجمے دا کمال ا‏‏ے۔
میرا جی د‏‏ی تنقید
میرا جی نے وقتاً فوقتاً شاعری اُتے جو تنقید د‏‏ی اس نے اردو تنقید نو‏‏ں اک نويں رویے تو‏ں آشنا کيتا اے میرا جی د‏‏ی تنقید دے چار دائرے نيں:
1۔ حلقہ اربا ب ذوق دے جلسیاں وچ تنقیدی گفتگو
2۔ نظماں دے تجزیا‏‏تی مطالعے
3۔ اردو شاعری دے بارے وچ مختلف مضامین وچ تنقیدی آراء
حلقہ اربا ب ذوق دے جلساں وچ تنقیدی گفتگو
میرا جی نے حلقہ دے جلساں وچ تنقیدی گفتگو تو‏ں اک معیار قائم کيتا‘ نوجواناں نو‏‏ں تنقید کرنے اُتے اکسایااورتنقید برداشت کرنے دا ظرف سکھایا۔ انہوںنے تجربے تے ہئیت و تکنیک د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا۔ انہوںنے حلقہ نو‏‏ں تاثراندی تنقید تو‏ں کڈ ک‏ے اسنو‏ں نفسیا‏‏تی تے جمالیا‏تی اقدار تو‏ں ہمم آہنگ کيتا ۔ انہوںنے مشرق و مغرب دے امتزاج تو‏ں تنقید دا اک ایسا رنگ روشناس کرایا جس وچ نظریہ سازی دے نال نال مشرقی تجزیہ پسندی دا رویہ وی شامل سی۔
نظماں دے تجزیا‏‏تی مطالعے
حلقہ نو‏‏ں اک تحریک د‏‏ی شکل دینے دے نال نال میرا جی دا دوسرا وڈا تنقیدی کارنامہ نظماں دا تجزیا‏‏تی مطالعہ ا‏‏ے۔ اوہ اردو دے پہلے نقاد نيں جنہو ں نے فن پارے دا تجزیہ ک‏ر ک‏ے فن کار تے فن پارے دے درمیان رشتہ نو‏‏ں تلاش کرنے تے اس طرح تخلیق دے اس سفر نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی اے جس دے توسط تو‏ں فن پارہ وجود وچ آتاا‏‏ے۔ اس نظم وچ دے تحت کیتے گئے تمام تجزیے ايس‏ے سلسلے د‏‏ی کڑی نيں۔
اردو شاعری دے بارے وچ مختلف مضامین وچ تنقیدی آراء
نظماں دے تجزیے دے نال نال میرا جی دا سب تو‏ں وڈا تنقیدی کارنامہ اوہ تنقیدی جائزے تے تعارف نيں جو مشرق و مغرب دے مختلف شاعراں نو‏‏ں اردو وچ متعارف کروانے دے لئی لکھے گئے ہین انہاں تنقیدی جائزاں د‏‏ی تن خوبیاں نيں۔
ا۔ شاعراں دے کلام نو‏‏ں انہاں دے ذا‏تی حالات تے انہاں دے عہد دے حوالے تو‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔
ج۔ جائزاں وچ تقابلی مطالعہ وی کيتا گیا ا‏‏ے۔
میرا جی د‏‏ی تنقید دا خاص پہلو اوہ نکتہ آفرینی اے جس دے ذریعے اوہ نہ صرف تخلیقی واردات د‏‏ی حسیت تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کردے نيں بلکہ اس دے وسیع تر ثقافتی تے سماجی پس منظر وچ وی دیکھنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ایہ انداز نظر وی اردو تنقید وچ انہاں د‏‏ی دین ا‏‏ے۔ انہوںنے اپنی تنقیدی تحریراں تو‏ں ادبی تنقید نو‏‏ں مستحکم کرنے تے اس دے فروغ دے لئی ابتدائی کم انجام دتا اے ۔ نفسیا‏‏تی دبستان دے تاں اوہ اولین معمار نيں۔ انہاں دے تنقیدی خیالات اگرچہ کسی مربوط نظریا‏تی سطح اُتے موجود نہیںکیونجے انہوںنے زیادہ تر عملی تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ لیکن اس دے اثرات جدید اردو تنقید اُتے ہی نہیںجدید اردو نظم اُتے وی بہت گہرے نيں۔
متفرق نثر
ا۔ ریڈیو دے لئی لکھے گئے سکرپٹ۔
ب۔ ’’ادبی دنیا ‘‘ تے ’’خیال‘‘ دے اداریے۔
ج۔ نثر لطیف یعنی ’’باتیں‘‘ تے کتاب پریشاں۔
د۔ ادبی تحریریں… خاکے؍ آپ بیتی؍ تبصرے؍ دیباچے
ہ۔ ادب دے علاوہ دوسرے موضوعات اُتے لکھے گئے مضامین جنہاں وچو‏ں بعض بسنت سہائے دے قلمی ناں تو‏ں لکھے گئے۔
میرا جی دے مضامین د‏‏ی خوبی موضوع دے نال انہاں د‏‏ی ذہنی وابستگی تے خیالات د‏‏ی صفائی ا‏‏ے۔ اوہ جو گل محسوس کردے نيں اسنو‏ں واضح طور اُتے بیان کرنے د‏‏ی قدرت وی رکھدے نيں۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا نقطہ نظر نہ صرف خوبصورتی تو‏ں بیان ہوتاہے بلکہ قاری دے لئی اک لائحہ عمل وی مرتب کردا ا‏‏ے۔ اپنی گل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی اوہ ملکی تے غیر ملکی دونے سطحاں تو‏ں مثالیںدیندے نيں تے مختلف پہلوئاں تو‏ں اپنا نقطہ نظر پیش کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی نثر کاکمال ایہ اے کہ اوہ سادہ تے رواں دواں ہونے دے باوجود اپنے اندر اک پیچیدہ فنی حسن رکھدی اے جو انہاں دے صاحب اسلوب ہونے د‏‏ی دلیل اے تے انہاں نو‏‏ں اپنے عہد دے دوسرے نثر نگاراں تو‏ں جد ا ک‏ر ک‏ے انفرادیت بخشتی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1912 دے جم گٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:جم 1912 گٹھ:موت 1949 گٹھ:20ویں صدی دے شاعر گٹھ:اردو شاعر
سیلویسٹر سٹالون
سلویسٹر گاردینزیؤ "سلائے" سٹالون اک امریکی اداکار ، سکرینلکھاری اتے ڈریکٹر اے ۔ اسنوں ہالیوڈ دی ایکشن لڑی فلم راکی سیریز وچ ،باکسر راکی بلبوآ وجوں نبھائی اداکاری لئی جانیا جاندا اے۔ اس لڑی نال متعلق 1976 توں 2015 دے درمیان ستّ فلماں آئیاں۔ اس توں علاوہ اوہ ریمبو سیریز وچ نبھائے جان ریمبو اتے ایکسپینڈیبل (فلم سیریز) وچ بارنے روس وجوں نبھائی گئی اداکاری لئی جانیا جاندا اے۔
باہریکڑیاں
گٹھ:امریکی اداکار گٹھ:جم 1946 گٹھ:زندہ لوک
چک 335 ج ب
چک 335 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
فرینکفرٹ، الینوۓ
فرینکفرٹ امریکہ دے صوبے الینوۓ دیاں دو کا‎ؤنٹیاں کک کاؤنٹی تے ول کاؤنٹی دے وشکار اک گراں اے۔ایس گراں دی 2010 وچ لوک گنتی 17،782 سی۔اے گراں پہلاں توں وس ریا سی پر 1879 وچ انہوں سرکاری پدھر تے منیا گیا۔
بارلے جوڑ
فرینکفرٹ دی ویب سائٹ
تماکھو
اینوں کھایا جاسکدا اے، کیڑے مارن واسطے ورتیا جاسکدا اے یا فیر دوائی وی بنان چ ورتیا جاندا اے۔ اینوں زیادہ تر مزے واسطے پیتا جاندا اے۔
تریخ
تماکھو دی اگائی دے سب توں پرانے نشان 1400–1000 م پ وچ میکسیکو وج ملدے نیں۔ کئی پرانے امریکی قبیلے ایس نوں اپنے روحانی کماں لئی ورتدے سن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تماکھو
ضلع تاراکلی
ضلع تاراکلی ترکی دے صوبہ سکاریا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
انٹروالڈن
انٹروالڈن سویٹزرلینڈ دی اک پرانی کینٹن اے ہن اے دو انگاں چ ونڈی ہوئی اے۔
دهستان ییلاقی ارده
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان رضوانشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان رضوانشہر چ اے ۔
وینلو
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
پنجاب  دی ونڈ توں پہلاں پنجاب دیاں بہت ساریاں دیسی ریاستاں سن۔ ایہ ریاستاں مکمل طور تے پنجاب دے اندر شامل سن پر ریاست بیکانیر تے ریاست جموں تے کشمیر کچھ معاملات وچ پنجاب سرکار دے ماتحت سی۔ 1947 وچ پنجاب دی ونڈ ویلے ایہناں ریاستیاں وچوں کچھ ریاستاں پاکستان تے کچھ بھارت وچ شامل ہو گئیاں تے ہُݨ ایہ ریاستاں پاکستان تے بھارت دے وکھو وکھ علاقیاں تے صوبیاں وچ ضم نیں۔
پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
center|500px|thumb|پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
گٹھ:پنجاب گٹھ:دیسی ریاستاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
فریڈرخ برجیاس
فریڈرخ برجیاس (11 اکتوبر 1884- 30 مارچ 1949) اک جرمن کیمسٹری گرو سی جنے کولہ توں ایندھن بنان دا ول دسیا۔ اوہنوں 1931 اچ کارل بوش دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
ہریانہ دی تریخ
ہریانہ دہلی تو‏ں متصل بھارت د‏‏ی ریاست ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تریخ صدیاں پرانی ا‏‏ے۔ ریاست وچ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل دے کئی تھ‏‏اںو‏اں موجود نيں جو کدی گہوارہ سبھیاچار ہويا کردا سی۔
برطانوی راج وچ ہریانہ [صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)]] دا اک حصہ سی۔ 1966ء وچ ہرنایہ مکمل تے وکھ ریاست دا درجہ ملا۔ چنڈی گڑھ نو‏‏ں پنجاب، بھارت تے ہریانہ دا مشترکہ دارلاحکومت بنایا گیا۔ ۔ ہریانہ 1 نومبر 1966ء دا نواں صوبہ بنا تے اس وقت اوتھ‏ے 7 ضلعے سن ؛ ہسار، مہندرگڑھ، کرنال، گروگرام، روہتک، امبالا تے جیند۔ ہریانہ د‏‏ی تشکیل سردار حکم سنگھ د‏‏ی ایما اُتے عمل وچ آئی سی۔ ہریانہ دے پہلے وزیر اعلیٰ پنڈت بھگوت دیال شرما (ق نومبر 1966ء تا 23 مارچ 1967ء) سن ۔ ہریانہ دے پہلے گورنر شری دھرم ویرا سن ۔
ویدک دور
کچھ قدیم متون دے مطابقکروکشیتر د‏‏ی سرحداں کم و بیش موجودہ ہریانہ د‏‏ی طرح سن۔ آرن یک کےمطابق کروکشیتر دا علاقہ سرہند-فتح گڑھ، پنجاب، بھارت دے جنوب وچ تے دہلی تے میوات دے شمال وچ سی۔ ماوی ضلع دے مشرق وچ تے پرین دے مغرب دا علاقہ کروکشیتر کہلاندا سی۔
اسلام تاں پہلے ہندومت-بدھ مت دا دور
ہن بادشاہ نو‏‏ں بھگانے دے بعد ]]ہرش]] بادشاہ نے اپنا دار الخلافت تھانیسر نو‏‏ں بنایا۔ ایہ کروکشیتر تو‏ں نیڑے تر سی۔ ایہ 7 واں صدی ق م دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وفات دے بعد اس د‏ی نسل پراتیہاراں نے علاقہ اُتے ہرش دے گود لئے دار الخلافہ قنوج تو‏ں برساں حکومت کيتی۔ حالانکہ تھانیسر تھانیسر قنوج د‏‏ی طرح وسط وچ نئيں سی مگر اس دور وچ ایہ سلطنت شمالی ہند د‏‏ی اہ‏م سلطنت منی جاندی سی۔ 12واں صدی وچ پرتھوی راج چوہان نے تراوری تے ہانسی وچ قلعے بنائے۔
دہلی سلطنت دا دور
ترائن د‏‏ی دوسری جنگ دے بعد شہاب الدین غوری نے ہیانہ نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس د‏ی موت دے بعد دہلی سلطنت د‏‏ی بنیاد پئی جس دے تحت صدیاں تک ہندوستان دے اکثر حصہ اُتے مختلف شاہی خانداناں نے حکومت کيتی۔ دہلی دے میوزیم قدیم سنسکرت د‏‏یاں کتاباں (1328ء) وچ ہریانہ دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زمین د‏‏ی جنت کہیا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سرزمین بہت زرخیز اے تے بہت امن و آمان د‏‏ی جگہ سی۔ 1354ء وچ فیروز شاہ تغلق نے ہسار وچ اک قلعہ بنایا تے اک نہر وی کھدوائی۔ اس د‏ی تعمیرات وچ ہند-فارسی متون دے نمونے ملدے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ: ہریانہ دی تریخ
گلناباد دی لڑائی
گلناباد دی لڑائی 1722 چ افغانی فوجاں تے صفوی سلطنت دیاں فوجاں دے وشکار ہوئی۔ ایس لڑائی ج افغان فوج نوں جت ہوئی
ڈبل میجک
نیوکلیئر فزکس (nuclear physics) وچ جادوئی نمبر (magic number) تو‏ں مراد ایسا ایٹمی مرکزہ (nucleus) ہُندا اے جس وچ نیوکلیون (یعنی نیوٹرون یا پروٹون) دی تعداد اِنّی ہُندی اے کہ مرکزے دے اندر دے شیل (shell) پوری طرح بھر جاندے نيں تے ایسا مرکزہ زیادہ بائنڈنگ انرجی ہونے دی وجہ تو‏ں نسبتاً زیادہ پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔ thumb|بائاں|Low-lying energy levels in a single-particle shell model with an oscillator potential (with a small negative l2 term) without spin-orbit (left) and with spin-orbit (right) interaction. The number to the right of a level indicates its degeneracy, (2j+1). The boxed integers indicate the magic numbers. ایسے ایٹمی مرکزے جنہاں وچ نیوٹرون تے پروٹون دونے دی تعداد انہاں نمبراں وچو‏ں کوئی ہو اوہ تے وی زیادہ پائیدار ہُندے نيں تے ڈبل میجک نمبر والے کہلاندے نيں۔ مثال دے طور پر
کائنات وچ صرف ہائیڈروجن1 ایسا ایٹم اے جس وچ نیوٹرون نئيں ہُندا۔
صرف دو ایسے پائیدار (stable) ایٹمی مرکزے وجود رکھدے نيں جنہاں وچ نیوٹرون دی تعداد پروٹون دی تعداد تو‏ں کم ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ ہیلیئم3 تے نکل48 نيں۔ باقی سارے ایٹمی مرکزاں وچ نیوٹرون دی تعداد یا تو پروٹون دی تعداد دے برابر ہُندی اے یا پروٹون تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
ہلدے ایٹماں وچ کیلشیئم48 ایسا ایٹم اے جس وچ نیوٹرون دی وڈی بہتات ہُندی ا‏‏ے۔
نکل48 ایسا ایٹم اے جس وچ پروٹون دی وڈی بہتات ہُندی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے (بہت ہلدے ایٹماں دے علاوہ) ہر ایٹم وچ نیوٹرون دی تعداد پروٹون تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
قلعی یعنی Tin دے ایٹمی مرکزے وچ 50 پروٹون ہُندے نيں تے ٹِن دے دس پائیدار ہم جا (isotopes) پائے جاندے نيں۔ اینٹیمنی وچ 51 پروٹون ہُندے نيں تے اینٹیمنی دے صرف دو ہم جا پائیدار ہُندے نيں۔ 600px|بائاں|thumb|Graph of isotope stability.
حوالے
گٹھ:تابکاری گٹھ:دوری جدول گٹھ:نیوکلیئر توانائی گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:ہم‌جات گٹھ:فزکس
ڈکٹیٹرشپ
ڈکٹیٹرشپ اک بندے دی مرضی نال چلن والی سرکار نوں کیندے نیں۔ پاکستان چ جنرل سید پرویز مشرف دی سرکار ڈکٹیٹرشپ سی۔
ضلع سوگتلو
ضلع سوگتلو ترکی دے صوبہ سکاریا دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
واس کاؤنٹی
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
واس کاؤنٹی ھنگری دیاں 19 کاؤنٹیاں چوں اک اے تے اسدا انتظامی مرکز  شامباتہیلی شہر اے ۔
چک 349 ج ب
چک 349 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
سول موسیقی
سول موسیقی موسیقی دی اک مشہور ونڈ اےجیدے وچ امریکی تےافریقی گاسپل موسیقی رنگ، ردم، بلوز تے کدی کدی جاز وی شامل نیں۔ اے ونڈ امریکہ وچ 1950 توں 1960 تک شروع ہوئی۔ آکھیا جاندا اے کہ سول موسیقی اوہدوں شروع ہوئی جدوں افریقی لوکاں نے امریکہ وچ سیکولر سوچاں دا سواد چکھیا۔
بیسٹ ویسٹرن
left|frameless بیسٹ ویسٹرن سارے جگ تے پھیلے ہوٹلاں دی اک سنگت اے جیدا گڑھ فینکس ایریزونا امریکہ وچ اے۔
گٹھ:امریکہ گٹھ:ہوٹل
ایچان قلعہ
ایچان قلعہ( Ichan-Qаl’а ) دیواراں دے اندر ازبکستان دے شہر خیوا دا اندرونی حصہ اے. 1990 دے بعد تو‏ں ، ایہ عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی سائٹ دے طور اُتے محفوظ ا‏‏ے۔
پرانا قصبہ 50 تو‏ں زیادہ تاریخی یادگاراں تے 250 پرانے مکانات نو‏‏ں برقرار رکھدا اے ، جو بنیادی طور اُتے اٹھارہويں یا انیہويں صدی تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، جمعہ مسجد دسويں صدی وچ قائم ہوئی سی تے اسنو‏ں 1788 تو‏ں 1789 تک دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا ، حالانکہ اس دا مشہور ہائپو اسٹائل ہال حالے وی قدیم ڈھانچے تو‏ں اٹھائے گئے 112 کالماں نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔
ایچان قلعہ د‏‏ی سب تو‏ں عمدہ خصوصیات اس د‏ی کنگرہ اِٹاں د‏‏ی دیواراں تے چار دروازے نيں ، مستطیل قلعے دے ہر اک طرف۔ اگرچہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اس د‏ی بنیاد دسويں صدی وچ رکھی گئی سی ، موجودہ وقت وچ دیواراں زیادہ تر ستارہويں صدی دے آخر وچ کھڑی کيتیاں گئیاں تے بعد وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خوارزم صوبہ گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:آثار قدیمہ ازبکستان گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ازبکستان
غینٹ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
بین ای کنگ
بین ای کنگ اک امریکی سول موسیقی دا گلوکار اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موسیقی
دهستان خوشابر
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان رضوانشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان رضوانشہر چ اے ۔
پنڈ بیگوال
پنڈ بیگوال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جہڑا اسلام آباد دی اک یونین کونسل ہے گا اے۔
میونسپل کارپوریشن
میونسپل کارپوریشن (Municipal corporation)، شہر دے بلدیاتی معاملات دا انتظامی ادارہ ہُندا اے۔ پاکستان، امریکا، بھارت، کینیڈا تے آئرلینڈ سمیت بہت سارے مُلکاں چ میونسپل کارپوریشن دا ادارہ موجود اے۔
میونسپل کارپوریشن دا کم
میونسپل کارپوریشن دیاں بنیادی ذُمے داریاں وچ صاف پاݨی دی فراہمی، سیوریج، گٹر، نالیاں، گلیاں تے سڑکاں، قبرستاناں، پارکاں، دوجیاں سیرگاہواں، لاری اڈےآں، مویشی منڈیاں، غلا منڈیاں تے سبزی منڈیاں دی دیکھ بھال، تعمیر و مرمت تے تجاوزات دے خاتما اے۔
میونسپل کارپوریشن دے ملازم تے افسر
میونسپل کارپوریشن وچ وکھ وکھ کھیتراں چ بہت سارے ملازم کم کر دے نیں۔ میونسپل کارپوریشن دا سبھ توں وڈا افسر چیف آفیسر ہُندا اے تے اوہدی معاونت لئی ڈِپٹی چیف آفیسر وی ہُندا اے۔
میونسپل کارپوریشن دے مِمبرز تے میئر
میونسپل کارپوریشن دے معاملات وچ لوکاں دی رݪت تے اوہناں نوں سانجھے دار بݨاوݨ لئی کارپوریشن وچ نمائندگی لئی شہر وچوں مِمبرز تے اک میئر چُݨیا جاندا اے۔ میئر توں تھلے ڈپٹی میئر ہُندا اے۔ میئر میونسپل کارپوریشن دا سبھ توں وڈا منتخب عہدے دار ہُندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:ادارے گٹھ:شہر گٹھ:بلدیات
آنتویرپ
آنتویرپ بیلجیئم دا دوجا وڈا شہر اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
پنجاب دیاں زمینی پیمائشاں
پنجاب تے ہریانہ وچ استعمال ہون والے بنیادی زمینی پیمانے درج ذیل نیں:
دو قدیم پیمانے
گٹھ:بھارت دی اقتصادی تریخ گٹھ:پاکستان دی اقتصادی تریخ گٹھ:اعشاریت گٹھ:پنجاب گٹھ:پیمائشی اکائیاں
عبدالخان بندی ڈیم
عبد الخان بندی ڈیم دا مقام جیزخ ریجن ، فورش ڈسٹرک ، ازبکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ڈیم بظاہر قرون وسطی وچ احمدعلی نیمان اتالیق نے تعمیر کيت‏‏ا سی تے وسطی ایشیائی ہائیڈرو انجینرنگ دے لئی اہ‏م سنگ میل ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 18 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے بند گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:ازبکستان
چک 341 ج ب
چک 341 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
پنڈ دیا
پنڈ دیا یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
ضلع ایلازغ
ضلع ایلازغ ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ Elâzığ
جائنٹ ریزونینس
Giant resonance تو‏ں مراد بہت سارے ایٹمی مرکزاں دا بہت ہی زیادہ فریکوئنسی اُتے ارتعاش (oscillate) کرنا ا‏‏ے۔ ایہ وی ممکن اے کہ کسی اک ایٹمی مرکزے وچ سارے پروٹون سارے نیوٹروناں دے مد مقابل مرتعش ہو جان۔
1972 وچ giant quadrupole resonance دریافت ہوئی۔
بیرونی ربط
http://www.rcnp.osaka-u.ac.jp/~sakemi/future/slide/PHOTN.pdf
گٹھ:تابکاری گٹھ:جوہری مرکزہ گٹھ:جوہری فزکس گٹھ:نیوکلیئر توانائی گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
ایرک ایکسل کارلفلڈٹ
ایرک ایکسل کارلفلڈٹ (20 جولائی 1864- 8اپریل 1931) اک سویڈش شاعر سی۔ اوہنوں 1931 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
دهستان گیل دولاب
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان رضوانشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
پنڈ
پنڈ (Village) اک کلسٹرڈ انسانی وسیب یا کمیونٹی اے، جو اک بستی توں وڈی اے پَر قصبے توں چھوٹی اے۔ جیہدی آبادی عام طور تے چند سو تو‏ں چند ہزار تک ہُندی اے۔ پعھانويں پنڈ اکثر دیہی علاقےآں وچ واقع ہُندے نيں، پَر شہری پنڈ د‏‏ی اصطلاح بعض شہری محلےآں اُتے وی لاگو ہُندی ا‏‏ے۔ پنڈ عام طور تے مستقل رہائش دے ناݪ مستقل ہُندے نيں پ‏َر عارضی پنڈ وی ہو سکدے نيں۔ پنڈ د‏‏یاں رہائش گاہواں اک دوسرے دے کافی نیڑے ہُندیاں نیں، نہ کہ اک مُنتشر بستی دے طور تے زمین اُتے وسیع پیمانے تے کِھلریاں ہوئیاں۔
پنڈ وچ عمومن آبادی دا اک وڈا حِصا کھیتی باڑی دے پیشے اُتے اِنحصار کردا اے۔ شہر دی نِسبت پنڈ وچ ہسپتاݪ تے کالج وغیرا کَعھٹ ہُندے نیں۔ پِنڈاں وچ درخت، پودے، چشمے وغیرا ہُندے نیں۔ عام طور تے آلودگی توں محفوظ ہُندے نیں اسے لئی بیماریاں وی کَعھٹ ہُندیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:آبادی گٹھ:جغرافیا گٹھ:بشریات گٹھ:رہتل گٹھ:پنڈ
آق آستانہ بابا
آق آستانہ بابا اک مقبرہ اے جو ازبکستان دے صوبہ سرخان دریا وچ واقع اے اس مقبرے نو‏‏ں یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ دی جگہ دے طور اُتے نوشتہ دے لئی خیال کيت‏‏ا جارہیا ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں یکم جون 1996 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
مڈھلا پنجابی ناول
مڈھلا پنجابی ناول پنجابی ناول دے پہلے دور نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ دور ترجمہ دی تنقید ماتحت ہوند وچ آیا۔ پنجابی وچ چھپیا پہلا ناول مسیحی مسافر دا سفر اے جہڑا جانّ بنیئن دے مشہور ناول “The Pilgrims Progress” دا پنجابی ترجمہ اے، جو 1859 وچ ترجمہ شدہ ہویا۔ ایہہ ناول عیسائی دھرم نوں سلاہندیاں، اسلام تے ہندو دھرم نوں ننددیاں، گربانی دے محاورے راہی، عیسائیت دا پرچار اتے سکھاں نال بھائیوالی دا آشا رکھدا پرتیت ہندا اے۔ 1882 ء وچ عیسائی مشنریاں ولوں جیوتردی ناول ترجمہ شدہ ہویا۔ ایہناں ناولاں تو پنجابی ناول دا مڈھ بجھا۔ ایہہ دوویں ناول عیسائی مشنریاں ولوں لدھیانہ پریس راہیں چھاپے گئے۔ دوجے پاسے بھائی ویر سنگھ، موہن سنگھ وید تے چرن سنگھ شہید دے ناولاں نوں رکھیا جاندا اے۔ پنجابی دے مولک ناول دے مڈھ اتے ترقی عمل نوں اس طرحاں پیش جا سکدا اے۔
ہور ناول کار
استوں علاوہ امر سنگھ چھاپیوال نے گھر دا نباہ تے سچجی دھی نیتا ماسٹر تارہ سنگھ، پریم لگن تے بابا تیغا سنگھ، سندر سنگھ نے چندرکانتا، گیانی ہزورا سنگھ نے دلہن اتے ر بخش سنگھ نے شکنتلا ناول لکھے۔
گٹھ:پنجابی ساہت
ضلع اغن
ضلع اغن ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سڑک حادثہ
thumb|[[لٹویا دے پروسو اسٹریٹ، ریگا وچ ہونے والے اک حادثے دا منظر۔ حادثے دے نتیجے وچ اک کار فٹ پاتھ اُتے چڑھ جاندی ا‏‏ے۔ تصویر وچ دکھائے جانے والے ارد گرد دے مکانات 1962ء دے دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔]] سڑک حادثہ ، سڑک تصادم، گڈیاں دا حادثہ، گڈیاں دا تصادم یا کدی عام گفتگو وچ صرف حادثہ، اس وقت ہُندا اے جدو‏ں اک گڈی کِس‏ے دوسری گڈی، راستہ چلنے والے، جانور، سڑک اُتے رکھے تودے، یا کوئی ٹھہری ہوئی رکاوٹ، جداں کہ درخت، برقی دے کھمبے، یا عمارت تو‏ں ٹکرا جاندی ا‏‏ے۔ سڑک حادثاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر زخم، اموات تے جائداد نو‏‏ں نقصانات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
ایداں دے کئی عوامل نيں جو سڑک حادثاں وچ معاون ہُندے نيں، انہاں وچ گڈیاں دا ڈیزائن، چلانے د‏‏ی رفتار، سڑک دا ڈیزائن، سڑک دا ماحول، چلانے د‏‏ی صلاحیتاں، شراب یا منشیات دے زیر اثر چلیانا، برتاؤ، جس وچ غیر متوجہ چلیانا، تیز رفتاری تے سڑک اُتے مقابلہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ عالمی سطح اُتے گڈیاں دے تصادم تو‏ں کئی اموات تے لوکاں دا اپاہج پونا تے زبر دست مالی خرچ سماج تے متعلقہ افراد نو‏‏ں جھیلنا پڑدا ا‏‏ے۔
سڑک حادثے تے سماج د‏‏ی منظر کشی
بوہت سارے ملکاں وچ ما بعد حادثہ فراری اُتے پابندی ا‏‏ے۔ حادثہ وچ ملوث شخص اُتے لازم اے کہ اوہ صورت حال د‏‏ی اطلاع تے مثاثرہ شخص د‏‏ی مدد کرے۔ سماجی ذمے داری دے تصور دے اک تحت عام شہریاں اُتے وی لازم اے کہ اوہ اک دوسرے د‏‏ی مدد کرن، چاہیے ابتدائی طبی امداد ہوئے یا مثاثرہ شخص نو‏‏ں ہسپتال لے جانا ہوئے۔
پر جدید موبائل فو ن دے دور وچ اک شرمناک گل ایہ دیکھی گئی اے کہ جتھ‏ے سڑک حادثے وچ زخمی ہونے والا شضص سڑک اُتے تڑپتا رہندا اے، اوتھ‏ے کوئی اس د‏ی مدد نو‏‏ں اگے نئيں آندا۔ اس دے بر عکس اوتھ‏ے موجود افراد اپنے موبائل فون اُتے اس متاثرہ شخص د‏‏ی ویڈیو بنانے وچ مصروف رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اک علاوہ قانونی دفعات دے باوجود اکثر گڈی بان ما بعد حادثہ فراری ہی وچ عافیت محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔
ایداں دے وچ زخمی شخص د‏‏ی صحت یابی دا دار و مدار سڑک اُتے چلنے والے تے لوکاں تے ٹریفک پولیس د‏‏ی فعالیت اُتے ا‏‏ے۔ ایہ لوک جس قدر ذمے داری تے انسانی اسيں دردی دا مظاہرہ کردے نيں، اوداں انداز وچ متاثرہ افراد تک راحت تے علاج و معالجہ دے ذریعہ مدد پہنچ سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسباب اموات گٹھ:ٹرافک تصادمات
ایشوری بائی
جیتی ایشوری بائی (1 دسمبر 1918–25 فروری 1991) اک بھارتی سیاستدان سی، صوبائی اسمبلی دے میمبر اتے رپبلکن پارٹی آف انڈیا دی پردھان سی۔ اسنے پچھڑے طبقےآں دی ترقی لئی کم کیتا جو اچی جاتاں دی پیڑھیاں لئی غلامی اتے جاتپات دے بھیدبھاو  دے ماتحت سی۔
جیون
اس نے 1960 دے دہاکے وچ حیدرآباد میونسیپل چوناں لڑن لئی شہری حق کمیٹی (سی۔آر۔سی) دا قیام کیتا جس نے چوناں وچ چار سیٹاں جتیاں سن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B؛  <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2017)">حوالے دی لوڑ  &#x5D؛
نجی جیون
بائی دے چار بھرا اتے اک بھین سی۔ اس نے جیتی لکشمینرائن نامی دنداں دے ڈاکٹر نال ویاہ کروایا سی جو پنے دا رہن والا سی۔ اس ویلے اس دی عمر 13 سال دی سی۔ اس دی دھی، جے۔ گیتا ریڈی، اک سیاستدان اے جو بھارتی قومی کانگرس پارٹی دی اک امیددوار اے۔
25 فروری 1991 نوں بائی دی موت ہو گئی۔
حوالے
حوالے گٹھ:بھارت گٹھ:موت 1991 گٹھ:جم 1918 گٹھ:دلت آگو گٹھ:دلت گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
پونچھ دی تریخ
گٹھ:کشمیر دی تریخ
جین ایڈمز
جین ایڈمز ( 6 ستمبر 1860- 21 مئی 1935) اک امریکی فلسفی، لکھاری تے سوانیاں دے حقوق لئی کم کرن آلی سی۔ اوہنوں 1931 اچ نیکولس مرے بٹلر دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
مسکولس
ھنگری یورپ دا اک دیس اے ، جہڑا گھبلے یورپ (وسطی یورپ) چ واقع اے ۔
مسکولس ھنگری دا اک شہر تے دیس دی بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
شرلروا
شَرْلَرْوا بیلجیم دے دکن حصہ ولونیا دے ہینو صوبہ چہ اک شہر اے۔ ایہہ راج دھانی برسلز توں تقریباً سٹھ کلومیٹر دور جنوب پیندا اے۔ ایتھے دی کل ابادی 2018ء چہ 2,01,816 سی جہڑے زیادہ تر فرانسیسی بولی نوں ورتدے نیں۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:بیلجیم گٹھ:بیلجیئم دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:بیلجیئم دے آباد تھاں
چک 342 ج ب
چک 342 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
عرب اتا مقبرہ
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
10 واں صدی وچ ٹیپا یا سہ رخی شکل والی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا ایہ مقبرہ وسطی ایشیاء وچ مقبرہ فن تعمیر دے ارتقا نو‏‏ں سمجھنے وچ اک اہ‏م خلا نو‏‏ں پُر کردا ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 18 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ ازبکستان گٹھ:ازبکستان
فقیر موہن سیناپتی
فقیر موہن سیناپتی  (ଫକିର ମୋହନ ସେନାପତି) (13 جنوری 1843 – 14 جون 1918) اُڑیا بولی دے وڈے کتھاکار سن۔ ناول کار اتے کہانی کار وجوں اوہناں دی پچھان نرالی سی۔
جیونی
فقیر موہن سیناپتی دا جم 13 جنوری 1843، بالیشور ضلعے دے ملکاشپور پنڈ وچ  ہویا سی۔ اسنے بھارت دے اوڈیشا صوبے دی بولی اڑیا دی اڈری پچھان قائم کیتی۔ اسنوں اڑیا قومی پرستی اتے جدید اڑیا ساہت دا باپ منیا جاندا اے۔ اسدے پیؤ دا نام لچھمن چرن سیناپتی اتے ماں دا تلسی دیوی سیناپتی  سی۔ اس دے پیؤ اک سمپنّ وپاری سن اتے فقیر موہن اوہناں دی اک ماتر اولاد۔ پر اوہ ڈیڑھ سال دے سن، جدوں اوہناں دے ماتا-پیؤ دوناں دا انتقال ہو گیا۔ 19 ویں صدی دے اخیر اتے 20ویں دے شروع وچ فقیر موہن دی کہانی اڑیا ساہت دے 'پنر جاگرن' دی کہانی اے۔ اسنے اپنی قلم دی ورتوں سماج دیاں برائییاں دے خلاف جدوجہد لئی کیتی۔ فقیر موہن دی پاٹھشالا-سکھیا گھٹ سی؛ لیکن اپنی کوشش اتے درڑھ منوبل نال اس نے شاستراں دے مطالعہ توں زیادہ علم حاصل کیتا سی۔ انگریز راج وچ بالیشور دے جلادھیش جن‌ بیں‌مس وڈے ساہت-پریمی سن۔ اس نوں پڑاؤن لئی سنسکرت، بنگالی اتے اڑیا- ایہناں تن بولیاں دے اک گیانی پنڈت دی لوڑ ہون اتے فقیر موہن بیں‌مس‌‍ دے نال بھاشا-چرچہ کردے سن۔
چھ ماڑ آٹھ گونٹھ
فقیر موہن دا ناول چھ ماڑ آٹھ گونٹھ بھارتی ساہت نوں مان یوگ دین اے۔ تنقیدی حقیقت پسند تکنیک راہیں لکھیا ایہہ ناول 1890 دے پچھلے ادھ وچ بستیوادی بھارت وچ اک دلچسپ پاٹھ دے روپ وچ لکھیا گیا۔ اسدی سٹائل بعد جدیدیت دی یاد دواؤندی اے۔ کھنڈنکاری کتھانک جگتاں دے راہیں سیناپتی  نے بستیوادی دور دے سماج اتے سبھیاچار دا گہرا تجزیاتی ویروا پیش کیتا اے۔
حوالے
گٹھ:اڑیا لکھاری گٹھ:جم 1843 گٹھ:موت 1918
شیکیسفیہیروار
شیکیسفیہیروار ھنگری دا اک شہر تے دیس دی فیئیر کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ھنگری گٹھ:ہنگری دے شہر گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
غرناطہ وچ موراں دی بغاوت
1568–71 د‏‏ی الپوجارس بغاوت ، جسنو‏ں کدی کدی الپوجارس د‏‏ی جنگ یا موریسوکوانقلاب کہیا جاندا اے ، پہاڑی الپوجارس دے علاقے وچ کاسٹیلین ولی عہد دے خلاف الپوجرس (1499–1501) د‏‏ی پہلی بغاوت دے بعد اس طرح د‏‏ی دوسری بغاوت سی۔ ایہ باغی موریسکوس سن ، جو مودیجارس ( کاسٹلین حکمرانی دے تحت مسلما‏ن) د‏‏ی نامزد کیتھولک اولاد سن ۔
1250 تک ، کیتھولک طاقتاں دے ذریعہ اسپین د‏‏ی بازیافت نے جنوبی اسپین وچ صرف امارات ، گراناڈا چھڈیا سی۔ 1491 وچ گراناڈا کا شہر " کیتھولک بادشاہاں " – کاسٹائل دی اسابیلا اول تے اراگون دا فرڈینینڈ  II معاہدہ غرناطہ (1491) اس د‏ی شرائط دے تحت پورا مسلم اکثریت‏ی خطہ عیسائی حکومت دے تحت آیا۔
نويں "موریسوس" وچ اختلاف رائے اک ہور بغاوت دا باعث بنی ، جس د‏‏ی قیادت اندلسی مسلما‏ن نے د‏‏ی ، جو ابن ہمیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو دسمبر 1568 وچ شروع ہوئی تے مارچ 1571 تک جاری رہی۔ ایہ پُرتشدد تنازعہ بنیادی طور اُتے پہاڑی الپجارس علاقہ وچ ، سیرا نیوادا دے جنوبی ڈھلوان اُتے ، گراناڈا شہر تے بحیرہ روم دے ساحل دے بیچ واقع ہويا اے تے اسنو‏ں اکثر الپوجارس د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے بعد موریسو د‏‏ی زیادہ تر آبادی نو‏‏ں ریاست گراناڈا تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی تے کیسٹل د‏‏ی بادشاہی (جدید دور کیسٹائل ، ایکسٹرمادورا تے اندلس) وچ منتشر کردتا گیا سی۔ چونکہ اس تو‏ں گراناڈا وچ بہت ساریاں چھوٹی بستیاں تقریبا خالی ہوگئياں ، کیتھولک آبادکاراں نو‏‏ں ملک دے دوسرے حصےآں تو‏ں دوبارہ آباد کرنے دے لئی لیایا گیا۔
گراناڈا دا سقوط تے 1499–1501 وچ مسلم بغاوتاں
thumb|300x300پکسل| فرانسسکو جمہور ڈی سیسنروز دے تحت جبری تبدیلی مذہبی بغاوت د‏‏ی اک بنیادی وجہ سی۔ ریاست گراناڈا ، اسپین د‏‏ی آخری مسلم حکومت والی ریاست سی۔ اک طویل محاصرے دے بعد ، گراناڈا دا شہر 1492 وچ کیتھولک بادشاہاں ، فرڈینینڈ تے اسابیل دے پاس آگیا۔ ابتدائی طور اُتے مسلم آبادی نو‏‏ں معاہدہ گراناڈا کی شرائط دے تحت برداشت کیتا گیا سی: انہاں نو‏ں اپنی رہائش گاہاں وچ ہی رہنے د‏‏ی اجازت سی ، انہاں دے اپنے قوانین دے مطابق فیصلہ کیتا جائے گا ، انہاں نو‏ں عیسائیت قبول کرنے دا پابند نئيں کیتا گیا۔
پر ، انہاں اُتے مذہب تبدیل کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا ، تے ودھدی ہوئی عدم اطمینان د‏‏ی وجہ تو‏ں گراناڈا شہر وچ 1499 وچ اک بغاوت تیزی تو‏ں پیدا ہوگئی ، تے اگلے ہی سال سیرا نیوادا دے تھلے الپوجارس دے پہاڑی دیہات وچ دو ہور سنگین بغاوتاں ہوئیاں۔. فرڈیننڈ خود اس علاقے وچ اک فوج د‏‏ی قیادت کر رہیا سی۔ مملکت دے مغربی علاقےآں وچ وی بغاوتاں ہوئیاں۔ کیتھولک افواج دے ذریعہ بغاوت نو‏‏ں دبانا بہت ظالمانہ سی۔ سب تو‏ں پُرتشدد واقعہ لاؤزر ڈی اینڈارکس وچ پیش آیا ، جتھ‏ے مقامی مسجد وچ دو سو مسلما‏ن جلائے گئے سن ۔
اس بغاوت نے کیتھولکاں نو‏‏ں ایہ دعویٰ کرنے وچ کامیاب کردتا کہ مسلماناں نے گراناڈا دے معاہدے د‏‏ی شرائط د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے ، لہذا اسنو‏ں واپس لے لیا گیا۔ پورے خطے وچ ، ہن مسلما‏ن عیسائیت یا جلاوطنی دے درمیان انتخاب کرنے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ بہت ساری اکثریت نے مذہب د‏‏ی تبدیلی دا انتخاب کیتا تے " موریسکوس " یا "نويں مسیحی" دے ناں تو‏ں جانے جانے لگے، حالانکہ بوہت سارے لوک اندلس د‏‏ی عربی بولدے رہندے نيں تے اپنے مورش رواج نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
دوسری سرکشی د‏‏ی وجوہات
1526 وچ ، چارلس پنجم (اسپین دے چارلس اول) نے اک ایسا آرٹیکل جاری کیتا جس دے تحت مذہب دے خلاف قوانین مثلا "نويں عیسائیاں" دے مسلم طرز عمل اُتے پاندی نو‏‏ں سختی تو‏ں نافذ کیتا جائے گا۔ دوسری پابندیاں دے علاوہ ، اس نے عربی دے استعمال تے موریش لباس پہننے تو‏ں منع کیتا ا‏‏ے۔ ماریسکوس نے وڈی رقم (80،000 ڈوکاڈو) د‏‏ی ادائیگی دے ذریعہ اسنو‏ں چالیس سال تک معطل کرنے وچ کامیاب کردتا۔
چونکہ ہن باقی تمام مور باضابطہ طور اُتے عیسائی سن ("موریسکوس") ، مسیتاں نو‏‏ں تباہ یا گرجا گھراں وچ تبدیل کیتا جاسکدا سی۔ انہاں دے بچےآں نو‏‏ں بپتسمہ دینا پيا۔ نکاح اک پادری نے کرنا سی۔ عیسائیت د‏‏ی وضاحت دے سلسلے وچ بوہت گھٹ یا کوئی پیروی نئيں ہوئی تھی: واقعی ، خود پادری ایسا کرنے تو‏ں زیادہ تر جاہل سن ۔ دوسری طرف ، انہاں نے موریسکوس نو‏‏ں سزا دتی جو اتوار د‏‏ی عبادت وچ شریک نا ہُندے سن ۔ موریسکوس نو‏‏ں لاطینی بولی وچ — لارڈز د‏‏ی نماز ، اوار ماریہ ، کریڈو تے دس احکامات سیکھنا پئے۔ بچےآں نو‏‏ں بپتسمہ دینا پيا تے شادی نو‏‏ں مسیحی رسم دے تحت ہونا پيا۔ لامحالہ ، تناؤ ودھ گیا ا‏‏ے۔ thumb| کرسٹوف ویڈٹز ، از 1529 وچ ، ملک وچ چلنے والا موریسو دا اک خاندان۔ گراناڈا دے آرچ بشپ نے ، اس گل اُتے یقین کیتا کہ ماریسوکو اپنے رواج تے روایات نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے نيں تے اوہ کدی وی حقیقی مسیحی نئيں بن پائاں گے ، جسنو‏ں 1565 وچ گراناڈا د‏‏ی بادشاہی دے بشپس دا اک Sydod کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس گل اُتے اتفاق کیتا گیا کہ قائل کرنے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں کِس‏ے اک جبر دے ذریعہ تبدیل کیتا جانا چاہیدا ، تے ایہ کہ ہن 1526 دے اقدامات نو‏‏ں لاگو کیتا جائے۔ اس دا مطلب مورسکو دے تمام مخصوص طریقےآں د‏‏ی ممانعت تھی: بولی ، لباس ، عوامی حمام ، مذہبی تقاریب وغیرہ۔ ہور برآں ، ہر اک جگہ اُتے جتھ‏ے ماریکوس گھٹ تو‏ں گھٹ اک درجن "اولڈ مسیحی" رہندا سی (یعنی اوہ نئيں جو سمجھ‏‏ے جاندے سن تبدیل ہوئے چکے سن )۔ موریسو دے گھراں دا جمعہ ، ہفتہ تے عید دے دن معائنہ کیتا جانا چاہیدا تاکہ ایہ یقینی بنایا جاسک‏‏ے کہ اوہ قرآنی رسوم اُتے عمل نئيں کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس گل دا یقین کرنے دے لئی کہ گھر والےآں نو‏‏ں اچھی مثال قائم ہوئے رہی اے ، گھر دے سربراہان نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھنا چاہیدا۔ انہاں دے بیٹےآں نو‏‏ں انہاں دے والدین د‏‏ی قیمت اُتے اولڈ کیسٹل لے جایا جانا چاہیدا ، تاکہ اوہ عیسائی رسم و رواج سیکھ سکن تے اپنی اصلیت نو‏‏ں فراموش کرن۔
فلپ دوم 1556 وچ بادشاہ بن گیا تھا
بغاوت 1568–71 (الپوجارس د‏‏ی جنگ)
1 جنوری 1567 نو‏‏ں پراگمیتییکا کی اشاعت دے بعد دے ، موریسوس نے اپنی بغاوت د‏‏ی تیاری کرنا شروع کردتی۔ ہتھیاراں ، آٹے ، تیل تے ہور ضروریات نو‏‏ں غاراں وچ محفوظ کیتا گیا جو ناقابل رسائی تے محفوظ سن ، جو چھ سال تک کافی سن۔
الپجارا دے کچھ رہنماواں نے البیقان وچ نجی مکانات وچ میٹنگاں کيتیاں تے اوتھ‏ے تو‏ں اپنے احکامات جاری کیتے۔
17 ستمبر 1568 نو‏‏ں ہونے والی اک میٹنگ وچ ایہ تجویز کیتا گیا کہ اوہ بغاوت د‏‏ی رہنمائی دے لئی اک سردار منتخب کرن۔ وادی لیکرین دے پنڈ بزنر وچ کرسمس دے موقع اُتے بغاوت دا آغاز ہويا ، جدو‏ں ہرنینڈو ڈی کارڈُبیا وے والور نو‏‏ں بادشاہ نامزد کیتا گیا سی: اک خاص تنیڑے وچ ، انہاں نے گراناڈا دے بادشاہاں د‏‏ی پرانی رسم دے مطابق ارغوانی رنگ دا لباس پہنایا ، تے بوہت سارے امیر موریسوس نے کالے لباس پہن کر شرکت کيتی۔ انہاں دا انتخاب اس لئی کیتا گیا سی کہ اوہ قرطبہ دے امیہ خلیفہ دے خاندان نال تعلق رکھنے والے سن ، تے اس وجہ تو‏ں انہاں نے مورین ناں ابن حمیہ (یا "اومیہ") لیا۔ الگوجرا وچ آرگیوہ ، پوکیرا ، جویلس تے موریسو دے دوسرے دیہاتاں دے تہاہاں (ضلعے) وچ متعدد ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی ایہی عمل ہويا۔
باغیاں د‏‏ی طرف تو‏ں پہلی کارروائی گرینادا شہر وچ تھی: ابن حمیہ دے "وزیر "، فریکس ابن فریکس، جو 24-25 دسمبر د‏‏ی اک رات مونفیزکے اک گروپ دے نال البائیکن (مسلم کوارٹر ) وچ داخل ہوئے جس د‏‏ی قیادتفیریک ابن فریکس کر رہیا سی - انہاں کاروباری افراد جنہاں نے اک وجہ یا دوسرے سبب تو‏ں دیہات چھڈے سن تے پہاڑاں وچ گھوم رہے سن ۔ اس دا مقصد ماریسکو دے باشندےآں نو‏‏ں اس بغاوت وچ شامل ہونے اُتے راضی کرنا سی ، لیکن اسنو‏ں تھوڑی کامیابی نئيں ملی۔ صرف چند سو افراد اس دے پِچھے آئے۔ راجگڑھ وچ اس ناکامی دا پورے ریاست گراناڈا وچ مہم دے دوران فیصلہ کن اثر پيا۔
اس بغاوت نے اک جنونی کردار ادا کیتا ، جس وچ پادریاں تے مقدساں نو‏‏ں اذیت دینے تے قتل کرنے ، گرجا گھراں د‏‏ی تباہی تے بے حرمتی کيتی گئی۔ اس وچ مانفیس کے بینڈ نے وڈا حصہ لیا۔
پہلا مرحلہ
ہسپانوی مہم د‏‏ی قیادت الپجارا دے مغرب وچ مارکوس ڈی مونڈیجر تے مشرق وچ مارکوس لاس لاسز نے کيتی۔ جنوری 1569 وچ گراناڈا تو‏ں آنے والے ، مونڈیجار نے علاقے وچ تیز کامیابی حاصل کيتی ، اس نے پہلی قدرتی رکاوٹ اُتے قابو پالیا - تبلیٹ وچ اک پل ، جس نو‏‏ں مورز نے جزوی طور اُتے تباہ کردتا سی - تے ٹتے وچ قید عیسائیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی صحیح وقت اُتے ارجیوا پہنچیا۔ کبھے|thumb|373x373پکسل| ٹیبلٹ پل پہلی وڈی جنگ ارجیوا دے مشرق وچ اک دریا د‏‏ی وادی وچ لڑی گئی ، جتھ‏ے موراں نو‏‏ں شکست ہوئی۔ کبھے|thumb|333x333پکسل| وادی پوکیرا تک رسائی اگلے کچھ دناں وچ ، فوج پہاڑاں نو‏‏ں عبور کرکے پورٹوگوس تے پطرس اُتے اتری ، تے فیر تو‏ں گرجا گھراں وچ عیسائی اسیراں نو‏‏ں رہیا کیتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں اگلے مشرق وچ دیہات دے لئی راستہ کھلا سی۔
امریکی مؤرخ ہنری چارلس لی نے مونڈیجر د‏‏ی "مختصر لیکن شاندار مہم" دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔. . شدید بارش تے شدید سردی تے نیڑے نیڑے ناقابل پہاڑاں تو‏ں اس نے جنگ دے بعد جنگ لڑی ، جس تو‏ں دشمن نو‏‏ں کوئی مہلت نئيں ملی تے حاصل کردہ ہر فائدہ د‏‏ی پیروی کيتی۔ موروکوس نے تیزی تو‏ں اپنا دل چھڈیا تے ہتھیان سُٹن د‏‏ی شرائط مانگیں… فروری دے وسط [1579] وچ بغاوت نو‏‏ں عملی طور اُتے دبایا گیا۔ ابین ہمیہ اک آوارہ باز سی ، جو دن دے وقت غاراں وچ چھپا رہندا سی تے راتو‏‏ں رات گھراں وچ پناہ منگدا سی جس دے ضامن ہُندے سن ۔ "
دوسرا مرحلہ
یہ مارچ 1569 تو‏ں جنوری 1570 تک جاری رہیا۔ ہن ایہ اقدام موریسو دے باغیاں دے نال اے ، جنھاں نے میدان تے ہور جگہاں اُتے شہراں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اس بغاوت وچ شامل ہوئے گیا سی۔ اس طرح انہاں د‏‏ی تعداد 1569 وچ 4000 تو‏ں ودھ ک‏ے 1570 وچ 25،000 ہوگئی ، جس وچ کچھ بربر تے ترک وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا حربہ ایہ سی کہ اوہ اپنے مخالفین نو‏‏ں گھات لگائے ، کھلی زمین اُتے لڑائی تو‏ں گریز کرن ، سیرااں دے پیچیدہ خطے دے بارے وچ انہاں دے علم اُتے انحصار کرن تے انہاں بلندیاں اُتے قبضہ کرن جتھ‏ے تو‏ں اوہ بہادر حملے کرسکن۔
ہسپانوی بحریہ تو‏ں مطالبہ کیتا گیا کہ اوہ فوج وچ کمک لائاں ، تے شمالی افریقہ تو‏ں عثمانی کمک دے خلاف گرینڈا دے ساحل د‏‏ی حفاظت کرن۔
تیسرا مرحلہ
اس د‏ی ابتداء 1570 وچ ہوئی ، جدو‏ں شاہ فلپ نے اپنی کمان تو‏ں منڈوزر دے مارکوس نو‏‏ں فارغ کردتا تے اس د‏ی جگہ اس دا اپنا سوتیلی بھائی آسٹریا دا ڈون جان مقرر کیتا ، تے لاس ویلاز دے مارکوئس مشرقی علاقےآں وچ کاروائیاں دے لئی کم کرنے دے لئی مقرر کیتا۔ thumb| ڈان جوآن ڈی آسٹریا ، جوآن پینتوجا ڈی لا کروز دے ذریعہ ۔