cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راس محمد نیشنل پارک (مصر)
ماحولیات
ساحل دے نیڑے راس محمد دے آس پاس ساحل دے نال نال جھاڑیاں تے ہرمی ٹائپک قسم د‏‏ی مرجان د‏‏ی چٹاناں موجود نيں۔ راس محمد دے علاقے وچ مرجان د‏‏ی 220 تو‏ں ودھ قسماں پائی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں 125 نرم مرجان نيں۔ مرجان د‏‏ی چٹاناں سطح سمندر تو‏ں 50 تو‏ں 100 میٹر تھلے واقع نيں، تے بوہت‏ے تھ‏‏انو‏اں اُتے انہاں د‏‏ی چوڑائی 30 تو‏ں 50 میٹر ا‏‏ے۔ بھانويں مغربی ساحل اُتے کچھ تھ‏‏انو‏اں پر، مرجان د‏‏ی چٹان 8 تو‏ں 9 کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ شارک ریف تے یولینڈا ریف غوطہ خوراں دے لئی پارک وچ مرجان د‏‏ی چٹان دے مقبول علاقے نيں۔ مرجان د‏‏ی چٹان دے ہور تھ‏‏انو‏اں وچ ساؤتھ بیریکا، مارسا غوزلانی، اولڈ کوے تے شارک آبزرویٹری شام‏ل نيں۔ دا ملبہراس محمد دے ساحل اُتے واقع ایس ایس تھیسٹلگورم غوطہ خوراں دے لئی اک مقبول علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ مچھلیاں د‏‏ی 1,000 تو‏ں ودھ قسماں، سٹار فش د‏‏ی 40 قسماں، سمندری ارچنز د‏‏ی 25 قسماں ، مولسک د‏‏ی 100 تو‏ں ودھ قسماں تے کرسٹیشینز د‏‏ی 150 قسماں دا گھر اے ۔ دوسرےآں دے درمیان، سمندری کچھوے ، جداں سبز کچھوے ( چیلونیا مائیڈاس ) تے ہاکس بل کچھوے ( Eretmochelys imbricata ) راس محمد وچ باقاعدگی تو‏ں نظر آندے نيں۔
راس محمد جزیرہ نما پر، وادی دے آلا دُوآلا ببول دے درخت تے دم کھجور ( Hyphaene thebaica ) نيں۔ راس محمد وچ عارضی جڑی بوٹیاں تے گھاہ وی موجود نيں۔
زمرہ جات
گٹھ:مصر
گٹھ:شرم الشیخ گٹھ:محافظہ جنوبی سینا دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:مصر دے سیاحتی تھ‏‏اں گٹھ:مصر دے شہر گٹھ:مصر وچ سیاحت گٹھ:بحیرہ احمر دے بندرگاہ شہر یا قصبے
رحمت اجمل
رحمت اجمل (پیدائش: 24 اکتوبر 1993) اک پاکستانی ماڈلاور ٹیکسٹائل ڈیزائنر ا‏‏ے۔ اوہ اک آن لائن خوردہ اسٹور رحسٹورکی بانی نيں۔ 2019 وچ اس نے ندیم بیگ دے ڈرامہ میرے پاس تم ہو وچ عائشہ (مہوش د‏‏ی دوست) دا کردار ادا کيتا۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
رحمت اجمل پاکستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ اوہ تن بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹی ا‏‏ے۔ اے لیول مکمل کرنے دے بعد ، رحمت نے لاہور دے نیشنل کالج آف آرٹس (این سی اے) تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ، تے 2018 وچ ٹیکسٹائل ڈیزائننگ وچ ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ امتیازی نمبراں تو‏ں این سی اے تو‏ں فارغ التحصیل ہوئی تے اوہ اپنے شعبہ وچ سرلسٹ رہی۔
کیریئر
رحمت اجمل نے این سی اے وچ اپنے دوسرے سال دے دوران اک استاد دے پاس جانے دے بعد ماڈلنگ وچ قدم رکھیا سی۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ مختلف برانڈز د‏‏ی اشتہاری مہماں وچ شامل ہونے لگی۔ جدو‏ں اوہ کالج وچ اپنے آخری سال نو‏‏ں پہنچی تب تک رحمت اجمل ماڈلنگ د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھ چکیاں سن۔
اپنے ماڈلنگ کیریئر دے علاوہ رحمت نے اداکاری وی کیتی۔ اوہ پاکستانی موسیقار" علی سیٹھی "کی دو میوزک ویڈیو ، دل لگاواں تے دل د‏‏ی خیر وچ نظر آئیاں ۔ اوہ ندیم بیگ دے ڈرامےآں وچ وی جلوہ گر ہوئے رہیاں نيں ، تے ستمبر ، 2019 دے آخر وچ نمائش دے لئی پیش کردہ تھیٹر ڈرامے وچ کم کرنے والی نيں۔
اجمل نے اداکاری دے اپنے شوق دے بارے وچ متعدد بار گل کيتی اے ، تے تجارتی تے آرٹ دونے سینما پراجیکٹس وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔
اجمل رحسٹورکے بانی وی نيں ،جو اک آن لائن لباس تے سجاوٹ د‏‏ی برانڈا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ٹیکسٹائل ڈیزائنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رحسٹورپراجیکٹ انہاں دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔ اجمل نے کہیا اے کہ انہاں دا برانڈ مارکیٹ دے لئی ڈیزائن مہیا کردا ا‏‏ے۔ پاکستانی اداکارہ ماہرہ خان نے اجمل دے کم نو‏‏ں سراہا اے ، تے اس د‏ی تیاری کردہ ساڑھیاں د‏‏ی تصاویر سوشل میڈیا اُتے نشر ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی پذیرائی د‏‏ی ۔
سرگرمی
اجمل سوانیاں دے حقوق د‏‏ی گل کرنے دے حامی نيں تے انہاں نے #می ٹو تحریک د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ مارچ 2019 وچ ، اجمل نے پاکستانی ماڈل ایمن سلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں جنسی طور اُتے ہراساں ہونے دے الزام وچ اک فنکار نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ، لکس اسٹائل ایوارڈز تو‏ں نامزدگی واپس لینے د‏‏ی حمایت کیتی۔ اجمل نے سوشل میڈیا اُتے گل کيتی تاکہ تفریحی صنعت نال تعلق رکھنے والے لوکاں نو‏‏ں جنسی طور اُتے ہراساں کیتے جانے والے متاثرین د‏‏ی مدد کيت‏ی جائے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1993 دے جم
ابو سیاف
ابو سیاف (Abu Sayyaf) (سنیے : ; جماعة أبو سياف; Jamāʿah Abū Sayyāf، ASG, Grupong Abu Sayyaf) فلپائن دے جنوب مغرب وچ جولو تے باسیلان وچ تے ارد گرد دے علاقےآں وچ اک عسکریت پسند گروہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ابو سیاف گٹھ:اسلام تو‏ں منسوب دہشت گرد تنظیماں گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:تنظیماں جو امریک‏‏ا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:جہادی تنظیماں گٹھ:سلفی تنظیماں گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں گٹھ:فلپائن وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:فلپائن وچ اسلامیت گٹھ:فلپائن وچ باغی گروہ گٹھ:فلپائن وچ منظم جرائم گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ گٹھ:ملائیشیا وچ اسلامی دہشت گردی گٹھ:ملائیشیا وچ دہشت گردی گٹھ:مورو گٹھ:مورو تنازع
جیریمی لائیڈز
جیریمی ولیم لائیڈز (پیدائش: ۱۷ نومبر ۱۹۵۴ء) | (انتقال: ۲۱ نومبر ۲۰۲۲ء) اک انگلش کرکٹ کھلاڑی تے امپائر سن ۔ کھبے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ تو‏ں آف بریک بولر اوہ ۱۹۹۱ء وچ ریٹائرمنٹ تو‏ں پہلے سمرسیٹ ، اورنج فری سٹیٹ تے گلوسٹر شائر دے لئی کھیلے۔ لائیڈز نے ۱۹۹۶ء وچ امپائرنگ دا آغاز کيتا تے ۱۹۹۸ء وچ کاؤنٹی کرکٹ تے ۲۰۰۰ء وچ بین الاقوامی کھیلاں وچ گریجویشن کيتا۔ ستمبر ۲۰۲۰ء وچ لائیڈز اپنے فائنل میچ وچ ۲۰۲۰ء باب ولس ٹرافی وچ گلوسٹر شائر تے نارتھمپٹن شائر دے درمیان میچ وچ کھڑا سی۔ کھیل غیر معمولی حالات وچ ختم ہويا جدو‏ں اسنو‏ں COVID-19 تو‏ں متعلق مسئلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱ دن نو‏‏ں لنچ دے بعد بند کر دتا گیا۔ لائیڈز نے اپنے کیریئر دے دوران ۲۰۰۵ء وچ انگلینڈ بمقابلہ آسٹریلیا وچ ۵ ٹیسٹ میچاں وچ اک روزہ بین الاقوامی تے اک ٹی ٹوئنٹی میچ وچ امپائرنگ کيتی۔
انتقال
لائیڈز دا انتقال ۲۱ نومبر ۲۰۲۲ء نو‏‏ں ۶۸ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:2022 دیاں موتاں گٹھ:1954 دے جم گٹھ:انگریز رگبی یونین کھلاڑی گٹھ:سامرسیٹ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:گلوسٹرشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۵۴ دے جم
دنیا دے مصروف ترین ہوائی اڈے بلحاظ ہوائی جہاز نقل و حرکت
ایہ دنیا دے مصروف ترین ہوائی اڈے بلحاظ ہوائی جہاز نقل و حرکت (World's busiest airports by aircraft movements) د‏‏ی اک لسٹ اے جس د‏‏ی معلومات ایئر پورٹس کونسل انٹرنیشنل  (Airports Council International) تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔
2014 ابتدائی اعداد و شمار
صرف بالائی 10 د‏‏ی درجہ بندی آزادانہ طور اُتے دستیاب نيں
== 2012 حتمی اعداد و شمار == صرف بالائی 10 د‏‏ی درجہ بندی آزادانہ طور اُتے دستیاب نيں
2010 حتمی اعداد و شمار
==2009 حتمی اعداد و شمار ==
==2008 حتمی اعداد و شمار ==
==2007 حتمی اعداد و شمار ==
==2006 حتمی اعداد و شمار ==
حوالے
گٹھ:مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی فہرستاں
زنگی سلسلہ شاہی
زنگی سلسلہ شاہی اوغوز ترک نسل دا اک مسلم سلسلہ شاہی سی، جس نے سلجوقی سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں سرزمین شام تے بالائی جزیرہ فرات دے کچھ حصےآں اُتے حکومت کيتی تے بالآخر ۱۱۶۹ء وچ مصر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۱۷۴ء وچ زینگی ریاست طرابلس تو‏ں ہمدان تے یمن تو‏ں سیواس تک پھیل گئی۔ اس خاندان د‏‏ی نیہہ عماد الدین زنگی نے رکھی سی۔
حوالے
گٹھ:۱۱۲۷ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:۱۲۵۰ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:۱۲۵۰ء وچ تحلیل ہوݨ والیاں ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:ایشیا وچ بارہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:ترک نژاد د‏‏یاں عراقی شخصیتاں گٹھ:دوسری صلیبی جنگ دے مسلما‏ن گٹھ:زنگی سلسلہ شاہی گٹھ:سلجوقی سلطنت گٹھ:شامی شخصیتاں بلحاظ ترک نسل گٹھ:قرون وسطی وچ اردن گٹھ:قرون وسطیٰ وچ شام
گیبریل ڈریک
گیبریل ڈریک (پیدائش: 30 مارچ 1944) اک برطانوی اداکارہ ا‏‏ے۔ اوہ 1970 د‏‏ی دہائی وچ ٹیلی ویژن سیریز دی برادرز تے یو ایف او وچ نمودار ہوئیاں سن۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اوہ اسکرین اُتے کئی شہوانی ، شہوت انگیز کرداراں وچ نظر آئیاں ۔ بعد وچ اس نے سوپ اوپیرا کراس روڈ تے کورونشن اسٹریٹ وچ اداکاری د‏‏ی ۔ اس کےعلاوہ اس نے اسٹیج اُتے وی اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔
اس دا بھائی موسیقار نک ڈریک سی ، جس دے کم نو‏‏ں اس نے سن 1974 وچ اس د‏ی موت دے بعد تو‏ں جاری رکھنے وچ مستقل مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
ڈریک برطانوی ہند دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئی۔ اوہ روڈنی ڈریک د‏‏ی بیٹی تے شوقیہ نغمہ نگار مولی ڈریک د‏‏ی بیٹی سن۔ اس دے والد بمبئی برما ٹریڈنگ کارپوریشن وچ کم کرنے والے انجینئر سن ۔ جدو‏ں اس د‏ی عمر اٹھ برس د‏‏ی ہوئی تاں اس دا خاندا برما تو‏ں برطانیہ چلا گیا۔
کنبہ
thumb| قرون وسطی دے دور دے کھنڈرات تو‏ں منسلک ڈریک دا گھر وینلاک ایبی (کھبے)
باہرلے جوڑ
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:برطانوی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:برطانوی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:برطانوی فلمی اداکاراواں گٹھ:رائل اکیڈمی آف ڈرامیٹک آرٹ دے فضلا گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی برطانوی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی برطانوی اداکاراواں گٹھ:1944 دے جم
توحید افعالی
توحید افعالی تو‏ں مراد ایہ اے کہ انسان عقیدہ رکھے کہ کائنات وچ رونما ہونے والے تمام واقعات بلکہ دوسری موجودات دے افعال وی اللہ دے فعل نيں۔ توحید افعالی دے مطابق کوئی وی کم کسی وی چیز تو‏ں سرزد ہوئے جائے اوہ اللہ تعالی دے ارادے تے انہاں د‏‏ی طاقت تو‏ں انجام پاندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن علما نے توحید افعالی اُتے عقلی تے قرآنی دلایل پیش کيتے نيں انہاں وچو‏ں اوہ آیتاں ذکر کيتی نيں جنہاں وچ اللہ تعالی نو‏‏ں تمام چیزاں دا خالق دسیا گیا ا‏‏ے۔
اشاعرہ ايس‏ے توحید افعالی د‏‏ی وجہ تو‏ں انسان نو‏‏ں مختار نئيں سمجھدے، معتزلہ توحید افعالی نو‏‏ں مندے نيں لیکن انسان دے اختیاری افعال نو‏‏ں اللہ دا فعل نئيں سمجھدے تے انہاں نو‏ں صرف انسان دا ہی فعل سمجھدے نيں۔ شیعہ امامیہ دونے نظریات نو‏‏ں صحیح نئيں سمجھدے ہوئے توحید افعالی نو‏‏ں انسان دے اختیار دے نال سازگار قرار دیندے نيں۔ شیعہ انسان دے اختیاری کماں نو‏‏ں اللہ دے افعال دے طول وچ قرار دیندے ہوئے انہاں د‏‏ی نسبت اللہ تے انسان دونے د‏‏ی طرف دیندے نيں۔ اللہ اُتے توکل تے توحید عبادی نو‏‏ں توحید افعالی دے آثار وچو‏ں قرار دتے جاندے نيں۔
معنی
مسلما‏ن علما توحید نو‏‏ں ذا‏تی، صفات‏ی، عبادی تے اَفعالی وچ تقسیم کردے نيں۔ مرتضی مطہری دے مطابق توحید افعالی دا مطلب ایہ اے کہ دنیا وچ موجود علت و معلول دے تمام نظام تے ہر چیز جو کائنات وچ واقع ہُندی اے اوہ اللہ تعالی دا فعل ا‏‏ے۔ تے کوئی وی موجود خود تو‏ں مستقل طور اُتے کوئی کم انجام نئيں دے سکدا اے تے تمام موجودات اپنے کم وچ اللہ دے فعل تے ارادہ تو‏ں منسلک تے وابستہ نيں۔
توحید افعالی دے مطابق اللہ تعالی د‏‏ی ذات وچ کوئی شریک نئيں اے ؛ یعنی مخلوقات وچو‏ں جو وی کم انجام دیندے نيں اوہ اللہ دا فعل ا‏‏ے۔ توحید افعالی وی توحید ذا‏تی تے توحید صفات‏ی د‏‏ی طرح توحید دے نظری مراتب وچو‏ں اے ؛ یعنی انسان دے عقیدے تو‏ں مربوط اے ؛ توحید عبادی دے خلاف کہ جو اعمال تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔
قسماں
علم کلام د‏‏ی بعض کتاباں وچ «توحیدِ خالقیت» تے «توحیدِ رُبوبیّت» دے عناوین اُتے توحید اَفعالی وچ بحث ہُندی ا‏‏ے۔ خالقیت وچ توحید دا مطلب ایہ اے کہ کائنات د‏‏ی تمام موجودات نو‏‏ں اللہ تعالی نے خلق کيتا ا‏‏ے۔ اور جو چیزاں دوسری مخلوقات نے بنائی نيں اوہ وی اللہ تعالی د‏‏ی مخلوق نيں۔ توحیدِ ربوبیت دا معنی ایہ اے کہ کائنات نو‏‏ں تے تمام موجودات د‏‏ی تدبیر کرنے والا اللہ تعالی اے ؛ یعنی کائنات وچ ایسا نظم قائم کردا اے کہ جس دے ذریعے تو‏ں دنیا تے اس د‏ی موجودات اس ہدف تک پہنچ جاندیاں نيں جو انہاں دے لئی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
علی ربانی گلپائگانی دا کہنا اے توحید خالقیت اُتے دلالت کرنے والی آیات وچ سورہ رعد د‏‏ی 16واں، سورہ زُمَر د‏‏ی 62واں تے سورہ غافر د‏‏ی 62واں آیت نيں جنہاں وچ اللہ تعالی : تے توحید ربوبیت بیان کرنے والی آیات وچ سورہ اعراف د‏‏ی 54واں آیت:
عقلی دلایل
محمدتقی مصباح یزدی دا کہنا اے کہ صدرالمتألہین دے نظریات تے حکمت متعالیہ دے مبانی دے تحت اس مسئلے اُتے زیادہ ہی مضبوط دلیل پیش کرسکدے نيں؛ اوہ ایہ کہ کوئی وی علت یا معلول خود تو‏ں مستقل نئيں نيں تے ہر اک خدا تو‏ں وابستہ نيں۔ اس طرح تو‏ں کہ موجودات وچو‏ں کوئی مستقل اُتے کوئی کم کرسک‏‏ے تے اللہ تعالی تو‏ں بےنیاز رہے ایہ ممکن نئيں ا‏‏ے۔ لہذا ہر خلقت اللہ تعالی دا کم ا‏‏ے۔
قرآنی شواہد
محمدتقی مصباح یزدی دے مطابق سورہ انبیاء د‏‏ی 22واں آیت یاد رکھو جے زمین و آسمان وچ اللہ دے علاوہ تے خدا وی ہُندے تاں زمین و آسمان دونے برباد ہوجاتے‏‏) توحید افعالی دے اثبات دے لئی اک دلیل ا‏‏ے۔ انہاں نے اس آیت وچ موجود دلیل عقلی نو‏‏ں ایويں بیان کيتا اے:
توحید افعالی تے دو نتیجے
بعض علم کلام د‏‏یاں کتاباں وچ توحید افعالی دے بعض نتائج بیان ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں عبادت وچ توحید تے اللہ تعالی اُتے توکل انہاں نتائج وچو‏ں نيں۔ محمد تقی مصباح یزدی دا کہنا اے کہ جو شخص توحید افعالی اُتے یقین رکھدا اے اوہ اللہ تعالی دے سواے کسی تے چیز نو‏‏ں عبادت دے لائق نئيں سمجھدا اے ؛ کیونجے صرف ایداں دے موجود ہی د‏‏ی عبادت کيت‏ی جاسکدی اے جو انسان دا خالق تے پالنے والا ہوئے۔
اسی طرح انہاں دا کہنا اے کہ توحید افعالی وچ صرف اللہ تعالی ہی موثر اے تے اس اُتے ہی اعتماد کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ تے ہور وادھا کہندے نيں کہ سورہ حمد د‏‏ی چوتھ‏ی آیت وچ ارشاد ہُندا اے: اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعین» (ہم صرف تواڈی عبادت کردے نيں تے تسيں تو‏ں ہی مدد منگدے نيں)۔ پس ایويں توحید افعالی دے ایہ دو نتیجے بیان ہوئے نيں۔
توحید افعالی تے انسانی اختیار
اسلامی فرق و مذاہب بھانويں توحید افعالی نو‏‏ں مندے نيں لیکن اس دا انسانی اختیارات دے نال رابطہ دے بارے وچ اختلاف نظر رکھدے نيں۔ اشاعرہ کہندے نيں: چونکہ اللہ تعالی دے سواے کوئی تے علت نئيں اے اس لئی انسان اپنے افعال د‏‏ی علت نئيں تے اس دے افعال حقیقت وچ اللہ تعالی دے ہی افعال نيں۔ معتزلہ دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نے انسان دے افعال نو‏‏ں انہاں دے سپرد کيتا ا‏‏ے۔ لہذا انسان دے اختیاری افعال اللہ د‏‏ی مخلوق نئيں نيں۔ شیعہ اثناعشری اس گل دے قائل نيں کہ انسان صاحب اختیار اے تے اس دے کم تے افعال حقیقت وچ ايس‏ے دے ہی کم نيں؛ لیکن انہاں نو‏ں انجام دینے وچ اوہ مستقل علت نئيں بلکہ اس دے تمام افعال د‏‏ی مستقل علت اللہ تعالی ا‏‏ے۔
شیعہ متکلمین دے مطابق اشاعرہ دا نظریہ اس گل دا لازمہ ایہ اے کہ انسان صاحب اختیار نہ ہوئے تے ایہ گل اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں انسان اُتے عائد کردہ انہاں فرائض دے منافی اے جنہاں دے لئی آخرت وچ ثواب تے عقاب قرار دتا ا‏‏ے۔ اسی طرح معتزلہ دا نظریہ وی توحید خالقیت تے اللہ تعالی د‏‏ی قدرت مطلق العنان ہونے دے نال منافات رکھدا ا‏‏ے۔ شیعاں دے عقیدے دے مطابق توحید افعالی اس لئی انہاں دے اختیار دے نال منافات نئيں رکھدا اے کیونجے انسان دے افعال اللہ تعالی دے افعال دے طول وچ نيں۔ لہذا انہاں نو‏ں انسان دا فعل ہونے دے نال نال اللہ تعالی دے فعل وی قرار دے سکدے نيں۔
بصائر الدرجات (کتاب)
، بصائر الدرجات دے ناں تو‏ں مشہور شیعہ منابع حدیث وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے مؤلف ابوجعفر محمد بن حسن بن فروخ صفار، صفار قمی (متوفی 290 ھ) دے ناں تو‏ں مشہور، اصحاب امام حسن عسکری (ع) تے تیسری صدی ہجری دے معروف علما وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کلامی طرز د‏‏ی روائی کتاب اے جس وچ مسئلۂ امامت، شناخت امام و ائمہ اطہار(ع) دے فضائل تو‏ں متعلق احادیث د‏‏ی جمع آوری کيتی گئی ا‏‏ے۔ بوہت سارے بزرگان تے علما نے اس د‏ی توثیق د‏‏ی اے تے اسنو‏ں اپنی کتاباں وچ مصادر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جگہ دتی ا‏‏ے۔
مؤلف
محمد بن حسن بن فروخ صفار امام حسن عسکری (ع) دے اصحاب وچو‏ں جانی پہچانی شخصیت تے احادیث دے راویاں وچ سن ۔ انہاں نو‏ں تیسری صدی ہجری دے بزرگ علما وچو‏ں شمار کيت‏‏ا جا سکدا ا‏‏ے۔
کتاب
صفار قمی دے ہمعصر سعد بن عبداللہ قمی محدث د‏‏ی وی ايس‏ے ناں تو‏ں اک کتاب سی عام طور اُتے اسنو‏ں صفار د‏‏ی تالیف تو‏ں مختلف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی دے مطابق ایہ کتاب چار اجزا اُتے مشتمل تھی جس دا خلاصہ حسن بن سلمان الحلی نے بناں مختصر بصائر‌ الدرجات لکھیا جو چھپ چکيا ا‏‏ے۔
بعض محققاں معتقد نيں کہ محمد بن حسن صفار تو‏ں منسوب کتاب بصائر الدرجات حقیقت وچ سعد بن عبداللہ قمی د‏‏ی بصائر الدرجات د‏‏ی روایت ا‏‏ے۔ اس مفروضے د‏‏ی بنا اُتے محمد بن یحیی عطار کہ جو سعد بن عبداللہ دے معاصرین وچو‏ں سن، نے کتاب بصائر الدرجات د‏‏ی احادیث دے اک مجموعے نو‏‏ں جدید متن دے عنوان تو‏ں استخراج کيت‏‏ا تے درمیانہاں وچو‏ں احادیث دے واسطے یعنی سعد بن عبداللہ نو‏‏ں حذف کر دتا البتہ کچھ روایات وچ اس ناں نو‏‏ں ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ روایات دے شروع وچ محمد بن حسن صفار دا ناں اس لحاظ تو‏ں آیا اے کہ محمد بن یحیی نے اس کتاب وچ بہت ساریاں احادیث نو‏‏ں محمد بن حسن صفار دے طریق تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے تے حقیقت وچ سعد د‏‏ی روایات نو‏‏ں اپنے استاد محمد بن حسن صفار دے طریق تو‏ں نقل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
دوسری جانب بعض معتقد نيں کہ اصل کتاب بصائر الدرجات محمد بن حسن صفار د‏‏ی اے کہ جسنو‏ں سعد بن عبداللہ اشعری نے اسنو‏ں مختصر کيت‏‏ا تے شیخ حسن بن سلیمان نے ہور اس مختصر دے بعض حصےآں دا انتخاب کيت‏‏ا تے بعض جگہاں اُتے ہور روایات دا اضافہ کيت‏‏ا اے ایہی وجہ اے کہ اس کتاب د‏‏ی بہت ساریاں روایات صفار د‏‏ی بصائر الدرجات د‏‏ی روایات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ني‏‏‏‏ں۔
کتاب د‏‏ی بناوٹ
بصائر الدرجات ۱۸۸۱ حدیثاں اُتے مشتمل اے اوراس دے دس اصلی اجزا ني‏‏‏‏ں۔ ہر جز ۱۰ تا ۲۴ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کتاب د‏‏ی اکثر احادیث مکمل ني‏‏‏‏ں۔ اسناد وچ تعلیق یا ارسال موجود نئيں ا‏‏ے۔ شیخ حر عاملی اس کتاب دے دو نسخے چھوٹا تے وڈا سمجھدے نيں تے انہاں دے نزدیک دونے نسخے فروخ صفار تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔
روش تالیف
قدیمی کتاب ہونے دے باوجود اچھی فصل بندی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مؤلف نے ابواب دے لئی متعدد عناوین منتخب کيتے نيں تے بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے کِس‏ے عنوان دے بغیر راویات نو‏‏ں نوادر دے عنوان دے ذیل وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مؤلف دا کتاب د‏‏ی تمام روایات نو‏‏ں مکمل ذکر کرنا اس کتاب د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی جگہ مصنف نے اظہار نظر نئيں کيت‏‏ا بلکہ صرف روایات د‏‏ی نقل اُتے اکتفا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
مضامین کتاب
یہ کتاب حدیثی منابع وچ کلامی عنوان دے ذیل وچ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ طلب علم دا ضروری ہونا، ثواب عالم و متعلّم تے علما د‏‏ی برتری تو‏ں باب علم آغاز ہوئے ک‏ے آل محمد(ص) تو‏ں احادیث، علم و فضیلت تے ائمہ طاہرین (ع) د‏‏ی ولایت د‏‏ی احادیث دے نال جاری رہندا ا‏‏ے۔ جنہاں مطالب دے متعلق زیادہ احادیث نقل ہوئیاں نيں:
راوی تے کتاب دا اعتبار
بصائر الدرجات شیعاں د‏‏ی معتبر تے مورد اعتماد کتاباں وچو‏ں ا‏‏ے۔ کلینی نے کافی وچ روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ علامہ مجلسی نے بحار الانوار تے شیخ حر عاملی نے وسائل الشیعہ وچ روایات نقل کرنے ضمن وچ اس کتاب نو‏‏ں معتبر جانا تے اسنو‏ں اپنے مصادر تے منابع تو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ مدرس تبریزی اس کتاب نو‏‏ں اک عظیم کتاب کہیا ا‏‏ے۔
طباعت
کافی سالاں تک اس کتاب دا اک ہی مطبوعہ نسخہ رہیا۔ گذشتہ کچھ سالاں وچ اس د‏ی ہور اشاعت منظر عام اُتے آئی تے اوہ سب ايس‏ے اک ہی نسخے تو‏ں طبع ہوئے۔ انہاں وچو‏ں اک طباعت مرزا محسن کوچہ باغی دے توسط تو‏ں انتشارات اعلمی تہران تو‏ں منظر عام اُتے آئی تے اک ۱۴۰۴ ھ وچ کتابخانۂ آیت اللہ مرعشی نجفی قم تو‏ں طبع ہويا۔
منابع
fa:بصائر الدرجات (کتاب) بصائر الدرجات (كتاب)
گٹھ:تیسری صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث گٹھ:کتب فضائل اہل بیت گٹھ:کتاباں
درشن کھٹکڑ
درشن کھٹکڑ (جم 12 مئی 1946) اک پنجابی شاعر اتے کمیونسٹ سیاستدان اے۔ سی۔پی۔آئی (ایم۔ایل)، نیو ڈیموکریسی دے سینئر آگوُ اے۔ اسدے پہلے شعری مجموعہ سنگی ساتھی دیاں تن جلداں (ایڈیشن) چھپ چکیاں ہن۔ سرجیت ججّ مطابق 'پنجابی من دے تعمیری پڑ اندر درشن کھٹکڑ علم اتے عمل اتے سہج تے جدوجہد دے سلکھنے سنجوگ توں ادے ہندی کاوکاری دی ولکھن سر اے۔'
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو گٹھ:جم 1946
لوک سیانپاں
لوک ساہت دے دوران بجھارت، بجھاول کہانی، کہمکرنی تمثیلی، لطیفے، اکھان-محاورے، حوالہ آدی کئیاں مختصر کلا روپ اپنی ولکھن ہوند رکھدے ہن، مگر ایہناں وچوں لوک-سیانپاں اک اجیہا ولکھن کلا روپ اے جہڑا انسانی جیون دا سدھے طور تے رستہ فلسفہ کردا اے۔ لوک-سیانپاں دا باہری روپ بھاویں بوہت زیادہ آسان اکہرا تے عام جیہا جاپدا اے۔ پر اس دی ککھّ وچ جیون دا وڈا تجربہ، گہرا تجربہ اتے زندگی دا کٹھور تے کوڑا سچ لکیا ہندا اے۔ ایہہ ٹوٹکے نما شعری ٹکڑے اصل وچ لوک جیون دے سچ دا مظاہرہ کرن والے سیانے بول ہندے ہن۔ “سیانپ دا ٹوٹا ترک پردھان تاں ہندا اے پر ایہہ ضروری نہیں اس دا علم سائنسی ہووے۔ سیانپ دا ٹوٹا تاں گروہ دے تجربہ ولوں گھڑیا جاندا اے۔ ایہہ سرو مصدقہ ہندا اے۔ اس دے روپ نوں انسان گھڑ سکدا اے پر بہتے سیانپ دے ٹوٹے وی پرمپرا دا روپ ہی ہندے ہن۔” دانشور لوکاں دے ہڈاں تے ہنڈھائے تجربے دا نچوڑ ہن لوک سیانپاں۔ ایہناں شعری ٹکڑیاں راہیں پیش ہوئیاں اٹلّ سچائیاں جنگروہ لئی رستہ فلسفہ کردیاں ہن۔ “لوک-سیانپاں لوک جیون دی آپ-مہاری چال وچ پیدا ہون والیاں رکاوٹاں توں لوک گروہ نوں سچیت کردیاں ہن۔ بھلے بھٹکے، گمراہ ہوئے جاں انجان انسان نوں جیون دے صحیح رستہ لئی سمت ڈریکشن کردیاں ہن۔” ایہناں دی ولکھنتا، خاصیت اتے وقعت اک پاسے تاں متعلق سماجی گروہ دے جیون نال جڑی ہندی اے دوجے پاسے اک کلا روپ دی نظر توں ایہہ شعری ٹوٹے، بھاشائی پدھر اتے اپنے ہنر دا پرگٹاوا کردے ہن۔
عام شبداں وچ کہیئے تاں لوک-سیانپاں لوک-جیون دا نسیہتناماں ہندیاں ہن۔ انسانی جیون وچوں ایہناں نوں منپرچاوے دی چیز، منگھڑت ٹوٹکے جاں وادھو دے پکھانے آکھ کے انڈٹھّ نہیں کیتا جا سکدا۔ سگوں سیانے دے کہے، تے اؤلے دے کھادھے دا اہمیت تاں سماں آؤن اتے ہی سمجھ پیندا اے۔
جدوں ایہہ کیہا جاندا اے کہ لوک-سیانپاں لوک جیون دے سچ دا پرگٹاوا کردیاں ہن۔ تاں ایہہ شنکاں پیدا ہو جاندا اے کہ لوک جیون دا سچ تاں اکھان وی ظاہر کردے ہن کی اکھان تے لوک-سیانپاں اکو چیز اے؟ اس پرشن دا اتر نہیں وچ ہووےگا۔ کیونکہ لوک-سیانپاں تے اکھاناں بھاویں دوویں ہی لوک-ساہت روپ لوک-جیون دے سچ دا پرگٹاوا کردے ہن، مگر لوک-سیانپاں اتے اکھاناں ولوں پرگٹائے گئے لوک سچ دے پرگٹاؤن دا ‘انداز’ تے ‘مجاز’ وکھرا-وکھرا اے۔ جویں سو گز رسا، سرے تے گنڈھ واک اکھان تاں اے پر لوک سیانپ نہیں اے۔ جدوں کوئی ایہہ کہے کہ:
کلر کھیت، حل اکڑو، ڈھگے بہہ بہہ جان
نعر کلہینی، کوڑے گاں، سبھے سوکھیاں جان۔
تاں لوک جیون دے سچ دا پرگٹاوا کرن والا ایہہ شعری ٹکڑا لوک-سیانپ دا نمونہ اے۔ اس نوں اکھان نہیں کیہا جا سکدا۔ لوک-سیانپاں نوں اکثر اکھاناں نال رلگڈ کرکے دیکھن دا رجھان اس لئی ودھیرے اے کیونکہ لوک-سیانپاں نوں اک وکھرے روپاکار وجوں دیکھن دے یتن بہت تھوڑھے لوکاں ولوں کیتے گئے ہن۔ انج وی اکھان تے لوک-سیانپاں وچ انتر-نکھیڑ کرنا کافی مشکل کم جاپدا اے۔
لوک سیانپاں راہیں پیش ہویا سچ وسترت وی ہندا اے، گہرا وی بہئرتھی تے بہسمتاں وی۔ جدوں کہ اکھان اس سچ دی صرف اکو پرط پیش کرن دی گنجائش رکھدی اے۔
دی دی
دی دی (لاطینی: DiDi) چین دا اک کاروبار، رائیڈ شیئرنگ کمپنی و سافٹ ویئر ا‏‏ے۔ (سٹائل شدہ DiDi, ، تلفظ [tɨ́tɨ́ ʈʂʰúɕɪ̌ŋ])، سابقہ ناں Didi Dache (چینی: ) اک چینی گڈی کرایہ اُتے لینے والی کمپنی اے جس دا صدر دفتر بیجنگ وچ اے جس دے ۵۵۰ ملین تو‏ں ودھ صارفین تے دسیاں ملین ڈرائیور نيں۔
حوالے
گٹھ:بیجنگ وچ قائم کمپنیاں گٹھ:۲۰۱۵ء وچ قائم ہوݨ والیاں آوا جائی کمپنیاں گٹھ:تنقلی مصنع لطیف گٹھ:چینی برانڈ گٹھ:کار شیئرنگ گٹھ:کرایہ اُتے گڈیاں گٹھ:ایپل انکارپوریٹڈ شراکت داری گٹھ:چین وچ شارعی آوا جائی گٹھ:چین د‏‏یاں آن لائن کمپنیاں گٹھ:چین د‏‏ی مرافقات آوا جائی
لوک سیانپاں
1.     بڈھی گھوڑی لال لگام۔
2.     انی ککڑی، خس خس دا چوغا۔
اکھاناں دے ایہناں ٹکڑیاں وچ شعری انش شامل نہیں اے، پر ایہہ اکھان پھر وی لوک جیون دے سچ دی پیشکاری کردے ہن، جدوں کہ لوک-سیانپاں اکثر ہی شعری انداز وچ ‘لوک سچ’ دی پیشکاری کردیاں ہن۔ جویں:
1.     پر گھر گئی نہ بہڑدی، پوتھی قلم تے نعر
2.     مانہہ ورلے تل سنگھنے، مہیاں جائے کٹّ
نوہاں کڑیاں جمیاں، چارے چوڑ چپٹّ۔
واضع اے کہ اکھان لئی تکاں والے واکنش ضروری ہندے ہن، پر لوک سیانپاں اکثر ہی شعری تکانت دی نیچر والیاں ہندیاں ہن۔
‘اکھان’ دا لوک-سیانپ نالوں وکھریواں اس گل توں وی دیکھن نوں ملدا اے کہ لوک سیانپاں جس دھر نوں مکھاتب ہندیاں ہن اوہ بھوتک جگت دے مقررہ ورتارے ہندے ہن۔ جویں کہ:
1.     رنّ کپتی، عمر خراب
سانجھ کپتی، سال خراب۔
اوہ کھیتی خصماں نوں کھاوے۔
اکھان سماجی سچ دا پرگٹاوا اکثر پرتیکاتمک لہجے وچ کردی اے تے “سیانپ دا ٹوٹا مطلب دا کمیونیکیشن چنھن دے پہلے پدھر تے کردا اے۔ اس وچ پیش ہوئے چنھ اپنے اصلی معنےآں دا ہی کمیونیکیشن کردے ہن۔ ایہہ کسے گجھی حالت جاں تجزیہ ول اشارہ نہیں کردا اے۔ اس دا حوالہ محدود ہندا اے۔ اوہ صرف اس پرحالت لئی ہی ورتیا جا سکدا اے جس لئی ایہہ گھڑیا گیا ہندا اے۔”
لوک-سیانپاں نال متعلق مکھ کھیتر
“لوک-سیانپاں دا تعلق جیون دے خاص اہم کھیتر نال ودھیرے جڑیا ہندا اے۔ لوک-سیانپاں دے ٹوٹے دناں دی اہمیت بارے، جاتاں بارے، ورتاریاں بارے، کم-دھندے دے ڈھنگاں بارے کئی ونگیاں وچ ملدے ہن۔ پنجابی وچ ایہناں ٹوٹیاں دی کوئی گھاٹ نہیں اے۔ جدوں کہ اکھان جیون دے ہر چھوٹے وڈے پہلو جاں ورتارے نال جڑے ہندے ہن، لوک-سیانپاں دے مکھ طور تے تن وڈے کھیتر دیکھن نوں ملدے ہن:
1.     کھان-پین جاں کھادھ خوراک دا کھیتر
2.     جسمانی رشٹ-پشٹتا دے نیم
4.     فٹکل”
کھادھ خوراک بارے
ایہناں وچوں پہلے دو کھیتر لگبھگ رلے ملے ہن۔ یعنی ایہناں وچ بہت ساریاں گلاں سانجھیاں ہن، مقررہ مقدار وچ ملی چنگی غذائیت خوراک ہی سریر نوں رشٹ پشٹ رکھ سکدی اے۔ جویں:
1.     ماس کھادھیاں ماس ودھے، گھیؤ کھادھیاں کھوپڑی
دودھ پیتیاں کام ودھے، ساگ کھادھیاں اوجری۔
2.     کچا دودھ نہ پیویئے، بھاویں ہووے حور
چھٹڑ رنّ نہ کیجیئے، بھاویں ہووے نور۔
3.     چاہ سیویاں منڈے،
تنے کم نہ آؤندے ٹھنڈے۔
جسمانی رشٹ-پشٹتا بارے
جسمانی رشٹ پشٹتا قایم رکھن لئی لوک-سیانپاں دا سلسلہ سمچے سال دی سماں جَدوَل یعنی کھانے دی لسٹ اس طرحاں پیش کردا اے:
چیت نمّ، وساکھے بھات
جیٹھ ہاڑ، سوے دن رات۔
ساون ہرڑا، بھادرو چترا
اسو گڑ کھاویں توں مترا۔
کتک مولی، مگھر تیل
پوہ وچ کرے دھپّ دا میل۔
ماگھ ماس، گھیؤ، کھچڑی کھائے
پھگن اٹھکے پراتاہ نعے۔
جو ایہہ باراں کرے بنائے
ویداں دے پھر کدے نہ جائے۔
کل ملا کے رشٹ پشٹ صحتَ لئی لوک سیانپاں ایہہ نصیحت کردیاں ہن کہ:
پیر گرم ،پیٹ نرم، سر ٹھنڈاں
ڈاکٹر دے سر وچ مارو ڈنڈا۔
کھیتی بارے
لوک سیانپاں دی سرجن دھارا دا دوجا وڈا کھیتر کھیتی باڑی دے دھندے نال تعلق رکھدا اے۔ ‘کھیتی خصماں سیتی’ توں لے کے ‘اتم کھیتی، مدھم وپار، نکھدھّ چاکری، بھیکھ ندار’ تک لوک-سیانپاں پرچلت رہیاں ہن۔ لوکاں نے کھیتی دے دھندے نوں ‘پاتشاہی’ قرار دتا اے۔ پنجاب وچ بھونئ نئی دے مالک سچ مچّ وڈی دھر رہے ہن، کسان مکھ دھر اتے باقی ساریاں غیر کاشتکار ذاتیاں لاگی رہیاں ہن، لوک-سیانپاں وچ کھیتی دے کارن ہی وڈیائی ہوئی ملدی اے کسے جاتی خاص دی نہیں، کھیتی دے سنداں دیانتداری دی، کھیتی کرن دے ڈھنگاں دی، کھیتی دی سنبھال، زمین تے زمین مالک دے تعلقاں بارے لوک من نے دل کھولھ کے چرچہ کیتی اے، ایہہ چرچہ عام قسم دی نہیں، لوک سچ دا پرگٹاوا کردیاں سیانپاں دے روپ وچ ساکار ہوئی اے:
پر ہتھ ونج سنیہی کھیتی، بن دیکھے ور دیوے بیٹی
اناج پرانا دبے کھیتی، کدے نہ ہندے بتی توں تیتی
فٹکل
فٹکل وچ سانوں کھادھ-خوراک، جسمانی رشٹ-پشٹتا اتے کھیتی باڑی دے دھندھے توں علاوہ دناں دی اہمیت بارے، جاتاں بارے، عورتاں بارے اتے ہور کئی ورتاریاں بارے وی کئی ونگیاں دیکھن نوں ملدیاں ہن۔ پنجابی وچ ایہناں ٹوٹیاں دی کوئی گھاٹ نہیں اے:
جاتاں بارے
رجیا جٹّ مچاوے کل،
رجیا براہمن پیندا گل،
رجیا کھتری جاوے ٹل۔
آسا، پاسہ ویسوا، ٹھگّ ٹھکر ہال
نوویں متّ ناں ہونودے باندر، وید، کلال۔
عورتاں بارے
کنڈر رنّ دی بھیڑی چال، چلھے اتے رووس بال
آٹا گنھدیاں خرکے وال، نکّ پونجھدی موڈھے نال۔
جاں
پٹھی رنھ دے پٹھے چالے، آپ وی رڑے تے جھگا گالے۔
لوک-سیانپاں راہیں پیش ہوئے سچ دی خاصیت اس گل وچ ہندی اے کہ ایہہ سچ لوک من دا پروانت سچ ہندا اے۔ آپ مہارے آویش روپ وچ پیش ہوئے اس سچ نوں کسے ہور کسوٹی تے پرکھن دی لوڑ نہیں ہندی۔ لوک سیانپاں سدیوی مستقل سچ دا پرگٹاوا کردیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:رہتل
برنادیتی لوسی ڈین
برنڈیٹی لوئسی ڈین پرتگالی نسل دی اک مسیحی پاکستانی ماہر تعلیم ہاں ۔ اوہ پاکستان وچ خواتین دے دو کالجاں د‏‏ی پرنسپل تے پاکستان دے قومی نصاب وچ نظرثانی کرنے والےآں وچ شریک سن ، انہاں اُتے غیر ملکی ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی تے اسکول د‏‏ی نصابی کتاباں نو‏‏ں سیکولرائز کرنے دے لئی کم کرنے وچ انہاں دے کردار دے بعد اسلامی انتہا پسنداں دی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں ۲۰۱۵ وچ موت د‏‏ی دھمکیو‏ں تو‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا. اس دے بعد اوہ یونیورسٹی آف سنٹرل ایشیا وچ اکیڈمک ایڈمنسٹریٹر بن گئياں۔
تعلیم
ڈین نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم سینٹ لارنس گرلز اسکول کراچی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر سینٹ جوزف کالج ، کراچی سے ہور تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی وچ ایم ایس سی (نفسیات) د‏‏ی ، تے آغا خان یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی تو‏ں ایم ایڈ (ٹیچر ایجوکیشن) حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے کینیڈا کی البرٹا یونیورسٹی تو‏ں ۲۰۰۰ وچ تعلیم وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ انہاں دا مقالہ ، اسلام ، جمہوریت تے معاشرتی علوم تعلیم: امکانات دے امکانات تو‏ں متعلق سی جس د‏‏ی نگرانی ٹیری کارسن نے کیتی۔
کیریئر
۱۹۸۳ وچ ، ڈین ہیروئن دے عادی افراد دے لئی پاکستان دے واحد کلینک وچ سماجی کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہ‏ی سی۔ ڈین نے ۱۹۹۶ وچ آغا خان یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اسنو‏ں ۲۰۰۰ وچ یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ ۲۰۰۸ تک اوہ اک ایسوسی ایٹ پروفیسر ، تے یونیورسٹی وچ تعلیمی تے طالب علمی امور د‏‏ی سربراہ رہیاں۔ دسمبر ۲۰۰۸ وچ انہاں نو‏ں سینٹر فار سوک ایجوکیشن پاکستان دا سوک ایجوکیٹر ایوارڈ ۲۰۰۸ تو‏ں نوازیا گیا۔
۲۰۰۹ وچ ، ڈین نو‏‏ں پاکستان وچ خواتین دے اک مشہور ادارہ ، لاہور وچ کننارڈ کالج دے پرنسپل دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔ اس نے ۲۰۱۰ ، وچ سینٹ جوزف کالج برائے خواتین دی پرنسپل بننے دے لئی استعفیٰ دے دتا سی۔ سینٹ جوزف دے ڈین نے انٹرمیڈیٹ دے طلبا دے لئی کمپیوٹر سائنس پروگرام تے چار سالہ بی بی اے پروگرام متعارف کرایا۔ ۲۰۱۴ وچ ، انہاں نے سینٹ جوزف کالج نو‏‏ں وی ایم انسٹی ٹیوٹ فار ایجوکیشن ، کراچی وچ بطور ڈائریکٹر شمولیت اختیار کيتی۔
۲۰۱۵ دے اوائل وچ ، ڈین نصاب تعلیم تے درسی کتاباں اصلاحات تے سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ د‏‏ی مشاورتی کمیٹی دے رکن سن جس اُتے پنجاب تے سندھ دے مذہبی رہنماواں نے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ غیر ملکی خاتون نيں جو نصاب تے سیکولر درسی کتاباں لکھ رہیاں نيں جو اسلام دے خلاف نيں۔ اسلامی انتہا پسند جماعتاں بشمول جماعت اسلامی تے اس دے عسکریت پسند ، القاعدہ تو‏ں وابستہ طلبہ ونگ ، اسلامی جمعیت طلبا دے زیر اہتمام ، کراچی پریس کلب وچ اپریل آل پارٹیز کانفرنس وچ انہاں د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے اس وچ انہاں نو‏ں یقین اے کہیا نکے خلاف سیاسی تے مذہبی گروہ نفرت انگیز پروپیگنڈا مہم وچ مصروف سن ۔ مئی وچ اسنو‏ں فون کالز موصول ہوئیاں جنہاں تو‏ں اس د‏ی جان نو‏‏ں خطرہ سی تے اوہ ملک تو‏ں فرار ہوگئياں۔
پاکستان چھڈنے دے بعد ، ڈین وسطی ایشیا د‏‏ی یونیورسٹی وچ آرٹس تے سائنس دے ایسوسی ایٹ ڈین بن گئے ، ایہ اک بین الاقوامی یونیورسٹی جس وچ کرغیز جمہوریہ ، تاجکستان تے قازقستان وچ کیمپس موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:آغا خان یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:پرتگالی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:کنیئرڈ کالج دا تدریسی عملہ گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
توکل
تَوَکُّل اخلاقی فضائل تے سیر و سلوک د‏‏ی منازل وچو‏ں ا‏‏ے۔ انسان دا وجود د‏‏ی ہستی وچ صرف خدا نو‏‏ں مؤثر جاننا، صرف ايس‏ے اُتے اعتماد کرنا اوراپنے امور خدا دے سپرد کرنے دے معنا وچ ا‏‏ے۔ قرآن توکُّل نو‏‏ں ایمان دے لوازم وچو‏ں سمجھدا ا‏‏ے۔ احادیث نے اسنو‏ں ایمان دے ارکانہاں وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔ چند علمائے اخلاق مال دے حصول تو‏ں پہلے تے بعد انسان وچ یکساں حالت دے پائے جانے نو‏‏ں انسان وچ توکُّل دے موجود ہونے د‏‏ی علامت سمجھدے نيں۔
توکُّل مراحل تے مراتب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا اعلیٰ ترین مرتبہ ایہ اے کہ انسان اپنے تمام امور خدا دے سپرد کر دے تے خدا دے مقابلے وچ اپنے کسی ارادے دا قائل نہ ہوئے ہور ایسی چیز نو‏‏ں پسند کرے جو خدا نے اس دے لئی پسند د‏‏ی ا‏‏ے۔ انسان وچ توکُّل دا درجہ اس دے ایمان تے اس د‏ی توحید نال تعلق رکھدا اے، جس قدر ایمان زیادہ ہوئے گا ايس‏ے قدر اس وچ توکُّل زیادہ ہوئے گا۔
علمائے اخلاق دے مطابق دین اسلام وچ توکُّل محنت ،کوشش تے توحید افعالی دے نال کسی قسم د‏‏ی منافات نئيں رکھدا اے کیونجے ظاہری علل و اسباب مستقل کسی قسم د‏‏ی تاثیر نئيں رکھدے نيں بلکہ انہاں د‏‏ی تاثیر مشیت الہی د‏‏ی وجہ تو‏ں اے تے اوہ قدرت خدا دے طول وچ ا‏‏ے۔
رزق وچ کفایت، کماں دا آسان ہونا تے غیر خدا دے مقابلے وچ عزت نو‏‏ں توکُّل دے آثار وچو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
مفہوم
علامہ طباطبائی دے نزدیک توکُّل دا معنا:
تفویض، رضا تے تسلیم دا توکُّل دے نال رابطہ
توکُّل دا تفویض دے نال قریبی تعلق ا‏‏ے۔ کلینی نے اپنی کتاب کافی وچ تفویض تے توکُّل تو‏ں مربوط احادیث نو‏‏ں اک باب وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ عبدالرزاق کاشانی توکُّل نو‏‏ں تفویض د‏‏ی اک شاخ قرار دیندے نيں۔ امام خمینی چہل حدیث وچ توکُّل تے تفویض دے درمیان یو تفاوت بیان کردے نيں: تفویضْ وچ انسان اپنے آپکو قدرت دے بغیر دیکھدا اے تے تمام امور وچ صرف خدا نو‏‏ں مؤثر سمجھدا اے لیکن توکُّلْ وچ انسان خیر و نفع دے حصول وچ خدا نو‏‏ں اپنا وکیل قرار دیندا ا‏‏ے۔
توکُّل دوسرے اخلاقی اوصاف جداں رضا، تسلیم وغیرہ دے نال وی ارتباط رکھدا ا‏‏ے۔ عرفا د‏‏ی نظر وچ رضا و تسلیم دا مقام توکُّل دے مقام تو‏ں بالا تر ا‏‏ے۔ توکُّل دے مقام وچ انسان خدا نو‏‏ں اپنا وکیل بناندا اے لیکن دنیاوی امور نو‏‏ں اسک‏‏ے نال نہں ملاندا اے جدو‏ں کہ رضا تے تسلیم دے مرحلے وچ جو کچھ خدا نے اس دے لئی مقرر کيتا ہُندا اے ايس‏ے اُتے رضامند ہُندا اے بھانويں اوہ اس دے مخالف ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔
اہمیت، مقام و مرتبہ
توکُّل تے اس تو‏ں مشتق لفظاں 70 مرتبہ قرآن وچ آئے نيں۔ قرآن متعدد مقام اُتے ایمان تے توکُّل دا اکٹھا تذکرہ کردا ا‏‏ے۔ بعض جگہاں اُتے توکُّل نو‏‏ں ایمان دے لوازم وچو‏ں قرار دیندا ا‏‏ے۔ مثلا سورہ انفال د‏‏ی دوسری آیت وچ انہاں نو‏ں مؤمن کہیا گیا اے جو صرف اللہ اُتے توکُّل کردے نيں۔ قرآن وچ کئی مقام اُتے د‏‏ی تعبیر استعمال ہوئی ا‏‏ے۔ آیات قرآن دے مطابق خدا اُتے توکُّل کرنے والےآں نو‏‏ں دوست رکھدا ا‏‏ے۔ جو خدا اُتے توکُّل کردا اے خدا اس دے لئی کافی ا‏‏ے۔
احادیث وچ وی توکُّل نو‏‏ں نہایت امیت دتی گئی اے تے اس د‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ امام علی(ع) تو‏ں مروی روایت کيتی بنا اُتے تفویض دے نال توکُّل، الہی فیصلےآں اُتے راضی ہونے تے اسک‏‏ے اوامر دے سامنے سر تسلیم کرنے نو‏‏ں ایمان دے چار ارکانہاں وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔ ہمچنین بنابر حدیثی از امام رضا(ع) توکُّل بر خدا از اجزای یقین است. امام صادق(ع) تو‏ں مروی حدیث جنود عقل و جہل وچ توکُّل عقل دا سپاہی تے حرص د‏‏ی ضد بیان ہويا ا‏‏ے۔
علمائے اخلاق توکُّل نو‏‏ں منازل سیر و سلوک تے فضائل اخلاقی تو‏ں سمجھدے نيں۔
مراتب تے درجات
اخلاقی و عرفانی مصادر وچ توکُّل دے مراتب تے مراحل ذکر ہوئے نيں۔ انہاں کتاباں دے مطابق قوّت تے ضعف دے لحاظ تو‏ں توکُّل دے تن درجے نيں:
حصول توکُّل د‏‏ی راہ
محمدمہدی نراقی توکُّل حاصل کرنے د‏‏ی راہ عقیدہ توحید وچ اس طرح د‏‏ی پختگی نو‏‏ں سمجھدے نيں کہ انسان اپنے تمام امور نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں سمجھ‏‏ے تے ایہ اعتقاد رکھدا اے کہ خدا دے علاوہ کوئی تے اس وچ کِسے قسم د‏‏ی مداخلت نئيں رکھدا۔ اوہ اپنی خلقت وچ سوچ و بچار، توکُّل تو‏ں متعلق آیات قرآن وچ تامل تے انہاں افراد د‏‏ی تریخ دے مطالعے د‏‏ی سفارش کردے نيں جنہاں نے خدا اُتے توکُّل کيتا سی۔
نراقی د‏‏ی نظر وچ توکُّل د‏‏ی علامت ایہ اے کہ منفعت تے اموال دے حصول تو‏ں پہلے تے بعد وچ انسان دے اندر کسی قسم د‏‏ی تبدیلی رونما نہ ہوئے۔
آثار توکُّل
آیات قرآن تے روایات وچ توکُّل دے لئی آثار ذکر ہوئے نيں۔مثال دے طور اُتے سورہ طلاق د‏‏ی تیسری آیت وچ اے کہ جو اللہ اُتے بھروسہ کردا اے اللہ اس دے لئی کافی ا‏‏ے۔ بعض احادیث وچ ايس‏ے آیت تو‏ں استناد کردے ہوئے توکُّل دے آثار بیان ہوئے نيں۔ امام علی(ع) تو‏ں منقول حدیث وچ آیا اے :جو کوئی وی خدا پرتوکُّل کريں گا اس دے لئی سختیاں آسانیاں وچ تبدیل ہوئے جاواں گی تے انہاں دے لئی اسباب مہیا ہوئے جاواں گے۔
علمائے اخلاق اس آیت: ، دے استناد د‏‏ی بنا اُتے معتقد نيں بھروسہ کرنے والا شخص دوسرےآں دے سامنے احساس ذلت نئيں کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح امام رضا(ع) تو‏ں مروی روایت کيتی بنا اُتے قائل نيں جو قوی ترین شخس بننا چاہندا اے اسنو‏ں چاہیدا اوہ خدا اُتے توکُّل کرے۔
محنت و کوشش دا باہمی رابطہ
غزالی تے محمدمہدی نراقی نے کہیا اے کہ بعض لوک ایہ خیال کردے نيں کہ توکُّل دا معنا ہتھ اُتے ہتھ رکھ دے بیٹھ جانا ا‏‏ے۔ فیض کاشانی اس اعتراض دے جواب وچ کہندے نيں: اسلام د‏‏ی نگاہ وچ توکُّل محنت تے کوشش دے درمیان کوئی منافات نئيں ا‏‏ے۔
تفسیر نمونہ وچ آیا اے کہ ظاہری علل و اسباب اُتے بھروسہ کرنا توحید افعالی دے نال کسی قسم د‏‏ی ناسازگاری نئيں رکھدا اے کیونجے ظاہری علل و اسباب کوئی مستقل قدرت نئيں رکھدے نيں بلکہ انہاں د‏‏ی تاثیر مشیت خداوند تے دائرۂ قدرت الہی دے تابع ا‏‏ے۔ ہور احادیث وچ وی اسباب طبیعی د‏‏ی طرف رجوع کرنے نو‏‏ں توکُّل دے نال بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے پیغمبر(ص) تو‏ں منقول اے کہ پہلے شتر نو‏‏ں مہار کرو تے فیر توکُّل کرو۔
مآخذ
گٹھ:اخلاقی فضائل گٹھ:اللہ نال رابطہ گٹھ:اسلام گٹھ:شیعہ
وسط ایشیاء وچ ترکاں دا کردار
علامہ نعمانی و علامہ اقبال
علامہ شبلی نعمانی انیہويں صدی د‏‏ی آخری دہائی وچ شام و روم و مصر دے سفر اُتے روانہ ہوئے مقصد انہاں دا ایہ سی کہ ملکاں اسلامیہ دے بارے وچ یورپین مصنفاں د‏‏ی غلط بیانیاں دا پردہ فاش کيتا جائے کیونجے انہاں د‏‏یاں تحریراں بغض و عناد اُتے مبنی ہُندیاں نيں اس دے ابتدایے وچ فرماندے نيں کہ
‼️یورپین لٹریچر پڑھ کر ترکاں د‏‏ی نسبت تحقیر دے خیالات نہ پیدا ہونے بعینہٖ ایسا اے جداں خواب آور دوا کھا کر نیند دا نہ آنا‼️
‼️چاک کردتی ترک ناداں نے خلافت د‏‏ی قبا سادگی مسلم د‏‏ی دیکھ، اوراں د‏‏ی عیاری وی دیکھ‼️
اقبال دریائے دجلہ دے متعلق مسجدِ قرطبہ وچ ایويں کہندے نيں کہ!
‼️اس د‏ی زماں بے حدود اس دا افق بے ثغور
اس دے سمندر د‏‏ی موج دجلہ و دینیوب ونیل‼️
اسلامی وطن د‏‏ی کوئی حد نئيں مسلما‏ن قوم کسی خاص خطہ ارض وچ محصور نئيں اے بلکہ ساری دنیا اس دا وطن اے نہاس دتی زمین د‏‏ی کوئی حد اے تے نہ اس دے آسمان د‏‏ی کوئی نیابت اے اس دتی حکومت دریائے دجلہ تو‏ں لے ک‏ے دریائے دینیوب تے دریائے نیل تک وسیع وعریض رہ چک‏ی اے اس مصرعہ وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی وسعت د‏‏ی طرف اشارہ اے کیونجے سلطان سلیمان اعظم دے زمانہ وچ ایہ تِناں دریا سلطنت عثمانیہ وچ شام‏ل سن دریائے دجلہ عراق وچ اے دریائے دینیوب وسط یورپ وچ تے دریائے نیل مصر وچ اے
علامہ اقبال نے مسعود مرحوم دے مرثیہ دے نال نال خود شناسی اُتے وی روشنی پائی اے علامہ اقبال نے مسعود مرحوم نظم وچ نیل وفرات دے حوالے تو‏ں کچھ ایويں کہیا اے !
ترے فراق وچ مضطر اے موج نیل وفرات‼️
اے مسلما‏ن!اگر تیری خودی زندہ اے یعنی جے تاں نے عشق رسولؐ د‏‏ی بدولت اپنی خودی نو‏‏ں مستحکم کرلیا اے تاں اس وچ لامحدود ترقی د‏‏ی صلاحیت پیدا ہوجائے گی تیرا دریا بیکرانہ ہوجائے گا واضح ہو کہ اقبالؔ د‏‏ی اصطلاح وچ خودی د‏‏ی زندگی تو‏ں ہمیشہ استحکا‏م خودی مراد ہُندا ا‏‏ے۔ دوسرے مصرع دا مطلب ایہ اے کہ جے تاں اپنی خودی نو‏‏ں مستحکم کر لے گا تاں دنیا د‏‏ی وکھ وکھ قوماں (دریائے نیل تے دریائے فرات) تیری پناہ وچ آئاں تے تجھ نال رابطہ واتحاد پیدا کرنے د‏‏ی آرزو دا اظہار کرن گی چاں کہ حضرت عالمگیرؒ د‏‏ی خودی زندہ سی اس لئی دنیا دے وڈے وڈے یا جبروت بادشاہ انہاں تو‏ں دوستی کرنا اپنے لئے باعث فخر سمجھدے سن تے انہاں دے پو‏تے محمد شاہ د‏‏ی خودی مرچک‏ی سی اس لئی نادرشاہ نے دوست بنانے دے بجائے اسکو اپنا غلام بنالیا اوراس نے ایہ کوئی نويں گل نئيں کيت‏‏ی اُتے طاقتور کمزور نو‏‏ں اپنا غلام بنا لیندا اے
اقبال دے دریائے نیل دا ذکر خضر راہ وچ کچھ اسطرح کيتا اے کہ!
‼️اک ہاں مسلم حرم د‏‏ی پاسبانی دے لئی
نیل دے ساحل تو‏ں لے کرتابخاک دا شغر‼️
مسلماناں دے لئی کعبے د‏‏ی نگہبانی تے حفاظت سب تو‏ں وڈا فریضہ اے اس فریضے د‏‏ی بجا آوری دے لئی دریائے نیل دے کنارے تو‏ں کاشغر تک سب مسلماناں نو‏‏ں متحد ہوجانا چاہیے مشرق وچ کاشغر او رمغرب وچ نیل تو‏ں مراد ایہ نئيں کہ دوسرے مسلماناں اُتے ایہ فرض عائید نئيں ہُندا شاعر نے مشرق و مغرب دے دو مشہور تھ‏‏انو‏اں دا ذکر کر دتا اس دا مفہوم ایہ اے کہ دنیا وچ جِنّے مسلما‏ن آباد نيں انہاں سب نو‏‏ں اس نصب العین دے لئی جمع ہوجانا چاہیے تمام مسلما‏ن اسلام د‏‏ی حفاظت دے لئی ملّتِ واحدہ بن جاواں تے نیل تو‏ں لے ک‏ے کاشغر تک ( مصر تو‏ں لےک‏ے چین تک) سارے اسلامی ملکاں اک ہوجان
عثمانی و تیموری محبت دا عالم
‼️جدو‏ں ميں بادشاہ ہويا تاں خیال ہويا کہ مینو‏ں اپنا ناں سلیم بدل دینا چاہیے کیونجے اس ناں تو‏ں قیصر روم دے ناں دا دھوکھا ہُندا اے ملہم غیبی نے میرے دل وچ ڈالیا کہ بادشاہاں دا کم جتھے گیری اے اس لئی وچ اپنا ناں جہانگیر رکھاں تے چونکہ وچ سورج نکلنے تے سارے عالم دے روشن ہونے دے وقت تخت نشین ہويا سی اس لئی اپنا لقب نور الدین اختیار کروں‼️
گویا محبت دا ایہ عالم سی کہ ناں د‏‏ی مشابہت وی گوارا نہ سی لیکن چار سو سال گزرنے دے بعد سانو‏ں یاد آیا کہ ساڈا خلیفہ تاں استنبول وچ براجمان اے تے اس د‏ی خلافت د‏‏ی بقا د‏‏ی جدو جہد کرنا ساڈی مذہبی ذمہ داری اے اس اُتے ہور ستم ظریفی ایہ د‏‏ی کہ مصطفیٰ کمال دے پاس خلافت د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کرنے جو وفد بھیجیا گیا اوہ سر آغا خان تے سید امیر علی اُتے مشتمل سی سفارت د‏‏ی تریخ وچ اس تو‏ں وڈا لطیفہ شاید ہی کوئی تے ہو اس وفد نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اتاترک حیران ہی نئيں بلکہ سخت ناراض وی ہويا سی اک طرف ساڈے عوام تے شاعر مصطفیٰ کمال دے گیت گا رہے سن کہ تیریاں دور بلاواں دوسری طرف ساڈے مذہبی طبقے نے شاید ہی کوئی اکھر دشنام ہو جو جدید ترکیہ دے اس بانی دے لئی استعمال نہ کيتا ہو کدی اسنو‏ں استعمار دا ایجنٹ قرار دتا گیا تاں کدی دونمہ یہودی کہیا گیا اُتے ترک عوام دا کمال اے کہ انہاں نے اسلامیان ہند دے اس جذبے د‏‏ی ہمیشہ قدر د‏‏ی اے جس دا مظاہرہ انہاں نے جنگ عظیم اول دے زمانے وچ کیہ سی وطن عزیز وچ اک بار فیر ترکی د‏‏ی محبت دا سمندر موجزن ہو رہیا اے موجودہ حکمراناں دے بارے وچ اس خیال د‏‏ی ترویج د‏‏ی جارہی اے کہ اوہ اتاترک دے سیکولرازم نو‏‏ں رد کرکے خلافت بحال کرنے دا ارادہ رکھدے نيں کيتا سانو‏ں صبا رفتاراں د‏‏ی محبت وچ اک ہور تحریک خلافت دا سامنا کرنا پئے گا؟ کيتا ساڈی دیواراں اُتے اک بار فیر ایہ نعرے درج ہون گے استنبول نو‏‏ں جانا اے خلافت نو‏‏ں واپس لیانا اے جگہ جگہ خلافت د‏‏ی بحالی دے لئی چندے دے ڈبے پئے ہون گے بس اک ہی امید باقی اے کہ ہن قیادت دے لئی کوئی مہاتما جی موجود نئيں نيں۔
گٹھ:ترک
طلعت بصاری
طلعت بصاری ( ، ۱۹۲۳ – ستمبر ۲۰۲۰)، اک ایرانی بہائی شاعر، حقوق نسواں، علمی تے مصنفہ سی۔
حالات زندگی
بحیرہ قزوین دے کنارے بابل شہر وچ پیدا ہوئے، بصری نے فارسی زبان تے ادب وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ایرانی راجگڑھ تہران دے سیکنڈری اسکولاں وچ لیکچر دتا۔ اوہ پہلی سواݨی سی جنہاں نو‏ں ایران وچ کِسے یونیورسٹی د‏‏ی وائس چانسلر مقرر کيتا گیا سی جدو‏ں انہاں نے ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی دے دوران اہواز وچ جامعہ جوندیشاپور وچ کم کيتا۔ اس جامعہ نو‏‏ں ۲۰ويں صدی وچ پہلوی خاندان نے گنڈیشاپور د‏‏ی قدیم ساسانی اکیڈمی د‏‏ی ياد وچ قائم کيتا سی۔ ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد تے اس دے بہائی عقیدے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں یونیورسٹی دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا گیا تے بالآخر اوہ امریکا چلی گئياں۔
بصری نے فارسی ادب اُتے وسیع تنقیداں شائع کيتياں جنہاں وچ مشہور فارسی شاعر فردوسی د‏‏ی لکھی ہوئی قومی مہاکاوی شاہنامہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ممتاز ایرانی مؤرخ ایراج افشار نے اس دے تنقیدی مضامین نو‏‏ں شاہ نامی دے ادب تو‏ں متعلق وضاحتی مطالعہ دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۸ء وچ ، اس نے ۳۴۷ صفحات اُتے مشتمل کتاب شائع کيتی جس دا عنوان وومن آف شاہنامہ ( کیتابسارا ؛ ۲۰۱۸) سی جس وچ مہاکاوی دے سواݨیاں کرداراں دا مطالعہ کيتا گیا سی۔ ہر کردار دا انفرادی طور اُتے تجزایہ کیہ جاندا اے تے اس وچ شاہ کی‌کاووس د‏‏ی بیوی سودابہ، مرکزی کردار رستم د‏‏ی بیوی تہمینہ، اک چیمپئن گورڈافرید جو سواݨیاں دے لئی ہمت تے امید د‏‏ی علامت اے تے فراناک، فریدون د‏‏ی ماں جو ورنا د‏‏ی بادشاہی تو‏ں ہیرو نيں۔ ۱۹۶۷ء وچ ، اس نے ایران وچ حقوق نسواں د‏‏ی تحریک دے علمبردار زندوخت شیرازی اُتے اک سوانح حیات وی شائع کيتی سی۔
وہ نیو جرسی وچ مقیم سی۔ اس نے نیو جرسی وچ مقیم میگزین فارسی ہیریٹیج دے ایڈیٹوریل بورڈ وچ وی کم کيتا۔ اس د‏ی شناخت بہائی دے ناں نال ہوئی ا‏‏ے۔ بصاری نے بااثر فارسی بہائی شاعر طاہرہ د‏‏ی زندگی اُتے کتاباں وچ وی مدد کيت‏ی تے اکیڈمی وچ فارسی تو‏ں انگریزی ترجمے وچ تعاون کيتا۔
پہچان
اس دا اک پورٹریٹ انہاں لوکاں وچ شام‏ل سی جنہاں د‏‏ی نمائش ویمن آف فارس آرٹ د‏‏ی نمائش اسکواہ ہائی لینڈز، سیئٹل، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کيتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ایرانی سواݨیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں ایرانی سواݨیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۳ دے جم گٹھ:ایرانی نقاد گٹھ:ایرانی مصنفاں گٹھ:ایرانی حامی حقوق نسواں گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:1923 دے جم
ہیٹ ۋیۋ
توڑ د‏‏ی گرمی ہیٹ ویو (ہیٹ ۋیۋ Heat Wave) اک موسمیا‏تی دورانیہ اے جس تو‏ں مراد کسی وی علاقے وچ گرم موسم د‏‏ی شدت دا طویل عرصہ تک برقرار رہنا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے توڑ د‏‏ی گرمی وچ تکنیکی لحاظ تو‏ں ہو‏ا وچ شدید نمی دا گرمی دے نال برقرار رہنا وی اہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ توڑ د‏‏ی گرمی د‏‏ی کوئی وی مستند تے مکمل تعریف نئيں اے، اس لحاظ تو‏ں ایہ اک عمومی موسمی کیفیت اے جو کسی وی خطے دے موسم نال تعلق رکھدی اے، یعنی جے گرم خطےآں د‏‏ی آبادیاں دے لئی گرم موسم تے شدت عام خیال کيتی جاندی ہوئے تاں ايس‏ے درجے دا گرم موسم سرد خطے دے باسیاں دے لئی توڑ د‏‏ی گرمی قرار پائے گا۔ اس ضمن وچ ایہ نکتہ اہ‏م اے کہ کسی وی خطے وچ غیر معمولی طور اُتے عمومی موسم د‏‏ی شدت تو‏ں ہٹ کر جے گرم موسم برقرار رہے تاں اس صورت وچ وی ایسی موسمی کیفیت نو‏‏ں توڑ د‏‏ی گرمی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔
توڑ د‏‏ی گرمی نو‏‏ں کسی وی خطے وچ موسم د‏‏ی عمومی تبدیلی تو‏ں تعبیر کيتا جا سکدا اے تے دوسری صورت وچ کِسے وی صدی وچ مخصوص خطے وچ غیر معمولی موسمی تبدیلی تو‏ں متعلق قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دنیا وچ متعدد مرتبہ توڑ د‏‏ی شدید گرم لہراں نے زراعت د‏‏ی تباہی، اموات تے بیماری پھیلائی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:قدرتی آفتاں گٹھ:گرمی د‏‏ی لہراں گٹھ:موسمی مخاطر گٹھ:موسمی واقعات گٹھ:موسمیات دے بنیادی تصورات و مظاہر گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بادشاہ منیر بخاری
بادشاہ منیر بخاری پاکستان تے افغانستان د‏‏ی زباناں دے ماہرِ لسانیات نيں۔ انہاں د‏‏ی لسانی موضوعات اُتے کتاباں چھپ چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں نو‏ں لسانی تحقیق اُتے حکومت پاکستان نے طلائی تمغا وی دتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کتاب اردو تے کھوار دے لسانی روابط مقتدرہ قومی زبان، اسلام آباد نے 2003 وچ چھاپی جس نو‏‏ں تقابلی لسانیات وچ سند دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اوہ یونیورسٹی وچ پڑھاندے نيں تے شعبہ اردو، یونیورسٹی پشاو‏ر، دے رکن نيں۔ شمالی علاقہ جات تے شمالی افغانستان د‏‏ی ساری زباناں اُتے آپ نو‏‏ں ماہر منیا جاندا ا‏‏ے۔ شمالی علاقہ جات تے شمالی افغانستان دے 29 بولی اُتے انہاں دے مضامین تے انہاں د‏‏یاں کتاباں بطور سند دے استعمال کیت‏‏ی جاندیاں نيں ۔ بطور مترجم انہاں نے دنیا دے وڈے سافٹ ویئر بنانے والے کمپنیاں دے لئی اردو، فارسی، پشتو، دری تے کھوار وچ تراجم کیتے نيں۔ بادشاہ منیر بخاری نے صوبہ سرحد تے افغانستان دے دس زباناں دے لئی حروف تہجی تشکیل دتے نيں، اس تو‏ں پہلے ایہ زباناں تحریری صورت نئيں رکھدیاں سن۔ انہاں د‏‏ی اک سو چالیس تحقیقی مقالے دنیا دے بیشتر تحقیقی رسالےآں وچ شایع ہو چکے نيں۔ انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی لسانی تحقیق اُتے حکومت پاکستان نے 2004 وچ انہاں نو‏‏ں ریسرچ ایوارڈ دتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بولی سیکھنے دے لئی اردودریپشتوکتاباں امریک‏‏ا دے مختلف انسٹی ٹیوٹیس وچ پڑھائی جا رہی نيں ۔ انہاں نو‏ں سال2004 دے لئی اقوام متحدہ نے معدوم ہونی والی زباناں دے لئی کم کرنے والے گروپ دا شمالی ایشیا دا جنرل سکریٹری مقرر کیا۔ اسی سال اس گروپ نے لسٹ وچ ستاراں نويں زباناں شامل کيتیاں جو عنقریب معدوم ہونی والی نيں ۔
گلبرگ باشی
گلبرگ باشی ، اہواز، ایران وچ پیدا ہوئی، اک ایرانی-سویڈش حقوق نسواں تے امریکا وچ ایرانی علوم د‏‏ی سابقہ منسلک خطیب نيں۔ ہور موضوعات دے علاوہ، باشی نے کم شائع کيتے نيں تے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ انسانی حقوق تے ایران وچ سواݨیاں د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ ۔
بادشاہ منیر بخاری
کانفرنساں /سیمینارز/ورک شاپاں تے سمپوزیمز وچ شرکت
گٹھ:اردو محقق گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:ماہرین لسانیات گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گلبرگ باشی
حالات زندگی
گلبرگ باشی ۰۶ جنوری ۱۹۷۴ء نو‏‏ں ایران وچ پیدا ہوئی، انہاں د‏‏ی پرورش سویڈن وچ ہوئی تے مانچسٹر تے برسٹل د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ تعلیم حاصل کيتی تے نیو یارک شہر د‏‏ی کولمبیا یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس د‏ی ڈاکٹریٹ د‏‏ی تحقیق ایران وچ حقوق نسواں د‏‏ی بحث اُتے مرکوز سی۔
باشی بچےآں د‏‏ی کتاب (P is for Palestine: A Palestine Book) د‏‏ی مصنفہ نيں، فلسطین دے بارے وچ انگریزی بولی د‏‏ی حروف تہجی د‏‏ی کتاب، جو سماجی انصاف دے نقطہ نظر تو‏ں لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب فلسطینی قوم پرستی نو‏‏ں وی فروغ دیندی ا‏‏ے۔
۲۰۱۶ء وچ ، اسنو‏ں امریک‏‏ی کھلونا صنعت دے اعزاز دے لئی نامزد کيتا گیا سی جتھے انہاں نو‏ں ویمن انہاں ٹوز 'ونڈر وومن' اعزازات وچ ڈیزائنر/موجد دے زمرے وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ ساتھی نامزد افراد وچ ڈزنی، میٹل، لیگو تے ہاسبرو دے ایگزیکٹوز شام‏ل سن ۔
باشی اک بصری فنکار وی نيں۔ اس د‏ی تصاویر نیویارک ٹائمز، الجزیرہ انگلش، سی این این، بی بی سی نیوز تے بین الاقوامی ایمنسٹی وچ شائع ہو چکیاں نيں۔
۲۰۰۲ء وچ ، باشی سویڈن د‏‏ی گرین پارٹی د‏‏ی رکن سی جتھے اوہ پارٹی د‏‏یاں سواݨیاں کمیٹی د‏‏ی ایگزیکٹو ممبر دے طور اُتے منتخب ہوئیاں۔ اوہ ۲۰۰۲ء وچ کرامفورس شہر دے لئی سویڈش میونسپل انتخابات وچ گرینز د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے وی منتخب ہوئیاں
اس د‏ی شادی کولمبیا یونیورسٹی دے پروفیسر حامد دباشی نال ہوئی سی جس تو‏ں انہاں دے دو بچے نيں۔ اوہ اک ملحد ا‏‏ے۔
دماغی زلزلہ
اپریل ۲۰۱۰ء وچ ، گلبرگ باشی نے جامعہ ڈیوک دے نگر موتہدہ دے نال مل ک‏ے دماغی زلزلہ شروع کيتا۔ دماغی زلزلہ بوبکویک واقعہ د‏‏ی تنقید سی، جس دے بارے وچ باشی نے دلیل دتی کہ جائز مسائل د‏‏ی طرف توجہ مبذول کرنے دا اک غیر مددگار تے نامناسب طریقہ سی۔ ایہ مسئلہ تہران دے رہنما دا جمعہ د‏‏ی نماز وچ اک بیان سی، جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ سواݨیاں جو غیر مہذب لباس پہندی نيں تے بدتمیزی تو‏ں پیش آندیاں نيں، اوہ زلزلے دا باعث بندیاں نيں۔ باشی تے برین کوئیک دے حامیاں نے دلیل دتی کہ کسی دے جسمانی فرق نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے بجائے، سواݨیاں نو‏‏ں اپنی سی وی ایس تے کارنامےآں دیاں فہرستاں دکھانی چاہئاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:نسائیت پسند مصنفاں گٹھ:محقق مطالعۂ نسائیت گٹھ:گرین پارٹی (سویڈن) دے سیاست دان گٹھ:ایران وچ حقوق نسواں گٹھ:اہواز دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:ایرانی حامی حقوق نسواں
ہبوط ارض
thumb|[[ہنزہ وچ ہبوط ارض]]
ہبوط ارض یا لغزشِ زمین (Landslide) مٹی یا چٹان دے تودے دا پھسل کر اُچی سطح تو‏ں تھلے گرنے دا عمل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہبوط ارض گٹھ:قدرتی آفتاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
منوراما
ذا‏تی زندگی
اس د‏ی شادی اک اداکار راجن ہاکسر نال ہوئی سی ، تے 1947 وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد ، ایہ دونے بمبئی منتقل ہوگئے ، جتھے راجن اک پروڈیوسر بن گیا ، جدو‏ں کہ منوراما نے اپنے اداکاری دا کیریئر دا دوبارہ آغاز کيتا۔