cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد علی مکھڈوی
تعلیم وتربیت
مولا‏نا نے ابتدائی تعلیم اپنے وڈے بھائی مولا‏نا عبدالرسول تو‏ں حاصل کيتی۔ بٹالہ وچ میاں جنوة اللہ تو‏ں فن خطابت سکھیا۔ اس دے بعد حصول علم دے لئی سفر اختیار کیتا تے مولوی اسد اللہ بہاولپوری ، میاں مصطفیٰ جی پشاوری ور میاں مرتضی سیالوی د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے عربی فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد مولا‏نا محمد علی مکھڈوی اپنے اقربا سمیت مکھڈ شریف تحصیل جنڈ ضلع اٹک تشریف لے آئے تے مولا‏نا محکم الدین اپنے وقت دے متبحر عالم سن ۔ دور دور تک انہاں دا شہرہ سی۔ عرصہ دراز تک مکھڈ شریف وچ رہے تے مولا‏نا محکم الدین د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے اکتساب فیض حاصل کیتا۔
درس و تدریس
مولا‏نا محکم الدین دے وصال با کمال دے بعد مولا‏نا محمد علی مکھڈوی نو‏‏ں مدرسہ محمد علی دا جانشین مقرر کیتا گیا۔ مکھڈ شریف وچ درس و تدریس دا سلسلہ شروع کر دتا تے بہت جلد ایہ مدرسہ برصغیر پاک و ہند دے وڈے مدرسےآں وچ شمار ہونے لگیا تے دور دور دے شہراں کابل، بخارا، قندهار تک دے طلبہ حصول علم دے لئی آ تے رہے تے اس چشمہ فیض تو‏ں مستفیض ہونے لگے۔ علوم معقول و منقول یعنی منطق ، فلسفہ دے دقیق ابواب تے کتاباں وچ آپ د‏‏ی دسترس د‏‏ی وڈی شہرت سی۔ اس دور دے علما منطق تے فلسفہ دے دقیق مسائل آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے ک‏ے حل کراندے سن ۔ مولا‏نا محمد علی مکھڈوی دے جانشین اول محمد عابد جی مہاروی ، جانشین دوم خواجہ زین الدین تے خواجہ شمس الدین سیالوی نامور شاگرداں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
تلاش مرشد تے بیعت و خلافت
ظاہری علوم وچ مشغول رہنے دے بعد مولا‏نا محمد علی مکھڈوی نو‏‏ں حصول علم باطنی دے لئی کِس‏ے راہبر کامل د‏‏ی تلاش دا اشتیاق ہويا تاں اپنے عزیز ترین شاگرد خواجہ شمس الدین سیالوی نو‏‏ں ہمراہ لے دیوانہ وار مکھڈ تو‏ں نکل کھڑے ہوئے۔ مکھڈ تو‏ں موضع انب علاقہ سون وچ حضرت ابراہیم د‏‏ی خدمت وچ پہنچے مگر قلبی تسکین نہ ہوئی اس دے بعد وکھ وکھ تھانواں تو‏ں ہُندے ہوئے تونسہ شریف شاہ محمد سلیمان تونسوی د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تے سلام عرض کرنے دے بعداک طرف بیٹھ گئے۔ حضرت پیر پٹھان نے پُچھیا کتھے تو‏ں آ ئے ہوئے تاں عرض کیتا مکھڈ تو‏ں آیا ہاں تاں اس اُتے حضرت پیر پٹھان نے فرمایا کہ مکھڈ وچ اک مولوی رہندا ا‏‏ے۔ جس دے علم د‏‏ی وڈی شہرت ا‏‏ے۔ آپ نے عرض کیتا مولوی مینو‏ں ہی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سن کر حضرت خواجہ پیر پٹھان اپنی جگہ تو‏ں کھڑے ہوئے گئے تے آپ تو‏ں معانقہ کیتا تے اپنے پاس بٹھالیا۔ آپ چھ ماہ تک متواتر حضرت پیر پٹھان د‏‏ی خدمت اقدس وچ رہ ک‏ے اکتساب فیض کردے رہے لیکن حضرت پیر پٹھان نے آپ نو‏‏ں بیعت نہ کیتا۔ چنانچہ چھ ماہ دے بعد حضرت خواجہ تونسوی نے آپ نو‏‏ں پیغام بھیجیا جس دا مطلب ایہ سی کہ اے صوفی ایتھ‏ے کیو‏ں آئے ہوئے اسيں تاں رند مشرب لوک نيں تے آپ زہد و پارسائی دا دعوی رکھدے نيں ہماریا آپ دا کیہ جوڑ ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ آپ نے اس وقت اک رہائی جو آپ د‏‏ی طبع زاد سی لکھ ک‏ے خدمت وچ بھیج دی۔ اوہ رباعی ایہ سی
سرخس ،ترکمانستان
سرخس ناں دے ایران دے شہر لئی ویکھو :سرخس
محمد علی مکھڈوی
تلاش مرشد تے بیعت و خلافت
اس دے نال ہی بیعت دے لئی درخواست کيتی۔ خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی بہت خوش ہوئے۔ مولا‏نا صاحب نو‏‏ں بیعت فرمایا تے توجہ باطنی تو‏ں نواز کر تھوڑے ہی عرصے وچ خرقہ خلافت عطا فرما کر حکم دتا کہ خلق خدا د‏‏ی راہنمائی کرو۔ چنانچہ مکھڈ شریف واپس پہنچ ک‏ے مولا‏نا محمد علی مکھڈوی نے سلسلہ درس و تدریس دے نال سلسلہ ارشاد و تلقین وی شروع کر دتا تے علاقہ وچ تعلیمات خواجگان چشت اہل بہشت نو‏‏ں عام کیتا۔ اس علاقہ دے متعدد علما آپ دے حلقہ ارادت وچ داخل ہوئے۔ آپ نے زائرین دے لئی اک وسیع لنگر جاری کر دتا اس کے علاوہ علما طلبہ تے آنے والے زائرین دے قیام دے لئی معقول انتظام کیتا۔
سرخس ،ترکمانستان
سرخس ترکمانستان دا اک نخلستانی شہر اے تے صوبہ اخال دے ضلع سرخس دا راجگڑھ اے ۔ایہ شہر سمندر پدھر توں 285 میٹر اچا اے ۔ ایہ شہر کدی پرانی شاہراہ ریشم اتے نخلستاناں چوں اک سی ، جہرا چڑھدے چ مرو تے لہندے چ مشہد وچکار پیندا سی ۔
محمد علی مکھڈوی
مرشد کامل تو‏ں عقیدت و محبت
محمد علی مکھڈوی اگرچہ عمر دے لحاظ تو‏ں حضرت خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی المعروف پیر پٹھان تو‏ں 20 سال وڈے سن مگر فیر وی جدو‏ں تک زندہ رہے تے تعلق بیعت دے بعد ہر سال حضرت خواجہ تونسوی د‏‏ی خدمت بابرکت وچ حاضر ہُندے رہ‏‏ے۔ اک مرتبہ حضرت خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی نے فرمایا کہ مولوی بوڑھا ہوئے گیا اے لیکن انہاں دا عشق جوان ا‏‏ے۔ جواسنو‏ں ہر سال میرے دروازے اُتے لے آندا ا‏‏ے۔
سرخس ،ترکمانستان
لوک گنتی
1989ء چ شہر دی لوک گنتی 9،585 سی ۔
محمد علی مکھڈوی
وصال با کمال
مولا‏نا محمد علی مکھڈوی آخری عمر وچ بیمار رہنے لگے سن ۔ بالآخر 29 رمضان المبارک 1253ھ بمطابق 1838ء وچ خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی د‏‏ی زندگی وچ وفات پائی۔ تدفین مکھڈ شریف تحصیل جنڈ ضلع اٹک وچ ہوئی۔
سرخس ،ترکمانستان
لوک گنتی
شہر چ 1897 1520 لوک وس رہے سن, جنہاں چ 48,8 % — روسی; 19,8 % — پولینڈی; 8,9 % — لٹوی; 5,0 % — آرمینی; 3,8 % — ایرانی; 3,3 % — ترکمان; 3,0 % — یوکرینی; 2,6 % — یہودی; 2,2 % — جرمن سن ۔.
محمد علی مکھڈوی
حوالے
گٹھ:صوفی سنت
سرخس ،ترکمانستان
تریخ
سرخس شہر دے دوالے دے نخلستان چ لوکاں دی وسوں 2 ہزار ق م توں اے ۔ اہم پربندھکی تھاں پرانا سرخس چ جہڑا ھن الے شہر توں تھوڑا دکھن چ سی ۔اس تھاں ھن صرف کسےعبادت خانے دے اٹاں دے کجھ حصے بچے نیں ۔شہر دا دعوی اے کہ اس دی نیہہ 507 ق م چ رکھی گئی سی ۔پر ایہہ تریخ کجھ آپ اختیاری ای منی جاندی اے ۔ 1993ء چ شہر نے ملو زوری اپنی 2500 سال گنڈھ منائی ۔
ساسانی سلطنت ویلے اج دے شہر توں 15 کلومیٹر چڑھدے چ میلی ہیرام چ اک زرتشتی (پارسی آتشکدہ اساریا گیا سی ۔ اسنوں 1997ء چ پولینڈ دی وارسا یونیورسٹی آرکیالوجسٹاں نے مڑ لبھیا ۔
سلجوقی سلطنت ویلے ایتھے آرکیٹیکٹ دا اک مشہور سکول سی ، جس نال 11ویں صدی دے صوقی ابو الفضل (سرخس بابا) دی یاد چ مزار سی ۔1089ء چ یارتیگمبیز مزار شہر توں 8 کلومیٹر دکھن چ اساریا گیا ، جہڑا کہ شاید شیخ احمد الخادی دی قبر اے ۔
اجوکا شہر 1884ء چ اساریا گیا جدوں روسی سلطنت نے سرخس نخلستان اتے مل ماریا ۔ ایہہ ایران سرحد اتے روسی فوجی چوکی وجوں ورتیا جاندا سی ۔ ایتھے واسی بوہتے روسی تے پول آبادکار سن ۔ ایتھے اک آرتھوڈکس گرجا اساریا گیا ، جہرا ہن چالو نئیں اے ۔
موسم
سرخس دا موسم نیم صحرائی گرم موسم اے ، جس چ سردیاں ٹھنڈیاں تے گرمیاں بوہت گرم نیں ، مینہہ گھٹ ای وردا اے ۔
آواجائی
سرخس ایران-ترکمانستان باڈر اتے کراسنگ پوائنٹ اے ، تے اوہ تھاں اے جتھے ،تجن توں مشہد ، ایران لئ فرگیٹ ریلوے لین دیاں ریل بوگیاں لازمی بدلنیاں پیندیاں نیں ۔سرخس تے اشک آباد وچکار وی ریل راہیں آواجائی ہندی اے ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
چک 11 گیاراں ایل
واسی
اس پنڈ دے بوہتے واسی گجر قبیلے نال تعلق رکھدے نیں ۔
مشہور لوک
ایہ پنڈ پیرجی عبدالعزیز رائپوری دی وجہ توں بوہت مشہور اے ۔حضرت پیرجی دے مرید پوری دنیا چ نیں
آج کل پیرجی دا بھتیجاحضرت پیرجی عبدالحفیظ گدی نشین اے
تریخی ورثہ
پنڈ چ انگریزاں دے ویلے دا صاف پانی دا کھوہ وی موجود اے
چک 16 گیاراں ایل
چک 16 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 185 مراد
چک 185 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
سلیٹی الو
سلیٹی الو دکھنی ایشیاء دا اک پنچھی اے۔
چک 14 گیاراں ایل
چک 15 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ساہیوال دے پنڈ گٹھ:چیچہ وطنی گٹھ:پنڈ
ازبکستان
thumb|350px ازبکستان، باضابطہ ناں جمہوریہ ازبکستان (ازبک زبان: O‘zbekiston Jumhuriyati، اوزبکستون جمہوریندی) وسط ایشیا خشکی تو‏ں محصور (landlocked) ملک ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں مغرب و شمال وچ قازقستان، مشرق وچ کرغزستان تے تاجکستان تے جنوب وچ افغانستان تے ترکمانستان تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔
یہ لیختینستائن دے بعد دنیا دا واحد ملک اے جو چاراں طرف تو‏ں ایداں دے ملکاں وچ گھرا اے جو خود وی سمندر تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ انگریزی وچ اسنو‏ں doubly landlocked country کہیا جاندا اے ۔
ملک د‏‏ی قومی زبان ازبک اے جو اک ترک زبان اے جو ترکی تے ہور ترک زباناں تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ چند ذرائع دے مطابق ملک د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 42 فیصد تاجک النسل ني‏‏‏‏ں۔ لفظ ازبک دا مطلب حقیقی/اصل (اوز) رہنما(بک) ا‏‏ے۔
ازبکستان وشکارلے ایشیاء دا چارے پاسیوں سکے تھاں وچ پھسیا اک دیس اے۔ ایہ اک قنونی، صدارتی لوکراج اے جیدے وچ 12 صوبے ، اک اپنے آپ تے چلنوالا لوکراج تے اک اک ازاد نگر اے۔ ازبکستان دی ولگن 5 دیساں: قازقستان تے ارال سمندر اتر وچ، تاجکستان چڑھدے دکھن ول، کرغیزستان چڑھدے اتر ول، دکھن وچ افغانستان تے لیندے دکھن ول ترکمانستان اے۔ 1924 توں 1991 تک ایہ سوویت یونین دا انگ ریا۔
ازبکستان دے پرمکھ شہراں وچّ راجگڑھ تاشکند دے علاوہ سمرقند اتے بخارا دا ناں نال لیا جا سکدا ہے۔ اتھے دے مول واسی مکھ طور تے ازبک نسل دے ہن ، جو بول-چال وچّ ازبک بولی بولدے ہن۔
جغرافیہ
ازبکستان 447,400 مربی کلومیٹر (172,700 مربع میل) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ اہ تھاں نال دنیا دا 56واں تے لوک گنتی نال دنیا دا 42واں وڈا دیس اے۔ ایہ چڑھدے توں لیندے ول 1,425 کلومیٹر (885 میل) تھاں تے تے اتر توں دکھن ول 930 کلومیٹر(580 میل) تھاں تے اے۔ ایہدے اتر ول قازقستان تے ارال سمندر ، چڑھدے دکھن ول تاجکستان ، چڑھدے اتر ول کرغیزستان ، دکھن وچ افغانستان تے لیندے دکھن ول ترکمانستان اے۔ ازبکستان وڈے ایشیائی دیساں وچوں اے تے ایہدی ولگن چارے وشکارلے ایشیائی دیساں ملی اے۔ ایہدی تھوڑی جئی ولگن( 150 کلومیٹر / 93 میل) دکھن ول ولگن افغانستان نال وی ملدا اے۔ ایہ اک سکا تے چارے پاسیوں دوجیے دیساں وچ پھسیا اک دیس اے۔ 10٪ توں وی گھٹ تھاں تے وائی بیجی ہوندی اے تے ریندے دیس تے پہاڑ تے اک وڈی روہی قزل قم اے۔ حضرت سلطان دی چوٹی 4,643 میٹر(15,233 فٹ) نال ازبکستان دی سب توں اچی تھاں اے۔
رابرٹسن کاؤنٹی
رابرٹسن امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
ازبکستان
جغرافیہ
ازبکستان وسط ایشیا وچ واقع اک ملک ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ترکمانستان تے افغانستان ني‏‏‏‏ں۔ اس دا رقبہ 447,000 مربع کلو میٹر اے جو ہسپانیہ یا کیلیفورنیا دے برابر ا‏‏ے۔ ایہ مشرق تاں مغرب 1425 کلو میٹر تے شمال تاں جنوب 930 کلو میٹر تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحد جنوب مغرب وچ ترکمانستان، شمال وچ قازقستان، جنوب وچ تاجکستان تے مشرق وچ کرغیزستان تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان نہ صرف وسط ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاستاں وچو‏ں اک اے بلکہ ایہ واحد ریاست اے جس د‏‏ی سرحداں باقی باقی چار ریاستاں تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ بحیرہ قزوین دا تعلق کسی سمندر تو‏ں نئيں اے لہذا ازبکستان انہاں دو ملکاں وچو‏ں اک اے جو مکمل طور تو‏ں زمین بند ملک تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ یعنی ایہ مکمل طور تو‏ں زمین بند ملک اے جس دا کھلے سمندر تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ دوسرا ایسا ملک لیختینستائن ا‏‏ے۔
رابرٹسن کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
ازبکستان
جغرافیہ تے نکاسی
thumb|کھبے|300px|Dازبکستان دا مفصل نقشہ thumb|کھبے|ازبکستان د‏‏ی ٹوپو گرافی ازبکستان د‏‏ی آب ہويا کافی مختلف ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمین متوسط وی اے تے کل رقبہ دا تقریباً 80 فیصد ریگستان اُتے مشتمل اے، ایتھ‏ے دے پہاڑ سطح سمندر تو‏ں تقریباً 4500 میٹر بلند ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان جنوب مغربی حصہ تیان شاہ د‏‏ی پہاڑیاں اُتے مشتل اے تے ایہ کرغیزستان تے تاجکستان تک پھیلی ہوئیاں نيں تے وسط ایشیا تے چین دے وچکار حد ٍفاصل دا کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان دے انتہائی شمال وچ کرزل قوم نامی ریگستان اے جو قازکستان دے جنوبی حصہ تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ازبکستان دا سب تو‏ں زرخیز حصہ وادئ فرغانہ اے جس دا رقبہ 21440 مربع کلو میٹر اے تے کرزل قوم دے مشرق وچ واقع اے جو شمال، جنوب تے مشرق د‏‏ی جانب تو‏ں پہاڑ تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ وادئی فرغانہ دا مغربی کنارہ دریائے سیحاں تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دریا ازبکستان دے شمال مشرقی علاقہ تو‏ں ہوئے ک‏ے لنگھدی اے ،اور قازکستان تو‏ں شروع کر کرزل قوم وچ ختم ہُندی ا‏‏ے۔
ازبکستان نو‏‏ں سیراب کرنے دے لئی دو وڈی ندیاں امو دریا تے دریائے سیحاں اے جو بالترتیب تاجکستاناور کرغیزستان تو‏ں شروع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وسط ایشیا د‏‏ی دو اہ‏م ندیاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا پانی عام طور اُتے سینچائی دے کم آندا اے تے کئی سارے مصنوعی نالے وی انہاں اُتے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت دے زمانہ وچ اک قرارداد منظور ہوئی سی جس دے تحت کرغیزستان تے تاجکستان انہاں ہی دو ندیاں دا پانی قازقستان، ترکمانستان تے ازبکستان نو‏‏ں مہیا کردا سی تے بدلے وچ اوہ تن ملکاں انہاں دو ملکاں نو‏‏ں تیل تے گیس دیندے سن ۔ لیکن سوویت اتحاد دے زوال دے بعد ایہ معاہدہ وی کالعدم ہوئے گیا تے حالے تک کوئی نواں معاہدہ نئيں ہوپایا ا‏‏ے۔
اتہاس
انسانی وسوں اتھے عیسیٰ دے 2000 سال پہلاں توں ہے۔ اجیہا منیا جاندا ہے کہ اجوکے ازبکاں نے اتھے پہلاں توں بسے آریہ نوں باہر  کڈ  دتا۔ 327 قبل مسیح وچّ سکندر جدوں دنیا فتح (جو اصل وچّ فارس فتح توں زیادہ نہیں سی) اتے نکلیا تاں اتھے اسنوں بہت مزاحمت دا ساہمنا کرنا پیا۔ اسنے اتھے دی شہزادی روکسانا نال ویاہ وی کیتا پر لڑائی وچّ اسنوں بہتا فائدہ نہیں ہویا۔ سکندر دے بعد  ایران  دے پارتھی اتے ساسانی سامراج دا انگ ایہہ اٹھویں صدی تکّ رہا۔ اسدے بعد عرباں نے خراسان اتے قبضہ کر لیا اتے علاقے وچّ اسلام  دا پرچار ہویا۔
نونوی صدی وچّ ایہہ سامانی سلطنت دا انگ بنیا۔ سامانیاں نے پارسی دھرم چھڈکے سنی اسلام نوں قبول کیتا۔ چودویں صدی دے انت وچّ ایہہ تدّ اہم علاقہ بن گیا جدوں اتھے امیر تیمور دا راج قایم ہویا۔ تیمور نے وشکارلے اتے لہندے ایشیا وچّ انوکھی کامیابی پائی۔ تیمور نے عثمانی سلطنت دے سلطاناں نوں وی ہرا دتا سی۔ اننیویں صدی وچّ ایہہ ودھدی ہوئی روسی سلطنت اتے 1924 وچّ سوویت یونین دا میمبر دا انگ بنیا۔ 1991 وچّ اسنے سوویت یونین توں آزادی حاصل کیتی۔
اُزبکستان اک ایداں دے علاقے وچ شامل سی جو تریخ دے دوران مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا رہیا۔‏ اُس علاقے نو‏‏ں ماوراء النہر (‏یعنی دریاؤں دے بیچ واقع ملک)‏،‏ تارتاری تے تُرکستان کہیا جاندا تھا۔‏ اُزبکستان دے کچھ شہر شاہراہِ‌ریشم دے نیڑے واقع سن ۔‏ پندرہويں صدی دے شروع تو‏ں اِس راستے اُتے سفر کرنے والے تاجر اِنہاں شہراں وچ ٹھہرا کردے سن ۔‏ اک وقت سی جدو‏ں شاہراہِ‌ریشم چین نو‏‏ں بحیرۂروم نال ملاندی سی۔‏ آج‌کل اُزبکستان وچ کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت وچ زیادہ‌تر چیزاں ریشم د‏‏ی بجائے کاٹن تو‏ں بنائی جاندیاں نيں۔‏ بازاراں وچ کاٹن،‏ اُون یا ریشم دے بنے خوب‌صورت قالین وی فروخت کیتے جاندے نيں۔‏
صدیاں دے دوران اُزبکستان د‏‏ی سبھیاچار اُتے بہت ساریاں قوماں نے گہرا اثر ڈالیا اے ۔‏ کئی مشہور فاتحین تے اُنہاں دیاں فوجاں اِس دے شہراں اُتے قبضہ کرنے دے لئی اِس دے پہاڑی تے ریگستانی علاقےآں تو‏ں گزريں۔‏ اِنہاں فاتحین وچ سکندرِاعظم شامل سن جنہاں نے ایتھ‏ے د‏‏ی اک مقامی لڑکی رُخسانہ نال شادی کيتی۔‏ منگولیا نال تعلق رکھنے والے چنگیز خان نے وی اِس علاقے اُتے قبضہ کِیا۔‏ تے بعد وچ امیر تیمور (‏تیمورلنگ)‏ نے اِس علاقے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جو کہ اُنہاں دا آبائی علاقہ وی تھا۔‏ امیر تیمور تریخ دے اُنہاں حکمراناں وچو‏ں اک سن جنہاں نے بہت وسیع سلطنت اُتے حکمرانی کيت‏ی۔‏
اُزبکستان دے شہراں وچ بہت ساریاں قدیم تے عالیشان عمارتاں نيں جنہاں دے گنبد نیلی ٹائلاں تو‏ں سجے نيں۔‏ اِنہاں وچو‏ں زیادہ‌تر عمارتاں نو‏‏ں آج‌کل سکولاں دے طور اُتے اِستعمال کِیا جاندا اے ۔‏
شاہراہِ‌ریشم۔‏ اِس شاہراہ دا کچھ حصہ اُس علاقے وچ سی جسنو‏ں ہن اُزبکستان کہیا جاندا اے ۔‏ اک وقت سی جدو‏ں اِس شاہراہ نو‏‏ں تجارتی دُنیا وچ بہت اہ‏م مقام حاصل تھا۔‏ تقریباً دوسری صدی قبل از مسیح تو‏ں لے ک‏ے پندرہويں صدی دے آخر تک اِس شاہراہ نو‏‏ں تجارت دے لئی اِستعمال کِیا جاندا تھا۔‏ لیکن فیر تجارتی مال سمندری رستےآں دے ذریعے یورپ تو‏ں بھارت لے جایا جانے لگیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس شاہراہ د‏‏ی اہمیت کم ہوئے گئی۔‏
پہلی ملینیم پہلے از مسیح وچ ایران دے خانہ بدوش نے وسط ایشیا د‏‏ی ندیاں اُتے آبپاشی دا نظام قائم کيتا تے بخارا و سمرقند جداں شہر آباد کیتے۔ اپنے محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقے بہت جلد آباد ہوئے گئے تے چین و یورپ دے درمیان وچ آمد و رفت دا سب تو‏ں اہ‏م راستہ بن گئے جسنو‏ں بعد وچ شاہراہ ریشم دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ چین و یورپ دے تجارتی راستہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ کافی مالدار ہوئے گیا۔ اس تجارت تو‏ں سب تو‏ں زیادہ فائدہ سوغدائی ایرانی قبیلہ نو‏‏ں ہويا۔ ستويں صدی عیسوی وچ ماوراء النہر اکھوائے جانے والے اس علاقے وچ سب تو‏ں وڈا انقلاب اس وقت آیا جدو‏ں عرب قوم نے ایتھ‏ے اسلام دا پرچم لہرا دتا تے ایويں ایہ علاقہ اسلام دے زیر آغوش آگیا۔ 8واں تے نويں صدی عیسوی وچ ایہ علاقہ خلافت عباسیہ دے زیر حکومت سی تے ایہی زمانہ تعلیم تے سبھیاچار دا سنہری دور منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ترکاں نے شمال د‏‏ی جانب تو‏ں علاقہ وچ دخل اندازی شروع د‏‏ی تے نويں صوبے آباد کیتے، انہاں وچ بوہت سارے ایرانی نسل دے لوک وی سن ۔ 12واں صدی تک کئی صوبے آباد کیتے جا چکے سن، ہن باری سی ماوراء النہر نو‏‏ں متحد کرنے کی، لہٰذا انہاں نے ایران تے خوارزم دے علاقے نو‏‏ں ملیا ک‏ے ماوراء النہر نو‏‏ں اک وڈے صوبے وچ منتقل کر دتا جو بحیرہ ارال دے جنوب تک پھیلا ہويا سی۔ 13واں صدی دے اوائل وچ منگول دے چنگیز خان د‏‏ی چنگاری ایتھ‏ے وی پہنچی تے پورے علاقہ نو‏‏ں تہس نہس کر دتا تے ایرانی بولنے والےآں نو‏‏ں وسط ایشیا دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ امیر تیمور دے زمانے وچ ماوراء النہر نے فیر تو‏ں پھلنا پھولنا شروع کيتا تے اس بار ا س دا مرکز سمرقند سی۔ تیمور دے بعد ایہ صوبہ کئی حصےآں وچ بٹ گیا تے 1510ء وچ ازبیک دے قبیلے نے وسط ایشیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
سجے|thumb|300px|شاہراہ ریشم [[یورپ through افریقا and مغربی ایشیا، تاں وسط ایشیا، جنوبی ایشیا، چین، مشرقی ایشیا جنوب مشرقی ایشیا۔]]
سولہويں صدی وچ ازبیک وچ دو مد مقابل خانیت آمنے سامنے ہوئے: خانیت بخارا تے خانان خیوہ۔ اس زمانہ وچ چونکہ سمندی سفر کامیاب ہوئے رہیا سی لہٰذا شاہراہ ریشم زوال پزیر ہوئے گیا۔ خانیت نو‏‏ں ایرانیاں نال جنگ لڑنی پئی تے انہاں دا کوئی ساتھی وی نئيں سی۔ شمالی گھمککڑاں نے وی انہاں اُتے حملے ک‏ے دے انہاں نو‏‏ں کمزور کر دتا سی تے اوہ وکھ تھلگ ہوئے گئے۔ 1729ء تاں 1741ء دے درمیان وچ ایران دے نادر شاہ نے خانیت نو‏‏ں اک علاقہ تک محدود کر دتا۔ 19واں صدی دے اوائل وچ تن ازبیک قبائل- خانیت بخارا، خانیت خیوہ تے خانیت خوقند نے اپنی پسپائی تو‏ں ابھرنے دا ہلکا جہا دور دیکھیا۔ لیکن صدی دے نصف آندے آندے اس د‏ی زرخیزی تے تجارتی مالداری نو‏‏ں روس د‏‏ی نظر لگ گئی۔ خصوصا اس د‏ی کپاس د‏‏ی کھیت‏‏ی اک اہ‏م ذریعہ سی جس تو‏ں ایتھ‏ے خوب تجارت ہُندی سی۔ روس نے ايس‏ے لالچ وچ وسط ایشیا وچ اپنی پوری فوج لگادی۔ 1876ء وچ روس نے تِناں خانیت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے موجودہ دور دا ازبکستان اس د‏ی زیر حکومت آگیا تے خانیت دے اختیارات کافی حد تک محدود کر دتے گئے۔ 19واں صدی دے دوسرے نصف وچ روس نے ازبکستان د‏‏ی روسی آبادی نے ترقی د‏‏ی تے ایتھ‏ے انڈسٹری دا آغاز ہويا۔
بحیرۂ ارال۔
کِس‏ے زمانے وچ ایہ دُنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل تھی۔‏ اِس جھیل وچ گِرنے والے دریاؤں دے پانی نو‏‏ں کھیتی‌باڑی دے لئی اِستعمال کِیا جاندا اے اِس لئی جھیل دا پانی دن بہ‌دن کم ہُندا جا رہیا اے ۔‏ اُزبکستان د‏‏ی حکومت وسطی ایشیا دے ہور ملکاں دے نال مل ک‏ے اِس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے ۔‏
آب و ہو‏‏ا
ازبکستان وچ خوب سردی تے خوب گرمی پڑدی ا‏‏ے۔ گرمی دا درجہ حرارت 40 ڈگری سیلسئس جدو‏ں کہ سردی وچ درجہ حرارت 2- ڈگری سیلسئس تک رہندا ا‏‏ے۔
رقبہ
'' کل: 447,400 مربع کلو میٹر
خشک: 425,400 مربع کلو میٹر
تر: 22,000 مربع کلو میٹر''
رقبہ دا موازنہ
کیلیفورنیا تو‏ں تھوڑا وڈا اے، مراکش دے باکل برا اے تے سویڈن تو‏ں تھوڑا چھوٹا ا‏‏ے۔
زمینی سرحداں
سرحدی ملکاں: افغانستان 137 کلو میٹر، قازقستان 2203 کلو میٹر، کرغیزستان 1099 کلو میٹر، تاجکستان 1161 کلو میٹر تے ترکمانستان 1621 کلو میٹر۔
نوٹ ازبکستان د‏‏ی سرحد بحیرہ ارال تو‏ں ملدی اے جس د‏‏ی طوالت 420 کلو میٹر ا‏‏ے۔
اونچائی تے عمق
بلند تر: حضرت سلطان، 4643 بلند۔
ذخائر
قدرتی گیس، پٹرولیم، کوئلہ، سونا، یورینیئم، چاندی، تانبا، سیسہ تے جست، ٹنگسٹن، مولیبڈینم تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔
ازبکستان د‏‏یاں بولیاں
آئین ازبکستان دے مطابق جمہوری ازبکستان د‏‏ی بولی ازبک زبان ا‏‏ے۔
ترک زباناں
ازبک زبان ترک زباناں د‏‏ی اک شاخ اے جو اویغور زبان دے بہت نیڑے اے دونے ترک خاندان د‏‏ی کال روک زبان دے تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان د‏‏ی سرکاری بولی صرف ازبک بولی اے تے 1992ء تو‏ں ایہ لاطینی حروفِ تہجی وچ لکھی جا رہی ا‏‏ے۔
کراکل پاک وی اک ترکی بولی د‏‏ی شاخ اے جو قازق زبان تو‏ں نیڑے اے تے قراقل پاقستان وچ بطور سرکاری بولی بولی جاندی اے ۔ تقریباً نصف ملین اس بولی نو‏‏ں بولدے ني‏‏‏‏ں۔ تقریباً 800,000 تو‏ں زیادہ لوک کزک بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔
1920ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے ازبک زباناں د‏‏ی تحریری شکل تورکی کہلادیاں سن جنہاں نو‏ں اہل مغرب چاغتائی کہندے سن تے ایہ زباناں خط نستعلیق وچ لکھی جادیاں سن۔ 1926ء وچ لاطینی حرعف تہجی متعارف کروایا گیا تے متعدد بار اس د‏ی اصلاح ہوئی۔ 1940ء وچ سوویت نے سیریلک حروف تہجی نو‏‏ں متعارف کروایا تے سوویت اتحاد دے سقوط تک اوہی زیر استعمال رہیا۔ 1993ء وچ ازبک بولی نے واپس لاطینی حروف تہجی اپنا لیا۔ 1996ء وچ اس وچ کچھ ترمیم کيتی گئی تے 2000ء تو‏ں اسکولاں وچ پڑھائی جارہی ا‏‏ے۔ اسکول، کالج تے یونیرسٹیاں وچ صرف لاطینی حروف تہجی ہی پڑھائی جاندی اے اُتے ازبکستان وچ منسوخ سیریلیک رسم الخط وی سرکاری طور اُتے مستعمل ا‏‏ے۔ کچھ ٹی وی چینل وی سیریلیک رسم الخط وچ متون نو‏‏ں نشر کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیریلیک رسم الخط بزرگ نسل دے درمیان وچ زیادہ مشہور ا‏‏ے۔
ہند یورپی زباناں
thumb|ازبکستان وچ فارسی بولی بولنے والےآں نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ حالانکہ روسی زبان نو‏‏ں آئینی طور اُتے سرکاری بولی دا درجہ حاصل نئيں اے مگر ایہ تمام میداناں عام استعمال وچ اے، ایتھ‏ے کہ سرکاری کاغذات وچ وی روسی بولی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ازبک بولی دے نال نال روسی بولی نو‏‏ں وی نوٹری دے دستاویزات وچ زیر استعمال لیانے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ روسی بولی عام بول د‏‏ی چال د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ خصوصا شہراں وچ اس دا استعمال عام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ ملک وچ اک ملین ایداں دے لوک نيں جنہاں د‏‏ی مادری بولی روسی زبان ا‏‏ے۔ تاجک زبان (فارسی زبان د‏‏ی اک شکل) بخارا تے سمرقند جداں شہراں وچ عام بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تاجک لوک سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1,5 ملین نيں تے غیر سرکاری ڈاٹا کہندا اے کہ انہاں د‏‏ی تعداد 8 تو‏ں 11ملین ا‏‏ے۔ تاجک بولی انہاں دو شہراں دے علاوہوادئ فرغانہ دے کاسانسای، چوست، ازبکستان، ریشتان، ازبکستان تے ساخ ضلع جداں علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آہنگران ضلع، دریائے سیحاں دے باغستان ضلع تے شہر سبز، قرشی تے کتاب ضلع وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ ازبکستان د‏‏ی تقریباً 10-15 فیصد آبادی تاجک بولی بولدی ا‏‏ے۔
قانون
ازبکستان د‏‏ی شہریت حاصل کرنے دے لئی کسی خاص بولی دا آنا ضروری نئيں ا‏‏ے۔
ازبکستان وچ مذاہب
thumb|Dازبکستان د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م مذہب ا‏‏ے۔ [[اندیجان۔ اسلام۔]] 2004ء دے اعداد و شمار دے مطابق ازبکستان وچ 88 فیصد مسلما‏ن، 9 فیصد مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا تے 3 فیصد ہور مذاہب دے مننے والے ني‏‏‏‏ں۔
مذہبی رائے شماری
2012ء وچ WIN-Gallup International' نے اک سروے کيتا جس وچ حصہ لینے والےآں وچو‏ں 79 فیصد نے کہیا کہ اوہ مذہبی نيں، 18 فیصد نے خود نو‏‏ں دہریہ دسیا تے 3 فیصد نے کوئی جواب نئيں دتا۔
عہد سوویت
سوویت اتحاد دے تمام ملکاں وچ مارکس تے لینن تو‏ں متاثر دہریت دا بول بالا سی۔ سوویت نے اک اصطلاح رائج کيت‏ی سی جسنو‏ں گوساٹیزم (gosateizm) کہندے سن ۔ یہ( gosudarstvo) یعنی ریاست تے (atheism) یعنی دہریت دا مرکب ا‏‏ے۔ اس دا مقصد ریاست وچ دہریت نو‏‏ں فروغ دینا، مذہب دے خلاف تعلیمی مواد چھاپنا تے نشر کرنا، نظام تعلیم وچ مذہب دے خلاف تدریسی مواد فراہ‏م کرنا تے مذہبی نشانات نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ 1980ء د‏‏ی دہائی تک سوویت مذہب دے اثر نو‏‏ں ماند کرنے وچ کامیاب رہیا بااں طور کہ مسیتاں تے مدارس مقفل کر دتے گئے، مذہبی متون تے تعلیمات اُتے پابندی لگادتی گئی، مذہبی رہنماواں نو‏‏ں مقید کر دتا گیا۔
آزادی دے بعد
ازبکستان اک سیکیولر ملک اے تے دستور د‏‏ی دفعہ 61 دے مطابق مذہبی تنظیماں ریاست تو‏ں وکھ رہیاں گی تے قانون د‏‏ی نظر وچ سب برابر ہاں گی۔کسی وی مذہبی تنظیم دے کم کاج وچ ریاست د‏‏ی کوئی دخل اندازی نئيں ہوئے گی۔ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ سقوط سوویت دے وقتسعودی عرب تے ترکی دے متعدد مذہبی گروہ ازبکستان وچ آئئے تے صوفیت تے وہابیت د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ 1992ء وچ نامیغان نامی شہر وچ سعودی یونیورسٹی تو‏ں پڑھکر آئے کچھ طالبعلماں وچ اک سرکاری عمارت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے صدر کریمو تو‏ں منگ د‏‏ی کہ اسلام نو‏‏ں ریاست دا سرکاری مذہب ہونے دا اعلان کيتا جائے تے ملک وچ شرعی قانون نافذ کيتا جائے۔ حالانکہ انہاں دا ایہ منصوبہ کامیاب نہ ہوئے سکیا تے حکومت نے انہاں اُتے غلبہ حاصل ک‏ر ليا۔ انہاں دا سرغنہ افغانستان فرار ہوئے گیا تے فیر پاکستان چلا گیا۔ اسنو‏ں بعد وچ اتحادی فوج نے شہادت دے دی۔ 1992ء تے 1993ء وچ 50 مبلغین نو‏‏ں سعودے عرب تو‏ں بھگا دتا گیا۔ صوفی مبلغاں نو‏‏ں وی تبلیغ تو‏ں منع کر دتا گیا۔
اسلام
اسلام ازبکستان دا سب تو‏ں برا مذہب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اہل تشیع دے بالمقابل اہل سنت د‏‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے 8واں صدی وچ عرب قوم نے اسلام نو‏‏ں متعارف کروایا۔ اولا اوہ وسط ایشیا وچ ترکستان دے جنوبی حصہ وچ آئے تے بعد وچ شمال د‏‏ی جانب اپنا اثر ودھایا۔ 14واں صدی وچ امیر تیمور وچ کئی ساری مذہبی عمارتاں، مسیتاں تعمیر کرواواں جنہاں وچ بی بی خانم مسجد وی شامل ا‏‏ے۔ اس نے احمد یسوی دے مزار اُتے اپنی سب تو‏ں شاہکار عمارت بنوائی۔ احمد یوسی اک صوفی بزرگ سن جنہاں نے خانہ بدوشاں وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ ازبیگ خان دے تبدیلی مذہب نے ازبک لوکاں نو‏‏ں کافی متاثر کيتا تے بہت وڈی تعداد وچ لوک اسلام وچ داخل ہوئے۔ ازبیگ خان نے احمد یسوی دے اک مرید عبد الحمید د‏‏ی تبلیغ اُتے اسلام قبول کيتا۔ فیر انہاں نے طلانی اردو وچ جم کر اسلام د‏‏ی تبلغ د‏‏ی تے وسط ایشیا وچ مبلغین دے سفیر روانہ کیتے۔ سوویت اتحاد دے دور وچ ماسکو نے کامیابی تو‏ں ازبیک باشندےآں دے ذہن وچ اسلامی مطلب نو‏‏ں توڑ مروڑ کر پیش کيتا تے انہاں د‏‏ی نظر وچ اسلام دے معنی ہی بدل گئے۔ انہاں نے وسط ایشیا وچ اک مد مقابل اسلامی ذہانت تیار کيتا۔ حکومت نے وی مذہب مخالف تنظیماں د‏‏ی بھرپور مدد کيت‏ی تے اسلامی تحریکاں نو‏‏ں کچلنے وچ کوئی کسر باقی نہ رکھی۔ ایہی نئيں بلکہ مسلماناں نو‏‏ں جبرا تبدیلی مذہب کروایا گیا۔ جوزف استالن دے عہد وچ متعدد مسیتاں مقفل کر دتی گئياں تے مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں جلا وطن کر دتا گیا۔ ایہ اندازی لگایا جارہیا سی کہ سوویت دے سقوط تک ازبکستان تو‏ں اسلام ختم ہوجائےگا تے اسلام بنیادپرستی ماند پڑ جائے گی مگر ایہ اندازہ اس وقت غلط ثابت ہويا جدو‏ں پیو ریسرچ سینٹر د‏‏ی تحقیق نے ثابت کيتا کہ ملک وچ 96.3% مسلما‏ن بستے ني‏‏‏‏ں۔
عیسائیت
اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے موجودہ دورکے ازبکستان وچ ،مشرقی عیسائیت دے کچھ قبیلے آباد سن جنہاں وچ نسطوریت نال تعلق رکھنے والی آشوری قوم تے سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 7 ويں تے 14واں صدی عیسوی دے درمیان وچ نسطوریت قبیلے آباد ہوئے۔ بخارا تے سمرقند وچ عیسائیت کت وڈے مراکز کھولے گئے۔ عرب قوم د‏‏ی آمد دے بعد علاقہ وچ مسلماناں دا تسلط ودھ گیا تے انہاں د‏‏ی حکوکت قائم ہوئی۔ اس دوران وچ نسطوریت نو‏‏ں خراج دینا پڑدا سی۔ انہاں نو‏‏ں مذہبی عمارت بنانے اُتے پابندی سی۔ ایتھ‏ے تک کہ عوام وچ صلیب وی نمایاں نئيں کيت‏ی جاسکدی سی۔ انہاں پابندیاں دے باعث کئی عیسائیاں تو‏ں اسلام قبول ک‏ر ليا۔ علاقہ عیسائیت دا زور کم ہونے د‏‏ی دوسری وجہ ییندی سو وچ 1338-1339ء وچ وبا دا عام ہوجانا اے جس تو‏ں ہزاراں عیسائی قبیلے ختم ہوئے گئے۔ اک وجہ تجارت وی اے کیونجے شاہراہ ریشم د‏‏ی تجارت تقریباً مکمل طور اُتے مسلماناں دے ہتھ وچ سی لہذا معاشی بہتری دے لئی عیسائیاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ تیمور دے پو‏تے الوغ بیگ (1409–1449) دے زمانے وچ عیسائی اوتھ‏ے تو‏ں بالکل ختم ہوئے گئے۔ بہرحال 1867ء وچ روس دے حملے دے بعد علاقہ عیسائیت د‏‏ی گھرواپسی ہوئی تے راسخ الاعتقاد کلیسا د‏‏ی تعمیر ہوئی تاکہ یورپی تے روسی افسران تے لوکاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔ موجودہ دور وچ ازبکستان دے زیادہ عیسائی روسی نسل دے نيں جو مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا نو‏‏ں مندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے کچھ قبیلے کاتھولک کلیسیا دے وی آباد ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان وچ کاتھولک کلیسا بین القوامی کاتھولک کلیسا دا حصہ نيں جنہاں د‏‏ی روحانی نگہبانی روم دے پاپ کردے ني‏‏‏‏ں۔
پروٹسٹنٹ مسیحیت د‏‏ی تعداد ازبکستان وچ بوہت گھٹ ا‏‏ے۔
یہودیت
2007ء وچ ازبکستان وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد 5000 دسی گئی اے جو کل آبادی دا 0.2% ا‏‏ے۔ ازبکستان وچ صرف یہود بخاری اک چھوٹی سی آبادی باقی رہ گئی ا‏‏ے۔
چک 15 گیاراں ایل
چک 15 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ازبکستان
بہائیت
ازبکستان وچ 6 مندرج کمیون موجود نيں جو تاشقند، بخارا، سمرقند، ناوئی تے جزاخ جداں شہراں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ سفیر طاہر، اک ایرانی النسل برطانوی نزاد انگریزی بولی دا معلم سی، اس د‏ی ولادت 1959ء وچ ہوئی سی ار اس نے اک ازبک لڑکی نال شادی ک‏ر ک‏ے اوتھے سکونت اختیار کرلئی سی، اسنو‏ں غیر قانونی طور اُتے بہائیت د‏‏ی تبلیغ کردے ہوئے پایا گیا سی لہذا نومبر 2009ء وچ اسنو‏ں ملک بدر کر دتا گیا۔
پپیہا
چاترک (پپیہا) دکھن ایشیا وچ عامَ پایا جان والا اک پنچھی اے۔ ایہہ شکل پکھوں شکرے ورگے ہندا اے۔ اس دے اڈن اتے بیٹھن دا طریقہ وی بلکل شکرے ورگا ہندا اے۔ اس لئی انگریزی وچ اسنھوں Common Hawk – Cuckoo کہندے ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا نہیں بناؤندا اے اتے دوجے پنچھیاں دے آلھنیاں وچ اپنے آنڈے دندا اے۔ نسل کشی دور وچ نر تن سور والی آواز دہراؤندا رہندا اے جس وچ دوجا سور سبھ توں لما اتے زیادہ تیز ہندا اے۔ ایہہ سور ہولی-ہولی تیز ہندے جاندے ہن اتے اکدم بند ہو جاندے ہن اتے کافی دیر تک اویں چلدا رہندا اے؛ سارا دن، شام نوں دیر تک اتے سویرے پو پھٹن تک۔ پپیہا دکھنی ایشیاء دا ککو ٹبر دا اک عام پنچھی اے۔ ایہ شکرے نال رلدا اے۔ نسل ودھان دی رت وچ نر پپیہے دی واز دور تک سنی جاندی اے۔
وکھالہ
ایہ اک مدھرے ناپ دا پنچھی اے۔ ایہدا رنگ کالا سانولا ہوندا اے۔
جان پہچان
پپیہا کیڑے کھان والا اک پنچھی اے جو بسنت اتے ورکھا وچ اکثر امب دے بوٹے اتے بیٹھکے بڑی سریلی آواز وچ بولدا اے۔ جغرافیائی اختلاف ں ایہہ پنچھی کئی رنگ، روپ اتے شکل دا ملدا اے۔ اتلے بھارت وچ اس دا ڈیل ڈول اکثر کبوتر دے برابر (لگپگ 34 سمع) اتے رنگ ہلکا کالا جاں مٹمیلا ہندا اے۔ دکھن بھارت دا پپیہا شکل پکھوں اس توں کجھ وڈا اتے رنگ وچ رنگ برنگا ہندا اے۔ وکھ وکھ تھانواں تے ہور وی کئی پرکار دے پپیاے ملدے ہن، جو شاید  شمال اتے دکھن دے پپیاے دے بیرڑا بچے ہن۔ مادہ دا رنگروپ اکثر سبھنی تھانئیں اک ہی جیہا ہندا اے۔ پپیہا درخت توں ہیٹھاں اکثر بہت گھٹ اتردا اے اتے اس اتے وی اس پرکار چھپ کے بیٹھا رہندا اے کہ انسان دی نظر کدے ہی اس اتے پیندی اے۔ اس دی بولی بہت ہی رسیلی ہندی اے اتے اس وچ کئی سوراں دا سماویش ہندا اے۔ کئیاں دے خیال مطابق اس دی بولی وچ کوئل دی بولی توں وی زیادہ مٹھاس اے۔ ہندی شاعراں مطابق اے کہ اوہ اپنی بولی وچ پی کہاں۔.۔.؟ پی کہاں ۔.۔.؟ یعنی محبوب کتھے اے؟ بولدا اے۔ اصل وچ دھیان دین توں اس دی راگمئی بولی راہیں اس واک دے اچارن دے سامان ہی آواز نکلدی لگدی اے۔ ایہہ وی پرچلت اے کہ ایہہ صرف ورکھا دی بوند دا ہی پانی پیندا اے، پیاس ہتھوں مر رہا وی ندی، تالاب وغیرہ دے پانی وچ چنج نہیں ڈبوندا۔ جدوں اسمان وچ بدل چھا رہے ہون، اس ویلے ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہہ اس آس نال کہ شاید کوئی بوند میرے منہ وچ پے جاوے، برابر چنج کھولھے اوہناں ول اک لگائے رہندا اے۔ بہوتیاں نے تاں اتھے تک منّ رکھیا اے کہ ایہہ صرف سواتی نچھتر توں ہون والی بارش دا ہی پانی پیندا اے، اتے اگر ایہہ نچھتر ناں ورھے تاں سال بھر پیاسا رہِ جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ازبکستان
ہندو مت
ازبکستان وچ ہرے کرشنا نامی اک گروہ رجسٹرڈ اے
بدھ مت
موجودہ ازبکستان وچ کئی بدھ مت دے رشتہ دار پائے گئے نيں جو قدیم زمانے وچ بدھ مت نو‏‏ں مندے سن ۔ انہاں وچ زیادہ تر باختر علاقہ نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
لامذہبیت
WIN-Gallup International's 2012 دے مطابق اک سروے وچ 2 فیصد لوکاں نے قبول کیہ انہاں دا کوئی مذہب نئيں اے ۔
مختلف حروفِ‌تہجی
ایتھ‏ے مختلف زباناں بولی جادیاں سن۔‏ اٹھويں صدی عیسوی وچ اِسلامی فوجاں نے ملک اُتے فتح حاصل کيتی تے عربی بولی نو‏‏ں فروغ دتا۔‏ اِس دے بعد جدو‏ں اُزبکستان،‏ سوویت یونین دا حصہ بنا تاں شروع وچ رومن رسم‌الخط دا اِستعمال کِیا گیا لیکن 1930ء دے دہے دے آخر تک اِس د‏‏ی جگہ سیرِلیک رسم‌الخط اِستعمال کِیا جانے لگیا۔‏ 1993ء وچ اک نويں آئین دے مطابق اُزبک حروفِ‌تہجی متعارف کرائے گئے جو رومن رسم‌الخط اُتے مبنی نيں۔‏
انتظامی ونڈ
ازبکستان انتظامی طور اتے 12 صوبےآں ، اک خودمختار ریاست تے اک وفاقی شہر وچ ونڈیا ہویا اے : ازبکستان دے صوبےآں دا رقبہ تے آبادی اینج اے:
چک 17 گیاراں ایل
چک 17 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
روان کاؤنٹی، ٹینیسی
روان امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
چودھری محمد علی
چودھری محمد علی پاکستانی سیاست دان سن جو 1955ء توں 1956ء تک پاکستان دے وزیر اعظم رہے ۔ چوہدری محمد علی جلندھر، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ پنجاب یونیورسٹی لہور توں تعلیم حاصل کیتی ۔ برطانوی حکومت دے دوران وچ انہاں دا شمار اعلیٰ مسلمان سول سرونٹس وچ ہُندا سی۔ پاکستان دے قیام توں بعد اوہناں نوں نویں مملکت دا جنرل سیکریٹری بنایا گیا تے بعد وچ وزیر خزانہ ۔ 1955ء وچ اس وقت دے گورنر جنرل سکندر مرزا نے اوہناں نوں محمد علی بوگرا دی جگہ پاکستان دا وزیر اعظم نامزد کیتا ۔ اوہناں دی سبھ توں وڈی کامیابی پاکستان دا پہلا آئین بنوانا سی جیہڑا 1956ء وچ نافذ ہویا ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوہدری محمد علی گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی ماہرین معاشیات گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک
چک 18 گیاراں ایل
چک 1 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 19 گیاراں ایل
چک 19 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 21 گیاراں ایل
چک 21 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 44-3آر
چک 44-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
امریکی ایئر لائنز
اے  امریکا  دی ہوا باز کمپنی اے.
ہور ویکھو
گٹھ: امریکا
گٹھ:ہواباز کمپنیاں
چک 20 گیاراں ایل
چک 20 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سانتا ماریا گرجاگھر (تانیس)
سانتا ماریا گرجاگھر (تانیس) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
ضلع گرلان
ضلع گرلین ازبکستان دے صوبہ خوارزم دے 10 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ گرلین شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،22،600 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 450 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ خوارزم دے ضلعے
چک 23 گیاراں ایل
چک 23 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
ردرفورڈ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
چک 22 گیاراں ایل
چک 22 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
کوریا لڑائی چیتا تھاں
کوریا لڑائی چیتا تھاں ویسٹ پوٹومیک پارک، واشنگٹن ڈی سی امریکہ وچ نیشنل مال تے کوریا دی لڑائی دی اک چیتا تھاں اے۔
چک 24 گیاراں ایل
چک 24 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سانتا ماریا گرجاگھر (بالدیدیوس)
سانتا ماریا گرجاگھر (بالدیدیوس) آستوریاس, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
چک 186 مراد
چک 186 مراد ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی مراد دسٹریبیوٹری جاں مراد نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال مراد لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
چک 26 گیاراں ایل
چک 26 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 28 گیاراں ایل
چک 28 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 27 گیاراں ایل
چک 27 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
سکاٹ کاؤنٹی، ٹینیسی
سکاٹ امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
سکواچی کاؤنٹی
سکواچی امریکی صوبے ٹینیسی دی اک کاؤنٹی اے۔
سکاٹ کاؤنٹی، ٹینیسی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
یولیسس گرانٹ چیتا تھاں
یولیسس گرانٹ چیتا تھاں واشنگٹن ڈی سی امریکہ وچ نیشنل مال تے یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل اگے اک چیتا تھاں اے۔ ایہ امریکی گھر دی لڑائی دے جتنوالے امریکی جرنیل تے فیر مکروں بنن والے امریکی صدر اولیسس ایس گرانٹ دی گھوڑے تے سوار بتی اے۔
سکواچی کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹینیسی دیاں کاؤنٹیاں
سپین
سپین لیندے دکھنی یورپ چ ایبیریا جزیریورگا وچ یورپی یونین دا سنگی اک ازاد دیس اے جتھے قنونی بادشائی راج اے۔ ایدے چڑھدے تے دکھنی پاسے رومی سمندر تے ایدر ایدا تھوڑا جیا بارڈر برطانیہ دے تھاں جبرالٹر نال رلدا اے جیدے تے سیپن دا وی کلیم ہے، اتر تے چڑھدے اتر ول فرانس انڈورہ تے خلیج بسکے اے، لیندے ول پرتگال تے وڈا سمندر اوقیانوس اے جیدے نال ایہدا 1214 کلومیٹر لماں بارڈر ملدا اے۔ 505,992 مربع کلومیٹر (195,365 مربع میل) تھاں نال ایہ یورپ دا پنجواں تے یورپی یونین دا دوجا سب توں وڈا دیس اے۔
سپین وچ انسان پچلھے 35،000 وریاں توں رہ ریا اے۔ 200 م پ وج ایتھے رومی آۓ تے ایہدا ناں ہسپانیہ پیا۔ وشکارلے ویلیاں وچ ایتھے جرمن قبیلے آئے تے اٹھویں صدی وچ بنو امیہ عرب آۓ مسلمان ایس نوں اندلس کیندے سن تے قرطبہ اوہناں دا راجگڑھ سی۔ مسلماناں دے 14ویں 15یں صدی چ جان توں مگروں بوت وڈی طاقت بن گیا تے اینے بوت دور تک سلطنت بنائی جیدے نشان اج وی 40 کروڑ ہسپانوی بولن والیاں دے طور تے ہے گے نیں۔ 18ویں تے 19ویں صدی وچ سپین ماڑا پے گیا۔ ایدی حکومت اک قنونی بادشاہت دے تھلے پارلیمنٹ نال بنی اے۔ سپین دا دنیا چ 9واں سب توں بوتا جی ڈی پی اے تے ایدے لوکاں دا جیون ناپ دنیا چ 16واں اے۔ سپین اقوام متحدہ، یورپی یونین، نیٹو، دا سنگی اے۔
ناں
سپین ناں کنج پیا ایہدے بارے کوئی پکی گل نہیں۔ خورے ایہ یونانی شبد ہسپیریا توں ای بنیا اے جیہڑا یونانیاں اٹلی بارے کیا جیدا مطلب سی لیندا تھاں تے ہسپانیہ وی لیندے پاسے ہون باہجوں ایہ ای اخواندا ہووے۔ عرباں ایس نوں اندلس آکھیا۔ اندلس وندالیشیا توں وگڑیا یعنی وندالاں دا دیس۔ وندال اک قبیلا سی جیدے کولوں عرباں سپین کھویا۔
جغرافیہ
سپین یورپ دے لیندے دکھن ول ایبیریا دے لامت تھاں (85٪) تے پھیلیا ہویا اے۔ 47,000 مربع کلومیٹر(18,000 مربع میل) نال ایہ فرانس نالوں نکا امریکی صوبے کیلیفورنیا نالوں وڈھا اے۔ سپین دنیا دا 51واں تے یورپ دا دوجا سب توں وڈا دیس اے۔ پیرینیز دے پعاڑ اترچردے چ فرانس نالوں وکھریاں کردے نیں۔ ایہ رومی سمندر توں بسکے دی خلیج تک 435 کلومیٹر لما پھیلیا اے تے سپین نوں فرانس توں وکھ کردا اے۔ دکھن وچ جبرالٹر اے تے مراکش سپین توں 13 کلومیٹر دور اے۔ پرتگال سپین دے لیندے دکھن ول اے تے ایہدا بارڈر 1214 کلومیٹر رلدا اے۔ سپین دا اک نکا جیا تھان سپین دے بارڈر توں تھوڑا دور فرانس دے اندر اے۔ اتر وچ ایہدا بارڈر نکے پہاڑی دیس انڈورہ نال وی رلدا اے۔ سپین دے کج جزیرے رومی سمندر چ وی نیں تے کج جزیرے ایٹلانٹک سمندر چ وی نیں۔ سپین دیاں کئی تھاواں اتے تھلے ہوندے علاقے تے پعاڑی علاقے نیں۔ ایناں پعاڑاں توں کئی دریا وی بیندے نیں۔ سیوطہ تے ملیلہ ایس دے اتلے افریقہ وچ سمندری کنڈے تے تھاں نیں۔
ٹیگس، ایبرو، دویرو، گواڈیانا تے گواڈلکویر سپین دے وڈے دریا نیں۔ سپین دے اندر ملحسن سب توں وڈی چوٹی اے۔
سپین دا محول تن حصیاں وچ ونڈیا جاسکدا اے: اتلے سپین دا اوقیانوس نال جڑدا اے۔ رومی سمندری محول ایس جزیریورگا دے چوکھے حصے تے چلدا اے جد کے دکھنی چڑھدے ول سکا محول اے۔
جزیرے
سپین کول رومی سمندر ج بیلارک جزیرے ، بحر اوقیانوس چ کناری جزیرےآں توں علاوہ آبنائے جبرالٹر دے رومی سمندر الے پاسے کئی غیرآباد جزیرے نیں جنہاں نوں ہسپانوی بولی چ plazas de soberanía (سپینی اقتدار ہیٹھ علاقے) آکھیا جاندا اے ۔ رومی سمندر چ اتلے افریقہ تے سپین وچکار واقع جزیرہ البوران وی سپین دے کول اے تے اسدے علاقےاندلسیہ دی میونسپلٹی المیریا راہیں جزیرے دے معاملے چلائے جاندے نیں ۔
پرانی رومن ویلے توں پہلی تریخ
سپین چ 12 لکھ ورے پہلاں اتاپوئیرکا پہاڑ دی تھاں تے بن مانس دے رہن دے نشان لبے نیں۔ ماڈرن انسان 32000 سال پہلاں ایبیریا وچ فرانس ولوں آیا۔ اوس تریخ توں وی پہلے ویلے دے نشاں اوہدیاں بنیاں ہویاں مورتاں اتلے سپین دے کینٹیبریا صوبے وچ التامیرا دی غار وچ لبیاں نیں جنہاں نوں 15000 م پ ورے پہلے کرو-میگنن نے بنایا سی۔۔ اوہ لوک فرانس توں ہوندے ہوۓ سپین پہنچے۔ آخری برف دور دے بعد سپین اوناں تین تھاواں چوں اک اے جتھوں لوکاں نے یورپ دوبارہ اباد کیتا۔
آئیبیریائی تے سیلٹ ایبریا دے سب توں پرانے واسی نیں۔ لیندے پیرینیز ول باسک سن۔ 1100 ق م  وچ دکھن ول تارتیسوس ناں دا نگر سی جیدا کاروبار یونانیاں تے فونیقیاں نال سی۔ کارتھیج والیاں دا ایبیریا نال جڑدے رومی سمندر ول زور سی پر رومیاں نے اوہناں نوں پیونک لڑائیاں مگرون ایتھے مل ماریا۔
رومن ویلہ
رومیاں نے رومی سمندر دے کنڈیاں تے کارتھیج دیاں نگریاں دوجی پیونک لڑائی مگروں 210 توں 205 م پ وچ مل ماریا پر ایبیریا تے مل مارن لئی اوہناں نوں 2 صدیاں لگ گیا بشک ایتھے اوہناں 6 صدیاں تکر راج کیتا۔ رومی راج وچ ایتھے رومی بولی رومی فنون تے رومی سڑکاں وی اپڑیاں۔ سیلٹک تے ہور ایبیریائی رہتلاں تے ہولی ہولی رومی رنک چڑھدا گیا۔ سپین رومی بزار دی منڈی بن گیا۔ سپین توں سونا، ان، زیتون دا تیل تے شراب باہر جاندی سی۔ وائی بیجی وچ وادے لئی کئی ویونتاں دا مڈھ رکھیا گیا جیہڑے ہلے وی ورتے جارۓ نیں۔شہنشاہ ہیڈرین، ٹریجن تے تھیوڈیوسیس تے فلسفی سینیکا ایتھے جمے۔
عیسائیت پہلی صدی وچ سپین اپڑی۔ سپین دیاں ہندیاں بولیاں مذہب تے فنوناں دا مڈ اوس ویلے توں اے۔ 5ویں صدی وچ لیندی رومی سلطنت ماڑی پے گئی۔ ایتھے کئی لوک آۓ جناں وچ وندال وی سن اوہناں توں ایس دیس دا ناں وندا لیشیا یا اندلس پیا۔
عرب ویلہ
711 چ ایتھے بنو امیہ دے خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے اودے جرنیل طارق بن زیاد نے ہلہ بولیا تے سپین تے پرتگال تے عرباں نے مل مار لیا۔ عرباں نے سارے سپین تے مل مار لیا پر ایدے اتر چ پعاڑی تھاں چھڈ دتے جتھوں فیر عرباں نال لڑائی ٹری جیہڑی اگلیاں اٹھ صدیاں تک چلدی رئی۔ عرباں نیں ایتھوں دیان واسیاں کئی حق دتے پر اوناں ٹیکس وی دینے پیندے سن۔ اٹھویں صدی تک سپین دی چوکھی ساری لوک گنتی مسلمان ہوچکی سی۔ بربر تے عرب مسلماناں وشکار کھچاؤ وی چلدا ریا۔ مسلمان گواڈالکویر ایبرو ویلینسیا تے غرناطہ دے پعاڑی تھاواں تے وس چکے سن۔
اموی خلافت دا راجگڑھ قرطبہ لیندے یورپ دا وڈا سوہنا تے خوشحال شہر سی۔ پڑھائی لکھائی رہتل دے سمبندے جیہڑے لیندے ایشیاء توں ایتھے لیاۓ گۓ اوہآکے ودے۔ سائینس فلاسفی آرکیٹیکچر تے رہتل ایتھے پونگرے تے وڈے ہوۓ۔ وائی بیجی چ وادے ہوۓ نویاں فصلاں تے نویں رکھ لگاۓ گۓ۔
11ویں صدی چ بنو امیہ دے راج توں وکھرے ہون مگروں سپین نکے نکے راجاں چ جناں نوں طائفہ آکھیا جاندا اے ج ونڈیا گیا تے اے اتر چ وسدیاں سعائی دیساں لئی اونان تے ہولی ہولی مل مارن اسان ہودا گیا۔ اتلے افریقہ توں مرابطین تے موحدین سپین آے پر اوہ مسلم سپین نوں ناں بچا سکے۔ 1492 نوں مسلماناں دا اخیرلا راج غرناطہ تے وی سعایاں نے مل مار لیا۔ 1492 نوں ای کولمبس نوں اپنے سمندری سفراں لئی جعاز تے پسے سپین دے باد شاہ کولوں لبدے نیں۔ امریکہ دی لب نے اوتھے مل مارن نال سپین جگ دی اک وڈی طاقت بن گیا۔
شاہی ویلہ
اراغون تے قسطیلیہ دے اک جٹ ہون نال سپین اک ہوگیا تے سپین دے شائی ویلے دی نیو پئی۔ 16ویں تے 17ویں صدی چ سپین یورپ دی اگے ودویں طاقت سی۔ سپین دیاں نیدرلینڈز برطانیہ فرانس تے سلطنت عثمانیہ نال وی لڑائیاں ہویاں۔ ہسپانوی سلطنت چ امریکہ دے وڈے انگ بحر الکاہل دے تھاں اتلے افریقہ دے جزیرے نیدرلینڈز فرانس جرمنی اٹلی دے کئی پاسے ہیگے سن۔ ایدے بارے آکھیا جاسکدا اے جے اے پہلی سلطنت سی جیدے تے سورج نیں ڈبدا۔
1793 چ سپین نے فرانس نال لڑائی چھیڑی جیدے چ سپین نوں ہار ہو‎ی۔ سپین فرانس دے اک تھلے لگا سنگی بن کے رہ گیا۔ 1814 چ فرانس دی ہار باجوں سپین چ اودا زور ٹٹ گیا۔ پر سپین دے اندر اوہ چگڑے ٹرے جناں نے سپین نوں ہلا کے رکھ دتا تے اودے کولوں کیلیورنیا توں لے کے پیٹاگونیا تک دے تھاں کھنج گۓ۔ 19ویں صدی دے انت وچ کیوبا تے فلپائن وکھ ہوۓ۔
فرانکو مگروں
1975 وچ فرانکو مریا تے یوان کارلوس اودھی تھاں سپین دا بادشاہ بنیا۔ 1981 وچ کج فوجی افسراں نے راج تے مل مارن دی کوشش کیتی پر بادشاہ اگے ہار گۓ۔ 30 مئی 1982 نوں سپین اک ریفرنڈم مگروں نیٹو وج رلیا۔ 1986 وچ سپین یورپی کمیونٹی وچ آیا۔ 1 جنوری 2002 نوں سپین دے سکے دے سکے پسیٹا دی تھاں یورو نوں سپین دی کرنسی منیا گیا جیہڑا یورپ دے 16 ہور دیساں وچ وی چل ریا سی۔ 2008/9 وچ دیس نون بپار تے کم کاج وچ مندا ویھکنا پیا۔ 11 مارچ 2004 نوں سپین دے راجگڑھ میڈرڈ وچ بمب پھٹے جیدے وچ 191 بندے مارے گۓ تے ایہ پتہ چلیا جے ایہ حملے القائدھ نے کراۓ سن۔
سرکار
سپین اک قنونی بادشائی اے۔ پارلیمنٹ دو انکاں نال بندی اے۔کانکرس دے 350 سنگی نیں تے ایہ 5 وے لئی جنی جاندی اے جد کے سینٹ دے 259 سنگی نیں۔ یوان کارلوس 1975 توں دیس دا آگو اے جد کے وزیراعظم سرکار دا آگو اے۔
سپین دی سیاسی ونڈ
سپین نوں انتظامی لحاظ نال 17 خود مختار علاقےآں (Comunidad Auónoma) تے 2 خود مختار شہراں (Ciudad Autónoma) چ ونڈیا گیا اے، ہر علاقے دی اک علاقائی پارلیمنٹ، ہائی کورٹ تے علاقائی حکومت اے۔ علاقائی پارلیمنٹاں ہر 4 ورہےآں مگروں لوک چوناں راہیں اپنے ممبراں دا چنا کردیاں نیں جہڑیاں کہ علاقائی حکومت دے سربراہ (صدر) نوں چن دیاں نیں۔
بولیاں
[[File:Spain languages.svg|thumb|left|300px|سپین دیاں بولیاں
سپین کئی بولیاں بولن والا دیس اے تے سپین دا قنون سپین وچ ساری بولیاں دے بچاؤ دا زمیوار اے۔ ہسپانوی دیس دی سرکاری بولی اے تے ہر ہسپانوی لئی ایہنوں سکھنا حق تے فرض اے۔ سیپن دا قنون سپین وچ بولیاں جانوالیاں دوجیاں بولیاں نوں وی مندا اے تے اوہناں نکیاں بولیاں نوں اوہناں دے بولن والے تھانواں وچ بولن ورتن دی ازادی اے تے ایس کم وچ سرکار وی ہتھ ونڈاندی اے۔ ہسپانوی دے نال سپین دیاں دوجیاں سرکاری بولیاں ایہ نیں:
باسک نوں 2٪، کیٹلونی نوں 17# تے گلیکیائی نوں 7٪ لوک بولدے نیں۔
ہسپانوی سارے لوکاں دی پہلے یا دوجے نمبر تے بولی تے سمجھی جانوالی بولی اے۔ ایہ ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی بوی اے۔ 2005 دے اک نتارے وچ 89% لوکاں نے ہسپانوی نوں اپنی ماں بولی کیا۔
مذہب
سپین دا کوئی سرکاری مزہب نئیں پر کیتھولک چرچ دی رہتل تے گوڑھی چھاپ اے۔ سارے سکولاں وچ پڑھاکواں نوں یا تے کیتھولک چرچ یا فیر چنگا ورتن دی کلاس چننی پیندی اے۔ اپریل 2012 دی اک کھوج وچ 71% ہسپانوی لوکاں نے اپنے آپ نوں کیتھولک منیا۔ 24% نے اپنے آپ نوں کسے مزہب وچ ناں گنیا۔ 9.4% اپنے آپ نوں ان متی کیندے نیں۔
1492 نوں ایتھوں سارے یہودیاں نوں دیس نکالا دتا گیا 19ویں صدی وچ اوہناں نوں فیر آن دتا گیا تے ایس ویلے 62,000 دے نیڑے یہودی وسدے نیں۔ 1609 تک سارے مسلمان یا سائی ہوگۓ یا فیر اوہ دیس چھڈ گۓ۔ 19ویں تے 20ویں صدی وچ اوہناں نوں دیس وچ آن دتا گیا تے ایس ویلے سپین وچ 17 لکھ دے نیڑے مسلمان نیں۔ چوکھے اتلے افریقہ توں نیں۔ پنجاب پاکستان توں وی ہزاراں سپین وچ نیں۔
پھرن ٹرن
پھرنٹرن والیاں لئی سپین اک اچیچیا دیس اے۔ 2007 وچ فرانس مگروں سپین پھرن ٹرن لئی انوالیاں دا دوجا وڈا دیس دیس سی۔ سپین دا موسم، ایہدیاں تریخی تے رہتلی یادگاراں باہردے لوکاں لئی کھچ رکھدیاں نیں۔ سپین دا اتلے یورپ نالوں گرم موسم اتلے یورپ دے ٹھنڈے تھانواں توں لوک سپین دے سمندری کنڈیاں تے آندے نیں۔
قرطبہ، غرناطہ، اشبیلیہ مسلماناں دے ویلے دے تریخی تھاں نیں۔ غرناطہ وچ الحمرا دا محل ویکھن والی تھاں اے۔
چک 45-3آر
چک 45-3آر  ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ۔
سپین
آرکیٹیکچر
سپین دے جغرافیائی تے تریخی پسار باہجوں ایس دا آرکیٹیکچر وی ونسونا اے۔ سپین دے سارے وڈے شہراں دا مڈھ رومیاں نے رکھی رکھیا تے عرباں نے اپنا آرکیٹیکچر مسیتاں تے رہن دیاں تھانواں وچ چھڈیا۔ بنو امیہ دا راجگڑھ قرطبہ ایس وکھالے وچ اک ادھارن سی اوہناں دی بنی مسیت جیہڑی ہن اک گرجا اے ہجے وی کھڑی اے۔ غرناطہ دا الحمرا تے اشبیلیہ دا گیرالڈا عرب ویلے دیاں اچیچیاں نشانیاں نیں۔
چک 45-3آر
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا چ وس رہیا اے ۔
سپین
کھیڈاں
فٹ بال رومن ویلے توں کھیڈیا جاریا اے۔ ریال میڈرڈ تے بارسیلونا دنیا دیاں دو تکڑیاں ٹیماں نیں۔ سپین دی فٹ بال ٹیم 1964، 2008 تے 2012 وچ یورپی چمپیئن تے 2010 وچ فیفا ورلد چمپئین بنی۔
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:دیس گٹھ:یورپ دے دیس
چک 30 گیاراں ایل
چک 30 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
چک 29 گیاراں ایل
چک 29 گیاراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 11ایل اتے اک پنڈ اے ۔
نوسترا سنیورا دے لاس نیویس گرجاگھر
نوسترا سنیورا دے لاس نیویس گرجاگھر سنیجاتے, سپین دا ایک گرجاگھر اے-
باہری لنک
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
چک 32 باراں ایل
چک 32 باراں ایل ضلع ساہیوال دی تحصیل چیچہ وطنی دا نہر 12ایل اتے اک پنڈ اے ۔
نرمدا بچاؤ تحریک
نرمدا بچاؤ اندولن جاں تحریک نرمدا دریا دی وادی دے کساناں تے عام لوکاں دی بہتری لئی کم کرنا سی ۔ اس تحریک نے  قدرتی وسیلےآں، انسانی حقاں، ماحول اتے ترقیاتی کمان بارے مڑ سوچن لئی مجبور کیتا۔ مہاراشٹر، مدھیہ پردیش اتے گجرات دے قبیلہ واسیاں اتے کسان کروہاں ولوں چلا ئے جا رہے سماج بھلائی اندولناں نے لوکاں نے جیون دشا وچّ سدھار کرن لئی اہم کم کیتے۔ سماں بیتن مکروں ایہناں کارجاں نے نرمدا بچاؤ اندولن دا روپ دھار لیا۔ اس اندولن دی شروعات نرمدا وادی دی ترقی  لئی الیکے پراجیکٹاں توں لوکاں نوں جاگروک کراؤنا سی۔ اس پراجیکٹ تحت دنیاں دیاں لمیاں ندیاں وچوں اک جانی جاندی نرمدا دریا اتے وکھ-وکھ سائز دے 3000 ڈیم عالمی بینک دی مدد نال اسارے جانے سن۔ سماجی کارکن میدھا پاٹکر دی دھارنا سی کہ اس پراجیکٹ نال امیر لوکاں نوں فائدہ ہووےگا پر غریباں نوں بھکھے مرنا پویگا۔ سردار سروور ڈیم اتے نرمدا دریا ’تے بنائے جان والے ہور ڈیماں کارن اجڑن والے اوہناں لکھاں لوکاں دے مڑ-وسیبے لئی لگبھگ دو دہاکے جاری رہا جہڑے قدرتی وسیلےآں تے کھیتی راہیں اپنا نرواہ کردے سن۔ سردار سروور ڈیم کر کے 3,20,000 پینڈو لوکاں جاں قبیلہ واسیاں نوں اجڑن لئی کیہا گیا۔ منتوَ دی پورتی ہت جنگل اتے کھیتی یوگ بھومی دا 37,000 ہیکٹیئر رقبہ لوکاں کولوں کھسنا سی۔ سرکار ولوں نرمدا ڈیم نوں ہور اچا چکن لئی کیتے فیصلے دے خلاف وچّ میدھا پاٹکر 26 مارچ، 2006 توں بھکھ ہڑتال ’تے بیٹھ گئی جو ویہہ دناں دے لمے سمیں لئی چلی۔ اس اندولن نال بہت سارے سماجی کارکن  جڑے ہوئے ہن۔
مصعب بن زبیر
مصعب بن زبیر ( وفات 691 ء وچ ) دوسری اسلامی خانہ جنگی وچ اک عرب فوجی کمانڈر سن ۔ اوہ عبد اللہ بن زبیر دے چھوٹے بھائی تے زبیر بن ابن عوام دے بیٹے سن، جو اس نے نبی کریم محمد  دے صحابی سن. مکہ وچ اپنی ریاست دے قیام دے بعد، اپنے بھائی د‏‏ی جانب تو‏ں بنو امیہ د‏‏ی خلافت دے خلاف مہم وچ انہاں نے اہتمام فلسطین وچ بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف اک ناکا‏م مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ بعد وچ انہاں نے بصرہ دے گورنر دے طور اُتے 686 تو‏ں 691 تک کم کیا. اگرچہ درمیان وچ کچھ مدت دے لئی انہاں نو‏‏ں عراق وچ انہاں د‏‏یاں پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے وڈے بھائی نے گورنری تو‏ں ہٹا دتا، لیکن جلد ہی انہاں نو‏ں بحال کر دتا گیا۔ چار سال بعد ماسکین د‏‏ی جنگ وچ اوہ دولت امویہ فورسز دے حملے وچ مارے گے۔
خاندان، ابتدائی زندگی تے کیریئر
مصعب دے بیٹے سن زبیر بن عوام اک ممتاز ساتھی اسلامی نبی دے محمد ، تے ماں رحمہ رباب بنت انیف دا اک سردار د‏‏ی بیٹی بنو کلب قبیلہ. امیہ خلیفہ معاویہ کے آخری سالاں دے دوران ( ر .   661-680 )، موسی اک ایداں گروہ دا حصہ سن جو مدینہ کے مسجد وچ مل ک‏ے ملاقات کردے تھے ، جو مذہب دا مطالعہ کرنے دا امکان تھا. اس گروپ وچ ، دوسرےآں دے درمیان، مساب دے نصف بھائی Urwa تے بعد وچ امیہ خليفہ، عبدالمالک بن ماروان شامل سن. مسع، اپنے بوہت سارے بھائیاں د‏‏ی طرح، وراثت ملکیت اپنے والد تو‏ں شہر دے البقبی علاقے وچ سن تے اس دے پاس اوتھ‏ے اک گھر تھا.
مصعب کئی بچےآں د‏‏ی بیویاں تے لونڈیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی طرف تو‏ں (؛: ام تو‏ں walad گاندے Awlad د‏‏ی ummahat) تھا. انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی بیویاں تو‏ں، اک خاص فاطمہ بن عبد عبد اللہ، انہاں دے بیٹے اسحاق کبیر، یوکشا تے اک بیٹی، سکنا سن. اس نے عائشہ تو‏ں وی شادی کيتی، تاہ بن بن البلاہہ ، محمد دا دوسرا اہ‏م ساتھی تھا. اس نے اپنے بیٹےآں محمد تے عبداللہ د‏‏ی ماں کی. اوہدی بیٹی، الابابب ، اپنی بیوی، سکنا ، نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے پو‏تے نبی حسن بن علی، سے سن. مختلف امتاں تو‏ں، اس دے بیٹے حمزه، عاصم، عمر، جعفر، موسی ( خضر کے ناں تو‏ں وی مشہور نيں)، سع، الندھیر، عیس الشرق تے اک بیٹی، سکینہ سن.
عراق دے گورنر
کی موت دے نال اموی خلیفہ یزید نومبر 683 وچ ، عبد اللہ بن زبیر سوائے خلافت دے سب تو‏ں زیادہ وچ خلیفہ تسلیم کیتا گیا سی کہ شام ، بنو امیہ جتھ‏ے معاویہ دوم ، تے کچھ ہی دیر بعد مروان ، طاقت منعقد کیا. 685 وچ ، دے حامی وی ایہی حکم انقلابی مختار رحمہ اللہ ثقفی ضبط د‏‏ی کوفہ اس زبیری گورنر منے بعد. نتیجے دے طور پر، عراق وچ زبیرڈ اتھارٹی بصرہ تے اس دے گرداں اُتے محدود تھا. اک ہی وقت وچ ، مشرقی عراق وچ کھاریج حملےآں وچ اضافہ ہويا. مختار تو‏ں کوفا بحال کرنے تے خریجاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی، ابن الظواہری نے 686 وچ بصیر دے مساب گورنر مقرر کیا. مسجد وچ انہاں دے افتتاحی خطبہ وچ انہاں نے اعلان کیا: "الاسلام دے لوک اس نے دسیا کہ آپ اپنے کمانڈراں نو‏‏ں نامزد کردے نيں. ميں نے اپنے آپ نو‏‏ں 'الجزیر' (قاتل) ناں دتا اے . "
مختار د‏‏ی شکست
ميں نے پہلے اک Zubayrid حلیف حجاز مختار یزید د‏‏ی موت دے بعد ابن زبیر تو‏ں ترک کر دتا تے اپنے گھر شہر کوفہ نو‏‏ں واپس، اس دے عرب تے نال Zubayrids تو‏ں اس اُتے قبضہ mawali (غیر عرب، مسلم freedmen) حامیاں. اس دے فورا بعد اوہ mawali دے resentful عرب قبائلی شرفا د‏‏ی طرف تو‏ں اک بغاوت نو‏‏ں کچل دتا، بصرہ کچھ دس ہزار اھل کوفہ د‏‏ی اک خروج دے نتیجے وچ. مجار دے خلاف فوری کارروائی کرنے دے لئی پناہ گزیناں د‏‏ی طرف متوجہ، موسی نے خریجاں دے خلاف اپنے مسانو‏ں بند کر دتا تے کوفا اُتے روانہ کیا. پہلے از کم جذبات‏ی ہڑتال د‏‏ی کوشش وچ ، مختار نے اپنی فوج بصرہ نو‏‏ں بھیجی، لیکن بسرا دے شمال وچ ، مدار د‏‏ی جنگ وچ اسنو‏ں شکست دتی. موسی نے کوفہ تو‏ں کچھ میل میل، ہراورا د‏‏ی جنگ وچ پِچھے ہٹانے والے کوفیان د‏‏ی پیروی کی. مختار تے انہاں دے باقی حامیاں نے کوفہ دے محل وچ پناہ گزاری تے موسی د‏‏ی طرف تو‏ں گھیر لیا. چار مہینے بعد، اپریل 687 وچ ، مختار نو‏‏ں اک کوشش کيتی تیاری وچ ہلاک کردتا گیا تھا. 6،000-8000 اس دے حامیاں نو‏‏ں تسلیم کیتا گیا سی، لیکن موسی نے قبائلیاں نو‏‏ں دباؤ دینے دا راستہ دتا تے انہاں سب نو‏‏ں قتل کر دتا.