cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انعام الحسن کاندھلوی
مظاہر علوم کی تعلیم
ہجری سن ۱۳۵۱ ۔ میں جب حضرت مولاناالیاس صاحب ؒ سفر حج پر تشریف لے جارہے تھے ، تو آپ کو اور حضرت مولانا یوسف صاحب ؒ کو مدرسہ مظاہر علوم سہارنپور میں داخل کرگئے۔یہاں ہدایہ حضرت مولانازکریا قدوسی ؒ سے اور میبذی حضرت مولانا جمیل احمد تھانوی ؒ سے پڑھی۔ حضرت مولانا الیاس صاحب ؒ سفر حج سے واپس تشریف لائے تو پھر بستی حضرت نظام الدین آگئے اور تعلیم کا سلسلہ آگے بڑھا۔چنانچہ مشکوۃ شریف حضرت مولانا الیاس صاحب ؒ سے اور جلالین حضرت مولانا احتشام الحسن کاندھلوی ؒ سے پڑھی۔تعلیم کے پورے زمانہ میں حضرت مولانا یوسف صاحب آپ کے ہم درس رہے۔ ۱۳۵۴ ھ۔ میں پھر دونوں حضرات کو مظاہر علوم سہارنپور میں داخل کرایا گیا ، یہاں بخاری شریف حضرت مولانا عبداللطیف سے،ترمذی شریف حضرت مولانا عبدالرحمن کاملپوری ؒ سے ، مسلم شریف حضرت مولانا منظور احمد خان صاحب سے اور ابوداؤد حضرت مولانا محمد زکریا صاحب ؒ سے پڑھی۔ حضرت مولانا یوسف صاحب آپ کے رفیق اور ہم درس تھے۔وہ فرماتے ہیں کہ ، ہم دونوں نے آپس میں طے کر لیا تھا کہ رات کے ابتدائی آدھے حصے میں ہم میں سے ایک مطالعہ کرے گا اوردوسرا سوئے گا اور آدھی رات ہوجانے پر مطالعہ کرنے والا چائے بنائے گا اور دوسرے ساتھی کو اٹھا کر اور اس کے ساتھ چائے پی کر سو جائے گا اور اس دوسرے کے ذمہ ہوگا کہ فجر کی جماعت کے لیے سونے والے ساتھی کو اٹھائے ۔ایک دن مولانا محمد یوسف صاحب شروع رات میں مطالعہ کرتے تھے اور میں سوتا تھا اور دوسرے دن اس کے برعکس ترتیب رہتی تھی۔ مگر تعلیمی سال مکمل ہونے سے قبل ہی مولانا محمد یوسف صاحب کے مرض کے سبب مظاہر سے واپس بستی نظام الدین آجانا پڑا ، اور بقیہ کتب ِحدیث یعنی ابن ماجہ، نسائی ، طحاوی اور مستدرک حاکم وغیرہ حضرت جی مولانا الیاس صاحب ؒ سے پڑھ کرتعلیمی سلسلہ ختم فرمایا۔
نکاح
بچپن ہی سے آپ کا رشتہ حضرت شیخ الحدیث مولانا محمد زکریا ؒ کی دوسری صاحب زادی سے ، آپ کے دادا مولانا الحاج حکیم رضی الحسن صاحب کی مرضی کے مطابق طے پا چکا تھا، جب کہ حضرت مولانا یوسف صاحب کا رشتہ حضرت شیخ الحدیث ؒ کی بڑی صاحب زادی سے طے تھا۔ آپ بیتی میں ہے کہ چچا جان نور اللہ مرقدہ ہر سال مدرسہ مظاہر علوم کے سالانہ جلسے میں شنبہ کی شام کو تشریف لایا کرتے تھے۔ حسب معمول مؤرخہ ۲ محرم ۱۳۵۴ ھ۔ مغرب کے قریب تشریف لائے اور فرمایا کہ ہمارے یہاں میوات میں جلسوں میں نکاح کا دستور پڑ گیا ہے، کل کے جلسے میںحضرت مدنی ؒ سے یوسف و انعام کا نکاح پڑھوا دوں۔ میں نے کہا شوق سے ضرور پڑھوا دیجئے۔ مجھ سے کیا پوچھنا۔عشا کی نما ز کے کچھ دیر بعد میں نے اہلیہ مرحومہ اور دونوں بچیوں کے کان میں ڈال دیا کہ چچاجان کا ارادہ ہے یہ ہے کہ کل کے جلسہ میںدونوں بچیوں کا نکاح پڑھوا دیں۔ میری اہلیہ مرحومہ نے - اس کے لفظ مجھے خوب یاد ہیں -یہ کہا کہ تم دوچار دن پہلے کہتے تو میں ایک جوڑا تو ان کے لیے سلوا دیتی۔مجھے اپنا جواب بھی خوب یاد ہے اور میرے جواب پر مرحومہ کا سکوت بھی ، اچھا ، مجھے خبر نہیں تھی ، یہ ننگی پھر رہی ہیں، میں تو سمجھ رہا تھا کہ یہ کپڑ ے پہنے پھرتی ہیں۔ اس جلسہ میں متعدد اکابرین موجودتھے، جن کی موجودگی میں حضرت شیخ الاسلام مولانا سید حسین احمد مدنی ؒ نے ان دونوں حضرات کے نکاح پڑھائے ۔
سفرحج
۱۳۵۶ ھ۔ میں حضرت مولانا الیاس صاحب ؒ کے ہمراہ پہلا حج فرمایا۔ اس قافلہ میں مولانا محمد یوسف صاحب ؒ اور مولانا احتشام الحسن صاحب ؒ بھی تھے۔ کراچی سے بذریعہ اسٹیمر یہ سفر ہوا تھا۔ اس سفر میں حجاز میں بھی تبلیغی کام ہوا، عربوں نے کام کی تعریف بھی کی اوروعدے بھی کیے۔ دوران سفر تبلیغی کام کے متعلق بہت سے مبشرات بھی دیکھنے سننے کو ملے۔
طویل علالت
درمیان میں کچھ عرصہ آپ ؒ طویل مدت تک مریض رہے ۔ یہ پورا وقت کاندھلہ میں گذارا۔ کاندھلہ کے اس قیام کے دوران راہِ سلوک کے بڑے مجاہدے فرمائے اور منازل طے فرمائے۔ مؤرخہ ۲۱ رجب ، ۱۳۶۳ ہجری ، مطابق ۱۳ جولائی ۱۹۴۴ بروز جمعرات ، حضرت جی مولانا الیاس صاحب ؒ کا انتقال ہوا۔ آپ ؒ نے وفات سے دو دن قبل اپنے مقربین میں سے چھ حضرات کو نامزد فرما کر ان کو اجازت و خلافت سے نوازا تھا ۔ ان میں ایک نام آپؒ کا یعنی حضرت مولانا انعام الحسن صاحب ؒ کا تھا۔ اجازت و خلافت کے اس قصے کی کچھ تفصیل آپ بیتی میں موجود ہے۔
درس و تدریس اوراعلی علمی مقام
تبلیغی ذمہ داریوں اورہ مدرسہ کاشف العلوم کے منصب اہتمام کے ساتھ مدرسہ کاشف العلوم میں آپ ؒ درس و تدریس کی ذمہ داریاں بھی بخوبی ادا فرما تے تھے۔ مختلف علوم و فنون کی کتب کے علاوہ سالہا سال تک حدیث شریف کی مختلف کتابیں آپ کے زیر درس رہیں۔ کئی سال تک بخاری شریف کا درس بھی دیا۔علمی اعتبار سے جو مقام بلند آپ رکھتے تھے، اس کا اندازا اس بات سے ہو سکتا ہے کہ آپ ؒ کی کچھ باتوں کو حضرت اقدس شیخ الحدیث ؒ نے لامع الدراری کے حاشیہ میں آپ کے نام سے نقل کیا ہے۔ یکسوئی ، کم آمیزی اور نظام الاوقات کی پابندی کی وجہ سے وقت میں بہت برکت ہوتی تھی، اور یہ پورا وقت عامۃً مطالعۂ کتب میں صرف ہوتا تھا۔ مختلف علوم و فنون کی کتابوں پر مشتمل آپ ؒ کااپنا ایک مستقل کتب خانہ بھی تھا۔ مطالعہ کی وسعت اور علمی گیرائی کا اندازا اس بات سے کر سکتے ہیں کہ حضرت جی مولانا یوسف صاحب ؒ کو’ حیات الصحابہ‘ اور ’امانی الاحبار‘کی تالیف میں کسی مقام پر علمی الجھن پیش آتی تو اولاً خود ہی غور وفکر فرماتے، کتابوں کا مطالعہ کرکے تلاش فرماتے، مگر پھر بھی حل نہ ملتا تو مولانا عبداللہ طارق صاحب کو آپ ؒ کی خدمت میں بھیجتے کہ جاؤ، مولانا انعام الحسن سے دریافت کرو۔ مولانا عبداللہ طارق کے بقول ، عامۃً ایسا ہوتا کہ کتاب کے اس مقام کو دیکھ کر فوراً ہی اس کا حل بتا دیتے ،یا آپ ؒ کا ذہن ِ رسا بہت جلد اس مآخذ تک پہنچ جاتا جہاں اس کا حل موجود ہوتا، چنانچہ فوراً اٹھتے اور کوئی کتاب نکال کر اس میں سے حل ذکر فرماتے۔ یا وہ کتاب ہی دے دیتے کہ ، اسے لے جائیے اور یہ مقام دکھلا دیجئے۔ آپ ؒ کے ایک خادمِ خاص کے حوالہ سے معلوم ہوا کہ فتاوی عالم گیری جیسی ضخیم کتاب از اول تا آخر دو بار مطالعۃً ختم فرمائی تھی۔ اس سے آپ ؒ کے علمی شغف اور ذوق مطالعہ کا اندازا کیا جا سکتا ہے۔ اس زمانہ کے اکثر مفتیان کو بھی یہ توفیق نہ ہوئی ہوگی۔ تراجم ابواب پر آپ ؒ کی کچھ تحقیقات اور تحریرات کے مسودے بھی موجود ہے۔
امیر تبلیغ
جماعت تبلیغ کے امیر ثانی حضرت جی مولانا محمد یوسف صاحب ؒ ۲۹ذی القعدۃ ۱۳۸۴ ۔ھ مطابق ۲ ؍اپریل ۱۹۶۵ ۔ء برو ز جمعہ ، بمقام لاہور انتقال فرماگئے ، اس کے بعد سب اہم مسئلہ ، جس کی نزاکت اور اہمیت کے سبب ہی تمام حضرات فکر مند تھے ، وہ جماعت تبلیغ کی امارت ہی کا تھا۔ حضرت جی مولانا محمد یوسف صاحب ؒ کے خلا کو پر کرنا اور ان کی جا نشینی کوئی آسان کام نہ تھا۔اس منصب کے لیے کسی ایسے شخص کی ضرورت تھی جو دل و دماغ کے اعتبار سے بھی تبلیغ سے ایسی وابستگی رکھتا ہو جیسی حضرت جی مولانا محمد یوسف صاحبؒ اور حضرت جی مولانا الیاس صاحب ؒ کو تھی۔ سفر و حضر میں ان حضرات کا رفیق رہا ہو، مختلف اوقات اورمختلف امور میں ان حضرات کے ارد گرد موجود رہا ہو اور ان اکابر نے اپنی بھی اپنی حیات میں اس پر اعتماد کا اظہار فرمایا ہو۔ ان سب باتوں کو مدنظر رکھتے ہوئے ہر ایک کی نظر حضرت مولانا انعام الحسن صاحب ؒ پر جا کر رکتی تھی۔ آپ ؒ بذات خود علم و عمل میں اعلی مقام رکھتے تھے۔ بچپن سے وفات تک حضرت مولانا محمد یوسف صاحب ؒ کے رفیق و معین تھے ، امور تبلیغ میں آپ ؒ کے دست راست تھے۔ حضرت جی مولانا محمد یوسف صاحب ؒ ہمیشہ آپ کے مشورہ پر اعتماد فرماتے تھے۔ جب کہ علم و عمل، تصوف و سلوک اور امور تبلیغ میں حضرت جی مولانا الیاس صاحب ؒ کے خصوصی تربیت یافتہ ہونے کے ساتھ آپ کے معتمداور مجاز بیعت بھی تھے۔ چنانچہ حضرت شیخ الحدیث مولانا محمد زکریا ؒ نے صلاح و مشورہ کے بعد آپ ؒ کو حضرت مولانا محمد یوسف صاحب ؒ کا جانشین اور امیر تبلیغ متعین فرمایا۔حضرت مولانا فخر الحسن صاحب ؒ (استاذ دارالعلوم) نے ہزاروں ذمہ داران اور قدیم وابستگان کے مجمع میں اس کا اعلان فرمایا ۔اور سب ہی نے اس فیصلہ کو دل و جان سے قبول فرما یا اور اپنے اعتماد اور تعاون کی یقین دہانی کرائی۔ اس وقت سے لے کر زندگی کے آخری لمحات تک ، مسلسل ۳۱ ، سال تک آپ ؒ نے تبلیغی تحریک کی مکمل سرپرستی اور رہبری کا فریضہ ، بکمال ہوش و دانش ادا فرمایا ۔ آپ ؒ کے دور ِ امارت میںاس کام کو اور بھی ترقی ہوئی اور اطراف عالم میں ، مسلمانوں کی تمام جماعتوں اور قوموں میں اس کام کی نقل و حرکت مقبول و معروف ہوئی۔
تقریر اور وعظ
امیر تبلیغ بننے تک تو حال یہ تھا کہ آپ ؒ اس میدان کے آدمی نہ سمجھے جاتے تھے۔ البتہ امیر منتخب ہونے کے بعد آپ ؒ اس میدان میں بھی آگے سمجھے گئے۔ ابتدا میں مختصر مگر حقیقت افروز جامع تقریر فرماتے تھے اور بعد میں طویل خطاب بھی فرمانے لگے تھے۔ اس حقیقت سے کس کو انکار ہوگا کہ دعوت و تبلیغ فقط تقریر اور وعظ کا نام نہیں، بلکہ اس کے علاوہ اور بہت سے لازمی امور بھی ہیں، چنانچہ آپ ؒ نے جماعت ِ تبلیغ کی دیگر سرگرمیوں اور نظام کی طرف توجہ دینا مناسب سمجھا۔ تاہم کوئی بھی بڑا اجتماع آپ ؒ کے جامع وعظ اور مقبول دعا کے بغیر ختم نہ ہوتا، یعنی اس باب میں کم از کم اس قدر ذمہ داری ضرورادا فرماتے تھے۔ اپنی کم گوئی اور خاموشی کی برکت سے آپ ؒ بہت سے مشکل کام بآسانی کر پاتے تھے۔ مثلاً کسی فتنہ انگیز بات کا جواب ہی نہ دیتے تھے، جس سے فتنہ وجود میں آنے سے پہلے ہی دفن ہو جاتا۔حضرت عمر ؓ کا ارشاد ہے کہ خاموشی اختیارکرو اور باطل کو ختم کر دو۔اپنی کم گوئی ، خاموشی اور کم آمیزی سے آپ نے بڑا کام یہ انجام دیا کہ لوگوں کو اپنی ذات سے وابستہ کرنے کے بجائے کام اور خدمت سے وابستہ کر دیا۔ چنانچہ اسی کا نتیجہ تھا کہ آپ ؒ مرکز میں ہوں یا سفر میں، یہاں لوگوں کی آمدو رفت اور کام کی ترتیب میں کوئی فرق نہ آتا۔ تقسیم کار کے بھی خوب پابند تھے، جو کام جس سے متعلق ہوتا ، اسی کے حوالے کردیتے، کبھی خود میں دخل نہ دیتے۔
علالت اور وفات
آخر حیات میں کئی سال مسلسل بیمار رہے ، جس کے سبب سے عمومی ملاقات اور روابط کم کر دیے تھے ، زیادہ تر ذمہ داریاں تقسیم کردی تھیں، جس کے سبب آپ سے بار بار رجوع یا استفسار کی ضرورت بھی کم پڑتی تھی، البتہ اس کے باوجود بڑے اجتماعات میں خود پہنچتے تھے، تبلیغی امور کی بھی نگرانی فرماتے تھے، ملک اور بیرونِ ملک کے حالات اور تبلیغی سرگرمیوں سے واقف رہتے تھے، پیش آمدہ مسائل خوبی وخموشی سے حل فرماتے تھے۔ چوں کہ جسم میں فربہی آخر تک نہ تھی، اس لیے فی نفسہ نقل و حرکت میں کوئی دشواری پیش نہ آتی تھی اور آپ ؒ نشاط سے اپنے کام انجام دیتے تھے۔ ۹ جون ،۱۹۹۵ ۔ء بعد نماز عشاء ، سوا دس بجے ، آپ کو وہیل چیر پر لایا گیا، کار میں بٹھاکر پنت اسپتال پہنچایا گیا ، علاج و معالجہ کی پوری کوشش کی گئی، مگر آخرش ۷۰ سال کی عمر میں ۱۰ محرم الحرام ، ۱۴۱۶ ھ۔ مطابق ۱۰ جون ، ۱۹۹۵۔ ء سنیچر کی رات کو ایک بج کر ۲۵ منٹ پر آپ نے داعی اجل کو لبیک کہا۔ إنا للہ اإنا إلیہ راجعون۔ اپنے پس ماندگان میں ایک صاحب زادہ مولانا زبیر الحسن اور ایک صاحب زادی چھوڑ گئے۔ وفات کی خبر بجلی کی طرح ملک بھر میں ، بلکہ پوری دنیا میں پہنچ گئی، شام کو چھ بجے نمازِ جنازہ کا وقت تھا، چنانچہ چھ بجے سے پہلے ہی اس قدر ہجوم جمع ہو گیا کہ نظام الدین آنے والے تمام راستے بند کرنے پڑے۔ تقریباً پانچ لاکھ یا اس سے زیادہ لوگوں کی حاضری کا تخمینہ لگایا گیا۔نماز جنازہ اور تدفین میں مجمع پر وقار رہا اور مغرب کی نماز کے بعد حضرت مولانا محمد یوسف صاحب ؒ کے جوار میں آپ کو دفن کیا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:1918ء دے جم گٹھ:1995ء دیاں موتاں گٹھ:دیوبندی علماء گٹھ:اسلامیت گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
سُرجیت گگ
سرجیت گگّ دا جنم متی 4 مئی 1974 نوں پنڈ گگّ نیڑے ننگل ڈیم ضلع روپڑ وچّ ہویا ۔
تعلیماتے وکھ-وکھ کِتے
ہماچل پردیش دے منڈی ضلعے وچّ سلاپڑھ کلونی نام دے قصبے وچّ دسویں تکّ دی پڑائی پوری کیتی۔ اس توں بعد آئی.ٹی.آئی وی کیتی تے پھر دس کو سال فکیٹری مزدور وجوں کم کیتاں تے پھر دس سال ٹی.وی مکینک وجوں وی کم کیتا تے اجکلھ پرائیویٹ کمپنی  وچّ کم کر رہے ہن۔ ساہت پڑنا اتے اخباراں پڑنا ایہناں دا شوق ہے۔
وچاردھارا
گگّ سماج وچّ چلنت معاملیاں تے ٹپنی کردے رہندے ہن!ایہہ اپنیاں کویتاواں وچّ پاش وانگ بمبا پرتیکاں دی گلّ نہی کردے سگوں راجنیتی پرتی اپنے وچار سدھے روپ وچّ پیش کردے نے! ایہناں دا مننا ہے کہ جے میں کوتاں وچّ سدھے روپ وچّ نہ لکھا تاں اسدی کاوکتا اڈ جاندی ہے تے اوہ کویتا نہیں رہندی! ایہہ جوانی ویلے علاقے وچّ کھبے پکھی وچاراں والی نوجوان بھارت سبھا دے سمپرک وچّ آ گئے پر آرتھک لوڑاں کارن اوہ بہتی دیر سرگرم نہ رہے! اوہ اپنے آپ نوں اعلانیاں ناستک گھوست کردے ہن!
رچنا
مارچ 2010 وچّ انقلاب'نام دا میگجین "تیرماسک" کڈھنا سرو کیتا سی تے 6 انک رلیز کرن توں بعد بند کرنا پیاں! پھر اناں دی اک کتاب "گگبانی" چھپی ہے جو گیتاں اتے کویتاواں دی کتاب ہے!
گگّ-بانی
گگّ-بانی کتاب وچّ کل 137 کویتاواں ہن! جناں وچو ہر اک کوتاں بارے ایہناں دے وچار وکھرے ہن۔جویں کہ گگّ بانی وچّ شامل پہلی کویتا "میں ساہتکار نہی" وچ ایہہ اپنے آپ نوں ساہتکار،کوی،لیکھک،ودوان،آلچوک نہیں مندے۔ایہہ ہر اک وشے نوں سنویدنا نال ویکھدے ہوئے اوہناں تے سدھا وینگ کردے ہن۔ ایہہ اپنیاں کویتاواں وچّ سہج نوں مکھ نہیں رکھدے سگوں وشے نوں مکھ رکھدے ہن۔ایہناں دا کاوَ روپ بہت سوکھا ہے جو ہر اک ویکتی نوں سوکھا سمجھ آ جادا ہے۔ کویتا دے حوالے نال ججھارواد پکھ وی ویکھیا جا سکدا ہے۔ایہناں دیاں کویتاواں دے وشے جو گگبانی وچّ شامل نے جویں کہ مہنگائی،بے روزگاری،عورت سنبندھی وچار،سکھیا اتے ہور لوکا نال جڑے وشے ایہناں دی پستک  وچّ شامل ہن۔ایہناں دی کویتا وچّ موجودا دور  وچّ ایہہ کیہا جا رہا ہے کہ جماعتی سنگھرش مٹھا پے رہا ہے۔مارکسواد اپنرسگک ہو گیا،اس دور وچّ ایہہ کویتا جماعتی چیتنا دی کویتا بنکے ساہمنے آؤدیں ہے۔ لٹّ ہو رہی جماعت نوں  لٹّ کرن  والی جماعت دے خلاف جوجھن دا سنیہا دندی ہے۔ ایہہ اپنیاں کویتاواں وچّ دھارمک اڈمبراں دے خلاف وی بولدے نے جویں کہ ہن دے سمیں وچّ روپک پکھ تے گلّ کیتی جادیں ہے ۔ پر سکھی دی وچاردھارا لوک پکھی ہے۔ ڈاریاں تے لٹّ وی ہندی ہے پر ایہہ روپک پکھ تے وی بولدے نے ایہناں دا مننا ہے کہ روپک پکھ دی گلّ کرن دی بجائے وشا ہی مکھ ہونا چاہیدی ہے۔ جویں کجھ چولا پا کے آ گئے نے،کجھ بھیس وٹا کے آ گئے نے۔دشمیش پتا تیری سکھی نوں ، کجھ ٹھگّ ونجارے آ گئے نے۔2
لکھاری بارے
اوہناں مطابق چیتن منکھ ہی چنتن کردا ہے۔ چنتن کرن والا چنتک اکھواندا ہے۔ چنتک دا سوکھمبھاوی ہونا کّ لازمی گن ہے ہ کّ سفل لیکھک اتے سدھارک ہو سکدا ہے۔ ہناں انوسار سماج وچّ جو وی ہو واپر رہا ہندا ہے، جو پریشان کردا ہے جاں ساوی پدھری زندگی وچّ خلل پاندا ہے سنوں کاغذ تے کر کے من دی بھڑاس کڈھ لینا ہی میرے لی کویتا ہے۔ کویتا اتے ہور ودھاواں دی بہتی سمجھ نہ ہون کارن خود نوں کوی نہیں مندے۔ ہناں دا کہنا ہے کہ میریئاں کویتاواں، گیت، غزلاں، کہانیئاں اادِ سبھ چنتن وچوں نکلی ہوک ہے۔ ہناں دا مننا ہے کہ میں جناں لوکاں لی ہاں، جو لوک میریئاں لکھتاں دا ادھار جاں پاتر بندے ہن، ناں نوں میریئاں کویتاواں سوکھیئاں ہی سمجھ اا جاندیئا ہن۔1
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
ذہنی توازن وگڑنا
ذہنی توازن دا وگڑنا اک ایسی سوچ یا روے نوں دسدا اے جیہڑی عام رواج سوچ یا رہن سہن توں ہٹ کے ہون۔
ثور انقلاب
27-28 اپریل 1978ء نو‏‏ں افغانستان وچ پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی اففانستان د‏‏ی زیر قیادت فوجی انقلاب دے ذریعے  اس وقت دے صدر داؤد خان د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا سی، اسنو‏ں تریخ وچ ثور انقلاب یا اپریل انقلاب کہیا جاندا اے ۔ داؤد خان نو‏‏ں اس دے خاندان سمیت صدارتی محل وچ قتل کر دتا گیا ۔  اس انقلاب دے نتیجے وچ نور محمد ترکئی نے بطور صدر (جنرل سیکرٹری ، انقلابی کونسل ) دے اقتدار سنبھالیا   ،  جو ملک وچ 1979ء وچ سویت مداخلت تے سویت افغان جنگ (1979–1989) تک عہدے اُتے فائض رہ‏‏ے۔ ایہ انقلاب اس خطے وچ محنت کشاں، دہقاناں، نوجواناں تے مظلوماں د‏‏ی اوہ واحد سرکشی سی جس نے افغانستان تو‏ں فرسودہ قبائلیت، جاگیرداری تے سرمایہ داری دا خاتمہ کیتا سی، اک طبقات تو‏ں پاک انسانی معاشرے د‏‏ی تعمیر دا آغاز کیتا سی تے ہمسایہ ملکاں وچ انقلابیاں تے انقلابی تبدیلی دے لئی جدوجہد کرنے والےآں وچ اک نويں روح پھونک دتی سی ۔ جون 1978ء نیویارک وچ اک پریس کانفرنس دے دوران وچ حفیظ اللہ امین  خود کہیا کہ ایہ قطعاً کوئی کُو (فوجی بغاوت) نئيں سی بلکہ اک انقلاب سی جسنو‏ں افغانستان دے عوام نے پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان د‏‏ی قیادت وچ برپا کیا
پس منظر
بیسوی صدی وچ افغانستان نو‏‏ں پسماندگی تو‏ں کڈ ک‏ے اک جدید سماج بنانے دے لئی دو قابل ذکر کوششاں کيتیاں گئیاں۔ پہلی سنجیدہ جدوجہد افغانستان دے اس وقت دے بادشاہ امان اللہ خان د‏‏ی قیادت وچ کيتی گئی۔ تیسری انگریز افغان جنگ 1919ء دے نتیجے وچ افغانستان نے برطانیہ تو‏ں مکمل آزادی حاصل کر لئی۔امان اللہ خان (دورِ اقتدار: 1919ء-1929ء) نے افغانستان دا اقتدار سنبھالنے دے بعد اصلاحات کيتیاں تے مغربی دنیا تو‏ں تعلقات قائم کیتے۔ اصلاحات وچ بنیادی تعلیم دا لازمی قرار دینا تے مغربی طرز د‏‏ی ہور اصلاحات شامل سن۔ 1929ء وچ اسنو‏ں اقتدار چھڈنا پيا۔ اس دے جاندے ہی تمام تر اصلاحات نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا۔1940ء د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ رجعت دے بادل چھٹنا شروع ہوئے۔ پریس نو‏‏ں کسی حد آزادی دتی گئی تے سیاسی پارٹیاں بنانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 1947ء وچ افغانستان دے کبھے بازو دے انقلابی تے ترقی پسند نوجواناں نے ویش زلمیان دے ناں تو‏ں اک سیاسی تے ادبی تنظیم قائم کيتی۔ اس دے سرکردہ رہنماواں وچ محمد رسول پشتون، گل باچا الفت، گل محمد غبار، عبدالرؤف بینوا، نور محمد ترہ کئی تے ببرک کارمل وی شامل سن ۔ تنظیم دا ہیڈ کوارٹر قندھار وچ تھ ا۔ ’ولس‘ تے ’انگار‘ تنظیم دے دو جریدے سن جدو‏ں کہ افغانستان دے ایوان زیراں وچ انہاں دے حمای‏تی وی موجود سن جو عوامی مسائل تے حکومتی نااہلی تے بدعنوانی اُتے حکومت نو‏‏ں سخت تنقید دا نشانہ بنا‏تے سن ۔جنوری 1965ء وچ نور محمد ترہ کئی دے گھر وچ کبھے بازو دے تیس رہنماواں د‏‏ی میٹنگ ہوئی جس وچ اک نويں جماعت پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان بنانے دا اعلان کیتا گیا۔ نور محمد ترہ کئی اس دے سربراہ منتخب ہوئے۔ 1967ء وچ تشکیل پانے والی پارٹی آئین دے مطابق پارٹی د‏‏ی اساس مارکسزم لینن ازم نو‏‏ں قرار دتا گیا۔ پارٹی دے پرچے دا ناں خلق (عوام) تھا ۔
پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان د‏‏ی حمایت دے ذریعے محمد داؤد خان نے 1973ء وچ فوجی بغاوت دے ذریعے بادشاہ ظاہر شاہ نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے خو د اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس دے نتیجے وچ پہلی افغانستان جمہوریہ معرض وجود وچ آئی ۔صدر داؤد نو‏‏ں یقین سی کہ سوویت یونین دے قریبی تعلقات تے فوجی حمایت انہاں نو‏ں پاکستان دے نال سرحدی مسئلے نو‏‏ں حل وچ مدد دے گی۔ اُتے داؤد، جو غیر معمولی طور اُتے غیر صف بندی پالیسی اُتے عمل پیرا  سن، داؤد نے افغانستان د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ سوویت سویت مداخلت اُتے اسنو‏ں تنقید دا نشانہ بنایاجس د‏‏ی وجہ تو‏ں  دونے ملکاں دے درمیان وچ تعلقات خراب ہو گئے ۔
داؤد د‏‏ی سیکولر حکومت دے دوران وچ پی ڈی پی اے  ماں گروہ پرستی تے رقابت پیدا ہو گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پارٹی دو پرچم تے خلق کےدھڑاں وچ بٹ گئی۔۔ 17 اپریل 1978 کوپرچم دے اک ممتاز رکن میر اکبر خیبر نو‏‏ں قتل کیتا گیااگرچہ حکومت نے قتل دے خلاف مذمتی بیان جاری کیتا جدو‏ں کہ  پی ڈی پی اے  کے رہنما نور محمد ترہ کئی نے الزام لگایا  کہ قتل د‏‏ی ذمہ دار حکومت خودہے ،  اس قتل دے بعد اندیشہ پیدا ہويا کہ حکومت پی ڈی پی اے نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اکبر خیبر  کے جنازہ دے دوران وچ حکومت دے خلاف احتجاجی مظاہرہ ہويا تے اس دے بعد جلد ہی ببرک  کارمل سمیت کئی   پی ڈی پی اے  رہنماواں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گرفتارک‏ر ليا گیا اُتے حفیظ اللہ امین کوگھر وچ نظر بند کیتا گیا ۔صورت حال نو‏‏ں دیکھدے ہوئے حفیط اللہ امین نے خلقی فوجی افسران نو‏‏ں حکومت دا تختہ الٹنے دے احکامات جاری کیتے۔
جمہوری جمہوریہ افغانستان دا قیام
27 اپریل د‏‏ی صبح نو‏‏ں زمینی تے فضائی فوج دے انقلابی افسران نے اک انقلابی سرکشی دے ذریعے داؤد د‏‏ی حکومت دا خاتمہ کر دتا۔ اقتدار فوری طور اُتے پارٹی دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ پارٹی دے اقتدار وچ آنے دے بعد جمہوری جمہوریہ افغانستان دا قیام عمل وچ لیایا گیا جس دے پہلے صدر نور محمد ترہ کئی منتخب ہوئے ۔
حوالے
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی وچ فوجی تاخت تے فوجی بغاوت دیاں کوششاں گٹھ:1978ء دے تنازعات گٹھ:1978ء وچ افغانستان گٹھ:افغان خانہ جنگی گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات گٹھ:افغانستان دی تریخ
لیو گانگ
لیو گانگ چین دا سائنسدان، سیاستدان۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بوئل کاؤنٹی
بوئل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ڈورا ہونا
ڈورا ہونا کسے بندے دی ایسی حالت نوں کہندے نیں جدوں اوہ عام سنی جان والی واز نوں تھوڑا سنے۔ اے کن چ کسے خرابی توں ہوسکدا اے۔
انا ہوناں
کسے بندے چ ویکھن دا وصف ناں ہوناں یا اےوصف کسے وجہ توں کھنج جانایا اکھ چ کسے مسلے توں ویکھیا ناں جانا اناں ہوناں اخواندا اے۔
چک 13 پندراں ایل
چک 13 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بریکن کاؤنٹی
بریکن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 94 گ ب
چک 94 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ہيبى كامارگو
ہيبى ماريا كامارگو (Hebe Maria Camargo) اک برازیلی گلوکارہ تے اداکارہ سی ۔
گٹھ:گلوکارہ گٹھ:اداکارہ
شہرستان شادگان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان شادگان ایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز شادگان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
بیگم اکرم جہاں عبداللہ
اکبر جہاں عبداللہ ( 1907-11 جولائی 2000) اک بھارتی کشمیری سیاستدان سی۔ اوہ جموں اتے کشمیر دے تن وار وزیر اعلیٰ عبداللہ شیخ دی بیوی سی، بیگم نے دو وار بھارتی پارلیمنٹ میمبر دے طور اُتے سیوا کیتی۔
اکبر جہاں مائیکل ہیری نیڈو دی دھی سی، جو بھارتی ہوٹل چین دے یورپین مالک دا سبھ توں وڈا پتر سی، جس وچ شرینگر وچ نیڈوز ہوٹل وی شامل سی اتے اس دی بیوی میرجن کشمیری سی۔ نیڈو خود گلرستہ دے ٹورسٹ رزورٹ وچ اک ہوٹل دا مالک سن بیگم نے 1933 وچ عبداللہ نال ویاہ کیتا۔
سیاسی کیریئر
اس نے 6ویں اتے 8ویں لوک سبھا دی میمبر وجوں، 1977 توں 197 9 اتے 1 948 توں 19 8 اگست تک، ترتیب وار کشمیر دے سرینگر اتے اننتناگ صوبائی اسمبلی حلقیاں دی نمائندگی کیتی۔
1947 توں 1951 تک جموں اتے کشمیر ریڈّ کراس سوسائٹی دی پہلی صدر بنن وجوں اس دا انتر سی۔ اس نے 1975 دی قومانتری داج پدھری کمیٹی ددیچیئرمین اتے ک1976 وچ سارا بھارتی پروار بھلائی ایسوسی ایشن، راج شاخاں اتے آل انڈیا خواتین کانفرنس، 1977 وچ راج شاخاں دے پردھان وجوں وی سیوا کیتی۔
مگرلا جیون اتے موت
جہاں عبداللہ دی موت 93 سال دی عمر وچ 11 جولائی 2000 نوں سرینگر وچ ہوئی۔
اس نوں کشمیر دی مدر-اے-میہربان کیہا جاندا سی۔
نجی جیون
اوہ کشمیر دے سیاستدان فاروق عبداللہ دی ماں اے جو اپنے پیؤ عبداللہ توں بعد 1982 وچ جموں-کشمیر دے وزیر اعلیٰ رہِ چکے ہن اتے اوہ عمر عبداللہ دی دادی سی۔
باہری لنک
گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:موت 2000 گٹھ:جم 1907 گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:Pages with unreviewed translations
ضلع کراپینا زاگورے
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع کراپینا زاگورے کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ کراپینا شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
بریٹہٹ کاؤنٹی
بریٹہٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
جمن پربندھ
جمن پربندھ کسے آرگنزم دے ایسے انگاں دا پربندھ اے جیدے چ اوہ آرگنزم اپنے جۓ آرگنزم جمدا اے۔
Układ moczowo-płciowy
شہرستان دشت آزادگان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان دشت آزادگان ایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز دشت آزادگان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
Dasht-e-Azadegan County
چک 96 گ ب
چک 96 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
چودھری تلوک سنگھ
تلوک سنگھ (م. 1710 ): بابا پھول دا وڈا پتر، جس دا ویاہ مائی بھگتو نال ہویا اتے جس دی ککھوں دو پتراں گردت سنگھ اتے سکھچین سنگھ نے جنم لیا۔ گردت سنگھ توں نابھے دا راج ٹبر چلیا اتے سکھچین سنگھ توں جیند ریاست دی راج-گدی تری۔ بڈرکھاں اتے دیالپرا دے ر ئیساں دے ٹبر وی اسے توں چلے نیں۔
گرو گوبند سنگھ دی اس اتے اس دے چھوٹے بھرا رام سنگھ اتے مہر  سی۔ پہاڑی راجیاں نال ہوئی لڑائی ویلے ایہناں دوہاں دے ناں حکم نامہ بھیج کے اپنے بندیاں اتے گھوڑیاں سمیت پہنچن لئی لکھیا سی ۔
چک 14 پندراں ایل
چک 14 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بریکنرج کاؤنٹی
بریکنرج امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
اپاچی
حوالے
گٹھ:لوک
زین خان
زین خان (م. 1764 ): سنّ 1759 وچ جدوں احمد شاہ درانی نے کریم داد خان نوں پنجاب دا صوبیدار بنایا تاں زین خان نوں چار علاقےآں سیالکوٹ، گجرات ، پسرور تے اورنگ آباد دا فوجدار تھاپیا۔ مارچ 1761 وچ درانی نے اس نوں سرہند دا صوبیدار لگایا۔ اس نے سکھاں نوں ختم کرن دی تکڑی مہم چلائی اتے 5 فروری 1762 وچ کپ رہیڑا دے مقام اتے ہوئے وڈے گھلوگھارے وچ اس نے ودھ-چڑھ کے حصہ لیا۔ گھلوگھارے توں چار مہینیاں بعد سکھاں نے اس نوں سبق سکھاؤن لئی سرہند اتے حملہ کیتا اتے اس نوں پراجت کرکے خراج وصول کیتا۔ 14 جنوری 1764 نوں جسا سنگھ آہلووالیا دی کمان ہیٹھ ستّ مسلاں دی فوجی طاقت نے سرہند اتے حملہ کیتا اتے سرہند توں 10 کلومیٹر دی وتھ اتے پیر جین دے مقام اتے لڑی گئی لڑائی وچ زین خان زخمی ہو گیا۔ اتھوں کھسک کے ایہہ امباں دے اک باغ وچ جا لکیا۔ ماڑی دے سردار تارہ سنگھ نے اس دا پچھا کیتا اتے اس دا سر وڈھّ دتا۔ اس طرحاں سرہندے دے صوبے دا سارا علاقہ سکھ مسلاں دے ماتحت ہو گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:پشتون لوک
ریاست نابھا
thumb|350px|left|پنجاب دے 1909 دے نقشے چ سکھ ریاستاں
نابھا انونڈے ہندستان دی اک سکھ ریاست سی ۔
نوابی ریاستاں تے 12 سکھ مسلاں وچوں ریاست نابھا دا ناں بڑے مان نال لیا جاندا اے۔ پھولکیاں دیاں تن ریاستاں سن: ریاست پٹیالا نابھا تے جیند۔ ایہناں تناں ریاستاں وچوں پٹیالہ سبھ توں وڈی اتے جیند سبھ توں چھوٹی ریاست سی مطلب ریاست نابھا، ریاست پٹیالہ نالوں چھوٹی اتے ریاست جیند نالوں وڈی سی۔
ناں تے مڈھلی تریخ
نابھا بہت پرانا اتے تریخی شہر اے۔ اس دا پرانا ناں نابھی اے۔ پرانے ویلے وچ اتھے بندی گڈے دی نابھ بڑی مشہور ہندی سی۔ نابھ گڈے دے پہیئے دے اس حصہ نوں کیہا جاندا اے جو پہیئے دے بالکل وچکار ہندا اے۔ اس وچ لٹھّ (دھرا) پیندا سی۔ اک مت ایہہ وی اے کہ دلی اتے لاہور توں نابھے دی دوری برابر اے۔ جس طرحاں سریر دے وچکارلے حصے نوں نابھ (دھنی) کیہا جاندا اے۔ اسے طرحاں لاہور-دلی دے وچکار ہون کارن اس پنڈ نوں نابھی کیہا جاندا سی۔ اج دا نابھا شہر پرانے ویلے وچ نابھی ناں دا چھوٹا جیہا پنڈ ہندا سی۔ پھولکیاں ونش دے بابا پھول دے وڈے پتر چودھری ترلوک سنگھ دے وڈے پتر گردتّ سنگھ توں نابھا ریاست دا سیاسی ونش شروع ہندا اے۔ چودھری گردتّ سنگھ نے اپنی طاقت دے بلبوتے کئی علاقے قبضے وچ لئے اتے کئی پنڈ آباد کیتے۔ چودھری گردتّ سنگھ دے پتر سرتیا سنگھ دی 1752 وچ اتے گردتّ سنگھ دی 1754 وچ موت ہون توں بعد چودھری گردتّ سنگھ دا پوترا ہمیر سنگھ نابھے دا پہلا راجا بنیا۔ ہمیر سنگھ نے اپنے دادے دے راج حصہ نوں چنگی طرحاں چلایا اتے اک پرتاپی راجے دے طور تے لوکاں وچ مقبول ہویا۔ سن 1755 وچ نابھی پنڈ توں ہی نابھا شہر آباد کیتا گیا۔ 1763 وچ راجا ہمیر سنگھ نے اپنے بھائیاں نال مل کے جین خان دے صوبہ سرہند نوں فتح کیتا تے املوہ دے علاقے نوں نابھے وچ ملا کے اپنا سکہ چلایا۔ راجا ہمیر سنگھ دی موت 1783 وچ نابھے ہی ہوئی۔ اس دی سمادھ اج وی قلعے دے پچھلے پاسے موجود اے۔ دوجا راجا جسونت سنگھ، راجا ہمیر سنگھ دا پتر سی۔ اس دا جم 1775 وچ پنڈ بڈبر وچ ہویا۔ پیؤ ہمیر سنگھ دی موت ویلے جسونت سنگھ دی عمر اٹھ سال سی۔ راجا جسونت سنگھ نے راج دے سیانے منتریاں دی صلاحَ نال راج پربندھ چنگے ڈھنگ نال چلایا۔ راجا جسونت سنگھ 66 ورھے عمر بھوگ کے 1840 وچ اکال چلانا کر گیا۔ شیام باغ وچ سندر سنگمرمر نال راجا جسونت سنگھ دی سمادھ بنی ہوئی اے۔ اتھے اج-کل پی۔پی۔ایسّ۔ سکول دے بچیاں دا ہوسٹل اے۔
پنڈت مدن موہن مالویا
پنڈت مدن موہن مالویا (पंडित मदन मोहन मालवीय) (1861–1946) بھارتیماہر تعلیم اتے بھارتی آزادی تحریک وچ اپنے کردار، اتے سجی پارٹی ہندو مہاسبھا دے مڈھلے لیڈراں وچوں اک ہون ناطے ہندو قوم پرستی نال جڑن لئی مشہور سیاستدان سن۔ اوہ بھارت دے پہلے اتے اخیر انسان سن جہناں نوں 'مہامنا' دے اعزازی خطاب نال نوازیا گیا ہووے۔ اوہ چار وار انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان رہے اتے ایشیا دی سبھ توں وڈی یونیورسٹی بنارس ہندو یونیورسٹی دے بانی سن۔ 2015 وچ پنڈت مدن موہن مالویا نوں بھارت رتن انعام نال نوازیا گیا۔
کیپیٹل
کیپیٹل کم کاج تے رپے پیسے دی بولی چ ایس شے نوں کیندے نیں جیدے نال کسے کم نوں ٹوریا جاوے۔
پنڈت مدن موہن مالویا
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن گٹھ:انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان گٹھ:جم 1861 گٹھ:بھارت رتن گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک
کیپیٹل
گٹھ:انجان
بلٹ کاؤنٹی
بلٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
بٹلر کاؤنٹی
بٹلر امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ریاست نابھا
ریاست دی آبادی تے رقبہ
اس ریاست دا کل رقبہ 950 مربا- میل سی اتے 28 لکھ سالانہ آمدن سی۔ سنّ 1931 دی مردمشماری ویلے اس دی آبادی 2،87،574 سی۔ پنجاب دیاں سکھ ریاستاں وچ اس دا تیجا تھاں سی۔
ریاست دا قیام
نابھا ریاست: اس ریاست دا مڈھ بابا پھول دے وڈے پتر چودھری تلوکے (چودھری تلوک سنگھ) دے اولاد چوںراجا ہمیر سنگھ نے سنّ 1755 وچ کیتی۔ اس توں پہلاں اس دا دادا چودھری گردتّ سنگھ اک پرتاپی سردار سی۔ اس نے کافی علاقے جت کے اپنی جاگیر وچ وادھا کیتا سی۔ سرہند دی جت توں بعد ہمیر سنگھ نوں املوہ دا علاقہ ملیا اتے بعد وچ روڑی دا علاقہ وی ملیا۔
انگریز سرکار نال تعلقات
دسمبر 1783 وچ راجا ہمیر سنگھ دے مرن توں بعد اس دا اٹھ سالاں دا پتر راجا جسونت سنگھ گدی اتے بیٹھا۔ اس دے بالغ ہون تک اس دی متریئی ماں رانی دیساں نے راج دا پربندھ بڑی سچجتا نال چلایا اتے بھنگی اتے کنھیا مسلاں دے سرداراں دی مدد نال جیند دے راجا گجپت سنگھ ولوں دبائے علاقیاں نوں پھر توں اپنے قابو وچ لیاؤندا۔ اس نے مئی 1809 وچ انگریزاں دی سرپرستی حاصل کر لئی اتے سنّ 1814 وچ کابل دی مہم وچ انگریزاں دا ساتھ دتا۔ 22 مئی 1840 وچ جسونت سنگھ دی موت توں بعد اس دا لڑکا دیوندر سنگھ گدی اتے بیٹھا۔ اوہ سودھے سبھا دا لائیلگ حکمران سی اتے بوہتا براہمناں وچکار گھریا رہندا سی۔ انگریزاں دی سکھاں نال ہوئی پہلی لڑائی وچ اس نے لاہور دربار نال ہمدردی جتائی، جس دے فلسروپ لڑائی توں بعد اس نوں سنّ 1846 وچ گدیؤں لاہ کے اتے پنجاہ ہزار دی پینشن دے کے متھرا بھیج دتا گیا اتے ریاست دا چوتھا حصہ ضبط کر لیا گیا۔ سنّ 1865 وچ اس دی موت ہو گیئ۔
ریاست چ وادھا
جنوری 1847 وچ راجا دیوندر سنگھ دے ستّ سال دے لڑکے ٹکا بھرپور سنگھ نوں گدی اتے بٹھایا گیا۔ اس دے بالغ ہون تک حکومت دا پربندھ تنّ سرپرستاں دی کونسل نے چلایا۔ سنّ 1857 دے غدر ویلے اس نے انگریز سرکار دی بہت مدد کیتی جس دے عوضانے وجوں لدھیانہ اتے فیروزپور دے ضلعیاں وچ اس ریاست دا پہلاں ضبط کیتا علاقہ پھر بحال کر دتا گیا اتے جھجر ریاست وچوں باول اتے کانٹی دا علاقہ وی پردان(عطا) کیتا گیا۔ راجا بھرپور سنگھ پڑھیا لکھیا اتے ریاست دے پربندھ وچ وی نپن سی۔ 9 نومبر 1863 وچ اس دے مرن توں بعد اس دا بھرا بھگوان سنگھ گدی اتے بیٹھا جو راج-پربندھ وچ یوگ سدھ ن ہویا۔ اوہ وی اٹھ سال بعد 31 مئی 1871 نوں بے-اولاد مر گیا۔
ریاست دا سکھ دھرم دی ترقی چ حصہ
اس توں بعد بڈرکھاں شاکھا دے سردار سکھا سنگھ دے پتر ہیرا سنگھ نوں راج-گدی دے وارث وجوں چنیا گیا، کیونکہ اوہ سبھ نالوں زیادہ نزدیکی سنبندھ(تعلق) والا سی۔ 10 اگست 1871 نوں اوہ گدی اتے بیٹھا۔ اس نے دیوان سیوا سنگھ دی مدد نال سچجے ڈھنگ نال راج چلایا۔ اس نے 40 سالاں دے راج-ویلے وچ ریاست وچ کئی پرکار دے سدھار کیتے۔ نویاں عمارتاں بنوائیاں، خالصہ کالج، امرتسر دے کھولن ویلے کافی مالی مدد دتی، میکالف توں سکھ دھرم بارے اتہاس لکھاؤن وچ اچیچی رچی وکھائی۔ انگریز سرکار نے اس نوں ‘مہاراجہ’ پد(عہدہ) پردان(عطا) کیتا۔ 25 دسمبر 1911 نوں اس دا انتقال ہویا۔ اس توں بعد 24 جنوری 1912 نوں ٹکا رپدمن سنگھ (ویکھو) گدی اتے بیٹھا۔ اوہ بڑا سچیت اتے سکھ دھرم بارے بڑا پربدھ بندہ سی۔ اس دا جھکا انڈین نیشنل کانگرس ول وی سی۔ اس نے آنند میرج ایکٹ پاس کراؤن لئی مڈھلے ادم کیتے۔ ننکانہ صاحب دے ساکے ویلے اس نے کالی دستار بنہی۔ پٹیالہ ریاست نال پیدا ہوئے جھگڑے وچ انگریز سرکار نے اس نوں قصوروار ٹھہرایا۔ جولائی 1923 وچ اس نوں گدیؤں اتار دتا گیا اتے تنّ لکھ سالانہ پینشن دے کے دیہرادون بھیج دتا گیا۔ اکالیاں نے اس فیصلے خلاف روس وکھالا کیتا اتے اس نمت رکھے گئے اکھنڈ پاٹھ دے کھنڈت ہون’تے اکالیاں نے ‘جیتو دا مورچہ ’ لگایا۔
ریاست نابھ پیپسو چ
جولائی 1923 وچ رپدمن سنگھ دے لڑکے پرتاپ سنگھ نوں مہاراجہ بنایا گیا۔ پر اس دے بالغ ہون تک انگریز سرکار ولوں نیوکت ایڈمنسٹریٹر سنّ 1938 تک کم چلاؤندا رہا۔ سنّ 1948 تک مہاراجہ پرتاپ سنگھ راج کردا رہا۔ اگست 1948 وچ اس ریاست نوں پنجاب دیاں ہور ریاستاں سمیت ‘پیپسو ’ وچ شامل کر دتا گیا۔
حکمران
1911ء توں مگروں ریاست دس حکمراناں دا ٹائیٹل مہاراجہ ہوگیا۔
جمن
جمن ایساکم اے جیدے ج کوئی آرگنزم اپنے جیا آرگنزم بناندا اے۔
ریاست نابھا
انگریزان نال بگاڑ
سکھ آنند میرج ایکٹ مہاراجہ رپدمن سنگھ دی بدولت ہی لاگوُ ہو سکیا اے۔ انگریزاں دے کٹڑ مخالف ہون کارن برطانوی سرکار نے مہاراجے نوں جلاوطن کر دتا۔ 19 جولائی 1923 نوں راج توں وکھ کرکے تن لکھ روپئے سالانہ پینشن مقرر کرکے دیہرادون بھیج دتا گیا۔ اس طرحاں نابھا ریاست تے انگریزاں دا راج ہو گیا۔ کہندے ہن کہ مہاراجہ رپدمن سنگھ نوں انگریز گرفتار کرن لئی آئے تاں روہٹی پل توں لے کے ہیرا محل تک بھاری تعداد وچ پولیس تعینات سی، جویں کسے ڈاکو جاں اپرادھی نوں پھڑنا ہووے۔ باہروں انگریزاں نے رپدمن سنگھ نوں باہر آؤن لئی کیہا۔ اس ویلے مہاراجے دے ہتھ وچ ہیرے والی انگوٹھی پہنی ہوئی سی۔ کہندے ہن جے ہیرے نوں چٹّ لیا جاوے تاں انسان دی موت ہو سکدی اے۔ جدوں مہاراجہ باہر آیا تاں انگریز افسر نے سلوٹ مار کے ہتھ ملاؤن بہانے جپھا پا لیا اتے انگوٹھی اتار لئی۔ رپدمن سنگھ اوہ دیشبھگت مہاراجہ سی جو انگریزاں خلاف لائے اکالی مورچیاں دی حمایت کالی دستار سجا کے کردا سی۔ 6 فروری 1927 نوں مہاراجے نے تخت سری حضور صاحب جا کے امرت چھک لیا تے اپنا ناں س۔ گرچرن سنگھ رکھ لیا۔ انگریزاں ولوں رکھیاں شرطاں تے پورا نہ اترن دا بہانہ لگا کے مہاراجے دی پینشن تن لکھ توں گھٹا کے اک لکھ ویہہ ہزار کر دتی اتے مہاراجہ دا خطاب  ضبط کرکے اس نوں مدراس دے علاقے کوڈ دنال بھیج دتا گیا۔ 23 فروری 1928 نوں دیہرادون وکھے ٹکا پرتاپ سنگھ نوں نابھے دا راجا منن متعلق پتر دتا گیا۔ دیس دی آزادی مطلب 1947 تک ہور ریاستاں وانگ نابھا راجشاہی ریاست رہی جس دا آخری راجا مہاراجہ پرتاپ سنگھ سی۔ 1947 دی ونڈ توں بعد ریاستاں ٹٹ گئیاں۔ نابھے توں وی راجشاہی ختم ہو گئی۔ مہاراجہ پرتاپ سنگھ ویلے ہی شاہی پروار دلی رہن لگ پیا۔ پرتاپ سنگھ دا پتر ٹکا ہنئنت سنگھ کجھ ویلے تک لوکاں نوں ملدا رہا پر ہن اس دا نابھے نال کوئی خاص لگاؤ نہیں اے۔
نابھا ریاست وچ گروآں دیاں نشانیاں
نابھا وکھے گرو صاحبان دیاں نشانیاں سشوبھت ہن۔ ایہناں وچ گرو گوبند سنگھ جی دا چولا، دستار، کنگھا، دستار نال ساڈھے تن انچ لمی کرد شامل ہن۔ ایہہ وستاں پیر بدھو شاہ نوں گرو صاحب نے بخشیاں سن۔
مہاراجہ بھرپور سنگھ نے پیر بدھو شاہ دے اولاد توں ایہہ وستاں خرید لئیاں سن۔ اتھے گرو ہرگوبند صاحب دا بینت دی ڈنڈی والا کورڑا اتے تیغا وی اے۔ گرو گوبند سنگھ جی ولوں ترلوک سنگھ نوں امرت چھکاؤن ویلے بخشیا سری صاحب مہاراجہ ہیرا سنگھ بڈرکھاں توں اپنے نال لے آیا۔ ہور وی کجھ انمول وستواں نابھے ہن۔
ڈیموگرافی
1901ء دی جنگننا مطابق ریاست دی لوک گنتی 2،97،949 سی تے اس چ 4 قصبے تے 488 پنڈ سن ۔ نابھا تن نظامتاں چ ونڈی ہوئی سی ، جہڑیاں کہ املوہ ، بوال(اینہاں دے ہیڈکواٹر اسے ناں دے قضبے سن) تے پھول سن جسدا ہیڈکواٹر دھنولا سی۔
ریاست دی 54٪ توں ودھ آبادی ہندو سی تے صرف 26٪ سکھ سن تے باقی آبادی مسلماناں دی سی ،حالانکہ ایہ اک اہم سکھ ریاست سی ۔ ۔
جیتو دا مورچہ
جویں مورچیاں دے ذکر بناں سکھ پنتھ دی گل اگے تورنی ناممکن اے۔ اویں ہی جیتو دے مورچے دے ذکر بناں نابھے دا ذکر وی ادھورا اے۔ جیتو دا مورچہ آزادی جدوجہد دی اہم کڑی اے۔ سکھ اتہاس دا ایہہ شانتمئی مورچہ سارے مورچیاں نالوں لما تقریباً دو سال تک چلیا۔ اس مورچے اگے جھکن لئی مجبور ہوئی برطانوی سرکار نوں گرودوارہ ایکٹ پاس کرنا پیا۔ شروع وچ ایہہ مورچہ نابھے دے دیشبھگت تے گرسکھ مہاراجے رپدمن سنگھ نوں زبردستی گدی توں لاہ کے جلاوطن کرن تے لگیا سی، جس کارن سکھ پنتھ وچ بھاری روہ سی۔ اس مورچے دی شروعات 8 جون 1923 نوں ہوئی۔ انگریزاں دی اس کاروائی دا خلاف کرن لئی 5 اگست 1923 نوں امرتسر وکھے شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دی بیٹھک وچ مہاراجہ رپدمن سنگھ دے حق وچ ہمدردی دا متا پاس کرکے 9 ستمبر نوں مہاراجے دے حق وچ ‘نابھا دوس’ مناؤن دا اعلان کیتا گیا۔ انگریزاں ولوں اس دا خلاف کرن دے باو جود پنجاب وچ تھاں-تھاں روس مارچ کڈھے گئے۔ جیتو منڈی وچ وی روس مظاہرے لئی گرودوارہ گنگسر وکھے دیوان سجا کے اکھنڈ پاٹھاں دی لڑی شروع کیتی گئی۔ انگریز سرکار نے اس طرحاں دے پردرشناں نوں اپنے لئی چیلنج سمجھیا۔ 14 ستمبر نوں جیتو دے گرودوارہ صاحب وکھے دیوان سجے ہوئے سن اتے اکھنڈ پاٹھ چل راے سن۔ انگریز سرکار دے ہتھیاربند سپاہیاں نے اتھے اکٹھے ہوئے لوکاں، سیواداراں اتے پاٹھی سنگھاں نوں کھچ-دھوہ کرن مگروں گرفتار کر لیا۔ اکھنڈ پاٹھ کھنڈت کرنا سکھ پنتھ کویں برداشت کر سکدا سی۔ ایہہ سکھ رہت مریادا دی النگھنا سی۔ اس گھٹنا نال مہاراجہ رپدمن سنگھ دا سیاسی مدعا، مذہبی مدعا بن گیا۔ سکھ پنتھ دی اک ہی منگ اکھنڈ پاٹھ مڑ شروع کرنا سی۔ شرومنی کمیٹی ولوں پہلاں 25-25 سنگھاں دا جتھا ادور تخت صاحب امرتسر توں جیتو بھیجیا جان لگیا۔ جیتو دے مورچے وچ ہزاراں سکھ زخمی اتے سینکڑے شہید ہوئے۔ نابھے توں شروع ہوئے اس مورچے نے انگریز سرکار نوں جھکن لئی مجبور کر دتا۔ اس مورچے دی جت تے مہاتما گاندھی نے سکھاں نوں تار بھیج کے ودھائی دتی سی کہ تسیں آزادی دی پہلی لڑائی جت لئی اے۔
اجوکے ویلے
سکھ گرو صاحبان نال متعلق نابھے وچ موجود تریخی وستاں ہن شاید گمّ جاں غائب ہو گئیاں ہن۔ مہاراجہ ہیرا سنگھ دا ہیرا محل اج-کل وواداں دا موضوع بن چکیا اے۔ پی۔پی۔ایسّ۔ سکول دی بے مثال عمارت ملک دیاں چونویاں عمارتاں وچوں منی گئی اے۔ اس نوں ودیشوں نقشہ منگوا کے بنایا گیا سی۔ نابھے دا ریلوے سٹیشن وی پرانا اے۔ پنج دروازیاں وچوں مہس، پٹیالہ، بوڑاں اتے الوہراں دروازے دے ناں ہی لئے جا راے ہن جدونکھ دروازے لوپ ہو چکے ہن۔ صرف دلدی دروازہ ہی موجود اے۔ راجا جسونت سنگھ ولوں بنوایا دو سو سال پرانا قلعہ ادم کرن تے سمبھالیا جا سکدا اے۔ آرکیالوجی ڈیپارٹمنٹ نوں اس ول پہل دے بنیاد تے دھیان دین دی لوڑ اے۔ رپدمن کالج دی عمارت پرانی اے جس نوں پکا باغ مطلب رانیاں دے رہن تے نہاؤن والا ستھان کیہا جاندا اے۔
سرکاری ہائی سکول (لڑکے) وی پرانی عمارت وچ چل رہیا اے۔ سرکاری ہسپتال دی عمارت وی مہاراجہ ہیرا سنگھ ویلے دی ہی بنی ہوئی اے۔ نابھے دا دیوی دوالا چوک وی بڑا پرانا اے۔ اتھے بڑا پرانا اتے مشہور دیوی دوالا مندر وی اے۔ نابھے پیر عنایت شاہ بلی دی درگاہ وی اے۔ لوک اس نوں نیاس بلی وی کہندے ہن۔ نابھا دن نال متعلق 17 جلاوطن سنگھاں دی یاد نوں سمرپت اک دروازہ املوہ وکھے وی بنیا ہویا اے۔ شام باغ جتھے پی۔پی۔ایسّ۔ سکول دا ہوسٹل اے اتھے راجیاں دیاں سمادھاں وی ہن۔ بسّ اڈے دی عمارت پرانے تاں نہیں پر سرکار دی مہربانی دے انتظار وچ اے۔ نابھا جیل بڑی پرانی اتے مشہور اے۔ نابھے دی سکوٹر فیکٹری وچ اج-کل آزادی ٹریکٹر دے پرزے جاں مروتی کاراں دیاں سیٹاں بندیاں ہن۔ نابھے دی فوجی چھاؤنی وی مہاراجہ ہیرا سنگھ دے ویلے دی اے۔ کچہریاں نویں عمارت وچ چلیاں گئیاں ہن جدونکھ تھانا صدر اتے کوتوالی پہلاں والی تھاں تے موجود ہن۔ اتھے واقع گرودوارہ اکالگڑھ صاحب جیتو دے مورچے ویلے ہوند وچ آیا سی۔ اتھے سکھاں دیاں سرگرمیاں تے نظر رکھن لئی کوتوالی بنائی گئی سی۔ نابھا صنعت پکھوں اپنی خاص پچھان بنا چکیا اے۔
نابھے دے سیاسی آگوُ
نابھے دے سیاسی اکھاڑے وچ دو ملاں وچکار بڑا لما سماں لڑائی ہندا رہا اے۔ راجا نرندر سنگھ اتے مرحوم س۔ گردرشن سنگھ کانگرس اتے شرومنی اکالی دل ولوں کئیاں وار چون لڑ چکے ہن اتے کیبنٹ منتری وی رہِ چکے ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھ مسلاں گٹھ:سکھ ریاستاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
شہرستان رامہرمز
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
ضلع لیکا سین
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کالڈول کاؤنٹی
کالڈول امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 15 پندراں ایل
چک 15 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
چک 97 گ ب
چک 97 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
کالووے کاؤنٹی
کالووے امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان باغ ملک
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان باغ ملکایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز باغ ملک شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
چک 16 پندراں ایل
چک 16 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بیگم عابدہ احمد
بیگم عابدہ احمد (17 جولائی 1923 – 7 دسمبر 2003) اک بھارتی سیاستدان سی، 1974 توں 1977 تک بھارت دی پہلی خاتون رہی، اتے بھارت دے پنجویں صدر فخر الدین علی احمد (1974–1977) دی بیوی سی۔ اوہ 1980 اتے 1984 وچ اتر پردیش دے بریلی پارلیمانی حلقے توں لوک سبھا دی دو وار میمبر سی۔
شروعاتی جیون
اس دا 17 جولائی 1923 نوں اتر پردیش وچ بدون دے شیخوپور وکھے محمد سلطان حیدر 'جوش' دے گھر ہویا سی۔ احمد نوں ومینز کالج، علیگڑھ، علیگڑھ مسلم یونیورسٹی، علیگڑھ توں پڑھایا گیا سی۔
عقیدت
اک ریلگڈی دا ناں اس دے ناں اُتے رکھیا گیا: عابدہ بیگم ایکسپریسّ: دلی جین۔ - ریکسول سی۔ اس توں بعد اس دا ناں بدل دتا گیا سی جس نوں ہن ایجیٹیشن ایکسپریس وجوں جانیا جاندا اے۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2003 گٹھ:جم 1923 گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں گٹھ:Pages with unreviewed translations
پالی
پالی اک بولی دا ناں اے جیہڑی بدھ مت دے منن والے ورتدے سن۔ اے دنیا دے کئی دیساں چ ورتی جاندی اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
لاڈینو
لاڈینو اک بولی دا ناں اے جیہڑی اسرائیل تے ہور کئی دیساں چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی اک لکھ توں اپر اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ضلع میدژیمرے
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع میدژیمرے کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ چاکوتس شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کیمبل کاؤنٹی
کیمبل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 98 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
آسٹرونیشیائی لوک
آسٹرونیشیائی لوک جاں ودھیرے صحیح آسٹرونیشیائی بولن والے لوک، دکھن چڑھدا ایشیا، تائیوان، اوشینیا اتے مڈگاسکر دے وکھ-وکھ لوکاں دا اک وڈا گروہ اے جو آسٹرونیشیائی بولیاں بولدے ہن۔ آسٹرونیشیائی بولن والیاں دی مکھ آبادی والے دیساں اتے پردیساں نوں اجتمائی طور' تے آسٹرونیشیا دے نام نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ پرانے تریخی سمندری پرواس توں 3000 توں 1500 ایپو توں ہن جو آسٹرونیشیئن پھلار وجوں جانیا جاندا اے۔
کھوج دا اتہاس
مڈگاسکر، پولینیشیا اتے دکھن-پوربی ایشیا دے وچکار بھاشائی تعلقات نوں نوآبادیاتی دور دے شروع وچ یورپیئن لکھاریاں ولوں پچھانیا گیا سی، خاصکر مالاگاسی، مالے اتے پولینیسیئن انکاں وچکار کمال دیاں یکسانیتاں دیکھیاں گئیاں۔ ایہناں تعلقاں بارے سبھ توں پہلاں رسمی اظہار 1708 وچ ڈچّ اوریئینٹلسٹ ایڈرئن ریلینڈ نے کیتا سی، جسنے مڈگاسکر توں لے کے مغربی پولینیشیا تک “سانجھی زبان” دی پچھان کیتی سی؛ حالانکہ ڈچّ ایکسپلورر کورنیلس ڈی ہاؤٹمین نے وی 1603 وچ ریلینڈ توں پہلاں میڈاگاسکر اتے مالیئی آرکیپیلاگو وچ بھاشائی تعلق نوں سمجھ لیا سی۔ left|thumb| مئیوو، [[ونواتو|وینوآٹو دے آگازی سنسکاراں دے ویلے نچن والیاں نے کیاٹو نقاب پہنے ہوئے، میلینیشیئن (1891) چترکار: رابرٹ کوڈرنگٹن ]] بعد وچ سپینش فلولاجسٹ لورینزو ہرویس وائی پانڈورو نے اپنے آئیڈیا ڈیل 'یونیورسو (1778–1787) دا اک وڈا حصہ ملیشیائی جزیرہ نما، مالدیپ، مڈگاسکر، سنڈا آئیلینڈز، مولکس، فلپائن اتے ایسٹر آئیلینڈ دے مشرق ول بحر الکاہل جزیرےآں نوں آپس وچ جوڑن والے اک بولی پروار دی قیام لئی وقف کیتا۔ کئی ہور لکھاریاں نے (مالدیوی نوں غلط طور اُتے شامل کرن توں علاوہ) اس زمرہ بندی دی تائید کیتی اتے بولی پروار نوں " ملایو-پولینیشین " وجوں جانیا جان لگا۔ ایہہ نام سبھ توں پہلاں جرمن بولی سائنسدان فرانز بوپ نے 1841 وچ ورتیا سی ( جرمن: malayisch-polynesisch)। شبد "ملایو-پولینیشین" وی پہلی وار انگریزی وچ 1842 وچ بریٹیش نسلی سائنسدان جیمز کوولز پرچارڈ ولوں اک تریخی نسلی کیٹیگری دے حوالے لئی ورتیا گیا سی جو کہ موٹے طور تے اج دے آسٹرونیشیائی لوکاں دے برابر اے، نہ کہ بولی پروار لئی۔
حوالے
گٹھ:لوک
ماؤڈ لیوس
موڈ لیوس (7 مارچ، 1903 – 30 جولائی، 1970) نووا سکوٹیا توں اک کینیڈیئن لوک کلاکار سی۔ اوہ کینیڈا دے سبھ توں مشہور لوک کلاکاراں وچوں اک ہے۔
شروع دا جیون
لیوس دا جنم مارچ 7, 1903 نوں دکھنی اوہیؤ، نووا سکوٹیا وچّ ہویا سی۔ اوہ جون اتے ایگنس (جرمین) ڈولی دی دھی سی.
اس نوں نابالغ رائمیٹائڈ گٹھیئے دا روگ سی۔ 1935 وچ اس دے پیؤ دی موت ہو گئی اتے 1937 وچّ، اس دی ماں دی۔ جویں کہ اس سمیں عامَ سی، اس دے بھرا نوں پروار دا گھر ورثے وچّ ملیا۔ تھوڑھے سمیں لئی اپنے بھرا نال رہن توں بعد اوہ اپنی ماسی دے نال رہن لئی ڈگبی آ گئی۔ ڈوہلی دی اسدی ماں نے کلا نال جان پچھان کروائی، جس نے اس نوں ویچن لئی واٹر کلر کرسمس کارڈ بناؤنا سکھایا۔ اس نےہتھ-نال بنائے اتے پینٹ کیتے کرسمس کارڈ ویچن نال اپنا کلاتمک کریئر شروع کیتا۔ ایہہ اسدے پتی دے گاہکاں وچّ پرسدھ ہو گئے۔ اوہ گھر گھر پھر کے مچھی ویچیا کردا سی اتے اسنے ڈوہلی نوں پینٹنگ شروع کرن لئی اتشاہت کیتا۔ اوہ اپنے چتراں وچ چمکدار رنگاں دی ورتوں کردی سی اتے وشے اکثر پھلاں، گٔوآں دے دل، گھوڑے، پنچھی، ہرن جاں بلیاں دے ہندے سن۔ اس دیاں کئی تصویراں باہری درش ہن۔ اس دا گھر سون لئی مچان والا اک کمرہ سی، اتے ہن ہیلیپھیکس وچّ نووا سکوشیا دی آرٹ گیلری وچّ واقع ہے۔
حوالے
گٹھ:جم 1903 گٹھ:کینیڈا
شہرستان امیدیہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان امیدیہایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز امیدیہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
کارلزلے کاؤنٹی
کارلائل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
میرا اگروال
میرا اگروال ( (جم 15 مئی، 1961) بھارتی جنتا پارٹی ( بی۔جے۔پی ) اک بھارتی سیاستدان اے۔ اوہ نوے گٹھت نورتھ دلی میونسپل کارپوریشن دی پہلی میئر اے۔ اوہ 1998 وچ دلی دے ڈپٹی میئر ( ایم۔سی۔ڈی) دے عہدے لئی تعینات کیتی جان والی پہلی خاتون سی۔ اوہ ایل۔ایل۔بی۔ ڈگری حاصل اک سیاستدان سی جو تن وار کونسلر رہی اتے اوہ ساون پارک وارڈ توں چنی گئی سی۔
مڈھلا جیون
میرا اگروال دا جم بھارت دا راجگڑھ دلی وچ اک ہندو پروار وچ ہویا۔ اس دے پیؤ، لیفٹینینٹ شری۔ لالا رام بلاس گپتا، اک آزادی گھلاٹیا سی، جو راشٹریہ سویم سیوک سنگھ  (آر۔ایس۔ایس۔) دے پرمکھ میمبر اتے دلی دے مشہور سماج سیوک سی۔ اس نے اپنی شروعاتی سکولی پڑھائی گورنمینٹ گرلز ہائر سکول، ماڈل ٹاؤن توں کیتی۔ پھر دلی یونیورسٹی دے ہندو کالج وچ داخلہ لیا۔ اس نے دلی یونیورسٹی دے کیمپس لاء سینٹر توں قانون دی سکھیا پاس کیتی۔ اوہ دلی دی ہائی کورٹ توں پہلاں اک ایڈووکیٹ سی۔ میرا اگروال نے اپنے کالج دے دناں دوران اکھل بھارتی طالب علم کونسل (اے۔بی۔وی۔پی۔) دے نال اپنے سیاسی جیون دی شروعات کیتی۔ اک طالب علم ہون دے ناطے اوہ عوامی طور اُتے بولن اتے ہور سماجی سرگرمیاں وچ بہت سرگرم سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی وکیل عورتاں گٹھ:جم 1961 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
چک 17 پندراں ایل
چک 17 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع اوسییک برانیا
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 24 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ضلع اوسییک برانیا کروشیا دے 20 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا دا راجگڑھ اوسییک شہر اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
شہرستان گتوند
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان گتوندایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز گتوند شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
چک 18 پندراں ایل
چک 18 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
بلبیر پروانہ
بلبیر پروانہ (جنم 7 جولائی 1955) پنجابی دا ناول کار، کہانی کار اتے روزانہ نواں زمانہ، جالندھر دا ساہت اڈیٹر ہے۔
جنم تے پچھوکڑ
بچوئی علاقے دے وچ ضلع ہشیارپور دے پنڈ چنور، پیؤ دھرم سنگھ ماں سیتا دی ککھوں پیدا ہویا پروانہ۔ پچھوکڑ: بلویر پرواز دا پچھوکڑ پینڈو جیون دی چھوٹی کسانی نال متعلق ہے۔ پروانے دے پیؤ نوں شراب دی عادت ہون کرکے اتے گھر پرتی لاپرواہی ورتن کرکے بچپن وچ ہی غریبی ہنڈھاؤنی پئی۔ جس بارے بلویر پروانہ خود کہندا ہے "باپ دی شراب تے گھر ولوں لاپرواہی ودھدی گئی ایوں گھر بربادی دے راہ ترن لگا پھر تاں بڑے سراپے تے سہمے ہوئے دن دیکھنے پئے گھر وچ سارے ان پڑھ سن صرف دادا ہی چار جماعتاں پڑھیا سی۔ بلویر پروانہ نوں ساہت نال جوڑن وچ دادے دا خاص ہتھ سی۔ پروانے دا دادا اخباراں تے رسالے لے آؤندا جس توں کہانیاں تے کویتاواں پڑن دی چیٹک پروانہ نوں لگی۔ دسویں کلاس وچ پروانہ نے کویتاواں لکھنیاں شروع کیتیاں۔ اسے سمیں من پسند لیکھک جسونت کنول، امرتا پریتم سن۔ اس سمیں ہی 100 کو پنیاں دا ناول وی لکھ دتا۔ پر خود ہی پاڑ سٹیا۔ بلویر پروانہ نے بی.اے. دی ڈگری 1978 وچ ایس.پی.ایس کالج مکیریا توں لئی۔ سبھ توں پہلی منی کہانی کالج دے میگزین 'چ چھپی پچھوں پریتلڑی دے جنوری 1974 دے انک وچ چھپی۔ اسدے چھپن تے کہانی کار نوتیج سنگھ ولوں حوصلہ ودھو خط وی لکھیا گیا۔
وچاردھارا
بلویر پروانہ نوں بچپن وچ ہی مارکسوادی پارٹیاں دا ماحول ملیا جس کارن پروانہ مارکسوادی وچاردھارا نال جڑیا۔ بلویر پروانہ تے سماکالی انقلابی لہراں دا پربھاو پیا۔ اس وچاردھارا نال جڑن بارے پروانہ خود لکھدا ہے "ایوں مینوں مارکس دے فلسفے نال مڈھلے روپ وچ جوڑن والا کامریڈ بھاگ سنگھ سجن ہے۔ ساہت دے کھیتر وچ ایہہ بھومکا جسونت کنول تے ٹالسٹائ دی ہے۔ بلویر پروانہ نے جتھیبندک طور 'تے کسے پارٹی نال سنبندھ ستھاپت نہیں کیتا۔ پر اسدیاں سبھیاچارک کھیتر وچ کافی سرگرم رول نبھایا۔ اپنی مارکسوادی وچاردھارا دے ادھار دی گلّ کردیاں لکھیا ہے "مارکسوادی وچاردھارا نال میری پہنچ دا آدھار راجنیتک ہے کیونکہ راجنیتی ہی ہے جہڑی انتم روپ وچ کسے نہ کسے دور دی ہونی نوں نشچت کردی ہے۔