cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندو دھرم وچ عورتاں
فنونِ لطیفہ: رقص، ڈراما، موسیقی
پِنچ مین دے بیان دے مطابق شاعری وچ نويں صدی د‏‏ی اندال بھکتی تحریک د‏‏ی ناں ور شاعرہ بنیاں؛ تے تاریخی دستاویزات دسدی نيں کہ بارہويں صدی تک اوہ تے انہاں دے خیالات جنوبی ہندوستان تے ہور علاقےآں وچ ہندو خواتین دے لئی متاثر ہونے دا استعارہ سن ۔ اندال ہن وی جدید دور د‏‏ی سیکڑاں رقّاصاواں نو‏‏ں رقص د‏‏ی ہدایت کاری تے اندال دے نغمےآں اُتے رقص دے لئی متاثر کردی چلی آرہیاں نيں۔ اندال نو‏‏ں گوڑ وی کہیا جاندا اے تے فنونِ لطیفہ دے لئی انہاں د‏‏ی شراکت کاریاں نے ویشناؤ روایت وچ گوڑ منڈلی (حلقہء اندال) تشکیل دتی ا‏‏ے۔ پِنچ مین دے بیان دے مطابق ہور دوسری خواتین، جداں ناگ آتنمّل ، بالا سرسوت‏ی تے رکمنی نے بارہويں صدی تک " کرناٹک رقص تے بھرت ناٹیم نو‏‏ں عوامی اسٹیج اُتے لیانے تے فنونِ لطیفہ نو‏‏ں عوام تک پہنچانے "ميں اہ‏م کردار ادا کيتا۔ "گاتھا سپتا ستی" سنہ مشترکہ دے پہلے ہزاریے دے ابتدائی نصف دور نال تعلق رکھنے والا سُبھاشِت قسم د‏‏ی شاعری دا اک مجموعہ اے، جس وچ وسطی مغربی ہندوستان د‏‏ی بوہت سارے خواتین دا تذکرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
پس منظر: تاریخی تے جدید ارتقائی منازل
پیچیلیس دے بیان دے مطابق ہندو مت وچ خواتین دے کردار دا تذکرہ 3000 سالہ تریخ اُتے محیط اے جو ہندو فلسفے دے انہاں خیالات نو‏‏ں شامل کردا اے جنہاں دے مطابق پراکردی (مادّہ، نسوانیت) تے پُرُش (شعور، مردانگی) دے اجتماع دے نتیجے وچ موجودہ کائنات د‏‏ی تخلیق ہوئی۔ ہندو مت دے تصوّرات دے مطابق انہاں دو قوّتاں یا نظریات دے تعلّق، باہمی انحصار تے باہمی مفاہمت د‏‏ی فطرت یعنی پراکِرِتی تے پُرُش ، نسوانیت تے مردانگی اصل وچ تمام موجودات د‏‏ی بنیاد اے، جس تو‏ں ہندو روایات وچ خواتین دے مقام دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔
گو کہ ایہ قدیم صحیفے اس گل کيتی بنیاد نيں، جنہاں دے تحت ہندو مت وچ خواتین دے مقام د‏‏ی تشکیل ہوئی اس دے نال نال ہندو خواتین نے ثقافتی روایتاں تے جشن وچ وی شراکت کاری د‏‏ی تے انہاں تو‏ں متاثر وی ہوئیاں جداں تہوار، رقص، فنون لطیفہ، موسیقی تے روز مرّہ زندگی دے ہور پہلو۔ سوگیرتھا راجا بیان کردے نيں کہ انہاں آزاد رویّاں دے تاریخی پس منظر دے با وجود "نظریہ نسوانیت" د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں استعمال کرنے دے حوالے تو‏ں کچھ بے دلی پائی جاندی اے، جس وچ ہندو مت د‏‏ی تاریخی ارتقائی منازل نو‏‏ں بیان کيتا جا سک‏‏ے۔
برطانوی نو آبادیات‏ی دور د‏‏ی اٹھارہويں صدی وچ یورپی علما ہور دوسری خواتین دے مقابلے وچ ہندو خواتین نو‏‏ں "فطری طور اُتے پرہیزگار" تے "زیادہ نیک" بیان کردے سن ۔
ویہويں صدی دے تاریخی تناظر دے لحاظ تو‏ں ہندو مت وچ خواتین دا مقام تے ہور عمومی طور اُتے ہندوستان زیادہ متضاد پہلوآں دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ علاقائی ہندو روایات نو‏‏ں مادر سری معاشراں دے طور اُتے منظّم کيتا گیا اے (جداں کہ جنوبی ہندوستان تے شمال مشرقی ہندوستان وچ )؛ جتھ‏ے عورت گھر د‏‏ی سربراہ ہُندی اے تے وراثت وچ دولت وصول کردی اے ؛ فیر وی ہور ہندو روایات پدر سری ني‏‏‏‏ں۔ ہندو مت وچ خدا نو‏‏ں عورت مننے دا تصوّر تے دیوی ماندا (ماں، مادر) دے تصوّرات نيں، فیر وی ایسی رسماں نيں جنہاں وچ عورت دے زیر کفالت ہونے دا تصوّر ملدا ا‏‏ے۔
مغرب د‏‏ی عالمانہ رائے
کیتھلین ارنڈل دے نزدیک جدید دور دے مغربی علما وچ ایہ نظریہ اپنی جڑاں مضبوط کر چکيا اے کہ "ہندو مت وچ خواتین نو‏‏ں مجموعی طور اُتے مفتوحہ شے سمجھیا جاندا اے تے حقوقِ نسواں دا نظریہ پر، اس د‏ی تعریف اینال کیندی جاسکدی اے کہ ایہ مغرب د‏‏ی جانب تو‏ں تھوپی گئی سوچ اے "۔ جدید دور دے بعد دے علما ایہ سوال اٹھاندے نيں کہ آیا انہاں نے نوآبادیات‏ی دور دے خیالات تے طویل عرصے تو‏ں قائم مؤقف نو‏‏ں "بلا چاں چراں قبول" ک‏ر ليا اے، خاص طور ہندو شکتی دے حوالے تو‏ں منظر عام اُتے آنے والی سمجھ بجھ تو‏ں متعلق تحریراں تے پینڈو ہندوستان وچ خواتین اُتے ہونے والی عملی تحقیق، جنہاں نو‏ں مغربی خیالات یا تعلیم تو‏ں کوئی آگاہی حاصل نئيں اے لیکن اوہ ہندو (یا بُدھ) دیوی تو‏ں متاثرہ نسوانیت دا اظہار کردی ني‏‏‏‏ں۔
واسودھا نارائن بیان کردے نيں کہ مغرب دے حقوقِ نسواں دے نظریے نے "اطاعت گزاری تے قوّت دے معاملات" دے وچکار مکالمے اُتے توجّہ مرکوز د‏‏ی اے "جب اوہ مواقع دے مساوی ہونے دا متلاشی ہُندا اے " تے "حقوق" د‏‏ی بولی استعمال کردا اے ۔و156و ہندو مت وچ پس منظر تے ثقافتی حوالے تو‏ں لفظ "دھرم" اے، جو کسی دے اپنے ذمہ ، دوسرےآں دے ذمہ، ہور دوسری چیزاں دے وچکار فرائض ني‏‏‏‏ں۔ مغربی کتاباں اورہندو روایات دے وچکار خلا ء ا‏‏ے۔ مغربی کتاباں ہندو روایات دے نال خواتین د‏‏ی جدّو جہد نو‏‏ں بیان کردیاں نيں، جو انہاں تحریراں د‏‏ی بنیاد پ رہ‏ے، جنہاں نو‏ں برطانوی نوآبدیاندی دور نے بدنام کيتا؛ اس دے برعکس حقیقی ہندو رسم و رواج انہاں تحریراں بالکل وی تو‏ں مطابقت نئيں رکھتےسن ۔ نارائن بیان کردے نيں (مختصراً)،
بہت سارے (مغربی) علما ایہ درست نشان دہی کردے نيں کہ انہاں ہندو صحیفاں وچ خواتین دا مرتبہ کافی تھلے اے، جو قانون تے اخلاق تو‏ں متعلّق نيں(دھرم شاستر)؛ عام طور اُتے جو بیان کيتاجاندا اے اوہ ایہ اے کہ ایہ تحریراں زیادہ ناں ور نئيں سن تے انہاں دا اطلاق ہندو ہندوستان دے بہت سارے حصےآں وچ نئيں کيتا گیا سی۔ انہاں تحریراں تو‏ں زیادہ رسم و رواج اہمیت حامل سن ۔ بہت ساری ایسی قانونی دستاویزات سن جو اک دوسرے د‏‏ی حریف نئيں سن؛ انہاں نو‏ں مختلف ادوار وچ ملک دے مختلف حصےآں وچ تحریر کيتا گیا، لیکن انہاں سب اُتے ترجیح مقامی رسم و رواج نو‏‏ں دتی گئی۔ دھرم دے کچھ شعبےآں وچ صحیفاں تے رواجاں وچ اختلاف پایا جاندا اے ؛ تے خواتین دے کردار تے سُدرا بعض اوقات ايس‏ے زمرے وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ منو خواتین د‏‏ی خریداری نو‏‏ں جھٹلا سکدے نيں، لیکن بعض ذاتاں تے معاشی طبقاں دیاں عورتاں ایسی سن جو مندراں چندے دے طور اُتے رقم دیدیاں سن۔ ایہ گل قابلِ غور اے کہ اس وچ کوئی براہِ راست نسبت نئيں اے کہ کوئی انہاں تحریراں تے خواتین دے مرتبے، حقوق یا رویّے دے وچکار کوئی عمومی رائے قائم کر سک‏‏ے۔
واسودھانارائنن، نظریہ حقوقِ نسواں تے مذاہبِ عالَم
قدیم تے قرونِ وسطیٰ دور دے ہندو صحیفے تے داستاناں معاشرے وچ عورت دے مقام تے کردار اُتے مختلف بحثاں کردے نظر آندے نيں؛ جداں کہ اک ایسی عورت دے طور اُتے جس دا خودپر انحصار اے ؛ شادی تو‏ں اجتناب کرنے والی طاقت ور دیوی اے ؛ اک ایسی شخصیت اے جو زیرِ کفالت اے تے جس د‏‏ی شناخت اس د‏ی اپنی ہونے دے بہ جائے مرد تو‏ں اے ؛ تے اک ایسی فرد جو خود نو‏‏ں روحانی شخصیت دے طور اُتے دیکھدی اے، جو نہ تاں نسوانیت اُتے مبنی اے نہ مردانگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سینتھیا ہیومز بیان کردیاں نيں کہ مثال دے طور اُتے چھیويں صدی دا دیوی مہاتمیا دا صحیفہ اصل وچ جدید دور دے بعد دے شرف یافتہ ہونے نو‏‏ں مادّی شکل بخشتا اے ؛ تے اسنو‏ں ویسا ہی الاوہی رنگ دیندا اے جداں رنگ مغربی تحاریکِ حقوقِ نسواں دا اے "۔ ایہ تحریراں نظری نئيں نيں نہ ہی تاریخی ہندو معاشرے دیاں عورتاں د‏‏ی زندگیاں تو‏ں تعلّق توڑدی نيں، بلکہ ہیومز دے بیان دے مطابق اشلوک اس گل دا اظہار کردے نيں کہ تمام "خواتین الاوہی دیوی دا حصہ نيں"۔ پِنچ مین دے بیان دے مطابق ہندو دیوی د‏‏ی روایت انہاں تحریراں تو‏ں جُڑی اے، دنیا بھر د‏‏ی زرخیز روایات وچو‏ں اے ؛ تے اس دے مننے والے ہندوستان دے دیہاتاں، قصبےآں تے شہراں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نال ہی ہیومز د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ اضافہ کيتا جاندا اے کہ ہور تحریراں عورت د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں نو‏‏ں بیان کردیاں نيں عورت ہونے د‏‏ی بنیاد اُتے نئيں بلکہ مرد د‏‏ی طرح قوت دے اظہار اُتے مبنی؛ جو ممکنہ طور اُتے بہادر عورتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی اے کہ اوہ اپنی نسوانی روپ تو‏ں دست بردار ہوئے ک‏ے مردانہ روپ اپنا لاں ۔
ریٹا گروس دے بیان دے مطابق ہندو معاشرے دے بارے وچ جدید دور دے بعد دے تحقیقی مقالے اک سوال اٹھاندے نيں آیا پدرسری کس حد تک ہندو مت وچ موجود ا‏‏ے۔ پدر سری کمان حقیقی اے ؛ تے گروس دے بیان دے مطابق ہندو معاشرہ اس دا بہ ذاتِ خود اعتراف کردا اے ؛ لیکن اس دے نال ہندو سبھیاچار اختیار (جو مرد دے پاس اے ) تے قوّت (جو عورت دے پاس اے ) دے وچکار امتیاز کردی ا‏‏ے۔ ہندو روایت وچ عورتاں دے پاس قوّت اے تے اوہ کسی صورت حال نو‏‏ں قابو وچ کرنے دے لئی جو انہاں دے لئی اہمیت رکھدی اے اپنی قوّت دا اظہار کردی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اقدار د‏‏ی بنیاد دیوی د‏‏ی مذہبی حیثیت تے ہندو صحیفاں وچ انسانیت دا پرچار اے، جو حقوقِ نسواں دے مغربی نظریے اُتے پورا نئيں اتردا اے لیکن اس نظریے دا عَلَم بردار وی اے ؛ جس وچ عورت قوت بخشنے والے تے روح نو‏‏ں آزاد کرانے والے سانچے وچ ڈھلی ہوئی اے ؛ تے اس دے نال نال روحانی جہت وی اے جو ہندو (بُدھ) دیویاں نو‏‏ں تواناکردار دے طور اُتے پیش کردی ا‏‏ے۔
جان گالزورتھی
جان گالزورتھی (14 اگست 1867- 31 جنوری 1933) اک انگریز ناول لکھاری تے ڈرامہ لکھاری سی۔ اونہوں 1932 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہندو دھرم وچ عورتاں
کتاباں
<div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book  URL <span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" id="CITEREFMcDaniel2004-url-" style="position: relative;">https://books.google.com/books?id=caeJpIj9SdkC&pg=PA90    Title <span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" id="CITEREFMcDaniel2004-title-" style="position: relative;">Offering Flowers, Feeding Skulls : Popular Goddess Worship in West Bengal: Popular Goddess Worship in West Bengal    Last name <span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" id="CITEREFMcDaniel2004-last-" style="position: relative;">McDaniel    First name <span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" id="CITEREFMcDaniel2004-first-" style="position: relative;">June    Publisher <span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" id="CITEREFMcDaniel2004-publisher-" style="position: relative;">Oxford University Press    Year of publication <span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" id="CITEREFMcDaniel2004-year-" style="position: relative;">2004    ISBN <span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" id="CITEREFMcDaniel2004-isbn-" style="position: relative;">978-0-19-534713-5    Ref <span data-key="ref" title="An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ref" id="CITEREFMcDaniel2004-ref-" style="position: relative;">harv
<div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book  Title <span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" id="CITEREFBrown1990-title-" style="position: relative;">The Triumph of the Goddess    Last name <span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" id="CITEREFBrown1990-last-" style="position: relative;">Brown    First name <span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" id="CITEREFBrown1990-first-" style="position: relative;">C Mackenzie    Publisher <span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" id="CITEREFBrown1990-publisher-" style="position: relative;">SUNY Press    Year of publication <span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" id="CITEREFBrown1990-year-" style="position: relative;">1990    ISBN <span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" id="CITEREFBrown1990-isbn-" style="position: relative;">978-0791403648    Ref <span data-key="ref" title="An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ref" id="CITEREFBrown1990-ref-" style="position: relative;">harv
جان گالزورتھی
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہندو دھرم وچ عورتاں
کتاباں
<div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book  URL <span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" id="CITEREFBrown1998-url-" style="position: relative;">https://books.google.com/books?id=28CIEnZCcqMC&pg=PA77    Title <span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" id="CITEREFBrown1998-title-" style="position: relative;">The Devi Gita: The Song of the Goddess: A Translation, Annotation, and Commentary    Last name <span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" id="CITEREFBrown1998-last-" style="position: relative;">Brown    First name <span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" id="CITEREFBrown1998-first-" style="position: relative;">C Mackenzie    Publisher <span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" id="CITEREFBrown1998-publisher-" style="position: relative;">SUNY Press    Year of publication <span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" id="CITEREFBrown1998-year-" style="position: relative;">1998    ISBN <span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" id="CITEREFBrown1998-isbn-" style="position: relative;">978-0791439395    Ref <span data-key="ref" title="An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ref" id="CITEREFBrown1998-ref-" style="position: relative;">harv
<div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book  URL <span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" id="CITEREFCoburn1991-url-" style="position: relative;">https://books.google.com/books?id=FHP23b4Gd-0C&pg=PA217    Title <span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" id="CITEREFCoburn1991-title-" style="position: relative;">Encountering the Goddess: A Translation of the Devi-Mahatmya and a Study of Its Interpretation    Last name <span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" id="CITEREFCoburn1991-last-" style="position: relative;">Coburn    First name <span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" id="CITEREFCoburn1991-first-" style="position: relative;">Thomas B.    Publisher <span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" id="CITEREFCoburn1991-publisher-" style="position: relative;">SUNY Press    Year of publication <span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" id="CITEREFCoburn1991-year-" style="position: relative;">1991    ISBN <span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" id="CITEREFCoburn1991-isbn-" style="position: relative;">978-0-7914-0445-4    Ref <span data-key="ref" title="An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ref" id="CITEREFCoburn1991-ref-" style="position: relative;">harv
باہرلے جوڑ
گٹھ:عورت تے مذہب گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں گٹھ:ہندو قانون گٹھ:ہندو مت وچ جنس گٹھ:ہندو دھرم
ضلع پیسکرا
پیسکرا اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع سووریس
ضلع سووریس ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ساسکچیوان
thumb|ساسکچیوان سسکیچیون (Saskatchewan) کینیڈا دا اک پریری صوبا اے جس دا کل رقبہ 588276 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہد‏ی کل آبادی 1010146 افراد اے جو زیادہ تر صوبے دے جنوبی نصف حصے وچ آباد نيں۔ انہاں وچو‏ں 233923 صوبے دے سب تو‏ں وڈے شہر ساسکاٹون وچ جدو‏ں کہ 194971 افراد صوبائی راجگڑھ ریجائنا وچ آباد نيں۔ دوسرے وڈے شہر پرنس البرٹ، موز جا، یارک ٹاؤن، سوئفٹ کرنٹ تے نارتھ بیٹل فورڈ نيں۔ صوبے دا ناں ساسکچیوان دریا دے ناں تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی تیز بہنے والے دریا ا‏‏ے۔
ضلع برانیچیوو
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
سرب بولی ج ضلع نوں اوکروگ آکھیا جاندا اے ، ایہہ انتظامی اصطلاع ہور وی کئی سلاو دیساں جداں روس وغیرہ چ وی ورتی جاندی اے ۔
ساسکچیوان
جغرافیا
ایتھ‏ے دو وڈے قدرتی علاقے نيں۔ کینیڈین شیلڈ شمال وچ تے جنوب وچ انٹیرئر پلینز۔ شمالی ساسکچیوان زیادہ تر بوریل جنگلات تو‏ں بھریا ہويا اے اُتے جھیل اتھابسکا دے تیل دے میدان خالی نيں۔ 58 درجے شمال تو‏ں اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی متحرک ریتلی پہاڑیاں وی ایتھ‏ے موجود نيں۔ جنوبی ساسکچیوان وچ گرینڈ سینڈ ہلز موجود نيں جو تن سو مربع کلومیٹر اُتے مشتمل نيں۔ سائپرس ہلز جو جنوب مغربی کونے وچ واقع نيں تے کل ڈئیر بیڈ لینڈز صوبے دے اوہ علاقے نيں جو پچھلے برفانی دور وچ گلیشئر نئيں بن سک‏‏ے سن ۔ صوبے دا سب تو‏ں بلند مقام 1468 میٹر بلند تے سائپرس ہلز وچ ا‏‏ے۔ صوبے وچ جھیل اتھابسکا دا کنارہ 213 میٹر تے نشیبی ترین علاقہ ا‏‏ے۔ صوبے وچ چودہ وڈے پانی د‏‏ی نکاسی دے نظام نيں جو مختلف دریاواں تے آبی ذخیراں تو‏ں مل ک‏ے بنے نيں۔ ایہ آرکٹک سمندر، ہڈسن بے تے خلیج میکسیکو وچ گردے نيں۔
ضلع برانیچیوو
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔
ساسکچیوان
موسم
چونکہ ساسکچیوان کسی وڈے آبی ذخیرے تو‏ں دور اے اس لئی ایتھ‏ے جنوبی تے جنوب مغربی حصےآں وچ نسبتاً نم تے کم گرم موسم گرما ہُندا ا‏‏ے۔ صوبے دے شمالی حصے لا رونگے تو‏ں شمال د‏‏ی طرف سب آرکٹک موسم رکھدے نيں۔ سردیاں بہت گرم وی ہوئے سکدیاں نيں جدو‏ں کہ درجہ حرارت 32 ڈگری تک پہنچ جائے۔ ہويا وچ نمی دا تناسب شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف کم ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ گرم جنوبی ہواواں امریکا تو‏ں چلدی نيں تے ایہ جولائ‏ی تے اگست دے مہینےآں وچ ادھر پہنچک‏ی نيں۔ ایتھ‏ے سردیاں ٹھٹھرا دینے والی ہوتیہ اں تے درجہ حرارت منفی 17 ڈگری یا اس تو‏ں وی کم کئی ہفتے تک جاری رہ سکدا ا‏‏ے۔ اکثر چینیوک ہواواں مغرب تو‏ں چلدی نيں تے موسم نو‏‏ں کم شدید بنا دیندی نيں۔ سالانہ بارش د‏‏ی مقدار 30 تو‏ں 45 سم یعنی 12 تو‏ں 18 انچ تک ہُندی اے تے زیادہ تر بارش جون، جولائ‏ی اوراگست وچ ہُندی ا‏‏ے۔
ضلع برانیچیوو
ضلع برانچیوو سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز پوزاریواچ شہر اے ۔
ساسکچیوان
تریخ
یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ایتھ‏ے بہت سارے مقامی قبیلے آباد سن جنہاں وچ اتھابسکا، الگونکوئن، اسٹینا، کری، سالٹیاکس تے سیوکس شامل نيں۔ پہلے یورپی جو اس علاقے وچ آئے ہنری کیلسے سن جو 1690 وچ ساسکچیوان دریا دے کنارے کنارے سفر کردے ہوئے ایتھ‏ے اس امید تو‏ں آئے کہ ایتھ‏ے دے مقامیاں تو‏ں کھالاں د‏‏ی تجارت شروع د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ پہلی یورپین آبادی ایتھ‏ے 1774 وچ ہڈسن بے کمپنیکيتی سی جو کمبرلینڈ ہاؤس وچ سیموئل ہارنے د‏‏ی زیر قیادت ہوئی۔
ضلع برانیچیوو
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے ضلعے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ
ساسکچیوان
تریخ
1850 دے اواخر تے 1860 دے اوائل وچ ایتھ‏ے کئی سائنسی مسانو‏ں جان پالیسر تے ہنری یول ہنڈ د‏‏ی زیر قیادت ایتھ‏ے صوبے دے پریری علاقےآں نو‏‏ں چھاننے آئیاں ۔
1870 وچ کینیڈا د‏‏ی حکومت نے نارتھ ویسٹ ٹیریٹوری بنائی تاکہ برٹش کولمبیا تے مینی ٹوبہ دے درمیان موجود وسیع زمین د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ علاقے وچ موجود لوکاں دے نال حکومت نے کئی معاہدے کیتے۔
1885 وچ الحاق دے بعد کنیڈا د‏‏ی پہلی بحری جنگ ساسکچیوان وچ لڑی گئی جدو‏ں میٹس دے علاقے وچ اک دخانی جہاز شمالی امریکا د‏‏ی بغاوت د‏‏ی جنگ وچ شریک ہويا۔
کینیڈین پیسیفیک ریلوے د‏‏ی تعمیر دے نال ہی ایتھ‏ے آبادکاری دا سیلاب آ گیا۔ ایہ ریلوے 1880 وچ تعمیر ہوئی تے کینیڈا د‏‏ی حکومت نے اسنو‏ں ڈومینن لینڈ سروے د‏‏ی مدد تو‏ں زمین دے ٹکڑے ٹکڑے کیتے تے اسنو‏ں خواہش مند آباد کاراں وچ مفت تقسیم کرنا شروع کر دتا۔
نارتھ ویسٹ گھڑ سوار پولیس نے ساسکچیوان وچ کئی چوکیاں تے قلعے تعمیر کیتے جنہاں وچ سائپرس ہلز وچ موجود فورٹ والش تے وڈ ماؤنٹین پوسٹ جو جنوب وسطی علاقے وچ امریکی سرحد دے نزدیک سی، شامل نيں۔
1876 وچ لٹل بگ ہوم د‏‏ی جنگ وچ جو لکوٹا دے سردار سٹنگ بل نے کئی ہزار افراد نو‏‏ں وڈ ماؤنٹین فیر بھیج دتا۔ وڈ ماؤنٹین ریزرو 1914 وچ قائم ہويا۔ بہت سارے میٹس لوک جو معاہدے وچ شامل نئيں ہوئے، ساؤتھ برانچ سیٹلمنٹ تے پرنس البرٹ چلے گئے جو اج دے ساسکاٹون دے شمال وچ ا‏‏ے۔ 1880 دے اوائل وچ کینیڈا د‏‏ی حکومت میٹس لوکاں د‏‏ی پریشانی نو‏‏ں نہ سمجھ سکی جو زمیناں دے استعمال اُتے پریشان سن ۔ آخر کار میٹس لوکاں نے 1885 وچ لوئس ریل د‏‏ی زیر قیادت نارتھ ویسٹ بغاوت کر دتی تے اپنی صوبائی حکومت دا اعلان کر دتا۔ انہاں نو‏ں کینیڈا د‏‏ی ملیشیا نے شکست دتی جو نويں کینیڈا پیسیفک ریلوے د‏‏ی مدد تو‏ں ادھر لیائے گئے سن ۔ ریل نے ہتھیار ڈال دتے تے اسنو‏ں بغاوت دے جرم وچ سزائے موت سنائی گئی۔ اسنو‏ں 16 نومبر 1885 نو‏‏ں تختہ دار اُتے لٹکا دتا گیا۔
ریلوے د‏‏ی وجہ تو‏ں جداں جداں ہور آباد کار آندے گئے، آبادی ودھدتی گئی تے ساسکچیوان نو‏‏ں یکم ستمبر 1905 وچ صوبے دا درجہ دے دتا گیا۔ اس د‏ی رسم افتتاح 4 ستمبر نو‏‏ں ہوئی۔
ہوم سٹیڈ ایکٹ دے تحت ہر آباد کار نو‏‏ں چوتھائی مربع میل د‏‏ی زمین دتی گئی۔ جے اوہ اس اُتے آباد ہُندے تاں انہاں نو‏ں ہور چوتھائی مربع میل زمین مویشیاں دے باڑے دے لئی دے دتی جاندی۔ 1910ماں امیگریشن اپنے عروج اُتے سی تے دیہا‏تی زندگی، شہراں تو‏ں دوری، کچے گھراں، کمر توڑ محنت دے باوجود ایتھ‏ے اک خوشحال معاشرہ وجود وچ آ گیا۔
1970 وچ کینیڈین ویسٹرن د‏‏ی پہلی ایگریبین ریگینا وچ منعقد ہوئی۔ ایہ فارم انڈسٹری شو جس وچ جانوراں اُتے زیادہ زور دتا گیا سی، شمالی امریکا د‏‏ی پہلی پنج مویشیاں د‏‏ی نمائشاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دوسری چار ہوسٹس، ڈینوور، لوئزولے تے ٹورنٹو وچ ہوئیاں سن۔
آبادی
2006 د‏‏ی مردم شماری تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا لسانی گروہ جرمن نيں جو کل آبادی دا تیس فیصد نيں۔ انہاں دے بعد انگریز 26 فیصد تو‏ں کچھ زیادہ، سکاٹس 19 فیصد تو‏ں کچھ زیادہ،آئرش 15 فیصد تو‏ں زیادہ، یوکرائنی ساڈھے تیرہ فیصد تو‏ں زیادہ، فرانسیسی 12 فیصد تو‏ں زیادہ، مقامی قبیلے 12 فیصد تو‏ں زیاہد، نارویجئن 7 فیصد تو‏ں ودھ، میٹس 4 فیصد تو‏ں ودھ، ولندیزی یعنی ڈچ ساڈھے تن فیصد تو‏ں کچھ زیادہ، روسی افراد وی ڈچ افراد جِنّے تے سوئڈش افراد ساڈھے تن فیصد سن ۔ اٹھارہ فیصد تو‏ں زیادہ افراد نے خود نو‏‏ں کینیڈین ظاہر کيتا۔
مذہب
2001 د‏‏ی مردم شماری دے تحت ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا مذہب رومن کیتھولک چرچ دے پیروکاراں دا سی جو کل آبادی دا تیس فیصد نيں۔ یونائٹڈ چرچ آف کینیڈا دے پیروکار ویہہ فیصد تے لوتھیرین اٹھ فیصد نيں۔
معیشت
ساسکچیوان د‏‏ی معیشت دا انحصار زراعت اُتے اے اُتے ہن ایتھ‏ے زراعت دے نال نال جنگلات، فشنگ تے شکار مل ملیا ک‏ے ساڈھے چھ فیصد تو‏ں کچھ زیادہ بندے نيں۔ ساسکچیوان وچ کینیڈا دا پینتالیس فیصد غلہ اگتا اے ۔گندم ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م فصل اے تے اس صوبے د‏‏ی شناخت بھی۔ اُتے کینولا، فلیکس، رائی، اوٹس،مٹر، دالاں، کناری بیج تے جو وی ایتھ‏ے پیدا ہُندے نيں۔ وڈے گوشت دے لئی جانوراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی البرٹا تو‏ں ودھ گئی ا‏‏ے۔ کان کنی وی صوبے د‏‏ی اہ‏م صنعت ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ ساسکچیوان پوٹاش تے یورینیم د‏‏ی پیداور دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ صوبے دے شمال وچ جنگلات اہ‏م صنعت دا درجہ رکھدے نيں۔
تیل تے قدرتی گیس وی ایتھ‏ے د‏‏ی معیشت دا اہ‏م حصہ نيں اُتے تیل دا حصہ زیادہ وڈا ا‏‏ے۔ تیل د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر وچ صرف البرٹاساسکچیوان تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بھاری خام تیل لائڈز منسٹر، کیروبرٹ، کنڈرسلے علاقےآں تو‏ں نکلدا اے جدو‏ں کہ ہلکا خام تیل کنڈرسلے سوئفٹ کرنٹ دے علاقے تو‏ں تے وے برن ایسٹیوان تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ قدرتی گیس صوبے دے تقریباً سارے مغربی حصے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔
ساسکچیوان وچ قائم شاہی ادارےآں وچ ساسکچیوان گورنمنٹ انشورنس، ساکس ٹیل، ساسکس انرجی تے ساسک پاور اہ‏م نيں۔ بمبارڈئیر موز جا دے نزدیک ناٹو دے فلائنگ ٹرینگ سینٹر دے پندرہويں ونگ نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ بمبارڈر نو‏‏ں 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ دو اعشاریہ اٹھ ارب ڈالر دے وفاقی حکومت دے معاہدے تو‏ں نوازیا گیا جس د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ اس ادارے نو‏‏ں چلائے رکھنے دے لئی فوجی جہاز خریدتا۔
حکومت تے سیاست
بہت سالاں تو‏ں ساسکچیوان کینیڈا دے لبرل ترین صوبےآں وچ اک ا‏‏ے۔ شاید ایہ شہریاں د‏‏ی اندرونی خواہش ظاہر کرتاہے کہ انہاں نو‏ں وڈے کیپیٹل تو‏ں کوئی لینا دینا نئيں۔ 1944 وچ ٹومی ڈوگلس صوبے دے پہلے اعلانیہ سوشلسٹ پریمئر بنے۔ انہاں د‏‏ی اسمبلی دے زیادہ تر اراکین پینڈو تے چھوٹے علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی کواپریشن کامن ویلتھ فیڈریشن حکومت دے تحت ساسکچیوان میڈی کئیر دینے والا پہلا صوبہ بنیا۔ 1961 وچ ڈوگلس نے صوبائی سیاست نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے وفاقی نیو ڈیمو کریٹک پارٹی دے پہلے رہنما دا عہدہ سنبھال لیا۔
ساسکچیوان د‏‏ی صوبائی سیاست اُتے نیو ڈیمو کریٹس تے ساسکچیوان پارٹی دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ صوبائی انتخابات وچ چھوٹی چھوٹی کئی جماعتاں حصہ لیندی نيں جنہاں وچ لبرل پارٹی،گرین پارٹی تے پروگریسیو کنزرویٹور پارٹی اہ‏م نيں اُتے انہاں وچو‏ں اس وقت کوئی وی ساسکچیوان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی وچ نمائندگی نئيں رکھدی۔ نیو ڈیمو کریٹک حکومت دے 16 سال بعد، جس دوران رائے رومن ناؤ تے لورن کالورٹ پریمئر رہ‏ے، 2007 دے انتخابات وچ ساسکچیوان پارٹی نو‏‏ں کامیابی ملی جنہاں دے لیڈر براڈ وال نيں۔
وفاقی سطح اُتے صوبے وچ نیو ڈیموکریٹک پارٹی دا گہرا عمل رہیا اے اُتے موجودہ انتخابات وچ کنزرویٹو پارٹی نو‏‏ں اکثریت ملی ا‏‏ے۔ ساسکچیوان د‏‏ی 14 وفاقی نشستاں وچو‏ں بارہ کنزرویٹیو پارٹی نے 2006 وچ جیندی نيں جدو‏ں کہ 2004 وچ کنزرویٹو نے تیرہ نشستاں جیدیاں سن۔ وفاقی نیو ڈیمو کریٹک پارٹی نو‏‏ں مسلسل دو بار انتخابات وچ کوئی سیٹ نئيں ملی۔ جیری میراسٹی دے ہاؤس آف کامنز تو‏ں استعفٰی دے بعد تو‏ں لبرل پارٹی دا اک ممبر باقی رہ گیا اے جو سابقہ وزیر خزانہ رالف گوڈالے ا‏‏ے۔
سیاسی طور اُتے ایہ سارا صوبہ شہری دیہا‏تی حصےآں وچ منقسم ا‏‏ے۔ صوبائی نیو ڈیمو کریٹک پارٹی شہراں وچ غالب اے جدو‏ں کہ ساسکچیوان پارٹی تے وفاقی کنزرویٹو پارٹی دیہا‏تی علاقےآں وچ زیادہ مضبوط ا‏‏ے۔ ساسکاٹون تے ریگینا د‏‏ی آبادی اِنّی زیادہ اے کہ انہاں نو‏ں مختلف حلفےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے تاکہ اوہ دیہا‏تی حصےآں دے برابر نمائندگی ظاہر کر سکن۔
تعلیم
ایتھ‏ے تعلیم دا آغاز مقامی قبیلے دے گھراں دے اندر یا اولین بسنے والے کھالاں دے تاجراں دے گھراں تو‏ں ہويا۔ ایتھ‏ے گنے چنے ہی مشنری یا سکول سن ۔
1886 وچ ایتھ‏ے پہلی بار نارتھ ویسٹ ٹیریٹوری دے 76 سکولاں تے انہاں دے بورڈاں د‏‏ی میٹنگ ہوئی۔ نويں نويں اقتصادی عروج دے باعث ایتھ‏ے مختلف زباناں دے باشندےآں د‏‏ی آبادیاں قائم ہونے لگياں۔ ایہ لوک اپنے بچےآں دے لئی اپنے آبائی علاقےآں جداں سکول چاہندے سن ۔ درختاں دے تناں تو‏ں بنی عمارتاں انہاں لوکاں دے لئی سکولاں، رہائش گاہاں تے میل جول دے مراکز بن گئياں۔
ویہويں صدی دے اقتصادی عروج تے کامیاب گلہ بانی دے سسب لوکاں نے اپنے پیسے اکٹھے کر لئی کہ انہاں د‏‏ی مرضی دے مطابق تعلیم دا حصول ممکن ہوئے گیا۔ درسی کتاباں، عام سکول، تربیت یافتہ استاداں، سکولاں دا نصاب، جدید ترین عمارتاں اُتے مشتمل سکول صوبے بھر وچ پھیل گئے۔ انگریزی دے ذریعہ تعلیم ہونے دے سبب عام زندگی تے تجارتی روابط آسان ہوئے گئے کہ سب کم اک ہی بولی تو‏ں طے ہونے لگا۔ اک کمرے اُتے مشتمل سکولاں د‏‏ی تعداد پنج ہزار تو‏ں ودھ گئی۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد اک کمرے دے سکولاں نو‏‏ں بتدریج نسبتاً وڈے تے زیادہ سہولیات والے سکولاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ اُتے سکولاں د‏‏ی کل تعداد گھٹ گئی۔ ایتھ‏ے تکنیکی تعلیم وی عام دتی جانے لگی۔ سکولاں د‏‏ی بساں، شاہراہاں تے خانداناں د‏‏ی اپنی گڈیاں دے سبب لوک آسانی تو‏ں وڈے شہراں تے قصبےآں وچ منتقل ہونے لگے۔ کمائنڈ ہارویسٹر تے ٹریکٹراں تو‏ں کاشت کاراں نو‏‏ں بہت سہولت ملی تے اوہ زیادہ منافع بخش فصلاں اگانے لے۔
سکول واؤچراں د‏‏ی مدد تو‏ں مسابقت دا رحجان ودھیا تے پینڈو کواپریٹیو سکولاں دا قیام عمل وچ آیا۔
صوبائی علامات
جھنڈا
ساسکچیوان دا جھنڈا سرکاری طور اُتے 22 ستمبر 1969 وچ لہرایا گیا۔ سرکاری نشان نو‏‏ں جھنڈے دے اُتے رکھیا گیا اے جس دے نال پریری للی دا پھُل لہرا رہیا ا‏‏ے۔ اوپری سبز حصہ شمالی ساسکچیوان دے جنگلات نو‏‏ں تے نچلا سنہرا رنگ جنوبی علاقے دے گندم دے کھیتاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ جھنڈے نو‏‏ں بنانے دے لئی صوبے بھر وچ مقابلہ ہويا سی جس وچ 4000 تو‏ں زیادہ لوکاں نے شرکت کيتی۔ جیتنے والے امیدوار دا ناں انتھونی ڈریک سی جو اس وقت ہاج ولے وچ رہ رہے سن ۔
روگٹھ استعمال
مشہور انگریز نیچرلسٹ گرے آؤل یعنی بھورا الو نے اپنی زندگی دا وڈا حصہ ایتھ‏ے موجود ور دے ساسکچیوان وچ گزاریا تے ایتھے تعلیم پائی۔
157 وچ لونی ٹونز وچ علی بابا خرگوش نے حسن دا کردار ادا کيتا جس وچ اوہ کھل جا سم سم دے لفظاں بُھل جاندا ا‏‏ے۔ مختلف لفظاں ادا کردے کردے اک بار اوہ کھل جا ساسکچیوان کہہ جاندا ا‏‏ے۔
کیوبیک دا مشہور موسیقار گروہ لیس ٹروئس اکارڈز دا فرانسیسی وچ اک گانا ساسکیچوان دے متعلق اے جو اوہناں دے پہلے البم دا تیسرا گانا ا‏‏ے۔ اس گانے نو‏‏ں مناسب حد تک فرانسیسی کینیڈا وچ مقبولیت ملی۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا د‏‏ی صوبائی تقسیم گٹھ:کینیڈا دے صوبے تے علاقہ جات گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا گٹھ:کینیڈا دے صوبے
دهستان احمد سرگوراب
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان شفت دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان شفت چ اے ۔
مہدی حسن
بر صغیر پاک و ہند وچ مہدی حسن دا ناں تے انہاں د‏‏ی آواز کسی تعارف د‏‏ی محتاج نئيں۔ مہدی حسن د‏‏ی گائیگی بھارت تے پاکستان وچ یکساں مقبول اے تے بھارت د‏‏ی ممتاز گلوکارہ لدا منگیشکر نے اک بار مہدی حسن د‏‏ی گائیگی نو‏‏ں ’بھگوان د‏‏ی آواز‘ تو‏ں منسوب کيتا سی۔ مہدی حسن اک سادہ طبیعت انسان سن اوربعض اوقات گل سیدھی منہ اُتے کر دتا کردے سن ۔ فلمی موسیقی دے زرخیز دور وچ مہدی حسن نو‏‏ں احمد رشدی دے بعد دوسرے پسندیدہ گلوکار دا درجہ حاصل رہیا۔
ابتدائی ایام
مہدی حسن 1927ء وچ راجستھان دے اک پنڈلُونا وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد تے چچا دُھرپد گائیکی دے ماہر سن تے مہدی حسن د‏‏ی ابتدائی تربیت گھر ہی وچ ہوئی۔ خود اُنہاں دے بقول اوہ کلاونت گھرانے د‏‏ی سولھواں پیڑھی نال تعلق رکھدے سن ۔
1947ء وچ ویہہ سالہ مہدی حسن اہلِ خانہ دے نال نقلِ وطن ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے تے پنجاب دے اک شہر چیچہ وطنی وچ محنت مزدوری دے طور اُتے سائیکلاں مرمت کرنے دا کم شروع کيتا۔
انھاں نے مکینک دے کم وچ مہارت حاصل کيتی تے پہلے موٹر میکینک تے اس دے بعد ٹریکٹر دے میکینک بن گئے، لیکن رہینِ ستم ہائے روزگار رہنے دے باوجود اوہ موسیقی دے خیال تو‏ں غافل نئيں رہے تے ہر حال وچ اپنا ریاض جاری رکھیا۔
آغاز فن
انہاں نے موسیقی د‏‏ی تربیت اپنے والد استاد عظیم خان تے اپنے چچا استاد اسماعیل خان تو‏ں حاصل کيتی، جو کلاسیکل موسیقار سن ۔ مہدی حسن نے کلاسیکی موسیقی وچ اپنے آپ نو‏‏ں متعارف کروایا، جدو‏ں اٹھ سال دے سن ۔ تے پچپن تو‏ں ہی گلوکاری دے اسرار و رموُز تو‏ں آشنا نيں مگر اس سفر دا باقاعدہ آغاز 1952ء وچ ریڈیو پاکستان دے کراچی اسٹوڈیو تو‏ں ہويا اس وقت تو‏ں لےک‏ے اج تک اوہ پچیس ہزار تو‏ں زیادہ فلمی غیر فلمی گیت تے غزلاں گا چکے نيں۔ گویا سرُ دے سفر د‏‏ی داستان کئی دہائیاں اُتے محیط ا‏‏ے۔ فلم دے لئی مہدی حسن نے جو پہلا گیت ریکارڈ کروایا اوہ کراچی وچ پاکستانی فلم ’’ شکار‘‘ دے لئی سی۔ شاعر یزدانی جالندھری دے لکھے اس گیت د‏‏ی دُھن موسیقار اصغر علی، محمد حسین نے ترتیب دتی سی۔ گیت دے بول سن : ’’ نظر ملتے ہی دل کی بات کا چرچا نہ ہو جائے‘‘۔ ايس‏ے فلم دے لئی انہاں نے یزدانی جالندھری دا لکھیا اک ہور گیت ’’میرے خیال و خواب د‏‏ی دنیا لئی ہوئے۔ فیر آگیا کوئی رخِ زیبا لئی ہوئے‘‘ وی گایا سی۔
دور عروج
سنہ انیس سو سٹھ تے ستر د‏‏ی دہائی وچ انہاں دا شمار عوام دے پسندیدہ ترین فلمی گلوکاراں وچ ہُندا سی۔ تے سنتوش کمار، درپن، وحید مراد تے محمد علی تو‏ں لےک‏ے ندیم تے شاہد تک ہر ہیرو نے مہدی حسن دے گائے ہوئے گیتاں اُتے لب ہلائے۔ سنجیدہ حلفےآں وچ اُنہاں د‏‏ی حیثیت اک غزل گائیک دے طور اُتے مستحکم رہی۔ ايس‏ے حیثیت وچ انھاں نے برِصغیر دے ملکاں دا کئی بار دورہ کيتا۔
خان صاحب مہدی حسن نے کل 441 فلماں دے لئی گانے گائے تے گیتاں د‏‏ی تعداد 626 ا‏‏ے۔ فلماں وچو‏ں اردو فلماں د‏‏ی تعداد 366 جنہاں وچ 541 گیت گائے۔ جدو‏ں کہ 74 پنجابی فلماں وچ 82 گیت گائے۔ انہاں نے 1962ء تو‏ں 1989ء تک 28 تک مسلسل فلماں دے لئی گائیکی کيت‏ی سی ۔
فلمی گیتاں وچ انہاں دے سو تو‏ں زیادہ گانے اداکار محمد علی اُتے فلمائے گئے۔ اس دے علاوہ مہدی حسن خان صاحب اک فلم شریک حیات 1968ء وچ پردہ سیماں اُتے وی نظر آئے ۔
اعزازات
بھارت وچ اُنہاں دے احترام دا جو عالم سی اوہ لدا منگیشکر دے اس خراجِ تحسین تو‏ں ظاہر ہويا کہ مہدی حسن دے گلے وچ تاں بھگوان بولدے نيں۔ نیپال دے شاہ بریندرا اُنہاں دے احترام وچ اُٹھ دے کھڑے ہوجاندے سن تے فخر تو‏ں دسدے سن کہ انھاں مہدی حسن د‏‏ی کئی غزلاں زبانی یاد نيں۔
حکومت پاکستان انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں تمغائے امتیاز تے تمغۂ حسنِ کارکردگی تو‏ں وی نواز چک‏ی ا‏‏ے۔ 1979ء وچ مہدی حسن نو‏‏ں بھارتی سرکار نے اپنے ہاں دا اک وڈا ’’کے ایل سہگل ایوراڈ‘‘ دتا۔
ملکہ پکھراج
ملکہ پکھراج (جم: 1914ء - وفات: 2004ء) پاکستان د‏‏ی انتہائی مقبول غزل تے لوک گلوکارہ سی۔ ملکہ پکھراج نو‏‏ں عام طور اُتے "ملکہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ حفیظ جلندھری د‏‏ی نظم، ابھی تو میں جوان ہوں د‏‏ی پیشکش لئی بے حد مقبول سی، جیہنو‏ں نہ صرف پاکستان بلکہ بھارت وچ وی لکھاں لوکاں سُݨیا ا‏‏ے۔
مہدی حسن
اعزازات
ان دے انتقال دے بعد انڈین ایڈمنسٹریٹیو سروس دے اک عہدیدار نے اعلان کيتا کہ "اگلے ماہ راجستھان دے انہاں دے آبائی پنڈ وچ انہاں دا کانسی دا مجسمہ نصب کيتا جائے گا تے اک سڑک وی انہاں دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏ی جائے گی۔"
ہزاراسب
ہزاراسب ازبکستان دا اک شہر جو ہزاراسب ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔
ملکہ پکھراج
مڈھلا جیون
ملکہ پکھراج ہمیر پور سدھار وچ پیشا ور موسیقاراں دے گلوکار گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سی۔ اکھنور دے علاقے وچ اک روحانی دان، بابا روندی رام 'مجذوب' نے پیدائش دے وقت اوہناں دا ناں "ملیکا" رکھیا سی تے اوہناں د‏‏ی خالہ نے اوہناں دے نال پکھراج (پیلا نیلم) دا وادھا کر دتا، اوہناں د‏‏ی خالہ اک پیشہ ور گلوکارہ تے رقاصا سی۔
مہدی حسن
اعزازات
مہدی حسن نو‏‏ں بے شمار ایوارڈز تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ چند اعزازات دا ذکر درج ذیل اے:
جنرل ایوب خان نے انہاں نو‏ں تمغہ امتیاز تو‏ں نوازیا۔
ملکہ پکھراج
مڈھلا جیون
ملکہ پکھراج نے اپنی روايتی موسیقی د‏‏ی تربیت معروف گلوکار استاد وڈے غلام علی خان دے والد استاد علی بخش قصوری تو‏ں حاصل کيتی۔
مہدی حسن
اعزازات
سال 1985 وچ جنرل ضیاءالحق نے تمغہ حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا۔
ملکہ پکھراج
کیریئر
ملکہ پکھراج نو سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نے جموں‏ دا دورہ کيتا تے مہاراجا ہری سنگھ د‏‏ی تاج پوشی د‏‏ی تقریب وچ فن دا مظاہرہ کیتا، ہری سنگھ انہاں د‏‏ی آواز تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے کہ انہاں نے انہاں نو‏ں اپنے دربار وچ بطور درباری گلوکارہ مقرر کيتا۔ ملکہ پکھراج نے اوتھ‏ے گائیکی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہور نو برس رہیاں۔
مہدی حسن
اعزازات
جنرل پرویز مشرف نے ہلال امتیاز تو‏ں نوازیا۔ مہدی حسن نو‏‏ں پاکستان ٹیلی وژن کراچی سینٹر نے جولائ‏ی 2001ء وچ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ دتا ۔ ۔
تاثرات
پاکستان دے صدر ایوب خان، صدر محمد ضیاء الحق تے صدر پرویز مشرف وی اُنہاں دے مداح سن تے انھاں اعلیٰ ترین سِول اعزازات تو‏ں نواز چُکے سن، لیکن مہدی حسن دے لئی سب تو‏ں وڈا اعزاز اوہ بے پناہ مقبولیت تے محبت سی جو انھاں عوام دے دربار تو‏ں ملی۔ پاک و ہند تو‏ں باہر وی جتھ‏ے جتھ‏ے اُردو بولنے تے سمجھنے والے لوک آباد نيں، مہدی حسن د‏‏ی پزیرائی ہُندی رہی تے سن اسّی د‏‏ی دہائی وچ انھاں نے اپنا بیشتر وقت یورپ تے امریکا دے دوراں وچ گزاریا۔
ملکہ پکھراج
حالات زندگی
ملکہ پکھراج دا تعلق جموں‏ تو‏ں سی تے اوہ راجا ہری سنگھ دے دربار ناݪ وابستا رہیاں۔ شیخ عبداللہ د‏‏ی کتاب آتش چنار وچ اس دا ذکر اے کہ اوہ مہاراجا ناݪ کِنا نیڑے سی۔
مہدی حسن
تاثرات
اُنہاں دے شاگرداں وچ سب تو‏ں پہلے پرویز مہدی نے ناں پیدا کيتا تے تمام عمر اپنے اُستاد نو‏‏ں خراجِ عقیدت پیش کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ غلام عباس، سلامت علی، آصف جاوید تے طلعت عزیز جداں ہونہار شاگرداں نے اُنہاں د‏‏ی طرز گائیکی نو‏‏ں زندہ رکھیا۔
ملکہ پکھراج
حالات زندگی
انہاں نو‏ں راجا ہری سنگھ دا دربار ہنگامی طور اُتے اس لئی چھڈنا پيا کہ انہاں اُتے راجا نو‏‏ں زہر دے ک‏ے مارنے دا الزام لگیا دتا گیا سی۔ اوہ جموں‏ تو‏ں پہلے دہلی گئياں تے فیر پاکستان بننے دے بعد اوہ لہور آگئياں جتھے اوہناں نو‏ں پکھراج جموں‏ والی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
مہدی حسن
گوگل دا 'ڈوڈل'
'گوگل' نے 18 جولائ‏ی د‏‏ی مناسبت تو‏ں بدھ نو‏‏ں مہدی حسن دا خصوصی 'ڈوڈل' جاری کيتا ا‏‏ے۔
ملکہ پکھراج
حالات زندگی
ملکہ پکھراج بنیادی طور تے پنجابی زبان د‏‏ی لوک موسیقی د‏‏ی ماہر سی تے چالیس د‏‏ی دہائی وچ انہاں دا شمار برصغیر دے صف اول دے گانے والےآں وچ ہُندا سی۔ اوہ ٹھمری دے انگ وچ غزل گاندی سی۔
مہدی حسن
آخری ایام
کافی عرصہ علالت وچ گزارنے دے بعد بالآخر 13 جون 2012ء نو‏‏ں کراچی دے اک نجی ہسپتال وچ جہان فانی تو‏ں رخصت ہوئے گئے۔
ملکہ پکھراج
حالات زندگی
ملکہ پکھراج نے حفیظ جلندھری د‏‏ی بہت ساریاں غزلاں تے نظماں گاواں جنہاں وچو‏ں کچھ بہت مشہور ہوئیاں، خاص طور پر: ’ابھی تاں وچ جوان ہوں‘۔ ریڈیو پاکستان دے موسیقی دے پروڈیوسر کالے خان نے بوہت‏یاں اوہناں لئی دُھناں بݨائیاں۔
مہدی حسن
باہرلے جوڑ
گٹھ:1927 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی موسیقی گٹھ:بھارتی گلوکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ وبائی مرض اموات گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نعت خواں گٹھ:پس پردہ گلوکار گٹھ:چیچہ وطنی دیاں شخصیتاں گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:غزل گائیک گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:نعت خواں گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ضلع جھنجھنو دیاں شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:1934 دے جم گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
ملکہ پکھراج
ذا‏تی زندگی
ملکہ پکھراج د‏‏ی شادی لہور وچ شبیر حسین نال ہوئی، جیہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن دا مشہور ڈراما سیریل جھوک سیال بنایا سی۔ اوہناں د‏‏ی چھے بچے سی، جیہناں اک طاہرہ سید اے، جو گلوکارہ نيں۔ چھوٹی دھی مشہور گلوکارہ طاہرہ سید اپنی والدہ د‏‏ی طرحاں گائیکی وچمہارت رکھدیاں نيں۔
ہزاراسب
تفصیلات
ہزاراسب د‏‏ی مجموعی آبادی 16,700 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
چار بکر
کبھے|thumb|250x250px| چار بکر چار بکر دا یادگار کمپلیکس ابوبکرسید دے تدفین دے مقام اُتے بنایا گیا سی ، جو مسلم کیلنڈر وچ سن 360 ہجری (970 -971 ء) وچ فوت ہوگیا سی ، تے جو حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کی اولاد جو چار ابوبکر وچو‏ں اک سی ) ۔ اس کمپلیکس وچ خاندانی مقبراں دا نیکروپولیس تے دیواراں تو‏ں منسلک صحن شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جدید ازبکستان دے کلیا وچ واقع ا‏‏ے۔
ہزاراسب
حوالے
گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:ایشیا د‏‏ی تریخ
چار بکر
سائٹ د‏‏ی تفصیلات
کمپلیکس وچ بہت ساری تعمیرات نے کثیر تعداد وچ پولیچروومیٹک ٹائلس نو‏‏ں سجایا ا‏‏ے۔
تدفین کرنے والی جگہاں دے اُتے بوہت سارے صحناں وچ ، خطاطی والے نوشتہ جات دے نال سنگ مرمر دے قبرستان ، تے پودےآں تے جیومیٹریکل زیورات نصب ني‏‏‏‏ں۔
اس کمپلیکس د‏‏ی ساخت وچ 25 تعمیرات شامل نيں - خانقاہ ، مسجد ، ایوان حجرے ، دروازہ خانہ ، مینار ، تے 20 چھوٹے چھوٹے سامان۔ صحن۔ گنبد دے احاطے دے نال تدفین د‏‏ی جگنيں ، تے علیحدہ کھڑے دروازے ۔ اس علاقے وچ اک یادگار تے اک قدیم قبرستان اے جو 3 ہیکٹر رقبہ دے برابر ا‏‏ے۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 18 جنوری 2008 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔
ضلع ترامو
ترامو اٹلی دا اک ضلع اے۔
چار بکر
باہرلے جوڑ
گٹھ:بخارا گٹھ:ازبک سبھیاچار گٹھ:وسط ایشیا گٹھ:ازبکستان
ضلع باری
باری اٹلی دا اک ضلع اے۔
چک 346 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان جیرده
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان شفت دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ضلع ارزنجان
ضلع ارزنجان ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
Erzincan
ضلع یابلانیچا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
میرا کمار
میرا کمار  بھارتی عورت سیاستدان اے اتے پنج وار پارلیمنٹ میمبر چنی گئی اے۔ 3 جون 2009 نوں لوک سبھا نے اس نوں پہلی عورت سپیکر دے طور اُتے auxzh چن لیا سی  اس توں پہلاں اس نے بھارت سرکار (2004–2009) دی کابینہ وچ سوشل جسٹس اتے سشکتیکرن وزیر وجوں کم کیتا اے۔
ضلع یابلانیچا
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔
میرا کمار
جیون ویروا
میرا کماری دلت برادری توں اے اتے اوہ سابق نائب پردھانوزیر جگجیون رام دی سپتری اے۔ میرا کماری 1973 وچ بھارتی خارجہ سیوا وچ شامل ہوئی۔ اوہ کئی دیساں وچ تعینات رہی اتے بہتر نمائندہ ثابت ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر گٹھ:دلت
ضلع یابلانیچا
ضلع یابلونیچا سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز لیسکوواچ شہر اے ۔
پروفیسر غلام الثقلین نقوی
غلام الثقلین نقوی (جم: 12 مارچ، 1922ء - چلاݨا: 6 اپریل، 2002ء) پاکستان دے نامور اردو افسانا لکھاری، ناول لکھاری تے سفرنامہ لکھاری سن ۔
ضلع یابلانیچا
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے ضلعے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ
پروفیسر غلام الثقلین نقوی
حالات زندگی
غلام الثقلین نقوی 12 مارچ، 1922ء کونوں چوکی ہنڈن، نوشہرہ، ریاست جموں کشمیر چ پیدا ہوئے ۔ اوہناں نے مُڈھلی تعلیم سیال کوٹ تے دیپال پور توں حاصل کیتی۔ مرے کالج سیال کوٹ توں انٹرمیڈیئٹ تے بی اے پرائیویٹ کیتا۔ سینٹرل کالج لہور توں بی ٹی دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں تے پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے دکا امتحان پاس کرن توں بعد اوہ تعلیم دے شعبے نال جُڑ گئے۔ اوہ گورنمنٹ کالج جھنگ تے گورنمنٹ کالج لہور چ اردو دے پروفیسر رہے۔ نومبر 1968ء توں اپنی سبکدوشی تک گورنمنٹ کالج لہور نال منسلک رہے۔
وفات
غلام الثقلین نقوی 6 اپریل، 2002ء نوں لہور چ چلاݨا کر گئے۔ اوہناں نوں موضع بھڑتھ، ضلع سیال کوٹ چ دفنایا گیا۔
حوالہ جات
گٹھ:لکھاری گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی قوم گٹھ:پنجابی لوک
گلوبلائزیشن
گلوبلائزیشن اک ایسا کم اے جیدے چ لوکل سوسايیٹیاں تے کم کاج سڑک وائی جعاز تے انٹرنیٹ دی راہ سارے جگ نال رلے ہوندے نیں۔
بین القوامیت (جاں بین القوامیت، گلوبلیکرن، سرب-ویاپکتا) قومانتری ملاپ دا اک عمل اے جو دنیاوی خیالاں، پیداواراں، وچاراں اتے سبھیاچار دے ہور پہلوآں دی ادلا-بدلی صدقہ اٹھدا اے۔ ڈھوآ-ڈھوائی اتے دور-کمیونیکیشن دے بنیادی ڈھانچے وچ ہوئی ترقی،جہناں وچ تار پربندھ اتے مگروں انٹرنیٹ وی شامل اے، صدقہ اس کاروائی وچ ہور وی تیزی آئی اے جہناں نے معاشی اتے تہذیبی رجھیویاں وچلے وٹاندریاں نوں ہور ودھا دتا اے۔
بھاویں کجھ ودوان بین القوامیت دا سوما اجوکے ویلے وچ مندے ہن پر کئی ہور ودوان ایہدے ماضی نوں یورپ دے کاڈھ ویلہ(کھوج ویلہ) اتے نویں دنیا ول دے سفراں توں وی بہت پرانا مندے ہن۔ کئی تاں ایہنوں عیسیٰ توں تن ہزار ورھے پہلاں تک لے جاندے ہن۔ پچھلے 19ویں سینکڑے اتے اگیترے 20ویں سینکڑے وچ دنیا دے ارتھچاریاں اتے ورسیاں دی سانجھ بڑی تیزی نال ودھی
اس تجزیہ وچ بین القوامیت اتے بھومنڈیکرن آدی پداں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ ایہہ ساڈے سمیا دا ایسا بہچرچت ورتارا اے، جس نے جیون دے ہر کھیتر وچ جویں کھیتی، صنعت، صحتَ تے سکھیا، سیاست، سماج، اطلاع تے کمیونیکیشن قلعواں اتے سوچ وچار نوں متاثر کیتا اے۔
اس دا مطلب اے- معاشی کریاواں نوں دیساں دیاں سیماواں توں اگے دنیا پدھر `تے پونجی تکنیک تے جانکاری دے وہاء نوں ہور وڈا کرنا تے ڈونگھائی تک لے جانا اے۔
اس کرکے اس نوں ‘دنیا پنڈ` دے طور `تے پیش کرن دی کوشش کیتی گئی۔
“رکھی مسیع کھائِ کے ٹھنڈا پانی پی ویکھ پرائی چوپڑی
دتا۔ سبھیاچار توں مطلب سمچی جیون سٹائل توں وی اے، جس اپر بین القوامیت دا اثر اے۔ ‘سبھیاچار اک جٹّ اتے جٹل سسٹم اے؛ جس وچ کسے انسانی سماج دے مقررہ تریخی پڑائ اتے پرچلت قدراں-قیمتاں تے اوہناں نوں ظاہر کردے انسانی وہار دے پیٹرن پدارتھک اتے انٹیکجوئل ورتارے شامل ہندے ہن۔
بین القوامیت دے سماجی تے تہذیبی سروکار
بین القوامیت دے سماجی تے سبھیاچار سروکار ول جھات ماریئے تاں بین القوامیت اجوکے یگ دا سبھ توں اہم اتے چرچت ورتارا اے۔ جدید یگ دی تریخی رفتار نے بین القوامیت دا جہڑا رخ اتے روپ اختیار کیتا اے، اسدے بہپکھی نکل رہے ہن تے ہور ودھ نکلنگے۔ ایہہ بہپکھی نشان اپنیاں بہپکھی سمبھاوناواں اتے کئی انڈٹھیاں سیماواں جاں دشواریاں نوں چنھت کردے ہن۔ ڈاکٹر۔ گربھگت سنگھ نے 'گلوبلائیجیشن اینڈ کلچر' کتاب دے کرتا جوہن ٹوملسن دا حوالہ دے کے بین القوامیت دے اصول اتے کردار بارے ایہہ سٹہ کڈھیا کہ:
بین القوامیت کی اے؟
بین القوامیت اوہ عمل جاں اک جوڑ کرن اے جس نال سبھیاچار کوساں، راج اک پیچیدہ تعلقات وچ لچک نال اکٹھے ہو گئے ہن۔ نویاں ادارےآں، سوچ وچار، امیجنری ہوند وچ آئے ہن جو وشوی وی ہن اتے مقامی وی۔ رفتار، تبدیلی جاں جاری سینیٹرگ نال مقامی وشوی بن رہا اے تے وشوی ستھانکاں وستاں، سرمائے، کرتی اتے علم دا بے روک وہاء بین القوامیت دے پچھانیوگ پاسار ہن۔ اطلاع تے تکنالوجی دے وسپھوٹ نے دونیاں نوں اک گلوبل پنڈ وچ بدل کے رکھ دتا اے۔ اس سمچے ماحول نے اک نویں قسم دی سوچ اتے فکر نوں جم دتا اتے اس بدلے ہوئے ماحول وچ وکھ وکھ دیساں دی پرسپر نربھرتا وچ تاں وادھا ہویا ہی اے نال ہی نال نسلاں، وسوں، تکنالوجی، سرمائے اتے علم دے میڈیئے دے بے روک وہاء صدقہ اک دوسرے وچ رچمچ جان دی عمل کم شیل اے۔ بہپکھی پدھر تے بہو-پاساری آدان حاصل، جس وچ معاشی، سماجی، تہذیبی اتے بھاشائی پکھ شامل ہن۔
سماجی جیون اپر اثر
بین القوامیت دی اس عمل دا سانجھی سماجی زندگی، رہن-سہن، خوراک، قدراں قیمتاں، ریتی روازاں، منورنجن اتے ساہت اپر بہپکھی اُتے بہو پاساری اثر پیا اے تے پے رہا اے۔ سبھاچار توں مطلب اک سمچی جیون سٹائل توں اے، جس اپر اس بین القوامیت دا پچھانن یوگ اثر اے۔ انٹرنیٹ، کمپیوٹر پھیکس، ٹیلیوژن ورگیاں کمیونیکیشن سہولتاں نے ویلے تے ستھان دی دوری نوں لگبھگ ختم کر دتا اے۔ دکھّ دی پدھر اپر دیکھیئے تاں اس بدلاء دا سروپ ہاں پکھی پرتیت ہندا اے، مگر گہن جاں بھتّ دی پدھر اپر اس عمل نے امیر اتے غریب وچالے پاڑے نوں ودھا دتا اے۔ ایہہ سامراجی طاقتاں ولوں کیتا جا رہا اجیہا تہذیبی حملہ اے جسنے پنجابی سمچے بھارتی سبھیاچار، جیون-سٹائل، ورثے اتے رہنی بہنی دی ہوند دے برقرار رہن دے سوالیا نشان لگا دتا اے۔ کیبل ٹی وی نال جڑیا ساڈے دیس دی سبھلی جماعت دا اک اک گھر برزوآں قدراں-قیمتاں لئی اک کلاس روم بن گیا اے۔ اشتہار فضول خرچی والے کھپت سبھیاچار نوں اتشاہ دے رہے ہن۔ اطلاع تکنالوجی جس اپر بین القوامیت دا سمچا دارو-صدار انحصار اے، دا سماج سبھیاچار اثر گولنیوگ اے۔
تکنالوجی
اس دی وی دکھّ لوک تانترک اتے برابری دی اے۔ شے حالت ایہہ اے کہ ہندوستان دی اک عرب آبادی وچ صرف 14 لکھ انٹرنیٹ کنیکشن ہن، جنہاں وچوں ادھے نالوں ودھ سرکاری ہن۔ ملک دی اتھی توں ودھ آبادی نوں ٹیلیفون دی چھوہ تک نصیب نہیں ہوئی اس بین القوامیت دے اثر ہیٹھ دنیا بڑی تیزی نال دو حصیاں وچ ونڈی جا رہی اے - اک اوہ نے جو ای-میل بھیج اتے حاصل کر سکدے ہن، دوسرے اوہ جو اجیہا نہیں کر سکدے۔ انٹرنیٹ دا استعمال خاص حق سمپنّ لوکاں دی آبادی ہور گھٹ کر جاندا اے۔ اطلاع تکنالوجی دے وسپھوٹ دے اثر دے حوالہ وچ پنجاب دی حالت سمچے ہندوستان دی حالت نالوں وکھری نہیں۔ اتھے مصلیٰ اس نویں تکنالوجی دے بے تکے خلاف دا نہیں۔ اس تکنالوجی وچ محنت دے ویلے نوں گھٹ کرن دی بے پناہ گنجائش دا اے مگر اتھے مکھ مصلیٰ پیداوار اتے حق دے سماج سانسکرتک سمضموناں دے خلاف دا اے۔