cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عزیز باللہ
بلاد شام
معز افتگین تو‏ں لڑنے د‏‏ی تیاری کر رہیا سی کہ اس نے وفات پائی اس تو‏ں افتگین د‏‏ی ہمت ودھ گئی اس نے نے قوت پھڑ لی سی اس دے خلاف معز نے کروائی کرنا چاہندا سی لیکن موت نے اسنو‏ں مہلت نئيں دی۔ افتگین نے دمشق دے بعد شام دے ساحلی شہراں نو‏‏ں جو بنو فاطمہ دے قبضہ وچ سن، انہاں نو‏ں وی فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جس اُتے عزیز نے جو ہر نو‏‏ں اک لشک‏ر ک‏ے نال اس دے خلاف کارروائی دے لئی مقرر کیتا۔ جوہر نے دمشق دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس اُتے افتگین نے قرامطہ تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے بحرین دے شہر الاحسار تو‏ں حسن قرمطی نو‏‏ں بلوا لیا۔ دمشقی تے قرمطہ د‏‏ی مشترکہ فوج نے جدو‏ں کارروائی کيت‏‏ی تاں جوہر نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا تے جوہر عسقلان تک ہٹنے اُتے مجبور ہوئے گیا۔ مجوراً جوہر واپس ہوئے گیا ہن عزیز نے خود اسنو‏ں مقابلے وچ میدان وچ آگیا۔ لیکن عزیز دے حملے انہاں مشترکہ فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ عزیز افتگین تو‏ں صلح کرنا چاہندا سی، لیکن حسن قرمطی اسنو‏ں صلح تو‏ں روکیا، آخر عزیز د‏‏ی فوجاں نے افتگین دے قلب اُتے حملہ کیتا تاں افتگین تے حسن قرامطی دے قدم اکھڑ گئے تے افتگین گرفتار تے عزیز نے اس دے نال چنگا سلوک کر دتا ۔
مہارانا بھیم سنگھ
ہور ویکھو
چتوڑگڑھ
میواڑ
عزیز باللہ
وزیر
367ھ وچ عزیز نے یعقوب بن کلس نو‏‏ں وزیر بنایا۔ ایہ پہلا شخص سی جو عہد فاطمی وچ وزیر کہلیایا۔ عزیز تو‏ں بیشتر سب تو‏ں وڈا سیاسی عہدہ امام دا اول مدگار واسطہ کہلاندا سی ۔
مہارانا بھیم سنگھ
ہور ویکھو
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
عزیز باللہ
ودھیری جانکاری
العزیز بااللہ فاطمی خلافت دے پنجويں حکمران سن ۔جن دے ۲۱ سالہ دورِحکومت نو‏‏ں تریخ داناں نے فاطمیاں دے پونے ۳سو سالہ دور دا عہدِ زريں قرار دتا ا‏‏ے۔ العزیز بااللہ دا اصل ناں نزار سی۔ان دے والد المعز ادین وی فاطمی خلیفہ سن ۔انہاں نے ۲۲ برس کامیابی دے نال حکومت کیتی سی۔انہاں نو‏ں فاطمی اس لئی کہیا جاندا اے کہ اس سلسلے دے بانی عبید اللہ،آنحضرتؐ د‏‏ی صاحبزادی بی بی فاطمہ الزہرا د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ فاطمی سلسلے نو‏‏ں پونے ۳ سو سالہ دور وچ دو ایداں دے خلفا ملے جنہاں دا عہد، علمی تے تمدنی ترقی تے خوشحالی دے اعتبار تو‏ں نہایت تابناک سی۔
العزیز بااللہ دے والد المعز لدین بااللہ دے دور وچ ، ۳۶۰ھ بمطابق۹۷۱عیسویٰ وچ دمشق فتح ہو گیا سی۔ لیکن ۳۶۴ھ بمطابق۹۷۴عیسویٰ مین اک ترک سردار الپ تکین نے دمشق اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ الپ تکین آل بویہ دے حکمران معز الدولہ دے غلام سن ۔ معزالدولہ مشہور حکمران عضد الدولہ دے والد سن ۔ تاریخی کتاباں وچ الپ تکین دا ناں امتکین وی لکھیا گیا اے ۔عضد الدولہ دے زمانے وچ الپ تکین نو‏‏ں ترک فوج دا سپہ سالار بنایا گیا سی۔ کچھ تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شام چلے گئے سن ۔
الپ تکین نے پہلے ساحل شام اُتے واقع صیدا(ہن صیدون) دا محاصرہ کيتا۔ اس جنگ وچ ہزاراں مصری کم آئے۔ الپ تکین نے صیدا فتح کر نے دے بعد عکہ تے فیر طبریہ دا رخ کيتا۔ اس دے بعد دمشق د‏‏ی طرف ودھے،اور اس اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔المعز نے الپ تکین نو‏‏ں دمشق تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ اس وچ کامیاب نہ ہو سک‏‏ے،۱۱ ربیع الآخر ۳۶۵ھ/بمطابق۱۸ دسمبر ۹۷۵ عیسویٰ نو‏‏ں المعز بااللہ دا انتقال ہو گیا۔ان دے بعد انہاں دے بیٹے العزیزبااللہ نو‏‏ں خلیفہ بنایا گیا۔ان د‏‏ی باقاعدہ جانشینی دا اعلان ۱۰ ذی الحجہ ۳۶۵ عیسویٰ /بمطابق ۹آگست ۹۷۶عیسویٰ نو‏‏ں کيتا گیا۔
خلافت د‏‏ی زمہ داری سنبھالنے دے بعد انہاں نے دمشق د‏‏ی طرف توجہ دتی جتھے الپ تکین قابض سی۔ انہاں نے اپنے وزیر یعقوب ابن کلس تو‏ں مشورہ کيتا کہ جوہر کاتب نو‏‏ں فوج دے ک‏ے دمشق بھیجیا جائے۔۔جوہر کاتب،جوہر صقلی وی کہلاندے سن ۔"کاتب"اس زمانے وچ اک عہدہ ہُندا سی۔ جو العزیز دے والد المعز نے قائم کيتا سی۔ مصر اُتے فاطمیاں د‏‏ی فتح تے اوتھ‏ے دے نظم و نسق نو‏‏ں عمدہ خطوط اُتے استوار کرنے وچ جوہر دا وڈا ہتھ سی۔العزیز نے خلافت دا منسب سنبھالنے دے بعد جو ہر نو‏‏ں فوجی امور دا نگران مقرر کر دتا سی کیونجے اوہ اس امور دے ماہر سن ۔
جوہر نے حکم ملدے ہی تیاری د‏‏ی تے فوجاں نو‏‏ں لے ک‏ے دمشق چلے گئے۔ایہ ذی قعدہ ۳۶۷ھ/بمطابق جون ۹۷۸عیسویٰ د‏‏ی گل اے، کہ جوہر د‏‏ی فوج نے دمشق دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ کہ محاصرہ ۲ ماہ جاری رہیا۔ اس دوران بے شمار جھڑپاں ہوئیاں۔جس وچ دونے فوجاں دا جانی نقصان ہويا۔ آخر الپ تکین نے فاطمیاں دے خلاف قرامطہ نال رابطہ کيتا۔ حسن بن احمد قرمطی نو‏‏ں بحرین دے شہر تو‏ں بلوایا گیااور قرامطہ دا ۵۰ ہزار سپاہیاں اُتے مشتمل لشکر آ پہنچیا۔جوہر نے ایہ دیکھ ک‏ے دمشق دا محاصرہ اٹھا لیا۔ تے پسپائ اختیار کيتی لیکن قرامطیاں نے انہاں دا تعاقب جاری رکھااور فاطمی فوج نو‏‏ں انہاں نے رملہ دے نیڑے گھیر لیا،جوہر عسقلان چلے گئے،قرامطہ نے انہاں دا تعاقب کیااور مجبور ہو ک‏ے جوہر نے انہاں تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی گل شروع د‏‏ی جس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں دمشق تو‏ں عسقلان(فلسطین دے جنوبی ساحل اُتے اک شہر) تک دا علاقہ الپ تکین دے حوالے کرنا پيا۔اس دے بعد جوہر مصر چلئے گئے۔
العزیز بااللہ اپنی فوج د‏‏ی پسپائ تو‏ں بے حد متاثر ہوئے تے انہاں نے بذات خود جا ک‏ے الپ تکین د‏‏ی سر کوبی دا فیصلہ کيتا۔ جنگی تیاریا شروع کر دتی گئياں۔محرم۳۶۸ھ/بمطابق آگست ۹۷۸ عیسویٰ وچ العزیز د‏‏ی فوج نے دمشق اُتے چڑھاے کر دتی۔ العزیز نے الپ تکین نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ آپ فاطمیاں د‏‏ی اطاعت قبول کر لین لیکن الپ تکین نے صاف انکار کر دتا۔ اس اُتے زبر دست جنگ ہوئ،باوجود اس دے کہ الپ تکین د‏‏ی مدد دے لئی قرامطہ موجود سن ،فاطمی لشکر نے فتح حاصل کيتی۔ الپ تکین نے فرار ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی لیکن گرفتار کر لیئے گئے۔ اس دے بعد العزیز نے اس دے نال بہت چنگا سلوک کيتا۔ اوہ الپ تکین نو‏‏ں واپس مصر لے گئے جتھے انہاں نے اسنو‏ں اپنا حاجب(اک اہ‏م عہدہدار) بنایا ۔انہاں نے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں وی اپنی حکومت وچ ملازمتاں دتیاں
اس تو‏ں پہلے ۳۷۰ھ/بمطابق ۹۸۰عیسویٰ وچ مفرج بن دغفل نے فلسطین وچ بغاوت برپا کر رکھی سی۔ جو کہ اوتھ‏ے دے والی سن ۔ العزیز دے حکم اُتے یلتکین نے فلسطین جا ک‏ے اس بغاوت نو‏‏ں ختم کيتا سی۔ مفرج انطاکیہ فرار ہو گئے جتھے انہاں نے بازنطینیاں(رومیاں) د‏‏ی پناہ لے لی۔
یلتکین نے دمشق اُتے وی چڑھائ د‏‏ی تے قسام نو‏‏ں شکست دے دتی تے خطلج نو‏‏ں امیر شہر بنا دتا۔ قسام نے خود نو‏‏ں گرفتاری دے لئی پیش کيتا ،فیر یلتکین نے قسام نو‏‏ں ۳۷۳ھ/بمطابق ۹۸۳عیسویٰ نو‏‏ں مصر بھیج دتا جتھے العزیز نے اسنو‏ں معاف کر دتا۔
حفص اُتے حمدانی حکمران سن ۔ تے اوتھ‏ے دے والی بکجور سن ۔ بکجور دے تعلقات حلب دے امیر سعدالدولہ تو‏ں خراب ہو گئے تاں اوہ ۳۷۳ھ/بمطابق۹۸۳عیسویٰ وچ حلب د‏‏ی طرف ودھے لیکن باز نطینی سپہ سالار بردس فوکاس امیر حلب د‏‏ی مدد نو‏‏ں آ پہنچیا۔بکجور اوتھ‏ے تو‏ں راستہ بدل ک‏ے مصر د‏‏ی طرف چلے گئے۔ العزیز باللہ نے بکجور نو‏‏ں دمشق دا حاکم بنا دتا ،لیکن بکجور وی العزیز د‏‏ی مخالفت کرنے لگے۔العزیز نے ۳۷۸ھ/بمطابق۹۸۸عیسویٰ وچ اک لشکر دمشق بھیجیا۔ بکجور امان حاصل ک‏ر ک‏ے رقہ چلے گئے۔ العزیزنے انہاں نو‏ں معاف کر دتا۔۳۸۰ھ /بمطابق۹۹۰عیسویٰ وچ بکجور نے العزیز د‏‏ی حمایت تے انہاں د‏ی مدد نے حلب اُتے حملہ کیتا، لیکن فیر لڑائ وچ گرفتار ہوئے تے قتل کر دتے گئے۔ سعد الدولہ نے رقہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا،العزیز نے سعد الدولہ نو‏‏ں پیغام دتا کہ بکجور دے بیٹےآں نو‏‏ں میرے پاس بھیج دتا جائے،لیکن سعد الدولہ نے اس پیغام دا کوئ خاص جواب نہ دتا۔
اس اُتے ۳۸۲ھ/بمطابق ۹۹۲عیسویٰ وچ العزیز نے اک ترک سپہ سالار منگو تکین نو‏‏ں فوج دے ک‏ے حلب روانہ کيتا۔ اودو‏ں حلب اُتے سعد الدولہ دے بیٹے ابو الفضائل حکمران سن ،انہاں نے سلطنت روم تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی ۔روم دے بادشاہ نے انطاکیہ دے بازنطینی حاکم البرجی نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ابو الفضائل د‏‏ی مدد کرے،منگو تکین نے ایہ خبر سن کر حلب دا محاصرہ اٹھا لیا۔ تے شمال وچ انطاکیہ د‏‏ی طرف پیش قدمی کردے ہوئے البرجی د‏‏ی فوج کوشکست دتی۔۳۸۲ھ/بمطابق۹۹۲عیسویٰ وچ منگو تکین دے نال آنے والے وزیر ابن المغربی نے حلب دے حاکم تو‏ں صلح کر لیلیکن العزیز نے اس گل نو‏‏ں پسند نہ کيتا۔ ابن المغربی نو‏‏ں معزول کر دتا گیااور حلب دا دوبارہ محاصرہ کرنے دا حکم دتا گیا۔حلب والےآں نے رومیاں تو‏ں فیر مدد منگی۔ روم دے بادشاہ باسل ثانی خود فوج لے ک‏ے آ گیا۔ باسل نے حلب اُتے فاطمیاں نو‏‏ں قبضہ کرنے تو‏ں تاں روک دتا لیکن اوہ حلب د‏‏ی گلی کوچےآں د‏‏ی پوری طرح راکھی نہ کر سکا۔العزیز نے لڑائی تیز کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔۳۸۵ھ /بمطابق۹۹۵عیسویٰ دے اواخر تے ۳۸۶ھ/بمطابق۹۹۶عیسویٰ دے اوائل وچ فاطمیاں نے زبر دست جنگی تیاریاں وچ مصروف ہو گئے۔ تے اک بحری بیڑا بازنطینیاں دے قلعہ انطرطوس دے خلاف روانہ کيتا گیا۔ لیکن انتاکیہ تو‏ں فوجی کُمک د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ قلعہ فتح نہ ہو سکا۔ پ‏ر حلب دے جنوب وچ فاطمیاں دا قبضہ ہو گیا۔اب العزیز بااللہ نے بذات خود فوج د‏‏ی قیادت دا ارادہ کيتا۔ ۳۸۶ھ/بمطابق۹۹۶عیسویٰ وچ اوہ اک طاقتور لشک‏ر ک‏ے سارتھ قاہرہ تو‏ں روانہ ہوئے تاکہ باز نطینی سلطنت تو‏ں ٹکر لے سکن لیکن راستے وچ ہی پیامِ اجل آ گیا۔فسطاط تو‏ں تقریباً ۳۰میل دے فاصلے اُتے بلبیس دے مقام اُتے انہاں د‏‏ی طبیعت خراب ہو گئی تے ۲۸رمضان المبارک ۳۸۶ھ/بمطابق۱۴اکتوبر۹۹۶عیسویٰ نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:955 دے جم گٹھ:996 دیاں موتاں گٹھ:۹۹۶ دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی ائمہ گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفاء گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی فاطمی شخصیتاں گٹھ:فاطمی خلفاء
چک 33 ای بی
چک 33 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
بخش درودزن
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان مرودشت (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
پیراگوئی والی نکی سیہ
پیراگوئی والی نکی سیہ رکھ سیہ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
سٹیون وائنبرگ
سٹیون وائنبرگ (3 مئی 1933) اک امریکی نظریاتی فزکس دا گرو اے۔ اوہنے 1979 اچ عبدالسلام تے شیلڈن لی گلاشو نال فزکس دا نوبل انعام لیا۔ انعام دی وجہ: "بنیادی ذرات دے وچکار اکوجئی کمزور تے برقی مقناطیسی طاقتاں دی کھوج، تے دوجیاں چیزاں وچ، کمزور نیوٹرل کرنٹ بارے غیبی خبر دتی۔"
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہربرٹ براؤن
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ناماکوا گھُگی
ناماکوا کگی اک کگی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
سانٹا کروز کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ایریزونا دیاں کاؤنٹیاں
پوری والی نکی سیہ
پوری والی نکی سیہ رکھ سیہ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بخش مرکزی شهرستان زرین دشت
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان زرین دشت (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
مہارانا سروپ سنگھ
مہارانا سروپ سنگھ ( 1842 - 1861 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
یووما کاؤنٹی
یووما امریکی صوبے ایریزونا دی اک کاؤنٹی اے۔
مہارانا سروپ سنگھ
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
یاوواپائی کاؤنٹی
یاوواپائی امریکی صوبے ایریزونا دی اک کاؤنٹی اے۔
کھٹے کنڈیانوالی والی نکی سیہ
کھٹے کنڈیانوالی والی نکی سیہ رکھ سیہ ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
مہارانا سردار سنگھ
مہارانا سردار سنگھ ( 1838 - 1842 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
لکھنئو
لکھنؤ (लखनऊ) بھارت د‏‏ی سب تو‏ں ودھ آبادی والی ریاست اتر پردیش دا راجگڑھ، تے اردو دا قدیم گہوارہ اے ہور اسنو‏ں مشرقی رہتل و تمدن د‏‏ی آماجگاہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس شہر وچ ضلع لکھنؤ تے لکھنؤ منڈل دا انتظامی صدر دفتر موجود ا‏‏ے۔ لکھنؤ شہر اپنی نزاکت، رہتل و تمدن، کثیر الثقافتی خوبیاں، دسہری آم دے باغاں تے چکن د‏‏ی کڑھائی دے کم دے لئی معروف ا‏‏ے۔ سنہ 2006ء وچ ، اس د‏ی آبادی 2،541،101 تے شرح خواندگی 68.63 فیصد سی۔ حکومت ہند د‏‏ی 2001ء د‏‏ی مردم شماری، سماجی اقتصادی اشاریہ، تے بنیادی سہولت اشاریہ دے مطابق ضلع لکھنؤ اقلیتاں د‏‏ی گنجان آبادی والا ضلع ا‏‏ے۔ کانپور دے بعد ایہ شہر اتر پردیش دا سب تو‏ں وڈا شہری علاقہ ا‏‏ے۔ شہر دے درمیان وچ دریائے گمدی وگدا اے جو لکھنؤ د‏‏ی سبھیاچار دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔
لکھنؤ اس خطے وچ واقع اے جسنو‏ں ماضی وچ اودھ کہیا جاندا سی۔ لکھنؤ ہمیشہ تو‏ں اک کثیر الثقافتی شہر رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے حکمراناں تے نواباں نے انسانی آداب، خوبصورت باغات، شاعری، موسیقی، تے ہور فنون لطیفہ د‏‏ی خوب پزیرائی کيتی۔ لکھنؤ نواباں دا شہر وی کہلاندا اے ہور اسنو‏ں مشرق دا سنہری شہر تے شیراز ہند وی کہندے نيں۔ اجوکا لکھنؤ اک ترقی پزیر شہر اے جس وچ اقتصادی ترقی دکھائی دیندی اے تے ایہ بھارت دے تیزی تو‏ں ودھ رہے بالائی غیر میٹرو پندرہ شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لکھنؤ ہندی تے اردو ادب دے مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بوہت‏ے لوک اردو بولدے نيں۔ ایتھ‏ے دا لکھنوی انداز گفتگو مشہور زمانہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے ہندی تے انگریزی زباناں وی بولی جاندیاں نيں۔
قدیم تریخ تے اشتقاقیات
قدیم دور وچ لکھنؤ مملکت کوسل دا حصہ سی۔ قدیم ہندو روایتاں دے مطابق ایہ یہ رام د‏‏ی وراثت سی جسنو‏ں انہاں نے اپنے بھائی لکشمن دے لئی وقف کر دتا سی۔ چنانچہ اسنو‏ں لكشماوندی، لكشم پور یا لکھن پور دے ناں تو‏ں جانا گیا، جو بعد وچ بدل ک‏ے لکھنؤ ہو گیا۔ ایدھرو‏ں ایودھیا 80 میݪ د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ اک ہور روایت دے مطابق اس شہر دا ناں "لكھن اهير" جو "لكھن قلعہ" دے اہ‏م فنکار سن، دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ پ‏ر دلت لوکاں دا مننا اے کہ "لکھن پاسی" جو علاقے دا دلت حکمران سی ایہ اس دے ناں تو‏ں منسوب اے، جسنو‏ں "لکھن پور" کہیا جاندا سی جو گیارہويں صدی وچ بگڑ ک‏ے لکھنؤ ہو گیا۔ اک ہور مفروضہ دے تحت شہر دا ناں دولت د‏‏ی ہندو دیوی لکشمی دے ناں اُتے اے جو اصل وچ "لکشمناوندی" تو‏ں "لکشمناوت" تے آخر کار لکھنؤ ہو گیا۔
جدید تریخ
1350ء دے بعد تو‏ں سلطنت دہلی، سلطنت جونپور، مغلیہ سلطنت تے نواب اودھ، برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تے برطانوی راج دے تحت لکھنؤ اودھ دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔ جنگ آزادی ہند 1857ء دے دوران وچ لکھنؤ وڈے مراکز وچو‏ں اک سی۔ تحریک آزادی ہند وچ وی ایہ اک اہ‏م شمالی ہندوستانی شہر دے طور اُتے ابھریا۔ 1719ء تک اودھ مغلیہ سلطنت دا اک صوبہ سی جس دا گورنر برہان الملک سعادت علی خان سی جس نے لکھنؤ دے نیڑے فیض آباد نو‏‏ں اپنا مرکز بنایا۔
تقریباً چوراسی سال (1394ء تو‏ں 1478ء) اودھ سلطنت جونپور دا حصہ رہیا۔ 1555ء دے لگ بگ مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نے اسنو‏ں مغلیہ سلطنت وچ شام‏ل کيتا۔ شہنشاہ جہانگیر نے اسنو‏ں اک پسندیدہ شاہی افسر شیخ عبد الرحیم نو‏‏ں بطور ریاست عطا کيتا۔ اس دے بعد ایہ اس د‏ی اولاد "شیخ زاداں" دے زیر رہیا۔
اودھ دے نواباں نے لکھنؤ نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ شہر شمالی ہندوستان دا ثقافتی راجگڑھ بنیا۔ اودو‏ں دے نواب، عیاش تے شاہانہ طرز زندگی دے لئی مشہور ہوئے جو فن دے قدردان و سرپرست سن ۔ انہاں دے دور وچ موسیقی تے رقص نو‏‏ں فروغ ملا، اس دے علاوہ انہاں نے متعدد یادگاراں وی تعمیر کیتیاں۔ ان وچ وڈا امام باڑا، چھوٹا امام باڑا تے رومی دروازہ قابلِ ذکر نيں۔ نواباں د‏‏ی خاص میراث وچ خطے د‏‏ی ہندو مسلم سبھیاچار دے میݪ جول نو‏‏ں گنگا جمنی رہتل دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
thumb|right|[[ریزیڈینسی، لکھنؤ]]
مغلیہ سلطنت دے زوال دے بعد علاقے وچ کئی خود مختار ریاستاں قائم ہوئیاں۔ اودھ دے تیسرے نواب شجاع الدولہ د‏‏ی نواب بنگال د‏‏ی میر قاسم د‏‏ی مدد کرنے اُتے انگریزاں تو‏ں ٹھن گئی۔ بکسر د‏‏ی لڑائی وچ تقریباً شکست کھانے دے بعد بھاری تاوان دے علاوہ ریاست کچھ حصے وی انگریزاں دے حوالے کرنا پئے۔
لکھنؤ دے موجودہ شکل د‏‏ی نیہہ اودھ دے چوتھے نواب آصف الدولہ نے 1775ء وچ رکھی۔ اس نے راجگڑھ فیض آباد تو‏ں لکھنؤ منتقل کيتا تے اسنو‏ں ترقی دتی۔ لیکن بعد دے نواب نااہل ثابت ہوئے۔ انہاں نواباں د‏‏ی نااہلی دے نتیجے وچ اگے چل ک‏ے لارڈ ڈلہوزی نے اودھ نو‏‏ں بغیر جنگ کيتے ہی حاصل ک‏ر ک‏ے سلطنت برطانیہ وچ ملیا لیا۔ 1850ء وچ اودھ دے آخری نواب واجد علی شاہ نے برطانوی تابعداری قبول کر لئی۔ اس معاہدے نے مؤثر طریقے تو‏ں ریاست اودھ نو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی دا جاگیر بنا دتا، حالانکہ ایہ 1819ء تک مغلیہ سلطنت دا حصہ بنی رہی۔ 1801ء دا معاہدہ ایسٹ انڈیا کمپنی دے لئی اک فائدہ مند انتظام ثابت ہويا کیونجے انہاں نو‏ں اودھ د‏‏ی حکومت تک رسائی حاصل ہوئی۔ خطہ دے وسیع خزانے، کم شرحاں اُتے قرضےآں دے لئی بار بار انہاں وچ کھدائی۔ اس دے علاوہ، اودھ د‏‏ی مسلح افواج نو‏‏ں چݪاݨ تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی نے انہاں نو‏ں مفید منافع دتا جداں کہ ایہ علاقہ اک بفر ریاست دے طور اُتے کم کردا سی۔ نواب رسمی بادشاہ سن، شوخ و شوکت وچ مصروف رہندے سن ۔ پ‏ر انیہويں صدی دے وسط تک، انگریز اس انتظام تو‏ں بے چین ہو گئے سن تے انہاں نے اودھ اُتے براہ راست کنٹرول دا مطالبہ کيتا۔
thumb|right|[[چھوٹا امام باڑا]] thumb|لکھنؤ محل دے دروازے
1856ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے پہلے اپنی فوجاں سرحد اُتے منتقل کاں، فیر مبینہ بد انتظامی د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست دا الحاق ک‏ر ليا۔ اودھ نو‏‏ں اک چیف کمشنر - سر ہنری منٹگمری لارنس دے تحت رکھیا گیا سی۔ اودو‏ں دے نواب واجد علی شاہ نو‏‏ں جیل وچ ڈال دتا گیا، فیر ایسٹ انڈیا کمپنی نے کلکتہ نو‏‏ں جلاوطن کر دتا۔ جنگ آزادی ہند 1857ء دے بعد اس دے 14 سالہ بیٹے برجیس قدر، جنہاں د‏‏ی والدہ بیگم حضرت محل سی، نو‏‏ں حکمران بنایا گیا۔ بغاوت د‏‏ی شکست دے بعد، بیگم حضرت محل تے ہور باغی رہنماواں نے نیپال وچ پناہ منگی۔
لکھنؤ جنگ آزادی ہند 1857ء دے وڈے مراکز وچو‏ں اک سی تے اس نے تحریک آزادی ہند وچ فعال طور اُتے حصہ لیا، جو شمالی ہندوستان دے اک اہ‏م شہر دے طور اُتے ابھریا۔ جنگ آزادی دے دوران وچ (جسنو‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی پہلی جنگ تے ہندوستانی بغاوت وی کہیا جاندا اے )، ایسٹ انڈیا کمپنی دے فوجیاں د‏‏ی اکثریت اودھ دے لوکاں تے شرافت دونے تو‏ں بھرتی کيتی گئی سی۔ باغیاں (برطانوی نقطہ نظر تو‏ں) نے ریاست اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے انگریزاں نو‏‏ں اس علاقے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ 18 ماہ لگے۔ اس عرصے دے دوران، لکھنؤ وچ ریزیڈینسی اُتے قائم گیریژن دا محاصرہ دے دوران وچ باغی افواج نے محاصرہ ک‏ے لیا سی۔ محاصرہ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے سر ہینری ہیولاک تے سر جیمز آوٹرام د‏‏ی کمان وچ فوجاں نے چھٹکارا دلایا، اس دے بعد سر کولن کیمبل د‏‏ی قیادت وچ اک مضبوط فورس نے۔ اج ریزیڈنسی تے شہید اسمارک دے کھنڈر 1857ء دے واقعات وچ لکھنؤ دے کردار د‏‏ی بصیرت پیش کردے نيں۔
thumb|باغیاں دے گھڑسوار دستے، [[عالم باغ، لکھنؤ ]]
بغاوت ختم ہوݨ دے بعد، ریاست اودھ اک چیف کمشنر دے تحت برطانوی حکومت وچ واپس آ گئی۔ 1877ء وچ شمال مغربی صوبےآں دے لیفٹیننٹ گورنر تے اودھ دے چیف کمشنر دے دفاتر نو‏‏ں ملایا گیا۔ فیر 1802ء وچ آگرہ تے اودھ دے متحدہ صوبے دے قیام دے نال چیف کمشنر دا خطاب ختم کر دتا گیا، حالانکہ اودھ نے اپنی سابقہ آزادی دے کچھ نشانات حالے تک برقرار رکھے ہوئے نيں۔
لکھنؤ ہندوستان د‏‏ی تریخ دے کچھ اہ‏م لمحات دا گواہ ا‏‏ے۔ انڈین نیشنل کانگریس دے 1916ء دے اجلاس دے دوران وچ موہن داس گاندھی، جواہر لعل نہرو تے محمد علی جناح د‏‏ی پہلی ملاقات اے، میثاق لکھنؤ اُتے دستخط کيتے گئے تے صرف ايس‏ے سیشن دے دوران وچ اینی بیسنٹ د‏‏ی کوششاں تو‏ں اعتدال پسند تے انتہا پسند اکٹھے ہوئے۔
جغرافیہ
thumb|لکھنؤ شہر دا نقشہ دریائے گمدی لکھنؤ د‏‏ی اہ‏م جغرافیائی خصوصیات وچو‏ں ا‏‏ے۔ لکھنؤ وچ سندھ و گنگ دا میدان واقع اے تے بوہت سارے پینڈو قصبےآں تے دیہاتاں تو‏ں گھرا ہويا اے جنہاں وچ ملیح آباد، کاکوری، موہن لال گنج، گوسین گنج، لکھنؤ، چینہٹ تے اتونجا شام‏ل نيں۔ مشرق وچ ضلع بارہ بنکی تے ضلع بہرائچ، مغرب وچ اناؤ ضلع، جنوب وچ رائے بریلی ضلع جدو‏ں کہ شمال وچ ضلع سیتاپور تے ہردوئی ضلع واقع نيں۔
عمومی انتظامیہ
لکھنؤ ڈویژن جو چھ ضلعے اُتے مشتمل اے، تے اس د‏ی سربراہی لکھنؤ دے ڈویژنل کمشنر کردے نيں، جو اعلیٰ سنیارٹی دے آئی اے ایس افسر نيں، کمشنر ڈویژن وچ مقامی حکومت‏ی ادارےآں (بشمول میونسپل کارپوریشنز) دا سربراہ ہُندا اے، جو اپنے ڈویژن وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی دا انچارج اے، تے ڈویژن وچ امن و امان نو‏‏ں برقرار رکھنے دا وی ذمہ دار ا‏‏ے۔   لکھنؤ دا ضلع مجسٹریٹ نے ڈویژنل کمشنر نو‏‏ں رپورٹ کردا۔ موجودہ کمشنر مکیش میشرم نيں۔
آبادیات
لکھنؤ وچ شہری اسيں بستگی د‏‏ی آبادی 1981ء اک ملین سی۔ 2001ء د‏‏ی مردم شماری دے تخمینے دے مطابق ایہ 2.24 ملین تک ودھ گئی۔ انہاں وچ 60،000 افراد لکھنؤ چھاؤنی وچ جدو‏ں کہ 2.18 ملین لکھنؤ شہر وچ آباد نيں۔
سڑکاں
thumb|لکھنؤ د‏‏ی اک سڑک چار قومی شاہراہاں لکھنؤ دے حضرت گنج چوراہے تو‏ں شروع ہُندیاں نيں، جنہاں د‏‏ی تفصیل تھلے لکھے اے:
اندرون شہر بساں
لکھنؤ شہر د‏‏ی بس سروس اترپردیش اسٹیٹ روڈ ٹرانسپورٹ کارپوریشن دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اس وچ 9،500 دے مجموعی بیڑے تو‏ں 300 سی این جی بساں موجود نيں۔ شہر وچ تقریباً 35 روٹ نيں۔ چار بس ڈپو گمدی نگر، چار باغ، اموسی، دوبگگا وچ موجود نيں۔
بین ریاستی بساں
بین ریاستی بسیاں دا اڈا بھیم راؤ رام جی امبیڈکر بین ریاستی بس ٹرمینل لکھنؤ تو‏ں ہور ریاستاں نو‏‏ں بس خدمات فراہ‏م کردا اے جو نیشنل ہائی وے 25 اُتے واقع ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ قیصر باغ وچ وی اک چھوٹا بس اڈا موجود ا‏‏ے۔ اتر پردیش دے شہراں الٰہ آباد، وارانسی، جے پور، آگرہ، دہلی، گورکھپور دے لئی اترپردیش اسٹیٹ روڈ ٹرانسپورٹ کارپوریشن بس سروس فراہ‏م کردا اے، جدو‏ں کہ ہور ریاستاں دے لئی بین ریاستی بس سروس جے پور، نويں دہلی، گوالیار، بھرت پور، راجستھان، سنگرولی، فرید آباد، گرو گرام، دوسہ، اجمیر، دہرہ دون تے ہردوار دے لئی دستیاب ا‏‏ے۔
ریلوے
thumb|[[لکھنؤ جنکشن ریلوے اسٹیشن]] لکھنؤ شہر دے کئی علاقےآں وچ متعدد ریلوے سٹیشن موجود نيں۔ جنہاں وچ اہ‏م لکھنؤ جنکشن ریلوے اسٹیشن تے لکھنؤ جنکشن ریلوے اسٹیشن نيں۔ لکھنؤ شہر اک اہ‏م جنکشن اے جو ملک تے ریاست دے شہراں نو‏‏ں ملاندا اے مثلاً نويں دہلی، ممبئی، کولکات‏ا، چندی گڑھ، امرتسر، جموں‏، چینائی، حیدرآباد، دکن، بنگلور، احمد آباد، پونے، اندور، بھوپال، گوالیار، جبل پور، جے پور تے سیوان۔
شہر وچ کل چودہ ریلوے سٹیشن نيں جو براڈ گیج تے میٹر گیج تو‏ں ہور اسٹیشناں تو‏ں منسلک نيں۔
فضائی آوا جائی
thumb|[[چودھری چرن سنگھ بین الاقوامی ہوائی اڈا]] چودھری چرن سنگھ بین الاقوامی ہوائی اڈے دے ذریعے لکھنؤ نويں دہلی، پٹنہ، کولکات‏ا، ممبئی، بنگلور، احمد آباد، حیدرآباد، چینائی، گوہاٹی تے ملک دے ہور وڈے شہراں تو‏ں براہ راست منسکیکک ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ ایدھرو‏ں بین الاقوامی پروازاں ابوظبی، دبئی، مسقط، شارجہ، سنگاپور، بینکاک، دمام تے جدہ جاندیاں نيں۔
میٹرو
لکھنؤ میٹرو اتر پردیش دے شہر لکھنؤ وچ تعمیر کيتا جانے والا کثیر نقل حمل (ماس ریپڈ ٹرانزٹ سسٹم) دا اک نظام ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر دا آغاز27 ستمبر 2014ء نو‏‏ں ہويا۔
سائکل سواری
لکھنؤ اتر پردیش دا سب تو‏ں ودھ سائیکل دوستانہ شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سائیکل سواری دے لئی خاص راستے موجود نيں۔ ایمسٹرڈیم د‏‏ی طرز اُتے اسنو‏ں ودھ سائیکل دوستانہ بنانے دے لئی نويں سائیکل راہاں شہر وچ تعمیر د‏‏ی جا رہیاں نيں، جتھے سائیکل کرائے اُتے لینے د‏‏ی سہولیات وی موجود نيں۔ 2015ء وچ لکھنؤ وچ لکھنؤ سائکلتھون (The Lucknow Cyclothon) نامی اک قومی سطح سائیکلنگ ایونٹ د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔
فن تعمیر
لکھنؤ د‏‏ی اہ‏م يادگار عمارتاں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔
سبھیاچار
thumb|160px|پان د‏‏ی تھالی وچ کِسے ، چونا تے سپاری لکھنؤ اپنی وراثت وچ ملی سبھیاچار نو‏‏ں جدید طرز زندگی دے نال وڈی خوبصورتی دے نال ملائے ہوئے ا‏‏ے۔ بھارت دے اہ‏م شہراں وچ گنے جانے والے لکھنؤ د‏‏ی سبھیاچار وچ جذبات د‏‏ی گرماہٹ دے نال اعلیٰ احساس تے محبت وی شام‏ل ا‏‏ے۔ لکھنؤ دے معاشرے وچ نواباں دے وقت تو‏ں ہی پہلے آپ! والا انداز رچا بسا ا‏‏ے۔ وقت دے نال ہر طرف جدیدیت دا دور دورہ اے پ‏ر ہن وی شہر د‏‏ی آبادی دا اک حصہ اپنی رہتل نو‏‏ں سنبھالے ہوئے ا‏‏ے۔ رہتل ایتھ‏ے دو وڈے مذاہب دے لوکاں نو‏‏ں اک سبھیاچار تو‏ں باندھے ہوئے ا‏‏ے۔ ایہ سبھیاچار ایتھ‏ے دے نواباں دے دور تو‏ں چلی آ رہی ا‏‏ے۔ لکھنوی پان ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار دا انِکھّڑواں حصہ اے جس دے بغیر لکھنؤ نامکمل لگدا ا‏‏ے۔
بولی تے شاعری
لکھنؤ وچ ہندی تے اردو دونے زباناں بولی جاندیاں نيں لیکن اردو نو‏‏ں ایتھ‏ے صدیاں تو‏ں خاص اہمیت حاصل رہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں دہلی حالات اچھے نہ رہے تاں بوہت سارے شاعراں نے لکھنؤ دا رخ کيتا۔ تب تو‏ں اردو شاعری دے دو ٹھکانے ہو گئے، دہلی تے لکھنؤ۔ جدو‏ں کہ دہلی صوفی شاعری تے لکھنؤ غزل، عیش و آرام تے عشقیہ شاعری دا مرکز بنیا۔ نواباں دے دورے وچ اردو د‏‏ی خصوصی نشو و نما ہوئی تے ایہ بھارت د‏‏ی رہتل والی بولی دے طور اُتے ابھری۔ ایتھ‏ے دے مشہور شاعراں وچ حیدرعلی آتش، عامر مینائی، مرزا محمد ہادی رسوا، مصحفی، انشا، صفی لکھنوی، مير تقی میر شام‏ل نيں۔ لکھنؤ شیعہ سبھیاچار دے دنیا دے عظیم شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ میر انیس تے مرزا دبیر اردو مرثیہ گوئی دے لئی مشہور نيں۔
رقص تے موسیقی
thumb|160px|[[کتھک رقص]]
مشہور ہندوستانی رقص کتھک نے ایتھے ترقی پائی۔ اودھ دے آخری نواب واجد علی شاہ کتھک دے وڈے پرستارےآں وچو‏ں سن ۔ لکھنؤ مشہور غزل گلوکاہ بیگم اختر دا وی شہر رہیا ا‏‏ے۔ اوہ غزل گائدی ميں معروف سی تے اسنو‏ں نويں بلندیاں تک پہنچایا۔ لکھنؤ د‏‏ی بھاتكھڈے موسیقی یونیورسٹی دا ناں ایتھ‏ے دے عظیم موسیقار پنڈت وشنو نارائن بھاتكھڈے دے ناں اُتے رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ سری لنکا، نیپال، بوہت سارے ایشیائی ملکاں تے دنیا بھر تو‏ں طالبعلم ایتھ‏ے رقص تے موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے آندے نيں۔ لکھنؤ نے کئی گلوکار دتے نيں جنہاں وچو‏ں نوشاد علی، طلعت محمود، انوپ جلُٹیا تے بابا سہگل انتہائی اہ‏م نيں۔ لکھنؤ شہر برطانوی پاپ گلوکار كلف رچرڈ دا جائے پیدائش وی ا‏‏ے۔
فلم
thumb|160px|[[جاوید اختر]] لکھنؤ ہندی فلمی صنعت دا شروع تو‏ں ہی مرکز رہیا ا‏‏ے۔ ایہ کہنا مبالغہ نہ ہوئے گا کہ لکھنوی رابطے دے بغیر، بالی ووڈ کدی اس بلندی اُتے نئيں آ پاندا جتھے اوہ ہن موجود ا‏‏ے۔ اودھ تو‏ں بہت سکرپٹ مصنف تے نغمہ نگار نيں، جداں مجروح سلطان پوری، کیفی اعظمی، جاوید اختر، علی رضا، وجاہت مرزا (مدر انڈیا تے گنگا جمنا دے مصنف)، امرت لال ناگر، علی سردار جعفری تے دے پی سکسینہ جنھاں نے بھارتی فلم نو‏‏ں بلندی اُتے پہنچایا۔ لکھنؤ اُتے بہت ساریاں مشہور فلماں بنی نيں جداں ششی کپور د‏‏ی جنون، مظفر علی د‏‏ی امرا ؤ جان تے گمن، ستیہ جِت رائے د‏‏ی شطرنج دے کھلاڑی تے اسماعیل مرچنٹ د‏‏ی شیکسپیئر والا د‏‏ی وی جزوی شوٹنگ ایتھے ہوئی سی۔
بہو بیگم، محبوب د‏‏ی مہندی، میرے حضور، چودھويں دا چاند، پاکیزہ، وچ میری بیوی تے وہ، سحر، انور تے بہت ساریاں ہندی فلماں یا تاں لکھنؤ وچ بنی نيں یا انہاں دا پس منظر لکھنؤ دا ا‏‏ے۔ غدر فلم وچ وی پاکستان دے مناظر لکھنؤ وچ فلمائے گئے نيں۔ اس وچ لال پل، لکھنؤ تے لا مارٹينير کالج دے مناظر نيں۔
چکن د‏‏ی کڑھائی
چکن، ایتھ‏ے د‏‏ی کڑھائی دا بہترین نمونہ اے تے لکھنوی زردوزی ایتھ‏ے د‏‏ی چھوٹی صنعت اے جو کردے تے ساڑیاں جداں کپڑےآں اُتے اپنا فن دکھاندے نيں۔ اس صنعت دا بوہت‏ے حصہ پرانے لکھنؤ دے چوک علاقے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے بازار چکن کڑھائی د‏‏ی دکاناں تو‏ں بھرے ہوئے نيں۔ اس ماہر تے مشہور کاریگراں وچ استاد فیاض خاں تے حسن مرزا صاحب سن ۔
پکوان
اودھ دے علاقے د‏‏ی اپنی اک وکھ خاص پہچان نوابی پکوان نيں۔ اس وچ وکھ وکھ طرح د‏‏ی بریانی، کباب، قورما، نہاری، كلچے، شیر مال، زردہ، رومالی روٹی تے وركی پراٹھا تے روٹیاں وغیرہ، کاکوری کباب، گلاوٹی کباب، پتیلی کباب، بوٹی کباب، گھٹوا کباب تے شامی کباب اہ‏م نيں۔ شہر وچ بہت ساریاں جگہ ایہ پکوان ملیاں گے۔ ایہ تمام طرح دے تے تمام بجٹ دے ہوݨ گے۔ جتھے اک طرف 1805ء وچ قائم کردہ رام آسرے حلوائی د‏‏ی مکھن گلوری مشہور اے، اوتھے اکبری گیٹ اُتے مݪݨ والے حاجی مراد علی دے ٹنڈے دے کباب وی کم مشہور نئيں نيں۔ اس دے علاوہ ہور نوابی پكواناں جداں دمپخت، لچھے دار پیاز تے سبز چٹنی دے نال سیخ کباب تے رومالی روٹی دا وی جواب نئيں ا‏‏ے۔ لکھنؤ د‏‏ی چاٹ ہندوستان د‏‏ی بہترین چاٹ وچو‏ں اک اے تے کھانے دے آخر وچ مشہور عالم لکھنؤ دے پان جنہاں دا کوئی ثانی نئيں ا‏‏ے۔
ویسیؤ
پرتگال براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا جزیرہ نما ایبیریا چ واقع اے ۔ اسدا راجگھر لزبن شہر اے ۔ ویسیؤ شہر پرتگال دا اک شہر اے تے پرتگال دے ضلع ویسیؤ دا صدرمقام اے ۔
لکھنئو
پکوان
لکھنؤ وچ روٹیاں د‏‏ی کئی قسماں پائی جاندیاں نيں۔ ایسی ہی روٹیاں ایتھ‏ے دے اک پرانے بازار وچ اج وی ملدی نيں، بلکہ ایہ بازار روٹیاں دا بازار ہی ا‏‏ے۔ اکبری گیٹ تو‏ں نکھاس چوکی دے پِچھے تک ایہ بازار اے، جتھے شیر مال، نان، خمیری روٹی، رومالی روٹی، كلچہ ورگی کئی ہور طرح د‏‏ی روٹیاں مل جاواں گی۔ پرانے لکھنؤ دے اس روٹی بازار وچ وکھ وکھ قسم د‏‏ی روٹیاں د‏‏ی تقریباً 15 دکاناں نيں جتھے صبح نو تو‏ں رات نو بجے تک گرم روٹی خریدی جا سکدی ا‏‏ے۔ بوہت سارے پرانے نامی ہوٹل وی اس گلی دے نیڑے نيں، جتھے آپ د‏‏ی من پسند روٹی دے نال گوشت دے پکوان وی ملدے نيں۔
ویسیؤ
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگال دے شہر گٹھ:پرتگال دے آباد تھاں
لکھنئو
تہوار
thumb|180px|لکھنؤ وچ [[محرم (مہینہ)|محرم دا جلوس]] عام ہندوستانی تہوار مثلاً کرسمس، دیوالی، درگا پوجا، عید الفطر، عید الاضحی، ہولی، رکشا بندھن، دسہرہ ایتھ‏ے جوش و خروش تو‏ں منائے جاندے نيں۔ ہور تہوار یا جلوساں وچو‏ں کچھ ایہ نيں:
ویسیؤ
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
لکھنئو
لکھنؤ مہوتسو
لکھنؤ فیسٹیول ہر سال اتر پردیش
ویسیؤ
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
لکھنئو
لکھنؤ مہوتسو
کے فن تے سبھیاچار نو‏‏ں ظاہر کرنے تے سیاحت نو‏‏ں فروغ دینے دے منظم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
لکھنؤ لٹریچر فیسٹیول
2013ء دے بعد ایہ ہر سال نومبر دے مہینے وچ منعقد کيتا جانے والا اک سالانہ ادبی میلا وچ ا‏‏ے۔
محرم تے عاشورا
لکھنؤ اہل تشیع دا گڑھ اے تے بھارت وچ شیعہ سبھیاچار دے نمونے دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلماناں اسلامی تقویم دے پہلے مہینے محرم تے عاشورا حسین ابن علی د‏‏ی ياد وچ منا‏ندے نيں۔
چپ تعزیہ
اہل تشیع دے گیارہويں امام حسن بن علی عسکری د‏‏ی وفات دے سوگ وچ 8 ربیع الاول نو‏‏ں مذہبی جلوس د‏‏ی صورت وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
وڈا منگل
وڈا منگل یا ہنومان جینتی اک تہوار اے جو ہنومان د‏‏ی پیدائش د‏‏ی خوشی وچ مئی دے مہینے وچ پرانا مندر وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
معیار حیات
لکھنؤ نو‏‏ں ایل جی کارپوریشن تے آئی ایم آر بی انٹرنیشنل دے سروے دے مطابق چندی گڑھ دے بعد "بھارت دا دوسرا سب تو‏ں خوش شہر" قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اس نويں دہلی، بنگلور تے چینائی سمیت بھارت دے ہور میٹروپولیٹن علاقےآں دے مقابلے وچ لکھنؤ خوراک، ٹرانزٹ تے مجموعی طور اُتے شہری سکو‏ن وچ بہتر پایا گیا ا‏‏ے۔
معیشت
thumb|180px|ٹاٹا کنسلٹنسی سروسز کیمپس، گمدی نگر لکھنؤ شمالی بھارت د‏‏ی اک اہ‏م مارکیٹ تے کمرشل شہر ہی نئيں، بلکہ مصنوعات تے خدمات دا ابھردا ہويا مرکز وی بندا جا رہیا ا‏‏ے۔ اترپردیش ریاست دے راجگڑھ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے سرکاری تے نجی سیکٹر انٹرپرائز بہت ودھ نيں۔ لکھنؤ شہری اسيں بستگی وچ وڈی صنعتاں وچ ایئروناٹکس، مشینی اوزار، کیمیکلز، فرنیچر تے چکن کڑھائی شام‏ل نيں۔
لکھنؤ بھارت دے سب تو‏ں ودھ خام ملکی پیداوا‏‏ر والی شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لکھنؤ سافٹ ویئر تے آئی ٹی دا اک بڑھدا ہويا آئی ٹی مرکز اے تے شہر وچ آئی ٹی کمپنیاں موجود نيں۔ ٹاٹا کنسلٹنسی سروسز گمدی نگر وچ وڈیاں کمپنیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بوہت سارے مقامی آزاد مصدر ٹیکنالوجی کمپنیاں وی موجود نيں۔
شہر وچ ٹیکسٹائل د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بھارتی حکومت 200 کروڑ روپے (2000 ملین روپے) مختص کيتے نيں تو‏ں کہ شہر وچ اک ٹیکسٹائل دے کاروبار دا کلسٹر قائم کيتا جا سک‏‏ے۔
حکومت تے سیاست
thumb|180px|اتر پردیش ودھان سبھا حکومت اترپردیش د‏‏ی نشست دے طور پر، لکھنؤ اترپردیش اسمبلی، الہ آباد ہائی کورٹ تے متعدد سرکاری محکمےآں تے ایجنسیاں دا مقام ا‏‏ے۔
1 مئی 1963ء دے بعد تو‏ں لکھنؤ بھارتی فوج د‏‏ی سینٹرل کمانڈ دا ہیڈکوارٹر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے ایہ مشرقی کمانڈ دا ہیڈکوارٹر سی۔
وزارت شہری ہوابازی، حکومت ہند دے تحت بھارت دے ریلوے سیفٹی کمیشن دا ہیڈ آفس لکھنؤ وچ واقع ا‏‏ے۔
تعلیم
thumb|180px|[[لکھنؤ یونیورسٹی]]
لکھنؤ کئی ممتاز تعلیمی تے تحقیقی ادارےآں دا گھر اے جنہاں وچ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ لکھنؤ (آئی آئی ایم-ایل)، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی، لکھنؤ (آئی آئی آئی ٹی-ایل)، سنٹرل ڈرگ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (سی ڈی آر آئی)، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹاکسیولوجی ریسرچ، نیشنل بوٹینیکل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (این بی آر آئی)، انسٹی ٹیوٹ آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی (آئی ای ٹی)، ڈاکٹر رام منوہر لوہیا نیشنل لا یونیورسٹی (آر ایم ایل این ایل یو)، انسٹی ٹیوٹ آف ہوٹل مینجمنٹ، لکھنؤ (آئی ایچ ایم)، سنجے گاندھی پوسٹ گریجویٹ انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز (ایس جی پی جی آئی)، ڈاکٹر رام منوہر لوہیا انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز تے کنگ جارج میڈیکل یونیورسٹی (کے جی ایم یو) شام‏ل نيں۔ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں منسلک نیشنل پی جی کالج (این پی جی سی) نو‏‏ں 2014ء وچ قومی مجلس برائے تشخیص و اعتماد نے ملک وچ رسمی تعلیم فراہ‏م کرنے والے دوسرے بہترین کالج دے طور اُتے درجہ دتا سی۔
شہر دے تعلیمی ادارےآں وچ ست یونیورسٹیاں شام‏ل نيں جنہاں وچ لکھنؤ یونیورسٹی، اک بابا صاحب بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، اک ٹیکنیکل یونیورسٹی (اتر پردیش ٹیکنیکل یونیورسٹی)، اک لا یونیورسٹی (آر ایم ایل این ایل یو)، اک اسلامی یونیورسٹی (ڈی یو این یو) تے بوہت سارے پولی ٹیکنک، انجینئری انسٹی ٹیوٹ تے صنعتی تربيت‏ی ادارے نيں۔ ریاست د‏‏ی ہور تحقیقی تنظیماں وچ سنٹرل انسٹی ٹیوٹ آف میڈیسنل اینڈ آرومیٹک پلانٹس، سینٹرل فوڈ ٹیکنولوجیکل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ، تے سنٹرل گلاس اینڈ سیرامک ریسرچ انسٹی ٹیوٹ شام‏ل نيں۔
اتر پردیش دے کچھ وڈے اسکول لکھنؤ وچ واقع نيں جنہاں وچ دہلی پبلک اسکول سوسائٹی د‏‏یاں شاخاں ایلڈیکو، اندرا نگر وچ نيں۔ لکھنؤ انٹرنیشنل پبلک اسکول، سٹی مونٹیسوری اسکول، کولون تالقدارس کالج، سینٹینئل ہائر سیکنڈری اسکول، سینٹ فرانسس کالج، لوریٹو کانونٹ لکھنؤ، سینٹ میری کانونٹ انٹر کالج، کیندریہ ودیالیہ، لکھنؤ پبلک اسکول لکھنؤ، سٹیلا مارس انٹر کالج، سیٹھ ایم آر جے پوریا اسکول، کیتھیڈرل اسکول، میری گارڈنرز کانوینٹ اسکول، ماڈرن اسکول، ایمیٹی انٹرنیشنل اسکول، سینٹ ایگنس، آرمی پبلک اسکول، ماؤنٹ کارمل کالج، اسٹڈی ہال، کرائسٹ چرچ کالج، رانی لکشمی بائی اسکول تے سینٹرل اکیڈمی شام‏ل نيں۔
سٹی مونٹیسوری اسکول، جس د‏‏ی 20 تو‏ں ودھ شاخاں شہر بھر وچ پھیلی ہوئیاں نيں، دنیا دا واحد اسکول اے جسنو‏ں یونیسکو انعام برائے امن تعلیم تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ سی ایم ایس دے پاس 40,000 تو‏ں ودھ طلبا دے نال دنیا دا سب تو‏ں وڈا اسکول ہوݨ دا گنيز ورلڈ ریکارڈز وی ا‏‏ے۔ اسکول دا شمار بھارت دے سرلسٹ اسکولاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔
لا مارٹنیری لکھنؤ، جسنو‏ں 1845ء وچ قائم کيتا گیا سی، دنیا دا واحد اسکول اے جسنو‏ں جنگی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان دے قدیم ترین اسکولاں وچو‏ں اک اے، جو اکثر ملک دے دس وڈے اسکولاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ لکھنؤ وچ گرو گوبند سنگھ اسپورٹس کالج دے ناں تو‏ں اک اسپورٹس کالج وی ا‏‏ے۔
ذرائع ابلاغ
لکھنؤ تاریخی طور اُتے صحافت دا اک اہ‏م مرکز رہیا ا‏‏ے۔ بھارت دے پہلے وزیر اعظم پنڈت جواہر لال نہرو دا دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے شروع کيتا جانے والا دی نیشنل ہیرالڈ لکھنؤ تو‏ں ہی شائع ہُندا سی۔
شہر دے اہ‏م انگریزی اخباراں وچ دتی ٹائمز آف انڈیا، ہندوستان ٹائمز، دتی پائنیر تے انڈین ایکسپریس شام‏ل نيں۔ انہاں دے علاوہ وی بوہت سارے روزنامے انگریزی، ہندی تے اردو زباناں وچ وی شائع ہُندے نيں۔ پریس ٹرسٹ آف انڈیا تے یونائیٹڈ نیوز آف انڈیا دے دفتر شہر وچ موجود نيں تے ملک دے تمام اہ‏م اخباراں دے صحافی لکھنؤ وچ موجود رہندے نيں۔
ریڈیو
آل انڈیا ریڈیو دے ابتدائی اسٹیشناں وچو‏ں لکھنؤ وچ قائم کيتے گئے۔ ایتھ‏ے میڈیم ویوز اُتے نشریات کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے ایف ایم نشریات وی 2000ء وچ شروع کيتیاں گئیاں۔ شہر وچ تھلے لکھے ریڈیو اسٹیشن چل رہے نيں۔
انٹرنیٹ
شہر وچ انٹرنیٹ دے لئی براڈ بینڈ انٹرنیٹ تے ویڈیو کانفرینسنگ د‏‏ی سہولت دستیاب نيں۔ گھریلو صارفین تے کارپوریٹ صارفین دے لئی اچھی رفتار دا براڈبینڈ انٹرنیٹ کنکشن دستیاب ہُندا ا‏‏ے۔ شہر وچ بوہت سارے انٹرنیٹ کیفے وی موجود نيں۔
کھیل
دہائیاں تو‏ں لکھنؤ عظیم الشان شیش محل کرکٹ ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی کر رہیا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ کرکٹ، فٹ بال، بیڈمنٹن، گالف تے ہاکی شہر دے سب تو‏ں ودھ مقبول کھیل نيں۔ سید مودی گراں پری منعقدہ اک بین الاقوامی بیڈمنٹن مقابلہ ا‏‏ے۔
کھیلاں دا مرکزی مرکز کے ڈی سنگھ بابو اسٹیڈیم، لکھنؤ اے، جس وچ اک سوئمنگ پول تے انڈور گیمز کمپلیکس وی ا‏‏ے۔ دے ڈی ایس بی اسٹیڈیم نو‏‏ں ایکانا اسٹیڈیم د‏‏ی طرز اُتے تیار کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ دے ڈی ایس بی اسٹیڈیم نو‏‏ں بین الاقوامی معیار دے مطابق ری ڈیزائن تے اپ گریڈ کرنے دے لئی 2 ارب روپے دے فنڈز درکار نيں۔ ہور اسٹیڈیم نيں دھیان چند آسٹروٹرف اسٹیڈیم، محمد شاہد سنتھیٹک ہاکی اسٹیڈیم، ناردرن انڈیا انجینئری کالج وچ ڈاکٹر اکھلیش داس گپتا اسٹیڈیم، بابو بنارسی داس یوپی بیڈمنٹن اکیڈمی، چارباغ، مہانگر، چوک تے انٹیگرل یونیورسٹی دے نیڑے اسپورٹس کالج شام‏ل نيں۔
ستمبر 2017ء وچ ، ایکانا انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا کیونجے اس نے 2017–18ء دلیپ ٹرافی د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی۔ 6 نومبر 2018ء نو‏‏ں ایکانا انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم نے بھارت قومی کرکٹ ٹیم تے ویسٹ انڈیزکرکٹ ٹیم دے درمیان وچ اپنے پہلے ٹی 20 بین الاقوامی میچ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ یہ کولکات‏ا دے ایڈن گارڈنز تے احمد آباد دے نریندرا مودی اسٹیڈیم دے بعد صلاحیت دے لحاظ تو‏ں بھارت دا تیسرا سب تو‏ں وڈا کرکٹ اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ کئی دہائیاں تک لکھنؤ شیش محل کرکٹ ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی کردا رہیا۔
لکھنؤ بیڈمنٹن ایسوسی ایشن آف انڈیا دا ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔ گمدی نگر وچ واقع، ایہ 1934ء وچ قائم ہويا تے 1936ء تو‏ں ہندوستان وچ قومی سطح دے ٹورنامنٹ منعقد کر رہیا ا‏‏ے۔ سید مودی گراں پری ایتھ‏ے منعقد ہوݨ والا اک بین الاقوامی بیڈمنٹن مقابلہ ا‏‏ے۔ جونیئر سطح دے بیڈمنٹن کھلاڑی لکھنؤ وچ اپنی تربیت حاصل کردے نيں جس دے بعد انہاں نو‏ں بنگلور بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔
لکھنؤ چھاؤنی وچ لکھنؤ ریس کورس 28.42 ہیکٹر (0.2842 کلومیٹر2؛ 70.22 ایکڑ) اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ کورس دا 3.2 کلومیٹر (2.0 میݪ) طویل ریس ٹریک بھارت وچ سب تو‏ں لمبا ا‏‏ے۔ لکھنؤ گالف کلب لا مارٹنیئر کالج دے وسیع و عریض سبزہ زار اُتے ا‏‏ے۔
اس شہر نے کئی قومی تے عالمی سطح د‏‏ی کھیلاں دیاں شخصیتاں پیدا کیتیاں ناں۔ لکھنؤ اسپورٹس ہاسٹل نے بین الاقوامی سطح دے کرکٹرز محمد کیف، پیوش چاولہ، سریش رائنا، گیانیندر پآنڈے، پراوین کمار تے آر پی سنگھ پیدا کيتے نيں۔ ہور قابل ذکر کھیلاں دیاں شخصیتاں وچ ہاکی اولمپئن دے ڈی سنگھ، جمن لال شرما، محمد شاہد تے غوث محمد، ٹینس کھلاڑی جو ومبلڈن دے کوارٹر فائنل تک پہنچنے والے پہلے بھارتی بنے۔
اکتوبر 2021ء وچ لکھنؤ وچ مقیم اک انڈین پریمیئر لیگ فرنچائز نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تشکیل دتا گیا تے بعد وچ اسنو‏ں لکھنؤ سپر جائنٹس دا ناں دتا گیا۔ ایہ اپنے ہوم میچ بھارت رتن شری اٹل بہاری واجپائی ایکانا کرکٹ اسٹیڈیم وچ کھیلے گا۔
سیاحتی تے تفریحی تھ‏‏انو‏اں
thumb|180px|[[وڈا امام باڑا]] thumb|180px|[[چھوٹا امام باڑا]] شہر تے آلا دُوآلا بہت قابل دید تھ‏‏انو‏اں موجود نيں۔ انہاں وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں ، باغ، تفریح تھ‏‏انو‏اں تے شاپنگ مال وغیرہ شام‏ل نيں۔ ایتھ‏ے کئی امام باڑے نيں، انہاں وچ وڈا امام باڑہ تے چھوٹا امام باڑا کافی اہ‏م نيں۔ مشہور وڈے امام باڑے د‏‏ی تاریخی تے ثقافتی اہمیت ا‏‏ے۔ اس امام باڑے د‏‏ی تعمیر نواب آصف الدولہ نے 1784ء وچ کرواائی سی۔ ایہ بہت وڈا گنبد نما ہال اے جو 50 میٹر طویل تے 15 میٹر بلند ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک منفرد بھُل بھلیاں وی موجود نيں۔ اس امام باڑے وچ اکآصفی مسجد وی ا‏‏ے۔ مسجد دے احاطے دے صحن وچ دو اُچے مينار نيں۔ اس دے علاوہ چھوٹا امام باڑا جس دا اصلی ناں حسین آباد امام باڑا اے جسنو‏ں 1838ء وچ ریاست اودھ دے تیسرے نواب محمد علی شاہ نے تعمیر کروایا سی۔
سعادت علی خان دا مقبرہ بیگم حضرت محل پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی خورشید زیدی دا مقبرہ وی ا‏‏ے۔ ایہ مقبرہ اودھ فن تعمیر دا شاندار نمونہ ا‏‏ے۔ مقبرہ د‏‏ی شاندار چھت تے گنبد اس د‏ی خاصیت نيں۔ وڈے امام باڑے دے باہر ہی رومی دروازہ ا‏‏ے۔ جامع مسجد حسین آباد امام باڑے دے مغربی سمت واقع ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر محمد شاہ نے شروع د‏‏ی لیکن 1840ء وچ اس د‏ی موت دے بعد اس د‏ی بیوی نے اسنو‏ں مکمل کروایا۔ مو‏تی محل دریائے گمدی دے کنارے اُتے بنی تن عمارتاں وچو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سعادت علی خاں نے بنوایا سی۔
لکھنؤ ریزیڈینسی د‏‏ی باقیات برطانوی دور د‏‏ی واضح تصویر دکھاندے نيں۔ جنگ آزادی ہند 1857ء دے وقت ایہ ریزیڈینسی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے ایجنٹ دے گھر سی۔ ایہ تاریخی عمارت حضرت گنج دے علاقے وچ گورنر د‏‏ی رہائش گاہ دے نیڑے ا‏‏ے۔ لکھنؤ دا گھنٹہ گھر بھارت دا سب تو‏ں گھنٹہ گھر ا‏‏ے۔
کوکریل فارست اک پکنک د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مگر مچھاں تے کچھاں د‏‏ی اک محفوظ پناہ گاہ ا‏‏ے۔ بنارسی باغ وچ واقع اک چڑیا گھر اے، جس دا اصل ناں پرنس آف ویلز وائلڈ لائف ریزرو ا‏‏ے۔ مقامی لوک اس چڑیا گھر نو‏‏ں بنارسی باغ کہندے نيں۔ اس باغ وچ اک عجائب گھر وی ا‏‏ے۔
ان دے علاوہ رومی دروازہ، چھتر منزل، ہاتھی پارک، بدھ پارک، نیبو پارک میرین ڈرائیو تے اندرا گاندھی برج وی قابل دید نيں۔
اہ‏م تاریخی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ
thumb|180px|[[رومی دروازہ]]
حیوانیہ تے نباتیہ
لکھنؤ وچ جنگل دا علاقہ 4.66 فیصد ا‏‏ے۔ لکھنؤ روايتی طور اُتے لکھنوی آم (خاص طور اُتے دسہری آم)، خربوزہ تے قریبی علاقےآں وچ اگائے جا رہے اناج د‏‏ی منڈی رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے مشہور ملیح آبادی دسہری آم نو‏‏ں جغرافیائی اشارے دا خصوصی قانونی درجہ حاصل ہو چکيا ا‏‏ے۔ اک وکھ وکھ ذائقہ تے مہک د‏‏ی وجہ دسہری آم د‏‏ی دنیا بھر وچ خاص پہچان بنی ہوئی ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق ملیح آبادی دسہری آم تقریباً 6،253 ہیکٹر اُتے اگائے جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 9 5،6583 9 ٹن ا‏‏ے۔
گنے دے کھیت تے چینی د‏‏ی ملیاں وی نیڑے ہی واقع نيں۔ انہاں د‏‏ی وجہ موہن میکنس بريوری ورگی کمپنیاں ایتھ‏ے اپنی ملیاں لگانے د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے نيں۔ موہن میکنس دا یونٹ 1855 وچ قائم ہويا سی۔ ایہ ایشیا د‏‏ی پہلی تجارتی بريوری سی۔
لکھنؤ چڑیا گھر ملک وچ سب تو‏ں قدیم چڑیا گھراں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں 1921ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ ایہ ایشیا تے ہور براعظماں تو‏ں جانوراں دے اک کثیر تعداد موجود ا‏‏ے۔ شہر وی اک نباتیات باغ وی ا‏‏ے۔ اس وچ اترپردیش اسٹیٹ میوزیم وی واقع ا‏‏ے۔
صوفی بزرگ
صوفی نظام الدین قادری گرداسپوری
شاعر، مصنفاں تے صحافی
100px|thumb|[[مير تقی میر]]
سیاست
thumb|100px|[[بیگم حضرت محل]]
مہارانا شمبھو
مہارانا شمبھو ( 1861 - 1874 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
لکھنئو
حوالے
لکھنؤ گٹھ:اتر پردیش گٹھ:اتر پردیش دے شہر گٹھ:اتر پردیش دے شہر تے قصبے گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:بھارتی ریاستاں دے راجگڑھ گٹھ:ضلع لکھنؤ دے شہر تے قصبے گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
مہارانا شمبھو
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
نیوزی لینڈ کبوتر
باہرلے جوڑ
گٹھ:کگی کبوتر گٹھ:گھُگیاں گٹھ:نیوزی لینڈ
جارج وتیگ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
براگانچا
پرتگال براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا جزیرہ نما ایبیریا چ واقع اے ۔ اسدا راجگھر لزبن شہر اے ۔ براگانچا شہر پرتگال دا اک شہر اے تے پرتگال دے ضلع براگانچا دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگال دے شہر گٹھ:پرتگال دے آباد تھاں گٹھ:پرتگال گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
المنصور باللہ
ابو طاہر اسمعیل المنصور باللہ اپنے باپ محمد القائم بامر اللہ د‏‏ی موت دے بعد تیسرا فاطمی خلیفہ تے اسمعیلیاں دا تیرہواں امام 334ھ وچ بنا ۔
ابو یزید د‏‏ی بغاوت دا خاتمہ
ابو یزید خارجی د‏‏ی بغاوت جاری سی تے اس نے سوسہ دا محاصرہ کیہ ہویا سی۔ چونکہ ایہ ساحلی مقام سی اس لئی منصور نے اک زبردست جنگی بیڑا دشتیق کاتب تے یعقوب بن اسحق د‏‏ی سرکردگی وچ سوسہ روانہ کیتا کہ محصورین نو‏‏ں رسد فراہ‏م د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ فیر اسنے اپنے غلام جوذر نو‏‏ں مہدیہ دا والی بنا ک‏ے خود ابو یزید خارجی دے مقابلے دے لئی نکلیا۔ ابو یزید خارجی اس دا مقابلہ نہ کرسکیا تے قیران بھج گیا۔ قیروان دے لوکاں نے ابو یزید نو‏‏ں قیروان وچ داخل نئيں ہونے نئيں دتا۔ اوہ سبتہ د‏‏ی طرف بھجیا۔ منصور نے قیروان دے باشندےآں نو‏‏ں امان دتی تے ابو یزید دے بچےآں د‏‏ی نگہداشت د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی تنخوائاں جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ابو یزید فیر واپس قیروان واپس آیا تے کوشش کيتی کہ منصور دے لشکر دا مقابلہ کرے۔ فریقین وچ کئی لڑائیاں ہوئیاں لیکن کوئی فیصلہ نئيں ہويا۔ 335ھ وچ منصور نے اک وڈا لشکر ترتیب دتا۔ بربر نو‏‏ں میمنہ اُتے کتامیاں نو‏‏ں میسرہ اُتے خود اپنے ساتھیاں دے نال قلب وچ ٹہریا تے اپنے لشک‏ر ک‏ے نال ابو یزید دے لشکر اُتے ٹُٹ پيا۔ اس موقع اُتے اس نے خود لڑائی وچ حصہ لیا۔ ابو یزید نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ بھج نکلیا۔ ایہ جنگ بہت خون ریز سی تے اس لڑائی دے بعد ابو یزید د‏‏ی قوت بوہت گھٹ ہوئے گئی تے اس دے بوہت سارے ساتھی منصور تو‏ں مل گئے۔ ابو یزید کچھ عرصہ روپوش رہیا۔ فیر بنی بزال دے نال منصور دے تو‏ں نبرد آزما ہويا معتدد لڑائیاں دے بعد بنو کتامہ دے قلعے وچ اک لڑائی وچ سخت زخمی ہونے دے بعد گرفتار ہويا تے اپنے زخماں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی موت واقع ہوئی ۔
حمید بن بضلیتن د‏‏ی بغاوت
حمید دے بعد حمید بن بضلتین نے بغاوت کيتی۔ ایہ اندلس دے اموی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں دعوت کردا سی۔ 336ھ وچ اس نے تاہرت دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ منصور اس دے مقابلے دے لئی خود نکلیا تے اسنو‏ں شکست دتی ۔
صقیلہ
منصور دے ابتدائی زمانے وچ ایتھ‏ے دے عہدے دار آپس وچ لڑنے لگے۔ منصور نے ایتھ‏ے امیر حسن بن علی کلبی نو‏‏ں صقیلہ دا والی مقرر کیتا۔ اس دے حسن انتظام تو‏ں صقیلہ دا بہترین تے مبارک ترین دور شروع ہويا۔ ایہ والی بنو کلب نال تعلق رکھدا سی۔ اس دے عہد وچ صقیلہ نے رہتل تمذن دے ہر شعبہ وچ نمایاں ترقی کيتی۔ جسنو‏ں فریڈرک ثانی نے اک خاص سانچے وچ ڈھالیا۔ اس والی نے اپنی دانشمندی تے مصلحت اندیشی تو‏ں عرباں تے بربریاں وچ اتحاد پید اکیا ۔
وفات
منصور نے ست سال حکومت کرنے دے بعد 341ھ وچ سردی کھانے تو‏ں وفات پائی ۔
حوالے
گٹھ:913 دے جم گٹھ:953 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی ائمہ گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفاء گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی فاطمی شخصیتاں گٹھ:فاطمی خلفاء
بخش مرکزی شهرستان لامرد
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان لامرد  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
موٹے تکلیاںوالی سیہ
موٹے تکلیاںوالی سیہ سیہ دا ٹبر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
بخش مرکزی شهرستان استهبان
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان استہابان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:فارس دیاں تحصیلاں
آرکنساس کاؤنٹی
آرکنساس امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آرکانساس دیاں کاؤنٹیاں
چک 491 ٹی ڈی اے
491 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل چوبارہ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع لیہ دے پنڈ گٹھ:تھل نہر دے پنڈ
امریکن یونیورسٹی بیروت
امریکی یونیورسٹی بیروت (انگریزی: American University of Beirut) اک غیرسرکاری، غیر فرقہ وارانہ تے آزاد یونیورسٹی اے جو لبنان دے شہر بیروت وچ ا‏‏ے۔
چک 34 ای بی
چک 34 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
امریکن یونیورسٹی بیروت
حوالے
گٹھ:1866ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:انگریزی بطور عالمی زبان گٹھ:عثمانی سوریہ وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:لبنان ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:لبنان
چک 34 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
چک 492 ٹی ڈی اے
492 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
مہارانا جوان سنگھ
مہارانا جوان سنگھ ( ۱۸۲۸ - ۱۸۳۸ ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
مہارانا جوان سنگھ (۲ جولائی ۱۸۲۱–۳۰ اگست ۱۸۳۸)، ادےپور دا مہارانا (۱۸۲۸ توں ۱۸۳۸) سی۔ اوہ میواڑ، راجستھان دے مہارانا بھیم سنگھ دا پتر سی۔
گٹھ:راجٹبر
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
مہارانا سجن سنگھ
مہارانا سجن سنگھ ( 1874 - 1884 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
مہارانا فتح سنگھ
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
چک 35 ای بی
چک 35 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
پاکستان دا خاکہ
کبھے|188px|Area controlled by Pakistan shown in dark green; claimed but uncontrolled territory shown in light green. thumb| [[پاکستان دا اک قابل توسیع نقشہ]]
مندرجہ ذیل خاکہ پاکستان دا جائزہ پیش کردا اے:
پاکستان – اک خود مختار ریاست اے جو جنوبی ایشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہدی 1046 km طویل سرحد جنوب وچ بحیرہ عرب تے خلیج عمان دے نال نال ساحلی پٹی اے تے مغرب وچ افغانستان، جنوب مغرب وچ ایران، مشرق وچ بھارت تے شمال مشرق وچ چین تو‏ں لگتی نيں۔
عمومی حوالہ
thumb|پاکستان دا اک قابل توسیع امدادی نقشہ
جغرافیہ پاکستان
thumb|[[پاکستان دا اک قابل توسیع نقشہ]]
جغرافیہ پاکستان
پاکستان دا ماحول
thumb|An enlargeable satellite image of [[پاکستان]]
Environment of Pakistan
پاکستان دے خارجہ تعلقات
پاکستان دے خارجہ تعلقات
بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی رکنیت
اسلامی جمہوریہ پاکستان انہاں تنظیماں دا رکن اے:
پاکستان وچ امن و امان
پاکستان دا قانون
پاکستانی مسلح افواج
عسکریہ پاکستان
پاکستان وچ مقامی حکومت
پاکستان وچ مقامی حکومت
پاکستان دتی تریخ
پاکستان دتی تریخ
پاکستان د‏‏ی سبھیاچار
پاکستانی سبھیاچار پنجابی لوک
پاکستان وچ کھیل
پاکستان وچ کھیل
معیشت تے پاکستان دے بنیادی ڈھانچے
پاکستان د‏‏ی معیشت
ہور ویکھو
پاکستان
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:ملکاں دے خاکہ جات گٹھ:پاکستان گٹھ:لسٹاںگٹھ:پاکستان
فلپائن سیہ
فلپائن سیہ سیہ دا ٹبر ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
الن کورمیک
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مہارانا بھوپال سنگھ
مہارانا بھوپال سنگھ ( 1930 - 1955 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
ایشلے کاؤنٹی
ایشلے امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
مہارانا بھاگوت سنگھ
مہارانا بھاگوت سنگھ ( 1955 - 1985 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔
ایشلے کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:آرکانساس دیاں کاؤنٹیاں
مہارانا بھاگوت سنگھ
ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر
چتوڑگڑھ
میواڑ
گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
بخش مرکزی شهرستان ارسنجان
ایہہ ایران دے صوبہ فارس دے   شہرستان ارسنجان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
ولا ریئل
پرتگال براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا جزیرہ نما ایبیریا چ واقع اے ۔ اسدا راجگھر لزبن شہر اے ۔ ولا ریئل شہر پرتگال دا اک شہر اے تے پرتگال دے ضلع ولا ریئل دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگال دے شہر گٹھ:پرتگال دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
پورتو
پورتو پرتگال دا اک شہر اے تے پرتگال دے ضلع پورتو دا راجگڑھ اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگال دے شہر گٹھ:پرتگال دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
میڈیاویکی:UrduEditor.js
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////// //	Original Contribution and Major Debugging: Nabeel		 // //	Help Tip Functionality and Debugging: Asif Iqbal (28 March, 2005)// //	ToolTip Script: Walter Zorn					 // // Version: 0.0.4 // Took out the on screen keyboard and put it in an extra file /////////////////////////////////////////////////////////////////////////// var isIE; var isGecko; var isOpera;
var kbNormal=1; var kbShift=2; var kbAlt=3; var kbCtrl=4; var kbAltGr=5; var bToggleFlag=0; var CurrentKeyboardState=1; var IsInitialized= false; var editAreas= new Array; //var urduEditAreas= new Array; var _sp; var urduEditAreas= {}; var onscreenKeyboard; function _s(c){return String.fromCharCode(c)} var currEdit=null; var langSel=1; var IsUrdu=1;
var langArray=new Array;