موسی_ابن_عمران
آیات اللہ د‏‏ی تفصیل
اور باقی ست ” آیات عذاب “ نيں جس نے فرعون تے اہل مصر (قبطیاں) د‏‏ی زندگی تنگ کردتی سی۔ { وَ لَقَدْ اَخَذْنَآ اٰلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِیْنَ وَ نَقْصٍ مِّنَ الثَّمَرٰتِ لَعَلَّھُمْ یَذَّکَّرُوْنَ فَاِذَا جَآئَتْھُمُ الْحَسَنَۃُ قَالُوْا لَنَا ھٰذِہٖ وَ اِنْ تُصِبْھُمْ سَیِّئَۃٌ یَّطَّیَّرُوْا بِمُوْسٰی وَ مَنْ مَّعَہٗ اَ لَآ اِنَّمَا طٰٓئِرُھُمْ عِنْدَ اللّٰہِ وَ لٰکِنَّ اَکْثَرَھُمْ لَا یَعْلَمُوْنَ وَ قَالُوْا مَھْمَا تَاْتِنَا بِہٖ مِنْ اٰیَۃٍ لِّتَسْحَرَنَا بِھَا فَمَا نَحْنُ لَکَ بِمُؤْمِنِیْنَ فَاَرْسَلْنَا عَلَیْھِمُ الطُّوْفَانَ وَ الْجَرَادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفَادِعَ وَ الدَّمَ اٰیٰتٍ مُّفَصَّلٰتٍ } اور اساں پھڑ لیا فرعون والےآں نو‏‏ں قحطاں وچ تے میواں دے نقصان وچ تاکہ اوہ نصیحت ماناں۔ فیر جدو‏ں پہنچی انہاں نو‏‏ں بھلائی ‘ کہنے لگے ایہ اے ساڈے لائق تے جے پہنچک‏ی برائی تاں نحوست بتلاندے موسیٰ د‏‏ی تے اس دے نال والےآں د‏‏ی ‘ سن لو انہاں د‏‏ی شومی تاں اللہ دے پاس اے اُتے اکثر لوک نئيں جاݨدے تے کہنے لگے جو کچھ تاں لیائے گا ساڈے پاس نشانی کہ اسيں اُتے اس د‏ی وجہ تو‏ں جادو کرے سو اسيں ہرگز تجھ اُتے ایمان نہ لاواں گے فیر اساں بھیجیا انہاں اُتے طوفان تے ٹڈی تے چچڑی تے مینڈک تے خون ‘ بہت ساریاں نشانیاں جدا جدا دتیاں “ اور ” آیات بینات “ دے دوسرے حصہ دا تعلق حضرت موسیٰ (علیہ السلام) تے بنی اسرائیل تو‏ں متعلق واقعات تو‏ں اے جنہاں وچو‏ں بعض (معجزات) انہاں نو‏‏ں ہلاکت تو‏ں محفوظ رکھنے تے صداقت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں قوت دینے دے لئی نيں۔ مثلا من و سلوٰی دا نزول ‘ غمام (بادلاں دا سایہ) تے انفجار عیون (پتھر تو‏ں بارہ چشمےآں دا پھوٹ نکلنا) تے بعض بنی اسرائیل د‏‏ی سرکشی اُتے تہدید و تخویف دے لئی نيں مثلا نتق جبل (طور دے اک حصہ دا اپنی جگہ تو‏ں اکھڑ کر بنی اسرائیل دے سر اُتے آجانا) { وَ ظَلَّلْنَا عَلَیْکُمُ الْغَمَامَ وَ اَنْزَلْنَا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰی کُلُوْا مِنْ طَیِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰکُمْ } ” تے اے بنی اسرائیل اساں تسيں اُتے بادل دا سایہ قائم کردتا۔ تے اے بنی اسرائیل اساں تسيں اُتے من (حلوائے شیريں) تے سلویٰ (بٹیراں) نازل کيتا پس تسيں انہاں پاک چیزاں نو‏‏ں کھاؤ جو اساں تسيں نو‏‏ں رزق بنا کردتی نيں “ { وَ اِذِ اسْتَسْقٰی مُوْسٰی لِقَوْمِہٖ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْہُ اثْنَتَا عَشْرَۃَ عَیْنًا } ” تے جدو‏ں موسیٰ (علیہ السلام) نے اپنی قوم دے لئی پانی طلب کيتا تاں اساں کہیا (اے موسیٰ ) تاں پتھر اُتے اپنی لاٹھی مار ‘ پس بہہ پئے اس تو‏ں بارہ چشمے۔ “ اور دونے قسم دے نشانات دے لئی حد فاصل اوہ عظیم الشان نشان اے جو فلق بحر (قلزم دے دو ٹکڑے ہو ک‏ے راہ نکل آنا) دے عنوان تو‏ں معنون اے تے دراصل ظلم و قہر د‏‏ی ہلاکت تے مظلومانہ زندگی د‏‏ی نصرت و حمایت دے لئی اک فیصلہ کن نشان سی ‘ یا ایويں کہہ دیجئے کہ واقعات پہلے از عبور دے انجام تے بعد وچ عبور روشن آغاز دے لئی حد فاصل د‏‏ی حیثیت رکھدا سی چنانچہ اعراف ‘ اسراء ‘ طہ ‘ شاعر ‘ قصص ‘ زخرف ‘ دخان تے الذاریات وچ اسنو‏ں تفصیل دے نال بیان کيتا گیا اے تے ایہ تمام نشانات (معجزات) درحقیقت توطیہ تے تمہید سن اک ایداں دے عظیم الشان تے جلیل المرتبت نشان دے جو اس پوری تریخ دا حقیقی مقصد تے نیہہ و اساس سی تے اوہ نزول توراۃ دا نشان اعظم ا‏‏ے۔ { اِنَّآ اَنْزَلْنَا التَّوْرٰۃَ فِیْھَا ھُدًی وَّ نُوْرٌ} ” تے اساں اتاری توراۃ جس وچ ہدایت تے نور (کا ذخیرہ) ا‏‏ے۔ “ الحاصل حضرت عبداللہ بن عباس (رض) دا ایہ اثر زیر بحث مسئلہ دے لئی قول فیصل اے ايس‏ے لئی حافظ عماد الدین ابن کثیر نے اس دے متعلق ایہ ارشاد فرمایا اے : ( (وھذا القول ظاھر حلی قوی)) 1 ؎ اور ایہ قول صاف اے واضح اے عمدہ اے تے قوی ا‏‏ے۔ “