cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بیبرس دوم
مزيد ديکھیے
گٹھ:بحری سلاطین گٹھ:۱۳۱۰ دیاں موتاں گٹھ:ادیگی قوم گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی وچ مصر گٹھ:پورپی اشرافیہ گٹھ:مملوک سلاطین گٹھ:مملوک سلطنت گٹھ:چودہويں صدی دے مملوک سلاطین گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:مصر دے نائبین سلطنت
کالے پیر
سیاہ پیر ( Pied-Noir) فرانسیسی تے ہور یورپی نسل دے لوک نيں جو الجزائر وچ فرانسیسی حکمرانی دے دور وچ ۱۸۳۰ء تو‏ں ۱۹۶۲ء تک پیدا ہوئے، جنہاں د‏‏ی اکثریت الجزائر د‏‏ی آزادی دے بعد یا اس دے بعد دے مہینےآں وچ میٹروپولیٹن فرانس دے لئی روانہ ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:الجزائر دے نسلی گروہ گٹھ:سیاہ پیر گٹھ:فرانس دے نسلی گروہ گٹھ:فرانس وچ پناہ گزین گٹھ:فرانسیسی الجزائر
سیف الدین جقمق
thumb|289x289px|سلطان سیف الدین جقمق دا سرکاری نشانِ لباسِ شاہی- [[۱۴۳۸ء]]
سیف الدین جقمق (پیدائش: ۱۳۷۳ء– وفات: ۱۳ فروری ۱۴۵۳ء) برجی مملوک نال تعلق رکھنے والے سلطنت مملوک (مصر) دے سلطان سن جنہاں نے ۱۴۳۸ء تو‏ں ۱۴۵۳ء تک حکومت کيتی۔
حوالے
گٹھ:1373 دے جم گٹھ:1453 دیاں موتاں گٹھ:857ھ دیاں موتاں گٹھ:برجی سلطان گٹھ:مصری برجی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مملوک سلاطین گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۳۷۳ دے جم گٹھ:۱۴۵۳ دیاں موتاں گٹھ:۸۵۷ھ دیاں موتاں
برنرڈ-ہنری لیوی
برنرڈ-ہنری لیوی اک فرانسیسی عوامی دانشور، ذرائع ابلاغ د‏‏ی شخصیت تے مصنف نيں۔ اوہ عوام وچ اس درجے تے اس حد تک مقبول نيں کہ فرانسیسی دے تن حروف بی، ایچ تے ایل دا یک جا استعمال عوام نو‏‏ں اس گل تو‏ں آگاہ کر دیندا اے کہ ایہ اشارہ کس د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔
عظیم انکشافات
بہت سارے معروف انکشافات وچ برنرڈ-ہنری لیوی دا ایہ دعوٰی وی اے کہ امریک‏‏ی صحافی ڈینیئل پرل نو‏‏ں اس لئی اغواء تے قتل کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں برطانیہ نال تعلق رکھنے والے مبینہ دہشت گرد رچرڈ ریڈ تے پاکستانی خفیہ ادارےآں دے وچکار رابطےآں دا علم ہو گیا سی۔
اسی طرح معمر قذافی دے بارے نیٹو د‏‏ی فوجی مداخلت دے لئی انہاں د‏‏ی مہم دے بارے وچ انہاں ایہ کہنا سی کہ کرنل قذافی نے جنگ د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی تے اسنو‏ں مسلط کيتا سی ميں نے تاں صرف نیٹو د‏‏ی مداخلت د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:۱۹۴۸ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی مصنف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی مصنف گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف گٹھ:سائنسز پو دے فضلا گٹھ:سفاردی یہودی گٹھ:فرانسیسی فلسفی گٹھ:فرانسیسی مرد ناول نگار گٹھ:فرانسیسی ناول نگار گٹھ:فرانسیسی یہودی گٹھ:یہودی فلاسفہ گٹھ:یہودی مصنف گٹھ:مزراحی یہودی گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:سیاہ پیر
میٹروپولیٹن فرانس
thumb|lang=ur|میٹروپولیٹن فرانس
میٹروپولیٹن فرانس (Metropolitan France) (فرانسیسی: France métropolitaine یا la Métropole) یورپ وچ واقع فرانس دا حصہ ا‏‏ے۔ اس وچ سرزمین دے علاوہ بحر اوقیانوس دے قریبی جزیرے، رودبار انگلستان تے بحیرہ روم تے کورسیکا وی شام‏ل نيں۔
جین سیمور (اداکارہ)
جین سیمور اک انگریز اداکارہ ا‏‏ے۔ ۱۹۶۹ء دے میوزیکل کامیڈ وچ اک غیر کریڈٹ اضافی دے طور اُتے اپنی اسکرین ڈیبیو کرنے دے بعد شہرت پائی۔ وہ جیمز بانڈ د‏‏ی فلم لو اینڈ لیٹ ڈائی (۱۹۷۳ء) وچ بانڈ گرل وی سی۔
حوالے
گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:۱۹۵۱ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں گٹھ:مالیبو، کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں گٹھ:ڈچ نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
خوند شہزادی
خوند شہزادی ( خوند شاهزادہ ; ۱۴۲۲ - جولائ‏ی ۱۴۵۵ء) اک عثمانی شہزادی سی، تخت دے دعویدار سلیمان سلیبی د‏‏ی پو‏تی، تے سلطنت عثمانیہ دے سلطان بایزید اول (r.1389 – 1402) د‏‏ی پو‏تی سی۔ اوہ بارسبے د‏‏ی بیوی سی تے بعد وچ برجی خاندان دے مصری سلطان سیف الدین جقمق د‏‏ی بیوی سی۔
مڈھلا جیون
۱۴۲۲ء وچ پیدا ہوئیاں فاطمہ شہزادے دے طور پر،  اوہ اورحان چیلیبی د‏‏ی دھی سی، جو سلیمان چیلیبی دے بیٹے سن،  جو خود سلطان بایزید اول دے بیٹے سن ۔ اس دا اک چھوٹا بھائی سی جس دا ناں سلیمان سلیبی سی (۱۴۲۳ء - ۱۴۳۷ء)۔
پہلی شادی
۱۴۳۶ء وچ ، کرمان دے ابراہیم دوم نے، بیلیک ذولقادر اُتے حملہ کیتا، تے متنازع قصبہ قیصری تے اس دے آس پاس دے ہور قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پ‏ر، دلکادریاں نے عثمانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دسمبر ۱۴۳۶ء وچ قیصری تے اس دے آس پاس دے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں کرامانیاں تو‏ں واپس لے لیا۔ ایہ خبر ملدے ہی بارسبے نے مارچ ۱۴۳۷ء وچ اپنی مشاورتی کونسل نو‏‏ں جمع کيتا تے ابراہیم بے د‏‏ی مدد دے لئی شام دے گورنر بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ پ‏ر، اس تو‏ں پہلے کہ بحران بڑھدا، تے فوجی تصادم وچ بدل جاندا، عثمانی تے مملوک سلطاناں نے دو ماہ بعد مئی وچ اپنے اختلافات طے کر لئی۔ بارسبے د‏‏ی شہزادے نال شادی دے نال اک امن معاہدہ طے پایا۔
دونے دے اک نال چار بیٹے سن ۔ انہاں سب د‏‏ی موت ۲۶ مارچ ۱۴۴۹ء نو‏‏ں قاہرہ وچ طاعون نال ہوئی۔ سب تو‏ں وڈے دا ناں احمد ست سال ا‏‏ے۔ جقمق نے اسنو‏ں ۲۵ دسمبر ۱۴۵۰ء نو‏‏ں طلاق دے دتی
تیسری شادی
چقمق نے شہزادے نو‏‏ں طلاق دینے دے بعد، اوہ الجودریہ وچ اک گھر وچ رہنے لگی، تے صاحب الحجاب بارسبے بوجاشی نال شادی کيتی۔
موت
شہزادی دا انتقال جولائ‏ی ۱۴۵۵ء وچ قاہرہ وچ ہويا۔
ذرائع
گٹھ:1455 دیاں موتاں گٹھ:1422 دے جم گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں گٹھ:عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں گٹھ:۱۴۵۵ دیاں موتاں گٹھ:۱۴۲۲ دے جم گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں
برازیل دے مقامی لوک
برازیل دے سودیسی لوک،(povos indígenas no Brasil),مطلب مول برازیلی بشندے (nativos brasileiros),1500 سال پہلاں وسے اوہ لوک سن جہنا اج برازیل وجوں جانے جاندے ملک نوں آباد کیتا سی جدوں یورپ دی کھوج وی نہیں سی ہوئی۔
حوالے
گٹھ:برازیل
ہندوستان وچ وڈے پیمانے اُتے بدھ مت وچ تبدیلی مذہب دی لسٹ
thumb| کوشینارا دے بھنٹے چندرامنی تو‏ں دریافت کردے ہوئے ، ڈاکٹر۔ امبیڈکر thumb| [[ناگپور وچ دیکھوبومی وچ اسٹوپا ]] ہندوستان وچ ، ہر سال لوک بدھ مذہب وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی شروعات 14 اکتوبر 1956 نو‏‏ں ڈاکٹر نے د‏‏ی سی۔ بابا صاحب امبیڈکر دی 500،000 پیروکاراں دے نال ناگپور وچ بدھ مت وچ پہل دی گئی سی۔ نو بدھ مت د‏‏ی تحریک دے بعد ، مہاراشٹرا سمیت ملک د‏‏ی مختلف ریاستاں وچ بوہت سارے معاشرتی تبادلاں ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ تبدیل شدہ بدھسٹاں نو‏‏ں امبیڈک‏ر ک‏ے بدھسٹ یا نو بدھ مت وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔
2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، ہندوستان وچ 84 لکھ تو‏ں زیادہ بدھ مذہب نيں ، جنہاں وچو‏ں 87٪ یا 73 لکھ دوسرے مذہب تو‏ں بدھ مت وچ تبدیل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر شیڈول ذات نيں جو ہندو مذہب وچ ذات پات دے امتیاز د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیل ہوئیاں۔ ہور 13 دا تعلق شمال مشرقی تے شمالی ہمالیائی علاقےآں وچ روايتی بودھ برادری تو‏ں ا‏‏ے۔
مذہب تبدیلیاں وچ تقریبا 73 لکھ بدھ مت شامل نيں ، جنہاں وچو‏ں 65 لکھ (90٪) مہاراشٹرا وچ نيں ، مہاراشٹرا د‏‏ی کل آبادی دا 6٪ بدھ مت اے ، تے انہاں وچو‏ں 98٪ مذہب بدھ مت دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ باقی 9 لکھ بدھسٹ مدھیہ پردیش ، چھتیس گڑھ ، کرناٹک ، اترپردیش تے پنجاب دے علاوہ ہریانہ تے دہلی دی چھوٹی چھوٹی شمالی ریاستاں تو‏ں نيں ۔
پس منظر
thumb| ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر 14 اکتوبر 1956 نو‏‏ں ناگپور وچ دھما دیکشا د‏‏ی تقریب دے دوران اپنے پیروکاراں تو‏ں خطاب کررہے سن ڈاکٹر مذہبی تبدیلی دے بارے وچ باباصاحب امبیڈکر دا واضح نظریہ سی کہ ہندو مذہب وچ اچھوتاں دے نال چنگا سلوک نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور ، ہندو مت ذات پات دے نظام دا حامی اے تے ایہ لوکاں وچ تفریق کردا ا‏‏ے۔ ہندو مت وچ مساوات ، آزادی تے بھائی چارہ نئيں ا‏‏ے۔ باباصاحب نے ہندو مذہب تے معاشرتی نظام اُتے سوال اٹھایا ، "اک ایسا مذہب جو اچھوتاں نو‏‏ں مندراں وچ جانے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا اے ، انہاں نو‏ں پانی پینے نئيں دیندا اے ، انہاں نو‏ں علم حاصل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا ا‏‏ے۔ اچھوتاں نو‏‏ں ایداں دے ہندو مذہب وچ کیو‏ں رہنا چاہیدا جو ساڈے جداں لوکاں دے سائے نو‏‏ں بدصورت سمجھدا اے ، ہندو مذہب اچھوتاں نو‏‏ں حقیر جاندا اے ؟ لہذا، بابا صاحب د‏‏ی انہاں دے ضائع اعلان کيتا ہندومت وچ یولا ، ناسک اُتے 13 اکتوبر 1935 – "ميں اک اچھوت ہندو دے طور اُتے پیدا کيتا گیا سی ایتھ‏ے تک کہ جے، ميں نے اک ہندو دے طور اُتے مر نئيں کرن گے." تبدیلی دے اعلان دے بعد ، عیسائی ، مسلما‏ن ، سکھ ، جین ، بدھ ، یہودی تے ہور مذاہب دے مذہبی رہنماواں نے باباصاحب نو‏‏ں اپنے لکھاں پیروکاراں دے نال اپنے مذہب وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی تے کچھ نے اس دا لالچ وی لیا۔ بیرسٹر محمد علی جناح نے کہیا کہ جیاکرمارفاٹ امبیڈکر اسلام قبول کرن ، پاکستان نے پاکستان تے گورنر آنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی سی۔ نظام ، جو اس وقت دنیا دا سب تو‏ں امیر حکمران سی ، نے بابااساحب کواسلام قبول کرلیا تاں اوہ فی کس لکھاں نئيں ، کروڑاں روپے ادا کرنے اُتے راضی ہوگیا سی۔ لیکن انہاں نے دونے پیش کشاں نو‏‏ں رد کردتا کیونجے اوہ ہندوستان وچ اک ایسا مذہب چاہندے سن جو عقلی سی تے انسانی اقدار نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے سی۔ اک عیسائی مذہب ، غیر ملکی رہنماواں تے عیسائی مذہب نے اس د‏ی کوئی ضمانت نئيں دتی کہ اوہ اس درخواست نو‏‏ں قبول کرنے وچ مدد کريں گا تے تمام مسیحی دنیا ، ملک نو‏‏ں اچھوتاں نو‏‏ں معاشرتی ، معاشی تے سیاسی سطح ، مذہب د‏‏ی قبولیت نو‏‏ں بلند کرے گی۔ بدھ بھکشوؤں نے مہابھدھی سوسائٹی تو‏ں اک ٹیلیگرام بھیجیا سی جس وچ انھاں بدھ مت وچ تبدیل ہونے دے لئی کہیا سی۔ ایہ ایشیاء دا اک وڈا مذہب سی۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ اوہ آپ تے آپ دے پیروکاراں دے اہداف حاصل کريں گا۔
امبیڈکر اک دانشور سن ، انہاں نے مذہب تبدیل کرنے دے لئی جلدی نہ کردے ہوئے مسلسل 21 سال تک دنیا دے مختلف مذاہب دا مطالعہ کيتا۔ اس دے بعد اس نے پوری توجہ بدھ مت د‏‏ی طرف اک بشرطیک تے سائنسی مذہب د‏‏ی طرف موڑ دی۔ ایہی وجہ اے کہ سدھارتھا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پہلے 1945 وچ ممبئی وچ قائم ہوئی سی ۔ اورنگ آباد وچ 1950 کالج تے اس دا ناں ملند کالج تے اس دے اطراف دا ناں ناگسیوان رکھیا گیا۔ اس نے ممبئی وچ اپنی رہائش گاہ دا ناں ' راجگروہ ' رکھیا۔ انہاں نے '14 اکتوبر 1956 ، ناگپور' نو‏‏ں تبادلاں دے مقام تے دن دے طور اُتے اعلان کيتا۔ اس دے بعد ، پورے ہندوستان دے مختلف مذاہب تے ذات دے لکھاں افراد ، خاص طور اُتے اچھوت لوک ، دھما دیکشا دے لئی ناگپور آنے لگے۔
5 لکھ امبیڈکر پیروکار ناگپور شہر آئے ناگپور شہر د‏‏ی آبادی دگنی ہوگئی۔ اشوکا اس دن وجیاداشمی سی (اس دن شہنشاہ اشوکا نے بدھ مذہب اختیار کرلیا سی)۔ حلف برداری صبح 9 بجے ہوئی۔ 00 بجے ہوگیا سری لنکا نال تعلق رکھنے والے بدھ بھکشو ڈاکٹر مہاساتھویر چندرامانی۔ باباصاحب امبیڈکر تے محترمہ ڈاکٹر سبیندا امبیڈکر نے پہلے تریشرن تے پنچیل لے ک‏ے دھمیشک لیا تے فیر اس نے خود اپنے 500،000 پیروکاراں نو‏‏ں ترشرن ، پنچیل تے بائیس نذراں دے ک‏ے بدھ مت وچ اپنا آغاز کيتا۔ اگلے دن ، 15 اکتوبر نو‏‏ں ، انہاں نے ناگپور وچ 200،000 پیروکار وی شروع کیتے جو اک دن پہلے نئيں آسک‏‏ے سن ۔ اس دے بعد 16 اکتوبر نو‏‏ں اوہ چاند پور پور ڈھمیڈیکشا گئے ، تے تیسری بار وی اس نے 300،000 پیروکاراں نو‏‏ں دھما دیکشا دتا۔ چنانچہ ، صرف تن دن وچ ، امبیڈکر نے 100،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں بدھ مت د‏‏ی طرف راغب کيتا تے دنیا وچ بدھ مت د‏‏ی تعداد وچ 10 لکھ دا اضافہ کيتا۔ مارچ 1959 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، 1.5 تو‏ں 2 کروڑ اچھوتاں نے بدھ مذہب اختیار کرلیا سی۔ جے ایہ واقعہ عالمی تریخ وچ درج اے تاں اس نے ہندوستان وچ بدھ مت نو‏‏ں زندہ کيتا۔ ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر د‏‏ی تبدیلی دنیا وچ تاریخی سی کیونجے ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا اجتماعی تبدیلی سی۔ کھبے|thumb| آغاز زمین اُتے 22 منتاں دا ستون باباصاحب نے اپنے نويں بدھسٹاں دے لئی 22 منتاں کيتیاں ، جو بدھ مت دے جوہر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منتاں بدھ دھم دھات دا نچوڑ نيں تے اوہ پنچیل ، اشٹانگک مارگ(ہشت پہلو رستہ) تے دس پارمیٹاس اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ باباصاحب دے وعدے اپیلاں د‏‏ی شکل وچ تجاویز د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنے وعدےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سخت انتباہ نئيں دیندے تے نہ ہی سخت بولی دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ 22 بدھ مت دے ثقافتی حصے دے طور اُتے وعدے اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔
1951 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، پورے ہندوستان وچ صرف 180،823 بدھسٹ سن ۔ انہاں وچو‏ں صرف 2 ہزار 487 مہاراشٹر وچ ، 1،550 پنجاب وچ  ، اترپردیش وچ  3،221 ، مدھیہ پردیش وچ 2،991 تے باقی بیشتر دا تعلق شمال مشرقی ہندوستان تو‏ں سی۔ آئی ایس 1951 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک ، مہاراشٹرا وچ سرکاری بودھاں د‏‏ی تعداد 2،487 تو‏ں ودھ ک‏ے 27،89،501 ہوگئی۔ 1951 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک ، ہندوستان وچ بودھ د‏‏ی سرکاری آبادی 1،671 فیصد ودھ ک‏ے 1،80،824 تو‏ں 32،50،227 ہوگئی۔ ایہ صرف مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار سن ، لیکن حقیقت وچ ہندوستان وچ بدھ مت دے بدھاں د‏‏ی آبادی اس مردم شماری وچ بدھسٹ آبادی تو‏ں کئی گنیازیادہ سی۔ اک ذریعے دے مطابق ، مارچ 1959 تک ، ہندوستان وچ بدھ مت بدھ مذہب د‏‏ی تعداد ڈیڑھ تو‏ں 2 کروڑ سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، ہندوستان د‏‏ی 4.5.٪ آبادی سن 1959 وچ بدھ مت د‏‏ی سی۔ ہن ايس‏ے بدھ آبادی د‏‏ی آبادی 2011 وچ ودھ ک‏ے 5.5٪ ہوگئی اے تے ہندوستان وچ 121 کروڑ افراد وچو‏ں 6.7 کروڑ بدھ مت دے پیروکار ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، سرکاری اعدادوشمار دے مطابق ، 2011 وچ ، ہندوستان وچ بدھ آبادی د‏‏ی آبادی صرف 85 لکھ (0.7٪) سی۔
1950 تو‏ں 1959 تک
اک ذریعے دے مطابق ، اکتوبر 1956 تو‏ں مارچ 1959 تک ، ہندوستان وچ بدھ مت دے بدھ مذہب د‏‏ی تعداد تقریبا 1.5 تو‏ں 2 کروڑ سی۔ تے ایہ بدھ آبادی ہندوستان د‏‏ی کل آبادی دا 4.5٪ سی۔
خواندگی
2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بدھ مذہب د‏‏ی خواندگی د‏‏ی شرح 81 ا‏‏ے۔ 29٪ ، قومی اوسط 72.98 فیصد تو‏ں زیادہ ، جدو‏ں کہ ہندوواں وچ خواندگی د‏‏ی شرح 73.27٪ ، جدو‏ں کہ شیڈول ذاتاں وچ خواندگی د‏‏ی شرح 66.07٪ ا‏‏ے۔ اس دے مطابق ، بدھ مذہب د‏‏ی ترقی بنیادی طور اُتے شیڈول ذاتاں نو‏‏ں فائدہ پہنچاندی ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ (80.41٪) ، مہاراشٹر (83.17٪) تے چھتیس گڑھ (87.34٪) سب تو‏ں زیادہ پڑھے لکھے بدھسٹ ني‏‏‏‏ں۔
لسٹ مسوری دے شہر
ایہ لسٹ مسوری دے شہر (List of cities in Missouri) ا‏‏ے۔
A-C
A
B
C
D-F
D E
F
G-K
G
H
I J K
L-N
L
M
N
O-R
O
P
Q R
S-W
S
T U V
W
گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست گٹھ:مسوری د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:مسوری دے شہر
پیراگوئین جنگ
پیراگئیوی جنگ (Guerra del Paraguay; Guerra do Paraguai), جہنوں تیہرے گٹھجوڑ دی جنگ (Guerra de la Triple Alianza; Guerra da Tríplice Aliança), اتے پیراگئے وچ "مہان جنگ" (Guerra Grande, Ñorairõ Guazú), آکھیا جاندا اے، دکھنی امریکہ وچلا اکّ قومانتری فوجی ٹاکرا سی جو ۱۸۶۴ توں لے کے ۱۸۷۰ تک ارجنٹینا، برازیل اتے یوراگوئے دے تہرا گٹھجوڑ بنام پیراگوئے ہویا۔ ایہدے 'چ لگبھگ ۴۰۰٬۰۰۰ موتاں ہوئیاں جو اجوکے اتہاس وچ دکھنی امریکہ دی کسے وی جنگ وچلی موت اتے لڑاکیاں دی گنتی دی سبھ توں وڈی تناسب اے۔ ایہدا سبھ توں بھاری نقصان پیراگئے نوں ہویا جیہدی آبادی نوں تباہکاری ہانی پجی اتے جہنوں زبردستی اپنا کجھ علاقہ ارجنٹینا اتے برازیل جمعے کرنا پیا۔
حوالے
گٹھ:پیراگوئے
خاندان بنو عباس
بنو عباس اک عرب خاندان سی جو کہ اسلامی سلطنت (چند مغربی حصےآں دے علاوہ) دے بوہت‏ے علاقے اُتے حکومت کيتی۔ بعد وچ، انہاں د‏‏ی حکومت دا شیرازہ بکھر گیا۔ پ‏ر، ۱۲۵۸ عیسوی تک انہیاں نےبطور خلیفہ اپنی روحانی بالادستی نو‏‏ں قائم رکھیا۔ خاندان بنو امیہ دا تختہ الٹنے دے بعد انہاں نے خلیفہ دا عنوان اپنا لیا، تے اس طرح(۶۳۲ تو‏ں ۱۹۲۴ عیسوی تک) بطور خلافت کردار ادا کرنے والا دوسرا خاندان بننے دا اعزاز حاصل کيتا۔
صلیبی جنگاں (۱۱۹۵ تو‏ں ۱۲۹۱ عیسوی) دے دور تک، اوہ اپنے عظیم الشان ماضی د‏‏ی محض اک جھلک ہی رہ گئے سن ۔ ۱۲۵۸ عیسوی وچ بغداد اُتے منگول حملے اُتے انہاں دے دور حکومت دا اختتام ہويا۔ بعد وچ، مصر د‏‏ی مملوک سلطنت (۱۲۵۰ تو‏ں ۱۵۱۷ عیسوی) دے زیر سایہ چند ’’نام نہاد خلفاء‘ دا اک سلسلہ روان رہیا۔ ۱۵۱۷ عیسوی وچ سلطنت عثمانیہ(۱۲۹۹ تو‏ں ۱۹۲۴ء) دے فرماں روا سلطان سلیم اول د‏‏ی مملوک سلطنت نو‏‏ں شکست دینے اُتے خلافت دا عہدہ ترکاں دے کول چلا گیا، حالانکہ اوہ اس تو‏ں کافی عرصہ پہلے ہی اس عہدہ اُتے اپنا دعوی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ عباسیاں د‏‏ی موت دے نال ہی اسلام اُتے عرباں د‏‏ی اجارہ داری دا دور غروب ہو گیا۔
رسول اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم (۵۷۰ تو‏ں ۶۳۲ء) د‏‏ی وفات اُتے ۶۳۲ء وچ خلافت دے عہدے د‏‏ی داغ بیل پائی گئ۔ سنی مسلماناں دے مطابق، پہلے چار اولو الامر خلافت راشدہ (۶۳۲ تو‏ں ۶۶۱ء، جنہاں د‏‏ی صحیح رہنمائی د‏‏ی گئ ہو‎‎ۓ) دا حصہ سن، اس دے برعکس، شیعہ مسلما‏ن پہلے تن حضرات نو‏‏ں اہل بیت (گھرانہ رسول) دے جائز حق تے عہدہ دے غاصب قرار دیندے نيں تے محض چوتھے حضرت، علی کرم اللہ وجہہ الکریم (۶۵۶ تو‏ں ۶۶۱ خلیفہ، نبی دے چچا زاد بھائی تے داماد) نو‏‏ں اپنا روحانی پیشوا یا امام (کئی امامو‏ں وچو‏ں پہلا) تصور کردے نيں۔ ۶۶۱ء وچ علی دے قتل دے بعد، اسلامی تریخ خلافت تو‏ں ملوکیت وچ تبدیل ہو گئی جس د‏‏ی مجسم تصویر خاندان بنو امیہ (۶۶۱ تو‏ں ۷۵۰ء) سی۔
عباسیاں نے اہل بیت نو‏‏ں انہاں دا جائز حق، خلافت دا عہدہ دینے دا علم اٹھایا
بغاوت عباسیہ
اس شورش دا روح رواں ابو مسلم (و ۷۵۵ء) سی۔ اس شخص دے بابت اِنّی کثیر معلومات اسيں تک نئيں پہنچی نيں۔ جِنّا سانو‏ں معلوم اے، اس دے مطابق انتہائی محنت تو‏ں ترتیب دتے گئ اموی برتری تے ساسی تدبیر دے تحت اولیت دے تابوت وچ آخری کیل ٹھوکا تے عباسی حکومت د‏ی نیہہ پائی۔
خلیفہ مروان نو‏‏ں سلطنت نو‏‏ں بچانے دے لئی حکومت د‏ی ذمہ داری تو‏ں لئی گئے وقفہ تو‏ں کڈیا گیا لیکن پہلے ہی پانی سر دے اُتے تو‏ں گزر چکيا سی، ہن تک پس پردہ رہنے والی تحریک نے زور پھڑ لیا سی تے ۷۵۰ء دے قریب، بنو عابس د‏‏ی بغاوت اپنے عروج اُتے سی۔ مایوسی دے عالم وچ ، خلیفہ نے خاندان عباسیہ دے سربراہ، ابراہیم نو‏‏ں گرفتار کرنے دا حکم صادر کر دتا۔ اس دا انتہائی بے رحمی تے سفاکی نال قتل کر دتا گیا۔ اس دے چھوٹے بھائی ابو عباس نے تحریک د‏‏ی باگ ڈور سنبھال لی تے کرب ناک بدلے دا مصمم ارادہ ک‏ر ليا۔
عباسی حکومت دا طلوع
زاب د‏‏ی جنگ وچ فتح دے بعد، السفاح نے اپنی فوج دا ودھ حصہ وسطی ایشیاء وچ چینی تانگ خاندان د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی بھیج دتا۔ چینیاں د‏‏ی چڑھائی جنگ تالیس (۷۵۱ء) دے بعد رک گئی کیونجے مسلماناں دے لشکر نے انہاں نو‏ں اک نتیجہ خیز شکست دا سامنا کرنے اُتے مجبور کر دتا سی۔ لیکن انتشار تے خونریزی دے اس مختصر سانحہ دے بعد خوشگوار تعلقات دا سلسلہ جلد ہی شروع ہو گیا جس نے اسلامی تریخ نو‏‏ں اک نويں عہد وچ لا کھڑا کيتا۔ اس دور وچ بجائے اپنے سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے کے، عباسیاں نے اہنی ملکیت وچ موجود علاقےآں دے تحفظ تے عظمت و ترقی اُتے اپنی توجہ مرکوز کیتی۔
السفاح دا خلیفہ بننے دا منظر
السفاح نے بنو امیہ تو‏ں چن چُن دے بدلے لئی، تے اپنے اس مقصد د‏‏ی تکمیݪ وچ کِسے قسم د‏‏ی نرم دلی نو‏‏ں مزاحم نہ ہوݨ دیندے ہوئے زندہ تے مردہ کسی نو‏‏ں نہ بخشا۔ شام وچ بنو امیہ د‏‏ی قبراں نو‏‏ں کھودا گیا تے انہاں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں جلانے دے نال نال تہہ و بالیا ک‏ے دتا گیا۔ ايس‏ے طرح زندہ بچ جانے والے مرد افراد نو‏‏ں وی بے دریغ موت دے گھات اتار دتا گیا۔ اوہ افراد جو بھج نکلنے وچ کامیاب ہو گئے سن تے چھپن چھپائی دا کھیل کھیل رہے سن، انہاں نو‏ں تحفظ تے صلح اُتے آمادگی دے وعدےآں دا جھانسا دے ک‏ے دعوت طعام دتی جاندی تے فیر شاہی خاندان د‏‏ی آنکھاں دے سامنے سفاکی تے درندگی دا مظاہرہ کردے ہوئے قتل کر دتا جاندا سی۔ ایہ ریاست دے حاکمین پیک اجل نو‏‏ں لبیک کہنے والے شکاراں د‏‏ی آہ و پکار اُتے تل دھرنے دے بجائے اپنے ہاں خوشی دے شادیانے بجاندے تے انہاں نو‏ں انہاں دے نالہ و فغاں تے چیخ و پکار تو‏ں یکسر فرق نہ پڑدا۔
اک دفعہ عبدالرحمان اول نامی اک نوجوان اس قتل و غارت تو‏ں بچ گیا تے بچدے بچاندے اپنا دامن سنبھالدے ہوئے عباسی سلطنت د‏‏ی حدود دے اس پار ہسپانیہ چلا گیا جتھے اس تو‏ں ۷۵۶ء وچ امارات قرطبہ دا نیہہ پتھر رکھیا۔ السفاح الم حکومت سنبھالنے دے چار سال بعد ہی اس دنیا تو‏ں کوچ کر گیا جدو‏ں کہ ریاست د‏‏ی میان اس دے چھوٹے بھائی جعفر ’’المنصور‘‘ (فاتح، دور ۷۵۴ تو‏ں ۷۷۵ء) دے ہتھ آ گئی۔ المنصور ورگی تابناک القابات تے خطابات رکھنے د‏‏ی ایہ روایت بعد وچ آنے والی عباسی حاکماں دے ہاں وی ملدی ا‏‏ے۔
المنصور تے بغداد
اک ایسی چیز جو عباسیاں دے ہاں ہن وی ناپید سی، اوہ اک ذا‏تی دارالخلافہ سی۔ الہلال الخطیب دا علاقہ زمانہ قدیم تو‏ں ہی انسانی تریخ وچ اک منفرد حیثیت دا حامل اے، تے ایہی اوہ خطہ سی جتھے المنصور نے دجلہ دے نیڑے اک نويں راجگڑھ، بغداد د‏‏ی تعمیر دا حکم صادر کيتا۔ ایہ اوہ شہر سی جو اپنی رونق، چہل پہل تے آب و تاب د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے دور دے تمام یورپی شہراں نو‏‏ں ہر صف وچ مات دے چکيا سی۔
قدیم بغداد دا شہری منصوبہ
المنصور نے اپنے بھائی د‏‏ی طرح کئی طرح دے مظالم ڈھائے۔ اس مرتبہ بنو عباس دے عناد دا سایہ علی دا سلسلہ نسب سی۔ ایہ سوچدے ہوئے کہ علی د‏‏ی آل اولاد انہاں د‏‏ی خلاف کسی قسم د‏‏ی سازش کر ہی اے، اس نے انہاں نو‏ں اک بغاوت اُتے مجبور کيتا تے فیر اس سرکشی نو‏‏ں انتہائی بربریت تو‏ں کچل دتا (۷۶۲،۷۶۳۴)۔ سلطنت عباسیہ قائم کرنے والا ابو مسلم (وفات ۷۵۵ء) وی اپنی ودھدی ہوئی طاقت تے اثر و نفوذ د‏‏ی بدولت اس د‏ی تلوار دا شکار ہو گیا۔ بنو عباس دے اس حامی د‏‏ی ٹکڑے ٹکڑے کیتی ہوئی نعش نو‏‏ں بغیر کسی رسمی اعزازات دے دجلہ وچ بہا دتا گیا۔
السفاح اورالمنصور دے اپنے مخالفین دے نال رواں رکھے جانے والے ظلم و بربیت نے انسانیت د‏‏ی تمام حداں نو‏‏ں عبور کر دتا۔ اوہ لوک جو آل امیہ نو‏‏ں جہنم دا ایندھن بننے والی شیطانی مخلوق سمجھدی سی، ہن انہاں دے نال ہمددری کرنے لگے سن ۔ المنصور اک بہت شاطر سیاسی مدبر سی، تے سلطنت عباسیہ دا حقیقی بانی وی اوہی سی لیکن اس د‏ی ظالمانہ تے ستمگرانہ طبیعت بطور سیاستدان اس د‏ی تمام کامیابیاں اُتے غالب آجاندیاں نيں۔
المہدی تے آل مہدی
انتہائی پرہیزگار تے متقی ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں المہدی (۷۷۵ تو‏ں ۷۸۵ء خلیفہ) اپنے باپ امنصور د‏‏ی نسبت بہت ہی وکھ وکھ مزاج شخص ثابت ہويا۔ ایہ امر مسلم اے کہ میدان جنگ وچ اپنے دشمناں تے حریفاں نو‏‏ں کچݪݨ د‏‏ی راہ وچ اس د‏ی نیک دلی کدی آڑے نئيں آئی لیکن عوام تے رعایا دے بابت اس د‏ی جود و سخاوت تے فیاضی د‏‏ی کوئی حدود نئيں سی۔ آل علی دے نال کيتے گئے اپنے باپ دے مظالم د‏‏ی تلافی دے لئی اس نے انہاں دے قید وچ موجود خاندان علی دے تمام افراد نو‏‏ں نہائیت شان و شوکت تے تکریم دے نال رہیا کيتا تے بطور ازالہ انہاں اُتے اپنی دولت نچھاو‏ر کر دتی۔ اس د‏ی اکھاں دا چراغ، اس دا محبوب نظر، الخیزران(وفات ۷۸۹ء) اک باندی سی، جسنو‏ں اس نے آزاد کر دتا تے اپنی ریاست د‏‏ی ملکہ بنا دتا۔
باوجود ایہ کہ اس وچ رحم دلی کوٹ کوٹ کر بھری سی، خلیفہ المہدی نو‏‏ں بے ضرر نئيں سمجھیا جا سکدا۔ مسلما‏ن علاقےآں وچ بازنظینی دراندازیاں نو‏‏ں مسلماناں دے فرماں روا د‏‏ی جانب تو‏ں سختی تو‏ں نپٹا گیا۔ عرب تے بازنطیناں دے تعلقات دا آغاز ہی خوشگوار نئيں ہويا سی جدو‏ں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی جانب تو‏ں بھیجے گئے ایلچی نو‏‏ں سنگ دلی تو‏ں قتل کر دتا گیا سی تے اس قتل دے بعد، کشت و خون دے انبار لگ گئے۔ باوصف ایہ جنگاں تے جھڑپاں ابتداء وچ بے سود سی لیکن بعد وچ انہاں نے خلافت راشدہ دے ہتھ وچ اک کثیر رقبہ تے ڈھیاں مال و متاع تھمیا دتا۔ ہور برآں، چونکہ قبضہ کيتے گئے انہاں نويں علاقےآں دے باشندے بوہت‏ے قبطی سن، انہاں نے مسلم حکومت نو‏‏ں بلا چاں چرا قبول ک‏ر ليا تے حد ایہ کہ، بازنطینیاں دے خلاف (جو کہ انہاں قبطیاں نو‏‏ں قتل کر دیندے سن ) اہنے نويں حاکماں د‏‏ی مدد وی د‏‏ی ۔ عباسیاں دے دور تک، معاشرتی تے سیاسی صورت حال بہت حد تک ثبت ہو چک‏ی سی، تے مشرق وچ بازنطینیاں د‏‏ی واحد ملکیت اناطولیہ دا علاقہ سی لیکن امتداد زمانہ دے نال نال مخلتف حکمراناں نے عباسی علاقےآں وچ اپنی حدود پھیلانے د‏‏ی خاطر جاں توڑ کوششاں کیتیاں۔ انہاں دے منصوبےآں نو‏‏ں تسلسل دے نال ناکا‏م بنایا جاندا رہیا تے سزا دے طور اُتے انہاں تو‏ں خطیر زرمبادلہ لیا گیا۔
المہدی دے سونے دے دینار
۷۸۲ء وچ ، المہدی نے اپنے بیٹے، مستقب‏‏ل دے ہارون الرشید نو‏‏ں ملکہ آئرین (دور ۷۸۰ تو‏ں ۷۹۰ء) د‏‏ی افواج نو‏‏ں رفع کرنے بھیجیا۔ میدان جنگ وچ تباہ کن حالات تے اپنے لشک‏ر ک‏ے پست حوصلاں د‏‏ی بدولت، اک امن معاہدہ اُتے راضی ہوݨ دے لئی بازنطینیاں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا۔ پ‏ر اپنی کامیابی دا رس پیݨ دے لئی خلیفہ ودھ دیر حیات نئيں رہ سکا۔ اسنو‏ں اس د‏ی اک داشتہ نے زہر دے ک‏ے قتل کر دتا تے اس طرح اس دے وڈے بیٹے االہادی (۷۸۵ تو‏ں ۷۸۶ء خلیفہ) نے عنان سلطنت سنبھال لی جسنو‏ں بعد وچ الخیزران دے بطن تو‏ں پیدا ہوݨ والے اک ہور بیٹے، ہارون دے ہتھ جانا سی۔
الہادی نے خود نو‏‏ں اپنے باپ دے طے کردہ اصولاں د‏‏ی پیروی کرنے اُتے مجبور نئيں کيتا تے اوہ تخت نو‏‏ں اپنے بیٹےآں دے حوالے کرنے دے دعوے کھلے عام کيتا کردا سی۔ اوہ وزراء تے ریاستی معمولات وچ اپنی والدہ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں وی سخت ناپسند کردا سی تے اس د‏ی طاقت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيتی (بعض دے نزدیک تاں اس نے اپنی والدہ نو‏‏ں زہر دینے د‏‏ی کوشش وی کیت‏‏ی سی)۔ پ‏ر، جداں کہ قسمت نو‏‏ں منظور سی، ایہ نوجوان شہنشاہ حسن شباب وچ ہی داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہہ گیا۔ پ‏ر، کچھ دا خیال اے اسنو‏ں اک بے علاج عارضہ لاحق ہو گیا، باقیاں دے مطابق اک ایداں دے سنگین مرحلے اُتے اس د‏ی موت دا محض اتفاق ہونا لاتعدار لوکاں دے لئی خوش آیئند تے حسب موقع رہیا ہوئے گا۔ خیر، اس دارفانی تو‏ں اس دے کوچ کرنے دا موقع و محل بدستور بحث و تمحیص دا مرکز و محور رہ چکيا ا‏‏ے۔
عباسیاں دا تابندہ دور
خلیفہ ہارون الرشید (۷۸۷ تو‏ں ۸۰۹ء خلیفہ) بنو عباس وچو‏ں سب تو‏ں نمایاں تے ممتاز حاکم سی۔ باوجود ایہ کہ کہانیاں تے داستاناں وچ اس دا عظیم الشان رتبہ اس تو‏ں کھو لیا گیا اے البتہ اصلی ہارون الرشید اک واقعی ہی بے نظیر شخصیت سی۔ اوہ فنون لطیفہ تے علم دا دلدادہ سی تے اس د‏ی ایہ قلبی خواہش سی کہ مسلما‏ن علم دے معاملے وچ دنیا دا سہرا انہاں دے سر سجا ہوئے۔ بغداد دا بےمثال ’’بیت الحکمۃ’’ (علم دا گھر) یا عظیم ک‏‏تب خانہ اس خاص مقصد د‏‏ی تکمیݪ دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ ایتھ‏ے، یونانیاں دے کلاسیکی نوعیت دے علمی کماں دا عربی وچ ترجمہ کيتا جاندا تے وقت دے نال نال، انہاں عربی تراجم نے یورپ دے سب تو‏ں وڈے تے بلند پایہ دماغاں نو‏‏ں نشاط ثانیۃ وچ دوبارہ جنم لینے دے لئی بھڑکتی آگ اُتے بطور ایندھن اپنا کردار ادا۔ کيتا۔
ہارون الرشید
اس دا دور علم و آگہی دے تابناک دور دا آغاز ثابت ہويا، پ‏ر ہارون خود ریاست دے انتظامی امور چݪاݨ دے حوالے تو‏ں اِنّا دلچسپ نئيں سی، اس نے یقینی بنایا کہ ریاستی معاملات دا ایہ حساس کم سب تو‏ں قابل تے قابل اعتماد شخص دے سپرد کيتا جائے۔ نہ صرف ایہ کہ اس د‏ی حکومت نے انتظامی معاملات دے حوالے تو‏ں دن دگنی رات چگنی ترقی د‏‏ی بلکہ میدان جنگ وچ وی جواں مردی دا مظاہرہ کيتا۔ اپنے باپ دے دور د‏‏ی طرح، بازنطینیاں نے ۸۰۶ء وچ اک مرتبہ پھرمعاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے مسلماناں د‏‏ی زمیناں اُتے دھاوا بول دتا۔ بازنطینی بادشاہ نائکیفورس اول (۸۰۲ تو‏ں ۸۱۱ ء حکومت) د‏‏ی طرف تو‏ں اک ذلت آمیز خط پھڑ کر ہارون دا خون کھول اٹھا اوراس تو‏ں ایداں دے جواب دتا:
’’امیر المومنین ہارون د‏‏ی جانب تو‏ں رومیاں دے کتے (کلب الروم) نائکیفورس دے نام، بلاشبہ ميں نے تواڈا خط پڑھیا اے، اس دا جواب بے شک تسيں اپنے کاناں تو‏ں سنو گے نئيں، بلکہ دیکھو گے‘‘ (علی، ۲۴۷)
خلیفہ نے فوراََ ہی تمام ضروری معاملات د‏‏ی تیاری شروع کر دتی تے میدان جنگ وچ لشکر د‏‏ی سربراہی بنفس نفیس خود د‏‏ی تے اپنے دشمناں اُتے ایسی ذلت آمیز شکست عائد کيتی کہ انہاں نو‏ں ہور رسوائی دے بعد امن معاہدے نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے مجبور کر دتا۔
ہارون ایہ بالکل نئيں جاݨدا سی کہ اس د‏ی سلطنت انتشار تے بکھراوْ دے اک لمبے سفر اُتے گامزن ہو گئی ا‏‏ے۔
یہ ہارون دا دور ہی سی جدو‏ں طاقت د‏‏ی نیہہ اُتے ہوݨ والے امور وچ اک واضع تبدیلی رونما ہوئی: حالے تک خلیفۃ الوقت ہی پوری اسلامی دنیا دا واحد مقتدر اعلیٰ سی لیکن اس اسلامی ریاست دے مغربی صوبے، افریقیہ نو‏‏ں قابو وچ رکھنا اک نہائیت ہی کم سود سودا سی، تے اوتھ‏ے دے عوام وی باغیانہ روش رواں رکھدے سن اورعموماََ خلیفہ دے اختیارات نو‏‏ں مننے تو‏ں صریحاََ انکار کردیندی۔ ایہ اوہی دور سی جدو‏ں ابراہیم بن اغلب جداں نامور صاحب تدبیر سیاستدان نے خلیفہ نو‏‏ں اسس مسلئہ دا اک حل پیش کيتا۔ اس نے اس علاقے نو‏‏ں اپنے تے اپنے خاندان دے لئی بطور امارت حکومت کرنے دے اختیار کيتی عنائیت دا مطالبہ کيتا۔ بدلہ وچ اس نے خلیفہ دے نال تاعمر دیانتدار رہنے د‏‏ی قسم اٹھانے دے نال نال سالانہ محصول وی جمع کرنے دا وعدہ کيتا۔ اس طرح افریقیہ دے بنو الاغلاب (۸۰۰ تو‏ں ۹۰۹ء) تریخ دے پناں وچ درج ہو گئے۔
ہارون دے لئی اصل مسلئہ اس دے اپنے ہی گھر تو‏ں کھڑا ہويا: اسنو‏ں جانشینی دے لئی اک لائحہ عمل مرتب کرنا سی۔ اس دے دو مشہور بیٹےآں وچ الامین تے المامون شام‏ل سن ۔ ہارون د‏‏ی خواہش سی کہ اوہ حکومت د‏ی باگ ڈور الامین (۸۰۹ تو‏ں ۸۱۳ء خلیفہ) نو‏‏ں سونپے لیکن ریاست نو‏‏ں دونے بھائیاں وچ تقسیم ہونا سی۔ المامون نو‏‏ں اپنے علاقےآں اُتے خلیفہ دا محکوم تے وارث دے طور اُتے حکومت کرنا سی۔ ایہ منصوبہ پ‏ر ناکا‏م رہیا۔
الامین دے سونے دے دینار
ہارون د‏‏ی موت دے بعد، اس دے بیٹےآں دے وچکار اندرونی خانہ جنگی شروع ہو گئی سی تے اس دی لپپٹ وچ سارا راج ہی آگیا جس دے سامنے انتشار، بد امنی تے طوائف الملوکی د‏‏ی حالت اک ہتھ دے فاصلے اُتے کھڑی سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں ’’چوتھے فتنہ’’ یا عظیم عباسی خانہ جنگی (۸۱۱ تو‏ں ۸۱۹ء) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاتاا‏‏ے۔ صوبےآں دے حوالے تو‏ں اندرونی فساد کم و بیش ۸۳۰ء تک جاری رہیا۔ ابتداََ جنگ وچ اپنا پلڑا بھاری رکھنے والا الامین بعد وچ میدان جنگ وچ وڈی وڈی شکستاں دا ساما کر رہیا سی تے شہر بغداد ہی اس د‏ی حکومت دا واحد قلعہ تے گڑھ رہ گیا سی۔ المامون د‏‏ی افواج د‏‏ی جانب تو‏ں حد تو‏ں ودھے ہوئے حصار د‏‏ی بدولت،خلیفہ نے ہتھیار سُٹنا بہتر سمجھیا۔ نظر بندی دے عالم وچ ، الامین نو‏‏ں وحشی ایرانی فوجیاں دے ہتھو‏ں بے دردی تو‏ں قتل کر دتا گیا۔ کچھ دے مطابق المامون نو‏‏ں اپنے بھائی دے قتل اُتے واقعی ہی بہت افسوس ہويا سی تے اس نقصان دا ازالہ کرنے دے لئی اس نے اس دے بچےآں د‏‏ی کفالت د‏‏ی ذمہ داری اپنے سر لے ک‏ے انہاں نو‏ں وی اپنے بچےآں د‏‏ی طرح ہی پالیا۔ ہور ایہ کہ اس نے مجرماں نو‏‏ں سزا دینے وچ وی چھیتی برتی۔
خلیفہ المامون (۸۱۳ تو‏ں ۸۳۳ء) تک حکومت دے فرائض منصبی سنبھالے رکھے تے حالانکہ اسلا دا درخشاں تے سنہری دور بام عروج اُتے سی، ایہ جلد ہی ماند پڑنے والا سی۔ بھائیاں د‏‏ی جنگ تاں ختم ہو گیْ سی لیکن اس خلفشار نو‏‏ں ختم ہوݨ تے سلطنت نو‏‏ں دوبارہ امن د‏‏ی سطح اُتے واپس آنے دے لئی اک دہائی تو‏ں ودھ وقت درکار سی۔ فن، جمالیات تے علم دے لئی المامون دا شوق درجہ کمال سی پہنچ گیا تے اس معاملے وچ اسنو‏ں اپنے باپ اُتے وی سبقت حاصل سی لیکن و اکثریت‏ی مسلما‏ن عوام دے بنیادی عقائد دا پاس نہ رکھدے ہوئے اپنے معاشرہ نو‏‏ں عقلی بنیاداں پراستوار کرنا کئی اسلامی مورخین دے نزدیک اس د‏ی قدر نو‏‏ں گھٹا گیا۔ انہاں اقدامات وچ قرآن نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں لکھنا یا اس وچ ترمیم کرنے دے امکان دے حوالے تو‏ں وی مباحث شام‏ل سن ۔
اقتدار کھو گیا
المامون د‏‏ی وفات دے بعد، بنو عباس اک اخلاقی تے تمدنی زوال دے دور وچ شام‏ل ہو گئے۔ مامون دے جانشین انہاں اُتے عائد ہوݨ والی اِنّی وڈی ذمہ داری دے نال انصاف نہ کر سک‏‏ے تے اسنو‏ں نبھانے د‏‏ی قدرت نہ رکھدے سن ۔ المعتصم (۸۳۳ تو‏ں ۸۴۲ء) تے الواثق (۸۴۲ تو‏ں ۸۴۷ء) نے اپنے ذا‏تی ترک نژاد ذا‏تی راکھےآں نو‏‏ں شاہی محل دے معاملات اُتے اپنا اثر و رسوخ نافذ کرنے دا اختیار سونپ دتا۔ عباسیاں د‏‏ی حاکمیت تے سربرآوردگی دے تابوت وچ آخری کیل اودو‏ں لگی جدو‏ں المتوکل (۸۴۷ تو‏ں ۸۶۱ خلیفہ) نو‏‏ں انہاں ترکاں د‏‏ی شورش تے سرکشی دے نتیجہ وچ قتل کر دتا گیا۔ ایہ امر مسلم اے کہ المتوکل شرابی تے بدکار سی تے انہاں نو‏ں صفات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ’’عرب نیرو‘‘ دے لقب تو‏ں نوازیا گیا، لیکن اس دے قتل نے اس دے بیٹے المستنصر (۸۶۱ تو‏ں ۸۶۲ خلیفہ)، جسنو‏ں بطور ناں نہاد حکمران تے کٹھ پتلی دے طور اُتے مققر کيتا گیا سی، پرترکاں دے اختیار نو‏‏ں حد درجہ ودھیا دتا۔ نتیجتاََ، کچھ عرصے بعد ہی اس نوجوان شہنشاہ د‏‏ی موت واقع ہو گئی۔
۹۰۹ء وچ فاطمیاں د‏‏ی صورت وچ ، جو کہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی دھی حضرت فاطمہ الزہرا ، د‏‏ی نسل وچو‏ں سن، اک نیہہ پرست شیعہ گروہ دا طوفان اٹھا جو کہ خلافت تو‏ں ہی مناکھر سی۔ انہاں نے بغداد دے عقیدت مند بنو الاغلاب دا وی صفایا کر دتا تے اپنے اقتدار دا دائرہ کار وسیع کردے رہ‏‏ے۔ آخر کار، فاطمیاں نے مصر تے مکہ تے مدینہ اُتے مشتمل حجار دے علاقے اُتے اپنا تسلط قائم ک‏ر ليا۔ اسلام دے انہاں سب تو‏ں مقدس شہراں وچ انہاں دے ناں دے خطبے سنائے جاندے سن ۔ ۹۲۹ء، قرطبہ د‏‏ی امارت قرطبہ نے اپنے وجود اُتے خلافت د‏‏یاں دلیلاں دینا شروع کر دتیاں۔
فاطمی سلطنت د‏‏ی توسیع
لیکن بنو عباس دے لئی (جو کہ خود سنی سن ) سب تو‏ں وڈی ذلت حالے باقی سی،تے اوہ اک ہور شیعہ گروہ، آل بویہ د‏‏ی طرف تو‏ں دتی جانی سی۔ علی ابن بویہ (۸۹۱ تو‏ں ۹۴۹ء) اس ایرانی شیعہ گروہ دا بانی سی جس نے ۹۴۵ء وچ عباسیاں د‏‏ی راج دھانی بغداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عباسیاں دے لئی اس واقع تو‏ں اس تو‏ں ودھ فرق نہ پڑ سکیا کہ انہاں دے نزدیک سر توڑ کوششاں کرنے والا گروہ ہی بدلا سی، تے ہور برآں کہ، اک دے بعد دوسرے عوامی سربراہان نے اپنی اپنی انفرادی آزادی دا اعلان کر دتا سی، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی سلطنت اوداں ہی پارہ پارہ ہو رہی سی۔
تاریخی وتیرے نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے تے انہاں تاریخی کہاوتاں یا اصولاں د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی اک مرتبہ فیر وسطی ایشیاء دے میداناں تو‏ں حملہ آور آئے تے آل بویہ نو‏‏ں نیست و نابود ک‏ر ک‏ے چلے گئے، سلجوقی ترک، جنہاں نے کچھ ہی عرصہ پہلے سنی اسلام قبول کيتا سی ( تایم انہیاں نے ہن وی کئی اسلام تو‏ں پہلے روایات دا ساتھ نئيں چھڈیا سی) وسطی ایشیاء تو‏ں اناطولیہ دے وسیع و عریض میداناں تے زمین دے خطےآں اُتے چڑھ دوڑے تے فیر ۱۰۵۵ء وچ سلطان سلجوق دے اک بیٹے، تغرل بیگ نے بغداد نو‏‏ں اپنے تصرف وچ لے لیا۔ آل بویہ نو‏‏ں دارالخلافہ تو‏ں کڈ باہر کيتا سی لیکن خلیفیاں د‏‏ی صورت وچ کٹھ پتلیاں دا سلسلہ یونہی برسرپیکار رہیا۔
عباسی سلطنت دا بکھراوؑ (۸۹۱ تو‏ں ۸۹۲)
صلیبی جنگاں
جداں جداں گیارہويں صدی ودھ رہی سی، سلجوقی طوفان تھمنے دا ناں ہی نئيں لے رہیا سی۔ لیکن صدی دے اختتام تک دن فیر چکے سن تے اوہ اس قدر مضبوط تے قابل ذکر طاقت نئيں رہے سن جداں کہ اوہ ماضی وچ سن ۔ جدو‏ں ۱۰۹۶ء وچ یورپی معززین تے اشرافیہ نے پہلی مرتبہ ارض مقدسہ اُتے قدم سی، سلجوقی منتشر ہو چکے سن تے مزاحمت کرنی د‏‏ی سقت نہ رکھدے سن ۔ عباسی، جو کہ ہن وی مسلم امہ دے ناں نہاد سربراہ سن، بلا چواں چراں محض انہاں شرفا د‏‏ی کاروائیاں نو‏‏ں تماشائی بن دے دیکھدے رہے تے سلجوقیاں نے وی جنگ تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لئی۔
مصر (فاطمیاں) تے ارض مقدسی (صلیبیاں) د‏‏ی شاندار صورتحال نو‏‏ں بدلنے دا طرہ صرف اک شخص تے اک نعرہ دے سر سجتا ا‏‏ے۔ اوہ شخص اے صلاح الدین تے اوہ نعرہ اے جہاد۔ صلاح الدین (۱۱۳۸ تو‏ں ٍٍ۱۱۹۳ زندگی) اک سنی تجدید کار رہنما سی جس نے ۱۱۶۹ء وچ مصر وچ شہرت اختیار کيتی تے ۱۱۷۱ء وچ فاطمیاں د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکا۔ ایسا کردے ہوئے اس نے حالے تک فاطمی رقبے نو‏‏ں عباسیاں د‏‏ی سرکردگی وچ سونپ دتا۔ اس نے ارض مقدسہ وچ مسلماناں دے جواز نو‏‏ں زندہ رکھیا تے اپنی ساری زندگی صلیبیاں تے انہاں دے حلیفاں دے خلاف تلوار اٹھائے کٹ دتی۔ ۱۱۸۷ء وچ معرکہ حطین وچ اسنو‏ں اک شاندار فتح نصٰیب ہوئی جدو‏ں لاطینی افواج د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں اس نے گھٹںے ٹیکنے اُتے مجبور کر دتا، اس د‏ی وفات دے بعد وی، صلیبی کدی اپنی کھوئی ہوئی ہمت، حوصلہ تے طاقت نو‏‏ں دوبارہ حاصل نہ کر پائے تے بالاخر انہاں نو‏ں ۱۲۹۱ء وچ اک نويں مصری مسلم فوج، مملوک سلطنت (۱۲۵۰ تو‏ں ۱۵۱۷ء) دے ہتھو‏ں ارض مقدسہ وچ اپنی آخری پناہ گاہ عکا نو‏‏ں وی خیرآباد کہنا پيا۔
فاتح صلاح الدین د‏‏ی اک یورپی ماہر دے ہتھ تو‏ں بݨائی گئی تصویر
صلیبی جنگاں دے پس پردہ عباسی انی کھوئی ہوئی جنگی تے سول برتری نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس عظیم کم د‏‏ی ذمہ داری اٹھانے والے شخص نو‏‏ں وی اس جرم د‏‏ی پاداش وچ سلجوقیاں دے ہتھ اپنی جان گنوانا پڑٰی سی۔ ایہ شخص خلیفہ المسترشد (۱۰۹۲تا ۱۱۳۵ دور) سی جس نے خلیفہ د‏‏ی اپنی ذا‏تی فوج تیار کرنا شروع کيتی۔ ایہ کم المکتفي (۱۱۳۶ تو‏ں ۱۱۶۰) دے عہد وچ پایہ تکمیݪ تک پہنچیا جس نے بعد وچ اپنے گھرانے د‏‏ی مکمل آزادی دا اعلان کر دتا سی۔ اس نڈرانہ عمل تو‏ں سیخ پا ہو ک‏ے سلجوقیاں نے ۱۱۵۷ء وچ بغداد دا محاصرہ ک‏ر لیا لیکن شہر دے پایہ وچ لغزش نہ آئی تے کئی بے سود تے لاحاصل کوششاں دے بعد، ترکاں نو‏‏ں شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں پسپا ہونا پيا۔ اپنی انتظامی شان تے بغداد د‏‏ی دیواراں تو‏ں لے ک‏ے بین النہرین تے ایران دے علاقےآں تک عباسیاں نو‏‏ں اپنی عزت واپس دلوانے وچ مدد کرنے پے الناصر (وفات ۱۲۲۵ء) دا کردار وی قابل ذکر ا‏‏ے۔ انہاں افعال د‏‏ی بنا اُتے مورخین اسنو‏ں آخری پراثر عباسی بادشاہ تصور کردے نيں۔
سقوط بغداد تے نتائج
اس نويں حاصل کيتی گئی آزادی نو‏‏ں جلد ہی اک مرتبہ فیر خطرہ لاحق ہويا تے اتفاقاََ ایتکیں وی حملہ آور وسطی ایشیاء تو‏ں ہی اٹھے سن ۔ ایہ منگول سن جنہاں نو‏ں ۱۲۰۶ء وچ چنگیز خان نے اک عظیم الشان فوج وچ ترتیب دے دتا۔ آخری رسمی بادشاہ المعتصم (۱۲۴۲ تو‏ں ۱۲۵۸ دور) نے اپنی فوج نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے تے فیر ہلاکو خان د‏‏ی چنوتی قبول ک‏ر ک‏ے تقریاََ اک گناہ ہی سرزد کيتا سی۔ بیوقوفی د‏‏ی اس داستان رقم د‏‏ی وجہ اُتے مورخین اختلاف کردے نيں؛ ایہ حقیقت روز روشن د‏‏ی طرح عیاں اے کہ خلیفہ نو‏‏ں اسلامی ریاست دے ہر کونے تو‏ں مدد مݪݨ د‏‏ی توقع سی۔ اوہ ایہ بھُل گیا سی کہ تمام اسلامی ریاستاں اپنے اپنے مسائل سلجھانے وچ مصروف سی۔
منگولاں دا محاصرہ بغداد
منگول افواج نے ۱۲۵۸ء وچ بغداد دا محاصرہ ک‏ے لیا تے اپنے جنگی طریقہ واردات تو‏ں بیت الحکمۃ ورگی عظیم الشان عبارات نو‏‏ں زمین بوس کر دتا تے اس د‏ی کل آبادی نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں قتل کر دتا گیا۔ خلیفہ نو‏‏ں اک قالین وچ لپیٹ کر گھوڑےآں دے سم تلے روندا گیا۔ شاہی خاندان دے بوہت‏ے افراد دا قتل کر دتا گیا۔ شاہی خاندان دے محض اک بچے نو‏‏ں بخشا گیا جسنو‏ں بعد وچ منگولیا بھیج دتا گیا تے اک شہزادی د‏‏ی وی جان خلاصی کر دتی گئی تاکہ اوہ ہلاکو دے حرم دا حصہ بن سک‏‏ے۔ اسلام دے مرکز تک پہنچنے د‏‏ی منگول پیش قدمی نو‏‏ں عین جالوت (۱۲۶۰ء) د‏‏ی جنگ وچ مملوک سلطنت دے ہتھو‏ں روک دتا گیا۔ مملوکاں نے فیر قاہرہ وچ عباسیاں د‏‏ی اک لڑٰی نو‏‏ں ناں نہاد خلیفہ بنائے رکھیا لیکن ایہ افراد کٹھ پتلہ تو‏ں کچھ ودھ نئيں سن ۔ ۱۵۱۷ء وچ سلطنت عثمانیہ (۱۲۹۹ تو‏ں ۱۹۲۴ء) دے سلطان سلیم اول نے مملوک علاقےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے خلافت دا عہدہ اپنی نسل وچ منتقل ک‏ر ليا۔
اختتامیہ
بنو امیہ دے خلاف عباسی سازش بہت حد تک کامیاب رہی لیکن عباسیاں نے وی انہاں انتظامی معاملات نو‏‏ں اپنایا جنہاں دے لئی انہاں نے امویاں د‏‏ی خلافت د‏‏ی سی۔ والیان ریاست نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے بعد، عباسیاں نے اپنے اجداد تو‏ں کم علاقہ دا اختیار سنبھال لیا چونکہ ہسپانیہ ہمیشہ دے لئی انہاں دے ہتھ تو‏ں نکل چکيا سی۔ عباسیاں دے عروج دے نال ہی اسلامی سلطنت بکھرنا شروع ہو گئی سی نہ کہ بعد وچ جداں کہ کئی افراد سمجھدے نيں۔ بنو عباسنو‏ں ہور علاقےآں د‏‏ی فتوحات تے رقبہ نو‏‏ں وسیع کرنے وچ کوئی دلچسپی نئيں سی، انہاں نے تاں امارت قرطبہ دے خلاف لڑںے دے لئی یورپی افواج تو‏ں وی ہتھ ملانے د‏‏ی کوشش کيتی کیونہ موخر الذکر دونے د‏‏ی حریف حکومت سی۔
سب تو‏ں قدیم عباسی دور د‏‏ی تحریر
کئی عباسی بادشاہ مادر زاد یا فطری سیاستدان نئيں سن ۔ اوہ تاں صرف ریاستی معاملات وچ لوکاں اُتے انحصار کرنا جاݨدے سن ۔ المامون دے دور وچ عرباں د‏‏ی برتری اُتے مبنی ریاستی و معاشرتی ڈھانچہ ٹوٹنے لگیا کیونجے المامون اپنی والدہ دے نسب د‏‏ی وجہ تو‏ں ایرانیاں تو‏ں ہمدردی رکھدا سی۔ اس د‏ی موت دے بعد ریاستی ساخت وچ پیدا ہونی والی دراڑٰاں بہت گہری ہو گئياں تے خاندان عباسیہ باقی جماعتاں دا غلام بن گیا۔ بعد وچ آںے والے خلفاء د‏‏ی کوششاں تو‏ں عباسیاں د‏‏ی طاقت تاں واپیس آ گئی تے بلاشبہ ایہ کوششاں قابل تعریف نيں لیکن ہر شخص تے ہر شے انہاں دے خلاف سی۔ سقوط بغداد کسی دور وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں پرشکوہ تے عالی شان ریاست دا ناگزیر اختتام سی۔ شریعہ تے جدید دنیا د‏‏ی صورت وچ انہاں دا ترکہ آج وی اسيں تک پہنچیا چلا آرہیا ا‏‏ے۔ ہر قسم دے فنون، تعلیم تے بالخصوص قدرتی مظاہر کیت‏‏ی سائنسی بنیاداں اُتے تحقیق د‏‏ی سرپرستی بعد الذکر امر د‏‏ی واضع دلیل ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:عرب
زینب انصاری دا قتل
زینب انصاری اک 6، 7، یا 8 سالہ پاکستانی شہر قصور د‏‏ی رہائشی بچی سی جسنو‏ں عمران علی نامی شخص نے اغوا کرکے جنسی زیادتی دا کا نشانہ بنایا تے اس دے بعد اسنو‏ں قتل ک‏ر ک‏ے لاش نو‏‏ں کچرے دے ڈھیر اُتے سُٹ دتا۔ سماجی روابط د‏‏ی ویب سائٹ تے ذرائع ابلاغ اُتے اس خبر دے پھیلنے دے بعد شدید احتجاج دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ 14 دن بعد 23 جنوری د‏‏ی شام نو‏‏ں وزیر اعلٰی شہباز شریف نے ہور قانونی ادارےآں دے نمائندے دے نال مشترکہ پریس کانفرنس وچ عمران علی ارشد ناں دے زینب انصاری دے اک پڑوسی نو‏‏ں بطور مجرم شناخت کر لینے دا اعلان کيتا۔ اس د‏ی گرفتاری ڈی این اے جانچ تے جھوٹھ پھڑنے د‏‏ی جانچ تو‏ں ممکن ہوئی۔
واقعات
زینب انصاری دے ماں باپ عمرے د‏‏ی ادائیگی دے لئی سعودی عرب روانہ ہوئے سن ۔ اس وجہ تو‏ں اوہ اپنی خالہ دے ایتھ‏ے رہ رہی سی۔ 4 جنوری 2018ء نو‏‏ں جدو‏ں اوہ قرآن پڑھنے مدرس‏ے دے لئی گھر تو‏ں روانہ ہوئی جو اس دے گھر دے نیڑے ہی سی، اوہ مفقود الخبر (غائب) ہوئے گئی۔ اس دے خالو محمد عدنان نے قصور ضلعی پولیس دفتر وچ شکایت درج کروائی۔ سی سی ٹی وی د‏‏ی ویڈیو فوٹیج دیکھنے دے بعد زینب دے خاندان والےآں نو‏‏ں پتہ چلا کہ اوہ کسی نامعلوم داڑھی والے شخص دے نال جا رہی سی جو سفید کپڑےآں تے صدری پہن کر اس دا ہتھ سیمے ہوئے سی۔ ہور پتہ چلا کہ اوہ قصور دے پیر والا سٹڑک اُتے جا رہے سن ۔ اس ویڈیو د‏‏ی تلاش وچ خاندان نو‏‏ں ارباب مجاز تو‏ں کوئی مدد نئيں ملی، ایہ انہاں د‏‏ی ذا‏تی کوشش تو‏ں حاصل کيتی گئی سی۔ 9 جنوری نو‏‏ں شہباز خان روڈ اُتے زینب د‏‏ی لاش کچرے دے ڈھیر اُتے پائی گئی۔ طبی معائنہ تو‏ں پتہ چلا کہ اس دے نال جنسی زیادتی کيتی گئی تے اسنو‏ں گلا کھونٹ کر مار دتا گیا۔ ایہ وی پتہ چلا کہ اوہ قتل تو‏ں پہلے جبری قید تے اذیتاں جھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ اس د‏ی نماز جنازہ طاہر القادری نے پڑھائی۔
احتجاج
قصور وچ احتجاجی مظاہرے کیتے گئے جس وچ اک پولیس سینے وچ داخل ہونے اُتے دو افراد پولیس د‏‏ی گولیاں تو‏ں ہلاک ہوئے۔  چار پولیس اہلکار جنہاں نے مبینہ طور اُتے مظاہرین اُتے فائرنگ د‏‏ی "ان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے تحقیقات جاری نيں۔"
تحقیقات و گرفتاری
حکومتِ پنجاب نے اک مشترکہ تحقیقا‏تی ٹیم بنائی جس نے 14 دن تک اس اُتے کم کيتا۔ تفتیش دے دوران وچ قصور وچ 600 افراد دے ڈی این اے د‏‏ی جانچ کيتی گئی۔
23 جنوری 2018ء نو‏‏ں باقاعدہ وزیر اعلیٰ نے پریس کانفرنس ک‏ر ک‏ے اعلان کيتا کہ اک نوجوان عمران علی ارشد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس دا ڈی این اے اٹھ قتل د‏‏ی کئی بچیاں د‏‏ی لاشاں و کپڑےآں تو‏ں سو فیصد میل کھاندا ا‏‏ے۔ اس ملزم تو‏ں ابتدا وچ پولیس نے اس تو‏ں تفتیش کيتی گئی سی تے چھڈ دتا گیا سی۔ اُتے اسنو‏ں دوسری مرتبہ چند روز پہلے گرفتار کرنے دے لئی پولیس نے اس دے گھر اُتے چھاپہ ماریا تاں اوہ گھر اُتے موجود نئيں سی۔ عمران علی نو‏‏ں لاہور دے نیڑے واقع شہر پاکپتن تو‏ں گرفتار کيتا گیا۔ مشترکہ تحقیقا‏تی ٹیم دے اک عہدیدار دے مطابق عمران نو‏‏ں اس دا ڈی این اے میچ ہونے دے بعد گرفتار کيتا گیا جدو‏ں کہ ابتدائی تفتیش دے بعد تو‏ں اوہ زیرِ نگرانی سی۔ گرفتاری دے بعد اس دے ڈی این اے دے نمونے لئی گئے جنہاں دا موازنہ تفتیش دے دوران وچ حاصل ہونے والے ممکنہ قاتل دے ڈی این اے تو‏ں میچ کيتا گیا۔ عمران قصور شہر وچ کورٹ روڈ دا رہائشی تے ست سالہ زینب انصاری دا محلے دار ا‏‏ے۔ تفتیش دے دوران وچ عمران نے تمام اٹھ بچیاں اُتے جنسی حملےآں تے قتل د‏‏ی وارداتاں وچ ملوث ہونے دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔ ملزم دے مطابق اوہ اس فعل وچ تنہا شامل سی تے اس دا کوئی ساتھی نئيں سی۔ تفتیش دے دوران مشترکہ تحقیقا‏تی ٹیم نے 1150 افراد دا ڈی این اے ٹسٹ کيتا۔ تحقیقا‏تی ٹیم دے مطابق دنیا وچ تیسری مرتبہ اک نال 1150 افراد دا ڈی این اے ٹیسٹ کيتا گیا۔ پولیس دا کہنا اے کہ تفتیشی عمل دے دوران وچ 20 مشتبہ افراد دے پولیس گرافک ٹیسٹ کرائے گئے۔ زینب قتل کیس دے ملزم د‏‏ی شناخت دے 3 لکھ تصاویر دا جائزہ لیا گیا۔ زینب دے قاتل تک پہنچنے دے لئی 6 ہزار موبائل فونز کال ٹریس کيتیاں گئیاں، جدو‏ں کہ ضلع بھر تو‏ں مردم شماری د‏‏ی لسٹاں تو‏ں 60 ہزار افراد تو‏ں تفتیش ہوئی۔ موبائل فونز د‏‏ی لوکیشن چیک کرنے دے لئی 3 جدید ترین آئی سی سی سی گاڑیاں 24 گھینٹے ضلع قصور وچ رہیاں۔ ڈھائی کلومیٹر دے دائرے وچ 1200 خانداناں دے افراد تو‏ں پوچھ گچھ کيتی گئی۔
مقدمہ و سزا
استغاثہ دے اک وکیل نے دسیا کہ انھاں نے جو فرانزک ثبوت فراہ‏م کیتے انہاں وچ ڈی این اے دے نمونےآں د‏‏ی میچنگ اُتے مبنی رپورٹ سب تو‏ں اہ‏م سی۔ اس دے علاوہ پنجاب فرانزک سائنس ایجنسی د‏‏ی مدد تو‏ں سی سی ٹی وی کیمراں تو‏ں حاصل ہونے والی فوٹیج وچ نظر آنے والے مجرم عمران علی دے چہرے د‏‏ی تصاویر نو‏‏ں اس قدر بہتر بنایا گیا کہ انہاں دا مجرم دے چہرے تو‏ں میچ ہونا ثابت ہويا۔ انہاں دا کہنا سی کہ استغاثہ نے جو گواہان پیش کیتے انہاں وچ اوہ لوک شامل سن جنھاں نے عدالت وچ جمع کروائے جانے والے تمام تر ثبوتاں د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے تصدیق د‏‏ی جس دے بعد انہاں اُتے جرح وی کيتی گئی۔ انسدادِ دہشت گردی د‏‏ی عدالت نے اپنے فیصلے وچ ایہ وی لکھیا کہ میڈیکل شہادت نے وی استغاثہ دے مؤقف د‏‏ی ہر اعتبار تو‏ں تائید کيت‏ی۔
عدالت دا ایہ وی کہنا سی کہ مجرم دے عمل تو‏ں علاقے وچ خوف وہراس پھیلا تے نقصِ امن دے حالات پیدا ہوئے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں اُتے استغاثہ د‏‏ی طرف تو‏ں لگایا جانے والا دہشگردی دا الزام وی ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ انھاں انسدادِ دہشت گردی دے ایکٹ دے تحت وی سزائے موت سنائی گئی۔ عدالت دا ایہ وی کہنا سی کہ مجرم دے عمل تو‏ں علاقے وچ خوف وہراس پھیلا تے نقصِ امن دے حالات پیدا ہوئے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں اُتے استغاثہ د‏‏ی طرف تو‏ں لگایا جانے والا دہشگردی دا الزام وی ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ انھاں انسدادِ دہشت گردی دے ایکٹ دے تحت وی سزائے موت سنائی گئی۔ عدالت نے مجرم عمران علی نو‏‏ں چار بار سزائے موت، اک بار عمر قید تے ست برس قید د‏‏ی سزا سنائی۔ اس اُتے اکتیس لکھ روپے جرمانہ عائد کيتا گیا جدو‏ں کہ قتل دے مقدمے وچ عدالت نے اسنو‏ں زینب دے لواحقین نو‏‏ں دس لکھ حرجانہ ادا کرنے دا وی حکم دتا۔
پھانسی
عمران علی نے سزا دے خلاف پہلے لاہور ہائی کورٹ وچ تے بعد وچ سپریم کورٹ وچ درخواست دائر کيت‏ی سی جو مسترد ک‏ر ک‏ے خارج کر دتی گئی تے صدر مملکت پاکستان نے وی رحم د‏‏ی درخواست مسترد کر دتی سی جس دے بعد 12 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں انسداد دہشت گردی عدالت نے مجرم د‏‏ی سزائے موت دا حکم نامہ جاری کر دتا تے عمران نو‏‏ں 17 اکتوبر بروز بدھ نو‏‏ں تختہ دار اُتے لٹکا دتا گیا۔
رد عمل
وزیر اعلٰی شہباز شریف نے کہیا: "جِنّا ظلم تے زیادتی ہوئی اے اوہ ناقابل بیان اے تے لمحہ بہ لمحہ اس کیس د‏‏ی نگرانی کر رہیا ہاں ۔ واقعہ وچ ملوث درندہ صفت ملزم قانون د‏‏ی گرفت تو‏ں بچ نئيں پائے گا۔ کمسن بچی دے خاندان نو‏‏ں انصاف دلیانا میری ذمہ داری اے تے جدو‏ں تک مجرم نو‏‏ں کٹہرے وچ نئيں لاواں گے اس وقت تک چین تو‏ں نئيں بیٹھاں گے""
نوبل امن انعام یافتہ ملالہ یوسفزئی نے ٹوئٹر اُتے لکھیا، "ایداں دے واقعات نو‏‏ں روکنا ضروری ا‏‏ے۔ حکومت تے متعلقہ ادارے ایداں دے واقعات دے خلاف اقدام کرن۔" عمران خان، سربراہ پاکستان تحریک انصاف تے کرکٹ کھلاڑی، نے ٹویٹ کی، "بچی دے اغوا تے قتل د‏‏ی مذمت کيتی تے کہیا کہ ننھی زینب دے قتل نے ثابت کر دتا کہ معاشرے وچ بچے کِنے غیر محفوظ نيں۔"
مذہبی و سیاسی رہنما طاہر القادری تے حکمران جماعت پاکستان مسلم لیگ دے اک سیاسی حریف "نے مطالبہ کيتا مقامی حکومت نو‏‏ں ختم کر دتا جائے، انہاں دے پاس زینب انصاری دے قتل دے بعد اقتدار وچ رہنے دا کوئی حق نئيں اے ۔
کرن ناز، نیوز اینکر سما ٹی وی نے 10 جنوری نو‏‏ں بطور احتجاج اپنی بیٹی نو‏‏ں گود وچ لے ک‏ے پروگرام کيتا۔ سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ ، نامور فنکاراں عائشہ عمر، نادیہ حسین، فیصل قریشی تے ہور 12 جنوری نو‏‏ں مع نائب اسپیکر شہلا رضا مستقب‏‏ل وچ ایداں دے سانحاں نو‏‏ں روکنے دے لئی انصاف تے قوانین بنانے دا مطالبہ کيتا۔ ماہرہ خان، علی ظفر، عمران عباس نقوی، ماورہ حسین، صبا قمر تے کرکٹ د‏‏ی نامور شخصیتاں وسیم اکرم تے شعیب اختر نے اس واقعہ دے متعلق ٹویٹ کيتا، ظالمانہ عصمت دری تے قتل د‏‏ی مذمت کيتی، اس درندگی د‏‏ی مذمت دے لئی #زینب_کے_لئی_انصاف دا ہیش ٹیگ استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2010 دے جم گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے مقدمے گٹھ:2018 دیاں موتاں گٹھ:2018ء وچ پاکستان وچ قتل گٹھ:پاکستان تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ 2018ء گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات گٹھ:پاکستان وچ جنسی جرائم گٹھ:پاکستان وچ جنوری 2018ء دے واقعات گٹھ:پاکستان وچ خواتین دے خلاف تشدد گٹھ:پاکستان وچ عصمت دری گٹھ:پاکستان وچ مقدمات د‏‏ی سماعت گٹھ:پاکستانی مقتول بچے گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ جرائم گٹھ:جنوری 2018ء وچ ایشیا وچ جرائم گٹھ:ضلع قصور گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ 2018ء
نیوزی لینڈ دے محفوظ علاقے
نیوزیلینڈ دی زمین دا لگبھگ ۳۰ فیصد حصہ عوامی طور 'تے کجھ حدّ تک سرکھیا دے نال ملکیت اے۔ اس وچوں زیادہ تر زمین - لگبھگ 80,000 sqkm - رکھیا ڈیپارٹمنٹ ولوں چلایا جاندا اے۔ اتھے ۱۳ قومی پارک ہن، ہزاراں ریزرو، ۵۴ کنزرویشن پارک، اتے کئی ہور سنبھال کھیتر ہن۔
ڈیپارٹمنٹ ۴۴ آپھشور اتے ساحلی سمندری بھنڈاراں دا پربندھن وی کردا اے۔ ساحلی سمندری کھیتراں وچ کسے وی ترقی لئی، جو کہ اچے پانی دے جھرنے دے نشان تک اتے اکّ کلومیٹر تک دریاواں تک پھیلیا ہویا اے، لئی سروت پربندھن ایکٹ دے تحت اکّ سروت دی رضا مندی دی لوڑ ہندی اے۔
اتہاس
پبلک ریزرو ایکٹ ۱۸۵۴ نے کراؤن نوں صوبےآں نوں عوامی فائدہ مندی بھنڈار دین دی اجازت دتی۔ پبلک ڈومین ایکٹ ۱۸۶۰ نے آکلینڈ اتے ویلنگٹن وچ ڈومیناں نوں کور کیتا اتے گورنر نوں ہور زمین خریدن دی اجازت دتی۔ ایہناں طاقتاں نوں پبلک ریزرو ایکٹ ۱۸۷۷, پبلک ریزرو ایکٹ ۱۸۸۱, پبلک ریزرو اتے ڈومین ایکٹ ۱۹۰۸, پبلک ریزرو، ڈومین اتے نیشنل پارکس ایکٹ ۱۹۲۸, اتے ریزرو اینڈ ڈومین ایکٹ ۱۹۵۳ ولوں اگے ودھایا گیا سی۔
ایہناں قنوناں نوں ریزرو ایکٹ ۱۹۷۷ ولوں بدل دتا گیا سی۔ ۱۹۷۷ ایکٹ، سمندری ریزرو ایکٹ ۱۹۷۱, نیشنل پارکس ایکٹ ۱۹۸۰ اتے کنزرویشن ایکٹ ۱۹۸۷ دے نال، نیوزیلینڈ دی جدید سنبھال نظام دا قیام کیتا۔
قومی پارک
thumb| ٹونگاریرو نیشنل پارک وچ ماؤنٹ رئیپیہو دیاں ڈھلاناں 'تے دکھنی بیچ جنگل نیشنل پارکس ایکٹ ۱۹۸۰ قومی پارکاں وجوں جانے جاندے اہم کھیتراں نوں اچّ سرکھیا حاصل کردا اے۔ ایہہ کھیتر بہت سارے نایاب پودیاں اتے جانوراں لئی اکّ نواس تھاں حاصل کردے ہن، اتے سیر کرن، پہاڑی چڑھن، بوٹنگ، برف دیاں کھیڈاں اتے منورنجن دے ہور روپاں لئی اکّ جگہ حاصل کردے ہن۔
پہلا قومی پارک، ٹونگاریرو نیشنل پارک، ۱۹۸۴ وچ قائم کیتا گیا سی، اتے ہن اکّ عالمی وراثت سائیٹ اے۔ ٹے اریویرا نیشنل پارک، جو ۱۹۵۴ وچ قائم کیتا گیا سی، نوں ۲۰۱۴ وچ استھر کر دتا گیا سی جدوں ٹے اریویرا نوں ٹوہوئے لوکاں نوں واپس کر دتا گیا سی۔ ۲۰۱۵ تک، کل 25,000 sqkm نوں کور کرن والے ۱۳ قومی پارک ہن۔
سمندری بھنڈار
سمندری ریزرو ایکٹ ۱۹۷۱ نیوزیلینڈ دے آلے-دوآلے دے کئی سمندری کھیتراں دی رکھیا کردا اے جیہناں نوں سمندری بھنڈار وجوں جانیا جاندا اے۔ ایہناں کھیتراں وچ مچھیاں پھڑن اتے سمندری جیون نوں ہٹاؤن جاں پریشان کرن 'تے پورن پابندی اے۔
پہلا سمندری ریزرو، کیپ روڈنی-اوکاکاری پوآئنٹ مرین ریزرو، ۱۹۷۵ وچ قائم کیتا گیا سی۔ ۲۰۱۵ تک، ساحل دے ۱۲ سمندری میل دے اندر اس دے ساحلی پانیاں دے ۹٫۵ فیصد نوں کور کرن والے ۴۴ سمندری بھنڈار ہن۔
راکھواں
راکھوانکرن ڈیپارٹمنٹ ریزرو ایکٹ ۱۹۷۷ دے تحت کئی طرحاں دے راکھوینکرن دا پربندھ کردا اے:
سنبھال کھیتر
thumb| اؤرنگی پھوریسٹ پارک، اکّ سنبھال پارک کنزرویشن ڈیپارٹمنٹ ۱۹۸۷ دے کنزرویشن ایکٹ دے ماتحت کئی قسماں دے سرکھیا کھیتراں دا پربندھن کردا اے:
ماحول جزیرہ
thumb| وکاری / وائٹ آئیلینڈ، اکّ جزیرہ ریزرو ڈپارٹمنٹ آف کنزرویشن اتے پرائیویٹ ٹرسٹ بہت سارے ماحولیاتی جزیرےآں نوں مقامی اتے مول نیوزیلینڈ سپیسیز لئی سرکھیت نواس ستھاناں وجوں سنچالت کردے ہن:
مقامی طور 'تے محفوظ علاقہ
بہت سارے کھیتر مقامی سرکار ولوں سرکھیت اتے پربندھت کیتے جاندے ہن:
قومانتری طور 'تے محفوظ علاقہ
نیوزیلینڈ وچ قومانتری قانون ولوں سرکھیت دس کھیتر ہن:
باہری لنک
گٹھ:نیوزیلینڈ
برازیل کے محفوظ علاقے
thumb| تجکا فوریسٹ نیشنل پارک برازیل دے سرکھیت کھیتراں وچ نیشنل سسٹم آف کنزرویشن یونٹس (SNUC) دے مطابق کھیتر دیاں وکھ-وکھ کیٹیگریاں شامل ہن، ۲۰۰۰ وچ بنائے گئے سنگھی، راج اتے میونسپل پارکاں لئی اکّ رسمی، ایکیکرت نظام۔
محفوظ علاقہ دیاں قسماں
thumb| ریو ساؤ فرانسسکو قدرتی یادگار وچ کینین سرکھیت کھیتراں، جیہناں نوں سنبھال اکائیاں وی کیہا جاندا اے، نوں اوہناں دے مقصداں دے مطابق وکھ-وکھ کیٹیگریاں وچ ونڈیا جاندا اے۔ ایہناں نوں ۱۸ جولائی ۲۰۰۰ دے قانون نمبر ۹٫۹۸۵ ولوں متأثر کیتا گیا اے، جسنے نیشنل سسٹم آف کنزرویشن یونٹس (SNUC) دا قیام کیتا اے۔ ادیشاں وچ قدرت دی سنبھال، ٹکاؤ ترقی، سائنسی کھوج، سکھیا اتے ایکو-ٹورزم شامل ہن۔ پوری طرحاں سرکھیت یونٹاں توں امید کیتی جاندی اے کہ اوہ انسانی دخل اندازی توں بناں قدرتی ماحول نوں بنائی رکھن۔ ٹکاؤ ورتوں دیاں اکائیاں جیو وبھنتا اتے ہور ماحولیاتی گناں نوں قائم رکھدے ہوئے قابل تجدید ماحول سروتاں دی جاری ورتوں دی آگیا دندیاں ہن۔ چکو مینڈیس انسٹیچیوٹ فار بائیوڈائورسٹی کنزرویشن، جو کہ سنگھی اکائیاں دا چلاون کردا اے، اکائی دیاں پوری طرحاں سرکھیت ( پروٹیکاؤ انٹیگرل ) طبقےآں نوں اس طرحاں متأثر کردا اے: