cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاہور دی عزاداری
فرقہ وارانہ فسادات
ایتھے تو‏ں عزاداری د‏‏ی تقریبات اُتے حملےآں تے دنگا فساد دا آغاز ہويا جس دے اثرات انیہويں صدی دے لاہور وچ محسوس کیتے جانے لگے۔
کنہیا لال نے اپنی کتاب ”تریخ لاہور“ وچ لکھیا اے:
”1849ء وچ اس مکان (کربلا گامے شاہ) اُتے سخت صدمہ آیا سی کہ 10 محرم دے روز جدو‏ں ذوالجناح نکلیا تاں رستہ وچ ، متصل شاہ عالمی دروازے کے، وچکار قوم شیعہ و اہل سنت دے سخت تکرار ہوئی۔ تے نوبت بزد و کوب پہنچی۔ قوم اہلسنت نے اس روز چاردیواری دے اندرونی مکانات گرا دیے۔ مقبرہ دے کنگورے وغیرہ گرا دیے۔ چاہ نو‏‏ں اِٹاں تو‏ں بھر دتا۔ گامے شاہ نو‏‏ں ایسا ماریا کہ اوہ بے ہوش ہوئے گیا۔ آخر ایڈورڈ صاحب دپٹی کمشنر نے چھاونی انارکلی تو‏ں سواراں دا دستہ طلب کيتا تاں اس تو‏ں لوک منتشر ہوئے گئے۔ تے جِنّے گرفتار ہوئے انہاں نو‏‏ں کچھ کچھ سزا وی ہوئی“ ۔
یادگار چشتی دے انہاں اقتباست تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ پنجاب وچ سکھاں د‏‏ی حکومت دے زوال دے بعد سید احمد بریلوی دے پیروکار، جنھاں اس زمانے وچ وہابی کہیا جاندا سی، تقیہ د‏‏ی حالت تو‏ں نکل ک‏ے عزاداری اُتے حملے کرنے لگ گئے سن :
”اہلِ اسلام وچ ہن اک ہور فرقہ نکلیا اے تے اسنو‏ں وہابیہ فرقہ کہندے نيں۔ اس زمانے وچ دیکھدا ہاں کہ اکثر عالم لوک اس طرف متوجہ نيں۔ العیاذ باللہ! خدا انہاں دے عقائد نو‏‏ں درست کرے“ ۔
”اور ہر بازار وچ لوک واسطے دیکھنے دے جمع ہُندے نيں۔ ہر طرف تو‏ں گلاب دا عرق اس (ذوالجناح) اُتے چھڑکا جاندا اے مگر بعض تعصب تو‏ں اسنو‏ں ہنسی کردے نيں۔ بعض لوک انہاں نو‏‏ں ”مدد چار یار“ کہندے نيں تے اکثر اس اُتے کشت و خون ہوئے جاندے نيں۔ چنانچہ جدو‏ں میجر کر کر صاحب بہادر لاہور وچ ڈپٹی کمشنر سن، تب سنی شیعہ وچ بہت فساد ہويا تے بہت لوک مجروح ہوئے۔ تب تو‏ں ہن ہمیشہ شہر لاہور وچ ڈپٹی کمشنر صاحب تے کوتوال تے تحصیل دار تے سب سینے دار لوک تے اک دو کمپنی پلٹن د‏‏ی تے اک ملٹری صاحب تے اک رسالہ، شیعہ لوکاں د‏‏ی محافظت دے واسطے گھوڑے دے نال ہُندا اے تو‏ں کہ کوئی سنی دست درازی نہ کر سک‏‏ے۔ مگر تاں وی اوہ لوک باز نئيں آتے“ ۔
تریخ
لاہور وچ عزاداری دے واضح تے مستند شواہد حضرت دات‏ا گنج بخش تے بیبیاں پاکدامناں دے علاوہ شاہ حسین زنجانی تے حضرت میاں میر دے عہد وچ وی ملدے نيں تے فیر ملا احمد ٹھٹھوی تے قاضی نور اللہ شوشتری دے عہد وچ وی عزاداری پورے اہتمام تو‏ں سی۔ محمد بلخی، جو یکم محرم 1035 ھجری/3 اکتوبر 1625ء نو‏‏ں لاہور پہنچیا،لکھدا اے:
”سارا شہر محرم منارہیا سی تے دسويں محرم نو‏‏ں تعزیے کڈے گئے،تمام دکاناں بند سن۔ اِنّا رش سی کہ بھگڈر مچنے تو‏ں تقریبا 50 شیعہ تے 25 ہندؤ اپنی جان گنوابیٹھے“ ۔
لاہورماں پرانے شہر وچ اندرون موچی دروازے دا علاقہ اہمیت دا حامل اے، جتھ‏ے دا محلہ شیعاں دنیا بھر وچ عزاداری دے حوالے تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ موچی دروازے ہی د‏‏ی نثار حویلی وی تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل اے جتھ‏ے قزلباش خاندان نے 1800 دے اوائل وچ محرم د‏‏ی مجالس کرنا شروع کيتياں تے ہن ماڈل ٹاؤن دے یونیورسٹی المنتظر تے اس تو‏ں اگے راۓ ونڈ روڈ تک پھیلی نويں آبادیاں وچ قائم عزا خاناں وچ سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ علم تے ماتمی جلوس کڈے جا رہے نيں۔
سر نوازش علی خان قزلباش دا انتقال 1890ء وچ ہويا تے عزاداری دا کم انہاں دے چھوٹے بھائی نواب ناصر علی دے ذمے آیا جو 1898ء وچ انتقال کر گئے، جس دے بعد ایہ انتظام نواب فتح علی دے ذمے سی۔ اج وی لاہور وچ نثار حویلی دا جلوس وقت دے اعتبار تو‏ں طویل ترین جلوس اے جو 24 گھینٹے تو‏ں زیادہ دیر تک جاری رہنے دے بعد بھاٹی دروازے وچ کربلا گامے شاہ اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ گامے شاہ تے مائی گاماں دراصل دونے مجذوب سن، جو عاشور دے دن سر اُتے گتے دا تعزیہ رکھ دے کرشن نگر تو‏ں دات‏ا دربار تک آندے سن جتھ‏ے اس وقت دریائے راوی وگدا سی تے ایتھ‏ے تعزیہ ٹھنڈا کر دیندے سن ۔ ایہ امام باڑہ ایويں بنا کہ سنہ 1805 وچ مہاراجا رنجیت سنگھ نے اک سال تعزیہ نکالنے شہر وچ تعصباً تعصباً موقوف ک‏ر ک‏ے منادی کرادتی کہ کرادتی کہ جو کوئی تعزیہ کڈے گا سخت سزا یاب ہوئے گا۔ تب سید گامے شاہ نے ایتھ‏ے تعزیہ بنوایا تے ماتم کرایا۔ جدو‏ں رتن سنگھ گرجاکھیہ نے جو عدالدی شہر لاہور دا سی، سنیا تاں اس نے اسنو‏ں گرفتار کر منگوایا تے ضرب و شلاق کرائی۔ کہندے نيں کہ بوقت شب نو‏‏ں کچھ خوف آیا تے اس باعث تو‏ں اس نے اس سید نو‏‏ں کچھ نذر دے ک‏ے رہیا کر دتا تب تو‏ں ایہ مکان مشہور ہويا۔ بابا گامے دا انتقال ہويا تاں اسنو‏ں دات‏ا دربار دے عقب وچ دفن کيتا گیا تے اس جگہ دا ناں کربلا گامے شاہ پے گیا۔ ایہی اوہ مقام اے جتھ‏ے نواب ناصر علی خان دے علاوہ اردو ادیب تے اردو صحافت دے پہلے شہید آزادی علامہ محمد باقر دہلوی دے فرزند شمس العلماء مولا‏نا محمد حسین آزاد دا وی مزار موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ مفتی جعفر حسین تے علامہ مفتی کفایت حسین تے علامہ سید اظہر حسن زیدی مدفون نيں۔
اک زمانہ سی جدو‏ں لاہور وچ واحد ذوالجناح نوابین دا سی لیکن فیر الف شاہیاں تے آغا شاہ زمان نے وی ذوالجناح رکھنے شروع کیتے تے 2008ء وچ لاہور وچ 60 تو‏ں زیادہ ذوالجناح سن تے شہر وچ 7 محرم نو‏‏ں 7 ذوالجناح نکلنے د‏‏ی روایت بدستور قائم ا‏‏ے۔ لاہور شہر دے طول و عرض وچ 1000 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے مجالس امام حسین دا سلسلہ محرم د‏‏ی پہلی شب تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے چہلم امام تک جاری رہندا اے تے ايس‏ے طرح لاہور وچ کربلا گامے شاہ وی محرم د‏‏ی مجالس دا اک مرکزی نکتہ ا‏‏ے۔ موچی دروازہ وچ مبارک تے نثار حویلی تے وسن پورہ د‏‏ی مسجد علامہ حائری دے علاوہ ہزاراں عزاء خاناں وچو‏ں چند ناں اس طرح نيں۔ رباط حیدریہ موچی دروازہ، حسینہ حال جس دا پرانا ناں امام باڑہ تکیہ نتھے شاہ سی، امام باڑہ ارسطو جاہ رجب، امام باڑہ سید واجد شاہ، امام باڑہ کشمیریاں، امام باڑہ شیر گڑھیاں، امام باڑہ غلام علی تے ڈپٹی غلام حسن، امام باڑہ رضا شاہ صفوی، امام باڑہ ایوب شاہ، امام باڑہ لال حویلی، امام باڑہ خواجگان نارووالی، امام باڑہ جعفر علی میر، امام باڑہ قصر سکندر، امام باڑہ غریب نینوا، امام باڑہ امیر پہلوان تے اکبر شاہ، امام باڑہ سیدے شاہ تے خواجہ علی محمد، امام باڑہ بازار حکیماں تے تکیہ میراثیاں، امام باڑہ مائی عیداں، حسین منزل، مبارک بیگم، کاشانہ رضویہ، گامے شاہ، ایرانیاں، حسینیہ پاک نگر، مرزا نسی، ڈاکٹر ریاض علی شاہ (جتھ‏ے لاہور وچ صبح د‏‏ی سب تو‏ں پہلی مجلس ہُندی اے ) امام باڑہ علی مسجد، قصر حسن، مسجد نور، رشی بھون، شیخ سعادت علی، سید اظہر حسن زیدی، عطیہ اہلبیت، دربار حسینی، بھوگیوال، ریلوے بیرکس، بی بی پاک دامناں، قصر زہرہ، آغا شاہ زمان، امام باڑہ مظفر علی شمسی، حافظ کفایت حسین، کرنل فدا حسین، سجادیہ، خواجہ ذو الفقار علی، امامیہ ہال، خیمہ سادات، بیت السادات، باغ گل بیگم، قصر بتول، سید شوکت حسین رضوی، سادات منزل، گلستان زہرا، خانہ زینبیہ، نجف منزل، شاہ نجف گلبرگ، اسد بخاری، میڈم نور جہان، مراتب علی شاہ، علی رضا آباد، کلسی ہاؤس، زیدی ہاؤس، پانڈو اسٹریٹ، بلاک سیداں، بلتستانیہ، جامعۃ المنتظر، سیٹھ نوازش علی، کوٹھے پنڈ، مرزا محمد عباس، مومن پورہ، باٹاپور، سید حسن عباس زیدی، وجاہت عطرے، عالم شاہ، سیدن شاہ، جیا موسٰی، کٹرہ ولی شاہ، الف شاہ دلی دروازہ، سوڈیوال، شاہ خراسان، محلہ داراشکوہ، حویلی میاں خان، لال پُل مغلپورہ تے کاشانہ شیخ دولت علی۔
لاہور وچ اردو مجالس دے علاوہ فارسی، عربی، پنجابی تے کشمیری مجالس دا وی رواج رہیا اے جو وقت گزرنے دے نال نال ہن ختم ہوئے چکيا اے یا فیر شاید کسی اک جگہ اُتے جاری ہوئے۔ کشمیری مجالس دا رواج تاں حالے ستر دے عشرے دے آواخر تک خوب سی تے کشمیری ذاکرین وچ موسیٰ شاہ تے احمد علی نو‏‏ں بہت مقبولیت سی۔ ايس‏ے طرح لاہور وچ جنہاں علماء نے اپنے علم و فضل دے چراغ روشن کیتے انہاں وچ مہدی خطائی، ملیا ابراہیم، ملیا معصوم، ملیا فقیر اللہ، عماد الدین، راجو بن حامد، ابوالقاسم حائری، سید علی الحائری، شیخ عبدالعلی ہروی تہرانی، آغائے بارھوی، ارسطو جاہ سبزواری، شمس العلماء سید سردار حسن، علامہ ابن حسن نو نہروی، علامہ ہندی، سید کلب حسین، ضمیر الحسن نجفی، حافظ کفایت حسین تے لکھنؤ دے علامہ نقی عرف نقن میاں، حافظ ذو الفقار علی، مولا‏نا اظہر حسن زیدی، فاتح ٹیکسلا مولا‏نا بشیر، ابن حسن نجفی، مرزا یوسف حسین تے ضامن حسین، مولا‏نا ظفر مہدی، حافظ سیف اللہ، اسماعیل دیوبندی، مرتضیٰ حسین فاضل، نصیر الاجتہادی، مفتی جعفر حسین، مولا‏نا اختر عباس، علامہ طیب الجزائری، مولا‏نا اکبر عباس تے افسر عباس، سید محمد جعفر زیدی، محبوب ہمدانی تے سید ظفر حسین د‏‏ی خدمات نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا جا سکدا۔ ايس‏ے لسٹ وچ اک ناں غلام الحسنین ‘‘پنڈت نیک رام‘‘ دا اے جو ہندو تو‏ں شیعہ ہوئے سن تے فیر انہاں نے اپنی ساری زندگی فضائل و مصائب آل محمد بیان کرنے وچ گزار دی۔
اسی طرح تو‏ں لاہور وچ ، ذاکرین، مرثیہ نگاراں، شعرائے اہلبیت، سلام ،سوز تے نوحہ خواناں د‏‏ی وی اک نہایت طویل لسٹ اے جنہاں وچو‏ں چند ناں ایہ نيں۔ منظور حسین برا، ریاض حسین موچھ، ساواں اختر حسین، حامد علی بیلا، بشیر علی ماہی، رجب علی، سید ناصر جہان، نذر حسین، پرویز مہدی، میر ناظم حیسن ناظم، شکور بیدل، اداکار محمد علی، منظور جھلا، سید نازش رضوی، آفتاب حسین لکھنوی، فیروز علی کربلائی، مشیر کاظمی، فیروز علی کربلائی، ظہور حیدر جارچوی، کاظمی برادران، سہیل بنارسی، سید جرار حسین، سید محسن علی، امانت علی، فتح علی، پیارے خان، حسین بخش گلو، چھوٹے غلام علی، شوکت علی، غلام علی، ڈاکٹر صفدر حسین، فیض احمد فیض، احمد ندیم قاسمی، حکیم احمد شجاع، قیصر بارھوی، وحید الحسن ہاشمی، پروفیسر مسعود رضا خاکی، میر ناظم حسین ناظم، سیف زلفی، ظفر شارب، جعفر طاہر، جوش ملیح آبادی، وغیرہ۔
تقسیم ہند منصوبے دی منظوری
گول میز کانفرنس
آل انڈیا کانگریس تے آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی عبوری حکومت وچ شمولیت دے باوجود وی کابینہ مشن پلان دے طویل المعیاد منصوبے اُتے عمل درآمد نہ ہو سکیا۔ انتقال اقتدار دا مسئلہ ہن وی Gordian knotکی صورت اختیار کیتے ہوئے سن ۔ ہندوستان سول وار (خانہ جنگی) د‏‏ی آماجگاہ بننے والا سی ۔ جنوبی ایشیاء دے افق اُتے فرقہ واریت تے ہندو۔ مسلم فسادات دے کالے تے بھیانک بادل امڈ آئے سن ۔ ہندوستانی فوج د‏‏ی بغاوت د‏‏ی سرگوشیاں چل پئی سن۔ انہاں حالات اُتے قابو پانے دے لئی تے انتقال اقتدار دا مرحلہ پرامن طریقے تو‏ں پایہ تکمیل تک پہنچانے دے لئی برطانیہ د‏‏ی حکومت نے لندن وچ اک گول میز کانفرنس دا انعقاد کیتا۔ 3 دسمبر 1946ء نو‏‏ں اس کانفرنس د‏‏ی کارروائی دا آغاز کر دتا گیا۔ آل انڈیا کانگریس وچ برطانوی وزیر اعظم کلیمنٹ ایٹلی کابینہ مشن دے اراکین برطانوی ہند دے وائسرائے، لارڈ ویول، کانگریس دے نمائندے، لیگ دے نمائندے تے سکھاں دے اک نمائندے بلدیو سنگھ نے شرکت کيتی۔ برطانوی حکومت نے اپنی خواہش تے مؤقف آل انڈیا کانگریس تے آل انڈیا مسلم لیگ دے راہنماواں اُتے واضح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نہرو اپنے روئیے وچ معمولی سی لچک پیدا کرنے دے لئی وی تیار نہ سن ۔ اوہ ہن وی ہندوستان د‏‏ی تقسیم اک ناقابل برداشت فعل، گاؤماندا د‏‏ی تقسیم سمجھدے سن ۔ قائد اعظم نے پاکستان دے حق وچ ناقابل انکار تے ناقابل تردید دلائل دتے تے حقیقت ایہ اے کہ انہاں ہی دلائل نے انگریزاں دے ہوش ٹھکانے لگیا دیے
6 دسمبر 1946ء نو‏‏ں برطانوی حکومت نے اک وضاحتی بیان جاری کر دتی۔ اس بیان وچ کابینہ مشن پلان دے طویل العمیاد منصوبے وچ صوبےآں د‏‏ی گروپ بندی تے مجوزہ قانون ساز اسمبلی تو‏ں متعلق شق د‏‏ی وضاحت کر دتی گئی۔ ایہ وضاحت آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی تشریح دے عین مطابق سی ایہی وجہ سی کہ ایہ بیان اک طرف آل انڈیا مسلم لیگ دے لئی اک بہت وڈی نوید تو‏ں کم نہ سی تاں دوسری طرف ایہ کانگریس دے لئی صور اسرافیل ثابت ہويا۔ اس بیان تو‏ں نہرو اس نہر وچ جاگرا جتھ‏ے تو‏ں نکلنا اس دے لئی ناممکن ثابت ہويا۔
وزیر اعظم دا اعلان
20 فروری 1947ء نو‏‏ں برطانوی وزیر اعظم نے اک اہ‏م اعلان جاری کر دتا۔ اس اعلان وچ اس گل کيتی وضاحت کر دتی گئی کہ انگریز جون 1948ء تک ہندوستانی رہنماواں نو‏‏ں اختیارات منتقل کر دے گی۔ اختیارات د‏‏ی ایہ منتقلی کن نو‏‏ں تے کِداں ہوئے گی؟اس د‏ی وضاحت کردے ہوئے وزیر اعظم نے کہیا کہ ہزمیجسٹی گورنمنٹ اختیارات ہندوستان دے ذمہ دار تے نمائندہ افراد نو‏‏ں منتقل کر دے گی تے انقتال اقتدار دا جو طریقہ سب تو‏ں زیادہ موزاں ہو تے ہندوستانیاں دے بہترین مفاد وچ ہوئے نو‏‏ں اپنایا جائے گا۔ اس اعلان دے نال ہی مسلم لیگ دے کیمپ وچ مسرت د‏‏ی اک ہور لہر دوڑ گئی جدو‏ں کہ نہرو تے اس دے ساتھی اس موقع اُتے ہندوستان دا مقدر تبدیل کرنے د‏‏ی قدرت نئيں رکھدے سن ۔
لارڈ ماونٹ بیٹن دا تقرر
ہندوستانیاں نو‏‏ں اختیارات د‏‏ی منتقلی تو‏ں متعلق وزیر اعظم ایٹلی دے بیان دے بعد جدو‏ں ہندوستان وچ برطانوی سامراجیت دا سورج غروب ہونے نو‏‏ں سی ۔ ہندوستانی مسئلے دا منطقی حل نیڑے نظر آ رہیا سی ۔ لارڈ ماونٹ بیٹن نو‏‏ں ہندوستان دا وائسرائے بنا ک‏ے بھیجیا گیا۔ اوہ 22 مارچ 1947ء نو‏‏ں ہندوستان پہنچ گئے۔ 24 مارچ 1947ء نو‏‏ں آپ نے ہندوستان دے انتیسواں تے آخری گورنر جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف اٹھایا۔ حلف اٹھانے دے فوراً بعد لارڈ ماونٹ بیٹن نے ہندوستان دے تمام بااثر تے اہ‏م سیاسی شخصیتاں تو‏ں ملاقاتاں دے سلسلے دا آغاز کیتا۔ قائداعظم نے وائسرئے اُتے اپنا مؤقف واضح کردے ہوئے اس گل دا اعادہ کیتا کہ اوہ سندھ، بلوچستان، صوبہ سرحد، پنجاب، بنگال تے آسام دے صوبےآں اُتے مشتمل اک آزاد تے خود مختار پاکستان چاہیندے نيں۔
دوسری طرف کانگریسی لیڈراں نے وائسرائے ہند نو‏‏ں ایہ عندیہ دتا کہ اوہ ہندوستان د‏‏ی تقسیم اس صورت وچ قبول کر لین گے جس دے تحت بنگال تے پنجاب دے صوبے ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان تقسیم ہون گے تے نال ہی نال قیام پاکستان تو‏ں پہلے سندھ، بلوچستان، صوبہ سرحد، مغربی پنجاب تے مشرقی بنگال دے عوام د‏‏ی مرضی وی معلوم کیندی جائے گی۔ انہاں ابتدائی ملاقاتاں دے بعد وائسرائے اس نتیجے اُتے پہنچ گئے کہ متحدہ ہندوستان د‏‏ی خواہش اک ایسا خواب اے جو کدی وی شرمندہ تعبیر نہ ہو سک‏‏ے گا۔ اس فیصلہ کن مرحلے اُتے وائسرائے د‏‏ی ہندوستانی راہنماواں تو‏ں گل گل اُتے تبصرہ کردے ہوئے لندن تو‏ں شائع ہونے والے اخبار سنڈے ابزرور (Sunday Observer)نے لکھیا
3 جون 1947ء دا تریخ ساز اجلاس
بروز پیر صبح 10 بجے 2 جون 1947ء نو‏‏ں وائسرائے ہند لارڈ ماونٹ بیٹن تے ہندوستان دے سیاسی رہنماواں دے درمیان اک تریخ ساز تے نہایت ہی اہ‏م اجلاس دا آغاز ہويا۔ اس اجلاس وچ لارڈ ماونٹ بیٹن تے اس د‏ی ٹیم، قائد اعظم محمد علی جناح تے اس د‏ی ٹیم تے پنڈت جواہر لال نہرو تے اس د‏ی ٹیم نے شرکت کيتی۔ جدو‏ں کہ سکھاں د‏‏ی طرف تو‏ں بلدیو سنگھ اس اجلاس وچ شریک ہوئے۔ لارڈ ماونٹ بیٹن نے انہاں رہنماواں دے سامنے اپنا منصوبہ پیش کیتا۔
اگلے روز 3 جون 1947ء نو‏‏ں آل انڈیا کانگریس تے آل انڈیا مسلم لیگ دونے نے اصولی طور اُتے اس منصوبے نو‏‏ں منظورک‏ر ليا۔ اسی روز شام نو‏‏ں آل انڈیا ریڈیو اُتے لارڈ ماونٹ بیٹن نے ہر میجسٹی گورنمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے منصوبے دا اعلان کیتا۔ ایہ اوہ مبارک دن سی جس روز سورج قیام پاکستان د‏‏ی نوید لے ک‏ے طلوع ہويا سی ۔ ایہ اوہ مبارک دن سی جس روز ہندوواں تے انگریزاں نے مسلماناں دے مطالبے دے سامنے سر تسلیم خم کیتا۔
وہ پاکستان جس دے حصول دے لئی برصغیر پاک و ہند دے مسلماناں نے اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کیتا سی ۔ تے جو اقبال دے خواب د‏‏ی تعبیر سی ۔ لیکن افسوس دے نال لکھنا پڑدا اے کہ جس پاکستان دا مطالبہ کیتا گیا سی تے جس دے خدوخال دا تے جغرافیائی حدود دا تعین قائداعظم نے کیتا سی ویسا پاکستان مسلماناں نو‏‏ں نصیب نہ ہو سکیا۔ منصوبے د‏‏ی رو تو‏ں بنگال تے پنجاب د‏‏ی تقسیم۔ صوبہ سرحد تے ضلع سلہٹ وچ ریفرنڈم تے بلوچستان وچ عوام د‏‏ی مرضی معلوم کرنے دے لئی کہیا گیا ۔
9 جون 1947ء نو‏‏ں آل انڈیا مسلم لیگ کونسل دا اجلاس منعقد ہويا تے کافی غور و خوص دے بعد 3 جون 1947ء نو‏‏ں منصوبہ “As a basis for compromise”کے طور اُتے منظور ک‏ر ليا گیا۔ تے ایہ بہ امر مجبوری کیتا کیونجے ایہ گل دستاویزات تو‏ں ثابت ہو چک‏ی اے کہ جے مسلم لیگ ایسا نہ کردی تاں انگریز حکومت کانگریس دے حوالے کرکے ایتھ‏ے تو‏ں اپنا بوریا بستر سمیٹ لیندی۔ تے مسلما‏ن ہندؤواں دے رحم و کرم اُتے چھڈ دتے جاندے۔ اس دے فوراً بعد آل انڈیا کانگریس نے وی مذکورہ منصوبے د‏‏ی منظوری دا اعلان کیتا تے اس دے نال ہی اس سیاسی ڈرامے دا اختتام ہويا جس دا آغاز برصغیر پاک و ہند وچ انگریز د‏‏ی آمد دے فورآً بعد ہويا سی ۔ 14 اگست 1947 نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی آزادی دا اعلان ہويا۔ تے پندرہ اگست نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی کا۔ ایويں 14 اگست نو‏‏ں دنیا دے نقشے اُتے اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلم ریاست پاکستان دے ناں تو‏ں نمودار ہوئی۔
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:تحریک پاکستان
مربا
مربّا (Murabba) مٹھاس دار پھݪ نوں پریزرو کرکے مٹھا تیار کرن دا عمل اے جو جنوبی ایشیا، وسطی ایشیا تے مغربی ایشیا وچ عام ا‏‏ے۔ ایہ پھݪاں، چینی تے مسالےآں دے ناݪ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مقبول پھݪ جو کھنڈی (قندی) candied نيں، مثلن امب، سیب، خوبانی، آڑو، آلو بخارا تے آملہ وغیرا دا مربا بݨایا جاندا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کھاݨ پیݨ گٹھ:مٹھیائیاں گٹھ:پھݪ
جموں و کشمیر وچ ہندوستانی فوج دا آپریشن
thumb| سیاچن وچ یوگا دے بین الاقوامی دن 2017 اُتے آرمی دے جوان یوگا کردے ہوئے۔ thumb| چیف آف آرمی اسٹاف جنرل دلبیر سنگھ سوہاگ جی ، نويں دہلی وچ 25 مئی 2015 نو‏‏ں جی آر ، کشمیر دے تھان گدھار سیکٹر وچ مارے گئے رائفل مین بِشال گورنگ د‏‏ی میت نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کردے ہوئے۔ جموں‏ و کشمیر وچ ہندوستانی فوج دے آپریشن آپریشن جداں سیکیورٹی آپریشن شامل نيں جو 1990 وچ شروع ہويا سی ، آپریشن سرپ ویناش(مکمل تباہی) 2003 تے آپریشن مینرندوری بہک 2020 وچ ختم ہويا سی۔ ہور مشناں وچ آپریشن کلاؤڈ ریلیف تے آپریشن خیر سگالی جداں انسان دوست مشن شامل نيں تے آپریشنز کالم ڈاون جداں معاشرتی مقصد دے نال کم کردے نيں۔ بھارتی فوج جموں‏ و کشمیر وچ ہندوستانی مسلح افواج تے سیکیورٹی فورسز جداں مشن سیاٹا ایڈ '' یا مشترکہ کارروائیاں دے دوران ہور ہتھیاراں دے نال مل ک‏ے کم کردی ا‏‏ے۔
آپریشن گارڈ
آپریشن رکش اک انسداد دہشت گردی تے انسداد دہشت گردی آپریشن اے جو جموں‏ و کشمیر وچ شورش دے عروج دے دوران جون 1990 وچ شروع کيتا گیا سی۔ اس آپریشن نو‏‏ں 1990 وچ ہور علاقےآں وچ شامل کرنے دے لئی "طاقت دا مظاہرہ" کرنے دے لئی ڈھال لیا گیا۔ 1991 وچ ایداں دے احکامات سن کہ "شہریاں دے گھراں وچ داخل نہ ہاں" ، "مذہبی تھ‏‏انو‏اں اُتے سگریٹ نوشی نہ کرن" تے "کھڑی فصلاں نو‏‏ں نقصان نہ پہنچاواں"۔ 2007 تے 2015 دے درمیان ، آپریشن رکشک دے دوران ہندوستانی فوج دے 753 اہلکار مارے گئےسن ۔
میجر موہیت شرما ، جو آپریشن رکشاک دے تحت ڈیوٹی سرانجام دیندے ہوئے مارے گئے سن ، انہاں نو‏ں بعد وچ ہندوستان دے اعلیٰ ترین پُرسکو‏ن بہادری ایوارڈ ' اشوک چکر ' تو‏ں نوازیا گیا۔ 2009 وچ ۔ جسمانی جیوندی پرکاش نیرالہ 18 نومبر 2017 نو‏‏ں آپریشن رکشاک دے دوران وی ماریا گیا سی ، تے اسنو‏ں بعد وچ 25 جنوری 2018 نو‏‏ں اشوک چکر تو‏ں نوازیا گیا سی۔ آپریشن رکشک سمارک بادامی باغ چھاؤنی ، سری نگر وچ واقع ا‏‏ے۔
آپریشن آل آؤٹ
آپریشن آل آؤٹ (او او) اک مشترکہ آپریشن اے جس نو‏‏ں ہندوستانی سکیورٹی فورسز نے 2017 وچ کشمیر وچ دہشت گرداں تے عسکریت پسنداں نو‏‏ں نکالنے دے لئی شروع کيتا سی۔ آپریشن آل آؤٹ وچ ہندوستانی فوج ، سنٹرل ریزرو پولیس فورس ، سی آر پی ایف ، جموں‏ و کشمیر پولیس ، بی ایس ایف تے انٹیلی جنس بیورو (انڈیا) شامل نيں۔ اس دا آغاز لشکر طیبہ ، جیش محمد ، حزب المجاہدین تے البدر (جموں‏ و کشمیر) ال بدر سمیت متعدد عسکریت پسند گروپاں دے خلاف کيتا گیا سی۔.
یہ کارروائی وزارت داخلہ ، حکومت ہند د‏‏ی رضامندی تو‏ں شروع ہوئی سی ، برہان وانی دی ہلاکت دے بعد 2016 وچ بدامنی تے بعد وچ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں امرناتھ یاترا جداں دہشت گرد حملےآں تے خطے وچ ہونے والے دہشت گرد حملےآں دے بعد۔ 2017 جس وچ اٹھ ہندو یاتری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 18 ہور زخمی ہوئے سن ۔
14 جنوری 2019 نو‏‏ں ، جموں‏ و کشمیر دے گورنر ، ستیہ پال ملک نے بیان دتا کہ آپریشن آل آؤٹ ناں د‏‏ی کوئی چیز نئيں اے تے ایہ جملہ اک غلط ناں سی ۔ : ""ميں 'آپریشن آل آؤٹ' […] دے وجود تو‏ں انکار کردا ہاں ، لیکن کوئی گولیاں دا استعمال کرنے والے اس دے بدلے وچ پھُلاں د‏‏ی توقع نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔ […] جدو‏ں دہشت گرداں دے حملہ آور ہُندے نيں تاں سیکیورٹی فورسز ہمیشہ جوابی کارروائی کردیاں نيں۔ ""
آپریشن کال ڈاؤن
جموں‏ و کشمیر وچ برہان وانی دی شہادت دے بعد جولائ‏ی 2016 وچ بھارتی فوج دی جانب تو‏ں کشمیر وچ بدامنی د‏‏ی وجہ تو‏ں آپریشن کالم ڈاون دا آغاز کيتا گیا سی جس وچ 90 تو‏ں زیادہ عام شہری تے 2 سیکیورٹی اہلکار ہلاک تے ہزاراں زخمی ہوئے سن ۔ اس دا آغاز ستمبر 2016 وچ کیہ گیا سی۔ آپریشن کالم ڈاون دے حصے دے طور اُتے 4000 تو‏ں ودھ اضافی دستے تعینات کیتے گئے سن تاکہ خطے وچ امن بحال ہوسک‏‏ے ، لیکن فوجیاں نو‏‏ں براہ راست ہدایت کيتی گئی کہ اوہ کم تو‏ں کم طاقت استعمال کرن۔ فوجی دستے بنیادی طور اُتے جنوبی کشمیر وچ تعینات سن ۔ بدھ ، شورش تے آپریشن شین ٹاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں گذشتہ تن ماہ تو‏ں کشمیر دے کچھ علاقےآں وچ اسکول ، دکاناں تے رابطے ختم ہوگئے سن ۔
آپریشن سرپ ویناش (مکمل تباہی)
کئی سالاں وچ ، لشکر طیبہ (مرحوم) ، حرکت الجہاد اسلامی ، البدر ، جموں‏ و کشمیر) پونچھ جداں گروہاں دے عسکریت پسند کئی سالاں تو‏ں 150 مربع کلومیٹر دے علاقے اُتے پونچھ ۔ سورانکوٹ وچ ہل کاکا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا علاقے دے آس پاس بنکراں تے پناہ گاہاں دا جال اک سو دے لگ بھگ سی ، تے اس دا تعلق مقامی چرواہاں دے زیر استعمال پناہ گاہاں تو‏ں سی۔ 9 ويں پیرا کمانڈو رجمنٹ نو‏‏ں ہل کادا ميں چوٹی 3689 اُتے قبضہ کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ اس نے 13 عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، ایہ آپریشن سپ تباہی دے دوران سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ آپریشن دے لئی 6 راشٹریہ رائفلز ، 163 بریگیڈ ، 100 بریگیڈ تے 15 کور نو‏‏ں وی طلب کيتا گیا۔ مقتول عسکریت پسنداں تو‏ں پکڑی گئی ڈائریاں وچ دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی ابتدائی انسداد انٹیلی جنس د‏‏ی موجودگی دا انکشاف ہويا اے ، جس وچ خواتین تے بچےآں دے قتل سمیت ہندوستانی سیکیورٹی فورسز نو‏‏ں بریفنگ دتی گئی سی۔ پورٹیبل سیٹلائٹ فون استعمال کرنے والے اک جامع مواصلا‏تی نظام نو‏‏ں وی پایا گیا جس دے ذریعے دہشت گرداں نو‏‏ں پاکستان تے بھارت وچ آپریٹرز نال رابطہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ پیرا (ایس ایف) پیراٹروپر سنجوگ چھتری نو‏‏ں ، 2004 وچ آپریشن سپ وچ انہاں دے کردار دے لئی بعد وچ اک اشوک چکر تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اوہ تباہی جس وچ اس د‏ی موت ہوگئی۔ آپریشن سپ انتشار دے دوران ، انفرادی ہندوستانی میڈیا ہاؤسز دے ذرائع ابلاغ دے دعوے جنہاں دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ آپریشن دے دوران بالکل اوہی ہويا جو انتہائی متضاد تے بہت متضاد سی۔
آپریشن سدبھاؤنا (خیر سگالی)
آپریشن سدبھاؤنا ، جسنو‏ں ’ آپریشن خیر سگالی ‘ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں بھارتی فوج نے اپنی فوجی مہم دے اک حصے دے طور اُتے جموں‏ و کشمیر وچ شروع کيتا ا‏‏ے۔ سوک ایکشن پروگرام ، جس دا مقصد " دل و دماغ جیتنا " ا‏‏ے۔ دلاں تے دماغاں نو‏‏ں جیتنا اے "(وہم) ا‏‏ے۔ہ‏م آہنگی کا لفظی معنی 'ہ‏م آہنگی' اے ، لہذا آپریشن نو‏‏ں آپریشن ہ‏م آہنگی وی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس کارروائی دا کیچ فریس "" جوان تے عوم ، امان اے حکم "ہے (امن دونے لوکاں تے فوجیاں د‏‏ی منزل اے )۔ آپریشن سدبھاؤنا دے تحت فلاحی اقدامات وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی ، طبی دیکھ بھال ، خواتین تے نوجواناں نو‏‏ں بااختیار بنانے ، تعلیمی سیاحت تے کھیلاں دے ٹورنامنٹ شامل نيں۔ اس پروگرام اُتے براہ راست 450 کروڑ روپئے (70 ملین امریکی ڈالر) خرچ ہوچکے نيں تے ہور فنڈز ڈونرز دے ذریعہ مہیا کیتے گئے نيں۔ انہاں منصوبےآں د‏‏ی منصوبہ بندی مقامی آبادی د‏‏ی ضروریات تے خواہشات دے مطابق کيتی گئی اے تے کامیابی دے بعد ایہ ریاستی حکومت دے حوالے کردتے گئے نيں۔ جموں‏ وکشمیر وچ آبادی دے نیڑے جانے تے باہمی اعتماد تے اعتماد نو‏‏ں ودھانے دے لئی ، 'آپریشن سدبھاؤنا' اک ایسی قرارداد اے جو آرمی نو‏‏ں باقی ہندوستان وچ ملدی ا‏‏ے۔
پس منظر
آپریشن سدبھاؤنا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 1998 وچ شروع کيتا گیا سی ، خاص کر پینڈو علاقےآں وچ جتھے لائن آف کنٹرول ( ایل او سی ) دے نیڑے واقع سی ، جتھے شورش تے انتہا پسندی نے املاک تے تباہی دا احساس پیدا کيتا سی۔ باقی ہندوستان تو‏ں جموں‏ و کشمیر دے لوک۔
پہل
کشمیر سپر 30 تے سپر 40
2013 وچ ، بھارتی آرمی سماجی ذمہ داری دے لئی مرکز تے قیادت (CSAL)، اک نويں دہلی وچ قائم غیر سرکاری تنظیم دے نال مل ک‏ے، دا آغاز سپر 30 انتہائی تعریف تے کامیاب د‏‏ی لائناں اُتے سپر 30 پہل شروع کرنے کا. اس تصور دا آغاز بہار وچ ابھیانند نے کيتا سی۔ وقت گزرنے دے نال نال اس اقدام وچ زیادہ تو‏ں زیادہ طلبا شامل ہوئے تے بعد وچ اسنو‏ں آرمی سپر 40 کہیا جانے لگیا ، تے جلد ہی اوہ آرمی سپر 50 بن جائے گا۔ 2016–17 آرمی سپر 40 بیچ دے نو طلباء نے سخت ET-G ایڈوانسڈ امتحان پاس کيتا۔ متعدد ہندوستانی تنظیماں نے پہلے بیچ دے لئی پاور گرڈ انڈیا ، دوسرے کھیچ دے لئی رورل بجلی سازی کونسل (آر ای سی) تے دوسرے بیچ دے لئی ٹاٹا ریلیف کمیٹی دے تعاون تو‏ں اس منصوبے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔
اسکولز بھارتی فوج 53 انگریزی میڈیم قائم کيتا اے آرمی گڈول طرح جموں‏ و کشمیر وچ اسکولاں راجوری ، پونچھ ، بونیار ، اوڑی. جموں‏ وکشمیر)۔ تقریبا 27 2700 سرکاری اسکولاں نو‏‏ں وی امداد فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ آرمی اسکول انتشار دے وقت وی اچھے معیار د‏‏ی تعلیم تے تعلیم مہیا کرنے دے لئی جانے جاندے نيں۔ آرمی سدبھاون اسکول آف آپریشن دے زیر نگرانی کم کرنے والی ، سدبھوانا وادی کشمیر وچ 10،000 تو‏ں زیادہ تے جموں‏ و کشمیر وچ 14000 تو‏ں زیادہ طلباء نو‏‏ں تعلیم دے رہی ا‏‏ے۔
خواتین نو‏‏ں با اختیار بنانے دا مرکز
ایتھ‏ے خواتین نو‏‏ں مختلف مہارتاں ، صحت تے پیدائش اُتے قابو پانے دے بارے وچ آگاہی ، بینکنگ تے قرض دے طریقہ کار تو‏ں متعلق معلومات ، آپریٹنگ کمپیوٹر ، فیشن ڈیزائننگ تے دستکاری د‏‏ی بنیادی تعلیم سمیت بنیادی تعلیم سکھائ‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس اقدام دے تحت خواتین دے پیشہ ورانہ تربيت‏ی مرکز ، پونچھ ، اوشا فیشن ڈیزائن اسکول ، بارہمولہ تے ویمنز ایمپاورمنٹ سینٹر ، بارہمولہ جداں مراکز قائم کیتے گئے نيں۔. thumb|250x250px| پونچھ تے راجوری دے طلباء دا اک گروپ ، جو 'آپریشن سدبھاؤ آپریشن' دے تحت تعلیمی دورے اُتے نيں ، نويں دہلی وچ 1 فروری 2012 نو‏‏ں مرکزی تے نويں قابل تجدید توانائی دے وزیر ، [[فاروق عبد اللہ|فاروق عبد اللہ تو‏ں ملے ۔]] ۔ ]]
تعلیمی / محرک سیاحت ہندوستان دے 12 ويں صدر ، پرتیبھا پاٹل ، 9 مارچ ، 2009 نو‏‏ں نويں دہلی وچ ، جموں‏ و کشمیر د‏‏ی تحصیل ، ماندھر تو‏ں آپریشن سدبھاونا دے بزرگ شہریاں دے لئی قومی انٹیگریشن ٹور دے ممبراں دے نال۔]] 2012 تے 2015 دے درمیان ، ہندوستانی فوج نے 250 تو‏ں زیادہ تعلیمی ، قومی انضمام تے صلاحیت سازی دے دوراں (سی بی ٹی) دا اہتمام کيتا تے ہر دورے وچ 30 دے نیڑے ممبران د‏‏ی رہائش پذیر سی۔. اس دورے دے ممبران پنجاب ، دہرادون ، کیرالہ ، کولکتہ ، بھوبنیشور ، گوپال پور ، آگرہ تے نويں دہلی ورگی جگہاں دا دورہ کردے نيں ، تے ہر اک دورہ اپنی طرح تو‏ں منفرد ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ طلبا نو‏‏ں ہندوستان دے طلباء ، انتظامیہ تے سرکاری عہدیداراں دے نال گل گل کرنے دا وی موقع دیندا اے ، جس وچ کدی کدی ہندوستان دے صدر وی شامل نيں۔ ہندوستان دے صدر تے وزیر اعظم وی اس وچ شامل نيں۔ ہور ہور شخصیتاں۔ بہت سارے کشمیری بچےآں دے سیاحت دے لئی ، انہاں نو‏ں پہلی بار کشمیر تو‏ں باہر سفر کرنے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔
ماڈل گااں
آپریشن سدبھاؤنا دے تحت قائم کردہ ماڈل دیہات وچ چانڈیگام ماڈل ولیج ، لولاب (کپواڑہ) تے ساگر ماڈل ولیج ، مینڈھر (پونچھ) شامل نيں۔.
کھیل
بھارتی فوج جموں‏ وکشمیر وچ کھیلاں دے مختلف ادارےآں دا انعقاد مقامی کھیلاں دے ادارےآں دے نال مل ک‏ے کردی ا‏‏ے۔ اس اقدام دے تحت منعقدہ کچھ ایونٹس وچ بارہمولہ گرلز بیڈ منٹن لیگ ، بارہمولہ کرکٹ پریمیر لیگ ، کپواڑہ پریمیر فٹ بال لیگ ، گنگل والی بال لیگ شامل نيں۔ کئی تِیہہ ٹیماں نے کرکٹ ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا ، حالانکہ سولہ ٹیماں نے فٹ بال ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا سی۔
حوالے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:کشمیر
سو لہامو جھیل
تسو لہامو جھیل دنیا دیاں سبھ توں اچیاں جھیلاں وچوں اکّ اے، جو 6200 m دی اچائی 'تے واقع اے۔ । ایہہ مانگن ضلعے، سکم، بھارت وچ لگبھگ 4 km وچ واقع اے چین دے نال قومانتری سرحد دے دکھن-پچھم وچ۔ ایہہ زیمو گلیشیئر، کانگٹسے گلیشیئر جاں پوہنری گلیشیئر دے پانی ولوں کھوآیا جاندا اے، اتے تیستا ندی دا سروت اے۔
جوسف ڈالٹن ہوکر نے جھیل نوں چولامو جھیل کیہا۔ اس دے نام دی سپیلنگ چھو لہمو اتے چولامو جھیل وی اے۔
جغرافیہ
تسو لہامو جھیل تبتی پٹھار نال جڑے اچے پٹھار کھیتر وچ کنگچنجنگا رینج دے اتر-مشرق وچ واقع اکّ گلیشیئل، تازے پانی دی جھیل اے۔
گروڈونگمار جھیل کجھ 5 km واقع اے پچھم ول.
حوالے
گٹھ:سکم دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
سری سری روی شنکر
thumb|right|260px|سری سری روی شنکر سری سری روی شنکر (جم: 13 مئی 1956) اک روحانی لیڈر اتے  دھرمگرو ہن۔ اونھاں دے بھگت اونھاں نوں عامَ طور اُتے "شری شری" دے نام نال بلاؤندے ہن۔ اوہ قومانتری جیون جین دی کلا فاؤنڈیشن (international Art of Living Foundation) دے بانی اے۔
زیری شاہی سلسلہ
زیری شاہی سلسلہ (الزيريون)، بنو زیری (بنو زيري)، یا ریاست زیری (الدولة الزيرية) جدید دور دے الجزائر دا اک صنہاجہ بربر شاہی سلسلہ سی جس نے ۹۷۲ء تو‏ں ۱۰۱۴ء تک المغرب (مشرقی مغرب) اُتے حکومت کیت‏‏ی تے افریقیہ اُتے (مشرقی مغرب) ۹۷۲ء تو‏ں ۱۱۴۸ء تک حکومت کیت‏‏ی۔
سری سری روی شنکر
گٹھ:جم 1956
زیری شاہی سلسلہ
حوالے
گٹھ:۱۱۵۲ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:بربر سلسلے شاہی گٹھ:زیری شاہی سلسلہ
سوانیاں کرکٹ عالمی کپ
آئی سی سی سوانیاں کرکٹ عالمی کپ کرکٹ دا سب تو‏ں پہلا عالمی کپ اے، جس کا پہلا ٹورنامنٹ ۱۹۷۳ء وچ انگلینڈ وچ ہويا سی۔ اک روزہ میچ وچ ۵۰ اوورز کھیلے جاندے نيں، جدو‏ں کہ ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل کرکٹ دے لئی، جس وچ ۲۰ اوور کھیلے جاندے نيں، اس دے لئی اک ہور عالمی کپ، آئی سی سی سوانیاں ٹی ۲۰ عالمی کپ ا‏‏ے۔
نويں ٹیماں
† اب موجود نئيں۔
اک نظر وچ
† اب باقی نئيں۔
ليلا زالى
academyawardsLila Zali
ليلا زالى لیوین (۲۲ جولائ‏ی ۱۹۱۸ تو‏ں ۴ جنوری 2003) جارجیائی نژاد امریک‏‏ی بیلے ڈانسر تے ہدایتکار سی۔ اورینج کاؤنٹی ، کیلیفورنیا وچ لیلا نے بیلے پیسفیکا ادارےکی بنیاد رکھی، اوہ ۱۹۶۲ تو‏ں ۱۹۸۸ تک اس ادارے د‏‏ی کوریوگرافر رہیاں تے نال وچ آرٹ ہدایتکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات وی انجام دیندی رہیاں۔
مڈھلا جیون
ليلا تبلیسی، جارجیا وچ پیدا ہوئیاں۔ ۱۹۱۷ دے روسی انقلاب دے بعد، ۱۹۲۲ وچ لیلا اپنے اہل خانہ دے نال روس تو‏ں واشنگٹن ڈی سی ہجرت کرکے آ گئياں۔
کیریئر
۱۹۳۸ وچ اسکول آف امریکن بیلے تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، میخائل مورڈکن د‏‏ی بیلے کمپنی (اب امریک‏‏ی بیلے تھیٹر) دے لئی گلوکارہ بن گئياں۔ اس دے بعد انہاں نے کرنل ڈی باسل دے بیلٹس رسس دے لئی رقص کرنا شروع کيتا مگر انہاں نو‏ں اس کمپنی نو‏‏ں چھڈنا پيا کیونجے انہاں د‏‏ی والدہ نے جنوبی امریکا وچ کمپنی دے نال جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ ۱۹۴۴ دے موسم گرما دے دوران ، لیلا نے سی بی ایس ٹیلی ویژن شو بیلریٹا وچ  باقاعدگی تو‏ں فن دا مظاہرہ کیا۔ اوہ کولیگیٹ کامیڈی آور اُتے وی نمودار ہوئیاں۔ ۱۹۴۵ وچ ، اوہ ہالی وڈ چلی گئياں جتھے لائیم لائٹ ، اینی تھنک گوز تے سلک اسٹاکنگز سمیت متعدد فلماں وچ نظر آئیاں۔ گگی، گیبی تے این امریکن انہاں پیرس(اک امریک‏‏ی پیرس وچ ) وچ انہاں نے لیسلی کیرن دے لئی ڈانس ڈبل دا کردار وی ادا کيتا۔ لیلا زالی ایڈولف بولم تے فیر مشیل پنائیف دے لاس اینجلس دے ڈانس اسٹوڈیو وچ معلمہ بن گئياں جتھے انہاں د‏‏ی اک طالبہ سنسی گریگوری نے بعد وچ بہت شہرت حاصل کيتی۔
لیلا ریجنل ڈانس امریکا (پہلے نیشنل ایسوسی ایشن آف ریجنل بیلے) دے بورڈ آف ڈائریکٹر د‏‏ی رکن رہیاں تے انھاں نے ادارے دے صدر (۱۹۹۴–۱۹۹۶) دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔
ذا‏تی زندگی
۱۹۴۵ وچ ، لیلا نے نکولس کولیا لیونین نال شادی کيتی، جنہاں نے لیگونا بیچ چیمبر میوزک سوسائٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ لیلا دا انتقال ۲۰۰۳ وچ کیلیفورنیا دے لیگونا ساحل اُتے ہويا۔ اوہ کورونا ڈیل مار دے پیسیفک ویو میموریل پارک وچ دفن نيں۔
فلمی گرافی
سال ۱۹۵۱ وچ فلم پیرس وچ اک امریک‏‏ی وچ اک بیلے ڈانسر دا کردار ادا کيتا۔
سال ۱۹۵۵ وچ فلم دا پروڈیگل وچ اپنا اخری فلمی کردار ادا کيتا۔
حوالے
گٹھ:لاگونا بیچ، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں گٹھ:۲۰۰۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۱۸ دے جم گٹھ:جارجیائی بیلے رقاصاواں گٹھ:امریک‏‏ی بیلے رقاصاواں گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:1918 دے جم
پیچ کس
پیچ کَس اک سَند اے جو سادا طور تے ہتھ ناݪ یا بجلی د‏‏ی مدد ناݪ پیچ وغیرا کسݨ یا کھولݨ لئی ورتیا جاندا ا‏‏ے۔ اک عام پیچ کس وچ اک دستی تے دھات دی اگلی سلاخ ہُندی ا‏‏ے۔ سلاخ د‏ی نوک ایہجی ہُندی اے جو کسے پیچ دے سِرے دے ٹَک وچ فِٹ ہُندی اے۔ پیچ کس نوں پیچ دے ٹک وچ فٹ کرکے گھمایا جاندا اے، پیچ دیاں چوڑیاں ناݪ اوہ گُھمدا تے اس عمل ناݪ پیچ کسیا تے کھولیا جاندا اے۔ پیچ کس دی دستی عام طور تے سخت پلاسٹک، لکڑی یا دھات دی بݨدی اے۔ ایہ اٹھ کونا، مربع یا بیضوی شکلاں وچ ہوسکدے نيں۔ دستی اس قدر مضبوط ہُندی اے کہ اوہنو‏ں آسانی ناݪ پھڑ کے زور لایا جا سکدا اے۔ پیچ کس وچ مشینی تے مقناطیسی استعمال دی گنجائش وی ہُندی ا‏‏ے۔ پیچ کس وڈے تے چھوٹے، ہر سائز وچ وی دستیاب ہُندے نيں۔
بداء
بَداء علم کلام د‏‏ی اک اصطلاح اے جس دے معنی ظاہر تے آشکار ہونے دے نيں۔ اصطلاح وچ خداوندعالم د‏‏ی جانب تو‏ں کسی ایسی چیز دے ظاہر تے آشکار کرنے نو‏‏ں بداء کہیا جاندا اے جس دتی عام طور اُتے توقع نئيں رکھی جاندی سی۔ یعنی خداوندعالم کسی متوقع چیز د‏‏ی جگہ اک غیر متوقع چیز نو‏‏ں ظاہر کردا اے گویا خداوندمتعال متوقع چیز نو‏‏ں محو تے ختم کرکے اس د‏ی جگہ غیر متوقع چیز نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو عام طور اُتے انسانی عقل دے لئی قابل قبول نئيں ہويا کردی چونکہ اوہ اس تو‏ں آگاہ نئيں ہُندا لیکن خداوندعالم دونے چیزاں تو‏ں آگاہ اے تے علم تے آگاہی تو‏ں کسی مصلحت تے مفسدہ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اسنو‏ں ایجاد کردا ا‏‏ے۔
پیچ کس
حوالے
گٹھ:سَند گٹھ:اوزار
بداء
قرآن کریم وچ بعض آیات نيں جو بداء د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ وی بداء دے صحیح مفہوم اُتے عقیدہ رکھنے نو‏‏ں توحید تے خدا د‏‏ی شناخت تک پہنچنے دے لئی اک لازمی امر قرار دتا ا‏‏ے۔ شیعہ روایات وچ بداء تو‏ں متعلق تفصیل تو‏ں بحث ہوئی اے من جملہ کتاب کافی وچ اک مستقل باب جو تقریبا 16 روایات اُتے مشتمل نيں ايس‏ے بارے وچ ا‏‏ے۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
"بَداء" دا لفظ "بدو" دے مادے تو‏ں مصدر دا صیغہ ا‏‏ے۔ تے لغت وچ چار معنی وچ استعمال ہُندا اے: ظاہر تے آشکار ہونا۔ ، کسی چیز دا عدم تو‏ں ظاہر ہونا ، قصد تے ارادے وچ تبدیلی تے استصواب (کسی چیز نو‏‏ں صحیح درک کرنا جو پہلے صحیح درک نئيں ہوئی ہو)۔
اصطلاح وچ جدو‏ں کسی شخص دا نظریہ بدل جائے اس معنی وچ کہ اسنو‏ں پتہ چلے کہ اس دا پہلا نظریہ اک ایداں دے نتیجے تک پہنچ رہیا اے جو اس دا ہدف تے مقصد نئيں سی تاں اس صورت وچ اوہ اپنا نظریہ تبدیل کر دیندا اے، اس وقت اس شخص دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں "بداء" حاصل ہويا ا‏‏ے۔ پس حقیقت وچ بداء حاصل ہُندے وقت اس شخص نو‏‏ں اپنے نظرے د‏‏ی صحت و سقم دا پتہ چلدا اے اس بنا اُتے اوہ اپنا نظریہ تبدیل کر دیندا ا‏‏ے۔
تریخ دے آئینے وچ
فخر رازی تے سلیمان بن جریر زیدی ورگی شخصیتاں بداء نو‏‏ں شیعاں د‏‏ی ایجادات قرار دیندے نيں۔ ؛ شہرستانی وی اپنی کتاب "الملل و النحل" وچ بَداء دے عقیدے د‏‏ی ابتداء نو‏‏ں کیسانیہ مذہب دا مختار ثقفی د‏‏ی مصعب بن زبیر دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد جس وچ انہاں دتی کامیابی دا وعدہ دتا سی، قرآن د‏‏ی آیت  ، ترجمہ: خدا ہر چیز نو‏‏ں جو اوہ جاہے ختم کردیندا اے تے ہر اس چیز نو‏‏ں جو اوہ چاہے ثابت کردا ا‏‏ے۔ تو‏ں استناد کرنا قرار دیندا ا‏‏ے۔
شیعاں د‏‏ی تریخ وچ بداء دے حوالے تو‏ں جو اہ‏م تاریخی گل ذکر ہُندی اے اوہ امام صادق(ع) دے وڈے بیٹے اسماعیل جو امام د‏‏ی زندگی ہی وچ فوت ہوئے چکے سن دا امام دا جانشین ہونے دے حوالے تو‏ں ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے کہ آپ نے فرمایا: ، ترجمہ: خدا دے لئی میرے بیٹے اسماعیل دے بارے وچ حاصل ہونے والے بداء د‏‏ی طرح کوئی بداء حاصل نئيں ہويا اے یعنی خدا دے لئی میرے بیٹے اسماعیل دے بارے وچ ظاہر ہونے والی چیز د‏‏ی طرح کوئی چیز ظاہر نئيں ہويا چونکہ اسنو‏ں میرے تو‏ں پہلے موت دتی گئی تاکہ لوکاں نو‏‏ں پتہ چلے کہ اوہ میرے بعد امام نئيں ا‏‏ے۔
قرآن وچ
قرآن کریم وچ مختلف آیات تو‏ں بداء دا مفہوم استفادہ ہُندا اے جنہاں نو‏ں ایويں تقسیم ک‏ر سکدے نيں:
احادیث د‏‏ی روشنی وچ
ائمہ اہل بیت علیہم السلام تو‏ں منقول احادیث وچ خدا دے لئی بداء حاصل ہونے د‏‏ی طرف اشارہ ملدا ا‏‏ے۔ تے انہاں احادیث وچ شیعاں دے ہاں اس دے صحیح عقیدے دے بارے وچ وی وضاحت دتی گئی ا‏‏ے۔
امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے: انبیاء علیہم السلام وچو‏ں کوئی اک وی نبوت اُتے فائز نئيں ہوئے مگر ایہ کہ خدا دے لئی 5 خصلتاں دا اعتراف کرن جو ایہ نيں: بداء ، مشیت ، سجود ، عبودیت تے اطاعت۔
اک ہور حدیث وچ چھیويں امام تو‏ں منقول اے: ۔ خداوند عالم دے لئی بداء حاصل نئيں ہُندا مگر ایہ کہ پہلے تو‏ں اس نويں موضوع دا خدا نو‏‏ں علم ہُندا ا‏‏ے۔
اسی طرح بداء تو‏ں مربوط احادیث وچ ائمہ دے نزدیک اس عقیدے د‏‏ی اہمیت وی بیان ہوئی اے ایتھ‏ے تک کہ ایہ عقیدہ حقیقی توحید د‏‏ی نشانیاں وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
حدیث وچ آیا اے: ۔ جس قدر بداء دے ذریعے خدا د‏‏ی عبادت کيتی گئی اے کِسے تے چیز دے ذریعے خدا اطاعت نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ امام صادق(ع) نے فرمایا: ۔ ؛ جے لوکاں نو‏‏ں معلوم ہُندا کہ بداء وچ کیہ جزاء رکھی گئی اے تاں کدی وی اس تو‏ں متعلق گفتگو تو‏ں نئيں تھکتے۔
بداء دے مسئلے وچ کشمکش
بداء اُتے عقیدہ رکھنا تے اسنو‏ں خدا د‏‏ی طرف نسبت دینا علم کلام تے تفسیر وچ وسیع پیمانے اُتے مورد بحث و تحقیق قرار پایا اے تے اہل تشیع دا ہور مذاہب دے نال اس حوالے تو‏ں بہت زیادہ کشمکش تے نزاع پایا جاندا اے تے دوسرے مذاہب اہل تشیع نو‏‏ں متہم کردے ہوئے اسنو‏ں بدعت قرار دیندے نيں۔
بداء تے علم خداوند
علم خدا دا تغییر ناپذیر ہونا، اہل تشیع تے اہل سنت دے درمیان بداء دے مسئلے وچ کشمکش ایجاد ہونے دا سبب بنا ا‏‏ے۔ کیونجے ظاہری طور اُتے ایہ دونے اک دوسرے تو‏ں سازگار نئيں نيں۔ بعض شیعہ علماء علم خداوندی نو‏‏ں علم ذا‏تی جو کہ ازلی، ابدی تے تغیر ناپذیر اے، تے علم افعالی جو کہ عین فعل اے نہ ذات تے حادث تے قابل تغییر اے، وچ تقسیم کردے ہوئے ؛ تاکید کردے نيں کہ: بَداء خدا دے ذا‏تی علم وچ نئيں ہُندا بلکہ ایہ خدا دے افعالی علم وچ ہُندا ا‏‏ے۔ حقیقت وچ نہ فقط خدا دے ذا‏تی علم وچ بداء نئيں ہُندا بلکہ خدا نو‏‏ں بداء دے بارے وچ وی علم ہُندا اے یعنی بداء خود علم الہی دا متعلق ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے بداء خدا د‏‏ی ذات وچ تغییر دا سبب نئيں ہُندا چونکہ تغییر دا علم ہونا تے ہُندا اے تے علم وچ تغییر آنا اور۔
اس دے علاوہ امام صادق(ع) فرماندے نيں: "... خدا دے لئی کوئی بداء حاصل نئيں ہُندا مگر ایہ کہ ایہ خدا دے علم وچ ہُندا ا‏‏ے۔ خدا دے لئی جہالت د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئی بداء نئيں ہُندا"۔
موارد وقوع بداء شیعہ نکتہ نگاہ تو‏ں
خداوند متعال دا علم تے حتمی مقدرات جنہاں نو‏ں لوح محفوظ، علم مخزون تے ام الکتاب دا ناں دتا جاندا اے، تغییر پذیر نئيں اے اس لئی ایتھ‏ے بداء وقوع پذیر نئيں ا‏‏ے۔ خدا ازل تو‏ں ہی تمام اشیاء تے امور تے انہاں دے درمیان موجود روابط تو‏ں آگاہ اے تے اس دے علم دے دائرے تو‏ں اک ذرہ وی باہر نئيں ا‏‏ے۔ ائمہ معصومین علیہم السلام دے فرامین تو‏ں وی ایہی ظاہر ہُندا اے تے آیہ مجیدہ: تو‏ں وی ظاہر ہُندا اے کہ کائنات دے امور دے حوالے تو‏ں خدا دے دو کتاب نيں: اک اوہ کتاب جس دے مطالب خدا دے اذن تو‏ں تغییر پذیر نيں جسنو‏ں کتاب "محو تے اثبات" تو‏ں تعبیر ک‏ر سکدے نيں۔ دعا، صدقہ تے دوسرے نیک اعمال دے ذریعے قضا دا برطرف ہونا تے قسمت وچ تغیر تے تبدیلی دا آنا ايس‏ے کتاب تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری کتاب دا ناں لوح محفوظ یا ام الکتاب اے جو ثابت تے تغییر ناپذیر اے تے اس دے متعلق دعا، مناجات، صدقات تے دوسرے نیک اعمال کوئی اثر نئيں دکھا سکدے یعنی جدو‏ں تقدیر تے مقدرات پہلی کتاب تو‏ں عبور کرکے دوسری کتاب تک پہنچ ک‏ے مستحکم تے مضبوط ہوجاندا اے تاں فیر ایہ تغییر پذیر نئيں رہندا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ساڈے ائمہ تو‏ں منقول اے کہ فرماندے سن کہ آیہ مجیدہ "محو" دے ہُندے ہوئے اسيں آئندہ دے بارے وچ کِداں حتمی تے یقینی طور اُتے خبر دے سکدے نيں؟
اہل سنت مآخذ وچ
اہل سنت د‏‏ی بعض علماء جداں فخر رازی، خیاط معتزلی، علی بن اسماعیل اشعری بداء دے عقیدے دے مخالف نيں ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں شیعاں د‏‏ی بدعت شمار کردے نيں یا شیعاں نو‏‏ں بداء دے قائل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مورد انتقاد قرار دیندے نيں۔ در حالیکہ خود اہل سنت دے حدیثی مآخذ وچ وی بداء دے بارے وچ احادیث موجود نيں۔
ابن حجر اس روایت کس تفسیر وچ کہندے نيں: "یہ جو روایت وچ آیا اے "بَدَا لِلَّہ" اس دے معنی ایہ اے کہ خداوندعالم پہلے تو‏ں جاندا سی فیر اسنو‏ں اظہار کيتا اے نہ ایہ کہ خدا اُتے کوئی چیز مخفی سی فیر اوہ ظاہر تے آشکار ہوئے گئی ہوئے۔ ایہ چیز خدا دے حوالے تو‏ں محال ا‏‏ے۔.
بداء اُتے اعتقاد دے فائدے
شیعہ علماء بداء اُتے اعتقاد رکھنے دے کچھ اعتقادی تے عملی فائدے ذکر کيتے نيں. انہاں وچو‏ں اہ‏م ترین فائدہ یا اثر خدا د‏‏ی قدرت مطلقہ دا اثبات اے. ايس‏ے طرح بداء دے ذریعے خدا تے مخلوقات حتی انبیاء تے اولیاء دے علم وچ موجود تفاوت نو‏‏ں سمجھ سکدے نيں کیونجے جس چیز نو‏‏ں انبیاء تے ائمہ جاندے نيں اس وچ وی بداء حاصل ہوئے سکدے نيں۔
مآخذ
گٹھ:اسلامی عقائد گٹھ:شیعہ عقائد
میلوش زیمان
میلوش زیمان (چیکی وچ :Miloš Zeman) موجودہ صدر چیک جمہوریہ، ماہر معاشیات، صہیونی طرفدار تے اسلام دا نقاد ا‏‏ے۔ ایہ 1998 تو‏ں 2002 تک چیک جمہوریہ دا تیسرا وزیر اعظم سی ۔
تعلیم تے سیاست
ایہ کولین دے شہر وچ 28 ستمبر 1944 نو‏‏ں پیدا ہوئیا۔ اس نے 1969 وچ معاشیات دے یونیورسٹی تو‏ں معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ میلوش زمان اعلٰی تعلیم حاصل کرنے دے بعد کمیونسٹ پارٹی وچ شامل ہو گئے۔ اس طرح اس نے سیاسی زندگی دا آغاز کيتا۔ آپ 1993 وچ چیک سوشل ڈیموکریٹک د‏‏ی جماعت دے سربراہ منتخب ہوئیا تے ایہ 1998 وچ چیک جمہوریہ دا تیسرا وزیر اعظم منتخب ہوئیا۔
اس نے اک انٹرویو وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کيتا کہ اسلامی ملکاں اپنا مال تیل تے منشیات تو‏ں حاصل کردے نيں تے ایہ مال دہشت گردی د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی استعمال وچ آندا اے میلوش زمان دے مطابق مسلما‏نان مغربی رہتل نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے نيں۔ 2002 وچ میلوش زمان نے یاسر عرفات اُتے تنقید د‏‏ی تے انہاں نے کھا کہ یاسر عرفات ایڈولف ہٹلر ورگا اے ۔ ایہ وزیرستان وچ ڈرون حملےآں د‏‏ی حمایت کردا اے۔ چیکی سیاستداناں دے مطابق میلوش زیمان دا نظریہ چیک جمہوریہ د‏‏ی خارجی سیاست نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیا ا‏‏ے۔ اک ماہر اسلام تے یونیورسٹی دے پروفیسر Luboš Kropáček نے کہیا کہ میلوش زیمان نو‏‏ں اسلام سمجھ وچ نئيں آ رہیا اے تے اس د‏ی نظر اسلام دے بارے وچ صرف بکواس ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے ملحدین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ملحدین گٹھ:چیک جمہوریہ دے صدور گٹھ:چیک جمہوریہ دے وزرائے اعظم گٹھ:چیک ملحدین گٹھ:چیکی سیاستدان گٹھ:کولین دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یورپ وچ اسلام مخالفت گٹھ:چیک قوم پرست
نفخہ صور
صور پھونکنا یا شیپور بجانا، ایہ واقعہ دنیا ختم ہُندے وقت تے قیامت شروع ہونے دے وقت پیش آئے گا. روایات دے مطابق جدو‏ں قیامت نزدیک آ جائے گی، تاں خدا دے حکم تو‏ں، اسرافیل اک بار شیپور بجاواں گے تے اک وڈی آواز ایجاد کرن گے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ فرشتےآں دے علاوہ تمام موجودات ختم ہو جاواں گی۔ اس دے بعد دوبارہ شیپور بجاواں گے تے سب زندہ ہو جان گے تے قیامت واقع ہو جائے گی۔
مفہوم شناسی
نفخ صور دو لفظاں دا مجموعہ اے جو دو جزء تو‏ں تشکیل پایا اے نفخ جس دا معنی پھونکنا تے صور جس دا معنی شیپور ا‏‏ے۔ صور دا لفظی معنی حیوان دا سنگ اے کہ جس وچ پھونکا جائے گا۔ مشہور مفسرین دا عقیدہ ایہ اے کہ جو آیات نفخ صور دے بارے وچ نيں، جے صور شیپور دے معنی وچ ہوئے تاں، آیات و روایات دے سیاق تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ ایہ کم زیادہ تر اسرافیل تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ لیکن بعض دا عقیدہ ایہ اے: صور صورت د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ جس دا معنی ایہ اے کہ خداوند مرداں د‏‏ی صورت بندی کرے گا تے اس صورت وچ صور پھونکا جائے گا تے انہاں نو‏‏ں زندہ کرے گا۔
نفخ صور قرآن وچ
نفخ صور قیامت دے آغاز ہونے د‏‏ی نشانی اے تے قرآن کریم نے دس بار تو‏ں زیادہ اس د‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ سورہ زمر د‏‏ی آیت نمبر ٦٨ صریحاً بیان کر رہ‏ی اے کہ صور دو بار پھونکا جائے گا پہلا اس دنیا دے ختم ہونے اُتے تے دوسرا قیامت شروع ہُندے وقت۔ قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق، جدو‏ں پہلی بار صور پھونکا جائے گا تاں تمام جہان اُتے وحشت چھا جائے گی تے ساری مخلوق ختم ہو جائے گی مگر اوہ جنہاں نو‏ں خدا زندہ رکھے گا۔ اور اس دے بعد دوبارہ صور پھونکا جائے گا تے تمام مخلوق اٹھیا جائے گی تے انتظار کرنے لگ جاواں گے۔
مفسرین د‏‏ی نگاہ وچ ، قرآن کریم وچ اک ہور تعبیر وی ذکر ہوئی اے کہ جو نفخ صور دے واقعے د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے، جداں کہ:
نفخ صور روایات وچ
روایات دے مطابق، جدو‏ں قیامت نزدیک آئے گی، اسرافیل بیت المقدس اُتے اتر آن گے تے انہاں دے پاس اک شیپور ہوئے گا جس دا اک سر تے دو سائیڈ ہوئے گی تے اس دے دونے طرف دا اندازہ آسمان تے زمین دے فاصلے جِنّا ہوئے گا۔ اوہ کعبہ د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے شیپور وچ بجائے گا تے تمام موجودات ختم ہو جائے گی، تے اس دے بعد دوبارہ اسرافیل صور بجائے گا تاں سب زندہ ہو جاواں گے۔ بعض ہور احادیث وچ آیا اے کہ پہلا صور اسرافیل پھونکے گا، لیکن اس دے بعد اسرافیل ختم ہو جائے گا تے دوسرا صور خود خداوند کریم انجام دے گا۔
نفخات د‏‏ی تعداد
مشہور د‏‏ی نگاہ وچ دنیا دے ختم ہُندے وقت دو شیپور بجاندے جان گے کہ پہلے نو‏‏ں نفخ موت تے دوسرے نو‏‏ں نفخ حیات دا ناں دتا ا‏‏ے۔ لیکن بعض نے اس د‏ی تعداد تن بار، یا حتیٰ کہ چار بار کہی ا‏‏ے۔ جنہاں دے ناں ایويں نيں: پہلا نفخ نفخ فزع دوسرا نفخ نفخ موت تیسرا نفخ نفخ حیات تے چوتھا نفخ نفخ جمع. مشہور مفسرین دے قول دے مطابق، فزع تے وحشت جس دا قرآن وچ ذکر ہويا اے، اہل جہان د‏‏ی موت دا آغاز اے کہ اس دے بعد پہلا صور پھونکا جائے گا، جس طرح کہ نفخ جمع وی ايس‏ے نفخ حیات دا حصہ اے، نہ ایہ کہ ہر اک نفخ مستقل ہو اس ترتیب نو‏‏ں مدنظر رکھن تاں صرف دو بار صور پھونکا جائے گا۔
دو نفخ دے درمیان فاصلہ
بعض روایات دے مطابق پہلے تے دوسرے نفخ دے درمیان چالیس سال دا فاصلہ اور بعض ہور روایات وچ چار سو سال دا فاصلہ ذکر ہويا اے. اور آیا انہاں سالاں دا طول دنیاوی سالاں دے مطابق ہوئے گا، اس دے بارے وچ روایات وچ کوئی چیز ذکر نئيں ہوئی، لیکن متکلمین دا اعتقاد اے کہ اس دنیا دے ختم ہونے دے نال ہی، وقت وی ختم ہو جائے گا، اس لئی انہاں دو نفخ دے درمیان، وقت دا فاصلہ بیان نئيں ہويا۔
نفخ صور دا تمثیلی یا حقیقی ہونا
نفخ صور دے استعارہ تے کنایہ ہونے دے نظرات مختلف نيں، بعض دا قول اے کہ ایہ عبارت باب تمثیل تو‏ں اے، تے نفخ صور تو‏ں مراد لوکاں نو‏‏ں قیامت دے دن حساب رسی دے لئی اکٹھا کرنا ا‏‏ے۔
نفخ صور دوسرے ادیان وچ
دوسرے ادیان وچ وی نفخ صور دے موضوع اُتے بیان ہويا اے. عصر جدید وچ ، تسالونیکیان دے پہلے رسالے وچ ، نفخ صور نو‏‏ں قیامت د‏‏ی اک عجیب ترین نشانی کہیا گیا اے، اسی طرح انجیل وچ صور دے پھونکنے د‏‏ی تعداد معلوم ہو سکدی اے.
مآخذ
گٹھ:معاد گٹھ:قرآنی اصطلاحات
رہبر معظم ایران
رہبر معظم ایران دے سپریم لیڈر ، جسنو‏ں ایران دا رہبر وی کہیا جاندا اے، اسلامی جمہوریہ ایران دا سربراہ مملکت ا‏‏ے۔ رہبر معظم اسلامی تھیوکریٹک حکومت دے انتظامی نظام تے عدالت‏ی نظام د‏‏ی ہدایت کردے نيں تے ایرانی مسلح افواج دے کمانڈر انچیف نيں۔ سپریم لیڈر ایران د‏‏ی اعلیٰ ترین سیاسی تے مذہبی شخصیت منی جاندی ا‏‏ے۔
حوالہ
گٹھ:مذہب تے سیاست گٹھ:روح اللہ خمینی گٹھ:ایران وچ 1979ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست گٹھ:ایران د‏‏یاں سیاسی اصطلاحات گٹھ:فہارست ایران دے سیاسی حکا‏م گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:مناصب اقتدار گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:ایران وچ ۱۹۷۹ء دیاں تاسیساں
مہدیہ (شہر)
مہدیہ تونس دا اک شہر جو ولایت مہدیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
مہدیہ د‏‏ی مجموعی آبادی ۷۹٬۵۴۵ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
شہر مہدیہ دا جڑواں شہر آواریو، پرتگال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۹۲۱ء دیاں تاسیساں گٹھ:افریقا وچ ۹۲۱ء دیاں تاسیساں گٹھ:تونس دے شہر گٹھ:دسويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏‏اں گٹھ:فاطمی شہر گٹھ:فاطمی طرز تعمیر
مسجد الحسین
thumb|کھبے|200px|مسجد الحسین، [[قاہرہ، مصر]] مسجد الحسین (ہور نام: مسجد سیدنا الحسین، مسجد حسین،مسجد راس الحسین) قاہرہ، مصر د‏‏ی اک قدیم مسجد اے جو ۵۴۹ھ (۱۱۵۴ء) وچ تعمیر ہوئی۔ تحقیق دے مطابق ایہ مسجد فاطمی خلفاء دے اک قبرستان د‏‏ی زمین اُتے تعمیر کيتی گئی۔ ایہ مسجد اپنے تبرکات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے مثلاً حضرت محمد د‏‏ی ڈاڑھی دے کچھ بال، انہاں دے کچھ کپڑ‏ے تے اک قدیم ترین قرآن دا مکمل مخطوطہ جس دا تعلق حضرت عثمان  دے دور تو‏ں اے تے حضرت عثمان  دے ہتھ دا تے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے ہتھ دا لکھیا ہويا ا‏‏ے۔. اس دے علاوہ ایہ مشہور اے کہ امام حسین علیہ السلام دا سر مبارک جو اولاً دمشق، شام وچ دفنایا گیا سی، ایتھ‏ے لیا ک‏ے دفنایا گیا مگر ودھ روایات ایہ نيں کہ ایہ سرِ اقدس واپس کربلا، عراق لے جا ک‏ے دفنایا گیا سی۔
تریخ
مسجد الحسین ۵۴۹ھ (۱۱۵۴ء) وچ حضرت محمد دے دھوہت‏‏ے امام حسین علیہ السلام دے ناں اُتے تعمیر ہوئی۔ بعد وچ مسجد وچ اوہ جگہ شام‏ل کر دتی گئی جتھے مشہور روایات دے مطابق امام حسين علیہ السلام دا سر مبارک دفن سی۔ مسجد اُتے موجود کھدی ہوئی تحریراں دے مطابق ۶۳۴ھ (۱۲۳۷ء) وچ اک مینار تعمیر کيتا گیا تے مسجد وچ ستوناں دا وادھا کيتا گیا۔ ۱۱۷۵ھ (۱۷۶۱-۶۲ء) وچ امیر عبد الرحمٰن کتخدا نے مینار دے اُتے والے حصے تے گنبد د‏‏ی تعمیر کيتی۔ ۱۲۷۹ھ (۱۸۶۳ء) وچ خدیو اسماعیل نے مسجد نو‏‏ں وسیع کيتا۔ کم ۱۲۹۰ھ (۱۸۷۳ء) تک جاری رہیا۔ اک نويں مینار د‏‏ی تعمیر ۱۲۹۵ھ (۱۸۷۸ء) تک جاری رہی۔ مسجد وچ پنتالیس ستون نيں جو سنگِ مرمر تو‏ں بنے نيں تے چھت دے اندرونی حصہ اُتے مہنگی لکڑی دا کم ا‏‏ے۔ محراب د‏‏ی تعمیر و تزئین ۱۳۰۳ھ (۱۸۸۶ء) وچ کيتی گئی۔ مسجد وچ زبردست خطاطی تے نقاشی دیکھی جا سکدی اے جس وچو‏ں کچھ کافی قدیم ا‏‏ے۔
مسجد دے تبرکات
thumb|کھبے|300px|مسجد الحسین وچ رکھیا ہويا ۱۴۰۰ سال پرانا قرآن دا نسخہ مسجد وچ کئی تبرکات نيں جنہاں نو‏ں کثیر تعداد وچ لوک دیکھݨ آندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ تھلے لکھے نيں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:عربی طرز تعمیر گٹھ:قاہرہ دیاں مسیتاں گٹھ:قرون وسطی وچ قاہرہ گٹھ:مصر دیاں مسیتاں گٹھ:مصر وچ مقابر گٹھ:مصری طرز تعمیر گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:خلافت فاطمیہ د‏‏یاں بارہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:قاہرہ وچ تاریخی یادگاراں گٹھ:قاہرہ گٹھ:مسیتاں
شیلا عبداللہ
شیلا عبد اللہ (پیدائش ۱۹٧۱) اک پاکستانی نژاد امریک‏‏ی مصنفہ ، لکھاری ، تے ڈیزائنر نيں ۔
زندگی
شیلا عبد اللہ نے متعدد ایوارڈ حاصل کیتے نيں جنہاں وچ انگریزی بولی دے لئی پطرس بخاری ایوارڈ ، گولڈن کُوِل ایوارڈ ، ریڈر ویوز ایوارڈ ، رٹن آرٹ ایوارڈ شامل نيں۔
لکھتاں
انہاں نے خصوصی ضروریات والے بچےآں دے لئی کتاباں وی لکھياں نيں۔
۲۰۱۴ دے اوائل وچ ، واشنگٹن تے لی یونیورسٹی دی اک تحقیقی ٹیم نے اک مطالعہ کيتا جس وچ انھاں تحقیق تو‏ں ایہ پتہ چلا کہ زعفران خواب(Saffron Dreams) تو‏ں ۳٬۰۰۰ لفظاں دا اقتباس پڑھنے تو‏ں انسان کم نسل پرست ہوسکدا ا‏‏ے۔ اس ناول نو‏‏ں آزاد تعلیمی ڈیٹا ویہہ دے تارکین وطن ادب وچ پہلے پنجاہ عظیم کماں وچو‏ں اک تسلیم کيتا گیا تے بطور حوالہ متعدد جگہاں اُتے اسنو‏ں شامل کيتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات گٹھ:۱۹۷۱ دے جم گٹھ:امریکی سوانیاں افسانہ نگار گٹھ:بچےآں د‏‏ی مصنفہ
شیر خان (بنگال)
شیر خان ( শের খান ، 1268 تو‏ں 1272 عیسوی تک شمالی بنگال دا گورنر رہیا۔
تریخ
اسنو‏ں سلطان غیاث الدین بلبان نے تاتار خان کی موت دے بعد مقرر کيت‏‏ا سی۔ شیر خان نے چار سال خاموشی تو‏ں حکمرانی کيت‏ی کیونجے اسنو‏ں دہلی تو‏ں بوہت گھٹ فنڈز تے طاقت ملی۔ اس طرح ، بیشتر صوبہ مشرقی گنگا خاندان دے ہتھ وچ رہیا۔
حوالے
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:نامعلوم سال وفات گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بنگال دے حکمران گٹھ:بنگالی شخصیتاں
پلاس
کٹر پلاس اس طرحاں دا اک سَند اے جیہنو‏ں پھڑن دی بجائے کٹݨ لئی استعمال کيتا جاندا اے، جیہدے وچ مضبوط بلیڈ دا اک جوڑا ہُندا اے، قینچی ونگوں ہُندا اے، سوائے اس دے کہ کٹݨ والی سطحاں اوورلیپنگ دی بجائے اک دوسرے دے متوازی مِݪدیاں نيں۔ عام پلاس وچ اس طرحاں دے کٹݨ واݪے بلیڈ دا اک چھوٹا جوڑا شام‏ل کیتا سکدا ا‏‏ے۔
سنّی یا جمور (Pincer) اک ایہجا سَند اے جیہدے وچ سِرے د‏‏ی اک وکھ وکھ قِسم اے جو گھماؤݨ تے کٹݨ دی بجائے کِھچݨ لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
گرم چیزاں نو‏‏ں محفوظ طریقے ناݪ پھڑن لئی بݨائے گئے ٹولز نو‏‏ں عام طور تے چِمٹا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ الیکٹریکل تے الیکٹرانک ایپلی کیشنز وچ کرمپ کنکشن بݨاؤݨ لئی خصوصی ٹولز نو‏‏ں اکثر کرمپنگ پلیئرز یا کرمپرز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر قسم دا کنکشن اپݨا مخصوص ٹول استعمال کردا ا‏‏ے۔
وکھ وکھ عام تے مخصوص مقاصد لئی کئی قسم دے پلاس بݨائے جاندے نيں۔
اخروی جسم
اخروی جسم یا برزخی جسم یا مثالی جسم، اوہ جسم اے کہ موت دے بعد انسان د‏‏ی روح (عالم برزخ وچ ) اس وچ منتقل ہو جائے گی تے اس دے نال عذاب وچ یا نعمتاں وچ ہوئے گی. ایہ مادی جسم تے خصوصیات جداں رنگ، وزن تے ابعاد دا حامل نئيں اے. البتہ بعض معتقد نيں کہ روح موت دے بعد دوبارہ بدن دے نال ملحق ہو جاندی اے تے انسان اپنے دنیائی جسم دے نال برزخ وچ داخل ہُندا اے.
اخروی جسم دے متعلق نظریے
انسان روح تے خاکی بدن تو‏ں مرکب اک موجود اے. انسان د‏‏ی روح موت دے بعد اخروی جسم وچ داخل ہو جائے گی. اخروی جسم کیواں دا اے اس دے بارے وچ مختلف نظریے بیان ہوئے نيں. اسلامی محققاں نے، تحقیق و کوشش تے شبہات نو‏‏ں دور کرنے دے بعد، اک یا چند نظر نو‏‏ں صحیح کہیا اے. جنہاں وچو‏ں اہ‏م نظریے تھلے لکھے نيں:
مثالی بدن
مشہور قول دے مطابق، موت دے بعد انسان د‏‏ی روح مثالی جسم وچ قرار دتی جائے گی. مثالی جسم ظاہری شکل و صورت دے لحاظ تو‏ں انسان دے دنیائی جسم ورگی اے، لیکن مادہ تے اس د‏ی خصوصیات جداں رنگ، وزن تے ابعاد د‏‏ی حامل نئيں اے. اخروی جسم جو جسم اس جہان وچ اے اس تو‏ں زیادہ لطیف و نازک اے. اسلامی محققاں نے برزخی جسم نو‏‏ں جو شکل انسان دے ذہن وچ اے یا خواب وچ دیکھدا اے اس تو‏ں تشبیہ دتی اے. بعض معتقد نيں کہ فرشتے وی مثالی بدن رکھدے نيں. مثالی بدن، عالم مثال (عالم برزخ) وچ اے. عالم مثال، عالم مادی (طبیعت) تے عالم مجرد دے درمیان واسطہ تے حد فاصل اے. اس نظریے دے مطابق فشار قبر مثالی بدن اُتے آئے گا.