cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیبیائی خانہ جنگی (2014 – تاحال)
اثرات
لیبیا وچ نیشنل آئل کارپوریشن دے مطابق ، لیبیا وچ تیل د‏‏ی وڈی کھیتاں تے حفتر د‏‏ی افواج دے ذریعہ پیداواری یونٹاں اُتے ناکہ بندی نے 23 جنوری نو‏‏ں ختم ہونے والے چھ روزہ عرصہ دے اندر 255 ملین ڈالر تو‏ں زیادہ دا نقصان کيتا ا‏‏ے۔ حفتر دے ایل این اے د‏‏ی جانب تو‏ں پیداواری سہولیات اُتے ناکہ بندی دے باعث لیبیا وچ ملیتہ آئل اینڈ گیس چلانے والی این او سی تے ای این آئی نو‏‏ں روزانہ 155،000 تیل بیرل دا پیداواری نقصان اٹھانا پيا ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں دا دعوی اے کہ اوہ روزانہ تقریبا.4 9.4 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔
لیبیا تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں ، حراستی مراکز وچ رہنے اُتے مجبور ہزاراں مہاجرین ذہنی صحت تو‏ں دوچار نيں ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ، جو جنگ وچ اپنے کنبہ دے افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
7 فروری 2020 نو‏‏ں ، یو این ایچ سی آر نے اطلاع دتی کہ جنوری وچ ، لیبیا دے ساحلی محافظاں نے جنوری وچ نقل مکانی کرنے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد 2019 وچ ايس‏ے عرصے دے مقابلہ وچ 121 فیصد ودھ گئی سی۔ جاری جنگ نے ملک نو‏‏ں افریقہ تے مشرق وسطی وچ تشدد تے غربت تو‏ں فرار ہونے والے تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی پناہ گاہ وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔
6 اپریل نو‏‏ں ، اک مسلح گروپ نے دریائے عظیم انسانیت دے منصوبے ، شوریف وچ اک کنٹرول اسٹیشن اُتے حملہ کيتا ، پانی نو‏‏ں طرابلس جانے تو‏ں روک دتا ، تے کارکناں نو‏‏ں دھمکی دتی۔ مسلح گروہ دا ایہ اقدام دباؤ ڈالنے تے خاندان دے زیر حراست افراد نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے مجبور کرنے دا اک طریقہ سی۔ 10 اپریل 2020 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے لیبیا دے لئی انسانی ہ‏م آہنگی دے رابطہ کار ، یعقوب ایل ہیلو نے پانی د‏‏ی فراہمی دے کٹ آف نو‏‏ں "خاص طور اُتے قابل مذمت" قرار دتا۔
21 اپریل 2020 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے طرابلس دے گنجان آباد علاقےآں اُتے گولہ باری دے "ڈرامائی اضافے" اُتے غور کيتا ، تے دعوی کيتا کہ جنگ دا تسلسل لیبیا دی انسانیت سوز صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کررہیا ا‏‏ے۔ تنظیم نے ایہ وی خبردار کيتا اے کہ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں ممکنہ طور اُتے جنگی جرائم دا سبب بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔
لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن (UNSMIL) نے لیبیا وچ شہری ہلاکتاں تو‏ں متعلق 2020 دے لئی اپنی پہلی سہ ماہی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ حوالہ دتا اے کہ یکم جنوری تو‏ں 31 مارچ 2020 دے درمیان تقریبا 131 ہلاکتاں ہوئیاں۔ انہاں اعدادوشمار وچ 64 اموات تے 67 زخمی ہوئے سن ، ایہ سب خلیفہ حفتر د‏‏ی فوج ، ایل این اے د‏‏ی قیادت وچ زمینی لڑائی ، بمباری تے ٹارگٹ کلنگ دا نتیجہ سن جو متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت وچ سن ۔
5 مئی 2020 نو‏‏ں ، بین الاقوامی فوجداری عدالت دے چیف پراسیکیوٹر فتوؤ بینسودا نے ، طرابلس اُتے ہفتار دے مسلسل حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ پراسیکیوٹر نے کہیا کہ موجودہ حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اقدامات زندگیاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدے نيں تے ممکنہ جنگی جرائم سے وی خبردار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک بیان وچ اظہار خیال کيتا ، "میرے دفتر نو‏‏ں خاص طور اُتے خدشہ اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد اے ، جنہاں د‏‏ی وڈی تعداد فضائی حملےآں تے گولہ باری د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہوئی ا‏‏ے۔"
امن دیاں کوششاں
2015 دے پہلے نصف حصے دے دوران ، اقوام متحدہ نے حریف حکومتاں تے لیبیا د‏‏ی متحارب ملیشیا نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی متعدد مذاکرات د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔ حریف حکومتاں دے وچکار 16 دسمبر 2015 نو‏‏ں مالٹا دے ویلےٹا دے آببر ڈی کاسٹیل وچ اک اجلاس ہويا سی۔ 17 دسمبر نو‏‏ں ، دونے حکومتاں دے مندوبین نے مراکش دے اسکرات وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اس دے اندر ہی اس د‏ی مخالفت کيتی گئی سی۔ دونے دھڑاں قومی معاہدے د‏‏ی حکومت اس معاہدے دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی ، تے اس د‏ی پہلی میٹنگ 2 جنوری 2016 نو‏‏ں تیونس وچ ہوئی سی۔ 17 دسمبر 2017 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے سکیریت معاہدے نو‏‏ں کالعدم قرار دتا سی۔
انتخابات دے انعقاد تے لیبیا وچ امن عمل دے لئی لیبیا وچ نیشنل کانفرنس دے ناں تو‏ں اک اجلاس د‏ی منصوبہ بندی گھڈامس وچ کيتی گئی تھی ۔ ایہ کانفرنس 2018 تے 2019 دے دوران 18 ماہ دے دوران تیار کيتی گئی سی تے 14–16 اپریل 2019 نو‏‏ں ہونے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 2019 دے مغربی لیبیا حملے د‏‏ی فوجی کارروائیاں دے نتیجے وچ اپریل 2019 دے اوائل وچ اسنو‏ں ملتوی کردتا گیا سی۔ thumb| 19 جنوری 2020 نو‏‏ں جرمنی دے شہر برلن وچ لیبیا اجلاس جولائ‏ی 2019 وچ ، لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن ( یو این ایس ایم آئی ایل ) دے سربراہ ، غسان سلامی نے تن نکاندی امن منصوبے ( عید الاضحی دے دوران اک معاہدہ ، تنازعہ وچ ملوث ملکاں دا بین الاقوامی اجلاس ، تے اک داخلی تجویز پیش کيتا) لیبیا کانفرنس جداں لیبیا نیشنل کانفرنس)۔
ستمبر 2019 وچ ، افریقی یونین د‏‏ی امن و سلامتی کونسل (پی ایس سی) نے پی ایس سی دے لیبیا بحران دے خاتمے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کردار ادا کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا ، تے لیبیا وچ مشترکہ طور اُتے اے یو-اقوام متحدہ دے مندوب د‏‏ی تقرری د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔.
ترک صدر آر ٹی اردگان تے انہاں دے روسی اسيں منصب ولادیمیر پوتن نے 12 جنوری 2020 نو‏‏ں لیبیا وچ پراکسی جنگ دے خاتمے دے لئی جنگ بندی دا مشترکہ مطالبہ کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ جنگ بندی اس دے آغاز دے چند گھنٹےآں بعد ٹُٹ گئی سی۔ دونے متحارب فریقاں - جی این اے د‏‏ی ترکی د‏‏ی حمایت تے ایل این اے د‏‏ی حمایت وچ سعودی ، متحدہ عرب امارات ، مصر تے اردن - نے طرابلس وچ پائے جانے والے تشدد دا اک دوسرے اُتے الزام عائد کيتا۔ ترکی دے وزیر خارجہ ، میلوت اوشوالو نے کہیا کہ خلیفہ حفتر ، جسنو‏ں متحدہ عرب امارات سمیت غیر ملکی طاقتاں د‏‏ی حمایت حاصل اے ، اوہ امن نئيں چاہندے نيں تے اوہ ملک وچ کشیدہ جنگ دا فوجی حل تلاش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
لیبیا د‏‏ی اقوام متحدہ وچ تسلیم شدہ حکومت دا دعویٰ اے کہ بندرگاہی شہر مصورات دے نیڑے حفتر د‏‏ی فورسز نے ابو گوران صوبے اُتے حملے شروع کیتے۔ انہاں حملےآں نو‏‏ں برلن کانفرنس وچ دستخط کیتے گئے فائر فائر معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ 12 فروری نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے لیبیا وچ "پائیدار جنگ بندی" دا مطالبہ کردے ہوئے اک قرارداد منظور کيتی۔ برطانیہ دے تیار کردہ ، اس نے 14 ووٹ حاصل کیتے ، جدو‏ں کہ روس نے اس تو‏ں باز نہ آیا۔ 19 فروری دے لگ بھگ ، حکومت طرابلس اُتے راکٹ حملےآں دے بعد امن مذاکرات تو‏ں دستبردار ہوگئی۔
اقوام متحدہ دے زور دینے اُتے ، ناول کورونویرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مارچ دے آخر وچ دونے فریقین نے اک نويں جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا سی۔ اُتے ، جنگ بندی تیزی تو‏ں وکھ ہوگئی۔ 24 مارچ نو‏‏ں جی این اے دے زیرقیادت علاقے وچ جیل دے اک گولے اُتے گولہ باری ہوئی جس تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ جی این اے نے "جوابی حملےآں" دا اک سلسلہ 25 مارچ دے اوائل وچ شروع کيتا ، جس دے جواب وچ جی این اے نے "سب تو‏ں بھاری بمباری طرابلس نے دیکھیا"۔ جون 2020 وچ ، عبد الفتاح السیسی نے لیبیا د‏‏ی قومی فوج دے نال منسلک جماعتاں دے نال معاہدہ توڑ دتا ، تے اسنو‏ں قاہرہ اعلامیہ قرار دتا۔ اُتے ، اسنو‏ں جلدی تو‏ں مسترد کردتا گیا۔
21 اگست 2020 نو‏‏ں ، لیبیا دے حریف حکا‏م نے فوری طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ طرابلس وچ مقیم تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت برائے قومی معاہدہ (جی این اے) نے اک بیان شائع کيتا جس وچ مارچ 2021 وچ انتخابات دا مطالبہ وی کيتا گیا ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نو‏‏ں ستمبر 2020 وچ اک خفیہ رپورٹ موصول ہوئی ، جس وچ 2020 دے آغاز تو‏ں ہی لیبیا اُتے ہتھیاراں دے بین الاقوامی پابندی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اقوام متحدہ نے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے اٹھ ملکاں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے علاوہ ، متحدہ عرب امارات تے روس نے برلن کانفرنس وچ ، 19 جنوری 2020 نو‏‏ں اس وقت پنج کارگو طیارے لیبیا بھیجے سن ، جدو‏ں عالمی رہنما لیبیا اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے احترام دے عہد اُتے دستخط ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پنج کارگو ہوائی جہازاں وچو‏ں چار دا تعلق متحدہ عرب امارات تو‏ں سی۔
16 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ترک وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے سی این این ترک نو‏‏ں دسیا کہ ترکی تے روس انقرہ وچ اپنی حالیہ ملاقاتاں دے دوران لیبیا وچ جنگ بندی تے سیاسی عمل تو‏ں متعلق معاہدے دے نیڑے پہنچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، ترکی تے روس لیبیا د‏‏ی جنگ وچ طاقت دے اہ‏م دلال نيں ، مخالف فریقاں د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ روس نے خلیفہ ہفتار د‏‏ی مشرقی وچ قائم افواج د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ ترکی لیبیا د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ قومی معاہدے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔
گھریلو رد عمل
نیشنل آئل کارپوریشن (این او سی) نے 19 جنوری 2020 نو‏‏ں برلن کانفرنس تو‏ں پہلے تیل دے شعبےآں اُتے ناکہ بندی کرنے دے مطالگل کيتی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک مجرمانہ فعل قرار دتا۔ اس ادارہ نے متنبہ کيتا اے کہ اوہ لیبیا تے بین الاقوامی قانون دے تحت مجرماں نو‏‏ں اعلیٰ ڈگری تک قانونی چارہ جوئی کرن گے۔
لیبیا وچ طرابلس ، سہیل تے پہاڑی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے معززین نے سلامتی کونسل وچ اقوام متحدہ دے مندوب غسان سلامی د‏‏ی طرف تو‏ں جارحین (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ ہفتار د‏‏ی افواج) تے محافظ (جی این اے فورس) د‏‏ی برابری اُتے بریفنگ دے موقع اُتے اظہار خیال کيتا۔ انہاں دا کہنا سی کہ سلامی دے بیانات نے دونے جماعتاں نو‏‏ں طرابلس وچ ہفتار دے جارحیت تے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف ہونے والے جنگی جرائم دے درمیان برابر کردتا۔
ہور پڑھو
گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں گٹھ:لیبیا دیاں جنگاں گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں گٹھ:جاری تنازعات گٹھ:لیبیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:2020ء وچ تنازعات گٹھ:2019ء وچ تنازعات گٹھ:2018ء وچ تنازعات گٹھ:2017ء وچ تنازعات گٹھ:2016ء وچ تنازعات گٹھ:2015ء دے تنازعات گٹھ:2014ء دے تنازعات گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:لیبیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی خانہ جنگیاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ماسٹر علی حیدر
ماسٹر علی حیدر پاکستانی شہریت دا حامل افغان پشتو گلوکار تے سینئر موسیقار اے جو گزشتہ ۳۲ سال تو‏ں پشتو موسیقی ترتیب دینے وچ مصروف اے. ماسٹر علی حیدر افغانستان دے علاقے گیگیانو وچ سال ۱۹۶۶ نو‏‏ں پیدا ہوئیا لیکن کم عمری وچ پاکستان ہجرت کیت‏‏ی تے صرف ست سال د‏‏ی عمر وچ ریڈیو پاکستان پشاو‏ر وچ گانا گاکر میوزک انڈسٹری وچ انٹری کیتی۔
ماسٹر علی حیدر موسیقی تو‏ں زیادہ اجکل اک وائرل ویڈیو د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے تے انٹرنیٹ اُتے سب تو‏ں زیادہ موصوف د‏‏ی لیک ویڈیو سرچ د‏‏ی جارہی اے
حوالے
گٹھ:پشتون
اٹلی دی علاقائی ونڈ
thumb|300px|اطالیہ دے علاقے
اٹلی دے علاقےآں نو‏‏ں علاقائی اختیارات 1948ء دے آئین وچ وضع کیتے گئے، جس د‏‏ی رو تو‏ں آئین دا مقصد علاقائی خود مختاری دا تحفظ تے مرکزی حکومتی سطح اُتے اختیار دے ارتکاز نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے دے لئی اصول وضع کرنا تے ایداں قوانین بنانا اے جو اختیارات دے مرکز وچ ارتکاز نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے علاقائی سطح اُتے تقسیم کرنے وچ مدد دتیاں
اٹلی دے پنج خاص علاقےآں جنہاں وچ فریولی وینیزیا جولیا (Friuli-Venezia Giulia)، ساردینیا (Sardinia)، سسلی (Sicily)، ترینتینو جنوبی ٹائرول (Trentino-South Tyrol) تے وادی آوستہ (Aosta) نو‏‏ں خود مختاری دا خصوصی مقام دتا گیا اے، جس د‏‏ی رو تو‏ں ایہ علاقے مخصوص علاقائی معاملات دے لئی خود اپنا قانون وضع ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ خصوصی اختیارات انہاں علاقےآں نو‏‏ں انہاں دے ثقافتی پس منظر، علاقائی تقسیم تے کچھ اہ‏م مذہبی معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں دتے گئے نيں۔ باقی عام پندرہ علاقےآں نو‏‏ں 1970ء دے آغاز وچ عملی طور اُتے بنایا گیا سی ۔
ہر علاقہ د‏‏ی اپنی منتخب کونسل یا جیونتہ ریجیونالے (Giunta Regionale) ہُندی اے، جس دے صدر دا انتخاب براہ راست کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تے جے صدر اُتے جیونتہ دا اعتماد نہ رہے تاں اسنو‏ں مستعفی ہونا پیندا ا‏‏ے۔
علاقائی تقسیم دا بنیادی مقصد حکومتی مشینری نو‏‏ں غیر مرتکز کرنا ا‏‏ے۔ 2001ء د‏‏ی آئینی ترمیم وچ علاقےآں نو‏‏ں ہور اختیارات وضع کیتے گئے نيں تے خاص طور اُتے قانون سازی اُتے مرکزی حکومت دے کنٹرول نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ 2005ء وچ سجے بازو د‏‏ی جماعتاں نے اس وقت دے وزیر اعظم سلویو برلسکونی (Silvio Berlusconi) د‏‏ی قیادت وچ آئین وچ علاقائی تقسیم دے حوالے تو‏ں وڈی تبدیلیاں دا منصوبہ پیش کیا، جس دے مطابق علاقےآں نو‏‏ں صحت تے تعلیم دے شعبےآں وچ قانون سازی دا اختیار دتے گئے سن ۔ اُتے اس منصوبہ تبدیلی آئین نو‏‏ں اطالوی عوام نے ریفرنڈم وچ 38.3% دے مقابلے وچ 61.7% ووٹاں تو‏ں رد کر دتا۔
گزشتہ کئي سالاں تو‏ں علاقائي خود مختاری اطالوی سیاست وچ اہمیت اختیار کر گئی اے خاص کر سیاسی جماعت لیگا نارڈ (Lega Nord) د‏‏ی مقبولیت وچ اضافہ اس معاملے نو‏‏ں زیادہ اہ‏م بنا رہیا ا‏‏ے۔
عبدالسلام قادری
ابو محمد عبدالسلام ابن طيب قادری (۱۶۴۸ء–۱۶۹۸ء) مراکش دے شریفین خاندان دے اک مورخ تے ماہر انساب سن ۔ اوہ مورخ محمد بن طیب قادری (۱۷۱۲ء-۱۷۷۳ء) دے دادا تے پیش رو سن ۔ عبدالسلام قادری نے اندلس دے احمد ابن عبد اللہ المان الاندلسی دے بارے وچ اک کتاب لکھی جس دا ناں المقصد الحمد فی التعریف بسیدنا ابن عبداللہ احمد ا‏‏ے۔ اوہ لغت نگاری، منطق، بیان بازی تے حدیث دے میدان وچ ماہر سی۔
مڈھلا جیون
ابن طيب د‏‏ی ولادت مراکش دے شہر فاس وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی وفات ايس‏ے شہر وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:مراکشی مصنف گٹھ:مراکشی مورخین گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:فاس، مراکش دیاں شخصیتاں
خط سرطان
thumb|کرء ارض دے نقشے اُتے خط سرطان
زمین د‏‏ی اوہ حالت جدو‏ں سورج خط استوا وچ خط سرطان اُتے عموداً چمکتا ا‏‏ے۔ ایہ 21 جون د‏‏ی کیفیت ہُندی ا‏‏ے۔ سورج قطب شمالی د‏‏ی طرف جھکا ہُندا ا‏‏ے۔ تے قطب جنوبی تو‏ں ہٹا ہويا۔ شمالی نصف کرے وچ جنوبی کرے تو‏ں مختلف صورت ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی حصے وچ سردیاں دا موسم ہُندا اے تے شمالی کرے وچ گرمیاں دا موسم ہُندا ا‏‏ے۔ خط استوا اُتے دن رات برابر ہُندے نيں۔ شمالی نصف کرہ وچ دن وڈے تے راتاں چھوٹی ہُندیاں نيں۔ قطب شمالی 24 گھینٹے روشنی وچ رہندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں اوتھ‏ے لگاتار دن رہندا ا‏‏ے۔ جنوبی نصف کرے وچ صورتِ حالات مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سردیاں دا موسم ہُندا ا‏‏ے۔ راتاں لمبی تے دن چھوٹے ہُندے نيں۔ قطبِ جنوبی مسلسل تاریدی ميں رہندا ا‏‏ے۔ اس دا جنوبی مساوی خط جدی ا‏‏ے۔
جغرافیہ
گٹھ:خطوط عرض بلد گٹھ:مناطق استوائیہ
دائرہ قطب شمالی
thumb|دائرہ قطب شمالی نیلے رنگ وچ
ہور دیکھو
دائرہ قطب جنوبی
گٹھ:جغرافیا آرکٹک گٹھ:خطوط عرض بلد گٹھ:جغرافیا
سیالکوٹ دی لڑائی
سیالکوٹ دی لڑائی 4 نومبر، 1763 دے دن سکھ گورو دا چک وچ اکٹھے ہوئے-ہوئے سن۔ اوہناں نوں پتہ لگا کہ افغان دھاڑوی احمد شاہ درانی دا جرنیل جہان خان کابل ول جا رہا اے۔ سکھ فوجاں نے اس نوں سزا دین دا فیصلہ کیتا۔ اوہ اجے جھناں دریا پار کر کے وزیر آباد پجا سی کہ سکھ اتھے آ پہنچے۔ اس نے بھجّ کے سیالکوٹ قلعے وچ مورچہ لا لیا۔ سکھ فوجاں نے قلعے نوں گھیر لیا۔ کئی دن تک لڑائی ہندی رہی۔ اک موقعے اُتے جہان خان دے گھوڑے نوں گولی لگی تے اوہ مر کے ڈگّ پیا تے نال ہی جہان خان وی ڈگّ پیا۔ سکھاں نے سمجھیا کہ جہان خان وی مر گیا اے۔ جد سکھاں نے جہان خان دے مرن دا رولا پایا تاں افغان فوجی میدان چھڈّ کے بھجن لگ پئے۔ ایہناں بھجن والیاں وچ زخمی ہویا جہان خان وی سی۔ افغاناں دا بہت سارا اسلحہ وی سکھاں دے ہتھ آ گیا۔ سکھاں نے 200 دے قریب افغان فوجیاں نوں قید کر لیا۔ اس موقعے اُتے جہان خان دا ٹبر وی اس نال سی۔ سکھاں نے افغان عورتاں تے بچیاں نوں کجھ نہ کیہا سگوں اوہناں نوں محفوظ جموں بھیج دتا۔
حوالے
گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:جنگاں
لبنیا پربھا گھوش
لبنیا پربھا گھوش (1897 – 2003)، لبانیا دیوی، نوں گاندھیوادی وی کیہا جاندا اے۔ اوہ مغربی بنگال دے پرولیا ضلع توں، بھارتی آزادی تحریک دی اک پرمکھ شخصیت سی۔ اوہ لگبھگ 106 سال جیؤندی رہی اتے اپنی زندگی دے بعد دے ویلے دوران، اوہ غریبی توں متاثر آشرم وچ رہن لئی مجبور ہوئی، اسدی آمدنی دا اکماتر سروت آزادی سنگرامیاں نوں دتی جان والی پینشن سی۔ اپنی ساری زندگی، بھارت دی آزادی توں پہلاں اتے بعد وچ، اسنے عامَ آدمی دے نیاں لئی لڑائی لڑی۔
ایفی فلیچر
ایفی فلیچر (پیدائش 17 مارچ 1987) اک گرینیڈین کرکٹر نيں جو بین الاقوامی سطح اُتے ویسٹ انڈیز د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ اوہ سجے ہتھ د‏‏ی لیگ اسپن گیند باز نيں جنہاں نے 2008 وچ بین الاقوامی کرکٹ وچ قدم رکھیا۔ اوہ ونڈورڈ جزیرے دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلدی نيں۔
ایفی فلیچر نے 21 سال د‏‏ی عمر وچ ، جون 2008 وچ آئرلینڈ دے خلاف اک روزہ بین الاقوامی (ODI) میچ وچ اپنے بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا ۔ پہلے ہی میچ وچ انہاں نے نو اوورز وچ 22 رنز دے ک‏ے چار وکٹاں لےلاں تے اپنے ون ڈ؁ آغاز اُتے ویسٹ انڈین د‏‏ی جانب تو‏ں بہترین اعداد و شمار دا نواں ریکارڈ قائم کيتا۔ انہاں دا ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل آغاز اگلے مہینے نیدرلینڈز دے خلاف ہويا۔ آسٹریلیا وچ 2009 دے ورلڈ کپ وچ ، ایفی فلیچر نے اپنی ٹیم دے ست وچو‏ں پنج میچاں وچ حصہ لیا، لیکن صرف دو وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ورلڈ کپ دے بعد، انہاں نو‏ں چھ سال تو‏ں زیادہ عرصے تک ویسٹ انڈین ٹیم وچ واپس نئيں بلايا گیا۔ اوہ مئی 2015 وچ سری لنکا دے خلاف سیریز کھیل کر بین الاقوامی کرکٹ وچ واپس آئیاں ۔ اگلے سال، ایفی فلیچر ویسٹ انڈین ٹیم د‏‏ی رکن سن جس نے بھارت وچ 2016 دا ورلڈ ٹی ٹوئنٹی جِتیا سی، جو انہاں دا پہلا عالمی اعزاز سی۔ انہاں نے چھ میچاں وچ ست وکٹاں حاصل کاں، جنہاں وچ انگلینڈ دے خلاف 3/12 تے ہندوستان دے خلاف 2/16 شام‏ل نيں تے ٹورنامنٹ وچ مجموعی طور اُتے لی گئی وکٹاں دے حساب تو‏ں پنجويں نمبر اُتے رہیاں۔
ایفی فلیچر نے 58 ون ڈے میچ کھیلے ، جس وچ 42 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 12 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ ایفی فلیچر نے 274 اسکور کیتے۔ انھاں نے 9.13 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 36* رہیا۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 20 چوکے مارے۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 12 کیچ پکڑے۔ ون ڈے کرکٹ وچ انھاں نے کل 2326 گینداں سُٹیاں 66 وکٹاں حاصل کيتياں انہاں د‏‏ی گیند بازی د‏‏ی اوسط 23.45 رہی جس وچ 1 دفعہ چار وکٹاں شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی بہترین گیند بازی 4/22 رہی۔
ایفی فلیچر نے 50 ٹی ٹوئنٹی میچ کھیلے ، جس وچ 16 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 7 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ ایفی فلیچر نے 49 اسکور کیتے۔ انھاں نے 5.44 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 13* رہیا۔ انھاں نے اپنے ٹی ٹوئنٹی کیریئر وچ 3 چوکے مارے۔ انھاں نے اپنے ٹی ٹوئنٹی کیریئر وچ 6 کیچ پکڑے۔انھاں نے کل 915 گینداں سُٹیاں 43 وکٹاں حاصل کيتياں انہاں د‏‏ی گیند بازی د‏‏ی اوسط 20.86 رہی جس وچ 1 دفعہ چار وکٹاں تے 1 دفعہ پنج وکٹاں شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی بہترین گیند بازی 5/13 رہی۔
اکتوبر 2018 وچ ، کرکٹ ویسٹ انڈیز (CWI) نے 2018–19 سیزن دے لئی انہاں دے ساھت سوانیاں معاہدہ کيتا۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ 2018 دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی 20 ٹورنامنٹ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جنوری 2020 وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ہونے والے 2020 ICC سوانیاں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ مئی 2021 وچ ، فلیچر نو‏‏ں کرکٹ ویسٹ انڈیز تو‏ں سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا۔ فروری 2022 وچ ، انہاں نو‏ں نیوزی لینڈ وچ 2022 سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۷ دے جم گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:گریناڈائی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1987 دے جم
نصف النہار
thumb|نصف النہار [[گرینچ دے مقام اُتے ]] نصف النہار (Meridian) یا خط طول بلد (line of longitude) زمین د‏‏ی سطح اُتے اک تصورات‏‏ی عظیم دائرے دا نصف اے، جو قطب شمالی تو‏ں قطب جنوبی تک اختتام پزیر ہُندیاں نيں۔ نصف النہار اُتے مقام نقطہ اس دے عرض بلد دے لحاظ تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:مساحت
قومی تعلیمی پالیسی ۲۰۲۰
بھارت دی قومی سکھیا پالیسی 2020 جاں بھارت دی قومی سکھیا پالیسی 2020 (اینئیپی 2020) مرکزی کیبنٹ ولوں 29 جولائی، 2020 نوں منظور کیتی گئی سکھیا بارے اک نویں پالیسی اے۔ اس نوں قومی سکھیا پالیسی 1986 اتے اس دے سودھے روپ 1992 دے بدل وجوں لیاندا گیا اے۔ ایہہ پالیسی دیس دی مڈھلی اتے اچیری سکھیا دوواں نوں اپنے دائرے وچ لیاؤندی اے۔
پچھوکڑ
قومی سکھیا پالیسی 2020 نوں قومی سکھیا پالیسی 1986 دی تھاں دتی گئی اے۔ بھارتی جنتا پارٹی دے 2014 دیاں لوک سبھا چوناں دے چون مقصد پتر وچ نویں سکھیا پالیسی دی اساری شامل سی۔ جنوری 2015 وچ، سابقہ کیبنٹ سیکٹری ٹیئیسار سبرامنیئم دی اگوائی وچ اک کمیٹی نے نویں سکھیا پالیسی لئی صلاح-مشورے دی شروعات کیتی۔ کمیٹی دی رپورٹ دی بنیاد تے، جون 2017 وچ، اینئیپی دا کھرڑا سال 2019 وچ سابقہ بھارتی خلاء کھوج تنظیم (اسرو) دے مکھی کے۔کستوریرنگن دی اگوائی والے اک پینل ولوں پیش کیتا گیا سی۔ نویں سکھیا پالیسی 2019 دا کھرڑا جاری کرن توں بعد کئی عوامی صلاح-مشورے کیتے گئے۔ اس توں بعد وچ انسانی سروت ترقی وزارت ولوں موجودہ پالیسی جاری کیتی گئی۔ بھارت دی مرکزی وزارت نے اس پالیسی نوں لاگوُ کرن دی پروانگی اپنی 28 جولائی 2020 دی بیٹھک وچ دتی جس وچ پالیسی مطابق ترقی یافتہ کیتے جان والے اس ماتحت قایم کیتے جان والے قومی اداریاں تے ہور اٹھائے جان والے قدماں دا الیکھ کیتا گیا۔
پربندھ
قومی سکھیا پالیسی 2020 نے بھارت دی سکھیا پالیسی وچ کئیاں تبدیلیاں لیاؤن دا راہ پدھرا کیتا اے۔ اس دا مقصد سکھیا اُتے راج دے خرچیاں نوں جنی جلدی ممکن ہو سکے جیڈیپی دے 6% تک ودھاؤنا اے۔
اس وچ کیتیاں تبدیلیاں اتے مقصد ہن:
بولیاں
ماں بولی جاں مقامی بولیاں 5 ویں کلاس (ترجیحی جماعت 8 ویں اتے اس توں بعد تک وی) تک دے سارے سکولاں وچ سکھیا دا زریعہ بننگیاں۔ سیکنڈری سکول دے پدھر توں غیرملکی بولیاں تے سنسکرت ہر پدھر تے پیش کیتی جاوے گی۔ پالیسی ایہہ وی کہندی اے کہ طالب علماں اتے کوئی بولی تھوپی نہیں جاوے گی۔
پالیسی دے جاری ہون توں تھوڑھی دیر بعد، سرکار نے واضع کیتا کہ اینئیپی وچ بولی پالیسی اک مکمل سمت نردیش اے ; اتے اس نوں لاگوُ کرن دا فیصلہ راجاں، ادارےآں اتے سکولاں تے انحصار اے۔ قومی پاٹھکرم دے پھریمورک 2021 وچ اک ہور وسترت بولی دی حکمت عملی جاری کیتی جائیگی۔
اچّ سکھیا
این۔ای۔پی۔ اس وچ شامل ہن:
پرتیکریا
کجھ سکھیا ماہراں نے کیہا اے کہ نویں قومی تعلیمی پالیسی اصل وچ سکھیا دے کیندریکرن دا دستاویز اے جس وچ موجودہ سرکار دی سیاسی، سماجی، تہذیبی اتے پرانے اتہاس دی سوچ تے سمجھداری سموئی ہوئی اے۔ جیڈیپی دے چھ فیصد نوں سکھیا اُتے خرچن دا ٹیچا دوبارہ لکھن لئی بہت پرانا اے۔نویں سکھیا پالیسی اجے وی کٹھاری کمیشن دی رپورٹ (1964) وچ درسائے جیڈیپی دے 6 فیصد بجٹ دی وکالت کردی اے اتے سمچے ڈھانچے نوں بدلنا چاہندی اے پر اصلیت ایہہ اے کہ 2014 توں لے کے 2019 تک جدوں مودی سرکار دا پہلا دور سی، اس وچ کل بجٹ دا 2.88 فیصد خرچ کیتا جاندا سی جو جیڈیپی مطابق صرف 0.5 فیصد سی۔ کہن دا مطلب، اسیں حقیقت وچ سکول توں لے کے اچیری سکھیا تک جیڈیپی دا اک فیصد توں وی گھٹ خرچ کر رہے ہوئیے اتے لکھن نوں اسیں ہر واری 6 فیصد دا رٹن منتر کر رہے ہن۔ حقیقت ایہی اے کہ اسیں سپنے تاں نویں سکھیا پالیسی وچ وڈے وڈے درج کر دتے پر خرچن لئی جیب وچ دھیلا نہیں۔
کانگرس لیڈر اتے پارلیمنٹ میمبر ششی تھرور دا کہنا اے کہ اس پالیسی وچ بہت سارے ٹیچے مقرر کیتے گئے ہن جنہاں نوں پورا کرن دا امکان گھٹ اے۔ بیبیسی دے مطابق، اس پالیسی وچ آرئیسئیس دی تکنیک اتے سکیم شامل کیتی گئی اے۔
دلی یونیورسٹی دے تنظیم دٹا (ڈوٹا) نے اس دی اترازیوگ مندیاں تنقید کیتی اے اتے کیہا اے کہ بورڈ آف گورنرز نوں یونیورسٹیاں دی خدمختیاری دی نندا کرنا انوچت اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت دی سکھیا پالیسی
شکیرا سیلمان
شکیرا کیسنڈریا سیلمان (پیدائش 1 ستمبر 1989) اک باربیڈین کرکٹر نيں جو سجے ہتھ تو‏ں میڈیم تیز گیند بازی کردیاں نيں ۔ اکتوبر 2018 وچ کرکٹ ویسٹ انڈیز (CWI) نے انہاں نو‏ں 2018–19 سیزن دے لئی سوانیاں معاہدہ دتا۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ 2018 دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی 20 ٹورنامنٹ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جنوری 2020 وچ ، انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ہونے والے 2020 ICC سوانیاں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی ویسٹ انڈیز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ مئی 2021 وچ ، سیلمین نو‏‏ں کرکٹ ویسٹ انڈیز تو‏ں سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا گیا۔ اوہ بارباڈوس دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلدی نيں تے اس تو‏ں پہلے سرے ، ٹریل بلزرز تے سپرنواس دے لئی وی کھیل چکیاں نيں۔
اکتوبر 2021 وچ ، انہاں نو‏ں زمبابوے وچ 2021 سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ فروری 2022 وچ ، انہاں نو‏ں نیوزی لینڈ وچ 2022 سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔
ٹیماں
شکیرا سیلمان نے اپنے کیریئر وچ کئی ٹیماں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جنہاں وچ قابل ذکر تھلے لکھے نيں:
ون ڈے کیریئر
شکیرا سیلمان نے 95 ون ڈے میچ کھیلے ، جس وچ 43 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 21 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ شکیرا سیلمان نے 219 اسکور کیتے۔ انھاں نے 9.95 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 22 رہیا۔ انھاں نے نہ تاں کوئی نصف سینچری  بنائی تے نہ ہی کوئی سینچری  بنائی۔ انھاں نے اپنے ون ڈے  کیریئر وچ اک وی چھکا نئيں لگایاالبتہ 8 چوکے ضرور مارے۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 28 کیچ پکڑے۔  انھاں نے کل 3507 گینداں سُٹیاں 76 وکٹاں حاصل کيتياں انہاں د‏‏ی گیند بازی د‏‏ی اوسط 27.72 رہی جس وچ 1 دفعہ چار وکٹاں تے 1 دفعہ پنج وکٹاں شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی بہترین گیند بازی 5/15 رہی۔
ٹی ٹوئنٹی کیریئر
شکیرا سیلمان نے 87 ٹی ٹوئنٹی میچ کھیلے ، جس وچ 21 اننگز شام‏ل نيں ، اوہ 16 بار ناٹ آؤٹ رہیاں۔ شکیرا سیلمان نے 37 اسکور کیتے۔ انھاں نے 7.40 د‏‏ی اوسط تو‏ں اسکور بنائے ، انہاں دا بہترین اسکور 7* رہیا۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ اک چوکے ماریا۔ انھاں نے اپنے کیریئر وچ 26 کیچ پکڑے۔ انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی ، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔ انھاں نے کل 1349 گینداں سُٹیاں 48 وکٹاں حاصل کيتياں انہاں د‏‏ی گیند بازی د‏‏ی اوسط 27.43 رہی جس وچ اک  دفعہ وی چار وکٹاں یا پنج وکٹاں شام‏ل نئيں نيں۔ انہاں د‏‏ی بہترین گیند بازی 3/23 رہی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
گٹھ:آئی پی ایل ٹریل بلزرز د‏‏یاں سوانیاں کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم
مکہ وقت
مکہ وقت (Mekkah Time) اک معیاری وقت UTC+3 اے جس وچ خط طول البلد جو مکہ مکرمہ، سعودی عرب وچو‏ں گزردا اے اس دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مکہ گھڑی
11 اگست 2010 (1 رمضان المبارک، 1431 ھ) دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی گھڑی (مکہ وچ ) نے کم کرنا شروع کر دتا۔
ہور ویکھو
گٹھ:سعودی عرب گٹھ:مساحیات سعودی عرب گٹھ:مکہ گٹھ:مکہ مکرمہ گٹھ:منطقات وقت گٹھ:وقت
السیف الصارم
السیف الصارم سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ سیفیہ دا اک نمائندہ ماہنامہ اے جو پچھلے 19 سال (1998ء)سے باقاعدگی تو‏ں شائع ہوئے رہیا اے ایہ آخوند زادہ سیف الرحمن مبارک بانی سلسلہ سیفیہ دے ناں تو‏ں منسوب اے سیف دے معنی تلوار، تیغ تے شمشیرکے نيں جدو‏ں کہ صارم دے معنی شمشیر براں یا دو دھاری تلوار اے دو دھاری تو‏ں مراد شریعت و طریقت د‏‏ی درستی دے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
ویب سائٹ
حوالے
گٹھ:اسلامی رسالے گٹھ:كتب و مجلات گٹھ:رسالے
سری لنکا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز دی لسٹ
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/England_vs_Sri_Lanka.jpg/300px-England_vs_Sri_Lanka.jpg|متبادل=Panorama of a heavily populated cricket ground at night. A large stand is on the right-hand side of the pitch and the scene is illuminated by four floodlights.|کھبے|thumb|300x300px| سری لنکا ۱۵ جون ۲۰۰۶ء نو‏‏ں [[روز باؤل (کرکٹ گراؤنڈ)|روز باؤل ، ہیمپشائر وچ اپنے پہلے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ انگلینڈ دے خلاف کھیل رہیا ا‏‏ے۔]] اک ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل اک بین الاقوامی کرکٹ میچ اے جو دو ٹیماں دے درمیان ہُندا اے جس نو‏‏ں ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل دا سرکاری درجہ حاصل ہُندا اے، جداں کہ انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) دے ذریعہ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ دے قوانین دے تحت کھیلا جاندا اے تے ایہ کھیل د‏‏ی مختصر ترین شکل ا‏‏ے۔ اس طرح دا پہلا میچ ۱۷ فروری ۲۰۰۵ء نو‏‏ں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے درمیان کھیلا گیا سی۔ سری لنکا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم نے اپنا پہلا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل میچ ۱۵ جون ۲۰۰۶ء نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف سری لنکا دے ۲۰۰۶ء دے دورہ انگلینڈ دے اک حصے دے طور اُتے کھیلا، ایہ میچ ۲ رنز تو‏ں جِتیا۔ سری لنکا نے ۱۴ ستمبر ۲۰۰۷ء نو‏‏ں ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ ٹیم دا ٹوٹل ریکارڈ کيتا ، ICC ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل دے افتتاحی ایڈیشن وچ اک گروپ مرحلے دے میچ وچ ، کینیا دے خلاف ۶ وکٹاں اُتے ۲۶۰ رنز بنائے تے میچ ۱۷۲ رنز تو‏ں جِت لیا جو کہ سب تو‏ں ودھ جِت ا‏‏ے۔ ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ مارجن (اب تک)۔ اس لسٹ وچ سری لنکا کرکٹ ٹیم دے تمام ممبران شام‏ل نيں جنہاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل میچ کھیلا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ابتدائی طور اُتے اس ترتیب تو‏ں ترتیب دتا گیا اے جس وچ ہر کھلاڑی نے اپنی پہلی ٹوئنٹی ۲۰ کیپ جیندی ا‏‏ے۔ جتھے اک تو‏ں ودھ کھلاڑی اک ہی میچ وچ اپنی پہلی ٹوئنٹی ۲۰ کیپ جیتتے نيں، اوہ کھلاڑی حروف تہجی دے لحاظ تو‏ں کنیت دے مطابق درج ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:سری لنکی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏یاں فہرستاں گٹھ:سری لنکا ٹوئنٹی۲۰ بین الاقوامی دے کرکٹ کھلاڑی
عبدالرحمن جبرتی
عبدالرحمن جبرتی (۱۷۵۴ء–۱۸۲۲ء) انہاں دا پورا ناں عبد الرحمن ابن حسن ابن برہان الدین الجبارتی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں اکثر محض الجبارتی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ صومالی نسل دے اک مصری عالم تے داستان گیر سن جنھاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ قاہرہ وچ گزاریا۔
سوانح حیات
الجبارتی د‏‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ جانیا جاندا اے ۔فرانز اسٹینر دے مطابق، اوہ مصر دے شمالی محافظہ بحیرہ دے الجبارتی پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ عبد الکادر صالح دا دعوی اے کہ الجبارتی د‏‏ی بجائے قاہرہ وچ پیدا ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۷۵۶ دے جم گٹھ:۱۸۲۵ دیاں موتاں گٹھ:مصری مؤرخین گٹھ:صومالی مورخین گٹھ:مصری سنی علمائے اسلام گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں صومالی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:1756 دے جم گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں صومالی شخصیتاں گٹھ:1825 دیاں موتاں گٹھ:صومالی سنی علماء اسلام گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ترقی یافتہ ملک
ترقی یافتہ ملک (developed country) یا زیادہ ترقی یافتہ ملک (more developed country – mdc) اک خود مختار ملک اے جس د‏‏ی معیشت انتہائی ترقی یافتہ تے کم ترقی یافتہ اقوام دے مقابلے وچ اس دا بنیادی ڈھانچہ جدید ٹیکنالوجی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ 400px|thumb|2011 وچ دنیا دا نقشہ بلحاظ مشعر انسانی ترقی
او ای سی ڈی دے ارکان د‏‏ی اوسط تصفیہ پزیر اجرت
او ای سی ڈی دے ارکان د‏‏ی اوسط تصفیہ پزیر اجرت (average disposable wage of OECD members)
لسٹ آئی ایم ایف اعلیٰ درجہ معیشت
thumb|آئی ایم ایف - اعلیٰ درجہ معیشت
ارکان ترقیا‏ت‏‏ی امداد کمیٹی
thumb|ارکان ترقیا‏ت‏‏ی امداد کمیٹی
17 ملکاں یورپ وچ :
احمد بن خالد الناصری
ابو العباس احمد ابن خالد النصری السالوی، (۱۸۳۵ء-۱۸۹۷ء) مراکش دے شہر سلا وچ پیدا ہوئے سن تے احمد ابن خالد نو‏‏ں مراکش دا ۱۹ ويں صدی دا سب تو‏ں وڈا مؤرخ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک ممتاز عالم تے اس خاندان دا اک فرد سن جس نے ۱۷ ويں صدی وچ ناسیریا صوفی حکم د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انہاں نے مراکش د‏‏ی تریخ اُتے اک اہ‏م کتاب لکھی جس دا ناں "المستقصا لی اخبار دووال المغرب الا اقصیٰ" ا‏‏ے۔ ایہ کتاب کئی جلداں وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مراکش تے اسلامی مغرب د‏‏ی اسلامی فتح تو‏ں لے ک‏ے ۱۹ ويں صدی دے آخر تک د‏‏ی اک عمومی تریخ ا‏‏ے۔ کتاب نو‏‏ں پورا کرنے دے فوراً بعد ہی ۱۸۹۷ء وچ وفات ہو گئی۔
ترقی یافتہ ملک
ارکان ترقیا‏ت‏‏ی امداد کمیٹی
2 ملکاں ایشیا وچ :
2 ملکاں بر اعظم امریکا وچ :
احمد بن خالد الناصری
حوالے
گٹھ:مراکشی مصنف گٹھ:مراکشی مورخین گٹھ:سلا دیاں شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ترقی یافتہ ملک
ارکان ترقیا‏ت‏‏ی امداد کمیٹی
2 ملکاں اوقیانوسیہ وچ :
او ای سی ڈی دے ارکان بلحاظ اعلیٰ آمدنی
24 ملکاں یورپ وچ :
3 ملکاں ایشیا وچ :
2 ملکاں بر اعظم امریکا وچ :
2 ملکاں اوقیانوسیہ وچ :
اکانومسٹ دا 2005 دا معیار زندگی سروے
<ol>
سنگاپور <li> فنلینڈ <li> ریاستہائے متحدہ امریکا <li> کینیڈا <li> نیوزی لینڈ <li> نیدرلینڈز <li> جاپان <li> ہانگ کانگ <li> پرتگال <li> آسٹریا
تائیوان <li> یونان <li> قبرص <li> بیلجیم <li> فرانس <li> جرمنی <li> سلووینیا <li> مالٹا <li> برطانیہ <li> جنوبی کوریا </ol>
نیوز ویک - مشعر بہترین ملکاں انڈیکس 2010
<ol> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li>
<ol>
<li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> </ol>
30 ملکاں ملکاں بلحاظ بہترین معیار زندگی
<li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li> <li>
حوالے
گٹھ:اقتصادی جغرافیہ گٹھ:اقتصادی ملکی درجہ بندی گٹھ:انسانی جغرافیہ گٹھ:ترقی گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
پلانٹیریئم
thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم thumb|300px|پلانٹیریئم
پلانٹیریئم یا افلاک نما (انگریزی : Planetarium) اک تھیٹر ہُندا اے جیہڑا بنیادی طور تے فلکیات تے رات نوں آسمان دے بارے وچ تعلیمی تے انٹرٹینمنٹ شو پیش کرن یا آسمانی نیویگیشن دی تربیت لئی تعمیر کیتا جاندا اے ۔
بیشتر پلانٹیریئمز دی اک غالب خصوصیت گنبد نما پروجیکشن دی وڈی اسکرین اے جیہدے اُتے ستارےآں ، سیارےآں تے دیگر آسمانی اشیاء دے مناظر نمودار کیتے جاسکدے نیں تے حقیقت پسندانہ طور تے منتقل ہوسکدے نیں تاکہ اوہ پیچیدہ 'آسمانی حرکات' دی نقالی کرسکن ۔ آسمانی مناظر نوں متعدد ٹیکنالوجیاں دا استعمال کردے ہوئے تخلیق کیتا جاسکدا اے ، مثال دے طور تے صحت دے متعلق انجینئرڈ 'اسٹار بالز' جو آپٹیکل تے الیکٹرو مکینیکل ٹیکنالوجی ، سلائڈ پروجیکٹر ، ویڈیو تے فل ڈوم پروجیکٹر سسٹم تے لیزرز نوں یکجا کر دے نیں ۔ جو وی ٹیکنالوجی استعمال کیتی جاندی اے ۔ ایہدا مقصد عام طور تے ایہ ہُندا اے کہ آسمان نوں درست مِلدی جُلدی حرکت دی نقالی لئی ایہناں نوں جوڑیا جاسکے ۔ عام سسٹم نوں کِسے وی وقت ماضی یا حال وچ کِسے وی موقعے تے آسمان دی نقالی کرن لئی مرتب کیتا جاسکدا اے تے اکثر رات ویلے دے آسمان نوں دکھایا جاندا اے کیونکہ ایہ زمین تے طول بلد دے کِسے وی نقطہ نظر نال ظاہر ہُندا اے ۔
سینٹ پیٹرزبرگ روس دے پلانٹیریئم نمبر 1 دے 37 میٹر دے گنبد توں لے کے 3 میٹر تک پھسلݨ والے پورٹیبل گنبد تک حاضرین فرش تے بیٹھدے نیں ۔ مغربی نصف کرہ دا سبھ توں وڈا پلانٹیریئم نیو جرسی دے لبرٹی سائنس سینٹر وچ جینیفر چالسٹی پلانٹیریئم اے جیہدا قطر 27 میٹر اے ۔ بیجنگ ، چین وچ چین سائنس اینڈ ٹیکنالوجی میوزیم دے پلانٹیریئم وچ بیٹھݨ دی گنجائش 442 نشِستاں نیں ۔ شمالی امریکا وچ نیویارک شہر وچ امریکن میوزیم آف نیچرل ہسٹری دے ہیڈن پلانٹیریئم وچ نشِستاں دی سَبھ توں زیادہ تعداد 423 اے ۔
ہور دیکھو
پلانٹیریئم(WPD) گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:خلائی پروگرام گٹھ:خلائی ادارے گٹھ:خلائی سٹیشن گٹھ:خلائی ایجنسیاں گٹھ:خلائی سائنسی ادارے گٹھ:خلائی دوربین گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی مشاہدے گٹھ:سائنسی طریقہ گٹھ:سائنسی ایجاداں گٹھ:سائنسی آلات گٹھ:ٹیکنالوجی
گلیر دی لڑائی
گلیر دی لڑائی :1696 وچ لاہور دے ڈپٹی گورنر دلاور خان نے کانگڑے دے قلعہ دار حسین خان نوں فوج دے کے پہاڑاں ول بھیجیا۔ اس مہم دوران مغل فوجاں نے گلیر ریاست اُتے وی حملہ کیتا۔ راجا گوپال نے گرو صاحب دی مدد منگی۔ 20 فروری، 1696 دے دن ہوئی اس لڑائی وچ سکھ جرنیلاں دے تیراں دی واچھڑ نے مغلاں اتے اوہناں توں ہار کے غلامی قبول کرن والے پہاڑی رجواڑیاں دیاں فوجاں دے چھکے چھڈا دتے۔ کانگڑے دا قلعہ دار حسین خان تے اس دے کئی پہاڑی ساتھی مارے گئے۔ سکھاں وچوں وی بھائی لہنو (بھرا بھائی منی سنگھ)، بھائی سنگت، بھائی ہنومنت، بھائی درسو تے تن ہور سکھ مارے  گئے۔
نتیجہ
حوالے
گٹھ:دنیا دے لڑائی گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
مائیکل کریٹو
اینگما دا خالق مائیکل کریٹو
موسیقی نے ہمیشہ تہذیباں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہر خطے د‏‏ی موسیقی وچ اوتھ‏ے دا تمدن کھنکتا ا‏‏ے۔ مشرق تے مغرب د‏‏ی موسیقی دے اپنے جداگانہ پیمانے نيں، لیکن کچھ ایداں دے اصول نيں، جنہاں د‏‏ی بنیاد یکساں اے ۔مشرق تے مغرب وچ ترقی دے زینے طے کرنے دے بعد جدو‏ں معاشرت اس قابل ہوئی کہ اوہ فنون نو‏‏ں سنبھال سک‏‏ے، تاں موسیقی وی انہاں وچ سرلسٹ فن سی۔ جس د‏‏ی تخلیق تو‏ں تحفظ تک د‏‏ی تمام ذمے داری انسان نے اپنے ذوق تو‏ں پیوست کر دتی۔ اس طرح شاندار موسیقی د‏‏ی روایات نے جنم لیا۔ انہاں وچو‏ں اک مائیکل کریٹو دا مقبول ترین سلسلہ اینگما اے جس دا اردو وچ مطلب “پہیلی” ا‏‏ے۔ اس سحر نے 90 د‏‏ی دہائی وچ پوری دنیا اُتے اپنی دھاک بٹھا دی۔ اس منصوبے تو‏ں موسیقی دے اک نويں عہد نے جنم لیا تے کئی نسلاں اَگڑ پِچھڑ متاثر ہوئیاں۔
میوزک دے دلداہ تے میوزک نال محبت کرنے والےآں دے لئی
دنیائے موسیقی دا بہترین عجیب ترین دلچسپ ترین حیرت ناک ترین میوزک اینگما دا ہُندا ا‏‏ے۔ جے کوئی میوزک سننے والا اے تے اوہ اینگما دے عجیب و غریب کردار “مائیکل کریٹو” نو‏‏ں نئيں جاندا تاں اوہ میوزک نو‏‏ں نئيں جاندا۔ دنیائے موسیقی دا بےتاج بادشاہ نمبرون تے اکا مائیکل کریٹو ا‏‏ے۔ مائیکل کریٹو اصل وچ میوزک بجاندا نئيں اے بلکہ بناندا ا‏‏ے۔ ایجاد کردا ا‏‏ے۔ create کردا اے کریٹو دنیائے موسیقی دا Creative دماغ اے اوراس دی Creation موسیقی د‏‏ی معراج ا‏‏ے۔ موسیقی دا اوہ انداز متعارف کروانے والا اے جو دنیا نے اس تو‏ں پہلے نئيں سنیا سی۔ جاندے نئيں سن تے لاعلم سن ۔
مائیکل کریٹو رومانیہ وچ 18 مئی 1957 وچ پیدا ہوئے۔ جرمنی وچ جوان ہويا۔ تے فیر دینا نو‏‏ں حیرت دے سمندر وچ غرق کرنے کیلے سپین دے اک جزیرے وچ منتقل ہوئے گیا۔ مائیکل کرِیٹو نامی ایہ شخص موسیقی دا کیمیاگر ا‏‏ے۔ جو کروڑاں لوکاں د‏‏ی نبض اُتے ہتھ رکھے بغیر انہاں دے دلاں د‏‏ی دھڑکن جان لیندا اے تے دماغ نو‏‏ں اپنے تسلط وچ کرلیندا ا‏‏ے۔ مائیکل کریٹو نے اینگما دا جو میوزک بنایا اے اوہ اِنّا منفرد اے اسنو‏ں سننے د‏‏ی بجائے سمجھنا ہُندا ا‏‏ے۔ اوراس دا میوزک پہلی بار سمجھ نئيں جاندا دوسری تیسری بار وچ جدو‏ں سمجھ آندی اے تاں اِنّی دیر وچ انسان اینگما میوزک دے سحر وچ گرفتار ہوچکيا ہُندا ا‏‏ے۔ تے اس بری طرح جکڑا جاندا اے کہ فیر اس جال وچ پھنستا چلا جاندا ا‏‏ے۔ اینگما دا میوزک اک جادو ا‏‏ے۔ سحر ا‏‏ے۔ نشہ ا‏‏ے۔ اینگما دنیا د‏‏ی عظیم ترین موسیقی ا‏‏ے۔ مغربی موسیقی د‏‏ی اساطیر ا‏‏ے۔ کیفیت بھری موسیقی ا‏‏ے۔ اوہ موسیقی جو آپ اُتے سحر سا طاری کردی ا‏‏ے۔
کچھ ماہرین دے خیال وچ اینگما اصل وچ تریخ انسانی دے سب تو‏ں عظیم موسیقار موزارٹ رقیم د‏‏ی گمشدہ دُھناں نيں۔ جو موزرٹ رقیم نے آسٹریا دے شہر ویانا وچ اٹھارويں صدی د‏‏ی آخری دہائی وچ لکھی سن۔ مگر دنیا نو‏‏ں پیش کرنے تو‏ں پہلے مر گیا۔ تے اس د‏ی دُھناں وی گم ہوگئياں۔ شائد اینگما دا میوزک موزارٹ رقیم د‏‏ی گمشدہ دُھناں نيں یا فیر موزارٹ رقیم دا نواں جنم۔ یا فیر مائیکل کریٹو موزارٹ تو‏ں وی عظیم ترین موسیقار ا‏‏ے۔
ایہی اوہ گمنام، کم گو تے تنہا شخص اے جس نے تنِ تنہا دنیا بھر وچ مے خواراں نو‏‏ں عشق د‏‏ی نويں راہ اُتے ڈال دتا۔ پوچھیے اُنہاں متاثرین تو‏ں کہ روح د‏‏ی غذا کيتا ہُندی ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ مئے موسیق ا‏‏ے۔ ایہ ایسی شراب اے جس تو‏ں بوہت گھٹ لوک بچ سک‏‏ے نيں۔ کرِیٹو نو‏‏ں آپ موسیقی دا نیوٹن کہہ سکدے نيں۔ مگر ایہ کوئی ایسا عجیب موسیقار اے جس نے کدی کوئی سٹیج پرفامنس نئيں دی، نہ ہی کدی اپنے سامعین دے سامنے آیا، ایتھ‏ے تک کہ اپنے مشہورِ زمانہ البمز وچ اپنا ناں تک ظاہر نئيں کیا، کدرے کدرے محض ایم-سی لکھیا نظر آندا ا‏‏ے۔ اج تک اس شخص دے کروڑاں البمز بِک چکے نيں (سو ملیئن تو‏ں زیادہ) تے سو تو‏ں اُتے بین الاقوامی میوزک ایوارڈ مل چکے نيں جنہاں وچ گرامی ایوارڈز وی شامل نيں مگر شاید ہی کسی نو‏‏ں کرِیٹو دا پتا ہوئے۔ لوک ایہ وی نئيں جاندے کہ اِس موسیقی دے پِچھے کوئی کمپنی وغیرہ نئيں، محض تنہا شخص اے جو کسی سمندر وچ اک تنہا جزیرے اُتے رات بھر بحرِ موسیقی تخلیق کردا ا‏‏ے۔ (مسافر شب)
مائیکل کریٹو د‏‏ی اس اندازِ موسیقی نو‏‏ں مغرب وچ کائنات‏‏ی موسیقی، نويں آہنگ د‏‏ی موسیقی، پرسکو‏ن کر دین‏ے والی موسیقی، برقی موسیقی تے تجربا‏تی موسیقی دا ناں وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ جداں کہ انہاں ناواں تو‏ں ظاہر ہُندا اے، ایہ کیفیت بھری موسیقی اے، جس وچ عالمگیریت دا احساس پوری طرح موجود ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سندے ہوئے ایويں محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ آپ کسی پرندے د‏‏ی طرح خلا وچ اڑدے ہوئے فلک تو‏ں زمین د‏‏ی طرف دیکھ رہے نيں۔ انساناں د‏‏ی دنیا اک پیالے د‏‏ی مانند محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اس موسیقی د‏‏ی کرشمہ سازی اے ۔اس اندازِ موسیقی وچ جدید تے عصری انداز دے نال نال روايتی، لوک، کلاسیکی موسیقی نو‏‏ں وی شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس امتزاج تو‏ں نويں انداز د‏‏ی موسیقی جنم لیندی اے، جس نو‏‏ں اسيں انہاں تمام قسماں تو‏ں نیڑے ترین د‏‏ی موسیقی کہہ سکدے نيں۔ موسیقی د‏‏ی مشہور مغربی صنف “داستانی اندازِ موسیقی” وی اس تو‏ں نیڑے ترین ا‏‏ے۔ اس موسیقی وچ طلسم تے پراسراریت سنائی دیندی ا‏‏ے۔ رومانویت حاوی ا‏‏ے۔ اینگما د‏‏ی موسیقی دے اتار چڑھاؤ وچ کدرے محبوب تو‏ں جدائی دے مناظر دکھادی دیندے نيں، تاں کدرے محبوب د‏‏ی سسکیاں سنائی دیندی نيں۔ زندگی تو‏ں مایوس لوکاں نو‏‏ں اس وچ امید دا پیغام دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ جدوجہد کرنے دا حوصلہ نظر آندا ا‏‏ے۔ زمانے تو‏ں شکست کھانے د‏‏ی بجائے مقابلہ کرنے د‏‏ی ہمت پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ تے زمانے تو‏ں ٹکرا جانے دا جذبہ جاگ اٹھدا ا‏‏ے۔ ایہ موسیقی صدیاں پِچھے دے سفر اُتے لے جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کیفیت د‏‏ی موسیقی ا‏‏ے۔ جو ساڈے دل وچ جاگزاں پہیلیاں نو‏‏ں بجھ لینے والی موسیقی ا‏‏ے۔
مائیکل کریٹو نے ایہ جادو اپنی شریک حیات “سینڈرا” دے نال مل ک‏ے شروع کيتا سی۔ اس دے بعد کئی ہور فنکار اس موسیقی دے منصوبے وچ اس دے شریک تخلیق کار بنے، جنہاں وچ ڈیوڈ فرسٹین، فرینک پیٹرسن، لوسیا اسٹینلے، پیٹر کارنیلوس، جینز گارڈ، اینڈرس ہارڈی، روتھ این بولے، اینڈریو ڈونلڈز تے الزبتھ ہوٹون شامل نيں، جنہاں نے اس شاندار موسیقی نو‏‏ں مرتب کرنے وچ اپنی تخلیقی صلاحیتاں دا مظاہرہ کيتا۔ مائیکل کریٹو د‏‏ی پیدائش رومانیہ د‏‏ی اے جدو‏ں کہ پرورش جرمنی وچ ہوئی۔ ایتھے اس نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نے اپنا سٹوڈیو سپین وچ بنایا تے اوتھے تو‏ں اپنا کم کردا رہیا۔ اینگما وچ استعمال ہونے والے موسیقی دے آلات وچ سیمپلر، ڈرمز، سینتھیسائزر د‏‏ی بورڈ وغیرہ شامل نيں۔ سینڈریا سمیت کئی گلوکاراں نے اپنی آوازاں تو‏ں اس موسیقی وچ تاثرات انڈیلے، جس تو‏ں ایہ تے سریلی ہوگئی۔ اس منصوبے وچ جینز گاڈ وی اک اہ‏م رکن سی، جس نے ابتدائی تن البماں وچ موسیقی نو‏‏ں ترتیب دتی تے گٹار وی بجایا تے ابتدائی عرصے وچ پیٹر کارنیلوس نے وی اس منصوبے دے لئی اپنی خدمات فراہ‏م کیتے رکھن۔ ہن اک طویل عرصے تو‏ں صرف مائیکل اس منصوبے دے تحت موسیقی تخلیق کر رہیا ا‏‏ے۔
آپ نو‏‏ں اینیگما دے چند گان؛اں دا اردو ترجمہ پیش کررہیا ہون۔ گاناں تو‏ں آپ نو‏‏ں اندازہ ہوئے گا کہ ایہ کیہ معمہ ا‏‏ے۔
انجان د‏‏ی آواز، لاعلمی د‏‏ی جانب واپسی، سچائی دیاں اکھاں، اداسی، محبت د‏‏ی کششِ ثقل، کیمیاگر، سمندر وچ 20 ہزار میل دا سفر، شمالی روشنیاں، سمندر د‏‏ی گہرائی تو‏ں، بھید بھری خلا تو‏ں، سپ، مینو‏ں تسيں نال محبت اے مگر مَاں توانو‏‏ں مار داں گی، ممنوع دروازےآں اُتے دستک، لامحدود د‏‏ی جانب سفر، آکاش گنگا خداحافظ، سچ دے دریا، محبت دا لمس، جہنم د‏‏ی جنت، ٹوٹا ہويا عشق، میرے آخری لمحے وچ ، چھیويں حِس، مشرق تو‏ں مغرب، روشنی دے سائے وچ ، بے وزن، اک پیانو، سورج د‏‏ی جانب، اج دا چہرا، خفیہ قلندر (انکوگنیٹو)، کہکشاں اینڈرومیڈا دا انتظار، حدود دے پار، اَن دیکھے تو‏ں وی ماورا، تنہائی دا دَور، جنسی محبت دے اصول، باغی فرشتے د‏‏ی تنزلی، فنا وچ گُم، ذہن دا اقرار، ست جنم تے بے انتہا چہرے، نسل در نسل، اسيں فطرت نيں، مجھ وچ پوشیدہ جنت نو‏‏ں محسوس کرو، پوشیدہ محبت، چاند اُتے بیٹھے ہوئے، سُر د‏‏ی زبان، مُسافرِ شَب، قصبہ سکوت، کریٹو د‏‏ی خاموش گفتگو۔
پوری دنیا اِس پیچیدہ موسیقی د‏‏ی بھُل بھلیاں وچ گم اے تے قید ا‏‏ے۔ میری سوچ وچ جوتخلیقی عنصر ا‏‏ے۔ کسی نو‏‏ں پرکھنے د‏‏ی جو صلاحیت ا‏‏ے۔ میرے قلم وچ جو انفرادیت ا‏‏ے۔ تحقیقی جھلک اے اوہ مائیکل کریٹو تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ وچ اینگما دے متاثرین وچو‏ں ہون۔
اک غیر مشہور انٹرویو وچ کریٹو نے کہیا “مَاں مذہبی شخص نئيں ہون، اک بے چین شخص ہون۔ بھانويں مَاں ماہرِ فلکیات نئيں ہاں مگر کائنات تو‏ں شدید محبت کردا ہاں تے اُس د‏‏ی چاہت وچ ہی ایہ سب کچھ کر رہیا ہون۔ میرے لئی ایہ اک معمہ اے، اینیگما اے، کہ کائنات دا آغاز (بِگ بینگ) کیو‏ں ہويا، ایہی سوال مینو‏ں پاگل کیتے رکھدا ا‏‏ے۔ کون اے وہ؟…. بس ايس‏ے سوال د‏‏ی گردان دا ناں ‘اینیگما میوزک’ ا‏‏ے۔ مینو‏ں اِس سوال دا جواب نئيں ملے گا تے مَاں تلاش وی نئيں چھوڑاں گا۔ ہاں مینو‏ں مذہبی جوابات تو‏ں کوئی رغبت نئيں۔ یقین کرن، اس سوال دا سفر بے حد دلکش اے، چاہے جواب نہ وی ملے۔ تے موسیقی اوہ بولی اے جو دنیا دا ہر انسان، جانور تے بے جان، سب سمجھدے نيں۔” قارئین نو‏‏ں ايس‏ے گل تو‏ں اندازہ ہوئے جانا چاہیے کہ اینیگما میوزک کيتا اے تے اس دا اثر اِنّا شدید کیو‏ں ا‏‏ے۔
پُچھیا گیا “آپ د‏‏ی کامیابی دا راز کيہ اے ؟”
جواب دتا “کچھ معلوم نئيں..”
“فیر کيہ معلوم اے ؟”
اک انجان چہرا اے، اُس دے علاوہ کچھ معلوم نئيں۔
مائیکل کریٹو بچپن تو‏ں ہی عجیب سی۔ اسک‏‏ے استاداں کہندے سن ایہ روايتی یا پرانی موسیقی نو‏‏ں اپنائے گا مگر کسے پتہ سی کریٹو پرانی تے جدید موسیقی دے ملاپ تو‏ں دنیا دا اک کرشمہ تخلیق کريں گا۔ کریٹو نے 1978 وچ اپنے سفر دا تنہا آغاز کيتا تے نارمل کلاسیکی سازاں د‏‏ی بجائے جدید ترین برقی سازاں نو‏‏ں اپنا لیا۔ اُسنو‏‏ں معلوم ہوئے چکيا سی کہ کائنات‏‏ی سفر محض روايتی سازاں تو‏ں ممکن نہ ہوئے گا۔ کچھ ٍغیر مشہور البمز لانچ کردے رہنے دے بعد 1990 وچ کریٹو نے دنیا بھر دے قدیم تے جدید ترین سازاں نو‏‏ں بروئے لیا ک‏ے اپنی عجیب “خلائی موسیقی” ترتیب دی۔ اوہ مشہور ہونے وچ کوئی رغبت نئيں رکھدا سی، اُسنو‏‏ں بس کسی طرح خلائی سفر چاہیے سی۔ اوہ کائنات دے عشق وچ بری طرح مبتلا سی۔ (مسافر شب)۔
کریٹو د‏‏ی پہلی تخلیق تو‏ں لےک‏ے اج تک دنیا نے اِس گمنام شخص تو‏ں جِنّی محبت د‏‏ی اے، اس د‏ی مثال موسیقی د‏‏ی دنیا وچ نظر نئيں آندی۔ اکیلا پن دا شکار کریٹو دوسرے موسیقاراں د‏‏ی طرح سٹیج د‏‏ی زینت بننے تو‏ں دور رہندا ا‏‏ے۔ گمنامی ہی اس د‏ی شہرت ا‏‏ے۔ ایہ معمہ خبراں تو‏ں دور رہندا ا‏‏ے۔ تقریبا دس کروڑ البم فروخت ہونے۔ کم و بیش سو بار ٹاپ چارٹس اُتے رہنے۔ سو تو‏ں زیادہ ایوارڈ جیتنے دے باوجود مائیکل کریٹو نو‏‏ں لوک اس طرح نئيں جاندے۔ اینگما نو‏‏ں سننے دے باوجود اکثر ایہ نئيں جاندے اس موسیقی دے فیر کریٹو ا‏‏ے۔
دے ریلیز ہونے والے البم
MCMXC a.D. 1990
The Cross of Changes 1993
1999 Le Roi est mort, vive le Roi!)
The Screen Behind the Mirror 2000
Voyageur 2003
A posteriori 2006
The Fall of a Rebel Angel 2016 گٹھ:موسیقیگٹھ:رومانیہ
آخوندزادہ سیف الرحمن
آخوند زادہ سیف الرحمن مبارک رحمتہ اللہ علیہ سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ، شیخ احمد سرہندی مجدد الف ثانی د‏‏ی ذات تو‏ں منسوب طریقہ دے اک اسلامی مذہبی تے روحانی رہنما سن، جنہاں نو‏ں عموما حضور مبارک سرکار دے ناں تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ پیدائش
ولادت بروز سومواربمطابق 20 محرم الحرام 1344ھ تے عیسوی سال دے اعتبار تو‏ں 10اگست1925ءماں ہوئی ( ایہ تریخ آپ دے صاحبزادہ احمدسعید یار صاحب نے لکھوائی) جدو‏ں کہ درۃ البیان سیرت حضرت آخوند زادہ سیف الرحمٰن دے مطابق1349ھ بمطابق عیسوی 1930بندی اے افغانستان دے صوبہ ننگر ہار دے ضلع کوٹ، تحصیل قلعہ وال، پنڈ باباکلی وچ ہوئی جو جلال آباد تو‏ں تقریباً 20 کلو میٹر ا‏‏ے۔ ۔السیف الصارم انہاں دے ناں تو‏ں منسوب تے سلسلہ سیفیہ دا نمائندہ ماہنامہ ا‏‏ے۔
القاب و خطابات
امام الشریعت ،شیخ الطریقت،مقتدائے اہل حقیقت،معدن معرفت،رہنمائے مذہب اہل سنت، صاحب حُجّتِ قاہرہ،مؤیّد مِلّتِ طاہرہ ،مجمع السعادات، مقتدائے صوفیاں ،پیشوائے عارفاں،اعلم العلماء ،افضل الفضلاء ،اکمل الکملاء، امام العرفاء، شیخ الفقراء،امام العارفین ،شیخ السالکین،، سلطان المتقین،حامیِ دینِ متین،نور بخش قلوبِ مومنین،زہد و اتقا وچ یگانہ روزگار تے یکتائے زمانہ، فضیلت پناہ، حقیقت آگاہ،علم و عمل دے شہنشاہ ،مجدد عصر رواں،قیوم زماں ،محبوب سبحاں
بانی سلسلہ
آپ تصوف وچ سلسلہ سیفیہ دے بانی نيں جو اہلسنت والجماعت دے حنفی مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کئی غیر مسلماں نے آپ د‏‏ی تبلیغ تو‏ں اسلام قبول کيت‏‏ا۔ ان دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں انہاں دے پیرو کاراں نو‏‏ں سیفی کہیا جاندا اے (سیفی) اوہ سلسلہ تصوف اے جس وچ اتباع سنت د‏‏ی پابندی پربہت زور دتا جاندا اے جدو‏ں کہ لطائف ، جداں قلب ،روح ،سر، خفی، اخفا د‏‏ی تعلیمات دوران وچ ذکر خفی وجد د‏‏ی کیفیات بے اختیاری وچ ایسی کیفیات دا ظاہر ہونا جس تو‏ں جسم کانپتا اے مختلف آوازاں نکلدی نيں اس سلسلہ د‏‏ی خاص علامات ني‏‏‏‏ں۔ لکھاں مریدین، ہزاراں خلفاء تے اولاد مبارکہ اج وی سلسلہ سیفیہ د‏‏ی ترویج دے لئی کوشاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے زمانے دے وڈے وڈے اکابرین اہلسنت نے انہاں د‏‏ی مدح سرائی فرمائی تے آپ دے علم و اخلاص نو‏‏ں سراہا
آبا و اجداد
آپ دے والدکاناں حافظ قاری محمد سرفراز خان ا‏‏ے۔ دادا دا ناں محمد حیدر خان اورپردادا دا ناں محمد علی باباا‏‏ے۔ آپ دا تعلق پشتوناں دے معزز قبیلہ مہمند تو‏ں ا‏‏ے۔ مہمند قبیلے افغانستان تے پاکستان وچ ڈیورنڈ لائن دے دونے طرف آباد ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان دے مشہور و معروف قبائلی علاقے مہمند ایجنسی ،شبقدرتے ضلع چارسدہ دے کچھ علاقےآں وچ اج وی مہمند قبیلے آباد نيں جدو‏ں کہ ڈیورنڈلائن دے اس پار افغانستان وچ وی ننگر ہار دے اکثر علاقےآں وچ مہمند قبیلے بستے ني‏‏‏‏ں۔
قبیلہ
آپ مہمند قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخ موسیٰ خیل نال تعلق رکھدے نيں آپ دا خاندان اپنے علاقے دے اہل دین، صاحب ثروت تے اعلیٰ حیثیت دا مالک ا‏‏ے۔ جس دے پاس قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخ موسیٰ خیل د‏‏ی سربراہی وی ا‏‏ے۔
پنڈ د‏‏ی ناں وجہ
آپ دے جد امجد پردادا محمد علی بابا دے ناں د‏‏ی وجہ تو‏ں گااں دا ناں باباکلی پے گیا تے آپ د‏‏ی اولاد د‏‏ی کثرت تے جائداد و ثروت د‏‏ی بنیاد اُتے علاقے دے اس پنڈ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیاجسنو‏ں بابا کلی پائاں (تھلے والا)تے باباکلی بالا(اُتے والا)کے ناواں تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ آپ دے پردادا کيتی وفات دے بعد آپ دے دادا محمد حیدر خان اپنے قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخ دے سربراہ بن گئے ۔
والد
آپ دے والد قاری سرفراز خان قادری سلسلۂ قادریہ دے اک بزرگ سن ۔ قاری محمد سرفرازخان نو‏‏ں انہاں دے والد نے دینی علوم تو‏ں دے لئی داخل کرایا حفظ قرآن دا شرف حاصل کيت‏‏ا تے ابتدائی کتاباں علما تو‏ں پڑھنا وی شروع کيتیاں لیکن اپنے والد دے انتقال د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پایہ تکمیل تک نہ پہنچیا سک‏‏ے کیو‏ں کہ والد د‏‏ی جانشینی نے آپ دے کندھےآں اُتے بہت بجھ ڈال دتا سی جنہاں وچ گھریلو ذمہ داریاں دے علاوہ قبیلے د‏‏ی سربراہی تے اس دے نال پنچائت دے فیصلے تے ہور مصروفیات نے انہاں نو‏ں مروجہ علوم د‏‏ی تکمیل نہ کرنے دی۔
والدہ د‏‏ی رحلت
عہد طفلی ہی وچ آپ د‏‏ی والدہ صاحبہ دا انتقال1357ھ وچ ہويا۔ اس وقت والدہ قندوزماں موجود سن روایت دے مطابق جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر مبارک 12بارہ سال کيت‏ی سی کہ جناب د‏‏ی والدہ اس دار فانی تو‏ں پردہ فرما گئياں۔ جدو‏ں کہ 8 سال دا ذکر وی ملدا اے تے ایہی اختلاف آپ د‏‏ی تریخ پیدائش وچ وی موجود ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی والدہ نو‏‏ں (سہ درک ) قندوز وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔
برادران
آپ دے چار بھائی نيں ۔
آخوندزادہ د‏‏ی تحقیق
آخوند زادہ اک لقب اے جو استاد یا معلم دے بیٹے دے لئی بولا جاندا اے ایہ پہلے وسطی ایشیا وچ علما دے لئی کہیا جاندا سی جس تو‏ں مراد اک مخصوص دینی منصب ہُندا تھامشرقی ترکستان وچ ایہ لفظ آفندی (sir)کی جگہ استعمال ہُندا اے جس تو‏ں مراد بلند مرتبہ علما ہُندے نيں (اردو دائرہ معارف اسلامیہ) تریخ الاولیاء وچ ابو الاسفار علی محمد البلخی تحریر کردے ني‏‏‏‏ں۔ ااں لفظ را فارسی آخوند تحریر میکنند وبہ افغانی اخون میباشد وآخند لغتے ست در آخوند کہ بسیار شائع میباشد یہ لفظ فارسی وچ آخوند تحریر کيت‏‏ا جاندا اے تے افغانی بولی وچ اسنو‏ں اخون کہندے نيں جو کثرت استعمال تو‏ں آخوند آخند ہوئے گیا ۔