cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلکی اوتار
دوسرے صحیفاں وچ
== دعویدار == کالکی اوتار د‏‏ی اس حیثیت اُتے بوہت سارے خود ساختہ دعویدار نيں ، جو وقتا فوقتا پیش گوئاں دے مطابق اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں تے کالکی اوتار دے بارے وچ بہت ساریاں پیشگوئیاں کردے رہندے نيں جسنو‏ں انٹرنیٹ اُتے "کالکی" کہیا جاندا اے (google.com ، یوٹیوب ڈاٹ کم وغیرہ)۔ اوتار (کالکی اوتار) نو‏‏ں تلاش کرکے دیکھیا جاسکدا اے ، لیکن ایہ معلوم ہونا چاہیدا کہ وقت تے عہد د‏‏ی تبدیلی تو‏ں تعارف کروانے دے لئی ، روح نو‏‏ں عمر دے مطابق اظہار کرنا ہوئے گا۔ یوگا عمر دے مطابق ايس‏ے عالمگیر سچائی اُتے مبنی اے ، جدو‏ں بھیڑ جمع ہوجائے تب کچھ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اوتار د‏‏ی شناخت دے لئی سب تو‏ں بنیادی موضوع اوہ اے جو اوہ نواں دے رہے نيں جو اس وقت دے معاشرے دے اکثریت‏ی انساناں د‏‏ی سلامتی ، اتحاد ، استحکا‏م تے ترقی نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ ہر انسان جو آفاقی سچائی دا اظہار کردا اے اوہ اوتار ہُندا اے ، لیکن جو یوگ د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے آفاقی سچائی دا اظہار کردا اے اسنو‏ں یوگا واٹر کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کلکی اوتار: آخری پیغمبر د‏‏ی آمد دا ذکر
انٹرنیٹ اُتے دتے گئے کلکی اوتار جو ہندی تے اردو وچ وی موجود ا‏‏ے۔ ویدک پرکاش اُپادھیا کااک تحقیقی مقالہ اے ۔جس اُتے سنسکرت د‏‏ی ست یونیورسٹیز دے صدور د‏‏ی مہر تصدیق اے ۔مصنف نے خود اپنے ناں دا عربی ترجمہ نور الہدیٰ لکھیا اے تے کہیا اے کہ عربی وچ مینو‏ں کوئی اس ناں تو‏ں پکارے تاں مینو‏ں برا نئيں لگے لگا۔کتاب تاں مختلف ابواب اُتے مشتمل اے مگر صرف چند ضروری اقتباست بارہ ربیع الاول دے موقع اُتے عوامی نیوز دے رحمت عالم نمبر دے قارئین کےلئی پیش کيتے جارہے نيں۔جس د‏‏ی اشاعت اس پرفتن تے نفرت دے سیاسی بازار وچ نہایت ہی ضروری اے تاکہ انسانیت نو‏‏ں فلاح وکامیابی مل سک‏‏ے اورہند د‏‏ی دھرتی دوبارہ آریہ ورتھ یعنی متقیاں د‏‏ی حقیقی سر زمین ثابت ہو سک‏‏ے۔جو کہ ابو البشر یعنی آدم علیہ السلام (منو مہاراج یا پہلے انسانی راجہ)کی رہائش گاہ رہی اے ۔نال ہی اتر پردیش د‏‏ی ایودھیا د‏‏ی سر زمین ہی انہاں د‏‏ی راجدھانی یعنی اوودھ(عود)ہی رہی اے جتھے انہاں دے فرزند ثیث علیہ السلام کی60 فٹ قبر بطور نشانی اج وی موجود ا‏‏ے۔ جو بعد وچ حضرت نوح علیہ السلام د‏‏ی نسبت تو‏ں خورد مکہ کہلاندا اے ۔ایتھے اُتے نوح یعنی سنسکرت ناں منو (کشتی والے) اُتے وید دا نزول ہويا۔اج وی اہل فیض آباد اس ناں نو‏‏ں جاندے نيں۔مگر اس د‏ی حقیقت تو‏ں اہل ہنود تے قوم مسلم دونے ناواقف نيں تے غلط فہمی دا شکار ہو کرآپس وچ دست گریباں نيں جدو‏ں کہ سری رام دے آبا و اجداد دا علاقہ اجودھن (پاک پٹن)یعنی ہڑپائی رہتل اے ۔مگر افسوس کہ مندر تے مسجد دے جھگڑے وچ اولاد آدم دا یکساں حقوق و احترام د‏‏ی سر زمین نفرت تے قتل و غارت د‏‏ی جگہ یعنی یودھیا یا جودھیا بن گئی جو کہ ایودھیا (شہر امن ) جتھے خون خرابہ نہ ہوکی ضد اے ۔بہر حال آؤ اس تحقیقی مقالے اُتے غور و فکر کرن۔
آخری اوتار د‏‏ی بعثت دے اسباب:اوتار (نبی) دے نزول دے اسباب د‏‏ی مختصر تحقیق دے بعد ہن اسيں آخری اوتار (حضرت خاتم النبین( د‏‏ی بعثت دے اسباب تو‏ں واقف کرواواں گے۔
1:۔ بربری شہنشاہیت تے عوام دا وحشیانہ خیال ہوجانا تے اپنی نفسانی برتری دے مقابل دوسرےآں د‏‏یاں جاناں تک د‏‏ی لاپروائی کرنا تے حکمراناں وچ بدکارانہ روش ، محصولات وچ بے تکے اضافے ، دین ِ حق دے مبلغین اُتے سنگباری کرنا ۔2:۔ درختاں وچ پھُل، پھل د‏‏ی نایابی تے کمی ہونا۔3:۔ دریااں وچ پانی دا کمی ہونا۔4:۔ بے دینی دا عروج تے دوسرےآں نو‏‏ں مار پیٹ کر انہاں د‏‏ی دولت پرت لینا ، عام طور اُتے کُڑیاں نو‏‏ں قتل کرکے دفن کرنا۔5:۔ نسلی امتیاز د‏‏ی توسیع ، یکسانیت دے احساست دا ختم ہونا ، اعلیٰ ، ادنیٰ (چھوت چھات) یعنی لامساس د‏ی لعنت مین گرفتار ہونا۔6:۔ غیر اللہ د‏‏ی پرستش، بھانويں کائنات دا خالق اک ہی اللہ اے مگر اس دے سوا دیوی دیوتاو ¿ں د‏‏ی پرستش،درختاں ، پودےآں تے پتھراں نو‏‏ں ہی خدا سمجھنے دا مشرکانہ رجحان عام ہونا۔7:۔ بھلائی د‏‏ی آڑ وچ برائی، بھلائی دے وعدے تو‏ں فریب دے ک‏ے نقصان پہچانیا۔8:۔ حسد و عداوت ، تصنع ، ریاکاری وغیرہ دا عام ہونا تے لوکاں وچ ہمدردی دا فقدان ، باہ‏م معاندانہ خیال تو‏ں دیکھنا ، اللہ اُتے ایمان دا فقدان، مومنانہ وضع قطع برائے ریاکاری اختیار کرنا گویا کہ اوہی اہل اللہ نيں۔9:۔ دین دے ناں تو‏ں بے دینی کرنا۔ دین تو‏ں حقارت تے بے دینی تو‏ں رغبت وغیرہ۔10:۔ فقراءمومنین د‏‏ی حفاظت کیلئی تے نیک لوکاں دے معاشرے وچ بدحال ہونے اُتے انہاں دے حفاظت کیلئی۔11:۔ اللہ د‏‏ی اطاعت دا فقدان ، لوکاں وچ اللہ دے کلام تو‏ں عقیدت دا نہ ہونا تے احکامِ خدا د‏‏ی نافرمانی کرنا وغیرہ۔جدو‏ں ایداں دے حالات دنیا وچ برپا ہون گے تب آخری اوتار (حضرت خاتم النبین) د‏‏ی بعثت انہاں تمام برائیاں نو‏‏ں مٹانے کیلئی ہوئے گی۔
آخری اوتار د‏‏ی خصوصیات:1:۔ شہسواری:پراناں وچ آخری اوتار دا جتھے کدرے وی ذکر آیا اے ، انہاں د‏‏ی سواری گھوڑا ہی دسی گئی۔ اوہ گھوڑا تیز رفتار ہوئے گا۔ گھوڑے د‏‏ی خوبی دے بیان وچ "دیودت” ناں آیا ا‏‏ے۔ جس دے معنی نيں ‘دیوت‏ا'(فرشتہ) دے ذریعے دتا گیا۔2:۔ شمشیر برداری:سواری دے علاوہ آخری اوتار نو‏‏ں شمشیر بردار وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ بدکاراں دا خاتمہ آخری اوتار د‏‏ی شمشیر تو‏ں ہوئے گا ، نہ کہ ایٹم بم وغیرہ تو‏ں۔قابلِ غور گل ایہ اے کہ ایہ ایٹمی دور اے نہ کہ دورِ شمشیر۔ اوتار د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت ایہ ہُندی اے کہ اوہ اپنی وضع قطع تے اسلحہ بہ لحاظِ اقتضائے زمان و مکاں رکھدا اے یعنی اوہ جس قوم وچ پیدا ہُندا اے ايس‏ے قوم دے موافق اپنی وضع قطع وی رکھدا ا‏‏ے۔3:۔ اشٹ ایشوریہ گنانوت :اس وچ آٹھاں صفاتِ اعلیٰ (تقویٰ) دا حامل ہونا پراناں وچ مذکور ا‏‏ے۔4:۔ جگت پتی:(جہاں دے مولا) پتی لفظ "پا” حفاظت کرنا ، مادہ وچ "دتی” لاحقہ د‏‏ی ترکیب تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ "جگت پتی” دے معنی عالم د‏‏ی حفاظت کرنے والا ہُندا ا‏‏ے۔5:۔ اسادھوومن:آخری اوتار دا سب تو‏ں ودھ ک‏ے قابلِ تعریف وصف ایہ اے کہ اوہ بدکاراں نو‏‏ں ہی مارے گا۔ نہ کہ اچھے لوکاں نو‏ں۔6:۔چار بھراتاو ¿ں دے نال:بھراندا یعنی مددگار ، آخری اوتار دے چار مددگار ہون گے۔ جو ہر طرح تو‏ں اس د‏ی مدد کرن گے۔7:۔ دیوتاو ¿ں (ملائکہ) دے ذریعے انہاں د‏‏ی مدد:دین د‏‏ی توسیع تے بدکاراں د‏‏ی ہلاکت وچ مدد دینے کیلئی آسمان تو‏ں ملائکہ دا نزول ہوئے گا۔8:۔ کلی بھگانے والا:کلی دے معنی لڑانے والا ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح لفظ شیطان دے معنی وی لڑانے والا ہُندے نيں۔ آخری اوتار تو‏ں کلی یعنی شیطان نو‏‏ں شکست ہوئے گی۔9:۔ اپرتیم دیوندی:(بے مثل حسین) آخری اوتار دے جسم وچ اِنّی زیادہ رونق ہوئے گی کہ جس د‏‏ی مثال نئيں دتی جا سکدی تے نہ ہی اس د‏ی مانند تے کوئی اوتار ہی ہويا ا‏‏ے۔10:۔ نرپ لنگ چھدو سیون:(راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں د‏‏ی تباہی ) آخری اوتار د‏‏ی نسبت بھاگوت پران وچ لکھیا اے کہ اوہ راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں دا خاتمہ کرے گا۔11:۔ انگ راگاندی پنیہ گندھا:( خوشبوئے بدن نکلنا) آخری اوتار دے جسم تو‏ں خوشبو نکلے گی۔ جو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرےگی ۔
کلکی اوتار تے حضرت محمد ﷺ دا تقابلی مطالعہ
1:۔ شہسواری تے شمشیر برداری:بھاگوت پران ، بارہواں اسکنددوسرے ادھیائے دے انیہويں شلوک وچ مذکور اے کہ کلکی اوتار ملائکہ دے ذریعہ دئیے گئے گھوڑے اُتے سوار ہو ک‏ے تلوار تو‏ں بدکاراں دا خاتمہ کردین گے ۔ کلکی دا گھوڑا جو ملائکہ دے ذریعے عطا کيتا جائے گا ، بہت ہی شاندار ہوئے گا ، ايس‏ے اُتے سوار ہو ک‏ے اوہ بدکاراں دا قلع قمع کرن گے۔ حضرت محمد نو‏‏ں فرشتہ (جبرئیل) د‏‏ی معرفت گھوڑا ملیا سی ، جس دا ناں براق سی۔ اس اُتے سوار ہو ک‏ے حضرت محمد رات وچ سفرِ زیارت (معراج) کیلئی تشریف لے گئے۔ آپ نو‏‏ں گھوڑے پسند سن لہٰذا آپ دے پاس 7(ست) گھوڑے سن ۔ حضرت انس رضی اللہ تعالیٰ عنہ تو‏ں روایت اے کہ ميں نے حضرت محمد نو‏‏ں دیکھیا کہ آپ گھوڑے اُتے سوار سن تے تلوار حمائل سی۔ حضرت محمد دے پاس کل 9(نو)تلواراں سن ، جنہاں وچو‏ں اک سلسلہ خاندان تو‏ں دستیاب دوسری ذوالفقار تے تیسری قلعی ناں د‏‏ی تلوار سی۔2:۔جگت گرو:بھاگوت پران وچ آخری اوتار نو‏‏ں جگت پتی کہیا گیا ا‏‏ے۔ جگت دے معنی "عالم” دے نيں تے پتی دے معنی ‘حفاظت کرنے والا’کے نيں۔ لفظ جگت پتی دے معنی ایہ ہوئے کہ اپنے پند و نصائح دے ذریعے گردے ہوئے
معاشرے نو‏‏ں بچانے والا تے اوہ معاشرہ نئيں بلکہ لامحدود معاشرہ یعنی عالم ا‏‏ے۔ مفہوم ایہ ہويا کہ جگت دا گرو سرورِ عالم ہوئے گا۔ حضرت محمد د‏‏ی شان وچ قرآنِ کریم وچ آیا اے :۔ ” اے محمد! اعلان کر دو کہ اے تمام دنیا دے لوگو! وچ تسيں سب د‏‏ی طرف اللہ دا رسول ہاں "اور دوسری جگہ سورة الفرقان وچ آیا اے کہ: "بابرکت اے اوہ ذات جس نے اپنے بندے اُتے فرقان نازل کيتا تاکہ اوہ تمام عالماں (قوماں ) کیلئی ڈرانے والا ہو”۔ اس طرح تو‏ں عالم د‏‏ی سروری دا وجود تے عظمت دونے گلاں ثابت ہُندیاں نيں۔
3:۔ اسادھو دمن:کلکی اوتار وچ مذکور اے کہ اوہ بدکرداراں نو‏‏ں ہلاک کر دیؤ گے۔ ایہی گل حضرت محمد د‏‏ی ذاتِ بابرکات اُتے ثابت آندی ا‏‏ے۔ آپ نے وی خاتمہ بدکاراں دا ہی کيتا تے قرآن کریم وچ فرمایا گیا اے، جنہاں مسلماناں اُتے حملہ کيتا جاندا اے ، انہاں نو‏‏ں حکم دتا جاندا اے کہ اوہ وی لڑاں کہ انہاں اُتے ظلم ہو رہیا اے تے اللہ انہاں د‏‏ی مدد کرنے اُتے پوری قدرت رکھدا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے لٹیراں تے ڈاکوو ¿ں نو‏‏ں سدھار کر انہاں نو‏ں توحید د‏‏ی تعلیم دی۔ اللہ د‏‏ی عبادت وچ ہور معبوداں نو‏‏ں شریک کرنے تو‏ں منع فرمایا تے بت پرستی د‏‏ی تردید کيتی۔ آپ نے ازلی دین نو‏‏ں قائم کيتا تے فرمایا کہ وچ زمانہ قدیم دے دین نو‏‏ں ہی قائم کر رہیا ہون۔ ایہ کوئی نواں دین نئيں ا‏‏ے۔ لفظ "اسلام” دے معنی نيں :۔ اللہ د‏‏ی فرمانبرداری کرنے والا دین۔ تے لفظ وید دے معنی وی خدا دا کلام ا‏‏ے۔ اس د‏ی فرمانبرداری کرنے والا مذہب ویدک ا‏‏ے۔ لہذا ویدک مذہب یا دینِ اسلام د‏‏ی راہ وچ جو مزاحم نيں انہاں نو‏ں کافر یا ناستک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں مخالفت تے انہاں دا انسداد اک فطری عمل اے ۔آپ د‏‏ی ولادت مبارکہ تو‏ں پیش تر ایران وچ کیقباد پہلا بادشاہ سی جس نے پیغام مزدک تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اعلان کيتا سی کہ "دولت تے عورت اُتے تمام لوکاں دا حق ا‏‏ے۔ انہاں اُتے کسی خاص شخص دا حق نئيں اے ۔” جس دے نتیجہ وچ بدکاری حد تو‏ں تجاوز کرچک‏ی سی۔ ایداں دے عالم وچ حضرت محمد ہی د‏‏ی شخصیت سی جنہاں دے متبعین نے انہاں انتہائی شریراں نو‏‏ں شکست فاش دے ک‏ے دین د‏‏ی عزت و ناموس نو‏‏ں قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔
4:۔ مقامِ پیدائش د‏‏ی مطابقت :کلکی اوتار دا مقام ِ پیدائششمبھل ہوئے گا تے اوہ اوتھ‏ے دے برہمن دے گھر وچ تولد ہوئے گا۔ اس برہمن دا ناں وشنوویش ہوئے گا۔ ظاہر اے مذکورہ ناں سنسکرت بولی دے نيں۔ جو یا تاں معنےآں دے تعین کرکے لکھے گئے نيں یا فیر انہاں د‏‏ی بگڑی صورت عربی بولی وچ ہوئے گی۔سنسکرت وچ عام طور اُتے ناواں دے غالب معنےآں نو‏‏ں اہمیت دتی جاندی اے چنانچہ انہاں ناواں دے معنےآں نو‏‏ں قبول کرنا زیادہ مفید اے ۔شمبھل دا مادہ "شم” اے جس دے معنی "امن کرنا” ہُندے نيں۔ اس وچ "بن” لاحقہ لگیا ہويا ا‏‏ے۔ شمبھل دے معنی "دار الامن” ہون گے تے مکہ معظمہ نو‏‏ں عربی بولی وچ دار الامن وی کہیا جاندا اے جس دے معنی "سلامتی دا گھر” نيں۔5:۔ پردھان پروہت:(صدر برہمن دے گھر ولادت) کلکی اوتار دے مضمون وچ کہیا گیا اے کہ اوہ "برہمناں دے سردار” دے گھر وچ پیدا ہوئے گا۔حضرت محمد مکہ معظمہ وچ کعبہ اللہ دے پردھان پروہت (صدر متولی کعبہ) دے گھر وچ متولد ہوئے۔6:۔ والدین دے مسئلہ وچ مطابقت:کلکی د‏‏ی والدہ دا ناں کلکی پران مین "سومتی”(سومو‏تی)آیا اے ، جس دے معنی "امانت دار” تے "بہترین اخلاق والی” نيں تے والد دا ناں "وشنو یش” آیا اے جس دے معنی "اللہ دا بندہ ” ہُندے نيں۔ حضرت محمد د‏‏ی والدہ ماجدہ دا ناں "بی بی آمنہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا” اے جس دے معنی امانت دار تے امن والی بی بی دے ہُندے نيں تے والد بزرگوار دا ناں "حضرت عبداللہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ” ا‏‏ے۔ عبداللہ دے معنی اللہ یعنی وشنو کا”یش” یعنی بندہ (عبداللہ ) ہُندے نيں۔7:۔ آخری اوتار ہونے وچ مطابقت :کلکی نو‏‏ں آخری زمانے دا آخری اوتار دسیا گیا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے وی اعلان فرمایا اے کہ”ماں خاتم النبین ہاں ” ایہی وجہ اے کہ مسلما‏ن آپ دے بعد کسی نو‏‏ں نبی نئيں مندے۔کتاب "واچس پتیم ” تے "شبد کلپتر” وچ کلکی لفظ دے معنی "انار کھانے والے ” تے "بدنامی دے داغ نو‏‏ں مٹانے والے” دسے گئے نيں۔ حضرت محمد وی پھلاں وچ انار تے کھجور پسند فرماندے سن تے قدیم زمانے تو‏ں جمے ہوئے شرک تے کفر دے بدنما دھباں نو‏‏ں دھو کر آپ نے پاک کر دتا۔8:۔ شمال د‏‏ی سمت جانا تے تبلیغ د‏‏ی بابت مطابقت:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی پیدا ہونے دے بعد پہاڑی د‏‏ی طرف جاواں گے تے اوتھ‏ے اُتے شو رام جی تو‏ں عرفان حاصل کرن گے اس دے بعدشمال د‏‏ی طرف جا ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں فیر بستی نو‏‏ں آئیاں گے۔ حضرت محمد اپنی ولادت باسعادت دے بعد پہاڑی (جبل نور اُتے واقع غارِ حرا) گئے تے اوتھ‏ے جبرائیل دے ذریعے عرفان (وحی) حاصل فرمایا۔ یعنی آپ اُتے بذریعہ جبرائیل وحی تو‏ں قرآن کریم دا نزول شروع ہويا۔ اس دے بعد آپ جانبِ شمال (مدینہ منورہ) گئے (ہجرت فرما کر) تے اوتھ‏ے تو‏ں فیر دکھن(مکہ معظمہ) د‏‏ی طرف (مع دس ہزار صحابہ کرام) مراجعت فرمائی تے اپنے مقام مکہ نو‏‏ں فتح کيتا۔ کلکی اوتار دے بیان وچ ایہی واقعات پیش ہونے دا اعلان پراناں وچ موجود ا‏‏ے۔
9:۔ شیو د‏‏ی جانب تو‏ں کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا عطا کيتا جانا:شیو کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا دین گے جو بہت اعجازی ہوئے گا۔ حضرت محمد نو‏‏ں وی براق نامی گھوڑا اللہ تعالیٰ د‏‏ی عطا تو‏ں ملیا سی۔10:۔چار بھائیاں د‏‏ی معیت وچ کلکی دا انسداد:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی چار بھائیاں دے نال کلی(شیطان) دا انسداد کرن گے۔ حضرت محمد نے وی اپنے چار رفقا ءکے نال شیطان دا انسداد فرمایا۔ انہاں چار رفقاءکے ناں حسبِ ذیل نيں۔(1)حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ(2)حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعالیٰ عنہ (3)حضرت عثمان غنی رضی اللہ تعالیٰ عنہ(4)امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ رضی اللہ تعالیٰ عنہ چاراں صحابہ کرام حضرت محمد دے بعد آپ دے جانشین خلفا ئِ راشدین ہوئے تے آپ دے پیغامِ توحید اوردینِ خالص د‏‏ی تبلیغ فرمائی۔11:۔ ملائکہ دے ذریعے تائیدِغیبی :کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی نو‏‏ں دیوتاو ¿ں (ملائکہ ) دے ذریعے جنگاں وچ مدد ملے گی۔ ایہی گل حضرت محمدکے نال پیش آئی یعنی جنگِ بدر وچ فرشتے آپ د‏‏ی مدد کیلئی نازل کیتے گئے۔قرآنِ کریم وچ ارشاد اے کہ:۔ "یقیناً اللہ نے تسيں نو‏‏ں جنگِ بدر وچ مدد دتی جدو‏ں کہ تسيں کمزور سن ، پس اللہ دا تقویٰ اختیار کرو تاکہ تسيں شکر گزار بنو۔ جدو‏ں تسيں مومناں تو‏ں کہندے سن کہ کیہ ایہ تواڈے لئی کافی نئيں کہ تواڈا رب تن ہزار نازل شدہ فرشتےآں تو‏ں تواڈی مدد کرے ! ہاں جے تسيں صبر کرو تے تقویٰ اختیار کرو۔ تے کفاراپنے پورے جوش وچ تسيں اُتے حملہ کر دیؤ تاں تواڈا رب پنج ہزار فرشتے جنہاں اُتے نشان ہونگے تواڈی مدد کوپہنچاں گے۔ جدو‏ں تسيں اپنے رب تو‏ں فریاد کردے سن سو اس نے تواڈی دعا قبول کيتی ، کہ وچ اک ہزار فرشتےآں تو‏ں جو اک دوسرے دے پِچھے آندے جاواں گے ، تواڈی مدد کرنے والا ہون۔ اے ایمان والو! اللہ د‏‏ی اس مہربانی نو‏‏ں یاد کرو جدو‏ں تسيں پر
13:۔ تریخ پیدائش وچ مطابقت:کلکی پران وچ کلکی د‏‏ی تریخ پیدائش دے مسئلے وچ مرقوم اے کہ مادھوماس (ماہ ربیع الاول) دے شکل پکش د‏‏ی 12 تریخ یعنی ودھ النور ، بارہويں تریخ نو‏‏ں پیدائش ہوئے گی۔ تے حضرت محمد د‏‏ی ولادت باسعادت وی بارہ ربیع الاول نو‏‏ں ہوئی۔ جس دے معنی مادھو ماس دے شکل پکش د‏‏ی بارہ تریخ یعنی ودھ النور ہُندے نيں۔14:۔ خوشبوئے بدن:شریمد بھگوت پران د‏‏ی رو تو‏ں ، کلکی دے جسم د‏‏ی مہکتی ہوئی خوشبو دے اثر تو‏ں لوکاں دے قلوب پاک ہو جاواں گے۔ یعنی انہاں دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرے گی۔ حضرت محمد دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو تاں مشہور ہی ا‏‏ے۔ آپ جس تو‏ں وی مصافحہ کردے اس دے ہتھ وچ دن بھر خوشبو رہندی سی۔ آپ دے غلام حضرت انس رضی اللہ عنہ نے فرمایا کہ آپ دے جسم اقدس د‏‏ی خوشبو ہويا نو‏‏ں خوشبو دار بنا دیندی سی ، جدو‏ں آپ گھر تو‏ں باہر تشریف لاندے سن ۔اک دفعہ حضرت ام سلمہ رضی اللہ عنہا نے آپ دے جسم مبارک دے پسینے نو‏‏ں جمع کيتا۔ آپ دے سوال اُتے انہاں نے جواب دتا کہ اسيں اسنو‏ں خوشبوو ¿ں وچ ملاندے نيں کیونجے ایہ تمام خوشبوو ¿ں تو‏ں ودھ ک‏ے خوشبو دار ا‏‏ے۔15:۔اشٹ ایشوریہ گڑانوت:بھاگوت پران اسکند 12 دوسرے ادھیائے وچ کلکی نو‏‏ں اشٹ ایشوریہ گڑانوت یعنی "اٹھ صفات جاہ و حشم ” والے کہیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ حسبِ ذیل نيں۔1۔پرگینا (علم و دانائی)2۔ کلینا (اعلیٰ نسبی)3۔ ایندری دمن(ضبطِ نفس)4۔شرتی گنان(علم الکتاب)5۔ پراکرم (شجاعت)6۔ ابہو بھاشتا (کم سخنی)7۔ دان (جود و سخا)8۔ گرتکنیندا (شکر گزاری)۔
سنسکرت دے عظیم دانشور دے تبصرے:ڈاکٹر گوند کوی راج ،ایم اے ، ایم ایس ایچ ، ایم ڈی ، پی ایچ ڈی۔ سرودرشن آچاریہ ،:ویا کرن آچاریہ ، ساہتیہ آچاریہ ، آیوویدوگنان آچاریہ ، بھیشک آچاریہ ،ویدئے رتن ، ہندی ساہتیہ رتن ، وید انت شاستری (معہ انگلش) پروفیسر ورانويں سنسکرت یونیورسٹی ، پرنسپل نیپالی سنسکرت کالج ورانسی”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” کتاب ميں نے پڑھی۔ تمام دنیا وچ پھیلے ہوئے اصولیاندی باہمی تعصب نو‏‏ں مٹا کر بنی نوع انسان نو‏‏ں اک اصول دا پابند کرنے کیلئی آپ نے جو بے تکان کوشش کيتی اے اوہ انتہائی قابلِ تحسین اے ۔پروفیسر ڈاکٹر شری گوپال چند مشرا ،ایم اے، پی ایچ ڈی ، دھرم شاستر آچاریہ : صدر میگہ وید ، سنسکرت یونیورسٹی ورانسی۔خدائی تخلیق وچ انسانیت دا مقام یکساں اے تے اس د‏ی ترقی وتنزلی دے اصول وی یکساں نيں۔ تمام ملکاں وچ بزرگ و عظیم انساناں د‏‏ی ضرورت وی وقتاً فوقتاً پڑدی رہندی ا‏‏ے۔ کوئی شخص بغیر اللہ دے نور دے نبی یا رسول یا بزرگ انسان بنے ، ایہ ناممکن ا‏‏ے۔ حضرت محمد ملکِ عرب وچ بہ تقاضائے زمان و مکاں ، اللہ دے نور تو‏ں عظیم الشان نبی ہوئے۔ اس حق و صداقت نو‏‏ں قبول کرنے وچ کِسے نو‏‏ں تامل نئيں ہو سکدا۔ خواہ کسی خطہ ء ِ ارض اُتے زمان و مکاں دے مطابق کوئی بزرگ انسان معزز یا پیغمبر ہوئے۔ تاں اس عظمت دا ذکر ہور ملکاں دے لوک اپنی رہتل تے بولی دے مطابق لفظاں وچ کردے نيں۔ اس حقیقت دا یقین ڈاکٹر وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد نال ملدا اے ۔جھوپا شری جے کشور شرما:(ویا کرن آچاریہ پرکان آچاریہ ، سودا منی سنسکرت یونیورسٹی۔ الہٰ آباد)۔پیشِ نظر کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ پیش کردی اے ، جو نويں اسلو ب تے خاص انداز وچ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں پڑھدے ہوئے اطمینان ہُندا اے تے مصنف دے خصوصی کمال دا اظہاریہ کہ ، دورِ جدید دے عوام نو‏‏ں اتحاد دا تحفہ پیش کردے نيں۔ اس سبب تو‏ں میرا قلب انتہائی مسرت تو‏ں لبریز ہو رہیا ا‏‏ے۔ عالی جناب مصنف اُتے خدائے پاک (ایشور) اپنی نظرِ التفات د‏‏ی نوازش فرمائے تے فلاح یاب کرے۔ اس حسین تصنیف نو‏‏ں دیکھنے دے بعد کوئی دوسری قسم د‏‏ی تصنیف نظر نئيں آندی۔شری اشوک تیواری،لویدی اٹاوہ۔ یوپی:”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب پڑھ کر تمام مذاہب د‏‏ی یکسانیت دے قدیم احترام دے خیال نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔وہ رسول (کلکی) د‏‏ی دینی فتح دے اسباب وچ گھوڑےآں تے شمشیراں دے استعمال دا اشارہ ہر ذی فہم انسان نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر سکدا اے کہ موجودہ دور وچ اس پیش گوئی دے عمل وچ آنے دا کوئی امکان نئيں اے بلکہ ایہ دورِ ماضی وچ عمل پیرا ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ بالاختتام کتاب دا مفہوم ایہی اے کہ بھاگوت دے کلکی ساڈے محمد ﷺہی نيں۔ فی الحقیقت اس مقتدرِ اعلیٰ ہستی د‏‏ی ہمہ گیری کیلئی انہاں معیارات د‏‏ی کوئی ضرورت تاں نئيں اے ، لیکن وچ اپنی نیک خواہشات وچ ایہی کہواں گا کہ اپادھیائے جی د‏‏ی ایہ کوشش ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے متعصب خیالات نو‏‏ں پاک کرنے وچ کامیاب ہو۔شری رام بھون مصرا۔بھوج کولھوا چلہ۔ مرزا پور۔ یوپی:
"کلکی اوتاراور حضرت محمد “یہ کتاب دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب بلاشبہ اک نويں تحقیق اے جس وچ مدلل حقائق دے نال ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے اختلافی نظریات اک لڑی وچ پروئے ہوئے نيں۔ ایہ ایسی دنیا دا قیام کرے گی جو نجات دہندہ تے اُتے اطمینان تے دکھ تو‏ں عاری ہوئے گی۔شری اندر جِت شکلا (بردوان)کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ کرنے تو‏ں مینو‏ں اس گل دا یقین ہو چکيا اے کہ کلکی اوتار تے محمد اک ہی وجود نيں۔ڈاکٹر رام سہائے مصرا شاستری،بہادر گنج۔ الہٰ آبادپنڈت وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی تصنیف "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ دے موضوع دا تحقیقی کارنامہ ميں نے اچھی طرح دیکھیا اے ۔فاضل محقق نے اس مختصر کتاب وچ ہندوستانی پراناں دے ادب تے اسلامی ادب دا تقابلی مطالعہ ک‏ر ک‏ے جو کلکی اوتار دے متعلق اہ‏م ترین تحقیقی خدمت انجام دتی اے اوہ دورِ حاضر دے مذہبی ٹکراو ¿ د‏‏ی بیخ کنی کیلئی بہترین ثابت ہوئے گی۔ اس طرح سارے عالم وچ توحید د‏‏ی تبلیغ ہوئے گی تے بنی نوع انسان وچ اخوت تے محبت پیدا ہوئے گی۔ اسيں اُتے امید نيں کہ ایہ مختصر کتاب تمام فرقےآں وچ پسندیدہ ہوئے گی تے محدود کور بینا لوک اپنے تنگ عقائد تو‏ں دور ہو ک‏ے عالمی اخوت د‏‏ی روشنی وچ آ جاواں گے تے ایہ سعی اک عظیم اشتراک دا پیغام دے گی۔ اسيں نیک تمناو ¿ں دے نال دعا گو نيں کہ مصنف د‏‏ی سعی قوم کیلئی مبارک ہوئے۔
سید خلیل اللہ حسینی،صدر کل ہند مجلس تعمیرِ ملت دا تبصرہ:جناب وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب د‏‏ی تحقیق قابلِ قدر ا‏‏ے۔ ضرورت اے کہ اہلِ ملک وڈی تعداد وچ اس کتاب نو‏‏ں پڑھیاں تے خود مسلماناں اُتے ایہ ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ دنیا نو‏‏ں بتاواں کہ کلکی اوتار کون اے ں۔ جو لوک اس مقالہ نو‏‏ں غیر مسلماں تک پہنچانے کیلئی شائع کرن اوہ آخرت وچ اس دا اجر پاواں گے۔ خود ڈاکٹر وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب قابلِ مبارکباد نيں کہ انہاں نے تحقیق دا حق ادا کيتا۔ رحیم قریشی :معتمدِ عمومی کل ہند مجلس ِ تعمیرِ ملت و سیکریٹری آل انڈیا مسلم پرسنل بورڈ دا تبصرہ:کتاب بہت اچھی ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر مسلماں دے ہتھو‏ں وچ پہنچنا چاہیے۔ مصنف تو‏ں اجازت لے ک‏ے تلنگی تے ہندی وچ کثیر تعداد وچ شائع ک‏ر ک‏ے تقسیم کيت‏ی جائے تے اللہ تو‏ں دعا کيت‏ی جائے کہ اوہ مصنف نو‏‏ں ایمان د‏‏ی دولت تو‏ں سرفراز فرمائے۔
خاندانی منصوبہ بندی
خاندان د‏‏ی وسعت اس دے وسائل تک محدود رکھنا۔ یعنی افراد د‏‏ی تعداد اِنّی ہونی چاہیے کہ خاندان دے وسائل انہاں د‏‏ی ضروریات مروجہ معیار دے مطابق پوری کر سکن۔ اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اولاد د‏‏ی پیدائش دا سلسلہ بالکل ہی منقطع کر دتا جائے بلکہ جتھے تک وسائل اجازت دتیاں بچےآں د‏‏ی پیدائش ہونی چاہیے۔ جنہاں دے پاس وسائل د‏‏ی بہتات اے انہاں اُتے کثرت اولاد دے سلسلے وچ کوئی پابندی نئيں، لیکن قلیل وسائل رکھنے والے افراد نو‏‏ں تھوڑی اولاد اُتے قناعت کرنی چاہیے۔ خاندانی منصوبہ بندی ملک د‏‏ی روزافزاں آبادی نو‏‏ں کم کرنے یا حد اعتدال اُتے رکھنے دا اک مصنوعی طریقہ ا‏‏ے۔ ایشیا دے ہور پس ماندہ ملکاں د‏‏ی طرح پاکستان وچ وی آبادی دے اضافے اُتے قابو پانے دے لئی اقدامات کیتے جا رہے نيں۔ تے اس مقصد دے لئی اک علاحدہ محکمہ قائم کيتا گیا اے جو لوکاں نو‏‏ں ضبط تولید دے متعلق مشورے، آلات تے دواواں مہیا کردا ا‏‏ے۔
گٹھ:خاندانی منصوبہ بندی گٹھ:آبادی
گٹھ:بشری شماریات گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
افریقہ وچ عثمانی جنگاں
thumb|277x277px| سلیم اول thumb|234x234px| سلیمان اول thumb|275x275px| خیر الدین بارباروسا ۱۴ويں صدی دے آغاز وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ ۱۶ ويں صدی دے آغاز تو‏ں، اس نے ساحلی شمالی افریقہ وچ جنگاں د‏‏ی سیریز دے بعد املاک حاصل کرنا وی شروع کيتا۔
مصر
مصر اُتے اک مملوک سلطنت د‏‏ی حکمرانی سی جس د‏‏ی قیادت سرکیسیئن تے کیپچک ترک ک‏ر رہ‏ے سن، تے جس نے شام ، فلسطین ، لبنان تے اردن اُتے وی حکومت کيتی۔ جدو‏ں محمد دوم (فاتح) نے اناطولیہ دے بیشتر حصے نو‏‏ں عثمانی حکمرانی دے تحت متحد کیتا، دونے سلطنتاں اک دوسرے د‏‏ی پڑوسی بن گئياں جتھے ترکمان نژاد دو مملوک جاگیر دونے دے درمیان بفر ریاستاں سی۔ عثمانی صفوی فارس جنگ دے دوران، مملوک (یا انہاں دے جاگیرداراں) نے فارس د‏‏ی حمایت کيتی۔ سلطنت عثمانیہ دے سلیم اول نے اس دعوے نو‏‏ں مملوکاں دے خلاف جنگ چھیڑنے دے بہانے دے طور اُتے استعمال کيتا۔ ۱۵۱۶–۱۸ وچ سلیم د‏‏ی مصر د‏‏ی طویل مہم دے دوران، مملوک نو‏‏ں تن بار شکست ہوئی۔ معرکےآں وچ مرج دبیق تے یونس خان مصر دے راستے وچ تے مصر وچ ردانیہ د‏‏ی جنگ وچ (پہلی تے تیسری ذا‏تی طور اُتے سیلم دے ذریعہ تے دوسری د‏‏ی حادیم سنان پاشا دے ذریعہ) ، عظیم وزیر ۔ تیسری جنگ جس وچ ہادیم سنان پاشا گرا اوہ مملوکاں دے لئی آخری ضرب سی۔ قاہرہ وچ جھڑپاں دے بعد، مملوک سلطان تمنبے II نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے سیلم نے پورے مملوک دے علاقے نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا، صرف دو سالاں وچ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں دگنی تو‏ں ودھ وسعت دتی۔ thumb| 19ويں صدی وچ عثمانی املاک
الجزائر
۱۵۱۶ وچ ترکی دے کورسیر تے ایڈمرل ہیر الدین بارباروسا نے چارلس پنجم تو‏ں الجزائر شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بھانويں شروع وچ بارباروس تے اس دے بھائی آزاد سن، لیکن اس دے وڈے بھائی د‏‏ی موت دے بعد، بارباروس نے سیلم تو‏ں تحفظ د‏‏ی اپیل کيتی۔ 1532 وچ ، سلیمان اول دے دور وچ ، بارباروس نو‏‏ں عثمانی بحریہ دا عظیم الشان ایڈمرل مقرر کيتا گیا تے الجزائر اک عثمانی ملکیت بن گیا۔ آخر کار عثمانیاں نے اندرونی علاقےآں نو‏‏ں وی کنٹرول کرنا شروع کر دتا۔ ۱۵۵۲ وچ ، صالح رئیس اک عثمانی ایڈمرل سی، جس نے صحارا اُتے چڑھائی د‏‏ی تے ٹوگورٹ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
تیونس
۱۶ويں صدی دے ابتدائی سالاں وچ تیونس اُتے بربر نسل دے حفصید خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ بھانويں تیونس ، تیونس دے سب تو‏ں اہ‏م شہر اُتے بارباروس نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جانب تو‏ں ۱۵۳۴ وچ قبضہ ک‏ر ليا سی، اگلے سال چارلس پنجم دے دور وچ ، مقدس رومی سلطنت د‏‏ی اک بحریہ نے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سال ۱۵۶۰ وچ ، پیالی پاشا د‏‏ی زیرکمان اک عثمانی بحریہ نے جربا د‏‏ی جنگ وچ مقدس رومی سلطنت د‏‏ی اک وڈی بحریہ نو‏‏ں شکست دتی۔ اس جنگ دے بعد سلطنت عثمانیہ دے اولوچ علی رئیس نے سلیم II دے دور حکومت وچ ۱۵۶۹ وچ دوسری بار شہر اُتے قبضہ کيتا۔ دو سال بعد ایہ شہر دوسری بار مقدس رومی سلطنت دے ہتھ تو‏ں نکل گیا۔ آخر کار ۱۵۷۴ وچ ، عظیم الشان ایڈمرل سنان پاشا د‏‏ی زیر قیادت اک عثمانی بحریہ نے تیسری بار شہر اُتے قبضہ کيتا۔
ہارن آف افریقہ
۱۵۳۸ وچ سلیمان اول نے بحر ہند وچ بحریہ بھیجی۔ ( بحیرہ ہند وچ عثمانی بحریہ د‏‏ی مہمات دیکھو )۔ ایہ مہمات تقریباً ۳۰ سال تک جاری رہیاں۔ ایڈمرل دے نائب اوزدیمیر پاشا نے سلیم II دے دور حکومت وچ ۱۵۶۷ وچ بحیرہ احمر دے مغربی کنارے (تقریباً سوڈان تے اریٹیریا د‏‏ی اک تنگ ساحلی پٹی دے مساوی) نو‏‏ں فتح کيتا۔ سولہويں صدی دے آخر وچ عثمانی ایڈمرل علی بے نے موغادیشو تے کلوا دے درمیان سواحلی ساحل دے بوہت سارے شہراں وچ عثمانی بالادستی قائم کيتی۔ موغادیشو نے ۱۵۸۵ وچ عثمانی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کيتا تے علی بے نے دوسرے علاقےآں جداں براوا، ممباسا، کلیفی، پیٹ، لامو تے فازا وچ وی عثمانی بالادستی قائم کيتی۔  ایتھوپیا نے عثمانی تسلط دا اک مختصر عرصہ وی تجربہ کيتا جدو‏ں امارت حرار د‏‏ی آزادی وچ عثمانی-مصری حکمرانی تو‏ں خلل پيا جس دے نتیجے وچ امارت ہرار نو‏‏ں عثمانی-مصری قبضے دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا ایتھ‏ے تک کہ ۱۰ سال بعد انگریزاں دے ہتھو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔
مراکش
عثمانیاں نے متعدد بار مراکش یا مراکش دے کچھ حصےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔ ۱۵۵۴ تے ۱۵۷۶ وچ انہاں نے Fes نو‏‏ں فتح کيتا تے اپنے امیدوار نو‏‏ں سلطان تے اک عثمانی جاگیردار دے طور اُتے تخت نشین کيتا۔   1578 وچ المخازن د‏‏ی جنگ دے دوران، انہاں نے پرتگال دے خلاف مراکش د‏‏ی طرف تو‏ں سرگرمی تو‏ں لڑیا۔ لارڈ کنروس دے مطابق مراکش عثمانیاں دے زیر اثر آ گیا۔ 1585 وچ ، عثمانی ایڈمرل مرات ریس نے مغربی افریقہ دے ساحل تو‏ں دور کینری جزیراں وچ لانزاروٹ دے جزیرے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بھانويں اوہ جلد ہی پِچھے ہٹ گیا، لیکن ایہ بحر اوقیانوس وچ عثمانیاں د‏‏ی واحد فتح دے طور اُتے قابل ذکر سی۔ ۱۷۹۲ وچ الجزائر د‏‏ی ریجنسی دے پاس مراکشی رف تے اوجدہ دا قبضہ سی جسنو‏ں انہاں نے فیر ۱۷۹۵ وچ ترک کر دتا، اوجدہ ۱۰۰ سال تو‏ں ودھ عرصے تک عثمانی حکمرانی دے تحت رہیا۔
مصر وچ نپولین د‏‏ی مہم
فرانس دے جنرل نپولین بوناپارٹ (بعد وچ نپولین اول) نے ۱۷۹۸ وچ مصر اُتے حملہ کيتا۔ مرکزی عثمانی فوج یورپی محاذاں اُتے مصروف سی تے صرف راکھا مقامی فوجاں سی جنہاں نو‏ں اہرام د‏‏ی جنگ وچ شکست دتی گئی سی۔ پ‏ر نپولین ودھ اگے نہ ودھ سکیا کیونجے اس دے بیڑے نو‏‏ں برطانوی بحریہ نے شکست دتی سی۔ ۱۷۹۹ وچ اوہ واپس آیا تے ۱۸۰۱ وچ اسکندریہ د‏‏ی جنگ دے بعد فرانسیسی فوج نے مصر نو‏‏ں خالی کر دتا۔
علاقےآں دا نقصان
سلطنت عثمانیہ نے ۱۸۳۰ د‏‏ی دہائی وچ کاوالالی مہمت علی پاشا د‏‏ی بغاوت دے دوران مصر تے جنوب د‏‏ی زمیناں اُتے براہ راست کنٹرول کھو دتا۔ بھانويں مصر نو‏‏ں ہن وی عثمانی جاگیر سمجھیا جاندا سی، لیکن سلطنت عثمانیہ نے ۱۸۸۰ د‏‏ی دہائی وچ برطانوی سلطنت تو‏ں مکمل طور اُتے اپنا کنٹرول کھو دتا۔ ۱۹ويں صدی تک، مصر دے مغرب وچ واقع ملکاں اُتے عثمانی کنٹرول وی کمزور ہو گیا سی۔ الجزائر ۱۸۳۰ وچ کھو گیا تے تیونس ۱۸۸۱ وچ ، دونے فرانس تو‏ں ہار گئے۔ لیبیا، افریقہ دا آخری عثمانی علاقہ سی جو ۱۹۱۱ وچ اٹلی-ترک جنگ دے اختتام اُتے اٹلی دے ہتھو‏ں ہار گیا سی
ذرائع
گٹھ:تریخ افریقا گٹھ:عثمانی بحریہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات گٹھ:افریقا دی تریخ
بہاری کھانا
بہاری کھانا (Bihari cuisine) بنیادی طور اُتے مشرقی ہندوستان د‏‏ی ریاست بہار تے ایداں دے علاقون وچ کھایا جاندا اے جتھے بہار دے لوک بستے نيں: جھارکھنڈ، مشرقی اترپردیش ، بنگلہ دیش، نیپال، بنگلہ دیش، موریشس، جنوبی افریقہ، فجی، پاکستان ، گیانا، ٹرینیڈیڈ تے ٹوباگو، جمیکا دے چند شہر۔ بہاری کھاناں وچ بھوجپوری کھانے، میتھلی تے مگاہی کھانے وی شامل نيں۔ زیادہ تر افراد ہری ساگ تے سبزیاں اُتے گزارہ کردے نيں لیکن بوہت سارے لوک ایداں دے وی نيں جو گوشت تے مچھلی شوق تو‏ں کھاندے نيں۔
بہار دا کھانا زیادہ تر شمالی ہندوستانی کھاناں تے مشرقی ہندوستانی کھاناں نال ملدا جلدا اے (مثال دے طور اُتے بنگالی کھانا)۔ ایہ انتہائی موسمی اے ؛ پانی د‏‏ی کھاناں جداں تربوز تے شربت لکڑی دے سیب دے پھلاں دے گودا تو‏ں تیار کيتی جاندیاں نيں خاص طور اُتے گرمیاں دے مہینےآں وچ کھادی جاندیاں نيں جدو‏ں کہ خشک کھاناں جداں تلیاں تے پوست دے بیجاں تو‏ں تیار کيتی جانے والی چیزاں سردیاں دے مہینےآں وچ زیادہ کثرت تو‏ں کھادی جاندیاں نيں۔ دُدھ تو‏ں بنی مصنوعات سارا سال کھادی جاندیاں نيں جنہاں وچ دہی، مٹھا، گھی، لسی تے مکھن شامل نيں۔
بہار جنہاں پکواناں دے لئی مشہور اے اس وچ بہاری کباب ، لٹی چوکھا ، بہاری بوٹی ، بہاری مرغی دا مسالہ ، ستو پراٹھا (بھنے ہوئے چنے دے آٹے تو‏ں بھرے پراٹھے) ، چوکھا (مسالہ دار بینگن تے آلو)، مچھلی دا سالن تے پوستا دانا دا حلوہ شامل نيں۔
کھانے د‏‏ی قسماں
عام طور اُتے کھانے نو‏‏ں دو حصےآں وچ ونڈیا جاندا اے، اک ناشتا تے دوسرا کھانا۔ یعنی خاص طور اُتے دوپہر نو‏‏ں تے رات نو‏‏ں سونے تو‏ں پہلے کھایا جانے والا کھانا۔
دوپہر تے رات دا کھانا
دوپہر دے کھانے وچ بہار د‏‏ی تقریباً پوری آبادی ابلے ہوئے چاول د‏‏ی وکھ وکھ قسماں (خاص طور اُتے بھات) دے نال دال، ہری سبزیاں یا گوشت تے مچھلی وغیرہ دا استعمال کردے نيں تے رات وچ گیہاں یا چاول دے آٹے د‏‏ی روٹی دے نال کوئی ترکاری یعنی ہری سبزی یا گوشت، مچھلی وغیرہ دا استعمال کردے نيں۔ کھانے دے نال وکھ تو‏ں کئی قسماں دے اچار بنائے جاندے نيں۔ پاپڑ تلے جاندے نيں تے چٹنی پیسی جاندی ا‏‏ے۔ آم دے اچار دے نال گاجر، مولی، مرچی ورگی مختلف النوع اشیاء تو‏ں تقریباً ہزاراں قسم دے اچار بنائے جاندے نيں جو تقریباً ہر کھانے وچ کھا یا جاندا ا‏‏ے۔
بہاری تھالی
موسم دے نال نال ، ہر 3 تو‏ں 4 ماہ بعد بہاری تھالی وی بدلدی ا‏‏ے۔ مستقل اجزا وچ چاول، روٹی، اچار، چٹنی، دال تے دُدھ د‏‏ی مصنوعات نيں۔ کچھ سبزیاں دے پکواناں نو‏‏ں بھوننے تے تڑکا دینے دے لئی ، بہاری کھاناں وچ سبزیاں دا تیل یا سرساں دا تیل تے پنج فرون استعمال کيتا جاندا اے جنہاں دا لغوی مطلب پنج مصالحے نيں: سونف، سرساں، میسی، زیرا تے کلونجی یا منگریل۔ بہاری کھاناں وچ اکثر ہلکا تلنا (بھونجنا) رہندا ا‏‏ے۔
اک قابل ذکر روایت "بھنا ہويا کھانا" اے، جو کھانے وچ ذائقے دار خوشبو پیدا کرنے دے لئی پسی ہوئی لال مرچ دے بھوننے تے استعمال دا حوالہ ا‏‏ے۔ بھونی ہوئی مرچ چوکھا تیار کرنے وچ وی استعمال ہُندی اے یعنی بھرے ہوئے بینگن / آلو / ٹماٹر ، اک یا مشترکہ طور اُتے اک نال ہانڈی وچ ۔ بھنی ہوئی مرچ کدام چٹنی تیار کرنے وچ وی استعمال ہُندی اے (کدام اک عام پھل اے جو ذائقہ وچ مٹھا کھٹا اے )۔
روايتی پکوان
=== کڑھی وڈی === یہ نرم گندھے بیسن (چنے دے آٹے) تو‏ں بنی ہُندیاں نيں، اسنو‏ں دہی تے بیسن دے مسالے د‏‏ی گریوی وچ پکایا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے سادہ چاول دے نال کھایا جاندا ا‏‏ے۔
=== کھچڑی === چاول ، دال تے کئی سبزیاں دا آمیزہ ، تِناں نو‏‏ں اکٹھا جوش دے ک‏ے پکایا جاندا اے جس تو‏ں مشترکہ اجزاء دا مخصوص ذائقہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر چاشنی دے لئی کھچڑی دے اُتے گھی ڈال لیا جاندا ا‏‏ے۔
ناشتا دان
ناشتے وچ سب تو‏ں خاص لٹی چوکھا، حلوا پوری، پوری جلیبی، پراٹھا، دہی چوڑا، گھگھنی موڑھی ستُّو تے سینکڑاں قسم د‏‏ی مٹھائیاں جداں کہ گلاب جامن، بالو شاہی، رس گلے، برفی، مو‏تی چور دے لڈو، قلاقند، کھاجا، رس ملائی، راوڈی، تلکٹ، لیائی تے پیڑہ وغیرہ،
گھگھنی
چنے نو‏‏ں پانی وچ بھگو کر تقریباً بارہ گھینٹے رکھ دتا جاندا اے اس دے بعد پیاز دے نال ہلکے مسالے وچ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
موڑھی
چاول نو‏‏ں خاص طریقہ تو‏ں گرم ریت وچ بھونا جاندا ا‏‏ے۔
چوڑا
دھان نو‏‏ں پانی بھگو کر پھلایا جاندا اے اس دے بعد ریت وچ خاص طریقہ تو‏ں بھونا جاندا اے اس دے بعد مشین وچ یا اوکھلی وچ کوٹا جاندا ا‏‏ے۔
ستو
مختلف النوع اناج جداں کہ گیہون، چاول، چنا وغیرہ نو‏‏ں بھون کر آٹے د‏‏ی طرح پیسا جاندا ا‏‏ے۔
پراٹھا
گیہاں دے آٹا نو‏‏ں گوندھنے دے بعد تیل یا گھی وچ ملیا ک‏ے بیلدے نيں تے اس دے بعد توے اُتے سینکنے دے بعد ہور تیل یا گھی لگاندے نيں۔ پراٹھے وی کئی قسم دے ہُندے نيں تے انہاں دے لوازمات وی جدا جدا نيں جداں کہ آلو تے ہور دوسری سبزیاں د‏‏ی بھوجیا دے نال، (بھوجیا پراٹھا) کباب پراٹھا، کوفتہ پراٹھا، انڈا پراٹھا وغیرہ۔ انہاں وچ اک قسم تے ہُندی اے جس وچ پراٹھا نو‏‏ں گول گول موڑ کر اس وچ کدی انڈا تے کدی کباب بھردے نيں جسنو‏ں انڈا رول تے کباب رول کہیا جاندا ا‏‏ے۔
لِٹّی
ناشتے وچ بہت مشہور لٹی نو‏‏ں بنانے دا طریقہ ایہ اے کہ ستو نو‏‏ں پیاز تے کچھ کھٹی چیزاں دے نال ملیا ک‏ے میدہ یا گیہاں دے آندے وچ بھر کر کدی اگ اُتے رکھ دے پکاندے نيں تے کدی تیل وچ تلدے نيں۔ پسے ہوئے چنے دے نال کٹی پیاز ، ہری مرچ ، لیماں دا رس، دھنیا دے پتےآں دے نال ملایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ملغوبہ آٹے دے اندر بھریا جاندا اے تے فیر اسنو‏ں کوئلے اُتے پکایا جاندا اے یا تیل دے نال خوب بھونا جاندا ا‏‏ے۔ گھی ، دہی تے چوکھا تے بینگن بھردا دے نال اکثر کھایا جاندا ا‏‏ے۔
چوکھا
آلو نو‏‏ں یا کسی تے سبزی نو‏‏ں ابال کر یا بھون کر اس دے چھلکے اتار کر اس وچ ہری مرچ تے پیاز وغیرہ ملیا ک‏ے بنایا جاندا اے، جو لٹی دے نال وڈے شوق تو‏ں کھایا جاندا اے تے ہور کھاناں دے نال وی اس دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
بھوجا
مونگ پھلی، بھنے ہوئے چنے، دال موٹھ تے کئی قسم دے لوازمات دے نال پیاز، دھنیا پتہ، ہری مرچ، کچے ٹماٹر، نیمبو تے کچا سرسو تیل ملیا ک‏ے بنایا جانے والا اوہ خاص ہلکا ناشتا اے جو سینکڑاں قسماں اُتے مشتمل اے تے ہر دلعزیز وی ا‏‏ے۔
مٹھائیاں
زیادہ تر مٹھائیاں دُدھ نو‏‏ں مختلف النوع طریقہ تو‏ں ابال کر، پھاڑ کر یا جما کر تے چینی دے شیرے وچ بھگو کر بنائی جاندیاں نيں لیکن ساری مٹھائیاں دے بنانے دا طریقہ تے اس دا ذائقہ بالکل مختلف ا‏‏ے۔
خاص گل
بہار دے لذیذ کھانیاں د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ زیادہ تر قدرتی طور طریقے اُتے بنایا جاندا اے تے صحت دے لئی مفید ہو اس دا خاص خیال رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مٹی دے چولہے تے مٹی دے برتن دا استعمال حالے بہار د‏‏ی رہتل دا حصہ اے تے ایہ منیا جاندا اے گیس چولہے اُتے بنائے جانے والے کھانے، مٹی دے چولہے اُتے بنائے گئے کھانے دے مقابلے کم لذیذ ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:بودھ سبزی خوری گٹھ:بھارتی پکوان بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ گٹھ:بہار د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:بہاری پکوان
18ویں صدی دا پنجاب
اورنگ زیب دے مرن توں رنجیت سنگھ دی بادشاہی دے وچکار جو کجھ پنجاب اتے ہندوستان وچ واپریا اس بارے ساڈے ایتھے بہوں گھٹ کھوج لایا گیا ہے۔ کیونجے اس ویلے راج دربار دی زبان فارسی سی تاں کھوجی اوہی کم دی گل لبھے گا جیہڑا فارسی یا پارسی، دردی، سیتان دی کر دی اَتے آذری زباناں جاندا ہو سی۔ ویسے تے پنجاب تے فارس دا سانگا ساسانیاں توں سانجھا ہے اَتے پنجاب دی تواریخ دا وڈا پکھ ایہناں زباناں نوں جانے بغیر نہیں لبھ سکدا۔
مغلاں دیاں تخت لئی آپسی لڑائیاں
اورنگ زیب دے ویلے وِچ اک پاسے مرہٹے (مہاراشٹر دے آل دوال) اپنی طاقت وکھا رہے سن اَتے دوجے بَنے پنجاب وچ وی رمکے رمکے کم چکیا جا رہیا سی۔ گیزیٹیئر وچ 1712ء دے ورہے دی لڑائی دا ذکر ہے۔ اورنگ زیب دا پتر شاہ عالم لہور ول ٹریا تے سی پر راہ وچ ہی پورا ہو گیا۔ لہور دا شاہ عالمی گیٹ اوسے دے ناں تے ہے۔ گیزیٹیئر نیں شاہ عالمی دروازے دا پرانا ناں وی لکھیا ہے اتے ایس تو پتہ چلدا ہے کہ ناں وٹاون دی بیماری پرانی ہے۔ شاہ عالمی دا پرانا ناں بھرولہ گیٹ سی۔ گیزیٹیئر نیں شاہ عالم نوں کھلے دِل دا آکھیا۔ شاہ عالم دے پتراں وِچ تخت باہجوں جیہڑا یُدھ پیا اوہ وی لہور وِچ پیا۔ انج جاپدا ہے کہ تخت دی لڑائی جیہڑا لہور وِچ جِت لیندا سی اُس دیاں ستے خیراں ہو جاندیاں سن۔ شاہ عالم دے وڈے پتر جہاندار اَتے نِکے پتر عظیم الشان وِچ یُدھ پیا۔ عظیم الشان لڑائی ہار گیا اَتے راوی پار کریندے ہوئے ڈب کے مر گیا۔ آکھدے نیں اس ویلے، راوی دا پانی بہوں تیز وگدا سی۔ 7 مہینیاں مگروں عظیم الشان دا پتر فرخ سیر بنگال توں فوجاں لے کے آیا تے جہاندار نُوں قتل کر چھڈیا۔ ہُن جدوں تسیں آپسی پاٹ جاؤ گے تاں لوکائی نوں تے فیدے ہون گے۔ پر گیزیٹیئر لکھن والے ولایتی بابو نیں ایس کھلوگھاڑے نُوں سکھاں تے منڈھ دِتا۔ گیزیٹیئر وچ ایہہ وی لکھیا ہے کہ رنجیت سنگھ نیں بادشاہی مسیت نُوں بارود خانے وچ بدلیا سی اَتے انگریز بہادراں آ کے ایس نُوں مُڑ مسیت وِچ بدلیا۔ پر کتھے وی کوئی حوالہ نہ لکھ کے گیزیٹیئر لکھن والے نیں اپنی گل نوں آپوں رگیدیا ہے۔ فرخ سیر نیں لہور وِچ عبدالصمد خان نوں گورنر لایا اتے اس دا پتر ذکریا خان وی لہور دا گورنر رہیا۔ زکریا خان دا ویلہ 1717ء توں 1738ء تیک ہے۔
ایہہ اوہ ویلا ہے جدوں ہندوستان وِچ انگریز، فرانسیسی تے مرہٹے طاقتاں ودھا رہے سن اَتے پنجاب دی لوکائی وِچ وی بے چینیاں ودھ رہیاں سن۔
نادر شاہ دا حملہ
1738ء وِچ لہور وَل نادر خان ودھ رہیا سی۔ نادر قلی خان، مشہد تے خراسان وِچ فارس دی بادشاہی مکا کے ہُن لہور وَل ٹُر پیا سی۔ نادر علی خان ہنیری وانگ لہور آیا تے زکریا خان نچڑی بلی وانگ لم لیٹ ہو گیا۔ نادر قلی خان شالامار وِچ ڈیرے پائے تے زکریا خان 20 لکھ روپئیے اَتے ہاتھیاں دا تحفہ لے کے پہنچ گیا۔ ایہہ نادر قلی خان اوہی ہے جس نُوں اسیں نادر خان آکھدے ہاں۔ ایس گھلوگھاڑے دا پنجاب دی لوکائی نُوں فیدہ ہویا کیونجے اوہناں لئی تے زکریا خان تے نادر خان دونویں باہرلے سن۔ پر گیزیٹیئر والا تے ایس نُوں انگریز دی فارورڈ پالیسی دی اَکھ نال ویکھنا چاہندا ہے۔ تاں اوہ ایس لڑائی نُوں سکھاں دے کھاتے پاندا ہے۔ گیزیٹیئر لکھدا ہے 1746ء وچ سکھ ڈاکواں دا گروہ ایمن آباد وِچ اکٹھا ہویا۔ ایمن آباد سکھاں دی متبرک تھاں ہے۔ ایتھے روڑی صاحب ہیگا۔ روڑی صاحب بارے مشہور ہے کہ ایہہ اوہ سخت بھوئیں سی جتھے بابا نانک ہوراں کھلو کے عبادتاں کیتیاں سن۔ لہور دے آل دوال اجہیاں بڑیاں تھاواں نیں جِتھے بابے نانک ہوراں ویلہ ٹپایا۔ مسلتھانہ جی اوہ تھاں سی جتھے اوہ ڈنگر پالدے سن، کیاری صاحب اوہ تھاں سی جتھے اوہ کھیتی واڑی کریندے سن۔ زکریا خان دا پتر یحییٰ خان سی۔ ہورے یحییٰ ناں دے سارے لوک انج ہی ہوندے نیں۔ یحییٰ ہوراں ایمن آباد تے چڑھائی کر چھڈی۔ بڑی وڈھ ٹک ہوئی۔ ایس بارے وی کھوجی خموش نیں۔ جدوں یحییٰ دی فوجاں نُوں مار پین لگی تاں لہور دے گورنر لکھپت رائے (کوٹ لکھپت اسے دے ناں تے لگدا ہے) نیں تازیاں فوجاں گھل دِتیاں۔ فیر تاں سردار مارے گئے۔ لکھپت رائے سکھاں نُوں قید کر کے لہور لے آیا۔ جتھے اَج کل لنڈا بازار ہے اِس زمانے وِچ ایتھے گھوڑیاں دی منڈی لگدی سی۔ ایس تھاں تے قیدی سکھاں نوں پھاہے چاہڑ دِتا۔ لوکائی وِچ اس مقام نُوں شہید گنج آکھیا جاون لگیا۔ ایتھے اِک مقبرہ وی بنایا گیا جیہڑا بھائی تارو سنگھ دا سی۔ تارو سنگھ نوں آکھیا گیا سی کہ تُوں جے اپنے کیس (لمے وال) وڈھ دیں تاں تینوں چھڈ دواں گے۔ پر تارو ہوراں موت نوں قبولیا۔ ایہہ 1746ء دا وقوعہ ہے۔ ہُن تسیں دسو، زکریا خان اَتے یحییٰ ورگیاں باہرلیاں دی کرتوتاں تے پنجابی مسلمان کیوں راکھی دین؟ پر انگریز تے ایمن آباد والے گھلوگھاڑے دا ذکر ماڑے طریقیاں نال کریندے نیں اَتے سکھاں تے مسلماناں نوں لڑاندے نیں۔ 1746ء وِچ کس نوں پتہ سی کہ 190 سالاں بعد اسے شہید گنج نُوں نیلی پوشاں دے وڈکے ظفر علی خان ورگیاں نیں اِک وار فیر سکھ مسلم گھلوگھاڑے واسطے ورتنا ہے۔
گیزیٹیئر وِچ کتھے نادر خان اَتے کتھے نادر شاہ لکھیا ہے پر غور کرن نال لگدا ہے ایہہ اک بندہ ہی ہے اَتے درانی وی ہے۔ تواریخ وِچ ایس نُوں نادر شاہ درانی آکھیا جاندا ہے۔
احمدشاہ ابدالی دے حملے
1748ء وچ نادر شاہ دا افغان جرنیل احمد شاہ ابدالی جو ہن افغانستان دا بادشاہ سی لہور وَل ٹُریا۔ احمد شاہ سرہند تیک گیا اَتے واپسی تے میر منوں نُوں لہور دا گورنر بنا دتا۔ پر جدوں احمد شاہ مُڑ لہور وَل منہ کیتا تے میر منوں تے احمد شاہ وچ شالا مار دے آل دوال محمود بوٹی تے وڈا یدھ پیا۔ بہوں بندے مارے گئے۔ ورہا سی 1752ء اتے مہینہ تے تریخ سی 12اپریل۔ ایس گھلوگھاڑے وِچ منوں دا اک افسر عزیز بیگ اپنے پنج پتراں نال رَلتی ہویا۔ اوہ اپنے چار پتراں نال ماریا گیا۔ اخیری پتر نیں پیو تے بھراواں دی لاشاں لبھیاں پر میدان وِچ خون، ہڈیاں تے لوتھڑے ہی سن۔ بس اس نیں ہڈیاں تے لوتھڑے چکے تے اک تھاں تے دَب کے مقبرہ بنا دِتا۔ ایہہ مقبرہ 1883ء تیک کھلوتا سی۔ ایس لڑائی وِچ بیگ ہوری تے پورے ہو گئے پر میر منوں نُوں پورے پنجاب دی گورنری لبھ گئی۔ ایس دنیا وِچ ایہہ ہوندا ہی رہندا ہے۔
میر منوں تے سکھ
میر منوں جدوں مویا تاں اس نُوں شہید گنج دے نیڑے دبیا گیا اتے 1883ء تیک اس دی قبر دا نشان ہیگا سی۔ گیزیٹیئر وِچ لکھیا ہے کیونجے میر منوں سکھاں تے بہوں سختیاں کیتیاں سن ایس لئی شیر سنگھ دے ویلے (1843-45) مقبرے نوں ڈھا دِتا گیا اتے اس دی قبر توں مٹی پٹ کے سٹ دِتی گئی سی۔ منوں دا مرن دیہاڑ 1752ء لکھیا ہے۔
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ
1756ء اوہ سال ہے جس وِچ احمد شاہ ابدالی چوتھی وار لہور وَل منہ کیتا۔ ویسے ایہہ ہیگا تے درانی سی پر ابدالی کدوں بنیا ایس بارے کھوجی نوں ہِمتاں کرنیاں چاہیدیاں نیں۔ ایس وار احمد شاہ نیں اپنے پتر تیمور شاہ درانی نوں لہور دے تخت تے بٹھا دِتا اتے امرتسر وِچ دربار صاحب دے تالاب نوں گند، کوڑے نال بھر دِتا۔ ایس حرکت تے لوکائی وِچ غصہ آ گیا اتے تیمور دیاں دوڑاں لگ گئیاں۔ 1758ء توں پہلاں لہور تے سرداراں دا حکم چلنا شروع ہو گیا۔ سرداراں دا لیڈر جسا سنگھ سی جیہڑا ترکھان سی۔ ایس اک سِکّہ وی ڈھالیا جس تے لکھیا سی خالصہ دی مہربانی نال ایہہ سِکّہ ڈھالیا گیا ہے۔
آدینا بیگ
جسا سنگھ ہوراں نوں فارغ کرن لئی میر منوں دے اِک افسر ادینہ بیگ نیں مرہٹیاں نُوں لہور سد لیا۔ کجھ عبقری ادینہ بیگ نُوں اخیری مغل گورنر آکھدے نیں، پر مغلاں دی روحاں وی کدوں دیاں مُک چکیا سن، رسی جل جاندی ہے پر وَٹ نہیں جاندے۔ ادینہ بیگ نے مرہٹیاں دے لیڈر راگوبا کولوں مدد لتی اَتے لہور دے تخت تے جا بیٹھا۔ ادینہ بیگ ہوری گوجرانوالہ وِچ دبے ہوئے نیں۔ ہندوستان تے پنجاب وِچ مرہٹے، انگریز، فرانسیسی، پنجابیاں اَتے افغانستان تے ایران توں آون والیاں وِچ یُدھ پیندے سن۔ اَتے جے سانوں تریخ ویکھنی ہے تاں سانوں ایہناں ساریاں طاقتاں دے مفاداں توں چیتے رکھنا ہوئے گا۔ وگرنہ گل گواچ جاندی ہے۔
احمد شاہ ابدالی نیں 1759ء وِچ لہور ول منہ کیتا۔ آکھدے نیں احمد شاہ ابدالی نُوں شاہ ولی اللہ ہوراں سدا دِتا سی۔ ادینہ بیگ نیں مرہٹیاں نُوں بلایا اَتے شاہ صاحب نیں احمد شاہے نُوں۔ اس ویلے ہندوستان تے پنجاب وِچ اجہیا سوجھوان اک وی نہیں سی جیہڑا لوکائی اتے اپنے علاقے دی طاقتاں نوں اکٹھا کریندے ہوئے انگریزاں، فرانسیسیاں یا افغانیاں نال ٹکر لیندا۔ ایہہ ویلہ 40 ورہیاں بعد اخیر آ گیا اَتے پنجاب وِچ اِک سوجھوان جم پیا۔ 1761ء وچ پانی پت وِچ مرہٹیاں نُوں احمد شاہ ابدالی نیں وڈی شکست دِتی اَتے جس دے بعدوں دہلی توں پرانہہ دے علاقیاں وِچ، بنگال توں دہلی وچکار انگریزاں نوں مل مارن دا رستہ لبھ پیا۔
انگریزاں دی پلاسی تے بکسر دیاں جنگاں وچ جت
1757ء اتے 1764ء اوہ ویلہ ہے جدوں انگریزاں پلاسی تے بکسر وِچ وڈیاں جنگاں جِت لئیاں سن اَتے ہُن اوہ آل دوال دیاں تھاواں وَل ودھن دا آہر کریندے پئے سن۔ 1761ء تُوں 1767ء دے وچکار احمد شاہ ابدالی نیں لہور تے 8 وار چڑھائی کیتی۔ چھیویں حملے تے لدھیانے وِچ ابدالی نیں سکھاں دی بہوں وڈ ٹک کیتی۔ اخیری حملہ 1767ء وِچ کیتا پر ایس حملے وِچ اس نُوں فتح ناں ہو سکی اَتے اوہ مڑ پنجاب کدی نا آون لئی واپس ٹُر گیا۔ ایس دا مَرن دا ورہا وی 1767ء ہی ہے۔ 1767ء تُوں 1799ء دا ویلہ اوہ سی جدوں لہور وِچ باہرلیاں دی حکومتاں کوئی نہ بن سکیاں۔ لہور وچ سہہ حاکمان لہور دی حکومت بن گئی۔ ایہہ سن گجر سنگھ، لہنا سنگھ اَتے سوبھا سنگھ۔ گوجر سنگھ دا قلعہ تے ماڑی موٹی شکل نال قلعہ گوجر سنگھ وِچ ہے اَتے اس دا بوہا ہی دَسدا ہے کہ ایہہ قلعہ کنج دا ہوئے گا۔ لہنا سنگھ لہور دے شاہی قلعہ وِچ رہندا سی اَتے سوبھا سنگھ نواں کوٹ وَل ٹھکانہ بنا لیا سی۔ ایہہ اوہ ویلہ ہے جدوں بھوئیں نال رَلتی قوم پرستی ماڑی پدر تے کھلون دا آہر پئی کریندی سی۔
1797ء دے سال نوں وی لہور دی تریخ وِچ اہمیت حاصل ہے۔ شاہ شجاع دے بھرا شاہ زمان نوں وی درانیاں دی بادشاہی بناون وَل دھیان آیا تے اس نیں لہور وَل منہ کیتا۔ ایس ویلے تیک انگریز نکیاں نکیاں ریاستاں نوں مُکا کے دہلی تُوں پرانہہ دے علاقیاں تے اپنا رعب بنا رہے سن۔ جتھے جتھے فرانسیسی تگڑے سن اوتھے اوتھے انگریز بہتا دھیان دے رہے سن۔ شاہ زمان دے لہور وَل آون تے گورنر جنرل نیں افغانستان وَل ودھن دا فیصلہ کیتا۔ پنجاب تے انگریزی راج تے نہیں سی پر انگریزاں دا پورا دھیان پنجاب وَل ہی سی۔ شاہ زمان دو وار جتن کیتا پر دویں وار لہور وِچ وَڑ نہ سکیا۔
ایتھے پنجاب وِچ سکھاں دی مَسلاں تگڑیاں ہو رہیا سن۔ سکر چکیہ مَسل دے وڈکے دا پتر رنجیت سنگھ ہُن تواریخ نُوں اَگے ٹورن لئی تیار سی۔ 1799ء توں 1802ء دے وِچکار اس نیں مسلاں نوں رَلا کے وڈی پادشاہی بنا لِتی۔
ابدالی جدوں لہور امرتسر آیا سی تاں ایتھے بھنگی مسل والے لوہے دا کم کریندے سن۔ ایس اوہناں دی مدد نال اک توپ بنوائی۔ توپ بہوں بھاری سی۔ احمد شاہ ابدالی اِس نُوں واپسی ایتھے ہی رہن دِتا۔ ایہہ توپ 1802ء وِچ رنجیت سنگھ کول آگئی۔ ایس نُوں بھنگیاں دی توپ آکھدے نیں اَتے ایہہ اَج وی لہور دے عجائب گھر باہر سڑک تے کھلوتی ہے۔ رنجیت سنگھ دے دربار دا احوال گیزیٹیئر وِچ دِتا نہیں اَتے لکھیا ہے تسی الفنٹن یا کنگھم دیاں کتاباں ویکھو۔
امرتسر دا معاہدہ
1809ء دے معاہدہ امرتسر نُوں رنجیت سنگھ دی سمجھ بوجھ آکھنا چاہیدا ہے کہ جد اُس نیں انگریزاں دے ودھدے ہوئے قدماں نُوں بریکاں لوا دِتیاں۔
ایہہ معاہدہ پنجاب دے حق وِچ بہوں اہم موڑ ثابت ہویا۔ 1812ء وِچ رنجیت سنگھ ہوراں شاہ شجاع کولوں کوہ نور وی لے لیا۔ 1814ء وِچ کشمیر تے 1818ء وِچ ملتان تے وی اپنی بادشاہی بنا لِتی۔ فیر ڈیرہ جات اَتے 1823ء تیک پشور وی سلطنت وِچ رَلتی ہو گیا۔ انگریزاں ترے وار رنجیت سنگھ کولوں افغانستان جاون دا راہ منگیا پَر اِس نیں انگریزاں نُوں رستہ دین تُوں انکار کر دِتا۔ ایس دے خلاف انگریزاں سید احمد شہید تے شاہ اسماعیل نُوں ہلاشیری دے کے سندھ دے راہیں پنجاب دے خلاف جہاد کرن لئی تھاپڑا دِتا۔ پر 1831ء وِچ رنجیت سنگھ اوہناں نُوں وی فارغ کر دِتا۔ پَر ایہہ گلاں گیزیٹیئر وِچ نہیں کیوں؟ ایہہ تُسیں جاندے ہی ہو۔ جس طرحاں گیزیٹیئر نے رنجیت سنگھ دا ویلہ لکھن تُوں انکار کیتا ہے اوہ انگریزاں دی استادی وَل کھوجی لئی وڈا اشارہ ہے۔
رنجیت سنگھ دے جانشناں وچکار قتل و غارت
رنجیت سنگھ دے جانشیناں وِچ لڑائیاں ہوندیاں رہیاں۔ گیزیٹیئر وِچ رنجیت سنگھ دے پتر کھڑک سنگھ اَتے اِس دے پتر نونہال دی موت بارے رواجی گلاں لکھیاں نیں۔ گیزیٹیئر دا آکھنا ہے بئی نونہال سنگھ اپنے پیو کھڑک سنگھ ویلے اَخیری چھ مہینیاں وِچ تخت دے نیڑے سی۔ نونہال سنگھ نُوں پنجاب دی ایکتا تے قوم پرستی دی بڑی کھِچ سی۔ جدوں اوہ پیو دی ارتھی نال جا رہیا سی تے اس اُتے محراب سَٹ دِتی گئی تاں اوہ اوتھے ہی مر گیا۔ الزام گلاب سنگھ تے لگدا ہے حالانکہ مَرن والیاں وِچ گلاب سنگھ دا اپنا پتر وی شامل سی۔ کھڑک تے نونہال دی راکھ رنجیت سنگھ دی سمادھی وِچ ہی دفن ہے۔ ایس تُوں بعد نونہال دی ماں تے شیر سنگھ وچ لڑائی ہو گئی۔ چیتے رہوے گلاب سنگھ دا بھرا دھیان سنگھ سی، جس دی حویلی چونا منڈی وِچ اَج وی کھلوتی ہے۔ شیر سنگھ قلعہ دا گھیرہ پا لِتا۔ گلاب سنگھ نے ملکہ دا ساتھ دِتا۔ ایہہ یُدھ 14 توں 18 جنوری 1841ء وِچ ہویا۔ گھیرہ پاون والی فوجاں نیں حضوری باغ تُوں حملے کیتے۔ قلعہ دے وڈے گیٹ (اکبری گیٹ) دے سامنے سنگِ مرمر دی ادھ پوری عمارت تے شیر سنگھ مورچہ لا لیا۔ قلعہ چوں گولے سُٹے گئے جس دے نشان اَج وی موجود نیں۔ قلعہ دیاں کندھاں نوں ڈھاون لئی گھیرا پاون والیاں نیں بادشاہی مسیت دے مناریاں نُوں ورتیا۔ جے ایس دی تھاں اورنگ زیب وی ہوندا تاں اوہ وی ایہو کردا۔ چھوٹیاں توپاں میناراں تے چاڑھ دِتیاں گئیاں۔ ایس لڑائی بعدوں شیر سنگھ تخت تے آ بیٹھا۔ اس ویلے سندھانوالی مسل اَتے ڈوگراں دا زور سی۔
15 ستمبر نُوں شیر سنگھ وی قتل ہو گیا۔ اس نُوں سندھیانوالہ مسل دے سردار اجیت سنگھ ماریا۔ لڑائیاں ہوندیاں رہیاں اَتے اخیر وِچ رنجیت سنگھ دا پُتر ہیرا سنگھ تخت تے بیٹھا اَتے اِس دے مگر اِس دی ماں جنداں سی۔ ایہہ ہیرا سنگھ ہے جس نُوں اسی دلیپ سنگھ دے ناں تُوں جاندے ہاں۔ ایہہ سب کھلوگھاڑا 1845ء تُوں پہلاں تیک جاری رہیا اَتے ایس نیں لہور دربار دی نیہاں پُٹ دِتیاں۔
اینگلو سکھ لڑائیاں
آکھدے نیں، فوجاں روز روز مائی جنداں کول روپئے لین آندیاں سن۔ اِک دیہاڑ مائی ہوراں فوجاں توں تنگ آ کے اوہناں نُوں انگریزاں نال لڑن تے تیار کر لیا۔ ایس لڑائی دا انجام پہلاں توں معلوم سی۔ ایہہ لڑائی 11 دسمبر 1845ء وِچ ہوئی۔ اس توں مگروں 9 مارچ 1846ء وِچ انگریزاں اتے لہور دربار وچ معاہدہ ہو گیا۔ 1846ء توں 1849ء دے وِچکار پنجاب وِچ ہون والے واقعات بارے جھات پاون دی بہوں لوڑ ہے۔ لہور دربار وِچ انگریزاں سنھ تے لا لِتی سی پر اوہ حالے وی پنجابیاں کولوں ڈردے سن۔ اوہناں نُوں پنجابی فوج اَتے لوکائی بارے بہوں سمجھ سی۔ ایہہ ترے سالاں وِچ انگریزاں پنجاب تے قبضہ دی پوری پڑچول کیتی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
بلوچستان لبریشن آرمی
پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ سرگرم اک گوریلا تنظیم جو بلوچستان د‏‏ی علیحدگی دے ایجنڈے اُتے کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اپنے قیام تو‏ں ہی ایہ بلوچستان وچ گیس لائناں اڑانے، فوج و پولیس اُتے حملےآں تے غیر مقامی افراد اُتے حملےآں وچ ملوث رہی ا‏‏ے۔ حکومت پاکستان دے مطابق اس دہشت گرد تنظیم دے ڈآنڈے بھارت تو‏ں جا ملدے نيں۔ میر بالاچ مری اس دا پہلا کمانڈر سی جو 2008 وچ افغانستان وچ اتحادی فضائیہ دے اک حملے وچ ماریا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں گٹھ:افغانستان وچ باغی گروہ گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں گٹھ:بلوچ قوم پرست تنظیماں گٹھ:بلوچستان (خطہ) گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ اعتزال گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ گٹھ:پاکستان وچ قائم نیم فوجی تنظیماں گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ گٹھ:یورپی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں
ماسکو جامع مسجد
ماسکو جامِعَ مَسجِد (روسی:Московская соборная мечеть،مَوسکَووسَکایاسَوبَورنَیامَیچَیت) روس د‏‏ی اک جامع مسجد، جو ماسکو وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1904ء وچ مکمل ہونے والیاں مسیتاں گٹھ:2011ء وچ منہدم عمارتاں و ساخات گٹھ:2015ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:تباہ شدہ مسیتاں گٹھ:روس وچ 2011ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات گٹھ:ماسکو د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:یورپ د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:جامع مسیتاں
ای ٹی وی (تیلگو)
ای ٹی وی اک ہندوستانی تیلگو بولی دا عمومی تفریحی پے ٹیلی ویژن چینل ا‏‏ے۔ ایہ چینل 27 اگست 1995ء نو‏‏ں ریاست آندھرا پردیش اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے شروع کيتا گیا سی۔    ایہ ای ٹی وی نیٹ ورک دا اک حصہ اے، ایہ راموجی گروپ دے زیر ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ جیمنی ٹی وی دے بعد دوسرا قدیم ترین تیلگو سیٹیلائٹ چینل ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی ہند دے ابتدائی نجی سیٹلائٹ چینلز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:تیلگو بولی دے ٹیلی ویژن چینل گٹھ:حیدرآباد وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن
میر بالاچ مری
framepx|thumb|کھبے|میر بالاچ مری بلوچستان دے سابق رکنِ اسمبلی۔ قومی پرست رہنما۔ کالعدم تنظیم بلوچ لبریشن آرمی دے سرگرم رکن۔
مڈھلا جیون
کوئٹہ وچ ۱۷ جنوری ۱۹۶۵ء نو‏‏ں پیدا ہوݨ والے اس مری سپوت نے کوئٹہ دے گرامر سکول وچ مڈھلی سِکھیا دے بعد روس وچ ماسکو تو‏ں سول انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے فیر کئی برساں تک لندن وچ قیام کيتا۔
سیاست
تعلق اک سردار سیاسی خاندان تو‏ں رہیا۔ انہاں دے والد نواب خیر بخش مری یا ’گوں گا بابا‘ جو ساری زندگی اپنے قوم پرست تے سوشلسٹ نظریات اُتے ڈٹے رہ‏‏ے۔ سن دو ہزار وچ جنرل مشرف دے زیر سایہ ہوݨ والے انتخابات وچ لندن تو‏ں ہی کاغذات نامزدگی جمع کرائے تے صوبائی الیکشن وچ منتخب ہوݨ دے بعد حلف لینے دے لئی کوئٹہ واپس پہنچیا۔ اسمبلی وچ حلف لیندے وقت پاکستان تو‏ں وفاداری د‏‏ی بجائے بلوچستان تو‏ں وفاداری دا نعرہ بلند کيتا تاں ایوان وچ وڈی ہلچل مچی۔ حلف اٹھانے دے بعد انہاں نو‏ں حکومت‏ی حلفےآں تو‏ں قاف لیگ وچ شام‏ل ہوݨ تے وزارتاں د‏‏ی پیشکشاں وی ہوئیاں لیکن انہاں نے انکار کر دتا جس دے بعد انہاں دے خلاف کئی پرانے مقدمات نو‏‏ں تازہ کرنے د‏‏ی کوشش شروع ہوئی تے اوہ زیر زمین چلے گئے۔
نواب اکبر بگٹی
اگست ۲۰۰۶ء وچ مری علاقے وچ نواب اکبر بگٹی د‏‏ی ہلاکت دے وقت وی اس غار وچ بالاچ مری انہاں دے نال موجود سن ۔ انہاں دے بھائی گزن دے مطابق نواب بگٹی دے خلاف پاکستانی فوج دے آپریشن تو‏ں پندرہ منٹ پہلے نواب صاحب نے انہاں نو‏ں تے اپنے پو‏تے براہمداغ بگٹی نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دے لئی کہیا لیکن انہاں نے اپنے مہمان نو‏‏ں چھڈ جانے تو‏ں انکار کيتا جس اُتے نواب بگٹی نے زبردستی انہاں اوتھ‏ے تو‏ں بھیجیا۔
ہلاکت
بالاچ مری پچھلے کئی برساں تو‏ں قبائلی معاملات دے نال نال بلوچ مزاحمتی تحریک دے اہ‏م ترین رہنماواں وچ تصور کيتے جاندے رہے تے حکومت پاکستان نو‏‏ں مطلوب وی رہ‏‏ے۔ بالاچ مری پاک افغان سرحد دے نیڑے بلوچستان دے علاقہ نوشکی دے نیڑے سر لچ دے مقام اُتے سیکیورٹی فورسز دے نال اک جھڑپ وچ ہلاک ہوئے نيں۔ سرکاری سطح اُتے اس واقعہ دے بارے وچ لاعلمی دا اظہار کيتا گیا۔ لیکن انہاں دے گھر د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی تصدیق کيتی گئی۔ فوجی ذرائع نے خیال ظاہر کيتا اے کہ بالاچ د‏‏ی موت دو قبائلی دھڑیاں دے باہمی عناد دا نتیجہ ہو سکدی ا‏‏ے۔