پنجابی_لوک_گیت
لوک شاعری
اس طرحاں دیاں انگنت اداہرناں دتیاں جا سکدیاں ہن۔ ایہہ سوچ اپنے آپ وچ سہجمئی اے۔ کئی ڈوار سماج وچ احاصل دی سوچ کرکے سکھ لین دی پرورتی منکھّ دی ادوں دی اے جدوں توں سماج وچ نابرابری شروع ہوئی جاں اجیہا کجھ کرن دی اچھا سوچ وچ ہی ہو سکدی اے جسدی اجازت سماج-سبھیاچار وچ ناں ہووے۔ جویں لچیاں بولیاں پاؤن دی اجازت سماج نہیں دندا جہڑیاں خاص طور تے جنسی سنبندھاں جاں انگاں بارے پرچلت ہندیاں ہن۔ ایہناں بھاوناواں نال جڑیا شعری اکو طرحاں دے گروہ وچ ہی اچاریا جا سکدا اے۔ مرد آپنیا ٹولیاں وچ اتے عورتاں اپنے گدھے وچ نسنگ ہو کے اجیہا شعری اچارن کردے ہن اتے اسماجی رشتے اک دوجے نال جوڑ کے سواد لیا جاندا اے۔ جنہاں رشتیاں بارے انسان سماجی سندربھاں وچ نیتک دباء ہیٹھ کجھ کہہ نہیں سکدا، لوک شعری اچارن ویلے اوہ نسنگ کہہ جاندا اے۔ جویں عورت سسّ-سہرے، جیٹھ-جٹھانی، ننان، سوکن وغیرہ رشتیاں بارے اپنے دبے بھاوَ لوک شعری راہیں پرگٹاؤندی اے۔ ایوں ہی مرد اپنیاں ورجت پریم بھاوناواں دا پرگٹاوا جسمانی اشاریاں تک نال اپنے گروہ وچ پرگٹاؤندا اے۔ ایوں سماجی رشتیاں دا تانا بانا لوک شعری وچ سانوں بنیاں ملدا اے۔ اس طرحاں دے لوک شعری وچ وینگ دی سر پردھان ہندی اے جویں، پنجیری کھاوانگے واہگورو نے دتا۔ سہرے دی اکھ وچ پا آئیاں گھنڈ کڈھنے دی الکھ مکا آئیاں۔ ککراں نوں پاوے جپھیاں ہسدی دے دند گندا۔ تیں وی جانا کسے اگے نمبو میرے من وسیا۔ تیری دلی میرا آگرہ آہمو ساہمنے سارے بھانڈے تیرے ول ٹٹی ہوئی کولی میرے ول اجے وی سوکنے لڑدی ایں لڑ لڑ گلاں کردی ایں اوہدے نال توں لڑیا کر اوہدی داہڑی پھڑیا کر گٹھّ گٹھّ لمی کریا کر اجے وی سوکنے لڑدیئیں لڑ لڑ گلاں کردی ایں ہن لڑ سوکنیں میں تیرے جڈی ہوئی۔ اتھے دھیان رکھنیوگ گلّ ایہہ اے کہ رچناکار اپنے گروہ جاں طبعہ دی گæل کردا اے۔ اس گروہ وچ اوہ آپ وی شامل ہندا اے۔ دوجے شبداں وچ نجی تے انسان گت بھاوناواں نوں وستار کے ساموہک بنا دتا جاندا اے۔ جدوں کوئی عورت ایہہ کہندی اے کہ 'ساریاں وچوں میں وے چنگی جہڑی سن سن کردی گزارا' تاں اصل وچ اوہ اپنا اتے اپنے ورگیاں ہور عورتاں دا پکھ پور رہی ہندی اے۔ اسے کرکے ہی اوہ اپنے ماپیاں پرتِ سہرد دکھائی دندی اے اتے اوہناں پرتِ ادریویں دے گیتاں دی سرجنا کردی اے مگر سہرے گھر دے پرتی اس دا رویہ ورتکنیک دھر والا تے وئنگاتمک ہوندا اے۔ مرد جدوں ایہہ بولی پاؤندا اے؛ میرے نت دے شرابیہ یارا۔ تاں اصل وچ ایہہ ویلی من دی اچھا بول رہی ہندی اے نہ کہ عورت دی بھاونا۔ شاید عورت ایہہ کہن دی بجائے کاے 'میرے نت دے شرابیہ یارا آ میں تیرے کیس پٹدیا۔' ایوں عورت دا اپنے شوہر پرتی رویہ بھاوے موہ-بھنا اے پنرتُ شریکے بھائیچارے دیاں لڑائیاں وچ عورت اس نوں کوسدی وی اے۔ سماج تہذیبی حوالہ وچ بھاویں کہ اوہ اپنے انجوڑ رشتے بارے کھلھ کے نہیں بول سکدی مگر لوک شعری اس نوں اجیہا کرن دی اجازت دندا اے۔ عورت کالے، لمے، افیمچی، مدھرے اتے بڈھے شوہر نوں لوک گیتاں وچ رجّ کے کوسدی اے۔ شæائد عامَ جیون وچ اوہ اناں کجھ نہ کہہ سکے۔ اندر وڑیا تاں ڈنگر وچھا ڈریا نی مائی مدھرے کوت توں بنا وے ربا موت چنگی اندر وڑیا تاں کھدو واگوں رڑھیا نی مائی لمبے کونت بناں وے ربا موت چنگی اندر وڑیا تاں تھمے واگوں اڑیا نی مائی۔ سوہنا کوت ہووے دل دا سوک ہووے اندر وڑیا تا گیس واگوں جگیا نی مائی۔ میں پتلی پتنگ وے۔ توں ہی لاواں لے لے بڈھا تیرے ہان دا۔ دھیے نی دھیے ایڈے بول بولدی بڈھے نال سنجوگ مونڈا کتھوں ٹولدی۔ پوست پیودا مائی نی وٹی روز دا۔ نتھوی منگدا مائی نتھّ وی منگدا، نالے منگدا مائی نی ادھیا شراب دا اک چت آکھدا مائی نی ڈونگھے پے مراں اک چت آکھدا مائی پتّ غریب دا نتھّ وی دے دے دھیے، نتھّ وی دے دے نالے دے دے دھیے ادھیا شراب دا۔ سماجی حوالےآں وچ اپنے منمرضی دے رشتے لبھن نوں گناہ سمجھیا جادا اے۔ عورت مرد دیاں دبیاں بھاوناواں جیکر یتھمطلب پدھر تے ادھوریاں رہندیاں ہن تاں ضرور ہی اوہ شاعری جاں گیت دا روپ دھارن کرکے سوچ دی سوخم پدھر تے سوخم روپ وچ اجاگر ہندیاں ہن۔ شاید اسے کرکے لوک-کاو پریم حوالےآں نال بھریا ہویا اے مگر اک گلّ جو لوک شعری وچ دیکھی جا سکدی اے اوہ ایہہ اے کہ جتھے مرداں دے لوک شعری وچ ایہہ بھاوناواں نسنگ اتے پھوہڑ روپ وی دھارن کر لیندیاں ہن اتھے عورتاں ولوں رچت شعری روپ وچ ایہہ کسے نہ کسے اہلے وچ روپمان ہندیاں ہن۔ کدے ایہہ دھارمک پاتر رادھا کرشن دے اہلے وچ ظاہر ہوندیاں ہن اتے کدے دنت کتھاواں دے اہلے وچ۔ جویں ہیر-رانجھا، مرزا- صاحباں، سسی-پنوں تے سوہنی-مہینوال وغیرہ دنت کتھاواں دے روپ وچ۔ اتھوں تکّ کہ پردیشی شوہر لئی وی 'شام' دا سمبودھن کیتا جاندا اے۔ مہیندر سنگھ رندھاوا تے دوسرے ودوان ایہہ قبول کردے ہن کہ لوک گیت جاں لوک شعری نوں گاؤن والےæ روپ وچ ہی پورے جلوء وچ مانیا جا سکدا اے تے اس دے بولاں دی مٹھاس نوں اتے تال دی لے نوں مانیاں جا سکدا اے۔ لوک شعری بناں ساز توں وی گایا جا سکدا اے۔ ڈھولکی جاں ڈھولک دے تال تے وی اتے لوک سازاں دی سنگت نال وی۔ بناں کسے ساز توں گائے جان والے پنجابی وچ لمے گاؤن ہن جنہاں وچ لوک من دا دکھانت-بھاوانت کیرنے ورگیاں لیاں وچ پرواہمان ہندا اے۔ لوک گیت اک ٹیک تے چلدا اے، اک ٹیک دا وار وار دہراؤ بھاوَ نوں سنگھنا کردا اے۔ اس توں علاوہ گھوڑیاں وچ لاڑے دے پہراوے دیاں چیزاں دا دہراؤ اتے سہاگاں وچ رشتیاں دا دہراؤ ہندا اے۔ ایہہ دہراؤ کارن ہی کجھ گیت کھلے روپ بن جاندے ہن۔ گاؤناں وچ کجھ شامل کرن دی گنزائش گھٹّ ہندی اے۔ اس لئی اس نوں بند روپ وچ رکھیا گیا اے۔ لوک گیتاں دا بمب ودھان لوک جیون جناں ہی رنگ برنگا اے۔ جیون نال جڑی ہر چیز نوں لوک شعری بمب وچ ڈھالن دی طاقت رکھدا اے۔ گھریلو وستاں توں لے کے نیچر دی ہر وستو بمب وچ پرورعنصر ہو سکدی اے۔ ایہی گلّ پرتیکاں بارے وی کہی جا سکدی اے۔ جہڑیاں بھاوناواں سدھے روپ وچ نہیں پرگٹائیاں جا سکدیاں اوہ پرتیکاں دا اوہلا لبھّ لیندیاں ہن۔ جویں،