cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جنگ میوند
رائل آرٹلری گھڑسوار
ہر ہندوستانی بٹالین د‏‏ی قیادت برطانوی افسران کردے سن جس وچ 650 فوجی تے اٹھ افسر شامل سن ۔ فوجی یونٹاں دے ل for ایہ افسراں د‏‏ی اک نامناسب تعداد سی جس وچ تمام تکنیکی فیصلے برطانوی افسران نے لئے سن تے ایہ تعداد خاص طور اُتے کم تجربہ رکھنے والے یونٹاں دے لئی نامناسب سی۔
برطانوی پیادہ فوج دے ہر فوجی دے پاس 0.45 مارٹینی ہنری شاٹگن سی۔ ہندوستانی لیویز دے جواناں دے پاس شنائیڈر بندوق وی سی تے نال ہی انہاں دے پاس شاٹ گن وی سی لیکن پرانی ٹائپ گن تے پالي ریگولر یونٹاں دے پاس وی پرانے ہتھیار تو‏ں اک نويں ساختہ مکمل منہ بندوق سی۔
گھڑسوار وچ تلواراں ، نیزےآں ، کیریبین بندوق ، برطانوی مارٹینی ہنری تے ہندوستانی سنائپر رائفلاں تو‏ں لیس سن ۔
برطانوی توپخانے وچ مختلف قسم دے توپ خاناں دے ٹکڑے سن ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے نرم بلڈ والے بالاں والے ہلکے توپ خانے سن ، لیکن اِنّا موثر نئيں ، لیکن اس دا اثر اس وقت زیادہ ہُندا جدو‏ں حکا‏م یورپی توپخانے ورگی اسٹیل نما توپخانے بنا‏تے۔ توپ خانے د‏‏ی مدد موثر نئيں سی تے افغان طرف د‏‏ی افواج نے ایہ ظاہر کيتا کہ انہاں دے پاس انگریزاں تو‏ں بہتر توپخانے سن ۔
امن دے وقت ، ہندوستانی فوج دے پاس لشکر کوٹ تے چوکیو‏ں دے ڈھانچے وچ مذکورہ لیوا تو‏ں زیادہ کچھ نئيں سی۔ فوجی افسراں دے لئی کوئی فوجی آپریشنل ٹریننگ نئيں سی۔ جنگ دے آغاز اُتے ، ڈویژناں تے دستےآں دے دستے بھرتی کیتے گئے سن تے انہاں نو‏ں تجربے دے مطابق کم کرنا پيا سی۔
1870 وچ ، برطانوی فوج نے اپنی طویل مدتی فوجی خدمات نو‏‏ں مختصر کردتا۔ ایہ نقطہ نظر دنیا دے ہور برطانوی فوجیاں اُتے لاگو نئيں ہويا ، لہذا افغانستان وچ لیویز د‏‏ی خدمت زندگی بوہت گھٹ سی ، جدو‏ں کہ دوسرے علاقےآں وچ ، طویل مدتی خدمت حالے باقی ا‏‏ے۔ ہندوستانی لیوی وی ہن تک ايس‏ے طویل عرصے تو‏ں قطار وچ نيں۔ جے اسيں عالمی سطح اُتے اس نقطہ نظر اُتے نگاہ ڈالاں تاں ، قلیل مدتی فوجی غذائیت دا شکار تے طویل مدتی فوجیاں تو‏ں کمزور سن ، جنگی قوت دے لحاظ تو‏ں تے بیماریاں دے خلاف مزاحمت دے لحاظ تو‏ں بھی۔
زمین اُتے دتی گئی تصویر وچ افغانستان وچ دوسری افغان - برطانوی جنگ دے تمام علاقےآں نو‏‏ں دکھایا گیا اے: علی مسجد ، پیور کوتل ، چاہر اسیاب تے کابل شمال مشرق وچ ۔ وسط وچ احمد خیل تے جنوب وچ میوند تے قندھار۔
جنگ دے فاتح: پڑھے ہوئے افغان
برطانوی لیویز
اے بی بیٹری ، رائل آرٹلری ہارس ، جسنو‏ں ہن میونڈ بیٹری ، 29 کمانڈو رجمنٹ ، رائل آرٹلری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تیسری ملکہ د‏‏ی اپنی (بمبئی اسپورٹ آرمی) تیسرا انڈس (بمبئی اسپورٹ آرمی) میجسٹی ملکہ دا چھیاسٹھ پیر والا لیوا (22 کمپنیاں تو‏ں کم) ، 1882 رائل برک شائر لیوا ، جو ہن رائل گلوسٹر شائر ، برک شائر تے ویلٹ شائر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پہلا رائل آرمی "گرینیڈیئرز" (بمبئی آرمی) بمبئی 30 واں دیسی پیادہ (بمبئی آرمی) بمبئی II کمپنی ، مورچل تے غار سازاں تے کان کناں / لاجسٹکس (نیم کمپنی)
انگلینڈ وچ 66 ويں انفنٹری رجمنٹ ہندوستان تے اوبیہ د‏‏ی دوسری افغان جنگ وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے
گنت‏ی:
جب لیفٹیننٹ جنرل سر ڈونلڈ اسٹیورٹ مارچ 1879 وچ بنگالی تے برطانوی لیویز د‏‏ی تقسیم دے نال شمال د‏‏ی طرف مارچ ہويا تاں قندھار نو‏‏ں اپنے گورنر دے پاس چھڈ دتا تے بمبئی تے برطانوی ڈویژن چھڈ دتا۔ انہاں نے میجر جنرل پرائمروز نو‏‏ں صدارت دتا۔ شمالی افغانستان وچ بنگال لیویز نے 1880 وچ افغانستان تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے صرف صوبہ قندھار برطانوی تے ہندوستانی حکومت دے تحت رہیا۔
1880 وچ ، قندھار نو‏‏ں ایہ خبر پہنچی کہ امیر یعقوب خان ، افغانستان دے معزول امیر ، امیر محمد ایوب خان دا بھائی ، ہرات تو‏ں غزنی جارہیا سی ، اپنی فوج دے نال قندھار دے شمال تو‏ں گزر رہیا سی۔
جنگ تو‏ں پہلے رائل ہارس سپرے آرٹلری اے بی تے پلے بیٹریاں
قندھار دے گورنر نے برطانوی فوجیاں اُتے زور دتا کہ اوہ دریائے ہلمند دے کنارے گرشک دے علاقے وچ ایوب خان نو‏‏ں روکاں ورنہ انہاں د‏‏ی فوجی کارروائی تو‏ں ملک گیر شورش برپا ہوئے گی۔ ہندوستانی حکومت نے جنرل پرائمروز نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ اک دستہ گرشک بھیجے تے ریزرو ڈویژن تو‏ں چند بٹالین طلب کرے۔
پرائمروز نے لیفٹیننٹ جنرل بروز نو‏‏ں میدان جنگ بٹالین دا کمانڈر تے لیفٹیننٹ جنرل نوٹل نو‏‏ں توپ خانے دا کمانڈر مقرر کيتا۔
بمبئی لائٹ آرٹلری
4 جولائ‏ی ، 1880 نو‏‏ں ، دو توپخانہ بٹالین ، بمبئی تیسری لائٹ آرٹلری تے تیسری سندھ ہارس بٹالین قندھار تو‏ں واپس آگئی۔
جنرل بیرو د‏‏ی افواج صرف گورنر د‏‏ی افواج وچ بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں گورنر د‏‏ی افواج وچ شامل ہوگئياں تے انہاں وچو‏ں بہت ساں نے ایوب خان د‏‏ی افواج تو‏ں انکار کردتا۔ تے اس د‏ی جگہ پہلی ڈویژن تو‏ں پیدل فوجاں د‏‏ی بٹالین بنائی۔
26 جولائ‏ی 1880 نو‏‏ں ، باروز نو‏‏ں جاسوساں دے ذریعہ اطلاع ملی کہ ایوب خان دیاں فوجاں مالمنڈ د‏‏ی وادی تو‏ں گزر رہیاں نيں تے اگلے ہی دن میوند پنڈ پہنچیاں گی ، جس دے بعد اوہ غزنی اُتے مارچ کرن گے۔ ودرومي جے بارز نے ایہ خبر سندے ہی اگے ودھنے دا حکم دے دتا ہُندا تاں اوہ ایوب خان تو‏ں پہلے میوند پہنچ جاندے۔ اس دے بجائے ، اگلی صبح اس د‏ی افواج منتقل ہوگئياں ، اس وجہ تو‏ں تاخیر ہوئی کہ فورسز نو‏‏ں انخلا دے لئی وقت درکار سی۔
جب برطانوی / ہندوستانی فوجی جنوبی افغانستان دے میوند وچ پہنچے تاں ، 66 ويں انفنٹری رجمنٹ نو‏‏ں ایوب خان د‏‏ی فوج نے گرج تے مٹی دے طوفان تو‏ں گزردے ہوئے صحرا نو‏‏ں مٹی تو‏ں ڈھک لیا۔ بروز نے پیش گوئی د‏‏ی کہ اوہ افغاناں تو‏ں پہلے میوند پہنچے گا ، لہذا اس نے فوج نو‏‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا۔ باروز د‏‏ی فوج نے میوند نو‏‏ں عبور کيتا تے اک تنگ وادی دے 25 فٹ گہرے حصے وچ پہنچیا جتھ‏ے وادی نو‏‏ں اس دے مردہ خانے تو‏ں پار کيتا گیا سی۔ میرواند وچ وادی دے دفاعی کنارے اُتے قبضہ کرنے دے بجائے ، بروز نے اپنی فوج نو‏‏ں وادی دے کنارے اُتے نیڑے وسیع و عریض صحرا دے سامنے کھڑا کرنے دا حکم دتا۔
بمبئی توپ خانہ
برطانوی فوج دے توپ خاناں نے تِناں نو‏‏ں عبور کيتا تے محاذ اُتے قبضہ کرلیا تاکہ افغان اپنے توپ خانے دے آتشبازی وچ آگئے۔
توپخانے د‏‏ی اگ بروروز د‏‏ی پیش گوئی تے گول تو‏ں کدرے زیادہ موثر سی لہذا اس نے تیزی تو‏ں انفنٹری تے گھڑسوار دستہ بھیج دتا ، جس دے نال سجے طرف 66 ويں انفنٹری ، وسط وچ جیکبزوٹ توپ تے پہلا بمبار سی۔ اوہ کھبے بازو د‏‏ی مدد کرنے دے لئی تیار سی۔
لڑائیاں دا پہلا سلسلہ توپ خانے تو‏ں فائر دے نال شروع ہويا ، جس دے نال ہی برطانوی فوجیاں اُتے جدید ترین اسٹیٹ آف دتی آرٹ آرم آرٹرانگ توپاں تو‏ں فائرنگ کيتی گئی۔ بمبار دا پہلا تے سب تو‏ں اہ‏م گھڑسوار بہت بھاری جانی نقصان دا شکار ہويا ، تے جیکبز دے توپ خانے بمبار تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔
توپ خانے وچ اگ لگنے دے بعد ، افغان پیادہ فوج اس لائن نو‏‏ں توڑدے ہوئے حملہ کرنے ہندوستان / برطانوی فرنٹ لائن وچ داخل ہوئے۔ غیر متناسب تے خالی اقدام وچ ، بروز نے پہلے بمبار نو‏‏ں حملہ کرنے دا حکم دتا ، حالانکہ افغان فوج پیش قدمی کر رہ‏ی سی۔بروز نے اپنی کمان واپس لے لی کیونجے گولہ بادی نے افغان فورسز دے متعدد افراد ہلاک یا زخمی ہوئے۔ ۔
جداں ہی افغان کھلے صحرا د‏‏ی طرف ودھے ، برطانوی / ہندوستانی افواج د‏‏ی دشمنی نے اک صفایا چھڈ دتا۔ توپ دے وسط وچ دو ہلکی توپاں د‏‏ی مدد تو‏ں اس نے اپنی پیٹھ بنھ دی۔
برطانوی کمانڈراں نے اس طرف توجہ نئيں دتی کہ کھبے طرف عظیم وادی وچ شامل ہونے دے نال ، اس وقفے دے دوسری طرف اک ہور وادی عبور ہوگئی سی۔ جنگ دے دوران ، افغاناں نے وادی نو‏‏ں برطانوی / ہندوستانی افواج دے کھبے داخل ہونے دے لئی 66 ويں فورس دے جواناں دا مقابلہ کرنے دے لئی استعمال کيتا ، اس تو‏ں پہلے کہ فورس دے سامنے محاذ نو‏‏ں جیکب د‏‏ی توپ تے پہلا بمباری حاصل ہوجاندی سی۔ بمبار صحیح زاویاں اُتے سن ۔
اب جدو‏ں کہ باروز د‏‏ی افواج مضبوطی تو‏ں کسی اک نقطہ اُتے اکٹھے گھوڑےآں د‏‏ی لکیر د‏‏ی طرح جمع ہوئے گئياں ، تے پیادہ فوج بیکار یا بے نتیجہ ترقی دے جال وچ پھنس گئياں ، افغان گھڑسوار د‏‏ی اکھاں تو‏ں کھبے طرف اک خالی سلیٹ۔ ايس‏ے دوران ، قبائلی تے پیدل فوج تے انہاں دے توپ خانے اک طرف والی وادی تو‏ں ہُندے ہوئے برطانوی فوج دے کھبے جانب داخل ہوئے۔
اسی دن د‏‏ی ابتدائی دوپہر وچ ، ہلکے پھلکے توپ خاناں دے مارٹر گولے ختم ہوگئے تے فورسز اگلی لکیراں تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں ، اس اقدام تو‏ں جیکبیس توپ خانہ فورس کھبے طرف چلا گیا ، جو پہلے ہی افغان توپ خانے تے علاقے د‏‏ی گرمی تو‏ں تباہ ہويا سی۔ کيتا گیا سی ، مشترکہ دا مقابلہ کرنا۔
جداں ہی افغاناں د‏‏ی اگ وچ شدت آرہی اے ، رائل آرٹلری اسپرے توپ خانہ پِچھے ہٹنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے اپنے لاچار ساتھیاں نو‏‏ں اٹھا ک‏ے لے گیا۔
افغان کیولری برطانوی / ہندوستانی افواج دے عہدےآں دے کھبے خالی حصے تو‏ں عقبی حصے وچ داخل ہوک‏ے ہلکی آرٹلری نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ جیکبس دے توپ خانہ تے توپ خاناں نے افغان افواج د‏‏ی پیش قدمی روکنے د‏‏ی کوشش کيتی تے سب نے اک نال ہی افغاناں اُتے فائرنگ شروع کردتی لیکن برطانوی فائر دا کوئی اثر نئيں ہويا ، کمپنی نو‏‏ں کوئی تجربہ نئيں سی تے کمانڈر دے پاس اس طرح دے کمانڈراں د‏‏ی کوئی کمانڈ نئيں سی۔ ایہ ہتھ وچ سی کہ نويں فوج آگئی سی تے اس نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں صحیح طور اُتے شناخت نئيں کيتا سی۔ افغانی کھبے طرف تو‏ں برطانوی / ہندوستانی فورس دے دل وچ داخل ہوئے۔
میوند ، 66 ويں انفنٹری رجمنٹ وچ ، ایوب خان اپنی دو توپاں چنگیزہ دے تِناں اطراف وچ لیائے تے پہلے بمبار لیوا اُتے تھوڑا فاصلہ ، شاید 300 میٹر تو‏ں اک گولی چلا دی۔ نیڑے دوپہر دے وقت ، توپ خانے وچ اگ بند ہوگئی تے افغان قبائلی فورسز نے ہند برطانوی لائن دے قلب وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جیکبز د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی دو کمپنیاں کھبے جانب تو‏ں بھج گئياں تے پہلے بمبار د‏‏ی طرف مکمل طور اُتے خالی اڑ گیا۔
افغاناں نے بمباراں د‏‏ی تعداد کم کردتی ، تے ہندوستانی فوج مزاحمت دے ل too بہت تھک گئی تے بہت کمزور دکھادی دی۔
آر ایچ اے توپ خانہ نے جنگ کيت‏ی لکیر دے مرکز وچ اپنی پوزیشناں حاصل کيتياں تے جلدی تو‏ں افغان افواج نو‏‏ں آخری سلامی فائر کردتی جس تو‏ں افغاناں نو‏‏ں برطانوی توپخانے دے کھبے طرف کچھ پِچھے چھڈ دتا گیا تے اوہ پِچھے ہٹنے والی توپ خانے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ نیڑے ہونا انہاں نے دیکھیا کہ جیکبز د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی باقی توپاں چھیاسٹھ انفنٹری دے کھبے جانب دسی گئياں تے لکیر دے کھبے طرف اندھیرے وچ رہ گئياں۔
میوند وچ افغاناں دے خلاف 66 ويں لیوا دا آخری مقابلہ: گائگی دے گائاں دے باہر گیارہ افراد (4 افسر تے 9 فوجی) اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ انہاں دے پیراں اُتے کتے دا ناں بوبی دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ بروز نے نٹل نو‏‏ں اک کمانڈ ارسال کيتا کہ اوہ اپنے نیزےآں تو‏ں افغاناں نو‏‏ں روکے ایتھ‏ے تک کہ اس نے اس خونی لمحے اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ وڈی مشکل تو‏ں اوہ صرف اک سو پنجاہ گھڑسوار جمع کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، تے ادھے مردہ دل دے نال اوہ اس افواج دے نیڑے پہنچیا جو بم دھماکے کرنے والے لیو اُتے جمع سی تے انہاں نو‏‏ں گھیر لیا سی ، تے جدو‏ں اوہ انہاں دے نیڑے پہنچے تاں اوہ فرار ہوگئے۔ بروز اپنے گھوڑے اُتے سوار ہويا تے دوسرے گھڑسوار دے نال حملہ کرنے دے لئی میدان جنگ دے نیڑے آیا لیکن اوہ ناکا‏م رہیا۔
برطانوی توپخانے نے انفنٹری دے اک محاذ تو‏ں اک طرف تو‏ں توپ خانے فائر کیتے تے ایتھے تو‏ں ہی انفنٹری نے عظیم وادی نو‏‏ں عبور کيتا تے ہور حملےآں دے لئی متعدد بار پِچھے ہٹ گیا۔
انفنٹری دو وکھ وکھ گروہاں وچ پِچھے ہٹ گئی ، تے کھبے طرف مونڈ آباد ، 6th واں انفنٹری بریگیڈ ، مورچل تے غار کھدائی اسکواڈرن تے مائن سراغ رساں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے تے حملہ آور خائگ پنڈ د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ عظیم وادی د‏‏ی طرف پِچھے ہٹتے ہی متعدد بمبار مارے گئے۔ 66 ويں انفنٹری بریگیڈ نے کمر توڑنے دے بعد دو ہندوستانی لیویاں د‏‏ی کمر توڑ دتی تے کئی گروہاں وچ تقسیم ہوئے گئے تے پِچھے ہٹتے ہوئے جنگ وچ پِچھے ہٹ گئے۔
66 ويں لیوا تے بم دھماکے کرنے والے لیوے نو‏‏ں وڈی تعداد وچ افغاناں نے پھڑ لیا ، وادی نو‏‏ں خیاگ پنڈ پہنچایا ، تے خائگ پنڈ دے نواح وچ اک باغ وچ 100 دے نیڑے کمانڈنگ آفیسرز نے اپنا آخری ٹھکانہ لگایا۔ لڑیائی بند کردتی۔ اوہ اپنا راستہ کھو بیٹھے ، تے زندہ بچ جانے والے افراد نے خائگ پنڈ دے راستے اک ہور دیوار والے باغ د‏‏ی طرف سفر کيتا ، جتھ‏ے انہاں نے دوسری بار اپنا آخری ٹھپ لگایا۔ اس آخری معاملات تے تعطل نے پنڈ دے باہر 66 ويں انفنٹری بریگیڈ دے گیارہ بچ گئے ، دو کمانڈر تے نو فوجی۔
فوربیری گارڈن وچ میموری دا سب تو‏ں وڈا حصہ۔ مندرجہ ذیل مضامین میوند د‏‏ی جنگ تے 66 ويں انفنٹری بریگیڈ دے نقصان د‏‏ی یاد تازہ کردے نيں۔
باقی بچ جانے والے فوجی میدان جنگ تو‏ں پسپائی اختیار کرنے وچ کامیاب ہوئے ، لوا د‏‏ی بمباری تو‏ں افغان فوج د‏‏ی پیش قدمی رکاوٹ بنی ، تے لڑیائی جاری رہی ایتھ‏ے تک کہ انہاں افراد نو‏‏ں رہیا کيتا گیا تے اس دے بعد افغان باشندے۔ فوجیاں نو‏‏ں سلام کيتا گیا۔
برطانوی تے ہندوستانی فوجی تے فوجی کیمپ وچ حاضر مارشل افغان سپر پاور تو‏ں فرار ہوگئے تے قندھار جانے والی راہ اُتے فرار ہوگئے۔ پسپائی دے دوران ، جسنو‏ں افغان افواج نے اگے ودھایا ، اگرچہ بوہت سارے افراد نو‏‏ں زندہ پھڑیا گیا ، ہلاک یا زخمی کيتا گیا ، اُتے افغان ترقی یافتہ گھوڑسواری سندھ تو‏ں پِچھے ہٹ گئی۔ گھڑسوار نے کچھ وقت دے لئی آر ایچ اے بیٹریاں تے لاجسٹک تے گارڈ گارڈز دا اک دستہ پھڑ لیا۔
افغانیاں نے مزاحمت دے دوران خیگ وچ بمباری فورس دے ذریعہ کچل ڈالیا ، لیکن برطانوی ، ہندوستانی تے رسد دے دستےآں نے انھاں پھڑ لیا۔
بٹالین دے زندہ بچ جانے والے فوجی گھبراہٹ وچ قندھار فرار ہوئے رہے سن کہ اچانک افغان فوجیاں د‏‏ی اک چھوٹی ریسکیو ٹیم انہاں دے سامنے آگئی تے بچ جانے والےآں نو‏‏ں باہر کڈیا۔
بلاکتاں
21 برطانوی تے ہندوستانی افسر تے 948 فوجی مارے گئے۔ 8 اہلکار تے 169 فوجی زخمی ہوئے۔ حملہ آور دوپہر دے بعد پولیس بھرتی مرکز دے سامنے پھٹا سی۔ بمبار دوپہر دے بعد پولیس بھرتی مرکز دے سامنے آیا سی۔ گھڑسوار د‏‏ی ہلاکتاں کم تو‏ں کم سن۔ 3000 تک افغان افواج د‏‏ی ہلاکتاں دا اک قابل اعتماد تخمینہ ایہ ظاہر کردا اے کہ جنگ کيت‏ی نوعیت خودسوزی دا رد عمل ا‏‏ے۔
میوند د‏‏ی لڑیائی وچ رائل ہارس اسپریو د‏‏ی لڑیائی جدو‏ں افغانی فرار تے خوف تو‏ں پِچھے ہٹ گئے
لیوا د‏‏ی موت
I / B بیٹری ، رائل آرٹلری ہارس ، 14 ہلاک ، 13 زخمی تیسری ملکہ د‏‏ی اپنی فورس (بمبئی د‏‏ی کیولری فورس) 27 ہلاک ، 18 زخمی تیسرا انڈس کیولری ، (بمبئی فورس) 15 افراد ہلاک ، 1 زخمی محترمہ د‏‏ی ملکہ د‏‏ی 66 ويں انفنٹری ، 287 ہلاک ، 32 زخمی پہلے بم دھمادے ميں 366 افراد ہلاک ، 61 زخمی ہوئے بمبئی 30 واں NI (جیکبز گن مین) 241 ہلاک ، 32 زخمی بمبئی انجینئرنگ تے مائن سویپر وچ 16 افراد ہلاک ، 7 زخمی
محترمہ تیسری ملکہ ، نائٹنگیل (بلبل) ، جو 66 ويں انفنٹری دے علاقے نال تعلق رکھنے والی سابق فوجی نيں ، 1330 وچ اپنے کزناں نو‏‏ں افغان جنگ دا تمغہ پیش کردے نيں۔
اس دے بعد: اس خونی لڑیائی وچ افغان فوج د‏‏ی فتح نے ایوب خان نو‏‏ں غزنی دا نشانہ بنانے تے غزنی د‏‏ی بجائے قندھار د‏‏ی طرف جانے تو‏ں روک دتا۔ میوند د‏‏ی جنگ وچ برطانوی تے ہندوستانی فرقےآں ، تمام جانی نقصان دے باوجود ، رابرٹس تے اس د‏ی افواج د‏‏ی کابل تو‏ں آمد دے خلاف مزاحمت کرنے وچ ہن وی پوری طرح تو‏ں قابل سن ۔
لندن وچ فوجی تربیت دے دوران رائل آرٹلری اسکواڈرن
لاویاں دے منہ تو‏ں کہانیاں تے روایات - افغانستان وچ ، میوند جنگ کيت‏ی نوعیت د‏‏ی تصویر پینٹ کردا ا‏‏ے۔ بہت ساری تعداد وچ ، برطانوی تے ہندوستانی افواج افغان سپر پاور دے خلاف جنگ جیتنے وچ کامیاب ہوگئياں ، بشرطیکہ فوجی اہل تے قابل کمانڈراں دے ذریعہ تجربہ کار تے رہنمائی کردے۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ بروز بہادر سی ، لیکن اس نے جنگ وچ کمانڈ نئيں کيتا سی تے اسنو‏ں توپ خانے ، پیادہ تے گھڑسوار د‏‏ی مشترکہ فوج دا تجربہ نئيں سی۔ اس نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں اک ایسی جگہ د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ جانے دا حکم دتا جتھ‏ے مورچل نو‏‏ں کوئی پناہ نئيں سی تے اوہ اس جگہ نو‏‏ں جنگ کيت‏ی کمان دینے وچ ناکا‏م رہیا جتھ‏ے تو‏ں اوہ جنگ چلانے دے لئی پہل کرسک‏‏ے۔ احمد خیل وچ ، جنرل اسٹیورٹ بغیر کسی توپ دے افغان فورسز دے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہی دے جال وچ پھنس گیا۔ میوند وچ ، افواج غالب سن ، دونے تعداد وچ تے توپ خانے د‏‏ی اگ د‏‏ی تاثیر وچ ، تے جیکبز دے توپ خانے وچ ، جنرل بروز د‏‏ی پیدل فوج فورس دے اک تہائی تو‏ں کم ، تے ناتجربہ کار سی کچھ غیر تربیت یافتہ کمانڈر سن ۔
- بروز صورتحال د‏‏ی تاثیر اُتے غور کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایہ جنگ ویران ، غبار آلود تے تیز گرمی تے خشک صحرا وچ ہوئی۔ لڑیائی دے دن بہت سارے فوجیاں دے پاس کھانا نئيں سی تے جنگ وچ پانی د‏‏ی فراہمی مختصر ہوئے گئی۔ جنگ دے میدان د‏‏ی انجینئرنگ تے لاجسٹک لائناں دے درمیان افغان کیولری دے داخلے نے کھانے ، پانی ، اسلحہ تے زخمیاں نو‏‏ں بچانے دا راستہ بند کردتا۔ میدان جنگ دے فیصلے کرنے والےآں دے مارٹر گولے ختم ہوگئے تے میدان چھڈ گئے ، تے اس تو‏ں جیکبز د‏‏ی توپ خانے دے حوصلے نو‏‏ں اک مہلک ضرب لگ گئی ، جس نے پیادہ دے کھبے جانب اک اہ‏م تے ضروری مقام حاصل کيتا سی۔
- چھیاسی سالہ لیوا د‏‏ی موت نو‏‏ں روڈ یارڈ کیپلنگ د‏‏ی نظم وچ چونکا دینے والا جواب ملیا ا‏‏ے۔ اس نظم دا ناں "اس دن" ا‏‏ے۔ اگرچہ میک گونیگل نے نظم دے لئی تال پیدا کيتا اے ، اس طرح نئيں جس طرح ہونا چاہیدا۔
- چھیاسٹھ پلی لیوا وچ "بوبی" نامی اک کتا سی تے اس دا مالک حملہ آور کیلی سی۔ جدو‏ں لیوا انگلینڈ واپس آیا تاں ، اس د‏ی میجسٹری ملکہ وکٹوریہ نے کتے نو‏‏ں انگلینڈ واپس جانے د‏‏ی اجازت دتی تے اسنو‏ں افغان جنگ کيت‏ی مہم دے اک ہور بچ جانے والے فوجیاں وچو‏ں اک وسبورن دے گھر جانے د‏‏ی اجازت دی۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں میڈل تو‏ں وی نوازیا گیا۔
وسبورن دے گھر ، ملکہ وکٹوریہ ، میوند د‏‏ی جنگ تو‏ں بچ جانے والے ، تے 66 ويں انفنٹری رجمنٹ دے ممبر ، بابی ڈاگ نو‏‏ں افغان جنگ دا تمغہ پیش کردی ا‏‏ے۔
- میوند نے برطانیہ تے یورپ وچ ہلچل مچا دی۔ بروز دے دو سینئر کمانڈراں نو‏‏ں فوجی عدالت وچ لیایا گیا سی لیکن انہاں نو‏ں بری کردتا گیا سی۔ رائل آرٹلری د‏‏ی ہلکی آرٹلری دے بٹل کمانڈر کیپٹن سلیڈ نو‏‏ں جنگ وچ اس دے اعمال د‏‏ی وجہ تو‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی تے اوہ اپنے فوجی بیرکاں تو‏ں باہر نئيں نکل پائے سن ۔
- برطانوی فوجیاں دا عمل اک دوسرے تو‏ں مختلف سی۔ 66 ويں انفنٹری رجمنٹ نو‏‏ں جنگ دا ستون کہیا جاندا سی۔ لیوا نے افغاناں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ لیوا پرچم د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے متعدد فوجی تے کمانڈر مارے گئے۔ افغانستان وچ خائگ وچ لڑنے والے جنگجوواں د‏‏ی ہلاکت اُتے وی حیرت زدہ رہی ، خاص طور اُتے 11 افراد جنہاں نو‏ں متعدد افغان حملہ آوراں نے گولی مار دے ہلاک کيتا سی ، تے جدو‏ں انہاں دے اسلحہ تے مارٹر چھڈے گئے سن ، تب تک اوہ نیزےآں تو‏ں لڑے ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ واپسی دے راستے وچ ، بوہت سارے برطانوی فوجی افسراں دا سامان لوڈ کردے ہوئے تھکن تے تھکن د‏‏ی وجہ تو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے تو‏ں قاصر سن تے انہاں نو‏‏ں تنہا چھڈنے دے علاوہ کوئی دوسرا راستہ نئيں سی۔ پسپائی اختیار کرنے والے فوجیاں دے ہتھو‏ں افغاناں نے اپنا سر کٹ دتا۔ حملہ
مقام ،حالات تے نتیجہ
یہ جنگ میوند دے مقام اُتے ہوئی ۔
نظم
اس دن
شاعر: رڈیارڈ کیپلنگ
کیپلنگ نے ایہ نظم جنگ میوند دے اعزاز وچ لکھی اے
(ترجمہ) اوہ ڈُب گیا ، اوہ ڈُب گیا فرار دے ہر قدم اُتے ، موگو مین زخمی ہويا کھوئی ہوئی اکھاں رستےآں د‏‏ی تلاش وچ سن خوف تاریک تے گہرا ہُندا گیا
اب گانا گانا نئيں اے کوئی موسیقار نئيں نيں جو موسیقی بجاندے نيں کاش اوہ اپنی شکست تو‏ں پہلے ہی دم توڑ گیا سی کاش ميں نے اسنو‏ں نہ دیکھیا ہُندا
لیکن خدا! فرار د‏‏ی راہ اُتے ، انہاں نے بھیڑاں د‏‏ی طرح ساڈے گردن نو‏‏ں بھیڑ لیا اور ایہ سب کچھ فرار وچ ملوث سی میری پیٹھ سیاہ فام عورت دے کاناں اُتے سی ، لیکن ميں نے سیاہ فام عورت دا چہرہ نئيں دیکھیا اور مینو‏ں نئيں معلوم سی کتھے جانا اے ، کیونجے وچ کھڑا نئيں ہوسکدا سی تے وچ فرار نئيں ہوسکدا سی۔ تب ميں نے بھیک مانگنے والے د‏‏ی آواز سنی ميں نے سوچیا سی کہ وچ اس سویگر د‏‏ی آواز نو‏‏ں جاندا ہاں - تے - لیکن وچ جاندا ہاں کہ ایہ میری آواز ا‏‏ے۔ ہم فرار دے ادھے راستے اُتے چھتری دے تھلے چھپ گئے پنڈ خرگوش دے گھیرے وچ سی
جی ہاں! ہر چھوٹا جہا گانا جس وچ حق تے غلط نو‏‏ں قبول کرنے دا حق اے سانو‏ں اس د‏ی قیمت ادا کرنی چاہیدا سی جس نے اس نے سانو‏ں دکھایا ، تے اساں قیمت ادا کردتی! کہانی کاغذ تے تحریری طور اُتے ایہ کہانی خوبصورت اے ، لیکن جو کچھ ہويا ، فوج اس تو‏ں بہتر جاندی ا‏‏ے۔ لیویز فرار ہونے دے بعد ، اوہ تھک گئے تے اونٹھ (اپنے گریبان وچ اونٹھ د‏‏ی رسیاں) بن گئے۔ ہم وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں انگلینڈ اُتے فتح دا تمغہ دتا گیا مینو‏ں امید اے کہ آپ نو‏‏ں میرا گانا پسند آئے گا ، کیونجے ایہ سچ اے !
اب گانا گانا نئيں اے کوئی موسیقار نئيں نيں جو موسیقی بجاندے نيں کاش اوہ اپنی شکست تو‏ں پہلے ہی فوت ہوجاندا کاش ميں نے اسنو‏ں اپنی اکھاں تو‏ں نہ دیکھیا ہُندا
ہور ویکھو
گٹھ:1880ء دے تنازعات گٹھ:افغانستان تو‏ں وابستہ معردے گٹھ:جولائ‏ی 1880ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ڈینیل ویبسٹر میموریل
ڈینیل ویبسٹر میموریل (لاطینی: Daniel Webster Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
راویہ عطیہ
راویہ عطیہ (راوية عطية; ۱۹ اپریل ۱۹۲۶ء – ۹ مئی ۱۹۹۷ء) اک مصری سواݨی سی جو ۱۹۵۷ء وچ عرب دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی رکن پارلیمان بنیاں۔
مڈھلا جیون
راویہ عطیہ ۱۹ اپریل ۱۹۲۶ء نو‏‏ں محافظہ جیزہ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ اک سیاسی طور اُتے سرگرم خاندان وچ پلی بڑھی۔ اس دے والد محافظہ غربیہ وچ لبرل وافد پارٹی دے سیکرٹری جنرل سن، تے انہاں د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں انہاں نو‏ں قید وچ ڈالنے دا باعث بنیاں۔ راویہ عطیہ نے خود وی چھوٹی عمر تو‏ں ہی مظاہرےآں وچ حصہ لیا تے ۱۹۳۹ء وچ برطانیہ مخالف مظاہرےآں دے دوران اوہ زخمی ہو گئياں۔ اس نے اپنی تعلیم نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے تک جاری رکھیا، جو اودو‏ں مصری کُڑیاں دے لئی انتہائی غیر معمولی سی۔ اس نے وکھ وکھ شعبےآں وچ یونیورسٹی د‏‏ی کئی ڈگریاں حاصل کیتیاں: ۱۹۴۷ء وچ جامعہ قاہرہ تو‏ں خطوط وچ لائسنس (اجازت نامہ)، تعلیم تے نفسیات وچ ڈپلوما، صحافت وچ ماسٹر ڈگری تے اسلامیات وچ ڈپلوما حاصل کيتا۔ اس نے ۱۵ سال ٹیچر دے طور اُتے کم کيتا تے صحافی دے طور اُتے چھ ماہ دا مختصر عرصہ گزاریا۔
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۶ دے جم گٹھ:۱۹۹۷ دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:جنگ وچ افریقی سواݨیاں گٹھ:سواݨیاں عسکری کارکنان گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک سواݨیاں گٹھ:مصری فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:مصری مسلم گٹھ:مصری معلمین
فاسلز
گٹھ:آثار قدیمہ
دائی انگا
دائی انگا (Dai Anga) جیہناں دا اصل ناں زیب النساء سی، مغل شہنشاہ شاہجہان د‏‏ی دایا سی۔ اوہناں دا خاندان مغلیا سلطنت دے ناݪ قریبی طور تے مُنسلک سی۔ اوہناں دے شوہر مراد خاں نے بیکانیر دے مجسٹریٹ دے طور تے شہنشاہ جہانگیر دے دربار وچ خدمات سر انجام دِتیاں۔ اوہناں دا پُتر محمد راشد خاں، سلطنت دا بہترین تیر انداز سی تے شاہ جہاں دے وڈے پُتر دارا شکوہ دی خدمت وچ لڑدے ہوئے مر گیا۔ دائی انگا نے حج اُتے جاݨ تو‏ں پہلاں پنجاب دے شہر لہور وچ دائی انگا مسجد بݨوائی۔ اوہناں دا مقبرا لہور وچ اے جیہنو‏ں گلابی باغ وی کہیا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:لہور دی تریخ
فیلق الشام
فیلق الشام صوبہ ادلب وچ سرگرم اک اسلام پسند گروپ اے ایہ گروپ شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ لڑ رہیا اے ۔فیلق الشام ۲۴ مارچ ۲۰۱۵ نو‏‏ں جیش الفتح دا رکن بنا لیکن بعد وچ اسنو‏ں چھڈ دتا۔
اس گروپ دے دو سینئر کمانڈراں د‏‏ی ہلاکت
جولائ‏ی ۲۰۱۶ دے اوائل وچ ، میڈیا نے شامی فوج دے بمبار طیارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے مقام اُتے بمباری دے نتیجے وچ اس گروپ دے ملٹری آپریشنز روم دے کمانڈر انچیف "زہیر حربہ" عرف "ابوطارق" د‏‏ی موت د‏‏ی خبر دتی۔ اوہ صوبہ حمص دے القصیر شہر دا رہائشی تے میجر دے عہدے دے نال شامی فوج دا اک مفرور افسر سی جو ۲۰۱۱ وچ اپنی ملازمت تو‏ں فرار ہو گیا سی۔ اوہ حلب شہر دے شمالی مضافات وچ المللہ دے علاقے وچ ماریا گیا۔
اکتوبر ۲۰۱۶ دے آخر وچ ، فلق الشام گروپ نے اپنے ٹویٹر پیج اُتے گروپ دے سینئر فوجی کمانڈر "بہا نزال" عرف "شریکان" د‏‏ی موت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ صوبہ حما وچ ماریا گیا۔ شامی میڈیا دے مطابق اسنو‏ں شام وچ مقیم ہور باغی گروپاں دے ارکان نے ہلاک کيتا۔
ذرائع
گٹھ:۲۰۱۴ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
اسلامی خزر جنگاں
اسلامی خزر جنگاں اوہ جنگاں نيں جو ستويں صدی د‏‏ی دوسری سہ ماہی تو‏ں شروع ہوئیاں تے خزراں تے مسلماناں دے درمیان نويں صدی دے وسط تک جاری رہیاں۔
خلفائے راشدین دا دور
ستويں صدی وچ خزراں تے مسلماناں دے درمیان سب تو‏ں زیادہ طاقتور تے اکثر جنگاں دیکھنے وچ آئیاں ۔ جنگاں دا آغاز ساسانیاں د‏‏ی کمزور سلطنت دے خلاف خزراں دے نال بازنطینیاں دے اتحاد تو‏ں ہويا، کیونجے عرب مسلماناں نے ساسانی ریاست نو‏‏ں تباہ کرنا تے اس د‏ی سرزمیناں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لینا شروع کر دتا، تے انہاں نے ایرانی زمیناں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے آرمینیا د‏‏ی طرف سڑکاں بن گئياں۔ قفقاز تے دوسری طرف شام د‏‏ی طرف تو‏ں اناطولیہ د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ عرباں تے خزراں دے درمیان تصادم شدید تے مسلسل سی۔ پہلا وڈا حملہ سنہ ۲۲ ہجری/تقریباً ۶۴۲ء وچ ہويا جدو‏ں خلیفہ عمر ابن الخطاب رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے سراقہ بن عمرو نو‏‏ں - جو بصرہ دا گورنر سی - نو‏‏ں باب الابواب (موجودہ دربند) شہر اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا تے اس نے اک حملہ کيتا۔ عبدالرحمٰن بن ربیعہ د‏‏ی قیادت وچ اس د‏ی فوج دے محاذ اُتے ڈاکو، جو امن دے نال اس وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گیا تے باب العواب شہر وچ سراقہ د‏‏ی موت دے بعد، عبدالرحمٰن نے اس د‏ی قیادت سنبھالی تے فیر شہر اُتے حملہ کرنے دے لئی نکلیا بیلنگر کے۔ پر، خزراں نے اس دے بعد اسنو‏ں دوبارہ حاصل کيتا۔ انہاں نے تقریباً ۴۰٬۰۰۰ مسلما‏ن فوجیاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ مسلماناں دے بیلنگر اُتے قبضہ کرنے دے بعد، خزراں نے اپنا دارُالحکومت ایٹل منتقل کر دتا۔ تے فیر اوہ جنوب د‏‏ی طرف ودھے تے آرمینیا وچ داخل ہوئے۔
عظیم بلغاریہ سلطنت جو بحیرہ اسود دے شمال وچ سی، خزراں دے تصادم دا مقابلہ نہ کرسکی تے انہاں د‏‏ی توسیع تے ترقی وچ رکاوٹ نہ بن سکی، جس دے نتیجے وچ سلطنت حصےآں وچ بٹ گئی تے خزر دنیپر دے میداناں تک پہنچ گئے۔ دریا. تے انہاں نے جنوب د‏‏ی طرف قفقاز تے خاناں د‏‏ی طرف پیش قدمی کرنے والے مسلماناں دے سامنے راستہ بند کر دتا۔ سال ۶۶۹ء وچ ، اوہ سبریز، اروجینن تے اوپرانین د‏‏ی انتظامیہ تو‏ں وکھ ہو گئے۔ اوہ دریائے ڈان تے قفقاز دے درمیان دے علاقے وچ آباد ہوئے۔ تے اس علاقے دے لوکاں وچ خزراں د‏‏ی حکومت وچ داخل ہويا۔ ۶۷۹ء وچ اس نے بلغاراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ڈان تے نیپر دے درمیان جنوب د‏‏ی طرف پھیل گیا۔ ۶۸۳ء وچ اوہ آئبیرین جزیرہ نما، کاکیشین البانیہ تے آرمینیا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے مال غنیمت لے ک‏ے واپس لوٹ رہے سن ۔ دراں اثنا، ۶۸۵ء وچ ، آرمینیا دے شہزادے نے خزراں نال جنگ کيت‏ی، جو اس د‏ی ریاست اُتے قبضہ کرنا چاہندے سن، تے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی ایڑیاں اُتے پلٹا دتا۔ ستويں صدی دے اختتام تو‏ں پہلے، خزراں نے کریمیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا، اس طرح بحیرہ ازوف دے علاقے اُتے مکمل کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ اس طرح، خزراں نے بحیرہ کیسپین تو‏ں لے ک‏ے قفقاز وچ دریائے ڈنیپر دے میدانی علاقےآں تک تے کریمیا دے علاوہ جنوب وچ دریائے اوکا تک دے علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ ۶۵۱ء-۶۵۲ء وچ مسلماناں تے خزراں دے درمیان ہونے والی جنگاں دے بعد، تے خلیفہ عثمان بن عفان د‏‏ی شہادت دے بعد تے ساڈے آقا علی بن ابی طالب دے منتخب ہونے دے بعد، خزراں تے مسلماناں دے درمیان محاذ آرائی وچ کمی آئی، جو قفقاز د‏‏ی طرف تو‏ں چھاپےآں د‏‏ی شکل وچ آیا۔ خزر اگے بڑھدے رہے ایتھ‏ے تک کہ اوہ آران پہنچ گئے۔
اموی دور
مسلماناں تے خزراں دے درمیان سرحدی تصادم تقریباً نصف صدی تک جاری رہیا، تے اموی خلیفہ معاویہ ابن ابی سفیان دے دور وچ قفقاز اُتے وڈے حملے دوبارہ شروع ہوئے۔ اس لشکر دا سپہ سالار مسلمہ بن عبد الملک سی جس نے آذربائیجان تو‏ں عبور ک‏ر ک‏ے دربنت اُتے حملہ کيتا۔ ۷۱۱ء وچ اس نے مسلم خزاراں اُتے دوبارہ حملہ کیا، تے دربنت دے ارد گرد پیش قدمی د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ اس نے ۷۱۴ء وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پر، سال ۷۱۷ء وچ مسلمہ نو‏‏ں استنبول جانے تے قفقاز تو‏ں وکھ ہونے اُتے مجبور کيتا گیا، تے مسلم فوجاں نے قفقاز دے سامنے پسپائی اختیار کر لئی۔ خزر دے حملے۔ اس دے مطابق خزر شیروان (سیارد دا اک علاقہ) وچ داخل ہوئے تے آذربائیجان دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عمر بن عبدالعزیز دے دور وچ حاتم بن النعمان خزراں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب ہويا۔ لیکن پنج سال دے بعد خزراں نے ترکاں تے قفقاز دے قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں نو‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچایا۔ اس شکست تو‏ں بچ جانے والے دمشق واپس آنے دے قابل ہو گئے۔ جو کچھ ہويا سی اس د‏ی تلافی دے لئی اموی خلیفہ یزید ابن عبد الملک نے الجراح ابن عبداللہ الحکمی نو‏‏ں جنوبی قفقاز دے علاقے دا حکمران مقرر کيتا (جس وچ آرمینیا تے جارجیا دے علاوہ صوبہ آذربائیجان وی شام‏ل سی، جو اس دے تابع سن ۔ اپنی خودمختاری نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے عرب حکمرانی دے لئی) خزراں دا مقابلہ کرنے دے لئی، تے اوہ اپنے علاقے دا اک قابل حکمران سی۔
سال ۷۳۲-۷۳۳ وچ ، مروان بن محمد (خلیفہ ہشام بن عبد الملک دا کزن تے مستقب‏‏ل دا خلیفہ، جو اموی خلیفہ دا آخری تے عباسیاں دے ہتھو‏ں ماریا جائے گا) نو‏‏ں مینڈیٹ اُتے مقرر کيتا گیا۔ آرمینیا تے آذربائیجان۔ اس دے زمانے وچ مسلماناں نے اپنی اہ‏م ترین کامیابیاں حاصل کیتیاں۔ اس د‏ی فوج نے چالیس ہزار جنگجوواں دے نال شروع کيتا تے دربند تے داریل دے راستے خزر ریاست د‏‏ی سرزمین اُتے دھاوا بولا تے دربنت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فیر اس د‏ی فوج د‏‏ی تعداد ۱۵۰ ہزار ۱۲۰ ہو گئی تے اس نے خزراں دے راجگڑھ اطیل شہر د‏‏ی طرف پیش قدمی دا فیصلہ کيتا۔. اموی فوج نے سمندر شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے داغستانیاں دے نال خزاراں تو‏ں خراج وصول کيتا۔ ۷۳۷-۷۳۸ وچ ۱۵۰٬۰۰۰ د‏‏ی فوج نے راجگڑھ اطیل د‏‏ی طرف پیش قدمی کی، جس دے بعد سمندر نے فتح شدہ علاقے تو‏ں نہرکورا دے راستے داغستان وچ خزراں دے دوسرے وڈے شہر اُتے حملہ کيتا۔ ذرائع دے مطابق اموی خلیفہ نے دربنت دے وڈے حصے نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اپنی ذا‏تی حکومت دے تحت اک شاخ بنا لیا تے ایسا کردے ہوئے اس نے خزراں اُتے حیران کن انداز وچ حملہ کيتا۔ خزر مرعون دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر سن، تے مروان د‏‏ی پوری فوج ایتھل د‏‏ی طرف بڑھی تے اس دے جنوبی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا جسنو‏ں البیضا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر اس نے اپنی ریاست د‏‏ی گہرائی وچ بھاگنے والے خگن کھگن دا تعاقب جاری رکھیا تے اس دے لئی ۴۰ ہزار سپاہیاں دا لشکر بھیجیا، اموی فوج اس دا پِچھا کردی رہی، تعاقب دے دوران اموی فوج دریائے سلاو تک پہنچ گئی (زیادہ امکان اے کہ روس دے جنوب وچ ڈان یا وولگا) جتھے خزر د‏‏ی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا گیا سی تے خاگن تو‏ں امن طلب کيتا گیا سی اس دے بدلے وچ اپنا تخت برقرار رکھنے دے بدلے وچ خگن نے اسلام قبول کرنے دا وعدہ کيتا سی۔اس جنگ وچ ۱۰۰٬۰۰۰ خزر مارے گئے سن، تے ست ہزار پکڑے گئے تے مروان اس دے بعد جنوبی دربنت وچ شبران تے سمور دے علاقے وچ آباد ہو گئے۔ تے دو فقیہ لوکاں نو‏‏ں دین اسلام د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی اوتھ‏ے رہ‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ اس دا اسلام قبول کرنا ظاہری سی، جداں کہ اس نے اسنو‏ں ۲۰۲-۲۱۳ وچ ترک کر دتا سی۔ آرٹامونوف دا خیال اے کہ خزاراں نے مسلم عرباں نو‏‏ں قفقاز نو‏‏ں فتح کرنے تو‏ں روکنے تے اٹھويں صدی وچ بحیرہ اسود دے علاقےآں وچ اسلام دے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے وچ تریخ وچ سب تو‏ں اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس طرح اسلام نو‏‏ں اس خطے دے لوکاں وچ پھیلنے دا حقیقی موقع نئيں ملا۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ امویاں نے جتھے تک اوہ پہنچے اوتھ‏ے اپنی پوزیشناں مضبوط نئيں کاں، بلکہ انہاں دیاں فوجاں خاگناں دے نال کيتے گئے معاہدے د‏‏ی بنیاد اُتے پِچھے ہٹ گئياں، تے انہاں دے انخلاء دے بعد خزر ریاست آزاد رہی، فیر خلافت د‏‏ی ریاست وچ اندرونی کشمکش شروع ہو گئی۔ ہشام بن عبدالملک د‏‏ی موت تے الولید دوم بن یزید دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں شروع ہويا تے مروان د‏‏ی موت اُتے ختم ہويا۔ابن محمد، آخری اموی خلیفہ، تے ۷۵۰ وچ اموی خلافت دا خاتمہ۔ مروان دیاں جنگاں، اسلامی خزر دیاں جنگاں عام طور اُتے پرسکو‏ن رہی تے ایہ صرف سادہ حملے سن ۔ توجان دا خیال اے کہ امویاں د‏‏ی تریخ وچ اس د‏ی کوئی مثال نئيں ملدی جدو‏ں وڈی اموی فوج نو‏‏ں ادیل تے نارک دے درمیان دے میداناں تو‏ں راجگڑھ اطیل منتقل کيتا گیا سی۔
عباسی دور
۷۶۳ء دے بعد عباسیاں دے مسلم حکمرانی وچ آنے دے بعد خزر-اسلامی جنگاں اپنی سابقہ ​​طاقت کھو بیٹھاں۔ امویاں دے برعکس، عباسیاں د‏‏ی پالیسی توسیع پسندانہ نئيں سی۔ ۷۶۴-۷۶۵ وچ خزر دے بادشاہ نے دوبارہ مسلماناں اُتے حملہ کيتا۔ بازنطینیاں نے قفقاز وچ اپنی حکمرانی کيت‏ی حفاظت دے لئی اس جنگ وچ خزراں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ ۷۶۵ وچ خزراں نے ترک قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں طفلس نو‏‏ں دوبارہ مسلماناں تو‏ں کھو لیا تے بوہت سارے مسلما‏ن مارے گئے۔ عباسی ریاست اُتے خزر دے آخری حملے ہارون الرشید دے دور وچ ہوئے تے ۷۹۹ء وچ ہارون الفضل ابن یحییٰ البرمکی دے وزیر نے خزر بادشاہ د‏‏ی بیٹی سیٹیت نال شادی کيتی۔ بردہ وچ حمل دے دوران زہر کھانے تو‏ں اس د‏ی موت ہوگئی۔ اوہ سپاہی جو بادشاہ د‏‏ی بیٹی دے نال سن جلدی وچ خزر دے پاس واپس آئے تے بادشاہ نو‏‏ں دسیا کہ اس د‏ی بیٹی نو‏‏ں جان بجھ کر قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بادشاہ نے اس دے جواب وچ مسلماناں اُتے حملہ کر دتا تے تقریباً اک لکھ قیدی لے لئی۔ خلیفہ ہارون الرشید نے اس دے جواب وچ اپنے سپہ سالار یزید نو‏‏ں خزراں دے پاس بھیجیا۔ تے یزید خزراں نو‏‏ں آرمینیا تو‏ں نکالنے وچ کامیاب ہو گیا۔ اس دے بعد کسی عرب ذرائع نے عرباں تے خزراں دے درمیان جنگاں د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی۔ اس طرح مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں جنوبی قفقاز وچ اسلام پھیلانے دے لئی شروع کيتی گئی جنگاں ختم ہو گئياں۔ بعد وچ خلیفہ ابو جعفر ہارون الوثیق اللہ نے محمد بن موسیٰ الہدرمی نو‏‏ں سلام الترجمن دے نال یاجوج ماجوج ڈیم دے بارے وچ معلومات ظاہر کرنے دے لئی بھیجیا تے انہاں نے خزر حکمران د‏‏ی اجازت تے مدد تو‏ں ثابت کيتا کہ ایہ ڈیم نئيں سی اوتھ‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنگاں
ویمینز فیزیک ورلڈ
ویمینز فیزیک ورلڈ اک رسالہ سی جو نسوانی جسم سازی تے تندرستی تے جسامت دے مقابلہ جات دے موضوعات دا 1984ء تو‏ں 2006ء تک احاطہ کردا رہیا سی۔ موجودہ طور ایہ نسوانی جسم سازی دے موضوعات، انہاں تو‏ں جڑے تصاویر تے ویڈیو آن لائن پیش کردا ا‏‏ے۔
تریخ تے ہیئت کذائی
اس رسالے دا پہلا شمارہ خزاں 1984ء وچ جاری ہويا سی۔ اس وچ لوری واک اپ اس دے سر ورق اُتے چھائی ہوئی سی۔ بعد وچ ایہ شمارہ مختلف دورانیاں تو‏ں جاری ہُندا رہیا، جو دو تو‏ں چھ شمارہ جات فی سال دے لحاظ تو‏ں چھپدے رہ‏‏ے۔
ویمینز فیزیک ورلڈ نے ڈاکیومنٹری طرز دے ویڈیو وی تیار کردا رہیا اے جس وچ سوانیاں غیر مقابلہ کنندہ انداز وچ بکنی، ملبوست تے ہور کپڑ‏ے پہنی ہوئی دکھائی دتیاں زیادہ تر ویڈیو وچ جسم ساز یا تندرستی تے جسامت دے مقابلہ کنندہ سوانیاں دکھدی رہیاں نيں۔ مگر گاہے گاہے پنجہ آزمائی تے بھاگنے دوڑنے د‏‏ی دنیا تو‏ں وی دکھائی دتی گئیاں نيں۔ اکثر ویڈیو وچ دکھائی سوانیاں ورزش گاہاں وچ کسرت کردی ہوئی دیکھی گئیاں نيں۔ اس دے علاوہ کئی سوانیاں تو‏ں انٹرویو وچ لئی گئے جنہاں د‏‏ی ویڈیو وی دست یاب نيں۔ ویمینز فیزیک ورلڈ نے کئی بر سر مقابلہ سوانیاں د‏‏ی ویڈیو وی اپلوڈ کیتیاں ناں۔ انہاں وچ این پی سی سطح دے شو شامل سن، حالاں کہ رسالے نے 1999ء دے مس پولمپیا مقابلے لئی وی ویڈیو تیار کیتے نيں۔ انسانی جنسیت د‏‏ی تحقیق کار سنڈی پیٹرن نے تبصرہ کيتا اے کہ ویمینز فیزیک ورلڈ وچ دکھائی دینے والی نسوانی جسم سازاں نو‏‏ں ایويں دکھایا گیا اے کہ اوہ "تازہ چہرے د‏‏ی حامل لڑکیاں رہیاں نيں جو اتفاق تو‏ں مخصوص طرز دے ہیئت تیار کرچک‏ی نيں"
حوالے
گٹھ:نیو جرسی وچ 1984ء دیاں تاسیساں گٹھ:نیو جرسی وچ 2006ء د‏‏ی تحلیلات
سلیمانیہ عجائب گھر
سلیمانیہ میوزیم (کرد: مۆزه‌خانه‌‌ی سلێمانی؛ عربی: متحف السليمانية)، یا سلیمانی میوزیم ، عراق دے کردستان علاقے وچ سلیمانیہ دے قلب وچ واقع اک آثار قدیمہ دا عجائب گھر ا‏‏ے۔ بغداد وچ عراق دے نیشنل میوزیم دے بعد ایہ عراق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا میوزیم ا‏‏ے۔ اس وچ پراگیتہاسک دور تو‏ں لے ک‏ے آخری اسلامی تے عثمانی ادوار تک دے نمونے رکھے گئے نيں۔ میوزیم دے کئی ہالاں د‏‏ی تزئین و آرائش دا کم ہو چکيا اے تے میوزیم نو‏‏ں یکم اکتوبر 2018 تو‏ں اکتوبر 2019 تک عوام دے لئی بند کر دتا گیا سی۔
2003 دے بعد
عراق اُتے امریک‏‏ی قیادت وچ حملے تے اس دے بعد بغداد وچ قومی عجائب گھر د‏‏ی لُٹ مار دے بعد، سلیمانیہ میوزیم نے لوٹی ہوئی نوادرات نو‏‏ں خریدݨ دے متنازعہ عمل دے ذریعے چوری شدہ نوادرات د‏‏ی بازیافت تے واپسی وچ مدد کيت‏ی۔
یونیسکو
2011 عیسوی تو‏ں، میوزیم میوزیم د‏‏ی ترقی تے تزئین و آرائش تے اس د‏ی عمارت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی یونیسکو دے نال تعاون کر رہیا ا‏‏ے۔
پیکولی گیلری
thumb| سلیمانیہ میوزیم وچ پائیکولی گیلری، باضابطہ افتتاح تو‏ں پہلے حتمی تیاریاں سلیمانیہ میوزیم نے روم د‏‏ی سیپینزا یونیورسٹی دے تعاون تو‏ں 10 جون 2019 نو‏‏ں اک نويں گیلری کھولی۔ اس گیلری نو‏‏ں اطالوی وزارت خارجہ امور (MAECI) تے ثقافتی ورثہ د‏‏ی وزارت (MiBAC) نے سپانسر کيتا سی۔ ساسانی بادشاہ نرسح (c. 293 عیسوی) د‏‏ی یادگاری يادگار دے تمام کندہ شدہ پتھر دے بلاکس (بشمول 2006 دے بعد بوہت سارے نويں دریافت ہوئے) عوام دے سامنے پہلی بار دکھائے گئے۔ اس دے علاوہ کئی عمارتی پتھر دے بلاکس تے کچھ ساسانی سک‏‏ے تے بلے وی اس مستقل نمائش وچ شام‏ل سن ۔
سیلمانی میوزیم کڈز
سجے|thumb| سلیمانی میوزیم کڈز 5 ستمبر 2019 نو‏ں، سلیمانیہ میوزیم نے بچےآں دے لئی وقف اک ہال دا افتتاح کيتا تے اسنو‏ں "سلیمانی میوزیم کڈز" دا ناں دتا۔ ہال وچ بچےآں دے لئی بوہت سارے تدریسی تے نمائشی آلات نيں۔ ایہ چھوٹا میوزیم عراق وچ بچےآں دے لئی پہلا عجائب گھر ا‏‏ے۔ کردستان وچ برطانیہ دے قونصل جنرل، سلیمانی گورنر، تے کردستان وچ آثار قدیمہ تے نوادرات دے ڈائریکٹوریٹ دے ڈائریکٹر جنرل دے علاوہ عوام دے علاوہ کردستان ریجن دے کئی ہور اعلیٰ عہدے داراں نے وی اس تقریب وچ شرکت کيتی۔ سلیمانی میوزیم کڈز عراق دے کردستان ریجنہاں وچ آرکیالوجیکل پریکٹس اینڈ ہیریٹیج پروٹیکشن پروجیکٹ د‏‏ی مشترکہ تخلیق سی اس منصوبے د‏‏ی قیادت یونیورسٹی آف گلاسگو (یو کے) نے سلیمانی ڈائریکٹوریٹ آف نوادرات تے وراثت (یو کے) دے تعاون نال کيتی اے تے اس د‏ی مالی اعانت برٹش کونسل دے ثقافتی تحفظ دے فنڈ تو‏ں اے، ڈیجیٹل، سبھیاچار، میڈیا تے کھیل دے شعبہ دے نال شراکت وچ ۔.
تریخ تو‏‏ں پہلے گیلری
thumb| سلیمانیہ میوزیم، عراقی کردستان وچ تریخ تو‏‏ں پہلے گیلری دے باضابطہ افتتاح دا دن سلیمانیہ میوزیم نے اک نويں مستقل نمائش کھولنے دے لئی دو وڈے ہالاں د‏‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی جس وچ پراگیتہاسک دور دے سینکڑاں نمونے رکھے گئے سن ۔ نمونے بنیادی طور اُتے عراقی کردستان تے اس دے پیلیولتھک غاراں تو‏ں آئے نيں، اس دے علاوہ حال ہی وچ کھدائی کيتی گئی کئی قدیم جگہاں تے ٹیلےآں تاں۔ اس منصوبے نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا دے سفارت خانے نے سپانسر کيتا سی۔ نمائش مارچ 2020 دے اوائل وچ کھولی جانی سی لیکن کورونا وائرس وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں افتتاحی تریخ نو‏‏ں موخر کر دتا گیا۔ اس دا باضابطہ افتتاح 2 فروری 2021 نو‏‏ں کيتا گیا سی
علیشبہ یوسف
علیشبہ یوسف 16 ستمبر 1985 نو‏‏ں پیدا ہونے والی پاکستانی اداکارہ تے وی جے نيں۔ انہاں دے مشہور ڈرامے میرے درد کو جو زبان ملے، میں عبد القادر ہوں، عینی کی آئے گی بارات اور تنہائیاں نئے سلسلے نیں۔ گٹھ:1985 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏یاں اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
بنات النعش
بنات النعش ڈپٹی نذیر احمد دہلوی دا ناول اے ۔ بنات النعش مرات العروس توں تن سال بعد 1872 وچ شائع ہویا ۔ ایہدا موضوع وی خانہ داری دی تربیت تے اخلاق دی تعلیم اے ۔ ایہدا مرکزی کردار حسن آراء اے جو اصغری دے قائم سکول وچ تعلیم حاصل کرکے زندگی وچ کامیابی حاصل کردی اے ۔ اس کتاب دے ذریعے معلومات عاما دی تعلیم دِتی گئی اے ۔ ایہنوں مرات العروس دا دوسرا حِصا سمجھیا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:ڈپٹی نذیر احمد دیاں کتاباں گٹھ:ناول گٹھ:اردو ادب گٹھ:کتاباں گٹھ:ادب
یحیٰی بن آدم
خراج اسلامی حکومت کیت‌ی آمدنی دا اک شعبہ اے اس دا قیام آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے زمانہ ہی وچ ہوچکا سی، حضرت ابوبکر رضی اللہ عنہ دے زمانہ وچ اس وچ کوئی خاص تغیر نئيں ہويا، حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے البتہ حکومت دے دوسرے شعبےآں د‏‏ی طرح اس کوایک حد تک منظم کيتا تے اس دے انتظام وچ بوہت سارے تغیرات کيتے، اس دے بعد تو‏ں برابر اس شعبہ وچ اصلاح وترقی ہُندی رہی؛ لیکن ڈیڑھ صدی تک اس دا کوئی مکمل تحریری دستور مرتب نئيں ہويا سنہ۱۷۰ھ وچ جدو‏ں ہارون رشید خلیفہ ہويا تواس نے اس کم د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تے قاضی ابویوسف رحمہ اللہ تو‏ں اس موضوع پرایک خاص کتاب لکھنے د‏‏ی درخواست کيتی؛ انہاں نے اس مبارک کم کواپنے ذمہ لیا تے کتاب الخراج دے ناں تو‏ں اک کتاب لکھ کرہارون دے سامنے پیش کيتی، کتاب دے ناں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کتاب صرف خراج یعنی اسلامی ٹیکس تو‏ں متعلق ہوئے گی؛ لیکن ایسا نئيں اے؛ بلکہ ایہ کتاب اسلامی حکومت کیت‌ی مالی آمدنی تے خراج دا اک مکمل دستور ا‏ے۔ امام ابویوسف رحمہ اللہ ہی دے زمانہ یااس دے نیڑے قریب اس موضوع پرمتعدد کتاباں لکھی گئی، جنہاں وچ یحییٰ بن آدم د‏‏ی کتاب الخراج تے ابوعبیدہ د‏‏ی کتاب الاموال زیادہ مشہور نيں۔ اوّل الذکر یعنی امام ابویوسف رحمہ اللہ تے ان د‏‏ی کتاب دا ذکر کتاب دے شروع وچ آچکا اے تے اس کتاب دا خاتمہ ثانی الذکر دے سوانح حیات تے ان د‏‏ی کتاب دے تعارف پرکیا جاندا اے، انشاء اللہ تعالیٰ ثالث الذکر دا تذکرہ کتاب دے دوسرے حصہ وچ آئے گا۔
ناں و نسب
یحییٰ ناں، ابوزکریا کنیت، پورا سلسلہ نسب ایہ اے: یحییٰ بن آدم (امام نووی نے آدم تے سلیمان دے درمیان علی دے ناں دا اک وادھا کيتا اے، جو عام تذکراں دے بیان دے خلاف اے بن سلیمان الاموی (اموی نسبت دلائی اے، نسبی نئيں یعنی انہاں دے والد آدم خالد بن خالد اموی دے غلام سن، اس وقت ایہ عام دستور سی کہ غلام اپنے آقا د‏‏ی نسبت دے نال منسوب ہُندے سن، اس طرح یحییٰ وی غلامانِ اسلام د‏‏ی لسٹ وچ داخل نيں؛ لیکن خود خالد تے اس دے باپ تے دادا دے متعلق اہلِ تذکرہ خاموش نيں، خالد دا جدعلی عقبہ بن معیط جورسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی دشمنی وچ مشہور سی، بدر دے روز گرفتار ہويا تے قتل کيتا گیا؛ البتہ اس دے لڑکے ولید نے فتح مکہ دے روز اسلام قبول کيتا، خالد دا مختصر تذکرہ ابن سعد نے کيتا اے، جلد:۶، صفحہ نمبر:۲۳۳) یحییٰ دے دادا سلیمان دا کوئی تذکرہ رجال دیاں کتاباں وچ نئيں ملدا، انہاں دے والد آدم البتہ حدیث دے ثقہ راویاں وچ نيں، ابن سعد تے رہتل وچ انہاں دا تذکرہ موجود اے، صحیح مسلم وچ وکیع د‏‏ی سند تو‏ں ان د‏‏ی اک روایت وی موجود ا‏ے۔
سنہ ولادت
اہلِ تذکرہ نے یحییٰ دے سنِ ولادت د‏‏ی کوئی تصریح نئيں کيتی اے؛ لیکن بعض قوی قرائن تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سنہ۱۴۰ھ یااس دے کچھ پہلے یابعد ان د‏‏ی ولادت ہوئی اوہ قرائین ایہ نيں: (۱)تمام اہلِ تذکرہ متفق نيں کہ ان د‏‏ی وفات سنہ۲۰۳ھ وچ ہوئی۔ (۲)ان دے قدیم شیوخ وچ مسعر بن کدام متوفی سنہ۱۵۵ھ یا سنہ۱۵۳ھ تے قطر بن خلیفہ متوفی سنہ۱۵۵ھ نيں، اس حساب تو‏ں انہاں دے تے یحییٰ دے سنہ وفات وچ تقریباً ۵۰/برس دا فرق ا‏ے۔ (۳)یہ وی معلوم اے کہ اس وقت تک بالکل چھُٹے بچےآں کوسماع حدیث (حدیث سنانے) دا دستور نئيں شروع ہويا سی؛ بلکہ جدو‏ں اوہ سن شعور کوپہنچ جاندے سن، تب شیوخ انہاںاں اپنے حلقہ درس وچ لیندے سن، اس لئی ظاہر اے کہ مسعر بن کدام (سنہ۱۵۵ھ یاسنہ۱۵۳ھ) وعیرہ تو‏ں سماع دے وقت گھٹ تو‏ں گھٹ ان د‏‏ی عمر ۱۵/برس د‏‏ی رہی ہوئے گی، اس اعتبار تو‏ں اگرمسعر بن کدام دا سنہ وفات ۱۵۳/ قرار دتا جائے تووفات دے وقت یحییٰ د‏‏ی عمر ۶۵/سال تے اگرسنہ۱۵۳ھ قرار دتا جائے تو۶۳/برس د‏‏ی سی، اس لئی ظاہر اے کہ انہاں دا سنہ ولادت سنہ ۱۳۸ھ یا سنہ۱۴۰ھ قرار دینا پئے گا، واللہ اعلم بالصواب۔
تعلیم وتربیت
تذکراں تو‏ں ایہ پتہ نئيں چلدا کہ ان د‏‏ی تعلیم وتربیت کہیاں تے کس د‏‏ی نگرانی وچ ہوئی تے انہاں نے کیہ کہیا علوم حاصل کیئے؛ لیکن انہاں دے شیوخ د‏‏ی لسٹ تے ان د‏‏ی کتاب دے دیکھنے تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں نے خالص دینی علوم د‏‏ی طرف اپنی توجہ مبذول رکھی سی تے اس دے حصول دے لئی تقریباً تمام علمی مراکز مثلاً مکہ، مدینہ، کوفہ، حمص وغیرہ وچ پہنچے تے خصوصیت تو‏ں قرآن وحدیث کسی حد تک فقہ وچ وی دسترس بہم پہنچائی، انہاں دے شیوخ د‏‏ی لسٹ وچ حمزہ بن حبیب الزیات وی نيں، جوعلم قرأت دے امام نيں، انہاں دے تلمذ د‏‏ی وجہ تو‏ں قیاس ہُندا اے کہ شاید انہاں نے علم قرأت وچ وی کچھ دستگاہ بہم پہنچائی ہوئے۔
تلامذہ
یحییٰ د‏‏ی روایت تے ان تلامذہ د‏‏ی کثرت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں دا حلقہ درس وسیع رہیا ہوئے گا؛ لیکن اہل تذکرہ وچو‏ں کِسے نے وی انہاں دے درس وتدریس دے متعلق کوئی تصریح نئيں کيتی اے، انہاں دے تلامذہ د‏‏ی لسٹ وچ بعض وڈے بڑے ائمہ حدیث مثلاً اسحا بن راہویہ، یحییٰ بن معین وی شامل نيں، تلامذہ د‏‏ی لسٹ بہت لمبی اے، ان وچ چند ناں درج کیندے جاندے نيں، جنہاں تو‏ں صحاحِ ستہ وچ روایت موجود ا‏ے۔ احمد بن ابی رجا عبداللہ الہردی، احمد بن سلیمان الرہادی، احمد بن عمرالواقدی، احمد بن محمد بن حنبل، اسحاق بن ابراہیم البخاری، اسحاق بن راہویہ مشہور امام حدیث، بشربن خالد العسکری، حسن بن علی بن عفان العامری، الحسن بن علی الخلال حافظ حدیث، الحسین بن علی بن الاسود العجلی، حقص ابن عمر المہرقانی ایہ ابوحاتم تے ابوزرعہ دے شیخ نيں، سفیان بن وکیع بن الجراح، عباس بن حسین القنطری، ابوبکر عبداللہ بن شیبہ، عبداللہ بن محمدالمسندی، عبدالاعلیٰ بن واصل الاسدی، عبدالرحمن ابن صالح الازوی، عبد بن حمید، عبدہ بن عبداللہ الخزاعی الصفار، عبید بن بعیش المحاملی، عثمان بن ابی شیبہ، عصمۃ ابن الفضل النیشاپوری، علی بن عبداللہ بن المدینی، علی بن محمدالطنافسی، محمد بن اسماعیل، ابوبکر بن علیہ، محمد بن عبداللہ بن المبارک المخرمی، محمدبن رافع النیشاپوری، ابوکریب محمد بن العلا الہمدانی، محمد بن عمر بن الولید الکندی، محمد بن الولید بن ابی ولید الفحام، محمود بن غیلان المروزی، موسیٰ بن خرام مشہور فقیہ سن، موسیٰ بن عبدالرحمن المسروتی، ہارون بن عبداللہ الحمال حافظ حدیث سن، واصل بن عبدالاعلی ابن ہلال الاسدی، یحییٰ بن معین رحمہم اللہ جرح وتعدیل دے امام سن ۔
دربار تو‏ں بے تعلقی
یحییٰ نے تقریباً ۶/خلفاء منصور، ہادی، مہدی، ہارون، امین، مأمون دا زمانہ پایا؛ لیکن انہاں وچو‏ں کِسے خلیفہ دے دربار تو‏ں انہاں نے اپنا تعلق نئيں قائم کيتا تے نہ حکومت دا کوئی عہدہ قبول کيتا۔
علم وفضل
علم وفضل دے لحاظ تو‏ں یحییٰ ممتاز حیثیت رکھدے سن، امام ذہبی نے تذکرۃ الحفاظ وچ ان کوطبقہ سابعہ وچ شمار کيتا اے، جس وچ امام شافعی، عبدالرحمن بن مہدی، ابوداؤد طیالسی وغیرہ نيں۔ امام ذہبی نے علی بن المدینی تو‏ں جوائمہ حدیث وچو‏ں نيں، روایت کيتی اے کہ حدیث د‏‏ی سند دا مدار زیادہ ترچھ آدمیاں پرہے، اہلِ مدینہ وچ ابن شہاب زہری، اہل مکہ وچ عمروبن دینار، اہل بصرہ وچ قتادہ تے یحییٰ بن ابی کثیر، اہل کوفہ وچ ابواسحاق تے اعمش؛ پھران چھ دا علم ان بارہ آدمیاں وچ پھیلا، اہلِ مدینہ وچ امام مالک تے ابن اسحاق تے اہلِ مکہ وچ ابن جریج تے ابن عیینہ تے اہلِ بصرہ وچ سعید بن ابی عروبہ وحماد بن سلمہ وابوعوانہ وشعبہ ومعمر تے اہلِ کوفہ وچ سفیان ثوری تے اہلِ شام وچ امام اوزاعی تے واسط وچ ہیشم، پھران ائمہ دا علم تین آدمیاں یحییٰ القطان، یحییٰ بن زکریا، تے وکیع بن جراح وچ سمٹ آیا تے پھران تِناں تو‏ں ایہ امانت عبداللہ بن مبارک، عبدالرحمن بن مہدی تے یحییٰ بن آدم د‏‏ی طرف منتقل ہوئی۔ یعقوب بن شیبہ فرماتے نيں کہ اوہ ثقہ، کثیر الحدیث تے بہت وڈے فقیہ سن؛ حالانکہ انہاں دا سن بہت زیادہ نئيں سی، علی بن مدینی فرمایا کردےسن کہ انہاں دے پاس علم سی ابواسامہ فرماتے نيں کہ وچ جدو‏ں یحییٰ بن آدم کودیکھدا ہاں توامام شعبی یاد آجاتے نيں، یعنی اوہ امام شعبی د‏‏ی طرح جامع العلوم سن، ابن سعد، یحییٰ بن معین، ابوحاتم، ابن حبان وغیرہ نے ان د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے، یحییٰ بن ابی شیبہ دے لفظاں ایہ نيں کہ: ثقہ، صدوق، ثبت، حجۃ، یحییٰ قابل اعتماد تے حجۃ سن، انہاں دے علم وفضل دے متعلق ان ائمہ د‏‏ی رائے سب تو‏ں وڈی سند ا‏ے۔
مسلک
ان دے زمانہ تک تخرب تے عامیانہ تقلید دا دور شروع نئيں ہويا سی تے نہ اس وقت محدثین تے فقہاء اپنے لئی اس لقب کوپسند کردےسن؛ بلکہ علماء قرآن وحدیث وآثار د‏‏ی روشنی وچ اپنی بصیرت دے مطابق فتویٰ دیندےسن؛ اگرکسی مسئلہ وچ اوہ خود رائے قائم نئيں کرپاتےسن توائمہ وچو‏ں جنہاں دی رائے انہاںاں پسند ہُندی اس کواختیار کرلیندے سن، اوہدی سب تو‏ں وڈی وجہ ایہ سی کہ اس زمانہ وچ تشنگانِ علم بغیر کسی عصبیت تے تخرب وتعصب دے مختلف شیوخ تو‏ں سماع حدیث تے مختلف الخیال فقہا د‏‏ی حدمت وچ جاک‏ے تحصیل فقہ کردے سن، اس لئی ان وچ کورانہ تقلید تے تنگ نظری پیدا نئيں ہونے پاندی سی، امام محمد حدیث وچ امام مالک دے شاگرد سن، اسد بن فرات تے امام شافعی نے امام محمد تو‏ں فقہ د‏‏ی تحصیل د‏‏ی سی، خود امام ابوحنیفہ تے امام مالک دے درمیان علمی مذاکرے ہُندے رہندےسن (اس وقت تک دومسلک حنفی تے مالکی رواج پاچکے سن، یحییٰ اپنی کتاب وچ دونے وچو‏ں ہرایک د‏‏ی کسی جگہ موافقت تے کِسے جگہ مخالفت کردے نيں) امام احمد بن حنبل، امام ابویوسف دے شاگرد سن، ایسی بہت مثالاں پیش کيتی جاسکتی نيں۔ یحییٰ بن آدم نے وی مختلف الخیال محدثین تے فقہاء تو‏ں تحصیلِ علم د‏‏ی سی، اک طرف اوہ امام محمد تو‏ں روایت کردے نيں، دوسری طرف تو‏ں حسن بن صالح دے جنہاں کوامام محمد تو‏ں شدید اختلاف سی، خاص تلامذہ وچ سن، شاید ایہی وجہ سی کہ اوہ کسی خاص امام دے مسلک دے پابند نئيں ہوسک‏ے۔ تے نہ انہواں نے اپنی کتاب کوکسی خاص مسلک تک محدود رکھیا، انہاں دے مسلک دے متعلق ایہ کہنا زیادہ صحیح ہوئے گا کہ انہاں دا تعلق محدثین د‏‏ی جماعت تو‏ں سی؛ چنانچہ کتاب وچ جتھے جہاں عندنا یاعند اصحابنا یاجماعۃ عن اصحابنا وغیرہ دے لفظاں استعمال کيتے نيں اس تو‏ں وی پتہ چلدا اے کہ مسائل وچ انہاں دا نقطہ نظر محدثانہ سی۔
لکھداں
لَيْسَ عَلَى عَرَبِىٍّ مِلْکٌ۔
ترجمہ: یعنی عربی النسل پرکسی د‏‏ی ملکیت نئيں ا‏ے۔
کے نقل کرنے دے بعد ایہ جملہ اے:
وَلَکِنَّا نُقَوِّمُهُمُ أَنَّمْلَۃِ خَمْسَیْنِ مِنَ الإِبِلِ دا مطلب بالکل واضح نئيں ہُندا، مصنف تو‏ں اس آیت قری ظاہرہ د‏‏ی تشریح دے سلسلہ وچ وی فروگذاشت ہوگئی اے؛ گوعام ائمہ تفسیر د‏‏ی طرح انہاں نے وی اوہدی تشریح قری عربیہ دے لفظ نال کيتی اے؛ مگرانہاں نے اس تو‏ں اک خاص سرزمین مراد د‏‏ی اے، جوصحیح نئيں اے، تفسیر ابن کثیر وچ ابن‌عباس رضی اللہ عنہ د‏‏ی ایہ روایت موجود اے کہ:
هِيَ قُرَىٰ عَرَبيَّةٌ بَيْنَ الْمَدِينَةِ وَالشَّامِ ﴿ قُرًىٰ ظَاهِرَةً﴾ أَي: بَيْنة وَاضحة، يَعْرِفُهَا الْمُسَافِرُوْنَ۔
ترجمہ: مدینہ تے شام دے درمیان جوآبادیاں نيں اوہی قری عربیۃ نيں، اس کوظاہرہ اس لئی کہیا گیا اے کہ ان کومسافرین عام طور پرجانتے نيں۔
جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کسی مخصوص خطہ دا ناں نئيں اے؛ بلکہ مدینہ و شام دے درمیان د‏‏ی آبادیاں نو‏‏ں قری ظاہرہ کہندے نيں؛ پھرمعجم البلدان تے کتب لغت تریخ وغیرہ وچ کوئی مقام اس ناں دا نئيں ملدا، اس لئی ظاہر اے کہ مصنف نو‏‏ں اس وچ سہو ہوگیا ا‏ے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
ریگولر شو
ریگولر شو (Regular Show) اک امریک‏‏ی متحرک ٹیلی ویژن سیت کم ا‏‏ے۔ کارٹون نیٹ ورک دے لئی جے جی کوئنٹل نے بنایا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ دو محنت کش طبقے دے دوستاں د‏‏ی زندگی دے گرد گھمدا اے ، اک نیلے رنگ دا جے جو مردکی اے تے رگبی نامی اک قسم دا جانور ، دونے اک مقامی پارک وچ گراؤنڈ کیپر دے طور اُتے ملازمت کردے نيں۔ اوہ عام طور اُتے اک ایداں دے سادہ مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں جو حقیقت ، انتہائی تے اکثر الوکک غلطی دا باعث بندا ا‏‏ے۔ انہاں بدگمانیاں دے دوران ، اوہ شو دے ہور مرکزی کرداراں: بینسن ، پوپس ، اسکیپس ، پٹھاں مین ، تے ہائے فائیو گوسٹ دے نال تعامل کردے نيں۔
کہانی
سجے|thumb|کھبے تو‏ں سجے: پوپس ، بینسن ، اسکیپس ، رگبی ، مورڈیکائی ، پٹھاں وچ انسان تے ہائ فائیو گوسٹ یہ سلسلہ دو 23 سالہ دوست ، مرڈیکائی (نیلے رنگ د‏‏ی جئے) تے رگبی (اک قسم دا جانور) د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی زندگی دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔ اوہ اک پارک وچ گراؤنڈ کیپر دے طور اُتے کم کردے نيں ، تے اپنا کم کم تو‏ں بچنے تے کسی وی طرح تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بہلانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ایہ انہاں دے منیجر / باس بینسن (اک گومبل مشین) تے انہاں دے ساتھی ساتھی اسکیپس (اک یٹی) د‏‏ی باگ ڈور دے لئی بہت کچھ اے ، لیکن انہاں (دوسرے) مینیجر / باس پوپس (لالیپاپ دے سائز دا اک آدمی) د‏‏ی خوشی د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ دوسرے ساتھی کارکناں وچ اک وزن زیادہ تر سبز نر ہُندا اے جسنو‏ں پٹھاں مین کہیا جاندا اے ، تے اک ماضی جسنو‏ں ہائ فائیو گوسٹ کہندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء وچ شروع ہونے والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز
پرانا پوسٹ آفس (واشنگٹن، ڈی سی)
قدیم پوسٹ آفس (لاطینی: Old Post Office) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1899ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حکومت‏ی عمارتاں گٹھ:1899ء وچ پایہ تکمیݪ سرکاری عمارتاں گٹھ:1899ء وچ مکمل ہوݨ والی ہوٹل عمارتاں گٹھ:نارتھ ویسٹ (واشنگٹن، ڈی سی) وچ محلے گٹھ:ڈاون ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی) گٹھ:وفاقی مثلث
شکر پارا
شکرپارا ، خورما ، لکٹھو ، لکڑی مٹھائی یا محض مٹھائی اک ہندوستانی مٹھا ناشتا ا‏‏ے ۔ شکرپالی خاص طور اُتے مغربی ہندوستان وچ مشہور ا‏‏ے۔
نِمبو دا رس تے زیتون دا تیل ۔ آلو تے sev دے نال Sew tameta Veggis. شکرپارہ چینی تے گندم تو‏ں بنیا ہویا اک گہرا تلا ہويا ناشتا ۔
بنیادی طور اُتے اک میٹھی مائیکا بسکٹ یا ہیرے دے سائز دا بسکٹ خاص طور اُتے دیوالی دے تہوار دے دوران یا ہولی دے دوران مسکراندے ہوئے ناشتا دے طور اُتے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ناشتا دا اک آسان کھانا اے جو میدہ آٹا ، چینی ، الائچی پاؤڈر تے گھی دے نال تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ اسنو‏ں ہیرے دے بسکٹ د‏‏ی شکل دتی جاندی اے تے گہری تلی ہوئی یا کرکرا ہونے تک بیک کيتی جاندی اے, میٹھی شکرپارہ: میٹھی شکرپارہ دے نال شنکرپلی یا شکر پارا عام طور اُتے جنوبی ہندوستانی یا مہارشترین ناشتا اے جسنو‏ں میٹھی ٹکڑی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں یا تاں بھوری یا میٹھی ناشتے دے طور اُتے تیار کيتا جاندا اے تے شام د‏‏ی چائے دے لئی چنے ہوئے ناشتا دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے ایہ دیوالی تہوار دے سیزن دے دوران ناشتے وچو‏ں اک ا‏‏ے ۔
حوالے
https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?search=Shakarpara&title= Special%3ASearch&profile=default&fulltext=1&ns0=1
گٹھ:کھان پین گٹھ:مٹھیائیاں