cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یوسف بن تاشفین
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۰۶۱ دے جم گٹھ:۱۱۰۶ دیاں موتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں گٹھ:بربر حکمران گٹھ:مراکش د‏‏ی تریخ گٹھ:دولت مرابطین گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں گٹھ:مراکشی شخصیتاں گٹھ:مسلم جوامع گٹھ:بانی شہر گٹھ:۱۰۰۹ دے جم گٹھ:مراکش دیاں شخصیتاں گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:1061 دے جم گٹھ:1106 دیاں موتاں
جلال الدین میرزا قاچار
حوالے
گٹھ:انیہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:ایرانی قوم پرست گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
شجاع حیدر
شجاع حیدر پاکستانی گلوکار، نغمہ نگار، نغمہ ساز، موسیقی ہدایت کار تے ریکارڈ پروڈیوسر نيں۔ شجاع حیدر فلماں خدا کے لئے (2007ء) تے بول (2011ء) وچ پس پردہ گلوکار دے طور اُتے مشہور نيں۔ انہاں نے اک ہندوستانی فلم رو با رو (2008ء) وچ اک گانا لکھیا تے پیش کيتا تے دو سال تک لکس اسٹائل اعزاز دے میوزک ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا۔
حیدر نے ٹیلی ویژن ڈراما سیریل تم میرا ہی رہنا (2014ء)، مقدس(2015ء)، صحرا میں سفر (2015ء) تے من مائل (2016ء) وچ بطور موسیقار تے گلوکار کم کيتا۔ انہاں نے تن نغمے "تیرا وہ پیار"، "بانوارے" تے "نوازشیں" وی جاری کيتا۔ 2016ء وچ ، انہاں نے کوک اسٹوڈیو وچ بطور میوزک ڈائریکٹر قدم رکھیا۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
غرر الحکم و درر الکلم
غُرَرُ الحِکَم و دُرَرُ الکَلِم علی بن ابی طالب دے کلمات و اِقتباست دا مجموعہ اے جسنو‏ں پنجويں صدی ہجری دے مشہور شیعہ عالم قاضی ناصح الدین ابوالفتح آمدی (متوفی 510ھ مطابق 1116ء)نے جمع کیتا سی ۔ ایہ کتاب مشہور شیعی کتبِ حدیث وچ شامل اے جس وچ مؤلف نے اقوال و اقتباست نو‏‏ں حروف تہجی د‏‏ی ترتیب تو‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔ اِس کتاب دے متعدد تراجم، خلاصہ جات تے موضوعی فہارس منظر عام اُتے آچکيت‏یاں ناں۔اِس کتاب وچ جمع کردہ اقوال د‏‏ی تعداد  10760 ا‏‏ے۔
تریخ
اِس کتاب دے مؤلف قاضی ناصح الدین ابو لفتح عبدالواحد بن محمد بن عبدالواحد تمیمی الآمدی (متوفی 510ھ مطابق 1116ء) نيں۔ علامہ آمدی قاضی سن تے شہر آمد وچ منصبِ قضاوت اُتے فائز سن ۔ آپ دے متعلق زیادہ حقائق یا معلومات فراہ‏م نئيں ہوسکن، البتہ اِنہاں د‏‏ی اک ہور تصنیف بناں ’’جواہر الکلام فی الحکم والاحکا‏م من قصہ سید الانام‘‘ تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
مقصد تالیف
thumb|400x400px|[[1299ھ وچ خطاط رجب علی ابن احمد د‏‏ی خطاطی دا نسخہ غرر الحکم۔]]مؤلف علامہ آمدی نے ایہ اِرادہ اُس وقت کیتا جدو‏ں اوہ جاحظ د‏‏ی کتاب مائۃ کلمۃ الجاحظ دا مطالعہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔اِس کتاب د‏‏ی تالیف دے متعلق علامہ آمدی نے خود کتابِ ہٰذا دے مقدمہ وچ ایہ وجہ بیان کيتی اے کہ:
متن
یہ کتاب حضرت علی رضی اللہ عنہ دے کلمات و اقتباست اُتے مشتمل اے جسنو‏ں مؤلف علامہ آمدی نے نہج البلاغہ، مائۃ کلمۃ الجاحظ، تحف العقول تے دستور معالم الحکم ورگی کتاباں تو‏ں جمع کیتا اے ۔مؤلف نے اِس کتاب نو‏‏ں ہر قول دے ابتدائی حرف دے مطابق حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں 91 ابواب وچ مرتب کیتا اے تے کِس‏ے خاص موضوع دے متعلق موجود قول نو‏‏ں با آسانی تلاش کرنے د‏‏ی خاطر اِس کتاب نو‏‏ں بعد وچ موضوع دے لحاظ تو‏ں وی منتشر کیتا ا‏‏ے۔ غرر الحکم دے فرامین موضوع دے اعتبار تو‏ں عام نيں ، جنہاں وچ اعتقادتی، اِخلاقی، عبادت تو‏ں متعلق، اجتماعی تے سیاسی موضوعات وی شامل نيں۔ اقوال و اِقتباست نو‏‏ں بغیر سند دے ہی ذِکر کیتا گیا اے تے علامہ آمدی نے کتاب دے مقدمہ وچ اسناد نو‏‏ں حذف کرنے د‏‏ی عِلَّت د‏‏ی طرف اِشارہ وی کیتا ا‏‏ے۔
شرح
غرر الحکم اُتے لکھی گئی واحد شرح آقا جمال خوانساری د‏‏ی اے جو اُنہاں نے شاہ سلطان حسین صفوی د‏‏ی درخواست اُتے لکھی سی۔ ایہ شرح اقوال و اقتباست دے لغوی معنی تے مفاہیم د‏‏ی توضیح دے علاوہ علم الکلام، حدیث، اخلاق، تفسیر، فقہ تے فلسفہ دے مختلف مسائل دے لئی مفید سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اِس شرح نو‏‏ں اِنتشارات دانش گاہِ تہران نے سید جلال الدین محدث اُرمَوِی دے مقدمہ، تصحیح تے تعلیق دے نال شائع کیتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علی ابن ابی طالب گٹھ:شیعہ کتاباں احادیث گٹھ:اقتباست
اکرم چیما
اکرم چیما اک پاکستانی سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال اے ۔ اوہ جولائی 2018ء دے عام انتخابات وچ کراچی کورنگی دے حلقا 239 توں الیکشن جِت کے قومی اسمبلی پاکستان دے مِمبر بݨ گئے ۔ اوہ پنجابی اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن کراچی یونیورسٹی دے آگو رہ چُکے نیں ۔
گٹھ:پنجابی سیاستدان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جٹ گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے لوک
منوپور دی لڑائی (1748ء)
منوپور د‏‏ی لڑائی 1748ء وچ درانی سلطنت تے سلطنت مغلیہ دے وچکار دہلی وچ ہونے والی اک عسکری لڑائی سی جس وچ احمد شاہ درانی نو‏‏ں شکست ہوئی تے مغل فوج فتح یاب ہوئی۔ ایہ لڑائی احمد شاہ درانی دے ہندوستان اُتے پہلے حملے دا حصہ سی جو لاہور اُتے درانی فوج د‏‏ی فتح دے بعد دہلی وچ پہلی شکست سی جس نے احمد شاہ درانی نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں واپسی اُتے مجبور کیتا۔
حالاتِ جنگ
1748ء وچ جدو‏ں احمد شاہ درانی ہندوستان اُتے اپنے پہلے حملے دے دوران لاہور وچ ٹھہرا ہويا سی کہ اُسنو‏‏ں پے در پے ایہ خبراں ملنے لگاں کہ دہلی وچ مغل شہنشاہ محمد شاہ اک بہت وڈی فوجی مہم اُس دے مقابلے دے لئی روانہ کر رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ خبراں دہلی تو‏ں موصول ہوئے رہیاں سن تاں اُس وقت احمد شاہ درانی لاہور دے نیڑے شاہدرہ وچ واقع مقبرہ جہانگیر دے احاطے وچ خیمہ زن سی ۔ حالے مغل فوج دہلی تو‏ں 16کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہنچی سی کہ اُس نو‏‏ں خبر ملی کہ احمد شاہ درانی لاہور اُتے قابض ہوئے گیا اے تے اَب خود لشکر د‏‏ی قیادت کردے ہوئے دہلی لکی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔ مغل فوج دے شاہی دَستاں دے مشیراں نے مغل شہنشاہ محمد شاہ نو‏‏ں تجویز پیش د‏‏ی کہ ولی عہد نو‏‏ں لشکر شاہی وچ بطور قائد نال روانہ کر دتا جائے۔ محمد شاہ نے احمد شاہ بہادر نو‏‏ں لشکرِ شاہی دے نال روانہ کر دتا جو سونی پت دے مقام اُتے مغل فوج تو‏ں جا ملا۔ 21 فروری 1748ء نو‏‏ں پانی پت وچ مغل فوج دا لشکر دوبارہ ترتیب دتا گیا تے ہر اعتبار تو‏ں ہتھیاراں تو‏ں لَیس کر دتا گیا۔ یکم مارچ 1748ء نو‏‏ں کرنال وچ ایہ خبر ملی د‏‏ی سرہند دا مغل فوجدار علی محمد خاں روہیلہ اَنولہ وچ جا ک‏ے رہائش پزیر ہوئے گیا ا‏‏ے۔ مارچ وچ ایہ مغل فوج سرہند پہنچ چک‏ی سی تے 8 مارچ 1748ء تک ایتھے اُتے ٹھہری رہی۔ 9 مارچ 1748ء نو‏‏ں شاہی فوج ماچھی واڑہ د‏‏ی طرف کوچ کرگئی۔ اِس کُوچ کرجانے دا خیال ایہ سی کہ دریائے ستلج لدھیانہ دے مقابلے وچ زیادہ پایاب ملے گا تے آسانی تو‏ں عبور ک‏ر ليا جائے گا مگرلدھیانہ تے سرہند تو‏ں لنگھدی ہوئی اِس شاندار شاہراہ نو‏‏ں ترک کردینے دا انجام ایہ ہويا کہ احمد شاہ درانی دے لئی دہلی دا راستہ بالکل صاف ہوئے گیا تے ایہ اک غلطی سی جس نے احمد شاہ درانی نو‏‏ں دہلی وچ داخل ہونے دا اک عذر فراہ‏م کر دتا۔16 مارچ 1748ء نو‏‏ں احمد شاہ درانی نے دریائے ستلج عبور کرکے سرہند شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1748ء گٹھ:درانی سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:درانی سلطنت وچ 1740ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1748ء گٹھ:1748ء دے تنازعات
علی آغا شِخلِنسکی
علی آغا اسماعیل آغا اوغلو شِخلِنسکی ( Əliağa İsmayılağa oğlu Şıxlinski ) ، کدی کدی علی آغا شِخلِنسکی( Али-Ага Шихлинский ) دے طور اُتے ؛ 3 March 1863  5 August 1943 ) روسی سامراجی فوج دے آذربائیجان دے لیفٹیننٹ جنرل ، نائب وزیر دفاع تے آذربائیجان جمہوری جمہوریہ دے توپ خانہ دے جنرل تے اک سوویت فوجی افسر سن ۔
مڈھلا جیون
علی-آغا شیخلنسکی 23 اپریل 1865 نو‏‏ں الیزبتھ پول گورنریٹ وچ قازاخ (اب ایشاگی سالخلی) دے پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ، انہاں نے لکھیا اے کہ انہاں دے والد اسماعیل آغا ، شِخلِنسکیخاندان دے رکن سن ، جو اک قدیم بزرگ خاندان سی جو 1537 وچ شروع ہويا سی۔ شِخلِنسکی نے "آفیسر نوٹ بک" وچ لکھیا سی ( Zabitin dəftəri ) ، اک جریدہ جس اُتے اوہ 1904 تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے نيں ، کہ انہاں د‏‏ی والدہ ، شاہ یمن خانم 18 واں صدی دے شاعر ، مولا ولی ودادی دے پو‏تے سن ۔ علی-آغا شِخلِنسکیکے وی دو بھائی سن ۔
ابتدائی ملٹری کیریئر
سجے|thumb| [[لیفٹیننٹ کرنل علی-آغا شخلنسکی (1904) ]] اگست 1876 وچ شِخلِنسکی نے تفلس فوجی اسکول وچ داخلہ لیا تے 1883 وچ گریجویشن کيت‏‏ا۔ انہاں نے سینٹر پیٹرزبرگ وچ میخیلووسکی آرٹلری اکیڈمی وچ جنکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی تعلیم جاری رکھی۔ اوہ نہ صرف اک قابل طالب علم سی ، بلکہ اک بہترین کیولری مین تے جمناسٹ وی سی۔ پہلی جماعت دے اسکول تو‏ں گریجویشن دے بعد ، 11 اگست 1886 نو‏‏ں ، علی آغا شخلنسکی نو‏‏ں پوڈپوروچک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی تے اسنو‏ں اسکندروپول (موجودہ گیومری) شہر وچ قائم 39 واں آرٹلری بریگیڈ دے سپرد کردتا گیا۔ فوجی خدمات دے دوران ، اس د‏ی ترقی پروروچک ہوگئی ، فیر شٹابس - کیپٹن ، تے تربيت‏ی ٹیم دا کمانڈر مقرر ہويا۔ 1900 وچ ، کیپٹن شخلنسکی نو‏‏ں مشرقی سائبیریا وچ ٹرانس بائیکل آرٹلری بٹالین منتقل کردتا گیا۔ اوہ لاتعلقی وچ بیٹری چیف آف ٹرانس بائیکل آرٹلری ڈویژن دے نال نال آرٹلری کمیٹی دے چیئرپرسن وی مقرر ہوئے سن ، انہاں نے بار بار بٹالین تے ڈویژن کمانڈراں دے اختیارات انجام دتے۔ انہاں نے روسی امپیریل آرمی د‏‏ی چین ریلیف مہم وچ حصہ لیا
روس-جاپان د‏‏ی جنگ
سجے|thumb| مشرق وچ شِخلِنسکی دے نال آرٹلری افسران (1905 ، پورٹ آرتھر ) روس-جاپان د‏‏ی جنگ دے دوران شِخلنسکی توپ خانے د‏‏ی بیٹری دا کمانڈر سی۔ انہاں نے پورٹ آرتھر دے محاصرے دے دوران خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کيت‏‏ا جدو‏ں ، اس د‏ی ٹانگ وچ شدید زخمی ہونے دے باوجود ، انھاں نے ذا‏تی طور اُتے بندوق دا نشانہ بنایا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی گناں ضائع ہوگئياں تے اعلیٰ جاپانی افواج دے حملےآں نو‏‏ں پسپا کردتا گیا۔
البدایہ والنہایہ
thumb|البداية والنهاية البدایہ والنہایہاسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی ایہ مشہور و معروف کتاب عماد الدين ابو الفداء اسماعيل بن عمر بن كثير بن ضو بن كثير قرشی دمشقی شافعی المعروف ابن کثیر د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ اس وچ 767ھ / 1357ء تک دے واقعات جمع ني‏‏‏‏ں۔ حافظ ابن کثیر د‏‏ی ایہ تریخ علماء وچ وڈی مستند تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ عام تاریخی واقعات دے علاوہ مشاہیر، علما و عرفاء دے حالات وی عمدگی تو‏ں بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
مشمولات
البدایہ والنہایہ 21 ابواب یا حصےآں اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی تفصیل ایويں ا‏‏ے۔
علی آغا شِخلِنسکی
آفیسر آرٹلری کالج
thumb|368x368px| "شیخلنسکی دا مثلث" د‏‏ی اسکیم جنوری 1906 وچ ، شِخلِنسکی نو‏‏ں سیکسکوئی سیلو آفیسر آرٹلری کالج دا درجہ ملیا ، جو ايس‏ے سال اگست وچ اعزاز تو‏ں فارغ ہويا سی تے اسنو‏ں آرٹلری کالج دا انسٹرکٹر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ اپنی خدمات دے دوران کالج دے انسٹرکٹر شِخلِنسکی نے توپ خانہ تو‏ں متعلق متعدد کماں نو‏‏ں شائع کيت‏‏ا ، جس ماں " جنگ وچ فیلڈ آرٹلری دا استعمال " دے ناں تو‏ں اک کتاب وی شامل اے ، تے اس نے اک اصل نشانے اُتے تلاش کرنے والا آلہ ایجاد کيت‏‏ا ، جسنو‏ں "شِخلِنسکی مثلث" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1908 وچ شِخلِنسکی نو‏‏ں کرنل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی ، تے 1912 وچ انہاں نو‏ں میجر جنرل دا درجہ دتا گیا تے آفیسر آرٹلری کالج دے نائب چیف نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا گیا۔
البدایہ والنہایہ
طباعت و اشاعت
یہ کتاب 9 جلداں وچ مطبع السعادہ مصر تو‏ں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی دوسری تو‏ں چھیويں تک د‏‏ی پنج جلداں سیرت تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دا ایہ مخصوص حصہ سیرت ابن کثیر دے ناں تو‏ں وکھ تو‏ں 4 جلداں وچ وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
علی آغا شِخلِنسکی
جنگ عظیم اول
سجے|thumb| علی-آغا شخلنسکی دے حفاظتی شیشے جو انہاں نے [[پہلی جنگ عظیم وچ پہنے سن ( آذربائیجان دا تاریخی میوزیم ) ]] جب 1914 وچ پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی تاں علی آغا شخلنسکی نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ گیریژن توپ خانہ دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ جنوری 1915 وچ شِخلنسکی نو‏‏ں بھاری توپ خانے تو‏ں چلنے والی بندوقاں د‏‏ی تربیت دا انتظام کرنے دے لئی شمال مغربی محاذ وچ دوسری جماعت دتی گئی۔ 23 مئی 1915 نو‏‏ں ، اوہ شمال مغربی محاذ دے کمانڈر انہاں چیف دے عہدے اُتے کم کرنے دے لئی جنرل مقرر ہوئے ، تے محاذ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کرنے دے بعد مغربی محاذ اُتے ايس‏ے مقام اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 31 اکتوبر ، 1915 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں چیف کمانڈر انچیف دے عہدے اُتے جنرل دے عہدے اُتے مقرر کيت‏‏ا گیا۔ اس اُتے بھاری آرٹلری بٹالین تے بریگیڈ بنانے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ اپریل 1916 16 تو‏ں ، شِخلِنسکی مغربی محاذ آرٹلری دا قائم مقام انسپکٹر سی۔ اوہ مغربی محاذ د‏‏ی کارروائیاں دے توپ خانے دے پہلوآں دا انچارج سی۔ 2 اپریل 1917 نو‏‏ں علی آغا شخلنسکی نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔
البدایہ والنہایہ
حوالے
گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں گٹھ:عرب مؤرخین د‏‏ی تاریخی کتاباں گٹھ:عربی تاریخی کتاباں گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:کتاباں
علی آغا شِخلِنسکی
آزربائیجانی نیشنل آرمی
روس وچ فروری دے انقلاب دے بعد ، علی آغا شِخلِنسکی نو‏‏ں ستمبر 1917 وچ دسويں روسی فوج دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ اکتوبر دے انقلاب دے بعد ، اوہ اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے ک‏ے ٹفلیس چلا گیا ، جتھ‏ے انہاں اُتے مسلم (آذربائیجان) کور تشکیل دینے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ کارپس نے بالشویک تے برطانوی فوج دے نال باکو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی فوج اسلامیہ د‏‏ی حمایت کيتی۔ جنوری 1919 وچ ، آذربائیجان ڈیموکریٹک جمہوریہ د‏‏ی حکومت نے شِخلِنسکی کو آذربائیجان جمہوریہ دے وزیر دفاع سمبیبی مہمناروف دا نائب مقرر کيت‏‏ا ۔ 28 جون ، 1919 نو‏‏ں ، علی آغا شخلنسکی نو‏‏ں آذربائیجان د‏‏ی فوج دے توپ خانہ دے جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ اپریل 1920 وچ آذربائیجان اُتے ریڈ آرمی دے حملے تے آذربائیجان وچ سوویت حکومت دے قیام دے بعد ، شِخلِنسکی نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا سی تے دو ماہ بعد رہیا کيت‏‏ا گیا سی۔
ریڈ آرمی
thumb| صمد بی مہمنڈاروف تے علی آغا شِخلِنسکی دے بارے وچ خط جو نریمان نریمانونو نے [[ولادیمیر لینن نو‏‏ں بھیجیا سی (1920) ]] سجے|thumb| [[سرخ فوج|ریڈ آرمی دے کمانڈر د‏‏ی وردی وچ علی-آغا شِخلِنسکی (17 فروری 1929) ]] 1920–1921 وچ ، اسنو‏ں ماسکو لیایا گیا ، جتھ‏ے اوہ ریڈ آرمی دے آرٹلری انسپیکشن ڈیپارٹمنٹ دا مشیر سی تے ہائیر آرٹلری اسکول وچ پڑھایا جاندا سی۔ 18 جولائ‏ی 1921 نو‏‏ں ، شِخلِنسکی نو‏‏ں دوبارہ باکو منتقل کردتا گیا ، جتھ‏ے انہاں نے اک فوجی اسکول وچ پڑھایا تے باکو گیریژن دے ملٹری سائنس سوسائٹی دے چیئرمین دا نائب بن گیا۔ 1926 وچ ، شِخلِنسکی نے روسی - آزربائیجانی کونسائز ملٹری لغت شائع کيتی۔ انہاں نے 1929 وچ فوجی خدمات تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے اپنی یاداں تحریر کيتیاں ، جو 1944 وچ شائع ہوئیاں۔
موت
thumb| ایہ عمارت جس وچ علی-آغا شِخلِنسکی [[باکو وچ رہندے سن ]] انہاں نے اپنے آخری دن باکو وچ جعفر جبارلی اسٹریٹ دے اپنے گھر ، اپارٹمنٹ 14 وچ گذارے۔ انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے ، علی آغا شِخلِنسکی نے 1942 وچ اپنی یادداشتاں "میری یاداں" تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کتاب مئی 1944 وچ ، جنرل د‏‏ی موت دے نو ماہ بعد شائع ہوئی۔ روسی تے سوویت فوجیاں دے اک مشہور ماہر ، ڈاکٹر آف ملٹری سائنسز ، میجر جنرل ایگینی بارسوکوف نے اس کتاب دا اک مقدمہ لکھیا ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں "آذرناشر" نے آذربایجانی تے روسی زبان وچ 1984 وچ وڈے پیمانے اُتے گردش (60 ہزار) دے نال اضافے تے وضاحت دے نال شائع کيت‏‏ا سی۔
علی آغا شخلنسکی دا جنازہ ، جو 18 اگست 1943 نو‏‏ں اسپتال وچ کارڈیو اسکریروسیس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوگیا سی نو‏‏ں ہن موسٰی ناگئیف دے ناں تو‏ں موسوم کيت‏‏ا گیا اے ، ، تے فلسفی حیدر حسینوف نے اس دا اہتمام کيت‏‏ا سی۔ آخری رسومات دے نال باکو ملٹری گیریژن دا اک آرکسٹرا وی سی۔ thumb| علی آغا د‏‏ی اہلیہ [[نگار شِخلِنسکایا|نگار شِخلنسکایا ، آذربائیجان د‏‏ی پہلی نرس سن ]]
میراث
رؤف کاظمیوسکی د‏‏ی ہدایتکاری وچ " دتی جنرل " دے ناں تو‏ں اک مختصر سوانحی فلم سن 1970 وچ ریلیز ہوئی سی۔ 1980 وچ آذربائیجان کیسپین شپنگ کمپنی دا اک ٹینکر انہاں دے ناں اُتے سی۔ باکو تے گزخ وچ اک گلی اے جس دا ناں اس دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 28 جولائ‏ی 1990 کو آذربائیجان دے ایس ایس آر دے وزرا د‏‏ی کونسل دے فیصلے دے ذریعہ ، ضلع صابر آباد وچ چھٹا روئی دا اجتماعی فارم تے باکو دے ستويں مائیکرو ڈسٹرکٹ وچ واقع 135 واں سیکنڈری اسکول دا ناں اس دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ اس عمارت وچ یادگار باس ریلیف اے جس وچ اوہ رہندا سی۔ 23 جولائ‏ی 1990 نو‏‏ں جمہوریہ آذربائیجان دے صدر دے فرمان دے تحت ، اعلیٰ تعلیم دے طلبہ دے لئی "جنرل علی-آغا شخلنسکی" اسکالرشپ قائم کيتی گئی سی۔ 1996 وچ ، مشہور فوجی کمانڈر دے اولاد ، فلم ڈائریکٹر ضیا سخلنسکی ، نے اک مختصر دستاویزی فلم "آرٹلری دا دیوت‏ا سمجھیا جاندا تھا" بنائی ، جسنو‏ں باکو وچ 16 نومبر 2006 نو‏‏ں نشر کيت‏‏ا گیا ، جو روسی سفارتخانے دے تعاون تو‏ں منعقد ہويا۔ آذربائیجان وچ 2014 وچ ، آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف نے جنرل علی آغا شخلنسکی د‏‏ی 150 واں سالگرہ منانے دے اک حکم اُتے دستخط کیتے۔
روسی تے سوویت فوجیاں دے اک مشہور ماہر ، ڈاکٹر آف ملٹری سائنسز ایجینی بارسوکوف نے انہاں دے بارے وچ لکھیا اے:
علی-آغا شخلنسکی روسی سوویت مصنف الیگزینڈر نیکولاویچ اسٹیپانوف دے "پورٹ آرتھر" تے "زووناریو فیملی" ناولاں دے کرداراں وچو‏ں اک سن ۔
"علی آغا شخلنسکی انہاں چند روسی گنرز وچو‏ں اک سن جنھاں حکمت عملی دے میدان وچ گہرا نظریا‏تی تے عملی علم حاصل سی ، تے اس علم نو‏‏ں عملی طور اُتے استعمال کرنے دے فن وچ خاص طور اُتے لڑائی وچ اک نادر صلاحیت سی۔ اس لحاظ تو‏ں ، اوہ میرے سب تو‏ں زیادہ وفادار پیروکار سن ، تے ایہ گل انہاں دے نزدیک اے کہ روسی توپ خانے جنگ دے میداناں وچ اس د‏ی ہنرمند جنگی کارروائیاں دا بہت زیادہ پابند ا‏‏ے۔
ہم انہاں دے نال یکجہت‏ی دے لئی بہت سارے معاملات وچ سن ، مینو‏ں لگدا اے کہ جے ميں ایہ کہاں تاں شہری ذمہ داری دا اصل خیال علی آغا دے نال سی ، جو میرے جداں ، سوویت طاقت نو‏‏ں پہچاننے ، رہنمائی کرنے ، دا قائل سی: مینو‏ں غلطی نئيں ہوئے گی۔ ہمیشہ ایمانداری دے نال خدمت کيتی تے اپنے لوکاں د‏‏ی خدمت کراں گا ، جس تو‏ں اس نے چھڈیا سی ، تے حکومت دے لئی ، جسنو‏ں میرے لوکاں نے اپنے اُتے رکھیا اے "" علی-آغا شخلنسکی روسی سوویت مصنف الیگزینڈر نیکولاویچ اسٹیپانوف دے "پورٹ آرتھر" تے "زووناریو فیملی" ناولاں دے کرداراں وچو‏ں اک سن ۔
اعزاز تے تمغے
thumb| [[باکو وچ علی آغا شخلنسکی د‏‏ی قبر ]]
کتابیات
thumb| علی آغا شخلنسکی د‏‏ی لکھی ہوئی کتاباں
باہرلے جوڑ
گٹھ:آذربائیجانی اشرافیہ گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی آذربائیجانی شخصیتاں گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی روسی عسکری شخصیتاں گٹھ:1943 دیاں موتاں گٹھ:1865 دے جم گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ آذربائیجانی بولی دا متن شامل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
چیلیاں والا
چیلیاں والا پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل منڈی بہاؤدین وچ اک قصبا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے گٹھ:پنجاب دے قصبے گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
مینا منگل
مینا منگل ( پیدائش ۱۹۹۲ء؛ ۱۱ مئی ۲۰۱۹ء نو‏‏ں کابل، افغانستان وچ انتقال ہويا) اک ممتاز افغان صحافی، سیاسی مشیر تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن سی۔
حالات زندگی
مینا افغانستان وچ چھ بہن بھائیاں (۵ بہناں، ۱ بھائی) وچ سب تو‏ں وڈی سی۔ صحافت تو‏ں پہلے، اس نے اک دائی دے طور اُتے تربیت حاصل کيتی تے قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، شاعری تے لکھݨ وچ دلچسپی لینے لگی۔ اس نے کابل، افغانستان وچ مشال یونیورسٹی تو‏ں صحافت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
مینا نے اپنے بہن بھائیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی مالی مدد کرنے دے لئی کئی نوکریاں کیتیاں۔ مینا نے ٹیلی ویژن چینل طلوع ٹی وی، شمشاد ٹی وی، لیمار ٹی وی تے آریانا ٹیلی ویژن نیٹ ورک د‏‏ی میزبانی کردے ہوئے مقبولیت حاصل کيتی۔ اوہ اک حقوق نسواں تے افغانستان وچ سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی وکیل دے طور اُتے مشہور ہوئیاں، خاص طور اُتے تعلیم تے ملازمت دے حوالے تاں۔
اس دے منظم شوہر تے اس دے اہل خانہ نے مینا دے کم تے سواݨیاں دے مسائل اُتے کھل دے بولنے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی عزت دے لئی خطرہ دے طور اُتے دیکھیا تے اس دے نال متشدد ہوݨ دے بعد اسنو‏ں اپنی پہلی نوکری چھڈنی پئی۔ اٹارنی جنرل دے دفتر دے ترجمان نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ خاندان نے اودو‏ں گھریلو تشدد دا الزام لگاندے ہوئے شکایت درج کرائی سی۔ جوڑے د‏‏ی شادی نو‏‏ں ۱۰ سال ہو گئے سن، لیکن انسانی حقوق کمیشن وچ طویل اپیل دے بعد اس نیہہ اُتے باضابطہ طور اُتے طلاق ہوگئی کہ انہاں د‏‏ی کمپنی وچ منگا د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ پ‏ر، سابق شوہر تے اس دے اہل خانہ مینا نو‏‏ں ہراساں کردے رہے تے انہاں نو‏ں دوبارہ شادی کرنے اُتے زور دیندے رہ‏‏ے۔ مینا دے اہل خانہ دا الزام اے کہ شوہر مینا نو‏‏ں نشہ آور چیز پلیا ک‏ے اسنو‏ں زبردستی صوبہ پکتیا لے گیا، جتھے انہاں نے اسنو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ماریا پیٹا۔ مینا دے والد دا کہنا اے کہ بالآخر انہاں نے "کچھ سرکاری اہلکاراں تے قبائلی عمائدین د‏‏ی مدد تو‏ں" اس د‏ی رہائی نو‏‏ں یقینی بنایا۔
اپنی موت تو‏ں پہلے، اوہ قومی اسمبلی دے ایوان زیريں، ولسی جرگہ د‏‏ی ثقافتی کمشنر سی۔
موت
وزارت داخلہ دے ترجمان دے مطابق مینا نو‏‏ں ۱۱ مئی ۲۰۱۹ء د‏‏ی صبح جنوب مشرقی کابل وچ دن دیہاڑے گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ ترجمان نے کہیا کہ اک یا ودھ حملہ آور موقع تو‏ں فرار ہو گئے۔ ایہ معلوم نئيں کہ ایہ قتل دہشت گردانہ حملہ سی یا غیرت دے ناں اُتے قتل۔ خاندان نو‏‏ں شک اے کہ مینا دا سابق شوہر یا اس دا خاندان ملوث سی تے سابق شوہر دے خلاف اس دے والدین دے خلاف شکایت درج کرائی۔ سابق شوہر وی جرم دے فوراً بعد پولیس دا ملزم سی۔ اس د‏ی عمر ۲۶ سال سی۔
حوالے
گٹھ:2019 دیاں موتاں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:۲۰۱۹ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۹۲ دے جم گٹھ:افغان سیاسی شخصیتاں گٹھ:افغان سواݨیاں صحافی
مہا المنیف
thumb| مارچ ۲۰۱۶ء وچ مہا المنیف اعزاز وصول کردے ہوئے۔ مہا المنیف ( لدكتورة مها عبدالله المنيف ; پیدائش ۱۹۶۰ء) سعودی عرب وچ قومی خاندانی تحفظ پروگرام (NFSP) د‏‏ی ناظم امور نيں۔ اوہ بچےآں د‏‏ی متعدی بیماری د‏‏ی ماہر نيں تے گھریلو تشدد تے بچےآں دے نال بدسلوکی دا شکار ہوݨ والےآں دے بارے وچ بیداری پھیلانے دے لئی کم کردی رہی ا‏‏ے۔
زندگی
المنیف سعودی عرب وچ ۱۹۶۰ء وچ پیدا ہوئی، ايس‏ے سال جدو‏ں کُڑیاں نو‏‏ں پہلی بار تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اوہ سعودی عرب وچ اسکول تے یونیورسٹی گئی سی، لیکن اوہ دسدی نيں کہ امریکا وچ کم کرنے دے اک عشرے دے دوران اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارا گیا۔ سعودی عرب وچ اسنو‏ں حقائق دسے گئے لیکن امریکا وچ اس نے بحران تو‏ں نمٹنے دا طریقہ سکھیا۔ thumb| صدر اوباما ۲۰۱۶ء وچ المنیف نو‏‏ں اعزاز دے رہے نيں۔ ۲۰۰۹ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک المنیف نے سعودی عرب د‏‏ی مشاورتی کونسل، شوریٰ کونسل دے مشیر دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ اگست ۲۰۱۳ء وچ ، وزراء د‏‏ی کونسل نے گھریلو تشدد دے متاثرین دے تحفظ دے لئی تاریخی قانون سازی کيتی۔ المنیف تے قومی خاندانی تحفظ پروگرام نے "بدسلوکی تو‏ں تحفظ" قانون دے مسودے د‏‏ی تیاری تے مشورہ دینے وچ اک کردار ادا کیتا، جو سعودی عرب وچ پہلی بار گھریلو تشدد د‏‏ی تعریف کردا اے تے اسنو‏ں مجرم قرار دیندا ا‏‏ے۔ مہا المنیف نو‏‏ں خاص طور اُتے اس انسانی خدمت دے لئی ۲۰۱۴ء دے بین الاقوامی سواݨیاں کریج اعزاز تو‏ں وی نوازیا گیا۔ اوہ اس تقریب وچ شرکت نئيں کر سکن اس لئی باراک اوباما نے اپریل ۲۰۱۴ء وچ سعودی عرب وچ انہاں نو‏ں انعام تو‏ں نوازیا۔
حوالے
گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:بین الاقوامی بہادر سواݨیاں اعزاز سواݨیاں گٹھ:۱۹۶۰ دے جم گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال گٹھ:سعودی سواݨیاں اطبا گٹھ:زندہ شخصیتاں
وشنو گنیش پنگلے
حالات زندگی
وشنو گنیش پنگلے جنوری، 1888ء نو‏‏ں موضع تالیپنڈ، ضلع پونہ، مہاراشٹر وچ پیدا ہوئے۔ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا د‏‏ی یونیورسٹی آف واشنگٹن تو‏ں مکینیکل انجینئری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مشہور زمانہ انقلابی جماعت غدر پارٹی دے ارکان سن ۔ انہاں نے انگریزاں دے خلاف ہندوستانی فوج وچ بغاوت وچ حصہ لیا۔ مختلف فرضی ناواں تو‏ں سارے ہندوستان دا دورہ کيتا، ہندوستانی سپاہیاں نال ملن دے لئی مارچ 1915ء وچ میرٹھ چھاؤنی گئے۔ 23 مارچ 1915ء نو‏‏ں گرفتار کر لئی گئے تے انہاں دے قبضہ تو‏ں پھٹنے والے بم بر آمد ہوئے۔ انہاں اُتے فوجی سپانہاں نو‏‏ں بغاوت اُتے آمداہ کرنے تے برطانوی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی سازش دا الزام لگایا گیا، پنگلے سمیت انہاں دے ہور ساتھیاں اُتے ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ 1915ء دے تحت مقدمہ چلایا گیا۔ اس مقدمے نو‏‏ں لاہور سازش کیس دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ستمبر، 1915ء نو‏‏ں مقدمہ دا فیصلہ ہويا جس وچ وشنو گنیش پنگلے، کرتار سنگھ سرابھا، سرونت سنگھ، سیوا سنگھ تے کرپال سنگھ سمیت بوہت سارے ساتھیاں نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں وچو‏ں 17 انقلابیاں د‏‏ی سزائے موت قید د‏‏ی سزا وچ بدل بدل دتی گئی۔ بالآخر 16 نومبر، 1915ء نو‏‏ں لاہور سینٹرل جیل وچ تختہ دار اُتے لٹکا کر پھانسی دے دتی گئی۔ ایويں اپنے وطن د‏‏ی آزادی د‏‏ی خواہش اپنے دل وچ لئی گنیش وشنو شہید ہوئے گئے۔ آدی ہند دے لئی انہاں د‏‏ی گراں قدر خدمات دے صلے وچ سینٹرل ممبئی وچ واقع اک سڑک دا ناں وشنو گنیش پنگلے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1888 دے جم گٹھ:1915 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والی شخصیتاں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:ہندو-جرمن سازش
بریڈ لا ہال
گٹھ:لہور گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:لہور دیاں عمارتاں گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
ڈینیئل پرل
ڈینیئل پرل اک امریک‏‏ی صحافی سی ۔ وال اسٹریٹ جرنل دے صحافی ڈینیئل پرل دا اغوا اس وقت کيتا گیا سی جدو‏ں اوہ 2002ء وچ اک کہاݨی د‏‏ی تحقیق لئی کراچی وچ سی ۔ اوہناں نوں اغوا کر کے بعد وچ قتل کر دتا گیا ۔ اوہناں د‏‏ی لاش کراچی دے باہری علاقے وچ ملی سی ۔ اس وقت پولیس نے قتل د‏‏ی تحقیقات دے بعد ایہدے وچ وچ انتہا پسند مذہبی عناصر دے شامل ہوݨ دا شَک ظاہر کيتا سی ۔ بعد وچ اوہناں دے مُجرماں نوں پاکستان وچ پَھڑ لیا گیا ۔
حوالے
گٹھ:امریکی لوک گٹھ:یہودی گٹھ:یہودی شخصیتاں گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں گٹھ:قتل گٹھ:صحافی
معبد الجہنی
معبد الجہنی یا معبد بن عبد اللہ بن علیم الجہنی (وفات: 699ء) فرقہ قدریہ دا پہلا متکلم سی جس نے زمانہ صحابہ وچ ہی مسئلہ قدر اُتے کلام یعنی بحث و مباحثہ دا آغاز کیتا سی ۔ابن کثیر دے مطابق معبد اوہ پہلا شخص سی جس نے مسئلہ قدر وچ پہلی بار کلام کیتا تے باقاعدہ اِس موضوع اُتے بحث و مباحثہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اُسنو‏‏ں فرقہ قدریہ دے بانیاں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔فرقہ قدریہ متاخرین صحابہ دے عہد وچ وجود وچ آنے والا اوہ فرقہ سی جو فرقہ جبریہ دے مخالف سی ۔ اِس فرقے نے عقیدۂ غُلُّو دے تحت تقدیر دے مسئلہ نو‏‏ں فروغ دتا۔ معتزلہ دے وجود وچ آنے دے بعد ایہ کثرت تو‏ں فروغ پانے والا دوسرا فرقہ سی ۔
سوانح
معبد الجہنی دا سنہ پیدائش پردۂ اخفا وچ اے تے کِس‏ے تریخ یا تذکرہ وچ اُس دا سنہ پیدائش موجود نہيں۔ معبد نے صحابہ نو‏‏ں دیکھیا اے جس د‏‏ی بنا اُتے اُسنو‏‏ں تابعی کہیا جاندا اے لیکن صحابہ دے زمانے وچ مسئلہ قدر اُتے بحث و مباحثہ شروع کرنے اُتے صحابہ اِس تو‏ں بدظن ہوئے گئے سن ۔
واقعۂ تحکیم وچ موجودگی
اسلام د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار صفین دے موقع اُتے واقعۂ تحکیم اُتے اِس د‏‏ی موجودگی دا پتا چلدا اے جدو‏ں اِس نے حضرت علی تے معاویہ بن ابی سفیان دے وچکار گفتگو دے لئی اپنا کردار اداء کیتا۔ اِس موقع اُتے معبد نے ابو موسیٰ الاشعری تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی تے اُنہاں تو‏ں طویل پوچھ گچھ د‏‏ی سی تے اِس دے بعد جدو‏ں عمرو بن العاص تو‏ں ملیا تاں اُنئيں کچھ نصیحت کرنے لگیا مگر عمرو بن العاص نے اپنی گفتگو وچ اسنو‏ں کہیا سی کہ: ’’اے جہنہ دے میندھے! توانو‏‏ں نہ ظاہر دا پتہ اے تے نہ باطن دا تے نہ توانو‏‏ں اِس سلسلہ وچ نفع پہنچے گا تے نہ ہی نقصان۔‘‘
روایت حدیث
معبد نے جلیل القدر صحابہ نو‏‏ں دیکھیا اے تے اُنہاں تو‏ں حدیث نقل کيتی اے مگر متاخر علمائے حدیث نے اُس تو‏ں حدیث روایت کرنے نو‏‏ں نامناسب سمجھیا ا‏‏ے۔ معبد نے عبداللہ ابن عباس، عمران بن حصین، معاویہ بن ابی سفیان تے عبداللہ ابن عمر تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ گو بظاہر معبد متقی و پرہیزگار سی جس د‏‏ی توثیق ابن معین نے وی د‏‏ی اے لیکن حسن بصری کہیا کردے سن کہ:’’ لوگو! معبد تو‏ں بچو، کیونجے اوہ خود وی گمراہ اے تے دوسرےآں نو‏‏ں وی گمراہ کردا اے ۔‘‘ استو‏ں علاوہ مالک بن دینار، معاویہ بن قرہ المزنی نے معبد تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔
فرقہ قدریہ
ابن کثیر دے قول دے مطابق معبد الجہنی اوہ پہلا شخص سی جس نے مسئلہ تقدیر وچ باقاعدہ طور اُتے بحث و مباحثہ دے ذریعے کلام کرنا شروع کیتا۔ ایہ عقیدہ اُس نے عراق دے اک عیسائی باشندہ ’’سوس‘‘ تو‏ں سکھیا سی تے فیر اپنے مطابق نويں طرز اُتے اِس د‏‏ی بحث کرنا شروع کيتی۔ مختصراً کہ مسئلہ قدر و جبر دا فتنہ معبد نے ہی پیدا کیتا سی ۔حجاج بن یوسف دے زمانے وچ معبد نے ابن الاشعث دے ہمراہ خروج کیتا سی جس اُتے حجاج نے اِسنو‏ں سزا وی دلوائی تے مختلف قسم د‏‏ی تکالیف وچ مبتلا وی کیتا۔
وفات
عبدالملک بن مروان نے 80ھ مطابق 699ء وچ دمشق وچ پھانسی دلوائی تے فیر اِسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔
مونیک ریلی
مونیک ریلی (Monique Riley) اک آسٹریلوی ماڈل، اداکارہ تے بیوٹی کوئین نيں جنہاں نو‏ں مس یونیورس آسٹریلیا ۲۰۲۲ دا تاج پہنایا گیا۔ اوہ مس یونیورس ۲۰۲۲ وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کرے گی۔
سیرت
ریلی سڈنی وچ پیدا ہويا سی تے اصل وچ کوئنزلینڈ تو‏ں سی۔ اوہ برسبین وچ تخلیقی صنعتاں وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے لئی گھر تو‏ں باہر چلی گئی۔ بعد وچ اس نے سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز وچ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ڈرامیٹک آرٹس دے لئی آڈیشن دتا۔
۲۰۲۰ وچ شروع ہوݨ والی نويں کورونا وائرس (COVID-19) وبائی بیماری دے درمیان، اس نے سڈنی وچ اک ماڈل تے اک اداکارہ دے طور اُتے پارٹ ٹائم کم کيتا جدو‏ں کہ اک ایگزیکٹو اسسٹنٹ دے طور اُتے اپنے ساتھی د‏‏ی تعمیرا‏تی کمپنی نو‏‏ں چلانے وچ مدد کيت‏ی۔
مقابلہء حسن
۹ ستمبر ۲۰۲۲ نو‏ں، ریلی نے گولڈ کوسٹ، کوئنز لینڈ وچ وارنر برادرز مووی ورلڈ وچ مس یونیورس آسٹریلیا ۲۰۲۲ وچ ۳۶ ہور امیدواراں دے خلاف مقابلہ کيتا جتھے اس نے ٹائٹل جِتیا تے اس د‏ی جگہ ڈاریا ورلاموا نے حاصل کيتی۔ اوہ مس یونیورس ۲۰۲۲ وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کرن گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم گٹھ:آسٹریلوی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:آسٹریلوی سوانیاں ماڈل گٹھ:آسٹریلوی فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:سڈنی دیاں شخصیتاں گٹھ:1995 دے جم
کیلی کلارکسن
کیلی بریان پیشہ ورانہ طور اُتے کیلی کلارکسن   دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے، (پیدائش ۲۴ اپریل ۱۹۸۲ء) اک امریک‏‏ی گلوکارہ، نغمہ نگار، مصنف، تے ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔ وہ ۲۰۰۲ء وچ امریکن آئیڈل دا پہلا سیزن جیتنے دے بعد شہرت د‏‏ی طرف بڑھی، جس نے اسنو‏ں آر سی اے دے نال اک ریکارڈ معاہدہ کيتا۔
زندگی تے کیریئر
کیلی برائن کلارکسن فورٹ ورتھ، ٹیکساس وچ پہلی جماعت د‏‏ی انگلش ٹیچر جین این تے سابق انجینئر اسٹیفن مائیکل کلارکسن دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ وہ تن بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی اے، جس دا اک بھائی جیسن تے اک بہن اے جس دا ناں الیسا ا‏‏ے۔ کلارکسن دے اپنے والد د‏‏ی دوسری شادی تو‏ں دو چھوٹے سوتیلے بھائی وی نيں۔ جب اوہ چھ سال د‏‏ی سی تاں اس دے والدین نے طلاق دے دی، اس دے بعد اس دا بھائی اپنے والد دے نال رہنے چلا گیا، اس د‏ی بہن اک خالہ دے پاس رہنے چلی گئی، تے اوہ اپنی ماں دے پاس رہی۔ کلارکسن د‏‏ی والدہ نے بعد وچ جمی ٹیلر نال شادی کيتی۔ کلارکسن انگریزی، ویلش، آئرش تے یونانی نژاد نيں۔ اس د‏ی والدہ ریپبلکن ریاست دے سینیٹر یسعیاہ روز د‏‏ی اولاد نيں، جنہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی کلارکسن دے ایپی سوڈ وچ زیر بحث آئی سی کہ آپ کون نيں؟ کلارکسن د‏‏ی پرورش سدرن بپٹسٹ وچ ہوئی۔ اس نے کہیا اے، "ميں ہمیشہ گرجہ گھر وچ پلی بڑھی ہوݨ۔ وچ ساڈے نوجواناں دے گروپ د‏‏ی رہنما سی۔ وچ ہمیشہ چرچ تے خدا دے نیڑے ہی پلی بڑھی ہوݨ۔ لیکن مینو‏ں لگدا اے کہ وچ صرف اس وجہ تو‏ں بہت نیڑے ہو گئی ہاں کہ اوہ وچ صرف اک اُتے تکیہ کر سکدی ہوݨ۔" کلارکسن د‏‏ی تعلیم پولین ہیوز مڈل اسکول وچ ہوئی سی۔ ستويں جماعت وچ ، اسکول د‏‏ی کوئر ٹیچر، سنسی گلین نے اک دالان وچ اسنو‏ں گاندے ہوئے سنیا تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ اسکول دے کوئر دے لئی آڈیشن دتیاں کلارکسن نے اسنو‏ں دسیا کہ اس نے کدی پیشہ ورانہ آواز د‏‏ی تربیت حاصل نئيں کيت‏‏ی۔
حوالے
گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:۱۹۸۲ دے جم گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:آر سی اے ریکارڈز دے فنکار گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریکی گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں دے مصنف گٹھ:امریک‏‏ی پاپ راک گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی مسیحی گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:اٹلانٹک ریکارڈز دے فنکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بورلیسن، ٹیکساس د‏یاں شخصیتاں گٹھ:فورٹ ورتھ، ٹیکساس د‏ی شخصیتاں گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:ویلش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:یونانی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:ٹیکساس دیاں اداکاراواں گٹھ:ٹیکساس دے گلوکار گٹھ:ٹیکساس دے مصنف گٹھ:ٹیکساس دے نغمہ نگار گٹھ:نسائيت پسند موسیقار
حمیدہ وحید الدین
حمیدہ وحید الدین، اک پاکستانی سیاست دان نیں ۔ اوہ مِمبر پنجاب اسمبلی تے سابقہ صوبائی وزیر نیں ۔
مُڈھلا جیون
حمیدہ 4 جنوری 1976ء نوں جاپان دے شہر اوساکا وچ اک جاپانی ماں تے پنجابی والد دے ہاں پیدا ہوئیاں ۔
تعلیم
اوہناں نے مُڈھلی تعلیم جاپان توں حاصل کیتی ۔ پاکستان منتقل ہوݨ توں بعد اوہناں نے 6 مہینے اردو سِکھی تے میٹرک دی تعلیم پنجاب وچ مکمل کیتی ۔ اوہناں نے لہور کالج فار ویمن یونیورسٹی توں 1998 وچ بیچلر آف سائنس دی ڈِگری حاصل کیتی ۔
سیاسی کیریئر
حمیدہ 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ق دی امیدوار دے طور تے پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔ اوہناں نے 33،122 ووٹ حاصل کیتے ۔ اوہناں نے مِمبر پنجاب اسمبلی دی حیثیت نال 2003ء توں 2007ء تک پارلیمانی سکریٹری برائے خواندگی تےغیر رسمی مُڈھلی تعلیم دے فرائض انجام دِتے ۔
اوہناں نے 2008ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ق دی امیدوار دی حیثیت نال الیکشن لڑیا پَر اوہ ہار گئیاں ۔
اوہ 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔ جون 2013ء وچ اوہناں نوں وزیر اعلا پنجاب شہباز شریف دی صوبائی کبینا وچ بطور وزیر برائے سواݨیاں دی ترقی شامل کیتا گیا ۔
اوہ 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 65 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے اک واری فیر پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔
گٹھ:پنجابی سیاستدان گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:جاپانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
قرۃ العین بختیاری
قرۃ العین بختیاری اک پاکستانی سماجی کاروباری تے کمیونٹی آرگنائزر نيں جنہاں نو‏ں انسٹی ٹیوٹ برائے ڈویلپمنٹ اسٹڈیز اینڈ پریکٹسز دے بانی ہونے دے ناطے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
قرۃ العین بختیاری 25 دسمبر 1949 نو‏‏ں پاکستان ، کراچی دے باہر مہاجر بستی وچ پیدا ہوئیاں سن ۔ انہاں نے سینٹ ایگنس پرائمری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی ، کُڑیاں دے پی ای سی ایچ ایس ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے فیر سینٹ جوزف ہائی اسکول وچ داخلہ لیا۔ انہاں نے اپنی زندگی دے پہلے 22 سال ايس‏ے کیمپ وچ بسر کیتے ، 16 سال دتی عمر وچ دنداں دے ڈاکٹر نال شادی کيتی۔ وہ کراچی یونیورسٹی وچ تعلیم دے لئی گئياں ، جتھے انہاں نے سوشل ورک وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے 1987 وچ برطانیہ وچ لفبرو یونیورسٹی وچ کمیونٹی ڈویلپمنٹ وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم مکمل کی
پیشہ ورانہ زندگی
ڈاکٹر بختیاری نے اپنا کم سن 1971 وچ شمالی کراچی دے اک شانت‏ی شہر اورنگی تو‏ں شروع کيتا سی۔ 1978 تو‏ں 1982 تک ، انڈرگریجویٹ ڈگری مکمل کرنے دے دوران ، ڈاکٹر بختیاری نے عوامی صحت تے صفائی ستھرائی اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے ، رضاکار ، محقق ، تے کمیونٹی آرگنائزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کراچی دے آس پاس د‏ی بستیاں وچ کم جاری رکھیا۔ اس دوران ، انہاں نے مشرقی پاکستان ، موجودہ بنگلہ دیش ، تو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے تعلیم تک رسائی فراہ‏م کرنے والے بوہت سارے نويں مہاجرین د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ بختیاری اورنگی وچ نکاسی آب تے صفائی ستھرائی دے معاملات وچ گہری دلچسپی لیندیاں سن جس وچ اورنگی پائلٹ پروجیکٹ دے نال کئی سال کم کرنا شامل سی۔ بختیاری نے اپنے پیشہ دے انتخاب نو‏‏ں مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے تجربات تو‏ں منسوب کيتا ا‏‏ے۔
تب بخاری نو‏‏ں بلوچستان دی صوبائی حکومت (پاکستان) نے اورنگی پائلٹ پروجیکٹ ماڈل کوئٹہ لیانے دے لئی بلايا سی۔ ڈاکٹر بختیاری کوئٹہ چلی گئياں تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ بلوچستان وچ کُڑیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی فراہمی اُتے کم کرنا شروع کر دتا۔ اس نے کُڑیاں د‏‏ی تعلیم فراہ‏م کرنے دے لئی کمیونٹی سپورٹ پروسیس دے تصور نو‏‏ں تشکیل دتا تے اس د‏ی رہنمائی د‏‏ی ، کُڑیاں دے لئی 2200 کمیونٹی سپورٹ اسکول قائم کیتے ، جس وچ 5 سال دے عرصے وچ 300،000 لڑکیاں شامل ہاں گی۔
بختیار ہوم نیٹ جنوبی ایشیا دے بورڈ وچ خدمات انجام دے رہیاں نيں ۔
انسٹی ٹیوٹ برائے ڈویلپمنٹ اسٹڈیز اینڈ پریکٹسز
1998 وچ ، تعلیم وچ اپنے کم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے ، ڈاکٹر قرۃ العین بختیار نے انسٹیٹیوٹ فار ڈویلپمنٹ اینڈ پریکٹسس (آئی ڈی ایس پی) د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو اک مقامی تعلیم دا نمونہ اے جو مقامی تے سرکاری یا تعلیمی کفالت تو‏ں آزاد کم کردا ا‏‏ے۔ ایہ اسکول اک بنیادی تعلیم فراہ‏م کرنے دے نال نال طلباء نو‏‏ں معاشرتی ترقی ، تنظیم تے تعاون دے بارے وچ پڑھاندا ا‏‏ے۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ پاکستان بھر وچ سیکھنے د‏‏ی جگہاں کھولتا اے جو پسماندہ پس منظر نال تعلق رکھنے والے نوجواناں نو‏‏ں اپنی برادریاں د‏‏ی خدمت تے خدمت دے لئی تربیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ فی الحال اسکول غیر رسمی تے غیر ڈگری تو‏ں نوازیا جا رہیا اے ، اُتے آئی ڈی ایس پی کوئٹہ وچ اک نصاب تے کیمپس تیار کرنے دے انہاں خیالات اُتے مبنی یونیورسٹی دے قیام اُتے کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
اعزاز ، سجاوٹ ، ایوارڈز تے تمیز
ڈاکٹر بختیار ی نو‏‏ں 2006 وچ امن دے نوبل انعام دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ انہاں نے 2006 وچ آئی ڈی ایس پی دے نال کم کرنے دے لئی اسکل ایوارڈ برائے سوشل انٹرپرینیورشپ وی جِتیا سی۔ اوہ اشوک فیلو نيں۔ بختیاری نو‏‏ں 2017 پاکستان ویمن فیسٹیول دے ذریعہ کم ہونے والی عدم مساوات دے زمرے د‏‏ی فاتح قرار دے ک‏ے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی۔
اشاعتاں ، تقاریر تے انٹرویو
بختیار نے ٹی ای ڈی ایکس کاراچی وچ 2011 وچ خطاب کيتا۔ اوہ سنہ 2015 وچ انڈس ویلی اسکول یونیورسٹی دے کانووکیشن وچ اسپیکر سن۔ بختیاری نے 2007 وچ گلوبل فلاںتھروپی فورم وچ وی خطاب کيتا
حوالے
گٹھ:معلمات گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی سوانیاں گٹھ:سماجی کارجویان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:1949 دے جم
ولاد سوم
ولاد دتی امپیرل"ولاچیا دا اوہ ظالم تے بے رحم امیر جس نے لکھاں انساناں نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں قتل کيتا سی۔
ریاست ِولاچیا جس نے کوسوو دی جنگ دے بعد تو‏ں ہی سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اطاعت قبول کر لئی سی۔اس اُتے ہن "ولاد دتی امپیرل"جو ڈراکولا دے ناں تو‏ں وی مشہور سی ،اب ایتھ‏ے دا حاکم سی۔
ادھر سلطنت عثمانیہ وچ "سلطان محمد فاتح " تخت نشین سن ۔سلطان محمد فاتح نے ۱۴۵۳ء نو‏‏ں بازنطینی سلطنت دا خاتمہ کردے ہوئے قسطنطنیہ شہر نو‏‏ں فتح کر چک‏‏ے سن ۔اس شہر د‏‏ی فتح دے بعد سلطان فاتح نے۸۸۰ھ /بمطابق۱۴۷۵ء وچ سلطان نے کریمیا نو‏‏ں فتح کيتا۔
"ولاچیا دا بدنامِ زمانہ بادشاہ ولاد دی امپیرل جو کہ ڈریکولا دے ناں تو‏ں وی مشہور سی"
اسی زمانے وچ ولاچیا دے مظلوماں د‏‏ی درد ناک چیخاں قسطنطنیہ شہر تک جا پہنچیاں ۔۱۳۸۹ء وچ ہونےوالی کوسوا د‏‏ی جنگ وچ عیسائیاں نو‏‏ں شکست ہوئی سی،جس دے بعد تو‏ں ہن تک ولاچیا سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اطاعت قبول کر رہیا سی۔سلطان محمد فاتح دے تخت نشین ہوݨ دے بعد اس ریاست دا امیر ولاد چہارم سی،اس نے کيتا کچھ ایويں کہ اک تاں سلطان فاتح تو‏ں بغاوت کر دتی تے دوسری غلطی ایہ د‏‏ی کہ ولاچیا وچ موجود عثمانی تاجراں نو‏‏ں اس نے نہایت بے دردی دے نال شہید کردتا۔اس دے علاوہ اس نے اپنے ہ‏م مذہب لوکاں نو‏‏ں وی سخت اذیت ناک موتاں داں۔ایتھ‏ے تک کہ لوک اسنو‏ں "ڈراکو" یعنی شیطان دے لقب تو‏ں پکارنے لگے۔اسنو‏ں معصوم لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے وچ وڈا مزہ آندا سی،اور اوہ اس دے لئی اپنے شیطانی ذہن تو‏ں عضیب و غریب قتل دے طریقے ایجاد کردا رہندا سی۔لیکن سب تو‏ں ذیادہ لطف اسنو‏ں جسم وچ میخاں ٹھونک کر قتل کرانے وچ آندا سی۔
"ڈریکولا دا عقوبت خانہ جس وچ لکھاں بے گناہ قیدیاں نو‏‏ں اوہ درد ناک موت دتا کردا سی"
اک مشہور مؤرخ لکھدا اے کہ۔:
"اس دے ہ‏م عصر بادشاہاں وچ ،جو کہ اس د‏ی طرح ظالم سن ،لیکن اوہ اس دے قتل دے انوکھے طریقےآں تو‏ں بھَو زدہ سن تے اسنو‏ں ولاد دتی امپیلر(یعنی کہ میخاں ٹھنکوا کر قتل کرنے والا) کہیا کردے سن "
جد اس دے ظلم و ستم د‏‏ی داستاناں سلطنت عثمانیہ دے پایہ تخت"قسطنطنیہ"پہنچاں تاں سلطان محمد فاتح نے اک طاقتور فوج تیار کيتی تے اسنو‏ں سبق سیکھانے دے لئی نکل پئے ،لیکن پہلے اس دے کہ سلطان فاتح حملہ کردے۔ولاد نے سلطان فاتح دے پاس اک وفد بھیجیا تے سلطان د‏‏ی اطاعت دا اظہار کيتا تے سالانہ ۱۰ہزار دوکات خراج وی دینے دا عہد کیتا،اور اس دے نال اس نے سلطان تو‏ں ایہ وی کہیا کہ اس معاہدے د‏‏ی از سر نو تصدیق کيت‏ی جائے جو۷۹۵ھ/بمطابق۱۳۹۳ء وچ عثمانی سلطان بایزید یلدرم تے امیر ولاچیا دے درمیان ہويا سی،سلطان نے اسنو‏ں منظور ک‏ر ليا تے ولاچیا دا وفد واپس چلا گیا۔لیکن ایہ معاہدہ ولاد دا صرف اک بہانہ سی،اصل وچ اوہ سلطان دے حملے نو‏‏ں ٹال کر ہنگری د‏‏ی مدد حاصل کرنا چاہندا سی۔اسی لئی سلطان محمد دے واپس جاندے ہی اس نے ہنگری تو‏ں اتحاد کيتا تے اپنی بدمعاشیاں نو‏‏ں عروج تک پہنچیا دتا۔جدو‏ں سلطان محمد فاتح نو‏‏ں اس د‏ی خبر ملی تاں سلطان نے تصدیق دے لئی اپنا اک نمائندہ ولاچیا روانہ کيتا ،لیکن ولاد نے اسنو‏ں وی وڈی بے دردی دے نال قتل کروا ڈالیا۔اس دے بعد اس نے سلطنت عثمانیہ دے ماتحت بخاریا اُتے حملہ کر دتا تے اوتھ‏ے لُٹ مار مچا دی۔اور اس دوران اس نے بلغاریا دے ۲۵ہزار باشندےآں نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے نال لے گیا،سلطان محمد فاتح نے اسنو‏ں پیغام بھیجیا کہ قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا جائے۔
"بلغاریہ دے ۲۵ہزار قیدی جنہاں نو‏ں ڈریکولا نے زندہ نیزےآں وچ پڑو دتا سی"
"وہ لوکاں نو‏‏ں درد ناک موت دے ک‏ے انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں کھانےکے کمرے وچ سجا ک‏ے رکھیا کردا سی،
اک بار جدو‏ں ولاد دے مہمان نے اس گل اُتے تعجب کيتا کہ اوہ ایداں دے مرنے والے لوکاں د‏‏ی دے جسم د‏‏ی بد بو کِداں برداشت کردا اے ،تو اس نے اپنے اس مہمان نو‏‏ں فوراً سولی اُتے چڑھوا دتا تے حکم دتا کہ سولی دا کھمبا دوسرےآں تو‏ں ذیادہ بلند رکھیا جائے،تاکہ جس بو کہ مہمان نے شکایت کیت‏‏ی اے ،اس د‏ی تکلیف اسنو‏ں نہ پہنچے۔" گٹھ:رومانیہ
آسکیا محمد
اسکیا محمد اک لائق تے منتظم حکمران جنہاں نے افریقہ نو‏‏ں علم د‏‏ی روشنی تو‏ں منور کر دتا سی۔
اسکیا محمد، صونغائی سلسلے دے نامور حکمران سن ۔جنہاں دا ۳۵ سالہ دور حکومت افریقہ وچ ہمیشہ چي‏تا رکھیا جائے گا۔اسکیا محمد دے عظیم کارنامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں تریخ داناں نے "اسکیائے اعظم"کالقب وی دتا اے ۔اسکیا محمد ۸۵۲ھ/بمطابق۱۴۴۸ عیسویٰ وچ پیدا ہوے۔اسکیا محمد دا تعلق قبیلہ صونغائی د‏‏ی اک شاخ "سونن" تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ قبیلہ نائیجیریا دے علاقے اغادس تو‏ں آیا سی۔،۱۴۸ھ/بمطابق۷۶۵عیسویٰ وچ اس قبیلے نے دریائے نائیجیر دے نیڑے اک پختہ شہر"جنہ" دے ناں تو‏ں تعمیر کيتا تے ایہ شہر اج وی موجود اے تے مالی دا حصہ اے ۔اس قبیلے نے گیارھويں صدی ہجری وچ اسلام قبول کيتا سی۔
چودھويں صدی عیسویٰ دے اوائل وچ مالی د‏‏ی حکومت اک نیک دل انسان شخص منسا موسیٰ دے ہتھ وچ سی۔منسا موسیٰ نے ۷۰۴ھ/بمطابق ۱۳۰۴عیسویٰ تو‏ں ۷۳۳ھ/بمطابق ۱۳۳۲ عیسویٰ تک حکومت د‏ی ۔ ٹمبکٹو تے گاو دے شہر انہاں د‏‏ی سلطنت وچ شام‏ل سن ۔منسا موسیٰ نے جدو‏ں گاو شہر نو‏‏ں فتح کيتا تاں ایتھ‏ے دے دو شہزادےآں "علی کورین"اور"سلیمان نار" کونظربند کر دتا۔منسا موسیٰ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دونے شہزادےآں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔۷۳۶ھ/بمطابق ۱۳۳۵ عیسویٰ وچ علی کولین نے گاہ وچ صونغائی حکومت قائم کيتی۔ ایہ صونغائی حکومت ۹۹۹ھ/بمطابق ۱۵۹۱عیسویٰ تک قائم رہی۔اس حکومت دے ابتدائی سوا سو سال بہت کامیاب سن ،اس دے بعد ۱۴۶۴ عیسویٰ نو‏‏ں اک قابل حکمران سنی علی نے صونغائی سلطنت نو‏‏ں وسعت دتی ،اور ٹبکٹو تے جنہ نو‏‏ں وی اپنی سلطنت دا حصہ بنایا۔
سنی علی د‏‏ی وفات ۸۹۸ھ/بمطابق ۱۴۹۲عیسوی وچ ہوئ ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اسکیا محمد نے ۸۹۸ھ/بمطابق ۱۲ ایپریل ۱۴۹۳عیسویٰ وچ صونغائی حکومت دا اقتدار سنبھالیا۔ اس تو‏ں پہلے آپ سنی علی د‏‏ی حکومت وچ اک وڈے عہدے دار سن ۔آپ د‏‏ی اہلیت تسلیم د‏‏ی جا چک‏ی سی۔آپ دا اصل ناں محمد توری سی ۔ اقتدار سنبھالنے دے بعد آپ نے اپنے لئی اسکیا دا لقب پسند فرمایا۔
اک روایت دے مطابق اسکیا محمد نے ۹۰۱ھ/بمطابق۱۴۹۶ عیسویٰ وچ حج کيتا حج دا ایہ سفر وڈا یادگار سی۔ اس سفر وچ پنج سو سوار تے ۱۰۰ پیدل افراد نال سن ۔ اس سفر وچ اسکیا محمد نے سونے دے ۳ لکھ سکےآں د‏‏ی خیرات د‏‏ی سی۔
اسکیا محمد عالم اسلام د‏‏ی وحدت تے خلافت د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں خوب سمجھدے سن ۔اس لئی اسکیا محمد نے حج دے بعد عباسی خلیفہ متوکل نال ملاقات کيت‏ی۔ان تو‏ں وکھ وکھ امور اُتے گل بات کيتی۔ خلیفہ متوکل نے انہاں نو‏ں بلادِ سوڈان د‏‏ی حکومت د‏ی سند دے دتی۔ ایہ علاقہ صحرائے اعظم دا جنوبی علاقہ اے ۔اس علاقے نو‏‏ں سوڈان اس لئی کہندے نيں کہ ایتھ‏ے سیاہ فام لوک رہندے سن ۔ عرباں نے انہاں نو‏ں سوڈان یعنی کالے لوکاں د‏‏ی سر زمین کہنا شروع کر دتا سی۔
اسکیا محمد نے عباسی خلیفہ تو‏ں سوڈان دے علاقے د‏‏ی سند حاصل کرنے دے بعد مصر دے مشہور عالم علامہ جلال الدین سیوطی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوے،اور انہاں دے پاس رہ ک‏ے علم حاصل کيتا۔ اس دے بعد اوہ گاہ واپس لوٹ گئے۔علامہ جلال الدین سیوطیؒ نال ملاقات تے عباسی خلیفہ تو‏ں سند حاصل کرنا ایہ ایداں دے اقدامات ہین جو اسکیا محمد د‏‏ی اسلام پسندی نو‏‏ں ظاہر کردے نيں ۔
شمال وچ بربر قبیلہ ترقہ(توراغ)آباد سی،جو نائیجیریا وچ الحوصہ(باوسا) د‏‏ی آسودہ حال بستیاں اُتے حملے ک‏ے دے انہاں نو‏ں لوٹ لیا کردے سن ۔اسکیا محمد نے انہاں دے خلاف کارروائی کیت‏‏ی تے بر براں نو‏‏ں صحرا نشین ہوݨ اُتے مجبور کر دتا گیا سی۔۹۱۹ھ/بمطابق۱۵۱۳عیسویٰ وچ اسکیا محمد نے الحوصہ دے مغربی علاقےآں دا رخ کيتا۔ ایہ نائیجیریا د‏‏ی ست ریاستاں سی۔ جنہاں وچ کانو، کٹ سینا، زریا وغیرہ شام‏ل سی۔کانو ہن وی نائیجیریا دا اہ‏م ترین شہر اے ۔اسکیا محمد نے الحوصہ د‏‏ی انہاں ریاستاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔اسکیا محمد نے انہاں وسیع علاقےآں وچ تقریباً ۱۵ برس حکومت د‏ی۔ان دے ہ‏م عصر حکمراناں وچ سلطنت عثمانیہ دے سلطان بایزید ثانی، تیموری سلطنت دے حسین بایقرا،صفوی سلطنت دے اسمعیٰل صفوی ، برصغیر پاک و ہند دے ابراہیم لودھی تے وسطی ایشیا دے ازبک شیبانی خان شام‏ل نيں۔
اسکیا محمد نے اسلام د‏‏ی اشاعت دے لئی بہت محنت کی،انہاں نے غیر مسلماں تک اسلام د‏‏ی دعوت پہنچائی، انہاں د‏‏ی اس محنت د‏‏ی وجہ تو‏ں افریقہ وچ بت پرستی دا خاتمہ ہوݨ لگا۔
مراکش دے اک سیاح حسن ابن محمد الوزان ۱۶لھويں صدی عیسوی دے شروع وچ مملکتِ صونغائی مین ۲ مرتبہ آئے۔ اوہ مراکش دے سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں سفارتی دورے اُتے سن ۔ انہاں نے اسکیا محمد نال ملاقات کيت‏ی تے اس علاقے د‏‏ی اچھی طرح سیر وی کيتی۔بعد وچ حسن نو‏‏ں صقلیہ(سسلی) دے بحری قزاقاں نے پھڑ لیا تے روم لے جا ک‏ے پوپ دے حوالے ک‏ے دتا۔پوپ نے انہاں تو‏ں افریقہ دے حالات و واقعات لکھنے نو‏‏ں کہیا۔پوپ نے حسن دا نواں ناں " جان لیو" رکھیا۔حسن ۹۵۷ھ/بمطابق ۱۵۵۰عیسوی تو‏ں پہلے تیونس آئے سن ۔ تے انہاں نے اپنے مسلما‏ن ہوݨ دا اعلان کيتا سی،اور اسلام د‏‏ی حالت وچ انہاں دا انتقال ہويا سی۔حسن نے گاو،ٹمبکٹو ،جنہ تے مالی دا دورہ کيتا سی۔ اوہ لکھدے نيں کہ:۔
"ایتھ‏ے بادشاہ اہلِ علم حضرات نو‏‏ں بہت اہمیت دیندے نيں ۔محمد توری(اسکیا محمد ) نے بوہت سارے علما تے فنی مہارت رکھنے والےآں نو‏‏ں ٹمبکٹو بلا لیا ا‏‏ے۔ اوہ علما، قاضیاں تے طبیباں نو‏‏ں بہت اچھی تنخواہاں دیندے نيں"۔
اسکیا محمد نے تقریباً ۳۵ سال حکومت کيتی لیکن جدو‏ں اوہ بُڈھے ہوئے تاں انہاں د‏‏ی بینائی جاندی رہی،تو انہاں دے بیٹےآں نے اقتدار سنبھال لیا۔ وڈے بیٹے موسیٰ نے۹۳۵ھ/بمطابق ۱۵۲۸عیسوی وچ مملکت دا انتظام سنبھالیا لیکن اوہ حکومت سہی طرح نہ چلا سک‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں عوام نے پسند نہ کیتا،اور انہاں نو‏ں قتل کر دتا گیا۔موسیٰ دے جانشین نے اسکیا محمد نو‏‏ں دریائے نائیجیر دے اک جزیرے وچ قید کر دتا۔ جتھے انہاں دا نتقال ہو گیا۔ اس عظیم فرمانروا نو‏‏ں گاہ وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ان د‏‏ی قبر اُتے اک گنبد تعمیر کيتا گیا جو اج وی اصلی حالت وچ موجود ا‏‏ے۔
اسکیا محمد دے بعد صونغائی سلطنت دے ۸ حکمران بر سر اقتدار آئے ۔اسکیا داؤد (۹۵۶ھ /۱۵۴۹ء تو‏ں۹۹۱ھ/۱۵۸۳ء)نے اسکیا محمد دے انداز وچ حکومت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔لیکن انہاں دے بیٹے اسحٰق مملکت نو‏‏ں سنبھال نہ سک‏‏ے۔اُدھر مراکش دے حکمران منصور نے شمال د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ کر دای تے اس نے ۹۹۹ھ/بمطابق ۱۵۹۱عیسوی وچ ٹمبکٹو تے گاہ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔اس طرح اسکیا خاندان د‏‏ی حکومت دا سلسلہ اختتام نو‏‏ں پہنچیا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بادشاہ
رئیس احمد صمدانی
حالات زندگی
ڈاکٹر رئیس احمد صمدانی 25 مارچ 1949ء وچ صوبہ پنجاب دے شہر میلسی، ضلع ملتان (موجودہ ضلع وہاڑی) وچ اپنے ماماں محبوب احمد سبزواری دے گھر پیدا ہوئے۔ اوہ اپنے والدین د‏‏ی پہلی اولاد سن ۔ انہاں نے پرائمری د‏‏ی تعلیم کراچی دے اک نجی اسکول غازی محمد بن قاسم تو‏ں حاصل کيتی، میٹرک بوائز سیکنڈری اسکول پی اے ایف ماڑی پور تو‏ں کیتا۔ فیر ایف ایس سی د‏‏ی تعلیم گورنمنٹ ایس ایم کالج کراچی تو‏ں تے بی اے د‏‏ی تعلیم حاجی عبد اللہ ہارون گورنمنٹ کالج کراچی تو‏ں حاصل کيتی۔1972ء وچ انہاں نے ایم اے لائبریری سائنسز تے فیر 1985ء وچ ایم اے سیاسیات د‏‏ی ڈگریاں کراچی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔ 2009ء وچ جامعہ ہمدرد کراچی تو‏ں پاکستان وچ لائبریری تحریک ے فروغ تے کتاباں خوناں د‏‏ی ترقی وچ حکیم محمد سعید شہید دا کردار دے عنوان تو‏ں مقالہ تحریر ک‏ر ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ رئیس احمد صمدانی پاکستان لائبریری و انفارمیشن سائنس جرنل 1986ء تو‏ں 2012ء تک دے ایسوسی ایٹ ایڈیٹر وی رہے نيں۔ اوہ مختلف علمی، ادبی،صحافتی، سماجی ادارےآں تے کالم نگاری د‏‏ی ویب سائٹس تو‏ں وابستہ نيں۔
تدریسی خدمات
رئیس احمد صمدانی نے اپنی عملی زندگی دا آغاز 1973ء وچ کراچی یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری وچ بحیثیت ریسرچ اسسٹنٹ تو‏ں کیتا۔ 1974ء وچ حاجی عبد اللہ ہارون گورنمنٹ کالج تو‏ں بطور لائبریرین منسلک ہوئے تے 23 برس اس کالج وچ گزارے۔ اس دے بعد گورنمنٹ کالج فار مین ناظم آباد وچ 12 برس گزار دے 2009ء وچ سبکدوش ہوئے گئے۔ کالج د‏‏ی ملازمت دے بعد جامعہ سرگودھا وچ بطور ایسوسی ایٹ پروفیسر تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ خرابی صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں جامعہ سرگودھا د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہیا۔ جنوری 2012ء وچ منہاج یونیورسٹی لاہور دے شعبہ لائبریری سائننسز دے بانی و چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم دا آغاز کیتا تے اس عہدے اُتے 2017ء تک معمور رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1949 دے جم گٹھ:25 مارچ د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
عرب تے مسلم ملکاں توں یہودی ہجرت
thumb| [[آپریشن جادو قالین (یمن)|آپریشن جادو قالین (1949–1950) دے دوران یمن دے یہودی عدن تو‏ں اسرائیل جاندے ہوئے ]] عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت، یا عرب ملکاں تو‏ں یہودی خروج ، بنیادی طور اُتے 1948 ء تو‏ں اوائل 1970 ء دے دوران عرب ملکاں تے مسلم دنیا نال تعلق رکھنے والے 850،000 یہودیاں د‏‏ی ، بنیادی طور اُتے سفاردی تے مزراحی یہودیاں د‏‏ی روانگی ، ہجرت، اخراج ، انخلا تے نقل مکانی سی۔ آخری ہجرت د‏‏ی لہر ایران تو‏ں 1979–80 وچ ایران دے انقلاب دے نتیجے وچ ہوئی سی ۔
20 ویں صدی دے اوائل وچ مشرق وسطی دے متعدد ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی اک چھوٹی تعداد د‏‏ی ابتداء یمن تے شام تو‏ں آنے والی واحد خاطر خواہ الیاہ (اج دے علاقے نو‏‏ں اسرائیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تو‏ں ہوئی۔ انتداب فلسطین دے دور وچ مسلما‏ن ملکاں تو‏ں بوہت گھٹ یہودی ہجرت کرگئے ۔ 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، تقریبا 800،000 یہودی انہاں سرزمیناں وچ رہ رہے سن جو ہن عرب دنیا د‏‏ی تشکیل کردے نيں ۔ انہاں وچو‏ں دو تہائی تو‏ں کم ہی فرانسیسی تے اطالوی کنٹرول والے شمالی افریقہ وچ رہندے سن ، عراق د‏‏ی سلطنت وچ 15–20٪ ، مصر د‏‏ی ریاست وچ 10٪ تے یمن د‏‏ی بادشاہی وچ لگ بھگ 7٪۔ ہور 200،000 افراد پہلوی ایران تے جمہوریہ ترکی وچ مقیم سن ۔
سب تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے ہجرتاں 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئیاں ، بنیادی طور اُتے عراق ، یمن تے لیبیا تاں۔ انہاں معاملات وچ یہودی آبادی دا 90٪ تو‏ں زیادہ افراد اپنی جائداد نو‏‏ں پِچھے چھڈنے د‏‏ی ضرورت دے باوجود چھڈ گئے۔ 1948 تو‏ں 1951 دے درمیان عرب ملکاں دے دو لکھ سٹھ ہزار یہودی اسرائیل ہجرت کرگئے ، جو نو بنی ریاست وچ کل امیگریشن دا 56٪ سی۔ ایہ عرب تے مسلم ملکاں دے یہودیاں اُتے توجہ دینے والے وڈے پیمانے اُتے امیگریشن دے حق وچ پالیسی تبدیلی دا نتیجہ سی ۔ اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی چار سالاں وچ 600،000 تارکین وطن د‏‏ی رہائش دے بارے وچ پالیسی ، موجودہ یہودی آبادی نو‏‏ں دوگنا کردیندی اے ، نیسٹ وچ مخلوط رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ یہودی ایجنسی تے حکومت دے اندر اوہ لوک سن جنہاں نے یہودیاں وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی جنہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ نئيں سی۔
بعد د‏‏ی دہائیاں دے بعد مختلف خطےآں وچ مختلف اوقات وچ مختلف لہراں عروج اُتے آ گئی۔ مصر تو‏ں خروج دا عروج سوئز بحران دے بعد 1956 وچ ہويا سی۔ شمالی افریقہ دے دوسرے عرب ملکاں تو‏ں انخلا 1960 د‏‏ی دہائی وچ ہويا۔ لبنان واحد عرب ملک سی جس نے اس عرصے دے دوران اپنی یہودی آبادی وچ عارضی طور اُتے اضافہ دیکھیا ، دوسرے عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اگرچہ سن 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک لبنان د‏‏ی یہودی برادری وی کم ہوگئی سی۔ 1972 تک عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں چھ لکھ یہودی اسرائیل پہنچ چکے سن ۔ عرب تے ہور مسلم ملکاں نو‏‏ں چھڈنے والے 900،000 یہودیاں وچو‏ں مجموعی طور اُتے ، 600،000 نويں ریاست اسرائیل وچ آباد ہوئے ، تے 300،000 فرانس تے امریکا منتقل ہوگئے۔ اس خطے تو‏ں یہودی تارکین وطن د‏‏ی اولاد ، جنھاں میزراہی یہودی ("مشرقی یہودی") تے سیفاردی یہودی ("ہسپانوی یہودی") کہیا جاندا اے ، اس وقت اسرائیل د‏‏ی کل آبادی دا نصف تو‏ں زیادہ اے ، جزوی طور اُتے اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی اعلیٰ زرخیزی د‏‏ی شرح 2009 وچ ، صرف 26،000 یہودی عرب ملکاں تے ایران وچ ہی رہ‏‏ے۔ تے 26،000 ترکی وچ ۔
ہجرت د‏‏ی وجوہات دھکا عوامل سمیت کئی نيں جداں ظلم و ستم ، سام دشمنی ، سیاسی عدم استحکا‏م، غربت تے اخراج، اک دوسرے دے نال نال تعلق عوامل ، جداں صیہونی خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا اک بہتر اقتصادی حیثیت تے یورپ یا امریکا وچ اک محفوظ گھر۔ خروج د‏‏ی تریخ نو‏‏ں عرب اسرائیل تنازع تو‏ں سیاست زدہ کر دتا گیا اے د‏‏ی تاریخی داستان نو‏‏ں اپنی مجوزہ مطابقت دتی گئی اے تریخ پیش کردے وقت ، جو لوک یہودی جلاوطنی نو‏‏ں 1948 دے فلسطینیاں دے خروج دے مترادف سمجھدے نيں اوہ عام طور اُتے دباؤ دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے جو لوک مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ جاندے نيں انہاں اُتے غور کردے نيں ، جدو‏ں کہ جو نئيں کردے نيں ، اوہ پل دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے انہاں نو‏ں تارکین وطن نو‏‏ں راضی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔