cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسجد الجن
حدیث تو‏ں اس واقعہ د‏‏ی ایہ تفصیل معلوم ہُندی اے کہ ایويں تاں آغاز کائنات ہی تو‏ں ایہ نظم کيت‏‏ا گیا اے کہ آسمان تک شیطان د‏‏ی رسائی ہ ہوئے ، جدو‏ں اوہ آسمان د‏‏ی طرف چڑھدا تاں اس اُتے شہاب ثاقب دے گولے پھینکے جاندے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا اوتھ‏ے چڑھنا آسان نئيں ہُندا سی ؛ لیکن فیر وی شیطان تے اس دے چیلاں نو‏‏ں روکنے وچ اِنّی سختی نئيں برتی جاندی سی ، بعض جِنات چوری چُھپے کدرے بیٹھ کر عالَم غیب دیاں گلاں سن لیا کردے سن ؛ لیکن اُنہاں نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ہن اس نظام نو‏‏ں تے سخت کر دتا گیا اے تے ہن کِس‏ے دے چوری چھپے وی اوتھ‏ے پہنچنے د‏‏ی گنجائش نئيں یا ایہ اے کہ پہلے وی ’’ شہاب ثاقب ‘‘ گراکردے سن ؛ لیکن انہاں تو‏ں شیطان نو‏‏ں بھگانے دا کم نئيں لیا جاندا سی ، ہن ایہ کم لیا جانے لگیا اے ، اس نويں نظام نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انھاں خیال ہويا کہ شاید اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی خاص گل آئی اے ، جبھی تاں عالم بالا دے نظام د‏‏ی حفاظت بڑھادتی گئی اے ؛ چنانچہ انھاں نے اس د‏ی کھوج وچ زمین اُتے چکر لگانا شروع کيت‏‏ا تے دیکھدے دکھاندے انہاں دا گزر اس مقام تو‏ں ہويا ، جتھ‏ے رسول اللہ ﷺ قرآن مجید د‏‏ی تلاوت فرما رہے سن ، قرآن د‏‏ی کشش ، اس د‏ی اثر انگیزی تے اس دے مضامین د‏‏ی وجہ تو‏ں جناں نے فوراً اندازہ لگالیا کہ ایہ ربانی کلام اے ؛ چنانچہ انھاں نے پوری توجہ تو‏ں قرآن کریم سنیا تے فیر انھاں نے ایتھ‏ے تک پہنچنے د‏‏ی جو داستان سنائی تے باہمی مشورے کیتے ، سورہ دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے آیت نمبر : 14 تک ايس‏ے نو‏‏ں نقل کيت‏‏ا گیا اے ، اس دا خلاصہ ایہ اے کہ جنات نے اپنے قبیلے وچ واپس پہنچ ک‏ے دسیا کہ اساں اک عجیب و غریب کلام سنیا اے ، جو ہدایت دا راستہ دسدا اے ؛ اس لئی اسيں تاں اس اُتے ایمان لاچکے تے اساں طے ک‏ر ليا اے کہ سانو‏ں شرک نئيں کرنا چاہیے تے ایہ گل وی واضح ہوئے گئی کہ اللہ تعالیٰ دے بارے وچ اسيں وچو‏ں جو لوک ناروا گلاں کيت‏‏ا کردے سن ، اوہ بے وقوف نيں ، ایويں تاں انساناں تے جناں دونے ہی وچ ایداں دے لوک موجود نيں ؛ لیکن جناں نو‏‏ں بگاڑنے تے انہاں دے غرور نو‏‏ں ودھانے وچ انساناں دا وی حصہ اے ؛ کیو‏ں کہ اوہ مصیبتاں وچ تے ایداں دے ویراناں وچ جتھ‏ے انسان نو‏‏ں گھبراہٹ ہُندی اے ، اللہ تعالیٰ د‏‏ی بجائے جنات د‏‏ی پناہ لینے لگدے نيں ؛ چنانچہ عرباں دا طریقہ سی کہ جے دورانِ سفر انہاں کِس‏ے ویران وادی وچ رات بسر کرنی پڑدی تاں اوہ جناتاں د‏‏ی پناہ دے کلمات کہیا کرتےتھے ، فیر انھاں نے اپنے آنے دا سبب دسیا کہ اساں دیکھیا کہ آسماناں دا پہرا سخت ہوئے گیا اے تے اسيں جتھ‏ے چوری چھپے بیٹھ جایا کرتےتھے ، اوتھ‏ے وی ’’ شہاب ثاقب ‘‘ دا حملہ ہورہیا اے تاں اساں سمجھیا کہ ضرور کوئی گل ہوئی اے ؛ لیکن ایہ اندازہ نئيں ہوئے سکيت‏‏ا کہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں زمین وچ بسنے والےآں دے لئی کِس‏ے برائی دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا اے یا بھلائی دا ؟ یعنی ہوسکدا اے کہ کِس‏ے نبی د‏‏ی بعثت ہوئی ہوئے تے اس اُتے فرشتے کلام الٰہی بے روک ٹوک لے ک‏ے جان ؛ اس لئی خصوصی حفاظتی انتظام کيت‏‏ا گیا ہوئے ، انھاں نے ایہ وی کہیا کہ اسيں وچ اچھے لوک وی نيں تے بُرے لوک وی ؛ لیکن سانو‏ں یقین اے کہ اللہ د‏‏ی تدبیر دے مقابلہ اسيں بالکل عاجز نيں ؛ اس لئی اس پیغام ہدایت نو‏‏ں سندے ہی بلا تاخیر اسيں اس اُتے ایمان لے آئے ، اگے انھاں نے اپنی قوم نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دیندے ہوئے کہیا کہ جو اپنے پروردگار اُتے ایمان لے آئے گا ، اوہ نقصان تو‏ں محفوظ رہے گا تے حق د‏‏ی راہ پالے گا ۔ ( خلاصہ از : تفسیر قرطبی : 19؍ 1 تا 16 ، تفسیر کبیر : 15؍ 755 تا 774)
گٹھ:مسیتاں
علیہ بنت المہدی
thumb|علیہ دے سوتیلے بھائی ہارون رشید دا جاری کردہ سکہ، ۱۷۰ ہجری
عُلیہ بنت مہدی (۱۶۰ھ-۲۱۰ھ مطابق ۷۷۷ء-۸۲۵ء) سلطنت عباسیہ د‏‏ی اک شہزادی سی۔ اوہ اپنے زمانہ د‏‏ی مشہور شاعرہ سی۔ اسنو‏ں موسیقی تو‏ں وی خاصا لگاؤ سی۔ ایہ ہارون رشید دی بہن سی، تے عبَّاسہ دے ناں تو‏ں وی مشہور سی۔
حالات زندگی
علیہ تیسرے عباسی خلیفہ المہدی باللہ (۷۷۵-۷۸۵ء) د‏‏ی دھی سی۔ اس دے عہد خلافت وچ فن شاعری تے موسیقی اپنے عروج اُتے سی۔ خود اسنو‏ں وی شاعری تے موسیقی تو‏ں خاصا لگاو سی۔ علیہ د‏‏ی ماں باندی سی مگر اچھی مغنیہ سی۔ اس دا ناں مکنونہ سی۔ تریخ دے حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علیہ دے والد دا اس دے ایام طفلی وچ ہی انتقال ہو گیا تے اس دے سوتیلے بھائی تے خلافت عباسیہ دے سب تو‏ں مشہور حکمران ہارون رشید (زمانہ خلافت: ۷۸۶ء-۸۰۹ء) نے اس د‏ی پرورش کيتی۔
علیہ اک شہزادی سی تے اپنے سوتیلے بھائی ابراہیم بن المہدی (۷۷۹ء-۸۳۹ء) د‏‏ی طرح اچھی شاعرہ تے فن موسیقی د‏‏ی ماہر سی۔ ایسا منیا جاندا اے کہ اس نے فن شعر و موسیقی وچ اپنے بھائی نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا تے شہزادی ہُندے ہوئے وی خوب کمال حاصل کيتا۔ اس د‏ی شاعری چھوٹے چھوٹے ابیات اُتے مشتمل ہُندی سی جسنو‏ں اسلوب محدث کہیا جاندا سی۔ اس د‏ی شاعری وچ عشق، محبت، حب وطن، دوستی، سچائی تے خلیفہ ہارون رشید د‏‏ی تعریف تے توصیف اُتے مبنی ہُندی سی۔ چھوٹی بحر ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں گانا بہت آسان ہُندا سی۔ اس نے شراب اُتے وی خوب کہیا۔ خلیفہ د‏‏ی فتوحات تے دشمن اُتے حملےآں نو‏‏ں اوہ وڈے خوبصورت انداز وچ بیان کردی سی۔
علیہ د‏‏ی زندگی تے کارنامےآں دا تذکرہ ابو الفرج اصفہانی نے کتاب الاغانی وچ کیہ ا‏‏ے۔ ایہی کتاب اس د‏ی شاعری تے حالات زندگی دا اصل ماخذ ا‏‏ے۔ کتاب الاغانی تے ہور کتاباں وچ اس دے بارے وچ مطالعہ کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اک عقلمند تے پختہ ذہن د‏‏ی مالک سواݨی سی۔ اوہ اک بارعب شخصیت سی تے عوامی زندگی وچ اس دا اثر نمایاں سی۔ اس دے پاس دولت تے باندیاں د‏‏ی کثرت سی۔ اسنو‏ں اپنے بھائیاں د‏‏ی بے پناہ تائید حاصل سی ايس‏ے لئی اوہ مذہبی علما د‏‏ی آرا اُتے وی اُتے بولنے تو‏ں نئيں ہچکچاندی سی۔ کئی روایات کےمطابق اوہ با تقوی سواݨی سی تے عبادت و ریاضت وچ خوب دل لگاندی سی۔ علیہ نے اک عباسی راج پُتر(شہزادہ) نال شادی کيتی مگر اس د‏ی شاعری وچ دو غلاماں دا بھٰ تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔
عکیتی ریاست
عکیتی ریاست نائجیریا دی اک ریاست اے  جو نائجیریا وچ واقع ا‏‏ے۔
نائیجیریا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاستاں وچو‏ں اک ، عکیتی رقبے دے لحاظ تو‏ں ۳۱ ويں سب تو‏ں وڈی تے ۲۰۱۶ تک تقریباً ۳٫۳ ملین آبادی دے نال ۳۰ ويں سب تو‏ں زیادہ آبادی والی اے ۔ تے خشک گنی دا جنگل – شمال وچ سوانا موزیک ۔ ریاست د‏‏ی فطرت وچ جھوٹھے ایکریاس ، مونا بندر ، جنگل د‏‏ی بھینساں ، تے سرمئی طوطے د‏‏ی آبادی دے نال نال نائیجیریا-کیمرون چمپینزی د‏‏ی آخری بقیہ آبادیاں وچو‏ں اک اے جس وچ تقریباً ۲۰ چمپینزیاں دا دستہ بہت زیادہ خطرے تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔Ise فارسٹ ریزرو [۵] [۶] مارچ ۲۰۲۲ وچ ، عکیتی ریاست نائیجیریا د‏‏ی پہلی ریاست بن گئی جس نے اپنی سرکاری علامتاں وچو‏ں اک ریاستی درخت نو‏‏ں اپنایا۔ جنگلات دے عالمی دن ۲۰۲۲ دے موقع اُتے ، گورنر کیودے فیمی نے اعلان کيتا کہ اوبیچے (Triplochiton scleroxylon) نو‏‏ں اس د‏ی مقامی اہمیت تے ماحولیا‏ت‏ی، اقتصادی تے ثقافتی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستی درخت دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۷]
پہلے از نوآبادیات‏ی دور وچ ، اوہ علاقہ جو ہن ایکیٹی اسٹیٹ اے، وکھ وکھ تھانواں اُتے اویو ایمپائر ، بینن ایمپائر ، تے آخر کار، ایکیٹی ریاستاں دے زیر اقتدار سی جنہاں نے ۱۸۰۰ د‏‏ی دہائی دے نصف آخر وچ ایکیٹی کنفیڈریسی تشکیل دی۔ ۱۸۷۷ تو‏ں ۱۸۹۳ تک، کنفیڈریسی نے ہور مشرقی یوروبا گروپاں دے نال مل ک‏ے عبادان کنگڈم تے ہور مغربی یوروبا گروپاں دے خلاف جنگ لڑی۔ اس علاقے نو‏‏ں نوآبادیات‏ی تے برٹش سدرن نائیجیریا پروٹیکٹوریٹ وچ شام‏ل کرنے تو‏ں پہلے جنگ اک برطانوی دلالی دے تعطل وچ ختم ہوئی جو بعد وچ ۱۹۱۴ وچ برٹش نائیجیریا وچ ضم ہو گئی۔ مغربی علاقہ۱۹۶۷ تک جدو‏ں ایہ خطہ تقسیم ہو گیا تے ایہ علاقہ مغربی ریاست دا حصہ بن گیا ۔ ۱۹۷۶ وچ ، مغربی ریاست تقسیم ہو گئی تے ریاست دا مشرقی حصہ اوندو ریاست بن گیا ۔ ویہہ سال بعد، اونڈو ریاست دا شمال مغرب (اس وقت ایکیٹی زون کہلاندا سی) نو‏‏ں توڑ کر ایکیٹی اسٹیٹ بنا دتا گیا۔ [۳]
معاشی طور پر، عکیتی ریاست جزوی طور اُتے زراعت اُتے مبنی اے، خاص طور اُتے یام ، چاول ، کوکو تے کاساوا د‏‏یاں فصلاں اُتے ۔ کلیدی چھوٹی صنعتاں لاگنگ تے سیاحت نيں۔ عکیتی دے پاس ملک وچ مشترکہ تیرہويں سب تو‏ں زیادہ انسانی ترقی دا اشاریہ اے تے اسنو‏ں عکیتی لوکاں دے وطن دا دل سمجھیا جاندا اے ۔ [۸]
جغرافیہ
ریاست بنیادی طور اُتے اک اُچا علاقہ اے، جو سطح سمندر تو‏ں ۲۵۰ میٹر تو‏ں زیادہ بلند ا‏‏ے۔ ایہ میٹامورفک چٹان دے زیريں حصے اُتے واقع اے ۔ ایہ عام طور اُتے ملک دا اک غیر متزلزل حصہ اے جس وچ اک خصوصیت والا منظر اے جو پرانے میداناں اُتے مشتمل ہُندا اے جو قدم بہ قدم باہر د‏‏یاں فصلاں تو‏ں ٹُٹ جاندا اے جو اکیلے یا گروہاں یا ریزاں وچ ہوسکدا ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی چٹاناں بنیادی طور اُتے اراموکو، ایفون الائی، اکیرے ایکیٹی ، ایگبارا اوڈو ایکیٹی تے اوکیمیسی ایکیٹی وچ موجود نيں۔ ریاست ناہموار پہاڑیاں تو‏ں بنھی ہوئی اے، جنہاں وچ قابل ذکر نيں جنوب وچ اکیرے-ایکیٹی پہاڑیاں، مغربی حدود وچ ایفون الائی پہاڑیاں تے مرکز وچ اڈو -ایکیٹی پہاڑیاں ۔ [۱۵]
آب و ہو‏‏ا تے نباتات
ریاست دو وکھ وکھ موسماں دے نال اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا تو‏ں لطف اندوز ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ برسا‏‏ت دا موسم (اپریل-اکتوبر) تے خشک موسم (نومبر-مارچ) نيں۔ زیادہ نمی دے نال درجہ حرارت ۲۱° تے ۲۸°C دے درمیان ہُندا ا‏‏ے۔ جنوب مغربی ہويا تے شمال مشرقی تجارتی ہواواں بالترتیب بارش تے خشک ( ہرمٹن ) دے موسماں وچ چلدی نيں۔ اشنکٹبندیی جنگل جنوب وچ موجود اے، جدو‏ں کہ سوانا شمالی علاقےآں اُتے قابض ا‏‏ے۔ [۱۶]
حوالے
گٹھ:عکیتی ریاست گٹھ:۱۹۹۱ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:۱۹۹۶ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:نائجیریا د‏‏یاں ریاستاں گٹھ:نائجیریا وچ ۱۹۹۶ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
موسیٰ بیگی
موسیٰ بیگی جار اللہ (پیدائش: 24 ستمبر 1873ء— وفات: 28 اکتوبر 1949ء) انقلاب اکتوبر تو‏ں پہلے روس دے شیخ الاسلام سن ۔ اوہ مترجم، ماہر علم الٰہیات، فلسفی سن ۔عرب دنیا وچ موسیٰ جار اللہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
سوانح
thumb|287x287پکسل|موسیٰ بیگی  اک نامعلوم فرد دے ہمراہ
پیدائش
موسیٰ بیگی د‏‏ی پیدائش 24 ستمبر 1874ء نو‏‏ں روستوف وچ ہوئی۔ موسیٰ بیگی دے والد ملیا یار اللہ دیلکم پینزا دے پنڈ کیکن (Kikine) دے باشندے سن تے اُنہاں د‏‏ی والدہ فاطمہ اِسی پنڈ دے امام حبیب اللہ د‏‏ی صاحبزادتیاں سن۔موسیٰ بیگی دا خاندان متوسط طبقے نال تعلق رکھدا سی ۔
تحصیل علم
موسیٰ بیگی نے قازان (تاتارستان دے دار الحکومت)، بخارا، سمرقند، مکہ مکرمہ، مدینہ منورہ تے قاہرہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ قاہرہ وچ اوہ دارالافتاء المصریہ وچ اوہ شیخ محمد بخت المطیع تو‏ں پڑھدے رہ‏‏ے۔ قازان وچ اُنہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم نامکمل رہ گئی سی، اوہ تعلیم مکمل کیتے بغیر ہی روستوف واپس آگئے سن تے اوتھ‏ے روسی سائنس کالج وچ داخلہ لے لیا جتھ‏ے اُس نے 1895ء وچ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ دینی تعلیم د‏‏ی تکمیل دے لئی موسیٰ بیگی بخارا چلے گئے تے اوتھ‏ے چار سال تک دینی تعلیم حاصل کيتی تے فیر روستوف واپس آگئے۔ ہور دینی تعلیم دے لئی اوہ مشرق وسطی چلے گئے۔ استنبول تو‏ں ہُندے ہوئے اوہ قاہرہ پہنچ گئے تے جامعۃ الازہر وچ داخلہ لیا۔ جامعۃ الازہر وچ شیخ محمد عبدہ تو‏ں استفادہ کیندا۔ چار سال تک علم فقہ، علم کلام تے فلسفہ دا وسیع مطالعہ کیتا۔ ہندوستان وچ وی آئے تے اتر پردیش وچ قیام کيتا، اِس قیام وچ اُنہاں نے سنسکرت زبان سکھی تے مہابھارت دا وی مطالعہ کیتا۔
ازدواج تے سینٹ پیٹرز برگ وچ قیام
thumb|285x285پکسل|موسیٰ بیگی [[استنبول وچ قیام دے دوران۔]]
1904ء وچ اُنہاں نے جامعۃ الازہر تو‏ں واپسی دے بعد اسماء علیہ خانم نال شادی کرلئی۔زوجہ اسماء خانم دا انتقال 1979ء وچ ہويا۔ موسیٰ بیگی دے 8 اولادتیاں سن جنہاں وچ 2 دا انتقال نوعمری وچ ہوئے گیا سی ۔ اِس شادی وچ ملازمت کيت‏‏ی عملی زندگی بسر کرنے د‏‏ی بجائے اوہ قانون پڑھنے دے لئی سینٹ پیٹرز برگ اسٹیٹ یونیورسٹی (سینٹ پیٹرز برگ) چلے گئے تاکہ اوتھ‏ے اسلامی فقہ دا مغربی قانون تو‏ں تقابلی جائزے دا مطالعہ کرسکن۔ سینٹ پیٹرز برگ وچ قیام دے دوران اُنئيں روسی معاشرے نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھنے دا موقع فراہ‏م ہويا۔ ایہ قیام 1905ء تو‏ں 1917ء یعنی انقلاب اکتوبر تک رہیا۔ 1910ء تو‏ں 1911ء وچ اوہ اورنبرگ دے مدرسہ خوسانیہ وچ عربی زبان، تریخ اسلام تے عقائد د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ بحیثیت مھقق و معلم اوہ اجتہاد دے قائل سن تے اجتہاد اُتے کاربند وی رہ‏‏ے۔ لیکن موسیٰ بیگی د‏‏ی آراء روايتی طرز د‏‏ی اسلامی آراء تو‏ں دور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں رضا الدین ابن فخر الدین جداں بارسوخ عالم د‏‏ی حمایت دے باوجود مذہبی حلفےآں وچ موسیٰ بیگی د‏‏ی مخالفت کيتی جانے لگی تے اُنہاں نے اورنبرگ چھڈ دتا۔
سیاسی زندگی
سینٹ پیٹرز برگ وچ قیام دے دوران ہی اُنئيں سیاحت تو‏ں شغف پیدا ہوئے گیا تے اسلام وچ اک سیاسی قوت پیدا کرنے د‏‏ی کوششاں دا احساس پیدا ہويا۔انقلاب روس 1905ء دے دوران موسیٰ بیگی مسلم اتحاد دے لئی کوششاں وچ متحرک ہوئے۔ اُتے اوہ عملی سیاست وچ ملوث نہ ہوئے، سوائے اِس دے کہ اُنہاں نے مسلم کانگریس دے سیکرٹری دے طور اُتے کم کیتا تے پین اسلام ازم دے علمبردار جریدہ اُلفت وچ کئی مضامین لکھے۔اتفاق المسلین دے ناں تو‏ں مسلم اتحاد د‏‏ی کوشش دے لئی اک کانگریس اگست 1905ء وچ نیژنی نووگورود وچ منعقد ہوئی۔ ایتھ‏ے اوہ ہور علمی و تحقیقی کماں وچ مشغول رہ‏‏ے۔1914ء وچ اس اتحادی کوشش کيتی چوتھ‏ی کانگریس منعقد ہوئی۔1915ء وچ موسیٰ بیگی نے اصطلاحات اساسلری تصنیف کيتی ۔
انقلاب روس
1917ء وچ روس وچ بالشویک انقلاب روس دے سبب سلطنت روس ختم ہوئے گئی۔ اِس انقلاب تو‏ں روس وچ آباد مسلماناں دے لئی اک اُمید جاگی کہ اُنئيں آزادی نصیب ہوئے گی مگر جلد ہی روسی مسلماناں د‏‏ی اِس اُمید تو‏ں پانی پھرگیا تے اُنئيں سخت مایوسی دا سامنا کرنا پيا۔ 1920ء وچ موسیٰ بیگی نے ABC of Islam تصنیف کيتی جو اشتراکی مصنف بکارن د‏‏ی تصنیف ABC Communism د‏‏ی طرز اُتے لکھی گئی۔ 1920ء وچ اوفا دے دانشوراں د‏‏ی اک کانگریس وچ دستاویز پیش کيتی۔ ایہ دستاویز 236 نکات اُتے مرتب کيتی گئی سی جس وچ 68 نکات روسی مسلماناں تو‏ں متعلق سن تے باقی نکات دنیا وچ آباد دوسرے مسلماناں دے متعلق سن ۔ حکومت روس نے اِس دستاویز اُتے فوری ردِ عمل ظاہر کیتا تے موسیٰ بیگی نو‏‏ں گرفتار کرکے جیل بھیج دتا گیا۔ اُتے فن لینڈ تے ترکی دے اخبارات نے موسیٰ بیگی د‏‏ی جیل بھیجے جانے د‏‏ی کارروائی دے متعلق اخباری مہم چلا‏ئی جس دے نتیجے وچ حکومت روس نے موسیٰ بیگی نو‏‏ں تن ماہ جیل وچ رکھنے دے بعد رہیا کر دتا۔
ناگزیر حالات وچ وی موسیٰ بیگی نے روس وچ اپنا قیام رکھیا تے 1926ء وچ منعقد ہونے والی مسلم کانگریس وچ اُنہاں نے اپنے ملک د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اوہ مئی 1926ء وچ مکہ مکرمہ اک وفد دے ہمراہ پہنچے تے اوتھ‏ے تو‏ں قاہر چلے گئے۔ آئندہ سال (1927ء) وچ موسیٰ بیگی نے حج اداء کیتا جس د‏‏ی اجازت اُنئيں حکومت روس نے دے دتی سی۔ ادائیگی حج دے بعد اوہ دوبارہ روس واپس چلے گئے کیونجے ہن تک اُنہاں دا ایہی خیال سی کہ اوہ روس وچ مقیم رہ ک‏ے مسلم ثقافتی ورثے نو‏‏ں بچانے دیاں کوششاں کرسکدے نيں۔
جلاوطنی
موسیٰ بیگی جو خوش گماں شخصیت ثابت ہوئے سن، 1930ء وچ اوہ مسلماناں دے مستقب‏‏ل تو‏ں مایوس ہوئے گئے تے اُنہاں نے ہمیشہ دے لئی روس چھڈ دینے دا ارادہ ک‏ر ليا۔ 1930ء وچ اوہ شب د‏‏ی تاریکیو‏ں وچ روس تو‏ں فرار ہوئے، اِس حالت وچ کہ اُنہاں دے بیوی تے بچے روس وچ رہ گئے۔ اوہ چینی ترکستان تو‏ں چین وچ داخل ہوک‏ے ترکستان تے افغانستان تو‏ں ہُندے ہوئے ہندوستان پہنچے۔ 1931ء وچ اُنہاں نے مصر تے فن لینڈ دا دورہ کیتا تے 1932ء وچ ترکی د‏‏ی تریخ وچ منعقد ہونے والی پہلی کانگریس وچ شرکت کيتی۔ 1933ء تو‏ں 1937ء تک اوہ فن لینڈ، جرمنی تے مشرق وسطی وچ مقیم رہ‏‏ے۔ 1938ء وچ چین تے جاپان دا سفر کیتا تے 1939ء وچ اوہ ہندوستان تو‏ں ہُندے ہوئے افغانستان پہنچے۔ افغانستان وچ مستقل رہائش اختیار کرنے دا اِرادہ کیتا لیکن انگریزاں نے اُنئيں جیل بھیج دتا جتھ‏ے اوہ اٹھارہ مہینے تک رہ‏‏ے۔ اٹھارہ مہینےآں دے بعد رہیا ہوئے تاں ناچار حالت وچ واپس ہندوستان چلے آئے تے ایتھ‏ے 1947ء تک مقیم رہ‏‏ے۔ 1947ء دے بعد اوہ مصر چلے گئے تے اوتھے مقیم ہوئے۔
وفات
مصر وچ قیام دے دوران ہی کسمپرسی د‏‏ی حالت وچ 75 سال د‏‏ی عمر وچ 28 اکتوبر 1949ء نو‏ں ميں قاہرہ وچ انتقال ہويا۔
حوالے
گٹھ:1874 دے جم گٹھ:۱۸۷۴ دے جم گٹھ:1875 دے جم گٹھ:1949 دیاں موتاں گٹھ:24 ستمبر د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:28 اکتوبر د‏‏ی وفیات گٹھ:روس وچ اسلام گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:مترجمین قرآن گٹھ:مسلم الٰہیات دان
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
کھبے|thumb|250x250px| نتنز جوہری تنصیبات دے نیڑے ایران دا فضائی دفاع ۔ اسرائیل د‏‏ی حکومت دا خیال اے کہ جے اسلامی جمہوریہ ایران جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری وچ کامیاب ہو جاندا اے تاں اسرائیل دا وجود شدید خطرے وچ پڑ جائے گا تے ایہ ملک ایران دے ممکنہ جوہری حملے دا پہلا ہدف ہوئے گا ۔ اسرائیل دے سابق وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو ، جنہاں دا تذکرہ ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے اسرائیل دے "ویلے تاں پہلے حملے دے حامیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے کيتا جاندا اے، نے بارہیا سرکاری تقریراں وچ اس گل اُتے زور دتا اے کہ "تمام خطرات دے مقابلے وچ بوہت گھٹ نيں۔ ایران دا جوہری بنانا تے ایہ غیر اہ‏م ا‏‏ے۔" ایران د‏‏ی حکومت نے بارہیا اس گل اُتے زور دتا اے کہ ملک دا جوہری پروگرام پرامن مقاصد جداں کہ توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے طبی مسائل دے لئی اے، تے اوہ جوہری ہتھیار بنانے د‏‏ی کوشش نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔
ہور، اسرائیلی حملے د‏‏ی دھمکیو‏ں دے دوران، ایرانی حکومت اس گل اُتے زور دیندی اے کہ اوہ ایران اُتے "اسرائیلی حملے دے منظر نامے" دا "بھاری جواب" دے گی ، تے ایرانی حکومت دے رہنما تے سید علی خامنہ ای کمانڈر انچیف نے ایہ وی کہیا اے کہ "اگر کسی دے ذہن وچ اسلامی جمہوریہ ایران اُتے قبضہ کرنے دا خیال آندا اے تاں اسنو‏ں فوج ، آئی آر جی سی تے بسیج د‏‏ی طرف تو‏ں زوردار تھپڑ تے فولادی مٹھی وصول کرنے دے لئی تیار رہنا چاہیے۔
اسرائیل وچ پیشگی حملہ دے فائدے تے نقصانات
کھبے|thumb|250x250px| اسرائیل د‏‏ی آواز ، جو [[یروشلم تو‏ں ایران تک نشر ہُندی اے، فارسی وچ "جوہری ایران" دے خلاف اسرائیلی حکومت دے سیاسی پروپیگنڈے د‏‏ی عکاسی تے نشریات کردی ا‏‏ے۔]] اسرائیل د‏‏ی فوج تے انٹیلی جنس ، فوجی تے سیکورٹی ادارےآں دے نال نال سینئر سیاستداناں تے اسرائیلی میڈیا دے بااثر تے اعلیٰ عہدے دار لوک اس ملک دے "ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات" اُتے "ویلے تاں پہلے حملے" دے حق وچ یا خلاف نيں، تے انہاں دونے وچو‏ں ہر اک ا‏‏ے۔ گروپس وی انہاں دے اپنے دلائل تے تجزیہ نيں۔
ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے "ویلے تاں پہلے حملے" دے حامی ملک دے جوہری پروگرام اُتے سفارتی معاہدے تک پہنچنے دے لئی ۵+۱ گروپ دے مذاکرات نو‏‏ں "ناکامی" تے "بیکار" تے ایران د‏‏ی "وقت دے ضیاع" د‏‏ی پالیسی تو‏ں تعبیر کردے نيں۔ حکومت ایہ گروپ جوہری بحران دے حل دے لئی ایران د‏‏ی معیشت اُتے مغربی اقتصادی پابندیاں دے منفی اثرات نو‏‏ں ناکافی سمجھدا اے تے اس دا خیال اے کہ اس عرصے وچ ایران دے جوہری پروگرام وچ نمایاں ترقی ہوئی اے تے ایرانی حکومت یورینیم د‏‏ی افزودگی تے میزائل بنانے دے چکر وچ اک ناقابل واپسی موڑ اُتے پہنچ رہی ا‏‏ے۔ ایہ جوہری وار ہیڈز لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔
دوسری طرف، اسرائیلی "ویلے تاں پہلے حملے" دے مخالفین دا خیال اے کہ اسرائیلی عوام د‏‏ی روزمرہ زندگی نو‏‏ں "خطرنا‏‏ک جنگ" وچ جانے تو‏ں سنگین تے سنگین خطرات دا سامنا کرنا پئے گا۔
اسرائیل دے ممکنہ حملے دے طریقے
کھبے|thumb|250x250px| [[امریک‏‏ی مسلح افواج|امریک‏‏ی فوج دا F-15 ایگل لڑاکا جی بی یو-۲۸ لیزر گائیڈڈ میزائل فائر کر رہیا اے جو زیر زمین بنکراں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔]] اسرائیلی فضائیہ نے زیر زمین بنکراں نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی ۱۲۵ جدید F-15L تے F-16L ملٹری طیارے، کئی جدید F-35 F-35 لڑاکا طیارے، تے 55 GBU-28 لیزر گائیڈڈ میزائل خریدے نيں۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا اسرائیلی فضائیہ دے جنگجو خودکار ہتھیاراں تے اضافی ایندھن دے ٹینکاں تو‏ں لیس نيں تے طویل فاصلے تک حملےآں دے لئی موزاں نيں۔
اسرائیل د‏‏ی "ویلے تاں پہلے حملے" دے لئی ممکنہ راستے۔
اسرائیلی اخبار یدیعوت اخرونوت دے تجزیے دے مطابق، اسرائیلی فضائیہ دے جنگجوواں دے ایران تک پہنچنے دے لئی چار راستے نيں: " سعودی عرب دا جنوبی راستہ، شام تے ترکی دا شمالی راستہ، اردن تے عراق دا مرکزی راستہ، تے بحیرہ احمر دے اُتے طویل راستہ جس وچ کِسے تیسرے ملک د‏‏ی فضائی حدود وچ داخل ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
ایران اُتے حملے دا مبینہ منصوبہ
۱۵ اگست ۲۰۱۲ نو‏‏ں اک امریک‏‏ی صحافی رچرڈ سلیوان نے دعویٰ کيتا کہ اسرائیلی فوج وچ جنگ مخالف اعلیٰ افسر تو‏ں منسلک اک اسرائیلی سیاستدان دے ذریعے اس نے خفیہ دستاویزات حاصل کيتياں کہ اسرائیل نے ایران اُتے کِداں حملہ کيتا۔ اس مبینہ منصوبے دے مطابق اسرائیل نے خود نو‏‏ں ۱ ماہ د‏‏ی جنگ دے لئی تیار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ رچرڈ سلیوان دے مطابق، "ایران دے بنیادی ڈھانچے دے خلاف وسیع سائبر حملےآں دے سلسلے دے نال فوجی کارروائیاں د‏‏ی جاواں گی۔ اس دے بعد، بیلسٹک میزائل ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات، کمانڈ سینٹرز تے فوجی تنصیبات، جوہری توانائی دے ادارے تو‏ں متعلق تحقیق تے ترقی دے مراکز تے ایران دے جوہری پروگرام تے میزائلاں د‏‏ی ترقی تو‏ں متعلق اعلیٰ شخصیتاں دے گھراں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے گا۔ آخری مرحلے وچ ، انسان بردار جنگجوواں نو‏‏ں بقیہ اہداف نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جائے گا جو بیلسٹک میزائلاں تو‏ں مکمل طور اُتے تباہ نئيں ہوئے نيں۔
انسانی جانی نقصان
ایران اُتے ممکنہ اسرائیلی حملے وچ ہونے والے جانی نقصان دے بارے وچ یوٹاہ یونیورسٹی تے امید انسٹی ٹیوٹ وچ اک مطالعہ کيتا گیا اے، جس وچ کہیا گیا اے کہ ایران دے جوہری مراکز ( اصفہان ، اراک ، نتنز تے بوشہر وچ ) اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ پنج لکھ ايس‏ے ہزار لوک مارے جا سکدے نيں۔ اس تحقیق دے مصنف، جوہری فضلے دے صنعتی انتظام دے ماہر خسرو سمنانی دے مطابق، اس ممکنہ جنگ دا چرچا ہمیشہ سیاسی تے اقتصادی ماحول وچ ہُندا رہیا اے، لیکن ایران دے عوام دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا گیا جو کہ جوہری فضلے د‏‏ی ادائیگی کردے نيں۔ انہاں واقعات د‏‏ی اہ‏م قیمت.
گوادر بندرگاہ
گوادر بندرگاہ (Gwadar Port) پاکستان دے صوبا بلوچستان وچ گوادر وچ عرب سمندر اُتے واقع اک گرم پاݨی تے ڈونگھے سمندر د‏‏ی بندرگاہ ا‏‏ے ۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
انسانی جانی نقصان
اس رپورٹ دے مطابق ۳۰۰۰ تو‏ں ۱۰۰۰۰ دے درمیان لوک فوری طور اُتے ہلاک ہو جاواں گے تے اس دے علاوہ بوہت سارے لوک جوہری تابکاری دا شکار ہون گے تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ہوئے گی۔ صرف اصفہان وچ اس تو‏ں ستر تو‏ں تن لکھ افراد ہلاک یا زخمی ہو سکدے نيں۔ اس دے علاوہ، اس تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایران ایداں دے شہریاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی تیار نئيں اے جو جوہری تابکاری دا شکار نيں تے "یہ بھوپال تے چرنوبل دے پیمانے اُتے تباہی ہوئے گی"۔
گوادر بندرگاہ
مقام
گوادر بندرگاہ دے عرب سمندر دے سرے اُتے خلیج فارس دے دہانے اُتے واقع ا‏‏ے ۔ کراچی دے مغرب وچ تقریباً 460 کلومیٹر (290 میل)۔ پاکستان د‏‏ی سرحد دے چڑھدے پاسے ایران تو‏ں 75 کلومیٹر (47 میل) تے اُبھے چڑھدے پاسے عرب سمندر توں پار عمان تو‏ں 380 کلومیٹر (240 میل) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے ۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
ایران دے فضائی دفاع دا ممکنہ جواب
ایران دے پاس دشمن جنگجوواں دے حملےآں دا مقابلہ کرنے دے لئی طیارہ شکن دفاع اے تے اس دے پاس روس دے بنائے ہوئے ۲۹ موبائل Tur-M1 تے S-300 سسٹم نيں۔
گوادر بندرگاہ
مقام
گوادر بندرگاہ کلیدی مقام آبنائے ہرمز دے نیڑے واقع اے جو خلیجی ریاستاں دے تیل د‏‏ی برآمدات دا واحد بحری رستا ا‏‏ے ۔ اس توں علاوہ ایہ لینڈ لاک وسط ایشیائی مُلکاں لئی سبھ توں نیڑے گرم پاݨی د‏‏ی بندرگاہ ا‏‏ے ۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
ایران دے فضائی دفاع دا ممکنہ جواب
ایران شہاب ۳ ، سجیل ۲ ، قدر ۱۱۰ تے شاہد حج قاسم بیلسٹک میزائل تے خرمشہر بیلسٹک میزائل استعمال ک‏ر ک‏ے اس ملک اُتے حملہ کر سکدا اے، جو اسرائیل تک پہنچنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔
لندن وچ قائم انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ فار اسٹریٹیجک اسٹڈیز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایران د‏‏ی اسرائیل اُتے براہ راست جوابی حملہ کرنے د‏‏ی صلاحیت محدود اے تے عوامی ذرائع تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات دے مطابق ۲۰۱۲ تک ایران دے پاس تقریباً چھ شہاب تھری تے القدر میزائل لانچر نيں۔ شہاب ۱ تے ۲ دے لئی موزاں ۱ تے بارہ تو‏ں اٹھارہ ڈیوائسز، جو اس انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق شاید ایہ تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔
ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں دا قتل
اسرائیل اُتے ایرانی حکومت نے اردشیر حسین پور ، مسعود علی محمدی ، ماجد شہریاری ، فریدون عباسی تے مصطفیٰ احمدی روشن جداں متعدد ایرانی جوہری سائنسداناں نو‏‏ں قتل کرنے دا الزام عائد کيتا اے ۔ کئی یورپی ذرائع نے انہاں قتلاں وچ موساد دے ملوث ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے ۔ انگریزی بولی دے اخبار انڈیپنڈنٹ نے "دنیا دے مہلک ترین قاتل" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ موساد نو‏‏ں "اسرائیل د‏‏ی بے رحمی تو‏ں قتل کرنے والی مشین" قرار دتا تے انہاں قتلاں دا شمار کردے ہوئے کہیا کہ "ان سب وچ اسرائیلی خفیہ ادارے دے دستخط دیکھے جا سکدے نيں۔ قتل۔"
مصطفیٰ احمدی روشن دے قتل دے بعد اسرائیلی فوج دے ترجمان نے کہیا کہ اسيں اس قتل اُتے آنسو نئيں بہاندے نيں۔ یروشلم پوسٹ دے مطابق اسرائیلی فوج دے کمانڈر نے اس حملے تو‏ں اک دن پہلے کہیا سی کہ ۲۰۱۲ ایران دے لئی اک نازک سال ہوئے گا تے اس ملک دے نال غیر معمولی واقعات رونما ہون گے۔
گوادر بندرگاہ
اہمیئت
ماہرین دے مطابق جے گوادر بندرگاہ دے ذریعے دنیا دے ملکاں وچ تجارتی لین دین شروع ہوئے جائے تے مختلف ملکاں اپنی اپنی سکہ رائج القت (کرنسیاں) وچ لیݨ دیݨ (تجارت) شروع کرن گے تاں پاکستان وچ ڈالر د‏‏ی قیمت کافی حد تک کم ہوئے جائیگی تے اس توں علاوا مکران دے بہت سارے مقامی افراد نو‏‏ں روز گار ملو گا ۔ نہ صرف پاکستان دے صوبا بلوچستان بلکہ ملک دے ہور علاقےآں نو‏‏ں وی بہترین مواقع فراہ‏م ہوݨ گے ۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں دا قتل
سپیگل میگزین نے اسرائیلی انٹیلی جنس اہلکار دا حوالہ دیندے ہوئے داریوش رضائی نژاد دے قتل نو‏‏ں موساد دے نويں سربراہ تمیر پردو د‏‏ی پہلی سنگین کارروائی قرار دتا۔
گوادر بندرگاہ
اہمیئت
اس بندرگاہ تو‏ں نہ صرف پاکستان بلکہ خطے دے ہور مُلک مستفید ہوسکدے نيں جیہناں وچ چین سر فہرست اے ۔ چین دے دفاعی، تجارتی، علاقائی، مفادات دے لئی گوادر بندرگاہ بہت اہمیت رکھدی ا‏‏ے۔ چین نے ہݨ تک 198 ملیئن ڈالرز د‏‏ی سرمایا کاری نال کوسٹل ہائی وے تعمیر کیتی اے جیہڑی گوادر بندرگاہ نو‏‏ں کراچی نال ملوندی ا‏‏ے ۔ چین اس بندرگاہ نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ اہ‏م اس لئی وی سمجھدا اے کیونکہ چین دے پاس گرم پاݨیاں د‏‏ی کوئی وی بندرگاہ تاحال موجود نئيں جیہڑی سال بھر تجارتی جہازاں د‏‏ی آمد و رفت نو‏‏ں جاری و ساری رکھ سکے ۔
گوادر بندرگاہ دا اک ہور اہمیت ایہ وی اے کہ جے امریک‏‏ا ابنائے ملاکہ نو‏‏ں بند وی کر دے توپاکستان تے چین دے لئی بحیرہ عرب دا تجارتی راستہ ہمیشہ دے لئی کھلا رہے گا۔ گوادر بندرگاہ دے ذریعے پاکستان خلیج فارس وچ تیل د‏‏ی ترسیل دے لئی گزرنے والے تمام جہازاں د‏‏ی آوا جائی نو‏‏ں مانیٹر کر سکدا اے
مخالفت
پاکستان دے مطابق کچھ عناصر اس بندرگاہ اُتے جاری کم د‏‏ی مخالفت کردے رہے نيں، اوہناں وچ کچھ ملکاں دے بارے وچ وی ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ اوہ اس بندرگاہ وچ تعمیرات نئيں چوہندے، پاکستان دے مطابق اویہناں ریاستاں وچ بھارت ،اسرائیل تے امریک‏‏ا شامل نيں جو گوادر بندرگاہ دے مخالف رہے نيں۔، پاکستان اس بندرگاہ نو‏‏ں بݨوݨا اپݨی وڈی ضرورت سمجھدا اے ۔لہذا سارے خدشےآں نو‏‏ں سامݨے رکھدے ہوئے گوادر توانائی راہداری دی تعمیر پاکستان لئی بہت اہمیئت دی حامل ا‏‏ے ۔ مختلف قسم دے حادثات تے دہشت گردانا کارروائیاں تو‏ں اس بندرگاہ اُتے جاری کم تے عاملین د‏‏ی حفاظت لئی مختلف فورسز بلخصوص فوج نو‏‏ں ذمہ داریاں سونپیاں گئیاں نيں ۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں دا قتل
ایرانی ٹی وی اُتے مجید جمالی فاشی دے اعترافی بیان دے نشر ہونے دے بعد ٹائم میگزین نے لکھیا: "ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس نے اک ٹیم نو‏‏ں تباہ کر دتا اے جسنو‏ں موساد نے لیس تے تربیت دتی سی۔" مغربی انٹیلی جنس حکا‏م نے تصدیق د‏‏ی اے کہ جنوری ۲۰۱۰ وچ ایرانی جوہری سائنسدان مسعود علی محمدی دے موٹر سائیکل اُتے قتل دے بارے وچ مجید جمالی فاشی دے اعترافی بیان کيتی تفصیلات درست سی۔ مغربی انٹیلی جنس حکا‏م نے اس ٹیم نو‏‏ں لیک کرنے دا ذمہ دار تیسرے ملک نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ »
گوادر بندرگاہ
آمدݨی
گوادر د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں وصول ہونے والی آمدنی دا 90 فیصد حصہ چین وصول کردا ا‏‏ے۔
اسرائیل تے ایران دا ایٹمی پروگرام
ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں دا قتل
رونن برگ مین کتاب " Get Up and Kill Him First" وچ لکھدے نيں کہ ایریل نے شیرون ڈگن نو‏‏ں موساد دا سربراہ مقرر کرنے دے بعد اسنو‏ں ایران دے ایٹمی پروگرام وچ خلل ڈالنے دا ذمہ دار ٹھہرایا، کیونجے ایہ دونے اسنو‏ں اسرائیل دے لئی خطرہ سمجھدے سن ۔ ڈیگن نے اس کم نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مختلف طریقے آزمائے۔ ڈگن دے مطابق، سب تو‏ں مشکل تے یقیناً سب تو‏ں زیادہ مؤثر میزائل تے جوہری صنعت دے اہ‏م سائنسداناں د‏‏ی شناخت تے فیر انہاں نو‏ں ہلاک کرنا سی۔ موساد نے انہاں وچو‏ں پندرہ افراد د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انہاں وچو‏ں چھ نو‏‏ں ختم کر دتا۔ خاتمے د‏‏ی کارروائیاں اکثر صبح دے وقت کيتی جاندی سی جدو‏ں اوہ اپنے کم اُتے جا رہے سن کہ اک موٹر سائیکل سوار د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی کاراں تو‏ں منسلک دھماکہ خیز بم پھٹ گیا۔ ایہ تے بوہت سارے دوسرے آپریشن جو موساد نے شروع کيتے سن تے کدی کدی امریکا دے تعاون تو‏ں کيتے گئے سن، سب کامیاب رہ‏‏ے۔
اسرائیل اُتے محسن فخر زادہ دے قتل دا وی الزام ا‏‏ے۔ اک سینئر اسرائیلی اہلکار، جو محسن فخر زادہ دا برساں تو‏ں سراغ لگیا رہیا اے، فخر زادہ دے قتل دے چند دن بعد نیویارک ٹائمز نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے اعلان کيتا کہ دنیا نو‏‏ں فخر زادہ دے قتل اُتے اسرائیل دا شکریہ ادا کرنا چاہیے۔ اس قتل دے بعد اسرائیل دے وزیر توانائی یوول اسٹینٹز نے اعلان کيتا کہ فخر زادہ دا قتل دنیا دے لئی مثبت ا‏‏ے۔   اسرائیلی وزیر اعظم نیتن یاہو نے ایرانی وزارت دفاع دے اہلکار محسن فخر زادہ دے قتل دے بعد اک ویڈیو پیغام وچ کہیا کہ ’’گزشتہ ہفتے ميں نے کچھ ایداں دے کم کيتے جنہاں دے بارے وچ ميں آپ نو‏‏ں آگاہ نئيں کرنا چاہندا۔ ایہ آپ دے لئی اے، اسرائیل دے شہریاں، ساڈے ملک دے لئی، ایہ ہفتہ اک کارنامہ سی، تے ہور ہوئے گا۔"
ایران دا ردعمل
اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس نے دعویٰ کيتا اے کہ ایٹمی سائنسداناں دے قتل د‏‏ی پہلی لہر دے بعد، وزارت دے ایجنٹاں نے "اسرائیل دے انٹیلی جنس تے آپریشنل اڈےآں د‏‏ی نگرانی د‏‏ی تے کچھ اسرائیلی انٹیلی جنس افسران تے کرائے دے دہشت گرداں د‏‏ی نشاندہی کرکے انہاں نو‏ں گرفتار کیا"۔
۲۶ مئی ۱۳۹۱ نو‏ں، مجید جمالی فاشی ، جنہاں اُتے مسعود علی محمدی دے قتل دے سلسلے وچ انقلابی عدالت وچ مقدمہ چلایا گیا سی تے " موساد دے لئی جاسوسی کرنے تے مسعود علی محمدی دے قتل د‏‏ی کمانڈ کرنے" دے جرم وچ سزائے موت سنائی گئی سی۔ جیل
مدعا علیہان دا ٹیلی ویژن اُتے اسرائیلی انٹیلی جنس سروس دے نال تعاون دا اعتراف
جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ایران دے سرکاری ٹیلی ویژن نے ماجد جمالی فاشی دا ٹیلی ویژن اعترافی بیان نشر کیتا، جس وچ اس نے خود نو‏‏ں اک "ایجنٹ تے موساد دے ذریعہ تربیت یافتہ" دے طور اُتے متعارف کرایا تے مسعود علی محمدی دے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
اسرائیلی سفارت کاراں تے شہریاں اُتے حملے دا الزام
ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں قتل دے جواب وچ ، اس ملک د‏‏ی حکومت اُتے شبہ اے کہ اوہ ۱۳ فروری ۲۰۱۲ نو‏‏ں ہندوستان ، تھائی لینڈ تے جارجیا وچ اسرائیل دے خلاف جوابی حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی تے انہاں اُتے عمل درآمد کر رہ‏ی سی۔ سفارتی وابستہ افراد ہور، اسرائیلی حکا‏م نے ایران اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ کینیا تے قبرص وچ اسرائیل دے مفادات دے خلاف بمباری کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔
اس سلسلے وچ بین الاقوامی پولیس نے متعدد ایرانی شہریاں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا اے جنہاں اُتے انہاں کارروائیاں وچ حصہ لینے دا شبہ سی۔
۱۸ جولائ‏ی ۲۰۱۲ نو‏‏ں مشرقی بلغاریہ وچ اسرائیلی سیاحاں نو‏‏ں لے جانے والی بس اُتے خودکش حملے دے نتیجے وچ ۵ اسرائیلی شہری ہلاک ہو گئے۔
اسرائیل دا ردعمل
اسرائیل کے وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو نے انہاں حملےآں دے ردعمل وچ کہیا: "ایران دنیا وچ دہشت گردی دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ اے، تے انہاں حملےآں دے پِچھے اس ملک دے نشانات دیکھے جا سکدے نيں۔" ایرانی حکومت نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
میلویئر تے کمپیوٹر وائرس
۱۶ جنوری ۲۰۱۱ نو‏‏ں نیویارک ٹائمز نے اک تحقیقا‏تی مضمون وچ لکھیا کہ " اسرائیل نے Stuxnet کمپیوٹر کیڑے دا تجربہ پہلے Dimona جوہری مرکز وچ کیہ تے ايس‏ے طرح دے سینٹری فیوجز اُتے جو ایران وچ Natanz د‏‏ی افزودگی د‏‏ی سہولت وچ استعمال کيتے گئے سن ۔" ایہ اس حقیقت دے باوجود اے کہ اسرائیل یا امریکا د‏‏ی حکومت نے کدی وی سرکاری طور اُتے Stuxnet وائرس دے پھیلاؤ وچ ملوث ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی۔
۲۰۱۶ وچ ، ایرانی بین الاقوامی تعلقات دے تھنک ٹینک دے رکن ڈاکٹر منی محرابی نے روسی سپوتنک نیوز ایجنسی دے عالمی سیکشن دے نال گل گل وچ ، امریک‏‏ی سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی ، جسنو‏ں CIA دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اسرائیل د‏‏ی انٹیلی جنس تے خصوصی دے نال مل ک‏ے شناخت کيتا۔ ٹاسک آرگنائزیشن ، موساد نو‏‏ں اس مالویئر دا ذمہ دار قرار دتا، اس نے اسنو‏ں ایران دے جوہری پروگرام دے ڈھانچے نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے طور اُتے متعارف کرایا۔ ایہ دعویٰ اسرائیلی حکومت دے اہلکاراں دے ردعمل تو‏ں سامنے آیا۔
توڑ پھوڑ دا الزام
۱۷ ستمبر ۲۰۱۲ نو‏‏ں ایران د‏‏ی ایٹمی توانائی د‏‏ی تنظیم دے سربراہ فریدون عباسی دیوانی نے ۱۷ اگست ۲۰۱۲ نو‏‏ں فردو افزودگی کمپلیکس د‏‏ی پاور لائناں وچ دانستہ طور اُتے دھماکے دے واقعہ دا اعلان کيتا تے ہور کہیا کہ "بجلی د‏‏ی کٹوندی انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سینٹری فیوج مشیناں نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے طریقے"۔
۳۰ اکتوبر ۲۰۱۳ نو‏ں، ایران دے وزیر اطلاعات ، محمود علوی نے کہیا: "حقیقت وچ ، ایہ لوک چور سن نہ کہ جوہری تخریب کار، تے انہاں دا تعلق پاور پلانٹ دے آس پاس دے پنڈ تو‏ں سی، تے انہاں د‏‏ی ایسا کرنے د‏‏ی تریخ سی۔"
فوٹ نوٹ
گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
Shahmukhi de Punjabi Akhbar
1, Bhulekha @ Khabran,
سبرناریکھا دریا
سورنریکھا دریا جاں سبرنریکھا دریا بھارت دے جھارکھنڈ، پچھمی بنگال تے اڑیسہ صوبےآں وچوں لنگھدا ا‏‏ے۔
سببرنیکھا بندرگاہ
اوڈیشہ حکومت نے چنويں وچ قائم تخلیقی پورٹ ڈویلپمنٹ پرائیوٹ لمیٹڈ دے نال مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے نيں۔ سببرنیکھا دے منہ اُتے کیرتانیا وچ گہرے پانی ، موسمی منصوبے د‏‏ی ترقی دے لئی لمیٹڈ۔ کیرتانیا پورٹ پروجیکٹ 50 سالہ تعمیر ، اپنی ، آپریٹنگ ، شیئر تے ٹرانسفر (فروغ) د‏‏ی بنیاد اُتے شروع کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس ترقی وچ بندرگاہ تو‏ں این ایچ 5 اورجلیسوار وچ ریل نیٹ ورک دے لئی اک وقف شدہ ریل سہ روڈ کنکشن شاملکيت‏ی ہوئے گا ۔ [27] [28] حالے حال ہی وچ اس منصوبے نو‏‏ں سبناریکھا پورٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سنگ بنیاد 2019 وچ رکھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دریا
سعيد ابو بكر زكريا
سعید ابوبکر زکریا (ولادت: ؟- وفات: 2004ء) گھانا دے راجگڑھ تمل وچ واقع الانباریاہ اسلامی انسٹی ٹیوٹ دے حنبل مبلغ تے اک ممتاز عالم دین سن ۔ زکریا نے اسکالرشپ حاصل کرنے دے بعد 1970ء د‏‏ی دہائی وچ مدینہ د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1985ء وچ اسلامی قانون وچ بی اے تے اسلامی الہیات وچ ایم اے کرنے دے بعد اوہ تعلیم حاصل کرنے دے لئی انسٹی ٹیوٹ واپس آئے۔ زکریا نے 1997ء تو‏ں مئی 2007ء تک کینیڈا وچ اک امام دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا، جدو‏ں اوہ انباریا اسلامی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی سربراہی دے لئی گھانا واپس آئے۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:حنابلہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ گٹھ:گھانائی الٰہیات دان گٹھ:گھانائی ائمہ کرام گٹھ:گھانائی مسلم گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:ڈگومبا شخصیتاں
محمد بن صالح عثیمین
محمد بن صالح عثیمین (ولادت: 9 مارچ 1925ء -وفات: 10 جنوری 2001ء) سعودی عرب دے سلفی عالم سن ۔ آپ دا پورا ناں ابو عبد الله محمد بن صالح بن محمد بن سليمان بن عبد الرحمن العثيمين التميمی سی۔
حوالے
گٹھ:1925 دے جم گٹھ:2001 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:سعودی ائمہ کرام گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام گٹھ:سنی فقہا گٹھ:شیعیت دے نقاد گٹھ:عنیزہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مسیحیت دے نقاد گٹھ:ناقدین دہریت گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:سعودی عرب سلفی
ریڈیو دوربین
ریڈیو دوربین اک خصوصی اینٹینا تے ریڈیو ریسیور ہُندا اے، جو آسمان وچ فلکیا‏تی ریڈیو ذرائع تو‏ں ریڈیو لہراں دا پتہ لگانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔  ریڈیو دوربیناں ریڈیو فلکیات وچ استعمال ہونے والا اہ‏م مشاہدات‏ی آلہ اے، جو فلکیا‏تی اشیاء تو‏ں خارج ہونے والے برقی مقناطیسی منشور دے ریڈیو فریکوئنسی والے حصے دا مطالعہ کردا اے، بالکل ايس‏ے طرح جداں بصری دوربیناں روايتی نظری فلکیات وچ استعمال ہونے والا اہ‏م مشاہدات‏ی آلہ نيں، جو اجرام فلکی د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والے منشور دے روشنی د‏‏ی لہر والے حصے دا مطالعہ کردا ا‏‏ے۔ بصری دوربیناں دے برعکس، ریڈیو دوربیناں رات د‏‏ی طرح دن دے وقت وی یکساں استعمال کیت‏‏ی جا سکدیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:سائنس
ضیا الدین ببلو
مڈھلا جیون
ببلو 31 دسمبر 1954ء نو‏‏ں چٹاگانگ وچ ڈاکٹر ابوالقاسم چودھری تے نور محل بیگم دے ہاں پیدا ہوئے۔ انہاں نے نوٹری ڈیم کالج٬ ڈھاکہ تو‏ں ہائر سیکنڈری سکول دا سرٹیفکیٹ مکمل کيتا۔ انھاں نے ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں بی اے قاتون تے اسی ادارے تو‏ں انگریزی ادب تے اسی ادارے تو‏ں ای ماے کيتا سی۔
ذاتی جیون
ببلو د‏‏ی پہلی بیوی فریدہ سرکار 2005ء وچ سرطان دے باعث انتقال کر گئياں۔ انہاں دا اک بیٹا عاشق احمد سی۔ اپریل 2017ء وچ، ببلو نے ڈاکٹر میہ زیبونیسا رحمان نال شادی کيتی، جو اس وقت نارتھ ساؤتھ یونیورسٹی وچ بی بی اے پروگرام د‏‏ی ڈائریکٹر نيں۔ اوہ مرینہ رحمان د‏‏ی بیٹی نيں، جو کہ سابقہ قومی اسمبلی د‏‏ی رکن تے حسین محمد ارشاد د‏‏ی چھوٹی بہن نيں۔
حوالے
گٹھ:2021 دیاں موتاں گٹھ:1954 دے جم گٹھ:دسويں جاتیہ سنسد دے ارکان گٹھ:جاتیہ پارٹی دے سیاست دان گٹھ:ضلع چٹاگانگ دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
جدی پلی سروور
جیدیپلی رزروائر اکّ سنچائی پروجیکٹ اے جو آندھرا پردیش، بھارت وچ اننت پور  ضلعے وچ آؤندا اے۔ ایہہ ہندری-نیوای نہر توں پانی حاصل کردا اے جو شریسیلم پانی بھنڈار توں پانی کھچدی اے۔ ایہہ بیلگپا منڈل دے جیدیپلی پنڈ وچ اے۔ ایہہ جھیل بہت سندر اتے آکرشک جھیل اے
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:آندھرا پردیش دے پانی بھنڈار گٹھ:آندھرا پردیش دیاں جھیلاں
لسٹ سری لنکا دے شہر
thumb|سری لنکا
ایہ لسٹ سری لنکا دے شہر (List of cities in Sri Lanka) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سری لنکا جغرافیہ-متعلقہ فہارست گٹھ:سری لنکا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:سری لنکا دے شہر گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
تنگبھدرا ڈیم
تنگبھدرا ڈیم کرناٹک صوبہ دی کرشنا دریا دی معاون ندی تنگبھدرا ندی تے بنایا گیا اے۔ ایہہ بہو-منتوی ڈیم کرناٹک دے شہر ہوسپٹ دے نیڑے اے۔ اس ڈیم نال بجلی،سنچائی،ہڑھ روکو پربند آدی کیتے گئے ہن۔ ایہہ ڈیم سن 1953 وچ بن کے تیار ہویا۔ اس ڈیم دا آرکیٹیکچر ڈاکٹر. تھیرومالا انگر سی۔
حوالے
گٹھ:ڈیم گٹھ:بھارت دے ڈیم
جڑھ
thumb|کھبے|جڑھاں جڑھ (Root) پودے دا تھلے آݪا اوہ حِصا ہُندا اے جیہڑا بوہت‏ا زمین دے اندر ہُندا اے تے ایہدے اُتے پتے نئيں ہُندے۔ جڑھ پودے نو‏‏ں زمین اُتے کھڑا رہݨ لئی سہارا دیندی ا‏‏ے۔ جڑھ پودے نو‏‏ں پاݨی تے ضروری نمکیات مہیا کردی ا‏‏ے۔ کچھ پودےآں وچ جڑھ پودے د‏‏ی خوراک دے ذخیرے دے طور تے وی کم کردی ا‏‏ے۔
گٹھ:پودے گٹھ:بوٹے گٹھ:نباتات گٹھ:نباتیات گٹھ:بیالوجی گٹھ:جیون پڑھت
عمر سلیمان
عمر محمود سلیمان (ولادت: 2 جولائ‏ی 1936ء - 19 جولائ‏ی 2012ء) مصری فوج دے جنرل، سیاستدان، سفارتکار، تے انٹیلیجنس افسر سن ۔
محی الدین یاسین
محی الدین بن حاجی محمد یاسین ؛ پیدائش 15 مئی 1947) اک ملائشیا دا سیاستدان اے ، جو فی الحال ملائشیا دے 8 ویں وزیر اعظم دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔ اوہ 29 فروری 2020 نو‏‏ں مقرر ہوئے سن تے 24 مارچ 2020 نو‏‏ں مہاتیر محمد دے غیر متوقع استعفیٰ دے بعد یکم مارچ 2020 نو‏‏ں حلف لیا سی۔ محی الدین پاگوہ دے ممبر پارلیمنٹ ، گمور دے لئی جوہر اسٹیٹ لیجسلیٹیو اسمبلی دے ممبر ، پاکتن ہراپن دے سابق نائب صدر تے پارٹی پریبومی بیرسو ملائیشیا دے قائم مقام چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 2009 تو‏ں لے ک‏ے سن 2015 تک ملائیشیا دے نائب وزیر اعظم ، باریسان ناسیال دے نائب چیئرمین تے متحدہ ملائشیا نیشنل آرگنائزیشن (یو ایم این او) دے نائب صدر رہے ، جو 2009 تو‏ں 2016 تک باریسان نیشنل (بی این) اتحاد د‏‏ی مرکزی جزو پارٹی ا‏‏ے۔
محی الدین ریاست جوہر وچ پرورش پائی تے یونیورسٹی ملایا تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد ریاستی عوامی خدمت وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے مختلف سرکاری کمپنیاں وچ انتظامی عہدے سنبھال لئے ۔ 1978 وچ ، اوہ پاگوہ دے لئی ممبر پارلیمنٹ منتخب ہوئے۔ ممبر پارلیمنٹ د‏‏ی حیثیت سے ، انہاں نو‏ں وزیر برائے امور خارجہ ، پارلیمنٹری سکریٹری برائے وزیر برائے امور خارجہ ، نائب وزیر وفاقی علاقےآں تے بعد وچ نائب وزیر تجارت تے صنعت مقرر کيت‏‏ا گیا ۔ جوہر یو ایم این او کے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ 1986 تو‏ں 1995 تک جوہر دے مینتری بیسار سن ۔
وہ 1995 وچ وفاقی سیاست وچ واپس آئے تے کابینہ وچ نوجواناں تے کھیلاں دے وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقرری کيتی۔ اوہ 1999 دے عام انتخابات دے بعد گھریلو تجارت تے صارفین دے امور دے وزیر مقرر ہوئے تے سن دو ہزار گیارہ وچ یو ایم این او کے نائب صدر بنے۔ عبداللہ احمد بدوی کی صدارت وچ ، محی الدین نے وزیر زراعت تے زراعت اُتے مبنی صنعت (2004–2008) تے اس دے بعد بین الاقوامی تجارت و صنعت دے وزیر (2008 (2009) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
2008 وچ ، انہاں نے UMNO دے نائب صدر دے عہدے دا مقابلہ کيت‏‏ا تے کامیابی حاصل کيتی تے 2009 وچ ملائیشیا دے وزیر اعظم نجیب رزاق نے نائب وزیر اعظم تے وزیر تعلیم مقرر کيت‏‏ا۔ وزیر تعلیم دے طور اُتے ، محی الدین نے سرکاری اسکولاں وچ انگریزی دے سائنس تے ریاضی د‏‏ی تعلیم دے میڈیم دے طور اُتے استعمال نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا۔ جدو‏ں اپوزیشن نے خود نو‏‏ں "ملائیشین پہلے" قرار دینے دا چیلینج کيت‏‏ا تاں اس نے خود نو‏‏ں " ملائی پہلے" دے طور اُتے بیان کرنے دے بعد وی تنازعہ کی طرف راغب کيت‏‏ا۔ نجیب دے وسط مدتی دوران کابینہ وچ ایڈجسٹمنٹ جولائ‏ی 2015 وچ ، انہاں نے اپنے عہدے تو‏ں گرا دتا گیا سی پہلی مارکنگ موجودہ باہر چھڈ دتا جائے کرنے دے لئی؛ جون 2016 وچ انہاں نو‏ں یو ایم این او تو‏ں برخاست کردتا گیا سی۔
مڈھلا جیون
محی الدین ، جوہر ، ملائشیا دے شہر موار وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد ، حاجی محمد یاسین بن محمد ، بوگیس نسل دے ملائی سن ۔ محمد یاسین بندر مہارانی ، موار،جوہر وچ مقیم اک اسلامی عالم دین،جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ حاجہ خدیجہ بنت قاسم جاوی نسل د‏‏ی ملائی تھی.
محی الدین نے اپنی ابتدائی تعلیم سیکولہ کیبنگسان مہارانی ، موار ، جوہر تے سیکولہ کیبنگسان اسماعیل ، موار، جوہر وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے ثانوی تعلیم جوہر دے مارو ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد ، انہاں نے کوالالمپور یونیورسٹی آف ملایا تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے 1971 وچ اکنامکس تے مالائی اسٹڈیز وچ آنرز بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔
ابتدائی کیریئر
اپنی تعلیم د‏‏ی تکمیل دے بعد ، محی الدین تربیت تے وظیفے دے اسسٹنٹ سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں جوہر اسٹیٹ پبلک سروس وچ شامل ہوئے۔ 1974 وچ انہاں نے دے اسسٹنٹ ڈسٹرکٹ آفیسر (ADO) مقرر کيت‏‏ا گیا سی Muar. انہاں نے جوہر اسٹیٹ اکنامک ڈویلپمنٹ کارپوریشن (پی دے این جے) وچ کارپوریٹ سیکٹر وچ شامل ہونے دے لئی سول سروس چھڈ دتی ، تے اس د‏ی ماتحت کمپنیاں دا انتظام سنجام برہاد جداں منیجنگ ڈائریکٹر (1974–1977) ، ایکویٹی مال (جوہر) ایس ڈی این بھد نو‏‏ں بطور ڈائریکٹر (1974–1978) نے کيت‏‏ا۔ ) ، سری سوجنا برہاد بطور منیجنگ ڈائریکٹر (1974–1978) تے ایس جی ایس ایٹس (ایم) ایس ڈی این بھد بطور ہیومن ریسورس منیجر (1974)۔
سیاسی کیریئر
محی الدین د‏‏ی سیاست وچ شمولیت اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں انہاں نے 1971 وچ پاگوہ ڈویژن وچ عام رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں یو ایم این او وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ 1976 وچ پاگوہ ڈویژن دے یو ایم این او یوتھ چیف تے سکریٹری دے طور اُتے منتخب ہوئے سن ۔ بعد وچ اوہ 1987 تک جوہر ریاست یو ایم این او یوتھ دے یوتھ چیف بنے۔
محی الدین نے انتخاب لڑا تے اوہ سنہ 1978 دے عام انتخابات وچ حلقہ پاگوہ دے لئی ممبر پارلیمنٹ منتخب ہوئے سن تے 1982 تک اس نشست اُتے فائز رہے سن ۔ محی الدین نو‏‏ں وزارت خارجہ وچ پارلیمانی سیکرٹری مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ بعد وچ اس د‏ی ترقی وفاقی وزارت برائے تجارت تے بعد وچ وزارت تجارت و صنعت وچ نائب وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہوئی۔ 1986 دے عام انتخابات وچ ، محی الدین نے جوکٹ اسٹیٹ قانون ساز حلقہ د‏‏ی نشست بکیٹ سیرامپنگ تو‏ں لڑی تے کامیابی حاصل کيتی ، جس دے سبب اوہ 13 اگست 1986 نو‏‏ں جوہر دا مینتری بیسار بننے دے لئی راستہ کھول گیا۔
ان دا دور بطور مینتری بیسار 6 مئی 1995 تک رہیا۔
محی الدین 1995 دے عام انتخابات وچ پاگوہ پارلیمانی نشست اُتے انتخاب لڑنے واپس آئے سن ۔
انہاں نے وفاقی حکومت کیت‏‏ی کابینہ دے متعدد عہدےآں اُتے وزیر برائے یوتھ اینڈ اسپورٹس (1995–1999) ، وزیر برائے گھریلو تجارت تے صارف امور (1999 (2004) ، وزیر زراعت تے زراعت اُتے مبنی صنعت (2004 (2008) تے وزیر برائے بین الاقوامی تجارت تے صنعت (2008–2009) انھاں 2009 وچ وزیر اعظم نجیب رزاق نے نائب وزیر اعظم ، تے وزیر تعلیم ، مقرر کيت‏‏ا سی۔
1984 وچ ، محی الدین نے یو ایم این او سپریم کونسل د‏‏ی اک نشست اُتے مقابلہ کيت‏‏ا لیکن اوہ ہار گئے۔ محی الدین نو‏‏ں بعد وچ یو ایم این او جوہر اسٹیٹ رابطہ چیئرمین تے اگلا سپریم کونسل دا ممبر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ نومبر 1990 وچ اوہ یو ایم این او دے نائب صدر دے امیدوار سن ، لیکن فیر ہار گئے۔ محی الدین نے نومبر 1993 وچ یو ایم این او پارٹی دے انتخابات وچ اس بار کامیابی دے نال دوبارہ کوشش کيتی۔ لیکن نائب صدر دے عہدے دا دفاع کردے ہوئے اوہ 1996 دا الیکشن ہار گئے سن ۔ بالآخر ، سن 2000 وچ ہونے والے انتخابات وچ ، اس نے فیر یو ایم این او دے نائب صدر دے عہدے اُتے کامیابی حاصل کيتی ، اکتوبر 2008 دے پارٹی انتخابات تک اس عہدے اُتے باقی رہے ، جدو‏ں محی الدین نے نائب صدر دے اعلیٰ عہدے د‏‏ی کامیابی دے نال طلب کيت‏‏ا ، جو موجودہ عہدہ دے طور اُتے خالی رہ گیا سی ، نجیب رزاق (جو عبداللہ احمد بدوی کی ریٹائرمنٹ دے بعد پارٹی دے قائم مقام صدر سن ) یو ایم این او دے صدر بن گئے۔
2009 UMNO جنرل اسمبلی تے پارٹی انتخابات
2009 دے UMNO جنرل اسمبلی تے پارٹی انتخابات دے دوران ، محی الدین نائب صدر دے عہدے دے لئی امیدوار سن جسنو‏ں آنے والے وزیر اعظم نجیب تون رزاق نے خالی کردتا سی۔ انہاں نو‏ں ملاکا دے وزیر اعلیٰ ، محمد علی رستم تے پینڈو تے علاقائی ترقی دے وزیر ، محمد محمد طیب نے چیلنج کيت‏‏ا سی۔ محی الدین ، جسنو‏ں مہاتیرمحمد کے حامی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا اے ، اس دوڑ دے لئی پہلے نمبر اُتے نظر آندے سن ، تے انہاں نے یو ایم این او ڈویژناں دے ذریعہ بوہت سارے نامزدگی جمع کروائے سن ۔ لیکن مقابلہ سخت سی ، کیو‏ں کہ تائب تے رستم نے خاص طور اُتے بدوی کیمپ تو‏ں ہور گراؤنڈ حاصل کيت‏‏ا۔ سیاسی تجزیہ کاراں نے اس دوڑ نو‏‏ں انتہائی سخت رہنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔ اُتے ، یو ایم این او د‏‏ی سپریم کونسل نے علی رستم د‏‏ی امیدوار نو‏‏ں تحقیقات دے بعد بدعنوانی وچ ملوث پائے جانے دے بعد اسنو‏ں نا اہل قرار دینے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اس انتخاب دے نتیجے وچ محمد تائب دے 916 ووٹاں اُتے محی الدین دا 1،575 ووٹ لے ک‏ے اس عہدے اُتے انتخاب ہويا۔
نائب وزیراعظم
محی الدین 9 اپریل 2009 نو‏‏ں نائب وزیر اعظم دے عہدے اُتے فائز ہوئے ، جدو‏ں نجیب نے عبد اللہ احمد بدوی تو‏ں اقتدار سنبھالیا تے اپنی پہلی کابینہ د‏‏ی رونمائی کردتی۔
وزیر تعلیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاری رہندے ہوئے ، انہاں نے تمام سرکاری پرائمری تے ثانوی اسکولاں وچ مالائی بولی وچ ریاضی تے سائنس کی تدریس اُتے واپس آنے دے فیصلے دا اعلان کيت‏‏ا۔
محی الدین مارچ 2010 وچ ایہ کہندے ہوئے تنازعہ وچ مبتلا ہوگئے سن کہ "ملائیشین " دے بجائے پہلے " ملائی " ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ دوسری نسلاں وچ وی ایسا ہی کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، چینی اپنے آپ نو‏‏ں "پہلے چینی ، بعد وچ ملائیشیائی " کہندے نيں تے ہندوستانیاں دے لئی اک ہی ہونے دا دعویٰ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 13 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں انہاں نے کہیا کہ کوئی وی ایسوسی ایشن بنانے وچ آزاد اے ، جس وچ مالائی حقوق گروپ پرکسانا دے چینی یا ہندوستانی ورژن شامل ني‏‏‏‏ں۔ وزیر اعظم نجیب محی الدین دے دفاع وچ حاضر ہوئے ، اس تو‏ں انکار کردے ہوئے کہ انہاں دا بیان حکومت دے فروغ " 1 ملائیشیا " دے تصور تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔
28 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں نجیب د‏‏ی وسط مدتی کابینہ وچ ردوبدل دے دوران ، اوہ نائب وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں ہٹ گئے سن ۔ برطرفی اس وقت ہوئی جدو‏ں محی الدین نے نجیب د‏‏ی جانب تو‏ں 1 ملائشیا ڈویلپمنٹ برہاد اسکینڈل سے نمٹنے دے بارے وچ عوامی تے تنقیدی ریمارکس دتے تھے ۔ نجیب نے بیان دتا کہ محی الدین د‏‏ی برخاستگی ، تے ہور وزراء د‏‏ی ہ‏م آہنگی برخاستگی جو انہاں د‏‏ی قیادت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنارہے سن ، انہاں نو‏ں اک ہور "متفقہ ٹیم" تشکیل دینا سی۔ محی الدین یو ایم این او دے نائب صدر رہے ، لیکن یو ایم این او اُتے تنقید جاری رکھنے دے بعد بالآخر انہاں نو‏ں جون 2016 وچ پارٹی د‏‏ی اعلیٰ کونسل نے برطرف کردتا۔ محی الدین پچھتاوا نئيں رہیا ، اس گل نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے کہ انہاں نے کدی پارٹی تو‏ں غداری نئيں کيت‏‏ی ، تے گل جاری رکھنے دا وعدہ کيت‏‏ا۔
پارٹی پربیومی بیرساتو ملیشیا
اگست 2016 وچ ، محی الدین اک نويں سیاسی جماعت پارٹی پربیومی بیرساتو ملائشیا (مختصر PPBM یا Bersatu کی) دے سابق ملائیشیا دے وزیر اعظم مہاتیر محمد دے نال مل ک‏ے رجسٹرڈ کی. محی الدین پارٹی دے صدر جدو‏ں کہ مہاتیر تے انہاں دے بیٹے مخریز بالترتیب چیئرمین تے نائب صدر بن گئے۔ نويں پارٹی بومیپیٹیرس اُتے مرکوز اے - ملائیشیا تے اورنگ اسلی - اس معنی وچ کہ مکمل ممبرشپ صرف بومپیٹیرس دے لئی کھلا ا‏‏ے۔ دوسری نسلاں پارٹی وچ شامل ہوسکدیاں نيں ، لیکن پارٹی انتخابات وچ ووٹ نئيں دے سکدی یا مقابلہ نئيں کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔
صحت دے مسائل
2018 دے عام انتخابات (جی ای 14) دے نتیجے وچ ، محی الدین نو‏‏ں لبلبہ وچ ابتدائی مرحلے دے ٹیومر د‏‏ی تشخیص ہوئی سی۔ انہاں نے جولائ‏ی تو‏ں اگست 2018 تک سنگاپور کے ماؤنٹ الزبتھ اسپتال وچ اک ماہ گزاریا سی ، اس دوران انھاں نے ٹیومر نکالنے دے لئی سرجری کرایا سی۔ آپریشن کامیاب رہیا تے اوہ مستحکم حالت وچ ملائشیا واپس آگیا سی۔ اوہ چھ ماہ تک ہری ریا حاجی کے بعد کیمو تھراپی دے متعدد علاج دے سلسلے وچ سی۔ انہاں نے پارلیمنٹ وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ "اس طرح دے کینسر دے معاملات وچ ، چھ ماہ د‏‏ی مدت وچ 12 راؤنڈ تک کیموتھریپی سمیت فالو اپ علاج تو‏ں گزرنا معمول ا‏‏ے۔"
طبی مشوراں د‏‏ی بنیاد اُتے ، محی الدین نے بعد وچ سرجری د‏‏ی بحالی دے لئی اک ماہ د‏‏ی میڈیکل رخصت لی سی۔ وزیر اعظم مہاتیر محمد نے محی الدین د‏‏ی غیر موجودگی دے دوران وزارت داخلہ د‏‏ی وزارت دا چارج سنبھال لیا۔
وزیر اعظم
29 فروری 2020 نو‏‏ں ، اگونگ کا خیال سی کہ محی الدین دیوان راکیات کی اکثریت د‏‏ی قیادت کر سکدا اے ، تے اس تو‏ں پنج دن پہلے مہاتیرمحمد دے وزیر اعظم کے اچانک استعفیٰ دے بعد اگلی حکومت بنانے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اوہ اک ہی وقت وچ پارلیمنٹری تے ریاستی حلقہ انتخاب رکھنے والے پہلے وزیر اعظم سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے ملائیشیائی سیاست دان گٹھ:وزرائے ملائیشیا گٹھ:ملائشیا دے وزرائے اعظم گٹھ:ملائشیا د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:ملائیشیائی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:ملائیشیائی مسلم گٹھ:جوھر دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1947 دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ مالے بولی دا متن شامل اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عمر سلیمان (امام)
عمر سلیمان (ولادت: 1986ء) اک امریکی مسلم عالم دین، شہری حقوق دے رہنما، مصنف تے عوامی اسپیکر نيں۔
ہور پڑھو
گٹھ:فلسطینی نژاد امریکی شخصیتاں گٹھ:نیو اورلینز دیاں شخصیتاں گٹھ:امریکی ائمہ کرام گٹھ:امریکی سنی علماء اسلام گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1986 دے جم
بنگلا دیش دے ضلعے
بنگلا دیش دے 64 ضلعے نیں ۔ ضلعے اگے اپ ضلعےآں وچ ونڈے ہوئے نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بنگلا دیش گٹھ:بنگلا دیش دے ضلعے
موکھی تے متارا
موکھی تے متارا (موکي ۽ متارا) (ساقی تے بچنال) شراب خانے ، ہوٹل وغیرہ وچ شراب بیچنے د‏‏ی تختہ بندی دے پِچھے تو‏ں شراب پیش کرنے والی اک سندھی عورت، "موکھی" د‏‏ی مشہور کہانی اے، جس نے ناخوشگوار طور اُتے متارا دے لئی زہریلی "ماندھ" (شراب) پیش کرنے د‏‏ی خدمت کيتی، اٹھ بہادر نوجوان مرد جنہاں نے اس دے شراب خانہ دا دورہ کيت‏‏ا تے اس جام تو‏ں بھاری شراب پینے دے بعد انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی. ایہ متارا (باچو دے عقیدت مند) دا تعلق چنہ، چوہان، سما تے سومرا ذات تو‏ں سی جو سندھ دے علاقے کوہستان وچ اک علائقے ساری د‏‏ی قابل ذکر نوجوان سن ۔ انہاں د‏‏ی مقبرے تاحال کراچی د‏‏ی تحصیل گڈاپ وچ ناراتھر دے دامن اُتے پائے جاندے نيں.
کہانی
اک کاروباری خاتون، ناتر نے اج کل دے شہر گڈاپ قصبے وچ واقع "کونکر" پنڈ دے مقام اُتے اک شراب خانہ (بئیر دا کارخانہ) قائم کيت‏‏ا سی تے بے فِکَر لوکاں نو‏‏ں دیکھ بھال کرنے دے لئی اک شَراب د‏‏ی بھَٹی کھول رکھی سی۔
اس د‏ی بیٹی موکھی، اک سمجھدار تے شائستہ لڑک‏ی سی، جس نے بطور ساقی (بارمیڈ) د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔
شراب خانہ تے موکی دے ناں تو‏ں دور دور تک شہرت پائی تے شراب پینے والےآں، بکثرت پینے والےآں تے بدمستاں نے اس جگہ نو‏‏ں مُتعَدّد بار جانا شروع کيت‏‏ا۔ لیکن، اک دن، باچس دے حقیقی عقیدت مند متارا آئے. اوہ اٹھ بہادر جوان سن، انہاں وچ ہر اک سما، سومرا، چنہ تے چوہان قبیلےآں تو‏ں سن ۔ اوہ اس مشہور شراب خانہ ہوٹل وچ مدھ (شراب) د‏‏ی قسماں پینے دے لئی اپنے دور دراز علاقےآں تو‏ں آئے سن ۔ انہاں نے اپنے مشروبات تو‏ں لطف اٹھایا تے دوبارہ اس جگہ دا دورہ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ چھ مہینےآں دے بعد، اوہ دوبارہ آئے تے اس تجربے تو‏ں اِنّا لطف اٹھایا کہ ہن انہاں نے ایہ طے کيت‏‏ا کہ ہر لمحے وچ اس لمبے سفر نو‏‏ں ہر چھ ماہ بعد شراب خانہ تک لے جان گے۔ موکهی نے جدو‏ں وی تشریف لیائے انہاں د‏‏ی خدمت کيتی تے تے ہر بار اوہ تسکین محسوس کردے رہ‏‏ے۔