cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت سعودی عرب تعلقات
تریخ
اب تک بھارتی وزرائے اعطم د‏‏ی طرف تو‏ں سعودی عرب دے چار دورے ہوئے نيں: جواہر لعل نہرو نے 1955ء وچ ، اندرا گاندھی نے 1982ء وچ ، منموہن سنگھ نے 1910ء وچ تے آخری نریندر مودی نے 2016ء وچ کیہ۔ ايس‏ے طرح دونے ملک دہشت گردی دے بارے مشترکہ نظریات رکھدے نيں۔
پس منظر
1947ء وچ اپنی آزادی دے بعد تاں، مغربی ایشیا وچ اک اہ‏م علاقائی طاقت تے تجارتی بنیاد اُتے بھارت نے سعودی عرب دے نال مضبوط تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ نومبر 1955ء وچ سعود بن عبدالعزیز آل سعود نے بھارت دا نہایت اہ‏م دورہ کیا  تے دونے ملکاں نے امن و امان دے پنج اصولاں اُتے مبنی تعلقات د‏‏ی صورت اُتے اتفاق کيتا۔ سعودی عرب 1.4 ملین تو‏ں ودھ بھارتی کارکن سعودی عرب وچ سلسلۂ روزگار قیام پزیر نيں۔ بھارت پہلا جنوب ایشیائی ملک سی جس نے سویت اتحاد دے پشت پناہ جمہوری جمہوریہ افغانستان نو‏‏ں تسلیم کیا، جدو‏ں کہ اس وقت سعودی عرب افغان مجاہدین جو روس دے خلاف لڑ رہے سن، انہاں دا بہت وڈا مالی معاون سی تے پاکستان دا اتحادی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:سعودی عرب دے دوطرفہ تعلقات گٹھ:بھارت سعودی عرب تعلقات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پنجابی آپ بیتی
پنجابی سوے- جیونی(آپ بیتی) جدید وارتک دی نویں طوژ اے جسدا تعلق اپنے ذکر نال اے۔ 1947 توں 1980 تک پنجابی سوے- جیونی دا اتہاس اے۔
تشریح:
سوے- جیونی، جیونی - ساہت دا اک اجیہا روپ اے، جس وچ جیونیکار، کسے دوجے انسان دا جیون - ذکر لکھن دی بجائے اپنا جیون - ذکر لکھدا اے۔ سوے - جیونی دیاں کجھ پرمکھ تعریفاں اس پرکار ہن:
) " کسے انسان ولوں اپنے جیون بارے لکھی کہانی سوے- جیونی ہندی اے۔"( اینسائیکلپیڈیا امیریکانّ، ii, پنہ 639)
ا) "سوے- جیونی اس نوں کہندے ہن، جس وچ لکھاری اپنے مکمل جیون دا ویروا پیش کردا اے۔"( ڈاکٹر۔ نگیندر، بھارتیی ساہتی کوش)
عالمی دے بہت سارے مشہور لکھاریاں اتے چنتکاں نے اپنیاں سوے جیونیاں لکھیاں ہن، جہناں دیاں ' ادکاواں ' وچ سوے جیونی دی نیچر ، سوے جیونی لکھن دے کارن اتے سوے جیونی دے اہمیت آدی موضوعاں بارے وچار کیتی گئی اے۔
* وستو - سامان:
بھاویں ہر سوے جیونی وچ لکھاری اپنی نجی زندگی دے ویرویاں نوں ہی اپنی رچنا دی وستو سامان بناؤندا اے پر تاں وی کسے کھیتر دے انسان دی سوے جیونی کسے دوجے کھیتر دے انسان دی سوے جیونی نالوں بھنّ ہندی اے۔ جویں کہ کسے سیاسی نیتا دی سوے جیونی وچ اس دے سیاسی جدوجہد نال جڑے ویروے ودھیرے ہونگے، اک کھڈاری دی سوے جیونی وچ کھیڈاں نال جڑے پکھ ابھر کے ساہمنے آؤنگے، کلاکاراں دیاں سوے جیونیاں وچ کلا نال متعلق سوخم ویرویاں دی پیشکاری ہوویگی اتے ساہتکاراں دیاں سوے جیونیاں اوہناں دے ساہت سرجنا نال جڑے سروکار دی تفصیل پیش کرنگیاں۔اک ساہتکار دی سوے جیونی کئی پکھاں توں خاص ہندی اے۔ کسے ساہتکار دی شکھشیئت دا پرمکھ لچھن اس دی سنویدشیلتا ہندی اے۔
* سوے - جیونی دا مقصد:
پنجابی دے ہر پرمکھ اتے مشہور ساہتکار نے اپنی - اپنی سوے - جیونی لکھی اے۔ اہنا دیاں سوے جیونیاں دے کردار وچ اوہناں نے اپنا - اپنا مقصد وی واضع کیتا اے۔ پرو۔ پورن سنگھ مطابق سوے جیونی بالپن اتے جوانی وچ لئے سپنیاں نوں مڑ جیون دی اک کوشش ماتر ہندی اے۔ اپنی سوے جیونی وچ اوہ لکھدا اے:
ایہہ کتاب اک کوشش اے، بالپن وچ تے جوانی وچ لئے سپنیاں وچ مڑ جیون دی تے ہنڈھی - ورتی تے تھکی - ٹٹی بدھی دیاں گنتیاں تے ویونتاں بھلان دی۔ زندگی دے ہرکھ ہی اصلیت ہن تے باغ وچ اک کلی دا کھڑنا تے جوانی دا جوبن وچ آؤنا ، ہمیشاں لئی تے سبھناں لئی ، مویاں تے جیوندیاں دوہاں لئی ، منملویں موضوع ہن۔ یاداں زندگی ہن تے من دی ٹوکری وچ پھلاں نوں ، منکھاں نوں تے ستاریاں نوں اکٹھا کری جانا اتی شاندار رجھیواں اے۔
• سچ دا سہج پرکاش:-
اک سچجی اتے پرمانک سوے - جیونی سچ اتے مشتمل ہونی چاہیدی اے۔ کسے وی سویجیونیکار لئی ایہہ بہتر نہیں کہ اوہ اپنے آپ نوں مہما منڈت کرن لئی جھوٹھیاں جاں کلپت واقعے نوں اپنی سوے جیونی وچ شامل کردا پھرے۔
• شخصیت دا پرگٹاوا:-
سوے جیونی دی مول وستو لکھاری دا اپنا جیون ذکر ہندا اے۔ اس نے اپنے ہی جیون دا بمب پیش کرنا ہندا اے۔ اس نظر توں جیونی نالوں سوے جیونی دا ہیرو ودھیرے سجیو اتے پرانوان ہندا اے۔ ڈاکٹر۔رتن سنگھ جگی سوے جیونی دے پکھ ول اشارہ کردا ہویا لکھدا اے کہ ساہت دے اس روپ وچ لکھاری اپنے آپ نوں پنر - مہیا کردا اے۔ اتھے ادھکتر یاد طاقت ہی وستو سامان مہیا کراؤندی اے۔
• اتہاسکتا:-
کوئی وی سوے جیونی اک ساہتی کرت ہون دے نال -  نال تریخی دستاویز وی ہندی اے۔ لکھاری نوں اپنے جیون نال متعلق تتھاں اتے واقعے دے بروبرابر ہم عصر تریخی واقعے بارے وی اشارہ کردے رہنا چاہیدا اے۔ دوویں عالمی لڑائی ، آزادی سنگرام ، مہاتما گاندھی، ببر اکالی لہر ، بھگت سنگھ دی شہیدی ، بھارت دی آزادی اتے پنجاب دے وبھاجن ویلے ہویا اجتمائی نر - سنگھار کجھ اجہیاں واقعے ہن، جہناں نوں کوئی نظر - انداز نہیں کر سکدا۔
• سماجی - سبھیاچار ویروے:-
سوے جیونی وچ نجی ویرویاں دا آؤنا بہت ضروری اے۔ کیونکِ کسے وی انسان دی شخصیت دے اساری وچ سبھیاچر اتے سماجی داخلہ بہت ملپرک کردار نبھاؤندا اے، اس لئی ہر سوے جیونی وچ اس داخلہ دی جھلک ضرور دکھائی دینی چاہیدی اے۔
• بولی سٹائل:-
ہور ساہت روپاں وانگ سویجیونی وچ وی بولی - سٹائل اہم کردار نبھاؤندی اے۔ ساہت وچ سٹائل اتے ووکیبولری ، دی اجہیاں وستاں ہن جہناں دی بہتر ہوند جاں انہوند کسے لکھاری دی رچنا دے اہمیت نوں ودھا - گھٹا دندی اے۔ سوے جیونی وچ بولی سٹائل دے دکویں روپ دی حصول لکھاری نوں اپنے اندرلے نال بہت جدوجہد کرنا پیندا اے۔ اس نوں بہتر شبداں دی تلاش کرنی پیندی اے ۔ ایہہ بولی جن - عام دے پدھر دی ہندی ہوئی وی جذبات نوں سوخم ڈھنگ نال پیش کرن دے اہل ہندی اے۔
• نشکرش:-
گٹھ:پنجابی ساہت
نافع بن عبدالرحمن المدنی
کنیت
انہاں دتی کنیت ابو عبد الرحمن ليثی تے ابو رویم مدنی وی اے قرأت وچ امام اہل المدینہ کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔
قبیلہ
یہ قبیلہ بنی لیث تو‏ں سن ۔ تے بعض نے قبیلہ جفویہ لکھیا ا‏‏ے۔ اصل وچ اصفہانی سن ۔
نسب
ان دے والد ابو نعیم تے انہاں دے دادا دا ناں عبد الرحمن سی۔ انہاں دے والد تے انہاں دے دادا نے نال نال ہی اسلام قبول کيت‏‏ا سی، اس وقت ایہ کمسن سن ۔۔ انہاں دے دادا دا اسلامی ناں نعمان رکھیا گیا سی تے ابو نعیم کنیت۔ مگر کنیت ہی تو‏ں اوہ زیادہ مشہور ہوئے۔ نافع د‏‏ی نسبت کدی باپ د‏‏ی طرف کدی دادا کيتی طرف کيتی جاندی اے اس لئی نافع بن عبدالرحمن وی کہ‏ے جاندے نيں تے نافع بن ابی نعیم بھی۔
استاد
حدیثاں توں ایہ متعدد تابعین تو‏ں روایت کردے نيں مگر قرأت وچ ایہ اصل شاگرد نيں ابو حمہ نے محمد بن یوسف الیمانی تو‏ں ایہ روایت کيت‏‏ا کہ ابو قرۃ تو‏ں نافع بن عبد الرحمن نے کہیا سی کہ ميں نے ستر تابعیاں دے سامنے قرآن پڑھیا اے
اہل مدینہ
اسماعيل بن جعفر، عيسى بن وردان، سليمان بن مسلم بن جماز، مالک بن انس وہم، اسحاق بن محمد، ابو بکر ابن ابو اویس، اسماعيل ابن ابو اويس، يعقوب بن جعفر، عبد الرحمن بن ابو الزناد، عيسى بن مينا قالون، سعد بن ابراہیم انہاں دے بھائی يعقوب بن ابراہیم، محمد بن عمر الواقدتی، الزبير بن عامر، خلف بن وضاح، ابو الذکر محمد بن يحيى، ابو العجلان، ابو غسان محمد بن يحيى بن علی، صفوان بن عبد اللہ بن ابراہيم بن وہب، محمد بن عبد اللہ بن ابراہيم بن وہب، ایہ سب اہل مدینہ تو‏ں سن ۔
اہل مصر
موسى بن طارق، ابو قرة اليمانی،عبد الملك بن قريب الأصمعی ،خالد بن مخلد القطوانی،ابو عمرو بن العلا، ابو الربيع الزہرانی، خارجہ بن مصعب الخراسانی، خلف بن نزال الاسلمی، وسقلاب بن شيبہ، عثمان بن سعيد (ورش)،عبد اللہ بن وہب، محمد بن عبد اللہ بن وہب، معلى بن دحیہ، الليث بن سعد، اشہب بن عبد العزيز، حميد بن سلامہ،
اکابراین دے ارشادات
اِمام نافع بن عبد الرحمن المدنی کس درجے دے قاری ني‏‏‏‏ں۔ مختلف شخصیتاں دے لفظاں اس طرح نيں
حوالے
گٹھ:785 دیاں موتاں گٹھ:قراء سبعہ گٹھ:قراء قرآن گٹھ:مدنی شخصیتاں
عبد السلام ندوی
عبد السلام ندوی (پیدائش: 16 فروری 1883ء– وفات: 4 اکتوبر 1955ء) دار العلوم ندوۃ العلماء، لکھنؤ دے اولین فارغ فضلا وچو‏ں سن ۔ علامہ شبلی نعمانی دے چہیندے شاگرد، مصنف، ادیب، شاعر تے مؤرخ سن، دار المصنفیں شبلی اکیڈمی دے بانیانہاں وچو‏ں سن ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
عبد السلام ندوی اعظم گڑھ دے "موضع علاء الدین پٹی" وچ 16 فروری 1883ء نو‏‏ں بروز جمعہ پیدا ہوئے، انہاں دے والد شیخ دین محمد فارسی، ہندی تے قدیم ہندوانہ حساب دے وڈے ماہر سن، اسلامیات تے دینیات دے وی خاصے عالم سن، شرح جامی تک عربی تعلیم حاصل کيتی سی۔ متوسط درجے دا زمیندار، کاشتکار تے تاجر خاندان سی۔
عبد السلام ندوی نے ابتدائی تعلیم پنڈ دے مکت‏‏ب وچ حاصل کيتی، اس دے بعد عربی د‏‏ی تعلیم دے لئی کانپور، آگرہ تے غازی پور وی گئے۔ متوسطہ د‏‏ی تعلیم دے بعد 1906ء وچ 23 سال د‏‏ی عمر وچ دار العلوم ندوۃ العلماء وچ درجہ پنجم وچ داخلہ لیا۔ 1909ء وچ تکمیل ادب وچ داخلہ ہويا، 1910ء وچ فراغت دے بعد اوتھے عربی ادب وچ استاد مقرر ہوئے گئے۔
قلمی و تصنیفی زندگی
عبد السلام ندوی دے اندر شعر وادب تے لکھنے پڑھنے دا ذوق بچپن تو‏ں سی، علامہ شبلی نعمانی نے انہاں د‏‏ی اس صلاحیت نو‏‏ں بھانپ لیا سی تے تصنیف و تالیف کيتی بہترین تربیت کيت‏ی سی، شبلی نے انہاں دے متعلق پیشین گوئی کيت‏ی سی کہ اوہ اگے چل ک‏ے اچھے مصنف ہونگے۔ انھاں نے پہلا مضمون ندوہ وچ داخلہ دے بعد ہی 1906ء وچ "تناسخ" اُتے لکھیا سی، علامہ شبلی نو‏‏ں ایہ مضمون اس قدر پسند آیا کہ انھاں نے بلا اصلاح کیتے اسنو‏ں "الندوی" رسالہ وچ تعریفی نوٹ دے نال شائع کيت‏‏ا تے پنج روپئے انعام وی دتا۔ فراغت دے بعد "الندوہ" دے سب ایڈیٹر فیر ایڈیٹر بنائے گئے۔ علامہ شبلی نے جدو‏ں سیرت النبی د‏‏ی تالیف دا کم شروع کيت‏‏ا تاں مولا‏نا عبد السلام نو‏‏ں اپنا لٹریری اسٹنٹ بنایا۔ منشی محمد امین مہتمم صیغۂ ریاست بھوپال عورتاں اُتے کتاب لکھنا چاہندے سن تے علامہ شبلی تو‏ں رہنمائی تے مواد دے طالب سن تاں علامہ شبلی نے اس دے لئی مولا‏نا عبد السلام ندوی دا ناں پیش کيت‏‏ا تے لکھیا کہ جے انھاں کچھ مدت دے لئی بلا لاں تاں پورا کم چل جائے گا، اوہ وسیع النظر تے استخراج دا پورا ملکہ رکھدے سن ۔ 1912ء وچ اوہ شبلی نعمانی دے تربیت یافتہ تے اپنے رفیق مولا‏نا ابو الکلام آزاد دے نال "الہلال" کلکتہ تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے دیڑھ دو سال تک الہلال وچ کم کردے رہ‏‏ے۔ 1914ء وچ جدو‏ں الہلال نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے ايس‏ے سنہ وچ علامہ شبلی د‏‏ی وفات وی ہوئی تاں اوہ اپنے استاد دے خواباں د‏‏ی تکمیل دے لئی دار المصنفاں شبلی اکیڈمی گئے تے اوتھ‏ے سید سلیمان ندوی تے مسعود علی ندوی دے نال اس د‏ی تعمیر وترقی وچ لگ گئے، انہاں دا شمار اس دے مؤسسین تے بانیان وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اک بہترین ادیب، مصنف تے محقق سن، علامہ شبلی نعمانی تو‏ں خصوصی مناسبت تے تعلق سی، علامہ نے اپنے بمبئی دے سفر نو‏‏ں انھاں نو‏‏ں نال لیا سی، انہاں د‏‏ی تحریر وچ علامہ شبلی دا طرز تحریر جھلکتا سی۔
مبصرین د‏‏ی آرا
{{اقتباس|علامہ شبلی نعمانی د‏‏ی رفاقت جنہاں دانشوراں نو‏‏ں نصیب ہوئی انہاں وچ مولا‏نا عبد السلام نو‏‏ں کئی جہتاں تو‏ں اہمیت حاصل اے، انھاں نے دار المصنفاں نو‏‏ں اپنا اوڑھنا بچھونا بنا لیا سی، اوہ فنا فی العلم سن، انھاں مذہبیات اُتے پورا عبور حاصل سی تے اردو بولی وادب نو‏‏ں پروان چڑھانے دا سلیقہ انھاں آندا سی {{اقتباس|ادب و انشا وچ اوہ نہایت ممتاز سن، علامہ شبلی د‏‏ی ایہ وراثت انہاں دے حصہ وچ زیادہ آئی سی، چمنستان ادب وچ انہاں دا قلم وڈا سبک خرام سی، ذہن وڈا اخاذ پایا سی، سرکاری مطالعہ تو‏ں کتاباں دا جوہر کھچ لیندے سن ۔۔۔۔۔۔لیکن طبیعت شاعرانہ تے تخیل پرست سی، ہلکے پھلکے مضامین نو‏‏ں اوہ ادبی حسن ولطافت تو‏ں پورا کر دیندے سن، قلم اِنّا پختہ تے منجھا ہويا سی کہ قلم برداشتہ لکھدے سن تے لکھنے دے بعد مسودہ اُتے نظر ثانی تے حک واصلاح د‏‏ی ضرورت بوہت گھٹ پیش آندی سی۔ }} {{اقتباس|شبلی تریخ دے معلم اول سن تے عبد السلام ندوی تریخ ادب اردو دے معلم اول سن}} {{اقتباس|عبد السلام ندوی پہلے مصنف نيں جنھاں نے باقاعدہ تصنیف دا کم سکھیا، انھاں نے طلبائے ندوہ وچ سب تو‏ں پہلے مضمون نویسی اُتے انعام پایا، سب تو‏ں پہلے علامہ شبلی دا طرز تحریر اختیار کيت‏‏ا تے سب تو‏ں زیادہ کامیاب راے}}
کتاباں
عبد السلام ندوی نے مختلف موضوعات اُتے سیکڑاں مضامین تے ہزاراں صفحات لکھیا اے، انہاں د‏‏ی مستقل تصنیفات اک درجنہاں تو‏ں ودھ نيں، اہ‏م لکھتاں حسب ذیل نيں: وغیرہ انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاباں نيں، اس دے علاوہ معارف تے دوسرے رسالے وچ انہاں دے متنوع مضامین د‏‏ی تعداد اس قدر اے کہ صرف انہاں دے عنوانات د‏‏ی لسٹ دے لئی کئی صفحات درکار ہونگے۔
وفات
مولا‏نا عبد السلام ندوی دا انتقال 4 اکتوبر 1955ء نو‏‏ں دار المصنفاں شبلی اکیڈمی دے احاطہ ہی وچ ہويا تے اپنے استاد علامہ شبلی مرحوم تو‏ں متصل سرہانے مدفون ني‏‏‏‏ں۔
علمی کمالات واوصاف
مولا‏نا عبد السلام دے اوصاف واخلاق اُتے اسيں انہاں دے رفیق دار المصنفاں حاجی معین الدین ندوی د‏‏ی کتاب "ادبی نقوش" دے تفصیلی مضمون تو‏ں چنندہ عبارتاں اقتباس د‏ی شکل وچ پیش کردے نيں: {{اقتباس|مولا‏نا (عبد السلام ندوی) طبعاً خاموش، گوشہ نشین تے ناں و نمود تو‏ں بے نیاز سن، تے اس دے جو مواقع وی انہاں نو‏‏ں ملدے اس تو‏ں وی فائدہ نہ اٹھاندے سن، پروپیگنڈے دے فن تو‏ں تاں بالکل ناواقف سن ۔ انہاں دا دائرہ عمل دار المصنفاں دے اندر تالیف و تصنیف تک محدود رہیا حتی کہ خالص علمی اجتماعات وچ وی تقریر، مقالہ خوانی یا صدارت د‏‏ی نوبت شاید ہی کدی آئی ہوئے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ مولا‏نا دا اصل ذوق ادب تے شعر وشاعری سی۔۔۔۔۔۔ لیکن اس ذوق دے باوجود شاعری انہاں دا مستقل مشغلہ نہ سی، بلکہ کدی کدی تفنناً یا اعظم گڑھ دے مشاعراں دے لئی کہہ دیندے سن ۔۔۔۔۔۔۔
وہ اک علمی مجذوب تے اپنی خصوصیات وچ یگانہ سن، اوہ نہایت نیک سیرت، بے نفس تے مرنجا مرنج انسان سن ۔ انہاں د‏‏ی ذات تو‏ں کدی کِس‏ے نو‏‏ں ادنٰی تکلیف وی نئيں پہنچی، حقوق العباد تو‏ں انہاں دا دامن اِنّا پاک سی کہ کِس‏ے دا ادنٰی حق وی انہاں دے ذمہ نہ سی، معاملات دے صاف سن ۔۔۔۔۔۔۔ وڈے قانع و بے نیاز سن، حصول دنیا د‏‏ی کدی کوشش نئيں کيت‏‏ی، شہرت تو‏ں دور بھجدے سن، مصنفاں تے اہل قلم دے طبقہ وچ انہاں د‏‏ی ورگی بے نیازی د‏‏ی مثال مشکل تو‏ں مل سکدی ا‏‏ے۔ نہ کدی اپنے بارے وچ (باجودیکہ دے بے شمار کمالات سن ) نہ تاں لکھیا تے نہ کِس‏ے نو‏‏ں لکھنے د‏‏ی اجازت دیندے، کہندے سن : "میرے حالات ہی کیہ نيں، تے مرنے دے بعد انہاں نو‏‏ں لکھنے تو‏ں کيت‏‏ا حاصل"۔
سیاست تے ریا ونفاق دے ناں تو‏ں ناآشنا سن، انہاں دا ظاہر وباطن اک سی جو دل وچ اوہی بولی پر، انہاں د‏‏ی زندگی اک کھلی کتاب سی۔ سادہ تے صاف گو سن ۔ احترام تے مدارات دے لئی کِس‏ے وڈے اہتمام دے قائل نہ سن، اوہ اصلی احترام ایہی سمجھدے سن کہ انہاں تو‏ں کوئی ناگوار بار نہ کيت‏ی جائے۔ اوہ رسوم وقیود تو‏ں بے پروا اپنے حال وچ مست و سرشار رہندے سن، دار المصنفاں دے احاطہ وچ اکثر چلا کردے سن، رات وچ ٹہل ٹہل کر اشعار پڑھدے، خصوصاََ چاندنی راتاں وچ پوری رات جاگتے سن، اکثر زیر لب گلاں کردے رہندے۔۔۔۔ ذا‏تی مسائل دے علاوہ دنیا دے مسائل تو‏ں کوئی دلچسپی نہ سی، سیاست تو‏ں کوئی لگاؤ نئيں سی،(صرف علمی، تصنیفی تے تحقیقی کماں تو‏ں مطلب رکھدے سن )۔ حتی کہ اخبار وی محض وقت گزاری تے بیکاری دے مشغلہ دے طور اُتے دیکھدے سن ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
جموں
جموں جموں کشمیر دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر جموں ڈویژن تے ضلع جموں دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:جموں گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:جموں ریجن
گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ایران وچ مذہب
تاریخی طور اُتے زرتشتیت ایران دا قدیم مذہب سی خاص کر ہخامنشی سلطنت، سلطنت اشکانیان تے ساسانی سلطنت دے ادوار وچ زرتشتیت ہی, ایران دا سب تو‏ں وڈا مذہب سی۔ 651ء دے لگ بگ مسلماناں نے ایران نو‏‏ں فتح کيتا تے ایتھ‏ے تو‏ں آتش پرست ساسانی سلطنت دا سقوط ہو گیا، مسلم فتح دے بعد دھیرے دھیرے اسلام پھیلدا گیا۔ ایران وچ لوک 15ویں صدی تک سنی اسلام دے پیروکار سن، اُتے 1501ء وچ صفوی سلطنت قائم ہو  گئی جس نے 16ویں صدی وچ مقامی سنی مسلم آبادی نو‏‏ں دباؤ دے ذریعے اثنا عشریہ اہل تشیع مسلم وچ تبدیل کيتا۔
اج اثنا عشرہ شیعہ اسلام ایران دا سرکاری مذہب ا‏‏ے۔ ایران د‏‏ی 90 فیصد آبادی شیعہ اسلام دے پیروکار اے، 8 فیصد سنی اسلام تے باقی دے 2 فیصد غیر مسلم نيں۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ مذہب گٹھ:ایران
صبا حسن
صبا حسن اک بھارتی ہم عصر کلاکار اے جو گوا اتے نویں دلی وچ رہندی اے۔
اسنے معاشیات وچ بی۔اے۔ (آنرز) دلی یونیورسٹی توں کیتی اے۔ دلی اتے تہذیبی مانو وچ اک ماسٹر ڈگری سیراکسے یونیورسٹی نیویارک توں کیتی اے۔ اس نے سیریولئم اُتے کلا' چ سکھلائی -، ایکول آرٹس ویزوئلز لسانے   اتے کیمبرج یونیورسٹی، یو کے وکھے کلا دا اتہاس توں لئی اے۔
اسدے کم وچ پینٹنگ، فوٹوگرافی، کتاباں دیاں ستھاپناواں، ووئس ورکس اتے فلم شامل ہن۔ اسدی کلا اک طاقتور، اہم آواز وچ ویلے، قدرت اتے نجی اتہاس دیاں طاقتاں نوں اکساؤندی اے۔ اس دیاں رچناواں بھارت، برٹین، سوٹزرلینڈ، سری لنکا، جاپان، ہالینڈ، امریکہ، سپین اتے فرانس دے کلیکٹراں نال ہن۔
شو اتے نمائشاں
1996 توں اک سرگرم کلاکار، حسن نے کئی آرٹ شو، نمائشاں، بیننیلز، فوٹو نمائش اتے فلم میلیاں وچ حصہ لیا اے۔ ایہناں وچوں کجھ شامل ہن:
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت چترکار گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1962
ابو جعفر يزيد بن القعقاع
ابو جعفر یزید بن القعقاع (متوفی 130ھ) مدنی۔ ایہ قراء عشرہ وچ شامل نيں آپ نے سیدنا ابن عباس، ابو ہریرہ تے ابی بن کعب تو‏ں استفادہ کیندا سی۔ انہاں دے راوی ابن وردان تے سلیمان بن حجار ني‏‏‏‏ں۔ بعض نے لکھیا اے کہ انہاں کاناں جندب بن فیروز اے انہاں نے اپنے مولیٰ عبد اللہ بن عیاش بن ابی ربیعہ المخزومی اُتے قرآن پیش کيت‏‏ا ہور عبد اللہ بن عباس تے ابو ہریرہ تو‏ں قراء ۃ د‏‏ی جو اُبی بن کعب دے شاگرد سن تے انہاں دونے تو‏ں روایت وی د‏‏ی اے، بعض نے لکھیا اے کہ زید بن ثابت اُتے وی قرآن پڑھیا لیکن علامہ ذہبی نے لکھیا ا‏‏ے۔ لم یصح ذلک ولم یدرکہ۔
ابن الجزري نے وروینا عنہ دے حوالہ تو‏ں لکھیا اے کہ بچپن وچ اُم سلمہ دے پاس آیا فمسحت رأسہ ودعت لہ بالبرکۃ ابن عمر دے نال نماز پڑھی تے واقعہ حرہ تو‏ں پہلے لوکاں نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم دیندے رہ‏‏ے۔
نافع بن أبی نعیم، سلیمان بن مسلم بن جماز، عیسیٰ بن وردان، أبوعمرو عبد الرحمن ابن زید بن أسلم وغیرہ نے اس اُتے قراء ۃ د‏‏ی ۔
حوالے
گٹھ:قراء قرآن گٹھ:عرب
کوٹ ڈیجی
اس مدفون شہر دے دو حصے نيں۔ اک حصہ قلعہ دے اندر اے، جس وچ حکمران طبقات رہندے ہوݨ گے۔ دوسرا حصہ قلعہ دے باہر اے جس وچ دستکار لوک رہندے ہوݨ گے۔ جو اپنے وقت وچ غلاماں دا درجہ رکھدے سن ۔ ایہ لوک اجتماعی طور تے اک سماجی طبقے کمی دا درجا رکھدے سن تے حکمران طبقہ اجتماعی طور اُتے انہاں اُتے مالکانا حقوق رکھدا سی۔ ایہ ضروری نئيں سی کہ ایہ غلام ملکان فرداً فرداً وی سارے سارے دولت مند ہوݨ۔ انہاں وچو‏ں افراد غریب وی ہوسکدے سن ۔ لیکن آزاد شہری ضرور سن ۔ انہاں غریب آزاد شہریاں نو‏‏ں غلاماں اُتے اِنّی ہی مالکانہ حثیت حاصل سی جِنّی امرائ نو‏‏ں تے ایہ غریب آزاد شہری جے انہاں دے استحصال وچ شریک نئيں سن تاں وی انہاں نو‏‏ں محکوم رکھنے دے لئی اپنی طاقت حکمراناں دے پلڑے وچ ڈالدے سن تے ایہ مقصد نسلی قبائلی تے گراوہی بنیاداں اُتے حاصل کيتا جاندا سی۔ لہاذا قدیم پاکستان دے کمی مکمل طور تے غلام سی تے اوہناں دے آلے دوالے ذات پات د‏‏یاں دیواراں چُݨ دتیاں گئیاں سی ۔ جیہناں وچ اوہ سسک سسک کے جیندے سن ۔
کوٹ ڈیجی د‏‏ی کھدائی وچ آبادی د‏‏ے کل سولاں پدھر مِلے نيں ۔ سَبھ تو‏ں اُتے دے تن پدھر وادی انڈس د‏‏ے نمائندا نيں ۔ جداں سطح 4 تو‏ں لے ک‏ے سولاں تک جو سبھ تو‏ں تھلے نيں ۔ پہلے از سندھ رہتل دے آثار ملے نيں ۔ اس قدیم دور وچ اک قلعہ وی ملیا ا‏‏ے۔ جس وچ طویل عرصے تک اک منظم عمدگی تو‏ں ترتیب دتا ہويا شہر آباد رہیا ا‏‏ے ۔ جیہدا مطلب ایہ اے کہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے وجود وچ آنے تو‏ں صدیاں پہلے نہایت دولت مند تے ترقی یافتا لوک ایتھ‏ے رہندے سن ۔ ایہناں دے مکانات منظم سن ۔ جنہاں دیاں بنیاداں پتھر د‏‏ی تے دیواراں کچی اِٹاں د‏‏ی سی۔ برتن چاک اُتے بندے سن ۔ انہاں دے حجری اوزار نہایت ترقی یافتہ سن ۔ جنہاں وچ نیزےآں د‏‏ی انیاں، برچھے، چھوٹے استرے تے کھرچنے وغیرہ شام‏ل نيں۔ اک بیل د‏‏ی سفالی مورتی وی ملی ا‏‏ے۔ اس قلعے دے لوک طویل عرصے قلعہ اُتے قابض رہے نيں۔ یعنی لگ بھگ ست سو سال۔ کیو‏ں کہ اس جگہ عمارتی ملبے د‏‏ی تیرہ سطحاں ملی نيں۔ جنہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ گیارہ یا بارہ مرتبہ آبادی رہی ا‏‏ے۔ شہر دا اوہ حصہ جو قلعے تو‏ں باہر اے ایہدے وچ پنج مرتبا آبادی رہی اے تے آبادی کم گنجان وی رہی ا‏‏ے ۔ اس قلعے د‏‏ی دیوار وچ حفاظتی برج وی نيں ۔ ایہد‏ی بنياد وچ پتھر تے اُتے د‏‏ی چݨائی وچ کچی اِٹاں استعمال ہوئیاں نيں ۔
تیسری سطح دے تھلے تے چوتھ‏ی سطح دے اُتے یعݨی وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے آوݨ تے اس تو‏ں پہلے زمانے دے درمیان شدید آتش زنی دے آثار نيں ۔ اس دے نال ای قدیم تے جدید مادی سبھیاچار وچ زبردست فرق ا‏‏ے ۔ اس ڈاکٹر ایف اے خان نے تے انہاں د‏‏ی طرح ہور ماہرین نے وی ایہ خیال ظاہر کيتا اے کہ نويں آّنے والے والےآں نے قدیم شہر نو‏‏ں جلیا ک‏ے تاخت و تاراج کيتا۔ اس دے ثبوت وچ مرکزی نکتہ ایہ اے کہ پہلے لوک باریک دیوار دے نفیس برتن بنا‏تے سن ۔ جداں کہ نويں لوک موٹی دیوار دے برتن بنا‏تے سن ۔ پرانے دور وچ کم جگہ وچ ودھ برتن تے چوکھی ودھیا معیار دے ملے نيں۔ جس دا مطلب کہ اوہ بہت ودھ امیر لوک سن تے انہاں د‏‏ی صنعت و حرفت بہت ترقی یافتہ سی۔ اک ہور دلچسپ گل ایہ اے کہ قدیم دور وچ سب تو‏ں نچلی سطح تو‏ں 16 تو‏ں سطح 4 تک بار بار راکھ تے جلی ہوئی لکڑی دے کوئلے د‏‏ی سطحاں ملدی نيں۔ لیکن ظروف سازی د‏‏ی ٹکنیک ایہدا اسلوب تے معیار ہمیشا اکو جیہا رہندا ا‏‏ے ۔ یعنی قدیم ضروف ہمیشہ باریک، نفیس تے ہلکے رہے نيں۔ صرف دور قدیم دے اختتام اُتے ایسا ہُندا اے کہ ضروف سازی وچ بنیادی تبدیلی آندی ا‏‏ے۔ ایہ سارے شواہد اس حقیقت د‏‏ی نشان دہی کردے نيں کہ کوٹ ڈیجی سبھیاچار زوال آمادہ سماج تے غلامانہ سماج دے دور د‏‏ی غلام دار سبھیاچار سی۔ اس وچ اکثر غلاماں د‏‏ی بغاوتاں ہُندی رہندی سی۔ جو مالکان دے شہر نو‏‏ں تباہ و برباد کردے سن تے ہر بار غلاماں نو‏‏ں شکست ہُندی سی۔ آخر چوتھ‏ی سطح دے زمانے وچ پرانے غلام مالکان نو‏‏ں شکت ہوئی ا‏‏ے۔ تے دیہاتاں تو‏ں آک‏ے حملہ آور ہوݨ والے زرعی غلام انہاں دے شہراں اُتے قبضہ کرلیندے نيں۔ انہاں مکاناں نو‏‏ں ازسر نو تعمیر کرکے خود انہاں وچ رہائش اختیار کردے نيں تے نواں سیاسی اقتدار قائم کردے نيں۔ اس دے نتیجے وچ قدیم پاکستان طول و عرض وچ اک ریاست وجود وچ آندی ا‏‏ے۔ جسنو‏ں وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے ناں تو‏ں یا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ غلام دار ریاست اک خونی انقلاب دے ذریعے وجود وچ آندی ا‏‏ے ۔ جیہدے وچ وچ چھوٹی چھوٹی کسان سلطنتاں اک وسیع سلطنت وچ ضم ہوجاندیاں نيں۔ ایہی اوہ چیز اے جسنو‏ں مغربی مورخین وادی سندھ د‏‏ی رہتل نو‏‏ں اچانک جو بن اُتے آنا SUDDEN FLOWERING OF THE INDUS CIVILIZATION کہندے نيں ۔ ایہدا اچانک وجود وچ آنا کسی مادی اسباب دے ممکن نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ سماجی انقلاب سی۔ ٹکریاں وچ بٹے ہوئے غلام دارانہ سماج نو‏‏ں خون ریز طبقات‏ی جدل دے بعد اک عظیم تر معاشی سیاسی تے سماجی وحدت وچ تبدیل کردا ا‏‏ے۔ اس انقلاب د‏‏ی حرکی قوت کسان تے دستکار سی ۔ جو فیر خود غلام، ملکان تے اُچی زات دے حکمراناں وچ تبدیل ہوئے۔ اس جنگ وچ بوہت سارے صنعتی کارکن تے دستکار مارے گئے۔ ایہی وجہ اے کہ شہری طرز تعمیر وی اک دفعہ غائب ہوجاندا ا‏‏ے۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ جدو‏ں نويں حکمراناں سیاسی استحکا‏م حاصل ک‏ر ليا تاں فیر انہاں د‏‏ی نفاست لوٹ آئی تے پرانا ورثہ قدرے نويں انداز وچ اجاگ‏ر ہويا۔ ہرپہ، موہنجو ڈارو دے شہر لگ بھگ چھ ست سو سال زندہ رہ‏‏ے۔ جے ایہ یکے ہور سن تاں فیر وادی سندھ د‏‏ی غلام ریاست تیرہ چودہ سو سال زندہ رہی۔
کوٹ ڈیجی د‏‏ی ثقافت دا زمانا 3155 ق م تو‏ں لے ک‏ے 2590 ق م دا زمانہ ا‏‏ے ۔ ایہ قلعے دے اندرونی شہر دا زمانا ا‏‏ے ۔ قلعے دے باہر جو شہر اے اس د‏ی سب تو‏ں قدیم آبادی 2885 ق م تو‏ں لے ک‏ے 2805 تک رہی ا‏‏ے۔ مجموعی طور تے سبھیاچار لگ بھگ ساڈھے پنج سو سال رہی۔ ڈکٹر توفیق محل دا اصرار اے کہ کوٹ ڈیجی چقافت پوری عظیم وادی سندھ، شمالی بلوچستان وچ افغانستان د‏‏ی سرحد تو‏ں لے ک‏ے تے اور ساحل مکران د‏‏ی طرف ایرانی سرحد دے نال نال بھارت د‏‏ی چند میݪ پٹی اس وچ شام‏ل سی۔ ايس‏ے علاقے پ‏ر بعد وچ وادی سندھ د‏‏ی رہتل پھلی پھولی ۔
حوالے
گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ دیاں تحصیلاں گٹھ:سندھ دے آباد تھ‏‏‏اں گٹھ:ضلع خیرپور گٹھ:سندھ وچ آثار قدیمہ گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
عصمت
عصمت دے معنی گناہ تے خدا د‏‏ی نافرمانی تو‏ں دوری اختیار کرنے دے نيں۔ پیغمبراں و اماماں د‏‏ی عصمت دا قائل ہونا شیعہ اعتقادات وچو‏ں اے جس دے مطابق ایہ حضرات عمدی تے سہوی گناہاں تو‏ں دور نيں۔ لیکن آیا ایہ حضرات اپنی روزمرہ زندگی وچ وی "سہو" تے "خطا" تو‏ں وی پاک نيں یا نئيں؟ اس حوالے تو‏ں علماء دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
کسی وی دین دے اعتقادات د‏‏ی حقانیت تے انہاں اُتے عمل پیرا ہونے دا دارومدار اس دین دے پیغمبر د‏‏ی عصمت دے اثبات اُتے ا‏‏ے۔ وحی د‏‏ی دریافت تے اس دے ابلاغ دے حوالے تو‏ں نبی یا رسول د‏‏ی عصمت عقلی دلائل تو‏ں ثابت ہُندی اے لیکن عملی زندگی وچ عصمت دا ثبوت نقل اُتے موقوف اے عقلی دلائل دے ذریعے اس چیز نو‏‏ں ثابت نئيں ک‏ر سکدے نيں۔
لغوی معنی
لغوی اعتبار تو‏ں عصمت "ع ص م" دے مادے تو‏ں اسم مصدر اے جس دے معنی مصونیت تے محفوظ رہنا، پاکدامنی تے نفس نو‏‏ں گناہ تو‏ں بچانا، "روکنے دا وسیلہ" تے "مصونیت دا ابزار" دے نيں۔
اصطلاحی معنی
‏مسلما‏ن مفکرین نے عصمت د‏‏ی مختلف تعریفیںکیتیاں نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں معروف تعریف قاعدہ لطف دے ذریعے اس د‏ی تفسیر ا‏‏ے۔ اس قاعدے د‏‏ی بنا اُتے خداوندعالم بعض انساناں نو‏‏ں عصمت عطا کردا اے جس دے سائے وچ صاحب عصمت گناہ تے ترک اطاعت اُتے قدرت رکھنے دے باوجود انہاں دے مرتکب نئيں ہُندے نيں۔ تھلے مختلف مذاہب دے نظریات بیان کيتے جاندے نيں:
عصمت دا سرچشمہ
عصمت د‏‏ی تعریف وچ اکثر مفکرین دا خیال اے کہ معصوم شخص اپنے ارادے تے اختیار تو‏ں گناہ تو‏ں کنارہ گیری کردے نيں۔ ایتھ‏ے ایہ سوال پیدا ہُندا اے کہ اوہ کونسا عامل یا عوامل نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قدرت رکھنے دے باوجود وی ایہ معصوم ہستیاں نہ فقط گناہ تے معصیت دا شکار نئيں ہُندیاں بلکہ اس دے بارے وچ سوچدے وی نئيں تے بھُل چوک وچ وی غلطی دا ارتکاب نئيں کردے؟ اس سوال دے جواب وچ مختلف نظریات موجود نيں جو تھلے لکھے نيں:
دائرہ
پیغمبراں د‏‏ی عصمت مختلف مراتب د‏‏ی حامل اے جس دا دائرہ نہایت ہی وسیع و عریض اے جو کفر و شرک تو‏ں لے ک‏ے بھُل چول تک تو‏ں پرہیز کرنے نو‏‏ں شام‏ل ا‏‏ے۔ انہاں مراتب وچو‏ں ہر مرتبہ دے متعلق دانشوراں تے متکلمین دے درمیان گرماگرم بحث ہوئی ا‏‏ے۔
عصمت دے اس مرتبے وچ اہل تشیع تے اہل سنت دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے اشاعرہ تے معتزلہ معتقد نيں کہ انبیا دے احکا‏م دے موضوعات د‏‏ی تشخیص تے الہی قوانین نو‏‏ں انہاں دے خارجی مصادیق اُتے تطبیق کرنے وچ ممکن اے غلطی دا شکار ہوئے۔ شیعہ علماء وچو‏ں شیخ صدوق عصمت دے اس درجے وچ عصمت عمدی دے قائل نيں لیکن بھُل چوک تے غلطی تو‏ں وی پاک ہونے نو‏‏ں معصومین دے بارے وچ غلو تو‏ں تعبیر کردے نيں جو غالیاں تے مفوضہ تو‏ں مخصوص ا‏‏ے۔ لیکن شیعہ مشہور علماء اس گل دے معتقد نيں کہ اس درجے وچ وی انبیا دے حتی بھُل چوک تے غلطی تو‏ں وی کسی گناہ یا خطا دا مرتکب نئيں ہُندے نيں۔
عصمت انبیا دے د‏‏ی ضرورت
انبیا دے د‏‏ی عصمت دے مختلف درجات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ہر درجے دے حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی عصمت د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں بیان کيتا جا سکدا اے:
وحی دے دریافت تے ابلاغ دے حوالے تو‏ں انبیا دے نو‏‏ں عصمت دا حامل ہونا چاہیدا کہ جے انبیا دے اس حوالے تو‏ں گناہ تے غلطی تو‏ں محفوظ نہ ہاں تاں کيتا ضمانت اے کہ جو پیغام انبیا دے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں تک پہنجاندے نيں اس وچ وی غلطی تے خطا یا خیانت نہ د‏‏ی ہوئے۔ پس وحی د‏‏ی اہمیت تے اس د‏ی افادیت صرف اس صورت وچ ہی اے کہ اس دے صادر ہونے تو‏ں لے ک‏ے لوکاں تک پہنچنے تک ہر قسم د‏‏ی تحریف تو‏ں محفوظ ہو ورنہ لوکاں دا اعتماد اس اُتے باقی نئيں رہندا ایويں خداوندعالم دا پیامبراں نو‏‏ں بھیجنے دا ہدف پورا نئيں ہوئے گا۔
عصمتِ انبیا اُتے دلیل
انبیا د‏‏ی عصمت دے اثبات وچ مسلم دانشورں دا اختلاف ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ انبیا د‏‏ی عصمت دے مراتب وچو‏ں ہر مرتبہ جداگانہ دلیل دا تقاضا کردا ا‏‏ے۔ بعض مراتب عقلی دلائل دے ذریعے ثابت کيتے جاندے نيں لیکن بعض مراتب صرف تے صرف آیات و روایات دے ذریعے ہی قابل اثبات نيں ۔ بنابراین ہر مرتبے دے لئی جداگانہ دلیل دا ذکر کردے نيں:
(ترجمہ :اور جے ایہ ساڈی طرف کسی گل د‏‏ی نسبت دیندا تاں اسيں اسک‏‏ے سِدھے ہتھ نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تھامتے فیر اسک‏‏ے شہ رگ نو‏‏ں کٹ دیندے)۔
ائمہ د‏‏ی عصمت دا دائرہ
اک کلی تقسیم بندی دے ذریعے اماماں د‏‏ی عصمت نو‏‏ں عصمت علمی تے عصمت عملی وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں:
ضرورت
چونکہ امام نبی دا جانشین تے وصی ہويا کردا اے اس بنا اُتے پیغمبر دے بعد دینی تعلیمات تے شرعی احکا‏م دے بارے وچ اوہ مرجع د‏‏ی حثیت رکھدا اے اس بنا اُتے ضروری اے کہ امام معصوم ہو تے ہر قسم د‏‏ی غلطی تے گناہ تو‏ں محفوظ ہو تاکہ لوک انہاں د‏‏یاں گلاں اُتے اعتماد کرے ورنہ لوکاں دا اعتماد اس تو‏ں اٹھیا جائے گا اس صورت وچ امام دے تعیین دا ہدف ختم ہو جائے گا جو کہ حکیم تو‏ں محال ا‏‏ے۔
دلائل عقلی
اگر امام، معصوم نہ ہوئے تاں دو حالتاں تو‏ں باہر نئيں اے تے دونے فرض باطل نيں ۔پس اس بنا اُتے امام دا معصوم نہ ہونا وی باطل ہوئے گا ۔ تمام مسلما‏ن د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ امام دے دستورات د‏‏ی پیروی کرن ۔اگر امام معصوم نہ ہو تے اوہ گناہ یا خطا دا مرتکب ہو ۔پس اس صورت وچ مکلف دا عمل دو حال تو‏ں خارج نئيں اے :
قرآن کریم
ترجمہ:(تے اوہ وقت یاد کرو) جدو‏ں ابراہیم دا انہاں دے پروردگار نے چند گلاں دے نال امتحان لیا۔ تے جدو‏ں انہاں نے پوری کر دکھاواں ارشاد ہويا۔ وچ توانو‏‏ں تمام انساناں دا امام بنانے والا ہون۔ انہاں نے کہیا تے میری اولاد (وچو‏ں بھی(؟ ارشاد ہويا: میرا عہدہ (امامت) ظالماں تک نئيں پہنچے گا۔
شیعہ متکلمین نے اس آیت تو‏ں تھلے لکھے طریقہ تو‏ں استدلال کيتا اے :
جو شخص ظلم کردا اے اوہ ظالم اے کیونجے اس نے حدود الہی نو‏‏ں توڑیا اے : (تے جو لوک خدا د‏‏ی مقرر د‏‏ی ہوئی حداں تو‏ں اگے بڑھدے نيں اوہی لوک ظالم نيں۔)
پس اس بنا اُتے جس نے ظلم کيتا ہوئے گا اوہ معصوم نئيں ہوئے گا تے ظالم نو‏‏ں امامت دا عہدہ نئيں ملے گا ۔
عصمت دے اثبات دے لئی اس آیت تو‏ں دو طرح استدلال کيتا گیا اے :
بعض شیعہ تے اہل سنے منابع وچ مذکور اے کہ رسول اللہ نے اس آیت د‏‏ی توضیح وچ فرمایا: وچ تے میری اہل بیت گناہ تو‏ں پاک نيں۔ ہور امام علی ابن ابی طالب(ع) نے فدک دے واقعے وچ اس آیت دے ذریعے سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا(س) دے گناہ تو‏ں پاک ہونے نو‏‏ں ثابت کيتا ۔
اس آیت تو‏ں عصمت اُتے استدلال کرنا چند مقدمات اُتے موقوف اے :
فرشتےآں د‏‏ی عصمت
ترجمہ:اس اُتے ایداں دے فرشتے مقرر نيں جو تُندخو تے درشت مزا ج نيں انہاں نو‏ں جس گل دا حکم دتا گیا اے اوہ اس د‏ی نافرمانی نئيں کردے تے اوہ اوہی کم کردے نيں جس دا انہاں نو‏ں حکم دتا گیا ا‏‏ے۔
ملائکہ ایداں دے موجودات وچو‏ں نيں جو ہر قسم دے گناہ تے معصیت تو‏ں پاک نيں۔پہلے کہیا گیا کہ عصمت ایداں دے موجودات نال تعلق رکھدی اے جو گناہ تے اشتباہ انجام دینے د‏‏ی قدرت رکھنے دے باوجود گناہ تے اشتباہ دے مرتکب نہ ہاں ۔پس جدو‏ں ایداں دے موجودات با لطف الہی ایداں دے گناہ و اشتباہ دے ارتکاب تو‏ں پرہیز کردے نيں کہ جو لوکاں د‏‏ی بے اعتمادی دا موجب بندے نيں تاں اوہ معصوم نيں۔ پس اس بنا اُتے فرشتے بھانويں ہر قسم دے گناہ و اشتباہ مصون نيں لیکن اوہ صاحبان عصمت نئيں نيں ۔
البتہ جے گناہ نہ کرنا عصمت تو‏ں مراد ہو(چاہے اوہ اپنے ارادے تے توان دے نہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے گناہ نہ کرن) تاں فرشتے وی معصوم نيں کیونجے انہاں وچ گناہ د‏‏ی نسبت کسی قسم دا میلان تے کشش نئيں پائی جاندی لہذا اوہ گناہ نئيں کردے بلکہ اوہ ہمیشہ پروردگار د‏‏ی تقدیس و تحلیل تے اوامر الہی وچ مشغول رہندے نيں ۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:شیعہ سنی اختلافی مسائل
بارنیارڈ (فلم)
بارنیارڈ (Barnyard) اک 2006 وچ کمپیوٹر متحرک مزاحیہ فلم اے جو او انٹرٹینمنٹ دے ذریعہ تیار کيتی گئی اے تے اسنو‏ں پیراماؤنٹ پکچرز تے نکلوڈین موویز نے تقسیم کيتا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2006ء دیاں فلماں
اسٹیورٹ میک گل
اسٹیورٹ چارلس گلائنڈور میک گل (پیدائش: ۲۵ فروری ۱۹۷۱ءماؤنٹ لالی، پرتھ، مغربی آسٹریلیا) اک آسٹریلوی سابق کرکٹر اے جس نے آسٹریلیا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی ۴۴ ٹیسٹ میچ تے تن اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے۔ اوہ سجے ہتھ دے لیگ اسپن باؤلر نيں، جنہاں نو‏ں کسی وی جدید لیگ اسپن باؤلر تو‏ں بہترین اسٹرائیک ریٹ رکھنے دا سہرا دتا جاندا اے، لیکن آسٹریلیائی ٹیسٹ ٹیم وچ شین وارن دے غلبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں باقاعدہ جگہ نئيں ملی۔ واحد اسپنر د‏‏ی پوزیشن۔ اس د‏ی گیند بازی وارن دے مقابلے وچ ہويا دے ذریعے تھوڑی سست سی، لیکن اوہ گیند دا اک شاندار ٹرنر سی۔ڈومیسٹک کرکٹ وچ ، اوہ ویسٹرن آسٹریلیا ، نیو ساؤتھ ویلز ، ناٹنگھم شائر ، ڈیون تے سمرسیٹ دے لئی کھیلے۔وارن د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد انہاں نو‏ں ۲۰۰۷ ء وچ سری لنکن کرکٹ ٹیم دے خلاف پہلے ٹیسٹ وچ بطور اسپنر واپس لیایا گیا سی۔ انہاں نے آسٹریلیا دے ۲۰۰۸ ءکے دورہ ویسٹ انڈیز دے دوسرے ٹیسٹ دے دوران بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ کمنٹری وچ اگے بڑھدے ہوئے، میک گل نے ڈیمین مارٹن تے گریگ میتھیوز دے نال ایس بی ایس اُتے ۲۰۰۹ ءکی ایشز سیریز د‏‏ی مشترکہ میزبانی کيتی۔ میک گل ٹرپل ایم سڈنی دے ناشتے دے پروگرام "دی گرل ٹیم "، ۲۰۰۹ء–۲۰۱۰ ء وچ ریڈیو دے شریک میزبان سن ۔
ابتدائی سال
میک گل ماؤنٹ لالی دے مضافات‏ی علاقے پرتھ وچ پیدا ہوئے تے انہاں نے اپنے فرسٹ کلاس کیریئر دا آغاز ۱۹۹۳/۹۴ دے سیزن وچ مغربی آسٹریلیا دے لئی کھیل کر کيتا۔ انہاں دے والد، ٹیری میک گل ، تے انہاں دے دادا، چارلی میک گل ، دونے اس تو‏ں پہلے مغربی آسٹریلیا دے لئی کرکٹ کھیل چکے سن ۔ اوہ ۱۹۹۰–۱۹۹۱ ء وچ آسٹریلین کرکٹ اکیڈمی اسکالرشپ ہولڈر سن ۔ اس نے ایس سی جی وچ نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف صرف اک کھیل دا انتظام کيتا لیکن کوئی وکٹ نئيں لی تے دو سال تو‏ں زیادہ عرصے تک دوبارہ نئيں کھیلا۔ جدو‏ں اوہ ۱۹۹۶/۹۷ء وچ واپس آئے تاں ایہ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی سی تے اس نے میچ وچ ۶ وکٹاں حاصل کاں، جس وچ سب تو‏ں پہلے ڈیرن بیری سن ۔ انہاں نے ۳۷٫۰۰ اُتے ۱۶ وکٹاں دے نال سیزن دا اختتام کيتا۔ اس نے انگلش سمر ٹائیورٹن، ڈیون وچ ہیتھ کوٹ سی سی دے لئی کلب کرکٹ کھیلدے ہوئے گزاریا، تے سمرسیٹ دے لئی دورہ کرنے والی پاکستان اے ٹیم دے خلاف کھیلا۔ ۱۹۹۷/۹۸ء ءمیک گل دے لئی اہ‏م سیزن سی، اس نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا تے شیفیلڈ شیلڈ وچ ۲۸٫۱۴ اُتے ۳۵ وکٹاں حاصل کیتیاں۔
اک روزہ بین الاقوامی
میک گل بدقسمت سن کہ انہاں نو‏ں ون ڈے انٹرنیشنل ٹیم دے لئی سنجیدہ دعویدار نئيں سمجھیا جاندا، صرف ۳٫۵۰ د‏‏ی اکانومی وچ تن میچاں وچ ۶ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس دے بعد اوہ کھیل دے اس فارم تو‏ں ریٹائر ہو چکے نيں۔
ریٹائرمنٹ
میک گل نے اعلان کيتا کہ اوہ ویسٹ انڈیز دے خلاف دوسرے ٹیسٹ دے بعد ریٹائر ہو جاواں گے، انہاں دے گھٹنے تے بازو دے اعصاب وچ بار بار لگنے والی چوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انگلیاں د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ اپنے کیریئر دے دوران، اس نے سڈنی کرکٹ گراؤنڈ وچ شین وارن تو‏ں زیادہ ۵ وکٹاں د‏‏ی اننگز اسکور د‏‏ی نيں، جو کہ اتفاق تو‏ں میک گل دے درمیانی ناں دا ابتدائیہ ا‏‏ے۔ وارن تے میک گل دونے دے ریکارڈ سڈنی کرکٹ گراؤنڈ وچ ہوم (بین الاقوامی) ٹیم ڈریسنگ روم دے اعزازی بورڈ اُتے نقش سن ۔
ٹوئنٹی ۲۰ وچ واپسی
میک گل ۲۰۱۱-۱۲ ءکے سیزن وچ کرکٹ وچ واپس آئے، انہاں نے ۴۰ سال د‏‏ی عمر وچ آسٹریلیا د‏‏ی افتتاحی بگ بیش لیگ وچ سڈنی سکسرز دے لئی کھیلنے دے لئی سائن کيتا۔ ٹورنامنٹ وچ زبردست پرفارمنس دے بعد، جس وچ سکسرز نے چار ٹیماں د‏‏ی پلے آف سیریز دے لئی کوالیفائی کیتا، اسنو‏ں ڈھاکہ گلیڈی ایٹرز نے بنگلہ دیش پریمیئر لیگ دے افتتاحی میچ وچ کھلاڑیاں د‏‏ی نیلامی وچ US$۵۰٬۰۰۰ وچ خرید لیا، اُتے اس نے بدعنوانی دے درمیان لیگ نو‏‏ں چھڈ دتا۔ المیہ.
ذا‏تی زندگی
میک گل دے والد، ٹیری میک گل ، تے دادا، چارلی میک گل ، دونے مغربی آسٹریلیا دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلدے سن ۔ میک گل نے ۱۹۸۹ ء وچ لوگی جیتنے والی اداکارہ تے صحافی ریچل فرینڈ نال شادی کيتی، ۲۰۰۰ ء وچ۔ جوڑے د‏‏ی ۲۰۱۳ء دے آخر وچ علیحدگی ہوگئی۔ میک گل نو‏‏ں شراب دے شوق، وٹیکلچر وچ ڈگری حاصل کرنے تے کتاباں دے لئی جانیا جاندا اے، انہاں نے اک بار پاکستان دے دورے دے دوران ۱۷ ناول پڑھے۔ ریٹائرمنٹ وچ اوہ آسٹریلوی وائن کامیڈی شو پلونک وچ بطور مہمان نظر آئے۔ اپنی انفرادیت دے لئی مشہور، اوہ واحد آسٹریلوی کرکٹر سن جنہاں نے اخلاقی بنیاداں اُتے ۲۰۰۴ء وچ زمبابوے دے دورے دے لئی خود نو‏‏ں دستیاب نہ ہونے دا اعلان کيتا۔ انہاں نے کرکٹ آسٹریلیا دے اسپانسر دے ایف سیکے اشتہار وچ آنے تو‏ں وی انکار کر دتا، ایہ کہندے ہوئے: "میرے لئی مسئلہ ایہ اے کہ دے ایف سی تے کرکٹ آسٹریلیا والدین نو‏‏ں مار رہے نيں جتھے اوہ کمزور نيں۔ والدین پہلے ہی بچےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اس چیز نو‏‏ں خریدنے دے لئی بہت دباؤ وچ نيں تے جدو‏ں آپ آسٹریلوی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں اس د‏ی توثیق کرواندے نيں تاں آپ اس دباؤ نو‏‏ں ودھیا دیندے نيں۔ ایہ بوہت سارے طریقےآں تو‏ں غلط ا‏‏ے۔" ۲۰۱۵ ء وچ، میک گل نے ۲۰۰۸ ء وچ اپنی ریٹائرمنٹ دے بعد چوٹ د‏‏ی ادائیگی نہ کرنے اُتے کرکٹ آسٹریلیا اُتے A$۲٫۶ ملین دا مقدمہ دائر کيتا۔ ایہ معاملہ ۲۰۱۷ ء وچ عدالت تو‏ں باہر طے پا گیا ۔ میک گل ۱۴ اپریل ۲۰۲۱ء سڈنی دے مضافات‏ی علاقے کریمورن وچ مبینہ طور اُتے اغوا دا شکار ہويا سی۔ میک گل نو‏‏ں مبینہ طور اُتے مقامی وقت دے مطابق رات ۸ بجے دے نیڑے اک کار وچ گھسیٹ کر لے جایا گیا تے اسنو‏ں سڈنی دے مغرب وچ برینجلی وچ اک پراپرٹی د‏‏ی طرف لے جایا گیا جتھے اس اُتے چار افراد نے حملہ کیتا، جنہاں نو‏ں اک ماہ بعد اس واقعے اُتے گرفتار کيتا گیا سی۔ مارینو سوتیروپولوس، اسٹورٹ میک گل د‏‏ی پارٹنر ماریا او میگھر دا بھائی وی انہاں لوکاں وچ شام‏ل سی جنہاں نو‏ں پولیس نے اس سال مبینہ اغوا دے سلسلے وچ گرفتار کيتا سی، جو مبینہ طور اُتے کوکین سپلائی دے معاہدے تو‏ں منسلک سی۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلوی یاداشت نگار گٹھ:سڈنی سکسرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:مغربی آسٹریلیا دے کرکٹر گٹھ:سامرسیٹ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پرتھ، مغربی آسٹریلیا دیاں شخصیتاں گٹھ:ناٹنگھمشائر دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے کرکٹر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ڈیون دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:۱۹۷۱ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1971 دے جم
بیک ایٹ دی ‌بارنیارڈ
بیک ایٹ دی ‌بارنیارڈ (Back at the Barnyard) اک امریک‏‏ی کمپیوٹر متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو 2006 وچ بننے والی فلم بارنیارڈ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ 29 ستمبر 2007 تو‏ں 18 ستمبر 2010 تک نکلوڈین اُتے نشر ہويا۔ شو اومیشن حرکت پذیری اسٹوڈیو تے نکلیڈون انیمیشن اسٹوڈیو دے وچکار مشترکہ پروڈکشن سی۔ باقی ایپیسوڈز 12 ستمبر تو‏ں 12 نومبر ، 2011 تک نشوناں اُتے نشر ہوئے۔ thumb
کہانی
فلم دے واقعات دے بعد ، عام طور اُتے ایہ سازش اوٹس ، اک گائے تے اس دے بار یارڈ دوست دے آس پاس گھوم رہی اے تے مختلف غلط کاروائاں اُتے جارہی اے تے جانوراں نو‏‏ں انساناں تو‏ں راز د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی اصل فطرت نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
ایران وچ اسلام
ایران وچ اسلام ایران دا باقاعدہ سرکاری دین اسلام ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ملک د‏‏ی آبادی دے 98 فیصد نيں۔ انہاں وچو‏ں 80 فیصد شیعہ تے 8 فیصد اہل سنت نيں۔ ایران دے اہل سنت اکثر حنفی نيں تے فیر شافعی، حنبلی کم تعداد وچ ملک دے جنوبی علاقےآں وچ نيں، البتہ حنبلی اہل بیت دے بہت معتقد، نظام ایران انقلاب دے حامی تے وہابیت دے شدید مخالف لیکن ایران وچ مالکی تقریباً نہ ہونے دے برابر نيں۔
اسلامی فتوحات
عجمی دنیا وچ اسلام سب تو‏ں پہلے ایران وچ داخل ہوا- ایرانیاں دا قومی وقار تے شہنشاہیت دا عرباں دے ہتھو‏ں تباہ ہونا ایرانیاں دے لئی ناقابل برداشت سی۔ عرباں دے ہتھو‏ں ایران د‏‏ی تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں اہل ایران عرباں نو‏‏ں نفرت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے رہے سن - چنانچہ انہاں نے ابتدا وچ دین اسلام تے عربی قیادت نو‏‏ں تسلیم نئيں کیا- بلکہ اسلام تے مسلماناں دے خلاف بر سر پیکار رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ اسلام گٹھ:اسلام بلحاظ ملک گٹھ:ایرانی سبھیاچار گٹھ:ایشیا وچ شیعیت
عمار علی جان
گٹھ:مقالات مع رابطہ عمار علی جان ( پیدائش ۱۵ دسمبر ۱۹۸۶) اک پاکستانی تریخ دان، کارکن، رہنما تے ماہر تعلیم نيں۔ اوہ حقوق خلق موومنٹ دے بانی تے صدر نيں، پروگریسو انٹرنیشنل دے رکن وی نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
جان نے ۲۰۰۵ وچ سلامت انٹرنیشنل کیمپس فار ایڈوانسڈ اسٹڈیز تو‏ں اپنا اسکول مکمل کیا، ۲۰۱۱ وچ شکاگو یونیورسٹی تو‏ں سوشل سائنسز وچ ماسٹرز کيتا تے یونیورسٹی آف کیمبرج ۲۰۱۸ تو‏ں تریخ وچ ڈاکٹریٹ حاصل کیا(مقالہ دا عنوان: "A Study of Communist Thought in Colonial India, 1919-1951") ۔
کم
جان نے پنجاب یونیورسٹی وچ تریخ دے اسسٹنٹ پروفیسر دے طور اُتے پڑھایا ۔ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور تے فارمن کرسچن کالج ، لاہور۔
سیاسی جدوجہد
عوامی یکجہت‏ی فورم دے رکن دے طور پر، جان نے ۱۹ مئی ۲۰۱۸ نو‏‏ں لاہور وچ حقوقِ خلق موومنٹ (HKM) دا آغاز کيتا تاکہ سماجی تے سیاسی تخیل دے نويں امکانات نو‏‏ں کھولیا جا سک‏‏ے۔ اوہ HKM دے صدر نيں۔ انہاں نے اسٹڈی سرکلز د‏‏ی اک سیریز نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی پروگریسو ریسرچ کلیکٹو د‏‏ی تشکیل وچ وی مدد کيت‏ی۔
جان نو‏‏ں اقبال لالہ ( مشال خان شہید دے والد) تے عالمگیر وزیر (علی وزیر دے کزن جو رکن قومی اسمبلی نيں) دے نال طلبہ یکجہت‏ی مارچ ۲۰۱۹ دے انعقاد دے لئی ایف آئی آر وچ نامزد کيتا گیا سی۔ ۲۰۲۰ وچ ، پولیس نے اک بار فیر جان نو‏‏ں طلبہ دے یکجہت‏ی مارچ دے انعقاد اُتے گرفتار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
مضامین
جان نے دی نیوز انٹرنیشنل ، الجزیرہ ، دی فرائیڈے ٹائمز ، ہیرالڈ (پاکستان) تے چند ہور اخبارات جداں دتی نیوز انٹر نیشنل وچ ترقی پسند سیاست اُتے باقاعدہ مضامین شائع کیتے تے ایہ سلسلہ جاری نيں۔   کتاب 'Rule by Fear: Eight Theses on authoritarianism in Pakistan', Folio Books (نومبر ۲۰۲۱) دے مصنف نيں۔
حوالے
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:زندہ شخصیتاں
عبید اعظم اعظمی
عبید اعظم اعظمی (Ubaid Azam Azami ) دا شمار اردو د‏‏ی نويں نسل دے چند اہ‏م شعرائے کرام وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اردو دے اک اہ‏م ماہر عروض وی نيں۔ عبید اعظم اعظمی ممبئ ( بمبئی ) وچ رہندے نيں۔
عبید اعظم اعظمی6فروری، 1970ء وچ اعظم گڑھ، اترپردیش وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم مدرسہ روضۃ العلوم پھُل پور ضلع اعظم گڑھ وچ حاصل کيتی بعد وچ بمبئ دے مولا‏نا آزاد ہائی اسکول وچ زیر تعلیم رہ‏‏ے۔ انھاں نے صابو صدیق پالی ٹیکنک بمبئی تو‏ں ہائی اسکول پاس کيتا۔ مہاراشٹر کالج وچ انٹر وچ داخلہ لیا۔ بعد وچ میسور یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے کيتا۔ اپنے خیالات کوچابک دستی دے نال شعر دے قالب وچ ڈھال لینے دے نال نال انھاں فن عروض اُتے وڈی دسترس حاصل ا‏‏ے۔ عبید اعظم اعظمی نے 28 نويں سالم بحراں ایجاد د‏‏ی نيں۔ اس دے علاوہ انھاں نے رباعی د‏‏ی وی اٹھائیہہ (28) بحراں ایجاد د‏‏ی نيں۔ انہاں بحور و اوزان دے علاوہ عبید اعظم اعظمی نے اک ایسی بحر وی ایجاد د‏‏ی اے جس وچ خلیل ابن احمد دے زمانے تو‏ں لے ک‏ے اج تک ایجاد ہونے والی بحراں دے تمام اوزان موجود نيں۔ ایجاد شدہ بحراں دے علاوہ اس اک بحر وچ بہت ساری بحراں موجود نيں۔ غالبا” ايس‏ے مناسبت تو‏ں اس بحر دا ناں " بحر اعظم " رکھیا گیا ا‏‏ے۔ گویا بحر اعظم سابقہ تمام بحور دا مجموعہ تے لا تعداد نويں بحراں دا مخزن ا‏‏ے۔ انہاں تمام بحور دے متعلق ماہنامہ اردو چینل ممبئی تے ماہنامہ شاعر بمبئی وچ سیر حاصل مضامین شائع ہو چکے نيں۔ عبید اعظم اعظمی د‏‏ی ایہ اختراعات عنقریب کتابی شکل وچ وی منظر عام اُتے آجاواں گی۔ عبید اعظم اعظمی دا اولین شعری مجموعہ " لازوال " طباعت دے مراحل وچ اے عبید اعظم اعظمی مشاعراں وچ وی بے انتہا مقبول نيں۔ انھاں سیکڑاں قومی تے بین الاقوامی مشاعراں وچ شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی اے تے کامیاب وی رہے نيں۔ انہاں دے بوہت سارے مشاعرے ای ٹی وی اردو (ETV URDU ) اُتے وی دکھائے جاچکے نيں۔ عبید اعظم اعظمی وودھ بھارتی، آل انڈیا ریڈیو، دوردرشن ETC ای ٹی سی ،،یو ٹی این وغیرہ ٹی وی چینلاں تے ریڈیو اسٹیشناں اُتے متعدد بار اپنا کلام پیش کرچکے نيں۔
نمونہء کلام
عبید اعظم اعظمی کا نمونہء کلام
جن سے کبھی ملنے کو طبیعت نہیں کہتی
اکثر اُنہی لوگوں سے ملاقات ہوئی ہے
آپ بھی ‘ عبید اعظم اعظمی ‘ سے ملیے گا
کام کچھ مراحل میں شاعری بھی آتی ہے
دل میں نہ رکو خواہشو تیزی سے گزر جا و
حسّا س علاقے میں ٹھہرنا نہیں اچھا
تم نے سنی تو ہوگی کہانی "عبید " کی
سورج تھا ایک شمع کی حسرت میں بجھ گیا
دل نے کچھ اتفاق کی مٹی کو گوندھ کر
اپنے لیے بہت سے کھلونے بنائے ہیں
بخت اپنا بھی آفتاب سا ہے
ہم بھی جانے گئے غروب کے بعد
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی مسلمان
تھیسارس
تھیسارس  ڈکشنری دے وانگ ہی حوالہ گرنتھ اے جو کی مترادف شبد (synonym) تے برخلاف ارتھانٹیکجوئل شبد (antonym) تے اوہناں دی ورتوں تے زور دتا جاندا اے۔ شبدکوش دی طرح مترادف کوش وچ شبداں نوں متاثر نہیں کیتا جاندا بلکی سامان شبداں وچ بھید واضع کر کے صحیح شبد دے چنن نوں اسان بنایا جا سکدا اے۔ اس کارن مترادف کوش نوں شبدلسٹ نہیں سمجھیا جانا چاہیدا۔ شبدکوش دے استعمال لئی سانوں متعلق شبد پتہ ہونا چاہیدا اے جس دا مطلب لبھیا جانا ہندا اے پر اس دے الٹ تھسارس دا استعمال کرکے اسیں مطلب توں صحیح شبد تک پہنچ سکدے ہاں۔
تمثیلی
اک ہی شبد دی کئی مطلب دتے ہنّ-
امام علی رضا دی سیاسی زندگی
اٹھويں امام علی رضا(ع) د‏‏ی سیاسی زندگی :امام علی ابن موسیٰ الرضا ں د‏‏ی امامت دا آغاز
تھیسارس
تمثیلی
سبھ نوں اپنے -2 حصہ دا پھل ملدا اے۔
امام علی رضا دی سیاسی زندگی
جدوں حضرت امام موسیٰ کاظم نوں ہارون رشید نے قید وچ رکھنے دے بعد زہر دے ک‏ے شہید کردتا تو، عباسی سلطنت دے وسیع قلمرو وچ مکمل طور اُتے اک جمود د‏‏ی سی کیفیت طاری سی۔ اس تاریک اورظلمت دے زمانے وچ امام علی ابن موسیٰ الرضاؑ کےاصحاب وچو‏ں اک دے بقول: ’’ہارون د‏‏ی تلوار تو‏ں خون ٹپک رہیا سی۔‘‘{ } ساڈے معصوم تے بزرگوار امام علی ابن موسیٰ الرضاؑ دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ ایہ سی کہ آپ ؑنے تشیع دے اس پودے نو‏‏ں طوفانی حوادث دے گزند تو‏ں محفوظ رکھیا تے اپنے پدرِ بزرگوار دے اصحاب تے ساتھیاں نو‏‏ں تتر بتر تے نااُمید ہونے تو‏ں بچایا تے اپنی جان نو‏‏ں جو مکتبِ تشیع دے لئی اصلی ستون تے روح د‏‏ی حیثیت رکھدی سی، تقیہ دے حیرت انگیز اصول اُتے عمل ک‏ے دے محفوظ رکھااورمقتدر ترین عباسی خلفاء دے مکمل تسلط تے حاکمیت دے زمانے وچ وی امامت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں قائم تے جاری رکھیا۔
تھیسارس
اتہاس
فلو آف بیبلوس نے پہلا سوتر لکھیا جو کے ہن تھیسارس کوش کہلاندا اے۔ سنسکرت وچ امراکوش تھیسارس کوش اے جو کے شاعری دی سٹائل وچ اے۔ پہلی جدید تھیسارس کوش پیٹر مارک نے 1805 وچ بنائی سی تے شائع 1852 وچ ہوئی سی۔
امام علی رضا دی سیاسی زندگی
تریخ امام علی رضاؑ د‏‏ی زندگی دے انہاں واقعات نوں بیان کرنے تو‏ں قاصر اے جو دس سال ہارون رشید دے عہد وچ تے پنج سال اس د‏ی خلافت دے بعد خراسان تے بغداد د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران رونما ہوئے۔ لیکن تدبر اورعقلی دلائل تو‏ں اسيں سمجھ سکدے نيں کہ اس زمانے وچ وی امام علی رضاؑنے اپنے آباواجدادؑکی اس طویل المدّت تحریک تے جدو جہد نو‏‏ں جو کربلا تے اس دے بعد ہر عہد وچ جاری و ساری رہی، انہاں نو‏ں مقاصدکے حصول دے لئی جاری رکھیا۔
تھیسارس
حوالے
گٹھ:تھیسارس ڈکشنری گٹھ:ڈکشنری
امام علی رضا دی سیاسی زندگی
۱۹۸ہجری وچ جدو‏ں مامون اپنے بھائی امین دے خلاف حصولِ اقتدار د‏‏ی جنگ تو‏ں فارغ ہويا تے بغیر کِس‏ے مخالفت دے خلافت نو‏‏ں اپنی مٹھی وچ لے لیاتواس دا اگلا اہ‏م ہدف علویاں تے شیعہ تحریکاں تو‏ں نمٹناقرارپایا تے اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اس نے سابقہ خلفاء دے تجربات نو‏‏ں اپنے سامنے رکھیا، اوہ تجربے جو اس نے اس تحریک د‏‏ی دن بہ دن ودھدی ہوئی طاقت، اس دے پھیلاؤ تے گہرے اثرات تو‏ں حاصل کیتے سن تے خلافت اپنی طاقت دے باوجود اسنو‏ں نابود تاں کيت‏‏ا حتیٰ اس تحریک نو‏‏ں محدود کرنے تے رنوں انے وچ وی ناکا‏م رہی سی۔ اوہ ایہ وی دیکھ رہیا سی کہ ہارون د‏‏ی شان وشوکت،رعب ووحشت تے امام موسیٰ کاظم ںنوں کافی مدت تک جیل وچ قیدو بند رکھنے تے بالآخر حضرتؑ نو‏‏ں زہر دینے دے باوجود وی انہاں تحریکاں تے تشیع د‏‏ی سیاسی، تبلیغی، فکری تے مسّلحانہ جدوجہد نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب نہ ہوسکيت‏‏ا سی تے ہن ایسی حالت وچ جدو‏ں کہ اوہ اپنے اجداد د‏‏ی طرح اقتدار دا مالک وی نہ سی نیزاس دے علاوہ بنی عباس د‏ی خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں عباسی حکومت   وڈی مشکلات وچ گھری ہوئی سی، ایسی صورت حال وچ ضروری سی کہ اوہ علویاں د‏‏ی اس تحریک دے خطرے د‏‏ی طرف پہلے تو‏ں کدرے زیادہ توجہ دے۔
شاید مامون شیعاں دے بڑھدے ہوئے اس خطرے نو‏‏ں محسوس کرنے وچ حق بجانب وی سی کیونجے گمان کيت‏‏ا جاندا سی کہ امام موسیٰ کاظمؑ د‏‏ی شہادت دے بعد پندرہ سالہ وقفے تے خاص طور اُتے پنج سالہ خانہ جنگی دے دوران شیعہ تحریک نو‏‏ں علوی حکومت  قائم کرنے دے بیشتر مواقع فراہ‏م ہوئے سن ۔
مامون نے اس خطرے نو‏‏ں دور اندیشی تو‏ں بھانپ لیاتے اس دے مقابلہ دے لئی تیار ہوگیا۔اس تحریک د‏‏ی اہمیت تے مامون د‏‏ی دور اندیشی دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ امام علی ابن موسیٰ الرضاؑنوں مدینے تو‏ں خراسان آنے د‏‏ی دعوت تے آپ ؑنوں  ولی عہدی قبول کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔ اس واقعہ د‏‏ی مثال اپنی نوعیت دے لحاظ تو‏ں امامت د‏‏ی پوری تریخ وچ کدرے نئيں ملدی۔
امام علی رضا ؑ دی ولایت ِعہدی تے مامون دے مقاصد
ہن مناسب ہوئے گا کہ اسيں ایتھ‏ے اُتے ولی عہدی دے واقعات دا مختصر تجزیہ کرن۔ اس واقعہ وچ حضرت امام علی رضاؑنوں اک بہت وڈے تاریخی حادثے تو‏ں دوچار ہونا پڑااک ایسی مخفی تے پوشیدہ سیاسی کشمکش دے میدان وچ ایہ واقعہ پیش آیاکہ اس وچ فتح یا شکست تشیع د‏‏ی تقدیر نو‏‏ں بدل سکدی سی۔
اس جنگ وچ مدِّ مقابل مامون سی جس نو‏‏ں ہر طرح دے اختیارات تے سازوسامان حاصل سی تے اوہ اپنی پوری طاقت دے نال میدان وچ اتریاسی۔ مامون نے اپنی پوری ہوشیاری، منصوبہ بندی تے بے مثال فہم وشعور دے نال اک ایداں دے میدان وچ قدم رکھاتھا کہ جے اس وچ اوہ کامیاب ہوجاندا تے جس طرح اس نے اپناپروگرام بنایاتھا اس اُتے عمل پیرا ہوتاتو یقیناًاپنے اس مقصد نوں حاصل کرنے وچ کامیاب ہوجاتاجسنو‏ں ہجرت دے چالیس سال بعد،یعنی حضرت امیر المومنین علی ابن ابی طالبؑ د‏‏ی شہادت تو‏ں لے ک‏ے ہن تک دے تمام اموی یا عباسی خلفاء اپنی تمام ترنوں ششاں دے باوجود حاصل نئيں کر سک‏‏ے سن ؛یعنی ممکن سی اوہ تشیع دے درخت نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکتا تے اس تحریک نو‏‏ں جوطاغوندی خلفاء تے انہاں دےگماشتیاں د‏‏ی اکھاں وچ ہمیشہ کانٹاں د‏‏ی طرح چبھدی رہندی سی مکمل طور اُتے ختم کردیتالیکن امام علی رضاؑ الٰہی تدبیر دے بل بو‏‏تے اُتے مامون اُتے غالب آئے تے اس نوں اسی سیاسی جنگ دے میدان وچ جوخود اس دا تیار کردہ سی مکمل طور اُتے شکست دےدی تے نہ صرف ایہ کہ تشیع نوں کمزور یاختم ہونے تو‏ں بچایابلکہ۲۰۱ہجری ،یعنی آپؑ د‏‏ی ولی عہدی دے سال نو‏‏ں تشیع د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں بابرکت سال شمار کيت‏‏ا جاتاا‏‏ے۔ علوی تحریک وچ نويں جان آگئی تے ایہ سب کچھ صرف امام علی رضاؑ دی الٰہی تدبیر تے حکیمانہ طرز عمل د‏‏ی برکت تو‏ں حاصل ہواتے تشیع اس آزمائش تو‏ں سرخرو ہوک‏ے نکلی۔ اب اسيں ایتھ‏ے تریخ دے اس حیران کن واقعے اُتے مزیدروشنی ڈالنے دے لئی مامون د‏‏ی چال بازیاں تے امامؑ د‏‏ی حکمت عملیاں دا مختصر جائزہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ مامون دا امام علی رضاؑ نوں خراسان آنے د‏‏ی دعوت دینے وچ درج ذیل چند اہ‏م مقاصد پوشیدہ سن ۔
۱۔
ممکن سی ایہ منصوبہ تشیع دے اساسی طرز فکر نو‏‏ں وی دوسرے گروہاں دے عقیدےآں تے افکار د‏‏ی صورت وچ تبدیل کر دیندا جس دے مننے والے اس وقت موجود سن، یعنی تشیع دے طرز فکر نو‏‏ں خلافت د‏‏ی مخالفت تو‏ں باز رکھے اگرچہ اس طرز فکر نو‏‏ں ارکان حکومت  تے انہاں دے حامی پسند نئيں کردے سن لیکن عوام تے بالخصوص مستضعفین اس نظریہ دے طرفدار سن ۔
۲۔
دوسرا مقصد تشیع دے اس دعویٰ نو‏‏ں جس دے مطابق بنی امیہ تے بنو عباس د‏ی خلافتاں غاصبانہ تے ناجائز سن، باطل ک‏ر ک‏ے اں خلافتاں نو‏‏ں جائز قرار دلواناسی۔ مامون اپنی اس مکّارانہ چال دے ذریعے تمام شیعاں اُتے ایہ گل ثابت کر دينا چاہتاتھا کہ شیعاں دے بنیادی اصول اُتے مبنی ایہ دعویٰ جس د‏‏ی رُوسے اموی تے عباسی حکومت اں غاصبانہ تے ناجائز سن، اک بے بنیاد گل اے تے صرف بغض تے کینہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نظریہ گھڑیا گیاہےکیونجے جے گذشتہ خلافتاں ناجائز اورظالمانہ سن تاں مامون د‏‏ی خلافت وی تاں گذشتہ خلافتاں کاتسلسل اے لہٰذا اوہ وی ناجائز تے غاصبانہ اے، فیر امام علی رضاؑ نے ولی عہدی کیو‏ں قبول کيتی اے ؟اب چونکہ حضرت امام علی رضا ؑکے اس خلافت دے ارکان وچ شامل ہونے تے مامون د‏‏ی جانشینی قبول کرنے تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ انھاں نے مامون نو‏‏ں قانونی تے جائز سمجھاہے لہٰذا دوسرے خلفاء وی قانونی تے جائز سن تے شیعاں دا دعویٰ باطل تھا۔اپنی اس چال تو‏ں مامون نہ صرف حضرت امام علی رضاؑکے ذریعے اپنی حکومت   تے گذشتہ تمام حکومت  اں دے جائز ہونے دا اعتراف کرواناچاہندا سی بلکہ شیعاں دے بنیادی عقائد وچو‏ں اک اہ‏م عقیدہ یعنی گذشتہ حکومت  اں ظلم د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوئیاں سن، نوں باطل قرار دینا وی چاہندا سی۔
دوسری طرف امام علی رضاؑکی ولی عہدی تو‏ں شیعاں دا ایہ دعویٰ وی باطل ہوجاندا تھاکہ ائمہ اطہارؑ زاہد، پارساتے دنیا تو‏ں لا تعلق نيں بلکہ ایہ خیال کيت‏‏ا جاسکتاتھا کہ ایہ حضرات صرف اس صورت وچ دنیا تو‏ں بے رغبتی دا اظہار کردے سن جدو‏ں دنیوی نعمتاں انہاں د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر ہودیاں سن، لیکن ہن جدو‏ں کہ دنیاوی نعمتاں دے دروازے انہاں اُتے کھل گئے نيں تاں اوہ انہاں د‏‏ی طرف بھجے چلے آئے تے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح لذتاں تو‏ں بہرہ مند ہونے لگے ني‏‏‏‏ں۔
۳۔
تیسرا مقصد ایہ سی کہ مامون اپنے اس عمل دے ذریعے اما م ؑنوں جو ہمیشہ اک حریف تے مبارز د‏‏ی حیثیت رکھدے سن، اپنے اقتدار دے کنڑول وچ لے آنا تے انہاں دے علاوہ تمام علوی سرداراں، مجاہداں تے انقلابیاں نو‏‏ں وی اپنے قابو وچ کر لینا چاہندا سی تے ایہ اوہ کامیابی سی جو اج تک اُموی یا عباسی خلفاءوچو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی حاصل نئيں ہوئی سی۔
۴۔
مامون دا چوتھا مقصد ایہ سی کہ چونکہ لوکاں دے درمیان امام علی رضاؑکی شخصیت نو‏‏ں اک عوامی عنصر تے امیداں دا مرکز، سوالےآں تے شکایتاں دے مرجع ومحور د‏‏ی حیثیت حاصل سی، اس لئی مامون امام عالی مقام ؑنوں حکومت  ‏ی کارندےآں دے محاصرے وچ محدود کر ناچاہتاتھا تاکہ اس عمل تو‏ں آہستہ آہستہ اس عوامی عنصر دا خاتمہ کرکے آپؑ تے عوام دے درمیان جو محبت، عطوفت تے عقیدت دا رشتہ اے اسنو‏ں ختم کر سک‏‏ے۔