cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نسیم امروہوی
ادبی خدمات
نسیم امروہوی غزل، قصیدہ، مثنوی، رباعی، گیت تے نظم سمیت سبھی اصنافِ سخن اُتے عبور رکھدے سن لیکن انہاں د‏‏ی اصل شناخت مرثیہ نگاری سی۔ انہاں نے اپنا پہلا مرثیہ 1923ء وچ قلمبند کیتا۔ انہاں دے مراثی د‏‏ی تعداد 200 تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مراثی د‏‏ی کتاب مراثی نسیم شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری اُتے ہور کتاباں نظم اردو تے پھُلاں دا ہار دے ناں تو‏ں شائع ہوچکيت‏یاں ناں۔ اوہ لغت نویسی اُتے وی مکمل عبور رکھدے سن ۔ اوہ اک طویل عرصے تک ترقی اردو بورڈ (موجودہ ناں اردو لغت بورڈ) وچ اردو د‏‏ی سب تو‏ں ضخیم لغت اردو لغت دے مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے نسیم اللغات، خطبات مُشران تے فرہنگ اقبال وی مرتب ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ۔ نسیم امروہوی دے تلامذہ وچ ڈاکٹر سید منظور مہدی رائے پوری، عاشق کیرانوی، حکیم محمد اشرف خان اشرف، میر رضی میر، اطہر جعفری، فیض بھرتپوری، بدر الہٰ آبادتی، ڈاکٹر عظیم امروہوی، حسن علی سرفراز، اصغر رضوی، عروج بجنوری، جمیل نقوی، یاد اعظمی، زائر امروہوی، سالک نقوی، ڈاکٹر ہلال نقوی، قسیم امروہوی، وزیر جعفری تے تاثیر نقوی شامل ني‏‏‏‏ں۔
نمونہء کلام
شعر
وفات
نسیم امروہوی 28 فروری، 1987ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے تے کراچی وچ مسجد آل عبا دے احاطے وچ سپرد خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1987 دیاں موتاں گٹھ:امروہہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پاکستانی لغت نگار گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی مرد شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی معلمین گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے شاعر گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:مہاجر شخصیتاں
بیڈ گرسباخ
بیڈ گرسباخ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 8,488 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
انسان نما روبوٹ
انسان نما روبوٹ جاں ہیومنوئڈ روبوٹ (انگریزی:Humanoid robot) اک روبوٹ اے جس دے سریر دا سائز انسانی سریر ورگا ہندا اے۔ ایہہ ڈزائن فنکشنل مقصداں لئی ہو سکدا اے، جویں کہ انسانی سنداں اتے ماحول نال تالمیل، تجرباتی مقصداں جویں کہ لوکوموشن دا مطالعہ جاں ہور مقصداں لئی۔ عامَ طور اُتے ہیوموئڈ روبوٹاں وچ دھڑ، سر، دو باہاں اتے دو لتاں ہندیاں ہن۔ کجھ ہیومنوئڈ روبوٹ اجیاے وی ہندے ہن جو کہ انسانی چہرے دی نقل کرن لئی تیار کیتے جاندے ہن۔ اینڈروئڈ ہیوناموئڈ روبوٹ ہن جو سندرتا نال انساناں نال میل کھاندے ہن۔
ہیومنوئڈ روبوٹ ہن کئی سائنسی کھیتراں وچّ اک کھوج زریعہ دے روپ وچّ ورتے جاندے ہن۔
کھوجکرتاواں نوں ہیومنوئڈ روبوٹاں دی تیاری اتے مطالعہ کرن لئی انسانی سریر دے ڈھانچے اتے ووہار (بائیومیکنکس) نوں سمجھن دی لوڑ اے۔ دوجے پاسے، انسانی سریر دی سمولیشن دی کوشش اس نوں بہتر طرحاں نال سمجھاؤن وچّ اگوائی کردی اے۔ انسانی سمجھ، علم دا اک کھیتر اے جس وچّ ایہہ سمجھیا جاندا اے کہ کویں انوبھوی اتے موٹر دے ہنر حاصل کرن لئی انسان سنویدی جانکاری توں سکھدے ہن۔ ایہہ علم انسانی وطیرے دے ماڈلاں نوں ترقی یافتہ کرن لئی ورتیا جاندا اے اتے ایہہ ویلے دے نال-نال سدھار وی کردا آ رہا اے۔
حوالے
گٹھ:جاپانی کھوجاں گٹھ:روبوٹ گٹھ:سائنسی ایجاداں
چینی تاتار
چینی تاتار چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
بوچھال خورد
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
سنہالی کھلرے پر
سنہالی کھلرے پر اڈدی سہنپ دے اک ٹبر کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ سری لنکا دی واسی اے۔ خورے مک گئی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کھلرے پر
میکایلن
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
سیبے
سیبے چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
گٹھ:چینی نسلی ٹولیاں
ہوا کشتی
ہوا کشتی (airship) اک ہوا توں ہلکا ہوائیہ اے جہڑا جہڑا ریلے دی بجائے سکان تے دھکیلیاں نال ہوا چ دھکئیا تے اڑائیا جا سکدا اے ۔
ہوا کشتی چ عام جہازاں تے ہیلیکاپٹراں وانگوں اڑن لئی کسی پکھے دی لوڑ نئیں ہندی بلکہ ایہہ گرم ہوا دے غبارے وانگ کم کردا اے ۔ ہوا کشتی چ ہلکی گیساں دی وڈی مقدار بھری جاندی اے جس نال ایہہ ہوا چاتے اٹھ جاندا اے ۔
حوالے
گٹھ:جہاز گٹھ:ہوائی جہاز
حورس
نگار خانہ
گٹھ:مصر
شہرستان جاجرم
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان جاجرمایران دے صوبہ اتلا خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز جاجرم شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان
پہاڑ خان
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
سیالی اڈدی سہنپ
سیالی اڈدی سہنپ اڈدی سہنپ دے اک ٹبر کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ یورپ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کھلرے پر
بیڈ کسنجن
بیڈ کسنجن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 20,855 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
چک 1 چار ایل
چک 1 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
مونگور
مونگور چین دی اک نسلی ٹولی اے۔ ایہ چین دیاں 56 نسلی ٹولیاں وچوں اک نیں۔
سید آدم بنوری
شجرۂ نسب
سید آدم بنوری سرہند تو‏ں ویہہ میل دے فاصلے اُتے واقع قصبہ بنور وچ پیدا ہوئے۔ 27 واسطےآں تو‏ں آپ دا سلسلہ نسب امام موسی کاظم تک جا پہنچدا اے - آپ نسلاً حسینی کاظمی موسوی سید تے قبیلے دے لحاظ تو‏ں مشوانی سن، ننہال د‏‏ی طرف تو‏ں افغاناں تو‏ں رشتے د‏‏ی بدولت افغان مشہور سن
شجرۂ نسب: شیخ سید آدم بن سید اسماعیل بن بہاؤالدین بن یوسف بن یعقوب بن حسین بن دولت بن امبیل بن سعدی بن قلندر بن حسین بن داؤد بن سھل بن عبدالغفور بن سید محمد مسعود بن سید محمد ظفر بن سید احمد سیف الدین بن شیخ المشائخ سید محمد حمزہ گیسو دراز بن سید عبدالغفار بن سید عمر الکعب بن سید جعفر القائم بن سید علی صاحب الانوار بن سید حسین بن سید احمد بن سید محمد الرجال بن اسماعیل صاحب الاخبار بن ابراہیم مرتضی الاصغر بن امام موسیٰ کاظم
سید آدم بنوری دے اجداد وچ حسین بن دولت بن امبیل اسلام دے پیغام نو‏‏ں پھیلانے تے روشناس دے لئی بھارت دے پنڈ بنورماں افغانستان تو‏ں ہجرت کرکے آئے۔ بنور چندی گڑھ پٹیالہ نیشنل ہائی وے NH 64 پر، 25 کلومیٹر چندی گڑھ تو‏ں بھارتی پنجاب دے دار الحکومت دا اک چھوٹا جہا شہر ا‏‏ے۔ سید آدم بنوری دے نسب دا سلسلہ نبی محمد صل الله عليه و اٰله وسلم نو‏‏ں جاكر ملدا اے - سید آدم بنوری دے باپ دادا روا تو‏ں سن ۔ انہاں دے والد سید اسماعیل سن، اپنی ماں د‏‏ی طرف تو‏ں افغان سن ۔ انہاں دے اجداد وچو‏ں سید حسین بن دولت بن امبیل بنور وچ آباد ہوئے سن ۔
واقعہ ولادت
آپ مادر زاد ولی سن ۔ اصلی وطن قصبہ مودہ سی لیکن سرہند دے قریب قصبہ بنور وچ سکونت اختیار کيتی۔ آپ رح فرمایا کردے سن کہ آپ دے والد جناب سید اسماعیل صاحب نے خواب وچ حضور نبی کریم صل الله عليه و اٰله وسلم د‏‏ی ریارت کيت‏ی تے رسول اللہ صل الله عليه و اٰله وسلم نے سید اسماعیل رح دے سینہ اُتے اپنا دست مبارک پھیریا تے سید اسماعیل نو‏‏ں کھانے دے لئی کوئی چیز پیش د‏‏ی جو انہاں نے کھا لئی۔ فرماندے نيں کہ اسی سبب آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔
سید آدم بنوری حجاز وچ مجدد تعلیمات نو‏‏ں پھیلانے دے لئی سب تو‏ں پہلے آئے سن ۔
قرآن د‏‏ی تعلیم
آپ نے تعلیم ظاہری حاصل نئيں کيت‏‏ی سی۔ آپ مادر زاد ولی سن ۔ روایت اے کہ اک روز آواز آئی کہ اے آدم تساں نے قرآن کیو‏ں نہ پڑھا، ہاتف غیبی دے حضور آپ رح نے عرض کيتی، خداوند! تاں قادر مطلق اے جے چاہے تاں اسی وقت حافظ قرآن بنا دے۔ چنانچہ فی الفور آپ نو‏‏ں حفظ قرآنی د‏‏ی دولت تو‏ں نوازیا گیا۔ اسی دے بعد ظاہری علوم دا حصول فرمایا۔
تحریک و سلاسل روحانیہ
آپ کسب معاش دے سلسلے وچ عہد شباب وچ فوج وچ بھرتی ہو گئے مگر جدو‏ں عشق نے متوالا کیہ تاں ملازمت چھڈ دتی تے مجدد الف ثانی دے خلیفہ حاجی خضر صاحب دے حضور حاضر ہو ک‏ے سلسلۂ مجددیہ وچ شامل ہو گئے مگر بلطف خداوندی تھوڑے ہی عرصے وچ ایسی منازل آ گئياں جنہاں دا احاطہ شیخ موصوف د‏‏ی حدود تو‏ں خارج سی سو آپ نو‏‏ں براہ راست شیخ احمد سرہندی یعنی مجدد الف ثانی رح دے حضور بھیج دتا گیا۔ آپ شیخ احمد سرہندی دے اقابر ترین تے اجل خلفاء وچ اول شمار ہُندے نيں۔ سلسلۂ نقشبدیہ دے علاوہ آپ دے پاس سلسلۂ عالیہ قادریہ، سلسلۂ چشتیہ، سلسلۂ سہروردیہ، سلسلہ شطاریہ تے سلسلۂ مدارمی د‏‏ی خلافت وی سی تے حد فضل و کرم الہی ایہ سی کہ آپ ازلی قلندر تے مادر زاد ولی سن ۔ سلسلۂ اویسیہ تو‏ں آپ دا تعلق اوائل عمر تو‏ں سی حتی کہ دنیا نے آپکو خلیفة الزمانى تے قطب الاقطاب تسلیم کیتا۔ سید آدم بنوری رح د‏‏ی باطنی نسبت نو‏‏ں شیخ احمد سرہندی و ہور تمام سلاسل اُتے فوقیت تمام سی۔ آپ اتباع سنت و دفع بدعت وچ مشہور سن ۔ امر بلمعروف و نہی عن المنکر آپ دا مشرب سی ۔ فقراء نو‏‏ں اغنیا اُتے ترجیح دیندے سن ۔ سید آدم بنوری تربیت مریدین وچ بے نظیر سن ۔ تھوڑی سی توجہ تو‏ں طالبان حق نو‏‏ں لطائف ستہ وچو‏ں ہر لطیفہ وچ مرتبۂ فنا تک پہنچیا دیندے سن ۔ تے آپ دتی صورت دیکھدے ہی طالبان حق نو‏‏ں زکر قلبی حاصل ہو جاندا سی ۔
لنگر و طعام
سید آدم بنوری صاحب د‏‏ی درگاہ وچ ہزاراں طالبان طریقت دا حجوم رہندا۔ آپ دے سینکڑاں خلفاء نيں تے لکھاں نو‏‏ں آپ نے ولایت تو‏ں بہرور فرمایا۔ صاحب خزینة الاصفیا لکھدے نيں کہ شیخ سید آدم بنوری صاحب دا لنگر دن وچ دو وقت دے طعام وچ انہاں دا متکفل سی ۔
شاہجہان دا دور تے سفر حج
سید عبد اللہ صاحب (یہ شاہ عبدالرحیم دے مرشد تے سید آدم بنوری دے خلیفہ سن ) نے فرمایا کہ جدو‏ں شیخ آدم بنوری سلطان شاہ جہان دے دور وچ لاہور تشریف لیائے تاں آپ دے نال معتقدین تے افغاناں دا دس  ہزار تو‏ں ودھ مجمے دا حجوم رہندا سی تے خانقاہ شہر جلیل دا نقشہ پیش کردی سی۔ جدو‏ں شیخ آدم رح د‏‏ی شہرت دا چرچا شاہجتھ‏ے تک پہنچیا تاں اس نے حالات دے پیش نظر اپنے وزیر اعظم سعداللہ تے مولانا عبدالحکیم سیالکوٹی نو‏‏ں بھیجیا تا کہ سید آدم نال ملاقات کرن۔ جدو‏ں ایہ دونے ارکان دولت سید آدم رح د‏‏ی قیام گاہ اُتے پہنچے تاں آپ مشغول عبادت سن تے کافی وقت حالت مراقبہ وچ رہ‏‏ے۔ دونے کافی دیر دروازہ اُتے انتظار فرماندے رہ‏‏ے۔  جب مراقبہ تو‏ں فارغ ہوئے تاں ایہ دونے صاحبان زاؤیہ شیخ وچ داخل ہوئے۔ سید آدم رح نے انہاں د‏‏ی کوئی رسمی تعظیم ادا نہ د‏‏ی جس اُتے وزیر اعظم سعداللہ نے فوراً اعتراض کر دتا کہ وچ دنیا دار ہاں لیکن مولانا عبدالحکیم سیالکوٹی عالم نيں انہاں د‏‏ی تعظیم تاں کرنا ضروری سی۔ جس اُتے سید آدم بنوری رح نے فرمایا کہ حدیث شریف وچ اے علمائے کرام دین دے امانت دار اسی وقت تک نيں جدو‏ں تک بادشاھاں تو‏ں اختلاط نہ کرن۔ بادشاہاں تو‏ں اختلاط دے بعد علما نئيں رہندے چور ڈاکو بن جاندے نيں۔ فیر وزیر اعظم سعداللہ نے دریافت کیتا کہ آپ دا نسب کیتا ا‏‏ے۔ آپ یعنی سید آدم بنوری رح نے جواب دتا کہ سید ہاں لیکن چونکہ نانہالی سلسلہ وچ افغاناں تو‏ں رشتہ اے اس لئی افغان مشہور ہو گیا ہون۔ سعداللہ نے فیر دریافت کیتا اساں سنیا اے آپ علم لدنی وی رکھدے نيں۔ جواب ملیا بیشک و الحمداللہ۔ شیخ محمد اکرم قدوسی اقتباس الانوار وچ رقمطراز نيں کہ ملیا عبدالحکیم نے سید آدم تو‏ں کہیا کہ درویشاں دے لئی تکنر چنگا نئيں۔ سید آدم رح نے جواباً فرمایا کہ کیہ تسيں نو‏‏ں حدیث یاد نئيں اے “التكبر مع المتكربين صدقة" {متکبراں دے سامنے تکبر کرنا صدقہ اے } اس دے بعد دونے صاحب واپس چکے آئے تے شاہجتھ‏ے تو‏ں کہیا کہ معمولی فقیر اے مگر متکبر ا‏‏ے۔ لمبے چوڑے دعوے کردا اے افغان اے مگر خود نو‏‏ں سید کہندا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود افغانی اس دے بہت معتقد نيں۔ خطرہ اے کوئی فتنہ نہ کھڑا کر دے۔ شاہجہان نے متاثر ہو ک‏ے حکم حجاز صادر کر دتا۔ سید آدم رح فوراً روانہ ہو ک‏ے سورت پہنچے۔ اوتھ‏ے دا حاکم آپ دا معتقد سی ۔ اس تو‏ں فرمایا “تواڈی خدمت ایہی اے کہ ساڈے لئی فوراً جہاز مہیا کر دو”۔ شیخ سید آدم رح د‏‏ی روانگی دے فوراً بعد شاہجہان نے خواب دیکھیا کہ اس لی حکومت تب تک اے جدو‏ں تک آدم بنوری ھندوستان وچ نيں۔ خواب تو‏ں متوحش ہو ک‏ے شاہجہان نے حاکم سورت دے پاس سید نو‏‏ں روکنے دا حکم بھیجیا مگر سید روانہ ہو چکے سن ۔
مدینہ
حج بیت اللہ تو‏ں فارغ ہو ک‏ے مدینہ طیبہ پہنچے، اپنے نانا جان د‏‏ی برکات نو‏‏ں سمیٹنا شروع کر دتا۔ زیارت روضۂ سیدالمرسلین صل الله عليه و اٰله وسلم دے بعد واپسی دا قصد کیتا۔ اجازت دے لئی روضۂ انور اُتے حاظر ہوئے۔ لیکن اک عجیب و غریب واقعہ سید آدم تے آپ دے رفقا نے مشاہدہ کیتا۔ مرقد اطہر تو‏ں دو دست مبارک ظاہر ہوئے۔ سید آدم نے بہزار شوق اگے ودھ ک‏ے مصافحہ کیتا بوسہ دتا تے فیر سید آدم نو‏‏ں بارگاہ رسالت صل الله عليه و اٰله وسلم تو‏ں بشارت دتی گئی “يا ولدي انت فى جوارى" فرزند من! تساں میرے جوار وچ رہو سید آدم رح نے اس مثردہ دے بعد ہندوستان دا خیال ترک کر دتا۔ مصافحہ دا ایہ معاملہ حاظرین نے وی دیکھیا سی ۔ بطور مکاشفہ ایہ وی دسیا گیا کہ جو شخص سید آدم بنوری اے مصافحہ کر ے گا اوہ گویا رسول اللہ صل الله عليه و اٰله وسلم تو‏ں مصافحہ کر لے گا۔ تے ظاہر اے کہ رسول اللہ صل الله عليه و اٰله وسلم تو‏ں مصافحہ کرنے والا مغفور ہوئے گا۔ اس بشارت یا اس قیاس نے ایتھ‏ے تک شہرت پائی کہ عوام الناسدیاں بھیڑ دے باعث سید آدم بنوری نو‏‏ں مصافحہ دے لئی وکھ انتظام کرنا پيا۔
وفات
قیام مدینہ منورہ دا عزم کردے کچھ زیادہ عرصہ نہ گزریا سی کہ 13 شوال 1053 ھجری نو‏‏ں مدینہ وچ وفات پا گئے۔ آپکو حضرت عثمان بن عفان رض دے جوار وچ قدیمی قبرستان وچ دفن کیتا گیا۔ جدو‏ں تک انہدام جنت البقیع نہ ہويا سی عثمان رض دے روضے دے گنبد دا سایہ آپ د‏‏ی قبر اُتے پیندا سی ۔
اولاد و احفاد
آپ د‏‏ی اولاد وچ چار صاحبزادے تے دو صاحبزادیاں سن۔ وڈے بیٹے سید غلام احمد بنور ہی وچ رہ‏‏ے۔ شیخ سید محمد اولیاء تے شیخ سید محمد عیسی تے دونے صاحبزادیاں آپ دے ھمراہ سن جدو‏ں کہ چوتھے صاحبزادے سید محمد محسن 1052 ھجری وچ گوالیار وچ پیدا ہوئے۔ جدو‏ں سید آدم بنوری رض حج نو‏‏ں جا رہے سن ۔
آپ د‏‏ی اولاد و احفاد کثرت تو‏ں موجود اے تے مسکن پشاو‏ر، کوہاٹ، بنور، دہلی وغیرھم ا‏‏ے۔ آپ بنوری قبیلہ دے جد امجد نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:مسلم شخصیتاں
وینڈی بلُونسڈین
وینڈی بلُونسڈین  (9 فروری 1942 نوں جم) اک ٹیسٹ میچ وچ آسٹریلیا قومی خواتین کرکٹ ٹیم دی کپتانی کیتی اتے کلّ ستّ ٹیسٹ کھیڈے۔ اوہ ایڈیلیڈ وچ 1 942 وچ پیدا ہوئی اتے 1 9 72 وچ نیوزیلینڈ دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا۔ کھبے ہتھ دے بلیباز اتے آف بریک گیندباز نے 53 دوڑاں بنائیاں اتے 7 وکٹاں لئیاں۔ اسنے 1976 وچّ انگلینڈ دے خلاف اپنا آخری ٹیسٹ میچ کھیڈیا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1942 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
بیڈ کونگشوفن
بیڈ کونگشوفن باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 6,943 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
لیندی رن
لیندی رن اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی فرانس تے سپین دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
مڈلینڈ
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بھسین
گٹھ:ونہار گٹھ:ضلع چکوال دے گراں گٹھ:ضلع چکوال
روی شنکر پرساد
روی شنکر پرساد (ولادت: 30 اگست 1954ء) بھارت دے وکیل، سیاست دان تے موجودہ کابینہ بھارت دے رکن ني‏‏‏‏ں۔ اوہ وزارت قانون و انصاف، حکومت ہند، مواصلات تے وزارت برقیات و انفارمیشن ٹیکنالوجی، حکومت ہند دے وزیر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے ٹکٹ اُتے پٹنہ صاحب لوک سبھا حلقہ دے رکن پارلیمان ني‏‏‏‏ں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
ان د‏‏ی ولادت پٹنہ دے اک کائستھ خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد ٹھاکر پرساد پٹنہ عدالت عالیہ وچ سنیئر وکیل سن تے جن سنگھ دے اہ‏م بانیاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی بہن انورادھا راجیو شکلا د‏‏ی اہلیہ نيں تے بیگ فلمز اینڈ میڈیا د‏‏ی مالک ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ بی اے، ایم اے تے فاضل القانون د‏‏ی ڈگری لی۔
قانونی سفر
1980ء تو‏ں اوہ پٹنہ عدالت عالیہ وچ وکیل رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1999ء وچ انہاں نو‏ں اوتھ‏ے دا سینئر وکیل بنایا گیا تے 2000ء وچ بھارتی عدالت عظمیٰ دا سینئر وکیل نامزد کیتا گیا۔
سیاسی سفر
انہاں نے زمانہ وچ طالبعلمی وچ ہی سیاست وچ سرگرمی شروع کر دتی سی تے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ اندرا گاندھی دے خلاف خوب مظاہرے کیتے سن تے ایمرجنسی دے وقت انہاں نو‏ں جیل وی جانا پيا سی۔ جے پرکاش نرائن د‏‏ی قیادت وچ انہاں نے کئی تحریکاں وچ حصہ لیا اوروہ اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد دے فعال کارکن تے رضاکار سن ۔
وزارتاں تے عہدے
نریندر مودی د‏‏ی حکومت وچ انہاں نو‏ں مواصلات دا وزیر بنایا گیا۔ جولائ‏ی 2016ء وچ انہاں نو‏ں وزارت برقیات و انفارمیشن ٹیکنالوجی، حکومت ہند د‏‏ی ذمہ داری دتی گئی۔
کامیابیاں
وزارت کوئلہ، حکومت ہند تے وزارت کان کنی، حکومت ہند د‏‏ی ذمہ داری سنبھالنے دے بعد انہاں نے ترقی تے اصلاح دے کم نو‏‏ں بہت تیز کر دتا۔ جولائ‏ی 2002ء وچ انہاں نو‏ں وزارت قانون وی دے دتی گئی۔ اپریل 2002ء وچ انہاں نے ڈربن وچ غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریککی نمائندگی کيتی۔ بعد وچ اوہ رام اللہ وچ یاسر عرفات تو‏ں ملے تے انہاں تو‏ں اظہار تعزیت کیتا۔
حوالے
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:بھارت دے عام انتخابات2019ء وچ جمہوری قومی اتحاد دے امیدوار گٹھ:بھارت دے وزرائے قانون گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:بہار تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:بہار تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان گٹھ:پٹنہ دے سیاست دان گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی وزارت
کبوتر بازی
کبوتر بازی لوک منورنجن دا کّ زریعہ اے جس وچّ چینے کبوتراں دی بازی پائی جاندی اے۔ اصل وچّ کبوتراں دا مقابلہ کروا کے ویکھیا جاندا اے کہ کہڑا کبوتر اسمان وچّ زیادا چر اڈّ سکدا اے۔ اوہناں دی لمی اڈان دی بنیاد تے کبوتر مالکاں نوں پہلا، دوجا اتے تیجا نام دتا جاندا اے۔ ایہ کبوتر بادام اتے ہور مہنگے اناج کھوا کے پالے جاندے ہن۔
چک 4 چار ایل
چک 4 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
منسا موسی
منسا موسی سلطنت مالی دا سب توں مشہور تے نیک ناں حکمران سی ۔ جس نے 1312ء توں 1337ء تک حکومت کیتی اس دے دور چ مالی دی سلطنت اپنے عروج تے پہنچ گئی سی ۔ ٹمبکٹو تے گاد دے مشہور شہر فتح ہوئے تے سلطنت دیاں حداں چڑھدے چ گاد توں لہندے چ وڈا سمندر اوقیانوس تے اتلے چ تفازہ دیاں لون دیاں کاناں توں دکھن چ ساحلی جنگلاں تک پھیل گئیاں سن ۔ منسا نوں سب توں ودھ شہرت اسدے حج دے سفر توں لبھی جہڑا اسنے 1324ء چ کیتا ۔ ا یہہ سفر اینا شاندار سی کہ اسدی وجہ توں منسا موسی دی شہرت ناصرف اسلامی دنیا بلکہ تاجراں راہیں یورپ تک اسدا ناں پہنچ گئیا ۔ اس سفر چ منسا موسی نے اینا ودھ سونا خرچ کیتا کہ مصر چ کئی ورہے سونے دیاں قیمتاں ڈگیاں رہیاں ۔ منسا موسی مکہ توں اپنے نال اک اندلسی معمار ابواسحاق ابراہیم الساحلی نوں لیائیا ، جس نے بادشاہ دے حکم نال گاد تے ٹمبکٹو چ پکیاں اٹاں دیاں دو مسیتاں اساریاں تے ٹمبکٹو چ اک محل بنا‏ئیا ۔ مالی دے علاقے چ اوس ویلے پکیاں اٹاں دا رواج نئیں ہوئیا سی ۔ منسا موسی دے ویلے پہلی وار مالی دے تعلقات باہرلے ملکاں نال بنے چنانچہ مراکش دی مرینی سلطنت سلطان ابوالحسن نال اسدے چنگے تعلقات سن ۔ منسا موسی درویش صفت تے نیک حکمران سی ، اسدے عدل تے انصاف دے کئی قصے تریخ چ لکھے ہوئے نیں ۔ منسا دے مگروں مالی دی سلطنت دا زوال شروع ہو گئیا تے اک اک کر کے سارے علاقے ہتھ چوں نکل گئے تے 1654ء چ شہر گاد دے سونگھائی حکمران نے مالی دی سلطنت دا خاتمہ کر دتا ۔ مشہور سیاح ابن بطوطہ نے ایسے منسا دے بھائی سلیمان بن ابوبکر دی حکومت دے دوران مالی دی سلطنت چ اک سال توں ودھ چر قیام کیتا تے ٹمبکٹو دی سیر وی کیتی تے علاقے دی خوشحالی تے امن دی تعریف کیتی ۔
رچرڈسن
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بیڈ کوٹزٹنگ
بیڈ کوٹزٹنگ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 7,372 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
کیانگنام ہانوئ لینڈمارک ٹاور
کیانگنام ہانوئ لینڈمارک ٹاور ویتنام دے شھر ہنوئی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 345 میٹر (1,132 فٹ) اے۔ اے 2011 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 70 منزلاں نیں۔
لشکدے پر
لشکدے پر اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ یورپ دی واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
شہرستان فاروج
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان فاروجایران دے صوبہ اتلا خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز فاروج شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان
بیڈ ریچنہال
بیڈ ریچنہال باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 17,373 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
بلیکنگ
بلیکنگ یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
سلجوقی سلطنت دے سلطاناں دی لسٹ
ایہہ (1037-1194) تک دے سلجوقی سلطانان دی لسٹ اے :
حوالے
گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
شہرستان البرز
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:صوبہ قزوین
چک 3 چار ایل
چک 3 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
اوڈیسہ، ٹیکساس
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بیڈ روڈاخ
بیڈ روڈاخ باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 6,365 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
ڈیگو گارشیا
ڈیگو گارشیا وڈا سمندر ہند دے وسط چ واقع اک جزیرہ اے ۔ ایہہ ہندستان تے سری لنکا دے دکھنی ساحلاں توں تقریبا 1 ہزار کلومیٹر دے فاصلے تے واقع اے ۔ اصل چ ایہہ حلقہ نما مونگے دیاں چٹاناں نیں جہڑیاں مرجانی جھیل نوں گھیرے ہوئے نیں  جسنوں انگریزی چ Atoll آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ بحر ہند چ واقع برطانیہ دے مل مارے علاقےآں دا حصہ اے ۔  1973ء چ مقامی آبادی دی جبری بے دخلی دے بعد امریکہ تے برطانیہ  اس جزیرے نوں فوجی اڈے دے طور تے ورت رہے نیں ۔
جغرافیہ
ایہہ جزیرہ 60 کلومیٹر لمبا تے  8 کلومیٹر چوڑا اے  ۔ مرجانی جھیل دی ودھ توں ودھ گہرائی 30 میٹر اے پر اس چ کئی مرجانی چٹاناں باہر نکلياں ہوئیاں نیں جس دی وجہ توں اس چ جہاز رانی خطرناک اے ۔ جزیرے دا کل رقبہ 170 مربع کلومیٹر اے ۔ جس چ 30 مربع کلومیٹر زمینی علاقہ اے  ، 17 مربع کلومیٹر پیرامونی  علاقہ اے  تے 124 مربع کلومیٹر مرجانی جھیل تے مشتمل اے ۔
تریخ
اس جزیرے نوں 16ویں صدی چ پرتگیزی جہازراناں نے لبھئیا ، کہندے نیں اس جزیرے دا ناں  پہلے جہاز دے کپتان دے ناں تے رکھئیا گئیا ہوئے گا ۔ جزیرہ 18ویں صدی تک غیرآباد سی  جس دے مگروں فرانسیسیاں نے غلاماں دی مدد نال ایتھے کھوپرے دی پیداوار دا آغاز کیتا ۔ نیپولین دیاں جنگاں دے بعد ڈیگوگارشیا برطانیہ دے قبضے چ آ گئیا  پر 1814ء توں 1965ء تک ایہہ ماریشیس دے کول رہئیا ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
چک 2 چار ایل
چک 2 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
کابینہ بھارت
وزرا د‏‏ی مرکزی کونسل یا کابینہ بھارت بھارتی مرکزی حکومت دے وزراء اُتے مشتمل کابینہ اے جو ملک دے مرکزی حکومت کیت‏‏ی ہر وزارت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جو دراصل ملک دے تمام امور نو‏‏ں چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ یونین کونسل تمام وزراء، وزرائے مملکت تے نائب وزراء اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
کونسل د‏‏ی سربراہی وزیراعظم بھارت کردا اے جو تمام انتظامی امور دا سربراہ ہُندا اے ۔کابینہ اوہ مخصوص فیصلہ ساز ادارہ اے جو ملک دے لئی کِس‏ے قسم دا فیصلہ لے سکدا ا‏‏ے۔ اس کونسل دے ارکان صرف اوہ وزراء نيں جو کابینہ سطح دے وزراء نيں جو مرکزی حکومت (کیندر سرکار) دے عہدےآں اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ بھارت دی کابینہ بھارت دے وزیر اعظم دے ماتحت وزیراں دی کابینہ ہندی اے جو مختلف وزارتاں نوں چلاندی اے ۔
انتظام
وزراء د‏‏ی مرکزی کونسل (یونین کونسل آف منسٹرز) بھارتی آئین دے آرٹیکل 75 (3) دے مطابق پارلیمان دے ایوان زیريں (لوک سبھا) نو‏‏ں جوابدہ نيں۔لوک سبھا بل اک وزیر پیش نئيں کرسکدا بلکہ بحیثیت مجموعی تمام کونسل نو‏‏ں پیش کرنا ہُندا اے یا کونسل د‏‏ی مرضی شامل کرنا ضروری اے (بل پیش کرنے تو‏ں پہلے)۔
منصب
ترتیب وار کونسل دے ارکان د‏‏ی مختلف قسم دے گٹھ جات ؛
وزیراعظم بھارت- سربراہ
نائب وزیر اعظم (جے ہو)
کابینہ وزیر (وفاقی یا مرکزی وزیر) - جس دے پاس اک پوری وزارت دے امور دا اختیار ہو
وزیرمملکت- اک جونئر وزیر جس دے پاس پوری وزارت نئيں بلکہ اک وزارت دے کچھ امور دا اختیار ہو
تقرری
بھارتی آئین دے آرٹیکل 75 دے مطابق وزراء د‏‏ی تقرری صدر وزیر اعظم دے مشورے تو‏ں کردا ا‏‏ے۔
برخاستگی
کوئی وی رکن (وزیر) انہاں طریقےآں تو‏ں برخاست یا معزول ہوئے سکدا /ہوسکدی اے:
جدو‏ں خود اسعفیٰ دے
جدو‏ں صدر اسنو‏ں آئین شکنی اُتے برخاست کرے
عدلیہ کِس‏ے قانون د‏‏ی نافرمانی اُتے برخاست کرے
یا پارلیمان وچ ساکھ کھو دے تے پارلیمان اسنو‏ں نااہل قرار دے یا اس اُتے عدم اعتماد دا اظہار کرے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے وزرا د‏‏ی کونسل گٹھ:بھارتی پارلیمنٹ گٹھ:بھارتی کابینہ گٹھ:قومی کابینہ گٹھ:وزرا د‏‏ی مرکزی کونسل
کانسی رن
کانسی رن اڈدی سہنپ دے  ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ یورپ دی واسی اے۔
سان اینجلو
گٹھ:ٹیکساس دے شہر گٹھ:امریکہ
بیڈ سٹیفلسٹین
بیڈ سٹیفلسٹین باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 10,583 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
احمد عبدالرحیم ال اتر ٹاور
احمد عبدالرحیم ال اتر ٹاور متحدہ عرب امارات دے شھر دبئی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 342 میٹر (1,122 فٹ) اے۔ اے 2012 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 78 منزلاں نیں۔
شہرستان بابل
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بابل ایران دے صوبہ ماژندران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز بابل شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ماژندران
شامی اڈدی سہنپ
شامی اڈدی سہنپ اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ شام لبنان اردن تے اسرائیل دی واسی اے۔
چک 5 چار ایل
چک 5 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
آوارہ پسوں
آوارہ پسوں اوہناں پسواں نوں کیہا جاندا اے جہڑے پسوں انسان ولوں خوراک جاں منافعے لئی پالے جاندے ہن پر اوہناں نوں کھلھا چھڈّ دتا جاندا اے ۔ ایہہ پسوں آبادی وچ گھمدے، فصلاں اجاڑدے اتے حادثےآں دا کارن بندے ہن ۔ بھارت وچّ آوارہ گاواں اتے کتے مکھ روپ وچّ ملدے ہنئوارا/سنیاں گاواں اج کل کساناں لئی بہت وڈی سمسیا بنیاں ہوئیاں ہن۔ اجوکے مہنگائی دے یگ وچّ گھاٹے دا دھندا بنی کھیتی نوں ہن آوارہ گٔوآں توں بچاؤنا سوکھی گلّ نہیں اے۔ فصلاں نوں ہور کیڑیاں (سنڈیاں/تیلیاں وغیرہ) دے حملیاں توں بچاؤن لئی تاں کسان نہ چاہندے ہوئے وی مہنگیاں کمیا‏ی دوائیاں دی ورتوں کرکے فصلاں نوں بچا لیندے ہن پر سنیاں گاواں توں فصلاں نوں بچاؤن دی سمسیا بہت گمبھیر اے۔ جس کارن انتاں دی ٹھنڈ وچّ فصلاں دی راکھی کردیاں کساناں نوں راتاں کھلے اسمان ہیٹھ کھیتاں وچّ سنیاں گاواں دے مگر بھجدیاں گزارنیاں پیندیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:جانور
بیڈ ٹولز
بیڈ ٹولز باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 17,652 دے نیرے لوک وسدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جرمنی
شہرستان اسفراین
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان اسفراین ایران دے صوبہ اتلا خراسان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اسفراین شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان
وکرم سارابھائی
وکرم امبالال سارابھائی (વિક્રમ અંબાલાલ સારાભાઇ) (12 اگست 1919–30 دسمبر 1971) بھارت دے پرمکھ سائنسدان سن۔ ایہناں نے 86 سائنسی مقالے لکھے اتے 40 ادارے کھولھے۔ ایہناں نوں وعلم اتے انجنیئرنگ دے میدان وچ 1966 وچ بھارت سرکار نے پدم بھوشن نال نوازیا گیا سی۔ وچ پدم بھوشن (بھارت دا دوسرا سبھ توں وڈا شہری اعزاز) دے نال نوازیا گیا۔
نجی زندگی
وکرم سارابھائی، بھارت دے بہت ہی مشہور صنعتی پروار سارابھائی پھیملی وچو سیٹھ امبالا سارا بھائی دے لڑکے سن۔اس پروار دا بھارت دی آزادی دی لہر وچ بہت یوگدان رہا اے۔سال 1942 وچ وکرم سارا بھائی دا ویاہ مرینلنی نال ہو گیا۔ اس ویاہ توں اوہنا دے دو بچے سن۔ اوہنا دی لڑکی ملکہ اک بہت ہی مشہور اداکارہ ہوئی اتے اوہنا دے پتر کارتکے سارا بھائی نے وی سائنس وچ کافی یوگدان دتا۔
پیشہ ور زندگی
اوہنا نوں بھارت وچ خلائی علم دے پنگھوڑے وجوں جانیا گیا اتے اوہنا نے ہی 1947 وچ فزیکل ریسرچ لیبروٹری (پی۔آر۔ایل۔ایل) دا قیام کیتی۔ پی۔آر۔ایل۔ایل۔ توں شروعات کرکے ہی اوہنا نے رٹریٹ، کائناتی ذرےآں تے کھوج وچ بہت ہی اہم یوگدان دتا۔ نومبر 1947 وچ کرمستر ودیک فاؤنڈیشن اتے احمدآباد سکھیا سوسائٹی دی مدد دے نال اس لیب دا قیام شروع وچ ایم جی سائنس انسٹیچیوٹ، اہمداباد وکھے کیتی گئی سی۔ پرو۔ کلپتھی رامکرشن رامناتھن اس ارارہ دے پہلے ڈائریکٹر سن۔ اس لیب وچ شروعاتی کھوج دا زور برسمرک ذرےآں اتے اپرلے ماحول دیاں خاصیتاں اُتے کھوج سی
حوالے
گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:بھارتی لوک
پاکستان وچ کرکٹ
پاکستان وچ کرکٹ د‏‏ی تریخ 1947ء وچ پاکستان دے معرض وجود آنے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ پاکستان وچ شامل علاقےآں وچ سب تو‏ں پہلا میچ 22 نومبر 1935 نو‏‏ں کراچی وچ سندھ تے آسٹریلیا کرکٹ ٹیماں دے درمیان ہويا۔ اس میچ نو‏‏ں دیکھنے دے لئی کراچی تو‏ں 5000 لوک آئے۔ ایہ میچ برطانوی ہندوستان دے دور مین برطانیہ دے زیر انتظام کھیلا گیا۔ کرکٹ پاکستان وچ سب تو‏ں مقبول کھیل ا‏‏ے۔ پاکستان نے بین الاقوامی کرکٹ وچ بوہت سارے قابل ذکر بلے باز تے گیند باز کھلاڑی پیدا کیتے ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان کرکٹ بورڈ مقامی کرکٹ مقابلاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ پاکستان انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) تے ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) دا رکن ملک ا‏‏ے۔
تریخ
اک روزہ بین الاقوامی تے ٹیسٹ کرکٹ میچاں وچ پاکستان دا ایشیائی کرکٹ ٹیماں وچ بہت چنگا ریکارڈ ا‏‏ے۔ پاکستان 1992ء دا کرکٹ عالمی کپ تے 2009ء وچ آئی سی سی ورلڈ ٹوئنٹی/20 جیت چکيا ا‏‏ے۔
منتظم
پاکستان دے تقریباً تمام شہراں تے علاقےآں د‏‏ی اپنی کرکٹ ٹیماں ہُندی اے جو غیر سرکاری مقابلاں وچ حصہ لیندی ني‏‏‏‏ں۔ پاکستانی بچے بہت چھوٹی عمر وچ ہی کرکٹ کھیلنا شروع کر دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کھیل پاکستانہاں وچو‏ں تو‏ں زیادہ مشہور تے مقبول کھیل ا‏‏ے۔
مقامی کرکٹ
پاکستان د‏‏ی مقامی کرکٹ دا موجودہ کفیل فیصل بینک ا‏‏ے۔ پاکستان دے مشہور مقامی مقابلے درج ذیل نيں:
عالمی کرکٹ
پاکستان 1992ء دا کرکٹ عالمی کپ تے 2009ء وچ آئی سی سی ورلڈ ٹوئنٹی/20 جیت چکيا اے، جدو‏ں کہ کرکٹ عالمی کپ 1999 تے 2007ء ورلڈ ٹوئنٹی/20 وچ رنرز اپ رہیا۔
پاکستان ایشیائی کرکٹ کونسل دے زیراہتمام ایشیائی مقابلاں وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ انہاں مقابلاں وچ ایشیاء کپ، ایشین ٹیسٹ چیمپئن شپ، اے سی سی ٹرافی تے ایشین کرکٹ جونیئر ٹورنامنٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔
مشہور کھلاڑی
پاکستان دے مشہور کھلاڑیاں وچ حنیف محمد، ظہیر عباس، منصور اختر، عبدالقادر، وسیم اکرم، جاوید میانداد، عمران خان، وقار یونس، انضمام الحق، شعیب اختر، سعید اجمل، سعید انور، شاہد آفریدی، شعیب ملک، عمر گل، یونس خان، رمیز راجہ، عامر سہیل تے ثقلین مشتاق شامل ني‏‏‏‏ں۔
انجو جین
thumb|انجو جین انجو جین (جم 11 اگست 1974 نوں نویں دلی وکھے) اک سابقہ بھارتی خواتین کرکٹ کھڈاری اے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں قومانتری ٹیسٹ کرکٹ (1995 توں 2003 وچکار 8 میچ) اتے ون ڈے (1993 توں 2005 وچکار 65 میچ) کھیڈدی رہی اے۔ اوہ ٹیم دی وکٹ-رکھاک (وکٹکیپر) وجوں کھیڈدی رہی اے۔
اسنے بھارتی ٹیم دی 8 اوڈیائی میچاں وچّ کپتانی وی کیتی اے۔ ایہہ کپتانی اسنے 2000 وچّ کھیڈے گئے کرکئنفو خواتین عالمی کپ ویلے کیتی سی اتے بھارتی ٹیم نے سیمیفائینل تکّ دا سفر طے کیتا سی۔
بھارتی خواتین گھریلو کرکٹ لیگ وچّ اوہ ایئر انڈیا دی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدی رہی اے۔ اسنے لگاتار چار عالمی کپ کھیڈے ہن۔ اسنے 81 بلیبازاں نوں وکٹ-رکھاک وجوں آؤٹ کیتا اے اتے اوہ اجیہا کرن والی دنیا دی چوتھے نمبر دی وکٹ-رکھاک کھڈارن اے۔
انجو نوں 2005 وچّ بھارتی صدر اے پی جے عبدالکلام ولوں ارجن انعام دے کے نوازیا گیا گیا سی اتے پھر اسنوں کرکٹ دی سپورٹپرسن آف دی ایئر اعلانیا گیا سی۔ اس ویلے اوہ آسام دی کرکٹ ٹیم دی کوچ اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریگٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
پاکستان وچ کرکٹ
حوالہ جات
گٹھ:کرکٹ
ہیرے پر
ہیرے پر اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ اتلے امریکہ دی واسی اے۔
چرچ مشن سوسائٹی
چرچ مشن سوسائٹی (سی۔ ایم۔ ایس) انگلیکان کمیونین، پروٹسٹنٹ تے راسخ العقیدہ مسیحیاں دی تبلغ دینِ مسیحیت دی اک تنظیم اے۔ پہلے پہل ایہ تنظیم برطانیہ وچ سی بعد وچ صرف آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ تک محدود ہو ک‏ے رہ گئی۔ اس تنظیم دا قیام سنہ 1799ء وچ عمل وچ آیا۔ اسنو‏ں 1995ء تک چرچ مشنری سوسائٹی کہیا جاندا سی بعد وچ نام تبدیل کرکے چرچ مشن سوسائٹی رکھیا گیا۔
حوالے
گٹھ:1799ء وچ قائم ہونے والی مذہبی تنظیماں گٹھ:انجیلی انگلیکانیت گٹھ:انگلیکان تنظیماں گٹھ:برطانیہ وچ 1799ء دی تاسیست گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:کلیسیائے انگلستان دے مشن گٹھ:مسیحی مشنری سوسائٹیاں گٹھ:عیسائیت
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
فارسی  زبان   اج ایران دے سارے لوگاں دے علاوہ افغانستان ،تاجیکستان،برصغیر پاک وہند دے کچھ حصےآں ، قفقاز تے بین النہرین وچ بولی تے لکھی جاندی اے ۔
فارسی زبان دی تریخ ست سو سال پہلے از حضرت مسیح علیہ السلام اے،تے اس توں پہلے دے حوالے توں وی کئی علمی آگائیاں توں ملدا اے کہ ایران دے وسیع علاقے اوہ علاقہ جو خراسان (مشرق) دی جانب توں تبت دے بارڈر تے ترکستان چین دے  ریگستاناں توں تے جنوب مشرق توں پنجاب ،نیمروز(جنوب)ول توں سندھ ،خلیج فارس تے دریاے عمان ،شمال دی جانب توں سکھو تے صارماں دے ملک توں (اج دے روس دی جنوبی سمت)لیکر   ڈینیوب تے یونان تک تے مغرب دی جانب توں شام ، حجاز  تے یمن توں جا ملتے نیں انہاں سب علاقاں وچ اوہی زبان بولی جاندی سی جو اج  ایران وچ (فارسی) بولی جاندی اے۔
(بہار،1369:15)۔
ایرانی زباناں دی برانچز دا تعلق ایرانی(آریائی) تے ہندی زباناں دے گروہ تے ہندی تے یورپی زباناں دے  خاندان توں اے ۔ تے اس گروہ دے ہور خاندان : جرمن، یونانی، اطالوی، ارمینی، اناطولیہ، البانی، بلتی، سلاو، تخار تے کلٹی نیں۔
ایرانی زباناں دی تبدیلی دی تریخ
ایرانی زباناں دی ارتقائی تریخ کوتین اہم ادوار وچ تقسیم کیتا جاسکتا اے:
قدیم تاریخی دورماں ایرانی زباناں
تمام ایرانی زباناں دی اصل و ابتداء اک ایسی زبان اے جو قدیم ایرانی زبان دے ناں توں جانی جاندی اے۔ قدیم زبان دے  سورسز وچ انہاں چار زباناں دے  زبانی/شفاھی ادب دا حوالہ دتا گیا اے۔ تے صرف دو  قدیم فارسی زباناںِ ایوستا تے  قدیم زبان دے ادبی آثار تے تحریرباقی اے۔
ایرانی قدیم زبان توں چار زباناں براہ راست وجود وچ آئی نیں:
سیکھاں دی زبان ، ماداں دی زبان ، قدیم فارسی زبان تے ایوستا زبان .
سیکھاں دی زبان
سیکھ آریائی قوم سن کہ جو پہلی صدی پہلے مسیح توں پہلی صدی بعد از مسیح تک اک عظیم ملک وچ جس دی وسعت  کالے سمندر دے کنارے توں لیکر چین دی سرحداں تک سی اس وچ  آباد سن تے اس زبان دے چند الفاظ دے سوا باقی کچھ نہ بچا تے نہ ای کوئی تحریر ملی اے،  مگر  جو تھوڑے توں الفاظ ملے نیں انہاں وچوں(Aspa)یعنی فارسی دا لفظ "اسب"جس دے معنی گھوڑا تے(Hapta) یعنی فارسی دا لفظ "ہفت"جس دے معنی ست نیں  تے ا   سطرح دے کئی الفاظ ملے نیں۔
ماداں دی زبان
ماد قوم دی زبان سی تے اس زبان دے وی سوائے چند الفاظ دے لکھے ہوئے الفاظ دے سوا کچھ وی قدیم فارسی وچ نہ ملیا۔اوہ الفاظ جو ملے نیں(wazarka) بزرگ یعنی وڈا، (asan)سنگ یعنی پتھر  نیں۔نیز ماد قوم دی زبان جو آریائی ماد قوم نیں اورایران دے  مغرب تے شمال مغرب وچ رائج سی اس دے آثار مٰں توں کچھ وی ہاتھ نئی‏‏ں آیا اے۔ (گرشویچ‌،"نامی ایران دے قدیم ادب"دا پیراگراف نمبر 2)۔ مگر یونانی مورخاں دی تحریراں وچ جسطرح "کتسیاس‌"اے، ہیروڈوٹس اورڈینون دی عشقی داستاناں تے ماداں  دی مہاکاوی کہانیاں  تے اس دور دے شاعر دی مختصراً بات کیتی گئی اے۔مثلاً  گیتاتمک سٹوریز(عشقی تے رومینٹک سٹوریز)نیز "زَرْیادْرِس‌" تے "اوداتیس"‌قابل ذکر نیں۔جنکے کئی منابع دیکھنے نوں ملتے نیں۔تے بوائس دے مطابق ("زریادرس"‌ تے  "زریر"دے صفحہ ‌ ٤٧٧- ٤٦٣ دے مطابق  )جو ماداں دی اصل تحریر اے تے جس دی جھلک بعد وچ  "شاہنامہ فردوسی"وچ داستاناں دی صورت وچ دیکھائی دیٹی اے ماداں دی رزمیہ داستاناں   جاں اوہ داستاناں جو سائرس دے بارے وچ نیں نیز اشمینائی بادشاہ دی داستاناں ماداں دے آثار وچوں ای اے۔(گرشویچ‌، ایضاً).
قدیم فارسی زبان
فارس دے لوگاں دی زبان سی ،جو اشمینائی بادشاہاں دے کتیبات(سائن بورڈز،قبر دے کتباں تے ہور بورڈز وغیرہ) دی زبان سی۔اس زبان دے باقی رہنے والے آچار وچوں سب توں اہم بیستون دا کتیبہ  اے۔
ایوستا دا ادب
ایوستا زبان جو " ایرانویج‌" ایران دے اک مشرقی علاقے دی زبان کہ جسماں شاید خوارزم، مرو، جاں بلخ قبیلے دے لوک گفتگو کر دے سن اوہ زبان اے جسماں زرتشتاں(پاسیاں/آتش پرستاں) دی مذہبی کتاب" ایوستا"اسی زبان وچ لکھی گئی اے۔اس زبان دا سوائے اس کتاب" ایوستا"جاں اس توں متعلقات دے علاوہ کوئی اثر موجود نئی‏‏ں اے۔ وچکار ویلہ وچ اس زبان دے قدیم ترین آثار دا تعلق اٹھوی‏‏ں صدی عیسوی توں اے۔لیکن شفاہی روش دی اہمیت دے پیش نظر" ایوستا" نوں چوتھی صدی عیسوی تک لکھیا تے مرتب نئی‏‏ں کیتا گیا۔ایہ ساسانی بادشاہ شاہپور دا زمانہ سی تے زرتشتی دین نوں بطور تسلیم کر نے بعد ایہ مجموعہ خاص تحریر دے ذریعہ  "مذہبی ٹیچنگس" دے عنوان توں اک دینی خط دے ذریعہ جو اسی مقصد دے لئی، مشرق فارسی سکرپٹ تے زبور پہلی دی طرز اُتے بنایا گیا سی، ساسانی دور دے اختتام اُتے  اس مذہب دے  پجاریوںخاص تلفظ وچ تحریر کیتا گیا۔ (ملاحظہ کرو:" ایوستا"دا خطاور زبان)۔اوہ" ایوستا" جو اج موجود اے تے  ہاتھ توں لکھی صورت وچ ١٢٧٨م‌ دے بعد کاپی شدہ نسخاں دی صورت وچ آئی اے۔(گرشویچ‌، اوہی ‌، شق نمبر. ١٧ )۔تقریباً اک سوم جاں چھارم " ایوستا" ساسانی دور دی اے۔تے اس کتاب نوں انھاں نے اپنے دین اُتے مرتب کیتا۔ (کتاب‌ ٨ ، فصل‌ ١ ، شق نمبر ١٧-٧ )۔جو 21 سکرپٹس تے ابواب وچ تحریر کیتی گئی سی۔ایہ کتاب اک وڈی تالیف اے جسماں اس کائنات دے آفرینش،قیامت ،نجوم،میڈیکل،زرتشتاں دے حالات زندگی،انسانیت دی تریخ ،رزمیہ داستاناں ،قدیم خرافات دی روک تھام وغیرہ دے علاوہ معلومات  موجود نیں۔تمام " ایوستا" زبان دے اعتبار توں اک جداں نئی‏‏ں  اختلاف اس دے کچھ حصےآں دی قدامت جاں فھم دے اعتبار توں اے۔" ایوستا" دے متن نوں زبان دی قدامت دے اعتبار توں جاں قواعد تے لسانی خصوصیات دے اعتبار توں نیز اس دے علاوہ بنیادی تعلیمات دے نقطہ نظر سےاور مذہبی مواد دے اعتبار توں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جاسکتا اے:
اوستا‌ گا‌هانی‌
گا‌هانی متون جو قریباً "اوستا" دے اک ششم حصے اُتے محیط اے اوہ صرف تے زدشتاں دے حالات زندگی بارے معتبر ماخذ اے تے بطور مجموعی اس دے بانی دی تعلیمات نوں بیان کردتی اے۔
اوستا‌ گا‌هانی‌ دی ایہ اقسام نیں :
گا‌هان:‌(گیت تے ترانے )ایہ اوستا گاہانی دی قدیم ترین قسم اے، جسماں زرتشتاں دے ترانے تقریباً ستاراں ترانے شامل نیں۔  ایہی وجہ اے کہ اج دی اویستا وچ وی ایہ موجود نیں۔
گا‌هان دے اشعار
جو بدون نظم ونسق تے ترتیب دے اعتبار توں ویدک دے اشعار وانگہاں۔قابل افسوس بات ایہ اے کہ زرتشتی افکار توں عدم آشنائی ،قواعد دی مشکلات ،الفاظ دے ابہام تے اشعار دی پیچیدگی دی بنا اُتے ماہرین نوں اویستا گاہان دے ترجمہ تے سمجھنے وچ دشواری دا سامنا اے۔
گا‌هان دا ترجمہ فارسی زبان وچ اے جواسکے سمجھنے وچ زیادہ مفید ثابت نئی‏‏ں ہویا۔ گرشویچ‌ (شق نمبر . ٢٣ )دے مطابق زبان دی اس مشکل تے پیچیدگی دے باوجود زرتشتاں دے اوہ قیمتی افکار جو انہاں عشقی تے رمینٹیک   اشعار دی صورت وچ انکی دینی افکار ،روشن افکار تے فکری بالیدگی اُتے مبنی اے تے خوٖصورت اشعار دی صورت وچ پرویا گیا اے،وچ گاہان نوں  پنج"گاہ " اقسام وچ تقسیم کیتا گیا اے۔تے ہر"گاہ " دے ابواب نیں جو "ھات"دے ناں توں مشہور نیں۔
ایوستا متأخّر
اویستا دی ایہ قسم تقریباً زرتشتیاں دی کتاب مقدس 5/6 نوں شامل اے تے جوان اویستا دے ناں توں مشہور اے۔اگر چہ اس وچ زبان دی پیچیدگیاں کم پائی جاندی نیں مگر اس دے باوجود متن دے سمجھنے وچ کئی قسم دے مسائل دا سامنا اے۔جس دی بنیادی وجہ زرتشتیاں توں پہلے دے عقائد دا انہاں دے حوالے توں آنا تے بوہت سارے عقائد و دستورات دا دین زرتشتی وچ شامل ہونا اے جس دی وڈی وجہ اس دا  پورے ایران وچ رائج ہونا اے۔لہذا اویستا متاخربطور کلی دین زرتشتی متاخر  دی اک جھلک تے  ایران دے پہلے از اسلام دین تے مذہبی افکار  دی نمایندگی کردتی اے۔جس دی تریخ تالیف تے تدوین وتصنیف دے بارے وثوق توں کچھ وی نئی‏‏ں کہیا جاسکتا اے۔لیکن احتمال اے کہ اویستا متاخر دے ایہ قدیم ابواب  اٹھوی‏‏ں جاں نواں ہجری قمری توں تعلق رکھتی ہو۔
لہذا اویستا متاخر دی درج زیر اقسام نیں جس دے ابواب دے ادبی معیار نوں گاہان توں مقابلتاً پرکھا جاسکتا اے۔  تے اس دے دوسرے ابواب دی ادبی قدر وقیمت نئی‏‏ں اے۔
یسنا: جس دے معنی دعا تے مناجات نیں اوحامل دینی دعا ومناجات تے سرود اے تے مئنوی ذکر اُتے مبنی اے تے خاص کر" یسْنَہ‌‌جاں‌یسنا" دے پروگراماں وچ پڑھی جاندی اے۔تے جو ہدیے انہاں نوں پیش کیتے جاندے نیں ۔ایہ قسم 72 ابواب اُتے مشتمل اے  تے ہر باب حجم دے لحاظ توں  دوسرے توں مختلف اے۔
ویسْپْرَد( Visperad): جس دے معنی تمام سرور دے نیں تے ایہ 24 ابواب اُتے مشتمل اے تے اس دے بیشتر مطالب یسناں اُتے مشتمل نیں تے انکو مکمل کر دے نیں۔خاص کر مذہبی تہوارپر پڑھیا جاندا اے۔
اویستا وچ: ایہ مجموعہ جس نوں  چھوٹا اویستا وی کہیا جاندا اے۔ایہ چھوٹی چھوٹی دعااں تے مناجات اُتے مبنی اے جداں کہ خص کر دے دینور زرتشتی  جو اس مذہب دے علما دی خاص دعائاں نیں۔ آذربادمَهْرَسْپنداور انہاں دے دور دے پادریاں دی دعائاں جو شاپور ساسانی دوم دے دور وچ سن  تے انہاں نے اس مجموعے نوں تہیہ کیتا۔نیز اس دے اہم ابواب  تیس روزہ مناجات جاں انہاں دعااں توں عبارت نیں جنہاں دے نال نیاز وی دی جاندی اے۔(تفضّلی‌، ص‌ ٤٣).
وندیداد (Vandidad:  جس دے الفاظ انتہائی قدیم  تے بمعنی "عدالت توں دوری تے جدائی دے قنون" دے ناں توں اے ایہ کتاب وی 22 ابواب دی صورت وچ اے۔جو درحقیقت انہاں دے مسائل دینیہ دی کتاب اے تے سوال و جواب دی صورت وچ اے۔ایہ کتاب زرتشتیاں دے ساسانی دور یعنی انیسواں صدی وچ  بطور کامل ساناں ملی اے۔اس دے سوالات جو باب قاناں وچ مندرج نیں پاکیزگی تے گناہاں دے کفارہ دے بارے نیں۔تے کچھ داستاناں  تے حصہ جغرافیاماں مختلف ملکاں دے بارے وچ معلومات وی اسی دا حصہ نیں۔ گرشویچ‌ اویستا دے اس حصے نوں  اس دے اہم ترین ابواب نیز مشرقی ایران دے علاقاں دے حالات زندگی جاننے دے لئی مستند قرار دتا اے۔(اوہی‌، شق نمبر. ٢٧-٢٦ ).
یشْت‌ها s Yasht: یشت‌ دے معنی‌ وی دعا ومناجات دے نیں ۔تے تلفظ لفظ دے اعتبار توں " یسْن‌ ، جشن‌تے ایزد " جداں قدیم ترین فارسی زبان دے الفاظ وچوں اے۔اس دے وی 21 ابواب نیں تے ہر باب چند ضصاں وچ تقسیم ہُندا اے۔"یسناں دا یشتاں" توں فرق محض مواد    دے اعتبار توں اے۔"یسن" وچ عمومی دعا ،مناجات تے احکام  نیں جدونکہ "یشب" وچ دیوتااں دی ستائش اُتے مبنی سرود نیں۔نیز "یشتاں" کمیت تے قدامت دے اعتبار توں یکساں نئی‏‏ں نیں
جدونکہ ہر "یشت" وڈی(جسماں توں 5،8،10،13،17،19) جو قدیم ابواب اُتے مشتمل نیں تے ئام طور اُتے "ایزدی" دی تعریف وتکریم وچ پڑھی جاندی اے۔تے ایہ "یشت" اسی توں مختص اے۔ تے اس وچ دے تاریخی حوادث دی نشان دہی کیتی گئی اے۔ایہ کہیا جاسکتا اے کہ تمام"یشباں"دا کچھ حصہ خاص ساز تے موزون اُتے منحصر اے۔
چنانچہ بعض ماہرین ایران سٹڈیز نے اس دے وزن نوں ہجا دے مطابق یعنی ہر مصرے وچ اس دے پہلے حرف دے تلفظ دی بنیاد اُتے جدونکہ دوسرے گروہ نے ردیف دی بنیاد اُتے قرار دتا اے۔
'یشتاں" دی اویستا دے ہور حصےآں اُتے برتری محض اس دے شاعرانہ طرز تے ڈائینامک ہونے دی وجہ توں اے۔جو اویستا دے دوسرے دینی تے فقہی ابواب توں بالکل مختلف اے۔ "یشباں وچ دیوندے  خاص رزمی تریخ تے اوصاف دے حامل نیں جنکی شاعرانہ صورت وچ ستائش کیتی گئی اے۔مثلاً "مہر یشب"باب نمبر 35 وچ جوشائرانہ توصیف تے خیالی منظر کشی دی صورت وچ یورپی ہندوستان دی قدیم ترین ادب دا  معروف ترین اثر   اے۔میتھالوجیک تے پورانیک کہانیاں تے رزمی داستاناں جداں کہ ٹیشٹر دی دیو دے نال جنگ تے اسی طرح دے دو مختلف مجموعے اسماء وافعال دے حوالے توں "یشب" دی خصوصیات وچوں اہم نیں۔اس وچ متون دے علاوہ وضاحت وی کیتی گئی اے۔اویستا متاخر وچ چھوٹے چھوٹے متون قابل ذکر نیں جو  "هیربدستان"‌ ، "نیرنگستان"،‌ " هادُخت‌ نَسْک"‌ ، اَوْگمَدَیچا" تے" وَیثا نَسْک"‌‌ زردشتاں دے آخری  پیغمبراں توں عبارت ہےاور اویستا متاخر دے اخری حصہ نوں تشکیل دیتی اے (معلومات دے لئی اویستاؐ دا زبان و ادب ملاظہ فرمائاں)۔اویستا دے موجودہ متون وچوں 'اہان تے یشب خاص ادبی اہمیت دے حامل نیں۔تے اویستا  دے ایہ دو حصے جو تال(سر )اورآواز دے اعبار توں یکساں نیں  ایہ قدیم فارسی ادب ہندو یورپی ادب دا عمدہ شاہکار نیں جو ادبی حوالے توں بے حد قدر وقیمت رکھتی نیں تے توجہ طلب نیں۔
وسطی دور وچ ایرانی زباناں
وسطی دور وچ قواعد دی شباہت دی بنیاد اُتے ایرانی زباناں دو حصےآں وچ تقسیم ہوئی نیں۔
1:  مشرق وسطی وچ ایرانی گروپ
2: مغرب وسطی وچ ایرانی گروپ
مشرق وسطی وچ ایرانی گروپ:
ایہ گروہ بلخی ،سکھ سغدی تے خوارزمی زباناں اُتے مبنی اے۔
بلخی زبان
بلخ دے علاقے دی قدیمی زبان اے جو خراسان دا وڈا شہر اے۔تے 1957 تک اس زبان دے آؑار تک دسترس نہ ہو سکی۔لیکن فرانس دے ماہراں تریخ  نے اس زبان دا اک کتبہ سرخ کتل (بدخشان تے بلخ دے  درمیان جگہ اے)  توں دریافت کیتا جس دے بعد اس زبان دا  اک اورکتبہ وی ملیا مگر تاریخی دور دا کوئی نیا اثر نئی‏‏ں ملیا۔
سکھ زبان
اس زبان دے کئی آثار دریافت ہوئے ایہ اہم آرین زبان گیارہواں صدی تک کاشغر تے اس دے مضافات وچ بولی جاندی رہی اورپھر ترکاں دی یلغار دے  بعد اس دی جگہ ترکی زبان نے لے لی۔ پامیر دے الفاظ اسی سکھ زبان دے آثار نیں(حوالہ: تاریخ زبان فارسی از  ابوالقاسمی)۔
سیکھاں دی زبان جو ایرانی نسل دے سن تے دریائےخزر دی دو جوانب تے روس دے جنوب وچ ماورالنّهر( Transoxiana) دے کنارے رہدے سن انہاں دی تحریر  دے آثار نئی‏‏ں ملتے۔ (اوہی، شق نمبر ٣ )
ہیروڈوٹس(Herodotus) وی سیکھاں دے متعلق داستاناں نیں جو سونے دی حفاظت کرنے والی دے ناں توں موسوم نیں۔
سغدیائی زبان
سغد (Sogdiana)جس دا اہم شہر بخارا سی اس زبان دے قدیم تاریخی آثار وچوں کچھ وی باقی نہ رہیا۔البتہ اسکےوسطی دور دے کافی آثار نیں ۔سغدی زبان نے چوتھی صدی عیسوی وچ اپنا مقام مرتبہ فارسی زبان نوں عطا کر دتا  ۔اج یغنابی (Yaghnobi) زبان  جو یغناب دے دور وچ رائج سی اسی زبان دا باقی رہنے والا اثر اے۔
خوارزمی زبان
ایہ خوارزم دی قدیم زبان سی جو مغل دور تک خوارزم وچ رائج رہی تے اس دے بعد اس دی جگہ ازبک زبان نے لے۔( بوہت قوی امکان اے کہ  خوارزم آریاواں  دی اولین چاہت سی)۔
مغرب وسطی وچ ایرانی گروپ
ایہ گروہ پارتھیائی پہلوی زبان نوں شامل اے۔
پارتھیائی پہلوی زبان
اس زبان دے قدیم تاریخی دور دے آثار نئی‏‏ں رہے۔البتہ وسطی دور دے کچھ آثار باقی نیں۔جنماں توں اہم ترین اردوان پنجم دا شوش شہر وچ کتبہ اے۔ اس دے آثار وچوں ساسانی دور دے بادشاہاں دے کتبے تے  دوکتاباں " زریران "تے" درخت آسوریک "ناں۔
فارسی زبان وسطی
ایہ زبان قدیم فارسی اے تے ساسانی دور وچ ایران دی رسمی زبان سی۔اس نوں پہلوی ساسانی زبان وی کہیا جاندا اے۔اس زبان دے آثار وسطی دور وچ چار آثار ثار مختلف حروف تہجی دے اعتبار توں باقی نیں۔جنماں ساسانی دور دے بادشاہاں تے اہم لوگاں دے کتبے ، زبور پهلوی ،زرتشتاں تے مانو دے آثار نیں۔
مغرب وسطی دا ادب
پارتھی ادب (پہلوی پارتھیائی) پارٹی پارتھیائی حکمران سلسلہ دی رسمی زبان سی (جو تیسری صدی تے  تیسری صدی  دے ابتدائی دور وچ)ایران دی وسطی زباناں وچوں اک اے۔اس زبان دے تاریخی آثار دے حوالے توں کچھ وی باقی نئی‏‏ں البتہ اسکت وسطی دور دے آثار وچ پتھراں،چمڑے ،مٹی ،دھات تے ٹکٹاں وغیرہ اُتے لکھے ہوئے دے علاوہ کتباں تے مانو دا لکھیا ہو خط مانوی موجود اے۔
ساسانی بادشاہاں دے دو جاں تن زباناں وچ لکھے ہوئے پتھر اُتے آثار اہم ترین آثار نیں۔جو آثار تاریخی اعتبار توں بے حد اہمیت دے حامل نیں اگرچہ ادبی حوالے توں انکی کوئی حثیت نئی‏‏ں اے۔ پارٹی ادب  دور  دا کوئی متن اصل صورت ساناں نئی‏‏ں ملیا اے ابتہ شواہد دی روشنی وچ کہیا جاسکتا اے کہ پارتھیااں دے دور وچ غیر دینی ادبی آثار شعر ونثر دی صورت وچ موجود سن۔ایہ آثار شفاہی صورت وچ ظہور اسلام تک باقی رہے۔ادب دی شاندار تریخ اسلامی دور وچ ای لکھی کئی اے۔چنانچہ  غیر دینی پارٹی ادب زیادہ تر منظوم صورت وچ ای سی۔پروفشنل داستان گو افراد نے اسکو اسی ساز  ورنگ دے نال ای نقل کیتا اے۔انہاں شاعر دا اک گروہ جو گوسان(Gossan)   دے ناں توں موسوم سی تے ایہ اوہ شاعر تے موسیقاراں  دا ٹولہ سن جنکو ایران دی قومی داستاناں حفظ سن تے انہاں نوں خاص کر اشعار دی صورت وچ بیان کر دے سن۔  (اوہی پارتھی ادب  دا لکھیا ہویا ص‌. ١١۵۵ ).انہاں توں پہلوی دور وچ استفادہ کیتا گیا اے۔
پہلوی دور وچ فارسی ادب
مشرقی فارسی زبان تاریخی فارسی زبان دے بعد ساسانیاں دے دور حکومت وچ ایران دی رسمی زبان سی۔اس زبان دے لکھنے دے لئی جو رسم الخط استعمال کیتے گئے نیں اوہ آرامی خطوط توں عبارت نیں۔اس دور دے کتبے تے کتب (زبور)جو مسیحی دور دی فارسی زبان دی صورت وچ لکھے گئی تے اس طرح خط مانوی وی اے جو مانو دے دور دا اے ۔
اس دور دے باقی ماندہ فارسی آثار دو قسم دے نیں :
نیوروبیسز چائینینسز
نیوروبیسز چائینینسز اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
فارسی زبان تے ساہت دی تریخ
غیر دینی تے ادبی آثار
جو اشعار جاں نثر دی صورت وچ سن ۔چونکہ اسلام توں پہلے دور وچ ایران وچ محض شفاہی  رواج سی لہذا لکھے نئی‏‏ں گئے تے  سینہ با سینہ اگے منتقل ہُندے گئے ایتھے تک کہ اسلام دے بعد تک پہنچے مگر وقت گزرنے دے نال نال بھول گئے۔انکی تحریری شکل ختم ہونے دی اک وجہ پہلوی رسم الخط دے عربی زبان وچ بدلنا وی اے۔جو مذہبی تے سیاسی وجوہات دی بنیاد اُتے ختم ہو گئے۔البتہ انہاں وچوں بعض دا فارسی جاں عربی ترجمہ باقی اے۔جو" کلیہ تے دامنہ" دی صورت وچ موجود اے۔تے پہلوی دور دے اشعار جوپہلوی  فارسی دی پیچیدگیاں تے زبان دی تبدیلیاں نیز اوزان دے حروف تہجی توں عروض وچ تبدیلی دی بنیاد اُتے (اوہ علمی عروض کہ جنکی بنیاد اُتے شعر اوزان تے اس دی تبدیلیاں نوں چانچا جاندا اے)نیز انہاں دے ترنم تے موسیقی دے مانند پڑنے توں (چونکہ اس وقت دے اشعار عموماً موسیقی دے نال پڑھے جادے سن) مشکالت دا شکار ہو گئے۔اس دور دے باقی رہنے والےفارسی  آثار عبارت نیں :
-        کتب دی صورت وچ آثار۔
-        پہلوی زبور ‌۔
-        بعض پراکندہ لغات تے جملات جو فارسی جاں عربی کتب وچ آئے نیں(عربی جاں فارسی رسم الخط وچ)۔
فارسی زبان وچ لکھے گئے اوہ کتبے جو ساساناں دے دور وچ لکھے گئے نیں اوہ زبان دی شناخت جاں تریخ دے اعتبار توں محض ایران وچ ساسانی عہد دی تریخ،انکی ثقافت تے دینی اہمیت دے حامل نیں۔چنانچہ اوہ کتبے جنو اساتذہ دے ہاتھاں دے لکھے ہوئے نیں اوہ الفاظ دے نال کھیڈ کیصورت وچ نیں۔انہاں وچوں صرف شاہ پور اول دا کتبہ الگ اے جو زرتشتاں دے کعبہ وچ سی تے ایہ بوہت ای غور فکر دے نال لکھیا گیا اے۔نیز ایہ تاریخی ،ثقافتی تے جغرافیائی معلومات دے علاوہ اس دور دی فارسی زبان دی شناخت جیسی قیمتی معلومات اُتے منحصر اے۔کتاب دے اوہ آثار جس دا اک وڈا حصہ زرتشتاں دے دینی ادب اُتے منحصر اے اوہ ادبی حثیت دا حامل نئی‏‏ں اے تے صرف زبان تے اس دی ابتدء دی شناخت دے حوالے توں موثر اے۔اس دور دا فارسی ادب زیادہ تر غیر دینی اشعار اُتے مبنی اے۔جس دی بنیاد گوسان ای نیں تے تھریری صورت وچ نئی‏‏ں اے۔تے ایہ خیانگراں دے رسم ورواج جنہاں نے ساسانی بادشاہت وچ بے حد مشکلات دا سامنا کیتا ،نے اس دور دی داخلی حکومتاں دے زیر اثر نویں ایرانی معاشرے وچ نواں زندگی دا آغاز کیااور اپنی ساسانی  شناخت نوں اشعاراورخیالی تصویراں دی صورت وچ جو زرتشتی رنگ توں عاری سن عربی وزن تے قافیہ دے نال جاری رکھیا۔
سغدیائی ادب
سغدیائی متن تن خطوط سغدی،مانوی تے سریانی توں لکھیا گیا اے۔تے اس دے موجودہ آثار نوں وسطی دور دی بنیاد اُتے دو نطج ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا جاسکتا اے۔دینی تے ۓیر دینی۔اس وسطی دور دا فارسی ادب دا تعلق اٹھوی‏‏ں صدی عیسوی توں گیارہواں صدی عیسوی  یعنی دوم توں پنجم قمری تک اے۔تے بدھ مت دے مذاہب ،عیسائی مذہب  تے مانوی مذہب  دے پیروکاراں توں متعلق اے۔
خوارزمی ادب
خوارزمی قدیم خوارزم دی زبان اے (جو ازبکستان دا علاقہ اے تے اج جمہوریہ ترکمانستان کہلاندا اے)ایہ چوتھی صدی دے اواخر تک زندہ زبان دے طور اُتے رہی۔اس زبان دے آثار وچوں خوارزمی ڈاکیومنٹس نیں جو خوارزمی زبان وچ نیں تے دوسری جاں تیسری صدی تک رہے۔اس طرح اس زبان دے آثار جو سکاں،کتباں ،لکڑی تے چمڑے،چاندی دے برتناں جاں دیواراں  اُتے لکھے آثار دی صورت وچ نیں ملے نیں(اوہی صفحہ نمبر173،174)۔