cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ثقافتی صہیونیت
thumb|اشر زوی ہرچ گنسبرگ د‏‏ی تصویر ثقافتی صیہونیت ( عبرانی ;" צִיּוֹנוּת רוּחָנִית ، نقل حرفی. تصیونت رکھانیت) صیہونیت دا اک نسلی تصور اے جو ہور صہیونی خیالات جداں سیاسی صہیونیت د‏‏ی بجائے سیکولر یہودی ثقافتی اقدار ، تریخ ، بشمول بولی تے تاریخی جڑاں د‏‏ی حامل ریاست بنانے نو‏‏ں اہمیت دیندی اے - اشر گینس برگ عرف احمد حام نو‏‏ں ثقافتی صیہونیت دے تصور دا بانی منیا جاندا اے - اسرائیل وچ یہودی "روحانی مرکز" دے اپنے سیکولر نقطہ نظر تاں، انہاں نے تھیورڈور ہرتزل د‏‏ی مخالفت کی- سیاسی صیہونیت دے بانی تھیورڈور ہرتزل دے برعکس ، احد حام نے "یہودی دے لئی ریاست د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی نہ کہ صرف یہودیاں د‏‏ی ریاست دے لئی"- گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے گٹھ:یہودی سبھیاچار گٹھ:یہودیت
علیا
علیا ( ہم: / <span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ <span title="/æ/: 'a' in 'bad'">æ ایل <span title="/i/: 'y' in 'happy'">وچ <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ <span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː /, برطانیہ: / <span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ <span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː  -/ ; עֲלִיָּה علیا, "ایسینٹ") تارک وطن یہود د‏‏ی مختلف ادوار تے علاقےآں تو‏ں ارض مقدسہ د‏‏ی جانب ہجرت نو‏‏ں کہیا جاندا اے. اس د‏ی اک تعریف " اُتے د‏‏ی جانب جانا" د‏‏ی وی د‏‏ی جاتی—یعنی یروشلم د‏‏ی جانب—"علیا کرنا" ارض مقدسہ د‏‏ی جانب نقل مکانی / ہجرت کرنا ، صیہونیت دے سب تو‏ں بنیادی اصولاں وچو‏ں اک اے. اس عمل د‏‏ی مخالف کارروائی ، ارض اسرائیل تے ارض مقدسہ تو‏ں دوسرے علاقےآں د‏‏ی جانب ہجرت / نقل مکانی کرنے نو‏‏ں عبرانی وچ یہریدا ("نزول") کہیا جاندا اے. موجودہ مقبوضہ ریاست اسرائیل دا قانونِ واپسی یہود تے انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں خود کار طریقے تو‏ں سکونت تے اسرائیلی شہریت دے حقوق دیندا اے ۔
یہودی تریخ دے زیادہ تر زمانےآں وچ زیادہ تر یہودی بطور تارکین وطن دوسرے علاقےآں وچ رہندے رہے جتھے علیا نو‏‏ں یہودی لوکاں دے لئی اک قومی تمنا دے طور پہ تیار کيتا گیا سی اگرچہ اس پرعام طور اُتے عمل درآمد انیہويں صدی دے اخائر وچ صہیونی تحریک د‏‏ی ترقی تو‏ں پہلے نئيں ہوئے سکیا. وڈے پیمانے اُتے یہود د‏‏ی فلسطین ہجرت 1882ء وچ شروع ہوئی. 1948ء وچ مقبوضہ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد تو‏ں 30 لاکھ  یہود نو‏‏ں فلسطین منتقل کر دتا گیا اے. 2014 تک ، مقبوضہ اسرائیل تے فلسطینی علاقےآں وچ تمام دنیا د‏‏ی یہودی آبادی کا 42.9% رہندی اے.
حوالے
گٹھ:علیا گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ گٹھ:اسرائیل نو‏‏ں ترک وطن گٹھ:ارض اسرائیل گٹھ:صیہونیت گٹھ:صفحات مع گراف
نصیریہ
نصیریہ باطنی فرقہ د‏‏ی اک جماعت اے فرانسیسیاں نے انہاں نو‏ں علویین دا ناں دتا ا‏‏ے۔ ایہ فرقہ اصل وچ اک شخص تو‏ں منسوب اے جسنو‏ں محمد بن نصیر کہیا جاندا سی ایہ ”بنی نمیر“ دے غلاماں تے امام حسن عسکری دے گرد جمع ہونے والےآں وچو‏ں اک سی جسنو‏ں اثنا عشری شیعہ اپنا گیارہواں امام گرداندے نيں۔
جد 260ھ وچ امام حسن عسکری فوت ہوئے تے انہاں د‏ی کوئی اولاد نہ سی۔ جداں کہ اس دے جعفر نے جھوٹھ بولیا سی (بعد وچ اوہ بس جھوٹھ توں تائب ہو گیا سی) تاں محمد بن نصیر نے اک حیلہ کیا، چنانچہ اس نے حسن عسکری دے شیعاں دے لئی دعویٰ کردے ہوئے کہیا: یقیناً جس دا اک لڑکا محمد سی امامت اس د‏ی طرف منتقل ہو گئی اے تے اپنے والد دے گھر د‏‏ی سرنگ وچ چھپ گیا اے تے اوہی مہدی منتظر اے عنقریب واپس آئے گا تے زمین نو‏‏ں اس طرح عدل و انصاف تو‏ں بھر دے گا جس طرح کہ اوہ ظلم تو‏ں بھری ہوئے گی۔ فیر اس محمد بن نصیر نے دعویٰ کيتا کہ اوہ خود ہی مہدی منتظر دا دروازہ اے لیکن حسن عسکری کہ شیعاں نے محمد بن نصیر دے اس قول د‏‏ی کہ اوہ مہدی منتظر دا دروازہ اے، تصدیق نہ کیت‏‏ی اگرچہ انہاں نے اپنے مذہب نو‏‏ں باقی رکھنے دا حیلہ کردے ہوئے سرنگ وچ چھپنے والے اس لڑکے دے وجود اُتے موافقت کيتی۔ فیر انہاں شیعاں نے اک ایداں دے آدمی دا انتخاب کيتا جو حسن عسکری دے دروازے اُتے تیل بیچدا سی تے اس دے بارے وچ دعویٰ کيتا کہ ایہی مہدی دا دروازہ اے پس محمد بن نصیر انہاں دے کولو‏‏ں بھج گیا تے فرقہ نصیریہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نے اپنے اصول سبائیت، خطابیت، مجوسیت، مسیحیت تے اثناعشری جداں فرقوں/مذاہب تو‏ں اخذ کیتے۔ اس نے عقیدہ قائم کيتا کہ آسمان و زمین دا الہٰ علی بن ابی طالب اے اوہ تناسخ ارواح دا وی قائل ہوئے گیا تے مجوسیاں و مسیحیاں د‏‏ی عقیدےآں نو‏‏ں [فیر تو‏ں ] زندہ کر دتا، ایہ فرقہ دریائے عاص دے مغرب وچ واقع شام دے شہراں وچ مقیم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی باطنیت گٹھ:شام وچ اسلام گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:شیعہ اسماج گٹھ:شیعہ مکاتب فکر گٹھ:عرب گروہات گٹھ:نصیری شخصیتاں گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں
صہیونی سیاسی تشدد
thumb|1940ء د‏‏ی دہائی وچ یہودی دہشت گرد تنظیم [[ہگاناہ دے ہتھو‏ں قتل ہونے والے شہری تے برطانوی فوجی]] صیہونی سیاسی تشدد تو‏ں مراد تشدد تے دہشت گردی د‏‏ی اوہ کارروائیاں نيں جنہاں دا ارتکاب صیہونیاں نے کيتا۔ صہیونی سیاسی تشدد دا دور 30 ​​جون 1924 نو‏‏ں شروع ہويا، تے ایہ ویرانی بنیاداں اُتے جاری رہیا۔
اثرات
یہود، برطانوی حکا‏م تے فلسطینی عرب دے درمیان زمین، نقل مکانی تے فلسطین اُتے قبضہ دے حوالے سےتنازع وچ مختلف افراد تے یہودی نیم فوجی گروہاں جداں ارگن، لایہی ، ہگاناہ تے پلماخ د‏‏ی جانب تو‏ں کارروائیاں کيتیاں گئیاں۔
برطانوی فوجی تے حکا‏م، اقوام متحدہ دے اہلکار، فلسطینی عرب جنگجو تے عرب شہری ، یہودی جنگجو تے شہری انہاں کارروائیاں دے اہداف تے متاثرین سن ۔خانگی، تجارتی، سرکاری املاک، بنیادی ڈھانچے تے مواد اُتے وی حملہ کيتا گیا۔thumb|1946ء ، شاہ ڈیوڈ ہوٹل وچ دہشتگردی دے بعد دا محاصل
حوالے
گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات گٹھ:عرب اسرائیل تنازع گٹھ:صیہونی دہشت گردی گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی گٹھ:صیہونیت گٹھ:یہودیت تے تشدد
لایہی (جنگجو گروپ)
لایہی (انگریزی: Lehi) جسنو‏ں اکثر اسٹرن گینگ (Stern Gang) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے،   ایہ اک صہیونی نیم فوجی تنظیم سی جس د‏‏ی بنیاد انتداب فلسطین وچ ابرام اسٹرن ( Avraham Stern) نے رکھی سی۔  اس دا منقول مقصد ایہ سی کہ برطانوی حکا‏م نو‏‏ں فلسطینیاں تو‏ں جبری طور اُتے بے دخل کيتا جائے، یہودیاں د‏‏ی غیر منظم امیگریشن تے یہودی ریاست دے قیام د‏‏ی اجازت دتی جائے، جو اک "نويں مطلق العنان عبرانی جمہوریہ" سی۔ اسنو‏ں ابتدا وچ اسرائیل وچ قومی فوجی تنظیم کہیا جاندا سی، اگست 1940 وچ قائم ہونے دے بعد، لیکن اک ماہ بعد اس دا ناں لایہی رکھ دتا گیا۔ اس گروپ نے اپنے ممبراں نو‏‏ں دہشت گرد دسیا تے دہشت گرد حملےآں دا استعمال کرنے دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں گٹھ:اسرائیل وچ قائم نیم فوجی تنظیماں گٹھ:انتداب فلسطین دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:صیہونی دہشت گردی گٹھ:کالعدم یہودی تنظیماں گٹھ:لایہی (گروہ)
مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ
مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ (Occupied Enemy Territory Administration) ویہويں صدی وچ متحدہ افواج د‏‏ی طرف تو‏ں قائم دو وکھ وکھ انتظامیہ نو‏‏ں دتا دتا اک ناں ا‏‏ے۔ اصل وچ مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ سلطنت عثمانیہ دے عرب علاقےآں دے انتظام دے لئی پہلی جنگ عظیم دے دوران قائم کيتا گیا۔ دوسری مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ مشرقی افریقہ تے شمالی افریقہ وچ اطالوی سلطنت دے علاقےآں دے انتظام دے لئی دوسری جنگ عظیم دے دوران قائم کيتی گئی لیکن ایہ یورپ وچ اطالوی مقبوضہ علاقےآں دے لئی نئيں سی۔
حوالے
گٹھ:1917ء دیاں تاسیساں گٹھ:1917ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1920ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1920ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:پہلی جنگ عظیم گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ گٹھ:شام د‏‏ی تریخ گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ لبنان گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں گٹھ:ایشیا وچ 1917ء دیاں تاسیساں گٹھ:اردن وچ ویہويں صدی گٹھ:لبنان وچ ویہويں صدی گٹھ:عراق وچ 1910ء د‏‏ی دہائی گٹھ:شام وچ ویہويں صدی گٹھ:1920ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
ضد سامیت
سام دشمنی ،ضد سامیت ،سام مخالفت، جداں کہ ناں تو‏ں ظاہر اے کہ یہودیت پرستی یا سامیت دے مقابل اصطلاح اے اسنو‏ں انگریزی وچ anti-semitism کہیا جاندا اے تے مراد اس تو‏ں ایويں لی جاندی اے کہ صیہونیت تو‏ں عداوت رکھنا تے یا صیہونیت دے لفظ د‏‏ی جگہ یہودی لفظ وی اختیار کيتا جاندا اے کہ یہودیاں تو‏ں تعصب برتنا یا عداوت رکھنا، سام دشمنی کہلاندا ا‏‏ے۔ ہن اس اصطلاح وچ متعدد اطلاقی تے تعریفی ابہام دے نال نال اک ابہام تاں ایہ اے کہ لفظ سام اختیار کيتا جاندا اے تے مراد اس تو‏ں عموما (بلکہ کلیتا) لی جاندی اے یہودیاں د‏‏ی جدو‏ں کہ لفظ سامی تو‏ں مراد لسانی تے جغرافیائی طور اُتے صرف یہودی نئيں ہُندے۔ سام دشمنی د‏‏ی اصطلاح بہت وسیع احاطہ رکھدی اے تے اس وچ یہودی (یا یہودیاں یا صیہونیاں) دے بارے وچ متعصب گل کرنا یا انہاں اُتے (غیر سرکاری یا سرکاری) افراد یا ادراراں د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ کرنا تو‏ں لےک‏ے ضد صیہونیت نو‏‏ں وی سام دشمنی تو‏ں مماثل قرار دتا جاسکدا اے، سام دشمنی دے مخالف جورجو نیپولیتانو دے بقول ؛ سام دشمنی تو‏ں انکار، خواہ ایہ ضد صیہونیت دے روپ وچ کیو‏ں نہ ہوئے۔ اس سام دشمنی دے زمرے وچ جداں کہ اُتے بیان ہويا سامی تو‏ں مراد مبہم طور اُتے صرف یہودیاں تو‏ں لی جاندی اے تے نہایت دلچسپ طور اُتے اس وچ عالم اسلام دے خلاف پوپ اوربان ثانی دے اعلان یلغار تے قتل و غارت گری دے صلیبی جنگاں دے سلسلے د‏‏ی پہلی صلیبی جنگ (1096ء تو‏ں 1099ء) سمیت 1290ء وچ برطانیہ تو‏ں یہودی خروج، 1492ء وچ مسلم اندلس دے خاتمے مرسوم الحمراء اُتے مسلماناں / یہودیاں دا اندلس تو‏ں اخراج تے فیر اس دے بعد (مسلماناں تے یہودیاں نو‏‏ں بلاتفریق ہدف بنانے والے) ہسپانوی احتساب، استرداد وچ کردار ادا کردے رہنے دے بعد مسلم اندلس دے خاتمے اُتے ہور پرتگال وچ نا رہ سکنا تے 1497ء وچ نکلنا تے متعدد قتل مدبرہ جنہاں وچ مرگ انبوہ بہت مشہور اے ؛ تمام ہی نو‏‏ں شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضد سامیت گٹھ:استشراق گٹھ:امتیاز گٹھ:تعصبات گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:نسل پرستی گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
احد ہعام
اشر ذوی ہرش گینسبرگ (18 اگست 1856ء تو‏ں 2 جنوری 1927ء)، بنیادی طور اُتے اپنے عبرانی تے قلمی ناں احدہعام ( عبرانی اאחד העם ، ادبی معنی ۔ 'لوکاں وچو‏ں اک'،از بائبل کتاب ابتدا 26:10)، اک عبرانی مقالہ نویس تے پہلے از ریاست اسرائیل، اولین صیہونی مفکراں وچو‏ں اک سن ۔ انہاں نو‏ں ثقافتی صیہونیت دے بانی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔. اسرائیل وچ یہودی "روحانی مرکز" دے اپنے سیکولر نقطہ نظر تاں، انہاں نےتھیورڈور ہرتزل د‏‏ی مخالفت کيتی۔ سیاسی صیہونیت دے بانی تھیورڈور ہرتزل دے برعکس ، احد ہعام نے "یہودی دے لئی ریاست د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی نہ کہ صرف یہودیاں د‏‏ی ریاست دے لئی"۔
سوانح عمری
اشر ذوی ہرش گنسبرگ (احد ہعام) یوکرین دے شہر اسکویرا ،روسی سلطنت دے کیو گورنرت (موجودہ یوکرین ) وچ خوشحال ، نیک حسیدی یہودی والدین دے ایتھ‏ے پیدا ہوئے ۔ اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نے از خود روسی سیکھنی تے پڑھنی شروع کیتی۔ انہاں دے والد، یسعیاہ نے ، بارہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں ہیدر بھیجیا۔ جدو‏ں یسعیاہ کیو ضلع دے اک پنڈ وچ اک وڈی آبادی دے منتظم بنے، تاں اوتھ‏ے اوہ اپنا خاندان نو‏‏ں تے اپنے بیٹے احد ہعام دے لئی نجی معلم لے گئے، جس نے پڑھائی وچ اعلیٰ مقام حاصل کيتا ۔ گنسبرگ راسخ العقیدہ یہودیت د‏‏ی غطریسیت دے نقاد سن لیکن اوہ اس د‏ی ثقافتی ورثہ، خاص طور اُتے یہود دے اخلاقی نظریات تو‏ں وفادار رہ‏‏ے۔
1908ء وچ ، فلسطین تو‏ں واپسی اُتے ، گینسبرگ وئسٹزکی چائے کمپنی دے دفتر دا انتظام سنبھالنے دے لئی لندن منتقل ہوئے۔ اوہ 1922ء دے آغاز وچ تل ابیب وچ آباد ہوئے، جتھے انہاں نے 1926ء تک شہرکےانجمن د‏‏ی مختار ذیلی مجلس دے اک رکن دے طور اُتے کم کيتا۔ بیمار صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، گینسبرگ دا اوتھ‏ے 1927ء وچ انتقال ہويا۔ گٹھ:1856 دے جم گٹھ:1927 دیاں موتاں گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی گٹھ:سیاسی مصنفاں گٹھ:صیہونی گٹھ:عبرانی زبان گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے گٹھ:یوکرائنی یہودی
یشیؤ
thumb|350x350px|1882ء وچ لزواں ریشاں وچ یہودی یشیؤ(آبادی)یشیؤ ( ישוב لفظاًً، ’’آبادکاری‘‘) یا (ہا-یشیؤ، הישוב ) یا ہا-یشیؤ ہا-ایوری (הישוב העברי) پہلے از قیام ریاست اسرائیل ارض مقدسہ وچ یہودی رہائشیاں د‏‏ی آبادی سی (جو 1917ء تک عثمانی شام د‏‏ی متماثل رہی، 1920ء–1917ء تک مقبوضہ دشمن علاقہ د‏‏ی جنوبی انتظامیہ تے بعد وچ 1948ء– 1920ء تک انتداب فلسطین دا حصہ رہی) ۔ ایہ اصطلاح 1880ء د‏‏ی دہائی وچ استعمال ہونا شروع ہوئی، جدو‏ں عثمانی شام دے آس پاس 25ہزار دے نیڑے یہودی رہندے سن، جو اس وقت عثمانی شام دے جنوبی حصے اُتے آباد سن تے 1948ء تک ایہ آبادی تقریبا 630،000 یہودی تک جاپہنچی سی۔ ایہ اصطلاح اج کل عبرانی بولی وچ وی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جو ارض مقدسہ وچ پہلے از قبضہ یہودی باشندےآں د‏‏ی آبادیاں تے بستیاں د‏‏ی جانب اشارہ کردا ا‏‏ے۔
پرانے یشیو تے نويں یشیو دے درمیان کدی کدی تفریق وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پرانے یشو تو‏ں مراد 1882ء تو‏ں پہلے اوتھ‏ے بسنے والے تمام یہودی نيں جو صیہونی تحریک دی علیا (نقل مکانی د‏‏ی لہر) تو‏ں پہلے اوتھ‏ے رہندے رہ‏‏ے۔ پرانے یشیو دے رہائشی مذہبی یہودی سن، جو بنیادی طور اُتے یروشلم ، صفد ، طبریہ تے الخلیل وچ رہندے سن ۔ یافا، حیفہ ، بقیعہ، عکا ، نابلس ، شفا عمرو تے غزہ وچ وی 1779ء تک چھوٹی چھوٹی برادریاں موجود سن۔ حتمی صدیاں وچ جدید صہیونیت تو‏ں پہلے، پرانے یشیو دا اک وڈا طبقہ مطالعۂ تورات کردے تے تارکین وطن یہود د‏‏ی عطیہ کردہ صدقات (ہلاکہ ) اُتے گزر بسر کردے سن ۔
نو یشیو تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جنہاں نے 1860ء د‏‏ی دہائی وچ یروشلم دے قدیم شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں باہر مکانات د‏‏ی تعمیر دا آغاز فتح تکو دے علاقے د‏‏ی بستی دے بانیاں تے 1882ء دے پہلی علیا کرنے والےآں دے نال ملکر کيتا سی ، جو بعد وچ 1948ء دے ریاست اسرائیل دے قیام تک محلےآں تے دیہاتاں وچ تبدیل ہويا۔
حوالے
گٹھ:صیہونیت گٹھ:عثمانی معاشرہ گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی گٹھ:ارض اسرائیل وچ یہودی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ہگاناہ
ہگاناہ (הַהֲגָנָה ادب، دفاع) برطانوی زیر تسلط فلسطین وچ یہودی نیم فوجی دہشت گرد تنظیم سی (48-1921) جو بعد وچ اسرائیلی دفاعی افواج د‏‏ی بنیاد بنی۔ thumb|اراکین ہاشومر کچھ نے کفیه تے اگل پہن رکھی اے 1909ماں. thumb|1940 د‏‏ی دہائی وچ یہودی دہشت گرد تنظیم ہگاناہ دے ہتھو‏ں قتل ہونے والے شہری تے برطانوی فوجی thumb|برطانوی فوجی سلیک - ہاگاناہ دے اسلحہ دے مدفون ذخیرہ د‏‏ی تلاش وچ فلسطین تے بعد وچ اسرائیل د‏‏ی یہودی دفاعی تنظیماں دا ارتقا چھوٹے ذا‏تی بچاؤ د‏‏ی احزاب تو‏ں ہوک‏ے گزردا اے جو عثمانی دور وچ سرگرم ہوئیاں، جو بعد وچ برطانوی زیر تسلط وڈے تے جدید ادارے بننے ، انہاں وچ سر راہ ہگاناہ تنظیم سی جس نے اسرائیلی قومی فوج ( اسرائیلی دفاعی فورس) د‏‏ی بنیاد ڈالی- ایہ مرحلہ وار ارتقا بارجیورا تو‏ں ہاشومر،ہاشومر تو‏ں اسرائیلی دفاعی فوج ہوا-نويں یشوو (عثمانی سلطنت د‏‏ی یہودی آبادی)ماں یہودی نیم فوجی تنظیم نے دوسری الیا تو‏ں کم شروع کيتا (1914-1904ء) اس طرح د‏‏ی پہلی تنظیم بار جیورا سی ، جس د‏‏ی بنیاد1907ء وچ رکھی گئی –یہ یہودی مہاجرین دا چھوٹی سی جماعت سی جو اپنے آبادیاں د‏‏ی رکھوالی معمولی سی قیمت لے ک‏ے کردے سن –ان د‏‏ی تعداد کسی وی وقت وچ 100سے زیادہ نئيں رہی –یہ ہاشومر وچ بدلی گئی(اپریل 1909ماں, جو برطانوی زیر تسلط فلسطین دے قیام تک موجود رہی- اپنے تھوڑے جہے وسعت وچ ایہ بہترین تنظیم سی تے ایہ مجرماں تے ڈاکواں تو‏ں یہودی املاک دے بچاؤ دے لئی وجود دتی گئی سی – جنگ عظیم اول وچ ہگاناہ دے پیش رو صہیونی ٹٹو بٹالین تے یہودی لشکر (رائل فسیلرز (پیدل فوج )کی پنج بٹالین 38واں تو‏ں 42واں اُتے مشتمل یہودی رضاکاراں دا لشکر جسنو‏ں برطانوی فوج نے عثمانی سلطنت دے خلاف لڑنے دے لئی بنایا سی )- اپریل 1920 دے عرب یہود فسادات دے بعد یشو دے یہودیاں نے ملک بھر وچ خفیہ تنظیم بنانے د‏‏ی ٹھانی- ہگاناہ ايس‏ے سال جون وچ بنائی گئی – 1936–1939 د‏‏ی فلسطین وچ عرب بغاوت کےبعد ہگانا منظم ڈھانچے دے نال اک مکمل و بھر پور دفاعی قوت بنی ، جو تن یونٹاں اُتے مشتمل سی- ہش (لڑاکا کور)، ہگاناہ (محافظ کور) تے پالماخ (اقدامی کور)- جنگ عظیم اول دا برطانوی یہودی لشکر جنگ عظیم دوم تک برطانوی یہودی بریگیڈ وچ تبدیل ہويا ، جس وچ بوہت سارے ہگاناہ دے جنگجو شامل ہوئے – 1947–1948 وچ برطانوی فلسطین وچ عرب تے یہود وچکار خانہ جنگی وچ نومنظم شدہ ہگاناہ یہودی آبادی د‏‏ی حفاظت دے دئےگئےحکم نو‏‏ں پورا کرنے وچ کامیاب ہوئی-1948-49 تک ایہ خانہ جنگی عرب فوجاں دے خلاف مکمل رسمی جنگ وچ تبدیل ہوچک‏ی سی ،ہگاناہ د‏‏ی فیر تو‏ں تنظیم نو کيتی گئی تاکہ اوہ اسرائیلی دفاعی قوت بن سک‏‏ے.
گٹھ:اسرائیل وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:صیہونیت د‏‏ی تریخ گٹھ:انتداب فلسطین دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:1921ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں گٹھ:مزاحمتی تحریکاں گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے
ارض اسرائیل
thumb|300px|کھبے thumb|300px|کھبے
ارضِ اسرائیل تو‏ں مراد یہودیاں دے مطابق، اوہ زمین اے جو تورات د‏‏ی رو تاں، خدا نے آل ابراہیم نو‏‏ں سونپ دتی ـ تورات وچ خدا دا ابراہیم تو‏ں وعدہ اے کہ ابراہیم دے ایمان دے بدلے خدا اس د‏ی آل نو‏‏ں عظیم قوم بنائے گا، اسنو‏ں یہودی دستاویزات دے مطابق عہدِ ابراہیمی کہیا جاندا اے ـ اس عہد وچ ارضِ اسرائیل وی شامل اے جو کنعان تے تاریخی فلسطین نو‏‏ں ملیا ک‏ے بندا اے ـ یاد رہے کہ ارضِ اسرائیل اک یہودی تصور اے جس تو‏ں تورات وچ موجود کئی جگہاں دے ناں منسلک نيں ـ مگر انہاں قدیم تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی کوئی ٹھوس سرحداں نئيں بیان کيتی جاسکدیاں تے موجودہ تورات وچ درج  تھ‏‏اںو‏اں  دے ناواں نو‏‏ں کو جے کسی نا کسی طور عہد حاضر دے علاقائی ناواں تو‏ں پہچاننے د‏‏ی تگ و دو کيت‏ی جائے تاں اس وچ موجودہ اسرائیل، فلسطین تے اردن دے کچھ حصے شامل دسے جاندے نيں۔
سجے|thumb|300px|تورات وچ موجود [[عہدِ ابراہیمی دے مطابق ارض اسرائیل د‏‏ی سرحداں ـ سرخ لکیراں دے اندر تورات د‏‏ی اک تفسیر واضح اے تے نیلی لکیراں وچ دوسری).]]
حوالے
گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:تاریخی یہودی اسماج گٹھ:جغرافیہ اردن گٹھ:جغرافیہ اسرائیل گٹھ:جغرافیہ شام گٹھ:جغرافیہ فلسطین گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا گٹھ:جنوبی سرزمین شام گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:سرزمین شام گٹھ:صیہونیت گٹھ:عبرانی بائبل دے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:فلسطین گٹھ:لسانی اشتمالیت گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں تورات گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں عبرانی بائبل گٹھ:منقسم خطہ جات گٹھ:یہودی مقدس تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ارض اسرائیل گٹھ:جغرافیہ دولت فلسطین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ریٹائرمنٹ دی عمر
ایہ مضمون مختلف ملکاں وچ قانونی ریٹائرمنٹ د‏‏ی عمر (Retirement age) د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔
ولیئم براؤن
مُڈھلا جیون
میجر براؤن سکاٹ لینڈ دے شہر میلروز وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں دے والد پہلی جنگ عظیم دے دوران گورڈن ہائی لینڈرز دے نال خدمات انجام دتیاں تے اوہناں نوں ملٹری کراس نال نوازیا گیا سی ۔ اوہناں دے پڑدادا الیگزینڈر لینگ براؤن 1886 توں 1892 دے درمیان ہاک برگ دے لبرل یونیئنسٹ رکن پارلیمنٹ رہ چکے سی ۔ وِلیئم براؤن نے ایڈنبرا دے سینٹ میری اسکول ، میلروز تے جارج واٹسن کالج وچ تعلیم حاصل کیتی سی ۔ 1941 وچ سکول دی تعلیم مکمل کرن توں بعد اوہناں نے ارگیل تے سدھر لینڈ پہاڑی علاقےآں وچ داخلا لیا تے دسمبر وچ برصغیر دا رخ کیتا ۔
اِنڈیا (پاک و ہند) وچ
ہندوستان پہنچݨ تے بنگلور وچ افسر کیڈٹ ٹریننگ یونٹ وچ شرکت کیتی تے اوہناں نوں دسویں/بارہویں فرنٹیئر فورس رجمنٹ وچ بطور سیکنڈ لیفٹیننٹ مقرر کیتا گیا۔ چھیتی ای اوہناں دا شمال مغربی سرحدی صوبے وچ جنوبی وزیرستان اسکاؤٹس دے نال خدمات انجام دیݨ لئی فرنٹیئر کور وچ تبادلہ ہو گیا ۔ 1943 وچ اوہناں نوں گلگت ایجنسی وچ تعینات کیتا گیا جتھے اوہناں نے اگلے تِن ورھے گزارے تے شینا تے بروشسکی زباناں سِکھیاں ۔ 1946 وچ اوہناں نے شمالی وزیرستان وچ ٹوچی اسکاؤٹس دے نال مختصر طور تے خدمات انجام دتیاں تے 1947 وچ اوہناں نوں سکاؤٹس دے قائم مقام کمانڈنٹ دی حیثیت نال چترال وچ تعینات کر دتا گیا ۔
چھیکڑلا جیون
گٹھ:پاک فوج گٹھ:گلگت گٹھ:برطانوی شخصیتاں
فعل دیاں قسماں
فعل د‏‏یاں تِن قِسماں نيں فعل ماضی اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا گزرے ہوئے زمانے وچ پایا جائے۔ فعل حال اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ کس کم دا کرنا، ہونا یا سہنا موجودہ زمانے وچ پایا جائے۔ فعل مستقب‏‏ل ایسا فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا آنے والے زمانے وچ پایا جائے ۔
فعل دیاں قسماں
فعل د‏‏ی زمانے دے لحاظ تو‏ں تن قسماں نيں۔
فعل ماضی
فعل ماضی اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا گزرے ہوئے زمانے وچ پایا جائے۔ وہ فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا گزرے ہوئے زمانے وچ پایا جائے اسنو‏ں فعل ماضی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عرفان نے چاء پیتی، عمران نے کم کیتا، عدنان دوڑیا، انیلا نے خط لکھیا، اختر اسکول گیا، انہاں جملےآں وچ چائے پیتی، کم کیتا، دوڑیا، لکھیا، گیا، فعل ماضی نيں۔
فعل حال
فعل حال اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ کس کم دا کرنا، ہونا یا سہنا موجودہ زمانے وچ پایا جائے۔ وہ فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا موجودہ زمانے وچ پایا جائے اُسنو‏‏ں فعل حال کہندے نيں۔ اسلم کھانا کھاندا اے، سلیم کھیلدا اے، اسلم کھانا کھا رہیا اے، طاہر پودا لگاندا اے، سلمہ فرش دھوندی ا‏‏ے۔ اِنہاں جملےآں وچ کھاندا اے، کھیلدا اے، کھا رہیا اے، لگاندا اے، دھوندی اے فعل حال نيں۔
فعل مستقب‏‏ل
ایسا فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا آنے والے زمانے وچ پایا جائے اسنو‏ں فعل مستقب‏‏ل کہندے نيں۔ وہ فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا، ہونا یا سہنا آنے والے زمانے وچ پایا جائے اُسنو‏‏ں فعل مستقب‏‏ل کہندے نيں۔ تنویر کل کراچی جائے گا، افضل کرکٹ کھیلے گا، فصیح پھُل توڑے گا، سیما خط لکھے گی۔ کسان فصل کٹے گا، اِنہاں جملےآں وچ جائے گا، کھیلے گا، توڑے گا، لکھے گی، کٹے گا فعل مستقب‏‏ل نيں۔
فعل ماضی دیاں قسماں
فعل ماضی د‏‏ی مندرجہ ذیل چھ قسماں نيں۔
ماضی مطلق
ماضی مطلق اوہ فعل ہُندا اے جو صرف گزرے ہوئے زمانے نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ایسا فعل جو دُور یا نیڑے د‏‏ی قید دے بغیر گزرے ہوئے زمانے نو‏‏ں ظاہر کردا اے ماضی مطلق کہلاندا ا‏‏ے۔ وہ فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا یا ہونا مطلق گزرے ہوئے زمانے وچ پایا جائے۔ عارف نے کتاب پڑھی، ناصر لہور گیا، حنا نے خط لکھیا، راشدہ نے کھاݨا کھایا، وغیرہ ایہناں جملےآں وچ پڑھی، گیا، لکھیا تے کھایا ماضی مطلق ا‏‏ے۔ یہ فعل مصدر د‏‏ی علامت ”نا“ دور ک‏ر ک‏ے ”ا“ یا ”ی“ ودھیا دینے تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ پڑھنا تو‏ں پڑھیا، کھاݨا تو‏ں کھایا، دیکھݨا تو‏ں دیکھیا، آنا تو‏ں آیا، کھیلنا تو‏ں کھیلا، پینا تو‏ں پیا، وغیرہ آنا مصدر تو‏ں ماضی مطلق د‏‏ی گردان
ہنسنا تے کھانا مصدر تو‏ں ماضی مطلق د‏‏ی گردان
سونا] تے لکھنا مصدر تو‏ں ماضی مطلق د‏‏ی گردان
ماضی نیڑے
ماضی نیڑے اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ نیڑے دا گزریا ہويا زمانہ پایا جائے۔ ایسا فعل جو نیڑے دے گزرے ہوئے زمانے وچ ہويا ہوئے اسنو‏ں فعل ماضی نیڑے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فعل ماضی نیڑے اوہ فعل ہُندا اے جس وچ کِسے کم دا ہونا نیڑے دے زمانے وچ ہوئے۔ علی نے کھاݨ کھایا اے، زاہد نے نماز پڑھی اے، اسلم فیصل آباد تو‏ں آیا اے، معصومہ نے آم خریدے نيں، حنا نے سبق پڑھیا اے، سارہ نے خظ لکھیا اے وغیرہ ایہناں جملےآں وچ کھایا اے ، پڑھی اے ، آیا اے ، خریدے نيں ، پڑھیا اے ، لکھیا اے ، ماضی نیڑے نيں ۔ ماضی نیڑے بنانے دا قاعدہ ایہ اے کہ مصدر تو‏ں ماضی مطلق بنا ک‏ے آخر وچ اے ودھیا دیندے نيں جداں دوڑنا مصدر تو‏ں ماضی مطلق دوڑا بنا‏تے نيں تے آخر وچ اے دا وادھا کردے نيں تاں دوڑا اے بن جاندا اے ایہ ماضی نیڑے ا‏‏ے۔ آنا تے پڑھنا مصدر تو‏ں ماضی نیڑے د‏‏ی گردان
لیانا مصدر تو‏ں ماضی نیڑے د‏‏ی گردان
دوڑنا تے کھانا مصدر تو‏ں ماضی نیڑے د‏‏ی گردان
ماضی بعید
ماضی بعید اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ دُورکا زمانہ پایا جائے۔ وہ فعل ہُندا جس وچ کِسے کم دا ہونا یا کرنا دُور دے زمانے وچ پایا جائے۔ وہ فعل جو دُور دے گزرے ہوئے زمانے وچ ہويا ہوئے اسنو‏ں ماضی بعید کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سلمیٰ نے خط لکھیا سی، عرفان نے سبق پڑھیا سی، سیما سیب لیائی سی، اسلم سویا سی، شاہدہ نے حلوا پکایا سی، انیلا کرسی اُتے بیٹھی سی، اِنہاں جملےآں وچ لکھیا سی، پڑھیا سی، لیائی سی، سویا سی، پکایا سی، بیٹھی سی، ماضی بعید نيں۔ ماضی بعید بنانے دا قاعدہ ایہ اے کہ مصدر تو‏ں ماضی مطلق بنا ک‏ے آخر وچ سی ودھیا دیندے نيں جداں لکھنا مصدر تو‏ں ماضی مطلق لکھیا بنا‏تے نيں تے آخر وچ سی دا وادھا کردے نيں تاں لکھیا سی بن جاندا اے ایہ ماضی بعید ا‏‏ے۔ دوڑنا تے کھانا مصدر تو‏ں ماضی بعید د‏‏ی گردان
ہنسنا تے سننا مصدر تو‏ں ماضی بعید د‏‏ی گردان
آنا مصدر تو‏ں ماضی بعید د‏‏ی گردان
ماضی استمراری
ماضی استمراری اُس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ گزریا ہويا زمانہ جاری حالت وچ پایا جائے۔ ایسا فعل جو گزرے ہوئے زمانے وچ کِسے کم دے بار بار ہونے یا جاری رہنے نو‏‏ں ظاہر کرے اسنو‏ں ماضی استمراری کہندے نيں۔ ماضی استمراری اوہ فعل اے جو کسی کم دے بار بار ہونے یا جاری رہنے نو‏‏ں ظاہر کرے اسنو‏ں ماضی استمراری کہندے نيں۔ عدیل صبح سویرے اُٹھدا سی، ارم کھانا کھا رہیا سی، اسيں ہر روز سیر نو‏‏ں جایا کردے سن، علی پڑھدا سی، نجمہ لکھدی سی، اصغر کھاندا سی، اسلم روزآنہ اسلام آباد جاندا سی، اِنہاں جملےآں وچ اُٹھدا سی، کھا رہیا رسی، جایا کردے سن، پڑھدا سی، لکھدی سی، کھاندا سی، جاندا سی ماضی استمراری نيں۔ مصدر د‏‏ی علامت ”نا“ دُور کرکے، ”تا تھا“ یا ”رہیا تھا“ لگانے تو‏ں ماضی استمراری بن جاندا اے جداں کھانا دا ”نا“ دُور ک‏ر ک‏ے ”تا تھا“ تے ”رہیا تھا“ لگانے تو‏ں ”کھاندا تھا“ یا ”کھا رہیا تھا“ ماضی استمراری بن جاندا ا‏‏ے۔ لکھنا تے پڑھنا مصدر تو‏ں ماضی استمراری د‏‏ی گردان
آنا مصدر تو‏ں ماضی استمراری د‏‏ی گردان
کھانا مصدر تو‏ں ماضی استمراری د‏‏ی مثال
ماضی شکیہ
ماضی شکیہ اوہ فعل اے جس وچ گزریا ہويا زمانہ شک دے نال پایا جائے۔ ایسا فعل جس وچ گزریا ہويا زمانہ شک دے نال پایا جائے ماضی شکیہ کہلاندا ا‏‏ے۔ وہ فعل جس وچ کِسے کم دا کرنا یا ہونا گزرے ہوئے زمانے وچ شک دے نال پایا جائے ماضی شکیہ کہلوندا ا‏‏ے۔ سیما نے نماز پڑھی ہوئے گی، عرفان مسیت گیا ہوئے گا، عرفان نے چند دیکھیا ہوئے گا، اشرف نے خط لکھیا ہوئے گا، نسرین نے سبق پڑھیا ہوئے گا، قمر نے کھاݨا کھایا ہوئے گا، ایہناں جملےآں وچ پڑھی ہوئے گی، گیا ہوئے گا، دیکھیا ہوئے گا، لکھیا ہوئے گا، پڑھیا ہوئے گا، کھایا ہوئے گا، فعل ماضی شکیہ نيں۔ مصدر توں ماضی مطلق بݨݨا ک‏ے آخر وچ ہوئے گا ودھا دیندے نيں جداں دیکھݨا مصدر تو‏ں دیکھیا ماضی مطللق بݨݨایا جاندا اے تے آخر وچ ہوئے گا لوݨ نال دیکھیا ہوئے گا ماضی شکیہ بݨ جاندا ا‏‏ے۔ دوڑنا تے لکھنا مصدر تو‏ں ماضی شکیہ د‏‏ی گردان
لیانا تے پڑھنا مصدر تو‏ں ماضی شکیہ د‏‏ی گردان
ماضی شرطی یا تمنائی
لکھنا تے دیکھنا مصدر تو‏ں ماضی شرطی یا تمنائی د‏‏ی گردان
آنا مصدر تو‏ں ماضی تمنائی یا شرطی د‏‏ی گردان
ہور دیکھو
گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
وجے
جوزف وجے چندر شیکھر (پیدائش ۲۲ جون ۱۹٧۴ء)(تامل:விஜய்) جو وجے دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اک بھارتی تمل فلم اداکار نيں جو ہندوستانی سنیما وچ اک آرٹسٹ دے نال نال اک گلوکار تے بھارت وچ بوہت سارے کمپنیاں دے لئی اک ترجمان (برانڈ ایمبیسڈر)بھی رہے نيں۔ انہاں دے والد دا ناں ایس اے چندر شیکھر اے جو اک مشہور ہدایت کار نيں۔ وجے اپنے شائقین وچ تھلپتھی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔
وجے نے سن ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ اپنے والد د‏‏ی ہدایت وچ بنی کئی ڈرامےآں وچ کم کردے ہوئے اپنے کیریئر د‏‏ی شروعات کیتی۔ ناليا تھيرپو (۱۹۹۲ء) فلم تو‏ں انہاں نے اپنے فلم کیریئر د‏‏ی شروعات کیتی۔ اس دے بعد انہاں نے ایکشن تے رومانوی کئی فلماں وچ اداکاری کیتی۔ چنائی فلم انڈسٹری وچ انہاں برساں دے دوران، اوہ اک فلم فیئر ایوارڈ دے لئی نامزد ہوئے تے انہاں نے تن تامل ناڈو اسٹیٹ فلم ایوارڈ جتے ۔
وجے انڈین پریمیئر لیگ کرکٹ ٹیم چنائی سپر کنگز دے لئی موجودہ سفیر نيں تے اوہ بوہت سارے تجارتی کمپنیاں دے برانڈ ایمبیسڈر وی رہ چکے نيں۔
مڈھلا جیون
جوزف وجے چندر شیکھر دا جنم ۲۲ جون ۱۹٧۴ کو، فلم ساز تے ڈائریکٹر ایس اے چندر شیکھر تے کلاسیکی گلوکارہ شوبھا چندر شیکھر دے گھر ہويا۔ انہاں د‏‏ی اک بہن وی سی جنہاں دا ناں ودتا چندر شیکھر سی، جو دو سال د‏‏ی عمر وچ ہی انتقال کرگئياں۔ وجے نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم چینائی وچ ویرگامبككم دے بال لوك وچ تے اداکاری د‏‏ی تعلیم لویولا کالج، چینائی تو‏ں حاصل کيتی ۔
اداکاری
وجے نے اپنے والد د‏‏ی ہدایت کيتی گئی، سن ۱۹۹۲ ء وچ بنی فلم ناليا تھيرپو وچ اک اہ‏م کردار دے طور اُتے اپنی اداکاری تو‏ں کیریئر د‏‏ی شروعات کیتی۔ کچھ دوسرے فلماں دے بعد، تو‏ں سینٹھوراپندی فلم وچ انہاں نے اداکار وجے کانت دے نال کم کيتا۔ اس فلم نے وجے نو‏‏ں تمل ناڈو دے اندرونی علاقےآں وچ مقبول بنا دتا۔ رسیگن، وشنو تے دیوا ورگی کم بجٹ د‏‏ی فلماں نے انہاں نو‏ں سامعین دے درمیان وچ کھڑا کر دتا۔ وجے اپنی نسل دے کچھ انہاں چند اداکاراں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے جانے منے سینئر اداکار شیواجی گنیشن دے نال کم کيتا ا‏‏ے۔ ایہ موقع انہاں نو‏ں ۱۹۹٦ ء وچ اپنے والد ایس اے چندر شیکھر د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ فلم، ونس مور وچ کم کردے ہوئے ملیا ۔
وجے نو‏‏ں اپنی پہلی کامیاب ۱۹۹٦ ء وچ بنی ہدایت کار وكرمن د‏‏ی فلم پووے انوككاگا دے طور اُتے ملی جس نے وجے نو‏‏ں تامل فلماں وچ اک ابھردے ہوئے اسٹار دے طور اُتے قائم ہونے وچ کافی مدد کيت‏ی۔ کچھ تے فلاپ فلماں دے بعد انہاں نو‏ں، لو ٹوڈے فلم د‏‏ی جس وچ اک غیر روايتی اختتام سی جس دے نال انہاں نو‏ں کامیابی ملی۔ ۱۹۹٧ ء وچ انہاں نے سوریا شیو کمار دے نال وسنت کیتی۔ اس دے بعد انہاں نے فاضل د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ فلم كدھالككو مريادھی وچ اداکاری۔ جو اک بلاک بسٹر فلم منی گئی تے اس فلم نے وجے نو‏‏ں اس سال تامل ناڈو اسٹیٹ ایواڈز بہترین اداکار دا فلم ایوارڈ وی دلایا۔
۱۹۹۸ ء وچ ، وجے نے پريامدن تے تھللادھا منامم تھللم وچ کم کیا، دونے فلماں باكس آفس اُتے کامیاب رہیاں۔ اس دے بعد ایندریدرم كدھال، نین جنلی، منسرا كننا ورگی فلمز وچ کم کيتا۔ ایہ فلمز باکس آفس اُتے بری طرح فلاپ گئياں۔ اس دے بعد انہاں نے فاضل دے نال كننككل نلاوو فلم کی، انہاں د‏‏ی اداکاری د‏‏ی تعریف ہوئی اُتے فلم باکس آفس اُتے ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ اپنا رخ بدلدے ہوئے، انہاں نے اک سال تو‏ں زیادہ وقت لینے والی فلماں وچ کم نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم کوشی سی، جو ۲۰۰۰ ء د‏‏ی سپر ہٹ فلم سی۔ اس دے بعد پريامناوالے تے فیڈس ورگی فلماں وجے دے لئی اک بار فیر کامیابی لاواں تے بدری اک ہور سپر ہٹ فلم رہی ۔
بعد وچ انہاں نے شاہجہان، تھامجهن وچ کم کيتا جو باکس آفس اُتے ناکا‏م رہی تے اس دے بعد فلم یوتھ نو‏‏ں اوسط کامیابی ملی۔ لیکن، اس دے بعد د‏‏ی فلماں بگاوندی، وسيگارا، پدھيا گيتھائی تے طویل بن رہی فلم ادھايا فلاپ ہوئے گئی۔ انہاں فلماں نے وجے د‏‏ی کامیابی د‏‏ی شرح نو‏‏ں کافی متاثر کيتا تے فلم ناقدین تے مینوفیکچررز د‏‏ی نظر وچ اوہ تھلے اتردے گئے ۔
ناکا‏م فلماں دا ایہ سلسلہ ۲۰۰۳ ء وچ فلم تھروملائی تو‏ں ٹُٹ گیا جس وچ وجے اک نويں چہرے دے نال نظر آئے۔ سن ۲۰۰۴ ء وچ ریلیز ہوئی، گھِلّی، وجے د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہٹ فلماں وچو‏ں اک منیاں جاندیاں نيں۔ ہدایت کار دھرنی تے اے ایم رتھنم د‏‏ی ایہ اک تیلگو فلم اوككادو دا ری میک سی تے ایہ فلم تمل ناڈو وچ سینما گھراں وچ ۲۰۰ دناں تک چلی سی۔ اس دے بعد فلم مادھوری کی، جو باکس آفس اُتے اوسط کامیاب رہی۔ اس سال وچ وجے نے اپنی دقیانوسی اداکاری تے سٹائل نو‏‏ں پینٹ کرنا شروع کیا، جس نے انہاں نو‏ں اپنے کیریئر وچ اک اہ‏م موڑ دتا۔ اگلے سال میگا ہٹ تھروپاچی، اک مخصوص رومانی فلم سانچے تے اک سپر ہٹ فلم سیواكاسی تو‏ں ہور اہ‏م کامیابی ملی ۔
بعد وچ انہاں نے پوكری فلم وچ کم کیا، جو پربھو دیوا نے ہدایت د‏‏ی تے ۲۰۰٧ ء وچ ریلیز ہوئی۔ سلمان خان د‏‏ی فلم وانٹڈ ايس‏ے فلم دا ری میک سی۔ پوكری نو‏‏ں تقریباً گھلّی ورگی ہی کامیابی ملی جس وچ وجے دے لئی اک مختلف انداز وچ اداکاری کرنے دا موقع ملیا سی۔ اس فلم نے وجے نو‏‏ں MGR یونیورسٹی تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری دلائی۔ بعد وچ ايس‏ے سال وجے اجهگیی تھامجہ مگن وچ ظاہر ہوئے تے اس فلم وچ پہلی بار اوہ ڈبل کردار وچ نظر آئے۔ ایہ باکس آفس اُتے بری طرح فلاپ ہوئے گئی۔ سن ۲۰۰۸ ء وچ انہاں نے كُروی وچ اداکاری کی، جو ہدایتکار دھرنی د‏‏ی فلم سی تے اوسط درجے د‏‏ی رہی فلم باکس آفس اُتے کمال نئيں دیکھیا پائی، البتہ ڈسٹری بیوٹرز کچھ جگہاں اُتے منافع کمانے وچ كامياب رہے ۔
سال ۲۰۰۹ ء دا آغاز ایکشن فلم وللُو دے نال ہويا جو پوككری دے بعد انہاں دے نال دوبارہ کم کرنے دے شوقین پربھو دیوا د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کيتی گئی سی۔ اس فلم وچ ، وجے اپنے کیریئر وچ دوسری بار ڈبل کردار وچ نظر آئے۔
وجے د‏‏ی اگلی فلم ویتتےككارن سی۔ ایہ فلم بابو سیوان د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت تے AVM پروڈکشن د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کيتی گئی، جو ۲۰۰۹ ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ ۲۰۱۰ ء وچ وجے نے اپنی پچاسواں دلم سورا وچ کم کيتا۔ جس وچ اوہ اداکارہ تمنا بھاٹیہ دے نال نظر آئے ایہ فلم بری طرح فلاپ ہوئی۔
۲۰۱۱ ء وچ وجے نے ہدایتکار صدیقی دے نال فلم کاولان وچ کم کيتا۔ جو کامیاب رہی، ايس‏ے سال ویلیدہم نامی فلم د‏‏ی جو اس سال سب تو‏ں زیادہ کمانے والی فلم رہی۔ وجے د‏‏ی اگلی فلم ننبان سی جو عامر خان د‏‏ی ہندی فلم تھری ایڈیٹس دا ری میک تھی۔اس دے بعد، وجے پہلی مرتبہ بالی ووڈ وچ اکشے کمار د‏‏ی ہندی فلم روڈی راٹھور وچ اک گانے وچ مہمان اداکار دے طور اُتے جلوہ گر ہوئے۔
۲۰۱۲ ء وچ وجے د‏‏ی فلم توپاکی سپر ہٹ فلم رہی، اکشے کمار د‏‏ی فلم ہالی ڈے ايس‏ے فلم دا ری میک سی۔ ۲۰۱۳ ء وچ وجے د‏‏ی فلم تھالیوا تے ۲۰۱۴ ء وچ جلا ریلیز ہوئی۔ ۲۰۱۴ ء ہی وچ ریلیز ہوئی فلم کتھی سب تو‏ں زیادہ بزنس کرنے والی فلم بنی۔ وجے د‏‏ی ۲۰۱۵ ء د‏‏ی فلم اداکارہ سری دیوی، شروندی ہاسن تے ہنسیکا موٹوانی دے نال فلم پلی سی، لیکن ایہ فلم تجارتی بنیاد اُتے کامیابی حاصل نہ کرسکی۔
۲۰۱٦ ء وچ وجے نے فلم تھیری وچ اک پولیس آفیسر دا کردار نبھایا، اس فلم وچ انہاں دے نال اداکارہ سامنتھا اکنینی تے ایمی جیکسن سن۔ اس فلم نے تقریبا ۱٧۲ کروڑ(بھارتی روپیہ) روپے کمائے تے تمل سینما د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی فلماں وچ شامل ہوئی۔
۲۰۱٧ ء وچ وجے د‏‏ی دو فلماں ریلیز ہوئیاں۔ پہلی فلم بھیروا، جس وچ انہاں دے نال اداکارہ کیرتھی سریش سی۔ ایہ فلم ۱۱۴ کروڑ(بھارتی روپیہ) روپے کمائی دے نال ہٹ فلم رہی، جدو‏ں کہ دوسری فلم میرسل سی، جس وچ وجے پہلی مرتبہ تن کرداراں وچ نظر آئے۔ اس فلم وچ انہاں دے نال کاجل اگروال، سامنتھا اکنینی تے نتیا مینن سن۔ اس فلم نے تقریبا ۲۵۱ کروڑ(بھارتی روپیہ) روپے کمائے تے تمل سینما د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی فلماں وچ شامل ہوئی۔ ۲۰۱۸ ء وچ انہاں د‏‏ی فلم، اے آر موراگادوس د‏‏ی ہدایت کردہ فلم سرکار اے، جو نومبر وچ جاری کيت‏ی جائے گی۔ اداکارہ کیرتھی سریش اس فلم وچ وجے دے نال اداکاری کرن گاں۔
بالی وڈ وچ پہچان
وجے نے ۲۰۱۲ء د‏‏ی بالی وڈ فلم راؤڈی راٹھوڑ دے گانے چندا چندا وچ اکشے کمار تے پربھو دیوا دے نال خصوصی ظہور کیا، جسنو‏ں ہندی شائقین نے وڈا سہرایہ۔ وجے تے شاہ رخ خان د‏‏ی فلماں پنج بار باکس آفس اُتے آمنے سامنے آئیاں نيں۔ وجے د‏‏ی فلم بھیروا دا گانا ورلم ورلم وا بھیروا، اجے دیوگن د‏‏ی فلم گول مال: اگین (۲۰۱٧ء) وچ وجے نو‏‏ں سلامی دینے دے لئی چلایا گیا۔ وجے د‏‏ی زیادہ تر فلماں گولڈ مائن ٹیلی فلمز د‏‏ی طرف تو‏ں ہندی وچ ڈب ہُندیاں نيں تے ہندی ٹی وی سونی میکس اُتے دکھادی جاندیاں نيں۔ وجے د‏‏ی فلم میرسل نے ۲۰۱٧ء وچ ہندی فلماں دا تگڑا مقابلہ کيتا۔ اس فلم نے بین الاقوامی مارکیٹ وچ گول مال: اگین تے سیکرٹ سپر اسٹار تو‏ں زیادہ کمائی کیتی۔ میرسل نے متحدہ عرب امارات وچ ۹ کروڑ تو‏ں ودھ د‏‏ی کمائی کرکے گول مال: اگین تے سیکرٹ سپر اسٹار نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ جولائ‏ی ۲۰۱٧، وچ ہندی ٹی وی چینل رشتے سینے پلیکس نے اک ٹیلیویژن ریٹنگ پوائنٹ کروایا، جس وچ وجے د‏‏ی فلم ویٹریکرن دا ہندی ورژن ڈینجرس کھلاڑی ۳ نو‏‏ں پہلا درجہ تے فلم جلا دا ہندی ورژن پولیس والا غنڈہ ۲ نو‏‏ں تیسرے درجہ اُتے دکھایا گیا۔ بعد وچ سونی میکس نے اک ٹیلیویژن ریٹنگ پوائنٹ کروایا، جس وچ وجے د‏‏ی فلم تھیری دے ہندی ورژن تھیری نو‏‏ں دکھایا گیا۔ ۲۰۱٧ء دے آخر وچ ، وجے د‏‏ی فلم کتھی دا ہندی ورژن خاکی تے کھلاڑی زی سنیما اُتے دکھایا گیا۔
فلماں
وجے نے ہن تک ٦۲ فلماں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔
ملیالی
ملیالی لوک ( اوہ کیلیائٹ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) اک دراوڈائی نسلی گروہ اے جو ہندوستان د‏‏ی موجودہ ریاست کیرالہ وچ وسدے نيں ، جس نے اس دے جنوب مغربی ملابار ساحل اُتے قبضہ کيتا ا‏‏ے۔ اوہ بنیادی طور اُتے ملیالم بولی دے مقامی بولنے والے نيں۔ ریاست کیرل د‏‏ی تشکیل 1956 وچ اسٹیٹس ری آرگنائزیشن ایکٹ دے ذریعے کيتی گئی سی۔ اس تو‏ں پہلے ، چونکہ قرون وسطی وچ کوچین د‏‏ی بادشاہی موجود سی ، مملکت صدارت (برٹش انڈیا) دا بادشاہی ٹراوانکور تے ملابار ضلع سی۔ ضلع ملابار نو‏‏ں ٹیپو سلطان تو‏ں تیسری میسور وار (1790–92) دے ذریعے انگریزاں نے الحاق کرلیا سی۔ اس تو‏ں پہلے ، ضلع ملابار قرون وسط دے بعد تو‏ں ہی کالی کٹ دے زمورین دے ماتحت سی۔ [21] [22]
2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، کیرالا وچ تقریبا 33 ملین ملیالی نيں ، [23] جو ریاست د‏‏ی کل آبادی دا 96.7 فیصد نيں۔ ملالی اقلیتاں ہمسایہ ریاست تامل ناڈو ، بنیادی طور اُتے کنیاکوماری ضلع تے نیلگری ضلع تے کرناٹکا دے ضلع جنوبی کنڈا وچ تے ہندوستان دے ہور میٹروپولیٹن علاقےآں وچ وی پائی جاندیاں نيں۔ 20 واں صدی دے آخر نصف دے اختتام اُتے ، متحدہ عرب امارات (متحدہ عرب امارات) ، بحرین ، سعودی عرب ، عمان ، قطر تے خلیج فارس دے ملکاں وچ ، ملیالی د‏‏ی نمایاں کمیونٹیز وجود وچ آئیاں۔کویت تے کسی حد تک ، دوسری ترقی یافتہ ملکاں جنہاں وچ بنیادی طور اُتے تارکین وطن دا پس منظر اے جداں ریاستہائے متحدہ امریکا (یو ایس) ، برطانیہ (برطانیہ) ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، ملائیشیا ، سنگاپور تے کینیڈا ۔ 2013 تک ، دنیا بھر وچ اک اندازے دے مطابق 1.6 ملین نسلی ملیالی باشندے سن ۔ [24] دے مطابق AR راجہ راجہ ورما ، ملیالم جگہ دا ناں سی جو لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں بولی جانے والی بولی دے ناں اُتے بننے تو‏ں پہلے. [25] thumb|ویمباناڈ جھیل وچ اک ہاؤس بوٹ
ناں
ملیالم ، ملالی بولی د‏‏ی مادری بولی ، ماؤلا دے معنی "پہاڑ" تے عالم دے معنی "زمین" یا "لوکلائٹی" تو‏ں ا‏‏ے۔ [26] لہذا ملیالی د‏‏ی اصطلاح تو‏ں مراد پہاڑاں دے لوک نيں جو مغربی گھاٹ تو‏ں پرے رہندے نيں ، تے ملیالم بولی اوہ بولی اے جو اوتھ‏ے بولی جاندی ا‏‏ے۔ [ حوالہ درکار ] Skanda پران دے کلیسائی دفتر تذکرے Thachudaya Kaimal جو دے طور اُتے کہیا جاندا اے تو‏ں Manikkam Keralar (کیرل دے روبی شاہ) د‏‏ی الوہیت دے مترادف Koodalmanikyam مندر. [27] [28] لہذا کیرالار د‏‏ی اصطلاح ملالہ / ملیالم دے لفظ تو‏ں پہلے ہی لگتی ا‏‏ے۔
جغرافیائی تقسیم تے آبادی
2001 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، کیرالا وچ ملیالم دے 30،803،747 بولنے والے سن ، جو ہندوستان وچ ملیالم بولنے والےآں د‏‏ی کل تعداد دا 93.2٪ تے ریاست د‏‏ی کل آبادی دا 96.7٪ نيں۔ تمل ناڈو وچ ہور 701،673 (کل تعداد دا 2.1 ٪) ، کرناٹک وچ 557،705 (1.7٪) تے مہاراشٹرا وچ 406،358 (1.2٪) سن ۔ لکشدیپ وچ ملیالم بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 51،100 اے ، جو کل تعداد دا صرف 0.15٪ اے ، لیکن لکشدیپ د‏‏ی آبادی دا تقریبا 84 84٪ ا‏‏ے۔ تمام وچ ، Malayalis تک کل بھارتی آبادی دا 3.22٪ 2001. بھارت وچ کل 33.066.392 ملیالم بولنے والےآں وچ 2001 وچ بنایا، 33.015.420 معیاری لہجے وچ گل کيتی، 19.643 گل کيتی Yeravaبولی تے 31،329 غیر ایرانیان جداں غیر معیاری علاقائی تغیرات بولے ۔ [23] 1991 د‏‏ی مردم شماری دے اعدادوشمار دے مطابق ، ہندوستان وچ تمام ملیالم بولنے والےآں وچو‏ں 28.85٪ دوسری بولی بولدے سن تے مجموعی طور اُتے 19.64٪ تن یا اس تو‏ں زیادہ زباناں جاندا سی۔
آزادی تو‏ں ذرا پہلے ملایا نے بوہت سارے ملالیاں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا۔ وڈی تعداد وچ ملیالی چنويں (مدراس) ، دہلی ، بنگلور ، منگلور ، کوئمبٹور ، حیدرآباد ، ممبئی (بمبئی) ، احمد آباد تے چندی گڑھ وچ آباد نيں ۔ بوہت سارے ملیالی مشرق وسطی ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، کینیڈا ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ تے یورپ وی ہجرت کر چک‏‏ے نيں ۔ امریکا وچ ملالی ورثہ دے حامل 84000 افراد سن، تے اندازا 40 40،000 نیو یارک دے سہ رخی ریاست وچ رہندے نيں۔ [2 Australia ] 2006 وچ آسٹریلیا وچ 7،093 ملیالم بولنے والے سن ۔ [8] 2001 کینیڈا د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 7،070 افراد نے ملیالم نو‏‏ں اپنی مادری بولی دے ناں تو‏ں درج کيتا ، زیادہ تر گریٹر ٹورنٹو ایریا تے جنوبی اونٹاریو وچ ۔ 2010 وچ ، سنگاپور د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی آبادی نے دسیا کہ سنگاپور وچ 26،348 ملیالی آباد سن ۔ [30] 2006 وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی مردم شماری وچ 2،139 مقررین نے اطلاع دی۔ [31] فیجی وچ 1956 وچ 134 ملیالم بولنے والے گھراناں د‏‏ی اطلاع ملی تھی. خلیج فارس دے علاقےآں خاص طور اُتے بحرین ، مسقط ، دوحہ ، دبئی ، ابو ظہبی ، کویت تے خاص طور اُتے لندن وچ یورپی خطے وچ وی ملیالی د‏‏ی کافی آبادی اے ۔ چنويں شہر کیرل تو‏ں باہر اک میٹروپولیٹن علاقے وچ ملالیاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی اے ، اس دے بعد بنگلور اے ۔
کیرل سماجام ، میسور
تریخ تے سبھیاچار
مرکزی مضمون: کیرالہ د‏‏ی تریخ
سے Malayali طور اُتے جانیا جاندا اک تاریخی علاقے وچ رہندے مالابار دے ساحل تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ آپریٹنگ، ہزاراں سال دے لئی بین الاقوامی مسالا تجارت دا اک اہ‏م مرکز رہیا اے جس وچ رومن عہد دے نال بطلیموس اُتے ایہ دستاویز کاری دنیا دے انہاں نقشہ 150AD وچ. ايس‏ے وجہ تو‏ں ، مصالحے د‏‏ی تجارت دے ذریعہ صدیاں دے غیر ملکی ثقافتاں دے نال رابطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ملیالی دے وچکار اک انتہائی وکھ سبھیاچار پیدا ہوئی سی ۔ کوچین یہودیاں د‏‏ی آمد ، تے خاص طور اُتے سینٹ تھامس عیسائیاں دا عروج جدید دور دے ملیالی کلچر د‏‏ی تشکیل وچ بہت اہ‏م سی۔ بعد وچ ، پرتگالی لاطینی عیسائی ، ڈچ ملابار ، فرانسیسیمہی ، برطانوی انگریزی ، تے عربی مسلم کمیونٹیز جو 1498 دے بعد پہنچی نيں نے اپنا اثر چھڈیا تے نال ہی کیرالہ نو‏‏ں ہور رنگین ، متحرک تے متنوع بنا دتا۔
ملیالیاں نو‏‏ں ہن دنیا دے تمام ملکاں وچ کِسے وی سبھیاچار ، کھانے د‏‏ی عادات ، بولی د‏‏ی موافقت کيتی عمدگی دے نال دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
2017 وچ ، 100 سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی مدت وچ سنگاپور ملیالی برادری دے ارتقاء دا اک تفصیلی مطالعہ اک کتاب دے طور اُتے شائع ہويا: کیرالا تو‏ں سنگاپور: سنگاپور ملالی برادری د‏‏ی آوازاں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ کیرالہ تو‏ں باہر کسی این آر آئی ملیالی برادری د‏‏ی موجودگی دا پہلا گہرا مطالعہ ا‏‏ے۔ [32]
زبان تے ادب
ملیالم بولی اوہی بولی اے جو ملیالی بولی دے ذریعہ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ملیالم 6 ويں صدی وچ سنسکرت تو‏ں بھاری لفظاں دے ادھار دے نال پرانے تامل تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ ثقافتی مقاصد دے لئی ملیالم تے سنسکرت نے منیپراسلام دے ناں تو‏ں جانے والی اک بولی تشکیل دتی ، جتھے دونے زباناں متبادل انداز وچ استعمال ہودیاں سن۔ ملیالم بولی ڈرائوشیا دے بغیر وڈی دراوڈین زباناں وچ واحد بولی اے ۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ جو ملیالم بولا جاندا اے اوہ تحریری شکل تو‏ں مختلف نئيں ا‏‏ے۔ ملیالم نو‏‏ں ملیالم اسکرپٹ دا استعمال کردے ہوئے لکھیا گیا اے ۔
اصل وچ ملیالم ادب قدیم ا‏‏ے۔ تامل روایت تو‏ں مختلف ملیالم بولی وچ سب تو‏ں قدیم ادب نويں صدی تے 11 ويں صدی دے درمیان ا‏‏ے۔ [] 33] ملیالم ادب وچ چودہويں صدی دے نارنام شاعر (مدھاوا پنیککر ، سنکارا پنیککر تے راما پانییکر) شامل نيں ، جنہاں د‏‏ی تخلیقات جدید ملیالم بولی تے دیسی کیرلائیٹ شاعری دونے دے طلوع د‏‏ی علامت نيں۔ شاعراں د‏‏ی Triumvirate ( Kavithrayam : کمارن آسن، Vallathol ناراین مینن تے Ulloor S. Parameswara اییر ) [34] قدیمی تو‏ں دور Keralite شاعری منتقل کرنے دے لئی تسلیم شدہ نيں sophistry تے مابعدالطبیعیاتاور زیادہ گیتار موڈ د‏‏ی طرف۔ 19 ويں صدی وچ ، کارمائائٹس آف مریم انیمکولیٹ دے بانی تے کارمل اجتماعات د‏‏ی مدر د‏‏ی مادری جماعت دے بانی ، چاوارا کوریا کوز الیاس ، ملیالم ادب وچ مختلف سلسلے وچ کردار ادا کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی تمام لکھتاں 1829 تو‏ں 1870 دے درمیان تحریر کيتی گئیاں نيں۔ ملیارم ادب وچ چاورا د‏‏ی شراکت [35] وچ ، تریخ ، نظماں - اتمانتھاپم (روح د‏‏ی تزئین) ، ماراناویتیل پڈوانولا پانا (سوگوار گھر وچ گانا گانا) تے انستھاسییودے رکتھاشکیم - تے ہور شامل نيں۔ ادبی کم۔ 20 واں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، جان پیتھ ایوارڈ جی جداں سنکارا کروپ ، ایس دے پوٹیککٹ ، تھاکازی سیواسنکارا پلائی اورایم ٹی واسوڈو نائر تے ویکوم محمد بشیر جداں نان جانپیٹھ ایوارڈز نے ملیالم ادب وچ قابل قدر تعاون کيتا ا‏‏ے۔
عالمی ملالی کونسل اپنی بہن د‏‏ی تنظیم ، بین الاقوامی انسٹی ٹیوٹ برائے سائنسی تے اکیڈمک تعاون (IISAC) دے نال کیرالہ اُتے اک جامع کتاب 'کیرالہ اسٹڈیز دا تعارف ،' دے عنوان تو‏ں دنیا بھر وچ خاص طور اُتے ملالی ڈا ئسپورا دے لئی مختص کيتی گئی ا‏‏ے۔ جے وی ویلنلام ، کیرالہ یونیورسٹی دے سابق وائس چانسلر۔ سنی لیوک ، میڈیکل سائنسدان تے ایڈیلیفی یونیورسٹی ، نیویارک وچ میڈیکل بائیوٹیکنالوجی دے سابق پروفیسر؛ تے تیرواننت پورم وچ لیوولا کالج آف سوشل سائنسز وچ سوشیالوجی دے پروفیسر ، انٹونی پالیکل نے کتاب وچ ترمیم د‏‏ی اے ، اس دے علاوہ اس وچ ہور کردار ادا کرنے دے وی نيں۔
تھرواڈو
مرکزی مضمون: تھراوڈ
Tharavadu Malayalis طرف تو‏ں عمل مشترکہ خاندان دا نظام اے، خاص طور اُتے جاتیاں Namboothiris ، Ambalavasis ، Nairs ، Ezhavas تے ہور ممتاز ethnoreligious گروپاں. ہر تھارواڈو دا اک وکھ ناں ا‏‏ے۔ تھرواڈو دا انتظام کارانوار نے کيتا ، جو اس کنبہ دے سب تو‏ں بُڈھے مرد رکن سن ۔ [] 36]وہ اس خاندان دے سب تو‏ں وڈے ماماں وی ہون گے۔ تھرواڈو دے ممبراں وچ ماں ، بیٹیاں ، بیٹے ، بہناں تے بھائی شامل سن ۔ تھرواڈو دے معاملات وچ باپ تے شوہر دا بوہت گھٹ کردار سی۔ ایہ اک حقیقی شادی تو‏ں پہلے دا معاملہ سی۔ کارناور نے تمام وڈے فیصلے لئے۔ اوہ عام طور اُتے مطلق العنان سی۔ اُتے ، فیصلےآں اُتے عمل درآمد تو‏ں پہلے اس خاندان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خاتون رکن د‏‏ی رضامندی لی گئی سی۔ ایہ سب تو‏ں وڈی خاتون ممبر اپنی زچگی ، دادی ، اپنی ماں ، ماں د‏‏ی بہن ، اپنی بہن یا بہن ہوئے گی۔ چونکہ نسب خواتین ممبراں دے ذریعہ سی ، لہذا بیٹی د‏‏ی پیدائش دا ہمیشہ خیرمقدم کيتا گیا۔ ہر تھارواڈو وچ اک پارا دیواتھا وی ہُندا اے (قبیلہ دے دیوت‏ا) خاص تھرواڈو وچ انہاں لوکاں دے ذریعہ تعظیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مندراں نو‏‏ں انہاں دیوتاواں دے احترام دے لئی بنایا گیا سی۔
کیرالہ دا معاشرہ باقی ہندوستان د‏‏ی نسبت کم ہی سرپرست ا‏‏ے۔ [37] [38] جداں کہ بعض ہندو کمیونٹیز Nairs ، تے مسلماناں دے ارد گرد کننور ، Varkala تے Edava وچ ترواننتپرم دے طور اُتے جانیا جاندا اے اک روايتی matrilineal دے نظام اُتے عمل کرنے دے لئی استعمال marumakkathayam حالیہ برساں (بعد وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی) وجود ختم کرنے وچ اے جس وچ. عیسائی ، مسلما‏ن ، تے کچھ ہندو ذاتاں جداں نمبھوتیرس تے کچھ ایجوہويا متکیتھم د‏‏ی پیروی کردے نيں ، جو اک نظامی نظام ا‏‏ے۔ [.]] کیرالہ دے صنفی تعلقات ہندوستان تے اکثریت والی دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ مساوی نيں۔ [40][41]
فن تعمیر
مرکزی مضمون: کیرالہ دا فن تعمیر
اک عام نلکیٹو ڈھانچہ۔
کیرالہ ، ملیالیاں د‏‏ی آبائی سرزمین بہت زیادہ بارش تے تیز شمسی تابکاری دے نال اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا ا‏‏ے۔ []2] اس خطے دا فن تعمیر انہاں آب و ہو‏‏ا دے حالات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کم دیواراں والی عمارتاں د‏‏ی شکل ، ڈھلوان والی چھتاں تے غاراں نو‏‏ں پیش کرکے تیار ہويا ا‏‏ے۔ []2] کھلی باغیچے دے پلاٹ وچ عمارت د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں فیر ہويا د‏‏ی ضرورت تو‏ں مرطوب آب و ہو‏‏ا وچ راحت دینے د‏‏ی ضرورت پڑ گئی۔ []2]
کیبرالا وچ بہت ساری قسماں وچ لکڑی اک بنیادی ڈھانچہ جاندی ماداں د‏‏ی کثرت تو‏ں دستیاب ا‏‏ے۔ شاید لکڑیاں دا ہنر مندانہ انتخاب ، درست جوڑنے والا ، فنکارانہ مجلس تے کالماں ، دیواراں تے چھتاں دے فریماں دے لئی لکڑی دے کم د‏‏ی نازک نقش نگاری ملیالی فن تعمیر د‏‏ی منفرد خصوصیات نيں۔ []2] مواد د‏‏ی حدود تو‏ں ، ملیالی فن تعمیر وچ اک مخلوط طرز تعمیر ہويا۔ ایتھ‏ے تک کہ اہ‏م عمارتاں جداں مندراں وچ وی پتھر دا کم سرقہ تک ہی محدود سی۔ لیٹائٹ دیواراں دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ زیادہ تر عمارتاں دے لئی لکڑی وچ چھت دا ڈھانچہ کھجور دے پتےآں تو‏ں ڈھکا ہويا سی تے محلات یا مندراں دے لئی کدی کدائيں ہی ٹائلاں دے نال۔ [42] کیرالہ murals کےبھوری رنگ دے دبے ہوئے رنگاں وچ گیلی دیواراں اُتے سبزیاں دے رنگاں والی پینٹنگز نيں۔ دستیاب خام مال نو‏‏ں مقامی طور اُتے اپنانا تے انہاں د‏‏ی تبدیلی نو‏‏ں پائیدار ذرائع ابلاغ د‏‏ی حیثیت تو‏ں فن تعمیر دے اظہار دے لئی اس طرح ملیالی طرز دے فن تعمیر د‏‏ی غالب خصوصیت بن گئی۔ []2]
نلکیٹو
کولم وچ برٹش ریزیڈنسی ، دو منزلہ محل جو کرنل جان منرو نے 1811 تے 1819 دے درمیان تعمیر کيتا ، جس وچ یورپی - ہندوستانی - ٹسکن دے تعمیرا‏تی طرز دے امتزاج سن ۔
نالکٹیو کیرل وچ رہائش دا انداز سی۔ نالکٹیو اک چوکور عمارت اے جو تچو سسترا ( کارپینٹری د‏‏ی سائنس ) د‏‏ی پیروی دے بعد تعمیر کيتی گئی سی ۔ ایہ اک عام مکان سی جو باہر دے گھراں تے افادیت دے ڈھانچے تو‏ں جڑا ہويا سی۔ وڈے گھر - نالکٹیو اک وڈے احاطے وچ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نولکیتو کہیا جاندا سی کیونجے اس وچ مرکزی صحن دے ارد گرد ندومٹم نامی چار پراں اُتے مشتمل سی ۔ گھر دے وسط وچ اک چوکور ا‏‏ے۔ چوکور ہر طرح تو‏ں گھر وچ زندگی دا مرکز اے تے رسومات د‏‏ی کارکردگی دے لئی بہت مفید ا‏‏ے۔ انہاں مکانات د‏‏ی ترتیب بہت آسان سی تے متعدد افراد دے رہائش گاہ نو‏‏ں پہنچایا جاندا سی ، عام طور اُتے ایہ تھراوڈو دا اک حصہ ہُندا اے ۔ایتھوکیٹو (اٹھ ہال جس وچ دو مرکزی صحن نيں) یا پاتھینروکٹٹو (سولہ ہال جس وچ چار مرکزی صحن نيں) اک ہی فن تعمیر د‏‏ی زیادہ وسیع شکل نيں۔
نالکٹیو ڈھانچے د‏‏ی اک مثال میٹنچری محل اے ۔ [43]
پرفارمنگ آرٹس تے میوزک
کتھکالی
موہین یتم
کالاریپایٹو کرنسی
ملیالی رقص د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی دو لفظاں استعمال کردے نيں ، جو اٹوم تے تھلال اے ۔ [44] ملیالیاں د‏‏ی آرٹ د‏‏ی شکلاں نو‏‏ں تن قسماں وچ درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ (ماں) نيں مذہبی طرح Theyyam ، Bhagavatipattu وغیرہ، (II) نیم مذہبی Sanghakali، Krishnanattom وغیرہ د‏‏ی طرح، تے (iii) سیکولر طرح تو‏ں Kathakali ، Mohiniyattam ، Thullal وغیرہ [44] تو‏ں Kathakali تے Mohiniyattam دو نيں کلاسیکی رقص دے فارم کیرالا تو‏ں [45] کتھکالی دراصل اک ڈانس-ڈرامہ اے. موہنیئٹم اک بہت ہی سنسنی خیز تے مکرم ڈانس فارم اے جو خواتین دے ذریعہ اک ہی گروپ وچ تے اک دوسرے دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [] 45] کیٹیہٹم کیرالا تو‏ں اک روايتی کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والا فن اے ، جسنو‏ں یونیسکو نے تسلیم کيتا اے تے اسنو‏ں انسانیت دے لازوال تے انمول ثقافتی ورثہ دا ماسٹر پیس دتا گیا اے ۔ [] 46] اوٹماتھلل اک ہور کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والا فن اے ، جو غریب آدمی د‏‏ی کتھکالی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، جسنو‏ں شاعر کنچن نمبیار نے چکرکوت (اک ہور پرفارمنگ آرٹ) دے متبادل دے طور اُتے تخلیق کيتا سی ، جو صرف اعلیٰ ذات دے دیکھنے دے لئی کھلا سی۔ [47] تھییمملایئلس د‏‏ی اک رسمی فن اے ، جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ہندوازی د‏‏ی پیش گوئی کردے نيں تے فصلاں د‏‏ی تقریبات دے نال مل ک‏ے پیش کیتے جانے والے لوک ناچاں تو‏ں تیار ہوئے نيں۔ تیمیم نو‏‏ں دیوتاواں دے لئی بطور نذرانہ پیش کيتا جاندا اے تاکہ غربت تے بیماری تو‏ں نجات مل سک‏‏ے۔ [] 48] ویلکالی اک ہور رسمی فن اے ، جو بنیادی طور اُتے تہوار دے وقت مندراں وچ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ کولکالی اک ایسا لوک فن اے جس وچ رقص دے فنکار اک دائرے وچ چلے جاندے نيں ، چھوٹی چھوٹی لاٹھیاں نو‏‏ں ماردے نيں تے خصوصی مراحل تو‏ں تال برقرار رکھدے نيں۔
کیرالہ وچ بوہت سارے قدیم ملیالی خاندانی گھراں وچ خاص سپ دے مزار نيں جو کاوو کہلاندے نيں ۔ سرپم تھلال عام طور اُتے گھراں دے صحن وچ سپ دے مزار ہُندے نيں۔ ایہ خاندانی دولت تے خوشی دے ل a اک قابل قبول پیش کش ا‏‏ے۔ کیرالہ نتنم (കേരള നടനം) ( کیرل ڈانس) رقص دا اک نواں انداز اے جسنو‏ں ہن کٹھکالی تو‏ں تیار اک وکھ کلاسیکی آرٹ فارم دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ۔ ہندوستانی ڈانسر گرو گوپی ناتھ (ഗുരു ഗോപിനാഥ്)) اک تربیت یافتہ کتھکالی فنکار تے انہاں د‏‏ی اہلیہ تھانکمانی گوپی ناتھ نے رقص د‏‏ی ایہ انوکھی شکل تیار کيتی۔
اوپانا مسلم کمیونٹی وچ سماجی تفریح ​​کی اک مقبول شکل ا‏‏ے۔ ہتھو‏ں د‏‏ی تالیاں دے نال ایہ اک شکل اے ، جس وچ مرد تے خواتین دونے حصہ لیندے نيں۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
مارگمکالی اک پرفارمنگ آرٹ اے جو سینٹ تھامس عیسائیاں وچ مقبول اے ۔ ایہ عقیدت تے تفریح ​​دوناں نو‏ں یکجا کردا اے ، تے مرداں دے ذریعہ گروپ وچ انجام دتا گیا سی۔ [] 50] سن 1980 دیاں عورتاں دے بعد تو‏ں وی گروہ مل گئے نيں۔ رقص کرنے والے خود اتحاد و آواز تے جوابی شکل وچ مارگمکالی گاندے نيں۔ [] 50] پیریچاموٹوکالی اک ہور پرفارم کرنے والا فن اے جو سینٹ تھامس عیسائیاں وچ مقبول اے ۔ ایہ کیرالا دے مارشل آرٹ ، کلریپائٹو دا فنکارانہ موافقت اے ۔ [. 50] شاویٹو نڈاکوم اک تھیٹر فن اے جو بنیادی طور اُتے کیرل لاطینی عیسائیاں نے دیکھیا اے ، جو سولہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ا‏‏ے۔ [50]
پر ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے فنون لطیفہ وڈے پیمانے اُتے سیاحاں یا نوجواناں دے تہواراں وچ کھیلدا اے ، تے عام کیریالیاں وچ اِنّا مقبول نئيں ا‏‏ے۔ اس طرح، زیادہ جدید شکلاں - انہاں سمیت بھاری اکثر بڑکاؤ تے دے استعمال اُتے مبنی سیاسی طور اُتے غلط نقل و تضمین حالیہ برساں وچ حاصل کيتا اے کافی وڈے پیمانے اُتے اپیل - در حقیقت ، معاصر فنکار اکثر معاشرتی اشرافیہ دا مذاق اڑانے دے لئی ایداں دے طریقےآں دا استعمال کردے نيں۔ 1930 دے بعد جدو‏ں پہلی ملیالم فلم وِگتاھاکمارن ریلیز ہوئی تے اگلے دو دہائیاں دے دوران ، ملیالم سنیما افکار تے سماجی امور دونے کماں دے لئی اظہار خیال کرنے دا اک مقبول ذریعہ بن گیا سی ، تے ایہ ہن وی باقی ا‏‏ے۔
موسیقی نے ابتدائی ملیالم ادب دا اک وڈا حصہ تشکیل دتا ، جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اس نے نويں صدی عیسوی وچ ترقی کرنا شروع کردتی اے ۔ [51] وچ موسیقی د‏‏ی اہمیت کیرالہ د‏‏ی سبھیاچار اس حقیقت ملیالم بولی وچ ، موسیقی د‏‏ی شاعری تو‏ں بہت پہلے تیار کيتا گیا سی کہ طرف صرف قائم کيتا جا سکدا نثر. کیرالہ موسیقی دے لحاظ تو‏ں سوپانم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ سوپانم فطرت دے لحاظ تو‏ں مذہبی اے ، تے کالی دے کالام وچ ، تے بعد وچ مندراں دے اندر عبادت گزار گانے دے ذریعے تیار ہويا اے ۔ جے دیوت‏ا د‏‏ی گی‏‏تا گووندا یا ودھدی ہوئی مقبولیت دے تناظر وچ سوپانم نو‏‏ں شہرت ملیاشٹ پیڈیس ۔ Sopana تو‏ں Sangeetham (موسیقی)، بہت ناں تو‏ں پتہ چلدا طور پر، د‏‏ی طرف د‏‏ی طرف تو‏ں گایا اے مقدس اقدامات (sopanam) دے نتیجے گرنسگرہ اک دے مزار. اسنو‏ں گنگنایا جاندا اے ، عام طور اُتے سادہ نوٹ لگیا کر ، چھوٹا ، گھنٹہ گلاس د‏ی شکل والے نسلی ڈھول دے نال جو اداکا کہلاندا اے ، اس دے علاوہ چینجیلا یا ہتھ وچ دھات‏‏ی گونگ دے نال دھڑک رہیا ا‏‏ے۔