cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھونچال
دنيا د‏‏ی تاريخ حادثات تے قدرتی آفات تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔ انہاں وچوں بعض قدرتی آفتاں نے تاں انسانی آبادی دے وڈے حصّے نو‏‏ں ديکھدے ہی ديکھدے صفحۂٔ ہستی تو‏ں مٹاکر رکھ ديا۔ يہ حقيقت اے کہ حادثات تے قدرتی آفات ميں زلزلے تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی دہشت ناک نہيں، اس لئی کہ يہ کسی پيشگی اطلاع دے بغير ايک دم نازل ہُندا اے، ياں ذہنی طور اُتے اس دا سامنا کرنے د‏‏ی تياری دا کسی نو‏‏ں وی وقت نہيں ملدا۔ ياں وی انسانی زندگی اُتے زلزلے دے اثرات ديگر قدرتی آفات مثلاً سيلاب، طوفان، وبائی بيمارياں تے جنگاں وغيرہ دے مقابلے ميں کہيں زيادہ گہرے تے ديرپا ہُندے ہيں، زلزلےآں د‏‏ی ہلاکت خيزی وی جنگاں تے وبائی امراض تو‏ں کِتے زيادہ ا‏‏ے۔ نفسياتی ماہرين دا تجزيہ اے کہ زلزلے تو‏ں زندہ بچ جان والے افراد اُتے برساں شديد حزن و ملال، پژمردگی، خوف تے ڈراؤنے خواب مسلط رہندے نيں۔ معلوم تريخ دے مطالعے دے بعد ايک اندازہ لگايا گيا اے ہن تک آون والے زلزلے اٹھ کروڑ انساناں نو‏‏ں ہلاک کرچکے نيں ۔ مالی نقصانات دا تاں شايد کوئی حساب ہی نہيں کيتا جاسکدا ۔ اٹھ اکتوبر 2005 د‏‏ی صبح 8 بج کے 50 منٹ اُتے جو قيامت خيز زلزلہ آيا، اس نے جتھے آزاد کشمير تے صوبہ سرحد دے ہزارا ڈويژن وچ تباہی پھيلائی وہيں پاکستان دا راجگڑھ اسلام آباد وی اس ہلاکت آفريں زلزلے د‏‏ی زد ميں آگيا۔ زلزلے دے ابتدائی جھٹکے اس قدر شديد تے خوفناک سن کہ اسلام آباد تے راولپنڈی دے تمام لوک گھراں، دفترو ں تے کاروباری مراکز تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے سڑکاں اُتے آ گئے تے فیر کئی گھنٹےآں تک سڑکاں اُتے ہی رہ‏‏ے۔ زلزلے کياں آندے ہيں؟ آتش فشاں پہاڑ کياں پھٹتے ہيں؟ تے دنيا دے کچھ حصّاں ميں اس قسم دے واقعات زيادہ کياں رونما ہُندے نيں؟ انہاں جيسے بہت سارے سوالات 8 اکتوبر 2005 توں بعد اکثر لوکاں دے ذہناں وچ شدوّمد نال گردش ک‏ر رہ‏ے نيں ۔
صدياں پہلے لوک زلزلے دے بارے ميں عجيب وغريب رائے رکھدے سن، مثلاً عيسائی پادرياں دا خيال سی کہ زلزلے خدا دے باغی تے گنہگار انساناں دے لئی اجتماعی سزا تے تنبيہ ہُندے ہيں بعض قديم اقوام سمجھدیاں سی مافوق الفطرت قوتاں دے مالک ديوہيکل درندے جو زمين دے اندر رہندے ہيں، زلزلے پيدا کردے ہيں قديم جاپانياں دا عقيدہ سی کہ ايک طويلِالقامت چھپکلی زمين نو‏‏ں اپنی پشت اُتے اُٹھائے ہوئے اے تے اس دے ہلنے تو‏ں زلزلے آندے ہيں کچھ ايسا ہی عقيدہ امريکی ريڈ انڈينز دا وی سی کہ زمين ايک بہت وڈے کچھوے د‏‏ی پيٹھ اُتے دھری اے تے کچھوے دے حرکت کرنے تو‏ں زلزلے آندے ہيں سائیبيريا دے قديم باشندے زلزلے د‏‏ی ذمّہ داری ايک قوی البحثّہ برفانی کتے دے سر تھوپتے ہيں، جو انہاں دے بقول جدو‏ں اپنے بالاں تو‏ں برف جھاڑنے دے لئی جسم نو‏‏ں جھٹکے ديتا اے تاں زمين لرزنے لگتی اے ہندوواں دا عقيدہ اے کہ زمين ايک گائے دے سينگاں اُتے رکھی ہوئی اے، جدو‏ں اوہ سينگ تبديل کردی اے تاں زلزلے آندے ہيں۔ قديم يونانی فلسفی تے رياضی داں فيثا غورث دا خيال سی کہ جدو‏ں زمين دے اندر مُردے آپس ميں لڑدے ہيں تاں زلزلے آندے ہيں۔ اس دے برعکس ارسطو د‏‏ی توجيہہ کسی حد تک سائنسی معلوم ہُندی اے، اوہ کہندا اے کہ جدو‏ں زمين دے اندر گرم ہويا باہر نکلنے د‏‏ی کوشش کردی اے تاں زلزلے پيدا ہُندے ہيں۔ افلاطون دا نظريہ وی کچھ ايس‏ے قسم دا سی کہ زيرِ زمين تيز و تند ہوائيں زلزلےآں نو‏‏ں جنم ديتی ہيں۔ تقريباً 70 سال پہلے سائنسداناں دا خيال سی کہ زمين ٹھنڈی ہوئے رہی اے تے اس عمل دے نتيجے ميں اس دا غلاف کہيں کہيں چٹخ جاندا اے، جس تو‏ں زلزلے آندے ہيں۔ کچھ دوسرے سائنسداناں دا کہنا سی کہ زمين دے اندرونی حصّے ميں اگ دا جہنم دہک رہیا اے تے اس بے پناہ حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں زمين غبارے د‏‏ی طرح پھيلدی ا‏‏ے۔ ليکن اج دا سب تو‏ں مقبول نظريہ ”پليٹ ٹيکٹونکس“ دا اے جس د‏‏ی معقوليت نو‏‏ں دنيا بھر دے جيولوجی تے سيسمولوجی دے ماہرين نے تسليم کرليا ا‏‏ے۔
زمین د‏‏ی پلیٹاں دے اس نظرئيے دے مطابق زمين د‏‏ی بالائی پَرت اندرونی طور اُتے مختلف پليٹاں ميں منقسم ا‏‏ے۔ جدو‏ں زمين دے اندرونی کُرے ميں موجود پگھلے ہوئے مادّے جسنو‏ں جيولوجی د‏‏ی بولی ميں ميگما Magma کہندے ہيں، ميں کرنٹ پيدا ہُندا اے تاں يہ پليٹيں وی اس دے جھٹکے تو‏ں ياں متحرک ہوجاندی ہيں جيسے کنويئر بيلٹ اُتے رکھی ہوئی ہون، ميگما انہاں پليٹاں نو‏‏ں کھسکانے ميں ايندھن دا کم کردا ا‏‏ے۔ يہ پليٹيں ايک دوسرے د‏‏ی جانب سرکدی ہيں، اُتے، نيچے، يا پہلو ميں ہوجاندی ہيں يا فیر انہاں دا درميانی فاصلہ ودھ جاندا ا‏‏ے۔ زلزلہ يا آتش فشانی عمل زيادہ تر انہاں علاقےآں ميں رونما ہُندا اے، جو انہاں پليٹاں دے Joint اُتے واقع ہيں۔
ارضی پليٹاں د‏‏ی حالت ميں فوری تبديلی تو‏ں سطح ميں دراڑيں يا فالٹ Fault پيدا ہُندے ہيں جنہاں ميں پيدا ہونے والے ارتعاش تو‏ں زلزلہ آندا ا‏‏ے۔ زيرِزمين جو مقام ميگما دے دباؤ دا نشانہ بندا اے، اسنو‏ں محور Focus تے اس دے عين اُتے دے مقام نو‏‏ں جتھے اس جھٹکے دے فوری اثرات پڑدے ہيں، زلزلے دا مرکز Epicentre کہیا جاندا ا‏‏ے۔ زلزلے د‏‏ی لہريں پانی ميں پتھر گرنے تو‏ں پيدا ہونے والی لہراں د‏‏ی طرح دائرے د‏‏ی شکل ميں چاراں جانب يلغار کردی ہيں۔ انہاں تو‏ں ہونے والی تباہی دا تعلق جھٹکاں د‏‏ی ريکٹر اسکيل اُتے شدّت، فالٹ يا دراڑاں د‏‏ی نوعيت، زمين د‏‏ی ساخت تے تعميرات دے معيار اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ جے زلزلہ زمين د‏‏ی تہ ميں آئے تاں ا س تو‏ں پيدا ہونے والی بلند موجيں پوری رفتار دے نال چاراں طرف چلدی ہيں تے ساحلی علاقےآں ميں سخت تباہی پھيلاندی ہيں۔
زلزلے دو قسم دے ہُندے ہيں، قدرتی وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے والے زلزلےآں نو‏‏ں ٹيکٹونک Tectonic زلزلے کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ انسانی سرگرمياں د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے والے زلزلے نان ٹيکٹونک Non Tectonic کہلاندے ہيں۔ ٹيکٹونک زلزلے انتہائی شدت دے وی ہوسکدے ہيں۔ جدو‏ں کہ نان ٹيکٹونک عام طور اُتے معمولی شدت دے ہی ہُندی ہيں۔ ايک ہی زلزلے دا مختلف علاقےآں اُتے اثر مختلف ہوئے سکدا اے چنانچہ کسی خطے ميں تاں بہت زيادہ تباہی ہوجاندی اے ليکن دوسرے علاقے محفوظ رہندے ہيں۔ زلزلے د‏‏ی لہريں 25 ہزار کلوميٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں پھيلدی ہيں۔ نرم مٹی تے ريت دے علاقے ميں يہ نہايت تباہ کن ثابت ہُندی ہيں۔ انہاں د‏‏ی شدّت دا اندازہ ريکٹر اسکيل اُتے زلزلہ پيما دے ريکارڈ تو‏ں لگايا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ظاہر ہونے والی تباہی د‏‏ی شدّت مرکلی اسکيل Mercally Intensity Scale تو‏ں ناپی جاندی ا‏‏ے۔ زلزلے سمندر د‏‏ی تہ ميں موجود زمينی سطح اُتے وی پيدا ہُندے ہيں تے حقيقت يہ اے کہ زيادہ تر زلزلے سمندر د‏‏ی تہ ميں ہی پيد اہُندے ہيں۔ بحری زلزلےآں يعنی سونامی تو‏ں سمندر ميں وسيع لہريں پيدا ہوجاندی ہيں۔ انميں تو‏ں بعض تاں ايک سو ميل تو‏ں لے ک‏ے 200 ميل تک د‏‏ی لمبائی تک پھيل جاندی ہيں، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی اونچائی 40 فٹ تک ہُندی ا‏‏ے۔ يہ لہريں ساحل اُتے پہنچک‏ی ہيں تاں ساحل تو‏ں گزر کر خشکی د‏‏ی جانب سيلاب د‏‏ی طرح داخل ہوجاندی ہيں تے بے پناہ تباہی و بربادی پھيلاديتی ہيں۔
دنيا دے اوہ خطے جتھے زلزلے زيادہ پيدا ہُندے ہيں، بنيادی طور اُتے 3 پٹياں Belts ميں واقع ہيں۔ پہلی پٹی جو مشرق د‏‏ی جانب ہماليہ دے پہاڑاں تو‏ں ملی ہوئی اے، انڈيا تے پاکستان دے شمالی علاقےآں ميں ہماليہ دے پہاڑاں نال ہُندی ہوئی افغانستان، ايران تے فیر ترکی تو‏ں لنگھدی ہوئی براعظم يورپ تے يوگوسلاويہ تو‏ں فرانس تک يعنی کوہ ايلپس تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ دوسری پٹی براعظم شمالی امريکا دے مغربی کنارے اُتے واقع الاسک‏ا دے پہاڑی سلسلے تو‏ں شروع ہوک‏ے جنوب د‏‏ی طرف Rocky mountains نو‏‏ں شامل کردے ہوئے ميکسيکو تو‏ں گزر کربراعظم جنوبی امريکہ دے مغربی حصّے ميں واقع ملکاں کولمبيا، ايکواڈور تے پيرو نال ہُندی ہوئی چلّی تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ تيسری پٹی براعظم ايشيا دے مشرق اُتے موجود جاپان تو‏ں شروع ہوک‏ے تائيوان تو‏ں لنگھدی ہوئی جنوب ميں واقع جزیرے فلپائن، برونائی، ملائیشياءاور انڈونيشيا تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ دنيا ميں 50 فيصد زلزلے کوہِ ہماليہ، روکيز ماؤنٹين تے کوہِ اينڈيز ميں پيدا ہُندے ہيں تے يہ تيناں پہاڑی سلسلے اُتے بيان کردہ پٹياں ہی ميں واقع ہيں۔ تقريباً 40 فيصد زلزلے، براعظماں دے ساحلی علاقےآں تے انہاں دے قرُب و جوار ميں پيدا ہُندے ہيں جدو‏ں کہ بقيہ 10 فيصد زلزلے دنيا دے ايسے علاقےآں ميں جو نہ تاں پہاڑی ہيں تے نہ ساحلی ہيں، رونما ہُندے ہيں۔
جب زمين د‏‏ی پليٹ جو تہ در تہ مٹی، پتھر تے چٹاناں اُتے مشتمل ہُندی اے، کسی ارضياندی دباؤ دا شکار ہوک‏ے ٹوٹتی يا اپنی جگہ چھوڑدی اے تاں سطح زمين اُتے زلزلے د‏‏ی لہريں پيدا ہُندی ہيں۔ يہ لہريں دائراں د‏‏ی صورت ميں ہر سمت پھيل جاندی ہيں۔ جتھے پليٹ ميں حرکت دا مرکز واقع ہُندا اے اوہ Hypo Centre کہلاندا ا‏‏ے۔ اس دے عين اُتے سطحِ زمين اُتے زلزلے دا مرکز Epicentre کہلاندا ا‏‏ے۔ يہ لہريں نظر تاں نہيں آتيں ليکن انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سطح زمين اُتے موجود ہر شے ڈولنے لگتی ا‏‏ے۔
سالانہ زلزلےآں دا تناسب
(Source: Earthquake and Urban Environment Vol.1 G.Lennis Berlin, 1980)
زلزلہ عمومي اصطلاحات
زلزلے دی صورت وچ ليٹ جانا (DROP)، ڈھک لينا (COVER) تے ٹِکے رہنا (HOLD ON) نو‏‏ں ياد رکھو ۔ فرش اُتے ليٹ جاو تے چھپن لئی کسے چيز دے تھلے رہو تے ایہنو‏ں اس ویلے تک پھڑی رکھو جدو‏ں تک زلزلہ رک نہ جاوے ۔
حوالے
گٹھ:زلزلے گٹھ:زلزلیات گٹھ:جیالوجی گٹھ:ارضیات گٹھ:قدرتی آفات گٹھ:جغرافیا
جارج چھیواں
گٹھ:بادشاہ گٹھ:برطانیہ
سلوبوزیا
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ سلوبوزیا شہر رومانیہ دا اک شہر تے رومانیہ دی ایالومتسا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
مونگوز لیمر
مونگوز لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر
فلسفی
فلسفی ایسا بندا ہوندا اے جیہڑا فلاسفی پڑھے ایہدے تے کم کرے یا فلاسفی دا گرو ہووے۔
جوگی جہلمی
جوگی جہلمی، (اصل ناں: اللہ دتا) اک پنجابی شاعر سن۔ 1903ء وچ کھڑی شریف، میرپور وچ پیدا ہوئے۔ کم عمری وچ ای والدین نال جہلم آگئے سن۔ 15 سال دی عمر وچ اوہناں نے شاعری شروع کیتی، 1998 وچ فوت ہوگئے۔
فلسفی
شبد فلسفی یونانی بولی وجوں آیا اے جیدا مطلب اے سیانف دا بیلی۔
جوگی جہلمی
کتاب
اوہناں دی مشہور کتاب، جیہدا ناں “مندراں” اے، 1978ء وچ چھپی۔
دوا پردا
دوا پردا انسانی اکھ وچ کورنیا وچ اک پردا اے۔ ایہ پردا جون 2013 وچ ڈاکٹر ہرمندر دوا نے لبھیا۔ ایہ 15 مائکرون تک موٹا اے۔
گٹھ:انسان
ضلع گیدیبے
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع گیدیبے آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز گیدیبے شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
دهستان زیرراه
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتستان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ضلع قاراکول
ضلع قاراکول  ازبکستان دے صوبہ بخارا دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قاراکول شہر اے ۔
چک 46 ڈبلیو بی
چک 46 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ضلع قاراکول
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,45,300 اے ۔
چک 46 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ضلع قاراکول
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 9,840 مربع کلومیٹر اے ۔
چک 46 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ضلع قاراکول
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بخارا دے ضلعے
واسلوئی کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا  راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
واسلوئی کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام واسلوئی شہر اے ۔
راشمیکا مندنہ
راشمیکا مندنہ (کنّڑا:ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್، انگریزی :Rashmika Mandanna ، پیدائش 5 اپریل 1996) بھارت د‏‏ی اک ماڈل تے اداکارہ اے جو زیادہ تر کنّڑا تے تیلگو زبان د‏‏ی فلماں وچ کم کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے اک کامیاب ترین فلم کرک پارٹی تو‏ں اپنے فنی سفر د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے ايس‏ے فلم تو‏ں دیکھدے ہی دیکھدے اوہ جنوبی ہند دے سینیما د‏‏ی اک مشہور تے مہنگی ترین اداکارہ بن گئی۔ انہاں نے کئی اعزاز وی جتے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں کنڑا د‏‏ی فلمی صنعت تے ذرائع ابلاغ وچ “کنّڑا د‏‏ی دھڑکن“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔  بنگلور ٹائمز نے اسنو‏ں 2017 د‏‏ی 30 مشہور، معروف تے مذکور ترین خواتین وچو‏ں پہلے نمبر اُتے رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ ٹالی وڈ د‏‏ی انہاں تھوڑے جہے کامیاب ترین اداکاراواں وچو‏ں اک اے جنہاں نے بہت ہی کم وقت وچ سو کروڑ روپے دے کلب تک رسائی حاصل کر لئی۔
راشمیکا نے 2018 وچ اپنی پہلی تیلگو فلم اک رومانوی ڈراما فلم چلو د‏‏ی جو باکس آفس اُتے کاروباری لحاظ تو‏ں اک کامیاب ترین فلم ثابت ہوئی۔
راشمیکا مندنہ بھارتی فلمی جگت وچ اک ابھردی ہوئی اداکارہ اے جس نے بوہت چھیتی ترقی دیاں منزلاں طے کیتیاں نیں ۔
ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
راشمیکا 5 اپریل 1996 نو‏‏ں بھارتی ریاست کرناٹک دے ضلع کوداگو دے اک قصبے ویراجپیت وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اپنے والدین مدن مندنہ تے سُمن مندنہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی اے ۔اس اک چھوٹی بہن شِمن مندنہ اے جو حالے کوڈاگو دے پرائمری اسکول وچ زیر تعلیم ا‏‏ے۔ تے اک وڈا بھائی جو سن انسٹی ٹیوٹ وزاگ وچ اے جی بی ایس سی کر رہیا ا‏‏ے۔ راشمیکا نے ابتدائی تعلیم کُورگ پبلک سکول تو‏ں حاصل کيتی تے فیر میسور یونیورسٹی آف کامرس اینڈ آرٹس وچ جانے تو‏ں پہلے اس نے ایم ایس کالج آف آرٹس تو‏ں انگریزی ادب، نفسیات تے صحافت وچ بیچلر ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پڑھائی دے نال نال اوہ ماڈلنگ وی کردی رہی تے بوہت سارے اشتہارات وچ جلوہ گر ہوئی۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:ضلع کوڈاگو دیاں شخصیتاں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین
لال ٹڈ والا لیمر
لال ٹڈ والا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
گٹھ:لیمر
جمیکی بوا
جمیکی بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نگار خان
thumb|خان دی بھین نال [[گوہر خان 2011 وچ]] نگار خان (جنم c. 1978/1979) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ ہے اتے مکھ طور اتے اپنے کرداراں لئی جانی جاندی۔    اس نے وڈی بھین دے ماڈل-اداکارہ گوہر خان ہے۔
نجی زندگی
نگار خان دا ویاہ اس دے بوائے فرینڈ اتے پاکستانی کاروباری آدمی خیام شیخ وچ دبئی تے 23 جولائی 2015 نوں ہویا نگار نے ویاہ توں بعد دبئی تبدیل ہو گئی۔
بانجا لوکا
بانجا لوکا بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
چٹان
چٹان (Rock (geology)) زمین دی سائنس (Geology) وچ اپݨے آپ ہوݨ والے معدنیات دے پکے پینڈے کٹھ نوں کہندے نیں ۔ زمین دا اپرلا چھلڑ چٹاناں نال بݨیا اے ۔ چٹاناں دیاں تِن ونڈاں نیں : آتشی چٹان، تہہ دار چٹان تے تبدیل شدہ چٹان] ۔
چٹاناں دی ونڈ
چٹاناں نوں اوہناں دے کیمیائی میل جول، اوہناں دے ملن والے ذریاں دی بنتر تے اوہ ول جیہناں نال اوہ بݨدیاں نیں، نال ونڈیا جاندا اے ۔ ایہ ناپ ایہناں نوں آتشی چٹاناں ، تہہ دار چٹاناں تے تبدیل شدہ چٹاناں وچ ونڈدے نیں ۔ ہور ایناں نوں زریاں دے ناپ نال وی ونڈیا آندا اے۔ اگ چٹاناں اودوں بندیاں نیں جدوں پگھلیا میگما ٹھنڈا ہوندا اے تے دو گٹھاں چ ونڈیا جاسکدا اے: پلوٹونک چٹان تے ولکینک چٹان ۔ پلوٹونک چٹان اُدوں بَݨدی اے جدوں میگما ٹھنڈا ہوکے زمین دے چھلڑ وچ کرسٹل بݨدا اے (ادھارن: گرینائیٹ)۔ وولکینک چٹان اُدوں بݨدی اے جدوں میگما زمین دی پدھر دے اتے لاوا بݨدا اے (ادھارن:بسالٹ تے پومائس) ۔
تہہ دار چٹاناں زمین تے مِلن آلیاں عام چٹاناں نیں ۔ ایہ زمین دی پدھر تے یا ایہدے نیڑے ہُندیاں نیں ۔ تہہ دار چٹاناں تہواں وچ بݨدیاں نیں تے اک دے اتے دوجی تہ بݨدی جاندی اے ۔ تہواں موٹیاں پتلیاں ہوسکدیاں نیں ۔ ایہ تہواں چوڑے کاربن والے کیمیکلز تے کیمیائی تعاملات نال بݨدیاں نیں تے اپنے ای جوکھ نال جڑدیاں تے پکیاں ہُندیاں جاندیاں نیں ۔ تبدیل شدہ چٹان دوجیاں چٹاناں توں بݨدیاں نیں ۔ ایہ چوکھی گرمی تے دباؤ نال بݨدی اے ۔ زمین دی پدھر تھلے ہمیشا چوکھا دباؤ تے گرمی ہُندی اے کِسے پہاڑی سلسلے تھلے یا اگ دے پہاڑ کول گرمی تے دباؤ نال چٹاناں پلٹ جاندیاں نیں ۔ سنگ مرمر اک ادھارن اے ۔
انسانی ورتن
چٹاناں دے ورتن نے انسانی رہتل تے گوڑھے رنگ چھڈے نیں ۔ چٹاناں نوں انسان پچھلے 20 لکھ ورھیاں توں ورتدا آیا اے ۔ دھاتاں ل‏ئی چٹاناں نوں کھننا انسان دے اگے ودھن دا اک وڈا طریقا رہیا اے ۔ پتھر ویلا انسانی رہتل دا اک وڈا ویلا سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جغرافیا گٹھ:جیالوجی گٹھ:ارضیات
پاک ٹرینیٹی گرجا، مری
پاک ٹرینیٹی گرجا، مری پنجاب پاکستان دے شہر مری وچ مال روڈ تے برطانوی ویلے دا بنیا اک پروٹسٹنٹ گرجا اے۔ ایہدا مڈھ 1850 وچ رکھیا گیا تے 1857 وچ ایہ پورا ہویا۔ ایتھے 400 لوکاں دے بیٹھن دی تھاں اے۔ گرجا انگریزی ول تے اساریا گیا اے۔ ایہ گرجا لہور دے بشپ دی جؤع وچ آندا اے۔
ریاض عارف ملک ایس ویلے ایس گرجے دے وکر نیں تے پاکستان دے ایس تریخی گرجے دی سانبھ ودیا کر رۓ نیں۔
چک 47 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
نیلیاں اکھاںوالا کالا لیمر
نیلیاں اکھاںوالا کالا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
قدرتی تباہی
قدرتی تباہی بھونچال ہڑ ورگے فطرت دے کماں دا نتارا ہوندیاں نیں۔ قدرتی آفت کسی وی قدرتی خطرے جداں سیلاب، ٹورنیڈو، سمندری طوفان، آتش فشاں، زلزلے یا تودے وغیرہ تو‏ں منسلک اثرات دا ناں اے جو ماحول اُتے اس طرح اثر انداز ہُندے نيں کہ قدرتی وسائل، مالی تے جانی نقصان دا سبب بندے نيں۔ قدرتی آفت دے نتیجے وچ ہونے والا نقصان د‏‏ی شدت اس ماحول تو‏ں منسلک آبادی دا آفت دے برپا ہونے یا اس تو‏ں نبرد آزما ہونے د‏‏ی خاصیت اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ قدرتی آفت بارے ایہ نظریہ دراصل اس بنیاد اُتے قائم کيتا گیا اے کہ کسی وی آفت دا اس خطے وچ زندہ اشیاء د‏‏ی موجودگی تے آفت دے برپا ہونے دے نتیجہ وچ منسلک بے بسی دے نال کس درجہ دا تعلق ہو سکدا ا‏‏ے۔
تکنیکی لحاظ تو‏ں قدرتی آفت د‏‏ی تعریف دراصل آبادیاں د‏‏ی موجودگی تے انہاں نو‏‏ں متوقع آفتاں تو‏ں خطرات دے دائرہ وچ ہی ممکن ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے غیر آباد خطے وچ انتہائی شدید ترین زلزلہ وی تکنیکی لحاظ تو‏ں قدرتی آفت قرار نئيں دتا جا سکدا۔ ایتھ‏ے ایہ امر قابل غور اے کہ ايس‏ے تکنیکی تعریف کيت‏ی بنا اُتے لفظ “قدرتی“ محققاں دے وچکار اختلاف د‏‏ی وجہ اے، کیونجے کسی وی تکنیکی آفت دا صرف انسان تو‏ں متعلق ہونا ہی کسی طور وی قدرتی آفت نئيں اکھوایا جانا چاہیے۔
حوالے
گٹھ:قدرتی آفتاں
بولیوی اناکونڈا
بولیوی اناکونڈا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع وابکنت
ضلع وابکنت  ازبکستان دے صوبہ بخارا دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ وابکنت شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1,23,600 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 390 مربع کلومیٹر اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بخارا دے ضلعے
کالروالا لیمر
کالروالا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
ڈیشاؤنسی اناکونڈا
ڈیشاؤنسی اناکونڈا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان دهرود
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتستان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ویلچا کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا  راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
چک 48 ڈبلیو بی
چک 48 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ویلچا کاؤنٹی
ویلچا کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام ریمنکو ویلچا شہر اے ۔
چک 48 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
ویلچا کاؤنٹی
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:رومانیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:جغرافیہ
ہرنو ٹھنڈا پانی
ہرنو ٹھنڈا پانی ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل چراہ وچ ہے گا اے۔
پنجابی اخبار
پنجابی بولی دے اخبار  سبھ توں زیادہ بھارت ،تھوڑی گنتی  چ لہندے دیساں وچ چھپدے نیں ۔ پاکستان وچ دنیا دے سبھ توں زیادہ پنجابی بولی بولن لوک نیں لیکن سرکاری سرپرستی بناں اخبار تھوڑی گنتی وچ چھپدے نیں ۔
بھارت
بھارت وچ پنجابی اخبار گورمکھی لکھائی وچ چھاپے جاندے ہن۔ ایہناں وچوں خاص ہیٹھ لکھے نے:
خضر حیات ٹواݨا
لیفٹینیٹ کرنل خضر حیات ٹواݨا   30 دسمبر ‎ 1942 توں 2 مارچ 1947 دے دوران پنجاب دے وزیر اعظم رہے ۔ اوہناں دا تعلق یونینسٹ پارٹی نال سی ۔ خضر حیات ٹواݨا دے والد میجر جنرل سر ملک عمر حیات ٹواݨا (1875–1944) سی ۔ اوہ 1924-1934 دے دوران برطانوی ہند دے سٹیٹ سیکٹری دی کونسل دے ممبر رہے تے جارج 5 ویں تے جارج 6 ویں دے آنریری ایڈ ڈی کیمپ دے طور تے کم کیتا ۔
مُڈھلا جیون
ملک خضر حیات ٹواݨا نے اپنے والد وانگ ایچی سن کالج لہور (Aitchison) توں تعلیم حاصل کیتی ۔اوہناں نے 16 سال دی عمر وچ اپنے آپ نوں  جنگ سیوا لئی پیش کیتا۔ اوہناں نوں 17 اپریل 1918 نوں برطانوی ہند تھل فوج دے 17  ویں دستے وچ کچے طور تے بھرتی کیتا گیا۔ اوہ 21 نومبر 1919 نوں دوجے درجے دا لیفٹینینٹ بنے ۔
سیاست وِچ
اوہ 1937 وچ پنجاب اسمبلی دے ممبر چݨے گئے ۔ سر سکندر حیات دی اگوائی وچ یونیئنسٹ پارٹی نے چوناں لڑیاں ۔ سکندر حیات دی کیبنٹ وچ بطور لوک نرمان وزیر عہدا حاصل کیتا ۔ اوہناں نے 2 مارچ 1947 نوں وزیر اعظم دے عہدے توں استعفا دے دتا ۔ آزادی تک شملا رہے تے سیاست وچ سرگرم حصا لینا چھڈ دتا ۔ اوہ اکتوبر 1949 نوں پنجاب (پاکستان) آ گئے ۔اوہ پنجاب دی ونڈ کرن دے مخالف سن ۔
بھارت وچ اسلام
بھارت وچ اسلام ہندو مت توں بعد دوجا وڈا مذہب اے ۔
بھارت وچّ ہندو دھرم دے بعد اسلام دوجا سبتوں زیادہ پرچلت دھرم ہے ، جو دیس دی کل آبادی دا 14.88 % توں وی زیادہ ہے ( 2001 دی جنگننا دے مطابق لگبھگّ 19 کروڑ )
بھارت وچّ اسلام دا آغاز قریب 12ویں صدی وچّ ہویا سی اتے ادوں توں ایہہ بھارت دی رہتلی اتے مذہبی وراثت دا اک انکھڑواں انگ بنّ گیا ہے ۔ سالاں توں ، پورے بھارت وچّ ہندُو اتے مسلمان رہتلاں دا اک انوکھا ملن ہندا آیا ہے ۔   اتے بھارت دے اقتصادی اتے تہذیبی میدان وچّ مسلماناں نے  اہم کردار نبھائیا ہے ۔
بھارت وچّ ویاہ ، وراثت اتے وقف جائداد توں جڑے مسلماناں دے اختیاری معاملے مسلمان پرسنل لاء قنون راہیں چلائے جاندے ہن ۔ اتے عدالتاں نے ایہہ فیصلہ دتا کہ شریعت جاں مسلمان قنون دی بھارتی شہری قنون دے مقابلے زیادہ پردھانتا ہوویگی ۔ دنیا وچّ بھارت اکو اجیہا دیس ہے جتھے سرکار حج یاترا لئی جہاز دے کرایہ وچّ سبسڈی دندی ہے اتے 2007 دے مطابق فی پاندھی 47454 بھارتی روپیہ خرچ کردی ہے ۔
آبادی
بھارت دی مسلمان آبادی دنیا دی تیجی سبتوں زیادہ مسلم آبادی ہے اتے دنیا بھر وچّ سبھتوں زیادہ مسلمان اقلیتی آبادی ہے ۔ بھارت وچّ سارے مسلمان بھارتی نسلی گروہاں نال تعلق رکھدے ہن ، جس وچّ بھارت توں باہر دے وی کجھ مسلمان شامل ہن ، مکھ روپ توں  فارس (ایران) اتے  وچکار ایشیا  دے ۔
2001 دی جنگننا دے مطابق بھارت وچّ مسلماناں دی کل آبادی دا سبتوں زیادہ حصہ 47% ہے - جو تنّ صوبےآں وچّ نواس کردے ہن اتر پردیش  ( 3.07 کروڑ) ( 18.5 % ),  لہندا بنگال  ( 2.02 کروڑ) ( 25% ) اتے  بہار  ( 1.37 کروڑ) ( 16.5 % ). مسلمان ، لکشادیپ  ( 2001 وچّ 93% ) اتے  جموں اتے کشمیر  ( 2001 وچّ 67% ) وچّ مقامی آبادی دی اکثریت دی ترجمانی کردے ہن ۔ مسلماناں دی اُچّ گنتی  آسام ( 31% ),  لہندا بنگال  ( 25% ) دکھنی صوبے  کیرالا  وچّ ( 24.7 % ) پائی جاندی ہے ۔ سرکاری طور اتے ، بھارت وچّ مسلماناں دی تیجی سبھتوں وڈی آبادی ہے (  انڈونیشیا  اتے  پاکستان  دے بعد ) ۔
صوبےآں مطابق مسلم آبادی
550px|thumb|بھارت دے مختلف صوبےآں وچ اسلام نوں منن والے دا فیصد: لال- 50-100%, اورینج- 25-50%, پیلا- 20-25%, ہرا- 15-20%, نیلا- 10-15%, (بھارتی قومی اوسط), انڈیگو- 5-10%, سلیٹی- <5%. 2001 دے مطابق بھارتی صوبےآں وچ مسلم آبادی.
thumb|left|چیرامن پیرومل جمعہ مسجد ، اجیہا منیا جاندا ہے کہ رامیا ورما کلاشیکرا دے انورودھ اتے بنایا گیا سی اتے سمبھوت: بھارت دی پہلی مسجد thumb|left|200px|جامہ مسجد ، دلی ، ایشیا پرشانت کھیتر وچّ سبھتوں وڈی مسجداں وچوں اک جنگننا دا فیصد وترن مذہبی برادریاں ولوں: بھارت- 1961 توں 2001 جنگننا(آسام تے جموں کشمیر نوں چھڈ کے).
بھارت دیاں مذہبی برادریاں دا فیصدی ونڈ - 1961-2001 دی جنگننا (آسام تے جموں تے کشمیر نوں چھڈے بنا).
thumb|| دلی وچّ 1852 دے لگبھگّ مسلمان گوانڈھ.
آبادی وادھا تناسب
بھارت وچّ دیس دے ہور مذہباں دے مقابلے وچّ مسلماناں وچّ اک بہت اُچّ کل فرٹیلٹی ریٹ ( ٹی ایف آر ) ہے ۔ اچّ جنم تناسب اتے گوانڈھی دی بنگلادیش  توں پرواسیاں دے آون دی وجہ نال بھارت وچّ مسلماناں دا فیصدی 1991 وچّ 10% توں ودھ کے 2001 وچّ 13% ہو گیا ہے ۔ کل وادھا تناسب وچّ مسلمان آبادی وادھا تناسب ہندوآں دی وادھا تناسب دے مقابلے وچّ 10 % توں وی زیادہ ہے ۔ حالانکہ ، 1991 توں بھارت وچّ سارے مذہباں دی  فرٹیلٹی ریٹ وچّ سبھتوں وڈی گراوٹ مسلماناں دے وچّ ہوئی ہے ۔
لوک گنتی ماہراں نے بھارت وچّ مسلماناں دے وچّ اُچّ جنم تناسب دے پچھے کئی وجہاں نوں دسیا ہے ۔ ماہر سماجیات روجر اتے پیٹریسیا جیفری دے مطابق مذہبی سوج دے بجائے سماجی، معاشی حالت نوں اُچّ مسلمان جنم تناسب لئی مکھ کارن منندے ہے ۔ بھارتی مسلمان اپنے ہندو گوانڈھیاں دے مقابلے وچّ زیادہ غریب اتے گھٹّ تعلیم یافتہ ہن ۔ مشہور بھارتی ماہر سماجیات، بی۔ کے۔ پرساد دی دلیل ہے کہ حالانکہ بھارت دی مسلمان آبادی ہندو دے مقابلے وچّ شہری ہے ، مسلمان نومولود موت تناسب قریب 12% ہے جو کہ ہندوآں مقابلے وچّ گھٹّ ہے ۔
حالانکہ ، ہور سماجی ماہراں دا کہنا ہے کہ مذہبی احکام نوں اچّ مسلمان جنم تناسب دی وجہ سمجھیا سکدا ہے ۔ سروےآں توں سنکیت ملدا ہے کہ بھارت وچّ مسلمان ، پروار منصوبہ اندی دے اپرالیاں نوں ٹاکرے تے گھٹّ اپناؤن نوں تیار ہندے ہن اتے مسلمان عورتاں وچّ زیادہ فرٹیلی معیاد ہندی ہے کیونکہ ہندو عورتاں دے مقابلے وچّ اوہناں دا ویاہ کافی چھوٹی عمر وچّ ہو جاندا ہے ۔ 1983 وچّ کیرالا وچّ کینسیں جچاریا ولوں کیتے گئے اک مطالعہ توں پتہ چلدا ہے کہ اوسط روپ نال مسلمان عورتاں نے 4.1 بچیاں نوں جنم دتا سی ، جدوں کہ اک ہندو تیویں نے صرف 2.9 دے اوسط توں ہی بچیاں نوں جنم دتا ۔ مذہبی رواج اتے ویاہ دی روایتاں نوں وی اچّ مسلمان جنم تناسب دے کارناں دے روپ وچّ ادھرت کیتا گیا ہے ۔ پال کرتج دے مطابق بھارت وچ ہندوواں دی تُلنا وچّ مسلمان جدید مانع حمل اپرالیاں دے زیادہ خلاف ہن اتے نتیجے دے روپ وچّ مسلمان عورتاں دے مقابلے وچّ ہندو عورتاں وچّ فرٹیلٹی ریٹ وچّ گراوٹ زیادہ ہے ۔ 1998 - 99 وچّ منعقد قومی پروار اتے صحتَ سرویکھن دے مطابق بھارتی مسلمان شوہر، بھارت دے ہندو پرواراں دے مقابلے وچّ زیادہ بچے پیدا کرن نوں کافی حد تکّ اک آدرش منندے ہن ۔ اس سرویکھن وچّ ایہہ وی دسیا گیا ہے کہ 49 فیصدی توں وی زیادہ ہندو پروار پروار منصوبہ بندی نوں سرگرم روپ توں منندے ہن جدوں کہ 37 فیصدی ہی مسلمان  پروار منصوبہ بندی نوں منندے ہن ۔ 1996 وچّ  لکھنؤ  ضلعے وچّ منعقد اک سرویکھن توں پتہ چلدا ہے کہ 34 فیصدی مسلمان عورتاں پروار منصوبہ بندی نوں اپنے دھرم خلاف مندی سی جدوں کہ سرویکھن توں ایہہ پتہ چلدا ہے کہ کوئی ہندو تیویں پروار سکیم دے خلاف دھرم نوں مخالف نہیں مندی ۔
بھارتی پردھانمنتری ولوں تعینات 2006 دی کمیٹی دے مطابق ، بھارت دی مسلمان آبادی 21ویں صدی دے انت وچّ 32 - 34  کروڑ تکّ ہو جاوے گی ( جاں بھارت دی کل اندازا کیتی آبادی دا 18% )   اک پرمکھ بھارتی اڈیٹر سوپن داسگپتا نے بھارت وچّ مسلمان آبادی وادھا تناسب توں متعلق چنتاواں نوں چکیا اتے کیہا کہ ہو سکدا ہے ایہہ بھارت دے سماجی تالمیل نوں اختلافی طریقے توں متاثر کر سکدا ہے ۔ اک مشہور سماجی ماہر فلپ لونگمین نے ٹپنی کیتی ہے کہ ہندو اتے مسلمان دے جنم تناسب وچّ سمرتھّ انتر بھارت وچّ نسلی تناو پیدا کر سکدے ہن ۔
بھارت وچ اسلام دی تریخ
لوکاں دی عام سوج دے برخلاف ، اسلام بھارت وچّ مسلماناں دے حملےآں توں پہلاں ہی دکھن ایشیا وچّ آ چکیا سی ۔ اسلامی اثرات نوں سبھتوں پہلاں عرب وپاریاں دے آون دے نال 7ویں صدی دے شروع وچّ محسوس کیتا جان لگا سی ۔ پرانے ویلے توں ہی عرب اتے ہندستان دے وچّ وپاری تعلقات رہے ہے ۔ اتھے تکّ کہ قبل اسلام ویلے وچّ وی عرب وپاری مالابار علاقے وچّ وپار کرن آؤندے سن ، جو کہ انھاننوں دکھن چڑھدے ایشیا نال جوڑدا سی ۔ اتیہاسکار الئٹ اتے ڈاؤسن دی کتاب د ہسٹری آف انڈیا ایج ٹولڈ بائے اٹس اون ہسٹورئنز دے مطابق ہندستانی ساحل اتے 630 ایں وچّ مسلمان مسافراں والے پہلے جہاز نوں ویکھیا گیا سی ۔ پاریا رولنسن اپنی کتاب : ایسئنٹ اینڈ مڈیاول ہسٹری آف انڈیا وچّ دعوی کردے ہن کہ 7ویں صدی  دے انتم حصے وچّ پہلے عرب مسلمان بھارتی ساحل اتے بسے سن ۔ شیخ زین الدین مخدوم تحفۃ المجاہدین اک بھروسے یوگ چشمہ ہے ۔ اس سچائی نوں جیں ستروکّ ولوں ساؤتھ کنارا اینڈ مدراس ڈسٹرکٹ مینئلس وچّ منیا گیا ہیؤر ہرداس بھٹاچاریا ولوں کلچرل ہیریٹیج آف انڈیا والیوم IV. وچّ وی اس سچائی نوں پرمانت کیتا گیا ہے ۔ اسلام دے آغز دے نال ہی عرب واسی دنیا وچّ اک پرمکھ تہذیبی طاقت بنّ گئے ۔ عرب وپاری اتے ٹریڈر نویں دھرم دے واہک بنّ گئے اتے جتھے وی گئے انھاننے اسدا پرچار کیتا ۔ ایہہ کہی طور اتے منیا جاندا ہے کہ رام ورما کلشیکھر دے حکم اتے بھارت وچّ پہلی مسجد دی اساری 629 وچّ ہوئی سی ، جنہاں نوں مالک بن دینار دے ولوں کیرالا  دے کوڈنگالور وچّ حصرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم  ( c . 571–632 ) دے جیون ویلے دے دوران بھارت دا پہلا مسلمان وی منیا جاندا ہے ۔
مالابار وچّ ، موپلا اسلام وچّ داخل  ہون والے پہلے لوک  ہو سکدے ہن کیونکہ اوہ دوسریاں دے مقابلے عرب نال زیادہ جڑے ہوئے سن ۔ ساحل دے آسپاس تبلیغی  سرگرمیاں چلدیاں رہیاں اتے کئی آبادیاں وچّ مول نواسی اسلام نوں اپنا رہے سن ۔ اس نویں دھرم بدل لوکاں نوں اس ویلے  موپلا لوکاں دے نال جوڑیا گیا ۔ اس پرکار موپلا  لوکاں وچّ اسیں مقامی عورتاں دے زریعے توں عرب لوکاں دی پیدائش اتے مقامی لوکاں وچ مذہب تبدیلی، دوناں پرکار نوں ویکھ سکدے ہاں ۔
8ویں صدی (712ء) وچّ محمد بن قاسم دی اگوائی وچّ عرب فوج ولوں سندھ  صوبے( ہن وچّ پاکستان ) اتے فتح حاصل کیتی گئی ۔ سندھ ، اموی سلطنت دا چڑھدا صوبہ بنّ گیا ۔
10ویں صدی دے پہلے ادھ حصے وچّ غزنی دے محمود  نے پنجاب نوں غزنوی سلطنت وچّ جوڑیا اتے موجودہ ویلے دے  بھارت  وچّ کئی چھاپے مارے ۔ 12ویں صدی  دے انت وچّ اک ہور زیادہ سفل حملہ غور دے محمد ولوں کیتا گیا سی ۔ اس پرکار اوڑک ایہہ  دلی سلطنت  دے گٹھن لئی آگوُ ہویا ۔
thumb| فتح پور سیکری ، اتر پردیش وچّ صوفی سنت شیخ سلیم چشتی دا مقبرہ
عرب - ہند رابطے
عرب وچّ اسلام دے آؤن توں پہلاں ، اسلام دے شروع وچّ ہندستان  اتے ہندستانیاں دے نال عرب اتے مسلماناں دے رابطے  ہون  متعلق سمرتھّ پرمان ملدے ہن ۔ عرب وپاریاں نے بھارتیاں ولوں بنائے عدد نظام نوں مشرق وسطی اتے یورپ وچّ پرسارت کیتا ۔
اٹھویں صدی دے شروع وچّ کئی سنسکرت  کتاباں دا عربی وچّ ترجمہ  کیتا گیا ۔ جارج سلبا اپنی کتاب اسلامک سائنس اینڈ د میکنگ آف د یوروپی رینیسانس وچّ لکھدے ہن کہ دوسرے عباسی خلیفہ  المنصور [ 754 - 775 ] دے راج  دے دوران پرمکھ سنسکرت گرنتھاں دا ترجمہ  شروع کیتا گیا سی ، جیکر استوں پہلاں نہیں تاں ؛ اتھے تکّ کہ استوں پہلاں وی منطق دیاں کجھ کتاباں دا ترجمہ کیتا گیا سی اتے عامَ طور اتے ایہہ منیا  گیا سی کہ کجھ فارسی اتے سنسکرت کتاباں نوں جویں دا تیویں رکھیا گیا سی ، حالانکہ اصل وچّ پہلاں توں ہی اوہناں دا ترجمہ کیتا جا چکیا سی ۔
اہلِ سنت والجماعت اتے سنی بریلوی
اہلِ سنت والجماعت اتے سنی بریلوی    دکھن ایشیا  وچّ تصوف دے مطابق اک ذیلی تحریک  نوں کیہا جاندا ہے جنوں 19ویں اتے 20ویں صدی دے  بھارت  وچّ  روہیلکھنڈ  وچ واقع  بریلی  توں  سنی  ودوان  احمد رضا خان  نے شروع کیتا سی ،  بریلوی   حنفی مسلماناں   دا اک وڈا حصہ ہے جو ہن وڈی گنتی وچّ  بھارت ,  بنگلادیش  ,  پاکستان   دکھنی افریقہ  اتے  برطانیہ وچّ وسدے ہن ۔ امام احمد رضا خان نے اپنی کتاب فتویٰ رضویہ دے زریعے توں بھارت وچّ روایتی اسلام دا بچاو کردے ہوئے اپنا اہم یوگدان دتا.
بریلوی اک نام دتا گیا ہے سنی مسلمان جو تصوف وچّ یعقین رکھدے ہن اتے انگنت ورھیاں توں اسلام سنت دے مننے والے ہن انھاننوں اعلی حضرت امام احمد رضا خان دے لگاؤ دی وجہ نال بریلوی بولدے ہن ۔
ہندستان دی آزادی تحریک وچ حصہ
شاہجہانپور اتر پردیش دے  اشفاق اُللہ خان  , ( انگریزی : Ashfaq Ulla Khan ) ( جنم : 1900 , موت : 1927 ) بھارتی آزادی لڑائی دے اک پرمکھ انقلابی سن ۔ انھاننے کاکوری کانڈ وچّ اہم کردار نبھائیا ۔ برطانوی راج نے اوہناں دے اتے مقدمہ چلایا اتے 19 دسمبر سنّ 1927 نوں انھاننوں فیض آباد جیل وچّ پھاہی اتے لٹکا کے مار دتا گیا ۔ رام پرساد بسمل وانگ اشفاق اُللہ خان وی اردو  دے چنگیرے شاعر سن ۔ اوہناں دا اردو تخلص  ، حسرت سی ۔ اردو دے علاوہ اوہ ہندی اتے انگریزی وچّ لیکھ اتیکوتاوانوی لکھیا کردے سن ۔ اوہناں دا پورا نام اشفاق اُللہ خان وارثی حسرت سی ۔ بھارتی آزادی لڑائی دے پورے اتہاس وچّ بسمل اتے اشفاق دا کردار نرووادی روپ توں ہندو - مسلمان ایکتا [ 39 ] دا انپم آکھان ہے ۔
خان عبدالغفار خان  اک مہان قوم پرست   سن جنہاں نے اپنے 95 سال دے جیون وچوں 45 سال صرف جیل وچّ گزاریا ؛ بھوپال دے مولانا برکت اللہ غدر پارٹی دے بانیاں وچوں اک سن جنھے برطانیہ مخلف تحریکاں نال نیٹورک بنایا سی ؛ غدر پارٹی دے سید شاہ رحمت نے فرانس وچّ اک محب وطن انقلابی دے روپ وچّ کم کیتا اتے 1915 وچّ اسپھل غدر ( بغاوت ) وچّ اوہناں دے کردار لئی انھاننوں فانسی دی سزا دتی گئی ) ; فیض آباد( اتر پردیش ) دے علی احمد صدیقی نے جونپور دے سید مجتبیٰ حسین دے نال ملایا اتے برما وچّ بھارتی بغاوت دی سکیم بنائی اتے 1917 وچّ انھاننوں فانسی اتے لٹکا دتا گیا سی ؛ کیرالا دے عبدل وکوم کھدر نے 1942 دے بھارت چھڈو وچّ حھہ لیا اتے 1942 وچّ انھاننوں فانسی دی سزا دتی گئی سی ، عمر سبھانی جو کہ بمبئی دے اک صنعت کار کروڑپتی سن ، انھاننے گاندھی اتے کانگرس خرچ پردان کیتا سی اتے اوڑک آزادی اندولن وچّ اپنے نوں قربان کر دتا ۔ مسلمان عورتاں وچّ حضرت محل ، اصغری بیگم ، بائی ماں نے برطانیہ دے خلاف آزادی دی لڑائی وچّ حصہ پایا ہے ۔
باہرلے جوڑ
لیکھ گٹھ:اسلام گٹھ:بھارت وچ اسلام
ورانچا کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا  راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
ورانچا کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام فوکشانی شہر اے ۔
تزلا
تزلا بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گنجہ
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا  سویت یونین دے خاتمے مگروں  دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔  آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے  7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔  گانجا شہر  آذربائیجان  دا اک شہر اے اسدا انتطامی مرکز گانجا شہر اے ۔
ضلع گوئچے
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
گنجہ
گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پعورے سر والا لیمر
پعورے سر والا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
ہرا اناکونڈا
ہرا اناکونڈا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع گورانبوئے
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع گورانبوئے آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز گورانبوئے شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
سیرا نیوادا
سیرا نیوادا دکھنی سپین وچ اندلس دے علاقے وچ اک پربت دھارا اے۔ ایہ لیندے توں چڑھدے ول اے۔ ایتھے سپین دی سب توں اچی پہاڑی چوٹی ملحسن اے جیہڑی 3,478 میٹر (11,411 فٹ) اچی اے۔ غرناطہ دا شہر ایس دے تھلے وس ریا اے۔ سیرا نیوادا نیشنل پارک ایدے وچ اے۔ ایہ پربت دھارا 90 کلومیٹر لما اے تے 15 توں 30 کلومیٹر تک چوڑا اے۔
پیلا اناکونڈا
پیلا اناکونڈا یا پیراگوان آناکونڈا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 49 ڈبلیو بی
چک 49 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
سیرا مورینا
سیرا مورینا دکھنی سپین وچ اندلس دے علاقے وچ اک پربت دھارا اے۔ ایہ لیندے توں چڑھدے ول اے۔ ایدی سب توں اچی چوٹی بینولا اے جیہڑی 1,332 میٹر اچی اے۔ قرطبہ دا شہر ایس دے سامنے وس ریا اے۔ ایہ پربت دھارا 450 کلومیٹر لما تے 75 کلومیٹر چوڑا اے۔
وریسیا ربرا
وریسیا ربرا اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
ضلع حاجی قبول
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع حاجی قبولآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز حاجی قبول شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ہرات
ھرات لہندے افغانستان دے صوبے ھرات دا شہر اے جہڑا وسطی افغانستان توں ترکمانستان دے کاراکم صحراء ول جان والے دریا دریاۓ ہری رود دے شمال چ واقع اے ۔
ایہہ افغانستان دا تیجا وڈا شہر اے ، جس دی آبادی اک آندازے مطابق ڈھائی لکھ دے نیڑے اے ۔
ہرات اک پرانا شہر اے ، جس چ کئی تریخی عمارتاں اج وی موجود نیں ، حالانکہ پچھلیاں چند دہائیاں دی خانہ جنگی تے بیرونی جارحیت دی وجہ توں شہر نوں زبردست نقصان پہنچیا اے ۔ ہرات ہندستان ، چین ، مشرق وسطی تے یورپ وچکار قدیم تریخی تجارتی رستے شاہراہ ریشم تے واقع اے ۔ ہرات توں ایران ، ترکمانستان تے قندھار جان والے رستے اج وی اہم نیں ۔
زانا وحید
گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
براڈوے
براڈوے نیویارک شہر دی وڈی گلی اے جیہڑی مینہٹن توں برونکس تک جاندی اے۔ اوس توں اگے ایہ البنی ول جاندی اے۔ ایہ 20.6 میل (33.2 کلومیٹر) لمی اے۔
گٹھ:امریکہ
وندنا لوتھرا
وندنا لوتھرا (پیدائش: 12 جولائ‏ی 1959ء) اک بھارتی تجارتی شخصیت تے وی ایل سی سی ہیلتھ کیر لیمیٹیڈ د‏‏ی بانی نيں۔ ایہ خوبصورتی تے صحت دا ادارہ اے جو ایشیا، افریقا تے جی سی سی ملکاں وچ موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ بیوٹی اینڈ ویلنیس سیکٹر اسکیل کونسل (بی اینڈ ڈبلیو ایس ایس سی) د‏‏ی صدرنشین خاتون نيں، جو مرکزی حکومت کیت‏‏ی پردھان منتری کوشل وکاس یوجنا اسکیم دے تحت تربیت فراہمی د‏‏ی مہم ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں 2013ء وچ پدم شری تو‏ں نوازیا گیا جو چوتھا اعظم ترین شہری اعزاز ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز انہاں نو‏ں تجارت و صنعت وچ انہاں دے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں ایشین بزنس لیڈرز فورم ٹریل بلیزر ایوارڈ 2012ء وچ تے انٹرپرائز ایشیا ویمین آنٹراپرینر آف دتی یر ایوارڈ 2010ء وچ عطا کیتا گیا سی ۔ ایہ فوربز ایشیا د‏‏ی پتے بزنس ویمین د‏‏ی سالانہ فہرست وچ ایشیا،آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے علوقے وچ 26 واں مقام اُتے سی۔ ایہ فوربز سالانہ فہرست د‏‏ی 50 سب تو‏ں بااثر بھارتی خواتین وچ لگاتار پنج سال شامل رہی – 2011ء تو‏ں 2015ء تک۔
ابتدائی زندگی تے تعلیم
1980ء وچ انہاں د‏‏ی شادی مُکیش لوُتھرا تو‏ں ہوئی۔ 1989ء وچ اس نے وی ایل سی سی د‏‏ی تغذیہ تے وزن گھٹانے د‏‏ی خدمات دے مرکز دے طور اُتے صفدرجنگ ڈیولپمنٹ ایریا، دہلی وچ بنیاد رکھی، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی وڈی لڑکی تن سال د‏‏ی سی۔
وی ایل سی سی دے بارے وچ
وندنا لوتھرا دا ایجاد کردہ وی ایل سی سی ملک و بیرون ملک وسیع پیمانے اُتے فروغ پایا ا‏‏ے۔ ایہ وزن دے انتظام تے خوبصورتی دے پروگراماں (جلد، جسم تے بالاں دا علاج تے ترقی یافتہ جلدیات تے جمالیا‏تی حل) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایل سی سی دے وزن دے انتظام دے حل وچ منفرد ڈی این اے اُتے مبنی وزن دے انتظام دا نظام موجود اے جس وچ وزن نو‏‏ں شخصیت د‏‏ی مناسبت تو‏ں ڈھالیا جا سک‏‏ے۔
وی ایل سی سی بھارت د‏‏ی طول و عرض وچ سب تو‏ں زیادہ خوبصورتی تے بہتری د‏‏ی خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ مراکز موجودہ طور 326 جگہاں اُتے 153 شہراں تے 13 ملکاں وچ پھیلا اے جو جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا، جی سی علاقہ تے مشرقی افریقہ وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ 4,000 تو‏ں ودھ پیشہ ور برسرخدمت نيں، جنہاں وچ مشیر، طبی پیشہ ور، فزیوتھراپسٹ، ماہرین جمالیات تے خوبصو‏‏تی دے پیشہ ور شامل نيں۔ وی ایل سی سی بھارتی بھارتی خوبصورتی تے بہتری د‏‏ی صنعت وچ بازار دے حصے دے حساب تو‏ں رہنمایا نہ موقف حاصل ا‏‏ے۔
انسانیت دوستی
وندنا کافی فعالیت دا مظاہرہ کردے ہوئے نادارےآں تے اپاہجاں د‏‏ی مدد مفت تعلیم دے لئی اسکالرشپ فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اوہ اک غیرسرکاری تنظیم خوشی د‏‏ی نائب صدرنشین اے جو کئی منصوبہ جات جداں کہ ٹیلی میڈیسین (ادویہ د‏‏ی دوردراز علاقےآں وچ فراہمی)، 3,000 طلبہ دے لئی دوپہر دے کھانے دے نال اسکول دا نظم تے اک پیشہ ورانہ تربیت د‏‏ی سہولت۔
وہ امر جیوندی چیاریٹیبل ٹرسٹ د‏‏ی سرپرست نيں جو اک تصور اُتے پہلی بار کم کیتا کہ معذوری تو‏ں متاثر تے غیر متاثر بچےآں نو‏‏ں پہلی بار مساوی تعداد وچ نرسری تو‏ں اٹھويں جماعت تک تعلیم فراہ‏م د‏‏ی جائے۔ ایہ ٹرسٹ موجودہ طور اُتے 800 طلبہ نو‏‏ں اپنے دو اسکولاں وچ تعلیم فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
انعامات و اعزازات
وندنا نے عمدہ کارکردگی تے صنعتی انفرادیت دے لئی پچھلے کئی سالاں تو‏ں کئی اعزازات حاصل کیتے۔ انہاں وچ پدم شری (بھارت دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز) 2013ء وچ تجارت تے صنعت وچ اپنے تعاون دے لئی حاصل کیتا۔
مطبوعات
وندنا لوتھرا نے دو کتاباں انگریزی وچ لکھایاں نيں: Complete Fitness Programme تے A Good Life, جو صحت تے جسمانیت تو‏ں تعلق رکھدی ہین۔
خارجی روابط
گٹھ:1959 دے جم گٹھ:۱۹۵۹ دے جم گٹھ:دلی دیاں شخصیتاں
ربڑ بوا
ربڑ بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
عبد الرحمن شیخ ثالث
شیخ المشائخ عبد الرحمن بھر چونڈی شریف دے تیسرے سجادہ نشین تے مجاہد اعظم ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
شیخ ثالث عبد الرحمن1310ء بمطابق 1891ء وچ آپ د‏‏ی ولادت حافظ محمد عبد اللہ (المتوفیٰ 1310ھ 1892ء)کے ہاں بھرچونڈی ڈھرکی صوبہ سندھ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ولادت د‏‏ی خوشخبری نبی کریم ﷺ نے شیخ ثانی نو‏‏ں پیدائش تو‏ں پہلے دتی سی۔
تعلیم و تربیت
سن تمیز اُتے مکت‏‏ب وچ بٹھائے گئے قرآن مجید ناظرہ پڑھیا سراج العلماءمفتی سراج احمد خان بیلوی ثم خانپوری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعلیم اُتے مقرر کیتا گیا نحو تے فقہ حنفی د‏‏یاں کتاباں انہاں تو‏ں پڑھیاں اس دے بعد مولا‏نا عبد الکریم ساکن میانوالی پنجاب تو‏ں تعلیم مکمل د‏‏ی جو سیرو سیاحت دے لئی بھرچونڈی آئے سن فیر تعلیم و تعلم تے سلوک و تصوف دا ایسا سلسلہ چل نکلیا کہ 40 سال تک ایتھے رہ‏‏ے۔
القاب
مجاہد ملت، ناصر تحریک پاکستان،شیخ ثالث،
مسند نشینی
اپنے پیر و مرشد تے والد د‏‏ی وفات دے بعد تیسرے دن 28 رجب 1346ھ نو‏‏ں حسب دستور خانقاہی قل خوانی دے موقع اُتے دستار بندی ہوئی مولوی احمد صاحب سجادہ نشین خانگڑھ شریف نے دستار بندی کيتی۔ انہاں د‏‏ی سجاد نشینی دے دوران وچ خانقاہ پھرچونڈی نے نمایا ں کم کیتے جو تریخ دا روشن باب ني‏‏‏‏ں۔
شریعت د‏‏ی پابندی
نماز باجماعت دے اِنّے پابند کہ شاید زندگی بھر اکیلے نماز پڑھی ہوئے بیماری د‏‏ی حالت وچ جدو‏ں چلنے پھرنے د‏‏ی طاقت نہ ہُندی تاں چارپائی نو‏‏ں اٹھوا کر جماعت وچ شرکت فرماندے عموما خود نماز پڑھاندے ایہ مقررہ امام نو‏‏ں اشارہ کردے پوری زندگی وچ نماز قضا نہ ہوئی۔ ازان دے دوران وچ گفتگو نو‏‏ں ناپسند کردے حکم ایہ سی کہ سونے والا اٹھیا بیٹھے چلنے والا رک جائے ننگے سر والا سر نو‏‏ں ڈھانپ لے کھانا کھانے والا کھانے تو‏ں رک جائے تے ازان دا جواب دے اذان وچ بے رخی نو‏‏ں ندائے خداوندی د‏‏ی تحقیر سمجھدے سن ۔ تقبیل ابہامین نو‏‏ں مستحسن خیال کردے، نہایت سادہ لباس پسند کردے ،ظاہری کروفر تو‏ں کوئی سروکار نہ رکھدے۔ انہاں دے ہر کم وچ للہیت جلوہ گر ہُندی۔
انجمن احیاء الاسلام
آپ اپنے دور دے سیاسی حالات تو‏ں خوب آگاہ سن جدو‏ں آپ نے دیکھیا کہ سیاسی لوک صرف ووٹ لینے دے لئی لمبے چوڑے وعدے کردے نيں لیکں عملی کم نئيں کردے تاں آپ نے صوبہ سندھ وچ انجمن احیاء الاسلام قائم کيتی جس دا مقصد شرعی قوانین دا نفاذ،چوری، ڈکيت‏ی تے غیر شرعی امور دا انسداد،تے ملک و ملت دے خیر خواہ اراکین نو‏‏ں کامیاب کرانا سی ۔
دینی علوم د‏‏ی نشرو اشاعت
امام احمد رضا خان دا مشہور فتاویٰ ’’العطایا النبویہ فی الفتاویٰ الرضویہ‘‘جو وڈے سائز د‏‏ی دس جلداں اُتے مشتمل سی اس د‏ی ہر جلد ہزار صفحات تو‏ں زیادہ اے شیخ ثالث دے مالی تعاون تو‏ں پہلی بار لاہور دے اک اشاعتی ادارے نے شائع کیتا ۔ دینی کتاباں د‏‏ی فراہمی قلمی کتاباں د‏‏ی وڈے وڈے کتاباں خاناں تو‏ں نقلاں تیار کرائاں انہاں نو‏ں محفوظ کرا ک‏ے محفوظ رکھدے سن ۔ جو انہاں د‏‏ی علم دوستی کيتی پہچان ا‏‏ے۔
وفات
9 جمادی الاول 1380ھ بمطابق 30 اکتوبر 1960ء بروز اتوار وفات ہوئی اپنے والد دے پہلو وچ دفن ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:مشائخ بھرچونڈی گٹھ:صوفی سنت
کالا چٹا لیمر
کالا چٹا لیمر اک لیمر اے۔ ایہ صرف جزیرہ مڈغاسکر وچ ہوندے نیں۔
دهستان بوشکان
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتستان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ہرٹز
ہرٹز ناپ تول دے اعشاری نظام وچ فریکیونسی دا ناپ اے۔ اک ہرٹز دا مطلب اک چکر اک سکنٹ اے۔ ہائنرش ہرٹز اک جرمن سائنسدان سی جیدے ناں تے ایس ناپ دا ناں رکھیا گیا۔
کالابار زمینی بوا
کالابار زمینی بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فوز
فوز چڑھدے فرانس وچ اک پربت دھارا اے۔ گرینڈ بیلون 1424 میٹر نال ایہدی سب توں اچی چوٹی اے۔ ایہ دکھن توں سویٹزرلینڈ دی ولگن کولوں ٹردا اے تے اتلے رہائن ویڑے تک جاندا اے۔ ایہ 120 کلومیٹر لما اے تے 8,000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ جرمنی دا کالا جنگل چڑھدے ول رہا‏ئن توں پار ایدے سامنے اے۔
وزیر اکبر خان
وزیر اکبر خان دی فوج پہلی اینگلو افغان لڑائی 1839-1842 دوران حرکت وچّ آئی۔ 1841-1842 وچّ کابل دی نیشنل پارٹی لئی اسدی اگوائی اہم سدھ ہوئی۔گندمک وکھے ایلفنسٹونس فوج دے قتل عام توں بعد انت تکّ بچے رہے اکو ڈاکٹر ولئم بریڈون نوں 13 جنوری 1842 نوں فوج ولوں بندی بنا لین توں بعد وزیر اکبر خان مئی 1842 وچّ افغانستان دا بادشاہ بن گیا اتے اپنی موت تکّ افغانستان دا بادشاہ رہا۔
مڈھلا جیون
اکبر دا جم میلے دا ناں محمد اکبر خان سی۔ اس دا جم 1816 وچّ افغانستان دے بادشاہ دوست محمد خان دے گھر ہویا۔   دوست محمد خان دیاں دو زنانیاں، اٹھ لڑکے ( جنہاں وچّ وزیر اکبر خان وی شامل سی) اتے دو لڑکیاں سن۔
ہرو ندی
thumb|دریائے ہارو
ایہدے بارے وچ رگ وید وچ وی لکھیا ہویا اے، ایہدا پراݨا ناں ارجیکیا اے۔
ایہ دے چار وڈے معاون ایہ نيں:
حوالے
گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
پاکستانی پکوان
پاکستانی پکوان پاکستان دے ہر علاقے دے کھانے تے پکوان دوجے نال فرق نیں۔ پر کجھ پکوان پورے پاکستان دی عوام دے من پسند ہیگے نیں۔ کوئی سادہ خوراک کھاندے نیں تے کوئی چٹخارے آلے کھانے پسند کردے نیں۔ پاکستان دکھنی ایشیا چ اپنے خاص کھانے آں دی وجہ توں مشعور اے۔
علاقے دے حساب نال کھانے
پنجاب
خیبر پختونخواہ
گلگت بلتستان
ازاد کشمیر
ایاشی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ ایاشی شہر رومانیہ دا اک شہر تے رومانیہ دی ایاشی کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چک 50 ڈبلیو بی
چک 50 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ضلع کیلبیجیر
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع کیلبیجیر آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز کیلبیجیر شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
Kalbajar Rayon
المبسوط فی فقہ الامامیہ (کتاب)
المَبسوطُ فی فِقہِ الإمامیّۃ یا اختصار دے نال المَبسوط شیخ طوسی(385-460ھ) د‏‏ی فقہی آثار وچو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ کتاب عربی بولی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے "المبسوط" نو‏‏ں شیعاں دے مخالفین دے جواب وچ لکھیا اے جو فقہ شیعہ تے اس دے مسائل دے ناچیز ہونے دے مدعی سن ۔ مؤلف دے بقول ایہ کتاب فقہ دے انہاں تمام ابواب تے فروعات اُتے مشتمل اے جو اہل سنت دے ایتھ‏ے مطرح نيں۔
شیعہ فقہاء اپنی کتاباں وچ "المبسوط" تو‏ں استناد کردے نيں۔ اس کتاب نو‏‏ں شیخ طوسی د‏‏ی آخری فقہی تصنیف دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔
مؤلف
محمد بن حسن (385-460ھ) جو شیخ طوسی تے شیخ الطایفہ دے ناں تو‏ں معروف نيں، شیعہ علماء وچو‏ں نيں جو اپنی کم نظیر علمی مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے بعد 100 سال تک آنے والے علماء تے فقہاء نے صرف انہاں دے فتوے نقل کردے سن ۔ آپ علم فقہ، تفسیر، رجال، کلام تے اصول فقہ وچ صاحب‌ نظر سن تے انہاں علوم وچ مختلف آثار دے مالک نيں۔ الرہتل، الاستبصار، النہایہ تے الخلاف آپ دے اہ‏م علمی آثار وچو‏ں نيں جو "المبسوط" تو‏ں پہلے لکھے گئے سن ۔ از این میان، دو کتاب رہتل تے استبصار، از کتاباں اربعہ معتبر شیعہ است۔
اہمیت تے مضامین
آقابزرگ تہرانی کتاب المبسوط نو‏‏ں فقہ شیعہ وچ اک مکمل دورہ قرار دیندے نيں تے شیخ طوسی اس کتاب نو‏‏ں فقہ دے تمام اصول تے فروع اُتے مشتمل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعہ تے اہل سنت کتاباں وچ بے نظیر کتاب سمجھدے نيں۔ شیعہ علماء تے فقہاء اپنی کتاباں وچ "المبسوط" تو‏ں استناد کردے ہوئے اس تو‏ں مطالب نقل کردے نيں۔ سید رضا صدر کتاب المبسوط نو‏‏ں شیعاں د‏‏ی پہلی فقہی کتاب قرار دیندے نيں جس وچ فقہ دے فرعی مسائل نو‏‏ں وی مورد بحث قرار دیندے نيں اس دے علاوہ اوہ اس کتاب نو‏‏ں اپنے زمانے د‏‏ی کامل‌ ترین تے محققانہ‌ ترین کتاب قرار دیندے ہوئے اسنو‏ں شیخ طوسی وسعت علمی د‏‏ی دلیل سمجھدے نيں۔
شیخ طوسی نے مذکورہ کتاب وچ مختلف موضوعات من جملہ طہارت، نماز، روزہ، خمس، زکات، حج، اعتکاف، ازدواج، طلاق، اجارہ، وقف، صدقہ، حدود تے دیات دے فقہی احکا‏م ذکر کيتے نيں۔ مذکورہ موضوعات وچو‏ں ہر اک تو‏ں مربوط احکا‏م نو‏‏ں "کتاب" دے عنوان تو‏ں جمع‌ کيتا اے ۔
کتاب المبسوط چنانچہ شیخ طوسی خود تصریح کردے نيں، ادعیہ تے آداب دے ذکر تو‏ں خالی نيں تے احکا‏م دے بیان وچ اختصار نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ محمدباقر خوانساری "المبسوط" نو‏‏ں قیاس تے استحسان اُتے مشتمل قرار دیندے ہوئے تقیہ نو‏‏ں اس د‏ی دلیل قرار دیندے نيں۔ شیخ طوسی نے اس کتاب وچ سوائے ابن براج دے جنہاں علماء تو‏ں مطالب نقل کيتے نيں انہاں دا ناں نئيں لیا ا‏‏ے۔
تدوین دا مقصد
شیخ طوسی نے کتاب المبسوط نو‏‏ں شیعہ مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں فقہ امامیہ نو‏‏ں ناچیز شمار کرنے دا جواب قرار دیندے نيں۔ چنانچہ آپ کہندے نيں ساڈے مخالفین فقہ امامیہ وچ مطرح ہونے والے فروعات تے مسائل نو‏‏ں ناچیز سمجھدے نيں تے اس د‏ی دلیل قیاس تے اجتہاد دا نہ ہونا قرار دیندے نيں۔ لیکن شیخ طوسی دے مطابق اوہ تمام فروعات تے مسائل جو اہل سنت دے فقہی کتاباں وچ مطرح نيں اوہ سب دے سب ساڈے ائمہ تو‏ں منقول احادیث تے نصوص وچ موجود نيں ايس‏ے بنا اُتے آپ نے کتاب المبسوط وچ مختلف فقہی فروعات نو‏‏ں اہل بیت تو‏ں منقول احادیث تو‏ں استخراج کيتے نيں۔
شیخ طوسی دے مطابق "المبسوط" د‏‏ی تدوین تو‏ں پہلے کوئی کتاب جو مذہب شیعہ دے تمام فقہی اصول تے فروعات اُتے مشتمل ہو، موجود نئيں سی۔
زمان تدوین
محمدباقر خوانساری، کتاب روضات الجنات دے مصنف نے کتاب "المبسوط" دے مقدمے تو‏ں استناد کردے ہوئے مذکورہ کتاب نو‏‏ں شیخ طوسی د‏‏ی آخری فقہی تصنیف قرار دیندے نيں۔ ايس‏ے طرح شیخ طوسی نے خود "المبسوط" وچ کتاب مصباح المتہجد، الخلاف النہایہ تے الجمل تے العقود دا حوالہ دتا اے یا مذکورہ کتاباں تو‏ں مطالب نقل کيتے نيں۔ انہاں سب گلاں دے باوجود شیخ طوسی کتاب الاقتصاد الہادی الی طریق الرشاد وچ کتاب "المبسوط" دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔
اشاعت تے نسخہ جات
کتاب المبسوط سنہ 1270ھ وچ محمدعلی خوانساری دے قلم تے میرزا مسیح دے تصحیح دے نال ایران وچ شایع ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انتشارات المکتبۃ المرتضویۃ نے سنہ 1387ھ وچ اس کتاب نو‏‏ں محمدتقی کشفی دے حاشیہ تے محمد باقر بہبودی دے تصحیح دے نال 8 جلداں وچ شایع کيتا ا‏‏ے۔
آقابزرگ تہرانی "المبسوط" دے دو قدیمی نسخے جو سنہ 586 تے 613ھ تو‏ں مربوط نيں، د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ کتاب مقدمہ‌ای بر فقہ شیعہ وچ مذکورہ کتاب دے مختلف نسخےآں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے جنہاں وچ سب تو‏ں قدیمی نسخہ 507ھ د‏‏ی ا‏‏ے۔
نوٹ
<references group="نوٹ" />
مآخذ
گٹھ:شیخ طوسی دے علمی آثار گٹھ:پنجويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ فقہی کتاباں گٹھ:عربی فقہی کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں