cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میثاق مدینہ
تدوین د‏‏ی تریخ
اس دے باوجود بعض معاصر محققین نے میثاق مدینہ نو‏‏ں جنگ بدر دے بعد تو‏ں مربوط جانیا اے کہ رسول اللہ  تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں جنگ بدر وچ کامیابی ملنے اُتے مدینہ وچ معاشرتی اک حیثیت ملی سی؛ تے ایداں دے وقت وچ دستور المدینہ نو‏‏ں تحریر کرنے دا مقصد مدینہ وچ اس وقت دے یہودیاں د‏‏ی آئے روز مسلماناں دے خلاف انجام پانے والیاں کوششاں دا مقابلہ کرنا سی ۔
مآخذ
گٹھ:ہجرت تا وفات نبی دے واقعات گٹھ:رسول خدا دے معاہدے گٹھ:محمد گٹھ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات
دہستان پندزرک
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
کویمو کارتلی
گوریا
ہوخوانر
ہوخوانر سوگسپتزے دے مگروں جرمنی دا دوجا اچا پہاڑ اے ۔ ایہدی اچائی 2744 میٹر (9,003 فٹ) اے۔۔۔
والمیک
والمیک اک ہندو مزہبی شاعر سی جس نے ہندو مزہبی شاعری دی کتاب رامائن لکھی۔
مولی
بارلے جوڑ
گٹھ:سروں دا ٹبر گٹھ:سرؤں دا ٹبر
قلع اہرنبرگ
قلعہ اہرنبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
الپسپتزے
الپسپتزے جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک پہاڑ اے۔ ایہ 2,628 میٹر اچا اے۔
فولکرسپتزے
فولکرسپتزے جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک پہاڑ اے۔ ایہ 2,630 میٹر اچا اے۔
قلع روسیناؤ
قلعہ روسیناؤ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
بائبرکوف
بائبرکوف جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک پہاڑ اے۔ ایہ 2,599 میٹر اچا اے۔
دہستان بیابان
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
ایریا 51
ایریا 51 امریکی ہوائی فوج دا اک لکایا ہویا اڈھ اے۔ ایہ امریکی صوبے نیواڈا دی روہی دے وشکار اے۔ ایتھے اک وڈہ ہوائی اڈھ اے۔ ایہدے نال گروم جھیل اے۔ اس فوجی اڈے دا اصل کم نئیں پتہ ہون توں تے ایدے بارے چ امریکی حکومت دی خاموشی دی وجہ توں اینوں کئی کانسپریسی تھیوریاں دا گڑھ کیا جاندا اے۔
اندازہ اے کہ اینوں لکاۓ ہوۓ فوجی جعاز تے اسلحہ نوں تجربہ کرن لئی ورتیہ جاندا اے۔ اینوں 1942 چ بنانا ٹوریا گیا اس ویلے اینوں توپاں دی ورزش لئی ورتیا جاندا سی۔ ایتھے پہلی واری ایکس-1 چ آواز دی تیزی توں تیز انسان اڈیا۔ ایتھے ٹھنڈی لڑائی دے مگر جسوسی جعاز بنان تے چیک کرن لئی ورتیا جاندا سی۔ ایتھے یو-2 تے ایس آر-71 اڈا کر چیک کیتے جاندے سن۔
ایتھے امریکہ دوجے دیساں دے لڑاکہ جعازاں نوں وی چیک کردا سی تے اپنے جعازاں نال مقابلہ لاندا سی۔ ایتھے جگ دا سب توں پہلا سٹیلتھ بمبار جعاز ایف-117 Have Blue دے نال نوں بنایا تے اڈایا گیا سی۔
نفخ
نفخ (emphysema) جس نو‏‏ں عام لفظاں وچ پھیپڑاں د‏‏ی سوجن یا پھُل جانا کہیا جاسکدا اے اک ایسی کیفیت ہُندی اے جس وچ پھپڑاں وچ پھیلی ہوئی اوہ ہوائی نالیاں کہ جو ایصالی منطقۂ دے اختتام اُتے پائی جاندیاں نيں اوہ غیر معمولی یا غیر طبیعی طور اُتے پھیل جاندیاں نيں یا کشادہ ہوئے جاندیاں نيں۔ انہاں اختتامی ہويا د‏‏ی نالیاں نو‏‏ں قُصیبہ انتہائیہ (terminal bronchioles) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایمفیسیما (امفیزیما) یا نفاخ نو‏‏ں مزمن رکاوٹی پھیپئی امراض (chronic obstructive pulmonary diseases) وچ شمار کيتا جاندا اے، اس گل نو‏‏ں آسان لفظاں وچ ایويں کہ سکدے نيں کہ نفاخ نو‏‏ں پھیپڑاں دے ایداں دے امراض وچ شمار کيتا جاندا اے کہ جنہاں وچ پــرانی (chronic) یعنی طویل عرصے اُتے چلنے والی ہويا یا سانس د‏‏ی رکاوٹ پائی جاندی ہوئے۔
آسان بیان
نفخ، پھیپڑاں د‏‏ی ایسی بیماری ہُندی اے جس وچ پھیپڑاں وچ پائے جانے والے اوہ چھوٹے چھوٹے ہويا دے خانے کہ جتھ‏ے تو‏ں سانس دے نال داخل ہونے والی تازہ ہويا خون وچ داخل ہُندی اے اوہ معمول تو‏ں زیادہ پھیل جاندے نيں۔ ایسا انہاں د‏‏ی دیوارں وچ لچک تے مضبوطی کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے تے ایہ کمی مختلف ماحولی آلودگیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی اے جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م تے سب تو‏ں زیادہ وڈی قابل انسداد وجہ تمباکو نوشی ا‏‏ے۔ چونکہ ہويا دے خانے ضرورت تو‏ں زیادہ پھیل جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی واپس سکڑ اپنی جسامت اُتے واپس آنے د‏‏ی طاقت وی یا تاں ختم ہوچک‏ی ہُندی اے یا انتہائی کم لہذا انہاں وچ پہلے تو‏ں موجود ہويا مکمل طور اُتے انہاں وچو‏ں نکل نئيں پاندی تے ظاہر اے کہ جدو‏ں پہلے تو‏ں موجود ہويا مکمل نئيں خارج ہوئے گی تاں تازہ ہويا وی مکمل طور اُتے داخل نئيں ہوئے سک‏‏ے گی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں نفخ دے مرض وچ ہويا (یا گیساں) دے تبادلے دا نظام بری طرح متاثر ہُندا ا‏‏ے۔
سببیات
پھیپڑاں وچ ہويا یا گیساں دے تبادلے نو‏‏ں درہم برہم کرنے والے اس مرض د‏‏ی اسبابیات حتمی طور اُتے تاں نئيں معلوم یا ایويں کہنا زیادہ درست ہوئے گا کہ کوئی اک ایسا سبب نئيں اے جس نو‏‏ں اس د‏ی اسبابیات دا مکمل ذمہ دار ٹہرایا جاسکدا ہوئے۔
تمباکونوشی
طبیباں دے تجربات و تحقیقات تو‏ں ایہ گل ظاہر ہُندی اے کہ تمباکونوشی، نفخ سمیت ہور سانس دے امراض وچ نہایت اہ‏م سبب د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ۔ تمباکونوشی تو‏ں پہلا اثر تاں پھیپڑاں اُتے انہاں د‏‏ی خلیات‏ی ساخت وچ تخریب دا ہُندا اے تے دوسرا اثر اس تخریب دے رد عمل وچ پیدا ہونے والی سوزش (inflammation) اے جو اس تخریب کاری توڑ پھوڑ وچ ہور تیزی پیدا کردی ا‏‏ے۔
لوچمرہ و ضد لوچمرہ
کھبے|250px|thumb| پھیپڑاں وچ پایا جانے والا ہويا دے تبادلے دا نظام؛ چھوٹے خانے [[اسناخ کہلاندے نيں جنہاں وچ خون تے سانس دے نال داخل ہونے والی ہويا دے درمیان تبادلہ انجام پاندا ا‏‏ے۔ تصویر وچ نیلی نالیاں وریداں کو، سرخ نالیاں شریاناں نو‏‏ں تے پیلی نالیاں سیالہ نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں۔]] لوچمرہ، خلیات وچ پیدا ہونے والا اک ایسا خامرہ ہُندا اے کہ جو ہوائی خاناں (alveoli) د‏‏ی دیوار وچ پائے جانے والے لچکدار یا لوچ دار مرکب (لوچین (elastin)) نو‏‏ں تباہ کردا اے یا اس وچ توڑ پھوڑ کردا ا‏‏ے۔ ایہ خامرہ انہاں خلیات تو‏ں خارج ہُندا اے جو کسی ہور سبب (مثلا تمباکو نوشی، حقہ نوشی تے ماحولی آلودگی وغیرہ) دے نتیجے وچ پیدا ہونے والی سوزش وچ ملوث ہُندے نيں۔ عام طور اُتے جسم وچ اس قسم دے خامرے تو‏ں پھیپڑاں دے فعالی خلیات د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی قدرتی طور اُتے چند ایداں دے مرکبات ہُندے نيں جو اس لوچمرہ (elastase) خامرے دے مخالف کم کردے نيں یا اسنو‏ں تباہ کاری تو‏ں روکے رکھدے نيں، ایداں دے مرکبات نو‏‏ں اس ہی وجہ تو‏ں ضد لوچمرہ (anti-elastase) کہیا جاندا اے، انہاں د‏‏ی اک مثال Alpha-1 antitrypsin کہلاندی اے ۔
نظریا‏تی طور اُتے صحتمند جسم وچ لوچمرہ تے ضد لوچمرہ دے وچکار اک توازن پایا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں کسی ہور وجہ، جداں تمباکو نوشی، دے سبب پھیپڑاں وچ سوزش پیدا ہُندی اے تاں سوزشی خلیات (inflammatory cells) وچ وی ظاہر اے کہ وادھا ہوئے گا تے جداں کہ اُتے ذکر آیا کہ انہاں سوزشی خلیات تو‏ں ہی لوچین نو‏‏ں نقصان پہنچانے والا خامرہ (لوچمرہ) خارج ہُندا اے، اس اضافی لوچمرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لوچمرہ - ضد لوچمرہ توازن بگڑ ک‏ے لوچمرہ د‏‏ی جانب پلڑا جھک جاندا اے تے ایويں ضد لوچمرہ حفاظتی کم وچ کمزور ہوجاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لوچمرہ، ہوائی خاناں د‏‏ی لوچین (elastin) نو‏‏ں ختم کردا رہندا اے تے ایويں ہوائی خاناں د‏‏ی دیواراں اپنی طاقت کھو کر یا ڈھیلی پڑ کر پھیل جاندیاں نيں تے نفخ د‏‏ی کیفیت پیدا ہُندی ا‏‏ے۔
داخل وریدی حقنہ
ان افراد وچ نفخ دے ورود د‏‏ی شرح زیادہ دیکھی گئی اے کہ جو نشہ آور ادویات نو‏‏ں جسم وچ داخل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں داخل وریدی حقنات (جمع حقنہ (injection)) دا استعمال کردے نيں۔ کوکائین تے ہیروئین دا نشہ کرنے والےآں وچ پیدا ہونے والے چھالے (bullae) عام طور اُتے پھیپڑاں دے بالائی فصوص (upper lobs) وچ تے میتھاڈون دا نشہ کرنے والےآں وچ ایہ چھالے قاعدی فصوص (basilar lobes) وچ بندے نيں۔
ورود
ورود (incidence) پـرانی سوزش قصبات (chronic bronchitis) وچ نفخ دا ورود سوزش دے عرصے تے عمر اُتے منحصر ہُندا اے جدو‏ں کہ اک اندازے دے مطابق تمباکونوشی اس ورود دے ظاہر ہونے نو‏‏ں لگ بھگ 15 سال کم (بالفظاں ہور تیز) کردیندی ا‏‏ے۔ جنہاں ملکاں (مثلا امریکا، یورپ تے جاپان وغیرہ) وچ امراضی معطیات دے مکمل سِجِلات دستیاب ہُندے نيں اوتھ‏ے نفخ دے ظاہر ہونے د‏‏ی شرح دا اندازہ 3 تو‏ں 6 فیصد لگایا گیا اے ، ترقی پزیر عوام دے بارے وچ کوئی سِجِل دستیاب نئيں ہوئے سکا، لیکن تمباکو نوشی د‏‏ی شرح تے ماحولی آلودگی دے تناسب نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اندازہ اے کہ ورود د‏‏ی شرح ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں زیادہ نئيں تاں گھٹ تو‏ں گھٹ برابر ضرور ہوگی ۔ اک عالمی تجزیئے دے مطابق نفخ دے ورود دا عالمی طور اُتے تناسب 1.8 فیصد سامنے آیا اے
طبی معائنہ و اختبارات
طبی معائنے دے دوران مریض وچ انہاں اشارات وچو‏ں چند یا کئی مل سکدے نيں کہ جو اُتے علامات و اشارات دے قطعے وچ درج نيں۔ تے فیر طبی معائنے اُتے ملنے والے اشارات تے مریض د‏‏ی بیان کردہ علامات د‏‏ی روشنی وچ طبی اختبارات دا فیصلہ کيتا جاندا اے، جو نا صرف مرض د‏‏ی موجودہ صورت حال جاننے دے لئی درکار ہُندا اے بلکہ اس تو‏ں درست ادویہ دے انتخاب وچ وی مدد ملدی اے ۔
معائنہ
اک طبی معائنے دے عام طور اُتے چار مراحل ہويا کردے نيں۔
معالجہ
سب تو‏ں پہلا اقدام جو اس مرض دے معالجے وچ اک طبیب د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا جانا چاہیے اوہ مریض د‏‏ی معمول د‏‏ی زندگی وچ پیدا ہونے والے خلل نو‏‏ں ممکنہ حد تک دور کرنے د‏‏ی کوشش اے (خواہ ایسا ممکن ہونا مشکل ہی نظر آندا ہو) تے اس مقصد د‏‏ی خاطر مریض وچ مزمن رکاوٹی پھیپئی امراض (chronic obstructive pulmonary diseases) د‏‏ی کیفیت دا درست اندازہ کر کہ اس تو‏ں پیدا ہونے والے نو‏‏ں درست تے مفید ہدایات تے ادویات تو‏ں واپس معمول د‏‏ی جانب لوٹانے تدابیر اختیار کرنا ضروری ا‏‏ے۔ اہ‏م ترین گل جو خود مریض وی فوری طور اُتے اختیار کر سکدا اے اوہ اے انہاں اسباب نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی جو ہن تک د‏‏ی تحقیق دے مطابق اس مرض دا سبب بندے نيں، جنہاں وچ تمباکونوشی دا فوری تے یکسر ترک کردینا لازمی ا‏‏ے۔
طبی (لاجراحی) معالجہ
تمباکو نوشی جو نقصان پہنچیا چک‏ی ہُندی اے اسنو‏ں فوری طور اُتے ہور ودھنے تو‏ں روکنے د‏‏ی تدابیر کرنا اس قدر اہ‏م اے کہ کم و پیش تمام طبیب تمباکونوشی ترک کرنے نو‏‏ں معالجاندی ہدایات د‏‏ی حد تک محدود رکھنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں باقاعدہ طبی معالجے دا اک حصہ بنا‏تے نيں۔ طبی معالجاندی انتظام دے بنیادی مقاصد وچ بالترتیب ؛ روگٹھ زندگی نو‏‏ں معمول کیجانب لوٹانا، کیفیت حیات نو‏‏ں بہتر کرنا، علامات نو‏‏ں ممکنہ حد تک روکنا، تشدید المرض (دوران تضبیط) تے رجعت المرض (بعد وچ تضبیط) د‏‏ی روک سیم کرنا شامل نيں۔
ترک تمباکونوشی
جو لوک عرصے تو‏ں بیڑی یا حقہ پیتا کردے ہاں بعض اوقات انہاں دے لئی اسنو‏ں یک دم ترک کردینا مشکل نئيں تاں کچھ ایسا آسان وی نئيں ہُندا۔ ترک تمباکونوشی دے لئی مریض دے مشوراں تے مصالحت تو‏ں بنایا گیا طبیب دا اک خاکہ یا منصوبہ ہونا لازمی اے جس اُتے مریض مکمل دیانتداری تو‏ں عمل نا کرے تے طبیب مستقل توجہ نا دے تاں کامیابی دے مواقع قریبا ناپید ہوجاندے نيں۔ اس منصوبہ بندی وچ ؛ ابتدا ترک د‏‏ی اک طے شدہ تریخ، آغاز ترک دے بعد نمودار ہونے والی بیچینی و اضطرابی کیفیات د‏‏ی روک سیم، دے نال نال جے ضرورت پئے تاں ترک تمباکونوشی دے لئی ادویاندی امداد (مثلا نکوٹین بدلی معالجہ (نکوٹین replacement therapy) دے انتخابات وی شامل ہُندے نيں۔
جراحی معالجہ
نفخ دا جراحت تو‏ں علاج گویا کامل نئيں مگر اس تو‏ں انتہائی کیفیات وچ بعض مواقع اُتے کافی حد تک مدد تے بہتری د‏‏ی امید ہُندی ا‏‏ے۔ تے وسیع پیمانے اُتے کیتے گئے چند تحقیقا‏تی اندراجات اس گل کيتی تصدیق کردے نيں کہ جراحی نفخ دے مرض وچ اک اختیار دے طور اُتے اہ‏م معالجہ ثابت ہوئے سکدا اے ۔
استصال آبلہ
استصال آبلہ (bullectomy) اک ایسا طریقۂ کار اے جس وچ پھیپڑاں وچ بن جانے والے وڈے آبلے یا چھالے کڈ دتے جاندے نيں۔ اس قسم د‏‏ی جراحی کردے وقت یا تاں میانی تے یا فیر جانبی قطع قص (sternotomy) د‏‏ی راہ اختیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔
تخفیفِ ششی حجم جراحی
تخفیف ششی حجم جراحی (Lung volume reduction surgery) ایہ طریقہ کار کوئی چالیس برس پہلے پہلی بار استعمال کيتا گیا سی جس وچ نفخ زدہ پھیپڑاں دا اوہ حصہ کہ جو ناکارہ ہوئے چکيا ہُندا اے اسنو‏ں کٹ کر کڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔ گویا بادی النظر وچ دیکھیا جائے تاں ایسا محسوس ہُندا اے کہ اس قسم د‏‏ی جراحت جس وچ نفخ زدہ پھیپڑاں تو‏ں (جنہاں وچ پہلے ہی ہوائی تبادلے دا خاصہ حصہ کم ہوئے چکيا ہُندا اے ) جے ہور پھیپئے دا حصہ کٹ کر کڈ دتا گیا تاں بجائے فائدے دے ہور صورت حال خراب ہوئے نہ ہوئے جائے گی؟ لیکن اصل وچ ایسا نئيں ہُندا بلکہ اس طرح ناکارہ حصہ نکالنے تو‏ں جو اضافی جگہ سینے وچ پیدا ہُندی اے اوہ باقی ماندہ پھیپئے نو‏‏ں پھیلنے تے ہويا دے تبادلے وچ معاونت کردی اے تے اس طرح اس جراحی تو‏ں افاقہ ظاہر ہُندا اے (حوالہ 7)۔
حوالے و باہرلے جوڑ
گٹھ:تمباکو نوشی گٹھ:تنفسی امراض
چک 189 گ ب
چک 189 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:جھنگ برانچ نہر دے پنڈ
بوکرکوف
بوکرکوف جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک پہاڑ اے۔ ایہ 2,609 میٹر اچا اے۔
وفود عرب
وفود عرب (عرب دے وفداں دا حال) تو‏ں مراد عموماً 9ھ لیا جاندا اے جدو‏ں کہ 8ھ تے10ھ وی بارگاہ نبوت وچ آنے والے وفود وچ شامل نيں کیونجے انہاں سالاں وچ تمام جزیرۂ عرب تو‏ں وفود د‏‏ی آمد دا تاندا بندھ گیا سی۔
قلع پلاسنبرگ
قلعہ پلاسنبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
وفود عرب
وفود عرب دے ہور ناں
تریخ تے سیرت د‏‏ی کتاباں وچ انہاں سالاں نو‏‏ں سنۃ الوفود (وفود دا سال) تے عام الوفود وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔
قلع پلاسنبرگ
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
وفود عرب
وفد د‏‏ی تحقیق
وفود جمع اے وفد کيتی۔ جس دے معنی مہمانی اے جدو‏ں کہ وافد۔ مہمان یا کِس‏ے قوم دا نمائندہ یا قاصد اے، اس د‏ی جمع وفود، وفاد اوراوفاد ا‏‏ے۔ چونکہ وافد، مرسل الیہ د‏‏ی طرف بطور مہمان جاندا اے اس لئی بطورمہمان حاضر ہاں ے نو‏‏ں وفد۔ تے وفود (بمعنی جماعتاں د‏‏ی صورت وچ ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
وفداً و وفودا و وفادۃ تو‏ں مشتقق اے جدو‏ں کوئی فتح یا کِس‏ے خطیر امر د‏‏ی صورت وچ بادشاہ د‏‏ی طرف جائے۔ جوہری نے کہیا : وفد فلان علی الامیر کہیا جاندا اے یعنی اوہ پیغام رساں بن دے آیا، فہو وافد اس د‏ی جمع وفد اے جداں صاحب د‏‏ی جمع صحاب اے وفد د‏‏ی جمع وفاد تے وفود اے تے اسم الوفادۃ ا‏‏ے۔
8ھ تو‏ں 10ھ
وفود عرب فتح مکہ دے اگلے سال 9ھ وچ آنے شروع ہوئے، دور دراز علاقےآں تو‏ں وفود دا سیلاب پھوٹ نکلیا، یمن دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے تو‏ں ست سو آدمیاں اُتے مشتمل قافلہ نکلیا جو راستے وچ اللہ تعالیٰ د‏‏ی حمد و ثناء دے ترانے گاندا ہويا تے نمازاں پڑھدا رہیا سی، مدینہ منورہ وچ داخل ہويا۔ اس طرح چند ہی مہینےآں وچ عرب دے بیشتر لوک اسلام دے دائرے وچ داخل ہوئے گئے۔ حتیٰ کہ جدو‏ں  نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم' حجۃ الوداع دے لئی تشریف لے گئے تاں اس وقت پورا عرب، اسلام دے زیرِنگیں ہوچکيا سی تے ملک وچ کوئی مشرک باقی نئيں رہیا سی۔
مکہ رمضان 8ھ وچ فتح ہويا سی۔ 9ھ وچ اس قدر وفود اسلام لیانے دے لئی مدینہ حاضر ہوئے کہ اس سال دا ناں ہی عام الوفود پے گیا۔ ہر قبیلے دے چند معتبر لوک مدینہ جاندے، اسلام د‏‏ی تعلیم حاصل کردے فیر واپس آک‏ے اپنے لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دینے لگدے۔ 9ھ وچ حج دے موقع اُتے اعلان برأت کیتا گیا۔ اس اعلان د‏‏ی رو تو‏ں ہن مشرکین عرب دے لئی دو ہی راستے رہ گئے سن یا تاں اوہ اسلام وچ داخل ہوجان یا فیر جزیرہ عرب تو‏ں باہر نکل جان۔ چنانچہ مشرکین عرب نے وی پہلی ہی گل قبول کيتی تے اسلام لے آئے۔ اس طرح 10ھ وچ سر زمین عرب کفر و شرک تو‏ں پاک ہوئے گئی۔
وفود العرب
حضور صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم' تبلیغ اسلام دے لئی تمام اطراف و اکناف وچ مبلغین اسلام تے عاملین و مجاہدین نو‏‏ں بھیجیا کردے سن ۔ انہاں وچو‏ں بعض قبیلے تاں مبلغین دے سامنے ہی دعوتِ اسلام قبول کرکے مسلما‏ن ہوئے جاندے سن مگر بعض قبیلے اس گل دے خواہش مند ہُندے سن کہ براہِ راست خود بارگاہِ نبوت وچ حاضر ہوئے ک‏ے اپنے اسلام دا اعلان کرن۔ چنانچہ کچھ لوک اپنے اپنے قبیلےآں دے نمائندہ بن دے مدینہ منورہ آندے سن تے خود نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی زبانِ فیض ترجمان تو‏ں دعوتِ اسلام دا پیغام سن کر اپنے اسلام دا اعلان کردے سن تے پھراپنے اپنے قبیلےآں وچ واپس جا ک‏ے پورے قبیلہ والےآں نو‏‏ں مشرف بہ اسلام کردے سن ۔ انہاں قبیلے دے نمائندےآں نو‏‏ں اسيں وفود عرب دے عنوان تو‏ں یاد کردے ني‏‏‏‏ں۔
اس قسم دے وفود تے نمائندگان قبیلے مختلف زمانےآں وچ مدینہ منورہ آندے رہے مگر فتح مکہ دے بعد ناگہاں سارے عرب دے خیالات وچ اک عظیم تغیر واقع ہوئے گیا تے سب لوک اسلام د‏‏ی طرف مائل ہونے لگے کیونجے اسلام د‏‏ی حقانیت واضح تے ظاہر ہوجانے دے باوجود بوہت سارے قبیلے محض قریش دے دباؤ تے اہل مکہ دے ڈر تو‏ں اسلام قبول نئيں کرسکدے سن ۔ فتح مکہ نے اس رکاوٹ نو‏‏ں وی دور کر دتا تے ہن دعوتِ اسلام تے قرآن دے مقدس پیغام نے گھر گھر پہنچ ک‏ے اپنی حقانیت تے اعجازی تصرفات تو‏ں سب دے قلوب اُتے سکہ بٹھا دتا۔ جس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ اوہی لوک جو اک لمحہ دے لئی اسلام دا ناں سننا تے مسلماناں د‏‏ی صورت دیکھنا گوارا نئيں کردے سن اج پرواناں د‏‏ی طرح شمع نبوت اُتے نثار ہونے لگے تے جوق در جوق بلکہ فوج در فوج حضور صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی خدمت وچ دور و دراز دے سفر طے کردے ہوئے وفود د‏‏ی شکل وچ آنے لگے تے برضا و رغبت اسلام دے حلقہ بگوش بننے لگے چونکہ اس قسم دے وفود اکثر و بیشتر فتح مکہ دے بعد 9ھ وچ مدینہ منورہ آئے اس لئی 9ھ نو‏‏ں لوک سنۃ الوفود (نمائندےآں دا سال) کہنے لگے۔
جدو‏ں کہ عبد الرحمن کیلانی ایداں دے وفود د‏‏ی تعداد نو‏‏ں (70) ستر دے نیڑے شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔
فتح مکہ دے بعد مخالفین وی ایہ سمجھنے لگے کہ ہن اسلام د‏‏ی قوت نو‏‏ں نظر انداز نئيں کیتا جاسکدا۔ اس تو‏ں پہلے کہ مسلماناں تو‏ں انہاں دا تصادم ہُندا انہاں نے خود ہی اپنے وفود بارگاہِ نبوت وچ بھیجنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ ایہ وفود اپنی قوماں دے نمائندہ بن دے آندے سن تے فیر اسلام دے نمائندے بن دے واپس جاندے سن ۔
آئیبسی
آئیبسی جرمنی دے صوبے باویریا وچ اک جھیل اے۔
ہوریشیو نیلسن
ہوریشیو نیلسن (29 ستمبر 1758 – 21 اکتوبر 1805) اک برطانوی سمندری آگو سی۔ نپولین دیاں لڑائیاں وچ اوہ جیداراری نال لڑیا تے ٹریفلگر دی لڑائی وچ اوہ مریا۔
ہور ویکھو
100 وڈے برطانوی
قلع نیورمبرگ
قلعہ نیورمبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
دہستان بندر
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان میناب دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
چاند بی بی
چاند بی بی (1544ء - 1599ء) احمد نگر دکن دے والی حسن نظام شاہ دی دھی سی ۔ اس نے مروجہ علوم  تقمیل  دے بعد سپہ گری دی تعلیم حاصل کیتی ۔ اسدا ویاہ علی عادل شاہ والئی بیجا پور نال ہوئیا ۔ باوجود پردہ نشین ہون دے جدون میدان چ آئی تے وڈے وڈے  شیر مرداں دا پتہ پانی کر دیندی سی ۔ اکبر اعظم نے شہزادہ مراد لوں احمد نگر فتح کرن  لئی گھلیا پر اس شیردل عورت نے اسنوں 1595ء چ ناکام واپس جان تے مجبور کردتا ۔  اگلے سال دانیال دیاں فوجاں نال دریاۓ گوداوری دے کنارے زبردست مقابلہ کیتا ۔  بالآخر 1598ء چ اکبر خود اسدے مقابلے تے آئیا ۔ احمد نگر دے قلعہ دار حمید خان دی سازش تے غداری دی وجہ توں 1599ء کجھ سپاہیاں نے اس بہادر خاتون نوں محل چ وڑ کے بے خبری چ قتل کردتا  تے 1600ء چ اکبر دا احمد نگر تے قبضہ ہوگئیا ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
چک 190 گ ب
چک 190 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
راحت عائشہ
راحت عائشہ اک پاکستانی، بچےآں د‏‏ی مصنفہ نيں۔ انہاں د‏‏ی (اپریل 2022ء تک) پنج کتاباں پیڑ دا بھوت، گمشدہ چابی، بلیاں دے لٹیرے موتیاں والا ہار تے کیچوا جن شائع ہو چکياں نيں۔ راحت عائشہ کراچی وچ پیدا ہوئیاں، مشہور ادیب مائل خیر آبادی راحت دے والد دے چچا سن جنھاں نے اسلامی اقدار نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے بچےآں دے لئی کافی اہ‏م ذخیرہ ادب تخلیق کيتا سی انہاں د‏‏ی بعض کہانیاں نو‏‏ں بھارت وچ اک ڈرمائی صورت دے ک‏ے ڈی وی ڈی تیار کيتی گئی تے مونس انصاری (شاعر) انہاں د‏‏ی والدہ دے ماماں سن ۔
تعلیم
ابتدائی طور اُتے دینی تعلیم تو‏ں آغاز کيتا تے یونیورسٹی یوسفیہ اللبنات ناظم آباد چورنگی تو‏ں قرآن مقدس دس سال د‏‏ی عمر وچ حفظ کيتا۔ باقاعدہ عصری تعلیم دا آغاز جماعت ہشتم تو‏ں کيتا کراچی دے سر سید گرلز کالج تو‏ں انٹر کيتا۔ اسکول وچ قرات تے نعت دے مختلف مقابلاں وچ حصہ لیا تے مختلف انعامات حاصل کیتے۔ یونیورسٹی کراچی تو‏ں معاشیات وچ ماسٹرز کيتا۔
غیر نصابی سرگرمیاں
راحت عائشہ سر سید گرلز کالج کراچی د‏‏ی کوئز ٹیم دا حصہ رہیاں تے مختلف طالبات تے طلبہ کالج دے علاوہ پی ٹی وی تے ریڈیو پاکستان تو‏ں مختلف انعامات حاصل کیتے۔ کراچی انٹرمیڈیٹ بورڈ آفس وچ ہونے والے بین الکلیاندی معلومات عامہ دے مقابلے وچ دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔ ریڈیو پاکستان کراچی تو‏ں صد سالہ جشنِ مسلم لیگ کوئز مقابلاں وچ چار مرتبہ اوّل پوزیشن برقرار رکھی تے تقریری مقابلاں وچ تیسری پوزیشن حاصل کيتی۔ زمانۂ طالب علمی وچ ریڈیو پاکستان کراچی اسٹیشن اُتے بزمِ طلبہ تو‏ں منسلک رہیاں۔ استادِ محترم، سنہری یاداں، شاعری تے حقیقت، اردو اصنافِ ادب، میری تحریر، اصنافِ ادب تے تعلیمی خبر نامہ جداں سیگمنٹ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ انسدادِ منشیات دے حوالے تو‏ں کل پاکستان مضمون نویسی دے مقابلے وچ اوّل انعام حاصل کيتا۔
ادبی خدمات
پہلی تحریر چھ، ست سال د‏‏ی عمر وچ بچےآں دے جنگ وچ شائع ہوئی۔ البتہ باقاعدہ لکھنے دا آغاز 15-2014 تو‏ں کيتا تے ہن تک ہمدرد نونہال، ماہنامہ ساتھی، پیغام، جسارت میگزین، جگنو، بچےآں دا باغ، ماہنامہ اقراء، بچےآں دا گلستان، بزم منزل، جنگل منگل، بزم قرآن۔ اکادمی ادبیات پاکستان دے تحت نکلنے والے رسالے سہ ماہی ادبیات اطفال وچ وی باقاعدہ لکھ رہیاں نيں۔ اردو ڈائجسٹ وچ کچھ افسانے تے کالم وی شائع ہوئے چکے نيں۔ چار کتاباں پیڑ دا بھوت، گمشدہ چابی، بلیاں دے لٹیرے (جاسوسی کہانی) تے موتیاں والا ہار د‏‏ی مصنفہ نيں۔ ایہ کتاباں بچےآں دے معیاری ادب وچ شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ گمشدہ چابی د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس د‏ی ہر کہانی موجودہ وقت دے لحاظ تو‏ں اے لیکن اس د‏ی بنیاد اک حدیث اُتے رکھی گئی اے جو نہ صرف بچےآں وچ مقبول ہوئی بلکہ وزارت مذہبی امور حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں سیرت النبی ادبی ایوارڈ 2018ء، بچےآں دے ادب وچ اول انعام تو‏ں نوازیا جا رہیا ا‏‏ے۔
عموماً بچےآں ہی دے لئی لکھدی نيں تے اج کل بچےآں دے اک قدیم رسالے "'بچےآں د‏‏ی دنیا'" د‏‏ی مدیرہ نيں۔ پاکستان دے علاوہ بھارت تو‏ں شائع ہونے والے بچےآں دے ماہناواں گل بوٹے (بمبئ) تے پھُل (بھٹکل) وچ وی راحت عائشہ د‏‏یاں تحریراں شائع ہُندیاں نيں۔
رکنیت
پاکستان د‏‏ی دو وڈی ادبی تحاریک دائرہ علم تے ادب تے پاکستان فیڈریشن آف کالمسٹ د‏‏ی ممبر نيں۔ مستقب‏‏ل نیڑے یعنی دسمبر 2018ء تک سائنس فکشن اُتے بچےآں دا اک جاسوسی مضمون بچےآں دا کتاب گھر تو‏ں شائع ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کراچی دے مصنفاں گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
یوسف خالدی
یوسف دتا پاشا الخالدی (1829ء-1906ء) اک مشہور عثمانی سیاست دان تے 1870ء تو‏ں 1876ء، 1878ء تو‏ں 1879ء تے 1899ء تو‏ں 1906ء تک یروشلم دے میئر سن ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
یوسف خالدی 1842ء وچ یروشلم وچ پیدا ہوئے سن انہاں دے والد ، محمد علی الخالدی نے تقریبا سٹھ سال تک یروشلم وچ شرعی عدالت دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا۔ خالدی خاندان دے ممبران، جو مقامی طور اُتے دو سیاسی خانداناں وچو‏ں اک اے، (دوسرا خاندان الحسینی قبیلہ اے )، 18 ويں تے 19 ويں صدی عیسوی دے دوران وڈے عہدےآں اُتے مستقل طور اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اگرچہ حسینی قبیلہ وڈا تے دولت مند سی لیکن خالدی زیادہ متحد سن تے اپنی عقل دے لئی مشہور سن ۔ نوعمری د‏‏ی حیثیت تاں، الخالدی 1856 دے عثمانی اصلاحی حکم تو‏ں متاثر ہوسکدے نيں۔ 17 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے دنیا د‏‏ی حالت، ذا‏تی وقار تے فرد دے آزاد ہونے د‏‏ی جستجو دے بارے وچ اپنے خیالات لکھے۔
پیشہ ورانہ زندگی
یوسف خالدی نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی ممانعت دے لئی قائم ہونے والے مخالف سیاسی دھڑاں وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے پہلا کرد- عربی ڈکشنری وی لکھی۔ 1899ء وچ انہاں نے فرانس دے چیف ربی زادوک کہن نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ انہاں نے دسیا سی کہ "یہودیاں دے فلسطین دے حقوق تو‏ں کون انکار کرسکدا اے ؟ میرے خدا، تاریخی طور اُتے ایہ آپ دا ملک اے ! ، پر، اس دے بعد، انہاں نے ایہ مشورہ دتا کہ چونکہ فلسطین پہلے ہی آباد سی، لہذا صیہونیاں نو‏‏ں اپنے سیاسی اہداف دے نفاذ دے لئی اک ہور جگہ ڈھونڈنی چاہیدا۔"... خدا دے ناں پر،" انہاں نے لکھیا، "فلسطین نو‏‏ں تنہا رہنے دو۔" کاہن نے ایہ خط سیاسی صہیونیت دے بانی، تھیوڈور ہرزل نو‏‏ں دکھایا۔ 19 مارچ 1899ء نو‏‏ں ہرزل نے فرانسیسی زبان وچ الخالدی نو‏‏ں اس گل کيتی یقین دہانی کراندے ہوئے کہیا کہ جے صیہونی فلسطین وچ مطلوب نئيں سن تاں "ہم تلاش کرن گے تے مجھ اُتے یقین کرن، سانو‏ں کدرے تے مل جائے گا جس د‏‏ی سانو‏ں ضرورت ا‏‏ے۔"
وفات
یوسف خالدی دا انتقال 25 جنوری 1906ء نو‏‏ں ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1907 دیاں موتاں گٹھ:1829 دے جم گٹھ:یروشلم دے ناظمین گٹھ:خالدی خاندان
ضلع الامدون
الامدون کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرغیزستان دے ضلعے
ولیم ہائیڈ وولاسٹن
ولیم ہائیڈ وولاسٹن اک انگریز کیمیا گرو تے نویاں چیزاں بنان والا سی۔
بھارت وچ مسیحیت
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق مسیحیت بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ تے بھارت د‏‏ی آبادی دے 2.3 فیصد وچو‏ں مسیحیت دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 28 ملین ا‏‏ے۔ روایت کيتی رو تو‏ں ایہ منیا جاندا اے کہ بھارت وچ مسیحیت توما رسول نے متعارف کيتی۔ اندازے دے مطابق توما رسول کیرلا وچ سنہ 52ء وچ تشریف لیائے سن ۔ اسکالراں وچ اس گل دا عام اتفاق رائے اے کہ بھارت وچ مسیحیت د‏‏ی تشکیل چھیويں صدی عیسوی وچ ہوئی۔ بشمول کچھ طبقات دے جو سریانی وچ عبادت تے دعا کیتا کردے سن ، اس طرح ایہ ممکن اے کہ وجود مذہب دا دور ہور وسعت اختیار کردے ہوئے توما رسول د‏‏ی مبینہ آمد تک جا پہنچے۔
مسیحی بھارت بھر وچ ہر شعبۂ زندگی وچ پائے جاندے نيں۔ مسیحی جنوبی بھارت تے جنوبی کنارے کونکن ساحل تے شمال مشرقی بھارت وچ وڈی تعداد وچ آباد نيں۔ بھارتی مسیحی ملک دے لئی کئی خدمات وی سر انجام دے چکے نيں، انہاں وچ سابقہ او موجودہ وزرائے اعلیٰ، گورنر تے چیف الیکشن کمشنرز شامل نيں۔ بھارت وچ دوسرے مذاہب دے مقابلے وچ بھارتی مسیحیاں شماریا‏‏تی د‏‏ی شرح مرداں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بھارت وچ جینیاں دے بعد مسیحی طبقہ دوسرا سب تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ مذہبی گروہ ا‏‏ے۔
بھارت وچ مسیحیت دے بوہت سارے فرقے نيں۔ کیرلا د‏‏ی ریاست اک قدیم مسیحی فرقے مقدس توما دے مسیحیاں دا گڑھ ا‏‏ے۔ اس قدیم فرقہ دے وی کئی ذیلی فرقے نيں۔ انیہويں صدی عیسوی وچ پروٹسٹنٹ فرقے نے بھارت وچ قدم جمائے تے اس دے وی کئی فرقہ نيں جنہاں وچو‏ں اہ‏م اصطباغی، کلیسیائے جنوبی ہند، بھارت د‏‏ی انجیلی کلیسیا، سینٹ تھامس ایونجیلیکل چرچ، بلیورز ایسٹرن چرچ، کلیسیائے شمالی ہند، پریسبیٹیرین کلیسیا، پیندی کاسٹل کلیسیا، رسُولی، لوتھری، ٹریڈیشنل انگلیکان تے کچھ انجیلی گروہ نيں۔ بھارت د‏‏ی کلیسیا (مسیحی اُمت) کئی تعلیمی ادارے تے ہسپتال چلا رہی اے جو قوم د‏‏ی ترقی دے لئی اک وڈا کم اے ۔
بھارت وچ سب تو‏ں پہلے رومی کاتھولک مسیحیت سولہويں صدی عیسوی وچ پرتگالی، اطالوی تے آئرش یسوعیاں نے متعارف کيتی۔ یسوعیاں نے ہندوستانیاں نو‏‏ں یسوع مسیح د‏‏ی انجیل وچ مذکور تعلیمات دے دس دے تبلیغ کيتی۔ بوہت سارے مسیحی اسکول، ہسپتال، بنیادی حفاظتی مراکز رومی کاتھولک تبلیغاں دا نتیجہ سن ۔ بعد وچ برطانوی، امریکی، جرمن تے اسکاٹش مبلغاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں پروٹسٹنٹ مسیحیت بھارت وچ پھیلی۔ انہاں پروٹسٹنٹ تبلیغاں د‏‏ی بدولت بھارت وچ پہلی بار انگریزی تعلیم متعارف ہوئی تے مقدس بائبل دا مختلف بھارتی زباناں (تمل، ملیالم، ہندتی، اردو تے ہور) وچ ترجمہ ہويا۔
مسیحی بھارت وچ اقلیت نيں تے انہاں د‏‏ی تن بھارتی ریاستاں – میگھالیہ، میزورم تے ناگالینڈ وچ مجموعی اکثریت اے تے ریاست تمل ناڈو تے کیرلا وچ مسیحی وڈی تعداد وچ موجود نيں۔ بھارت بھر وچ مسیحیت دور تک پھیلی ہوئی اے تے جنوبی بھارت د‏‏ی تمام ریاستاں وچ وڈی تعداد وچ موجود ا‏‏ے۔
نیلسن دا سنیعا
نیلسن دا سنیعا (England expects that every man will do his duty) برطانوی سمندری آگو ہوریشیو نیلسن دا اپنے سمندری جعاز وکٹری توں 21 اکتوبر 1805 نوں ٹریفلگر دی لڑائی شروع ہون توں پہلوں اپنے سنگی برطانوی جہازاں نوں پیجیا گیا مشہور سنیعا یا سگنل اے۔ ایہ سنیعا: انگلینڈ آس رکھدا اے جے ہر جنا اپنا کم کریگاانگریزی تریخ وچ مانتا والا اے۔ ٹریفلگر دی لڑائی جتن باہجوں برطانیہ تے نپولین دے ہلے دا ڈر مک گیا سی۔
قلع ایڈلزڈورف
قلعہ ایڈلزڈورف جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
الیگزنڈر فان ہمبولٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
ہرمن بوہل
ہرمن بوہل آسٹریا دا اک پعاڑیا سی۔ اوہ انزبرک وچ 21 ستمبر 1924 نوں جمیا۔ اوہنوں پعاڑاں تے چڑھن دا چسکہ پیگیا۔ اوہ پہلا بندا سی جیہڑا نانگا پربت تے چڑھیا۔ اوہنے ایہ کم 3 جولائی 1953 نوں کیتا۔ 9 جون 1957 نوں اوہ بروڈ پیک تے چڑھیا۔ چوگولیزا تے 27 جون 1957 نوں اوہ چڑھدیاں ہویاں ڈگ کے مر گیا۔
قلع جوہانسبرگ
قلعہ جوہانسبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
ضلع چوئ
چوئ کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرغیزستان دے ضلعے
دهستان چراغ‌آباد
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان میناب چ اے ۔
چوڑیاںوالے
چوڑیاںوالے انکنگریڑے جنوراں دی اک برادری اے۔ ایہ ایسے جنور نیں جنہاں دے پنڈے تے چوڑیاں بناں ہوندیاں نیں۔ گنڈویا ایہدی عام ادھارن اے جیدے پتلے لمے پنڈے تے جوڑیاں یا گنڈاں بنیاں ہوندیاں نیں جس باہجوں ایہنوں کنڈاں والا یا گنڈویا کیندے نیں۔ ایہ گلے محول وچ ریندے نیں جیویں جونک۔ ایہناں دیاں کئی ونڈاں دوجیاں دے آسرے تے ریندیاں نیں تے دوناں نوں فیدا ہوندا اے۔ ایہ اک ملی میٹر توں لے کے 3 میٹر تک لمے ہوسکدے نیں تے سب توں لمے جوڑیانوالے لاملابراچیا نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چوڑیاںوالے
کھوج
کھوج اک پنجابی میگزین اے جیہڑا شعبہ پنجابی یونیورسٹی اورینٹل کالج ، پنجاب یونیورسٹی لہور پاکستان ولوں ہر چھ معینے مگروں چھپدا اے۔ ایدے چ پنجابی ساہت تے بولی ہوئی کھوج تے پرکھ چھپدی اے۔
ایس ميگزین نوں چھاپن دی صلا پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر خیرات محمد ابن رسا نے دتی جدوں پنجابی شعبہ وی نواں ای سی۔ اورینٹل کالج میگزین پہلے توں چھپ ریا سی پر اودے چ ہور بولیاں دا کم وی چھپدا سی۔ اک ایسے میگزین دی لوڑ سی جیدے چ پنجابی دا کم ای ہوے۔ ڈاکٹر وحید قریشی نے ہتھ ونڈایا۔ ڈاکٹر شہباز ملک ایدے پہلے ایڈیٹر سن۔
کوچم خان
کوچم خان (1605 -؟) خانان سائبیریا دا 1563ء توں 1598ء تک ، آخری خان سی ۔
روسی سلطنت دے تاتاریاں تے مظالم
روسی سلطنت دے زار ایوان گروزنی نے 1550ء چ خانان قازان تے مل مارن دے مگروں مسلمان تاتاری باشندےآں دا قتل عام کیتا ۔ دسیا جاندا اے کہ تاتاری لوکاں دی کل آبادی دے تیجے حصے نوں قتل کردتا تے تیجے حصے نوں ای زبردستی سعائی بنا لیا گیا ۔ ایہہ تاتاری ہن کیراشین تاتاری کہلاندے نیں تے آرتھوڈکس سعائی نیں تے تیجے حصے نوں چھڈ دتا گیا ۔ مسلماناں دے حوضلے نوں توڑن لئی مسیتاں ڈھاء دتیاں گیاں نے جنہاں چ قازان دی مشہور قل شریف مسیت وی سی (سویت یونین ٹٹن مگروں ایہہ مسیت مڑ اساری گئی اے ) ۔
زار روس ایوان گروزنی نے تاتاریاں نوں حقیر ثابت کرن لئی اینہاں دے نشان چند نوں سعائی نشان صلیب دے تھلے یاں پیراں چ لان دا حکم دتا ، تاکہ ایہہ روسیآں دی تاتاریاں تے فتح دی یادگار رہے ۔
کوچم حان
زار روس نے کاسک فوجاں اسدے مقابلے لئی بھیجئیاں ۔ کوچم خان نوں روسی حملہ آوراں دے خلاف سخت مزاحمت لئی یاد رکھغیا جاندا اے ۔
روس نال جنگاں
1582ء چ خانان سائبیریا تے کاسک اٹامان یرماک نے حملہ کیتا تے کوچم دیاں فوجاں نوں شکست دے کے اسدے راجگھر قاشلق تے قبضہ کر لئیا ۔ کوچم گیاہستان (سٹیپ) چلا گئیا تے اگلے کجھ سال اپنیاں فوجاں نوں جمع کردا رہئیا ۔ اسنے اچانک 6 اگست 1584ء چ رات نوں یرماک تے حملہ کر دتا تے یرماک تے اسدی بوہتی وج نوں مار دتا تے تباہ ہوئے قاشلق دا کنٹرول فیر حاصل کر لئیا ۔ کوچم نے خانان دی اشرافیہ چ موجود مخالفاں نوں اپنے نال جوڑن دی کوشش کیتی پر اسنوں مزاحمت دا ساہمنا ہوئیا ۔ اپنے تے قاراچی سیت خان ولوں قاتلانہ حملے دے بعد کوچم اپنا اردو دریائے ارتش دے دکھن چ گیاہستان چ لے جان تے مجبور ہوگئیا ۔ ایتھے اسنے اک نویں ریاست قائم کرن دی کوشش کیتی تے روسی گورنراں نال جنگ چ الجھ گئیا ۔
آخری کوششاں
1586ء تے استے حملے کر کے اسنوں پچھے دھک دتا گئیا ۔ کافی اتار چڑھاء دے بعد اگست 1598ء چ دریائے اوب دے کنارے تے گورنر آندرے وویئیکوف دے ہتھوں ایہہ مکمل شکست نال دوچار ہوئیا ۔ کوچم نگوئے اردو دے علاقے چ نس گئیا پر آندرے نے اسدے ٹبر نوں پھڑ لئی اتے یرغمال دے طور تے ماسکو بھیج دتا ۔ 1590ء چ کوچم خان نے روسی سلطنت نوں خراج دین آلے ، توبولسک شہر دے ارد گرد رہن آلے تاتاریاں تے حملے کیتے ۔ 1591ء چ روسی جنرل کولستوف نے دریائے ایشیم دے کنڈے کوچم خان نوں جا لیا ، تے اسدیاں دو بیویاں تے پتر عبدالخیر ، جس نوں بعد چ روس دے علاقےآں چ جاگیراں دتیاں گئیاں سن ، نوں کرفتار کر لیا ۔ 1594ء چ تارا دا قلعہ ، کوچم خان تے قابو پان لئی اسیاریا گئیا ، جہڑا اس علاقے چ موجود سی ۔ 1595ء چ کوچم دے جانبازاں نے دریائے ارتش دے اپرلے علاقےآں تے حملے کیتے ۔ 1597ء چ اسنوں مذاکرات لئی آکھیا گیا تے زار روس تے اسدے پتر عبدالخیر نے کوچم نوں روس توں ہتھیار سٹن تے روسی علاقےآں چ جاگیراں قبول کرن دی پیشکش بارے خط لکھے ۔ ستمبر 1598ء دے لاگے روس جرنیل آندرے ووییکوف نے اسدے جانبازاں دے اک وڈے گروہ نوں جھیل اوب دے علاقے توں پھڑ لیا تے بعد چ کوچم نوں وی دریائے اوب تے جا پھڑیا ۔ کوچم فرار ہو گیا ، پر روسیاں نے اسدے دو پتراں نوں مار دتا تے پنج پتراں ، اٹھ دھیاں تے اٹھ بیویاں نوں گرفتار کر لیا ۔ روسیاں نے اک مسلمان مذہبی آگو نوں گل بات لئی بھیجیا ۔ کوچم نے اپنے آپ نوں انھا تے ڈھورا (بہرا) تے بغیر کسے مال تے دولت دے دسیا (یعنی بلکل لاچار تے بے یا رو مددگار دسیا) تے آکھیا کہ میں پہلے وی سر نئیں جھکایا سی تے ہن وی نئیں جھکاواں گا ۔ ایہہ اسدا روسیاں نال آخری رابطہ سی ۔
موت
بعد چ 1605ء دے لاگے کوچم خان بخارا دے علاقے چ مر گیا (کجھ زرائع موجب اسنوں نغائی اردو دے علاقے چ نغائیاں نے ماریا ؟) جوڑ دا ناں] تے اس نال ای سائبیریا توں تاتاری مسلماناں دے اقتدار دا خاتمہ ہو گیا تے باقی مسلمان ریاستاں وانگ خانان سائبیریا وی روس دے قبضے چ چلا گیا جہڑا کہ اج تک روس دے مل ہیٹھ اے ۔
مگروں
روسی سلطنت نے علاقے تے پکا پکا مل ماکرن لئی سلاو نسل دے روسیآں نوں روسی علاقےآں توں لیا کے ایتھے آباد کیتا تے اینچ سائبریائی تاتار اپنے ای وطن چ اقلیت ج رہ گئے رہندی سہندی کسر سویت یونین دے ویلے ایتھے دے سائبیریائی تاتاریاں دے قتل عام نے پوری کر دتی ۔ اس قتل عام تے تاتاریاں دوجے ظلماں دے خلاف ہن تاتارستان تے روس دے تاتاری مسلمان آواز چک رہے نیں ۔
اولاد
1620ء چ اسدے پتر ایشم خان نے خو اورلک دی دھی نال ویاہ کیتا جہڑا زونگاریہ توں دریائے ارتش تک اپنے لوکاں دا سردار سی ۔
کوچم خان دا ذکر بوہت سارے روسی تے تاتاری لوک کیتاں چ اے تے بوہت سارے روسی تے تاتاری قصےآں چ اسنوں بیان کیتا گیا اے ۔ اسدی اولاد ماسکوی روس (ماسکو) چ رہی تے سیبیرسکی دا خاندنانی ناں یاں ٹائٹل اختیار کر لیا ۔
1591ء چ کوچم خان دا پتر عبدالخیر اسدے ٹبر چوں پہلا سی جسنے عیسائیت اختیار کر لئی ۔ اسدے پچھے عبدالخیر دا سارا ٹبر سعائی ہو گیا تے روسی اشرافیہ ج شامل ہو گیا ۔ ایہہ ٹبر بوہت چھیتی اپنی تاتاری شناخت گوا کے روسی معاشرے چ مدغم ہو گیا ، مثال دے طور تے عبدالخیر دے پتر دا ناں وسیلی عبدالگیرووچ سی تے اسدے پوتے دا ناں رومان وسیلیوچ ہویا ، اینج ایہہ ٹبر روسی معاشرے چ گھل مل گیا ۔
1686ء چ زار روس نے اک فرمان جاری کیتا ، جسدے موجب قفقاز چ ریاست امارتیہ دے حکمران ، خانان سائبیریا تے خانان قاسم دے تاتاری شہزادےآں سمیت روسی اشرافیہ دی نسلی لڑی چوں سن ۔
1661ء چ اک شخص جہڑا کوچم خان دی نسل چوں دسیا جاندا سی ، نے ، باشکیرستان (باشکورتوستان) چ روسیاں نال جنگ لڑی ۔
1739ء چ باشکیر جنگ لڑن آلے کراسکال بارے وی دسیا جاندا سی کہ اوہ کوچم خان دی اولاد چوں سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 191 گ ب
چک 191 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ضلع جایل
جایل کرغیزستان دا اک ضلع اے۔
قلع میرائنبرگ
قلعہ میرائنبرگ جرمنی چ اک قلعہ اے
ہور ویکھو
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
مولوی احمد یار
احمد یار نے پنجابی چ 66 کتاباں لکھیاں۔
زلزلۂ کشمیر 2005ء
انسانی اثرات
زلزلہ 2005ء تمام ادوار وچ ہونے والے زلزلےآں وچ المیے دے لحاظ تو‏ں چودہواں وڈا زلزلہ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ صرف پاکستان وچ 3.3 ملین لوک بے گھر ہوئے۔ پہاڑی علاقے وچ آنے والے زلزلے وڈے پیمانے اُتے لینڈ سلائیڈنگ د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مواصلات دا نظام مکمل طور اُتے تباہ ہوئے گیا۔ اقوام متحدہ دے مطابق 8 ملین تو‏ں زیادہ آبادی اس المیے تو‏ں متاثر ہوئی۔ اک اندازے دے مطابق 5 ارب ڈالر د‏‏ی مالیت دا نقصان ہويا، جو تقریباً 400 ارب پاکستانی روپے بندے ني‏‏‏‏ں۔ کشمیر وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان لائن آف کنٹرول نو‏‏ں پنج مختلف جگہاں تو‏ں تریخ وچ پہلی بار کھول دتا گیا، تاکہ لوکاں نو‏‏ں بآسانی صحت تے انسانی ہمدردی د‏‏ی بنیاد اُتے امداد پہنچائی جا سک‏‏ے۔ ايس‏ے تناظر وچ دنیا بھر تو‏ں امدادی ادارے تے کارکن ابتدائی امداد پہنچانے ایتھ‏ے پہنچے۔
ہلاکتاں
شدید زلزلے دے نتیجے وچ سب تو‏ں زیادہ ہلاکتاں آزاد کشمیر تے پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا وچ ہوئیاں، جتھ‏ے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق کل ہلاکتاں 74,698 سن۔ ایہ ہلاکتاں 1935 وچ ہونے والے کوئٹہ وچ ذلزلے تو‏ں کدرے زیادہ سن۔ بھارتی جموں‏ و کشمیر وچ کل 1400 لوک ہلاک ہوئے، جس د‏‏ی تصدیق بھارتی حکومت نے کيتی۔ عالمی امدادی ادارےآں دے مطابق اس زلزلے وچ کل 86,000 لوک جاں بحق ہوئے لیکن اس د‏ی تصدیق پاکستانی حکومت نے نئيں کيتی۔
میکسم گورکی
میکسم گورکی (روسی بولی وچّ - Алексе́й Макси́мович Пе́шков or Пешко́в ؛ 28 مارچ 1868 – 18 جون 1936) روس / سویت یونین دے مشہور لکھاری اتے سیاسی کارکن سن۔ اوہناں دا اصلی نام الیکسی میکسمووچ پیشکوو سی۔ اوہناں نے سوشلیسٹ ریئلزم (socialist realism) نامک ساہتی تحریک دی نیہہ رکھی۔ 1906 توں لے کے 1913 تکّ اتے پھر 1921 توں 1929 تکّ اوہ روس توں باہر (زیادہتر، اٹلی دے کیپری (Capri) وچّ) رہے۔ سویت یونین وچّ واپس آؤن دے بعد اوہناں نے اس ویلے دی رہتلی نیتیاں نوں قبول کیتا پر اس نوں دیس توں باہر جان دی آزادی نہی سی۔
زلزلۂ کشمیر 2005ء
ہلاکتاں
یہ زلزلہ بروز ہفتہ پیش آیا، جو علاقہ وچ عام دن سی تے تقریباً سکول اس دوران کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ایتھ‏ے زیادہ ہلاکتاں سکولاں تے ہلاک ہونے والےآں وچ وڈی تعداد بچےآں د‏‏ی دسی جاندی ا‏‏ے۔ زیادہ تر بچے منہدم ہونے والی سکول د‏‏ی عمارتاں دے ملبے تلے دب گئے۔ تفصیلی رپورٹاں دے مطابق شمالی پاکستان وچ جتھ‏ے ایہ زلزلہ رونما ہويا، تقریباً قصبے تے گااں صفحہ ہستی تو‏ں مٹ گئے۔ جدو‏ں کہ مضافات‏ی علاقےآں وچ وی وڈے پیمانے اُتے مالی نقصان ہويا۔ اقوام متحدہ دے جنرل سیکرٹری کوفی عنان نے 20 اکتوبر 2005 نو‏‏ں اک اخباری کانفرنس تو‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا،
؀اک دوسرا تے وڈے پیمانے اُتے المیہ رونما ہوئے سکدا اے، جے حالے تو‏ں اساں اپنی تمام تر توانائیاں بچ جانے والےآں اُتے مرکوز نہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔
میکسم گورکی
مڈھلا جیون
میکسم گورکی دا جم نیژنی نووگورود (جدید گورکی) نگر وچّ ہویا۔ گورکی دے پیؤ ترکھان سن۔ 11 سال دی عمر سی جدوں گورکی یتیم ہو گیا اتے اس نوں اسدی دادی نے سمبھالیا۔ 1884 وچّ گورکی دی مارکسوادیاں نال جان پچھان ہوئی۔ 1888 وچّ اوہ پہلی وار گرپھتار کیتے گئے سن۔ دسمبر 1887 وچّ اسنے اتمگھات دا یتن کیتا۔ پھر پنج سال اسنے روسی سلطنت دا پیدل دورہ کیتا، طرحاں طرحاں دے پاپڑ ویلے اتے بہپکھی تجربہ حاصل کیتا جو بعد نوں اوہدیاں رچناواں وچّ کم آیا۔
صحافی وجوں، اسنے جیہدیل کھلیمدا Иегудиил Хламида نام ہیٹھ کم کیتا، جسدا مطلب "چوغا-اتے-چھرا" اے - یونانی کلیمس، "چوغا" نال ملدا ہون کرکے۔ 1892 وچّ اسنے تخلص گورکی (یعنی "تلخ") ورتنا شروع کر دتا، جدوں اوہ تفلس (تبلیسی وچّ Кавказ (کاکیسس) اخبار لئی کم کر رہا سی۔ اس نام وچوں روسی جیون بارے اس اندر کھولدی کڑتن اتے کوڑا سچ کہن دی منشا جھلکدی اے۔ گورکی دی پہلی کتاب Очерки и рассказы (لیکھ تے کہانیاں) (1898) نوں سنسنیخیز کامیابی حاصل ہوئی اتے اک لکھاری وجوں اسدا جیون شروع ہو گیا۔ اسنے لگاتار لکھنا شروع کر دتا۔ ساہت رچنا نوں اوہ سہجاتمک عمل نالوں ودھ سماج نوں بدل دین والی نیتک تے سیاسی کاروائی سمجھدا سی (بھاویں اوہنے سٹائل اتے روپ لئی سخت محنت کیتی)۔ اسنے سبھ توں ہیٹھلے طبقے دے اتے سماج دے ہاسیئے تے رہندے لوکاں دے جیون نوں چتریا۔ اسنے نہ صرف اوہناں دے جیون دیاں اوکڑاں، اپماناں،اتے وہسیکرن دی ہی، سگوں اوہناں دے اندر مگھدی مانوتا دی چنگیاڑی دی وی گلّ کیتی۔
زلزلۂ کشمیر 2005ء
ہلاکتاں
وزیر اعظم جناب شوکت عزیز تے وزیر داخلہ آفتاب احمد شیرپاؤنے متاثرین تو‏ں سرد موسم د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی پہاڑی علاقےآں تو‏ں تھلے میدانی علاقےآں وچ منتقل ہونے د‏‏ی اپیل کی، کیونجے وڈے پیمانے اُتے ہونے والی تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں مواصلات دا نظام درہم برہم ہوئے چکيا سی تے بگڑدے موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں امدادی ادارےآں تے کارکناں نو‏‏ں متاثرین تک پہنچنے وچ وڈی دشواری دا سامنا کرنا پڑ رھا سی۔
باہرلے جوڑ
2005 گٹھ:2005ء وچ قدرتی آفات گٹھ:افغانستان وچ زلزلے گٹھ:اکتوبر 2005ء د‏‏ی سرگرمیاں 2005 گٹھ:پاکستان
میکسم گورکی
مڈھلا جیون
1892 وچّ اوہناں دی پہلی کہانی ‘مکر چدرا’ شائع ہوئی۔ اوہناں دیاں ارمبھک کرتیاں وچّ رومانسواد اتے ریئلزم دا میل وکھائی دندا اے۔ باز دا گیت (1895)، طوفان دا گیت (1895) اتے بڈھی ازرگیل (1901) نامک کرتیاں وچّ کرترقی وادی بھاوناواں ظاہر ہو گئیاں سن۔ دو ناولاں، پھوما گوردیئیو (1899) اتے تنّ جنے (1901) وچّ اوہناں نے شہر دے امیر اتے غریب لوکاں دے جیون دا ذکر کیتا اے۔ 1899–1900 وچّ گورکی دی جان پچھان چیکھو اتے ٹالسٹائی نال ہوئی۔ اسی ویلے ولوں اوہ کرترقی وادی تحریک وچّ حصہ لین لگے۔ 1901 وچّ اوہ پھر گرفتار ہوئے اتے قید بھگتی۔ 1902 وچّ سائنس اکادمی نے اس نوں آنریری میمبر دی اپادھی دتی پر روسی جار نے اسنوں ردّ کر دتا۔
رچناواں
میکسم گورکی (28 مارچ 1868-18 جون 1936) دا بچپن دا ناں الیکسی میکسیمووچ پیشکوو سی ۔ اوہ روس دے اک مشہور لکھاری، ناٹک کار، شاعر اتے انقلابی سن ۔ اوہناں دی رچنا 'ماں' دنیاں دے ساہت وچ سبھ توں ودھ پڑھیاں جان والیاں رچناواں وچوں اک اے ۔
باز دا گیت
باز دا گیت کہانی دا شعری روپ
طوفانی پیتریل دا گیت
چھبی آدمی اتے اک کڑی
کامریڈ میکسم گورکی
دانکو دا بلدا ہویا دل
غدار دی ماں
ایسٹر
ہڑتال
اک پاٹھک
شاعر: اک ریکھا چتر
کولوشا میکسم گورکی
نیتکتا دا پجاری
نیلیاں اکھاں والی عورت
پول-کھولھ
سٹیپی دے میداناں وچّ
سرنگ
اوہ چوہی جہی کڑی
اوہ منڈا
وڈے دن دی اک کہانی
ناول
٭ پویل یتیم (Горемыка Павел، 1894)
٭ پھوما گوردیئیو (Фома Гордеев، 1899)
٭ تنّ جنے (Трое، 1900)
٭ ماں (1906)
٭ نکمے بندے دی کہانی/جاسوس (1907)
٭ پاپاں دا اقبال (1908)
٭ اوکوروو سٹی (Городок Окуров، 1908)
٭ متویئی کوجیمیاکن دا جیون (Жизнь Матвея Кожемякина، 1910)
٭ ارتامانوو بجنیسّ (1925) ٭ کلم سامگن دا جیون
٭ چمبک (1928)
ناٹک
٭ پیٹی برجوا (Мещане، 1901)
٭ تہہ خانہ (روسی ناٹک) (На дне، 1902)
٭ سمرپھوک (Дачники، 1904)
٭ سورج دے بچے (Дети солнца، 1905)
٭ بربر (Варвары، 1905)
٭ دشمن (Враги، 1906)
٭ آخری لوک (1908)
٭ ریسیپشن (1910)
٭ عجیب لوک (1910)
٭ واسا زیلیجنووا (1910)
٭ جائلی دھن (1913)
٭ بڈھا آدمی/ججّ/ستارک (1915، سودھیا 1922، 1924)
٭ کاما سلوووتیکوو  (1920)
٭ سوموو اتے ہور (1930)
٭ دوستیگائیو وغیرہ (1933)
ایہہ برجوا وچاردھارا دے خلاف سن۔ اوہناں دے تعاون نال ‘نواں جیون’ بولشیوک اخبار دا پرکاشن ہو رہا سی۔ 1905 وچّ گورکی پہلی وار لینن نوں ملے۔ 1906 وچّ اوہ ودیس گئے، اتھے ہی ایہناں نے امریکہ وچّ پیلے دینت دا شہر نامک اک رچنا لکھی، جس وچّ امریکی برجوا رہتل دے پتن دا وئنگاتمک چتر دتا گیا سی۔ ڈرامہ 'دشمن' (1906) اتے ماں (1906) وچّ گورکی نے برجوا لوکاں اتے مزدوراں دے جدوجہد دا ونرن کیتا اے۔ ایہہ عالمی ساہت وچّ پہلی وار اس پرکار اتے اس موضوع دا اداہرن اے۔ ایہناں رچناواں وچّ گورکی نے پہلی وار کرترقی کاری مزدور دا چتر دتا۔ لینن نے ایہناں کرتیاں دی پرشنسا کیتی۔ 1905 دی کرترقی دی ہار دے بعد گورکی نے اک لگھو ناول - پاپاں دا اقبال (اسپاوید) لکھیا، جس وچّ کئی ادھیاتموادی بھلاں سن، جنہاں دے لئی لینن نے اسدی سخت تنقید کیتی۔ آخری لوک اتے نکمے بندے دی کہانی (1911) وچّ سماجی کریتیاں دی تنقید اے۔ عجیب لوک ڈرامے (1910) وچّ برجوا بدھیجیویاں دا وئنگاتمک ذکر اے۔ ایہناں سالاں وچّ گورکی نے بالشیوک خبراں پتراں جویجدا اتے پراودا لئی کئی لیکھ وی لکھے۔ 1911–13 وچّ گورکی نے اٹلی دیاں کہانیاں لکھیاں جنہاں وچّ آزادی، انسان، جنتا اتے محنت دی پرشنسا کیتی گئی سی۔ 1912–16 وچّ روس وچّ کہانی مجموعہ شائع ہویا سی جس وچّ اوس ویلے دے روسی محنت کشاں دی مشکل زندگی دا پرتیبمب ملدا اے۔
مشہوری
اسمرتھ یگ دے سمرتھ لکھاری دے روپ وچّ میکسم گورکی نوں جنہاں اعزاز ، کیرتی اتے مشہوری ملی ، اونی شاید ہی کسے ہور لکھاری نوں اپنے جیون وچّ ملی ہوویگی۔ اوہ کرانتیدرشٹا اتے یگدرشٹا ساہتکار سن۔ جم دے ویلے اپنی پہلی چیخ دے بارے وچّ آپ گورکی نے لکھیا اے - مینوں پورا بھروسہ اے کہ اوہ نفرت اتے خلاف دی چیخ رہی ہوویگی۔
اس پہلی چیخ دی گھٹنا 1868 دی 28 مارچ دی 2 وجے رات دی اے لیکن نفرت اتے خلاف دی ایہہ چیخ اج انے سال بعد وی سنائی دے رہی اے۔ ایہہ اجوکا کوڑا سچ اے اتے گورکی دا شبدی مطلب ہور کوڑا اے۔ نجھنی نوووگرود ہی نہیں دنیا دا ہر اک نگر اوہناں دی اس چیخ توں جانو ہو گیا اے۔
الیموضوع میکسمیوچ پیشکوپھ میکسم گورکی پیڑا اتے جدوجہد دی وراثت لے کے پیدا ہوئے۔ اوہناں دے پیؤ لکڑی دے صندوق بنایا کردے سن اتے ماں نے اپنے ماں - پیؤ دی اچھا دے خلاف ویاہ کیتا سی ، پر میکسم گورکی ستّ سال دی عمر وچّ یتیم ہو گئے۔ اوہناں دی چیلکاش اتے ہور کرتیاں وچّ وولگا دا جو سنجیو چترن اے، اسدا کارن ایہی اے کہ ماں دی ممتا دیاں لہراں توں ونچت گورکی وولگا دیاں لہراں اتے ہی بچپن توں سنرکشن حاصل کردے راے۔
سماج واد دا اصول
سامواد اتے آدرشمولک یتھارتھواد دے پرستتکرتا میکسم گورکی تیاگ، ساہس اتے سرجن سمرتھا دے جیونت پرتیک سن۔ اوہناں دی درڑھ مانتا سی کہ انسان نوں اسدی پیداوار سمرتھا دے مطابق روزی کماؤن لئی محنت دے موقعے دتے جانے چاہیدے ہن اتے اسدیاں کلّ خاندانی ضرورتاں دی پورتی لئی تنخواہ جاں وستاں ملنیاں چاہیدیاں ہن۔ اتے ویلے نال ایہی تتھ سماج واد دا اصول بن گیا۔ گورکی دا وشواس ورگہین سماج وچّ سی اتے اس ادیش-پورتی لئی اوہ رکتمئی کرترقی نوں وی اچت سمجھدے سن۔
اوہناں دیاں رچناواں دا حقیقت پسند سنیہا صرف روس تکّ ہی سیمت نہیں رہا۔ اوہناں دے رچنا دور وچّ ہی اوہناں دی کرتیاں وشوبھر وچّ حرمن پیاریاں ہونیاں ارمبھ ہو گئیاں۔ اوہناں دیاں رچناواں دے کتھانک دے نال - نال اوہ سدیوی یگبودھ وی اے۔
اوہناں دا کرترقی کاری ناول ماں جسنوں برطانوی بھارت وچّ پڑھنا اپرادھ سی، حقیقت پسند تحریک دا سجیو اعلان - پتر اے۔ ماں دا ہیرو اے پاویل بلاسیو، جو اک عام اتے دردر مل مزدور اے۔ پاتر دے چرتر وچّ سبلتاواں اتے دربلتاواں، اچھائیاں اتے برائییاں، کمزوریاں سارا کجھ اے۔ ایہی کارن اے کہ پاویل بلاسیو دا چرتر سانوں بہت ڈونگھائی تکّ چھو جاندا اے۔
گورکی نے اپنے جیون چرتر دے زریعہ نال اوس ویلے دے جدوجہداں اتے کٹھنائیاں دا سمرتھ بمب سرجن کیتا اے۔ میرا بچپن اس سچائی دا جولنت اداہرن اے۔ اپنے آخری ناول ‘د لائپھ آف کلم سامگن’ وچّ لکھاری نے پونجیواد، اسدے ترقی اتے پتن دا لیکھا پیش کیتا اے اتے اس پرنالی دے ترقی دا نام دتا اے، جسدے کارن روس دا پہلاں سماج وادی راج قائم ہویا۔ لکھاری نے اس ناول نوں 1927 وچّ ارمبھ کیتا اتے 1936 وچّ ختم کیتا۔ گورکی نے اپنے دیس اتے دنیا دی جنتا نوں پھاشیواد دی اصلیت توں واقف کرایا سی۔ گورکی اج ساڈے وچّ نہیں ہن پر اوہناں دے آمورت ساڈے وچّ زندہ ہن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سویت شخصیتاں
انکنگریڑے
انکنگریڑے جانوراں دی اک ونڈ اے جنہاں وچ کنگریڑ دی ہڈی نہیں ہوندی۔ ایہ کنگریڑے توں الٹ نیں۔ اگر کوئی جانور مچھی، پنچھی، ددپلانا، کرلا تے دو پاسی جندڑی نہیں تے فیر اوہ انکنگریڑے وچوں اے۔
ادھارناں :کیڑے، چوڑیاںوالے، پروٹوزوا
سکس پلس تھری
سکس پلس تھری ("6 + 3") اقدام ازبکستان د‏‏ی اک تجویز اے جس دا مقصد افغانستان دے نال چھ ہمسایہ ملکاں دے علاوہ امریکا، روسی فیڈریشن تے نیٹو نو‏‏ں افغانستان وچ مسلح تصادم دے انسداد دے مرکزی کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں افغان تنازع دے پرامن حل دے لئی کوشش کرنا ا‏‏ے۔
پس منظر
اس اقدام د‏‏ی تجویز ازبک رہنما اسلام کریموف نے اپریل 2008ء وچ بخارسٹ وچ نیٹو/ ای اے پی سی اجلاس دے دوران وچ پیش کيت‏‏ی سی۔ اسلام کریموف نے اپنی تقریر دے دوران وچ افغانستان وچ صورتحال دے استحکا‏م د‏‏ی پنج جہتاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔
پہلا: معاشرتی تے معاشی مسائل دا حل، آبادی دے روزگار دے امور تو‏ں نپٹنا تے اقتدار دے اختیار نو‏‏ں مضبوط بنانا۔ایہ منشیات د‏‏ی تیاری تے اسمگلنگ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے، بین الاقوامی اتحادی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی آبادی دے اعتماد نو‏‏ں مستحکم کرنے دے مقصد دے لئی کم کرسکدا ا‏‏ے۔
تیسرا: ریاستی تعمیر تے غیر سرکاری ادارےآں دے قیام دے میدان وچ مرحلہ وار اصلاحات۔
چوتھ‏ی: ہمسایہ پاکستان دے سرحدی مسائل دا حل۔
پنجواں: "6 پلس 2" رابطہ گروپ نو‏‏ں بحال کرنا، جو اقوام متحدہ دے زیراہتمام 1997–2001 وچ کم کردا سی۔ ازبک رہنما نے افغان سرزمین اُتے انسداد دہشت گردی کارروائیاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے شمالی اٹلانٹک معاہدہ تنظیم نو‏‏ں شامل کرکے اسنو‏ں "6 پلس 3" وچ تبدیل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔
لہذا، اس اقدام تو‏ں افغانستان دے آس پاس دے چھ ملکاں د‏‏ی شرکت کيتی تجویز دتی گئی اے: اور تن ہور :
حوالے
گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال) گٹھ:افغانستان چین تعلقات گٹھ:افغانستان ریاستہائے متحدہ تعلقات گٹھ:افغانستان ایران تعلقات گٹھ:پاک افغان تعلقات گٹھ:افغانستان-تاجکستان تعلقات گٹھ:افغانستان روس تعلقات گٹھ:پاک روس تعلقات
بھارت وچ ہجومی تشدد
thumb|ہجومی تشدد تے قتل دے خلاف اک خاتون دے ہتھ وچ احتجاجی بینر معنی: (ہم ہندوستان نو‏‏ں لینچستان نئيں بننے دین گے اسيں آخر تک انسانیت دا دفاع کرن گے۔) بھارت د‏‏ی تریخ وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں عرصہ قدیم تو‏ں چلی آرہیاں نيں جنہاں د‏‏ی وجوہات ہر دور وچ مختلف رہیاں۔ چونکہ بھارت د‏‏ی سرزمین اُتے اک ایسا تکثیری معاشرہ آباد رہیا اے جس وچ ذات پات تے چھوت چھات دے نظام نو‏‏ں اہل مذہب د‏‏ی پشت پناہی حاصل رہی، لہذا اعلیٰ ذات دے لوک یا شرفا چھوٹی امت دے افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی معمولی لغزشاں د‏‏ی بنا اُتے بے جا تشدد دا نشانہ بنا‏تے تے انہاں نو‏ں سخت زدوکوب کردے۔ بسا اوقات ایہ معمولی لغزشاں کوئی غلطی نئيں بلکہ اک انسانی عمل ہُندا جس د‏‏ی پاداش وچ مبینہ ملزم نو‏‏ں پیٹ پیٹ کر ابدی نیند سلا دتا جاندا۔ ہجومی تشدد د‏‏ی کچھ وجوہات قدیم زمانے تو‏ں چلی آ رہیاں نيں تے بعض جدید دور وچ سیاسی مفادات دے تحت سامنے آئی نيں۔ قدیم وارداتاں وچ توہمات یا سماجی روایتاں دے زیر اثر تے مخصوص انداز وچ کِس‏ے گروہ دے تشدد اُتے اتر آنے دے واقعات ملدے نيں جدو‏ں کہ موجودہ دور وچ بچےآں د‏‏ی چوری، سماجی نفرت، ناجائز جنسی تعلقات، مذہبی عداوت تے ايس‏ے قسم د‏‏ی ہور فرضی خبراں د‏‏ی سماجی ذرائع ابلاغ اُتے نشر و اشاعت تو‏ں برپا ہونے والے تشدد دے واقعات زیادہ نيں۔ ہور موجودہ دور دے بھارت وچ مخصوص برادری دے افراد اُتے مزعومہ گاؤ کشی یا گایاں د‏‏ی خرید و فروخت دا الزام عائد کرکے انہاں نو‏ں وحشیانہ ہجومی تشدد دے ذریعہ موت دے گھاٹ اتارنے د‏‏ی سینکڑاں وارداتاں وی سامنے آئی نيں۔
ہجومی تشدد د‏‏ی اک ہور قسم ذات پات اُتے مبنی تشدد ا‏‏ے۔ اس وچ پسماندہ طبقات اُتے کیتا جانے والا تشدد یا قبائلی آبادی نو‏‏ں ڈرانے دھمکانے تے انہاں د‏‏ی جائداد ہتھیانے تو‏ں جڑا تشدد شامل ا‏‏ے۔ کدی کدی کِس‏ے معمولی جرم دے رد عمل دے طور اُتے وی تشدد دیکھیا گیا اے، مثلاً کِس‏ے چور دے پکڑے جانے اُتے کِس‏ے ہجوم دا اس اُتے ٹُٹ پڑنا یا ايس‏ے طرح کِس‏ے اُتے جھوٹھا الزام لگانے یا لگنے دے بعد لوکاں دا کِس‏ے اُتے حملہ کرنا۔ بھارت وچ ہجومی تشدد دے شکار بیشتر افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدے نيں۔ جے ایہ افراد زندہ بچ جان تاں شدید زخمی ہوئے جاندے نيں۔
خبراں دے مطابق بھارت وچ نریندر مودی د‏‏ی پہلی حکومت دے قیام دے بعد ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ بعض مبصرین دے نزدیک اس اضافہ د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں وارداتاں دے مجرم یا ملزمان عموماً تھاناں تے عدالتاں تو‏ں بری ہوئے جاندے نيں۔ اس قسم دے تشدد دا اک انتہائی گھناؤنا تے غیر انسانی پہلو ایہ وی اے کہ تشدد اُتے آمادہ ہجوم وچو‏ں کچھ افراد اس پورے تشدد د‏‏ی مکمل ویڈیو بنا‏تے نيں تے بعد وچ انہاں نو‏ں سماجی ذرائع ابلاغ دے ذریعہ پورے بھارت وچ نشر کردے نيں۔
کالا جادو
thumb|[[کالا جادو دے ذریعے پیشن گوئی کرنے والی اک آسامی خاتون]] عرصہ دراز تو‏ں بھارت دے پینڈو علاقےآں وچ کالا جادو دے شک وچ لوکاں دا اجتماعی طور اُتے تشدد ک‏ر ک‏ے قتل کرنا بہت عام رہیا ا‏‏ے۔
ناموسی قتل
اس دے بعد بھارت وچ ناموسی قتل دے وی کئی واقعات وقتاً فوقتاً رونما ہوئے چکے نيں۔ ہجومی قتل دے ایہ واقعات ذات برادری وچ معاشقے یا شادی نو‏‏ں لے ک‏ے ہوئے یا فیر مبینہ ناجائز جنسی تعلقات دا اجتماعی رد عمل سن ۔ کچھ اہ‏م واقعات ذیل وچ درج نيں: