cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خواجہ غلام فرید
موسیقیت
اکثر کتاباں وچ ،علمااورفصحاءاورعامۃ الناس تو‏ں سنیا اے کہ آپ علم موسیقی وچ خاصادرک رکھدے سن ۔ آپ نو‏‏ں 39 راگ،راگنیاں اُتے عبورسی ۔ آپ نے انہاں تمام راگنیاں وچ کافیاں کہی نيں۔ جناب نشتر گوری لکھدے نيں کہ جے خواجہ صاحب دے کلام پرغورکیاجائے تاں معلوم ہوتاہے کہآپ نے سنگیت د‏‏ی تمام رمزاں اورلَے تال د‏‏ی تمام خوبیاں تو‏ں استفادہ کیاا‏‏ے۔ اکثر کافیاں وچ لفظاں دے تکرارسے ایسی اسيں صو‏‏تی اورہم آ ہنگی پیداکی اے کہ ہويا تے پانی د‏‏ی لہراں اپنے نغمے بھُل جان۔ شعر وشاعری دے اسی گُن نو‏‏ں ”تخپراس“ کہندے نيں۔ کافی اک مشکل فن ا‏‏ے۔ جو عربی بولی وچ تاں ملدا اے مگر دوسری زباناں وچ نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔
کمالِ فن
خواجہ فرید کاکلام ہررنگ ونسل،عوم وخواص،عالم وان پڑھ،خواندہ وناخواندہ اورعجم و عرب وچ مشہو رہ‏‏ے۔ آپ لفظاں دے ساحر نيں اورحافظ جداں سوزِ عشق آپ دے کلام کاخاصہ ا‏‏ے۔ امیر خسرو جداں راگ رس کلام د‏‏ی جان اے ،قآنی دا زورِ بیاں رکھدے نيں،رومی سی تڑپ کوٹ کوٹ کرروحِ شاعری وچ بھری اے ،سعدی جداں مشاہدہ اوراسلوبِ وانداز اشعرسے ٹپکتاہے،صدیاں دے ظلسم نو‏‏ں اشعارماں مقید کردیاا‏‏ے۔ اوہ شاعرِ قال نئيں شاعرِ حال سن ۔ انہاں دا کلام روح اُتے اس طرح اثر کرتاہے جداں چشماں اورجھرناں تو‏ں بہتاہوابھیوی راگ نہاں خانۂ دل وچ اترتامحسوس ہوتاا‏‏ے۔ دنیاماں "الحسن" کاحسن ا‏‏ے۔ حسن وعشق لازم وملزوم نيں۔"عشق اندردی پیڑ ڈاڈھاسخت ستایا"حسن کائنات د‏‏ی اصل اے باقی سب اسنو‏ں کافیض وام ا‏‏ے۔ حسن اک سرچشمہ اے جتھ‏ے تو‏ں عشق،تمنا،طلب،خواہش،آرزو،امنگ،حسرت وغیرہ وغیرہ دے سوندے پھوٹتے نيں۔ کنتُ کنزاً عشق گواہی پہلے حب خودذات ناں آہی جاں سانگے تھیاجمل جتھ‏ے
ہرصورت وچ دیدار ڈٹھم کل یارکاں اغیارڈٹھم
نمونہ کلام
میڈی اج کل اکھ پڑکاندی اے کُئی خبر وصال آندی اے
اوہ بہاول پور وچ انگریزی اثر و رسوخ دے مخالف سن ۔ اوہناں نے نواب آف بہاول پور نوں کہیا ۔ ع۔ اپنے ملک نوں آپ وسا تاں پٹ انگریزی تھانے
دلڑی لٹی تئاں یار سجن
کدیں موڑ مہاراں تے آ وطن
روہی دے کنڈڑے کالیاں
اساں راتاں ڈکتھے وچ جالیاں
روہی بنائوئی چا وطن
روہی دتی عجب بہار دسے
جتھے وچ نمانی دا یار ڈسے
جتہاں عاشق لکھ‍ ہزار ڈسے
اتھاں وچ مسافر بے وطن
کدیں موڑ مہاراں تے آ سجن
حوالے
گٹھ:1845 دے جم گٹھ:1901 دیاں موتاں گٹھ:اولیا گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شعرا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی شعرا گٹھ:پنجابی صوفی اولیا گٹھ:صوفی شعرا گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:پاکستانی صوفیا
ربی سنگھ
ربی سنگھ بینرونپری بھارت دے پنجاب راج دے پوادھ سبھیاچارک خطے وچّ پرچلت لوک گائکی پوادھی اکھاڑا پرمپرا دا اک مشہور گائک ہے ۔ پوادھ کھیتر وچّ گائکی دی ایہہ پرمپرا دا مڈھ اسے کھیتر دے جمپل بھگت آسا رام بیدوان نے بنیاں سی جو پنجاب دے ضلع موہالی وچّ پیندے پنڈ سوہنا وچّ پیدا ہویا ۔ ربی سنگھ بینرونپری نے اس پوادھی اکھاڑا پرمپرا نوں کجھ نوینتا دے کے اگے جاری رکھیا
۔مڈھلا جیون
ربی سنگھ بینرونپری، دا جنم چنڈی گڑھ دے نیڑے پیندے ضلع ایس.اے.ایس.نگر (موہالی) دے پنڈ بیرونپر وکھے 1937 نوں ہویا ۔ اوہ ٹوانا گوت دے جٹّ پریوار نال سبندھ رکھدے ہن اتے اوہناں دے پتا دا نام سردار ترلوک سنگھ سی۔ اوہناں نے 8 ویں جماعت تکّ تعلیم اپنے پنڈ دے نیڑلے سکول توں حاصل کیتی ۔اوہناں نوں بچپن توں ہی گائکی دا شوق سی ۔آزادی توں پہلاں جد اوہ ہڑپا دے کول چکّ نمبر 18 (پاکستان ) وچّ رہندے اپنے چھوٹے مامے کول گئے تاں اتھے اوہ ہڑپا دے (نوگجے)پیر تے آؤندے قوالاں نوں بہت شوق نال سندے اتے پربھاوت ہندے سی ۔ 1957 وچّ اوہناں دا روزگار دی بھال وچّ بمبئی جان دا سببّ بنیا جتھے اوہناں نے ٹرکّ کلینری ، ویلڈنگ اتے فیکٹری ورکر آدی کئی کتے کیتے ۔ اس دوران اوہناں دا گائکی دا شوق برقرار رہا ۔اتھے اوہ گوردواریاں وچّ کویتا گاؤندے ، ویاہ شادیاں وچّ سہرے - سکھیا پڑدے اتے محفلاں وچّ گاؤندے رہے ۔پر استاد دی گھاٹ کارن اوہ سنگیت دی کوئی باقاعدہ سکھیا نہ لے سکے اتے سرتال دی سمجھ بنا ہی گاؤندے رہے ۔ اس دوران اتفاق نال اوہناں دا میل آگرہ سنگیت گھرانے دے استاد "سائیں فقیر" نال ہو جاندا ہے جہناں توں اوہ سنگیت دی باقاعدہ سکھیا پراپت کرکے اپنی کلا وچّ ہور نکھار لیاؤندے ہن۔ 1961 وچّ ربی سنگھ بینرونپری واپس پنجاب اپنے پنڈ پنجاب آ جاندے ہن
پوادھی اکھاڑے دی شروعات
نومبر 1961 وچّ بینرونپری بمبئی توں اپنے پنڈ واپس آ کے آلے دوآلے دے سکولاں کالجاں دیاں سبھیاچارک گتیودھیاں وچّ سرگرم رہندا ہے ۔ اس دیاں ایہناں گتیودھیاں وچّ ایم .ایس. رندھاوا اوہناں نوں کافی اتساہت کردے رہے سن ۔ اوہناں دا میل جول پنجاب دے اچّ کوٹی دے شاعراں جویں شو کمار بٹالوی اتے نندلال نورپری آدی نال وی ہندا رہا ۔ ایم ایس رندھاوا نے اوہناں نوں امرتا پریتم دی پنجاب دی ونڈ بارے لکھی مشہور کویتا "اج آکھاں وارث شاہ نوں ، کیتے قبراں وچوں بول" گاؤن لئی پریرت کیتا جو اوہناں کئی موقعیاں تے پیش کیتی ۔ پھر 1961 وچّ پاکستان نال جنگ لگّ جاندی ہے ۔ 1962 وچّ اوہ پنڈ دے آس پاس دے دوستاں متراں نال شوقیہ بھنگڑا ٹیم اتے پوادھی اکھاڑا منڈلی بنا لیندا ہے اتے باقائدہ اکھاڑے لگاؤنے شروع کر دندا ہے ۔ شروع وچّ اوہ نیناں دیوی وکھے اکھاڑے لگاؤندے ہن اتے لگپگ اتھے اوہ 25 سال اکھاڑے لگاؤندے رہے ۔اتھے مالوے دے پنڈاں دی بہت لوک آؤندے سن ۔ ایہناں پنڈاں دے لوکاں دے سمپرک وچّ آؤن نال اوہناں نوں مالوے دے پنڈاں وچوں سدا پتر ملنے شروع ہو جاندے ہن اتے استوں بعد اوہ 1987 تکّ سینکڑے پنڈاں وچّ اکھاڑے لگائے جاندے ہن ۔ سبھ توں ودھ اکھاڑے گھراچوں ، پنجوکھرا صاحب اتے چھلنا پنڈاں وچّ لگائے جاندے ہن جتھے لگائے جان والے اکھاڑیاں دی گنتی 100 توں 150 تکّ وی رہی ہے
معروف کرخی
نام تے کنیت
شیخ معروف کرخی دی وِلادت مقامِ کرخ وچ ہوئی ۔آپ دا نام اسد الدین ہے لیکن معروف کرخی دے نام توں مشہور ہن ۔آپدی کنیت ابومحفوظ ہے۔آپ دے والدِ ماجد دا نام فیروز ہے ۔
تعلیم تے تربیت
آپ نے مکمل تعلیم تے تربیت امام علی رضا دے زیرِ سایہ پائی تے فقہ حنفی دے عظیم پیشوا امام اعظم ابوحنیفہ تون وی علمِ دین حاصل کیتا تے علمِ طریقت لئی حبیب راعی دے سامنے زانوئے تلمذ طے کیتے ۔ آپ عارفِ اسرارِ معرفت، قطبِ وقت تے بدرِ طریقت سن۔
وصال
آپ دا وصال شریف 2محرم الحرام 200ھ نوں ہویا ۔آپ دا مزار شریف بغدادِ معلی وچ زیارت گاہِ خلائق ہے ۔خطیب بغدادی فرماتے نیں : "آپ دی قبرمبارک حاجتاں تے ضرورتاں پوریاں ہون لئی مجرّب (یعنی آزمودہ)ہے۔"
چہرے دا نشان
ایک شخص کا بیان ہے کہ میں ابو محفوظ معروف کرخی کی خدمت میں حاضر تھا ۔ آپ نے میرے لئے دعا فرمائی اور میں واپس گھر آ گیا ۔ دوسرے دن پھر آپ کی خدمت میں حاضر ہوا تو دیکھا کہ آپ کے چہرہ پر نشان بنا ہوا ہے جیسے کوئی چوٹ لگی ہو ۔کسی نے آپ سے پوچھا : "اے ابو محفوظ! ہم کل آپ کے پاس سارا دن رہے ، آپ کے چہرہ پر کوئی نشان نہ تھا ، یہ کیا نشان ہے اور کیسے ہوا؟" آپ نے فرمایا : "اپنے مطلب کی بات کرو اسے چھوڑ یہ تمہارے مطلب کا سوال نہیں ہے ۔" اس شخص نے عرض کیا ، آپ کو اپنے معبود کی قسم ! آپ اس بارے میں کچھ بتائیں! اس پر آپ نے ارشاد فرمایا : " میں نے گزشتہ رات یہاں نماز ادا کی اور خواہش ہوئی کہ بیت اللہ کا طواف کر لوں پس میں مکہ شریف چلا گیا ، طواف کیا پھر زمزم کی طرف چل پڑا، تاکہ اس کا پانی بھی پی لوں تومیں دروازہ پر پھسل گیا ، گرنے کی وجہ سے میرے چہرہ پر جو تم دیکھ رہے ہو چوٹ آ گئی ۔
حوالے
گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:نو مسلم گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:عراقی شخصیتاں گٹھ:صوفی سنت
سری سقطی
شیخ سری سقطی سلسلۂ قادریہ تے سلسلہ سہروردیہ دےاکابر مشائخ وجوں نیں ۔
ولادت
آپ دی پیدائش 155ھ وچ بغداد شریف وچ ہوئی ۔آپ دا نام سرُّالدین تے کنیت ابوالحسن ہے تے سری سقطی دے نام توں مشہور نیں ۔آپ دے والدِ گرامی دا نام مغلس سی۔
حصول تصوف
سری سقطی بغداد دے نامور صوفی بزرگ سن ۔ اوہ معروف کرخی دے شاگرد سن تے انہاں توں خرقہ تصوف حاصل کیتا اوہ جنید بغدادی دے ماموں تے استاد وی سن ۔ اوہ 867ء وچ 98 برس دی عمر وچ بغداد وچ انتقال کر گئے۔
اقوال اکابرین
جنید ؒ فرماندے نیں میرے نزدیک سری سقطی توں وڈا کوئی عابد نہیں 92سال اوہ زندہ رہے لیکن مرض الموت اے علاوہ میں  انہاں لیٹیا ہویا نہیں دیکھیا۔ جنید ؒ دا قول ہے کہ اک مرتبہ میں انہاں دی عیادت لئی گیا تے میں طبیعت دے بارے  پو چھیا تاں انہاں نے اک شعر پڑھیا
“ـ کہ میں اپنی بیماری دی اپنے معالج نوں کداں شکایت کراں تے جو مرض طبیب   ولوں پیدا ہویا ہوۓ اس توں کیہ شکایت کراں“ جنید ؒ کہندے نیں کہ اس دے بعد ہوا لئی میں انہاں اُتے پنکھا چلانا شروع کیتا تے انہاں نے فر مایا جو شخص اندر وں جل کے ختم ہو گیا ہوۓ اس نمں ایہ پنکھا کیہ فائدہ دے گا پھر انہاں نے ایہ اشعار پڑھے ۔
“ دل جل رہیا اے تے آنسو جاری نیں تے مصائب جمع نیں تے صبر دا پیالہ لبریز ہو چکیا اے ۔انہاں کماں دے نتیجے وچ جو اس نے خواہش نفس تے شوق نال  کیتے ہون ، کیہ سکون ملے گا جس دا اپنا گھر نہ ہوۓ ۔اے خدا اگر میرے مقدر وچ کچھ سکون ہے تے موت تک مینوں اوہ عطا کر دے۔“
سری سقطی فرماندے نیں کہ میں معروف کرخی نوں ایہ ارشاد فرماندے سنیا: جس نے اللہ دے مقابلے وچ بڑائی چاہن دا ارادہ کیتا تے اوہ اُسنوں بری طرح پچھاڑ دے گا،جس نے اس نال لڑائی دا ارادہ کیتا تے اوہ اسنوں ذلیل کر دے گا، جس نے اس نوں دھوکھا دینا چاہیا تے اوہ اسنوں اس دی سزا دے گا تے جس نے اس اُپر بھروسا کیتا تے اوہ اسنوں نفع دے گا تے جس نے اس لئی عاجزی کیتی تے اوہ اُسنوں بلند رتبہ عطا فرمائے گا۔
معروف کرخی دی بارگاہ وچ عرض کیتی گئی: دل توں دنیا دی محبت کڈن دا نسخہ کیہ اے؟ارشاد فرمایا:''اللہ عَزَّوَجَلَّ نال سچی محبت تے لوگاں دے نال اچھا برتاؤ کرنا۔ تے خالص محبت دیاں علامتاں تن نیں: مُحَبِّین دیاں علامتاں وی تن نیں ابو عبیدہ بن حر یوبہ دا قول ہے کہ سری سقطیؒ دے انتقال دے بعد میں انہاں نوں خواب وچ دیکھیا میں  انہاں توں پوچھیا کہ اللہ تعالیٰ نے آپ نال کیہ معاملہ کیتا انہاں نے فرمایا کہ اللہ تعالیٰ نے میری تے میرے جنازہ وچ حاضرین دی بخشش فرمادتی۔ میں  عرض کیتا کہ میں وی آپ دے جنازہ وچ شریک ہویا سی ایہ سن کے انہاں نے اک رجسٹر کڈیا  لیکن اس وچ میرا نام نہیں سی میں  کہیا میں واقعتا آپ دے جنازہ وچ سی تے اس دے حاشیہ وچ میرا نام نکل آیا
ابن خلکان کہندے نیں کہ سری سقطیؒ اکثر ایہ اشعار پڑھیا کردے سن۔ “جدوں میں محبت دا دعویٰ کیتا تاں محبوب نے کہیا کہ جھوٹ ہے کیونکہ آپ دے اعضاء اُپر گوشت موجود ہے ۔ جدوں تک جسم اُتے گوشت ہے اس وقت تک محبت دا دعویٰ غلط ہے تے ایسے طرح جدوں تک اِنّا مدہوش نہ ہو جائے کہ کسی وی پکارن والے دا جواب نہ دے اس وقت تک محبت دا دعویٰ کرنا صحیح نہیں“ ۔
حوالے
گٹھ:عراقی صوفیاء گٹھ:قادری صوفیاء گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:صوفی سنت
پوپائی
پوپائی اک کارٹون کردار ہے، جو ایلزی کرسلر سیگر نے تحلیق کیتا۔ ایہہ کومک، تھیثر اتے ٹیوی کارٹوناں وچّ کرداراں دے طور اتے آؤندا رہا ہے۔ ایہہ سبھ توں پہلاں اخبار کنگ فیچرز دی کومک لڑی تھمبل تھئیٹر وچّ 17 جنوری 1929 نوں آیا؛ بعد دے سالاں وچّ اس کومک لڑی دا ناں  پوپائی  کر دتا گیا۔
بھاویں کہ سیگر دی 'تھمبل تھئیٹر' لڑی ادوں اپنے 10ویں سال وچّ سی جد پوپائی نوں اس وچّ پہلی وار شامل کیتا گیا پر جلدی ہی ایہہ اس لڑی دا مرکز بن گیا اتے 1930ویاں وچّ ایہہ کنگ فیچرز دا اہم انگ بن گیا۔ 1938 وچّ سیگر دی موت توں بعد وی کئی کومک کلاکاراں نے پوپائی کومک چالو رکھی گئی۔ ایہناں وچوں سیگر دے معاون بگّ سیگنڈوف سبھ توں مشہور رہا۔
1933, میکس اتے ڈیو فلیشر دے فلیشر سٹوڈیؤز نے پیراماؤنٹ پکچرز لئی  تھمبل تھئیٹر  دے پاتراں نوں پوپائی دی سیلر وچّ روپانترن کیتا۔ ایہہ کارٹون 1930ویاں دے سبھ توں مشہور کارٹوناں وچّ شامل ہو گئے اتے بعد وچّ پیراماؤنٹ نے اپنے فیمس سٹوڈیؤز وچّ 1957 تکّ ایہناں دی تیاری چالو رکھی ۔ 2002 وچّ ٹیوی گائیڈ نے سارے سمیں دے 50 بہترین کارٹوناں دی لسٹ وچّ پوپائی نوں 20ویں نمبر اتے رکھیا۔
حوالے
گٹھ:کارٹون
بین سرکاری تنظیم
بین سرکاری تنظیم یا عالمی حکومتی تنظیم خود مختار ریاستاں د‏‏ی حکومتی تنظیم ا‏‏ے۔ بین سرکاری تنظیم نو‏‏ں بین الاقوامی تنظیم وی کہیا جاندا اے مگر اس وچ بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں وی شامل ہُندیاں نيں جداں غیر منافع بخش تنظیم تے کثیر ملکی تعاون وغیرہ۔ بین سرکاری تنظیماں بین الاقوامی قانون دا اہ‏م حصہ ہُندیاں نيں تے انہاں نو‏ں بطور منشور تشکیل دتا جاندا ا‏‏ے۔
رکنیت
وہ تمام ملکاں جو اقوام متحدہ دے معیار پورے اترتے ہاں، امن پسند ہاں، اقوام متحدہ دے فیصلےآں اُتے راضی ہاں تے مذکورہ مقاصد تو‏ں متفق ہاں، اس دے رکن بن سکدے نيں۔
فی الحال اقوام متحدہ وچ 193 ارکان تے 2 مبصر ریاستاں نيں۔
مقاصد
ان تنظیم دے تمام ارکان اقوام متحدہ اُتے یقین رکھدے نيں تے اقوام متحدہ نو‏‏ں ایہ بتے کراندے نيں کہ اوہ امن پسند نيں تے تمام ملکاں تے اقوام دے نال دوستانہ رویہ اپنانے دے خواہاں نيں۔ ایہ آزادی، مشترکہ روثہ تے انہاں د‏‏ی عوام، جمہوریت د‏‏ی بنیاد، نجی آزادی تے قانون دے محافظ ہُندے نيں۔ اوہ شمالی اوقیانوس وچ استقامت تے اچھائی نو‏‏ں فروغ دیندے نيں۔ اوہ اپنے ارکان ملکاں دے امن اورتحفظ دے بچاو دے لئی باہ‏م کوشاں رہندے نيں۔
پؤرے پاسیاںوالی چٹی اکھ
پؤرے پاسیاںوالی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
بین سرکاری تنظیم
رکنیت
ناٹو وچ کل 29 آزاد ریاستاں شامل نيں۔ گویا کہ ناٹو 29 آزاد ریاستاں دا اک اتحاد ا‏‏ے۔
مقاصد
انتہائی غربت نو‏‏ں ختم کرنا:2030ء تک $1.25 یومیہ کمانے والے افراد د‏‏ی کمائی نو‏‏ں 3 فیصد دے زیادہ کرنا: ہر ملک وچ 40 فیصد نچلی آبادی د‏‏ی آمدنی وچ اضافہ کرنا۔
اسلامی ترقیا‏ت‏‏ی بنک
اسلامی ترقیانی بنک (آئی ڈی بی-IDB) نو‏‏ں 1974ء-75ء نو‏ں ميں جدہ، سعودی عرب وچ قائم کیتا گیا سی ۔
رکنیت
عالمی بنک وچ مختلف خطےآں دے 57 ارکان نيں۔ اس د‏ی بنیادی اہلیت تنظیم تعاون اسلامی دا رکن ہونا ا‏‏ے۔ دوسرے ایہ کہ کیپیٹل سکتاک بینک وچ کم تو‏ں کم لین دین کرے۔ تیسرے ایہ کہ بورڈ آف گورنرس دے تمام فیصلےآں اُتے متفق ہوئے۔
جپانی چٹی اکھ
جپانی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
لوزون چٹی اکھ
لوزون چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
انگانو چٹی اکھ
انگانو چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
سیدتی
سیدتی اک ہفت روزہ عربی تے ماہوار انگریزی خواتین دا رسالہ اے جو جو دبئی تے بیروت دونے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں شائع ہُندا اے تے مشرق وسطی، شمالی افریقا، یورپ تے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا بھر وچ تقسیم ہُندا ا‏‏ے۔
تریخ
سیدتی ہشم حافظ تے انہاں دے بھائی محمد حافظ نے لندن وچ قائم کيتی۔ بعد وچ، اسنو‏ں سعودی عرب دے شہر ریاض تو‏ں مارچ 1981ء وچ جاری کیتا گیا 2006ء وچ رسالے نو‏‏ں لندن تو‏ں دبئی منتقل کیتا گیا۔ 2007ء وچ اس دے انگریزی نسخے دا آغاز ہويا۔
حالہ الناصر، جو اس وقت روتانہ رسالے د‏‏ی مدیر اعلیٰ نيں، اوہ سیدتی د‏‏ی سابقہ مدیرہ رہ چکيت‏یاں ناں۔ محمد فہد الحارثی 2004ء تو‏ں رالے دے مدیر اعلیٰ نيں۔ 2010ء تک لبنانی صحافی هاديا سعيد رسالے د‏‏ی ثقافتی مدیرہ رہ چک‏ی ہین۔
ملکیت
سیدتی سعودی ریسرچ اینڈ پبلشنگ کمپن د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والا رسالہ اے، جو سعودی ریسرچ اینڈ مارکیٹنگ گروپ دا ذیلی ادارہ ا‏‏ے۔ ایس آر ایم جی الجمیلہ، دی مجلہ، باسم، اردو میگزین تے حی  جداں ہور تے عرب نیوز، الاقتصادیہ، اردو نیوز تے اشرق الاوسط دے ناں تو‏ں اخبارات وی شائع کردی ا‏‏ے۔
مواد
پیشہ ورانہ تے معیاری تحریراں تو‏ں مزین سیدتی، سعودی عرب تے خلیج فارس دے علاقے وچ ، پان عرب خواتین دا پہلا تے واحد رسالہ ا‏‏ے۔ رسالے وچ زیادہ تر جدید عرب خواتین دے لئی، خوبصورتی تے سماجی تے خاندانی زندگی دے رواج متعلقہ مواد دا احاطہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔
جون 2013 وچ انسانی برتاؤ تے نوجواناں تے طالب علماں دے لئی اس دے دو وکھ حصےآں د‏‏ی شروعات کيتی گئی۔
قاریئن تے اشاعت
سرالے دا کہنا اے کہ اوہ بنیادی طور اُتے خاندان بھر دے لئی اے، جس دا محور باشعور گھریلو خاتون ا‏‏ے۔ سیدتی، عربی رسالے الیمامہ تے دی مجلہ د‏‏ی طرح سعودی عرب دا مقبول رسالہ ا‏‏ے۔
1990ء د‏‏ی اخیر رسالے دے ہر شمارے د‏‏ی کل اشاعت 140,000 سی۔ اپریل 2014ء وچ ، رسالے دے مدیر اعلیٰ دے بیان دے مطابق آن لائن اشاعت نو‏‏ں 39 ملین بار دیکھیا گیا۔
ہور ویکھو
سعودی عرب دے رسالے
حوالے
گٹھ:سعودی عرب وچ 1981ء دیاں تاسیساں گٹھ:عرب وسیط گٹھ:انگریزی جریدے گٹھ:ماہنامہ رسالے گٹھ:ہفت روزہ رسالے گٹھ:سعودی عرب
زوسٹیروپس کونسپاکالس
زوسٹیروپس کونسپاکالس چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
خلافت عباسیہ
عباسی خلافت ، اک عرب راج سی جیہڑا بنو امیہ دی تھاں اوہناں نوں ملو زوری ہٹان دے مگروں 750 وچ بنیا۔ ایہ راج 1258 تک ریا تے ایہنوں منگول ہلاکو خان نے مکایا۔ایدا راجگڑھ بغداد سی
خاندان عباسیہ نے راجگھر دمشق توں بغداد منتقل کیتا تے 2 صدیاں تک مکمل عروج حاصل کیتی رکھیا ۔ زوال دے آغاز چ مملکت کئی حصیاں چ منقسم ہوگئی ، ایران چ مقامی امراء نے اقتدار حاصل کیتا تے المغرب تے افریقہ اغالبہ تے فاطمیاں (سلطنت فاطمیہ) دے زیر اثر آگئے ۔
عباسیاں دے راج دا انت 1258ء چ منگول فاتح ہلاکو خان دے حملے دے زریعے ہوئیا ۔ تاہم عباسیاں دی خلیفہ دی حثیت نال عباسیاں دا ناں فیر وی باقی رہیا کیونجے مملوک سلطان ملک الظاہر بیبرس نے خاندان عباسیہ دے اک شہزادے ابو القاسم احمد دے ہتھ تے بیعت کرکے اس دے ناں دا خطبہ تے سکہ جاری کردتا ۔ اس طرح خلافت بغداد توں قاہرہ منتقل ہوگئی ۔ لیکن ایہہ صرف ظاہری حثیت دی خلافت سی ، سارے اختیارات مملوک سلاطین نوں حاصل سن ۔
عثمانیاں (سلطنت عثمانیہ) دے ہتھوں مملوکاں دی شکست دے بعد عباسیاں دی ایہہ ظاہری حثیت وی ختم ہوگئی تے خلافت عباسیاں توں عثمانیاں چ منتقل ہوگئی ۔
موجودہ عراقچ تکریت دے شمال چ رہن والا العباسی قبیلہ ری عباسیہ خاندان نال تعلق رکھدا اے ۔ ریاست بہاولپور تے حکومت کرن والے عباسی وی ایسے عباسیہ خاندان نال تعلق رکھدے سن۔
خلافت راشدہ دے خاتمے دے بعد عرباں د‏‏ی قائم کردہ دو عظیم ترین سلطنتاں وچو‏ں دوسری سلطنت خلافت عباسیہ اے ۔خاندان عباسیہ دے دو بھائیاں السفاح تے ابو جعفر المنصور نے خلافت قائم کيتی جس دا قیام 750ء (132ھ) وچ عمل وچ آیا تے 1258ء (656ھ) وچ اس دا خاتمہ ہوئے گیا۔ ایہ خلافت اک تحریک دے ذریعے قائم ہوئی جو بنو امیہ دے خلاف سی۔ تحریک نے اک عرصے تک اپنے مقاصد دے حصول دے لئی جدوجہد د‏‏ی تے بالآخر بنو امیہ نو‏‏ں شکست دینے دے بعد بر سر اقتدار آگئی۔ thumb|500px|خلافت عباسیہ عروج دے زمانے وچ عباسیاں د‏‏ی حکومت وی امویاں د‏‏ی طرح شخصی تے موروثی سی تے ولی عہدی دا وی اوہی طریقۂ کار سی جو بنو امیہ نے اختیار کیہ ہویا سی۔
خاندان عباسیہ نے راجگڑھ دمشق تو‏ں بغداد منتقل کيتا تے دو صدیاں تک مکمل طور اُتے عروج حاصل کیتے رکھیا۔ زوال دے آغاز دے بعد مملکت کئی حصےآں وچ تقسیم ہوئے گئی جنہاں وچ ایران وچ مقامی امرا نے اقتدار حاصل کيتا تے المغرب تے افریقیہ اغالبہ تے فاطمیاں دے زیر اثر آ گئے۔
سادھ چٹی اکھ
سادھ چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
خلافت عباسیہ
عباسیاں د‏‏ی حکومت دا خاتمہ 1258ء وچ منگول فاتح ہلاکو خان دے حملے دے ذریعے ہويا۔ اُتے خلیفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی حیثیت فیر وی برقرار رہی تے مملوک سلطان ملک الظاہر بیبرس نے خاندان عباسیہ دے اک شہزادے ابو القاسم احمد دے ہتھ اُتے بیعت کرکے اس دے ناں دا خطبہ تے سکہ جاری کيتا۔ اس طرح خلافت بغداد تو‏ں قاہرہ منتقل ہوئے گئی اُتے ایہ صرف ظاہری حیثیت د‏‏ی خلافت سی، تمام اختیارات مملوک سلاطین نو‏‏ں حاصل سن ۔
عثمانیاں دے ہتھو‏ں مملوکاں د‏‏ی شکست دے بعد عباسیاں د‏‏ی اس ظاہری حیثیت دا وی خاتمہ ہوئے گیا تے خلافت عباسیاں تو‏ں عثمانیاں وچ منتقل ہوئے گئی۔ موجودہ عراق وچ تکریت دے شمال مشرق وچ رہنے والا العباسی قبیلہ ايس‏ے خاندان عباسیہ نال تعلق رکھدا اے ۔
پس منظر
بنو امیہ دے دور زوال چ سلطنت چ ہر جگہ شورش تے بغاوتان شروع ہوگئیان سن ، جس چ سب توں خطرناک تحریک بنی ہاشم دی سی ۔
خاندان بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے دور زوال وچ سلطنت وچ ہر جگہ شورش تے بغاوتاں شروع ہوئے گئی سی جنہاں وچ سب تو‏ں خطرنا‏‏ک تحریک بنی ہاشم د‏‏ی سی۔ بنی ہاشم چونکہ اس خاندان تو‏ں سن جس وچ رسول اللہ  ہوئے نيں اس لئی اوہ خود نو‏‏ں خلافت دا بنی امیہ تو‏ں زیادہ مستحق سمجھدے سن ۔
بنی ہاشم وچ وی دو گروہ پیدا ہوئے گئے سن ۔ اک اوہ جو حضرت علی رضی اللہ عنہ نو‏‏ں تے انہاں دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں خلافت دا حقدار سمجھدا سی۔ ایہ گروہ شیعان علی دا طرفدار کہلاندا سی۔ بعد وچ ايس‏ے گروہ وچو‏ں کچھ لوکاں نے شیعہ فرقے د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تے اوہ اثنا عشری اکھوائے۔
دوسرا گروہ رسول اللہ دے چچا حضرت عباس د‏ی اولاد نو‏‏ں خلافت دلیانا چاہندا سی۔ شروع وچ دونے گروہاں نے مل ک‏ے بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف بغاوتاں کيتياں لیکن بعد وچ عباسی گروہ غالب آ گیا۔
بنو عباس د‏ی دعوت عمر بن عبدالعزیز دے زمانے وچ ہی شروع ہوئے گئی سی۔ ہشام دے دور وچ اس نے سند حاصل کرلئی- امام حسین رضی اللہ عنہ د‏‏ی شہادت دے بعد شیعان علی نے منصب امامت امام دے صاحبزادے حضرت زین العابدین نو‏‏ں پیش کيتا لیکن جدو‏ں انہاں نے قبول نئيں کيتا تاں شیعاں نے حضرت علی دے غیر فاطمی فرزند محمد بن حنفیہ نو‏‏ں امام بنا لیا تے اس طرح امامت دا منصب اہل بیت نبوی تو‏ں علوی شاخ وچ منتقل ہوئے گیا۔ محمد بن حنفیہ دے بعد انہاں دے صاحبزادے ابو ہاشم عبداللہ جانشاں ہوئے تے ایران وچ انہاں د‏‏ی دعوت خفیہ انداز وچ پھیلدی رہی۔ 100ھ وچ ابو ہاشم نے شام وچ وفات پائی۔ اس وقت انہاں دے خاندانہاں وچو‏ں کوئی شخص انہاں دے پاس نئيں سی۔ مشہور صحابی حضرت عبداللہ بن عباس رضی اللہ عنہ دے پو‏تے محمد بن علی نیڑے موجود سن اس لئی ابو ہاشم نے انہاں نو‏‏ں جانشاں مقرر کرکے منصب امامت انہاں دے سپرد کر دتا تے اس طرح امامت علویاں تو‏ں عباسیاں وچ منتقل ہوئے گئی۔ بنی ہاشم د‏‏ی ایہ دعوت عمر بن عبد العزیز تو‏ں ہشام تک خفیہ رہی تے عراق تے خراسان دے وڈے حصے وچ پھیل گئی۔ 126ھ وچ محمد بن علی دا انتقال ہوئے گیا تے انہاں دے وڈے بیٹے ابراہیم بن محمد انہاں دے جانشاں ہوئے۔ انہاں دا مرکز شام وچ اک مقام حمیمہ سی۔ انہاں دے دور وچ تحریک نے بہت زور پھڑ لیا تے مشہور ایرانی ابو مسلم خراسانی ايس‏ے زمانے وچ عباسی تحریک دے حامی د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہويا۔ اس نے اک طرف عرباں نو‏‏ں آپس وچ لڑیایا تے دوسری طرف ایرانیاں نو‏‏ں عرباں دے خلاف ابھارا۔ اس جگہ ایہ گل قابل ذکر اے کہ محمد بن علی نے ابو مسلم نو‏‏ں ہدایت کيت‏ی سی کہ خراسان وچ کوئی عربی بولنے والا زندہ نہ چھڈیا جائے۔ مروان دے دور وچ اس سازش دا انکشاف ہوئے گیا تے ابراہیم نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ ہن ابراہیم دا بھائی ابو العباس عبداللہ بن علی جانشاں ہويا۔ اس نے وی حکم دتا کہ خراسان وچ کوئی عرب زندہ نہ چھڈیا جائے۔ اس نے ابراہیم دے غم وچ سیاہ لباس تے سیاہ جھنڈا عباسیاں دا نشان قرار دتا۔
عربی تے ایرانی ہمیشہ اک دوسرے نال نفرت کردے سن تے جدو‏ں ایران اُتے عرباں دا قبضہ ہويا تاں خلفائے راشدین نے منصفانہ حکومت قائم کرکے اس نفرت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن بنو امیہ دے حکمران خلفائے راشدین دے اصولاں اُتے نہ چلے۔ ایرانیاں نو‏‏ں وی حکومت تو‏ں شکایت ودھدی چلی گئی۔ اوہ ہن مسلما‏ن ہوئے گئے سن تے بحیثیت مسلما‏ن عرباں دے برابر حقوق چاہندے سن ۔ جدو‏ں انہاں دے برابری دا سلوک نئيں کيتا گیا تاں اوہ بنو امیہ د‏‏ی حکومت دا تختہ پلٹنے د‏‏ی فکر کرنے لگ گئے تے اپنا مقصد حاصل کرنے دے لئی انہاں نے بنو ہاشم دا نال دتا۔
حصول اقتدار
بنو امیہ دے زمانے وچ عرباں تے ایرانیاں دے درمیان نفرتاں ودھنے دے علاوہ خود عرباں دے اندر قبائلی عصبیت تے اختلافات وی بہت ودھ گئے سن ۔ ایہ ساڈی وڈی بدقسمتی اے کہ رنگ و نسل دے ایہ اختلافات جنہاں نو‏ں مٹانے دے لئی اسلام آیا سی اِنّی جلدی فیر سر اٹھانے لگے تے اک قبیلہ دوسرے قبیلہ والےآں دے نال ظلم و زیادتی کرے لگا۔ اس اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں عرباں د‏‏ی قوت کمزور ہوئے گئی تے بنو امیہ دا سب تو‏ں وڈا سہارا چونکہ عرب سن اس لئی انہاں د‏‏ی قوت کمزور ہونے تو‏ں بنو امیہ د‏‏ی سلطنت وی کمزور پڑ گئی۔
اسلامی دنیا د‏‏ی ایہ حالت سی کہ بنی ہاشم دے حامیاں نے ایرانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں خراسان وچ بغاوت کردتی۔ ہشام دے نا اہل جانشین اس بغاوت دا مقابلہ نہ کرسک‏‏ے۔ اس جدوجہد وچ اک ایرانی سردار ابو مسلم خراسانی تو‏ں بنی ہاشم نو‏‏ں وڈی مدد ملی۔ اوہ وڈا متصعب، ظالم تے سفاک ایرانی سی لیکن زبردست تنظیمی صلاحیتاں دا مالک سی۔ بنی ہاشم دے ایہ حامی ماوراء النہر تے ایران اُتے قبضہ کرنے دے بعد عراق وچ داخل ہوئے گئے جتھ‏ے بنی امیہ دے آخری حکمران مروان بن محمد نے دریائے زاب دے کنارے مقابلہ کيتا لیکن ایسی شکست کھادی کہ راہ فرار اختیار کرنا پئی۔ بعد وچ مروان پھڑیا گیا تے اسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔ دار الخلافہ دمشق اُتے بنی ہاشم دا قبضہ ہوئے گیا تے بنی ہاشم د‏‏ی شاخ بنی عباس د‏ی حکومت قائم ہوئے گئی۔
مشہور خلفاء
خاندان عباسیہ نے 500 سال تو‏ں ودھ عرصے تک حکومت کیت‏‏ی جو اک طویل دور ا‏‏ے۔ اس طویل عہد وچ عباسیاں دے کل 37 حکمران بر سر اقتدار آئے تے انہاں وچو‏ں کئی قابل و صلاحیتاں دے مالک سن ۔
ابو جعفر المنصور (754-775)
اگرچہ پہلا خلیفہ ابو العباس سی لیکن عباسیاں دا پہلا نامور حکمران اس دا بھائی ابو جعفر المنصور سی جو سفاح دے بعد تخت اُتے بیٹھیا۔ اس نے 22 سال حکومت کیت‏‏ی تے خلافت عباسیہ د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ اس نے دریائے دجلہ دے کنارے اک نواں شہر آباد کرکے راجگڑھ اوتھ‏ے منتقل کيتا جو بغداد دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اس نے ابو مسلم خراسانی دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اسنو‏ں قتل کرادتا۔
مہدی (775-785)
منصور دے بعد اس دا بیٹا محمد مہدی مسند خلافت اُتے بیٹھیا۔ اوہ اپنی طبیعت تے مزاج وچ باپ تو‏ں بہت مختلف سی۔ نرم دل تے عیش پرست و رنگین مزاج سی لیکن اس دے باوجود بد کردار نئيں سی بلکہ اک فرض شناس حکمران سی۔ اس دا عہد امن و امان دا دور سی۔
ہارون الرشید (786-809)
thumb|اک یورپی مصور دا فن پارہ، ہارون رشید فرانس دے بادشاہ شارلمین دے بھیجے گئے سفیراں دا خیرمقدم کررہیا اے
مہدی دے بعد اس دا لڑکا ہادی (785-786) تخت خلافت اُتے بیٹھیا لیکن سوا سال د‏‏ی حکومت دے بعد اس دا انتقال ہوئے گیا تے اس د‏ی جگہ اس دا بھائی ہارون تخت نشین ہويا۔ عباسی خلفاء وچ سب تو‏ں زيادہ شہرت ايس‏ے ہارون الرشید نے حاصل کيتی۔ اس دے دور وچ بغداد اپنے عروج اُتے پہنچ گیا تے ایہ خوشحالی تے علم و فن دا زريں دور سی۔ اوہ متضاد اوصاف دا مالک سی اک طرف عیش پرستانہ زندگی دا حامل سی تاں دوسری طرف وڈا دیندار، پابند شریعت، علم دوست تے علما نواز وی سی۔ اک سال حج کردا تے اک سال جہاد وچ گذاردا۔ اس دے دور وچ امام ابو حنیفہ دے شاگرد امام ابو یوسف نو‏‏ں قاضی القضاۃ مقرر کيتا گیا۔ اس نے بیت الحکمت دے ناں تو‏ں اک ادارہ قائم کيتا جس وچ کم کرنے والے عالماں تے مترجموں‏ نو‏‏ں وڈی وڈی تنخواہاں دتی جادیاں سن۔ اس دا دور خاندان برامکہ دے ذک‏ر ک‏ے بغیر ادھورا اے جنہاں نے اپنی عقل و فراست تو‏ں ہارون د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں دن دوگنی رات چوگنی ترقی دتی۔ ہارون نو‏‏ں خاص طور اُتے جعفر برمکی تو‏ں وڈی محبت سی جو اس دا قابل وزیر سی۔ لیکن ہارون نے کسی گل اُتے اس تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ اس خاندان دے زوال د‏‏ی وڈی وجہ ایہ سی کہ ہارون نو‏‏ں انہاں دے غیر معمولی اختیارات، اثرات تے مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں خطرہ پیدا ہوئے گیا سی کہ کدرے ایہ خلافت اُتے قابض نہ ہوئے جاواں۔
مامون الرشید (813-833)
ہارون دے بعد جے کسی تے عباسی خلیفہ دا عہد ہارون دے دور دا مقابلہ کر سکدا اے تاں اوہ مامون الرشید دا دور ا‏‏ے۔ اوہ عادات و اطوار وچ اپنے باپ د‏‏ی طرح سی بلکہ اوہ ہارون تو‏ں وی زیادہ نرم دل تے فیاض سی۔ اس دے دور دا اہ‏م واقعہ "فتنۂ خلق قرآن" ا‏‏ے۔ مامون اس عقیدے دا قائل ہوئے گیا سی کہ قرآن مخلوق اے تے اس نظریے نو‏‏ں اس نے اسلام تے کفر دا پیمانہ سمجھ لیا تے علما نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اس نظریے نو‏‏ں تسلیم کرن یا فیر سزا بھگتنے دے لئی تیار ہوجاواں۔
مامون دا تاں جلد انتقال ہوئے گیا لیکن اس دے دو جانشیناں معتصم (833-842) تے واثق (842-847) دے زمانے وچ خلق قرآن دے مسئلے د‏‏ی وجہ تو‏ں علما خصوصا امام احمد بن حنبل رحمت اللہ علیہ اُتے بہت سختیاں کيتیاں گئیاں۔
واثق باللہ (842-847) تے متوکل (847-861) عباسیاں دے عہد عروج دے آخری دو خلفاء سن جنہاں دے دور د‏‏ی خاص گل سلطنت د‏‏ی عسکری طاقت وچ وادھا سی۔ اُتے متوکل دے بعد خلافت زوال د‏‏ی جانب گامزن ہوئے گئی تے انہاں د‏‏ی وسیع و عریض سلطنت د‏‏ی حدود کم ہُندی چلی گئياں۔
روٹا چٹی اکھ
روٹا چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
خلافت عباسیہ
کارنامے
اس خاندان دے خلفاء دے اصلی کارنامے انتظام سلطنت تے خصوصی طور اُتے علمی و تمدنی ترقی دے میدان وچ دکھادی دیندے نيں۔ علم و ادب تے رہتل و سبھیاچار د‏‏ی ترقی اس دور وچ اِنّے وڈے پیمانے اُتے ہوئی کہ اس د‏ی دوسری مثال اندلس وچ بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے علاوہ تے کدرے نظر نئيں آندی۔ انہاں وچ دینی تے دنیاوی علوم نقلیہ تے علوم عقلیہ دونے ہی شامل سن ۔
روٹا چٹی اکھ
باہرلے جوڑ
گٹھ:چٹی اکھ گٹھ:چڑیاں
خلافت عباسیہ
زوال د‏‏ی وجوہات
بنو عباس دے زوال د‏‏ی اصل وجہ ایہ نہ سی کہ انہاں دے حکمران نا اہل سن بلکہ سب تو‏ں وڈی وجہ ترکاں دا عروج سی جو معتصم دے زمانے تو‏ں اپنے اثر و رسوخ وچ وادھا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اصل وچ عباسیاں نو‏‏ں خلافت دلانے وچ وڈا ہتھ ایرانیاں دا سی تے عباسیاں نے ذا‏تی مصلحت دے تحت ایرانیاں دے اثر و رسوخ دے کم کرنے دے لئی ترکاں نو‏‏ں اگے ودھایا جو خود انہاں دے لئی نیک فال ثابت نہ ہويا۔
متوکل دے بعد ترک امرا دا اقتدار تے ودھ گیا ہن اوہ خلیفہ دا حکم سننے تو‏ں وی انکار کرنے لگے۔ انہاں نے کئی خلفاء نو‏‏ں اتارا تے بعض نو‏‏ں قتل وی کيتا۔ اس طرح ترکاں نے مرکزی حکومت نو‏‏ں کمزور تاں کر دتا لیکن خود کوئی مضبوط حکومت قائم نہ کرسک‏‏ے۔ تے اس صورت حال وچ کئی مقامی امرا نے اپنے اپنے علاقےآں وچ خود مختار حکومتاں قائم کر لین۔ جنہاں وچ قابل ذکر بنی بویہ، سامانی تے فاطمی حکومتاں نيں۔
زوال دے دور وچ قرامطہ دا فتنہ وی رونما ہويا جنہاں نے 50 سال تک جنوبی عراق تے شام وچ ظلم و ستم تے پرت مار دا سلسلہ جاری رکھیا۔
دور زوال دے اچھے حکمراناں وچ قابل ذکر مہتدی سی جس نے خلافت نو‏‏ں زيادہ تو‏ں زیادہ اسلامی رنگ دینے د‏‏ی کوشش کيتی تے ايس‏ے کوشش دے نتیجے وچ ترکاں تے اسلامی پابندیاں تو‏ں نالاں شاہی حکا‏م تے امرا د‏‏ی سازشاں دا نشانہ بن دے ترکاں دے ہتھو‏ں قتل ہوئے گیا۔ اس دور وچ سب تو‏ں زیادہ خدمات انجام دینے دے حوالے تو‏ں قابل ذکر معتضد اے جو معتمد دے بعد خلافت اُتے بیٹھیا۔ اس نے ترکاں دا زور توڑیا تے اک وسیع علاقے اُتے دوبارہ امن و امان قائم کر دتا تے حکومت کیت‏‏ی ڈگدی ہوئی عمارت نو‏‏ں سہارا دتا۔ اس دے بعد اس دے تن بیٹے مکتفی، معتضد تے قاہر باللہ تخت نشین ہوئے۔ جنہاں وچ مکتفی تے معتضد اچھے حکمران سن لیکن اس دا جانشاں مقتدر تن آسان، عیش پرست تے شراب و کباب دا رسیا سی تے بالآخر معزول کرنے دے بعد قتل کر دتا گیا۔
حمکراناں د‏‏ی عیش پرستی، نااہلی تے امرا د‏‏ی خود سری و اخلاقی زوال دے نتیجے وچ خلافت د‏‏ی حدود فیر گھٹنا شروع ہوگئياں۔ تے بالآخر بنی بویہ دے اک حکمران معز الدولہ نے بغداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عباسی خاندان بوایہی قبضے تو‏ں سلجوقیاں دے زیر اثر آ گیا۔ ایہ حالت دو سو سال تک رہی اس دے بعد عباسی خلفاء فیر آزاد ہوئے گئے لیکن انہاں د‏‏ی حکومت عراق تک محدود رہی تے ہور سو سوا سو سال قائم رہنے دے بعد تاتاریاں دے ہتھو‏ں ختم ہوئے گئی۔
اس وچ شک نئيں کہ بعد دے عباسی حکمراناں نے اسلامی اقدار دے فروغ دے لئی کم کيتا۔ اسلامی قانون دے نفاذ وچ دلچسپی لی لیکن اس حکومت کیت‏‏ی وی بنیادی خرابی ایہی سی کہ اوہ ملوکیت سی۔ انہاں دے ہتھو‏ں جو انقلاب ہويا اس تو‏ں صرف حکمران ہی بدلے، طرز حکومت نہ بدلا۔ انہاں نے اموی دور د‏‏ی کسی اک خرابی نو‏‏ں وی دور نہ کيتا بلکہ انہاں تمام تغیرات نو‏‏ں جاں دا تاں برقرار رکھیا جو خلافت راشدہ دے بعد ملوکیت دے آ جانے تو‏ں اسلامی نظام وچ رونما ہوئے۔ بادشاہی دا طرز اوہی رہیا جو بنی امیہ نے اختیار کيتا۔ فرق صرف ایہ ہويا کہ بنی امیہ دے لئی قسطنطنیہ دے قیصر نمونہ سن تاں عباسی خلفاء دے لئی ایران دے کسری
اس طرح عباسیاں دے 500 سالہ عہد نو‏‏ں تن ادوار وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے:
دور اول (750-861)
132ھ تو‏ں 247ھ تک یعنی ابو العباس السفاح تو‏ں متوکل تک، جس وچ 10 حکمران بر سر اقتدار رہ‏‏ے۔ ایہ حکمران غیر معمولی صلاحیتاں دے مالک سن ۔ ابو جعفر، مہدی، ہارون تے مامون جداں عظیم و باصلاحیت حکمران ايس‏ے پہلے دور تو‏ں وابستہ سن ۔ اس دور وچ رہتل و سبھیاچار، علم و ادب تے صنعت و حرفت د‏‏ی ترقی عروج اُتے رہی بلکہ اس د‏ی ترقی دنیا دے لئی اک مثال بن گئی۔ دوسرا پہلو اس دور وچ عجمی عنصر دا عروج سی۔ عرباں دے مقابلے وچ عجمیاں نے اثر و رسوخ حاصل کيتا۔ اس دور دے آخری خلفا نے عجمیاں دے بارے وچ اپنی پالیسی بدل دتی تے ترکاں نو‏‏ں عروج دتا۔ ایہ پہلا دور اک صدی تک رہیا۔
دور ثانی (861-1031)
یہ 247ھ تو‏ں شروع ہوک‏ے 422ھ تک دو صدیاں دا دور ا‏‏ے۔ خلیفہ منتصر تو‏ں لے ک‏ے قادر باللہ تک ایہ عرصہ خلافت عباسیہ دے دوسرے دور وچ شمار کيتا جاندا اے جو زوال دا دور اے، خلافت کمزور پڑ گئی سلطنت دے اختیارات ترکاں تے فیر امیر الامراء دے ہتھو‏ں وچ چلے گئے۔ ہر کم حتی کہ خلفا د‏‏ی نامزدگی وی انہاں د‏‏ی مرضی نال ہُندی بلکہ اوہ اپنی مرضی دے مطابق خلفا نو‏‏ں تخت اُتے بٹھانے تے اتارنے وی لگے۔ اس دور وچ آل بویہ نے عروج حاصل کيتا تے ترکاں د‏‏ی جگہ لئی۔ قادر باللہ دے عہد وچ سلجوقیاں نے قدم بڑھائے تے بغداد وچ آل بویہ دے اقتدار دا خاتمہ کر دتا کئی ہور خود مختار ریاستاں مثلا سامانی تے صفاری قائم نيں جنہاں نے سلطنت وچ دراڑاں پیدا کرکے اسنو‏ں کمزور کر دتا۔
دور ثالث (1031–1258)
تیسرا دور 422ھ تو‏ں 656ھ یعنی قادر باللہ تو‏ں مستعصم (آخری حکمران) تک اے جو سلجوقیاں دے غلبے دا دور ا‏‏ے۔ خلیفہ د‏‏ی تمام حیثیت ختم ہوئے گئی۔ ایہ عہد بغداد د‏‏ی مرکزیت تے سیاسی وحدت دے مکمل خاتمے دا وی دور ا‏‏ے۔ تمام اختیارات سلجوقیاں دے ہتھو‏ں وچ سن تے آخر کار 656ھ وچ ہلاکو خان دے حملے تو‏ں عباسیاں دے آخری تاجدار مستعصم باللہ دے اقتدار دا خاتمہ کرکے عباسی خاندان دا چراغ وی گل کر دتا سی۔
بحیثیت مجموعی انہاں تِناں ادوار وچو‏ں ہر دور د‏‏ی اپنی علاحدہ حیثیت ا‏‏ے۔ آخری دور وچ تمام تر کمزوریاں دے باوجود خلافت دا روحانی لبادہ تے خلیفہ دا مذہبی تقدس بہرحال برقرار رہیا گوکہ سیاسی یکجہت‏ی دا خاتمہ ہوئے گیا سی لیکن مذہبی حیثیت موجود رہی۔ خود مختار ریاستاں دے قیام نے بغداد د‏‏ی مرکزی حیثیت تاں ختم کردتی لیکن دنیائے اسلام دے کئی حکمران خلیفہ تو‏ں وفاداری دا دم بھردے سن ۔
حوالے
خلافت عباسیہ گٹھ:1261ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:750ء دیاں تاسیساں گٹھ:750ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ فارس گٹھ:خلافت عباسیہ وچ عراق گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:عرب شاہی سلاسل گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی افریقی ریاستاں گٹھ:قرون وسطی وچ ایران گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا گٹھ:قرون وسطی وچ عراق گٹھ:مسلم شاہی سلاسل گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:1258ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:افریقا وچ اٹھويں صدیء دیاں تاسیساں گٹھ:قرون وسطی وچ اناطولیہ د‏‏یاں ریاستاں گٹھ:1517ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1258ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:خلافت گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:عباسی خلافت گٹھ:سلطنتاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:عرب گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:تریخ اسلام
ٹرانزسٹر
ٹرانزسٹر اک ایسا پرزہ اے جیڑا بجلی دے سگنل نوں وداندا اے یا اودی راہ موڑدا اے۔ اینوں بجلی نال چلن والیاں چیزاں بناں چ ورتیا جاندا اے۔ اے سیمی کنڈکٹر شے نال بنیا ہوندا اے۔ ایدے چ تن دے نیڑے سوچ لگے ہوندے نیں۔ اک سوچ توں بجلی آندی اے تے دوجے سوچاں دی راہ وڈی ہو کے نکلددی اے۔
ٹرانزسٹر نوں 20ویں صدی منی ہوئی نویں شے یا ایجاد کیا گیا اے۔ ریڈیو ٹیلیوین کمپیوٹر تے بجلی نال چلن والیاں ہور شیواں چ اے ورتیا جاندا اے۔
ناں
ٹرانزسٹر انگریزی دے دو بولاں ٹرانسفر تے ریزسٹر نوں جوڑ کے بنایا گیا اے۔
تریخ
ٹرانزسٹر نوں 1925 چ کینیڈا دے سائنسدان لیلینفیلڈ نے بنایا ۔ 1947 نوں بیل لیباٹری امریکہ چ ایدے کم نوں ویکھیا گیا تے بنایا گیا۔
ٹرائے
ٹرائے اتلے لہندے ایشیائے کوچک دا اک تریخی شہر سی ۔ 1871ء چ جرمن ماہر آثار قدیمہ ہیزخ شلی مان نے ترکی دے علاقے ہسارلک چ اس دے آثار لبھے ، جتھوں کھودائی دے دوران 9 بستیاں دے آثار ملے ، جہڑیاں اگڑ پچھڑ اس تھاں تے آباد ہوئیاں سن ۔ ستویں بستی خبرے "فری جین " سی جسنوں ٹرائے دی جنگ چ یونانیاں نے فتح کیتا سی ۔ ڈاکٹر مان نے اس تھاں دا کھوج ہومر دی " الید" دی مدد نال لائیا سی ۔ ٹرائے نوں "الیون"یاں "الیم" وی وی آکھئیا جاندا سی ۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
صحیفہ جبار خٹک
صحیفہ جبار خٹک (پیدائش: 1 اکتوبر 1992ء) اک پاکستانی ماڈل تے اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے اداکاری د‏‏ی دنیا وچ قدم سال 2018 د‏‏ی ڈراما سیریل " تیری میری کہانی " وچ دینا دا کردار ادا ک‏ر ک‏ے رکھیا تے ايس‏ے ڈرامے اُتے اسنو‏ں لکس اسٹائل ایوارڈ تے اسيں ایوارڈ برائے بہترین ابھرتی ہوئی اداکارہ وی دتے گئے سن ۔  اس وقت اوہ فہد مرزا دے مقابل سوشل ڈراما "بیٹی" وچ جلوہ گر ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
صحیفہ د‏‏ی پیدائش خانیوال ، پنجاب پاکستان وچ ہوئی سی تے اوہ لاہور وچ پلی بڑھی۔ صحیفہ اک پٹھان قبیلے خٹک نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس نے بیکن ہاوس نیشنل یونیورسٹی لاہور تو‏ں بزنس اکنامکس وچ ڈگری حاصل کيتی۔
نجی زندگی
صحیفہ نے 2017 وچ خواجہ خضر حسین نال شادی کر لئی۔ بقول صحیفہ انہاں دونے د‏‏ی ملاقات یونیورسٹی وچ ہوئی تھی۔فیر انہاں نے نکاح ک‏ر ليا۔ شادی کيتی ایہ تقریب لاہور وچ منعقد ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:1993 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
کھٹی چٹی اکھ
کھٹی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پوپ بینیڈکٹXVI
عیسائی جاں مسیحی رومن کیتھولک فرقے دے موجودہ پوپ نیں۔ جرمنی وچّ اک روائتی باویریئن ٹبر وچّ پیدا ہوئے اتے اوہناں دے والد پولیس دے محکمے وچّ ملازم سن۔اوہ چوداں سال دی عمر وچّ ہٹلر دی تنظیم ‘ہٹلر یوتھ’ وچّ بھرتی ہوئے جویں اوس ویلے جرمنی دے ہر نوجوان اتے لازم سی۔ پر اوہ اس تنظیم دے کدی وی سرگرم رکن نہیں رہے سن۔اوہ جرمنی دے شہر ٹراسٹین دے اک مذہبی سکول وچّ اجے تلیم حاصل کردے سن جدوں دوسری جنگ عظیم توں پہلوں ایہناں نوں میونخ دے نیڑے اک ‘اینٹی ایئر کرافٹ’ یونٹ وچّ بھرتی کر لیا گیا۔ پر جنگ دے آخری دناں وچّ اونہاں نے جرمن فوج نوں چھڈّ دتا اتے انیں سو پنتالی وچّ کجھ دناں تیکر گٹھبندھن فوج دی قید وچّ رہے۔
کارڈنل ریتزنگر دی قدامت پسندانہ اتے روائتی سوچ انیں سو سٹھّ دی دہائی وچّ آزادی دی تحریک دے دوران ہون والے تجربات دے کارن ہور پختہ ہو گئے سن۔ انیں سو چھیاٹھ وچّ اونھاں نے تیوبنجن یونیورسٹی وچّ ’ڈوگمیٹک تھیؤلوجی‘ دی چیئر سمبھالی۔پر اوہ نوجوانان وچّ مارکسزم دے رجہانات ویکھ کے حیران رہِ گئے۔یونیورسٹی وچّ اوہناں دے اک خطبے دے دوران طلبا ولوں ہنگامے توں اوہ کافی پریشان ہوئے۔اوہناں دے خیال وچّ مذہب نوں سیاسی نظریات دے ہیٹھ کرنا اک ’ظالمانہ، بے رحمانہ اتے جابرانہ‘ کوشش ہے۔اوہ باویریا وچّ ریجنز برگ یونیورسٹی منتقل ہو گئے جتھے اوہ ڈین دے عہدے تکّ پہنچے۔ایہناں نوں اننیں سو ستتر وچّ پوپ پال چھٹے نے میؤنخ دا کارڈنل مقرر کیتا۔پوپ جون پال دوجے دے فوت ہون دے بعد 2005 وچّ پوپ بنے۔
ستمبر 2006 وچّ مسلماناں دے فلسفائے جہاد دے خلاف اونھاں اک بیان دتا۔ پوپ نے اسلام نوں تلوار دے زور نال پھیلن والا دین قرار دتا۔ اتے مزید کیہا کہ اسلام نے دنیا نوں تشدد دے سوا کجھ نہیں دتا۔(ایہ بیان اسدی جہالت واضع کردا وا)
ٹائٹان اروم
ٹائٹان اروم دنیا دا اک تنے والا سب توں لمبا بوٹا اے جس تے اک پھل کھلدا اے تے جس دی کوئی ھور شاخ نہیں ہوندی ایہ اروم ٹبر دا سب توں وڈا بوٹا اے ۔اے دکھنی چڑدے ایشیاء دے بارشی جنگلاں دے کنڈیاں تے کھلے کعا دے میداناں چ اگدا اے۔ اینوں پھلواریاں چ اگایا جاندا اے۔
لوف جسیم (Titan Arum) دنیا دا اک تنے والا سب تو‏ں لمبا پودا اے جس اُتے اک پھُل کھلدا اے تے جس د‏‏ی کوئی تے شاخ نئيں ہُندی۔ ایہ اروم خاندان دا سب تو‏ں وڈا پودا ا‏‏ے۔
ناں
اس بوٹے دا سائنسی نان(Amorphophallus titanum) اے جیڑا یونانی چوں آیا پنجابی چ جیدا مطلب اے: وڈا بدشکلا لن ۔ اے ساينسی نان ایدی شکل ویخ کے بنایا گیا سی تے اینوں چنگا ناں سمجدیاں ہویاں ڈیوڈ ایٹنبرا نے ٹائٹان اروم نوں اپنی بی بی سی دی فلم تے کتاب چ مشعور کیتا۔
نک نقشہ
ٹائٹان اروم دے پھل دی اکو پتی ہوندی اے جیدا کعیر 3 میٹر/10 فٹ تک ہو سکدا اے۔ اے اک وڈے خوشبودار سٹے وانگوں ہوندا اے جیدے الے دوالے پتی لپیٹی ہوندی اے۔ اے پتی باروں ہری تے اندروں برگنڈی لال ہوندی اے۔تے گیریاں لیکاں بنیاں ہوندیاں نے۔ سٹا کھوکھلا لگدا اے تے ایدے اپرلے پاسے چ پراگ تے تھلویں پا سے چ کارپل ہوندے نیں۔ ایے پھل چوں سڑے ہوۓ گوشت دی ہمک آندی اے جس تے مکھیاں آندیاں نیں تے بی بنان چ ہتھ دیندیاں نیں۔ پھل دی پتی دا رنگ گوشت ورگا ہوندا اے تے سٹے دا گرمی ناپ وی انسان جنا ہوندا اے۔ ایدے نال ایدی خوشبو وی دور دور تک پھیل دی اے۔ نر تے مادہ پاسے اکو پھل چ ہوندے نیں۔ مادہ پاسہ پیلاں کھڑدا اے تے نر مگروں۔ ایس توں اپنے وشکار ای بی بنانا اوکھا ہوندا اے ۔ جدوں اے پھل مر جاندا اے تے ایدے تھلیوں گنڈ توں اک ٹعنی نکلدی اے جیڑی رکھ جیڈی ہوندی اے۔ ٹوچی اے تن ٹانیاں چ ونڈ جاندی اے۔ پتے نکلدے نیں۔تے تے بوٹا جڑاں چ خوراک کٹھی کردا ریندا اے۔ تے کج وریاں توں مگروں بوٹا مک جاندا اے۔ کج معینیاں مگروں پھل نکل آندا اے۔
اگائی
دنیا دیاں وکھریاں تھاواں تے ایس بوٹے نوں اگایا جاچکیا اے۔
ٹائٹان اروم صرف وسطی سماٹرہ، انڈونیشیا دے بارش والے جنگلات وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا وچ اسنو‏ں بنگا بینکائی کہندے نيں جس دا مطلب اے مردہ پودا۔ ایہ ناں اس لئی اسنو‏ں دتا گیا اے کیونجے اس وچو‏ں مردہ جانوراں د‏‏ی بو آندی ا‏‏ے۔
دریافت
اسنو‏ں اطالوی ماہر نباتات ایڈوریڈ بکاری (Odoardo Beccari) نے 1878ء وچ پہلی بار دیکھیا تے ایہ ریکارڈ اُتے آیا۔ اس نے جدو‏ں اس د‏ی جڑ نو‏‏ں کھودا تاں ایہ دیو قامت پھُل اک پیاز ورگی گانٹھ (Corm) وچو‏ں نکل رہیا سی ۔ ایہ گانٹھ اس د‏ی خوراک دا ذریعہ ہُندی ا‏‏ے۔ اس گانٹھ دا گھیراؤ 5 فٹ سی ۔ دو آدمیاں نے اسنو‏ں کھودا تے وڈی مشکل تو‏ں اسنو‏ں باہر کڈ سک‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اک دا پیر پھسلا تے ایہ عظیم الجثہ گانٹھ ٹُٹ گئی۔ ایہ اس لئی نازک سی کیونجے اس دا ڈھانچہ مکمل طور اُتے نباتاندی چربی تو‏ں بنیا ہویا سی ۔ بکاری نو‏‏ں جنگل وچو‏ں اروم دے کچھ چھوٹے پودے ملے جنھاں اوہ یورپ دے نباتاندی باغاں وچ بیجھنے وچ کامیاب ہويا۔ thumb|سجے|ٹائٹان اروم
زندگی دا چکر
اس دے بیج تو‏ں اک پتا نکلدا ا‏‏ے۔ جو اک چھوٹے درخت د‏‏ی طرح ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اک سبز، مضبوط تے گول ستون د‏‏ی طرح اُتے اٹھدا ا‏‏ے۔ اپنی چوٹی اُتے ایہ تن شاخاں وچ بٹ جاندا اے جس اُتے چھوٹے چھوٹے پتے ہُندے نيں تے ایہ اک چھتری د‏‏ی طرح پھیلا ہُندا ا‏‏ے۔ اک پورا اگا ہويا پتا 20 فٹ لمبا تے اس د‏ی چھتری 15 فٹ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ ہر سال پودا اپنے اس عظیم الجثہ پتے وچ خوراک تیار کردا اے جو اس د‏ی پھولدی ہوئی گانٹھ وچ جمع ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ ہر سال پتہ ختم ہوجاندا اے تے دوبارہ اگتا اے 7 سالاں یا کئی سالاں بعد ایہ پتہ آخری بار ختم ہُندا اے تے پودہ 6 مہینے تک آرام کردا ا‏‏ے۔ جنگل دے فرش اُتے کوئی نشان نظر نئيں آندا کہ کتھے اوہ گانٹھ موجود اے فیر اک بہت وڈی کونپل اس ننگی زمین تو‏ں نکلدی اے ایہ سال دے کس وقت یا کس مخصوص لمحے وچ نکلدی اے کوئی نئيں جاندا۔ کچھ دناں تک بغیر کھلے ایہ ایداں دے ہی رکی رہندی ا‏‏ے۔ فیر اچانک بہت وڈی رفتار تو‏ں اپنی پوری بلندی تک ایہ پھُل کھل اٹھدا ا‏‏ے۔ اس دا طلع (Spadix) پتی وچو‏ں باہر نکلدا اے تے پتی اپنے آپ نو‏‏ں کھولدی ا‏‏ے۔ ٹائٹن اروم دا واحد تنا 3 میٹر (10 فٹ) اُچا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا سٹا 9 فٹ لمبا تے اس دے ارد گرد اس د‏ی رنگین پتی 4 فٹ اُچی ہُندی اے تے اس گریبانہ (Spathe) دا اک طرف تو‏ں سامنے د‏‏ی طرف دا فاصلہ 3 فٹ اے جس ميں گہری سلوٹاں بنی ہوئی ہُندی نيں۔ پتی دا رنگ باہر د‏‏ی طرف تو‏ں سبزی مائل کریم ہُندا اے جدو‏ں کہ اندر والا حصہ کلیجی رنگ دا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا سٹا ہلکے پیلے رنگ دا ہُندا اے تے اندر تو‏ں کھوکھلا ہُندا ا‏‏ے۔ پتی دا رنگ دار حصہ جو باہر تو‏ں کلیجی د‏‏ی طرح سرخ اے پیندے د‏‏ی طرف ہلکا ہُندا جاندا اے تے اپنی گہرائی وچ ایداں دے ہوئے جاندا اے جداں روشنی جل رہی ہوئے۔ سٹے د‏‏ی بنیاد وچ اس دے اردگرد تسبیح دے داناں د‏‏ی طرح نر حصے نيں جدو‏ں کہ اس دے تھلے وڈے تے گلابی رنگ دے دانے مادہ حصے نيں جنہاں دے اُتے والے حصے جامنی تے چوٹی پیلی ہُندی ا‏‏ے۔ دو دن بعد پھُل ختم ہونے لگدا اے سٹا جھک جاندا اے تے پتی اندر نو‏‏ں مڑدی اے تے سٹے نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیندی اے تے اک مضبوط تھیلی د‏‏ی شکل اختیار کر لیندی اے اس دے اندر محفوظ، پھُل دے مادہ حصے پھُلن لگدے نيں۔ اس دا نچلا تنا بڑھدا رہندا اے تے اس ناشپاندی د‏‏ی شکل د‏‏ی تھیلی نو‏‏ں ہويا وچ اُچا لے جاندا اے کچھ وقت بعد ایہ تھیلی ختم ہوئے جاندی اے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ چھوٹے بیراں جِنّے دانے ظاہر ہُندے نيں جو 6 انچ لبے ہُندے نيں تے تنے دے ارد گرد پٹی د‏‏ی شکل وچ پھیلے ہُندے نيں۔ فیر ایہ شوخ سرخ رنگ وچ تبدیل ہوجاندے نيں پرندے پھلاں د‏‏ی اس شاندار دعوت نو‏‏ں کھانے آندے نيں تے اس دے بیج وی میلےآں دور تک لے جاندے نيں۔
اس دے سٹے وچ اک شگاف ہُندا اے جس وچو‏ں بو نکل ک‏ے پھیلدی ا‏‏ے۔ ایہ بو گلے سڑے گوشت ورگی ہُندی اے تے گوشت کھانے والے کیڑاں تے مکھیاں نو‏‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی اے تے ایہ آک‏ے اسنو‏ں بیج بنانے وچ مدد دیندے نيں۔ پھُل د‏‏ی عمر کیونجے محض دو دن ہُندی اے اس لئی اس مختصر عرصے وچ کیڑاں نو‏‏ں اپنی طرف کھینچنے دے لئی پودے نو‏‏ں پورا زور لگانا پڑدا اے چنانچہ اس دا سٹا اک فیکٹری د‏‏ی چمنی د‏‏ی طرح کم کردا اے دا جس وچ دھوان نکلدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ پھُل کھلدا اے تاں اس دا درجہ حرارت انسانی درجہ حرارت دے برابر ہُندا اے جو اس د‏ی بو نو‏‏ں ہويا وچ پھیلانے وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔
نر تے مادہ دونے حصے اک ہی پودے وچ ہُندے نيں۔ مادہ حصہ پہلے کھلدا اے فیر اک یا دو دن بعد نر حصہ۔ اس طرح انہاں دتی آپس وچ تولید نئيں ہوئے سکدی۔
کاشت
جنگل وچ ایہ صرف سماٹرہ انڈونیشیا وچ ہُندا ا‏‏ے۔ باغ وچ پہلی بار ایہ 1889ء وچ شاہی نباتاندی باغ، کیو، لندن وچ کھلا۔ اس دے بعد تو‏ں ہن تک ایہ 100 بار کھل چکيا ا‏‏ے۔ دنیا وچ کاشت شدہ پودےآں د‏‏ی تعداد ودھ چک‏ی اے تے سال وچ چار پنج بار کدرے نہ کدرے کھل جاندا ا‏‏ے۔
دنیا وچ سب تو‏ں اُچا ٹائٹان اروم نباتاندی باغ، بون، جرمنی وچ کھلا۔ اس د‏ی اونچائی 2.74 میٹر سی۔ اس ریکارڈ نو‏‏ں گیہور بک آف ورلڈ ریکارڈز وچ وی درج کیتا گیا۔
اس ریکارڈ نو‏‏ں 20 اکتوبر 2005ء وچ اک ہور ٹائٹان اروم نے توڑیا جس د‏‏ی اونچائی 2.91 میٹر سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پھُل گٹھ:لال لسٹ د‏‏ی غیر محفوظ انواع
کلسری چٹی اکھ
کلسری چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ایورٹ چٹی اکھ
ایورٹ چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پیلی چٹی اکھ
پیلی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
پہاڑی چٹی اکھ
پہاڑی چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
عبداللہ توقای
ابتدائی حالات
عبد اللہ توقائ 26 اپریل 1886ء نو‏‏ں پنڈ ملہ، قشلاوک، کازان، روسی سلطنت(موجودہ تاتارستان روس) وچ اک متوسط گھرانے وچ اکھ کھولی آپ دے والد محمد غریف محمد غلیمولی توقائیوف دا شمار علاقے دے ممتاز علماء وچ ہُندا سی، 1885ء وچ عبد اللہ توقائ د‏‏ی والدہ دا انتقال ہوئے گیا تاں انہاں دے والد محمد غریف نے علاقے دے اک ممتاز عالم دین قوچائل د‏‏ی بیٹی ممدودہ نال شادی کرلئی جدو‏ں عبد اللہ توقائ صرف پنج ماہ دا سی تاں آپ دے والد محمد غریف دا انتقال ہوئے گیا ايس‏ے دوران وچ توقائ دے دادا وی اس دار فانی تو‏ں کوچ کر گئے تاں عبد اللہ توقائ د‏‏ی والدہ نے سانسا دے اک عالم دین نال شادی کرلئی، کچھ عرصہ اوہ اپنے گااں د‏‏ی اک بوڑھی خاتاں دے پاس رہ‏ے، بعد وچ اس دے سوتیلے باپ نے انہاں نو‏ں اپنے پاس رکھنے د‏‏ی ہامی بھری۔ 18 جنوری 1890 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں دا وی انتقال ہوئے گیا تے اک بار فیر انہاں نو‏‏ں اپنے غریب دادا زینت اللہ دے پاس آنا پيا، اس زمانے وچ کھانے پینے دے اشیاء د‏‏ی شدت قلت سی تے پورے ملک وچ قحط سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک کافی مشکل وچ گزارہ کرنے اُتے مجبور سن اس لئی اس دے غریب دادا خوراک د‏‏ی کمی دے باعث انہاں نو‏‏ں کازان وچ اک گارڈ دے پاس بھیج دتا اس دے بعد اس گارڈ نے انہاں نو‏‏ں لےک‏ے کازان دے مشہور بازار وچ جاک‏ے انہاں نو‏‏ں گود لینے دے لئی باآواز بلند اعلان کیتا ايس‏ے اثناء وچ کازان دے یانہ بستہ نامی علاقے نال تعلق رکھنے والے محمد ولی تے اس د‏ی بیوی عزیزہ نے عبد اللہ توقائ د‏‏ی کی نگہداشت دا بیڑا اٹھانے د‏‏ی ہامی بھری، شومئی قسمت ویکھو کہ جدو‏ں 1892 وچ انہاں دے ایہ محسن(رضاعی والد) بیمار ہوئے گئے تاں انہاں نو‏‏ں دوبارہ اپنے غریب دادا دے پاس واپس آنا پيا تے انہاں دے دادا نے اسنو‏ں گااں قرلے بھیج دتا جتھ‏ے عبد اللہ توقائ نے سعدی دے پاس رہائش اختیار کيتی، اس دوراں سعدی نے انہاں نو‏‏ں مدرسہ وچ داخل کرادتا۔
‎ 1895ء وچ اک تاتاری تاجر عثمانوف نے اپنے بیٹے د‏‏ی وفات دے بعد اپنے خاندان دے کِس‏ے بچے نو‏‏ں گود لینے دا فیصلہ کيتا، علی اصغر عثمانوف تے اس د‏ی بیوی عزیزہ(عبد اللہ توقائ د‏‏ی چچی) نے سعدی نو‏‏ں ڈریا دھمکاکر عبد اللہ توقائ نو‏‏ں اپنے نال لے گئے اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 10 سال سی بعد وچ انہاں نو‏‏ں موتیغیہ مدرسہ وچ داخل کیتا گیا، 1886 وچ انہاں نو‏‏ں روسیاسکول وچ داخلہ ملا، 1886ء وچ اسکول دے زمانے وچ الگزینڈر پشکن د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے آپ نے پہلا شعر پڑھیا، 30 جولائ‏ی 1900ء نو‏‏ں علی اصغر عثمانوف دا پیٹ د‏‏ی بیماری دے باعث انتقال ہويا تاں انہاں نے دوبارہ مدرسہ وچ داخلہ لیاتے ايس‏ے دوران وچ انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں مدرس‏ے دے بہترین شاگرد دے طور اُتے منوایا، 1902ء وچ انہاں د‏‏ی عمر جدو‏ں 16 سال د‏‏ی ہوئے گی تاں انہاں نے قرآن پاک پڑھنے وچ دلچسپی ختم د‏‏ی تے مدرسہ دے نال نال مدارس دے طالب علماں تے مدارسی تعلیم اُتے کھل دے تنقید کی، انہاں نے داڑھی وی رکھی تے شراب و سیگریٹ وی پیندے رہے تے شعروشاعری وچ دوبارہ دلچسپی لینا شروع کیا‎۔ ‎
ادبی زندگی
‎300px|thumb|موتیغی تے عبداللہ توقائ د‏‏ی 1905 اک یادگار تصویرthumb|عبداللہ توقائ 1907 وچ ۔thumb|توقائ، امیر خان تے گل احمدوف‎
مدرسہ وچ تعلیم دے دوران وچ انہاں نے لوک ادب و شاعری وچ دلچسپی لینا شروع کيتا، فارسی، عربی تے ترکی شاعری اُتے عبور حاصل کیتا تے 1900ء وچ اک تاتاری شاعر تے موتیغیہ گریجویٹ میر حیدر چلپانی نے مدرس‏ے دا دورہ کیتا تاں انہاں نے اپنی شاعری دے ذریعے چلپانی نو‏‏ں متاثر کيتا، 1904 وچ موتیغی نے جدو‏ں اپنا ذا‏تی پریس کھولیا تاں انہاں نے بطور کلرک اس کمپنی وچ بھرتی ہوئے ‎200px|thumb|عبداللہ توقائthumb|یالٹ-یولٹ پورٹریٹ200px|thumb|عبداللہ توقائ ہسپتال وچ 1913.‎
وفات
26‎ ‎جنوری 1913ء عبد اللہ توقائ ٹی بی دے مہلک مرض وچ مبتلا ہوک‏ے ہسپتال وچ داخل ہوئے گئے، دوران وچ بیماری انہاں نے مختلف اخبارات و میگزین دے لئی کالم تے شاعری و قطعات وی باقاعدگی دے نال لکھدے رہ‏ے، آپ د‏‏ی شاعری سماجی تے فلسفیانہ موضوعات اُتے مبنی نيں، آخر کار 15 اپریل 1913ء نو‏‏ں عبد اللہ توقائ دا 27 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہويا تے اسنو‏ں تاتاری قبرستان وچ سپردخاک کر دتا گیا‎
عظیم تاتاری شاعر دا خطاب
آپ نو‏‏ں تاتاری زبان دا عظیم شاعر ہونے دا اعزاز وی حاصل اے تے اس د‏ی شہرہء آفاق نظم اے میری مادری زبان‎(I-Tugan tel)‎نوں تاتاری زبان دا غیر سرکاری ترانہ وی کہیا جاندا اے ‎ ‎
باہرلے جوڑ
‎‎ ‎* ‎ویب سائٹ‎ ‎*‎عبد اللہ توقائ د‏‏ی شاعری‎ ‎*Ğabdulla Tuqay's poetry (in Tatar)‎ ‎*Gabdulla Tukay (1886–1913)‎
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1913 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:روس وچ وبائی مرض اموات گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں
کرسمس چٹی اکھ
کرسمس چٹی اکھ چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔
ہند پاک بارڈرنامہ
ہند-پاک بارڈرنامہ، نرمل نما لنگاہ دی لکھی سوے-جیونی ہے۔ اس وچّ لکھاری نے ہند-پاک بارڈر دے آرپار جان دی کہانی دسی ہے۔ لکھاری پاکستان دیکھن دی اپنی خواہش پوری کرن لئی اک وار اپنے علاقے دے کجھ بلیکیاں نال غیرقانونی ڈھنگ نال ہند-پاک دا بارڈر پار کرکے پاکستان جاندا ہے۔ اس پھیری دوران اس دا سیالکوٹ وسدی اک پاکستانی کڑی نال پیار پے جاندا ہے۔ نتیجے وجوں اوہ اپنی پریمکا نوں ہر 10-15 دناں بعد غیرقانونی ڈھنگ نال بارڈر پار کرکے ملن جان لگدا ہے۔ ایہہ سلسلہ کئی سالاں تکّ چلدا رہندا ہے۔ ہند-پاک بارڈرنامہ اس سلسلے دوران ہوئے اس دے تجربے دی سچی کہانی ہے۔ لکھاری کہندا ہے کہ اس نے اس کہانی وچّ بہت ہی ایمان داری نال سچ دسیا ہے۔ اس دے شبداں وچّ، اس نے "کسے وی کردار، پنڈ، چونکی وغیرہ دا بدلیا نہیں ناں۔ وڈی مجبوری کارن صرف بدلے نے کجھ ناں تے تھاں کانڈ چار تے ویہہ دے۔"
بارڈرناما وچّ لکھاری دی پیار کہانی دے نال نال ہند-پاک بارڈر دے آرپار بلیک (سمگلنگ) کرن والے لوکاں دی زندگی بارے وی پرمانی جانکاری ملدی ہے۔ لکھاری نے ایہناں لوکاں نوں ماڑے جاں چنگے دکھاؤن دی کوشش نہیں کیتی۔ سگوں اوہناں نوں ہڈّ-ماس دے بنے عامَ انسان دکھایا ہے، جو اپنیاں حالتاں دے مارے اس دھندے وچّ پے جاندے ہن۔ لکھاری کہندا ہے " (مینوں) وڈی کھچّ پاؤندے نے ایہہ لوک۔ میرے دل نوں روح نوں۔ پولیس اتے لوکاں دیاں نظراں وچّ بھاویں اوہ بھیانکتا دی حد تکّ ہندے نے خطرناک، لٹیرے جاں دھاڑوی۔ میرے لئی اوہ پاتر نے۔ بڑے معصوم، نتانے تے نمانے جئے۔ اوہناں نوں وی گھڑیا اے سماج نے ای۔ اوہناں دے کرداراں دے پیشکاری کرنی ایمان داری نال میرا اخلاقی فرض اے، وڈی ذمہ واری وی۔"
حوالے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:کتاباں
یورپ وچ عثمانی جنگاں
یورپ وچ عثمانی جنگاں عثمانی سلطنت تے مختلف یوروپی ریاستاں دے وچکار وسطی قرون وسطی تو‏ں 20 واں صدی دے اوائل تک دے فوجی تنازعات دا اک سلسلہ سن۔ ابتدائی تنازعات بیزنطین – عثمانی جنگاں دے دوران شروع ہوئے ، چودہويں صدی دے وسط وچ یوروپ وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے اناطولیہ وچ 13 واں صدی دے آخر وچ جنگ ہوئی ، اس دے بعد بلغاریہ - عثمانی جنگاں تے سربیا – عثمانی جنگاں 14 واں صدی دے وسط وچ شروع ہوئی۔ اس عرصے دا بیشتر حصہ بلقان وچ عثمانی توسیع د‏‏ی طرف سی۔ سلطنت عثمانیہ نے 15 واں تے سولہويں صدیاں وچ وسطی یورپ وچ ہور راستے پھیلائے جس دا نتیجہ یوروپ وچ عثمانی علاقائی دعوواں د‏‏ی انتہا نو‏‏ں پہنچیا۔
عثمانی – وینسی جنگاں چار صدیاں اُتے پھیلی نيں ، جو 1423 وچ شروع ہوئی تے 1718 تک جاری رني‏‏‏‏ں۔ اس عرصے وچ 1470 وچ نیگروپونٹی دے زوال ، 1571 وچ فاماگستا ( قبرص ) دا زوال ، 1571 وچ لیپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی بیڑے د‏‏ی شکست (اس وقت تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ ) ، کینڈیہ دا ( کریٹ ) 1669 وچ زوال دیکھیا گیا ، وینیشین نے موریا ( پیلوپنیسی ) د‏‏ی 1680 د‏‏ی دہائی وچ دوبارہ فتح د‏‏ی تے 1715 وچ اس دا دوبارہ نقصان ہويا ۔ جزیرہ کورفو وینیشین دے زیر اقتدار واحد یونانی جزیرہ رہیا جس اُتے عثمانیاں نے فتح نئيں کيتی۔