فرقہ_واریت
شاہ عبد العزیز تے تحفہ اثنا عشریہ
thumb|تحفہ اثنا عشریہ شاہ ولی الله دے بیٹاں وچاں شاہ عبد العزیز محدث دہلوی ( 1746ء ۔ 1823ء) فرقہ وارانہ نفرت وچ اگے سن تے انہی منفی جذباں دی وجہ توں انہاں نوں مستقل معدے وچ جلن دی شکایت رہدی سی ۔ ستم بالائے ستم ایہ کہ پچیس برس دی عمر ای وچ انہاں نوں جذام ہو گیا تے نظر وی کمزور ہو گئی سی۔ 1790ء وچ شاہ عبد العزیز نے شیعہ اعتقاداں دے خلاف "تحفۃ اثنا عشریۃ" نامی کتاب لکھی۔ ایہ کتاب اک افغان سنی عالم خواجہ نصر الله کابلی دی کتاب " صواقع موبقہ" دی فارسی وچ شرح سی۔اس کتاب دا پہلا نسخہ شاہ عبد العزیز نے تقیہ توں گھٹ لیدے ہوئے "حافظ غلام حلیم "دے قلمی ناں توں شائع کیتا، کیاں کہ انھاں شیعہ امرا توں انتقامی کارروائی دا خوف سی۔ البتہ اگر شیعہ صاحبان حل و عقد نوں اگر سنی علما دے خلاف تعصب توں گھٹ لینا ہُندا تو اودھ وچ اوہ سنی دار العلوم فرنگی محل دی سرپرسدی نہ کر رہے ہُندے، جو ہندوستان دا سب توں وڈا سنی مدرسہ سی۔ اس کتاب دی اشاعت دے خلاف کوئی کارروائی نہ کیے جانے دے بعد اگلی چاپ وچ انہاں نے اپنا اصلی ناں وی ظاہر کر دتا۔اس کتاب وچ شاہ عبد العزیز نے حد توں تجاوز کردے ہوئے شیعہ سنی مشترکاں نوں وی متنازع بنا دتا۔ اس طرح شیعہ امرا بمقابلہ  سنی امرا ،  ذادی مفاداں دی جنگ وچ شیعہ عوام تے شیعہ مکتب فکر نوں نشانہ بنا جاں ۔ تحفہ اثنا عشریہ دے جواب وچ شیعہ علما نے موقف اختیار کیدا کہ شاہ عبد العزیز نے شیعہ مسلک نوں تنقید دا نشانہ بنادے ہوئے علم مناظرہ تے نقل حدیث دے آداب و رسوم دی خلاف ورزی دی اے۔ انکا کہنا سی کہ شیعہ موقف دیانت داری توں تے مکمل طور اُتے  پیش نہاں کیدا گیا ۔ اکثر شیعہ علما نے اس کتاب دے ہر باب دا الگ الگ کتاب دی صورت وچ رد کیتا۔ آیت الله سید دلدار علی نقوی ؒ نے شیعہ عقیدہ توحید ، نبوت ، امامت و آخرت دے خلاف لکھے گئے ابواب پنجم ،ششم، ہفتم و ہشتم  دے رد وچ "الصَّوارمُ الإلهیّات فی قَطْع شُبَهاں عابدی العُزّی و اللّات" ، "حِسامُ الاسلام و سَهامُ المَلام"، " خاتِمَۃُ الصَّوارم" ،"ذو الفقار"تے "اِحْیاءُ السُّنّۃ و اماںَۃُ الْبِدْعَۃ بِطَعْنِ الأسِنَّۃ"  لکھاں۔ علامہ سید محمد قلی موسوی ؒنے تحفہ اثنا عشریہ دے پہلے، دوسرے، ستواں، دسواں تے گیارہواں ابواب دا الگ الگ جواب دتا تے انہاں کتب دا مجموعہ  "الأجناد الإثنا عشريۃ المحمديۃ" دے عنوان توں شائع ہویا۔ مولانا خیر الدین محمد الہ آبادی ؒ نے باب چہارم دے جواب وچ "هدایۃ العزیز " لکھی۔ انہاں دے علاوہ وی کئی علما نے  تحفہ اثنا عشریہ دے ابواب دے رد وچ کتب تصنیف کیتیاں جن وچ شیعہ مکتب فکر دا موقف واضح کیدا گیا۔ البتہ بعض علما نے اس دے سارے ابواب دے جواب وچ اک ای کتاب لکھی جن وچاں  علامہ سید محمّد کمال دہلوی ؒنے" نزھۃ اثنا عشریۃ" تے مرزا محمد ہادی رسواؒ نے اردو وچ "تحفۃ السنۃ " لکھاں۔ نزھۃ  اثنا عشریہ دی اشاعت تو تحفہ اثنا عشریہ دی پہلی اشاعت دے تن سال بعد ای ہو گئی سی تے اس وجہ توں ریاست جھاجھڑ دے سنی راجا نے علامہ سید محمّد کامل دہلویؒ نوں بطور طبیب علاج کروانے دے بہانے توں بلوایا تے دھوکے توں زہر پلیا کر قتل کر دتا۔ شاہ عبد العزیزنہ صرف  ایہ کتاب لکھ کرسنی امرا دے گروہ دے مفاد دے لیے فرقہ وارانہ سرد جنگ دا حصہ بنے بلکہ  بیماریاں دی وجہ توں ہونے والی مسلسل جسمانی اذیت  دا غصہ وی اپنے فتواں تے خطوط وچ شیعاں اُتے نکالدے رہے۔ تحفہ اثنا عشریہ دے جواباں دا اثر ایہ ہویا کہ شاہ عبد العزیز دے شاگرد سید قمر الدین حسینی، جنہاں دے لیے انہاں نے" اجالہ نافعہ "دے عنوان توں علم حدیث دا اک رسالہ لکھیا سی، نے شیعہ مسلک اختیار کر لیا ۔   البتہ سب توں زیادہ شہرت جس کتاب نوں نصیب  ہوئی اوہ  آیت اللہ سید حامد حسینؒ  تے انکی اولاد دی لکھی گئی  بیس جلداں اُتے مشتمل   کتاب  "عبقات الانوار فی امامۃ الائمۃ الاطہار" اے جو تحفہ اثنا عشریہ دے ستواں باب دے رد وچ لکھی گئی سی، ایہ کتاب اج تک شیعہ عقیدہ امامت اُتے لکھی گئی جامع ترین کتاب اے۔ایتھے اک اہم بات دا ذکر ضروری اے۔ اس زمانے وچ اہم ترین سنی مرکز فرنگی محل سی، جتھے ادب، فقہ، منطق، ریاضی تے کلام جیسے مضامین پڑھیا ئے جادے سن۔ علمائے فرنگی محل مذہب نوں امرا دے مقاصد دے لیے استعمال کرنے والے دہلی دے علما توں دور رہے۔