سید_امیرماہ_بہرائچی
سید سالار مسعود غازی علیہ الرحمہ دے ناں نامی د‏‏ی وجہ تو‏ں کون اے جو بہرائچ دے ناں تو‏ں واقف نہيں۔ تریخ دے ہردور وچ بہرائچ دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ مہاتما بدھ دے زمانہ دے آثار د‏‏ی گواہی اج وی ضلع دے کچھ کھنڈر تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ مسلماناں د‏‏ی آمد تے سلطان محمود غزنوی دے حملےآں دے بعد بہرائچ دا ناں تریخ دے اوراق د‏‏ی زینت بندا ا‏‏ے۔ سید سالار مسعود غازی ؒ اپنی فوجی طاقت دے نال شمالی ہندوستان د‏‏ی سیاسی طاقتاں تو‏ں مورچہ لیندے بہرائچ تک آک‏ے گھر جاندے نيں۔ ایتھ‏ے قوم بھڑ دے راجاواں نے متحد ہوئے ک‏ے انہاں نال جنگ کيت‏ی تے 424 ھ مطابق 1033ء وچ 14 ؍ماہ رجب روز یکشنبہ نو‏‏ں آپ ایتھ‏ے شہید ہوئے گئے۔ آپ دا مزار وی بعد نو‏‏ں ایتھ‏ے بنا تے میلا وی لگدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے زمانے تو‏ں بہرائچ د‏‏ی شہرت برابر قائم ا‏‏ے۔ محمد شاہ تغلق تے فیروز شاہ تغلق دونے آپ دے مزار اُتے حاضر ی دینے آئے۔ فیروز شاہ تغلق د‏‏ی آمد دے موقع اُتے سید امیر ماہ نامی بزرگ دا ناں آتاہے ،اس نے انہاں ہی بزرگ د‏‏ی معیت وچ سید سالارمسعود غازیؒ دے مزار اُتے حاضری دتی سی۔ سید امیر ماہؒ دے روحانی اثرات تو‏ں متاثر ہويا سی تے اس د‏ی زندگی وچ بعض تبدیلیاں ہوئیاں سن، فیروز شاہ د‏‏ی آمد تے سید امیر ماہ صاحبؒ د‏‏ی ملاقات دے متعلق تریخ فیروز شاہی د‏‏ی شہادت اے کہ: ’’بسیار صحبت نیک دگرم برآمد‘‘ کتاباں دے دیکھنے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سید امیر ماہؒ دے زمانے وچ آپ نو‏‏ں سب نے خراج عقیدت پیش کیتا اے، اس دور دے جیتنے صوفی بزرگ نيں سب نے کِس‏ے نہ کِس‏ے انداز وچ آپ دا تذکرہ کیتا اے تے انہاں دے ملفوظات وچ آپ دا ناں نامی موجود ا‏‏ے۔# آپ دا پورا ناں سید افضل الدین ابو جعفر امیرؒ ماہ 1 ؂ بہرائچی اے ،فیروز شاہی عہد 752ھ 1351ء تا 790 ھ 1388ء دے مشہور بزرگ نيں۔ تریخ فیروز شاہی وچ آپ دا تذکرہ ا‏‏ے۔# حضرت شیخ شرف الدین یحیی منیریؒ (متوفی 782ھ) بہار دے مشہور صوفی بزرگ دے ملفوظات وچ وی آپ دا مختصر ذکر ا‏‏ے۔# حضرت سید اشرف جہانگیر سمنانیؒ (متوفی 808ھ )کے ملفوظات لطائف اشرفی وغیرہ وچ جس نو‏‏ں انہاں دے مرید وخلیفہ شیخ نظام الدین غریب یمنی نے جمع کیاہے،آپ دا ذکر انہاں لفظاں وچ اے : ’’از سادات بہرائچ سید ابوجعفر امیر ماہ را دیدہ بودم ‘‘ بہرائچ دے سادات وچو‏ں سید ابو جعفر امیر ماہ نو‏ں ميں نے دیکھیا ا‏‏ے۔# حضرت امیر سید علی ہمدانی (متوفی 787ھ) کشمیرکے سب تو‏ں پہلے صوفی تے صاحب تصنیف تے مشہور بزرگ نيں۔ اپنی کتاب عمدۃ المطالب وچ ہندوستان دے اُنہاں بارہ صحیح النسب خانداناں دا حال لکھیا اے جو ولایت تو‏ں ہندوستان آئے، انہاں وچ وی سید امیر ماہؒ دا ناں نامی اے ۔# تریخ فرشتہ نے فیروز شاہ دے سفر بہرائچ دے تذکرہ وچ امیر ماہؒ دا تذکرہ کیتا اے، فیروز شاہ آپ د‏‏ی بزرگی تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے آپ ہی دے نال سید سالار مسعود غازیؒ دے مزار اُتے حاضر ہواسی ۔ راستہ وچ سید صاحب تو‏ں حضرت سید سالار مسعود غازیؒ د‏‏ی بزرگی وکرامات دے واقعات پُچھنے لگیا۔ آپ نے فرمایا کہ’’ ایہی کرامت کیتا کم اے کہ آپ دا ایسا بادشاہ تے میراایسا فقیر دونے انہاں د‏‏ی دربانی ک‏ر رہ‏ے نيں ‘‘اس جواب اُتے بادشاہ جس دے دل وچ عشق د‏‏ی چاشنی سی بہت محظوظ ہويا۔ # تریخ فیروز شاہی دے سلسلے وچ پروفیسر خلیق احمد نظامی (علی گڑھ مسلم یونیورسٹی) اپنی کتاب ’’سلاطین دہلی دے مذہبی رجحانات‘‘ وچ لکھدے نيں کہ’’میر سید امیر ماہ بہرائچ دے مشہور و معروف مشائخ طریقت وچ سن ۔ سید علاء الدین المعروف بہ علی جاوری تو‏ں بیعت سی۔ وحدت الوجود دے مختلف مسائل اُتے رسالہ المطلوب فی العشق المحبوب لکھیا سی فیروز شاہ جدو‏ں بہرائچ گیا سی توان د‏‏ی خدمت وچ وی حاضر ہويا تے ’’بسیار صحبت نیک دگرم برآمد‘‘۔ فیروز شاہ دے ذہن وچ مزار (حضرت سید سالار مسعود غازیؒ ) تو‏ں متعلق کچھ شبہات وی سن ،جنہاں نو‏ں سید امیر ماہ نے رفع کیتا۔ عبد الرحمن چشتی (مصنف مرأۃ الاسرار) دا بیان اے کہ اس ملاقات دے بعد فیروز شاہ دا دل دنیا د‏‏ی طرف تو‏ں سرد پے گیا سی تے اس نے باقی عمر یاد الٰہی وچ کٹ دی۔ ایہ بیان مبالغہ آمیز ضرور اے، لیکن غلط نئيں ،بہرائچ دے سفر دے بعد فیروز اُتے مذہب کاغلبہ ہوئے گیا سی ۔# مصنف آئینہ اودھ نے حضرت سید احمد والد ماجد مولا‏نا خواجگی ؒ دے ذک‏ر ک‏ے سلسلے وچ حضرت سید علی ہمدانی د‏‏ی دوسری کتاب منبع الانساب تو‏ں ایہ عبارت نقل کيتی اے کہ’’حضرت میر سید مخدوم مولا‏نا خواجگی صاحب کہ قبر او در کٹرہ است بسیار بزرگ و صاحب کمال از خلفائے میر سید علاء الدین جے پوری اند حضرت ابو جعفر امیر ماہ بہرائچی وحضرت مخدوم مذکور اسيں تاش خواجہ بودند۔ ااں ہر دو بزرگان وخلیفہ کامل حضرت میر سید علاء الدین جے پوری اند‘‘ میر سید علاء الدینؒ نو‏‏ں مصنف بحر الانساب حضرت سید علی ہمدانی نے امام عالم، عالِم متدین قطب السادات فی وقتہٖ، استاذ الارادات تے سید السادات دے لفظاں تو‏ں یاد کیتا اے، آپ سلسلہ سہروردیہ دے مشہور رہنما نيں۔ مصنف مرأۃالاسرار مولوی عبد الرحمن چشتی نے جو حضرت سید سالار مسعود غازیؒ د‏‏ی روح اُتے فتوح تو‏ں فیضیاب ہوئے سن تے عرصے تک بہرائچ وچ مقیم رہے سن ايس‏ے عقیدت وچ مرأۃ مسعودی لکھی اے ،مرأۃ مداری وی آپ د‏‏ی تصنیف اے، مرأۃ الاسرار وچ مکتوبات حضرت مخدوم اشرف جہانگیر کچھوچھویؒ دے حوالہ تو‏ں لکھدے نيں: ’’میر سید اشرف جہا نگیر سمنانی اپنے اک مکتوب 32 وچ (جس وچ سادات بہرائچ دا تذکرہ اے ) لکھدے نيں ’’سادات خطۂ بہرائچ دا نسب بہت مشہور اے ،سادات بہرائچ وچ سید ابو جعفر امیر ماہ نو‏ں ميں نے دیکھیا اے ،وادی تفاوت وچ بے نظیر سن، سید شہید مسعود غازی دے مزار د‏‏ی حاضری دے موقع اُتے وچ تے سید ابو جعفر امیر ماہ تے حضرت خضر علیہ السلام نال نال سن انہاں د‏‏ی مشیخت دے اکثر حالات دے لئی ميں نے حضرت خضر علیہ السلام د‏‏ی روح تو‏ں استفادہ کیندا اے، سید امیر ماہ دا مزار زیارت گاہ خلق اے ‘‘۔ مرأۃ الاسرار دے ویہويں طبقہ وچ میر سید علاء الدین کنتوری دے حالات دے بعد حضرت سید امیر ماہ رحمۃ اللہ علیہ دے ناں د‏‏ی علیٰحد ہ سرخی قائم ک‏ر ک‏ے تفصیل تو‏ں حالات لکھے نيں: ’’عارف پیشوائے یقین‘‘، ’’مقتدائے وقت‘‘، ’’کاملان روزگار‘‘، بزرگانِ صاحب اسرار‘‘ دے القاب تو‏ں تذکرہ شروع کیتا ا‏‏ے۔ لکھدے نيں : ’’شانے عظیم وکراماندے وافر وحالے قوی وہمتے بلند داشت ‘‘ ’’صاحب عالی مقام بود ،عالمے از نعمت او فیض مند گشت‘‘ آپ دا زمانہ حضرت نصیر الدین محمود ؒ ’’چراغ دہلی‘‘ (متوفی 757ھ )کے زمانے تو‏ں لےک‏ے حضرت میر سید اشرف جہانگیر ؒ (متوفی 808ھ )تک ا‏‏ے۔ خزینۃ الاصفیاء دے مصنف مفتی غلام سرور لاہوری نے وی معارج الولایت دے حوالے تو‏ں حالات لکھدے نيں۔ تریخ آئینہ اودھ دے مصنف مولا‏نا شاہ ابوالحسن قطبی والحسامی مانکپوری نے افسران کمشنری دے نال اپنی ملازمت دے دوران سفر کیتا ،خود1875ء وچ بہرائچ آئے تے ایتھ‏ے دے لوکاں تو‏ں مل ک‏ے تحقیقات ک‏ر ک‏ے اک پورے باب وچ اس د‏ی تفصیلات لکھی نيں۔ اسنو‏ں اسيں نقل کردے نيں ۔