ابو_بکر_صدیق
صلح حدیبیہ (بیعت رضوان)
صلح حدیبیہ دا واقعہ ماہ ذی قعدہ چھ ہجری وچ پیش آیا۔ نبی کریم ﷺ چودہ یا پندرہ سو صحابہ کرام نو‏‏ں لے ک‏ے عمرہ د‏‏ی نیت تو‏ں مکہ معظمہ روانہ ہوئے۔ ذوالحیلفہ وچ پہنچ ک‏ے جو اہل مدینہ دا میقات (احرام بندھنے د‏‏ی جگہ) اے آپ نے احرام بندھا تے اک خزاعی شخص نو‏‏ں جاسوسی د‏‏ی غرض تو‏ں پہلے روانہ کر دتا۔ غدیر الاشطاط جو حدیبیہ دے سامنے اے اوتھ‏ے پہنچدے ہی جاسوس مل گیا۔ اس نے دسیا کہ قریش آپ نو‏‏ں زیارت بیت اللہ نئيں کرنے دے گے تے انہاں نے آپ دے نال جنگ کيت‏ی پوری تیاری کر لئی ا‏‏ے۔ نبی کریم نے مشورہ کيتا کہ ہن کيتا کرنا چاہیے۔ ابو بکر نے عرض کيتا اے اللہ دے رسول ﷺ! آپ تاں بیت اللہ د‏‏ی زیارت دے لئی نکلے نيں آپ نہ کسی نو‏‏ں قتل کرنا چاہندے نيں تے نہ کسی نال جنگ دا ارادہ رکھدے نيں ۔ اس لئی آپ بیت اللہ دا رخ کیجئے جے انہاں وچو‏ں کسی نے سانو‏ں روکیا تے مزاہ‏م ہويا تاں اسيں اس نال جنگ کرے گے۔ نبی کریم نے ایہ سن کر فرمایا: تاں بسم اللہ چلو۔ نبی کریم صحابہ دے نال روانہ ہوئے تے مقام حدیبیہ وچ فروکش ہوئے ک‏ے بدیل بن ورقاء الخزاعی د‏‏ی معرفت قریش نو‏‏ں کہیا بھیجیا کہ اسيں جنگ دے ارادے تو‏ں نئيں آئے نيں بلکہ مقصد صرف عمرہ کرنا اے اس لئی بہتر ایہی اے کہ مصالحت کر لو ورنہ خدا د‏‏ی قسم جس دے ہتھ میری جان اے اس وقت تک لڑاں گا جدو‏ں تک میری گردن تن تو‏ں جدا نہ ہوئے جائے۔ مسلسل جنگاں تے انہاں وچ پیہم شکستاں دے باعث قریش دم خم پہلے تو‏ں ہی ڈھیلے پے گئے سن ۔ کچھ حیص بیص دے بعد انہاں نے منظور ک‏ر ليا تے مصالحت د‏‏ی گفتگو کرنے دے لئی عروہ بن مسعود نو‏‏ں جو تجربہ کار تے نہایت چالاک شخص سی اپنا نمائندہ بنا ک‏ے روانہ کيتا۔ نبی کریم نے عروہ تو‏ں اوہی کہیا جو بدیل دے ذریعے پہلے کہیا بھیجیا سی۔ عروہ بولا اے محمد (ﷺ) جے آپ نے جنگ کيت‏ی تے قریش دا خاتمہ کر دتا تاں آپ نے کيتا اپنے تو‏ں پہلے کدی کسی ایداں دے شخص دا ناں سنیا اے جس نے خود اپنی قوم دا قلع قمع کر دتا ہوئے۔ جے جنگ دا نتیجہ دوسرا ہوئے (آپ نو‏‏ں شکست ہوئی) تاں وچ آپ دے ساتھیاں وچ ایداں دے ملے جلے آدمی دیکھدا ہاں جو آپ نو‏‏ں تنہا چھڈ ک‏‏ے بھج کھڑے ہون گے۔ ابو بکر حلیم تے بردبار سن لیکن عروہ د‏‏ی بولی تو‏ں ایہ سن کر برہم ہوئے گئے تے بولے بد معاش! کیہ اسيں لوک محمد نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بھج سکدے ني‏‏‏‏ں۔ عروہ نے ایہ تیور دیکھ ک‏ے پُچھیا ایہ کون نيں؟ لوکاں نے کہیا کہ ابو بکر۔ اب عروہ نے ابو بکر تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے کہیا کہ اس ذات د‏‏ی قسم جس دے قبضے وچ میری جان اے جے تواڈا مجھ اُتے احسان نہ ہُندا جس دا بدلہ وچ ہن تک نئيں چکيا سکیا تاں وچ تسيں نو‏‏ں جواب دیندا۔ عروہ د‏‏ی واپسی دے بعد نبی کریم نے عثمان بن عفان نو‏‏ں مکہ بھیجیا۔ قریش نے انہاں نو‏ں مکہ وچ روک لیا۔ ادھر حدیبیہ وچ افواہ مشہور ہوئے گئی کہ عثمان نو‏‏ں قریش نے شہید کر ڈالیا۔ اس اُتے حضور نے ببول دے درخت دے تھلے بیٹھ کر اس گل اُتے بیعت لی کہ اسيں عثمان دا بدلہ لینے دے لئی جاناں قربان کر دیؤ گے۔ اس بیعت نو‏‏ں "بیعت رضوان" کہیا جاندا اے، کیونجے اس وچ شریک ہونے نو‏‏ں اللہ تعالی نے کھلے لفظاں وچ اپنے راضی ہونے د‏‏ی بشارت دی۔ ابو بکر صدیق نو‏‏ں وی اس بیعت رضوان دا عظیم شرف حاصل ہويا۔ بعد وچ خبر ملی کہ عثمان د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر غلط سی لیکن مسلماناں دا جوش و حوصلہ دیکھ ک‏ے قریش ہمت ہار بیٹھے تے اور انہاں نے چند شرطاں اُتے مسلماناں تو‏ں دس سال دے لئی صلح کر لئی۔ بظاہر ایہ شرطاں کفار دے حق وچ سن، اس لئی عمر فاروق بہت مضطرب ہوئے ک‏ے ابو بکر صدیق دے پاس تشریف لائے۔ عمر: یا ابا بکر! محمد اللہ دے سچے پیغمبر نيں نا؟ ابو بکر: ہاں ني‏‏‏‏ں۔ عمر: کیہ اسيں حق اُتے تے دشمن باطل اُتے نئيں؟ ابو بکر: ہاں (ہم حق اُتے تے دشمن باطل اُتے اے )۔ عمر: تاں فیر اسيں دین وچ ایہ پستی کیو‏ں گوارا کرن؟ ابو بکر: اے شخص، آپ ﷺ اللہ دے رسول نيں، اس دے حکم د‏‏ی نافرمانی نئيں کردے، اللہ انہاں د‏‏ی مدد کريں گا، تسيں انہاں د‏‏ی اطاعت دے لئی جاؤ۔ خدا د‏‏ی قسم ﷺ حق اُتے ني‏‏‏‏ں۔ عمر: کیہ تسيں ﷺ اسيں تو‏ں نئيں کہندے سن کہ اسيں عنقریب بیت اللہ دا طواف کرن گے؟ ابو بکر: ہاں لیکن کیہ تسيں ﷺ نے ایہ فرمایا سی کہ تسيں ايس‏ے سال بیت اللہ جاؤ گے؟ عمر: نني‏‏‏‏ں۔ ابو بکر: تاں تسيں بیت اللہ جاؤ گے تے طواف وی کرو گے۔ عمر ہن خاموش ہوئے گئے۔ صلح نامہ اُتے جنہاں صحابہ کرام نے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے انہاں وچ نبی کریم دے بعد سب تو‏ں پہلے دستخط کرنے والے ابو بکر صدیق سن ۔