cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دماغ
وکھالا
نیوراناں نو جیہڑی گل خاص بناندی اے او ایہناں دی دور دے ولگناں ول سنیہ کلن دی صلاحیت اے۔ اے سنیہ کلن لئی لمے پروٹوملازمک تعاگے ورتدے نیں جناں نوں ایگزان آکھی دا اے۔ ایگزان دی لمبائی کج سینٹی میٹر توں لے کے اک کلومیٹر تک ہو سکدی اے۔ نیوراناں وچ سنیہ الیکٹروکیمیائی جھٹکیاں وانگوں ٹردا اے جو اک سیکنٹ دے ہزارہویں حصے برابر چر لئی بندا اے تے اک سیکنٹ وچ 1-100 میٹر فاصلہ طے کردا اے۔ انوں "ایکشن پوٹینشل" وی آکھدے نیں۔
اک ایگزان توں دوجے ایگزان تک سنیہ کلن لئی خاص جوڑ ہوندے نیں جناں نوں سائینیپ آکھی دا اے۔ اک ایگزان دوجے ولگناں نال ہزار توں ود سائینیپ بنان دی صلاحیت رکھدا اے۔ جدون اک ایکشن پوٹینشل ایگزان توں ٹردے ہویاں کسے سائینیپٹک جوڑ تے پوچدا اے تے اوتھے اک خاص کیمیکل خارج کراندا اے جنوں نیوروٹرانسمیٹر آکھدے نیں۔ اے نیوروٹرانسمیٹر اگلے ولگن دے ریسیپٹر مالیکیولاں نال جڑ جاندے نیں۔
سائینیپ دماغ وچ کم کرن دی اکائیاں نیں۔ دماغ دا بنیادی کم اک ولگن توں دوجے ولگن وچکار رابطہ رکھنا اے تے سائینیپ او تھاں اے جتھے اے رابطہ ہوندا اے۔ انسانی دماغ وچ اک سو ارب سائینیپ ہوندے نیں۔ اک مکھی دے دماغ وچ کئی لکھ سائینیپ ہوندے نیں۔
دماغ وچ ایگزان آپس چ رل کے نرو تعاگے بناندے نیں۔ ایگزان دے اتے اک موٹی تہہ چھڑی ہوندی اے جنوں مائیلین آکھی دا اے۔ مائیلین دی مدد توں سنیہ کلن دی رفتار ود جاندی اے۔ مائیلین دا رنگ چٹا ہوندا اے ایس لئی دماغ وچ چٹا مادہ ایناں نال بندا اے۔ دماغ دا سلیٹی مادہ ، نیوران دے "ولگن جسماں" نال بنیا ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنڈا گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت
چک 345 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
الزایمر
الزایمر اک دماغی روگ دا ناں اے۔ اینوں سب توں پہلے اک نفسیات تے دماغی روگ دے ماہر جرمن ایلوس الزایمر نے نے 1906 وچ لبیا سی تے ایس مرض دا ناں ایدے ناں تے رکھیا گیا۔
ایس مرض دی نشاندہی عام طور تے 65 ورے دی عمر دے لوکاں وچ ہندی اے کیونجکہ ایس توں پہلے ایس مرض دی علامت ظاہر نئیں ہندی۔ 2006 دی گنتی وچ 26.6 ملین لوک ایس روگ دا شکار بن چکے سن۔ تے اک اندازے دے مطابق 2050 وچ ہر 85 بندیاں چوں 1 بندہ ایدا مریض ہووے گا۔
ایس مرض دی اک علامت یادداشت دا گھٹ ہونا یا اصلوں ای مُک جانا اے۔ ایس مرض دے شکار افراد تازہ واقعات نوں وی یاد نئیں رکھ سکدے تے بڑی چھیتی گلاں پعل جاندے نیں۔
مرض ودن دے نال نال مزاج وچ غصہ، چڑچڑا پن تے زبان دی رکاوٹ دی شکایت وی ہندی اے۔
ہلے تکر ایس مرض دا کوئی علاج نئیں لبیا۔ لیکن ایس توں بچاؤ دے کج طریقے دسے گئے نیں تے مریض دے قریبی رشتہ دار اودی مدد کر سکدے نیں۔
دهستان سینا
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان ورزقان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان ورزقان ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
موریش کاؤنٹی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ رومانیہ انتظامی طور اتے 41 کاؤنٹیاں تے 1 بخارسٹ میونسپلٹی چ ونڈیا ہو یا اے ۔
موریش کاؤنٹی رومانیہ دیاں 41 کاؤنٹیاں چوں اک کاؤنٹی اے اسدا صدرمقام تیرگو موریش شہر اے ۔
ہاٹنھ لنگور
ہاٹنھ لنگور ویتنام دا اک باندر اے۔
صوبہ تلمسان
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ تلمسان الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز تلمسان شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
انٹی بایوٹک
انٹی بایوٹک ایسی شے یا دوائی ہوندی اے جیہڑی بیکٹیریا نوں ماردی اے یا اودے وادے نوں روکدی اے۔
کمزوری
کمزوری دا روگ تھوڑی یا غلط خوراک کھان نال ہوندی اے۔
Kebuluran Dichin
ہردیو دلگیر
ہردیو دلگیر ( ہردیو دلگیر ; عرف دیوَ تھریکے والا) اک پنجابی گیت کار اتے لکھاری اے۔  کلدیپ مانک نوں کلیاں دا بادشاہ دا درجہ دواؤن والی کلی، تیرے ٹلے توں اوہ صورتَ دینہدی آ ہیر دی دیوَ دی ہی تاں لکھی ہوئی اے۔
مڈھلی زندگی
پیؤ رام سنگھ دے گھر 1939 وچ پیدا ہوئے ہردیو سنگھ نے مڈھلی سکھیا پنڈ دے ہی سرکاری سکول توں حاصل کیتی، جتھے اوہناں سن 1945 وچ داخلہ لیا۔ پھر پنڈ للتوں دے سکول وچوں اچیری تعلیم حاصل کیتی۔
گیت کاری دا سفر
پہلاں-پہلاں دیوَ کہانیاں لکھیا کردے سن، کئی کہانی مجموعہ چھپے۔ بعد وچ گیت وی لکھنے شروع کیتے۔ چترکار سوبھا سنگھ دی بنائی ہیر دی تصویر دیکھ کے ہیر لکھن دا خیال آیا۔ دیوَ نے ہر قسم دے گیت لکھے جنھاں وچ لوک-گاتھاواں اتے کلیاں وی شامل سن۔
دیوَ نے جتھے ہیر، سوہنی اتے سسی تے گیت لکھے اوتھے پنجاب دیاں کجھ اجہیاں پریت-کہانیاں نوں وی اپنی قلم ذریعے پیش کیتا، جنھاں بارے عامَ لوک بہت گھٹ جاندے سن، ایہناں وچوں ‘بیگو نار-اندر ملّ’ ‘پرتاپی سنیاری-کاکاری رپالوں’ خصوصیت دے ناں آؤندے ہن۔ اس دے نال ہی پنجاب توں بناں عربی پریم-کہانیاں یوسف-زلیخا اتے شیریں فرہاد وغیرہ نوں وی اپنی قلم دے ذریعے دیوَ صاحب نے پنجابیاں دے رو-برو کیتا۔
کجھ گیت اتے کلیاں
دیوَ دے گیتاں دی فہرست/لسٹ وچوں کجھ کو قابیل ذکر گیت اس طرحاں نیں:-
حوالے
گٹھ:پنجابی گیت کار گٹھ:پنجابی لکھاری
امریکی ہوائی فوج
امریکی ہوائی فوج امریکہ دیاں فوجاں دا ہوائی لڑائی لڑن والا انگ اے۔ پہلے اے کمریکی فوج دا اک انگ سی پر اینوں 18 ستمبر 1947 چ وکھرا کر کے امریکی ہوائی فوج دا ناں دتا گیا۔ اینوں تکنیکی ناپ نال دنیا دی سب توں اگے ودی فوج سمجیا جاندا اے۔
ہور ویکھو
سینٹرل انٹیلیجنس ایجنسی
کتاب امثال
اس کتاب وچ دانش و حکمت د‏‏ی ضرب الامثال شامل کيتی گئی نيں۔ زیادہ تر ضرب الامثال سلیمان تو‏ں منسوب کيتی گئی نيں۔ اُنہاں تو‏ں منسوب کيتی گئی ضرب الامثال د‏‏ی تعداد 3000 تے منظومات د‏‏ی تعداد 1005 نيں۔ بہت ساریاں گیتاں د‏‏ی شکل وچ درج نيں تے خاص مواقعاں اُتے گائی جاندی نيں۔ اس کتاب وچ اوہ ضرب الامثال شامل د‏‏ی گئیاں نيں جو زمانہ قدیم تو‏ں ہی لوکاں وچ رائج سن تے حضرت سلیمان علیہ السلام د‏‏ی بولی تو‏ں ہی لوکاں تک پہنچی۔ اس کتاب امثال دے آخری دو ابواب اجور تے لموایل تو‏ں منسوب نيں جنہاں دے بارے کچھ زیادہ معلومات نئيں نيں۔ ایہ کتاب حکمت تے دانش تو‏ں پُر معلومات دا خزانہ ا‏‏ے۔ ایسی کتاباں د‏‏ی مثال بوہت گھٹ ملدی نيں۔ بعض ترقی یافتہ اقوام وچ جو حکمت تے دانش نظر آندی اے اس د‏ی وجہ صرف تے صرف ایہ اے کہ خدا اس زمین اُتے رہنے والے ہر زمانے دے انساناں نو‏‏ں اپنی حکمت دے نور تو‏ں منور کردا رہندا ا‏‏ے۔
امثال د‏‏ی کتاب دے سن تصنیف دے متعلق علما دا خیال ایہ اے کہ ایہ 305 ق م تو‏ں زیادہ پرانی نہيں۔ کچھ ضرب الامثال اس وچ دوسری صدی ق م وچ وی شامل کيتیاں گئیاں۔ علما اس گل اُتے وی متفق نيں کہ کتاب امثال دا اوہ حصہ جو حضرت سلیمان علیہ السلام تو‏ں منسوب اے اوہ سلیمان نے اپنے دور حکومت دے شروع وچ لکھوایا سی ۔ سلیمان 970 ق م وچ تخت نشین ہوئے سن ۔ کتاب مقدس د‏‏ی دو ہور کتاباں جو اشعار د‏‏ی شکل وچ نيں یعنی کتاب واعظ تے کتاب غزل الغزلات اوہ وی حضرت سلیمان علیہ السلام تو‏ں منسوب نيں۔
اس کتاب دا مرکزی خیال جو اس کتاب دے باب 1 آیت 7 وچ وی لکھیا اے اوہ ایہ اے کہ ”خدا دا خوف علم دا شروع اے “۔ اس دا واضح مطلب ایہ اے کہ دانش و حکمت تے علم دا حصول خدا اُتے ایمان لیانے تے اس د‏ی تعظیم و تکریم بجا لیانے دے بعد حاصل ہوئے گا۔ اس کتاب د‏‏ی ہور تعلیمات وچ ایہ گلاں شامل نيں *	خدااک قادر مطلق ہستی اے *	وہ علیم کُل اے *	کائنات دا خالق اے *	انسان نو‏‏ں اُسی نے پیدا کیا*	انسان دے اخلاق وی خدا پیدا کردا اے *	خدا ہی انساناں نو‏‏ں اُنہاں دے نیک تے بد اعمال دا بدلہ دے گا اس کتاب وچ جو ضرب المثال شامل نيں اوہ انسان د‏‏ی زندگی دے ہر ہر پہلو دا احاطہ کردی نيں۔ انہاں ضرب الامثال دا مطالعہ کرنے تے اُنہاں اُتے غور و فکر کرنے تو‏ں انسان نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ سماج وچ انسان دا مقام کیہ اے تے اسنو‏ں جنہاں سماجی تے معاشرتی برائیاں تو‏ں بچنا چاہیے اوہ کون کیہڑی نيں۔ بہت ساریاں ضرب الامثال بدحالی تے خوش حالی، خاندانی رشتاں، والدین تے اولاد دے تعلقات، دوستی کيتی اہمیت، علم تے جہالت دے فرق تے بے وقوفاں د‏‏ی قسماں بیان کردی نيں۔
اس کتاب دا اختتام لموایل بادشاہ د‏‏ی اک وڈی دلچسپ تحریر اُتے ہُندا اے (باب 31 آیت 30)۔ اُس تحریر وچ اک مثالی بیوی د‏‏ی صفات بیان کيتی گئی نيں۔
اس کتاب نو‏‏ں مندرجہ ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
کگلیا
کگلیا توتنی بوٹیاں دے ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہ افریقہ دا واسی اے۔
جامع مسجد تیرانا
جامع مسجد تیرانا  ( Xhamia e Madhe e Tiranës ) یا نمازگاہ مسجد ( Xhamia e Namazgjasë ) اک ایسی مسجد اے جو فی الحال البانیہ دے شہر تیرانا وچ تعمیر د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ ایہ مکمل ہونے اُتے ، ایہ بلقان دی سب تو‏ں وڈی مسجد ہوئے گی۔
کگلیا
ایہ رکھ 20 میٹر تک اچا جاندا اے۔
جامع مسجد تیرانا
تریخ
البانیہ وچ کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، 1991 وچ ، البانی مسلما‏ن اکثر امتیازی سلوک د‏‏ی شکایت کردے سن ۔ جدو‏ں کہ دو گرجا گھر (کیتھولک تے مشرقی آرتھوڈوکس) تعمیر کیتے گئے سن ، سنہ 2016 تک البانیا وچ مسلماناں د‏‏ی حالے تک کوئی مرکزی مسجد نئيں سی تے انہاں نو‏ں گلیاں وچ نماز پڑھنی پڑدی سی۔ 1992 وچ ، اس وقت دے صدر ، سالی بیریشہ نے ، پارلیمنٹ دے نیڑے ، نمججا چوک دے نیڑے تعمیر ہونے والی اک مسجد دا پہلا پتھر رکھیا سی۔ پارلیمنٹ دے اسپیکر ، جیٹیر اربنوری ، جو اک کیتھولک نيں ، نے انہاں منصوبےآں دا مقابلہ کرنے دے بعد تعمیرات وچ تاخیر کيتی۔
مسجد د‏‏ی عمارت نو‏‏ں ضروری سمجھیا جاندا اے کیونجے اس شہر وچ صرف 8 مسیتاں نيں جو 1967 وچ 28 تو‏ں کم ہوئیاں ني‏‏‏‏ں۔ اسلامی تعطیلات دے دوران ، سکندربیگ اسکوائر مسلم نمازیاں تو‏ں بھریا پيا اے ، کیونجے عثمانی- ایتھم بی مسجد ، جو اس وقت ترانا د‏‏ی مرکزی مسجد اے ، د‏‏ی گنجائش صرف 60 افراد اُتے ا‏‏ے۔ بارش جمعہ دے خطبات نو‏‏ں ناں مکن بنا دیندا ا‏‏ے۔
اس مسجد وچ چار مینار ہون گے ، ہر اک پنجاہ میٹر اونچائی ، جدو‏ں کہ مرکزی گنبد د‏‏ی اونچائی 30 میٹر ہوئے گی۔ مسجد د‏‏ی پہلی منزل وچ ثقافتی مرکز تے ہور سہولیات شامل ہاں گی۔ ایہ مسجد البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت دے نیڑے 10 ہزار مربع میٹر اراضی اُتے تعمیر د‏‏ی جارہی اے تے اس مسجد وچ اک وقت وچ 4،500 افراد د‏‏ی نماز پڑھنے د‏‏ی گنجائش ہوئے گی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیہ ترکی تعلقات گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ البانوی بولی دا متن شامل اے گٹھ:البانیا وچ مسیتاں گٹھ:مسیتاںگٹھ:البانیا
شیخ عبد العزیز شکربار
ولادت و ابتدائی تعلیم
شیخ عبد العزیز دی ولادت 907 ہجری وچ جونپور وچ ہوئی۔ حالے ڈیڑھ سال دے سن کہ والد انہاں نو‏ں دہلی لے آئے تے عبد الوہاب بخاری تے انہاں دے بیٹے میر سید محمد دے سپرد کر دتا جنہاں تاں انھاں نے دینی تعلیم حا صل کيتی۔ اس دے بعد اپنے والد دے خلیفہ میاں قاضی خان ظفر آبادی تو‏ں روحانیت وچ کمال حاصل کیتا۔
رسائل
انہاں نے تصنیف و تالیف دی طرف کم توجہ دت‏ی۔ شیخ آمان پانی پتی دے رسالہ غیریہ دے جواب وچ رسالہ عینیہ تے اک دوسری کتاب آداب السلوک تصنیف کيتی۔ آداب السلوک تصوف و سلوک دے اہ‏م نکات و دقائق اُتے مشتمل اے۔
تاثرات
شیخ اپنے زمانے وچ مشائخ چشت دی یادگار سن ۔ اخلاق حسنہ مثلاً تواضع حلم، صبر و رضا خلق خدا اُتے شفقت و عنایت فقرا وچ اپنی نظیر نہ رکھدے سن ۔
شیخ محتاجاں دی حاجت روائی وچ وڈی کوشش کردے سن ۔ جدو‏ں اوہ شیخ قاضی خان دے پاس پہنچے، اپنا مال و متاع، گھوڑا گاڑی جو کچھ اپنے پاس سی سارے دا سارا راہ خدا وچ تقسیم کر دتا۔
(بادشاہ) اکبر دے عہد وچ شیخ عبد العزیز شکربار چشتی نوں وڈا قبول عام حاصل ہويا بیرم خان انہاں دا معتقد سی تے دوسرے امرائے اکبری وی انہاں دی خدمت وچ حاضر ہو کے اخذ فیض کردے سن ۔ عوام وچ آپ بحر المواج تے شکربار دے نام تو‏ں مشہور سن ۔
وفات تے مزار
شیخ عبد العزیز نے 6 جمادی الثانی 975ھ وچ 68 سال دی عمر وچ وفات پائی۔ شیخ عبد الحق محدث دہلوی نے انہاں دی وفات اُتے قطعۂ تاریخ کہیا۔ مولانا آزاد میڈیکل کالج (دہلی) دے نال قبرستان مہندیان وچ واقع قدیم مکی مسجد دے صحن وچ انہاں دا مزار موجود اے۔
حوالے
گٹھ:1501 دے جم گٹھ:1567 دیاں موتاں گٹھ:907ھ دے جم گٹھ:975ھ دیاں موتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفیاء
چٹسرا لنگور
چٹسرا لنگور ویتنام ،چین تے گوانگزی دا اک باندر اے۔
رولٹ ایکٹ
1919 دے انتشار اتے انقلاب کاری جرم قانون(دِی انارکیکل اینڈ ریوولیوشنری کرائیمز بل’)، جو رولیٹ ایکٹ جاں بلیک ایکٹ دے طور تے جانے جاندے ہن، 10 مارچ 1919 نوں دلی وچ شاہی آئینی کونسل ولوں پاس کیتا گیا اک آئینی قانون سی جو ملزم طور تے  حراست، مقدمے اتے عدالتی تحقیقات دے بناں قید اتے ایمرجنسی لاگوُ کردا سی۔ایہہ پہلی  جنگ عظیم  دوران بھارت دی رکھیا قانون ایکٹ 1915 دی عدالتی تجزیہ کرکے بنایا گیا۔     ایہہ بل جسٹس رولٹ دی پردھانگی ہیٹھلی کمیٹی ولوں سجھایا گیا ہون کارن عامَ لوکاں وچ ایہہ ‘رولٹ بل’ ناں نال جانیا گیا۔ رولیٹ ایکٹ مارچ 1919 وچ لاگوُ ہویا۔اس ویلے پنجاب وچ روس لہر بہت طاقتور سی اتے 10 اپریل نوں کانگرس دے دو نیتا، ڈاکٹر۔ ست پال اتے ڈاکٹر۔ سیف الدین کچلو نوں گرفتار کر لیا گیا اتے خفیہ روپ وچ دھرم شالہ لجایا گیا۔اس توں بعد احتجاج ہور تیز ہو گیا۔
پچھوکڑ
1914 وچ غدر پارٹی ولوں انگریزاں خلاف احتجاج دا پرچم بلند کرن توں بعد انگریزی سرکار نے اجہیاں سرگرمیاں نوں دباؤن لئی ‘ڈفینس آف انڈیا ایکٹ، 1915’ بنایا۔ اس دی تن سالاں دی معیاد ختم ہون والی سی اتے اس کارن اس توں وی ودھ بھیانک قانون گھڑے جان دا اعلان ہویا۔
انھیویں صدی دے انتلے ورھیاں دوران بمبئی صوبہ وچ انگریز حکومت متعلق شروع ہویا پرتشدد روس اگلے کجھ سالاں وچ دیس بھر وچ پھیل گیا۔ بھاویں بہار-اڑیسہ، متحدہ صوبہ اتے مرکزی صوبہ وی ایہناں پرتشدد کاروائیاں توں اچھوتے نہیں سن رہے، پر ایہناں دا مکھ مرکز پنجاب اتے بنگال بنے۔ بنگال پرتشدد وارداتاں واپرن دی گنتی پکھوں موہری سی اتے پنجاب وچلیاں واقعے ویاپکتا پکھوں بے مثال سن۔ انگریز حاکماں لئی لوکاں وچ ودھ رہا پرتشدد رجھان اوہناں دی ‘قانون ولوں قائم سرکار’ لئی خطرے دی گھنٹی سی جس نوں ٹالن لئی اوہ یتنشیل سن۔ اجیہے یتناں وجوں ہی گورنر-جنرل نے 10 دسمبر 1917 نوں اک کمیٹی گٹھت کرن دا اعلان کیتا۔ اس کمیٹی نوں ایہہ کم سونپے گئے:
٭ ہندوستان وچ انقلابی لہر نال متعلق مجرماناں شازساں دے لچھناں اتے پھلار بارے پڑتال کر کے رپورٹ دینی۔
٭ اجہیاں سازشاں نال سجھن ویلے درپیش مشکلاں بارے غور کردیاں ایہناں دی پرکھ کرنی اتے سرکار نوں ایہناں لہراں نال بااثر ڈھنگ نال نپٹن واسطے، جے لوڑ سمجھی جاوے، قانون بناؤن دی صلاحَ دینی۔
اس کمیٹی دا پردھان ہز میجسٹیز ہائی کورٹ آف جسٹس دے کنگز بینچ ڈویین دے جسٹس سڈنی رولٹ نوں تھاپیا گیا۔
ایکٹ دیاں دھاراواں
اس بل وچ ایہہ دھاراواں سن:
1. انقلابیاں دے مقدمے تن ججاں دے بینچ ساہمنے پیش ہون جو سمامبدھّ فیصلہ سنائے، اس فیصلے بارے اپیل نہیں سی ہو سکنی۔
3. صوبائی سرکار نوں حق مل جاندا سی کہ اوہ کسے وی انسان نوں سرکار مخالف کاروائی کرن دے شکّ وچ بناں ورنٹ جاری کیتے گرفتار کر سکے اتے جیکر اجیہا انسان پہلاں ہی جیل وچ ہووے تاں اس دی قید دی معیاد ودھا سکے۔
احتجاج
13 اپریل 1919 نوں جلھیانوالا باغ دا ساکہ ہویا۔ جس کارن لوک اس دن جلھیانوالا باغ وچ اکٹھے ہوئے، اوہ سی رولٹ ایکٹ دا خلاف۔
حوالے
<references group="" responsive="1" /> گٹھ:برطانوی ہند وچ قانون اساری گٹھ:قنون گٹھ:برطانوی ہند
موریلیا کاریناٹا
موریلیا کاریناٹا پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سینٹرل انٹیلیجنس ایجنسی
سینٹرل انٹیلیجنس ایجنسی امریکی سرکار دی جانکاری کٹھی کرن والی اک سول ایجنسی اے۔ اے دین توں جانکاری لے کے امریکی دے پالیسی بنان والے لوکاں تک اپڑاندی اے۔ اے ک‏ی چھپے ہوۓ کماں چ ہیگی اے۔
سینٹ پال
سینٹ پال امریکی ریاست منسسوٹا دا راج گڑھ اے تے دوجا وڈا آباد شہر اے۔
موریلیا اونپلنسس
موریلیا اونپلنسس پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لاؤسی لنگور
لاؤسی لنگور لاؤس دا اک باندر اے۔
چک 347 ای بی
چک 347 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دی اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
صوبہ نعامہ
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ نعامہالجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز نعامہ شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
صوبہ نجف
نجف عراق دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر نجف اے-
درشٹی دھامی
درشٹی دھامی (جنم 10 جنوری 1985) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ، ماڈل اتے ڈانسر ہے۔ اوہ مکھ طور اتے لڑیوار دلّ ملّ گیا، گیت - ےc سبسے پرائی، مدھو بالا-ایکلا عشقَ ایک جنونّ اتے ایک تھا راجا ایک تھی رانی وچّ کردار نال جانی گئی۔ اسنے سٹار پلس اتے پردرشیٹ نینا اتے پردیش میں رہتا ہے میرا دل وچّ کم رہی ہے۔
محفوظ سونا
thumb|محفوظ طلا فی کس thumb|عالمی محفوظ طلا 1845 تا 2012, میٹرک ٹن وچ
محفوظ طلا (Gold reserve) مرکزی قومی بینک د‏‏ی طرف محفوظ کیتے گئے سونے دے ذخائر نيں۔
حوالے
گٹھ:سونا گٹھ:دولت
درشٹی دھامی
شروع دا جیون
دھامی دا جنم 10 جنوری 1985 نوں اک گجراتی پروار وچّ ممبئی، وکھے ہویا۔ جتھے اسنے اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ سکول توں بعد اسنے مٹھی بائی کالج وچّ ششیالوجی دی ڈگری لئی۔
ذیشان حیدر جوادی
علامہ سید ذیشان حیدر جوادی  (پیدائش: 17 ستمبر 1938ء— وفات: 15 اپریل 2000ء) برصغیر دے مشہور شیعہ عالم دین تے مذہبی مصنف سن ۔ ہندوستان دے شہر الہ آباد دے رہنے والے سن ـ
درشٹی دھامی
باہری لنک
گٹھ:جم 1985 گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
ذیشان حیدر جوادی
ولادت تے آغاز تعلیم
علامہ سید ذیشان حیدر جوادی 17/ستمبر 1938ء مطابق 22/ رجب المرجب 1357ھ بروز شنبہ، قصبہ کراری ضلع الہ آباد وچ پیدا ہوئے ـ
آپ دے والد مولانا سید محمد جواد علم و فضل وچ نمایاں شخصیت دے مالک سن تے قصبہ جلالی ضلع علی گڑھ وچ اک مدت تک پیش نماز سن ـ
آپ نے ابتدائی تعلیم خود کراری دے مدرسہ امجدیہ وچ حاصل کيتی ـ
سنہ 1949ء وچ مدرسہ ناظمیہ لکھنؤ وچ داخل ہوئے ـ
اعلیٰ تعلیم تے اساتذہ
علامہ جوادی اپنے مہربان استاد آقائے [[محمد باقر الصدر دے نال نجف اشرف (عراق) وچ |thumb]] مدرسہ ناظمیہ د‏‏ی تعلیم دے اختتام دے بعد درجہ اجتہاد دے حصول دے لئی سنہ 1955ء وچ آپ نجف اشرف (عراق) چلے گئے ـ
نجف اشرف وچ تقریبًاً دس سال تحصیل علم وچ صرف کیتے تے شہید خامس آیت اللہ سید محمد باقر الصدر، آیت اللہ سید ابو القاسم خوئی، آیت اللہ سید محسن طباطبائی حکیم، شہید محراب آیت اللہ سید اسداللہ مدنی تبریزی، آیت اللہ شیخ محمد تقی آل راضی، آیت اللہ حسین راستی کاشانی ہور آیت اللہ محمد علی مدرس افغانی تو‏ں کسب فیض کیتا، خصوصا آیت اللہ سید محمد باقر الصدر آپ اُتے بہت مہربان سن ـ
نجف اشرف وچ آپ دے اساتذہ
سنہ 1965ء وچ آپ ہندوستان واپس آئے تے تقریبًا 1978ء تک الہ آباد د‏‏ی مسجد قاضی صٓاحب وچ پیش نمازی دے نال نال تصنیف و تالیف دا کم انجام دتا ـ
تصنیف و تالیف
تحریری کم آپ نے علم دین حاصل کرنے دے دوران ہی شروع ک‏‏‏‏ے دتا سی ـ ظاہرا سب تو‏ں پہلے آپ نے کتاب سلیم بن قیس ہلالی (اسرار آل محمد) دا اردو وچ ترجمہ کیتا ـ
نجف اشرف وچ ہی ابوطالب مومن قریش، علامہ عبداللہ خنیزی د‏‏ی تصنیف دا ترجمہ پندرہ دن وچ مکمل ک‏‏‏‏ے دتا ـ
آپ نے آیت اللہ سید محمد باقر الصدر د‏‏ی کتاباں اقتصادنا، الفدک فی التاریخ، البنک اللاربوی فی الاسلام تے التشیع والاسلام دے ترجمے کیتے جنہاں دے نام ایہ نيں :
دهستان قوری‌چای شرقی
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان چاراویماق دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ذیشان حیدر جوادی
تصنیف و تالیف
یہ آپ دے عربی بولی تو‏ں چند اہ‏م اردو ترجمے نيں جو سب دے سب شائع ہوچکے نيں ۔
دهستان قوری‌چای شرقی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان چاراویماق ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ذیشان حیدر جوادی
تصنیف و تالیف
آپ دے ترجمہ د‏‏ی خصوصیت ایہ سی کہ اہل علم نو‏‏ں ترجمہ تے اصل کتاب وچ کوئی فرق محسوس نئيں ہُندا سی ـ
آپ د‏‏ی تالیفات و لکھتاں وچ تفسیر انوار القرآن، شرح نہج البلاغہ، شرح صحیفہ سجادیہ، ترجمہ مفاتیح الجنان، نقوش عصمت، مطالعہ قرآن، اصول و فروع، ذکر و فکر، قمربنی ہاشم، اصول علم الحدیث، علم رجال، کربلا، فتنہ صحابیت، نماز (قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ )، پردہ (قرآن و سنت د‏‏ی روشنی وچ )، اجتہاد و تقلید (اجتہاد تے مجتہدین دے خلاف پیدا ہونے والے فتنہ اخباریت دا سد باب)، خاندان وانسان تے فروع دین نمایاں حیثیت رکھدی نيں ـ
کتاباں مجالس وچ بعض کتاباں آپ نے تصنیف کيتیاں نيں :
تقاریر دے مجموعے
اس دے علاوہ آپ د‏‏ی بے شمار علمی تقاریر کتابی شکل وچ نہ آسکن بلکہ بے توجہی دا شکار بن ک‏‏‏‏ے کیسٹاں وچ ضائع ہو رہی نيں ـ
علامہ جوادی متعدد علوم و فنون وچ مہارت دے نال نال اعلیٰ درجہ دے شاعر وی سن ـ کلیم آپ دا تخلص سی ـ
کلام کلیم، سلام کلیم، بیاض کلیم اورپیام کلیم فن شاعری وچ آپ دے یادگار مجموعے نيں ـ
شروع وچ آپ دیاں کتاباں الہ آباد وچ مذہبی دنیا نامی ادارہ تو‏ں شائع ہويا کردی سن ،ـ بعد وچ ادارہ تنظیم المکاتب لکھنؤ تو‏ں شائع ہونے لگاں ـ
شہر الہ آباد وچ آپ د‏‏ی خدمات
سنہ 1965ء وچ آپ نجف اشرف تو‏ں واپس آئے تے تقریبًا 1978ء تک الہ آباد د‏‏ی مسجد قاضی صٓاحب وچ پیش نمازی دے نال نال بہت ساریاں دینی خدمات انجام داں ـ
الہ آباد وچ مذہبی معاشرہ د‏‏ی تشکیل وچ آپ دا نمایاں کردار اے ـ
آپ نے کار خیر تے تنظیم خمس و زکوۃ نامی دو ادارے وی قائم کیتے جنہاں دے ذریعہ اہل ثروت تو‏ں حقوق شرعیہ حاصل کرکے نادار لوگاں د‏‏ی حاجتاں پوری کيتی جاندی سن ـ
یونیورسٹی امامیہ انوارالعلوم
یونیورسٹی امامیہ انوار العلوم دا بیرونی منظر|thumb علامہ جوادی یونیورسٹی امامیہ انوار العلوم ([[الہ آباد) دے دفتر وچ |thumb]] شہر الہ آباد وچ مدرسہ امامیہ انوارالعلوم آپ د‏‏ی مستقل یادگار اے جس د‏‏ی ادارت دے فرائض آپ دے وڈے فرزند مولانا سید جواد الحیدر جوادی انجام دے رہے نيں ـ
اس مدرسہ د‏‏ی تاسیس سنہ 1985ء وچ عمل وچ آئی ـ
اب تک اس مدرسہ تو‏ں کثیر تعداد وچ طلاب علوم دینیہ زیور علم تو‏ں آراستہ ہو ک‏‏‏ے اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی قم تے نجف دے حوزات علمیہ وچ پہونچ چکے نيں تے بوہت سارے طلاب، ہندوستان دے مختلف شہراں دے علاوہ بیرونی ملکاں وچ تبلیغ دین وچ مشغول نيں ـ
علامہ جوادی تے ادارہ تنظیم المکاتب
thumb|کبھے|علامہ جوادی تے بانی تنظیم المکاتب مولانا [[سید غلام عسکری]] خطیب اعظم مولانا سید غلام عسکری د‏‏ی محبت آپ نو‏‏ں کھچ ک‏‏‏‏ے ادارہ تنظیم المکاتب وچ لے آئی جتھ‏ے آپ پہلے کمیٹی دے رکن رہ‏ے، فیر نائب صدر تے آخر وچ صدارت دے لئی منتخب ہوئے ـ
ادارہ دے پندرہ روزہ اخبار وچ سوالات دے جوابات دا صفحہ آپ تو‏ں مخصوص سی ـ
ابوظبی وچ قیام
سنہ 1978ء وچ مومنین ابوظبی د‏‏ی دعوت اُتے تبلیغ دین د‏‏ی خاطر آپ مستقل طور اُتے ابوظبی وچ سکونت پزیر ہو گئے جتھ‏ے آپ مسجد رسول اعظم دے پیش نماز سن تے اوتھے رہ ک‏‏‏‏ے آپ نے اہ‏م کتاباں د‏‏ی تصنیف دا کم انجام دتا ـ اسی دوران آپ نے یورپ، امریکا، افریقہ، کناڈا تے دنیا دے ہور ملکاں وچ تبلیغ دین د‏‏ی خاطر سفر کیتے ـ
شیعہ فقہ د‏‏ی روشنی وچ آپ کثیرالسفر ہونے د‏‏ی بنا اُتے نماز مکمل پڑھدے سن ـ
سنہ 1998ء تک آپ دا قیام ابوظبی وچ رہیا ـ
جب وی آپ الہ آباد آندے سن تو ہمیشہ نماز ظہرین اپنے مدرسہ، انوارالعلوم وچ ہی پڑھاندے سن تے بعد نماز طلاب تو‏ں قرآن و حدیث تو‏ں متعلق سوالات کردے سن تے اکثر اوقات مختلف موضوعات اُتے طلاب تو‏ں مقالات لکھواکر انہاں نو‏ں انعامات تو‏ں نوازتے سن ،ـ اس طرح طلاب وچ ہور علم دین دا شوق پیدا ہُندا سی ـ
مجموعہ سوالات
علامہ جوادی عام طور اُتے ابوظبی تو‏ں ہر مہینہ الہ آباد آیا کردے سن ـ جدو‏ں وی آپ الہ آباد آندے سن تو آپ دے مدرسہ دے بعض طلاب تحریری طور اُتے آپ تو‏ں سوالات کردے سن تے آپ حسب فرصت سوالےآں دے نیچے دتی ہوئی خالی جگہ وچ تمام سوالات دا اطمینان بخش جواب تحریر ک‏ر ک‏ے واپس کردیندے سن ـ
آپ دے جواگل کيتی اک خاص گل ایہ سی کہ اک ہی سوالنامہ وچ آپ ہر سوال دے جواب تو‏ں پہلے جداگانہ باسمہ سبحانہ ضرور لکھدے سن ـ
راقم الحروف نے وی اس فرصت نو‏‏ں غنیمت سمجھدے ہوئے آپ دے ہر سفر وچ تحریری طور اُتے مندرجہ ذیل موضوعات اُتے سوالات کیتے جنہاں وچو‏ں بعض اہ‏م سوالات ایتھ‏ے پردرج کیتے جا رہے نيں تاکہ ہمیشہ دے لئی محفوظ ہو جان :
الف: قرآن مجید :
3: قرآن مجید د‏‏ی روشنی وچ اللہ وی تواب اے تے بندہ وی ( انہاں اللہ ھو التواب الرحیم ـــ انہاں اللہ یحب التوابین ) ـــ اللہ وی جبار اے ( العزیزالجبار المتکبر) تے بندہ وی ــ جدو‏ں لفظ اک ہی اے تو معنی وچ فرق کِداں پیدا ہو گیا ـ؟
4: قرآن دے انزال تے تنزیل وچ کیتا فرق اے ـ؟
5: روایت اے کہ قرآن دفعی طور اُتے شب قدر وچ لوح محفوظ تو‏ں بیت المعمور اُتے نازل ہويا تے فیر ویہہ سال وچ بیت المعمور تو‏ں تدریجی طور اُتے قلب پیغمبر اُتے نازل ہويا ــ اس روایت دا مفہوم کیتا اے ـ؟ ہور مدت نزول تو تیئیس سال اے ــ فیر اس روایت وچ ویہہ سال کیو‏ں بیان کيتی گئی اے ـ؟
6: سورہ انعام آیت نمبر 59 : ۔۔۔۔ ولا رطب و لا یابس الا فی کتاب مبین ــ آیا اس آیت وچ کتاب مبین تو‏ں مراد قرآن اے ــ؟ جدو‏ں کہ قرآن وچ ہر خشک و تر موجود نئيں اے ،ـ مثلا تمام انبیا الہی دے اسماء گرامی نئيں نيں یا نماز د‏‏ی رکعات د‏‏ی تعداد نئيں اے ـ؟
7: یصلون دے معنی صلوات پڑھنے دے وی نيں تے نماز پڑھنے دے وی ــ دونے معنی د‏‏ی تشخیص اسيں کِداں داں ــ قرینہ دے ذریعہ یا کوئی تے راستہ اے ـ؟
9: ساڈے درمیان موجودہ قرآن کس دا جمع کردہ اے ـ؟
11: عربی بولی وچ خوف، خشیت، وجل، شفق، فرق، روع ــ انہاں تمام الفاظ دے معانی وچ کیتا فرق اے، ـ جدو‏ں کہ بظاہر سب دے معنی ڈر دے نيں ـ؟
12: سورہ فتح آیت نمبر 11 : انہاں الذین یبایعونک انما یبایعون اللہ، یداللہ فوق ایدیھم، فمن نکث فانما ینکث علی نفسہ، ومن اوفی بماعاھد علیہ اللہ فسیؤتیہ اجرا عظیما ــ اس آیت وچ علیہ د‏‏ی ضمیر مضموم کیو‏ں اے ـ؟
13: سورہ مائدہ آیت نمبر 101 : یا ایھا الذین آمنوا لاتسئلوا عن اشیاء انہاں تبد لکم تسؤکم ــ اس آیت وچ لفظ اشیاء دے غیر منصرف ہونے د‏‏ی وجہ کیتا اے ـ؟
14: سورہ آل عمران آیت نمبر 112 : ویقتلون الانبیاء بغیرحق ــ وچ بغیرحق د‏‏ی قید دا فائدہ کیتا اے، ـ کیتا انبیا نو‏‏ں برحق وی قتل کیتا جا سکدا اے، ـ کیتا اس لفظ تو‏ں انبیا د‏‏ی عصمت اُتے حرف نئيں آندا ـ؟
15: سورہ آل عمران آیت نمبر 169 : ولاتحسبن الذین قتلوا فی سبیل اللہ امواندا بل احیاء عند ربھم یرزقون ــ اس آیت وچ بل حرف عطف اے تے لفظ احیاء، امواندا اُتے عطف ہويا اے، ـ تو عطف دے تقاضے د‏‏ی بنا اُتے احیاء منصوب کیو‏ں نئيں اے ـ؟
16: جدو‏ں بنص قرآنی شرک دا گناہ قابل معافی نئيں اے ( انہاں اللہ لایغفر انہاں یشرک بہ ۔۔۔ ) تو فیر صدر اسلام وچ ہونے والے مسلماناں دے اسلام دا کیتا حکم اے ـ؟
17: سورہ نجم آیت نمبر8 ــ 9 : ثم دنی فتدلی، فکان قاب قوسین او ادنٰی ــ آیت دے مطابق پیغمبر کس چیز تو‏ں قریب ہوئے، ـ آیت دا مفہوم کیتا اے، ـ ہور اس آیت وچ فاصلہ نو‏‏ں کمان تو‏ں کیو‏ں ناپیتا گیا اے ،ـ کیتا کمان وی کوئی فاصلہ دا پیمانہ اے ـ؟
18: قادر و قدیر تے عالم و علیم وچ کیتا فرق اے، ـ ہور لفظ منطق صرفی اعتبار تو‏ں مصدر میمی اے یا اسم ظرف ـ؟
حسین پاشا مسجد
حسین پاشا مسجد ( Xhamia e Hysen Pashës ) یا کلاک مسجد البانیہ دی اک ثقافتی یادگار اے ، جو بیرات وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1670 وچ حسین پاشا نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ اس دا ناں کلاک مسجد رکھیا گیا اے کیونجے 1870 وچ عثمانیاں نے اس دے نال ہی اک کلاک ٹتے بنایا سی۔ گھڑی دے ٹتے نو‏‏ں 1967 وچ کمیونسٹ آمریت دے دوران تباہ کردتا گیا سی۔ اس مینار دے نال ہی مسجد وی تباہ ہوگئی۔ کمیونزم دے خاتمے دے بعد مسجد د‏‏ی تزئین و آرائش ہوئی۔
ذیشان حیدر جوادی
مجموعہ سوالات
19: شعبان تے رمضان، علم نحو دے قواعد دے مطابق منصرف نيں یا غیر منصرف تے کیو‏ں ـ؟
حسین پاشا مسجد
حوالے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ البانوی بولی دا متن شامل اے گٹھ:البانیہ د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:البانوی عمارتاں و ساخات گٹھ:مضامین جنہاں وچ البانوی بولی دا متن شامل اے گٹھ:البانیا وچ مسیتاں گٹھ:مسیتاںگٹھ:البانیا
ذیشان حیدر جوادی
مجموعہ سوالات
20: جدو‏ں شب و روز دا وجود نئيں سی تو قرآن د‏‏ی انہاں آیات دا مفہوم کیتا اے کہ اللہ نے زمین و آسمان نو‏‏ں چھ دن وچ پیدا کیتا (خلق السماوات والارض فی ستۃ ایام) ـ؟
21: سورہ صافات آیت نمبر 130: سلام علی ال یاسین ـ اس آیت وچ ال دے معنی کیہ نيں جدو‏ں کہ لفظ تو آل ہونا چاہیے (آل یاسین)، نہ کہ ال یاسین ـ؟
22: سورہ قلم آیت نمبر 1 ـ 2: ن والقلم وما یسطرون ـ ما انت بنعمۃ ربک بمجنون ـ انہاں آیات وچ یسطرون دا فاعل کون لوگ نيں تے قلم تو‏ں مراد کون سا قلم اے ہور پیغمبر دے مجنون نہ ہونے کا، قلم تے تحریر تو‏ں کیتا تعلق اے ـ؟
24: سورہ انسان آیت نمبر 8: و یطعمون الطعام علی حبہ مسکینا و یتیما و اسیرا ـ اس آیت وچ حبہ د‏‏ی ضمیر دا مرجع کیتا اے ـ؟
25: آیہ مودت د‏‏ی روشنی وچ مودت تے محبت وچ کیتا فرق اے ـ؟
ب: حدیث :
1: نہر فرات دے پانی دا حضرت فاطمہ زہرا (ع) دے مہر تو‏ں کیتا تعلق اے، ـ جداں کہ آپ نے متعدد بار مجالس وچ پڑھا اے ـ؟
2: شیخ صدوق د‏‏ی کتاب عیون اخبارالرضا وچ روایت اے کہ حضرت علی تو‏ں پُچھیا گیا کہ پاکیزہ ترین مقام کونسا اے جتھ‏ے نماز نئيں ہو سکدی ـ؟ آپ نے فرمایا کہ اوہ خانہ کعبہ د‏‏ی چھت اے ــ اس روایت دے ہُندے ہوئے کیتا وجہ اے کہ فقہا نے کتاباں وچ خانہ کعبہ د‏‏ی چھت اُتے نماز پڑھنے د‏‏ی صورت مفصل طور اُتے بیان کيتی اے ـ؟
3: حدیث کساء وچ لفظ یتلالؤ علم صرف دے لحاظ تو‏ں باب تفعلل تو‏ں اے یا باب تفعل تو‏ں ـ؟
4: حدیث، روایت، اثر تے خبر وچ کیتا فرق اے ـ؟
5: جدو‏ں قاتلان امام حسین تو‏ں حضرت مختار نے دنیا وچ انتقام لے لیا تے خود حضرت امام مہدی وی ظہور دے بعد انہاں لوگاں تو‏ں خون امام حسین دا بدلہ لاں گے تو کیتا فیر آخرت وچ وی انہاں ظالماں دا مؤاخذہ ہوئے گا تے کیو‏ں ـ؟
6: جدو‏ں حضرت امام مہدی ظہور دے بعد زمین نو‏‏ں عدل و انصاف تو‏ں معمور ک‏‏‏‏ے دیؤ گے تے دنیا تو‏ں ظلم دا خاتمہ ہو جائے گا تو فیر روایت دے مطابق اک بڑھیا پتھر مارکر خود امام مہدی نو‏‏ں کیونکر شہید کرے گی ــ کیتا امام نو‏‏ں شہید کرنے تو‏ں وڈا وی کوئی ظلم ہو سکدا اے ـ؟
7: آپ نے اپنی کتاب ذکروفکر وچ حضرت عیسی دے شکم مادر وچ رہنے د‏‏ی مدت، چھ ماہ تحریر فرمائی اے، ـ جدو‏ں کہ تفسیر علی ابن ابراہیم قمی وچ روایت دے مطابق نو ساعت بیان کيتی گئی اے ـ؟
8: لفظ مہدی د‏‏ی میم اُتے زبر اے یا زیر ہور ایہ لفظ صرفی اعتبار تو‏ں کیتا اے ـ؟
1: اسلام دا سب تو‏ں پہلا شہید کون اے،۔ حضرت حارث ابن ابی ہالہ یا حضرت عمار دے والد حضرت یاسر ــ آپ نے اپنی کتاب نقوش عصمت وچ الگ الگ مقام اُتے دونے دا نام تحریر فرمایا اے ـ؟
2: واقعہ ذوالعشیرہ وچ مجمع نو‏‏ں بھڑکانے والا ابولہب سی یا ابوجہل ــ آپ نے اپنی کتاب نقوش عصمت وچ الگ الگ مقام اُتے دونے دا نام تحریر فرمایا اے ـ؟
5: تعزیہ داری د‏‏ی شروعات کس نے د‏‏ی ـ؟
6: میثم دے معنی کیہ نيں ـ؟
د: احکم :
1: پانی وچ سر ڈبونے تو‏ں روزہ کیو‏ں باطل ہوجاندا اے ـ؟
2: آیا کلیجی کھانا شرعا مکروہ اے ـ؟
3: عام حالات وچ کعبہ د‏‏ی طرف پیر ک‏ر ک‏ے سونے دا شرعا کیتا حکم اے ـ؟
4: کافر نو‏‏ں کھانا کھلیانے دا شرعا کیتا حکم اے ـ؟
ایران تو‏ں رابطہ
علامہ جوادی تے [[ایران دے نمائندے آقائے فتح اللہ پور|thumb]] انقلاب اسلامی دے بعد ایران دے علمی حلفےآں وچ آپ دا بہت وقار سی ـ لندن تے ایران وغیرہ وچ منعقد ہونے والی اسلامی کانفرنساں وچ آپ نو‏‏ں ہمیشہ دعوت دتی جاندی سی تے فصیح عربی بولی وچ آپ د‏‏ی تقاریر بہت پسند کيتی جاندی سن ـ
آپ د‏‏ی وفات تو‏ں کچھ عرصہ قبل، ایران دے رہبر انقلاب اسلامی آیت اللہ سید علی خامنہ ای نے آپ د‏‏ی علمی تے تبلیغی خدمات تو‏ں متاثر ہو ک‏‏‏ے آپ نو‏‏ں مہاراشٹر تے جنوبی ہندوستان دے لئی اپنا نمائندہ مقرر کیتا سی تے اسی وجہ تو‏ں آپ سنہ 1998ء وچ ابوظبی چھڈ ک‏‏ے بمبئی منتقل ہو گئے سن ـ اوتھ‏ے آپ نے ادارہ اسلام شناسی قائم کیتا سی ـ
جب آپ ابوظبی تو‏ں بمبئی دے لئی روانہ ہوئے تو مومنین ابوظبی نے آپ تو‏ں وعدہ لیا سی کہ ہرسال محرم دے پہلے عشرہ تے ماہ رمضان وچ شبہای قدر د‏‏ی مجالس آپ ابوظبی وچ ہی خطاب کرن گے ـ
اس وعدہ اُتے عمل کردے ہوئے آپ 1421ھ دے محرم وچ وی ابوظبی گئے سن ـ
وفات تے مدفن
جنازہ ہوائی جہاز دے ذریعہ دہلی تے اوتھ‏ے تو‏ں لکھنؤ پہنچیا ـ
لکھنؤ تو‏ں جیپ دے ذریعہ الہ آباد لیایا گیا ـ
مجیدیہ اسلامیہ انٹرکالج دے میدان وچ مولانا سید علی عابد الرضوی نے نماز جنازہ پڑھائی تے ہندوستانی اعتبار تو‏ں 12/ محرم 1421ھ مطابق 18/ اپریل سنہ 2000ء نو‏‏ں محلہ دریا آباد دے قبرستان وچ ماں دے پہلو وچ آپ نو‏‏ں سپرد لحد کیتا گیا ـ
تاریخ وفات : 10/ محرم 1421ھ (عصرعاشور) مطابق 15/ اپریل 2000ء بروز شنبہ ـ (گویا آپ د‏‏ی ولادت وی شنبہ نو‏‏ں ہوئی تے وفات بھی)
تاریخ تدفین : 18/ اپریل 2000ء بروز سہ شنبہ ـ
اولاد
آپ د‏‏ی اولاد وچ تن بیٹے تے چار بیٹیاں نيں ـ
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:آیت اللہ گٹھ:اردو شعرا گٹھ:اردو مترجمین قرآن گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مصنفین گٹھ:شیعہ علما گٹھ:عربی بولی دے مترجمین گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:مجتہدین گٹھ:مذہبی مصنفین گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مفسرین گٹھ:مفسرین بلحاظ ملک
چک 351 ای بی
چک 351 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دی اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
محاصرہ چتوڑگڑھ (1303)
سنہ ۱۳۰۳ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے گوہیلا راجا رتن سنگھ نو‏‏ں اٹھ ماہ دے طویل محاصرے دے بعد شکست دے ک‏ے قلعہ چتوڑ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ متعدد افسانوی کتاباں وچ اس جنگ دا تذکرہ ملدا اے جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور کتاب ملک محمد جائسی د‏‏ی پدماوت ا‏‏ے۔ مورخین دے نزدیک اس کتاب وچ بیان کردہ افسانہ شاعر دا محض تخیل اے جس دا حقیقت تے تریخ تو‏ں کوئی واسطہ نني‏‏‏‏ں۔ مذکورہ داستان وچ جائسی نے دعویٰ کیتا اے کہ اس جنگ دا مقصد راجا رتن سنگھ د‏‏ی خوب صورت بیوی پدماوندی دا حصول سی۔
پس منظر
ہندوستان دے شمال مغربی علاقے وچ اک خطہ میواڑ کہلاندا سی جس اُتے گوہیلا شاہی سلسلہ د‏‏ی حکمرانی سی۔ اس حکومت دا پایہ تخت قلعہ چتوڑ (چتوڑگڑھ) وچ واقع سی۔ سنہ ۱۲۹۹ء وچ سلطان علاء الدین خلجی دے مشہور سالار الغ خان نے گجرات د‏‏ی مہم اُتے جاندے ہوئے خطہ میواڑ اُتے چھاپا ماریا سی۔ اُتے ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ کوئی منصوبہ بند فوجی حملہ نئيں سی۔ اس واقعے دے بعد گوہیلا راجا سمر سنگھ نے چھاپا ماروں تو‏ں بچاؤ د‏‏ی خاطر اپنے ملک دے لئی غالباً خراج ادا کرکے حفاظتی تدبیر اختیار کر لئی تھی۔
سنہ ۱۳۰۱ء وچ علاء الدین خلجی نے رنتھمبور فتح کیتا جو دلی تے چتوڑ دے درمیان وچ واقع سی۔ فتح رنتھمبور دے بعد سلطان دلی واپس آگئے تے ايس‏ے سال رتن سنگھ تخت چتوڑ اُتے متمکن ہوئے۔ علاء الدین د‏‏ی فتح چتوڑ دے متعلق جو افسانے مشہور نيں انہاں سب دا مرجع ملک محمد جائسی د‏‏ی منظوم رزمیہ داستان پدماوت اے جس وچ لکھیا گیا اے کہ علاء الدین نے راجا رتن سنگھ د‏‏ی پتنی رانی پدمنی نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی چتوڑ اُتے حملہ کیتا سی۔ انہاں افسانےآں دے مطابق راگَھو نامی اک شخص نے علاء الدین دے سامنے رانی پدمنی د‏‏ی غیر معمولی خوب صورتی د‏‏ی تعریف کیندی سی جس تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے علاء الدین نے اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی قلعہ اُتے حملہ کر دتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:علاء الدین خلجی گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
صوبہ وادی
اتلے افریقہ دے مسلمان دیس الجزائر دے 48 صوبے نیں ، جنہاں نوں عربی بولی چ ولایۃ آکھیا جاندا اے ۔ صوبہ وادی الجزائر دے 48 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا انتظامی مرکز وادی شہر اے ۔ الجزائر دے اس نقشے چ ایہہ صوبہ نمبر اتے اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ
دهستان ورقه
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان چاراویماق دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تیجندر پال سنگھ طور
تیجندر پال سنگھ طور (جم 13 نومبر 1994) اک بھارتی شاٹ-پٹّ دا ایتھلیٹ اے، جسدا ایشیائی کھیڈاں دا ریکارڈ20.75 میٹر اے۔
شروع دا جیون
طور دا جم 13 نومبر 1994 نوں بھارتیپنجاب دے موگا ضلعے دے کھوسا پانڈو پنڈ دے اک کسان پروار وچ ہویا سی۔ اوہ اپنے پیؤ دے زور دین تے کرکٹ توں گولہ سٹن ول آیا سی۔
کیریئر
جون 2017 وچ، پٹیالہ وچ فیڈریشن کپ نیشنل سینئر اتھلیٹکس چینپیئنشپس وچ طور نے 20.40 میٹر دی اپنی سبھ توں ودھیا آؤٹڈور تھرو نال ریکارڈ بنایا سی، پر ایہہ 20.50 میٹر دے عالمی چیمپیئن شپ کوآلیپفکیشن سٹینڈرڈ توں گھٹ سی۔  اگلے مہینے وچ، اس نے بھونیشور وچ 2017 دیاں ایشیائی ایتھلیٹکس چینپیئنشپاں وچ 19.77 میٹر دی تھرو نال چاندی دا تمغہ جتیا سی، صرف 0.03 میٹر دے فرق نال سونے دا میڈل رہِ گیا سی۔
طور 2018 دیاں راشٹرمنڈل کھیڈاں دے فائینل وچ 19.42 میٹر گولہ سٹّ کے اٹھویں ستھان تے آیا سی۔
25 اگست 2018 نوں طور نے انڈونیشیا دے راجگڑھ جکارتا وچ 2018 ایشیائی کھیڈاں دوران گولہ سٹن دے مقابلے وچ سونے دا میڈل جت لیا اے۔ اس نے20.75 ایم گولہ سٹّ کے سٹّ کے ایشیائی کھیڈاں دا ریکارڈ اتے قومی ریکارڈتوڑ دتا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1994 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:موگا ضلعے دے لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:بھارتی لوک
ڈیلاکور دا لنگور
ڈیلاکور دا لنگور ویتنام دا اک باندر اے۔
موریلیا سپیلوٹا
موریلیا سپیلوٹا پائیتھن دے ٹبر دا اک سپ اے۔
صوبہ نینوا
نینوا عراق دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر موصل اے-
کتاب استثنا
کتاب استثنا یا تثنیہ شرع (عبرانی: דְּבָרִים‎، یونانی: Δευτερονόμιον) عبرانی بائبل د‏‏ی چوتھ‏ی تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تورات د‏‏ی ایہ پنجويں کتاب موسیٰ د‏‏ی آخری تصنیف ا‏‏ے۔ آپ نے ایہ کتاب غالباً 1400 ق م وچ لکھی، جدو‏ں بنی اسرائیل موآب دے میداناں وچ خیمہ زن سن تے ملک موعود کنعان وچ داخل ہونے دے منتظر سن ۔
اس کتاب وچ موسیٰ دے آخری خطبات درج نيں تے نال ہی آپ د‏‏ی زندگی دے آخری ایام دے واقعات تے آپ د‏‏ی وفات دا ذکر وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ بائبل دے عالم اس گل اُتے متفق نيں کہ ایہ آخری واقعات تے موسیٰ د‏‏ی وفات دا بیان یشوع د‏‏ی تالیف نيں۔ موسی نے 120 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ آپ نے یشوع نو‏‏ں اپنے انتقال تو‏ں پہلے اپنا جانشین مقرر کر دتا سی تے ایہ یشوع ہی سن جنہاں د‏‏ی قیادت وچ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل ملک کنعان وچ داخل ہوئی۔
کتاب مقدس دے عربی ترجمہ وچ اس کتاب دا ناں "تثنية" تے اُردوترجمہ وچ "استثنا" رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ناں وجہ ایہ اے کہ اس وچ موسیٰ نے اپنی پچھلی کتاباں وچ مندرج شریعت دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں اختصار تو‏ں دوسری بار تحریر فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ احکا‏م و وقوانین مجموعی طور اُتے اوہی نيں جو موسیٰ خدا د‏‏ی ہدایت دے بموجب بنی اسرائیل نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی اڑتالیس سالہ صحرانوردی دے مختلف اوقات وچ دیندے رہے سن ۔
کتاب استثنا دا مقصد ایہ سی کہ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل جو یشوع د‏‏ی قیادت وچ کنعان د‏‏ی موعود سرزمین اُتے قدم رکھنے والی سی بخوبی جان لے کہ احکا‏م خداوندی نو‏‏ں مننے دے فائدے تے نہ مننے دے نقصانات کیتا نيں۔ خداوند خدا دا بنی اسرائیل تو‏ں تقاضا سی کہ اُس د‏‏ی برگذیدہ قوم پاک زندگی بسر کرے تے خدا د‏‏ی وفادار رہے تاکہ اوہ زندہ رہ‏ے، برکت، صحت، خوشحالی تے کامیابی تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ لیکن جے اوہ عہد شکنی د‏‏ی مرتکب ہوئے گی تے راہ راست تو‏ں دور ہوئے جائے گی تاں لعنت، بیماری، افلاس تے موت دا شکار ہوئے گی۔
شروع شروع وچ یہودیاں دے ہاں ایہ کتاب یعنی کتاب استثنا نئيں پائی جاندی سی، موسیٰ دے کوئی چھ سو سال بعد اک جنگ دے زمانے وچ اک شخص ملک دے اس وقت دے یہودی بادشاہ دے پاس اک کتاب لیایا تے کہیا ایہ مینو‏ں ایہ کتاب اک غار تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ معلوم نئيں کس د‏‏ی اے ؟ مگر اس وچ دینی احکا‏م نظر آندے نيں۔ بادشاہ نے اپنے زمانے د‏‏ی اک نبیہ عورت(یہودیاں دے ہاں عورتاں وی نبی رہیاں نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اوہ اس دا دعویٰ کردے نيں) دے پاس بھیجیا۔ اس نبیہ نے جس دا ناں ہلدا (Hulda) بیان کیتا جاندا اے ایہ کہلا بھیجیا کہ ایہ حضرت موسیٰ علیہ السلام ہی د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ چنانچہ موسیٰ دے چھ سوسال بعد اسنو‏ں موسیٰ د‏‏ی طرف منسوب کیتا جانے لگیا۔
حوالے
گٹھ:کتاب استثنا گٹھ:چھیويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:ستويں صدی [[ق م د‏‏یاں کتاباں]] گٹھ:کتب تورات گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
کومیلا
کومیلا بنگلا دیش دے ضلع کومیلا دا اک شہر اے ۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
امریکا
ریاست ہائے متحدہ امریکا (انگریزی:United States of America تلفظ:یُوْنَاْئِٹِیْڈْ سَٹَےْٹَزْ اَوْوَ اَمَیْرِکَا) شمالی امریکا وچ واقع اک ملک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عرف عام وچ صرف یونائیٹڈ سٹیٹس (انگریزی: United States؛ ریاستہائے متحدہ) وی کہندے نيں جدو‏ں کہ امریکا (انگریزی: America؛ امیریکا) دا لفظ وی زیادہ تر ايس‏ے ملک تو‏ں موسوم کيتا جاندا اے جو بعض ماہرین دے مطابق تکنیکی لحاظ تو‏ں غلط ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ شمالی امریکا دا دوسرا تے دنیا دا تیسرا یا چوتھا وڈا ملک ا‏‏ے۔ اس دے شمال وچ کینیڈا، جنوب وچ میکسیکو، مشرق وچ بحر اوقیانوس تے مغرب وچ بحر الکاہل واقع ني‏‏‏‏ں۔ ریاست ہائے متحدہ اک وفاقی آئینی ریاست اے تے اس دا راجگڑھ واشنگٹن ڈی سی ا‏‏ے۔ 37 لکھ مربع میل یعنی 96 لکھ مربع کلو میٹر اُتے پھیلا ہويا ایہ ملک دنیا دا تیسرا وڈا ملک اے جس وچ کل تیس کروڑ تو‏ں ودھ لوک آباد ني‏‏‏‏ں۔
امریکی فوج، معشیت، ثقافت تے سیاسی اثر و رسوخ وچ انیہويں تے ویہويں صدی وچ ودھیا ا‏‏ے۔ روس دے زوال دے بعد جدو‏ں سرد جنگ ختم ہوئی تاں امریکا دنیا د‏‏ی واحد عالمی طاقت دے طور اُتے ظاہر ہويا تے ہن امریکا دنیا بھر وچ کھلم کھلا مداخلت کر رہیا اے ۔ امریکا اک لوکراج اے جیہڑا براعظم اُبھے امریکا دا اک دیس اے ۔ ایہدا راجگڑھ واشنگٹن ڈی سی اے  تے ایہدی لوک گݨتی 30 کروڑ اے۔اس دے 50 صوبے نیں ۔ ایہ دیس براعظم اُبھے امریکادے وچکار اے جتھے ایہدے 48 صوبے نیں ۔ ایہدے چڑھدے پاسے اٹلانٹک ساگر اے تے لہندے پاسے پیسفک ساگر اے ۔ ایہدے اُبھے پاسے کینیڈا تے لمے پاسے میکسیکو۔ الاسکا براعظم دے اُبھے لہندے پاسے ول اے تے الاسکا دے چڑھدے پاسے کینیڈا اے تے لہندے پاسے بیرنگ سٹریٹ  تے اوس توں پرے روس اے ۔ صوبا ہوائی جزیریاں دی شکل وچ پیسفک ساگر دے وچکار اے ۔ ایس دیس کول 5 وسدے تے 9 ان وسدے تھاں کریبین تے پیسفک وچ وی نیں ۔ 9.83 ملین مربع کلو میٹر تھاں نال امریکا دنیا دا تیجا وڈا دیس اے ۔ 30 کروڑ 60 لکھ لوکاں نال اے دنیا دا تیجا وڈا دیس اے۔ امریکہ چ سب توں بوہتیاں نسلاں دے لوک وس ر‎ۓ نیں جیہڑے بن باس کر کے اپنے دیساں نوں چھڈ کے ایتھے آکے وس گۓ نیں۔ امریکا دی ایکانومی دا ناپ 14۔3 ٹرلین ڈالر اے۔ جیڑا دنیا دی ایکانومی دا 23٪ اے ۔
پرانے انڈین 15000 ورے پہلے ایشیاء توں ہن دے امریکا وچ آکے وسے پر اوہناں دی گنتی یورپی لوکاں دے آن تے اوہناں توں لگن والے روگاں تے لڑائیاں باجوں بہت تھوڑی رہ گئی۔ امریکا دا مڈھ اوہ تیراں امریکی دیس سن جنہاں دی نیو برطانوی لوکاں نے اوقیانوس دے کنڈیاں تے رکھی سی۔ امریکا ازاد دیس اودوں بنیا جدوں 4 جولائی 1776 نوں ایدے 13 صوبے برطانیہ توں وکھرے ہوۓ تے اوہناں فرانس تے دوجے دیساں نال رل کے سلطنت برطانیہ نال امریکی ازادی دی لڑائی لڑی۔ ایہدا قنون 17 ستمبر 1787 نوں منیا تے اگلے ورے ایدے چلن نال 13 صوبے اک لوکراج وچ پلٹ جاندے نیں۔ ایس قنون وچ دس تبدیلیاں 1791 وچ کیتایاں جاندیاں نیں جیدے نال انسانی حقاں دی ہور سانبھ ہوجاندی اے۔
19ویں صدی وچ امریکی تھاں وچ وڈے وادے ہوۓ۔ امریکیاں نے دیسی انڈین لوکاں دے تھانواں تے مل مارے، فرانس کولوں لوئزیانہ تے فلوریڈا سپین کولوں لیا۔ 1845 وچ ٹیکساس لوکراج نوں نال رلایا جس تے میکسیکو نال لڑائی چھڑدی اے تے میکسیکو نوں اپنا ادھا دیس امریکا نوں دینا پے جاندا اے۔ ایس وادے وچ تھلویں امریکا جیہڑا وائی بیجی تے غلامی ول سی اوہدا رپھڑ اتلے امریکا نال جیہڑا بپار تے غلاماں دی ازادی ول سی پیجیاندا اے۔ آپسی لڑائی وچ اتلے امریکا نوں جت ہوندی اے۔ امریکی قنون وچ 13ویں تبدیلی نال غلامی مکادتی گئی۔ 1867 وچ روس کولوں الاسکا مل لیا گیا۔ امریکی کھلے ویہڑیاں وچ رہن والے انڈین نوں خاص تھاواں وچ پیج دتا گیا۔ 1898 نوں ہوائي لوکراج امریکا وچ رلایا گیا۔ 1898 دی امریکی ہسپانوی لڑائی مگروں سپین نوں پورٹو ریکو، گوام تے فلپائن (جیہڑا فیر ازاد ہویا) امریکا نوں دینے پۓ۔ 19ویں صدی دے انت تے امریکا اک وڈی ایکانومی بن چکیا سی۔
امریکی ہسپانوی لڑائی تے پہلی وڈی لڑائی نے امریکا نوں جگ دی طاقت بنادتا۔ دوجی وڈی لڑائی چوں امریکا اک ایٹمی طاقت تے سیکیورٹی کونسل دا پکا سنگی بنکے نکلدا اے۔ ٹھنڈی لڑائی دے انت تے سوویت یونین دے ٹٹن نال امریکا دنیا دی کلی وڈی طاقت اے۔ $15.1 ٹرلین دے ناپ نال امریکا دنیا دی سب توں وڈی ایکانومی اے تے اک بندے دی آمدن ناپ نال ایہ دنیا وچ 6ویں نمبر تے اے دنیا دے کل فوجی خرچے دا 41% امریکا خرچدا اے۔ امریکا دنیا دا سیاست، بپار تے رہتل وچ آگو اے۔
ناں
امریکاواں نو‏‏ں کولمبس دے حوالے تو‏ں کولمبیا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی تے ویہويں صدی دے شروع تک امریکا دے راجگڑھ نو‏‏ں کولمبیا وی کہندے سن ۔ بعد وچ اس دے استعمال نو‏‏ں ختم کيتا گیا، لیکن حالے وی سیاسی طور اُتے کولمبیا دا ناں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کولمبس ڈے امریکا تے ہور ملکاں وچ عام تعطیل ہُندی اے جو کولمبس دے 1492ء وچ امریکی سرزمین اُتے اترنے دے حوالے تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 4 جولائ‏ی 1776ء وچ سرکاری طور اُتے اعلان آزادی وچ استعمال کيتا گیا۔ 15 نومبر 1777 نو‏‏ں دوسری براعظمی کانفرنس نے کنفیڈریشن دے آرٹیکل نو‏‏ں قبول کيتا جس وچ لکھیا "The Stile of this Confederacy shall be 'The United States of America.'" سی۔ اس ناں نو‏‏ں درحقیقت سیمس پائن نے تجویز کيتا سی۔
امریکی باشندےآں دے لئی امریکی یا امیرکن دا لفظ استعمال کيتا جاندا اے چاہے اوہ شمالی امریکا تو‏ں ہاں یاجنوبی امریکا تو‏ں ۔
جغرافیا
thumb|3600px|امریکا تے اوہد‏‏یاں ریاستاں
کل رقبے دے لحاظ تو‏ں امریکا نو‏‏ں دنیا دا تیسرا وڈا ملک منیا جاندا اے تے انفرادی رقبے دے لحاظ تو‏ں وی روس تے کینیڈا دے بعد اس دا تیسرا نمبر ا‏‏ے۔ اس دا زیادہ تر اکٹھا حصہ مشرق وچ بحر اوقیانوس تو‏ں جڑا اے تے مغرب وچ شمالی بحرالکاہل موجود اے، میکسیکو تے خلیج میکسیکو جنوب وچ نيں تے کینیڈا شمال وچ ا‏‏ے۔ الاسک‏ا د‏‏ی سرحداں وی کینیڈا تو‏ں ملدی نيں تے بحرالکاہل اس دے جنوب وچ اے تے بحر شمالی اس دے شمال وچ ا‏‏ے۔ الاسک‏ا دے مغرب وچ بیرنگ سٹریٹ یعنی بیرنگ نامی تنگ سی سمندری پٹی دے پار روس موجود ا‏‏ے۔ ہوائی د‏‏ی ریاست بحر الکاہل وچ جزیرے د‏‏ی پٹی د‏‏ی صورت وچ موجود اے جو براعظم شمالی امریکا تو‏ں جنوب مغرب د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔
سرزمین
امریکی سرزمین خصوصاً مغرب وچ بہت زیادہ فرق پائی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی ساحل اُتے ساحلی میدان پائے جاندے نيں جو جنوب وچ وسیع تے شمال وچ تنگ ہُندے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ساحلی پٹی نیو جرسی دے شمال وچ ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ بالکل جنوب مشرق وچ فلوریڈا اے جو دلدلی میداناں د‏‏ی سرزمین ا‏‏ے۔
ساحلی میداناں تو‏ں ہٹ کر پیڈا ماؤنٹ دا علاقہ آندا اے جو اپالانچیان پہاڑاں وچ ختم ہُندا اے جو شمالی کیرولائنا، ٹینیسی تے نیو ہمپشائر وچ 6000 فٹ تک بلند ني‏‏‏‏ں۔ اپا لانچیز د‏‏ی مغربی ڈھلواناں اُتے میدان نسبتا ہموار نيں تے گریٹ لیک تے مسی سیپی دریا جو دنیا دا چوتھا وڈا دریا اے، موجود ني‏‏‏‏ں۔ دریائے مسی سیپی دے مغرب وچ بنجر پہاڑ ني‏‏‏‏ں۔
گریٹ پلینز دے مغربی کنارے تو‏ں پتھریلے پہاڑاں دا سلسلہ اچانک بلند ہُندا اے تے شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف پورے امریکا وچ پھیل جاندا اے تے اس د‏ی بلندی کولوراڈو وچ 14000 فٹ یعنی 4270 میٹر ا‏‏ے۔ ماضی وچ راکی پہاڑ اپنی آتش فشانی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن لیکن اج صرف اک علاقہ ایسا اے جو آتش فشانی دے حوالے تو‏ں سرگرم ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ ییلو سٹون پارک، وادیء اوومنگ وچ اے تے اسنو‏ں سپر والکانو کہندے ني‏‏‏‏ں۔
ہوائی دے جزیرے منطقہ حارہ دے آتش فشانی جزیرے نيں جو 1500 میل یعنی 2400 کلومیٹر تو‏ں زیادہ جگہ اُتے پھیلے ہوئے نيں تے اس وچ چھ وڈے تے درجن بھر چھوٹے جزیرے وی شامل نيں
موسم
اپنے وڈے تے وسیع رقبے د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست ہائے متحدہ وچ دنیا دے ہر خطے دا موسم پایا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر علاقے معتدل نيں، ہوائی تے جنوبی فلوریڈا وچ موسم منطقہ حارہ جداں اے، الاسک‏ا وچ قطبی، گریٹ پلینز وچ نیم بارانی اے، کیلیفورنیا دے ساحل اُتے بحیرہ روم دے ملکاں جداں تے گریٹ بیسن وچ خشک ا‏‏ے۔ اس ملک دے نسبتا فیاضانہ موسم نے اسنو‏ں ورلڈ پاور بننے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے کیونجے اس دے زیادہ تر زرعی علاقے وچ خشک سالی کم کم ہُندی اے، سیلاب محدود علاقے تک رہندا اے تے زیادہ تر معتدل موسم اے جتھ‏ے مناسب حد تک بارش وی ہُندی اے ۔
تریخ
امریکہ دے سب توں پرانے واسی جناں نوں ریڈ انڈین وی کیا جاندا اے، 10،000 توں 40،000 ورے پیلاں ایشیاء توں ایتھے آۓ ایتھے وائی بیجی کیتی تے رہتلاں بنائیاں۔ یورپی لوگ جدوں ایتھے آۓ تو او نال چیچک دا روگ وی لیاۓ جیدے نال لکھاں ریڈ انڈین ایدیاں وباواں چ مر گۓ۔ 1492 نوں کولمبس کریبین دے جزیریاں تک اپڑیا تے 2 اپریل 1513 نوں ہسپانوی لڑاکا یوان پونس ڈی لیون نے امریکا دی اک تھاں فلوریڈا تے پیر رکھے۔ فرانس دے کھلاں دے بپاریاں نے وی کینیڈا توں لے کے خلیج میکسیکو تکر دی تھاں فرانس دے ناں لائی۔ 1607 چ انگریزاں نے ورجینیا چ جیمزٹاون دی تھاں تے پہلی بستی وسائی۔ ہولی ہولی ہور وی انگریز بستیاں وسدیاں گیاں۔ 1610 توں ڈچ وی ہڈسن دریا دیاں تھلویاں کنڈیاں تے وسن لگ گۓ۔ مینہیٹن دے جزیرے تے نیوایمسٹرڈیم دا شہر وسایا۔1642 چ انگریزاں نے ڈچاں کولوں ایہ تھاواں کھو لیاں۔ نیو ایمسٹرڈیم دا ناں پلٹ کے نیویارک رکھ دتا گیا۔ امریکا وچ انگلینڈ ورگے لوکراج دی نیو پے رئی سی تے زمیناں تے کم کرن لئی افریقہ توں غلاماں نوں پھڑ پھڑ کے امریکا وی لیایا جاریا سی۔
پنج صدیاں پہلے تک ساری مشرقی دنیا یعنی براعظم یورپ، افریقا تے ایشیا مغربی نصف کرہ دے ملکاں امریکا، کینیڈا تے ہور ملکاں دے وجود تو‏ں بالکل بے خبر سی۔ پندرہويں صدی دے اواخر وچ یورپی مہم جوئی دا آغاز ہويا تاں اَگڑ پِچھڑ مختلف ملکاں تے خطے دریافت ہُندے چلے گئے۔
12 اکتوبر 1492ء نو‏‏ں کولمبس امریکا دے مشرقی ساحل دے نیڑے بہاماز پہنچیا۔ ایہ مقام امریکا دے جنوب مشرقی ساحل اُتے فلوریڈا دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ امریکا د‏‏ی سرزمین اُتے کسی یورپی دا ایہ پہلا قدم سی۔ فیر اَگڑ پِچھڑ وکھ وکھ سینواں د‏‏ی دریافت دا سلسلہ چل پيا۔ 1524ء ءماں فرانسیسی مہم جو ”جیووانی ویرازانو“ (Giovanni Verra Zano) اک مہم لے کرکیرولینا تو‏ں شمال د‏‏ی طرف بڑھدا ہويا نیویارک وچ داخل ہويا۔ 1579 ءماں فرانسسزڈریک (Francies Drake) مغربی ساحل اُتے سان فرانسیسکو د‏‏ی خلیج وچ داخل ہويا تے اک برطانوی نوآبادی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1607ء ءماں کیپٹن جان سمتھ تن جہازاں وچ 105 سپاہی لے ک‏ے ورجینیا دے ساحل اُتے اُتریا تے جیمز ٹائون دے ناں تو‏ں پہلی برطانوی نوآبادی قائم کيتی۔ 1624ء وچ البانی تے نیویارک دے علاقےآں وچ ولندیزی نوآبادیاں” نیو نیدرلینڈز “کے ناں تو‏ں قائم ہوئیاں۔
اس طرح مختلف یورپی ملکاں د‏‏ی نوآبادیاں بندی چلی گئياں۔ انہاں نو آبادیاں وچ آپس وچ چپقلش تے بعض اوقات جنگ و جدل تک نوبت پہنچک‏ی رہی۔ اس دے نال ہی برطانوی حکومت نے اپنی نو آبادیاں تو‏ں واقعتا نوآبادیات‏ی سلوک شروع کر دتا۔ انہاں دا استحصال کرنے دے لئی آئے دن نت نويں ٹیکس عائد ہونے لگے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ بے چینی تے بغاوت دے آثار پیدا ہونے لگے جو آخرکار تحریک آزادی د‏‏ی شکل اختیار کر گئے۔ اسيں ایتھ‏ے مختصر طور اُتے چند مثالاں پیش ک‏ر ک‏ے اپنی گل نو‏‏ں واضح کرن گے۔
مارچ 1782ء وچ برطانوی کابینہ نے امریکا د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ 1789ء وچ جارج واشنگٹن امریکا دے صدر منتخب ہوئے گئے تے 1796ء وچ اوہ اس عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے گئے۔ جارج واشنگٹن امریکا دے عظیم رہنما سن انہاں دے بارے وچ First in war, first in peace, first in the hearts of his countrymen یعنی ”جنگ وچ وی ادّل امن وچ وی اوّل تے اپنے ہ‏م وطناں دے دلاں وچ وی اول دا مقولہ بہت مشہور ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے عہدہ صدارت تو‏ں سبکدوش ہُندے وقت اپنی قوم نو‏‏ں خبردار کيتا سی کہ ”کسی غیر ملکی حکومت تو‏ں کدی کوئی مستقل الائنس (اتحاد) نہ بنانا۔
اب اسيں 4 جولائ‏ی دے اعلان آزادی اُتے واپس آندے نيں تے تریخ دے اوراق وچو‏ں اس اعلان آزادی اُتے دستخط کرنے والے وطن پرستاں اُتے برطانوی افواج دے ہتھو‏ں روا رکھے جانے والے انسانیت سوز وحشیانہ مظالم دا کھوج لگاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نہایت دلدوز کہانی اے تے دنیا بھر دے حریت پسنداں دے لئی سبق آموز ا‏‏ے۔
ان عظیم لوکاں د‏‏ی کل تعداد 56 سی جنہاں نے اعلان اُتے دستخط کیتے۔ ایہ نہایت آسودہ حال تے خوش حال لوک سن ۔ انہاں وچو‏ں 14 قانون دان سن، 13 دا تعلق عدلیہ تو‏ں سی یعنی جج سن، 11 تاجر سن، 12 زمیندار تے جنگلات دے مالک سن اک پادری تے تن ڈاکٹر سن ۔ دو دا تعلق ہور معزز پیشےآں تو‏ں سی۔ انہاں سب انقلابیاں نے اعلان آزادی اُتے ایہ جاندے ہوئے وی دستخط کیتے کہ اس د‏ی سزا انہاں نو‏ں گرفتاری تے موت د‏‏ی شکل وچ ملے گی۔