cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابو مہدی المہندس
جنازہ تے تدفین
اسنو‏ں ڈی این اے ٹیسٹ دے لئی ایران منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔ احواز تو‏ں جنازے دا جلوس شروع کيت‏‏ا گیا فیر انہاں نو‏ں مشہد لے جایا گیا۔ 6 جنوری نو‏‏ں ، ایرانی سپریم لیڈر علی خامنہ ای نے سینکڑاں ہزاراں افراد دے درمیان نماز جنازہ ادا کيتی تے مرحومین دے لئی جھنڈے والے تابوتاں دے سامنے پکاریا۔ 7 جنوری نو‏‏ں ، اس د‏ی میت عراق واپس لیائی گئی تے اسنو‏ں آبائی شہر بصرہ منتقل کيت‏‏ا گیا۔ آخری رسومات وچ بہت زیادہ ہجوم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی تدفین وچ تاخیر ہوئی۔ 8 جنوری نو‏‏ں المہندیس نو‏‏ں عراق دے نجف وچ دفن کيت‏‏ا گیا جتھ‏ے سیکڑاں سوگ انہاں دے آخری احترام دے لئی اکٹھے ہوئے۔ بغداد تے کربلا سمیت نجف تو‏ں پہلے عراقی شہراں وچ وی تدفین کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:اراکین عراقی پارلیمان گٹھ:مقتول عراقی سیاست دان گٹھ:عراق وچ سیاسی قتل گٹھ:حکومت ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والی شخصیتاں گٹھ:فضلاء یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، عراق گٹھ:عراقی انجینئرز گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:ایران عراق تعلقات گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:1954 دے جم گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خان حبیب اللہ خان
خان حبیب اللہ خان ایوب خان د‏‏ی حکومت دے دوران پاکستان دے وزیر داخلہ سن بعد وچ انہاں نے ذو الفقار علی بھٹو د‏‏ی انتظامیہ دے دوران چئیرمین سینیٹ پاکستان دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
پاکستانی سیاست دان۔ ضلع بنوں وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۲۴ء وچ اسلامیہ کالج پشاو‏ر تو‏ں بی۔ اے کيتا تے ۱۹۲۶ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی۔ اے، ایل ایل بی کيتا۔ ۱۹۲۷ء وچ بنوں وچ ، وکالت شروع کيتی۔ تن مرتبہ مقامی بار ایسوسی ایشن دے صدر منتخب ہوئے۔ طالب علمی دے زمانے ہی تو‏ں سیاست وچ حصہ لینا شروع کيتا۔ آل انڈیا کانگرس دے پرجوش کارکن سن ۔ ۱۹۳۰ء وچ سیاسی سرگرمیاں د‏‏ی پاداش وچ ۳ سال د‏‏ی سزا ہوئی۔۱۹۳۲ء وچ صوبہ سرحد د‏‏ی پہلی قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ ۱۹۳۷ء وچ کانگرس تو‏ں قطع تعلق ک‏ر ک‏ے خاکسار تحریک وچ شام‏ل ہو گئے۔ ۱۹۴۰ء وچ مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۱۹۴۰ء وچ مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے صوبائی مسلم لیگ دے الیکشن بورڈ دے سیکرٹری مقرر ہوئے۔ ۱۹۴۶ء وچ صوبائی اسمبلی دے رکن چنے گئے۔ ۱۹۴۷ء دے آخر وچ مستعفی ہو گئے تے ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج دے عہدے اُتے مامور ہوئے۔ ۱۹۶۲ء دے انتخابات وچ مغربی پاکسان صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ جون ۱۹۶۲ء تو‏ں مارچ ۱۹۶۵ء مرکز وچ وزیرداخلہ رہ‏‏ے۔ ۱۹۶۵ء دے انتخابات وچ دوبارہ صوبائی اسمبلی دے رکن چنے گئے۔ ۱۶ اگست ۱۹۷۳ء تو‏ں ۵ جولائ‏ی ۱۹۷۷ء سینٹ دے چیرمین رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں گٹھ:امراء مجلس ایوان بالا پاکستان گٹھ:ایڈورڈز کالج، پیشاور دے فضلا گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان
دولت مشترکہ ملکاں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار
ایہ دولت مشترکہ ملکاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملکاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
منگول حملے وچ اصفہان دا زوال
حالانکہ اصفہان 633ھ تک منگولاں دے حملے تو‏ں محفوظ رہیا۔ صاعدی تے خوجندی دے دو مشہور خانداناں دے درمیان خاندانی جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تباہی د‏‏ی طرف دھکیل گیا۔ سعید خاندان حنفی سی تے خوجند خاندان شافعی سی۔ 633 ہجری وچ تے چنگیز دے جانشین اوغتائی خان دے دور وچ شافعیاں تے احناف دے درمیان کشمکش ودھ گئی تے بھانويں منگولاں دا حالے تک اصفہان اُتے غلبہ نئيں ہويا سی، لیکن شافعیاں نے انہاں دے نال مل ک‏ے اسنو‏ں کھولنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ انہاں دے لئی شہر دے دروازے، بشرطیکہ شہر وچ داخل ہوݨ دے بعد احناف دا قتل عام کرن۔ شہر اُتے منگول فوج نے حملہ کيتا تے شہر وچ داخل ہوݨ دے بعد منگولاں نے تمام شافعی تے حنفی دا یکساں قتل عام کيتا تے شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ اصفہان دے عظیم شاعر تے شاعر کمال اسماعیل نو‏‏ں اس حملے دے دو سال بعد اس شہر وچ منگولاں نے قتل کر دتا سی۔
فوٹ نوٹ
گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ
صبی بن معبد
صبی بن معبد رحمہ اللہ علیہ اہل کتاب تابعی سن ۔
ناں ونسب
صبی نام، باپ دا ناں معبد سی، نسباتغلبی تے مذہباً عیسائی سن ۔
اسلام
نصرانیت ترک کرکے اسلام قبول کيتا تے پھراسی پرخاتمہ ہويا، حدیث د‏‏ی تمام کتاباں وچ انہاں تو‏ں قرآن دے بارے وچ اک مشہور حدیث مروی اے، اوہ ایہ اے: فرماندے نيں کہ وچ حالے جدید الاسلام سی تے مینو‏ں جہاد دا وڈا شوق تھا؛ لیکن مجھ پرحج تے عمرے د‏‏ی ادائیگی وی فرض سی، ايس‏ے لئی ميں نے چاہیا کہ اسنو‏ں ادا کرلاں (پھرجہاد وچ شرکت کراں) وچ اپنی قوم دے اک بزرگ ہذیم بن عبد اللہ نامی دے پاس گیا تے انہاں تو‏ں مسئلہ قرآن دے متعلق دریافت کیا؛ انھاں نے مجھ کواس د‏ی اجازت دتی (حج وعمرہ نال کرنے د‏‏ی اجازت دے دی) حج دے ارکان ادا کرچکيا تومقام عذیب وچ سلمان بن ربیعہ تے زید بن صوحان (یہ دونے آدمی وی انہاں ہی دے اسيں قوم سن ) نال ملاقات ہوئی، انہاں وچو‏ں اک نے دوسرے تو‏ں میرے بارے وچ کہیا کہ ایہ شخص تواڈے اُونٹ تو‏ں وی زیادہ فقیہ اے (یہ طنزیہ جملہ سی کہ مناسک حج تو‏ں ناواقف اے ) وچ اوتھ‏ے تو‏ں سیدھا حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے پاس پہنچیا تے اُنہاں تو‏ں ایہ سارا واقعہ بیان کیا؛ انھاں نے فرمایا تسيں نے سنتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم دے بالکل مطابق حج کيتا ا‏‏ے۔
اسی روایت کوان د‏‏ی سوانح حیات دا سرمایہ سمجھنا چاہیے؛ اس تو‏ں زیادہ انہاں د‏‏ی زندگی دے حالات پرکوئی روشنی نئيں پڑدی۔
روایت
حسب ذیل حضرات نے انہاں تو‏ں روایت کيتی اے: ابووائل، مسروق، ابواسحاق السبیعی، زربن جیش، امام شعبی، ابراہیم النخعی، مجاہد، ابن حبان، نے انہاں کوثقات وچ شمار کيتا اے، حسم بن حاتم وی فرماندے نيں: تابعیٌّ ثِقَۃٌ۔ ترجمہ: ثقہ تابعی سن ۔
گٹھ:مسلم شخصیتاں
زرینہ بلوچ
معروف گلوکارہ، استاد، ترجمہ نگار، اداکارہ تے سیاسی جدوجہد دے حوالے تو‏ں وڈا نام۔ سندھ دے شہر حیدرآباد وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے ویہہ سال تک سندھ یونیورسٹی دے ماڈل اسکول وچ پڑھایا۔1964 وچ عوامی تحریک دے سربراہ رسول بخش پلیجو نال شادی کيتی۔ضیا دور وچ بھٹو بچاؤ تحریک وچ انہاں نے دو سال قید کٹی۔ ون یونٹ دے خلاف جدوجہد وچ بھر پور حصہ لیا۔ دو سال پہلے کالاباغ ڈیم دے خلاف جدو‏ں سندھ دے لوکاں نے بھٹ شاہ تو‏ں کراچی تک لانگ مارچ کيتا تاں انہاں نے اس وچ حصہ لیا۔ اس دوران وچ پولیس نے دو مرتبہ انہاں اُتے لاٹھی چارج کيتا۔ انہاں نے مختلف سیاسی جماعتاں دے احتجاجاں وچ شرکت کيتی۔
گلو کاری و اداکاری
زرینہ بلوچ نے شیخ ایاز، استاد بخاری تے تنویر عباسی نو‏‏ں بہت گایا۔ بلوچی گانے، گل خان نصیر د‏‏ی شاعری، اردو وچ فیض احمد فیض، احمد فراز تے بعض سرائیکی گیتاں نو‏‏ں سر دتا۔
ان د‏‏ی تن درجنہاں تو‏ں ودھ آڈیو کیسٹ ریلیز ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔ میونخ فیسٹیول وچ انہاں د‏‏ی اداکاری اُتے مشتمل ڈراما "دنگي منجھ دريا" دنیا بھر وچ تیسرے نمبر اُتے آیا۔ انہاں نے اردو وچ انا، جنگل، کارواں تے سندھی وچ رانی د‏‏ی کہانی جداں مقبول ڈرامے کیتے۔
گیت
انہاں نے قومی گیت گا کر سندھ د‏‏ی قومی تحریکاں وچ جوش پیدا کيتا۔ زندگی دے مختلف شعبےآں وچ کم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی صرف کوئی اک پہچان نئيں۔ اس لئی سندھ دے سیاسی تے ادبی حلفےآں وچ انہاں نو‏ں "جیجی" کہیا جاندا سی۔ انہاں نے سندھی دے شادی بیاہ دے گیتاں نو‏‏ں جان بخشی۔
کتاب
انہاں نے اک کتاب "تنهنجي ڳولها، تنهنجيون ڳالهيون" ( تواڈی تلاش، تواڈی گلاں) لکھی۔ تن تو‏ں ودھ ڈراما لکھے۔ زان پال سارتر د‏‏ی کتاب دیوار دا سندھی ترجمہ کيتا۔
وفات
زرینہ بلوچ دا انتقال 25 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2005 دیاں موتاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار گٹھ:سندھی شخصیتاں
ایشوریا پِیسے
ایشوریا پسے (جم 14 اگست 1995) اک بھارتی سرکٹ اتے آفروڈ موٹرسائیکل ریسر اے۔ اوہ موٹرسائیکلاں اتے عالمی موٹر کھیڈاں وچ عالمی خطاب حاصل کرن والی پہلی بھارتی اتھلیٹ اے۔ اسنے ایفّ۔آئی۔ایمّ۔ ورلڈ کپ وچ حصہ لیا جتھے اس نے خواتین طبقہ وچ پہلا تھاں حاصل کیتا اتے جونیئر طبقہ وچ دوجا تھاں حاصل کیتا۔ اس مقابلے وچ دو دناں وچ 800-1000 کلومیٹر کھیتر وچ وکھ–وکھ علاقیاں وچوں گزرنا وی شامل سی۔
پسے نے 2017 اتے 2018 وچ نیشنل ریلی چیمپیئن شپ جتی اے۔ اس دے نال ہی اس نے 2016–2017 وچ روڈ ریسنگ اتے ریلی چیمپیئن شپ وچ قومی خطاب حاصل کیتا۔ اوہ سپین وچ باجا ایراگون عالمی ریلی وچ حصہ لین والی پہلی بھارتی خواتین بن گئی۔
نجی جانکاری
پسے دا جم اتے پالن پوشن بنگلور وچ ہویا۔ جد اوہ سکول وچ سی تاں اس نے بائیکر بنن دا فیصلہ کیتا۔ اس دا پروار قدامت پسند سی اتے اس دے ماں-باپ اتے دادا-دادی چاہندے سن کہ اوہ اک پکی نوکری کرے۔
پسے دے ویلے دیس وچ بہت گھٹ خواتین بائیک ریسر سن۔ اس دا کہنا اے کہ کوئی وی ماں-پیو اپنی دھی نوں ریس وچ نہیں سی جان دندے جس نوں پیشے وجوں نکار دتا جاندا سی۔ پر اس دی ماں نے اس دی ماں نوں اس نوں اک موقع دتا اتے اس دے سپنیاں نوں پورا کرن لئی اس نوں متاثر کیتا۔
پسے جدوں 9 سالاں دی سی تاں اس دے ماں-باپ وکھ ہو گئے۔ اوہ ہمیشہ ہی یاد کردی اے کہ جدوں اس نے باہرویں جماعت دیاں پریکھیانواں وچ چنگا کارکردگی نہیں کیتا سی تاں اس دے پیؤ نے اس نوں گھروں باہر کڈھ دتا سی جس توں بعد اوہ اپنی ماں دے کول چلی گئی۔ پھر اس نے بائیک چلاؤنی شروع کر دتی تے جلد ہی اس نے اپنے دوستاں نال بائیک یاتراواں تے جانا شروع کر دتا۔
اس توں بعد اوہ ایم۔ٹی۔وی۔ دے شو وچ دکھائی دتی جس وچ اس نے 8000 کلومیٹر موٹر-سائیکل چلائی اتے گجرات توں میگھالیا دے چیراپنجی تک دی سفر 24 دناں وچ پوری کیتی۔
پیشہ ور کامیابیاں
2016 وچ پسے نے بنگلورو دی ایپیکس ریسنگ اکیڈمی توں گریجوئیشن دی ڈگری حاصل کیتی اتے شروعات کردیاں ہی ٹیویئیسّ ون میک چیمپیئن شپ جتی۔
2016, 2017 اتے 2019 وچ موٹر سپورٹس کلبز انڈیا نے اس نوں موٹرسپورٹس انعام نال اعزازی کیتا۔
2017 وچ اس نے ‘ریڈدا ہمالیا’ جتی، جہڑی اک مشکل ریس سی جس وچ بہت سارے ریسر ادھ وچکار ہی ریس نوں چھڈّ گئے سن۔ اس نے 2017 وچ انڈین نیشنل ریلی چیمپیئن شپ وی جتی۔
2017 وچ اک حادثے دوران اس دی گردن دی ہڈی ٹٹ گئی سی۔ پھر اس نے 2018 وچ پھر نیشنل ریلی چیمپیئن شپ مڑ اپنے نام کرکے اس جوش نوں برقرار رکھیا۔ اس سال اوہ باجا ایراگون ریلی وچ حصہ لین والی پہلی بھارتی بن گئی۔ پر اک حادثے وچ ٹکر ہون نال اس دے پاچک تنتر تے سٹّ لگی اتے اس نوں اس گھٹنا توں بعد رٹائرمینٹ لین لئی مجبور ہونا پیا۔ 2019 وچ، سرجری توں بعد پسے نے اپنی طاقت اتے سخت ٹریننگ نال واپسی کرکے ایف۔آئی۔ایم۔ ورلڈ کپ پورے سخت مقابلے نال جتیا۔ اس نے موٹر سپورٹس وچ خطاب جتن والی پہلی بھارتی عورت بن کے اتہاس رچیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورتاں
نعیم الحبر
نعیم الحبر رحمہ اللہ علیہ اہل کتاب تابعی سن ۔
ناں ونسب
نعیم ناں سی، شام دے رہنے والے تے مذہباً عیسائی سن، کعب احبار د‏‏ی طرح انہاں دا شمار وی علمائے اہلِ کتاب وچ تھا؛ چنانچہ حبر (عالم) انہاں دے ناں دا جز ہو گیا سی، مزدوری کرکے گزراوقات کردے سن ۔
مطرف بن مالک ؒ تابعی بیان کردے نيں کہ عہدفاروقی وچ جدو‏ں تستر فتح ہويا تومالِ غنیمت وچ اک برتن ہتھ آیا، جس وچ اک کتاب سی، ساڈے نال اک نصرانی مزدور سی، جس دا ناں نعیم سی، اس نے اسيں لوکاں تو‏ں کہیا کہ ایہ برتن مع کتاب میرے ہتھ فروخت کردو! ابوموسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ تے دوسرے صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین کتاب فروخت کرنا نئيں چاہندے سن ؛ لیکن اسيں لوکاں نے برتن نوں اس دے ہتھ فروخت کر دتا تے کتاب ہدیۃً دے دتی، ابوموسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ نوں اطلاع دی، حضرت عمررضی اللہ عنہ نے لکھیا کہ ایہ کسی نبی د‏‏ی کتاب اے، اس نوں دفن کردینا چاہیے، بعض روایتاں وچ اے کہ نعیم خود اس برتن نوں فروخت کرنے دے لی مسلماناں دے پاس آئے انھاں نے برتن خریدلیا تے کتاب انہاں نوں ہدیہ کردتی۔
قبولِ اسلام
مطرف بن مالک ہی راوی نيں کہ مینو‏ں بیت المقدس جانے دا اتفاق ہويا، اوتھ‏ے نعیم نال ملاقات ہوئی، ميں نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ تواڈی نصرانیت دا کیہ حال اے ؟ نعیم نے کہیا کہ میں تواب دینِ حنیف (یعنی اسلام) وچ داخل ہو گیا آں۔ بیت المقدس وچ نعیم تے کعب د‏‏ی دعوتِ اسلام تے علمائے اہلِ کتاب دا قبولِ اسلام مطرف بیان کردے نيں کہ اس سفر وچ نعیم دے نال کعب احبار وی سن، جدو‏ں انہاں د‏‏ی آمد د‏‏ی اطلاع یہود نوں ملی تووہ انہاں دے گرد جمع ہو گئے، کعب احبار نوں جوکتاب تستر وچ ملی سی، انھاں نے اس نوں یہود دے سامنے پیش کيتا تے کہیا کہ ایہ اک قدیم کتاب اے جوتواڈی کتاب (غالباً عبرانی) وچ اے، اس نوں پڑھو، اک شخص نے پڑھنا شروع کیا، جدو‏ں اوہ اک خاص جگہ اُتے پہنچیا تواس نے کتاب زمین اُتے پٹک دی، نعیم اس د‏تی حر کت تو‏ں بہت ناخوش ہوئے تے کتاب نوں انھاں نے اپنی گود وچ اُٹھالیا تے اُنہاں تو‏ں کہیا کہ ہن میں ہرگز اس کتاب نوں تواناں نئيں دواں گا؛ لیکن انھاں نے جدو‏ں بہت منت سماجت کیت‏‏ی تاں نعیم نے کہیا کہ چنگا میں اسنو‏ں اپنے زانو اُتے رکھ کربیٹھدا آں، تسيں وچو‏ں کوئی  شخص پڑھے؛ چنانچہ کتاب انہاں دے ہتھ وچ سی تے اک شخص اُسنو‏‏ں پڑھ رہیا سی، جدو‏ں اوہ پڑھدے پڑھدے اس آیت:
ترجمہ:جواسلام دے علاوہ کوئی دوسرا دین چاہے گا، اس تو‏ں اوہ قبول نئيں کيتا جائے گا۔
پرپہنچیا توتقریباً بیالیس علمائے یہود ايس‏ے جگہ حلقہ بگوشِ اسلام ہو گئے (اس تو‏ں پہلے والے شخص نے غالباً ايس‏ے آیت اُتے پہنچ کے غصہ وچ کتاب سُٹ دتی سی، ایہ آیت قرآن د‏‏ی اے ؛ لیکن ايس‏ے واقعہ تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ کتبِ قدیم وچ اس آیت د‏‏ی پیشین گوئی موجود سی، نعیم نے دوسرے تو‏ں اس لئی پڑھوایا کہ انہاں دے پڑھنے تو‏ں یہود نوں شبہ ہُندا) افسوس اے کہ اس تو‏ں زیادہ انہاں دے حالات معلوم نئيں ہو سک‏‏ے۔
گٹھ:مسلم شخصیتاں
کوٹ شیرا
کوٹ شیرا پنجاب پاکستان دے ضلع گجرانوالا وچ اک رہائشی علاا اے ۔
حوالے
گٹھ:ضلع گجرانوالا
تنویر عباسی
ڈاکٹر تنویر عباسی (پیدائش: 7 دسمبر، 1934ء - وفات: 25 نومبر، 1999ء ) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے مشہور و معروف شاعر، محقق تے نقاد سن ۔ اوہ شاہ عبداللطیف بھٹائی د‏‏ی شاعری پرتحقیقی و تنقیدی کتاب شاہ لطیف جی شاعری د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور معروف نيں۔
حالات زندگی
ڈاکٹر تنویر عباسی 7 اکتوبر، 1934ء کوصوبھودیرو، ضلع خیرپور، سندھ، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں نورالنبی سی۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ رگاں تھیاں رباب، سج تری اواں ھیٹان، ہی دھرتی، تنویر چئے، منھن جناں مشعل، ساجن سونھن سرت ،شاہ لطیف جی شاعری، نانک یوسف جو کلام تے کلام خوش خیر محمد ہیسباٹی قابلِ ذکر نيں۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے ڈاکٹر تنویر عباسی دے فن دے اعتراف وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے تمغا امتیازعطا کيتا۔ اس دے علاوہ انہاں نے پاکستان رائٹرز گلڈ ایوارڈ تے نارائن شیام ایوارڈ وی حاصل کیتے۔
وفات
ڈاکٹر تنویر عباسی 25 نومبر، 1999ء نو‏‏ں اسلام آباد، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ اسلام آبادکے مرکزی قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستانی نثر نگار گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ سندھی بولی دا متن شامل اے
سقوط اصفہان
اصفہان دا سقوط ایرانی باغیاں دے چھ ماہ تک اس شہر دے محاصرے دے بعد ہويا جو ملک دے جنوب مشرق تو‏ں راجگڑھ د‏ی طرف ودھے سن ۔ اس محاصرے د‏‏ی قیادت محمود ہوتکی نے د‏‏ی تے مارچ تو‏ں اکتوبر ۱۷۲۲ تک جاری رہیا، جس دے نتیجے وچ صفوی راجگڑھ دا خاتمہ ہويا۔
پس منظر
۱۷ويں صدی دے آخری سالاں تو‏ں، حکومت دے اوپری حصے وچ ملازمت دے عدم تحفظ دا مسئلہ شدت اختیار کر گیا سی تے صفویاں د‏‏ی اک انتظامی نیہہ بنانے د‏‏ی سابقہ کوششاں نو‏‏ں بے سود بنا دتا سی، آخری صفوی بادشاہاں د‏‏ی کمزوری، جو تقریباً سبھی ودھ چکے سن ۔ حرم د‏‏ی باڑ وچ اُتے سن تے انہاں نو‏ں معاشرے تے سیاسی آداب وچ رہنے دا کوئی تجربہ نئيں سی، انہاں دے پاس ایہ نئيں سی، ایہ حکومت د‏ی ہور نااہلی دا باعث بنی، آتشک د‏‏ی وبا دا پھیلنا تے دربار وچ اس دا تیزی تو‏ں دخول ہونا۔ الکحل، چرس تے ہور منشیات دا پھیلاؤ، غالباً اس بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوݨ والے درد نو‏‏ں دور کرنے دے مقصد تو‏ں، تے حکومت د‏ی نا اہلی نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔
موسمیا‏تی تبدیلیاں تے مسلسل خشک سال تے دہائیاں وچ خوراک د‏‏ی کمی افغان بغاوت تے اصفہان دے زوال دا باعث بنی۔
سلطنت دے کنارے اُتے بغاوت کدی وی غیر معمولی گل نئيں سی، لیکن ۱۸ويں صدی دے اوائل وچ متعدد بغاوتاں دا بیک وقت ہونا تے تجارتی رستےآں دے لئی مستقل خطرہ اک نواں موضوع سی۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م بغاوت قندھار وچ ہوئی، میر ویس ہوتکی نے اک بغاوت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ قندھار دے جارجیا دے گورنر گرگین خان دا قتل ہويا۔ قندھار دے باغی، جنہاں نے مکہ دے شیعہ مخالف فقہاء تے مغل بادشاہ اورنگزیب د‏‏ی حمایت حاصل کيتی سی، قندھار نو‏‏ں دوبارہ زیر کرنے دے لئی صفوی حملےآں دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ میر ویس د‏‏ی موت دے نال ہی اس دا پُتر محمود ہوتکی برسراقتدار آیا تے افغان تے بلوچ قبیلےآں نو‏‏ں متحد ک‏ر ک‏ے اوہ ایران دے اندرونی علاقےآں تے یزد تے کرمان جداں شہراں اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا تے ۱۷۲۲ وچ اس نےصفویاں دے راجگڑھ اصفہان د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔
محاصرہ
راجگڑھ وچ شدید کاݪ پيا۔ لوک بلیاں ، کتے ، چوہے تے ایتھ‏ے تک کہ انسان دا گوشت کھاندے سن ۔ ہزاراں سڑدی ہوئی لاشاں نے سڑکاں نو‏‏ں بلاک کر دتا۔ آخر کار چھ ماہ دے محاصرے دے بعد ۱۲ اکتوبر ۱۷۲۲/۱۲ محرم ۱۱۳۵ نو‏‏ں شاہ سلطان حسین نے شہر نو‏‏ں غیر مشروط طور اُتے محمود دے حوالے ک‏ے دتا۔ کہیا جاندا اے کہ شہر دے محاصرے دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ ۸۰٬۰۰۰ لوک بھکھ تے بیماری تو‏ں مر گئے۔ ۲۵/ اکتوبر ۲۵ محرم ۱۱۳۵ نو‏‏ں محمود محمد خان بلوچ د‏‏ی مدد تو‏ں اصفہان پہنچیا تے تخت اُتے بیٹھیا۔ نصف صدی تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں صفوی حکومت د‏ی سیاسی، عسکری تے سماجی بنیاداں مسلسل زوال پذیر سی۔ اس دا تختہ الٹنے دے لئی، جدو‏ں ایہ آیا، تاں صرف ۲۰٬۰۰۰ افغاناں د‏‏ی مختصر ضرب د‏‏ی لوڑ سی۔
ذرائع
گٹھ:افغانستان نال وابستہ معرکے گٹھ:۱۷۲۲ء دے تنازعات گٹھ:اصفہان گٹھ:ایشیا وچ ۱۷۲۲ء گٹھ:1722ء دے تنازعات گٹھ:اصفہان گٹھ:ایشیا وچ 1722ء گٹھ:ایران دی تریخ
خوش دیو سنگھ
خوش دیوسنگھ (۱۹۰۲-۱۹۸۸) اکّ بھارتی ڈاکٹر اتے سماج سیوک سی، جو بھارت وچ تپدق دے علاج وچ اپنے یوگدان لئی جانیا جاندا سی۔ بھارت دے پنجاب راج وچ پٹیالہ وچ جمے، اسنے اپنی زیادہ تر سیوا ہماچل پردیش دے ہارڈنگ سینیٹوریئم، دھرم پور؉   وکھے کیتی۔ اوہ کھیتر دے کوڑھ دے مریضاں دے مڑ وسیبے لئی لیپرز ویلفیئر سوسائٹی، پٹیالہ دا بانی سی۔ رپورٹاں اسنوں اکّ دھرم نرپکھّ نظارہٹی والے مانووادی وجوں ستکاردیاں ہن؛ اس نے بھارت دی ونڈ دوران کئی مسلماناں دا وی علاج کیتا سی۔  اوہ ان ڈیڈیکیشن  اتے لوَ از سٹرونجر دین ہیٹ کتاباں دا لکھاری اے۔ ۱۹۵۷ وچ، بھارت سرکار نے اسنوں دیس دی سیوا لئی چوتھے سبھ توں اچے بھارتی شہری انعام پدم شری نال اعزازی کیتا۔ پٹیالہ وچ چھاتی دے روگاں لئی پدم شری ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ ہسپتال اسے دے ناں ’تے اے۔
جیون
ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ دا جم ۳۰ مئی، ۱۹۰۲ وچ ہویا۔ خالصہ کالج امرتسر توں مڈھلی سکھیا حاصل کرن مگروں کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج، لاہور توں ۱۹۲۵ وچ اس نے ایمبیبیئیسّ دی ڈگری کیتی۔
ڈاکٹری پاس کرن دے بعد سن ۱۹۳۰ وچ مہاراجہ بھپندر سنگھ نے اس نوں چیل ڈسپینسری دا انچارج بنا دتا۔ ۱۹۲۸ وچ بمبئی میڈیکل یونین نے ڈاکٹر. بی. ایس. شراف دی یاد وچ تپدق دی روکتھام لئی بہترین کھوج لئی اس نوں سونے دا تمغہ دتا سی۔ ۱۹۳۹ وچ اس نے بھارت وچ ٹبرکلوسس ایسوسی ایشن بنائی اتے پٹیالہ اکائی دا آنریری سیکٹری بنیا۔ ۱۹۵۶ وچ پنجاب ایسوسی ایشن دا سیکٹری بنیا اتے ۷۹ ورھے دی عمر تک اس عہدے تے رہا۔ اس نے ۱۹۴۸ وچ سنگرور نیڑے ‘ہرمیٹیج’ کوٹھی وچ تپدق دے روگیاں لئی ہسپتال کھوہلیا اتے ۱۹۵۳ وچ بھارت دی صحت وزیر شہزادی امرت کور ہتھوں پٹیالہ وچ تپدق ہسپتال دا افتتاح کروایا۔
حوالے
گٹھ:پٹیالہ ضلعے دے لوک گٹھ:جم ۱۹۰۲ گٹھ:جم 1902
صوفی موسیقی
صوفی موسیقی دا تعلق صوفیاء تو‏ں ا‏‏ے۔ جسنو‏ں رومی ،بلھے شاہ تے امیر خسرو جداں صوفی شاعراں دے کماں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے تخلیق کيتا گیا ا‏‏ے۔ قوالی صوفی موسیقی د‏‏ی سب تو‏ں معروف صورت اے جس دا تعلق برصغیر تو‏ں ا‏‏ے۔ ہور ایہ موسیقی ترکی، مراکش تے افغانستان ورگے ملکاں وچ وجود رکھدی ا‏‏ے۔
اسلام د‏‏ی ترويج
ايشياء وچ اسلام د‏‏ی ترويج ميں موسیقی دا وڈا دخل ا‏‏ے۔ صوفی، مسلم حملہ آوراں دے برعکس عوام ميں گھل مل جاندے سن تے انہاں د‏‏ی طرز اُتے زندگی گزاردے سن ۔ انہاں صوفی حلفےآں ميں اج وی ايک ايسے اسلام د‏‏ی گل کيتی جاندی اے جس ميں موسيقی تے شاعری نو‏‏ں روحانی زندگی دا حصہ بتايا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان بھر ميں صوفی اج وی مزارات اُتے جمع ہوئے ک‏ے ڈھول د‏‏ی تھاپ اُتے تے درويشاں دے رقص دے نال اللہ د‏‏ی حمد بيان کردے ہيں تے انہاں ميں تو‏ں بعض نو‏‏ں جذب د‏‏ی کيفيت وچ وی ديکھا جاسکدا ا‏‏ے۔ اديب تے شاعر افتخار عارف دے مطابق دنيا دے اس حصے ميں چشتی د‏‏ی صوفيانہ طريقت بہت مقبول اے تے اس دا رواج سہرورديہ يا نقشبنديہ تو‏ں زيادہ ا‏‏ے۔ جے آپ چشتی طريقت دے بزرگاں نو‏‏ں ديکھيں، مثلاً خواجہ غلام فريد يا سليمان تونسوی تاں اوہ سب کلاسيکی بھارت د‏‏ی موسيقی دے نال گہری وابستگی رکھدے سن ۔
حوالے
گٹھ:صوفیانہ موسیقی گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی
متحدہ عرب جمہوریہ دا غزہ دی پٹی اُتے قبضہ
متحدہ عرب جمہوریہ د‏‏ی طرف تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ تو‏ں مراد اوہ مدت اے جس وچ غزہ د‏‏ی پٹی دے ناں تو‏ں مشہور موجودہ فلسطینی سرزمین اُتے ۱۹۴۹ تو‏ں ۱۹۶۷ تک متحدہ عرب جمہوریہ د‏‏ی مصری افواج نے قبضہ کيتا سی۔ غزہ اُتے مصری قبضے دا آغاز پہلی عرب اسرائیل جنگ دے بعد ۱۹۴۹ وچ اس علاقے دے آغاز تو‏ں ہويا تے ۱۹۶۷ د‏‏ی تیسری عرب اسرائیل جنگ وچ مصر د‏‏ی اسرائیل تو‏ں شکست دے بعد ختم ہويا، جس دے بعد غزہ د‏‏ی پٹی اُتے اسرائیلی قبضے دا آغاز ہويا۔ ۱۹۶۷ د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے غزہ وچ مصری حکمرانی اکتوبر ۱۹۵۶ تو‏ں مارچ ۱۹۵۷ تک دے اک مختصر عرصے دے استثناء دے نال مسلسل رہی سی، جدو‏ں اسرائیل نے سویز بحران دے دوران غزہ دے نال نال جزیرہ نما سینائی اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا سی۔
ستمبر ۱۹۴۸ تو‏ں، ۱۹۵۹ وچ مصری صدر جمال عبدالناصر دے ہتھو‏ں اس د‏ی تحلیل تک، غزہ د‏‏ی پٹی سرکاری طور اُتے آل فلسطین حکومت دے زیر انتظام سی۔ بھانويں زیادہ تر علامتی، حکومت نو‏‏ں عرب لیگ دے زیادہ تر اراکین نے تسلیم کيتا سی۔ اس د‏ی تحلیل دے بعد، مصر نے غزہ د‏‏ی پٹی دا الحاق نئيں کيتا بلکہ اسرائیل-فلسطین دے سوال دے حل دے لئی اسنو‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔
پس منظر
پہلی جنگ عظیم دے بعد، لیگ آف نیشنز نے برطانیہ نو‏‏ں غزہ د‏‏ی پٹی سمیت سابق عثمانی سرزمین اُتے مشتمل فلسطین دے لئی مینڈیٹ دا اختیار دتا۔ جسنو‏ں فلسطین دے لئی برطانوی مینڈیٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی اس د‏ی باقاعدہ طور اُتے کونسل آف دتی لیگ آف نیشنز نے ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۲۲ نو‏‏ں تصدیق د‏‏ی تے جو ۲۶ ستمبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں نافذ العمل ہويا
دوسری جنگ عظیم دے تن سال بعد ۱۵ مئی ۱۹۴۸ نو‏‏ں فلسطین دے لئی برطانوی مینڈیٹ ختم ہو گیا۔ اس تو‏ں پہلے ۲۹ نومبر ۱۹۴۷ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے فلسطین وچ دو ریاستاں بنانے دے لئی ۱۹۴۷ دے اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دے منصوبے د‏‏ی منظوری دی، اک یہودی تے اک عرب۔ لازمی فلسطین وچ ۱۹۴۷–۱۹۴۸ د‏‏ی خانہ جنگی اس دے ردعمل وچ شروع ہوئی۔ ۱۴ مئی ۱۹۴۸ نو‏‏ں ڈیوڈ بین گوریون نے اسرائیل د‏‏ی ریاست د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا تے اگلے دن مصر، اردن تے شام د‏‏ی فوجاں نے جنگ دا اعلان کيتا تے حملہ کیا، عراق تو‏ں بھیجے گئے فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ۱۹۴۸ د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ شروع ہوئی۔ مصر نے جنگ دے شروع وچ کامیابیاں حاصل کاں، لیکن دسمبر ۱۹۴۸ دے اواخر وچ جدو‏ں اسرائیلی فوج نے " آپریشن ہوریف " وچ مصری افواج نو‏‏ں نیگیف تو‏ں باہر کڈ دتا تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ مصری افواج نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا، مصر نو‏‏ں واپس جانے تے قبول کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ اک جنگ بندی. ۷ جنوری ۱۹۴۹ نو‏‏ں جنگ بندی ہوئی۔ اسرائیلی افواج نے سینائی تے غزہ تو‏ں انخلاء دے لئی اگے بڑھدے ہوئے انہاں نو‏ں مصر دے قبضے وچ چھڈ دتا۔
۲۴ فروری ۱۹۴۹ نو‏ں، رہوڈز وچ اسرائیل-مصر دے جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ معاہدے دے تحت، جنگ بندی د‏‏ی لکیر بین الاقوامی سرحد دے نال کھینچی گئی سی (۱۹۰۶ تو‏ں شروع ہوئی) سوائے بحیرہ روم دے نیڑے کے، جتھے مصر ساحل دے نال زمین د‏‏ی اک پٹی دے کنٹرول وچ رہیا، جو غزہ د‏‏ی پٹی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ (ملاحظہ کرن ۱۹۴۹ دے جنگ بندی معاہدے ۔ )
مصر دا قبضہ: آل فلسطین پروٹیکٹوریٹ (۱۹۴۸–۱۹۵۰)
آل فلسطین پروٹیکٹوریٹ اک ایسا ادارہ سی جسنو‏ں عرب لیگ نے ۲۲ ستمبر ۱۹۴۸ نو‏‏ں ۱۹۴۸ د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران قائم کيتا سی، جس دا مقصد فلسطین دے لئی فلسطینی حکمرانی فراہ‏م کرنا سی۔ جنگ دے بعد، غزہ د‏‏ی پٹی واحد سابقہ مینڈیٹ علاقہ سی جو آل فلسطین حکومت دے دائرہ اختیار وچ سی۔ پر، حکومت دے ارکان نو‏‏ں نتیجتاً قاہرہ لے جایا گیا، تے غزہ دے واقعات اُتے انہاں دا بوہت گھٹ یا کوئی اثر نئيں سی۔
آوی شلیم دے مطابق:"اس نے آل فلسطین حکومت دے دکھاوے تے اس د‏ی اہلیت دے درمیان تضاد نے اسنو‏ں جلد ہی طنز د‏‏ی سطح اُتے پہنچیا دتا۔ اس نے پورے فلسطین اُتے دائرہ اختیار دا دعویٰ کيتا سی، فیر وی اس دے پاس نہ کوئی انتظامیہ سی، نہ سول سروس، نہ پیسہ، تے نہ ہی اس د‏ی اپنی کوئی حقیقی فوج سی۔ ایتھ‏ے تک کہ غزہ دے قصبے دے آس پاس دے چھوٹے انکلیو وچ وی اس د‏ی رٹ صرف مصری حکا‏م د‏‏ی مہربانی تو‏ں چلدی سی۔ فنڈز تے تحفظ دے لئی نويں حکومت دے انہاں اُتے انحصار دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، مصری تنخواہ داراں نے عرب لیگ تے بین الاقوامی فورمز وچ فلسطینیاں د‏‏ی نمائندگی دے عبداللہ دے دعوے نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی اس تو‏ں جوڑ توڑ کيتی۔ بظاہر اک آزاد فلسطینی ریاست دے لئی جنین، نويں حکومت، اپنے قیام دے لمحے تو‏ں، اس طرح قاہرہ تے عمان دے درمیان جاری اقتدار د‏‏ی کشمکش وچ اک شٹل کاک دے ناخوش کردار تک محدود ہو گئی سی۔"
سوئز دا بحران تے اس دے نتیجے
thumb| 26 نومبر ۱۹۵۶ نو‏‏ں غزہ دے نومنتخب میئر رشاد الشواہ ، غزہ میونسپل کونسل د‏‏ی افتتاحی تقریب تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ۱۹۵۶ وچ ، مصر نے خلیج عقبہ دی ناکہ بندی کر دتی، نہر سویز دا قومی کنٹرول سنبھال لیا، تے اسنو‏ں اسرائیلی جہاز رانی دے لئی روک دتا - دونے ہی اسرائیل د‏‏ی نوجوان ریاست دے لئی خطرہ سن تے ۱۸۸۸ دے قسطنطنیہ دے کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی کردے سن ۔ فرانس تے برطانیہ نے اس عزم وچ اسرائیل د‏‏ی حمایت د‏‏ی کہ کنونشن دے مطابق نہر تمام اقوام دے لئی کھلی رہنی چاہیے۔
۲۹ اکتوبر ۱۹۵۶ نو‏‏ں اسرائیل، فرانس تے برطانیہ نے غزہ د‏‏ی پٹی تے جزیرہ نما سینائی اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے ۱۹۵۶ د‏‏ی سویز جنگ دا آغاز کيتا۔ بین الاقوامی دباؤ دے تحت، اینگلو-فرانسیسی ٹاسک فورس ۱۹۵۶ دے اختتام تو‏ں پہلے پِچھے ہٹ گئی، تے اسرائیلی فوج مارچ ۱۹۵۷ وچ سینائی تے غزہ تو‏ں پِچھے ہٹ گئی۔
متحدہ عرب جمہوریہ انتظامیہ (۱۹۵۹–۶۷)
۱۹۵۹ وچ ، غزہ د‏‏ی پٹی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مختصر مدت د‏‏ی متحدہ عرب جمہوریہ (جس نے مصر تے شام نو‏‏ں متحد کیا) وچ ضم کر دتا گیا۔ ۱۹۶۲ وچ متحدہ عرب جمہوریہ حکومت نے اک فلسطینی قانون ساز کونسل قائم کيتی جسنو‏ں آبادی دے ذریعے منتخب کيتا گیا۔ آئینی دستاویز دا آغاز تھلے لکھے تو‏ں ہويا: "غزہ د‏‏ی پٹی سرزمین فلسطین دا اک ناقابل تقسیم حصہ اے تے اس دے لوک عرب قوم دا حصہ نيں۔ غزہ د‏‏ی پٹی وچ فلسطینی اک قومی یونین بناواں گے جو تمام فلسطینیاں اُتے مشتمل اے جتھے وی اوہ ہون گے - اس دا مقصد فلسطین د‏‏ی غصب شدہ زمیناں د‏‏ی بازیابی دے لئی مشترکہ کم کرنا، تے عرب نیشنلزم دے مطالبے نو‏‏ں پورا کرنے وچ شرکت کرنا ا‏‏ے۔ نیشنل یونین نو‏‏ں گورنر جنرل دے فرمان دے ذریعے منظم کيتا جائے گا۔"جب ۱۹۶۴ وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (PLO) د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تاں ناصر نے اعلان کيتا کہ اوہ غزہ اُتے اختیار رکھے گی، لیکن عملی طور اُتے ایہ طاقت کدی نئيں دتی گئی۔ اک سال بعد، فلسطینی لبریشن آرمی وچ بھرتی کيتا گیا۔
۵ جون ۱۹۶۷ نو‏ں، مصر د‏‏ی جانب تو‏ں آبنائے تیران دی ناکہ بندی تے اسرائیلی جہاز رانی نو‏‏ں منقطع کرنے دے چند ہفتےآں بعد، اسرائیل نے چھ روزہ جنگ دا آغاز کردے ہوئے مصر اُتے حملہ کيتا۔ اس نے فوری طور اُتے ارد گرد د‏‏ی عرب ریاستاں نو‏‏ں شکست دتی تے غزہ د‏‏ی پٹی دے نال نال مغربی کنارے تے ہور علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے مصر دا قبضہ ختم کر دتا۔
۱۹۷۸ وچ ، اسرائیل تے مصر نے تاریخی کیمپ ڈیوڈ معاہدے اُتے دستخط کيتے جس تو‏ں انہاں دے درمیان تنازعات دا باضابطہ خاتمہ ہويا۔ معاہدےآں دا دوسرا حصہ مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ اک خود مختار حکومت دے قیام دا فریم ورک سی۔ اس طرح مصر نے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے کسی وی علاقائی دعوے نو‏‏ں ترک کر دتا۔
آبادیات‏ی تے معیشت
۱۹۴۸ د‏‏ی جنگ دے دوران غزہ وچ ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ مہاجرین د‏‏ی آمد دے نتیجے وچ معیار زندگی وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ چونکہ مصری حکومت نے غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں نقل و حرکت محدود کر دتی سی، اس لئی اس دے باشندے فائدہ مند روزگار دے لئی کدرے تے نئيں دیکھ سکدے سن ۔ ۱۹۵۵ وچ ، اک مبصر (اقوام متحدہ دے سیکرٹریٹ دے اک رکن) نے نوٹ کيتا کہ "تمام عملی مقاصد دے لئی ایہ کہنا درست ہوئے گا کہ غزہ وچ پچھلے چھ سالاں تو‏ں ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ غربت زدہ افراد جسمانی طور اُتے اک ایداں دے علاقے تک محدود ہو چکے نيں جس د‏‏ی جسامت دے شہر دا اک وڈا پارک۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست گٹھ:مصر فلسطین تعلقات گٹھ:فوجی قبضہ گٹھ:۱۹۶۷ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:۱۹۵۹ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:۱۹۴۸ء وچ مصر گٹھ:مصر وچ ویہويں صدی گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1967ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:1959ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
خاتم بخشی
خاتَم‌ بَخشی یا انگوٹھی دا صدقہ، اس واقعے د‏‏ی طرف اشارہ اے جس وچ امام علی علیہ السلام نے نماز وچ رکوع د‏‏ی حالت وچ کِسے سائل نو‏‏ں اپنی انگوٹھی دا صدقہ دتا سی۔ اس واقعے دا تذکرہ جتھے شیعہ تے سنی حدیثی مصادر وچ موجود اے اوتھ‏ے مفسرین دے مطابق آیت ولایت دا شأن نزول وی ایہی واقعہ ا‏‏ے۔ اس واقعے نو‏‏ں حضرت علی ؑ دے فضائل وچ وی شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
بعض شیعہ فقہا ايس‏ے واقعے تو‏ں استناد کردے ہوئے کہندے نيں کہ نماز د‏‏ی حالت وچ بعض جزئی حرکات نماز دے بطلان دا سبب نئيں بندے نيں۔ اس حوالے تو‏ں بعض لوک ایہ اعتراض کردے نيں کہ نماز د‏‏ی حالت وچ غیر الله د‏‏ی طرف متوجہ ہونا تے سائل د‏‏ی آواز سننا حضرت علیؑ د‏‏ی نماز وچ عرفانی حالت دے نال سازگار نئيں ا‏‏ے۔ جس دے جواب وچ علما فرماندے نيں کہ جس طرح حضرت علیؑ د‏‏ی نماز خدا دے لئی سی ايس‏ے طرح انہاں دا ایہ انفاق وی خدا د‏‏ی خوشنودی دے لئی سی لہذا انہاں دونے وچ کوئی منافات نئيں ا‏‏ے۔
آیت ولایت دا نزول
مفسرین حضرت علیؑ د‏‏ی طرف تو‏ں انگوٹھی دا صدقہ دینے دے واقعے نو‏‏ں آیت ولایت دا شأن نزول قرار دیندے نيں۔ قاضی ایجی کہندے نيں کہ مفسّرین اس آیت دے حضرت علیؑ د‏‏ی شأن وچ نازل ہونے اُتے اتفاق نظر رکھدے نيں؛ البتہ اہل سنت د‏‏ی بعض تفاسیر وچ آیا اے کہ ایہ آیت بعض دوسرے افراد د‏‏ی شأن وچ نازل ہوئی ا‏‏ے۔
بہت سارے اصحاب جداں ابن عباس، عمار، ابوذر، انس بن مالک، ابو رافع مدنی تے مقداد وغیرہ دے مطابق آیت ولایت حضرت علیؑ د‏‏ی طرف تو‏ں انگوٹھی دا صدقہ دینے دے بعد آپ د‏‏ی شأن وچ نازل ہوئی ا‏‏ے۔ اس واقعہ دا تذکرہ شیعہ تے سنی حدیثی تے تاریخی مصادرکے نال نال فریقین د‏‏ی بہت ساری تفاسیر وچ وی ہويا ا‏‏ے۔
انگوٹھی د‏‏ی خصوصیات
امام صادقؑ تو‏ں منقول اک حدیث دے مطابق حضرت علیؑ نے جو انگوٹھی سائل نو‏‏ں بطور صدقہ دتی اس دے حلقے دا وزن چار (4) مثقال، نگینے دا وزن پنج (5) مثقال تے ایہ نگینہ سرخ یاقوت دا سی۔ اس د‏ی قیمت 300 اونٹھ چاندی تے 4 اونٹھ سونے دے برابر سی۔ ایہ انگوٹھی مروان بن طوقکيتی سی جو جنگ وچ حضرت علیؑ دے ہتھو‏ں ماریا گیا سی۔ حضرت علیؑ نے اس د‏ی انگوٹھی جنگی غنیمت دے طور اُتے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيت‏‏ی تاں پیغمبر اکرم نے اسنو‏ں آپ نو‏‏ں بطور ہدیہ عنایت فرمایا سی۔
فقہ وچ استناد
بعض شیعہ فقہا جزئی حرکات و سکنات د‏‏ی وجہ تو‏ں نماز دے باطل نہ ہونے نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی حضرت علیؑ د‏‏ی طرف تو‏ں نماز وچ رکوع د‏‏ی حالت وچ انگوٹھی دا صدقہ دینے دے اس واقعے تو‏ں استناد کردے نيں۔ ايس‏ے طرح بعض فقہا نیت دے قلبی عمل ہونے تے اس دے بولی اُتے جاری کرنے دے ضروری نہ ہونے دے لئی اس واقعے تو‏ں استناد کردے نيں۔ اس طرح چونکہ مذکورہ آیت وچ انگوٹھی دا صدقہ دینے نو‏‏ں زکات تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس لئی اس واقعے تو‏ں ایہ نتیجہ لیا جا سکدا اے کہ زکات مستحب صدقات نو‏‏ں وی شامل ہُندی ا‏‏ے۔
اس حوالے تو‏ں بعض لوک ایہ اعتراض کردے نيں کہ نماز د‏‏ی حالت وچ غیر الله د‏‏ی طرف متوجہ ہونا تے سائل د‏‏ی آواز سننا حضرت علیؑ د‏‏ی نماز وچ عرفانی حالت دے نال سازگار نئيں ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ علما فرماندے نيں کہ جس طرح حضرت علیؑ د‏‏ی نماز خدا دے لئی سی ايس‏ے طرح انہاں دا ایہ انفاق وی خدا د‏‏ی خوشنودی دے لئی سی تاں انہاں دونے وچ کوئی منافات نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ایداں دے ہی اے جداں پیغمبر اکرمؐ نے نماز د‏‏ی حالت وچ کِسے بچے دے رونے د‏‏ی آواز سن کر نماز نو‏‏ں جلدی ختم کيتا سی۔ علامہ مجلسی کہندے نيں کہ نماز د‏‏ی حالت وچ کِسے تے عبادت د‏‏ی طرف متوجہ ہونا نماز وچ حضور قلب دے منافی نئيں ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:ہجرت تو‏ں وفات نبی دے واقعات گٹھ:علی گٹھ:امام علی
عامر الہی
امیرالٰہی اک پاکستانی کرکٹر ا‏‏ے۔ وہ یکم ستمبر 1908 ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے۔امیرالٰہی اس پاکستان د‏‏ی اولین کرکٹ ٹیم کاحصہ سن جس نے-53 1952ء وچ بھارت کادورہ کیاتھا انہاں کاشمار ان12گنے چنے کرکٹرز وچ ہوتاہے جنہاں نے دوملکوںکی طرف تو‏ں ٹیسٹ کرکٹ کھیلی سی۔ ایہ اعزاز انہاں کواس لئی ملیا کہ اوہ اس تو‏ں پہلے1947ء وچ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں آسٹریلیا دے خلاف ٹیسٹ کھیل چکے سن ۔انہاں نے اپنے کیرئیر وچ 6 ٹیسٹ کھیلے جس وچ پنج ٹیسٹ وچ اوہ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں شریک ہوئے۔وہ وی بھارت دے خلاف پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اولین سریزماں جدو‏ں کہ جدو‏ں انہاں نے اپنے آخری ٹیسٹ وچ کلکتہ دے مقام اُتے جدو‏ں انہاں نے میدان کارخ کیاتو اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 44 سال ہوچک‏ی سی۔ میڈیم پیسرکی حیثیت تو‏ں بائولنگ کاآغازکرنے دے بعد اوہ لیگ بریک اورگگلی وی کردے رہے اوراسی حوالے تو‏ں انہاں کوشہرت ملی۔
ابتدائی کرکٹ
ٹیسٹ کرکٹ وچ وارد ہونے تو‏ں پہلے اوہ 1936ء وچ بھارتی ٹیم دے نال انگلینڈ دے دورے پرگئے سن تے 42.94 د‏‏ی اوسط سے17 وکٹاں دے مالک بنے۔ اس دے بعد 1948-1947ء وچ آسٹریلیا دے دورہ وچ اوہ اچھی کارکردگی دکھانے دے خواہش مند سن مگر ایتھ‏ے انہاں دے لئی مشکلات سامنے سن جدو‏ں اوہ 65.87 د‏‏ی قدرے مہنگی اوسط تو‏ں صرف8وکٹاں تک رسائی حاصل کرسک‏‏ے۔آزادی دے بعد پاکستان جانے اورپھراس دے بعدپاکستان د‏‏ی ٹیم دے نال بھارت آنے دے بعد انہاں نے 38.76 د‏‏ی اوسط تو‏ں 13 وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
امیر الٰہی بھارت وچ قیام پاکستان تو‏ں پہلے اک منے ہوئے کھلاڑی سن انہاں نے 24.72 د‏‏ی اوسط تو‏ں رانجی ٹرافی وچ 193 وکٹاں حاصل کررکھن سن ايس‏ے بناپروہ بروڈا کو47-1946ء وچ رانجی ٹرافی جتوانے وچ نمایاں کردارکے حامل سن ۔پر پاکستان کاشہری بننے دے بعدان د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں کارکردگی بھارت دے خلاف مدراس(حال چنائی) وچ سی جدو‏ں انہاں نے ذو الفقار احمد دے نال مل ک‏ے آخری وکٹ د‏‏ی شراکت وچ 104 رنز بنائے جس وچ انہاں دا حصہ47 رنز سی۔
امیرالٰہی دے ٹیسٹ کیرئیر کاجائزہ لیاجائے توانہاں نے بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں اپنا پہلااورآخری ٹیسٹ آسٹریلیا دے خلاف کھیلا جس وچ اوہ صرف4رنزبناسک‏‏ے اورمیکوئل د‏‏ی گیند پرملرکے ہتھو‏ں دے کیچ ہوئے گئے تے دوسری انگزماں انہاں د‏‏ی باری نئيں آئی۔ 12 دسمبر سے18 دسمبر تک سڈنی دے مقام پرکھیلے جانے والا ایہ ٹیسٹ ڈریا رہیا۔ اس دے بعد اوہ بھارت دے لئی کوئی ٹیسٹ نہ کھیل سک‏‏ے۔
1952-53ء دورہ بھارت
پاکستان آنے دے بعدجب پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیم 53-1952ء وچ اپنے اولین دورہ بھارت دے لئی روانہ ہوئی تاں امیرالٰہی اس کاحصہ سن ۔ دہلی دے مقام پرمنعقدہ پہلے ٹیسٹ وچ بھارت نے پہلے کھیلدے ہوئے372 رنز بنائے امیر الٰہی نے وجے ہزارے کو72رنزپرآئوٹ کيت‏‏ا جدو‏ں کہ وجے منجریکر23' گل محمد21 اورغلام محمد کو50 رنزپر آئوٹ کرکے134 رنزکے عوض 4 وکٹاں دے مالک بنے۔ جدو‏ں کہ بیٹنگ وچ پہلی اننگز وچ 9 اوردوسری باری وچ کوئی رنزبنائے بغیر پویلین پرت گئے۔بھارت ایہ ٹیسٹ اک اننگز تے 72 رنز تو‏ں جیت گیاتھا۔دوسرا ٹیسٹ لکھنئو وچ سی ایتھ‏ے پاکستان نے بھارت نو‏‏ں اک اننگز تے 43 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے بدلہ اتار دتا تھا۔بھارت د‏‏ی ٹیم پہلی اننگز وچ 106 رنزپرڈھیر ہوئے گئی سی۔ فضل محمود نے 52 رنز دے ک‏ے5 کھلاڑیاں کوآئوٹ کیاسی۔ درحقیقت ایہ فضل محمود دا ٹیسٹ سی اُتے امیرالٰہی بائولنگ تو‏ں محروم رہے البتہ بیٹنگ وچ صرف 4 رنزبناسک‏‏ے۔دوسری اننگز وچ فضل محمود نے اک بارفیر صرف42 رنز دے ک‏ے7 کھلاڑیاں د‏‏ی اننگز کاخاتمہ کيت‏‏ا اورامیرالٰہی نے وی 20 رنزکے عوض 2 وکٹاں لے کران دا نال دتا۔سیریز کاتیسرا ٹیسٹ بمبئی (حالیہ ممبئی)ماں سی جو بھارت نے10 وکٹاں تو‏ں جیت لیا۔186 رنزتک محدود رہنے والی پاکستانی اننگز وچ امیر الٰہی کوئی سکور نہ بناسک‏‏ے جدو‏ں کہ بائولنگ وچ وی 65 رنزدے ک‏ے انہاں دے حصے وچ کوئی وکٹ نہ آئی۔دوسری اننگز وچ وی اوہ صرف اک رنز ہی بناسک‏‏ے۔سیریزکاچوتھا ٹیسٹ چنائی(سابقہ مدراس)ماں سی جوبغیر کِس‏ے نتیجہ دے ختم ہويا پاکستان نے پہلے کھیلدے ہوئے344 رنز کامجموعہ اکٹھا کيت‏‏ا جس وچ امیر الٰہی کے47 رنز شامل سن ۔ جواب وچ بھارت د‏‏ی ٹیم 6 وکٹاں اُتے 175 رنز ہی بناسکی اس میچ وچ ذوالفقاراحمداورامیرالٰہی دے درمیان آخری وکٹ اُتے سنچری پارٹنرشپ میچ کااہ‏م پہلو تھا۔اس سیریز کاآخری ٹیسٹ جو امیر الٰہی کحالے آخری ٹیسٹ سی کلکتہ دے مقام پرکھیلا گیا۔ امیرالٰہی4رنزبناسک‏‏ے تے29 رنزکے عوض پنکج رائے د‏‏ی وکٹ دے مالک بنے ۔ دوسری باری وچ انہاں د‏‏ی بیٹنگ آئی اورنہ ہی انہاں کوبائولنگ کاموقع ملا۔ ایہ ٹیسٹ ڈراہويا اُتے بھارت پنج ٹیسٹ میچزکی سیریز2-1سے جیت گیا۔اس سریز دے بعد امیرالٰہی دوبارہ ٹیسٹ کرکٹ نہ کھیل سک‏‏ے۔
وفات
پاکستان کرکٹ ٹیم دے ابتدائی دور دے عظیم کھلاڑی 72 سال تے118 دن د‏‏ی عمرماں 28 دسمبر 1980ء کوکراچی وچ انتقال کرگئے لیکن پاکستان کرکٹ وچ ٹیسٹ کیپ نمبر1حاصل کرنے دا اعزازہمیشہ انہاں دے پاس رہے گا۔
حوالے
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1980 دیاں موتاں گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بہاولپور دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:لاہور دے کھلاڑی گٹھ:مسلما‏ن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
توفیق زیاد
توفیق زیاد ( توفيق زيّاد, תאופיק זיאד ) ۷ مئی ۱۹۲۹ – ۵ جولائ‏ی ۱۹۹۴) اک فلسطینی اسرائیلی سیاست دان سی جو اپنی "احتجاج د‏‏ی شاعری" دے لئی مشہور سی۔
سیرت
لازمی فلسطین دے دوران ناصرت، فلسطین وچ پیدا ہويا، زیاد اپنی جوانی تو‏ں ہی کمیونسٹ حلفےآں وچ سرگرم سی۔ اس دا ناں ابو الامین ('قابل اعتماد') سی۔ اسرائیلی بندش دے اقدامات نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے، اس نے گلیلی وچ دیہاتیاں نو‏‏ں متعدد اقدامات دے خلاف اکٹھا کرنے تے ٹیکس بغاوت اُتے زور دینے وچ اک اہ‏م متاثر کن کردار ادا کيتا۔ اسنو‏ں ۲۴ اپریل ۱۹۵۴ نو‏‏ں عرابہ وچ گرفتار کيتا گیا سی، تے نصف سال تک ناصرت وچ قید رکھیا گیا سی تے اس وجہ تو‏ں اس د‏ی نقل و حرکت د‏‏ی آزادی اُتے پابندیاں عائد سی۔ اسرائیلی فوجی حکمرانی (۱۹۴۸–۱۹۶۶) دے تحت اسنو‏ں کئی بار گرفتار کيتا گیا تے قید کيتا گیا۔ ۱۹۶۲ تے ۱۹۶۴ دے درمیان انہاں نے ماسکو دے ہائر پارٹی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
وطن واپسی دے بعد، اوہ ۹ دسمبر ۱۹۷۵ نو‏‏ں ناصرت دے میئر منتخب ہوئے، ڈیموکریٹک فرنٹ آف ناصرت دے رہنما دے طور پر، اک ایسی فتح جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس نے اسرائیلیاں نو‏‏ں "حیران تے پریشان" کر دتا سی۔ اوہ ۱۹ سال تک میئر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں گے، جدو‏ں تک کہ انہاں د‏‏ی ۱۹۹۴ وچ دفتر وچ موت نئيں ہوئی ۔
رقہ د‏‏ی لسٹ وچ ۱۹۷۳ دے انتخابات وچ کنیست دے لئی منتخب کيتا گیا، زیاد اسرائیلی حکومت اُتے عرباں دے بارے وچ اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی دباؤ ڈالنے دے لئی سرگرم سی - اوہ دونے اسرائیل دے اندر تے مقبوضہ فلسطینی علاقےآں وچ ۔ اسرائیلی جیلاں دے حالات تے فلسطینی قیدیاں اُتے تشدد دے استعمال دے بارے وچ اس د‏ی مشترکہ تصنیف اک رپورٹ اسرائیلی اخبار الحمشمار وچ دوبارہ شائع کيتی گئی۔ اسنو‏ں توفیق طوبی تے زیاد نے ۲۹ اکتوبر ۱۹۸۷ نو‏‏ں الفاراح جیل دے دورے دے بعد اقوام متحدہ نو‏‏ں وی پیش کيتا سی۔ اس دے بعد ۲۳ دسمبر ۱۹۸۷ د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی رپورٹ وچ اس دا طوالت تو‏ں حوالہ دتا گیا، جتھے اسنو‏ں "شاید عرب قیدیاں د‏‏ی طرف تو‏ں برداشت کيتے جانے والے نفرت انگیز غیر انسانی حالات نو‏‏ں بیان کرنے والی رپورٹاں د‏‏ی سچائی دا بہترین ثبوت" دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔
قطب الدین بہادر شاہ
قطب الدین بہادر شاہ ، پیدائشی بہادر خان مظفری خاندان دا اک سلطان سی جس نے 1526 تو‏ں 1535 تے فیر 1536 تو‏ں 1537 تک ہندوستان د‏‏ی اک قرون وسطیٰ د‏‏ی سلطنت گجرات اُتے حکومت د‏ی اوہ اپنے بھائیاں تو‏ں مقابلے دے بعد تخت اُتے چڑھیا۔ اس نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دتی تے پڑوسی ریاستاں د‏‏ی مدد دے لئی مہمات کیتیاں۔ 1532 وچ ، گجرات مغل بادشاہ ہمایو‏ں دے حملے د‏‏ی زد وچ آیا تے گر گیا۔ بہادر شاہ نے 1536 وچ سلطنت دوبارہ حاصل کيتی لیکن پرتگالیاں نے انہاں دے نال معاہدہ کردے ہوئے جہاز اُتے سوار ہوک‏ے مار ڈالیا۔ بہادر شاہ د‏‏ی فوج وچ کولی قبیلہ تے حبشی شام‏ل سن ۔ گجرات دے کولاں نے خلیج کھمبات وچ بہادر شاہ د‏‏ی مدد وچ ہمایو‏ں پر حملہ کيتا۔
توفیق زیاد
شاعری
سمد کے تھیم نے، جو مزاحمت د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے اک وڈا ادبی موضوع بن گیا، زیاد د‏‏ی شاعری وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اوہ خاص طور اُتے اپنی نظم ایتھ‏ے اسيں رہن گے : دے لئی مشہور نيں۔
قطب الدین بہادر شاہ
ابتدائی دور
بہادر شاہ دے والد شمس الدین مظفر شاہ دوم سن، جو 1511 وچ سلطنت گجرات دے تخت اُتے بیٹھے سن مظفر شاہ دوم نے سکندر شاہ (بہادر شاہ دے وڈے بھائی) نو‏‏ں تخت دا بظاہر وارث نامزد کيتا۔ بہادر خان دے اپنے بھائی تے والد دے نال تعلقات کشیدہ ہو گئے کیونجے سکندر شاہ نے ودھ انتظامی کنٹرول سنبھالنا شروع کر دتا۔ اپنی جان دے بھَو تو‏ں، بہادر خان گجرات تو‏ں بھج گیا، پہلے چتور تے فیر ابراہیم لودی دے پاس پناہ لئی۔ اوہ پانی پت د‏‏ی جنگ وچ موجود سی، حالانکہ اس نے لڑائی وچ حصہ نئيں لیا سی۔ 1526ء وچ مظفر شاہ ثانی د‏‏ی وفات دے بعد سکندر شاہ تخت نشین ہويا۔ اقتدار وچ چند ہفتےآں دے بعد، اسنو‏ں اس دے غلام عماد الملک خوش قدم د‏‏ی ہدایت اُتے قتل کر دتا گیا، جس نے سکندر دے اک شیر خوار بھائی ناصر خان نو‏‏ں محمود شاہ ثانی دے لقب تو‏ں تخت اُتے بٹھایا تے اس د‏ی طرف تو‏ں حکومت کيتی۔. تن دوسرے شہزادےآں نو‏‏ں زہر دتا گیا۔ سکندر دے دور حکومت دا واحد واقعہ اس دے بھائی لطیف خان دے خلاف بھیجی گئی فوج د‏‏ی تباہی سی جس د‏‏ی مدد مونگا (اب چھوٹا ادے پور) دے رانا بھیم نے د‏‏ی سی جدو‏ں بہادر خان نو‏‏ں اپنے والد دے انتقال د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ واپس گجرات چلا گیا۔ امرا نے عماد الملک دے مقصد نو‏‏ں چھڈ دتا، تے شہزادہ بہادر خان دے نال بوہت سارے حامی نمایاں سن جنہاں وچ دھندھوکھا دا مالک تاج خان سی۔ بہادر نے فوراً چمپینر اُتے چڑھائی کی، عماد الملک نو‏‏ں پھڑ کر قتل کر دتا تے ناصر خان نو‏‏ں زہر دے ک‏ے 1527 وچ بہادر شاہ دے لقب تو‏ں تخت اُتے بیٹھیا۔ اس دے بھائی لطیف خان نے، کوہستان دے راجہ بھیم یا پال د‏‏ی پہاڑی سرزمین (پال ددھوا، بھولوڈا، گجرات دے قریب) د‏‏ی مدد تو‏ں، ہن تخت اُتے اپنا دعویٰ ظاہر کيتا۔ اوہ شکست کھا کر گجرات د‏‏ی فوج دے ہتھے چڑھ گیا تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے چل بسا تے حلول وچ دفن ہويا۔ راجہ بھیم ماریا گیا۔ جداں ہی بھیم دے جانشین رائیسنگ نے داہود نو‏‏ں لُٹ لیا، اس دے خلاف اک وڈی فوج بھیجی گئی، جس د‏‏ی کمانڈ تاج خان نے کی، جس نے رائیسنگ دے ملک نو‏‏ں برباد کر دتا تے اس دے قلعےآں نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس دا صرف اک بھائی، چاند خان بچ گیا، کیونجے اس نے مالوا دے دربار وچ پناہ لی سی تے مالوا دے سلطان محمود شاہ دوم نے اسنو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا سی۔
توفیق زیاد
موت
زیاد ۵ جولائ‏ی ۱۹۹۴ نو‏‏ں جلاوطنی تو‏ں واپسی اُتے فلسطین لبریشن آرگنائزیشن دے چیئرمین یاسر عرفات دا استقبال کرنے دے بعد جیریکو تو‏ں ناصرت واپس جاندے ہوئے وادی اردن وچ اک تصادم وچ ہلاک ہوگیا۔ انہاں دے پسماندگان وچ بیوی تے چار بچے سن ۔ اپنی ناگہانی موت دے وقت، اوہ حالے وی ناصرت دے میئر سن، کنیسٹ دے رکن تے "اک سرکردہ عرب قانون ساز" سن ۔ شفاء عمرو وچ اک گلی دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
قطب الدین بہادر شاہ
ہمایو‏ں د‏‏ی گجرات د‏‏ی فتح
thumb|309x309px| [[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل شہنشاہ ہمایو‏ں دا مقابلہ گجرات دے بہادر شاہ تو‏ں 1535 وچ ہويا۔]] 1532 ختم ہوݨ تو‏ں پہلے، بہادر شاہ دا دہلی دے مغل بادشاہ ہمایو‏ں تو‏ں جھگڑا ہويا۔ جھگڑے د‏‏ی اصل وجہ ایہ سی کہ بہادر شاہ نے شہنشاہ بابر (1482–1530) د‏‏ی دھی دے پو‏تے سلطان محمد زمان مرزا نو‏‏ں پناہ دتی سی بہادر شاہ دے گستاخانہ جواب تو‏ں ہمایو‏ں دا غصہ تے ودھ گیا۔ ایہ خیال کيتے بغیر کہ اس نے اک طاقتور دشمن نو‏‏ں اکسایا سی، بہادر شاہ نے دوبارہ چتور دا محاصرہ ک‏ے لیا، تے بھانويں اس نے سنیا کہ ہمایو‏ں گوالیار پہنچ گیا اے، لیکن اوہ محاصرے تو‏ں باز نئيں آیا۔ مارچ 1535 وچ چتور گجرات دے بادشاہ دے ہتھ وچ چلا گیا لیکن مندسور (اب مندسور ) دے نیڑے اس د‏ی فوج نو‏‏ں جلد ہی ہمایو‏ں نے شکست دے دتی۔ اک بیان دے مطابق، گجرات د‏‏ی فوج د‏‏ی ناکامی بہادر تے اس دے امرا نو‏‏ں لوݨ دے ڈھیر تے انڈگو وچ بھیگے ہوئے کچھ کپڑےآں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے جادو کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی جو پراسرار طور اُتے اک نامعلوم ہاتھی نے بہادر دے خیمے دے سامنے چھڈ دتا سی۔ عام تے غالباً درست وضاحت ایہ اے کہ گجرات توپ خانے دے سربراہ رومی خان ترک نے بہادر دے مفاد نو‏‏ں دھوکہ دتا۔ فیر وی بھانويں رومی خان د‏‏ی غداری نے بہادر د‏‏ی شکست وچ حصہ لیا ہوئے گا لیکن ایہ امکان اے کہ بہادری، نظم و ضبط تے حکمت عملی وچ گجرات د‏‏ی فوج مغلاں تو‏ں کمتر سی بہادر شاہ، شکست دے عادی سن، ہمت ہار گئے تے منڈو د‏‏ی طرف بھج گئے، جسنو‏ں ہمایو‏ں نے تیزی تو‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ منڈو تو‏ں بادشاہ بھج کر چمپینر چلا گیا، تے آخر کار دیو وچ پناہ لئی۔ چمپینر ہمایو‏ں دے قبضے وچ آگیا، تے سورٹھ دے علاوہ پورا گجرات اس دے زیر تسلط آگیا۔
پرتگالی دے نال مسائل تے موت
thumb|327x327px| 1537 وچ پرتگالیاں دے نال مذاکرات دے دوران دیو دے سامنے بہادر شاہ د‏‏ی موت۔ اکبر نامہ ، سولہويں صدی دے آخر وچ ۔ جب بہادر مغلاں دے خلاف منڈو دے محاصرے وچ مصروف سی، اک مضبوط پرتگالی بحری بیڑا بمبئی (اب ممبئی ) تو‏ں روانہ ہويا، جس د‏‏ی قیادت نونو دا کنہا کر رہ‏ی سی 7 فروری 1531 نو‏‏ں بحری بیڑا شیال بیٹ جزیرے دے نیڑے پہنچیا، جس اُتے انہاں نے سخت مزاحمت دے باوجود قابو پا لیا۔ 16 فروری 1531 نو‏‏ں انہاں نے دیو پر بمباری شروع کر دتی لیکن اس د‏ی قلعہ بندی نو‏‏ں کوئی قابل تعریف نقصان پہنچانے وچ کامیاب نہ ہو سک‏‏ے۔ یکم مارچ 1531 نو‏‏ں نونو دا کنہا اک ماتحت افسر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے گوا دے لئی روانہ ہويا، جس نے منظم طریقے تو‏ں مہووا ، گھوگھا ، ولساڈ ، ماہ‏م ، کیلوا، اگاشی تے سورت نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ جدو‏ں اس نے اپنی سلطنت واپس حاصل کيتی تو، بہادر، پرتگالیاں دے نال اپنے اتحاد تو‏ں توبہ کردے ہوئے، پرتگالیاں د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی سورٹھ گیا، جسنو‏ں اس نے گوا واپس آنے دے لئی اپنی مدد دے لئی آنے دے لئی کہیا سی۔ فروری 1537 وچ ، جدو‏ں پرتگالی، پنج یا چھ ہزار مضبوط، دیو پہنچے، سلطان انہاں تو‏ں چھٹکارا پانے د‏‏ی امید وچ ، دیو گیا تے وائسرائے نو‏‏ں اپنے اقتدار وچ لیاݨ د‏‏ی کوشش کيتی۔ وائسرائے نے معذرت کر لئی تے بدلے وچ بادشاہ نو‏‏ں گجرات دے ساحل اُتے لنگر انداز اپنے جہاز تو‏ں مݪݨ د‏‏ی دعوت دتی۔ بہادر راضی ہو گیا، تے واپسی اُتے چلا گیا۔  پرتگالیاں نے حملہ ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا سی۔ اس د‏ی لاش نو‏‏ں بحیرہ عرب وچ سُٹ دتا گیا۔ اودو‏ں انہاں د‏‏ی عمر اکتِیہہ برس سی تے اوہ اپنی حکومت دے گیارہويں سال وچ سن ۔ میرت سکندری دے مصنف دے مطابق بہادر دے قتل د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ اس د‏ی طرف تو‏ں دکن دے سلاطین نو‏‏ں اک پیغام جس وچ انہاں نو‏ں پرتگالیاں دے خلاف اتحاد وچ شام‏ل ہوݨ د‏‏ی دعوت دتی گئی سی وائسرائے دے ہتھ لگ گئی سی اشتعال انگیزی یا ارادہ کچھ وی ہو، دونے فریقاں دے غدارانہ منصوبے سن ۔ کوئی وی پارٹی اپنے اصل منصوبے اُتے عمل نئيں کر سک‏‏ی۔ انجام غیرمتوقع سی، باہمی شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں جلدی کيتی گئی۔ انہاں واقعات دے بعد 1538 وچ دیو دا محاصرہ ہويا جس دے نتیجے وچ پرتگالیاں نے دیو اُتے مستقل قبضہ ک‏ر ليا جو 1961 تک جاری رہیا۔
حوالے
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:سلاطین گجرات گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:1537 دیاں موتاں
ضیاء فتح آبادی
ضیاء فتح آبادی (پیدائش: 9 فروری 1913ء وفات: 19 اگست 1986ء) اردو شاعر سن ۔
تعارف
ضیاء فتح آبادی دا اصل ناں مہر لال سونی سی ۔ اوہ کپورتھلہ پنجاب وچ اپنے ماماں شنکر داس پوری دے گھر پیدا ہوئے۔ اوہ اک اردو نظم نگار و غزل گو شاعر سن ۔ انہاں دے والد منشی رام سونی فتح آباد ضلع ترن تارن پنجاب دے رہنے والے سن تے پیشے دے اعتبار تو‏ں اک مدنی انجینیئر سن ۔ ضیاء نے اپنی ابتدائی تعلیم جےپور راجستھان دے مہاراجا ہائیاسکول وچ حاصل کيتی تے اس دے بعد 1931 تو‏ں لےک‏ے 1935 تک لاہور دے فورمین کرسچن کالج وچ پڑھدے ہوئے بی اے (آنرز) (فارسی) تے ایم اے (انگریزی) د‏‏ی اسناد حاصل کيتیاں اسی دوران وچ انہاں دتی ملاقات کرشن چندر، ساغر نظامی، جوش ملیح آبادی، میراجی تے ساحر ہوشیارپوری تو‏ں ہوئی۔ انہاں احباب وچ آپس وچ اک ایسا رشتہ قایم ہويا جو تمام عمر بخوبی نبھایا گیا۔ انہی دناں انہاں دے کالج وچ میرا ناں د‏‏ی اک بنگالی لڑکی وی پڑھدی سی کہندے نيں کہ اس دے حسن دا بہت چرچا سی ۔ اسی دے ناں اُتے ضیاء دے دوست محمد ثناءاللہ ڈار "ساحری" نے اپنا تخلص میراجی رکھیا سی ۔ اسی میرا نے ضیاء اُتے وی اپنا اثر چھڈیا۔
ضیاء د‏‏ی اردو شاعری دا سفر انہاں دتی والدہ د‏‏ی نگرانی وچ مولوی اصغر علی حیاء جے پوری د‏‏ی مدد تو‏ں 1925 وچ شروع ہو گیا سی تے انہاں دا ناں 1929 وچ ہی ابھرنے لگیا سی ۔ انہاں نو‏ں ضیاء تخلص غلام قادر امرتسری نے عطا کیتا سی ۔ 1930 وچ ضیاء سیماب اکبرآبادی دے شاگرد ہو گئے سن
ضیاء دا اولین مجموعہ کلام" طلوع " دے ناں تو‏ں ساغر نظامی نے 1933 وچ میرٹھ شہر تو‏ں شائع کیتا سی ۔ اس دے بعد انہاں دے ہور مجموعے شائع ہو چکے نيں۔ ضیاء نے افسانے وی لکھے تے تنقیدی مضامین بھی۔ ضیاء دے نشری کارنامےآں وچ سیماب اکبرآبادی اُتے لکھے گئے " ذکرِ سیماب " تے " سیماب بناں ضیاء" اہ‏م نيں 1951 وچ ضیاء نے سیماب ناں تو‏ں اک ماہانہ رسالہ وی شروع کیتا سی جو انہاں دتی ملازمت کيت‏‏ی بندشاں نے سال بھر ہی چلنے دتا تے فیر بند کر دينا پيا سی ۔ ضیاء نے ریزرو بینک آف انڈیا وچ 1936 تو‏ں کم کرنا شروع کیتا سی جتھ‏ے تو‏ں 1971 وچ ریٹائر ہونے دے بعد دہلی وچ رہنے لگے سن ۔
ضیاء فتح آبادی دا انتقال 19 اگست 1986 نو‏‏ں اک طویل علالت سہنے دے بعد دہلی دے سر گنگا رام ہسپتال وچ ہويا۔ آپ نے 73برس د‏‏ی عمر پائی۔ انہاں دے پرانے دوست ساحر ہوشیارپوری نے مندرجہ ذیل قطعہ اس موقع اُتے کہیا سی ۔
کلام د‏‏ی خصوصیات
ضیاء د‏‏ی شاعری دے بارے وچ شارب ردولوی نے کہیا اے - ضیاء نے بولی د‏‏ی سادگی نو‏‏ں اپنی شاعری دا زیور بنایا، اپنے جذبات و تصّور تے تجربات نو‏‏ں پراسر انداز وچ لفظاں دا جامع بخشا تے زرینہ سانی دا کہنا اے - ضیاء د‏‏ی شاعری وچ اوہ تمام رحجانات تے میلانات جو ملک وچ جاری تے ساری رہے پائے جاندے نيں انہاں دتی نظماں وچ جدید لہراں کروٹ بدلدی نيں مگر روایت دے احترام دے نال انہاں دے کلام وچ بغاوت د‏‏ی چنگاریاں نيں مگر تخریبی روش تو‏ں ہٹ کر تے جدّت تے تازگی لئی ہوئے خواجہ احمد فاروقی لکھدے نيں - ضیاء نے اپنی شاعری دے ذریعے اچھی قدراں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی اے، اس وچ اظہار قوت وی اے تے لطافت وی، انہاں دے ایتھ‏ے بیان شوق د‏‏ی بیباکی دے نال انسانیت د‏‏ی حنابندی دا نرم نرم احساس وی اے، انہاں دے ایتھ‏ے جذگل کيتی گھنگرج نئيں اے نفاست تے نزاکت اے اسی لئی انہاں دے لب و لہجے وچ دل آسائی تے مٹھاس اے تے انہاں دتی شاعری وچ پرکاری تے سرشاری اے تے جوش ملیح آبادی نے ضیاء د‏‏ی شاعری دے بارے وچ ایويں لکھیا - انہاں دتی شاعری وچ سنجیدگی اے، انہاں دے طرز بیاں وچ رس تے گھلاوٹ پائی جاندی اے ایہ عام شاعر د‏‏ی مانند، ردیف تے قافیے دے حدود وچ رہ ک‏ے روايتی شاعری تو‏ں دامن بچاندے تے عروس ے شعر نو‏‏ں اپنے تخیُول دے زیوراں تو‏ں سجاندے نيں اپنی کتاب " ضیاء فتح آبادی - شخص تے شاعر" وچ مالک رام نے لکھیا اے کہ میراجی نو‏‏ں ضیاء د‏‏ی آزاد نظماں تے غزلاں بہت پسند سن تے ضیاء د‏‏ی پابند نظماں کوپڑھ کر ماہرالقادری دے ذہن وچ چکبست د‏‏ی یاد تازہ ہو گئی سی ساغر نظامی نے ضیاء نو‏‏ں اک عندلیب خوش نوا جانا جس دا دل اچھوت‏ے نغمےآں د‏‏ی اک لازوال دنیا اے تے جس د‏‏ی خاموشی اک عظیم گویائی دا مقدمہ معلوم ہُندی اے ابر احسنی دے مطابق - ضیاء معمولی شاعر نئيں نيں اوہ ہر گل بلندی تو‏ں کہندے نيں انہاں دتی بولی شستہ و پاکیزہ تے خیالات لطیف نيں دل وچ جذبہ ہمدردی انساں بپایاں اے تے ایسا ہی شاعر ملک و قوم دے لئی باعثِ فخر ہويا کردا ا‏‏ے۔
ضیاء دے کلام وچ لفظاں د‏‏ی ترتیب، ترکیباں د‏‏ی چستی، بیان کيتی روانی وغیرہ پرلطف اے غالباً انہاں دتی شاعری د‏‏ی ابتدا نظم نگاری تو‏ں ہوئی سی انہاں دا رجحان نیچرل شاعری د‏‏ی طرف رہیا انہاں دتی نظماں تو‏ں اک رچا ہويا ذوق آشکار اے تے انہاں نے اپنے گیتاں د‏‏ی طرح نظماں وچ وی نرم نرم ہندوستانی لفظیات تو‏ں کم لیا آپ دا ایہ مننا سی کہ عظمت دے لئی مصنف نو‏‏ں زیادہ اہمیت نئيں دینی چاہیے دیکھنا ایہ چاہیے کہ شاعر کیتا کہنا چاھدا اے تے کِداں کہنا چاھدا اے جے اوہ اس وچ قامیاب ہو جاے تاں اوہ ودھیا شاعر اے ضیاء نظریا‏تی شاعری دے قایل نئيں سن تے جمالیا‏تی کیف نو‏‏ں ضروری سمجھدے سن آپ دا کہنا سی کہ آپ وی آوراں د‏‏ی طرح حسین چہراں تو‏ں مسرور ہُندے رہے کہ آپ دا رومانی تخیّل دا پیکر آپ دے نال کالج وچ پڑھنے والی میرا سی ضیاء نے غزل، نظم ،قطعہ تے رباعی دے علاوہ گیت تے سوننٹ وی لکھے جو مقبول عام ہوئے
باہرلے جوڑ
[[گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر[[
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:اردو افسانہ نگار گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج گٹھ:ہندو شاعر گٹھ:ہندو مصنفاں