اویغور_خانیت
اویغور خانیت اک تورک خانیت سی اویغور یا ایغور اک تورک لفظ اے جس دا مطلب "برادری اے " اویغور مشرقی تے وسطی ایشیا وچ اک تورک نسلی گروہ نيں ایغوراں دا ابتدائی مذہب ٹینگری سی اج اویغور بنیادی طور اُتے چین دے عوام د‏‏ی جمہوریہ وچ سنکیانگ وچ رہندے نيں جتھے اوہ سرکاری طور اُتے تسلیم کردہ نسلی اقلیتاں وچو‏ں اک نيں اویغور بنیادی طور اُتے اسلام اُتے عمل کردے نيں وسطی یوروشیا د‏‏ی بہت ساریاں آبادیاں د‏‏ی طرح اوہ جینیات‏ی طور اُتے قفقاز تے مشرقی ایشیائی باشندےآں دونے تو‏ں متعلق نيں ابتدائی مشرق وسطی دے دوران اندرونی ایشیا وچ نو تورک قبائلیاں دا اک سیاسی اتحاد توکز اوغوز تورک خانیت دے اندر مضبوط کيتا گیا سی تے خانیت دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے بعد مغربی تورک خانیت نو‏‏ں تانگ خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں شکست دتی گئی جس دے بعد اویغور تانگ تو‏ں بچایا اس تو‏ں پہلے ایوب نے ٹانگ دے نال اتحادیاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا سی جدو‏ں اوہ تبتاں تے ترکاں دے خلاف لڑے سن دسويں صدی وچ قارلق تے ہور ترک قبائلیاں سیمیرچی، مغربی تائیانشان، تے کاشغریا وچ قراخانی خانیت د‏‏ی بنیاد رکھی تے بعد وچ ماوراءالنهر فتح کيتا قراخاناں دے حکمراناں نو‏‏ں یعقوب بننے دا امکان سی جو توکز اوغوز تو‏ں منسلک سن تے بعض مورخین اس وجہ تو‏ں ایہ کقارقیز تے اویغور خانیت دے اوغوز دے درمیان اک رابطے دے طور اُتے دیکھدے نيں بھانويں اس سلسلے وچ دوسرےآں نے اختلاف کيتا اے قراخاناں نے ایتھے کرنے دے لئی پہلے تورک خاندان دے سلطان ستوق بُغراخان دے نال شروع ہونے والے دسويں صدی وچ اسلام وچ تبدیل کيتا جدید اوغوز مسلم قراخانیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م حصہ بناندی اے اُتے تارک باسن دے لوکاں دے اسلام دے قیام د‏‏ی اک تدریجی عمل سی گیارويں صدی دے ابتدائی دور وچ تورکمان مسلم قرغنائڈز کاشغر تو‏ں بھارت دے یورپی ساکا بدھ سلطنت فتح کيتا گیا لیکن یوروبا کووچ پندرہويں صدی تک بدھ مت بنیادی طور اُتے بھکھ رہیا تے ستارہويں صدی تک یوروبا دے عوام د‏‏ی تبدیلی پوری نئيں ہوئی بارہويں تے تیرہويں صدی نے غیر مسلم طاقتاں د‏‏ی تسلسل نو‏‏ں دیکھیا پہلی بار بارہويں صدی وچ قارا-ختنان بعد وچ منگولاں نے چنگیز خان د‏‏ی موت دے بعد ماوراءالنهر تے کاشغر اپنے دوسرے بیٹے چغتائی خان د‏‏ی خانیت بن گیا چغتائی خانیت نو‏‏ں جدو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا تے چغتائی خان دے علاقے جتھے اویغور رہندے نيں مغلستان دا حصہ بن گیا جس دا مطلب "منگولاں د‏‏ی زمین" اے چودہويں صدی وچ اک چغتائی خانیت نو‏‏ں تغلق تیمور نے اسلام وچ تبدیل کيتا اس دے بیٹے خضر خواجہ نے ۱۳۹۰ء وچ قوکو تے ترفان (اوزبیکستان دا بنیادی حصہ) فتح کيتا تے ایتھ‏ے ابتدا وچ مسلما‏ن سن اسلام وچ تبدیل ہونے دے بعد پہلے بدھ اویغور دے طوفان وچ نسل پرستاں نے انہاں دے آبائی میراث د‏‏ی یاداشت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہے تے غلط طور اُتے یقین کيتا کہ "کفارہ کالم" اوہ سن جنہاں نے اپنے علاقے وچ بدھ ساختہ بنایا متعدد عالمگیراں نے جدید اویغوراں اُتے غور کيتا اے کہ کئی لوکاں دے اولاد بشمول منگولیا دے قدیم اویغور جس وچ یورول خانیت ایران دے ساکا قبیلے تے ہور انڈو یورپی ملکاں دے گرنے دے بعد تورک باسی آباد ہوئے تورک اویغور د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ڈی این اے دا تجزیہ ایہ دسدا اے کہ وسطی ایشیاء جداں اویغور دے تمام مخلوط کاشین تے مشرق ایشیائی نيں یوروبا دے کارکناں نے تاریم ممیاں دے نال د‏‏ی شناخت د‏‏ی اک ایداں دے قدیم باشندے دے رہائشی نيں جو اس علاقے وچ رہندے سن لیکن قدیم تاریم ممیاں دے جینیاتیات وچ تحقیق تے جدید اویغور دے نال انہاں دے لنکس متنازعہ نيں دونے قومی چینی حکا‏م نے نسلی علیحدگی پسندی نال تعلق رکھنے والے تے اوزبیک کارکناں نو‏‏ں اس تحقیق نال تعلق رکھنے والے علاقے نو‏‏ں مقامی باشندے دے دعوی اُتے اثر انداز ک‏ر سکدے نيں دوسری طرف چین دے حکمرانی دا نظام اوداں کوومنٹنگ نے تمام قومیت وچ سنکیانگ دے تورک بولنے والے لوکاں سمیت تمام مسلماناں نو‏‏ں گراوہ کیہ قنگ خاندان تے کوومنٹینانگ نے عام طور اُتے سنکیانگ دے عیسائی رہائش پذیر تورک مسلماناں دے ناں تو‏ں "چین دے سربراہ ھو" دے طور اُتے چین وچ ہور مسلم نسلی گروہاں تو‏ں وکھ وکھ کرنے دے لئی کہیا اے سنکیانگ وچ غیر ملکی مسافراں دا سفر ۱۹۳۰ء وچ جارج ڈبلیو ہنٹر، پیٹر فیممنگ، ایلا، تے سنی ہڈن، سب انہاں دے کتاباں وچ خطے دے تورک مسلماناں دے طور اُتے "تورک" دے طور اُتے سن ۱۹۶۸ تک سنکیانگ وچ یوروبا دے اصطلاح دا استعمال نامعلوم سی تورک باشندےآں دے لئی "یوگیا" ناں دا شینگ شکیہ متعارف کرایا اُتے تورک دانشوراں د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید د‏‏ی تے مسترد کر دتا گیا سی جدید تے مشرقی تورکستان دے آزادی کارکن محمد امین بخارا (محمد امین) تے مسعود صبری انہاں نے ایہ مطالبہ کيتا کہ ناواں نو‏‏ں "تورک" دے بجائے اپنے لوکاں دے لئی اخلاقیات دے طور اُتے استعمال کيتا جائے مسعود صبری نے ہیوان دے لوکاں نو‏‏ں مسلم ہان چین دے طور اُتے دیکھیا تے انہاں دے اپنے لوکاں تو‏ں وکھ وکھ جدو‏ں کہ بغرین نے تورک مسلماناں دے ناں تو‏ں وکھ وکھ نسلی قوماں وچ شینگ اُتے تنقید دا نشانہ بنایا جس وچ تورکی مسلماناں دے درمیان مداخلت دا سبب بن سکدا سی اویغور خانیت کاسپین سمندر تو‏ں منچورس تک ودھیا تے ۷۴۴ تو‏ں ۸۴۰ تک جاری رکھیا ایہ منگولیا وچ تعمیر دا سب تو‏ں وڈا قدیم شہراں شاہیق سلطنت تو‏ں شاہی قدامت پسند سی قحط تے خانہ جنگی دے بعد اویغور خانیت ییزیسی قارقیزستان اک ہور تورک لوکاں نے اگے ودھیا سی نتیجے وچ قبائلی گروپاں وچ اکثریت تو‏ں پہلے یوولول کنٹرول دے تحت منگولیا تو‏ں باہر کڈیا تے منتقل ہوگیا۔