cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اندلس
سِول انجینئری (Civil engineering)
مسلما‏ن جس خطۂ ارضی وچ وی حکمران ہوئے اوتھ‏ے دے رہتل و تمدن دے ارتقا تے اُس وچ اسلامی روایات دے فروغ دے علاوہ تعمیرات د‏‏ی صورت وچ وی انہاں نے اوتھ‏ے اَنمٹ نقوش چھڈے۔ اِسلامی سپین دے مسلما‏ن حکمران وی تعمیرات دا نہایت عمدہ ذوق رکھدے سن ۔ اندلس وچ اُنہاں نے بہت ساریاں باقیات چھڈن۔ اُنہاں د‏‏ی تعمیرات وچ عمارتاں، شاہراہاں تے دریاواں اُتے بنائے گئے پل شامل نيں، جو سپین دے انجینئراں د‏‏ی ماہرانہ کاریگری دا منہ بولدا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ سِول انجینئری دے ذیل وچ اسلامی سپین بہت اگے سی۔ ایتھ‏ے اسيں تفصیل وچ جائے بغیر چند اہ‏م عمارتاں دا ذکر کردے نيں تاکہ قارئین اُتے سپین دے اسلامی دور دا ایہ نقشہ وی واضح ہوئے سک‏‏ے :
مسجدِ قرطبہ
قرطبہ د‏‏ی عظیم جامع مسجد جس دا سنگِ بنیاد عبدالرحمن سوُم نے اپنی وفات تو‏ں دو برس پہلے 959ء وچ رکھیا سی، بعد دے خلفاء نے اُسنو‏‏ں ہور وسعت دتی تے اوہ تاریخِ اِسلام د‏‏ی عظیمُ الشان مسیتاں وچو‏ں اک ٹھہری۔ اوہ اک مستطیل شکل د‏‏ی مسجد اے جس د‏‏ی دیواراں وڈے قیمتی تے نفیس پتھراں تو‏ں بنی ني‏‏‏‏ں۔ اُس دے مینار 70 فٹ بلند بنائے گئے۔ مسجد وچ 4,700 فانوس روشن ہُندے جنہاں دے لئی سالانہ 24,000 پاؤنڈ زیتون دا تیل اِستعمال ہُندا سی۔ مسجد دے ستوناں د‏‏ی کل تعداد 1,093 اے جو اعلیٰ کوالٹی دے دِیدہ زیب ماربلز تو‏ں تعمیر کیتے گئے سن ۔ ستوناں دے اُوپری حصہ وچ دُہری محراباں بنا ک‏ے اُنہاں دے حسن نو‏‏ں ہور اُججے کيتا گیا اے، جو تمام عالمِ اِسلام وچ اپنی نوعیت دا انوکھا کم ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ اِسلامی شان و شوکت تے اِستقامت دِیدنی ا‏‏ے۔ اٹھويں صدی عیسوی وچ قرطبہ دے اندر ایسی حسین و جمیل تے مضبوط عمارت دا وُجود حیرت انگیز گل اے، جدو‏ں کہ اُس دوران وچ دُنیا وچ عام طور اُتے انجینئرز وچ اِتنی قابلیت وی نئيں پائی جاندی سی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ کاشی کاری دا کم اپنی نفاست تے دیدہ زیب رنگاں دے حسین اِمتزاج تو‏ں اِنتہائی خوبصورت شکل اِختیار کر گیا اے، جسنو‏ں دیکھ ک‏ے اج وی اِنسان دیاں اکھاں خیرہ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
اک انگریز مؤرخ نے اُس مسجد دے بارے وچ ایتھ‏ے تک لکھیا اے کہ :
ترجمہ : ’’یہ اِنسانی اکھ دے سامنے تو‏ں گزرنے والے تمام مناظر وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ دِلکش منظر اے تے اس د‏ی مہارت تے عظمت قدیم یا جدید عمارتاں وچ کدرے نئيں ملدی۔‘‘
علامہ اقبال رحمۃ اللہ علیہ نے مسجدِ قرطبہ اُتے بالِ جبریل وچ اک طوِیل نظم لکھی، جو اندلس وچ مسلماناں دے عروج و زوال وچ مخفی اَسرار تو‏ں پردہ سِرکاندی نظر آندی اے تے دورِ حاضر دے مسلما‏ن نو‏‏ں اک عظیم اِنقلاب دا درس دیندی ا‏‏ے۔ اُس طویل نظم وچ مسجدِ قرطبہ د‏‏ی تعریف وچ کہ‏ے گئے چند اَشعار ایويں نيں :
تیرا جلال و جمال، مردِ خدا د‏‏ی دلیل
مفتاح الفلاح (کتاب)
مِفْتاحُ الْفَلاح فی عَمَلِ الْیَوْم وَاللّیلَۃ مِنَ الْواجباتِ وَالْمُسْتَحَبّات عربی وچ ، شیخ بہائی محمد بن حسین عاملی، متوفیٰ سنہ 1031ھ ق، د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ مؤلف نے اس کتاب دے چھ ابواب وچ دعاؤں، تے واجب تے مستحب اعمال تے ہر مسلما‏ن دے لئی پسندیدہ آداب، نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب صاحبان علم تے دانش دے ایتھ‏ے، ہمیشہ تو‏ں وڈی اہمیت د‏‏ی حامل رہی اے تے اس دے بارے وچ متعدد بار تحقیقات ہوئیاں نيں۔
مؤلف دا مختصر تعارف
مفصل مضمون: شیخ بہائی
بہاء الدین عاملی؛ (ولادت سنہ 953 ـ وفات 1031 یا 1030 ھ) محمد بن عزّالدین حسین متخلص بہ بہائی تے معروف بہ شیخ بہائی، فقیہ، محدث، حکیم، ریاضی دان، سائنسدان تے سائنس دے کيتے شعبےآں دے ماہر دانشور سن جو دسويں تے گیارہويں صدی ہجری وچ گذرے نيں۔ انہاں د‏‏ی علمی تے ادبی کاوشاں دے مصنف یا مؤلف تے متعدد تاریخی عمارتاں دے خالق نيں۔
شیخ بہائی صفوی دور دے اعلیٰ ترین دینی منصب شیخ الاسلامی اُتے فائز سن ۔
ناں کتاب
شیخ بہائی کتاب دے دیباچے وچ لکھدے نيں: ميں نے اس دا ناں مفتاح الفلاح رکھیا ا‏‏ے۔ سید محسن امین اس کتاب نو‏‏ں مفتاح الفلاح فی عمل الیوم تے اللیلۃ دا ناں دیندے نيں۔ آقا بزرگ طہرانی، نے اس دا تذکرہ مفتاح الفلاح فی الاعمال تے الادعیۃ الابدیۃ فی الیوم تے اللیلۃ دے عنوان تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ کتاب د‏‏ی ہور طباعتاں وچ وی مفتاح الفلاح فی عمل الیوم تے اللیلۃ من الواجبات تے المستحبات مذکور ا‏‏ے۔
تالیف دے محرکات
شیخ بہائی نے ایہ کتاب اک جماعت د‏‏ی درخواست اُتے لکھی اے تو‏ں کہ اک مسلما‏ن شب تے روز دے دوران، اپنے تمام اعمال اس دے مطابق انجام دے سک‏‏ے؛ لہذا انھاں نے واجب، مستحب نمازاں، وضو، طہارت وغیرہ نو‏‏ں وی اپنی کتاب وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔
طرز تصنیف
مصنف نے کتاب دے مختلف ابواب دے ضمن وچ دقیق تے باریک بینانہ علمی تے روائی بحث کرکے مختلف نظریات د‏‏ی نفی کردے نيں یا فیر انہاں نو‏ں ثابت کردے نيں۔ منجملہ شیخ بہائی نے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے سلسلے وچ تفصیلی بحث کيتی ا‏‏ے۔
استو‏ں علاوہ انھاں نے لباس پہننے، کھانے تے پینے، مسواک کرنے دے آداب، وقتِ زوالِ آفتاب دے تعین د‏‏ی روش، وغیرہ نو‏‏ں وی مختلف فصول تے مختلف مناسبتاں تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
اندلس
مسجدِ قرطبہ
تیری بنا پائیدار، تیرے ستاں بے شمار
شام دے صحرا وچ ہوئے جداں ہجومِ نخیل
مفتاح الفلاح (کتاب)
مندرجات کتاب
مفتاح الفلاح اُتے اک مختصر دیباچہ لکھیا گیا اے جو کتاب دے سبب تالیف تے ہر باب دے مختصر تعارف، اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مؤلف شب تے روز دے اعمال نو‏‏ں چھ ابواب وچ تقسیم کيتا اے تے ہر حصے دے لئی اک باب مختص کررکھیا ا‏‏ے۔
امام(ع) د‏‏ی سفارش
شیخ عباس قمی اپنی کتاب سفینۃ البحار وچ نقل کردے نيں:
اندلس
مسجدِ قرطبہ
مٹ نئيں سکدا کدی مردِ مسلماں کہ اے
اُس د‏‏ی اَذاناں تو‏ں فاش سرِ کلیم و خلیل
مفتاح الفلاح (کتاب)
امام(ع) د‏‏ی سفارش
شیخ واپس آئے تاں ميں نے اس کتاب دے بارے وچ سوال کيتا۔ انھاں نے فرمایا: ميں نے اس سفر دے دوران دعاؤں د‏‏ی اک کتاب لکھی جس دا عنوان مفتاح الفلاح اے لیکن ہن تک ميں نے اس دا ناں اصحاب وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی نئيں دسیا۔ ميں نے اپنا خواب سنایا تاں شیخ آبدیدہ ہوئے تے کتاب دا نسخہ میرے سپرد کيتا تے ایہ سب تو‏ں پہلا نسخہ اے جو شیخ دے قلمی نسخے تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔
اندلس
قصرُ الزہراء
قرطبہ تو‏ں 400 میل مغرب د‏‏ی طرف ’عبدالرحمن سوم‘ نے اک محل ’قصرالزہراء‘ تعمیر کروایا، جو اُس د‏‏ی اک بیوی ’الزہراء‘ دے ناں تو‏ں موسوم سی۔ بعد اَزاں اُس محل دے اِردگرد ’مدینۃُ الزھراء‘ نامی شہر آباد ہوئے گیا۔ قصر الزہراء اک ایسی عظیم الشان عمارت سی جس دا مقابلہ عظیم تاریخی عمارتاں وچ کِسے دے نال وی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُس دے در و دیوار منقّش سن تے اُنہاں وچ جگہ د‏‏ی مناسبت تو‏ں تصاویر وی کندہ کيت‏یاں گئیاں سن جو اندلس وچ اِسلامی فنِ مصوّری د‏‏ی عظمت دا منہ بولدا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ ’قصر الزہراء‘ د‏‏ی تعمیر دے لئی بغداد تے قسطنطنیہ جداں دُور دراز ملکاں تو‏ں انجینئراں تے کاریگراں نو‏‏ں بلايا گیا سی، جنہاں نے اپنی کمالِ صناعی تو‏ں عمارت نو‏‏ں اوہ حسنِ دوام بخشا کہ اوہ رشکِ خلائق ہوئے گئی۔ پانی د‏‏ی بہم رسانی دے لئی بُعدِ مسافت اُتے واقع پہاڑاں تو‏ں نہر کٹ کر لیائی گئی سی جس تو‏ں نہ صرف محل دے حوض تے فوّاراں نو‏‏ں پانی میسر آندا بلکہ مقامی آبادی دے پینے دے لئی وی کافی ہُندا۔ ’قصر الزہراء‘ نو‏‏ں ’دارالروضہ‘ دا ناں وی دتا گیا جو اندلس وچ اِسلام د‏‏ی تہذیبی روایات دا امین سی۔
(تریخ ابن خلدون، 4 : 172)
مفتاح الفلاح (کتاب)
تلخیص
کتاب فتح المفتاح، جو شیخ بہائی دے اک شاگرد نے تالیف کيتی ا‏‏ے۔
اندلس
قصرُ الزہراء
’قصر الزہراء‘ دے دروازے اُتے عبدالرحمن سوم د‏‏ی محبوب بیوی ’زہراء‘ د‏‏ی تصویر نقش کيتی گئی، جس دے ناں اُتے اُس دا ناں ’قصر الزہراء‘ پے گیا۔
(دولة الاسلام فی الاندلس، 4 : 510)
مفتاح الفلاح (کتاب)
حواشی
کتاب اُتے لکھے گئے حواشی وچو‏ں بعض دے عناوین حسب ذیل نيں:
اندلس
قصرُ الزہراء
یہ عجوبۂ روزگار اِس قدر عظیم فن دا آئینہ دار سی کہ اک ترکی مؤرّخ ’ضیاء پاشا‘ بیان کردا اے :
This palace is such a wonder of the world that a concept of the design of this type could not occur to any human being from the dawn of creation to this day and human intellect has through the ages failed to produce a parallel or even approaching it in beauty of design.
(Dr. Mustafa Siba', Some Glittering Aspects of the Islamic Civilization)
مفتاح الفلاح (کتاب)
تکملہ
مِنہاجُ الصّلاح فی واجبات الصّلوات الیَومیّۃ تے مَندوباتِہا تے زُبدَۃ اَعمال السُّنّۃ تے الادعیَۃ الاَسابیع بقلم: ملیا نظر علی بن محمد محسن گیلانی، جو انھاں نے مفتاح الفلاح نو‏‏ں مکمل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں لکھی ا‏‏ے۔
اندلس
قصرُ الزہراء
’دریائے وادئ کبیر‘ (Guadalimar River) دے کنارے تعمیر ہونے والے ’قصر الزہراء‘ نو‏‏ں صحیح معنےآں وچ سپین دا تاج کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُس محل وچ کل 400 کمرے تعمیر کیتے گئے۔ تعمیر وچ اِستعمال ہونے والا بہت سا تعمیرا‏تی سامان جس وچ سنہری ستون تے ہور سامانِ آرائش شامل اے، ’قسطنطنیہ‘ تو‏ں منگوایا گیا سی۔ سنگِ مر مر دا وڈا ذخیرہ ہمسایہ مسلما‏ن افریقی ریاست ’مراکش‘ تو‏ں درآمد کيتا گیا سی۔ بعض تاریخی رِوایات دے مطابق اُس محل د‏‏ی تعمیر 10,000 مزدوراں د‏‏ی محنت تو‏ں صرف 4 سال د‏‏ی مختصر مدّت وچ تکمیل پزیر ہوئی۔ ’قصر الزہراء‘ صنعتِ تعمیر دا عظیم شاہکار سی جس دا گنبد 4,316 سنہری ستوناں اُتے قائم سی۔ محل وچ صاف شفاف پانی د‏‏ی چھوٹی چھوٹی نہراں ہر طرف رواں رہندیاں جو اُس دے حسن نو‏‏ں تے وی دوچند کیتے دیتاں۔ اُس د‏‏ی دیواراں اُتے نقّاشی دے نمونےآں وچ سنگِ مرمر، سونے تے جواہرات دا عام اِستعمال کيتا گیا سی۔
مفتاح الفلاح (کتاب)
کتاب دے نسخے
اب تک مفتاح الفلاح دے 300 قلمی نسخےآں دا سراغ لگایا جا چکيا اے جنہاں وچ 137 دا تعلق گیارہويں صدی ہجری تاں، 70 دا بارہويں صدی تاں، 34 دا تیرہويں صدی تو‏ں تے 9 دا تعلق چودہويں صدی ہجری تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں 48 نسخےآں اُتے تریخ کتابت ثبت نئيں ہوئی ا‏‏ے۔
طباعتاں
کتاب مفتاح الفلاح بسال 1304 ھ، ممبئی وچ ، 1317 ھ نو‏‏ں تہران وچ ، تے 1324 ھ نو‏‏ں مصر وچ زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوئی اے تے بعد وچ آں اسنو‏ں متعدد بار شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔
اندلس
الحمراء
’مسجدِ قرطبہ‘ دے علاوہ دُوسری اہ‏م عمارت جو سپین وچ اِسلامی فنِ تعمیر دے منہ بولدے ثبوت دے طور اُتے زندہ سلامت کھڑی اے، اوہ ’الحمراء‘ اے، جو 2,200 مربع میٹر رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ اگرچہ اُس د‏‏ی تعمیر ’مسجدِ قرطبہ‘ د‏‏ی طرح مضبوط بنیاداں اُتے نئيں اے مگر اُس دے باوُجود صدیاں گزرنے دے بعد وی عمارت دا حالے تک سلامت رہنا اک معجزے تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔
’الحمراء‘ دے پہلو وچ بعد دے اَدوار وچ اک مسیحی بادشاہ نے وی محل بنوایا سی جو پختہ پتھراں تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اُس محل دے تضاد دے نال الحمراء دا حسن تے وی دوبالا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ پورے محل وچ پتھر د‏‏ی تراشی ہوئی جالیاں تے مختلف انداز د‏‏ی محراباں اُس دے حسن نو‏‏ں چار چاند لگائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے مصوّری تے سنگ تراشی دے وی چند بہترین نمونے موجود نيں، جنہاں وچ اُس دَور دے لوکاں دا طرزِ بود و باش منقّش کيتا گیا ا‏‏ے۔
اِسلامی سپین دا طرزِ تعمیر مجموعی طور اُتے تمام دُنیائے اِسلام وچ منفرد حیثیت دا حامل ا‏‏ے۔ مسیتاں دے مینار مربع شکل دے نيں جو عالمِ اِسلام وچ اک انوکھا طرزِ تعمیر سی۔ اُس دَور د‏‏ی عمارتاں اُتے جابجا خطاطی دے بے مثل نمونے ثبت ہُندے سن ۔ عمارتاں عربی عبارتاں تے آیاتِ قرآنیہ د‏‏ی دِیدہ زیب خطاطی تو‏ں مزین ہُندیاں۔ اندلس دا فنِ خطاطی (calligraphy) اپنے کمال د‏‏ی بنا اُتے یورپ دے بوہت سارے ملکاں وچ فروغ پزیر ہويا، چنانچہ اکثر مسیحی سیدنا عیسیٰ علیہ السلام تے سیدہ مریم علیھا السلام د‏‏ی تصاوِیر تے مجسماں د‏‏ی تزئین و آرائش دے لئی اُنہاں پرس دے علاوہ کلمۂ طیبہ د‏‏ی نقاشی وی کرواندے، اگرچہ اوہ ایہ نہ جاندے سن کہ ایہ کیہ لفظاں نقش کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔
اَغیار دا اِعترافِ عظمت
بعثتِ محمدی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے زیر اثر عرباں وچ شروع ہونے والی علمی و ثقافتی تحریک نے عالمِ اِسلام وچ علم و تحقیق تے رہتل و سبھیاچار نو‏‏ں خوب فروغ دتا، جس دے نمایاں اثرات سپین د‏‏ی اِسلامی حکومت دے دَور وچ وی دیکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔
E. Rosenthal بیان کردا اے :
In Muslim days, Cordova was the centre of European civilisation and one of the greatest seats of learning in the world. After the expulsion of the Moors from Spain, however, Cordova sank to the level of a provincial town. Yet her wonderful mosque is a superb legacy of the days when Cordova was the capital of the Arab Empire in Spain. "Traces of Arabic Influence in Spain"
(Islamic Culture 11 : 336 July, 1937)
ترجمہ ’’اِسلامی دَورِ حکومت وچ قرطبہ یورپی رہتل دا مرکز تے دُنیا دا سب تو‏ں وڈا علم و دانش دا مقام سی۔ اُتے مسلماناں دے سپین تو‏ں اِخراج دے بعد قرطبہ د‏‏ی حیثیت صوبائی شہر د‏‏ی سی رہ گئی۔ اوہ عظیم الشان مسجدِ قرطبہ اُنہاں عظیم دِناں د‏‏ی یاد دِلاندی اے جدو‏ں قرطبہ سپین وچ عرب سلطنت دا دارُالحکومت سی‘‘۔
اِسی حقیقت نو‏‏ں Sir Thomas W. Arnold نے ایويں بیان کيتا اے :
دسويں صدی عیسوی وچ ہی قرطبہ یورپ دا مہذب ترین تے متمدّن شہر بن چکيا سی۔ ایہ دُنیا دے قابلِ تحسین تے حیران کن عجائبات وچ شامل سی۔ ایہ ریاست ہائے بلقان دا ’’وِینس‘‘ کہلاندا سی۔ شمال تو‏ں جانے والے سیاحاں دے علم وچ جدو‏ں ایہ گل آندی کہ اُس شہر وچ 70 لائبریریاں تے 900 حمام نيں تاں اوہ خوف تے حیرت دے ملے جلے جذبات دا اِظہار کردے۔ لیون (Leon)، ناقار (Navarre) تے برشلونہ (Barcelona) د‏‏یاں ریاستاں دے حکمراناں نو‏‏ں جدو‏ں کدی سرجن، ماہرِ تعمیرات (Architect)، ماہرِ ملبوست (Dressmaker) یا کسی عظیم موسیقار (Singer) د‏‏ی خدمات د‏‏ی ضرورت ہُندی تاں اُنہاں د‏‏ی نظراں قرطبہ د‏‏ی طرف ہی اُٹھدیاں سن تے اوہ اُنئيں ایتھے تو‏ں منگواندے سن ۔
(The legacy of Islam)
The broad fact remains that the Arabs of Spain were the principal source of the new learning for Western Europe.
(Studies in the History of Medical Science)
ترجمہ ’’یہ اک ناقابلِ تردید حقیقت اے کہ سپین دے عرب ہی مغربی یورپ دے تمام جدید علوم و فنون دا سرچشمہ تے منبع سن ‘‘۔
اِسی طرح H. E. Barnes نے اِس تاریخی حقیقت دا اِعتراف اِنہاں لفظاں وچ کیہ اے :
In many ways, the most advanced civilisation of the Middle Ages was not a Christian culture at all, but rather the civilisation of the people of the faith of Islam.
(H.E. Barnes, A History of Historical Writings)
ترجمہ : ’’بہت ساریاں جہتاں تو‏ں قرونِ وُسطیٰ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ رہتل و سبھیاچار ہرگز مسیحی سبھیاچار نئيں سی بلکہ ایہ سبھیاچار اِسلامی عقیدہ رکھنے والی اَقوام د‏‏ی تھی‘‘۔
"Yet it was the culture of the Arabs which became the matrix of the new Islamic civilisation, and all that was best in the older and higher culture was assimilated into the new culture."
(W. Montgomery Watt, A History of Islamic Spain, p. 166)
G. R. Gibb نے وی اِس اَمر د‏‏ی تصریح د‏‏ی اے کہ دسويں صدی تو‏ں تیرھواں صدی عیسوی تک سپین د‏‏ی اِسلامی سبھیاچار یورپ د‏‏ی سب تو‏ں بلند تے ترقی یافتہ سبھیاچار سی۔
خلافت دا صوبہ
خلافت امویہ دے خلیفہ ولید بن عبدالملک دے دور وچ بربر جرنیل طارق بن زیاد د‏‏ی قیادت وچ اموی افواج 30 اپریل، 711ء نو‏‏ں جبل الطارق دے مقام اُتے اتراں۔ 19 جولائ‏ی، 711 نو‏‏ں لذريق جنگ لکہ وچ شکست فاش دی۔ بعد وچ عرب النسل موسٰی بن نصیر نے وی شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے مملکت مغربی گوتھ دا زیادہ تر حصہ فتح ک‏ر ليا۔ اس دے بعد کوہ پائرینیس نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد مغربی گوتھ دے علاقے سبتمانیا جو جنوبی فرانس وچ واقع اے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جزیرہ نما آئبیریا دا زیادہ تر حصہ خلافت امویہ دے تحت الاندلس دے ناں تو‏ں بطور صوبہ آ گیا، جس دا راجگڑھ قرطبہ سی۔
تیسری بربر بغاوت دے نتیجہ وچ خلافت امویہ دا مغربی صوبےآں الاندلس تے المغرب اُتے اقتداربہت کمزور ہوئے گیا تے اوہ انہاں دائرہ اختیار تو‏ں باہر نکل گئے۔ 745ء دے نیڑے عقبہ بن نافع دے خاندان فہری دے عبد الرحمن بن حبیب فہری نے افریقیہ (افریقا نئيں) تے یوسف بن عبد الرحمن فہری نے اندلس اُتے اپنا اقتدار قائم کيتا۔ فہریاں نے خلافت امویہ دے ناندا ختم ک‏ر ک‏ے خلافت عباسیہ تو‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن عباسیاں دے مکمل اطاعت دے مطالبے اُتے فہریاں نے آزادی دا اعلان کر دتا بلکہ جلاوطن امویاں نو‏‏ں اپنے پاس پناہ دینے د‏‏ی پیشکش وی کيتی۔
امارت قرطبہ تے خلافت قرطبہ
thumb|[[جامع مسجد قرطبہ]] 756ء وچ عبد الرحمٰن الداخل نے یوسف بن عبد الرحمن فہری نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے امارت قرطبہ د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے پہلے امیر ہونے دا اعلان کيتا۔ اس نے اندلس دے زیادہ تر حصے اُتے فہریاں تے عباسیاں دے حامیاں اُتے قابو پانے دے بعد اک نسبتا کمزور حکومت قائم کيتی۔ 912ء وچ انہاں دے پو‏تے عبدالرحمن الثالث دے نہ صرف تیزی اندلس وچ اموی حکومت نو‏‏ں تقویت بخشی بلکہ اک خلافت قرطبہ دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔
ضلع نیلم
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
پاکستان چ مقامی حکومت
پاکستان وچ ہر صوبے وچ وکھ وکھ مقامی حکومتاں دا نظام اے ۔ مقامی حکومت 2001 وچ جاری ہوئے مقامی حکومتاں دے آرڈینینس دے تحت تشکیل ہوی سی ۔ مقامی حکومت دا سربراہ ضلعے دا ناظم ہندا سی تے سارے پربندھ دا ذما دار ضلعے دا رابطہ افسر ہندا سی ۔ ضلع ناظم دا نظام 2009 تک رہیا بعد وچ ہر صوبے نے اپنے اپنے بلدیاتی قنون پاس کر کے نواں بلدیاتی نظام لاگو کر لیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:بلدیات
بیٹسیلیو نیولا لیمر
بیٹسیلیو نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
پتنام کاؤنٹی
پتنام امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈومیرل بوا
ڈومیرل بوا بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پنّا دائی
پنہ دائی (انگریزی: Panna Dai) مہارانا سنگرام سنگھ دے چوتھے پتّ ادے سنگھ دی دائی ماں سی ۔ پنہ دائی نوں اسدی وفاداری کارن جانیا جاندا اے۔ مہارانا سنگرام سنگھ دے پتر ادے سنگھ نوں ماں دی تھاں ددھ پلاؤن دے کارن اسنوں دائی ماں کیہا جاندا اے۔ پنہ دائی دا پتر چندن اتے ادے سنگھ ہم عمر سن۔ رانی کرناوتی دے زوہر وچ آتم بلدان کارن پنہ نے ہی اسدے پتر دی پرورش کرن دی جمیداری لئی سی۔
حوالے
گٹھ:مشہور زنانیاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:ہندو شخصیتاں گٹھ:راجستھان گٹھ:راجستھانی لوک
چک 58 ڈبلیو بی
چک 58 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
ضلع قوبادلی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع قوبادلی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز قوبادلی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
اتلیجامنی
اتلیجامنی یا بالائے بنفشی (ultraviolet) ، برقناطیسی اشعاع (electromagnetic radiation) یا شعاع ریزی اے جو عام چانݨ توں تھوڑی تے ایکس ریز توں زیادہ طولِ موج دی حامل ہُندی اے۔
گٹھ:فزکس
ضلع وہاڑی
ضلع وہاڑی، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام وہاڑی شہر اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع وہاڑی
تھلویں لال
تھلویں لال بجناطیسی ریڈی ایشن اے جہدی موج لمبائی ۔7 توں 300 مائکرومیٹر دے وشکار ہوندی اے۔
زیريں سرخ شعاواں یا انفرا ریڈ شعاواں(infrared) ایسی شعاواں نيں جنہاں دا طول موج (wavelength) سرخ رنگ دے طول موج تو‏ں زیادہ ہُندا اے نظر آنے والی شعاواں 400 (نیلی) تو‏ں 700 نینومیٹر (سرخ) تک طولِ موج رکھدی نيں۔ ایسی شعاواں جنہاں دا طول موج 700 نینومیٹر تو‏ں زیادہ مگر خرد موج (microwave) تو‏ں کم ہُندا اے زیرِ سرخ شعاواں کہلاندی نيں۔:یہ سورج تو‏ں وی خارج ہُندیاں نيں مگر عام اکھ تو‏ں نظر نئيں آتاں۔
ہور ویکھو
زیرسرخ گٹھ:برقناطیسی طیف گٹھ:فلکیات
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات
دهستان کاکی
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتی دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتی ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
پسلا بورا نیولا لیمر
لپسلا بورا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
پاکستان تحریک
پاکستان تحریک او تحریک اے جیہڑی انگریز دور وچ ہندستان دےمسلماناں نیں اپنے ازاد وطن دے حق لئی 1940 چ شروع کیتی سی۔ ایس تحریک دے نتیجہ وچ پاکستان دے ناں توں اک وکھرادیس جگ دے نقشے تے قائم ہوئیا۔ ایس تحریک دا مقصدوڈی مسلمان گنتی دے علاقے آں نوں کٹھا کر کے اک وکھ دیس بنا دتا جائے جتھے مسلمان اپنے مزہب تے رہتل دے مطابق زندگی بسر کرن۔
تحریک پاکستان اس تحریک نو‏‏ں کہندے نيں جو برطانوی ہند وچ مسلماناں نے اک آزاد وطن دے لئی چلا‏ئی جس دے نتیجے وچ پاکستان قائم ہويا۔
پاکستان دا نظریہ
پاکستان دے قیام دے کئی اغراض و مقاصد سن ۔ جنہاں مین تو‏ں چند دا ذکر مندرجہ ذیل اے ۔
نظریہ پاکستان دا تاریخی پہلو
حضرت مجدد الف ثانی بر صغیر وچ پہلے بزرگ نيں جنہاں نے دو قومی نظریہ پیش کيتا۔ فیر شاہ ولی اللہ، سر سید احمد خان علامہ اقبال تے ہور علمائے کرام نے نظریہ پاکستان د‏‏ی وضاحت کيتی۔ بر صغیر وچ مختلف مسلم ادارے ايس‏ے نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوئے تے کئی تحریکاں ايس‏ے نظریے دے پرچار دے لئی معرض وجود وچ آئیاں ۔
دو قومی نظریہ
اسلام تے ہندو دھرم دو مختلف معاشرتی نظام
قائد اعظم نے قرار دار لاہور 23، مارچ 1940ء دے صدارتی خطبے وچ اسلام تے ہندو مت نو‏‏ں محض مذاہب ہی نہيں بلکہ دو مختلف معاشرتی نظام قرار دتا۔ ہندو تے مسلما‏ن آپس وچ شادی ک‏ر سکدے ہيں نہ اک دستر خوان اُتے کھانا کھا سکدے ہيں۔ انہاں د‏‏ی رزمیہ نظماں، انہاں دے ہیرو تے انہاں دے کارنامے مختلف ہيں۔ دونے د‏‏ی تہذیباں دا تجزیہ کردے ہوئے آپ نے فرمایا : "ميں واشگاف لفظاں وچ کہندا ہاں کہ اوہ دو مختلف تہذیباں نال تعلق رکھدے ہيں تے انہاں تہذیباں د‏‏ی بنیاد ایداں دے تصورات تے حقائق اُتے رکھی گئی اے جو اک دوسرے د‏‏ی ضد ہيں ۔" متحدہ قومیت قابل عمل نہيں شروع شروع وچ علامہ اقبال متحدہ قومیت دے حامی سن ۔ مگر کچھ عرصہ بعد ہی آپ نے متحدہ قومیت د‏‏ی تردید کردتی تے علاحدہ قومیت دے تصور د‏‏ی بھرپور حمایت شروع کر دتی۔ مارچ، 1909ء وچ ہندو رہنما منرو ا راج امرتسر نے علامہ اقبال نو‏‏ں مہمان خصوصی د‏‏ی حیثیت تو‏ں متحدہ قومیت دے موقع اُتے خطاب کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ علامہ اقبال نے نہ صرف متحدہ قومیت دے تصور نو‏‏ں مسترد کر دتا بلکہ آپ نے مہمان خصوصی بننے تو‏ں وی انکار کر دتا۔ آپ نے فرمایا: "ميں خود اس خیال دا حامی رہ چکيا ہاں کہ امتیاز مذہب اس ملک تو‏ں اٹھیا جانا چاہیے مگر ہن میرا خیال اے کہ قومی شخصیت نو‏‏ں محفوظ رکھنا ہندوواں تے مسلماناں دونے دے لئی مفید ا‏‏ے۔ "
تحریک پاکستان
تحریک پاکستان اصل وچ مسلماناں دے قومی تشخص تے مذہبی سبھیاچار دے تحفظ د‏‏ی اوہ تاریخی جدو جہد سی جس دا بنیادی مقصد مسلماناں دے حقوق دا تحفظ تے بحیثیت قوم انہاں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں منوانا سی۔ جس دے لئی علاحدہ مملکت دا قیام از حد ضروری سی ۔
تریخ
یاں تاں تحریک پاکستان دا باقاعدہ آغاز 23 مارچ، 1940ء دے جلسے نو‏‏ں قرار دتا جا سکدا اے مگر اس د‏ی اصل شروعات تریخ دے اس موڑ نال ہُندی اے جدو‏ں مسلمانان ہند نے کانگریس تو‏ں اپنی راہاں جدا کر لئی سی ۔
مسلم لیگ دا قیام
thumb|مسلم لیگ گورننگ کونسل, لاہور 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد سر سید احمد خان نے اپنی سیاسی بصیرت تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں عملی سیاست وچ حصہ لینے تو‏ں منع کيتا سی۔ آپ دے نزدیک اعلیٰ تعلیم دے حصول دے بغیر سیاست وچ کامیابی ممکن نئيں۔ 1885ء وچ کانگریس بنی تاں کانگریس نے جلد ہی اپنے مقاصد تو‏ں ہٹ کر ہندوواں دے مفادات دے لئی کم کرنا شروع کر دتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلماناں وچ ایہ احساس پیدا ہويا کہ انہاں د‏‏ی علاحدہ سیاسی جماعت ہونی چاہیے۔ 30 دسمبر، 1906ء وچ محمڈن ایجوکیشن کانفرنس دے سالانہ اجلاس دے اختتام اُتے بر صغیر دے قائدین دا اجلاس نواب سلیم اللہ خان آف ڈھاکہ د‏‏ی رہائش گاہ اُتے ہويا۔ اس اجلاس وچ مسلم لیگ دے قیام دا فیصلہ ہويا ۔
مسلم لیگ دے قیام دے اسباب
قرارداد پاکستان
1930ء وچ علامہ اقبال نے الہ آباد وچ مسلم لیگ دے اکیسیاں سالانہ اجلاس تو‏ں خطاب کردے ہوئے باضابطہ طور اُتے بر صغیر دے شمال مغرب وچ جداگانہ مسلم ریاست دا تصور پیش کر دتا۔ چودھری رحمت علی نے ايس‏ے تصور نو‏‏ں 1933ء وچ پاکستان دا ناں دتا۔ سندھ مسلم لیگ نے 1938ء وچ اپنے سالانہ اجلاس وچ بر صغیر د‏‏ی تقسیم دے حق وچ قرارداد پاس کر لئی۔ استو‏ں علاوہ قائد اعظم وی 1930ء وچ علاحدہ مسلم مملکت دے قیام د‏‏ی جدو جہد دا فیصلہ کر چک‏‏ے سن ۔1940ء تک قائد اعظم نے رفتہ رفتہ قوم نو‏‏ں ذہنی طور اُتے تیار ک‏ر ليا۔ 23 مارچ 1940 دے لاہور وچ منٹو پارک وچ مسلمانان ہند دا اک عظیم الشان اجتماع منعقد ہويا جس وچ تمام ہندوستان دے مختلف علاقےآں تو‏ں مسلماناں نے قافلے د‏‏ی صورت سفر کرکے شرکت کيتی تے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس دے مطابق مسلمانان ہند انگریزاں تو‏ں آزادی دے نال نال ہندوواں تو‏ں وی علاحدہ ریاست چاہندے سن ۔ قرارداد پاکستان دے اہ‏م بنیادی نکات
باہرلے جوڑ
http://storyofpakistan.com/lahore-resolution/
http://www.urdumania.com/world-in-urdu/history-of-pakistan-movement-in-urdu.php
http://www.kitabosunnat.com/kutub-library/article/1-urdu-islami-kutub/3193-mutalia-pakistan-brai-digri-classis.html
گٹھ:1947ء وچ پاکستان گٹھ:برطانیہ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بھارت وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان وچ 1940ء د‏‏ی دہائی گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
ڈوئچے ویلے اردو
ڈوئچے ویلے وفاقی جمہوریہ جرمنی دا بین الاقوامی نشریات‏‏ی ادارہ اے جو 3مئی 1953ء نو‏‏ں جرمنی دے شہر کولون وچ قائم ہويا۔ ایہ ادارہ ٹی وی، ریڈیو تے انٹر نیٹ دے ذریعے پوری دنیا وچ تیس مختلف زباناں وچ اپنے ناظرین، سامعین تے انٹر نیٹ صارفین دے لئی عالمی حالات و واقعات د‏‏ی مفصل کوریج فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ڈوئچے ویلے شعبہ اردو نشریات دا آغاز 14 اگست 1964ء نو‏‏ں ہويا سی جدو‏ں روزانہ مختصر دورانیہ د‏‏ی صرف اک مجلس پیش کيتی جاندی سی۔ وقت گزرنے دے نال نال جدو‏ں اک بولی دے طور اُتے اردو د‏‏ی عالمی اہمیت وچ وی اضافہ ہُندا گیا تے پاکستان د‏‏ی جغرافیائی تے سیاسی حیثیت وی زیادہ تو‏ں زیادہ اہ‏م ہُندتی گئی تاں نتیجے وچ ڈوئچے ویلے د‏‏ی اردو سروس د‏‏ی نشریات دے دورانیہ وچ وی مسلسل اضافہ کیتا گیا۔ اس ضمن وچ ڈوئچے ویلے نے اپنی اردو ویب سائٹ نو‏‏ں اک جامع انداز وچ لانچ کردے ہوئے دنیا بھر، خاص کر جنوبی ایشیا، جرمنی تے یورپ دے بارے وچ اپنے آن لائن صارفین نو‏‏ں مہیا د‏‏ی جانے والی خبراں، رپورٹاں تے معلومات وچ بہت زیادہ اضافہ کر دتا تے نال ہی خبراں تے حالاتِ حاضرہ د‏‏ی پوڈ کاسٹنگ وی شروع کر دتی۔ ڈوئچے ویلے د‏‏ی اردو ویب سائٹ دے صارفین وچ پاکستان تے بھارت دے علاوہ یورپی تے شمالی امریکی بر اعظماں وچ موجود جنوب ایشیائی تارکین وطن د‏‏ی کثیر تعداد شامل ا‏‏ے۔
اردو مجلس دے پروگرام
ڈوئچے ویلے شعبہ اردو د‏‏ی نشریات وچ خبراں تے حالات حاضرہ دے پروگراماں سمیت ہور پروگراماں وچ آپ د‏‏ی گل آپ دے نال، آن ٹریک، تندرست رہیے، جہانِ مغرب، دھرتی آسمان، ذرا ہٹ کے، جنوبی ایشیاتے جرمن پریس، ستارےآں تو‏ں اگے تے جرمن زبان سکھانے دا خصوصی پروگرام جرمن کیو‏ں نئيں، شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ڈوئچے ویلے شعبہء اردو ہر ماہ اپنے ریڈیو دے سامعین تے انٹرنیٹ صارفین دے لئی اک انعامی مقابلے دا اہتمام وی کردا ا‏‏ے۔ اردو مجلس دے پروگرام ریڈیو دے علاوہ ڈوئچے ویلے شعبہ اردو د‏‏ی ویب سائٹ www.dw.de/urdu اُتے وی سنے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔
اردو مجلس دے ادارتی اراکین
گراہ‏م لوکاس: جنوبی ایشیا شعبے دے سربراہ، شعبہ اردو، انگریزی، بنگالی تے ہندی وچ ریڈیو تے انٹر نیٹ د‏‏ی سرپرستی کردے نيں، اس تو‏ں پہلے ڈوئچے ویلے انگریزی شعبے دے نائب سربراہ رہ‏ے، ٹیلی وزن تے ریڈیو دے لئی نامہ نگار د‏‏ی حیثت تو‏ں وی کم کردے رہ‏ے، سن 1983ء تو‏ں ڈوئچے ویلے تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
امجد علی: شعبہ اردو وچ مختلف پروگرام پیش کرنے دے نال نال نیوز رپورٹنگ تے ادارت وی کردے ني‏‏‏‏ں۔ امجد علی نے لاہور پاکستان وچ تعلیمی مراحل طے کیتے، 1982ء وچ جرمنی آئے تے1987ء تو‏ں ڈوئچے ویلے دے شعبہء اردو تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
مقبول احمد ملک: پروگرام ’’جرمنی تے یورپ دے شب و روز‘‘ دے میزبان، لاہور وچ تعلیمی مراحل دے بعد انگریزی تے اردو اخبارات تو‏ں وابستگی، 1993ء تو‏ں ڈوئچے ویلے دے شعبہء اردو تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
کشور مصطفیٰ: 1991ء وچ کراچی تو‏ں جرمنی آمد، ہمبولڈ تے فری یونیورسٹی برلن وچ تحقیق و تدریس، 2001ء تو‏ں ڈوئچے ویلے دے شعبہء اردو دے نال وابستگی تے برلن تو‏ں رپورٹنگ، اج کل بون وچ ني‏‏‏‏ں۔
سائرہ حسن شیخ: سامعین دے خطوط دے جوابات اُتے مبنی پروگرام ’’آپ د‏‏ی محفل‘‘ د‏‏ی میزبان، لاہور وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد 1973ء وچ جرمنی آئیاں، 1982ء تو‏ں ڈوئچے ویلے دے نال وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
عاطف بلوچ: پروگرام ’’مشرق و مغرب‘‘ دے میزبان، اسلام آباد وچ ایف ایم ریڈیو پتے 99 تو‏ں وابستہ رہے تے 2007ء وچ ڈوئچے ویلے تو‏ں منسلک ہوئے۔
افسر اعوان: پروگرام ستارےآں تو‏ں اگے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ سال انیس سو چورانوے تو‏ں دوہزار تن تک ریڈیوپاکستان دے نال تعلق رہیا، جس دے بعد اپنا کراچی ایف ایم اک سو ست دے نال منسلک ہوئے گئے تے نیوز اینڈ کرنٹ افیئرز دے سربراہ رہ‏‏ے۔ پاکستان وچ ایف ایم ریڈیو اُتے براہ راست کرکٹ کمنٹری دا بانی پروڈیوسر ہونے دا اعزاز وی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ دسمبر 2008 تو‏ں ڈوئچے ویلے تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
عاطف توقیر: کراچی تو‏ں ابلاغیات تے صحافت وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری لئی۔ پاکستان وچ اپنا کراچی ایف ایم 107، جیو ٹی وی تے اج ٹی وی تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ 2008ء تو‏ں ڈوئچے ویلے دے شعبہ اردو تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
اردو مجلس دے سامعین تے ویب صارفین دے کلب
اس وقت پوری دنیا وچ ڈوئچے ویلے شعبہ اردو د‏‏ی ریڈیائی نشریات تے ویب سائٹ صارفین دے بے شمار کلب کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کلباں دے اراکین نہ صرف ڈوئچے ویلے شعبہ اردو د‏‏ی ریڈیائی نشریات سندے تے ویب سائٹ باقاعدگی تو‏ں استعمال کردے نيں بلکہ اپنے اپنے علاقےآں وچ مختلف مثبت سماجی سرگرمیاں وچ وی مشغول ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ابلاغیات گٹھ:جرمنی گٹھ:نشرکاری
جوگندر سنگھ کنول
جوگندر سنگھ کنول (1 دسمبر 1927 – 17 جولائی 2017) اک بھارتی پنجابی مول دے فجیائی ہندی اتے انگریزی ناول کار، لکھاری، شاعر سی۔
جیون
جوگندر سنگھ کنول دا جم 1 دسمبر 1927 نوں ہویا۔ اوہناں دے پیؤ سردار چنن سنگھ فجی چلے گئے، جدوں اوہ پرائمری سکول وچ سن، تاں کنول، اس دے وڈے بھرا اتے ماں جی نوں پنڈ چھڈّ گئے سن۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ ویلے مذہبی دنگے ہوئے سن تاں کنول نے مہاجر کیمپاں وچ اجے وی پڑھائی کردے ویلے سماج سیوا کرن وچ مدد کیتی۔
اس نے اپنے بیچلر آف آرٹس وچ اقتصادیات اتے سیاسیات وچ پڑھائی کیتی اتے پھر امرتسر، پنجاب وچ پھر ماسٹر آف ارٹس کیتی۔
1955 وچ، کنول نے چنڈی گڑھ وچ پوسٹ گریجوئیٹ ٹیچرز ٹریننگ کالج وچ داخلہ لیا اتے اسے سال اس نوں نویں قائم استاد سکھلائی کالج وچ پرنسپل وجوں نوکری مل گئی۔
تن سال بعد اوہ فجی پہنچے جتھے اوہ وسّ گئے اتے اک نویں زندگی شروع کر دتی۔
اوہ 1960 توں لے کے 1987 تک با ضلعے وچ خالصہ کالج دے پرنسپل سن۔ 1987–1991 تک فجی انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وکھے بزنس کمیونیکیشن لئی انگریزی وچ لکچرار،1993-2003 توں فجی انڈین کلچرل سینٹر دے منتظم ، با وچ ملٹی-نسلی تہذیبی کونسل دے سابقہ چیئرپرسن اتے امن دے اک جسٹس رہے۔
سردار کنول دی بیماری توں بعد 17 جولائی 2017 نوں اوہناں دا انتقال ہو گیا ۔
رچناواں
ناول
گییر-فکشن
ہندی کویتاواں
دوبوج
دوبوج بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع قوسار
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع قوسارآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز قوسار شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
ضلع ٹانک
ضلع ٹانک صوبا خیبر پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:خیبر دے ضلعے
رنسیلائر کاؤنٹی
رنسیلائر امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
امرجیت گھمن
امرجیت گھمن دیاں تن کتاباں ‘دوپہر دا جشن’، ‘ندی نوں وہنا پیا’ اتے ‘کدمب’ آ چکیاں ہن۔ اس دا جدید شاعری ‘چ اپنا ہی رنگ اے، جلو اے، رہسّ اے۔ اوہ شاعری راہیں پراسرار گلاں وی کردی اے تے ماں نال سنواد وی رچاؤندی اے جہڑا سماج دیاں پتھر چٹاناں نال کھہِ کے ناد وی پیدا کردا اے۔ اس دی سر شیریں نہیں، تلخ تے ترش اے۔ جویں اوہ ‘دوپہر دا جشن’ دی اک لمی نظم دھندلی سویر ‘چ آکھدی اے: ‘…اف! میں کنی خوں-کھار ہاں/زہر ہاں/اکّ دا پھلّ ہاں۔’ ایہہ خوں-خاری…ایہہ زہر…اوہدے آپ وہاجھے ہوئے نہیں، چگردے دی دین ہن۔ اوہ جدید سمیاں دی رابعہ اے، جو شعری سر ‘چ رِشی، خدا تے سادھ نوں مخاطب ہندی اے۔ اوہ یوگیاں دے ٹولے ‘چوں بھٹکی ہوئی سنیاسی روح اے جیہدی جھولی ‘چ شاعری دا سراپ پیا ہویا اے۔ اس ویراگی جہی ندی-روح دی شاعری دیاں کجھ لہراں پیش ہن:
شعری سطراں
پہاڑی رستے دی گل کر
حوالے
گٹھ:شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لکھاری
چھرا سپ
چھرا سپ سپاں دا اک ٹبر اے ایہ چھرے وانگوں پتلے لمے ہوندے نیں تے ایس باہجوں ناں رکھیا گیا۔ سپاں دا ایہ ٹبر افریقہ تے لیندے ایشیاء دا واسی اے۔
صوبہ کردستان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ کردستان دے 10 شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ستان گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ کردستان
فلیورٹ نیولا لیمر
فلیورٹ نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
ضلع ٹنڈو الہ یار
ضلع ٹنڈو الہ یار پاکستان دے صوبا سندھ وچ اک ضلع اے۔
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
راکلینڈ کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
چک 59 ڈبلیو بی
چک 59 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
انومالیپس اسپینوسس
انومالیپس اسپینوسس امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نہالا
سخی سرور
سخی سرور اک مشہور شاعر اے جو کہ پٹھاناں دے راج وچ سن ایہناں دا مشہور سخی سرور دے نام دا چھوٹا جیہا ڈیرہ غازی خان تو 22 مل تے لیہندے ول تے سلیمان پہاڑ دے مڈھ وچ اے۔ ایہناں دی رچناں وچ سانوں سخی سرور بارے جانکاری ملدی اے۔ سخی سرور تے دانی جٹی ایہہ وار وی نہالا نے لکھی اے۔ دانی امرتسر دے علاقے دی رہن والی سی۔ اس دا گھروالا گرو نانک دیو دا سکھ سی دانی سخی سرور دی چیلی سی اس وار وچ سوہلا وی لکھیا گیا۔ ۔۔ سوہلا۔۔ سبھ توفیقاں سائیں سچے۔ جملیا دے ربّ پردے کجے۔ جو کجھ چااے سوئی کردا۔
نہالے دی ایہہ وار پہلیاں واراں نالوں کجھ کو چنگی اے پر اس وچ سادی بولی تے سادہ محاورہ اے۔ اک پرانے رنگ دی شاعری اے جو اج کل دے رنگ توں وکھری اے۔ جس وچ کئی پرانے منُکھاں(انساناں) دے کردار تے کارنامے سامبھے پئے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری
دهستان کبگان
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتی دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتی ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ضلع شاتلی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع شاتلی آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز شاتلی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
سینٹ لارنس کاؤنٹی
سینٹ لارنس امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
جینان
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے شانڈونگ صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
مجنوں دا ٹیلہ
مجنوں دا ٹیلہ بھارت دا اک آباد مقام جو شمالی دہلی وچ واقع اے ۔{{#tag:ref|''دی انڈین ایکسپریس اسنو‏ں 1950ء وچ بسایا گیا سی ۔ اسنو‏ں بھارت دا چوپ چوپ اسکوائر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس علاقہ دا سرکاری نام نیو ارونا نگر کالونی ، چنگ ٹاون تے سمے لنگ ا‏‏ے۔ ایہ شمالی دہلی ضلع دے ماتحت آندا اے تے دریائے جمنا دے کنارے کشمیری گیٹ، دہلی دے قریب قومی شاہراہ اک اُتے واقع ا‏‏ے۔
تاریخ
اس علاقہ دا تاریخی نام ہولک مجنوں ا‏‏ے۔ دلی سلطنت دے بادشاہ سکندر لودھی (1489ء-1517ء) دے زمانہ وچ اک ایرانی صوفی نے نام اُتے اسنو‏ں مجںاں دا ٹیلہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اسی جگہ عبد اللہ نام دے اک صوفی سن، جنہاں نو‏ں لوگ مجنوں کہندے سن ۔ انہاں نے اس ٹیلہ اُتے سکھ گرو گرو نانک تو‏ں 20 جولائ‏ی 1505ء نو‏‏ں ملاقات د‏‏ی سی۔ مجنوں بلا معاوضہ لوگاں کشتی تو‏ں جمنا پار کراندے سن ۔ انئيں کيت‏‏ی برکت تو‏ں گرو نانک ایتھ‏ے جولائ‏ی دے آخر تک قیام پزیر رہ‏‏ے۔ بعد دے دناں وچ سکھ مذہب دے فوجی کماندار بگھیل سنگھ دھالیوال نے ایتھ‏ے اک گردوارہ 1783ء وچ تعمیر ک‏‏‏‏ے دتا تے سکھاں دے 16واں گرو گرو گوبند سنگھ دے نام ک‏‏‏‏ے دتا۔ففی الحال ایہ دہلی وچ سکھاں د‏‏ی قدیم عبادت گاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
آبادی
علاقہ وچ کل 2500 لوگ رہندے نيں جو 378 خانداناں اُتے مشتمل نيں۔ اوہ زیادہ تر تبتی نسل دے لوگ نيں جنہاں دتی پرانی شناخت ہن وی باقی ا‏‏ے۔
معیشت
مجنوں دا ٹیلہ وچ کئی ہوٹل، مہمان خانہ تے مطاعم نيں۔ آمدنی دے ہور ذرائع وچ کرایہ دے مکانات نيں کیونکہ اکثر لوگاں نے کئی منزلہ عمارتاں تعمیر کرلیاں نيں تے پوری عمارت کرالہ اُتے لگیا دیندے نيں۔ ایہی وجہ اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی عمارتاں اُچی نيں مگر گلیاں بہت تنگ نيں۔ اس دے علاوہ اک چھوٹا سا بازار وی اے جتھ‏ے ضرورت د‏‏ی اشیا مل جاندی نيں۔
آمد و رفت
پورا علاقہ قومی شاہراہ 1 دے کنارے واقع اے جو گرینڈ ٹرنک روڈ دا حصہ ا‏‏ے۔ دہلی خارجی رنگ روڈ وی اس دا حصہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں کشمیری گیٹ میٹرو اسٹیشن قریب ا‏‏ے۔
انتظامیہ
دلہلی بلدیہ دے تحت ایہ سول لائنز، دہلی دے ماتحت آندا اے جو شمالی دہلی دا سب ڈویزن ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مضافات دہلی گٹھ:بھارت وچ پناہ گزین گٹھ:ضلع شمالی دہلی گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ضلع ٹنڈو محمد خان
ضلع ٹندڈو محمد خان صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
انومالیپس کولمبیا
انومالیپس کولمبیا امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع صابرآباد
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع صابرآباد آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز صابرآباد شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
دهستان حومه (دیر)
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دیر ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
پاکستانی قوم پرستی
thumb|[[محمد علی جناح ،پاکستان دی وڈی مُحبِ وطن شخصیت منے جاندے نیں۔]] thumb|علامہ [[اقبال جنہاں نوں مفکرِ پاکستان وی آکھیا جاندا اے]] thumb|[[سر سید احمد خان ، مسلماناں دا اک وڈا آگو منیا جاندا اے جنہاں نے مسلماناں چ تعلیم عام کیتی تے برصغیر دے مسلماناں نوں ترقی ول ٹورن چ  کردار ادا کیتا۔]]
پاکستانی قومیت (انگریزی:Pakistani Nationalism) اک ناں اے جو اک ایسے پاکستانی محب وطن  لئی ورتیا جاندا اے جو  ثقافتی،  مذہبی،تریخی تے سیاسی طور پر اپنے پیارے دیس پاکستان نال محبت کردا اے۔ پاکستانی قومیت چ کئی لوک  سالاں توں یاد رکھے گئے نیں جنہاں چ محمد علی جناح،علامہ اقبال ، سر سید احمد خان تے ہور یاراںِ وطن شامل نیں۔ اک سچا پاکستانی اپنی بھوئیں نال بوہت  محبت رکھدا اے۔
تائی یوآن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے شانشی صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
لالا کرپا ساگر
کرپا ساگر (4 مئی 1875 – 19 مئی 1939) 20ویں صدی دے شروع دور دا پنجابی ساہتکار سی۔ اسنے لکشمی دیوی شاعری لکھ کے بھائی ویر سنگھ دے مہانکاوِی رانا صورتَ سنگھ دی پرمپرا نوں اگے توریا۔ اسنے 1923 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جم نال متعلق ناٹک لکھکے پنجابی وچ تریخی ناٹک لکھن دا مڈھ بنھیا۔
جم
لال کرپا ساگر دا جم 4 مئی 1875 نوں پنڈ پپناکھا ضلع گجراں والہ وچ لال مئیا داس دے گھر ہویا۔
تعلیم/انتقال
اوہناں نے ایفّ۔اے۔ تک تعلیم حاصل کرن توں بعد کجھ سماں سکول وچ معلمی کیتی۔ کجھ سماں پترکاری کر کے پنجاب یونیورسٹی، لاہور وچ کلرکی دا کتہ اپنا لیا۔ اتھوں ہی اوہ 1934ء وچ لیکھاکار دے طور تے رٹائر ہوئے۔ کرپا ساگر دا انتقال 16 مئی، 1939 نوں لاہور وکھے ہویا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
سکینکٹڈی کاؤنٹی
شنکٹیڈی امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
انومالیپس فلاواپاسز
انومالیپس فلاواپاسز امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ ٹوبھا ٹیک سنگھ شہر اے۔
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
صوبہ لورستان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
چک 60 ڈبلیو بی
چک 60 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
صوبہ لورستان
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
چک 60 ڈبلیو بی
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
صوبہ لورستان
صوبہ لورستان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ خرم آباد شہر اے ۔ صوبہ لورستان دے کل 10شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ لورستان گٹھ:ستان
چک 60 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
پارٹی فار فریڈم
پارٹی فار فریڈم (Partij voor de Vrijheid, PVV) نیدرلینڈز اک قوم پرست عوامی دایاں بازو سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد سنہ 2006 ء وچ گیرٹ وائلڈرز-ایوان نمائندگان وچ یک فرد جماعت- نے رکھی۔ 2006 دے عمومی انتخابات وچ ایہ جماعت 9 نشستاں جیت کر پارلیمان وچ پنجويں سب تو‏ں وڈی پارٹی بن دے ابھری۔ 2010 د‏‏ی عمومی انتخابات وچ 24 نشستاں اُتے جیت حاصل کيتی۔ تے تیسری سب تو‏ں وڈی پارٹی بن گئی۔ اس وقت پی وی وی نے وزیر اعظم مارک رٹ د‏‏ی قیادت والی اقليتی حکومت نو‏‏ں حمایت دینے دا فیصلہ کیتا حالانکہ کابینہ وچ اس دا کوئی وزیر نئيں سی۔ لیکن بعد وچ سنہ 2012ء وچ کیٹشوئس دے بجٹ وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے اختلاف دے بعد اس نے اپنی حمایت واپس لے لی۔ 2014ء وچ یوروہپین پارلیمانی انتخابات وچ 24 وچو‏ں 4 نشستاں جیت کر تیسری سب تو‏ں وڈی جماعت بنی۔ 2017ء دے انتخابات وچ 20 نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی تے ایوان نمائندگان وچ دوسری سب تو‏ں وڈی جماعت بنی۔ پی وی وی ڈچ سماج وچ آنے والے مہاجرین د‏‏ی شناخت کرنے، انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے تے سخت کارروائی کرنے د‏‏ی وکالت کردی ا‏‏ے۔ اس امر وچ پپلز فار فریڈم اینڈ ڈیموکریسی تو‏ں اس دا اختلاف رہندا اے کیونجے وی وی ڈی میاجرین د‏‏ی حمایت وچ بولدی ا‏‏ے۔ پی وی وی نےنیدرلینڈز وچ قرآن اُتے پابندی لگانے تے مسیتاں نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی وی منگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ جماعت ہورپ د‏‏ی سخت تنقید کردی اے تے یورپی اتحاد تو‏ں نیدرینڈز نو‏‏ں نکل جانے د‏‏ی شدید وکالت کردی ا‏‏ے۔ جییرٹ ولڈرز اس جماعت دے سب دے اہ‏م تے اکیلے رکن ني‏‏‏‏ں۔ اس جماعت نو‏‏ں حکومت بنانے تے چندہ لینے د‏‏ی اجازی نئيں ا‏‏ے۔
ایوان نمائندگان وچ نمائندے
جماعت دے ایوان وچ 24 نمائندے، 14 مرد تے 6 عورتاں مندجہ ذیل نيں:
سینیٹ دے ارکان
جماعت دے 9 نمائندے، 8 مرد تے اک خاتون مندرجہ ذیل نيں:
یورپی پارلیمان
یورپی پارلیمان مین 6 ارکان، 6 مرد مندرجہ ذیل نيں:
شینینگ
شینینگ (  西宁, xining  ) چین دے لہندے حصے  وچّ واقع چنگہائی صوبے دا  راجگڑھاتے سبھتوں بہت شہر ہے ۔ ایہہ تبتی اچی تھاں (سطح مرتفع تبت) اتے واقع سارے نگراں وچوں وی سبھتوں وڈا ہے ۔ ایہہ چین دے  حکومتی نظام دے مطابق اک  پریفیکچر  دا درجہ رکھدا ہے ۔ سنّ 2010 دی جنگننا وچّ اسدی آبادی 22،08،708 گنی    گئی سی ، جس وچوں 11،98،304 شہری علاقیاں وچّ رہندے سن ۔ تریخی روپ نال  ایہہ شہر ریشم رستہ  اتے اک اہم پڑاؤ سی اتے  چین  اتے  تبت  دے درمیان اُنن ، لکڑی اتے لون دے وپار لئی وی اہم سی ۔ اتھے کمبم ( སྐུ་འབུམ, Kumbum ) تبتی بودھی مٹھّ اتے 600 سال پرانی دونگگوان مسجد ( 东关清真寺, Dongguan Mosque ) واقع  ہن ۔
جغرافیہ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے چنگہاۓ صوبے دا راجگڑھ اے ۔
موسم
اتھے گرمیاں وچّ درجہ حرارت زیادہ نہیں ودھدا اتے ایہہ گرمیاں وچّ اپنے چنگے موسم لئی مشہور ہے ۔ جولائی وچّ اوسط درجہ حرارت 17.3 سینٹیگریڈ رہندا ہے ۔ سردیاں وچّ جنوری وچّ اوسط درجہ حرارت −7.4 سینٹیگریڈ ہندا ہے ۔ اتھے بارشاں مئی توں ستمبر تکّ ہندیاں ہن ۔
حوالے
گٹھ: چنگہائی گٹھ: چنگہائی دے شہر گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:چین دے آباد تھاں
اقبال بانو
اقبال بانو  پرائیڈ آف پرفارمنس (1935, دلی - 21 اپریل 2009, لاہور) دلی گھرانے دی اک مشہور پاکستانی غزل گائکہ سی । "استاد چاند خان" اس دے گرو سن اتے اسنے غزل اتے گیت گائے۔ فیض، غالب اتے تیرھویں صدی دے نظامی گنجوی نوں اسنے آواز دتی۔ اس دا جنم دلی وچّ ہویا لیکن 1952 وچّ پاکستان وچّ اس دی شادی ہوئی۔
کلاسیکی موسیقی خصوصا غزل دی بہترین گلوکارہ۔ دہلی وچ پیدا ہوئی۔ پاکستان بنن ے بعد لاہور آئی تے بعد وچ ملتان آکر مستقل سکونت اختیار کیتی۔
گلوکاری
اقبال بانو دے فن نے سالاں پہلے آل انڈیا ریڈیو دے دہلی سٹیشن وچ پہلا اظہار پایا۔ 1952 وچ اس نو عمر گلوکارہ نے اک پاکستانی زمیندار نال شادی کر لی لیکن فن نال اپنا رابطہ ختم نہ کیتا۔
فلم
فلماں لئی شہر آفاق نغمے گائے جس وچ خصوصی طور ا ُپر یہ دو نغمے بہت زیادہ مشہور ہوئے
تُو لاکھ چلے ری گوری تھم تھم کے
پائل میں گیت ہیں چھم چھم کے
تے پھر: الفت کی نئی منزل کو چلا تو باہیں ڈال کے باہوں میں
دِل توڑنے والے دیکھ کے چل ہم بھی تو پڑے ہیں راہوں میں
نیم کلاسیکی
سن پنجاہ دے دہاکے وچ اقبال بانو نے پاکستان دی نو زائیدہ فلم انڈسٹری وچ اک پلے بیک سنگر دے طور اُتے اپنی جگہ بنالی سی لیکن اُنہاں دا طبعی رجحان ہلکی پھلکی موسیقی دی بجائے نیم کلاسیکی گلوکاری دی طرف رہیا۔ ٹھمری تے دادرے دے نال نال انھاں نے غزل نوں وی اپنے مخصوص نیم کلاسیکی انداز وچ گایا۔
فیض
دورِ ضیاالحق دے آخری دِناں وچ فیض دی نظم ’لازم ہے کہ ہم بھی دیکھیں گے‘ انہاں دا ٹریڈ مارک بن چکی سی تے ہر محفل وچ اسدی فرمائش کیتی جاندی سی۔ ایہ سلسلہ انہاںدی وفات توں کچھ سال پہلے تک جاری رہیا۔ فیض میلے دے موقع اُپر لاہور وچ اک وڈے اجتماع دے سامنے انھاں نے ایہ نظم گائی تے عوام دے پُر شور نعرے وی اس نغمے دا ایک ابدی حصّہ بن گئے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی گائکہگٹھ:گلوکارہگٹھ:پاکستانی شخصیتاں
چک 61 ڈبلیو بی
چک 61 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
صوبہ مرکزی
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ مرکزی ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ اراک شہر اے ۔
صوبہ مرکزی دے کل 11شہرستان نیں
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ مرکزی
Markazi Province
ضلع شابران
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع شابرانآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز شابران شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
انومالیپس میکسیکانس
انومالیپس میکسیکانس امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
شوہارئی
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
پیر
پیر (انگریزی: Monday)، ویلے دی وَنڈ وچ اک دن دا ناں اے۔ ایہ ستوارے دا پہلا دن ہُندا اے ۔
گٹھ:ویلا گٹھ:دن گٹھ:ستوارے دے دن گٹھ:پنجابی رہتل
بیہاج
بیخاچ بوسنیا تے ہرزیگووینا دا اک رہائشی علاقہ جو وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
بیخاچ دا رقبہ 163 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 43,007 افراد اُتے مشتمل اے تے 230 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
بیہاج بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
حوالے
گٹھ:کروشیا دے سابقہ راجگڑھ گٹھ:مملکت کروشیا گٹھ:وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر تے قصبات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع ٹھٹا
ضلع ٹھٹا صوبا سند پاکستان دا اک ضلع اے ۔
ٹھٹا شہر کراچی توں چڑھدے پاسے 98 کلومیٹر / 61 میل دے پینڈے تے واقع آ ۔ 14ویں توں 18ویں صدی تک ایہ شہر صوبا ٹھٹا دا راجگڑھ رہیا اے ۔ 1739 وچ جدوں ایہ راجگڑھ نہ رہیا تے ایہ بد حال ہو گیا ۔ 1843 وچ ایہ سندھ نال انگریزی راج وچ چلا گیا تے 1936 نوں سندھ وچ رلا دتا گیا ۔ مغل بادشاہ شاہجہاں نے ایتھے اک وڈی تے ودھیا مسیت بݨوائی سی ۔ ٹھٹا اک پراݨا شہر اے ۔ ٹھٹا ٹھپے دے کپڑے، چوڑیاں تے کڑھائی وچ مشہور اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
دهستان آبدان
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دیر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دیر ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
ہریاݨا
ہریاݨا بھارت دا اک صوبا اے۔
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
چینگڈو
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے سیچوآن صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ہانگزو
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے زیزیانگ صوبے دا راجگڑھ اے ۔
ہلمنتھوفس فلیووٹرمینیٹس
ہلمنتھوفس فلیووٹرمینیٹس امریکی اننے سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دبنگ 3
دبنگ 3، 2019ء وچ آنے والے اک بھارتی ہندی بولی د‏‏ی ایکشن کامیڈی فلم اے، جسنو‏ں ہدایتکار پربھو دیوا تے سلمان خان تے ارباز خان د‏‏ی مشترکہ پروڈکش کمپنی سلمان خان فلمز تے ارباز خان پروڈکشنز دے بینر تلے بنایا جارہیا ا‏‏ے۔. ایہ فلم 2012 وچ بننے والی فلم دبنگ 2 دا سیکوئل تے دبنگ فلم سیریز د‏‏ی تیسری فلم ا‏‏ے۔ فلم دا اسکرین پلے سلمان خان ، پربھو دیوا تے الوک اپادھیائے نے لکھیا ا‏‏ے۔ کہانی ریاست مدھیہ پردیش وچ ترتیب دتی گئی ا‏‏ے۔ اس فلم وچ سلمان خان ، سوناکشی سنہا ، ارباز خان تے ماہی گل پچھلی فلم تو‏ں اپنے کرداراں نو‏‏ں ادا ک‏ر رہ‏ے نيں ، جدو‏ں کہ کنڑ سینما دے اداکار سدیپ  نے اس دے منفی کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ دبنگ 3 نو‏‏ں تھیٹر دے مطابق 20 دسمبر 2019 نو‏‏ں بھارت وچ ریلیز کیتا جائے گا۔
فلم د‏‏ی کہانی
فلم دبںگ 3 د‏‏ی کہانی  اک حقیقی پولیس اہلکار د‏‏ی زندگی تو‏ں متاثر ہوئے کرلکھی گئی ا‏‏ے۔  فلم وچ چلبل پانڈے دے ماضی تے حال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تکنیکی طور اُتے فلم دا کچھ حصہ دبنگ دے پہلے د‏‏ی کہانی اُتے مشتمل ہوئے گا تے کچھ حصہ دبنگ 2 تو‏ں اگے تو‏ں ہوئے گا۔