cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان دے گردوارےآں دی لسٹ
گرودوارہ پنجوی پاتشاہی، جاتری، شیخوپورا
سمت 1685 وچ ایہہ باؤلی مٹی نال بھرا دتی گئی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے سمت 1891 وچ اک پھلیرے دے پتہ دین تے ایہہ باؤلی ظاہر کیتی گئی۔ اس ویلے پھر ایہہ باؤلی الوپ ہو چکی اے۔ اس ویلے صرف اک نکا جیہا باغ اے، جس وچ لوک آرام کردے ہن، آسے پاسے دوکاناں ہن۔
84. Gurdwara Dehra Sahib, Lahore گرودوارہ ڈیہرا صاحب لاہور
سکھ اتہاس مطابق گرو ارجن دیوَ جی چندو دے تسیاے سہاردے ہوئے اتھے شہید ہوئے۔ اوہناں نوں تتی توی تے بٹھا کے اتھے راوی دے ٹھنڈے پانی وچ سٹّ دتا گیا۔ ایوں آپ نے اس تھاں اتے 30 مئی 1606 نوں شہیدی حاصل کیتی۔ اس ویلے راوی قلعے اتے شاہی مسیت دیاں کندھاں نال کھہِ کے اتھے وگدی سی۔ سن 1619 نوں چھویں پاتشاہ سری گرو ہرگوبند جی گر استھاناں دے درشناں نوں آئے تاں آپ نے اس شہیدی استھان اتے تھڑا صاحب تیار کروایا۔ سکھ راج ویلے مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں گرودوارہ صاحب دی اساری کروائی گئی۔ سنگمرمر دی منموہنی عمارت گبنددار جہدے چپھیرے برآمدہ بنوایا گیا۔
85. Gurdwara Lal Khuh, Mochi Darwaja, Lahore گرودوارہ لال کھوہ، موچی دروازہ، لاہور
ایہہ تریخی کھوہ موچی دروازے دے اندر بازار وچ اے۔ ایہہ کھوہ کدے چندو دی حویلی وچ سی۔ اس دے پاس ہی اک چھوٹی جہی کوٹھڑی سی جتھے چندو نے 1606 وچ سری گرو ارجن دیوَ جی نوں گرفتار کرکے قید کیتا سی۔ گرو جی قید ویلے اس کھوہ توں جد چھکدے اتے اشنان کردے سن۔ اتھے ہی گرو جی نوں کئیاں تسیاے دتے گئے۔ جد 1619 وچ چھویں پاتشاہ لاہور تشریف لیائے تد اتھے ہی گرسکھاں نے چندو دے نکّ وچ نکیل پا کے پھیریا اتے اتھے ہی بھڑبھنجے نے اپنا کڑچھا مار کے چندو نوں گڈی چاڑیا۔
86. Gurdwara Chhevi Patshahi, Mansehra گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، مانسہرا
صاحب گرو ہرگوبند جی دا ایہہ پاون استھان مانسہرا کشمیر روڈ اتے اے۔ اس استھان اتے آپ جی کشمیر توں مڑدے ہوئے وراجے۔ جتھے آپ نے چرن پائے اتے پریمی سنگت نوں فلسفہ دے کے نہال کیتا، گر سکھاں نے اتھے گرودوارہ اسار لیا۔ ایہہ گرودوارہ تن منجلا اے۔ فرش اتے کندھاں اتے وکھ وکھ سیواکاراں دے ناواں دیاں اٹاں لگیاں ہوئیاں ہن۔ ہن ایہہ اک سکھنی عمارت اے۔
87. Gurdwara Chitti Gatti, Mansehra Distt. Hazara گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، چٹی گٹی، مانسہرا، ضلع ہزارا
مانسہرا توں کوئی 8 کلومیٹر دور سڑک کنارے لگے اک باغ اندر گمبددار ایہہ استھان نظر آؤندا اے۔ چھویں پاتشاہ دھرم پرچار کردے ہوئے اس تھاں تے براجے سن۔ گرودوارہ سندر بنیا ہویا اے۔ گمبد اندر اتے شولنگ دی پوجا کیتی جاندی سی، جدکہ تھلے گرو گرنتھ صاحب جی دا روشنی ہندا سی۔ اج وی پتھر دا بنیا ہویا شولنگ اتھے قائم اے۔ پجاری ہندو سی، اس واسطے اس نے گرو گنرتھ صاحب دا روشنی تھلے کیتا ہویا اے۔
88. Gurdwara Chhevi Patsahi, Dhamial, Rawalpindi گرودوارہ چھیویں پاتشاہی دھمیال، راولپنڈی
دھمیال ناں دا پنڈ راولپنڈی شہر توں کوئی باراں کلومیٹر دور اے۔ سری گرو گوبند سنگھ صاحب اتے ماں صاحب کر نے اتھوں دے وسنیک روچا ملّ اتے انار سنگھ پریمیاں نوں انندپور وچ سنگت دی پریم مطلب نال سیوا کردے ویکھ کے اپنے جوڑے بخشے جہناں دا اک اک پیر اوہناں دی سنتان نرائن سنگھ پاس اے۔ گرو صاحب دا جوڑا سادہ 11 انچ لما، پبّ پاسوں تن انچ اے، ماں جی دا جوڑا 9 انچ اے اتے تن انچ طلے دار اے۔ ایہہ جوڑے پنڈ دے اس گرودوارہ صاحب اندر براجمان سن، جہناں دا فلسفہ کرکے لوک نہال ہندے سن۔ ہن گرودوارہ صاحب دی عمارت اندر سکول اے۔ جتھے بچے تعلیم لیندے ہن۔(کی کوئی گرسکھ اطلاع دیویگا کہ اوہ جوڑا اج کتھے اے تاں کس سنگتاں نوں دسیا جا سکے -اڈیٹر)
89.Gurdwara Chhevi Patshahi, Narhali, Distt. Rawalpindi گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، نڑالی، ضلع راولپنڈی
ضلع راولپنڈی تحصیل گجرکھان تھانا جاتری دا اک پنڈ جو ریلوے سٹیشن دولتالا توں چھ میل دکھن پچھم ول اے، اس پنڈ وچ سری گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ اے۔ اتھے بھائی ہربنس جی تپا گرو جی دے سکھ سن۔ اوہناں دا پریم ویکھ کے مانسہرے توں آؤندے ہوئے ستگرو جی اتھے براجے۔ ایہہ گرودوارہ پہلا تپا ہربنس جی دے ناں توں مشہور سی، پھر چھویں پاتشاہ دا گرودوارہ مشہور ہویا، اس دا دلان بہت ہی سندر اے تے اگے وڈا سروور اے۔ سروور دی پوربی نقر اتے اک بہت وڈا بوہڑ دا برچھ اے جو اوہناں سمیاں دا اے۔ بوہڑ دے رکھ تھلے ہی بھائی ہربنس سنگھ جی دی سمادھ مندر واگ بنی اے۔ ہن سروور سکا ہویا اے۔ دلان والے مکاناں وچ پرچون دیاں ہٹیاں ہن اتے گرودوارہ صاحب اندر کشمیری پروار رہندا اے۔
90. Gurdwara Chhevi Patshahi, Bajurgwal, Distt. Gujrat گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، بجرگوال، گجرات
گجرات توں اس پنڈ دی واٹ 24 کلومیٹر اے۔ اس پنڈ اندر سری گرو ہرگوبند صاحب جی دا گرودوارہ صاحب اے۔ آپ کشمیر توں گجرات آؤندے ہوئے اتھے براجے سن۔ اس پنڈ اندر تن گردوارے سن، ہن کوئی اک وی ثبوتا نہیں اے۔ باقی دوآں دے نام نشان تاں اکا ہی مٹ چکے ہن جدکہ اس تریخی استھان دے کجھ نشان باقی ہن۔
91. Gurdwara Chhevi Patshahi, Gujrat گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، گجرات
سری گرو ہرگوبند جی کشمیر توں مڑدے اس تھاں براجے۔ ایہہ استھان قابلی دروازے دے اندر اے۔ اس استھان نوں کجھ اتہاسکاراں نے حویلی چھیویں پاتشاہی کرکے وی لکھیا اے۔ اس دی عمارت بہت سندر بنی ہوئی اے۔ اس ویلے اس وچ بہت سارے شرنارتھیاں دے گھر آباد ہن۔ لوکاں نے آپو اپنی لوڑ موجب وادھے گھاٹے کر لئے ہن۔ اس شہر دے اندر مسلمان صوفی حضرت شاہ دولا جی دا مزار وی اے۔ بھائی گڑیئے دا اہنا نال ملاپ ہویا، اوہناں توں آپ نے سکھمنی صاحب دا پاٹھ سنیا۔ مگروں، چھویں پاتشاہ جی نال وی آپ جی وی ملنی ہوئی۔ شاہ دولا جی نے گرو گوبند سنگھ جی نوں سو تولے سوناں بھیٹ کیتا جو سبھ کجھ تواریخ دا حصہ اے۔ شاہ دولا جی دا مزار گرودوارہ صاحب توں نیڑے ہی اے۔
92. Gurdwara Chhevi Patshahi, Rasul Nagar (Ram Nagar) Gujranwala گرودوارہ چھیویں پاتشاہی رسول نگر (رام نگر) گجراں والہ
چناں دے کنڈھے، تہہ۔ وجیراباد ضلع گجراں والہ اندر رام نگر نامی بہت ہی تریخی قصبہ اے۔ اس قصبے اندر ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ شانہ وکھا رہا اے۔ چھوٹا جیہا دربار بنیا ہویا اے جس اپر سندر گمبد اتے سنگمرمر دا فرش اے۔ کندھاں اپر گرو گرنتھ صاحب جی دے واک اکرے ہوئے ہن۔ گردوارے دے سجے پاسے والا بوہا اک وڈا باغ ول کھلدا اے۔ جو اس دربار دا حصہ اے۔ ستگرو سری گرو ہرگوبند جی وجیراباد توں چل کے اتھے آئے سن تے اتھوں اٹھ کے ہاپھجاباد نوں اپنے چرناں دی چھوہ بخشی۔
اس شہر وچ سری گرو ہرگوبند جی دا پاون استھان گرو کوٹھا کرکے مشہور اے۔ آپ کشمیر توں مڑدے ہوئے، اپنے اک پریمی بھائی کھیم چند جی دے گھر ٹھہرے، جتھے بعد وچ گرودوارہ اساریا گیا۔ ایہہ اک بہت ہی سندر عمارت سی۔ ہن چوکھا حصہ ڈھیہہ چکا اے۔ گرودوارہ صاحب اندر شرنارتھیاں دے گھر آباد ہن۔ اک سندر تے وڈا تلاب اس دی خوبصورتی وچ وادھا کردا اے۔ مسلمان وسنیک اج وی اک نکا جیہا میلہ وساکھی والے دن کردے ہن۔
94. Gurdwara Chhevi Patshahi, Hafizabad
گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، حافظ آباد شہر
بچے ناں دا ایہہ بہت ہی نکا جیہا پنڈ ضلع تحصیل تھانا ہاپھجاباد وچ ریلوے سٹیشن کالے کے توں 10 کلومیٹر مشرق ول اے۔ اس پنڈ وچ سری گرو ہرگوبند صاحب جی دا گرودوارہ اے، گرو جی ونی توں چل کے اتھے آ کے تھوڑا سماں براجے تے دھرم اپدیش دتا۔ چھوٹا جیہا گرودوارہ بنیا ہویا سی جو کہ ہن الوپ ہو چکا اے۔ گردوارے دے نال لگدی مہنت بھارتی داس دی سمادھ اج وی کھلوتی اے۔ بھارتی داس اک وار دسم پاتشاہ پاس اک سندر گھوڑا لے کے حاضر ہویا سی۔ گرو جی نے پرسن ہو کے اس نوں اک دستار تے گرو گرنتھ صاحب جی بخشے جو 1947 تک اتھے براجمان راے۔ عقیدت مند دور دور توں اوہناں دے درشناں نوں آؤندے سن۔ (کی کوئی سجن جانکاری دیویگا کہ اج کتھے نے ایہہ نشانیاں - اڈیٹر)
96. Gurdwara Guru Amardas, Dhunni, Hafizabad گرودوارہ گرو امرداس جی، دھنی (ضلع آپھجااباد)
ضلع تحصیل ہاپھجااباد دا پنڈ جو دھنی کرکے مشہور اے، اس پنڈ نوں آپھجااباد توں پکی سڑک جاندی اے، اس توں پہلوں پنڈ ونی آؤندا اے۔ اس وچ وی گرودوارہ صاحب اے۔
دھنی والے گرودوارہ صاحب وچ گرو امرداس جی دے جوڑے دا اک پیر سی جو 11 انچ لماں تے ساڈھے تن انچ چوڑا سی۔ بھائی چینا ملّ (دھیرو ملّ) تیجے گرو دا پریمی سکھ سی۔ ستگرو جی نے اس دی سیوا توں پرسن ہو کے اس نوں اپنا جوڑا بخشیا، جس دا اک پیر اتھے اتے اک پنڈ مدر، تحصیل ننکانہ صاحب ضلع شیخوپورا وچ اے۔ ہجیرا دے روگی ایہناں تھاواں وچ جاندے تے جوڑے نوں گل نال چھہا کے اروگ ہندے۔(کی کوئی سجن جانکاری دیویگا کہ اوہ جوڑا اج کتھے ہے- اڈیٹر) اس ویلے گرودوارہ صاحب پنڈ دے وچالے اے۔ ہال کمرہ اے، جس دے چار بواے ہن، اس وچ ہن امبالے توں آئے ہوئے شرنارتھی وسے ہوئے ہن۔
97. Gurdwara Ichha Purak, Vinni, Hafizabad گرودوارہ اچھا پورک، ونی، ہاپھجااباد
ونی ضلع تحصیل تے تھانا ہاپھجااباد دا اک پنڈ اے۔ اس پنڈ وچ ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ اچھا پورک اے۔ ستگرو جی پنڈ واسیاں دے پریم نوں ویکھدے ہوئے آپھجااباد توں چل کے اتھے ٹھہرے سن۔
98. Gurdwara Chhevi Patshahi, Kotli Bhag, Gujranwala گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، کوٹلی حصہ، گجراں والہ
99. Gurdwara Panjvi/ Chhevi Patshai, Nankana Sahib گرودوارہ پنجویں چھیویں پاتشاہی، ننکانہ صاحب
ایہہ دوویں تریخی استھان گرودوارہ صاحب تنبو صاحب توں جم استھان نوں جان والی سڑک اتے واقع ہن۔ ستگرو سری گرو ارجن دیوَ جی دا استھان گمبد توں بناں تے میری پیری دے مالک ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دا ستھان گمبد والا بنیا ہویا اے۔ ایہہ دوویں گردوارے اکو چاردیواری وچ ہن۔ چھویں پاتشاہ کشمیر توں مڑدے ہوئے ننکانہ صاحب جی دے درشناں نوں ہاڑ مہینے سمت 1670 مطابق 1613 نوں پدھارے۔ آپ جتھے وراجے سن، گرسکھاں سدا لئی ایہہ گرمیلا قایم کر لیا۔ جس ون دے برچھ ہیٹھ ستگرو براجے، ہن اوہ الوپ ہو چکیا اے۔ اس برچھ دا تناں شیشے دی اک پیٹی وچ سنبھال کے گرودوارہ چھیویں پاتشاہی دے اتے گمبد وچ آؤدیاں سنگتاں دے درشناں واسطے رکھیا ہویا اے۔
100. Gurdwara Khara Sahib, Bhai ke Mattu, Distt, Gujranwala گرودوارہ کھارا صاحب، بھائی کے مٹو، ضلع گجروالا
بھائی کے مٹو نامی پنڈ ضلع تے تحصیل گجراوالا تھانا نوشہرا ورکا توں نیڑے کوئی دو کلومیٹر دکھن مشرق ول اے۔ پنڈ وچ وڑن توں پہلاں ہی گرودوارہ کھارا صاحب اے۔ چھویں پاتشاہ سری گرو ہرگوبند جی جد اس تھاں تے براجے تاں اک آدمی متھا ٹیک کے آپ دے پاس بہہ گیا۔ اس دیاں مچھاں تماکو پی پی کے پیلیاں ہو گئیاں سن۔ گرو جی نے اس توں اوہدا ناں پچھیا تاں اس نے اتر دتا کہ میرا نام ہرگوبند اے۔ ستگرو جی نے آکھیا کہ بھائی ایہہ نام رکھ کے پھر تماکو پین دا ککرم کیوں ؟ تاں اس نے اگے توں تماکو پینا چھڈّ دتا۔ پچھلی بھلّ کے معافی منگ کے اوہ گرو جی دا سکھ ہویا۔گرودوارہ صاحب دی عمارت بہت سندر بنی ہوئی اے۔ اندر باہر سوہنی پھلکاری ہوئی اے۔ چھت اتے ویل بوٹے بنے ہوئے ہن۔ کندھاں اتے سیوا کرن والیاں دیاں کئیاں اٹاں لگیاں ہوئیاں ہن۔ایہہ عمارت سمت 1990 وچ بنی۔ ست ساؤن نوں میلہ ہندا سی۔
101. Gurdwara Kund Sahib, Rehsama, Near Chaprarh, Sialkot گرودوارہ تالاب صاحب، رہسما، نیڑے چپراڑ، ضلع سیالکوٹ
رہسما نامی ایہہ پنڈ ضلع تے تحصیل سیالکوٹ دا اک سرحدی پنڈ اے۔ اس پنڈ وچ سری گرو ہرگوبند صاحب جی دے تن گردوارے ہن جہناں دے نام تالاب صاحب، گرو سر اتے ٹاہلی صاحب ہن۔ ہن اس پنڈ دا نام صالح پور اے۔ قصبہ چپراڑ دے نانل اک بندھ اے، اس بندھ نوں پار کرکے اس پنڈ وچ جایا جا سکدا اے۔ گرودوارہ تالاب صاحب الوپ ہو چکیا اے۔ تالاب صاحب دے کنارے دا اک تپ استھان اج وی کھلوتا اے۔
102. Gurdwara Gurusar, Rehsama, Distt. Sialkot گرودوارہ گرو سر، رہسما، ضلع سیالکوٹ
ضلع سیالکوٹ دے پنڈ رہسما اندر گرو ہرگوبد سنگھ جی دا استھان گروسر اے۔ ای پنڈ توں کوئی ادھا کلومیٹر باہر گرو صاحب دا تال سی۔ جد گرو صاحب اتھے پدھارے تد ایہہ سکّ چکا سی، گرو جی نے نیزہ مار کے پانی کڈھیا۔ اس ویلے ایہہ پاون سروور پوریاں جا چکا اے۔ گرودوارہ صاحب وچ لوک وسے ہوئے ہن۔
103. Chhevi Patshahi, Galotian Distt. Sialkot گرودوارہ چھیویں پاتشاہی گلوٹیا، ضلع سیالکوٹ
گلوٹیاں خورد نانمیں ایہہ پنڈ گجراوالا سیالکوٹ مین روڈ اتے آباد اے۔ اس پنڈ دے بالکل وچالے سبھ توں اچی تھاں اتے چھویں پاتشاہ جی دا پاون استھان اے۔ گرو صاحب کشمیر توں مڑدے ہوئے اتھے براجے۔ اتھے ہی گرو ہرِ رائے جی نے اک پریمی دی ارادھنا تے اچنچیت فلسفہ دتے۔ گرودوارہ صاحب دا سندر گمبد دوروں ہی نظر آؤندا اے۔ پنڈ اندر سبھ توں اچی عمارت اے۔ روشنی استھان چٹے سنگمرمر دا بنیا ہویا اے۔ اس ویلے پنڈ دے لوک اس عمارت نوں جنجھ گھر وجوں ورت راے ہن۔ عمارت دی حالت عینی پتلی اے کہ ایہہ کسے ویلے وی الوپ ہو سکدی اے۔
104. Gurdwara Chumala Sahib, Bhati Darwaja Lahore گرودوارہ چومالا صاحب، بھاٹی دروازہ، لاہور
سری گرو ہرگوبند صاحب جی دا ایہہ پاون استھان محلہ چومالا، اندرون بھاٹی دروازے وچ اے۔ اتھے ستگرو جی نے بھائی جیون دے گھر نواس کیتا۔ اتھے گرو صاحب نے کئی وار دیوان لگایا۔ بھائی بدھی چند جی جد گرو جی دے گھوڑے لین لاہور آئے تاں اوہ وی اتھے ہی ٹھہرے۔ اس مکان نوں بھائی جیون نے گرودوارہ بنا دتا۔ اس دا پہلا پربندھ مہنتاں پاس سی۔ 1914 وچ گرودوارہ صاحب دے ہال دا پھلار کیتا گیا۔ اس ویلے گرودوارہ صاحب دا ناں نشان مٹ چکیا اے۔ اس استھان اتے لوکاں نے تن تن منجلے مکان چھت لئے ہن۔ اتہاس دا اک پنہ منمکھاں نے چٹّ لیا اے۔
105.Gurdwara Chhevi Patshahi, Rampur Kalan, Lahore گرودوارہ چھینویں پاتشاہی، رامپر کلاں، لاہور
رامپر کلاں نامی ایہہ پنڈ لاہور امرتسر روڈ اتے آباد اے۔ اس پنڈ اندر گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ سی۔ گرو صاحب کھرک جاندے ہوئے اس تھاں براجے۔ چھوٹا جیہا دربار بنیا ہویا سی، ہن الوپ ہو چکیا اے۔ ہن اس اندر گجراں دے گھر وسے ہوئے ہن۔
106. Chhevi Patshahi, Mazang, Lahore
گرودوارہ پاتشاہی چھیویں، مزنگ، لاہور
صاحب سری گرو ہرگوبند صاحب جی 1619 ای نوں دیوان چندو نوں نال لے کے لاہور آئے۔ اتھوں ہی آپ نے گرو گھر دی پریمی بیبی قولاں نوں اپنے گھوڑے تے سوار کیتا۔ ایہہ استھان مجنگ وچ ٹیمپل روڈ اتے واقع اے۔ اس دی پہلی عمارت مہاراجہ رنجیت سنگھ نے بنوائی۔ 1926 نوں سورگی سردار مہر سنگھ دے ادم صدقہ موجودہ عمارت ہوند وچ آئی۔ گرودوارہ پاتشاہی چھیویں، مجنگ، لاہور صاحب سری گرو ہرگوبند صاحب جی 1619 ای نوں دیوان چندو نوں نال لے کے لاہور آئے۔ اتھوں ہی آپ نے گرو گھر دی پریمی بیبی قولاں نوں اپنے گھوڑے تے سوار کیتا۔ ایہہ استھان مجنگ وچ ٹیمپل روڈ اتے واقع اے۔ اس دی پہلی عمارت مہاراجہ رنجیت سنگھ نے بنوائی۔ 1926 نوں سورگی سردار مہر سنگھ دے ادم صدقہ موجودہ عمارت ہوند وچ آئی۔
107. Gurdwara Shikar Ghat Sahib, Kachha Distt. Lahore گرودوارہ شکارگڑھ صاحب، کاچھا ضلع لاہور
ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دی لاہور پھیری نال متعلق ایہہ پاون استھان لاہور توں کوئی 15 کلومیٹر دی دوری اتے اے۔ فروزپور روڈ اتے مشہور بسّ سٹاپ کاہنا توں کوئی چار کلومیٹر پچھم ول اے۔ ریلوے سٹیشن کاچھا اے، جو پنڈ توں تن کلومیٹر دور اے۔ اس پنڈ وچ اک ٹبے اتے ایہہ پاون استھان اے۔ اس نوں گرو ارجن دیوَ جی نواس وی آکھیا جاندا اے۔ چھویں پاتشاہ جی نے اتھے شکار کھیڈیا۔ اس ویلے اتھے بھاری جنگل سی۔ اس پنڈ توں باہر گرودوارہ صاحب والی گلی ساہمنے دیوان لکھپت دا بنوایا ہویا اک وڈا تال اے۔ ہن ایہہ مچھیپال محکمے کول اے۔ اس پاون استھان اتے بھائی مل جی نے انگریزاں دے راج ویلے گرو گرنتھ صاحب دا روشنی کیتا۔ پچھوں ایہہ گرودوارہ سنگھ سبھا دے پربندھ ہیٹھ آ گیا۔ کمیٹی نے ایتھے بچیاں دی اچی تعلیم لئی اک کالج بناؤن دا پروگرام بنایا جو ادھورا رہِ گیا۔
108. Gurdwara Tahli Sahib, Rehsama Sialkot گرودوارہ ٹاہلی صاحب، رہسما، سیالکوٹ
109. Gurdwara Chhevi Patshahi, Jhallian, Distt. Lahore گرودوارہ چھینوی پاتشاہی، جھلیا، ضلع لاہور
جھلیا نامی پنڈ تحصیل لاہور تھانا برقی وچ اے۔ ایہہ دو پنڈ اک دوجے نانل ملے ہوئے ہن۔ اس واسطے ایہناں نوں ڈھلواں جھلیاں وی آکھیا جاندا اے۔ اس پنڈ اندر ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دا چرن چھوہ پاون استھان اے۔ گرودوارہ سندر، اگے برامدے پچھے دو مکان، کسے سرکاری بنگلے وانگ بنیا ہویا اے۔ اس ویلے اس پاون دربار اندر امبالے دا اک محاجر گھرانہ وسیا ہویا اے۔
110. Gurdwara Chhevi Patshahi, Minhala Distt. Lahore گرودوارہ چھینوی پاتشاہی، منہالا، ضلع لاہور
منہالا نامی ایہہ پنڈ تھانا برقی ضلع لاہور وچ اے۔ اس پنڈ نوں جان واسطے جلوں موڑ توں اک سڑک نکلدی اے۔ گرو ہرگوبند جی دا پاون استھان پنڈ وچ وڑدیاں ہی سجے ہتھ اتے اک وڈا چھپڑ کنارے اے۔ ایہہ چھپڑ کدے گرودوارہ صاحب دا سروور سی۔ عمارت گر چکی اے۔ صرف اک برج ہی کھلوتا اے۔ ایہہ وی کسے ویلے الوپ ہو سکدا اے۔
111. Gurdwara Chhevi Patshahi, Dhilwan Distt Lahore گرودوارہ چھینوی پاتشاہی ڈھلواں، ضلع لاہور
ڈھلواں نامی ایہہ پنڈ تحصیل لاہور تھانا برقی توں 4 کلومیٹر اُتے اے۔ اس پنڈ توں مشرق ول گرو ہرگوبند صاحب جی دا منجی صاحب اے۔ گرو صاحب کئیاں پنڈاں دا ادھار کردے ہوئے جھلیاں توں چل کے اتھے پدھارے سن۔ آپ دے بیٹھن والے ستھان اتے منجی صاحب بنا دتا گیا۔ ہن اس دے نال پرائمری سکول دی عمارت بنا دتی گئی اے۔
112. Gurdwara Chhevi Patshahi, Padhana, Distt Lahore گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، پڈھاناں، ضلع لاہور
ایہہ گرودوارہ پنڈ پڈھاناں، ضلع لاہور، تھانا برقی وچ اج وی اپنیاں شاناں وکھا رہا اے۔ چھویں پاتشاہ صاحب سری گرو ہرگوبند جی پنڈ ڈھلواں توں چل کے پنڈ واسیاں دے پریم کرکے اتھے آئے سن۔ اتھے جلن جٹّ جو کہ اس علاقے دا مشہور جمیندار بھگت سی، نال ستگرو جی دی وچار چرچہ ہوئی۔ پہلاں ایہہ گرودوارہ سادھارن حالت وچ سی۔ اتھوں دے سردار عطر سنگھ پڈھاناں جی نے گردوارے دی سیوا ارمبھی اتے پنڈ دی سنگت نے ادم کرکے سندر دربار بنایا۔ ہن اس پاون استھان اندر میوات توں آئے ہوئے شرنارتھی وسدے ہن۔ عمارت چنگی ترڑی اے۔
113. Gurdwara Chhevi Patshahi, Rampura Khurd, Distt Lahore گرودوارہ چھینوی پاتشاہی، رامپرا خورد، ضلع لاہور
ضلع اتے تحصیل لاہور، تھانا برقی دا ایہہ پنڈ جو لاہور برقی روڈ اتے سڑک توں تن کلومیٹر مشرق ول آباد اے۔ اس پنڈ اندر گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ صاحب اے۔ عمارت سندر تے گمبددار بنی ہوئی اے۔ گرو صاحب پڈھانے توں چل کے سنگتاں دا پریم ویکھ کے اتھے براجے۔ اس ویلے ڈگے ہوئے دربار اندر میوات دے شرنارتھی وسے ہوئے ہن۔
ہڈیارا نامی ایہہ پنڈ لاہور گھونڈی روڈ اتے آباد اے۔ ہڈیارا پنڈ اندر سری گرو ہرگوبند جی دا پاون استھان اے۔ اتھے آپ سنگت دا پریم دیکھ کے تشریف لیائے۔ اس پنڈ اندر ایہہ عمارت سبھ توں اچی اے، جو دوروں ہی نظر آؤندی اے۔ اس ویلے اس عمارت اندر امرتسر دے شرنارتھی وسے ہوئے ہن۔ عمارت بہت سندر تے مضبوط اے۔
115. Gurdwara Beri Sahib Chhevi Patshahi, Kharak Lahore گرودوارہ بیری صاحب، چھیویں پاتشاہی، کھرک، لاہور
SHRINE VANISHED-
ضلع تحصیل لاہور تھانا برقی دا ایہہ پنڈ کھرک توں مشرق ول کوئی ادھا کلومیٹر دور گرو ہرگوبند جی دا گرودوارہ بیری صاحب اے۔ ستگرو جی پڈھانے توں اتھے آئے تے بیری نال گھوڑا بنیاں۔ اس بیری توں 20 کو قدم اتے گرو جی دے بیٹھن دے تھاں کچا دمدما صاحب سی جو مگروں پکا کر دتا گیا۔ اوہ کھوہ وی پاس ہی اے جتھے ستگرو جی نے پانی چھکیا۔ ایہہ سبھ کجھ الوپ ہو چکا اے تے صرف رکھاں دا اک جھنڈ اے۔
116. Gurdwara Chhevi Patshahi, Guru Mangat Lahore, گرودوارہ چھیویں پاتشاہی، گرو مانگٹ، لاہور
ایہہ پاون استھان لاہور چھاؤنی ریلوے سٹیشن دے بہت نیڑے اے۔ ہن اس پنڈ دے آسے پاسے لاہور دی ماڈرن بستی گلبرگ اسر گئی اے۔ ستگرو سری گرو ہرگوبند جی مجنگ توں اٹھ کے اتھے براجے سن۔ گرودوارہ بہت سندر بنیا ہویا سی۔ اس پاون استھان نوں 1947 ویلے بڑا نقصان پہنچیا۔ بہت سال کھنڈر پیا رہا۔ اس پاون استھان دی پوترتا نوں بھنگ ہون توں بچاؤن لئی اتھے شانے اسلام ناں دی عالیشان مسیت بنا دتی گئی اے۔ اس مسیت دے نال اک ودیالا 'مدرسا' اے جتھے قرآن دی سکھیا دتی جاندی اے۔ لوک بھلائی واسطے اتھے اک ڈسپینسری وی کم کر رہی اے۔
117. Gurdwara Chhevi Patshahi, Amar Saddhu, Lahore گرودوارہ چھیویں پاتشاہی امرسدھو، لاہور
ایہہ پنڈ لاہور فروزپور روڈ اتے آباد اے۔ اس پنڈ وچ چھویں پاتشاہ جی دا پاون استھان اے، جو ستگرو جی بیبی قولاں جی دے نال مجنگ توں اتھے آئے سن، اس واسطے اس استھان نوں گرودوارہ بیبی قولاں وی آکھیا جاندا اے۔ پہلاں اس استھان اتے سادھارن گرودوارہ سی۔ بھائی موہن سنگھ اکالی دے ادم نال رائے بہادر سر گنگا رام جی نے 1919 سمت وچ گردوارے کھوہ اتے سروور دی سیوا کروائی۔ اس ویلے گرودوارہ صاحب دی عمارت سندر اتے ودھیا اے۔ سروور کدھروں کدھروں ٹٹیاں ہویا اے۔
118. Gurdwara Tahli Sahib, Ghakka Kotli, Shakkargarh Distt Narowal
گرودوارہ ٹاہلی صاحب گھکا کوٹلی شکرگڑھ (ضلع نارووال)
گھکا اتے کوٹلی دوویں جڑواں پنڈ ہن جو تھانا شاہ غریب تحصیل شکرگڑھ وچ اج وی آباد ہن۔ پنڈ گھکا اندر ستگرو سری گرو ہررائے جی دا استھان ٹاہلی صاحب اے۔ ایہہ اک وڈا اتے سندر گرودوارہ اے جو ہن ڈھیہہ رہا اے۔ ستگرو جی اتھے ٹاہلی اتے بیری دے برچھ تھلے براجے۔ ٹاہلی سکّ چکی اے جدکہ بیری ہری بھری اے۔ اتھے گرو صاحب نے مولے نامک انسان نوں خرگوش دی جون توں مکت کیتا سی۔ اس دی سمادھ پنڈ بوآ وچ واقع اے۔ بھائی فتح چند پریمی سکھ دی پریت کرکے گرو صاحب کجھ دن اس ٹاہلی اتے برچھ ہیٹھ ٹھہرے۔ انور خاں نامی ضلع گرداس پور دا شرنارتھی آباد اے۔ عمارت خستہ حالت وچ اے۔
119. Gurdwara Janam Asthan Mata Sahib Kaur, Rohtas, Distt. Jehlam جم استھان ماں صاحب کور روہتاس، ضلع جیہلم]
روہتاس قلعے اندر اسے ناں توں وسے پنڈ وچ ہی ماں صاحب کور جی دا جم بھائی رامو بسی دے گھر ہویا۔ آپ دا انند کم 18 وساکھ سمت 1757 نوں سری گرو گوبند سنگھ جی نال ہویا۔ کلغیدھر پاتشاہ نے ایہناں دی گودی پنتھ خالصہ پایا، اسے واسطے امرت سنسکار ویلے ماں صاحب کور دے پیؤ گرو گوبند سنگھ جی دے اپدیش کیتے جاندے ہن۔ ماں جی دا جم استھان قلعے دے صدر دروازے اندر آبادی وچ اے۔ آبادی وچ وڑدیاں ہی کوئی 100 کرماں دی وتھّ اتے کچے پکے مکاناں وچ لکیا چھوٹا جیہا گمبد نظر آؤندا اے۔ ایہہ آپ جی دا ہی جم استھان اے۔ اس نوں ہر ویلے کنڈا لگیا رہندا اے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ویلے اس دی سیوا کروائی گئی۔ پرانا مکان گرا کے نواں گمبددار اساریا گیا، جو ہن مٹدا جا رہا اے۔
120. Dargah Hazrat Baba Sheikh Farid Ganj Shakar, Pak Pattan درگاہ حضرت بابا فرید، گنج شکر پاکپتن
حضرت بابا فرید گنج شکر جی نوں پنجابی زبان دے پہلے شاعر وجوں منیا جاندا اے۔ آپ دی رچنا سلوک جو فرید بانی دے نام توں گرو گرنتھ صاحب جی وچ درج اے۔ ستگرو نانک دیوَ جی سندھ نوں جاندے ہوئے آپ جی دی درگاہ دے درشناں نوں پاکپتن آئے۔ جس تھاں آپ نے چرن پائے اس تھاں نوں ٹبہ نانکسر آکھیا جاندا اے۔ بابا فرید جی نے 5 محرم 679 ہجری، 7 مئی 1280 منگلوار نوں اس دنیا توں پردہ کیتا۔ آپ دا مزار جو پاکپتن شہر دے متھے دا جھمر اے حضرت کھاجا نجامؤدین اؤلیا ہورا بنوایا۔ اس دا بہشتی دروازہ چاندی دا بنیا ہویا اے، جہدے وچ سنہری پتری نال پھلکاری کیتی گئی اے۔
121. Tibba Baba Farid, Lahore ٹبہ بابا فرید، لاہور
ایہہ استھان لاہور ضلع کچہری تے ایس ایس پی دفتر دے پچھواڑے اے۔ اس نوں ٹبہ بابا فرید آکھیا جاندا اے۔ جد بابا پھریددین گنج شکر جی ہور آئے تاں اس تھاں براجے، مگروں عقیدت منداں اتھے تھڑا صاحب بنا لیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ جی دے ویلے اس اتے چوکھنڈی اساری گئی جو دسمبر 1996 تک قایم سی، ہن اک وار پھر استھان دی سیوا ہو رہی اے۔
122. Khuh Baba Farid, chakk EB-317, Burewal, Distt. Viharhi کھوہ بابا فرید چکّ اوبھ - 317 بوریوال، ضلع وہاڑی
123. Chilgah and Grave of Hazrat Hamza Ghaus, Sialkot چلگاہ اتے قبر حضرت حمزہ غوث (سیالکوٹ)
124. Tomb of Sai Mian Mir, Lahore
مزار سائیں میاں میر جی
سائیں میاں میر جی جہناں دا اصل ناں میر محمد اتے مشہور ناں میاں میر سی، آپ دا جم 1531 ء نوں سیوستان سندھ وچ ہویا ۔ آپ نے عمر دا چوکھا حصہ لاہور وچ بتایا۔ پہلی ماگھ سمت 1684, 3 جنوری 1588 نوں پنچم پاتشاہ گرو ارجن دیوَ جی مہاراج نے آپ توں ہرمندر صاحب دا نیہ پتھر رکھوایا۔ ستگرو سری گرو ارجن دیوَ جی دی شہیدی تے آپ نے ہاء دا نعرہ ماریا۔ دارا شکوہ نے آپ دا بہت ہی سندر مزار بناوایا، جو اج وی اپنیاں شاناں وکھا رہا اے۔ مزار دی اساری جاری سی کہ اورنگزیب تخت اتے آن بیٹھا۔ اوہنے مزار تے لگن والا لال پتھر جو دارا شکوہ نے منگوایا سی، چکّ کے لاہور دی بادشاہی مسیت اتے لوا لیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے حکم اتے آپ دے مزار دی سرکاری پدھر اتے مرمت ہوئی تے شاہی خزانے ولوں پنج سو روپیہ اس دا تاریا گیا۔ مہاراجہ ہر سال میلے ویلے مجار اتے آپ آؤندا اتے دل کھولھ کے سیوا کردا۔
125. Tomb Rai Bular, Nankana Sahib قبر رائے بلار، ننکانہ صاحب، ضلع شیخوپورا
جم استھان ننکانہ صاحب دے پچھواڑے آبادی توں باہر اک تھیہ اے۔ اس تھیہ نوں دھولر تھیہ کر کے یاد کیتا جاندا اے۔ اس اتے دنیا دے اس پہلے بندے دی قبر اے، جہنے ستگرو نانک دیوَ جی نوں اﷲ دا پیارا بندہ کر کے پچھانیاں۔ اوہناں نے اپنی ادھی جاگیر گرودوارہ صاحب جی دے نہ لا دتی جو اج وی اسدے ناں اے۔ ایہہ کچی قبر تاریخ دا اک بہو وڈا نشان اے۔ رائے بلار دی ونش وچوں بہت نامور اتے مشہور سیاستدان راے ہن۔ جہناں وچوں رائے منصب علی خاں تاں وزیر وی راے ہن۔ اسے طرحاں رائے محمد بصیر بھٹی پاکستان دی نیشنل اسمبلی دے میمبر راے۔
126. Gurdwara Bhumman Shah, Dipal pur Distt. Okara بھمن شاہ
بھمن شاہ نامی پنڈ تحصیل تھانا دیپالپر، ضلع اؤکاڑا اتے واقع اے۔ بھائی کاہن سنگھ جی مطابق بھائی بھمن شاہ جی نوں دشمیش جی نے ور بخشیا سی کہ تیرا لنگر چلیگا۔ ایہہ پاون استھان اک بہت ہی وڈے قلعے دے روپ وچ اے۔ اس قلعے ورگی عمارت اندر بابا سری چند جی دا گرودوارہ، بابا بھمن شاہ دا ڈیرہ، کئیاں مہنتاں دیاں سمادھاں، یاتروآں دے رہن واسطے سیکڑے کمرے، لنگرکھاناں، سروور اتے کئیاں پرکار دیاں گپھاواں بنیاں ہوئیاں ہن۔ کندھاں اتے رنگلیاں مورتاں تے واک اکرے ہوئے ہن۔ عمارت دی حالت بہت ہی مندی اے۔ چھتاں ڈگّ چکیاں ہن کندھاں نوں کیرا لگ چکیا اے۔ آؤن والے ویلیاں وچ جو ایہہ عمارت ڈھیہہ گئی تاں کلا دی اک انملی ونگی مکّ جاوے گی۔
ڈیرہ بابا بھمن شاہ جی دے کمپلیکس دے اندر ہی دربار بابا سری چند جی اپنیاں شانہ وکھا رہا اے۔ ایہہ دربار دو منجلا اے۔ کندھاں اتے کئی پرکار دے پھلّ بنے ہوئے ہن۔ کندھاں اتے گرو گرنتھ صاحب جی دے واک تھاؤ تھائی اکرے ہوئے ہن۔ ایہہ دربار مہنت ہربھجن داس جی نے 1910 ء سمت 1967 وچ بنوایا، اس دی سلّ اتے لکھیا اے: ੴ دربار بابا سری چندر جی آلیکدر جنام مہنت ہربھجن داس صاحب کی تجویز سے بنا ۔ سں: 1967) دربار باوا سری چندر صاحب، بانی فرقہ اداسیاں اج تجویز عالی قادر جانب مہنت ہربھجن داس صاحب جیب اکھتتام یافت 1910 ء۔ ڈیرے دے آس پاس بہت ساریاں الونڈی سادھوآں دی سمادھاں ہن۔ ایہناں سمادھاں دے ساہمنے گرو گوبند سنگھ جی دا دربار اے، جتھے دسم گرنتھ جی دا روشنی ہندا سی۔ اس استھان دا مکھ دوار سمادھاں ول اے جدکہ اک دروازہ سراں ول کھلدا اے۔ ویلے دے نال نال ایہہ سبھ کجھ مٹی دا ڈھیہ ہندا جا رہا اے۔ اوہ سماں دور نہیں جد ایہہ سبھ کجھ صرف کتاباں دے پنیاں اتے ہی رہِ جاویگا۔
127. Tahli Sahib Baba Sri Chand, Lahore گرودوارہ ٹاہلی صاحب، بابا سری چند، لاہور
بابا سری چند جی سری گرو نانک دیوَ جی دے وڈے سپتر سن۔ ایہناں دا جم بھادوں سدی 9 سمت 1551 نوں ماں سلکھنی جی دی ککھوں سلطان پور ہویا۔ ایہناں الونڈی متّ چلایا۔ دہانت 15 اسو سمت 1699 نوں لاہور وکھے ۔ آپ دا ڈیرہ لاہور رے سٹیشن کول ٹاہلی صاحب دے ناں نال مشہور سی جو ہن الوپ ہو چکا اے۔
129. Tomb Hazrat Shah Daula, Gujrat مزار حضرت شاہ دولا، گجرات
گجرات شہر اندر حضرت شاہ دولا جی دا مزار مسلماناں دی اک وڈی جیارتگاہ اے۔ ایہہ درگاہ پرانے شہر توں باہر اے۔ آپ ابراہیم اباراہیملودھیب ابراہیم دی اولاد وچوں سن۔ آپ نے اتھے گجرات شہر اندر ہی ستگرو سری گرو ہرگوبند جی دے فلسفہ کیتے سن۔ ایہناں دشمیش پیؤ جی نوں 100 تولے سونا بھینٹ بھیجیا۔ شاہ دولا جی دی وجا توں گجرات دا ناں شاہ دولا کی گجرات ہویا۔
130. Gurdwara Kot Bhai Than Singh, Attak گرودوارہ کوٹ بھائی تھان سنگھ اٹک
131. Gurdwara Bhai Joga Singh Peshawar
گرودوارہ بھائی جوگا سنگھ، پیشاور
جوگا پیشاور نواسی بھائی گرمکھ سنگھ دا پتر سی۔ جو کلغیدھر پاتشاہ توں امرت چھکّ کے سنگھ سجیا۔ ستگور بھائی جوگا سنگھ نوں سپتر جان کے ہر ویلے اپنی حضوری وچ رکھدے۔ بھائی گرمکھ سنگھ دی بینتی اتے ستگرو جی بھائی جوگا سنگھ نوں ویاہ کرواؤن واسطے واپس بھیج دتا اتے اک ہور سنگھ نوں حکم نامہ دے کے پچھے گھلّ دتا کہ جد جوگا سنگھ تن لاواں لے چکے تد ایہہ ہکمناماں اس نوں دے دینا۔ اسنے انجھ ہی کیتا۔ حکم سی کہ 'اس نوں ویکھدیاں انندپور ول تر پوو'۔ سو جوگا سنگھ چوتھی لانو وچو چھڈّ کے گھروں تر پیا۔ باقی دیاں لاواں اس دے قمر بند نال دے کے ویاہ دیاں رسماں پوریاں کیتیاں گئیاں۔ رستے وچ بھائی جوگا سنگھ دے من وچ آیا کہ ستگرو دی آگیا منن والا میرے جیہا کوئی ورلا ہی ہووےگا۔ جد ہشیارپور پجا تاں اک ویسوا دے سندر روپ نوں دیکھ کے کام نال ویاکل ہو گیا اتے ویسوا دے کوٹھے جا پجیا۔ کلغیدھر پاتشاہ نے اپنے اننّ سنگھ نوں نرک تالاب توں بچاؤن لئی چوبدار دا روپ دھار کے رات ویسوا دے مکان تے پہرہ دتا۔ جوگا سنگھ نے رات چار وار اس مکان تے جان دا چارہ کیتا تے ہر وار چوبدار نوں کھڑوتیاں دیکھ کے پچھانہ مڑ آیا۔ سویرے انندپور دی راہ پیا۔ ستگور دے دربار وچ پہنچ کے اپنی بھلّ بخشائی۔ جوگا سنگھ لکھی ست سوئِ۔۔ممہت چوبدار گر ہوئے۔ (گو پر سو) گرودوارہ صاحب دی عمارت بہت ہی سندر تے تن منزلاں بنی ہوئی اے۔ گرودوارہ صاحب دے نال سکھ بچیا واسطے پنجابی سکول اے جو مذہبی تعلیم دے نال نال بالکاں نوں دنیاداری دی تعلیم وی دان کردا اے۔
132. Gurdwara Nirankarian, Rawalpindi گرودوارہ نرنکاری، راولپنڈی
ایہہ تریخی گرودوارہ راولپنڈی شہر اندر نرنکاری بازار اندر اے۔ اصلی نرنکاریاں دا جم اس استھان توں ہویا۔ اس فرقے دے موڈھی بھائی دیال سنگھ جی سن، جہناں دا جم دشمیش جی دے کھجاننچی بھائی وساکھا سنگھ دی سپتری بیبی لاڈکی دے ادر توں ہویا۔ دیال جی ہر ویلے 'نرنکار' دا جاپ کردے اتے مورتی پوجا دی ورودھتا کردے۔ اس کرکے اوہناں دی 'نرنکاری' سنگیا ہوئی اتے ایہناں دے قوم دی 'نرنکاری' الّ پئی۔ ایہہ گرودوارہ نرنکاریاں دا مرکز بنیا۔ بھائی دیال جی دا چلانا سمت 1911 نوں ہویا۔ دربار صاحب دے کھبے ہتھ اتے بابا جی دی سمادھ اے۔ سنگتاں دے ٹھہرن واسطے کئیاں کمرے ہن۔ پوری عمارت تن منجلا اے۔ سکھی مان مریادا مطابق سبھ توں پہلاں انند کم اسے ہی گردوارے اندر بھولا سنگھ اتے نہال کور دا 1855 نوں ہویا۔ اس دربار اندر بوٹا سنگھ نانمی اک سکھ کیرتن کردا ہندا سی۔ اک دن اوہ شراب پی کے کیرتن کرن لگ پیا، جہنوں بابا دیال جی ہوراں نے دھکے مار کے باہر کڈھ دتا۔ اس نے مری جا کے اک نواں دربار بنا لیا۔ اتھوں ہی نقلی نرنکاریاں دی لہر چلی ۔بوٹا سنگھ اٹک دا رہن والا سی۔ اوہ مری وچ کوہڑ دی بیماری نال مریا۔ اوتار سنگھ پشاور والا اوہدا چیلا ہویا۔ ایہہ پشاور اندر ڈبل روٹیاں ویچیا کردا سی۔
13 اپریل 1978 دی وساکھی اتے امرتسر وکھے نقلی نرنکاریاں اتے گرسکھاں وچالے بھاری لڑائی ہویا، جہدے اندر 13 سنگھ شہید ہوئے۔ ایہناں شہیداں دے لہو وچوں ہی خالصتان دی دھکھدی لہر نوں پلیتا لگا۔ سکھ جدو جہد دی اگوائی سنت جرنیل سنگھ بھنڈراوالیا نے کیتی ۔ اسے ہی لڑائی اندر ہرمندر صاحب اتے بھارتی فوجاں نے ٹینکا، توپاں نال حملہ کیتا۔ اسے ہی ہلے دے جواب وچ سری متی اندرا گاندھی قتل ہوئی۔ اس ویلے اس گرودوارہ صاحب اندر منڈیا دا سکول اے۔ عمارت دی حالت بہت ہی مندی اے۔ کسے ویلے وی مٹی دا ڈھیر ہو سکدی اے۔
133. Gurdwara Singh Sabha Rawalpindi گرودوارہ سنگھ سبھا راولپنڈی
راولپنڈی دے مشہور راجا بازار وچ واقع اے۔ ایہہ اکالی سنگھا دا مرکز سی۔ دو منجلا جس وچ سراواں، لنگر تے روشنی استھان بہت ہی سندر عمارت اے۔ اس ویلے اس تھاں گورمنٹ ہائی سکول چلدا اے۔
بنو شہر دے بالکل نیڑے ہی اے۔ پرانی عمارت ڈھاہ کے نوی اسار لئی اے۔ اجکل اتھے پرائمری سکول چلدا اے۔
135. Gurdwara Bhai Mani Singh Rawalpindi گرودوارہ بھائی منی سنگھ، راولپنڈی
بھائی منی سنگھ جی دی یاد وچ اساریا ایہہ پاون استھان دو منجلا صرافہ بازار راولپنڈی وچ اے۔ عمارت خوبصورت تے مضبوط اے۔ روشنی استھان دے نال لنگر ہال تے رہائشی کمرے وی ہن۔ اس ویلے اس عمارت اندر گورمنٹ سکول کم کر رہا اے۔
136. Gurdwara Sri Dyalsar, Topi, NWFP
گرودوارہ سری دیالسر، ٹوپی
ایہہ پاون استھان صوبہ سرحد دے علاقے رکھ ٹوپی اندر اے۔ جس تھاں اتے ایہہ پاون استھان ستھتّ اے، ایہہ اک بہت ہی سندر اتے منکھچوی تھاں اے۔ اس استھان دی کار سیوا بھائی گربخش سنگھ جی نرنکاری ہوراں ارمبھی۔ ایہہ پاون استھان علاقے دے نرنکاریاں دا وڈا مرکز سی
(کجھ ستھاناں بارے پھلار پنجاب مونیٹر وچ نہی سی چھپّ سکیا حالانکہ قیصر صاحب دی کتاب وچ ذکر باقائدہ موجود اے۔)
137. Gurdwara Jogiwarha, Sher Nath, Vill. Bazar, Ahmed Khan Bannu گرودوارہ جوگیواڑا شیرناتھ، پنڈ بازار، احمد خان، بنو
شیر ناتھ جوگی جو بعد وچ کرنی والا سکھ ہو نبڑیا دے ستھان دے کھنڈر۔
138. Gurdwara Bhai Bannu, Mangat, Distt. Mandi Bahauddin گرودوارہ بھائی بنو ماگٹ، ضلع منڈی بہاؤدین
ضلع منڈی بہاؤدین، تحصیل پھالیا دا اک قصبہ جو مانگٹ کرکے مشہور اے۔ اتھے گرو ارجن دیوَ جی دے پریمی سکھ بھائی بنو دا نواس سی۔
بھائی بنو والی گرو گرنتھ صاحب جی دی بیڑ اتھے سی (اج کلھ ایہہ بیڑ کانپور - یو۔پی وچ اے)۔یاد راے جدوں پنچم پاتشاہ نے گرو گرنتھ صاحب دی بیڑ تیار کیتی جو کرتارپور(دوابا) وکھے سوڈھی پروار کول موجود اے اوسے سمے ہی بھائی بنو نے اس بیڑ دا اتارا کر لیا سی جدوں بنو نو جلد بناؤن واسطے لاہور بھیجیا سی۔ سکھ راج سمے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے حکم اتے اتھے اک کھبسورت گرودوارہ تلاب دے کنارے بنوایا گیا۔ اس توں باہر والا تالاب ہن مٹی نال بھریا جا رہا اے۔ گردوارے توں باہر سبزی منڈی لگدی اے۔
139. Gurdwara Ajnianwala Distt. Sheikhupura گرودوارہ انجنیانوالا، ضلع شیخوپورا
140. Gurdwara Dam Dama Sahib, Gujranwala گرودوارہ دمدما صاحب گجراں والہ
141.Gurdwara Bhai laluji, Tatliani, Gujranwala گرودوارہ بھائی لالو جی تتلیانی، گجراوالا
142. Gurdwara Shahid Ganj Bhai Mani Singh, Lahore شہید گنج بھائی منی سنگھ جی
143. Gurdwara Shaheed Bhai Taru Singh, Naulakha Bazar, Lahore گرودوارہ شہید بھائی تارو سنگھ جی، نولکھا بازار لاہور
144. Gurdwara Shaheed Ganj Singh Singhian, Naulakha Bazar Lahore شہید گنج سنگھ سنگھنیاں، نولکھا بازار، لاہور
ایہہ تریخی استھان نولکھا بازار اندر بھائی تارو سنگھ جی دے شہید گنج دے ساہمنے اے۔ سکھ اتہاسکاراں مطابق لاہور دے صوبے میر منو ہتھوں ایتھے گھٹوں گھٹ ڈھائی لکھ سنگھاں سنگھنیاں نے شہیدی حاصل کیتی۔ 1764 وچ میر منو پنجاب دا صوبیدار بنیا تاں اس نے قسم کھادھی سی کہ میں کوئی سکھ زندہ نہیں چھڈانگا۔ اسدے حکم اتے سنگھاں سنگھنیاں نوں گرفتار کرکے لیاندا جاندا تے اتھے قتل کر دتا جاندا۔ زدّ دیوان کوڑا ملّ دے کہن اتے سنگھا میر منو دی ملتان دی لڑائی ویلے مدد کیتی تاں اس نے ایہہ استھان سنگھاں نوں دے دتا۔ اوہناں اتھے پوجا استھان بنا لیا۔ میر منو دے بارے سکھاں وچ ایہہ اکھان مشہور سی کہ: منو اساڈی داتری۔ اسیںس نوں گولی چلاؤنی پئی۔ اخیری مکدماں 6 مئی 1936 نوں عدالت ولوں سکھاں دے پ منو دے سوئے۔جیو جیو سانوں وڈدا۔ اسیں دون سوائے ہوئے۔
اس شہید گنج دا جھگڑا سن 1910 وچ اس ویلے اٹھ کھلوتا جدوں مسلماناں اسدا قبضہ لین دی کوشش کیتی۔ 1936 وچ ایہہ جھگڑا اینا ودھ گیا کہ اتھے پولیکھ وچ ہویا۔ انج ایہہ گرودوارہ اج وی گرودوارہ ہی اے۔سکھ اج وی اپنیاں سویرے شام دی ارداساں موقعے ایہناں سنگھ سنگھنیاں دیاں سہیدیاں نوں یاد کردے ہن۔کیہا جاندا اے کہ شہیدی موقعے ایہناں سنگھاں سنگھنیوآں دا صدق دیکھ کے ظالم حکومت کمب اٹھی سی
گرودوارہ بھائی پھیرو، ضلع قصور
بھائی پھیرو نامی ایہہ قصبہ لاہور توں 60 کلومیٹر دی وتھّ تے ملتان سڑک اتے آباد اے۔ بھائی پھیرو جی دا اصل ناں سنگتیا سی۔ ایہہ اک وار کرتارپور وکھے گھیؤ دیاں بھریاں مشقاں لجا رہا سی تاں گرو ہرِ رائے جی دے اک سکھ نے اوہ گھیؤ خرید لیا اتے پیسے اگلے دن لجان دا آکھیا۔ سنگتیا جی نے اوہ مشقاں ویہلیاں کر دتیاں۔ اگلے دن اسنے ویکھیا تاں مشقاں اسے طرحاں بھریاں ہوئیاں سن۔ ایہہ چمتکار ویکھ کے اوہ گرو ہررائے جی دی شرن آیا۔ گرو جی دی پاہل لے کے سکھ ہویا۔ گرو جی نے اس نوں سنگتیا توں بھائی پھیرو دا نام دتا، جو مشہور ہو گیا۔ آپ نے اہنو نکا علاقے وچ مسند تھاپیا۔ مسنداں دیاں ہیرا پھیریاں نوں ویکھدیاں جد حساب کتاب منگیا گیا تاں صرف بھائی پھیرو جی دا حساب ہی ٹھیک نکلیا، جس اتے گرو جی نے اوہدا لنگر چلدے رہن دی تھاپنا کیتی۔ اس نکے دے علاقے وچ ہی بھائی پھیرو دی سمادھ بنی۔ اتھے ہی مگروں اک شہر وس گیا، جہدا ناں بھائی پھیرو مشہور ہویا۔ گرودوارہ صاحب دی اجوکی عمارت مہنتاں نے سنگت نال رل کے 1910 وچ بنوائی۔
148. Gurdwara Bhai Hema Ji, Maghiana, Jhang گرودوارہ بھائی ہیما جی مگھیانا، جھنگ
149. Dharmsala Bhai Hemaji, Maghiana Jhang دھرم سالا بھائی ہیما جی مگھیانا جھنگ،
150. Gurdwara Bhai Khan Chandji, Maghiana, Jhang
گرودوارہ بھائی خان چند جی مگھیانا جھنگ
151. Gurdwara Garh Fatehshah, Jhang گرودوارہ گڑھ فتح ہشاہ جھنگ
152. Gurdwara Shaheed Bhai Dalip singh ji, Chakk Jhumra, Faislabd گرودوارہ شہید بھائی دلیپ سنگھ جی، چک جھمرا، فیصل آباد
اتھے اکو ناں دے دو پنڈ سہاری ہن ۔ پنڈ توں باہر سہاری پیر دا گرودوارہ اے۔ اوہدی سمادھ وی گردوارے دے نال ہی اے۔ سروور چھپڑ دا روپ دھارن کر چکا اے۔ گردوارے دی عمارت نویں ہون کرکے تکڑی اے۔ اتھوں دے مسلمان اس نوں پیر سہاری کرکے یاد کردے ہن۔ ایہناں نے مرن توں پہلاں وصیت کیتی سی کہ مینوں ساڑن دی تھاں سدھا بٹھا کے آسے پاسے توں چن دتا جاوے تاں جو ساڑن اتے دبن والیاں وچ کسے دا دلّ نہ دکھے۔ ہن اوہناں دی سمادھ اتے قرآنی آئت والا کپڑا پیا رہندا اے۔ ہر سال میلہ جڑدا اے۔ سیوادار مسلمان فقیر اے۔ پیر سہاری چھینا جٹّ ستگرو امرداس جی دا سکھ ہو کے مہان اپکاری ہویا۔ گنگو اپر سہار بھارو
154. Gurdwara Baba Jamiat Singh, Kahna Nau Lahore
گرودوارہ بابا جمیعت سنگھ جی، کاہنا نو، لاہور
ایہہ پاون استھان لاہور فروزپور روڈ اتے کاہنا نوں نامی قصبے وچ اے۔ گرودوارہ صاحب دی عمارت بہت ہی سندر تن منجلا اے۔ ساہمنے دو منجلا لنگر ہال تے آسے پاسے سنگتاں دے ٹھہرن واسطے کمرے ہن۔ ہن ایہہ اک اجڑیا ہویا نگر اے۔ اس دی سیوا سنبھال کریالے والے پیر کردے ہن۔ ہن لوکاں نے اس عمارت دی تھاں اتے قبضہ کرنا شروع کر دتا اے۔ بابا جمیعت سنگھ جی اپنے علاقے دے منے پرمنے چور سن۔ اک وار مجھا چرا کے نکلے ہی سن کہ واہر چڑھ پئی۔ پھڑے جان دے ڈر توں من وچ ہی ستگرو جی دا نام دھیایا تے اگے توں چوری نہ کرن دا پرن کیتا۔ واہر جدوں سر اتے آئی تاں اوہ اپنیاں مجھا نہ سیان سکے۔ اس گھٹنا توں بابا جی ستگرو دے لڑ لگ گئے تے باقی عمر نام جپدیاں گزاری۔ ہر ورھے میلہ ہن وی ہندا اے۔
155. Gurdwara Baba Gurbaksh Singh Nainakot, Tehsil Shakkagarh, Distt Narowal گرودوارہ بابا گربخش سنگھ، نیناکوٹ
تحصیل شکرگڑھ توں 24 کلومیٹر اگے نیناکوٹ نامی اک وڈا قصبہ اے۔ بابا بڈھا جی دی ونش دے رتن بابا گربخش سنگھ (رام کنور) جی دے استھان وچ اج پرائمری سکول چل رہا اے۔ گرودوارہ صاحب دی وڈا حویلی جہدیاں کندھاں ڈھیہہ چکیاں ہن، روشنی استھان انا سندر اے کہ اج وی دیکھن والے نوں کیل لیندا اے۔ ایہہ استھان اک قطار وچ بنے تن کمریاں وچ اے۔ اسدے ساہمنے گول عمارت بابا گربخش سنگھ دی سمادھ اے جو اک فٹ اچے تھڑے اتے بنی ہوئی اے۔
156. Smadh Alpa, Distt Kasur سمادھ الپا، ضلع قصور
الپا پنڈ راوی کنارے آباد اے۔ اس پنڈ وچ ستگرو گرو نانک جی دا پاون استھان دھرم سالا چھوٹا نانکیانا دے نام نال مشہور اے۔ اس پنڈ وچ وڑن توں پہلاں تہاڈے کھبے ہتھ اتے اک نکی جہی ٹبی اتے کجھ کچے گھر نظری آؤنگے۔ ایہناں کچے گھراں وچالے اک سندر سمادھ اے، جس اتے گروہ گرو صاحباناں دے چترا توں اپرنت سوہنے سوہنے رنگاں نال پھلّ بوٹے وی بنے ہوئے ہن۔ مصوری دا ایہہ اک سندر نمونہ اے۔ پوری کوشش کرن تے وی مینوں اس بارے کوئی جانکاری حاصل نہیں ہو سکی۔ اتھوں دے وسنیک اس نوں سمادھ الپا سدھاری کر کے جاندے ہن۔
157. Smadh Charat Singh, Gujranwal سمادھ چڑھت سنگھ، گجراں والہ
سردار چڑھت سنگھ جی دی سمادھ گجرانوالے شہر اندر جرنیلی سڑک کنارے بنے شیراں والے باغ دے پچھواڑے اے۔ ویکھن نوں ایہہ اک حویلی دا بوہا لگدا اے۔ اس ویلے اس دے اندر کجھ گھر آباد ہن۔ اس دے وڈے گیٹ ساہمنے باغ اندر مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں بنوائی ہوئی باراندری سی، جو ہن الوپ ہو چکی اے۔ سردار چڑھت سنگھ شکرچکیا مثل دا موڈھی اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ جی دا دادا سی جو سمت 1779 نوں پیدا ہویا اتے خالصہ راج واسطے جوجھدا رہا۔ اوہنے گجرانوالے دے علاقے اتے قبضہ کر کے اک وڈی سکھ ریاست قایم کیتی۔ ایہناں دا دہانت اپنی ہی بندوق پاٹ جان کارن سمت 1832 (1772 ای) نوں ہویا۔ عمارت خوبصورت اتے مضبوط بنی ہوئی اے۔
158. Gurdwara Daftuh, Distt Kasur گرودوارہ دپھتوہ، ضلع قصور
تریخی قصبہ للیانی توں کوئی چار کلومیٹر دی وتھّ اتے دپھتوہ ناں دا بہت ہی مشہور پنڈ اے۔ پنڈ اندر اک بہت ہی سندر گرودوارہ صاحب دی عمارت تہانوں دوروں ہی نظر آ جاوے گی۔ کیہا جاندا اے کہ جدوں پنڈ پانڈوکی دے چودھریاں نے بابا بلاے شاہ نوں پنڈوں کڈھ دتا تاں اوہناں اس پاون استھان اندر شرن لئی۔ ایہہ اک بہت ہی وڈا قلعے ورگا گرودوارہ اے۔ اس پنڈ اندر بیبی ایشر کور دا مکان ایسرو دے محل کر کے مشہور اے۔ جو ہن مٹی دا ڈھیر ہندا جا رہا اے۔
159. Smadh Maha Singh Gujranwala سمادھ مہاں سنگھ، گجرانوالا
سردار دا جم 1760 ء نوں سردار چڑھت سنگھ جی دے گھر ہویا۔ 1772 ء وچ اپنی مثل دی واگڈور سمبھالی۔ بہت سارے سکھ سرداراں نوں ملا کے اک وڈی ریاست دی نیہہ رکھی۔ سردار مہاں سنگھ دے پتر رنجیت سنگھ نے اس ریاست نوں ودھایا اتے پرے پنجاب دا مہاراجہ تے شیرے پنجاب ہویا۔ سردار مہاں سنگھ دا دہانت 1792 نوں گجرانوالے وچ ہویا۔ اوہناں دی یاد وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سمادھ دی ایہہ عمارت بنوائی جو اک عالیشان عمارت اے۔
160. Janam Asthan Maharaja Ranjit Singh, Sabajmandi Gujranwala جم استھان مہاراجہ رنجیت سنگھ، سبز منڈی، گجراں والہ شہر
اس بہت سندر مکان دے مکھ دروازے توں اندر لنگھ کے پھر کھلا وہڑھا اے۔ اس ویہڑے دے دو حصے ہن۔ پچھلے حصے وچ تہاڈے سجے ہتھ اوہ کمرہ اے جتھے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا جم ہویا سی۔ آپ دا جم سمت 1837 (2 نومبر 1780) نوں ہویا۔ آپ دی بال عمر اسے گھر گزری۔ اتھے ہی آپ دے اتے ماں دے روگ دا ہلاّ ہویا، جس وچ آپ جی دی اک اکھ جاندی رہی۔ ہن مکان دی ڈیوڑی وچ سنیارے دی ہٹی اے۔ محکمہ اسارے قدیماں اس مکان دی کوئی دیکھ بھال نہیں کر رہا۔ چھتاں ڈگّ چکیاں ہن، کندھاں نوں وی کیرا لگ چکیا اے۔جے ایہی حالات راے تاں اتہاس دا ایہہ پنہ وی اک دن مٹ جاویگا۔
گرودوارہ جمرود
گرودوارہ جمرود ایہ قلعہ پشاور توں اگے اے۔ اتھے مشہور سکھ جرنیل ہری سنگھ نلوآ افغان فوج نال لڑدا ہویا 19 وساکھ سمت 1894 (1837 ء) نوں گرو پیارا ہویا۔جمرود قلعے وچ ہی اس بہادر جرنیل دی سمادھ اتے گرودوارہ اے۔
162. Gurdwara Nanakwarha, Nirankarian, Kandhkot, Distt. Jacobabad گرودوارہ نانکواڑا، نرنکاریاں کندھکوٹ، ضلع جیکب آباد۔
گرو نانک دیوَ جی دے اتھے پدھارن دی پاون یاد وچ بنیا ہویا اے۔
163. Gurdwara Udasi Bhai Gurdas ji, Shikarpur, Distt. Sakhar گرودوارہ الونڈی بھائی گرداس جی، شکار پور، ضلع سکھر
164. Smadh Maharaja Ranjit Singh Lahore سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ لاہور
شہر دے روشنائی دروازے توں باہر بادشاہی مسیت دی پوربی کندھ دی دکھنی نقر نال اک گمبد والی عمارت جڑی ہوئی اے۔ مہاراجہ نے کوئی چالی ورھے پنجاب تے کشمیر اتے حکومت کیتی۔ آخرکار 15 ہاڑ 1896 (27 جون 1839) نوں ادھ رنگ دے روگ کارن اس دنیا توں منہ موڑیا۔
165. Janam Asthan Hari Singh Nalwa Kasera Bazar Gujranwala جم استھان ہری سنگھ نلوآ، کسیرا بازار، گجراوالا
166. Smadh Akali Phoola Singh Naushehra سمادھ اکالی پھولا سنگھ
اکالی مہاراجہ دے نامور جرنیل سن۔ آپ دا جم سمت 1818 نوں سردار ایشر سنگھ دے گھر ہویا۔ آپ نے اکالی دل نوں پچھے لا کے گوردواریاں اتے سکھ قوم دی بھاری سیوا کیتی۔ امرتسر اندر آپ دے نام دا برج اتے آپ دے جتھے دی چھاؤنی اے۔ آپ نے سکھ فوج وچ جرنیل وجوں کئیاں جنگاں دی اگوائی کیتی اتے فتح پائی۔14 مارچ 1823 (پہلی چیت سمت 1879) نوں سرحدی پٹھاناں نال لڑدے ہوئے اس تھاں شہید ہوئے۔
167. Gurdwara Nihang Singh Chhavni Naushehra گرودوارہ نہنگ سنگھ چھاؤنی، نوشہرا
اکالی پھولا سنگھ دی سمادھ نال متعلق پنڈ پیر سباق وچ ہی اے۔ سمادھ دی اک نکی جہی چوکھنڈی اے۔ جدکہ گرودوارہ صاحب دی عمارت اک قلعے دے روپ وچ اسری ہوئی اے۔ । اتھے نہنگ سنگھ شستر مشق کردے ہندے سن۔ گرودوارہ صاحب دی عمارت بہت ہی سندر اے اتے مضبوط اے۔ دریا کنڈھے ہون کرکے ایہدی شان وچ ہور وی وادھا ہو گیا اے۔
168. Smadh Maharaja Kharhag Singh and Naunihal Singh سمادھ مہاراجہ کھڑک سنگھ تے کنور نونہال سنگھ لاہور
ایہہ دو سمادھاں مہاراجہ رنجیت سنگھ دی سمادھ دے مغربی پاسے اسے عمارت دا حصہ ہن۔ کھڑک سنگھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پتر سی تے مہاراجے دے مرن توں مگروں تخت تے بیٹھا۔ اک سال بیمار رہِ کے 21 کتک سمت 1897 نوں 38 وریاں دی عمر وچ چلانا کر گیا۔ کنور نونہال کھڑک سنگھ دا پتر سی۔ اوہ ڈوگریاں دیاں سازشاں دا پہلا شکار سی۔ اسنے پیو نوں قید وچ رکھیا تے آپ راج کردا رہا۔ 5 نومبر 1840 نوں جد اوہ اپنے پیؤ کھڑک سنگھ دا آخری سنسکار کر کے قلعے ول نوں آ رہا سی تاں اسدے اتے دروازہ ڈیگ کے اسنوں قتل کر دتا گیا۔ اس دے نال راجا گلاب سنگھ دا پتر ادھم سنگھ وی سی۔ ایوں کھڑک سنگھ توں اگلے دن اوہدے پتر دی لوتھ دا وی اسے تھاں سنسکار کیتا گیا۔ بعد وچ اتھے ہی سمادھیاں بنا دتیاں گئیاں، جو اج وی موجود ہن۔
170. Smadh Maharani Chand Kaur and Gulab Kaur Lahore سمادھ مہارانی نکائن، چند کور، تے گلاب کور لاہور
171. Smadh S. Jawahar Singh, Lahore سمادھ س۔ جواہر سنگھ لاہور
172. Gurdwara Mamser, Laliani Distt Kasur گرودوارہ مامشیر للیانی، ضلع قصور
173. Gurdwara Ajit Sar Okara گرودوارہ اجیت سر اوکاڑا
174. Smadh Maharaja Sher Singh Chahmira Lahore سمادھ مہاراجہ شیر سنگھ، چاہ میرا، لاہور
اتھے گرُ نانک پاتشاہ 23 اسو سمت 1596 مطابق 22 ستمبر 1539 نوں جوتی جوت سمائے۔ اس استھان تک اپڑن لئی ریلوے سٹیشن دربار صاحب لگدا اے۔ اجوکی عمارت دی اساری پٹیالہ مہاراجہ بھپندر سنگھ نے 135600 دی رقم نال کروائی۔ ہن سن 1995 وچ پاکستان سرکار نے لکھاں روپئے لا کے اس دی مرمت کروائی اے۔
گٹھ:عبادت گاہاں گٹھ:گردوارے گٹھ:پاکستان وچ گردوارے گٹھ:پاکستان دے گردوارے
ڈیبرا ونگر
ڈیبرا لن ونگر (پیدائش مئی ۱۶, ۱۹۵۵ء) اک امریک‏‏ی اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے فلماں این آفیسر اینڈ این جنٹلمین (۱۹۸۲ء)، ٹرمز آف انڈیرمنٹ (۱۹۸۳ء) تے شیڈو لینڈز (۱۹۹۳ء) وچ کم کیتا، جنہاں وچو‏ں ہر اک نے اسنو‏ں بہترین اداکارہ دے اکیڈمی ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا گیا۔ ونگر نے نیٹ فلکس د‏‏ی اصل ٹیلی ویژن سیریز دتی رینچ (۲۰۱۶ء–۲۰۲۰ء) وچ باقاعدہ اک سیریز دے طور اُتے کم کيتا۔