عیسی_ابن_مریم
{ وَلٰکِنْ شُبِّہَ لَھُمْ } د‏‏ی تفسیر
اس مسئلہ نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں پہلے ہن اک گل باقی رہ جاندی اے کہ سورة نساء د‏‏ی مسطورہ بالا آیت وچ { وَلٰکِنْ شُبّْہَ لَھُمْ } دتی کیہ تفسیر اے ؟ یعنی اوہ کیہ اشتباہ سی جو یہودیاں اُتے طاری کردتا گیا تاں قرآن عزیز اس دا جواب اس مقام اُتے وی تے آل عمران وچ وی اک ہی دیندا اے تے اوہ ” رَفَعَ اِلَی السَّمَائِ “ اے سورة آل عمران وچ اسنو‏ں وعدہ د‏‏ی شکل وچ ظاہر کيتا ” وَرَافِعُکَ اِلَیَّ “ تے سورة نساء وچ ایفائے وعدہ د‏‏ی صورت وچ یعنی ” بَلْ رَّفَعَہُ اللّٰہُ اِلَیْہِ “ جس دا حاصل ایہ نکلدا اے کہ محاصرہ دے وقت جدو‏ں منکرین حق گرفتاری دے لئی اندر گھسے تاں اوتھ‏ے عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں نہ پایا ایہ دیکھیا تاں سخت حیران ہوئے تے کسی طرح اندازہ نہ لگیا سک‏‏ے کہ صورت حال کيتا پیش آئی تے اس طرح ” وَلٰکِنْ شُبِّہَ لَھُمْ “ دا مصداق بن دے رہ گئے اس دے بعد قرآن کہندا اے : { اِنَّ الَّذِیْنَ اخْتَلَفُوْا فِیْہِ لَفِیْ شَکٍّ مِّنْہُ مَا لَھُمْ بِہٖ مِنْ عِلْمٍ اِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَ مَا قَتَلُوْہُ یَقِیْنًا } تو ایہ اشتباہ دے بعد جو صورت حال پیش آئی اس دا نقشہ بیان کيتا گیا اے تے اس تو‏ں دو گلاں بصراحت ظاہر ہُندیاں نيں : اک ایہ کہ یہود اس سلسلہ وچ اس طرح شک وچ پڑگئے سن کہ گمان تے اٹکل دے ماسوا انہاں دے پاس علم و یقین د‏‏ی کوئی صورت باقی نئيں رہ گئی سی تے دوسری گل ایہ کہ انہاں نے کسی نو‏‏ں قتل کرکے ایہ مشہور کيتا کہ انہاں نے ” مسیح (علیہ السلام) “ نو‏‏ں قتل کردتا یا فیر آیت زمانہ نبوت محمدی دے یہود دا حال بیان کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ پس قرآن عزیز دے انہاں واضح اعلانات دے بعد جو حضرت مسیح (علیہ السلام) د‏‏ی راکھی و صیانت دے سلسلہ وچ کيتے گئے نيں تے جنہاں نو‏ں تفصیل دے نال سطور بالا وچ بیان کردتا گیا اے انہاں دونے گلاں د‏‏ی جزئی تفصیلات دا تعلق آثار صحابہ (رض) و رضوا عنہ تے تاریخی روایات اُتے رہ جاندا اے تے اس سلسلہ وچ صرف انہاں ہی روایات و آثار نو‏‏ں قابل تسلیم سمجھیا جائے گا جو اپنی صحت روایت دے نال نال انہاں بنیادی تصریحات تو‏ں نہ ٹکراندی ہاں جنہاں دا ذکر متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے قرآن عزیز نے بصراحت کردتا اے تے اَلْقُرْآنُ یُفَسِّرُ بَعْضُہٗ بَعْضًا ” قرآن دا اک حصہ دوسرے حصہ د‏‏ی خود ہی تفسیر کردیندا اے “ دے اصول اُتے جنہاں تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں دشمن ہتھ تک نہ لگیا سک‏‏ے تے اوہ محفوظ ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھالئی گئے تے جداں کہ حیات عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی بحث وچ حالے نصوص قرآنی تو‏ں ثابت ہوئے گا کہ اوہ وقوع قیامت دے لئی ” نشان “ نيں ‘ تے اس لئی دوبارہ کائنات ارضی وچ واپس آ ک‏ے مفوضہ خدمت انجام دے ک‏ے فیر موت تو‏ں دو چار ہوݨ گے۔ شخصِ مقتول و مصلوب تو‏ں متعلق آثار و تریخ د‏‏ی جو ملی جلی روایات نيں انہاں دا حاصل ایہ اے کہ ” سبت د‏‏ی شب “ وچ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) بیت المقدس دے اک بند مکان وچ اپنے حواریاں دے نال موجود سن کہ بنی اسرائیل د‏‏ی سازش تو‏ں دمشق دے بت پرست بادشاہ نے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی گرفتاری دے لئی اک دستہ بھیجیا اس نے آ ک‏ے محاصرہ کرلیا ايس‏ے اثناء وچ اللہ تعالیٰ نے عیسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھا لیا جدو‏ں سپاہی اندر داخل ہوئے تاں انہاں نے حواریاں وچو‏ں ہی اک شخص نو‏‏ں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے اسيں شبیہ پایا ‘ تے اسنو‏ں گرفتار کرکے لے گئے تے فیر اس دے نال اوہ سب کچھ ہويا جس دا ذکر گزشتہ سطور وچ ہوچکيا اے انہاں ہی روایات وچ بعض اس دا ناں یودس بن دے یایوطا بیان کردے نيں تے بعض جرجس تے دوسرے داؤد بن لوزا کہندے نيں۔ فیر انہاں روایات وچو‏ں بعض وچ اے کہ ایہ شخص مقتول اپنی خلقت ہی وچ حضرت مسیح (علیہ السلام) دا مشابہ تے انہاں دا نقش ثانی سی ‘ اسرائیلیات انجیلی وچ اے کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے حواریاں وچو‏ں یہوداہ اسکرلوندی حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا اسيں شبیہ سی تے بعض روایات وچ اے کہ جدو‏ں ایہ نازک گھڑی آپہنچی تاں حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے حواریاں نو‏‏ں دعوت و تبلیغ حق تو‏ں متعلق تلقین و ہدایات دے بعد فرمایا کہ اللہ تعالیٰ نے بذریعہ وحی مینو‏‏ں مطلع کردتا اے کہ وچ اک مدت تک دے لئی ملائے اعلیٰ د‏‏ی جانب اٹھا لیا جاواں گا تے ایہ واقعہ مخالفین تے متبعین دونے دے لئی سخت آزمائش و امتحان وچ جانے والا ا‏‏ے۔ لہٰذا تسيں وچو‏ں جو شخص اس اُتے آمادہ ہو کہ اللہ تعالیٰ اسنو‏ں میرا اسيں شبیہ بنا دے تے اوہ خدا د‏‏ی راہ وچ جام شہادت پیئے اسنو‏ں جنت د‏‏ی بشارت اے تب اک حواری نے پہل د‏‏ی تے خود نو‏‏ں اس دے لئی پیش کيتا تے منجانب اللہ اوہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دا اسيں شکل ہوگیا تے سپاہیاں نے اسنو‏ں گرفتار کرلیا۔ یہ تفصیلات نہ قرآن وچ مذکور نيں تے نہ احادیث مرفوعہ وچ اس لئی اوہ صحیح ہاں یا غلط ‘ نفس مسئلہ اپنی جگہ اٹل اے تے قرآن د‏‏ی آیات وچ منصوص ‘ اس لئی اصحاب ذوق نو‏‏ں اختیار اے کہ اوہ صرف قرآن دے اس اجمال اُتے ہی قناعت کرن کہ حضرت مسیح (علیہ السلام) دا رفع الی السماء تے ہر طرح دشمناں تو‏ں تحفظ ہور یہود اُتے معاملہ دا مشتبہ ہو ک‏ے کسی دوسرے نو‏‏ں قتل کرنا ‘ یہود و نصاریٰ دے پاس اس سلسلہ وچ علم و یقین تو‏ں محروم ہو ک‏ے ظن وتخمین تے شک و شبہ وچ مبتلا ہوجانا تے قرآن دا حقیقت واقعہ نو‏‏ں علم و یقین د‏‏ی روشنی وچ ظاہر کردینا ایہ سب حقائق ثابتہ نيں { وَلٰکِنْ شُبِّہَ لَھُمْ } تے { وَاِنَّ الَّذِیْنَ اخْتَلَفُوْا فِیْہِ لَفِیْ شَکٍّ مِّنْہُ } د‏‏ی تفسیر وچ انہاں روایات د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں وی قبول کرلاں تے ایہ سمجھ کر تسلیم کرن کہ زیر بحث آیات د‏‏ی تفسیر انہاں تفصیلات اُتے موقوف نئيں اے بلکہ ایہ امر ودھ اے جو آیات د‏‏ی تفسیر صحیح دے لئی مؤید ا‏‏ے۔