cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آئرن پروین
ذاتی جیون
اج وی پنڈاں تھاواں وچ ویاہ دے موقع تے جد تیک ایہ گاناوجایاں گایا نا جاوے تے لگدا ای نہیں کہ ویاہ اے۔بلکہ ایہ کہنا چاہیدا ہے کہ جیویں ریڈیو دی نشریات قومی ترانے نال شروع ہندی اے ایسے طرحان پنڈاں وچ ویاہ دی شروعات اس گانے نوں گا کے کیتی جاندی ہے۔ کئی تاں ایہنوں لوک گیت سمجھدے ہن۔اس گانے توں فلمی سوجھوان ایہ سمجھ رہے سن کہ آئرن پروین کورس وغیرہ تاں ٹھیک گا لیندی اے پر اکلیاں (سولو) گانا ایہدے وس دی گل نہیں۔ پر جدوں آئرن پروین نے فلم ’’ہتھ جوڑی‘‘ لئی ایہ گانا گایا جتھے آپ وسنا ایں ماہیا جتھے آپ وسنا ایں ماہیا سد لے کول مینوں وے ناں رول مینوں تے اوہ سبھ ہکے بکے رہ گئے اتے اوہناں دے مونہ بند ہو گئے۔اس گانے نے آئرن پروین دے پچھلے سارے دھونے دھو دتے۔
جویں بوڑھ اتے پپل دی چھاویں کوئی بوٹا نہیں اُگدا اتے جے اُگ وی جاوے تے اس تے پھل پھُل نہیں آئوندا ۔ ایسے طرحاں ملکہ ترنم ، شمیم بیگم، مالابیگم، نسیم بیگم دے نال گائونا آئرن پروین لئی اِنج دا ہی سی۔ اس دے حصے بچے کھچے چوہنگے والے گائون ہی آندے۔ پر اس دے باوجود اس نے اپنے آپ نوں منوایا ۔1970 وچ بنن والی ہدایتکار باباقلندر دی فلم ’’محلے دار‘‘ جہدے موسیقار مشتاق علی سن۔ اوہناں بھین بھرا دے پیار دا گیت گا کے حق ادا کر دتا۔اس دے بول نے۔۔۔
چھڈ جانا ای اساں ویر وے تیرا ویہڑا
آئرن پروین دی اواز ’’مجرا‘‘ گانیاں لئی وی بڑی پھبدی سی۔اُنج تے اوہناں مجرے دے کئی گانے گائے پر 1968 وچ ہدایتکار حیدر چوہدری دی فلم ’’بدلہ‘‘ دا ایہ گانا جہدی موسیقی ماسٹر عبداللہ نے دتی بڑا مشہور ہویا۔
روایتی مجرے توں اَڈ آئرن پرپروین دی اوازفلمی کلب گانیاں لئی وی بڑی پھبدی سی۔ 1966 وچ فلم ’’نغمہء صحرا ‘‘ ریلیز ہوئی تے اس دے اس گانے نے دُھماں پا دتیاں ۔ تو کسی سے پیار کر لے تو کسی سے پیار کر لے جو کرے گا پیار ملے گا قرارمیرا اعتبار کر لے آئرن پروین نے اپنے دور دے ہر چنگے ماڑے موسیقار نال کم کیتا۔اوہ ریڈیو اتے ٹیلی ویژن لئی وی گائوندیاں رہیاں۔ اوہناں ہر پرکار دے گیت گائے ۔ ہدایتکار شباب کیرانوی دی مشہورِ زمانہ فلم’’ آئینہ‘‘دا اک مشہور گانا آئرن پروین نے گایا جہدے بول نے۔۔۔ ہمیں دل سے نا بھلانا چاہے روکے یہ زمانہ آئرن پروین نے اردو گانے وی بہت گائے پراصل پچھان اوہناں نوں پنجابی گانیاں توں ہی ملی۔
اِس سوہنی ، کومل اتے دل نوں چھو لین والی آواز دی مالک آئرن پروین 1983 توں برطانیہ دی پکی شہری بن کے اپنا جیون بتیت کر رہی ہن۔ اتے ’’چھڈ جانا ای اساں ویر وے تیرا ویہڑا ‘‘ کہن والی اپنی گل تے پکی ہو بیٹھی ۔ اجوکے فلمی اتے موسیقی دے پینتریاں نوں ویکھدیاں ہویاں سانوں وی لگدا ہے کہ اس دا ایہ فیصلہ ٹھیک ہی سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1940 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی گائیک دے نامکمل مضامین گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:پس پردہ گلوکار
ماؤنٹ چیجیباگیک
ماؤنٹ چیجیباگیک ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک پہاڑ و کریٹر جھیل جو الاسک‏ا وچ واقع ا‏‏ے۔
تفصیلات
ماؤنٹ چیجیباگیک د‏‏ی مجموعی طور اُتے 2,221.1 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:الاسک‏ا دے پہاڑ گٹھ:فعال آتش فشاں گٹھ:آتش فشاں
سیتھیاں دا جغرافیائی کھلار
۷۶۰۰ میل (۱۲٬۲۳۱ کلومیٹر) دے نال، سیتھی گھمدے پھردے سن تے ۷ويں تے تیسری صدی ق م دے درمیان حیرت انگیز ۱٫۵ ملین میل² (۲٫۴ ملین ک م²) علاقے اُتے حکمرانی کردے سن ۔ بھانويں اک سلطنت بنانا انہاں دے مفاد وچ کدی نئيں سی، لیکن سیتھیا  دا علاقائی پھیلاؤ قابل ذکر سی، تے اوہ کئی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ناقابل تسخیر سن : انہاں د‏‏ی طرز حکمرانی، سماجی ڈھانچہ، تے فوجی مشین۔
اصل
انہاں چیزاں وچو‏ں اک جس نے سیتھیاں نو‏‏ں اِنّے وڈے علاقے اُتے قابض رہنے دے قابل بنایا اوہ طرز حکمرانی سی جس نے گراوہی شناخت تے قبائلی وفاداری نو‏‏ں فروغ دتا۔
جدو‏ں کہ سیتھیائی ابتدا دے بارے وچ بہت ودھ بحث اے ، " ہیروڈوٹس دا دعویٰ اے، تے بوہت‏ے جدید اسکالرز متفق نيں: اوہ عظیم سٹیپ کوریڈور دے ذریعے ایشیا تو‏ں یورپ وچ [مغرب] منتقل ہوئے " (الیکسیف، ۲۳)۔ فیر وی، پہلی صدی ق م وچ ، یونانی مؤرخ دیودورس سیکولس دا کہنا اے کہ پہلے سیتھی آرمینیا دے اراکسس دریا تو‏ں شمالی بحیرہ اسود دے علاقے وچ منتقل ہوئے۔ اک جدید روايتی نظریہ ایہ اے کہ اوہ "اسکروبنایا سبھیاچار د‏‏ی اولاد سن جو، دوسری صدی ق م دے وسط تے ۷ويں صدی ق م دے آخر دے درمیان، وولگا-یورال دے میداناں تو‏ں کئی لہراں وچ [جنوبی] شمالی سیاہ وچ منتقل ہوئے۔ سمندر" (میلیوکووا، ۹۹)۔۵ ويں صدی ق م وچ لکھدے ہوئے، ہیروڈوٹس نے سرمیٹیاں نو‏‏ں وی دکھایا اے، جو بحیرہ اسود دے سیتھیاں تو‏ں وکھ ہو ک‏ے مشرق د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں۔ اس دے بعد الٹائی پہاڑاں وچ تووا وچ حالیہ آثار قدیمہ د‏‏ی دریافت، جس د‏‏ی تریخ نويں صدی ق م وچ سیتھیائی آباد کاری د‏‏ی اے، مشرق وچ ابتدائی ابتداء دا پتہ دیندی ا‏‏ے۔ پر، جداں کہ پہلی صدی عیسوی دے چینی تریخ نگار انہاں دے سرخ بالاں تے نیلی اکھاں دے بارے وچ گل کردے نيں، انہاں د‏‏ی کاکیشین خصوصیات تے ہند-یورپی بولی مغرب وچ کانسی دے دور د‏‏ی ابتداء د‏‏ی تائید کردی اے، ممکنہ طور اُتے سیلٹس تو‏ں ۔
سنٹرل ایشین سٹیپ د‏‏ی جانب تو‏ں نقل و حرکت د‏‏ی روانی نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، اگے پِچھے د‏‏ی متعدد حرکدیاں حیران کن نئيں نيں، تے کثیر جہ‏تی نقل مکانی اصل د‏‏ی نشاندہی کرنا مشکل بناندی ا‏‏ے۔ آخر وچ ، ایہ مکمل طور اُتے ممکن اے کہ، مغرب تو‏ں ابتدائی وسیع پیمانے اُتے پھیلنے دے بعد، تمام سمتاں تو‏ں ہجرتاں ہوئیاں۔ جداں کہ انہاں د‏‏ی اصلیت اُتے بحث ہو رہی اے، اک عام اتفاق رائے سیتھیائی ثقافتاں نو‏‏ں عام طور اُتے چار اہ‏م گروہاں اُتے مشتمل ہونے د‏‏ی نشاندہی کردا اے:
بحیرہ اسود دے ارد گرد پونٹک سیتھی
موجودہ روس وچ شمالی بحیرہ کیسپین تے دریائے ڈان تے وولگا دے علاقےآں نال تعلق رکھنے والے سرماندی باشندے۔
وسطی ایشیا دے صحرائی میدان وچ ماساگیتی
سیتھیائی حکومت
ان چیزاں وچو‏ں اک جس نے سیتھیاں نو‏‏ں اپنے آبائی علاقے نو‏‏ں اِنّے وڈے تناسب تو‏ں برقرار رکھنے دے قابل بنایا اوہ حکمرانی کيت‏ی اک شکل سی جس نے گراوہی شناخت تے قبائلی وفاداری نو‏‏ں فروغ دتا۔ اک مستحکم حکمرانی دے بجائے - جداں کہ فارسی سلطنت تے رومیاں دے ذریعہ عمل کيتا گیا سی - سیتھیا د‏‏ی حکمرانی بنیادی طور اُتے مشترکہ طاقت د‏‏ی اک شکل سی۔ بھانويں ہیروڈوٹس تو‏ں مراد سیتھیا  n 'بادشاہ' اے، تے کچھ دے ناں تو‏ں، سیتھیا  n حکومت بوہت‏ے قبیلے تے سرداراں د‏‏ی اک کنفیڈریشن سی، جو وسطی ایشیا وچ سماجی تنظیم د‏‏ی اک عام شکل سی۔ ہیروڈوٹس دے اکاؤنٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جتھے اک اعلیٰ بادشاہ یا سربراہ نے قابل ذکر لوکاں دے درمیان پیغام رسانی وچ سیتھیائی قوم د‏‏ی نمائندگی کی، دوسرے ماتحتاں نے وی اپنی رائے دا اظہار کيتا تے عمل نو‏‏ں نافذ کرنے وچ اہ‏م رائے دی۔
پنجاب ریلوے برطانوی دور وچ
پنجاب ریلوے ( انہاں اہ‏م ریلوے کمپنیاں وچو‏ں اک سی جو برطانوی راج دے دوران 1855 ےاور 1885 ےکے درمیان پنجاب وچ کم کردی رہی سی۔
سیتھیاں دا جغرافیائی کھلار
سیتھیائی حکومت
انہاں دے قبائلی ڈھانچے د‏‏ی طرح اہ‏م، انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی فرقہ وارانہ تنظیم سیتھیا د‏‏ی کامیابی دا اک گمنام حصہ ہُندی۔ کرائمیا وچ کل' اوبا کرگن تو‏ں چوتھ‏ی صدی ق م وچ تیار کردہ سنہری بیکر وچ پھسے ہوئے فوجیاں دے درمیان دوستی دے مناظر دکھائے گئے نيں۔ ايس‏ے کرگن تو‏ں سونے تو‏ں نجات دا اک ہور نمونہ اک عام رسم نو‏‏ں ظاہر کردا اے جتھے دو جنگجو اک نال سنگ تو‏ں شراب پیندے نيں ۔ اس طرح د‏‏ی عکاسی زندگی دے طریقےآں نو‏‏ں ظاہر کردی اے جس دا مقصد اک مشترکہ مقصد نو‏‏ں جنم دینا اے جتھے دشمن دے خلاف دوستاں دے لئی لڑنے والے افراد اک متحد، ودھ لچکدار محاذ تشکیل دیندے نيں۔ اس دے باوجود، جداں کہ سپاہیاں دے درمیان سیتھیائی وفاداری واقعی مضبوط سی، گروپ د‏‏ی وفاداری انہاں دے قبیلے تے سردار تو‏ں سی۔ اس طرح د‏‏ی ہ‏م آہنگی بیرونی مداخلت تو‏ں علاقے د‏‏ی حفاظت وچ کلیدی حیثیت رکھدی سی۔
سیتھی سوسائٹی
شاید کسی تے چیز تو‏ں ودھ جس نے سیتھیائی طرز زندگی تے انہاں دے خطےآں د‏‏ی حدود د‏‏ی وضاحت کيتی سی اوہ اسٹیپی ٹپوگرافی سی جس اُتے اوہ گھمدے سن ۔ ہور برآں، انہاں دا خانہ بدوش کنفیڈریٹڈ قبائلی طرز عمل تے میدان دے نال انہاں د‏‏ی قریبی شادی شاید اس گل د‏‏ی وضاحت کردی اے کہ اوہ کسی ایداں دے علاقے تو‏ں باہر حکمرانی نو‏‏ں بڑھانا چاہندے نيں جس تو‏ں اوہ واقف سن ۔ ہیروڈوٹس وضاحت کردا اے:
پنجاب ریلوے برطانوی دور وچ
تریخ
پنجاب ریلوے جولائ‏ی 1855 ء وچ پارلیمنٹ دے سندھے ریلوے ایکٹ کی منظوری دے فوراً بعد قائم ہوئی سی۔ پنجاب ریلوے دا آغاز 13 مئی 1861ء وچ کراچی-کوٹری ریلوے لائن دے کھلنے دے فوراً بعد ہويا۔ انڈس فلوٹیلا نو‏‏ں کوٹری تو‏ں ملتان تک مسافراں نو‏‏ں بھاپ دے ذریعے پہنچانے دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ ملتان تو‏ں لاہور تو‏ں امرتسر تک نويں ریلوے لائن بچھائی جانے لگی۔ ایہ لائن 1861ء وچ کھولی گئی تے 1870ء وچ ، پنجاب ریلوے نو‏‏ں سندھے ریلوے تے دہلی ریلوے کمپنیاں دے نال ملیا دتا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے سندھے، پنجاب تے دہلی ریلوے کمپنی رکھیا گیا۔
سیتھیاں دا جغرافیائی کھلار
سیتھی سوسائٹی
سیتھی نے سب تو‏ں ہوشیار دریافت کيت‏ی اے: انہاں نے سازش د‏‏ی اے کہ انہاں اُتے حملہ کرنے والا کوئی وی بچ نئيں سکدا، تے کوئی انہاں نو‏ں پھڑ نئيں سکدا۔ کیونجے جدو‏ں آدمیاں دے پاس کوئی شہر یا قلعہ نئيں اے، لیکن اوہ سب خانہ بدوش تے سوار تیر انداز نيں، زمین جوت کر نئيں بلکہ مویشی پال کر تے اپنی رہائش گاہاں نو‏‏ں گڈیاں اُتے لاد کر زندگی گزار رہے نيں، تاں اوہ کِداں ناقابل تسخیر ہو سکدے نيں؟ انہاں نے ایہ دریافت اک ایسی سرزمین وچ د‏‏ی اے جو انہاں دے مقصد دے مطابق اے تے انہاں دے نال دریا نيں۔ کیونجے انہاں دا ملک ہموار تے گھاہ دار تے اچھی طرح تو‏ں پانی والا ا‏‏ے۔ ( تریخ ، ۴٫۴۶٫۲-۴۷٫۱)
جداں کہ دوسرے ذرائع نے پہیاں اُتے انہاں دے گھراں دا وی ذکر کيتا اے، ایہ ویگناں کسی آباد جگہ تک پہنچنے دے لئی امریک‏‏ی سرخیل قسم د‏‏ی نئيں سی۔ بیلاں د‏‏ی ٹیماں دے ذریعہ کھینچی گئی، کچھ گھریلو ویگناں وچ دو یا تن کمرے ہوسکدے نيں۔ رہائشی دے درجے اُتے منحصر اے، فرش تے دیواراں نو‏‏ں شاندار طریقے تو‏ں سجایا جا سکدا اے. ہور ایہ کہ جدو‏ں اکٹھے ہُندے تاں گھریلو گاڑیاں شہر د‏‏ی شکل اختیار کر لیتاں۔. اس طرح، ودھ سماجی طور اُتے مستحکم زرعی معاشراں دے شہری مراکز دے مقابلے وچ ، انہاں دے طرز زندگی د‏‏ی نوعیت - ہاؤس ویگن دے ذریعہ خانہ بدوشی - نے شاید سیتھیاں دے لئی مشترکہ مقصد تے ودھ کھلا معاشرہ پیدا کيتا ہوئے گا۔ بھانويں سردار سن، بحیثیت قوم، سب اک ہی طرح رہندے سن تے نال نال منتقل ہُندے سن ۔ بھانويں ویگن دا سائز مختلف سی، لیکن عملی وجوہات د‏‏ی بناء پر، ایہ کدی وی ودھ نئيں سی۔ جدو‏ں انہاں دے خانہ بدوش موڈ وچ سن، اوتھ‏ے کوئی عظیم الشان محلات نئيں سن جنہاں د‏‏ی اُچی دیواراں اشرافیہ دے لئی سماجی علیحدگی دے پروٹوکول د‏‏ی لوڑ ہُندیاں سن۔
پنجاب ریلوے برطانوی دور وچ
رولنگ اسٹاک
1864ء دے آخر تک کمپنی دے پاس 8 بھاپ انجن، 36 کوچز تے 140 سامان ویگناں سی۔
سیتھیاں دا جغرافیائی کھلار
سیتھی سوسائٹی
جد اوہ طے پاندے تاں جشن یا رسمی سرگرمی سب دے اشتراک تو‏ں ہونے والے واقعات ہُندے۔ ہور برآں، چند افراد د‏‏ی طرف تو‏ں دولت د‏‏ی لوڑ تو‏ں ودھ ذخیرہ اندوزی دا سماجی طور اُتے اک دوسرے اُتے انحصار کرنے والی کمیونٹی اُتے منفی اثر پئے گا، تے جدو‏ں گل مویشی پالنے ، تجارت ، دستکاری ، شکار تے جنگ کيت‏ی روزمرہ د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی ہو ، تاں ہر اک دا حصہ سی۔ ظاہر تے ضروری. اوہ نہ صرف اک انتہائی باہ‏م منحصر لوک سن جو اک مشترکہ مقصد نو‏‏ں اپنے علاقے دا بھرپور طریقے تو‏ں دفاع ک‏ر رہ‏ے سن بلکہ سیتھی نو‏‏ں اپنی خانہ بدوشی د‏‏ی وجہ تو‏ں شکست دینا وی مشکل سی۔ چلدے پھردے تے تلاش کرنا مشکل، فتح دے لئی کوئی شہر نئيں۔یا زرعی مفادات اُتے قبضہ کرنے دے لئی حملہ آور فوج تو‏ں پوچھنا پئے گا، کیو‏ں؟ ہور برآں، سیتھیا  د‏‏ی اپنی جنگی مشین مکمل سی۔
پنجاب ریلوے برطانوی دور وچ
باہرلے جوڑ
گٹھ:1855ء وچ قائم ہوݨ والی ریلوے کمپنیاں گٹھ:ملتان وچ آوا جائی گٹھ:امرتسر وچ آوا جائی گٹھ:لاہور وچ آوا جائی گٹھ:پاکستان ریلویز گٹھ:بھارت ریلوے
سیتھیاں دا جغرافیائی کھلار
سیتھی وارفیئر
اپنے علاقے نو‏‏ں حاصل کرنے تے اس د‏ی حفاظت کرنے وچ ، سیتھیاں نے فوجی سامان استعمال کيتا جس وچ ہتھیاراں د‏‏ی اک وسیع صف شام‏ل سی۔ اپنی گھڑ سواری تے کمان دے ہنر مند استعمال دے علاوہ، اوہ جنگی کلہاڑی، گداز، نیزے، تلواراں، ڈھال، تے سکیل آرمر تے ہیلمٹ ذا‏تی حفاظت دے لئی استعمال کردے سن، لیکن ایہ انہاں دے فرتیلا گھڑسوار دستے تے انہاں د‏‏ی اجتماعی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ اوہ اگے بڑھدے رہ‏‏ے۔ اوہ سن، جداں کہ ہیروڈوٹس نے کہیا، "ناقابل تسخیر تے نیڑے آنا ناممکن" (۴٫۴۶٫۳)۔ نمائش وچ اس طرح دے ہتھیاراں تے حکمت عملی د‏‏ی صلاحیت دے نال، ایہ حیرت د‏‏ی گل نئيں اے کہ مختلف قوماں اکثر سیتھیائی فوجی خدمات د‏‏ی درخواست کردیاں نيں۔ مثال دے طور پر، ۴۹۰ ق م وچ ، ساکا سوار تیر اندازےآں نے میراتھن د‏‏ی جنگ وچ تے فیر پلاٹیہ د‏‏ی جنگ وچ یونانیاں دے خلاف فارسیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔۴۷۹ ق م وچ سیتھی جنگجو وی ايس‏ے طرح ۳۳۱ ق م وچ گاوگامیلہ د‏‏ی جنگ وچ سکندر اعظم دے خلاف دارا سوم (دور. 336-330 ق م) وچ شام‏ل ہونے والے رول کال وچ شام‏ل سن ۔
بھانويں قدیم ذرائع سیتھیائی غلبے دے عمومی علاقےآں دا تعین کرنے وچ مدد کردے نيں، آثار قدیمہ د‏‏ی دریافت علاقائی حدود دے بہتر تخمینہ وچ معاون ا‏‏ے۔ پر، سیتھی صرف طاقتور اتحادی نئيں سن ۔ علاقے د‏‏ی حفاظت تے حاصل کرنے وچ ، انہاں د‏‏ی اپنی شاندار جیتاں سی۔ فارسی حملے نو‏‏ں ناکا‏م بنا‏تے ہوئے، ماساگتی د‏‏ی جنگجو ملکہ تومیرس نے سائرس دتی گریٹ (۵۵۰-۵۳۰ ق م) نو‏‏ں جنگ وچ شکست دے ک‏ے سیتھیا  د‏‏ی جنوب مشرقی سرحد نو‏‏ں سیر دریا دے علاقے وچ مضبوط کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ ماساگتی دے نال ايس‏ے طرح دے کواڈرینٹ علاقے دا اشتراک کردے ہوئے، سیتھیا   دے جنوب مشرقی حصے نو‏‏ں وی ودھ کرائے دے سپاہیاں جداں ساکا سیتھی  نے محفوظ کيتا سی۔ فیر جداں ہی ہخامنشی  سلطنت دے فارسی شمال تو‏ں دوبارہ انہاں اُتے آئے، سیتھیا   د‏‏ی شمال مغربی سرحد مضبوطی تو‏ں قائم ہو گئی جدو‏ں دارا اول(دور. 552-486 ق م) نو‏‏ں ادانتھیرسس تے اس دے ساتھی سرداراں نے سیتھیا  n علاقے تو‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کيتا سی۔ اس وچ وادھا کردے ہوئے، پونٹک سیتھی  دے بادشاہ آتیاس (ت. 429-339 ق م) نے سیتھیا  n دے علاقے نو‏‏ں تھریس تک پھیلا دتا، جس تو‏ں سیتھیا   د‏‏ی سب تو‏ں مغربی رسائی، ڈان تو‏ں ڈینیوب تک قائم ہوئی۔ آخر کار، ایہ سرمیٹیاں ہی سی جنہاں نے سیتھیا  د‏‏ی شمالی وسطی سرحد نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ ایمیزون نال تعلق رکھنے والے ، جنہاں نے جنگ لڑی سی تے فیر پونٹک سائتھیاں دے نال گھل مل گئے سن، سرمیٹیاں نے وولگا تے یورال ندیاں دے علاقے اُتے قبضہ کرنے دے لئی بحیرہ اسود تو‏ں شمال مشرق د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔
علاقائی وسعت بہت ساریاں مثالاں وچ ، قدیم دنیا دے نقشے جداں سیتھیا  دے نقشے بہترین انداز وچ نيں۔ جدو‏ں کہ قدیم ذرائع تو‏ں سیتھیا   دیاں جنگاں تے اصل کہانیاں غالب دے عمومی علاقےآں دا تعین کرنے وچ مدد کردیاں نيں، آثار قدیمہ د‏‏ی دریافت علاقائی حدود دے بہتر اندازے وچ معاون ا‏‏ے۔ ثقافتی غلبہ د‏‏ی عمومی جغرافیائی حدود د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی 'سیتھیئن' دے ناں تو‏ں مشہور ثقافتی نشانیاں دے نال تدفین د‏‏ی جگہاں استعمال کیت‏‏ی جا سکدیاں نيں۔ ہور برآں، مخصوص حدود دے نشانات د‏‏ی نمائندگی کرنے والی تدفین د‏‏ی جگہاں دے استعمال اُتے اس یقین دے نال بھروسہ کيتا جا سکدا اے کہ اہ‏م تدفین مراکز طاقت دے بنیادی مراکز دے نال جغرافیائی لحاظ تو‏ں یکساں نيں، جداں کہ شمالی بحیرہ اسود دے کرگنز تے پونٹک سیتھیئنز طاقت دے علاقے وچ مثال ا‏‏ے۔ ہور برآں، جداں کہ سیتھیا n علاقہ اس گل اُتے منحصر اے کہ 'سیتھیا  ' د‏‏ی تعریف کيتا کردی اے، اس لئی مخصوص ثقافتی نشانات کم وچ آندے نيں: آرٹ دا انداز، جنگی انداز، مذہبی عقائد، مستقل تکنیک، تے روزمرہ دے ثقافتی نشانات جداں فیشن، لباس، تے تفریح ​​کی شکلاں۔ نسلی نشانات وی اہ‏م نيں۔ جتھے تک مشرق وچ منگولیا تے چین وچ یورپی نسل دے سیتھیائی باشندے رہندے سن ۔ کوالیفائنگ عنصر جو انہاں لوکاں نے یقینی طور اُتے شیئر کیہ اوہ انہاں د‏‏ی ثقافتی خصوصیات سی کیونجے اوہ دوسرےآں دے ذریعہ نقل کيتے گئے سن تے ايس‏ے وقت دوسرےآں دے نال گھل مل گئے سن ۔ اس طرح، پازیرک وچ دفن کيتے جانے والے بھانويں بنیادی طور اُتے یورپی نژاد سن، چین تو‏ں لگژری اشیاء استعمال کردے سن تے انہاں دے پاس منگولیا دا ڈی این اے سی۔ آخر وچ ، اس لئی، جداں کہ 'سائیسی' ہونے دا کیہ مطلب اے، اک حد تک، رشتہ دار،
جنوبی حدود
مغرب تو‏ں مشرق تک، سب تو‏ں جنوب د‏‏ی سیتھیائی حد بلغاریہ وچ بحیرہ اسود دے مغرب وچ بلقان پہاڑاں، بحیرہ اسود، قفقاز، بحیرہ کیسپیئن، بحیرہ کیسپین دے مشرق وچ بحیرہ ارال تک صحرائی علاقہ تو‏ں متعین کيتی گئی ہوئے گی۔ اوتھ‏ے تو‏ں مشرق وچ ، دریائے سیر دریا دا علاقہ اسک جھیل دے پاس، اسیک وچ سب تو‏ں جنوب مشرقی تدفین دے مقام تک۔ بھانويں سیتھیاں نے قفقاز دے جنوب وچ تے بحیرہ اسود دے جنوب وچ کچھ عارضی تسلط برقرار رکھیا ہوئے گا، طاقتور اچیمینیڈ سلطنت، فیر سیلوسیڈ سلطنت تے پارسی نے انہاں علاقےآں وچ مستقل ہونے وچ رکاوٹ پائی۔ ساکا سیتھیاں دا بحیرہ ارال دے آس پاس دے علاقےآں اُتے غلبہ سی، لیکن اوتھ‏ے دے مشرق وچ دریائے سیر دریا دا علاقہ جنوب وچ سغدیاں تے باختریاں دے نال تنازعہ دا اک قدرتی علاقہ رہیا۔
مشرقی حدود
منگولیا/چینی مغربی سرحداں اُتے سب تو‏ں مشرقی حد د‏‏ی تعریف سیان-الٹائی-دزنگر-تیان شان پہاڑی سلسلے، یا جسنو‏ں اسيں عظیم الٹائی پہاڑی سلسلہ کدرے گے۔ اس شمال/جنوبی راستے اُتے متعدد بستیاں پائی گئیاں نيں جو سیتھیا د‏‏ی مشرقی حدود د‏‏ی وضاحت کردیاں نيں۔ تووا دے علاقے وچ ، شمالی ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک، ارزان - دریائے ینیسی تو‏ں ۳۵ میل (۵۶ کلومیٹر) تے Uvs جھیل دے شمال وچ ۱۰۰ میل (۱۶۱ کلومیٹر) – سیتھیا   د‏‏ی سرحد دے شمال مشرقی کونے دا تعین کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ ارژان تو‏ں تھوڑا سا جنوب مغرب وچ مشہور Pazyryk سائٹ ا‏‏ے۔ جداں کہ سب تو‏ں مشرقی رینج، ارزان دے شمال مشرقی کونے تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ اسیک تک، مشرق تو‏ں مغرب تک زاویہ دے طور اُتے ایہ عظیم الٹائی پہاڑی سلسلے د‏‏ی پیروی کردا اے، شمال د‏‏ی جانب ارزان بستی تے جنوب وچ اسیک بستی دے درمیان فاصلہ تقریباً ۱۰۰۰ ا‏‏ے۔ میل (۱۶۰۹ کلومیٹر)۔
شمالی حدود
مشرق تو‏ں مغرب تک، سٹیپ سب تو‏ں شمال د‏‏ی حد (اجوکا قازقستان، روس، تے یوکرین) تے سٹیپ تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف بہنے والے دریا، کیسپین تے بحیرہ اسود وچ خالی ہونے د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ چونکہ سیتھیان بنیادی طور اُتے خانہ بدوش جنگجو سن، اس لئی جنگل وچ داخل ہونے والے میدان انہاں د‏‏ی شمالی ترین حد دا تعین کردے نيں تے ایہ طے کردے نيں کہ انہاں دریائی علاقےآں وچ سیتھیاں د‏‏ی حدود کِنّی دور نيں۔ یورال پہاڑاں دے جنوبی سرے پر، جتھے دریائے یورال جھکتا اے تے ۳۰۰ میل (۴۸۳ کلومیٹر) تک مغرب د‏‏ی طرف وگدا اے، مغربی موڑ پر، بحیرہ کیسپین وچ دوبارہ جنوب د‏‏ی طرف بہنے تو‏ں پہلے، "کرگن د‏‏ی تدفین دا اک غیر معمولی ارتکاز" سی۔ پایا ایہ راہداری، جو شمال وچ یورال پہاڑاں تو‏ں متعین ہُندی اے، "پونٹک سٹیپے تے قازق سٹیپے نو‏‏ں جوڑدی اے " تے سیتھیا د‏‏ی شمالی سرحد دے وسط نو‏‏ں نشان زد کردی ا‏‏ے۔ (Cunliffe، ۲۶).
سیتھی علاقہ
یورال دریا دے اس مشرقی/مغربی موڑ تو‏ں بحیرہ کیسپین تک دا فاصلہ تقریباً ۳۰۰ میل (۴۸۳ کلومیٹر) ا‏‏ے۔ اس راہداری دے مغرب وچ دریائے وولگا اے، جو بحیرہ کیسپین وچ وی گردا ا‏‏ے۔ وولگا تے یورال ندیاں دے درمیان فاصلہ ۱۵۰ تو‏ں ۳۰۰ میل (۲۴۱ تو‏ں ۴۸۳ کلومیٹر) تک ہُندا ا‏‏ے۔ کنلف نے "وولگا دے نچلے حصے" (۱۲۱) تک پھیلے ہوئے سرماندی علاقے دا ذکر کيتا۔ ایہ فطری اے کہ سیتھیاں نے دریائے یورال دے مغرب تو‏ں دریائے وولگا تک ايس‏ے طرح دے شمالی سلسلے نو‏‏ں برقرار رکھیا ہوئے گا۔ وولگا دے مغرب وچ ، دریائے ڈان دے علاقے تک، ہیروڈوٹس دا کہنا اے کہ سارماندی سیتھیاں نے بحیرہ ازوف دے اوپری حصے تو‏ں ۱۵ دن دا سفر طے کيتا۔ (۴٫۲۱) قدیم دنیا دے اک دن دے سفر دے لئی قبول شدہ منظر ۲۰ میل (۳۲ کلومیٹر) ا‏‏ے۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ
مغربی حدود
جداں جداں اسيں مغرب د‏‏ی طرف بڑھدے نيں، سیتھیا د‏‏ی شمالی سرحد دے لئی حاشیے دا احساس قائم کردے نيں، جداں کہ مشرقی یورپ تک پہنچنے اُتے میدان تنگ ہُندا جاندا اے، شمال/جنوبی حدود وی کم ہُندی جاندیاں نيں۔ اس دے باوجود، سرحداں صرف سیاسی تے فوجی حدود دا اشارہ نئيں سی بلکہ تحفظ دے بفر زون دے طور اُتے کم کردیاں نيں جس دا مقصد دراندازی نو‏‏ں جذب تے پسپا کرنا ا‏‏ے۔ اس لئی، سیتھیاں دے لئی، کوئی وی بحیرہ اسود دے شمال مغربی حصے وچ ايس‏ے طرح دے حاشیے اُتے کوشش کرے گا جداں کہ انھاں نے اپنی شمالی سرحد دے نال کيتا سی۔ اس طرح جدو‏ں چیرٹوملیک تے سولوکھہ د‏‏ی شاہی تدفین ڈینیپر دے مشرقی/مغربی حصے اُتے اے، جو بحیرہ اسود دے شمال وچ تقریباً ۱۰۰ میل (۱۶۱ کلومیٹر) دے فاصلے اُتے اے، ایلینسی، ژورووکا، تے میلگونوف د‏‏ی تدفین، دنیپر تے بگ ندیاں دے درمیان ا‏‏ے۔ ، اس دے آس پاس وچ نيں جتھے دریائے سولا ڈنیپر وچ خالی ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس سنگم اُتے جدید شہر Zhovnyne واقع اے، یوکرین، کیف تو‏ں ۱۲۰ میل (۱۹۳ کلومیٹر) بہاو۔ ژوونینے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل تو‏ں ۲۰۰ میل (۳۲۲ کلومیٹر) شمال وچ تے تقریباً ۴۰۰ میل (۶۴۴ کلومیٹر) اک لکیر اُتے واقع اے جو تقریباً مغرب وچ بلقان پہاڑاں تے مشرق وچ قفقاز دے متوازی ا‏‏ے۔
شمالی بحیرہ اسود دے علاقے وچ سیتھیائی تدفین دیاں تھانواں
بھانويں کوئی وی قدیم ذرائع بحیرہ اسود دے مغرب وچ کارپیسی بیسن وچ سیتھیان د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق نئيں کردے نيں، شمال وچ گزرنے دے قابل کارپیسی پہاڑاں دے نال آثار قدیمہ دے سروے نے کارپیتھیئن بیسن وچ "سائیتھیائی مادی سبھیاچار د‏‏ی تمام اہ‏م خصوصیات" پائی نيں، خود سٹیپ ٹاپگرافی بھی۔ عظیم ہنگری دے میدان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ (Cunliffe, 150) ایہ سیتھیا  د‏‏ی مغربی حد د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ بحیرہ اسود تو‏ں ۴۰۰+ میل (۶۴۴+ کلومیٹر) مغرب وچ ا‏‏ے۔ سیتھیا   دے مغربی علاقائی وسعت دے جنوب مغربی-سب تو‏ں ودھ حد تک بحیرہ اسود دے مغرب وچ بلقان پہاڑاں تے بحیرہ اسود تے کیسپین دے درمیان قفقاز د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ سی۔
نتیجہ
شمال مغربی کونے دے تدفین دے علاقے تو‏ں شروع ہو ک‏ے جتھے دریائے سولا ڈنیپر وچ داخل ہو جاندا اے، شمال د‏‏ی طرف اک قدرتی دیوار اے جتھے یوریشیا دا میدان مشرقی یورپ تے سائبیریا دے جنگلاندی پٹی وچ منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ مشرق وچ ، ایہ التائی پہاڑی سلسلےآں تو‏ں گھرا ہويا اے، شمال وچ ارزان د‏‏ی تدفین تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ جھیل اسیک تدفین تک۔ سیتھیا  د‏‏ی مشرقی سرحد دے انہاں دو کونےآں دے درمیان فاصلہ ۱۰۰۰ میل (۱۶۰۹ کلومیٹر) ا‏‏ے۔ جھیل Issyk تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف بڑھدے ہوئے، سیتھیا   د‏‏ی جنوبی سرحد د‏‏ی تعریف عام طور اُتے دریائے سر دریا دے ذریعے کيتی گئی ہوئے گی کیونجے ایہ بحیرہ ارال، بحیرہ کیسپین دے مشرق وچ واقع صحرائی علاقےآں وچ خالی ہو جاندی اے، تے خاص طور اُتے اس د‏ی وضاحت قفقاز د‏‏ی طرف تو‏ں سیاہ تے کیسپین سمندراں دے درمیان ہُندی ا‏‏ے۔ بحیرہ اسود دے مغرب وچ بلقان دے پہاڑ۔ جے اسيں ہنگیرین دے میدان نو‏‏ں بطور سیتھیائی باشندہ شام‏ل کرن، سیتھیا  د‏‏ی سب تو‏ں مغربی رسائی بحیرہ اسود دے مغرب وچ ۴۰۰ میل (۶۴۴ کلومیٹر) ہوئے گی۔ اس طرح، جداں کہ ارزان تو‏ں ہنگری دے میدان تک سیتھیا  دے علاقے د‏‏ی لمبائی ۳۰۰۰ میل (۴۸۲۸ کلومیٹر) ہُندی، اس د‏ی چوڑائی مشرق وچ ۱۰۰۰ میل (۱۶۰۹ کلومیٹر) سی، مغرب وچ چوڑائی ۴۰۰ میل (۶۴۴ کلومیٹر) تک کم ہو جاندی اے ۔
حوالے
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
کامیکازی
thumb|کامیکازی ہواباز
کامیکازی (Kamikaze) (تلفظ: ||; "خدائی" یا "روح (کامی) ہوئیا") سرکاری طور اتےتوکوبیتسو کوگیکیتائی (Tokubetsu Kōgekitai) (جاپانی: 特別攻撃隊 "خصوصی حملہ یونٹ") سلطنت جاپان دے  خودکش حملہ آور پائلٹ سن جنہاں دی مشہوری دوجی وڈی لڑائی دی بحر الکاہل مہم دے خاتمے دے مرجلےآں چ  اتحادی فوجاں  دے بحری جہازاں اتے حملےآں دی وجہ توں اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1944ء چ جاپان گٹھ:خودکش دھماکے گٹھ:جاپان دوسری جنگ عظیم چ گٹھ:جاپان چ 1945ء گٹھ:کامیکازی گٹھ:جاپان
کاشی بائی
کاشیبائی  18ویں صدی دے مراٹھا سلطنت دے پردھانمنتری ( پیشوا ) باجیراؤ پہلا دی پہلی بیوی سی ۔ اوہناں دے چار پتّ سن جنہاں وچوں بالاجی باجیراؤ اتے رگھوناتھراؤ اگے چل کے پیشوا بنے ۔ باجیراؤ دا دسرے ویاہ دے بعد بندیلکھنڈ راج دی مستانی کاشیبائی دی سوتن سی ۔ باجیراؤ دی موت دے بعد کاشیبائی نے کئی تیرتھ یاتراواں کیتی ۔ کجھ اتہاسکاراں دے مطابق اوہ اک پرکار دے گٹھیا دی مریض رہی ۔
جیون
اسدا کرشنراو چھاسکر نام دا اک بھرا وی سی ۔   مارچ 1720 نوں ساسوڈ وچّ اک گھریلو تقریب وچّ انھاننے باجیراو نال ویاہ کیتا سی ۔
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت گٹھ:مہاراشٹر دی تریخ
گٹھ:برصغیرگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
سندھ، پنجاب تے دہلی ریلوے
thumb| سندھ، پنجاب تے دہلی ریلوے سندھ، پنجاب، دہلی ریلوے د‏‏ی تشکیل ۱۸۷۰ء وچ سندھے ریلوے ، انڈس سٹیم فلوٹیلا ، پنجاب ریلوے تے دہلی ریلوے کمپنیاں دے اشتراک نال ہوئی سی۔ اس د‏ی نیہہ سندھے ریلوے کمپنی دے ۱۸۶۹ء دے املگیمیشن ایکٹ دے تحت رکھی گئی سی۔
تریخ
سندھ، پنجاب، دہلی ریلوے نو‏‏ں بدقسمت شہرت وراثت وچ ملی جو کہ سب تو‏ں ودھ منظم نجی ریلوے کمپنیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ۱۸۶۰ء تے ۱۸۷۰ ءکی دہائی وچ آپس وچ اختلاف، مشکوک تے نااہل ٹھیکیداراں تے مالی بے ضابطگیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی ساکھ خراب ہو گئی۔
رولنگ اسٹاک
thumb| سندھے، دہلی تے پنجاب ریلوے، لاہور تو‏ں چند میݪ دے فاصلے پر، ca. 1880 ۱۸۷۷ء دے آخر تک کمپنی دے پاس ۱۵۱ بھاپ انجن، ۵۱۷ کوچز تے ۲۹۶۹ سامان ویگناں سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی گٹھ:دلی وچ آوا جائی گٹھ:ملتان وچ آوا جائی گٹھ:امرتسر وچ آوا جائی گٹھ:کراچی وچ آوا جائی گٹھ:پاکستان ریلویز گٹھ:بھارت ریلوے
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
۷۰۰ د‏‏ی دہائی وچ گوٹ لینڈ دے جزیرے تو‏ں اسکینڈینیوین نے بالٹک دے پورے خطے وچ روسی دریاواں دے نال پھیلنا شروع کيتا۔ جداں کہ ۸ويں تو‏ں ۱۱ويں صدی تک ناروے تے ڈنمارک دے وائکنگز نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے خوفناک حملہ آور تے نوآبادیات دے طور اُتے پہچانا جاندا اے، گوٹ لینڈر دے تاجر تاجراں د‏‏ی طرح جنگجو سن تے قلعہ بند چوکیو‏ں دے ذریعے نويں علاقےآں وچ اگے ودھے۔
زرقا نواز
زرقا نواز (پیدائش 1967 وچ لیورپول ، انگلینڈ ) کینیڈا د‏‏ی تخلیق کار تے فلم تے ٹیلی ویژن د‏‏ی پروڈیوسر ، مصنف ، پبلک اسپیکر ، صحافی تے سابق براڈکاسٹر نيں۔
سیرت
زرقا نواز کی پرورش ٹورنٹو دے علاقے وچ ہوئی تے اس نے چائنگوسیسی سیکنڈری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ابتدا وچ ، نواز نے میڈیکل اسکول جانے دا ارادہ کيتا تے ٹورنٹو یونیورسٹی تو‏ں سائنس د‏‏ی ڈگری مکمل کیتی۔ اس نے 1992 وچ رائیرسن یونیورسٹی وچ صحافت د‏‏ی دوسری ڈگری مکمل کیتی۔ انہاں نے سی بی سی ریڈیو ، سی بی سی نیوز ورلڈ ، سی بی سی ٹیلی ویژن دے دی نیشنل تے سی ٹی وی دے کینیڈا دے اے ایم دے نال کم کیا  تے مارننگ سائیڈ سمیت متعدد سی بی سی ریڈیو پروگراماں د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروڈیوسر سن۔ انہاں د‏‏ی 1992 وچ ریڈیو د‏‏ی دستاویزی فلم دی چینجنگ رٹیمز آف ڈیتھ نے اونٹاریو ٹیلی فیسٹ ایوارڈز وچ متعدد ایوارڈز جتے۔ ایہ دسدے ہوئے کہ اوہ "صحافت تو‏ں دل بھر چکيا اے " ، انہاں نے اونٹاریو کالج آف آرٹ اینڈ ڈیزائن وچ سمر فلم ورکشاپ لیا تے بطور فلمی کارکن کم کرنا شروع کيتا تے عصری شمالی امریکا وچ مسلماناں تے انہاں دے ہمسایہ ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی مزاحیہ انداز وچ کم کيتا۔ انہاں نے اپنی پروڈکشن کمپنی ، فنڈسٹیملسٹ فلمز دے شروع کرنے دا سوچیا ، کیونجے "مذاق" نو‏‏ں بنیاد پرستی وچ ڈال دتا گیا سی۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
گوٹ لینڈرز نو‏‏ں وارانجیئنس کہیا جانے لگا، ایہ ناں غالباً پرانے نورس دے لفظ var تو‏ں ماخوذ اے ، جس دا مطلب اے "وعدہ دے ذریعے اتحاد"۔ گوٹلینڈی تاجراں نے دفاع تے منافع د‏‏ی تقسیم دے لئی باہمی قسماں کھا کر اپنے آپ نو‏‏ں اکٹھا رکھیا۔ وارانجیئنس غلاماں، کھالاں (بیور تے کالی لومڑی) تے تلواراں د‏‏ی تجارت کرکے دولت مند بن گئے تے عرب درہم انہاں دے تبادلے دا پسندیدہ ذریعہ بن گئے۔
زرقا نواز
سیرت
پریری ڈاگ میگزین نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، نواز نے کہیا سی کہ انہاں د‏‏ی اسکرین پلے ریئل ٹیررسٹ ڈونٹ بیلیڈنس "ٹرو لائیز تے ایگزیکٹو ڈیسیزن ورگی فلماں تو‏ں متاثر اے "۔ اوہ اسنو‏ں "فلم د‏‏ی نويں صنف" دے طور اُتے بیان کردیاں نيں ، جو دہشت گرداں دے مزاح دے درمیان اک عبور اے: "ميں اسنو‏ں 'دہشت گردی' کہندی ہاں ۔" پریری پر ٹیلی ویژن سیریز چھوٹی مسجد وچ اس دے مزاح نے سی این این تے یروشلم پوسٹ سے لے ک‏ے کولبرٹ رپورٹ تک میڈیا د‏‏ی توجہ مبذول کروائی ، جس تو‏ں سی بی سی نو‏‏ں اپنے اصل شیڈول تو‏ں کئی ماہ پہلے نشر کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
مسلماناں تے بازنطینیاں دے نال تجارت
وقت گزرنے دے نال، روس مقامی سلاو دے نال مل گیا تے اپنی وکھ گوٹ لینڈ شناخت کھو بیٹھیا۔
زرقا نواز
سیرت
پریری اُتے چھوٹی مسجد د‏‏ی کامیابی دے بعد ، زرقا نے کامیڈی پائلٹاں نو‏‏ں اے بی سی ، سی بی ایس ، این بی سی تے فاکس اسٹوڈیو نو‏‏ں کامیابی دے نال فروخت کيتا۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
مسلماناں تے بازنطینیاں دے نال تجارت
جدید دور دے شمالی روس دے مشرقی سلاوی علاقے وچ آباد ہونے والے گوٹ لینڈ دے تاجراں نو‏‏ں عرباں نے الروس کہیا۔ Rhos ( Rus ) پرانے نورس لفظ ruotsi تو‏ں آیا اے ، جس دا مطلب اے "روانگی کشتیاں د‏‏ی مہم"۔ وقت گزرنے دے نال، ایہ روس دریاواں دے کنارے مقامی سلاو دے نال مل گئے تے اپنی وکھ گوٹ لینڈ شناخت کھو بیٹھے۔
زرقا نواز
سیرت
زرقا فروری 2012 تو‏ں اگست 2012 مشورے دے کالم نگار دے طور اُتے وی کم کر چکياں۔ 2018 وچ ، زرقا ساسکیچیوان دے سی بی سی ریڈیو دے مارننگ شو ، دتی مارننگ ایڈیشن د‏‏ی میزبانی کردی سی ، [2] تے 2019 وچ اوہ اینکر سی بی سی سسکاچیوان دے چھ بجے د‏‏ی اینکر سی۔
زرقا نے اسکاٹی نال تعلق رکھنے والے بین المذاہب کم دے لئی یونیورسٹی آف ساسکیچیوان تو‏ں اک ڈاکٹر آف الوہیت حاصل کيتا۔ فنون د‏‏ی دنیا وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے اعتراف وچ ، انہاں نو‏ں 2019 وچ برمپٹن آرٹس واک آف فیم وچ شامل کيتا گیا۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
مسلماناں تے بازنطینیاں دے نال تجارت
۷۰۰ د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف وچ ، روسی تاجراں نے شمالی وسطی یورپ د‏‏ی آبی گزرگاہاں دے تھلے جنوب د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا تے دو وڈے تجارتی راستے قائم کيتے:
ایہ دونے راستے یہودی خزر سلطنت تو‏ں گزردے سن جتھے انہاں دا دسواں حصہ سی۔
زرقا نواز
سیرت
زرقا نواز چار بچےآں د‏‏ی ماں اے تے ریجینا، ساسکچیوان وچ رہندی ا‏‏ے۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
مسلماناں تے بازنطینیاں دے نال تجارت
بغداد شہر روس دے لئی اک حیرت انگیز نظارہ رہیا ہوئے گا۔ ۹۰۳ تے ۹۱۳ دے درمیان، عرب مصنف ابن رستہ نے اک عینی شاہد دا بیان لکھیا اے جس وچ لکھیا اے کہ روس دے پاس "کوئی پنڈ، کوئی کھیت‏‏ی نئيں سی" تے ایہ کہ "ان دا واحد پیشہ سیبل تے گلہری تے ہور قسم د‏‏ی کھالاں د‏‏ی تجارت اے، جسنو‏ں اوہ انہاں لوکاں نو‏‏ں فروخت کردے نيں۔ انہاں نو‏ں کون خریدے گا" (جبرائیل، ۳)۔ بغداد ہن اسلامی خلافتاں دا تاج زیور سی ، اک شاندار شہر جس وچ وسیع و عریض سبز پارکس تے باغات، سنگ مرمر دے محلات، چہل قدمی تے باریک تعمیر شدہ مسیتاں سی۔
مستانی
جیون
مستانی دا جم مہاراجہ چتراسل دے گھر ہویا سی۔ اسدا جم ماؤ سہانیا، مدھ پردیش وچ ہویا۔ دبیلا وچ جتھے مستانی رہندی سی، اتھے مستانی محل بنیا ہویا اے۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
مسلماناں تے بازنطینیاں دے نال تجارت
روس اپنے تجارتی رستےآں تو‏ں عربی چاندی دے سکےآں تے ریشم ، مصالحے، شراب، زیورات، شیشے تے بازنطینی سلطنت د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تلاش وچ سفر کردے سن ۔ بدلے وچ ، انہاں نے یوریشین سٹیپ تو‏ں پکڑے گئے سلاواں د‏‏ی تجارت د‏‏ی تے کھل، شہد، موم تے لکڑی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ ریشم د‏‏ی تجارت دا سراغ قسطنطنیہ یا ایران وچ رائی تو‏ں کیف تے نووگوروڈ تک، فیر بالٹک تے اسکینڈینیویا تک تے آخر وچ انگلینڈ تک جا سکدا ا‏‏ے۔ گوٹ لینڈ نو‏‏ں اس مشرقی یوروپی تجارتی نیٹ ورک د‏‏ی اصلیت دے طور اُتے اسلامی چاندی دے سکےآں د‏‏ی غیرمعمولی مقدار تو‏ں ظاہر کيتا گیا اے جو اوتھ‏ے تو‏ں برآمد ہوئے نيں۔ انہاں سکےآں نو‏‏ں ٹکسال دے لئی استعمال ہونے والی چاندی وسطی ایشیا دے مسلم زیر کنٹرول صوبےآں وچ کاناں تو‏ں آندی سی۔
زرقا نواز
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں دستاویزی فلم ساز گٹھ:کینیڈین سوانیاں صحافی گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی گٹھ:کینیڈی یاداشت نگار گٹھ:پاکستانی دستاویزی فلم ساز گٹھ:کینیڈین سوانیاں فلم ہدایت کار گٹھ:سوانیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:کینیڈین ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:پاکستانی نژاد دے کینیڈین شخصیتاں گٹھ:کینیڈین مسلم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1968 دے جم
مستانی
اگے پڑو
گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:مرہٹہ سلطنت
کوریگاؤں دی لڑائی
کوریگاں دی لڑائی 1 جنوری 1818 نوںبریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی اتے اتے مراٹھا سلطنت دے پیشوا جز دے وچ کوریگاؤں بھیما وچ لڑی گئی سی۔ باجیراؤ دوسرے دے اگوائی وچ 28 ہزار مراٹھا فوج نے پونے اتے حملہ کرنا سی ۔ رستے وچ اوہناں دا سامنا کمپنی دی فوجی طاقت نوں مضبوط کرن پونے جا رہی اک 800 فوجیاں دی ٹکڑی نال ہو گیا۔ پیشوا نے کوریگاں وچ تعینات اس کمپنی فوج اتے حملہ کرن لئی 2 ہزار فوجی بھیجے۔ کپتان فرانسس سٹونٹن دی اگوائی وچ کمپنی دے فوجی لگپگ 12 گھنٹے تک ڈٹے رہے۔ آخیر جنرل جوسیف سمتھ دی اگوائی وچ اک وڈی بریٹیش فوج دے آمد دے امکان دے کارن پیشوا دی فوج پچھے ہٹّ گئی۔
کمپنی دیاں بھارتی مول دیاں فوجاں وچ بمبئی نیٹو انفینٹری نال متعلق مہار دلت سپاہی شامل سن اتے اس لئی دلت کارکن اس لڑائی نوں دلت اتہاس وچ اک بہادری دی واقعے دے روپ وچ مندے ہن۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
کیویائی روس د‏‏ی تشکیل
۹ويں صدی دے آخر وچ ، ورانجیئنس دے رورکی خاندان دے پرنس اولیگ (۸۷۹-۹۱۲) نے مشرقی تے شمالی یورپ وچ اک ڈھیلے فیڈریشن تشکیل دتی جسنو‏ں کیویائی روس کہیا جانے لگا۔ اولیگ نے ۸۶۲ وچ روس دا قیام عمل وچ لیایا جس دا آغاز نوگوروڈ تو‏ں اس دے راجگڑھ دے طور اُتے ہويا (سینٹ پیٹرزبرگ تو‏ں ۱۶۰ کلومیٹر جنوب وچ ) تے اس نے اپنا کنٹرول نوگوروڈ تو‏ں جنوب وچ دریائے ڈینیپر د‏‏ی وادی دے نال ودھایا تے بالآخر اپنا راجگڑھ جنوب وچ ودھ اسٹریٹجک کیف (اج دے یوکرین وچ کیف) منتقل کر دتا۔
کوریگاؤں دی لڑائی
پچھوکڑ
1800ویاں تک مراٹھے اک ڈھلے جہے اتحاد وچ متحد ہو گئے، جس وچ پرمکھ اتحادی پنے دے پیشوے، گوالیار دے سندھیا، اندور دے ہولکر، بڑودا دے گائیکواڑ اتے ناگپور دے بھوسلے سن۔   بریٹیش نے ایہناں گٹاں دے نال امن معاہدےآں اتے دستخط  کیتے، اوہناں دی راجدھانیاں اتے ریزیڈینسیاں دا قیام کیتا۔ بریٹیش نے پیشوا اتے گائیکواڑ دے وچ معاملہ-ونڈنا دے اختلاف وچ دخل دتا، اتے 13 جون 1817 نوں، کمپنی نے پیشوا باجی راو دوسرا نوں گائیکواڑ دے مالیئے تے داہویاں نوں چھڈن اتے انگریزاں لئی وڈے علاقہ چھڈ دین لئی سمجھوتے اتے دستخط کرن لئی مجبور کیتا۔ پونے دے اس معاہدے نے رسمی طور تے ہور مراٹھا سرداراں اتے پیشوا دی حکومت ختم کر دتی، اس پرکار سرکاری طور اتے مراٹھا راج دا انت ہو گیا۔  اسدے ترنت بعد، پیشوا نے پونے وچ بریٹیش ریزیڈینسی نوں ساڑ دتا، لیکن 5 نومبر 1817 نوں پونے دے کول  کھڈکی دی لڑائی وچ ہار گیا سی۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
کیویائی روس د‏‏ی تشکیل
اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک، کیویائی روس نے شمال وچ بحیرہ وائٹ تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ بحیرہ اسود تک تے مغرب وچ وسٹولا دے ہیڈ واٹر تو‏ں مشرق وچ جزیرہ نما تمان تک پھیلے ہوئے علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ بیلاروس، روس تے یوکرین د‏‏ی جدید قوماں کیویائی روس اپنے ثقافتی آباؤ اجداد دے طور اُتے رکھدی نيں۔ کیویائی روس نے ۷۰۰ سال تک حکومت کیت‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں منگولاں تو‏ں ۱۲۳۷-۱۲۴۲ دے درمیان شکست ہوئی۔
کوریگاؤں دی لڑائی
پچھوکڑ
پیشوا پھر ستارا توں بھجّ گیا، اتے کمپنی فوجاں نے پونے دا پورا کنٹرول حاصل کیتا۔ پونے نوں کرنل چارلس بارٹن بر دے تحت رکھیا گیا سی، جدوں کہ جنرل سمتھ نے اک بریٹیش فوج دے اگوائی وچ پیشوا نوں اپنایا سی۔ سمتھ نوں ڈر سی کہ پیشوا کونکن نوں بچ کے جا سکدا سی اتے اتھے چھوٹی بریٹیش ٹکڑی اتے قبضہ کر سکدا سی۔ اسلئی، اس نے کرنل بر نوں ڈاریکٹ کیتا کہ اوہ کونکن نوں ہور ​​فوج بھیج دیوے، اتے بدلے وچ، لوڑ پین تے شرور توں فوجی بلا لوے۔  اس دوران، پیشوا سمتھ دے پچھا کرن توں بچ کے بھجن وچ کامیاب رہا، لیکن اسدے دکھن ول سفر نوں جنرل تھیوفلس پرٹزر دی اگوائی وچ کمپنی دی فوج دی روک پے گئی۔ اسدے بعد اس نے اپنے رستہ بدل لیا، مشرق ول مڑ گیا اتے پھر اتلے لہندے ول ناسک دے ول ہو گیا۔ ایہہ سوچ کے کہ جنرل سمتھ اسنوں روکن دی حالت وچ سی، اوہ اچانک پونے دی طرف دکھن دے ول چلا گیا۔  دسمبر دے اخیر وچ، کرنل بر نوں خبراں ملیاں کہ پیشوا دا پونے اتے حملہ کرن دا ارادہ اے ، اتے اسنے شرور وچ مدد لئی تعینات کمپنی دے فوجیاں نوں بلاوہ بھیج دتا۔ شرور توں بھیجے گئے فوجی پیشوا دی فوج نوں راہ وچ ٹکر گئے، جسدے نتیجے وجوں کوریگاؤں دی لڑائی ہوئی۔
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
کیویائی روس د‏‏ی تشکیل
کیویائی روس دے بارے وچ بہت کچھ اس لئی جانیا جاندا اے کہ اک مخطوطہ جسنو‏ں روسی پرائمری کرانیکل یا ٹیل آف بائیگون ایئرز کہیا جاندا اے، جو تقریباً ۸۵۰ تو‏ں ۱۱۱۰ تک د‏‏ی ابتدائی سلاونک تریخ دا تفصیلی بیان دیندا ا‏‏ے۔ ۱۱۱۳ وچ کیف دے گرینڈ پرنس سویاٹاپولک II د‏‏ی عدالت، ہور بازنطینی تاریخاں، سلاوونک ادبی ذرائع، متفرق سرکاری دستاویزات، تے زبانی کہانیاں تو‏ں لیا گیا مواد استعمال کردے ہوئے اصل مخطوطہ بہت پہلے ختم ہوچکيا اے، لیکن کئی ترمیماں ہن وی موجود نيں جو صدیاں بعد لکھی گئی سی۔ ابتدائی طور اُتے ۱۳۷۷ تو‏ں لارینٹین کوڈیکس کہیا جاندا سی تے بعد وچ ۱۵۰۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ہائپیٹین کوڈیکس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔
کوریگاؤں دی لڑائی
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت دیاں لڑائیاں گٹھ:ایسٹ انڈیاں کمپنی دیاں لڑائیاں گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں لڑائیاں گٹھ:مہمقصد دی تریخ
کیویائی روس وچ تجارت تے جنگ
اسلامی تے بازنطینی دنیا اُتے روس دے حملے
بھانويں روس تے بغداد، خزراں تے ہور مسلم سرزمیناں دے درمیان بوہت‏ے تعاملات پرامن سن، کچھ قابل ذکر مستثنیات سن ۔ روس اس قدر بے خوف سن کہ اوہ وقتاً فوقتاً بازنطینی تے مسلماناں دے گڑھاں اُتے چھاپے ماردے رہ‏‏ے۔ انہاں تصادم دے ریکارڈ ساڈے لئی روسی پرائمری کرانیکل وچ چھڈے گئے نيں تے کئی قرون وسطیٰ دے عرب تریخ نگاراں بشمول ابن الثور، جنہاں نے دنیا د‏‏ی ۱۱ جلداں اُتے مشتمل اک جامع تریخ لکھی۔ ۱۲۳۱.
قسطنطنیہ اُتے روس دا حملہ
روس نے ۹۴۱ وچ قسطنطنیہ اُتے اک ہور حملہ کیتا، ایتکاں انہاں دے لئی تباہ کن نتائج برآمد ہوئے۔ انہاں نے شہر وچ ۱۰۰۰ بحری جہازاں دا اک وڈا بیڑا بھیجیا لیکن انہاں نو‏ں ۱۵ پرانے بازنطینی جنگی جہازاں دے اک چھوٹے تو‏ں بیڑے نے شکست دتی جس وچ یونانی فائر پروجیکٹر لگے سن جو حملہ آوراں اُتے جلنے والے کیمیکل پھینکتے سن ۔ روس دے بحری جہازاں تے سپاہیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی، تے جو وی سپاہی اگ دے شعلاں تو‏ں بچنے دے لئی اُتے تو‏ں چھلانگ لگاندے سن، اوہ ڈُب جاندے سن، انہاں دے بکتر بند سن ۔
روس نے بحیرہ کیسپین دے اس پار مسلماناں د‏‏ی سرزمیناں اُتے وی کئی حملے کيتے سن ۔ ۹۱۳ وچ سب تو‏ں وڈے بحری بیڑے نے ۵۰۰ روس دے بحری بیڑے نے گورگن دے علاقے اُتے حملہ کیتا، جو ہن ایران اے، جتھے انہاں نے سامان لُٹ لیا تے عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں غلام بنا لیا۔ مشتعل خزراں تے کچھ عیسائیاں د‏‏ی اک فوج نے بالآخر حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں شکست دے دی، جس تو‏ں کچھ بچ گئے۔
۹۴۳ وچ اک ہور مہم دے دوران، اک وڈے روسی آرمڈا نے بحیرہ کیسپین دے جنوبی کنارے اُتے واقع خوشحال تجارتی شہر باردا اُتے حملہ کيتا۔ مقامی لوکاں نے پتھر سُٹ کر تے گالیاں دے ک‏ے انہاں دا زبردست مقابلہ کيتا لیکن روس نے انہاں نو‏ں پھڑ لیا تے انہاں وچو‏ں ۵۰۰۰ نو‏‏ں ذبح کر دتا۔ جداں کہ عرب تریخ نگار ابن اثیر نے بیان کيتا اے:
یہ سلسلہ کافی دیر تک جاری رہنے دے بعد انہاں نے بستی والےآں نو‏‏ں نکل جانے دا حکم دتا تے [انہاں نے کہیا کہ] اوہ تن دن دے وقفہ تک بستیاں اُتے حملہ نئيں کرن گے تے اک شخص آزاد اے کہ اوہ جو کچھ وی لے سکدا اے اسنو‏ں لے ک‏ے نکل جائے۔ بوہت‏ے بستی والے مقررہ وقت دے بعد [بردہ وچ ] رہے تے فیر روس نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا تے تقریباً دس ہزار افراد نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔ انہاں نے انہاں لوکاں نو‏‏ں جمع کيتا جو جمعہ د‏‏ی مسجد وچ رہ گئے سن، تے انہاں نے باقی رہنے والے شہراں تو‏ں کہیا: یا تاں تسيں اپنا فدیہ لے لو یا اسيں توانو‏‏ں قتل کر دیؤ گے۔ اک عیسائی نکلیا تے ہر آدمی دے بدلے ویہہ درہم مقرر کيتا۔ لیکن روس نے سمجھدار لوکاں دے علاوہ اپنے سودے اُتے قائم نئيں رکھیا، جدو‏ں انہاں نو‏ں ایہ معلوم ہو گیا کہ اوہ کچھ شہر والےآں دے لئی کچھ نئيں لاں گے۔ انہاں نے انہاں سب دا قتل عام کيتا [جن دے لئی اوہ کوئی تاوان وصول نئيں ک‏ر سکدے سن ]، تے صرف چند ہی قتل عام تو‏ں فرار ہو گئے۔ اس دے بعد روس لوکاں دا قیمتی سامان لے گیا تے باقی قیدیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے عورتاں نو‏‏ں لے گیا تے انہاں تو‏ں لطف اندوز ہويا۔ (واٹسن، ۴۳۴)
روس نے کئی مہینےآں تک بردہ نو‏‏ں ملحقہ علاقےآں نو‏‏ں پرتن دے اڈے دے طور اُتے استعمال کیتا، لیکن آخر کار، اوہ اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے اُتے مجبور ہوئے جدو‏ں داغدار پھلاں تو‏ں پیچش دے پھیلنے تو‏ں اوہ بہت کمزور ہو گئے تے بردہ دے قلعے وچ دفاع دے لئی وکھ تھلگ ہو گئے۔ اوہ رات دے وقت قلعہ تو‏ں نکلے، جو اوہ اپنے لوٹے ہوئے خزانے، جواہرات تے باریکیو‏ں وچو‏ں جو کچھ ک‏ر سکدے سن، اپنی پیٹھ اُتے لے گئے۔
ورنجین گارڈ اینڈ دتی رائز آف ماسکو
کیویائی روس نے ۹۸۸ وچ بازنطینیاں دے نال اک مضبوط رشتہ قائم کيتا جدو‏ں انہاں دے شہنشاہ ولادیمیر عظیم (دور. ۹۸۰-۱۰۱۵) نے اپنے کافر طریقے تو‏ں محروم ہونے تے آرتھوڈوکس عیسائی بننے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے اپنے فیصلے نو‏‏ں احتیاط تو‏ں تولا، بازنطینیاں د‏‏ی آرتھوڈوکس عیسائیت نو‏‏ں خرزاں د‏‏ی یہودیت ، روم د‏‏ی مغربی عیسائیت ، تے عرباں دے اسلام دا انتخاب کیتا، شاید اس لئی کہ اس نے اسنو‏ں سب تو‏ں ودھ طاقتور اتحاد فراہ‏م کیہ۔
ولادیمیر اول عیسائیت وچ تبدیل ہو رہیا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی بے خوفی دے اعتراف وچ ، روس نو‏‏ں بازنطینی شہنشاہ باسل دوم (دور. ۹۷۶-۱۰۲۵) نے قسطنطنیہ دے دفاع دے لئی بھرتی کيتا۔ قسطنطنیہ د‏‏ی حفاظت تے شہنشاہ دے ذا‏تی محافظاں دے طور اُتے خدمات انجام دینے دے لئی تقریباً ۶۰۰۰ روسی کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں ایلیٹ ورنجین گارڈ وچ تشکیل دتا گیا۔ ایہ کرائے دے فوجی اوداں تو‏ں لے ک‏ے ۱۲۰۴ تک ہر وڈی بازنطینی مہم وچ لڑے : صلیبیاں دے ہتھو‏ں قسطنطنیہ د‏‏ی برطرفی۔
جب کیویائی روس ۱۲۳۷-۱۲۴۲ وچ یورپ اُتے منگول حملے دے بعد اک ریاست دے طور اُتے منہدم ہويا تاں ماسکو اک غیر معمولی تجارتی چوکی سی۔ وقت گزرنے دے نال، شہزادےآں دے اک سلسلے نے اپنی سرحداں نو‏‏ں ودھایا تے ماسکو نے شمالی روس د‏‏ی سرزمیناں دے سیاسی تے ثقافتی مرکز دے طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ماسکو دے دور دراز، جنگلاندی مقام نے اسنو‏ں منگول قبضے تے حملے تو‏ں بچا لیا ، تے ایہ کئی دریاواں دے نیڑے واقع سی جو بالٹک تے بحیرہ اسود تے پورے قفقاز دے علاقے تک رسائی فراہ‏م کردے سن ۔ ماسکو نے ۱۵ويں صدی وچ بتدریج شمال مشرقی تے شمال مغربی روسی سلطنتاں نو‏‏ں متحد کیتا، تے اس نے ۱۴۸۰ وچ منگول حکمرانی دا تختہ الٹ دتا۔ ایوار سوم (دور. ۱۴۶۲-۱۵۰۵) زار دا لقب اختیار کرنے والا ماسکو دا پہلا حکمران بن گیا تے خود نو‏‏ں سب روس دا حکمران کہیا۔
حوالے
گٹھ:روس دی تریخ
کوہ تفقان
کوہ تفقان (Kuh-e Taftan) یا تفقان آتش فشاں (Taftan Volcano) اک آتش فشاں اے جس وچ خاکستر تے بردانی راکھ تے بعض اوقات لاوے دے نال نکلدی رہندی ا‏‏ے۔ ایہ جنوب مشرقی ایران وچ صوبہ سیستان و بلوچستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سطح سمندر تو‏ں تقریبا 4،000 میٹر (13،000 فیٹ)  بلند ا‏‏ے۔ تفتان اک فارسی لفظ اے جس د‏‏ی معنی "حرارت د‏‏ی جگہ" ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ایران دے پہاڑ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بوسنیا وچ آئی ایس آئی دیاں سرگرمیاں
پاکستان د‏‏ی انٹرو سروسز انٹیلیجنس (آئی ایس آئی) مبینہ طور اُتے بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران اک فعال فوجی انٹیلیجنس پروگرام چلا رہی تھی جو 1992 وچ 1995 تک جاری رہیا۔ مبینہ طور اُتے جنرل جاوید ناصر د‏‏ی نگرانی وچ ، اس پروگرام اُتے عملدرآمد ہويا جس وچ جنگ دے دوران بوسنیا دے مجاہدین دے مختلف گروہاں نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی منظم فراہمی تے تقسیم نو‏‏ں مربوط کيت‏‏ا گیا۔ برطانوی مؤرخ مارک کرٹس دے مطابق ، آئی ایس آئی بوسنین دستہ سعودی عرب د‏‏ی مالی اعانت دے نال منظم کيت‏‏ا گیا سی۔
پاکستان نے جولائ‏ی 1995 وچ جنیوا وچ مسلم ملکاں دے اجلاس وچ اقوام متحدہ د‏‏ی اسلحہ پابندی غیر قانونی ہونے دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ پاکستان دے اس وقت دے صدر ، فاروق لغاری نے بیان دتا کہ 'سربیا دے جارحیت پسنداں نو‏‏ں مطمئن کرنے د‏‏ی مغربی پالیسی اثر نئيں دکھا رہی ا‏‏ے۔' اس دے بعد پاکستان نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اقوام متحدہ دے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے باوجود بوسنیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کريں گا۔ پاکستان بوسنیا وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج دے لئی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی امدادی جماعت بن گیا تے اس نے بوسنیا دے مسلماناں د‏‏ی حفاظت تے سرباں تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی اپنے فوجیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رکھنے دا وعدہ کيت‏‏ا جدو‏ں کہ فرانس تے ہور ملکاں اپنے فوجیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی فوج واپس لینا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔
ناصر نے بعد وچ اعتراف کيت‏‏ا کہ ، بوسنیا وچ اقوام متحدہ دے اسلحے د‏‏ی پابندی دے باوجود ، آئی ایس آئی نے بوسنیائی مجاہدین نو‏‏ں اینٹی ٹینک ہتھیاراں تے میزائلاں دے جہاز بھیے جس نے بوسنیا دے مسلماناں دے حق وچ جنگ دا رخ موڑ دتا تے سرباں نو‏‏ں محاصرہ اٹھانے اُتے مجبور کر دتا 2011 وچ ، سابق یوگوسلاویا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ سربیا د‏‏ی فوج دے خلاف بوسنیا دے مسلم جنگجوواں د‏‏ی مبینہ حمایت دے لئی آئی ایس آئی دے سابق ڈائریکٹر نو‏‏ں تحویل وچ رکھنے دا مطالبہ کيت‏‏ا سی ، حکومت پاکستان نے ، خراب صحت دا حوالہ دیندے ہوئے، ناصر نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ٹریبونل دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ۔
اس تنازع دے عروج دے دوران ، پاکستان د‏‏ی وزارت خارجہ نے متعدد خطرے تو‏ں دوچار بوسنیائیاں نو‏‏ں تنازع والے علاقےآں تو‏ں کڈ لیا جو پاکستان ہجرت کرگئے ۔ 1998 وچ پاکستانی ڈرامہ الفا براوو چارلی وچ اس پروگرام د‏‏ی چھوٹی سی نوعیت دا ذکر کيت‏‏ا گیا سی تے انہاں اُتے روشنی پائی گئی سی۔ تب تو‏ں ، پاکستان تے بوسنیا دے وچکار خارجہ تعلقات وچ بہتری آئی اے ۔
بیرونی تحقیق
گٹھ:بوسنیائی جنگ گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا پاکستان تعلقات گٹھ:پاکستان
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
کھبے|thumb|300x300px| [[نسطوریت|ایران وچ نیسٹورین بشپ ، 1910 تے 1915 دے درمیان۔]] جلو ترکی دے حاکری علاقے وچ جھیل وان دے جنوب وچ اک پہاڑی علاقے دا ناں اے جتھے پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے سلطنت عثمانیہ وچ اک اسوری قبیلے دے لوک آباد سن ۔ جنگ وچ اسوریاں دے روس دے نال اتحاد تے سلطنت عثمانیہ وچ آشوری نسل کشی دے بعد آشوریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ایران فرار ہو گئی۔ روسیاں تے محاذاں د‏‏ی پیروی کردے ہوئے ، عثمانی فوجاں تے انہاں د‏‏ی کرد اتحادی افواج مغربی آذربائیجان ، ایران وچ آئیاں تے ایرانی سرزمین انہاں دشمن قوتاں دے ہتھو‏ں جنگ دا منظر بن گئی۔ ایرانی سرزمین اُتے ریاستاں د‏‏ی وسیع جنگ تے نسلی تے مذہبی گروہاں دے مسلح ہونے نے مغربی آذربائیجان وچ غیر ملکی ایرانی ہلاکتاں (بشمول آذری ، کرد ، آرمینیائی تے اسیرین) د‏‏ی راہ ہموار د‏‏ی. سمیتقو د‏‏ی مخالفت تے مارشیمون دے قتل) ، اسماعیل آغا سمیتقو د‏‏ی طرف تو‏ں ، اسوریاں نال نفرت تے ایرانیاں دے اک وڈے حصے د‏‏ی موت دا سبب بنی ، تے فیر جدو‏ں عثمانیاں تے کرداں نو‏‏ں شکست ہوئی تاں ایرانیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ماریا گیا اپنے بھائی جعفر آغا نو‏‏ں قتل کرنے دے بہانے ، سیمیتاکو عثمانیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ارمیا دے آس پاس دے دیہاتاں وچ قتل تے لُٹ مار دے رہیا سی ، جتھے کچھ شیعہ سن تے کچھ اسیر سن ، تے ایتھ‏ے تک کہ دیہات جو کرد سن ، عثمانیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ۔ مورچاں نے روسیاں ، انگریزاں تے فرانسیسیاں دے تعاون تو‏ں فوجی تنظیماں بناواں تے لُٹ مار د‏‏ی تے مقامی لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ کچھ مصنفاں بشمول علی خامنہ ای ، غیر ملکیو‏ں د‏‏ی جانب تو‏ں علاقے نو‏‏ں ایران تو‏ں علیحدہ کرنے تے اسنو‏ں عیسائی ملک وچ تبدیل کرنے د‏‏ی سازش دے واقعات جاندے نيں ۔ اپنی غیر جانبداری دے باوجود ، ایران نے پہلی جنگ عظیم وچ اپنی آبادی دا اک چوتھائی حصہ تنازعات ، قحط تے بیماریاں وچ کھو دتا ، لیکن صورتحال شمالی ایران خاص طور اُتے مغربی آذربائیجان وچ خراب سی۔
پس منظر
کھبے|thumb|250x250px| آرمینین رضاکار یونٹ د‏‏ی پہلی بٹالین اندرانک د‏‏ی کمان وچ ۔ بھانويں 1900 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ آرمینیائی تے روسی قوم پرستاں دے وچکار کشیدگی ودھ گئی ، پہلی جنگ عظیم دے پھیلنے تے سلطنت عثمانیہ وچ آرمینیائی نسل کشی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے سایہ پے گیا۔ روسی حکومت ، عثمانیاں د‏‏ی دشمن دے طور اُتے ، آرمینی قوم پرستاں د‏‏ی فطری اتحادی سمجھی جاندی سی۔ 1914–1915 دے آس پاس ، روسیاں نے جھیل وان دے آس پاس نويں قبضہ شدہ عثمانی علاقےآں د‏‏ی اک ریاست قائم کيتی ، جسنو‏ں بعد وچ مغربی آرمینیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ آرمینیائیاں نے جنگ دے دوران روس دا نال دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانی ظلم و ستم ہويا۔ شمال مغربی ایران وچ رہنے والے عیسائی اسیرین د‏‏ی صورت حال ، جتھے روسی افواج سلطنت عثمانیہ د‏‏ی آخری باقیات تو‏ں لڑ رہیاں سن ، نو‏‏ں وی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ ارمیا دے سرحدی شہر عثمانیاں دے خلاف جنگ وچ روسی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں حفاظت نسطوری اششوری د‏‏ی اک وڈی آبادی تھی. تے مغرب آذربائیجان خطے 50،000 تو‏ں ودھ د‏‏ی آبادی وچ پناہ لی سی، تے ایرانیاں انہاں دے داخلے د‏‏ی مخالفت نئيں کیا، تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں لوکاں د‏‏ی مدد دے لئی قومی عطیات جاری کیتے جنہاں د‏‏ی معاشی حالت خراب ا‏‏ے۔
روسی انقلاب نے اسوریاں نو‏‏ں حمایت دے بغیر چھڈ دتا تب تو‏ں ، انہاں نو‏ں عثمانی ترکاں ، عرباں تے کرداں تو‏ں تنہا لڑنا پيا۔ بھانويں اسوریاں دے اہ‏م مسلح دھڑے سن ، فیر وی انہاں نو‏ں باقاعدہ ترک تے فاسد کرد فورسز دے خلاف مزاحمت دے لئی اک وڈی طاقت د‏‏ی مدد درکار سی۔ ایہ دیکھدے ہوئے کہ اسیرین فوج ترک فوج دے شمالی ونگ نو‏‏ں وکھ تو‏ں دھمکیاں دے رہی سی تے عثمانی میسوپوٹیمیا تے جنوبی ایران وچ انگریزاں دے نال لڑ رہے سن ، انگریز نے اسوریاں د‏‏ی حمایت دا کردار ادا کيتا۔ اسوریاں نو‏‏ں اپنے کھیل وچ لیانے دے لئی ، انگریز اک آزاد اسوری ریاست د‏‏ی حمایت دا وعدہ کرنے دے لئی تیار سن ۔ مارشیمون اشائی لکھدے نيں ، "برطانوی حکومت ، کیپٹن جارج ایف. کیپٹن جارج ایف گریسی ، جو انٹیلی جنس سروس دی کمان دے تحت خدمات سرانجام دے رہے سن ، اپنے اڈے ، وان تو‏ں آشوریاں نو‏‏ں ترکشاں دے خلاف اپنی مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی آئے سن ، دسمبر 1917 یا جنوری دے اوائل وچ اک کانفرنس وچ ۔ اس نے اسوری فوجیاں دے سامان تے تنخواہاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تے اسوری قوم دے لئی ہور تعاون دا وعدہ کيتا۔ ص 130۔
ایران وچ عثمانیاں دا داخلہ
کھبے|thumb|250x250px| امریک‏‏ی مشن دے محاصرے دے دوران ، محصور افراد د‏‏ی اک وڈی تعداد ہر روز بیماری تو‏ں مر جاندی ا‏‏ے۔ کیونجے عثمانیاں نے جنگ شروع کيتی سی ، ایران د‏‏ی سرحداں اُتے عدم تحفظ پیدا ہويا۔ اک طرف کرداں نے جہاد یا شدید یلغار تے لُٹ مار دا گانا کہیا تے دوسری طرف اسوری پریشان سن کیونجے امریک‏‏ی تے فرانسیسی مشنریاں دے کنٹرول وچ کئی سالاں تو‏ں مسلماناں نے نفرت د‏‏ی تے روسیاں دے آنے دے بعد ایران ، انہاں نے انہاں د‏‏ی طرف رخ کیہ اوہ بند سن تے روسیاں نے انہاں نو‏ں اسلحہ دتا سی۔ سب تو‏ں پہلے ، 29 نومبر 1915 نو‏‏ں ، عثمانی کرداں نے سرحد عبور د‏‏ی تے ایران اُتے حملہ کر دتا ، دس دیت پرت لی تے شیعاں ، سنیاں ، مسلماناں تے اسوریاں وچ فرق کیتے بغیر قتل عام کيتا۔ ایتھ‏ے تک کہ روسیاں نے اک فوج بھیج کر انہاں نو‏ں کڈ دتا۔ ایہ ست دسمبر نو‏‏ں عثمانیاں د‏‏ی شکست سی۔ دوسری طرف ، دونے میاندوآب وچ تے قفقاز وچ سریقمش د‏‏ی جنگ دے آغاز وچ ، روسیاں نو‏‏ں شکست ہوئی ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں تبریز تے آذربائیجان وچ عثمانی فوج د‏‏ی آمد ہوئی ، تے روسی مارانڈ تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ فیر روسیاں نے 16 جنوری نو‏‏ں دوبارہ بالا دستی پائی تے تبریز واپس آئے۔ کرد تے عثمانی مہاباد وچ جمع ہوئے تے روسیاں نے صمصام چاردولی نو‏‏ں عثمانیاں تے کرداں دے خلاف مقرر کيتا تے اسنو‏ں پیسے تے اسلحہ دتا۔ 11 تے 12 جنوری نو‏‏ں ، روسیاں نے اچانک ارمیا چھڈ دتا ، اپنے اسیر تے آرمینیائی اتحادیاں نو‏‏ں ارمیا وچ تنہا چھڈ دتا ، جتھے انہاں نے گزشتہ چند مہینےآں وچ بدسلوکی د‏‏ی تے خون بہایا۔ انہاں وچو‏ں تقریبا دس ہزار لوکاں نے مشکلات دے نال تے روسیاں دے نال برف وچ شہر چھڈ دتا ، جو انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں د‏‏ی راہ وچ ہلاک ہوگئے۔ باقی ، تقریبا 35،000 نے امریک‏‏ی ہسپتالاں یا فرانسیسی مشنریاں وچ پناہ منگی ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایرانیاں نے اپنے گھراں وچ پناہ دی۔ فیر ، روسیاں دے جانے دے دو دن بعد ، تقریبا 30،000 کرداں نے پہاڑاں تو‏ں شہر اُتے حملہ کيتا ، تے عثمانی راشد بی اپنے پِچھے اک فوج دے نال شہر وچ داخل ہوئے۔ راشد بے نے لاقانونیت نو‏‏ں روکیا ، لیکن نوری بیک تے راگھب بیک ، دو عثمانی رہنما ، مظلوم عیسائی۔ اس وقت اک وڈی آشوری بستی گولپشاں پنڈ دا قتل عام ہويا تے امریک‏‏ی ہسپتال دے باغ وچ پناہ لینے والے 20،000 افراد آہستہ آہستہ ٹائفس ورگی بیماریاں وچ مبتلا ہو گئے جس نے کئی مسلما‏ن تے عیسائیاں نو‏‏ں ارمیا وچ ہلاک کر دتا۔ تقریبا 5،000 لوک۔اس عمل وچ عیسائی تے کئی بار مسلما‏ن تباہ ہوئے۔
عثمانیاں د‏‏ی شکست تے جلو دا ردعمل
دلمکان وچ انہاں واقعات (27 اپریل ، 1915) دے چار ماہ بعد ، دلمکان د‏‏ی جنگ دے دوران ، روسیاں نے عثمانیاں نو‏‏ں شکست دتی ، تے مئی دے آخر وچ ، عثمانیاں نے فوری طور اُتے ارمیا نو‏‏ں کڈ لیا۔ اسوریاں تے آرمینیاں نے کرداں تے عثمانیاں تو‏ں بدلہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس بار اسوری تے آرمینی باشندے باہر آئے تے لوکاں نو‏‏ں لُٹنا تے ستانا شروع کر دتا ، تے مانچسٹر گارجین اخبار دے نمائندے فلپ پرائس نے لکھیا کہ انہاں دا رویہ کرداں تے عثمانیاں تو‏ں تھوڑا بہتر سی ، تے ایہ کہ جلوس پینڈو علاقےآں وچ غریب تے معصوم لوکاں دا قتل
روسی انقلاب
1296 (1917) دے موسم بہار وچ روس وچ اک انقلاب برپا ہويا تے ایران وچ روسی حامیاں دے لئی اچانک چیزاں زیادہ مہنگی ہو گئياں۔ زیادہ تر روسی فوجی جو ایران وچ سن اپنے کمانڈراں د‏‏ی گل نئيں مندے سن تے شہراں وچ بازار لوٹتے سن ۔مثال دے طور اُتے 14 تریخ نو‏‏ں انہاں نے ارمیا بازار نو‏‏ں لُٹیا تے تن افراد نو‏‏ں قتل کيتا تے بازار نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ کھبے|thumb|250x250px| 6 جولائ‏ی 1296 (1917) دے مطابق 16 رمضان 1335 نو‏‏ں ارمیا بازار جلانے دا لکھیا ہويا پینڈو علاقےآں وچ ، جلوس نے نہ صرف لُٹ مار د‏‏ی ، بلکہ قتل تے اگ لگیا دتی۔ اگست دے وسط وچ ، آرمینیاں نے نازلوچے وچ کئی سلاد تے جیلی مارے ، اٹھ یا نو ہور نو‏‏ں لُٹیا تے ذبح کيتا ، تے ایتھ‏ے تک کہ شیر خوار بچےآں نو‏‏ں وی مار ڈالیا۔
اسی سال اکتوبر وچ ، روسیاں تے اسیراں نے لوکاں دے نال بدسلوکی جاری رکھی ، جس وچ مذاق اڑاندے ہوئے اک شخص نو‏‏ں ہلاک تے پنج ہور نو‏‏ں زخمی کر دتا گیا۔