رنجیت_سنگھ_مگروں_سکھ_راج
دلیپ سنگھ
اجیت سنگھ تے لہنا سنگھ سندھاوالیا دے قلعے وچ پہنچن اُتے دھیان سنگھ ڈوگرے نے صلاحَ دتی کہ جنتا تے فوج وچ شترقی قایم کرن لئی ترنت راج وچ رانی جند کور دے پتر دلیپ سنگھ (جم 6 ستمبر 1838) نوں راج-گدی اُتے بٹھاؤن اتے اس (دھیان سنگھ ڈوگرے) نوں مہاراجے دا وڈا وزیر بنائے جان متعلق منادی کروا دتی جاوے ۔ اس ویلے دھیان سنگھ ڈوگرا اس سچائی توں پوری طرحاں انجان سی کہ سندھاوالیا سرداراں نے اس دا گھات کرن لئی اک وڈی سکیم بنا رکھی اے ۔ ویکھدیاں ہی ویکھدیاں سندھاوالیا سرداراں دے فوجیاں نے دھیان سنگھ نوں گھیرے وچ لے لیا اتے اجیت سنگھ نے گولی مار کے اس دی قتل کر دتی ۔ اس دے بعد اس دی لاش دے چھوٹے-چھوٹے ٹکڑے کرکے توپاں ڈھالن والے کارخانے دی نالی وچ سٹوا دتے ۔ ادھر مہاراجہ شیر سنگھ اتے اس دے شہزادے دے کٹے سیس لاہور شاہی قلعے وچوں مل جان اُتے شاہبلھول دی ولگن وچ دوواں دیاں لاشاں نوں اکو انگیٹھے وچ سسکار کر دتا گیا ۔ اتھے ہی بعد وچ شیر سنگھ دی بیوی رانی دھرم کور رندھاوی ولوں چبوترے اپر چونے گچّ تے گمبددار سمادھ دی عمارت اساری گئی ۔ سندھاوالیا سرداراں نے دھیان سنگھ دے قتل کیتے جان دی خبر نوں خفیہ رکھیا اتے شہر وچ کنور دلیپ سنگھ دے مہاراجہ اتے دھیان سنگھ ڈوگرا دے وڈا وزیر قائم کیتے جان متعلق ڈھنڈورا پھروا دتا ۔ اس دے نال ہی اوہناں مصر لال سنگھ دے ہتھ دھیان سنگھ دی انگوٹھی بھیج کے دھیان سنگھ دی طرفوں راجا ہیرا سنگھ تے سچیت سنگھ نوں قلعے وچ بلوا لیا ۔ میاں کیسری سنگھ نے شکّ پین اُتے جدوں پتہ کروایا تاں سچائی اوہناں ساہمنے آ گئی ۔ اپنے پیؤ دھیان سنگھ ڈوگرا دے قتل کیتے جان دی جانکاری ملن اُتے ہیرا سنگھ نے پنڈت جلے اتے میاں سچیت سنگھ نوں نال لے کے فوج دے عہدیداراں نال میٹنگ کیتی اتے اوہناں نوں سندھاوالیا سرداراں ولوں مہاراجہ شیر سنگھ، کنور پرتاپ سنگھ اتے دھیان سنگھ ڈوگرا نوں بے رحمی نال قتل کیتے جان دی جانکاری دتی ۔ اس نے فوج نوں یعقین دوایا کہ جیکر اوہ لاہور قلعے وچوں سندھاوالیا سرداراں تے اوہناں دی فوج دا صفایا کر دوے تاں فوج دی طلب ڈیوڈھی کر دتی جاوے گی ۔اس اُتے فوج نے قلعے اُتے حملہ کرکے پہلاں اجیت سنگھ سندھاوالیا اتے پھر گولی لگن نال زخمی ہوئے اس دے چاچے لہنا سنگھ نوں گرفتار کرکے دوہاں دے سر دھڑاں توں الگ کر دتے ۔ اس توں بعد دلیپ سنگھ نوں مہاراجہ نامزد کرن اُتے ہیرا سنگھ ڈوگرا نوں پرمکھ وزیر بنا دتا گیا ۔ اس نے وزیر بندیاں ہی گیانی گرمکھ سنگھ، مصر بیلی رام اتے دربار دے ہور سرداراں دا قتل کروا دتا ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے باقی بچے شہزادے کنور کشمیرا سنگھ اتے کنور پشورا سنگھ نے مہاراجہ دلیپ سنگھ نوں ڈوگریاں دے چنگل 'چوں بچاؤن لئی بغاوت کر دتی ۔ ہیرا سنگھ نے کنور پشورا سنگھ اتے کشمیرا سنگھ نوں اپنے قبضے وچ لے لیا اتے بعد وچ سن 1844 وچ سمجھوتہ کرکے اوہناں نوں چھڈّ دتا | مگر جلدی بعد راج جوگی بابا بیر سنگھ نورنگ آباد دی چھاؤنی اُتے حملہ کرکے ہیرا سنگھ نے 7 مئی 1844 نوں کنور کشمیرا سنگھ (23 سال) دا قتل کر دتا ۔ اس بارے پتہ لگن اُتے خالصہ فوج نے ہیرا سنگھ ڈوگرا اُتے حملہ کرکے 21 دسمبر 1844 نوں اس دا سر کٹّ کے اس دا جلوس کڈھیا ۔ بعد وچ کنور پشورا سنگھ نے گلاب سنگھ ڈوگرا دیاں گلاں وچ آ کے رانی جند کور اتے دلیپ سنگھ دے خلاف راج وچوں حصہ لین لئی بغاوت کر دتی، جس نوں رانی جنداں (جند کور دا جم سن 1817 پنڈ چاڑھ ضلع سیالکوٹ تحصیل ظفروال وچ ہویا) دے بھرا وزیر جواہر سنگھ نے بڑی بے رحمی نال 30 اگست 1845 نوں قتل کر دتا ۔ اس دے بعد بھڑکی خالصہ فوج نے 21 ستمبر 1845 نوں جواہر سنگھ دا قتل کر دتا ۔ تریخی دستاویزاں وچ درج اے کہ رانی جند کور سکھ فوج ہتھوں قتل ہوئے اپنے بھرا دے ویوگ وچ نت وال کھلھے چھڈّ کے اپنیاں داسیاں نال اپنی شہر والی حویلی توں پیدل چل کے لاہور شہر دے مستی دروازے توں باہر بدامی باغ والے پاسے موجود جواہر سنگھ دی سمادھ اُتے جایا کردی سی ۔