cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت وچ ہجومی تشدد
مذہبی مبلغین تے بالخصوص مسیحی اقلیتاں اُتے ہجومی تشدد
thumb|[[بھارت وچ مسیحیت د‏‏ی تبلیغ وچ لگی لڑکیو‏ں د‏‏ی اک 1900ء د‏‏ی تصویر]] مسیحی مبلغین وی کچھ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے چکے یا ہجومی تشدد دے شکار ہوئے نيں۔ان افراد وچ آسٹریلیائی مسیحی مشنری گراہ‏م اسٹینس سرلسٹ نيں جنہاں نو‏ں 23 جنوری 1999ء نو‏‏ں اپنے دو بیٹےآں دے نال مبنیہ طور اُتے بجرنگ دل دے ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں ہلاک کر دتا گیا سی ۔ ايس‏ے طرح کرسچن نناں د‏‏ی وی اجتماعی آبرو ریزی د‏‏ی جا چک‏ی اے، جنہاں وچو‏ں اک بولی زد عام واقعہ 2015ء وچ پیش آیا جدو‏ں مغربی بنگال دے اک گرجا گھر وچ ڈاکا ڈالیا گیا تے 70 سالہ نن د‏‏ی آبرو ریزی وی کيتی گئی۔ حالانکہ مذہبی تبلیغ کِس‏ے وی مذہب د‏‏ی ہوئے سکدی اے، اُتے چونکہ مسیحی برادری دے لوک اس معاملے کافی اگے نيں، اس لئی اکثر تبلیغ دے رد عمل دے اجتماعی حملےآں دا ایہی لوک زیادہ شکار بندے نيں۔ 2019ء دے پہلے چھ مہینےآں دے دوران مسیحیاں اُتے تشدد دے 158 واقعات ملک د‏‏ی 23 ریاستاں وچ پیش آئے۔ انہاں حملےآں وچ 110 تے 89 بچے زخمی ہوئے۔ انہاں معاملات وچو‏ں پولیس نے صرف 24 ایف آئی آر درج کیتے تے باقی معاملےآں وچ کوئی شروعا‏تی پیش رفت وی نئيں ہوئی۔ بھارت د‏‏ی مسیحی آبادی اُتے حالانکہ مذہبی نفرت اُتے مبنی حملے نويں نئيں نيں، اُتے ایہ حملے تے انہاں د‏‏ی تعداد 2014ء دے بعد کافی ودھ گئی ا‏‏ے۔ ایہ حملے جان لیوا وی رہے نيں، جسمانی زخم پہنچانے والے وی رہے نيں، جائداداں تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں اُتے توڑ پھوڑ وی کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں حملےآں وچ عام مسیحی تے مبلغین وچ فرق عمومًا دیکھیا نئيں گیا۔ حملہ آوراں نے اپنی غارت گری وچ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔
کیتھولک نیوز ایجنسی دے مطابق بھارت وچ مسیحیاں اُتے بڑھدے تشدد دے بارے وچ یونائٹیڈ کرسچن فورم تے ایلائنس ڈیفینڈنگ فریڈم د‏‏ی اس مشترکہ اطلاع تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جنوری 2019ء دے اک ہی مہینے وچ 29 "ہجومی متشدد حملے" مسیحیاں اُتے ہوئے نيں۔ انہاں حملےآں وچ مسیحی مذہبی اجتماعات وڑ ک‏ے حاضرین د‏‏ی پٹائی، جس وچ خواتین تے بچے متاثر ہوئے؛ حملےآں ہجومیاں نے گالیاں تے ہراساں کرنے والی چیزاں دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے پادریاں نو‏‏ں ہی جبری تبدیلی مذہب دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔
بھارت د‏‏ی نریندر مودی د‏‏ی زیر قیادت بی جے پی د‏‏ی مرکزی حکومت دے بارے وچ اکثر ایہ دعوٰی کیتا گیا اے حکومت گھر واپسی نو‏‏ں فروغ دے رہی اے جدو‏ں کہ ايس‏ے حکومت دے مختلف اقدامات وچ مذہبی تبلیغ تے مشنری کماں اُتے راست یا بالواسطہ بیخ کنی کرنا شامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک نمایاں مثال اوڈیشا ریاست دے گجپتی ضلع وچ واقع علی گنڈا علاقہ اے، جتھ‏ے موبائل نیٹ ورک د‏‏ی پہنچ عملًا مفقود اے، سڑکاں خراب نيں تے ایتھ‏ے دے مکین آبی سربراہی دے نظام دے اج متمنی نيں۔ اُتے اک ہسپانوی کیتھولک نن اینیڈینا کوسٹیلا د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقے وچ چار اسکول تے اک ڈسپنسری قائم کیتے گئے سن ۔ ایہ نن اس علاقے وچ 1971ء تو‏ں برسر خدمت رہی سی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی اڑیہ تو‏ں واقف سی۔ طویل عرصے تو‏ں خدمت کيتی وجہ تو‏ں اوہ ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں ناں تو‏ں مخاطب کر سکدی سی تے تقریبًا سبھی لوکاں تو‏ں واقف سی۔ اوہ 86 سال د‏‏ی ہوئے چورگی۔ حکومت ہند نے اگست 2019ء وچ اچانک اس نن نو‏‏ں اطلاع دتی کہ اس دے ویزے د‏‏ی میعاد ختم ہوئے چک‏ی تے اسنو‏ں 10 دن وچ ملک چھڈنا ہوئے گا۔ ایہ وی مرکزی حکومت نے دعوٰی کیتا کہ اس دے پاس کِس‏ے وی شخص دے داخلے نو‏‏ں روکنے، واپس جانے یا ویزا جاری کرنے تے ویزے د‏‏ی میعاد ودھانے یا نہ ودھانے دا اختیار ا‏‏ے۔ بہر حال نن اینیڈینا کوسٹیلا 86 سال د‏‏ی عمر تے تقریبًا 50 سال د‏‏ی عوامی خدمت اپنے وطن ہسپانیہ روانہ ہوئے گئی۔ جاندے جاندے اس نے اپنے رابطے دے لئی کوئی پتہ، فون نمبر وغیرہ نئيں چھڈیا۔ اس دے قائم کردہ چار اسکول تے ڈسپنسری ہی اس د‏ی یادگار د‏‏ی طرح اس پنڈ وچ بنے رہ‏‏ے۔ اچھی خدمت دے باوجود یکاک ملک بدری کچھ حلفےآں وچ بالواسطہ مذہبی تبلیغ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا جس د‏‏ی سرکاری سرپرستی جاری ا‏‏ے۔ جتھ‏ے ایہ کوشش عملًا قانون دے دائرے وچ اُتے امن طریقے تو‏ں انجام پائی اے، اوتھے گراہ‏م اسٹینس تے کچھ تے مبلغین ہجومی تشدد دا شکار ہوئے تے انہاں وچ کچھ تاں اپنی جان وی گنوا چکے نيں۔
اجتماعی آبرو ریزی
thumb|[[جرمنی وچ بھارت دے قونصل خانہ دے باہر کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعے وچ ہلاک آصفہ بانو د‏‏ی تصویر اُتے گلہائے عقیدت پیش کیتے جا چکے نيں۔]]
بھارت وچ جے چیکہ قدیم زمانے تو‏ں آبرو ریزی تے اجتماعی آبرو ریزی دونے بہت عام رہیاں نيں، اُتے حالیہ عرصے وچ اس وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اجتماعی آبرو ریزی دے مضمرات دا تجزیہ کردے ہوئے ابھیے ویدتا نے فرسٹ ہوسٹ وچ لکھیا اے کہ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ مخالف فحش نگاری دے فعالیت پسنداں نے مشی گن ریاستی پولیس دے جاسوس ڈاریل پوپ د‏‏ی تحقیق دا حوالہ دتا کہ 38,000 جنسی حملےآں دے تجزیے وچ جو 1956–1979 دے بیچ رونما ہوئے نيں، 41% معاملےآں وچ جرم دے ارتکاب تو‏ں کچھ وقت پہلے یا جرم دے دوران وچ فحش مواد دیکھیا گیا سی ۔ ايس‏ے گل دا ثبوت نفسیا‏‏تی علاج دے ماہر ڈیوڈ اسکٹ دے اس خیال تو‏ں وی ملیا اے کہ "ادھے آبرو ریزی کرنے والے فحش نگاری نو‏‏ں خود نو‏‏ں متاثرہ نو‏‏ں دبوچنے تو‏ں پہلے مشتعل کرنے دے لئی کردے آئے نيں۔" اس طرح تو‏ں ملک وچ آسانی دستیاب فحش مواد انفرادی تے اجتماعی آبرو ریزی دے معاملےآں نو‏‏ں اگے ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ مضمون نگار دے بموجب ایداں دے جرائم وچ رشوت تے سیاسی رسوخ کافی معنی رکھدا اے، استو‏ں علاوہ اجتماعی آبرو ریزی د‏‏ی صورت اک گینگ دا وجود وی لوکاں نو‏‏ں عدالدی پھڑ تو‏ں بچا سکدا ا‏‏ے۔
جدید ہجومی تشدد
حالیہ عرصے وچ مذہبی یا ثقافتی سوچ اُتے مبنی تشدد وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تشدد عموماً جذبات‏ی تے مذہبی نعراں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس د‏ی قسماں ذیل دے قطعاں وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔
سماجی میڈیا تو‏ں ہجومی تشدد تے نفرت دا فروغ
thumb|بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں جتھ‏ے [[31 جولائ‏ی 2018ء تک ہجومی قتل دے واقعات رو نما ہوئے چکے نيں۔]] بھارت وچ جدید ہجومی ہجومی تشدد دے واقعات دا اک وڈا سبب سماجی میڈیا دے ذریعے ارسال کردہ پیامات د‏‏ی تیزی تو‏ں ترسیل تے انہاں دا متشدد عوامی رد عمل ا‏‏ے۔ سماجی میڈیا وچ فیس بک، ٹویٹر، بلاگ تے واٹس ایپ جداں ذرائع تو‏ں عوام دے بیچ فرضی خبراں، توہمات، نفرت، غصہ، خوف تے اک عمومی بے چینی تے شورش د‏‏ی کیفیت برپا کرنا شامل نيں۔
بھارت دے شہر پونے وچ اک جوان آئی پیشہ ور شخص فیس بک تو‏ں پھیلنے والے ہجومی تشدد دا پہلا نشانہ بنیا۔ محسن صادق شیخ جو اصلًا مہاراشٹر دے ضلع شولاپور نال تعلق رکھدا اے، پونے وچ اک نجی کمپنی وچ آئی ٹی مینیجر سی ۔ اوہ اک یکم جون 2014ء نو‏‏ں اک شام کم دے بعد گھر پرت رہیا سی ۔ اس وقت شہر وچ فیس بک اُتے مراٹھا حکمران شیواجی تے بال ٹھاکرے د‏‏ی مسخ شدہ تصویراں کِس‏ے نے فیس بک اُتے اپلوڈ کر رکھی سی۔ اس گل اُتے بھڑکنے والی اک ہندو تنظیم دے ارکان نے اس دا قتل کر دتا، حالانکہ متنازع تصاویر تو‏ں اس دا کچھ لینا دینا نئيں سی ۔
سماجی بلاگ نگاری دے انٹرنیٹ دے ذریعے بغیر کِس‏ے روک تھام دے نفرت تے ہجومی تشدد دے فروغ پانے دے جاری رکھ پانے دے بارے اک بد ترین مثال سنجیو سبھلوک نے 2015ء وچ پیش د‏‏ی جس وچ انہاں نے ایہ ثابت کیتا گیا کہ بیرون ملک رہنے والے بھارتی منفی ذہنیت دے حامل لوک انتہا پسندانہ رائے رکھ سکدے نيں تے اوہ ایداں دے خیالات د‏‏ی تائید بلاگاں تے فیس بک پوسٹ دے ذریعے وی ک‏ر سکدے نيں جنہاں وچ کہ ملک د‏‏ی آبادی دے اک حصے نو‏‏ں گائے دے گوشت دا کھانے والا یا اسلام پسند دہشت گرد قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ لوک خود دے خلاف آواز نو‏‏ں برداشت نئيں کردے، بالخصوص انہاں لوکاں د‏‏ی آواز جو ملک د‏‏ی طرز حکمرانی تے پالیسی سازی وچ اصلاح چاہندے نيں۔ سنجیو سبھلوک 1982ء وچ ہریانہ کیڈر دے آئی اے ایس وچ شامل ہوئے۔ اوہ بعد وچ آسام تے میگھالیہ وچ مختلف عہدےآں اُتے فائز وی رہے تے حکومت ہند دے جوائنٹ سیکریٹری دے طور اُتے وی اپنی خدمات انجام دے چکے نيں۔
thumb|بھارت وچ خواتین تے بچےآں د‏‏ی بہودگی د‏‏ی وزیر [[مینکا گاندھی ٹویٹر د‏‏ی ٹیم تو‏ں محو گفتگو ہُندے ہوئے]] نفرت تے تشدد دا فروغ سماجی میڈیا دے سب تو‏ں مختصر پیامات دے ارسال د‏‏ی سائٹ ٹویٹر اُتے وی کافی شدومد تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2019ء وچ بہار دے ریاستی راجگڑھپٹنہ وچ اک شخص اس گل اُتے نالاں سی کہ اک گائے اس دے گھر دے نیڑے بنھی ہوئی اے تے اوہ اس جگہ نو‏‏ں گندہ وی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے غصے وچ اس نے گائے اُتے اپنے کتے نو‏‏ں چھڈیا۔ ایہ معاملہ اک ہور ہی رخ اختیار کر گیا جدو‏ں اک صحافی نے اپنے ٹویٹر تو‏ں ایہ دعوٰی کر دتا کہ کتا دراصل اک مسلما‏ن شخص دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں شہر دے ہندوواں تے مسلماناں وچ کشیدگی دا ماحول پھیل گیا۔ شہر د‏‏ی پولیس نو‏‏ں متحرک ہونا پيا تے ایہ حقیقت آشکارا ہوئی کہ مثاہرہ گائے تے کتے دا مالک، دونے ہندو نيں تے ایہ معاملے نو‏‏ں ٹویٹر دے ذریعے خواہ مخواہ ہندو مسلما‏ن تنازع دا رنگ دینے د‏‏ی کوشش سی، حالانکہ ایسا کچھ سی ہی نہيں۔ فیر وی ایہ زہریلا ٹویٹ گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 بار ری ٹویٹ کیتا گیا۔
جدید دور وچ واٹس ایپ شخصی تے گراوہی پیغامات دے ارسال دا اک اہ‏م ذریعہ بن گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ بناوٹی خبراں دے فروغ دا وی اہ‏م ذریعہ بن گیا تے اس تو‏ں کئی ہجومی تشدد دے واقعات، ملک بھر وچ نفرت تے قتل دے واقعات وچ وی رونما ہوئے نيں۔ کئی لوک محض شک تے مشتبہ افراد د‏‏ی تصویراں دے گشت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عوامی تشدد د‏‏ی زد وچ آ گئے۔ آسام تو‏ں تمل ناڈو تک انہاں وچو‏ں کئی لوک چندے وچ جمع ہوئی مار پیٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بری طرح تو‏ں زخمی ہوئے تے کئی لوک مارے وی گئے نيں۔
جون 2018ء تک نیوز 18 نے ملک وچ پیش آئے بے شمار واٹس ایپ اموات دا تجزیہ کردے ہوئے انہاں د‏‏ی وجوہ لکھی سی، جو حسب ذیل زمراں وچ درج د‏‏ی جا سکدی نيں۔ ایہ پیامات انگریزی دے علاوہ کئی بھارتی زباناں وچ وی گشت کر رہیاں نيں:
مذکورہ بالا زمراں دے علاوہ واٹس ایپ مذہبی منافرت دے فروغ وچ وی کافی معاون بے جس دا راست یا بالواسطہ طور اُتے عوام وچ غصہ، کدورت تے تشدد دے فروغ وچ ہتھ ا‏‏ے۔ ہف پوسٹ د‏‏ی اطلاع دے مطابق دہلی د‏‏ی ریزی ڈینشیل ویلفیر سوسائٹی وچ جتھ‏ے دے سبھی باشندے ملک د‏‏ی اکثریت نال تعلق رکھدے نيں، اکثر مخالف مسلم ویڈیو تے پیامات برادری دے واٹس ایپ گروپ وچ گشت کردے رہندے نيں۔ ایتھ‏ے مقیم اک سپریم کورٹ دے جج نے اس گل دا اعتراف کردے ہوئے اک ویڈیو دا حوالہ دتا جس وچ اک ٹھیلے اُتے غذائی سامان بیچ رہیا مسلما‏ن جھجک دے نال ایہ اقرار کرنے اُتے مجبور اے کہ اوہ ملاوٹی اشیا فروخت کر رہیا ا‏‏ے۔
thumb|فیس بک تے واٹس ایپ نو‏‏ں شامل کردے ہوئے موزیلا انٹرنیٹ صحت [[2019ء د‏‏ی رپورٹ۔ رپورٹ دے کئی انکشافات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ فیس بک تے واٹس ایپ عملًا ناراض آوازاں نو‏‏ں دبانے دا کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے اک مہم جو انداز وچ وزیر اعظم نریندر مودی د‏‏ی بی جے پی د‏‏ی حمایت وچ لگے نيں۔]]
بھارت د‏‏ی سبھی سیاسی جماعتاں وچ آئی سیل تے سماجی میڈیا اُتے قبضہ دیاں کوششاں جاری نيں۔ اُتے بھارت وچ سب تو‏ں زیادہ تے وسیع ترین پھیلا ہويا سیاسی آئی ٹی سیل حکمران بی جے پی دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وسعت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش وچ ریاست ہر ضلع دے ہر بلاک دے لئی سیل وچ افسر موجود نيں۔ ایہ افسر خبراں نو‏‏ں اشتہاری پیاماں نو‏‏ں علاقے د‏‏ی بولیاں تے لوکاں د‏‏ی حساسیت دے مد نظر پہنچانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ چونکہ بی جے پی دا نشانہ ملک دے اکثریت‏ی ووٹر نيں، اس لئی ایہ سیل کئی بار ایداں دے پیامات دا فروغ دیندا اے جو جے چیکہ اکثریت نو‏‏ں بھاندے نيں، مگر اقلیتاں تے بالخصوص مسلماناں دے خلاف مرکوز ہُندے نيں۔ اس وچ سچی تے جھوٹی دونے خبراں د‏‏ی آمیزش ہُندی ا‏‏ے۔ مثلًا ایہ خبر کہ کس طرح تو‏ں کشمیر وچ ہندو لڑکیو‏ں نو‏‏ں اٹھا لیا گیا یا فیر ایہ فرضی خبر دا پوسٹر کہ اتر پردیش دے سابق وزیر اعلیٰ اکھلیش یادو د‏‏ی بیوی ڈمپل یادو ممبئی وچ دہشت گردانہ حملےآں دے خاطی اجمل عامر قصاب نو‏‏ں اس دے ناں دے ہندی حروف دے مطابق 'ک' تو‏ں 'کمپیوٹر'، 'س' تو‏ں 'اسمارٹ فون' تے 'ب' تو‏ں 'بہناں دے ڈھیر سارے منصوبے' مراد لیندی نيں تے ملک دے بلند تر مفاد تو‏ں بے حس نيں؛ اس طرح تو‏ں ایہ آئی ٹی سیل دوسری سیاسی پارٹیاں تے اقلیتاں نال نفرت پھیلاندا اے تے اکثریت تو‏ں بی جے پی نو‏‏ں جوڑے رکھنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی فیس بک، ٹویٹر تے واٹس ایپ گروپاں دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ 9 فروری 2015ء نو‏‏ں بی جے پی آئی ٹی سیل دے بانی پرودیوت بورا نے اپنے عہدے تو‏ں استعفٰی دے دتا۔ انہاں دے مطابق بی جے پی ہن کوئی امتیازی خصوصیت کيتی پارٹی نئيں رہی۔ اس اُتے جنون طاری ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ ہر حال وچ جیتنے د‏‏ی خواہش پارٹی دے بنیادی اصولاں ہی نو‏‏ں تباہ کرچک‏ی اے تے ہن ایہ اوہ پارٹی نئيں رہی جس وچ انہاں نے 2004ء وچ شمولیت اختیار ورگی۔
اسکرائبڈ ڈاٹ کم اُتے اپنے اک پوسٹ وچ ايس‏ے گلوبل وائسیس تو‏ں وابستہ وشال نے کئی حوالے دے ذریعے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ بر سر اقتدار بی جے پی راست یا بالواسطہ طور اُتے ہجومی تشدد دے فروغ تے سماجی میڈیا دے بے جا استعمال دے ذریعے نفرت دا فروغ دے رہی ا‏‏ے۔ اس دے لئی بہت ساریاں مثالاں وچ وی لاگر دھروو راٹھی دا بی جے پی دے آئی ٹی سیل دے اک سابق رکن دا انٹرویو موجود دا ربط موجود اے جس وچ جس وچ ایہ دسیا گیا اے کہ کِداں سیاسی مفادات دے لئی متعدد فیس بک دے صفحات تے واٹس ایپ گروپاں دا بے جا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ وشال نے ہور اک مقولہ فعالیت پسند شبنم ہاشمی دا نقل کیتا جنہاں دے بھائی صفدر ہاشمی 1989ء وچ غازی آباد وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ مارے چکے سن ۔ انہاں دے 2018ء دے بیان دے مطابق جو اصلًا ڈٹریبیون انڈیا وچ شائع ہويا سی :
گاؤ کشی
thumb|بھارت وچ گاؤ کشی دے قانونی موقف دا نقشہ 2015ء وچ مملکتی وزیر برائے پارلیمانی امور مختار عباس نقوی نے گاؤ کشی اُتے پابندی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کھانے والےآں نو‏‏ں پاکستان جانے دا مشورہ دتا۔ انہاں دے اس بیان دا جواب انہاں ہی دے کابینہ دے ساتھی تے مملکتی وزیر برائے داخلہ کرن ریجیجو نے ایہ کہہ ک‏ے دتا کہ وچ گائے دا گوشت کھاندا ہون، کون اے جو مینو‏ں روکے گا۔ کِرن شمال مشرق تو‏ں وابستہ نيں جتھ‏ے گائے دا گوشت عام گل ا‏‏ے۔ گووا دے مرحوم وزیر اعلیٰ منوہر پریکر نے وی گائے دے گوشت دے کاروبار د‏‏ی حمایت ورگی۔ اُتے تے بی جے پی قائدین جداں کہ ہریانہ دے وزیر اعلیٰ منوہر لال کھٹر نے گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت کيتی تے مسلماناں تو‏ں گائے دا گوشت نئيں کھانے دے لئی کہیا۔ ملک وچ حد درجہ گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت تے مبینہ گاؤ کشاں دے خلاف جذبہ انہاں بیانات تو‏ں ودھنے لگیا۔ اُسی سال تشدد تے قتل دے واقعات وچ اضافہ تے اولین قتلاں وچ ہماچل پردیش وچ نعمان اختر نامی شخص دا قتل کر دتا گیا۔
2019ء د‏‏ی فروری تک تو‏ں متعلق جاری کردہ رپورٹ وچ اک اندازے دے مطابق مبینہ گاؤکشی دے خلاف ہجومی تشدد وچ گزشتہ تن سالاں وچ 44 لوک ہلاک تے 280 تو‏ں زیادہ لوک زخمی ہوئے سن ۔ انہاں تن سالاں وچ 100 ایداں دے حملے ہوئے سن ۔اس ہجومی تشدد دا شکار اقليتی فرقے دے لوک ہی نئيں بلکہ کچھ دلت وی مارے گئے نيں، حالانکہ مقتولین د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن سی۔ کچھ دلتاں نو‏‏ں مردہ گائے دے چمڑے نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں زد و کوب دے شکار ہوئے۔ کچھ لوک مردہ بیلاں دا چمڑا نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مار دتے گئے۔ ایداں دے معاملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مسیحی شخص ہلاک ہويا۔
گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد وچ بھارت مین کئی لوک زخمی وی ہوئے تے ہلاک وی ہوئے نيں۔ سماجی میڈیا، میڈیا تے کئی علمی حلفےآں وچ اس تشدد نو‏‏ں گئو تنگ واد دے ناں تو‏ں موسوم کیتا گیا اے، جس دے معنی گاؤ دہشت گردی یا گائے تو‏ں جڑی دہشت گردی ا‏‏ے۔
گایاں د‏‏ی منتقلی اُتے تشدد
thumb|بھارت وچ گایاں د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اک تصویر گائے د‏‏ی حمل و نقل وچ پکڑے گئے لوکاں نو‏‏ں کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پیٹا گیا تے کچھ افراد دا قتل وی کیتا گیا تے انہاں وچو‏ں کچھ تو‏ں جبراً اک نعرہ گئو ماندا د‏‏ی جے دا نعرہ کہلوایا گیا۔
جے شری رام
thumb|جے شری رام دے نعرے نو‏‏ں فروغ کرنے والا اک پوسٹر قدیم زمانے تو‏ں شمالی ہند وچ ہندو عوام دے بیچ رام رام اک طرح تو‏ں گفتگو تو‏ں پہلے سلام کرنے دا طریقہ رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک ہور شکل جے سیا رام وی اے، جس وچ متکلمین پہلے سیندا نو‏‏ں یاد کردے نيں، فیر رام نو‏‏ں یاد کردے نيں۔ جے شری رام اک احتجاجی نعرے دے طور اُتے 1990ء دے دہے وچ شروع ہويا جدو‏ں لال کرشن اڈوانی سومناتھ مندر تو‏ں اک رتھ یاترا کڈ ک‏ے ایودھیا وچ بابری مسجد دے مقام اُتے رام مندر بنانے دا سیاسی مطالبہ شروع کیتے۔ اُتے ایہ نعرہ بطور خاص 2014ء دے بعد احتجاج، جبری جاپ، حملےآں تے قتل جداں واقعات دے لئی کثرت تو‏ں استعمال ہُندے دیکھیا گیا، جس دا بالکلیہ سیاسی تے مؤقت سماجی بگاڑ دا نتیجہ رہیا اے تے جس دا اصالتًا مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔
2019ء دے بعد تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ مسلماناں تو‏ں جبراً جے شری رام کہلوانے دے کئی واقعات رو نما ہوئے نيں۔ہور کچھ ہندوواں اُتے وی اس دا نعرہ لگانے دے لئی دباؤ ڈالیا جانے لگیا۔ 2019ء وچ پونے دے اک ہندو ڈاکٹر ارون گاڈرے نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف دہلی وچ جے شری رام کہنا پيا۔ ذرائع ابلاغ وچ جے شری رام جبراً کہلوانے د‏‏ی بدترین مثال جھارکھنڈ وچ ملی جتھ‏ے اک مسلما‏ن نوجوان تبریز انصاری نو‏‏ں دو پہیا گڈیاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ پھڑیا گیا۔ بعد وچ مقامی باشندےآں نے مل ک‏ے اس تو‏ں جبراً جے شری رام تے جے ہنومان دے نعرے لگوائے تے گھنٹےآں زد و کوب گیا جس دے نتیجے وچ اوہ سخت زخمی ہوئے گیا تے بالآخر پولیس تھانے وچ انتقال کر گیا۔ ايس‏ے طرح دے کئی تے واقعات ملک دے وکھ وکھ تھانواں وچ پیش آئے۔
جے شری رام کہلوانے اُتے زور تے ایسا نہ کہنے اُتے تشدد دے واقعات مسلما‏ن مذہبی شخصیتاں تے مدارس اسلامیہ تو‏ں جڑے افراد دے نال وی پیش آئے نيں۔
دلتاں اُتے تشدد
thumb|بھارت دے [[دلتاں اُتے 2001ء تو‏ں 2012ء تک مسلسل ودھ رہے نيں جرائم دے اعداد و شمار دا گراف۔ اس وچ ظاہر ہُندا اے دلتاں دے خلاف جرائم دے اعداد و شمار سال در سال عملًا یکسانی د‏‏ی کیفیت دیکھی گئی اے، جداں کہ گراف د‏‏ی آسمانی رنگ والی لکیر تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔]] مزکورہ بالا تشدد د‏‏ی قسماں ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے تشدد تے فرقہ وارانہ تشدد دے علاوہ نيں، جنہاں د‏‏ی بھارت وچ اپنی اک وکھ تریخ رہی ا‏‏ے۔ دلت عوام مار پیٹ تے قتل دے علاوہ کئی تے مظالم دے شکار ہُندے رہے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ مظالم ایداں دے نيں جو صرف انہاں اُتے ڈھائے جاندے نيں۔ مثلًا دلت خواتین نو‏‏ں وقتاً فوقتاً برسر عام برہنہ کیتا گیا جاندا رہیا اے  ، دلتاں نو‏‏ں اعلیٰ ذات دے کنويں تو‏ں پانی نکالنے تو‏ں روکیا جاندا رہیا اے ، ٓٓٓانہاں نو‏ں وقت وقت اُتے انسانی فضلات جداں کہ پیشاب تے پاخانہ نگلنا پيا اے تے خود انہاں اُتے پیشاب وی کیتا گیا اے ، انہاں نو‏ں نامناسب تھ‏‏اںو‏اں اُتے بیٹھنے اُتے مجبور ہونا پيا اے ، انہاں نو‏ں ڈرایا تے دھمکایا جاندا رہیا تے کئی بار مار پیٹ تے قتل جداں واقعات رو نما ہوئے نيں۔ انڈیا ٹائمز ویب سائٹ د‏‏ی اطلاع دے مطابق 2018ء دے بعد تو‏ں انہاں جرائم تے تشدد دے واقعات وچ ہور اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ویب سائٹ نے کئی عجیب واقعات درج کیتے نيں جنہاں تو‏ں عوام دے اک طبقے د‏‏ی جانب تو‏ں دلتاں دے لئی منفی رویے د‏‏ی تصدیق ہُندی اے:
فرقہ وارانہ فسادات
thumb|[[2012ء وچ فرقہ وارانہ فسادات دے واقعات دا گراف ]] مذہبی تشدد دے وی بھارت وچ کئی واقعات پیش آئے نيں، جس وچ سیکڑاں افراد ہلاک تے زخمی ہوئے، ہور املاک نو‏‏ں وی کافی نقصان پہنچیا۔ ایہ فسادات بالعموم انیہويں صدی د‏‏ی ابتدا وچ غیر منقسم ہندوستان وچ وقفے وقفے تو‏ں پیش آندے رہے نيں۔ جے چیکہ کہ فرقہ وارانہ فسادات وی اک طرح تو‏ں ہجومی تشدد دا ہی اک روپ ہُندے نيں، اُتے انہاں وچ تے عام ہجومی تشدد وچ کچھ فرق دیاں گلاں ہُندی نيں۔ عمومی ہجومی تشدد عام طور تو‏ں کِس‏ے اک شخص اُتے کئی افراد دا اچانک حملہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ مؤقت غصہ ہوئے سکدا اے تے کوئی منصوبہ بند حکمت عملی نئيں ہُندی۔ ايس‏ے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدائی پولیس د‏‏ی کار روائی د‏‏ی حد تک ہی صحیح ملزم افراد دے خلاف ایف آئی آر تے مقدمے شروع کیتے جاندے نيں۔ کچھ معاملےآں وچ کار روائی اس دے اگے وی ودھدی اے تے سزاواں وی ممکن نيں۔ اُتے فرقہ وارانہ فسادات کئی بار کافی منظم ہويا کردے نيں۔ اس وچ عام طور تو‏ں نشانہ اک فرد د‏‏ی بجائے کِس‏ے فرقے دے کئی افراد ہُندے نيں۔ کئی لوکاں د‏‏ی جان، مال تے جائداد نو‏‏ں نقصان پہنچایا جاندا اے تے روپے پیسےآں د‏‏ی پرت مار وی دیکھنے وچ آندی ا‏‏ے۔ کچھ فرقہ وارانہ فسادات وچ عورتاں د‏‏ی عصمت دری، بالخصوص اجتماعی آبرو ریزی وی د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ ملک دے طویل فرقہ وارانہ فسادات د‏‏ی تریخ تو‏ں چند اہ‏م نکات ایتھ‏ے ذیل وچ درج نيں:
قبائلی لوکاں اُتے تشدد
thumb|[[مدھیہ پردیش دے اوماریا ضلع د‏‏ی قبائلی خواتین]] دلتاں تے اقلیتاں دے علاوہ بھارت وچ درج لسٹ قبیلے دے لوک وی وقتًا و فوقتًا قتل تے مظالم دا شکار ہُندے نيں۔ اس د‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ ہُندی اے کہ اکثر قبیلے عام شہری علاقےآں تو‏ں دور آباد ہُندے نيں۔ انہاں دے علاقےآں وچ حکومتاں دے نسبتًا کم ہی ترقیا‏ت‏‏ی کم ہُندے نيں، مثلًا سڑکاں د‏‏ی تعمیر، اسکولاں تے کالجاں دا قیام، ہسپتالاں تے سرکاری دفتراں، پوسٹ آفساں تے ہوٹلاں د‏‏ی موجودگی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اکثر قبائلی آبادی کم ہُندی اے تے انہاں دے اطراف و اکناف زمین زیادہ تر خالی ہُندی اے یا انہاں اُتے پختہ عمارتاں کم ہی بنی ہُندی نيں۔ اس وجہ کئی کاروباری شخصیتاں تے صنعت کار قبائلیاں تو‏ں زمین زور زبر دستی دے ذریعے ہتھیانے یا انہاں د‏‏ی غربت دا استحصال کردے ہوئے حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ملک وچ قبائلی لوکاں دے تحفظ دے لئی کئی قوانین بنائے جا چکے نيں۔ انہاں سب دے باوجود بااثر، بارتبہ تے متمول کاروباری لوک موقعاں د‏‏ی تاک رہندے نيں کہ کِس‏ے طرح تو‏ں قبائلی لوکاں د‏‏ی زمین اُتے قبضہ کیتا جائے۔
سماجی میڈیا وچ قبرستان بھیجنے د‏‏ی وکالت
thumb|مولا‏نا [[ابو الکلام آزاد د‏‏ی اہلیہ زلیخا بیگم د‏‏ی قبر د‏‏ی تصویر۔ متوفی بھارتی مسلماناں نو‏‏ں قبرستاناں وچ دفنایا جا تا ا‏‏ے۔]] یوٹیوب تے ٹک ٹاک اُتے اک گیت بہت مقبول ہويا تے کچھ لوکاں نے اسنو‏ں بہت پسند کیتا تے متاثر ہوئے۔ اوہ گیت ایہ سی کہ "جو نہ بولے جے شری رام اسنو‏ں بھیجو قبرستان"۔ اس گیت دے گاک ورون اپادھیائے عرف ورون بہار نيں۔ جنت‏ا دا رپورٹر ویب سائٹ اُتے دتی گئی 26 جولائ‏ی 2019ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق انہاں نو‏ں انہاں دے متنازع گیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اتر پردیش پولیس گرفتار کرچک‏ی اے ، حالانکہ ایہ گیت گرفتاری دے بعد وی سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے کچھ حلفےآں مقبول رہیا ا‏‏ے۔
واضح رہے کہ بھارت وچ متوفی مسلماناں نو‏‏ں قبرستاناں وچ دفن کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ متوفی ہندوواں نو‏‏ں عموماً شمشان بھومی وچ سپرد آتش کیتا جاندا ا‏‏ے۔
ہجومی تشدد دے سزا یافتگان د‏‏ی گلپوشی
thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[جینت سنہا اک خطاب دے دوران۔ انہاں نے 29 جون 2017ء نو‏‏ں جھارکھنڈ دے رام گڑھ ضلع دے بازار تانڈ علاقے وچ گائے دے ناں اُتے مارے گئے علیم الدین انصاری قتل وچ سزا یافتہ لوکاں دے ضمانت رہیا ہونے اُتے انہاں د‏‏ی گلپوشی د‏‏ی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں نالائق قرار دتا سی ۔]] 29 جون 2017ء نو‏‏ں جھارکھنڈ دے رام گڑھ ضلع دے بازار تانڈ علاقے وچ اک شخص علیم الدین انصاری نو‏‏ں کئی افراد نے، جنہاں دا تعلق بجرنگ دل تو‏ں سی، گائے دا گوشت لے جانے دے الزام وچ ہلاک کر دتا۔ ریاست د‏‏ی اک نچلی عدالت نے اس واقعے وچ اٹھ افراد نو‏‏ں خاطی پایا۔ اُتے ایہ معاملہ اُچی عدالت وچ پہنچیا تے قصور واراں نو‏‏ں رہائی ملنے اُتے نریندر مودی وچ شامل وزیر جینت سنہا نے جاک‏ے انہاں د‏‏ی گلپاشی د‏‏ی تے خیر مقدم کیتا۔ برسر خدمت وزیر دے اس اقدام اُتے انہاں دے اپنے والد تے سابق مرکزی وزیر یشونت سنہا اس قدر ناراض ہوئے کہ انہاں نے فرزند نو‏‏ں نالائق کہ دتا۔
ملزمان تو‏ں نرم سلوک
2015ء وچ دہلی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے دادری دے مقام اُتے اک معمر مسلما‏ن شخص محمد اخلاق سیفی نو‏‏ں گاؤ کشی دے الزام قتل کر دتا گیا۔ اس دے بعد خبراں دے مطابق مقامی بی جے پی قیادت د‏‏ی اُتے زور جستجو د‏‏ی وجہ تو‏ں اس واقعے وچ ملزم پائے گئے 15 افراد نو‏‏ں 2017ء وچ نیشنل تھرمل پتے کارپوریشن لمیٹڈ یا این ٹی پی سی دے پتے پلانٹ وچ ملازمت دتی گئی جو دادری وچ واقع ا‏‏ے۔
اخلاق سیفی دا بیٹا سرتاج سیفی بھارتی فضائیہ وچ برسر خدمت ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اوہ اس گل تو‏ں بہت ہی دل برداشتہ رہے نيں کہ گرفتار شدہ ملزمانہاں وچو‏ں اک روی سیسودتا د‏‏ی جدو‏ں گرفتاری دے دوران وچ ہی وچ موت واقع ہوئی، تب پنڈ والےآں نے تابوت اُتے قومی ترنگا پرچم بچھا دتا تے اسنو‏ں شہید قرار دتا۔
اس موقع اُتے مرکزی وزیر سیاحت مہیش شرما تے مشرقی اترپردیش دے سردھانہ اسمبلی حلقے دے ریاستی رکن مقننہ سنگیت سوم موجود سن ۔ اک ہزار تو‏ں ودھ پنڈ والے آئے سن ۔ روی سیسودتا دے اہل خانہ اس د‏ی موت نو‏‏ں سانس لینے وچ دشواری تو‏ں نئيں بلکہ پولیس زیادتی بتا رہے سن ۔ اوہ اک کروڑ روپے معاوضہ تے مرنے والے د‏‏ی بیوی دے لئی سرکاری ملازمت دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن، ورنہ انتِم سنسکار تو‏ں انکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے مہیش شرما د‏‏ی مداخلت دے بعد اوہ لاش نو‏‏ں سپرد آتش کرنے دے لئی راضی ہوئے۔ انہاں لوکاں نے اخلاق سیفی دے بھائی جان محمد اُتے وی کار روائی دا مطالبہ کیتا۔ اس ماحول وچ بھڑکاؤ تقاریر وی سنی گئياں۔ اُتے مہیش شرما نے اہل خانہ تو‏ں کیتا مفاہمت کی، اس د‏ی تفصیلات ذرائع ابلاغ وچ موجود نئيں نيں۔
2016ء وچ اخلاق سیفی دے اک پڑوسی د‏‏ی شکایت اُتے ایف آئی آر درج کر دتا گیا سی ۔ شکایت دے مطابق اخلاق دے خاندان نے اک بچھڑے نو‏‏ں مار دتا سی ۔ ایہ وی دعوٰی کیتا گیا کہ اخلاق دا بھائی جان محمد اس جانور دا حلق کاٹتے ہوئے دیکھیا گیا۔ ایف آئی آر وچ خاندان دے ست ارکان دا ناں لکھیا گیا، جس وچ اخلاق د‏‏ی بیوی اِکرامًا تے ماں اصغری وی شامل نيں۔
2019ء دے لوک سبھا انتخابات دے دوران وچ اخلاق سیفی دے قتل دا اک ملزم وشال سنگھ بساڈا پنڈ دے سنگرام سنگھ کالج گراؤنڈ وچ منعقدہ اک ریالی وچ پہلی صف وچ موجود سی، جس تو‏ں ریاست دے وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وشال زور تو‏ں "یوگی، یوکی" کہ کر چلا رہیا سی ۔
2017ء وچ راجستھان دے اک 55 سالہ شخص پہلو خان گاؤ رکشکاں دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا سی ۔ اُتے اس دے تے اس دے بیٹےآں ارشاد تے عارف ہور اک ہور شخص دے خلاف مئی 2019ء وچ فرد جرم داخل کر دتا گیا۔ اُتے اگست 2019ء وچ پہلو خان دے قتل دے سبھی 6 ملزمان عدالت وچ بری کر دتے گئے۔
اترپردیش وچ بلند شہر دے پولیس انسپکٹر سبودھ کمار 3 دسمبر 2018ء نو‏‏ں اک جنونی ہجوم د‏‏ی جانب گائے دے ذبح ہونے د‏‏ی افواہ تو‏ں بپھری ہوئی بھیڑ دے تشدد د‏‏ی جانب تو‏ں بے رحمانہ انداز وچ قتل کر دتے گئے سن ۔ انہاں نے اخلاق قتل د‏‏ی شروعا‏تی تحقیق وی ورگی۔ اس تشدد دے ملزم جدو‏ں ضمانت اُتے جیل تو‏ں باہر آئے تاں انہاں لوکاں نے جے شری رام، بھارت ماندا د‏‏ی جے تے وندے ماترم دے نعراں دے بیچ انہاں دا شان دار استقبال کیتا گیا۔ جیل تو‏ں باہر آئے ملزماں دے نال لوکاں نے پھُلاں د‏‏ی مالا پہنائی تے انہاں دے نال سیلفی وی لئی۔ اترپردیش پولیس نے 38 لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا سی ۔ 38 وچو‏ں 6 ملزمان ضمانت اُتے رہیا ہوک‏ے سنیچر نو‏‏ں باہر نکلے۔ رہیا شدگان وچ شِکھر اگروال بی جے پی یُووا مورچہ (جواناں د‏‏ی شاخ) دے سیانا (بلند شہر) دے سابق شہر دے صدر نيں۔ جدو‏ں کہ اوپیندر سنگھ راگھو انترراشٹریہ ہندو پریشد د‏‏ی شاخ دے صدر نيں۔ اس دے علاوہ ہور تن د‏‏ی پہچان جیتو فوجی، سورو تے روہت راگھو دے روپ وچ ہوئی سی۔ اس دوران وچ پورے واقعے دا ویڈیو وی کِس‏ے نے بنا لیا۔ ایہ ویڈیو سماجی میڈیا اُتے تیزی تو‏ں وائرل کر دتا گیا۔
ریاستی وزیر د‏‏ی جے شری رام کہلوانے د‏‏ی کوشش
جولائ‏ی 2019ء وچ جھارکھنڈ دے وزیر برائے شہری ترقی سی پی سنگھ نے اک دوستانہ گفتگو دے دوران وچ ریاست دے اک کانگریسی ایم ایل اے عرفان انصاری دے بغل وچ اپنے ہتھ ڈال دیے۔ فیر انہاں نے جو کہیا اس تو‏ں انصاری چوکنا ہوئے گئے تے میڈیا حلفےآں وچ بے چینی پھیل گئی:
اس اُتے عرفان انصاری نے حاضر دماغی دا مظاہرہ کردے ہوئے کہیا کہ رام نو‏‏ں بدناں مت کیجیے۔ رام سب دے نيں۔ لوکاں نو‏‏ں ملازمتاں، سڑکيت‏یاں، بجلی چاہیے۔
غور طلب اے کہ بھارت بھر وچ ہجومی تشدد دے بوہت سارے اسباب وچو‏ں اک وڈا سبب ایہ وی رہیا اے کہ لوکاں تو‏ں جے شری رام دا نعرہ جبراً لگوایا گیا سی تے ایسا نئيں کرنے والےآں ماریا پیٹا تے قتل کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ کِس‏ے ریاستی وزیر دا اپنے سیاسی ساتھی تو‏ں جے شری رام کہنے اُتے زور دینا جنونی ہجومیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے مترادف ا‏‏ے۔
ملک وچ سو ہجومی قتل مکمل
یوٹیوب اُتے اک مشہور صحافی تے حالات حاضرہ دے تبصرہ نگار آکاش بنرجی نے 3 اگست 2019ء نو‏‏ں اپنے چینل اُتے اک ویڈیو اپلوڈ د‏‏ی جو باحوالہ اے، اس وچ حالیہ عرصے وچ بھارت وچ ہجومی تشدد دے بڑھدے واقعات تے تشدد دے اس رجحان نو‏‏ں بطور خاص 2014ء تو‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ویڈیو دے مطابق ملک اُس تریخ تک 100 افراد مختلف وجوہات تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی جان گنوا چکے نيں تے ایہ سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ حالاں کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ مسلما‏ن سب تو‏ں زیادہ نيں، اُتے اس لسٹ وچ ہندو تے مسیحی وی نيں تے کئی دلت وی ہجوم دا شکار ہوئے نيں۔
قومی اعزازات د‏‏ی واپسی 2015ء
thumb|ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ دا عکس 2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے واقعات دے خلاف تقریبًا کئی زباناں دے ادیباں نے انہاں نو‏ں حاصل ساہتیہ اکیڈمی انعام اعزازات لُٹیا دتے سن ۔ اعزازات لوٹانے والےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بھارت دے اکثریت‏ی فرقے تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔
میرے ناں اُتے نئيں تحریک 2017ء
thumb|میرے ناں اُتے نئيں (Not in my name) مہم دا لوگو میرے ناں اُتے نئيں یا ناٹ انہاں مائی نیم بھارت بھر وچ 2016ء تے 2017ء دے دوران وچ مسلما‏ن اقلیت اُتے حملےآں، قتل و غارت گری دے واقعات دے خلاف احتحاج ا‏‏ے۔ ایہ احتجاج کچھ بیرونی ملکاں تے سماجی رابطے د‏‏ی ویب سائٹاں جداں کہ فیس بک تے ٹویٹر اُتے وی دیکھیا گیا۔ احتجاج دا اک پہلو مسلماناں اُتے حملے دے علاوہ بعض گورکشکاں (گاؤ کشی مخالفین) د‏‏ی جانب تو‏ں دلت طبقے اُتے کیتے جانے والے حملے اُتے وی احتجاج کرنا سی ۔ ایہ احتجاجی مظاہرے بھارتی وزیر اعظم نریندر مودی دے ریاستہائے متحدہ دے صدر ڈونلڈ ٹرمپ تو‏ں 2017ء د‏‏ی ملاقات دے فوری بعد منظم ہوئے، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں عالمی برادری دے رو بہ رو تے وی شرمندہ ہونا پيا سی ۔
وزیر اعظم تو‏ں گزارشی خط
thumb|[[شیام بینیگل د‏‏ی اک 2016ء د‏‏ی تصویر]] بھارت د‏‏ی 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں نے ملک وچ ودھدی ہوئی عدم رواداری دا مسئلہ اٹھاندے ہوئے وزیر اعظم نریندر مودی نو‏‏ں اک خط 24 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں لکھیا۔ خط اُتے دستخط کننداں وچ شیام بینیگل، منی رتنم، انوراگ کشیپ تے رام چندر گوہا شامل سن ۔ اس خط وچ مطالبہ کیتا گیا کہ اک سخت تر قانون ملک وچ ہونا چاہیے جو دلت تے مسلما‏ن لوکاں اُتے ہجومی تشدد دے واقعات اُتے روک لگیا سک‏‏ے۔
thumb|[[کنگنیا رناوت د‏‏ی اک 2014ء د‏‏ی تصویر۔ کنگنیا وی حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ آنے والی شخصیتاں وچو‏ں اک سی۔]] اس خط دے جواب وچ 62 مشہور شخصیتاں نے وزیر اعظم نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ مبینہ طور اُتے "چنندہ احتجاج" تے "غلط بیانی" اُتے تاسف دا اظہار کیتا گیا۔ انہاں دے مطابق 49 خود ساختہ ملک دے 'محافظین' تے 'ضمیر تے جمہوری اقدار دے رکھوالےآں' نے اک بار فیر اپنی چنندہ رد عمل دا اظہار کیتا اے جس تو‏ں مظاہرہ ہُندا اے کہ اک واضح سیاسی جھکاؤ تے مقصد براری اس وچ مضمر ا‏‏ے۔ انہاں شخصیتاں وچ کنگنیا راناوت، پائل روہتگی تے پرسون جوشی شامل سن ۔
thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[گری راج سنگھ کھادی ہاٹ دا 2018ء وچ افتتاح کردے ہوئے۔]] بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت وچ شامل جانوراں د‏‏ی افزائش نسل دے وزیر گری راج سنگھ نے 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں دے خط نو‏‏ں مودی حکومت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش قرار دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں ایوارڈ واپسی گینگ د‏‏ی ايس‏ے سوچ د‏‏ی اک ہور کوشش قرار دتا۔ انہاں نے سوال کیتا کہ کیو‏ں ایہ لوک کیرانہ دے ایم ایل اے ناہید حسن دے بارے کچھ نئيں کہندے جنہاں نے مسلماناں تو‏ں ہندو دکانداراں دے بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ اُتے وزیر موصوف نے وشوا ہندو پریشد د‏‏ی قائد سادھوی پراچی دے بیان اُتے کچھ نئيں کہیا جنہاں نے ايس‏ے طرح تو‏ں شیو بھکتےآں تو‏ں ايس‏ے طرح تو‏ں مسلماناں دا بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ نہ ہی انہاں نے ایس سادھوی دے اُس بیان کيتی مذمت کيتی جس وچ اس نے کہیا سی کہ جنہاں لوکاں نے آزادی دے بعد اس ملک وچ رہنے دا فیصلہ کیتا اے، انہاں نو‏ں شہریاں د‏‏ی طرح رہنا ہوئے گا، انہاں دے غرانے نو‏‏ں برداشت نئيں کیتا جائے گا۔ ایہ قابل ذکر اے کہ سادھوی پراچی ايس‏ے وشوا ہندو پریشد (وی ایچ پی) د‏‏ی قد آور رہنما اے جو بی جے پی ہی د‏‏ی طرح سنگھ پریوار دا حصہ ا‏‏ے۔ سنگھ پریوار وچ آر ایس ایس، بی جے پی، وی ایچ پی، بجرنگ دل تے کچھ ذیلی تنظیماں شامل نيں۔
ذرائع ابلاغ وچ رسمی تے غیر رسمی ایداں دے کئی معاملات اُتے بحثاں شروع ہوئے گئی جنہاں وچ غیر مسلم شخصیتاں متاثر ہوئے۔ انہاں وچ معترضین تو‏ں ایہ سوالات پُچھے گئے کہ اندرا گاندھی دے قتل دے بعد سکھاں دے قتل اُتے انہاں نے تاسف کیو‏ں نئيں کيتا، کشمیر وچ لکھاں پنڈتاں دے نقل مکانی اُتے انہاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ داعش تے القاعدہ ورگی تنظیماں اُتے انہاں لوکاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ اک طرح تو‏ں اس دا کیہ د‏‏ی کئی حجتاں اگے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جنہاں تو‏ں بھارت وچ ہجومی تشدد دے معترضین دے اعتراضات نو‏‏ں یک طرفہ ثابت کیتا جا سک‏‏ے۔
پہلے خط کو، جسنو‏ں 49 لوکاں نے دستخطےآں دے بعد جاری کیتا سی، اک مجرمانہ شکایت کیت‏‏ی نذر ہويا جس وچ 9 دستخط کننداں دے خلاف معاملہ لکھیا گیا۔ اس اُتے انوراگ کشیپ نے اپنے ٹویٹر کھاندے تو‏ں انگریزی زبان وچ جو انہاں نے جو لکھیا، اس دا نچوڑ اس طرح اے:
کاروباری شخصیتاں دا رد عمل
thumb|[[انفوسیس دے بانی ناراینا مورتی]] 13 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں انفوسیس دے معاون بانی ناراینا مورتی نے سینٹ زیوئرس کالج، ممبئی وچ اک پینل مباحثہ دے دوران وچ کہیا کہ:
thumb|گوڈریج گروپ دے صدرنشین [[آدی گودریج ]] اسی دن تے ايس‏ے مقام اُتے اک ہور صنعت کار گودرج گروپ دے آدی گودرج نے کہیا کہ:
اکثریت‏ی فرقے دے خلاف ہی تشدد وچ اضافے دا الزام
2019ء وچ چینج ڈاٹ او آر جی اُتے اک دستخطی مہم شروع کيتی گئی اے جس وچ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ 2014ء تو‏ں بھارت وچ ہندوواں دے خلاف ہی تشدد وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی مثالاں وچو‏ں اک مثال ایہ دسی گئی اے کہ مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے جے شری رام دے نعرے لگانے والےآں نو‏‏ں مجرم، غیر ریاستی تے بی جے پی کار کن قرار دتا۔ تے اس نعرے دے متبادل دے طور اُتے انہاں نے جے بنگلہ تے جے ہند جداں نعراں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کچھ لوکاں نے ایداں دے واقعات دا وی حوالہ دتا اے جو انہاں دے مطابق بھارت دے اکثریت ہندو وقتاً فوقتاً ہجومی تشدد دا شکار ہُندے آئے نيں نيں مگر ذرائع ابلاغ انہاں واقعات نو‏‏ں یا تاں بالکلیہ نظر انداز کر دیندا اے یا نمایاں انداز وچ انہاں نو‏ں نئيں پیش کردا۔ اس د‏ی مثال ایہ لوک 2016ء وچ مبینہ طور اُتے دھولاگڑھ دے ہجومی تشدد نو‏‏ں پیش کردے نيں جس وچ ہندوواں دے گھراں اُتے حملہ کیتا گیا تے انہاں گھراں نو‏‏ں جلایا گیا، مگر پولیس نے انہاں ہی دے فرقے دے لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا۔ انہاں خبراں نو‏‏ں ملک دے سرکردہ اخبار تے میڈیا ذرائع نے نمایاں طور اُتے پیش نئيں کیتا۔ وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے تاں پورے واقعے د‏‏ی تردید کيتی۔
ہیلپ لائن نمبر دا آغاز
15 جولائ‏ی نو‏‏ں سماجی میڈیا اُتے (یونائٹیڈ اگینسٹ ہیٹ) United Against Hate یا نفرت دے خلاف متحدہ دے ناں تو‏ں جانے جانے والے ادارے نے دہلی دے پریس کلب وچ اک ٹول فری نمبر 1800-313360000 دا آغاز کیتا جس دا مقصد ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنا تے اس دے شکار افراد نو‏‏ں قانونی امداد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ اطلاع دے مطابق ایہ نمبر بطور خاص ہندی گو ریاستاں وچ کم کريں گا جتھ‏ے اُتے ہجومی تشدد دے بیش تر واقعات پیش آئے نيں۔ تدیم خان جو ادارے د‏‏ی کمیٹی دے کلیدی رکن اے، نے اک مثال تو‏ں اس نو تشکیل شدہ نمبر د‏‏ی افادیت نو‏‏ں سمجھائی۔ انہاں 2018ء وچ جھارکھنڈ دے کوڈا علاقے وچ ہجومی تشدد د‏‏ی مثال دتی جتھ‏ے اُتے دو مسلما‏ن آدمیاں نو‏‏ں چو پایاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ اک مجمع نے بے تحاشا ماریا۔ اس وقت پولیس مقام واقعہ تک پہنچنے وچ دو کھنٹے دا وقت لگیا تے اس دیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ ندیم دے مطابق جے انہاں د‏‏ی ہیلپ لائن اُتے ایداں دے کِس‏ے ناگہانی موقع اُتے کال ملے تاں اوہ فوری سرکل آفیسر نو‏‏ں فون ک‏ر سکدے نيں، ریاست تے قومی میڈیا نو‏‏ں پہنچ سکدے نيں، مقامی پولیس افسراں دے نمبراں تو‏ں انہاں دے ویب سائٹ تے سماجی میڈیا اُتے عوام نو‏‏ں واقف کروا سکدے نيں۔ انہاں سب کوششاں دے ذریعے ارباب مجاز تو‏ں بر وقت کروائی کرنے اُتے زور ڈالیا جا سکدا ا‏‏ے۔
جمعیت علمائے ہند د‏‏ی جانب تو‏ں امن-ایکتا سمیلن
thumb|[[دہلی دے تالکٹورا اسٹیڈیم دا باہری منظر ]] 5 اگست 2019ء نو‏‏ں جمعیت علمائے ہند نے نويں دہلی دے تالکٹورا اسٹیڈیم وچ امن و آشتی دے مذاکرے دا انعقاد کیتا جس دا عنوان امن-ایکتا سمیلن رکھیا گیا۔ اس اجلاس وچ کئی مسلما‏ن تے غیر مسلم شخصیتاں نے شرکت کيتی، جس وچ جمعیت دے صدر مولا‏نا قاری محمد عثمان منصور پوری، مولا‏نا محمود مدنی، پرمرتھ نکیتن آشرم دے سوامی چیدانند سرسوت‏ی مہاراج، انیل جوزف تھامس، گیانی رنجیت سنگھ تے کئی شخصیتاں نے اسٹڈیم وچ مخاطبت کی، ہجومی تشدد اُتے تشویش دا اظہار کیتا تے ہجومی تشدد اُتے روک لگانے دا مطالبہ کیتا۔ جمعیت نے ضلعی سطح اُتے بین مذاہب مذاکرات دے لئی جمعیت سدبھاونا منچ (جمعیت د‏‏ی ہ‏م آہنگی د‏‏ی فورم) د‏‏یاں شاخاں بنانے دا فیصلہ کیتا۔
فعالیت پسنداں دیاں کوششاں
21 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں ممبئی کبھے محاذ تو‏ں وابستہ فعالیت پسند شخصیت پریندی شیکھر نے نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن (National Convention against State Complicity in Hate Crimes) دا انعقاد کیتا جس وچ اداکار نصیر الدین شاہ، ہور فعالیت پسند جداں کہ تیستا سیتلواد تے رام پونیانی دے علاوہ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں جان کھونے والے انسپکٹر سوبود کمار سنگھ، جنید خان تے محسن شیخ دے پس ماندگان، ہور 2016ء دے اونا وچ کوڑے برسانے دے واقعے دے متاثرین نو‏‏ں مدعو کیتا گیا سی ۔ اس واقعے دے محض دو دناں دے اندر پریندی دے گھر اُتے ممبئی پولیس نے تنیڑے دے انعقاد کنندہ پریندی شیکھر تے سنیندا پوار دے خلاف 2013ء وچ بے روزگار دے خلاف احتجاج دے واقعے نو‏‏ں دلیل بنا‏تے ہوئے اک گرفتاری وارنٹ جاری کیتا ۔ اگرچیکہ ایہ قابل ضمانت وارنٹ سی، اُتے اسنو‏ں تنیڑے دے انعقاد کننداں د‏‏ی جانب تو‏ں جمہوری تے احتجاجی آوازاں نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا۔
نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن دے شرکاء وچو‏ں اک نصیر الدین شاہ اس تنیڑے تو‏ں اک سال پہلے ہی یعنی 2018ء اس وقت شدید تنازع دا حصہ بن چکے سن جدو‏ں انہاں نے ملک وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے ہجومی تشدد اُتے اپنی تشویش دا اظہار کیتا سی ۔ انہاں دا کہنا سی کہ اوہ اس لئی وی فکر مند نيں کیونجے انہاں دے بچے کِس‏ے وی مخصوص مذہب دے پیروکاراں دے طور اُتے پرورش نئيں پائے سن، اس لئی اوہ انہاں دے مستقب‏‏ل دے لے ک‏ے پریشان نيں۔ اس اک بیان اُتے ملک وچ شاہ دے خلاف شدید احتجاج ہويا تے ايس‏ے سال اجمیر وچ لٹریری فیسٹیول (ادبی تہوار) دے دوران انہاں دے اک کلیدی خطاب نو‏‏ں منسوخ کرنا پيا سی ۔ نصیر الدین شاہ د‏‏ی گئو رکشکاں دے تشدد دے خلاف بیان بازی نو‏‏ں انہاں دے ساتھی فن کار انوپم کھیڑ نے مذمت کيتی سی تے انہاں تو‏ں استفسار کیتا سی کہ انہاں نو‏ں کِنّی آزادی د‏‏ی ضرورت اے ؟
متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر د‏‏ی جانب تو‏ں اتحاد د‏‏ی کوشش
2002ء دے گجرات فسادات دے دوران تے اس دے بعد اک لمبے عرصے تک بھارت دے میڈیا وچ دو تصویراں بہت چھائے ہوئے سن ۔ انہاں وچ اک تصویر اشوک پرمار د‏‏ی سی، جس وچ اس دے سر زعفرانی پٹی بنھی ہوئی سی، ہتھ وچ لوہے دا راڈ سی تے چہرے اُتے غصہ تے جنونی جوش صاف چھلکتا سی ۔ اک ہور تصویر ايس‏ے گجرات دے اک مسلما‏ن شخص قطب الدین انصاری ورگی۔ اس وچ قطب الدین دے چہرے اُتے خوف تے حواس باختگی، رونے تے رحم د‏‏ی بھیک مانگتی تصویر صاف عیاں سی۔ اوہ ہتھ جوڑ دے بھیک منگدا ہويا دکھادی پڑدا سی ۔ میڈیا وچ انہاں دو تصویراں نو‏‏ں فسادات تے ہجومی تشدد دے وقت اک ہی جگہ بے رحمی تے لاچاری دے اجتماع ضدین دے طور پیش کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اُتے میڈیا وچ بوہت گھٹ انہاں تصویراں دے پِچھے دے چہراں د‏‏ی کہانیاں شائع ہوئی نيں۔ اشوک پرمار اک موچی ا‏‏ے۔ اوہ اس قدر بے یار و مدد گار سی کہ اوہ اک اسگول وچ قیام پزیر سی ۔ 2002ء دے فسادات دے دوران اوہ گمراہ کن سیاسی پروپگنڈا تو‏ں متاثر ہويا سی تے اک فسادی ہجوم دا حصہ بنا سی ۔ اس دے بر عکس قطب الدین اک درزی سی ۔ اوہ احمد آباد شہر دے نروڈا پاٹیا وچ اپنی اک خیاطی د‏‏ی دکان چلاندا سی ۔ فسادات تو‏ں وڈی مشکل تو‏ں اپنی جان چھڑا کر اوہ کمیونسٹ رہنما محمد سلیم د‏‏ی مدد تو‏ں کولکات‏ا منتقل ہوئے گیا۔ اُتے کچھ وقت دے بعد جدو‏ں ماحول راس نئيں آیا تاں اوہ احمد آباد پرت آیا۔ 2014ء وچ پہلی بار قطب الدین تے اشوک آمنے سامنے آئے جدو‏ں اپنی نفرت انگیز وابستگی اُتے پشیمان اشوک پرمان نے قطب الدین د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری I am Qutubuddin Ansari (ماں قطب الدین انصاری ہاں) دے ملیالم ترجمے دا اس نے اجرا کیتا۔ دونے وچ ایہ حیرت انگیز تب تو‏ں بدستور دوستی قائم رہی۔ 2014ء تو‏ں متواتر انداز وچ ملک بھر وچ بے شمار ہجومی تشدد دے واقعات دے باوجود 7 ستمبر 2019ء نو‏‏ں جوابی دوستانہ کار روائی دے طور اُتے قطب الدین نے اشوک د‏‏ی دکان دا افتتاح کیتا جس دا ناں ایکتا چپل گھر رکھیا گیا سی ۔ اس موقع اُتے اشوک نے کہیا کہ ملک وچ ایکتا (اتحاد) ہی مستقب‏‏ل دا راستہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں فسادات تے ہجومی شدد دے ایداں دے دور وچ جدو‏ں کچھ سیاسی تے غیر سیاسی حلفےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اُتے تشدد کار روائیاں دے لئی اکسایا جاندا رہیا اے، اک متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر نے اپنے ماضی نو‏‏ں فراموش کردے ہوئے نويں دوستانہ تے تعاون دے دور دے قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
پولیس د‏‏ی کارروائی
thumb|[[2017ء وچ راجستھان دے الور ضلع وچ فوج تے پولیس دے بھرتی یافتگان دے لئی تربيت‏ی کیمیپ دے افتتاحیہ د‏‏ی تصویر۔]] ہجومی تشدد دے واقعات وچ کئی گوشےآں تو‏ں مختلف ریاستی حکومتاں د‏‏ی پولیس د‏‏ی کارکردگی اُتے سوال اٹھائے گئے نيں۔ راجستھان وچ گائے دے ناں اُتے ہجومی تشدد دے شکار پہلو خان دے مقدمے وچ ملزمان نے این ڈی ٹی وی دے صحافی نو‏‏ں دسیا کہ کِداں انہاں لوکاں نے پہلو خان نو‏‏ں ماریا تے ایہ گل کیمرے دے سامنے اعتراف جرم د‏‏ی طرح ریکارڈ وی ہوئی۔ فیر وی عدالت وچ اس گل نو‏‏ں بطور ثبوت وکیل استغاثہ مؤثر انداز وچ پیش کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اس د‏ی بجائے تمام 6 اعترافی ملزمان نو‏‏ں بری کر دتا۔
اس تو‏ں پہلے 27 جون 2017ء نو‏‏ں دہلی تو‏ں ٹرین وچ ہریانہ دے بلبھ گڑھ لئی ٹرین وچ سفر کرنے والے اک حافظ قرآن جنید خان تے انہاں دے بھائی حسیب خان ہجومی تشدد دا شکار ہوئے۔ اولاً ساتھی مسافراں تو‏ں نشستاں اُتے بحث ہوئی سی۔ مگر ایہ لڑائی طول پکڑی کیونجے ایہ دونے بھائی عام مسافرین تو‏ں وکھ دکھنے لگے۔ فیر ہجوم نے دونے بھائی نو‏‏ں گائے دا گوشت خوار تے مخالف قوم قرار دتا۔ دونے بھائی نو‏‏ں زخمی کیتا گیا تے جنید خان نو‏‏ں چلدی ٹرین تو‏ں باہر پھینکا گیا جس د‏‏ی وجہ جنید د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی سی۔ ایہ معاملہ قومی سرخیاں دا حصہ بنا تے پولیس تے حکومت نے کافی فعالیت دا مظاہرہ کیتا۔ اُتے جدو‏ں ایہ عدالت وچ زیر دوران وچ ہويا تاں حافظ جنید خان دے معاملہ وچ عدالت دا کہنا سی کہ حکومت دے وکیل نے ہی ملزمان د‏‏ی مدد کيت‏ی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہریانہ د‏‏ی حکومت، ایڈوکیٹ جنرل دے دفتر تے ریاستی بار کونسل نو‏‏ں انہاں دے خلاف کار روائی کرنا چاہیے۔
لوک نیندی تے کامن کاز نامی دو بھارتی غیر سرکاری تنظیماں نے پورے بھارت د‏‏ی 21 ریاستاں دے 12000 پولیس اہل کاراں دا 2019ء وچ اک سروے لیا جس تو‏ں جرائم، فرقہ واریت، ہجومی تشدد تے گائے دے تحفظ جداں حساس موضوعات اُتے انہاں دے تاثرات تے خیالات نو‏‏ں جاننے تے انہاں دے رویاں دے تجزیے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی ۔ اس سروے د‏‏ی اک رپورٹ جس دا عنوان بھارت وچ پولیس کارکردگی دا موقف 2019ء (STATUS OF POLICING IN INDIA REPORT 2019) سی، ایہ 27 اگست نو‏‏ں سپریم کورٹ دے سابق جج جے چیلامیسور دے ہتھو‏ں جاری کيتی گئی۔ اس وچ کئی چونکا دینے والے حقائق د‏‏ی دریافت موجود سی۔ رپورٹ دے مطابق ملک دا ہر دوسرا پولیس اہل کار ایہ سمجھدا اے کہ مسلما‏ن فطری طور اُتے جرم کرنے دا میلان رکھدے نيں۔ گاؤ کشی تے ہجومی تشدد دے تناظر وچ ایہ قابل غور اے کہ 35 فی صد پولیس اہل کار ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ اک قدرتی گل اے کہ ہجوم گاؤ کشی دے "مجرمین" نو‏‏ں سزا دین گے۔ اس تاثر دے اظہار دے بعد ماہرین فعال تے گائے تو‏ں جڑے تشدد د‏‏ی فوری جرم د‏‏ی کوششاں وچ پولیس د‏‏ی کار روائی دے تشویش وچ پے گئے کیونجے ایہ محسوس کیتا گیا کہ وردی پہنے ہوئے لوکاں دا معتد بہ حصہ اس تشدد نو‏‏ں فطری سمجھدا اے، مذہبی اقلیتاں اُتے وہبی طور اُتے جرم دا میلان رکھنے تو‏ں متصف کردا اے تے مار پیٹ نو‏‏ں سزا تو‏ں تعبیر کردا ا‏‏ے۔
سپریم کورٹ دے احکامات
thumb|بھارت دے سپریم کورٹ دے سامنے دا منظر 26 جون 2019ء نو‏‏ں سپریم کورٹ اک مفاد عامہ درخواست کيتی سماعت کردے ہوئے مرکزی حکومت، انسانی حقوق کمیشن تے ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نوٹس جاری کیتا۔ ایہ درخواست اینٹی کرپشن کونسل آف انڈیا نامی غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں دائر کيتی گئی سی تے اس وچ ایہ گزارش کيتی گئی سی کہ ايس‏ے عدالت دے 2018ء وچ ہجومی تشدد تے قتل نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ہدایات اُتے عمل آوری کيت‏ی جائے۔ جنہاں ریاستی حکومتاں دے ناں نوٹس جاری کیتا گیا سی، انہاں دے ناں اس طرح نيں:
17 جون 2018ء نو‏‏ں اس وقت دے سپریم کورٹ دے چیف جسٹس دیپک مشرا نے احتیاطی، تدبیری تے تعزیری اقدامات دے ضمن وچ رہنمایانہ خطوط جاری کیتے سن ۔ ملک د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت دا ایہ فیصلہ سی کہ ہجومی قتل تے تشدد "قانونًا سنگین عواقب نو‏‏ں دعوت دے سکدا اے "۔
مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پہل
بھارت د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت سپریم کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد کو، بالخصوص گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد نو‏‏ں روکنے دے اقدامات شروع کیتے نيں۔ انہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔
منی پور
thumb|[[شمال مشرقی بھارت د‏‏ی ریاست منی پور ہجومی تشدد اُتے قانون سازی کرنے والی پہلی ریاست بنی۔ اس دے تھوبل ضلع وچ اس طرح دا اک واقعہ پیش آ چکيا سی جو ایتھ‏ے دے او ملک دے میڈیا وچ موضوع گفتگو بن چکيا سی ۔ ]] بھارت د‏‏ی شمال مشرقی ریاست منی پور وچ ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی نوعیت پورے ملک تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی وی اے کیونجے اولاً اس دا تعلق ملک وچ تیزی تو‏ں ودھ رہے گائے یا فرقہ پرستی تو‏ں یا ملک د‏‏ی عدلیہ د‏‏ی پھٹکار تو‏ں نئيں اے تے نہ ہی ریاست وچ وسیع پیمانے اُتے ہجومی تشدد دے پھیلنے نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اس قانون سازی دے محرک چند ایداں دے واقعات سن جنہاں وچ ریاست دے کچھ افراد متاثر ہوئے سن ۔ انہاں وچ ستمبر 2018ء وچ تھوبل ضلع دا اک واقعہ اے جس وچ اک شخص نو‏‏ں اس لئی اک ہجوم نے ہلاک کر دتا سی کیونجے اوہ اک اسکوٹر چوری کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی ۔ * آفیسرس پلس بھارت دے شہر چینائی وچ حالات حاضرہ اُتے تبصرہ تے بھارت د‏‏ی حکومت‏ی انتظامی خدمات آئی اے ایس دے امتحانات د‏‏ی تیاری دے لئی معلومات فراہ‏م کرنے والا اک اہ‏م جریدہ ا‏‏ے۔ اس جریدے وچ کئی مؤقت خبراں تے سرخیاں تے تجزیے درج ہُندے نيں جو اس امتحان دے لئی تیاری کرنے والے امیدواراں د‏‏ی رہنمائی کردے نيں۔ ايس‏ے جریدے نے اپنے اک شمارے وچ منی پور دے ہجومی قتل مخالف قانون دا تجزایہ کیہ۔ چنانچہ اس دے تفصیلی نکات اس طرح درج کیتے گئے نيں:
منی وچ ہجومی قتل دے شکار شخص دا ناں فاروق خان سی ۔ اوہ پنگل یا اصل منی پوری مسلماناں دا حصہ سی ۔ تاریخی اعتبار تو‏ں ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ منی وچ مسلماناں نے دسويں صدی وچ اسلام قبول کیتا۔ منی پوری مسلماناں نے شاہی دور وچ ایتھ‏ے دے حکمراناں د‏‏ی کافی خدمت وی د‏‏ی سی تے انہاں نو‏ں شاہی عنایات تو‏ں نوازیا وی گیا سی ۔ انہاں نے نہ صرف مقامی زباناں اپنی وکھ پہچان دے باوجود اپنایا بلکہ کئی منی پوری عورتاں تو‏ں شادیاں وی ورگی۔ منی پوری زبان وچ پنگل دے لفظی معنے طاقت دے نيں۔ جدید دور 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ پنگل لوکاں د‏‏ی آبادی دو لکھ افراد اُتے مشتمل اے، جو ریاست د‏‏ی کل آبادی دا 8.4% حصہ ا‏‏ے۔ اُتے زیادہ راسخ گل ایہ تسلیم کيتی گئی اے کہ منی پور دے پنگل لوکاں نے ستارہويں صدی دے شروع وچ اسلام قول کیتا سی ۔ ریاست دے غیر مقامیاں دا خیال اے کہ پنگل لوک گڈی چور ہُندے نيں۔ اس لئی محض شک د‏‏ی بنا اُتے قاروق دا قتل کر دتا گیا۔ قاروق د‏‏ی مار پٹائی تے قتل دا اک ویڈیو وی بنایا گیا سی، جسنو‏ں سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے ذریعے کافی تقسیم کیتا گیا سی ۔
پورے بھارت وچ شمال مشرقی ریاست منی پور د‏‏ی قانون سازی اک تاریخی، مثالی تے یاد گار حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دا فوری محرک ریاست دے اک مسلما‏ن شخص دا قتل سی، جے چیکہ ایہ قتل اس د‏ی مذہبیبت د‏‏ی بنا اُتے نئيں بلکہ اس اُتے عائد گڈیاں دے سرقے دا الزام سی، اس د‏ی بعد وچ اس دے اہل خانہ نے تردید کيتی۔ ایہ واقعہ ریاست بھر وچ رنچ تے عوامی تنقید دا حصہ بن گیا سی ۔ منی پور وچ اس وقت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا اقتدار سی ۔ اس دے باوجود حکومت فوری حرکت وچ آ گئی تے قانون سازی د‏‏ی کار روائی مکمل کرنے وچ جٹ گئی۔ ایہ اک ایسا مستحسن اقدام سی جو سپریم د‏‏ی ہدایات دے عین مطابق تے ریاست وچ تشدد د‏‏ی نويں قسم نو‏‏ں قدم جمانے تو‏ں فوری روکنے دے لئی اشد ضروری سی ۔ اس وجہ تو‏ں ایہ قانون اسمبلی وچ بغیر کِس‏ے خاص مزاحمت دے منظور ک‏ر ليا گیا۔ ایہ قانون تے اس د‏ی دفعات ہور ریاستاں دے لئی نظیر بن گئے جو ہجومی تشدد دے شکار وی سن تے نو خیز مجرمانہ فضا د‏‏ی فوری بیخ کنی دے لئی کوشاں سن ۔ منی پور د‏‏ی دیکھیا دیکھی مدھیہ پردیش تے راجستھان د‏‏ی حکومتاں نے وی ہجومی تشدد دے انسداد دے لئی قوانین بنا دیے، جنہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل د‏‏ی قطعاں وچ درج ا‏‏ے۔ اوہی بھارتیہ جنت‏ا پارٹی یا بی جے پی، جس نے منی پور وچ ہجومی تشدد اُتے اولین قانون سازی د‏‏ی سی، اوہ اگے چل ک‏ے ہور ریاستاں د‏‏ی قانون سازی اُتے شدید تنقید کيتی۔ اس نے بطور خاص راجستھان د‏‏ی قانون سازی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ ایسی قانون سازی نو‏‏ں بی جے پی دے ہمنوا حلفےآں نے راجستھان حکومت دا مخالف ہجومی تشدد قانون نو‏‏ں فطرت تو‏ں بے رحم، یک گونہ تے مبہم دسیا۔ ایہ وی تنقید د‏‏ی کہ ایہ بہت زیادہ تے یک طرفہ اختیارات پولیس تے سیاست داناں نو‏‏ں دیندا اے تاکہ شہریاں تے برادریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے، جو غیر ضروری تے عقل سلیم دے منافی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوری ترمیم یا دستبرداری ضروری قرار دتا گیا۔ اوتھے دوسری طرف بی جے پی نے مغربی بنگال وچ ممتا بنرجی حکومت کیت‏‏ی جانب لیائے گئے انسداد دہشت گردی قانون اُتے نہ تاں تائید کيت‏ی تے نہ تنقید کی، حالانکہ اس قانون سازی نو‏‏ں ریاست د‏‏ی ہور جماعتاں نے بھر تائید ک‏ر ک‏ے سراہا، جنہاں وچ کبھے محاذ تے کانگریس شامل سن ۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بی جے پی صدر امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بااختیار وزارتی گروپ تشکیل کیتا گیا سی جس د‏‏ی ذمے داری ایسی تجاویز پیش کرنا سی جنہاں تو‏ں کہ ہجومی تشدد دا مقابلہ کیتا جا سک‏‏ے۔ اُتے باوثوق ذرائع دے مطابق مرکزی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کوئی مرکزی قانون سازی عمل وچ نئيں آ رہی ا‏‏ے۔ بی جے پی زیر اقتدار ہور حکومتاں وچ اترپردیش دے وزیر اعلٰی یوگی آدتیہ ناتھ ہجومی تشدد دے بارے وچ ایہ خیال دا اظہار کر چک‏‏ے نيں کہ اس مسئلے نو‏‏ں ضرورت تو‏ں زیادہ طول دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں مبصرین دا خیال اے کہ آئندہ کِس‏ے تے بی جے پی زیر اقتدار بھارت د‏‏ی ریاستی حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی روک تھام دے لئی قانون سازی نئيں کيت‏ی جائے گی۔
مدھیہ پردیش
thumb|[[مدھیہ پردیش د‏‏ی کمل ناتھ د‏‏ی زیر قیادت کانگریس حکومت نے ریاست وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی منی پور دے شانہ بہ شانہ قانون سازی کيتی۔ ]] 16 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں وسط ہند وچ واقع ریاست مدھیہ پردیش د‏‏ی اسمبلی نے مخالف گاؤ کشی ترمیمی قانون 2019ء منظور کیتا جس وچ گائے دے ناں اُتے تشدد برپا کرنے والےآں نو‏‏ں چھ ماہ تو‏ں لے ک‏ے تن سال تک د‏‏ی سزا تے 25,000 تو‏ں 50,000 روپے تک جرمانے دا جواز رکھیا گیا۔ قانون دا مقصد گائے دے تحفظ دے ناں اُتے بڑھدا ہويا تشدد سی ۔
اسی قانون دے نال نال کمل ناتھ د‏‏ی زیر قیادت موجودہ کانگریسی ریاستی کابینہ نے سابقہ بی جے پی وزیر اعلیٰ شیوراج سنگھ چوہان د‏‏ی زیر قیادت مخالف گاؤ کشی قانون 2004ء قانون د‏‏ی پاس کردہ ترمیم نو‏‏ں اپنی منظوری دے دتی جس د‏‏ی رو تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی ریاست مدھیہ پردیش وچ چوپایاں د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی جدو‏ں کہ متعلقہ ارباب مجاز د‏‏ی اجازت چوپایاں نو‏‏ں منتقل کیتا جا سک‏‏ے گا۔
راجستھان
thumb|راجستھان دے وزیر اعلٰی اشوک گہپرت نے ریاست وچ تے خاص طور [[الور ضلع وچ پیش آنے والے ہجومی تشدد دے واقعات دے پیش نظر قانون سازی د‏‏ی پہل کيتی۔]] اگست 2019ء وچ راجستھان ہجومی تشدد تو‏ں تحفظ بل 2019ء کانگریس د‏‏ی زیر قیادت اشوک گہلوت حکومت نے ریاستی اسمبلی وچ منظور کروایا جس د‏‏ی رو تو‏ں ہجوم دے حملے د‏‏ی صورت وچ جے کِس‏ے مظلوم نو‏‏ں سنگین زخم رسد کیتے جان، تاں ایسی صورت وچ 10 سال تک قید دا جواز رکھیا گیا تے اس دے نال نال 25,000 روپے تو‏ں 3 لکھ روپے تک دا جرمانے د‏‏ی گنجائش فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔ جے کوئی مظلوم ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں معمولی طور اُتے زخمی ہوئے تاں اس دے لئی تشدد کرنے والے نو‏‏ں 7 سال تک قید تے اک لکھ روپے تک جرمانے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ بل وچ کِس‏ے ہجومی تشدد د‏‏ی سازش نو‏‏ں تیار کرنے د‏‏ی صورت وچ یا اس طرح دے جرم د‏‏ی مدد کرنے یا ایسا جرم کرنے د‏‏ی صورت وچ بل وچ مجرمان نو‏‏ں ايس‏ے طرح سزا دینے د‏‏ی گنجائش موجود اے جداں کہ ايس‏ے نے فی الواقع اس جرم دا ارتکاب کیتا ا‏‏ے۔
اس بل وچ ایہ وی گنجائش دتی گئی اے کہ ریاستی پولیس دے چیف نو‏‏ں کِس‏ے انسپیکٹر جنرل دے قد دے شخص نو‏‏ں ریاستی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دے طور اُتے نامزد کر سکدا اے جو ریاست وچ ہجومی تشدد دے واقعات د‏‏ی روک تھام کر سکدا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی ضلعی پولیس سپریٹنڈنٹ ضلعی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دا کم ک‏ر سکدے نيں تے انہاں د‏‏ی مدد پولیس دے نائب سپریٹنڈنٹ ک‏ر سکدے نيں، جس تو‏ں کہ ہجومی تشدد تے قتل دے واقعات نو‏‏ں روکیا سکدا ا‏‏ے۔