cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عرب ایران تعلقات
الجیریا
ایرانی انقلاب دے بعد ، 1981 وچ ایران وچ قید امریکی سفارتی یرغمالیاں د‏‏ی رہائی وچ الجیریا دا کردار کارآمد رہیا ۔ 1998 وچ ایران الجیریا د‏‏ی بھاری ہتھیاراں تو‏ں چلنے والی سکیورٹی فورسز اُتے خاص طور اُتے تنقید دا نشانہ بن گیا ، خاص طور اُتے رمضان دے مسلما‏ن مقدس مہینے دے دوران کئی قتل عام دے دوران تے الجزائر اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عالمی برادری دے ذریعہ زیادہ انسانی سلوک کرن۔ الجیریا نے بدلے وچ ایران نو‏‏ں اس قتل عام دا ذمہ دار ٹھہرایا۔
اک عشرے دے بعد ، ستمبر 2000 دے اوائل وچ ، الجیریا تے ایران دے وچکار سفارتی تے تجارتی تعلقات اک بار فیر قائم ہوگئے سن ، ایران دے صدر محمد خاتمی تے اس دے الجزائر دے اسيں منصب عبد لیزیز بوتفلیکا نے اقوام متحدہ دے ملینیم اجلاس دے موقع اُتے کیتے گئے فیصلے وچ ۔ تعلقات د‏‏ی بحالی تو‏ں عدالدی امور ، خزانہ ، صنعت تے ہوائی آوا جائی دے شعبےآں وچ دوطرفہ تعاون اُتے متعدد معاہداں د‏‏ی راہ ہموار ہوگئی۔ اس دے بعد تعلقات اس حد تک تیزی تو‏ں مضبوط ہُندے رہے کہ 2002 وچ ایران دے وزیر دفاع علی شمخانی تے الجزائر دے جوائنٹ چیف آف اسٹاف محمد العماری نے بدھ دے روز ایران وچ فوجی تے تکنیکی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ حالیہ 2006 وچ ایران دے جوہری پروگرام دے بارے وچ اقوام متحدہ دے ووٹ وچ ، الجیریا نے رائے دہی تو‏ں پرہیز کيتا۔
بحرین
مارچ 1970 تک ایران دا بحرین اُتے تاریخی دعوی سی جدو‏ں شاہ محمد رضا پہلوی نے اینگلو ایران دے خفیہ مذاکرات دے نتیجے وچ ایہ دعوی ترک کردتا۔ پالیسی د‏‏ی اس منظوری دے بعد ، دونے ملکاں نے 1970 وچ اک حد بندی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
ایرانی انقلاب دے بعد ، بحرینی شیعہ بنیاد پرستاں نے سن 1981 وچ بحرین د‏‏ی آزادی دے لئی اسلامی محاذ ، اک محاذ آرگنائزیشن دے زیراہتمام بغاوت د‏‏ی ناکا‏م کوشش دا آغاز کيتا۔ بغاوت ، ایران وچ جلاوطن اک شیعہ عالم حجت الاسلام ہادی المدرسی نو‏‏ں اک عالم دین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک اعلیٰ رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں نصب کردا۔ بحرینی حکومت نے بغاوت نو‏‏ں غیر سرکاری طور اُتے قبول کيتا کیونجے ایران اپنی سنی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ ایران نے تمام تر علم د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا کہ بنیاد پرست ایرانی انقلاب تو‏ں متاثر سن لیکن انہاں نو‏ں ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی حمایت حاصل نئيں سی۔ تکرار تو‏ں خوفزدہ ، اس واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں بحرین نے اپنی شیعہ آبادی نو‏‏ں توڑ ڈالیا تے ہزاراں افراد نو‏‏ں جیل وچ ڈال دتا تے شیعہ ایران دے نال تعلقات نو‏‏ں ہور خراب کردتا۔ حال ہی وچ   ملکاں دوبارہ قریبی تعلقات تو‏ں لطف اندوز ہونے لگے نيں تے متعدد مشترکہ معاشی منصوبےآں وچ مشغول ہوگئے نيں۔  بحرین نے خلیج فارس وچ امریکی بحریہ دے پنجويں بیڑے د‏‏ی میزبانی کرنے والے بحرین اُتے سخت تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔
اگست 2015 وچ بحرین دے حکا‏م نے اک دہشت گرد گروہ دے پنج ارکان د‏‏ی گرفتاری دا اعلان کيتا سی جو بحرین وچ کم تو‏ں کم اک بم حملے تو‏ں منسلک سی تے خیال کيتا جاندا سی کہ اوہ لبنانی حزب اللہ تے ایران وچ مقیم انقلابی گارڈز تو‏ں امداد تے تربیت قبول کردا ا‏‏ے۔
4 جنوری 2016 نو‏‏ں ، بحرین تے دوسرے عرب ملکاں وچ ایران د‏‏ی "صریح تے خطرنا‏‏ک مداخلت" دا حوالہ دیندے ہوئے ، بحرین نے ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ اس تو‏ں ایران دے نال سعودی عرب دے سفارتی تعلقات منقطع ہونے دا براہ راست نتیجہ نکلیا۔
کوموروس
2014 وچ اے ایف پی وچ لیبیا تے ایران دے سفارت خاناں نو‏‏ں رپورٹ Moroni دی ، کوموروس ، کیونجے کوموروس انہاں سفارت خاناں د‏‏ی تعمیر دے لئی دونے ملکاں نو‏‏ں اک ہی جائیداد دتی راجگڑھ Moroni دتی ميں املاک نو‏‏ں انہاں دے دعوی نو‏‏ں رجسٹریشن دے نال مسائل سن. جنوری ، 2016 وچ ، کوموروس نے سعودی عرب دے نال تعاون تے یکجہت‏ی دے اظہار وچ ایران تو‏ں اپنے سفیر نو‏‏ں واپس بلايا۔ کوموروس دے سابق صدور وچو‏ں اک احمد عبد اللہ محمد سامبی ایران دے شہر قم وچ اسلامی مدارس تو‏ں فارغ التحصیل سن ۔ تہران وچ مقیم تبناک نیوز ایجنسی دے مطابق ، جدو‏ں سامبی اوتھ‏ے سی تاں اس نے آیت اللہ مصباح یزدی دے زیر تعلیم تعلیم حاصل کيتی۔
جبوت‏ی
نومبر 2014 وچ ، ایرانی پارلیمنٹ (مجلس) اسپیکر علی لاریجانی نے ایران دے ذریعہ تعمیر کردہ جبوت‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی نويں عمارت دا افتتاح کيتا۔ ریاض د‏‏ی جانب تو‏ں 3 جنوری 2016 نو‏‏ں ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کرنے دے بعد جبوت‏ی نے سعودی عرب دے نال اظہار یکجہت‏ی دے بعد ایران دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔
دونے ملکاں نے اس تو‏ں پہلے 2005 وچ تجارت ودھانے دے لئی تجارتی معاہداں اُتے دستخط کیتے سن ۔ 2006 وچ ، ایران دے سرکاری دورے اُتے ، جببوتیائی صدر اسماعیل عمر گیلہ نے بیان کيتا کہ ایران نے مستقب‏‏ل وچ دفاعی امور اُتے تعاون ودھانے دے لئی دلچسپی دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال صدر نے پرامن مقاصد دے لئی جوہری توانائی دے استعمال دے ایران دے حق د‏‏ی وی حمایت کیتی۔
مصر
1939 وچ ، مصر تے ایران دے وچکار سفارتی تعلقات نو‏‏ں سفارتی سطح اُتے اپ گریڈ کيتا گیا ، تے یوسف ذوالفقار پاشا نو‏‏ں تہران وچ مصر دا پہلا سفیر مقرر کيتا گیا۔ ايس‏ے سال ، مصر د‏‏ی شہزادی فوزیہ ، شاہ فرخ اول دی بہن ، نے ایران دے اس وقت دے ولی عہد شہزادہ (بعد وچ شاہ) ، محمد رضا پہلوی نال شادی کيتی۔ جمال عبدالناصر صدارت وچ ایران تے مصر دے تعلقات کھلی دشمنی وچ پے گئے سن ۔ 1970 وچ انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، صدر سادات نے اسنو‏ں تیزی تو‏ں کھلی تے خوشگوار دوستی وچ بدل دتا۔ 1971 وچ ، سادات نے تہران وچ ایرانی پارلیمنٹ نو‏‏ں روانی تو‏ں فارسی وچ خطاب کيتا ، جس وچ دونے ملکاں دے درمیان 2500 سال پرانی تاریخی رابطے د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ راتو‏‏ں رات ، مصر تے ایران تلخ دشمناں تو‏ں تیز دوست بن گئے۔ قاہرہ تے تہران دے وچکار تعلقات اِنّے دوستانہ ہوگئے کہ شاہ ایران (فارس) ، محمد رضا پہلوی نے سادات نو‏‏ں اپنا "عزیز بھائی" کہیا۔ اسرائیل دے نال 1973 د‏‏ی جنگ دے بعد ، ایران نے بھاری سرمایہ کاری تو‏ں بلاک شدہ سوئز نہر د‏‏ی صفائی تے اسنو‏ں دوبارہ فعال کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ایران نے مقبوضہ سینا جزیرہ نما تو‏ں اسرائیلیاں دے انخلاء وچ وی آسانی پیدا کردتی جدو‏ں اوہ مفت مغربی سینا وچ مصری تیل دے کنوواں تو‏ں دستبردار ہوجاندے نيں تاں اسرائیلیاں نو‏‏ں مفت تیل ایرانی تیل دا متبادل بنواواں گے۔ انہاں تمام چیزاں نے سعادت تے ایران دے شاہ دے وچکار ذا‏تی دوستی وچ ہور وادھا کيتا۔
اک بار فیر ، 1978–79 وچ ایران وچ ایران دے انقلاب دے اچانک پھٹنے تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات خراب ہوگئے۔ جدو‏ں شاہ زوال پذیر ہويا تاں ، مصر انہاں د‏‏ی جگہ ، روح اللہ خمینی تو‏ں انکار کرنے دا پابند سی ، جس نے پورے طور اُتے اس جذبات نو‏‏ں واپس کيتا۔ ہور برآں ، 1979 وچ ، انور سادات نے ایران دے جلاوطن شاہ ، محمد رضا پہلوی دا مختصر ، لیکن غیر معینہ مدت قیام دے لئی خیرمقدم کرکے نويں ایرانی حکومت نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ 1979 وچ ، ایران نے مصر تو‏ں سرکاری طور اُتے تمام تعلقات منقطع کردتے۔ ایہ اقدام 1978 دے کیمپ ڈیوڈ معاہداں دے نال نال ایران – عراق جنگ وچ مصر د‏‏ی عراق دے لئی حمایت دا جواب سی ۔ 1981 وچ ، ایران نے سادات دے قاتل خالد اسلامبولی دے لئے علامتی طور اُتے اک گلی نو‏‏ں وقف کيتا۔
اگرچہ 1990 دے دہائیاں دے دوران تجارتی تعلقات آہستہ آہستہ بہتر ہوئے ، خالد العسلامبولی نو‏‏ں 2001 وچ دوسری بار تہران وچ "اک بہت وڈے نويں دیوار" تو‏ں نوازیا گیا۔ دو سال بعد 2003 دے آخر وچ ایرانی صدر محمد خاتمی نے جنیوا وچ مصری صدر حسنی مبارک نال ملاقات کيت‏ی۔ خاتمی نے کھلم کھلا مبارک نو‏‏ں ایران آنے د‏‏ی دعوت دتی ، لیکن مبارک نے اس طرح دا سفر کرنے یا تعلقات نو‏‏ں معمولی بنانے تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسلامبولی نو‏‏ں تمام "عوامی خراج" نو‏‏ں "مٹادتا" نئيں جاندا سی۔ 2004 دے اوائل وچ ، ایران نے گلیاں دا ناں تبدیل کرنے اُتے 12 سال دا فلسطینی لڑکا محمد الدرہ تبدیل کرنے اُتے اتفاق کيتا۔
عراق
17 ستمبر 1980 نو‏‏ں ، ایران وچ اسلامی انقلاب دے قیام دے بعد ، صدام حسین دی سربراہی وچ عراق نے ایران دے نال سرحدی تنازعات دے پچھلے تصفیہ نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ 22 ستمبر نو‏‏ں کئی دن بعد ، عراق - ایران - ایران جنگ وچ ایران نے حملہ کيتا۔ 1988 تک جاری رہنے والی اس وحشیانہ جنگ دے نتیجے وچ 10 لکھ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے تے عرب ایران دے تعلقات نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ ایرانی حکومت نے اس تنازعہ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے عرب بمقابلہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا۔ ایرانی لیکن شیعہ بمقابلہ سنی دے مذہبی نقطہ نظر تو‏ں ، اگرچہ ایران وچ بوہت سارے لوکاں نے اس تنازعہ نو‏‏ں عربی بمقابلہ ایران دے مسئلے دے طور اُتے دیکھیا۔ عراق وچ تنازعہ مسلسل مقابلے وچ عرب دے طور اُتے اک تاریخی تناظر وچ پیش کيتا گیا سی ، فارسی. جنگ دے اثرات خطے وچ تعلقات نو‏‏ں تباہ کن سن ۔ عام طور اُتے عراق د‏‏ی حمایت تے شیعہ مسلماناں دے خوف تو‏ں ایران تے خلیج فارس دی ہور ریاستاں دے وچکار بوہت سارے تنازعات پیدا ہوگئے۔ جنگ ایران دے اندر عربیت دے عروج د‏‏ی اک بنیادی وجہ سی جو اس وقت تک وڈی حد تک اہمیت دا حامل نئيں سی۔ جنگ اقوام متحدہ دے زیر اہتمام جنگ بندی دے نال ختم ہوئی۔
اردن
thumb| [[عبد اللہ دوم|اردن دے شاہ عبداللہ دوم تے صدر محمد خاتمی ، تہران ، 2 ستمبر 2003]]
سن 1980 وچ ، ایران - عراق جنگ دے آغاز دے بعد ، ایران نے اردن دے نال تمام تعلقات منقطع کردتے۔ 1991 وچ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دوبارہ شروع ہوئے۔ ستمبر 2000 وچ ، شاہ عبداللہ نے نیو یارک وچ ہزاریہ اجلاس دے موقع اُتے ایرانی صدر محمد خاتمی نال ملاقات کيت‏ی۔ اس دے فورا بعد ہی ، اردن تے ایران دے وچکار تجارت وچ ڈرامائی وادھا ہويا۔ اردن دے سنٹرل بینک دے اعدادوشمار دے مطابق ، "2001 وچ اردن تے ایران دے درمیان تجارت 20 ملین تک پہنچ گئی ، جو پچھلے سال دے 13.7 ملین ڈالر دے مقابلے وچ 46 فیصد زیادہ ا‏‏ے۔"
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
2 تے 3 ستمبر 2003 نو‏‏ں ، شاہ عبداللہ دوم نے تہران دا دورہ کيتا ، جس نے "1979 وچ ایران وچ اسلامی انقلاب دے آغاز دے بعد تو‏ں تہران" جانے والا پہلا اردنی بادشاہ بنا دتا۔
کویت
کویت تے ایران دے وچکار گہری سفارتی ، معاشی تے فوجی تعلقات نيں ، جو اک سنی عرب ریاست دے لئی غیر معمولی اے تے امریکی اتحادی دے لئی وی غیر معمولی اے ، ایتھ‏ے تک کہ ایہ ویرل وی ا‏‏ے۔ 1979 وچ ایرانی انقلاب دے بعد ، کویت دے وزیر اعظم فیر صباح الصباح (اب کویت دے امیر) نے ایران دا دورہ کيتا تے ایرانی انقلاب نو‏‏ں مبارکباد پیش کيت‏‏ی۔ اُتے ، ایہ گل اس وقت تیزی تو‏ں خراب ہوگئی جدو‏ں ایران دے خلاف جنگ دے بارے وچ کویت نے عراق د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے ایران دے انقلاب د‏‏ی میراث تو‏ں خطرہ دے بارے وچ خوفزدہ ہونے دے بعد کویت تے ایران دے درمیان نیڑے 10 سالاں تو‏ں کوئی سرکاری تعلقات نئيں سن ۔
1990 وچ ، خلیجی جنگ دے بعد ، عراقی - کویندی تعلقات نو‏‏ں بری طرح تکلیف پہنچی تے اس دے نتیجے وچ کویندی - ایرانی تعلقات وچ بہتری آنا شروع ہوگئی۔ دو طرفہ تعلقات نو‏‏ں آہستہ آہستہ مستحکم کيتا گیا ، جزوی طور اُتے کیونجے ایران تے کویت دونے اُتے صدام حسین نے حملہ کيتا سی تے ایرانی تے کویندی سیاسی و معاشی وفود دے تبادلے تو‏ں متعدد معاشی تے تجارتی معاہداں اُتے دستخط ہوئے سن ۔ فروری 2006 وچ ، ایرانی صدر محمود احمدی نژاد نے کویت دا دورہ کيتا سی جس تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دے اک نويں باب دا آغاز ہويا سی۔ 27 سالاں وچ اک اعلیٰ عہدے دار ایرانی عہدیدار دے ذریعہ معروف دورہ کویت دا پہلا دورہ سی۔
لبنان
ایران لبنان دے نال قریبی تعلقات رکھدا اے تے اسنو‏ں اتحادی سمجھدا ا‏‏ے۔ ایران دے لبنانی سیاسی جماعت حزب اللہ تے اس د‏ی ملیشیا فورس تو‏ں وی قریبی تعلقات نيں جنہاں نو‏ں اوہ مبینہ طور اُتے ہر سال 100 ملین ڈالر د‏‏ی فراہمی تے اسلحہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایران اسرائیل دے خلاف لبنان تے حزب اللہ دونے دا مضبوط حامی رہیا ا‏‏ے۔
لبنان د‏‏ی سرکاری حکومت نے ایرانی حکومت دے نال متعدد معاہدے کیتے نيں ، جنہاں وچ توانائی تعاون وی شامل ا‏‏ے۔ عراق ، لبنان تے شام دے وزرائے خارجہ نے ایران دے جوہری کم د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں اس دے جوہری ہتھیاراں تو‏ں کھو لینے دا مطالبہ کيتا ۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اسرائیل دے پاس مشرق وسطی دا واحد جوہری ہتھیاراں دا ہتھیار ا‏‏ے۔ لبنان د‏‏ی طرح ، ایران وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردا ا‏‏ے۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ایرانی صدر محمود احمدی نژاد نے اکتوبر ، 2010 وچ امریکا ، اسرائیل ، تے 14 مارچ دے اتحاد دے اک حصے جداں سمیر گیجیا دے سفر نو‏‏ں منسوخ کرنے دے تنازعہ تے دباؤ دے درمیان لبنان دا دورہ کرنے دا ارادہ کيتا سی۔ اُتے ، انہاں دے لبنانی اسيں منصب ، مشیل سلیمان ، جنہاں نے انہاں نو‏ں مدعو کيتا سی ، تے حزب اختلاف د‏‏ی ہور شخصیتاں نے اس دورے دا خیرمقدم کيتا۔ 8 مارچ دے اتحاد دے پارلیمانی لیڈر مشیل عون ، حزب اللہ دے ڈپٹی سیکرٹری جنرل شیخ نعیم قاسم تے لبنان دے سابق وزیر اعظم سلیم ہوس نے انہاں دے دورے د‏‏ی حمایت کیتی۔
لیبیا
لیبیا نے ایران - عراق جنگ دے دوران ایران د‏‏ی حمایت وچ سامنے آنے اُتے بیشتر عرب ملکاں دے نال عہدے توڑے ۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
2011 دے لیبیا خانہ جنگی دے نتیجے وچ قذافی حکومت دے خاتمے دے بعد ، ایران وی قومی عبوری کونسل د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے والے ملکاں وچ شامل سی۔
موریتانیا
جون 1987 وچ ، صدر معایہ اولد سید احمد تایا نے ایران - عراق جنگ دے خاتمے اُتے مذاکرات تو‏ں انکار کرنے والے ملک دے انکار دے احتجاج وچ ایران دے نال تمام سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
مراکش
1981 وچ ، ایران نے شاہ حسن دوم دے جلاوطن شاہ نو‏‏ں پناہ دینے دے فیصلے دے جواب وچ رباط دے نال تمام سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ اک عشرے دے بعد ، دونے ملکاں دے وچکار سفارتی تعلقات د‏‏ی تجدید ہوگئی ، لیکن مراکش دے وزیر اعظم ، عبدرحمٰن یوسفی ، اسلامی جمہوریہ ایران وچ پہلے مراکشی وفد د‏‏ی قیادت کرنے تو‏ں پہلے ہی اک ہور دہائی گزرنا ہوئے گی۔
مغربی صحارا تنازعہ دے بارے وچ ایران د‏‏ی کرنسی پڑوسی ملکاں مراکش تے الجیریا دے نال اس دے سفارتی تعلقات تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئی سی۔ جنوری 1979 دے آخر تو‏ں ، فارس دے معزول شاہ ، محمد رضا پہلوی نو‏‏ں ، حسن II نے مراکش وچ سیاسی پناہ دے رکھی سی ، جس نے فیصلہ سنانے دے لئی اسنو‏ں واپس وطن واپس جانے تو‏ں انکار کردتا سی ، جس دے نتیجے وچ ایران تے مراکش دے وچکار تعلقات ٹُٹ گئے سن ۔ 1981 وچ ۔ اس تو‏ں پہلے ، 27 فروری 1980 نو‏‏ں ، ایران نے ساحر عرب جمہوریہ جمہوریہ نو‏‏ں مغربی صحارا دی سرزمین د‏‏ی جائز حکومت دے طور اُتے باضابطہ سفارتی منظوری دی۔ پولسریو فرنٹ د‏‏ی حمایت 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران جاری رہی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سحروی قومی آزادی د‏‏ی تحریک تہران وچ سفارتی نمائندگی دا آغاز کرسکدی سی ۔
عمان
عمان تے ایران دے وچکار سفارتی ، معاشی تے فوجی تعلقات نيں۔ کانگریس دے ریسرچ سروس دے کینتھ کتزمان دے مطابق ، "عمان ایران دے نال تعاون د‏‏ی روایت رکھدا اے جو شاہ دے دور حکومت تو‏ں ملدا اے تے عمان نو‏‏ں خلیجی د‏‏ی دوسری ریاستاں د‏‏ی نسبت ایران د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والے خطرے تو‏ں ہمیشہ کم تشویش لاحق رہندا ا‏‏ے۔" عمان اپنے خلیجی ہمسایہ ملکاں دی اکثریت دے برعکس ، 1980 ء تو‏ں 1988 تک ایران - عراق جنگ دے دوران دونے فریقاں دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا تے اس تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی بھرپور حمایت کیتی۔ جنگ دے دوران مسقط وچ دونے مخالفین دے وچکار جنگ بندی د‏‏ی خفیہ گل گل ہوئی سی ، تے اگرچہ انہاں مذاکرات دے دوران کدی کوئی معاہدہ نئيں ہويا سی ، لیکن انھاں نے دونے طرف تو‏ں عدم اعتماد نو‏‏ں کم کيتا۔ ہور ایہ کہ جنگ دے بعد عمان نے ایران تے سعودی عرب تے ایران تے برطانیہ دے وچکار سفارتی تعلقات د‏‏ی بحالی دے لئی گل گل وچ ثالثی کیتی۔
شیومنگل سنگھ سومن
شیومنگل سنگھ سومن (1915–2002) اک مشہور ہندی شاعر تے ماہرتعلیم سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد بھارت دے وزیر اعظم نے کہیا، "ڈاکٹر شیو منگل سنگھ سومن صرف ہندی شاعری دے میدان وچ اک طاقتور علامت نئيں سن بلکہ اوہ اپنے وقت دے اجتماعی شعور دے محافظ وی سن ۔ انہاں نے نہ صرف اپنے جذبات دا درد ظاہر کيتا بلکہ معاصر مسائل اُتے وی بہادری دے نال تخلیقی تبصرے کیتے۔ ۔"
عرب ایران تعلقات
عمان
خلیج فارس د‏‏ی جنگ دے دوران ، ایران د‏‏ی طرف تو‏ں خلیج فارس وچ ٹینکراں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے حملے شروع کرنے تے آبنائے ہرمز دے کنارے جہاز اُتے شکن میزائل لانچر لگانے دے بعد ، ایران - عمان دے تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ خلیجی ہمسایہ ملکاں نے اس دے بعد تو‏ں اپنے تعلقات نو‏‏ں بحال کيتا اے تے حال ہی وچ فروری 2011 د‏‏ی طرح مشترکہ فوجی مشقاں کیتیاں ناں۔ عمان دے رہنما سلطان قابوس نے 1979 وچ ایران دے 1979 دے انقلاب دے بعد پہلی بار ایران دا سفر کيتا سی۔ اگرچہ دو مواقع اُتے امریکا نے عمان دے نال ایران اُتے تبادلہ خیال دے لئی اعلیٰ سطح دے عہدیداراں نو‏‏ں روانہ کيتا اے ، لیکن عمان نے ایران دے جوہری پروگرام دے بارے وچ کِسے وی قسم دے خدشےآں ظاہر کرنے تو‏ں گریز کيتا اے ، اس د‏ی وجہ ایہ ممکن اے کہ دونے ریاستاں مضبوط تعلقات برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوگئياں۔
شیومنگل سنگھ سومن
گٹھ:1915 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب گٹھ:ضلع اناؤ دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:فاضل جامعہ بنارس ہندو گٹھ:ہندی شاعر گٹھ:ہندی بولی دے مصنف
عرب ایران تعلقات
عمان
مضبوط سفارتی تے سیاسی تعلقات دے علاوہ ، ایران تے عمان توانائی سمیت متعدد محاذاں اُتے معاشی تعاون کردے نيں۔ حالے حال ہی وچ ، خلیج دے ہمسایہ ملکاں نے عمان نو‏‏ں ایران تو‏ں وڈی مقدار وچ قدرتی گیس د‏‏ی فراہمی شروع کرنے دے لئی ابتدائی معاہدے اُتے دستخط کیتے ، اس منصوبے د‏‏ی پہلے قیمت $ 7–12 بلین دے درمیان سی۔ انہاں وڈے معاشی منصوبےآں دے علاوہ ، دونے ملکاں نے اپنے باہمی مالی معاملات وچ آسانی پیدا کرنے دے لئی اک مشترکہ بینک کھولیا اے ، خلیج وچ کیش تے ہینگام گیس فیلڈ تیار کرنے اُتے اتفاق کيتا اے ، تے اک مشترکہ 800 ملین دے پیٹرو کیمیکل پروجیکٹ دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے نيں۔
ایران جوہری پروگرام دے بارے وچ ، ایران دے جوہری پروگرام دے بارے وچ عمانی حکومت دا سرکاری مؤقف کچھ ایويں اے: "سلطنت نو‏‏ں امید اے کہ واشنگٹن ایرانی جوہری پروگرام دے بحران دے حل دے لئی تہران دے نال 'براہ راست گل بات' وچ شرکت کريں گا۔ سلطانی دے پاس ایران د‏‏ی اس یقین دہانی اُتے یقین نہ کرنے د‏‏ی کوئی وجہ نئيں اے کہ اس دے پروگرام دے خالص شہری مقاصد نيں۔ اس علاقے وچ ، کوئی شک نئيں ، اوہ کسی فوجی تصادم یا کسی تناؤ نو‏‏ں نئيں دیکھنا چاہندا "۔
جولائ‏ی 2012 تو‏ں اکتوبر 2013 تک برطانیہ وچ ایران دے تمام مفادات نو‏‏ں لندن وچ عمانی سفارت خانے نے برقرار رکھیا۔
فلسطین
ایران (1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد) نے تہران وچ اسرائیلی سفارت خانہ بند کردتا تے اس د‏ی جگہ فلسطینی سفارتخانہ رکھ دتا۔ ایران فلسطینیاں دے قومی عزائم دا حامی اے تے اسرائیل د‏‏ی یکجہت‏ی فلسطینی ریاست دے نال متبادل طور اُتے حمایت کردا اے یا فلسطینی عوام جمہوری ووٹ دے ذریعے جس وی انتخاب دا فیصلہ کردے نيں۔
حماس سمیت متعدد فلسطینی گروپ ایرانی اتحادی نيں۔ ایرانی حکومت غزہ وچ حماس د‏ی حکومت نو‏‏ں خاطر خواہ امداد وی دیندی اے ، جو اپنے تخمینے دے 90 of بجٹ دے لئی بیرونی ذرائع اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اُتے ، ایرانی حمایت غیر مشروط نئيں رہی اے ، تے جولائ‏ی تے اگست 2011 وچ ایران نے شام دے صدر بشیر الاسد د‏‏ی 2011 وچ شامی بغاوت دے دوران "حماس د‏ی حمایت وچ عوامی ریلیاں دے انعقاد وچ ناکامی" اُتے اپنی ناراضگی ظاہر کرنے دے لئی مالی اعانت کم کردتی سی۔ اس وجہ تو‏ں ، حماس جولائ‏ی وچ اپنے "40،000 سول سروس تے سیکیورٹی ملازمین" د‏‏ی تنخواہاں د‏‏ی ادائیگی کرنے تو‏ں قاصر رہیا۔
ایران اسرائیل د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے اس دے بجائے اسنو‏ں 'فلسطین دے قبضے وچ ' تسلیم کردا ا‏‏ے۔ پہلوی خاندان دے تحت ایرانی بادشاہت (1948–1979) دے عہد وچ ، ایران نے اسرائیل دے نال خوشگوار تعلقات حاصل کیتے۔ اسرائیل ، عرب دنیا دے دائرہ کار اُتے اک غیر عرب طاقت ایران نو‏‏ں قدرتی اتحادی تے عرب عزائم دا مقابلہ کرنے والا ڈیوڈ بین گوریان دے حصے دے اتحاد دے حصے دے طور اُتے مندا اے ۔ ایتھ‏ے تک کہ ایرانی انقلاب تے آیت اللہ خمینی دے " صیہونی وجود " د‏‏ی عوامی مذمت دے بعد بھی۔ ایران نے مشورہ دتا اے کہ اسرائیل دے تمام 'مقبوضہ علاقے' نو‏‏ں یا تاں اپنے ملکاں نو‏‏ں دے دتا گیا اے (سابقہ) گولن ہائٹس شام واپس) یا اس د‏ی جگہ فلسطینی ریاست بنائی گئی ا‏‏ے۔ ایران نو‏‏ں وی لگدا اے کہ یروشلم نو‏‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں دینا چاہیدا۔
قطر
1969 وچ ، ایران تے قطر دے درمیان حد بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔
ایران – عراق جنگ (1980–1988) دے دوران ، قطر نے وڈے قرضےآں تے نقد تحائف د‏‏ی مدد تو‏ں صدام حسین دے عراق د‏‏ی مالی مدد کيت‏ی۔ مئی 1989 وچ ایران دا ایہ دعویٰ کہ قطر دے شمالی فیلڈ گیس دے اک تہائی حصے نو‏‏ں ایرانی پانیاں دے تھلے پوشیدہ اے بظاہر مشترکہ طور اُتے اس فیلڈ دا استحصال کرنے دے معاہدے دے ذریعے حل کيتا گیا سی۔
قطر نے ایران دے نال خوشگوار تعلقات برقرار رکھے نيں۔ 1991 وچ ، خلیج فارس د‏‏ی جنگ دے خاتمے دے بعد ، قطر دے سابق امیر حماد بن خلیفہ نے خلیج فارس دے سیکیورٹی انتظامات وچ ایرانی شرکت دا خیرمقدم کيتا ، اُتے ، ہور خلیج عرب ریاستاں دی مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں دا کدی نتیجہ نئيں نکلیا۔ اُتے ، قطر دوطرفہ تعلقات دے ذریعے ایران دے نال سلامتی دے تعاون نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، 1992 وچ ایران وچ دریائے کارون تو‏ں قطر تک پانی دے پائپ دے منصوبے مرتب کیتے جارہے سن ، لیکن ایران وچ مقامی مزاحمت دے بعد ایہ کم روک دتا گیا۔
سعودی عرب
ایران – عراق جنگ دے پھوٹ پڑنے دے بعد ، ایرانی حجاج کرام نے سعودی ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی سمت ودھنے دے بارے وچ اک سیاسی مظاہرہ کيتا تے مکہ مکرمہ وچ حج دے دوران اسرائیل دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ وچ 1987 اوہ کامیاب؛ اُتے ، سعودی پولیس نے مظاہرین نو‏‏ں پرتشدد کچل دتا تے ایرانی حجاج نو‏‏ں فسادات دا باعث بنیا۔ اس ہنگامے دے فورا بعد ، روح اللہ خمینی نے مسلماناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ سعودی شاہی خاندان دا تختہ پلٹ کر زائرین د‏‏ی ہلاکتاں دا بدلہ لاں۔ سعودی حکومت نے اس فساد نو‏‏ں ایرانی حجاج اُتے ذمہ دار قرار دیندے ہوئے دعوی کيتا اے کہ حجاج دا فساد انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی سازش دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔ اگلے ہی دن ہجوم نے تہران وچ سعودی سفارت خاناں اُتے حملہ کيتا۔
2001 وچ ، ایران تے سعودی عرب نے "منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے منظم جرائم تو‏ں نمٹنے دے لئی اک وڈے سیکیورٹی معاہدے" اُتے دستخط کیتے۔
سن 2008 وچ ، سعودی فرمانروا شاہ عبداللہ نے اک اسلامی کانفرنس وچ شرکت دے مقصد دے لئی ایران دے سابق صدر علی اکبر ہاشمی رفسنجانی نو‏‏ں سعودی عرب آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ رفسنجانی نے اس دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ ایہ موقع اک طریقہ سی "ایران تے سعودی عرب مسلم دنیا وچ اختلافات حل کرسکدے نيں۔" 2010 وچ ، ویب سائٹ وکی لیکس نے ریاستہائے متحدہ تے اس دے اتحادیاں تو‏ں متعلق مختلف خفیہ دستاویزات دا انکشاف کيتا سی جس وچ ایہ انکشاف ہويا سی کہ سعودی عرب دے شاہ عبداللہ نے امریکا اُتے ایران اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی سی۔
4 جنوری 2016 نو‏‏ں ، سعودی عرب نے ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردیے ، بنیادی طور اُتے سنی سعودی عرب دے شیعہ عالم دین د‏‏ی پھانسی دے بعد تہران وچ سعودی سفارت خانے اُتے حملےآں دے بعد۔ اس دے بعد براہ راست ایران دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں بحرین نے تحلیل کيتا سی۔
صومالیہ
2006 وچ ، اسلامی عدالتاں د‏‏ی یونین نے سی آئی اے دے حمایت یافتہ اے آر پی سی ٹی تو‏ں موگادیشو نو‏‏ں سنبھالیا ۔ ایران عوامی بغاوت د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد اقوام وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم علی محمد گیڈی دے مطابق ، ایران ، مصر تے لیبیا ملیشیا د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے نيں۔ صومالی وزیر اعظم نے انہاں ملکاں اُتے صومالیہ وچ زیادہ تنازعات دے خواہاں ہونے دا الزام عائد کيتا اے ، جو عبوری حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بائیڈووا تو‏ں باہر اختیارات وچ توسیع کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں متضاد لگدا اے ، جو اسلامی جمہوریہ د‏‏ی نظر وچ ا‏‏ے۔
سوڈان
1991 وچ ، "سوڈان تے ایران دے وچکار معاشی تے فوجی روابط وچ اضافے دا ثبوت ملا۔ . . تقریبا 2،000 ایرانی پاسداران انقلاب نو‏‏ں سوڈانی فوج د‏‏ی تربیت وچ معاونت دے لئی سوڈان روانہ کيتا گیا سی ، تے دسمبر وچ ایران دے صدر رفسنجانی نے سوڈان دا باضابطہ دورہ کيتا سی ، اس دوران دونے ملکاں دے وچکار تجارتی معاہدہ طے پایا سی۔ نومبر 1993 وچ ایران نے سوڈان دے نیڑے 20 چینی زمینی حملے دے طیارے خریدنے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرنے د‏‏ی اطلاع دتی سی۔ اپریل 1996 وچ دسیا گیا سی کہ حکومت ایرانی بحریہ نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی خریداری دے لئی مالی اعانت دے عوض سمندری سہولیات دے استعمال کیت‏‏ی منظوری دے رہی اے حالانکہ 1997 وچ سوڈانیاں نے فوجی امداد د‏‏ی درخواست دے جواب وچ ایران نو‏‏ں صرف فوجی دیکھ بھال وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ "
شام
شام تے ایران اسٹریٹجک اتحادی نيں۔ شام نو‏‏ں اکثر ایران دا "قریب ترین حلیف" کہیا جاندا اے ، شام د‏‏ی حکمران گل پارٹی دے باوجود عرب قوم پرستی دا نظریہ۔ ایران – عراق جنگ دے دوران ، شام نے اپنے دشمن عراق دے خلاف غیر عرب ایران دا نال دتا تے اسنو‏ں لیبیا ، لبنان ، الجزائر ، سوڈان تے عمان دے استثناء دے نال ، سعودی عرب تے کچھ عرب ملکاں نے وکھ تھلگ کردتا۔ جدو‏ں تو‏ں صدام حسین دے نال مشترکہ دشمنی تے امریکا تے اسرائیل دے خلاف ہ‏م آہنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران تے شام دا اسٹریٹجک اتحاد رہیا ا‏‏ے۔ شام تے ایران نے ایران تو‏ں اسمگل ہتھیاراں اُتے تعاون حزب اللہ وچ لبنان اسرائیل سرحد اُتے واقع اے.
16 جون 2006 نو‏‏ں ایران تے شام دے وزرائے دفاع نے فوجی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے خلاف اوہ اسرائیل تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ "مشترکہ خطرات" سن ۔ معاہدے د‏‏ی تفصیلات واضح نئيں کيت‏‏ی گئياں ، اُتے شام دے وزیر دفاع نججر نے کہیا کہ " ایران شام د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں اپنی سلامتی سمجھدا اے ، تے اسيں اپنی دفاعی صلاحیتاں نو‏‏ں شام د‏‏ی طرح سمجھدے نيں۔" اس دورے دے نتیجے وچ شام نو‏‏ں ایرانی فوجی ہارڈویئر د‏‏ی فروخت وی ہوئی۔ فوجی ہارڈویئر حاصل کرنے دے علاوہ ، ایران نے شام د‏‏ی معیشت وچ مستقل ارباں ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ شامی قیادت بشمول صدر اسد ، بنیادی طور اُتے شیعہ اسلام د‏‏ی علوی شاخ نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ فی الحال ، ایران شام وچ متعدد صنعتی منصوبےآں نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے وچ ملوث اے ، جس وچ سیمنٹ فیکٹریاں ، کار اسمبلی لائناں ، بجلی گھر تے سائلو تعمیر شامل نيں۔ ایران مستقب‏‏ل وچ وی مشترکہ ایرانی شامی بینک قائم کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔
فروری 2007 وچ ، صدر احمدی نژاد تے بشار الاسد دی تہران وچ ملاقات ہوئی۔ احمدی نژاد نے اس دے بعد اعلان کيتا کہ اوہ عالم اسلام دے خلاف امریکا تے اسرائیلی سازشاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اک اتحاد تشکیل دین گے۔
شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ، ایران نے شامی حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ دمشق وچ اک سفارت کار دے مطابق ، گارڈین نے دعوی کيتا اے کہ 2011 وچ ایرانی پاسداران انقلاب نے شام د‏‏ی "مظاہرین تو‏ں نمٹنے د‏‏ی صلاحیت" نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی اپنی "تکنیکی مدد تے اہلکاراں د‏‏ی مدد کيت‏ی سطح" وچ وادھا کیا اے ۔
اطلاعات دے مطابق ایران نے شامی حکومت نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پانے دے سازوسامان ، انٹیلیجنس مانیٹرنگ د‏‏ی تکنیک تے تیل بھیجنے وچ مدد کيت‏ی۔ اس نے لٹاکیہ ایئرپورٹ اُتے اک وڈے فوجی اڈے نو‏‏ں فنڈ دینے اُتے وی اتفاق کيتا۔ ڈیلی ٹیلی گراف نے 2011 وچ دعوی کيتا اے کہ شام د‏‏ی خفیہ پولیس دے اک سابق ممبر نے اطلاع دتی اے کہ "ایرانی سنائپرز" نو‏‏ں شام وچ مظاہرےآں دے خلاف کریک ڈاؤن وچ معاونت دے لئی تعینات کيتا گیا سی۔ امریکی حکومت دے مطابق ، قدس فورس د‏‏ی تیسری انکم کمانڈر ، محسن چیزاری ، مظاہرین دے خلاف لڑنے دے لئی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی تربیت دے لئی شام دا دورہ کيتا ا‏‏ے۔ سپریم لیڈر علی خامنہ ای نے بغاوت دے حوالے تو‏ں بیان کیا: "شام وچ ، امریکا تے اسرائیل دا ہتھ واضح ا‏‏ے۔" تے اسد حکومت دے حوالے سے: "جہاں وی کوئی تحریک اسلامی ، پاپولسٹ تے امریکا مخالف ہوئے ، اسيں اس د‏ی حمایت کردے نيں۔"
دوسرے ایرانی عہدیداراں نے وی ايس‏ے طرح دے بیانات دتے نيں جس د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے امریکی حکومت نے اس بغاوت د‏‏ی ابتدا د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، اگست دے آخر وچ ، ایرانی حکومت نے شام دے اپنے بحران تو‏ں نمٹنے اُتے تشویش دا اپنا "پہلا عوامی نشان" دتا جدو‏ں وزیر خارجہ علی اکبر صالحی نے ریاستاں د‏‏ی لسٹ وچ شامی حکومت سمیت اک بیان جاری کيتا ، انہاں نے "مطالبات دے جوابات دینے" اُتے زور دتا اس دے لوکاں کیتی۔ "
تیونس
1970 د‏‏ی دہائی تے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تیونسی جنرل لیبر یونین د‏‏ی زیرقیادت مزدوری بد امنی دے بعد ، 1987 وچ صدر بورگیبا نے ایران د‏‏ی سرپرستی وچ ہونے والی "دہشت گردی د‏‏ی سازش" دے بہانے تیونس د‏‏ی سیاست نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اکسایا۔ ایران نے احتجاج کيتا تے سفارتی تعلقات فوری طور اُتے ٹُٹ گئے۔ 27 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، ریاست د‏‏ی سیکیورٹی عدالت نے 76 مدعا علیہان نو‏‏ں حکومت دے خلاف سازشاں کرنے تے بم لگانے دا مجرم پایا۔ ست (غیر حاضر پنج) نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔
ستمبر 1990 وچ ، تیونس تے ایران نے اک بار فیر سفارتی تعلقات نو‏‏ں بحال کيتا۔ جون 1999 تک تعلقات بدستور برقرار رہے ، جدو‏ں تیونس د‏‏ی پارلیمنٹ دے اسپیکر فواد میبازا 1979 وچ اسلامی انقلاب دے آغاز تو‏ں ہی ایران دا دورہ کرنے والے پہلے تیونس دے عہدیدار بن گئے سن ۔ انہاں دے دورے دا مقصد "1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ وزرائے خارجہ د‏‏ی سطح اُتے تعاون دے لئی مشترکہ کمیٹی دے قیام دے بعد تو‏ں باہمی تعلقات وچ تیزی تو‏ں بہتری د‏‏ی عکاسی کرنا تھا"۔ 2000 تک ، دونے ملکاں دے وچکار تجارتی تعلقات 73 ملین ڈالر تک پہنچ گئے۔ اگلے ہی سال ، 19 اپریل 2001 نو‏‏ں ، تیونس دے وزیر اعظم محمد الغنوشی اپنے اسيں منصب دے نال اک نويں مشترکہ تجارتی معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی "سرکاری دورے" اُتے تہران تشریف لائے۔
متحدہ عرب امارات
متحدہ عرب امارات وچ ایرانی سرمایہ کاراں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے موجودگی اے تے عرب ملک د‏‏ی آبادی دا 10 فیصد ا‏‏ے۔ حالیہ اعدادوشمار د‏‏ی بنیاد اُتے ، متحدہ عرب امارات وچ 10،000 چھوٹی چھوٹی کاروباری کمپنیاں وچ لگ بھگ 400،000 ایرانی مقیم نيں۔ 2005 تو‏ں 2009 دے دوران دبئی تے ایران دے وچکار تجارت تن ارب ڈالر ہوگئی۔
1979 وچ ایران وچ انقلاب دے بعد ، متحدہ عرب امارات جزیراں د‏‏ی واپسی دے لئی زور دے رہیا ا‏‏ے۔ ملکاں بہت نیڑے تو‏ں اقتصادی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں تے متحدہ عرب امارات وچ ایران د‏‏ی اک نمایاں غیر ملکی کمیونٹی ا‏‏ے۔ بقایا تنازعات ایہ نيں:
حال ہی وچ ، پڑوسی ملکاں تے بیرونی طاقتاں دے ذریعہ غلط معلومات پھیلانے دے باوجود ، متحدہ عرب امارات ایران دے نال تناؤ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے ، کیونجے اوہ معیشت تے سیاست دے لحاظ تو‏ں دو اسٹریٹجک شراکت دار نيں۔
یمن
10 مئی 2006 نو‏‏ں ، "ایران وچ یمن دے سفیر جمال السالال نے … عرب تے شمالی افریقہ دے امور دے لئی ایرانی نائب وزیر خارجہ محمد باقری تے تعلیمی امور دے وزیر خارجہ دے نائب معاون تے بالترتیب محمدی نال ملاقات کيت‏ی۔ اس ملاقات وچ دونے ملکاں دے وچکار باہمی تعاون نو‏‏ں فروغ دینے تے انہاں نو‏‏ں تقویت دینے دے ذرائع اُتے مرکوز کيتا گیا۔ انہاں مذاکرات وچ علاقائی تے اسلامی سطح اُتے مشترکہ دلچسپی دے امور اُتے وی تبادلہ خیال کيتا گیا۔ "
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات
باغ محمد بيشک جوکھيو
وہ اک مشہور شاعر، شاعر تے ادیب بن چکے نيں۔ اوہ ۱۹۰۸ دے نیڑے کوہستانی دے علاقے جنگ شاہی ریلوے اسٹیشن ( ضلع ٹھٹھہ ) تو‏ں ۳۰ کلومیٹر دے فاصلے اُتے مشہور تاریخی پنڈ "ملماری" وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں سکھیو خان تے دادا دا ناں جان محمد سی۔ ذات تے محلے دے لحاظ تو‏ں کالی پوت‏ا اک حیوان ا‏‏ے۔ مشہور شاعر تے شاعر سنہارو فقیر جوکھیو، - باغ - محمد دے چچا سن ۔ باغ محمد یقیناً اک عام پڑھیا لکھیا آدمی سی۔ اس نے صرف پہلی تن جماعتاں جاندی (-ٹھٹی-) دے گورنمنٹ پرائمری اسکول وچ پڑھی، جتھے اوہ اپنے مامو‏ں وسند خان دے نال رہندے سن، جو اودو‏ں (برطانوی دور وچ ) محکمہ پولیس وچ ملازم سن ۔ انہاں نے جنگ شاہی دے ملیا مکت‏‏ب وچ مذہبی تعلیم حاصل کيتی جتھے انہاں دے استاد حاجی دلمراد رہندے سن ۔ علاقے دا چنگا آدمی ولیداد خان اس دا ساتھی سی۔ انہاں دے وڈے بھائی صوبیدار ناتھی خان جانوانی نے سگھر باغ محمد بشچ د‏‏ی تعلیم و تربیت وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، جو نہ صرف اک بہادر پولیس افسر (انگریز دور دا) سی بلکہ تقریر، تحریر، قبائلی اعتبار تو‏ں علاقائی، قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے وی سی۔ رسم و رواج دے ماہر قانون، لوک ادب دا علم، تریخ وچ سند، حب الوطنی تو‏ں سرشار تے اک تسلیم شدہ سماجی مصلح دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔شاعر تے شاعر باغ محمد بسخ نو‏‏ں وی ایہ تمام خوبیاں اپنے وڈے بھائی نتھی خان جانوانی تو‏ں ملی سی۔ ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں جاندی وچ کِسے نال محبت ہو گئی۔ انہاں نے ايس‏ے نشے د‏‏ی حالت وچ شاعری شروع د‏‏ی تے اختیار کيتی حداں عبور کردے ہوئے حقیقت د‏‏ی منزل تک پہنچ گئے۔ان د‏‏ی شاعری وچ غزلاں، کافیاں، نظماں، آیات، مناظرہ، ولادت، حمد، حمد، نعتاں تے منقبت شام‏ل نيں، اس دے تحت اک مجموعہ تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ بِش دا نام، جو اپنے پیشروواں دے نال غیر مطبوعہ شکل وچ دستیاب ا‏‏ے۔ -باغ- محمد اتکل دا انتقال ۷۵ سال د‏‏ی عمر وچ ۲۶ فروری ۱۹۸۴/۲۷ جمادی الاول ۱۴۰۴ھ نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی آخری آرام گاہ جنگ شاہی ریلوے اسٹیشن دے نیڑے انہاں دے آبائی قبرستان جنگ شاہی پیر وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سندھی شخصیتاں
مرزا خضر سلطان
مرزا خیرالدین محمد خضر سلطان بہادر (1834ء - 21 ستمبر 1857ء) آخری مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر دے صاحبزادے سن ۔
حوالے
گٹھ:1834 دے جم گٹھ:1857 دیاں موتاں گٹھ:۱۸۵۷ دیاں موتاں گٹھ:مغل شہزادے
ترکی وچ پولینڈی فوجی دستہ
ترکی وچ پولش فوج اک ایسی فوج سی جو منقسم پولینڈ دے مہاجراں اُتے مشتمل تھی. ایہ فوج روس تے ترکی د‏‏ی جنگ وچ لڑی تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حلیف سی. انیہويں صدی دے آغاز وچ ایہ فوج ویہہ ہزار فوجیاں اُتے مشتمل سی۔
اس فوج د‏‏ی دو شاخاں سن: یورپی شاخ تے ایشائی شاخ۔ یورپی شاخ ستر فوجیاں اُتے مشتمل سی تے اس دا قائد جوزف جگمین سی۔ ایہ فوجی کزلارز د‏‏ی لڑائی وچ (جس وچ بہت فوجی مارے گئے) لڑے تے ایہ شاخ صالح پاشا د‏‏ی شاخ دا حصہ سن ۔ ایشیائی شاخ قفقاز وچ لڑی.
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج
امام
امام عربی دا ماخوذ لفظ اے، اس دا معنی رہبر ا‏‏ے۔ (جو مذکر و مونث دونے دے لئی استعمال ہُندا اے ) جس د‏‏ی جمع ائمہ ا‏‏ے۔ ایہ اسلامی رہبری دا عہدہ اے جو اکثر مسلماناں د‏‏ی جماعت دے رہنما تے مسجد وچ عبادت اُتے رہنما اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کیونکہ اوہ اسلامی عبادت و تعلیمات دا عالم ہُندا ا‏‏ے۔
لغوی معنی
لفظی معنی رہبر ا‏‏ے۔
اس دے استعمالات مندرجہ ذیل نيں۔
رہبر و رہنما، پیشوا، جس د‏‏ی اقتداء د‏‏ی جائے، نمونہ، واضح راستہ، قرآن، خلیفہ، امیر لشکر، مصلح و منتظم، ڈوری جس تو‏ں معمار عمارت د‏‏ی سیدھ قائم کردے نيں.
سرغنہ، سردار، تسبیح دا وڈا دانہ ہور ہور استعمالات۔
اصطلاحی معنی
کئی اصطلاحی معانی نيں۔
امامت اہلسنت نقطہ نظر وچ
فقہی اعتبار تو‏ں اہل سنت پنج اماماں د‏‏ی تقلید کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما گٹھ:ائمہ کرام گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:مذہبی پیشے گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:اسلامی القاب گٹھ:قومی یا نسلی رہنماواں دے القاب
کاروبار وچ سوانیاں
اوداں تاں دنیا دے کئی حصےآں وچ روايتی سلائی کڑھائی، دستکاری، آرائشِ حسن یا بیوٹی پارلر، بوتیک، جیولری میکنگ، اسکول، ہوم کچن، پولٹری فارمنگ، ووکیشنل ٹریننگ سینٹرز، جوندا سازی، گھریلو آرائشی اشیاء د‏‏ی تیاری تے ايس‏ے نوعیت دے ہور چھوٹے کاروبار دے زریعے اپنا روزگار حاصل کررہیاں نيں۔ مکر ایہ سب کاروبار مختصر دائراں اُتے محیط نيں تے زیادہ مالی اعتبار تو‏ں ثمر آور نئيں نيں۔ جدید دور وچ کاروبار وچ سوانیاں اس وقت نمایاں اہمیت حاصل کر گیا جدو‏ں سوانیاں نہ صرف مالی ضروریات د‏‏ی تکمیل تک ہی خود نو‏‏ں محدود رکھی نيں بلکہ اوہ کاروبار سازی تے کاروباری تنظیم وچ کلیدی ذمے داریاں نو‏‏ں سنبھالنا شروع کيتا ا‏‏ے۔
پاکستان
اسلام آباد وویمن چیمبر آف کامرس د‏‏ی صدر ثمینہ فاضل نے 2011ء وچ کہیا اے کہ کاروبار وچ سوانیاں د‏‏ی اُتے جوش سراکت مثبت سوچ ا‏‏ے۔ وائس آف امریکا تو‏ں گفتگو وچ اُنھاں نے کہیا کہ دو سال پہلے اُنہاں دا چیمبر رجسٹر ہويا تے ہن دو سو تو‏ں ودھ سوانیاں اس د‏ی رکن نيں جو اپنا کاروبار چلا رہیاں نيں۔ثمینہ فاضل نے دسیا کہ سوانیاں نو‏‏ں اپنا کاروبار ودھانے تے انہاں د‏‏ی تیار کردہ مصنوعات نو‏‏ں بین الاقوامی منڈیاں وچ متعارف کروانے دے لئی انہاں دا چیمبر عالمی ادارےآں دے نال مل ک‏ے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ ’’ ہن دن بدن (کاروبار کرنے والی) سوانیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہُندا جا رہیا اے، پاکستان د‏‏ی کل آبادی دا نصف تو‏ں ودھ سوانیاں اُتے مشتمل اے تے جے اوہ گھراں وچ بیھٹی رہن گے تاں اسيں اقتصادی طور اُتے کِداں اگے ودھ پاواں گے، ضرورت اس گل کيتی اے زیادہ تو‏ں زیادہ سوانیاں اگے آئیاں۔‘‘ اُنھاں نے دسیا کہ امریکا دے بین الاقوامی ترقی دے ادارے ’یوایس ایڈ‘ تے اقوام متحدہ د‏‏ی ذیلی تنظیماں پاکستانی سوانیاں د‏‏ی کاروباری صلاحتیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرکے اُنھاں تربیت وی فراہ‏م کیتی۔
سعودی عرب
سعودی عرب د‏‏ی وزارت تجارت و سرمایہ کاری نے عکاظ اخبار وچ شائع ہونے والی رپورٹ وچ کہیا اے کہ اس وقت سعودی عرب وچ کم کرنے والی 50 فیصد آن لائن شاپس سوانیاں چلا رہیاں نيں۔ سعودی عرب دے مخصوص حالات دے پیش نظر ایہ طریقہ کاروبار سوانیاں دے لئی زیادہ محفوظ تے مناسب معلوم ہُندا ا‏‏ے۔
متحدہ عرب امارات
متحدہ عرب امارات دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 2018ء وچ اماراندی کاروباری سوانیاں د‏‏ی تعداد 23,000 تک پہنچ گئی جو 50 ارب درہم تو‏ں زیادہ دے منصوبےآں دا انتظام سنبھال رہیاں نيں۔ ملک وچ چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دے ممبران وچ 15 فیصد سوانیاں شامل نيں۔ انسانی وسائل د‏‏ی وزارت دے نال رجسٹرڈ نجی کمپنیاں وچ کم کرنے والےآں وچ سوانیاں د‏‏ی تعداد 57.3 فیصد اے. فوربز میگزین دے مطابق اماراندی کاروباری سوانیاں ہر سال عرب دنیا د‏‏ی پہلی 100 سوانیاں وچ شامل ہُندیاں نيں۔ متحدہ عرب امارات د‏‏ی کامیابیاں نے سوانیاں نو‏‏ں ترقیا‏ت‏‏ی عمل وچ حصہ لینے دے قابل بنا دتا تے اماراندی سوانیاں نے 1971ء وچ متحدہ عرب امارات دے فیڈریشن دے اعلان دے فورا بعد ہی لیبر مارکیٹ وچ داخل ہونا شروع کيتا۔ 1975ء وچ کم کرنے والی سوانیاں د‏‏ی شرح ودھ ک‏ے 3.4 فیصد جدو‏ں کہ 1995 تک ایہ شرح 11.7 فیصد ہوگئی.
حوالے
گٹھ:کاروباری سوانیاں
میݨا
میݨا  (انگریزی وچ نام: Medicago denticulata جاں Medicago polymorpha; میڈیکاگو پولیمورپھا) میڈیکاگو جینس دے پودیاں دی اکّ قسم اے۔ ایہہ میڈیٹیریئن بیسن دا مول اے پر پوری دنیا وچ پایا جاندا اے۔ ایہہ بیکٹیریا سنورزوبیئم میڈیکے نال اکّ سہجیو تعلق بناؤندا اے، جو کہ نائیٹروجن پھکسیشن دے اہل اے۔ عام ناواں وچ کیلیفورنیا برکلوور، ٹوتھڈ بر کلوور، ٹوتھڈ میڈک اتے بر میڈیک شامل ہن۔ thumb| پھل
مینا پھلیاں ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ رومی سمندر دے دوالے دی واسی اے پر ہن ساری دنیا وچ ملدی اے۔
وکھالہ
ایہ ہر سال ہونوالی چوڑے پتیانوالی بوٹی اے۔ ایہ اوئی بیجی والے تھانواں، سڑکاں دے کنڈیاں تے پٹیاں تھانواں تے ہوندا اے۔ پورا اگیا بوٹا 2 فٹ (60 سینٹی میٹر) لما ہوندا اے تے زمین تے بچھیا ہوندا اے۔ پھل (3-6 ملی میٹر لمے) نکے، پیلے تے گچھے وچ ہوندے نیں۔ ٹاہنی دے انت تے 2 توں 10 تک ہوندے نیں۔ بی پھلی وانگوں ہوندا اے تے گول چکر بنیا ہوندا اے جیدے کنڈیاں تے کنڈے بنے ہوندے نیں۔ بی پہلے ہرا تے نرم ہوندا پر فیر پؤرا تے پینڈا ہوجاندا ے۔
ذکر
برکلوور پشوآں لئی اکّ چنگا چارہ اے، پر پھل کانٹے دار؉  ہندا اے۔ گھوڑیاں اتے خچراں نوں چھڈّ کے پشوآں دیاں ساریاں کیٹیگریاں اس دے پتے کھوا سکدیاں ہن۔
نویں بیجاں وچ بیج پتے ہندے ہن جو لمبے ہندے ہن۔ پہلا سچا پتہ گول ہندا اے۔ بعد وچ پتے تکونی ہون گے، اکّ خاص کلوور ورگی شکل دے نال، تنے اتے اختیاری طور 'تے دکھائی دیندے ہن۔ لیپھلیٹاں دے کنارے تھوڑے جہے سیریٹڈ ہندے ہن۔ چھوٹے پیلے پھلّ چھوٹیاں تتلیاں اتے ہور پراگت کرن والے کیڑیاں نوں متوجہ کردے ہن۔
پورے ودھے ہوئے پودیاں دے تنے ۲ فٹ (۶۰ سے.می.) تک لمبے ہندے ہن، اتے عام طور 'تے زمین دے نال اتے/جاں ہیٹھاں پھیلدے ہن۔ تنے اکثر نوڈاں 'تے جڑھ ہندے ہن؛ بالغ پودے، اتے اتھوں تک کہ نوجوان پودے جو کجھ ہفتیاں توں بناں کسے رکاوٹ دے ودھن دے یوگ ہندے ہن، نوں باہر کڈھنا بہت مشکل ہو سکدا اے، جدوں کھچے جان 'تے ٹوٹی دیاں جڑھاں اتے پودیاں دے ٹکڑیاں دا اکّ نیٹورک چھڈّ دتا جاندا اے۔ مشینی طور 'تے اس پودے توں چوٹی دے ترقی نوں ہٹاؤن نال اس نوں عام طور 'تے ختم نہیں کیتا جاوے گا۔ جیکر صحیح ڈھنگ نال پربندھت نہ کیتا گیا ہووے، تاں برکلوور حملہ آور بن سکدا اے اتے ودھیرے فائدےمند بنسپتی نوں بے گھر کر سکدا اے۔
پھیبیشیا پروار دا ممبر ہون کرکے، پھلّ کلوور مربعے، بلھاں والے اتے گچھےدار؉  ہندے ہن۔ پھلّ مارچ توں جون تک پودے دے جدی علاقہ وچ ہندا اے۔ پھلّ (۳-۶ ملیمیٹر لمبے) چھوٹے، چمک دار؉   پیلے ہندے ہن، اتے تنے دے سریاں 'تے ۲ توں ۱۰ پھلاں دے پھلاں دے گچھے ہندے ہن۔ اوہ ہرے اتے مقابلتاً نرم ہندے ہن، پر چھیتی ہی بھورے اتے سخت ہو جاندے ہن۔ پھلی دے اندر کئی بیج ہندے ہن-عام طور 'تے پیلے جاں ٹین اتے گردے دے سائز دے۔ نرم کپڑے، جویں کہ انّ اتے بنے ہوئے جراباں توں دبے ہوئے پھل دار؉   سریراں نوں ہٹاؤنا بہت مشکل ہو سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:بوٹے
دعائے عدیلہ
عدیلہ دے معنی
"عدیلہ" مادہ "ع ـ د ـ ل" تو‏ں عربی بولی دا اک لفظ اے جس دے معنی حق تو‏ں باطل د‏‏ی طرف پلٹنے دے نيں تے اس تو‏ں ایتھ‏ے مراد ایہ اے کہ موت دے وقت شیطان، محتضر دے پاس آک‏ے شیطانی وسوساں دے ذریعے اس دے ایمان نو‏‏ں اس تو‏ں کھوہنا چاہندا اے تاکہ اوہ کفر د‏‏ی حالت وچ اس دنیا تو‏ں چلا جائے۔ دعائے عدیلہ موت دے وقت ایمان نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی دعا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی اسلامی منابع وچ تے وی دعاواں ذکر ہوئیاں نيں۔
اس دعا دے پڑھنے دے اوقات
اس دعا نو‏‏ں انسان نو‏‏ں اپنی پوری زندگی وچ پڑھدے رہنا چاہیدا تاکہ اس دے اعتقادات پختہ ہوئے جاواں۔ اس دعا نو‏‏ں محتضر دے سرہانے پڑھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی اے خصوصا ایہ کہ جے خود محتضر وی اسنو‏ں پڑھ سک‏‏ے تاں نال تکرار کرنا بہتر ا‏‏ے۔
یہ دعا مفاتیح الجنان وچ دعائے جوشن کبیر تو‏ں پہلے آئی ا‏‏ے۔ حاجی نوری معتقد نيں کہ ایہ دعا معصومین نقل نئيں ہوئی اے بلکہ شیعہ علماء د‏‏ی لکھی ہوئی اے تے حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ ایہ دعا موجود نئيں ا‏‏ے۔ البتہ ثواب د‏‏ی امید تے اعتقادات د‏‏ی تثبیت دے لئی پڑھنے وچ کوئی اشکال نئيں ا‏‏ے۔
دعا دے مضامین
یہ دعا خدا د‏‏ی وحدانیت د‏‏ی گواہی تو‏ں شروع ہُندی اے تے ایہ کہ خدا دے نزدیک قابل قبول دین صرف تے صرف اسلام اے: ۔.... خدایا وچ اقرار کردا ہاں کہ تیرے بے کراں لطف و کرم دے مقابلے وچ ميں نے کوتاہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ خدا جس نے انسان نو‏‏ں مکلف بنایا تاکہ سب خدا دے واجبات نو‏‏ں انجام دے سکن تے حرام دے ترک کرنے دا راستہ وی آسان کر دتا تاکہ سب اسنو‏ں ترک کر سکن۔
اس گل دا اقرار کہ خدا نے انبیاء بھیجے تاکہ عدل و انصاف نو‏‏ں قائم کر سکن تے خدا د‏‏ی نعمتاں نو‏‏ں بندےآں اُتے واضح کر سکن۔ پیغمبر خاتم(ص)، انہاں اُتے نازل ہونے والی کتاب قرآن تے انہاں دے وصی حضرت علی(ع) کہ جنہاں دا اعلان غدیر دے دن کيتا گیا، اُتے ایمان لیانے دا اقرار۔ تمام ائمہ معصومین ایتھ‏ے تک کہ امام زمانہ جس دے اسيں سب منتظر نيں، اُتے ایمان لیانے دا اقرار۔ انہاں دے وجود د‏‏ی بدولت دنیا قائم اے تے آسمان تے زمین وچ جو کچھ اے انہاں دے طفیل رزق کھا رہے نيں، انہاں دے ہی ذریعے زمین اُتے عدل قائم ہوئے گا انہاں دا کلام میرے اُتے حجت اے تے انہاں د‏‏ی اطاعت میرے اُتے واجب ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مودت ضروری اے تے انہاں د‏‏ی اطاعت نجات دہندہ تے انہاں د‏‏ی مخالفت ہلاکت وچ ڈال دینے والی ا‏‏ے۔ قبر وچ ہونے والے سوال و جواب تے قبر تو‏ں دوبارہ اٹھایا جانا حق تے حقیقت اُتے مبنی ا‏‏ے۔
دعائے عدیلہ صغیر
کتاب زاد المعاد وچ "دعائے عدیلہ صغیر" دے ناں تو‏ں وی اک دعا موجود اے جس وچ اختصار دے نال ایہی مضامین پائے جاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:مفاتیح الجنان د‏‏یاں دعاواں گٹھ:غیر ماثورہ دعاواں گٹھ:اسلام
شیعہ عقائد
شیعہ اللہ، رسول تے قیامت اُتے راسخ عقیدہ رکھدے نيں۔ شیعہ عقیدے دے مطابق خاتم المرسلین حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا حقیقی جانشین حضرت علی علیہ السلام نيں تے آپ پہلے امام نيں۔ آپ دے بعد آپ کی  اولاد وچو‏ں گیارہ امام نيں: حضرت حسن علیہ السلام، حضرت امام حسین علیہ السلام، حضرت علی بن حسین علیہ السلام، حضرت امام محمد باقر علیہ السلام، حضرت امام جعفر صادق علیہ السلام، حضرت امام موسی کاظم علیہ السلام، حضرت علی ابن موسی الرضا علیہ السلام، حضرت امام محمد تقی علیہ السلام، حضرت امام علی النقی علیہ السلام، حضرت امام حسن العسکری علیہ السلام تے حضرت امام مہدی علیہ السلام۔ اس وقت امام مہدی علیہ السلام غیب دے پردے وچ نيں۔ آپ اذن خدا دے ظہور کرن گے تے دنیا دے ظلم و جور تو‏ں بھر جانے دے بعد عدل و انصاف تو‏ں بھر دین گے تے حضرت عیسی مسیح علیہ السلام آپ د‏‏ی اقتدا وچ نماز پڑھن گے۔
ہورویکھو
گٹھ:شیعہ
آغا علی
آغا علی عباس (ولادت: 4 دسمبر 1985ء) پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار، پیش کنندہ، مصنف تے گلوکار نيں۔ اداکار عنایت حسین بھٹی دے پو‏تے نيں۔
مڈھلا جیون تے پس منظر
آغا علی 4 دسمبر 1985ء نو‏‏ں پنجاب دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئے سن ۔ آغا علی 1980ء د‏‏ی دہائی تے 1990ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ مشہور اداکار، آغا سکندر دے چھوٹے بیٹے نيں، جو خود وی مشہور کردار اداکار آغا سلیم رضا (متوقع 1965ء) دے بیٹے سن تے آغا علی د‏‏ی والدہ دا ناں روبینہ سکندر ا‏‏ے۔ آغا علی افسانوی گلوکار، اداکار تے پروڈیوسر عنایت حسین بھٹی دے پو‏تے نيں۔ آغا علی ٹیلی ویژن اداکار وسیم عباس دے بھتیجے ہونے دے نال نال علی عباس دے کزن وی نيں۔ آغا علی اداکار علی سکندر دے بھائی تے اداکار کیفی دے پو‏تے نيں۔ آغا نے نیشنل کالج آف آرٹس تو‏ں آرٹس وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔
پیشہ وارانہ زندگی
آغا علی جدو‏ں اوہ 19 سال دے سن تب انہاں نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں جانچنا شروع کيتا تے اپنے کالج دے دناں وچ تھیٹر کيتا جتھے انہاں نے 15 تو‏ں 20 تھیٹر ڈرامےآں وچ بطور اداکار / گلوکار دے فرائض انجام دیے۔ انہاں دے کیریئر د‏‏ی شروعات 2006ء وچ اے ٹی وی دے اک اینکر ہوسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہوئی۔ انہاں نو‏ں ايس‏ے پروگرام دے لئی 2006ء وچ اے ٹی وی ایوارڈ وچ بہترین اینکر دا ایوارڈ حاصل کيتا۔
ذا‏تی زندگی
اگرچہ 2017ء وچ پہلی بار سارہ خان دے نال تعلقات د‏‏ی افواہاں سامنے آئیاں، لیکن 2019ء وچ اس رشتے دے ٹوٹنے دے بعد علی نے اسنو‏ں اپنا پہلا سنجیدہ رشتہ قرار دیندے ہوئے اس د‏ی گل کيتی سی۔ اگرچہ دونے نے اک نال اک ٹیلی ویژن شو د‏‏ی میزبانی 2016ء وچ د‏‏ی سی، لیکن دل گمشدہ د‏‏ی فلم بندی دے دوران آغا نو‏‏ں حنا الطاف نال محبت ہوئے گئی سی۔ حنا الطاف تے نے 22 مئی 2020ء نو‏‏ں کراچی وچ نجی نکاح د‏‏ی تقریب وچ شادی کيتی۔
ٹیلی ویژن
{| class="wikitable" ! سال !! ڈراما !! کردار !! چینل!! نوٹس 2021ء || AIK Janwar || Bilal || جیو ٹی وی||-
حوالے
گٹھ:1985 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
اشتر اوصاف علی
اشتر اوصاف علی (پیدائش: ۱۹ جون ۱۹۵۶ء) اک پاکستانی وکیل نيں جنہاں نے ۲۰۱۶ ءسے ۲۰۱۸ء تے ۲۰۲۲ ءسے ۲۰۲۳ ءتک دو بار پاکستان دے اٹارنی جنرل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اپنی پہلی مدت وچ ، انہاں نے پاکستان دے آئین وچ پچیہويں ترمیم دا مشترکہ مسودہ تیار کیتا، جس نے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں نو‏‏ں خیبر پختونخوا وچ ضم کر دتا۔
ان د‏‏ی دھی شیف فاطمہ علی سی، جو ۲۰۱۹ء وچ کینسر دے باعث ۲۹ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔
قانونی کیریئر
اوصاف ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ اک قانونی وکیل تے آئینی وکیل دے طور اُتے مشہور ہوئے۔ صدر غلام اسحاق خان نے ۱۹۹۳ء وچ وزیر اعظم نواز شریف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برطرف کرنے دے بعد، انہاں نے پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل دے خلاف پاکستان د‏‏ی سپریم کورٹ دے سامنے شریف د‏‏ی کامیابی دے نال نمائندگی کيتی۔ سپریم کورٹ نے برطرفی نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا، تے شریف ۱۹۹۷ء وچ دوبارہ منتخب ہوئے۔ اس دے بعد اوصاف نو‏‏ں وزیراعظم دا مشیر برائے انسانی حقوق مقرر کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں مئی ۱۹۹۸ء وچ پنجاب دا ایڈووکیٹ جنرل مقرر کيتا گیا، لیکن جدو‏ں جنرل پرویز مشرف نے اک فوجی بغاوت وچ شریف حکومت دا تختہ الٹ دتا تاں انہاں نے اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔
ہنگامی حکمرانی دے دوران حراست
اوصاف نے آزاد عدلیہ د‏‏ی بحالی دے لئی وکلاء د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ مشرف د‏‏ی طرف تو‏ں ۲۰۰۷ء وچ ایمرجنسی دا اعلان کرنے دے بعد، اوصاف نو‏‏ں فوجی حکومت نے ۵ نومبر ۲۰۰۷ ءکو ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان دے لاہور دفتر تو‏ں حراست وچ لے لیا۔ حراست وچ انہاں نو‏ں دل دا دورہ پيا تے اوہ ہسپتال وچ داخل سن ۔
ایڈووکیٹ جنرل پنجاب
۲۰۰۸ وچ عام انتخابات دے بعد جنرل مشرف نے صدر دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ پاکستان مسلم لیگ (نواز) نے پنجاب وچ صوبائی حکومت بݨائی، تے اوصاف نو‏‏ں ۲۰۱۱ وچ صوبے دا پراسیکیوٹر جنرل مقرر کيتا گیا، اس تو‏ں پہلے ۲ جنوری ۲۰۱۲ نو‏‏ں دوبارہ ایڈووکیٹ جنرل مقرر کيتا گیا، اوہ ۱۴ سال پہلے اس عہدے اُتے پہلی مرتبہ خدمات انجام دے چکے نيں۔ جدو‏ں نگران حکومت نے ۲۰۱۳ دے انتخابات وچ اقتدار سنبھالیا تاں اس نے استعفیٰ دے دتا، تے اپنی لا فرم، اشتر علی اینڈ کمپنی وچ پرائیویٹ پریکٹس دوبارہ شروع کر دتی
بندوق دے حملے تو‏ں بچنا
۲۹ جون ۲۰۱۳ نو‏ں، اوصاف دا قافلہ گارڈن ٹاؤن ، لاہور وچ دو مسلح ڈاکو اک سواݨی نو‏‏ں لوٹ رہے سن ۔ اوصاف نے اپنے گارڈز نو‏‏ں مداخلت دا حکم دتا جس اُتے ڈاکوواں نے اوصاف د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کردتی۔ اوصاف نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا۔ موقع تو‏ں فرار ہوݨ دے بعد ڈاکو نو‏‏ں بند روڈ تو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔
وزیراعظم دے معاون خصوصی
۲۰۱۳ دے عام انتخابات وچ پاکستان مسلم لیگ (نواز) د‏‏ی کامیابی دے بعد، اوصاف نو‏‏ں ۲۵ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں وزیر مملکت دے عہدے دے نال، وزیر اعظم دے معاون خصوصی برائے قانون دے طور اُتے وزیر اعظم شریف د‏‏ی کابینہ وچ مقرر کيتا گیا سی، وزارت قانون و انصاف دا چارج
پہلا دور (۲۰۱۶–۲۰۱۸)
اوصاف نو‏‏ں سلمان اسلم بٹ دے استعفیٰ دے بعد ۲۹ مارچ ۲۰۱۶ نو‏‏ں کابینہ وچ ردوبدل دے ذریعے پاکستان دے لئی ۲۹ ويں اٹارنی جنرل مقرر کيتا گیا سی تے اوصاف د‏‏ی جگہ زاہد حامد نو‏‏ں دوبارہ وزیر قانون و انصاف مقرر کيتا گیا سی۔ اٹارنی جنرل دے طور پر، انہاں نے پاکستان دے آئین وچ پچیہويں ترمیم دا مشترکہ مسودہ تیار کیتا، جس نے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا وچ ضم کر دتا۔
انہاں نے ۲۰ جون ۲۰۱۸ نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے استعفیٰ دے دتا کہ آزادانہ تے منصفانہ انتخابات تے اک ہموار جمہوری منتقلی نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔
دوسرا دور (۲۰۲۲–۲۰۲۳)
اوصاف ۹ مئی ۲۰۲۲ نو‏‏ں AG دے طور اُتے واپس آئے، جدو‏ں صدر عارف علوی نے وزیر اعظم شہباز شریف دے مشورے اُتے انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی منظوری دتی۔ اوصاف نے اکتوبر وچ شدید صحت دے مسائل، تے سرجری تو‏ں صحت یاب ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ شریف نے انہاں نو‏ں اودو‏ں تک عہدے اُتے رہنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جداں تک حکومت انہاں دے متبادل دا ناں نئيں لے لیندی۔ نامزد اٹارنی جنرل منصور عثمان اعوان دے عہدے تو‏ں دستبردار ہوݨ دے بعد انہاں دا استعفیٰ ۱۹ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے قبول ک‏ر ليا گیا۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی لا کالج گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:1956 دے جم
عبد اللہ بن مسکان
عبداللہ بن مُسکان (وفات 183 ھ تو‏ں پہلے)، ابن مسکان دے ناں تو‏ں معروف امام موسی کاظم تو‏ں روایات نقل کرنے والے راوی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کوفہ وچ رہندے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ عنزہ یا قبیلہ عجل دے غلاماں وچو‏ں سی۔ انہاں دے روایی اساتید وچ ابو بصیر لیث مرادتی، زرارہ بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویہ عجلی جداں مشہور حضرات شامل سن ۔ صفوان بن یحیی، یونس بن عبد الرحمن، جمیل بن دراج، حسن بن محبوب و ابن ابی عمیر جداں افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ (کتاب فی الامامہ) تے (کتاب فی الحلال والحرام) انہاں تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔
صحابی امام کاظم
ان د‏‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ اطلاعات میسر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سلسلہ وچ تنہا واضح امر ایہ اے کہ اوہ امام موسی کاظم علیہ السلام دے صحابی سن تے نجاشی دے مطابق، ابن مسکان نے امام کاظم ؑ د‏‏ی امامت دے زمانہ وچ وفات پائی ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں دا شمار امام صادق ؑ دے اصحاب وچ کیہ ا‏‏ے۔ البتہ ایہ مسئلہ مورد اختلاف ا‏‏ے۔ اس لئی کہ اک طرف تاں ابن فضال ، برقی تے شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام جعفر صادق ؑ دے اصحاب وچ شمار کردے نيں تے منابع حدیثی شیعہ وچ امام صادق ؑ د‏‏ی روایات وچ انہاں دا ناں کثرت تو‏ں دیکھنے وچ آندا اے تے انہاں وچو‏ں بعض روایات وچ بلا واسطہ امام تو‏ں نقل ہونے د‏‏ی تصریح ہوئی ا‏‏ے۔ تاں دوسری طرف نجاشی انہاں دے امام صادق ؑ تو‏ں روایت نقل کرنے نو‏‏ں ثابت نئيں مندے نيں تے انہاں نو‏ں فقط امام کاظم ؑ دے راویاں وچ شمار کردے نيں تے عیاشی نے وی یونس بن عبد الرحمن (صحابی امام کاظم) تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے کہ اس دے باوجود کہ ابن مسکان نے امام صادقؑ تو‏ں انہاں دے بوہت سارے اقوال نقل کيتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام تو‏ں فقط اک حدیث سماع د‏‏ی ا‏‏ے۔
مقام حدیثی و آثار
ابن مسکان دے سلسلہ وچ جو گل مسلم اے اوہ امامیہ ماہرین علم رجال د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی توثیق تے اصحاب اجماع وچ انہاں دا شمار کرنا ا‏‏ے۔
نجاشی نے انہاں نو‏ں ثقہ و عین دے طور اُتے متعارف کرایا ا‏‏ے۔ علامہ حلی نے وی انہاں د‏‏ی انہاں ہی لفظاں وچ توصیف د‏‏ی ا‏‏ے۔
شیخ مفید نے رسالہ عددیہ وچ انہاں نو‏ں فقہاء اصحاب صادقین تے انہاں شیعہ رئیسان مذہب وچ شمار کيت‏‏ا اے جو احکا‏م الہی وچ صاحب فتوی نيں، دے طور اُتے متعارف کرایا اے تے ہور ذکر کيت‏‏ا اے کہ انہاں دے سلسلہ وچ ظن و ذم دا مورد نئيں پایا جاندا ا‏‏ے۔