cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ریبیکا سولنیٹ
سرگرمیاں
سولنٹ نے 1980 دے دہاکے توں ماحول اتے انسانی حقاں دیاں مہماں وچ، خاص کرکے 1990 دے دہاکے دے شروع وچ مغربی شوشون رکھیا پروجیکٹ دے نال کم کیتا اے جسدا ذکر اسدی کتاب سیویج ڈریمز وچ آؤندا اے، اتے اتے بش یگ دوران جنگ-مخالف سرگرمیاں توں پتہ چلدا اے۔  اس نے آب و ہوا تبدیلی اتے 350.اؤرگ اتے سیئرا کلبّ دے کم اتے عورتاں دے حقاں بارے، خاص طور تے عورتاں خلاف تشدد بارے چرچہ اپنی دلچسپی بارے اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1961 گٹھ:20ویں صدی دے امریکی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:امریکی شخصیتاں
معاہدۂ ادرنہ
thumb|[[سینٹ پیٹرز برگ دے ماسکو ابواب الفتح، جنہاں نو‏ں ترک روس جنگاں وچ فتح د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی]] جنگ ناوارینو وچ کامیابی تے یونان د‏‏ی آزادی دے بعد روس نے قسطنطنیہ اُتے قبضے د‏‏ی خواہش نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا منصوبہ بنایا تے اس مقصد دے حصول دے لئی سلطنت عثمانیہ اُتے چڑھائی کر دتی۔ روسی افواج مالدووا تے افلاق (ولاچیا) اُتے قبضہ کردی ہوئی اگے ودھدی رہیاں تے بالآخر 1829ء وچ ادرنہ تک پہنچ گئياں۔ بالآخر عثمانی سلطان محمود ثانی نو‏‏ں صلح کرنا پئی تے روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان اس وقت جو معاہدہ طے پایا اسنو‏ں معاہدہ ادرنہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
شرائط
اس معاہدے د‏‏ی رو سے معاہدہ ادرنہ وچ یونان خود مختار ہويا تے سرویا نو‏‏ں نیم آزادی ملی لیکن یونان دے آئے دن دے جھگڑےآں تو‏ں یورپ نو‏‏ں فیر مداخلت کرنا پئی جدو‏ں کہ مصر دے والی محمد علی پاشا نے وی سلطنت د‏‏ی اطاعت تو‏ں منہ موڑ لیا سی تے برطانیہ نے وی اس تو‏ں اپنا رویہ بدلا۔ یونان دا مسئلہ 1832ء وچ لندن کانفرنس وچ مستقلاً حل ہوئے گیا جتھ‏ے یونان د‏‏ی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا۔
گٹھ:1829ء دے معاہدے گٹھ:تریخ ادرنہ گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ جارجیا گٹھ:تریخ رومانیہ گٹھ:جارجیا وچ انیہويں صدی گٹھ:جنگ آزادی یونان گٹھ:روس دے امن معاہدے گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1829ء گٹھ:معاہدے گٹھ:یورپ وچ 1829ء
ساحرہ کاظمی
ساحرہ کاظمی (جم: 13 جون 1946 ، بمبئی) اک سابقہ پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایت کار نیں۔ اوہ پاکستان دی پہلی رنگین سیریز پرچھائیاں (1976) تے تیسرا کنارا (1980) وچ اپنے کردار تے بلاک بسٹر سیریز دھوپ کنارے (1987)، مشہور ڈراما نجات (1993) تے زیب النساء (2000) نوں پروڈیوس کرن پاروں مشہور نیں۔
مڈھلا جیون
ساحرہ کاظمی 1946 وچ بمبئی وچ شیام تے ممتاز قریشی (جسنو‏ں تاجی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے) ہاں پیدا ہوئیاں ، ایہ دونے برٹش انڈیا دی فلمی صنعت د‏‏ی اداکار تے ممتاز شخصیتاں ہاں ۔ پ‏ر ، 1951 وچ انہاں دے والد شیام د‏‏ی المناک موت دے بعد ، انہاں دا کنبہ لاہور چلا گیا ، جو پاکستان د‏‏ی نويں ریاست دا حصہ سی۔ ساحرہ د‏‏ی والدہ، ممتاز نے اک پاکستانی تاجر انصاری دے نال نکاح کيتا۔ ساحرہ تے اس دے بھائی شاکر نے اپنے خاندانی ناں تبدیل کيتے تے اوہ ساحرہ انصاری تے شاکر انصاری بن گئياں۔ ساحرہ تے اس دے بھائی نے وی اداکاری دے میدان وچ شمولیت اختیار کيتی تے دونے ہی پاکستان د‏‏ی اداکاری د‏‏ی صنعت وچ نمایاں ناں بن گئے۔
1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ساحرہ نے راحت کاظمی نال ویاہ کيتا۔ اک مشہور اداکار جس دے نال ساحرا نے بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا سی۔ ادوں ہی ساحرہ نے اپنا ناں بدل ک‏ے ساحرہ کاظمی رکھ لیا۔ ایہ دونے کراچی وچ رہائش پزیر نیں تے اوہناں د‏‏ی اک دھی ندا کاظمی تے پُتر علی کاظمی نیں۔ ندا کاظمی نے پاکستان ٹیلی ویژن دے چند ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے جیہناں وچ حوا کی بیٹی، شیرازہ تے زیب النساء شامل نیں، زیب النساء دا مرکزی کردار نِدا نے ادا کیتا ۔
کیریئر
ساحرہ دے کیریئر دا آغاز 1970 د‏‏ی دہائی وچ ہويا جدو‏ں اس نے پی ٹی وی راولپنڈی تو‏ں ڈرامےآں وچ اداکاری دا آغاز کيتا۔ اس دا پہلا ڈراما قربتاں اور فاصلے (کے اے ایف) تھا جو ایوان ٹورجینیف دے فادر اینڈ سنز اُتے مبنی سی ، اس دے بعد پرچھائیاں (ہینری جیمز ' دی پورٹریٹ آف اے لیڈی اُتے مبنی) سی ، جس دے بعد تیسرا کنارا سی۔ ساحرہ اداکار راحت کاظمی دے ہمراہ پرچھائیاں تے تیسرا کنارا وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور ہوگئياں ، جیہدے مگروں اوہناں نے 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ویاہ کرلیا۔
بعد وچ ساحرہ نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہدا شوق ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری وچ اے تے جلد ہی اوہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری تے پروڈکشن د‏‏ی طرف مائل ہوگئياں۔ اس نے پہلے ڈرامے دے بعد متعدد پروگراماں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔ لیکن انہاں نے بطور ہدایتکار پہلی بار اودو‏ں آغاز کيتا جدو‏ں اوہناں نے حوا کے نام نامی سیریز دا آغاز کيتا سی ۔ جس وچ اوہناں نے "پاکستان وچ سواݨیاں دے حقوق تے اوہناں د‏‏ی امیجنگ" نو‏‏ں اجاگ‏ر کیتا ۔ ساحرہ نے مستقل ملازم د‏‏ی حیثیت ناݪ پاکستان ٹیلی ویژن کراچی مرکز وچ شمولیت اختیار کيتی تے بطور ڈائریکٹر کم کيتا۔ انہاں نے بہت سارے ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جو فلم انڈسٹری وچ کلاسک بن گئے۔ اس وچو‏ں کچھ بہترین ڈرامے تپش،، دھوپ کنارے، آہٹ، حوا کی بیٹی، نجات تے  زیب النساء شامل نیں۔ دھوپ کنارے (1987) حسینہ معین دا تحریر کردہ سی، جیہدے وچ  راحت کاظمی تے مرینا خان نے اداکاری کیتی سی۔  ڈراما ساحرا دے پروڈکشن کیریئر دا سبھ تو‏ں قابل ذکر کم بݨ گیا۔  ایہ سیریز اپنی تیاری دیاں دو دہائیاں بعد وی کامیاب رہی۔  سعودی عرب وچ ڈراما کھیلن لئی 2019 وچ ، سیریز دا عربی وچ ترجما وی کيتا گیا۔  ایہ قدم سعودی عرب تے پاکستان دے وچکار ثقافتی تبادلے دے اک حصے دے طور اُتے چکیا گیا سی۔  وفاقی وزیر اطلاعات فواد چوہدری نے سعودی راجگڑھ ریاض دے دورے دے دوران اعلان کيتا کہ اسلام آباد جلد ہی ٹیلی ویژن سیریز اپنی سلطنت نو‏‏ں برآمد کرو گا۔  عرب نیوز نے کہیا کہ ایہ اقدام سعودی ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) محمد بن سلمان د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں جدید بناؤن لئی پچھلے تن سالاں وچ دباؤ دا اک حصا اے جتھے کئی دہائیاں تو‏ں سینما گھراں ، عوامی محافل موسیقی تے تفریحی د‏‏ی ہور قسماں اُتے پابندی ا‏‏ے۔
ساحرہ دا ناں ڈرامےآں تے ڈرامےآں د‏‏ی تیاری لئی جانیا جاندا اے جس نے معاشرتی تے سیاسی امور نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ اس دا ڈراما تاپیش اک طالب علم رہنما دے گرد گھُمیا تے عصمت دری دے معاملے نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا۔ احاط ، نجات ، حوض د‏‏ی دھی تے غیبیونسہ نے غربت ، گھریلو زیادتی تے سواݨیاں دیاں مشکلاں جداں امور اُتے روشنی پائی۔ 1993 وچ ، ساحرہ نے اپنے کیریئر تو‏ں اک وقفا لیا تے اک نواں پروجیکٹ تم سے کہنا تھا نال واپس آیا۔ ؛ ہالی ووڈ دی فلم 'جب آپ سو رہے سن ' تو‏ں متاثر اک ڈراما ۔ ساحرا روزی ورگی ٹیلی فلماں د‏‏ی وی تخلیق کار نيں، ذکر ہے کئی سال کا وی تخلیق کیتا سی۔ اوہناں نے ڈراما کیسے کہوں وی تیار کيتا ، جس وچ اداکارہ مرینا خان نے اداکاری کیتی سی۔ ساحرا دا آخری ڈراما زیبونوسہ سی۔
ساحرا نے پی ٹی وی لئی بہت سارے میوزک پروگرام وی تیار کيتے۔ اوہناں نے ہی مشہور گانے دیکھا نہ کبھی ہم نے یہ سماں د‏‏ی تربیب دتی سی، جیہنو‏ں گلوکار عالمگیر حق نے گایا سی ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ہدایتکار گٹھ:1946 دے جم گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
شیرل سٹریئڈ
سٹریڈ دی پہلی کتاب، ناول ٹورچ سی اتے ایہہ فروری 2006 وچ ہاف`ن مفلن ہارکورٹ ولوں شائع کیتی گئی سی۔ اسدے بڑے چنگے تنقیدی ریویو چھپے سی۔   ٹورچ گریٹ لیکز بکّ اوارڈ لئی فائینلسٹ سی اتے پیراپھک نارتھویسٹ وچ رہن والے لکھاریاں ولوں لکھیاں 2006 دیاں سبھ توں ودھیا دس کتاباں وچوں اک وجوں اوریگونیئن ولوں چنیا گیا سی۔  اکتوبر 2012 وچ، سٹریڈے ولوں اک نویں کردار نال ونٹیج بکس ولوں دوبارہ شائع کیتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1968 گٹھ:امریکی عورت ناول کار گٹھ:زندہ لوک
مادی بن یافث
ناں و نسب
thumb مادی( Hebrew, ; Μηδος , ) یافث دا بیٹا تے عبرانی بائبل د‏‏ی کتاب پیدائش وچ نوح دے ۱۶ پوتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
میڈیس تے متعلقہ ایرانی اقوام
بائبل دے اسکالرز نے عام طور اُتے مادی نو‏‏ں ایرانی میڈیس دے نال بہت بعد دے ریکارڈاں تو‏ں شناخت کيتا ا‏‏ے۔ میڈیس، جوزفس تے اس دے بعد دے سب تو‏ں زیادہ مصنفاں دے مطابق اس د‏ی اولاد منے جاندے سن، نو‏‏ں مدائی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی، بشمول آشوری تے عبرانی دونے ذرائع وچو‏ں ثابت اے ۔
ایرانی شہر ہمدان وی مادی تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
کرد ہن وی مادائی؟مادی تو‏ں نزول د‏‏ی روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔
جوبلیاں د‏‏ی کتاب وچ
بک آف جوبلیز (۱۰:۳۵-۳۶) دے مطابق، مادی نے شیم د‏‏ی اک بیٹی نال شادی کيتی سی، تے بحیرہ اسود دے پار یافث د‏‏ی مختص وراثت وچ رہنے دے بجائے سام د‏‏ی اولاد وچ رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی سی۔ اس لئی اس نے اپنے بہنوئی، عیلام ، اشور تے ارفکسد تو‏ں بھیک منگی، ایتھ‏ے تک کہ آخر کار اسنو‏ں اوہ زمین مل گئی جو اس دے ناں اُتے رکھی گئی سی، میڈیا۔
جوبلیز (۸:۵) وچ اک ہور سطر وچ کہیا گیا اے کہ مادی د‏‏ی اک بیٹی جس دا ناں ملکہ اے (آرامی: میلکا ) نے کینان نال شادی کيتی، جو ابراہیم دا آباؤ اجداد اے جس دا ذکر تورات کتاب پیدائش دے سیپٹواجنٹ ورژن تے لوقا د‏‏ی انجیل وچ وی کيتا گیا اے (۳:۳۶).
میڈوس تے میڈیا دے نال مطلوبہ لنک
میڈوس ( Μηδος )، تے اس د‏ی ماں میڈیا ، نو‏‏ں وی کلاسیکی یونانی افسانوی تریخ وچ میڈیس دے آباؤ اجداد دے طور اُتے شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عیسائی اسکالرز نے گھٹ تو‏ں گھٹ سیویل دے اسیڈور دے زمانے تو‏ں ہی عبرانی مادی تے یونانی میڈوس نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ۶۰۰ عیسوی
حوالے
گٹھ:ماد گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
پروین اعتصامی
پروین اعتصامی بروز ہفتہ یکم صفر المظفر 1325ھ مطابق 16 مارچ 1907ء نو‏‏ں شہر تبریز وچ پیدا ہوئیاں۔ ماہر لسانیات علی اکبر دہخدا دے مطابق پروین اعتصامی دا اصل ناں " رخشندہ " سی ۔
والدین و حیات
پروین دے والد اعتصام الملک مرزا یوسف اعتصامی سن پروین دے داد مرزا ابراہیم خان مصطفوی اعتصام الملک سن جو شہر آشتیان صوبہ مرکزی تو‏ں ہجرت کرکے تبریز آ گئے سن ۔ بعد وچ شہنشاہ نصیر الدین شاہ قاچار دے حکم اُتے اُنئيں وزارت خزانہ در صوبہ آذربائیجان وچ مقرر کیتا گیا۔ پروین دے چار بھائی سن ۔ پروین د‏‏ی والدہ دا 1973ء وچ اِنتقال ہويا۔
تعلیم دا حصول
بعد وچ ایہ خاندان تبریز تو‏ں تہران چلا آیا تے ایتھ‏ے پروین نے ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ تہران وچ پروین نے امریکن گرلز کالج وچ تحصیل علم کیتا۔ 1924ء وچ اِیران بیتھل اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا۔
1926ء تو‏ں 1941ء تک دے حالات
1926ء وچ پروین نو‏‏ں اِیران دے شاہی دربار تو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی ملکہ د‏‏ی اتالیق دے عہدے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی مگر پروین نے اِنکار کر دتا۔ 1934ء وچ پروین د‏‏ی شادی ہوئی تے اوہ کرمان شاہ منتقل ہوگئياں۔ مگر ایہ شادی صرف دس ہفتےآں تک رہ سکی تے اوہ واپس تہران آگئياں۔ 1938ء-1939ء وچ اوہ کافی مہینے اک لائبریری " دانش گاہِ سرائے عالی " وچ ملازمت کردی رہیاں جو اَب تہران د‏‏ی تربیت معلم یونیورسٹی کہلاندی ا‏‏ے۔ 1938ء وچ پروین دے والد مرزا یوسف اعتصامی آشتیانی دا اِنتقال ہويا جدو‏ں پروین د‏‏ی عمر 31 سال سی۔
پروین اعتصامی بحیثیتِ شاعرہ
پورین ست یا اٹھ سال کيت‏یاں سن جدو‏ں اُنہاں دا شاعری وچ ذوق نمایاں ہونے لگیا سی ۔ اُنہاں دے والد نے اُنہاں دا ایہ ذوق دیکھدے ہوئے حوصلہ افزائی کيتی۔ 1921ء-1922ء وچ اُنہاں د‏‏ی پہلی اک شعری نظم اک رسالہ بہار وچ چھپی۔ 1935ء وچ پروین دا شعری مجموعےآں اُتے مبنی دِیوان شائع ہويا جس وچ 156 نظماں سن۔ اِس دیوان دے لئی اک تقریظ مشہور فارسی شاعر محمد تقی بہار نے وی لکھی۔
1941ء وچ پروین دے اِس دِیوان دا دوسرا ایڈیشن اُنہاں دے بھائی مرزا ابو الفتح اعتصامی نے پروین د‏‏ی وفات دے بعد شائع کیتا۔ ایہ ایڈیشن سابقہ دے مقابلے وچ ضخیم سی، اِس وچ 209 مختلف شعری مرکبات جنہاں وچ قصیدہ، غزل، قطع تے رباعیاں شامل سن تے کل اشعار د‏‏ی تعداد 5606 سی۔
اپنی مختصر سی حیات وچ پروین وڈے شاعر دے مدِ مقابل آ گئی سن۔ اُنہاں د‏‏ی شاعری وچ فارسی دے کلاسیکی دور د‏‏ی جھلک واضح دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ اُنہاں دے شعری مجموعےآں وچ 42 قصیدے تے قطع ایداں دے نيں جنہاں دا کوئی عنوان منتخب نئيں کیتا گیا۔ ایہ قدیم فارسی شاعر سنائی تے ناصر خسرو د‏‏ی مطابقت رکھدے نيں۔ بعض دوسرے قصیدے فطرت، حالات زندگی نو‏‏ں نمایاں کردے نيں۔ پروین دے دِیوان وچ کچھ غزلاں عشیقہ زندگی دے متعلق وی نيں جو اُنہاں دے رومان پسند ہونے د‏‏ی نشان دہی کردی نيں۔
پروین دے دِیوان وچ مناظرے د‏‏ی شاعری زیادہ مفصل انداز وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ مناظرے دے انداز وچ کل 65 نظماں موجود نيں۔
وفات
پروین اعتصامی دا اِنتقال 34 سال د‏‏ی عمر وچ بروز ہفتہ 8 ربیع الاول 1360ھ مطابق 5 اپریل 1941ء نو‏‏ں شہر قم، ایران وچ ہويا۔ پروین نو‏‏ں قم وچ اُنہاں دے والد دے نیڑے دفن کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1906 دے جم گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی شاعر گٹھ:ایرانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
سیف العرب (ڈرامہ)
سیف العرب اک کویتی مزاحیہ ڈرامہ اے جو ۱۹۹۲ وچ دکھایا گیا سی۔ ایہ ۱۹۹۰ وچ کویت اُتے عراقی حملے دے دور دے بارے وچ دسدا ا‏‏ے۔ عبد الحسین عبد الرضا د‏‏ی تحریر کردہ، رقیہ الکوت د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، عبد الحسین عبد الرضا ، حیات الفہد ، خالد العبید ، مریم الصالح ، احمد جوہر تے طارق العلی نے اداکاری کيتی۔ ایہ ڈرامہ اک سماجی مزاحیہ فریم ورک، نوے د‏‏ی دہائی وچ کویت اُتے عراقی حملے دے دور تے جارحیت دے دور وچ کویت تے عراقیاں دے برے تجربے تو‏ں متعلق اے، اس عرصے دے دوران دونے معاشراں وچ رونما ہونے والی سماجی تبدیلیاں دے ذریعے۔
حوالے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
ماریطانیہ دی آزادی
ماریطانیہ د‏‏ی آزادی:مارچ ۱۹۵۹ء
اوہ علاقہ جو ہن ماریطانیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ابتدائی مسلم خلافت دے مغربی صوبہ دا حصہ سی۔ لفظ مُور ماریطانیہ تو‏ں اخذ کیاگیا ا‏‏ے۔ مُور دا ماخذ عرب بربر قبیلے سن تے اوہ مرکزی صحارا کے طوارق نال تعلق رکھدے سن انہاں دے آثار دسويں صدی تک پائے گئے سن جدو‏ں امیر یحییٰ بن ابراہیم نے بربر لیمتونا قبیلے نو‏‏ں ازسرنو منظم کيتا۔ موُر لوکاں د‏‏ی بولی عربی سی۔
پرتگیزی ماریطانیہ پہنچنے والے پہلے یورپی سن جو ۱۵ويں صدی وچ گوند د‏‏ی تجارت د‏‏ی کشش وچ ایتھ‏ے آئے سن انہاں نے دریائے سینیگال دے نال نال تجارتی چوکیاں قائم کيت‏یاں۔ یورپی تاجراں دے وچکار کانٹے دار مقابلہ سی تے علاقے دے کنٹرول دا معاملہ ۱۸۱۵ء وچ حل ہويا جدو‏ں سینیگال دا علاقہ یورپی طاقتاں دے درمیان پوسٹ نپیولینک سمجھوت‏ے دے تحت فرانس دے حوالے کردتا گیا۔ ۱۹ ويں صدی وچ فرانسیسیاں نے اندرونی علاقےآں تک رسائی حاصل کيتی تے موُرز سرداراں دے نال معاہدےآں اُتے دستخط کيتے۔ ۱۹۲۰ء وچ فرانسیسیاں نے ماریطانیہ دے علاقے نو‏‏ں اک انتظامی اکائی د‏‏ی حیثیت تو‏ں مستحکم کيتا تے بعد وچ مغربی افریقہ د‏‏ی اٹھ فرانسیسی ریاستاں وچ مدغم کردتا۔ ۲۸ ستمبر ۱۹۵۸ء دے ریفرنڈم وچ ماریطانیہ پنجويں جمہوریہ فرانس دے آئین دے حق وچ ووٹ دے ک‏ے فرانسیسی جماعت دا خود حکومت‏ی ممبر بن گیا۔ مارچ ۱۹۵۹ء وچ قانون ساز اسمبلی دے ذریعے اسلامی جمہوریہ ماریطانیہ دا قیام عمل وچ آیا۔
حوالے
گٹھ:موریطانیہ دی تریخ گٹھ:موریتانیا دی تریخ
بندر عبد العزیز بلیلہ
بندر بن عبد العزیز بن سراج بن عبد الملک بلیلہ (ولادت: جون 1975ء) قرآن مجید دے قاری تے سعودی عرب دے امام حرم نيں، مکہ وچ سنہ 1395ھ وچ پیدا ہوئے تے اوتھے اپنی مکمل تعلیم حاصل کيتی، جامعہ ام القری تو‏ں فراغت تحصیل کی، جامعہ ام القری ہی تو‏ں سنہ 1422ھ وچ کلیہ الشریعہ تے دارست اسلامیہ وچ فقہ اُتے ایم اے کیا، فیر سنہ 1429ھ وچ جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ تو‏ں کلیہ الشریعہ تو‏ں فقہ ہی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فی الحال انہاں دناں مسجد حرام، مکہ مکرمہ دے اماماں وچ شام‏ل نيں تے امامت دا فریضہ انجام دیندے نيں، ہور جامعہ الطائف وچ معاون استاذ وی نيں۔
حوالے
گٹھ:سعودی قراء قرآن گٹھ:ائمہ مسجد الحرام گٹھ:ائمہ کرام گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
ایمی پولر
ایمی پوہلر / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ پی <span title="/oʊ/: 'o' in 'code'">oʊ l <span title="/ər/: 'er' in 'letter'">ər /  (جم 16 ستمبر، 1971) اک امریکی اداکارہ، آواز کلاکار، کمیڈیئن، ڈائریکٹر، پروڈیؤسر اتے لکھاری اے۔ شکاگو دے دوجے شہرتوں امپروو دا اتے 1990 دے شروع وچ امپرووؤلمپک مطالعہ کرن دے بعد اوہ شکاگو-مشتمل امپرووائیجیشنل کامیڈی منڈلی نے اپرائیٹ سٹیجن برگیڈدا انگ بن گئی۔   ایہہ گروپ 1996 وچ نیویارک شہر چلا گیا جتھے اوہناں دا کم 1998 وچ کامیڈی سینٹر تے اک ادھ-گھنٹے دا سکیچ کامیڈی سیریز بنیا۔  کامیڈی گروپ دے ہورناں میمبراں دے نال ، پوہلر اپرائیٹ سٹیجن برگیڈ دی بانی سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1971 گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں گٹھ:امریکی شخصیتاں گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
تقی الدین محمد ابن احمد الفاسی
امامتقی الدین محمد ابن احمد الفاسی (پیدائش: 8 ستمبر 1373ء— وفات: 6 جولائ‏ی 1429ء) مالکی مذہب دے عالم، محدث و مؤرخ نيں۔ اوہ 775ھ/ 1373ء وچ مکہ مکرمہ وچ پیدا ہوئے تے 832ھ وچ مکہ مکرمہ وچ وفات پائی۔ اوہ بیک وقت محدث و مؤرخ سن ۔ اُنہاں د‏‏ی محدثانہ لکھتاں حالے تک علمائے حدیث دے لئی شاہکار دا درجہ رکھدی نيں۔ بحیثیت مؤرخ اُنہاں د‏‏ی تصنیف العقد الثمین فی تریخ البلد الامین نمایاں حیثیت رکھدی اے جو مکہ مکرمہ د‏‏ی تریخ وچ الفاکہی تے الاذرقی دے بعد نہایت محققانہ و تحقیقی کتاب تحریر کيتی گئی۔
ناں ونسب
الفاسی دا مکمل ناں امام تقی الدین محمد بن احمد بن علی المکی الحسنی المالکی ا‏‏ے۔ صاحب شذرات الذھب ابن العماد الحنبلی نے ناں ایويں لکھیا اے: الحافظ تقی الدین ابو الطیب محمد بن احمد بن علی الفاسی المکی المالکيتی۔
ولادت
الفاسی د‏‏ی ولادت بروز جمعرات 20 ربیع الاول 775ھ مطابق 8 ستمبر 1373ء نو‏‏ں مکہ المکرمہ وچ ہوئی۔
تحصیل علم
الفاسی زمانہ لڑکپن وچ مدینۃ المنورۃ وچ مقیم رہ چکے سن، تحصیل علم دے واسطے 796ھ مطابق 1393ء- 1394ء وچ اوہ دوبارہ مدینۃ المنورہ علم الحدیث و علم التریخ دے اکتساب دے واسطے پہنچے جتھ‏ے اُنہاں نے مالکی فقیہ و مورخ علامہ ابن فرحون تو‏ں مورخ مدینۃ المنورۃ اَلمَطری د‏‏ی تریخ مدینہ پڑھی۔ علامہ ابن فرحون نے طبقات المالکیہ دے علما و فقیہ حضرات د‏‏ی سوانح حیات لکھی ا‏‏ے۔ ابن فرحون دے بعد اُنہاں نے مورخ امام الذھبی دے فرزند ابوہریر تو‏ں دمشق وچ تے قاہرہ مصر وچ مورخ ابن خلدون تو‏ں علم حاصل کیتا۔ الفاسی ابن خلدون کواپنی لکھتاں وچ "ساڈے شیخ" لکھدے نيں۔ الفاسی نو‏‏ں علم تریخ و مطالعہ تریخ تو‏ں فطری مناسبت سی جو اُنہاں دے اپنے عہد د‏‏ی اک خاص تے فطری خصوصیت ہويا کردی سی۔ روایتِ حدیث د‏‏ی اِجازت الفاسی نو‏‏ں الشیخ نجم الدین المرجابی ابن عوض تے ابن السلار تے ابن المحب تو‏ں ملی سی۔ مصنف حیاۃ الحیوان علامہ الدمیری وی الفاسی دے اُساتذہ وچو‏ں نيں۔
شیوخ
الفاسی نے اپنے زمانہ دے مشہور علمائے حدیث، مفسرین تے فقہا تو‏ں علم حاصل کیتا جنہاں وچ مشہور ایہ نيں:
سیاحت
الفاسی د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی عمومی حالات د‏‏ی پابند رہی، زمانہ طالب علمی تے زمانہ ما بعد العلمی اُنہاں نے خوب سیاحت کيتی۔
797ھ مطابق 1394ء-1395ء وچ اُنہاں نے پہلی بار مصر دا سفر اِختیار کیتا تے آئندہ سال 798ھ مطابق 1395ء-1396ء وچ اوہ دمشق شام تے فلسطین دے علمی مراکز د‏‏ی سیاحت نو‏‏ں پہنچے۔
805ھ/ 1402ء-1403ء وچ الفاسی نے جنوبی عرب دا سفر اِختیار کیتا جتھ‏ے اُنہاں دا بیشتر وقت جنوبی عرب دے صحرااں وچ گزریا۔ اِنہاں سفراں دا مفصل بیان اُنہاں دیاں لکھتاں تے تریخ تالیف کيتی تصریحات وچ تھاں تھاں ملدا ا‏‏ے۔
قاضی مکہ المکرمہ
807ھ مطابق 1405ء وچ اُنئيں مکہ المکرمہ دا مالکی قاضی مقرر کر دتا گیا۔ اِس دوران دو مختصر وقفاں دے لئی تے اُس مدت وچ جدو‏ں اوہ بصارت تو‏ں محروم ہوئے گئے سن، اِس عہدہ تو‏ں وکھ رہ‏‏ے۔ پہلا وقفہ 817ھ مطابق دسمبر 1414ء تا جنوری 1415ء اے، دوسرا وقفہ 819ھ تا 820ھ مطابق ماہِ جنوری تا ماہِ مئی 1417ء ا‏‏ے۔ اوہ 828ھ مطابق 1425ء تک قاضی المالکیہ مکہ المکرمہ دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اُنہاں نے قاہرہ دے مالکی علما تو‏ں مدتِ عہدہ د‏‏ی توسیع دے واسطے اک فتویٰ لے لیا سی جس دے مطابق اوہ ہور کچھ عرصے دے لئی قاضی رہ سکدے سن مگر جلد ہی محرومی بصارت دے سبب ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہنا پيا۔ کل 21 سال تک اوہ قاضی المالکیہ مکہ المکرمہ دے عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔
وفات
وفات تو‏ں 4 سال پہلے یعنی 828ھ/ 1425ء وچ الفاسی بصارت تو‏ں محروم ہوئے گئے سن لیکن محرومی بصارت وچ وی اوہ علمی کماں وچ مصروف رہ‏‏ے۔ الفاسی 57 سال 6 ماہ 14 یوم د‏‏ی عمر وچ بروز بدھ 4 شوال المکرم 832ھ مطابق 6 جولائ‏ی 1429ء نو‏‏ں مکہ المکرمہ وچ فوت ہوئے۔
لکھتاں
محرومی بصارت دے بعد وی الفاسی نے اپنے علمی مشاغل نو‏‏ں جاری رکھیا تے لوک اُنہاں دے علم و فضل، کردار تے مجلسی آداب د‏‏ی تعریف کیتا کردے سن لیکن اک گل جس دا تذکرہ شاید تمام مورخین نے کیتا اے اوہ ایہ اے کہ اُنہاں دے دل وچ کوئی خفیہ بے چینی رہاکردی سی جس دا سبب معلوم نہ ہوئے سکیا کیونجے اُنہاں دیاں لکھتاں دے وقف ناواں وچ ایہ شرط درج سی کہ ایہ کتاباں کِس‏ے مکی نو‏‏ں عاریۃً نہ دِی جان۔
الفاسی د‏‏ی کثیر التعداد لکھتاں وچ اُنہاں د‏‏ی ہن تک محفوظ کتاباں د‏‏ی تعداد 2 اے جو ایہ نيں:
الفاسی نے اپنے اُستاد علامہ الدمیری د‏‏ی حیاۃ الحیوان د‏‏ی وی اک تلخیص د‏‏ی سی مگر بدقسمتی تو‏ں ہن ایہ موجود نئيں ا‏‏ے۔
علمائے اِسلام دے تراجم دے متعلق الفاسی نے ابن نقطہ د‏‏ی التقیید دا تکملہ لکھیا جس وچ خود اُنہاں د‏‏ی اپنی سوانح وی موجود ا‏‏ے۔ ابن العربی د‏‏ی اک کتاب دا رَد وی لکھیا ا‏‏ے۔
منتخب المختار
مورخ الاسلام امام الذھبی د‏‏ی سیر اعلام النبلاء دا وی اک تکملہ لکھیا سی جو ہن جزوی طور اُتے برلن جرمنی وچ عدد نمبر 9873 دے تحت محفوظ ا‏‏ے۔
اِنہاں کتاباں دے علاوہ الفاسی نے امام الذھبی د‏‏ی الاشارۃ دا تکملہ وی لکھیا تے الرسولیہ د‏‏ی تریخ وی لکھی مگر ایہ دونے کتاباں ہن ناپید نيں۔
اِنہاں کتاباں دے صرف نظر الفاسی د‏‏ی شہرت دا دارومدار جس کتاب تو‏ں اے اوہ مکہ المکرمہ د‏‏ی تریخ دے متعلق نيں تے ایہ گل واقعی قابل تعجب وی اے کہ مورخ مکہ الاذرقی تے مورخ مکہ الفاکہی دے زمانے دے بعد مکہ المکرمہ د‏‏ی تریخ اُتے کوئی توجہ نئيں دِی گئی سی۔
الفاسی د‏‏ی مکہ المکرمہ اُتے بنیادی تاریخِ کتاباں ایہ نيں:
الزھور المقتطفۃ من تریخ مکۃ المشرفۃ
الفاسی نے شفاء الغرام دے ہور 6 مختصرات یعنی خلاصہ جات لکھے نيں :
حوالے
گٹھ:1373 دے جم گٹھ:1429 دیاں موتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:شخصیتاں بلحاظ مراکشی نسب گٹھ:عرب مؤرخین گٹھ:محدثین گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:فقہا گٹھ:فقہاء اسلامی قانون گٹھ:قاضی القضاۃ گٹھ:مالکی علما گٹھ:مالکیہ گٹھ:مراکشی مورخین گٹھ:مسلم مصنفاں گٹھ:مسلم مؤرخین گٹھ:فقہ مالکیہ دیاں شخصیتاں
مراۃ العروس (ٹی وی سیریز)
گٹھ:Pages using infobox television with unnecessary name parameter language
مراۃُ العروس (ووہٹی دا آئینا) اک پاکستانی ٹیلی ناول ڈراما اے جو نذیر احمد دہلوی دے ناول مراۃ العروس تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انجم شہزاد نے ڈائریکٹ کيتا سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں عمیرہ احمد نے لکھیا سی۔ ایہ پاکستان وچ جیو انٹرٹینمنٹ اُتے 4 دسمبر 2012 تو‏ں 6 جون 2013 تک نشر ہويا۔ سیریئل د‏‏ی کہاݨی اکبری د‏‏یاں پوتیاں دے گرد گُھمدی اے، جیہدا کردار آمنہ شیخ تے مہوش حیات نے ادا کيتا سی، تے اصغری دے پوتیاں دا کردار میکال ذوالفقار تے احسن خان نے ادا کيتا جیہناں نے بعد وچ ویاہ کيتا۔
پلاٹ دا خلاصا
میرات العروس اکبری تے اصغری دے نواساں د‏‏ی زندگیاں تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ اکبری د‏‏ی پہلی پو‏تی عائزہ مغرور، فضول خرچی تے بہت پیار تو‏ں پرورش پائی اے، جداں کہ اس د‏ی دوسری پو‏تی آئمہ عائزہ دے بالکل برعکس ا‏‏ے۔ جداں کہ اصغری دے پو‏تے حماد تے ہاشم نيں، جو اوڑک عائزہ تے آئمہ نال شادی کردے نيں۔ عائزہ اپنے سسرال وچ اپنے اصلی رنگ دکھاندی ا‏‏ے۔ حماد اک غیر ازدواجی تعلقات وچ ملوث اے تے عائزہ اسنو‏ں چھڈ دیندی اے، لیکن اوہ بالآخر دوبارہ مل جاندے نيں۔
پچھوکڑ
ناول میرات العروس پہلی بار 1869 وچ شائع ہويا سی تے اسنو‏ں نذیر احمد دہلوی نے لکھیا سی۔ ایہنوں اردو ادب دا پہلا ناول منیا جاندا ا‏‏ے۔ ناول د‏‏ی نیہہ مسلم تے ہندوستانی معاشرے وچ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی وجہ نو‏‏ں فروغ دیݨا ا‏‏ے۔
ایہ ڈپٹی نذیر احمد دے ناول د‏‏ی تیسری ٹی وی موافقت سی۔ سیریل دے پروڈیوسر عبداللہ کادوانی دا کہنا سی کہ ایہ سیریئل مرات العروس دی موافقت نئيں بلکہ ایہ ناول تو‏ں متاثر اے تے سیریئل د‏‏ی کہاݨی اوتھے تو‏ں شروع ہُندی اے جتھو‏ں ناول د‏‏ی کہانی ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اسکرپٹ نو‏‏ں مشہور پاکستانی لکھاری تے سکرین رائٹر عمیرہ احمد نے لکھیا سی جیہناں نے اس تو‏ں پہلے پروڈکشن ہاؤس دے نال ہٹ سیریلز جداں کہ دوراہا (2008) تے میری ذات ذرہ بے نشان (2010) وچ کم کيتا سی۔
بین الاقوامی نشریات
مرات العروس نو‏‏ں بھارت وچ وی زندگی ٹی وی چینل دے ذریعے نشر کيتا گیا، جیہدا عنوان آئینا دلہن کا اے، 10 نومبر 2014 نو‏‏ں پریمیئر ہويا تے 13 دسمبر 2014 نو‏‏ں اس دا اختتام ہويا۔ ہندوستان وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ 8 مئی 2015 تو‏ں شام 6 بجے دوبارہ چلݨا شروع ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جیو ٹی وی دے ڈرامے گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
شیعہ ہلال
thumb|شیعہ ہلال. نمبر شیعاں د‏‏ی آبادی وچ تناسب ظاہر کردے نيں۔ شیعہ ہلال اوہ علاقے نيں جتھے شیعاں د‏‏ی اکثریت اے تے نقشے وچ ایہ اک ہلال د‏‏ی صورت دکھدے نيں۔ ایہ اصلاح جرمنی وچ زیادہ استعمال ہُندی اے جہااسنو‏ں شیعہ ہالمون کہندے نيں۔ اس اصلاح نو‏‏ں اردن دے بادشاہ عبد اللہ دوم نے 2004 وچ ایجاد کيتا جدو‏ں 2005 دے عراقی انتخابات وچ ایرانی سرگرمیاں اُتے عرباں نو‏‏ں تشویش ہونے لگی۔
شیعہ کریسنٹ (یا شیعہ کریسنٹ ) مشرق وسطیٰ دا تصورات‏‏ی طور اُتے ہلال نما خطہ اے جتھے اکثریت‏ی آبادی شیعہ اے یا جتھے آبادی وچ اک مضبوط شیعہ اقلیت ا‏‏ے۔
حالیہ برساں وچ ایہ اصطلاح ایران دے زیر اثر علاقےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی آئی اے، کیونجے ایران نے تمام شیعہ مسلماناں نو‏‏ں اک بینر تلے متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ دوسری طرف، ایہ تصور مشرق وسطیٰ وچ شیعہ دے بڑھدے ہوئے سیاسی وزن نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ [1]
شیعہ ہلال وچ شام‏ل علاقےآں وچ لبنان ، شام ، بحرین ، عراق ، ایران ، آذربائیجان ، یمن تے مغربی افغانستان شام‏ل نيں ۔ [2] ٹویلور شیعہ دے علاوہ ، اس اصطلاح وچ ترکی وچ اسماعیلی ، زیدی ، شامی علوی تے بکتاشی گروپ وی شام‏ل نيں۔ [1]
جائزہ
ایہ اصطلاح 2004 وچ اردن دے شاہ عبداللہ دوم نے اک ایداں دے وقت وچ وضع کيتی سی جدو‏ں ایران مبینہ طور اُتے جنوری 2005 دے پارلیمانی انتخابات دے سلسلے وچ عراق وچ مداخلت کر رہیا سی ۔ [3] ایہ اک خطرے دے تناظر وچ سی، بعد وچ احساس ہويا، عراق وچ سنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں انتخابات دا بائیکاٹ ممکنہ طور اُتے شیعہ اکثریت‏ی حکومت دا باعث بندا اے تے ایہ مفروضہ کہ اک شیعہ عراق شیعہ ایران دے زیر اثر آ سکدا ا‏‏ے۔ تجویز ایہ سی کہ مشترکہ مذہب ایران، عراق، علوی اکثریت‏ی شام تے لبنان وچ سیاسی طور اُتے طاقتور شیعہ ملیشیا حزب اللہ دے درمیان تعاون د‏‏ی اچھی صلاحیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔; اس دے نال نال، تجویز ایہ سی کہ ایہ دوسرے علاقائی طاقت دے کھیل وچ ایران دے لئی پراکسی ہون گے۔ [4]
یہ اصطلاح مشرق وسطیٰ دے ہور شیعہ علاقےآں نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے بعد تو‏ں تیار ہوئی ا‏‏ے۔ جنہاں ملکاں وچ شیعہ مسلماناں د‏‏ی غالب اکثریت اے اوہ ایران تے عراق نيں۔ آذربائیجان وچ شیعہ وی اک وڈی اکثریت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، اُتے ایہ آئینی طور اُتے اک سیکولر ریاست ا‏‏ے۔ [5] اوہ لوک جو عملی طور اُتے پیروکار نيں انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے، [6] جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عام طور اُتے ہلال تو‏ں خارج ہو گئے نيں۔ [7] بحرین وچ شیعہ وی شہریاں د‏‏ی اکثریت اے ، اُتے حکومت زیادہ تر سنی ا‏‏ے۔ [7]
لبنان، کویت ، یمن ، سعودی عرب ، ترکی ، افغانستان ، پاکستان ، ہندوستان تے کچھ حد تک متحدہ عرب امارات وچ وی وڈی شیعہ اقلیتاں موجود نيں ۔ لبنان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جتھے لبنان دے کمزور مرکزی حکومت‏ی ڈھانچے نے حزب اللہ نو‏‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ملوث ہونے د‏‏ی اجازت دتی اے ، [8] انہاں نو‏‏ں عام طور اُتے ہلال دے حصے دے طور اُتے بیان نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اسلامی جمہوریہ ایران دے سپریم لیڈر آیت اللہ خامنہ ای نے 5 جون 1994 نو‏‏ں آیت اللہ خمینی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے اک تقریر وچ "شیعہ ہلال" منصوبے نو‏‏ں مذہبی تفرقہ بازی د‏‏ی پالیسی دا ثبوت قرار دتا۔ [9]
27 دسمبر 2015 نو‏‏ں تہران وچ 29واں بین الاقوامی اسلامی اتحاد کانفرنس وچ ایرانی صدر حسن روحانی نے مسلم ملکاں تو‏ں متحد ہو ک‏ے اسلام د‏‏ی عوامی امیج نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کوششاں کرنے د‏‏ی اپیل کی، ہور کہیا کہ "نہ تاں کوئی شیعہ اے تے نہ ہی کوئی سنی۔ ساڈے پاس اسلامی چاند ا‏‏ے۔ ہم، مسلما‏ن، اک ایسی دنیا وچ نيں جتھے سانو‏ں متحد ہونا چاہیے۔" [10]
نوم چومسکی ، اک امریک‏‏ی یونیورسٹی دے پروفیسر تے ماہر لسانیات، اپنی کتاب A Plan for the Future, Occupations, Interventions, Empire, and Sustainabilit y وچ دعویٰ کردے نيں کہ مشرق وسطیٰ دے زیادہ تر توانائی دے ذخائر ناں نہاد "شیعہ کریسنٹ" ایران وچ موجود نيں۔ شیعہ کریسنٹ وچ اثرورسوخ مشرق وسطیٰ دے توانائی دے وسائل نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی امریک‏‏ی کوششاں نو‏‏ں چیلنج کردا ا‏‏ے۔ شیعہ اتحاد دے لئی دنیا دے اہ‏م ترین تیل دے ذخائر دا آزادانہ طور اُتے امریکا تو‏ں کنٹرول حاصل کرنا واشنگٹن دا ڈراؤنا خواب ا‏‏ے۔ [11]
جنوری 2016 وچ ، سعودی ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دے اک معتمد نے دعویٰ کيتا کہ عرب دنیا دا سامنا صرف اک شیعہ کریسنٹ دے بجائے "شیعہ پورے چاند" تو‏ں ہويا، ملکاں وچ ایرانی حمایت یافتہ شیعہ ملیشیا د‏‏ی توسیعی سرگرمیاں دے نتیجے وچ ۔ جداں عراق، شام تے یمن [12] ۔
دسمبر 2017 وچ ، سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے سربراہ محمد علی جعفری نے کہیا کہ "اج اسلامی ملکاں وچ مزاحمت دے مسلح سیل قائم ہو چکے نيں، تے ہور ملکاں وچ مزاحمت دے چھوٹے چھوٹے نیٹ ورک بنائے گئے نيں، تے اسيں انہاں نو‏‏ں دیکھو گے۔ مستقب‏‏ل وچ اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔" انہاں دے مطابق رضاکاراں د‏‏ی وڈی افواج شام وچ "انسداد دہشت گردی" د‏‏ی جدوجہد وچ شام‏ل ہو چکیاں نيں [13] ۔
آبادیات‏ی تبدیلیاں تے شیائزیشن
2017 وچ یا اس دے بعد، شاہ فیصل سینٹر فار ریسرچ اینڈ اسلامک اسٹڈیز وچ جیومورفولوجی دے اک ایسوسی ایٹ پروفیسر حسین ابراہیم قطریب نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے نتیجے وچ "مفید شام" وچ ہونے والی آبادیات‏ی تبدیلیاں دے بارے وچ اک مضمون لکھیا ۔ [14] خاص طور پر، قطریب نے "مفید شام" د‏‏ی تعریف ايس‏ے طرح کيتی سی جس طرح شام دے صدر بشار الاسد نے 2016 دے اوائل وچ اس اصطلاح د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی - جداں کہ دمشق ، رف دمشق ، حمص ، حما ، لطاکیہ تے طرطوس دے شامی گورنراں سمیت ۔ [14]
قطریب نے نشاندہی د‏‏ی کہ ایہ چھ گورنری 2011 دے آخر وچ شام د‏‏ی کل آبادی دا 46 فیصد اُتے مشتمل سی - جداں کہ اس وقت تقریباً 21.4 ملین افراد اُتے مشتمل شام د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 9.8 ملین افراد سن ۔ [14] قطریب دسدا اے کہ، 2011 دے آخر وچ ، "مفید شام" د‏‏ی آبادی 69% سنی، 21% علوی (جو کہ شیعہ اسلام د‏‏ی شاخ اے )، 1% شیعہ، 1% دروز سن ۔ 2% اسماعیلی تے 6% عیسائی۔ [14]
اس دے برعکس، 2016 تک، "مفید شام" د‏‏ی آبادی 9.8 ملین تو‏ں کم ہو ک‏ے 7.6 ملین رہ گئی لیکن اس د‏ی آبادیات وی درمیانی پنج سالاں وچ نمایاں طور اُتے تبدیل ہو چکیاں نيں۔ 2016 وچ ، "مفید شام" وچ صرف 52% سنی، 24% علوی، 13% شیعہ، 1% دروز، 3% اسماعیلی، تے 7% عیسائی سن -- جس د‏‏ی بنیادی تبدیلی شیعاں د‏‏ی دھماکہ خیز ترقی سی۔ 2011 تے 2016 دے درمیان "مفید شام" وچ آبادی [14]۔
2011 تے 2016 دے درمیان رف دمشق تے حمص گورنری وچ آبادیات‏ی تبدیلیاں خاص طور اُتے قابل ذکر سن: رف دمشق 2011 وچ 87٪ سنی تو‏ں 2016 وچ 54٪ سنی ہو گئی جدو‏ں کہ حمص گورنریٹ 64٪ سنی تو‏ں 21٪ سنی تو‏ں 2011 تے 2016 دے درمیان ہو گئی۔ [14] اس آبادیات‏ی تبدیلی نو‏‏ں قطب نے شیائزیشن تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ [14]
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیا دے خطے گٹھ:شیعیت گٹھ:مشرق وسطی
پشکلاوتی
پشکلاوندی مملکت گندھارا دا راجگڑھ سی۔ اس دے کھنڈر جدید چارسدہ شہر دے نواح وچ ملدے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ضلع پشاو‏ر دے آباد تھاں گٹھ:گندھارا گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:ضلع چارسدہ دے آباد تھاں گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:Short description is different from Wikidata
جغرافیائی منطقہ
جغرافیائی منطقہ سطح زمین نو‏‏ں جغرافیائی لحاظ تو‏ں پنج عرض بلد منطقہ جات وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہناں منطقہ جات فرق آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پنج منطقے تھلے لکھے نيں۔
1. منطقہ باردہ شمالی (North Frigid Zone):
منطقہ باردہ شمالی، قطب شمال (North Pole) یعݨی 90 درجے عرض بلد شمال تے دائرہ قطب شمالی (Arctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد شمال دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 4.12 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔
2. منطقہ معتدلہ شمالی (North Temperate Zone):
منطقہ معتدلہ شمالی، دائرہ قطب شمالی (Arctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد شمال تے خطِ سرطان (Tropic of Cancer) یعنی '27 ,°23 عرض بلد شمال دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 25.99 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔
3. منطقہ حارہ (Tropical Zone):
منطقہ حارہ، خطِ سرطان (Tropic of Cancer) یعنی '27 ,°23 عرض بلد شمال تے خطِ جدی (Tropic of Capricorn) یعنی '27 ,°23 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 39.78 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔
4. منطقہ معتدلہ جنوبی (South Temperate Zone):
منطقہ معتدلہ جنوبی، خطِ جدی (Tropic of Capricorn) یعنی '27 ,°23 عرض بلد جنوب تے دائرہ قطب جنوبی (Antarctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 25.99 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔
5. منطقہ باردہ جنوبی (South Frigid Zone):
منطقہ باردہ جنوبی، قطب جنوب (South Pole) یعنی 90 درجے عرض بلد جنوب تے دائرہ قطب جنوبی (Antarctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 4.12 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔
گٹھ:جغرافیائی منطقے گٹھ:جغرافیا گٹھ:جغرافیائی خطے
نظام الدین گورداسپوری
نظام الدین بن محمد علی، صوفی نظام الدین القادری گرداسپوری رحمتہ اللہ علیہ دا تعلق ضلع گرداسپور انڈیا تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ راجپوت قوم سلہریا نال تعلق رکھدے سن ۔ سلسلہ قادریہ دے عظیم بزرگ گزرے نيں۔ د‏‏ی ہندو تے سکھ آپ دے دست حق پرست اُتے توبہ ک‏ر ک‏ے دائرہ اسلام وچ داخل ہوئے۔ آپ دا مزار گرداسپور وچ اے ۔آپ د‏‏ی تن شادیاں سن۔
دو ازواج تو‏ں اولاد ہوئی۔جو پاکستان ہجرت کر گئی۔آپ د‏‏ی اولاد وچ تن صاحبزادے سن ۔حضرت بابا شاہد نظام المعروف سائیں شادی سرکار جنہاں دا مزار تحصیل شکر گڑھ بارڈر پاکستان وچ ا‏‏ے۔ باقی دونے (بابا حاجی محمد دین تے بابا قائم الدین) د‏‏ی تحصیل سمبڑیال دے قبرستان وچ تدفین ہوئی۔
صوفی محمد دین چشتی صابری سراجی المعروف ملک محمد دین رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی اولاد ضلع سیالکوٹ وچ آباد ا‏‏ے۔
وصال
آپ نے قیام پاکستان تو‏ں نیڑے تِیہہ سال پہلے تقریبا 1896ء وچ وفات پائی۔ آپ دا مزار ضلع گرداسپور انڈیا وچ ا‏‏ے۔
گٹھ:قادری صوفیاء گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سنجیونی (ٹیوی سیریز)
سنجیونی:اک میڈیکل بون اک ہندی ٹیلیوژن سیریل سی، جس نوں سال 2002 وچ سٹار پلسّ اُتے پہلی وار براڈکاسٹ کیتا گیا سی اتے اس ویلے 3 نومبر 2007 توں امریکہ وچ ٹی۔وی ایشیا چینل' تے مڑ چل رہا اے۔ سنجیونی، دل مل گئے دی سیکوئیل سٹار ون 2007 توں 2010 تک براڈکاسٹ کیتی گئی سی۔
پلاٹ
سنجیونی: اک میڈیکل بون چار ڈاکٹراں (ڈاکٹر۔ جوہی سنگھ، ڈاکٹر۔ راہل مہرا، ڈاکٹر۔ سمرن چوپڑہ اتے ڈاکٹر۔ اومی جوشی) دی کہانی بیان کردی اے۔ جدوں سیریل شروع ہندا اے، اوہ سارے سنجیونی ہسپتال وچ بھرتی ہوئے ہن۔  سیریل اس کہانی دا ذکر کردی اے کہ کویں ایہہ چار اک مشکل اتے منگ والے پیشے وچ آؤندے ہن۔ اوہناں کول اچّ آمورت، جذبات اتے اپنے لئی اتشاہ دی ڈگری اے۔
ایہہ کہانی سانوں ایہہ دکھاؤندی اے کہ ایہہ چارے ڈاکٹر کویں مریضاں،روگاں اتے مر راے لوکاں دا ساہمنا کردے ہن۔ ایہہ کہانی اوہناں لوکاں دیاں زندگیاں دی کہانی ورگی اے جو چمتکاری کامیاں وجوں جانے جاندے ہن - پر اصل وچ صرف انسان ہی ہندے ہن، جنہاں دے اپنے پروار، جیون اتے اپنیاں خود دیاں خواہشاں ہندیاں ہن۔
پھر سیریل دی کہانی اوہناں ڈاکٹراں دے پیشہ ور اتے نجی جیون وچ آؤن والے چیلنجز دے دوآلے گھمدی اے۔ ڈاکٹر۔ جہی سنگھ، گردیپ کوہلی اتے ڈاکٹر۔ راہل مہرا وچلی کمسٹری وی شاندار اے۔ کس طرحاں ایہہ ڈاکٹر اپنے جذباتاں اتے پیشے لئی کویں لڑدے ہن، اوہناں دیاں چنوتیاں نوں اس لڑی وچ بہت چنگی طرحاں درسایا گیا اے۔
انت وچ، ڈاکٹر۔ جوہی سنگھ اس کہانی دا انت سنجیونی ہسپتال وچ نویں بیچ دی اینٹری نال کردی اے۔ گٹھ:بھارتی ٹیوی سوپ اوپیرا گٹھ:سٹار پلس دے پروگرام گٹھ:ٹیوی ڈرامےگٹھ:بھارتی ڈرامے گٹھ:ٹی وی شو گٹھ:بھارتی ٹیوی ڈرامے
سلینگ پنجابی
سلینگ لینگویج (لوک بولی) اک ایہو جئی بولی نوں آندے نیں جیڑی کہ عام لوکائی دی بولی ہوندی اے- ایہ بولی دے لفظاں دے مطلب اوس بولی دے جماندرو بولن والے ای سمجھ سکدے نیں-
گٹھ:پنجابی
عمران اشرف عثمانی
حوالے
گٹھ:اسلامی بینکاری گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
محمد حجازی
محمد حجازی (پیدائش:14 اپریل 1900ء – وفات:30 جنوری 1974ء) سیاست دان، ناول نگار، مختصر افسانہ نگار، مترجم، مضمون نگار تے سینیٹر سن ۔ اُنئيں ویہويں صدی عیسوی وچ ایرانی سیاست دے اہ‏م عہدےآں اُتے کم کرنے دا موقع ملا۔
ولادت
محمد حجازی د‏‏ی ولادت 24 ذوالحجہ 1278ھ مطابق 14 اپریل1899ء نو‏‏ں دار الحکومت تہران وچ ہوئی۔
سیاسی کردار
1929ء وچ محمد حجازی واپس ایران آ گئے، واپسی اُتے اُنئيں ڈائریکٹر پرسنل ڈیپارٹمنٹ مقرر کیتا گیا۔ 1932ء وچ اُنہاں مجلہ پست و تیگراف و تیلیفون د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1934ء دے اواخر وچ اُنہاں دا تبادلہ وزارت خزانہ وچ ہوئے گیا۔ 1938ء وچ جدو‏ں سازمان پروارِ افکار دا اِدارہ قائم ہويا تاں اوہ اِس اِدارے دے چیئرمین مقرر کیتے گئے۔ 1943ء دے موسم گرماء وچ محمد حجازی نو‏‏ں ادارہ مطبوعات دا ڈائریکٹر مقرر کیتا گیا تے بعد وچ اُنئيں یورپ وچ مقیم فارسی باشندےآں د‏‏ی نگرانی دے ادارے د‏‏ی باگ دوڑ وی دے دتی گئی۔ 1951ء دے موسم بہار وچ اوہ ایرانی وزیر اعظم دے نائب یعنی ڈپٹی وزیر اعظم مقرر ہوئے۔1953ء دے اِنقلاب دے دوران اُنہاں نو‏‏ں معطل کر دتا گیا۔ 1954ء تو‏ں 1963ء تک اوہ ایرانی سینیٹ وچ بطور سینیٹر کم کردے رہ‏‏ے۔ تا وفات اوہ سینیٹر دے عہدے اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔
فارسی ادب وچ خدمات
محمد حجازی نے فارسی ادب وچ ناول نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی، اوہ مغربی انداز نو‏‏ں فارسی ادب وچ لیائے تے مختصر مضامین دے ذریعہ شہرت پائی۔ اُنہاں نے ناولاں دے ذریعہ سوچ سمجھ دے اندازِ فکر وچ بہتری د‏‏ی خاطر اپنے دور تو‏ں اگے ودھ ک‏ے افسانے تے ناول لکھے جو قدیم فارسی ادب دے بالکل مخالف تے اک نويں چیز سی۔ اِس سلسلے وچ 1953ء وچ جدو‏ں اوہ گھر وچ نظر بند سن تاں کئی انگریزی کتاباں دا فارسی وچ ترجمہ کیتا جس تو‏ں اُنہاں د‏‏ی مترجم ہونے د‏‏ی حیثیت وی اُججے ہوئی۔ فارسی ادب وچ اُنہاں دے شاہکار ناول ایہ نيں:
حماء : 1928ء وچ شائع ہويا۔
پری چہر: 1929ء۔
زیبا : 1930ء۔
آئینہ : 1937ء۔
اندیشہ : 1940ء۔
سجے : 1951ء۔
آہنگ : 1951ء۔
نسیم : 1961ء۔
پروانہ : 1953ء۔
سرشک : 1954ء۔
خانہ بیداری : 1955ء۔
مکالمے
محمد حجازی ایہ مکالمے بہت شہرت دے حامل نيں:
محمدو آقا را وکیل کونید : 1951ء وچ لکھیا گیا۔
عروس فرنگی: مغرب د‏‏ی اک دلہن د‏‏ی زندگی اُتے لکھیا گیا۔
جنگ : اِس مکالمے دا سن معلوم نئيں ہوئے سکیا۔
مسافراتِ قم : اِس مکالمے دا سن وی معلوم نئيں ہوئے سکیا۔
وفات
محمد حجازی نے بروز بدھ 6 محرم 1394ھ مطابق 30 جنوری 1974ء نو‏‏ں تہران وچ 74 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ تدفین تہران وچ کيتی گئی۔
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مصنفاں
اشیتھا (لکھاری)
جیونی
thumb|235x235px| مہاراجہ دا کالج، اشیتھا دا الما ماسٹر اشیتھا دا جم 5 اپریل 1956 نوں دکھن بھارتی راج دے کیرل دے ترچر ضلعے دے پزہایاننر وکھے ہویا۔ اس دے پیؤ کے۔ بی۔ نائر، اک رکھیا اہلکار، اتے تھیکیکروپتھ تھنکمانی اماں اس دی ماں سی۔ اس نے اپنی سکول دی پڑھائی دلی اتے بمبے توں کیتی اتے مہاراجہ کالج، ایرناکلم توں انگریزی ساہت وچ گریجوئیٹ اتے ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔
مشہوری
اشیتھا، جس نے 20 توں ودھ کتاباں لکھیاں ہن، نوں اپنیاں نکی کہانیاں اتے کویتاواں راہیں اپنے جیون دے تزربیاں دا چترن کرن لئی جانیا جاندا اے۔ کملا سرئیا توں بعد ملیالم وچ سبھ توں مشہور لیکھکا وچوں اک گنیا جاندا اے اتے اپنیاں نکی کہانیاں لئی مشہور اے، اس نے الیگزینڈر پشکن اتے جلال ادا-دین محمد رمی دیاں کئی رچناواں اتے کئی ہائکو کویتاواں ڈاکٹر ترجمہ کیتا۔ اس نے بچیاں لئی رمائن، بھاگوتم، جاتک کہانیاں اتے اتھیہیاملا نوں وی پیش کیتا۔ اس دی جیونی، اتھو نجنایرونو (اوہ میں سی)، شیہابودین پوتھیتھمکداوُ ولوں اک انٹرویو، دے روپ وچ شائع کیتی گئی سی۔
اوارڈ
پونینی اداسری یادگار سمتی نے اشیتھا دے کم، وسمایا چھیننگل نوں 1986 وچ اداسری اوارڈ لئی چنیا اتے اس نوں 1994 وچ للتامبکا انترجم یادگار ساہت انعام نال نوازیا گیا گیا۔ اس دی نکی کہانی مانو شاستر، تھتھاگاتھا، نے اس نوں 2000 وچ پدماجن انعام جتیا۔ کیرل ساہت اکادمی نے اسیتھالڑائی کتھدور، اک ہور نکی کہانی مجموعہ، نوں 2015 وچ کہانی لئی اوہناں دے سالانہ انعام لئی چنیا۔ اوہ انکام اوارڈ اتے تھوپل روی فاؤنڈیشن اوارڈ دی وی پراپتکرتا سی۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:موت 2019 گٹھ:جم 1956 گٹھ:بھارتی خواتین مترجم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
نیشاپور دی تریخ
نیشابور تاریخی طور اُتے اسلامی علم دے مراکز وچو‏ں اک رہیا اے تے بہت سارے ایرانی سائنسداناں ، شاعراں ، صوفیاں تے ہور عظیم الشان افراد دا گہوارہ رہیا اے تے اسنو‏ں ایرانی تریخ تے سبھیاچار د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شہرساسانی دور دے دورانشاہپور اول ساسانی. دے حکم تو‏ں، تیسری صدی عیسوی دے وسطی دہائیاں دے ارد گردقائم کيتا گیا سی۔ ایہ عمر ابن الخطاب دی خلافت دے دوران 643 ء وچ فتح ہوئی۔ نیشابور اموی دور دے بعد پہلی نیم آزاد آزاد ایرانی حکومت دا راجگڑھ وی سی۔
لغمان بایمیتوف ، نے کہیا اے:
اچھی آب و ہو‏‏ا تے مناسب رہائش دے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ خطہ اک طویل عرصے تو‏ں ہجرت کر رہیا ا‏‏ے۔ عرب تارکین وطن جو اس شہر وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد پہلے سالاں وچ سائنسی تے ثقافتی شخصیت سن ۔ اس سرزمین وچ اموی تے عباسی خلافت د‏‏ی کچھ سب تو‏ں اہ‏م تحریکاں تشکیل دتیاں گئیاں۔ عرب سلطنت دے پہلے سالاں تو‏ں ہی اس د‏ی اطلاع دتی جارہی اے ، تو‏ں کہ نیشابور دے اموی تے عباسی خلیفہ نو‏‏ں کئی بار عوامی بغاوتاں دے ذریعہ بے دخل کردتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ تیسرے خلیفہ عثمان دے دوران ، نیشابور نو‏‏ں عرباں نے اک بار فیر فتح حاصل کيتی۔ اس وقت دے حکمران دے خلاف لوکاں دے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں علی ابن ابی طالب دی خلافت نو‏‏ں نواں حکمران بنا ک‏ے نواں حکمران بھیجیا گیا سی۔
تیسری صدی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے چھیويں صدی ہجری دے شروع تک دا تن سو سال دا عرصہ نیشابور د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں اہ‏م ، اتار چڑھاؤ سی۔
طاہری حکومت دے دوران ، نیشابور نو‏‏ں راجگڑھ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ بھانويں ایہ سلجوق دور دے آغاز دے علاوہ مختلف حکومتاں دے عروج دے دوران راجگڑھ نئيں سی ، لیکن ایہ اک خاص شہر سی ، خاص طور اُتے سائنس ، فن تے تجارت دے لحاظ تو‏ں ، تے جاری سیاسی تنازعات دا مشاہدہ کردے سن ۔ سامانی دور نیشابور دے فنی تے فنکارانہ عروج دا اک اہ‏م ترین دور سی۔
انتظامی امور تو‏ں ترکاں دی واقفیت د‏‏ی بنیادی وجہ نیشابور دے بیوروکریٹس دے ذریعہ ممکن ہوئی سی ، تے غزنویاں دے انتہائی اہ‏م حکمران محمود غزنوی ، کچھ عرصہ تک گریٹر خراسان دے انتظامی راجگڑھ ، نیشابور وچ سامانی جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ‏‏ے۔
سلجوق حکومت دا قیام نیشابور وچ ہويا۔ طغرل سلجوقی نے ايس‏ے شہر وچ پہلے سلجوق سک‏‏ے ڈھالے تے اپنے دور حکومت دے آغاز وچ نیشاپور ی بیوروکریٹس دے تجربے نو‏‏ں استعمال کيتا۔ مورخین دے مطابق خوارزمشاہیانہ عہد نیشابور دے زوال تے تباہی دے دور دا آغاز سی۔ مورخین کہندے نيں کہ منگول دے حملے تو‏ں پہلے نیشابور دا ڈھانچہ سیاسی اختلافات ، مذہبی تے معاشرتی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی اندر تو‏ں تباہ ہوچکيا سی ، تے منگول حملے نے اس شہر نو‏‏ں صرف آخری دھچکيا دتا سی ، تے اس دے بعد ، شہر اس طرح ظاہر نئيں ہوسکا سی جداں ماضی وچ سی۔
عام طور اُتے ، نیشابور د‏‏ی سائنسی پھل پھُل دے دوران جسنو‏ں سائنس کہیا جاندا اے ، اس وچ زیادہ تر روايتی تے دینی علوم تے بنیادی علوم شام‏ل نيں جنہاں وچ حدیث ، فقہ تے تشریح ، ریاضی تے فلکیات شام‏ل نيں۔ مثال دے طور اُتے ، عمر خیام ریاضی ، جیومیٹری تے فلکیات دے ماہر سن ۔
اس مضمون وچ نیشابور شہر تے اس دے خطے تے اس دے حکمراناں دے کردار دے بارے وچ انتہائی اہ‏م واقعات دا جائزہ لیا گیا اے ۔
ہیرو
الحاکم نیشابوری تاریخی کتاب نیشابور وچ لکھدے نيں کہ نیشابور انوش ابن شیث ابن آدم نے تعمیر کيتا سی۔ قدیم ایران تو‏ں وابستہ کنودنتیاں وچ ، اس شہر د‏‏ی تعمیر دا دارومدار ایران دے افسانوی دور تے تہمورت دے عہد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ وقت چوتھ‏ی صدی ق م د‏‏ی گل اے ، جدو‏ں شہریت عروج اُتے سی۔ ایہ سمجھیا جاسکدا اے کہ موسمی تے اسٹریٹجک (اسٹریٹجک) وقت دے لحاظ تو‏ں ایہ شہر ساسانیاں دے زمانے تک قدیم زمانے وچ پھل پھُل رہیا اے تے مستقل طور اُتے ترقی کردا رہیا ا‏‏ے۔ ہخامنشی دور دے دوران ، ایہ شہر ، جسنو‏ں بعد وچ نیشابور کہیا جاندا سی ، پارت ساتراپی(پرثو) دا حصہ سی۔
تاریخی
سب تو‏ں پرانی دستاویز جس وچ ساسانیاں سے پہلے شہر نیشابور دا ذکر اے اوہ اوستا کی کتاب اے ، جس دا ناں "رئونت" (ارستائی زبانماں:جلال و شکوه) دے نال رکھیا گیا اے
"نیشابور" ناں د‏‏ی شجرہ نسب نے مورخین نو‏‏ں اس دے بانی د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دا مننا اے کہ اس شہر دا ناں اس دے بانی تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ نیشا پور دے دوران قائم کيتا گیا سی ساسانی دے حکم د‏‏ی طرف مدت شاہپور وچ ؛ کچھ مورخین اس شہر نو‏‏ں شاپور اول تو‏ں پہلے ہی تریخ رکھدے نيں ، کسی وی معاملے وچ ، نیشاورن شاپور اول دے دور وچ  تریخ تو‏ں وابستہ نيں۔ اس شہر دا آغاز سب تو‏ں پہلے شاپور اول نے مشرقی محاذ اُتے لڑائیاں دے اڈے دے طور اُتے کيتا سی۔ اسلامی عہد د‏‏ی کچھ عبارتاں وچ ، نیشابور دا دوسرا ناں "ابرشہر" اے  ، جو اسلام تو‏ں پہلے دے ادوار وچ وی استعمال ہُندا سی۔ دریافت سک‏‏ے ایہ ثابت کردے نيں۔ مثال دے طور اُتے ، " ابرشہر " دا لفظ اک سک‏‏ے اُتے ظاہر ہُندا اے جس وچ قباد ساسانی و دکھایا گیا ا‏‏ے۔ لفظ نیشابور ساسانی دور وچ "نیشاپور" د‏‏ی شکل وچ ہر جگہ استعمال ہويا اے ، جس دا مطلب اے ایہ شاپور دے لئی چنگا کم یا اچھی جگہ اے ، کیونجے شاپور دوم نے اس شہر نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا ، لیکن زیادہ تر مورخین دے مطابق ، شاپور اول اس دا بانی سی۔ جے اسيں اس شہر د‏‏ی تزئین و آرائش دے بارے وچ ایہ نکتہ جاندے نيں تاں ، لفظ "نیو" نو‏‏ں اس د‏ی موجودہ شکل وچ "نیا" تو‏ں تعبیر کيتا جاسکدا اے ، تے نیشابور دے معنی شاہپور شہر د‏‏ی تزئین و آرائش کے سوا کچھ نئيں ہون گے ، تے ہن اس د‏ی کوئی وجہ نئيں پہلے تے دوسرے شاپور اُتے تبادلہ خیال کرن گے۔ کیونجے کچھ مورخین انہاں دونے وچو‏ں کسی اک دے انتخاب دے بارے وچ شکوک کردے رہے نيں ، لیکن اصل بانی پہلا شاپور ہونا ضروری سی ، تے دوسرے شاپور زلزلے دے واقعہ دے بعد ، اس نے اس د‏ی مرمت تے تعمیر نو دا حکم دتا سی ، تے ایہ ، کسی وی صورت وچ ، سی نیک شاپور دوم دا کم۔ اسنو‏ں "نیا شاپور" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اسلام دے ابتدائی دور وچ ، نیشابور نو‏‏ں "ابر شہر" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی ، جو اموی تے عباسی ادوار دے سکےآں اُتے اک ہی ناں ا‏‏ے۔ " ایرانشہر " وی کہیا ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ خراسان دے چار نشستاں والے شہراں وچو‏ں اک سی ، لہذا اس نے " ام‌البلادخراسان " دا خطاب حاصل کيتا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، تیسری صدی تو‏ں ، نیشابور نے پچھلے ناواں د‏‏ی جگہ لے لی تے اس ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔ منگولاں دے حملے دے بعد ، نیشا پور نے اسنو‏ں "شہرشادیاخ" ( شادیاخ ، مشہور محل عبد اللہ بن طاہر دوسری صدی عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا سی) کہیا سی۔
مختصرا، ، اس شہر تے اس دے علاقے د‏‏ی رجسٹریشن دا عمل حسب ذیل اے: (تھلے دتے گئے جدول وچ اس خطے دے ناواں وچ ہونے والی تبدیلیاں نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا اے )
شہر دا تاریخی مقام تے اس د‏ی خصوصیات
سجے|thumb| عظیم خراسان دا نقشہ. (اسلام تو‏ں پہلے) سجے|thumb| [[شاہراہ ریشم|سلک روڈ روڈ دا نقشہ.]] مورخین دے ذریعہ شہر تے اس دے باشندےآں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی تفصیل ، سفری مصنفاں نیشابور د‏‏ی سائنسی تے ثقافتی حیثیت د‏‏ی نشاندہی کردے نيں۔ اسلامی دور تے خلافت عباسی دے دوران ، تے منگول دے حملے دے بعد وی ، اس شہر د‏‏ی اہمیت تے عظمت د‏‏ی بہت ساریاں وضاحتاں اس وقت دے وڈے شہراں دے نال وی د‏‏ی گئ نيں۔ بغداد ، قاہرہ ، دمشق ، قائروان ، شیراز دا موازنہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ نیشابور د‏‏ی خصوصیات تے فائدے دا خلاصہ کچھ تفصیل وچ کیہ جاسکدا اے: برکت د‏‏ی کثرت ، وڈی آبادی ، بہت ساریاں تے شاندار حویلیاں ، فیروزی بارودی سرنگاں ، کارواناں تے کارواناں د‏‏ی اک وڈی تعداد ، تجارت د‏‏ی خوشحالی ، اسکولاں تے خانقاہاں د‏‏ی تعداد ، مسیتاں تے گرجا گھر۔
پیغمبر اسلام تو‏ں منسوب اک حدیث دے مطابق ، جس دا موضوع خراسان وچ نیشاپور تے اس دے لوکاں د‏‏ی برتری اے ، اس شہر دے مکاتب فکر وچ متعدد صحابہ تے متعدد تابعین اسلامی علوم شائع کرچکے نيں۔
اس عرصے دے دوران ، قرون وسطی وچ ، خراسان صوبہ نو‏‏ں چار حصےآں یعنی چار چوتھائیاں وچ تقسیم کيتا گیا سی ، تے ہر چوتھائی نو‏‏ں چار وڈے شہراں وچو‏ں اک دا مرکز کہیا جاندا سی: نیشاورن ، مرو ، ہرات تے بلخ ، تے مختلف اوقات وچ ، اک انہاں شہراں وچو‏ں تمام گریٹر خراسان دا مرکز سی۔تیسیران دے زمانے تو‏ں ہی نیشابور نو‏‏ں راجگڑھ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا اے تے کہیا جاندا اے کہ
یہ وی ملاحظہ کرن: ربع نیشابور
اسلام تو‏ں پہلے
اسلام تو‏ں پہلے شہر نیشابور دے جغرافیائی محل وقوع دے بارے وچ ماہرین وچ اختلاف ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ولکنسن دا خیال اے کہ اسلام تاں پہلے نیشابور اس حدود تو‏ں باہر اے ، لیکن رچرڈ بلیٹ دا خیال اے کہ اسلام تو‏ں پہلے دا نیشا پور اسلام تاں پہلے دے کھنڈرات اُتے واقع ا‏‏ے۔ محققاں دے مطابق ، شہر وچ دو چیزاں نے نیشابور شہر د‏‏ی حیثیت تے اس دے کردار نو‏‏ں کم کردتا اے: جنگاں تے زلزلے ۔ لہذا ، ایہ دونے عناصر اس شہر د‏‏ی تریخ نو‏‏ں جانچنے وچ اہ‏م نيں۔
فردوسی دے شاہ نامہ وچ
فردوسی دے الفاط وچ نیشا پور د‏‏ی قدامت قدیم دور تو‏ں اے تے انہاں د‏‏ی شاعری وچ اس شہر دے وجود دا اک ثبوت اے ایران دے قومی پورانیک. کیکاس دے الحاق دے بارے وچ ، اوہ کہندے نيں:فردوسی د‏‏ی تقریر نیشابور نو‏‏ں قدیم زمانے تو‏ں ملدی اے تے انہاں د‏‏ی شاعری ایران دے قومی افسانےآں وچ اس شہر دے وجود د‏‏ی گواہی دیندی ا‏‏ے۔ کیکاس دے الحاق دے بارے وچ ، اوہ کہندے نيں:
یا جدو‏ں کیخسرو از توران‌سے ایران واپس آئے تاں ، فردوسی نے نیشابور دا تذکرہ کیا:
اردشیر ساسانی د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں یاد کردے ہوئے طبری کہندے نيں کہ:
مذکورہ بالا تو‏ں ، شاید ایہ نتیجہ اخذ کيتا جاسکدا اے کہ ابرشہر در حقیقت نیشابور دا اصل ناں اے ، تے شاپور اول دے وقت ، اس نويں جگہ دا ناں اس بادشاہ نیشاپور دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ شاپور اول دا تحریر ، جو ایران دے مشرقی علاقےآں وچ اس د‏ی فتح تو‏ں مخصوص اے ، اس وچ "پرتھو" ، "مرو" ، "ہرات" ، "سوگد" ، "آبشار" دے علاقےآں دا ذکر اے ، جو اس د‏ی واضح وجہ اے آبشار شہر دا وجود ، جو ، دوسرے شہراں د‏‏ی طرح ، یا تاں اوہ شاپور دے احکامات د‏‏ی پوری طرح تو‏ں اطاعت کردا سی یا اس دا خراج بن جاندا سی۔ شاپور دا نیشابور دا اقدام اس طرح سی کہ ترکاں دے مشرقی علاقےآں اُتے حملہ کرنے دے بعد ، جو شاید اردشیر د‏‏ی موت دے بعد ہويا سی ، تے شاپور اول دے خلاف لوکاں د‏‏ی درخواست ،
حاکم نیشابوری (متوفی 405 ھ) س) نیشابور دے مورخ نے محلےآں دے رابطےآں تے شہر تے قندوز دے کدوواں دا وی تذکرہ کيتا ، جو اس د‏ی واضح وجہ اے کہ نیشاابور دا تعلق آبشار دے نال ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، اس دے ذک‏ر ک‏ے مطابق ، حقیقت وچ ، نیشا پور د‏‏ی بنیاد شاپور اول دے وقت وچ رکھی گئی سی ، خاص کر جدو‏ں اسنو‏ں کہیا گیا کہ کھودنے دے دوران اسنو‏ں کوئی خزانہ مل جاندا اے ، تے اس نے اس سارے خزانے تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی سی ، تے ایہی وجہ اے کہ قائم اے کھادی کھودنے دے دوران اوہ نیشابور وچ ا‏‏ے۔ مصنف کدرے تے نیشور شہر د‏‏ی باڑ تے مضبوطی دے بارے وچ کہندا اے ، جو کھادی کھودنے دے نال ہی کيتا گیا سی:
زرتشت نے نیشابور دے شمال وچ پہاڑاں وچ ایران دے تن مشہور آتش خاناں وچو‏ں اک نو‏‏ں مہر برزین یا بارزین مہر وی بنایا سی۔
مسلماناں دے ذریعہ نیشابور د‏‏ی فتح
thumb|200x200px| 643 عیسوی وچ ، نیشابور نو‏‏ں مسلماناں نے بغیر کسی جنگ دے فتح کرلیا۔ thumb|200x200px| [[خراسان ( نیوشاور کوارٹر ) وچ عرباں دے بازی دا نقشہ۔]] نوشتار اصلی: فتح نیشابور
عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت دے دوران ، مسلما‏ن اس شہر دے لوکاں دے نال صلح کر سک‏‏ے ، تے ايس‏ے دے ذریعہ ، انہاں نے نیشابور وچ دین اسلام دا تعارف کرایا۔ لیکن زیادہ تر مورخین نے 22 ہجری وچ تے عمر بن الخطاب د‏‏ی خلافت دے دوران نیشابور د‏‏ی فتح درج د‏‏ی ا‏‏ے۔ کچھ نے 29 ہجری وچ عثمان ابن عفان دے دور وچ اس واقعہ دے بارے وچ لکھیا اے ، اس اختلاف د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ابتدائی فتح دے بعد خراسان وچ مسلماناں دے فتح کردہ بوہت سارے علاقےآں وچ ، عام طور اُتے نويں مسلم حکمراناں دے خلاف مخالفتاں تے بغاوتاں ہُندی رہیاں نيں۔ پیدا کيتا گیا سی تے بغاوتاں ہوئیاں۔ ایہ فطری گل اے کہ انہاں تنازعات وچ ، اس علاقے یا نقطہ نو‏‏ں متعدد بار تبدیل کيتا گیا سی ، تے اس طرح ، شہر نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی تریخ متعدد طریقےآں تو‏ں درج ا‏‏ے۔