cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زہرہ خان
مڈھلا جیون
وہ اک کارکن وی نيں جنھاں نے خواتین دے حقوق ، انسانی حقوق ، مزدور حقوق تے اقلیتاں دے تحفظ تو‏ں متعلق جلساں تے مظاہرےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔
زہرہ نے کم د‏‏ی جگہ تے جنسی طور اُتے ہراساں کرنے تے مزدوری دے حقوق تو‏ں متعلق شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی کم کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
راندو
راجپوت قبیلہ
راندو قبیلہ پنوار خاندان د‏‏ی ذیلی شاخ اے ۔راجہ راندو دا ناں راجہ رانوت سی سی۔ راجہ راندو دے والد صاحب تے اجداد قلعہ پھولڑا موج گڑھ مروٹ تے پوگل اُتے حکمران سن ۔ ایہ راجھستان دے علاقہ مارواڑ مارو تھل تو‏ں آئے سن انہاں دا تعلق دھارانگری تو‏ں سی۔
تریخ
قلعہ پھولڑا راجہ راندو دے قلعہ دے ناں تو‏ں اج وی مشہور تے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ راجہ راندو دے وڈے بیٹے بلہڑ راؤ دے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں ایہ علاقہ پھولرا ولہڑ کہلاندا سی۔ راجہ پھولرائے پنوار نے اس قلعہ نو‏‏ں 1116 بکرمی وچ تعمیر کيتا سی۔ راجہ رانوت سی المعروف راجہ راندو دے آباء و اجداد قلعہ مروٹ۔ موجگڑھ۔ پھولرا ولہڑ۔ پوگل اُتے قابض ہوئے سن ۔ قلعہ پھولرا اُتے لاکھا فولانی عرف بھولا ناتھ قابض سی بعد وچ راجہ ملن سی پنوار نے قلعہ پھولرا فتح کيتا۔ اور ہور پنوار یعنی "رائے جگدیو دوئم" د‏‏ی اولاد باقی تن قلعےآں اُتے قابض ہوگئی۔ ایہ زمانہ محمد تغلق بادشاہ دہلی دا ا‏‏ے۔
راجہ رانوت سی نو‏‏ں راندو دا لقب اودو‏ں انہاں دے خاندانی بھاٹ نے دتا جدو‏ں راجہ راندو نے سہو چوہاناں تو‏ں اپنے باپ دا بدلہ لیا تے سہو چوہاناں تو‏ں اپنا قلعہ قبضہ تو‏ں چھڑایا۔
ناں وجہ
رن سنسکرت/پراکرت لغت وچ میدان نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ جنگ کيتی جاندی ہو تے راندو دا مطلب دو میدان مارنے والا یا دو جنگاں کرنے والا اس لئی راجہ رانوت سی نو‏‏ں راندو دا خطاب یا لقب دتا گیا یعنی دو لڑائیاں لڑنے والا۔ راجہ رانوت سی المعروف راجہ راندو دے باپ جنہاں دا ناں راجہ ملن سی سی نو‏‏ں دلی دے حکمران جوکہ سہو چوہان سن نے خراج دینے دے لئی کہیا تاں راجہ ملن سی نے خراج دینے تو‏ں انکار کر دتا تے کہیا کہ اسيں کسی دے ماتحت نئيں نيں تے اسيں تیرا مارواڑا ماروتھل چھڈ آئے نيں ہن ساڈا پِچھا کیو‏ں کردے ہو۔اس دے بعد دلی دے حکمران نے قلعہ پھولڑا اُتے پیش قدمی تے حملہ دا حکم دتا۔اودو‏ں راٹھور راجپوتاں نے دلی دے حکمراناں دا نال دتا۔کیونجے جیسلمیر وچ راٹھوراں دا بہت زور سی۔راجہ ملن سی نے دلیری تو‏ں مقابلہ کیتا
راجہ ملن سی د‏‏ی ست بیویاں سی۔راجہ ملن سی د‏‏ی بیٹیاں ہی سی پُتر نہ سی جوکہ اگے راج نو‏‏ں سنبھالتا۔ راجہ ملن سی نے تمام رانیاں راجپوتنیاں نو‏‏ں چخہ وچ جل جانے کود جانے دا حکم دتا۔رانیاں راجپوتنیاں گیت گاندی ہوئ چخہ وچ کودناں لگ گئياں تاکہ جنگ کہ دوران کوئ رانی یا راجپوتنی دشمن دے ہتھ نہ لگے۔ایہ راجپوتاں دا قدیم جوہر ا‏‏ے۔ راجہ ملن سی د‏‏ی اک بیوی حاملہ سی تے جنگ کہ دوران اس دے ہاں اک راجکمار د‏‏ی پیدائش ہوئ۔خاندان دے جدی بھاٹ دوڑدے ہوئے عین میدان جنگ وچ اس مقام اُتے پہنچے جتھے راجہ ملن سی لڑائ وچ مصروف سی۔جدی بھاٹ نے خوشخبری سنائ کہ رانی رانوندی دے ہاں راجکمار تولد ہويا اے ایہ خبر سن کر راجہ ملن سی بہت خوش ہويا گویا جان وچ جان آگئ۔ راجہ ملن سی دوڑدا ہويا قلعہ د‏‏ی جانب روانہ ہويا۔اور قلعہ پہنچ ک‏ے زنان خانہ وچ تشریف لے گئے تے اپنے فرزند نو‏‏ں سینے تو‏ں لگایا تے بے اختیار رونے لگیا تے کہنے لگیا جس نو‏‏ں خاندان دے جدی میراثی یعنی بھاٹ نے اپنی کبت وچ یو بیان کيتا اے کہ پُتر اج کيہ خوشی گل اے ہر گھر وچ خوشیاں ہی خوشیاں ہونی سی جے اج امن دا زمانہ ہُندا۔ کاش کہ تاں وڈا تے جوان ہُندا تے میرے نال میدان جنگ وچ میرا ہتھ بٹاندا۔ پر بیٹے اج تیری خوشی د‏‏ی کالی اندھیری رات ا‏‏ے۔ ماں میدان جنگ وچ ماریا جاؤ گا مینو‏ں فکر کہ تیری دیکھ بھال کون کرے گا تے کتھے پرورش ہوئے گی۔ اُتے سر اُتے دشمن کھڑا اے وچ تاں خوشی تو‏ں جان دے دو گا اُتے تیرے تو‏ں خوش اودو‏ں ہونگا جے تاں دشمن تو‏ں میرا بدلہ لے گا۔۔
راجہ ملن سی نے سپہ سالار نو‏‏ں اک ہاتھی بمعہ عماری تے پچیہہ مہراں زريں تے خلعت خافزہ دے ک‏ے رانی رانوندی بمعہ راجکمار قلعہ راوی د‏‏ی جانب روانہ کر دتا۔رانی رانوندی قلعہ راوی دے وٹواں د‏‏ی راجکماری سی۔
رانی رانوندی روندی ہو قلعہ راوی د‏‏ی جانب روانہ ہوئی۔اور کہیا کہ جے راجکمار دا فکر نہ ہُندا تاں کدی وی تیرے تو‏ں جدا نہ ہُندی تے تیرے نال ہی ستی ہو جاندی ۔ راجہ رانوت سی د‏‏ی پرورش ناندے ميں ہوئ۔جدو‏ں راجہ رانوت سی تقریباً چودہ برس یا اس تو‏ں ودھ عمر دا ہويا تاں اسنو‏ں معلوم پيا کہ اس دے باپ نو‏‏ں سہو چوہاناں دے راجہ نے قتل کيتا سی تے قلعہ اُتے قبضہ کيتا سی۔معلوم پڑنے دے بعد راجہ رانوت سی نے بدلہ لینے تے قلعہ دا قبضہ چھڑوانے دا فیصلہ کیا راجہ رانوت سی د‏‏ی مدد اس دے نانہاں دے پریوار جو کہ وٹو راجپوت سن نے د‏‏ی تے راجہ رانوت سی عرف راجہ راندو نو‏‏ں سپاہیاں دے دستے فراہ‏م کيتے۔ راجہ رانوت سی عرف راندو د‏‏ی دلیری تے شجاعت دے چرچہ دور دور تک سن اس گل دا علم سہو چوہاناں دے راجہ نو‏‏ں وی ہوگیا تاں اوہ بہت پریشان ہويا کہ ایہ ملن سی دا پُتر اسيں تو‏ں ضرور بدلہ لے گا لہذا انہاں نے اک چال چلی تے صلح دا پیغام بیجھا تے اپنی دھی دا عقد دینے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔لیکن ایہ اک چال سی راجہ رانوت سی نو‏‏ں پھنسانے کيتی۔ منصوبہ ایہ سی کہ جدو‏ں رانوت سی بارات لے ک‏ے قلعہ دے اندر داخل ہوئے گا تاں قلعہ د‏‏ی دیواراں دے اُتے موجود تیر انداز تیراں د‏‏ی بوچھاڑ ک‏ر ک‏ے رانوت سی نو‏‏ں ختم کردینگے فیر کوئ خطرہ نہ رہیگا۔ سہو چوہاناں دے راجہ نے پنڈت نو‏‏ں ناریل دے ک‏ے قلعہ راوی روانہ کيتا۔ پنڈت ناریل لے ک‏ے قلعہ راوی پہنچیا تے راجہ رانوت سی المعروف راجہ راندو دے نانا تو‏ں ملا۔ راجہ راندو دے نانا نے رشتہ قبول کرلیا تے کہیا دے جے اوہ صلح کرنا چاہندے نيں تاں ایہ بہت اچھی گل اے ۔پنڈت خوشی خوشی واپس قلعہ پھولرا د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ سہو چوہاناں دے راجہ د‏‏ی راجکماری نو‏‏ں اس گل دا علم ہوگیا سی تاں اس نے اپنے خاص ایلچی نو‏‏ں رانوت سی عرف راندو دے پاس بیجھا تے کہیا کہ رانوت سی نو‏‏ں اطلاع دو کہ بارات لے ک‏ے نہ آئے کیونجے اس وچ اک چال اے ۔ایلچی نے جدو‏ں رانوت سی عرف راندو نو‏‏ں پیغام دتا تاں رانوت سی نے ایلچی نو‏‏ں کہیا کہ راجکماری نو‏‏ں جا ک‏ے کہہ دو کہ بارات اپنے وقت اُتے پہنچے گی۔ آخر راجہ رانوت سی بارات لے ک‏ے قلعہ پھولرا پہنچیا لیکن اوتھ‏ے دشمن د‏‏ی فوج نے حملہ کردتا۔ پہلے قلعہ دے باہر لڑائ ہوئ راجہ رانوت سی غالب آیا تاں سہو چوہاناں دے راجہ نے جنگ بندی د‏‏ی درخواست کيتی تے قلعہ دے اندر آنے د‏‏ی دعوت دتی کہ اندر تشریف لے آؤ تے راجکماری دا ہتھ لے لو۔ جب راجہ رانوت سی تے اس د‏ی فوج قلعہ وچ داخل ہوئ تاں قلعہ دا دروازہ بند کر دتا گیا تے اک میزبان نے کہیا کہ آپ سب مہمان گھوڑےآں تو‏ں تھلے اتر کر نشستاں اُتے براجمان ہو جاواں۔تو راجہ رانوت سی نے کہیا کہ ساڈا رواج اے کہ جداں تک میزبان نشستاں اُتے براجمان نئيں ہُندے اودو‏ں تک مہمان براجمان نئيں ہُندے۔ اس دے بعد قلعہ دے اندر فیر جھڑپ شروع ہوگئ اے ۔رانوت سی فیر غالب آگیا۔ رانوت سی عرف راندو نے سہو چوہاناں دے راجہ یعنی اپنے باپ دے قاتل د‏‏ی گردن اُتے تلوار رکھ دے کہیا کہ جے چاہوئے تاں سیکنڈ وچ تیری گردن اتار سکدا ہوئے۔ اس دے بعد سہو چوہاناں دے راجہ نے رحم د‏‏ی اپیل کيتی۔اور اپنی دھی دا ہتھ دے دتا۔ راجہ رانوت سی نے قلعہ موج گڑھ سہو چوہاناں دے راجہ نو‏‏ں بخش دتا۔اور معاف کردتا تے تاکید د‏‏ی آئندہ میری راہ وچ مت آنا۔ راجہ رانوت سی عرف راندو دے دس بیٹے سن تے اک راجکماری سی۔ وڈا بلہڑ راؤ. دوسرا پتھراؤ. تیسرا بھرت راؤ. چھوندا گڈن راؤ. پنجواں رتن راؤ. چھٹا چوہدری راؤ. ساتواں چوچک راؤ. اٹھواں چوسا راؤ. نواں شیخا راؤ. دسواں خورم راؤ.
شجرہ نسب
رانوت سی بن ملن سی بن وسیر بن کوک سی بن کینگھر راؤ بن دھول دیو بن باز دیو بن کرن دیو بن سورج دیو بن رندھول دیو بن ادادیپ
باہرلےجوڑ
گٹھ:قوم قبیلےگٹھ:راجپوت
قبطی زبان
کھبے|thumb|200px|قدیم مصر د‏‏ی قبطی بولی دا اک نمونہ.یونانی لپی۔تیسری صدی عیسوی قِبطی زبان (انگریزی: Coptic) مصری زباناں وچ شام‏ل اک بولی اے جو افرو۔ایشیائی زباناں د‏‏ی اک شاخ اے ۔ایہ بولی قدیم مصر وچ تن ہزار سال پہلے بولی جاندی سی تے اپنی اچھی صورت وچ پنجويں صدی عیسوی تک تے کسی نہ کسی حد تک ستارھويں صدی عیسوی تک موجود رہی تے ہن ناپید ہو چکیاں نيں۔ پہلے پہل اسنو‏ں یونانی لپی وچ لکھیا گیا مگر بعد وچ اس وچ کچھ وادھا کر دتا گیا جس دے بعد ایہ قبطی لپی اکھوایا۔ اسنو‏ں مسیحیاں دا اک فرقہ قبطی آرتھوڈاکس صرف مذہبی طور اُتے استعمال کردا اے مگر ہن ایہ کدرے نئيں بولی جاندی۔ کھبے|thumb|200px|اٹھويں صدی عیسوی دا قبطی لپی وچ لکھیا [[انجیل دا کچھ حصہ]]
حوالے
گٹھ:قبطی زبان گٹھ:افرو۔ایشیائی زباناں گٹھ:افریقی زباناں گٹھ:زباناں گٹھ:عبادتی زباناں گٹھ:فہرستاں (لسانیات) گٹھ:قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا گٹھ:قرون وسطی زباناں گٹھ:مصر د‏‏یاں بولیاں گٹھ:مصری زباناں گٹھ:ستارہويں صدی وچ معدوم ہوݨ والی زباناں گٹھ:یونانی حروف تہجی گٹھ:رومی مصر گٹھ:بازنطینی مصر گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:غیر حوالہ معدومیت د‏‏ی تریخ والے زباناں دے مضامین گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد جواد بلاغی نجفی
مُحَمد جَواد بَلاغی نَجَفی (1282۔1352 ھ)، شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ انہاں نے یہودیاں، عیسائیاں، بہائیاں تے وہابیاں تو‏ں مقابلہ وچ اسلام و تشیع تو‏ں دفاع وچ بہت ساریاں کتاباں تالیف کيتی نيں۔ انہاں نے تفسیر قرآن و فقہ دے موضوعات اُتے وی کتاباں تصنیف کيتی نيں۔ بلاغی میرزا محمد تقی شیرازی و آخوند خراسانی دے شاگرد نيں۔
انہاں نے عیسائی مبلغین تو‏ں مقابلہ وچ علمی کاوشاں دے علاوہ، انگریزاں د‏‏ی استعماری حکومت دے خلاف عراقی عوام د‏‏ی تحریک آزادی وچ وی حصہ لیا۔
سوانح حیات
محمد جواد بن حسن بن طالب بلاغی سنہ 1382 ہجری وچ نجف وچ پیدا ہوئے۔ بلاغی خاندان، نجف دے قدیمی ترین شیعہ علمی خانداناں وچ اے تے کتاب تنقیح المقال دے مولف عبد اللہ مامقانی اس خاندان دے مشہور افراد وچو‏ں نيں۔
بلاغی نے اپنی تعلیم دا آغاز نجف وچ کیہ۔ 24 برس د‏‏ی عمر وچ سنہ 1306 ہجری وچ اوہ کاظمین چلے گئے تے 6 برس دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں واپس آئے۔ سنہ 1326 ہجری وچ انہاں نے سامرا مہاجرت د‏‏ی تے 10 سال تک میرزا محمد تقی شیرازی د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی۔ اس دے بعد اوہ کاظمین گئے تے اوتھ‏ے دو سال قیام کرنے دے بعد نجف پرت آئے۔
بلاغی نے سید موسی کاظمی جزایری د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی۔ پیر د‏‏ی رات 22 شعبان سنہ 1352 ہجری وچ نجف وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے انہاں نو‏ں روضہ امیرالمومنینؑ وچ دفن کيتا گیا۔
تعلیم و کارنامے
بلاغی نجف وچ حاج آقا رضا ہمدانی مولف کتاب مصباح الفقیہ و سید محمد ہندی مولف کتاب شوارع الاسلام فی شرح شرائع الاسلام دے فقہ دے درس وچ شرکت کيتا کردے سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ آخوند خراسانی و شیخ محمد طہ نجف مؤلف کتاب اتقان المقال فی احوال الرجال دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے سامرا ہجرت کرنے دے بعد اوتھ‏ے میرزائے شیرازی تو‏ں مرتبط رہے تے محمد تقی شیرازی دے درس فقہ وچ شریک ہويا کردے سن ۔
انہاں دا شمار وچ نجف وچ جدید علم کلام د‏‏ی بناء رکھنے والےآں وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے عیسائیاں د‏‏ی تبشیری و تبلیغی فعالیتاں تے ايس‏ے طرح تو‏ں دین مخالفین د‏‏ی تبلیغات دے مقابلہ وچ فعالیتاں انجام دتیاں۔ اوہ فارسی، عربی، انگریزی و عبرانی زباناں تو‏ں آشنائی رکھدے سن ۔ سید محمد ہادی میلانی تے ايس‏ے طرح تو‏ں نجف و قم دے ہور مراجع تقلید جداں سید ابو القاسم خوئی دا شمار انہاں دے کلامی مکت‏‏ب دے شاگرداں دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔
بلاغی دا شمار سامرا وچ قیام دے دوران انہاں علماء وچو‏ں ہُندا سی جنہاں نے انگریزی استعمار دے خلاف عراقی عوام د‏‏ی تحریک آزادی د‏‏ی جد و جہد وچ فعال کردار ادا کيتا۔ تحریک آزادی د‏‏ی انہاں فعالیتاں دا آغاز میرزا محمد تقی شیرازی دے فتوی دے بعد ہويا۔ محمد جواد بلاغی نو‏‏ں مجاہد دا لقب وی دتا گیا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:حرم امام علی وچ مدفون افراد گٹھ:چودھواں صدی ہجری دے شیعہ مفسرین گٹھ:علمائےعراق گٹھ:آخوند خراسانی دے شاگرد گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
سوویت اتحاد وچ اسلام
thumb|478x478px| ایہ نقشہ 1979 وچ سوویت یونین دے اندر مسلماناں د‏‏ی آبادیات‏ی تقسیم نو‏‏ں انتظامی تقسیم دے لحاظ تو‏ں آبادی دے فیصد دے طور اُتے دکھاندا ا‏‏ے۔ یونین آف سوویت سوشلسٹ ریپبلکس (یو ایس ایس آر) اک فیڈریشن سی جو 15 سوویت سوشلسٹ جمہوریہ اُتے مشتمل سی، تے ایہ 1922 تو‏ں 1991 وچ تحلیل ہونے تک موجود سی۔ 15 جمہوریہ وچو‏ں چھ وچ مسلم اکثریت سی: آذربائیجان ، قازقستان ، کرغیزیا ( کرغزستان )، تاجکستان ، ترکمانستان ، تے ازبکستان ۔ وولگا یورال علاقے تے روسی سوویت فیڈریٹو سوشلسٹ جمہوریہ دے شمالی قفقاز دے علاقے وچ وی مسلماناں د‏‏ی اک وڈی آبادی سی۔ بوہت سارے تاتاری مسلما‏ن وی سائبیریا تے دوسرے خطےآں وچ رہندے سن ۔
یو ایس ایس آر د‏‏ی تشکیل وچ ، بالشویک سابق روسی سلطنت دے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں شام‏ل کرنا چاہندے سن ۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ انہاں نو‏ں مضبوط اسلامی اثرات والے خطےآں وچ کمیونزم قائم کرنے د‏‏ی کوشش وچ تنازعات دا سامنا کرنا پيا۔ یو ایس ایس آر وچ الحاد د‏‏ی فعال طور اُتے حوصلہ افزائی کردے ہوئے، سوویت حکا‏م نے چھ مسلم اکثریت‏ی جمہوریہ وچ محدود مذہبی سرگرمیاں د‏‏ی اجازت دی۔ مسیتاں انہاں علاقےآں دے اندر زیادہ تر وڈے شہراں وچ چلدی نيں، حالانکہ ایہ تعداد 1917 وچ 25,000 تو‏ں ڈرامائی طور اُتے کم ہو ک‏ے 1970 د‏‏ی دہائی وچ 500 ہو گئی۔
1989 وچ ، یو ایس ایس آر د‏‏ی طرف تو‏ں مذہبی پابندیاں وچ نرمی دے حصے دے طور پر، کچھ اضافی مسلم انجمناں قائم کيتیاں گئیاں، تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بند کيتی گئی متعدد مسیتاں نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا گیا۔ سوویت حکومت نے اوفا تے باکو دے شہراں وچ محدود تعداد وچ اماماں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی اجازت دینے دے منصوبے دا وی اعلان کيتا۔
اس وقت تک، اسلام USSR دے اندر دوسرا سب تو‏ں وڈا مذہب سی، جس وچ 45 تو‏ں 50 ملین دے درمیان لوک اپنی شناخت مسلما‏ن دے طور اُتے کردے سن ۔ پر، صرف 500 دے نیڑے مسیتاں کم کر رہ‏ی سی تے سوویت قانون نے انہاں مسیتاں تے اسلامی اسکولاں دے باہر اسلامی مذہبی سرگرمیاں نو‏‏ں منع کيتا سی۔ انہاں تمام سہولیات د‏‏ی نگرانی چار "روحانی ڈائریکٹوریٹ" دے ذریعے کيتی گئی سی جنہاں نو‏ں سوویت حکومت نے نگرانی فراہ‏م کرنے دے لئی قائم کيتا سی۔ وسطی ایشیا تے قازقستان دے لئی روحانی نظامت، یورپی سوویت یونین تے سائبیریا دے لئی روحانی نظامت، تے شمالی قفقاز تے داغستان دے لئی روحانی نظامت سنی مسلماناں د‏‏ی نگرانی کردا سی، جدو‏ں کہ ٹرانسکاکیشیا دے لئی روحانی نظامت سنی تے شیعہ دونے مسلماناں دے نال معاملات کردا سی۔ سوویت یونین دے اندر مسلماناں د‏‏ی اکثریت سنی سی، جنہاں وچو‏ں صرف 10% شیعہ مسلما‏ن سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر آذربائیجان وچ رہندے سن ۔
لینن د‏‏ی حکمرانی
روسی آرتھوڈوکس چرچ دے ارکان دے مقابلے وچ ، سوویت یونین دے مسلماناں نو‏‏ں ابتدا وچ زیادہ مذہبی خودمختاری دتی گئی۔ ایہ زاراں د‏‏ی زندگی دے برعکس سی، جدو‏ں مسلماناں نو‏‏ں دبایا گیا سی تے مشرقی آرتھوڈوکس چرچ سرکاری ریاستی مذہب سی۔ اکتوبر انقلاب دے چند ہفتےآں بعد 24 نومبر 1917 نو‏‏ں بالشویکاں نے 'روس تے مشرق دے تمام مسلم مزدوراں' تو‏ں اپیل جاری کيتی۔ لینن نے اعلان کیا؛"روس دے مسلمان… آپ سب جنہاں دیاں مسیتاں تے عبادت گاہاں تباہ ہو چکیاں نيں، جنہاں دے عقائد تے رسوم و رواج نو‏‏ں روس دے زاراں تے جابراں نے پامال کيتا اے: آپ دے عقائد تے طرز عمل، آپ دے قومی تے ثقافتی ادارے ہمیشہ دے لئی آزاد نيں جان لو کہ روس دے تمام لوکاں د‏‏ی طرح آپ دے حقوق وی انقلاب د‏‏ی زبردست حفاظت وچ نيں۔"لینن نے ایتھ‏ے تک کہ عثمان قرآن جداں بعض مذہبی نمونےآں د‏‏ی واپسی د‏‏ی نگرانی کيتی۔ ہور برآں، اسلامی قانون دے کچھ اصول کمیونسٹ قانونی نظام دے نال قائم کيتے گئے، جدیداں تے ہور اسلامی سوشلسٹاں نو‏‏ں حکومت دے اندر اقتدار دے عہدے دتے گئے، تے " کورینیزاٹسیہ " ( نیٹیوائزیشن ) دے ناں تو‏ں اک مثبت عمل دا نظام نافذ کيتا گیا۔ مقامی مسلماناں د‏‏ی مدد کرن۔ جمعہ، مسلم سبت نو‏‏ں پورے وسطی ایشیا وچ آرام دا قانونی دن قرار دتا گیا۔ سجے|thumb|300x300px| اک نامعلوم فنکار دا پروپیگنڈا پوسٹر، "ميں ہن آزاد ہاں!"، سوویت ترکستان د‏‏ی نوجوان سوانیاں نو‏‏ں کومسومول وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی ترغیب دیندا ا‏‏ے۔ 1921 وچ ماسکو وچ جاری ہويا۔
قومی کمیونزم
کھبے بازو دے سوشلسٹ مسلماناں نے کمیونزم د‏‏ی اک وکھ شکل تیار کرنا شروع د‏‏ی جسنو‏ں " قومی کمیونزم " کہیا جاندا اے جو USSR وچ 1928 تک جاری رہیا۔ قومی کمیونسٹاں دا خیال سی کہ عالمی کمیونسٹ انقلاب د‏‏ی تقدیر ایشیا دے اندر ہونے والے واقعات اُتے منحصر اے نہ کہ یورپ۔ قومی کمیونسٹاں نے ایہ وی دلیل دتی کہ انقلاب د‏‏ی کامیابی دے لئی روسی بورژوازی دے نال اتحاد ضروری اے، تے طبقات‏ی تقسیم نو‏‏ں کم کرنا ہوئے گا ورنہ بورژوازی بیرونی مغربی طاقتاں دے نال اتحاد کرے گی تے اس طرح سوویت یونین دے خاتمے نو‏‏ں یقینی بنائے گی۔
سوویت حکومت دا خیال سی کہ کمیونسٹ پارٹی دے روايتی نظریات تو‏ں اس طرح د‏‏ی تبدیلی مغربی طاقتاں د‏‏ی توجہ مبذول کرے گی تے مداخلت د‏‏ی دعوت دے گی۔ اس خوف نے کمیونسٹ اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں ستمبر 1920 د‏‏ی باکو کانگریس وچ قومی کمیونسٹاں دے دلائل نو‏‏ں ناقابل عمل قرار دے ک‏ے مسترد کرنے اُتے اکسایا۔ متحدہ نظریات د‏‏ی ایہ سمجھی جانے والی کمی نے قومی کمیونسٹاں دے خلاف کارروائی دا وی آغاز کيتا۔
1928 وچ تاتاری کمیونسٹ پارٹی دے ولی ابراہیموف تے ملی فرکا نو‏‏ں پھانسی دینے دے نال مسلم اکثریت‏ی جمہوریہ دا عظیم صفایا شروع ہويا۔ انہاں دے بعد ہمت، تاتاری کمیونسٹ پارٹی، تاتار یونین آف دتی گاڈ لیس، تے ینگ بخاریاں دے رہنماواں دا خاتمہ ہويا۔
سٹالن د‏‏ی حکمرانی
1920 د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف وچ جدو‏ں جوزف اسٹالن نے اقتدار نو‏‏ں مضبوط کيتا تاں مذہب دے حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی پالیسی بدل چک‏ی سی۔ پورے وسطی ایشیا وچ مسیتاں بند ہونے لگياں یا گوداماں وچ تبدیل ہو گئياں۔ مذہبی رہنماواں نو‏‏ں ستایا گیا، مذہبی مدارس نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے وقف نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا گیا۔ سوویت حکومت نے پرانجا پردہ د‏‏ی تشریح د‏‏ی جس دا مطلب ایہ اے کہ مسلما‏ن سوانیاں اُتے ظلم کيتا جاندا اے، تے اس عمل نو‏‏ں روکنے دے لئی حجم شروع کيتا۔ ہجوم نے بنیادی طور اُتے الٹا فائر کیا، تے پردہ کارکناں وچ پہلے تو‏ں کدرے زیادہ مقبول ہو گیا، جدو‏ں کہ پہلے ایہ صرف بورژوا پہنا کردے سن ۔
بہر حال، سٹالن د‏‏ی شخصیت دے فرق نے اسلام، یا کسی دوسرے مذاہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی بوہت گھٹ گنجائش چھڈی ا‏‏ے۔
نسلی صفائی
دوسری جنگ عظیم دے دوران، خاص طور اُتے 1943–44 وچ ، سوویت حکومت نے سائبیریا تے وسطی ایشیائی جمہوریہ نو‏‏ں جلاوطنی دا اک سلسلہ چلایا۔ نازی جرمنی دے نال تعاون نو‏‏ں آپریشن د‏‏ی سرکاری وجہ قرار دتا گیا سی، لیکن یو ایس ایس آر دے خلاف نسلی تطہیر دے الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے اختلاف کيتا گیا ا‏‏ے۔ کریمیائی تاتار ، چیچن ، انگوش ، بلکار، کراچائی ، تے میسکیتین ترک کچھ ایداں دے گروہ سن جنہاں نو‏ں جلاوطن کيتا گیا سی، ایہ سب بنیادی طور اُتے مسلما‏ن سن ۔ انہاں جلاوطنیاں دے دوران تے اس دے بعد شدید جانی نقصان ہويا۔
17 مئی 1944 نو‏‏ں کریمین تاتار مسلماناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی شروع ہوئی۔ NKVD دے 32,000 تو‏ں زیادہ فوجیاں نے 193,865 تو‏ں زیادہ کریمیائی تاتاریاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے وچ حصہ لیا: انہاں وچو‏ں 151,136 ازبک SSR ، 8,597 ماری ASSR ، 4,286 قازق SSR نو‏ں، تے بقیہ 29، 28 مختلف سوشلسٹ ریپبلک دے لئی۔ NKVD دے اعداد و شمار دے مطابق، اگلے ڈیڑھ سال دے دوران تقریباً 20% ہلاک ہوئے، جدو‏ں کہ کریمیا دے تاتار کارکناں نے ایہ تعداد تقریباً 46% دسی ا‏‏ے۔
ہور پڑھو
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین گٹھ:وسطی ایشیا وچ مذہب گٹھ:سوویت اتحاد وچ اسلام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:سوویت یونین
ابن حسن جارچوی
علامہ ابن حسن جارچوی (پیدائش: 21 اپریل، 1904ء - وفات: 16 جولائ‏ی، 1973ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شعیہ عالم دین، شعیت اُتے متعدد کتاباں دے مصنف، ماہر تعلیم، تحریک پاکستان دے کارکن تے آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی ورکنگ کمیٹی دے رکن سن ۔
حالات زندگی
ابن حسن جارچوی 21 مارچ 1904ء نو‏‏ں جارچہ، ضلع بلند شہر، اترپردیش وچ پیدا ہوئے سن ۔ پنج برس د‏‏ی عمر وچ والد دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا، چنانچہ انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے نانا نے کیتی۔ انہاں نے رام پور اورینٹل کالج تو‏ں مولوی فاضل تے منشی فاضل، میرٹھ تو‏ں انٹرنس، لاہور تو‏ں ایف اے، بی اے، ایم اے تے ایم او ایل تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی ٹی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ 1931ء تو‏ں 1938ء تک اوہ جامعہ ملیہ کالج دہلی وچ استاد رہ‏‏ے۔ 1938ء وچ محمود آباد آ گئے جتھے اوہ راجہ صاحب محمود آباد دے اتالیق رہ‏‏ے۔ 1948ء تو‏ں 1951ء تک شیعہ ڈگری کالج لکھنؤ دے پرنسپل رہے فیر یکم اکتوبر 1951ء نو‏‏ں پاکستان منتقل ہوئے گئے۔ تحریک پاکستان دے دوران اوہ آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی ورکنگ کمیٹی دے رکن رہ‏‏ے۔ اوہ انہاں دو افراد وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں قائد اعظم محمد علی جناح نے کرپس مشن دے سامنے وڈے فخر دے نال پیش کيتا سی کہ اس مشن نو‏‏ں تخلیقِ پاکستان دا دینی پس منظر سمجھیا سکن۔ علامہ جارچوی نے پاکستان آنے دے بعد عملی سیاست دا سلسلہ وی جاری رکھیا، تحریر و تقریر تو‏ں وی منسلک رہے تے درس و تدریس تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ کراچی یونیورسٹی وچ شعبہ تھیالوجی دے پہلے استاد سن تے ایہ شعبہ انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں وجود وچ آیا سی۔ عمر دے آخری حصے وچ انہاں نے انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک اینڈ کلچرل ریسرچ دے ناں تو‏ں اک ادارہ بنانے دا منصوبہ بنایا۔ اس مقصد دے لئی زمین وی حاصل کرلئی گئی سی مگر عمر نے وفا نہ د‏‏ی ۔
ابن حسن جارچوی نے متعدد کتاباں وی یادگار چھڈن جنہاں وچ فلسفۂ آلِ محمد، شہیدِ نینوا، بصیرت افروز مجالس، علی کاطرز جہانبانی، جدید ذاکری تے مقدمہ فلسفۂ آلِ محمد شامل نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے زوال رومۃ الکبریٰ دے حصہ اسلام نو‏‏ں وی اردو وچ منتقل کيتا سی جو شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔
وفات
علامہ ابن حسن جارچوی 16 جولائ‏ی، 1973ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی وچ واقع انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک کلچر اینڈ ریسرچ دے احاطے وچ سپردِ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1904 دے جم گٹھ:1973 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مترجمین گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں
رشی پٹیالوی
رشی پٹیالوی ( اردو  ), (۱۹۱۷–۱۹۹۹), جم ویلے بام دیوَ شرما، ضلع ہوشیارپور  (پنجاب) توں، داغ دہلوی دے ٹبر نال متعلق اکّ مشہور اردو شاعر سی۔ اوہ نسیم نورمحلی دا شاگرد سی جو اگوں مرزا خان داغ دہلوی دے  شاگرد لابھو رام جوش ملسیانی (۱۸۸۳-۱۹۷۶) دا شاگرد سی۔ ۲۶ دسمبر ۱۹۹۹ نوں ممبئی وکھے ۸۲ سال دی عمر وچ دل دا دورہ پین کارن اسدی موت ہو گئی۔
اسدیاں ہور رچناواں جو اردو وارتک وچ ہن ریاض-اے-نسیم (۱۹۷۸), جائزے (۱۹۶۶) اتے پرتو-اے-جمہور (۱۹۷۶) شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:موت ۱۹۹۹ گٹھ:جم ۱۹۱۷ گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:موت 1999 گٹھ:جم 1917
وزیر ریل (بھارت)
وزیر ریل  حکومت ہند د‏‏ی وزارت ریل دا سربراہ ہُندا اے تے اسنو‏ں عموماً کابینی درجہ بخشا جاندا ا‏‏ے۔ وزیر ریل بھارتی ریلوے دا ذمہ دار اے جو دنیا دے عظیم ترین آجر ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہور وزیر ریل د‏‏ی ایہ وی ذمہ داری ہُندی اے کہ اوہ پارلیمان وچ ریلوے دا بجٹ پیش کرے۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے پیوش گویل موجودہ وزیر ریل نيں، انہاں نے 3 ستمبر 2017ء نو‏‏ں قلمدان وزارت سنبھالیا سی ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے وزرائے ریل گٹھ:بھارت وچ 1947ء دیاں تاسیساں گٹھ:وزرا د‏‏ی مرکزی کونسل گٹھ:بھارت
ہندی ساہت
گٹھ:ہندی ساہت
مادھو سنگھ
مادھو سنگھ (۱ جولائ‏ی ۱۹۲۹–۲۰۰۶) اکّ بھارتی پہلوان سی۔ اسنے ۱۹۶۰ دے گرمیاں والے اولمپک اندے ۱۹۶۴ دے گرمیاں والے اولمپک وچّ حصہ لیا۔
2020ء دا ہاتھرس اجتماعی آبرو ریزی تے قتل دا واقعہ
2020ء دا ہاتھرس اجتماعی آبرو ریزی تے قتل دا واقعہ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے ہاتھرس ضلع وچ مبینہ طور اُتے چار اعلٰی ذات دے لڑکےآں سندیپ، رامو، لوکُش تے روی د‏‏ی جانب تو‏ں کھیتاں وچ برسر خدمت اک دلت لڑکی اُتے کيتا گیا سنگین جرم سی۔ اس جرم وچ نہ صرف متاثرہ د‏‏ی جبری آبرو ریزی کيتی گئی سی بلکہ اسنو‏ں گلا گھونٹ کر مار دتا گیا۔ متاثرہ لڑکی نو‏‏ں ابتداء وچ ریاستی علاج و معالجہ دے بعد دہلی منتقل کيتا گیا تے بعد وچ دہلی دے اک ہسپتال منتقل کيتا گیا۔ ایہ لڑکی دو ہفتےآں د‏‏ی جد و جہد دے بعد انتقال کر گئی۔ شروع شروع وچ اتر پردیش د‏‏ی ریاستی پولیس کسی آبرو ریزی د‏‏ی خبر د‏‏ی تردید کرچک‏ی سی۔ اُتے بعد وچ متوفیہ دے انتقالی بیان (dying declaration) تے طبی معائنے د‏‏ی روشنی وچ سی بی آئی چاراں ملزمین سندیپ، رامو، لوکُش تے روی اُتے اس لڑکی د‏‏ی عصمت دری تے قتل دا مقدمہ درج کيتا۔
حوالے
گٹھ:2020ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:بھارت وچ سوانیاں دے خلاف تشدد گٹھ:بھارت وچ ستمبر 2020ء دے واقعات گٹھ:سوانیاں دے خلاف تشدد دے واقعات
2014 فیفا عالمی کپ ناک آؤٹ مرحلہ
تیسرا مقام میچ
تیسرے مقام دے لئی نیدرلینڈز نے برازیل نو‏‏ں 0-3 تو‏ں ہرا دتا۔ برازیل نے پورے عالمی کپ وچ 14 گول کھائے، ایہ کسی میزبان ملک دے خلاف اج تک دے سب تو‏ں زیادہ گول ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2014 فیفا عالمی کپ
امرتلال ناگر
امرتلال ناگر (۱۷ اگست ۱۹۱۶ - ۲۳ فروری 1990) ویہویں صدی دے پرمکھ ہندی لکھاریاں وچوں اکّ سی۔
اسنے اکّ لکھاری اتے صحافی دے روپ وچ شروعات کیتی، مگر اوہ ۷ سالاں لئی بھارتی فلم انڈسٹری وچ اکّ سرگرم لکھاری بن گیا۔ اسنے دسمبر ۱۹۵۳ اتے مئی ۱۹۵۶ درمیان آل انڈیا ریڈیو وچ اکّ ناٹک پروڈیؤسر وجوں کم کیتا۔ اس نقطہ تے اسنوں احساس ہویا کہ اکّ مقررہ نوکری ہمیشہ اس دے ساہتی جیون وچ رکاوٹ بنیگی، اس لئی اسنے اپنے آپ نوں آزاد لیکھنی دے وقف کر دتا۔
اکثر پریمچند دے سچے ساہتی وارث وجوں جانے جاندے، امرت لال نگر نے ساہتکار وجوں اپنی آزاد اتے ولکھن پچھان بنائی اتے بھارتی ساہت دے سبھ توں اہم اتے بہپکھی تخلیقی لکھاریاں وچوں اکّ گنیا جاندا اے۔ مشہور نقاد ڈاکٹر. رام بلاس شرما دے شبداں وچ، "بناں شکّ، امرت لال نگر نوں اکّ مہتوپورن ناول کار وجوں یاد کیتا جاوے گا۔ میرے لئی، اوہ گلپ دا اکّ بہت وڈا شلپکار ہے۔ اسنے معیاری [مانک] ہندی، دے نال نال غیر-معیاری [غیر-مانک] عام لوکاں دی ہندی دوناں دی شکتی نوں اجاگر کیتا ہے۔"
امرت لال نگر دی اصل قابلیت اسدیاں کہانیاں اتے ناولاں وچ کئیاں پاتر ترقی یافتہ کرن دی کلا وچ پئی اے۔ اکّ کہانی نوں گنجھل دار؉  اتے بہو-ایامی طریقیاں نال کئی پدھراں تے چلاؤن دی اسدی ولکھن اہلیت بارے ٹپنی کردیاں، اکّ ہور اگھے لکھاری اتے ہندی دے نقاد، شریلال شکل نوٹ کردے ہن، "اپنی شخصیت نوں اپنے پاتراں 'تے تھوپن دی بجائے، ناگر جی اپنے آپ نوں پاتر وچّ گھول دیندے ہن۔ اتے پرکریا وچ، اوہ تزربیکار پدھر 'تے، اوہ ساریاں جٹلتاواں نوں جذب کر لیندے ہن جو کہ سرلتم پاتر وی اپنیاں چنتاواں اتے گنڈھیلیاں پہیلیاں دے روپاں وچّ پالی رکھدے ہن۔ ایہہ کم صرف اکّ وشال سرجناتمک لیکھک ہی کر سکدا ہے۔"
جیونی
امرتلال ناگر دا جم ۱۷ اگست ۱۹۱۶ نوں آگرہ (اتر پردیش) وچ ہویا۔ اس دے پیؤ دا نام راجارام ناگر سی۔ ناگر جی دا ندھن ۱۹۹۰ وچ ہویا۔ اسنے انٹرمیڈئیٹ تک سکھیا حاصل کیتی۔ ناگر جی دی بولی - سہج، آسان نظارہ دے مطابق اے۔ محاوریاں، اکھاناں، غیرملکی اتے دیشی شبداں دا استعمال لوڑ مطابق کیتا گیا اے۔ جذباتی، ورنناتمک، شبد چتراتمک سٹائل دا استعمال اس دیا رچناواں وچ ہویا اے۔
اسنے قابلیت (اصل نام ساوتری دیوی عرف بٹو) نال ۳۱ جنوری ۱۹۳۲ نوں ویاہ کروا لیا۔ اس دے چار بچے (سورگی کمد ناگر، سورگ شرد ناگر، ڈاکٹر. اچلا ناگر اتے شریمتی آرتی پانڈیا) سن۔
نوکری
ناگر نے آل انڈیا یونائیٹڈ انشورینس کمپنی دے لکھنؤ دفتر وچ ۱۸ دناں لئی اکّ ڈسپیچ کلرک وجوں کم کیتا۔ اسنے ۱۹۳۹ وچ 'نول کشور پریس' دے اشاعتاں ڈویزن اتے  مادھری  دے ادارتی دفتر وچ سویئچھک سیواواں حاصل کیتیاں۔ دسمبر ۱۹۵۳ توں مئی ۱۹۵۶ تک اسنے آکاشوانی (آل انڈیا ریڈیو)، لکھنؤ وچ ناٹک پروڈیؤسر وجوں کم کیتا، پر اس عہدے توں استعفٰی دے دتا تاں کہ اوہ اپنا سارا سماں اتے دھیان اپنے ساہتی کماں ول مرتکز کر سکے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندی لکھاری
بپّا راول
بپا راول (1433–1468) اُدیپور راج دا بانی راجا سی۔
نامکرن
بپا راول بپا جاں باپا اصل وچ انفرادی شبد نہیں اے، سگوں جس طرحاں "باپو" شبد مہاتما گاندھی لئی روڑ ہو چکیا اے، اسے طرحاں اعزازی "باپا" شبد وی میواڑ دے اک خاص بادشاہ لئی ورتیا جاندا اے۔ گہل بنسی راجا کالبھوج دا ہی دوجا نام باپا منن وچ کجھ تریخی ہچکچاہٹ نہیں ہندی۔ اس دے لوکسیوا، دیشسیوا وغیرہ کماں نال متاثر ہو کے ہی جنتا نے اسنوں باپا خطاب نال نوازیا ہووےگا۔
جیون
مہانرانا کمبھا دے ویلے وچ رچت اکلنگ مہاتم وچ کسے پرانے گرنتھ جاں پرشستی دی بنیاد اتے بپا دا سماں سنوت 810 (سن 753) دتا اے۔ اک ہور اکلنگ مہاتم توں سدھ اے کہ ایہہ بپا دے راجتیاگ دا سماں سی۔ جے بپا دا راجدور 30 سال رکھیا جاوے تاں اوہ سن 723 دے لگپگ گدی اتے بیٹھا ہووےگا۔ استوں پہلاں وی اس دے ٹبر دے کجھ پرتاپی راجا میواڑ وچ ہو چکے سن، پر بپا دی شخصیت اوہناں سبھ توں ودھ کے سی۔ چتوڑ دا مضبوط قلعہ بندی اس ویلے تک موری راجٹبر دے راجے دے ہتھ وچ سی۔ پرمپرا مطابق ایہہ مشہور اے کہ ہاریت رشی دی کرپا نال بپا نے مانموری نوں مار کے اس قلعہ بندی نوں حاصل کیتا۔ ٹاڈ نوں اتھے راجا مانکا وِ  770ب (سن 713ء) دا اک کتبہ ملیا سی جو سدھ کردا اے کہ باپا اتے مانموری دے ویلے وچ خاص انتر نہیں اے۔
چتوڑ اتے اختیار کرنا کوئی آسان کم نہیں سی؛ پر ساڈا اندازا اے کہ باپا دی خاص مشہوری عرباں دے نال کامیاب لڑائی کرن دے کارن ہوئی۔ سن 712ء  وچ محمد بن قاسم توں سندھ  نوں جتیا۔ استوں بعد عرباں نے چارے پاسے ہلے کرن شروع کیتے۔ اوہناں نے چاوڑاں، موریئے، سیندھواں، کچھیلاں اتے گزراں نوں ہرایا۔ مارواڑ، مالوا، میواڑ، گجرات وغیرہ سبھ حصےآں اتے اوہناں دیاں فوجاں چھا گئیاں۔ اس ویلے راجستھان دے کجھ مہان انسان ہوئے جہناں وچ خاص طور تے پرتیہار بادشاہ ناگبھٹ پہلا اتے باپا راول دے نام پرمکھ ہن۔ ناگبھٹ پہلا نے عرباں نوں مغربی راجستھان اتے مالوے توں مار بھجایا۔ بپا نے ایہی کم میواڑ اتے اس دے آسپاس دے صوبے لئی کیتا۔ موریا (موری) شاید اس عرب حملے نال جرجر ہو گئے ہون۔ باپا نے اوہ کم کیتا جو موری کرن وچ نااہل سن، اتے نال ہی نال چتوڑ اتے وی اختیار کر لیا۔ بپا راول دے مسلمان دیساں اتے فتح دیاں کئی دنتکہانیاں عرباں دی ہار دی اس سچی گھٹنا توں پیدا ہوئی ہونگی۔
گٹھ:بھارت دی تریخ
پنجابی ویاہ
= پنجابی ویاہ =
ویاہ
انسانی زندگی وچ ویاہ دا اہم ستھان اے۔ مول روپ وچ ویاہ دے دو ادیش ہن اک تاں ایہہ جنسی سمضموناں نوں وسّ کرن دا انسانی سماج ولوں اپنایا اک ستھان اے اتے دوجا ایہہ اولاد دے سماجی سمضموناں اتے ذمہ واری نوں نردھارت کرن دی پرشٹھ زمین وی پیش کردا اے۔ انسانی زندگی دے تن پرمکھ پڑاواں جم، ویاہ اتے موت وچوں ویاہ سبھ توں مہتومکمل پڑائ اے۔1 چھہارا لگنا اس رسم مطابق لڑکی دا پیؤ لڑکے دے ہتھ اتے شگن دھردا اے۔ اج دے پونجیوادی یگ وچ ایہہ پنج سو، ہزار جاں اس توں ودھ وی ہو سکدا اے۔ سکا سیوا اسدی جھولی وچ پا کے چھہارا اسدے منہ لایا جاندا اے۔ اس لئی اس رشم دا ناں چھہارا لگنا منیا جاندا اے۔2
ویاہ کڈھواؤنا
پنڈت منڈے اتے کڑی دے نخشتر دیکھ کے ویاہ دا مہورت کڈھدا اے جے سیارہ سمت ٹھیک نہ ہووے تاں بھجن، جپ جاں پنّ دان کروایا جاندا اے۔ ویاہ دی تاریخ مقررہ ہو جاندی اے، جسنوں ویاہ کڈھواؤنا کیہا جاندا اے۔3
کردار
ویاہ دے دناں وچ منڈے دے گھر استریاں ولوں گائے جان والے لوک-گیت گھوڑیاں اکھواؤندے ہن۔ ویاہ توں پنج جاں ستّ دن پہلاں ویاہ والے گھر گاؤن بٹھا دتا جاندا اے۔ منڈے دے ویاہ توں پہلاں روز رات نوں ایہہ گیت گائے جاندے ہن۔ لاگی سارے گھراں وچ گاؤن دا سدا دے آؤندا اے۔ گھر دیاں سوانیاں تے ہور آنڈھناں-گواڈھناں تے شریکے بھائیچارے دیاں عورتاں کم کار توں ویہلیاں ہو کے رات نوں اکٹھیاں ہو کے گیت گاؤندیاں ہن۔ گیت شروع کرن توں پہلاں منڈے دے ویاہ `تے پنج جاں ستّ گھوڑیاں گاؤنیاں ضروری ہن۔4 ساڈے سماجی تانے-بانے وچ کوئی وی کم لوکگیتاں توں بناں نیپرے نہیں چڑھدا۔ انسان دے جم توں مرن تک دے سفر تے بعد وچ اسدیاں یاداں دے پرچھاویں وی لوکگیتاں وچ بجھے ہندے ہن۔ لڑکے دے ویاہ توں پہلا چاؤ ملارا تے شگنا تے گائے جان والے گیتاں نوں گھوڑیاں کیہا جاندا اے۔ ایہہ لڑکے دے ویاہ توں پہلاں گیارا، نوں، ستّ جاں پنج دناں توں آرنبھ کرکے ویاہ والے دن تک عورت جاتی ولوں گائیاں جاندیاں ہن جتھو تک گھوڑیاں نوں گاؤن دے ویلے دا تعلقات اے۔ ایہہ عورت طبقہ ولوں رات دے پہلے پہر توں آرنبھ کرکے لگپگ ادھی رات تک دے ویلے `چ سموہک طور تے گائیاں جاندیاں ہن۔
مطلب
‘گھوڑی` شبد توں اس بارے بھلیکھا پیندا اے جویں ایہہ لاڑے دے صرف گھوڑی چڑھن ویلے گائے جان والے گیت ہی ہون۔ اصل وچ گھوڑی اوہناں سارے گیتاں نوں کہنا چاہیدا اے جو سدھے طور تے لاڑے-ویر دے نائکتو نال متعلق ہن۔ گھوڑی چڑھن دی رسم پتّ والے گھر وچ ویاہ متعلق مرکزی رسم اے۔ بہتے گیت لاڑے دی جنّ دی تیاری، جنّ چڑھن ویلے دے شگناں اتے گھوڑی نال متعلق گیت ہون کرکے ایہناں نوں اک ناں ‘گھوڑی` جاں ‘گھوڑیاں` دتا گیا اے۔ وڈا معنےآں وچ گھوڑیاں، بھیناں ولوں ویر اتے پیار بھرے آگرہ اتے اختیار دے گیت ہن۔ جہڑے لاڑے-ویر دے ویاہ ویلے گئے جاندے ہن۔
تشریح
ڈاکٹر۔ کرنیل سنگھ تھند مطابق، “لڑکے دے ویاہ سنسکار دے تعلقات وچ گھوڑی دی رسم ویلے استریاں ولوں جہڑے گیت گائے جاندے ہن، اوہ گھوڑیاں ہن۔ جنہاں گیتاں وچ گھوڑی شبد بار-بار دہرایا جاندا اے۔” (لوکیان، صفعہ 148) مہیندر سنگھ رندھاوا مطابق، “منڈے دے گھر گئے جان والے گیتاں نوں “گھوڑیاں” آکھدے ہن۔”	(پنجابی لوک گیت، صفعہ 315) بکرم سنگھ گھمن مطابق، “گھوڑیاں، منڈیاں دے جم اتے ویاہ دے شبھ-اچھانواں دے گیت ہندے ہن۔ (سچے پٹّ دی میں پھلکاری)
گھوڑی چڑھنا
ویاہ دے موقعے تے لاڑھاں گھوڑی اتے سوار ہندا اے تے باقی براتی اس دے نال-نال پیدل تردے ہن۔ اگے ڈھول واجے تے شہنائیاں وج رہیاں ہندیاں ہن۔ برات وچ شامل گبھرو نچدے ٹپدے تے بھنگڑے پاؤندے ہن۔ برات ترن ویلے لڑکے دیاں بھیناں بھرجائیاں کئی طرحاں دے شگن کردیاں ہن۔ وڈی بھرجائی لانڑے دیاں اکھاں وچ سرمہ پاؤندی اے اتے بھیناں گھوڑی دی ‘وانگ پھڑدیاں`، ‘وانگ گنددیاں` تے گھوڑی نوں دال چگاؤندیا ہن۔ لاڑھا سبھناں نوں شگن وجوں روپئے بھیٹ کردا اے۔ اس موقعے تیویاں گیتاں دیاں سور لہریاں چھیڑی رکھدیاں ہن۔
گھوڑی دے گیت
اوہ گیت جو تیویاں لاڑے دے گھوڑی چڑھن ویلے گاؤندیاں ہن۔ ایہناں منگل گیتاں نوں ‘گھوڑیاں` وی کیہا جاندا اے اتے ایہہ ویاہ توں کجھ دن پہلاں ہی ور دے گھر گائیاں جان لگ پیندیاں ہن۔ گھوڑیاں وچ لاڑھے دے روپ تے پھبن، جنج دی چڑھت تے ٹوہر دا جس گایا گیا ہندا اے۔ اسنوں ‘جس گیت` وی کہندے ہن۔ چیرا تیرا وے ملا سوہنا، بندا کلغیاں دے نال کلغی ڈیڈھ تے ہزار، مے بلہاری۔ وے ماں دیا شرجنا گھوڑیاں وچ ماں تے بھیناں بھرجائیاں دیاں ریجھاں سدھرا تے لالساواں کئی رنگا تے روپاں وچ پنگردیاں تے مینہہ دیاں کنیاں وانگ اک تال وچ نچدیاں ہن۔ نکی نکی بوندی، نکیاں، مینہہ وے ورھے۔ نوں نکیاں، ماں وے سہاگن تیرے شگن کرے۔ وے نکیاں، دمّ دی بوری تیرا بابا پھڑے۔ نوں نکیا، ہاتھیاں دے سنگل تیرا ویر پھڑے۔
گھوڑی دیاں ریتاں
ویاہ ویلے ور نوں گھوڑی تے چڑایا جاندا اے، اس ویلے کئی شگن تے ریتاں کیتیاں جاندیاں ہن، جنھاں نوں گھوڑی دیاں ریتاں کہندے ہن۔ جدوں لاڑا گھوڑی چڑھدا اے تاں بھرجائیاں اسنوں شگن وجوں کجھ دیندیاں ہن۔ اس پچھو وڈی بھرجائی لاڑھے دے روپ نوں سان چاڑھن لئی اس دیاں اکھاں وچ سلائی نال سرمہ پاؤندی اے اتے دیور بھرجائی نوں شگن دے طور اتے کجھ روپئے بھیٹ کردا اے۔ اس پچھوں اپجائکتا دی ریت کیتی جاندی اے اتے دلے دی گود وچ بھرا جا کسے ہور ساک دے چھوٹے لڑکے نوں بٹھایا جاندا اے۔ اس موقعے تے بھینا گھوڑی دیاں وانگاں گندیاں ہن۔ گھوڑی دے ایالاں نوں کنگھی نال واہ کے، گیت گاؤندیاں ہوئیاں، گت وانن، اک دو ول پاؤندیاں ہن تے، دلھاں بھیناں نوں شگن وجوں کجھ روپئے دیندا اے۔ اس پچھوں دال چارن دی ریت کیتی جاندی اے دلھے دیاں بھیناں ٹوکری جاں تھال وچ چھولیاں دی دال پا کے گیت گاؤندیاں ہوئیا گھوڑی نوں چاردیاں ہن تے بھرا بھیناں دی تلی اتے شگنا وجوں کجھ روپئے دھردا اے۔ گھوڑی دی سبھ توں مشہور ریت جنڈی کٹن دی اے۔ جنج ترن لگیاں سبھ توں پہلاں دلاں ہتھ وچ پھڑی تلوار نال، کسے جنڈی نالوں رسمی ڈھنگ نال ٹہناں وڈدا اے۔ ایہہ وجی دا شگن اے۔ جنڈی کٹن پچھو جٹا وچ دلھاں جٹھیریاں نوں متھا ٹیکدا اے۔ جے توں چڑھیو گھوڑی وے تیرے نال بھراواں دی جوڑی وے نکیا ماں دیاں لاڈلیاں، میں واری وے۔ جے توں وڈی جنڈی وے تیری ماں نے شکر ونڈی وے نکیاں ماں دیاں لاڈلیاں، مے واری وے۔
گائن سٹائل
اچارن دی نظر توں گھوڑیاں دے، دو سوانیاں دے جٹا وچ انترا در انترا گائے جان والے گیت ہن۔ کئی وار ایہناں گیتاں-روپاں نوں پیشکاری دی ستھتی مطابق گروہ ولوں سموہک روپ وچ وی گایاں جاندا اے۔ کئی وار کسے گیت دے انتریاں نوں کوئی اکلی سوانی گاؤندی اے اتے اس دی مستقل نوں گروہ عورتاں سموہک روپ وچ دوہرا کے اس دا ہنگارا بھردیاں ہن۔ اس تکنیک دے گائن ویلے مرھیلن دا بیل باقی سوانیاں دے سموہک اچار دی اگوائی کردا اے۔
گائن موقعے
پتّ والے گھر گھوڑیاں اتے ہور گیت گاؤن دے پرمکھ موقعے ہیٹھ لکھے ہندے ہن۔ 1.	سااے چٹھی کھولن ویلے، 2.	ویاہ توں پہلاں دے دناں وچ بٹھائے گئے گوناں وچ 3.	لاڑے نوں وٹنا ملن تے نہائی دھوئی ویلے 4.	جنّ چڑھن توں پہلے دن نؤندا پاؤن ویلے 5.	لاڑے دے تیاری اتے سہرا بندی دی رسم ویلے 6.	جنّ چڑھن توں پہلاں مذہبی ستھاناں اتے متھا ٹیکن جاندے ویلے
گھوڑیاں دی رسم دا روپانترن
ہن مشینی یگ اے۔ لاڑا ہن گھوڑی تے چڑھ کے لاڑی نوں ویاہن نہیں جاندا، سگوں سجی سجائی وڈی کار تے جاندا اے۔ لاڑی نوں ویاہ کے اپنی کار وچ ہی بٹھا کے لیاؤندا اے۔ اس لئی لاڑے دی گھوڑی چڑھن دی رسم ہن ختم ہو گئی اے ہاں، اجے وی کئی پروار جنّ گھر دے نیڑے آ کے، لاڑے نوں کار وچوں لاہ کے، گھوڑی تے بٹھا کے جنّ گھر لے کے جاندے ویکھے جاندے ہن۔ معاون کتاب لسٹ 1.	رندھاوا، مندیپ، دور وسیندے نوکرا، روی ساہت پرکاشن، امرتسر، 2005، پنہ 73 2.	ردھاوا، ستندر کور، سبھیاچار تے پنجابی سبھیاچار نوَ-پرپیکھ، سندر بکّ ڈپو، جالندھر، 2013، پنہ 133 3.	بیدی، سوہندر سنگھ ونجارا، پنجابی لوکدھارا وشوکوش، جلد 5، نیشنل بکّ شاپ، دلی، پنہ 822 4.	بیدی، سوہندر سنگھ ونجارا، پنجابی لوکدھارا وشوکوش، جلد 7، نیشنل بکّ شاپ، دلی، پنہ 1765 5.	رندھاوا، مہیندر سنگھ تے ستیارتھی، دیوندر، پنجابی لوک گیت، ساہت اکادمی، نویں دلی، 1970، پنہ 315 6.	ناہر سنگھ (ڈاکٹر۔)، باغیں چمبا کھڑ رہا، جلد 5، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1999، پنہ 54 7.	گھمن، آسا سنگھ، ویاہ دے لوک گیت، وارث شاہ فاؤنڈیشن، امرتسر، 1999، پنہ 22 8.	کہل، ہرکیش سنگھ، پنجابی ڈیپارٹمنٹ کوش، یونیسٹار بکّ، 2013، پنہ 429 9.	تھند، کرنیل سنگھ، پنجاب دا لوک ورثہ، حصہ پہلا، پبلیکیشن، بیورو، پنجابی یونیورسٹی، 2002، پنہ 133 10.	ناہر سنگھ (ڈاکٹر۔)، ماں سہاگن شگن کرے، جلد 7، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 2001، پنہ 107
سہاگ
ویاہ دے دناں وچ کڑی دے گھر استریاں ولوں گائے جاندے لوک ساہت سہاگ اکھواؤندے ہن۔ سہاگ ویاہی جان والی کڑی دے منوجذبات، ویاہ دی کامنا، سوہنے ور اتے چنگے گھر دی لوچا، پیکے تے سہرے گھر نال اک رس ویاہتا زندگی دی سوچ، ماپیاں دا گھر چھڈے جان دا ادریواں اتے سبھیاچار پرجذبات ہیٹھ بنے سپنیاں وغیرہ دے پرگٹائ دا زریعہ بندے ہن۔5
وٹنا ملنا
وٹنا ملنا تے نائی دھوئی ورگی رسم لاڑے لاڑی نوں ودھیرے خوبصورت دکھّ والے بناؤنے دے یتن ہندے ہن تاں جو ویاہ ویلے ہاشے مذاق دے نقطہ نہ بنن۔6
سہرا بنھنا
لاڑے نوں سہرے نال لکا دینا وی اصل وچ دیکھن والیاں لئی اتسکتا پیدا کرن دی تکنیک اے۔ دوجا اجیاے لچھناں صدقہ لاڑا عامَ براتیاں نالوں وکھری دکھ والا وی لگدا اے۔ اس دا سٹہ اس نال ورتن والیاں دا رؤں-رکھ ودھیرے سلیقے والا ہندا اے، کیونکہ متعلق سماگم دا اوہ ہیرو ہندا اے۔7
سربالا
ویاہ ویلے لاڑے دا اک سہیوگی ہندا اے، جسنوں سربالا کیہا جاندا اے۔ ایہہ لاڑے دا انگ-رکھیک ہندا اے۔ کسے سنکٹکالین ستھتی وچ ایہہ لاڑے دی تھاں وی لے سکدا اے۔ سربالا اکثر لاڑے دا چھوٹا کنوارہ بھرا ہندا اے جہڑا وہوٹی دا دیور ہندا اے۔8
سرمہ سلائی
سرمہ سلائی دی رسم وی دیور تے بھرجائی دے رشتے دی کام-کھل دا سنکیتک پرگٹاوا اے۔ سرمہ صرف بھرجائی ہی پاؤندی اے۔9
ملنی کرنی
نوَ-رشتیاں دے پہلی وار ملاپ نوں ملنی دی رشم کیہا جاندا اے۔ ملنی دی رشم نوں پیشکارا وی کیہا جاندا اے۔ اس دا مطلب اے جاننجی تے مانجی دا آپس وچ ملنا۔ سبھ توں پہلاں کڑی تے منڈے دے باپ دی ملنی آرنبھ ہندی اے۔ کڑی دا باپ منڈے دے باپ نوں اک کمبل، سونے دا گہنہ تے ہار پہناؤندا اے۔ اس توں بعد منڈے دا بھرا کڑی دے بھرا نال، منڈے دا ماما کڑی دے مامے نال ملنی دی رشم نبھاؤندے ہن۔10
ڈولی تورنا
سبھ توں ودھ بھاوک اتے ویوگی سماں تاں ودیگی دا اے۔ پہلے ویلیاں وچ چار قہار ڈولی موڈھیاں تے چک کے لجایا کردے سن۔ اس توں اپرنت گڈیاں اتے رتھاں دا رواج آیا۔ اج کلھ تاں کار سجا لئی جاندی اے۔ وچھوڑے دا ایہہ اتی کرنا مئی سماں ہندا اے۔ گھر دے سبھ رشتے دار، ساک متعلق سجن متر پر خاص کر کے خون دے رشتے دار-ماپے، چاچے-تائے، ویر-بھیناں، نانکے وغیرہ تردی بچی نوں پیار دیندے ہن۔ اکھاں سیپانی ہندیاں ہن اتے حلیمی نال سجناں نوں وداع کیتا جاندا اے۔12
پانی وارنا
پانی وارن دا کم ماں کردی اے، کیہا جاندا اے کہ اجیہا کرکے ماں پتر لئی شبھ کامنا کردی اے۔ جدوں بنا بنی لے آؤندا اے تاں ماں نوں سدا دتا جاندا اے۔ ‘پانی وار نی بنے دیئے مائی، بنا بنی باہر کھڑے۔` پانی وارنا اصل وچ لاڑی دا سواگت اے۔ سسّ اصولاں مطابق گھر دی مکھی ہندی اے۔ اس نوں ایہہ خوشگوار کم سوپیا جاندا اے۔13
کنگنا کھیڈنا
کچی لسی دی صوبہ وچ نسچت وستو نوں چھپا کے لبھن دی کھیڈ کھیڈی جاندی اے جسنوں کنگنا کھیڈنا کہندے ہن۔14 ==چھٹیاں== چھٹیاں کھیڈنا وی ویاہ ورگے سکھاویں ویلے نوں گھٹن تے مایوسی توں بچاؤن لئی ہسن کھیڈن دی جگت ماتحت لیاندا جاندا اے۔15
حوالے
1) ڈاکٹر۔ رپندرجیت گل، ویاہ رشماں اتے لوک گیت، وارث شاہ فاؤنڈیشن امرتسر، سن 2013، پنہ 6-10. 2) ڈاکٹر۔ جیت سنگھ جوسی، لوک کلا اتے سبھیاچار مڈھلی جان پہچان، پبلیکیشن بیورو پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، سن 2010، پنہ 150-153. 3) ڈاکٹر۔ امرجیت سنگھ گل، ویاہ دیاں رہریتاں تے پنجابی لوک-گیت، روی ساہت پرکاشن، امرتسر، سن 2012، پنہ 131-133. 4) گرچرن سنگھ بھاٹیا، ڈاکٹر۔ بلدیو سنگھ بدن، ویاہ دے گیت، نیشنل بکّ شاپ، دلی، سن 1996، پنہ 175.
کرمپال کور کلاس: ایم۔اے۔ پنجابی حصہ دوجا سمیسٹر تیجا رول نن۔ 130160947
گٹھ:پنجابی ویاہ گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
انجیلا وائٹ
انجیلا وائٹ (پیدائش: 4 مارچ 1985) ایک آسٹریلوی فحش فلم اداکارہ اور ہدایت کارہے۔ اس نے اپنا کام شروع کر دیا۔ 2003 سے جنسی صنعت میں اسے متعدد ایوارڈز اور نامزدگیاں ملی ہیں۔ 2007 میں اینجی نے اسے حاصل کیا۔ بیچلر آف آرٹس میلبورن یونیورسٹی سے 2010 میں، اس نے جینڈر اسٹڈیز میں اعزاز کے ساتھ فلسفہ میں پی ایچ ڈی کی ڈگری حاصل کی۔ ابیلنگی.
تعلیم
2007 میں اس نے اینجی کو پڑھایا بیچلر آف آرٹس میلبورن یونیورسٹی سے، اور 2010 میں ایک میجر میں آنرز کے ساتھ گریجویشن کیا۔ 2010 میں صنفی مطالعہ۔
پیشہ ورانہ زندگی
اینجی نے 2003 میں فحش فلموں میں اپنا کام شروع کیا، جب اس نے اپنے پہلے کلپ میں اس وقت اداکاری کی جب وہ صرف 18 سال کی تھی، جب کہ اس کی پہلی ڈی وی ڈی 2011 میں "اینجلا وائٹ فائنل فکس" کے عنوان سے ریلیز ہوئی تھی۔ پھر، 2013 میں، اس نے اپنی ویب سائٹ angelawhite.com پر شروع کی، اور اکتوبر 2014 میں، اس نے گرل فرینڈز فلمز نامی پروڈکشن کمپنی کے ساتھ معاہدہ کیا۔ اسی سال اسے آسٹریلیا کی سب سے مشہور فحش شخصیت کے طور پر چنا گیا۔
ویب کیم آرام دہ اور پرسکون
انجیلا نے ویب کیم ماڈل کے طور پر بھی کام کیا، اور اس نے کہا کہ جب وہ اپنے مداحوں سے براہ راست رابطے میں رہتی ہیں تو وہ خوش ہوتی ہیں اور انہوں نے اسے روکنے کے بارے میں کبھی نہیں سوچا۔ اور اس نے مزید مداح حاصل کرنے کے لیے فحش کی دنیا میں مزید داخل ہونے کا فیصلہ کیا۔
سیاست میں
2010 میں اینجی نے ایک ملحق امیدوار کے طور پر مقابلہ کیا۔ آسٹریلیائی سیکس پارٹی وکٹورین ریاستی انتخابات کے دوران، جہاں وہ جنسی کارکنوں کے حقوق کے لیے کھڑا ہونا چاہتی تھیں۔ 2013 میں، وہ اور ان کی پارٹی کی ساتھی، زہرہ سٹراڈاؤسٹ، ایک ساتھ فحش فلم میں نظر آنے والی پہلی دو خواتین سیاستدان بنیں۔
ذرائع
گٹھ:1985 دے جم گٹھ:آسٹریلیائی فحش اداکارہ گٹھ:فحش فلموں کے ہدایت کار گٹھ:ابیلنگی فحش اداکارہ گٹھ:فحش اداکارہ ہم جنس پرست گٹھ:آسٹریلوی اداکارہ گٹھ:آسٹریلیائی سیاسی امیدوار
چوہان خاندان (جلور)
جالور دے چوہان ، جسنو‏ں مقامی زباناں وچ چوہان جالور دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک گجر نسل نال تعلق رکھنے والا ہندوستانی شاہی خاندان سی جسنو‏ں اگنی ونشی دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا اے اس خاندان نے ۱۱۶۰ تے ۱۳۱۱ دے درمیان موجودہ راجستھان وچ جالور دے آس پاس دے علاقے اُتے حکومت کيتی۔ انہاں دا تعلق گجراں دے چاہمنا (چوہان) قبیلے تو‏ں تھا انہاں نے نڈولا دے چاہماناں تو‏ں وکھ ہو ک‏ے گجرات دے چالوکیو‏ں دے جاگیرداراں دے طور اُتے حکومت کيتی۔ اک مختصر مدت دے لئی، اوہ آزاد ہو گئے، لیکن بالآخر جلور دے محاصرے وچ دہلی سلطنت دے سامنے دم توڑ گئے۔
حوالے
گٹھ:تریخ راجستھان گٹھ:ہندوستان وچ بارہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ضلع جالور گٹھ:راجستھان دی تریخ
میڈونا ان دی چرچ
thumb|میڈونا ان دی چرچ
میڈونا ان دی چرچ ڈچ مصور یان وین آئیک دا تخلیق کردہ رنگ روغن دے ذریعے تو‏ں بنا فن پارہ اے جس وچ بی بی مریم اک کیتھڈرل وچ اک ملکہ دے لباس وچ ملبوث نومولود یسوع مسیح نو‏‏ں اپنی کُچھڑ اٹھائے ملکۂ فردوس ہوݨ د‏‏ی علامت وچ کھڑیاں نيں- گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کنواری مریم تے بچے د‏‏ی پینٹنگ گٹھ:1420ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پینٹنگ گٹھ:1430ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پینٹنگ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بنگال دی ونڈ 1905
بنگال دی ونڈ (بنگالی: বঙ্গভঙ্গ (بنگو بھونگ) ) متعلق فیصلے دا اعلان 19 جولائی 1905 نوں ہندستان دے اوس ویلے دے وائسرائے لارڈ کرزن ولوں کیتا گئیا سی۔ ایہہ ونڈ 16 اکتوبر 1905 توں موثر ہوئی۔ ونڈ دے کارن پیدا ہوئی اچّ پدھری سیاسی بدامنی دے کارن 1911 وچ دوناں طرف دی بھارتی جنتا دے دباء دی وجہ نال بنگال دے مشرقی اتے مغربی حصے پھیر اک ہو گئے۔
ونڈ دے ویلے بنگال دی کل آبادی 7 کروڑ 85 لکھ سی اتے اس ویلے بنگال وچ بہار، اڑیسہ اتے بنگلہ دیش شامل سن۔ بنگال پریزیڈینسی اس ویلے ساریاں پریزیڈینسیاں وچ سبھ توں وڈی سی۔ 1874 وچ آسام بنگال توں وکھ ہو گیا۔ اک لیفٹینینٹ گورنر انے وڈے صوبہ نوں کامیاب حکومت دے سکن توں نااہل سی۔ اوس ویلے دے گورنر-جنرل لارڈ کرزن نے پربندھکی اوکھیائی نوں بنگال ونڈ دا کارن دسیا، پر اصلی کارن پربندھکی نہیں سگوں سیاسی سی۔ کرزن دے بنگال ونڈ دے خلاف وچ سودیشی اتے بائیکاٹ تحریک جتھیبند کیتی گئی۔ بنگال اس ویلے بھارتی قومی فکر دا مرکز نقطہ سی اتے نال ہی بنگالیاں وچ پربل سیاسی جاگرتی سی، جس نوں کچلن لئی کرزن نے بنگال نوں اتے ہندو-مسلم سہچار نوں ونڈنا چاہیا۔ اسنے بنگالی بھاشی ہندواں نوں دوناں حصےآں وچ گھٹ گنتی وچ کرنا چاہیا۔
حوالے
گٹھ:برصغیر گٹھ:بھارت دی تریخ
جنگ لاہور (۱۷۵۹ء)
جنگ لاہور (Battle of Lahore) درانی سلطنت تے مراٹھا سکھ اتحاد دے درمیان 1759ء وچ لاہور دے مقام اُتے لڑی گئی۔
حوالے
گٹھ:1759ء دے تنازعات گٹھ:افغانستان تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:ایشیا وچ 1759ء گٹھ:سکھ سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:عسکری تریخ وچ 1759ء گٹھ:لاہور د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے گٹھ:ہندوستان وچ 1759ء
بھارت وچ آبرو ریزی
thumb|بھارت وچ عصمت دری
بھارت وچ آبرو ریزی (Rape in India) بھارت وچ سوانیاں دے خلاف ہونے والا چوتھا سب تو‏ں زیادہ عام جرم ا‏‏ے۔ نیشنل کرائم ریکارڈ بیورو د‏‏ی سالانہ رپورٹ 2013ء دے مطابق بھارت بھر وچ 2012ء وچ 24923 عصمت دری دے مقدمات درج کیتے گئے۔ انہاں وچو‏ں 24470 رشتہ دار یا پڑوسی د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے؛ دوسرے لفظاں وچ 98 فیصد مقدمات وچ شکار سوانیاں عصمت دری کرنے والے نو‏‏ں جانت‏ی سن۔
2012ء دے اعداد و شمار دے مطابق بھارتی شہراں وچ نويں دہلی وچ عصمت دری د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ اے، جدو‏ں کہ جبل پور عصمت دری دے فی کس واقعات دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔
2012ء دے بعد بھارت وچ کئی عصمت دری دے واقعات اُتے وڈے پیمانے اُتے میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل ہوئی تے بہت احتجاج وی کيتا گیا۔ جس د‏‏ی بنیاد اُتے بھارتی حکومت نے عصمت دری تے جنسی تشدد دے جرائم دے لئی پینل کوڈ وچ اصلاحات کیتیاں۔
اجتماعی آبرو ریزی
چونکہ آبرو ریزی وچ رضامندی نئيں بلکہ جبر دا پہلو ہُندا اے، اس لئی بیش تر معاملےآں وچ مجرم اک نئيں بلکہ کئی افراد ہُندے نيں، جے چیکہ بھارت وچ انفرادی آبرو ریزی، می ٹو تحریک، جنسی ہراسانی تے سوانیاں دے نال چھیڑ چھاڑ دے بے شمار ہور واقعات وی رو نما ہوئے چکے نيں تے ہوئے رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ عصمت دری گٹھ:بھارت وچ سوانیاں دے خلاف تشدد گٹھ:بھارت وچ قانون گٹھ:بھارت وچ قتل گٹھ:جرائم گٹھ:سوانیاں دے خلاف جرائم گٹھ:اجتماعی زیادتی
فائزہ سلیم
فائزہ سلیم کراچی وچ مقیم اک وکیل اے جو بعد وچ اک کامیڈین بنیاں۔ اوہ پہلی سواݨی سوشل میڈیا انٹرٹینر سن جنہاں نے پاکستان وچ اسٹینڈ اپ کامیڈی د‏‏ی تے برصغیر د‏‏ی پہلی صرف سوانیاں د‏‏ی کامیڈی جماعت "دی خواتونز"کی رہنمائی تے تربیت د‏‏ی سی۔ فائزہ ٹیلی ویژن اُتے سرگرم رہی تے اک مزاحیہ فلم پرچی تو‏ں فلمی میدان وچ قدم رکھیا۔
مڈھلا جیون
فائزہ سلیم نے اپنا بہت سا وقت جرمنی وچ گزاریا ۔ فائزہ کراچی وچ پیدا ہوئیاں اوراوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔فائزہ چار بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹی نيں۔ انہاں نے شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں ایل ایل بی وچ بیچلر ڈگری لئی۔ بعد وچ اس نے اک عوامی پالیسی تھنک ٹینک وچ کم کيتا جتھے اوہ قانونی محکمہ د‏‏ی سربراہ سن۔
کیریئر
فائزہ سلیم د‏‏ی کامیڈی دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں انہاں نے "سوڈو برگر ڈائری" شروع د‏‏ی تے ايس‏ے اُتے میمز بناواں۔ اس دے بعد انہاں نے اپنی پہلی ویڈیو 'باجی … ای' جاری د‏‏ی جو ڈیفنس تے ناظم آباد دے وچکار دشمنی اُتے مبنی سی۔ اس دا مواد ہور امور وچ جنس اُتے مبنی کردار تے جسمانی شرم و حیا دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔ بعد وچ اس نے باقاعدہ اسٹینڈ اپ کامیڈی شوز کرنے دے بعد "پلاٹون" نامی اک اصلاحی کامیڈی جماعت وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی سب تو‏ں بہتر اصلاحی جماعت ، "خواتون" ، نے پاکستان تے بین الاقوامی سطح اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ تھیٹر تے سوشل میڈیا وچ کم کرنے دے بعد، فائزہ نے ٹیلویژن دے لئی کم شروع کيتا تے ڈراما سیریل "دلداریاں"، وچ رشک قمر دا کردار ادا کيتا۔ اس دے علاوہ ڈراما سیریل "پرچی" وچ اک کیمیو کردار فائزہ سلیم اورماں سمیرا خنجر والی ادا کيتا۔ حالے حال ہی وچ اس نے انٹرویوز اُتے مبنی ویب سیریز اپنے شو "دُدھ پتی ود دادی" تے اک ہور سیریز "فائزہ سلیم دے نال 2 منٹ " شروع کيتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
چولستانی گانواں
چولستانی پنجاب وچ گانواں دی اک زیبو نسل اے جو بنیادی طور تے دُدھ دی پیداوار لئی پاݪی جاندی اے۔ چولستانی نسل دی ابتداء صحرائے چولستان توں ہوئی اے۔
تفصیل
چولستانی اک وڈا ڈنگر اے جیہدے چٹے کوٹ اُتے کاݪے تعھبے ہُندے نیں۔ چولستانی گاں عمومن 13 توں 15 لیٹر روزانا دُدھ دیندی اے۔ بیل گوشت لئی استعمال ہُندے نیں تے ایہناں دا وزن 800 توں 900 کلو گرام ہُندا اے۔ ایہناں دا مدافعتی نظام چنگا اے۔
آبائی علاقہ
ایہ جانور ساہیوال گانواں دے آباؤاجداد سمجھے جاندے نیں۔ ایہناں دا آبائی وطن پنجاب وچ چولستان دا علاقہ اے۔
خواص
اس نسل دے ڈنگر درمیانی جسامت تے ٹِعھلی جِلد آݪے ہُندے نیں۔ چِٹی جسمانی رنگت اُتے کاݪے رنگ دے تعھبے، چھوٹا سر تے درمیانے، لٹکدے کن ہُندے نیں۔ نر جانور دے چھوٹے سِنگ ہُندے نیں تے گانواں اکثر بغیر سِنگ توں ہُندیاں نیں۔ کاݪی تھوتھنی، کاݪیاں پلکاں، پعھاری پھیلی ہوئی چعھالر، لٹکی ناف، نر جانور دی پعھاری کوہان، لمبی پونچھ سِرے توں کاݪی، متوازن لمبائی دے تھݨ اس نسل دی امتیازی خصوصیات نیں۔ چولستانی نسل دی ٹُعھٹھ ایہدی خصوصیت اے کیونکہ ایہ کِسے وی دوسری نسل توں وڈا ہُندا ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک گٹھ:لائیو سٹاک گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:گانواں گٹھ:ڈنگر
بنگال دی ونڈ
بنگال دی ونڈ دو وکھ-وکھ سمیاں دے دوران بنگال دی ونڈ بارے لیکھ ہن:
برہم شنکر جمپا
پنڈت برہم شنکر جمپا (جاں برہم شنکر جمپا ) پنجاب،بھارت دا اکّ سیاستدان اتے پنجاب صوبائی اسمبلی وچ ہوشیارپور   صوبائی اسمبلی ہلکے دی نمائندگی کرن والا اسمبلی ممبر اے۔ اوہ عام آدمی پارٹی دا ممبر اے۔
اوہ ہوشیارپور   توں چار وار کونسلر رہِ چکے ہن۔ اوہ ۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ اسمبلی ممبر چنے گئے سن۔
باہری لنک
گٹھ:پنجاب، بھارت توں عام آدمی پارٹی دے سیاستدان گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۲۰۲۲ توں ۲۰۲۷ پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک گٹھ:2022 توں 2027 پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر
لارڈ کرزن
جارج نتھانیئیل کرزن اتے لارڈ کرزن (انگریزی: George Nathaniel Curzon)، آرڈر آف گیٹس، آرڈر آف د سٹار آف انڈیا، آرڈر آف انڈین امپائر، برطانیہ دے پریوی کاؤنسل (11 جنوری 1859 – 20 مارچ 1925)، جہناں نوں د لارڈ کرجن آف کیڈلیسٹن 1898 ولوں 1911 دے وچکار اتے د ارل کرزن آف کیڈلیسٹن 1911 توں 1921 تک دے نام نال وی جانیا جاندا اے، برٹین کنزرویٹو پارٹی دے سابق سیاستدان سن جو بھارت دے وائسرائے اتے خارجہ سیکٹری بنائے گئے سن۔
گٹھ:بھارت دے گورنر جنرل گٹھ:بھارت دی تریخ
دردانہ بٹ
دردانہ بٹ  اک پاکستانی اداکارہ سی ۔ اوہ رسوائی ، انتظار تے رانی ڈرامےآں وچ اپݨے کرداراں لئی جاݨیاں جاندیاں سی ۔ اوہناں نے بی بی د‏‏ے کردار نال تنہائیاں تے تنہائیاں نويں سلسلے ڈرامےآں وچ اپݨا مشہور کردار نبھایا ۔
مڈھلا جیون تے پیشا ورانہ زندگی
دردانہ 9 مئی 1938 نو‏‏ں لہور وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہناں نے کنیئرڈ کالج فار ویمن تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی، بعد وچ اوہ یونیورسٹی آف ٹولیڈو چلی گئياں جتھے انہاں نے اوہائیو ایجوکیشنل ایڈمنسٹریشن وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ اس دے بعد اوہ اداکاری دے لئی چلی گئياں جتھے اوہ کمرشل تے ماڈلنگ وچ شامل ہوگئياں جو اوہناں نے پی ٹی وی چینل اُتے مختصر طور تے کیتی ۔ اوہ تھیٹر وچ چلی گئياں جتھے اک ہدایتکار نے اوہناں نو‏ں مخولیا ڈرامے وچ کردار دتا ، اوہناں نے اس کردار نو‏‏ں قبول کرلیا تے چھیتی ای اوہناں نے پی ٹی وی چینل اُتے بہت سارے ڈرامے کیتے ۔ فطری اداکاری تے اظہار خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔ 1978 وچ اوہناں نے معین اختر دے نال ڈراما ققٹی ققٹی وچ اک کردار کيتا سی ۔ ایہ ڈراما 1984 وچ ختم ہويا ۔ اوہناں نوں ناظرین ولو‏ں بہت زیادہ توجہ ملی تے اوہ سامعین وچ خوب مشہور ہوگئياں ۔ فیر 1980 وچ اوہناں نے ڈراما آنگن ٹیڑھا وچ سلطانہ صحیبہ دا جذبات‏ی کردار کردار ادا کيتا جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں نوں داد ملی ۔ اوہناں نے دوبارہ معین اختر نال 1982 وچ کامیڈی ڈراما نوک‏ر ک‏ے اگے چاکر وچ کم کيتا ۔ 1985 وچ اوہناں نوں ڈراما تنہایاں وچ آفر ملی جیہنو‏ں اوہناں نے قبول کر لیا ۔ اس ڈرامے وچ مرینا خان ، شہناز شیخ تے بدر خلیل دے نال کَم کيتا ۔ اس ڈرامے وچ اوہناں نے بی بی دا کردار ادا کيتا جو مرکزی کردار لئی اک ماں د‏‏ی شخصیت سی ۔ ڈراما کامیاب رہیا ۔ کاسٹ دے نال اوہناں د‏‏یاں صلاحیتاں نوں سراہیا گیا ۔