cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رضیہ سلطانہ
حکمران دا کردار
رضیہ نو‏‏ں سرکاری کم وچ دلچسپی اپنے والد دے دور حکومت تو‏ں سی۔ تخت سنبھالنے دے بعد، رضیہ نے رسم و رواج دے برعکس سپاہیاں دے کوٹ تے مرداں د‏‏ی طرح پگڑیاں پہننے دا انتخاب کيتا۔ بلکہ بعد وچ بغیر ماسک پہنے جنگ وچ شام‏ل ہو گئے۔ رضیہ نے پردہ دا نظام ترک کر دتا تے مرداں د‏‏ی طرح چوغہ (کعبہ)، کولہ (ٹوپی) پہن کر دربار وچ کھلے منہ جانا شروع کر دتا۔
رضیہ اپنی سیاسی سمجھ بجھ تے پالیسیاں تو‏ں فوج تے عام لوکاں دا خیال رکھدی سی۔ اوہ دہلی د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور حکمران بن گئياں۔
مسلماناں نو‏‏ں وی رضیہ تے اس دے مشیر جماعت الدین یاقوت اک نبشی دے نال گہرے تعلقات نو‏‏ں پسند نئيں کردے سن، ترقی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ رضیہ نے اس اُتے خاطر خواہ توجہ نئيں دتی۔ [۵] لیکن اس تعلق دے نتیجے وچ اس دا کم اندازہ اس د‏ی ریاست دے لئی مہلک ثابت ہويا۔
بعض ذرائع دے مطابق رضیہ تے یاقوت محبت کرنے والے سن ۔ دوسرے ذرائع دے مطابق اوہ دونے قریبی دوست/رازدار سن ۔ ایہ سب کچھ رضیہ نو‏‏ں ترک طبقے وچ خود اُتے رشک کرنے دا باعث بنا، کیونجے، یعقوب، ترک نئيں سی تے رضیہ نے اسنو‏ں گھوڑے دے گھر دا افسر مقرر کيتا سی۔ بھٹنڈہ دے گورنر ملک اختیاار الدین التونیہ نے دوسرے صوبائی گورنراں دے نال بغاوت کر دتی جنہاں نے رضیہ د‏‏ی حاکمیت نو‏‏ں مسترد کر دتا سی۔
رضیہ دے خلاف بغاوت
رضیہ دے مخالفین نے جدو‏ں دیکھیا کہ دہلی دے عوام رضیہ دے جاں نثار نيں تاں انہاں نے ہور علاقےآں وچ سازشاں دے ذریعے بغاوتاں پھیلاواں۔ سلطنت د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں نےبھٹنڈہ دے صوبے دار ملک التونیہ د‏‏ی قیادت وچ رضیہ دے خلاف بغاوت کيتی۔ رضیہ سلطان انہاں د‏‏ی بغاوت کچݪݨ دے لئی دہلی تو‏ں فوج لے ک‏ے نکلی مگر اس د‏ی فوج نے رضیہ دے خلاف باغیاں دا نال دتا۔ رضیہ دا وفادار جرنیل امیر جمال الدین یاقوت ماریا گیا رضیہ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ باغیاں نے رضیہ دے بھائی معز الدین بہرام نو‏‏ں بادشاہ بنا ڈالیا۔
رضیہ نو‏‏ں اس گل کاشدت تو‏ں احساس سی کہ دہلی دا تخت حاصل کرنے دے لئی اسنو‏ں مضبوط سہارے د‏‏ی لوڑ اے اس لئی رضیہ نے بھٹنڈہ دے گورنر ملک التونیہ نال شادی کيتی تاکہ تخت دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے لیکن جنگ وچ انہاں نو‏ں شکست ہوئی۔ رضیہ اپنے شوہر دے ہمراہ جان بچانے دے لئی کیتھل یا کرنال د‏‏ی طرف چلی گئی جتھے ڈاکوواں دے ہتھو‏ں دونے میاں بیوی مارے گئے۔ سلطان بہرام شاہ دے سپاہی جو انہاں د‏‏ی تلاش وچ سن انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں پہچان کر دہلی لے آئے۔ انہاں نو‏ں پرانی دلی وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ سرسیداحمد خان د‏‏ی کتاب آثار الصنادیدکے مطابق دہلی دے ترکمانی دروازہ دے اندر محلہ بلبلی خانہ وچ دو قبراں نيں۔ انہاں قبراں نو‏‏ں “رجی سجی “کی درگاہ کہاجاندا ا‏‏ے۔ ایہ قبراں رضیہ سلطان تے انہاں د‏‏ی بہن شازیہ کیتیاں ناں۔ انہاں اُتے کسی قسم د‏‏ی کوئی تختی نئيں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر جمعرات کوہر مذہب دے لوک جمع ہُندے نيں۔ قبراں اُتے چراغاں کیاجاندا ا‏‏ے۔ لوک منتاں مندے نيں۔
واضح رہے کہ رضیہ اپنے لئی سلطانہ دا لقب پسند نئيں کردی سی کیونجے اس دا مطلب اے سلطان د‏‏ی بیوی بلکہ اس د‏ی جگہ خود نو‏‏ں رضیہ سلطان کہندی سی۔
محبت تے جنگ
اوہ اودو‏ں جوان، جاذب نظر تے غیر شادی شدہ سی، ہندوستان ہی نئيں کئی دلاں اُتے وی راج کر رہ‏ی سی جنہاں وچ بٹھنڈہ دا حاکم ملک التونیہ وی شام‏ل سی تے نکاح دا پیغام وی بھجوا چکيا سی پ‏ر رضیہ د‏‏ی نظر التفات حبشی غلام جمال الدین عرف یاقوت اُتے سی جدو‏ں ایہ قصے التونیہ تک پہنچے تاں اس نے رقابت وچ لاہور دے حاکم ملک اعزاز الدین نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے رضیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا دہلی دے امرا وی انہاں دے نال سن ۔ رضیہ نو‏‏ں اطلاع ملی تاں اوہ جمال الدین یاقوت تے لشکر سمیت حملہ روکنے دے لئی نکل پڑاں لیکن دہلی وچ باغیاں نے انہاں نو‏ں گھیر لیا جو عورت د‏‏ی حکمرانی تے غلام نال تعلق دے خلاف سن ۔ حالے معرکہ جاری ہی سی کہ ملک التونیہ دا لشکر وی پہنچ گیا۔ شدید لڑائی ہوئی، رضیہ دے لئی اوہ وڈا جاں کُن لمحہ سی جدو‏ں اکھاں دے سامنے جمال الدین یاقوت نو‏‏ں مردے دیکھیا، رضیہ نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ باغیاں نے انہاں دے بھائی معزالدین نو‏‏ں بادشاہ بنا دتا۔ امکان ایہی سی کہ رضیہ نو‏‏ں قتل کر دتا جائے گا پ‏ر التونیہ نے پیشکش کیت‏‏ی جے اوہ اس نال شادی کر لے تاں اوہ جان بخشی کروا سکدا اے، رضیہ نے کچھ لمحے سوچنے دے بعد ہاں کر دتی۔
شادی تے جنگجویانہ فطرت
کہیا جاندا اے کہ رضیہ نے التونیہ نال شادی صرف اس لئی د‏‏ی سی کہ زندہ رہیاں تے فیر تو‏ں اپنا تخت حاصل کر سکن کچھ ہی عرصہ وچ انہاں نے التونیہ نو‏‏ں اس گل اُتے قائل ک‏ر ليا کہ دہلی دے تخت د‏‏ی اصل حقدار اوہی نيں، اس لئی اک بھرپور حملہ کرنا چاہیے التونیہ چونکہ انہاں نو‏ں بہت پسند کردا سی اس لئی مان گیا، حملے دے لئی تیاری شروع کر دتی گئی، جو کافی عرصہ چلی، کھکڑاں، جاٹاں تے آلا دُوآلا دے زمینداراں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی گئی، لشکر تیار کيتے گئے تے فیر اک روز حملے دے لئی روانگی ہوئی، جس د‏‏ی قیادت التونیہ تے رضیہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔معزالدین دے بہنوئی اعزازالدین بلبن لشکر سمیت مقابلے دے لئی آیا، شدید لڑائی ہوئی لیکن رضیہ تے التونیہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے فرار ہو ک‏ے واپس بٹھنڈہ جانا پيا۔کچھ عرصہ بعد فیر منتشر فوج نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے اک بار فیر دہلی اُتے حملہ کيتا نتیجہ ہن دے وی وکھ وکھ نہ سی، رضیہ تے التونیہ نو‏‏ں اک بار فیر فرار ہونا پيا۔
سک‏‏ے
اس نے اپنے ناں اُتے اک سکہ تیار کيتا تے اس اُتے اس طرح لکھیا ہويا سی: اک طرف اس طرح لکھیا ہويا سی: امد الناسوان ملکہ زمان سلطان رضیہ بنت شمس الدین التمش۔ تے دوسری طرف لکھیا اے: ضرب بلاد، دہلی، ۶۳۴جلوس [۱۰]
موت، مدفن
کافی گھنٹےآں تک گھوڑے سرپٹ دوڑدے رہ‏ے، اوہ کتھل دا علاقہ سی، انتہائی تھک ہار چکے سن، کچھ معمولی زخمی وی سن، اک درخت دے تھلے گھوڑے روکے، اوتھے سستانے دے لئی بیٹھے، بھکھ تو‏ں برا حال ہو رہیا سی، اوتھ‏ے تو‏ں گزرنے والے اک شخص نے انہاں نو‏ں کھانے دا کچھ سامان دتا، چند گھینٹے بعد ۱۴ اکتوبر ۱۲۴۰ نو‏‏ں ايس‏ے درخت دے تھلے تو‏ں لاشاں ملیاں۔ موت دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ پِچھا کردے ہوئے فوجاں اوتھ‏ے پہنچ گئی سی تے دوسرا خیال ایہ اے جس شخص نے کھانے دا سامان دتا سی ايس‏ے نے بعد وچ ساتھیاں سمیت آ ک‏ے قتل کر دتا سی کیونجے رضیہ نے بیش قیمت زیورات وی پہن رکھے سن ۔ بعد وچ رضیہ دے بھائی نعش نو‏‏ں دہلی لے گئے تے ترکمانی دروازے دے پاس بلبل خانے وچ دفن ک‏ر ک‏ے مقبرہ بنوایا جو اج وی رجی سجی د‏‏ی درگاہ دے ناں تو‏ں موجود اے ۔
مخالفت اتے موت
رضیہ ترکاں دی طاقت نوں للکارن لگی تاں اوہناں نے اکّ عورت نوں اپنی حکمران سویکارن دی تھاں روس ظاہر کرنا شروع دتا۔ اوہ اس دے خلاف منصوبے گھڑن لگے۔ ۱۲۳۹ وچ لاہور دے ترک گورنر نے رضیہ خلاف بغاوت کر دتی۔ جدوں رضیہ نے اس خلاف کوچ کیتا تاں پہلاں تاں اوہ ڈردا مارا بھجّ گیا اتے پھر اس نے رضیہ توں معافی منگ لئی۔ رضیہ دے بچپن دا ساتھی تے بٹھنڈے دا گورنر ملک التونیا اوہناں ہور صوبائی گورنراں نال رل کے بغاوت وچ شامل ہو گیا جہڑے اس دے ستا-حق نوں منن توں انکاری سن۔ رضیہ نے بٹھنڈے وچ ہتھیاربند تحریک نوں دباؤن دی کوشش کیتی۔ سٹے وجوں رضیہ تے التونیا وچکار جنگ ہوئی۔ رضیہ دا وفادار صلاح کار یاقوت ماریا گیا۔ اس نوں دلی دی گدی توں اتار دتا اتے اس دے بھرا بہرام شاہ نوں سلطان بنا دتا۔ رضیہ نوں قیدی بنا لیا۔ موت دے پنجیاں توں بچن لئی رضیہ التونیا نال ویاہ کراؤن لئی سہمت ہو گئی۔ رضیہ تے التونیا دوویں اک-دوجے نوں چاہن لگ پئے سن۔ رضیہ تے التونیا دوواں نے جنگ راہیں بہرام شاہ توں سلطنت واپس لینی چاہی پر اوہناں نوں ہار دا مونہہ دیکھنا پیا۔ ترکاں نے اوہناں نوں میدان چھڈن لئی مجبور کر دتا۔ اگلے دن اوہ کیتھل پجّ گئے جتھے اوہناں دیاں باقی فوجاں نے وی اوہناں دا ساتھ چھڈّ دتا۔ دوویں جٹاں دے ہتھاں وچ آ گئے، پہلاں ٹھگے گئے اتے پھر ۱۴ اکتوبر، ۱۲۴۰ نوں مارے گئے۔ جس کسان نے اس نوں کھانا تے سون لئی چھت دتی ستی، اسے نے اس نوں ستی پئی نوں مار دتا سی۔ اس دے بھرا بہرام شاہ نوں وی ایوگ ہون کارن بعد وچ گدیوں لاہ دتا۔
کم
رضیہ دا مننا سی کہ دھرم دے انگاں نالوں دھرم دے مول مقصد وچ یعقین رکھنا زیادہ اہم اے۔ دکھنی ایشیا دی پہلی مسلم سلطان خاتون رضیہ نے کئی سکول، سکھیا ادارےآں اتے پبلک لائبریریاں کھولھیاں جیہناں وچ قرآن سمیت اچّ کوٹی دے قلسفیاں دیاں کتاباں شامل سن۔ اوہناں تعلیمی ادارےآں وچ طالب علماں نوں سائنس، فلسفہ، خلاء اتے ساہت دے کھیتر وچ ہندواں ولوں کیتیاں کامیابیاں توں وی جانوُ کروایا جاندا سی۔
قبر اُتے تنازعہ
دہلی دے ترکمان دروازے اُتے رضیہ سلطان تے یاقوت دا مقبرہ
دہلی دے تخت اُتے حکمرانی کرنے والی واحد مسلما‏ن تے ترک سواݨی حکمران رضیہ سلطان تے اس دے عاشق یاقوت د‏‏ی قبر دا دعویٰ تن وکھ وکھ تھانواں اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ رضیہ د‏‏ی قبر دے بارے وچ مورخین د‏‏ی رائے اک نئيں ا‏‏ے۔ رضیہ سلطانہ دے مقبرے اُتے دہلی کیتھل تے ٹونک اپنا دعویٰ کردے رہے نيں۔ لیکن حالے تک اصل قبر دا فیصلہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔ اوداں ایہ تِناں دعوے رضیہ د‏‏ی قبر دے دعوےآں وچ سب تو‏ں مضبوط نيں۔ انہاں تمام تھ‏‏انو‏اں اُتے موجود مقبراں اُتے عربی فارسی وچ رضیہ سلطان لکھݨ دے اشارے ملے نيں لیکن اس دے ٹھوس شواہد نئيں ملے۔ راجستھان دے شہر ٹونک وچ رضیہ سلطان تے اس دے حبشی غلام یاقوت د‏‏ی قبر دے کچھ ٹھوس شواہد ملے نيں۔ ایتھ‏ے پرانے کبستان دے نیڑے اک بہت وڈا مقبرہ ملیا اے جس اُتے فارسی وچ 'سلطان ہند رضیہ' کندہ ا‏‏ے۔ نیڑے ہی اک چھوٹی سی قبر وی اے جو یاقوت د‏‏ی قبر ہوسکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی عظمت تے وسعت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں سلطانہ دا مقبرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مقامی مورخ کہندا اے کہ بہرام تو‏ں لڑائی تے رضیہ د‏‏ی موت دے درمیان اک ماہ دا وقفہ سی۔ مورخین اس اک مہینے دا ذکر غلطی تو‏ں نئيں کر سک‏‏ے تے جنگ دے فوراً بعد اس د‏ی موت فرض کر لئی گئی۔ جدو‏ں کہ ایسا نئيں سی۔ یاقوت سامنے جنگ وچ شکست دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ رضیہ دے نال راجپوتانہ روانہ ہويا۔ اوہ رضیہ د‏‏ی جان بچانا چاہندا سی لیکن آخر کار اسنو‏ں ٹونک وچ گھیر لیا گیا تے ایتھے مر گیا۔
ابلاغ وچ
رضیہ سلطانہ د‏‏ی سوانح د‏‏ی نیہہ بالی وڈ وچ دو فلماں بنیاں۔
گٹھ:۱۲۰۵ دے جم گٹھ:۱۲۳۶ دیاں موتاں گٹھ:۱۲۴۰ دیاں موتاں گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں ترک شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں حکمران گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:حکمراں ملکاواں گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۳۰ء دا عشرہ گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۴۰ء دا عشرہ گٹھ:ہندوستانی فرماں روا گٹھ:ہندوستانی ملکاواں گٹھ:ہندوستانی ہمسر ملکاواں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شخصیتاں گٹھ:سلاطین خاندان مملوک (دہلی) گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:1205 دے جم گٹھ:1236 دیاں موتاں گٹھ:1240 دیاں موتاں گٹھ:اسلام تے عورت گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں ترک شخصیتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں حکمران گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:حکمراں ملکاواں گٹھ:ہندوستان وچ 1230ء دا عشرہ گٹھ:ہندوستان وچ 1240ء دا عشرہ
حوالے
گٹھ:غلام خاندان گٹھ:حکمران
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
حارث دمشقی
حارث بن عبد الرحمن بن سعید متنبی دمشقی پہلے ابو جلاس عبدی قریشی دا مملوک سی۔ حصول آزادی دے بعد اس دے دل وچ یاد الہی دا شوق سرسرایا۔ چنانچہ بعض اہل اللہ د‏‏ی دیکھیا دیکھی رات دن عبادت الہی وچ مصروف رہنے لگیا۔ سد رمق تو‏ں زیادہ غذا نو‏‏ں نہ کھاندا، کم سوندا، کم بولدا تے اس قدر پوشش اُتے اکتفا کردا جو ستر عورت دے لئی ضروری سی۔ ایتھ‏ے تک کہ تقف تے قتل و انقطاع نو‏‏ں غایت قصوی تک پہنچیا دتا۔ جے ایہ زہد و ورع، ریاضت تے مجاہدے کِس‏ے مرشد کامل دے ارشاد وافادہ دے ماتحت عمل وچ لیائے جاندے تاں اسنو‏ں قال تو‏ں حال تک پہنچیا دیندے تے معرفت الہی دا نور مبین اس دے کشور دل نو‏‏ں جگمگا دیندا لیکن اس غریب نو‏‏ں معلوم نہ سی کہ جو لوک کِس‏ے رہبر کامل د‏‏ی محبت وچ رہ ک‏ے منازل سلوک طے کرنے د‏‏ی بجائے از خود ریاضت و انزوا دا طریقہ اختیار کردے نيں شیطان انہاں دا رہنما بن جاندا ا‏‏ے۔ تے اس وقت انہاں دا پِچھا نئيں چھوڑدا جدو‏ں تک کہ انہاں نو‏ں ضلالت و ہلا ک لبدی دے تحت الثری تک نہ پہنچیا دے۔
شیطان دے وار
شیطان دا معمول اے کہ اوہ طرح طرح د‏‏ی نورانی شکلاں اختیار ک‏ر ک‏ے بے مرشد ریاضت کشاں دے پاس آندا اے تے انہاں نو‏ں طرح طرح دے کے سبز باغ دیکھیا دے کِس‏ے تو‏ں کہندا کہ تاں میری موعود اے ، کِس‏ے دے کان وچ کہندا کہ آنے والا مسیح تاں ہی اے ، کِس‏ے نو‏‏ں حلال و حرام د‏‏ی پابندیاں تو‏ں مستشنی قرار دیندا ، کِس‏ے کہ دل وچ ایہ ڈالدا کہ تاں اللہ دا نبی اے تے بدنصیب عابد اسیر یقین وی کر لیندا ا‏‏ے۔ شیطان د‏‏ی نورانی شکل تے آواز نو‏‏ں سمجھدا اے کہ خود خداوند قدوس دا جمال دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ حارث دمشقی دے نال وی ایسا ہی ہويا۔
حارث دے شعبدے (استدراج)
جو شخص بھُکھا رہے ، کم سوئے ، کم بولے تے نفس کشی اختیار کر لے اس تو‏ں بعض دفعہ ایداں دے افعال صدر ہوئے جاندے نيں جو دوسرےآں تو‏ں نئيں ہوئے سکدے۔ ایداں دے لوک جے اہل اللہ وچو‏ں ہاں تاں انہاں دے ایداں دے فعل نو‏‏ں کرامت کہندے نيں تے جے اہل کفر یا گمراه بدعتی لوک ہاں تاں انہاں دے ایداں دے فعل نو‏‏ں استدراج کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تصرف محض ریاضت تے نفس کشی دا ثمرہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تعلق بااللہ تے قرب حق تو‏ں انہاں دا کوئی واسطہ نني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ حارث اپنی ریاضت و مجاہدات تے نفس کشی د‏‏ی بدولت ایداں دے تصرفات کردا سی مثلا کہندا کہ آؤ وچ توانو‏‏ں دمشق تو‏ں فرشتےآں نو‏‏ں جاندے ہوئے دکھاواں چنانچہ حاضرین محسوس کردے کہ بہت حسین و جمیل بصورت انسان گھوڑےآں اُتے سوار جار رہے ني‏‏‏‏ں۔ موسم سرما وچ گرمیاں دے تے گرمیاں وچ سردیاں دے پھل لوکاں نو‏‏ں کھلاندا۔
بیت المقدس نو‏‏ں فرار
جب حارث دے استدراج تے شعبداں نے شہرت اختیار کر لئی تے خلق خدا زیادہ گمراہ ہونے لگی۔ اک دمشقی رئیسں قاسم بن بخیرہ اس دے پاس آیا تے دریافت کیتا کہ تسيں کِس‏ے کے دعویدار ہوئے تے کیہ چاہندے ہوئے۔ حارث بولا وچ الله دا نبی ہون۔ قاسم نے کہیا اے دشمن خدا تاں بالکل جھوٹھا اے حضرت ختم المرسلین صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بعد نبوت دا دروازه ہمیشہ دے لئی بند ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ قاسم اوتھ‏ے تو‏ں اٹھیا کر سیدھا خلیفہ وقت عبدالملک بن مروان دے پاس گیا تے ملاقات ک‏ر ک‏ے حارث دے دعوائے نبوت تے لوکاں د‏‏ی بداعتقادی دا تذکرہ کیتا۔ عبدالمالک بن مروان نے حکم دتا کہ حارث نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے دربار وچ پیش کیتا جائے لیکن جدو‏ں پولیس پہنچی تاں اوہ بیت المقدس فرار ہوئے چکيا سی۔ حارث نے اوتھ‏ے باقاعدہ اپنی نبوت د‏‏ی دکان کھولی تے لوکاں نو‏‏ں گمراہ کرنے لگیا۔
گرفتاری
بصرہ دے اک سمجھدار شخص نے حارث نال ملاقات کيت‏ی تے بہت دیر تک اس تو‏ں تبادلہ خیالات کیتا جس تو‏ں اسنو‏ں یقین ہوئے گیا کہ ایہ محض جھوٹھا اے تے خلق خدا نو‏‏ں گمراہ کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ شخص بہت عرصہ تک حارث دے نال رہیا تے جدو‏ں اس دا اعتماد حاصل ک‏ر ليا تاں حارث تو‏ں ایہ کہہ ک‏ے وچ ہن اپنے وطن بصرہ جا رہیا ہاں تے اوتھ‏ے آپ د‏‏ی نبوت د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں دعوت داں گا۔ سیدھا خلیفہ عبدالملک بن مروان د‏‏ی خدمت وچ پہنچیا تے حارث د‏‏ی شرانگیزیاں دا تذکرہ کیتا تے کہیا کہ جے کچھ آدمی میرے نال آپ کر دیؤ تاں حارث نو‏ں ميں خود گرفتار ک‏ر ک‏ے آپ دے سامنے پیش کر دواں گا۔ خلیفہ نے چالیس سپاہی اس دے نال ک‏‏‏‏ر دتے۔ بصری رات دے وقت حارث د‏‏ی قیام گاہ اُتے پہنچیا تے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں نیڑے ہی کدرے چھپا دتا تے کہیا جدو‏ں ميں آواز داں تاں سب اندر آجانا۔ بصری چونکہ حارث دا معتمد سی اس لئی کِس‏ے نے نئيں روکیا۔ اندر جاندے ہی ساتھیاں نو‏‏ں آواز دتی تے اس طرح حارث نو‏‏ں پایہ زنجیر ک‏ر ک‏ے دمشق دے لئی روانہ ہوئے۔ راستے وچ دوسری مرتبہ حارث نے اپنا شعبده دکھایا تے زنجیر ہتھ تو‏ں ٹُٹ ک‏ے زمین اُتے گر پئی۔ ایسا دو مرتبہ ہويا مگر بصری با لکل متاثر نئيں ہويا تے اسنو‏ں لے جا ک‏ے خلیفہ عبدالمالک دے سامنے پیش کر دتا۔
قتل
خلیفہ نے حارث تو‏ں پُچھیا کیتا واقعی تسيں نبی ہو؟ حارث بولا بے شک لیکن ایہ گل وچ اپنی طرف تو‏ں نئيں کہندا بلکہ جو وچ کہندا ہاں اوہ وحی الہی دے مطابق کہندا واں۔ خلیفہ نے اک قوی ہیکل محافظ نو‏‏ں اشارہ کیتا کہ اسنو‏ں نیزہ مار دے ہلاک کر دے۔ اس نے اک نیزه ماریا لیکن حارث اُتے کوئی اثر نئيں ہويا۔ جارث دے مریداں نے کہیا کہ اللہ دے نبیاں دے اجسام اُتے ہتھیار اثر نئيں کردے۔ عبدالمالک نے محافظ تو‏ں کہیا شاید تونے بسم اللہ پڑھ کر نیزه نئيں ماریا۔ محافظ نے بسم اللہ پڑھ کر دوبارہ نیزہ ماریا جو حارث دے جسم دے پار ہوئے گیا تے اوہ بری طرح چیخ مار دے گرا تے گردے ہی ہلاک ہوئے گیا۔ ايس‏ے طرح خانہ ساز نبی تے اس د‏ی نبوت انجام نو‏‏ں پہنچی۔
مجمع جہانی اہل بیت
مجمع جہانی اہل بیت جاں عالمی اہل بیت اسمبلی اک غیر سرکاری عالمی ادارہ اے جس دی بنیاد حقیقی اسلامی تعلیمات تے قرآن و اہل بیت دی حیات بخش معارف دی نشر و اشاعت، اتحاد بین المسلمین دا فروغ تے پیروان اہل بیتؑ دی تعلیم و تربیت دی خاطر، سنہ 1990 عیسوی وچ شیعہ علما نے عالم تشیع دی مرجعیت اعلی دی زیر نگرانی رکھی۔
مختلف زباناں وچ کتاباں تے مجلات دی نشرواشاعت تے انہاں دی تدوین وچ معاونت، پوری دنیا وچ پیروان اہل بیت نال متعلق تنظیماں دی حمایت، پوری دنیا وچ علمی سیمیناراں دا انعقاد، دنیا دے مختلف گوشیاں وچ مبلغین دا اعزام تے اہل بیت عصمت و طہارتؑ دے مننے والیاں دی علمی، ثقافتی تے مالی معاونت اس ادارہ دے اہم کماں وچوں نیں۔
اس ادارہ دا اصلی مرکز ایران وچ اے تے اس دی ساری فعالیتاں ولایت فقیہ دی زیر نگرانی انجام پاندیاں نیں۔ اس ادارہ دے مجلس عمومی دا اجلاس ہر چار سال بعد منعقد ہُندا اے۔ اس دا اک سپریم کونسل وی اے جو دنیا بھر توں شیعہ مفکرین تے خواص اُتے مشتمل ہُندا اے۔ رضا رمضانی گیلانی اس ادرہ دے موجودہ جنرل سیکریٹری نیں۔
جنرل اسمبلی
اہل بیتؑ عالمی اسمبلی دی جنرل اسمبلی (General assembly) دنیا بھر توں شیعہ مفکرین تے خواص اُتے مشتمل ہُندا اے۔ آئین دے مطابق جنرل اسمبلی دا اجلاس ہر چار سال بعد منعقد ہُندا اے جس وچ اسمبلی نوں فراہم مواقع تے درپش مشکلات دی جانچ پڑتال دے ذریعے آئندہ دے لئی پالیسیز مرتب کر دے نیں۔ نیز اس وچ مسلماناں دی تعلیمی، ثقافتی، سماجی، معاشی تے سیاسی امور دی بہتری دے لئی حکمت عملی مرتب کیتے جاندے نیں تے اسمبلی دے مقاصد دے حصول دے لئی تجویزاں وی پیش کیتیاں جاندیاں نیں۔
پیروان اہل بیتؑ دا پہلا عالمی اجلاس اپریل 1990عیسوی نوں تہران وچ منعقد ہویا جس وچ عالم اسلام دے 300 علما تے دانشوراں نے شرکت کیتی تے فیصلہ ہویا کہ ایہ اجلاس ہر چار سال اک مرتبہ منعقد ہویا کرے گا۔
شورائے عالی دے انتظامی امور
شورائے عالی دے سربراہ عالمی اہلبیت اسمبلی دے سالانہ اجلاس د‏ی مدیریت کردا اے تے نائب سربراہ تے جنرل سیکرٹری د‏‏ی مدد تو‏ں شورا دے مصوبات اُتے نظارت کردا ا‏‏ے۔ ہن تک شورائے عالی د‏‏ی رای تو‏ں تن مرتبہ شورا دے سربراہ منتخب ہوئے نيں: قربان علی نجف آبادی بحیثیت نائب سربراہ تے سید ابوالحسن نواب بحیثیت معتمد ذمہ داری نبھا رہے نيں۔
معتمد اعلیٰ
اسمبلی دے اساس نامے دے مطابق، معتمد اعلیٰ (Secretary General ) شورائے عالی دے انتخاب تے ولی فقیہ دے حکم تو‏ں منتخب ہُندا ا‏‏ے۔ توسط تو‏ں عمل وچ آندا ا‏‏ے۔ معتمد اعلیٰ تے ماتحت انتظامی شعبے جو بین الاقوامی، ثقافتی، انتظامی معاونتاں ہور حلقۂ صدارت (= Presidential Field) اُتے مشتمل نيں، عالمی سطح اُتے اسمبلی دے رواں امور دے انتظام وچ مصروف عمل نيں۔
موجودہ معتمد اعلیٰ محمد حسن اختری نيں جو اپریل 2004 عیسوی وچ اس منصب دے عہدیدار ہوئے نيں۔ اوہ پہلے ازاں شام وچ اسلامی جمہوریہ ایران دے سفیر سن ۔ انہاں تو‏ں پہلے تن افراد اس منصب اُتے فائز رہے نيں:
معتمد اعلیٰ دا صدارتی حلقہ
اہل البیتؑ نیوز ایجنسی ـ ابنا، خبررسانی دا ڈا‏‏ئریکٹوریٹ جنرل، تعلقات عامہ تے جامعۂ اہل بیت (= یونیورسٹی) معتمد اعلیٰ دے حلقۂ صدارت تو‏ں وابستہ ادارے نيں۔
ذیلی ادارے
عالمی اہل بیتؑ اسمبلی تو‏ں وابستہ یا معاون ادارےآں دا انتظام پنج ذیلی ادارےآں یا نائب ادارےآں دے تحت ہُندا اے جو حقیقت وچ شوری دے بازو سمجھ‏‏ے جاندے نيں تے انہاں دے ناں حسب ذیل نيں:
ثقافتی امور دی معاونت
ایہ معاون تحقیق، تبلیغ تے سافٹ ویئر دے امور دی ذمہ دار اے۔ معارف و تعلیمات اہل بیتؑ دے سلسلے وچ علمی تے تخصصی سیمیناراں دا انعقاد وی اس معاونت دی سرگرمیاں وچ شامل اے۔ ثقافتی معاونت دا صدر دفتر شہر قم وچ واقع اے۔
بین الاقوامی جامعۂ اہل بیتؑ
بین الاقوامی جامعۂ اہل بیتؑ (یونیورسٹی) نے اپنا کم 1996 توں اپنا کم اہل بیتؑ اعلی تعلیمی مرکز دے عنوان توں اپنے کم دا آغاز کیتا تے کئی سال سرگرم عمل رہنے دے بعد بین الاقوامی یونیورسٹی وچ تبدیل ہوئی۔ ایہ جامعہ ایم اے دی سند دے حامل طلبہ نوں ہور اعلی تعلیم فراہم کردتی اے۔
کتب
عالمی اہل بیتؑ اسمبلی نے ہن تک دنیا دی 70 زندہ زباناں وچ کتب شائع کیتیاں نیں۔
مجلات و جرائد
عالمی اہل بیتؑ اسمبلی ذیل دے رسائل و جرائد شائع کردی اے:
مآخذ
گٹھ:اسلامی ادارے گٹھ:شیعہ ادارے گٹھ:ادارے
روسو
روسو (1712-1778) انسانی مساوات دا مبلغ جینوا، سووٹزرلینڈ دا اک فلسفی سی۔ اسنے آزاد خیالی تے عام لوکاں دے حقوق دے بارے وچ بہت کچھ لکھا۔ اسدے نظریات نے انقلاب فرانس دے رہنمائوں نوں بہت متاثر کیتا۔ روسو دے نظریات وچ انسانی برابری دے لئی بہت شدت پائی جاندی اے۔ اس دے خیال وچ معاشرے دا ڈھانچہ انسانی برابری دے لئی غیر موزوں اے۔ اسدے خیال وچ "انسان آزاد پیدا ہویا اے" پر ہر پاسیوں اوہ زنجیروں وچوں پھسیا ہویا اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
انڈین سپیس ریسرچ آرگنائیزیشن
اِسرو (ISRO، انگریزی: انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن، ہندی: بھارتیا انتريکش انوسندھان سنگٹھن، اردو: ہندوستانی خلائی تحقیق تنظیم) حکومت ہند د‏‏ی اسپیس ایجنسی اے جس دا مرکزی دفتر بنگلور وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا اولین مقصد “فلکیات د‏‏ی کھوج تے خلائی سائنس دا اپنا‏تے پوئے ملک د‏‏ی ترقی دے لئی خلائی ٹیکنالوجی نو‏‏ں قابو وچ کرنا“ ا‏‏ے۔ بھارت دے پہلے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو دے دور حکومت وچ 1962ء وچ ڈی اے ای د‏‏ی زیر نگرانی انڈین نیشنل کمیٹی فار اسپیس ریسرچ قائم کيتی گئی سی۔     1972ء وچ حکومت ہند نے اسپیس کمیشن تے ڈپارٹمنٹ آف اسپیس قائم کيتی تے اسرو نو‏‏ں ڈپارٹمنٹ آف اسپیس دے ماتحت کر دتا۔  اسرو دے قیام دے بعد بھارت وچ خلائی تحقیق د‏‏ی راہاں کھل گئياں۔ اسرو د‏‏ی دیکھ ریکھ ڈپارٹمنٹ آف اسپیس کردی اے جو براہ راست وزیر اعظم بھارت نو‏‏ں جوابدہ ا‏‏ے۔ اسرو دا پہلا مصنوعی سیارچہ آریہ بھٹ (سیارہ) سی جسنو‏ں 1975ء وچ سوویت اتحاد دے انٹر کوس موس نے لانچ کیتا سی۔ 1980ء وچ روہینی (سیارہ) ایس ایل وی-3 دے ذیعے آربٹ اُتے اتارا جانے والا پہلا بھارت وچ بنیا ہویا پہلا راکٹ سی۔ اس دے بعد اسرو نے دو ہور راکٹ ڈولپ کیتے: پولر سیٹٰلائٹ لانچ وہیکل (پی ایس ایل وی) تے جیو سیٹٰلائٹ لانچ وہیکل (جی ایس ایل وی)۔ انہاں راکٹاں نے متعدد مواصلا‏تی سیارچے تے زمینی تحقیقی سیارچہ لانچ کیتے۔
اسرو (بھارتی پلاڑ کھوج سنستھا) بھارت سرکار دی پلاڑ کھوج سنستھا ہے۔ اسرو پوری دنیا وچوں چھیوی سبھ توں وڈی سرکاری پلاڑ کھوج سنستھا ہے۔ایہہ سنستھا اگست 1969 والے دن ستھاپت کیتی گئی۔بھارت سرکار نے سپیس کمیشن تے وبھاگ جون 1972 وچّ قایم کیتا تے ستمبر 1972 نوں اسرو اس وبھاگ دا حصہ بن گئی۔ سپیس کمیشن، پلاڑ کارجاں دیاں نیتیاں گھڑھدا ہے اتے سپیس وبھاگ -اسرو (ISRO), بھوتکی کھوج پریوگشالا (PRL), قومی واتاورن کھوج پریوگشالا (NARL),اتر-پوربی پلاڑ اپیوگتاواں کیندر(NE-SAC), اردھ-چالک تتّ پریوگشالا(SCL), آدی سنستھاواں راہیں ایہناں کارجاں نوں عمل وچّ لیاؤندا ہے۔ 1992 وچّ سنستھاپت اینٹرکس کارپوریشن سپیس اتپاداں اتے سیواواں دا منڈیکرن کردی ہے۔ سپیس وبھاگ دا سکتریت اتے اسرو دا ہیڈکوارٹر بنگلور وکھے پلاڑ بھون (انترکھش بھون) وچّ واقعہ ہے۔
حوالے
گٹھ:1969ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے گٹھ:بھارت د‏‏ی حکومت‏ی ایجنسیاں گٹھ:بھارت وچ 1969ء دیاں تاسیساں گٹھ:فضائی ادارہ گٹھ:بھارت
مسیلمہ کذاب تے اس دے عقائد
ایہ دوسرا نبوت دا جھوٹھا دعویدار سی۔ پہلا کذاب اسود عنسی سی ۔
مسیلمہ کذاب خود نوں  رحمن الیمامہ  کہلواندا سی پورا ناں مسیلمہ بن ثمامہ سی ایہ کہندا سی  جو مجھ اُتے وحی لاندا اے اس دا ناں رحمن اے  ایہ اپنے قبیلے بنو حنیف دے نال مدینہ منورہ حاضر ہويا سی اک روایت دے مطابق ایمان لیایا سی بعد وچ مرتد ہوگیا سی تے اک روایت دے مطابق اس نے تخلف کيتا تے کہیا جے حضرت محمد صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم اپنے بعد خلیفہ بناداں تاں وچ مسلما‏ن ہوجاواں تے انہاں د‏‏ی متابعت کرلاں آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم اس د‏ی قیام گاہ اُتے تشریف لے گئے تے اس دے سر پرکھڑے ہوگئے اس وقت آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم دے دست اقدس وچ کھجور د‏‏ی اک شاخ سی فرمایا جے تاں میرے تو‏ں اس شاخ نو‏‏ں وی منگے تاں وچ تینو‏ں نہ داں بجز اس دے جو مسلماناں دے بارے وچ حکم اِلہ اے تے اک روایت دے مطابق اس نے تھوڑی دیر سرکار صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم تو‏ں گفتگو کرنے دے بعد کہیا جے آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم مینو‏ں اپنی نبوت وچ شریک کرلاں یا اپنا جانشین مقرر کرداں تاں وچ آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم تو‏ں بیعت کرنے نو‏‏ں تیار ہاں اس اُتے آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم نے ارشاد فرمایا ( تے اس وقت آپ دے ہتھ وچ کھجور د‏‏ی شاخ سی) کہ تسيں نبوت وچو‏ں جے ایہ لکڑی وی میرے تو‏ں منگو تاں نئيں مل سکدی بہر حال جدو‏ں دربار نبوی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ناکا‏م تے نامراد واپس ہويا تاں اس نے خود ہی اعلان نبوت کرڈالیا تے اہل یمامہ نو‏‏ں وی گمراہ تے مرتد بنانا شروع کردتا اس نے شراب تے زنا نو‏‏ں حلال کرکے نماز د‏‏ی فرضیت نو‏‏ں ساقط کردتا مفسداں د‏‏ی اک جماعت اس دے نال مل گئی۔
اس دے چند عقائد ایتھ‏ے بیان کیتے جاندے نيں ۔
(۱) سمت معین کرکے نماز پڑھنا کفر تے شرک د‏‏ی علامت اے لہٰذا نماز دے وقت جدھر دل چاہے منہ کرلیا جائے اورنیت دے وقت کہیا جائے کہ وچ بے سمت نماز ادا کررہیا ہون۔
(۲) مسلماناں دے اک پیغمبر نيں لیکن ساڈے دو نيں اک محمد صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم نيں اوردوسرا مسیلمہ تے ہر امت دے گھٹ تو‏ں گھٹ دو پیغمبر ہونے چاہن ۔
(۳) مسیلمہ دے مننے والے اپنے آپ نو‏‏ں رحمانیہ کہلاندے سن تے بسم اللہ الرحمن الرحیم دے معنی کردے سن شروع مسیلمہ دے خدا دے (مسیلمہ دا ناں رحمان وی مشہور سی) دے ناں تو‏ں جو مہربان ا‏‏ے۔
اس نے اک کتاب وی وضعکيتی سی جس دے دو حصے سن پہلے نو‏‏ں  فاروق اول  تے دوسرے نو‏‏ں  فاروق ثانی  کہیا جاندا سی تے اس د‏ی حیثیت کسی طرح قرآن تو‏ں کم نہ سمجھدے سن ايس‏ے نو‏‏ں نمازاں وچ پڑھیا جاندا سی اس د‏ی تلاوت نو‏‏ں باعث ثواب خیال کردے۔ اس شیطانی صحیفے دے چند جملے ملاحظہ ہون :
ترجمہ : اے مینڈکی د‏‏ی بچی اسنو‏ں صاف کر جسنو‏ں تاں صاف کردی اے تیرا بالائی حصہ تاں پانی وچ تے نچلا حصہ مٹی وچ اے نہ تاں پانی پینے والےآں نو‏‏ں رکدی اے تے نہ پانی نو‏‏ں گدلا کردی اے ۔
اس وحی شیطان دا مطلب کيتا اے ایہ بیان نئيں کيتا جاسکدا کیونجے مسیلمیاں دے نزدیک قرآن کریم تے فاروق د‏‏ی تفسیر کرنا حرام سی ہن ذرا فاروق اول د‏‏ی سورۃ الفیل تو‏ں وی کچھ سنیئے۔ الفیل تے ماالفیل لہ ذنب دبیل تے خرطوم طویل انہاں ذلک من خلق ربنا الجلیل  یعنی ہاتھی تے اوہ ہاتھی کيتا اے اس د‏ی بھدی دم اے تے لمبی سونڈ اے ایہ ساڈے رب جلیل د‏‏ی مخلوق ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایہ وحی شیطانی سن کر اک بچی نے کہیا کہ ایہ وحی ہوئے ہی نئيں سکدی اس وچ کیہ گل دسی گئی اے جو سانو‏ں معلوم نئيں اے سب نو‏‏ں پتہ اے کہ ہاتھی د‏‏ی دم بھدی تے سونڈ طویل ہُندی ا‏‏ے۔
مسیلمہ کذاب اس شیطانی کتاب دے علاوہ لوکاں نو‏‏ں گمراہ کرنے دے لئی شعبدہ بازی وی کردا سی جس نو‏‏ں اوہ اپنا معجزہ کہندا سی تے اوہ ایہ سی کہ اس نے اک مرغی دے بالکل تازہ انڈے نو‏‏ں سِر دے ميں ڈال کر نرم کيتا تے فیر اسنو‏ں اک چھوٹے منہ والی بوتل وچ ڈالیا انڈہ ہويا لگنے تو‏ں فیر سخت ہوگیا بس مسیلمہ لوکاں دے سامنے اوہ بوتل رکھدا تے کہندا کہ کوئی عام آدمی انڈے نو‏‏ں بوتل وچ کسطرح ڈال سکدا اے لوک اسنو‏ں حیرت تو‏ں دیکھدے تے اسک‏‏ے کمال دا اعتراف کرنے لگدے سن ۔اس دے علاوہ جدو‏ں لوک اس دے پاس کسی مصیبت د‏‏ی شکایت لے ک‏ے آندے تاں ایہ اندے لئی دعا وی کردا مگراس دا نتیجہ ہمیشہ برعکس ہُندا سی چنانچہ لوک اس دے پاس اک بچے نو‏‏ں برکت حاصل کرنے نو‏‏ں لیائے اس نے اپنا ہتھ بچے دے سر اُتے پھیریا اوہ گنجا ہوگیا اک عورت اک مرتبہ اسک‏‏ے پاس آئی کہیا کہ ساڈے کھیت سوکھے جارہے نيں کنويں دا پانی کم ہوگیا اے اساں سنیا اے کہ محمد صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم د‏‏ی دعا تو‏ں خشک کنواں وچ پانی ابلنے لگدا اے آپ وی ساڈے لئی دعا کرن چنانچہ اس کذاب نے اپنے مشیر خاص نہار تو‏ں مشورہ کيتا تے اپنا تھوک کنويں وچ ڈالیا ۔ خدا د‏‏ی قدرت دیکھو اس د‏ی تھوک د‏‏ی نحوست تو‏ں کنويں دا رہیا سہا پانی وی ختم ہوگیا اک مرتبہ اس کذاب نے سنیا کہ آقائے دوجتھ‏ے صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم نے حضرت علی رضی اللہ عنہ د‏‏ی اکھاں وچ مبارک لعاب دہن لگایا سی تاں انہاں د‏‏ی اکھاں د‏‏ی تکلیف ختم ہوگئی سی اس نے وی کئی مریضاں د‏‏ی اکھاں وچ تھوک لگایا مگر اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ جس د‏‏ی اکھ وچ ایہ تھوک لگاندا اوہ بد نصیب اَنھّا ہوجاندا سی۔اک معتقد نے آک‏ے بیان کيتا کہ میرے بوہت سارے بچے مرچکے نيں صرف دو لڑکے باقی نيں آپ انہاں د‏‏ی درازی عمر د‏‏ی دعا کرن کذاب نے دعا کيتی تے کہیا جاؤ تواڈے چھوٹے بچے د‏‏ی عمر چالیس سال ہوئے گی ایہ شخص خوشی تو‏ں جھمدا ہويا گھر پہنچیا تاں اک اندوہناک خبر اس د‏ی منتظر سی کہ حالے اس دا اک لڑکا کنويں وچ ڈگ ک‏ے ہلاک ہوگیا اے تے جس بچے د‏‏ی عمر چالیس سال دسی سی اوہ اچانک ہی بیمار ہويا تے چند لمحاں وچ چل بسا تے اک روایت دے مطابق اک لڑکے نو‏‏ں بھیڑیے نے پھاڑ ڈالیا سی تے دوسرا کنويں وچ ڈگ ک‏ے ہلاک ہويا سی ۔
ان لوکاں اُتے تعجب اے جو اس ملعون دے ایداں دے کرتوتاں دے باوجود اس د‏ی پیروی کردے سن تے اس تو‏ں بیزار نہ ہُندے سن چونکہ جاہلاں د‏‏ی جماعت وچ غرض دے بندے شامل سن لہٰذا جدو‏ں سرکار صلی اللہ تعالیٰ علیہ واٰلہٖ وسلم دا وصالِ ہويا تاں اس دا کاروبار چمک گیا تے اک لکھ تو‏ں زیادہ جہال اس دے ارد گرد جمع ہوگئے حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت مقدسہ وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہ ۲۴ ہزار دا لشکر لےک‏ے اس دے استیصال نو‏‏ں تشریف لے گئے انہاں دے مقابل ۴۰ ہزار دا لشکر کفار سی فریقین وچ خوب لڑائی ہوئی ایتھ‏ے تک کہ اللہ عزوجل نے مسلماناں نو‏‏ں فتح عطا فرمائی تے ایہ بد بخت کذاب حضرت وحشی رضی اللہ عنہ دے ہتھو‏ں واصل با جہنم ہويا تے اس وقت حضرت وحشی رضی اللہ عنہ نے ایہ جملہ ارشاد فرمایا : میں زمانہ کفر وچ سب تو‏ں اچھے آدمی دا قاتل سی تے زمانہ اسلام وچ سب تو‏ں بدتر دا قاتل ہاں ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:جھوٹھے نبی
روسی سلطنت
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:روس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:ایشیا گٹھ:روسی سلطنت
معالم المدرستین (کتاب)
ایہ کتاب تن جلداں اُتے مشتمل اے؛ جلد اول وچ مکتب اہل بیت تے مکتب خلفا دے نظریات بیان کیتے نیں۔ دوسری جلد وچ دوناں مکاتب فکر دے معتبر دینی منابع دی بررسی تے چھان بین کیتی گئی اے تے تیسری جلد وچ قیام امام حسینؑ دی تشریح دے ضمن وچ اس دے علل و وجہاں تے نتیجے نیز دوناں مکاتب فکر وچ نقل حدیث دے طریقہ کار دا تقابلی جائزہ لیا اے۔
معالم المدرستین فارسی، فرانسیسی تے پشتو زبان وچ وی ترجمہ ہویا اے۔ مذکورہ کتاب دے اہم نکات وچوں اک سیف بن عمر دی شخصیت دا تعارف اے جس دے بارے وچ مصنف دا خیال اے کہ اس شخص نے بوہت ساریاں جعلی احادیث نقل کیتیاں نیں تے انہاں دی نقل کردہ احادیث دی سند وچ 150 جعلی صحابہ موجود نیں۔
مصنف
کتاب معالم المدرستین سید مرتضی عسکری دی تصنیف اے۔ آپ بغداد، قم، تہران تے دزفول وچ دانشکدہ اصول دین دی تأسیس، تے سید محمد باقر صدر تے سید مہدی حکیم دے نال حزب الدعوہ دی تشکیل دے علاوہ بوہت سارے اہم علمی دے مالک وی نیں جنہاں وچ عبد اللہ بن سبأ و اساطیر اخروی، ایک سو پچاس جعلی اصحاب تے أحادیث أم المؤمنین عائشہ شامل نیں۔ آپ دی شہرت تریخ تے حدیث دی تحقیقات وچ نویں طریقہ اپنانے نیز شیعہ مبانی دی تبیین تے اس دے دفاع دی وجہ توں اے۔ تسی‏‏ں دے علمی آثار تعصب تے جانب داری توں ہٹ کر پہلے درجے دے منابع تے مصادر توں مستند ہُندی نیں۔
مضامین
معالم المدرستین مکتب اہل بیت تے مکتب خلفا دے تقابلی جائزے اُتے مشتمل اے تے اس حوالے توں دوناں مکاتب فکر دے اہم دینی مسائل نوں زیر بحث لیائی گئی اے۔ کتاب دا مقصد مکتب خلفا اُتے مکتب اہل بیت دی برتری ثابت کرنا بیان ہویا اے۔
ایہ کتاب اک مفصل مقدمے اُتے مشتمل اے جس وچ دوناں مکاتب فکر دے بعض اختلافی دے بارے وچ بحث کیتی گئی اے۔ اس حصے وچ جتھے دوناں مکاتب دے اختلافات دا ذکر کیتا گیا اے اوتھے انہاں اختلافات دے علل و وجہاں وی بیان ہوئے نیں۔ صفات خدا، شفاعت انبیاء تے انہاں توں توسل، انبیا کے مزار پر زیارتگاہ بنانا تے انہاں عبادتگاہ قرار دینا تے مرداں اُتے گریہ کرنے جداں مسائل وچ دوناں مکاتب فکر دے اختلافات اس کتاب وچ مورد بحث بعض موضوعات وچوں نیں۔
صحابہ تے امامت، دوناں مکاتب دی نگاہ وچ
مقدمے دے بعد اس کتاب دی پہلی جلد وچ صحابہ تے امامت دے بارے وچ دو فصل وچ بحث کیتی گئی اے۔ پہلی فصل وچ دوناں مکاتب فکر دے نقطہ نگاہ صحابہ دی تعریف تے انہاں دی عدالت بیان کر دے ہوئے صحابہ توں متعلق اہل سنت دی تعریف دا تنقیدی جائزہ لیا گیا اے۔ دوسری فصل دے مطالب کچھ ایوی‏‏ں‏ نیں: امامت تے خلیفہ دی تعیین دے لئی بنائی گئی چھ رکنی کمیٹی، مکتب خلفا تے مکتب اہل بیت وچ خلافت الہیہ، عصمت اہل بیت، پیغمبر اکرمؐ دی جانب توں ولی امر دی تعیین، امام علیؑ دے لئی لقب "وصی" دا مشہور ہونا ، امام علیؑ دے فضائل دا چھپانا، معاویہ تے بنی امیہ دے دوسرے خلفاء دے دور وچ امام علی دی شأن وچ سب و شتم۔
علامہ عسکری نے اس کتاب دی دوسری فصل وچ پیغمبر اکرمؐ دی سنت تے اہل بیت تے اصحاب پیغمبر دی سیرت نوں بیان کرنے والی احادیث نوں چھپانے تے اسنوں تحریف کرنے دے دس طریقہ کار ول اشارہ کیتا اے؛ من جملہ اوہ طریقے ایہ نیں: سنت پیغمبر اکرم دی حکایت کرنے والی احادیث دے بعض حصےآں نوں حذف کرنا تے انہاں مبہم کلمات وچ تبدیل کرنا، منابع حدیثی توں اس طرح دی تمام احادیث دا حذف کرنا، احادیث دے معنا وچ تأویل، سنت پیغمبر اکرمؐ اُتے مشتمل احایث دی کتابت توں ممانعت، کتاباں دا جلانا تے جعل احادیث۔
شریعت اسلام دے منابع
معالم المدرستین دی دوسری جلد وچ مکتب خلفا تے مکتب اہل بیت وچ دین دے معتبر منابع دے بارے وچ بحث کیتی گئی اے۔ اس جلد دی ابتدا وچ قرآن، سنت، بدعت، فقہ تے اجتہاد وغیرہ دی دوناں مکاتب فکر دے نقطہ نگاہ توں توضیح دتی گئی اے۔ اس جلد وچ مورد بحث واقع ہونے والے دوسرے موارد وچ : خلفا دے دور وچ پیغمبر اکرمؐ دی احادیث دی کتابت تے تدوین توں منع کرنا، مکتب خلفا دی نگاہ وچ اجتہاد دی حیثیت تے بعض صحابہ دا ناں جنہاں نے خود نوں مجتہد کہیا اے اسی طرح زکات، صدقہ، خمس و متعہ دے بارے وچ ابوبکر تے عمر دی بعض اجتہادات تے اہل سنت خاص کر ابوحنیفہ دا طریقہ اجتہاد تے اس دے مقابلے وچ اہل بیتؑ دے طریقہ اجتہاد دا دفاع جو قرآن تے پیغمبر اکرمؐ دی سنت اُتے متکی نیں۔ اس جلد دے آخر وچ خلفا دے بعض اجتہادات دے نمونے ذکر کیتے نیں کہ سید مرتضی عسکری دے مطابق ایہ تمام اجتہادات نص کتاب و سنت دے برخلاف نیں۔
قیام امام حسین تے اس دے نتیجے
معالم المدرستین دی تیسری جلد دو حصےآں اُتے مشتمل اے؛ امام حسینؑ دا قیام سنت پیغمبر اکرمؐ توں انحراف دی وجہ توں عمل وچ آیا تاکہ سنت پیغمبر اکرمؐ نوں اسلامی معاشرے وچ اہل بیتؑ وچ توں اک فرد دے ذریعے دوبارہ احیاء کیتا جا سکے۔ واقعہ عاشورا تے اس دے علل و وجہاں دی تفصیل تے اس دے نتیجے وچ پیش آنے والے واقعات کہ من جملہ اسیران کربلا دا کوفہ تے شام لے جایا جانا تے امام سجادؑ دا شام وچ خطبہ نیز قیام عاشورا دے بعد مکہ تے مدینہ وچ رونما ہونے والی تحریکاں وغیرہ اُتے اس جلد وچ سیر حاصل بحث ہوئی اے۔ اس دے بعد مکتب اہل بیتؑ وچ نقل حدیث دے طریقہ کار دی توضیح دیندے ہوئے کتب احادیث دی تدوین تے نشر و اشاعت وچ مکتب خلفا تے مکتب اہل بیت دے طریقہ کار دی وضاحت کیتی گئی اے۔
مضامین تے نظریات
معالم المدرستین وچ علامہ عسکری دے مطایق خلفا دے دور وچ احادیث دی نشر و اشاعت ممنوع سی؛ لیکن دوسری طرفوں اسرائیلیات دی نشر و اشاعت اُتے کوئی پابندی نئی‏‏ں سی۔ انہاں نے اس کتاب وچ اہل سنت دی حدیث نگاری دے طریقہ کار اُتے تنقید کرنے دے نال شیعہ حدیث نگاری وچ وی موجود کئی اک اشتباہات دا ذکر کر دے نیں۔ اس کتاب دا اک عمدہ حصہ سیف بن عمر دے بارے وچ اے جنہاں دے بارے وچ علامہ عسکری دا خیال اے کہ انہاں توں بوہت ساری جعلی احادیث نقل ہوئی نیں تے انہاں توں منقول احادیث دی سند وچ 150 جعلی صحابہ موجود نیں۔ معالم المدرستین وچ زیر بحث بعض مطالب درج ذیل نیں:
حدیث‌ شناسی
کتاب معالم المدرستین وچ مطرح ہونے والے مباحث وچوں اک اہم بحث حدیث شناسی خاص کر سنت دی حجیت سنت تے حدیث دی کتابت اے۔ اس بنا اُتے علامہ عسکری سنت دی حجیت اُتے یقین رکھدے ہوئے سنت تک پہنچنے دا واحد راستہ پیغمبر اکرمؐ تے آپ دی اہل بیت دی احادیث قرار دیندے نیں۔ علامہ عسکری بعض اہل سنت مفکرین دے برخلاف ایہ عقیدہ رکھدے نیں کہ خلفاء دے دور وچ منع تدوین حدیث مقطعی تے صرف حدیث دی کتابت تک محدود نئی‏‏ں بلکہ نقل حدیث اور کتاب دوناں ممنوع سی۔ علامہ عسکری دے مطابق خلفا نے اک طرف پیغمبر اکرمؐ دی احادث نوں نقل تے تدوین کرنے اُتے پابندی لگادی لیکن دوسری طرف اسرائیلیات دی نشر و اشاعت نہ فقط ممنوع نئی‏‏ں سی بلکہ اوہ خود انہاں دے ہمراہ سن۔
علامہ عسکری چونکہ اپنی اکثر کتاباں وچ شیعہ عقائد دا دفاع کر دے نیں تو اہل سنت دے معتبر منابع توں استنادہ کر دے ہوئے ایہ کم کر دے نیں۔ لذا کتاب معالم المدرستین وچ مورد استفادہ 2500 منابع وچوں صرف 5 فیصد شیعہ منابع نیں بقیہ سب دے سب اہل سنت منابع توں استفادہ کیتے نیں۔
شیعہ جوامع حدیث اُتے تنقید
معالم المدرستین وچ شیعہ مجامع حدیث دی نقل حدیث دے طریقہ کار اُتے وی تنقید کیتی گئی اے۔ اس سلسلے وچ بعض ایسے موارد ول اشارہ کر دے نیں جو نسخہ برداری دے وقت مجامع حدیثی وچ داخل ہو گئے نیں۔ اس سلسلے وچ معروف کتاب اصول کافی توں اک حدیث نمونے دے طور اُتے پیش کر دے نیں۔
جعلی صحابہ
کتاب معالم المدرستین وچ علامہ عسکری پیمبر اکرمؐ دی احادیث نوں چھپانے تے انہاں وچ تحریف کرنے دے طریقاں وچوں اک جعل حدیث نوں قرار دیندے نیں۔ اس سلسلے وچ تسی‏‏ں سیف بن عمر تمیمی دی مثال دیندے نیں انہاں نے جھوٹی تے جعلی احادیث نوں نقل کرنے دے علاوہ اس دی نقل کردہ احادیث دی سند وچ 150 جعلی صحابہ دا ذکر وچ ملدے نیں۔ تسی‏‏ں دے مطابق سیف بن عمر دی احادیث 70 توں زیادہ اہم اسلامی منابع وچ موجود نیں۔ اس دی واضح مثال محمد بن جریر بن یزید طبری دی تحریر اے جس وچ دوسراں توں زیادہ سیف دی جعلی احادیث نوں نقل کیتے نیں۔ سیف بن عمر دی نشان دہی تے انہاں دی شخصیت دا تعارف علامہ عسکری دا اک اہم کارنامہ اے جو علم رجال وچ تسی‏‏ں دی گہرے مطالعے دی نشان دہی کردا اے۔
اقتباسات
کتاب معالم المدرستین مختلف ناشراں دے توسط توں متعدد بار نشر ہونے دے علاوہ دوسرے شخصیتاں دی علمی آثار وچ وی مورد استفادہ واقع ہوئی اے من جملہ انہاں وچ:
نسخہ جات
کتاب معالم المدرستین ایران تے لبنان وچ متعدد بار نشر ہوئی اے؛ بنیاد بعثت نے سنہ 1363ش توں 1365ش دے دوران اس کتاب نوں تن جلداں وچ نشر دی نیں۔ اسی طرح مجمع جہانی اہل بیت نے سنہ 1382ش وچ اسنوں تن جلداں وچ نشر دی نیں اس دے علاوہ دانشکدہ اصول دین نیز اسنوں نشر کرنے والیاں وچوں نیں۔
ترجمہ
کتاب معالم المدرستین دا فارسی، فرانسیسی تے پشتو زبان وچ ترجمہ ہویا اے۔
مآخذ
گٹھ:سید مرتضی عسکری دے علمی آثار گٹھ:پندرہویں صدی ہجری دیاں شیعہ کلامی کتب گٹھ:چودہویں صدی ہجری دیاں شیعہ کتب کلام گٹھ:کلامی کتب (عربی) گٹھ:کتاباں
روسی
روسی سلاوی بولیاں دی ٹولی دی ست توں وڈی بولی اے اے یورپ چ سب توں بوتی بولی جانے آلی ماں بولی اے۔ اے جغرافیائی طور تے سب توں بوتی پھیلی ہوئی بولی اے۔ اے 27 کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے۔ اینوں روس، یوکرین تے قازقستان چ وڈی بولی دا درجہ حاصل اے تے یونائیٹڈ نیشنز دیاں چھے سرکاری بولیاں چوں روسی وی ہیگی اے۔
ٹولی
روسی ہند یورپی بولیاں دے ٹبر چ اک سلاوی بولی اے۔ یوکرینی تے بیلاروسی دو چڑھدی سلاوی بولیاں ایدے بس توں نیڑے نیں۔ ایناں دو بولیاں مگروں پولش تے thumb|left|250px|یورپی یونین چ روسی جانن والے
نیرکتا
بول روسی 9ویں توں 12ویں صدی دی بولی لوکاں دے راجواڑیاں نوں آکھیا جاندا اے جیہڑے یوکرین بیلارس تے روس دے رلدے تھاواں نال رل کے بندے سن۔
جغرافیائی ونڈ
روسی بولی روس یوکرین بیلارس قازقستان تے کرغیزستان چ بولی جاندی اے تے لیٹویا ایسٹونیا چ وی اید بولن والے ہیگے نیں۔ سویت یونین ویلے یوینین دے دیساں دیاں بولیان نوں سرکاری تھاپڑا ہے سی پر اصل جوڑن والی بولی روسی ای سی۔
روس چ 94٪ بیلارس چ 75٪ قازقستان چ 41٪ یوکرین چ 20٪ کرغیزستان چ 23٪ مولڈوا چ 21٪ جواک سکولاں چ روسی بولی ج پڑھائی کردے نیں۔ قازقستان تے کرغیزستان چ قازق تے کرغیز نال روسی نوں وی سرکاری بولی دا درجہ ہیگا اے۔ اسرائیل چ روسی بولن والیاں دی کنتی 7،50000 تک اے۔ اے اوہ روسی یہودی نیں جیہڑے سویت یونین دے ٹٹن تے ایتھے آۓ سن پر ہجے وی روسی بولی نال اوناں دا ساک ٹٹیا نیں۔ منگولیا چ روسی سب تون بعوتی سکھی جان والی بدیسی بولی اے۔ 7ویں ورے مگروں اینوں سکھناں سکولاں چ لازمی ہوندا اے۔
تریخ
چودویں صدی تک ہن والی دوسی بولن والیاں تے وڈ وڈیرے چڑھدی سلاوی بولی بولدے سن۔ اے بولی تے گربے والی سلاوی بولی کیفی روس چ ورتی جاندی سی۔ ایس بولی دی سب توں پرانی ادھارن دسویں صدی دی اے۔ ایس ویلے توں پہلے روسی بولی چ جرمن بولیاں توں بول ارۓ سن۔ روسی بولی دی پہلی گریمر 1740 دے دوالے ڈیوڈروف نے لکھی۔
15 تون 17ویں صدی روسی بولی دا ماسکو ویلہ اخواندا اے۔ تاتاریاں توں جان چھڑان مگروں ماسکو راجگرھ بنیا تے ایتھے دی بولی نے روسی بولی تے اثر پایا۔ نویں روسی ساہت دی نیو 17ویں صدی ج رکھی کئی۔
روسی زار پیٹر نے روسی سماج چ نواپن تے چنگیاں گلاں لیندے یورپ تون لیاندیاں۔ اودے کماں چ روسی بولی دی النابٹ نوں ٹھیک کرنا وی سی۔ لیندے یورپ توں انگنت نویں بول روسی بولی ج لیاندے گۓ۔ ڈچ فرانسیسی جرمن لاطینی تے یونانی بول روسی بولی چ آۓ۔ ایسے ویلے چ ای روسی بولی نوں نوين ساہتی بولی بنان ول وی کم کیتا گیا۔ پر اے کم انیویں صدی دے ٹرن تے پشکن تے اودے سنگیاں نیں کیتا۔ پشکن دا کم ایڈا وڈ ا اے جے اے آکھیا جاندا اے جے پشکن توں روشی بولی نویں ہوئی۔ 1900 تک روسی چ یورپی بولیاں دے بولاں دا ہڑ آگیا۔
روسی انقلاب دے مگروں روسی بولے دے ہجیاں وچ پلٹے دتے گۓ۔ 20ویں صدی دے وشکار چ سویت یونیو دے دنیا چ سپر پاور ہون توں روسی زبان دا دنیا چ ورتن ودیا۔ وارسا پیکٹ دے سنگی دیساں چ اینوں پڑھایا جاندا سی۔ روسی ساہت خاص کر کے روسی ناول وی روسی بولی دی مشہوری سن۔
روسی بولیاں
بولیاں دے سعاب نال روسی نوں دو انکاں چ ونڈیا جاسکدا اے: اتلی تے دکھنی۔ ماسکو دونواں انگاں دے وشکار آندا اے۔ کج روسی بولی نوں تن انگاں ج ونڈدے نیں: اتلی، وشکارلی تے تھلویں۔ ماسکو اینج وشکارلی بولی دے انگ ج آندا اے۔
روسی بولی نوں لخن لئی سریلک الفابٹ ورتی جاندی اے۔ ایدے چ 33 اکرے نیں۔ روسی بولی چ 160000 توں اپر بول نیں۔ روسی بولی ج کنے بول نین اے سعاب لانا اوکھا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
اسود عنسی
اسود عنسی دا اصل ناں عیہلہ بن کعب بن عوف عنسی سی۔ ایہ حضرت محمد صلی اللہ عليہ و آلہ وسلم دے زمانے وچ ہی نبوت دا دعویدار بن بیٹھیا۔
حضرت محمد ﷺ دا خواب
حضور صلی اللہ عليہ وسلم نے خواب وچ دیکھیا کہ انہاں دے ہتھ وچ دو کنگن نيں جسنو‏ں آپ صلی اللہ عليہ وسلم نے نفرت تے حقارت دے سبب ہتھ تو‏ں جھٹک دتا، آپ ﷺ نے اس خواب د‏‏ی تعبیر ایہ دسی کہ اس تو‏ں مراد نبوت دے دو جھوٹھے دعویدار نيں۔ اک، مسیلمہ کذاب، یمامہ والا تے دوسرا، اسود عنسی، یمن والا۔
حدیث
فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَيَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا ، فَأُوحِيَ إِلَيَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا ، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا ، فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ بَعْدِي فَكَانَ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيَّ ، وَالْآخَرُ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابَ صَاحِبَ الْيَمَامَةِ
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا سی ”میں سویا ہويا سی کہ ميں نے (خواب وچ ) سونے دے دو کنگن اپنے ہتھو‏ں وچ دیکھے۔ مینو‏ں اس خواب تو‏ں بہت فکر ہويا، فیر خواب وچ ہی وحی دے ذریعہ مینو‏ں بتلایا گیا کہ میں انہاں اُتے پھونک ماراں۔ چنانچہ جدو‏ں ميں نے پھونک ماری تاں اوہ دونے اڑ گئے۔ ميں نے اس تو‏ں ایہ تعبیر لی کہ میرے بعد جھوٹھے نبی ہون گے۔“ پس انہاں وچو‏ں اک تاں اسود عنسی اے تے دوسرا یمامہ دا مسیلمہ کذاب سی۔ صحیح بخاری حدیث نمبر ٣٦٢١
مختصر واقعہ
حضرت محمد ﷺ د‏‏ی حجۃ الوداع تو‏ں واپسی دے علالت دا دور شروع ہويا ايس‏ے زمانے وچ یمن دے علاقے وچ قبیلۂ عنس دے اک شخص عیہلہ بن کعب نے نبوت دا دعویٰ کيتا۔ ایہ شخص مزاجاً نرم تے شیريں گفتگو والا سی لیکن کریـہ صورت تے کالی رنگت دا سی ايس‏ے وجہ اسنو‏ں اسود کہیا گیا یعنی کالا۔ اس دے لقب دے متعلق، ذو الخمار (اوڑھنی والا) یا ذو الحمار (گدھے والا) تحریر اے، وجہ ایہ اے کہ کریہ صورت ہونے دے سبب اوہ اوڑھنی دا نقاب لگاندا سی تے اس دے پاس سدھایا ہويا اک گدھا وی سی جو اس دے اشارے اُتے رکوع تے سجود کردا سی۔ اسود عنسی شعبدے تے کہانت وچ وی ماہر سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں دعوائے نبوت نو‏‏ں ثابت کرنے وچ مدد ملی۔ شعبدے تے کہانت دے زور اُتے لوکاں نو‏‏ں اپنی جھوٹی نبوت دا معتقد بنا ک‏ے اس نے باضابطہ یمن دے مسلماناں دے خلاف جنگ چھیڑ دتی تے بلا شرکت غیر ے،(مصلحت خداوندی سے) پورے یمن دا حاکم بن گیا۔ حکومت تے اقتدار ملدے ہی اس دے کلام د‏‏ی شیرینی ختم ہوئے گئی تے عجز تے انکسار د‏‏ی جگہ غرور تے تکبر نے لے لیا۔
انجام
حضرت محمد ﷺ نو‏‏ں تمام حالات د‏‏ی خبر ہوئی تاں یمن دے چند مسلماناں دے نام آپ ﷺ نے اسود عنسی د‏‏ی سرکوبی دا حکم بھیجیا، چنانچہ اوتھ‏ے دے مسلماناں نے حکمت تے مصلحت دے نال، عسکری ہنگامہ آرائی دے بغیر اس فتنے دا سر کچلنے دے لئی باہ‏م مشورہ کيتا تے اک دن اس دے محل وچ نقب دے سہارے داخل ہوئے تے فیروز نامی اک شخص نے اس د‏ی گردن مروڑ کر اسنو‏ں اس دے انجام تک پہنچیا دتا۔ انہاں تمام واقعات د‏‏ی خبر جناب محمد رسول الله صلى الله علیہ وسلم نو‏‏ں بذریعۂ وحی مل گئی تے آپ نے مدینے وچ مسلماناں نو‏‏ں دسیا۔ لیکن جدو‏ں قاصد ایہ خبر لے ک‏ے مدینہ پہنچیا تاں اس وقت جناب محمد رسول الله صلى الله علیہ وسلم اس دار فانی تو‏ں پردہ فرما چکے سن ۔
حوالے
گٹھ:اسلام وچ جھوٹھے انبیا گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی یمنی شخصیتاں گٹھ:مدعیان مسیح گٹھ:یمنی سیاسی مقتولین گٹھ:یمنی شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی وفیات
پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
پاکستان اک بوہتیاں سیاسی جماعتاں رکھن والا ملک اے۔
پاکستان اک کثیر سیاسی جماعیتں رکھنے والا ملک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر سیاسی جماعت نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں مِل کر کم کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ پاکستان پیپلز پارٹی پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت سی، لیکن ایہ وی دوسری وڈی سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرح کئی دھڑاں وچ تقسیم ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اس وقت کوئی وی سیاسی جماعت ایسی نئيں اے جو اکیلے ہی حکومت سازی کر سک‏‏ے بلکہ صرف مخلوط حکومت ہی ممکن ا‏‏ے۔
قومی تے صوبائی پدھر اتے متحرک سیاسی جماعتاں
انتخابی سیاست وچ متحرک سیاسی جماعتاں:
ساریاں اہم جماعتاں
(ترتیب بحروف ابجد )
پارلیمنٹ وچ سیاسی جماعتاں
پاکستان دی پارلیمنٹ یا مجلس شوریٰ دو ایواناں اتے مشتمل اے
تھلواں ریکارڈ 10 اکتوبر، 2002  چ ہون  والے قومی اسمبلی  دے  انتخاب (قومی انتخابات 2002) تے فروری 2003 تک سینٹ  دے مطابق  اے۔
پارلیمنٹ دی تشکیل
تھلواں ریکارڈ 18 فروری، 2008 چ ہون والے قومی اسمبلی دے انتخاب (قومی انتخابات 2008) تے فروری 2003 تک سینٹ  دے مطابق اے۔
موجودہ قومی اسمبلی
Members of the PML(N) are marked in bold text
Electoral history and performance of PPP since 1970
Electoral history and performance of JUI-F
Electoral history and performance of ANP
Electoral history and performance of MQM There is a new political party Tehreek-e- United Pakistan whose Chairman is Shah Inayat. The stronghold of this party in Sachal Goth, Karachi.
حوالہ جات
زمرہ:پاکستان کی سیاسی جماعتیں زمرہ:پاکستان متعلقہ فہرستیں زمرہ:پاکستانی سیاست زمرہ:حکومت پاکستان زمرہ:کامنز زمرہ جس کا ربط ویکی ڈیٹا پر ہے
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:حکومت پاکستان گٹھ:سیاست گٹھ:پاکستان متعلقہ لسٹاں گٹھ:لسٹاں
ملا صدرا
صدر الدین محمد بن ابراہیم قوام شیرازی معروف بہ مُلاصَدرا و صدرالمتألہین (وفات 1045ھ ق)، شیعہ ایرانی الہی (متألہ) فلسفی گیارواں صدی ہجری قمری و حکمت متعالیہ دے بانی نیں۔ انہاں دا سنہرا کم اپنے توں پہلے دے ہزار سالہ اسلامی فلسفہ تے سوچ نوں تلفیق و مجزا کر کے دکھانا اے۔
حوالے
گٹھ:1570ء دی دہائی دے جم گٹھ:1640 دیاں موتاں گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:ایرانی فلسفی گٹھ:ایرانی مصنفین گٹھ:تریخ دے فلسفی گٹھ:ستارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سولہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں گٹھ:صفوی سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:عراق میں مدفون شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فارسی فلسفی گٹھ:ماہرین مابعد الطبیعیات گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:نفسیات دے فلسفی گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:ایرانی شخصیتاں
مسیلمہ کذاب
مسیلمہ کذاب (حقیقی ناں مسیلمہ بن حبیب) عرب وچ حضرت محمد  د‏‏ی زندگی وچ ہی نبوت دے مدعی دے طور اُتے سامنے آیا۔ آپ کی زندگی وچ ایہ معاملہ جداں تیسے چلدا رہیا، مسیلمہ نے آپ نو‏‏ں مکتوب وی لکھیا تے اپنی نبوت وچ شریک کرنے نو‏‏ں کہیا جسنو‏ں آپ نے یکسر مسترد کيتا تے اس دا علمی رد ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں کذاب ثابت کيتا۔ آپ دے وصال دے بعد خلیفہ اول ابوبکر صدیق دے دور وچ جدو‏ں مسلما‏ن ہور مرتدین دے خاتمے وچ مصروف سن اس دوران مسیلمہ اپنا دعوی نبوت عام کرنے وچ مصروف رہیا تے اس نے اِنّی طاقت حاصل کر لئی کہ اس دا چالیس ہزار دا لشکر یمامہ د‏‏ی وادیاں وچ پھیل گیا۔ اس نے باقاعدہ خلافت د‏‏ی عملداری نو‏‏ں چیلنج کيتا تے بغاوت اُتے اتر آیا تے اپنی نبوت نہ مننے والےآں نو‏‏ں قتل کرنا شروع کر دتا۔ چنانچہ اس د‏ی سرکوبی ناگزیر ہوئے گئی سی۔
ابوبکر صدیق نے مسیلمہ دے مقابلے لئی عکرمہ بن ابی جہل نو‏‏ں یمامہ د‏‏ی طرف روانہ کيتا تے عکرمہ د‏‏ی مدد دے لئی شرجیل نو‏‏ں وی روانہ کيتا۔ شرجیل دے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی عکرمہ نے لڑائی دا آغاز کر دتا لیکن انہاں نو‏ں شکست ہوئی۔ اس عرصے وچ شرجیل وی مدد نو‏‏ں آ پہنچے لیکن دشمن د‏‏ی قوت بہت ودھ چک‏ی سی۔ مسیلمہ د‏‏ی نبوت د‏‏ی تائید بنی حنیفہ نے وی د‏‏ی اس وقت انہاں دا بہت زور سی۔ شرجیل نے وی پہنچدے ہی دشمن تو‏ں مقابلہ شروع کر دتا لیکن کامیابی نہ ہوئی۔ اس عرصے وچ حضرت خالد بن ولید ہور مرتدین تو‏ں نمٹ چکے سن ۔ حضرت ابو بکر نے انہاں نو‏ں عکرمہ تے شرجیل د‏‏ی مدد دے لئی یمامہ د‏‏ی طرف رخ کرنے دا حکم دتا۔ خالد بن ولید اپنا لشکر لے ک‏ے یمامہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ مسیلمہ وی خالد د‏‏ی روانگی د‏‏ی اطلاع سن کر مقابلے د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف ہويا تے یمامہ تو‏ں باہر صف آرائی کيتی۔ مسلماناں دے لشکر د‏‏ی تعداد تیرہ ہزار سی۔ ۔ فریقین وچ نہایت سخت مقابلہ ہويا۔ پہلا مقابلہ بنو حنیفہ تو‏ں ہويا۔ اسلامی لشکر نے اس دلیری تو‏ں مقابلہ کيتا کہ بنو حنیفہ بد حواس ہوئے ک‏ے بھج نکلے تے مسیلمہ دے باقی آدمی اک اک ک‏ر ک‏ے خالد د‏‏ی فوجاں دا نشانہ بندے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں مسیلمہ نے لڑائی د‏‏ی ایہ صورت حال دیکھی تاں اوہ اپنے فوجیاں دے نال جان بچا کر بھج نکلیا تے میدان جنگ تو‏ں کچھ دور اک باغ وچ پناہ لی لیکن مسلماناں نو‏‏ں تاں اس فتنے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑنا سی اس لئی خالد بن ولید نے باغ دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ باغ د‏‏ی دیوار اِنّی اُچی سی دے اسنو‏ں کوئی وی پار نئيں کر سکدا سی۔ اس وقت اک صحابی حضرت زید بن قیس نے حضرت خالد بن ولید نو‏‏ں فرمایا ماں ایہ دیوار پار ک‏ر ک‏ے تواڈے لئی دروازے نو‏‏ں کھول داں گا گر تسيں میرے لئی اک اُچی سیڑھی بنا دو حضرت خالد بن ولید راضی ہوئے گئے۔ اگلے دن حضرت زید بن قیس سیڑھی دے نال باغ وچ اتر گئے۔ تب مسیلمہ کذاب نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اسنو‏ں قتل کر دو۔ تب اس دے فوجیاں نے حضرت زید بن قیس دے نال لڑائی شروع کردتی۔ لڑائی وچ حضرت زید بن قیس دا کندھا کٹ گیا۔ فیر وی انہاں نے دروازے نو‏‏ں کھول دتا۔ ادھر مسلما‏ن صف بندی کرچکے سن ۔ مسلما‏ن اندر داخل ہونا شروع ہوئے گئے تے اک دفعہ فیر گھمسان د‏‏ی جنگ شروع ہوئے گئی۔ اچانک حضرت خالد بن ولید نیزہ لے ک‏ے مسیلمہ نو‏‏ں پکارنے لگے،یا عدو الله!اور مسیلمہ اُتے سُٹ دتا، مگر اس دے محافظاں نے ڈھال بن دے اسنو‏ں بچالیا۔ اس وقت اس دے محافظ غیر حتمی طور اُتے اسنو‏ں چھڈ دے چلے گئے۔ فیر اسنو‏ں حضرت حمزہ دے قاتل وحشی بن حرب(جو مسلما‏ن ہوچکے سن ) نے ایسا نیزہ ماریا کہ مسیلمہ اوتھے ڈھیر ہوئے گیا۔ اس طرح اس نے حضرت حمزہ نو‏‏ں شہید کرنے دا کفارہ ادا کيتا۔ اس دے لشک‏ر ک‏ے نصف آدمی مارے گئے۔ تقریباً یمامہ دے ہر گھر وچ صف ماتم بچھ گئی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد خالد بن ولید نے اہل یمامہ تو‏ں صلح کرلئی- ایہ جنگ جنگ یمامہ دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔
محمد حسین طباطبائی
محمد حسین طباطبائی جاں سید محمد حسین طباطبائی (16 مارچ 1903ء – 7 نومبر 1981ء) اپنے زمانے وچ شیعہ اسلام دے ممتاز دانشور تے مفکرین وچوں سن۔ اوہ اپنی تحریر کردہ تفسیر قرآن بنام تفسیر المیزان دے باعث مشہور نیں۔
مختصر سوانح
طباطبائی اک فلسفی، منجھے ہوئے مصنف تے اپنے طلبہ دے لئی اک مؤثر استاد سن جنہاں نے اپنی زندگی دا اک وڈا حصہ اسلامی تعلیمات دے لئی وقف کر دتا۔ اُنہاں دے بوہت سارے طلبہ مثلاً مرتضی مطہری، محمد بہشتی تے مفتح شہید اسلامی جمہوریہ ایران دے نظریاتی بانیاں وچوں سن۔ کچھ دوسرے مثلاً حسین نصر تے حسن زادہ آملی نے روشن خیالی تے غیر سیاسی دائرہ کار وچ اپنی تعلیم و تحصیل جاری رکھی۔
مطبوعات
طباطبائی نے تفسیر، فلسفہ تے شیعہ عقائد دی تریخ دے موضوع اُتے زیادہ تر کم نجف وچ رہ کر کیتا۔ فلسفہ وچ اُنہاں دا سب توں اہم کم اصولِ فلسفہ تے حقیقت دے قوانین اے جو مرتضی مطہری دے تحریر شدہ حاشیہ دے نال پنج جلداں وچ طبع ہو چکیا اے۔ اگر آیت اللہ حائری نوں حوزہ علمیہ قم نوں انتظامی جِلا دینے والا سمجھیا جائے، تو طباطبائی دا تفسیر، فلسفہ تے روحانیت اُتے کم، جس نے نصاب تعلیم اُتے مستقل اثر چھڈیا، حوزہ علمیہ قم دی ذہنی جِلا نوں ظاہر کردا اے۔
فہرست مطبوعات
علامہ طباطبائی دی دو کتاباں بوہت اہم نیں، جو بقیہ تصنیفات توں زیادہ دنیا بھر وچ مقبول ہوئیاں۔