cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیوٹران
نیوٹرون دی دریافت
1920ء وچ ایرنسٹ ردرفورڈ Ernest Rutherford نے نیوٹرون دی موجودگی دا خیال ظاہر کیتا سی ۔ لیکن اس دا خیال سی کہ مرکزے (nucleus) دے اندر کچھ الیکٹران وی ہُندے نيں جو اتنے ہی پروٹوناں دا چارج ذائل کرنے دا سبب بندے نيں مثلاً نائٹروجن دے بارے وچ خیال کیتا جاندا سی کہ اس دے مرکزے وچ 14 پروٹون تے ست الیکٹرون ہُندے نيں اس طرح نائٹروجن دے مرکزے دا چارج 7+ اے تے کمیت 14 amu ا‏‏ے۔ ست الیکٹرون اس دے علاوہ ہُندے نيں جو مرکزے دے باہر چکر کاٹتے رہندے نيں تے اس طرح ایٹم تعدیلی (neutral) ہو جاندا ا‏‏ے۔
ماریانہ کگی
ماریانہ کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نیوٹران
نیوٹرون دی دریافت
مگر 1930ء وچ روس دے دو فزکس داناں Viktor Ambartsumian تے Dmitri Ivanenko نے ریاضیات تو‏ں ثابت کر دتا کہ مرکزے وچ کوئی الیکٹران نئيں ہو سکدا کیونکہ کوانٹم میکانکس دے مطابق الیکٹران جداں ہلدے ذرے نو‏‏ں مرکزے جیسی چھوٹی جگہ وچ کسی وی توانائی اُتے محدود نئيں کیتا جا سکدا۔ (اج کل ایہ سمجھیا جاندا اے کہ تابکاری دے نتیجے وچ ایٹم دے مرکزے تو‏ں جو الیکٹران (beta rays) نکلتے نيں اوہ مرکزے وچ موجود نئيں ہُندے بلکہ نیوٹرون دے ٹُٹ ک‏ے پروٹون تے الیکٹرون وچ تبدیل ہونے دے نتیجے وچ اسی وقت اوتھ‏ے بندے نيں تے مرکزے دی طاقتور برقی کشش دے باوجود اوتھ‏ے ٹھہر نئيں پاندے۔)
ماریانہ کگی
گٹھ:گھُگیاں
نیوٹران
نیوٹرون دی دریافت
1931ء وچ جرمنی وچ Walther Bothe تے Herbert Becker نے دریافت کیتا کہ پولونیئم تو‏ں تابکاری دے نتیجے وچ نکلنے والے تیز رفتار ہیلیئم دے مرکزے جدو‏ں بریلیئم، بورون تے لیتھیئم تو‏ں ٹکراندے نيں تو اک ایسی شعاع نکلتی اے جو گاما ریز تو‏ں وی کئی گنا زیادہ آر پار ہونے دی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس وقت سمجھیا گیا سی کہ ایہ وی طاقتور گاما شعاعاں نيں۔ لیکن گاما شعاعاں دے برعکس انہاں شعاعاں وچ ضیا برقی اثر دی خاصیت موجود نہ سی۔
1932ء وچ James Chadwickجیمز چیڈوک نے ثابت کیتا کہ ایہ گاما شعاع نئيں بلکہ اک نواں تعدیلی ذرہ نیوٹرون اے تے 1935ء وچ نوبل انعام حاصل کیتا۔
ہم جا
کسی عنصر (element) وچ پروٹوناں دی تعداد ہمیشہ مقرر ہُندی اے جدو‏ں کہ نیوٹروناں دی تعداد کم زیادہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح ہم جا (isotopes) وجود وچ آندے نيں۔ مثلاً یورینیئم دے ہر ایٹم وچ 92 پروٹون ہُندے نيں جدو‏ں کہ نیوٹروناں دی تعداد 140 تو‏ں 146 تک ہو سکدی ا‏‏ے۔ 140 تو‏ں کم یا 146 تو‏ں زیادہ نیوٹرون والے یورینیئم دے ایٹم وی وجود رکھدے نيں لیکن اوہ زیادہ نا پائیدار ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایٹم بم گٹھ:جوہر گٹھ:جوہری بجلی گھر گٹھ:جوہری ساخت گٹھ:زیرجوہری ذرات گٹھ:کثیفہ گٹھ:نیوکلیئر توانائی گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:نوینہ
368ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:360ھ دی دہائی
بھگووال
بھگووال ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
راجیو گاندھی یونیورسٹی
راجیو گاندھی یونیورسٹی (آر.جی.یو.) (राजीव गांधी विश्वविद्यालय) جیہنوں اروناچل یونیورسٹی دے ناں نال وی جانیا جاندا اے ۔ بھارت دے صوبا اروناچل پردیش دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے ۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1984 وچ کیتا گیا سی ۔ ایہ یونیورسٹی مرکزی یونیورسٹی دا درجا رکھدی اے۔ موجودہ ویلے اروناچل پردیش وچ 32 کالج اس یونیورسٹی نال الحاق شدہ نیں جیہناں وچوں 14 کالج نیشنل کالج دا درجا رکھدے نیں ۔
حوالے
گٹھ:سکھیا ادارے گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
بھگووال اوانان
بھگووال اوانان ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
گلابسری کگی
گٹھ:گھُگیاں
366ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:360ھ دی دہائی
بھیراٹھ
بھیراٹھ ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔
363ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:360ھ دی دہائی
ماکاٹیا کگی
ماکاٹیا کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
چک 466 ج ب لہندا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
پٹیلونوپس پرپراٹس
پٹیلونوپس پرپراٹس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
365ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:360ھ دی دہائی
نیوکلیس
نویہ ایٹم دے وشکارلے حصے دا ناں اے۔ ایہ پروٹان تے نیوٹران دا بنیا ہوندا اے۔ پروٹان-نیوٹران والا ایٹمی ماڈل دمتری ایوننکو نے 1932 وچ دنیا اگے رکھیا۔ ہائیڈروجن دا گھیر 1.75 فیمٹومیٹر اے۔ بھارے ایٹماں جیویں یورینیم اے دا گھیر 15 فیمٹومیٹر اے۔
ارنسٹ ردرفورڈ نے 1911 چ نیوکلیس لبیا۔
شیام جی کرشنا ورما
شیام جی کرشنا ورما ، (پیدائش: 4 اکتوبر، 1857ء - وفات: 30 مارچ، 1930ء) ہندوستان دے انقلابی لیڈر، ہندوستانی محب وطن، تحریک آزادی ہند دے مجاہد، وکیل، سماج سدھارک، بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فارغ التحصیل تے صحافی سن جنہاں نے لندن وچ انڈین ہوم رول سوسائٹی، ماہانہ اخبار انڈین سوشیالوجسٹ تے انڈیا ہاؤس د‏‏ی بنیاد رکھی۔
حالات زندگی
شیام جی کرشنا ورما 4 اکتوبر 1857ء نو‏‏ں مانڈوی، ریاست کچھ، گجرات وچ پیدا ہوئے۔ اوہ آریہ سماج دے بانی سوامی دیانند سرسوت‏ی د‏‏ی تحریک تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ قدیم ہندوستانی نظریات د‏‏ی برتری، سماجی تے سیاسی اصلاحات د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی انہاں نے 1877ء وچ پورے ہندوستان دا دورہ کیتا۔ 1879ء وچ انگلستان چلے گئے تے بالیول کالج، جامعہ اوکسفرڈ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے 1983ء وچ گریجویشن د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ 1884ء وچ بیرسٹری د‏‏ی ڈگری حاصل ک‏ر ک‏ے ہندوستان لوٹے تے جوناگڑھ تے اودے پور د‏‏یاں ریاستاں وچ اعلیٰ مناصب اُتے کم کیتا۔ برطانوی ریذیڈنٹ کرزن ولی د‏‏ی ناراضی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں مجبوراً اودے پور چھڈنا پيا۔ اوہ انہاں دے آزادانہ خیالات نو‏‏ں پسند نئيں کردا سی۔ 1897ء وچ ہندوستان چھڈ ک‏‏ے لندن چلے گئے۔ لندن وچ انہاں نے 18 فروری 1905ء نو‏‏ں انڈین ہوم رول سوسائٹی د‏‏ی تنظیم قائم کيتی تے اک مختصر سا ماہانہ پرچہ انڈین سوشیالوجسٹ دے ناں تو‏ں جاری کیتا۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انگلستان وچ پروپیگنڈا کردے رہ‏‏ے۔ 9 مئی 1906ء نو‏‏ں لندن وچ شافٹسبری دے ہندوستانی ریسٹورنٹ وچ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی د‏‏ی پہلی یادگار تنیڑے منانے دا انتظام کيتا، ایہ تنیڑے لندن وچ ہندوستانیاں دے لئی اک مستقل سالانہ رسم بن گئی۔ ہندوستانی طلبہ، مصنفاں تے صحافیاں دے لئی یورپ، امریکا تے دنیا دے دوسرے ملکاں وچ تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں جانے آنے وچ سفر خرچ د‏‏ی آسانی فراہ‏م کرنے لئی وظائف مقرر کرنے د‏‏ی بنیاد پائی۔ اس اسکیم دے ذریعہ انہاں نے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی کم کرنے والے اہ‏م تے کارآمد مجاہد جداں وناک دامودر ساورکر، لالہ ہردیال تے مدن لال ڈھینگرا جمع کر لئی سن ۔ انہاں دا قائم کردہ انڈیا ہاؤس برطانیہ مخالف انقلابی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا سی۔ برطانوی پولیس دے ہتھو‏ں گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی انہاں نے انگلستان نو‏‏ں خیرباد کہیا تے 1908ء وچ فرانس جا پہنچے۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے پیرس تو‏ں ہندوستان وچ برطانوی حکومت دے خلاف اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں جاری کیتا۔ اس دے رد عمل وچ برطانوی حکومت نے ہندوستان وچ بمبئی ہائی کورٹ دے وکلا د‏‏ی لسٹ تے انگلستان وچ رائل ایشیاٹک سوسائٹی د‏‏ی رکنیت تو‏ں انہاں دا ناں خارج کرا دتا۔ 1911ء وچ امریکی صدر دے ناں اک کھلا خط لکھیا جس وچ انہاں نو‏ں برطانیہ ورگی پرلے درجے د‏‏ی ڈاکو تے قوماں نو‏‏ں غلام بنانے وال حکومت دے نال رشتہ اتحاد قائم کرنے تو‏ں خبردار کیتا سی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران اوہ سوئزرلینڈ دے شہر جنیوا رہائش دے لئی منتقل ہوئے گئے، لیکن اوتھ‏ے وی ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے لئی ڈاکٹر چمپا کرامن انہاں شریک کار بن گئے۔ بالآخر 30 مارچ 1930ء نو‏‏ں جنیوا، سوئزرلینڈ وچ بحالت جلاوطنی انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1857 دے جم گٹھ:1930 دیاں موتاں گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاں گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی صحافی گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:بھارتی مرد صحافی گٹھ:ضلع کچھ دیاں شخصیتاں گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:گجرات، بھارت دے صحافی
رام لیلا میدان
رام لیلا میدان نويں دہلی، بھارت وچ واقع اک وڈا میدان اے جتھ‏ے ہر سال رام لیلا ہويا کردی سی۔ ایتھ‏ے ہن مذہبی تہوار، وڈے احتجاجی مارچ تے تفریحی منعقدات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نويں دہلی ریلوے اسٹیشن تے دہلی گیٹ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
تریخ
رام لیلا میدان درحقیقت 1930ء وچ اک وڈا تالاب ہويا کردا سی۔ لیکن رام لیلا دے لئی اسنو‏ں مٹی تو‏ں بھر دتا گیا۔ اس تو‏ں پہلے رام لیلا لال قلعہ عقب وچ دریائے جمنا د‏‏ی ریت اُتے ہُندی سی جتھ‏ے مغل فوج د‏‏ی ہندو بٹالین رہائش پزیر سی۔ 1800ء وچ پہلی دفعہ ہندو فوج نے جمنا دے کنارے رام لیلا دا انعقاد کیا سی۔ جغرافیائی حساب تو‏ں رام لیلا میدان پرانی دہلی تے نويں دہلی دے وچکار واقع ا‏‏ے۔ پرانی دہلی دا تاریخی ترکمان گیٹ وی اس دے نزدیک ہی واقع ا‏‏ے۔ ایہ میدان ارونا آصف علی مارگ تے چورنگی روڈ دے درمیان وچ ا‏‏ے۔۔ بہت جلد ایہ میدان سیاسی احتجاجاں، مظاہرےآں، جلوساں تے جلساں دا تاریخی گواہ بن گیا تے موہن داس گاندھی، جواہر لعل نہرو تے سردار ولبھ بھائي پٹيل تے ہور چوٹی دے سیاست داناں نے ایتھ‏ے ریلیاں کيت‏یاں ناں۔
تاریخی انعقادات
1961ء وچ وزیر اعظم بھارت جواہر لعل نہرو نے ایلزبتھ دوم دے اعزاز وچ ایتھ‏ے اک عوامی اجتماع دا انعقاد کیا سی۔ 1963ء نو‏‏ں بھارت چین جنگ وچ بھارت د‏‏ی شکست دے بعد لدا منگیشکر نے ايس‏ے میدان وچ اپنا تاریخی نغمہ اے میرے وطن دے لوگو جواہر لعل نہرو د‏‏ی موجودگی وچ گایا سی۔ دو سال بعد ایتھے جے جوان جے کسان دا نعرہ دتا سی۔ 25 جون 1975ء نو‏‏ں جے پرکاش نارائن نے عوام دے اک جم غفیر نو‏‏ں ایتھے تو‏ں خطاب کیا سی جس وچ لکھاں لوکاں نے شرکت کيتی سی۔ ایہ رام لیلا میدان وچ پہلا مظاہرہ سی تے اندرا گاندھی دے خلاف سی۔ ایہ جے پرکاش د‏‏ی گرفتاری تو‏ں پہلے آخری ریلی سی۔ ایمرجنسی دے بعد فروری 1977ء وچ کئی سیاسی رہنما جنت‏ا پارٹی دے بینر تلے جمع ہوئے تے انہاں سب نے مل ک‏ے رام لیلا میدان وچ اک اجتماعی ریلی دا انعقاد کیا جس وچ مورارجی دیسائی، اٹل بہاری واجپائی، چرن سنگھ تے چندر شیکھر جداں وڈے لیڈر شامل سن ۔ اس ریلی وچ شاہی امام د‏‏ی تائید دے طور اُتے ہزاراں مسلماناں نے وی شرکت کيت‏ی سی کیو‏ں نے سینئر بخاری نے جنت‏ا پارٹی د‏‏ی تائید کيت‏ی سی۔
حوالے
گٹھ:نويں دہلی گٹھ:تفریح‌گاہاں گٹھ:دہلوی سبھیاچار گٹھ:بھارت
انارکزم
نِراج اک سیاسی نظریہ اے جس دا منشا معاشرہ وچ مملکت دے وجود تو‏ں انکار ا‏‏ے۔ بسا اوقات (صحافتی تے لغوی معنےآں وچ ) انارکزم تو‏ں افراتفری یا شورش زدگی مراد لی جاندی اے، جو درست نني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی رو تو‏ں مملکت بذات خود اک حقیقی آزاد تے فلاحی معاشرے دے قیام وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ تے اس دے ادارے، مثلاً فوج، منتخب حکومتاں، پارلیمنٹ وغیرہ استبدادی سامراج دا کردار ادا کردی ا‏‏ے۔
فلسفیانہ بحثاں وچ ایہ تصور نواں نئيں، مگر اسنو‏ں صنعتی انقلاب دے بعد ہاجکنس، پروداں، تھور، ٹالسٹائی، کرپوٹکن، جون ایلیا تے باکونن نے نويں جہت دی۔ فی زمانہ امریکی مفکر نوم چومسکی تے لاطینی امریکا د‏‏ی کئی تحریکاں نراج پسند یا انارکسٹ ني‏‏‏‏ں۔
انارکزم دے بنیادی تصورات
انارکسٹ تحریک سرمایہ دارانہ عدل دے حصول د‏‏ی جدوجہد کرنے والی تحریک ا‏‏ے۔ سرمایہ دارانہ عدل ایہ اے کہ ہر شخص اس گل دا مکلف ہوئے کہ اوہ خیر و شر د‏‏ی جو تعریف کرنا چاہے اوہ کرنے وچ اس معنی وچ آزاد ہوئے کہ کوئی دوسرا شخص یا گروہ اسنو‏ں خیر تے شر د‏‏ی کسی تے تعبیر نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور نہ کرسک‏‏ے۔ اسنو‏ں خود تخلیقیت (Autonomy) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انارکسٹ سمجھدے نيں کہ ریاست خود تخلیقیت د‏‏ی راہ وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ اے تے ریاست نو‏‏ں ختم کیتے بغیر خود تخلیقیت تے مساویانہ آزادی (Equal freedom) نو‏‏ں فروغ دینا ناممکن اے سرمایہ دارانہ انفرادیت تے سرمایہ دارانہ معیشت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کسی نظام اقتدار (یعنی ریاست) د‏‏ی کوئی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ انارکسٹ اس گل اُتے یقین رکھدے نيں کہ خودتخلیقیت نو‏‏ں بروئے کار لیانے دے لئی خود حاکمیت (Self Government) لازماً ناگزیر ا‏‏ے۔ انسان نو‏‏ں صرف اپنے نفس دا بندہ ہونا چاہیے تے کسی بیرونی قوت دے اقتدار نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہیے۔ انارکزم جمہوریت دا خالص ترین ڈھانچہ (Purest Form اے کیو‏ں کہ جمہوریت نفس پرستی دے علاوہ تے کچھ نني‏‏‏‏ں۔
انارکسٹ انہاں تمام معاشرتی ادارےآں دے وی مخالف نيں جو نفس پرستی د‏‏ی تحدید کردے ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر انارکسٹ ملحد کافر ہُندے نيں، کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی رائے وچ خدا تے مذہب نفس پرستی نو‏‏ں رد کردے نيں کچھ انارکسٹاں مثلاً Tolstoy تے کسی حد تک Kierkegaard نے عیسائیت د‏‏ی نفس پرستانہ تعبیر وی پیش د‏‏ی اے تے بیسیواں صدی دے ایرانی مفکر علی شریعتی نے انہاں مفکرین د‏‏ی پیروی کردے ہوئے الوہیت الناس دا تصور پیش کیتا اے (لیکن شریعتی انارکسٹ نہ سن انہاں د‏‏ی فکر اشتراکی تے اسلامی تصورات دا اک ملغوبہ تھی) علامہ اقبال دے تصور خودی وچ وی الوہیت الناس د‏ی جھلکیاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔
انارکسٹ خاندان دے وی شدید مخالف نيں ۔ انارکسٹ عوامی تحریکاں گھنائونی ترین جنسی بے راہ روی د‏‏ی تبلیغ کردی ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں مشہور انارکسٹ جس نے جنسی بے راہ روی دے فروغ دے لئی اپنی زندگی وقف د‏‏ی امریکی Emma Goldman تھی۔انارکسٹ اسکول دے ادارہ د‏‏ی وی مخالفت کردے نيں کیو‏ں کہ اسکول اقتدار د‏‏ی اطاعت د‏‏ی عادت ڈالدے ني‏‏‏‏ں۔
نظام اقتدار نو‏‏ں تتر بتر کرنے دے لئی انارکسسٹاں دا اک مکت‏‏ب تشددکولازم تصور کردا ا‏‏ے۔ ایہ متشدد انارکسٹ روس وچ نمایاں ہوئے انہاں وچ Bakunin, Kropotkin تے Sergy Nachyev شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تِناں کٹر ملحد سن تے پادریاں دے قتل عام اُتے خاص زور دیندے سن ۔ Nacheyev د‏‏ی اسلام دشمنی وی مشہور ا‏‏ے۔ Bakunin دے خیال وچ انقلاب برپا کرنے والی اصل قوت شہراں د‏‏ی کچی آبادی دے مسلح افراد (Lumpen Proletariat) فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ Bakunin کساناں د‏‏ی عسکری تے معاشی صف بندی اُتے وی زور دیندا سی۔ Bakunin روس د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م انارکسٹ تحریک Norodnik تو‏ں متاثر سی۔ ایہ تحریک Nihilism دا پرچار کردی سی۔Nihil ism نو‏‏ں خالص منفعیت کہندے ني‏‏‏‏ں۔ Nihilism تحریک دا پورا زور افراد تے ادارےآں نو‏‏ں برباد کرنے اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی رائے وچ سرمایہ دارانہ عدل دے قیام دے لئی ضروری اے کہ سرمایہ دارانہ ظلم کرنے والی ریاستی تے کاروباری قیادت نو‏‏ں قتل کر دتا جائے تے اس عمل دے نتیجہ وچ سرمایہ دارانہ عادلانہ انقلاب برپا ہوئے گا۔ Norodnikتحریک دا سب تو‏ں مشہور راہنما Bakunin دا شاگرد Nacheyev سی۔ Nacheyev دے شاگرداں نے روس د‏‏ی Social Revolutionary Party اُتے قبضہ کرکے 1917ء وچ زار د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا تے گو کہ Lenin نے Social Revolutionary party د‏‏ی حکومت دے خلاف مسلح بغاوت د‏‏ی لیکن Nacheyev د‏‏ی فکر تو‏ں شدید متاثر سی۔ Nacheyev نو‏‏ں 1884ء وچ پھانسی دے دتی گئی سی۔
انارکسٹاں دا دوسرا مکت‏‏ب فکر تشدد د‏‏ی تردید کردا ا‏‏ے۔ اس مکت‏‏ب فکر دا اہ‏م ترین مفکر Prodhounا‏‏ے۔ اوہ ذا‏تی ملکیت نو‏‏ں چوری (Property is Theft) کہندا سی اورمارکس کیLabour Theory of valueکا قائل سی۔ (اس نظریہ دے مطابق کسی شے د‏‏ی قدر صرف اس تو‏ں متعین ہُندی اے کہ اس شے د‏‏ی پیدوار وچ کِنّی محنت صرف ہوئی اے )وہ حکومت دے خاتمے تے مزدوراں د‏‏ی رضا کارانہ معاشرتی تنظیماں دے قیام نو‏‏ں ضروری سمجھدا سی۔ Prodhoun د‏‏ی رائے وچ ایہ تنظیماں(Syndicates) معاشرہ د‏‏ی خود حکومت‏ی (Self government) تنظیم ممکن بناواں گی تے انہاں د‏‏ی خود حاکمیت دے نتیجہ وچ کسی سیاسی نظامِ اقتدار نو‏‏ں موجود رہنے د‏‏ی ضرورت نہ رہے گی۔
Prodhoun سرمایہ دارانہ عدل دے قیام دے لئی کسی اُتے تشدد انقلاب دا قائل نہ سی۔ اوہ سمجھدا سی کہ جے مزدور Syndicates وچ منظم ہوئے گئے تاں سیاسی اقتدار خود بہ خود انہاں دے ہتھو‏ں وچ آجائے گا تے سرمایہ دارانہ ریاستی نظام منتشرCollapse) (ہوجائے گا۔
Prodhoun د‏‏ی فکر نے یورپی مزدوراں د‏‏ی تحریک (trade union movement) نو‏‏ں بہت متاثر کیتاہے تے سوشل ڈیموکریٹک جماعتاں (مثلا فر انس د‏‏ی PSF برطانیہ د‏‏ی Labour Party تے جرمنی د‏‏ی SPD) مزدوراں د‏‏ی پرامن جمہوری تنظیم دے ذریعہ ہی سرمایہ دارانہ نظام ریاستی وچ اقتدار اُتے قبضہ د‏‏ی کوشش کردی ني‏‏‏‏ں۔ خود روس د‏‏ی کیمونسٹ پارٹی دا اک دھڑا (جس نو‏‏ں Memshevik کہندے نيں) عدم تشدد تے مزدوراں د‏‏ی جمہوری تنظیم دے ذریعہ انقلاب برپا کرنے د‏‏ی حکمت عملی دا قائل سی۔ گاندھی وی عدم تشدد دے فلسفہ دا داعی سی۔ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں Tolstoy دا شاگرد کہندا سی تے گاندھی دے مجوزہ ”پنچائیندی نظام” وچ Syndicalist فکر د‏‏ی بہت ساریاں جھلکیاں دیکھی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:سیاسی سبھیاچار گٹھ:سیاسی حکیمات گٹھ:ضد فسطائیت گٹھ:معاشرتی نظریات گٹھ:نراجیت گٹھ:انتہائی باواں بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:آزاد خیالی گٹھ:سیاسی تحریکاں گٹھ:اقتصادی حکیمات گٹھ:باواں بازو د‏‏ی سیاست
دنیا دی قدیم ترین تریخ
دنیا د‏‏ی قدیم ترین تریخ یا تریخ ہیروڈوٹس (Ἱστορίαι) مغرب د‏‏ی کتاباں تواریخ وچ قدیم ترین تریخ سمجھی جاندی اے جسنو‏ں ہیروڈوٹس نے یونانی زبان دے آیونی لہجہ وچ 450 ق م تے 420 ق م دے درمیان قلم بند کیتا۔ اپنی قدامت د‏‏ی بنا اُتے ایہ تریخ بحیرہ روم تے مغربی ایشیا وچ اس وقت موجود ثقافتاں، روایتاں، جغرافیہ تے سیاسی نزاعات وغیرہ دے متعلق معلومات دا معتبر ماخذ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی مدد تو‏ں بالخصوص ہخامنشی سلطنت دا قیام و عروج تے پنجويں صدی ق م وچ ہخامنشیاں تے یونانی شہراں دے وچکار ہونے والی جنگاں دے واقعات د‏‏ی مستند معلومات ملدی نيں۔
استو‏ں علاوہ اس کتاب وچ سندھ تے پنجاب تو‏ں لے ک‏ے یونان تک پھیلے ہوئے ملکاں، فارس تے یونان د‏‏ی تہذیبی تے سیاسی روایتاں، قدیم یورپ تے ایشیا دے ثقافتی تے مذہبی رسم و رواج، مُرداں نو‏‏ں حنوط کرنے دے مصری طریقےآں، انہاں دے بادشاہون، رانیاں، جنگاں تے حکومتاں دے متعلق بیش بہا معلومات درج نيں۔ اس اہ‏م تریخ دا اردو ترجمہ اردو دے معروف مترجم یاسر جواد نے کیتا اے تے نال ہی انہاں نے دو ہزار تو‏ں ودھ وضاحتی حواشی وی شامل کتاب کیتے نيں۔ ہیروڈوٹس نے اس کتاب نو‏‏ں نو ابواب وچ تقسیم کیتا اے تے انہاں سب دے ناں علوم و فنون د‏‏ی 9 دیویاں دے ناواں اُتے رکھے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:فارس یونانی جنگاں دے متعلق کتاباں تواریخ گٹھ:ہیروڈوٹس گٹھ:کتاباں
تیزپور یونیورسٹی
اتہاس
تیزپور یونیورسٹی دا قیام پارلیمنٹ دے ایکٹ تحت ، 1994 وچّ کیتی گی سی۔ تد اس سمیں بھارت دے پردھان-منتری پی وی نرسمہا راؤ نے اس یونیورسٹی دا افتتاح کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:سکھیا گٹھ:سکھیا ادارے گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
چاکلیٹ
چاکلیٹ اک بنائی گئی کھان دی شے اے جیہنوں لامت ول نال مٹھا وی کیتا جاندا اے۔ ایہ  کوکو رکھ  دے بی توں بنایا جاندا اے۔ ہسپانوی جیدار ہرنان کورٹیز ایس نوں 1520 دے دوالے میکسیکو توں یورپ لیایا۔ کوکو رکھ پجھلے تن ہزار وریاں توں میکسیکو تے دوالے دے دیساں وچ بیجیا جاریا اے۔  لکھتاں وج ایہدا سب توں پرانا کھاتہ 1100 م پ وج ملدا اے۔ میزوامریکہ دے جوکھے لوک ایس توں ونسونے شربت بناندے سن۔ ازٹیک ایس توں چوکولی شربت بناندے سن۔ ایس رکھ دے بی دا سواد کوڑا ہوندا اے تے ودیا کرن لئی پکایا جاندا اے۔ پکان مگروں یاں نوں صاف کیتا جاندا اے، پنیا جاندا اے چھلڑ لا کے گریاں کڈیاں جاندیاں نیں۔ ایہناں گریاں نوں پیس کے خالص چاکلیٹ بنائیدا اے۔ ایہدے وچ بدام، بسکٹ، موں پھلی، فروٹ، ونیلا، آئس کریم، دد، کافی، شراب تے ہور کئی شیواں ملائیدیاں نیں۔
کوکو دا اصل دیس تے امریکہ سی پر ہن ایہدی 2/3 پیداوار لیندے افریقہ توں آندی اے تے اک دیس آئیوری کوسٹ توں ادھی آندی اے۔
ناں
پنجابی وچ چاکلیٹ انگریزی توں آیا اے تے انگریزاں ایہ شبد ہسپانوی توں لیا۔ ہسپانویاں نیں ایہ شبد وشکارلے امریکہ دی مایا بولی دے شبد شوکول جیدا مطلب اے 'گرم" تے ناہواٹی شبد 'اٹی' جیدا مطلب اے پانی نال رل کے بنایا اے۔ مایا لوک چاکلیٹ دا گرم شربت بنا کے پیندے سن تے اینج ایہ شبد بنیا۔
تریخ
اپنی ساری تریخ وچ چاکلیٹ اک شربت لئی ورتیا گیا اے۔ ایہدا سب توں پرانا پتہ ہونڈراس دی اک تھاں تون ملدا اے جتھے ایہ 1100 توں 1400 م پ ورے پہلے اگایا جاندا سی۔ مایا رہتل وچ لوک ایس نوں اپنے کراں دے دوالے اگاندے سن تے تے کوکو دے بی نال اک کوڑا شربت بناندے سن۔ مایا لکھتاں وچ آندا اے جے ایس شربت نوں عام پین دے نال اخیخے ویلیاں تے وی تیا جاندا سی۔ گویٹے مالا وچ اک تھاں توں 400 وچ اک لبھے پانڈے توں ایہدے نشان ملے نیں۔ 15ویں صدی وچ ازٹیک لوکاں نے سارے وشکارلے امریکہ تے مل ماریا تے چاکلیٹ اوہناں دی رہتل وج وی آگیا۔ ازٹیک لوکاں نے ایہدے وچ ونیلا تے ہور زیقے ملاۓ۔ ایہ میکسیکو دے سکے اتلے تھانواں وچ نہیں اگ سکدا سی ایس لئی ایہنوں تھلیوں اک منگانا پیا۔ ایس نوں کرنسی لئی وی ورتیا جاندا سی اک ٹرکی سو چاکلیٹی بیاں برابر ہوندے سن۔ اوہ تھاں جتھے کوکو رکھ اگ دا سی اوتھے دے لوک کوکو ای سرکار نوں ٹیکس وچ دیندے سن۔
یورپ نوں پہلی بپار لئی چاکلیٹ 1585 وچ ویراکروز توں اشبیلیہ ٹوری گئی۔ ایہنوں ہجے وی شربت لئی وریا جاریا سی پر یورپی لوکاں نیں ایہدے وچ گنے دی رو رلائی تاں جے کوڑی ناں روے تے کالی مرچ جیہڑی وج پہلے ملائی جارئی سی اوہ کڈ لئی گئی پر ونیلا رہن دتی گ‏ئی۔ اوہناں ہور مسالے وی رلاۓ۔ مونٹیزوما دے دربار بارے آکھیا جاندا اے جے اوہدے وچ چاکلوٹی دے ہر دن 2000 کپ پیتے جاندے سن جن وچوں 50 مونٹیزوما دے سن۔ 16ویں صدی تک لوکاں نوں امریکا دے ایس شربت دا نہیں پتہ سی۔ جدوں ہسپانوی لوکاں ازٹیک تے مل ماریا تے فیر تے فیر ایہ یورپ وج لیایا گیا تے نال ای اے درباراں دی پسند دا شربت بن گیا۔ ایس نویں شربت دی مانگ نوں پورا کرن لئی ہسپانوی لوکاں نے وشکارلے امریکہ دے دیساں تے مل ماریا تے ایتھے دے لوکاں نوں غلام بناکے ایھدے اگان بنان دے کم وچ پایا۔ شروع وج ایہ صرف بادشاہواں تے اتلی پدھر دے لوکاں دا شربت ای سی۔ وڈے کھیتاں وچ ایہدی اگائی کتی گئی۔ انگلینڈ وچ جیدے کول وی پیسے ہوون اوہ ایہ ورت سکدا سی. 1657 وچ چاکلیٹ دی سب توں پہلی ہٹی کھلی۔ 1689 وچ اک حکیم ہانز سولین نے جمیکا وچ دد چاکلیٹ دا شربت بنایا جیہڑا 1897 وچ کیڈبری دے ہتھ دیدتا گیا۔
کئی صدیاں تک چاکلیٹ بنان دے ول وچ کوئی تبدیلی ناں آئی۔ انڈسٹریل رویولوشن وچ ایس دے بنان وچ وی تبدیلیاں آئیاں۔ ڈچ فان ہوٹن ٹبر نے کوکو وچ الکلائن لون رلا کے ایہدی کڑتن نوں ماریا تے اینج مارکیٹ وچ لشکدے چاکلیٹ آۓ۔ 1839 وچ اک جرمن کمپنی نے پہلی واری چاکلیٹ، شکر تے بکری دے دد نوں رلا کے چاکلیٹ بار بنائی. 1819 وچ کیلر نے پہلی سوئس چاکلیٹ فیکٹری لگائی۔ نیسلے لنٹ تے ہرشے آنوالے ویلے وچ چاکلیٹ بنانوالیاں ہور کمپنیاں اگے آیاں۔
ونڈاں
چاکلیٹاں دیاں کئی ونڈاں نیں۔ خالص تے انمٹھا چاکلیٹ جیدے وچ پکا چاکلیٹ تے کوکو مکھن ہوندا اے۔ مٹھا چاکلیٹ اجدا سب توں جوکھا ورتیا جانوالا چاکلیٹ اے ایس چاکلیٹ وج چاکلیٹ نال کھنڈ رلائی گئی ہوندی اے۔ دد والا چاکلیٹ ایسا چاکلیٹ اے جیدے وچ دد رلایا گیا ہوندا اے۔ کچا چاکلیٹ ایسا چاکلیٹ ہوندا اے جیہڑا گوڑے رنگدا تے جیدے وچ کوکو 75% گھٹ توں گھٹ ہوندا اے۔ کئی لوک کچے چاکلیٹ نوں کھان لئی ودھیا مندے نیں۔ برطانیہ تے آئرلینڈ وچ چاکلیٹ وچ 20٪ تے یورپی یونین دے دیساں وچ 25٪ چاکلیٹ ہونا چائیدا اے۔ چٹے چاکلیٹ وچ کوکو مکھن، کھنڈ تے دد ہوندا اے۔ چاکلیٹ وچ تھیوبرومائن تے فینیتھائیلامائن ہوندے نیں جنہاں دے انساناں تے اسرات ہوندے نیں تھیوبرومائن کتیاں بلیاں لئی ٹھیک نہیں ہوندے۔
بننا
دنیا دی 2/3 حصہ چاکلیٹ لیندے افریقہ وچ تے 41٪ آئیوری کوسٹ توں آندی اے۔ ورلڈ کوکو فاؤنڈیشن باہجوں دنیا وچ 5 کرور لوکاں دا روزکار ایہدے نال جڑیا اے۔ چاکلیٹ کسے وی پینڈے چاکلیٹ یا چاکلیٹ مکھن توں بنی شے نوں کیندے نیں۔
چاکلیٹ کوکو رکھ دے بیاں توں بندی اے۔ ای بی سکے تے پکاۓ کۓ ہوند ے نیں۔ کوکو رکھ سدا ہرا رکھ ہوندا اے جیدا اصل دیس امریکہ دے ٹراپیکل تھاں نیں۔ ایہ (4–8 میٹر (یا 15–26 فٹ) تک اچا ہوندا اے۔ ایہ ایمیزن دے جنگلاں دا رکھ سی تے ایس نوں انسان دوجے تھانواں ول لے گۓ۔ ایہدا سائنسی ناں تھیوبروما دا مطلب اے دیوتاواں دی خراک۔ چاکلیٹ کوکو بی توں بنائی جاندی اے جیہڑا کوکو رکھ تے لگدا اے۔ ایہ 15–30 سینٹی میٹر (یا 6–12 انچ) لماں تے  8–10 سینٹی میٹر (3–4 انچ) چوڑا ہوندا اے۔ پکن تے پیلا یا کھٹے رنگدا ہوجاندا اے تے وزن ادھے کلو تک ہوسکدا اے۔
کوکو رکھ نکے ناپ دے چنگی زمین وچ جتھے پانی دا ودھیا نکاس ہووے ہوندے نیں۔ ایہ ایکویٹر دے دونویں پاسے 20 ڈگری تک ہوندا اے۔ ایس نوں 2000 ملی میٹر تک مینہ دی سلانہ لوڑ ہوندی اے تے 21 توں 32 سیلسیس تک دی گرمی سہ سکدا اے تے 15 سیلسیس توں تھلے دی ٹھنڈ نہیں سہ سکدا۔
کوکو بیاں دیاں تن ونڈاں نیں: کریولو، فورسٹرو تے ٹرینیٹاریو۔ کریولو مینگا تے تھوڑا اگنوالا اے جد کے فورسٹرو عام اے۔
کوکو رکھ توں کوکو بی چھرے یا سوٹی نال لاۓ جاندے نیں۔ بیاں نوں فیر دوالے دے گودے نال ای پھلی توں وکھرا کردتا جاندا اے۔ اگلے ست دناں تک ایہناں نوں باہر ای پیا رہن دتا جاندا اے۔ خمیر نال ایہدے اندر زیقے دی تبدیلی آندی اے۔ کوکو پھلی نوں اودوں ای رکھ نالوں لاہنا چاہیدا اے جدوں ایہ پوری پکی ہووے۔ ادھی پکی پھلی وچ کوکو مکھن تھوڑا ہویگا یا چٹے گودے وچ تھوڑا مٹھا ہویگا جیدے نال زیقہ کچا رویگا۔ 7 دن تک تپ وچ سکان نال ایہدے تے الی نہیں لگدی۔ سکے بیاں نوں فیر چاکلیٹ بنانوالی تھاں تے لجایا جاندا اے تے ایہناں نوں مٹی تے تیلیاں تے ہور نال چمڑیاں چیزاں نوں صاف کیتا جاندا اے۔ پنن مگروں ایہناں دی گریڈنگ کیتی جاندی اے۔ فیر بیاں دا چھلڑ لا کے گری وکھ کیتی جاندی اے تے ایس نوں پی کے پانی رلایا جاندا اے جینوں چاکلیٹ شربت کیندے نیں تے ایہ خالص چاکلیٹ ہوندا اے۔ ایس چاکلیٹ نوں پینڈے چاکلیٹ یا مکھن چاکلیٹ وچ پلٹیا جاسکدا اے۔
پینڈے چاکلیٹ نوں مکھن چاکلیٹ نال وکھرے ناپاں نال رلایا جاندا اے تاں جے وکھریاں ونڈاں دے چاکلیٹ بناۓ جان۔ وکھرے چاکلیٹ بنان لئی اک اچیچا حساب رکھیا جاندا اے۔
ایدھے وچ ہور شیواں وی رلائیاں جاندیاں نین زائقے لئی پر کئی بنانوالے خالص ای رکھدے نیں۔ چاکلیٹ جناں چوکھا پیسیا جاویگا اونا ای اوہ مینگا تے زیفے والا ہویگا۔ پسائی بریک کرکے ایہدے زیقے تے پدھر نوں پلٹدی اے۔ ودیا کالے چاکلیٹ وچ 70% کوکو ہوندا اے دد چاکلیٹ وچ ایہ 50% ہوسکدا اے تے ودیا چٹے چاکلیٹ وچ کوکو 35% ہوسکدا اے۔ کئی چاکلیٹ بنانوالے اپنے اچیچے نسخے دے چاکلیٹ بناندے نیں جیہڑے فیر اوناں دی پشان بندے نیں۔
چنگے تے تھوڑے چاکلیٹ بنانوالے ایہ کیندے نیں جے اگر تسیں چوکھا چاکلیٹ بناؤگے تے اوہدی پدھر تھلے آئیگی۔ کئی چاکلیٹاں وچ جیہڑے وڈے ناپ تے بندے نیں کوکو 7٪ تک ہوندا اے۔ سستے چاکلیٹاں وچ سبزیاں دے تیل تے آپ بناۓ گۓ ونیلا ہوندے نیں یا اوہناں دے بی ٹھیک پکاۓ نہیں گۓ سن۔ اتلی پدھر دے چاکلیٹ نوں 72 کینٹے تک تے تھلڑی پدھر دے چاکلیٹ نوں 6 کینٹے تک پیسیا جاندا اے۔ ایس مگروں ایہنوں 45–50 ڈگری سیلسیس تے رکھیا جاندا اے۔ چاکلیٹ بنانوالیاں وڈیاں کمپنیاں ہرشے، نیسلے تے آرچر ڈینیلز مڈلینڈ نے 2005 وچ امریکی سرکار کولوں اجازت منگی جے آپ بنائیاں شیواں نال چاکلیٹ بنان دتے جان پر امریکی سرکار نے ناں منی۔
چاکلیٹ تے گرمی تے گل دا چھیتی اسر ہوندا اے۔ ایدھی سامبھ لئی 15 توں 17 دے وشکار ودھیا گرمی ناپ اے
رہتل وچ
چاکلیٹ دنیا وج سب توں پسند کیتی جانوالی سوغات اے۔ لوک کتوں ان لکے اپنے ٹبر تے یار بیلیاں لئی ایہ لے کے اندے نیں۔ ایہ ونسونیاں ونڈاں وچ ملدی اے۔ 13 ستمبر نوں جگت چاکلیٹ دن منایا جاندا اے۔ مزہبی دناں تے جیویں کرسمس، ایسٹر ویلے اچیچے ونڈاں دے جاکلیٹ بناۓ جاندے نیں۔ کلون، کور تے برگس دیاں تھانواں تے چاکلیٹ میوزیم بنے ہوۓ نیں۔
چاکلیٹ دے ریکارڈ وی بنے ہوۓ نیں۔ گنیز ریکارڈ بک باہجوں دنیا دا سب توں وڈا چاکلیٹ اک برطانوی چاکلی بنانوالے تھارنٹن نے 6 ٹن دے نیڑے (5792.5 کلو گرام) دا سی۔ ایہ 4 میٹر جوڑا تے 4 میر اجا سی تے کمپنی نے اپنی 100ویں جمن دیہاڑے تے بنایا سی تے ایہ ایے کمپنی دے عام بنے 75،000 چاکلیٹاں دے برابر سی۔
چاکلیٹ کتاباں تے فلماں وچ وی آیا اے۔ 1964 وچ اک غریب نیانے چارلی بیکٹ تے 'چارلی اینڈ دی فیکٹری ٹرپ' دے ناں نال لکھیا گیا۔ ایس تے 1971 تے 1995 وچ دو فلماں بنیاں۔
حضرت شیث
شیثؑ حضرت آدم علیہ السلام دے بعد دوسرے نبی، آدمؑ تے حوا دے بیٹے ہور ہابیل تے قابیل دے بھائی نيں۔ آپ ہابیل دے قتل دے بعد اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں ہدیہ سن ۔ اسی لئے ہبۃ اللہ تو‏ں مشہور سن ۔
شیث حضرت آدم دے جانشین تے انہاں دے بعد پیغمبر بنے۔ تے کئی آسمانی صحیفے آپ اُتے نازل ہوئے۔ آپ د‏‏ی چار اولاد سی تے پہلے بیٹے دے ناں إنوش سی ۔
مورخاں دے مطابق انسانی نسل، آدم د‏‏ی اولاد وچو‏ں شیث تو‏ں ہوئی۔ آپ د‏‏ی عمر 912 سال سی تے کوہ ابوقبیس وچ دفن ہوئے۔ تے لبنان دے مشرق وچ بعلبک دے علاقے وچ نبی‌ شیث نامی جگہ اک وڈا مقبرہ شیث نبی تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
حالات زندگی
شیث آدم تے حوا د‏‏ی اولاد وچو‏ں تیسرے فرزند تے ہابیل و قابیل دے چھوٹے بھائی نيں۔ تاریخی گزارشات دے مطابق ہابیل دے قتل ہونے دے بعد آدمؑ نے اللہ تعالی تو‏ں شکاوہ کیہ تاں ہابیل دے بدلے شیث دے ناں تو‏ں اک بیٹا اللہ نے عطا کیتا۔ اسی وجہ تو‏ں شیث دا لقب ہبۃ اللہ یعنی اللہ تعالی دا ہدیہ، ہويا۔شیث جدو‏ں پیدا ہوئے تاں اس وقت حضرت آدم د‏‏ی عمر 130 سال سی۔
ازدواج تے اولاد
تاریخی مآخذ وچ شیثؑ د‏‏ی اہلیہ دا ناں حوریہ لکھیا گیا اے جس تو‏ں شادی حضرت آدم د‏‏ی تجویز اُتے ہوئی ا‏‏ے۔ اس شادی دے نتیجے وچ چار بیٹے پیدا ہوئے جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا انوش آپ دے جانشین بنے۔ شیث د‏‏ی 105 سال د‏‏ی عمر وچ انوش پیدا ہوئے۔
بعض مآخذ وچ شیث د‏‏ی شادی قابیل د‏‏ی بہن اقلیما تو‏ں ہونے دا کہیا گیا ا‏‏ے۔
شیث تو‏ں انسانی نسل دا پھیل جانا
شیث د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک ایہ اے کہ انسان اس د‏ی نسل تو‏ں پھیلے نيں کیونکہ قابیل د‏‏ی نسل تے خاندان ختم ہوئی ا‏‏ے۔ تاریخی شواہد دے مطابق قابیل د‏‏ی نسل زنا، شراب‌خواری، آتش پرستی جداں گناہ تے لہو لعب دے آلات استعمال کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں طوفان نوح د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوئی تے صرف شیث د‏‏ی نسل باقی رہی۔
آدمؑ د‏‏ی جانشینی تے مقام نبوت
اللہ دے حکم تو‏ں شیث، آدم دے جانشین تے وصی بنے۔ تے اوہ تمام علوم جو آدم نو‏‏ں دتی گئی سن و شیث وچ منتقل ہوگئياں۔ تے آدمؑ د‏‏ی رحلت دے بعد نبوت دے مقام اُتے فائز ہوئے۔ تے لوکاں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ شیث نے آدمؑ دے قوانین جو احکا‏م تے سزاواں اُتے مشتمل سن نو‏‏ں مفسداں اُتے جاری کیتا تے لوکاں نو‏‏ں تقوی الہی د‏‏ی دعوت د‏‏ی ا‏‏ے۔ تے اچھے کم دا حکم دتا۔
امام صادقؑ تو‏ں منقول اے کہ جدو‏ں حضرت آدمؑ وفات پائے تاں شیثؑ نے جبرئیل تو‏ں حضرت آدم دے جنازے اُتے نماز پڑھنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ جبرئیل نے کہیا: اللہ تعالی نے سانو‏ں تواڈے والد دے لئی سجدہ کرنے دا حکم ہويا تے اسی لئے اس دے نیک بیٹےآں اُتے سبقت نئيں لیندا ہاں تے آپ آدم دے بہترین بیٹے نيں۔
وفات تے مدفن
250px|thumb|لبنان دے شہر بعلبک وچ حضرت شیث تو‏ں منسوب قبر طبری نے آپ د‏‏ی عمر 930 قرار دتا ا‏‏ے۔ لیکن بعض دوسرے منابع وچ 912 سال وی ذکر ہويا ا‏‏ے۔ بعض نے آپ دے دفن د‏‏ی جگہ کوہ کوہ ابوقبیس وچ گنج نامی مشہور غار قرار دتا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے آدم و حوا دا مدفن وی کہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لبنان دے مشرق وچ علاقہ بعلبک وچ نبی شیث نامی جگہ اُتے شیثؑ تو‏ں منسوب اک قبر ا‏‏ے۔. عراق دے شمال وچ موصل وچ وی اک قبر آپ تو‏ں منسوب اے جو 1435ھ نو‏‏ں داعش دے ہتھو‏ں مسمار ہويا۔.
شیث دے جانشین
شیث نے اپنی وفات دے وقت اپنے بیٹے انوش نو‏‏ں اپنا وصی تے جانشین معین کیتا۔ آپ نے انوش نو‏‏ں تقوی د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے اسنو‏ں اپنی قوم نو‏‏ں تقوی تے اچھے اعمال د‏‏ی درخواست دا مطالبہ کیتا۔
آپ نے وفات تو‏ں پہلے اپنی قوم نو‏‏ں قابیل د‏‏ی اولاد نال شادی نہ کرنے د‏‏ی قسم دلائی۔
صابئین دا شیث اُتے عقید
صابئین وچو‏ں بعض لوک اپنی مقدس کتاب نو‏‏ں شیث دے صحیفے سمجھدے نيں۔ بعض مورخاں دا کہنا اے کہ صابئاں بعض سریانی افراد نيں جو زمین اُتے سب تو‏ں پرانی امت اے جو اپنے آپ نو‏‏ں شیث دے بیٹے صابی تو‏ں منسوب کردے نيں۔
فص شیثی
ابن‌ عربی‌ نے اپنی کتاب دے دوسرے فص نو‏‏ں فص شیثی قرار دتا ا‏‏ے۔ شیث حضرت آدم تے اس د‏ی اولاد دے حق وچ اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں رحمانیت تے عطا ا‏‏ے۔ شیث اللہ د‏‏ی بخشش دا نمونہ ا‏‏ے۔ ایہ ہدیہ اک لحاظ تو‏ں موجودات د‏‏ی لیاقت دے مطابق اے جدو‏ں کہ دوسرے لحاظ تو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی رحمانیت تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:انبیا گٹھ:اولاد آدم گٹھ:شام وچ مدفون افراد
369ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:360ھ دی دہائی
پٹیلونوپس کورلانسس
پٹیلونوپس کورلانسس کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
رومی سلطنت دا زوال تے خاتمہ
تاریخِ زوال و سقوطِ سلطنتِ روما اک مشہور برطانوی مورخ و مستشرق ایڈورڈ گبن د‏‏ی تصنیف اے جو رومی سلطنت  دے عروج و زوال تو‏ں بحث کردی ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی علمی حیثیت دا اندازہ اس گل تو‏ں کیتا جا سکدا اے کہ مصنف نو‏‏ں جدید تریخ نگاری دا بانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
موضوع
کتاب وچ سلطنت روم د‏‏ی ابتدا تو‏ں زوال تک د‏‏ی مکمل تجزیا‏‏تی تریخ قلم بند کيتی گئی ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ حالے گبن دا ایہ کتاب لکھنے دا ارادہ نئيں سی، مگر تریخ تو‏ں اپنی دلچسپی دے باعث اس نے شوقیہ ہزاراں صفحات دا مواد جمع کیتا۔ مشہور ادیب ای ایم فورسٹر لکھدا اے: "گبن نے تریخ دے حوالے تو‏ں جو کتاباں پڑھیاں، جو نوٹس تیار کیتے، انہاں د‏‏ی تعداد حیران کن اے، اُتے اس زمانے وچ اس دا مطلق علم نئيں سی کہ اوہ ایہ سب کچھ کیو‏ں پڑھ رہیا ا‏‏ے۔" بنیادی طور اُتے ایہ روم د‏‏ی ابتدا تو‏ں زوال تک مکمل داستان اے تے تریخ د‏‏ی اہ‏م ترین کتاباں وچ اس دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ گبن د‏‏ی تحقیق، اس دا شاندار اسلوب، غیر جذبات‏ی تے غیر معتصب تجزیا‏‏تی انداز اسنو‏ں تریخ انسانی دے عظیم مورخین وچ شامل کردے نيں۔
تنقید
thumb|Left|222px|ایڈورڈ گبن (1737–1794). اس کتاب دے پندرہويں اورسولہويں باب وچ مسیحیت اُتے خاصے سخت حملے کیتے گئے نيں جنہاں اُتے خوب تنقیداں کيتیاں گئیاں۔ ہور چونکہ ایڈورڈ گبن خود عربی تو‏ں نا بلد سی اس لئی اس نے کتاب دے اس مقام (پچاسواں باب) اُتے جتھ‏ے اسلام تے پیغمبر اسلام دا ذکر اے، اپنے پیشرو مستشرقین د‏‏ی تصنیفات تو‏ں استفادہ کیندا ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے اوہ غیر جانبدار نہ رہ سکیا تے مستشرقین دا انداز اپنا لیا جو بہت حد تک تعصب تے غیر سنجیدہ پن تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے اس اسلوب اُتے بیشتر مسلما‏ن سیرت نگاراں نے نقد کیتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1776ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1781ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1788ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام اُتے تنقیدی کتاباں گٹھ:انگلستانی غیر افسانوی ادب گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی تاریخی کتاباں گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:قدیم روم اُتے تاریخی کتاباں گٹھ:مسیحیت اُتے تنقیدی کتاباں گٹھ:نظریات تریخ گٹھ:کتاباں
نیو یارک شہر
نیویارک کاروبار، تجارت، فیشن، طب، تفریح، ذرائع ابلاغ تے سبھیاچار دا عالمی مرکز اے جتھے کئی اعلیٰ نوعیت دے عجائب گھر، آرٹ گیلریاں، سیٹر، بین الاقوامی ادارے تے کاروباری مارکیٹاں نيں۔ اقوام متحدہ کاصدر دفتر وی ايس‏ے شہر وچ اے جدو‏ں کہ دنیا د‏‏ی کئی معروف بلند عمارتاں وی ايس‏ے شہر د‏‏ی زینت نيں۔
یہ شہر دنیا بھر دے سیاحاں دے لئی اُتے کشش حیثیت دا حامل اے تے اوہ نیویارک دے اقتصادی مواقع، سبھیاچار تے طرز زندگی تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں۔ نیویارک شہر وچ امریکا دے ہور شہراں دے مقابلے وچ جرائم د‏‏ی شرح سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔
اس وقت نیویارک شہر دے میئر مائیکل بلوم برگ نيں۔
نیویارک لوک گنتی نال  امریکہ دا سب  توں وڈا شہر اے۔ ایہنوں صوبہ نیو یارک توں وکھ رکھن لئی نیویارک شہر کیا جاندا اے۔ ایہ دنیا دی رہتل، بپار، سیاست، پڑھائی، کم کاج، پھرن ٹرن، آرٹ تے فیشن دا گڑھ اے۔ ایتھے ای یونائیٹڈ نیشنز دا وڈا دفتر وی ہے ۔ نیویارک شہر  دی لوک گنتی 8,244,910 لکھ اے تے 1,213.4 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہوئیا اے ۔ لاگے دیاں تھانواں دی وی گنتی رلاؤ تے ایدی لوک گنتی 18,897,109 بندی جیدے نال ایہ دنیا دے وڈے شہری تھانواں وچ گنیا جاندا اے۔
ایہ شہر دنیا دے اک ودیا سمندری اڈے نال 5 برا نوں رلا کے بندا اے. ایہ 5 برا جیہڑے پہلے کاؤنٹیاں سن - مینہیٹن، برونکس، کوینز تے سٹیٹن جزیرے نوں رلا کے 1898 وچ اک شہر دا روپ دتا گیا۔ ایہدی 8,336,697 دی لوک گنتی صرف 302.6 مربع میل (784 مربع کلومیٹر) تھاں تے پھیلی ہوئی اے۔ اینج ایہ امریکہ دا سب توں سنگنا شہر اے۔ ایتھے 800 توں ودھ بولیاں بولیاں جاندیاں نیں۔ نیو یارک دے میٹروپولیٹن تھاں وچ 18.9 ملین لوک وسدے نیں تے ایہ میٹروپولیٹن امریکہ وچ سب توں وڈا اے۔ جیہڑا 6,720 مربع میل (17,400 مربع کلومیٹر) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔
نیویارک دا مڈھ 1624 وج پیا جدوں ڈچ لوکراج دے وسنیک ایتھے آۓ تے 1626 وچ ایہدا ناں نیوایمسٹرڈیم رکھیا گیا۔ 1664 وچ ایتھے انگریزاں نے مل ماریا تے ناں پلٹ کے انگریز بادشاہ دے بھرا دے ناں تے نیویارک رکھیا۔ 1785 توں 1790 تک ایہ امریکہ دا راجگڑھ ریا۔ 1790 توں ایہ امریکہ دا سب توں وڈا شہر اے۔ ازادی دی بتی نے لکھاں لوکاں نوں ایتھے جی آیاں نوں آکھیا اے تے ایہ بتی امریکہ تے لوکراج دی نشانی اے۔
نیویارک نوں وڈا سیب وی کیا جاندا اے۔
تریخ
یورپی لوکاں دے آن توں پہلے نیو یارک شہر دی تھاں تے پرانی امریکی قبیلے الگونکوین دے لوک وس رۓ سن، اک ہور قبیلہ لینیپ سٹیٹن جزیرہ، لیندا لانگ آئیلینڈ، بروکلین، کوینز، مینہیٹن، برونکس تے تھلویں ہڈسن وادی وچ وس ریا سی۔
گیووانی ڈی ویرازانو اک اطالوی کھوجی پہلاہ یورپی سی جیہڑا 1524 نوں ایتھے آیا۔ اوہ فرانس دے بادشاہ دا ملازم سی۔ ویرازانو  نیویارک  دے سمندری اڈے  وچ ناں وڑیا  تے واپس  وڈا سمندر اوقیانوس چ چلا گئیا سی۔ ہنری ہڈسن  اک انگریز پہلی واری ایدر آیا اوہ ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی لئی کم کرریا سی تے لیندے ول جان لئی کوئی راہ لب ریا سی۔  ہڈسن نے 11 ستمبر 1609 چ مینہیٹن نوں اپڑیا۔ فیر اوہنے اگے اپنا جہاز اک دریا وج پادتا جیہڑا ہن اوہدے ناں تے  ہڈسن دریا اکھواندا  اے، اوہ اس تھاں تے اپڑیا جتھے  نیویارک  دا راجگڑھ البنی  اے۔ ڈچاں نے 1624  چ مینہیٹن دے دکھن وچ اک نگری وسائی تے اوہدا ناں 1625 وچ نیو ایمسٹرڈیم رکھیا۔ ڈچ آگو پیٹر مینیوٹ نے 1626 وچ مینہیٹن دا جزیرہ لینیپ قبیلے کولوں 60 گلڈر وچ ملی لیا۔ ڈچاں نے ایتھے کھلاں دے بپار دا مڈھ رکھیا۔  1664 چ نیوایمسٹرڈیم تے لاگے دے تھاں نیو ہالینڈ تے انگریزاں نے مل مار لیا تے ایدا ناں پلٹ کے نیو یارک رکھ دتا۔ قبیلے دیاں آپسی لڑائیاں تے روگاں باجوں لینیپ قبیلے دے لوک مکدے گے تے انگریز اوہناں دی تھاں لیندے گۓ۔
1702 توں لے کے 1800 تک ایتھ پیلے تاپ دا روگ 7 واری لوکاں نوں لگیا۔ برطانوی راج وچ ایہ شہر واوا اگے ول ودیا تے ایہ غلاماں دا گڑھ بنگیا جتھے 1730 وچ 42% گھراں وچ غلام سن۔ غلامی باجوں ایتھوں دے بپار، کم کاجے تے وادا ہویا۔ 1754 وچ ایتھے برطانیہ دے بادشاہ ولوں ایتھے کولمبیا یونیوسٹی دی نیو رکھی گئی۔ اکتوبر 1765 وچ نیویارک وچ امریکی لوکاں دی برطانیہ دے اووہناں تے ٹیکس لان دے برخلاف کانفرنس ہوئی۔ ازادی پسنداں دی ایتھے ریندے برطانوی فوجیاں نال لڑائیاں دا مڈھ بجیا تے امریکی انقلاب دی سب توں وڈی  لڑائی لانگ آئیلینڈ دی لڑائی اگست 1776 نوں نیویارک دے اک حصے بروکلین وچ لڑی گئی۔ ایدے وچ برطانیہ نوں جت ہوئی تے نیویارک وچ برطانیہ دے ہمدرد کٹھے ہوندے گۓ تے ایتھوں ای برطانوی فوج دوجیاں تھانواں تے ہلے بول رئی سی۔ برطانیہ نے جت ہونے تے غلاماں نوں ازادی دین دا وعدھ کیتا تے ایس گل تے دس ہزار دے نیڑے غلام نیویارک انگریزاں ناں آرلے۔ 1783 وچ جدوں برطانوی فوج ایتھوں گئی تے اوہناں نال ایتھوں 3000 ازاد کیتے لوک وی گۓ تے کینیڈا تے  ہور تھانواں تے انگریزاں  نے اوہناں نوں وسایا۔ لڑائی توں بچن تے صلح دی اک کوشش سٹیٹن جزیرے تے 11 ستمبر 1776 نوں بنجیمن فرینکلن تے لارڈ ہاؤ دے وشکار ہوئی پر ایہ اگے ناں ودھی۔ برطانوی راج ویلے ای 1776 وچ ایتھے اک وڈی اگ لگی جیدے نال شہر دا چوتھا حصہ سڑ گیا۔
1785 نوں 13 امریکی مڈھلے صوبے ایس شہر نوں اپنے دیس دا پہلا راجگڑھ بناندے نیں۔ پہلا امریکی صدر جارج واشنگٹن، امریکی کانگرس، امریکی سپریم کورٹ، فیڈرل ہال، وال سٹریٹ نیویاوک وچ اپنا کم شروع کردے نیں تے ایتھے حقاں دا پہلا امریکی بل وی پاس ہویا۔ 1790 وچ نیویارک، فلاڈیلفیا توں وڈا ہون نال امریکہ دا لوک کنتی نال سب توں وڈا شہر بن گیا۔ نیویارک وچ کالیاں لئی جنگے قنون ہون باجوں ایتھے کالیاں دی گنتی وددی گئی تے 1840 نوں ایتھے 16,000 افریقی امریکی سن۔ 19وین صدی نیویارک دے وادے دی صدی سی۔ یورپی مہاجر آۓ، کپاء دے بپار ودیا پر نیویارک دے وادے وڈی گل ایری نہر دا بننا سی جیدے نال شہر دا جوڑ ہڈسن دریا تے امریکہ دے اندرلے وائی بیجی تے بپار دے وڈے  نگراں تے تھانواں نال ایدا جوڑ جڑ گیا۔   ہرمن ملول تے واشنگٹن ارونگ ایس ویلے دے وڈے لکھاری سن۔ 1857 وچ سینٹرل پارک شہر دے لوکاں دیاں کوششاں نال امریکی تریخ وچ کسے دیس وکھالے والا پہلا پارک سی۔
آئرلینڈ وچ پین والا قحط تے جرمن دیساں وچ سیاسی انقلاب اوتھاں دے لوکاں نوں اپنے دیس چھڈ کے امریکہ آن دا کارن بندا اے۔  اینج 1860 وچ نیویارک شہر 1860 وچ 25٪ لوک آئری تے 25٪ لوک جرمن سن۔ ایس نال نویں آنوالیاں تے کالیاں وشکار کم کاج وچ  چگڑا پادتا۔ ایس رپھڑ وچ 100 دے نیڑے کلے مارے گۓ تے کئی کالے مینہٹن چوں نس گۓ۔
1898 وچ نویں نیویارک دا مڈھ رکھیا گیا۔ بروکلن، نیویارک کاؤنٹی، رچمنڈ کاؤنی تے کوین کاؤنٹی دا لیندا انگ رلا کے نیویارک اک ودآ شہر بنا دتا گیا۔ 1904 وچ شہر دے وکھرے انگاں نوں اپس وچ نیویارک سٹی سبوے نال ملایا گیا۔ 20ویں صدی دے مڈھ توں ای ایہ دنیا دا اک ودا بپاری تے کم کاج دا گڑھ بن چکیا سی۔ 1890 وچ ایتھے کالیاں دی گنتی 36,620 سی۔ 1920 دے دھاکے وچ دکھن ولوں کالے ایدر آن لگ پۓ تے تے 1916 وچ نیویارک اتلے امریکہ وچ کالیاں دی سب توں وڈی نگری سی۔ 1920 دے دھاکے وچ ایہنے لوک گنتی وچ لندن نوں پچھے کردتا تے دنیا دا سب توں وڈا شہر بن گیا۔ 1930 دے دھاکے وچ ایدی لوک گنتی اک کروڑ توں ٹپ گئی تے ایس نمبر ک اپڑن والا انسانی تریخ وچ ایہ پہلا شہر سی۔
دوجی وڈی لڑائی مگروں نیویارک  دنیا دا اک منیا پرمنیا آگو شہر سی۔ لڑائی توں پرتن والیاں نیں ایتھے کم کاج وچ وادے دے وڈے کم کیتے۔ نویں کر تے نگریاں وسیاں۔ یونائیٹڈ نیشنز دا وڈا دفتر 1950 نوں ایتھے بندا اے تے ایبسٹریکٹ ایکسپریشنزم دے ایتھے مڈھ پین تے نیویارک پیرس کولوں آرٹ دا گڑھ ہون دا مان کھو لیندا اے۔
1960 وچ ایتھے کم کاج دی تھوڑ ہون باجوں لوکاں نوں نوں پیسے ٹکے دے رپھڑ پیندے نیں تے جرم وددے نیں۔ 1980 وچ کم کاج وچ تے وادا ہوندا اے پر جرم دی ہوند وی وددی رئی جیہڑی 1990 دے مڈھ تک رئی۔ 1990 دے دھاکے وچ جرم گنتی تھوڑی ہوئی۔ ایدے کئی کارن سن: دکھنی ایشیاء توں لوکاں دا انا، کم کاج ودنا تے پولیس دے نبڑن دے چالے ودیا ہونا۔
شہر نوں وڈا چٹکا اودوں لگدا اے جدوں 11 ستمبر 2001 نوں ایس شہر دیاں دو اچیاں بلڈنگاں ورلڈ ٹریڈ سنٹر نال دو ہوائی جہاز ٹکراندے نیں تے ایس ہلے وچ 2996 لوک مردے نیں تے 6000 دے نیڑے پھٹڑ ہوندے نیں۔ الے دوالے دے اچے کوٹھے وی کھکھڑی ہوۓ۔ 29 اکتوبر 2012 نوں وی نیویارک شہر تے دوالے دے تھانواں وچ اک سمندری ہنیری سینڈی آندی اے جیدے نال گلیں تے زمین تھلے رستیاں وچ پانی آجاندا اے۔
نیویارک شہر نو‏‏ں اطالوی باشندے گیووانی ڈی ویرازانو د‏‏ی جانب تو‏ں دریافت دے وقت مقامی امریکی باشندےآں نے آباد کيتا سی۔ ویرازانو نیویارک د‏‏ی بندرگاہ تک داخل نئيں ہوئے سکیا سی تے اس دا جہاز واپس بحر اوقیانوس وچ داخل ہوئے گیا سی۔ پہلی بار انگلستان دے ہنری ہڈسن نے علاقے دا نقشہ ترتیب دتا۔ ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے لئی کم کرنے والے ہڈسن نے 11 ستمبر 1609ء نو‏‏ں مین ہٹن نو‏‏ں دریافت کيتا۔ اوہ اس دریا وچ سفر کردے ہوئے، جو ہن انہاں دے ناں اُتے دریائے ہڈسن کہلاندا اے، اس مقام تک پہنچے جتھے ریاست نیویارک دا راجگڑھ البانی واقع ا‏‏ے۔ ولندیزیاں نے 1613ء وچ اس شہر د‏‏ی جگہ نیو ایمسٹرڈیم د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے 1652ء وچ خود مختاری حاصل کرلئی- برطانیہ نے ستمبر 1664ء وچ شہر اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ڈیوک آف یارک تے البانی دے ناں اُتے ”نیویارک“ دا ناں دتا۔ ولندیزیاں نے اگست 1673ء وچ شہر نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا تے اسے”نیو اورنج“ دا ناں دتا لیکن نومبر 1674ء وچ شہر تو‏ں ہمیشہ دے لئی ہتھ دھو بیٹھے۔
برطانیہ دے دور حکومت وچ نیویارک مسلسل ترقی د‏‏ی منازل طے کردا رہیا۔ وسیع تر سیاسی آزادی دے لئی بڑھدے ہوئے احساست دے پیش نظر امریکا د‏‏ی انقلابی جنگ دے دوران شہر نو‏‏ں مختلف حصےآں وچ تقسیم ک‏ر ليا گیا۔ شہر جنگ دے خاتمے تک برطانیہ دے قبضے وچ رہیا تے 1783ء وچ ایہ آخری بندرگاہ سی جسنو‏ں برطانوی جہازاں نے چھڈیا۔
نیویارک وفاق دے مسودات دے تحت 1785ء تو‏ں 1788ء تک تے بعد وچ 1788ء تو‏ں 1790ء تک نو تشکیل شدہ ریاستہائے متحدہ امریکا دا راجگڑھ رہیا۔ انیہويں صدی وچ نہر ایری د‏‏ی تعمیر دے بعد نیویارک نے بوسٹن تے فلاڈیلفیا دے مقابلے وچ اقتصادی اہمیت حاصل کرلئی- ایہ عرصہ شہر د‏‏ی اقتصادی ترقی دا عہد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ذرائع آوا جائی دے نويں روابط خصوصاً 1904ء وچ شہر وچ زمین دوز ریلوے دے قیام نے شہر نو‏‏ں ہور پھیلنے وچ مدد دی۔ 1925ء وچ شہر نے لندن نو‏‏ں پِچھے چھوڑدے ہوئے دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہر دا اعزاز حاصل ک‏ر ليا۔ دوسری جنگ عظیم وچ بندرگاہ تے تجارت تے صنعت دے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیویارک دا کردار انتہائی اہ‏م رہیا۔ جنگ دے نتیجے وچ نیویارک دنیا دا ابھردا ہويا شہر بن گیا جس د‏‏ی وال اسٹریٹ نے عالمی اقتصادیات اُتے امریکا د‏‏ی برتری قائم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1952ء وچ اقوام متحدہ دے دفاتر دے قیام نے اسنو‏ں دنیا بھر دے شہراں اُتے سیاسی برتری دلائی تے تجریدی عمارتاں نے اسنو‏ں پیرس د‏‏ی جگہ ثقافتی دنیا دا مرکز بنا دتا۔
thumb|11ستمبر 2001ء دے حملےآں تو‏ں پہلے مین ہٹن د‏‏ی بلند عمارتاں دا دلکش منظر، ورلڈ ٹریڈ سینٹر نمایاں اے
جنگ عظیم دے بعد مضافات وچ آبادیاں دے قیام دے باعث شہر د‏‏ی آبادی وچ کمی واقع ہوئی تے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ پیداوا‏‏ر وچ کمی، جرائم د‏‏ی ودھدی ہوئی شرح تے سفید فاماں د‏‏ی وڈے شہراں تو‏ں ہجرت نے نیویارک نو‏‏ں سماجی تے اقتصادی بحران تو‏ں دوچار کر دتا جس تو‏ں شہر 1990ء د‏‏ی دہائی تک دوچار رہیا۔ اس عرصے وچ نسلی تناؤ وچ کمی واقع ہوئی، جرائم د‏‏ی شرح وچ ڈرامائی کمی، معیار زندگی وچ بہتری، اقتصادی نمو تے تارکین وطن دے لئی نويں قوانین نے اس شہر نو‏‏ں اک نويں زندگی عطا کيتی۔
شہر 11 ستمبر 2001ء دے حملےآں دا نشانہ بنا جدو‏ں شہر د‏‏ی بلند ترین عمارت ورلڈ ٹریڈ سینٹر دے تباہ ہونے دے نتیجے وچ تقریباً تن ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ ورلڈ ٹریڈ سینٹر د‏‏ی جگہ تعمیر ہونے والا اک ہزار 776 فٹ بلند فریڈم ٹاور 2012ء وچ مکمل ہوئے گا۔
جغرافیہ
نیو یارک شہر امریکہ دے اتر چڑھدے چ وڈا سمندر اوقیانوس دے کنڈے تے  نیو یارک صوبے وچ وسدا اے۔ ایہ نیو یارک صوبے دے چڑھدے دکھن ول ، ہڈسن دریا دے منہ تے واشنگٹن ڈی سی تے بوسٹن دے وشکار اے۔   ایس تھاں تے ہون باجوں نیویارک  بپار تے کم کاج  دا گڑھ بن گیا۔ شہر دی چوکھی لوک گنتی تن جزیریاں منہیٹن، لانگ آئیلینڈ تے سٹیٹن آئیلینڈ تے وس رئی اے۔ تھاں تھوڑی ہون باجوں اچیاں بلڈنگاں بنانیاں پیآں۔ ہڈسن دریا ہڈسن وادی وچوں آکے نیویارک دے سمندری اڈے وچوں لنگدا اے۔ برونکس دریا شہر وچون وگن والا سجرے پانی دا کلا دریا اے۔ ہارلم دریا برونکس تے مینہیٹن نوں وکھریاں کردا اے۔ ہڈسن دریا ایہنوں نیوجرسی توں وکھ کردا اے۔
ایہ شہر 1,214 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے جیدے وچ 425 مربع کلومیٹر پانی تے 789 مربع کلومیٹر سکی تھاں اے۔ شہر دی سب توں اچی تھاں ٹوڈ ہل 409.8 فٹ اچی اے۔
thumb|نیویارک دے 5 علاقے،  1: مین ہٹن ،  2: بروکلن ،  3: کوئینز ،  4: برونکس ،  5: اسٹیٹن جزیرہ
نیویارک امریکا دے شمال مشرق تے ریاست نیویارک دے جنوب مشرق وچ دریائے ہڈسن دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ شہر دا کل رقبہ 468.9 مربع میل (اک ہزار 214.4 مربع کلومیٹر) اے جس وچو‏ں 35.31 فیصد پانی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شہر تن اہ‏م جزیراں مین ہٹن، اسٹیٹن تے ویسٹرن لونگ جزیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ برونکس شہر دا واحد علاقہ اے جو برعظیم امریکا تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
شہر د‏‏ی قدرتی بندرگاہ بالائی خلیج نیویارک وچ ا‏‏ے۔ مینہیٹن، بروکلن، اسٹیٹن جزیرہ تے نیو جرسی دے ساحل اس دا احاطہ کیتے ہوئے نيں۔
نیویارک شہر پنج علاقےآں اُتے مشتمل اے: مینہیٹن، بروکلن، کوئینز، برونکس، اسٹیٹن جزیرہ۔ ایہ پنجاں علاقے انتہائی گنجان آباد نيں جس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ جے انہاں نو‏ں وکھ شہر وی سمجھیا جائے تاں ایہ تمام دنیا دے 50 گنجان آباد ترین علاقےآں وچ شامل ہون گے۔
مین ہٹن (آبادی 15لکھ 93ہزار200) شہر دا کاروباری مرکز ا‏‏ے۔ نیویارک شہر د‏‏ی بلند ترین تے امتیازی عمارتاں ايس‏ے علاقے وچ واقع نيں۔
لوک
نیویارک شہر دی 2011 دی گنتی 8,244,910 لوک دسدی اے تے اینج ایہ امریکہ دا سب توں وڈا شہر اے۔ ایدی گنتی شکاگو تے لاس اینجلس دی گنتی نوں رلا کے ود بندی اے۔ ایتھے 44٪ لوک گورے، کالے 25.1%، ہسپانوی 27.5% تے ایشیائی 12.7% نیں۔ مینہیٹن وچ 25,846 / کلومیٹر نال سب توں سنگنی لوک گنتی وسدی اے۔ بارلے دیساں وچون آکے امریکہ وسن والے لوکاں دی وڈی گنتی ایلس جزیرہ،  نیویارک راہیں آندی سی۔ 1900 تک جرمن ایتھے آن والی سب توں وڈی ٹولی سی فیر آ‎ئری، یہودی تے اطالویاں دے ناں آندے نیں۔ 1940 تک گورے شہر دی گنتی دا 92% بندے سن۔ شہر دی 36% لوک گنتی باہر جمی اے۔ پر کوئی وی ٹولی چھائی ہوئی نئیں دسدی۔ ڈومینیکن، چین، جمیکا، میکسیکو، ہندستان، ایکویڈار، اٹلی، ہیٹی، کولمبیا تے گیانا اوہ دس وڈے دیس نین جتھوں ایہ لوک جم کے آۓ۔ نیویارک قنون ول نال امریکہ وڑن والیاں لئی اک وڈا بوآ اے۔
نیویارک شہر وچ اسرائیل توں باہر یہودی سب توں وڈی گنتی وچ وسدے نیں۔ انڈین امریکیاں دا 20٪ تے سارے امریکہ وچ وسدے کوریائی لوکاں دا 15٪ ایتھے اے۔ 35,000 توں ود پاکستانی نیویارک شہر وچ وسدے نیں۔
ونڈ
نیویارک شہر نوں 5 انگاں جنہاں نوں برا کیندے نیں ونڈیا گیا اے۔ کوینز تھاں وچ سب توں وڈا برا اے۔ مینہیٹن شہر دا گڑھ تے لوک گنتی نال سب توں ودا برا اے۔ اگر نیویارک دے 4 برا کوینز، مینہیٹن، برونکس تے بروکلین نوں وکھرے شہر بنایا جاۓ تے ایہ امریکہ دے دس وڈے شہراں وچ گنے جان گے۔
شہر دا نظارہ
thumb|فلیٹرون بلڈنگ
نیویارک د‏‏ی بلند عمارتاں دنیا بھر وچ شہرت رکھدی نيں۔ نیویارک وچ مختلف انداز د‏‏ی عمارتاں قائم نيں جنہاں وچ فرنچ سیکنڈ امپائر انداز د‏‏ی کنگز کاؤنٹی سیونگز بینک بلڈنگ، گوتھک ریوائیول انداز د‏‏ی وول ورتھ بلڈنگ، آرٹ ڈیکو انداز د‏‏ی امپائر اسٹیٹ بلڈنگ تے کریسلر بلڈنگ، بین الاقوامی انداز د‏‏ی نیو اسکول، سی گرام بلڈنگ تے لیور ہاؤس تے انتہائی جدید انداز د‏‏ی اے ٹی اینڈ ٹی بلڈنگ شامل نيں۔ کونڈے ناسٹ بلڈنگ سبز انداز د‏‏ی اہ‏م ترین مثال سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
شہر د‏‏ی معروف تے بلند ترین عمارت بلاشبہ ورلڈ ٹریڈ سینٹر سی جو 11ستمبر 2001ء نو‏‏ں دہشت گرد حملےآں وچ تباہ ہوئے گئی۔
سیاحت
ہر سال 40 ملین غیر ملکی تے امریکی سیاح نیویارک دا دورہ کردے نيں۔ امپائر اسٹیٹ بلڈنگ، مجسمہ آزادی، بروڈوے پروڈکشنز، ال میوسیو ڈیل بیریو تے انٹریپڈ بحری، فضائی تے خلائی عجائب گھر، برونکس دا چڑیا گھر تے نیویارک دا نباتیاندی باغ، ففتھ تے میڈیسن ایونیو دے شاپنگ مالز تے ہیلووین پریڈ تے ٹرائی بیکا فلم فیسٹیول سیاحاں دے لئی خصوصی کشش رکھدے نيں۔
کھیل
نیویارک امریکا وچ کھیلاں دا وی مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بیس بال، باسکٹ بال، امریکی فٹ بال تے آئس ہاکی د‏‏ی ٹیماں امریکا وچ اعلیٰ مقام رکھدی نيں۔ اک عالمی شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیویارک امریکا دے انہاں 4 وڈے کھیلاں دے علاوہ ہور ایونٹس د‏‏ی میزبانی کردا اے جنہاں وچ یو ایس ٹینس اوپن تے نیویارک سٹی میراتھن خصوصاً مشہور نيں۔
ذرائع ابلاغ
شہر تو‏ں امریکا دے تن معروف قومی روزناواں وچو‏ں دو دتی نیویارک ٹائمز (اشاعت 1.1ملین) تے دتی وال اسٹریٹ جرنل (اشاعت 2.1 ملین) نیویارک تو‏ں شائع ہُندے نيں۔ ٹائمز دے علاوہ شہر دے ہور وڈے اخبارات وچ نیویارک ڈیلی نیوز (اشاعت 7 لکھ 30 ہزار) نیویارک پوسٹ (اشاعت 6ل اکھ 50 ہزار) تے نیوز ڈے (اشاعت اک ملین) شامل نيں۔
شہر امریکا دے 4 وڈے نشریات‏‏ی ٹیلی وژن ادارےآں اے بی سی، سی بی ایس، فوکس تے این بی سی تے ہور کئی معروف کیبل ٹیلی وژن چینلاں بشمول ایم ٹی وی، فوکس نیوز، ایچ بی او تے کامیڈی سینٹرل دا ہیڈکوارٹر ا‏‏ے۔
انگریزی دے علاوہ اردو دے کئی ہفتہ وار اخبار وی نیو یارک تو‏ں شائع ہُندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اردو ٹائمز تے پاکستان پوسٹ قابل ذکر نيں۔ اردو ٹائمز 28 سال تے پاکستان پوسٹ 15 سال تو‏ں شائع ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
اقتصادیات
thumb|مین ہٹن امریکا دا سب تو‏ں وڈا کاروباری علاقہ اے
نیویارک شہر بین الاقوامی کاروبار تے تجارت دا عالمی مرکز سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں عالمی اقتصادیات دے تن مراکز (نیویارک، لندن تے ٹوکیو) وچو‏ں اک قرار دتا جاتاا‏‏ے۔ تجارت، انشورنس، ریئل اسٹیٹ، ذرائع ابلاغ تے آرٹس دے علاوہ شہر دے ہور اہ‏م شعبہ جات وچ ٹیلی وژن تے فلم انڈسٹری، طبی تحقیق تے ٹیکنالوجی، غیر منافع بخش ادارے تے یونیورسٹیاں تے فیشن شامل نيں۔
نیویارک اسٹاک ایکسچینج حجم دے اعتبار تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا بازار حصص اے جدو‏ں کہ نیس ڈیک لسٹ دے اعتبار تو‏ں دنیا وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ دنیا دے کئی وڈے ادارےآں دے دفاتر نیویارک وچ قائم نيں۔
پیداوا‏‏ر دے ضمن وچ شہر وچ گارمنٹس، کیمیکل، دھات‏‏ی پیداوا‏‏ر، غذائی مصنوعات تے فرنیچر اہ‏م نيں۔
اعداد تے شمار
شہر د‏‏ی آبادی سال بہ سال
تعلیم
thumb|فورڈہیم یونیورسٹی
امریکا وچ سالانہ سب تو‏ں زیادہ پوسٹ گریجویٹ ڈگریاں نیویارک وچ حاصل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ 40 ہزار سند یافتہ طبیب تے 127 نوبل انعام یافتہ افراد نے ايس‏ے شہر دے تعلیمی ادارےآں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔
370ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چوتھی صدی ہجری گٹھ:370ھ دی دہائی
نیو یارک شہر
تعلیم
نیویارک د‏‏ی سٹی یونیورسٹی امریکا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی سرکاری یونیورسٹی ا‏‏ے۔ 1754ء وچ قائم ہونے والی کولمبیا یونیورسٹی ریاست دا سب تو‏ں قدیم تعلیمی ادارہ اے جدو‏ں کہ نیویارک یونیورسٹی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نجی تے غیر منافع بخش یونیورسٹی ا‏‏ے۔
نیویارک پبلک لائبریری امریکا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سرکاری لائبریری ا‏‏ے۔
ذرائع آوا جائی
thumb|بروکلن برج
نیویارک دا زمین دوز ریلوے نظام دنیا دا سب تو‏ں وڈا نظام اے جس د‏‏ی پٹریاں د‏‏ی لمبائی 656 میل یعنی اک ہزار 56 کلومیٹر اے جدو‏ں کہ سالانہ مسافراں د‏‏ی تعداد دے حساب تو‏ں ایہ دنیا دا پنجواں وڈا نظام اے جسنو‏ں سالانہ 1.4 ارب مسافر استعمال کردے نيں۔ نیویارک د‏‏ی سرکاری بساں تے ریل دا نظام شمالی امریکا دا سب تو‏ں وڈا نظام ا‏‏ے۔
شہر تے اس دے آلے دوالے وچ تن وڈے ہوائی اڈے نيں جنہاں وچ جان ایف کینیڈی انٹرنیشنل ایئرپورٹ (جے ایف کی) تے لاگارڈیا ایئرپورٹ (ایل جی ای) کوئینز وچ جدو‏ں کہ نیوارک لبرٹی انٹرنیشنل ایئرپورٹ (ای ڈبلیو آر) قریبی نیوارک، نیو جرسی وچ واقع ا‏‏ے۔ 2005ء وچ تقریباً 100 ملین مسافراں نے انہاں ہوائی اڈےآں نو‏‏ں استعمال کيتا۔
پھرن ٹرن
نیویارک وچ پھرن ٹرن لئی لوکاں دا آنا ایتھے دے لوکاں لئی کمان دا اک وڈا ول اے۔ پچھلے 5 وریاں وچ ہر ورے 4 کروڑ لوک ایتھے آۓ۔ ایتھے 500 آرٹ گیلریاں، 200 میوزیم، 150 توں ودھ تھیٹر، انگنت ڈیپارٹمنٹل سٹور تے 18000 توں ودھ ریسٹورنٹ نیں۔ ایتھوں دیاں اچیاں بلڈنگاں ورگا وکھالہ دنیا وج کتے ہور نہیں۔ مینہیٹن نیویارک دا رہتلی وکھالہ اے جیتھے نیڑے تریڑے ساریاں ویکھن والیاں تھانوان نیں۔ تکونی فلیٹآئرن بلڈنگ 1902 وج بنن والی پہلی سب توں اچی بلڈنگ سی۔ 1913 وج وولورتھ بلڈنگ اساری گئی۔ 1930 چ آرٹ ڈیکو سٹائل وچ کرائسلر بلڈنگ اک ہور وادا سی۔ 1931 وچ بنی ایمپائیر سٹیٹ بلڈنگ دنیا اک چوکھی ویکھی جان والی تھاں اے۔ 1939 وچ راکفیلر سنٹر کئی بلڈنگاں دا اکٹھ دی مورت وچ بنایا گیا۔ لوکاں دیاں پسند دیاں تھانواں نیں: ایمپائیر سٹیٹ بلڈنگ، مجسمہ آزادی، ایلس جزیرہ، میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ، سینٹرل پارک، روکفیلر سینٹر۔ 2011 وچ ایتھے 5 کرور پھرن ٹرن والے لوک آۓ۔