cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میسوپوٹامیا دی تریخ
راج
سمیرپا پرانے ویلے وچ چھوٹے شہراں وچ ونڈیا ہویا سی ہر راج وچ اک آزاد حکمران راج کردا سی جس نوں شاید پھیسی جاں پھیسٹی کیہا جاندا سی خدائی توں پتہ چلدا اے کہ راجا اک وڈا محل وچ رہندا سی اتے بہت سارے اہلکار، اہلکار اتے جاجک۔ راج دے معاملیاں اتے راج پربندھ نال جڑے معاملیاں دی مدد نال، ایہہ جاپدا اے کہ مڈھلے طور تے سمیریا وچ لوکتنتری راج نظام دا قیام کیتا گئی سی، ہر شہر راج دی ویلے ویلے تے اک عوامی میٹنگ ہندی سی اتے راج دا ہر بالغ شہری اسدا اک میمبر ہندا سی۔ سرکاراں دا پربندھ کیتا گیا سی، پر لگبھگ 3000 سا۔یُ۔پو۔ وچ، سمیریا وچ شاہی راج نظام قائم کیتی گئی سی، راجا راج راج دا مکھی سی، اسدا حکم آخری سی اتے سمیریا وچ سخت قنوناں دی پالنا کیتی گئی سی۔ اتھے دو قسماں دیاں عدالتاں سن، پہلی مذہبی عدالت جس وچ پوری عدالت فیصلے لیندی سی اتے دوجی راجکیا عدالت جس وچ راجا چیف جسٹس ہندا سی۔ پرشاسنک سختی کارن سماج وچ پورن شترقی سی، کیساں دی سنوائی دا ریکارڈ لکھتی روپ وچ رکھیا گیا سی۔ مٹی دیاں پلیٹاں اُتے خدائی توں بہت سارے ریکارڈ حاصل کیتے گئے ہن، غصے اتے ڈونگی آدی دے حکمراناں نے وی اک قانونی نیم بنایا سی، خاندانی کاروبار اتے سماجی جیون نال جڑے قانون بنائے گئے سن۔
حوالے
گٹھ:عراق دی تریخ گٹھ:عراق
ستونت پسریچا
ستونت پسریچا نیشنل انسٹیٹیوٹ آف دِ مینٹل ہیلتھ اینڈ نیوروسائسینس بنگلور وکھے کلینکل نفسیات ڈیپارٹمنٹ دے مکھی ہن | اسنے یوئیسئے وچ ورجینیا سکول آف میڈیسن یونیورسٹی وچ اک ویلے لئی کم وی کیتا| پسریچا پنر جم اتے موت دے نیڑے دے تزربے دی پڑتال کردی اے| پاسریچا نے سال 2011 دی کتاب میکنگ سینس دے نیڑے-موتے دے تزربیاں دا سہِ-لیکھن کیتا، جس نوں 2012 دے بریٹیش میڈیکل ایسوسی ایشن بکّ ایوارڈز وچ نفسیات دی گٹھ وچ بہت تعریف دتی گئی سی۔
کم
پسریچا نے 1973 توں پنر جم دے لگبھگ 500 معاملیاں وچ پڑتال کیتی اتے حصہ لیا اے (پچھلے موضوعاں نوں یاد کردے ہن) جو پچھلے جیون نوں یاد کرن دا دعوہ کردے ہن| اوہ پیراسائیکولوجی وچ کم کرن وچ دلچسپی لئی کیونکہ اوہ کجھ الوکک جاں غیر معمولی ووہار دیاں روائتی ویاکھیاواں توں مطمعن نہیں سی|
پسریچا نہ صرف بھارت وچ پرچلت پنر جم دیاں خاصیتاں دا مطالعہ کردی اے، بلکہ اوہ دوجے دیساں دے لوکاں نالوں اکسار جاں وکھرے ہون بارے سجھاء وی دندی اے ہن| اسنے 1970 دے دہاکے وچ پنر جم دے کھوج وچ ایان سٹیونسن نال تعاون کیتا|
اوہ دسمبر 1980 وچ نیشنل انسٹیٹیوٹ آف دِ مینٹل ہیلتھ اینڈ نیوروسائسینس ( ڈیمڈ یونیورسٹی ) وچ فیکلٹی وجوں کلینیکل پیراسائیکولوجی وچ لکچرار وجوں شامل ہوئی؛ اتے پھر معاون پروفیسر، ایسوسیئیٹ پروفیسر اتے پھیر اسنوں کلینیکل نفسیات دے ودھیک پروفیسر وجوں ترقی دتی گئی| اوہ نیشنل انسٹیٹیوٹ آف دِ مینٹل ہیلتھ اینڈ نیوروسائسینس وکھے کلینکل کماں وچ وی اسدی رچی دے کھیتراں وچ شامل اے جویں کہ مریضاں دی دیکھبھال، ٹیچنگ اتے کھوج |
مولانا آزاد میڈیکل کالج دے پروفیسر ستونت پسریچا نے اس موضوع اُتے اوہناں دے کم دی تعریف کیتی، پر اوہ "پنر جم" اتے "پنر جم" ورگے مصدقہ سچ نوں وی سائنسی علم توں باہر نہیں رکھدے۔ بہت سارے ہور سائنسدان اوہناں نوں اک بھیانک تزربے وجوں کہندے ہن کہ "اک آکسیجن بھکھے دماغ دے اندر اک جسمانی حالت اے|"
کریسنٹ آبشار
کریسنٹ آبشار آبشار اے جو البرٹا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 27 m ا‏‏ے۔
حوالے
_}}
گٹھ:البرٹا دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:آبشاراں
چودھری رام کرشن
چودھری رام کرشن پنجاب دے ستویں وزیر اعلیٰ سن۔ آپ نے 7 جولائی 1964 توں 5 جولائی 1966 تک پنجاب دے وزیر اعلیٰ رہے۔ آپ بھارتی قومی کانگرس دے سینئر میمبر رہے۔ آپ نے بھارت دی آزادی دی لڑائی وچ وی حصہ لیا۔ آپ نے اکلینڈ یونیورسٹی وچ سیاسی ڈیپارٹمنٹ وچ بطور ایسوسیئیٹ پروفیسر دے طور تے وی کم کیتا۔ آپ نوں بھارتی آزادی دی لہر نے کامریڈ دا خطاب دتا۔
گٹھ:سرکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
بوو گلیشیئر آبشار
حوالے
گٹھ:البرٹا دیاں آبشاراں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:آبشاراں
منیر باطور
مونیر باتور اک ٹیونیشیائی وکیل اے اتے اسدا جم 1970 وچ ہویا، اوہ ایلجیبیٹی کارجکرتا اے۔ اوہ ٹیونیشیا دی لبرل پارٹی دا لیڈر اے اتے عرب دنیا وچ سبھ توں پہلاں ہم جنس پرست صدر عہدے دا امیدوار سی۔
ایلجیبیٹی دی سرگرمی اتے صدر مہم
باتور نوں 2013 وچ گرفتار کیتا گیا اتے 3 مہینے دی قید وچ رکھیا گیا، اوہناں کارن لئی گرفتار کیتا سی، جس لئی اس نے ہمیشہ انکار کیتا اے۔ 2015 وچ باتور نے سہِ-قائم ایسوسی ایشن شمش، اک ایلجیبیٹی حق ایسوسی ایشن ہم جنس پرستی دے گھوشناکرن تے مرتکز کیتی۔ اوہ اس ویلے ایسوسی ایشن دا پردھان اے۔ سال 2018 وچ الیس ایکوم نال مل کے باتور نوں ہوموموبیا خلاف اپنی لڑائی لئی، آزادی لئی آئیڈاہو فرانس دا انعام ملیا۔
2019 دے 8 اگست نوں باتور نے ٹیونیشیا دیاں صدارتی چوناں وچ حصہ لین دا اعلان کیتا۔ اس اعلان دے بعد، 120 وکھ-وکھ دیساں دے اندازا 650 لیکھ اسدے بارے وچ لکھے گئے سن اتے باتور نے 300 مقامی کارکناں نال اک مہم دی ٹیم بنائی۔ اس دے سیاسی پروگرام وچ دھارا 23 نوں ردّ کرنا شامل سی، جو ہم جنس پرستی نوں ٹیونیشیا دے مجرمانہ کوڈ توں، صنف برابری اتے گھٹ گنتیاں دے حقاں دی راکھی توں باہر کردا اے۔ حالانکہ، اسدی نامزدگی اہلیت لئی لوڑیندے لگبھگ 10,000 دستخط اکٹھے کرن دے باو جود، چون اتھارٹی نے گمبھیر کارن دتے بناں اس دی امیدواری نوں ردّ کر دتا۔
اسلامکاں ولوں جان توں مارن دیاں دھمکیاں ملن توں بعد، باتور جنوری 2020 وچ فرانس چلا گیا، جتھے اسنوں سیاسی پناہ گیر وجوں قبول کر لیا گیا۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1970 گٹھ:ایلجیبیٹی حقوق کارکن
نیشنل میوزیم آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی لیونارڈو ڈاونچی
نیشنل میوزیم آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی لیونارڈو ڈاُچی (اطالوی: Museo nazionale della scienza e della tecnologia Leonardo da Vinci) اطالیہ دا اک آباد مقام جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
سعودی عرب وچ ابتدائی اسلام نال وابستہ ورثے دیاں تھانواں دی تباہی
thumb| [[مدینہ منورہ وچ جنت البقیع قبرستان، سعودی عرب]] ابتدائی اسلام تو‏ں وابستہ ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی تباہی اک مسلسل رجحان اے جو بنیادی طور اُتے مغربی سعودی عرب دے حجاز دے علاقے وچ واقع ہويا اے، خاص طور اُتے اسلام دے دو مقدس ترین شہراں مکہ تے مدینہ دے آس پاس۔ مسماری نے سعودی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پیغمبر اسلام رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ، انہاں دے ساتھیاں تے ابتدائی اسلامی تریخ د‏‏ی بہت ساریاں بانی شخصیتاں تو‏ں وابستہ مسیتاں، تدفین دیاں تھانواں، گھراں تے تاریخی تھ‏‏انو‏اں اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی ا‏‏ے۔ سعودی عرب وچ ، بہت ساریاں مسماریاں سرکاری طور اُتے مکہ وچ مسجد الحرام تے مدینہ وچ مسجد نبوی د‏‏ی مسلسل توسیع تے انہاں د‏‏ی معاون خدمات د‏‏ی سہولیات دا حصہ رہیاں نيں تاکہ حج کرنے والے مسلماناں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا جا سک‏‏ے۔ حج )۔
تریخ
جزیرہ نما عرب دا بیشتر حصہ سیاسی طور اُتے ۱۹۳۲ تک تیسری تے موجودہ سعودی ریاست، مملکت سعودی عرب وچ متحد ہو گیا سی۔ شاہ عبدالعزیز بن سعود تے اس دے بدو قبائلیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت وچ فوجی ماساں حجاز نو‏‏ں فتح کيتا تے حکمران ہاشمی قبیلے نو‏‏ں بے دخل کردتا۔ نويں نجدی حکمران، خانہ بدوش عرباں نے وڈی حد تک خود نو‏‏ں اک انتہائی نفیس معاشرے د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی ۔ مجلس شوریٰ (مشاورتی کونسل) دے نظام اُتے مبنی اک مربوط سیاسی ڈھانچہ صدیاں تو‏ں موجود سی۔ اک مرکزی انتظامی ادارہ سالانہ بجٹ دا انتظام کردا سی جس وچ ثانوی اسکولاں، فوجی تے پولیس فورسز دے اخراجات مختص کیتے جاندے سن ۔ ايس‏ے طرح نجد تے حجاز دے مذہبی تانے بانے بالکل مختلف سن ۔ روايتی حجازی ثقافتی رسومات تے رسومات تقریباً مکمل طور اُتے مذہبی نوعیت د‏‏ی سن۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ، انہاں دے خاندان تے ساتھیاں د‏‏ی تعظیم د‏‏ی تقریبات، مرحومین د‏‏ی تعظیم، مزارات، مقبراں تے مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی زیارت جو انہاں وچو‏ں کسی تو‏ں وی منسلک نيں حجازی اسلام دے مقامی رسم و رواج وچ شام‏ل سن ۔ جداں کہ حجاز دا انتظامی اختیار اندرون ملک تو‏ں نجدی وہابی مسلماناں دے ہتھ وچ چلا گیا، وہابی علماء نے مقامی مذہبی رسومات نو‏‏ں بے بنیاد توہم پرستی دے طور اُتے دیکھیا جو کہ مذہب د‏‏ی مکمل بدعنوانی تے بدعت دے پھیلاؤ نو‏‏ں سمجھیا جاندا سی۔ اس دے بعد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خاندان تے اصحاب تو‏ں وابستہ جسمانی انفراسٹرکچر، مقبراں، مقبراں، مسیتاں تے تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں ہٹا دتا گیا۔
۱۹ویں صدی
۱۸۰۱ تے ۱۸۰۲ وچ عبدالعزیز بن محمد بن سعود د‏‏ی قیادت وچ سعودیاں نے اج دے عراق وچ شیعہ مقدس شہراں کربلا تے نجف اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، شیعہ مسلماناں د‏‏ی آبادی دے کچھ حصےآں دا قتل عام کيتا تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے دھوہت‏‏ے تے علی دا بیٹے، حسین ابن علی د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ۱۸۰۳ تے ۱۸۰۴ وچ ، سعودیاں نے مکہ تے مدینہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے تاریخی یادگاراں تے مختلف مقدس تھ‏‏انو‏اں تے مزارات نو‏‏ں تباہ کر دتا، جداں کہ فاطمہ ، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی بیٹی د‏‏ی قبر دے اُتے تعمیر کيتا گیا مزار، تے ایتھ‏ے تک کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کرنے دا ارادہ کیا. بت پرست، پوری مسلم دنیا وچ غم و غصہ دا باعث ا‏‏ے۔  مکہ وچ ، جنت المؤلّہ قبرستان وچ واقع رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے براہِ راست رشتہ داراں دے مقبرے، بشمول انہاں د‏‏ی پہلی بیوی خدیجہ بنت خویلد د‏‏ی قبراں نو‏‏ں منہدم کر دتا گیا۔ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی ابتدائی توڑ پھوڑ ۱۸۰۶ وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں پہلی سعودی ریاست د‏‏ی وہابی فوج نے مدینہ اُتے قبضہ کيتا تے جنت البقیع قبرستان دے بوہت سارے ڈھانچے نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں برابر کر دتا۔ ایہ مسجد نبوی (المسجد النبوی) تو‏ں متصل اک وسیع تدفین د‏‏ی جگہ اے جس وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خاندان دے بوہت سارے ارکان، قریبی ساتھیاں تے ابتدائی اسلام د‏‏ی مرکزی شخصیتاں د‏‏ی باقیات موجود نيں۔ عثمانی ترکاں نے، جو خود زیادہ روادار تے بعض اوقات اسلام دے صوفیانہ طرز عمل دے پیروکار سن، البقی د‏‏ی قبراں دے اُتے وسیع مقبرے تعمیر کیتے سن ۔ ایہ انہاں د‏‏ی پوری طرح تو‏ں برابر سن ۔ شہر بھر دیاں مسیتاں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر نو‏‏ں گرانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اس آخری کارروائی اُتے ہندوستان دے طور اُتے دور مسلم کمیونٹیز د‏‏ی طرف تو‏ں وسیع پیمانے اُتے آوازی تنقید، آخر کار اس سائٹ اُتے کسی وی کوشش نو‏‏ں ترک کرنے دا باعث بنی۔ خطے اُتے ترکی دے کنٹرول دے خلاف کیتے گئے سیاسی دعویاں نے عثمانی-سعودی جنگ (۱۸۱۱-۱۸۱۸) دا آغاز کيتا جس وچ سعودی شکست نے وہابی قبیلے نو‏‏ں حجاز تو‏ں واپس داخلہ اُتے مجبور کر دتا۔ ترک افواج نے علاقے اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کيتا تے اس دے بعد ۱۸۴۸ تے ۱۸۶۰ دے درمیان مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تعمیر نو شروع کی، انہاں وچو‏ں اکثر نے عثمانی ڈیزائن تے کاریگری د‏‏ی بہترین مثالاں استعمال کیتیاں۔
۲۰ویں صدی
thumb| امام زین العابدین د‏‏ی سعودی عرب وچ [[جنت البقیع|البقیع وچ قبر د‏‏ی بے حرمتی کيتی۔]] ۲۱ اپریل ۱۹۲۵ نو‏‏ں مدینہ وچ البقی وچ مقبراں تے گنبداں نو‏‏ں اک بار فیر برابر کيتا گیا تے ايس‏ے طرح رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے خاندان دے افراد تے اولاد د‏‏ی آرام گاہاں دے صحیح مقام دے اشارے سن، جداں کہ ایہ اج تک باقی ا‏‏ے۔ مشہور قصیدہ البردہ دے کچھ حصے، جو ۱۳ویں صدی وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی تعریف وچ لکھے گئے امام البصیری نے لکھے نيں، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر اُتے کندہ نيں۔ اس وقت نشانہ بنائے گئے مخصوص تھ‏‏انو‏اں وچ جنگ احد دے شہداء د‏‏ی قبراں سن، جنہاں وچ مشہور حمزہ بن عبدالمطلب ، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے چچا تے انہاں دے سب تو‏ں پیارے حامیاں وچو‏ں اک، مسجد فاطمۃ الزہرا د‏‏ی قبر وی شام‏ل سی۔ '، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی بیٹی، دو میناراں د‏‏ی مسجد (مناراتین) دے نال نال قبۃ الثنایا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے کٹے ہوئے دانت د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہ دے طور اُتے بنایا گیا کپولا، جو کہ جنگ دے دوران لگنے والے اک دھچکے تو‏ں ٹُٹ گیا سی۔ احد مدینہ وچ ، مشروبیت ام ابراہیم، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی مصری بیوی ماریہ دا گھر تے انہاں دے بیٹے ابراہیم کيت‏ی جائے پیدائش، ہور موسیٰ کاظم د‏‏ی والدہ حمیدہ البربریا د‏‏ی ملحقہ تدفین اس دوران تباہ ہوگئی۔ اس جگہ نو‏‏ں ہموار کيتا گیا سی تے اج ایہ مسجد دے نال ہی سنگ مرمر دے وڈے اسپلینیڈ دا حصہ ا‏‏ے۔ سعودی عرب د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ مستقل علمی کمیٹی نے اسلامی احکا‏م د‏‏ی اک سیریز وچ اس طرح دے ڈھانچے نو‏‏ں مسمار کرنے دا حکم دتا اے جس وچ شرک (بت پرستی) د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ تعظیم نو‏‏ں نوٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔
اکیہويں صدی
اکیہويں صدی وچ سعودی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں مکہ تے مدینہ وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی مسماری وچ وادھا دیکھیا گیا اے، اس دے نال نال عیش و آرام د‏‏ی ترقی وچ وی وادھا ہويا ا‏‏ے۔
چونکہ سالانہ حج سال بہ سال وڈی تعداد وچ ہجوم نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا رہندا اے، سعودی حکا‏م نے ضروری سمجھیا کہ دو اہ‏م مسیتاں دے آس پاس دے رہائشی علاقےآں دے وڈے حصے نو‏‏ں مسمار دے دتا جائے تاکہ حج تو‏ں متعلق بنیادی ڈھانچے دا راستہ بنایا جا سک‏‏ے۔ ۲۰۱۰ وچ ، ایہ پیشین گوئی کيتی گئی سی کہ ڈویلپرز شہر د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں وڈے توسیعی منصوبے اُتے تخمینہ ۱۳ بلین ڈالر خرچ کرن گے۔
بھانويں ایسی سہولیات د‏‏ی ضرورت دے لئی وڈے پیمانے اُتے معاہدہ اے جو زیادہ تعداد وچ حاجیاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کر سکن، اعلیٰ درجے دے ہوٹلاں تے کنڈومینیم ٹاورز، ریستوراں، شاپنگ سینٹرز تے اسپاس ترقی نے کچھ لوکاں نو‏‏ں اس سائٹ د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ کمرشلائزیشن اُتے تنقید دا نشانہ بنایا اے مسلماناں دے لئی اک الہٰی طور اُتے مقرر کردہ حرم سمجھاں۔
مکہ تے مدینہ وچ سرمایہ کاری د‏‏ی تیزی تو‏ں آمد بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ یقین کرنے اُتے مجبور کردی اے کہ سعودی حکا‏م دے لئی پیسہ تے اقتصادی ترقی ہی حتمی وجہ ا‏‏ے۔ ناقدین دا استدلال اے کہ ایہ مالیا‏تی توجہ وہابی ریاستی پالیسی دے نال کم کردی اے جو مقدس شہراں دے اندر وڈے پیمانے اُتے ثقافتی تے سماجی حذف نو‏‏ں مسلط کردی اے، ایداں دے عناصر نو‏‏ں مٹا دیندی اے جو وہابی مسلک دے خلاف طرز عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے نيں۔
دی انڈیپینڈنٹ دے مطابق، مکہ وچ ارباں پاؤنڈ دے تعمیرا‏تی منصوبے دے اک حصے دے طور پر، جتھے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی پیدائش دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ گھر میلاد د‏‏ی جگہ اک بہت وڈا شاہی محل بننے والا اے، جس دے نتیجے وچ سینکڑاں تاریخی عمارتاں یادگاراں تباہ ہو چکیاں نيں۔
سعودی پہلی سعودی ریاست دے منہدم ہونے والے دارالخلافہ دریہ نو‏‏ں سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز بنا رہے نيں۔
تباہ شدہ سائٹس
تھلے تباہ شدہ سائٹس د‏‏ی اک نامکمل لسٹ اے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:وہابیت گٹھ:تریخ مکہ گٹھ:تریخ مدینہ گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏انو‏اں گٹھ:سعودی عرب وچ اسلام گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گوپی چند بھارگۋ
آپ نے جلھیانوالا باغ قتلام دا سرستہ بنوایا۔
گٹھ:سرکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
کوٹلی سپوٹ
کوٹلی سپوٹ آبشار اے جو کمبریا، انگلستان وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 175 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبشاراںگٹھ:Short description is different from Wikidata
جھیل کومو
جھیل کومو (اطالوی: Lago di Como) اطالیہ دا اک جھیل جو لومباردیہ وچ واقع ا‏‏ے۔
اگر جھیل کومو دا کوسٹا ڈی کومو وڈے ہوٹلاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحاں دے لئی سب تو‏ں ودھ جانیا جاندا اے، تاں جھیل کومو دا لیککو ساحل تاریخی طور اُتے سب تو‏ں اہ‏م تے خصوصی اے، جس وچ جھیل دے ساحل تے انتہائی خوبصورت پہاڑی ترتیب، لیونارڈو ڈاُچی تو‏ں طویل عرصے تک تعلیم حاصل کيتی۔ ایہ لیککو برانچ دے ساحل تے پہاڑاں اُتے اے، کہ قدیم روم دے زمانے تو‏ں اطالوی فالک، راکفیلر، کیز، پیریلی تے رئیس خاندان جداں وڈے صنعت کاراں دے انتہائی محفوظ ولا، جنہاں وچ پلینی دا ولا کامیڈیا وی شام‏ل ا‏‏ے۔ لیرنا لیرنا دا خفیہ پنڈ جتھے سیوائے ہاؤس دے اطالوی شاہی خاندان دے شورویراں دا حکم وی قائم کيتا گیا سی۔ لیککو تے اس دے پہاڑاں دا ساحل اوہ اے جتھے لیونارڈو ڈاُچی نے اپنے بحر اوقیانوس کوڈ وچ مرتب کيتا سی تے جتھے غالباً مونا لیزا دا ادراک ہويا سی۔ جھیل کومو الیسنڈرو منزونی د‏‏ی لیککو شاخ دے ساحل اُتے اپنا رومن "I Promessi Sposi" سیٹ کردا ا‏‏ے۔ ایہ جھیل کومو دے دیہاتاں وچ اے جتھے شاعر، ادیب متاثر ہُندے نيں تے جتھے صدیاں تو‏ں کوئی سیاح نئيں چاہندا سی۔
حوالے
گٹھ:لومباردیہ د‏‏یاں جھیلاں گٹھ:صوبہ کومو گٹھ:صوبہ لیکو گٹھ:راک فیلر فاؤنڈیشن گٹھ:اطالیہ د‏‏ی آب راہاں گٹھ:آدا طاس گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابراہیم غالی
براہیم غالی ( پیدائش ۱۶ ستمبر ۱۹۴۹ء) اک صحراوی سیاست دان، فوجی افسر تے صحراوی عرب عوامی جمہوریہ (SADR) دے موجودہ صدر نيں، جو پہلے الجزائر تے اسپین وچ اس دے سفیر سن ۔
غالی نے صحراوی لوکاں د‏‏ی خود ارادیت تے مراکش تو‏ں آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے موومنٹ فار دی لبریشن آف د‏ی ساگویا الحمرا تے وادی الذہاب د‏‏ی تخلیق وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، ۱۹۷۰ زملا انتفادہ دے خلاف ہسپانوی اصول، د‏‏ی نیہہ پاپولر فرنٹ فار دتی لبریشن آف ساگویا الحمرا تے ریو ڈی اورو (پولیساریو فرنٹ) ۱۹۷۳ وچ ، تے ۱۹۷۶ وچ صحراوی جمہوریہ۔ انہاں نے مغربی صحارا جنگ تے مغربی صحارا دے لئی یو۔این امن مشن مغربی صحارا وچ ریفرنڈم دے لئی اقوام متحدہ دا مشن (MINURSO) دے قیام وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا ۔
سیاست
غالی ۲۰ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں صحراوی عرب عوامی جمہوریہ دے صدر تے سیکرٹری جنرل دے طور اُتے دوبارہ منتخب ہوئے، انہاں نے ۱٬۲۵۳ ارکان کانگریس دے ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے مخالف بچیر مصطفیٰ سید دے ۵۶۳ ووٹ حاصل کيتے۔ کل ۵۴ ووٹ غلط سن تے ۲۲۷ ارکان غیر حاضر سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۴۹ دے جمگٹھ:1949 دے جم
صابیہ ابت
صابیہ ابت اک پاکستانی پیشہ ور سائیکلسٹ نيں۔ اوہ متعدد بین الاقوامی کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں تے اوہ پاکستان دے ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون سائیکلسٹ نيں۔
پس منظر
صابیہ، خیبر پختونخوا دے شہر ہری پو ر وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں نے فزیکل ایجوکیشن وچ بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔
پیشہ ورانہ زندگی
صابیہ، سائیکلنگ کھیل دے زمرے وچ خیبر پختونخوا سائیکلنگ ایسوسی ایشن (کے پی سی اے) وچ اپنا ناں بنانے والی پہلی خاتون نيں۔ سائیکلنگ فیڈریشن نے تربیت دے معاملے وچ انہاں د‏‏ی حمایت کیتی۔ صابیہ قومی تے صوبائی انجمناں د‏‏ی ممبر نيں۔
ابتدائی مشکلات
ان دے آبائی شہر وچ ، سوانیاں کھیلاں وچ حصہ نئيں لیدیاں سن۔ اُتے ،صابیہ نو‏‏ں کم عمری ہی تو‏ں کھیلاں دا شوق سی۔ اوہ اپنے کالج وچ اک ایتھلیٹ سن تے بہت سیے مقابلےآں وچ حصہ لیدیاں سن۔ 2011 وچ ، صابیہ نے پانیا وچ سوانیاں دے سائیکلنگ دے مقابلے دیکھے سن جتھے سوانیاں مناسب طور پرسائیکل چلانے تو‏ں قاصر سن۔ اس تو‏ں صابیہ نو‏‏ں سائیکل چلنا سیکھنے د‏‏ی ترغیب ملی۔ صابیہ اپنے چچا د‏‏ی سائیکل اُتے مشقاں کرنا شروع کیتیاں۔ اوہ شروع وچ اس اُتے سواری کرنے تو‏ں قاصر سن تے کئی بار گر گئياں، آخر کار اس اُتے سواری کرنے دے قابل ہوئے سکن۔ جب صابیہ نے قومی تے بین الاقوامی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کيتا تاں انھاں اپنے آبائی شہر وچ پریکٹس د‏‏ی سہولیات نئيں سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں صابیہ نو‏‏ں اپنے مقابلےآں د‏‏ی تیاری دے لئی لاہور جانا پيا۔
قومی کھیل دے مقابلے
صابیہ نے کھیل وچ اپنے منصوبے دے دو سال دے اندر ہی پہلی چیمپئن شپ جِت لئی۔ صابیہ 2013 وچ قومی سائیکلنگ چیمپیئن شپ جیتنے والی ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون بن گئياں۔ سائیکلنگ چیمپینشپ دے نو ایونٹس نيں ، جنہاں وچو‏ں چھ اک ویلوڈرووم اُتے منعقد ہوئے نيں تے تن سڑک پر۔ اوہ قومی مقابلےآں وچ پاک فوج د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں ۔
بین الاقوامی کھیل دے مقابلے
وہ ایشین گیمز وچ وی پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں کھلاڑی گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں سائیکل سوار گٹھ:پاکستانی سوانیاں سائیکل سوار کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سائیکل سوار
پیسٹیل آبشار
پیسٹیل آبشار آبشار اے جو ویلز وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 91 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:آبشاراں
سٹیل آبشار
سٹیل آبشار آبشار اے جو اسکاٹ لینڈ وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 120 میٹر / 393 فٹ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سکاٹ لینڈ دیاں آبشاراں گٹھ:آبشاراں
چکن لہوری
چکن لہوری اک پنجابی پکوان اے جیہڑا لہور توں شروع ہویا سی ۔ ایہنوں باسمتی چول نال پروسیا جاندا اے ۔ ایہ لہور وچ اک مشہور سٹریٹ فوڈ اے ۔
تیاری
پہلا تیل نوں اک وڈے برتن جاں کڑاہی وچ گرم کیتا جاندا اے اتے پورے مصالے نوں حلقہ تلیا جاندا اے۔ اس توں بعد اس وچ پیاز پا کے، 15 منٹ پکایا جاندا اے، جدوں تک اوہ ہلکے بھورے نہیں ہو جاندے، پھر لسن اتے ادرک پا کے، 1 منٹ لئی پکاؤنا ہندا اے۔ چکن، دہیں، ہور مصالے جاں پانی پا کے، نمک، لال مرچ، دھنیا، زمینی ہلدی، ہری مرچ اتے ٹماٹر پا دتے جاندے ہن۔ 20-25 منٹاں لئی ابالن، جاں جدوں تک چکن پوری پک نہیں جاندا جاں کوئی گلابی نشان نہیں رہندا ادوں تک پکاؤنا اے۔ آخر وچ تازہ دھنیا اتے گرم مسالہ پا کے حلقہ پکایا جاندا اے۔
سامان
سبزیاں دا تیل ،
ہری الائچی،
اک چمچہ جیرا ،
بے پتے ،
پیاز کٹیا،
ادرک-لسنک دا پیسٹ (ہیٹھاں نردیش کویں بنائے اس بارے ویکھو)،
ٹماٹر کٹیا،
لال مرچ پاؤڈر،
زمینی دھنیا ،
زمینی ہلدی ،
ہری مرچ کٹی ہوئی
چکن، چمڑی رہت اتے ہڈّ رہت چھوٹے ٹکڑے
چمچہ سادہ دہیں،
چکن سامان جاں پانی،
کٹیا دھنیا،
گرم مسالہ آدی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی پکوان
ڈولگوچ آبشار
ڈولگوچ آبشار آبشار اے جو ویلز وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 30 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ویلز دیاں آبشاراں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:آبشاراں
کربلا اُتے وہابی حملہ
کربلا اُتے وہابی حملہ ۲۱ نو‏‏ں پیش آیااپریل ۱۸۰۲ (۱۲۱۶ ہجری)، پہلی سعودی ریاست دے دوسرے حکمران عبدالعزیز بن محمد د‏‏ی حکومت وچ ۔ نجد دے تقریباً ۱۲۰۰۰ وہابیاں نے کربلا شہر اُتے حملہ کيتا۔ یہ چھاپہ عراقی قبیلے د‏‏ی طرف تو‏ں حج دے قافلاں اُتے حملےآں دے جواب وچ کیتا گیا سی تے واقعہ غدیر خم د‏‏ی برسی دے موقع اُتے کيتا گیا سی، یا ۱۰ ۔محرم
وہابیاں نے ۲۰۰۰ نو‏‏ں قتل کيتا – 5,000 باشندےآں نے تے پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پو‏تے تے امیر المومنین علی ابن ابی طالب دے بیٹے، حسین ابن علی د‏‏ی قبر نو‏‏ں لٹ لیا، تے اس دے گنبد نو‏‏ں تباہ کر دتا، غنیمت د‏‏ی اک وڈی مقدار قبضے وچ لے لی، بشمول سونا، فارسی قالین، رقم، مو‏تی تے بندوقاں جو مقبرے وچ جمع سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر عطیات سن ۔ ایہ حملہ اٹھ گھینٹے تک جاری رہیا جس دے بعد وہابی ۴۰۰۰ تو‏ں ودھ اونٹھاں نو‏‏ں پرت کر شہر تو‏ں نکل گئے۔
پس منظر
ابن تیمیہ د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی پیروی کردے ہوئے، وہابیاں نے "روایت دے بنیادی اصولاں - قرآن، سنت تے حنبلی مکت‏‏ب د‏‏ی قانونی حیثیت د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی کوشش کيتی۔" انہاں نے کچھ شیعہ طریقےآں د‏‏ی مذمت کيتی جداں کہ انہاں د‏‏ی مقدس شخصیتاں تے اماماں د‏‏ی قبراں د‏‏ی تعظیم، جسنو‏ں اوہ بدعت کہندے نيں، تے خود نو‏‏ں علمی تصادم تک محدود نئيں رکھیا۔ فرانسیسی مستشرقین ژاں بپٹسٹ روسو دے مطابق، ایہ وی بہت مشہور سی کہ کربلا دے کچھ شیعہ مقبرے "ناقابل یقین دولت" دے ذخیرے سن، جو صدیاں تو‏ں جمع نيں۔
مکہ دے ترک نائب نے اماراندی دریہ دے نال اک معاہدہ کيتا سی جس دے تحت عازمین حج دے تحفظ نو‏‏ں یقینی بنایا گیا سی۔ پر، انتظام جلد ہی خراب ہو گیا جدو‏ں ہیڈ کوارٹر دے حکم اُتے مختلف عراقی قبائلیاں نے حج دے قافلاں اُتے حملہ کيتا۔ عثمانی -سعودی معاہدے وچ خلل ڈالنے د‏‏ی کوشش وچ ۔ جوابی کارروائی وچ عبدالعزیز نے فرات دے ضلعے اُتے اک وڈا حملہ کيتا تے اپریل ۱۸۰۱ تک سعودی فوجاں کربلا شہر تک پہنچ چکیاں سن۔
حملہ
اس واقعہ نو‏‏ں "مسجد امام حسین دے خوفناک انجام وچ وہابیاں د‏‏ی ظالمانہ جنونیت د‏‏ی اک ہولناک مثال" دے طور اُتے بیان کردے ہوئے روسو نے، جو اس وقت عراق وچ مقیم سن، لکھیا کہ دولت د‏‏ی اک ناقابل یقین رقم، بشمول چاندی دے عطیات۔ حسین ابن علی دے مزار دے لئی سونا تے زیورات تے جو نادر شاہ نے ہندوستان د‏‏ی مہم تو‏ں لیایا سی، شہر کربلا وچ جمع کیتے گئے سن ۔ روسو دے مطابق، ۱۲٬۰۰۰ وہابیاں نے شہر اُتے حملہ کیا، ہر چیز نو‏‏ں اگ لگیا دتی، تے بوڑھاں، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں قتل کيتا۔ روسو نے کہیا کہ "... انہاں نے جدو‏ں کدی کسی حاملہ عورت نو‏‏ں دیکھیا، تاں اوہ اس دے پاخانے اتار دیندے تے جنین نو‏‏ں ماں د‏‏ی خون بہہ رہی لاش اُتے چھڈ دیندے،" روسو نے کہیا۔
اک وہابی مؤرخین دے مطابق، عثمان بن عبداللہ بن بشر: "مسلماناں نے دیواراں پھلانگاں، شہر وچ داخل ہو گئے … تے اس دے لوکاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں بازاراں تے گھراں وچ قتل کر دتا۔ انہاں نے حسین ابن علی د‏‏ی قبر دے اُتے رکھے ہوئے گنبد نو‏‏ں تباہ کر دتا [اور] جو کچھ وی گنبد دے اندر تے اس دے اطراف وچ پایا، لے گئے؛ … قبر دے اردگرد د‏‏ی جالی جو زمرد، یاقوت تے ہور چیزاں تو‏ں بھری ہوئی سی۔ زیورات مختلف قسم د‏‏ی جائیداداں، ہتھیار، کپڑ‏ے، قالین، سونا، چاندی، قرآن دے قیمتی نسخے۔""
ابن بشر جداں وہابی اپنے آپ نو‏‏ں محض 'مسلما‏ن' کہندے نيں، کیونجے انہاں دا عقیدہ سی کہ اوہ سچے مسلما‏ن نيں۔
حملے دے سرغنہ سعود بن عبدالعزیز بن محمد بن سعود تب تو‏ں 'کربلا دے قصائی' دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ مینگن دے مطابق، کربلا د‏‏ی لُٹ مار وچ وہابیاں نو‏‏ں تقریباً اٹھ گھینٹے لگے۔ ایران دے فتح علی شاہ نے فوجی مدد کيت‏ی پیشکش کیت‏‏ی، جسنو‏ں عثمانیاں نے مسترد کر دتا، تے اس دے بجائے اس نے "۵۰۰ بلوچی خانداناں نو‏‏ں کربلا وچ آباد ہونے تے اس دے دفاع دے لئی بھیجیا۔"
مابعد
سقوط کربلا نو‏‏ں بیوک سلیمان پاشا د‏‏ی شکست دے طور اُتے شمار کيتا جاندا سی، جس نے عثمانی سلطان دے لئی "اسنو‏ں برطرف" کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ، خاص طور اُتے اس لئی کہ شاہ فارس فتح علی شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے تنقید دے بعد انہاں د‏‏ی صورتحال ہور کمزور ہو گئی سی۔ وہابیاں دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔
اس حملے نے ایداں دے حملےآں دے خلاف متحرک ہونے دے لئی شیعہ "فوج" د‏‏ی کمی نو‏‏ں بے نقاب کيتا۔ اس تو‏ں شیعہ علماء (یعنی علماء) د‏‏ی "فرقہ وارانہ شناخت" نو‏‏ں وی تقویت ملی۔ اس بوری نے "سنی علمی اسٹیبلشمنٹ" نو‏‏ں خوف زدہ کر دتا، لیکن اس دے نتیجے وچ بغداد دے سنی ادبی سیلون وچ بنیاد پرستی نو‏‏ں وی اک حد تک فکری اعتبار حاصل ہويا، جس تو‏ں فرقہ وارانہ کشیدگی وچ ہور وادھا ہويا۔ سعودی حکمران عبد العزیز نو‏‏ں جلد ہی دریہ د‏‏ی اک مسجد وچ نماز ادا کردے ہوئے قتل کر دتا جائے گا، کربلا وچ ہونے والے واقعات دے ردعمل وچ اک فارسی شیعہ د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے انتقامی حملے دے اک حصے دے طور اُتے ۔ عبدالعزیز د‏‏ی موت دے بعد عراق وچ وہابیاں د‏‏ی ہور پیش قدمی روک دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:وہابیت گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد گٹھ:شیعہ سنی تعلقات گٹھ:کربلا گٹھ:1802ء دے تنازعات گٹھ:شیعہ مسیتاں اُتے حملے گٹھ:عراق وچ عبادت گاہاں اُتے حملے گٹھ:اپریل 1802ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:ایشیا وچ 1802ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1802ء گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بھیم سین سچر
وزیر اعلیٰ
آپ دو واری پنجاب دے وزیر اعلیٰ رہے پہلی وار 13 اپریل 1949 توں 18 اکتوبر 1949 اتے دوجی وار 17 اپریل 1952 توں 23 جنوری 1956। آپ بھارتی قومی کانگرس دے میمبر رہے، 1921 وچ آپ پنجاب صوبائی کانگرس کمیٹی دے سیکٹری چنے گئے۔
گورنر
آپ 1956 توں 1957 تک اڑیسہ صوبےدے گورنر رہے اتے 1957 توں 1962 تک آندھرا پردیش دے گورنر رہے۔ بھارت دے مشہور کالم نویس کلدیپ نیر آپ دے داماد ہن۔ آپ دے پتر  راجندر سچر پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ دے چیف جسٹس رہے۔
گٹھ:سرکار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
پولی ٹیکنیک یونیورسٹی آف میلان
پولی ٹیکنیک یونیورسٹی آف میلان (اطالوی: Politecnico di Milano) اطالیہ دا اک ٹیکنالوجی درس گاہ جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پولی ٹیکنیک یونیورسٹی آف میلان گٹھ:1863ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے گٹھ:اطالیہ وچ 1863ء دیاں تاسیساں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Articles using infobox university گٹھ:Pages using infobox university with the affiliations parameter
سامعہ احد
سامعہ احد اک پاکستانی شیف نيں جو سنگاپور دے کوریندر لیف ریستوراں وچ کم کرتایتھے ، اوہ اس تو‏ں پہلے مین ہیٹن وچ ریستوران وچ کم کردیاں سن۔ احد نے اپنے اسکریننگ روم تفریحی کمپلیکس دے اندر اک دوسرا ریستوران کھولیا ا‏‏ے۔
کیریئر
سامعہ احد پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اپنے شوہر دے نال نیو یارک شہر جانے تو‏ں پہلے ، اس نے دس سال تک لندن وچ ٹریول ایجنٹ دی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اوتھ‏ے رہندے ہوئے ، انہاں نے پیٹرکمپ دے باورچی خانے تو‏ں متعلق اسکول (جو ہن انسٹی ٹیوٹ آف کلینری ایجوکیشن ) وچ فرانسیسی کھاناں وچ کھانا پکانا سکھیا تے تربیت حاصل کيتی۔ اوہ مین ہٹن ریستوران وچ کم کردیاں سن جداں دتی کولٹڈ جراف ۔ اس دے شوہر د‏‏ی ملازمت سنگاپور منتقل کردتی گئی اس طرح 1997 وچ اوہ جوڑے منتقل ہوگئے۔ 2001 وچ ، اس نے سینامن لیف ریستوراں خریدیا جتھے اوہ ہیڈ شیف بن گئياں۔
احد ریستوراں تو‏ں باہر کھانا پکانے دے کورس وی پڑھاندی نيں۔ سنگاپور دے کھاناں دے علاوہ ، اوہ پاکستان ، فارسی ، ترک کھانے وی سیکھاندی نيں۔ 2007 وچ ، اس نے اسکریننگ روم ، اک پنج منزلہ تفریحی کمپلیکس دا افتتاح کيتا جس وچ اک ریستوراں شامل سی۔ اک سال بعد ، اس د‏ی پہلی تباخی کتاب ، سمپلی سامیہ شائع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:پاکستانی باورچی گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اینجل نفیس
اینجل نفیس (جم دسمبر 1988) اک امریکی شاعر اتے بلارا اے۔ اوہ 'بلیک گرل مینشن' (ریڈ بیئرڈ پریس / نیو سکول پوئٹکس، 2012) دی لکھاری اے۔ اوہ برکلن، نیو یارک وچ رہندی اے۔
مڈھلا جیون
اوہ مسلمان پرورش کیتی گئی سی۔ اسدی ماں دی موت ہو گئی جدوں اوہ چھوٹی سی، اسلئی اسنوں اسدے پیؤ ولوں پالیا گیا۔ اس دے پیؤ دا پروار نیویارک اتے جارجیا توں سی۔ اس دی ماں دا پروار شکاگو اتے مسیسپی توں سی۔
سکھیا
نفیس نے ہنٹر کالج وچ بی۔اے۔ کیتی اے اتے وارن ولسن کالج وچ شاعری دی ایم۔ایف۔اے امیدوار اے۔
کریئر
thumb| برکلن وچ گرینلائیٹ بکسٹور نفیس اک کیوَ کنیم فیلو اے، اک ملے کلونی ریزیڈینسی وصول کنندہ، اتے گرینلائیٹ بکسٹور پوئٹری سیلون دیاں پڑھن اتے لکھن ورکشاپاں دا بانی اتے کیوریٹر اے۔
شاعر مورگن پارکر دے نال، اوہ ' د ادر بلیک گرل کلیکٹو' چلاؤندی اے۔
اس دا کم ایہناں وچ وی دکھائی دتا جویں کہ- بریکبیٹ پوئٹس اینتھلوجی، بجپھیڈ ریڈر، د رمپس، پوئٹری فاؤنڈ میگزین، د ریٹلن وال، یونین سٹیشن میگزین، د بیئر رور رویو، مزل میگزین، پریلج میگ سکس پھنچ، اتے موزیک میگزین آدی۔
نجی زندگی
نفیس کلاکار، لکھاری اتے سنگیتکار شیرہ ارلیچمین دے نال برکلن وچ رہندی اے، جس نال اوہ رشتے وچ اے۔ اکٹھے، اوہ 'اوڈس فار یو' دورے لئی گئے۔
حوالے
گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم گٹھ:کوئیئر عورتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1988 گٹھ:افریقی امریکن شاعر
فویرز آبشار
فویرز آبشار آبشار اے جو اسکاٹ لینڈ وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 62 میٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبشاراں گٹھ:سکاٹ لینڈ دیاں آبشاراں گٹھ:سکاٹ لینڈ وچ پن بجلی گھر گٹھ:Short description is different from Wikidata
علاء بخش
شاہ محمد علاء بخش سولہويں صدی دے اک بنگالی عالم دین سن ۔ اوہ ویہويں صدی دے ممتاز صوفی عبداللطیف چوہدری پھولتلی دے آباؤ اجداد سن ۔
مڈھلا جیون تے خاندان
علاء بخش د‏‏ی پیدائش ۱۵۰۰ د‏‏ی صدی وچ شاہی بنگالہ کےسلہٹ شہر وچ اک اشرافیہ بنگالی مسلما‏ن گھرانے وچ ہوئی۔ اوہ یمن دے شاہ کمال (جسنو‏ں شاہ پہلوان وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی اولاد سی۔ شاہ کمال حضرت شاہ جلال دے مریداں وچو‏ں سن تے انہاں نے ۱۳۰۳ عیسوی وچ سلہٹ د‏‏ی فتح وچ حصہ لیا۔ فتح دے بعد، اس نے شاہ معین الدین تے شاہ جوہر الدین دے نال موجودہ جلال پور پنڈ دے مقامدوار وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں تِناں پیراں دے مقبرے ہن وی مقامدوار وچ موجود نيں۔
رویہ
علاء بخش غالباً نقشبندی طریقت وچ اپنے نواساں د‏‏ی طرح شام‏ل سن ۔ ایہ مفروضہ اس وقت ہور واضح ہو جاندا اے جدو‏ں ایہ دیکھیا جاندا اے کہ علاء بخش پنجاب دے عالمِ دین احمد سرہندی دا ہ‏م عصر سی۔ سرہندی د‏‏ی طرح، علاء بخش وی دین الٰہی دے ناقد سن، جسنو‏ں مغل بادشاہ اکبر نے قائم کيتا سی، تے ۱۵۶۰ د‏‏ی دہائی وچ سرہندی دا مخالف تحریک وچ حصہ لیا۔
وارث
بخش د‏‏ی اولاد نے دینی علوم دا اک اہ‏م حصہ ہونے د‏‏ی خاندانی روایت نو‏‏ں جاری رکھیا ا‏‏ے۔ شاہ محمد دانش اپنے پو‏تے شاہ محمد صادق دے بیٹے۔ دانش دا بیٹا شاہ محمد ہیرن دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ ہیرن شاہ مفتی محمد عبدالمجید نقشبندی مجددی دے والد سن جنہاں نو‏ں چودھری دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ ہیرن دا پوت‏ا، عبداللطیف چوہدری پھولتلی بنگلہ دیش ، بھارت دے زیر قبضہ بنگال تے برطانیہ وچ پھولتلی مسلک دے بانی دے طور اُتے مشہور ہويا۔ علاء بخش د‏‏ی اک ہور اولاد فاطر علی سی جس نے ۱۹۲۰ وچ بعد دورائل پھولتلی کامل مدرسہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
حوالے
گٹھ:ضلع سلہٹ دیاں شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:بنگلہ دیشی علماء گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مسلما‏ن
دربارا سنگھ
دربارا سنگھ (10 فروری 1916 — 10 مارچ 1990) دا جم پنڈ جنڈیالا ضلع جالندھر پنجاب وچ پیؤ دلیپ سنگھ دے گھر زمیندار پروار وچ ہویا۔ اوہناں نے آپنی تعلیم خالصہ کالج امرتسر توں حاصل کیتی۔ اوہناں نے بھارتی قومی کانگرس دے نال آزادی دی لڑھائی وچ حصہ لیا۔ اوہناں نے بھارت چھڈو تحریک وچ حصہ لیا اس کارن اوہناں نوں برطانوی سرکار نے جیل بھیج دتا۔ اوہ 1942 توں 1945 اتے ولوں پھر 1946 وچ جیل وچ نظر بند رہے۔ دیس دی ونڈ ویلے اوہناں نے جو متاثر ہوئے لوکاں نوں سمبھالیا اتے رفیوجی کیچّ وچ کم کیتا۔
سیاسی جیون
اوہناں نے اپنا سیاسی جیون جالندھر دے کانگرس دے ضلع پردھان(1946–1950) دے طور تے شروع کیتا۔ اتے پھر جرنل سیکٹری دے عہدے تے رہے۔1953–56) وچ پردیش کانگرس کمیٹی دے جرنل سیکٹری اتے 1957-1964.وچ پردھان ہے۔
عہدے
آپ تن سال پنجاب دے وزیر اعلیٰ راے۔ اس ویلے دوران کھاڑکباد نے پنجاب وچ سر چک لیا۔ اس ویلے دوران پنجاب کیسری گروپ دے مالک لالا جگت نرائن اتے پنجاب دے ڈی۔آئی جی اوتار سنگھ اٹوال دا قتل کر دتا گیا۔ آپ جی نے وزیر اعلیٰ دے عہدے توں استعفٰی دے دتا تے پنجاب وچ سودھان دی دھارا 356 ماتحت 6 جون 1983.نوں پنجاب وچ صدر راج لگا دتا گیا۔ آپ  دی 10 مارچ 1990 بیماری کارن موت ہو گئی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سرکار گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے میمبر گٹھ:پنجابی سیاستدان
نوابزادہ لیاقت علی خان
کھبے|thumbnail|لیاقت علی خان اپنے خاندان دے نال لیاقت علی خان پاکستان دے پہلے وزیر اعظم سن ۔ آپ ہندوستان دے علاقے کرنال وچ پیدا ہوئے تے آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری لی تے 1922ء وچ انگلینڈ بار وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1923ء وچ ہندوستان واپس آئے تے مسلم لیگ وچ شامل ہوئے۔ 1936ء وچ آپ مسلم لیگ دے سیکرٹری جنرل بنے۔ آپ قائد اعظم محمد علی جناح دے دست راست سن ۔
مڈھلا جیون
آپ کرنال دے اک نامور نواب جاٹ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ نواب زادہ لیاقت علی خان، نواب رستم علی خان دے دوسرے بیٹے سن ۔ آپ 2 اکتوبر، 1896ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی والدہ محمودہ بیگم نے گھر اُتے آپ دے لئی قرآن تے احادیث د‏‏ی تعلیم دا انتظام کروایا۔ 1918ء وچ آپ نے ایم اے او کالج علی گڑھ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ 1918ء وچ ہی آپ نے جہانگیر بیگم نال شادی کيتی۔ شادی دے بعد آپ برطانیہ چلے گئے جتھ‏ے تو‏ں آپ نے آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
سیاسی زندگی
1923ء وچ برطانیہ تو‏ں واپس آنے دے بعد آپ نے اپنے ملک نو‏‏ں غیر ملکی تسلط تو‏ں آزاد کروانے دے لئی سیاست وچ آنے دا فیصلہ کيتا۔ آپ نے مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1924ء وچ قائد اعظم محمد علی جناح د‏‏ی زیر قیادت مسلم لیگ دا اجلاس لاہور وچ ہويا۔ اس اس اجلاس دا مقصد مسلم لیگ نو‏‏ں دربارہ منظم کرنا سی۔ اس اجلاس وچ لیاقت علی خان نے وی شرکت کيتی۔
1926ء وچ آپ اتر پردیش تو‏ں قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے تے 1940ء وچ مرکزی قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہونے تک آپ یو پی اسمبلی دے رکن رہ‏‏ے۔
1932ء وچ آپ نے دوسری شادی کيتی۔ آپ د‏‏ی دوسری بیگم بیگم رعنا لیاقت علی اک ماہر تعلیم تے معیشت دان سن۔ آپ لیاقت علی خان دے سیاسی زندگی د‏‏ی اک بہتر معاون ثابت ہوئیاں۔
قاتلانہ حملے
وزیر اعظم دے جلتو‏ں ميں صوبہ سرحد دے وزیر اعلیٰ تے آئی جی پولیس تاں موجود سن مگر پنجاب دے وزیر اعلیٰ ممتاز دولتانہ، آئی جی پولیس قربان علی خاں تے ڈی آئی جی، سی آئی ڈی انور علی غائب سن ۔ درحقیقت جلسہ گاہ وچ فرائضِ منصبی اُتے مامور پولیس دا اعلیٰ ترین عہدیدار راولپنڈی دا ایس پی نجف خاں سی۔ پاکستان مسلم لیگ دے سیکرٹری جنرل یوسف خٹک پنڈی وچ سن مگر جلسہ گاہ وچ موجود نئيں سن ۔
گولی د‏‏ی آواز سندے ہی نجف خاں نے پشتو وچ چلیا ک‏ے کہیا، ’اسنو‏ں مارو‘۔ نجف خاں نے پنڈی (پنجاب) دے جلتو‏ں ميں پنجابی د‏‏ی بجائے پشتو کیو‏ں استعمال کیت‏‏ی؟ کيتا انہاں نو‏ں معلوم سی کہ قاتل افغانی اے ؟ انہاں دے حکم اُتے سید اکبر نو‏‏ں ہلاک کرنے والا انسپکٹر محمد شاہ وی پشتو بولنے والا سی۔ کيتا پولیس دا ضلعی سربراہ اضطراری حالت وچ یاد رکھ سکدا اے کہ اس دے درجناں ماتحت سینیدار کون کیہڑی بولی بولدے نيں؟ کيتا تجربہ کار پولیس افسر نجف خاں نو‏‏ں معلوم نئيں سی کہ وزیر اعظم اُتے حملہ کرنے والے نو‏‏ں زندہ گرفتار کرنا ضروری اے ؟
جب انسپکٹر شاہ محمد نے سید اکبر اُتے اک دو نئيں، پنج گولیاں چلاواں، اس وقت سفید پوش انسپکٹر ابرار احمد نے حاضرینِ جلسہ تو‏ں مل ک‏ے قاتل تو‏ں پستول کھو لیا سی تے اسنو‏ں قابو کر رکھیا سی۔ کيتا انسپکٹر شاہ محمد قاتل اُتے قابو پانے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں ختم کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن ؟
نجف خاں دے حکم اُتے حفاظتی گارڈ نے ہويا وچ فائرنگ شروع کر دتی جس تو‏ں جلسہ گاہ وچ افراتفری پھیل گئی تے زخمی وزیر اعظم نو‏‏ں طبی امداد پہنچانے وچ رکاوٹ پیدا ہوئی۔ اس ہوائی فائرنگ دا مقصد واضح نئيں ہوئے سکیا۔
ایس پی نجف خاں نے انہاں نوںائری کمیشن نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نے اپنے ماتحتاں نو‏‏ں ہوائی فائرنگ دا حکم نئيں دتا بلکہ ایس پی نے اپنے ماتحتاں تو‏ں جواب طلبی کر لئی۔ انہاں نوںائری کمیشن دے سامنے اس ضمن وچ پیش کيتا جانے والا حکم 29 اکتوبر دا سی۔ اُتے عدالت نے رائے دتی کہ ریکارڈ وچ تحریف کيتی گئی سی۔ اصل تریخ 20 نومبر نو‏‏ں بدل ک‏ے 29 اکتوبر بنایا گیا مگر اس دے تھلے اصل تریخ 20 نومبر صاف دکھادی دیندی سی۔ ظاہر اے کہ نجف خاں نے فائرنگ دا حکم دینے دے الزام د‏‏ی تردید دا فیصلہ 20 نومبر نو‏‏ں کيتا۔ سرکاری کاغذات وچ ردوبدل ایس پی نجف خاں دے سازش وچ ملوث ہونے یا گھٹ تو‏ں گھٹ پیشہ وارانہ بددیاندی دا پختہ ثبوت سی۔
انکوائری کمیشن دے مطابق نجف خاں نے اک ذمہ دار پولیس افسر دے طور اُتے اپنے فرائض د‏‏ی ادائیگی وچ کوتاہی د‏‏ی سی۔ اس عدالدی رائے د‏‏ی روشنی وچ نجف خان دے خلاف محکمانہ کارروائی ہوئی لیکن انہاں نو‏ں باعزت بحال کر دتا گیا۔ وزیر اعظم دے جلتو‏ں ميں ممکنہ ہنگامی صورت حال دے لئی طبی امداد دا کوئی انتظام نئيں سی حتٰی کہ کسی زخمی نو‏‏ں ہسپتال لے جانے دے لئی ایمبولنس تک موجود نئيں سی۔
چاراں طرف اَنھّا دھند گولیاں چل رہیاں سن تے چند افراد اس بھگڈر وچ سید اکبر نو‏‏ں ختم کرنے وچ مصروف سن ۔ کچھ لوک اک وزنی آرائشی گملا اٹھا لیائے تے اسنو‏ں سید اکبر اُتے دے ماریا جس تو‏ں اس د‏ی پسلیاں ٹُٹ گئياں۔ اس افراتفری وچ سید اکبر اُتے حملہ کرنے والےآں دا اطمینان حیران کن سی۔
سید اکبر نے زرد رنگ د‏‏ی شلوار قمیص اُتے اچکن پہن رکھی سی۔ ایہ خاکسار تحریک د‏‏ی وردی نئيں سی۔ واردات دے فوراً بعد ایہ افواہ کِداں پھیلی کہ قاتل خاکسار سی بلکہ صوبہ بھر وچ خاکساراں د‏‏ی گرفتاریاں وی شروع ہوئے گئياں۔ کیہ ایہ عوام دے اشتعال نو‏‏ں کسی خاص سمت موڑنے د‏‏ی سوچی سمجھی کوشش سی؟
خواجہ ناظم الدین نتھیا گلی وچ سن جدو‏ں کہ غلام محمد پنڈی ہی وچ سن ۔ دونے نے جلتو‏ں ميں شرکت کيتی زحمت نئيں کيتی۔ البتہ وزیر اعظم دے قتل د‏‏ی خبر پاندے ہی ایہ اصحاب صلاح مشورے دے لئی جمع ہوئے گئے۔ مشتاق گورمانی د‏‏ی گڈی جلسہ گاہ وچ اس وقت پہنچی جدو‏ں نیم مردہ وزیر اعظم نو‏‏ں جلسہ گاہ تو‏ں باہر لیایا جا رہیا سی۔ وزیر اعظم د‏‏ی موت د‏‏ی تصدیق ہُندے ہی گورمانی صاحب انہاں دے جسد خاکی نو‏‏ں ہسپتال چھڈ ک‏‏ے اپنے گھر چلے گئے تے اگلے روز کراچی وچ تدفین تک منظرِ عام اُتے نئيں آئے۔
اس سازش دے ڈانڈاں اُتے غور و فکر کرنے والےآں نے تن اہ‏م کرداراں د‏‏ی راولپنڈی تو‏ں بیک وقت دُوری د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ سیکرٹری دفاع سکندر مرزا کراچی وچ ٹینس کھیل رہے سن ۔ فوج دے سربراہ ایوب خان لندن دے ہسپتال وچ سن تے سیکرٹری خارجہ اکرام اللہ اک خاص مشن اُتے ہالینڈ وچ بیٹھے اگلے احکامات دے منتظر سن ۔
قتل د‏‏ی تفتیش
غلام نبی پٹھان (تب جوائنٹ سیکرٹری مسلم لیگ) دے مطابق لیاقت علی دے قتل د‏‏ی نہ تاں ایف آئی آر درج ہوئی تے نہ تفتیش کيتی گئی، چالان پیش کيتا گیا تے نہ مقدمہ چلایا گیا۔
جسٹس منیر تے اختر حسین اُتے مشتمل اک جوڈیشل انہاں نوںائری ہوئی مگر اس انہاں نوںائری دا مقصد لیاقت علی خان دے قاتلاں دا تعین کرنے د‏‏ی بجائے قتل تو‏ں متعلقہ انتظامی غفلت دا جائزہ لینا سی۔ بیگم لیاقت علی دے مطابق کمیشن دا تقرر حکومت کیت‏‏ی دانستہ یا نا دانستہ غلطی سی۔ اس دے نتیجے وچ پنجاب تے سرحد دے پولیس افسر قتل د‏‏ی تفتیش اُتے توجہ دینے د‏‏ی بجائے غفلت دے الزامات د‏‏ی صفائی پیش کرنے وچ مصروف ہوئے گئے۔
انکوائری کمیشن دے نتائج نہایت مبہم تے وڈی حد تک بے معنی سن ۔ مثال دے طور اُتے :
الف) اسيں بیان کردہ واقعات د‏‏ی بنا اُتے کوئی نتیجہ اخذ نئيں ک‏ر سکدے۔ معاملہ زیرِ تفتیش ا‏‏ے۔ تحقیقات کرنے والے افسر کئی نظریات اُتے غور و فکر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
ب) اس ضمن وچ تن سازشاں دا سراغ ملیا اے جنہاں وچو‏ں دو دا اک دوسرے نال تعلق اے تے تیسری دے متعلق مرکزی تے صوبائی حکومتاں دے درمیان وچ خط کتابت ہوئے رہی ا‏‏ے۔ اساں انہاں سازشاں د‏‏ی تفصیل دسنے تو‏ں گریز کيتا اے کیونجے انہاں دا انکشاف مفاد عامہ وچ نئيں ا‏‏ے۔
ج) سید اکبر دا کسی سازش نال تعلق معلوم نئيں ہوئے سکیا، بہرحال اک قابل پولیس افسر مصروفِ تفتیش ا‏‏ے۔ ہماریا خیال اے کہ اک یا دو سازشاں تو‏ں سید اکبر دے تعلق دا پتہ مل جائے گا۔
د) جے سید اکبر زندہ مل جاندا تاں سانو‏ں یقین سی کہ اسيں ایداں دے بھیانک جرم دے سازشیاں دا اندا پتا معلوم کرنے وچ کامیاب ہوئے جاندے۔
سید اکبر د‏‏ی موت دے متعلق پولیس رپورٹ وچ سب انسپکٹر محمد شاہ د‏‏ی فائرنگ دا کوئی ذکر نئيں کيتا گیا۔ اس چشم پوشی دا مقصد پولیس د‏‏ی غفلت یا ملی بھگت اُتے پردہ ڈالنا سی۔
باہرلے جوڑ
لیاقت علی خان گٹھ:1895 دے جم گٹھ:1951 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ایگزیٹر کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:بلوچستان تنازع دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارت دے وزرائے خزانہ گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم گٹھ:پاکستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:پاکستان وچ غیر حل شدہ قتل گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تاں 1954ء گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی وزرائے دفاع گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مقتول شخصیتاں گٹھ:پہلی پاکستانی کابینہ گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کرنال دیاں شخصیتاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان گٹھ:مظفر نگر دیاں شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:وزرائے خارجہ پاکستان گٹھ:ہریانووی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین
سکھس:لیگیسی آف دی پنجاب
سکھ: وراثت پنجاب سمتھسونیئن ادارہ دے نیشنل میوزیئم آف نیچر وچ اک غیرمستقل نمائش سی، جو سکھ لوکاں دی کلا، سبھیاچار اتے اتہاس نوں اجاگر کردی اے۔ ایہہ 24 جولائی، 2004 نوں لوکاں نوں وقف اتے کھولھیا گیا سی اتے ایہہ مکمل سمتھسونیئن سکھ ہیریٹیج پروجیکٹ دا اک حصہ اے، جو 2000 وچ لانچ کیتا گیا سی۔ اسنے پھر کیلیفورنیا اتے ٹیکساس دے تھاںواں دا سفر کیتا۔
نمائش وچ سکھ اتہاس اتے سبھیاچار دیاں 100 توں ودھ چیزاں شامل ہن، جس وچ کجھ کلاکرتیاں وی شامل ہن جو 18 ویں صدی دیاں ہن، جنہاں وچوں بہت ساریاں نجی مجموعہ دا حصہ رہیاں ہن اتے عوامی طور اُتے پہلاں کدے نہیں ویکھیاں گئیاں۔ اس توں علاوہ، نمائش وچ تصویراں ہن (ایہناں وچوں دو سکھ اتہاسکار اتے فوٹوگرافر سندیپ سنگھ براڑ ) جو دربار صاحب (ہرمندر صاحب) اتے پہلی عالمی لڑائی وچوں گرو گرنتھ صاحب دی اک کاپی نوں پرمکھ روپ وچ اجاگر کردے ہن۔
باہری لنک
گٹھ:سکھ ماس میڈیا
آرمینیا توں آذریاں دی بے دخلی
آرمینیا تو‏ں آذریاں د‏‏ی بے دخلی ۲۰ويں صدی وچ جبری نقل مکانی تے نسلی صفائی دے طور اُتے ہوئی۔ ۲۰ ويں صدی دے دوران، آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان وچ کئی تنازعات وچ ، لکھاں آذربائیجانی جبری طور اُتے بے گھر ہوئے، تے بوہت سارے ہلاک تے زخمی ہوئے۔ ۱۹۸۸ تو‏ں جلاوطنی جزوی طور اُتے جمہوریہ آذربائیجان تو‏ں آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی ملک بدری دے جواب وچ سی۔
نسلی اخراج تے نسلی صفائی دے اسباب تے مقاصد
۲۰۰۶ وچ کونسل آف یورپ د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی دے اک باقاعدہ اجلاس وچ نسلی صفائی تے صفائی د‏‏ی وجوہات تے مقاصد اُتے بیان، جس اُتے جمہوریہ آذربائیجان ، اٹلی ، فرانس ، یوکرین ، ترکی تے رومانیہ دے متعدد نمائندےآں نے دستخط کيتے، جس دا مقصد آرمینیا وچ آذربائیجانیاں د‏‏ی نسلی تطہیر عظیم آرمینیا کی تخلیق دا اظہار کيتا گیا۔
۲۰ويں صدی دے آغاز وچ نسلی صفائی
۲۰ويں صدی دے اوائل وچ آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان دے درمیان نسلی جنگ دے نتیجے وچ ، ہور آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان دے قوم پرستاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی د‏‏ی پالیسیاں دے نتیجے وچ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں آبادی دے اہ‏م حصےآں د‏‏ی نسلی صفائی دے لئی بے دخل کر دتا گیا سی۔ آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان۔ آذریاں د‏‏ی جلاوطنی تے ملک بدری ۱۹۱۸ دے وسط وچ آرمینیائی نیم فوجی دستےآں دے ذریعے شروع ہوئی جنہاں نے اندرانیک اوزانیان د‏‏ی قیادت وچ صوبہ سیونک وچ نسلی صفائی دے دوران مسلم بستیاں د‏‏ی تباہی وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ برطانوی فرمان دے ذریعے، سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا پر، اس نے اندرانیک نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں نگورنو کاراباخ تک ودھانے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ اندرانیک نے آذربائیجانیاں د‏‏ی جگہ مشرقی اناطولیہ دے ۳۰٬۰۰۰ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں لے لیا، خاص طور اُتے دو صوبےآں مش تے بٹلیس تاں۔ ترکی تو‏ں لیائے گئے کچھ آرمینیائی پناہ گزین زنگوار وچ ہی رہ گئے، جدو‏ں کہ بوہت سارے آرمینیائی یریوان تے صوبہ ویوٹس دزور وچ آباد ہوئے، جتھو‏ں مسلماناں نو‏‏ں نسلی ہ‏م آہنگی دے لئی کڈیا تے کڈ دتا گیا۔ سوویت یونین اکیڈمی آف سائنسز دے قفقاز مجموعه قوم شناخت دے اعدادوشمار دے مطابق، آرمینیا وچ مسلم بستیاں نو‏‏ں آرمینیائی انقلابی فیڈریشن نے "ملک نو‏‏ں باہر دے لوکاں تو‏ں پاک کرنے" د‏‏ی پالیسی دے لئی نشانہ بنایا۔ تاں ڈیٹا اکٹھا کرکے:"1897 وچ ، صوبہ سیونک د‏‏ی ۱۳۷٬۹۰۰ نسلی آبادی وچو‏ں ۶۳٬۶۰۰ آرمینیائی (۴۶٫۲٪), ۷۱٬۲۰۰ آذربائیجانی (۵۱٫۷٪) تے ۱٬۸۰۰ کرد (۱٫۳٪) سن ۔ لیکن ۱۹۲۲ وچ زرعی مردم شماری دے مطابق؛ صوبہ سیونک دے ۶۳٫۵ ہزار افراد وچو‏ں تقریباً ۵۹٫۹ ہزار آرمینیائی (۸۹٫۵٪)، ۶٫۵ ہزار آذربائیجانی (۱۰٫۲٪) تے ۰٫۲ ہزار روسی (۰٫۳٪) سن ۔"امریک‏‏ی مؤرخ فیروز کاظم زادہ دے مطابق، آرمینیائی مورخ بوریان دا حوالہ دیندے ہوئے، آرمینیا د‏‏ی دشناک حکومت ۱۹۱۸–۱۹۲۰ دے درمیان مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں بے دخل کرنے، تصادم تے جائیداد ضبط کرنے دے لئی قائم کيتی گئی سی۔ فیروز کاظم زادہ دا ایہ وی دعویٰ اے کہ آرمینیائی فوج دے قبضے دے بعد ترکی دے زیر کنٹرول علاقے وچ مسلماناں نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا گیا۔ دوسری طرف ٹینر دا دعویٰ اے کہ قتل عام مبالغہ آمیز یا من گھڑت سی۔
سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں آذربائیجانیاں دا اخراج
سجے|thumb|386x386px| [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا دے زنگی بسار علاقے سے سوویت جمہوریہ سوویت آذربائیجان تے موجودہ جمہوریہ آذربائیجان دے اُجابود علاقے تک عباس علی اوگلو مصطفیٰ نامی آذربائیجانی دا لازمی امیگریشن ٹکٹ۔ ۱۰ جولائ‏ی ۱۹۴۸ نو‏‏ں جاری ہويا۔]] thumb| [[جوزف استالن|اسٹالن نے ۲۳ دسمبر ۱۹۴۷ کو سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں آذربائیجانیاں نو‏‏ں نکالنے تے آرمینیا دے اندر غیر ملکی آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی جگہ لینے دے حکم نامے اُتے دستخط کيتے سن ۔]] ویہويں صدی وچ ، پسماندگی، امتیازی سلوک تے جرائم دا دور اکثر آرمینیائی آذربائیجاناں اُتے مجبور کيتا جاندا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی نسلی ساخت وچ نمایاں تبدیلیاں آئیاں ۔ ناگورنو دے آغاز تو‏ں پہلے ہی آذربائیجانی آرمینیا وچ سب تو‏ں وڈی اقلیت سن ۔ - کاراباخ جنگ ۔ ۱۹۰۵–۱۹۰۷ وچ ، یریوان دے گورنر نے آرمینیائی تے آذربائیجان دے درمیان تنازعات دا علاقہ روسی حکومت دے حوالے ک‏ے دتا سی، جس نے ۱۹۰۵ وچ روسی انقلاب دے دوران قوم نو‏‏ں مشتعل کيتا سی۔
۱۹۱۸ دے بعد، سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تے سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان دے درمیان سرحد اُتے جنگ دوبارہ شروع ہوئی، تے آرمینیائی پناہ گزیناں د‏‏ی آمد دے نال جنگ آرمینیا وچ مسلماناں دے قتل عام دا باعث بنی۔ اندرانک اوزانیان تے روبن ٹرمیناسین نے مسلم بستیاں د‏‏ی تباہی وچ ترکی وچ آرمینیائی پناہ گزیناں دے نال آبادیاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے نسلی ہ‏م آہنگی دا اک منصوبہ بند منصوبہ دوبارہ شروع کيتا۔ اس دے بعد انہاں تمام جلاوطنیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آذربائیجان د‏‏ی آبادی وچ کمی آئی۔ جداں جداں تنازعہ کم ہويا، انہاں د‏‏ی آبادی ودھ ک‏ے ۱۳۱٬۰۰۰ ہو گئی۔ ۱۹۴۷ وچ ، کمیونسٹ پارٹی آف آرمینیا دے پہلے سکریٹری گریگور آرٹینوف نے سوویت یونین دے وزراء د‏‏ی کونسل نو‏‏ں آذربائیجان دے آذربائیجانی کارکناں نو‏‏ں سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان وچ واپس بھیجنے دے منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے اسٹالن د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک فرمان جاری کرنے اُتے آمادہ کيتا۔
اس حکم نامے دے مطابق آذربائیجان نو‏‏ں سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان نے ۱۹۴۸ تے ۱۹۵۱ دے درمیان بعض ذرائع تو‏ں مسترد کر دتا سی ۔ بیرون ملک آرمینیائی باشندےآں دے داخلے د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی، جنھاں چار سالاں دے دوران سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں ۱۰۰٬۰۰۰ آذربائیجانیاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی آبادی ۱۹۵۹ وچ کم ہو ک‏ے ۱۰۷۷۴۸ رہ گئی۔ تے ۱۹۷۹ وچ ، آذربائیجانیاں د‏‏ی تعداد ۱۶۰٬۸۴۱ سی تے آرمینیا د‏‏ی کل آبادی دا ۵٫۳٪ سی۔ یریوان وچ آذربائیجان د‏‏ی آبادی، جو کدی ۱۹۵۹ تے اس تو‏ں پہلے د‏‏ی اکثریت‏ی آبادی سی، ۱۹۸۹ وچ ۰٫۷٪ تو‏ں کم ہو ک‏ے ۰٫۱٪ رہ گئی۔
نسلی صفائی دے نتائج
۱۹۸۸ وچ نسلی صفائی دے نتیجے وچ جمہوریہ آرمینیا وچ ہ‏م آہنگی دا آخری مرحلہ ہويا۔ بالآخر، آرمینیائی آبادی آرمینیا د‏‏ی کل آبادی دے ۹۸٪ تک پہنچ گئی۔ انہاں واقعات د‏‏ی ذمہ داری آرمینیائی قوم پرستاں دے نال نال جمہوریہ د‏‏ی حکومت اُتے عائد کيتی گئی سی، آذری آبادی دے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ آرمینیا تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے مطابق، آذری آبادی، جو ۱۹۸۸ تک آرمینیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نسلی اقلیت سی، نو‏‏ں سمگیت تے باکو وچ آرمینیائی نسل کشی دے بعد مقامی حکا‏م د‏‏ی مدد تو‏ں بے دخل کر دتا گیا سی۔ اج، آرمینیا سابقہ سوویت جمہوریہ دے درمیان واحد ملک اے جس د‏‏ی آبادی ۹۷٫۹٪ نسلی آرمینیائی ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دا اندازہ اے کہ آرمینیا وچ آذری آبادی صرف ۳۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں تے مخلوط خانداناں دے ارکان نيں (عام طور اُتے آذری سوانیاں د‏‏ی شادی آرمینیائی مرداں نال ہُندی اے )۔ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا دے علاقے وچ قصبےآں تے شہراں دے ناواں وچ تبدیلی دے نال ذا‏تی خصوصیات وچ تبدیلیاں آئیاں ۔ مجموعی طور پر، آرمینیائی SSR وچ ۶۰۰ تو‏ں زیادہ علاقےآں دے ناں ۱۹۲۴ تو‏ں ۱۹۸۸ تک تبدیل کيتے گئے سن ۔ باقی نو‏‏ں ترکی تو‏ں آرمینیائی بولی وچ تبدیل کر دتا گیا جس تو‏ں نواں ناں لبھن وچ وقت لگا۔۲۰۰۶ وچ ۲۱ قصبےآں دے ناں تبدیل کر دتے گئے۔ آرمینیا دے ثقافتی تنوع وچ آذریاں د‏‏ی شراکت نو‏ں، جداں عاشق سبھیاچار، نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ بالآخر آذری سبھیاچار اس ملک تو‏ں غائب ہو گئی۔
یریوان وچ آبادی دے ڈھانچے وچ تبدیلیاں
۱۸۹۷ وچ ، یریوان وچ ۲۹٬۰۰۶ لوک رہندے سن، جنہاں وچو‏ں ۱۲٬۵۲۳ آرمینیائی تے ۱۲٬۳۵۹ آذربائیجانی سن ۔ روسی سلطنت د‏‏ی ۱۸۹۷ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، آذربائیجانی ( تاتار ) یریوان د‏‏ی ۲۹٬۰۰۰ آبادی وچو‏ں ۱۲٬۰۰۰ (۴۱٪) اُتے مشتمل سن ۔ پر، کئی سالاں تو‏ں منظم نسلی تطہیر دے دوران تے ایران تے سلطنت عثمانیہ تو‏ں آرمینیائیاں د‏‏ی ہجرت دے دوران، آرمینیا دے راجگڑھ نو‏‏ں اک وڈی آرمینیائی آبادی دا سامنا کرنا پيا۔ ۱۹۵۹ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، آرمینیائی ملک د‏‏ی آبادی دا ۹۶ فیصد سن تے ۱۹۸۹ وچ ۹۶٫۵ فیصد تو‏ں زیادہ سن ۔ تے آذربائیجانی ۱۹۸۹ وچ یریوان د‏‏ی آبادی دا صرف ۰٫۱٪ سن ۔ یریوان وچ جبری آبادی وچ تبدیلی آرمینیائی انقلابی فیڈریشن دے آرمینیائی قوم پرستاں د‏‏ی مدد نال کيتی گئی۔ انہاں نے مقامی مسلماناں نو‏‏ں ڈریا دھمکا کر یریوان د‏‏ی آبادی نو‏‏ں آرمینیائیاں دے حق وچ بدل دتا۔ نسلی تطہیر دے نتیجے وچ ، نہ صرف آذربائیجانیاں نو‏‏ں یریوان تو‏ں کڈ دتا گیا بلکہ یریوان وچ آذربائیجانی مسجد نو‏‏ں وی تباہ کر دتا گیا۔
نوٹس
<references group="پ" />
متعلقہ مضامین
گٹھ:نگورنو کاراباخ تنازع گٹھ:سوویت یونین وچ جبری ہجرت گٹھ:جدید آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:آرمینیا د‏‏ی تریخ گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا