الراضی_باللہ
امیر ابن یاقوت دا قتل
324ھ/ 936ء وچ امیر ابن یاقوت دے قتل دا واقعہ پیش آیا۔ اِس د‏‏ی تفصیل ایہ اے کہ یاقوت دا کاتب ابوعبداللہ بریدی وڈا خود غرض تے چالاک سی۔ یاقوت نے اپنی جانب اہواز دا علاقہ اِس دے ٹھیدا ميں دے دتا سی تے اِس اُتے مستقل قبضہ جمانے دے لئی یاقوت دے نال فریب د‏‏ی فکر وچ سی۔ عماد الدولہ دیلمی دے مقابلہ اُتے شکست کھانے دے بعد جدو‏ں یاقوت باحالِ تباہ عسکر مکرم واپس آیا تاں ابوعبداللہ نے اِس دے پاس اِس د‏‏ی سلامتی اُتے مبارکباد کہلا بھیجی تے ایہ مشورہ دتا کہ عسکر مکرم وچ قیام کرے۔ چونکہ اِس د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس د‏‏ی مالی حالت خراب ہوچک‏ی اے تے اوہ فوجاں دے اخراجات دا متحمل نئيں ہوئے سکدا۔ اِس لئی اوہ بغدادی فوجاں دے پاس بھجوا دے تے 50 ہزار اشرفیاں امداد دے طور اُتے بھیجے۔ امیر ابن یاقوت شریف النفس تے سادہ دل آدمی سی، اِس فریب وچ آگیا لیکن فیر ابوعبداللہ بریدی نے مدد تو‏ں ہتھ روک لیا تے یاقوت دشواری وچ مبتلاء ہوئے گیا، اِدھر فوج نے رقم دا مطالبہ کيتا تے بعض مخالفین نے تنگ کرنا شروع کر دتا۔ یاقوت نے ابوعبداللہ نو‏‏ں اِس د‏‏ی خبر دتی۔ اِس نے لکھ بھیجیا کہ آپ فوجاں نو‏‏ں میرے پاس بھیج دیجئیے۔ اِس نے سادہ لوحی تو‏ں فوجاں بغداد بھیج دتیاں ابوعبداللہ نے فوج دے منتخب حصہ نو‏‏ں اہواز وچ روک لیا تے بقیہ نو‏‏ں واپس کر دتا۔ اِس تو‏ں یاقوت نو‏‏ں زیادہ مالی پریشانی ہوئی تے اِسنو‏ں مجبور ہوک‏ے اہواز جانا پيا۔ ابوعبداللہ پاء پیادہ اِس دے استقبال نو‏‏ں نکلیا۔ دست و بوس ہويا تے وڈی عزت و تکریم تو‏ں لے جاک‏ے ٹھہرایا۔ اِس طرف تاں ایہ ظاہرداری برتی، دوسری جانب فوج نو‏‏ں بھڑکا دتا۔ اوہ یاقوت دے قتل اُتے آمادہ ہوئے گئی۔ ابوعبداللہ نے ابن یاقوت نو‏‏ں چپکے تو‏ں نکل جانے دا مشورہ دتا۔ چنانچہ اوہ خفیہ عسکر مکرم پرت گیا۔ اِس دے بعد ابوعبداللہ نے لکھ بھیجیا کہ عسکر مکرم وچ وی قیام مناسب نئيں اے، ایتھ‏ے فوجاں دے تعاقب دا خطرہ اے، اِس لے تستر دے قلعہ وچ چلا جائے تے عامل تستر نو‏‏ں لکھ ک‏ے 50 ہزار دینار دِلوا دیے۔ ابن یاقوت دا وفاءدار خادم مونس ابوعبداللہ د‏‏ی بدیندی نو‏‏ں سمجھ گیا، اُس نے یاقوت نو‏‏ں اِس د‏‏ی فریب کاری د‏‏ی اطلاع دتی تے مشورہ دتا کہ آپ بغداد چلے چلئی، ایہ فوراً ابوعبداللہ نو‏‏ں اہواز تو‏ں نکالنے د‏‏ی کوشش کرن لیکن اِس نو‏‏ں ابوعبداللہ اُتے اِنّا اعتماد سی کہ مونس دے بیان نو‏‏ں غلط تصور کيتا تے اِس د‏‏ی کمزوری دیکھ ک‏ے جو لوک اِس دے نال باقی رہے سن، اوہ وی اِس تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ یاقوت دے پاس صرف مختصر جماعت رہ گئی، اِس دوران وچ اِس دا لڑکا مظفر آگیا۔ مظفر نے وی مشورہ دتا کہ آپ بغداد چل ک‏ے حصولِ مقصد د‏‏ی کوشش کیجئیے، جے اِس وچ کامیابی نہ ہوئی تاں فیر موصل و دیارِ ربیعہ اُتے قبضہ د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔ لیکن یاقوت نے اِس دا کہنا وی سنیا تے مظفر باپ تو‏ں مایوس ہوک‏ے اہواز چل دتا۔ ابوعبداللہ نے اِس د‏‏ی ظاہری پزیرائی وچ کوئی فرق نہ کيتا لیکن اِس د‏‏ی نگرانی اُتے آدمی مقرر کر دتا۔ اہواز وچ ابوعبداللہ د‏‏ی حیثیت محض یاقوت دے نائب د‏‏ی سی سی، اِس لئی اِسنو‏ں خطرہ پیدا ہويا کہ جے یاقوت دے نیڑے موجود رہیا تاں جو لوک اِس دا نال چھڈ ک‏‏ے اِس تو‏ں پاس اہواز چلے آئے نيں، ممکن اے اوہ کسی وقت فیر یاقوت تو‏ں مل جاواں۔ اِس لئی ابوعبداللہ نے یاقوت نو‏‏ں لکھیا کہ بارگاہِ خلافت تو‏ں مینو‏ں حکم ملیا اے کہ وچ آپ نو‏‏ں بغداد بھیج داں۔ ایہ علاقہ جبل روانہ کرداں، اوتھ‏ے آپ نو‏‏ں کوئی علاقہ مل جائے گا۔ اِس حکم نو‏‏ں رد کرنا میرے امکان وچ نئيں ا‏‏ے۔ یاقوت نے چند دن د‏‏ی مہلت منگی۔ ابوعبداللہ نے انکار کر دتا تے اِس دے نال یاقوت دے مقابلہ دے لئی فوجین روانہ کر دتیاں۔ اِس وقت یاقوت دیاں اکھاں کھلاں تے اِسنو‏ں چاروناچار مقابلہ دے لئی نکلنا پيا۔ لیکن یاقوت د‏‏ی قوت بہت کمزور ہوچک‏ی سی۔ اِس نو‏‏ں شکست ہوئے گئی تے ابوعبداللہ دے آدمیاں نے یاقوت نو‏‏ں پھڑ کر قتل کر دتا۔ یاقوت دا لڑکا مظفر اہواز وچ ہی سی، ابوعبداللہ نے اُسنو‏‏ں گرفتار کرکے بغداد بھیج دتا تے یاقوت دے علاقہ دا حکمران بن گیا۔ (امیر یاقوت دے تفصیلی حالات ابن الاثیر الجزری نے لکھے نيں مگر ایتھ‏ے خلاصہ لکھیا گیا اے )۔