cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی جنگ عظیم وچ ہندوستانی فوج
تنظیم
ان اصلاحات دے ذریعے تشکیل پانے والی نو ڈویژناں وچ ہر اک کیولری تے تن انفنٹری بریگیڈز اُتے مشتمل سی۔ کیولری بریگیڈ وچ اک برطانوی تے دو ہندوستانی رجمنٹ سن جدو‏ں کہ انفنٹری بریگیڈ وچ اک برطانوی تے تن ہندوستانی بٹالین شام‏ل سی۔ ہندوستانی فوج د‏‏ی بٹالین برطانوی بٹالین تو‏ں چھوٹی سی، جس وچ ۳۰ افسران تے ۷۲۳ ہور رینک شام‏ل سن جدو‏ں کہ برطانوی ۲۹ افسران تے ۹۷۷ ہور رینک سن ۔ ہندوستانی بٹالین نو‏‏ں اکثر وکھ وکھ قبیلے، ذاتاں یا مذاہب د‏‏ی کمپنیاں دے نال وکھ کيتا جاندا سی۔ ہر ڈویژن دے ہیڈ کوارٹر تو‏ں منسلک اضافی دستےآں وچ اک گھڑسوار رجمنٹ، اک پائنیر بٹالین تے برطانوی رائل فیلڈ آرٹلری د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ توپ خانہ شام‏ل سی۔ ہر ڈویژن وچ تقریباً ۱۳٬۰۰۰ آدمی سن، جو کہ چھوٹی پیادہ بٹالین تے چھوٹی توپ خانے د‏‏ی فوجاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک برطانوی ڈویژن تو‏ں کچھ حد تک کمزور سن ۔ ہندوستانی فوج اودو‏ں وی کمزور پڑ گئی جدو‏ں ۵۰۰ برطانوی افسر گھر د‏‏ی چھیويں اُتے سن، جو کہ ۳۸ ہندوستانی بٹالین دے افسران دے لئی کافی سن، نو‏‏ں کچنر د‏‏ی فوج دے لئی بنائے جانے والے نويں برطانوی ڈویژناں وچ تعینات کيتا گیا۔
باقاعدہ ہندوستانی فوج دے علاوہ، پرنسلی اسٹیٹس د‏‏ی فوجاں تے معاون فورس (یورپی رضاکاراں) د‏‏ی رجمنٹاں نو‏‏ں وی ہنگامی صورت حال وچ مدد دے لئی بلايا جا سکدا ا‏‏ے۔ پرنسلی اسٹیٹس نے امپیریل سروس بریگیڈز بݨائی تے ۱۹۱۴ وچ ۲۰ کیولری رجمنٹس تے ۱۴ انفنٹری بٹالین وچ ۲۲٬۶۱۳ جوان سن ۔ جنگ دے اختتام تک ۲۶٬۰۰۰ آدمی امپیریل سروس اُتے بیرون ملک خدمات انجام دے چکے سن ۔ معاون فورس گھوڑےآں د‏‏ی ۱۱ رجمنٹاں تے ۴۲ رضاکار انفنٹری بٹالین وچ ہور ۴۰٬۰۰۰ جواناں نو‏‏ں میدان وچ اتار سکدی ا‏‏ے۔ فرنٹیئر ملیشیا تے ملٹری پولیس وی دستیاب سی جو انہاں دے درمیان ۳۴٬۰۰۰ جوان رکھ سکدی سی۔
فیلڈ فورس دا ہیڈکوارٹر دہلی وچ واقع سی تے سینئر افسر (کمانڈر انہاں چیف، انڈیا) نو‏‏ں چیف آف د‏ی جنرل اسٹاف، انڈیا د‏‏ی مدد حاصل سی۔ ہندوستانی فوج وچ تمام سینئر کمانڈ تے عملے د‏‏ی پوزیشناں برطانوی تے ہندوستانی فوجاں دے سینئر افسران دے درمیان تبدیل ہُندیاں نيں۔ ۱۹۱۴ وچ ، کمانڈر-ان-چیف ہندوستانی فوج دے جنرل سر بیوچیمپ ڈف سن، تے چیف آف د‏ی جنرل اسٹاف برطانوی فوج دے لیفٹیننٹ جنرل سر پرسی لیک سن ۔ ہر ہندوستانی بٹالین وچ ہندوستان وچ برطانوی فوج دے ۱۳ افسران تے ہندوستانی فوج دے ۱۷ افسران - نوآبادیا‏تی ہندوستانی انتظامیہ دے تحت خدمات انجام دینے والے تارکین وطن برطانوی افسران دا عملہ سی۔ جداں جداں جنگ وچ شدت آندی گئی تے افسراں د‏‏ی ہلاکتاں وچ وادھا ہُندا گیا، برطانوی نژاد افسران تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی جگہ لینے د‏‏ی صلاحیت انتہائی مشکل ہو گئی تے بوہت سارے معاملات وچ بٹالین وچ افسراں د‏‏ی الاٹمنٹ ايس‏ے دے مطابق کم کر دتی گئی۔ صرف ۱۹۱۹ وچ ہندوستانی نسل دے پہلے آفیسر کیڈٹس نو‏‏ں رائل ملٹری کالج وچ آفیسر ٹریننگ دے لئی منتخب ہوݨ د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
ہندوستانی فوج وچ عام سالانہ بھرتی ۱۵٬۰۰۰ جواناں د‏‏ی سی، جنگ دے دوران ۸۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد نے فوج دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں تے ۴۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد نے غیر جنگی کرداراں دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۱۸ تک مجموعی طور اُتے تقریباً ۱٫۳ ملین مرد رضاکارانہ طور اُتے خدمت دے لئی پیش ہو چکے سن جنگ دے دوران ۱۰ لکھ تو‏ں ودھ ہندوستانی فوجیاں نے بیرون ملک خدمات انجام دتیاں۔ جنگ عظیم وچ مجموعی طور اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ ۷۴٬۱۸۷ ہندوستانی فوجی مارے گئے۔
ہوم سروس
پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے، ہندوستانی فوج داخلی سلامتی نو‏‏ں برقرار رکھنے تے افغانستان د‏‏ی دراندازی دے خلاف شمال مغربی سرحد دے دفاع دے لئی تعینات سی۔ ایہ کم اعلان جنگ اُتے ختم نئيں ہوئے۔ سرحد دے نال تعینات ڈویژنز موجودہ پہلا (پشاو‏ر) ڈویژن ، دوسرا (راولپنڈی) ڈویژن ، چوتھا (کوئٹہ) ڈویژن سن ۔ ہندوستان وچ خدمات انجام دینے والی واحد جنگی تقسیم ۱۹۱۶ وچ تشکیل دتی گئی ۱۶ويں ہندوستانی ڈویژن سی، ایہ شمال مغربی سرحد اُتے وی تعینات سی۔ ایہ تمام تقسیماں حالے تک اپنی جگہ اُتے سی تے پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے تیسری افغان جنگ وچ حصہ لیا سی
جنگی کوششاں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے، بھارت نو‏‏ں افغانستان نال دشمنی د‏‏ی کارروائی دا خطرہ لاحق رہیا۔ اکتوبر ۱۹۱۵ وچ ٹرکو-جرمن مشن واضح اسٹریٹجک مقصد دے نال کابل پہنچیا۔ عثمانی سلطان دا نال دینے دے خواہشمند دھڑاں د‏‏ی اندرونی مخالفت دے باوجود حبیب اللہ خان نے اپنے معاہدے د‏‏ی ذمہ داریاں د‏‏ی پاسداری د‏‏ی تے افغانستان د‏‏ی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ اس دے باوجود، سرحد دے نال مقامی کارروائیاں ہن وی ہوئیاں تے انہاں وچ آپریشنز ٹوچی (۱۹۱۴–۱۵)، مہمنداں، بونیروالےآں تے سواتیاں دے خلاف آپریشن (۱۹۱۵)، قلات آپریشنز (۱۹۱۵–۱۶)، مہمند ناکہ بندی (۱۹۱۶–۱۷) شام‏ل نيں۔ ، محسود دے خلاف آپریشن (۱۹۱۷) تے مری تے کھیتران قبیلے دے خلاف آپریشن (۱۹۱۸)۔
ہندوستان وچ پہلے داخلی سلامتی اُتے تے فیر تربيت‏ی ڈویژن دے طور اُتے باقی رہنے والے ہور ڈویژنز ۵ويں (Mhow) ڈویژن ، ۸ويں (لکھنؤ) ڈویژن تے ۹ويں (سکندرآباد) ڈویژن سن ۔ جنگ دے دوران انہاں ڈویژناں نے بریگیڈز نو‏‏ں فعال خدمات اُتے ہور فارمیشناں تو‏ں کھو دتا۔ ۵ويں (Mhow) ڈویژن نے ۵ويں (Mhow) کیولری بریگیڈ نو‏‏ں دوسرے ہندوستانی کیولری ڈویژن تو‏ں ہار دتا۔ ۸ويں (لکھنؤ) ڈویژن نے ۸ويں (لکھنؤ) کیولری بریگیڈ نو‏‏ں 1st انڈین کیولری ڈویژن تو‏ں تے ۲۲ويں (لکھنؤ) بریگیڈ نو‏‏ں ۱۱ويں انڈین ڈویژن تو‏ں ہار دتا۔ ۹ويں (سکندرآباد) ڈویژن نے ۹ويں (سکندرآباد) کیولری بریگیڈ نو‏‏ں 2nd انڈین کیولری ڈویژن تے ۲۷ويں (بنگلور) بریگیڈ تو‏ں ہار دتا جسنو‏ں برٹش ایسٹ افریقہ بھیجیا گیا سی۔ برما ڈویژن د‏‏ی دوسری جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی اکائیاں، داخلی سلامتی دے فرائض اُتے پوری جنگ دے دوران برما وچ رہیاں، ايس‏ے طرح عدن بریگیڈ وی عدن وچ ہی رہی۔
جنگ وچ بھارتی فوج د‏‏ی انٹری
۱۹۰۱ وچ خلیج فارس دے سرے اُتے واقع مسجد سلیمان وچ تجارتی مقدار وچ تیل دریافت ہويا سی۔ 1914 وچ جنگ دے آغاز پر، نجی ملکیت والی اینگلو پرشین آئل کمپنی جو انہاں شعبےآں دے لئی مراعات د‏‏ی مالک سی، برطانوی حکومت بنیادی طور اُتے برطانوی بحری بیڑے نو‏‏ں ایندھن فراہ‏م کرنے دے لئی خریدݨ والی سی۔ جلد ہی ایہ واضح ہو گیا کہ عثمانی ترک فوج نو‏‏ں متحرک کيتا جا رہیا اے تے اگست وچ ہندوستانی حکومت نو‏‏ں انہاں اسٹریٹجک اثاثےآں د‏‏ی راکھی دے لئی ہنگامی منصوبے تیار کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی۔ انہاں منصوبےآں وچ کہیا گیا سی کہ ترک فوج جرمناں د‏‏ی حمایت وچ سامنے آنے د‏‏ی صورت وچ ، ہندوستانی فوج نو‏‏ں تیل دے ذخائر نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی کم کرنا سی۔ اک ہنگامی صورت حال دے طور پر، لیفٹیننٹ جنرل سر آرتھر بیرٹ د‏‏ی کمان وچ انڈین ایکسپیڈیشنری فورس ڈی (تھلے ملاحظہ کرن) ۱۶ اکتوبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں بمبئی تو‏ں بحرین دے لئی روانہ ہوئی۔ اوہ ایکسپیڈیشنری فورس اے دے نال مل ک‏ے جنہاں نو‏ں ستمبر دے وچ امپیریل جنرل اسٹاف د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی درخواست دے جواب وچ جلدی تو‏ں یورپ بھیجیا گیا سی۔ اوہ پہلے ہندوستانی عناصر بن گئے جو جنگ دے لئی پرعزم سن ۔ انڈیا
آزاد بریگیڈز
مستقل ڈویژناں دے علاوہ، ہندوستانی فوج نے متعدد آزاد بریگیڈز وی تشکیل دتیاں جنوبی فوج دے اک حصے دے طور اُتے عدن بریگیڈ نو‏‏ں عدن پروٹیکٹوریٹ وچ یوروپ تو‏ں ہندوستان جانے والے اسٹریٹجک لحاظ اہ‏م بحری راستے اُتے تعینات کيتا گیا سی، جتھے محدود لڑائی ہوئی سی ۔ بنو‏ں بریگیڈ ، دراجات بریگیڈ تے کوہاٹ بریگیڈ سبھی شمالی فوج دا حصہ سن تے انہاں نو‏ں شمال مغربی سرحد دے نال تعینات کيتا گیا سی۔ ۱۲ مئی ۱۹۱۸ نو‏‏ں بنو‏ں تے دراجات بریگیڈ نو‏‏ں وزیرستان فیلڈ فورس دے طور اُتے نامزد کيتا گیا جس د‏‏ی کمان جنرل GW Baynon سی۔ جنوبی فارس بریگیڈ ۱۹۱۵ وچ فارسی مہم دے آغاز اُتے جنوبی فارس تے خلیج فارس وچ اینگلو-فارسی تیل د‏‏ی تنصیبات د‏‏ی راکھی دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔
مہم جوئی افواج
ہندوستانی فوج نے پہلی جنگ عظیم دے دوران ست مہم جوئی فوجاں بنا ک‏ے بیرون ملک روانہ کيتياں
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس اے
جنگ شروع ہوݨ پر، ہندوستانی فوج دے پاس ۱۵۰٬۰۰۰ تربیت یافتہ جوان سن تے ہندوستانی حکومت نے بیرون ملک خدمات دے لئی دو گھڑسوار دستےآں تے دو انفنٹری ڈویژناں د‏‏ی خدمات پیش کیتیاں۔ انڈین ایکسپیڈیشنری فورس اے دے ناں تو‏ں جانی جانے والی فورس جنرل سر جیمز ولکاکس د‏‏ی کمان وچ سی۔ فورس اے نو‏‏ں برطانوی مہم جوئی دے نال منسلک کيتا گیا سی تے چار ڈویژناں نو‏‏ں دو فوجی دستےآں وچ تشکیل دتا گیا سی: اک انفنٹری انڈین کور تے انڈین کیولری کور ۔
۳۰ ستمبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں مارسیلز پہنچنے پر، اعلان جنگ دے صرف چھ ہفتے بعد، انہاں نو‏ں Ypres Salient وچ منتقل کر دتا گیا تے اکتوبر ۱۹۱۴ وچ La Bassée د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا مارچ ۱۹۱۵ وچ ، ستويں (میرٹھ) ڈویژن نو‏‏ں نیو چیپل د‏‏ی لڑائی وچ حملے د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ ایکسپیڈیشنری فورس نو‏‏ں نويں آلات تو‏ں واقفیت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ دا سامنا کرنا پيا، صرف فرانس وچ انہاں د‏‏ی آمد اُتے Lee-Enfield رائفلاں جاری کيتیاں گئیاں تے انہاں دے پاس تقریباً کوئی توپ خانہ نئيں سی، جدو‏ں اوہ فرنٹ لائن وچ سن تاں اپنے پڑوسی کور د‏‏ی مدد اُتے انحصار کردے سن ۔ اوہ براعظمی موسم دے عادی نئيں سن تے سردی دا مقابلہ کرنے دے لئی ناقص لیس سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حوصلے پست ہو گئے جو کہ ریزرو سسٹم دے ذریعے ہور پیچیدہ ہو گئے، جس دے تحت کسی وی رجمنٹ تو‏ں کمک تیار کيتی گئی تے انہاں د‏‏ی نويں یونٹاں تو‏ں کوئی وابستگی نئيں سی۔ افسراں د‏‏ی ہلاکتاں اس تو‏ں وی ودھ معذوری دا شکار سی، کیونجے بدلے جانے والے ہندوستانی فوج تو‏ں ناواقف سن تے اوہ بولی نئيں بول سکدے سن ۔ حوصلے پست ہوݨ دے نال، بوہت سارے فوجی جنگ دے منظر تو‏ں بھج گئے تے اکتوبر ۱۹۱۵ وچ انفنٹری ڈویژناں نو‏‏ں بالآخر میسوپوٹیمیا واپس لے لیا گیا، جدو‏ں انہاں د‏‏ی جگہ کچنر د‏‏ی فوج دے نويں برطانوی ڈویژناں نے لے لئی۔
انفنٹری ڈویژناں دے انخلا دے نال، مغربی محاذ اُتے صرف ہندوستانی فوج د‏‏ی دو کیولری ڈویژن سی۔ نومبر ۱۹۱۶ وچ ، دو ہندوستانی کیولری ڈویژناں نو‏‏ں 1st تے 2nd تو‏ں 4th تے 5th کیولری ڈویژناں وچ تبدیل کيتا گیا سی۔ برطانوی کیولری ڈویژناں دے نال خدمت کردے ہوئے انہاں نو‏ں پیش رفت د‏‏ی امید دے انتظار وچ فرنٹ لائن دے پِچھے رکھیا گیا۔ بعض اوقات جنگ دے دوران انہاں نے خندقاں وچ پیادہ فوج دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، ہر گھڑسوار بریگیڈ جدو‏ں اتاری جاندی سی تاں اک رجمنٹ تشکیل دیندی سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ جدو‏ں ڈویژن فرنٹ لائن وچ چلے گئے تاں اوہ صرف اک بریگیڈ دے علاقے دا احاطہ ک‏ر سکدے سن ۔ مارچ ۱۹۱۸ وچ مصر واپس جانے تو‏ں پہلے، انہاں نے سومے د‏‏ی جنگ ، بازینٹن د‏‏ی لڑائی ، فلرز-کورسیلیٹ د‏‏ی لڑائی ، ہندنبرگ لائن د‏‏ی طرف پیش قدمی تے آخر وچ کیمبرائی د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا۔
فرانس تے بیلجیئم وچ خدمات انجام دینے والے ۱۳۰٬۰۰۰ ہندوستانیاں وچو‏ں تقریباً ۹٬۰۰۰ د‏‏ی موت ہوگئی۔
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس بی
thumb| ۱۹۱۴ وچ ، برٹش ایسٹ افریقہ دے گورنر نے جرمن مشرقی افریقہ وچ جرمن افواج تو‏ں نمٹنے دے لئی مدد کيت‏ی درخواست کيتی تے ایہ مسئلہ انڈیا آفس دے حوالے ک‏ے دتا گیا، جس نے دو افواج نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے انھاں اپنی مدد دے لئی بھیج دتا۔ انڈین ایکسپیڈیشنری فورس بی ۲۷ويں (بنگلور) بریگیڈ اُتے مشتمل سی، جس د‏‏ی کمانڈ ۹ويں (سکندرآباد) ڈویژن تو‏ں بریگیڈیئر جنرل رچرڈ واپشیر ک‏ر رہ‏ے سن، تے اک امپیریل سروس انفنٹری بریگیڈ ، جس د‏‏ی کمانڈ بریگیڈیئر جنرل مائیکل ٹگھے ک‏ر رہ‏ے سن، اک ماؤنٹین بٹالین دے نال۔ آرٹلری بیٹری تے انجینئرز. اسنو‏ں جرمن مشرقی افریقہ اُتے حملہ کرنے دے لئی بحر ہند دے اس پار بھیجیا گیا سی۔ میجر جنرل آرتھر ایٹکن د‏‏ی کمان وچ فورس ۲-۳ نومبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں تانگا وچ اتری۔ تانگہ د‏‏ی اگلی جنگ وچ ، ایٹکن دے ۹٬۰۰۰ آدمیاں نو‏‏ں انہاں دے جرمن کمانڈر پال وون لیٹو-وربیک دے ماتحت ۱٬۰۰۰ آدمیاں نے بری طرح تو‏ں شکست دتی۔ اس فورس نے ۵ نومبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں دوبارہ کم شروع کیتا، جس وچ ۴٬۲۴۰ ہلاکتاں ہوئیاں تے کئی سو رائفلاں ضائع ہوئیاں، ۱۶۔ مشین گناں تے 600,000 گولہ بارود دے راؤنڈ.
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس سی
thumb| انڈین ایکسپیڈیشنری فورس C دوسری فورس سی جسنو‏ں ۱۹۱۴ وچ برٹش ایسٹ افریقہ وچ سروس دے لئی جمع کيتا گیا سی۔ ایہ فورس ہندوستانی فوج دے ۲۹ ويں پنجابیاں تو‏ں بݨائی گئی سی، جس وچ جند ، بھرت پور ، کپورتھلا تے رام پور د‏‏ی ادھی بٹالین شام‏ل سی، اک رضاکار ۱۵۔ & nbsp;  پاؤنڈر آرٹلری بیٹری، ۲۲ويں (دیراجات) ماؤنٹین بیٹری (فرنٹیئر فورس) ، اک رضاکار میکسم گن بیٹری تے اک فیلڈ ایمبولینس۔ ایہ منصوبہ بنایا گیا سی کہ فورس اک دفاعی ہو (فورس B دے برعکس) تے بنیادی طور اُتے یوگنڈا تک ریلوے د‏‏ی راکھی دے لئی تے کنگز افریقن رائفلز نو‏‏ں مواصلا‏تی تحفظ دے فرائض وچ مدد دے لئی استعمال کيتا جائے۔ ممباسا پہنچنے دے بعد، فورس C نو‏‏ں توڑ دتا گیا تے اس دے یونٹس نے بعد وچ وکھ تو‏ں کم کيتا۔ اکتوبر ۱۹۱۴ وچ کلیمنجارو د‏‏ی جنگ جس وچ اوہ شام‏ل سن ۔ ۴٬۰۰۰ دے نال C فورس کرن۔ مرد برطانوی تے جرمن مشرقی افریقہ د‏‏ی سرحد دے نیڑے جمع ہوئے، جس د‏‏ی کمانڈ بریگیڈیئر جنرل جے ایم سٹیورٹ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ناقص انٹیلی جنس رپورٹس دے مطابق اس خطے وچ جرمن فوج د‏‏ی موجودگی دا تخمینہ ۲۰۰ سی۔ مرد پ‏ر، اوتھ‏ے ۶۰۰ سن  تین کمپنیاں دے علاوہ نوآبادیا‏تی رضاکاراں وچ عسکری ، 86 گھوڑے اُتے سوار نوجوان جرمن۔ 3 نومبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں تقریباً 1,500 برطانوی فوج دے پنجابی رات دے وقت لونگیڈو دے نیڑے ڈھلوان اُتے اگے ودھے سن جدو‏ں اوہ صبح د‏‏ی دھند وچ اگے ودھ رہے سن تاں جرمنی د‏‏ی اک مضبوط دفاعی پوزیشن د‏‏ی کراس فائر وچ پھنس گئے۔ ہندوستانی پیدل فوج د‏‏ی وڈی فورس نے مؤثر طریقے تو‏ں جوابی حملےآں د‏‏ی مزاحمت کی، پ‏ر، دن دے وقت برطانوی حملہ آوراں نے کوئی پیش رفت نئيں کيت‏‏ی تے کافی جانی نقصان ہويا۔ ادھی صبح تک، اک جرمن سوار گشتی نے سپلائی کالم اُتے گھات لگیا لیا تے تقریباً 100 فوجیاں دے لئی پانی لے جانے والے خچراں نو‏‏ں جرمناں نے بھگا دتا۔ برطانوی افسران، اپنی ہن وڈے پیمانے اُتے بکھرے ہوئے فوجیاں دے نال، اندھیرے تک انتظار کردے رہے تے اپنی صورتحال نو‏‏ں ناقابل تسخیر ہوݨ دا عزم کردے ہوئے، پہاڑ تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تے کچھ وی حاصل نہ ک‏ر ک‏ے واپس برطانوی مشرقی افریقہ د‏‏ی طرف کوچ کر گئے۔
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس ڈی
جنوری تے مارچ ۱۹۱۶ دے درمیان، ٹاؤن شینڈ نے محاصرہ ختم کرنے د‏‏ی کوشش وچ کئی حملے کيتے سن ۔ سلسلہ وار ایہ حملے شیخ سعد د‏‏ی جنگ ، وادی د‏‏ی جنگ ، حنا د‏‏ی جنگ ، تے دجیلہ ردوبٹ د‏‏ی جنگ وچ ہوئے۔ گھیراؤ نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی ایہ کوششاں کامیاب نئيں ہوئیاں تے دونے فریقاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا۔ فروری وچ کُت الامارہ دے ٹاؤن شینڈ دے لئی خوراک تے امیداں ختم ہو رہی سی۔ بیماری تیزی تو‏ں پھیلدی اے تے اس اُتے قابو یا علاج نئيں کيتا جا سکدا سی تے ٹاؤن شینڈ نے اپریل ۱۹۱۶ وچ ہتھیار ڈال دتے سن دسمبر ۱۹۱۶ وچ ، 3rd تے 7th ڈویژن مغربی محاذ تو‏ں پہنچے۔
۱۹۱۷ وچ ، برطانوی فوج، فریڈرک اسٹینلے ماؤڈ دے تحت، جس وچ ہن ہندوستانی فوج د‏‏ی اک گھڑسوار فوج تے ست پیادہ دستے شام‏ل سن، III کور (انڈیا) وچ بغداد د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی جس اُتے مارچ وچ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ 1918 وچ پیش قدمی جاری رہی تے اکتوبر وچ شرقات د‏‏ی جنگ دے بعد ترک افواج نے ہتھیار ڈال دتے تے مدروس د‏‏ی جنگ بندی اُتے دستخط کيتے گئے۔ میسوپوٹیمیا مہم وڈی حد تک ہندوستانی فوج د‏‏ی مہم سی کیونجے اس وچ شام‏ل صرف برطانوی فارمیشنز ۱۳ويں (مغربی) ڈویژن تے برطانوی بٹالین سی جو ہندوستانی بریگیڈز نو‏‏ں تفویض کيتی گئی سی۔ مہم وچ 11,012 ۳٬۹۸۵ مارے گئے۔ زخماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۲٬۶۷۸ د‏‏ی موت ہو گئی۔ بیماری تو‏ں مر گیا، 13,492 یا تاں لاپتہ سن یا قیدی (بشمول 9,000 کٹ تو‏ں قیدی) تے 51,836 زخمی ہوئے.
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس ای
ہندوستانی مہم جوئی فورس E اکتوبر ۱۹۱۴ وچ مصر بھیجی گئی ۲۲ويں (لکھنؤ) بریگیڈ اُتے مشتمل سی۔ ایہ عہدہ اوتھ‏ے بھیجی جانے والی تمام افواج دے لئی برقرار رکھیا گیا۔
دو ہندوستانی کیولری ڈویژن ( چوتھ‏ی کیولری ڈویژن تے ۵ويں کیولری ڈویژن ) فرانس تو‏ں ۱۹۱۸ وچ فلسطین وچ خدمات دے لئی منتقل کيتیاں گئیاں۔ اوہ ۱۵ ويں امپیریل سروس کیولری بریگیڈ دے نال شام‏ل ہوئے، ایہ یونٹ میسور ، حیدرآباد تے جودھپور د‏‏ی شاہی ریاستاں دے لانسرز د‏‏ی تن رجمنٹاں دے ذریعے تشکیل دتا گیا سی۔ تیسرا (لاہور) ڈویژن تے ستويں (میرٹھ) ڈویژن نو‏‏ں میسوپوٹیمیا تو‏ں منتقل کيتا گیا۔ ايس‏ے وقت ۳۶ ہندوستانی فوجی بٹالین نو‏‏ں برطانوی ۱۰ويں (آئرش) ، ۵۳ويں (ویلش) ، ۶۰ويں (2/2nd لندن) تے ۷۵ويں ڈویژناں نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی بھیجیا گیا سی، جنہاں وچ اک برطانوی تے تن ہندوستانی بٹالین دے نال ہندوستانی ڈویژن لائناں اُتے اصلاح کيتی گئی۔ بریگیڈ
انڈین ایکسپیڈیشنری فورس ایف
thumb| انڈین ایکسپیڈیشنری فورس ایف ۱۰ويں انڈین ڈویژن تے ۱۱ويں انڈین ڈویژن اُتے مشتمل سی جو دونے ۱۹۱۴ وچ مصر وچ نہر سویز دے دفاع دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ منسلک ہور فارمیشنز ۸ويں لکھنؤ ڈویژن د‏‏ی باقاعدہ ۲۲ويں (لکھنؤ) بریگیڈ سی جنہاں د‏‏ی برطانوی بٹالین تے امپیریل سروس کیولری بریگیڈ دے بغیر سی۔
۱۰ ويں ڈویژن نو‏‏ں ۱۹۱۶ وچ ختم کر دتا گیا سی، تے اس دے بریگیڈز نو‏‏ں ہور فارمیشنز نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی۔ ۲۸ ويں انڈین بریگیڈ نو‏‏ں ۱۹۱۵ وچ ستويں (میرٹھ) ڈویژن وچ تفویض کيتا گیا سی۔ ۲۹ويں ہندوستانی بریگیڈ نے گیلی پولی مہم وچ اک آزاد بریگیڈ دے طور اُتے کم کیتا، تے فیر جون ۱۹۱۷ وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔ تے ۳۰ ويں انڈین بریگیڈ نو‏‏ں پہلی بار اپریل ۱۹۱۵ وچ ۱۲ ويں انڈین ڈویژن نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی، فیر ستمبر ۱۹۱۵ وچ ۶ ويں (پونا) ڈویژن وچ منتقل کيتا گیا سی تے کٹ دے موسم خزاں وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔
۱۱ ويں ڈویژن نو‏‏ں ۱۹۱۵ وچ پہلے ہی ختم کر دتا گیا سی، لیکن اس د‏ی بریگیڈز ودھ دیر تک زندہ نئيں رہیاں۔ ۲۲ويں (لکھنؤ) بریگیڈ جنوری ۱۹۱۶ وچ ٹُٹ گئی۔ ۳۱ ويں ہندوستانی بریگیڈ نے جنوری ۱۹۱۶ وچ ۱۰ ويں ڈویژن وچ شمولیت اختیار کيتی، لیکن اک ماہ بعد اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔ تے ۳۲ويں (امپیریل سروس) بریگیڈ نو‏‏ں جنوری ۱۹۱۶ وچ ختم کر دتا گیا سی
سنگتاؤ دا محاصرہ
thumb| ہندوستانی فوج د‏‏ی اک بٹالین جو چین وچ تیانجن دے گیریژن دا حصہ سی، ۳۶ويں سکھاں نے سنگتاؤ دے محاصرے وچ حصہ لیا۔ سنگتاؤ چین وچ اک جرمن کنٹرول بندرگاہ سی۔ برطانوی حکومت تے ہور اتحادی یورپی طاقتاں خطے وچ جاپانی ارادےآں دے بارے وچ فکر مند سی تے انہاں دے بھَو نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش وچ تیانجنہاں تو‏ں اک چھوٹا جہا علامتی برطانوی دستہ بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ ۱٬۵۰۰ رکنی دستے د‏‏ی کمانڈ بریگیڈیئر جنرل ناتھینیل والٹر برنارڈسٹن نے د‏‏ی سی تے اس وچ 2nd بٹالین، ساؤتھ ویلز بارڈرز دے ۱٬۰۰۰ سپاہی شام‏ل سن جنہاں دے بعد ۳۶ ويں سکھاں دے ۵۰۰ سپاہی شام‏ل سن ۔ جاپانی قیادت والی فورس نے ۳۱ اکتوبر تو‏ں ۷ نومبر ۱۹۱۴ دے درمیان بندرگاہ دا محاصرہ ک‏ے لیا محاصرے دے اختتام پر، جاپانی فوج د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۲۳۶ ہلاک تے ۱٬۲۸۲ زخمی ہوئی؛ برطانوی/ہندوستانی ۱۲ ہلاک تے ۵۳ زخمی ہوئے۔ جرمن راکھےآں نو‏‏ں ۱۹۹ ہلاک تے ۵۰۴ زخمی ہوئے۔
۱۹۱۵ سنگاپور بغاوت
۱۶ فروری ۱۹۱۵ نو‏‏ں جدو‏ں روانگی د‏‏ی تیاریاں ہو رہی سی تاں پنجابی مسلماناں د‏‏ی چار کمپنیاں نے بغاوت کر دتی جدو‏ں کہ باقی چار کمپنیاں دے پٹھان سپاہی تذبذب وچ بکھر گئے۔ ٹینگلن بیرکاں وچ دو برطانوی افسر مارے گئے تے بغاوت کرنے والے جرمن قیدی کیمپ د‏‏ی طرف چلے گئے جتھے انہاں نے کیمپ دے تیرہ راکھےآں تے ہور فوجی اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ پ‏ر جرمناں نے انہاں وچ شام‏ل ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا۔ بغاوت کرنے والے اس دے بعد سنگاپور د‏‏ی سڑکاں اُتے گھمدے رہے تے انہاں یورپی شہریاں نو‏‏ں مار ڈالے جنہاں دا انہاں دا سامنا ہويا۔ ایہ بغاوت تقریباً پنج دن تک جاری رہی تے اسنو‏ں مقامی رضاکاراں تے برطانوی باقاعدہ یونٹاں دے علاوہ اتحادی جنگی جہازاں دے بحری دستےآں تے سلطان جوہر د‏‏ی مدد تو‏ں دبا دتا گیا۔
فوری کورٹ مارشل دے بعد کل ۴۷ بغاوت کرنے والےآں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی، جداں کہ ۶۴ نو‏‏ں عمر قید تے ۷۳ نو‏‏ں وکھ وکھ مدت دے لئی قید کر دتا گیا۔ بعد وچ ۱۹۱۵ وچ ۵ ويں لائٹ انفنٹری نے کامرون مہم وچ خدمات انجام دتیاں تے بعد وچ اسنو‏ں مشرقی افریقہ تے عدن بھیجیا گیا۔
۱۹۱۸ میلسن مشن
۱۹ويں پنجابیاں دے ۵۰۰ آدمیاں نو‏‏ں جنرل ولفرڈ میلسن نے اشک آباد کمیٹی د‏‏ی حمایت وچ ٹرانسکاسپیا وچ تعینات کيتا سی، تے ایہ میلسن مشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اشک آباد کمیٹی اک انقلابی تنظیم سی جس د‏‏ی قیادت مینشویک تے سوشلسٹ انقلابی کردے سن جو بالشویک تاشقند سوویت دے نال مسلح تصادم وچ سن ۔
وکٹوریہ کراس وصول کنندگان
پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی فوج دے ہور ارکان نو‏‏ں وکٹوریہ کراس تو‏ں نوازیا گیا:
ہندوستانی فوجی ۱۹۱۱ تک وکٹوریہ کراس دے اہل نئيں سن، اس دے بجائے انہاں نو‏ں انڈین آرڈر آف میرٹ ملا، جو کہ اصل وچ ہندوستان وچ ایسٹ انڈیا کمپنی حکمرانی دے دناں وچ قائم کيتا گیا سی۔ کسی وی تنازعہ وچ وکٹوریہ کراس (VC) حاصل کرنے والے پہلے ہندوستانی ہوݨ دا اعزاز خداداد خان، ۱۲۹ويں ڈیوک آف کناٹ دے اپنے بلوچیز نو‏‏ں حاصل ہويا۔ ۳۱ اکتوبر ۱۹۱۴ نو‏‏ں بیلجیئم دے ہولبیک وچ اک جرمن حملے دے دوران دستے دا انچارج برطانوی افسر زخمی ہو گیا سی، تے دوسری مشین گن گولے دے ذریعے کارروائی تو‏ں باہر ہو گئی سی، سپاہی خداداد زخمی ہوݨ دے باوجود باقی رہ‏‏ے۔ اپنی مشین گن تو‏ں اودو‏ں تک کم کردا رہیا جداں تک کہ بندوق دے دستے دے تمام پنج افراد ہلاک نہ ہو جاواں۔ </ref. >
پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی فوج دے ہور ارکان نو‏‏ں وکٹوریہ کراس تو‏ں نوازیا گیا: دریائے اردن دے مغربی کنارے، فلسطین، جدو‏ں اس دا سکواڈرن اک مضبوط دشمن د‏‏ی پوزیشن سنبھال رہیا سی، ریسیدار بدلو سنگھ نے " محسوس کيتا کہ مشین گناں تے ۲۰۰ پیادہ دستےآں دے زیر قبضہ اک چھوٹی پہاڑی تو‏ں بھاری جانی نقصان پہنچایا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہچکچاندے ہوئے اس نے چھ ہور صفاں اکٹھی کيتياں تے خطرے د‏‏ی پوری بے پروائی دے نال اس نے چارج کيتا تے پوزیشن اُتے قبضہ کرلیا۔اک مشین گن نو‏‏ں اکیلے ہتھ تو‏ں پکڑدے ہوئے اوہ پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے جان لیوا زخمی ہوگیا، لیکن تمام بندوقاں تے پیادہ ہتھیار ڈال چکے سن ۔ مرنے تو‏ں پہلے۔.
مابعد
thumb| [[باب ہند|انڈیا گیٹ انہاں ۷۰٬۰۰۰ ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی ياد وچ اے جنہاں نے جنگ دے دوران اپنی جاناں گنواواں۔]]
۱۹۱۹ وچ ہندوستانی فوج ۴۹۱٬۰۰۰ نو‏‏ں بلا سکدی سی۔ مرد، لیکن تجربہ کار افسران د‏‏ی کمی سی، بوہت‏ے افسران جنگ وچ مارے گئے یا زخمی ہوئے۔ 1921 وچ ، ہندوستانی حکومت نے شمال مغربی سرحد دے تحفظ تے داخلی سلامتی نو‏‏ں اپنی ترجیح دے نال اپنی فوجی ضروریات دا جائزہ لینا شروع کيتا۔ 1925 تک ہندوستان وچ فوج د‏‏ی تعداد کم ہو ک‏ے ۱۹۷٬۰۰۰ رہ گئی سی۔ فوج، 140,000 انہاں وچو‏ں ہندوستانی بٹالینز نو‏‏ں ہن تن وچو‏ں اک کردار مختص کيتا گیا سی: چار انفنٹری ڈویژناں تے پنج کیولری بریگیڈز د‏‏ی فیلڈ آرمی۔ حملے د‏‏ی صورت وچ ریزرو فورس دے طور اُتے کم کرنے دے لئی فوجیاں، ۱۲ انفنٹری بریگیڈز تے معاون ہتھیاراں دا احاطہ کرنا؛ تے آخر کار داخلی سلامتی دے دستے، 43 سول پاور د‏‏ی مدد تے لوڑ پڑنے اُتے فیلڈ آرمی د‏‏ی مدد دے لئی انفنٹری بٹالین۔ کیولری رجمنٹ د‏‏ی تعداد ۳۹ تو‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۲۱ کر دتی گئی۔ انفنٹری رجمنٹ نو‏‏ں ۲۰ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ ہر رجمنٹ وچ چار یا پنج بٹالین دے نال وڈی رجمنٹ دے علاوہ اک تربيت‏ی بٹالین، ہمیشہ ۱۰ويں نمبر اُتے ہُندی سی، اس وچ دس گورکھیا رجمنٹ وی شام‏ل سی۔ ۱۹۲۲ تک نو واحد بٹالین رجمنٹ نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی دو وڈی رجمنٹاں نو‏‏ں بعد وچ ختم کر دتا گیا، تیسری مدراس رجمنٹ معاشی وجوہات د‏‏ی بناء پر، تے ۲۰ويں برما رائفلز جدو‏ں برما اُتے ہندوستان د‏‏ی حکومت ختم ہو گئی۔
پہلی جنگ عظیم دے خاتمے نے ہندوستانی فوج دے لئی لڑنے دا خاتمہ نئيں دیکھیا - اوہ ۱۹۱۹ وچ تیسری افغان جنگ وچ شام‏ل سن، تے فیر ۱۹۱۹–۱۹۲۰ وچ وزیرستان مہم تے فیر ۱۹۲۰–۱۹۲۴ وچ ۔ 1930–1931 وچ آفریدیاں دے خلاف آپریشن، ۱۹۳۳ وچ مہمند تے فیر ۱۹۳۵ وچ تے آخر کار ۱۹۳۶–۱۹۳۹ وچ وزیرستان وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہوݨ تو‏ں پہلے۔
نويں دہلی وچ انڈیا گیٹ ، جو ۱۹۳۱ وچ بنایا گیا سی، انہاں ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی ياد وچ اے جنہاں نے
ہور پڑھنے
Basu, Shrabani (2015). For King and Another Country: Indian Soldiers on the Western Front 1914–18. Bloomsbury India. ISBN ۹۷۸-۹۳-۸۴۰۵۲-۹۱-۱.
باہرلے جوڑ
گٹھ:پہلی جنگ عظیم وچ ہندوستان گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جیوارا البديری
جیوارا البديری اک فلسطینی صحافی تے الجزیرہ دے رپورٹر نيں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
جیوارا البديری 1976 وچ یروشلم وچ پیدا ہوئی سی۔ انہاں نے یرموک یونیورسٹی تو‏ں صحافت تے ماس مواصلات وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
گرفتاری
جیوارا نو‏‏ں 5 جون 2021 نو‏‏ں اسرائیلی قابض فوج نےشیخ جراح دے پڑوس وچ دھرنے د‏‏ی کوریج دے دوران گرفتار کيتا سی ، اس اُتے انہاں دے کیمرا مین نبیل مزاوی دے نال حملہ کيتا گیا سی۔ 15 دن تک شیخ جراح وچ داخلے اُتے پابندی عائد کردے ہوئےاسنو‏ں ايس‏ے دن رہا کر دتا گیا۔
آستانہ میر شمس الدین اراکی
میر شمس الدین اراقی یا زیارت میر شمس الدین اراقی یا اراقی دا مزار کشمیری مسلماناں دا اک مذہبی مقام اے جو چاڈورہ، بڈگام وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مزار وچ میر شمس الدین اراقی اور ملک حیدر نو‏‏ں دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مزار چاڈورہ ، بڈگام دے میدانی علاقےآں وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مزار آغا سید یوسف الموسوی نے خود میر شمس الدین اراقی دے اعزاز دے لئی تعمیر کيتا سی۔
موت
اراقی د‏‏ی وفات 1515 وچ ہوئی تے انہاں نو‏ں جموں‏ و کشمیر دے سری نگر دے زڈی بل وچ دفن کيتا گیا۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چاڈورہ منتقل کيتا گیا ، جتھے اسنو‏ں فی الحال شمس الدین اراقی یا اراقی دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اراقی شیعہ اسلام دے ستويں امام موسیٰ الکاظم د‏‏ی اولاد سی۔ thumb| میر شمس الدین اراقی دا خاندانی درخت
نماز جمعہ
لوک مزار اُتے نماز جمعہ پڑھدے نيں۔ مجلس وی مزار اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ وادی بھر دے لوک ایتھ‏ے مزار د‏‏ی زیارت دے لئی آندے نيں۔ انجمن شرعی شیعیان مزار دے متولی نيں۔
منظر نامے
اس مزار نو‏‏ں دیوار د‏‏ی دیوار تو‏ں محفوظ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں متعدد غسل خانے منسلک نيں۔ زائرین تے مسافراں دے لئی بوہت سارے کمرے بنائے گئے نيں۔ مزار تے اس دے صحن دا رقبہ تقریبا 10کنال ا‏‏ے۔ وبائی بیماری کوویڈ 19 دے سبب ایہ مزار 2020 وچ مستقل طور اُتے بند ہوگیا سی۔ اکتوبر 2020 وچ اس مزار د‏‏ی مناسب صفائی کيتی گئی سی تے عازمین دے لئی دوبارہ کھول دتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ صوفی مزارات گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:کشمیر
ادا جعفری
ادا جعفری اردو بولی د‏‏ی معروف شاعرہ سن۔ آپ د‏‏ی پیدائش 22 اگست 1924ء نو‏‏ں بدایاں وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ دا خاندانی ناں عزیز جتھے ا‏‏ے۔ آپ تن سال د‏‏ی سن کہ والد مولی بدرالحسن دا انتقال ہوئے گیا۔ جس دے بعد پرورش ننھیال وچ ہوئی۔ ادا جعفری نے تیرہ برس د‏‏ی عمر وچ ہی شاعری شروع کر دتی سی۔ اوہ ادا بدایونی دے ناں تو‏ں شعر کہدیاں سن۔ اس وقت ادبی رسالےآں وچ انہاں دا کلام شائع ہونا شروع ہوئے گیا سی۔ آپ د‏‏ی شادی 1947ء وچ نور الحسن جعفری تو‏ں انجام پائی شادی دے بعد ادا جعفری دے ناں تو‏ں لکھنے لگياں۔ ادا جعفری عموماً اختر شیرانی تے اثر لکھنوی تو‏ں اصلاح لیندی رہی۔ انہاں دے شعری مجموعہ شہر درد نو‏‏ں 1968ء وچ آدم جی ادبی انعام ملا۔ شاعری دے بوہت سارے مجموعہ جات دے علاوہ جو رہی سو بے خبری رہی دے ناں تو‏ں اپنی خود نوشت سوانح عمری وی 1995ء وچ لکھی۔ 1991ء وچ حکومت پاکستان نے ادبی خدمات دے اعتراف وچ تمغا امتیاز تو‏ں نوازیا۔ اوہ کراچی وچ رہائش سن ۔ (ادا جعفری د‏‏ی خؤدنوشت جو رہی سو بے خبری رہی دا سرورق اس لنک اُتے دیکھیا جاسکدا اے :
شاعری
ادا جعفری موجودہ دور د‏‏ی اوہ شاعرہ نيں جنہاں دا شمار بہ اعتبار طویل مشق سخن تے ریاضت فن دے صف اول د‏‏ی معتبر شاعرات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ کم و بیش پنجاہ سال تو‏ں شعر کہہ رہیاں نيں۔ گاہے گاہے یا بطرز تفریح طبع نئيں بلکہ تواتر و کمال احتیاط دے نال کہہ رہیاں نيں۔ تے جو کچھ کہہ رہیاں نيں شعور حیات تے دل آویزی فن دے سائے وچ کہہ رہیاں نيں۔ حرف و صوت د‏‏ی شگفتگی تے فکر و خیال د‏‏ی تازگی دے نال کہہ رہیاں نيں۔ فکرو جذبے دے اس ارتعاش دے نال کہہ رہیاں نيں جس د‏‏ی بدولت اج تو‏ں تِیہہ چالیس سال پہلے انہاں دا شعر پہچان لیا جاندا سی۔
ماحول
ادا جعفری دے شعری سفر دا آغاز ترقی پسند تحریک دے عروج دے وقت ہويا۔ اس وقت دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھونچالی فضا تے پاک و ہند د‏‏ی تحریک آزادی دا اُتے آشوب ماحول سی۔ ایہ فضا ویہويں صدی د‏‏ی پنجويں دہائی یعنی 1940ء تے 1950ء دے درمیانی عرصے تو‏ں خاص تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ دہائی سیاسی تے سماجی تے شعری و ادبی، ہر لحاظ تو‏ں اُتے شعور و ہنگامہ خیز دہائی سی۔ تاج برطانیہ ہندوستان تو‏ں اپنا بستر بوریا سمیٹ رہیا سی تے نويں بساط سیاست بچھ رہی سی۔ پاکستان تے ہندوستان دے ناں تو‏ں دو آزاد مملکتاں وجود وچ آئیاں ۔
نور د‏‏ی تلاش
1950ء تک زندگی دے شب کدے وچ ادا جعفری نو‏‏ں جس نور د‏‏ی تلاش سی اوہ اسنو‏ں مل گیا اے تے اس نور نے انہاں د‏‏ی بساط جسم و جاں اُتے بہت خوشگوار اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ خواب و خیال د‏‏ی دھندلی راہاں وچ امید د‏‏ی چاندنی چٹکا دتی ا‏‏ے۔ ایويں لگدا اے جداں دوپہر د‏‏ی کڑی دُھپ وچ چلنے والے تھکے ماندے مسافر نو‏‏ں دیوار دا سایہ میسر آ گیا ا‏‏ے۔ اس دیوار دے سائے وچ ادا جعفری د‏‏ی زندگی وچ بہت نمایاں تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ داخلی دنیا دے ہنگامےآں وچ قدرے ٹھہراؤ آیا اے تے خارجی دنیا اُتے تازہ امنگاں دے نال جرات مندانہ نگاہ ڈالنے دا حوصلہ پیدا ہويا ا‏‏ے۔
اب انہاں دے لئی زندگی د‏‏ی کوئی خوشی یا کوئی غم محض ذا‏تی یا محض کائنات‏‏ی نئيں رہیا بلکہ دونے اک دوسرے وچ اس طرح پیوست ہوئے گئے نيں کہ انہاں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں وکھ کرکے دیکھنا مشکل ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ایويں کہنا چاہیے کہ ذات و کائنات وچ اوہ دوئی جس نے 1950ء تو‏ں کچھ پہلے تک انہاں دے دراں خانہ جاں وچ تضاد و تصادم د‏‏ی اک کرب آلودہ فضا پیدا کر رکھی سی ہن اوہ باقی نئيں رہی پہلے انہاں د‏‏ی نظر ماضی حال اُتے مرکوز سی، ہن انہاں تو‏ں اگے ودھ ک‏ے مستقب‏‏ل نو‏‏ں خوش آئند بنانے تے نژاد نو نو‏‏ں زندگی د‏‏ی تازہ بشاتاں تو‏ں ہمکنار کرنے د‏‏ی جستجو وچ اے وہ خود کہندی نيں۔
میری آغوش وچ چمکتا ہويا چاند، فردکے خواباں د‏‏ی تعبیر اے
یہ نويں نسل دے حوصلاں دا امین آنے والے زمانے د‏‏ی تقدیر اے
یہ خواب کشاں کشاں انہاں نو‏ں اک نويں موڑ اُتے لے آیا۔ پہلے اوہ صرف درد آشنا سن ہن ’’شہر درد‘‘ دے بیچاں بیچ آبساں۔ ’’شہر درد ‘‘ چونکہ امیر غریب، عام و خاص، محبوب محب تے اپنے پرائے سب دا اے اس لئی ’’مرگ انبوہ جیے دارد‘‘ دے مصداق ا‏‏ے۔ ہر چند کہ اس د‏ی وسعتاں انہاں د‏‏ی وحشت جاں دے لئی صحرا ورگی سازگار تاں نئيں اُتے فرزانگی نو‏‏ں شرمسار کرنے تے پائے جناں نو‏‏ں جنبش وچ لیانے دے لئی بہت نيں۔
وفات
مختصر علالت دے بعد 12 مارچ، 2015ء نو‏‏ں آپ دا انتقال ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان گٹھ:اردو شاعر گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی شاعرات گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:پاکستانی نسائیت پسند مصنفاں گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:شاعرات گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:مسلما‏ن شاعر گٹھ:مہاجر شخصیتاں
ہمنا رضا
ذا‏تی زندگی
ہمنا اک ایبٹ آباد وچ اک فوجی گھرانے وچ پیدا ہوئی سی۔  اس دے والد فوج وچ سن تے انہاں نے اپنا بچپن پاکستان وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے سفر کيتا۔ حمنا دا وی اک بھائی ا‏‏ے۔
ہمنا د‏‏ی شادی سوشل میڈیا د‏‏ی مشہور شخصیت سید مزمل حسن زیدی نال ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ کامیڈی ٹراپ ہاؤس آف لولز دے بانی نيں۔
تعلیم
حمنا نے لاہور میڈیکل اینڈ ڈینٹل کالج تو‏ں ڈینٹسٹری وچ گریجویشن کیا
کیریئر
ہمنا پیشہ تو‏ں دنداں دا ڈاکٹر ا‏‏ے۔ اُتے ، اس نے 2016 وچ بلاگ کرنا شروع کيتا سی تے اوہ انسٹاگرام اُتے مقبول ہوگئی جتھے اس نے سفر ، فیشن ، خوراک تے طرز زندگی دے بارے وچ بلاگ کيتا۔ بعد وچ ہمنا نے پاکستان دے معاشرتی تے ثقافتی اصولاں دے بارے وچ بلاگنگ شروع کیتی۔   اوہ معاشرتی امور اُتے غور کردی اپنی متاثر کن پوسٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مقبول ہوئی۔ اوہ مثبتیت د‏‏ی اہمیت د‏‏ی تائید کردی اے تے اپنے بچپن تو‏ں لے ک‏ے اج د‏‏ی زندگی تک اپنی زندگی اُتے غور کردی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مباشرت د‏‏یاں کہانیاں نے انسٹاگرام اُتے بہت وڈی پیروی د‏‏ی تے ہمنا نے جلد ہی آپ ٹیوب اُتے بلاگ لگانا شروع کردتی۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اداکار عثمان خالد بٹ دے نال تھیٹریکل پروڈکشن وچ وی کم کر رہیاں نيں۔ ہمنا نے ٹی ای ڈی ٹاک وی دتا جس وچ انہاں نے نوجواناں د‏‏ی رہنمائی تے مثبت جذگل کيتی حوصلہ افزائی د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ گل کيتی۔ ہمنا نو‏‏ں وزیر اعظم عمران خان د‏‏ی جانب تو‏ں ملک دے ڈیجیٹل مواد تخلیق کاراں نال ملاقات دے لئی وی مدعو کيتا گیا تاکہ نوجواناں دے خدشےآں تے انہاں دے حل نو‏‏ں دور کيتا جاسک‏‏ے۔
ہمنا اک کاروباری وی ا‏‏ے۔ اس دا پروجیکٹ پوزیٹیویٹی پلانر نے پیش گوئی کيتی گئی آمدنی تو‏ں تن گنیازیادہ پیدا کيتا تے اس دے آغاز دے پہلے ہی ہفتے وچ اسنو‏ں فروخت کردتا گیا۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی دندان ساز
علی پور، شمالی 24 پرگنہ
علی پور (Alipore) جنوبی کولکات‏ا دے نواح وچ بھارت د‏‏ی ریاست مغربی بنگال دے ضلع جنوبی 24 پرگنہ دا صدر مقام ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جنوبی 24 پرگنہ ضلع دے شہر تے قصبات گٹھ:کولکات‏ا دے نواح گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پیسیفک میزائل رینج فسیلیٹی
پیسیفک میزائل رینج فسیلیٹی ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک ہوائی اڈا تے spaceport جو کاؤآئی کاؤنٹی، ہوائی وچ واقع ا‏‏ے۔
خور الامایا تیل دی بندرگاہ
thumb|300x300px| خاور المایا آئل ٹرمینل 11 نومبر 2005 خور الامایا آئل ٹرمینل عراقی تیل دی بندرگاہ ا‏‏ے۔ ایہ خلیج فارس وچ جزیرہ نما الفاو دے جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ خاور الامایا آئل ٹرمینل نو‏‏ں عام طور اُتے "KAAOT" کہیا جاندا اے تے ایہ اپنے بہن ٹرمینل، البصرہ آئل ٹرمینل یا "ABOT" دے نال پلیٹ فارم مہیا کردا اے جتھو‏ں عراق دے تیل د‏‏ی اک وڈی اکثریت برآمد د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ABOT تے KAAOT عراق دے حتمی معاشی استحکا‏م وچ اہ‏م کھلاڑی نيں۔ ایہ بصرہ آئل ٹرمینل دے نال واقع ا‏‏ے۔ بصرہ د‏‏ی طرح ایہ وی بہت مصروف بندرگاہ ا‏‏ے۔ گٹھ:عراق د‏‏یاں بندرگاہاں گٹھ:عراق
ایڈو عکیتی
ایڈو عکیندی عکیتی ریاست دے جنوب مغرب وچ واقع نائیجیریا دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ ریاست دا راجگڑھ تے صدر مقام ا‏‏ے۔
آبادی و آبادیات
۲۰۰۶ء وچ آبادی ۳۰۸٬۶۲۱ سی۔ اڈو ایکیٹی دے لوک بنیادی طور اُتے یوروبا تے ایڈو لوکاں دے عکیتی ذیلی نسلی گروہ تو‏ں نيں۔ ایڈو عکیتی یا اڈو عکیتی (یوروبا عام طور اُتے ایڈو نسل دے فرد نو‏‏ں اڈو کہندے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں یوروبا د‏‏ی سرزمیناں وچ بینن سلطنت دے جرنیلاں تے شہزادےآں یا بادشاہاں نو‏‏ں پرنس یا اوبا اڈو کہیا جاندا اے ) جداں کہ ہن ایہ جانیا جاندا اے کہ پچھلی چند صدیاں وچ ثقافتی قبولیت دے نتیجے وچ اکثر یوروبا نسلی گروپ دے تحت درجہ بندی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
تعلیم
اڈو عکیتی شہر وچ کئی یونیورسٹیاں نيں، جنہاں وچ اک ریاستی ملکيتی یونیورسٹی - یونیورسٹی آف اڈو عکیتی (موجودہ عکیتی اسٹیٹ یونیورسٹی) اے، ایڈو عکیتی وچ اک ریاستی ملکيتی یونیورسٹی – ایفے بابلولا یونیورسٹی اے، اک پولی تکنیکی ادارہ - وفاقی پولی تکنیک، اڈو-عکیندی اے، وفاقی یونیورسٹی اوئے، (ایف یو اوئے)، اوئے عکیندی، اوڈو، ایڈو عکیتی وچ اک نجی ملکیت والی شاہی پولی تکنیک ادارہ ا‏‏ے۔
میڈیا تے معیشت
اڈو عکیتی وچ بوہت سارے مقامی ٹیلی ویژن اسٹیشن تے ریڈیو اسٹیشنز نيں، جداں نائجیریائی ٹیلی ویژن مقتدرہ، عکیتی اسٹیٹ ٹیلی ویژن (BSES)، ریڈیو عکیندی، جس نے ایف ایم اڈو عکیتی د‏‏ی شکل اختیار کرلئی ا‏‏ے۔ ایہ شہر ہن ہور نجی ریڈیو اسٹیشناں اُتے فخر کر سکدا اے جداں کہ وائس ایف ایم جس د‏‏ی ملکیت سینیٹر اڈیائے د‏‏ی اے، مشہور موسیقار ینکا آئیفیلے د‏‏ی ملکیت وچ تازہ ایف ایم دے نال نال دو ہور جنہاں د‏‏ی مبینہ طور اُتے موجودہ گورنر تے ریاست دے ماضی دے گورنر د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اڈو عکیتی وچ مختلف تجارتی ادارے کم کردے نيں۔ ایہ شہر کاشتکاری دے علاقے دے لئی تجارتی مرکز اے جتھے یام، کاساوا، اناج، تے تمباکو اگائے جاندے نيں۔ کپاس وی بُنائی دے لئی اگائی جاندی اے ۔
روايتی رہنما
اڈو عکیتی دا موجودہ ایوی، یا حکمران روفس الادیسنمی ثالث اے، جس نے ۱۹۹۰ء وچ سیموئیل اڈیمی جارج-اڈیلابو اول د‏‏ی جگہ لی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عکیتی ریاست دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:نائجیریا دے شہر
تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی، کیف
50.4419°N, 30.51131°W
شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی آف کییف (یوکرائنی: Київський національний університет імені Тараса Шевченка) ، KNU دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (یوکرائنی: Київський національний універcитет - КНУ) یوکرین دے راجگڑھ کیف وچ واقع ا‏‏ے۔ دے این یو نو‏‏ں دنیا د‏‏ی 550 یونیورسٹیاں وچ درجہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی آف لایو تے یونیورسٹی آف خارک دے بعد یوکرائن د‏‏ی تیسری قدیم یونیورسٹی ا‏‏ے۔ فی الحال ایہ پندرہ فیکلٹیاں (تعلیمی شعبہ جات) تے پنج انسٹی ٹیوٹ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد روسی زار نیکولائی اول نے سینٹ ولادیمیر د‏‏ی کیف امپیریل یونیورسٹی دے طور اُتے 1834ء وچ رکھی سی ، تے تب تو‏ں اس دا ناں متعدد بار تبدیل ہويا ا‏‏ے۔ سوویت یونین دے دور وچ ، ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی تے لینین گراڈ اسٹیٹ یونیورسٹی دے نال ، تاراس شیچینکو یونیورسٹی یو ایس ایس آر د‏‏ی ٹاپ تن یونیورسٹیاں وچو‏ں اک سی۔ اسنو‏ں کئی درجہ بندی وچ یوکرین د‏‏ی بہترین یونیورسٹی قرار دتا گیا اے (تھلے ملاحظہ کرن) پوری تریخ وچ ، یونیورسٹی نے بوہت سارے مشہور سابق طالب علماں نو‏‏ں تیار کيتا اے جنہاں وچ نیکولے بنجے ، میخائیلو ڈراہومونوف ، میخائلو ہرشیشکی ، نیکولائی بردیاف ، میخائل بلگاکوف ، ایوان شمالہاوسن ، سیوڈوس ڈوبزنسکی ، وایاچلاو چرونوف ، تے بوہت سارے دوسرے شامل نيں۔ سیاسی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے تعلیمی سرگرمیاں اُتے پابندی عائد خود تاراس شیچینکو نے کیو یونیورسٹی وچ بطور فیلڈ ریسرچر کم کيتا۔
اج یونیورسٹی
thumb| تاراس شیچینکو یونیورسٹی د‏‏ی اصل عمارت ، "ریڈ بلڈنگ" ، اج۔
تاراس شیچینکو یونیورسٹی دا ناں یوکرین ادب تے فن د‏‏ی اک وڈی شخصیت ، تاراس شیچینکو دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اعلیٰ تعلیم دا اک ایسا ادارہ اے جو علم دے بوہت سارے شعبےآں وچ ماہرین د‏‏ی تربیت کردا اے تے تحقیق کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں یوکرین د‏‏ی سب تو‏ں مشہور یونیورسٹی تے اعلیٰ درجے د‏‏ی تعلیم تے ترقی پسندانہ سوچ دا اک اہ‏م مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ کِسے وی دوسرے فیکلٹی تے محکمےآں اُتے مشتمل اے ، تے یوکرائن دے کسی وی تعلیمی ادارے د‏‏ی نسبت زیادہ تو‏ں زیادہ تعلیمی شعبےآں وچ ماہرین د‏‏ی تربیت د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔
چونکہ اعلیٰ تعلیم یافتہ ماہرین د‏‏ی تربیت ہمیشہ ہی بنیادی مقصد رہیا اے ، استاداں تے محکمے اپنے نصاب وچ مستقل طور اُتے نظر ثانی کردے نيں تے نويں پروگرام متعارف کراندے نيں۔ متعدد فیکلٹی روايتی 5 سالہ اسپیشلسٹ ڈگری پروگراماں دے نال ، 4 سالہ بیچلر تے 2 سالہ ماسٹر ڈگری پروگرام پیش کردے نيں۔ فی الحال ، تناؤ طالب علمی د‏‏ی آزادانہ طور اُتے کم کرنے تے آجر د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے اے ، اس طرح اس شعبے وچ عملی تجربہ انتہائی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ تمام تاراس شیوچینکو یونیورسٹی دے استاداں دا نصاب طلبہ دے تحقیقی کم دے نال تعلیمی درس دے امتزاج تے مخصوص مہارت دے نال مکمل نظریا‏تی علم دے امتزاج اُتے مبنی ا‏‏ے۔ پہلے تے دوسرے سال وچ نظریا‏تی علم حاصل کرنے دے بعد ، انہاں دے تیسرے سال وچ انڈرگریجویٹس مہارت دے لئی کسی فیلڈ دا انتخاب کردے نيں۔ اک ہی وقت وچ ، اوہ اپنے خصوصی مطالعہ دے لئی اک فیلڈ دا انتخاب کردے نيں ، انتخابی خصوصی سیمینار وچ شرکت کردے نيں۔ تحقیق دے نتائج عام طور اُتے طلباء د‏‏ی سائنسی معاشراں د‏‏ی میٹنگاں یا سائنسی کانفرنساں وچ پیش کیتے جاندے نيں ، انتہائی دلچسپ نتائج شائع ہُندے نيں۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
تریخ
thumb| روس دے نکولس اول ، جو کییف وچ سینٹ ولادیمیر یونیورسٹی دے بانی نيں۔
سینٹ ولادیمیر رائل یونیورسٹی آف کیف
سجے|thumb| 20 واں صدی دا ابتدائی روسی پوسٹ کارڈ ، جو کییف وچ سینٹ ولادیمیر یونیورسٹی د‏‏ی تصویر کشی کررہیا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد 1834 وچ رکھی گئی سی ، جدو‏ں روس دے شہنشاہ نکولس اول (راج دور 1825–1855) نے یونیورسٹی د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ چارٹر اُتے دستخط کیتے سن ، جس نے کیویائی روس نو‏‏ں عیسائی بنانے والے حکمران ، سینٹ ولادیمیر دے ناں تو‏ں منسوب کيتا سی۔ ایہ ناں روسی سلطنت دے حکا‏م نے چنا سی ، جتھ‏ے آرتھوڈوکس عیسائیت دا کردار بہت زیادہ سی ، تے اس نے پوری سلطنت دے لئی مشرقی عیسائیت دا گہوارہ کیف د‏‏ی موجودہ اہمیت د‏‏ی عکاسی د‏‏ی ہوئے گی۔
میخائیلو دہرہانوف یونیورسٹی (1920–1932)
1920 وچ ، سینٹ ولادیمیر یونیورسٹی دا ناں تبدیل کرکے میخائیلو ڈراہومانوو یونیورسٹی رکھیا گیا۔ dsrersdvرودرٹسرورفنسرودرنش
تاراس شیچینکو یونیورسٹی (1939 سے)
سوویت دور دے دوران ، تاراس شیچینکو یونیورسٹی نو‏‏ں اک آرڈر آف لینن (1959) تے اکتوبر آرڈر (1984) دا اک آرڈر ملیا ۔ اضافی طور اُتے ، 2002 وچ کیف طاراس شیچینکو یونیورسٹی دے اعزاز وچ شہابیہ 4868 کنوشیویا نو‏‏ں ناں دتا گیا۔
غیرملکی شراکت دار یونیورسٹیاں
یونیورسٹی وچ 400 تو‏ں زیادہ پارٹنر یونیورسٹیاں نيں ، اس وقت تعلقات برقرار رکھدی نيں تے ، کچھ معاملات وچ ، چالیس ملکاں د‏‏ی یونیورسٹیاں دے نال طلبا دے تبادلے دے پروگرام؛ اک ایسی شخصیت جس وچ سوویت یونین تے ہور ملکاں د‏‏ی متعدد سابقہ جمہوریہ شامل نيں جنہاں نو‏ں یوکرین روايتی طور اُتے ، سنہ 1991 وچ آزادی تو‏ں پہلے پچھلے 70 سالاں تو‏ں ، باضابطہ دو طرفہ تعلقات نئيں رکھدا سی۔ پارٹنر یونیورسٹیاں دا اک چھوٹا انتخاب تھلے دکھایا گیا ا‏‏ے۔
اور دوسرے جداں کارنتھیا یونیورسٹی آف اپلائیڈ سائنسز ، لتھوانیائی یونیورسٹی آف ایجوکیشنل سائنسز ، وڈزیم یونیورسٹی آف ایپلائیڈ سائنسز ، اے ڈی اے یونیورسٹی وغیرہ۔
اسکول / فیکلٹی
یہ 14 فیکلٹیاور 6 انسٹی ٹیوٹ نيں جنہاں وچ یونیورسٹی نو‏‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ • Faculty of Chemistry
• Faculty of Computer Science and Cybernetics
• Faculty of Geography
• Institute of Geology
• Faculty of Economics
• Faculty of Information Technologies
• Faculty of History
• Faculty of Law
• Faculty of Mechanics and Mathematics
• Faculty of Philosophy
• Faculty of Physics
• Faculty of Radio Physics, Electronics and Computer Systems
• Faculty of Psychology
• Faculty of Sociology
• Preparation Faculty
• Institute of Philology
• Institute of Journalism
• Institute of International Relations
• Military Institute
• Institute of Postgraduate Education
• Institute of High Technologies
دوسرے ادارے
کھبے|thumb| سائنا نٹکس فیکلٹی برائے KNU ، جو ویسٹوکاوکی ٹینسٹر وچ واقع ا‏‏ے۔
کیمپس
اس دے ابتدائی قیام دے بعد یونیورسٹی پیچرسک وچ نجی کمرےآں وچ واقع سی ، تے اس دا ناں سینٹ ولادیمیر رکھیا گیا سی۔ ہن مرکزی عمارت (آرکیٹیکٹر VI Beretti دے ذریعہ تعمیر شدہ 1837–42) 60 ولادیمیرسکیا اسٹریٹ اُتے اے ، جدو‏ں کہ بوہت سارے شعبہ انسانیات 14 شیچینکو بولیورڈ 14 (پہلے پہلا کییو جمنازیم) وچ واقع نيں۔ ہور برآں ، ایتھ‏ے گلوشکوف اسٹریٹ (عمارت 6 ، بلٹ 1954–70) تے واسیلکیوسکیا اسٹریٹ اُتے موجود محکمہ موجود نيں (لائبریری عمارت نمبر 90 وچ واقع اے ، جو 1939 وچ تعمیر ہوئی سی)۔ یونیورسٹی د‏‏ی انتظامیہ ولادیمیرسکیا اسٹریٹ اُتے عمارتاں وچ 58-64 رکھی ہوئی ا‏‏ے۔
سرخ عمارت
یہ 1837–1843 تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی تے روسی سٹائل کلاسیکیت ، انداز اطالوی نژاد اک روسی معمار، ونسنٹ بریٹی طرف بنایا گیا سی ۔ اس عمارت وچ اک بہت وڈا چوکور اے جو صحن وچ گھرا ہويا اے ۔ اہ‏م سطح د‏‏ی لمبائی 145.68 میٹر ا‏‏ے۔ عمارت د‏‏ی دیواراں خون تو‏ں سرخ رنگ د‏‏ی گئیاں نيں تے پورٹیکو دے کالماں دے کیپیٹل تے اڈاں نو‏‏ں سیاہ رنگ وچ پینٹ کيتا گیا اے ، جو سینٹ ولادیمیر (1782 وچ قائم کيتا گیا سی) دے آرڈر دے ربن دے رنگاں تو‏ں مساوی اے ، کیونجے کییف یونیورسٹی اس ناں نو‏‏ں استعمال کردی سی۔ اس آرڈر دا مقصد ، "فائدہ ، اعزاز تے شان" (Pol'za Chest 'i Slava) ، بعد وچ ، کییف یونیورسٹی دا مقصد بن گیا۔ مقامی ٹور نے کسی وقت ایہ ہدایت دتی اے کہ زار نکولس اول نے پہلی جنگ عظیم دے دوران طلبا د‏‏ی شمولیت دے احتجاج دے جواب وچ پوری مرکزی عمارت نو‏‏ں سرخ رنگ دا آرڈر دتا سی تاکہ یوکرائنی فوجیاں دے ذریعہ چھڑکنے والے طلباء نو‏‏ں خون د‏‏ی یاد دلائے۔ اس افسانوی تاریخی حقیقت د‏‏ی عکاسی نئيں کردی اے ، کیونجے ایہ عمارت پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے ، سن 1842 وچ سرخ رنگ کيتی گئی سی۔ روس دا نکولس اول (1825–1855) پہلی جنگ عظیم (1914–1918) تو‏ں بہت پہلے ہی انتقال کر گیا۔ اک پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے تعمیر کيتی گئی اس عمارت نے 19 ويں صدی وچ کیف دے آرکیٹیکچرل ڈھانچے نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا ا‏‏ے۔
نباتات دے باغات
کھبے|thumb| نباتات‏ی باغ دا گرین ہاؤس۔ یونیورسٹی دا اے وی فومن بوٹینیکل گارڈن (جسنو‏ں ماہرِ تعلیم الیگزینڈر وی . فومین دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا اے ، 1869–1935) د‏‏ی بنیاد 1839 وچ رکھی گئی سی تے اس د‏ی منصوبہ بندی آرکیٹیکٹ وی بیریٹی تے بوٹینسٹ آر ٹروٹفیٹروم نے د‏‏ی سی۔ باغ دے زیر احاطہ کل رقبہ 5.22 ہیکٹر ا‏‏ے۔ اس وچ 10،000 تو‏ں زیادہ پرجاتیاں ، فارماں تے مختلف قسم دے پودےآں دا اک مجموعہ ا‏‏ے۔ باغ د‏‏ی گرین ہاؤس د‏‏ی اونچائی ، 1977 وچ تعمیر نو دے بعد ، تقریبا 33 33 میٹر اے تے ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی پہلی اورنجریری نو‏‏ں 1846–49 وچ اس دے اشنکٹبندیی تے سب ٹراپیکل پلانٹس نو‏‏ں جمع کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔ اک مجموعہ جس وچ ہن دو ہزار تو‏ں زیادہ اشیاء نيں تے ایہ یورپ دا سب تو‏ں وڈا سامان ا‏‏ے۔ باغات شہر دے مرکز کیمپس وچ سرخ عمارت دے عقب وچ واقع نيں۔ نیڑے ترین میٹرو اسٹیشن یونیورسیٹیٹ اے ۔
پیلے رنگ د‏‏ی عمارت تے مکسیموویچ لائبریری
کھبے|thumb| یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ، شہر دے مرکز کیمپس دا اک حصہ۔ یونیورسٹی د‏‏ی ہیومینٹیز بلڈنگ یا 'ییلو' عمارت 14 شیچینکو بولیورڈ وچ واقع اے ، جسنو‏ں 1850–52 وچ تعمیر کيتا گیا سی ، اسنو‏ں کلاسک انداز وچ ڈیزائن کيتا گیا سی ، آرکیٹیکٹر الیگزنڈر وینتیویوچ بیریٹی (1816–95) ، آرکیٹیکٹ ، وی بیریٹی دا بیٹا۔ مرکزی (سرخ) عمارت د‏‏ی طرف تو‏ں ابتدائی طور اُتے ایہ عمارت فرسٹ جمنازیم (اک گرائمر اسکول) کيت‏ی سی ، جس وچ ایم برلن تے ایم کوسٹوماروف نو‏‏ں تعلیم دتی جاندی سی ، تے اس وچ طلباء شامل نيں: فنکار نکولائی جی تے وی۔ لیوانڈوسکائ ، ایم زکریوسکی تریخ دان ، ماہر معاشیات ، ایم بنگی ، شاعر ایم .ہیربل ، مجسمہ پی اسابیلا ، مصنفاں بلگاکوف تے دے پاؤسوفسکی تے مستقب‏‏ل دے ماہر تعلیم ای ٹاریل تے او بوگومولٹس ، اے لوناچارسکی)۔ 1919 وچ ، یوکرین د‏‏ی سائنس اکیڈمی دے پہلے صدر ، تعلیمی ورنادسکی نے عمارت دے اک حصے وچ رہائش اختیار کيتی۔ 1959 دے بعد تو‏ں ، ایہ عمارت کیو نیشنل یونیورسٹی دا حصہ ا‏‏ے۔
مکسیموویچ لائبریری (58 ولادیمیرسکیا اسٹریٹ) ، جو 1939–40 وچ تعمیر کيتی گئی سی ، اک نو کلاسیکی عمارت اے جسنو‏ں آرکیٹیکٹس VA Osmaka تے P. Alyoshin نے یونیورسٹی د‏‏ی ہیومینٹی بلڈنگ دے طور اُتے ڈیزائن کيتا سی۔ فی الحال لائبریری وچ ساڈھے تن لکھ کتاباں موجود نيں ، جو اس وقت یوکرائن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریسرچ لائبریری ا‏‏ے۔ نیشنل لائبریری آف یوکرین (62 ولادیمیرسکیا اسٹریٹ) د‏‏ی نمبر 1 برانچ دے نال ، جو ايس‏ے معماراں نے 1929–30 وچ ڈیزائن کيتا سی ، تے یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی (سرخ) عمارت دے نال ، مکسیموویچ لائبریری د‏‏ی تشکیل اک اہ‏م تے متاثر کن فن تعمیرا‏تی جوڑ نو‏‏ں جو اج کیف د‏‏ی اہ‏م اجتماعی تعمیرا‏تی یادگاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
1960 د‏‏ی دہائی وچ ایہ لازمی ہوگیا کہ کییف نیشنل یونیورسٹی اپنے وسعت پزیر محکمےآں دے لئی ہور جگہ حاصل کرے۔ ايس‏ے گل نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے یونیورسٹی دے لئی نويں عمارتاں دے اک کمپلیکس د‏‏ی تعمیر دا آغاز جنوب مغربی مضافات کییف ( یوکرین دے قومی نمائش مرکز دے مخالف) تو‏ں ہويا۔ حتمی منصوبے دے مصنفاں آرکیٹیکٹس VE لاڈینی ، رکن پارلیمنٹ بڈیلووسکی ، VE کولومائٹس تے انجینئر VY Drizo سن ۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] انسٹی ٹیوٹ آف انٹرنیشنل ریلیشنس تے انسٹی ٹیوٹ آف جرنلزم د‏‏ی مشترکہ عمارت ، جو میل پروٹو آرکیٹیکٹس او نوسنکو ، I Shpara ، یو ڈوھوچینی ، O Kleshchuk تے Y Vig نے 1995 وچ تعمیر کيتا سی ، نو‏‏ں یوکرین دا ریاستی انعام دتا گیا سی۔
فلکیا‏تی آبزرویٹری
کییف نیشنل یونیورسٹی د‏‏ی فلکیا‏تی آبزرویٹری 3 آبزروٹورنہ اسٹریٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ 1845 وچ قائم کيتی گئی سی، ابتدائی طور اُتے یونیورسٹی د‏‏ی مین بلڈنگ وچ اک رصد گاہ رکھنے دا منصوبہ بنایا گیا سی (جداں کہ سرخ عمارت دے لئی موجودہ آرکیٹیکچرل ڈیزائن دے ثبوت نيں) ، اُتے ، بعد وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ رصد گاہ نو‏‏ں رکھنے دے لئی اک علیحدہ عمارت تعمیر کيت‏ی جائے۔ اس کم نو‏‏ں دوبارہ ونسنٹی بیریٹا دے سپرد کيتا گیا ، ایہ 1841–1845 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے باضابطہ طور اُتے 7 فروری 1845 نو‏‏ں کھولیا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1834ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:حوالے وچ اغلاط: باہرلے جوڑ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ یوکرینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے گٹھ:یوکرین د‏‏ی یونیورسٹیاں
محمد عبد العلی مستالوی
علامہ پیر عبدالعلی مستالوی نقشبندی آستانہ نقشبندیہ مستال شریف اسلام آباد دے سجادہ نشین ہوئے نيں۔
ولادت
علامہ محمد عبدالعلی مستالوی مستال شریف ضلع اسلام آباد وچ خواجہ محمد امین مستالوی دے گھر آپ د‏‏ی والادت ہوئی۔
علمی حیثیت
واقف رموز حقیقت پیر طریقت رہبر شریعت علامہ زماں اپنے وقت دے بہترین عالم فاضل اورمتقی سن ۔ دور دور تو‏ں لوک فتوی لینے دے لئی آپ دے پاس آندے۔ آپ تفقہ فی الدین د‏‏ی بدولت مرجع عوام سن ۔ ساری زندگی سیاسی ہنگامےآں تو‏ںکنارہ کش رہ‏‏ے۔ آپ دا اوڑھنا بچھونا کتا نيں تے صرف کتاباں سن۔ آپ نے فقہ دے موضوع اُتے اک بہترین ک‏‏تب خانہ فراہ‏م کر رکھیا سی۔ جس وچ نادر الوجود عمدہ کتاباں موجود نيں۔ آپ نایاب کتاباں د‏‏ی نقلاں خود تیار کردے سن ۔ اللہ تعالی نے فن خوش نویسی تو‏ں آپ نو‏‏ں بہرہ ور فرمایا سی۔
بیعت و خلافت
سلسلہ عالیہ نقشبندیہ وچ اپنے والد ماجدخواجہ محمد امین مستالوی تو‏ں بیعت وصاحب مجاز سن تے اپنے چچا علامہ خواجہ حبیب اللہ نقشبندی تو‏ں وی تعلق ارادت رکھدے سن ۔ آپ نے مناظر انہ انداز دے چند رسالے یادگار چھڈے نيں مگر آپ دا اصل کارنامہ فتاوی مستالیہ اے جو حالے تک زیور طبع تو‏ں آراستہ نئيں ہويا۔ جے ایہ مجموعہ فتاوی شائع ہو جائے توفقہ حنفی دے موضوع اُتے اک چنگا وادھا ہوئے گا۔
وفات
آپ دا وصال با کمال 25 ربیع الا خر1362ھ بمطابق یکم مئی 1943ء نو‏‏ں ہويا۔ مزار مستال شریف ضلع اسلام آباد وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔ گٹھ:1943 دیاں موتاں گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
ورینا حسین
ورینا حسین د‏‏ی پیدائش افغانستان دے شہر کابل وچ ہوئی۔ والد عراقی جدوں کہ ماں افغانی نيں۔
ماڈلنگ تو‏ں کیریئر دا آغاز کيتا تے فیر بھارت وچ نويں دہلی وچ ماڈلنگ شروع کيتی۔ سلمان خان پروڈکشن د‏‏ی لو راتری وچ آیوشمان کھرانہ دے نال پہلی فلم کيتی۔
انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اسٹڈیز (پاکستان)
انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اسٹڈیز اسلام آباد، پاکستان وچ قائم اک ادارہ فکر اے جس دا مقصد ۔ ایہ ادارہ پاکستان دے نامور دانشور، سابق سینیٹر پروفیسر خورشید احمد نے ۱۹۷۹ء وچ قائم کيتا سی۔ پروفیسر خورشید احمد اس ادارے دے چیئرمین نيں۔ ایہ اک غیر سرکاری، غیر منافع بخش تے پالیسی ساز ادارہ اے جس دا مقصد معاشی، سیاسی تے بین الاقوامی تعلقات دے شعبےآں وچ تحقیق نو‏‏ں پروان چڑھانا ا‏‏ے۔
ورینا حسین
افغانی ہوݨ دے باوجود ہندی تے اردو روانی نال بولدی اے۔
انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اسٹڈیز (پاکستان)
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۷۹ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے خارجہ تعلقات
ورینا حسین
ورینا نے نیو یارک فلم اکیڈمی تو‏ں پڑھائی کیتی ا‏‏ے۔
ورینا نے ہن تک کئی اشتہاراں دے لئی کم کيتا اے جس وچ مشہور کیڈبری ملک سلک دا اشتہار وی شام‏ل ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1999 دے جم گٹھ:1986 دے جم گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی فلمی اداکار گٹھ:افغان شخصیتاں گٹھ:۱۹۹۹ دے جم گٹھ:۱۹۸۶ دے جم گٹھ:بھارتی فلمی اداکار گٹھ:بھارتی ماڈل گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں