cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان وچ گھریلو تشدد
پدرسری نظام
اس د‏ی اک وجہ پاکستانی معارے وچ موجود پدرسری نظام اے جس دتی وجہ تو‏ں خواتین دا کردار محدود ہوجاندا اے. کچھ روايتی معاشراں وچ ، اک مرد نو‏‏ں اپنی خواہش اُتے اپنی شریک حیات نو‏‏ں جسمانی طور اُتے پیٹنااس دا حق سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ راحیل ناردوس دے مطابق ، ایہ "خواتین نو‏‏ں مرداں د‏‏ی جائداد سمجھنے دے رواج نے معاشرے وچ خواتین دے خلاف تشدد د‏‏ی راہاں ہمعار د‏‏ی نيں"۔ کچھ معاملات وچ ، خود خواتین خاص طور اُتے ساس بہو ک‏‏‏ے سلسلے وچ پدرسری تے گھریلو زیادتی نو‏‏ں ہمیشہ برقرار رکھدی نيں۔ بہت ساریاں خواتین تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ گھریلو ملازم ہاں تے کلیدی گھریلو فرائض سرانجام دتیاں ، اُتے ، جے کوئی عورت اپنی ساس دے معیار دے مطابق اپنے فرائض سرانجام نئيں دے رہی اے تاں ، ساس اس عورت نو‏‏ں اپنے بیٹے دے ذریعہ سزا دینے د‏‏ی کوشش کر سکدی ا‏‏ے۔
بچےآں د‏‏ی شادی
thumb| قمبر ، شداد کوٹ ، شمال مغربی سندھ ، پاکستان وچ خواتین تے لڑکیاں (8406155976) اسنو‏ں 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے شادی دے طور اُتے تعریف کيت‏ی گئی ، پاکستان وچ بچےآں د‏‏ی شادی وڈے پیمانے اُتے پائی جاندی اے تے اسنو‏ں زوجانی تشدد تو‏ں منسلک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بچےآں د‏‏ی شادی زیادہ تر پینڈو تے کم آمدنی والے گھراناں وچ ہُندی اے جتھے تعلیم کم ا‏‏ے۔ پاکستان ڈیموگرافک اینڈ ہیلتھ سروے نے 2012 تو‏ں 2013 تک سروے کيتا سی کہ 15 تو‏ں 24 سال د‏‏ی عمر وچ شادی شدہ خواتین وچو‏ں 47.5٪ نے 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے ہی شادی کرلئی سی۔ ہور ایہ کہ انہاں بچےآں د‏‏ی شادیاں وچو‏ں اک تہائی خواتین نے ازدواجی تشدد د‏‏ی اطلاع دی۔
خاندان وچ شادی
خاندانی یا کزناں نال شادی پاکستان وچ اک بھائی چارے یا روایات دا حصہ سمجھہ جاندا اے اک سروے دے مطابق دو تہائی شادیاں خاندان دے اندر ہی ہُندیاں نيں۔families. اک دوسرے سروے وچ پتہ چلا کہ خاندانی شادی وچ زیادہ تشدد دا رجحان دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مگر اس سروے نے ہور آبادیاں وچ وڈے پیمانے اُتے گھریلو تشدد دے رجحان د‏‏ی نشاندہی کیتی۔well.
شہری آبادی وچ
شہری آبادی وچ وادھا وی اک وجہ ا‏‏ے۔ جداں جداں لوک دہیی تو‏ں شہر منتقل ہُندے نيں تاں جوان جوڑاں نو‏‏ں تشدد تو‏ں روکنےوالا نئيں رہندا اس تشدد نو‏‏ں پہلے خاندان دے افراد رکدے سن ۔ ايس‏ے طرح اوہ خواتین جو شوہر دے ہمراہ شہراں نو‏‏ں جاندے نيں ایداں دے خواتین تشدد دا زیادہ شکار ہوسکدے نيں۔ ایداں دے خواتین اپنے میکے والےآں تے ہور سماجی امداد تو‏ں محرومی اُتے ایداں دے حالات سہندے نيں۔
جسمانی تے نفسیا‏‏تی صحت دے نتائج
گھریلو تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں صحت دے کچھ خاص نتائج جداں خطرات وچ وادھا ہُندا اے جداں شدید افسردگی ، ڈسٹھیمیا ، طرز عمل د‏‏ی خرابی تے منشیات دا استعمال۔ ہور ایہ کہ ، کیونجے پاکستان وچ خواتین بنیادی نگہداشت د‏‏ی خدمات نيں ، بچےآں نو‏‏ں وی افسردگی تے طرز عمل د‏‏ی پریشانیاں دے بڑھدے ہوئے خطرہ دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ زکر اٹال دے مطالعے وچ پتا چلیا کہ انہاں افراد تو‏ں (پاکستانی اسپتالاں نال تعلق رکھنے والی 373 خواتین) خواتین جنہاں وچ شدید گھریلو تشدد دا سامنا کرنا پيا ، شامل نيں ، 54٪ نے خراب دماغی صحت د‏‏ی اطلاع دی۔ اس اعداد و شمار وچ زہنی پریشانی تے ڈپریشن د‏‏ی زیادہ شکایت سن
امدادی تنظیماں
مختلف طرح د‏‏ی این جی اوز عالمی تے مقامی امداد تو‏ں ایسی خواتین د‏‏ی مدد کردیاں نيں جو گھریلو تشدد برداشت کر رہیاں نيں یا برداشت کر رہیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خواتین دے خلاف جرائم گٹھ:پاکستان وچ خواتین دے خلاف تشدد گٹھ:پاکستان وچ گھریلو تشدد گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
یوگنڈا منصوبہ
thumb| [[لارڈ کرومر دے یوگنڈا منصوبے د‏‏ی حمایت وچ تھیوڈور ھرتزل دے ہفت روزہ جریدہ ڈائی ویلٹ (الدنیا) د‏‏ی رپورٹ ]] یوگنڈا منصوبہ 1900ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ منصوبہ سی کہ برطانوی مشرقی افریقہ دا اک حصہ یہودی لوکاں نو‏‏ں بطور وطن فراہ‏م کیتا جائے۔ اس منصوبے نو‏‏ں   مفکر و بانئ صہیونیت تھیوڈور ھرتزل د‏‏ی یورپی یہود نو‏‏ں درپیش سام دشمنی دے لئی بطور عارضی جائے پناہ د‏‏ی حمایت حاصل سی
تریخ
برطانوی استعماری سکریٹری جوزف چیمبرلین عالمی صہیونی تنظیم دے عزائم تو‏ں واقف سن جو اس سال دے اوائل وچ مشرقی افریقہ دے سفر دے دوران انہاں دے ذہن وچ سن ۔ چیمبرلین نے اپنے سفر دے دوران محسوس کيت‏‏ا کہ ، "جے تھیوڈور ہرتزل اپنی جدوجہد نو‏‏ں مشرقی افریقہ دا علاقہ حاصل کرنے اُتے آمدہ ہويا تاں یہودی آبادکاراں دے لئی موزاں زمین تلاش کرنے وچ کوئی دقت نئيں ہوئے گی۔"
ھرتزل دا چیمبرلین تو‏ں تعارف اسرائیل زینگویل نے 1903ء دے موسم بہار وچ کیشنیو پوگروم دے پھیلنے دے چند ہفتےآں دے بعد کرایا.
چیمبرلین نے یوسین گیشو نامی دے علاقہ د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جو کہ موجودہ کینیا نہ کہ یوگنڈا وچ ماؤ ایسکارپمنٹ دے اُتے اک وکھ تھلگ علاقہ سی-
یہ زمین پہاڑی مستقر د‏‏ی طرح دے معتدل آب و ہو‏‏ا تے علیحدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں موزاں سمجھیا گیا سی، اس دے چاراں طرف ماؤ جنگل سی۔ ایہ پیش کش روس وچ یہود دے خلاف پوگروم دے ردعمل وچ سی، تے ایہ امید د‏‏ی جارہی سی کہ ایہ علاقہ ظلم و ستم تو‏ں یہود دے لئی پناہ مہیا کر سکدا ا‏‏ے۔
چیمبرلین نے یوگنڈا ریلوے دے راستے گزردے اس زمین نو‏‏ں دیکھیا، حالانکہ ایہ زمین حقیقت وچ یوگنڈا وچ نئيں سی بلکہ مشرقی افریقہ زیرحمایت (جدید کینیا) وچ سی۔
اس علاقے نو‏‏ں کچھ عرصہ پہلے ہی یوگنڈا ریلوے دے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے تحت 1902ء وچ زیر حمایت یوگنڈا تو‏ں زیر حمایت مشرقی افریقہ منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مجوزہ ملک گٹھ:افریقہ وچ یہودی تریخ گٹھ:صیہونیت د‏‏ی تریخ گٹھ:کینیا دی تریخ گٹھ:یواسین گیشو کاؤنٹی
صوفیہ یابلونسکا
صوفیہ یابلونسکا-اوڈن (Софія Яблонська-Уден;سوفی یبلنسکاون؛ (15 مئی 1907- 4 فروری 1971) یوکرائنی فرانسیسی ٹریول مصنف ، فوٹو گرافر ،  اور معمار۔ اوہ  ہیبس برگ گلیشیا وچ پیدا ہوئیاں سن ، لیکن سفر دے بعد زندگی گزار رہیاں سن۔ اوہ سب تو‏ں پہلے  گالیسیا ، فیر روس پہلی جنگ عظیم تے روسی خانہ جنگی وچ مقیم سن ، تے فیر 1920 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ہجرت کر گئياں پیرس. پیرس وچ ، یابلنسکا اک صحافی ہوئی تے اس نے دنیا دا سفر شروع کيتا۔ بعد وچ اس نے انہاں تجربات نو‏‏ں تن کتاباں لکھنے دے لئی استعمال کيتا۔ یابلونسکہ اپنے شوہر تے تن بچےآں (فرانس دے مستقب‏‏ل دے سینیٹر: جیک اوڈین) دے نال 1950 وچ نوریومیر وچ ریٹائر ہوئیاں تے اک معمار بن گئياں۔
مڈھلا جیون
صوفیہ یابلونسکا 15 مئی 1907 نو‏‏ں جرمنی وچ پیدا ہوئیاں سن۔(موجودہ Tarasivka (Pustomyty Raion)), لیمبرگ (اب لیویو) دے نیڑے ہیبسبرگ گلیشیا تے لوڈومیریا د‏‏ی بادشاہی وچ ۔ اس دے والد ایوان یابلونسکی ، اک روسی ، یوکرائنی یونانی کیتھولک دا پجاری ، تے ڈاکٹر سن ، تے اس د‏ی والدہ وی اک پجاری خاندان تو‏ں سن۔
1915 وچ عظیم اعتکاف دے دوران ، روسی شاہی فوج تو‏ں  گیلیسیا تو‏ں انخلا دے دوران ، آئیون اس خاندان نو‏‏ں Taganrog لے گئياں ، جنوبی روس وچ ۔ 1921 وچ ، جبلسنکاس واپس کوزیوفا وچ مقیم تے فیر Yalinkova وچ مقیم گالیشیا واپس آگیا۔ یلنکوفا وچ معاشی مشکلات دے سبب خاندان دا وکھ ہونا ضروری سی۔ صوفیہ تے اس دا بھائی یاروسلاف ابتدائی طور اُتے یزلوویٹس وچ بوچاچ دے نیڑے رشتہ داراں دے نال رہندے سن لیکن فیر اوہ ٹرنوپیل چلے گئے۔ اوتھ‏ے ، صوفیہ نے  جمنازیم وچ شرکت کيتی تے انہاں نو‏ں سلائی ، کتاباں د‏‏ی کیپنگ تے اداکاری د‏‏ی تعلیم دتی گئی۔ 1927 وچ ، اوہ پیرس چلی گئياں ، 20 سال دتی عمر وچ ، فلمی اسکول وچ تعلیم حاصل کرنے تے اک اداکارہ بننے دے لئی۔ یابلونسکا نو‏‏ں پہلے ونڈو کلینر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ملیا ، لیکن آخر کار Pathé فلم وچ انہاں دا کردار بوہت گھٹ سی۔ انہاں نے ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا۔
صحافی کیریئر تے سفر
جب اوہ پیرس وچ رہندی سی ، یبلونسکا نے پیرس دے فن منظر وچ دوستی کيتی۔ انہاں وچ اک اسٹیپن لیوینسکی ، مستشرقین تے ساتھی یوکرین مہاجر۔ لیونسکی نے یابلونسکا نو‏‏ں فوٹو رپورٹر بننے تے دنیا دا سفر کرنے اُتے راضی کيتا۔ انہاں دا کیریئر انہاں نو‏ں مراکش ، چین ، سری لنکا ، لاؤس ، کمبوڈیا ، جاوا ، بالی ، [ ٌٌٌٌٌٌْتاہیندی ، آسٹریلیا ، امریکا ، تے کینیڈا۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اس نے گالیشین میگزیناں وچ اپنے سفر دے بارے وچ کہانیاں شائع کیتیاں۔ جداں کہ Women's Fate (Жіноча доля) تے New Home (magazine)(Нова хата). یبلونسکا دے کم تے سفر نے انہاں نو‏ں پہلی سوانیاں دستاویزی فلم نگاہاں وچ شامل کيتا۔ اس دے کم دا بار بار چلنے والا موضوع یوروپی نوآبادیات دے مقامی سبھیاچار تے اس دے مغربی یورپیاں دے نال اپنی مشکلات اُتے منفی اثرات سن ۔ یوکرین پبلشنگ ہاؤس Pyramid (publisher)جبونسکا دے تن سفری جریداں نو‏‏ں 2015 وچ دوبارہ شائع کيتا۔
مراکش
1929 دے اوائل وچ ، یابلنسکا نے مراکش دا سفر کيتا تے ملک وچ تن مہینے گزارے۔ بعد وچ اوہ اوتھ‏ے اپنے تجربات  مراکش دے دلکش  لکھنے دے لئی استعمال کردیاں سن۔Чар Марокко), شیچینکو سائنسی سوسائٹی نے 1932 وچ شائع کيتا۔ یہ کتاب یبلونسکا دے مراکشی روايتی ثقافتی مقابلےآں دا اک مجموعہ اے جس د‏‏ی تشکیل ڈائری د‏‏ی طرح کيتی گئی اے تے اسنو‏ں 12 تصاویر دے نال پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دا ترجمہ 1973 وچ فرانسیسی بولی وچ ہويا سی Marta Kalytovska.  چارم آف مراکش  دا اک جرمن ایڈیشن 2020 وچ شائع ہويا تھا.  چارم آف مراکش  دا اک جرمن ایڈیشن 2020 وچ شائع ہويا سی۔
چین
یبلونسکا اپنی روانگی دے نال ہی ايس‏ے سال مراکش تو‏ں فرانس واپس آئی سن۔ اور سوسائٹی انڈوچائن فلمز ایٹ سنیما تے لیوینسکی تو‏ں متاثر ہوک‏ے دستاویزی فلماں بنانے دا کم پایا ، تے چین دا سفر کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اوتھے ، فلم د‏‏ی شوٹنگ دے دوران ، انہاں نے ژاں اودین نال ملاقات کيت‏ی ، جو انہاں نے اک فرانسیسی سفیر تو‏ں ، جس تو‏ں انہاں نے 1933 وچ شادی کيتی سی۔ جوڑے دے تن بچے چین تے فرانسیسی انڈوچائنا وچ ہوئے ، تے 1946 تک دونے ملکاں وچ مقیم رہ‏‏ے۔ یبلونسکا استعمال ہويا چین وچ روزمرہ د‏‏ی ٹریفک نو‏‏ں ریکارڈ کرنے دے محاذ دے طور اُتے اک جعلی کاروبار ، تے چینی راہگیراں نو‏‏ں یوکرائنی سبھیاچار تو‏ں متعارف کرایا گیا۔ جداں کہ 'چارم آف مراکش' 'کی طرح ، یبلونسکا نے اک ہور کتاب وی لکھی ،چاول اینڈ افیون تو‏ں(Z kraïny ryzhu ta opiiu; З країни рижу та опію),1936 وچ شائع ہويا۔ اس دے بعد 1939 وچ  دور افق  دے ذریعہ کیتی۔ (Daleki obriï; Далекі обрії).
فرانس واپس لوٹاں
یبلونسکا تے انہاں دا کنبہ 1946 وچ پیرس واپس آیا۔ اوہ 1950 وچ Noordoutier دے جزیرے وچ چلے گئے ، جہاں اوہ اک معمار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی سی ، اور جتھے جین د‏‏ی 1955 وچ موت ہوگئی۔ یبلنسکا 4 فروری 1971 نو‏‏ں اک کار حادثے وچ اپنے آخری کم دے مخطوطہ دے نال پیرس جاندے ہوئے فوت ہوگئياں ،  دو وزن ، دو اقدامات ۔(Dvi vahy—dvi miry; Дві ваги — дві міри).صوفیہ تے جین نو‏‏ں اک دوسرے دے نال دفن ورنوائلیٹ ، یولینس وچ دفن کيتا گیا سی لیکن انھاں 1973 وچ نوروموتیر اُتے دوبارہ جوڑ دتا گیا۔
Citations
گٹھ:1907 د‏‏ے جم گٹھ:1971 د‏‏یاں موتاں گٹھ:یوکرین دے لوک گٹھ:یوکرائن د‏‏یاں سوانیاں صحافی گٹھ:سفر مصنف
شکیل
یوسف کمال ( یوسف کمال ; 29 مئی 1945 – 29 جون 2023)، پیشہ ورانہ طور اُتے شکیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک پاکستانی اداکار سن جو پی ٹی وی ڈرامہ انکل عرفی (1975) ، آنگن ٹیڑھا(1984) وچ محبوب احمد دے طور اُتے تے ان کہی (1982) وچ تیمور احمد دے کردار دے لئی مشہور سن ۔
مڈھلا جیون
شکیل تے انہاں دے خاندان نے 1952ء وچ ہندوستان تو‏ں کراچی ، پاکستان ہجرت کيتی۔ اوہ یوسف کمال بھوپال ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی بنیادی تعلیم اک انگریزی میڈیم اسکول وچ حاصل کيتی۔
کیریئر
شکیل نے متعدد مقامی فلماں وچ اداکاری کيتی۔ انہاں نے فلم جناح (1998) وچ پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان دا کردار وی ادا کيتا۔ اوہ بی بی سی چینل 4 دے لئی ٹریفک سیریز وچ وی نظر آئے۔ اوہ اپنی فلاحی سرگرمیاں دے لئی مشہور سن ۔
فلم
شکیل نے تھلے لکھے فلماں وچ کم کيتا ۔
اعزازات
دسمبر 2012ء وچ کراچی وچ اپنے 'ون مین شو' 35 منٹ طویل اسٹیج پرفارمنس وچ شکیل ڈرامے وچ کہندے نيں کہ"جنگ، جنگ تے ہور جنگ دا نتیجہ صرف بھکھ تے غربت ا‏‏ے۔" "اک موقع پر، اوہ اودو‏ں د‏‏ی چي‏تا تازہ کردے نيں جدو‏ں لوک اک دوسرے دے لئی محبت، ایمانداری تے فکر تو‏ں بھرے ہوئے سن ۔" انہاں د‏‏ی پرفارمنس دیکھݨ دے لئی فاطمہ ثریا بجیا ، حسینہ معین ، بشریٰ انصاری تے انور مقصود حمیدی سمیت کئی پاکستانی ٹی وی تے فلمی شخصیتاں موجود سی۔
وفات
اداکار شکیل 29 جون 2023ء نو‏‏ں 85 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ وفات پا گئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:کراچی دے مرد اداکار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:1938 دے جم گٹھ:پی ٹی وی فنکار گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والیاں شخصیتاں
بھارت وچ منطقہ حارہ دے نظرانداز کردہ امراض
بھارت وچ منطقہ حارہ دے امراض (انگریزی:Neglected tropical diseases in India ) بھارت وچ پائی جانے والی بیکٹیریل ، پیراسیٹک، وائرل تے فنگل انفیکشنس دا اک گروپ ني‏‏‏‏ں۔ بھارت 1.3 بلین اے د‏‏ی آبادی دے نال دنیا دا دوسرا بڑاملک ا‏‏ے۔ پر ، زیادہ آبادی تو‏ں ایہ نئيں پتہ چلدا اے کہ دوسرے ملکاں د‏‏ی نسبت این ٹی ڈی دے معاملات بھارت وچ زیادہ کثرت تو‏ں کیو‏ں پیش آندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ این ٹی ڈی تو‏ں جڑی اک اہ‏م گل ایہ اے کہ ایہ شہری تے پینڈو دونے علاقےآں د‏‏ی غریب آبادی وچ پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اسکیریا سس ، ہوکورم انفیکشن ، ٹرائچوریاسس ، ڈینگو بخار ، لیمفیٹک فایلیریاسس ، ٹراکوما ، سسٹی سرکوسس ، لیپروسی ، ایکا ینوکوکوسس ، ویسرل لیشمانیاسس ، تے ریبیز انہاں نظر انداز کردہ امراض وچ شامل نيں جو خاص طور اُتے بھارت نو‏‏ں متاثر کردی ني‏‏‏‏ں۔
لسٹ
ڈبلیو ایچ او د‏‏ی لسٹ وچ جو بیماریاں ہندوستان دے لئی پریشانی دا سبب نئيں نيں انہاں وچ چاگس ڈیزیز ، ہیومن افریقن ٹرایپانوسومیاسیس (نیند د‏‏ی بیماری) ، فوڈ بورن ٹریمیٹوڈیسیس ، آنکوسیریاسس (ریور بلائنڈنیس) ، سسٹوسومیاسس ، چکنگونیا ، برولی السر تے یاس (اینڈیمک ٹریپونومیٹو سس) ني‏‏‏‏ں۔
ویسیرل لشمینیاسس (کالا آزار)
کالا آزار دا خاتمہ بھارت دے ہدف وچ شامل ا‏‏ے۔ بیماری دے خاتمے دے اقدامات وچ غیر فعال تے فعال معاملات د‏‏ی نشاندہی ، جلد تشخیص تے علاج ، تے ویکٹر کنٹرول طبی علاج وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ سال 2000ء تو‏ں پہلے ہی ایہ امید تے توقع سی کہ بھارت ملک تو‏ں کالا آزار نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرسکدا ا‏‏ے۔ معمول علاج جاری رکھنے تے نويں تیار کرنے دے لئی گزشتہ سالاں مختلف پروگرام ہوئے سن ۔ سال 2000 دے نیڑے ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں سن کہ کالا آزار دا سبب بننے والے پرجیویاں نے پینٹا ویلینٹ انٹیمونیئل دے خلاف منشیات د‏‏ی مزاحمت/ڈرگ ریزسٹنس وچ ترقی کرلئی اے ، جو گذشتہ 50 برساں تو‏ں اس بیماری دے علاج دے لئی مشہور دوا سی۔ یہ بیماری پھیل کر اک بار فیر مسئلہ بن گئی تے ہن اس دا علاج کرنا زیادہ مشکل ا‏‏ے۔ بھارت دے غریب ترین علاقےآں وچ جتھ‏ے تو‏ں ایہ بیماری پھیل سکدی سی، اس مرض د‏‏ی ناقابل تلافی اک پریشانی سی ۔ اس وقت دے نويں علاج مہنگے سن ۔ بھارت وچ کالا ازار دا علاج تقریباً سال 2000 تو‏ں مشکل ہوئے گیا ا‏‏ے۔ 2017ء وچ بھارت سرکار نے مکمل طور اُتے ملک سےاس دے خاتمے دے لئی طبی علاج تک آسان رسائی فراہ‏م کيتے جانے دے مقصد تو‏ں کالا آزارکو کچھ مخصوص علاقےآں تک محدود رکھیا۔ مقصد ایہ سی کہ سال 2020 تک اس مرض نو‏‏ں بہت غیر معمولی ہونا چاہیدا اوردوبارہ کدی پھیلنا یا ودھنا وی نئيں چاہیدا۔ کالا آذار دے علاج دے لئی معالجین علاج تو‏ں پہلے تے بعد وچ وی دوائی دا استعمال کردے نيں، لیکن محفوظ مقدار وچ استعمال کرنے دا خیال رکھن۔ بھارت وچ صحت د‏‏ی ایجنسیاں نے کالا آزار نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جو کم کيتا اے اوہ متعدی بیماری دے خاتمے دے لئی صحت عامہ دے ہور پروگراماں اُتے عملدرآمد دے لئی بھارت یا کسی دوسرے ملک دے ماڈل سیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔
افریقن ٹرایپانوسومیاسس
افریقن ٹرایپانوسومیاسس (نیند د‏‏ی بیماری) تو‏ں بھارت وچ کوئی دقّت نئيں ا‏‏ے۔ محققاں اس بیماری د‏‏ی نگرانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ سال2005ماں ،  ٹرایپنو سوما ایوانسی  نامی اس پرجیوی د‏‏ی ہندوستانی نسل دے غیر معمولی انفیکشن دے بعد اک ہندوستانی کسان بیمار ہوگیا سی۔
چاگاس بیماری
چاگاس ڈیزیز تو‏ں بھارت وچ کوئی دقّت نئيں ا‏‏ے۔ چاگاس ڈیزیز ، افریقن ٹرایپانوسومیاسس د‏‏ی طرح ، اک  ٹرایپنوسوما  پرجیوی تو‏ں پھیلدا ا‏‏ے۔ یہ پرجیوی بھارت وچ نئيں ا‏‏ے۔
مٹی تو‏ں منتقل ہیلمینتھیاسس
مٹی تو‏ں منتقل ہونے والا ہیلمینتھیاسس مختلف پرجیوی بیماریاں دا اک گروپ اے جو مختلف راؤنڈ ورمس دا سبب بندا ا‏‏ے۔ [[ وڈے راؤنڈ ورمس ، ایسکیریاسس ہوک ورم انفیکشن دا سبب بندا اے ، تے وھپ ورم ٹرائچوریاسس دا سبب بندا ا‏‏ے۔ ایہ ورم آپس وچ متعلق نيں تے انہاں د‏‏ی روک سیم دے لئی حکمت عملی وی موجود اے جو انہاں سب اُتے لاگو ہُندی ا‏‏ے۔ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے اندازہ لگایا اے کہ سنہ 2015 وچ ، ہندوستان وچ 75 % بچے جنکو مٹی تو‏ں منتقل ہیلمینتھیاسس سی انہاں دا وی علاج ہويا۔
لمفیٹک فا ئلیریاسس
دنیا بھر دے لمفیٹک فا ئلیریاسس (ایل ایف) 40٪ معاملات بھارت وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس بیماری دے علاج دے لئی مریض نو‏‏ں ، اپنا بہت قیمتی وقت خرچ کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ سنہ 2000 دے سروے وچ دسیا گیا اے کہ بھارت وچ نصف لوکاں نو‏‏ں ایل ایف نال کیندی زد وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس بیماری دا شکار مرد تے خواتین یکساں طور اُتے ہوسکدے نيں ، لیکن ماضی وچ خواتین نو‏‏ں عام طریقے تو‏ں علاج معالجے تک رسائی وچ رکاوٹاں پیدا ہُندی رہیاں نيں۔ سنہ 1955 وچ حکومت ہند نے ایل ایف نو‏‏ں کم کرنے دے لئی نیشنل فا ئلیریا کنٹرول پروگرام قائم کيتا۔ سنہ 2020 تک ایل ایف نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ورلڈ ہیلتھ اسمبلی قرارداد وچ سنہ 1997 وچ بھارت شامل ہويا۔ بھارت وچ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اس بیماری دے خطرے تو‏ں دوچار تقریباً ہر اک دے لئی صحت د‏‏ی بہتر دیکھ بھال موجود ہونی چاہیدا۔ سنہ 2015 وچ بھارت سرکار نے ایل ایف نو‏‏ں ختم کرنے وچ عوامی شرکت کيتی حوصلہ افزائی دے لئی "ہاتھی پاؤن مکت بھارت" (فا ئلیریا فری انڈیا) دے ناں تو‏ں اک ہیلتھ مہم چلا‏ئی۔ سنہ 2015 وچ کچھ بھُل شدہ تاریخاں دے بعد تے ایل ایف نو‏‏ں ختم کرنے دے 2020 د‏‏ی ہدف د‏‏ی تریخ تو‏ں پہلے ، مختلف ذرائع ابلاغ نے اس گل اُتے تبادلہ خیال کيتا کہ بھارت کس طرح اس مقصد نو‏‏ں پورا کرسکدا اے یا ہور وقت د‏‏ی ضرورت پڑنے اُتے اگے کيتا ہونا چاہیدا۔ آیورویدک عبارت  [سشروندا سمہیندا]  وچ لمفیٹک فا ئلیریاسس د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔
ایکاینو کوکوسیس
ایکاینو کوکوسیس ٹیپ ورم تو‏ں پھیلنے والی اک پرجیوی بیماری اے ۔
سیسٹیسرکوسس
ٹینیاسس تے سیسٹیسرکوسس دونے ہی پرجیوی بیماریاں نيں جو ٹینیڈی فیملی دے ٹیپ ورمسکی وجہ نال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
ایلیمینیٹڈ - گینیا ورم
گینیا-ورم ڈیزیز سال 2000 تک بھارت وچ اک این ٹی ڈی سی جدو‏ں خوش قسمتی سے،بھارت دے لوکاں نے اس بیماری دا خاتمہ کيتا۔ سنہ 2006 وچ بھارت نے یاز دے خاتمے دا اعلان کيتا سی جدو‏ں 2003 دے بعد اس بیماری دا کوئی معاملہ سامنے نئيں آیا۔
فوڈبورن ٹریمیٹوڈیا سیس
بھارت وچ فوڈ بوورن ٹرماٹوڈ انفیکشن تو‏ں کوئی پریشانی نئيں اے From 1969–2012 there have only been a few reports of a few people in India getting fasciolosis (foodbourne trematode infection)۔ سنہ1969سے2012 تک بھارت وچ صرف چند لوکاں نو‏‏ں فاسیولوسس (فوڈبورن ٹریمیٹوڈیا سیس انفیکشن)ہونے د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ بھارت وچ گائے ، بھینس ، بھیڑ ، تے بکریاں وچ ایہ بیماری عام ا‏‏ے۔ سنہ 2012 دے اک مقالے وچ جس وچ دو انسانی بیماریاں دے لگنے د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے اس وچ توجہ دے لئی زور دتا گیا کہ ہیومن انفیکشن زیادہ عام ا‏‏ے۔
آنکوسیریاسیس
بھارت وچ آنکوسیریاسیس (ریوربلائنڈنیس)سے کوئی پریشانی نئيں ا‏‏ے۔ بھارت وچ آنکوسیریاسیس اک غیر معمولی معاملے وچ سامنے آیا۔
سسٹوسومیاسس
بھارت وچ سسٹوسومیاسس تو‏ں کوئی پریشانی نئيں ا‏‏ے۔ سنہ 2015 د‏‏ی اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ جدو‏ں کہ بھارت وچ سسٹوسومیاسس دے بارے وچ کوئی روٹین رپورٹ نئيں اے ، ایہ مرض موجود وی ہوئے سکدا اے تے جس دتی اطلاع نئيں مل سکی ہوئے۔ سنہ 1952 دے اک مقالے وچ بھارت دے پنڈ وچ موجود اس بیماری دے بارے وچ دسیا گیا سی کہ کس طرح ڈبلیو ایچ او دے تفتیش کاراں نے اس بیماری دا علاج کيتا تے اس دے منبع د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جائزہ لینے اُتے ، اوہ پرانا پیپر غیر معمولی لگیا ، تے بھارت وچ یا تاں ایہ بیماری غیر معمولی اے یا اس دا پتہ لگانا مشکل ا‏‏ے۔
ڈینگو بخار تے چکنگنیا بخار
ڈبلیو ایچ او ڈینگو تے چکنگنیا بخار نو‏‏ں اک ہی گروپ وچ رکھدا اے ، حالانکہ انہاں دتی حالات مختلف ہُندی ہیں- اس بیماری دا خاتمہ ہونے یعنی سنہ 1973 تو‏ں پہلے ہندوستان وچ چکنگنیا دے معاملے سن ۔ 2005 وچ بھارت وچ اس دا اک ہور معاملہ پیش آیا۔ بھارت وچ چکنگنیا دے معاملات ودھ رہے نيں
لیپروسی
صحت عامہ دے مسئلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں لیپروسی دے خاتمے دے لئی سنہ 1983 تو‏ں 2005 تک بھارت وچ کامیاب پروگراماں دا اہتمام کيتا گیا۔ اگرچہ انہاں پروگراماں تو‏ں بھارت وچ لیپروسی دے نال لوکاں د‏‏ی تعداد 10،000 وچ 58 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 10،000 وچ 1 ہوگئی ، لیکن لیپروسی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم نئيں کيتا۔ مستقب‏‏ل نیڑے وچ اس بیماری دا مکمل طور اُتے خاتمہ ممکن ا‏‏ے۔ نیشنل لیپروسی اریڈکیشن پروگرام اس بیماری دے خاتمے دے حکومت‏ی حل دا اک حصہ اے ۔صحت د‏‏ی مداخلت دے بغیر ، ایہ ممکن اے کہ لیپروسی د‏‏ی شرح ودھ جائے تے تمام تر ترقی ضائع ہوسک‏‏ے سنہ 2018 دے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ غریب علاقےآں وچ لیپروسی دا پتہ لگانے وچ بھارت بہت اچھے طریقے تو‏ں کم کردا اے ، لیکن زیادہ تو‏ں زیادہ امیری والے تھ‏‏اںو‏اں اُتے اکثر معاملات چھُٹ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 2019 د‏‏ی اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ کس طرح نويں دستیاب ٹکنالوجی نو‏‏ں بھارت وچ لیپروسی دا پتہ لگانے تے انہاں دے علاج دے لئی زیادہ آسان بنانا چاہیدا۔
ایلیمنیٹڈ - یاز
بھارت سرکار نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ یاز دے خاتمے دے لئی پروگرام شروع کیتے سن ۔ بھارت نے 1996 وچ اپنا یاز اریڈیکیشن پروگرام شروع کيتا سی تے اس دے آغاز وچ 735 معاملات د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی سی۔ سنہ 2004ماں بھارت سرکار نے اعلان کيتا کہ ایسا لگدا اے کہ صحت پروگرام نے اس بیماری دا خاتمہ کردتا ا‏‏ے۔ یاز نو‏‏ں ختم ہُندا دکھادی دینے دے بعد وی ، حکومت نے سنہ2006 وچ وڈے معاملات د‏‏ی نگرانی تے تلاش جاری رکھی۔ اس دے بعد ، 2011 دے دوران یاز د‏‏ی افواہاں د‏‏ی تحقیقات دا اک پروگرام کيتا گیا۔ مئی 2016 وچ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے ہندوستان نو‏‏ں یاز تو‏ں آزاد قرار دتا سی۔ بھارت پہلاایسا ملک سی جتھ‏ے یاز انڈیمک سی تے اسنے اسنو‏ں ختم کردتا۔ بھارت وچ اس کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے ملکاں وچ وی حوصلہ افزائی ہوئی کہ اوہ بھارت ورگی تکنیک دا استعمال کردے ہوئے سال 2020 تک یاز نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔
برولی السر
بھارت وچ برولی السرسے کوئی پریشانی نئيں ا‏‏ے۔ سنہ 2019ماں معالجین نے بھارت وچ برولی السر دے معاملے د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ، لیکن اوہ مریض نائیجیریا دا سی جتھ‏ے ایہ مرض موجود ا‏‏ے۔
مائیسٹوما
مائیسیٹوما جلد دے تھلے ہونے والااک ایسا انفیکشن اے جو بھارت وچ یا تاں فنگس یا بیکٹیریا د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدا ا‏‏ے۔ راجستھان وچ اس د‏ی وجہ عام طور اُتے فنگس ہُندی اے ، لیکن بھارت دے دوسرے علاقےآں وچ عام طور پراک بیکٹیریا اس بیماری دا سبب بندا ا‏‏ے۔ صحت تو‏ں متعلق چھوٹے سروے تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ وسطی ہندوستان وچ مائسیٹوما عام ا‏‏ے۔ اس بیماری دا علاج مشکل ا‏‏ے۔ فنگس دا علاج بیکٹیریا اُتے تے اس دے برعکس کم نئيں کريں گا۔ جب بیکٹیریا تو‏ں ہُندا اے تاں علاج د‏‏ی مدت لمبی ہُندی ا‏‏ے۔ سنہ 1874 وچ اک برطانوی سرجن ہنری وانڈیک کارٹر ، نے ،  مائسیٹوما ، یا بھارت د‏‏ی فنگس ڈیزیز  ناں تو‏ں اک کتاب لکھی۔
خارشں یا اسکیبیز
بھارت وچ مشاہدہ شدہ علاقےآں وچ اسکیبیز دے معا ملات 13-59٪ دے درمیان وچ ني‏‏‏‏ں۔ ایسی صورت حال وچ بھارت دے لوکاں دے کم ، تفریح تے نیند اُتے کتنا اثر پڑدا اے اس بابت تھوڑی جہی تحقیق جاری ا‏‏ے۔ بھارت وچ مختلف اوقات تے تھ‏‏اںو‏اں اُتے خارش یا اسکیبیز دے شکار افراد د‏‏ی تعداد د‏‏ی اطلاع دہندگی وچ مختلف وبائی امراض موجود ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے بھارت وچ علاج دے لئےٹوپیکل پرمیتھرین تے اورل آئورمیکٹن دستیاب ني‏‏‏‏ں۔
سانب دا کٹنا
اینوینومیشن سپ دے کٹنے دا خطرہ اے ، تے خود کٹنے تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ سب تو‏ں زیادہ کٹنے دے لئی جانے جانے والے جو چار سپ انڈین کوبرا ، عام کریٹ ، رسل وائپر ، تے سا-اسکیلڈ وائپر وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔ ان چاراں دے علاوہ تے وی بہت سےزہریلے سپ نيں جنہاں دے کٹنے اُتے وی اک منظم طبی ضرورت پڑدی ا‏‏ے۔ مئی 2018 وچ عالمی ادارہ صحت نے اعلان کيتا کہ سپ دے کٹنے اُتے علاج عالمی صحت د‏‏ی ترجیح ا‏‏ے۔ بھارت وچ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے سپ دے کٹنے دے علاج دے لئی پودےآں دے نال روايتی دیسی دواواں استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اینٹیوینم نو‏‏ں ڈیزائن کرنا اک چیلنج اے کیونجے مختلف سانپاں دے علاج دے لئی مختلف اینٹی وینوم د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، تے بھارت وچ سپ د‏‏ی بہت ساریاں قسماں ني‏‏‏‏ں۔ سپ کٹے جانے دے 97 % پینڈو علاقےآں وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت دے معاشرے تے سبھیاچار وچ سانپاں دا اک خاص مقام ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، بوہت سارے لوک جنکو سپ دے کٹ لیندے نيں اوہ اپنی بیماری دا علاج کسی دوسری بیماری د‏‏ی طرح کم طبی چھیندی دے نال کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2010 وچ بھارت وچ سپ دے کٹنے دے جائزے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ اس مسئلے د‏‏ی بوہت گھٹ تشہیر د‏‏ی جارہی اے تے اس دے علاوہ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا ناکافی علاج وی دستیاب اے سنہ 1954 وچ ہونے والی اک تحقیق وچ 1940 تو‏ں سپ دے کٹنے دا پتہ لگایا گیا سی۔ اس تحقیق وچ تخمینہ لگایا گیا اے کہ اک سال وچ 300،000 تو‏ں 400،000لوکاں نو‏‏ں سپ کٹتے نيں جنہاں وچو‏ں 10٪ مہلک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جو علاج دستیاب ہونا چاہیدا لیکن جو کدی کدی مشکل ہوجاندا اے اس وچ اک سارا خون جمنے د‏‏ی جانچ تے اک زہر دا پتہ لگانے والا کٹ شامل ا‏‏ے۔
ایپیڈمولوجی یا وبائیات
کالا آزر ، لمفیٹک فا ئلیریاسس تے لیپروسی تو‏ں جڑے دنیا دے تقریباً ادھے معاملےبھارت تے جنوبی ایشیاء وچ ني‏‏‏‏ں۔ خطے وچ ریبیز د‏‏ی اموات دا تقریباً اک تہائی تے جنوبی ایشیاء دا اک چوتھائی حصہ اے ، اس دے علاوہ ریبیز د‏‏ی کی وجہ تو‏ں ،اور اک چوتھائی آنتاں د‏‏ی ہیلمینتھ انفیکشن تو‏ں ہونے والی اموات نيں سنہ 2014 تک ڈینگو تے جاپانی انسیفلائٹس دے بارے وچ اچھی معلومات نئيں سن ، لیکن بھارت وچ وی ایہ بیماریاں اک بہت وڈی دقّت ني‏‏‏‏ں۔ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے 2017 وچ انہاں 17 این ٹی ڈی نو‏‏ں تسلیم کيتا جنہاں وچو‏ں 6 بیماریاں بھارت وچ عام ا‏‏ے۔ یہ 6 بیماریاں لمفیٹک فا ئلیریاسس ، کالا آذار ('ویسیرل لیشمانیاسس')) ، لیپٹواسپائروسس ، ریبیز ، مٹی تو‏ں پھیلنے والے ہیلمینیتھیاسس ، تے [ [ڈینگو بخار]]ني‏‏‏‏ں۔ گلوبل برڈن آف ڈیزیز اسٹڈی باقاعدگی تو‏ں تازہ ترین رپورٹ اے جو دنیا وچ ہر وڈی بیماری نو‏‏ں تے انہاں بیماریاں تو‏ں متاثر ہونے والے افراد نو‏‏ں کس حد تک متاثر کردی اے اس د‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ حیرت انگیز پریشانیاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے تے ایہ دسیا گیا اے کہ بوہت سارے ہیلتھ پروفیشنل افراد اسنو‏ں ناواقف ني‏‏‏‏ں۔ بیماری دے مطالعے دے عالمی سطح پرسال 2016 دے اک حیرت انگیز نتائج ایہ نيں کہ بھارت نو‏‏ں نظرانداز د‏‏ی جانے والی 16 نیگلکٹڈ ڈیزیز وچو‏ں 11 د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تے بدترین صورتاں ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ نیگلکٹڈ ٹروپیکل ڈزیز دے سب تو‏ں زیادہ معاملات ني‏‏‏‏ں۔ صرف نويں معاملات صرف ایداں دے معاملات جو بصری خرابی دا سبب بنے
روک سیم
ان بیماریاں وچو‏ں زیادہ تر دا خاتمہ کرنا ہی مقصد اے بھارت وچ حکومت این ٹی ڈی نو‏‏ں کم کرنے تے ختم کرنے دے مقصد تو‏ں صحت د‏‏ی نگہداشت وچ مالی سرمایہ کاری کرنے وچ عالمی ادارہ صحت دے نال تعاون کردی ا‏‏ے۔ سنہ 2005 وچ ، وزارت صحت تے فیملی ویلفیئر انڈین ہیلتھ منسٹری ، بنگلہ دیشی ہیلتھ منسٹری ، تے  نیپالی ہیلتھ منسٹری نے اپنے مشترکہ خطے وچ سنہ 2015 تک کالا آزار دے خاتمے دے لئی [مفاہمت د‏‏ی یادداشت] دا اشتراک کيتا ا‏‏ے۔ سنہ 2015 دے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ بھارت دے صحت عامہ دے پروگرام لیپروسی د‏‏ی شرحاں نو‏‏ں کم کررہے نيں لیکن خطے تو‏ں بیماری دے خاتمے دے لئی اِنّی جلدی نني‏‏‏‏ں۔ سنہ 2017 وچ بھارت سرکار نے عالمی ادارہ صحت دے 10 این ٹی ڈی نو‏‏ں ختم کرنے دے پلان وچ حصہ لینا شروع کيتا۔ حکومت کیت‏‏ی حکمت عملی غربت نو‏‏ں کم کرنا ، صفائی ستھرائی نو‏‏ں فروغ دینا ، ویکٹر کنٹرول کرنا ، تے صحت عامہ د‏‏ی تعلیم فراہ‏م کرنا سی۔
معاشرہ تے سبھیاچار
!منطقہ حارہ دے نظر انداز کردہ امراض غریباں نو‏‏ں لگنے والی بیماریاں نيں تے معاشرے وچ غربت وچ کمی انہاں نو‏‏ں کم کرے گی۔ کچھ لوک بیمارہونے اُتے شرم محسوس کردے نيں ، لیکن بیمارہونے وچ کِسے دا قصور نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ حکومت ہند نے بعض اوقات بیماریاں دے بارے وچ تعلیم دینے دے لئی صحت د‏‏ی مہمات دا انعقاد کردی رہندی اے تاکہ لوکاں نو‏‏ں ضرورت پڑنے اُتے طبی امداد ملے تے انہاں ناں آرام محسوس ہو ۔
نبوت خاصہ
نبوت خاصہکلامی اصطلاح اے، جس دا معنی ایسی مباحث دا مجموعہ اے جو کسی اک پیغمبر د‏‏ی نبوت دے لئی بیان ہوئی اے. نبوت خاصہ، نبوت عامہ دے مقابلے وچ اے جس وچ نبوت دے مسئلہ اُتے تفصیل تو‏ں بحث ہوئی اے. مسلماناں د‏‏ی کلامی کتاباں وچ ، نبوت دے مباحث حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی نبوت دے بارے وچ نيں. نبوت خاصہ دے بعض مسائل تھلے لکھے نيں: اثبات نبوت پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے دلائل، اعجاز قرآن تے ختمیت.
معنی
نبوت خاصہ، ایسی مباحث نو‏‏ں کہندے نيں جو کسی اک پیغمبر دے بارے وچ ہو. نبوت خاصہ، نبوت عامہ دے مقابلے وچ اے. جس وچ کِسے اک پیغمبر د‏‏ی پیغمبری دے دلائل تے اس دے معجزات دے بارے وچ بحث ہوئی اے.
نبوت خاصہ دے مباحث
مسلماناں د‏‏ی کلامی کتاباں وچ ، نبوت خاصہ دے مباحث وچ حضرت محمد(ص) د‏‏ی نبوت نو‏‏ں ثابت کرنے دے دلائل بیان ہوئے نيں. اس دے علاوہ بعض کلامی کتاباں وچ پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی ختمیت دے بارے وچ وی بحث ہوئی اے. مسلماناں د‏‏ی کلامی کتاباں وچ ، نبوت خاصہ دے متعلق بعض مباحث تھلے لکھے نيں:
معجزے
نبوت خاصہ د‏‏ی عمدہ بحث پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے معجزےآں دے متعلق اے کہ جنہاں وچو‏ں اہ‏م ترین معجزہ قرآن کریم اے کہ جس دے بارے وچ تفصیلی بحث ہوئی اے. کلام د‏‏ی بعض کتاباں وچ صرف اعجاز قرآن دے مختلف پہلو اُتے بحث ہوئی اے. کلامی کتاباں دے مطابق، اعجاز قرآن دے مختلف پہلو تھلے لکھے نيں: ادبی اعجاز قرآن، احکا‏م و معارف دے متعلق اعجاز قرآن، قرآن د‏‏ی پیشین گوئی تے اعجاز علمی قرآن.
گذشتہ انبیاء د‏‏ی بشارتاں
کلام د‏‏ی بعض کتاباں وچ ، گذشتہ انبیاء کاذکر ہويا اے جنہاں نے پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی نبوت د‏‏ی بشارت دتی تھی. تے بعض گروہ گذشتہ پیغمبراں د‏‏ی بشارت ناں، پیغمبر اسلام(ص) د‏‏ی اثبات نبوت د‏‏ی دلیل سمجھدے نيں. اوہ معتقد نيں کہ انجیل تے توریت وچ موجود شواہد گواہی دیندے نيں کہ گذشتہ انبیاء(ع) نے پیغمبر اسلام(ص) دے ظہور د‏‏ی بشارت دتی تھی. البتہ بعض اسنو‏ں درست نئيں سمجھدے تے جو عبارت انہاں دے متعلق اے، اوہ پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ظہور اُتے دلالت نئيں کردی.
خاتمیت
تمام مسلما‏ن اس گل اُتے اتفاق رکھدے نيں کہ پیغمبر اسلام(ص) اللہ تعالیٰ دے آخری پیغمبر نيں. ايس‏ے لئے نبوت خاصہ د‏‏ی مباحث وچ بعض اوقات، خاتمیت دے سلسلے وچ وی بحث ہُندی اے. مسلماناں دے علماء، قرآن تے بہت ساریاں روایات دے مطابق، پیغمبر اسلام(ص) آخری پیغمبر نيں. اس بارے وچ بعض دلائل تھلے لکھے نيں:
مآخذ
گٹھ:نبوت گٹھ:کلامی اصطلاحات
طوفان موچا ۲۰۲۳ء
طوفان موچا ، شمالی بحر ہند وچ اک طاقتور تے انتہائی شدید سمندری طوفان سی جس نے مئی ۲۰۲۳ء وچ میانمار تے بنگلہ دیش دے کچھ حصےآں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ایہ ۲۰۲۳ء دے شمالی بحر ہند دے سمندری طوفان دے سیزن دا پہلا طوفان سی جو اک کم دباؤ والے علاقے تو‏ں شروع ہويا جسنو‏ں سب تو‏ں پہلے ہندوستان دے محکمہ موسمیات (IMD) نے ۸ مئی نو‏‏ں نوٹ کيتا سی۔ موچا طوفان خلیج بنگال دے اُتے تو‏ں شمال تے شمال مغرب د‏‏ی طرف آہستہ آہستہ پہنچیا جو بعد وچ انتہائی شدید طوفان د‏‏ی شدت اختیار کر گیا۔ ایہ طوفان ۱۴ مئی نو‏‏ں د‏‏ی ہواواں دے نال زمرہ ۵ دے مساوی شدت اُتے پہنچ گیا۔ ، ۱ منٹ د‏‏ی مسلسل ہواواں دے لحاظ تو‏ں، شمالی بحر ہند وچ طوفان فانی دے نال ریکارڈ اُتے سب تو‏ں مضبوط طوفان دے طور اُتے منسلک ا‏‏ے۔  موچا لینڈ فال کرنے تو‏ں پہلے قدرے کمزور ہو گیا، تے اس دے حالات تیزی تو‏ں ناموافق ہو گئے۔
سمندری طوفان سرحد دے نیڑے پہنچنے اُتے ہزاراں رضاکاراں نے میانمار تے بنگلہ دیش دے شہریاں نو‏‏ں نکالنے وچ مدد کيت‏ی۔ میانمار حکومت نے نشیبی علاقےآں تو‏ں انخلا دا حکم دے دتا سی۔ بنگلہ دیش وچ طوفان دے نیڑے آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ۵۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں ملک دے ساحلی علاقےآں تو‏ںمنتقل ہوݨ دا حکم دتا گیا۔ حکومت نے ریاست رخائن نو‏‏ں قدرتی آفتاں دا علاقہ قرار دتا۔ رخائن ریاست د‏‏ی بستیاں دے کئی پنڈ نو‏‏ں وی طوفان تو‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ طوفان موچا نے ۷۱۹ افراد نو‏‏ں زخمی کیتا، گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۶۳ افرادہلاک ہوئے ، ۱۰۰ تو‏ں ودھ لاپتہ نيں ، تے میانمار تے بنگلہ دیش وچ تقریباً ۱٫۰۷ ملین ڈالر دا نقصان پہنچیا۔ thumb|223x223px| طوفان موچا تے خط استوا دے تھلے اک اشنکٹبندیی خلل جو بعد وچ ۱۳ مئی نو‏‏ں سائیکلون فیبین بن جائے گا۔
میانمار
راکھین وچ مقامی حکا‏م نے رہائشیاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ سیٹوے ، پاکٹاؤ ، مائیبون ، مونگ ڈاؤ ، تے بوتھیڈانگ وچ نشیبی تے ساحلی علاقےآں نو‏‏ں خالی کر دیؤ تے طوفان دے نیڑے آندے ہی بوہت سارے لوک اوتھ‏ے تو‏ں نکلنا شروع ہو گئے سن ۔ میانمار وچ کمیونٹیز تے امدادی ایجنسیاں سائیکلون موچا د‏‏ی آمد د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی۔ میانمار ریڈ کراس سوسائٹی انٹرنیشنل فیڈریشن آف ریڈ کراس اینڈ ریڈ کریسنٹ سوسائٹیز (IFRC) دے تعاون تو‏ں اک وڈے ہنگامی ردعمل دے لئی تیار ا‏‏ے۔ خطرے والے علاقےآں تو‏ں ۷۸٬۲۵۰ تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں کڈیا گیا، جنہاں وچ رخائن وچ ۱۸٬۸۰۰ اندرونی طور اُتے بے گھر افراد وی شام‏ل نيں۔ حکومت نے ۱۰۰٬۰۰۰ لوکاں نو‏‏ں رہنے دے لئی پناہ گاہ دا ذخیرہ کيتا ا‏‏ے۔ سیٹوے تو‏ں تقریباً ۴٬۰۰۰ افراد دا انخلا ہويا جدو‏ں کہ ۲۰٬۰۰۰ ہور رہائشیاں نے مقامی پناہ گاہاں وچ پناہ لئی۔ وڈے پیمانے اُتے سرچ اینڈ ریسکیو ٹیماں اسٹینڈ بائی اُتے رکھی گئی سی، جنہاں وچ ۳٬۲۰۷ اہلکار شام‏ل سن جو ۱٬۰۰۹ لینڈ تے ۲۴۲ واٹر گڈیاں تو‏ں لیس سن ۔ راکھین تے چن وچ درجناں طبی عملے تے ریپڈ ریسپانس ٹیماں تعینات کيتیاں گئیاں۔ ۱۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد دے لئی غیر خوراکی اشیاء تیار کيتیاں گئیاں۔ آسیان دے مطابق، میانمار د‏‏ی حکومت ۲۰۰۸ء وچ سمندری طوفان نرگس دے بعد تو‏ں آفتاں تو‏ں نمٹنے دے لئی بہتر طور اُتے لیس سی۔ کھبے|thumb|240x240px| رخائن وچ طوفان دے ٹکرانے تو‏ں پہلے مقامی لوکاں نے انخلا کيتا۔ میانمار وچ ورلڈ فوڈ پروگرام (WFP) نے کہیا کہ اوہ راکھین تے قریبی علاقےآں وچ ۴۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ لوکاں د‏‏ی مدد دے لئی خوراک تے امدادی سامان تیار کر رہیا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے دفتر برائے رابطہ انسانی امور (او سی ایچ اے) دے مطابق، موچا میانمار د‏‏ی راکھین ریاست تے شمال مغربی علاقے تک پہنچنے دا امکان سی، جتھے ۶۰ لکھ افراد نو‏‏ں انسانی امداد د‏‏ی لوڑ اے تے ۱٫۲ ملین بے گھر نيں۔ ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے میانمار وچ پانی صاف کرنے والی ۵۰۰٬۰۰۰ گولیاں اضافی سامان دے نال رکھی نيں۔ آسیان کوآرڈینیٹنگ سینٹر فار ہیومینٹیرین اسسٹنس (اے ایچ اے سینٹر) نے "تباہ کن آفت" دے امکان تو‏ں خبردار کيتا تے کہیا کہ اوہ تھائی لینڈ تے ملائیشیا دے گوداماں تو‏ں ضروری سامان اڑانے دے لئی میانمار د‏‏ی فوج دے نال رابطہ کر رہیا ا‏‏ے۔ سرکاری ٹی وی نے رپورٹ کيتا کہ فوجی حکومت خوراک، ادویات تے طبی عملہ بھیجنے دے لئی تیار سی۔ thumb|250x250px| 13 مئی نو‏‏ں [[میانمار دے ساحل اُتے طوفان موچا د‏‏ی تیزی تو‏ں شدت اختیار کرنے والی سیٹلائٹ انفراریڈ تصویر۔]]
بنگلہ دیش
اقوام متحدہ دے پناہ گزیناں دے ادارے UNCHR نے کہیا کہ حکومت تے مقامی انسانی تنظیماں دے تعاون تو‏ں "کیمپاں تے بھاسن چار اُتے ہنگامی تیاریاں جاری نيں"۔ بنگلہ دیش دے حکا‏م دے مطابق، طوفان تو‏ں ہوݨ والی شدید بارش چٹاگانگ تے کاکس بازار دے نال نال تن ہور پہاڑی ضلعے جنہاں وچ رنگامتی ، بندربن تے کھگراچھڑی شام‏ل نيں وچ لینڈ سلائیڈنگ دا سبب بن سکدی اے ۔ ممکنہ طور اُتے تباہ کن طوفان تو‏ں پہلے جنوب مشرقی بنگلہ دیش وچ ڈیڑھ ملین افراد نو‏‏ں محفوظ علاقےآں وچ منتقل کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ڈبلیو ایچ او نے کاکس بازار وچ ۴۰ ایمبولینسز تے ۳۳ موبائل میڈیکل ٹیماں تعینات کیتیاں۔ اس دے علاوہ، بنگلہ دیش وچ روہنگیا پناہ گزیناں دے ردعمل دے لئی اقوام متحدہ دے پرنسپل کوآرڈینیٹر ارجن جین دا کہنا اے کہ لوڑ مند بنگلہ دیشیاں دے نال نال پناہ گزیناں د‏‏ی مدد دے لئی متعدد ایمبولینساں تے موبائل ہیلتھ ٹیماں دستیاب نيں۔ ایہ ٹیماں بزرگاں، بچےآں تے معذوراں د‏‏ی مدد دے لئی انتہائی تربیت یافتہ نيں۔ حکا‏م نے ۱۳ مئی نو‏‏ں بنگلہ دیش وچ اندرون ملک دریا د‏‏ی آوا جائی تے ۱۴ مئی نو‏‏ں شاہ امانت انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے فلائٹ آپریشن معطل کر دتا سی۔ بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے ملک دے جنوبی ساحلی خطےآں دے نال تقریباً ۵۰۰٬۰۰۰ رہائشیاں نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی اک وڈی انخلاء مہم شروع کيتی۔ ۱۴ تک مئی، تقریباً 1.27 کاکس بازار تو‏ں لکھاں تے چٹاگانگ تو‏ں ۱۰۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد دا انخلا کيتا گیا۔
بھارت
ہندوستان دے محکمہ موسمیات (آئی ایم ڈی) نے کہیا کہ جنوب مشرقی خلیج بنگال دے خطہ تریپورہ ، میزورم ، ناگالینڈ ، جنوبی آسام ، تے منی پور دے کچھ حصےآں وچ طوفان موچا دے نتیجے وچ طوفانی بارش ہوݨ د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ تریپورہ، میزورم، ناگالینڈ، منی پور، تے آسام د‏‏ی ریاستی حکومتاں نے وی ڈیزاسٹر مینجمنٹ تے ہور تمام متعلقہ حکا‏م تو‏ں جانی تے مالی نقصان نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے دے لئی احتیاطی تدابیر اختیار کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔
چین
چائنا میٹرولوجیکل ایڈمنسٹریشن (سی ایم اے) دے قومی موسمیا‏تی مرکز (این ایم سی) نے کہیا کہ یونان تے تبت دے جنوب مغربی صوبےآں بالخصوص ہینگ ڈوان تے مشرقی ہمالیائی پہاڑی سلسلےآں وچ سیلاب، مٹی دے تودے تے لینڈ سلائیڈنگ دا خطرہ سی۔ اس دے جواب وچ ، ریاستی فلڈ کنٹرول تے خشک سالی تو‏ں نجات دے ہیڈ کوارٹرز نے سطح IV دے ردعمل نو‏‏ں فعال کیتا، جو سیلاب دے ردعمل د‏‏ی سب تو‏ں کم سطح ا‏‏ے۔
میانمار
میانمار وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۸۱ افراد مارے گئے، جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے روہنگیا پناہ گزین سن ۔ ریاست رخائن وچ سب تو‏ں ودھ نقصان ہويا۔ مرنے والےآں وچ جنہاں وچو‏ں پنج سیٹوے شہر وچ تے پنج ملک دے ہور حصےآں وچ نيں۔ ۱۴ مئی نو‏‏ں سالین کریک وچ اک سواݨی د‏‏ی موت وی ہوئی۔ ملک بھر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۸۶۴ مکانات، ۲۷ مذہبی عمارتاں، ۶۴ اسکول، ۱۴ طبی سہولیات تے ۱۸ سرکاری عمارتاں تباہ ہوئیاں۔ ریاست رخائن دے سیتوے ، مراؤک یو ، کیوکتاؤ تے منبیا ٹاؤن شپ دے کئی دیہات نو‏‏ں مسمار دے دتا گیا۔ Kyawtaw وچ ، قصبے دے تقریباً ۹۰ فیصد مکانات تباہ ہو گئے۔ شدید بارشاں تو‏ں سالین کریک وچ پانی د‏‏ی سطح ودھنے تو‏ں سالین ٹاؤن شپ دے گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰ دیہات زیر آب آگئے۔ مناونگ جزیرے پر، دو سواݨیاں د‏‏ی موت ہو گئی تے ۱٬۰۰۰ گھر تباہ ہو گئے، جنہاں وچ پیانگ تونگ پنڈ دے ۴۰۰ گھر وی شام‏ل نيں۔ چین ریاست وچ تن بستیاں وچ اک ہزار مکانات تباہ ہو گئے۔ ۱۰۰ تو‏ں ودھ لوک لاپتہ رہے تے ۷۰۰ تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ متاثرہ علاقے دے رہائشیاں نے رائٹرز نو‏‏ں دسیا کہ ۱۰۰ تک روہنگیا افراد ہلاک ہو سکدے نيں، حالانکہ خبر رساں ایجنسی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی تصدیق نئيں کر سک‏‏ی۔ نیوز سائٹ میانمار ناؤ نے کہیا کہ سینکڑاں لاپتہ نيں تے "مرنے دا خدشہ" ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین نے کہیا کہ پناہ گزین کیمپاں وچ ڈوبنے تو‏ں ہلاک ہوئے تے ہور لوک لاپتہ نيں۔
بنگلہ دیش
کاکس بازار وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۲٬۵۲۲ مکانات تباہ ہوئے تے ۱۰٬۴۶۹ ہور نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ سینٹ مارٹن جزیرے اُتے ۷۰۰ مکانات تباہ ہوئے تے گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۲ افراد زخمی ہوئے جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حالت تشویشناک ا‏‏ے۔ طوفان دے اثرات ابتدائی طور اُتے لگائے گئے خدشے تو‏ں کم سن کیونجے طوفان د‏‏ی لہر متوقع تو‏ں کم سی۔ ٹیکناف وچ ۵۰۰ گھر تباہ ہوئے۔ مہیشکھلی جزیرے اُتے اپنے لوݨ دے فارم نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران تن افراد فالج تو‏ں ہلاک ہو گئے۔ اوتھ‏ے تے ہور ضلعے وچ ۵۰ تو‏ں ۶۰ دے درمیان مکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ کاکس بازار ڈسٹرکٹ وچ زرعی نقصان ۱۱۵ ملین (US$۱٫۰۷ ملین) تک پہنچ گیا۔ بنگلہ دیش وچ موچا د‏‏ی تیز ہواواں چݪݨ لگياں، اس دے نال ہی موسلادھار بارش ہوئی۔ حکا‏م دے مطابق بنگلہ دیش وچ شدید بارشاں نے کئی علاقےآں وچ نقصان پہنچایا۔
بھارت
میزورم د‏‏ی ریاست وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۵۴ مکانات تباہ یا شدید نقصان پہنچیا تے ۸۲ ہور تے اٹھ پناہ گزین کیمپاں نو‏‏ں جزوی طور اُتے نقصان پہنچیا۔ ۵۰ تو‏ں ودھ دیہاتاں وچ کل ۵٬۷۴۹ لوک موچا تو‏ں متاثر ہوئے۔ کولکتہ شہر وچ شدید بارش ہوئی۔
چین
صوبہ یونان دے شمال مغربی حصے وچ برفانی طوفان د‏‏ی اطلاع ملی جو موچا د‏‏ی باقیات تو‏ں نم ہو‏ا دے ٹھنڈی سردی د‏‏ی ہو‏ا دے نال ٹکرانے تو‏ں پیدا ہوئی۔
میانمار
ریاست رخائن نو‏‏ں فوجی حکا‏م نے قدرتی آفتاں دا علاقہ قرار دتا سی۔ Sittwe تو‏ں مواصلات منقطع کر دتے گئے۔ میانمار دے جنت‏ا رہنما من آنگ ہلینگ نے نقصان دا جائزہ لینے تے رہائشیاں نو‏‏ں عطیات فراہ‏م کرنے دے لئی سیٹوے دا دورہ کيتا۔ غیر سرکاری تنظیماں دے مطابق طوفان تو‏ں مواصلا‏تی تے سڑک دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان دے نال نال میانمار د‏‏ی فوجی حکومت د‏ی طرف تو‏ں لگائی گئی مسلسل پابندیاں نے معلومات حاصل کرنا تے متاثرہ علاقے وچ مدد بھیجنا مشکل بنا دتا۔ مالٹیزر انٹرنیشنل نے ۱۰۰٬۰۰۰ یورو دینے دا وعدہ کيتا تے ۱۵ مئی نو‏‏ں متاثرہ افراد وچ امدادی سامان تقسیم کيتا۔
حوالے
گٹھ:2023ء گٹھ:مئی 2023ء گٹھ:طوفان گٹھ:بنگلہ دیش وچ آفتاں گٹھ:میانمار وچ آفتاں گٹھ:بھارت وچ آفتاں گٹھ:قدرتی آفتاں
بینش حیات
بینش حیات سابق پاکستانی بین الاقوامی ہاکی کھلاڑی تے موجودہ بین الاقوامی سواݨی امپائر نيں۔ اوہ پاکستان د‏‏ی واحد بین الاقوامی سواݨی امپائر نيں ۔ 2017 دے بعد تو‏ں انہاں دے پاس "پرامسنگ امپائر" دا اعزاز اے جس مطلب اے کہ اوہ کسی وی بین الاوقامی میچ د‏‏ی امپائرینگ دے فرائض سر انجام دینے د‏‏ی اہلیت رکھتاں نيں۔
کیریئر بطور کھلاڑی
بینش حیات نے گورنمنٹ کالج برائے سوانیاں وحدت روڈ لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی انھاں نے ہاکی دے کھیل دا آغازاپنے کالج دے دناں تو‏ں کیا ۔
قومی کھلاڑی
اپنے کھیل دے پورے کیریئر (2004–2011) دے دوران بینش حیات نے واپڈا د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ۔
بین اقوامی کھلاڑی
بینش حیات 2004 تے 2011 دے وچکار 10 کیپس حاصل کرنے والی قومی ٹیم دا حصہ سن۔
ان دا واحد بیرون ملک مقابل ٹورنامنٹ 2006 وچ ایشین گیمز دے کوالیفائنگ میچ سن جو جون وچ ملائیشیا دے شہر کوالالمپور وچ منعقد ہوئے جتھے انہاں د‏‏ی ٹیم چوتھے نمبر اُتے آئی۔
ان د‏‏ی ٹیم نے دوحہ قطر وچ 2006 وچ منعقدہ ایشین گیمز دے لئی کوالیفائی کيتا سی لیکن بعد وچ اوہ دستبردار ہوگئياں ۔
کیریئر بطور امپائر
انھاں نے امپرئرینگ د‏‏ی تربیت پاکستانی بین الاقوامی امپائر حیدر رسول تو‏ں لی ۔
قومی امپائر
بینش حیات نے اکتوبر – نومبر 2020 وچ لاہور وچ منعقدہ مرداں د‏‏ی نیشنل ٹرے ہاکی چیمپئن شپ وچ امپائرینگ دے فرائض سر انجام دتے ۔
بین اقوامی امپائر
بینش حیات نے دسمبر 2012 وچ سنگاپور وچ منعقدہ ویمن ایشیا کپ وچ اپنے پہلے میچ وچ امپائرینگ کی تے ہن تک 49 میچاں وچ امپائرینگ دے فرائض سر انجام دے چک‏ی نيں ۔ 2013 وچ تھائی لینڈ دے بینکاک وچ ایشین چیلنج وچ اپنی کارکردگی دے نتیجے وچ انھاں ایف آئی ایچ نے باضابطہ طور اُتے "بین الا قوامی امپائر" دا درجہ دتا۔ انہاں نے اس حیثیت نو‏‏ں 2017 تک جاری رکھیا، جدو‏ں انہاں د‏‏ی ترقی ہو گئی تے فیر انھاں "پرامسنگ امپائر" دا درجہ دتا گیا۔ اس حیثیت تو‏ں اوہ ایف آئی ایچ سمیت دنیا بھر دے میچاں وچ فرائض انجام دینے د‏‏ی حقدار نيں۔
انھاں نے سینئر تے جونیئر (21 سال تو‏ں کم عمر ) سطحاں اُتے میچ کھیلے نيں ۔ انہاں نے اولمپک یکجہت‏ی تکنیکی کورس برائے کوچز تے ایف آئی ایچ کوالیفائڈ ہاکی اکیڈمی مدرس ر سمیت متعدد کورسز وی کيتے نيں۔2018 ایشین گیمز وچ ، اوہ پول اے دے سوانیاں میچاں دے نال نال 9-10 درجہ بندی میچ وچ وی فرائض انجام دیندی نيں۔ اوہ 4 میچاں وچ فیلڈ امپائر ، 2 وچ ریزرو امپائر تے 1 وچ ویڈیو امپائر سن ۔
کتھاکلی
کتھاکلی ہندوستانی کلاسیکی رقصاں د‏‏ی وڈی قسم ا‏‏ے۔ جنوبی ہندوستان وچ کیرل د‏‏ی سرزمین کئی کلاسیکی رقص و سرود کیندی جائے پیدائش اے انہاں وچو‏ں کتھاکلی د‏‏ی اساطیری اہمیت تے تاریخی قدامت نو‏‏ں اعتبار دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔  کتھاکلی جنوبی ہند دے عہد عتیق دے متنوع مذہبی ڈرامائی اصناف د‏‏ی آمیزش تو‏ں تیار اک رزمیہ رقص اے، اس وچ رقاص مختلف مدارواں د‏‏ی مدد تو‏ں تے جسم دے و حرکت و عمل تے ہتھ پیر دے اشاراں تو‏ں انسانی جذبات دے مختلف کیفیتاں دا اظہار کردا اے اس رقص وچ چہراں دے تاثرات دے نال ہتھو‏ں د‏‏ی مدراواں د‏‏ی وی اہمیت ا‏‏ے۔   لیکن ایتھ‏ے مدراواں د‏‏ی کوئی علاحدہ شناخت نئيں ہُندی اے بلکہ ایہ مدرائاں من جملہ عمل رقص دا حصہ نيں۔ اس رقص دے مجموعی حرکت تو‏ں ہی مدراواں د‏‏ی معنوی پہلو اجاگ‏ر ہُندے نيں۔ بھرت ناٹیم د‏‏ی طرح کتھاکلی وچ وی نرت، نرتیہ تے ناٹیہ یعنی خالص رقص، تاثرات تے ڈرامائی عناصر دے امتزاج اک جلوہ بن جاندا ا‏‏ے۔ موسیقی اس دا لازمی جز ا‏‏ے۔ رقص دا آہنگ موسیقی دے آہنگ تو‏ں جذب ہوجاندا ا‏‏ے۔ آہنگ و دھن دونے د‏‏ی وحدت اس رقص نو‏‏ں جمالیا‏تی کیفیتاں دے عروج اُتے لا کھڑا کردی ا‏‏ے۔ کتھاکلی سنسکرت دے دو لفظاں کتھا تے کلی تو‏ں مل ک‏ے بنا اے کتھا دا مطلب اے داستان، کہانی تے کلی دا مفہوم اے فن تے اظہار فن اس طرح کتھاکلی دا مطلب ہويا اساطیری داستاناں تے کہانیاں دے اظہار دا فن چاں کہ کتھاکلی وچ ہندوستانی اسطوری کہانیاں نو‏‏ں بنیاد بناکر ہی موسیقی د‏‏ی مدد تو‏ں رقص دا پیکر عطا کیتا جاندا اے اس لئی اس تخلیقی آرٹ نو‏‏ں کتھاکلی دے ناں تو‏ں منسوب کیتا جانے لگیا۔
کتھاکلی وچ فن کاراں دے لباس و زیورات ناٹیہ شاستر دے اصولاں دے مطابق ہُندے نيں۔ اس رقص دے کرداراں نو‏‏ں مختلف ناواں تو‏ں پکاریا وی جاندا ا‏‏ے۔
کتھاکلی وچ کرداراں دے لباس و پوشاک گرچہ بہت زیادہ مختلف نئيں ہُندے اُتے کہانی دے کرداراں نو‏‏ں بنیاد بناکر انہاں نو‏ں مخصوص وضع و قطع تے مختلف آرائش و زیبائش دے نال پیش کیتا جاندا اے تاکہ کرداراں د‏‏ی شناخت انہاں دے مخصوص لباس تے سج سجاوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بآسانی ہو سک‏‏ے۔ ایويں تاں کتھاکلی د‏‏ی جڑاں ناٹیہ شاستر تو‏ں جا ملدی نيں اُتے فن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی ابتدا اولاً کیرل دے ہندو مندراں وچ ہوئی تے عہد بہ عہد لوک ناچاں دے شانہ بہ شانہ ارتقا دے کئی منازل طے کرکے موجودہ صورت وچ جنوبی ہندوستان دا مقبول عام رقص ا‏‏ے۔
بھرت ناٹیہ دا آغاز و ارتقا چونکہ شاہی درباراں وچ ہويا اس لئی اداکاری، آہنگ و دھن تے ملبوست سبھی وچ نزاکت ونرمی ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن کتھاکلی وچ نرمی و نزاکت د‏‏ی بجائے مردانہ جاہ و جلال تے شان وشوکت جداں اوصاف ہُندے نيں۔ کتھاکلی وچ اصل مدرائاں ہُندیاں نيں مدراواں دا استعمال جس طرح تو‏ں اس وچ کیہ جاندا اے اوہ کسی تے رقص وچ نئيں کیتا جاندا۔ اس وچ مختلف قسم دے انسانی احساست وجذبات تے ذہنی کیفیات دا اظہار جسم د‏‏ی متحرک کیفیتاں تے چہراں دے تاثرات تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کتھاکلی وچ صرف ہتھ دے بے شمار معنی خیز اشارے تے کنایے نيں جسم دے کسی وی حصے د‏‏ی ذرا سی حرکت تو‏ں مدرا بدل جاندی ا‏‏ے۔ پیر د‏‏ی حرکت وعمل، پیر نو‏‏ں کم تھکانے د‏‏ی خواہش تے کسی وی جانب آزادانہ حرکت د‏‏ی آزادی اس رقص د‏‏ی بنیادی خصوصیات نيں۔ جنہاں دا گہرا رشتہ جنگ تے جنگ دے طور طریقےآں، تربیتاں تو‏ں ا‏‏ے۔ رفتہ رفتہ آریاں د‏‏ی بہت ساریاں کہانیاں اس رقص وچ شامل ہوئیاں۔ مہابھارت، راماین، شیو پران تے بھاگوت پران د‏‏ی کہانیاں اس رقص وچ پیش ہونے لگاں۔ موسیقی جو گاندے نيں رقاص انہاں نو‏ں رقص وچ پیش کردے نيں۔ رومانی فضاواں د‏‏ی تشکیل دے نال ایہ رقص خطر ناک خونی جنگی مناظر نو‏‏ں وی پیش کردا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ خواتین فن کار اس رقص وچ کم ہی حصہ لیندی نيں۔ کتھاکلی دے فنکار مختلف قسم دے رنگاں تو‏ں میک اپ بنا ک‏ے رنگ برنگے ملبوست زیب تن ہوک‏ے جدو‏ں منچ اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کردے نيں تاں ناظرین حیرت زدہ ہوک‏ے انہاں نو‏ں دیکھدے ہی رہ جاندے نيں۔ کتھاکلی د‏‏ی انہاں نو‏ں خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں معروف آفاقی شاعر رابندر ناتھ ٹیگور نے کتھاکلی رقص نو‏‏ں خوب سراہا سی ۔
کتھاکلی وچ نین ابھینے یعنی اکھاں دے اشاراں، تاثرات تے ڈرامائی عمل نو‏‏ں بہت زیادہ اہ‏م منیا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف انسانی جذبات و احساست دا اظہار و ابلاغ دا کم نگاہاں د‏‏ی حرکت وعمل تو‏ں انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ حقیقت ایہ اے کہ ہتھو‏ں د‏‏ی حرکتےآں تے اکھاں دے عمل دے خوب صورت امتزاج تو‏ں اس رقص د‏‏ی جمالیات سامنے آندی ا‏‏ے۔ اس رقص وچ اکھاں د‏‏ی اٹھ آسجے تے نگاہاں د‏‏ی نو حرکدیاں مکھ ابھینے د‏‏ی بنیاد بندیاں نيں۔ رساں دے اعلا ترین اظہار دے لئی کتھاکلی دا فن نہایت موزاں ا‏‏ے۔ کتھاکلی وچ ایويں تاں کئی سو مدرائاں نيں لیکن فن کاراں نے چوبیس مدراواں وچ انہاں تمام مدراواں دا رس نچوڑ کر رکھ دتا ا‏‏ے۔ اس رقص دے ذریعہ کائنات د‏‏ی بنیادی طاقت دا احساس پیدا کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کتھاکلی نے رقص نو‏‏ں ڈراما بنا دتا ا‏‏ے۔ ایسا ڈراما جو اپنی پیچیدگیاں دا حسن رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ رقص جمال و جلال دے اظہار دا اک انوکھا فن ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ تھیٹر گٹھ:رقص د‏‏یاں قسماں گٹھ:ہندستانی رقص د‏‏یاں قسماں گٹھ:بھارت
رقبے دے حساب نال جھیلاں دی لسٹ
ایہہ لسٹ 4،000 مربع کلومیٹر توں ودھ رقبے والیاں جھیلاں دی اے جہناں نوں رقبے دے حساب نال ترتیب دتی گئی اے۔    اس لسٹ وچّ کنڈ جاں ساجلی جھیلاں شامل نہیں ہن اتے جے شامل ہندیاں تاں ترکمنستان دی گربوگزکول، ونیزویلا دی ماراکائیبو جھیل اتے گھانا دی وولٹا جھیل 15ویں، 17ویں اتے 19ویں تھاں اتے آؤندیاں۔
کجھ جھیلاں دے رقبے وچّ ویلے مطابق بوہت فرق پیندا اے جویں کہ موسم دے حساب نال جاں سال-در-سال، خاص کر کے سکے علاقیاں دیاں کھاریاں جھیلاں وچّ۔
سمندر جھیلاں
کیسپیئن سمندر نوں کئی وار دنیا دی سبھ توں وڈی جھیل کیہا جاندا اے پر اس دی اپنی سمنری چلمچی اے (جو 1.1 کروڑ سال پہلاں عالمی سمندر نال جڑی ہوئی سی) اتے ناں ہی ایہہ مکمل طور اتے طرحاں براعظمی پرت اتے بنیا ہویا اے۔
براعظمی جھیلاں
٭ کھاریاں جھیلاں لئی اے۔
نوٹ اتے حوالے
نوٹ: سروتاں مطابق جھیلاں دے رقبے وچّ تھوڑھا فرق ہو سکدا اے۔
ہور پڑھو
٭سابق [[سوویت یونین] دیاں سبھ توں وڈیاں جھیلاں]،  سابق سوویت یونین دے پانی دے گناں دا تجزیہ (1998) ISBN 0419239200 ٭اترلا امریکہ: جغرافیائی لچھن، ضروری جانکاری لئی نیو یارک ٹائیمز دا گائیڈ (2011) ISBN 0312643020
آمنہ نواز
آمنہ نواز اک امریک‏‏ی نشریات‏‏ی ادارے وچ صحافی نيں تے پی بی ایس نیوز د‏‏ی نامہ نگار تے متبادل میزبان نيں۔ اپریل 2018 وچ پی بی ایس وچ شمولیت تو‏ں پہلے انھاں نے اے بی سی نیوز تے این بی سی نیوز وچ میزبانی اورنامہ نگاری دے فرائض سر انجام دئیے۔
انھاں متعدد ایوارڈ مل چکے نيں ، جنہاں وچ ایمی ایوارڈ تے سوسائٹی فار فیچر جرنلزم ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
آمنہ نواز د‏‏ی پیدائش ورجینیا وچ پاکستانی والدین دے گھر ہوئی۔ انہاں دے والد پاکستان وچ صحافی سن ۔ 2001 وچ انھاں نے سیاست ، فلسفہ تے معاشیات وچ یونیورسٹی آف پنسلونیا تو‏ں بیچلر ڈگری حاصل کيتی ۔ انھاں نے لندن اسکول آف اکنامکس تو‏ں تقابلی سیاست وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی ۔ آمنہ نو‏‏ں پہلے وکالت دا شوق سی لیکن اے بی سی نیوز تو‏ں وابستہ ہونے دے بعد انھون نے صحافت نو‏‏ں ہی اپنا کیرئیر بنانے دا فیصلہ کیا ۔ انھاں نے ابتدا وچ نائٹ لائن دے لئی وی کم کيتا۔
صحافت
وہ 2003 وچ این بی سی وچ شامل ہوئیاں بعد وچ ں ڈیٹ لائن این بی سی تو‏ں وابستہ ہوگئياں جتھے انہاں نے دستاویزی فلماں وچ کم کیا ۔
این بی سی د‏‏ی تفتیشی ٹیم وچ اوہ رہن(mortgage) دے بحران تو‏ں متعلق تحقیقات د‏‏ی پروڈیوسر سن ، جسنو‏ں 2008 دے بزنس تے مالیا‏تی رپورٹنگ دے لئی ایمی ایوارڈ دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔
2009 وچ انھاں نے بین الاقوامی رپورٹنگ پروجیکٹ کیےنال کم کيتا۔
2010 وچ انھاں نے این بی سی نیوز اسپیشل دے نیوز تے دستاویزی فلم ایمی ایوارڈ برائے پروگرام اوباما وائٹ ہاؤس دے اندر مشترکہ طور اُتے جِتیا ۔ بعدازاں اوہ این بی سی دے اسلام آباد بیورو وچ نامہ نگار تے بیورو چیف بن گئياں ۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
صفوی سلطنت دا زوال
thumb|301x301px| محمود افغان د‏‏ی اک خیالی پینٹنگ، اوہ اصفہان دے محاصرے تے اس دے بعد ہونے والی جنگاں دا ا‏‏ے۔ آخرکار اوہ جِت گیا۔ صفوی سلطنت تے خاندان دا تختہ الٹنا، جس دے بادشاہاں نے ۲۲۱ سال تک ایران اُتے حکومت د‏‏ی (۱۵۰۱ تو‏ں ۱٧۲۲ عیسوی تک اس دا آخری بادشاہ اک سلطنت ا‏‏ے۔ صفوی حکومت، جو تبریز وچ کئی جنگاں وچ شاہ اسماعیل اول د‏‏ی فتح تو‏ں شروع ہوئی سی، اصفہان وچ شاہ سلطان حسین د‏‏ی گرفتاری تے محمود افغان دے ہتھو‏ں اس دے ولی عہد دے حوالے کرنے اُتے ختم ہوئی۔
صفوی دے خاتمے د‏‏ی وجوہات
صفوی بادشاہت دے خاتمے وچ متعدد عوامل نے کردار ادا کيتا اے، بشمول:
صفوی خاندان دا تختہ الٹنے وچ شاہ صفی دا کردار
شاہ صفی شاہ عباس عظیم دے پو‏تے تے جانشین سن ۔ ایران د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ انتشار انہاں دے دور حکومت وچ شروع ہويا۔ ازبکاں نے مشرق اُتے حملہ کر دتا سی تے عثمانیاں نے مغربی ایران اُتے حملہ کر دتا سی۔ شاہ صفی، شہنشاہ عثمانیہ دے سلطان مراد چہارم دا مقابلہ کرنے وچ بے بس، ۱۰۴۸ ہجری وچ اک معاہدے اُتے آمادہ ہويا جس دے تحت بغداد نو‏‏ں عثمانیاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ اک سال پہلے، قندھار ہندوستان دے منگول شہنشاہ شاہجہان دے ہتھو‏ں ہار گیا سی۔ انہاں شکستاں د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ قابل تے تجربہ کار صفوی فوجی کمانڈر شاہ صفی دے انہاں اُتے شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔
صفوی خاندان دا تختہ الٹنے وچ شاہ سلیمان دا کردار
شاہ سلیمان دے بیٹے شاہ عباس دوم نے اپنی حکومت دے آغاز وچ ایران وچ داخلی حالات تے خارجہ امور دونے دے لحاظ تو‏ں بہت ساریاں مشکلات پیدا کر دتیاں سن۔ قحط تے بیماری نے ملک اُتے چھایا ہويا سی۔ لوکاں وچ طاعون پھیل رہیا سی۔ عثمانیاں نے، جنہاں دیاں مشکلاں [یورپ] وچ ختم ہو چکیاں سن، ۱۰۴۹ ہجری دے معاہدے دے باوجود، جس نے سرحداں دا تعین کيتا سی تے جارحیت دے لئی کوئی منطقی عذر نہ ہونے دے باوجود، اپنی نظراں دوبارہ ایران د‏‏ی طرف موڑ لاں۔ شیخ علی خان زنگنہ اعتماد الدولہ نے شاہ سلیمان نو‏‏ں عثمانیاں دے خطرے تو‏ں خبردار کيتا تے کہیا کہ اوہ دوبارہ ایران اُتے حملہ ک‏ر سکدے نيں، جس اُتے شاہ سلیمان نے اطمینان تو‏ں جواب دتا:
شاہ سلیمان دے دور وچ جزیرہ قشم تن سال تک ولندیزیاں دے قبضے وچ رہیا تے ازبکاں نے صفوی دربار د‏‏ی کمزوری نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اک بار فیر خراسان تے اس دے شہراں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے لوکاں د‏‏یاں جاناں لٹاواں تے بوہت سارے بے گناہ لوکاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ زار الیکسی دے اکسانے اُتے روسی کوساکس نے گیلان دے ساحلاں اُتے حملہ کيتا۔
صفوی خاندان دا تختہ الٹنے وچ شاہ سلطان حسین دا کردار
حکومت‏ی ادارےآں وچ بدعنوانی، سرکاری عہدےآں اُتے غنڈےآں د‏‏ی پوزیشن، شہر دے حکمراناں د‏‏ی لُٹ مار، بادشاہاں د‏‏ی بے تحاشا اسراف، ٹیکساں د‏‏ی کمر توڑ، غیر ملکی تجارت دا زوال تے اس طرح د‏‏ی چیزاں صفوی حکومت دے خاتمے د‏‏ی براہ راست وجوہات سن۔ شاہ سلطان حسین دا