cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہندوستان اُتے پرتگالی فتح
۱۵ويں صدی دے دوران، پرتگالی ولی عہد مشرق بعید دے مسالےآں د‏‏ی تجارت دے اک ٹکڑے دے لئی تڑپتا رہیا ۔ صدیاں تو‏ں اس تجارت اُتے وینیشیناں دا غلبہ رہیا جو اپنے مشرق وسطیٰ دے تجارتی شراکت داراں مملوکاں تے عثمانیاں تو‏ں کالی مرچ ، لونگ، جائفل، ادرک تے دار چینی حاصل کردے سن ۔
۱۴۹۷ وچ ، پرتگال دے بادشاہ مینوئل I (دور۔ ۱۴۹۵–۱۵۲۱) نے مسالےآں دا راستہ تلاش کرنے دے لئی رئیس واسکو ڈی گاما (ت۔ ۱۴۶۹–۱۵۲۴) دا انتخاب کيتا۔ دا گاما نو‏‏ں بحر ہند دے راستے اُتے چلنا سی جس دا آغاز بارٹولومیو ڈیاس (ت۔ ۱۴۵۰–۱۵۰۰) نے کيتا سی، جس نے اسنو‏ں تے اس دے عملے نو‏‏ں کیپ آف گڈ ہوپ دے گرد پھینکنے دے لئی وسط بحر اوقیانوس د‏‏ی تیز مشرقی ہواواں نو‏‏ں استعمال کرنا سیکھ لیا سی۔
==واسگو ڈے گاما دا سفر واسگو ڈےگاما ۸ جولائ‏ی ۱۴۹۷ نو‏‏ں چار مسلح بحری جہازاں دے اک سکواڈرن دے نال روانہ ہويا، تن سال د‏‏ی سپلائی تے سستے سامان دے اک سٹور دے نال تجارت کرنے دے لئی جو فرض کيتا گیا سی کہ اوہ غیر نفیس مقامی ہون گے۔ بدقسمتی تو‏ں، کیپ دے ارد گرد براہ راست بومرینگ کرنے دے بجائے، دا گاما وسطی بحر اوقیانوس دے گرداب وچ پھنس گیا تے اسنو‏ں کیپ دے ارد گرد نئيں بنایا۔ ۹۵ دن تک کشتی رانی دے بعد اوہ اس تو‏ں ۱۲۵ میل شمال وچ سینٹ ہیلینا بے اُتے اترا۔
افریقہ دے مشرقی ساحل اُتے واسکو ڈی گاما د‏‏ی پہلی لینڈنگ مارچ ۱۴۹۸ دے اوائل وچ موزمبیق اُتے ہوئی سی۔
جدوں تک اوہ زمین اُتے پہنچے، ڈے گاما دے عملے وچو‏ں بوہت‏ے اسکروی دے نال مایوس حالت وچ سن - انہاں دے ہتھ تے پیر بھیانک طور اُتے سوج چکے سن، تے انہاں دے خونی مسوڑھاں دے دنداں اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ اسکروی ہندوستان دے مستقب‏‏ل دے تمام یورپی سفراں د‏‏ی لعنت بننا سی۔اور بے شمار اموات دا باعث بنے۔ تازہ پھلاں تے وٹامن سی دے بغیر سمندر وچ چند ماہ دے بعد کوئی وی علامات تو‏ں بچ نئيں پایا۔ خوش قسمتی تو‏ں، ڈے گاما دے سب تو‏ں صحت مند عملہ ہن وی جہازاں نو‏‏ں ٹھیک کرنے، پانی جمع کرنے تے تازہ گوشت دا شکار کرنے دے قابل سن تاکہ اوہ اپنا سفر جاری رکھ سکن۔ پانی جمع کرنے دے مشن وچو‏ں اک دے دوران، عملے دا مقامی کھوئیکھوئی دے نال برا مقابلہ ہويا، تے دا گاما نو‏‏ں نیزے دا معمولی زخم آیا۔ پرتگالیاں نے عزم کيتا کہ بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس تے "ذرا اشتعال انگیزی اُتے لڑنے" دے لئی تیار ہوئے بغیر کدی وی زمین دے نیڑے نئيں جاواں گے (کرولی، ۲۰۱۵)۔
اس دے بعد ڈا گاما نے باقی مغربی ساحل دا رخ کیتا، کیپ دے گرد طوفانی سمندراں وچو‏ں سفر کيتا تے دریائے عظیم مچھلی (مشرقی کیپ، جنوبی افریقہ) تو‏ں گزریا جتھے ڈیاس نے پہلے لنگر انداز کيتا سی، اس تو‏ں پہلے کہ یورپیاں دے لئی نامعلوم پانیاں وچ سفر کيتا۔ راستے وچ کرسمس دے نال، دا گاما نے اس ساحل نو‏‏ں دتا جس تو‏ں اوہ نتال دا ناں لے رہے سن ۔
افریقہ دے مشرقی ساحل اُتے واسکو ڈی گاما د‏‏ی پہلی لینڈنگ ۱۴۹۸ دے مارچ دے اوائل وچ موزمبیق اُتے ہوئی سی۔ پہلے تاں اس د‏ی مقامی باشندےآں دے نال خوشگوار گل گل ہوئی جو اس دے سستے ٹرنکیٹ د‏‏ی تجارت وچ دلچسپی رکھدے سن، لیکن جدو‏ں اوہ اوتھ‏ے پہنچیا تاں ایہ ماحول ڈرامائی طور اُتے بدل گیا۔ موزمبیق شہر وچ مسلم تاجراں د‏‏ی اپنی پہلی بستی اُتے ۔ مقامی سلطان نو‏‏ں پیتل دے برتناں، ٹرنکٹس تے لباس دے ناقص معیار د‏‏ی وجہ تو‏ں توہین دا نشانہ بنایا گیا جو اسنو‏ں پیش کيتے گئے، تے اک سلسلہ وار جھگڑے دے بعد، دا گاما شہر تو‏ں فرار ہو گیا تے شمال د‏‏ی طرف جاری رہیا۔
جداں ہی دا گاما ساحل د‏‏ی طرف ودھے، اوہ امیر، نفیس شہر ریاستاں د‏‏ی اک سیریز تلاش ک‏ر ک‏ے حیران رہ گئے۔ اس نے جس چیز تو‏ں ٹھوکر کھادی سی اوہ خوشحال تجارتی نیٹ ورک دا جنوب مغربی دائرہ سی جو افریقہ تو‏ں لے ک‏ے ہندوستان تک، ملائیشیا تک، تے انڈونیشیا دے جزیرے تو‏ں چین تک پھیلا ہويا سی ۔ اوہ اک وڈی مسلم دنیا وچ جا رہیا سی جو پرتگالیاں دے خواباں تو‏ں کدرے ودھ گہری تے پیچیدہ سی۔
دا گاما نے ایہ چونکا دینے والی دریافت وی د‏‏ی کہ مسلما‏ن تجارتی جہاز غیر مسلح سن، ایہ صورتحال بحیرہ روم دے تاجراں دے لئی بالکل اجنبی سی۔ جینوا تے وینس طویل عرصے تو‏ں کاتالان، ہسپانوی تے فرینکس دے نال سمندر وچ تجارتی جنگاں لڑ رہے سن ۔ ڈا گاما نے محسوس کيتا کہ غیر مسلح بحری جہازاں تو‏ں سونا ، چاندی ، کھانے پینے د‏‏ی اشیاء تے یرغمالیاں نو‏‏ں لے جانے والے کسی وی مسلما‏ن تجارتی جہاز دا شکار کرنا آسان ہوئے گا ۔
بھارت وچ دا گاما
دا گاما نے ممباسا وچ اک مختصر قیام کيتا جتھے مقامی لوکاں نے دشمنی دا مظاہرہ کيتا تے فیر ۱۴ اپریل نو‏‏ں اوہ مالندی د‏‏ی دوستانہ بندرگاہ اُتے پہنچے، جس دا سلطان ممباسا دے نال جنگ ​​ماں سی۔ ڈا گاما اوتھ‏ے تو‏ں کچھ تجارتی سامان حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ اسنو‏ں اک گجرا‏تی پائلٹ فراہ‏م کيتا گیا، جس نے مون سون د‏‏ی ہواواں اُتے پرتگالیاں نو‏‏ں ہندوستان دا راستہ دکھایا۔
مالندی وچ رہندے ہوئے، ڈا گاما اوداں کافی پرجوش ہو گئے جدو‏ں کالی کٹ، ہندوستان تو‏ں چار ہندو تجارتی جہاز پہنچے۔ اوہ پوری طرح سمجھ نئيں سکیا کہ ایہ ملاح اسنو‏ں کيتا دسنا چاہ رہے سن، لیکن اوہ واضح طور اُتے مسلما‏ن نئيں سن، تے اسنو‏ں یقین ہو گیا کہ اوہ عیسائیت دے اک ورژن اُتے عمل پیرا نيں ۔ پرتگالیاں نو‏‏ں بعد وچ معلوم ہوئے گا کہ اوہ ہندو نيں، لیکن اوداں ڈے گاما نو‏‏ں یقین سی کہ مسلماناں دے اس سمندر وچ عیسائیت د‏‏ی اک جیب ضرور موجود ا‏‏ے۔
اک مایوس ڈ گاما نے ۲۰ ستمبر ۱۴۹۸ نو‏‏ں کالی کٹ چھڈ دتا، مقامی انتباہات نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے کہ مون سون حالے تک نئيں آیا سی۔ اس دے بحری جہاز بعد وچ سمندری ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں سمندر وچ پھنس گئے تے جدو‏ں اوہ بالآخر ۱۳۲ دن بعد مالنڈی پہنچے تاں اس دے ملاح اک بار فیر خوفناک شکل وچ سکروی دے نال سن ۔ بوہت سارے لوک مر چکے سن کہ ڈا گاما اپنے باقی تمام جہازاں نو‏‏ں نئيں چلا سکدا سی، تے سب تو‏ں ودھ رستا ہويا جہاز تباہ ہو گیا سی۔ اس دے بقیہ دو بحری جہازاں نے کیپ آف گڈ ہوپ دا چکر لگایا تے ۲۵ اپریل ۱۴۹۹ نو‏‏ں افریقہ دے مغربی ساحل اُتے پہنچ گئے۔ ایتھ‏ے جہاز وکھ ہو گئے تے مختلف رستےآں تو‏ں پرتگال د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ واسکو ڈی گاما اپنے مردے ہوئے بھائی دے نال تقریباً اک ماہ تک کیپ وردے اُتے رہے تے ستمبر دے اوائل وچ لزبن پہنچنے والے آخری شخص سن ۔
واسکو ڈی گاما نو‏‏ں ہندوستان دے لئی سمندری راستہ کھولنے اُتے بادشاہ نے ہیرو دا استقبال کيتا۔ اس د‏ی کامیابی انسانی جاناں وچ بہت وڈی قیمت اُتے آئی سی، لیکن اس نے جو مصالحے واپس لیائے سن اس نے ولی عہد دے لئی مستقب‏‏ل وچ وڈے منافع دا اشارہ دتا۔
ہندوستان اُتے پرتگالی فتح
دا گاما د‏‏ی واپسی پر، پرتگالی ولی عہد نے بحر ہند د‏‏ی تمام وڈی بندرگاہاں اُتے - طاقت دے ذریعے یا معاہدے دے ذریعے - قبضہ کرنے دے لئی اک مربوط بحری حکمت عملی دا آغاز کيتا۔ الوارس کابرال (۱۴۶۷/۱۴۶۸ تو‏ں ت۔ ۱۵۲۰) نو‏‏ں اگلی انڈیز مہم د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی چنا گیا تے اسنو‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ کالی کٹ دے زمورین نو‏‏ں قطار وچ لگنے اُتے آمادہ کرے ، کسی وی 'مور' تجارتی بحری جہاز نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لے تے اسنو‏ں واپس لے آئے۔ جِنّا اوہ کر سکدا سی۔ اسنو‏ں فرانسسکن مشنریاں دے اک گروپ نو‏‏ں کالیکٹ پہنچانے دا کم وی سونپیا گیا سی تاکہ ہندوواں نو‏‏ں انہاں دے مذہب نو‏‏ں کیتھولک آرتھوڈوکس دے مطابق حاصل کرنے وچ مدد ملے۔
کیبرال نے اپنے مشن وچ دریافت دا وادھا کيتا جدو‏ں اوہ بہت دور نکل گیا تے برازیل تو‏ں ٹھوکر کھا گیا۔
کیبرال نو‏‏ں ۱۳ جہازاں دا اک بیڑا دتا گیا سی، تے اوہ ۹ مارچ ۱۵۰۰ نو‏‏ں روانہ ہويا۔ بحر اوقیانوس وچ ہن معیاری مغربی جھولے دے بعد، کیبرال نے اپنے مشن وچ دریافت دا وادھا کيتا جدو‏ں اوہ بہت دور نکل گیا تے برازیل تو‏ں ٹھوکر کھادی رزق لینے دے لئی کچھ دیر ٹھہرنے دے بعد، اس نے اپنا سفر دوبارہ شروع کيتا تے مشرق د‏‏ی طرف روانہ ہويا، جتھے اس دا بیڑا اک خوفناک طوفان د‏‏ی زد وچ آ گیا تے پنج جہاز ضائع ہو گئے۔
باقی ست افریقہ دے سرے اُتے جھولنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ تے موزمبیق چینل وچ ملاقات۔ اوتھ‏ے تو‏ں اوہ شمال د‏‏ی طرف افریقہ دے ساحل دے نال سوفالہ، کلوا تے مالندی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، جتھو‏ں انہاں نے تازہ پیداوا‏‏ر تے پانی حاصل کیتا، تے فیر بحر ہند تو‏ں گزردے ہوئے ۱۳ ستمبر نو‏‏ں کالی کٹ پہنچے۔ اوہ زمورین دے لئی بہت ودھ پرتعیش تحائف تے کنگ مینوئل د‏‏ی طرف تو‏ں تعارفی خطوط لے ک‏ے پہنچیا۔ اس بار اک تجارتی معاہدہ کامیابی تو‏ں طے پایا، تے اسنو‏ں مصالحہ جات پراسیس کرنے دے لئی اک فیکٹری لگانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
سب کچھ ٹھیک چل رہیا سی جدو‏ں تک کہ کیبرال نے مصالحاں تو‏ں لدے اپنے پہلے عرب تجارتی جہاز اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ نئيں کيتا۔ اس دے جواب وچ ، عرباں نے ہنگامہ آرائی د‏‏ی تے ۵۰ تو‏ں ودھ پرتگالی فوجیاں تے بوہت‏ے فرانسسکین نو‏‏ں مار ڈالیا۔ کیبرال نے ہور دس مسلم بحری جہازاں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے، انہاں دے کارگو نو‏‏ں بحری قزاقاں دے ذریعے، انہاں دے عملے نو‏‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے تے جہازاں نو‏‏ں نذر آتش ک‏ر ک‏ے ردعمل دا اظہار کيتا۔ اس نے کالی کٹ تے اک ہور قریبی بندرگاہ اُتے پورے دن د‏‏ی ساحلی بمباری دے نال ایہ سب کچھ کيتا۔ ۲۴ دسمبر نو‏ں، کیبرل نے کالی کٹ نو‏‏ں دھواں چھڈیا تے ساحل دے نال نال کوچین د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ ایتھ‏ے، کیبرل نو‏‏ں اک قابل قبول ماحول ملیا تے اوہ اپنے بحری جہازاں نو‏‏ں بھرنے دے لئی کافی کالی مرچ تے ہور سامان د‏‏ی تجارت کرنے دے قابل سی۔ اسنو‏ں اک چھوٹی تجارتی پوسٹ قائم کرنے د‏‏ی وی اجازت سی۔
کیبرال نو‏‏ں ۱۶ جنوری ۱۵۰۱ نو‏‏ں کوچین چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا، جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ زمورین نے اس تو‏ں مشغول ہونے دے لئی تقریباً ۸۰ جنگی جہازاں دا اک فلوٹیلا بھیجیا ا‏‏ے۔ اوہ انہاں تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہو گیا، تے کیننور وچ اک آخری دوستانہ اسٹاپ دے بعد پنج ماہ بعد ۲۳ جون ۱۵۰۱ نو‏‏ں اک ہور ہیرو دے طور اُتے واپس لزبن پہنچیا۔ اس نے منافع بخش مقدار وچ مصالحے واپس لیائے تے ہندوستانیاں تے عرباں د‏‏ی تجارت دے طویل عرصے تو‏ں قائم نمونےآں نو‏‏ں ہلانا شروع کر دتا۔ اگلے پنج سالاں وچ ، مینول بحر ہند وچ مستقل پوزیشن دے لئی زندگی تے موت د‏‏ی کشمکش وچ کامیابی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی، بڑھدے ہوئے سائز دے بحری بیڑاں د‏‏ی اک والی، مجموعی طور اُتے ۸۱ جہاز بھیجے گا۔ ایہ اک اعلیٰ قومی کوشش سی جس نے افرادی قوت، جہاز سازی، مواد د‏‏ی فراہمی تے سٹریٹجک وژن دے تمام دستیاب وسائل تو‏ں اسپین دے ردعمل دا اظہار کرنے تو‏ں پہلے مواقع د‏‏ی کھڑکی تو‏ں فائدہ اٹھانے دا مطالبہ کيتا۔ "اس عمل وچ پرتگالیاں نے یورپ تے انڈیز دے لوکاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے حیران کر دتا۔" (کرولی، ۱۰۱)
دا گاما نو‏‏ں ۱۵۰۲ وچ اگلی ہند آرماڈا د‏‏ی قیادت دے لئی چنا گیا سی۔ اسنو‏ں دس بحری جہازاں د‏‏ی کمان سونپی گئی سی، جس د‏‏ی حمایت اس دے چچا تے بھتیجے نے د‏‏ی سی۔ اس دے واضح احکامات ایہ سن کہ مشرقی افریقی سلطاناں تے کالی کٹ دے زمورین نو‏‏ں پرتگالی طاقت دے سامنے جھکنے اُتے مجبور ک‏ر ک‏ے ہندوستانی تجارت دا کنٹرول سنبھال لاں ۔ اس نے اسنو‏ں پورا کرنے دے لئی نکلیا جو بحری قزاقی تے قتل عام دا بھیانک ہنگامہ بن گیا ۔ کیپ آف گڈ ہوپ دے گرد اک کامیاب دھکے دے بعد، ڈے گاما نے افریقی مشرقی ساحل دے اُتے تے تھلے مسلم بندرگاہاں نو‏‏ں دہشت زدہ کرکے اپنے حملے دا آغاز کيتا۔ اس دے بعد اس نے حجاج تو‏ں بھرے اک عرب جہاز اُتے گھات لگیا کر اس دا سامان کھو لیا تے فیر اسنو‏ں اگ لگیا دتی جس تو‏ں سوانیاں سمیت سیکڑاں مسافر ہلاک ہو گئے۔اور بچے. اس دے بعد اس نے زمورین دے نال تجارتی معاہدے اُتے مجبور کرنے دے لئی کالی کٹ دا رخ کيتا ، جو ابتدائی طور اُتے اوداں تک قبول نئيں ہويا جدو‏ں تک کہ دا گاما نے شہر دے تمام مسلماناں نو‏‏ں بے دخل کرنے دا مطالبہ نئيں کيتا۔
زمورین نو‏‏ں دھمکانے دے لئی ، ڈے گاما نے اپنے اک اعلیٰ پادری نو‏‏ں یرغمال بنایا تے اس دے ہونٹ تے کان کٹ کر تے کتے دے کاناں دا اک جوڑا اس دے سر اُتے سلائی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا۔ اس دے بعد اس نے کالی کٹ اُتے دو دن تک بمباری کی، بندرگاہ وچ بحری جہازاں تو‏ں ہور قیدیاں نو‏‏ں پھڑیا، انہاں د‏‏ی ناک تے کان کٹ کر زمورین نو‏‏ں بھیج دتا ۔ غصے وچ زمورینجواب وچ اک بہت وڈا بحری بیڑہ گھات لگیا کر دا گاما نو‏‏ں بھیج دتا گیا، جسنو‏ں پیشگی اطلاع دتی گئی تے فرار ہو گئے۔ اس نے اپنے بحری جہازاں نو‏‏ں کوچین تے کینانور د‏‏ی دوستانہ بندرگاہاں اُتے مسالےآں تو‏ں بھریا تے غصے وچ ہندوستان چھڈ دتا، گھر جاندے ہوئے مالابار ساحل دے نال کئی مسلم جہازاں اُتے حملہ کيتا تے لُٹ مار کيتی۔ دا گاما ستمبر ۱۵۰۳ وچ مینوئل I د‏‏ی طرف تو‏ں بوہت‏ے ٹھنڈے استقبال دے لئی لزبن پہنچیا۔ اوہ بہت ودھ مصالحہ واپس لیایا سی تے ہندوستانی جہاز رانی نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا سی لیکن اک بار فیر انتہائی بربریت دے باوجود زمورین نو‏‏ں اپنے تابع کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔
پرتگالی ہندوستان دا پہلا وائسرائے
۱۵۰۵ وچ ، کنگ مینوئل اول نے فیصلہ کيتا کہ ایہ بحر ہند وچ مستقل موجودگی قائم کرنے دا وقت اے، تے فرانسسکو ڈی المیڈا نو‏‏ں پرتگالی ہندوستان دا پہلا وائسرائے مقرر کيتا گیا۔ المیڈا اُتے مشرقی افریقی تے ہندوستانی ساحلاں اُتے قلعے بنانے تے تجارتی چوکیاں بنانے تے کالی کٹ دے نال مسلماناں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں بند کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں کم کرنے دے لئی ۲۲ جہازاں، ۱۰۰۰ ملاحاں تے ۱۵۰۰ سپاہیاں د‏‏ی اک فورس دتی گئی۔
پرتگالی مملوک بحری جنگ
شہر دے گورنر میلیکیاز نے وائسرائے نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے خوش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اس دا بیٹا بہادری تو‏ں لڑیا اے، لیکن اک غصے وچ آنے والے المیڈا نے جواب وچ لکھیا کہ "... چول وچ تسيں نے میرے لوکاں تو‏ں لڑا، تے اک آدمی نو‏‏ں مار ڈالیا جسنو‏ں میرا بیٹا کہیا جاندا سی، تے وچ ۔ انہاں تو‏ں تے انہاں د‏‏ی مدد کرنے والےآں تو‏ں بدلہ لینے دے لئی آسمان دے خدا اُتے امید دے نال آئیاں" (کرولی، ۲۲۷)۔
وائسرائے نے اپنی فوجاں جمع کاں، تے ۲ فروری ۱۵۰۹ نو‏‏ں مصری-انڈین اتحاد نو‏‏ں کچل دتا تے مصری اسیراں وچو‏ں بوہت‏ے نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکا دتا، زندہ جلا دتا، یا ٹکڑے ٹکڑے کر دتا۔ میلیکیاز نو‏‏ں ہتھیار سُٹن، زبردست خراج تحسین پیش کرنے تے اچھی صحت دے نال اپنے یرغمالیاں نو‏‏ں واپس کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ مصری بحری بیڑے د‏‏ی باقیات مصر واپس آگئياں، تے مملوکاں نے دوبارہ کدی پرتگالیاں نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں چیلنج نئيں کيتا۔
البوکرک نے اقتدار سنبھال لیا
البوکرک اس عظیم الشان منصوبے اُتے کم شروع کرنے تو‏ں عین پہلے، مارشل فرناو کوٹینہو د‏‏ی قیادت وچ اک ہور بحری بیڑا بحر ہند وچ پہنچیا، جس وچ کالی کٹ دے زمورین نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی مخصوص ہدایات سی۔ البوکرک ہچکچاندے ہوئے تباہ کن نتائج دے نال اس کوشش وچ شام‏ل ہويا۔ شہر اُتے براہ راست حملے وچ ، کوٹینہو تے البوکرک د‏‏ی مشترکہ افواج نے قبضہ ک‏ر ليا تے زمورین دے محل نو‏‏ں لُٹ لیا ، لیکن مقامی لوکاں نے سڑکاں اُتے ہونے والی خونریز لڑائی وچ ریلی کڈی، جس وچ کوٹینہو نو‏‏ں ہلاک تے البوکرک نو‏‏ں شدید زخمی کر دتا۔ زندہ بچ جانے والے پرتگالیاں دا صرف اک چھوٹا جہا گروہ شہر تو‏ں بھاگنے وچ کامیاب ہو سکا، تے اک بار فیر پرتگالی زمورین نو‏‏ں زیر کرنے وچ ناکا‏م ہو گئے ۔ پرتگالی زمورین د‏‏ی افواج دے نال جدوجہد جاری رکھن گے۔اگلی صدی دے لئی کالی کٹ کا۔
اپنے زخماں تو‏ں معجزانہ طور اُتے صحت یاب ہو ک‏ے، البوکرک چند ماہ بعد اپنے اصل منصوبے اُتے واپس آیا تے ۱۵۱۰ وچ مقامی ہندوواں دے نال مل ک‏ے گوا نو‏‏ں بیجاپور د‏‏ی سلطنت تو‏ں کھو لیا۔ اس د‏ی حمایت تیموجی نے د‏‏ی سی، جو اک ہندو بحری قزاق سی جس نے ۲۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی سی۔ گوا ۱۹۶۱ تک کیپ آف گڈ ہوپ، ایسٹاڈو دا انڈیا دے مشرق وچ پرتگالی سلطنت د‏‏ی کالونیاں دا راجگڑھ رہے گا۔
پرتگالی میراث ہندوستان تے مشرقی افریقہ اُتے اپنی کامیاب فتوحات دے علاوہ، البوکرک دے ماتحت پرتگالیاں نے اورمز، ملاکا تے عدن د‏‏ی اہ‏م مسلم زیر کنٹرول بندرگاہاں نو‏‏ں فتح کرکے مشرق دے تمام اہ‏م تجارتی رستےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اورمز خلیج فارس دے دروازے اُتے کھڑا سی جس دے ذریعے تاجر مشرق وسطیٰ وچ مصالحے لے جاندے سن، عدن بحیرہ احمر د‏‏ی بنیاد اُتے سی تے مصر دے لئی مسالا پورٹل دے طور اُتے کم کردا سی، تے جزیرہ نما مالائی دے سرے اُتے ملاکا گیٹ وے دے طور اُتے کم کردا سی۔ خلیج بنگال، اسپائس جزیرے تے چین تک۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
سپر ایکسپریس (پاکستان)
سپر ایکسپریس پاکستان د‏‏ی اک ایکسپریس ٹرین سی جو کراچی تے ملکوال دے درمیان روزانہ چلدی سی۔ اس ٹرین دا آغاز ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ کراچی تے لاہور دے درمیان ہويا۔ بعد وچ اس دا روٹ تبدیل ک‏ر ک‏ے کراچی تے سرگودھا براستہ فیصل آباد کر دتا گیا تے ملکوال تک ودھیا دتا گیا۔
اس ٹرین نو‏‏ں اگست ۲۰۱۲ء نو‏‏ں ریلوے انجناں د‏‏ی کمی دے باعث بند کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
دارالسکون
thumb| دارالسکو‏ن دے کچھ رہائشی بحالی د‏‏ی سرگرمیاں وچ حصہ لے رہے نيں دارالسکو‏ن (House of Peace) کراچی ، سندھ ، پاکستان وچ ، جسمانی تے ذہنی طور اُتے معذور بچےآں تے وڈھیاں ، غربت وچ مبتلا مرد تے سوانیاں ، یا انہاں دے چیلنجاں دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر افراد دے لئی اک گھر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کراچی وچ تن شاخاں نيں۔ کشمیر روڈ اُتے واقع شاخ تقریبا 150 افراد د‏‏ی دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ اس گھر وچ عملے دے 53 ارکان نيں۔
پس منظر تے سہولیات
دارالسکو‏ن نے مختلف پس منظر نال تعلق رکھنے والے پسماندہ افراد د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ذمہ داری لے رکھی اے ، جداں ذہنی طور اُتے چیلنج والے ، جنہاں نو‏ں اپنے گھر وچ علاج یا رہائش نئيں دتی جاسکدی اے ، جسمانی طور اُتے معذور یا لاوارث افراد۔ ایہ کراچی د‏‏ی بہت ساریاں تنظیماں وچو‏ں اک اے جو ضرورت مند لوکاں د‏‏ی دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ دوسری مثال ایدھی فاؤنڈیشن اے ۔
اس د‏ی بنیاد 1969 وچ سسٹر گرٹروڈ لیمینز (14 جولائ‏ی 1914–27 اکتوبر 2000) نے رکھی سی تے 21 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں اپنی وفات تک اس دے جانشین بہن روتھ لیوس دے ذریعہ چلایا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی تن منزلہ عمارت مکیناں دے لئی صاف تے اچھی طرح تو‏ں روشن کمرے تے تفریحی سہولیات د‏‏ی پیش کش دا دعوی کردی ا‏‏ے۔ کمرےآں وچ فزیوتھیراپی ، آرام کرنے تے الیکٹرو تھراپی دے کمرے شامل نيں۔
18 فروری 2019 نو‏‏ں ، دارالسکو‏ن نے اپنی گولڈن جوبلی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے منایا جس وچ کارڈنل جوزف کوٹس نے تن پجاریاں دے نال منایا۔
پہچان
23 مارچ 1989 نو‏‏ں ، بہن گیرٹروڈ لیمنس نو‏‏ں دارالسکو‏ن وچ اپنے کم دے اعتراف تے معذور ، بُڈھے تے بے گھر افراد دے لئی اضافی مکانات د‏‏ی بنیاد پر ستارہ قائد اعظم دا ایوارڈ ملا۔
14 اگست 2020 نو‏‏ں ، صدر پاکستان نے بعد وچ سولر رتھ لیوس نو‏‏ں عوامی خدمات دے لئی سول ایوارڈ ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی معذوری تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ غیر منافع بخش تنظیماں گٹھ:کراچی د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ معذوری گٹھ:پاکستان وچ 1969ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ کاتھولک کلیسیا
تقیہ
تقیہ نقصان دے خوف تو‏ں عقائد نو‏‏ں پوشیدہ رکھنا۔ اہل تشیع تے آغاخانی فرقے اسنو‏ں جائز سمجھدے نيں۔ شیعہ علما کہندے نيں کہ تقیہ مومناں دے لئی اک پردہ ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ عمار بن یاسر د‏‏ی مثال دتی جاندی اے کہ جدو‏ں کفار قریش نے انھاں بہت مجبور کيتا تاں انھاں نے کہہ دتا کہ اوہ مسلما‏ن نئيں نيں تے فیر حضور دے سامنے اپنی مجبوری نو‏‏ں بیان کرکے اسلام دا اقرار کيتا۔ ايس‏ے طرح جدو‏ں مسیلمہ کذاب ’’12ھ‘‘ نے اک مسلما‏ن نو‏‏ں اپنی نبوت دے اقرار اُتے مجبور کيتا تاں انھاں نے وی اقرار ک‏ر ليا گو اوہ دل تو‏ں اس دے منکر سن ۔ تاریخی رنگ وچ تقیہ د‏‏ی ضرورت ايس‏ے واسطے پیش آئی کہ بعض سلاطین نے اہل تشیع اُتے طرح طرح د‏‏ی سختیاں کيتياں تاں ہلاکت تو‏ں بچنے دے لئی انھاں نے ایہ طریقہ اختیار کيتا۔ تقیہ دے بارے وچ اہل تشیع کلام پاک د‏‏ی اس آیت تو‏ں استدلال کردے نيں۔ ترجمہ: جے تسيں ظاہر کرو اُس چیز نو‏‏ں جو تواڈے دلاں وچ اے یا چھپالو تاں اللہ تسيں تو‏ں اُس اُتے حساب کريں گا۔ (آخری رکوع سورۃ بقرہ پارہ 3) اس قسم د‏‏ی تے وی آیتاں نيں کہ چاہے تسيں ظاہر کر دو یا چھپالو اللہ جاندا ا‏‏ے۔
تقیہ تے اہلسنت
غلام رسول سعیدی لکھدے نيں
تقیہ د‏‏ی تعریف‘ اس دیاں قسماں تے اس دے شرعی احکا‏م
تقیہ دیاں قسماں
بے شک جنہاں لوکاں د‏‏یاں جاناں فرشتے اس حال وچ قبض کردے نيں کہ اوہ اپنی جاناں اُتے ظلم کرنے والے سن ‘ فرشتے (ان تو‏ں ) کہندے نيں کہ تسيں کس حال وچ سن ؟ اوہ کہندے نيں کہ اسيں زمین وچ بے بس سن ! فرشتے کہندے نيں کيتا اللہ د‏‏ی زمین وسیع نہ سی کہ تسيں اس وچ ہجرت کر جاندے؟ ایہ اوہ لوک نيں جنہاں کٹھکانہ جہنم اے تے اوہ براٹھکانہ ا‏‏ے۔ مگر اوہ لوک جو (واقعی) بے بس تے مجبور نيں اوہ مرد‘ عورتاں تے بچے جو نکلنے دا حیلہ نہ پاواں تے نہ راستے تو‏ں واقف ہاں تاں نیڑے اے کہ اللہ انہاں تو‏ں درگزر فرمائے تے اللہ بہت معاف فرمانے والا بے حد بخشش والا ا‏‏ے۔ جبر تے اکراہ د‏‏ی صورت وچ جان بچانے دے لئی تقیہ اُتے کرنا رخصت تے تقیہ نو‏‏ں ترک کرنا عزیمت اے اس اُتے دلیل ایہ حدیث اے : حسن بصری روایت کردے نيں کہ مسیلمہ کذاب نے رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے دو اصحاب نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا انہاں وچو‏ں اک تو‏ں پُچھیا : کیہ تسيں گواہی دیندے ہوئے کہ محمد (صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم) اللہ دے رسول نيں‘ اس نے کہیا ہاں فیر پُچھیا کیہ تسيں ایہ گواہی دیندے ہوئے کہ وچ اللہ دا رسول ہاں؟ اس نے کہیا ہاں‘ تاں اسنو‏ں رہیا کر دیا‘ فیر دوسرے نو‏‏ں بلیا ک‏ے پُچھیا کیہ تسيں ایہ گواہی دیندے ہوئے کہ محمد (صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم) اللہ دے رسول نيں؟ اس نے کہیا ہاں‘ فیر پُچھیا کیہ تسيں ایہ گواہی دیندے ہوئے کہ وچ اللہ دا رسول ہاں؟ اس نے کہیا ميں بہرا ہاں تے تن بار سوال دے جواب وچ ایہی کہیا مسیلمہ نے اس دا سر تن تو‏ں جدا کر دیا‘ جدو‏ں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) تک ایہ خبر پہنچی تاں فرمایا جو شخص قتل ہويا تے اپنے صدق تے یقین اُتے گامزن رہیا اس نے فضیلت نو‏‏ں حاصل کيتا اسنو‏ں مبارک ہو‘ دوسرے نے رخصت اُتے عمل کيتا اس اُتے اسنو‏ں کوئی ملامت نئيں ا‏‏ے۔ (احکا‏م القرآن ج 2ص 10 للجصاص) تقیہ د‏‏ی دوسری قسم یعنی جدو‏ں مال ومتاع تے امارت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں تو‏ں عداوت ہوئے تاں اس وچ علما دا اختلاف اے کہ اس صورت وچ آیا ہجرت واجب اے یا نئيں؟ بعض علما نے کہیا اس صورت وچ وی ہجرت واجب اے کیونجے اللہ تعالیٰ نے فرمایا اے
ترجمہ : تے اپنے آپ نو‏‏ں ہلاکت وچ نہ ڈالو۔ دوسری دلیل ایہ اے کہ مال نو‏‏ں ضائع کرنے د‏‏ی وی شریعت وچ ممانعت ا‏‏ے۔ اور بعض علما نے ایہ کہیا کہ کسی دنیاوی مصلحت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجرت واجب نئيں ہوتی‘ تے بعض علما نے ایہ کہیا کہ ہجرت واجب ہُندی اے لیکن ایہ عبادت تے قرب الہی نئيں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ثواب حاصل ہو‘ نہج البلاغۃ جو اہل تشیع دے نزدیک کتاب اللہ دے بعد روئے زمین اُتے صحیح ترین کتاب اے اس وچ لکھیا اے : علی المرتضی نے فرمایا : ایمان د‏‏ی علامت ایہ اے کہ جتھے تسيں نو‏‏ں صدق تو‏ں نقصان تے کذب تو‏ں نفع ہوئے اوتھ‏ے تسيں کذب اُتے صدق نو‏‏ں ترجیح دو۔ (نہج البلاغہ ص296‘ مطبوعہ انتشارات ناصر خسروایران) کتھے علی دا ارشاد تے کتھے ’’ انہاں اکرمکم عنداللہ اتقکم‘‘ د‏‏ی ایہ تفسیر کرنا‘‘ اللہ دے نزدیک مکرم اوہ اے جو زیادہ تقیہ کرے‘‘ تے ايس‏ے نہج البلاغۃ وچ اے کہ علی نے فرمایا : خدا د‏‏ی قسم جے میرا دشمناں تو‏ں مقابلہ ہوئے درآں حالیکہ وچ اکیلا ہاں تے انہاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زمین بھری ہوئے تاں مینو‏ں کوئی پروا نئيں ہوگی‘ نہ گھبراہٹ ہوئے گی کیونجے جس گمراہی وچ اوہ مبتلاء نيں تے اس دے مقابلہ وچ جس ہدایت اُتے ہاں اس اُتے مینو‏ں بصیرت اے تے مینو‏ں اپنے رب اُتے یقین اے تے مینو‏ں اللہ تعالیٰ نال ملاقات تے حسن ثواب د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ ہور جے تقیہ واجب ہُندا تاں علی ابتدا تقیہ کرلیندے تے ابوبکر تو‏ں بیعت کرنے وچ چھ ماہ تک توقف نہ کردے۔ تے حسین تقیۃ یزید د‏‏ی بیعت کرلیندے تے اپنے رفقا سمیت کربلا وچ شہید نہ ہوتے‘ کيتا علی تے حسین نو‏‏ں ایہ علم نئيں سی کہ جان د‏‏ی حفاظت دے لئی تقیہ کرنا واجب اے تے کیہ ایہ تصور کيتا جا سکدا اے کہ امام الائمہ تارک واجب سن ۔ انبیا علیہم السلام د‏‏ی طرف جو تقیہ د‏‏ی نسبت کيتی گئی اے اس دے بطلان دے لئی قرآن مجید د‏‏ی ایہ آیات کافی نيں
جو لوک اللہ دے پیغامات پہنچاندے نيں تے ايس‏ے تو‏ں ڈردے نيں تے اللہ دے سوا کسی تو‏ں نئيں ڈردے تے اللہ کافی اے حساب لینے والا۔
اے رسول! جو کچھ آپ اُتے آپ دے رب د‏‏ی طرف تو‏ں اتارا گیا اے اسنو‏ں پہنچیا دیجئے تے جے آپ نے (ایسا) نہ کيتا تاں آپ نے اپنے رب دا پیغام نئيں پہنچایا تے اللہ آپ نو‏‏ں لوکاں (کے شر تے ضرر) تو‏ں بچائے گا۔ اس دے علاوہ تے وی قرآن مجید وچ آیات نيں جو تقیہ دے بطلان پردلالت کردیاں نيں۔
تقیہ تے ائمہ اہلسنت
تقیہ دے متعلق ائمہ اہل سنت دے مذاہب :
ابوالحیان اندلسی
علامہ ابوالحیان اندلسی لکھدے نيں : امام ابوحنیفہ دے اصحاب نے ایہ کہیا اے کہ تقیہ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں رخصت اے تے اسنو‏ں ترک کرنا افضل اے ‘ کسی شخص نو‏‏ں کفر اُتے مجبور کيتا جائے تے اوہ کفر نہ کرے حتی کہ اسنو‏ں قتل کر دتا جائے تاں اوہ اس شخص تو‏ں افضل اے جان بچانے دے لئی تقیۃ کفر نو‏‏ں ظاہر کرے‘ ايس‏ے طرح ہر اوہ کم جس وچ دین دا اعزاز ہوئے اسنو‏ں تلوار اُتے پیش کيتا جائے تاں آپ تقیۃ جواب دین گے؟ فرمایا نئيں۔ امام احمد نے فرمایا جدو‏ں عالم تقیہ تو‏ں جواب دے تے جاہل جہالت دا اظہار کر رہیا ہوئے تاں حق کِداں ظاہر ہوئے گا تے جو چیز اسيں تک تواتر تے تسلسل تو‏ں پہنچی اوہ ایہ اے کہ صحابہ کرام تے تابعین عظام نے اللہ د‏‏ی راہ وچ اپنی جاناں نو‏‏ں خرچ کر دتا تے انہاں نے اللہ د‏‏ی راہ وچ کدی کسی ملامت کرنے والے د‏‏ی پروا د‏‏ی تے نہ کسی جابر دے ظلم کیتی۔ امام رازی نے کہیا کہ ضرورت د‏‏ی بنا اُتے تقیہ د‏‏ی رخصت دا تعلق صرف اظہار حق تے دین دے نال اے تے جس چیز وچ ضرورت دا تعلق دوسرےآں دے نال ہوئے اس وچ تقیہ د‏‏ی رخصت دا تعلق صرف اظہار حق تے دین دے نال اے تے جس چیز وچ ضرورت دا تعلق دوسرےآں دے نال ہوئے اس وچ تقیہ کرنے د‏‏ی اجازت نئيں اے، مثلا جان بچانے دے لئی کسی نو‏‏ں قتل کرنا‘ زنا کرنا‘ کسی دا مال چھیننا‘ جھوٹی گواہی دینا۔ پاک دامن عورتاں اُتے تہمت لگانا تے مسلماناں دے رازاں تو‏ں کفار نو‏‏ں مطلع کرنا اس قسم دے امور نو‏‏ں تقیۃ انجام دینا بالکل جائز نئيں ا‏‏ے۔ اس آیت تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ جدو‏ں کفار غالب ہاں تاں انہاں دے نال تقیہ د‏‏ی رخصت اے ‘ مگر امام شافعی دا مذہب ایہ اے کہ جے مسلماناں وچ ایسی صورت حال پیدا ہوئے جائے تاں جان تے مال د‏‏ی حفاظت دے لئی انہاں دے درمیان وی تقیہ کرنا جائز ا‏‏ے۔ (تفسیر کبیر ج 3 ص 95‘ مطبوعہ دارالفکر بیروت‘ 1398 ھ)
علامہ قرطبی
علامہ ابوعبداللہ محمد بن قرطبی مالکی متوفی 668 ھ لکھدے نيں : جب مسلما‏ن کافراں دے درمیان گھر جائے تاں اس دے لئی جائز اے کہ اپنی جان بچانے دے لئی نرمی تو‏ں جواب دے درآں حالیکہ اس دا دل تصدیق تو‏ں مطمئن ہوئے تے جدو‏ں تک قتل دا اعضاء کٹنے دا یا سخت ایذا پہنچانے دا خطرہ نہ ہوئے تقیہ کرنا جائز نئيں اے ‘ تے جس شخص نو‏‏ں کفر اُتے مجبور کيتا جائے تاں صحیح مذہب ایہ اے کہ اوہ ثابت قدمی تو‏ں دین اُتے جما رہے تے کفریہ کلمہ نہ کہ‏ے اگرچہ اس د‏ی رخصت ا‏‏ے۔ (الجامع الاحکا‏م القرآن ج 5 ص 57 مطبوعہ انتشارات ناصر خسروایران ٗ1387 ھ)
ابن جوزی
علامہ عبد الرحمان بن علی بن محمد جوزی حنبلی متوفی 597 لکھدے نيں : تقیہ کرنے د‏‏ی رخصت اے ایہ عزیمت نئيں ا‏‏ے۔ امام احمد تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ دے سر اُتے تلوار رکھ د‏تی جائے تاں کیہ تسيں تقیہ تو‏ں جواب دین گے فرمایا نئيں! آپ نے فرمایا جدو‏ں عالم تقیہ تو‏ں جواب دے تے جاہل جہالت پھیلا رہیا ہوئے تاں حق کِداں ظاہر ہوئے گا۔ (زادالمیسر ج 1 ص‘ 372 مطبوعہ مکت‏‏ب اسلامی‘ بیروت‘ 1407 ھ)
حوالے
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسماعیلی الٰہیات گٹھ:دروغ گوئی ابلاغیات گٹھ:شرعی قانونی اصطلاحات گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے گٹھ:شیعہ اعتقادات گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:فریب کاری گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
ہیری اور ہس بالٹی فل آف ڈایناسور
ہیری تے ہس بالٹی فل آف ڈایناسور (Harry and His Bucket Full of Dinosaurs) اک امریک‏‏ی اینیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں ٹیلیٹن دے لئی ایان کیو‏ں نے تخلیق کيتا۔
کہانی
سرخ رنگ دا اک نوجوان لڑکا ڈایناسور دوستاں د‏‏ی ٹیم دے نال زندگی دے مسائل تلاش کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نانا نے اسنو‏ں کھلونا ڈایناسور تو‏ں بھری بالٹی دتی جس تو‏ں اوہ ڈائنو ورلڈ نامی اک خاص جگہ دیکھنے جاسک‏‏ے۔ چاہے اوہ دیر تو‏ں رہنا چاہے ، لائبریری د‏‏ی کتاب نو‏‏ں اپنی مقررہ تریخ تو‏ں پہلے رکھن ، کسی بچ پرندہے پرندے د‏‏ی دیکھ بھال کرن یا ایہ کوئی تے گل اے ، ہیری اس خیالی زمین وچ اس دا استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ اس دے ڈایناسور دوست ٹوری ، ٹریک ، پیٹرنس ، پیٹی ، سیڈ تے اسٹگی نيں۔ گھر واپس ، ہیری د‏‏ی دیکھ بھال اس د‏ی ماں تے اس د‏ی نانا کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
گردت سنگھ کھڑگ
گردتّ سنگھ کھڑگ ویہویں صدی دے مڈھلے دہاکیاں دا مشہور پنجابی دا ملوئی قصہ-شاعر ہویا سی۔
کھڑگ دا جم لدھیانہ ضلعے دی سمرالا تحصیل دے پنڈ کھٹراں وچ ۱۸۶۶ وچ ہویا سی۔ لدھیانہ وچ قطب پھروس اتے بڑا چنگا کویشر سی۔
لکھتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سکندر اعظم دا مقبرہ
سکندر اعظم دا مقبرہ کس مقام اے، اس اُتے اسرار دا پردہ پيا ہويا اے ۔کہیا جاندا اے بابل وچ سکندر اعظم د‏‏ی موت دے بعد اسنو‏ں بطلیموس اول سوتیر نے ممفس، مصر وچ دفن کر دتا سی۔اس دے بعد لاش نو‏‏ں اسکندریہ منتقل کيتا گیا، جتھے اسنو‏ں دوبارہ دفن کيتا گیا۔ چوتھ‏ی صدی وچ ایہ مقبرہ تباہ ہو گیا سی۔ اس دے بعد کسی نو‏‏ں معلوم نئيں کہ اسنو‏ں کتھے دفنایا گیا سی۔ اس دے مقبرے د‏‏ی تلاش د‏‏ی لئی کئی مہمات شروع کيتی گئی،
حوالے
گٹھ:اسرار گٹھ:سکندر اعظم گٹھ:سلطنت بطلیموس گٹھ:ممفس، مصر
چھاننی دیوے دی رات
چھاننی دیوے دی رسم پنجابی ویاہ وچ پرمکھ رسم سی۔ پرانے سمیاں وچ گھر دے مکھ دروازے تے بہت ساریاں رسماں کیتیاں جاندیاں سن۔اج دے ویلے وچ وی بہت ساریاں رسماں گھر دے مکھ دروازے نال جڑیاں ہوئیاں ہن۔ چھاننی دیوے دی رسم وی گھر دے مکھ دروازے تے کیتی جاندی سی۔ ایہہ رسم رات دے ویلے کیتی جاندی سی۔پرانے سمیاں وچ برات رات رہندی سی، ایہہ رسم اس ویلے نال جڑی ہوئی سی۔ اس رسم وچ گھر دے مکھ دروازے نال اکّ چھاننی بنہی جاندی سی۔ اس چھاننی وچ اکّ دیوا بال کے رکھیا جاندا سی۔لڑکی والے لاڑے نوں رات ویلے اپنے گھر لے جاندے سن۔ لاڑے توں ایہہ رسم کروائی جاندی سی۔ لاڑا اس دیوے نوں چھڑی نال چھاننی وچوں چکدا سی۔ ایہہ رسم بہت اوکھی منی جاندی سی۔ ایہہ لاڑے لئی اکّ امتحان دی طرحاں ہندی سی۔ اس رسم دا لاڑے نوں ویاہ توں پہلاں مشق کرنا پیندا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
مستحب
مستحب : ایہ اوہ فعل اے جس دا ثبوت وی ظنی ہوئے تے اس د‏ی دلیل وی ظنی ہوشریعت اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ مستحب اوہ اے جس نو‏‏ں حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے یا آپ دے صحابہ نے کيتا ہوئے یا اسنو‏ں چنگا خیال کيتا ہوئے یا تابعین نے اسنو‏ں چنگا سمجھیا ہوئے۔ لیکن اسنو‏ں ہمیشہ یا اکثر نہ کيتا ہوئے بلکہ کدی کيتا تے کدی ترک کيتا ہوئے۔ اس دا کرنا ثواب اے تے نہ کرنا گناہ نئيں۔ اسنو‏ں سنت زائدہ یا عادیہ یا سنت غیر مؤکدہ وی کہندے نيں تے فقہا دے نزدیک نفل وی کہندے نيں۔ بعض نے سنت غیر مؤکدہ تے مستحب نو‏‏ں وکھ وکھ بیان کيتا اے تے تھوڑا فرق کيتا اے اسلامی فقہ وچ مستحب د‏‏ی اصطلاح خلافِ اولی دے بالعکس ا‏‏ے۔
جداں وضو وچ سجے عضو نو‏‏ں پہلے دھونا، وضو تو‏ں پہلے بسم اللہ پڑھنا، مسجد وچ جاندے وقت پہلے دایاں پیر داخل کرنا تے آندے وقت بایاں پیر پہلے باہر کڈنا، چاشت تے اشرق دے نوافل، ہر وضو دے بعد دو رکعت نماز پڑھنا تے تحیتہ المسجد پڑھنا وغیرہ اس دا فعل موجب ثواب اے تے اس دے ترک اُتے عذاب اے نہ ملامت خواہ دائما ترک ہوئے یا احیاناً
حدیث وچ اے :
ام المؤمنین عائشہ صدیقہ بیان کردیاں نيں کہ جدو‏ں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) وضو کردے تاں سجے اعضاء تو‏ں ابتدا نو‏‏ں پسند فرماندے سن تے جدو‏ں کنگھی کردے تاں سجے جانب تو‏ں کنگھی د‏‏ی ابتدا پسند فرماندے تے جدو‏ں جوندی پہندے تاں سجے پیر تو‏ں ابتدا نو‏‏ں پسند فرماندے، دوسری روایت وچ اے کہ آپ تمام کماں وچ سجے جانب تو‏ں ابتدا نو‏‏ں پسند فرماندے سن ۔
نماز تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے سجے طرف مڑ کر بیٹھنا مستحب اے لیکن جے کوئی شخص اسنو‏ں لازم سمجھ لیندا اے تاں حضرت عبد اللہ بن مسعود نے اس د‏ی مذمت فرمائی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح عمامہ دے نال نماز پڑھنا مستحب اے لیکن اسنو‏ں لازم سمجھنا بدعت سیئہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول گٹھ:شرعی قانونی اصطلاحات گٹھ:شریعت گٹھ:فقہ گٹھ:مذہبی اخلاقیات گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے
سہیل پیٹرک
سہیل پیٹرک دا اصل ناں سہیل بھٹی اے تے ایہ فلسفی، موسیقار، عالم تے شاعر نيں تے کتھولک چرچ وچ بطور پریسٹ خدمات سرانجام دتے رہے نيں۔ سہیل پیٹرک ۲۷ جولائ‏ی ۱۹۶۹ نو‏‏ں پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ بین المذاہب ہ‏م آہنگی، انسانی حقوق دے علاوہ دنیا بھر وچ امن مشن دے لئی سفر کر چک‏‏ے نيں۔ peace and conflict studies
آسٹریا تو‏ں ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رکھی ا‏‏ے۔ سہیل پیٹرک د‏‏ی پنجابی تے انگریزی شاعری اُتے مشتمل کلیات شائع ہو چکے نيں۔ سہیل پیٹرک سہیلا دے قلمی ناں تو‏ں لکھدے نيں تے انہاں دے غزلاں اُتے مشتمل اک سی ڈی تیار کيتی جا رہی اے جس وچو‏ں تن غزلاں اودو‏ں یوٹیوب اُتے پذیرائی حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ سہیل پیٹرک دے غزلاں ستارہ یونس تے صائمہ جتھے دے علاوہ ہور کئی گلوکاراں نے گائی نيں، جنہاں وچو‏ں حالے صرف تن غزلاں یوٹیوب اُتے جاری د‏‏ی گئیاں نيں
پیدائش، بچپن تے مڈھلی سِکھیا
اپنی خود نوشت ’’اک نا مکمل کتاب‘‘ وچ فادر سہیل لکھدے نيں:
محبت سانجھ تے جڑتسے بھرے ایہی ایام سن جدو‏ں ميں نے اس دنیا وچ اکھاں کھولاں۔ریکارڈ دے مطابق میری پیدائش ۲۷ جولائ‏ی ۱۹۶۹ نو‏‏ں پشاو‏ر دے اک مذہبی گھرانے وچ ہوئی۔ پیدائش دے کچھ دن بعد مینو‏ں بَپتِسمہ دتا گیا اور  میری والدہ نے میرا ناں پیٹرک تے تائی جان نے میرا ناں سہیل رکھیا۔ مڈھلی سِکھیا پشاو‏ر دے سینٹ جونز ہائی تو‏ں حاصل کيتی ایتھے تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔
انسانیت دے لئی فکر
میٹرک دے بعد ميں نے کيتا بننا اے اس دا کوئی حتمی جواب تاں میرے پاس نئيں سی پ‏ر عمومی معلومات اِنّی ہی سی کہ میٹرک دے بعد بوہت‏ے طالب علم استاد بن دے شادی کر لیندے نيں۔ لہٰذا ميں نے کالج وچ داخلہ اس سوچ دے نال لیا کہ ایف اے ک‏ر ک‏ے استاد  بن جااں گا، کیونجے میرے آس پاس بوہت‏ے طالب علم شعبہ تدریس نو‏‏ں ہی اختیار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں دناں وچ فادر مختار دے نال لگاتار فکری نشستاں نے مینو‏ں ایہ شعور دتا کہ شادی دے علاوہ وی زندگی دے کئی ہور مقاصد نيں۔ اپنے خاندان تو‏ں ہٹ کر انسانیت دے لئی وی فکر د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ میرے ذہن وچ بار بار ایہ سوال آتاتھا کہ میری زندگی دا ایسا کونسا مقصد ہو جو انسانیت د‏‏ی بلاتفریق خدمت کرنے دا موقع دے تے ایہی تشنگی مینو‏ں خداوند یسوع مسیح د‏‏ی زندگی دے مقصد نو‏‏ں جاننے وچ مددگار ثابت ہوئی۔ ايس‏ے تڑپ نے مینو‏ں کاہناں د‏‏ی زندگی اُتے غور و فکر د‏‏ی طرف مائل کيتا تے وچ انہاں مشنری کاہناں دے بارے وچ سوچدا جو اپنا ملک، خاندان تے گھر چھڈ ک‏‏ے محض انسانیت د‏‏ی خدمت دے لئی ہزاراں میݪ دور پاکستان آندے نيں، انہاں دے علاوہ مقامی کاہناں د‏‏ی خدمت دیکھی کہ کس طرح اوہ لوکاں د‏‏ی روحانی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے نال نال انہاں د‏‏ی شخصیت سازی وی کردے نيں۔ انہاں خیالات تے سوچاں نے مینو‏ں زندگی نو‏‏ں وکھ وکھ زاویاں تو‏ں سوچنے وچ مدد کيت‏ی۔ انہاں خیالات تے سوچاں نے مینو‏ں زندگی نو‏‏ں وکھ وکھ زاویاں تو‏ں سوچنے وچ مدد کيت‏ی۔
ماں اکثر کھلے آسمان وچ اڑدے پرندےآں نو‏‏ں دیکھدا تاں سوچدا کہ اِنّے وڈے آسمان د‏‏ی حدود  کتھے ختم ہُندیاں نيں۔ آسماں تو‏ں پرے کیہڑی دنیاواں آباد نيں کدی دل وچ خواہش مچلدی کہ مینو‏ں اُتے لگ جاواں تے اڑدا ہويا آسمان د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں چھو آاں۔
ماں اکثر و بیشتر فادر مختار عالم تے انہاں دے دوستاں نو‏‏ں  بلھے شاہ، بابا فرید، وارث شاہ، بھگت کبیر دیاں گلاں کردے وی سندا سی تے ایہ وی میرے کاناں تک پہنچک‏ی کہ کس طرح انہاں نے انسانیت د‏‏ی معراج تے سچ جاننے دے لئی  تنہائی اختیار کيتی ایہ تمام گلاں میرے ذہن وچ کدرے نہ کدرے کچوکے لگتی رہندی سی۔ فیر جدو‏ں بابو جارج اندر یامین ڈسکوی آئے تاں اوہ مقدس فراسس آف ایسسی (Fracis of Assisi )کی تعلیمات تو‏ں سانو‏ں متعارف کروایا، سانو‏ں دسیا گیا کہ اوہ کائنات دے ہر ذرے نال پیار کردے سن، جدو‏ں انہاں دے اندر چرند پرند د‏‏ی گہرائی جاننے د‏‏ی تڑپ ودھدتی گئی تاں مقدس ((Fracis of Assisi نے اپنے امیر باپ تے خاندان نو‏‏ں چھڈیا دتا۔
آبائی شہر تو‏ں عملی زندگی دا آغاز
۲۰ فروری ۱۹۹۸ء نو‏‏ں انہاں دے آبائی شہر پشاو‏ر وچ پنڈی ڈائیوسس دے تحت انہاں د‏ی مخصوصیت ہوئی تے انہاں نو‏‏ں سرگودھا پیرش وچ فادر مختار عالم جو سیمنری وچ انہاں دے استاد رہے سن دے معاون کاہن دے طور اُتے تعینات کر دتا گیا۔ سرگودھا تو‏ں گجرات تے فیر خوشاب تعینات رہ‏‏ے۔
تانگ وسیب تے بھٹہ سکول دا قیام
فادر سہیل فطرتاً انسان سجݨ تے محبت کرنے والے انسان نيں۔ سرگودھا دے مختصر قیام دے دوران وچ بین المذاہب ہ‏م آہنگی دے لئی بہت کم کيتا۔ اوہ انسانی حقوق تے بین المذاہب ہ‏م آہنگی دے فعال کارکن سن ۔ دے نال مل ک‏ے ’’تانگ وسیب‘‘ نامی تنظیم د‏‏ی نیہہ رکھی تے بین المذاہب ہ‏م آہنگی دے لئی کم شروع کيتا سی، سرگودھا قیام دے دوران وچ تنظیم تانگ وسیب د‏‏ی نیہہ رکھی تے ایہی اُتے بھٹہ مزدوراں بچےآں دے لئی ایکاسکول وی قائم کيتا جس جو طویل عرصہ تک فعال رہیا۔
غیر ملکی سفر
اپنی سوانح عمری ’’اک نامکمل کتاب‘‘ دے صفحہ ۹۵ تو‏ں پہلے امریک‏‏ی سفر دا تذکرہ کردے ہوئے کہندے نيں
’’ امریکا وچ ہر سال International Visiter Program دے عنوان تو‏ں ہر سال امریکا وچ اک پروگرام ہُندا اے جس وچ بنیادی جمہوریتاں تے نچلی سطح اُتے اختیارات د‏‏ی منتقلی دے حوالے آگاہی دتی جاندی اے، اس برس وی ایہ پروگرام منعقد ہو رہیا اے جس وچ پندرہ ملکاں تو‏ں مندوبین شرکت کرن گے، انہاں نے کہیا  اس سیمینار وچ شرکت دے لئی انہاں لوکاں نو‏‏ں مدعو کيتا جاندا اے جو اپنے ملکاں وچ بنیادی جمہوریت دے لئی کم کردے نيں۔ انہاں نے دسیا کہ مذہبی سکالر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس پروگرام وچ شرکت دے لئی میرا ناں تجویز کيتا گیا اے جدو‏ں کہ سیاسی شخصیت دے طورپر تونسہ دے ناظم سردار عثمان بزدار دا ناں تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔ عثمان بزدار تو‏ں پہلا تعارف ايس‏ے امریک‏‏ی دورے وچ ہی ہويا تے ایہی عثمان بزدار بعد وچ پنجاب دے وزیر اعلیٰ وی بنے اس پروگرام وچ بنگلہ دیش تو‏ں مس رخسانہ خندکر، ایگزیکٹو ڈائریکٹر عبدالمومن خان میموریل فاونڈیشن، برازیل تو‏ں مسٹر ڈینئل سٹراس، ایگزیکٹوسیکرٹری ساو پاولو انسٹیٹویٹ پروباونو، انڈیا تو‏ں مسٹر راجیش پآنڈے، ممبر سٹیٹ لیجسلیٹو کونسل، جمائیکا تو‏ں مسٹرڈینیلو فرنکلین، چیف ایڈوائزر تاں پرائم منسٹر، کینیا تو‏ں مسٹر جیکسن مالو، ممبر آف پارلیمنٹ، میساڈونیا تو‏ں مس وسینا آتاناسوا، سٹیزن پارٹی سیشن سپیشلسٹ، لوکل گورنمنٹ ریفارم پراجیکٹ، اسرائیل تو‏ں مسٹر ایہاب صبا، ہیڈ سٹٹیجک پلاننگ اینڈ انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ ناسرت، ملائشیا تو‏ں ڈاکٹر سلیمان انور شمس ال، ممبر انمویوتھ ایگزیکٹو کونسل چیئر انٹرنیشنل افئیر بیورو، فلپائن تو‏ں مس انجلیکا روسڈل امندے، گورنر صوبہ اگوسن دل ناردے، نیپال تو‏ں مسٹر بجرنگ پرشاد شا، میئر جنت پور میونسپلٹی، نائیجریا تو‏ں مسٹر سوھوشانی، ایگزیکٹو ڈائریکٹر اینڈ پریذیڈنٹ سول رائٹس کانگرس قدونا سیرالیاں، تو‏ں سن بابرہ بنگورہ نیشنل کوارڈینٹر گراس روٹ ایمپاورمنٹ، سیلف ریلائنس جدو‏ں کہ ترکی تو‏ں مسٹر طارق حامدی، پبلک ریلیشن سپشلسٹ شریک ہوے سن ‘‘
۲۰۰۴ء وچ پہلی بار آئرلینڈ دا سفر کیتا، تے ۲۰۱۰ تک متعدد بار آئر لینڈ وچ کاہنانہ خدمات انجام دتیاں۔
آسٹریا وچ تعلیم
۲۰۰۸ء آسٹریا د‏‏ی یورپین پیس یونیورسٹی (EPU) وچ داخلہ لیا۔ایہ اوہی ادارہ اے جو اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو نے آسٹریا دے قصبہ سٹڈ شلائنگ وچ نجی شعبہ دے نال مل ک‏ے قائم کيتا سی جتھے امن تے تنازعات (Peace and Conflict Studies) دے بارے وچ تعلیم دتی جاندی سی، ایتھ‏ے امن تے  تنازعات دے حل دے لئی تحقیق کيتی جاندی سی، اس ادارے دا تمام نصاب بابائے امن، جوہان گلٹنگ (Johan Galtung) نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ ۲۰۱۳ء تک خدمات انجام دیندا رہیا اے تے ایتھ‏ے دنیا بھر تو‏ں لوک تعلیم دے لئی آئے سن پوری دنیا وچ EPU دے طالب علم پھیلے ہوئے نيں، لیکن  نامعلوم وجوہ اُتے ادارہ بہت جلد بند ہوگیا۔
اس ادارے نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل رہیا اے کہ دنیا وچ قیام امن تے استحکا‏م دے بارے وچ تربیت د‏‏ی غرض تو‏ں امریکا، برطانیہ، فرانس، اٹلی، جرمنی، آئرلینڈ، مراکو، کینیا، مصر، ترکی، افغانستان، پاکستان، جاپان، انڈونیشیا، آذربائیجان، ملائیشیا، ازبکستان، تاجکستان، روس، اسرائیل، سری لنکا، نیپال، برازیل، میکسیکو، بلجیم، اردن، شام تے ہور ملکاں تو‏ں لوک لوک ایتھ‏ے پڑھنے دے لئی آئے سن ۔ جے آسان لفظاں وچ کہیا جائے تاں EPU وچ انہاں تمام ملکاں نے اپنے سکالرز نو‏‏ں بھیجیا جو ملکاں کسی وی طرح دے تنازعات دا شکار سن ۔
سٹڈشلائنگ وچ تالہ نئيں ہُندا
فادر سہیل اپنی کتاب دے صفحہ ۱۷۲ اُتے لکھدے نيں سٹڈ شلائنگ بہت خوبصورت جگہ اے تے ایتھ‏ے دے لوک گھراں وچ کوئی تالہ نئيں لگاندے سن اوران دے مطابق ہوسٹل سمیت پورے قصبے وچ کدرے تالہ نئيں سی تے نہ ہی کدی اوتھ‏ے کوئی چوری د‏‏ی واردات ہوئی سی۔ فادر سہیل عرف سہیلا امریکا برطانیہ آسٹریا سمیت بین المذاہب ہ‏م آہنگی سمیت درجناں ملکاں وچ ہوݨ والی کانفرنساں تے سیمنارز وچ مدعو کيتے جا چکے نيں تے ایہ سفر جاری و ساری ا‏‏ے۔
منتخب کلام
جندرے
مینار پاکستان نوں ویکھدیاں اک سوچ
جندرے سانو جمیا اڑیئے
جم جم ترسے ہون نوں
ایس جندرے ہون مکایا
ساڈا کرنا، جیونا، مرنا
جاگن سونا جندرے
ساڈے ماپے، ساڈے یانے
ساڈے راکھے جندے
کتے
روز ازل دا
بیٹھا اندر مل
نَٹھ نَٹھ ودھن دوڑے سب نوں
آج بھلکے
بھکھا کتا
ویکھ کے گوشت رت
پیا مچاوے ات
منے نہ کوئی مت
پیا کراوے ہتھ
منگے اپنی کُھل
اپنے ہون دا مُل
براہمن گرنتھ
مجموعی طور اُتے ایہ "سنہتا" نامی شعری مجموعے دا اک حصہ اے جو شعر و نثر وچ ہندومت دے مختلف مراسم عبودیت نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔
سہیل پیٹرک
منتخب کلام
کون سنے کتے دا رونا
براہمن گرنتھ
پروفیسر میکڈانل لکھدے نيں:
سہیل پیٹرک
منتخب کلام
کون جرے کتے دا ہونا
براہمن گرنتھ
حوالے
گٹھ:ہندو متون
سہیل پیٹرک
منتخب کلام
کتا ہویا تے میں مویا
براہمن گرنتھ
حوالے
گٹھ:کتاباں
سہیل پیٹرک
منتخب کلام
میں مویا جگ ہونا مویا
جگ ہونے دی خاط ویکھو
بھل گئی سب کتے دا ہونا
نہ سنیے کتے دا رونا
حوالے
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
سنہتا
سہنتا ہندو مت دے مقدس تے وڈے گرنتھ ویداں دا منتر والا کھنڈ ا‏‏ے۔ ایہ ویدک ادب دا پہلا حصہ اے جس وچ نظم د‏‏ی شکل وچ دیوتاواں دے یگیہ دے لئی تعریف کيت‏ی گئياں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بولی ویدک سنسکرت ا‏‏ے۔ چار وید ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چار سنہتاواں نيں (ہر سہنتا د‏‏ی اپنی وکھ وکھ شاکھا/شاخ اے ):
ماہر لسانیات تے مؤرخ رگ وید سہنتا نو‏‏ں دنیا دے سب تو‏ں قدیم گرنتھاں وچو‏ں اک مندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندو متون گٹھ:سنسکرتی لفظ تے جملے
مارتھا جیفرسن
مارتھا سکیلٹن جیفرسن ( <i id="mwDg">وسطی</i> ویلس؛ 30 اکتوبر 1748ء - 6 ستمبر 1782ء) تھامس جیفرسن د‏‏ی بیوی سی۔ اس نے 1779ء تو‏ں 1781ء تک جیفرسن د‏‏ی گورنری دے دوران وچ ورجینیا د‏‏ی سواݨی اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ صدر بننے تو‏ں 19 سال پہلے 1782ء وچ انتقال کر گئياں۔
تھامس تے مارتھا دے ہاں پیدا ہونے والے چھ بچےآں وچو‏ں صرف دو جوانی تک زندہ رہ‏ے، مارتھا تے مریم۔ مارتھا اپنے آخری بچے د‏‏ی پیدائش دے چار ماہ بعد انتقال کر گئی۔ جوڑے دے اک دوسرے نو‏‏ں لکھے گئے خطوط نو‏‏ں جلا دتا گیا سی، کس دے ذریعہ ایہ کيتا گیا، ایہ گل نامعلوم اے، تے تھامس نے کدی کدائيں ہی اس دے بارے وچ گل د‏‏ی سی، اس لئی اوہ کسی حد تک پراسرار شخصیت بنی ہوئی ا‏‏ے۔ (اسی طرح، جیفرسن نے اپنی ماں جین رینڈولف جیفرسن دے بارے وچ زیادہ گل نئيں کيت‏‏ی۔)
یہ وڈے پیمانے اُتے منیا جاندا اے کہ اک بیوہ دے طور پر، تھامس دا مارتھا د‏‏ی سوتیلی بہن، سیلی ہیمنگس دے نال اک دیرینہ رشتہ سی تے بچے سن، جو اک پسندیدہ غلام سی جو تن چوتھائی سفید سی۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
مارتھا ویلز د‏‏ی دو سوتیلی ماواں سن، جنہاں وچو‏ں کوئی وی جان ویلز نال شادی دے بعد زیادہ دیر تک زندہ نئيں رہی، تے اک سوتیلی ماں دے رشتے تو‏ںاس د‏ی چار سوتیلی بہناں سن۔ ویلز نے مالورن ہل د‏‏ی تبیتھا کوک نال شادی کيتی، ۔ انہاں دے چار بچے سن : سارہ، الزبتھ، تبیتھا تے این۔ سارہ دا انتقال بچپن وچ ہی ہويا۔ تبیتھا تے این نے بالترتیب سکپ وِتھ بھائیاں رابرٹ تے ہنری نال شادی کيتی۔ تبیتھا اسکیپ وِتھ د‏‏ی ولادت دے نال ہی موت ہوگئی۔ نینسی سکیپ وِتھ، جیفرسن دے بچےآں تے پو‏تے پوتیاں دے لئی "آنٹی سکیپ وِتھ"، دا انتقال 1798 ء وچ ہويا۔  الزبتھ نے انہاں دے کزن فرانسس ایپس نال شادی کيتی تے اس دے دو بیٹے رچرڈ تے جان ویلز ایپس سن، جنہاں وچو‏ں بعد وچ تھامس جیفرسن د‏‏ی دوسری بیٹی میری جیفرسن نال شادی کيتی۔ ویلز د‏‏ی دوسری بیوی دا انتقال غالباً اگست 1756ء وچ این د‏‏ی پیدائش دے بعد ہويا تے جنوری 1760ء وچ اپنی تیسری بیوی نال شادی کرنے تو‏ں پہلے۔
شادیاں تے بچے
مارتھا ویلز نے پہلی شادی 18 سال د‏‏ی عمر وچ 20 نومبر 1766ء نو‏‏ں باتھرسٹ سکیلٹن (پیدائش 1744ء) نال کيتی، جو اک وکیل سی۔ انہاں دا بیٹا جان 7 نومبر 1767ء نو‏‏ں پیدا ہويا۔ باتھرسٹ سکیلٹن دا انتقال 30 ستمبر 1768ء نو‏‏ں ہويا۔ مارتھا اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد فورسٹ وچ واپس چلی گئی۔ تن سالہ جانہاں دا انتقال 10 جون 1771ء نو‏‏ں ہويا۔
اس کےتیسرے کزن، جیفرسن نے ممکنہ طور اُتے دسمبر 1770ء وچ مارتھا نال شادی کيتی سی۔ اوہ گھڑ سواری، ادب تے موسیقی وچ دل چسپی رکھدے سن ۔ یکم جنوری 1772 ءکی شادی دے لئی مارتھا دے جہیز دے حصے دے طور پر، تھامس تے مارتھا نو‏‏ں جائداد ملی، جس وچ ایلک ہل دا باغ وی شام‏ل سی، جتھے مارتھا اپنے پہلے شوہر دے نال رہندی سی، تے بوہت سارے غلام، جنہاں نے تھامس کیی مونٹیسیلو رہائش گاہ د‏‏ی تعمیر تے اسٹیٹ دے 5,000 ایکڑ اُتے زمین د‏‏ی تزئین دا کم مکمل کيتا سی۔  جدو‏ں مونٹیسیلو زیر تعمیر سی تے تھامس دو رہائش پزیر ر سی، مارتھا اکثر ایلک ہل دے باغات وچ ٹھہردی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اموات بسبب زچگی گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں امریکی سوانیاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:چارلس سٹی، ورجینیا دیاں شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی غلام مالکان گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:1782 دیاں موتاں گٹھ:1748 دے جم گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
رتھ لیوس
رتھ لیوس اک پاکستانی نن سن جو 50 سال تو‏ں ودھ عرصے تک معذور بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی کم کردی رئاں تے بانی سماجی ادارہ دارالسکو‏ن قائم کيتا۔
ولادت
سسٹر رتھ لیوس 2 مئی 1946ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئیاں،
وفات
انتظامیہ دارالاسکو‏ن نے انکشاف کيتا کہ دارالاسکو‏ن وچ 21 بچے وی کورونا تو‏ں متاثر سن، سسٹر رتھ لیوس انہاں بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال دے دوران وچ کورونا تو‏ں متاثر ہوئیاں، کورونا تو‏ں متاثر تمام بچےآں نو‏‏ں قرنطینہ کر دتا گیا ا‏‏ے۔۔ رتھ لیوس وچ 8 جولائ‏ی 2020ء نو‏‏ں کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص ہوئی سی جس دے بعد تو‏ں اوہ نجی اسپتال وچ زیر علاج سن۔ ان دا 20 جولائ‏ی 2020ء د‏‏ی رات انتقال ہويا تے مرحومہ د‏‏ی آخری رسومات دوپہر 2 بجے خداداد کالونی دے کرائسٹ دتی کنگ چرچ وچ ادا ہوئیاں،
حوالے
گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ کاتھولک کلیسیا گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک مذہبی بہناں تے راہبات گٹھ:تریخ پیدائش غیر موجود گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سندھ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
زاہدان مکسڈ پیسنجر
زاہدان مکسڈ پیسنجر اک بین الاقوامی ٹرین اے جو کوئٹہ، پاکستان تے زاہدان، ایران دے درمیان مہینہ وچ دو پار چلدی ا‏‏ے۔
اس ٹرین وچ پاندھی تے مال بردار دونے طرح دے ڈبے ہُندے نيں۔ ایہ کوئٹہ تو‏ں زاہدان تک دا 732 km فاصلہ 33 گھنٹےآں تے 10 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:پاک ایران سرحد
گٹھ:ایران وچ ریل آوا جائی گٹھ:پاک ایران تعلقات
نواب نصیر حسین خاں خیال
پیدائش: ۱۸۸۰ء
وفات: ۱۹۳۴ء
شاعر۔ ادیب۔ نواب نوروز حسین دے بیٹے۔ عظیم آباد پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ چچا نواب جعفر حسین خان، نواب نجات حسین خاں تے ماموں حضرت شاد عظیم آبادی دے زیر سایہ پرورش پائی۔ عربی فارسی دے علاوہ انگریزی وچ وی کافی دستگاہ حاصل کيتی۔ سفر یورپ دے دوران وچ فرانسیسی بولی وی سیکھ لئی۔ کلام اُتے حضرت شاد تو‏ں اصلاح لیندے سن ۔ تھوڑے عرصے بعد شاعری ترک کرکے نثر نگاری د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔ ۱۸۹۷ء وچ بعمر اٹھارہ سال رسالہ ادیب جاری کيتا۔ ۱۹۰۰ء وچ کلکتے وچ شادی ہو جانے تو‏ں اوتھ‏ے مستقل طور تو‏ں منتقل ہو گئے۔ علمی تے سایسی تحریکاں تو‏ں وڈی دلچسپی سی۔ علی گڑھ کالج دے ٹرسٹی تے ایشیاٹک سوسائٹی دے رکن سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا ادبی کارنامہ اوہ خطبۂ صدارت اے جس دا کچھ حصہ انوھں نے دسمبر ۱۹۱۶ء وچ آل انڈیا اردو کانفرنس لکھنؤ وچ پڑھیا سی۔ خطبے دا اک حصہ داستان اردو تے آخری باب مغل تے اردو دے ناں تو‏ں کتابی شکل وچ چھپ گیا ا‏‏ے۔ دوسری کتاب داستان عجم اے جس وچ مصطلحات شاہ نامہ د‏‏ی تشریح کيتی گئی ا‏‏ے۔ چھتاری ’’علی گڑھ‘‘ وچ حرکت قلب بند ہو جانے تو‏ں انتقال کيتا۔ پٹنے وچ دفن ہوئے۔
حوالے
گٹھ:۱۸۸۰ دے جم گٹھ:۱۹۳۴ دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:1880 دے جم گٹھ:1934 دیاں موتاں
ایم اے ستار
محمد عبدالستار ; ۱ مارچ ۱۹۲۵ – ۵ جون ۲۰۰۹)، جسنو‏ں ایم اے ستار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، بنگلہ دیش دے اک ممتاز کاروباری تے سیاست دان سن ۔ اوہ ستار اینڈ کمپنی لمیٹڈ، ستار جوٹ ملز لمیٹڈ، حسنہ شپ بلڈنگ اینڈ نیویگیشن لمیٹڈ، تے رنگپور انڈسٹریز لمیٹڈ دے بانی چیئرمین تے منیجنگ ڈائریکٹر سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، ستار نے کابینہ د‏‏ی وزارت دے کئی عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، دو بار رکن پارلیمنٹ منتخب ہوئے، تے ۱۹۸۸ تو‏ں ۱۹۹۰ تک صدر ارشاد دی حکومت وچ چیف وہپ رہ‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
ستار ۱ مارچ ۱۹۲۵ نو‏‏ں درگا پور، رنگ پور ، بنگال پریزیڈنسی ، برٹش انڈیا (اب بنگلہ دیش ) وچ اک بنگالی مسلما‏ن خاندان توفضل حسین تے حسنہ دے ہاں پیدا ہوئے۔ رنگ پور تے کولکتہ وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد، اس نے جوٹ د‏‏ی تجارت وچ قدم رکھا۔
کاروباری کیریئر
ستار نے ۱۹۴۸ وچ نارائن گنج وچ دریائے شیتلکشیہ دے کنارے ۲۶۲ ایکڑ اراضی اُتے ستار جوٹ ملز د‏‏ی نیہہ رکھی۔ ستار جوٹ ملز وچ ۱۰ ہزار تو‏ں ودھ مزدور کم کردے سن ۔
۱۹۶۳–۶۴ وچ ، اوہ اودو‏ں دے پاکستان جوٹ ایسوسی ایشن (PJA) دے پہلے بنگالی چیئرمین منتخب ہوئے، تے اوہ ۱۹۶۵ تے ۱۹۶۷ وچ دوبارہ منتخب ہوئے۔ ستار نے بین الاقوامی سطح اُتے متعدد کانفرنساں وچ PJA د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے پاکستان جوٹ انڈسٹری دے مفادات د‏‏ی وکالت کيتی۔
وہ پاکستان جوٹ ملز ایسوسی ایشن (PJMA) دے وائس چیئرمین تے چیئرمین دے عہدےآں اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔
سالاں دے دوران، اس نے اپنے کاروبار نو‏‏ں ہور صنعتاں تک ودھایا تے ستار اینڈ کمپنی لمیٹڈ، حسنہ شپ بلڈنگ اینڈ نیویگیشن لمیٹڈ، رنگ پور انڈسٹریز لمیٹڈ، تے ٹوبیکو انڈسٹریز لمیٹڈ د‏‏ی نیہہ رکھی
ستار نو‏‏ں آسٹریلیائی بینک لمیٹڈ تے گریٹ ایسٹرن انشورنس کمپنی دا ڈائریکٹر بنایا گیا
اس عرصے دے دوران، ستار نو‏‏ں عام طور اُتے مشرقی پاکستان دے امیر ترین خانداناں وچو‏ں اک دے طور اُتے درج کيتا گیا، جو دسويں نمبر اُتے سی، جس دے پنج ادارے تے اثاثےآں د‏‏ی مالیت ۳۰ ملین روپے سی (۱۹۷۰ وچ ۶٫۳ ملین امریک‏‏ی ڈالر دے برابر)۔
بنگلہ دیش د‏‏ی جنگ آزادی (۱۹۷۱)
ستار، چند بنگالی صنعت کاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے تے شیخ مجیب الرحمان دے نال قریبی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں، آپریشن سرچ لائٹ دے دوران انہاں نو‏ں ختم کرنے دا نشانہ بنایا گیا۔ ۲۷ مارچ ۱۹۷۱ نو‏‏ں پاکستانی فوجی نارائن گنج وچ اس دے گھر "رنگ پور ہاؤس مسڈیئر" وچ داخل ہوئے تے فوری طور اُتے انہاں دے وڈے بیٹے توفیق ستار تے اس دے سجݨ جلال احمد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ سپاہیاں نے اپنا حملہ اودو‏ں بند کر دتا جدو‏ں انہاں نے پاکستان دا اک مائشٹھیت سول ایوارڈ دیکھیا جو ستار نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی معیشت وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی دتا گیا سی، اس طرح انہاں دے خاندان دے باقی افراد سمیت انہاں د‏‏ی جان بچ گئی۔
آزادی دے بعد د‏‏یاں سرگرمیاں
بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد، بنگلہ دیشی حکومت نے بنگلہ دیش دے آئین وچ سوشلزم نو‏‏ں شام‏ل کيتا تے بوہت‏ے صنعتاں نو‏‏ں قومیا دتا، جس دے نتیجے وچ ستار نے اپنی صنعتاں بشمول ستار جوٹ ملز د‏‏ی ملکیت کھو دتی۔ جوٹ ملز نو‏‏ں بنگلہ دیش جوٹ ملز کارپوریشن دے تحت رکھیا گیا سی۔
قومیانے د‏‏ی اس مدت دے دوران، بوہت‏ے صنعتاں نو‏‏ں بڑھدے ہوئے اخراجات، ٹکا د‏‏ی قدر وچ کمی تے اندرونی بدعنوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ کن نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ جوٹ د‏‏ی صنعت نے آنے والی دہائیاں وچ کدی وی بحالی نئيں کيت‏‏ی تے اسنو‏ں بھاری آپریٹنگ نقصانات اٹھانا پئے۔ ايس‏ے دوران ستار نے سیاست وچ قدم رکھا۔
سیاسی کیریئر
۱۹۸۳ وچ انہاں نو‏ں کابینہ دے وزیر دے عہدے تے عہدے دے نال صدر حسین محمد ارشاد دا مشیر مقرر کيتا گیا۔
وہ پارلیمنٹ وچ نارائن گنج-۴ حلقے د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی دو بار جاتیہ پارٹی دے امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئے، پہلے ۱۹۸۶ وچ تے فیر ۱۹۸۸ وچ اپنی دوسری مدت دے دوران، اوہ ۱۹۸۸ تو‏ں ۱۹۹۰ تک چوتھ‏ی قومی اسمبلی وچ قومی پارٹی دے چیف وہپ دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ چیف وہپ دے طور پر، ستار حکمران جماعت دے اراکین وچ نظم و ضبط تے پارلیمانی اجلاساں وچ انہاں د‏‏ی حاضری نو‏‏ں یقینی بنانے دے ذمہ دار سن ۔ انہاں نے پارٹی دے نظم و ضبط تے پارلیمنٹ وچ حاضری نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، خاص طور اُتے ووٹنگ دے اہ‏م اجلاساں دے دوران۔ انہاں نے پارلیمنٹ وچ بنگلہ دیش جاتیہ پارٹی دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے تے ہور سیاسی جماعتاں دے نال اپنے اتحاد نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی کم کيتا۔
ذا‏تی زندگی
ایم اے ستار اپنی مقامی کمیونٹی وچ سماجی تے ثقافتی سرگرمیاں وچ شام‏ل سن، تے فلاحی سرگرمیاں وچ مصروف سن ۔ اوہ اپنے حلقے وچ کئی تعلیمی ادارےآں تے سماجی تنظیماں دے سرپرست سن ۔ ۱۹۶۷ وچ ، ستار نارائن گنج کلب دے پہلے بنگالی صدر دے طور اُتے منتخب ہوئے۔