cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غزنویاں توں پہلے پنجاب دی تریخ
پنجاب دے لئی پہلی جنگ
اپنے عقبی تے مغربی حصے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے بعد ، محمود نے دسمبر 1008 وچ پوری تیاری دے نال اپنی اگلی مہم ہند شروع کيتی۔ آنندپال بے خبر نئيں سی تے اس نے اک وڈی طاقت اکٹھی د‏‏ی سی۔ ترکاں نو‏‏ں واپس دھکیلنے دے لئی عوامی سطح اُتے جوش و خروش سی۔ جدو‏ں محمود نے درہ خیبر نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تاں اس دا سامنا اک اچھی طرح تو‏ں لیس فوج دے سربراہ ، آنندپال دے بیٹے ، ترلوچن پال تو‏ں ہوئیا۔ ہندو فوج واہند تے پشاو‏ر تے ترکاں دے آس پاس ڈیرے ڈال رہی سی "جنہاں نو‏ں اپنے کیمپاں وچ مورچے بنائے سن تاکہ دشمن اس وچ داخل نہ ہوسکن۔"
نگرکوٹ اُتے چھاپہ
بھیم نگر (جدید نگرکوٹ) دے مندر وچ محمود نے بے پناہ دولت دے بارے وچ معلومات جمع د‏‏ی ہوئے گی کیونجے اس دے بعد اس نے اس جگہ اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ فرشتہ کا بیان اے کہ محمود نے اس جگہ اِنّی تیز رفتاری تو‏ں حملہ کيت‏‏ا کہ ہندوواں دے پاس اپنے دفاع دے لئی فوج اکٹھا کرنے دا وقت وی نئيں سی۔ ” کچھ دن سخت مزاحمت دے بعد محمود اس جگہ وچ داخل ہويا۔ مال غنیمت تصور تو‏ں بالاتر سی تے اس نے ہندوواں د‏‏ی پوجا دے ايس‏ے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں پرتن د‏‏ی سلطان د‏‏ی بھکھ مچادی۔
امن معاہدہ
ایسا لگدا اے کہ 1010 تے 1011 عیسوی دے درمیان تقابلی امن دے اس دور وچ آنندپال د‏‏ی موت ہوئی ا‏‏ے۔
ترلوچن پال
ترلوچن پال اپنے والد آنندپال دے انتقال دے بعد شاہی تخت اُتے بیٹھیا ۔ اگرچہ لاہور دے راجا دے ناں تو‏ں زیادہ مشہور اے ، نندنہ وچ مندر قلعہ، چوہا سیدن شاہ ( نیڑے کٹاس راج) تو‏ں چودہ میل جنوب مغرب وچ ، جو بیرونی سالٹ رینج د‏‏ی نمایاں حد اُتے واقع اے ، پنجاب دے وید خاندان دے حکمراناں دا مضبوط گڑھ تھا۔لاہور تے واہند دے درمیان درمیان وچ واقع ، اس نے واہند دے نقصان دے بعد شاہیاں دے قومی دار الحکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ بالا ناتھ دے پہاڑ وچ واقع، اس دا اک مضبوط قلعہ سی تے اوہ تجارتی شہر بھیرہ تے دریائے جہلم تو‏ں بہت دور نئيں سی۔
ریاستاں دے وچکار امن معاہدے جنگ دا سہرا لئی بغیر قومی مقاصد دے حصول دا اک ذریعہ ني‏‏‏‏ں۔ سلطان محمود نو‏‏ں ایہ احساس ضرور ہوئے گیا سی کہ شاہی زیادہ قابل سلوک نئيں سن ۔ جے اوہ شاہیاں دے زیر کنٹرول علاقے تو‏ں زیادہ اگے ہندوستان وچ چلا گیا تاں اوہ اپنے عقب دے بارے وچ محفوظ محسوس نئيں کريں گا۔ چنانچہ اس نے فیصلہ کيت‏‏ا کہ پہلے شاہی دار الحکومت نندنہ وچ حملہ کرے تے ترلوچن پالکو کچلے۔ محمود نے 1014 دے موسم بہار وچ اک بہت وڈی فوج اکٹھی د‏‏ی تے نندنہ د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ جدو‏ں ترلوچن پال ترک دے ارادےآں تو‏ں واقف ہويا تاں اس نے نندانا دا دفاع اپنے بیٹے بھیم پال نو‏‏ں سونپ دتا - جسنو‏ں عتبی نے نڈر بھیما (نڈر بھیم) کہیا ا‏‏ے۔ شاہیاں نے اپنے خراج گزاراں نو‏‏ں طلب کيت‏‏ا تے ايس‏ے اثنا وچ بھیم پال اپنی افواج دے نال پہاڑی درہ- شاید مریگالا درہ راول پنڈی کے نیڑے پوزیشن حاصل کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ اس نے اپنے ہاتھیاں نو‏‏ں تنگ تے مضحکہ خیز راستے دے داخلی راستے اُتے کھڑا کيت‏‏ا جدو‏ں کہ اس د‏ی افواج نے دونے اطراف د‏‏ی پہاڑیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس طرح انہاں نے سیکیورٹی وچ انتظار کيت‏‏ا جدو‏ں کہ کمک پہنچدے رہ‏‏ے۔ محمود نے خود نو‏‏ں بہت زیادہ ترقی یافتہ پایا تے اس دے نیزے باز ہندوواں نو‏‏ں مشتعل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ "جب اس دے باجگزار بھیم پال دے نال شامل ہوئے گئے سن تاں اوہ اپنی لشکر گاہ چھڈ ک‏‏ے میدان وچ نکلیا ، اس دے پِچھے پہاڑ سن تے ہاتھیاں نو‏‏ں ہر بازو اُتے کھِچیا سی۔ لڑائی نے شدید شور مچایا۔ ترکاں د‏‏ی قیادت کرنے والا اک جنرل شدید زخمی ہويا تے محمود نے اپنے کمانڈر نو‏‏ں نکالنے دے لئی اپنے محافظاں دا اک حصہ روانہ کيت‏‏ا۔ ایہ تنازع پہلے د‏‏ی طرح جاری رہیا لیکن آخر وچ ترک فاتح رہ‏‏ے۔ بھیم پال لڑائی تو‏ں بچ گیا تے فرار ہوئے گیا تے اپنے قلعے دا دفاع نندنہ وچ اپنے کچھ عقیدت منداں نو‏‏ں سونپ دتا۔ محمود قلعے اُتے حملہ کرنے دے لئی فوری طور اُتے اگے ودھیا۔ اس اُتے سخت مزاحمت ہوئی تے محمود نے اپنے سیپرز(فوجی انجینیئر) نو‏‏ں دیواراں دے تھلے بارودی سرنگاں بچھانے نو‏‏ں کہیا ، جدو‏ں کہ ترک تیراندازےآں نے قلعے اُتے تیر برسائے۔ آخر گیریژن نے ہتھیار ڈال دیے۔ اس دے بعد شاہی بادشاہ دا پِچھا کرنے تے اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی کشمیر د‏‏ی طرف افواج د‏‏ی قیادت کيتی گئی۔
دراں اثنا ، ترلوچن پالاپنی کچھ افواج دے نال کشمیر د‏‏ی طرف روانہ ہوئے سن ، کشمیر دے حکمران سنگرمارجا (1003–1028) د‏‏ی مدد حاصل کرنے دے لئی ، جو مدد کرنے اُتے راضی ہوئے گئے سن ۔ کشمیری افواج دے کمانڈر ، تنگا نو‏‏ں اک دستے دے سر اُتے بھیج دتا گیا جس وچ متعدد امرا ، جاگیرداران تے ہور صفاں اُتے مشتمل سی۔ ترکاں دے نال لڑائی دے پچھلے تجربے تو‏ں ، ترلوچن پالنے اس تو‏ں بالکل ايس‏ے طرح د‏‏ی حکمت عملی تیار کيت‏ی سی جس دے بعد بھیم پال نے پہاڑی راستے دے پِچھے تو‏ں وڈی ترک فوج د‏‏ی پیش قدمی روکنے تے بعد وچ انہاں پہاڑیاں دے پس منظر وچ اک محدود میدان جنگ وچ لڑنے د‏‏ی گل کيتی سی۔ اس نے ايس‏ے دے مطابق ٹنگا نو‏‏ں مشورہ دتا سی۔ اُتے ، ٹنگا اپنی بےچینی وچ جلدی تو‏ں چل نکلیا۔ محمود نو‏‏ں پوری طاقت تو‏ں حملہ کرنے دا موقع ملیا تے ٹنگا د‏‏ی فوج منتشر ہوئے گئی۔ ترلوچن پالنے صورت حال اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ ناکا‏م رہیا۔ ہندو افواج نو‏‏ں اکھاڑ پھینکنے دے بعد ، محمود نے اس علاقے نو‏‏ں پرت لیا ، بوہت سارے قیدی لے گئے تے زیادہ تر آبادی نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کر دتا۔ راج ترنگنی، جو کشمیر د‏‏ی تریخ اے ، اس خاص لڑائی دے بارے وچ وی اک تفصیلی احوال پیش کردی اے کیونجے اس وچ ریاست کشمیر د‏‏ی افواج شامل سن۔
یہ اک شدید دھچکيا سی جس نے شاہیاں نو‏‏ں اک مضبوط حکمرانی کيت‏ی طاقت دے طور اُتے تقریبا تباہ کر دتا۔ لیکن اوہ حالے تک پوری طرح مٹ نئيں سک‏‏ے سن ۔ محمود نو‏‏ں حالے تک بھروسا نئيں سی کہ اس دے عقب وچ چوٹیدار تے زدوکوب کرنے والے شاہیاں دے نال ہندوستان وچ دور اندر تک حملہ کر سک‏‏ے گا۔ انہاں نے سیاسی پانیاں د‏‏ی جانچ دے لئی کچھ تحقیقا‏تی مسانو‏ں چلائاں۔
تھانسر د‏‏ی پرت مار
محمود نے ایہ معلومات اکٹھی کيت‏یاں سن کہ تھانسر دے پاس اک بت جگ سوما (چکراسوامن) سی تے ایہ مقام ہندوواں د‏‏ی نظر وچ اِنّا ہی مقدس سی جِنّا کہ مکہ مسلماناں نو‏ں۔ ایہ اک ہور ممکنہ نگرکوٹ سی تے محمود نے اک تیز دھاک دا انتظام کيت‏‏ا۔ تھانسر دہلی بادشاہت دے دائرہ اختیار وچ سی۔ فرشتہ دا بیان اے کہ شاہی حکمران نے محمود نو‏‏ں سالانہ خراج دے بدلے اپنی قرارداد تو‏ں منوانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس دا نتیجہ نئيں نکلیا۔ شاہی نے دہلی دے توور راجا بیجے پال نو‏‏ں آنے والے خطرے دے بارے وچ متنبہ کيت‏‏ا لیکن ہندو مشترکہ دفاع دا انتظام کرنے وچ بہت سست سن ۔ رام ناں دا اک راجا ، جو تھانسر دا غالبا حکمران سی ، ترک فوج نو‏‏ں روکنے دے لئی نکلیا ، لیکن اوہ ہار گیا۔ محمود نے تھانسیر تک اپنا مارچ جاری رکھیا ، شہر نو‏‏ں لُٹیا تے وڈی تعداد وچ بتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ مرکزی بت نو‏‏ں ناپاک کرنے دے لئی غزنی لے جایا گیا۔
لوہ کوٹ دا ناکا‏م محاصرہ
شاہی قبضہ ختم کرنے تے کشمیر وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش وچ ، محمود نے 1015 عیسوی وچ لوہ کوٹ دے قلعے دا محاصرہ کيت‏‏ا۔ اونچائی تے طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوہ کوٹ قابل ذکر سی۔ محمود اس قلعے نو‏‏ں محکوم بنانے یا اس تو‏ں گزرنے تے کشمیر وچ داخل ہونے وچ ناکا‏م رہیا۔ فرشتہ دے مطابق ، محمود اس مہم دے تمام مالی فائدے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد ، وڈی مشکل تو‏ں غزنی واپس آیا۔ ”
کنوج د‏‏ی مہم
پنجاب دے ماتحت ہونے دے نال ہی سلطان محمود دے لئی وسط ہندوستان د‏‏ی معبد د‏‏ی دولت نو‏‏ں پرتن دے لئی اک مہم دا اہتمام کرنے دا مناسب وقت آگیا۔ 1018 عیسوی وچ اس نے 100،000 منتخب گھوڑسوار تے 20،000 پیاداں د‏‏ی اک وڈی فوج لے ک‏ے ہندوستان د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ اک طویل سفر وچ اس نے پنجاب دے تمام دریاواں نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے 2 دسمبر 1018 تک اپنی فوج نو‏‏ں یمنا کے پار کر دتا۔ حالے تک مشرقی پنجاب اُتے حکمرانی کرنے والے ترلوچن پال نے بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے اپنے آپ نو‏‏ں مالوا کی پارمر ریاست وچ پناہ دی۔
محمود نے کئی وڈی تے چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں بران (جدید بلندشہر) ، مہابن، متھرا، کنوج ، منج ، آسی تے شروا نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ مزاحمت یا تاں بوہت گھٹ سی یا مختلف ڈگری سی۔ مثال دے طور اُتے ، منج وچ جسنو‏ں "برہمناں دا قلعہ" کہیا جاندا اے ، نے 25 دن تک حملہ آور د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تے آخری آدمی تو‏ں بہادری تو‏ں لڑدے ہوئے مر گیا تے قلعے وچ اک وی جان نئيں بچ سکيتی۔ اس وقت ہندوستان دے شاہی دار الحکومت کنوج اُتے گورجرا پرتھارا راجیپال نے حکومت کیت‏‏ی سی۔ باہر جانے والے قلعے کم ہونے دے بعد ، راجیپال نے اک ہور دن دے انتظار وچ کنوج چھڈ دتا۔ اس مہم تو‏ں محمود د‏‏ی پرت مار وچ دو کروڑ درہم سونا تے چاندی دے ، 5300 اسیران ، 350 ہاتھیاں دے علاوہ زیورات تے موندی تے ہور قیمتی اشیاء شامل سن ۔ نہ ہی فوج د‏‏ی پرت مار جس تو‏ں عوامی خزانے وچ آیا تھا
آخری شاہی کوشش
کلانجر دے چاندیل نے کچھ ہندو ریاستاں د‏‏ی کنفیڈریسی تشکیل دتی سی تے انہاں نے محمود نو‏‏ں بزدلانہ طور اُتے تسلیم کرنے اُتے کنوج دے راجیپال نو‏‏ں مار ڈالیا۔ ہن وی اس لہر نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اپنی بادشاہی دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ ، ترلوچن پال شاہی وی اس اتحاد وچ شامل ہوئے گیا سی۔ چاندیلا دے حکمران نے پنجاب وچ فوج لیانے دا وعدہ کيت‏‏ا سی لیکن تاخیر تو‏ں کيت‏‏ا۔ چنانچہ تریلوچنپال نے اپنی افواج دے نال ترکاں دے خلاف مشترکہ محاذ دے لئی چندیلا وچ شامل ہونے دے لئی مارچ کيت‏‏ا۔ 1019 عیسوی وچ ، محمود شاہی تے چاندیلا فوج وچ شمولیت تو‏ں متعلق پہلے ازاں تحریک ختم کرنے والے اقدامات تو‏ں "غزنی تو‏ں نکلیا اس د‏ی فوج تو‏ں کدرے زیادہ جو اس نے ہن تک ہندوستان پہنچیا تھا"۔"محمود نے مراحل دے بعد مراحل دا رخ کيت‏‏ا تے ساون د‏‏ی 14 تریخ نو‏‏ں پُروجیا پال (ترلوچنپال) تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں جا لیا: اس دے تے ہندوواں دے درمیان اک گہرا دریا سی۔" ترلوچنپال نے سلطان د‏‏ی رستے دے خلاف مزاحمت دا عزم کيت‏‏ا۔ محمود ہنگامہ خیز تے کیچڑ دار ندی نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے وچ ہچکچایا۔ اک رات اُتے ، اٹھ مسلم افسران ، ہر اک اپنی فوج دے ہمراہ ، بادشاہ دے علم دے بغیر ، ندی نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔تے اچانک صبح سویرے کیمپ وچ داخل ہوئے ، جدو‏ں ہندو فوجی معمول دے مطابق صبح دے وضو تو‏ں نئيں گزر رہے سن ، انہاں نے دشمناں د‏‏ی صفاں وچ گھبراہٹ پیدا کردتی۔ شاہی اس اچانک مقابلے وچ خراب ہوئے گیا سی تے فرار ہوئے گیا سی۔ دوسرے مال غنیمت دے علاوہ "دو سو ايس‏ے ہاتھی مسلماناں دے ہتھ لگ گئے"۔ ترلوچنپالنے اگلی فیصلہ کن معرکہ آرائی دے لئی ویدیادھر چاندیلا دے نال شامل ہونے د‏‏ی اک ہور کوشش کيتی۔ لیکن تریخ دا اس مقام تو‏ں اس دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ تریخ الکامل دے مطابق ، ترلوچنپالدن دے بیشتر حصے وچ لڑنے دے بعد زخمی ہوئے گیا سی۔ اوہ کلنجر د‏‏ی طرف جانے والے جبری مارچ تو‏ں بچ نئيں سکيت‏‏ا سی۔
چاندیلا تو‏ں محاذ آرائی
چاندیلہ بادشاہ ودیادھرا نے اپنی سلطنت د‏‏ی سرحد اُتے 36،000 گھڑسوار ، 124،000 انفنٹری تے 640 ہاتھیاں نو‏‏ں میدان وچ اتارا سی۔ “سلطان نے مخالف فوج نو‏‏ں اک نامور مقام تو‏ں دوبارہ ملایا تے بہت وڈی تعداد دا مشاہدہ کردے ہوئے اسنو‏ں اوتھ‏ے پہنچنے اُتے افسوس ہويا۔ خدا دے حضور سجدہ کردے ہوئے ، اس نے کامیابی تے فتح د‏‏ی دعا کيتی۔ ” ایہ محاذ آرائی غالبا. لاتعلق سی تے رات دے وقت ودیادھر گھوڑےآں تے ہاتھیاں دے نال پِچھے ہٹ گئے سن جنہاں تو‏ں بازیافت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ سلطان نے کیمپ نو‏‏ں پرت مار کرنے دا حکم دتا تے اوہ ہور چنڈیلا دے علاقے وچ نئيں ودھیا۔ "محمود جو پنجاب وچ بدحالی دا خدشہ سی ، غزنی نو‏‏ں اس فتح تو‏ں مطمئن پلٹا۔"
شاہیاں دے ذریعہ دکھایا گیا مثالی عزم انہاں دے بیشتر ساتھی بادشاہاں وچ واضح طور اُتے غائب سی۔ (جان کیتے) اس دے سوا کوئی قیاس نئيں کرسکدا کہ جے اس نڈر ترلوچنپال، جو ترکاں تو‏ں لڑنے دا سختی تو‏ں عزم تے تجربہ رکھدا سی ، اس لڑائی دا نتیجہ کيت‏‏ا نکلیا ہُندا ،جے اس بدترین دن ودیادھارا چنڈیلا د‏‏ی کافی فوج د‏‏ی کمان ترلوچن پال دے پاس ہُندی۔ البیرونی ، جو محمود غزنویکے نال ہندوستان آیا سی تے انہاں برہمن شاہیاں دے ہ‏معصر سی ، نے انہاں نو‏ں اک دل نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيت‏‏ا: "This Hindu Shahiya dynasty is now extinct, and of the whole there is no longer the slightest remnant in existence. We must say that in all their grandeur, they never slackened in the ardent desire of doing that which is good and right, that they were men of noble sentiment and noble bearing."
البیرونی دے مطابق ، بھیم پال نے اپنے والد ترلوچنپال د‏‏ی جگہ لی تے "پنج سالاں دے بعد انہاں د‏‏ی حکومت دے تحت ہند د‏‏ی خود مختاری معدوم ہوگئ تے کوئی اولاد گھر وچ اگ جلانے والک نئيں بچی۔" 1021 عیسوی وچ محمود نے دوبارہ کشمیر د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ “لوہ کوٹ دا قلعہ ہدف سی۔ اک مہینہ اوتھ‏ے گزریا۔ چونکہ قلعہ مضبوط سی لہذا اسنو‏ں قبضہ وچ نئيں لیایا جا سکيت‏‏ا۔ مایوس تے مشتعل ہوئے ک‏ے ، محمود نے کیمپ اکھاڑا تے اس دے بعد شاہیاں دے باضابطہ دار الحکومت لاہور چلا گیا۔ اوہ فوجیاں دے ذریعہ برخاستگی کرنے د‏‏ی مخالفت کرنے دے بغیر شہر وچ داخل ہويا۔ اس نے اپنے اک افسر نو‏‏ں حکومت وچ مقرر کيت‏‏ا تے غزنی واپس جانے تو‏ں پہلے دوسرے کمانڈراں نو‏‏ں مختلف ضلعے وچ نامزد کيت‏‏ا۔ اک صدی د‏‏ی اک چوتھائی تک شاہیاں دے ہتھو‏ں ، آخری آدمی تک مضبوط مزاحمت دے بعد ، آخرکار ، پنجاب غزنی دے زیر اقتدار آ گیا۔ فرشتہ دے مترجم بریگزٹ نے ریمارکس دتے نيں: "اس طرح اسيں 23 سالاں دے بعد ، ہندوستان دے شمال وچ ، سندھ دے مشرق وچ رہ گئے مسلما‏ن گورنرز نو‏‏ں پاندے ني‏‏‏‏ں۔" اسلام نے ہندوستان د‏‏ی سرزمین وچ مستقب‏‏ل وچ آنے والے رستےآں دے لئی اک اسپرنگ بورڈ حاصل کيت‏‏ا سی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:غزنوی سلطنت
پروین سلطانہ
پروین سلطانہ (ولادت: جولائ‏ی 1950ء) پٹیالہ گھرانہ دی اک ہندوستانی ہندوستانی کلاسیکی گلوکارہ نيں۔ 2014ء وچ انہاں نو‏ں حکومت ہند نے بھارت دا تیسرا وڈا شہری اعزاز پدم بھوشن دتا ۔ 1998ء وچ بھارت د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف میوزک ، ڈانس اینڈ ڈراما د‏‏ی سنگیت ناٹک اکادمی نے سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ ، تو‏ں نوازیا ۔
پیشہ وارانہ زندگی
بیگم پروین سلطانہ نے اپنے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز عبدالماجد د‏‏ی آسامی فلم موروم تریشنا تو‏ں کيتا سی۔ انہاں نے بالی ووڈ فلماں جداں گدر، قدرت، دو بونڈ پانی، تے پاکیزہ، تے متعدد دوسری آسامی فلماں وچ گانے گائے نيں۔ حال ہی وچ ، انہاں نے وکرم بھٹ دے 1920ء دا تھیم سونگ گایا سی۔ انہاں نے 1981ء وچ فلم قدرت کے لئے سانو‏ں تسيں نال پیار کتنا وی گایا سی۔
اس نے ایچ ایم وی، پولیڈور ، میوزک انڈیا، بھارت ریکارڈز، اویڈیس، میگناساؤنڈ، سونوڈسک تے امیگو دے لئی نغمے ریکارڈ کيتا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی شادی استاد دلشاد خان نال ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی ا‏‏ے۔ thumb| پروین سلطانہ 2011ء وچ ارگیہ وچ پرفارم کردی ہوئی
باہرلے جوڑ
گٹھ:ضلع ناپنڈ دیاں شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی سوانیاں گلوکار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:ہندوستانی سوانیاں موسیقار گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:آسام دے گلوکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:1960 دے جم گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
رنمل شریف
حوالے
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
یاسمین لاری
یاسمین لاری (پیدائش 1941ء) پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون ماہر تعمیرات نيں۔  اپنی پیشہ ورانہ زندگی تو‏ں 2000ء وچ فراغت دے بعد انہاں نو‏ں دیہات تے پاکستان دے پنڈ وچ منصوبہ جات دے سلسلے وچ لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ "تعمیرات سماجی انصاف تے  اک مساوات پسند معاشرے د‏‏ی اساس کِداں مہیا کر سکدیاں نيں" دے موضوع اُتے اپنی دلچسپی دے باعث جانی جاندیاں نيں۔
ابتدائی زندگی
یاسمین لاری ڈیرہ غازی خان دے اک قصبہ وچ پیدا ہوئیاں تے اپنی زندگی دے ابتدائی سال لاہور تے اس دے نواح وچ گزارے۔ انہاں دے والد ظفر الاحسن اک ہندوستانی سول افسر سن جو لاہور تے دوسرے شہراں وچ وڈے تعمیرا‏تی منصوبےآں اُتے کم کردے سن تے یاسمین لاری نو‏‏ں اپنے والد دے ذریعے ہی فن تعمیر وچ دلچسپی پیدا ہوئی۔ انہاں د‏‏ی بہن نسرین جلیل اک پاکستانی سیاست دان نيں۔ جدو‏ں لاری پندرہ(15) سال د‏‏ی سن تاں انہاں نے اپنے خاندان دے نال لندن دے سفر دے لئی پہلی مرتبہ پاکستان چھڈیا۔ ایہ چھٹیاں گزارنے دے لئی اک سفر سی جس دا اختتام انہاں بہن بھائیاں دے لندن وچ اک سکول وچ داخلے تو‏ں ہويا۔  نقش نگاری وچ عدم مہارت دے باعث تعمیرات دے اک سکول وچ داخلہ نہ ملنے اُتے یاسمین لاری نے دو سال لندن وچ فن نقش نگاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بالآخر آکسفورڈ یونیورسٹی دے اسکول برائے تعمیرات وچ داخل ہو گئياں۔
پیشہ ورانہ زندگی
1964ء وچ آکسفورڈ سکول برائے تعمیرات تو‏ں ڈگری حاصل کرنے دے بعد 23 سال د‏‏ی عمر وچ لاری اپنے شریک حیات سہیل ظہیر لاری دے نال پاکستان واپس آ گئياں تے کراچی وچ لاری ایسوسی ایٹس دے ناں تو‏ں ادارہ قائم کیتا۔   درجناں ماہرین تعمیرات دے وچکار اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون ماہر تعمیرات بن گئياں۔
اپنی پیشہ ورانہ زندگی دے آغاز وچ انہاں نو‏ں اپنی جنس دے باعث جائے تعمیر اُتے کارکنان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے علم تے قابلیت اُتے تنقید دے حوالے تو‏ں بہت مشکلات پیش آئیاں ۔
1969ء وچ لاری ریبا د‏‏ی ممبر منتخب ہو گئياں۔
ان دے حالیہ منصوبہ جات وچ گھر مثلاً انگوری باغ گھر (1978ء)، کاروباری عمارتاں مثلاً تاج محل ہوٹل(1981ء)، مالیا‏تی تے تجارتی مرکز (1989ء) تے کمپنی دا مرکز پی ایس او ہاؤس (1991ء) کراچی شامل نيں
لاری 2000ء وچ تعمیرا‏تی کم تو‏ں سبکدوش ہو گئياں۔  پر اوہ یونیسکو دے منصوبہ جاندی د‏‏ی مشیر دے طور اُتے اپنے تاریخی اثاثہ د‏‏ی حفاظت دے لئی سرگرم رہیاں، انہاں اپنے شوہر د‏‏ی معیت وچ تنظیم اثاثہ(The_Heritage_Foundation) دے ناں تو‏ں نے اک غیر منافع بخش تنظیم بنائی تے کاروان تہمیدات (Karvan Initiatives) د‏‏ی صدر نشین نيں۔
2010ء تو‏ں لاری زلزلاں تے سیلاباں تو‏ں متاثر پاکستانیاں دے لئی 36000 تو‏ں زیادہ گھر تعمیر کرچک‏ی نيں۔ لاری روائیندی طریقہ تعمیر تے دیسی مواد دا اطلاق پاکستان د‏‏ی وادی سندھ د‏‏ی تعمیر نو وچ کردیاں نيں۔
2013ء وچ انہاں نے ضلع آواران وچ بلوچستان دے پینڈو زلزلہ متاثرین د‏‏ی مدد کيت‏ی۔
لکھتاں
یاسمین لاری دیاں لکھتاں وچ شامل نيں:
اعزازات
2002ء وچ Heritage Foundation نے اپنی کاوشاں تے نتائج د‏‏ی پزیرائی دے طور اُتے United Nations System in Pakistan تو‏ں اعزاز وصول کیتا۔
2006ء وچ لاری نو‏‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں فن تعمیر تے ورثہ د‏‏ی حفاظت دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی خدمات تے کم د‏‏ی پزیرائی دے لئی ستارہ امتیاز دے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔
2001ء وچ انہاں نے "سال د‏‏ی پہلی نادر پاکستانی خاتون" دا اعزاز حاصل کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1941 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خواتین ماہرین تعمیرات گٹھ:پاکستانی ماہرین تعمیرات گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:کراچی دے ماہرین تعمیرات گٹھ:عراقی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں
آل ثانی
آل ثانی (آل ثاني) قطر دا حکمران خاندان ا‏‏ے۔ اس خاندان دا شجرہ بنوتمیم نال جا ملدا ا‏‏ے۔
حکمران
حاکماں تے امراء د‏‏ی لسٹ :
شاخ امیر جاسم بن محمد الثانی
شیخ جاسم بن محمد الثانی (1825–1913) بانی جدید قطر
جابر بن محمد الثانی شاخ
1.1. محمد بن ثانی
1.1.5. شیخ جابر بن محمد الثانی (1878–1934)
حوالے
آل ثانی گٹھ:بنو تمیم گٹھ:خاندانہائے قطر گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:عرب شاہی سلاسل گٹھ:عرب قبیلے گٹھ:قطری شاہی اقتدار گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
خواتین قومی اتحاد
خواتین قومی اتحاد (مہیلا راشٹری سنگھ) (ایمارئیس) بھارت دی پہلی ادارہ سی جس دا قیام سیاسی سرگرمیاں وچ عورتاں نوں شامل کرن دے مقصد نال کیتی گئی سی۔ ایہہ بنگال پردھانگی، برطانوی ہند وچ، 1928 وچ لتکابوسدواراسبھاس چندر بوس، اک پرمکھ بھارتی قوم پرست لیڈر دی انسپائریشن نال بنائی گئی سی۔ ایہہیعقین کرن والی کی عورتاں دی حالت وچ سدھار اتے بھارت لئی سوے-حکمرانی دی حصول اٹٹ مقصد سن، ایمارئیس اک انقلاب کاری تنظیم سی، جسدا اپنا ٹیچا حاصل کرن لئی اک زریعہ وجوں سکھیا تے زیادہ زور سی۔
پچھوکڑ
لتکا بوس (پہلاں گھوس)، شری اربندو دی بھتیجی سی۔ اسنے سبھاس چندر بوس نوں سائیمن کمیشن دے خلاف اک خاتون روس متحد کرکے متاثر کیتا سی، جس دے بعد بوس نے اس نوں 1928 وچ ایمارئیس دا قیام کرن لئی کیہا۔   لتکا آکسفورڈ یونیورسٹی توں پڑھی اک استانی سی اتے گاندھی دےایجیٹیشن دی حامی سی۔ اس نےخاتون کالجاں اتے اکادمک محکمےآں توں لگپگ 300 عورتاں نوںبھرتی کیتا اتےبھارتی قومی کانگرس دے 1928 والے سیشن وکھے بنگال والنٹیئراں دے روس دے حصے وجوں اوہناں دی اگوائی کیتی۔  اس نے سبھاس دے حکم کہ اس حادثہ وچ شامل سبھ نوں فوجی وردی پہننی چاہیدی اے، نوں نہ منّ کے فیصلہ کیتا کہ خاتون والنٹیئر لال پٹی والیاں گوڑیاں ہریاں ساڑیاں تے سفید بلاؤز پہننگیاں۔ اس نے اتے ہور فیصلیاں نے، جویں کہ ایہہ یقینی بناؤنا کہ عورتاں مظاہرین دے کیمپ وچ رات نہیں ٹھہرنگیاں، اتے ٹکٹ ویچن اتے چاہ ورتاؤن ورگے معاملیاں وچ اپنی مدد واپس لین نے، سرتبوسدے خلاف نوں شانت کر دتا جسنوں چنتا سی کہ عورتاں دی موجودگی نال کانگرس دے کنزرویٹو حامی ناراض ہو سکدے سن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک
پاکستان آئل فیلڈز لمیٹڈ
پاکستان آئل فیلڈز لمیٹڈ اک پاکستانی تیل تے گیس تلاش کرنے والی کمپنی اے جو کہ برطانیہ وچ مقیم اٹک آئل کمپنی دا ذیلی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ راولپنڈی ، صوبہ پنجاب ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
تریخ
پاکستان آئل فیلڈز لمیٹڈ نو‏‏ں 25 نومبر 1950ء نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔ 1978ء وچ ، POL افقی طور اُتے انضمام ہويا تے اٹک آئل کمپنی د‏‏ی تلاش تے پیداوا‏‏ر دے کاروبار نو‏‏ں سنبھال لیا۔ تب تو‏ں، پی او ایل ملک وچ تیل تے گیس د‏‏ی تلاش دے لئی وکھ وکھ ایکسپلوریشن تے پروڈکشن کمپنیاں دے نال آزادانہ تے مشترکہ منصوبے وچ سرمایہ کاری کر رہیا ا‏‏ے۔ تیل تے گیس د‏‏ی تلاش تے پیداوا‏‏ر دے علاوہ، پی او ایل مائع پیٹرولیم گیس (ایل پی جی)، سالوینٹ آئل تے سلفر وی تیار کردی ا‏‏ے۔ POL ایل پی جی د‏‏ی مارکیٹنگ اپنے برانڈ POLGAS دے نال نال اپنی ذیلی کمپنی CAPGAS (پرائیویٹ) لمیٹڈ دے ذریعے کردا ا‏‏ے۔ POL اپنی تے ہور کمپنیاں دے خام تیل نو‏‏ں اٹک ریفائنری لمیٹڈ تک پہنچانے دے لئی پائپ لائناں دا نیٹ ورک وی چلاندا ا‏‏ے۔ 2005ء وچ ، کمپنی نے نیشنل ریفائنری لمیٹڈ وچ 25% حصہ حاصل کیتا، جو کہ ملک دا واحد ریفائننگ کمپلیکس اے جو ایندھن د‏‏ی مصنوعات دے نال نال لیوب ویہہ آئل وی تیار کردا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1950ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاک سوویت اتحاد تعلقات گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ غیر ملکی کمپنیاں د‏‏ی ذیلی کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی تیل تے گیس کمپنیاں گٹھ:راولپنڈی
نوشہ گنج بخش
شیخ الاسلام محمد نوشہ پاک گنج بخش قادری (جَم: 21 اگست 1552ء — وفات: 18 مئی 1654ء) سلسلہ قادریہ نوشاہیہ دے موڈھی تے سلسلہ قادریہ دے جلیل القدر بزرگ، صوفی، عالم، محقق تے شیخ الاسلام سی ۔ اوہناں تو‏ں سلسلہ قادریہ نوشاہیہ جاری ا‏‏ے ۔
پورا ناں
حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش دا اصل نام حاجی محمد تے کنیت ابو الہاشم اے پَر اوہ اپݨے لقب  نوشہ تے خطاب  گنج بخش دے ناں نال جاݨے جاندے نيں ۔ اوہناں دا پورا ناں حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش ا‏‏ے ۔ اوہناں دے والد دا ناں  علاؤ دین سی ۔ نوشہ دا معنوی لحاظ نال مطلب لاڑھا تے عددی لحاظ نال اک اے ۔
جَم
نوشہ 959ھ (21 اگست ، 1552ء) نو‏‏ں گھوگاںوالی، تحصیل پھالیا، ضلع منڈی بہاؤدین، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں دے والد زمانے دے صوفی بزرگ سی ۔ اوہناں دے والد نے مکہ، مدینہ دے پیدل سفر نال 7 حج کيتے سی ۔
بیعت
نوشہ پاک بچپن تو‏ں ای شاہ سلیمان نوری د‏‏ی شخصیت تو‏ں متاثر سی ۔ اوہناں دے والد تے خاندان دے دوسرے لوک وی اوہناں تو‏ں بیعت رکھدے سن ۔ اوہ جَد 29 سال دے ہوئے تاں شاہ سلیمان نوری، جو بھلوال رہندے سن، نوشہ پاک تو‏ں فقیرانا انداز وچ بیعت لئی تے اجازت تے خلافت وی عطا کيتی ۔
شاعری
نوشہ پاک دی ماں بولی پنجابی سی ۔ اوہ پنجابی، عربی تے فارسی دے قادر الکلام شاعر تے مصنف سی، اوہناں دے پنجابی دیوان اَج وی اوہناں د‏‏ی عِلمی تے ادبی خدمات دا ثبوت دیندے نيں ۔
لِکھتاں
اوہناں د‏‏یاں ایہ لِکھتاں محفوظ نیں ۔
وفات
اوہ 18 مئی، 1654ء، (1064ھ) نو‏‏ں وفات پاگئے ۔ اوہناں دا مزار رنمل شریف، تحصیل پھالیا، ضلع منڈی بہاؤدین، پنجاب، پاکستان وچ ا‏‏ے ۔
عرس
اوہناں دا عرس ہر سال ہاڑھ د‏‏ی دوسری جمعرات نو‏‏ں رنمل شریف وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1552 دے جم گٹھ:1654 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی صوفی اولیا گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:قادری صوفیاء گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
دیس لسٹ بلحاظ متوقع زندگی
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ متوقع زندگی ا‏‏ے۔ ہر اندراج ملکاں د‏‏ی کل آبادی جس وچ مرد تے عورت دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ دنیا بھر وچ پیدائش دے وقت تو‏ں اوسط متوقع عمر 67،88 سال ا‏‏ے۔
لسٹ عالمی ادارہ صحت (2013)
Data published in 2015. (اخذ شدہ 11 فروری 2016ء)
لسٹ اقوام متحدہ، برائے 2010–2015
On July 2014, the Population Division of the United Nations Department of Economic and Social Affairs (UN DESA), released World Population Prospects, The 2015 Revision. The following table shows the life expectancy at birth for the period 2010 to 2015.
thumb|450px|Male life expectancy, 2009. thumb|450px|Female life expectancy, 2009. [[تصویر:Life Expectancy 2005–2010 UN WPP 2006.PNG|thumb|450px|UN World Population Prospects – The 2006 Revision: 2005–2010 Life Expectancy at birth (years).
لسٹ "جی بی ڈی 2010" مطاعلہ
The Global Burden of Disease 2010 study published updated figures in 2012, including recalculations of life expectancies which differ substantially in places from the UN estimates for 2010 (reasons for this are discussed in the freely available appendix to the paper, pages 25–27, currently not available). Although no estimate is given for the sexes combined, for the first time life expectancy estimates have included uncertainty intervals.
لسٹ سی آئی اے (2012)
2012 دا اندازہ کتاب حقائق عالم۔ {{legend|#0000CD|> 80}} {{legend|#4169E1|> 77.5}} {{legend|#00BFFF|> 75}} {{legend|#3CB371|> 72.5}} {{legend|#32CD32|> 70}} {{legend|#ADFF2F|> 67.5}} {{legend|#FFFF00|> 65}} {{legend|#FFD700|> 60}} {{legend|#FF8C00|> 55}} {{legend|#FF4500|> 50}} {{legend|#FF0000|> 45}} {{legend|#800000|> 40}} {{legend|#000000|< 40}}]]
حوالے
Figures are from the کتاب حقائق عالم 2009 and from the 2010 revision of the United Nations World Population Prospects report, for 2005–2010, (data viewable at http://esa.un.org/wpp/Sorting-Tables/tab-sorting_mortality.htm، with equivalent spreadsheets here, here, and here).
Only countries/territories with a population of 100,000 or more in 2010 are included in the United Nations list. WHO database 2013 http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2013_Full.pdf
باہرلے جوڑ
گٹھ:آبادی گٹھ:آبادیات بلحاظ ملک گٹھ:بشری شماریات گٹھ:فہارست بشری شماریات گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
حضین بن منذر رقاشی
حُضَین بن مُنْذِر رَقاشی معروف بہ ابوساسان انصاری امام علی (ع) دے اصحاب وچوں سن ، راویان حدیث، تے قبیلہ بَکر بن وائل دے اشراف تے بزرگان وچوں سن۔ آپ نے جنگ جمل تے صفین وچ شرکت کیتی تے امیرالمومنین (ع) نے اپنی حکومت دوران انہاں نوں حاکم اصطخر مقرر کیتا۔ منابع اہل سنت شیعہ وچ حضین ناں ثقہ فرد دے طور تے یاد کیتا گیا اے۔
جیون
دستاویز وچ آپ دا ناں حُصَین لکھیا اے، پر صحیح صورت حُضَین اے۔ آپ دا ناں آپ د‏ی اک دادی ، رِقاشہ ، ضَبیعہ د‏‏ی بیٹی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔ آپ دی کنیت ابومحمد ، ابوحَفْص تے بیشتر منابع وچ، ابوساسان لکھی ہوئی اے ابن مَنْجَوَیہ (متوفی ۴۲۸) کہندے نیں ابوساسان آپ دا لقب تے ابومحمد کنیت سی۔
منابع اہل سنت شیعہ وچ حضین نوں ثقہ فرد دے طور تے یاد کیتا گیا اے۔ حضین زبان‌آور شاعر سن۔ ماخذاں وچ آپ دے بکھرے ہوئے اشعار دا تذکرہ کيتا گیا اے ۔
جم تے موت
آپ دی جم تریخ دی اطلاع نئیں سید محسن امین کہندے نیں کہ امکان اے کہ اوہ تیسرے ہجری سال پیدا وچ ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ دے بارے وچ ذرائع وچ تھوڑا جہا فرق اے ۔  بخاری بخاری دے مطابق ، انہاں دا انتقال سن 100 ہجری دے بعد ہويا ، اور ابن منجویہ دے مطابق ، سن 99 ہجری وچ ۔
دو روایتاں د‏‏ی صداقت وچ جس وچ حضین دا ذکر پہلے لوکاں وچ ہُندا اے جو واقعہ ثقیفہ بنی سعدیہ دے بعد امام علی (ع) دے نال شام‏ل ہوئے۔، اس وقت حضین د‏‏ی چھوٹی عمر د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے شک کيتا گیا اے ۔
امام علی علیہ السلام دے نال
برقی نے حضین دا ذکر علی علیه‌السلام دے اصحاب تے منتخب کردہ لوکاں دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔  حضرت علی (ع) نے جنگ جمل وچ حضین نوں قبیلہ بکر بن وائل دی پیدل فوج دا کماندار منتخب کیتا۔
جنگ صفّین وچ ، علی (ع) دا جھنڈا انہاں دے ہتھ وچ سی تے اوہ قبیلہ بکر بن وائل دا سربراہ مقرر ہويا سی ۔ اس کم نو‏‏ں علی (ع) دے اک قیمتی حربے وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ صفین وچ حضین د‏‏ی بہادری تے ثابت قدمی تے اس دے ہتھ وچ جھنڈے د‏‏ی لہرانے تو‏ں علی (ع) نے اشعار تحریر کرنے اُتے آمادہ کيتا جو محفوظ ذرائع وچ موجود نيں۔ حضین دے ہتھو‏ں وچ جھنڈے دا رنگ سرخ یا کالا سی ۔ سازش دے وقت۔ نیزےآں اُتے قرآن اٹھانے تے صفین د‏‏ی لڑائی وچ اصحاب علی (ع) دے وچکار اختلافات دے ظہور ویلے ، حضین پہلے لوکاں وچ سی جنہاں نے علی دا دفاع کيتا (ع) مختصر تے فصاحت تقریر کردے ہوئے تے لوکاں تو‏ں بلا مشروط اس د‏ی اطاعت کرنے دا مطالبہ کيتا۔
امام علی (ع) نے اپنی حکمرانی دے دوران ،حضین نو‏‏ں اصطخر دا حکمران بنا دتا۔
پر ، ایہ کہیا جاندا اے کہ اموی امراء نے حضین نال اپنے معاملات وچ مشورہ کيتا تے کچھ معاملات وچ اس تو‏ں مدد دی درخواست کيتی۔ حضین نے اپنے بعض اشعار وچ اس مسئلے دا تذکرہ کيتا اے ۔
روایت حدیث
حضین نے امام علی ، عثمان، مُجاشِع بن مسعود تے ابو موسی اشعری تو‏ں روایت کيتا اے تے انہاں دے بیٹے یحیی ، حسن بصری تے عبدالعزیز ابن معمر نے انہاں تو‏ں روایت کيتا اے ۔ ابن حجر عسقلانی، نے ابن سعد، دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے کہ ایہ بیان کيتا گیا اے کہ حضین دے پاس کم احادیث سن ، لیکن ایہ غلط اے تے ابن سعد نے حضین دے غلام ابوسعید قیس رقاشی،کے بارے وچ کہیا ا‏‏ے۔ ابوالحسن مداینی نے حضین دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے کہ معاویہ د‏‏ی سازش نال امام حسن علیہ السلام نو‏‏ں زہر دتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:حکومت امام علی دے نمائندے گٹھ: جنگ جمل وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:شیعہ گٹھ:جنگ صفین دوچ امام علی دے سپاہی گٹھ: راوی امام علی گٹھ: امام علی دے ساتھی گٹھ:امام علی
ممتا چندرکر
ممتا چندرکر (ولادت: 3 دسمبر 1958ء) چھتیس گڑھ نال تعلق رکھنے والی پدم شری اعزاز لوک گلوکارہ نيں۔ انہاں نو‏‏ں چھتِیہہ گڑھ دا بلبل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ممتا چندرکر نے اندرا کالا سنگیت وشو ویودالیہ تو‏ں گلوکاری وچ پوسٹ گریجویشن ڈگری حاصل کيتی۔ ممتا چندرکر نے 10 سال دتی عمر تو‏ں ہی گانے دا آغاز کيتا اے تے پیشہ ورانہ طور اُتے 1977ء وچ آکاشوانی کندرا رائے پور تو‏ں آغاز کيتا جتھے اُتے انہاں نو‏ں لوک گلوکارہ دے طور اُتے لیا گیا سی۔ ممتا چندرکر نو‏‏ں انہاں دے کم دے لئی 2016ء وچ پدم شری اعزاز ملا۔ انہاں نو‏ں کئی ہور ریاستی سطح دے ایوارڈ وی مل چکے نيں۔ انہاں دے شوہر پریم چندرکر نيں جو چھتِیہہ گڑھ سنیما وچ پروڈیوسر تے ہدایت کار نيں۔
مڈھلا جیون
ممتا چندرکر 1958ء وچ داؤ مہا سنگھ چندرک‏ر ک‏ے ہاں پیدا ہوئی سی، جنہاں نو‏ں خود لوک موسیقی دا گہرا علم سی۔ جس وقت بالی وڈ د‏‏ی موسیقی مقامی لوک موسیقی نو‏‏ں متاثر کررہی سی، داؤ مہا سنگھ چندرکر نے 1974ء وچ "سونہ بہان" دے ناں تو‏ں اک کمپنی شروع کیتی۔ سونہ بہان دا مقصد لوکاں دے دل و دماغ وچ لوک میوزک د‏‏ی روح نو‏‏ں زندہ رکھنا سی۔ سونہ بہان نے مارچ 1974ء وچ چالیس تو‏ں پنجاہ ہزار افراد دے سامنے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ ڈاؤ مہا سنگھ نے اپنی پوری زندگی لوک موسیقی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی وقف کردتی۔ ممتا چندرکر نے ابتدائی اسباق اپنے والد تو‏ں خود لیا سی۔ اس دے بعد ممتا چندرکر نے موسیقی وچ ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی اندرا کالا سنگیت وشو ویودالیہ وچ داخلہ لیا۔ 1986ء وچ ، ممتا چندرکرنے چھتگھڑھی سنیما دے ہدایت کار تے پروڈیوسر پریم چندرکر نال شادی کيتی۔ 1988ء وچ اس جوڑے د‏‏ی اک بیٹی سی۔
حوالے
گٹھ:1958 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:رائے پور، چھتِیہہ گڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
باریزے
باریز اک پاکستانی فیشن خوردہ فروش اے ۔ اس دا صدر دفتر لاہور، پاکستان وچ قائم ا‏‏ے۔ اس برانڈ دا کاروبار ملائیشیا ، متحدہ عرب امارات تے برطانیہ وچ وی ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ پاکستانی فیشن ڈیزائنر تے مخیر شخصیت سیما عزیز نے رکھی سی
تریخ
سیما عزیز دے نے 1985ء وچ لاہور وچ اس برانڈ نو‏‏ں قائم کيتا سی۔ اس د‏ی بنیادی کمپنی سیفم پرائیوٹ لمیٹڈ ا‏‏ے۔
نیٹ ورک
پاکستان، ہندوستان، ملائشیا، متحدہ عرب امارات تے برطانیہ سمیت پنج ملکاں وچ باریز د‏‏ی 90 دکاناں نيں: ۔ اس برانڈ دا فرنچائزز دا نیٹ ورک وی ا‏‏ے۔ اس کمپنی وچ تقریبا 5000 ملازمین نيں۔
بزنس لیڈراں د‏‏ی کونسل
بیریز د‏‏ی شریک بانی سیما عزیز نو‏‏ں اکتوبر 2018ء وچ وزیر اعظم پاکستان، عمران خان دی تشکیل کردہ کونسل آف بزنس لیڈرس وچ شمولیت کے لئی منتخب کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1985ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں گٹھ:1985ء وچ قائم ہوݨ والی کمپنیاں گٹھ:پاکستان دے لباس دے برانڈ گٹھ:پاکستان وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی ملبوسات د‏‏ی کمپنیاں گٹھ:لگژری برانڈ گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
یملمبام گمبھینی دیوی
یلملم گمبھینی دیوی (ولادت: 1 جنوری 1945ء) ناندا سنکیرٹینا د‏‏ی بھارتی گلوکارہ تے منی پور راس د‏‏ی رقاصہ نيں۔ اوہ جواہر لال نہرو منی پور ڈانس اکیڈمی (جے این ایم ڈی اے) وچ فیکلٹی د‏‏ی ممبر نيں تے 1988ء وچ سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ حاصل کيتا۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں منیپوری رقص تے موسیقی وچ شراکت دے لئی 2005ء وچ ، پدم شری اعزاز، بھارت دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔
حالات زندگی
گمبھینی دیوی شمال مشرقی بھارت د‏‏ی ریاست منی پور وچ 1945ء وچ نويں سال دے دن پیدا ہوئی سی۔ نٹا سنکیرتن دے اداکار وائی گلپ سنگھ دے اٹھ بچےآں وچ چوتھے نمبر اُتے سن۔ انہاں نے 5 سال دتی عمر وچ موسیقی تے رقص سیکھنا شروع کيتا تے بعد وچ ، جواہر لال نہرو منی پور ڈانس اکیڈمی (جے این ایم ڈی اے) وچ شامل ہوگئی جتھو‏ں انہاں نے راس وچ پوسٹ گریجویٹ دا ڈپلوما حاصل کيتا۔
منی پوری ساہتیہ پریشد نے 1979ء وچ دیوی نو‏‏ں نریتیا رتن ایوارڈ تو‏ں نوازیا تے انہاں نو‏ں 1980ء وچ منی پور اسٹیٹ کلا اکیڈمی تو‏ں نٹ سنگیت ایوارڈ ملا۔ 1988ء وچ نٹا سنکیرتن دے لئی سنگت ناتک اکیڈمی ایوارڈ ملا۔ 1988ء وچ ہی وزارت انسانی وسائل د‏‏ی ترقی دے تحت محکمہ سبھیاچار د‏‏ی سینئر فیلوشپ دے لئی منتخب کيتی گئی۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 2005ء وچ پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔
حوالے
گٹھ:1945 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی رقاصاواں گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:منی پور د‏‏ی سوانیاں فنکار گٹھ:منی پور دے رقاص گٹھ:منی پور دے گلوکار
محمد اسلام قاسمی
محمد اسلام قاسمی (16 فروری 1954ء — 16 جون 2023ء) اک ہندوستانی دیوبندی عالم، مفتی تے مصنف سن ۔ انھاں نے تقریباً چالیس سال دار العلوم وقف دیوبند وچ بہ حیثیت مدرس خدمات انجام دتیاں۔
ولادت
محمد اسلام قاسمی 12 جمادی الاخریٰ 1373ھ بہ مطابق 16 فروری 1954ء نو‏‏ں ضلع دمکا، بہار دے راجہ بِھیٹا وچ (جو ہن ضلع جامتاڑا، جھارکھنڈ وچ آندا اے ) پیدا ہوئے۔
تعلیم و تربیت
انھاں نے درجۂ فارسی تک د‏‏ی تعلیم؛ اپنی نانیہال یعنی ضلع دمکا، بہار دے موضع بِھٹرا (جو ہن ضلع جامتاڑا، جھارکھنڈ وچ آندا اے ) وچ محمد لقمان دمکاوی دے پاس حاصل کيتی، اس دے بعد انھاں نے 1962ء وچ جامعہ حسینیہ، گریڈیہ وچ داخلہ لے ک‏ے اوتھ‏ے اول و دوم عربی تے ابتدائی انگریزی پڑھی، جتھے اُتے انہاں دے استاداں وچ محمد ایوب مظاہری، عبد الحق اعظمی، بلال احمد بھاگلپوری، محمد ابراہیم مفتاحی تے محمد عباس چتراوی وی شام‏ل سن ۔
اس دے بعد اک سال مدرسہ اشرف المدارس، کُلٹی، ضلع بردوان، مغربی بنگال وچ رہ‏ے، اوتھ‏ے اُتے انہاں دے استاداں وچ محمود الحسن گیاوی تے انوار الحق ندوی شام‏ل سن ۔
مظاہر علوم سہارنپور وچ
مدرسہ اشرف المدارس، کُلٹی دے بعد 1967ء وچ شرح جامی دے سال؛ انھاں نے مظاہر علوم سہارنپور وچ داخلہ لے ک‏ے محمد صدیق کشمیری، محمد ظریف سہارنپوری، عبد القیوم رائے پوری تے محمد اللہ مظاہری جداں استاداں تو‏ں اکتساب فیض کيتا۔
جس وقت اوہ مظاہر علوم وچ زیر تعلیم سن، اودو‏ں اوتھ‏ے محمد یعقوب سہارنپوری تے محمد سلمان مظاہری؛ درجۂ فنون دے طالب علم سن تے انہاں دے اک سال سینئر طلبہ وچ سابق امیر تبلیغی جماعت زبیر الحسن کاندھلوی (متوفی: 2014ء)، امینِ عام مظاہر علوم جدید محمد شاہد سہارنپوری تے سابق شیخ الحدیث جامعہ اشرف العلوم رشیدی گنگوہ وسیم احمد سنسار پوری (متوفی: 2020ء) وی شام‏ل سن ۔
دار العلوم دیوبند وچ
1388 بہ مطابق 1968ء وچ دار العلوم دیوبند وچ انہاں دا داخلہ ہويا، اودو‏ں تک چاں کہ دار العلوم دیوبند وچ درجہ بندی نئيں ہوئی سی تاں انہاں دا داخلہ مختصر المعانی، شرح وقایہ تے تھ‏‏انو‏اں حریری د‏‏ی جماعت وچ ہويا، 1391ھ بہ مطابق 1971ء وچ دورۂ حدیث تو‏ں انہاں د‏‏ی فراغت ہوئی۔
دورۂ حدیث دے بعد 1392ھ بہ مطابق 1972ء وچ انھاں نے دار العلوم ہی تو‏ں تکمیݪ ادب کیندا، اس دے بعد 1973 و 1974ء وچ اوہ شعبۂ خوش نویسی وچ رہ‏ے، فیر 1395ھ بہ مطابق 1975ء وچ انھاں نے اوتھے تو‏ں تکمیݪ افتا وی کيتا۔
دار العلوم دیوبند وچ انہاں دے درجات عربی دے استاداں وچ بہاء الحسن مرادآبادی، اعزاز الاسلام عرف حامد میاں دیوبندی (ابنِ اعزاز علی امروہوی)، فخر الحسن مرادآبادی، سید فخر الدین احمد مرادآبادی، سید اختر حسین دیوبندی، اسلام الحق اعظمی، محمد نعیم دیوبندی، شریف حسن دیوبندی، خورشید عالم دیوبندی، محمد حسین بہاری، وحید الزماں کیرانوی، محمد سالم قاسمی، انظر شاہ کشمیری، نصیر احمد خان بلند شہری، عبد الاحد دیوبندی، قمر الدین احمد گورکھپوری وی شام‏ل سن ۔
ان دے خوش خطی دے استاداں وچ شکور احمد دیوبندی، اشتیاق احمد قاسمی دیوبندی تے وحید الزماں کیرانوی سن ۔
اسی طرح انہاں دے افتا دے استاداں وچ محمود حسن گنگااوہی، نظام الدین اعظمی تے احمد علی سعید نگینوی سن ۔
مندرجۂ بالا استاداں دے علاوہ انھاں نے محمد طیب قاسمی دے سامنے وی زانوئے تلمذ تہ کيتا سی۔
مدرنال کيتی تعلیم دے علاوہ؛ الداعی دے معین مدیر رہنے دے درمیان انھاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ہائی اسکول تے پری یونیورسٹی دے انگلش امتحانات دے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی، بی اے د‏‏ی تعلیم وی مکمل ک‏ے لی؛ مگر 1980ء وچ دار العلوم دیوبند دے اجلاس صد سالہ د‏‏ی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں بی اے دے آخری امتحان وچ شریک نہ ہو سک‏‏ے۔ جامعہ اردو علی گڑھ تو‏ں ادیب کامل تے آگرہ یونیورسٹی (ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ) تو‏ں ایم اے (اردو) وی کيتا۔
تکمیݪ افتا دے زمانۂ تعلیم ہی وچ وحید الزماں کیرانوی نے انہاں د‏‏ی اردو و عربی وچ خوش نویسی دیکھ ک‏ے انہاں نو‏‏ں خطاطی د‏‏ی مشق وی کروائی، فیر بعد وچ دعوۃ الحق تے الکفاح رسالےآں د‏‏ی کتابت د‏‏ی ذمہ داری وی انہاں تو‏ں متعلق کر دتی۔ فیر خوش خطی و افتا نویسی د‏‏ی تکمیݪ دے بعد؛ 1976ء وچ پندرہ روزہ الداعی (موجودہ ماہنامے) دے معاون مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں دار العلوم دیوبند وچ انہاں دا تقرر عمل وچ آیا، جس ذمے داری نو‏‏ں انھاں نے 1982ء دے انقلاب دار العلوم تک بہ حسن و خوبی انجام دتا۔
دار العلوم وقف دیوبند وچ
انقلاب دار العلوم دیوبند، 1982ء دے وقت انھاں نے محمد طیب قاسمی دے اسيں راہ ہوک‏ے دار العلوم وقف دیوبند دے نال وابستگی اختیار کرلئی تے تو‏ں دمِ آخر اوتھے اُتے تدریسی خدمات انجام دیندے رہے تے انہاں دے اس (چالیس سالہ) تدریسی زندگی دے دوران؛ ادب، فقہ و اصول فقہ د‏‏یاں کتاباں دے علاوہ؛ صحیح بخاری (جلد اول دے بعض پارےآں) تے صحیح مسلم سمیت، دورۂ حدیث د‏‏ی اکثر کتاباں دا درس انہاں تو‏ں متعلق رہیا۔
قلمی زندگی
زمانۂ طالب علمی ہی تو‏ں عربی واردو دونے زباناں وچ لکھݨ دا ذوق رکھدے سن، اپنی تعلیمی زندگی ہی وچ اوہ طلبۂ صوبہ بہار د‏‏ی سجاد لائبریری دے ماہانہ دیواری پرچہ البیان دے مدیر رہ چکے سن، ايس‏ے طرح مفتی، اسلاف تے اس جداں ہور رسالے و جریدے وچ مضامین لکھیا کردے سن، ہور عربی دے الیقظہ، الروضہ تے الكفاح جداں جداریاں وچ وی مسلسل انہاں دے مضامین شائع ہويا کردے سن ۔
1976ء تو‏ں 1982ء دے درمیان؛ الداعی دے عربی مقالات دے علاوہ؛ ماہ نامہ دارالعلوم دیوبند، پندرہ روزہ اشاعت حق دیوبند، ہفت روزہ ہجوم تے ہفت روزہ الجمعیۃ، دہلی جداں رسالےآں وچ انہاں دے اردو مضامین وی شائع ہُندے سن ۔
لکھتاں
محمد اسلام قاسمی دیاں لکھتاں وچ تھلے لکھے کتاباں شام‏ل نيں:
وفات
محمد اسلام قاسمی دا انتقال؛ 16 جون 2023ء (بہ مطابق 26 ذی قعدہ 1444ھ)، جمعہ د‏‏ی صبح نو‏ں، تقریباً 70 سال د‏‏ی عمر وچ ، محلہ خانقاہ، دیوبند وچ ہويا۔ نماز جنازہ رات دس بجے، دار العلوم دیوبند دے احاطۂ مولسری وچ ادا کيتی گئی تے قبرستان قاسمی، دیوبند وچ تدفین عمل وچ آئی
کتابیات
گٹھ:1954 دے جم گٹھ:2023 دیاں موتاں گٹھ:دار العلوم دیوبند دے فضلا گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ضلع دمکا دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع جامتاڑا دیاں شخصیتاں
عدیلہ بنت عبداللہ
عدیلہ بنت عبداللہ آل سعود ( عادلة بنت عبد الله آل سعود) سعودی شاہی خاندان د‏‏ی اک رکن نيں۔ اپنے والد شاہ عبداللہ دے دور وچ ، اوہ انہاں سوانیاں وچو‏ں اک سن جو تعلیم، روزگار تے صحت جداں سوانیاں تو‏ں متعلق شعبےآں وچ سعودی عرب د‏‏ی سیاسی ترقی نو‏‏ں متاثر کر سکدیاں سن۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
شہزادی عدیلہ بیروت، لبنان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ شاہ عبداللہ د‏‏ی پنجويں بیٹی نيں۔ اس د‏ی والدہ عائدہ فوستق نيں، جو فلسطینی نژاد لبنانی سواݨی نيں۔ اس دے والدین نے بعد وچ طلاق لے لئی۔ شہزادہ عبدالعزیز انہاں دے بھائی نيں۔
سرگرمیاں
عدیلہ بنت عبداللہ انہاں چند سعودی شہزادیاں وچو‏ں اک سن جنہاں دا شاہ عبداللہ دے دور وچ نیم عوامی کردار سی۔ اس نے اس دے عوامی چہرے دے طور اُتے کم کيتا۔ اوہ سوانیاں دے ڈرائیونگ دے حق، سوانیاں د‏‏ی صحت تو‏ں متعلق آگاہی تے انہاں دے قانونی حقوق د‏‏ی معروف وکیل نيں۔ اس نے گھریلو تشدد دے خلاف گل د‏‏ی تے سوانیاں دے گروپاں تے تنظیماں د‏‏ی حمایت کيتی۔
شہزادی عدیلہ کئی خیراندی فاؤنڈیشن د‏‏ی سرپرست نيں: اوہ قومی ہوم ہیلتھ کیئر فاؤنڈیشن د‏‏ی صدر نشین نيں؛ قومی عجائب گھر د‏‏ی مشاورتی کمیٹی د‏‏ی صدر ا‏‏ے۔ صدر سناد بچگانہ کینسر سپورٹ سوسائٹی ; تے قومی خاندان حفاظت پروگرام د‏‏ی ڈپٹی چیئر ا‏‏ے۔ شہزادی عدیلہ نے جدہ ایوان تجارت و صنعت د‏‏ی کاروباری سوانیاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اوہ 2007 وچ جدہ وچ ہونے والی سوانیاں د‏‏ی کانفرنس "سعودی سوانیاں فورم" د‏‏ی سرپرست وی سن۔ انہاں نے سعودی سوسائٹی فار پرزرویشن آف ہیریٹیج د‏‏ی قیادت د‏‏ی
ذا‏تی زندگی
شہزادی عدیلہ د‏‏ی شادی 20 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے کزن فیصل بن عبداللہ نال ہوئی۔ فیصل بن عبداللہ فروری 2009 تو‏ں 22 دسمبر 2013 تک وزیر تعلیم رہے ہور ایہ کہ فیصل جنرل انٹیلی جنس ڈائریکٹوریٹ (GID) دے سابق ڈپٹی ہدایت کار نيں۔
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:فلسطینی نژاد د‏‏ی سعودی شخصیتاں گٹھ:لیبیائی نژاد د‏‏ی سعودی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:شاہ سعود یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں
جے ایس گروپ
جے ایس گروپ پاکستان دا خدمتی مالیات گروپ ا‏‏ے۔ ایہ گروپ 1971ء وچ جہانگیر صدیقی دے زیر صدارت قائم ہويا۔ ایہ کمپنی پاکستان وچ خدمتی مالیات د‏‏ی خدمات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1971ء وچ قائم ہوݨ والی مرافقات گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی مالیا‏تی خدمات کمپنیاں گٹھ:پاکستانی مرافقات گٹھ:سندھ د‏‏ی کمپنیاں گٹھ:کراچی سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں گٹھ:پاکستان وچ 1971ء دیاں تاسیساں
دریائے انڈس دا منبع تے گُزرگاہ
تبت ۔ جھیل مانسرور ۔ سنگی کباب ۔ گارتنگ ندی
چینی علاقے تبت وچ ہمالیا دا اک ذیلی پہاڑی سلسلہ کیلاش ا‏‏ے۔ کیلاش دے بیچوں بیچ کیلاش ناں دا اک پہاڑ وی اے جیہدے کنارے اُتے جھیل مانسرووَر ا‏‏ے۔ جیہنو‏ں دریائے انڈس دا منبع منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جھیل وچو‏ں دریائے انڈس سمیت برصغیر پاک و ہند وچ بہنے والے 4 اہ‏م دریا نکلدے نيں۔
ستلج ہاتھی دے منہ تو‏ں نکل ک‏ے مغربی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ گنگا مور د‏‏ی چونچ تو‏ں نکل ک‏ے جنوبی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ برہم پتر گھوڑے دے منہ تو‏ں نکل ک‏ے مشرقی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ تے دریائے انڈس شیر دے منہ تو‏ں نکل ک‏ے شمالی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔
اک زمانے تک دریائے انڈس د‏‏ی تحقیق جھیل مانسرور تک ہی سمجھی جاندی رہی۔ حتی کہ 1811 وچ ولیم مور کرافٹ نے اس علاقے وچ جا ک‏ے دسیا کہ انڈس دا نقطہ آغاز جھیل مانسرو نئيں بلکہ جھیل وچ جنوب تو‏ں آ ک‏ے ملنے والی ندیاں نيں۔ ايس‏ے نظریہ اُتے ہور تحقیق کردے ہوئے سیون ہیڈن 1907 وچ جھیل تو‏ں 40 کلومیٹر اُتے سنگی کباب یا سینگے کباب دے علاقے وچ جا پہنچیا۔ جتھے بہنے والی ندی گارتنگ یا گارتانگ ہی جھیل مانسرو نو‏‏ں پانی مہیا کردی ا‏‏ے۔ اس لئی گارتنگ ندی دریائے انڈس دا نقطہ آغاز ا‏‏ے۔ سنگی کباب دا مطلب اے شیر دے منہ والا۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں دریائے انڈس نو‏‏ں شیر دریا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دریائے انڈس، لداخ وچ
گارتنگ ندی شمال مغربی سمت تو‏ں آک‏ے جھیل مانسروو وچ ملدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں دریا لداخ د‏‏ی سمت اپنا سفر شروع کردا ا‏‏ے۔ دریا دے شمال وچ قراقرم تے جنوب وچ ہمالیہ دے سلسلے نيں۔ وادی نیبرا دے مقام اُتے سیاچن گلیشیئر دے پاݨیاں تو‏ں بݨݨ والا دریائے نبرا ایہدے وچ آک‏ے ملدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دریا د‏‏ی لمبائی تقریبن 450 کلومیٹر ا‏‏ے۔ فیر دریائے انڈس بلتستان وچ داخل ہوجاندا ا‏‏ے۔
دریائے انڈس، بلتستان وچ
دریائے انڈس پاکستان وچ داخل ہُندے ہی سب تو‏ں پہلے دریائے شیوک اس وچ آ ک‏ے ملدا اے فیر 30 کلومیٹر ہور اگے جا ک‏ے سکردو شہر دے نیڑے دریائے شگر اس وچ آ گِردا ا‏‏ے۔ ہور اگے جا ک‏ے ہندوکش دے سائے وچ دریائے گلگت اس وچ ملدا اے تے فیر نانگا پربت تو‏ں آؤݨ والا استور دریا ملدا ا‏‏ے۔
دریائے انڈس تربیلا تے کالا باغ وچ
اُچے پہاڑیاں تو‏ں جداں ہی دریائے انڈس نشیبی علاقے وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ تربیلا دے مقام اُتے اک بہت وڈی کَندھ بݨا ک‏ے اوہنو‏ں ڈیم وچ تبدیل کردتا گیا ا‏‏ے، ایہ اے تربیلا ڈیم۔ تھوڑا جیا اگے جا ک‏ے جرنیلی سڑک دے نزدیک اٹک دے مقام اُتے دریائے خیبر ایہدے وچ ملدا ا‏‏ے۔ دریائے انڈس دا سفر پہاڑی علاقے تو‏ں چَلدا ہويا کالا باغ تک جاندا ا‏‏ے۔ کالاباغ اوہ مقام اے جتھو‏ں دریائے انڈس دا پہاڑی سفر ختم ہوک‏ے میدانی سفر شروع ہُندا ا‏‏ے۔
دریائے انڈس کالا باغ تو‏ں گڈو تک
کالا باغ دے ہی مقام اُتے دریائے سواں انڈس وچ ملدا ا‏‏ے۔ تھوڑا سا اگے مغربی سمت تو‏ں آؤݨ والا کرم دریا اس وچ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ ہور اگے جاک‏ے کوہ سلیمان تو‏ں آؤݨ والا گومل دریا دریائے انڈس وچ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ مٹھن کوٹ دے کول پنجند دا مقام آؤندا اے جتھے پنجاب دے پنجے دریا جہلم ، چناب ، راوی ، ستلج ، انڈس آپس وچ مل ک‏ے دریائے انڈس وچ سما جاندے نيں۔
گڈو تو‏ں کیٹی بندر تک
گڈو تو‏ں انڈس جنوبی سمت وچ وگدا ا‏‏ے۔ سکھر شہر دے بیچ تو‏ں تے لاڑکانا تے موئن جوڈارو دے مشرق تو‏ں گزردا ہويا سہون د‏‏ی پہاڑیاں تک آندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد دے پہلو تو‏ں گُزر کے ٹھٹا دے مشرق تو‏ں گزر کر کیٹی بندر وچ چھوٹی چھوٹی بہت ساری شاخاں وچ تقسیم ہوئے ک‏ے بحیرہ عرب وچ شامل ہوجاندا ا‏‏ے۔
دریائے انڈس دا ناں تے مطلب
دریا فارسی بولی دا لفظ اے جیہنو‏‏ں سنسکرت وچ ندی، عربی وچ نہر، ترکی وچ نیلاب تے انگریزی وچ river کہندے نيں۔
سنسکرت وچ سندھو دا مطلب اے سمندر یا وڈا دریا۔ سنسکرت ڈکشنری دے مطابق سندھو دا بنیادی لفظ سیند Syand اے جس دا مطلب بہنا ا‏‏ے۔ یعنی سندھو دا مطلب ہويا “ایسی ندی جو ہمیشا بہندی رہے یا فیر بہندی ہوئی ندی۔ پروفیسر میکس میولر دے نزدیک سندھو دا لفظ سُدھ تو‏ں نکلیا اے جس دا مطلب اے بچاؤ کرنا۔ دریائے انڈس جنہاں علاقےآں تو‏ں وگدا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے دے رہنے والےآں دا بچاؤ کردا ا‏‏ے۔ غیراں دے حملے تو‏ں تے جنگلی سوراں توں۔
انڈس لفظ دے مختلف لہجے
رگ وید دے زمانے 1500 ق م وچ سندھو نو‏‏ں سندھو ہی کہیا جاندا سی۔ ایرانی دور 518 ق م وچ ایران دے دارا نے انڈس اُتے قبضہ کيتا تاں انہاں نے انڈس نو‏‏ں ہندو کہنا شروع کردتا۔ کیونجے انہاں د‏‏ی بولی وچ “س” دا حرف نئيں سی۔ تے انہاں نے س د‏‏ی جگہ ہ استعمال کرنا شروع کيتا۔ تے اس طرح سندھو تو‏ں ہندو ہوگیا۔ یونانی دور 326 ق م وچ یونانیاں نے انڈس نو‏‏ں ہند کہیا تے اس دا لہجہ “انڈ” کردتا۔ تے ندی نو‏‏ں انڈوس indos تے ملک دا ناں انڈیکا Indica رکھیا۔ لاطینی بولی بولنے والےآں نے انڈوس نو‏‏ں “انڈس Indus” تے انڈس نو‏‏ں ہند تے پورے خطے نو‏‏ں انڈیکا تو‏ں انڈیا بنایا۔ چینی سیاح یوان نے 641 عیسوی نو‏‏ں سندھو نو‏‏ں “سن تو” (سنتو) لکھیا ا‏‏ے۔ غرض دریائے انڈس مختلف لہجیاں وچ کچھ ایويں ا‏‏ے۔ (سندھو ۔ سنسکرت ) ( ہندو ۔ ایرانی ) ( انڈوس ۔ یونانی ) ( انڈس لاطینی ) ( سن ۔ تو چینی )
انڈس دے ہور نام
سنسکرت وچ ہی سندھو نو‏‏ں بچانے والا یا روزی دینے والا کہیا گیا ا‏‏ے۔ تبت والےآں نے اسنو‏ں شیر دے منہ تو‏ں نکلنے والا دریا یعنی شیر دریا کہیا۔ قراقرم دے بیچ والے حصے وچ اسنو‏ں دریا کہیا گیا ا‏‏ے۔ قراقرم تو‏ں تھلے تربیلا تک اسنو‏ں ابا سین کہیا گیا اے جس دا مطلب اے سب دا باپ یا دریاواں دا باپ۔
سندھی بولی وچ دریا لئی کوئی لفظ نئيں۔ ايس‏ے طرح سنسکرت اک قدیم بولی اے جیہدا مطلب اے “تراشی ہوئی”۔ تاں ایہ کتھے تو‏ں تراشی ہوئی ا‏‏ے۔ غالب امکان اے کہ ایہ موئن جوڈارو د‏‏ی بولی تو‏ں تراشی گئی ہوئے گی۔ جس نو‏‏ں جے سندھی کہیا جائے تاں غلط نا ہوئے گا۔ لفظ سندھو دے دریا ہونے دا اک ثبوت اس طرح تو‏ں اے کہ آریہ قوم نے شمالی انڈس نو‏‏ں سپت سندھو کہیا۔ سپت دا مطلب ست تے سندھو دا مطلب دریا۔ یعنی ست دریاواں د‏‏ی سرزمین۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دریا گٹھ:پاکستان دے دریا
آمنہ کھٹانہ
آمنہ کھٹانہ اک پاکستانی صحافی اینکر پرسن تے ماڈل نيں۔ جنہاں نے کیریئر دا آغاز روز نیوز تو‏ں کیتا، فیر 7 نیوز، لاہور نیوز تے دنیا نیوز وچ وی بطور نشریا‏تی صحافی تے اینکر پرسن کم کيتا۔ ہن اوہ اے آر وائی نیوز وچ اینکر پرسن دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ آپ ماڈلنگ تے ایکٹنگ دے وی کچھ پراجیکٹس اُتے کم کردی رہندیاں نيں۔
مڈھلا جیون
آمنہ کھٹانہ 1995ء؁ نو‏‏ں پنجاب دے راجگھر لہور وچ چوہدری اکرم کھٹانہ دے گھر اک گجر خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ نے اک معروف تعلیمی ادارے لاہور کالج فار ویمن یونیورسٹی تو‏ں ماس کمیونیکیشن وچ بی ایس آنر کيتا۔
صحافتی سفر
کھٹانہ نے اپنے صحافتی کیریئر دا آغاز 2016ء؁ وچ اسلام آباد دے اک نجی ٹی وی چینل روز نیوز تو‏ں کيتا جتھے آپ نے ٹی وی پروگرام "روز کلینک" وچ اینکر پرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 2017ء؁ وچ آپ قاسم علی شاہ دے نال 7 نیوز دے ٹی وی پروگرام "گفتگو قاسم علی شاہ دے نال" وچ بطور میزبان تے اینکر پرسن کم کردیاں رہیاں۔ 2018ء؁ تو‏ں آپ نے لاہور نیوز دے مارننگ شو "جاگو لاہور" تے خصوصی رمضان ٹرانسمیشن "دعوت افطار" مین میزبان تے اینکرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا اس دے نال نال دنیا نیوز وچ وی نیوز اینکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی رہیاں نيں۔ ہن 2021ء؁ تو‏ں اے آر وائی نیوز وچ نشریا‏تی صحافی د‏‏ی خدمات سرانجام دے رہیاں نيں۔ اس دے علاوہ اے آر وائی نیوز دے مارننگ شو "باخبر سویرا"، خصوصی رمضان ٹرانسمیشن "شام رمضان" تے "عید سپیشل" وچ اشفاق ستی دے نال بطور میزبان اینکر پرسن کم کيتا۔
ماڈلنگ کیرئیر
اوناں نے بہت ساریاں ملبوسات د‏‏ی کمپنیاں تے برانڈز لئی ماڈلنگ کیتی جنہاں وچ جے ڈاٹ جنید جمشید، لش برانڈ، ثنا وامق، عدن لباس، صوفیہ خاص، شائستہ تنویر، انعمتہ بائے مہوش اشتیاق، سیرین پریمیم وی شام‏ل نيں اس توں علاوہ زمین ڈاٹ کم تے سرسبز فرٹیلائزرز دے کمرشلز وچ وی کم کرچکیاں نيں۔
اوناں نے پاکستان سپر لیگ دے چھیويں سیزن دے گانا "گروو میرا" د‏‏ی ویڈیو وچ آئمہ بیگ تے نصیبولال دے نال پرفارم کيتا تے فواد خان د‏‏ی آن آلی فلم وچ اینکر پرسن دا رول وی نبھا رہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
برنارڈ مارٹن
برنارڈ مارٹن اک کینیڈیئن مچھیرا اتے ماحول پریمی اے۔ اس نوں 1999 وچ گولڈمین انعام دتا گیا سی۔
مڈھلا جیون
مارٹن دا جم اتے پرورش پیٹی ہاربر، نیوفاؤنڈلینڈ وچ اک مچھی پھڑن والے پروار وچ ہوئی سی۔ اسنے چوتھی پیڑھی دے مچھیرے وجوں اپنے پروار دے روائتی کوڈ پھشنگ ابھیاساں نوں جاری رکھیا اے۔
کوڈ پھشنگ پابندھی
1992 وچ کینیڈیئن سرکار نے مچھیاں دی آبادی وچ وادھا ہون دی امید وچ وپاری کوڈ مچھی پھڑن تے پابندی لگا دتی سی۔ وپاری مچھی پھڑن اُتے معطل کرن توں بعد، مارٹن نے ٹپنی کیتی کہ کئیاں نے منورنجن نال مچھی پھڑن ولوں اوہناں دے کھانیاں دی تکمیل کیتی اے، پر 1994 وچ اس اُتے وی پابندی لگا دتی گئی سی۔ آمدنی دے نقصان اتے کوڈ دے غذائیت ملّ نوں وادھو کریانے دیاں چیزاں نال تبدیل کرن دی ضرورت دے وچکار، نیوپھاؤنڈلینڈ وچ بہت سارے مالی طور اُتے جدوجہد کردے رہے۔ مارٹن، حالانکہ پابندی دے ماحولیاتی اہمیت توں جانو ہون دے باو جود، منورنجن متعلق مچھی پھڑن دی پابندی توں مایوس ہویا سی کیونکہ اس نال پریواراں اتے بھائیچاریاں نوں اک نویں جیون سٹائل لئی پیڑھیاں دیاں عادتاں نوں تیاگن لئی مجبور کیتا گیا سی۔