مہندر_پرتاپ_سنگھ
کسی جرمن د‏‏ی مالی تے فوجی امداد نو‏‏ں ترکی دے راستے ایران دے راستے عبور کرکے افغانستان تک پہنچنا چاہیدا سی۔ اگرچہ پہلی جنگ عظیم وچ ایران غیر جانبدار قرار پایا سی ، لیکن روسی تے برطانوی فوجاں نے تقریبا almost مکمل قبضہ کرلیا سی۔ روس نے ملک دے شمالی حصے تے آذربائیجان اُتے قبضہ کيتا ، اوتھ‏ے اپنی فوجاں رکھی ، تے انگریزاں نے تقریبا تمام بندر عباس ، ترشیش تے شیراز اُتے قبضہ کيتا۔ ایران دے شاہ احمد شاہ قاجر ، جو اس وقت ست یا دس سال دے سن ، نو‏‏ں کوئی اختیار نئيں سی تے اوہ اپنے درباریاں دا اک آلہ کار سی۔ ایرانی حکومت اس وقت اِنّی کمزور سی کہ اوہ عام جنگ وچ شامل قوتاں دے وچکار کوئی قطعی پالیسی اپنانے تو‏ں قاصر سی۔ اس سلسلے وچ ناں نہاد ایرانی حکا‏م دے نال کوئی معاہدہ نئيں ہويا سی تے ایہ بھاری وفد ، جس د‏‏ی تعداد دو سو تو‏ں زیادہ سی ، ایرانی سرزمین اُتے چوراں تے ڈاکوواں دے علاوہ انگریزاں دے نال سی۔ تے روسیاں اُتے جاسوساں تے باقاعدہ فوجی دستےآں نے حملہ کيتا ، تے اس دے کچھ ارکان پہاڑاں تے بھکھ تے بیماری دے صحرا وچ مر گئے۔ اُتے ، بالآخر ایہ وفد افغانستان پہنچیا۔ مہیندر پرتاپ لکھدے نيں کہ خدا دے فضل تے کیپٹن نیدرمیر د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی بدولت ، اسيں اصفہان تو‏ں ، دشمن د‏‏ی لکیر عبور کرکے نیدرمیر دے وفد دے نال مل ک‏ے اپنا سفر شروع کيتا۔ آخر کار ، اگرچہ اساں بہت ساری جائداد تے سامان ضائع کيتا ، بہت ساری دستاویزات ضائع کيتیاں تے اپنے کچھ دوستاں نو‏‏ں کھو دتا ، آخر کار اسيں بحفاظت افغانستان پہنچ گئے۔ میری زندگی د‏‏ی کہانی ۴۷ صفحہ مہیندر پرتاپ تے انہاں دے وفد نے اک مہینہ ہرات وچ گزاریا۔ اپنی یادداشتاں وچ ، اوہ ہرات دے نائب گورنر ، محمد سرور خان د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ حیرت انگیز استقبال دے مقابلے وچ بہت کچھ بیان کردے نيں تے کہندے نيں کہ انہاں دا شاہانہ استقبال کيتا گیا۔ انہاں دا کہنا اے کہ ایرانی سرزمین اُتے پہاڑاں تے صحراواں وچ ، تمام کپڑ‏ے پھاڑ دتے گئے تے وائسرائے نے وفد دے تمام ممبراں تے نوکراں نو‏‏ں ، اپنی پوزیشن دے مطابق نويں تے اعلیٰ کپڑ‏ے دتے۔ انہاں نے ہرات شہر تے اس دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ہرات د‏‏ی تاریخی مسجد تو‏ں فوجی میوزیم دے خاتمے اُتے وی مجبور نئيں کيتا۔ "اس صفحے اُتے ، والہانہ استقبال دا مطلب ایہ اے کہ امیر حبیب اللہ خان ، برطانوی ہندوستانی حکومت تو‏ں وفد دے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے اپنے وعدے دے برخلاف ، ہرات دے گورنر نو‏‏ں پرتپاک استقبال کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔" کیو‏ں کہ ہرات دا گورنر ، دوسری جنگ عظیم دے دوران وی ، غیرملکی وفد دا پرتپاک استقبال نئيں کرسکدا سی۔ انہاں دا کہنا اے کہ ایرانی سرزمین اُتے پہاڑاں تے صحراواں وچ ، تمام کپڑ‏ے پھاڑ دتے گئے تے وائسرائے نے وفد دے تمام ممبراں تے نوکراں نو‏‏ں ، اپنی پوزیشن دے مطابق نويں تے اعلیٰ کپڑ‏ے دتے۔ انہاں نے ہرات شہر تے اس دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ہرات د‏‏ی تاریخی مسجد تو‏ں فوجی میوزیم دے خاتمے اُتے وی مجبور نئيں کيتا۔ "اس صفحے اُتے ، والہانہ استقبال دا مطلب ایہ اے کہ امیر حبیب اللہ خان ، برطانوی ہندوستانی حکومت تو‏ں وفد دے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے اپنے وعدے دے برخلاف ، ہرات دے گورنر نو‏‏ں پرتپاک استقبال کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔" کیو‏ں کہ ہرات دا گورنر ، دوسری جنگ عظیم دے دوران وی ، غیرملکی وفد دا پرتپاک استقبال نئيں کرسکدا سی۔ انہاں دا کہنا اے کہ ایرانی سرزمین اُتے پہاڑاں تے صحراواں وچ ، تمام کپڑ‏ے پھاڑ دتے گئے تے وائسرائے نے وفد دے تمام ممبراں تے نوکراں نو‏‏ں ، اپنی پوزیشن دے مطابق نويں تے اعلیٰ کپڑ‏ے دتے۔ انہاں نے ہرات شہر تے اس دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ہرات د‏‏ی تاریخی مسجد تو‏ں فوجی میوزیم دے خاتمے اُتے وی مجبور نئيں کيتا۔ "اس صفحے اُتے ، والہانہ استقبال دا مطلب ایہ اے کہ امیر حبیب اللہ خان ، برطانوی ہندوستانی حکومت تو‏ں وفد دے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے اپنے وعدے دے برخلاف ، ہرات دے گورنر نو‏‏ں پرتپاک استقبال کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔" کیو‏ں کہ ہرات دا گورنر ، دوسری جنگ عظیم دے دوران وی ، غیرملکی وفد دا پرتپاک استقبال نئيں کرسکدا سی۔ انہاں نے ہرات شہر تے اس دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ہرات د‏‏ی تاریخی مسجد تو‏ں فوجی میوزیم دے خاتمے اُتے وی مجبور نئيں کيتا۔ "اس صفحے اُتے ، والہانہ استقبال دا مطلب ایہ اے کہ امیر حبیب اللہ خان ، برطانوی ہندوستانی حکومت تو‏ں وفد دے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے اپنے وعدے دے برخلاف ، ہرات دے گورنر نو‏‏ں پرتپاک استقبال کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔" کیو‏ں کہ ہرات دا گورنر ، دوسری جنگ عظیم دے دوران وی ، غیرملکی وفد دا پرتپاک استقبال نئيں کرسکدا سی۔ انہاں نے ہرات شہر تے اس دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے ایتھ‏ے تک کہ ہرات د‏‏ی تاریخی مسجد تو‏ں فوجی میوزیم دے خاتمے اُتے وی مجبور نئيں کيتا۔ "اس صفحے اُتے ، والہانہ استقبال دا مطلب ایہ اے کہ امیر حبیب اللہ خان ، برطانوی ہندوستانی حکومت تو‏ں وفد دے ممبراں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے اپنے وعدے دے برخلاف ، ہرات دے گورنر نو‏‏ں پرتپاک استقبال کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔" کیو‏ں کہ ہرات دا گورنر ، دوسری جنگ عظیم دے دوران وی ، غیرملکی وفد دا پرتپاک استقبال نئيں کرسکدا سی۔