حمود_الرحمٰن_کمیشن_رپورٹ
باب پنجم ایوب خان دے دور دے آخری ایام
مسٹر فدا حسین تے اس وقت دے وزیر داخلہ و دفاع ایڈمرل اے آر خان توں رابطہ کرنے دے بعد مسٹر الطاف گوہر اس نتیجے اُتے پہنچے کہ صدر ایوب دی صحت تے حالت دے بارے وچ صحیح معلومات کسے نوں  وی حاصل نہاں نیں  ۔ اوہ چاہدے سن کہ لوگاں نوں   صدر ایوب دی حالت دے بارے وچ دسیا جانا بوہت ضروری اے۔ تے ایہ کہ اس سلسلے وچ وقتاَ َ فوقتاَ َ ہیلتھ بلیٹن وی جاری کیتے جانے چاہاں انہاں دے اس اصرار اُتے انہاں فوری طور اُتے ایوان صدر لے جایا گیا جتھے ایوب خان دے ذاتی معالج نے انہاں ریڈیو اُتے نشر کیتے جانے دی غرض توں اک ہیلتھ بلیٹن دتا جس دے مطابق صدر ایوب نوں   نزلے تے بخار دی شکایت سی پر چند دناں دے بعد صدر ایوب نے خود مسٹر الطاف گوہر نوں   طلب کیتا جنہاں نے دیکھیا کہ صدر ایوب بستر اُتے لیٹے ہوئے نیں   تے اورنج جوس دا اک گلاس انہاں دے ہتھ وچ اے۔ ایہ منظر دیکھ کر انہاں خاص اطمینان ہو گیا پر الطاف گوہر دا کہنا اے کہ صدر ایوب دے ذاتی معالج تے انہاں دے افراد خانہ توں دی جانے والی گفتگو دے نتیجے وچ جو حقیقت انہاں دے علم وچ آئی اوہ ایہ سی کہ انہاں دناں جس واحد شخص کاصدر ایوب توں برابر رابطہ سی اوہ کمانڈر انچیف سن! صدر ایوب تے الطاف گوہر دی ملاقات پنج توں دس فروری دے درمیان وچ ہوئی سی۔ کچھ دناں بعد آدھی رات دا وقت سی صدر دے ذاتی معالج نے الطاف گوہر نوں  ٹیلی فون اُتے دسیا کہ انہاں نے صدر ایوب تے گورنر مغربی پاکستان دے درمیان وچ جس ملاقات دا اہتمام کیتا اے اسے منسوخ کر دتا جائے کیونجے طبیعت خاصی ناساز اے جس توں الطاف گوہر نے ایہ تاثر لیا کہ انہاں دی طبیعت دوبارہ بگڑ رہی اے۔ اس دے بعد انہاں دی حالت مزید خراب ہوتی چلی گئی تے ایسا لگدا سی کہ اس دی بحالی وچ خاص طویل عرصہ درکار ہوگا چنانچہ الطاف گوہر نے مسٹر فدا حسین نوں   اک خط لکھیا جس دے مطابق لوگ اعتراضات کرتے ہوئے ایہ مطالبہ کر رہے سن کہ آئینی دفعات دا نفاذ کرتے ہوئے قومی اسمبلی دے اسپیکر نوں   قائم مقام صدر کر دتا جائے پر اس خط دا کوئی جواب موصول نہاں ہویا۔ الطاف گوہر نے دسیا کہ اس وقت نہ صرف ایہ کہ صدر ای توں کوئی رابطہ قائم نہاں کیتا جاسکدا سی بلکہ فدا حسین توں وی تمام رابطے منقطع ہو چکے سن۔ آخر کار وزیر اطلاعات ایڈوائزر توں رابطہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے تجویز پیش دی کہ ملک نوں   درپیش سنگین صورت حال دے پیش نظر کابینہ دا اجلاس بلایا جائے تے اس اُتے تبادلہ خیال کیتا جائے چنانچہ کابینہ کااجلاس بلایا گیا جس دی صدارت خواجہ شہاب الدین نے دی پر اجلاس کسے حقیقی کارروائی دے بغیر ختم ہو گیا تے سب نوں   دسیا گیا کہ صدر ہن چنگی حالت وچ نیں  ۔ خواجہ شہاب الدین نے تجویز پیش دی کہ کابینہ دا اجلاس معمول دے مطابق ہر بدھ نوں   ہونا چاہیے مگر کسے نے وی اسے ضروری نہاں سمجھیا۔ مسٹرالطاف گوہر دا کہنا اے کہ انہاں دا ایہ تاثر سی کہ کوئی پراسرار بات پس پردہ و رہی اے جس دا نہاں ذاتی طور اُتے علم نہاں سی پر انہاں نے ایہ نتیجہ پہلے بیان کیتی گئی باتاں تے اس حقیقت توں اخذ کیتا کہ انہاں سنجیدہ امور اُتے پریس نوٹ جاری کرنے دی براہ راسٹ ذمہ دار وزارتاں نوں   جن وچ انہاں دی سربراہی وچ کم کرنے والی وزارت تے وزارت دفاع شامل سی بالکل مطلع نہاں کیتا جا رہیا سی اسی نوعیت دے امور دی بنا اُتے انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ کمانڈر انچیف نے ایوان صدر دا کنٹرول موثر طور اُتے سنبھال لیا اے انہاں دا کہنا اے کہ مسٹر فدا حسین دے علاوہ جس واحد شخص نوں   صدر تک رسائی سی اوہ کمانڈر انچیف سن۔ واضح لفظاں وچ مسٹر الطاف گوہر اس بات نوں   اس طرح بیان کرتے نیں   کہ صدر دے بیمار ہونے دے وقت 28 جنوری 1968 توں 25 مارچ1969ء نوں   ایوب خان دے زوال دے وقت یحیٰی خان صدر پرحاوی رہے ایون صدر دا حقیقی کنٹرول انہاں دے کول رہیا تے حقیقی طور اُتے ملک نوں   چلاندے  رہے۔ مسٹر الطاف گوہر نے اساں   توں کہیا کہ اس بات اُتے یقین کرنے دی وجہ صرف ایہ نہاں کہ نہ صرف اس مختصر وقت وچ جدوں صدر خود کوئی حکم دینے دے قابل نہاں سن انہاں دا ( جنرل یحٰیی خان دا) حقیقی کنٹرول رہیا بلکہ خاصی حد تک صحت یاب ہونے دے بعد صدر محض کٹھ پتلی رہے تے انہاں دے اقدامات یحٰیی خان دی ہدایت دا نتیجہ ہُندے سن۔ اس انتہائی صورت حال دے بارے وچ مسٹر الطاف گوہر دے بیان نوں   ایسے دوسرے گواہاں دے بیانات توں تقویت نہاں ملتی جنہاں مسٹر الطاف گوہر ای وانگصدر دی حالت تے ایوان صدر وچ رونما ہونے والے واقعات دے بارے وچ اندازہ کرنے دے مواقع حاصل سن۔ اس بات نوں   وی ذہن وچ رکھنا چاہیے کہ خود اپنے بیان دے مطابق مسٹر الطاف گوہر اس وقت مغربی پاکستان وچ نہاں سن جدوں صدر بیمار پئے تے اوہ تن جاں چار فروری نوں   روالپنڈی واپس آئے اوہ اس بات دے براہ راست گواہ نہاں نیں   کہ ایوب خان دی علالت دے پہلے ہفتے وچ کیتا ہویا۔