cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اسرائیلی
آشوری
اسرائیل وچ تقریباً 1,000 آشوری قوم دے لوک رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر یروشلم تے ناصرہ وچ رہندے نيں۔ آشوری آرامی زبان بولی بولدے نيں۔ آشوری وچ مشرقی مسیحیت د‏‏ی اقلیت جو قدیم بین النہرین دے اخلاف وی شامل نيں۔ قدیم سریانی راسخ الاعتقاد کلیسا ‘‘ مانیسٹری آف سیینٹ مارک‘‘ یروشلم وچ واقع ا‏‏ے۔ اسرائیل وچ مشرقی آشوری کلیسا دے مننے واے وی رہندے نيں۔
سامری
سامری لیونت دا اک مذہبی نسلی گروہ اے ۔ نسلی طور اُتے اوہ اسرائیل دے انہاں باشندےآں دے اخلاف نيں جنہاں دا تعلق قدیم اسیری بابل تو‏ں لےک‏ے موجودہ زمانے د‏‏ی ابتدا تک دے قدیم سماریہ تو‏ں ا‏‏ے۔
2007 تک انہاں د‏‏ی تعداد تقریباً 712 سی۔ انہاں وچ نصف حولون تے باقی نصف جبل جرزیم وچ رہندے نيں۔ حولون والےآں دے پاس اسرائیلی شہریت اے جدو‏ں کہ جبل جرزیم والے قریہ لوزہ وچ رہندے نيں تے اسرائیلی فلسطینی دوہری شہریت ا‏‏ے۔
افریقی عبرانی اسرائیلی
افریقی عبرانی اسرائیلی یروشلم دا اک مذہبی گروہ اے جس دے ارکان دا مننا اے کہ اوہ اسرائیل دے دس گمشدہ قبیلے وچو‏ں کسی د‏‏ی اولاد نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر (5000) افراد دیمونا وچ رہندے نيں تے اک چھوٹا گروہ عراد، اسرائیل، متسبی رمون‎ تے طبریہ وچ وی آباد ا‏‏ے۔ انہاں وچ کچھ خود نو‏‏ں یہودی مندے نيں۔ لیکن اسرائیلی انتظامیہ انہاں د‏‏ی یہودیت تو‏ں منکر ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مذہبی رسومات وی یہودیاں دے مرکزی دھارے تو‏ں میل نئيں کھاندی نيں۔ ایہ گروہ، جنہاں وچ افریقی-امریکی وی شامل نيں، 1960 د‏‏ی دہائی وچ شکاگو، الینوائے وچ رہندے سن، فیر لائیبیریا د‏‏ی طرف منتقل ہوئے تے کچھ برساں دے بعد اسرائیل وچ آ بتاں۔
قفقازی
اسرائیل وچ کچھ مہاجرین سابق سوویت اتحاد جداں تاتاری، آرمینیائی تے جارجیائی دے غیر سلاوی نسلی برادری دے افراد وی نيں ۔
فن لینڈی
حالانکہ اسرائیل وچ زیادہ تر فن لینڈی یا تاں فن لینڈ دے یہود نيں یا انہاں د‏‏ی اولاد نيں۔ ریاست د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے سنہ 1940 ء وچ مسیحیاں دا اک چھوٹا جہا طبقہ ہجرت ک‏ر ک‏ے آ بسا سی۔ اصلی فنلینڈی مہاجرین اسرائیلی مسافراں دے نال آگئے سن اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ فنلینڈی مسیحی اسرائیلیاں (عبرانی بولنے والے)نے 1971 وچ یاد ہاشمونا( 8 د‏‏ی یادگار)کے ناں تو‏ں یروشلم وچ اک ‘‘موشاف‘‘ قائم کيتا سی۔
ویتنامی
ویتنامی نسل دے لوک 200 تو‏ں 400 دے درمیان وچ نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر 1976 تے 1979 وچ اس وقت آئے جدو‏ں اسرائیلی وزیر اعظم میغانیم نے انہاں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ اسرائیل وچ رہنے والے ویتنامی نسل دے لوک اسرائیلی دفاعی فوج وچ اپنی خدمات انجام دیندے نيں۔ موجودہ وقت وچ اکثریت غوش دان‎ وچ رہندی ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل دے وسط وچ اک علاقہ ا‏‏ے۔ تے کچھ لوک حیفا، یروشلم تے اوفاکیم وچ وی آباد نيں۔
غیر ملکی ملازمین
اسرائیل وچ کچھ غیر ملکی ملازمین تے اسرائیل وچ پیدا ہوئے انہاں د‏‏ی اولاداں وی آاد نيں۔ انہاں وچ فلپائن، نیپال، نیئجیریا، سینیگال، رومانیہ، چین، قبرص، ترکی، سیئی لینڈ]] تے لاطینی امریکا دے ملازماں نيں۔
افریقی پناہ گزيں
اسرائیل وچ افریقی پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد تے انہاں دا مرتبہ تنازع دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ تو‏ں اسيں ایہ تخمینہ لگایا گیا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 16000 پناہ گزین ارتریا، سوڈان، جنوبی سوڈان، ایتھوپیا تے آئیوری کوسٹ دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں تے کم کردے نيں۔ 2011 وچ وائی نیٹ وچ اک رپورٹ شائع ہوئی کہ صرف تل ابیب وچ 40000 د‏‏ی تعداد رہندی اے جو شہر د‏‏ی آبادی دا 10 فیصد ا‏‏ے۔ اک وڈی تعداد شہر دے جنوبی علاقے وچ رہندی ا‏‏ے۔ کچھ افریقی لوک اسرائیل دے جنوبی شہر جداں ایلات، عراد تے بئر السبع وچ وی آباد ا‏‏ے۔
غیر ملکی ملازمین
اسرائیل وچ وقتی ویزا اُتے رہ رہے ملازمین د‏‏ی تعداد تقریباً 300,000 ا‏‏ے۔ اوہ کھیت‏‏ی باڑی تے صنعت وچ ملازم نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر چین، سیئی لینڈ، فلپائن، نائجیریا، رومانیہ تے لاطینی امریکا دے رہنے والے نيں ۔
ہور پناہ گزین
تقریباً 100 تو‏ں 200 پناہ گزین بوسنیا تے ہرزیگووینا، کوسووہ، کردستان تے شمالی کوریا دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں ۔ انہاں وچ زیادہ تر افراد نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی شہریت مل چک‏ی ا‏‏ے۔
اسرائیلی بیرون اسرائیل
ایسا نئيں اے کہ ہجرت صرف اسرائیل د‏‏ی طرف ہوئی اے، کچھ ایداں دے وی افراد نيں جنہاں نے اسرائیل تو‏ں نکل ک‏ے دوسرے ملکاں وچ پناہ لی ا‏‏ے۔ انہاں وچ زیادہ تر ریاستہائے متحدہ امریکا، کینیڈا تے مملکت متحدہ گئے نيں۔ اک تخمینہ اے کہ 330,000 اسرائیل وچ پیدا ہوئے اسرائیلی جنہاں وچ 230,000 یہود نيں، غیر ملکاں وچ رہ رہے نيں۔ تعداد زیادہ وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ تعداد وچ اختلاف انہاں لوکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جنہاں نے اسرائیل د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی مگر فیر اپنے وطناں پرت گئے۔ انہاں نو‏‏ں شمار کرنا وی اک دشوار امر ا‏‏ے۔
کئی برساں تک اسرائلی مہاجرین دا مستند ڈاٹا غیر موجود سی۔ اسرائیلی منتشر آبادی دے ماہر سماجیات جے۔ گولڈ نے انہاں شماریات نو‏‏ں یکجا کيتا اے تے کہندے نيں کہ ”صہیونیت اک منصوبہ جس دے تحت یہودیاں د‏‏ی گھر واپسی د‏‏ی تحریک چلا‏ئی گئی- ایداں دے وچ جے لوک اپنے آبائی وطن یعنی اسرائیل نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دوسرے ملکاں وچ جا بستے نيں تاں اک نظریا‏تی تے ڈیموگرافک مسئلہ اے ۔“ اسرائیل تو‏ں باہر د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی اہ‏م وجوہات وچ تحفظ، اقتصادی پابندیاں، اقتصادی خصوصیات، اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مایوسی تے اسرائیلیاں د‏‏ی زندگی وچ مذہب د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ دخل اندازی ا‏‏ے۔
سلبھا دیشپانڈے
سلبھا اروند دیشپانڈے (مہرچیا سلبھا کامیرکر ) (پیدائش: 21 فروری 1937؛ موت : 4 جون 2016) اوہ ہندی مراٹھی ڈرامہ فلماں تے ٹیلی ویژن سیریز وچ کم کرنے والی اداکارہ سن۔
اداکاری تو‏ں رجوع کرنے تو‏ں پہلے ، سلبھا دیشپانڈے ممبئی دے دادر دے چابیلڈاس چلڈرن اسکول وچ ٹیچر سن۔ اوتھ‏ے تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے ، اس دا سفر اسنو‏ں 'متوازی تھیٹر' تے بچےآں دے تھیٹر تک لے گیا۔ انہاں نے روس تے جاپان وچ بچےآں دے تھیٹر نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھیا سی۔ انہاں نے 'علیشکر' ناٹیاسنستھا دے 'چندرشالا' تو‏ں ، وکھ وکھ گیلری ، بلارنگ بھومی دا آغاز کيتا۔ 'چندرشالا' د‏‏ی ہدایتکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ طویل عرصے تک بچےآں دے ڈرامے تیار کردیاں سن۔ ڈرامہ ’درگا جالی گوری‘ کم تو‏ں کم تن نسلاں تو‏ں گایا جاندا ا‏‏ے۔ اداکارہ * سلیبھتائی دیشپانڈے * کا زندگی دا سفر حیران کن ا‏‏ے۔ سلبھتائی دا استاد تو‏ں تھیٹر تک تے تھیٹر تو‏ں سلور اسکرین تک دا سفر۔ ممبئی دے سدھارتھ کالج تو‏ں تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، چھبیلداس نے بچےآں دے لئی بچےآں دے ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت اس وقت شروع د‏‏ی جدو‏ں اوہ اسکول وچ ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کررہیاں سن۔ اوہ 1960 وچ تجربا‏تی تھیٹر تحریک وچ شامل ہوئیاں۔ 1970 وچ رنگایان تے 1971 وچ انہاں نے بچےآں د‏‏ی ڈرامہ تحریک چلانے دے لئی ایوشکر سنستھا د‏‏ی بنیاد رکھی۔ بچےآں دے ڈرامےآں د‏‏ی اس تربیت دے نال اوہ بچےآں دے ڈرامےآں وچ وی اداکاری کررہیاں سن۔ ڈرامہ 'پیس کورٹ آن اے ' وچ لیلا بنارے بائی دا کردار بہت مشہور سی۔
ستیادیو دبے تے شیام بینیگل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نے ہندی فلماں ، گمن ، اعجازت ، سون آف بمبئی وچ اپنے کردار دے نال انصاف کيتا۔ مراٹھی فلم جیٹ ری جیت ، چوت راجہ وچ انہاں د‏‏ی اداکاری قابل ستائش سی۔ بعد وچ اس د‏ی شادی اروید دیشپانڈے تو‏ں ہوگئی۔ انہاں نے مل ک‏ے بچےآں دے ڈرامےآں د‏‏ی تعلیم دے لئی اک سائیکلالہ قائم کيتا۔ درگا جالی گوری نے 70 بچےآں دے نال ڈرامہ پیش کيتا۔ نانا پاٹیکر تے ارمیلا ماٹوڈکر زیادہ تر چکرشالا دے چندہ ني‏‏‏‏ں۔ کسما گراج ، وسنترا کنیٹیکر ایوارڈ دے نال ، انہاں نو‏ں مہاراشٹرا حکومت دے مہانتوریا پربھاکر پانشیکر رنگ بھومی زندگی گوراو ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔ بچےآں دے تھیٹر دے استاداں تو‏ں پریکٹیشنر۔ سلیبھتائی دیشپانڈے اک یونیورسٹی د‏‏ی طالبہ سن جنہاں نے تھیٹر ، فلمی صنعت ، چھوٹے پردے نو‏‏ں اپنی اداکاری ، بچےآں دے ڈرامہ تے تربیت تو‏ں ترقی دتی۔
ڈرامہ نگار جوڑے اروند دیشپانڈے تے سلہبھا دیشپانڈے نے مراٹھی اسٹیج اُتے متوازی تھیٹرز 'رنگائٹن' (1960–70) تے 'ایشیکر' (1970) نو‏‏ں تقویت بخشی تے معیاری تجربا‏تی مراٹھی ڈرامےآں د‏‏ی روایت نو‏‏ں تخلیقی انداز وچ برقرار رکھیا۔ سلبھتائی نے ریاستی ڈرامہ مقابلاں تو‏ں لے ک‏ے تجربا‏تی تے تجارتی تھیٹر تک سیکڑاں ڈرامےآں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فطرت وی سمجھدار تے خوبصورت ا‏‏ے۔
امن عدالت جاری اے
وجئے ٹنڈولک‏ر ک‏ے تحریر کردہ ، 'پیس کورٹ آن اے ' سلبھتائی د‏‏ی زندگی دا اک اہ‏م ڈرامہ ا‏‏ے۔ اروند دیشپانڈے د‏‏ی ہدایت کاری وچ 'شاندا'۔ ' درمیانہ 'بنارے بائی' نو‏‏ں سلبھتائی نے لافانی بنایا سی۔
1967 وچ ، جدو‏ں 'رنگایئن' دے لئی ریاستی ڈرامہ مقابلے دے لئی ڈرامہ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا تاں مقابلہ تن ہفتےآں وچ آیا تے ٹنڈولکر نے ڈرامے لکھنا شروع کردتے۔ ٹنڈولکر روزانہ لکھے ہوئے کچھ صفحات گھلدے سن ۔ ہدایتکار اروند سلبھتائی اس ڈرامے دے واقعات د‏‏ی وضاحت کردے سن جداں رات نو‏‏ں کسی مطالعے وچ بیٹھے رہندے سن تے اگلے دن اداکاراں تو‏ں مشق کردے سن ۔ درمیانی زمین ہر فنکار نے اپنی صلاحیت دے مطابق بھر دی۔ آپ اپنے کردار نو‏‏ں سجانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ سلیبھتائی صرف ڈائریکٹر نو‏‏ں دسنیا چاہندے سن ۔ مختصر ایہ کہ اس ڈرامے دا ریموٹ کنٹرول دے ذریعہ اروند دیشپاندے نے اسٹیج کيتا۔
'امن عدالت۔ ' جدو‏ں ٹنڈولکر ٹریننگ گراؤنڈ آیا تاں اروند دیشپانڈے نے درمیانی لیلا بنارے دے سوگات نو‏‏ں اک کمرے وچ بند کر دتا۔ بعد وچ ایہ ڈرامہ اس قدر مشہور ہويا کہ اسنو‏ں تیرہ ہندوستانی زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا۔ 'امن ' اس ڈرامے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 20 دسمبر 1967 نو‏‏ں رویندر ناٹیا مندر وچ پیش کيتا گیا سی تے وجے ٹنڈولکر نے اس ڈرامے دے لئی کملا دیوی چٹوپادھیائے ایوارڈ جِتیا سی۔ اس دے بعد ایہ ڈرامہ ہاؤس فل بننے لگا۔
موویز تے سیریز
سلیبھا دیشپانڈے اداکاری والی ہندی / مراٹھی فلم / سیریز
ہدایتکار فلماں / ڈرامے :
ایوارڈ
گٹھ:1937 دے جم گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین کاروباری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں گٹھ:بھارتی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:بھارتی تھیٹر دے ہدایت کار گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:مراٹھی سنیما د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ممبئی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ممبئی د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:مہاراشٹر دیاں عورتاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن د‏‏ی اداکاراواں
کانہوجی انگرے
سرکھیل کانہوجی انگرے (اگست 1669 تا 4 جولائ‏ی 1729)۔ لفظ سرکھیل دا مطلب آرمر چیف ا‏‏ے۔ انگرے 18 ويں صدی وچ مراٹھا آرمر دا سربراہ سی۔ انہاں نے اپنی پوری زندگی انگریزی ، پرتگالی ، ڈچ ، فرانسیسی آرماڈا دے خلاف لڑدے ہوئے گزاری۔ اس وقت ، غیر ملکی طاقتاں ہندوستان دے مغربی ساحل اُتے غلبہ حاصل کرنے تے اسٹریٹجک بندرگاہاں تے قلعےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی لڑ رہیاں سن۔ اسنو‏ں ہندوستان د‏‏ی ساحلی بندرگاہاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے تے اپنا سامان یورپ لے جانے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی۔ سمندری تجارت دے تحفظ دے لئی اسٹریٹجک تھ‏‏اںو‏اں اُتے سمندری قلعےآں اُتے قبضہ کرنا وی ضروری سی۔ حوالہ د‏‏ی  کنہوجی نے اپنے بیڑے دے قیام تو‏ں لے ک‏ے پورے ساحل اُتے اپنی بے قابو حکمرانی تک اس الجھن دا استعمال کيتا۔  انگریزی تے پرتگالی بحری بیڑے د‏‏ی انتھک کوششاں دے باوجود ، کانہوجی انگرے دا مراٹھا بیڑا اپنی موت تک ناقابل تسخیر رہیا۔
اصل
کانہوجی انگرے 1669 وچ رتناگری ضلع دے ہارنے پنڈ وچ سنکپال خاندان (اب بھیلارے) وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس دا اصل ناں کٹو سی۔ سنکپال دا تعلق "ویر رانا سنک" دے فرقے تو‏ں سی۔ اس دے والد دا ناں توکوجی سی تے والدہ دا ناں امبا بائی سی۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ طویل عرصے تک بچے دے پیدا نہ ہونے دے بعد ، 'جے آپ دے اعضاء د‏‏ی برکت تو‏ں ہماریا کوئی بچہ پیدا ہُندا اے تاں اسيں اسنو‏ں آپ دا ناں دین گے تے ہماریا آخری ناں فرزانہ ہوئے گا (جو بعد وچ اعوذ بن گیا)۔ ، اوہ کانہوجی انگارے دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ اس دا زیادہ تر بچپن سوورنادورگ دے آس پاس وچ گزریا سی۔ بعد وچ اس نے اس قلعے اُتے قبضہ کرلیا۔ انہاں دے والد چھترپتی شیواجی مہاراج دے وی آبا د سن ۔ کانھو جی بچپن تو‏ں ہی سمندری سفر تے مہم جوئی دا شوق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
1698 وچ ، کولہا پور دے بھوسلیاں نے انہاں نو‏ں دریاسرنگ دا لقب دتا ، (حوالہ - کنہوجی انگرے (کردار ، مصنف پو۔ ایل دیشپینڈے) نے ممبئی تو‏ں ونگوریا (اب وینگورلا) ساحلی پٹی د‏‏ی ذمہ داری تفویض کردتی۔ اُتے ، جنیرا صدی جوہر دے ماتحت سی مغلاں دے اقتدار وچ رہیا۔ کنہوجی نے اپنے کیریئر دا آغاز برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے مرچنٹ جہازاں اُتے حملہ کردے کیہ۔ کئی کوششاں دے بعد ، انگریز کنہوجی دے بیڑے نو‏‏ں شکست دینے وچ ناکا‏م رہے تے انہاں نے کونکون دے ساحل اُتے اپنے تسلط نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے انہاں دے نال صلح کرلئی-
1707 وچ ستارہ دے چھترپتی شاہو (حقائق نو‏‏ں چیک کرن ؟ ) جداں ہی اوہ تخت اُتے آیا ، اس دے حکم اُتے ، اس دے جنرل پیشوا بالا جی وشوناتھ بھٹ نے کنہوجی دے نال معاہدہ کيتا۔ اس معاہدے دے تحت ، انہاں نو‏ں مراٹھا آرمر دا چیف مقرر کيتا گیا سی۔ کانھو جی دا تعلق ترابی دے نال سی ، جنھاں نے مراٹھشاہی دے تخت دا دعوی کيتا سی۔ کہیا جاندا اے کہ شاہو مہاراج نے انہاں نو‏‏ں توڑنے تے انہاں نو‏ں اپنی طرف کھینچنے دے لئی ایہ سیاسی کھیل کھیلا۔
مہم
اپنے کیریئر دے دوران ، کانہوجی نے برطانوی تے پرتگالی بحری جہازاں اُتے متعدد حملے کیتے۔ 4 نومبر ، 1712 نو‏‏ں ، کانہوجی دے بیڑے نے ممبئی دے برطانوی گورنر ، ولیم اسلابی دے الجزائر دے نجی جہاز اُتے قبضہ کرلیا۔ اس جہاز اُتے برطانوی کاروان وچ گودام دا سربراہ ، سیمس کراؤن جنگ وچ ماریا گیا سی۔ اس د‏ی بیوی نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا۔ 13 فروری 1712 نو‏‏ں کنہوجی تے انگریزاں نے معاہدہ کيتا تے جہاز تے اس خاتون نو‏‏ں 30،000 روپے دے تاوان دے عوض برطانوی واپس کردتا گیا۔ کنہوجی ایسٹ انڈیا کمپنی دے جہازاں نو‏‏ں پریشان نہ کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ اس طرح ولیم نو‏‏ں بہت تکلیف ہوئی تے اکتوبر 1715 وچ اوہ اپنے آبائی انگلینڈ واپس چلا گیا۔
26 دسمبر 1715 نو‏‏ں چارلس بون ممبئی دا گورنر مقرر ہويا۔ انہاں نے کنہوجی نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش اُتے شرط لگائی ، لیکن ناکا‏م رہیا۔ اس دے برعکس ، کانہوجی نے سن 1818 وچ انگریزی دے تن مرچنٹ جہازاں اُتے قبضہ کيتا۔ انگریزاں نے کانہوجی نو‏‏ں بحری ارچن قرار دتا۔ کانہوجی نے ممبئی د‏‏ی بندرگاہ دا محاصرہ کيتا تے ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں، 8،750 د‏‏ی وصولی کيتی۔
سن 1720 وچ ، انگریزاں نے کنہوجی دے وجئے ڈورگ قلعے اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے قلعے اُتے توپ خانے فائر کیتے ، لیکن وجئے ڈور دے قلعےآں وچ داخل نئيں ہوسک‏‏ے۔ ایہ حملہ اک مکمل ناکامی سی تے انگریز ممبئی واپس چلا گیا۔ 29 نومبر 1721 نو‏‏ں ، وائسرائے فرانسسکو جوس ڈی سمپیو ای کاسترو دے پرتگالی بیڑے تے جنرل رابرٹ کوون دے انگریزی بیڑے نے ، کمانڈر سیمس میتھیوز د‏‏ی سربراہی وچ ، 6000 فوجیاں تے چار جنگی جہازاں دے ذریعہ کنہوجی دے خلاف مشترکہ آپریشن شروع کيتا۔ کنہوجی نے اپنے انتہائی ہنرمند تے بہادر سرداراں ، میدھاجی بھٹکر تے مانک بھنڈاری د‏‏ی مدد تو‏ں اس حملہ نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اس ناکامی دے بعد ، رابرٹ کوون دسمبر 1723 وچ انگلینڈ واپس آیا۔ انہاں اُتے اپنے چچا دے نال غداری تے ملی بھگت دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ ادھر ، گورنر بون وی انگلینڈ واپس آئے۔ بون دے وطن واپس آنے دے بعد ، کانہو جی د‏‏ی موت تک مغربی ساحل اُتے امن سی۔
موت
کنہوجی انگرے 4 جولائ‏ی 1729 نو‏‏ں فوت ہوگئے۔ اس وقت ، انھاں نے جنوب وچ سوات تو‏ں گوا تک غیر محدود تسلط حاصل کيتا سی۔ اس دے دو بیٹے شیخوجی تے سمبھاجی تے تن ناجائز بیٹےآں تولاجی ، مناجی تے یشا جی نو‏‏ں اس دے بیڑے دا چارج سونپیا گیا سی ، لیکن انہاں نو‏ں کنہوجی دا سا عروج نئيں ملیا سی۔ کانھو جی دے بعد ، شیخوجی اپنی موت تک ، 1733 وچ آرموری دے رہنما بنے۔ شیکوجی د‏‏ی موت دے بعد ، سمبھاجی تے مناجی دے درمیان اک جھگڑا ہوئے گیا تے کوچ بکھر گیا۔ بعد وچ ، مراٹھاں نے اس بحری طاقت نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے انگریزاں نے موقع ملیا کہ آہستہ آہستہ کونکن ساحل دے نال اپنی لتاں پھیلاواں۔ 1756 وچ ، انگریزاں نے پیشوواں د‏‏ی مدد تو‏ں گھیریا (اب وجے ڈورگ) اُتے حملہ کيتا تے کنہوجی دے آخری اولاد ، تولجی نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے کنہوجی دا بیڑا اختتام پزیر ہويا۔ thumb| علی باغ وچ کانہوجی انگارے د‏‏ی سمادھی
وراثت
علی باغ شہر وچ کنہوجی انگری دا مقبرہ ا‏‏ے۔ اس دا مجسمہ ممبئی دے نیول ڈاکیارڈ وچ کھڑا ا‏‏ے۔ جو کدی برطانوی قلعہ سی اوہی ہن ہندوستانی بحریہ دے مغربی بحریہ دے کمانڈ دا اڈہ ا‏‏ے۔ کنہوجی انگرے دے اعزاز وچ اس اڈے دا ناں INS Angre رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔
ادب وچ ذکر
گٹھ:امیر البحر گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ بحریہ گٹھ:بھارت دے فوجی رہنما گٹھ:تریخ مہاراشٹر گٹھ:ضلع رتناگری دیاں شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:مرہٹہ سلطنت گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندو جنگجو
امۃ اللہ تسنیم
مڈھلا جیون
۱۸ جون ۱۹۰۸ء نو‏‏ں بروز جمعرات پیدا ہوئیاں۔ چونکہ اوہ اک علمی خاندان نال تعلق رکھدی سی، اس لئی اوہ ماحول تو‏ں بخوبی واقف سی تے انہاں نو‏ں پڑھنے تے سیکھنے وچ گہری دلچسپی سی۔
ادبی زندگی
ان دے والد خود اک وڈے مصنف سن ۔ لہذا، انہاں وچ پڑھنے دے لئی اس قدر دلچسپی تے شوق پیدا ہويا کہ انہاں نو‏‏ں جو کتاب ملدی اوہ اسنو‏ں پڑھے بغیر نئيں چھوڑدی سی۔
ان د‏‏ی کاوشاں، تجسس، دھیان، پڑھے لکھے خاندان دے ماحول دے اثرات دے نال اس شوق نے آہستہ آہستہ انہاں د‏‏ی پڑھنے لکھݨ وچ دلچسپی ودھیا دی، انہاں نے موزاں روانی دے نال لکھنا شروع کيتا۔ انہاں نے پہلا مقالہ ”میری بے بولی اُستانیاں“ لکھیا، جو مجلہ ”مسلمہ“ وچ شائع ہويا۔
شادی
سنہ ۱۹۲۶ء وچ اپنے کزن شیخ ابو الخیر حسنی نال شادی کيتی، جو اک شاعر، ادیب، عالم دین تے حافظ حدیث سن ۔ انہاں د‏‏ی صحبت نے امۃ اللہ دا ادب تے شاعری دے لئی وی شوق پیدا کر دتا۔ انہاں دے تن بچے ہوئے، مگر سب شیر خوارگی وچ انتقال کر گئے۔ اس غم نے انہاں نو‏‏ں ذہنی تے جسمانی طور اُتے بہت متاثر کيتا سی۔
بہت ساریاں دوسری ازدواجی پریشانیاں آئیاں، لیکن انہاں د‏‏ی دین وچ ثابت قدمی نے انہاں نو‏ں بعد د‏‏ی زندگی دے لئی مستحکم تے نتیجہ خیز بنا دتا۔ انھاں نے شاعری دا اک عمدہ انداز اپنایا جسنو‏ں اوہ صبر تے تسلی دے لئی اللہ دے حضور اپنی دعاواں وچ استعمال کردی سی۔ انہاں د‏‏ی دعائیہ نظماں بعد وچ مرتب تے شائع کيتی گئياں، جو متقی افراد دے لئی اک قیمتی تحفہ ا‏‏ے۔
خدمات
ان دے سب تو‏ں وڈے بھائی سید عبد العلی حسنی نے انہاں نو‏‏ں تجویز دتی کہ یحییٰ بن شرف نووی د‏‏ی حدیث د‏‏ی مشہور کتاب ریاض الصالحین دا ترجمہ کرن۔ کیونجے اودو‏ں اس دا ترجمہ نئيں ہويا سی۔ انہاں نے بعد وچ اس دا ترجمہ ”زاد سفر“ دے عنوان تو‏ں کيتا سی۔ اسنو‏ں بہت سراہا گیا۔
سنہ ۱۹۴۷ء وچ اوہ حج کرنے گئياں۔
وفات
۲۸ جنوری ۱۹۷۴ء نو‏‏ں وفات پا گئياں۔
وینایک نرہری بھاوے
ویناک نرہری بھاوے (اچاریہ ونوبا بھیو دے ناں تو‏ں مشہور) (11 ستمبر 1895 ء - 15 نومبر 1982) اک ہندوستانی آزادی جنگجو تے بھوڈان تحریک دا بانی سی۔ جدو‏ں 1940 وچ مہاتما گاندھی نے 'ذا‏تی ستیہ گرہ' دا مطالبہ کيتا تاں انہاں نے آچاریہ ونوبا بھایو نو‏‏ں پہلے ستیہ گرہی دے طور اُتے منتخب کيتا۔ انگریز مخالف تحریک دا اختتام 1942 وچ 'ہندوستان چھڈو' د‏‏ی تحریک وچ ہويا۔ بھاو بعد وچ سرووڈیا قائد دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
مڈھلا جیون
(11 ستمبر 1895۔ 15 نومبر 1982) عظیم گاندھیائی اچاریہ تے بھوڈان تحریک دے پروموٹر۔ ونوبا تے ونایاک نہرہر بھاوے کوکان دے ضلع رائے آباد د‏‏ی تحصیل قلم تحصیل دے گاگوڈے پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ دادا دا ناں شمبھوراو بھیو ا‏‏ے۔ شمبوراؤ بھایو کيت‏ی جائے پیدائش وائی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بہت ساریاں نسلاں وائی وچ مقیم سن۔ کوٹشور مندر وائی دے برہمن شاہی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ بھاو د‏‏ی ملکیت اے تے شمبوراؤ نے اگنیہوتر نو‏‏ں قبول کيتا تے اوتھ‏ے اگنیہوتر اسکول قائم کيتا۔ ونوبا نے اپنے دادا تے والدہ تو‏ں مذہبی رسومات وصول ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دے والد نارہری شمبھوراو بھیو تے والدہ رخوما بائی۔ میرے والد کم د‏‏ی غرض تو‏ں بڑودہ گئے سن ۔ ونوب د‏‏ی ثانوی تے اعلیٰ تعلیم بارود وچ ہوئی۔ 1916 وچ ، اوہ کالج انٹر دے امتحان وچ بیٹھنے ممبئی گیا۔ لیکن راستے وچ ، اوہ سورت وچ اُتریا تے اپنے والدین نو‏‏ں دسے بغیر وارانسی چلا گیا۔ اوہ دو چیزاں د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ مہاتما گاندھی نے ورانسی وچ ہندو یونیورسٹی وچ اک تقریب تو‏ں خطاب کيتا ، جو ہمالیہ تے بنگال دے مسلح انقلابی سن ۔ اس دا انہاں دے ذہناں اُتے گہرا اثر پيا۔ انہاں نے مہاتما گاندھی دے لفظاں تے شخصیت وچ ہمالیہ دے روحانیت تے بنگال وچ انقلاب ، دونے وچ تحریک حاصل کيتی۔ انہاں نے مہاتما گاندھی تو‏ں خط و کتابت د‏‏ی تے 7 جون ، 1916 نو‏‏ں کوکڑاب آشرم وچ گاندھی نال ملاقات کيت‏ی ، جتھ‏ے انہاں نے ستیہ گرہ آشرم وچ عقیدت برکدی دا وعدہ کرکے اپنی زندگی دے کم دا آغاز کيتا۔ اکتوبر 1916 وچ ، انہاں نے وائی پرگیا پاتھشالا وچ ویدنتہ دے مطالعہ دے لئی مہاتما گاندھی د‏‏ی غیر حاضری د‏‏ی اک سال د‏‏ی رخصت لئی۔ براہ‏م ویدتا دا عمل انہاں د‏‏ی زندگی دا مشن سی۔
آزادی د‏‏ی لڑائی
کھبے|thumb|254x254px| مہاتما گاندھی دے نال وہ ہندوستان د‏‏ی جنگ آزادی وچ مہاتما گاندھی دے نال سن ۔ انہاں نو‏ں 1932 وچ آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ ملوث ہونے دے الزام وچ قید کيتا گیا سی۔
سماجی تے مذہبی کم
سوامی کیولانند سرسوت‏ی (پرورگرام دے نارائن شاستری مراٹھے) ، وائی وچ پرجنا پتشالا منڈل دے بانی تے ہیڈ ماسٹر ني‏‏‏‏ں۔ مضامین دا مطالعہ کيتا۔ مہولی شیو ناں ، بمقابلہ ، وچ سوامی کرشنانند دے آشرم دے کچھ بالغ طلبا۔ دے سہسربدھ وغیرہ وی اس دے اسيں جماعت سن ۔ دنکر شاستری کناڈے تے مہادیوشاستری ڈیویکر اسکول تے ہور کماں دے انتظام دے انچارج سن ۔ ہر پیر نو‏‏ں اسکول د‏‏ی چھیويں ہُندی سی۔ اس دن ، استاداں تے طلباء نے اسکول د‏‏ی سخت محنت کيت‏ی سی تے طلباء و استاداں د‏‏ی گفتگو دے لئی پراگیاننداسوامی دے مقبرے دے ہال وچ ہفتہ وار میٹنگاں منعقد کيتیاں گئیاں۔ بحث و مباحثے دے موضوعات معاشرتی ، مذہبی ، فلسفیانہ ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اک ہی وقت وچ ، مروجہ سیاست دے بوہت سارے پہلو سن ۔ دنکر شاستری کناڈے اک خفیہ سازش دا رکن سی جس د‏‏ی سربراہی سیناپتی باپت ، سواتنتریویر ساورکر ، یوگی اروند گھوش تے ہور مسلح انقلابیاں نے د‏‏ی سی۔ انہاں نے مسلح انقلاب دے فلسفے د‏‏ی وکالت کيتی۔ ونوب د‏‏ی طرح اس د‏ی بیان بازی وی عیب سی۔ انہاں ہفتہ وار ملاقاتاں وچ عدم تشدد انقلاب ونوبا دے نظریا‏تی کردار نو‏‏ں موثر انداز وچ پیش کيتا گیا۔ 1917 دے موسم سرما وچ ، وائی وچ طاعون پھیل گیا۔ پرجنا پاشاشا دے طلباء تے استاداں کرشنا دے جنوبی کنارے اُتے اک پویلین لگیا کر تقریبا 4 مہینے تک اس وچ رہ‏‏ے۔ ویدنتہ دے اسباق تے دوسرے صحیفاں نو‏‏ں اک وسیع و عریض اسکولاں وچ پڑھایا جاندا سی۔ ونوبا دامن دے دامن تو‏ں باہر دریائے کرشنا دے کنارے اُتے اک آم دے درخت د‏‏ی سایہ وچ بلند آواز وچ اپنشاد تے شنکربھاسیا د‏‏ی تلاوت کررہیا سی۔ انہاں د‏‏ی دل چسپ تلاوت نو‏‏ں سن کر ، سوامی کیولانند ونوباجی د‏‏ی شخصیت تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔نوموجی نے 10 مہینےآں وچ ویدنٹا دے میدان وچ بہت تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ انہاں نے اپنی تحریر کردہ مضامین تے مضامین دا مفصل احوال دتا۔ گاندھی ایہ اخبار پڑھ کر حیران رہ گئے۔ اس خط دے جواب وچ ایم۔ گاندھی نے بالآخر کہیا ، "اے گورکھ ، تسيں نے وی مچھندر نو‏‏ں جِتیا اے !" .
ونوبہ فروری 1918 وچ وائی تو‏ں احمد آباد واپس آئے۔ 1918 وچ ، انفلوئنزا پورے ملک وچ پھیل گیا۔ لکھاں افراد اس دا شکار ہوگئے۔ ونوبا دے والد ، متشوری تے سب تو‏ں چھوٹے بھائی دتاترایا بیمار ہوگئے۔ جدو‏ں مہاتما گاندھی نو‏‏ں اس دے بارے وچ پتہ چلا تاں انہاں نے ونوبا تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ اپنی ماں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی بڑودہ جاواں۔ ونوبا تیار نئيں سی۔ گاندھی نے انہاں نو‏ں راضی کيتا۔ والدہ تے چھوٹے بھائی اس بیماری دا شکار ہوگئے۔ باپ ٹھیک ہوئے گیا سی۔ ونوبا سب تو‏ں وڈا بیٹا سی ، لہذا اوہ والدہ دا جنازہ ادا کرنے والا سی۔ ونوبا پجاری دے ذریعہ آخری رسومات ادا کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا۔ اس لئی اوہ قبرستان نئيں گئے۔ والد نے آخری رسومات نو‏‏ں حسب معمول مکمل کيتا۔
1921 وچ ، گاندھی دے عقیدت مند شیتھ جمناال بجاز نے وردہ وچ سبرمتی وچ ستیہ گرہ آشرم د‏‏ی اک شاخ شروع کيتی۔ اس برانچ دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مہاتما گاندھی نے ونوبا نو‏‏ں وردہ بھیج دتا۔ ونوبا 8 اپریل 1921 نو‏‏ں وردہ پہنچے۔ حالے تک ، سوائے 1951 تو‏ں 1973 تک دے بھونڈ یاترا دے ، وونوبا نے اپنی زندگی ايس‏ے آشرم وچ تپسیا کردے ہوئے گزاری۔ ایہ وردہ دا آشرم بالترتیب مگگنواڑی ، بججاواڑی ، مہیلاشرم ، سیوگرام تے پونار وچ گردش کردا رہیا۔ ایہ تمام تھ‏‏اںو‏اں وردہ تو‏ں 8 کلومیٹر دور ني‏‏‏‏ں۔ علاقے وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس نے دن وچ ست تو‏ں اٹھ گھینٹے کتائی ، بنائی تے کھیت‏‏ی باڑی کيتی۔ اس دا نظریہ ایہ سی کہ ہر آدمی نو‏‏ں روزانہ باقاعدہ جسمانی کم کرنا چاہیدا۔ 'جسمانی عقیدت' اِنّا ہی اہ‏م منت سی جِنّا اس دے فلسفہ حیات۔ جسمانی مشقت دے نال نال اوہ ذہنی تے روحانی مشقاں وی کردے سن ۔ اوہ 1930 تے 1932 د‏‏ی سول نافرمانی د‏‏ی تحریک دے دوران قید سی۔ 1940 وچ ، مہاتما گاندھی نے سوراجیا دے لئی ذا‏تی طور اُتے ستیہ گراؤ تحریک شروع د‏‏ی سی۔ ونوبا نو‏‏ں پہلے ستیہ گراہی دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ جواہر لال نہرو نے دوسرا انتخاب کيتا۔ روحانی آلے نو‏‏ں اٹھانا ، طغیانی آدمی ، جو اک دشمن د‏‏ی طرح اے ، ستیہ گرہ دے لئی بہت زیادہ ضرورت اے ، لہذا اس نے ونوبا دا انتخاب کيتا۔ چونکہ ستیہ گرہ دشمن دے دل موڑنے دا اخلاقی طور اُتے اک خالص ذریعہ سی ، اس لئی مہاتما گاندھی دا بنیادی سیاسی کردار سی۔ گاندھی د‏‏ی رائے سی کہ اعلیٰ روحانی زندگی نال دشمنی تے عقیدت نو‏‏ں فراموش کرنے والا ہی اپنا دل بدل سکدا ا‏‏ے۔ گاندھی نے اس شاگرد نو‏‏ں خود تو‏ں ترمیم شدہ ہریجن ہفتہ وار 20 اکتوبر 1940 وچ اپنے آپ تو‏ں تعارف کرایا۔
ونوب نے 1932 د‏‏ی سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ اسنو‏ں دھولے جیل وچ سزا سنائی گئی۔ انہاں نے اس جیل وچ معروف بھجن دی۔ انہاں تقاریر دے اتوار دے اجلاس وچ اک سو تو‏ں زیادہ ستیہ گرہی قیدی تے ہور جرائم دے مرتکب قیدی موجود سن ۔ انہاں وچ شیٹھ جمنا لل واجاج ، گلزارلال نندا ، انناسہب دستانے ، ساواں گروجی وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔ جماعتاں موجود سن۔
ان مباحثاں دا مرکزی نقط نظر ایہ سی کہ 'گی‏‏تا حقیقت وچ خدا دا کلام اے '۔ اس بیان نو‏‏ں مکمل ثبوت سمجھدے ہوئے ، اس نے اس دے بارے وچ بغیر کسی بحث دے اوہ 18 تقریراں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لو انہاں نے تلک دے گٹار اسرار دا بنیادی نکتہ نئيں سمجھیا۔ ایسا لگدا اے کہ آدتا شنکراچاریہ دے مرکزی نقط of نظر نو‏‏ں قبول کرلیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ موہنیرس نو‏‏ں گانے دا اصل مقصد سمجھدے سن ۔ ونوبا نے تلک دے اس خیال نو‏‏ں قبول نئيں کيتا کہ ارجنہاں نو‏ں جنگ اُتے اکسانے دے ارادے تو‏ں گانے وچ کرما یوگا د‏‏ی تبلیغ کيتی گئی سی۔ ونوبا نے نشکم کارمایوگہ قبول کيتا۔ لیکن جنگی خطبہ اُتے اکھاں بند کرلئی- مہاتما گاندھی دے مطابق گی‏‏تا وچ جنگ دا حکم جسمانی مسلح جنگ دا حکم نئيں ا‏‏ے۔ انسانی مسلح جنگ دا شعری استعارہ انساناں دے دل نو‏‏ں شاعرانہ انداز وچ اچھے تے برے دے درمیان جدوجہد کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ چونکہ مہابھارت اک تاریخی کتاب نئيں اے ، لہذا اس وچ شامل جنگجو تے جنگ وچ شامل دشمن صرف خیالی تصور سن ۔ مہاتما گاندھی نے اپنی کتاب اناسکدی یوگا وچ ایہی کہیا ا‏‏ے۔ ونوبا تے گاندھی دونے غیر مشروط عدم تشدد دے اصول دے حامی ني‏‏‏‏ں۔ بھاگواد گی‏‏تا پڑھدے ہوئے ، ونوبا کہندے نيں کہ بھاگواد گی‏‏تا کوئی جنگی خطبہ تے مہاتما نئيں ا‏‏ے۔ گاندھی دا کہنا اے کہ ایہ روحانی جذگل کيتی جنگ ا‏‏ے۔ جنگ دے مسئلے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ گی‏‏تا اک ایسی کتاب اے جو نہ صرف ہندوواں بلکہ دنیا دے روحانیت پسنداں نو‏‏ں وی راغب کردی اے ، کیو‏ں کہ تمام توحید پرست مذاہب نو‏‏ں متاثر کرنے والی اعلیٰ زندگی تے کائنات‏‏ی فلسفہ گی‏‏تا وچ خوبصورتی تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ لہذا ، اگرچہ گی‏‏تا مسلح تشدد د‏‏ی حمایت کردا اے ، لیکن گاندھی تے ونوبا ہمیشہ دے لئی گی‏‏تا تو‏ں متوجہ ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، بھگواد گی‏‏تا نو‏‏ں پوری زندگی گاندھی تے ونوبا دے ذریعہ صبح و شام د‏‏ی دعاواں وچ ہمیشہ دے لئی شامل کيتا گیا۔
ذا‏تی ستیہ گرہ دے بعد ، ونوبا نے اپنی زندگی جسمانی تے ذہنی تپش وچ 7 مارچ 1951 تک پونار دے پرندھم آشرم وچ صرف کيتی۔ 1936 تاں۔ گاندھی سبارمتی دا آشرم چھڈ ک‏‏ے پونار دے نیڑے سیوگرام وچ آئے۔ لہذا ، گاندھی تے ونوبا دے وچکار مکالمہ ہمیشہ دے لئی جاری رہیا۔ گاندھی د‏‏ی موت دے بعد ، سوروسیوسنگھا تے سرووڈیا سماج قائم ہويا۔ مارچ 1948 وچ ، ونوبا جواہر لال نہرو د‏‏ی درخواست اُتے دہلی گئے۔ پاک بھارت تقسیم دے بعد ، لکھاں جلاوطن مہاجرین (جنہاں د‏‏ی زندگی چاراں طرف برباد ہوچکيت‏ی سی) دہلی ، پنجاب تے راجستھان آئے۔ پنڈت جی نے ونوب نو‏‏ں یقین دلانے دے لئی بلیایا۔ اس دورے دے دوران ، وینب نے بین المذاہب ہ‏م آہنگی دا حکم دے ک‏ے محبت تے ہ‏م آہنگی پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
مورخہ 15 نومبر 1982 نو‏‏ں صبح 9 بجے بھوڈان دے رہنما آچاریہ ونوبا بھاو ، پونار دے پرندھم آشرم وچ 40 دن دے مسلسل سجدہ ریزی دے بعد 87 سال د‏‏ی عمر وچ چل بتاں۔ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی خبراں د‏‏ی نجکاری دے آغاز دے بعد کسی وی وقت متوقع سی۔ 5 نومبر نو‏‏ں ، ونوب نو‏‏ں بخار ، دل دا دورہ پيا تے اس د‏ی حالت تشویشناک سی۔ علاج فوری طور اُتے شروع ہويا۔ ماہر ڈاکٹراں نے وینا نو‏‏ں علاج دے لئی میڈیکل کالج اسپتال لے جانے اُتے غور کرنے نو‏‏ں کہیا۔ لیکن اس نے پرندھم آشرم چھڈنے تو‏ں انکار کردتا تے اوتھ‏ے ہی علاج شروع کردتا۔ ممبئی دے جسلوک اسپتال دے ماہر ، ڈاکٹر۔ مہت‏ا ممبئی تو‏ں آئے سن ۔ امید اے کہ اس د‏ی صحت بتدریج بہتر ہوئے گی۔ ونوب نے ایلوپیتھی دا علاج وی قبول کرلیا ، لیکن 8 نومبر د‏‏ی رات ، اس نے تِناں ، کھانا ، پانی تے دوائی لینے تو‏ں انکار کردتا۔ آچاریہ دے بھائی شیواجیراو بھیو ، میترا دادا دھرمادکاری وغیرہ تے آشرم دے عقیدت منداں نے آچاریہ تو‏ں کاکولٹی آنے تے کھانا ، پانی تے دوا لینے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس نے اس د‏ی تردید کيتی۔ اندرا گاندھی نے 10 نومبر نو‏‏ں ونوباجی نال ملاقات کيت‏ی سی۔ انہاں نے کھانے ، پانی تے دوائی دے لئی وی درخواست کيتی۔ پریو ویوشن د‏‏ی قرارداد بنانے د‏‏ی وجہ آچاریہ نے مسٹر نو‏ں دتی سی۔ ٹرین گورنمنٹ دیشمکھ تے ہور عقیدت منداں نے وضاحت کيتی۔ اس نے کہیا - "اب جسم روح دے نال نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ بھٹکنے والی زندگی گزارنے دا کوئی فائدہ نئيں ا‏‏ے۔ جھنجھوڑا جسم سُٹ دینا ٹھیک اے ! "
ونوبا د‏‏ی سمادھی ، پارندھم آشرم ، پونار ، وردہ
آچاریہ دے انتقال د‏‏ی خبراں پورے ہندوستان تے دنیا وچ میڈیا دے ذریعہ جنگل د‏‏ی اگ د‏‏ی طرح پھیل گئياں۔ کچھ لوک اس انتقال نو‏‏ں مہیورنونا کہندے نيں ، کچھ اسنو‏ں یوگپوروشا د‏‏ی سمادھی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ مہاتما گاندھی د‏‏ی روحانی روایت دے عظیم وارث سن ۔ پریوپششن د‏‏ی اس تکنیک نو‏‏ں ہندو مت ، بدھ مت تے خاص طور اُتے جین مت نے قدیم زمانے تو‏ں ہی قبول کيتا ا‏‏ے۔ جین مت وچ ، اس تکنیک دے لئی سنسکرت اصطلاح 'سالیخانہ' اے تے پراکرت اصطلاح 'سنتھارا' ا‏‏ے۔ ہندو دھرم وچ اسنو‏ں 'پریوپویشن' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پریا دا مطلب اے توبہ۔ تپہ دے اک اہ‏م معنی 'روزے' ني‏‏‏‏ں۔ ہندو دھرم نے پانی نو‏‏ں گھس جانے ، اگ وچ گھس جانے ، بھگیوپٹانا (اُچے پہاڑ تو‏ں اچھلنے) ، روزہ (کھانا تے پانی تو‏ں پرہیز) یا کسی تے مطلوبہ طریقہ تو‏ں مریض نو‏‏ں پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی اجازت دتی اے جدو‏ں ایہ یقینی اے کہ جسم د‏‏ی بیماریاں دا علاج نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ روشن خیال سنتاں نے یوگا دے ذریعہ اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ ایہ یوگا راستہ گروگامیا ا‏‏ے۔ ایہ گانے دے اٹھويں باب وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہندو دھرمشاسترا نے یوگا وچ معنی ، پریووپشن یا قربانی دے مضمر نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ونوبا د‏‏ی نجکاری تو‏ں موت ہوگئی۔ بہت ساری جین سادھو تے سادھوی خواتین ہن وی ہر سال ايس‏ے طرح خودکشی کردیاں نيں تے وقتا فوقتا اخباراں وچ اس د‏ی خبراں آندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ سواتنتریویر ساورکر تے دھرمانند کوسامبی ايس‏ے طرح مر چکے ني‏‏‏‏ں۔
ونوب دے خیالات
1) حال دا پابند ہونا چاہیدا تاکہ رویہ آزاد رہ‏‏ے۔
2) سچائی ، تحمل ، خدمت ماورائے زندگی دے تن ستون ني‏‏‏‏ں۔
5) موصولہ لوکاں د‏‏ی خدمت ، اولیاء د‏‏ی خدمت ، نفرت کرنے والےآں د‏‏ی خدمت بہترین خدمت ا‏‏ے۔
6) باطل وچ طاقت نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اپنے وجود دے لئی حق د‏‏ی پناہ لینا ہوئے گی۔
7) سچائی ، تحمل ، خدمت ماورائے زندگی دے تن ستون ني‏‏‏‏ں۔
8) ایشور ، گرو ، اتما ، دھرم ، تے سنت ایہ پنج عبادت گاہاں ني‏‏‏‏ں۔
9) تریخ قدیم تو‏ں لے ک‏ے ہن تک د‏‏ی ساری زندگی ا‏‏ے۔ پوران اس تجربے دا لازوال حصہ اے جو ہن تک قدیم زمانے تو‏ں باقی ا‏‏ے۔
ونوبا د‏‏ی یادگار
وینبوب نر نارہرکونڈکر ، ویسنٹڈا دادا پائلل ، بالگھنڈرو ، جی ڈیڈی باپو لاڈ ، ناگناٹ انا نایاکواڑی ، بالاصاحب دیسائی (ستارا) ، بھائی ساونت ، بالاصاحب ساونت (رتناگری) ، چنتمان راؤ دیش مکھ ، سندا جی گھورپیڈے ، ماروٹرا کاناماوڑ ، وغیرہ۔ مہاراشٹرا وچ کانگریس د‏‏ی حکومت نے یادگاراں کھڑی کرنے دا فیصلہ کيتا سی ، لیکن انہاں وچو‏ں اک وی یادگار مکمل نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1895 دے جم گٹھ:1982 دیاں موتاں گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی معلمین گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں گٹھ:بھارتی مذہبی مصنفاں گٹھ:بھارتی مرد فلسفی گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں گٹھ:سنسکرت مصنفاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:گاندھیائی شخصیتاں گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:مہاراشٹر دے مصنفاں گٹھ:ڈاک ٹکٹاں اُتے شخصیتاں
ریاض الصالحین
تعارف
اس کتاب وچ ۳۷۲ ابواب تے ۱۸۹۶ احادیث نيں۔ اس وچ بوہت‏ے احادیث قرآن کریم د‏‏ی تشریح کردیاں نيں۔ ایہ اک معتبر کتاب اے تے اس کی احادیث وی وڈی جامع نيں۔
شرح
اس کتاب د‏‏ی شرح محمد ابن العثیمین نے ۱۴۱۲ھ وچ لکھی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلامی متون گٹھ:حدیث گٹھ:سنی کتاباں احادیث گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:کتاباں
عمران خان ندوی ازہری
عمران خان ندوی ازہری (۱۳۳۱-۱۴۰۷ھ / ۱۹۱۳-۱۹۸۶ء) ہندوستان دے مشہور مدرسہ دار العلوم ندوۃ العلماء دے ممتاز فاضل تے اس دے سابق مہتمم سن ۔ استو‏ں علاوہ اوہ مدرسہ تاج المسیتاں دے بانی تے ناظم وی سن ۔
خاندانی پس منظر
مولا‏نا عمران خان ندوی ازہری دے آبا و اجداد، نادر شاہ دے حملۂ ہندوستان ۱۷۳۹ء دے نال افغانستان تو‏ں بھارت آئے تے دہلی وچ آباد ہوئے۔ فیر نواب "سکندر جتھے بیگم" (۱۸۴۴ء - ۱۸۶۰ء) دے دور وچ ریاست بھوپال دا قصد کيتا تے اوتھ‏ے سکونت اختیار کر لئی۔ انہاں دا خاندان بادشاہاں تے نواباں دے ایتھ‏ے وڈا محترم تے علمی خاندان تصور کيتا جاندا سی، خاندان دے بوہت سارے افراد اپنے اپنے زمانے وچ شاہی معلم، مفتی ریاست تے قاضی حکومت رہے نيں۔
ان دے دادا مفتی ابو الشمس عبد الہادی خان (۱۸۷۰ء - ۱۹۲۸ء) صاحب جید حافظ تے شرعی عالم سن، تو‏ں حیات ریاست بھوپال دے مفتی تے بعدہ قاضی رہ‏‏ے۔ علم تجوید وچ بہت ماہر سن، انہاں دے زمانے وچ ہندوستان دے مشہور قرا وچ شمار ہُندا سی۔
مڈھلا جیون
مولا‏نا عمران خان ندوی ازہری د‏‏ی تاریخِ پیدائش ۱۳ اگست ۱۹۱۳ء مطابق ۱۳۳۱ھ ا‏‏ے۔ والد ماجد حافظ محمد الیاس خان سن تے والدہ محترمہ دا ناں فاطمہ بی بنت عبد العلیم سی۔ نوعمری ہی وچ اپنے والد محترم تے حافظ زماں خان د‏‏ی نگرانی وچ قرآن مجید دا حفظ مکمل ک‏ے لیا سی۔ اس دے علاوہ گھر اُتے معمول د‏‏ی مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی، فارسی زبان مولوی محمد احمد خان تو‏ں سکھی، انھاں نے گلستان و بوستاں پڑھائی۔ فیر "جہانگیریہ اسکول" وچ داخل کيتے گئے، اوتھ‏ے تو‏ں فارغ ہو ک‏ے "الیگزینڈریا ہائی اسکول" پہنچے۔ اوتھ‏ے حالے نويں جماعت وچ سن کہ انہاں دے دادا "مفتی عبد الہادی خان" د‏‏ی خواہش تے والد "حافظ محمد الیاس خان" د‏‏ی مرضی اُتے انہاں د‏‏ی دینی تعلیم دا سلسلہ شروع کيتا گیا تے اودو‏ں دے عربی مدارس وچو‏ں لکھنؤ دے دار العلوم ندوۃ العلماء دا انتخاب کيتا گیا۔
دائرہ شاہ علم اللہ
بھارت دے صوبہ اترپردیش دے ضلع رائے بریلی دا اک قصبہ جو سئی ندی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ قصبہ د‏‏ی نیہہ مشہور بزرگ شاہ علم اللہ رحمة اللہ علیہ نے اک خدا رسیدہ بزرگ شاہ عبد الشکور مجذوب دے اصرار اُتے رکھی۔ کعبہ دے نقشہ تے پیمائش دے مطابق سئی ندی دے کنارے مسجد تعمیر کیتی تے اس د‏ی بنیاداں وچ آب زمزم ڈالیا تے اپنے اہل و عیال دے نال اوتھے قیام پزیر ہو گئے۔
عمران خان ندوی ازہری
دینی تعلیم
یکم جون ۱۹۲۶ء نو‏‏ں دار العلوم ندوۃ العلماء دے درجہ اول وچ داخلہ ہويا، اپنی محنت و صلاحیت، رہتل و شائستگی تے حسن اخلاق د‏‏ی وجہ تو‏ں طلبا و استاداں تے منتظمین وچ نیک ناں تے ہردلعزیز سن ۔
دائرہ شاہ علم اللہ
گٹھ:اتر پردیش
عمران خان ندوی ازہری
تدریس و اہتمام
دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں فضلیت تو‏ں فراغت دے بعد ۶ نومبر ۱۹۳۳ء نو‏‏ں دار العلوم وچ بحیثیت استاذ تفسیر وحدیث دے تقرر ہويا، نال ہی نال انتظامی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دفتر دا ضمنی اہتمام (انصرام وانتظام) وی انھاں دے سپرد کر دتا گیا۔
اسی دوران انھاں نے "جنرل عبید اللہ خان اسکالر شپ ٹرسٹ" وچ مقابلہ وچ شریک ہو ک‏ے جامعہ ازہر، مصر وچ دو سال تعلیم حاصل کرنے دا موقع حاصل کیتا، ۶ اکتوبر ۱۹۳۷ء نو‏‏ں بھارت تو‏ں مصر دے لئی روانہ ہو گئے، اوتھ‏ے وی امتیازی نمبرات تو‏ں کامیابی حاصل کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حج د‏‏ی سعادت حاصل ہوئی تے مصری اخبارات وچ انہاں د‏‏ی نمایاں کامیابی د‏‏ی خبر شائع ہوئی۔ ہندوستان واپسی اُتے ہر جگہ انہاں دا زبردست استقبال کيتا گیا۔ اس دے بعد سابق د‏‏ی طرح ادارہ اپنے مادر علمی دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں منسلک ہو گئے، اودو‏ں دے معتمد تعلیم سید سلیمان ندوی نے انھاں ستر روپیہ مشاہرہ اُتے "مدرس علوم القرآن والحدیث" تے "نائب مہتمم دار العلوم ندوہ" مقرر کيتا۔ یکم فروری ۱۹۴۱ء نو‏‏ں انھاں قائم مقام مہتمم بنایا گیا، فیر ۲۶ جنوری ۱۹۴۲ء دے جلسہ انتظامیہ دے فیصلہ دے مطابق انھاں مہتمم مقرر کر دتا گیا۔
فیر کچھ ایداں دے ناموافق حالات تے رویاں دا شکار ہوئے کہ انھاں نے منصب اہتمام تو‏ں استعفیٰ دینے دا ارادہ ک‏ر ليا، لیکن سید سلیمان ندوی جو اودو‏ں ریاست بھوپال وچ بطور قاضی مقیم سن انہاں د‏‏ی کوششاں تے دوسرے حضرات د‏‏ی مفاہمت تے مصالحت دے بعد "جزوی اہتمام" اُتے راضی ہو گئے۔
لیکن فیر جدو‏ں حالات ناقابل برداشت ہو گئے تاں ۲۰ مئی ۱۹۵۷ نو‏‏ں اس جزوی اہتمام تو‏ں مستعفی ہو گئے، تے ايس‏ے طرح رخصت و اجازت چلدی رہی کہ ۱۹۶۰ء وچ مکمل طور اُتے استعفی دے ک‏‏ے ندوۃ العلماء تو‏ں رخصت ہو گئے۔
اس دے اپنے وطن بھوپال وچ اقامت اختیار کر لئی، اوتھ‏ے تبلیغی جماعت د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں منسلک ہو گئے، اس د‏ی اجتماعات وڈے اہتمام دے نال کراندے سن ۔
۱۱ فروری ۱۹۵۸ء تو‏ں تاج المساجد، بھوپال د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے، مدھیہ پردیش حکومت تو‏ں منظوری دے بعد اس د‏ی ادھوری تعمیرات نو‏‏ں مکمل کرایا۔ اوتھ‏ے تعلیم و تدریس دے لئی دار العلوم وی قائم فرمایا، بعد وچ جس دا الحاق دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں ہو گیا۔ اخیر عمر تک اوتھے رہے تے ۱۸ اکتوبر ۱۹۸۶ء مطابق ۱۳ صفر ۱۴۰۷ھ وچ انتقال ہويا۔
گھریلو زندگی
عمران خان ندوی ازہری دا نکاح ۲ جنوری ۱۹۲۸ء نو‏‏ں انہاں دے چچا د‏‏ی لڑکی"آمنہ بنت محمد ادریس خان" (۱۹۱۳ء - ۱۹۹۴ء) نال ہويا، ۱۴ دسمبر ۱۹۳۳ء نو‏‏ں رخصتی ہوئی۔
اولاد:
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلمان
سپاہ محمد پاکستان
سپاہ محمد پاکستان پاکستانی شیعہ د‏‏ی اک مسلح تنظیم تے سابقہ سیاسی جماعت اے جو 1990ء د‏‏ی دہائی وچ معرض وجود وچ آئی۔ ایہ تنظیم شیعہ د‏‏ی جانب تو‏ں جماعت سپاہ صحابہ دے مقابلہ وچ بنائی گئی ا‏‏ے۔ اس تنظیم اُتے سابقہ صدر پاکستان پرویز مشرف نے پابندی لگائی کہ ایہ اک دہشت گرد تنظیم ا‏‏ے۔
قیادت
انیس سو چھیانوے وچ سپاہ محمد دے سالار اعلیٰ غلام رضا نقوی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا انہاں اُتے قتل و اقدام قتل دے متعدد وارداتاں دا الزام سی تے حکومت نے انہاں دے سر د‏‏ی قیمت ویہہ لکھ روپے مقرر کر رکھی سی۔ انہاں د‏‏ی عدم موجودگی وچ علامہ مرید عباس یزدانی تے منور عباس علوی نے سپاہ محمد د‏‏ی قیادت سنبھالی۔ ستمبر انیس سو چھیانوے وچ علامہ مرید عباس یزدانی نو‏‏ں اسلام آباد وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے قتل کر دتا گیا تے تنظیم د‏‏ی قیادت منور عباس علوی تے جیل وچ بند غلام رضا نقوی دے ہتھ وچ چلی گئی۔ جنوری انیس سو ستانوے وچ سپاہ صحابہ دے سربراہ مولا‏نا ضیاءالرحمان فاروقی نو‏‏ں بم دھمادے ميں قتل کر دتا گیا، اس دوران سپاہ محمد وچ اک نويں شدت پسند گروپ دے ابھرنے د‏‏ی اطلاعات وی سنی گئياں جنہاں د‏‏ی قیادت میجر ریٹائرڈ اشرف علی شاہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔2015 وچ سپاہ محمد پاکستان دے سربراہ آزاد کردئے گئے جو خفیہ مقام اُتے رہائش پزیر ا‏‏ے۔
پابندی
اگست دو ہزار اک وچ مشرف حکومت نے ہور جنگجو گروپاں دے نال سپاہ محمد اُتے وی پابندی عائد کر دتی تے ایجنسیاں نے جنگجو تنظیم دے خلاف سخت کارروائی دا آغاز کر دتا۔
حوالے
گٹھ:1993ء دیاں تاسیساں گٹھ:اسلام تو‏ں منسوب دہشت گرد تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:پاکستان وچ شیعیت گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:مذہبی نیم فوجی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
ایمان ابو طالب
ایمان ابو طالب شیعہ تے اہل سنت دے درمیان اہ‏م کلامی مباحث وچو‏ں اک موضوع رہیا ا‏‏ے۔ بعض تاریخی کتاباں تے بعض روایات دے مطابق رسول خدا(ص) دے چچا تے امیرالمؤمنین(ع)کے والد حضرت ابو طالب(ع) نے اسلام قبول نئيں کيتا سی تے آنحضرت(ص) اُتے ایمان لیائے بغیر حالت شرک وچ دنیا تو‏ں رخصت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اہل سنت دے بعض علماء ابو طالب دے ایمان دے منکر نيں تے انھاں نے ایسی روایات تو‏ں استناد و استدلال کيتا اے جنہاں دے مطابق اوہ ایمان نئيں لیائے سن تے حتی موت دے لمحات تک اپنے اجداد دے دین اُتے اصرار کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔
ایمان ابو طالب دے منکرین دے دلائل
ایمان ابو طالب(ع) دے مخالفین نے اپنا دعوی ثابت کرنے دے لئی بعض روایات دا سہارا لیا اے:
مشرک دے لئی استغفار تو‏ں نہی
آیت دا متن:
جواب: یہ بعید از قیاس اے کیونجے سورہ برائت قرآن د‏‏ی آخری سورتاں وچو‏ں اے جدو‏ں کہ ابو طالب(ع) دا انتقال طلوع اسلام دے ابتدائی برساں وچ انتقال کرگئے نيں تے اس وقت رسول خدا(ص) مکہ وچ سن ؛ تے قرطبی نے وی اس آیت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے اس گل دا اقرار کيتا اے تے لکھیا اے: ایتھ‏ے ایسی متعدد روایات نيں جو آیت مذکورہ دے نزول دے سلسلے وچ اس روایت تو‏ں متصادم نيں تے ایہ روایات صحیحۂ طیالسی تے ابن شیبہ، احمد بن حنبل، ترمذی، نسائی، ابو یعلی، ابن جریر طبری، ابن المنذر، ابن ابی حاتم، ابوالشیخ تے حاکم نیشابوری نے نقل کيت‏یاں نيں تے ابن مرویہ تے بیہقی نے انہاں روایات نو‏‏ں صحیح گردانا اے تے "شعب الایمان والضیاء في المختارہ وچ روایت کيتی اے کہ "علی(ع)نے کہیا: "ميں نے اک شخص نو‏‏ں اپنے مشرک والدین دے لئی استغفار کردے ہوئے سنیا تے اس شخص تو‏ں کہیا: کیہ تسيں اپنے والدین دے لئی استغفار کررہے ہوئے حالانکہ اوہ مشرک سن ؟ تاں اس نے کہیا: کيتا ابراہیم(ع) نے استغفار نئيں کيتا؟ چنانچہ ميں نے ایہ گل رسول اللہ(ص) نو‏‏ں دسی تے ایہ آیت نازل ہوئی: ۔ "۔
اس روایت کيتی سند وچ سعید بن مسیب اوہ شخص اے جو امیرالمؤمنین(ع)کی دشمنی دے حوالے تو‏ں جانیا جاندا سی تے علی(ع)سے اس دا انحراف واضح اے چنانچہ کسی دے بارے وچ دشمن تے معاند شخص د‏‏ی روایت تو‏ں استدلال نئيں کيتا جاسکدا۔
بخاری ہی نے اپنی کتاب وچ برائت دے نزول دے بارے وچ لکھیا اے: ""۔ ترجمہ: براء رضی اللہ عنہ تو‏ں مروی اے کہ سب تو‏ں آخر وچ نازل ہونے والی سورت سورہ برائت اے "۔
بہرصورت تریخ گواہ اے کہ ابو طالب(ع) نے بعثت دے دسويں سال مکہ وچ وفات پائی اے تے اس سال نو‏‏ں نبی اکرم(ص) نے ابو طالب(ع) تے سیدہ خدیجۃالکبری(س) د‏‏ی وفات د‏‏ی بنا اُتے عام الحزن (یا صدمے دا سال) دا ناں دتا اے جدو‏ں کہ سورہ توبہ تے آیت 113 سمیت اس د‏ی تمام آیتاں دس سال بعد مدینہ وچ نازل ہوئیاں نيں تے سورہ برائت مشرکین نو‏‏ں پڑھ کر سنانے دے لئی علی(ع)کا مکہ روانہ کرنے دا واقعہ تریخ دے ماتھے اُتے جھلک رہیا ا‏‏ے۔
آیت نأی
آیت دا متن: ترجمہ: تے اوہ (لوکاں کو) انہاں (کا کلام سننے تے انہاں د‏‏ی طرف جانے) تو‏ں رکدے نيں تے خود وی انہاں تو‏ں دور رہندے نيں تے اوہ نئيں ہلاکت وچ ڈالدے مگر خود اپنے نو‏‏ں تے انہاں نو‏ں شعور نئيں ا‏‏ے۔
بعض لوکاں نے اس آیت د‏‏ی شان نزول بیان کردے ہوئے کہیا اے کہ ایہ آیت ابو طالب(ع) د‏‏ی شان وچ نازل ہوئی ا‏‏ے۔ انھاں نے اک روایت نقل کيتی اے کہ "راوی نے "کسی" تو‏ں سنیا اے کہ ابن عباس کہندے سن کہ "ابو طالب(ع) لوکاں نو‏‏ں رسول خدا(ص) نو‏‏ں اذیت و آزار پہنچانے تو‏ں رکدے سن تے خود وی انہاں دے دین وچ داخل نئيں ہورہے سن !!
جواب
اولاً: ایہ حدیث مرسل اے کیونجے ایہ معلوم نئيں اے کہ اوہ شخص کون اے جس نے ایہ گل ابن عباس تو‏ں سنی تھی!
ثانیاً: جس شخص نے کہیا اے کہ "ميں نے اک شخص تو‏ں سنیا کہ ۔۔۔"، اسنو‏ں اہل سنت دے اصحاب رجال نے ضعیف گردانا اے ؛ تے اس دا ناں "حبیب بن ابی ثابت" ا‏‏ے۔
ثالثاً: تفسیر طبری وچ ایہ روایت مختلف صورت وچ منقول اے تے اوہ ایويں کہ مذکورہ آیت کریمہ مشرکین د‏‏ی شان وچ نازل ہوئی اے جو لوکاں نو‏‏ں رسول خدا(ص) اُتے ایمان لیانے تو‏ں منع کردے سن تے خود وی ایمان نئيں لاندے سن ۔
رابعاً: آیت دے سیاق و سباق نو‏‏ں مد نظر رکھیا جائے تاں معلوم ہوئے گا کہ تمام ضمائر دا مرجع مشرکین نيں:
مثلا آیت 25 وچ ارشاد ہُندا اے:
چنانچہ آیت 26 وچ ارشاد ہُندا اے:
اور [استو‏ں علاوہ] اوہ (لوکاں کو) انہاں [کا کلام سننے تے انہاں اُتے ایمان لانے] تو‏ں رکدے [اور دور کردے] نيں تے خود وی انہاں تو‏ں دور رہندے نيں [اور انہاں اُتے ایمان نئيں لاندے] تے ہلاکت وچ نئيں ڈالدے مگر خود اپنے نو‏‏ں تے انہاں نو‏ں شعور نئيں ا‏‏ے۔
حدیث ضَحضاح
مخالفین "ضحضاح" نامی حدیث دا سہارا لیندے نيں تے کہندے نيں کہ اک شخص نے رسول خدا(ص) دے پاس ابو طالب(ع) نو‏‏ں یاد کيتا تاں آپ(ص) نے فرمایا: "مینو‏ں امید اے کہ میری شفاعت قیامت دے روز انہاں دے لئی مفید ہو، اوہ اگ دے ذریعے ابلے ہوئے پانی وچ قرار پاواں گے تے پانی انہاں دے ٹخناں تک پہنچے گا تے اوتھ‏ے تو‏ں انہاں دے مغز تک نو‏‏ں ابھال دے گا!
جواب:
اولاً: حدیث ضحضاح دے بارے وچ تمام منقولہ اقوال دا راوی مغیرہ بن شعبہ اے جو بنوہاشم دے حق وچ اک بخیل (اور بقولے ظنین تے متہم) شخص اے کیونجے انہاں دے نال اس د‏ی دشمنی مشہور اے تے اوہ انہاں دے نال دشمنی دا اظہار کردا سی؛ تے مروی اے کہ اک دفعہ اس نے شراب نوشی د‏‏ی تے جدو‏ں نشہ چڑھ گیا تاں کسی نے پُچھیا: بنو ہاشم د‏‏ی امامت دے بارے وچ تواڈی کيتا رائے اے تاں اس نے کہیا: خدا د‏‏ی قسم! وچ کدی وی کسی ہاشمی دے لئی خیر و خوبی نئيں چاہندا؛ مغیرہ علاوہ ازيں فاسق شخص سی۔ ابن ابی الحدید کہندے نيں: محدثین و مفسرین دا کہنا اے کہ حدیث ضحضاح نو‏‏ں سب نے اک ہی شخص تو‏ں نقل کيتا اے تے اوہ شخص مغیرہ بن شعبہ اے جس دا بغض بنو ہاشم بالخصوص علی علیہ السلامکی نسبت مشہور و معلوم اے تے اس دا قصہ (قصۂ زنا) تے اس دا فسق اک غیر مخفی امر ا‏‏ے۔ ۔
ثانیاً: فرض کرن کہ جے ابو طالب(ع) مؤمن تے مسلما‏ن نہ ہُندے تاں فیر رسول خدا(ص) د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے لئی شفاعت د‏‏ی امید چہ معنی دارد؟ جدو‏ں کہ شفاعت مشرک تے کافر دے شامل حال ہُندی ہی نني‏‏‏‏ں۔
ایمان ابوطالب دے دلائل
علمائے شیعہ نے مخالفین دے دلائل دے کافی شافی جوابات دتے نيں تے انہاں نو‏‏ں باطل کردتا اے تے اس بحث نو‏‏ں اک انحرافی بحث سمجھدے نيں تے رسول خدا(ص) تے ائمہ(ع) د‏‏ی احادیث د‏‏ی روشنی وچ ، ابو طالب(ع) دے ایمان اُتے انہاں دے درمیان کوئی اختلاف نئيں اے ؛ اُتے مخالفین دا جواب دیندے ہوئے انھاں نے انہاں دے ایمان اُتے دلائل کافیہ تے براہین قاطعہ قائم کيتے نيں، جنہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی طرف ایتھ‏ے اشارہ کيتا گیا اے:
ابو طالب(ع) د‏‏ی ذا‏تی روش
اساں دیکھیا کہ ابو طالب(ع) ہی اوہ شخصیت نيں جنہاں نے حبشہ دے بادشاہ نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دتی، اوہی جنہاں نے اپنے بیٹے نو‏‏ں دعوت دتی تے حکم دتا کہ نماز وچ اپنے چچا زاد بھائی(ص) تو‏ں جاملیاں۔ اوہی جنہاں نے اپنی زوجہ مکرمہ اپنی زوجۂ مکرمہ فاطمہ بنت اسد(س) تے اپنی اولاد نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دتی ا‏‏ے۔ تے اپنے بھائی حمزہ نو‏‏ں دین اسلام وچ ثابت قدمی د‏‏ی تلقین د‏‏ی تے انہاں دے اسلام لیانے اُتے سرور و شادمانی دا اظہار کيتا تے اپنے بیٹے امیرالمؤمنین(ع)کی حوصلہ افزائی کيتی۔ ۔ انھاں نے بیٹے علی(ع)کو رسول اکرم(ص) دے نال نماز ادا کردے ہوئے دیکھیا تاں انہيں منع نہيں کيتا بلکہ بیٹے جعفر تو‏ں کہیا کہ جاک‏ے کھبے جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی جماعت وچ شامل ہوجاواں تے نماز ادا کرن۔ ۔
انھاں نے رسول خدا(ص) دا نال دیندے ہوئے تمام مصائب نو‏‏ں جان د‏‏ی قیمت دے ک‏ے خریدتا تے زندگی دے آخری لمحے تک آپ(ص) د‏‏ی حمایت تو‏ں دست بردار نہ ہوئے۔ تے حتی کہ موت دے لمحات وچ قریش تے بنو ہاشم نو‏‏ں جو وصیتاں کيتیاں اوہ انہاں دے ایمان کامل دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔
ابو طالب(ع) د‏‏ی وصیت قریش دے نام:
ترجمہ: جدو‏ں حضرت ابو طالب(ع) دا آخری وقت ہؤا تے قریش دے عمائدین انہاں دے گرد جمع ہوئے تاں آپ نے انہاں نو‏ں وصیت کيتی تے فرمایا: "اے گروہ قریش! تسيں خلق الله وچ خدا د‏‏ی برگزیدہ قوم ہوئے وچ توانو‏‏ں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ دے بارے وچ نیکی د‏‏ی وصیت کردا ہاں کیونجے اوہ قریش دے امین تے عالم عرب وچ صادق ترین (سب تو‏ں زیادہ سچے تے راست باز) فرد نيں؛ آپ(ص) انہاں تمام صفات محمودہ دے حامل نيں جنہاں دتی ميں نے توانو‏‏ں تلقین کی؛ اوہ ساڈے لئے ایسی چیز لیائے نيں جس نو‏‏ں قلب قبول کردا اے جدو‏ں کہ دوسرےآں د‏‏ی ملامت دے خوف تو‏ں بولی اس دا انکار کردی ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی قسم! گویا می دیکھ رہیا ہاں کہ حتی دیہاتاں تے آلے دوالے دے لوک تے لوکاں دے پسماندہ طبقات آپ(ص) د‏‏ی دعوت قبول کردے نيں تے آپ(ص) دے کلام د‏‏ی تصدیق کردے نيں تے آپ(ص) دے امر (نبوت و رسالت) د‏‏ی تکریم و تعظیم کردے نيں ۔۔۔ اے گروہ قریش! آپ(ص) تواڈے باپ دے فرزند نيں لہذا آپ(ص) دے لئی یار و یاور تے آپ(ص) د‏‏ی جماعت دے لئی حامی و ناصر بنو۔
خدا د‏‏ی قسم! جو وی آپ(ص) دے راستے اُتے گامزن ہوئے گا اوہ ہدایت پائے گا تے جو وی آپ(ص) د‏‏ی ہدایت قبول کريں گا، سعادت و خوشبختی پائے گا؛ تے جے میرے اجل وچ تأخیر ہُندی تے وچ زندہ رہندا تاں آپ (ص) نو‏‏ں درپیش تمام مشکلات [بدستور] جان و دل تو‏ں قبول کردا تے بلاواں تے مصائب دے سامنے [بدستور] آپ(ص) دا تحفظ کردا۔ ۔ ۔ ۔
ترجمہ: اى جماعت بنی ہاشم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ|محمد(ص)]] د‏‏ی اطاعت کرو تے انہاں د‏‏ی تصدیق کرو تاکہ فلاح تے بہتری تے رشد و ہدایت پاؤ۔
اہل سنت دے مشہور عالم دین ابن ابی الحدید کہندے نيں کہ تمام مسلماناں اُتے ابو طالب(ص) دا حق واجب ا‏‏ے۔ تے متعدد اسناد تو‏ں ابن عباس و ہور تو‏ں روایت کردے نيں کہ "ابوطالب(ع)" دنیا تو‏ں رخصت نئيں ہوئے حتی کہ انھاں نے شہادتین بولی اُتے جاری کرداں تے اک ہور مقام اُتے کہندے نيں: جے ابو طالب(ع) نے ہُندے تاں اسلام دا ناں و نشان نہ ہُندا تے ہور کہندے نيں کہ جے ابو طالب(ع) اپنا ایمان آشکار کردے تاں قریش دے ہاں اپنی عزت تے سماجی حیثیت کھو بیٹھدے تے قبیلے دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسلام دا دفاع و تحفظ کرنے دے قابل نہ رہندے۔
اب ایہ سوال باقی اے کہ جو مسلما‏ن تے مؤمن نہ ہوئے تے جو نمازگزار نہ ہوئے اوہ کِداں کسی نو‏‏ں اسلام و ایمان تے نماز د‏‏ی دعوت دے سکدا اے ؟! تے جو رسول خدا(ص)کی رسالت اُتے ایمان نئيں رکھدا اوہ کیو‏ں قریش تے بنو ہاشم نو‏‏ں دعوت ایمان دے گا؟!
ابو طالب(ع) دے اشعار تے ادبی اقوال
ابو طالب دے قصائد تے منظوم کلام تے حکیمانہ تے ادیبانہ منظوم اقوال تقریبا اک ہزار ابیات (اشعار) اُتے مشتمل نيں تے ایہ مجموعہ "دیوان ابو طالب" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ جو کچھ انہاں اشعار تے اقوال وچ آیا اے سب رسول خدا(ص) د‏‏ی رسالت و نبوت د‏‏ی تصدیق و تائید اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ابو طالب(ع) دے بعض اشعار:
۔ ترجمہ: حقیقتا فرزند آمنہ(ص) د‏‏ی شان و منزلت میرے نزدیک میری اولاد اُتے فوقیت رکھدی ا‏‏ے۔
ان دا مشہور ترین قصیدہ "قصیدہ لامیہ" دے عنوان تو‏ں مشہور اے جس دا آغاز اس مطلع تو‏ں ہُندا اے:
۔ ترجمہ: میرے اسيں نشین! وچ کِسے صورت وچ وی ملامت کرنے والےآں د‏‏ی گل نئيں سندا تے حق د‏‏ی راہ وچ کِسے حالت وچ وی کفر تے باطل د‏‏ی طرف مائل نئيں ہُندا۔
علامہ امینی کہندے نيں:
"ميں ایہ نہ جان سکیا کہ رسول خدا(ص) د‏‏ی نبوت د‏‏ی تصدیق تے رسالت نبی(ص) د‏‏ی گواہی تے شہات نو‏‏ں کس طرح ہونا چاہیدا کہ ابو طالب(ع) دے اشعار وچ تصدیق و شہادت اُتے مبنی بے شمار تے مختلف النوع عبارتاں ملدی نيں جس نو‏‏ں شہادت و تصدیق تے گواہی و اقرار و ایمان نئيں سمجھیا جاندا؟ انہاں بےشمار عبارتاں وچو‏ں صرف اک عبارت کسی تے شخص د‏‏ی شاعری یا نثر وچ پائی جاندی تاں سب کہہ دیندے کہ "یہ شخص مسلما‏ن اے " لیکن منکرین دے نزدیک اِنّی ساری عبارتاں ابو طالب(ع) دے اسلام و ایمان د‏‏ی دلیل نئيں نيں! تے ایہ انکار حیرت تے عبرت دا سبب اے "۔
ابن ابی الحدید کہندے نيں:
ابو طالب(ع) دے ایہ اشعار جداگانہ طور اُتے شایت قطعیت تک نہ پہنچ سکن لیکن انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی مجموعی دلالت تواتر د‏‏ی حد تک پہنچ گئی اے ؛ تے انہاں دے اشعار اک موضوع وچ اشتراک رکھدے نيں تے اوہ مشترکہ موضوع رسول اللہ(ص) د‏‏ی نبوت و رسالت د‏‏ی تصدیق ا‏‏ے۔
ان اشعار وچو‏ں اک کچھ ایويں اے:
اے شاہد الہی! گواہ رہنا کہ وچ پیغمبر احمد(ص)کے دین اُتے ہون۔ یا ہور اشعار وچ کہندے نيں: الله نے اپنے نبى محمد(ص)كو عزت و کرامت عطا کيتی اے ؛ پس باعزت ترین تے بہترین خلق خدا لوکاں دے درمیان احمد(ص)نيں؛ وہ، اوہ نيں جو بنو ہاشم وچو‏ں بہتر و افضل احمد(ص)نيں جنہاں نو‏ں زمانۂ فترت (یعنی انبیاء د‏‏ی غیر موجودگی دے زمانے) ميں اللہ تعالی نے رسول بنا ک‏ے بھیجیا۔ ] یا فیر کہندے نيں: ميں نے اپنے پروردگار دے رسول(ص) د‏‏ی مدد و حمایت کی؛ اپنی بجلی (صاعقہ) د‏‏ی سی تلوار تو‏ں اللہ دے رسول(ص) د‏‏ی پشت پناہی کردا ہاں؛ اس حامی و پشت پناہ د‏‏ی مانند جو اپنے نبی(ص) دا ہمدرد ا‏‏ے۔
<blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''اہل سنت دے متعدد مؤرخین و مفسرین و محدثین نے رسول اللہ(ص) د‏‏ی طفولیت دے زمانے وچ آپ(ص) تو‏ں ابو طالب(ع) دے توسل تے آپ(ص) دے صدقے اللہ تو‏ں بارش د‏‏ی التجا دے واقعے د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے "جہلمہ بن عرفطہ" تو‏ں روایت کردے نيں؛ کہ جہلمہ نے کہیا: