cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغربی تہذیب دی تریخ
ریاستہائے متحدہ امریکا: 1945–1980
1980 تک ، بوہت سارے امریکی اپنے ملک دے بارے وچ مایوسی دا شکار ہوئے گئے سن ۔ صرف دو سپر پاوراں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت دے باوجود ، ویتنام د‏‏ی جنگ دے نال نال 1960 د‏‏ی دہائی د‏‏ی معاشی بدحالی تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ معاشی بدحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا اک بہت ہی کم اعتماد ملک بن گیا۔
یورپ
سجے|thumb| [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دی تشکیل ]] جنگ دے اختتام اُتے ، یورپ دا بیشتر حصہ کڑاں لکھاں بے گھر مہاجرین دے نال کھنڈرات وچ پيا سی۔ مغربی اتحادیاں تے سوویت یونین دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے بعد ، یورپ نو‏‏ں لوہے دے پردے نے تقسیم کيتا تے براعظم نو‏‏ں مغرب تے مشرق دے درمیان تقسیم کردے ہوئے دیکھیا۔ مغربی یوروپ وچ ، فاشزم دے چیلنج تو‏ں جمہوریت بچ گئی سی تے مشرقی کمیونزم دے نال شدید دشمنی دا دور شروع ہويا سی ، جو 1980 د‏‏ی دہائی تک جاری رکھنا سی۔ فرانس تے برطانیہ نے نويں تشکیل شدہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ اپنے آپ نو‏‏ں مستقل عہدے حاصل کرلئی ، لیکن مغربی یورپی سلطنتاں زیادہ دیر تک اس جنگ تو‏ں محفوظ نئيں رہیاں تے مغربی یوروپی قوم کوئی وی فیر تو‏ں عالمی امور وچ سب تو‏ں وڈی طاقت نئيں بن سک‏‏ے گی۔
ان بے پناہ چیلنجاں دے باوجود ، مغربی یورپ اک بار فیر معاشی تے ثقافتی پاور ہاؤس بن گیا۔ سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں مالی امداد دے مارشل پلان د‏‏ی مدد تو‏ں ، تے بعد وچ یوروپی کامن مارکیٹ دے ذریعے نیڑے نیڑے معاشی انضمام دے ذریعے ، مغربی یورپ تیزی تو‏ں اک عالمی معاشی طاقت گھر دے طور اُتے ابھریا۔ اٹلی تے مغربی جرمنی د‏‏ی فتح شدہ قوماں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی اہ‏م معیشتاں تے اتحادی بن گئياں۔ انہاں د‏‏ی بازیابی نو‏‏ں اس قدر نشان زد کيتا گیا کہ مورخین اطالوی معاشی معجزہ دا حوالہ دیندے نيں تے مغربی جرمنی تے آسٹریا دے معاملے وچ ورسٹ شیفٹس ونڈر (جرمن معاشی معجزہ)۔ thumb| ووکس ویگن بیٹل مغربی جرمنی د‏‏ی تعمیر نو ، ورسٹ شیفس ونڈر ، یا "معاشی معجزہ" دا آئکن سی۔ سوویت وسطی تے امریکن مغرب دے وچکار طاقت دے نويں توازن دا سامنا کردے ہوئے ، مغربی یورپی ملکاں اک دوسرے دے نیڑے نیڑے منتقل ہوگئياں۔ 1957 وچ ، بیلجیم ، فرانس ، نیدرلینڈز ، مغربی جرمنی ، اٹلی تے لکسمبرگ نے روم دے سنگ میل معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں یورپی معاشی برادری تشکیل دتی گئی ، کسٹم ڈیوٹیاں تے محصولات تو‏ں پاک تے اک نويں یورپی جیو سیاسی قوت دے عروج د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ آخر کار ، اس تنظیم دا ناں تبدیل کرکے یوروپی یونین یا (EU) کردتا گیا ، تے برطانیہ ، آئرلینڈ ، تے ڈنمارک سمیت بہت ساری دوسری اقوام شامل ہوگئياں۔ یورپی یونین نے یورپی ملکاں دے وچکار معاشی تے سیاسی تعاون د‏‏ی سمت کم کيتا۔
زیادہ تر یورپی ملکاں فلاحی ریاستاں بن گئے ، جس وچ حکومتاں نے ٹیکساں دے ذریعے اپنے لوکاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ خدمات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1980 تک ، زیادہ تر یورپ وچ بزرگاں دے لئی آفاقی صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے پنشن سی۔ بے روزگاراں نو‏‏ں وی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں آمدنی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، تے یوروپی کارکناں نو‏‏ں طویل چھیويں دے وقت د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی۔ بوہت سارے دوسرے حقدار قائم ہوئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے یورپی باشندے اعلیٰ معیار دے معیار زندگی تو‏ں لطف اندوز ہوئے گئے۔ اُتے ، 1980 د‏‏ی دہائی تک ، فلاحی ریاست دے معاشی مسائل ابھرنے لگے سن ۔
اس دوران یورپ وچ بوہت سارے اہ‏م سیاسی رہنما سن ۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران جلاوطنی وچ فرانسیسی حکومت دے رہنما چارلس ڈی گال نے کئی سال فرانس دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے فرانس دے لئی دنیا وچ اک عظیم طاقت دا درجہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
اگرچہ اس دور وچ مجموعی طور اُتے یورپ نسبتا پُر امن سی ، برطانیہ تے اسپین دونے ہی دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا شکار سن ۔ برطانیہ وچ ، پریشانیاں نے آئرش جمہوریہ برطانیہ تو‏ں وفادار یونین دے خلاف جنگ کردے ہوئے دیکھیا۔ اسپین وچ ، باسکی علیحدگی پسند گروہ ، ای ٹی اے نے شمال مشرقی اسپین وچ نسلی اقلیت باسکیو‏ں دے لئی آزادی حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ ، اسپینیارڈ دے خلاف دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا آغاز کيتا۔ اُتے دہشت گردی د‏‏ی ایہ دونے مہمات ناکا‏م ہوئے گئياں۔
یونان ، اسپین تے پرتگال دے ل left ، کھبے تے سجے دے وچکار نظریا‏تی لڑائ جاری رہی تے پارلیمانی جمہوریت دا ظہور پریشان کن سی۔ یونان نے 1970 د‏‏ی دہائی وچ خانہ جنگی ، بغاوت تے بغاوت دا تجربہ کيتا۔ پرتگال ، 1930 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اک ماپہلے فاشسٹ حکومت دے تحت تے یوروپ د‏‏ی غریب ترین اقوام دے درمیان ، اس نے اپنی سلطنت وچ آزادی د‏‏ی تحریکاں دے خلاف ، 1974 دے بغاوت تک ، اک محافظ کارروائی کيت‏‏ی سی۔ مغربی یورپ وچ آخری آمرانہ آمریت دا خاتمہ 1975 وچ ہويا ، جدو‏ں اسپین دے ڈکٹیٹر فرانسسکو فرانکو دا انتقال ہوگیا۔ فرانکو نے ملک نو‏‏ں جدید بنانے تے معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ انہاں دے جانشین شاہ جان کارلوس نے ملک نو‏‏ں آئینی بادشاہت وچ تبدیل کردتا۔ 1980 تک ، تمام مغربی یورپی ملکاں جمہوریت د‏‏ی شکل وچ سن۔
برطانوی سلطنت تے دولت مشترکہ 1945–1980
متبادل=A formal group of Elizabeth in tiara and evening dress with eleven politicians in evening dress or national costume.|سجے|thumb|250x250px| ملکہ [[ایلزبتھ دوم|الزبتھ دوم تے دولت مشترکہ دے رہنما ، 1960 د‏‏ی دولت مشترکہ دے وزرائے اعظم د‏‏ی کانفرنس ، ونڈسر کیسل وچ ۔ ]] 1945 تو‏ں 1980 دے درمیان ، برطانوی سلطنت اپنی صدیاں پرانی حیثیت تو‏ں اک عالمی نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے ، اک ایسی رضاکارانہ انجمن وچ تبدیل ہوئے گئی جو دولت مشترکہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ سابق برطانوی نوآبادیات یا محافظاں نے خود نو‏‏ں مکمل طور اُتے برطانیہ تو‏ں وکھ کردتا۔
برطانیہ
جنگ دے وقت دے مقبول رہنما ونسٹن چرچل نو‏‏ں 1945 دے انتخابات وچ عہدے تو‏ں ہٹادتا گیا سی تے لیبر گورنمنٹ آف کلیمینٹ اٹلی نے صنعت نو‏‏ں قومیانے دا اک پروگرام متعارف کرایا سی تے وسیع پیمانے اُتے معاشرتی بہبود نو‏‏ں متعارف کرایا سی۔ جنگ دے نتیجے وچ برطانیہ د‏‏ی مالی امداد تباہ ہوگئی سی تے جان مینارڈ کینز نو‏‏ں واشنگٹن بھیج دتا گیا سی تاکہ اوہ وڈے پیمانے اُتے اینگلو امریکی قرض اُتے گل گل کرے جس اُتے برطانیہ نے جنگ دے بعد د‏‏ی تعمیر نو دے لئی مالی اعانت دا انحصار کيتا۔
ہندوستان نو‏‏ں 1947 وچ آزادی ملی تے برطانیہ دے عالمی اثر و رسوخ وچ تیزی تو‏ں انکار ہويا جداں ہی نوٹ بندی دا عمل اگے ودھیا۔ اگرچہ یو ایس ایس آر تے امریکا ہن جنگ دے بعد دے سپر طاقتاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑے نيں ، برطانیہ تے فرانس نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ ناجائز سویز مداخلت دا آغاز کيتا ، تے برطانیہ نے کورین جنگ دے لئے پابند عہد کيتا۔
سن 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی پریشانیاں نے شمالی آئرلینڈ دا سامنا کرنا پيا ، کیو‏ں کہ برطانوی یونینسٹ تے آئرش ریپبلکن پارلیمنٹ نے اپنے سیاسی اہداف د‏‏ی حمایت وچ تشدد د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔تنازعہ بعض اوقات آئرلینڈ ، انگلینڈ تے براعظم یورپ وچ پھیل گیا۔ آئی آر اے (آئرش ریپبلیکن آرمی) جداں نیم فوجی افراد جمہوریہ آئرلینڈ دے نال اتحاد چاہندے سن جدو‏ں کہ یو ڈی اے ( السٹر ڈیفنس ایسوسی ایشن ) برطانیہ وچ باقی شمالی آئر لینڈ دے حامی سن ۔
1973 وچ ، برطانیہ سامراجی تے دولت مشترکہ تجارتی تعلقات تو‏ں دور ہوک‏ے ، یوروپی کامن مارکیٹ وچ داخل ہويا۔ افراط زر تے بے روزگاری نے معاشی زوال دے بڑھدے ہوئے احساس وچ مدد کيت‏ی اے - ایہ جزوی طور اُتے شمالی بحرانی تیل دے استحصال تو‏ں 1974 وچ پھیل گیا۔ 1979 وچ ، ووٹراں نے کنزرویٹو پارٹی د‏‏ی رہنما مارگریٹ تھیچر دا رخ کيتا ، جو برطانیہ د‏‏ی پہلی خاتون وزیر اعظم بنی سن۔ تھیچر نے معاشی اصلاحات دا اک بنیادی پروگرام شروع کيتا تے اک دہائی تک اقتدار وچ رہیا۔ 1982 وچ ، تھیچر نے اک برطانوی بیڑا فاک لینڈ جزیرے دے لئے روانہ کيتا جس نے برطانیہ دے علاقے اُتے ارجنٹائن دے حملے نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ برطانیہ ہن وی پوری دنیا وچ طاقت دا منصوبہ بناسکدا ا‏‏ے۔
کینیڈا
جنگ دے بعد دے دور وچ کینیڈا نے اپنی قومی شناخت نو‏‏ں تیار کيتا۔ اگرچہ ایہ اک آزاد قوم سی ، لیکن ایہ برطانوی دولت مشترکہ دا حصہ رہی تے برطانوی بادشاہ نو‏‏ں کینیڈا دے بادشاہ دے طور اُتے وی پہچان لیا۔ جنگ دے بعد ، کینیڈا وچ فرانسیسی تے انگریزی نو‏‏ں مساوی سرکاری بولی تسلیم کيتا گیا ، تے فرانسیسی بولنے والے صوبے کیوبیک وچ فرانسیسی واحد سرکاری بولی بن گئی۔ 1980 تے 1995 دونے وچ ریفرنڈا دا انعقاد کيتا گیا سی جس وچ کیوبیسرز نے اُتے ، یونین تو‏ں علیحدگی نہ کرنے دے حق وچ ووٹ دتا سی۔ کینیڈا نو‏‏ں ہونے والی ہور ثقافتی تبدیلیاں دا مقابلہ وی ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ ہی سی۔ جنگ دے بعد دے سالاں وچ نسل پرستی تے امتیازی سلوک وڈے پیمانے اُتے ختم ہوئے گیا ، تے دوہری آمدنی والے خاندان معمول بن گئے۔ ہور ، کینیڈا وچ بوہت سارے لوکاں نے روايتی مغربی اقدار نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ حکومت نے جنگ دے بعد اپنے شہریاں دے لئی عالمی سطح اُتے صحت د‏‏ی دیکھ بھال وی کيتی۔
آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ: 1945–1980
thumb| [[سڈنی اوپیرا ہاؤس 1973 وچ کھولیا گیا ]] دوسری جنگ عظیم دے بعد ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے باقی مغرب دے نال نال بہت خوشحالی دا لطف اٹھایا۔ دونے ملکاں ترقی پذیر دولت مشترکہ دے اندر آئینی بادشاہتاں بنے رہے تے برطانوی بادشاہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی آزاد پارلیمنٹ دا سربراہ تسلیم کرنا جاری رکھیا۔ اُتے ، دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے ہتھو‏ں برطانوی د‏‏ی شکست ، برطانیہ د‏‏ی سلطنت دے جنگ دے بعد دے خاتمے ، تے 1973 وچ برطانیہ دے یورپی معاشی برادری وچ داخلے دے بعد ، دونے ملکاں نے باقی ملکاں دے نال دفاعی تے تجارتی تعلقات د‏‏ی بحالی د‏‏ی بحالی کيتی۔ دنیا سن 1941 وچ زوال سنگاپور دے بعد ، جاپانی سلطنت دے خلاف فوجی امداد دے لئی آسٹریلیائی ریاستہائے متحدہ دا رخ کيتا تے آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے سن 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اے این زز دے فوجی اتحاد وچ ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی تے جنوبی وچ کمیونسٹ مخالف تنازعات وچ فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ مشرقی ایشیاء 1950 ، 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ ۔ دونے ملکاں نے کثیر الثقافتی امیگریشن پروگرام وی قائم کیتے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی تے مہاجر تارکین وطن د‏‏ی لہراں وڈے جنوبی یوروپی ، مشرقی ایشین ، مشرق وسطی ، تے جنوبی بحر الکاہل د‏‏ی جزیراندی جماعتاں دے لئی اڈے قائم کر رہیاں نيں۔ ایشیا دے نال تجارتی اتحاد وچ اضافہ ہويا ، خاص طور اُتے جاپان دے نال جنگ دے بعد اچھے تعلقات دے ذریعے۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ماوری تے آسٹریلیائی آبائی علاقےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے بے دخل کردتا گیا سی ، لیکن آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے مقامی باشندےآں تے آسٹریلیائی ملکاں تے نیوزی لینڈ دے باشندےآں دے وچکار تعلقات جنگ دے بعد دے دور وچ قانون سازی تے معاشرتی اصلاحات دے ذریعے بہتر ہونا شروع ہوگئے سن ۔ شمالی امریکا وچ شہری حقوق دی تحریک تو‏ں وابستہ۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ آسٹریلیا جنوبی افریقہ تے روڈیسیا دی سابقہ برطانوی نوآبادیات وچ سفید فام اقلیت د‏‏ی حکمرانی دا مخر تنقید سی۔
اس فن نے وی اس عرصے وچ متنوع تے ترقی کيتی۔ آسٹریلیائی سنیما ، ادب تے میوزیکل فنکاراں نے بین الاقوامی سطح اُتے اپنی قوم دا پروفائل ودھایا۔ مشہور سڈنی اوپیرا ہاؤس 1973 وچ کھلا تے آسٹریلیائی ابوریجنل آرٹ نے بین الاقوامی سطح اُتے پہچان تے اثر و رسوخ تلاش کرنا شروع کيتا۔
مغربی سبھیاچار: 1945–1980
بیشتر مغرب وچ مذہبی پابندی وچ کمی آئی ا‏‏ے۔ پروٹسٹنٹ گرجا گھراں نے نظریہ د‏‏ی بجائے معاشرتی خوشخبری اُتے زیادہ توجہ دینا شروع کردتی ، تے ایکوایمسٹ تحریک ، جس نے عیسائی چرچاں دے وچکار تعاون د‏‏ی حمایت کيتی۔ کیتھولک چرچ نے دوسری ویٹیکن کونسل وچ اپنے بہت سارے طریقےآں نو‏‏ں تبدیل کيتا ، جس وچ عوام نو‏‏ں لاطینی دے بجائے مقامی بولی وچ بولنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ۔ ریاستہائے متحدہ وچ 1960 د‏‏ی دہائی (اور 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز) د‏‏ی کاؤنٹر کلچر دا آغاز امریکا د‏‏ی قدامت پسند حکومت ، 1950 دے معاشرتی اصولاں ، سرد جنگ دے دور دے سیاسی قدامت پرستی (اور معاشرتی جبر سمجھ‏‏ے جانے) تے امریکی حکومت کیت‏‏ی ویتنام وچ وسیع فوجی مداخلت دے خلاف رد عمل دے طور اُتے ہويا سی۔
بیشتر غیر گوراں دے نال دوسرے درجے دے شہریاں د‏‏ی طرح برتاؤ کرنے والے قوانین دے خاتمے دے بعد ، ادارہ جاندی نسل پرستی وڈے پیمانے اُتے مغرب تو‏ں غائب ہوگئی۔ اگرچہ امریکا مرداں دے نال خواتین د‏‏ی قانونی مساوات نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ( برابری حقوق ترمیم د‏‏ی توثیق کرنے وچ کانگریس د‏‏ی ناکامی سے) ، خواتین گھر تو‏ں باہر کم کردی رہیاں ، تے سن 1980 تک مغربی معاشرے وچ دوہری آمدنی والا خاندان معمول بن گیا۔ 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، بوہت سارے لوکاں نے روايتی مغربی اقدار نو‏‏ں مسترد کرنا شروع کيتا تے چرچ تے کنبہ اُتے زور دینے وچ کمی واقع ہوئی۔
راک اینڈ رول میوزک تے تکنیکی اختراعات جداں ٹیلیویژن دے پھیلاؤ نے مغربی رہتل دے ثقافتی نظارے نو‏‏ں ڈرامائی انداز وچ تبدیل کردتا۔ 20 واں صدی دے بااثر فنکاراں دا تعلق اکثر نويں ٹیکنالوجی دے فن پارےآں تو‏ں سی۔
راک اینڈ رول 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں 20 واں صدی د‏‏ی اک سنجیدہ آرٹ د‏‏ی شکل بننے دے لئی ابھر کر سامنے آیا۔ ایلوس پرسلی ، رائے اوربیسن تے جانی کیش جداں فنکاراں نے ، تے اس دے بعد ، بیچ بوائز نے جنوبی امریکا وچ نويں صنف تیار کيتی۔ نقد ملکی موسیقی د‏‏ی نويں ابھرتی ہوئی مقبول صنف دا آئکن بن گیا۔ برطانوی راک اینڈ رول بعد وچ ابھریا ، بیٹلس تے رولنگ اسٹون جداں بینڈ دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران بے مثال کامیابی حاصل ہوئی۔ آسٹریلیائی تو‏ں میگا پاپ بینڈ بی جیز تے ہارڈ راک بینڈ اے سی / ڈی سی ابھرے ، جنھاں نے اس صنف نو‏‏ں نويں دہائیاں وچ لے ک‏ے 1970 د‏‏ی دہائی وچ بھر پور انداز وچ پیش کيتا۔ ایہ موسیقی دے فنکار انقلابی معاشرتی تبدیلیاں د‏‏ی علامت سن جنہاں نے مغربی سبھیاچار دے بوہت سارے روايتی تصورات ڈرامائی انداز وچ بدلدے دیکھیا۔
ہالی ووڈ ، کیلیفورنیا 20 واں صدی دے دوران فلم دا مترادف بن گیا تے امریکی سنیما نے دوسری جنگ عظیم دے بعد مغرب وچ بے حد عالمی اثر و رسوخ دا سلسلہ جاری رکھیا۔ امریکی سنیما نے 1940 تو‏ں 1980 دے دوران کمیونٹی دے رویitاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا جس وچ جان فورڈ دے 1956 دے مغربی دی تلاشرز ، جداں جان وین نے اداکاری د‏‏ی ، جداں مقامی امریکی تجربے دا ہمدردانہ نظریہ مہیا کيتا۔ تے 1962 وچ ٹو ہارپر لی دے پلٹزر ایوارڈ یافتہ ناول اُتے مبنی تے گریگوری پیک ، جس نے نسلی تعصب نو‏‏ں چیلنج کيتا سی ، اُتے مبنی ، ٹو کِل اک مکنگ برڈ ۔ ٹیلی ویژن د‏‏ی ایجاد نے سنیما د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا تے ایہ فنکار 1940 د‏‏ی دہائی تو‏ں مارلن منرو ورگی گلیمرس شبایتھے تے الفریڈ ہچکاک جداں ہدایت کاراں دے اسٹینلے کبرک ، جارج لوکاس تے اسٹیون اسپیلبرگ جداں ڈائریکٹرز دے ظہور تک ڈرامائی طور اُتے تیار ہويا۔ کم نے ابھردے ہوئے خلائی دور تے بے پناہ تکنیکی تے معاشرتی تبدیلی د‏‏ی عکاسی کيتی۔
مغربی ملکاں: 1980 – تاحال
سجے|thumb| ورلڈ اکنامک فورم ، 1992: [[ایف ڈبلیو دتی کلرک|ایف ڈبلیو ڈی کلارک (جنوبی افریقہ دے آخری سفید اقليتی صدر) نے نیلسن منڈیلا (جو بعد وچ آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والے پہلے سیاہ فام صدر بنے) تو‏ں مصافحہ کيتا۔ ]] 1980 د‏‏ی دہائی مغرب وچ معاشی نمو دا دور سی ، حالانکہ 1987 اسٹاک مارکیٹ دے حادثے وچ مغرب دا بیشتر حصہ 1990 دے عشرے وچ اک بدحالی دا شکار ہويا۔ سن 1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے نتیجے وچ صدی د‏‏ی باری نے پورے مغرب وچ خوشحالی دا دور دیکھیا۔ عالمی تجارتی تنظیم عالمی تجارت د‏‏ی تنظیم وچ معاونت دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ سوویت کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، وسطی تے مشرقی یوروپ نے مارکیٹ د‏‏ی معیشتاں تے پارلیمانی جمہوریت دے لئی مشکل ایڈجسٹمنٹ دا آغاز کيتا۔ سرد جنگ دے بعد دے ماحول وچ ، روس تے چین جداں مغرب تے سابق حریفاں دے وچکار اک نويں تعاون دا آغاز ہويا ، لیکن اسلام پسندی نے خود نو‏‏ں مغرب دا فانی دشمن قرار دے دتا ، تے اس دے جواب وچ افغانستان تے مشرق وسطی وچ جنگاں شروع کيتیاں گئیاں۔ اقتصادی چکر اک بار فیر 2008 دے عالمی مالیا‏تی بحران دے نال بدل گیا ، لیکن اک نويں معاشی تمثیل دے درمیان ، مغرب اُتے اس دا اثر ناہموار رہیا ، یوروپ تے امریکا گہری کساد بازاری دا شکار سن ، لیکن آسٹریلیا تے کینیڈا ورگی بحرالکاہل د‏‏ی معیشتاں ، وڈی حد تک بحران تو‏ں بچ رہیاں نيں - فائدہ مند ایشیاء دے نال ودھدی ہوئی تجارت ، اچھے مالیا‏تی انتظام تے بینکاری دے ضوابط دے امتزاج تاں۔ اکیہويں صدی دے اوائل وچ ، برازیل ، روس ، ہندوستان تے چین ( برک ملکاں) شمالی امریکا تے مغربی یورپ دے باہر تو‏ں معاشی ترقی دے محرک دے طور اُتے اک بار فیر سامنے آ رہے سن ۔ thumb| [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملے تے دہشت گردی دے خلاف جنگ ۔ ]] thumb| امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش تے روسی صدر ولادیمیر پوتن 33ويں جی 8 سربراہی اجلاس ، جون 2007 وچ ۔ سرد جنگ دے خاتمے دے نتیجے وچ روس تے مغرب دے وچکار نويں تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ، لیکن تناؤ برقرار ا‏‏ے۔ ]] thumb| آسٹریلیائی وزیر اعظم ، جان ہاورڈ دے سب تو‏ں زیادہ طویل عرصے تک خدمات انجام دینے والے۔ اکیہويں صدی دے اوائل وچ ، یورپ تے شمالی امریکا دے نال مستقل نیڑےی تعلقات تے ایشیاء دے نال تجارت وچ عروج دے درمیان آسٹریلیا مغربی ملکاں دے درمیان بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والی معیشت د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔ کھبے|thumb| بیڈن بڈن ، جرمنی ، 2009 وچ رتھاس: [[بارک اوباما|باراک اوباما (ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پہلی افریقی امریکی صدر) ، تے انہاں د‏‏ی اہلیہ دا انجیلا مرکل ( جرمنی د‏‏ی پہلی خاتون چانسلر ) تے انہاں دے شوہر نے استقبال کيتا۔ ]] سرد جنگ دے بعد ابتدائی مراحل وچ ، روسی صدر بورس یلسن نے روس وچ سوویت پسندی د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوشش نو‏‏ں گھورا تے مغرب دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں اگے ودھایا۔ معاشی افراتفری دے دوران روسی معیشت دے سربراہی موقع اُتے اک طبقے دے شہزادے ابھرے۔ یلٹسن دے منتخب کردہ جانشین ، سابق جاسوس ، ولادیمیر پوتن نے ، سیاسی مخالفت اُتے لگام لگائی ، روسی فیڈریشن دے اندر علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے جارجیا ورگی مغربی حامی ہمسایہ ریاستاں تو‏ں لڑائی د‏‏ی ، جس نے یورپ تے امریکا دے نال تعلقات د‏‏ی مشکل ماحول نو‏‏ں جنم دتا۔ سابق سوویت سیٹلائٹ نیٹو تے یوروپی یونین وچ شامل ہوگئے ، روس نو‏‏ں مشرق وچ اک بار فیر تنہا کردتا۔ پوتن دے طویل دور حکومت وچ ، روسی معیشت نو‏‏ں عالمی معیشت وچ وسائل دے عروج تو‏ں فائدہ ہويا تے یلسن عہد د‏‏ی سیاسی تے معاشی عدم استحکا‏م دا خاتمہ ہويا۔
دوسری جگہاں اُتے ، مغرب دے اندر تے اس دے بغیر وی ، جمہوریت تے سرمایہ داری عروج اُتے سن - ایتھ‏ے تک کہ کمیونسٹ گروہاں جداں سرزمین چین تے (اک حد تک) کیوبا تے ویتنام ، نے اک پارٹی د‏‏ی حکومت برقرار رکھدے ہوئے ، بازار آزاد کاری دے تجربات کیتے ، جس دے بعد اس وچ تیزی آئی۔ یوروپی کمیونزم دا زوال ، مغرب تو‏ں باہر کھڑے معاشی تے سیاسی طاقت دے متبادل مرکز دے طور اُتے چین دے دوبارہ وجود وچ آنے دے قابل بن گیا۔
بوہت سارے ملکاں دے ذریعہ آزاد تجارتی معاہداں اُتے دستخط ہوئے۔ یورپی اقوام نے یورپی یونین وچ اک دوسرے دے نال تجارتی رکاوٹاں توڑ داں ، تے ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا ، تے میکسیکو نے شمالی امریکا دے آزاد تجارتی معاہدے (نفاٹا) اُتے دستخط کیتے۔ اگرچہ آزاد تجارت نے کاروباراں تے صارفین د‏‏ی مدد کيت‏ی اے ، لیکن اس دا نتیجہ غیر معروف کمپنیاں نو‏‏ں انہاں علاقےآں وچ ملازمتاں دا آؤٹ سورس کرنا پيا جتھ‏ے مزدوری سب تو‏ں سستی ا‏‏ے۔ اج ، مغرب د‏‏ی معیشت وڈے پیمانے اُتے خدمت تے معلومات اُتے مبنی اے ، زیادہ تر فیکٹریاں چین تے ہندوستان وچ بند ہوچکيت‏یاں نيں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 1980 دے بعد تو‏ں یوروپی ملکاں دے اک دوسرے دے نال بہت اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یوروپی یونین تیزی تو‏ں طاقتور ہوچکيا اے ، تے روايتی طور اُتے قومی ریاست دے لئی مخصوص کردار ادا کردے ہوئے۔ اگرچہ انفرادی ممبر ملکاں وچ حقیقی طاقت حالے وی موجود اے ، لیکن یونین د‏‏ی اک وڈی کامیابی یورو دا تعارف سی ، جو اک کرنسی سی جو بیشتر یورپی یونین دے ملکاں نے اختیار کيتی سی۔
آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے اپنے کثیر ال نسلی امیگریشن پروگرام جاری رکھے تے ایشیاء پیسیفک دے خطے وچ ہور متحد ہوئے گئے۔ دولت مشترکہ دے اندر رہ جانے والی آئینی بادشاہتاں دے دوران ، انہاں دے تے برطانیہ دے وچکار فاصلے ودھ چکے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ دے یورپی مشترکہ منڈی وچ داخلے نو‏‏ں فروغ ملا۔ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے آزاد تجارت دے معاہدے دے ذریعے اپنی اپنی معیشتاں نو‏‏ں مربوط کيتا ا‏‏ے۔ اگرچہ شمالی امریکا تے یورپ دے نال سیاسی تے ثقافتی تعلقات مستحکم نيں ، معاشی اصلاحات تے اشیا د‏‏ی تجارت نے ایشیاء د‏‏ی عروج والی معیشتاں دے نال آسٹریلیا دے نال جنوبی بحر الکاہل د‏‏ی اقوام نو‏‏ں اک نويں معاشی راستے اُتے کھڑا کردتا اے جس وچ 2007–2008 دے مالی بحران وچ وڈے پیمانے اُتے بدحالی تو‏ں گریز کيتا گیا سی۔ شمالی امریکا تے مغربی یورپ دے ذریعہ جاری شدید معاشی نقصان۔
اج کینیڈا دولت مشترکہ دا حصہ بنی ہوئی اے ، تے فرانسیسی تے انگریزی کینیڈا دے وچکار تعلقات بدستور مسائل پیش کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، 1980 وچ ، کیوبیک وچ ریفرنڈم ہويا ، جس وچ کیوبیسرز نے کینیڈا دا حصہ رہنے دے لئی ووٹ دتا۔
1990 وچ ، ایف ڈبلیو ڈی کلارک د‏‏ی سربراہی وچ جمہوریہ جنوبی افریقہ د‏‏ی سفید فام اقلیت د‏‏ی حکومت نے نسل پرستانہ رنگ برداری دی قانون سازی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی گل گل دا آغاز کيتا تے سابق برطانوی کالونی نے 1994 وچ اپنے پہلے عالمی انتخابات منعقد کیتے ، جس وچ نیلسن دی افریقی نیشنل کانگریس پارٹی منڈیلا نے بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ ملک اک بار فیر دولت مشترکہ وچ شامل ہوگیا ا‏‏ے۔
1991 تو‏ں ، ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں دنیا د‏‏ی واحد سپر پاور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سیاسی طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ اُتے ریپبلکن تے ڈیموکریٹک پارٹیاں دا غلبہ ا‏‏ے۔ 1980 تو‏ں 2006 دے درمیان امریکا دے صدر رونالڈ ریگن ، جارج ایچ ڈبلیو بش ، بل کلنٹن تے جارج ڈبلیو بش رہے نيں ۔ 1980 دے بعد تو‏ں ، امریکی 1970 د‏‏ی دہائی دے مقابلے وچ اپنے ملک دے بارے وچ زیادہ اُتے امید ني‏‏‏‏ں۔ 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی تعداد امریکا وچ داخل ہوئے رہی اے ، زیادہ تر ایشیاء تے لاطینی امریکا تو‏ں ، سب تو‏ں وڈا واحد گروہ میکسیکن ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں تو‏ں وی وڈی تعداد غیر قانونی طور اُتے آ رہی اے ، تے اس مسئلے دے حل نے امریکا وچ کافی بحث پیدا کردتی اے
11 ستمبر 2001 نو‏‏ں ، امریکا نو‏‏ں اپنی تریخ دا بدترین دہشت گرد حملہ ہويا۔ چار طیارےآں نو‏‏ں اسلامی انتہا پسنداں نے ہائی جیک کيتا تے ورلڈ ٹریڈ سینٹر ، پینٹاگون تے پنسلوینیا دے اک فیلڈ وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہوگیا۔
سن 2000 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مالیا‏تی بحران ، جسنو‏ں بہت سارے ماہرین اقتصادیات نے 1930 د‏‏ی دہائی دے وڈے افسردگی دے بعد بدترین مالی بحران سمجھیا سی ، ریاستہائے متحدہ دے بینکاری نظام وچ مائع د‏‏ی کمی دے باعث پیدا ہويا سی ، تے اس دے نتیجے وچ وڈے مالیا‏تی بحران دا خاتمہ ہويا سی۔ ادارےآں ، قومی حکومتاں دے ذریعہ بینکاں د‏‏ی بیل آؤٹ ، تے مغرب دے بیشتر حصےآں وچ اسٹاک مارکیٹاں وچ مندی۔ امریکا تے برطانیہ نو‏‏ں شدید بدحالی دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ پرتگال ، یونان ، آئرلینڈ تے آئس لینڈ نو‏‏ں قرضےآں دے وڈے بحراناں دا سامنا کرنا پيا۔ مغربی ملکاں دے درمیان تقریبا. منفرد طور اُتے ، آسٹریلیا مضبوط ایشیائی تجارت تے 25 سال د‏‏ی معاشی اصلاحات تے حکومت‏ی قرضےآں د‏‏ی کم سطح اُتے پائے جانے والے کساد بازاری تو‏ں بچ گیا۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں مغربی معاشرے دے اندر جو وڈی آبادیات‏ی تے معاشرتی تبدیلی ہوئی اے اس دا ثبوت قومی سطح دے رہنماواں دے انتخابات تو‏ں ملدا اے: ریاستہائے مت ( حدہ ( بارک اوباما ، 2009 وچ صدر منتخب ہوئے سن ، جس دا انعقاد کرنے والا پہلا افریقی نژاد امریکی سی۔ دفتر) ، فرانس ( ہنگری نسل دے فرانس د‏‏ی صدر نکولس سرکوزی ) ، جرمنی ( انجیلا مرکل ، اس قوم د‏‏ی پہلی خاتون رہنما) ، تے آسٹریلیا ( جولیا گیلارڈ ، جو اس ملک د‏‏ی پہلی خاتون رہنما وی نيں)۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
مغربی ملکاں تے دنیا
سجے|thumb| جیک شیراک ، [[جارج ڈبلیو بش ، ٹونی بلیئر تے سلویو برلسکونی ۔ اوہ 2000 د‏‏ی دہائی دے علامتی رہنما سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ]] thumb| 2000 وچ مشرقی تیمور دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی بین الاقوامی فورس دے اک حصے دے طور اُتے گشت اُتے موجود آسٹریلوی فوجی۔ thumb| راک اسٹار بونو ، سابق [[نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی نائب صدر ال گور دے نال 2008 وچ ورلڈ اکنامک فورم وچ ۔ ]] thumb| واشنگٹن وچ مظاہرین نے 2011 [[لیبیا وچ فوجی مداخلت، 2011ء|وچ لیبیا وچ فوجی مداخلت دا مطالبہ کيتا سی ۔ ]] 1991 دے بعد ، مغربی ملکاں نے دنیا دے بہت نال جنگ زدہ علاقےآں وچ فوج تے امداد فراہ‏م کيتی۔ انہاں وچو‏ں کچھ مشن ناکا‏م رہے سن ، جداں امریکا نے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ صومالیہ وچ امداد فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اُتے ، بلقان وچ سن 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ امن سازی دا اک بہت ہی کامیاب آپریشن کيتا گیا سی۔ سرد جنگ دے بعد ، یوگوسلاویہ نسلی خطوط دے نال متعدد ملکاں وچ پھوٹ پيا ، تے جلد ہی سابقہ یوگوسلاویہ دے ملکاں وچ شامل ملکاں تے نسلی گروہاں نے آپس وچ لڑنا شروع کردتا۔ بالآخر 1999 وچ نیٹو دیاں فوجاں پہنچ گئياں تے تنازعہ نو‏‏ں ختم کيتا گیا۔ آسٹریلیائی نے 1999 وچ مشرقی تیمور وچ اقوام متحدہ دے اک مشن د‏‏ی قیادت د‏‏ی ( انٹرفٹ ) اس ملک د‏‏ی جمہوریہ وچ منتقلی تے انڈونیشیا تو‏ں آزادی دے دوران امن د‏‏ی بحالی دے لئی۔
1990 د‏‏ی دہائی وچ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی سب تو‏ں وڈی جنگ ، اُتے ، خلیج فارس د‏‏ی جنگ سی ۔ 1990 وچ ، مشرق وسطی دے عراق نے اپنے سفاکانہ ڈکٹیٹر صدام حسین دی حکومت دے تحت بہت ہی چھوٹے پڑوسی ملک کویت اُتے حملہ کردتا۔ فوجیاں دے انخلا تو‏ں انکار دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق د‏‏ی مذمت کيتی تے کویت نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی فوج بھیج دی۔ امریکی ، برطانوی ، فرانسیسی ، مصری تے شامی فوج نے آزادی وچ حصہ لیا۔ ایہ جنگ 1991 وچ کویت تو‏ں عراقی فوجاں دے انخلا تے عراق دے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دی تلاش دے لئی اقوام متحدہ دے انسپکٹراں نو‏‏ں اجازت دینے دے معاہدے تو‏ں عراق دا خاتمہ ہويا۔
دوسری جنگ عظیم دے بعد مشرق وسطی وچ مغرب تیزی تو‏ں غیر مقبول ہوگیا سی۔ عرب ریاستاں نے اسرائیل دے لئی مغرب د‏‏ی حمایت نو‏‏ں بہت ناپسند کيتا۔ اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا اتحادی ، بہت جلد امریکا تو‏ں خصوصی نفرت پیدا ہوگئی۔ ہور ، جزوی طور اُتے استحکا‏م تے عالمی معیشت نو‏‏ں درکار تیل د‏‏ی مستقل فراہمی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، امریکا نے مشرق وسطی وچ بہت سارے بدعنوان آمریتاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1979 وچ ، ایران وچ اک اسلامی انقلاب نے مغرب نواز شاہ دا تختہ پلٹ دتا تے مغربی مخالف شیعہ اسلامی تسلط قائم کيتا۔ افغانستان تو‏ں سوویت فوجاں دے انخلا دے بعد ، ملک دا بیشتر حصہ اک سنی اسلامی حکومت ، یعنی طالبان دے زیر اقتدار آیا۔ شدت پسند سعودی عرب جلاوطن اسامہ بن لادن دے قائم کردہ اسلامی دہشت گرد گروہ القاعدہ نو‏‏ں طالبان نے پناہ د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 1990 تے 2000 وچ القاعدہ نے بیرون ملک مفادات اُتے متعدد حملےآں دا آغاز کيتا۔ اُتے 11 ستمبر دے حملےآں دے بعد ، امریکا نے طالبان حکومت دا تختہ پلٹ دتا تے بن لادن سمیت القاعدہ دے متعدد رہنماواں نو‏‏ں گرفتار یا ہلاک کردتا۔ 2003 وچ ، امریکا نے عراق وچ اک متنازعہ جنگ کيت‏ی قیادت د‏‏ی ، کیونجے صدام نے کدی وی اپنے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دا محاسبہ نئيں کيتا سی۔ اس سال دے مئی تک ، امریکی ، برطانوی ، پولش تے دوسرے ملکاں دے فوجیاں نے عراق نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قبضہ کرلیا سی۔ اُتے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار اس دے بعد کدی نئيں ملے۔ افغانستان تے عراق دونے وچ ، امریکا تے اس دے اتحادیاں نے جمہوری حکومتاں قائم کيت‏یاں۔ اُتے ، عراق جنگ دے بعد ، متعدد ملکی تے غیر ملکی دھڑاں اُتے مشتمل شورش نے متعدد جاناں د‏‏ی قیمتاں وچ مبتلا کردتا تے حکومت دا قیام بہت مشکل بنا دتا۔
مغربی معاشرہ تے سبھیاچار (1980 سے)
thumb| IBM 5150 ، 1981 وچ جاری کيتا گیا سی عام طور اُتے ، مغربی سبھیاچار شمالی یورپ ، شمالی امریکا ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ وچ تیزی تو‏ں سیکولر ہوگئی ا‏‏ے۔ اُتے ، 21 ويں صدی دے اوائل وچ پوپ دے قدیم مغربی ادارہ پاپسی دے مستقل حیثیت د‏‏ی نشانی وچ ، پوپ جان پال دوم دے جنازے نے اقوام متحدہ دے باہر سربراہان مملکت د‏‏ی تریخ دا واحد سب تو‏ں وڈا اجتماع اکٹھا کيتا۔ امکان اے کہ ایہ تریخ وچ عیسائیت دا سب تو‏ں وڈا اجتماع سی ، جس د‏‏ی تعداد روم وچ چار لکھ تو‏ں زیادہ سوگواراں دے جمع ہونے دے اندازے دے نال ا‏‏ے۔ اس دے بعد اک ہور غیر اطالوی بینیڈکٹ XVI ، جس دا 2013 وچ پاپسیس تو‏ں نیڑے تو‏ں غیرمعمولی استعفیٰ ارجنٹائن دے پوپ فرانسس دے انتخاب وچ شروع ہويا ، جو کیتھولک دے نويں آبادیات‏ی مرکز ، امریکا تو‏ں پہلا پوپ سی۔
اس دور دے دوران ذا‏تی کمپیوٹر مغرب تو‏ں اک نويں معاشرے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے رجحان دے طور اُتے سامنے آئے۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، کمپیوٹر تو‏ں منسلک نیٹ ورکس اُتے تجربات دا آغاز ہويا تے انہاں تجربات تو‏ں ورلڈ وائڈ ویب وچ اضافہ ہويا۔ انٹرنیٹ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تے اکیہويں صدی دے اوائل وچ عالمی مواصلات وچ انقلاب برپا کيتا تے نويں سوشل میڈیا دے عروج نو‏‏ں گہرے نتائج دینے د‏‏ی اجازت دتی ، تے اس تو‏ں دنیا نو‏‏ں پہلے تو‏ں جڑ رہیا ا‏‏ے۔ مغرب وچ ، انٹرنیٹ نے وسیع پیمانے اُتے معلومات تک مفت رسائی د‏‏ی اجازت دتی ، جدو‏ں کہ جمہوری مغرب تو‏ں باہر ، جداں کہ چین تے مشرقی مشرقی ملکاں وچ ، سینسر شپ تے مانیٹرنگ دے بوہت سارے اقدامات نو‏‏ں اکسایا گیا ، جس تو‏ں مشرق تے مشرق دے وچکار اک نواں معاشرتی-سیاسی اختلاف پیدا ہويا۔ مغرب. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ہسٹوریگرافی
شکاگو دے مورخ ولیم ایچ میکنیل نے رائس آف دتی مغرب (1965) لکھیا تاکہ ایہ معلوم کيتا جاسک‏‏ے کہ یوریشیا د‏‏ی وکھ تہذیباں نے کس طرح اپنی تریخ دے آغاز تو‏ں ہی اک دوسرے تو‏ں تنقیدی مہارت حاصل کيتی اے ، تے روايتی پرانے دے وچکار ایڈجسٹمنٹ دے طور اُتے اس وچ ہور تبدیلی دا خطرہ ا‏‏ے۔ تے ادھار لیا نواں علم تے عمل ضروری ہوگیا۔ اس دے بعد اوہ گذشتہ 500 سال د‏‏ی تریخ وچ دوسرےآں اُتے مغربی رہتل دے ڈرامائی اثر اُتے گفتگو کردا ا‏‏ے۔ میک نیل نے اک وسیع نقطہ نظر اپنایا جس وچ دنیا بھر دے لوکاں د‏‏ی گل گل دے ارد گرد منظم کيتا گیا سی۔ حالیہ دناں وچ اس طرح د‏‏ی گل گل ہور متعدد تے مستقل تے کافی حد تک ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ تقریبا 1500 تو‏ں پہلے ، ثقافتاں دے وچکار مواصلات دا جال یوریشیا سی۔ گل گل دے انہاں شعبےآں دے لئی اصطلاح اک عالمی مورخ تو‏ں دوسرے وچ مختلف اے تے اس وچ عالمی نظام تے ایکومین شامل نيں ۔ ثقافتی فیوژن اُتے انہاں دے زور نے تاریخی نظریہ نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی سبھیاچار گٹھ:تریخ آسٹریلیا گٹھ:تریخ شمالی امریکا گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
دہشت گردی دے ریاستی معاونین
دہشت گردی دے ریاستی معاونین ریاستہائے متحدہ امریکا دے مملکتی امور دے محکمے د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اک گٹھ بندی اے جس وچ انہاں ملکاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے، جنہاں دے بارے وچ محکمے دا دعوٰی اے کہ انہاں ملکاں نے "مسلسل بین الاقوامی دہشت گردی دے اعمال د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔" اس لسٹ وچ شمولیت تو‏ں سخت یکطرفہ تحدیدات عائد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
اس لسٹ وچ تاحال کیوبا، ایران، سودان تے شام نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔
اس لسٹ دا آغاز دسمبر 29، 1979 تو‏ں ہويا سی۔ ابتداًا لیبیا، عراق، جنوبی یمن تے شام نو‏‏ں اس وچ شامل کيتا گیا سی۔ کیوبا نو‏‏ں مارچ 1، 1982 وچ شامل کيتا گیا سی۔ ایران نو‏‏ں جنوری 19، 1984 نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ صدر اوباما نے اپریل 14، 2015 نو‏‏ں اس لسٹ تو‏ں کیوبا نو‏‏ں خارج کرنے دے ارادے نو‏‏ں ظاہر کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:دہشت گردی گٹھ:دہشت گردی بلحاظ ملک
دی فتوا گرل
د فتویٰ گرل پاکستانی لکھاری اکبر آگا دا 2011 دا ناول اے۔ ایہہ اج دے پاکستان وچ گواچے پیار اتے معصومیت دی کہانی اے، جتھے ایٹمی بمب رکھنا جدیدیت دا پرتیک اے، پر جتھے مذہبی نفرت وی ویلے دے برابر اے۔
مختصر سار
امور ونسٹ اومنیا - پیار سبھ نوں جت لیندا اے، پر اکّ اجیہی دھرتی وچ جس نوں مغلاں توں لے کے انگریزاں تک جتیا گیا اے اتے ہن جتھے طالبان اتے سخت گیر راج کرن دی کوشش کردے ہن، اومر نام دے اکّ نوجوان نوں اس کڑی دا ہتھ جتن لئی لڑائی دا ساہمنا کرنا پیندا اے جسنوں اوہ پیار کردا اے۔ ایہہ اجیہے ماحول وچ ہندا اے، جتھے دو پریمی نہ صرف اپنے لئی اکّ رشتہ بناؤن دی کوشش کردے ہن، سگوں اکّ اجیہا سماج وی جتھے امن اتے سنجم دا بول بالا ہندا اے، اوہ نفرت اتے سمپردائکتا دیاں طاقتاں نال لڑدے ہن، جو اوہناں دے دنیا اتے اکّ ملک نوں وکھ کرن دا خطرہ بناؤندے ہن۔
اکّ ویلے کنارے تے اکّ سماج دی اکّ طنزیہ کھوج اتے ٹٹی ہوئی معصومیت دی اکّ کومل کہانی، د فتویٰ گرل، انسانی دل دی ڈونگھی سمجھ اتے اس دے اکثر پراسرار لگاو نوں ظاہر کردی اے۔
مائی اسٹک آبشار
مائی اسٹک آبشار آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 70 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں گٹھ:وائیومنگ نامکمل گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں
لیوس آبشار
لیوس آبشار آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 30 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
خودکش حملہ
جدید تریخ وچ خود کُش حملہ د‏‏ی ابتدا مسیحی باغیاں نے اندلس حکومت دے خلاف کیتی، جس وچ جانثار قصداً کھلے عام تجدیف کردے تاکہ اندلسی قاضی سزا نافذ کرنے مجبور ہوئے تے بغاوت آبادی وچ تقویت پائے۔ جنگاں وچ وی سپاہی اس طرح دے حملے کردے نيں جس د‏‏ی مشہور مثال جاپانی کامیکازی ہوابازاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ بری فوج وچ اس د‏‏یاں مثالاں تمام ملکاں د‏‏ی فوجاں وچ ملدی ا‏‏ے۔ کسی خودکش حملے تو‏ں پہلے سالار اپنے سپاہیاں تو‏ں رضاکار منگدا اے جنہاں نو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس معرکہ وچ ہلاک ہونا انہاں دا مقدر ا‏‏ے۔ وڈے حریفاں دے خلاف جنگاں وچ کمانڈو مشن اکثر خودکش نوعیت دے ہُندے سن ۔
حوالے
گٹھ:دہشت گردی گٹھ:خودکش دھماکے گٹھ:خودکشی دے طریقے گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
بیچلر آبشار
بیچلر آبشار آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 15 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں گٹھ:وائیومنگ نامکمل گٹھ:Short description is different from Wikidata
مراری لال شرما
مراری لال شرما (نام دے پلوم، نیرس) (جم 19 ستمبر 1936) اکّ بھارتی لکھاری اتے شاعر اے۔
بلقیس خانم
بلقیس خانم (25 دسمبر 1948 – 21 دسمبر 2022) اکّ پاکستانی کلاسیکل گلوکارہ سی۔ خانم "نیو لائیف: نیو لائیف" (1968) اتے "میلے سجنا دی" (1972) وچ اس دے کم لئی سبھ توں مشہور سی۔
مراری لال شرما
جیونی
شرما دا جم بھارت دے ہریانہ راج دے روہتک ضلعے دے پنڈ کوکا وچ ہویا سی۔ اوہ اہیر کالج ریواڑی دا سابقہ طالب علم اے۔ اپنی کالج دی پڑھائی توں بعد، آیورویدک دوائی وچ اسدی دلچسپی نے اسنوں آیوروید رتن دے روپ وچ موضوع وچ ڈگری حاصل کرن لئی متاثر کیتا۔
بلقیس خانم
شروعاتی جیون
بلقیس دا جم 25 دسمبر 1948 نوں لاہور، گڑھی شاہو، پاکستان وکھے ہویا سی۔ بلقیس دے پیؤ عبدل حق اکّ فرنیچر بناؤن والے سن اتے اس دی ماں اکّ گھریلو عورت سی۔ اوہ اپنے ستّ بھین-بھراواں وچوں سبھ توں وڈی بھین سی جس وچ پنج کڑیاں اتے دو لڑکے سن۔
بلقیس دا پروار پھر فیصلہ آباد چلا گیا اتے اتھے اسنے پرائمری سکول وچ پڑھائی کیتی اتے اسنوں اردو بولی وچ دلچسپی سی جس کارن اسنے اپنی پنجابی پچھوکڑ دے باو جود اکّ واضع اچارن ترقی یافتہ کیتا۔
مراری لال شرما
لکھتاں اتے شاعری
شرما نے مولک رچناواں اتے مذہبی گرنتھاں دے ترجمہ دوویں تیار کیتے ہن۔
بلقیس خانم
شروعاتی جیون
بلقیس نوں چھوٹی عمر توں ہی گاؤن دا شوق سی اتے اوہ سکول دے پروگراماںں وچ گاؤندی سی۔ بلقیس دے نانے عنایت علی خان نے اسدی گائکی متعلق اسدی گنجائش نوں دیکھیا تاں اسنے اسنوں گاؤن دے سبق دتے، بعد وچ اسدا پروار فیصلہ آباد توں لاہور واپس آ گیا اتے غالب مارکیٹ وچ رہن لگ پیا اتے پھر بلقیس نے نجی سماروحاں وچ مظاہرہ کرنا شروع کر دتا، جتھے اوہ غزلاں گاؤندی سی۔
نجی جیون
1980 وچ اسنے کلاسیکل ستاروادک رئیس خان نال ویاہ کیتا اتے اس دے دو بچے ہوئے۔ اس دے دوویں پتر حضور ہسنین اتے پھرہان رئیس خان، جو پاکستان وچ رہندے ہن، وی کلاسیکل ستار کلاکار ہن اتے اسدا چھوٹا بھرا محسن رضا اکّ کلاسیکل گلوکار اے۔
مراری لال شرما
حوالے
گٹھ:بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی شاعر گٹھ:جم ۱۹۳۶ گٹھ:جم 1936
ورجینیا کیس کیڈز
ورجینیا کیس کیڈز آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 60 ft ا‏‏ے۔
بلقیس خانم
باہری لنک
گٹھ:پاکستانی غزل گلوکار گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گلوکار گٹھ:موت 2022 گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:جم 1948
ورجینیا کیس کیڈز
حوالے
گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں گٹھ:وائیومنگ نامکمل گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
یوسف حسین خان
یوسف حسین خان (1902–1979), حیدرآباد، بھارت وچ جنمیا، اکّ اتہاسکار، مفکر، ماہر تعلیم، نقاد اتے لکھاری سی۔ اسنے عربی، انگریزی، فرانسیسی، اردو، ہندی اتے فارسی بولیاں وچ مہارت حاصل کیتی سی ۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
حیدرآباد، بھارت وچ اکّ پڑھے-لکھے پروار وچ پیدا ہویا، اوہ ذاکر حسین، بھارت دے تیجے صدر (1967-1969) دا چھوٹا بھرا سی۔ اوہ اٹاوا وچ سکول گیا سی۔ 1926 وچ، اسنے جامعہ ملیہ اسلامیہ، دلی توں اپنی بیئے کیتی اتے 1930 وچ اسنے پیرس، فرانس دی یونیورسٹی توں ڈی لٹ حاصل کیتی۔
کیریئر
1930 وچ پیرس توں پرتن توں بعد، اسنے اکّ انگریزی-اردو ڈکشنری نوں سنکلت کرن اتے سائنسی ووکیبولری دا اردو وچ ترجمہ کرن وچ عبدل حق دی مدد کیتی۔
اوہ 1930 وچ عثمانیہ یونیورسٹی وچ لکچرار وجوں شامل ہویا اتے 1957 تک اتھے کم کیتا، جدوں اوہ اکّ پروفیسر وجوں ریٹائرڈ ہویا۔ اس نے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ 1965 تک پرو-وائس چانسلر وجوں کم کیتا۔
حوالے
گٹھ:اتہاسکار گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:موت 1976 گٹھ:جم 1902
دشو جھیل
دشو جھیل (سرلیکرت چینی: 独墅湖) سزو صنعتی پارک دے دکھنی حصے وچ اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ چار قصبیاں دے جنکشن وچ واقع اے: گؤکسیانگ (郭巷), شیپھانگ (车坊), زیئیٹینگ (斜塘) اتے لوپھینگ (娄葑)। دشو جھیل دا رقبہ ۹٫۱۹ مربع کلومیٹر اے جسدی اوسط ڈونگھائی ۶٫۵ میٹر اے۔ ایہہ جھیل اپنے اتری سرے 'تے جنجی جھیل (金鸡湖), اس دے مغرب ول پھینگمین تلإ (葑门塘) نوں جوڑدی اے، اتے دکھن-مشرق توں وسونگ ندی (吴淞江) ولوں بھری جاندی اے۔ ۲۰۰۱ وچ کروائے آثار قدیمہ سائنس دی رپورٹ دے مطابق، دشو جھیل دے آلے دوآلے سنبھاوت انسانی سرگرمیاں دا سبھ توں پرانا ثبوت ۵۵۰۰ سال پرانا لبھیا جا سکدا اے۔ پرانے ویلے وچ سزو دے آب و ہوا، جغرافیہ اتے ماحول دے تجزیہ وچ کھوجاں اہم سن۔ سزو دشو جھیل ہائر ایجوکیشن ٹاؤن جھیل دے مشرقی کنارے واقع اے، اتے دو سرنگاں جھیل وچوں لنگھدیاں ہن، مشرق اتے مغربی کنارے نوں جوڑدیاں ہن۔
یوگیش (گیت نگار)
گٹھ:Articles with hCards
دشو جھیل
دشو جھیل سرنگ (独墅湖隧道)مئی ۲۰۰۶ وچ شروع ہویا سی اتے اکتوبر ۲۰۰۷ توں آواجائی لئی کھلا اے دشو جھیل سرنگ پہلا اتے سبھ توں لمبا پروجیکٹ اے جو مکھ زمین چین وچ شہر دے پل نوں پانی دے ہیٹھاں سرنگ نال جوڑدا اے۔ دشو جھیل سرنگ مشرقی-دکھنی-رنگ ہائیویء انٹرچینج اتے سزو صنعتی پارک وچ زنگہو سٹریٹ نوں 7.37 km دی پوری-لمبائی نال جوڑدی اے۔ ایہہ کنیکشن مستقبل وچ آواجائی نوں اہل بناؤندا اے اتے سزو صنعتی پارک وچ ترقی نوں وی مُتحرک کردا اے۔
یوگیش (گیت نگار)
یوگیش گوڑ، جاں گوڈ عام طور اُتے یوگیش وجوں جانیا جاندا اے، (19 مارچ، 1943 – 29 مئی، 2020)، اکّ بھارتی لکھاری اتے گیت کار سی۔ اوہ بالیوڈّ وچ اپنے یوگدان لئی جانیا جاندا سی، اتے ممکن طور اُتے اس دیاں سبھ توں مشہور رچناواں فلم آنند توں آئیاں، گیتاں سمیت کہیں دور جب دن دل جائے اتے زندگی کیسی اے پہیلی (1971)، اتے فلم رجنیگندھا (1974) دے رجنیگندھا پھول تمہارے ।
جیون
یوگیش دا جم 19 مارچ 1943 نوں لکھنؤ، اتر پردیش وچ ہویا سی۔ اوہ 16 سال دی عمر وچ کم دی بھال وچ بمبئی چلا گیا اتے اپنے چچیرے بھرا یوگیندر گوڑ دی مدد منگی، جو اکّ پٹکہانی لکھاری سی۔ اسدا پہلا بریک 1962 وچ سی، جدوں اسنے بالیوڈّ فلم ساکھی روبن لئی چھ گیت لکھے، جس وچ "تم جو آ جاؤ" گیت وی شامل سی، جسنوں منا ڈے نے گایا سی۔ اس گیت نے بالیوڈّ وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی۔ اسنے بھارت دے کجھ ودھیا نردیشکاں جویں کہ رشیکیش مکھرجی اتے باسو چیٹرجی نال کم کیتا۔ اس دے مشہور ہندی گیتاں وچ رجنیگندھا دے کہیں دور جب دن دل جائے، زندگی کیسی اے پہیلی، رمجھم گرے ساون، رجنیگندھا دے قے بار یونہی دیکھا اے اتے باتوں باتوں میں دے نہ بولے تم نہ مینے کچھ کہا شامل ہن۔ یوگیش نے اکّ لکھاری وجوں ٹیلیویژن سیریئلاں وچ وی کم کیتا۔
موت
یوگیش غور دی 29 مئی 2020 نوں ممبئی وچ موت ہو گئی سی۔
حوالے
گٹھ:موت 2020 گٹھ:جم 1943
باہری لنک
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
شہناز فاطمی
پرو: ڈاکٹر شہناز فاطمی (اردو: شہناز فاطمى; ہندی: शहनाज फातमी; جم 5 جنوری 1949 نوں شہناز بانو)، اکّ بھارتی ہندی اتے اردو بولی دی شاعر اتے لکھاری اے۔ اسنے فاطمی (اردو: فاطمى; ہندی: فاطمی) دے تخلص (قلم نام) دی ورتوں کیتی۔ اوہ سعید سلطان احمد (بہزاد فاطمی) دی دھی اے اتے شیخپورا پنڈ، ضلع منگیر (بہار)، بھارت توں اے۔ اوہ اردو شاعر سعید سلطان احمد دی دھی اتے شاعر خان بہادر سعید علی محمد شاد عظیم آبادی دی پوتی سی اتے بہار سول سروس لئی ڈپٹی کلیکٹر وجوں کم کردی سی۔
ببلیؤگرافی
اسنے ہندی، اردو اتے انگریزی وچ شاعری اتے ناول لکھے ہن۔ کجھ کتاباں ہن:
محمود شکری آلوسی
محمود شکری آلوسی بلوغ الارب دے مصنف دا ناں اے جو مؤرخ ، ادیب ، لغوی تے اہلسنت دے عالم دین سن ۔
ولادت
محمود شکری بغداد دے رصافہ نامی محلے وچ 19 رمضان 1273ھ بمطابق 1857ء وچ پیدا ہوئے ۔
کنیت تے لقب
شکری د‏‏ی کنیت ابوالمعالی تے لقب جمال الدين لها -
ناں و نسب
بلوغ الارب دے مؤلف دا پورا ناں محمود شكرى بن عبدالله بن محمود بن عبدالله بن محمود الحسيني الآلوسى البغدادی اے ۔ شکری دا سلسلہ نسب " شیخ عبد القادر جيلانى دے واسطے تو‏ں امام حسین نال جا ملدا اے ۔ شکری دے دادا شہاب الدین محمود جو آلوسی کبیر نيں والد د‏‏ی طرف حسینی تے والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں حسنی سید سن.
آلوسی نسبت
وکھ وکھ اقوال پائے جاندے نيں ، آلوس د‏‏ی طرف نسبت اے جو شام وچ سمندر اُتے طرسوس دے نیڑے اک جگہ اے ) مگر یاقوت حموی تے ابن الاثیر دونے نے سمعانی دے اس قول نو‏‏ں غلط کہیا سمعانی دے بقول آلوس اک شہر اے جو ساحل شام اُتے طرسوس دے نیڑے واقع اے محمود شکری دے آبا ؤ اجداد دراصل بغداد دے رہنے والے سن ۔ جدو‏ں 656ھ وچ ہلاکو خان نے بغداد نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد قتل و غارت دا بازار گرم کيتا تاں انہاں دا جد بغداد تو‏ں بھج کر آلوس چلا گیا تے ایہ آلوسی اکھوایا ۔
تعلیم
مڈھلی سِکھیا اپنے والد عبد اللہ تو‏ں حاصل کيتی ۔ حالے ستاراں برس د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے سن کہ والد دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا ۔ مگر شکری نے اپنی تعلیم نو‏‏ں جاری رکھیا تے اپنے چچا ابوالبرکات نعمان بن محمود تے ہور علما تو‏ں علوم د‏‏ی تکمیݪ کی
عملی زندگی
انہاں نے اپنی زندگی تدریس اورتصنیف وچ گزاری، تے بغداد وچ " الزوراء" دے ناں تو‏ں پہلا اخبارجاری د‏‏ی اس دے علاوہ «المقتبس» «المشرق» «المنار» و«مجلة المجمع العلمي العربي» وچ وی لکھدے رہے 1335ھ؛1916ء وچ جدو‏ں برطانوی حکومت بغداد اُتے قابض ہوگئی تاں انھاں نےشکری نو‏‏ں بغداد دے عہدہ قضا د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی مگر آلوسی نے انگریزاں دے نال میݪ جول رکھنے نال نفرت دے باعث اس عہدے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، بلکہ آئندہ وی کسی عہدے اُتے فائز ہونا پسند نہ كيا - البته جدو‏ں عراق وچ عربی حکومت د‏ی نیہہ رکھی جانے لگی تاں انہاں نے تعلیمی مجلس دا ممبر بننا منظور ک‏ر ليا ۔
لکھتاں
آلوسی د‏‏ی کل 52 تصنیفات نيں جنہاں وچ کچھ رسالے نيں تے کچھ کتاباں ۔ انہاں وچو‏ں مشہور کتاباں دے ناں ایہ نيں :
وفات
آلوسی نے بغداد وچ 4 شوال 1342ھ /8 مئی 1924ء وچ وفات پائی تے انہاں نو‏ں بغداد وچ شیخ معروف الکرخی دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:مصنف گٹھ:مؤرخین گٹھ:1857 دے جم گٹھ:1924 دیاں موتاں
رشپندر رشیم
رشپندر رشم (14 اکتوبر 1948 ) اک عورت پنجابی کہانی کار اتے ناول کار اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی عورت لکھاری
کپلر کیس کیڈز
کپلر کیس کیڈز آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک، وائیومنگ، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 50 ft ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں گٹھ:Short description is different from Wikidata
مغربی جھیل (چاوزہو)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> مغربی جھیل چین دے گوانگڈونگ صوبے دے چاؤزو شہر دے چاؤان ضلعے وچ اکّ انساناں ولوں بنائی گئی جھیل  اے۔
اتہاس
thumb| 2013 وچ ہمبی پویلیئن۔ پھینگ یو جی یاؤ دے مطابق، جھیل لگبھگ 5000 m سی تانگ شاہی خاندان (618 – ۹۰۷) دے دوران لمبا۔ اس ویلے، مقامی سرکار نے ہانجیانگ ندی اتے مغربی جھیل دے وچکار رابطہ نوں توڑدے ہوئے، اتری ڈائیک  دا اساری کیتا۔
دکھنی سونگ شاہی خاندان (1127 – ۱۲۷۹) وچ، فوجی اہلکار لن گوانگشی نے جھیل پارک دے اندر مغربی جھیل، خاص کرکے ماؤنٹ ہولو  وچ اکّ مثبت یوگدان پایا۔ اسدا لیکھ جون ہو منگ  حال وچ براڈکاسٹ کیتا گیا اے۔
یوان شاہی خاندان (1271 – ۱۳۶۸) وچ، ۱۳ویں صدی دے منگولیائی حملے دوران چاؤزو دی لڑائی وچ زیادہ تر مندر، پگوڈا اتے ہور حال جاں منڈپ تباہ ہو گئے سن۔
شروعاتی منگ شاہی خاندان (1368 – ۱۶۴۴) وچ، شہر دی کندھ نوں کھڑی کرن لئی، مقامی سرکار نے مغربی جھیل دے ادھے حصے نوں پتھراں نال بھر دتا۔
کنگ شاہی خاندان (1644 – ۱۹۱۱) وچ، بہت سارے ساہتی لینڈسکیپ کنگ فوج اتے باغی فوجاں وچکار لڑائیاں ولوں تباہ ہو گئے سن۔
چین دے لوکراج دے دوران، جنگی حاکم ہونگ جھاؤلن نے ویسٹ لیک نوں اپنے باغ دے روپ وچ نامزد کیتا اتے اسدا نام "ہانگ گارڈن"  رکھیا۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گڑھوال ہمالیہ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Garhwal_Himal_from_Camels_Back_%285281754856%29.jpg/300px-Garhwal_Himal_from_Camels_Back_%285281754856%29.jpg|thumb|300x300px| "اوٹھ دی پٹھّ"، [[اتراکھنڈ، بھارت توں گڑھوال ہمالیہ]] گڑھوال ہمالیہ بھارت دے اتراکھنڈ راج وچ واقع پہاڑی کیٹیگریاں ہن۔
آبادی
ایہناں رینجاں وچ شامل کیتے گئے شہر پوڑی، ٹہری، اترکاشی، ردرپریاگ، چمولی، اتے چھوٹا چار دھام تیرتھ استھان یعنی گنگوتری، یمنوتری، بدریناتھ اتے کیدارناتھ ہن۔ تھاں دیاں کجھ سندر تھاواں مصوری دے پہاڑی سٹیشن ہن، دھنولی، اؤلی، چکرتا، چوپتا، یونیسکو دی عالمی وراثت تھاں، نندہ دیوی اتے پھلاں دی ویلی نیشنل پارکس وی گڑھوال ہمالیہ وچ واقع ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت
پاکستانی نظم
جتھ‏ے تک نظم د‏‏ی ارتقاءکا تعلق اے تاں نظم د‏‏ی ترقی دا دور 1857ءکے بعد شروع ہويا لیکن اس تو‏ں پہلے وی نظم سانو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ مثلا جعفر زٹلی تے اور شاہ حاتم وغیرہ دے ہاں موضوعات‏‏ی نظماں ملدی نيں۔ لیکن اسيں جس نظم د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے نيں اس دا صحیح معنےآں وچ نمائندہ شاعر نظیر اکبر آباد ی ا‏‏ے۔ نظیر دا دور غزل دا دور سی لیکن اُس نے نظم کہنے نو‏‏ں ترجیح دتی تے عوام دا نمائندہ شاعر کہلیایا۔ اُس نے پہلی دفعہ نظم وچ روٹی کپڑ ا تے مکان د‏‏ی گل کيتی تے عام شخص دے معاشی مسائل نو‏‏ں شعر وچ جگہ دتی۔ اُنہاں دے بعد 57 تک کوئی قابل ذکر ناں نئيں لیکن 57 دے بعد انگریزی ادب دا اثر ساڈے ادب اُتے بہت زیادہ پيا تے اس طرح انجمن پنجاب دے زیر اثر موضوعات‏‏ی نظماں دا رواج پيا۔ آزاد تے حالی جداں لوک سامنے آئے نظم نو‏‏ں سرسید تحریک نے ہور اگے ودھایا لیکن اس نظم دا دائرہ محدود سی۔ موضوعات لگے بندھے تے ہیئت اُتے وی کوئی توجہ نئيں دتی گئی سی۔ ہاں اس دور وچ ہیئت دے حوالے تو‏ں ا سماعیل میرٹھی تے عبدالحلیم شرر نے تجربات کیتے لیکن انھاں اِنّی زیادہ مقبولیت حاصل نئيں ہوسک‏ی۔ اکبر الہ آبادی تے اسماعیل میرٹھی دے ہاں مقصدیت دا سلسلہ چلدا رہیا
لیکن علامہ اقبال نے نظم کہہ ک‏ے امکانات نو‏‏ں وسیع تر کر دتا اُس نے ہیئت دا تاں کوئی تجربہ نئيں کيتا لیکن اُس نے نظم د‏‏ی مدد تو‏ں انسان خدا تے کائنات دے وچکار رشتہ متعین کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس طرح اس فلسفے تو‏ں نويں راہاں کھلاں انھاں غیر مادی تے مابعد الطبعیاندی سوالات اُٹھائے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نظم وچ موضوع دے حوالے تو‏ں نويں رستےآں دا تعین ہويا۔ اس دے بعد رومانیت پسند اں دے ہاں نظم آئی جنہاں وچ اختر شیرانی، جوش ،حفیظ تے عظمت اللہ خان شامل نيں لیکن اوہ اقبال د‏‏ی نظم نو‏‏ں اگے نہ ودھیا سک‏‏ے تے محدود تے عمومی سطح د‏‏ی داخلیت تک نظم نو‏‏ں انہاں لوکاں نے محدود کر دتا ۔
اس دے بعد نظم دا سفر ترقی پسند تحریک تک پہنچیا انہاں لوکاں دے ہاں وی ہیئت دے تجربے سانو‏ں نظر نئيں آندے انہاں شعراءماں فیض، مجاز، ندیم، ساحر وغیرہ شامل سن ۔
اس دے بعد ساڈے سامنے حلقہ ارباب ذوق د‏‏ی نظم آندی اے جنہاں وچ ن۔م راشد، میراجی شامل نيں انھاں نے شعوری کوشش دے نال آزاد نظم دے تجربات کیتے تے تہذیبی روایات انہاں فیض تو‏ں ہُندے ہوئے جدو‏ں انہاں لوکاں تک آئی تاں ٹُٹ گئی تے انھاں نے اک جدید نظم د‏‏ی ابتداءکی انہاں دونے شعراءکی نظم پڑھ کر احساس ہُندا اے کہ اسيں نظم دے نويں دور وچ داخل ہوئے رہے نيں ۔
= پاکستانی نظم 47 دے بعد =
47 دے بعد جو نظم سامنے آندی اے اس وچ تن وڈے رجحانات نيں۔ پہلا ترقی پسندی جس وچ رومان تے انقلاب دونے دا حوالہ موجود ا‏‏ے۔ دوسرا حلقہ ارباب ذوق دا داخلیت پسند رجحان جس وچ معاشرے د‏‏ی داخلی سطح نو‏‏ں دیکھیا گیا۔ جدو‏ں کہ تیسرا رجحان جدید شعراءکا اے جو مشینی تے صنعتی زندگی کاپیدا کر دہ ا‏‏ے۔
رومانی او ر انقلابی قدراں دا رجحان
اس رجحان نو‏‏ں ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستہ قرا ر دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تحریک اک مقصدی تحریک سی جس نے مقاصد اُتے زیادہ زور دتا۔ آزادی دے بعد جدو‏ں عام آدمی د‏‏ی زندگی وچ کوئی تبدیلی نئيں آئی تاں اوہ جس لائن اُتے چل رہے سن ايس‏ے اُتے چلدے رہ‏‏ے۔ اُنہاں دا مقصد ایہ سی کہ معاشرہ جس بحران تے غربت و افلاس دا شکار اے اسنو‏ں ختم ہونا چاہے ے۔ ايس‏ے رجحان تو‏ں وابستہ شاعر مندرجہ ذیل نيں ۔ فیض احمد فیض
جوش ملیح آبادی
جوش دراصل رومانی شاعر سن لیکن رومانیت دے نال نال جوش دے ہاں جو معاشرتی ڈھانچے دے خلاف احتجاج دا عمل نظر آندا اے تے انقلاب د‏‏ی جو للکار اے اوہ انھاں ایسا انقلابی فرد بنا‏تے نيں کہ ترقی پسند شعراءانھاں اپنے صف وچ شامل ک‏ے دیندے نيں۔ یعنی اسيں کہہ سکدے نيں کہ جوش دے ہاں رومانی تے انقلابی دونے حوالے ملدے نيں:
اے دوست دل میں گردِ کدورت نہ چاہیے اچھے تو کیا بروں سے بھی نفر ت نہ چاہیے
فیض احمد فیض
اس رجحان دے حوالے تو‏ں فیض احمد فیض دا ناں بہت وڈا اے نويں شاعراں اُتے انہاں دے اثرات بہت زیادہ نيں۔ فیض ترقی پسند تحریک وچ اس لحاظ تو‏ں بہت اہ‏م نيں کہ فیض نے صرف اوہ نئيں کيتا جو ترقی پسند چاہندے سن اُنہاں نے ترقی پسند تحریک د‏‏ی مقصدیت تے اپنی انفرادیت نو‏‏ں ملیا ک‏ے اک نواں جتھ‏ے آباد کيتا۔ اس طرح فیض نے محبت د‏‏ی وی گل کيتی تے انقلاب د‏‏ی وی گل کيتی۔ اُنہاں نے سارے استعارے عشقیہ لئی تے اسلوب اُتے وی زور دتا اس طرح انہاں د‏‏ی نظم وچ رومان تے انقلاب نو‏‏ں وکھ نئيں کيتا جا سکدا۔ اس حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی اک نظم” دو عشق “ ملاحظہ ہو:
وہ لوگ بہت خوش قسمت تھے جو عشق کو کام سمجھتے تھے یا کام سے عاشقی کرتے تھے ہم جیتے جی مصروف رہے کچھ عشق کیا کچھ کا م کیا عشق کام کے آڑے آتا رہا اور کام سے عشق الجھتا رہا پھر آخر تنگ آکر ہم نے دونوں کو ادھورا چھوڑ دیا
احمد ندیم قاسمی
احمد ندیم قاسمی نے پابند ،معراءاور آزاد د‏‏ی ہیئت وچ نظماں لکھياں۔ لیکن پابند نظم د‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی توجہ زیادہ رہی انہاں دے ہاں وی انقلابی حوالہ کافی مضبوط ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نظماں وچ سانو‏ں پوری پاکستانی تریخ نظرآندی ا‏‏ے۔ انھاں نے اپنی نظم د‏‏ی بنیاد انسانی عظمت اُتے رکھی ایويں انہاں د‏‏ی نظم دا رابطہ اقبال تو‏ں جڑ جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے انسانی مسائل دا حل انسانی عظمت وچ تلاش کيتا۔ اقبال د‏‏ی طرح انسان دے مقام دے تعین دے لئی اوہ خدا تو‏ں جڑا تے اُس وچ کدرے تصادم د‏‏ی وی کیفیت پیدا ہوئی :
نہیں بے مدعا تخلیق انساں سمجھ میں مدعا لیکن نہ آیا خدا خالق سہی، مخلوق کے پاس رسول آئے خدا اب تک نہ آیا
مصطفی زیدی
تم نے کس پیار سے یہ بات ہمیں سمجھائی کہ یہاں تو کوئی ظالم کوئی کمزور نہیں مختلف نقطوں سے چلتے تو ہیں دنیا والے کرہ ارض مگر گول ہے، چوکور نہیں
قتیل شفائی
قتیل شفائی کانام ترقی پسندتحریک دے حوالے تو‏ں سامنے آندا اے اُنہاں د‏‏ی نظم وچ رومان تے انقلابی جدوجہد دونے دے حوالے اپنی جگہ موجود نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں پڑھ کر اندازہ ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری کامحبوب مادیت پرستانہ روشنی دا شکار ہوئے ک‏ے رہ گیا ا‏‏ے۔ اس طرح اُس د‏‏ی محبت دا دکھ اُس د‏‏ی ذات تو‏ں ساری انسانیت د‏‏ی طرف پھیل گیا ا‏‏ے۔
احمد فراز
احمد فراز د‏‏ی نظم ہر حوالے تو‏ں غزل دے مقابلے وچ مضبوط ا‏‏ے۔ انہاں نے ہر ہیئت وچ نظم لکھی۔ رومانی حوالے تو‏ں انہاں دے ہاں خوبصورت نظماں ملدی نيں لیکن اس دے نال نال انقلابی روے ے وی اپنی جگہ اک خاص اہمیت رکھدے نيں۔ خاص کر پاکستان دے مختلف المے ے مثلا ً جو کچھ ضیاءکے دور وچ ہوار ٥٦ دا المیہ ہوئے یا ا٧ دا المیہ یاکراچی دے حالات ہاں سب دا ذکر انہاں د‏‏ی نظم وچ ملدا ا‏‏ے۔
ہم اُس قبیلہ وحشی کے دیوتا ہیں کہ جو پجاریوں کی عقیدت پہ پھول جاتے ہیں اور ایک رات کے معبود صبح ہوتے ہی وفاپرست صلیبوں پہ جھول جاتے ہیں