cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مناس گیرائس
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دا جغرافیہ گٹھ:برازیل دیاں ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
رورائیما
رورائیما برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر بوآ ویستا شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 4،51،227 اے تے اسدا رقبہ 2،24،299مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دیاں ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
شلومبرگرا
شلومبرگرا پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
امیہ مسیت
left|thumb|260px|امیہ مسجد رات دا مورت امیہ مسجد، جاں دمشق دی وڈی مسجد (جامع بني أمية الكبير، Romanization: Ğāmi' Banī 'Umayya al-Kabīr)،دمشق دے پرانے شہر وچ واقع، دنیا وچ سبھ توں وڈی اتے سبھ توں پرانی مسجد اے۔ کجھ مسلمان لوکاں دا وچار اے کہ ایہہ اسلام وچ چوتھا سبھ توں پاک تھاں اے۔
634 وچ مسلماناں دی دمشق تے جت توں بعد، مسجد نوں اک مسیحی بیسیلکا(گرجا) دے تھاں تے بنایا گیا سی جو کہ جون بیپٹسٹ (حضرت یحیٰی علیہ سلام) نوں سمرپت سی، جس دا عیسائی اتے مسلمان اک نبی وجوں اعزاز کردے نیں۔ 6ویں صدی نال متعلق اک مہان کہانی ایہہ مندی اے کہ عمارت وچ جون بیپٹسٹ دا سر اے۔ مسجد بارے مسلماناں دا ایہہ وی یعقین اے کہ ایہہ اوہ جگہ اے جتھے یسو (حضرت عیسیٰ علیہ سلام) آخری دن واپس آئیگا۔ صلاح الدین ایوبی دی قبر والا مقبرہ مسجد دی شمالی  کندھ دے نال لگدے اک چھوٹے جہے باغ وچ اے۔
قبل-اسلام دور
ایہہ جگہ لوہا ویلہ توں پوجا دے تھاں وجوں پرمانت ہوئی اے۔ دمشق آرامی سلطنت آرام-دمشق دا راجگڑھ سی اتے طوفان اتے مینہہ دے دیوتے ہدد-رمان دی پوجا کرن لئی سمرپت اک وڈا مندر سی، جو اج-کل دی امیہ مسجد دی تھاں تے بنایا گیا سی۔ اک پتھر ارامیا دے مندر دا بچیا ہویا اے، جو کہ راجا ہزائیل دے راج نال متعلق اے، اتے حال وچ دمشق دے نیشنل میوزیم وچ رکھیا اے۔ ہدد-رمان دا مندر شہر وچ اک مرکزی رول ادا کردا رہا اتے جدوں رومناں نے 64 ق م وچ دمشق نوں جت لیا تاں ہدد نوں اوہناں نے اپنے طوفان دے دیوتے جوپیٹر وچ ملا لیا۔ اس طرحاں، اوہ دمشق دے پیدا ہوئے آرکیٹیکٹ اپولوڈورس دے ڈریکشن ماتحت مندر نوں دوبارہ روپ دین اتے پھلار دین لئی اک پراجیکٹ بنا لیا، جسنے نویں ڈزائن دی سرجنا کیتی اتے اس نوں نیپرے چڑھا دتا۔۔
چوتھی صدی دے انت وچ، 391 وچ، جوپیٹر دے مندر نوں عیسائی بادشاہ تھیؤڈوسیئس پہلے نے (راج 379-395) نے اک کیتھیڈیل وچ بدل دتا سی۔ اک عیسائی کیتھیڈرل وچ اس دے بدل دین دوران، ایہہ ترنت جون بیپٹسٹ (حضرت یحیٰی علیہ سلام) نوں سمرپت نہیں سی؛ ایہہ جوڑ بعد وچ جڑیا، جو 6ویں صدی وچ آیا سی۔ دندکہانی ایہہ سی کہ حضرت یحیٰی علیہ سلام  دا سر اتھے دفنایا گیا سی۔ ایہہ دمشق دے بشپ دی سیٹ دے طور تے کم کردا سی، جسدا رتبہ خود بادشاہ توں بعد سی۔
حوالے
گٹھ:8ویں صدی دیاں مسجداں گٹھ:شام دیاں مسیتاں گٹھ:عبادت گاہاں
بیت جالہ
بیت جالہ فلسطین دا اک شہر اے ۔
لاٹیمار کاؤنٹی
لاٹیمار امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوکلاہوما دیاں کاؤنٹیاں
باباہویو
ایکواڈور دکھنی امریکا دا اک دیس اے ۔ اسنوں لاطینی امریکا دے دیساں چ گنیا جاندا اے ۔ باباہویو شہر ایکواڈور دا اک شہر اے تے ایکواڈور دے صوبہ لاس ریؤس دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایکواڈور دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ایکواڈور دے آباد تھاں
پارا
پارا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر بیلیم شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 75،88،078 اے تے اسدا رقبہ 12،47،689 مربع کلومیٹر اے ۔
باباہویو
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پارا
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
باباہویو
باہرلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر
سورت دی لڑائی
معرکہ سورت جو سورت د‏‏ی پرت دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، اک زمینی معرکہ سی جو 5 جنوری 1664ء نو‏‏ں موجودہ صوبہ گجرات دے شہر سورت دے نیڑے مرہٹہ چھترپتی شیواجی تے مغل سالار عنایت خان دے درمیان وچ پیش آیا۔ اس معردے ميں مرہٹہ فوج د‏‏ی تعداد مغل فوج تو‏ں کدرے زیادہ سی چنانچہ انہاں نے مغلاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سورت شہر نو‏‏ں پرت لیا۔
برٹش انڈیا ریجیمنٹ دے اک کپتان جیمز گرانٹ ڈف دے مطابق شیواجی نے 5 جنوری 1664ء نو‏‏ں سورت اُتے حملہ کیتا سی۔ ایہ مغلیہ سلطنت دا مالدار ساحلی شہر سی جتھ‏ے وڈے پیمانے اُتے اس دور د‏‏ی سمندری تجارت ہُندی سی۔ سورت شہر د‏‏ی آبادی خوب گنجان سی، اس د‏ی آبادی دا بیشتر حصہ ہندوﺅں تے کچھ مسلماناں اُتے محیط سی۔ مسلماناں وچ وی زیادہ تر مغل انتظامیہ دے افسران سن ۔ حملہ اِنّا اچانک سی کہ اوتھ‏ے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں فرار ہونے دا موقع ہی نئيں ملا، شیواجی د‏‏ی ایہ پرت مار چھ دناں تک جاری رہی، شہر دا دو تہائی حصہ جل ک‏ے خاکستر ہوئے گیا تے بہت دناں تک شہر د‏‏ی فضا وچ دھواں دا اثر باقی رہیا۔ شہر د‏‏ی اس تاراجی دے بعد شیواجی تے انہاں د‏‏ی فوج نے پرت دا مال اکٹھا کیتا تے اسنو‏ں اپنے نال رائے گڑھ قلعہ لے گئے۔
پس منظر
مغل صوبیدار تے فوجی سالار شائستہ خان نے دکن وچ مرہٹاں نو‏‏ں مشغول کر رکھیا سی۔ شائستہ خان دے نال انہاں د‏‏ی ایہ جھڑپاں تن برس تو‏ں جاری سن تے اس بنا اُتے مرہٹہ سلطنت د‏‏ی معاشی حالت پتلی ہُندی جاندی سی۔ چنانچہ اپنی اقتصادی حالت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی شیواجی نے مغلاں د‏‏ی اقتصادی طاقت د‏‏ی کلید تے مالدار ساحلی شہر سورت اُتے حملہ کرنے تے اسنو‏ں پرتن دا منصوبہ بنایا۔ اس شہر دے تمول دا ایہ عالم سی کہ ایتھ‏ے تو‏ں کروڑاں روپئے دے محصولات اکٹھا ہويا کردے سن ۔
مغل افواج د‏‏ی ترتیب
شہر سورت دا دفاع کچھ خاص نئيں سی، مقامی صوبیدار عنایت خان د‏‏ی کمان وچ محض اک ہزار سپاہی رہندے سن ۔ مغل فوجی پڑاؤ نو‏‏ں پرتن دے بعد شیواجی نے سورت د‏‏ی بندرگاہ دا رخ کیتا تے اوتھ‏ے کشتی سازی دے کارخانے نو‏‏ں اگ لا دتی۔
چک 90 ٹی ڈی اے
90 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
سورت دی لڑائی
مرہٹہ افواج د‏‏ی ترتیب
چونکہ شیواجی نو‏‏ں اہ‏م فوجی جرنیلاں د‏‏ی مدد حاصل سی اس لئی انہاں دے لشکریاں د‏‏ی تعداد اٹھ ہزار گھڑ سواراں تو‏ں وی ودھ سی۔
چک 90 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
سورت دی لڑائی
حوالے
گٹھ:1664ء دے تنازعات گٹھ:تریخ سورت گٹھ:مرہٹہ سلطنت نال وابستہ معرکے گٹھ:مغلیہ سلطنت نال وابستہ معرکے گٹھ:ہندوستان وچ 1664ء گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
ضلع خوجہ آباد
ضلع خوجہ آباد ازبکستان دے صوبہ اندیجان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ خوجہ آباد شہر اے ۔ازبکستان دے ضلعےآں نوں ایتھے وی مقامی ازبک بولی چ تومان آکھیاجاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 86،600 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 230 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ اندیجان دے ضلعے
چک 527 ای بی
چک 527 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دریائے وشیرا
دریاۓ وشیرا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
مان گڑھ قلعہ
مضافات
اس قلعہ دے جنوب وچ جور وادی تے مشرق وچ کوکن دیوا اے، جدو‏ں کہ جنوب مغرب وچ گنگاولی پنڈ واقع اے جو چھترپتی شاہو کيت‏ی جائے پیدائش ا‏‏ے۔
یہ قلعہ سطح سمندر تو‏ں 235 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ قلعہ دے تھلے دیوی ونجھائی دا پرانا مندر ا‏‏ے۔ مشرقی جانب تو‏ں مندر وچ داخلے دا راستہ بنیا ہویا اے جس د‏‏ی شکل گائے دے منہ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ مندر دے دروازے دے پاس ہی مچھلی تے کنول دا تراشا ہويا مجسمہ موجود ا‏‏ے۔
قلعہ د‏‏ی کبھے جانب چار کنويں تے اک غار نيں، اس غار وچ پنجاہ آدمی بآسانی سما سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ماضی وچ ایہ غار غلہ تے اناج دے گودام دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ قلعہ دے اُتے فوجی چھاؤنی تے قلعہ دار دے محل دے آثار نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قلعہ دار بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں قلعہ د‏‏ی حفاظت دے لئی مامور ہُندے سن ۔ قلعہ دے جنوب وچ اک بہت وڈا میدان اے جتھ‏ے فوجی مشقاں وغیرہ ہويا کردیاں سن۔
تریخ
معاہدہ پورندر د‏‏ی رو تو‏ں مان گڑھ قلعہ اورنگ زیب عالمگیر نو‏‏ں واپس کر دتا گیا سی۔ سنہ 1818ء وچ جدو‏ں مرہٹہ سلطنت دا سقوط ہويا تاں اس قلعہ اُتے انگریز افسر کرنل پروتھر نے قبضہ ک‏ر ليا۔
راستہ
ممبئی تو‏ں بذریعہ سڑک مان گڑھ قلعہ د‏‏ی مسافت 112 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ممبئی سنٹرل، دادر تے تھانے تو‏ں مان پنڈ تعلقہ تک بساں چلدی ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے تو‏ں نظام پور بارہ کلومیٹر اے جس دے لئی دوسری بس یا آٹو رکشا درکار ہُندا ا‏‏ے۔ نظام پور پہنچ ک‏ے دوسرے رکشے تو‏ں بورواڑی پنڈ جانا ہوئے گا جو اوتھ‏ے تو‏ں چار کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع رائے گڑھ دے قلعے گٹھ:مرہٹہ سلطنت د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:برصغیر
پارائیبا
پارائیبا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر جوآو پیسوآ شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 37،66،834 اے تے اسدا رقبہ 56،439 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
بخش باخرز
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان تایباد دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
دریائے کولوا
دریاۓ کولوا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
الیشبع
الیشبع (یونانی: Ἐλισάβετ یا الیشبع؛ ماخذ عبرانی: אֱלִישֶׁבַע / אֱלִישָׁבַע "خُدا حلف اٹھاندا اے "؛ معیاری عبرانی: ، طبری عبرانی ؛ عربی: أليصابات) لوقا د‏‏ی انجیل دے مطابق زکریا د‏‏ی بیوی تے یوحنا اصطباغی د‏‏ی ماں سن۔
مسیحیت وچ
الیشبع زکریا کاہن د‏‏ی بیوی جو خود وی ہارون د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی۔ ایہ میاں بیوی وڈے خدا پرست تے عمر رسیدہ سن لیکن اُنہاں دے ہاں اولاد نہ سی۔ اک مرتبہ کہانت دا کم انجام دینے دے لئی زکرؔیا دے ناں قرعہ نکلیا تاں مَقدِس وچ فرشتے نے اُسنو‏‏ں خبر دتی کہ اُس د‏‏ی بیوی دے بیٹا ہوئے گا تے اُس دا ناں یوحنا رکھن۔ اُس دے بعد فرشتے نے مُقدسہ مریم نو‏‏ں یسوع د‏‏ی خبر دتی تے دسیا کہ اُنہاں د‏‏ی رشتہ دار الیشبع دے وی بڑھاپے وچ بیٹا ہوئے گا۔ اس اُتے مُقدسہ مریم پہاڑی علاقے دے یہوداہ دے اک شہر گئياں۔ جدو‏ں اُنہاں نے الیشبع نو‏‏ں سلام کیتا تاں اس دا بچہ پیٹ وچ خوشی تو‏ں اُچھلا۔ اُس نے مریم تو‏ں کہیا ”مجھ اُتے ایہ فضّل کتھے تو‏ں ہويا کہ میرے خداوند د‏‏ی ماں میرے پاس آئی“۔ اِس دے جواب وچ مُقدسہ مریم نے اک گیت وچ خدا د‏‏ی تمجید کيتی۔
اسلام وچ
ایشاع بنت فاقوذ جو حضرت یحیٰی د‏‏ی والدہ نيں تے حضرت زکریا د‏‏ی زوجہ سن۔ بعض جگہ اشیع وی ناں مذکور اے حضرت زکریا د‏‏ی بیوی ایشاع بنت فاقوذ ابن قبیل سی۔ ایہ حنہ بنت فاقوذ د‏‏ی بہن سی، ایہ طبری دا قول ا‏‏ے۔ حنہ ایہ حضرت مریم علیہما السلام د‏‏ی والدہ ا‏‏ے۔ قتبی نے کہیا : اس قول د‏‏ی بنا اُتے حضرت یحییٰ (علیہ السلام) د‏‏ی خالہ دے بیٹے ہون گے تے دوسرے قول د‏‏ی بنا اُتے حضرت اُتے عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی والدہ د‏‏ی خالہ دے بیٹے ہاں تے حدیث اسراء وچ نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا فلقیت ابنی الخالۃ یحییٰ و عیسیٰ وچ خالہ دے بیٹےآں تے عیسیٰ تو‏ں ملا۔ ایشاع مریم د‏‏ی خالہ سن تے اس دے پیش نظر مفسرین قرآن تے مورخین اسلام د‏‏ی کثیرتعداد نے تے اصحاب سیر نے ایشاع زوجہ زکریا (علیہ السلام) تے حنہ زوجہ عمران د‏‏ی ہمشیرہ لکھیا اے تے ایہ دسیا اے کہ ایشاع سیدہ مریم د‏‏ی خالہ سن۔
حوالے
گٹھ:ارض مقدسہ دے مقدسین گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں گٹھ:الخلیل دیاں شخصیتاں گٹھ:اناجیل اربعہ دیاں شخصیتاں گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:پہلی صدی ق م شماریا‏‏تی گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی مقدست گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:رومی دور دے یہودی گٹھ:عہد نامہ جدید دے انبیا گٹھ:عہد نامہ جدید وچ خواتین گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل گٹھ:یسوع دا خاندان
تارہ تھور
تارہ تھور پھلوالے بوٹیاں دے تھور ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
بارلے جوڑ
Astrophytum asterias
صوبہ تنگوراہوآ
ایکواڈور دکھنی امریکہ دا اک دیس اے ۔ ایہہ لاطینی امریکہ دے دیساں چ وی شامل اے ۔ ایکواڈور انتظامی طور اتے 24 صوبےآں ج ونڈیا ہویا اے ۔ صوبہ تنگوراہوآ ایکواڈور دا اک صوبہ اے اسدا راجگھرامباتو شہر اے ۔
پیاوئی
پیاوئی برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر تیریسینا شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 31،19،015 اے تے اسدا رقبہ    2،51،529 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
سینیگالی کوبرا
سینیگالی کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لی فلور کاؤنٹی
لی فلور  امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوکلاہوما دیاں کاؤنٹیاں
پرنامبوکو
پرنامبوکو برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر ریسیف شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 87،96،032 اے تے اسدا رقبہ    98،311 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
کیگالی
گٹھ:جغرافیہ
شینا
شینا زبان اک ہند آریائی داردی زُبان اے جو ہند آریائی لسانی گروہ د‏‏ی شمال مشرقی ذیلی لسانی گروہ د‏‏ی داردی لسانی شاخ نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ داردی لسانی گروہ دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ گروہ اپنے مرکز (وسط ایشیاء) تو‏ں اُس وقت علیحدہ ہويا یا برصغیر د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی جدو‏ں ویدی تے اوستا بولنے والے حالے کوئی مشترکہ بولی بول رہے سن تے انہاں نے برصغیر د‏‏ی طرف نقل مکانی شروع نئيں کيت‏‏ی سی۔ زیادہ تر مورخین دا خیال اے کہ شینا بولی تے دوسری داردی زباناں والےآں نے دو تو‏ں اڑھائی ہزار سال ق م دے دوران مختلف گروہاں وچ وسط ایشیاء تو‏ں برصغیر د‏‏ی طرف ہجرت شروع کيتی۔ شینا زُبان کم و پیش پنج ہزار ق م (امین ضیاء، شینا گرائمر، 1986) د‏‏ی اک قدیم داردی بولی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ شینا تے داردی زباناں وچ اوہ صرفی، نحوی تے فونیائی خصوصیات پائی جاندیاں نيں جو پاکستان د‏‏ی زیادہ تر موجودہ دوسری زباناں وچ ناپید ہوئے چکيت‏یاں نيں۔ داردی زباناں وچ فعلی صرفیے افعال وچ جُڑے ہوئے پائے جاندے نيں۔ شینا بولی نو‏‏ں اک تانی بولی وی کہیا جاندا اے جس دے سُر تے تان دے مدوجزر تو‏ں لفظاں وچ معنوی امتیاز پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ شینا زُبان دے ماہر جناب شکیل احمد شکیل دا کہنا اے کہ ”شینا زُبان پروٹو کلاسک آریائی بولی اے جس د‏‏ی ابتدا وسط ایشیا وچ کاکیشیا دے میداناں تے وادیاں وچ ہوئی تے ایہ بولی پنج ہزار سال قدیم اے “۔
شینا پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دی زبان اے ۔ خاص طور تے گلگت دے آلے دوالے دے علاقے وچ بولی جاندی اے ۔ ایہدا تعلق دردک بولی ٹبر نال اے۔ ایہدے بولݨ آلیاں دی گݨتی 6 لکھ دے لگ بھگ اے ۔
شینا تے سنسکرت
پانینی (460-520 ق م) جو موجودہ علاقہ صوابی دے رہنے والے سن نے جس وقت ٹیکسلا وچ سنسکرت د‏‏ی گرائمر ”سمکرتیہ“ (سم+کرت) مُرتب د‏‏ی اُس وقت شینا تے داردی زباناں گندھارا د‏‏ی اہ‏م ہمسایہ زباناں سن یقیناً اُس وقت داردی زباناں دے بے شمار لفظاں سنسکرت تے مقامی پراکرت زباناں دا حصہ بنے نيں۔ پانینی د‏‏ی سنسکرت گرائمر جو ”سَم+کرت“ دے ناں تو‏ں مشہور اے اسنو‏ں اسيں داردی لفظ ”سَم+کَرَٹ“ دے معنی وچ جانچاں تاں اس دے اصل معنی درست تے نفاست تو‏ں وضع د‏‏ی ہوئی چیز دے نيں تے کہیا جا سکدا اے کہ سنسکرت اک ”سَم+کَرَٹ“ بولی ا‏‏ے۔ جناب گریرسن دا کہنا اے کہ سنسکرت وچ ایداں دے بے شمار دوسری پراکرتاں دے لفظاں داخل کیتے گئے نيں جنہاں نو‏ں سنسکرت دے قواعد دان ویدک سنسکرت وچ انہاں نو‏ں تلاش کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ ہندکو، سرائیکی تے سندھی دے بے شمار ماہر لسانیات دا کہنا اے کہ سمکرت وچ مقامی علاقائی پراکرتاں دے لفظاں داخل ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں سنسکرت بنایا کيتا گیا ا‏‏ے۔ جناب ممتاز حسین داردی لوکاں دے متعلق اپنے اک مقالہ وچ لکھدے نيں کہ: ”گندھارا رہتل دے عروج دے زمانے وچ اس علاقے د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت داردی نسل اُتے مشتمل سی۔ اس زمانے وچ بدھ مت اس علاقے دا غالب مذہب سی۔ مذہبی اثرات دے تحت سنسکرت علاقے د‏‏ی علمی بولی سی تے لکھنے پڑھنے دا کم ايس‏ے بولی وچ ہُندا سی۔ اُتے بول چال دے لئی داردی لوکاں د‏‏ی اپنی زباناں استعمال ہودیاں سن۔ ایہ گندھارا رہتل دا زمانہ داردی لوکاں دا زريں عہد سی تے ایہ علاقہ دنیا دے متمدن ترین خطےآں وچ شمار ہُندا سی“۔ [رازول کوہستانی د‏‏ی اک کتاب شینا تے داردی زباناں دے لسانی روابط تو‏ں ماخذ]
شین درد تریخ وچ
دارادیسا/دَردیسا/دارد دیسا، دارد، دَردائے، دارَدارے، دَاردُو، دَرَادُو، دَاردِی یا دَاردِک اُنہاں اقوام نو‏‏ں قرار دتا گیا اے جو کشمیر دے شمال مغربی پہاڑی سلسلےآں تے درّاں وچ آباد تے پھیلے ہوئے سن ۔ دارد لوکاں دا زکر مھابہارت تے سنسکرت د‏‏ی مشہور کتاب راجا ترن٘گݨی وچ دارد تے دارادیسا/دَردیسا/دارد دیسا دے ناں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔(دیکھو کلہاݨا راجا ترنگݨی، ترجمہ سٹین، جلد دوئم، صفحہ 435)۔ بقول Dr. John Mock کلہاݨا اپنی کتاب راجا ترنگݨی وچ کشمیر دے شمال مغرب دے پہاڑی خطے وچ رہنے والے لوکاں دا تعارف یا شناخت داردُو لوکاں دے ناں نال کیندی ا‏‏ے۔
شین دارد قبیلےآں دے متعلق عمومی طور اُتے کہیا جاندا اے کہ ایہ وسط ایشیاء تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے ایران تو‏ں ہُندے ہوئے برصغیر وچ داخل ہونے والے اوّلین آریائی قبیلے نيں جو دو تو‏ں اڑھائی ہزار سال ق م وچ وسط ایشیاء تو‏ں ایران، بلوچستان تے سندھ تو‏ں ہُندے ہوئے گھندھارا آئے تے فیر شناکی/ݜݨاکی (انڈس کوہستان، چھلاس) تے اس دے بعد گلگت تے سکردو د‏‏ی بعض وادیاں تک پہنچے۔ تے بعد وچ مختلف گروہاں د‏‏ی شکل وچ دارد شین قبیلے، کشمیر، گریز، دراس تے لداخ تک پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ وادی دراس نال تعلق رکھنے والے محقق و ادیب جناب مختار زاہد بڈگامی نے اپنی کتاب ”تریخ شنا بولی و ادب“ وچ لکھیا اے کہ شین دارد قبیلے د‏‏ی برصغیر وچ آمد دے دوران کئی دارد قبیلے اترپردیش بہار، مہاراشٹر، مدھیہ پردیش تے پنجاب (بھارت) وچ وی آباد ہوئے گئے سن ۔ لیکن بعد دے دور وچ ایہ قبیلے کتھے گئے کچھ معلوم نئيں۔ [یہ مواد رازول کوہستانی دے اک مقالہ تو‏ں ماخذ اے ]
شینا دا موجودہ ماحول
شینا بولی دا موجودہ لسانی ماحول شینا بولی دا موجودہ لسانی جغرافیہ اس دے قدیم لسانی جغرافیہ تو‏ں کئی گُنا زیادہ سُکڑا ہويا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ شینا بولی سلسلہ ہمالیہ، قراقرم تے ہندوکُش دے اک وسیع لسانی جغرافیہ دے کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے بولی جاندی اے جو جموں‏ کشمیر وچ گریز، دراس، بٹالک، لداخ، آزاد کشمیر د‏‏ی نیلم وادی وچ تاؤ بَٹ تے پُھلوائی، پاکستان وچ پورے ضلع دیامر چلاس، نصف تو‏ں ودھ گلگت دے حصّے، اسکردو دے بعض تھ‏‏اںو‏اں ، ضلع غذر دے اکثر علاقے، ضلع اپر کوہستان دے نصف حصّے تے ضلع کولئی پالس کوہستان دے تمام ضلع وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ موجودہ داردی زباناں وچ سب تو‏ں زیادہ بولنے والی بولی ا‏‏ے۔ اس بولی دے کئی لہجے پائے جاندے نيں ۔ اس دے بولنے والےآں د‏‏ی بعض بستیاں اج کل اپنے موجودہ جغرافیہ تو‏ں باہر پنجاب، سندھ، خیبر پختونخوا دے بعض دوسرے علاقےآں وچ وی پائی جاندیاں نيں۔ شینا بولی دے موجودہ لسانی جغرافیہ وچ بلتستان د‏‏ی طرف اس دے ارد گرد بعض ہندآریائی، ایرانی، تبتو برمن (بلتی/لداخی)، گلگت تے غذر دے آس پاس بروشسکی، ڈُماخی، وخی، کھوار، ہندوستان دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی شینا گریزی، دراسی تے بٹالک، لداخی بروکھسٹ شینا دے اردگرد لداخی، تبتی، کشمیری، ہندی تے گوجری، انڈس کوہستان دے آس پاس داردی کوہستانی لسانی گروہ، ضلع شانگلا تے سوات د‏‏ی طرف پشتو، ہزارہ ڈویژن د‏‏ی طرف پشتو، ہنکو/تنولی تے گوجری، نیلم وادی وچ شینا بولی دے ارد گرد پہاڑی، گوجری، کشمیری تے کُنڈل شاہی بولی بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شینا بولی دے اوہ نويں میدانی یا شہری علاقے (پنجاب، خیبر پختونخواہ تے سندھ) جتھ‏ے 1930 دے بعد نويں بستیاں تے آبادیاں معرض وجود وچ آئیاں تے جتھ‏ے لکھاں شینا بولنے والےآں د‏‏ی مستقل یا عارضی آبادیاں پائی جاندیاں نيں انہاں دا کئی دوسری زباناں تو‏ں لسانی رابطہ قائم ا‏‏ے۔ انہاں وچ ہندکو، گوجری، پشتو، پنجابی، پوٹھواری، پہاڑی، کشمیری، سندھی تے اردو زباناں شامل نيں۔ شہری علاقےآں وچ آباد شینا بولنے والی نويں نسل دے لہجے وچ بعض صو‏‏تی، صرفی تے لغوی تغیّر دے آثار نظر آ رہے نيں۔ موجودہ دور وچ شینا بولی دے مختلف لہجے اپنے اپنے جغرافیائی منطقاں وچ بے شمار دوسری زباناں دے نال لسانی روابط نيں۔ نظام تعلیم، دفاتر تے طبی مراکز وغیرہ وچ اردو بولی دا رابطہ عام اے جدو‏ں کہ مذہبی تعلیم دے میدان وچ عربی تے فارسی تو‏ں لسانی واسطہ پڑ رہیا ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ سماجی، ثقافتی، تجارتی، مذہبی، تعلیمی، سیاسی تے لسانی روابط دے تحت مختلف زباناں بولنے والے لوکاں دا اک دوسرے تو‏ں روگٹھ واسطہ پڑدا اے تے زباناں دے کئی لفظاں دا تبادلہ ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اس طرح کئی مقامی لفظاں معدومی د‏‏ی طرف تے کئی بیرونی لفظاں دخول د‏‏ی طرف سفر کردے رہندے نيں۔ زرائع ابلاغ تے سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں نويں نويں لفظاں زباناں وچ داخل ہوئے رہے نيں۔ گھر، حجرہ تے بیاک دے ماحول وچ جو روايتی گفتگو تے لوک دانش اُتے گل گل دا تبادلہ ہُندا رہندا سی ہن اس د‏ی جگہ سوشل میڈیا نے لے لی ا‏‏ے۔ مقامی زباناں وچ زرعی اوزار و زراعت، لباس، گھریلو اشیاء، موسیقی دے آلات تے روايتی دُھناں، خوراک، ہتھیار تے نظام قرابت داری تو‏ں متعلق بعض قدیم لفظاں معدومی دا شکار نيں تے نوجوان نسل اس قسم دے لفظاں تو‏ں بالکل آگاہ نئيں۔ اس دے با وجود اسيں کہہ سکدے نيں کہ شینا بولی دا لسانی ماحول کسی حد تک سازگار اے تے اوہ جنگ و جدل تے لشکر کشی ہن نئيں جو ماضی بعید وچ پائی جاندی سی۔ اس بولی نو‏‏ں معدومی دا خطرہ نئيں، بولنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ مسلسل وادھا ہوئے رہیا اے تے بولی د‏‏ی ترویج دا عمل جاری ا‏‏ے۔ [رازول کوہستانی د‏‏ی اک کتاب شینا تے داردی زباناں دے لسانی روابط تو‏ں ماخذ]
سوشل میڈیا تے شینا قوم
سوشل میڈیا دے بدولت مختلف لہجے بولنے والے آپس وچ رابطہ وچ نيں تے اک دوسرے دے لہجاں دے لغوی سرمایہ تو‏ں مستفید ہوئے رہے نيں جس تو‏ں شینا زُبان وچ اندرونی طور اُتے اس دے مختلف لہجاں وچ ہ‏م آہنگی تے لُغوی وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ شاید تریخ وچ پہلی بار ایسا ہويا اے کہ بٹالکی، گریزی، دراسی، استوری، گلگتی، چلاسی، پنیالی ، شینا کوہستانی تے شینا آزاد کشمیری لہجے بولنے والے سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں اک دوسرے دے نیڑے ہوئے نيں تے اک دوسرے تو‏ں استفادہ حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ البتہ خواص د‏‏ی حد تک ایہ معمولی کوشش اے لیکن عوام وچ ایسی بیداری نظر نئيں آرہی اے تے دن بہ دن شینا اصلی لفظاں د‏‏ی جگہ اردو تے انگریزی دے لفظاں آرہیاں نيں، اس بابت عوام وچ کوئی شعور اے ہی نئيں۔ اس دے علاوہ ایہ وی اک حقیقت اے کہ اس بولی دا لوک ادب، فن داستان گوئی تے لوک شعری اصناف و ادب تو‏ں اس دے بولنے والے دور ہوئے رہے نيں تے اس دے احیاء د‏‏ی طرف کوئی خاص توجہ تے عملی کوشش نظر نئيں آ رہی۔ [رازول کوہستانی د‏‏ی اک کتاب شینا تے داردی زباناں دے لسانی روابط تو‏ں ماخذ]
شینا رسم الخط
شینا بولی نو‏‏ں عربی رسم الخط وچ لکھیا جا رہیا اے تو‏ں اسيں رسم الخط دے مسائل تو‏ں حال موجود نيں پاکسان تے ہندوستان وچ اس زُبان وچ پائی جانے والی مخصُوص اضافی آوازاں دے قائم حروف نو‏‏ں دو طرح تو‏ں لکھیا جا رہیا اے جو کہ اک مثبت قدم نئيں۔ اس سلسلے وچ جناب محمد امین ضیاء تے جناب شکیل احمد شکیل د‏‏ی معیاری تے شینا املا تو‏ں متعلق فنی کوششاں قابل قدر نيں تے اک بہتر راہنمائی مل سکدی ا‏‏ے۔ شینا رسم الخط وچ اک مسئلہ املا وچ فعلی صرفیاں یا جوڑاں دا درست لکھنا وی اے تے اس کمزوری اُتے حالے تک قابو نئيں پایا جا سکیا۔ گلگت بلتسان/کوہستانی شینا دے اضافی حروف:ڇ ، ڇھ ، څ ، څھ ، ڙ ، ݜ ، ݨ ، ڱ تے کوہستانی شینا دا حرف ڦ۔
شینا حروف تہجّی (رازول کوہستانی)
آ	ا	ب	پ	ت	ٹ ث	ج	چ	ڇ	څ	ح خ	د	ڈ	ذ	ر	ڑ ز	ژ	ڙ	س	ش	ݜ ص	ض	ط	ظ	ع	غ ف	ڦ	ق	ک	گ	ل م	ن	ݨ	ں	ڱ و ہ	ء	ی	ے بھ	پھ	تھ	ٹھ	جھ	چھ ڇھ	څھ	دھ	ڈھ	ڑھ	زھ ڙھ	کھ	گھ	لھ	مھ	نھ
شینا ترجمہ قرآن
قرآنِ مجید دا تریخ وچ پہلی بار شینا وچ ترجمہ ہويا اے ،مترجم جناب شاہ مرزا صاحب گلگت دے علاقہ جلال آباد تو‏ں نيں،جنہاں نو‏ں خدا نے توفیق دتی کہ پہلی بار شینا ترجمہ کرنے کا۔کلامﷲ دا ترجمہ کرنا اول تاں اردو ورگی وڈی زباناں وچ مشکل ہُندا اے تاں اک بولی جس دے حالے حالے قاعدے لکھ رہے ہاں تے ذخیرہ لفظاں د‏‏ی کمی ہوئے مشکل تر ا‏‏ے۔
شینا تحریری مواد
شینا بولی وچ بے شمار تحریری کُتب یا مواد پایا جاندا اے جس وچ لُغات، گرائمر، ابتدائی قاعدے، کہاؤتاں، عارفانہ کلام، شعری مجموعے، منظوم شعری تراجم، قرآن مجید دا ترجمہ، تے کئی دوسرے موضوعات اُتے کتاباں موجود نيں۔ داردی زباناں وچ کشمیری دے بعد سب تو‏ں زیادہ تحریری مواد ايس‏ے بولی وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ شینا بولی وچ لکھنے والے اہ‏م ناواں وچ محمد شجاع ناموس، محمد امین ضیاء، فضل الرحمن عالمگیر، شکیل احمد شکیل، رازول کوہستانی، مسعود سماں، محمد رمضان، رضا امجد، نصیرالدین چھلاسی، شیخ غلام احمد شیخ، احمد جوان، محمد شفیع سجے، محمد لطیف نلتریجو، اکبر حسین اکبر، مظہر علی، غُلام رسول ولایندی بلامکی، عبدالخالق تاج، ظفر اقبال تاج، جمشید دُکھی، حکیم جاوید اقبال، الحاج شاہ میرزہ، شامل نيں۔ انہاں دے علاوہ کئی تے لوک جنہاں وچ نوجوان ماہر لسانیات وی شامل نيں شینا زُبان د‏‏ی ترویج دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس بولی وچ ریڈیو تے ٹی وی پروگرام پیش کیتے جا رہے نيں۔ جمو و کشمیر انڈیا وچ طبع شدہ شینا کتاباں: اسی طرح گلگت ریجنہاں وچ شینا بولی دے متعلق اردو تے شینا وچ جو کتاباں شائع ہوئیاں انہاں مین سر لسٹ: انڈس کوہستان وچ شایع شدہ کتاباں:
شینا سوفٹ ویئر
شینا بولی کیلئی موبائل سوفٹ ویئر چترالی سائنسدان رحمت عزیز چترالی، ایف ایل آئی ، غلام رسول ولایتی بلامکی تے جموں‏ کشمیر تو‏ں مسعود سامون نے بنایا جدو‏ں کہ کمپیوٹر کیبورڈ رحمت عزیز چترالی تے غلام رسول ولایندی بلامکی نے بنایا۔ شینا بولی دا اک موبائل سوفت ویئر فورم فار لینگویج انیشیٹیوز نے بنایا اے جو گوگل دے پلے سٹور تو‏ں دستیاب ا‏‏ے۔ مائکروسوفٹ آفس د‏‏ی اپلی کیشن وچ لیپ ٹاپ/کمپیوٹر دا سوفٹ ویئر انڈس کوہستان نال تعلق رکھنے والے رازول کوہستانی نے بنایا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں بولیاں گٹھ:چترال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:داردی زباناں گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سانتا کتارینا
سانتا کتارینا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر فلوریانوپولس شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 62،49،682اے تے اسدا رقبہ 95،346 مربع کلومیٹر اے ۔
پیرسکیا
پیرسکیا 17 پرجاتیاں(سپیشیز) دا اک جنس اے جو کیکٹس نال تعلق رکھدی اے. یہ میکسیکو تے برازیل دے علاقے نال تعلق رکھدا اے۔
پنچھی پالݨ
right|thumb|Budgerigars تے اک Cockatiel پنچھی پالݨ (Aviculture)، پنچھیاں نوں پالݨ، پرجنݨ تے اوہناں دے آݪے دوآݪے بنے سبھیاچار دا ابھیاس ہے. پنچھی پالݨ عام طور تے پنچھیاں دے پالݨ پوسݨ تے پرجنݨ نوں ہی نئیں بلکہ اوہناں دے نواس ستھان نوں بچاؤݨ تے جن جاگروکتا مہماں اُتے وی دھیان مرکوز کردا ہے۔
پنچھی پالݨ دیاں قِسماں
بہت سارے کارن ہن جو لوک پنچھی پالݨ وچ شامل ہندے ہن۔ کچھ لوک کسے سپیسیز نوں بچاؤݨ لئی پنچھیاں دی نسل کردے ہن۔ کجھ لوکاں نے طوطیاں نوں ساتھی پنچھی وجوں نسل کیتا ہے، اتے کجھ لوک پنچھیاں توں منافع کماؤندے ہن۔
پنچھی پالݨ
پنچھی پالݨ پنچھیاں نوں رکھݨ (کلاس ایوز) نوں نینترت حالتاں، عامَ طور تے اک پنجرے دے اندر، شوقین، کاروبار، کھوج اتے سامبھن دے ادیشاں لئی قید وچ رکھن دا ابھیاس ہے۔
پنچھی پالن دے کجھ مہتوپورن کارن ہن: پنچھیاں نوں پرجاتی لئی پرجاتیاں نوں بچاؤنا کیونکہ بہت سارے ایویئن سپیسیز دے نواس اتے قدرتی آفت کارن خطرہ ہے۔ پنچھی پالن اتشاہت کرن لئی اتشاہت کردا ہے، ایویئن سپیسیز بارے سکھیا پردان کردا ہے، جنتا لئی ساتھی پنچھی مہیا کردا ہے اتے ایویئن دے وطیرے 'تے کھوج وی شامل ہے۔
جیوواد دا سبھ توں ودھیا ارتھ، ڈاکٹر. زین ڈیلاکور دوارا ورتے گئے سن، جو کہ سبھ توں سمرپت، پربھاوشالی، تے بہت ستکار یوگ ویکتی ہے جو آکچرل دے آدھونک اتہاس وچ ہے۔
"پنچھی پالݨ کھیتی - پنجرے دی بھنڈار دی سپلائی کرکے اپنے وستھاپن نوں دھیان وچ رکھ کے، قدرت وچ اپنی انکی رتبہ نوں قایم رکھݨ لئی جنگلی پنچھیاں دیاں کئی قسماں نوں رکھن اتے پیدا کرن دی بھرپور گھوکھ۔".
پنچھی پالݨ سماج
دنیا بھر وچّ پنچھی پالݨ سماج ہن، پر عامَ طور تے یورپ، آسٹریلیا اتے امریکا وچّ، جتھے لوک ودھیرے خوش حال ہندے ہن، نویش کرن لئی ودھیرے مناف سمیں وچّ ہندے ہن۔ آسٹریلیا وچ سبھ توں پہلاں پنچھی پالن سوسائٹی آپھّ ایکسیکل سوسائٹی آف ساؤتھ آسٹریلیا سی جو 1 9 28 وچ ستھاپت کیتی گئی سی۔ ایہہ ہن آسٹریلیا وچ برڈ کلنگنگ نام نال ترقی کیتی گئی ہے. سنیوکت راج امریکہ وچ دو پرمکھ راشٹری اوشواسی سبھیاچار ہن، جو امریکا دے ایویکلپڈ اتے امریکہ دے اواسیکل سوسائٹی، 1927 وچ ستھاپت کیتی گئی ہے۔ یوکے وچ، اویکچرل سوسائٹی دی ستھاپنا 1894 وچ کیتی گئی سی اتے 1932 وچ پھارینّ برڈ لیگ وچ ہوئی سی۔ بجرگیر سوسائٹی 1925 وچ بنی سی۔
پرکاشناں تے سسائٹیاں
پنچھی پالن تے پرکاشناں وچّ سپیسیز دیاں کتاباں شامل ہندیاں ہن جنہاں وچ پالتو جانوراں، پرجنن تے کتاباں اتے طوطیاں اتے ساپھٹبلاں لئی شروعاتی کتاباں شامل ہندیاں ہن۔ پنچھیاں دیاں قسماں دے عامَ اتے وشیش طرحاں دے نیمت پتر وی ہن، جویں کہ پرجنن، دیکھبھال، دوستی، پنچھی دی چون اتے صحتَ پربھاواں بارے لیکھ۔ سپلائی کمپنیاں پنچھیاں دے رکھ-رکھاؤ لئی اتپاداں دی کیٹالاگ پرکاشت کردیاں ہن۔
سنیوکت راج امریکا وچ سبھ توں پرانی ایویکلچرل سوسائٹی، ایویکلچرل سوسائٹی آف امریکہ ہے، جو 1927 وچ ستھاپت کیتی گئی سی۔ ایئیسئے دو-مہیناوار میگزین تیار کردا ہے، اے ایسّ اے ایویکلچرل بلیٹن. اے ایسّ اے 501 (سی) (3)۔ ایہہ اک غیر-منافع سنستھا ہے جو پرجنن، سنبھال، پنر ستھاپنا اتے سکھیا 'تے کیندرت ہے۔
ساؤتھ اسٹریلیا دی ایویکلچرل سوسائٹی (1928 وچ ستھاپت کیتی گئی) اک مہیناوار پوری-رنگی میگزین، آسٹریلیا وچ برڈ کلنگنگ تیار کردی ہے۔ ایہہ آسٹریلیا وچ ہنڈھن دے سارے پہلوآں نال سنبندھت ہے۔ اے ایس ایس اے نوں اک ودیک سنستھا دے طور تے رجسٹرڈ کیتا گیا ہے، جسدا آدرش ہے: "1928 دی ستھاپنا، ادھٔین، سنبھال، بریڈنگ اتے پنچھیاں دی سنبھال لئی۔"
کینریکلچر (گاؤݨ والے پنچھی)
عام ناں کنیری (سیرینس کیرریا نال سنبندھت) توں، اک گیت پنچھی کینری ٹاپو، ماڈیرا اتے ازورس دے مول وچ ہے۔ ایہہ پنچھی 1470ای توں لے کے ہن تکّ یورپ وچّ اک پنجرے دے روپ وچّ رکھیا گیا ہے، ہن اک انترراشٹری پالن دا آنند مان رہا ہے۔ روایتاں اتے کینریکلچر شبد کرم وار فرانسیسی، پورتگالی، سپینش اتے اٹالیئن بھاشاواں وچّ ورتے گئے ہن، جو کہ کجھ سمیں لئی کینریاں دے پالن اتے پرجنن دا ورنن کردے ہن۔ انگریزی بولن والے کینری بریڈراں نے عامَ طور تے اس شبد دی ورتوں کرنی شروع کر دتی ہے۔
سٹاکلچر (Psittaculture)
ایہ لفظ psittacinae (لیٹن psittacinus، طوطیاں لئی، یونانی سکتیکاکوس توں) توں آیا ہے۔
Psittaculture اک لفظ ہے جو 1970 دے دہاکے دے شروع توں ایکسیلچر کمیونٹی وچ ورتیا گیا ہے، جو لوکاں نوں psittacines دیاں پرجاتیاں نوں سامبھن، بریڈنگ اتے سامبھن وچ مہارت، جنگلی توپاں نوں بچاؤن لئی psittacines نواس اتے جنتک جاگروکتا مہماں نوں سرکھات رکھن درساؤندا ہے۔ ایہہ اتپتی دی وگیان دی اک شاخ ہے۔
لنکن کاؤنٹی، اوکلاہوما
لنکن امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
پنچھی پالݨ
سٹاکلچر (Psittaculture)
اک "سکٹیٹ برڈر" اک ویکتی ہے جو psittacines دی پرجاتی نوں سامبھن، نسلن اتے سامبھن وچّ ماہر ہے، جو کہ سائیٹاٹاکس دے نواس ستھاناں نوں سرکھات رکھݨ تے جگ بھر چ طوطیاں دے چل رہے موجودگی لئی دھمکیا دیاں جن جاگروک مہماں چلا رہا ہے۔
لنکن کاؤنٹی، اوکلاہوما
بارلے جوڑ
گٹھ:اوکلاہوما دیاں کاؤنٹیاں
پنچھی پالݨ
سٹاکلچر (Psittaculture)
جویں کہ سائیٹکلچر دی سب-برانچ وچ چھپڑ دے روپ وچ، مانسک اتپاداں دے چار پدھر ہن:
البیرہ
البیرہ فلسطین دا اک شہر اے ۔
پنچھی پالݨ
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنچھی ٹبر گٹھ:پنچھی پالݨ
البیرہ
گٹھ جوڑ: فلسطین کے شہر فلسطینی اتھارٹی کا دارالحکومت گٹھ جوڑ: فلسطین گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہر گٹھ جوڑ: شہر گٹھ جوڑ: ایشیائی شہر گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہروں کی فہرست گٹھ جوڑ: ایشیا کے شہر اور قصبے ]گٹھ جوڑ: ایشیا میں آباد البیر رام اللہ کے ذیلی ضلع کا دارالحکومت ہے
پارانا
پارانا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر کوریتیبا شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 1،04،39،601 اے تے اسدا رقبہ 1،99314 مربع کلومیٹر اے ۔
گریم دیاں پری کہانیاں
thumb|گریم بھراواں دا بت بچیاں لئی اتے گھریلو کہانیاں جرمن لوک کہانیاں دا اک مجموعہ ہے جو گریم بھراواں- جیکب اتے ولہیم ولوں 1812 وچّ شائع کیتا گیا سی۔ اج اس مجموعے نوں گرم دیاں پری کہانیاں دے ناں نال جانیا جاندا ہے۔
پارانا
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
گریم دیاں پری کہانیاں
رچنا
ایہناں کہانیاں دے کل ستّ والیوم شائع ہوئے -
پہلا والیوم
پہلا سنسکرن - 1812, 86 کہانیاں
دوجا والیوم پہلے دو سنسکرن - 1819
تیجا سنسکرن - 1822
کل 170 کہانیاں
حوالے
گٹھ:1812 دیاں کتاباں گٹھ:کتاباں
دریائے کازانکا
دریاۓ کازانکا روس دا اک دریا اے۔
گٹھ:روس دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ گٹھ:یورپ دے دریا گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ گٹھ:دنیا دے دریا گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:روس گٹھ:دریا
چک 91 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
ہندچینی تھکنا کوبرا
ہندچینی تھکنا کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نانگ
لوگن کاؤنٹی، اوکلاہوما
لوگن امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع قرغان تپہ
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،60,400 اے ۔
تحریر دی تریخ
لکھن دا اتہاس اکھراں جاں ہور سنکیتاں راہیں بولی نوں ظاہر کرن دی ترقی دا اتے ایہناں ترقی-واقعیات دے مطالعہ اتے ورنناں دا وی اتہاس اے۔
ضلع قرغان تپہ
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 480 مربع کلومیٹر اے ۔
انتظامی ونڈ
اس ضلع چ دو شہر تے 5 دیہی کونسلاں نیں ، جنہاں چ 53 پنڈ نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ اندیجان دے ضلعے
لوگن کاؤنٹی، اوکلاہوما
بارلے جوڑ
گٹھ:اوکلاہوما دیاں کاؤنٹیاں
تحریر دی تریخ
وکھ-وکھ انسانی تہذیباں وچ لکھن دے ڈھنگ کویں بنے ہن، اس دے اتہاس وچ، ودھیرے لکھن نظاماں توں پہلاں پروٹو-لکھت، آئیڈوگرافی نظام جاں مڈھلے نمونے نشاناں دی ورتوں شروع ہو چکی اے۔ سچی لکھائی، جس وچ اک بھاشائی واک دا مواد کوڈبند کیتا گئیا ااے تاں کہ اک ہور پاٹھک وڈی حد تک نرپکھتا دے نال، واک وچ لکھی گئی گل نوں اٹھال لوے، ایہہ بعد دی ترقی اے۔ ایہہ پروٹو-لکھت ، جو عامَ طور تے گرائمریائی شبداں اتے لگیتراں نوں کوڈبند کرن توں گریز کردی اے، جس وچ لکھاری دے بند کیتے گئے اصل مطلب نوں مڑ جگاؤنا ودھیرے مشکل جاں ناممکن بناؤندا اے جدوں تک کہ بوہتا حوالہ پہلاں ہی جانیا جاندا نہ ہووے۔ لکھتی اظہار دے سبھ توں پرانے روپاں وچوں اک اے پھانا-نما لکھت۔
لکھن دیاں کاڈھاں
left|thumb|264x264px|[[سومر|Sumer، an ancient civilization of southern میسوپوٹامیا، is believed to be the place where written language was first invented around 3100 BC]] thumb|240x240px|Limestone Kish tablet from [[سمیری with pictographic writing; may be the earliest known writing, 3500 BC. Ashmolean Museum]] ریکارڈ رکھن دے مقصد لئی نمبر لکھنا بولی لکھن توں بہت پہلاں شروع ہویا سی۔ نمبراں دی لکھت کویں شروع ہوئی، اس لئی پرانے نمبر لکھن دا اتہاس دیکھو۔
عامَ طور تے رضا مندی اے کہ بولی دی اصلی لکھت (نہ صرف اعداد) دی گھٹو گھٹ دو پرانیاں تہذیباں وچ آزاد طور تے کاڈھ اتے ترقی ہوئی سی۔ دو تھاواں جتھے ایہہ سبھ توں زیادہ ایہہ مقررہ اے کہ لیکھ لکھن دی کاڈھ آزاد طور تے ہوئی اتے لکھن نظام ترقی یافتہ کیتا گئیا سی، اوہ پرانے سمیر (میسوپوٹامیا وچ)، قریب 3100 عیسوی سابق وچ، اتے میسو امریکا 300 ق م وچ، کیونکہ ایہناں وچوں کسے وچ اس توں پرانا کوئی وی کھرا کھوج لبھیا نہیں اے۔ کئی میسو امریکی لپیاں جانیاں جاندیاں ہن، سبھ توں پرانی میکسیکو دے اولمیک جاں جاپوٹیک توں اے۔
آزاد لکھن نظام 3100 ق م دے نیڑے پرانے مصر وچ اتے چین وچ لگبھگ 1200 ق م وچ روپمان ہوئے، پر اتہاسکار اس گل تے بحث کردے ہن کہ کی ایہہ لکھائی نظام سمیری لکھائی توں پوری طرحاں آزاد روپ وچ ترقی یافتہ ہوئے سن جاں پھر ایہناں وچوں اک جاں دونوں تہذیبی پرسار دے عمل نال سمیری لکھائی توں راغب سی جاں نہیں۔ مطلب، ایہہ ممکن اے کہ لکھت ورت کے بولی دی نمائندگی دے تجزیہ، حالانکہ ضروری نہیں کہ اجیہا ٹھیک ٹھیک کویں ہویا، دو کھیتراں دے وچکار آؤن جان والے وپاریاں نے اک توں دوجی جگہ پہنچائے ہونگے۔
پرانے چینی اکھراں نوں بہت سارے ودواناں ولوں اک آزاد اوشکار وجوں منیا جاندا اے کیونکہ پرانے چین اتے وچکار مشرق دی تعلیم والیاں تہذیباں وچکار رابطہ دا کوئی ثبوت نہیں اے، اتے میسوپوٹامیئن اتے چینیاں دیاں لوگوگرافی اتے دھنیاتمک نمائندگی دیاں پہنچاں دے انتر کرکے ایہہ ہویا۔ مصری لپی میسوپوٹامیئن کونیفرم توں وکھ اے، پر مطلباں وچ مشابہت تے یکسانیت اتے سبھ توں پہلیاں تصدیقاں توں ایہہ اشارہ ملدا اے کہ لکھت دا وچار شاید میسوپوٹامیا توں مصر آیا اے۔ 1999 وچ، آرکیالوجیکل میگزین نے رپورٹ دتی کہ سبھ توں پہلے مصری گلف 3400 ق م دے ہن، جو "عامَ طور تے منے جاندے شروعاتی لوگوگراف، اک خاص تھاں، مواد جاں مقدار دے نمائندگی کرن والے نشان ، پہلے میسوپوٹیمیا وچ ہور ودھیرے گنجھل دار دھنی سنکیتاں وچ ترقی یافتہ ہوئے سن۔"
حوالے
گٹھ:لکھن دا اتہاسگٹھ:لپی گٹھ:تحریر دی تریخگٹھ:بولیگٹھ:بولی سائنسگٹھ:لپیاں
بخش مرکزی شهرستان درگز
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان درگز  دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان
نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی یا این ڈی یو یا یونیورسٹی قومی دفاع، پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے جائنٹ سٹاف ہیڈ کوارٹرز (جے ایس ہیڈ کوارٹرز یا مشترک فوجی مرکز)کی سرپرستی وچ نیشنل سیکیورٹی اینڈ سٹریٹجک سٹڈیز یا قومی سلامتی تے تزویراندی تحقیقات د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی قائم کردہ اک ادارہ ا‏‏ے۔ یونیورسٹی نو‏‏ں وفاق تے ہا ئر ایجوکیشن کمیشن (ایچ ای سی) پاکستان یا لجنہ اعلیٰ تعلیم تے وزارت دفاع د‏‏ی طرف تو‏ں مشترکہ طور اُتے سرمایہ فراہ‏م کیہ جاندا ا‏‏ے۔ این ڈی یو قومی سلامتی د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی ترقی دے لئی تربیت تے تعلیم فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
قیام
این ڈی یو 1963ء وچ قائم کیتا گیا، جدو‏ں کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج کوئٹہ وچ پہلا آرمی وار کورس شروع ہويا۔ اس دے بعد 1971ء وچ ، اک خصوصی نیشنل ڈیفنس کالج راولپنڈی وچ پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی پرانی عمارت وچ قائم کیتا گیا سی ۔ 1995ء وچ ، نیشنل ڈیفنس کالج اسلام آباد، مارگلہ پہاڑیاں دے دامن وچ اپنے موجودہ کیمپس وچ منتقل ہو گیا۔
ترقی
حکومت پاکستان دے حکم اُتے نیشنل ڈیفنس کالج نو‏‏ں نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی دے درجے اُتے ترقی دتی گئی۔ اس سلسلے وچ آرڈیننس یا عبوری قانون اُتے صدر پاکستان نے27 جنوری 2007ء نو‏‏ں دستخط کیتا۔
نصب العین
"قومی سلامتی تے دفاع اُتے زور دیندے ہوئے، پالیسی تے حکمت عملی د‏‏ی تشکیل وچ اعلیٰ تعلیم د‏‏ی فراہمی تے اک قومی فکر گاہ یا تھنک ٹینک دے طور اُتے کم کرنا "
علامتی نشان
thumb|کبھے|نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی د‏‏ی عمارت
یاسمین د‏‏ی سنہری چادر قومی رنگ دے سبز پس منظر اُتے نمایاں ا‏‏ے۔ مرکز وچ پاکستانی مسلح افواج دے تن رنگ بین الافواج تنظیم یا ادارہ ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔ نچلے حصہ وچ موجود تلوار تے قلم عزت، طاقت تے سیکھنے دے ذریعے کامیابی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ نعرہ سب تو‏ں اُتے مرکز وچ سونے دے حروف وچ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔
نعرہ
قرآن کریم د‏‏ی آیت
علم الانسان ما لم یعلم (اردو: انسان نو‏‏ں اوہ سکھایا جو اوہ نئيں جاندا سی ۔ انگریزی: Taught man that which he knew not)
[القرآن (30:96:5)]
تنظیم
صدر پاکستان این ڈی یو دے امیر یونیورسٹی یا چانسلر نيں۔ این ڈی یو دا انتظام پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے اک تن ستارے والے جرنیل یا لیفٹیننٹ جنرل چلاندے نيں، جنہاں نو‏ں یونیورسٹی دے صدر دے طور اُتے نامزد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان فوج دے لیفٹیننٹ جنرل جاوید اقبال رمدے اس دے موجودہ صدر نيں تے فیکلٹی دے سربراہ وی نيں۔
یونیورسٹی چار زیراں ادارےآں اُتے مشتمل اے، جو درج ذیل نيں۔
thumb|کبھے|Organization of NDU
یونیورسٹی دے تن الحاق شدہ کالج نيں:
جاوی تھکنا کوبرا
جاوی تھکنا کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان
تنظیم
نیشنل سیکیورٹی کالج، آرمڈ فورسز وار کالج تے فیکلٹی آف کنٹیمپرری سٹڈیز (FCS)، دفاع تے معاشرتی علوم وچ تحقیق کرنے دے لئی معلم کالج دے طور اُتے کم کردے نيں، جدو‏ں کہ انسٹی ٹیوٹ آف سٹریٹجک سٹڈیز ISSRA اک دماغ تے تھنک ٹینک یا فکر گاہ دے طور اُتے کم کرنے دے علاوہ قومی سلامتی تے ابلاغی کارگاہ یا میڈیا ورکشاپ، کیپ سٹونCAPSTONE یا اعلیٰ درجے دے کورسز تے سیمینار یا مذاکرات دا انعقاد کراندی ا‏‏ے۔
انتظامی بازو یا ایڈمنسٹریٹو ونگ تمام یونیورسٹی نو‏‏ں انتظامی تے تکنیکی معاونت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس ونگ د‏‏ی سربراہی اک بریگیڈیر کردے نيں۔
طلبہ
زیادہ تر طالب علم اسلام آباد دے شہریاں، سرکاری ملازمین تے سٹاف کالج کوئٹہ تو‏ں تعلیم یافتہ لیفٹینینٹ کرنل،کرنل تے بریگیڈئر رینک دے فوجی افسران د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ 1988ء تو‏ں اتحادی دوست ملکاں دے افسران وی نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ کورس وچ شرکت کردے نيں۔ ہن تک 3061 شرکاء نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کر چک‏‏ے نيں۔ اس وچ 39 دوست ملکاں دے 469 افسران تے قومی سلامتی ورکشاپ دے 570 شرکاء وی شامل نيں۔ اج، تمام فوجی قیادت تے سول قیادت د‏‏ی اکثریت ،اس ادارے د‏‏ی فارغ التحصیل ا‏‏ے۔
تعلیمی سرگرمیاں
یونیورسٹی دا ماسٹر پروگرام اک دو سالہ سخت مطالعات‏ی نظام العمل ا‏‏ے۔ طالب علماں نو‏‏ں اعلیٰ درجے دے تزویراندی طریقےآں، حل تنازعات، جوہری سیاست تے سفارتکاری اُتے تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ این ڈی یو دے ادارے حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی ارتقا وچ یونیورسٹی د‏‏ی معاونت دے نال نال مصنوعی جنگی کھیل یا وار گیمز تے نقلی جنگ دے حالت د‏‏ی مشق وی کراندے نيں۔
کمانڈانٹ / صدور
کمانڈانٹ
قابل ذکر سابق طالب علم تے اساتذہ
پاکستان آرمی
جنرل لیفٹینینٹ جنرل
میجر جنرل پاکستان ایئر فورس
پاکستان بحریہ
سول سرونٹس
وکلا
ارکان پارلیمنٹ
باہرلے جوڑ
گٹھ:1970ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:پاک فوج گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان وچ 1970ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات گٹھ:افواج پاکستان گٹھ:فوج گٹھ:پاکستان
صوبہ زامورا چنچیپے
ایکواڈور دکھنی امریکہ دا اک دیس اے ۔ ایہہ لاطینی امریکہ دے دیساں چ وی شامل اے ۔ ایکواڈور انتظامی طور اتے 24 صوبےآں ج ونڈیا ہویا اے ۔ صوبہ زامورا چنجیپے ایکواڈور دا اک صوبہ اے اسدا راجگھرزامورا شہر اے ۔
لوو کاؤنٹی
لوو امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اوکلاہوما دیاں کاؤنٹیاں
چک 545 ای بی لہندا
چک 545 ای بی (لہندا) ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
سگوارو
سگوارو تھور دے ٹبر دا اک رکھ ناپ دا بوٹا اے۔ ایہ 20 میٹر توں اتے تک جاسکدا اے۔ ایہ سونورا روہی، امپیریل کاؤنٹی کیلیفورنیا، ایریزونا تے میکسیکی صوبے سونورا دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھور
کے آر ایل ماڈل کالج کہوٹا
کے آر ایل ماڈل کالج ، پنجاب دے شہر کہوٹا وچ واقع اک کالج اے ۔ 1982 وچ ایہ اک پرائمری سکول دے طور تے شروع ہویا سی ۔ ہولی ہولی ایہ ترقی کردا گیا تے کالج بن گیا۔ پڑھائی تے کھیلاں وچ ناں بنایا۔ ایہدا پہلا پرنسپل رفیق رانجھا سی ۔ ایم اے صدیق ایہدے کافی چر تک پرنسپل رہے تے اوہناں دے ویلے اے ٹھیک ٹھاک شکل وچ آگیا۔ مسز نگہت فردوس خالہ وی ایہدی پرنسپل رہ چکیاں نیں ۔ کالج وچ سائنس تے آرٹس دے مضموناں وچ پڑھائی ہوندی اے ۔ 2700 توں ودھ منڈے تے کڑیاں ایتھے پڑھدے نیں ۔ ایہناں نوں چار ہاؤسز وچ ونڈیا ہویا اے جیہدے ناں اے نیں: سینا، رازی خیام تے حیان ۔ ایہ کالج القدیر میگزین وی چھپاوندا اے ۔
بندہ سنگھ بیراگی
بندہ سنگھ بہادر (27 اکتوبر 1670 –9 جون 1716) سکھاں دی فوج دا سپہ سالار سی۔ اس دے بچپن دا ناں لچھمن دیوَ سی اُتے اوہ لچھمن داس اتے مادھو داس دے ناواں نال وی جانیا جاندا سی । اسنے پندراں سال دی عمر وچّ بیراگی بنن لئی گھر چھڈّ دتا تاں اسنوں مادھو داس دے ناں نال جانیا جان لگیا۔ اسنے گوداوری دریا دے کنارے اپنا آشرم بنایا۔ اتھے ہی اس دی ملاقات ستمبر 1708ء وچّ گرو گوبند سنگھ  نال ہوئی اتے اوہ اوہناں دا شاگرد بن گیا۔ گورو جی نے ہی اسنوں بندہ سنگھ بہادر دا ناں دتا اتے پنجاب وچّ مغلاں خلاف سکھاں دی اگوائی کرن لئی بھیجیا۔
گرو گوبند سنگھ دی شاگردی
3 ستمبر 1708ء نوں ناندیڑ وچ  سکھاں دے  دسویں گرو گوبند سنگھ اس آشرم وچ  آئے تے  بندہ سنگھ نوں  سکھ مت قبول کرنے دی  دعوت دتی جسنوں اس نے قبول کیتا  ۔ سکھ مت وچ  داخل ہونے دے  بعد گرو گوبند سنگھ نے اس دا  نام بندہ سنگھ بہادر رکھا۔ پنجاب وچ  سکھاں اُتے تشدد تے  گرو گوبند سنگھ دے  ست تے  نو برس دے  بچوں دے  قتل نے بندہ سنگھ نوں  بہت متاثر دی ا تے  گرو گوبند سنگھ دے  حکم نال وہ پنجاب آیا تے  سکھوں دے  تعاون نال مغل حکا م دے  خلاف اٹھ کھڑا ہوا۔ مئی 1710ء وچ  اس نے سرہند فتح دی ا تے  دریائے ستلج دے  جنوب وچ  سکھوں دی  خالصہ حکومت دی  بنیاد رکھی۔ اس نے خالصہ دے  نام نال حکومت وی کیتی  تے  گرو گوبند سنگھ دے  نام دے  سکے  رائج کیتے۔
سرہند وچ لٹ مار
ناندیڑ توں پنج صلاحدا راں اتے پچی محافظاں نال اکتوبر۔ 1709 نوں حصار دے نیڑے پہنچیا۔ ستاں مہینیاں وچ گرو گوبند سنگھ دی کمانڈ ہیٹھ لڑدے رہِ چدے  مالوے دے سکھ جنہاں دا مکھ مقصد سرہند دے صوبیدار وجید خاں نوں سزا دینا سی۔ دس ہزار ہور نوجواناں دا جتھا جو مسلماناں نوں سزا دین دے نالو نال لٹنا وی چاہندا سی۔ تیہہ ہزار ہندو جٹ، گجر اتے راجپوت سن جنہاں دی نیت صرف لٹّ مار دی سی، کل ملا دے  تیہہ چالی ہزار صرف تیراں تلواراں نال ہی ہاتھی گھوڑیاں اتے توپاں والی فوج ہرا دے  52 لکھ سالانہ مالیئے والے صوبے اتے قبضہ کر دے  پنجاب دی دھرتی اتے پہلے سکھ راج دے جھنڈے گڈّ دتے۔
دلی وچ بندہ سنگھ دا جلوس
گرداس ننگل وچ دسمبر 1715 وچ گفتار دی تے بندہ سنگھ اتے اس دے ساتھی اتے مگروں گرفتار دی تے سکھ قیدی 27 فروری، 1716 دے دن دلی دے باہروار پنڈ اگرآباد  کول پجے۔ 29 فروری، 1716 نوں ایہناں قیدیاں دا دلی وچ جلوس کڈھیا گیا۔ جلوس دے سبھّ توں اگے اک بینڈ-واجا جا رہا سی۔ ایہہ جلوس دلی نیڑلے پنڈ اگراباد توں شروع ہو دے ، 10 کلومیٹر دور، لال قلعہ تک لجایا گیا۔ اس بینڈ دے پچھے دو ہزار سکھاں دے سر، جنہاں 'چ توڑی بھر دے  بانساں 'تے لٹدا یا ہویا سی، جا رہے سن۔ ایہناں دے سراں دے وال کھلے رکھے ہوئے سن تاں جو لوک پچھان سکن کہ ایہہ سکھاں دے ہی سر ہن۔ ایہناں دی گنتی ودھاؤن واسطے کجھ عورتاں دے سر وڈھّ دے  وی شامل کر دتے گئے سن، جو لمے والاں دا رن سکھ ہی جاپدیاں سن۔ اس مگروں اک ہاتھی سی، جس 'تے رکھے ہوئے پنجرے وچ بندہ سنگھ سی۔ بندہ سنگھ دا مذاق اڈاؤن واسطے اس نوں اک لاڑے وانگ سنہری زری والی لال پگّ، انار دے پھلاں دے رنگ دا شاہی چوغا پایا ہویا سی۔ اس دے سر 'تے اک لکڑی دا کھوکھا تنّ-چارن کلو مٹی نال بھر دے  رکھیا ہویا سی، جس دے بھار نال اوہ گردن جھکائی ٹیڈھا بیٹھا سی۔ بندہ سنگھ بھاویں پنجرے وچ بند سی، اُتے پھر وی اس پچھے ننگی تلوار ہتھ وچ پھڑ دے  اک سپاہی کھڑا دی تا ہویا سی کیونکہ مغل ڈردے سی کہ کِتے بندہ جادو نال اڈّ ہی نہ جاوے۔ بندہ سنگھ والے ہاتھی دے پچھے 740 قیدی سن۔ ایہناں دے مونہاں 'تے دا لکھ ملی ہوئی سی۔ اوہناں دا اک-اک ہتھ گردن دے پچھے کر دے  شکنجے وچ کسّ دے  بنھا ہویا سی۔ اوہناں دے سراں 'تے دا غذاں دیاں کھوکھا-ٹوپیاں رکھیاں ہوئیاں سن تے اوہناں دے جسماں 'تے بھیڈاں دی کھلّ لوھیٹی ہوئی سی۔ اوہناں دا ایہہ روپ اوہناں دا مذاق اڈاؤن اتے اوہناں دی بے عزتی کرن واسطے بنایا گیا سی۔ اوہناں نوں دو-دو کر کے  کاٹھیاں توں سکھنے اوٹھاں 'تے لدیا ہویا سی۔ اس جلوس پچھے محمد امین خان، اس دا پتر قمر الدین خان اتے زکریا خان پتر عبدالصمد خان جو مگروں لاہور دا صوبیدار بنیا، جیتوآں وانگ آکڑ-آکڑ دے  چل رہے سن۔
ایہہ جلوس لاہوری گیٹ دے رستیوں دلی شہر وچ داخل ہویا۔ اس جلوس نوں ویکھن واسطے دلی دی سارے لوک سڑکاں 'تے آئے ہوئے سی۔ شہر وچ کوئی وی شخص ایسا نہیں سی رہا، جس نے ایہہ نظارہ نہ ویکھیا ہووے۔ لکھاں لوکاں دیاں بھیڑاں کارن اینی گھٹن سی کہ اس موقعے 'تے ساہ لینا وی مشکل ہویا پیا سی۔ لوک سکھاں نوں مذاق 'چ اوہناں ول ویکھ دے کوجھیاں سینتاں کر رہے سن۔ جدوں بندہ سنگھ نوں بادشاہ فرخ سیر کول پیش کیتا گیا سی تاں بادشاہ نے بندہ سنگھ نوں پچھیا، توں اپنے واسطے کیہو جہی موت چنین گا؟ اس 'تے بندہ سنگھ نے اک دم کیہا، جہو جہی بادشاہ اپنی موت چاہویں گا۔۔
نتال
نتال برازیل دا اک شہر]] اے تے برازیل دی ریاست ریو گراند دو نورتے دا انتظامی مرکز اے ۔
بندہ سنگھ بیراگی
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:ودی پیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:سکھ گٹھ:سکھی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
ریو دی جنیرو (ریاست)
ریاست ریو دی جنیرو برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر ریو ڈی جنیرو شہر اے ۔ ریاست دی کل آبادی 1،59،93،583اے تے اسدا رقبہ 43،696 مربع کلومیٹر اے ۔
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دا جغرافیہ
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
بخش نصرآباد
ایہہ ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے ضلعے  شہرستان تربت جام دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے خراسان رضوی چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی دیاں تحصیلاں
طاق کسری
طاقِ کَسریٰ، ایوانِ کَسریٰ یا ایوانِ مَدائِن، ساسانی دور حکومت دی سب تو‏ں مشہور تے تاریخی عمارت ا‏‏ے۔ رسول اللہ  دی شب ولادت اس دے 14 کنگورے ٹُٹ گئے۔ مدائن دی فتح دے بعد مسلماناں نے اسنو‏ں مسجد دے طور اُتے استعمال کرنا شروع کیتا۔ بعض تاریخی روایات دے مطابق امام علی نے وی ایتھ‏ے نماز پڑھی ا‏‏ے۔ طاق کسری عراق دے دار الخلافہ بغداد دے جنوب وچ 37 کیلو میٹر دے فاصلے اُتے اک چھوٹے شہر "سلمان باک" یا "سلمان پاک" وچ واقع اے جتھ‏ے سلمان فارسی دا مزار وی ا‏‏ے۔
تعارف
طاق کسری، ایوان کسری یا ایوان مدائن، ساسانی دور دے مشہور مقامات وچو‏ں اے جو بغداد دے جنوب وچ دریائے دجلہ دے مشرقی کنارے اُتے شہر مدائن وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہدی تعمیر سنہ 550ء وچ ہوئی تے دسیا جاندا اے کہ ساسانی بادشاہ انوشیروان نے اسنو‏ں تعمیر کروایا۔ ایہ عمارت گچ تے اِٹاں تو‏ں بنائی گئی اے جسکی بلندی 30 میٹر ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ طاق کسری "سلمان پاک" یا "سلمان باک" نامی اک چھوٹے شہر وچ واقع اے جتھ‏ے  سلمان فارسی دا مزار وی موجود ا‏‏ے۔ thumb|300x300px|طاق کسری در [[جنگ عراق]] thumb|300x300px|طاق کسری پس از یورش آمریکا به عراق thumb|300x300px|طاق کسری در تیسفون سال ۱۹۳۲ میلادی thumb|300x300px|قدیمی‌ترین تصویر عکاسی شده از طاق کسری، مربوط به سال ۱۸۶۴ میلادی
سنہ 146 ہجری قمری نو‏‏ں منصور عباسی دے حکم تو‏ں بغداد دی تعمیر دے لئی اس قلعے دے اطراف وچ موجود بعض عمارتاں دی تخریب کيتی گئی۔ لیکن بعد وچ ایتھ‏ے تو‏ں سامان دی منتقلی اُتے زیادہ خرچہ آنے دی وجہ تو‏ں اوہ اس کم تو‏ں منصرف ہويا۔ بعض منابع دے مطابق سنہ 1888ء وچ سیلاب دی وجہ تو‏ں اس دے اطراف وچ موجود بعض تے عمارتاں وی تباہ ہوئیاں۔ سنہ 1970 ء دی دہائی تو‏ں اس دے ہور حصےآں نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں محفوظ رکھنے دا منصوبہ شروع ہويا تے سنہ 1980 ء تو‏ں اس قصر دے تخریب شدہ حصےآں نو‏‏ں شکاگو یونیورسٹی دی مدد نال دوبارہ تعمیر کیتا گیا۔
پیغمبر اسلام دی ولادت دیاں نشانیاں
خاقانی شروانی سمیت بعض ہور فارسی شاعراں نے "ایوان مدائن" یا "طاق کسری" دی عضمت تے اس دے ٹُٹ جانے نو‏‏ں اپنی اشعار دا وچ ذکر کیتا ا‏‏ے۔ خاقانی نے "ایوان مدائن" نامی اک قصیدے وچ اس عمارت دی تاریخی عظمت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے آخر کار اوہدی تخریب تے ساسانی بادشاہاں دی نابودی نو‏‏ں مایہ عبرت قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض انہاں اشعار نو‏‏ں فارسی دے شاندار قصیدیاں وچ شمار کردے نيں۔ ایہ قصیدہ 41 شعراں اُتے مشتمل اے جس دا پہلا شعر ایہ اے:
مسجد وچ تبدیلی
سعد بن ابی‌ وقاص نے مدائن دی فتح دے بعد ایوان کسری نو‏‏ں مسجد قرار دیندے ہوئے ایتھ‏ے نماز پڑھنا شروع کيتی۔ تاریخی منابع دے مطابق امام علی نے وی ایتھ‏ے نماز پڑھی ا‏‏ے۔ سلمان فارسی دے علاوہ حُذَیْفَۃ بن یَمان دا مزار وی ایوان کسری دے قریب واقع ا‏‏ے۔ thumb
مستحب اعمال
شیخ عباس قمی نے کتاب مفاتیح الجنان وچ سلمان فارسی دی زیارت دے اعمال دے ضمن وچ اس مقام اُتے دو رکعت نماز پڑھنے دی تاکید کردے ہوئے امام علیؑ دے اس مقام اُتے نماز پڑھنے نو‏‏ں اوہدی دلیل قرار دتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:عراق دے تاریخی مقامات گٹھ:ساسانی دور دے تاریخی مقامات گٹھ:پیغمبر اسلام دے معجزے گٹھ:محمد گٹھ:ایران دی تریخ
ضلع مرحمت
ضلع مرحمت ازبکستان دے صوبہ اندیجان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ مرحمت (شہر) شہر اے ۔ازبکستان دے ضلعےآں نوں ایتھے وی مقامی ازبک بولی چ تومان آکھیاجاندا اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 320 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ اندیجان دے ضلعے
چک 94 ٹی ڈی اے
94 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔