cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
سوویت یونین
کل جنگ وچ مردہ ہر سوویت جمہوریہ دا تخمینہ خرابی اعداد و شمار دا ماخذ وڈیم ایرلکمان ني‏‏‏‏ں۔ پوٹیری نارودوناسیلینیہ v XX ویک: سپراوچنک ۔ ماسکو ، 2004۔. پی پی  21–35۔ ایرلکمان ، اک روسی مورخ ، نوٹ کردے نيں کہ ایہ اعداد و شمار انہاں دے تخمینے ني‏‏‏‏ں۔
ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات
ہولوکاسٹ دا نشانہ بننے والے ہر قوم دے لئی ہلاک ہونے والے جنگ دے اعداد و شمار وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
یہودی اموات
ہولوکاسٹ اک اصطلاح اے جو عام طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران تقریبا چھ ملین یورپی یہودیاں دی نسل کشی د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ مارٹن گلبرٹ دا تخمینہ7.3ملین وچو‏ں 5.7 ملین (78٪)  جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ یہودی ہولوکاسٹ دا شکار ہوئے۔ ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات دا تخمینہ 4.9 تے 5.9 ملین یہودیاں دے درمیان اے ۔
یہودی ہلاک ہونے والےآں دے اعدادوشمار مین فرق:
جنگ تو‏ں پہلے یہودیاں د‏‏ی آبادی تے ہلاکتاں دے اعدادوشمار تھلے دتے گئے جدول وچ کولمبیا گائڈ ہولوکاسٹ تو‏ں متعلق نيں ۔ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی وچ ہونے والی اموات د‏‏ی کم ، اعلیٰ تے اوسط فیصد د‏‏ی تعداد شامل کردتی گئی ا‏‏ے۔
نازیاں تے نازیاں تو‏ں وابستہ فورسز دے ذریعہ غیر یہودیاں پرظلم و ستم تے ہلاکتاں
مندرجہ ذیل اعدادوشمار کولمبیا گائیڈ برائے ہولوکاسٹ تو‏ں نيں ، مصنفاں دا موقف اے کہ "خانہ بدوشاں دے نقصانات دے اعدادوشمار خاص طور اُتے ناقابل اعتبار تے متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اعداد و شمار (تھلے دتے گئے) ضروری طور اُتے کسی حد تک تخمینے اُتے مبنی نيں "۔
جرمنی دے جنگی جرائم
thumb| مٹھاؤسن حراستی کیمپ وچ نازیاں دے ہتھو‏ں ننگے سوویت POWs دا انعقاد اک اندازے دے مطابق جرمنی د‏‏ی تحویل وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3.3 ملین سوویت POWs ہلاک ہوئے۔ نازی جرمنی نے دوسری جنگ عظیم وچ وڈے پیمانے اُتے جنگی جرائم دا حکم دتا ، منظم کیتا تے تعزیت کيتی۔ انہاں وچ سب تو‏ں قابل ذکر ہولوکاسٹ اے جس وچ لکھاں یہودیاں ، پولستانیاں تے رومیاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں قتل کیتا گیا یا زیادتی تے بدسلوکی تو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔ جرمنی د‏‏ی ہور کارروائیاں دے نتیجے وچ لکھاں افراد وی ہلاک ہوگئے.
جاپانی جنگی جرائم
جاپانی جنگی جرائم دا نشانہ بننے والے مجموعی جنگ دے نال ہلاک افراد وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
سوویت یونین وچ جبر
یو ایس ایس آر وچ ہلاک ہونے والے کل جنگ وچ نیڑے 1 شامل نيں  اسٹالن د‏‏ی حکومت دے 10 لکھ متاثرین۔ جنگ دے وقت بھیڑ تے کھانے د‏‏ی قلت دے نتیجے وچ گولاگ مزدور کیمپاں وچ اموات د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ اسٹالن حکومت نے نسلی اقلیتاں د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں ملک بدر ک‏ر ک‏ے ممکنہ طور اُتے بے وفا سمجھیا جاندا سی۔ 1990 دے بعد تو‏ں روسی اسکالرز نو‏‏ں سوویت دور دے آرکائیوز تک رسائی دتی جارہی اے تے انہاں نے پھانسی دینے والے افراد تے گولاگ مزدور کیمپاں تے جیلاں وچ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اعداد و شمار شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔ روسی اسکالر وکٹر زیمسکوف نے 1941–1945 دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1 دے نیڑے دسی   سوویت آرکائیوز دے ڈیٹا اُتے مبنی ملین۔ گلگ مزدور کیمپاں وچ سوویت دور دے آرکائیو شخصیتاں 1991 وچ انہاں د‏‏ی اشاعت دے بعد تو‏ں ہی روس دے باہر اک زبردست علمی بحث دا موضوع رہے ني‏‏‏‏ں۔ جے آرچ گیٹی تے اسٹیفن جی وہائٹ کرافٹ نے برقرار رکھیا اے کہ سویت دور دے اعدادوشمار اسٹالین دور وچ گلگ مزدور کیمپ دے نظام دے متاثرین د‏‏ی زیادہ درست طور اُتے تفصیل دے نال ني‏‏‏‏ں۔  رابرٹ فتح تے اسٹیون روزفیلڈ نے سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار د‏‏ی درستگی اُتے اختلاف کیتا اے ، تے کہیا اے کہ گلگ مزدور کیمپاں وچ بچ جانے والے افراد دے اعدادوشمار دے اعداد و شمار تے شہادتاں زیادہ اموات د‏‏ی نشاندہی کردی ني‏‏‏‏ں۔  روز فیلڈ دا کہنا اے کہ سوویت آرکائیو دے اعداد و شمار د‏‏ی رہائی جدید دے جی بی دے ذریعہ پیدا ہونے والی غلط معلومات ا‏‏ے۔ روزفیلڈ دا خیال اے کہ سوویت آرکائیوز تو‏ں حاصل ہونے والا ڈیٹا نامکمل ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، انہاں نے نشاندہی د‏‏ی کہ اعداد و شمار وچ کتین دے قتل عام دے 22،000 متاثرین شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ روز فیلڈ دے آبادیات‏ی تجزیے وچ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اضافی اموات د‏‏ی تعداد 1939–40 وچ 2،183،000 تے 1941–1945 دے دوران 5،458،000 ا‏‏ے۔ مائیکل ہینس تے رمی ہسن نے سوویت آرکائیوز دے اعدادوشمار نو‏‏ں اسٹالن دے متاثرین د‏‏ی درست تعداد قرار دتا ، اوہ ایہ کہندے نيں کہ آبادیات‏ی اعدادوشمار وچ اک ترقی یافتہ سوویت معیشت تے جنگ عظیم دو وچ ہونے والے نقصانات نو‏‏ں گلگ مزدوراں وچ ہلاکتاں د‏‏ی زیادہ تعداد د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی بجائے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ کیمپ
اگست 2009 وچ پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یاد (آئی پی این) دے محققاں دا اندازہ اے کہ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیڑھ لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے سن ۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، پولش اسکالر سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات اُتے سوویت آرکائیوز وچ تحقیق کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔ آندریج پیکزکوسکی پولش اموات د‏‏ی تعداد 90،000-100،000 دسدے نيں  10 لکھ افراد نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا تے 30،000 افراد نو‏‏ں روس نے پھانسی دے دی۔ 2005 وچ تادیوس پیئوٹروسکی نے سوویت ہتھو‏ں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 350،000 دسی۔
اسٹونین اسٹیٹ کمیشن برائے جابرانہ پالیسیاں دا معائنہ کیتا گیا جدو‏ں 1940 191941 وچ سوویت قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ 33،900 افراد شامل سن ، جنہاں وچ گرفتار افراد د‏‏ی (7،800 ہلاکتاں) ، (6،000) جلاوطنی د‏‏ی موت ، (5،000) انخلاء اموات ، (1،100) لوک لاپتہ ہوگئے تے (14،000) جبری مشقت دے لئی داخلہ لیا گیا۔ سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں دوبارہ قبضے دے بعد ، 1944–45 دے دوران 5 سو ایسٹونیاں نے سوویت جیلاں وچ موت کيتی۔
ذیل وچ سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار دا خلاصہ دتا گیا ا‏‏ے۔ 1939–1945 وچ 1،187،783 سالاں تک موت د‏‏ی اطلاع دتی گئی ، بشمول: عدالدی پھانسی 46،350؛ گلگ مزدور کیمپاں وچ اموات 718،804؛ مزدور کالونیاں تے جیلاں وچ اموات 422،629۔
خصوصی بستیاں وچ جلاوطن: (اعداد و شمار صرف خصوصی بستیاں وچ جلاوطنی دے لئی نيں ، جنہاں وچ پھانسی نئيں دتی گئی ، گلگ مزدور کیمپاں وچ بھیجی گئی یا سوویت فوج وچ شامل ہونے والے افراد نو‏‏ں شامل نئيں ا‏‏ے۔ تے نہ ہی اعداد و شمار وچ جنگ دے بعد اضافی جلاوطنی شامل اے )۔ منسلک علاقےآں 1940–41 380،000 تو‏ں 390،000 افراد تک جلاوطن ، بشمول پولینڈ 309–312،000؛ لیتھوانیا 17،500؛ لٹویا 17،000؛ ایسٹونیا 6،000؛ مالڈووا 22،842۔ اگست 1941 وچ ، روسیاں دے ذریعہ خصوصی بستیاں وچ رہنے والے 243،106 قطباں نو‏‏ں معافی تے آزاد کیتا گیا سی۔ جنگ 1941–1945 دے دوران تقریبا 2. 2.3 دے دوران ملک بدر ہويا  سوویت نسلی اقلیتاں دے ملین افراد بشمول: سوویت جرمن 1،209،000؛ فنانس 9،000؛ کراچائے 69،000؛ کلیمکس 92،000؛ چیچن تے انگش 479.000؛ بلکارس 37،000؛ کریمین تاتار 191،014؛ مسخیندی ترک 91،000؛ کریمیا نال تعلق رکھنے والے یونانی ، بلغاریائی تے آرمینیائی 42،000۔ یوکرین OUN ممبران 100،000؛ 30،000 پولس. اکتوبر 1945 وچ مجموعی طور اُتے 2،230،500 افراد بستیاں وچ رہ رہے سن تے 1941–1948 دے سالاں دے دوران خصوصی بستیاں وچ 309،100 افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی ا‏‏ے۔
روسی ذرائع نے سوویت آرکائیو (جرمنی 381،067؛ ہنگری 54،755؛ رومانیہ 54،612؛ اٹلی 27،683؛ فن لینڈ 403 ، تے جاپان 62،069) دے اعدادوشمار د‏‏ی بنیاد اُتے سوویت قید وچ 580،589 افراد کی جنگی اموات دے اکیس قیدی دی لسٹ بنائی ا‏‏ے۔ اُتے کچھ مغربی اسکالرز کل دا تخمینہ 1.7 تے 2.3 ملین دے درمیان کردے نيں ۔
فوجی ہلاکتاں بلحاظ خدمت شاخ
جرمن
یو ایس ایس آر
برطانوی دولت مشترکہ
امریکا
دولت مشترکہ وچ فوجی ہلاکتاں
دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن (CWGC) د‏‏ی سالانہ رپورٹ 2014–2015 برطانوی سلطنت دے لئے فوجی ہلاک ہونے دا ذریعہ ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ درج جنگ مردہ دا مجموعہ دولت مشترکہ دے جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی شناخت تے انہاں د‏‏ی یاد دلانے دے لئی CWGC د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سی ڈبلیو جی سی دے ذریعہ ٹیبلٹ کیتے گئے اعدادوشمار دولت مشترکہ د‏‏ی سابق مسلح افواج تے برطانیہ دے سابقہ دارالحکومتاں د‏‏ی تمام خدمت کاراں / خواتین دے لئی منائے جانے والے ناواں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، جنہاں د‏‏ی موت انہاں د‏‏ی جنگی خدمات د‏‏ی وجہ سی۔ جے کچھ مخصوص شرائط دے تحت موت واقع ہوئی اے تاں کچھ معاون تے شہری تنظیماں نو‏‏ں جنگی قبر دا درجہ وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ سی ڈبلیو جی سی دے مقاصد دے لئی دولت مشترکہ جنگ دے مردہ افراد نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی تاریخاں 3 ستمبر 1939 تو‏ں 31 دسمبر 1947 ني‏‏‏‏ں۔
فوٹ نوٹ
Albania
Australia
آسٹریا
بیلجیئم
برازیل
بلغاریہ
برما
کینیڈا
ہیلیئم
ہیلیئم یا شمصر اک کیمیائی عنصر اے، جیدا جوہری عدد 2 تے جوہری پعار 4.002602 اے۔ ایدا کیمیائی نشان He۔ ایہ اک بے رنگی، بنا کسے ذیقے دی، بنا زہر توں اک نوبل گیس اے۔ سارے عناصر چ سب توں کٹ ابلن تے پگھلن عدد شمصر دا اے تے صرف فارغہ (gas) دی مورت چ ریندی اے سواۓ انت حالتاں چ۔ آبساز (hydrogen) دے مگرون ساری کائنات چ سب توں بوتا پایا جان آلا عنصر وی ہیلیم اے تے ساڈے تارہ سمندر، چٹا راہ دا  24٪ شمصر اے۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
کیوبا
ہیلیئم
1868 چ شمصر نوں اک فرانسیسی گرو نے سورج گرہن دے دوران ایہدیاں طیفی لیناں دی مورت چ پہچاݨیا تے نارمن لوکائر نے وی اینوں اوسے ویلے ویکھیا تے ایدا ناں ہیلیم رکھیا۔ 1903 چ امریکہ چ شمصر وڈے پیمانے تے قدرتی فارغہ دے ذخائر نال لبی، تے اج تک امریکہ شمصر دا سب توں بوتا دین آلا دیس اے۔thumb|شمصر ترتاششمصر نوں ٹھنڈا کرن واسطے وی ورتیا جاندا اے، خاص طور تے فوق موصل (superconductor) مقناطیس ٹھنڈے کرن واسطے شمصر نوں ورتیا جاندا اے جیناں نوں MRI سکیناں چ ورتیا جاندا اے۔ اینوں ویلڈنگ چ کردیاں بچاؤ واسطے ورتیا جاندا اے۔ تقریبا ادی بنائی گئی شمصر چقمین (silicon) ویفر بنان واسطے کرسٹل ودان چ ورت جاندی اے۔ ایدی کٹ مقدار نوں غباریاں تے ہوائی جعازاں چ ورتیا جاندا اے۔ سینس گرو شمصر-4 دیاں دو مورتاں نوں مقداری میکانیات (quantum mechanics) تے سپر فلوایڈٹی (superfluidity) نوں سمجن واسطے ورتدے پۓ نیں۔ فوق ایصلات (superconductivity) وی اک حالت اے جیڑی کے سب توں بوتی ٹھنڈی تھاں تے ہوندی اے جس واسطے شمصر نوں ورتیا جاندا اے۔ شمصر دوجا سب توں ہلکا عنصر اے تے کائنات چ وی دوجا سب توں بوتا پایا جان آلا۔ اے کائنات چ دوجے تمام پارے عنصراں توں 12 گناں بوتا پایا جاندا اے۔ سورج تے مشتری چ وی شمصر وڈی مقدار چ مجود اے۔ شمصر جوہری ائتلاف (nuclear fusion) تے جوہری تابکاری چ وی بندا اے۔ کائنات دا بوتا شمصر-4 دے بارے چ خیال اے کے اے بگ بینگ دے دوران بنیا سی۔ سورج توں ادے وزن دے تارے جوہری ائتلاف توں شمصر بنا سکدے نیں۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
چیکوسلواکیا
35،000 فوجی اموات: بشمول: 1938 دے قبضے دے دوران ہلاک (171)؛ مغربی اتحادیاں دے نال چیکوسلواک فورس (3،220)؛ مشرقی محاذ اُتے چیکوسلاواک فوجی یونٹ (4،570)؛ جمہوریہ سلوواکیا محور د‏‏ی افواج (7،000)؛ جرمنی د‏‏ی افواج وچ چیک (5000) ، حامی جماعت نو‏‏ں 10،000 تے (5،000) جنگی قیدیاں دا نقصان ہويا۔
ہیلیئم
گٹھ:عنصر گٹھ:گیس گٹھ:فارغہ گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیا
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
320،000 شہری اموات: (10،000) بمباری تے گولہ باری تاں۔ (22،000) نو‏‏ں پھانسی دتی گئی؛ (285،000 کیمپاں وچ جنہاں وچ 270،000 یہودی ، 8،000 روما شامل نيں)؛ تے (3،000) جرمنی وچ جبری مزدور۔
ڈنمارک
ولندیزی شرق الہند
مصر
اسٹونیا
ایتھوپیا
فنلینڈ
فرانس
فرانسیسی ہند چینی
جرمنی مندرجہ ذیل نوٹ وچ جرمن ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، دوسری جنگ عظیم وچ جرمن ہلاکتاں دے بارے وچ تفصیلات پیش کيتیاں گئیاں۔
جرمنی د‏‏ی آبادی
جرمنی د‏‏ی کل اموات
جرمنی وچ فوجی ہلاکتاں
شہری ہلاکتاں
فضائی چھاپےآں وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں * (1945–47) امریکا دے اسٹریٹجک بمباری سروے نے جرمن فضائی حملے وچ ہلاکتاں دے لئی تن مختلف شخصیتاں بتاواں۔ 1- 30 ستمبر ، 1945 د‏‏ی سمری رپورٹ وچ جنگ دے پورے عرصے وچ مجموعی طور اُتے 305،000 ہلاک تے 780،000 زخمی ہوئے۔ 2- 31 اکتوبر 1945 نو‏‏ں "جرمن جنگ کيت‏ی معیشت اُتے اسٹریٹجک بمباری دے اثرات" دے سیکشن وچ 375،000 ہلاک تے 625،000 زخمی ہوئے۔ 3- جنوری 1947 دے "جرمنی وچ صحت تے طبی نگہداشت اُتے بمباری دا اثر" دے سیکشن وچ 422،000 اُتے ہلاک ہونے والے فضائی حملے دا ابتدائی تخمینہ لگیایا گیا سی۔ مجموعی نقصانات دے بارے وچ ، انھاں نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ "ہور ایہ اندازہ لگیایا گیا سی کہ 1944–45 وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں اک اضافی تعداد ، حالے تک انکشاف شدہ تے غیر منظم ا‏‏ے۔ 1944–45 غیر مرتب شدہ اموات دے اس تخمینے دے اضافے دے نال ، حتمی تخمینہ اتحادی فوج دے فضائی حملےآں وچ ہلاک ہونے والے ڈیڑھ لکھ جرمن شہریاں نے مختلف تعداد وچ دی۔"
1945 وچ فوجی مہم وچ عام شہری ہلاک ہوئے
The West German government in made a rough estimate in 1956 of 20,000 civilians killed during the 1945 military campaign in current post war German borders, not including the former German territories in Poland.[44] However, there is a more recent estimate of 22,000 civilians killed during the fighting in Berlin only.
نازی سیاسی ، نسلی تے مذہبی ظلم و ستم دے سبب اموات
نسلی جرمناں د‏‏ی اخراج تے پرواز مندرجہ ذیل نوٹ وچ جرمنی دے اخراج د‏‏ی ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات جرمناں د‏‏ی پرواز تے ملک بدر (1944–1950) ، سوویت یونین وچ جرمنی د‏‏ی جبری مشقت 'اور پرواز تے ملک بدر ہونے دے اعدادوشمار دے تخمینے وچ پیش د‏‏ی گئیاں نيں جرمناں د‏‏ی انہاں نقصانات دے اعداد و شمار فی الحال متنازعہ نيں ، کل اموات دا تخمینہ 500،000 تو‏ں لےک‏ے 2،000،000 تک ا‏‏ے۔ پرواز تے ملک بدر ہونے تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2.2 دسی گئی اے  مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے 1958 وچ ملین۔ جرمن حکومت کیت‏‏ی رپورٹاں نو‏‏ں جو عوام نو‏‏ں 1987 تے 1989 وچ جاری کیتا گیا سی ، انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وچ کچھ مورخین نے اصل رقم 500،000 تو‏ں 600،000 تک ڈال دتی ا‏‏ے۔ انگریزی بولی دے ذرائع نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 کردتی   1950 د‏‏ی دہائی دے مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت دے شماریا‏‏تی تجزیے اُتے مبنی ملین۔
جرمنی د‏‏ی حکومت دے اعداد و شمار 2.0 تو‏ں 2.5 نيں  جرمن چرچ سرچ سروس سروے دے نتائج د‏‏ی اشاعت تے جرمنی دے فیڈرل آرکائیو د‏‏ی رپورٹ دے شائع ہونے دے بعد ہی انہاں افراد نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے سبب لکھاں شہری اموات نو‏‏ں تنازعہ دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔
جنگ دے بعد قدرتی اموات وچ اضافہ
نیوار بولی
thumb|200px|Copper plate inscription at [[Swayambhunath، dated Nepal Sambat 1072 (1952 AD)۔]]
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
یونان
نیوار بولی
نیوار زبان  یا نیواری چینی تبتی زباناں د‏‏ی شاخ اے جسنو‏ں نیوار قوم بولدی ا‏‏ے۔ نیپال وچ اس دا سرکاری ناں نیپال بھاشا ا‏‏ے۔ نیوار قوم دے علاوہ نیپال منڈل دے مقامی لوک، وادئ کاٹھمنڈو تے نیپال دے متصل علاقےآں دے لوک وی نیوا بولی بولدے نيں۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
گوآم
^U 　Hungary
نیوار بولی
حالانکہ نیپالی بھاشا دے لغوی معنی نیپالی بولی دے آندے نيں مگر کوئی نیپالی زبان (دیوناگری: नेपाली) تو‏ں مغالطہ نہ کھائے کیونجے نیپالی بولی فی الحال ملک د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ نیواری تے نیپالی دونے وکھ الح خانداں تو‏ں آندی نيں۔ نیواری بولی چینی تبتی زبام د‏‏ی شاخ اے جدو‏ں کہ نیپالی بولی ہند یورپی زبان د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔ مگر صدیاں تو‏ں اک جگہ د‏‏ی بولی ہونے د‏‏ی وجہ بہت سارے لفظاں و مفردات مشترک ہوئے گئے نيں۔ دونے زباناں نو‏‏ں کاٹھمنڈو مین سرکاری بولی ہونے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ 14واں صدی تا 18واں صدی دے اخیر تک نیوار بولی نیپال د‏‏ی سرکاری بولی سی۔ 20واں صدی وچ جدو‏ں نیپال نو‏‏ں جمہوری کرن ہويا تب نیوار بولی نو‏‏ں دبایا گیا تے سرکاری درجہ کھو لیا گیا۔ 1952ء تو‏ں 1991ء دے بیچ وادئ کاٹھمنڈو وچ نیوا بولی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 75 فیصد تو‏ں گھٹ کر 44 فیصد رہ گئی۔ تے فی الحال نیوار بولی تے نیوار سبھیاچار ختم ہونے دے دہانے اُتے ا‏‏ے۔ یونیسکو نے نیوار بولی نو‏‏ں نیڑے بہ ختم زباناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
فوجی نقصان 300،000 تو‏ں 310،000 تک سی جنہاں وچ کارروائی وچ 110-120،000 ہلاک تے سوویت POW تے مزدور کیمپاں وچ 200،000 تے ہنگری د‏‏ی فوجی مزدوری د‏‏ی خدمت وچ 20،000 تو‏ں 25،000 یہودی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1938 د‏‏ی سرحداں وچ ہنگری تو‏ں لگ بھگ 200،000 سن تے سلواکیا ، رومانیہ تے یوگوسلاویہ وچ گریٹر ہنگری دے منسلک علاقےآں تو‏ں شمولیت اختیار کرنے والے اک لکھ مرد سن ۔
موجودہ ہنگری د‏‏ی حدود وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکت وچ 220،000 ہنگری یہودی شامل نيں جنہاں وچ ہولوکاسٹ وچ ہلاک ہوئے تے فوجی کارروائیاں تو‏ں 44،000 ہلاکتاں ہوئیاں 1941 د‏‏ی حدود وچ ہنگری د‏‏ی یہودی آبادی 764،000 (1938 د‏‏ی سرحداں وچ 445،000 تے منسلک علاقےآں وچ 319،000) سی۔ ). 1938 د‏‏ی سرحداں وچ ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات 200،000 سن جنہاں وچ 20،000 مرد وی شامل نئيں سن جنہاں نو‏ں فوج دے لئی جبری مشقت دے طور اُتے شامل کیتا گیا سی۔
نیوار بولی
تریخ تے ارتقا
ماہر لسانیات گلور دے مطابق نیوار بولی تے چیپانگ زبان 2200 ق م وچ وکھ ہوئی ہاں گی۔ اک اندازہ دے مطابق نیوار بولی وچ 20 فیصد لفظاں چیپانگ بولی دے نيں۔ ايس‏ے طرح اک مطالعہ ایہ وی کہندا اے کہ نیوار مفردات دا اک معتد بہ حصہ ہن دیورپی زباناں د‏‏ی پیدائش وچ مددگار ثابت ہويا ا‏‏ے۔ یعنی تقریباً 50 فیصد لفظاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہند یورپی زباناں وجود وچ آئیاں ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 1600 برس تک نیوار بولی نے ہند یورپی زباناں نو‏‏ں اثر انداز کیتا اے جس وچ ابتدا تو‏ں سنسکرت، میتھلی، فارسی، اردو، ہندی، نیپالی تے انگریزی نيں۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
^V 　Iceland
نیوار بولی
حوالے
گٹھ:بھوٹان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:سکم د‏‏یاں بولیاں گٹھ:نیپال د‏‏یاں بولیاں گٹھ:نیپال د‏‏ی قومی علامات
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
1943 دا بنگال قحط
^X 　Iran
^Y 　Iraq
^Z 　Ireland
اٹلی Military war dead Confirmed dead were 159,957 (92,767 pre-armistice, 67,090 post armistice) Missing and presumed dead(including POWs) were 131,419 (111,579 pre-armistice, 19,840 post armistice) Losses by branch of service : Army 201,405; Navy 22,034; Air Force 9,096; Colonial Forces 354; Chaplains 91; فسطائیت militia 10,066; Paramilitary 3,252; not indicated 45,078. Military Losses by theatre of war : Italy 74,725 (37,573 post armistice); France 2,060 (1,039 post armistice); Germany 25,430 (24,020 post armistice); Greece, Albania, and Yugoslavia 49,459 (10,090 post armistice); USSR 82,079 (3,522 post armistice); Africa 22,341 (1,565 post armistice), at sea 28,438 (5,526 post armistice); other and unknown 6,844 (3,695 post armistice).
گڈیاں دی دوڑ
گڈیاں دی دوڑ ایسی کھیڈ اے جیدے ج گڈیاں دیاں دوڑان لکوایاں جاندایاں نیں۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
فوٹ نوٹ
جاپان
فوجی ہلاک
Key: Location, Army dead, Navy dead, (Total dead) Japan Proper : 58,100, 45,800, (103,900) Bonin Islands : 2,700, 12,500, (15,200) Okinawa : 67,900, 21,500, (89,400) Formosa (Taiwan) : 28,500, 10,600, (39,100) Korea : 19,600, 6,900, (26,500) Sakhalin, the Aleutian, and Kuril Islands : 8,200, 3,200, (11,400) Manchuria : 45,900, 800, (46,700) China (inc. Hong Kong) : 435,600, 20,100, (455,700) Siberia : 52,300, 400, (52,700) Central Pacific : 95,800, 151,400, (247,200) Philippines : 377,500, 121,100, (498,600) French Indochina : 7,900, 4,500, (12,400) Thailand : 6,900, 100, (7,000) Burma (inc. India) : 163,000, 1,500, (164,500) Malaya & Singapore : 8,500, 2,900, (11,400) Andaman & Nicobar Islands : 900, 1,500, (2,400) Sumatra : 2,700, 500, (3,200) Java : 2,700, 3,800, (6,500) Lesser Sundas : 51,800, 1,200, (53,000) Borneo : 11,300, 6,700, (18,000) Celebes : 1,500, 4,000, (5,500) Moluccas : 2,600, 1,800, (4,400) New Guinea : 112,400, 15,200, (127,600) Bismarck Archipelago : 19,700, 10,800, (30,500) Solomon Islands : 63,200, 25,000, (88,200)
Army China after Pearl Harbor 202,958 killed and 88,920 wounded. vs. United States 485,717 killed and 34,679 wounded. vs. U.K. and Netherlands 208,026 killed and 139,225 wounded. vs. Australia 199,511 killed and 15,000 wounded. French Indochina 2,803 killed and 6,000 wounded. Manchuria & USSR 7,483 killed and 4,641 wounded. other overseas 23,388 killed and 0 wounded Japan proper 10,543 killed and 6,782 wounded Army total 1,140,429 killed and 295,247 wounded. Navy Sailors 300,386 killed and 12,275 wounded and missing. Civilians in Navy service 114,493 killed and 1,880 wounded and missing. Navy total 414,879 killed and 14,155 wounded and missing.
1- خلاصہ رپورٹ (جولائ‏ی 1946) جاپان وچ 9 ماہ دے فضائی حملے دے نتیجے وچ شہریاں د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں ، جنہاں وچ ایٹم بماں سمیت ، تقریبا 806،000 سن ۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 3 330،000 اموات سن ۔
3- جاپانی شہری معیشت اُتے فضائی حملے دے اثرات۔ سمری رپورٹ (1947) کا اندازہ اے کہ فضائی جنگ وچ 252،769 جاپانی ہلاک تے 298،650 زخمی ہوئے۔
4- جاپانی حوصلاں اُتے اسٹریٹجک بمباری دے اثرات جاپانی گھراناں دے اک سروے د‏‏ی بنیاد اُتے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 900،000 تے 1.3 رکھی گئی  لکھ زخمی
5- اسٹریٹجک بمباری سروے ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹم بماں دے اثرات ایٹم بم دا سب تو‏ں حیران کن نتیجہ ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد سی۔ دھماکےآں دے بعد الجھن د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک تے زخمی ہونے والےآں د‏‏ی صحیح تعداد دا کدی پتہ نئيں چل سک‏‏ے گا۔ جنہاں افراد دے لئی غیر حساب کتاب ہوسکدے نيں اوہ ڈگدی ہوئی عمارتاں وچ پہچان جانے تو‏ں باہر ہی جلا دتے گئے سن ، جنہاں د‏‏ی بحالی دے پہلے ہفتے دے اک وڈے پیمانے اُتے جنازہ کڈیا گیا سی ، یا اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا گیا سی جس وچ کوئی ریکارڈ باقی نہ سی۔ یقین نئيں اے کہ پہلے تو‏ں ادا شدہ آبادیاں د‏‏ی وی تعداد موجود ا‏‏ے۔ دو بندرگاہی شہراں وچ سرگرمی وچ کمی ، ودھ چڑھ کر چھاپےآں دا مستقل خطرہ ، تے حکومت دے باضابطہ انخلاء دے پروگراماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک نامعلوم تعداد وچ باشندے یا تاں شہراں تو‏ں دور چلے گئے سن یا منصوبہ بندی دے مطابق ہٹا دتے گئے سن ۔ اس غیر یقینی صورتحال وچ ، ہیروشیما دے لئی عام طور اُتے ہلاکتاں دے اندازےآں وچ 100،000 تے 180،000 تے ناگاساکی دے لئی 50،000 تے 100،000 دے درمیان تخمینہ ا‏‏ے۔ سروے دا خیال اے کہ ہیروشیما وچ ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 70،000 تو‏ں 80،000 دے درمیان اے ، جس وچ اک برابر تعداد زخمی ا‏‏ے۔ ناگاسادی ميں 35،000 تو‏ں زیادہ ہلاک تے اس تو‏ں کدرے زیادہ زخمیاں وچ سب تو‏ں زیادہ تخمینہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔
^AC 　Korea
^AD 　Latvia
^AE 　Lithuania
^AF 　Luxembourg
^AH 　Malta 1,493 civilians were killed and 3,734 wounded during the Siege of Malta (World War II) Maltese civilians killed during the siege are also included with U.K. civilian deaths by the Commonwealth War Graves Commission
^AI 　Mexico
^AJ 　Mongolia
^AK 　Nauru
^AM 　Netherlands Military deaths 6,750 which included 3,900 regular Army, 2,600 Navy forces, and 250 POW in Germany. Civilian deaths of 203,250 which included 1,350 Merchant seaman, 2,800 executed, 2,500 dead in Dutch concentration camps, 20,400 killed by acts of war, 104,000 Jewish Holocaust dead, 18,000 political prisoners in Germany, 27,000 workers in Germany, 3,700 Dutch nationals in the German armed forces and 7,500 missing and presumed dead in Germany and 16,000 deaths in the Dutch famine of 1944. Not Included in the figure of 210,000 war dead are 70,000 "indirect war casualties", which are attributed to an increase in natural deaths from 1940–1945 and 1,650 foreign nationals killed while serving in the Dutch Merchant Marine
^AN 　Newfoundland
^AO 　New Zealand
^AR 　Philippines
^AS 　Poland
پولینڈ د‏‏ی کل جنگ مردہ
سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات (1939–1941)
پولینڈ د‏‏ی فوجی ہلاکتاں
پولینڈ دے ریڈ کراس نے اطلاع دتی اے کہ 1944 وچ وارسا د‏‏ی بغاوت وچ 120،000–130،000 پولش شہریاں تے 16،000–17،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں د‏‏یاں جاناں چکنی پئی۔ پولش جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں آن لائن اک ڈیٹا ویہہ اُتے پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
تیمور
روانڈا اورونڈی
جنوبی افریقہ
مندرجہ ذیل نوٹ وچ سوویت ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات سوویت یونین د‏‏ی دوسری جنگ عظیم دے ہلاکتاں وچ پیش کيتیاں گئیاں
سپین
سویڈن
سوٹزرلینڈ
تھائیلینڈ
ترکی
برطانیہ تے کالونیاں
امریکا ہلاک امریکی فوجی #
امریکی شہری ہلاک #
یوگوسلاویہ
یوگوسلاو دے ساتھیاں دا نقصان
یوگوسلاویہ وچ اعلیٰ انسانی ٹول د‏‏ی وجوہات A. حسب ذیل سن ملٹری آپریشنز قابض جرمن فوجی دستےآں تے انہاں دے "Quislings تے حلیفاں" دے خلاف درمیان یوگوسلاو مزاحمت. بی۔ جرمن افواج ، ہٹلر دے ایکسپریس آرڈر دے تحت ، سرباں دے خلاف اک خاص انتقام دے نال لڑی ، جو انٹر مینشک سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ سربیا اُتے جرمنی دے فوجی قبضے دے دوران اک روزہ بدترین قتل عام ، کرگوجیوک قتل عام سی ۔  ج۔ تمام جنگجوواں نے ہدف آبادی دے خلاف جان بجھ کر انتقامی کارروائیاں دا ارتکاب کیتا۔ تمام فریقاں نے یرغمالیاں د‏‏ی فائرنگ دا وڈے پیمانے اُتے مشق کیتا۔ جنگ دے اختتام اُتے ، بلیغ برگ وطن واپسی دے نتیجے وچ یا بہت سارے اوستا تے سلووین ساتھی مارے گئے۔   D. سیاسی ، مذہبی یا نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے لوکاں د‏‏ی کثیر تعداد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ختم کرنا۔ سب تو‏ں زیادہ متاثرین سرب سن ۔ ید وشم دے مطابق ، "ان دے چار سال اقتدار دے دوران ، استاندا نے اک سرب نسل کشی د‏‏ی ، جس نے ،50،000کو ختم کیتا ، تے 200،000 نو‏‏ں کیتھولک وچ تبدیل کرنے اُتے مجبور کیتا۔ اوستا نے کروشیا دے بیشتر یہودی ، 20،000 خانہ بدوشاں نو‏‏ں وی ہلاک کیتا۔ ، تے انہاں دے ہزاراں سیاسی دشمن۔ " ریاستہائے متحدہ دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے مطابق "کروٹا دے حکا‏م نے اوستا د‏‏ی حکمرانی دے دوران کروشیا تے بوسنیا دے 320،000 تے 340،000 نسلی سرب باشندےآں دا قتل کیتا۔ کروشیا وچ یا آشوٹز - برکیناؤ وچ 30،000 تو‏ں زیادہ کروشین یہودی مارے گئے"۔. USHMM د‏‏ی رپورٹ 77،000 درمیان تے 99،000 افراد وچ ہلاک ہوئے گئے سن Jasenovac تے Stara د‏‏ی Gradiška حراستی کیمپاں. جیسنوویک میموریل سائٹ 80،000 تو‏ں 100،000 متاثرین د‏‏ی ايس‏ے طرح دے اعداد و شمار دا حوالہ دیندی ا‏‏ے۔ ستارا گریڈیکا ، جیسنوواک دا اک ذیلی کیمپ سی جو خواتین تے بچےآں دے لئی قائم کیتا گیا سی۔ اسٹارا گریڈیدا ميں 12،790 متاثرین دے ناں تے ڈیٹا قائم کیتا گیا اے http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx؟ سڈ = 6751 سربیائی ذرائع فی الحال دعوی اے کہ 700،000 افراد اُتے قتل کر دتا گیا Jasenovac 40،000 دے نیڑے روما نو‏‏ں قتل کیتا گیا۔ یوگوسلاویہ وچ یہودی متاثرین د‏‏ی تعداد 67،122 سی۔ E. کم شدہ خوراک د‏‏ی فراہمی قحط تے بیماری دا باعث بنی۔ ایف جرمنی د‏‏ی سپلائی لائناں اُتے اتحادیاں د‏‏ی بمباری تو‏ں شہری ہلاکتاں ہوئیاں۔ سب تو‏ں زیادہ متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں پوڈ گوریکا ، لیسکوک ، زدر تے بیلگریڈ سن ۔ جی 335،000 پیدائشاں تے 660،000 د‏‏ی ہجرت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادیات‏ی نقصانات جنگی ہلاکتاں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔
ہور اقوام
دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ درجہ حرارت تے دھماکے دے دباؤ۔ "انہاں نے نوٹ کیتا کہ" ہیروشیما تے ناگاسادی ميں دھماکے یا شدید تابکاری د‏‏ی نمائش تو‏ں ہونے والی 103،000 اموات وچ تابکاری تو‏ں متاثرہ کینسراں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ افراد شامل ہوچکے نيں ، جو 30 دے اندر 400 د‏‏ی تعداد وچ سن ۔ سال، تے بالآخر 550. بارے تک پہنچ سکدا اے جس دے (بعض 93،000 تو‏ں بے نقاب زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں ہن وی 50 سال دے بعد نگرانی د‏‏ی جا رہی تھی.) "
2- امریکا دا اسٹریٹجک بمباری سروے ، میڈیکل ڈویژن (1947) جاپان اُتے بمباری تو‏ں 333،000 عام شہری ہلاک تے 473،000 زخمی ہوئے۔ اس وچو‏ں 120،000 ہلاک تے 160،000 ایٹم بم دھماکےآں وچ زخمی ہوئے ، روايتی بمباری تو‏ں 213،000 ہلاک تے 313،000 زخمی ہوئے۔
کوریا
لیٹویا
لتھوانیا
لگسمبرگ
میکسیکو
منگولیا
ناؤرو
نیپال
^AM 　نیدرلینڈز فوجی اموات </ u> 6،750 جنہاں وچ 3،900 باقاعدہ فوج ، 2،600 بحریہ دے دستے ، تے جرمنی وچ 250 POW شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہری اموات </ u> 203،250 وچ ، جس وچ 1،350 مرچنٹ سمندری ، 2،800 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، ڈچ حراستی کیمپاں وچ 2،500 ہلاک ، 20،400 جنگی کارروائیاں تو‏ں ہلاک ، 104،000 یہودی ہولوکاسٹ ہلاک ، جرمنی وچ 18،000 سیاسی قیدی ، جرمنی وچ 27،000 کارکن ، جرمنی وچ جرمنی وچ 3،700 ڈچ شہری تے 7،500 لاپتہ تے ہلاک شدگان تے 16،000 افراد د‏‏ی موت 1944 دے ڈچ قحط وچ ۔ 210،000 جنگ وچ ہلاک ہونے والے افراد دے اعداد و شمار وچ شامل نئيں 70،000 "بالواسطہ جنگی ہلاکتاں" نيں ، جو 1940–1945 دے دوران قدرتی اموات وچ اضافے تے 1،650 غیر ملکی شہریاں د‏‏ی خدمت وچ خدمات سرانجام دیندے ہوئے مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ڈچ مرچنٹ میرین
نیو فاؤنڈلینڈ
نیوزی لینڈ
اگامہ بولانگری
اگامہ بولانگری اگامیاں دے ٹبر دا اک اگامہ اے۔
دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں
ناؤرو
ناروے Military(Norwegian & Allied Forces) 2,000 (800 Army, 900 Navy and 100 Air). Civilians 7,500 (3,600 Merchant seaman, 1,500 resistance fighters, 1,800 civilians killed and 600 Jews killed) In German Armed Forces 700 پاپوا نیوگنی
پولینڈ
پولینڈ د‏‏ی کل جنگی ہلاکتاں
سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات (1939–1941)
پولینڈ د‏‏ی فوجی ہلاکتاں
پولینڈ دے ریڈ کراس نے اطلاع دتی اے کہ 1944 وچ وارسا د‏‏ی بغاوت وچ 120،000–130،000 پولش شہریاں تے 16،000–17،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں د‏‏یاں جاناں چکنی پئی۔ پولش جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں آن لائن اک ڈیٹا ویہہ اُتے پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
تیمور
رومانیا
روآنڈا اورونڈی
South Seas Mandate
مندرجہ ذیل نوٹ وچ سوویت ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات سوویت یونین د‏‏ی دوسری جنگ عظیم دے ہلاکتاں وچ پیش کيتیاں گئیاں
سپین
زمرہ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم پر مشتمل صفحات
باہرلے جوڑ
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:دوسری جنگ عظیم
لیو فان کیپریوی
لیو فان کیپریوی 1890 توں 1894 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔
مشرقی اتحاد
thumb||300px|کبھے|مشرقی اتحاد دے ملکاں (اردو نقشہ)
مشرقی اتحاد یا اشتمالی اتحاد (انگریزی: Communist Bloc) د‏‏ی اصطلاح وسطی تے مشرقی یورپ دے سابق اشتراکی ملکاں دے لئی استعمال ہُندی اے، جس وچ وارسا معاہدے دے ملکاں وی شامل سن تے یوگوسلاویہ تے البانیہ وی، جو بالترتیب 1948ء تے 1960ء دے بعد تو‏ں سوویت اتحاد دے شانہ بشانہ نئيں سن ۔
ابتدائی دور وچ اشتراکی حکومتاں نے اتحاداں د‏‏ی سیاست دا آغاز کيت‏‏ا جس وچ ریاست وچ وسیع تر سیاسی و ابلاغی تسلط تے نال نال ہجرت اُتے پابندی دے سوویت طریقے شامل سن ۔ ٹیٹو-اسٹالن علیحدگی تے برلن د‏‏ی ناکہ بندی نے سخت تر نگرانی نو‏‏ں عمل د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيت‏‏ا۔ انقلاب ہنگری تے چیکوسلواکیہ اُتے حملے ورگی بغاوتاں نو‏‏ں کچل دینے دے باوجود مشرقی اتحاد دے زیر تسلط معیشتاں د‏‏ی عدم استعدادی تے جمود دے باعث بالآخر ایہ اتحاد تحلیل ہوئے گیا۔ مشرقی اتحاد د‏‏ی اصطلاح کدی کدائيں سوویت اتحاد تو‏ں منسلک یورپ تو‏ں باہر دے ملکاں دے بارے وچ استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
مشرقی اتحاد گٹھ:1945ء دیاں تاسیساں گٹھ:1992ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:سرد جنگ گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:مارکسیت گٹھ:مشرقی بلاک گٹھ:یورپ وچ ویہويں صدی گٹھ:ملکی جماعت بندی گٹھ:اشتمالیت گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:1991ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:تنظیماں
کوثر
کوثر ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اردبیل دے  شہرستان کوثر دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
وارسا معاہدہ
250px|thumb thumb|300px|کبھے|وارسا معاہدے دے ملکاں وارسا معاہدہ وسطی و مشرقی یورپ د‏‏ی اشتراکی ریاستاں دے درمیان طے پانے والا اک معاہدہ سی۔ ایہ باہمی اقتصادی تعاون د‏‏ی انجمن (CoMEcon) دا عسکری اسيں منصب سی۔ وارسا معاہدے اُتے دستخط 14 مئی 1955ء نو‏‏ں پولینڈ دے راجگڑھوارسا وچ کیتے گئے۔ معاہدے دے تحت جے کسی وی معاہد ملک نو‏‏ں جارحیت دا سامنا کرنا پئے تاں ہور ملکاں اس دا دفاع کرن گے۔ ایہ معاہدہ 1955ء وچ مغربی جرمنی د‏‏ی شمالی اوقیانوسی معاہدے د‏‏ی تنظیم (NATO) وچ شمولیت دے باعث سوویت اتحاد نے کرایا۔ وارسا معاہدہ دراصل نیٹو دا اشتراکی مقابل سی۔
ناں
اس معاہدے دا باضابطہ ناں معاہدۂ دوستی، تعاون و باہمی مدد سی جدو‏ں کہ مغرب وچ اس دے لئی "وارسا معاہدے" یا "وارسا پیکٹ" د‏‏ی اصطلاح عام اے، جتھ‏ے اسنو‏ں WAPA، Warpac یا صرف WP وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ہٹلر
ایڈولف ہٹلر 20 اپريل 1889ء كو آسٹريا دے ايك غريب گھرانے ميں پيدا ہويا۔ اس د‏ی تعليم نہايت كم سی۔ آسٹريا دے دارالحكومت ويانا دے كالج آف فائن آرٹس ميں محض اس لئی داخلہ نہ مل سكا كہ اوہ انہاں دے مطلوبہ معيار اُتے نہيں اتردا سی۔ 1913ء ميں ہٹلر جرمنی چلا آيا جتھ‏ے پہلی جنگ عظيم ميں جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں ايك عام سپاہی د‏‏ی حيثيت تو‏ں لڑیا تے فوج ميں اس لئی ترقی حاصل نہ كر سكا كہ افسران دے نزديك اس ميں قائدانہ صلاحيتاں كی كمی سی۔ 1919ء ميں ہٹلر جرمنی د‏‏ی وركرز پارٹی دا ركن بنا جو 1920ء ميں نيشنل سوشلسٹ جرمن وركرز پارٹی (نازی) كہلائی۔ 1921ء ميں اوہ پارٹی دا چيئرمين منتخب ہويا۔ 1930ء ميں منعقد ہونے والے انتخابات ميں نازی پارٹی جرمنی د‏‏ی دوسری وڈی پارٹی بن گئی۔ یقینا ہٹلر خوبیاں تے خامیاں دا عجیب پیکر سیthumb|240px|مرگِ انبوہ دے شکار۔
وارسا معاہدہ
اراکین
اس دے شریک اراکین وچ وارسا معاہدے دے اراکین نے حملے د‏‏ی صورت وچ اک دوسرے دے دفاع دا وعدہ کيت‏‏ا۔ معاہدے وچ ایہ وی کيت‏‏ا گیا کہ دستخط کرنے والے ملکاں اک دوسرے دے داخلی معاملات وچ دخل نئيں دین گے تے قومی سالمیت تے آزادی دا احترام کرن گے۔
ہٹلر
ہٹلر 1889 چ آسٹریا چ پیدا ہویا۔ جرمن فوج وچ شامل ہویا۔ پہلی جنگ عظیم لڑی۔ 1919 چ اوہ نازي پارٹی چ شامل ہوگیا بالآخر اوہ 1933 چ جرمنی دا چانسلر بن گیا۔ جرمن فوج نیں یورپ دے بوت وڈے علاقے تے قبضہ کیتا لیکن بالآخر اونہوں شکست ہوئی تے ہٹلر نیں 1945 چ خودکشی کر لئی۔
1933ء دے انتخابات وچ نازی پارٹی اکثریت حاصل نہ کر سک‏‏ی مگر سب تو‏ں وڈی پارٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں صدر نے ہٹلر نو‏‏ں حکومت بنانے د‏‏ی دعوت دتی تے ہٹلر ملك دے سب تو‏ں اعلیٰ عہدے چانسلر تک پہنچ گيا۔ چانسلر بننے دے بعد ہٹلر نے جو سب تو‏ں پہلا كام كيا اوہ نازی پارٹی دا فروغ سی۔ اس مقصد دے ليے اس نے اپنے مخالفين كو دبانے دا ہر حربہ آزمايا۔ thumb|نازی جرمنی جنگ عظیم پہلے اپنے عروج پر
thumb|سجے|250px|طبی تجربات تو‏ں گزرنے والے رومانیہ دے کم سن بچے لکھاں مرد ، خواتین تے بچے دے قتل دا ذمہ دار، ہٹلر اک قوم پرست تے نسل پرست نظریا‏تی سی تے اس وچ امتیازی سلوک تے خاتمے د‏‏ی پالیسی سی جس نے مختلف نسلی، سیاسی تے معاشرتی گروہاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔
1939ء وچ ہٹلر د‏‏ی جانب تو‏ں پولینڈ اُتے جارحیت دوسری جنگ عظیم دے آغاز دا باعث بنی۔
دوسری جنگ عظیم دے آخری ایام وچ 30 اپریل 1945ء نو‏‏ں ہٹلر نے برلن وچ اپنی زیرزمین پناہ گاہ وچ اپنی نويں نویلی دلہن ایوان براؤن دے نال خودکشی کرلئی-
اس دے دور حکومت وچ نازی جرمنی یورپ دے بیشتر حصے اُتے قابض رہیا جدو‏ں کہ اس اُتے 11 ملین یعنی اک کروڑ 10 لکھ افراد دے قتل عام دا الزام وی لگایا جاندا اے جنہاں وچ مبینہ طور اُتے 60 لکھ یہودی وی شامل سن ۔ یہودی ہٹلر دے ہتھو‏ں اس قتل عام نو‏‏ں ہولوکاسٹ دے ناں تو‏ں یادکردے نيں۔
ہالوکاسٹ دراصل یونانی لفظ ὁλόκαυστον تو‏ں بنا اے، جس دے معنی نيں “مکمل جلادینا“۔ اس طرح لکھاں یہودی مرد، عورتاں، بچےآں تے بوڑھاں دے علاوہ اشتراکیت پسنداں، پولینڈ دے مشترکہ قومیت دے حامل باشندے، رومینیاں،غلاماں، معذوراں، ہ‏‏م جنس پرستاں، سیاسی تے مذہبی اقلیتاں نو‏‏ں انتہائی بے دردی تو‏ں موت دے گھاٹ اُتار دتا گیا۔ خصوصی توجایہی کیمپس وچ قیدیاں تو‏ں اُس وقت تک غلاماں د‏‏ی طرح کم لیا جاندا سی جدو‏ں تک اوہ تھکن یا بیماری دا شکار ہوک‏ے موت د‏‏ی آغوش وچ نہ چلے جاواں۔ یہودیاں تے روم انیاں نو‏‏ں سینکڑراں میل دور بنائے گئے، مقتل گاہاں اُتے جانوراں د‏‏ی طرح د‏‏ی ریل گڈیاں وچ ٹھونس کر گھیتو منتقل کر دتا گیا، جتھ‏ے زندہ پہنچ جانے د‏‏ی صورت وچ اُنئيں گیس چیمبر دے ذریعے موت دے گھاٹ اُتار دتا جاندا۔ جرمنی دے تمام افسر شاہی اس عظیم نسل کشی وچ پیش پیش سن، جس نے اس ملک نو‏‏ں “نسل کشی دے اڈے“ وچ تبدیل کر دتا۔ انہاں دا تحریک نازیت وچ اہ‏م قردار سی۔
نسب
ہٹلر دے والد الوئس ہٹلر (1837ء–1903ء)، ماریہ اینا شکلگربر دے بیٹے سن ۔ بیپٹسمل رجسٹر وچ والد دا ناں درج نا ہونے اُتے انہاں دے والد د‏‏ی جگہ والدہ دا ناں شکلگربر ہی لگیا دتا گیا سی۔ 1842 وچ انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی شادی جوہان جارج ہیڈلر نامی شخص تو‏ں ہوئی۔ 1847ء وچ انہاں د‏‏ی والدہ تے 1856ء وچ ہیڑلر دے انتقال دے بعد، ہیڈلر دے بھائی جوہان نیپومک ہیڈلر نے انہاں د‏‏ی پرورش کيتی۔ 1876ء وچ بیپٹسمل رجسٹر وچ قانونی طور اُتے الوئس ہٹلر دے والد دا ناں جوہان جارج ہیڈلر رجسٹر کيتا گیا (ریکارڈ وچ جارج ہٹلر موجود اے )۔ اوتھ‏ے تو‏ں الوئس نے اپنے خاندانی ناں د‏‏ی جگہ ہٹلر لگانا شروع کيتا۔
نازی اہلکار ہانس فرانک دے مطابق الوئس د‏‏ی والدہ اک یہودی خاندان دے ہاں گراز وچ گھرداری دا کم کردی سی تے اس خاندان دے 19 سالہ لیوپولڈ فرانکنبرگر الوئس دے والد نيں۔ مگر کیونجے اس دور وچ گراز دے ریکارڈ وچ کیس لیوپولڈ نامی شخص دا ناں نہ ملنے اُتے تاریخدان اس دعویٰ نو‏‏ں رد کردے نيں۔
بچپن تے تعلیم
ایستادہ|thumb|ہٹلر دا بچپن (c. 1889–1890)۔ اڈولف ہٹلر د‏‏ی پیدائش 20 اپریل 1889ء وچ آسٹریا-ہنگری دے شہر برائناؤ ایم انہاں دے اک ہوٹل گاستھوف زم پومر نامی ہوٹل وچ ہوئی جو سالزبرگر وورسٹاڈ 15 اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر باواریا، جرمنی دا پڑوسی شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی والدہ کلارا ہٹلر الوئس ہٹلر د‏‏ی تیسری بیوی سی۔ ہٹلر دا چھ بہن بھائیاں وچ چوتھا نمبر سی۔ انہاں وڈے بہن بھائیاں وچ گستاو، ایدا تے اوٹو دا کم عمری ہی وچ انتقال ہوئے گیا سی۔ ہٹلر د‏‏ی چھوٹی بہن پاؤلا ہٹلر ہھی جوانی د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچ سکيتی۔ جدو‏ں ہٹلر تن سال دے ہوئے تاں انہاں دا کنبہ پساؤ، جرمنی منتقل ہوئے گیا۔ ایہی وجہ اے کہان دا تلفظ آسٹرین جرمن د‏‏ی جگہ لوئر باوارین سی۔ 1894ء وچ انہاں دا کنبہ لیوڈنگ (لنز دے نیڑے) منتقل ہوئے گیا تے جون 1895ء وچ انہاں د‏‏ی والد د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ ہیفلڈ (لیمبیک دے نزدیک) اک زمین دے قطعے اُتے مکھیاں د‏‏ی افزائش کرنے لگے۔ ہٹلر نے فشلہیم دے نیڑے اک سرکاری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے والد د‏‏ی فرانسیسی جرمن جنگ 1870–71 اُتے مبنی تصویری کتاب نے انہاں د‏‏ی توجہ جنگ و جدل د‏‏ی جانب لگانے وچ وڈا کردار ادا کيتا۔
ہیفلڈ وچ اسکول دے سخت قوانین د‏‏ی پاسداری نا کرنے اُتے ہٹلر دا اپنے والد تو‏ں شدید تناضع رہنے لگا۔ انہاں دے والد دا ہیفلڈ وچ کھیت‏‏ی دا کم نا چلا تے 1897ء وچ ایہ کنبہ لیمبیک کوچ کر گیا۔ اٹھ سالہ ہٹلر نے موسیقی د‏‏ی تعلیم وچ دلچسپی لی تے چرچ وچ کوائر گائے، ایتھ‏ے تک دے انہاں نے پادری بننے دا وی سوچیا۔ 189 وچ ایہ کنبہ مستقل طور اُتے لیوڈنگ واپس آگیا۔ 1900ء وچ انہاں دے چھوٹے بھائی ایڈمنڈ د‏‏ی خسرہ تو‏ں موت نے انہاں اُتے گہرا اثر چھڈیا۔ ہن ہٹلر اک خوداعتماد تے غیور طالبعلم تو‏ں اک خاموش تے اداس شخصیت بن گئے سن جنہاں د‏‏ی گل بات اُتے اپنے والد تے استاداں تو‏ں نوک جھونک ہُندی رہندی سی۔
اس دوران وچ الوئس نے کسٹم بیورو وچ اک کامیاب ذریعہ معاش تلاش ک‏ر ليا سی تے اپنے بیٹے نو‏‏ں اپنے نقش قدم اُتے چلیانا چاھدا سی۔
ہٹلر اس دوران وچ دا اک واقعہ رقم کردے نيں جس وچ انہاں دے والد انہاں نو‏ں کسٹم آفس گھمانے لے گئے مگر اوتھ‏ے ہونے والے اختلاف نے باپ بیٹے دے درمیان وچ اک کدی نہ ختم ہونے والا خلاء پیدا کر دتا۔ اپنے بیٹے دے مصور بننے د‏‏ی خواہش دے خلاف ستمبر 1900ء وچ ہٹلر نو‏‏ں ریئلشول، لنز بھیج دتا گیا۔ اپنی کتاب مین کیمپ وچ لکھدے نيں کہ اس فیصلہ تو‏ں بغاوت کردے ہوئے انہاں نے جان بجھ کر تعلیم پریہ سوچ کر توجہ نئيں دتی کہ شاید انہاں د‏‏ی بری کارکردگی دیکھ ک‏ے انہاں نو‏‏ں اپنا خواب پورا کرنے دا موقع مل جائے۔
thumb|ایستادہ|ہٹلر د‏‏ی ماں کلارا|alt=ہٹلر د‏‏ی ماں کلارا
ہور آسٹرین جرمن نزاد افراد د‏‏ی طرح کم سنی وچ ہی انہاں وچ جرمن قوم پرستی دے جذبات موجود سن ۔ اوہ اپنے دوستاں دے نال ملدے وقت جرمن خیرمقدم “ہیل“ تے آسٹرین امپیریل ترانہ د‏‏ی جگہ “دشلیندلید“ گاندے سن ۔
3 جنوری 1903ء وچ والد دے انتقال دے بعد ہٹلر د‏‏ی تعلیمی کارکردگی وچ ہور خرابی دے بعد انہاں د‏‏ی والدہ نے انہاں نو‏ں اپنی مرضی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی جس دے بعد ستمبر 1904ء وچ ہٹلر نے ریئلشول، اسٹیر وچ داخلہ لے لیا۔ 1905ء وچ تعلیمی سفر مکمل کرنے دے بعد کسی ہور تعلیمی یا معاشی سفر دا منصوبہ بنائے بغیر ہٹلر نے اسکول چھڈ دتا۔
جیون
ہٹلر براؤ ناؤ ایم ان، آسٹریا-ہنگری وچ 20 اپریل 1889 نوں جمیا۔ اودے پیو دا ناں الوئس ہٹلر (1837–1903) تے ماں دا ناں کلارا پولزل (1860–1907) سی۔ جدوں ہٹلر تن ورے دا سی تے ایہ ٹبر پساؤ آگیا۔ تن وریاں مگروں 1895 وچ ایہ ٹبر لیونڈنگ (لنز دے نیڑے) آجاندا اے۔ رٹائر ہون تے الوئس ہٹلر اپنے ٹبر نوں لے کے لامباخ رہن لک پیندا اے۔ ایتھے اک نیڑے دی تھاں فشلہام وچ ہٹلر نوں پڑھنے پایا جاندا اے۔ اپنے پیو دیاں چیزاں وچ جرمن فرانس لڑائی دی اک فوٹو ویکھ کے ہٹلر لڑائیاں وچ دل لا لیندا اے۔ الوئس دا وائی بیجی دا کم ناں چل سکیا تے ایہ ٹبر نوں لے کے لامباخ آگیا ایتھے ہٹلر نے گرجے دی گانوالی ٹولی نال رل کے گیت گاۓ۔ 1898 وچ ایہ ٹبر پکا پکا لیونڈنگ آگیا۔ ایتھے اہدے نکے بھرا دی 2 فروری 1900 وچ موت نے اوہدے تے ڈاہڈا اثر پایا تے باہر پھرن ٹرن دا شکین تے ہسن بولن والا منڈا اک پیو تے استاداں نال لڑن والے تے سوچاں وچ کم منڈے وچ پلٹ گیا۔ الوئس نے کسٹم دے محکمے وچ نوکری کیتی سی تے اوہ چاہندا سی جے اوہدا پتر وی ایدھر ای جاۓ پر ہٹلر آرٹ دے سکول جانا چاندا سی۔ دونویں پیو پتر اپنی گل دے پکے سن۔ ستمبر 1900 وچ الوئس نے ہٹلر نوں لنز وچ اک سکول پیجیا پر اوہدا ایس پڑھائی وچ دل ناں لگیا تے اوہ پڑھائی وچ ماڑا ای ریا۔
ہٹلر نوں نکی عمر توں ای جرمنی پسند سی۔ ہاپسبرگ دا آسٹریا-ہنگری اوہنوں پسند نئیں سی اوہ تے اوہدے سنگی جرمنی دا قومی ترانہ پڑھدے بجاۓ اپنے دیس دا پڑھن تے۔ 3 جنوری 1903 نوں اوہدے پیو دے مرن تے اوہدی حالت ہور ماڑی ہوگئی۔ 1904 وچ اوہنے سٹئیر دے سکول وچ داخلہ لیا۔ 1905 دی پت جھڑ وچ سکول جھڈ دتا۔
ہٹلر نے ویانا چ آرٹسٹ بنن لئی دو واری 1907 تے 1908 وچ داخلا لین دی کوشش کیتی پر اونوں داخلہ نہ لبیا جے اوہ پینٹنگ لئی ٹھیک نئیں سی تے ڈریکٹر نے کیا جے اوہنوں آرکیٹیکچر پڑھنا چاہیدا اے پر اوہدے کول مڈھلی لوڑاں نئیں سن۔ 21 دسمبر 1907 نوں اوہدی 47 ورے دی ماں مر جاندی اے۔ ہٹلر دے پلے ککھ نئیں سی تے اوہ بڑے ماڑے حالاں وچ جی ریا سی۔ ویآنا وچ ای اوہ یہودیاں دے خلاف ہویا۔ مئی 1913 وچ پیو ولوں وراثت چوں پیسے لبن مگروں اوہ میونخ آگیا۔
جرمن ورکرز پارٹی وچ اوہ ڈیٹرش ایکارٹ نال ملدا اے جیہڑا ہٹلر میونخ دے ونسونے لوکاں نال ملاندا اے۔ اپنی مانتا نوں ودھان لئی جرمن ورکرز پارٹی دا ناں پلٹ کے نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پارٹی رکھ دتا جاندا اے۔ پارٹی دا چنڈا جیدے وچ چٹے چکر وچ اک سواستیکا تے دوالے لال رنگ سی ہٹلر نے بنایا۔ مارچ 1920 وچ اوہنوں فوج توں فارغ کردتا گیا تے اوہنے سارا ویلہ پارٹی تے لاچھڈیا۔ اوہ ہن منیا پرمنیا گل باتیا بن چکیا سی تے فروری 1921 وچ اوہنے میونخ وج 6000 دے اکٹھ اگے تقریر کیتی۔ ہٹلر نوں چھیتی ای اپنیاں ورسائی ٹریٹی، دوجے سیاستداناں تے یہودیاں دے خلاف بولن تے مانتا ملی۔ میونخ اوس ویلے ایس پارٹی دا ، وائمر لوک راج دے برخلاف سیاستداناں دا تے ماکسزم دے خلاف لوکاں دا گڑھ سی۔ 1921 وچ جدوں ہٹلر تے ایکارٹ برلن پیسے کٹھے کرن گۓ سی پچھے میونخ اوہدی پارٹی دے لوک جیہڑے اوہدے اوکھے مزاج توں تنگ سن اوہناں پاوٹی نوں اک ہور پارٹی نال رلان دا سوچیا ہٹلر نوں جدوں ایس گل دی دس پئی تے اوہ واپس ايا تے اوہنے پارٹی نوں جذدن دا ہوکا دتا۔ برخلاف سنگیاں نوں اندازہ ہویا جے ہٹلر دے چھڈن نال پارٹی وی مک جائگی تے اوہنوں واپس ہون با رے آکھیا جس تے ہٹلر نے ایہ شرط لائ جے اوہ تاں واپس آئیگاجے اوہنوں ڈریکسلر دی تھاں آگو بنایا جاۓ نالے پارٹی دا گڑھ میونخ ای روے۔ اوہدی کل من لئی گئی تے اوہ پارٹی وچ فیر واپس آگیا۔ ہٹلر دیاں تقریریاں نے جرمناں تے جادو کردتا جیہڑا وی اوہدی تقریری سندا اوہدے جادو وچ آجاندا۔ ارنسٹ روہم، ہرمن گوئرنگ تے روڈلف ہیس اوس ویلے دے سنگی نیں۔
8 نومبر 1923 نوں ہٹلر نے پہلی وڈی لڑائی دے اک جرمن جرنیل ایرخ لوڈنڈورف نال رل کے پہلے باویریا تے فیر جرمن سرکار تے مل مارن دی کوشش کیتی۔ 4 پلس والے تے 16 نازی پارٹی دے سنگی مارے گۓ۔ 11 نومبر نوں اوہ پھڑیا گیا۔ فروری 1924 وچ میونخ دی اک اچیچی عدالت وچ اوہدے تے مقدمہ چلیا تے اوہنوں 5 ورے لئی جیل سٹ دتا گیا۔ الفریڈ روزنبرگ اوہدی تھاں نازی پارٹی دا کم چلاؤ آگو چنیا گیا۔
20 دسمبر 1924 نوں باویریا دی وڈی عدالت اوہنوں چھڈ دیندی اے۔ 4 جنوری 1925 نوں اوہ باویریا دے وزیراعظم نہل ملدا ے تے اے وعدہ کردا جے اوہ فیر کوئی سرکار تے مل مارن دی کوشش نئیں کریگا تے قنونی ول نال ای سرکار بناۓ گا۔ ایس گل بات نال اوہدی پارٹی تے لگی روک وی چک لئی جاندی اے۔ ہٹلر تے پر لوکاں اگے تقریر کرن دی روک لگی ریندی اے جیہڑی 1927 تک ریندی اے۔ اوہ جدوں جیلوں چھٹدا اے تے سیاست دی گرمی گھٹ گئی سی تی ایکانومی ٹھیک ہورئی سی۔ اتلے جرمنی وچ اپنی پارٹی نوں اگے ودھان لئی اوہنے گریگر سٹراسر تے اٹو سٹراسر تے جوزف گوئیبلز نوں ایدر کلیا۔ سٹراسر نے اپنی پارٹی دے سوشلسٹ سوچ نوز اگے رکھدیاں ہویاں ودیا ول نال پارٹی نوں ایدر تکڑا کیتا۔ نازی پاری وچ عہدے چناؤ کرا کے نئیں بلکہ پارٹی آگو دی منشا تے اوہدی تابعداری کرن نال دتے جاندے سن۔ 24 اکتوبر 1929 نوں امریکہ دی سٹاک مارکیٹ ڈب جاندی اے۔ جرمنی دا ایدھے نال حال ماڑا ہوجاندا اے۔ لکھاں لوکاں نوں نوکری توں کڈھ دتا جاندا اے تے کئی بینک ڈب جاندے نیں۔ ہٹلر تے نازی پارٹی ایس اوکھے ویلے توں فیدا چکدے نیں۔ اوہ لوکاں نوں نوکریاں دین، ورسائی ٹدیٹی مکان تے ایکانومی نوں تکڑا کرن دا وعدہ کردے نیں۔
ویانا تے میونخ وچ جوانی دے ابتدائی دن
ہٹلر دے ذہن وچ یہود دشمن سوچ د‏‏ی ابتدا دا اندازہ لگانا مشکل ا‏‏ے۔ اوہ اپنی کتاب مائن کیمف وچ اس شوچ نو‏‏ں ویانا وچ اپنانے دا اعتراف کردے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے نیڑےی دوست آگسٹ کوبیزیک دے بقول ہٹلر لنز چھڈنے تو‏ں پہلے ہی اس قسم دے جذبات دے حامل سن ۔ اس دے برعکس کئی ذرائع اس گل کيتی تصدیق کردے نيں دے ہٹلر دے ویانا دے ہاسٹل تے ہور جگہاں اُتے کئی یہودی دوست سن ۔ تاریخدان رچرڈ ایونس لکھدے نيں دے ”تاریخدان ہن عام طور اُتے متفق نيں دے انہاں دا انگشت نما، قاتلانہ یہود دشمن رویہ پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی د‏‏ی شکست دا نتیجہ سی“۔
اپنے والد د‏‏ی جائداد دا آخری حصہ انہاں نو‏ں 1913ء وچ ملیا تے اوہ میونخ چلے گئے۔ تاریخداناں دے مطابق ایہ قدم انہاں نے آسٹرین فوج وچ بھرتی نہ ہونے دے لئی اٹھایا سی۔
معیشت تے سبھیاچار
ہٹلر اس گل تو‏ں واقف سی کہ اسٹاک مارکیٹ محنت نو‏‏ں سرمائیہ کاری تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ پبلک لمیٹڈ کمپنی سرمائیہ داراں نو‏‏ں گم نامیت عطا کردی اے تے اسنو‏ں محنت تو‏ں وکھ کرنا پئے گا۔ شیئر ہولڈر نو‏‏ں اپنی کمپنی دے بارے وچ کچھ وی پتہ نئيں ہُندا۔
دوسری جنگ عظیم
لیکن آخر جرمن فوج لیبیا دے نچلے حصے وچ کیہ حاصل کرنا چاہندی سی؟
جواب سادہ اے: جنرل رومل سوئیز کینال اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ تے نال ہی اوہ مشرق وسطیٰ دے صحرااں وچ تیل دے اُنہاں قیمتی ذخیراں تک رسائی چاہندا سی جتھ‏ے تو‏ں حالے تک تیل کڈیا نئيں گیا سی۔
شمالی افریقہ تو‏ں بحر اوقیانوس دے برفانی پانیاں تک، جنوبی پیسیفک دے جنگلاں تو‏ں رومانیہ دے آسماناں تک، دوسری عالمی جنگ برپا ہونے د‏‏ی وجہ صرف اک قدرتی وسیلہ سی - دوسری جنگ عظیم پٹرولیم دے وسائل اُتے قبضہ کرنے دے لئی لڑی گئی سی۔
تیل دے بغیر جدید میکانی جنگ ناممکن سی ۔ تیل نے ہر اہ‏م جنگی طاقت نو‏‏ں جنگی مہمات دے لئی ایندھن فراہ‏م کیہ تے تیل د‏‏ی ترسیل تے پٹرولیم دے وسائل دے کنٹرول دا حصول جنگ عظیم دوم دے دوران وچ ہونے والی ساری وڈی لڑیایئاں د‏‏ی اہ‏م ترین وجہ رہیا ۔ اسٹالین گراڈ د‏‏ی لڑیائی تے پرل ہاربر اُتے حملہ وی ايس‏ے تیل دے حصول د‏‏ی خاطر سی۔
1930ء د‏‏ی دہائی وچ گریٹ ڈپریشن دے نتیجے وچ ہونے والی تبدیلیاں نے جرمن فیوڈر ایڈولف ہٹلر د‏‏ی مقبولیت وچ وڈا وادھا کر دتا - گریٹ ڈپریشن نے پوری دنیا اُتے سنگین معاشی اثرات مرتب کیتے لیکن جرمنی اس دا بد ترین شکار بنیا۔ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے افراط زر تے وڈے پیمانے اُتے بے روزگاری دے باوجود، ہٹلر نے فتح دے ذریعے قومی عظمت د‏‏ی واپسی دے خواب دکھانے شروع کیتے ۔ ہٹلر نے تقریراں کيتياں کہ جرمنی یورپ اُتے بالا دستی حاصل کريں گا تے اوہ تمام وسائل حاصل کر لے گا جو جرمن قوم نو‏‏ں خود انحصار تے خود مختار بنا ک‏ے یورپ اُتے حکمرانی دے قابل بنا داں گی ۔
زمین اُتے سب تو‏ں طاقتور صنعتی ملک وچو‏ں اک ہونے دے باوجود، جرمنی وچ کوئی تیل دا قدرتی ذخیرہ نئيں سی ۔ اس دے علاوہ، برطانیہ تے فرانس د‏‏ی طرح جرمنی د‏‏ی کوئی کالونی نئيں سی جتھ‏ے تو‏ں اسنو‏ں بیرون ملک مقیم تیل حاصل ہوئے سک‏‏ے۔
دراصل، 1930ء د‏‏ی دہائی وچ تیل اُتے صرف چند ملکاں دا غلبہ سی۔ عالمی تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا نصف متحدہ امریکا وچ پیدا ہُندا سی۔ باقی تیل سوویت یونین، وینزویلا، ایران، انڈونیشیا تے رومانیہ تو‏ں حاصل ہُندا سی۔ چونکہ جرمنی د‏‏ی اپنی تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نہایت کم سی اس لئی اس د‏ی صنعتی معیشت نو‏‏ں ایندھن تے اس د‏ی ودھدی ہوئی جنگ کيت‏ی مشین نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی جرمنی نو‏‏ں تیل دے وافر ذخائر د‏‏ی اشد ضرورت سی۔
وارسا معاہدہ
حوالے
وارسا معاہدہ گٹھ:1955ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:1991ء وچ سیاست گٹھ:اشتمالیت گٹھ:بلغاریہ سوویت یونین تعلقات گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد گٹھ:بین الاقوامی سیاسی تنظیماں گٹھ:بین الاقوامی فوجی تنظیماں گٹھ:پولینڈ سوویت یونین تعلقات گٹھ:روس د‏‏ی تریخ گٹھ:تریخ وارسا گٹھ:جدید یورپ گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:چیکوسلوواکیہ سوویت یونین تعلقات گٹھ:سابقہ بین الاقوامی تنظیماں گٹھ:سرد جنگ گٹھ:سرد جنگ دے معاہدے گٹھ:سوویت اتحاد دے خارجہ تعلقات گٹھ:ہنگری سوویت یونین تعلقات گٹھ:مشرقی اتحاد گٹھ:مشرقی بلاک گٹھ:مشرقی جرمنی دے معاہدے
دریاۓ زیمبزی
زیمبزی افریقہ دا چوتھے نمبر تے سب توں لمبا دریا اے ایدی لمبائ 2,574 کلومیٹر اے۔ اے زیمبیا توں ٹردا اے تے انگولا ،بوٹسوانا ،نامیبیا زمبابوے تے موزمبیق توں ہوندا ہویا بحر ہند چ ڈگ جاندا اے۔ ایدی سب توں سوہنی تھاں وکٹوریہ چھمبر اے۔
ہٹلر
دوسری جنگ عظیم
ہٹلر دے پاس دو راستے سن ۔ جرمنی وچ کوئلہ وافر مقدار وچ موجود سی جس تو‏ں مصنوعی تیل بنایا جا سکدا سی۔ دوسرا طریقہ ایہ سی کہ تیل دے ذخائر رکھنے والے ملکاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جائے جداں کہ امریکا نے عراق تے لیبیا نو‏‏ں فتح کر دے کیہ۔ ہٹلر اک عظیم جرمن سلطنت بنانا چاہندا سی تے اس دے لئی پٹرولیم اُتے کنٹرول انتہائی ضروری سی۔ جنگ عظیم دوم د‏‏ی بیشتر جنگاں ايس‏ے کنٹرول نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی خاطر ہوئیاں سن۔
جرمنی د‏‏ی طرح برطانیہ دے پاس وی تیل دا کوئی ذخیرہ نئيں سی ۔ برطانیہ نو‏‏ں دوسرے ملکاں، خاص طور اُتے امریکا تے وینزویلا تو‏ں تیل فراہ‏م ہُندا سی۔ تیل دے ٹینکرز جرمن آبدوزاں دے لئی آسان ہدف ثابت ہُندے سن ۔ جرمن آبدوزاں نے 1941ء تے 1942ء وچ برطانوی بحریہ تے برطانوی مرچنٹ جہازاں نو‏‏ں کافی وڈا نقصان پہنچایا۔ اُتے بعد وچ برطانوی بحریہ وڈی حد تک جرمن آبدوزاں دے حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی۔
جون 1941ء کو، اک وسیع جرمن فوج نے سوویت یونین اُتے حملہ کيتا ۔ فوج دا اک حصہ لینن گراڈ د‏‏ی طرف ودھیا، دوسرا سوویت راجگڑھ ماسکو د‏‏ی طرف ۔ تیسرا حصہ یوکرین تو‏ں گزر کر کوہ قفقاز (Caucasus) وچ واقع تیل دے ذخیراں د‏‏ی جانب ودھیا تے باکو د‏‏ی تیل ریفائنریاں تے ذخائر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ہن ہٹلر دے پاس تیل د‏‏ی کمی نہ رہی سی۔ لیکن روسیاں نے اسٹالن گراڈ اُتے جوابی حملہ کيتا تے جرمن فوجاں نو‏‏ں بتدریج پسپائی اختیار کرنی پئی تے جلد ہی روسی تیل دے ذخائر جرمناں دے ہتھ تو‏ں نکل گئے۔