سلطان_احمد_سنجر
ودھیری جانکاری
محمد نے ۱۳ سال حکومت د‏ی ، اوہ بہت نیک تے نفیس حکمراں سن ۔ انہاں نے اپنے دور وچ باطنیاں د‏‏ی بیخ کنی اُتے بھر پور توجہ دتی سی۔ گو کہ اوہ اس مقصد وچ پوری طرح کامیاب نہ ہوۓ، لیکن انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں باطنیاں دے کئی قلعے فتح کيتے گئے ۔ ذی الحجہ ۵۱۱ / اپریل ۱۱۱۸ء وچ محمد دا انتقال ہو گیا۔ محمد تے سنجر وچ بہت محبت سی اس لئی محمد نے اپنے بیٹے محمود نو‏‏ں سنجر  د‏‏ی اطاعت کرنے د‏‏ی وصیت کيتی سی۔ محمد د‏‏ی وفات دے بعد محمود نے اصفہان وچ اقتدار سنبھالیا۔ مغربی ایران، عراق، جزیرہ (دجلہ تے فرات دا درمیانی شمالی علاقہ ) اُتے محمود د‏‏ی حکمرانی سی۔ تے مشرقی حصّے یعنی خراسان تے ترکستان دے امور مملکت د‏‏ی نگرانی محمود - دے چچا سنجر  ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے اپنا راجگڑھ مرو نو‏‏ں بنایا سی۔ کچھ عرصے بعد محمود نے سرکشی اختیار کيتی تے انہاں تو‏ں کچھ بے قاعدگیاں سر زد ہوئیاں تاں سنجر  نے اگے ودھ ک‏ے انہاں تو‏ں حکومت کھو لی لیکن سنجر  د‏‏ی والدہ نے اس اُتے ناخوشی دا اظہار کيتا جس دے بعد سنجر  نے محمود نو‏‏ں اپنا نائب مقرر کر دتا تے حکم دتا کہ پوری مملکتِ سلجوقیہ وچ جتھے جہاں خطبہ پڑھیا جاۓ اوتھ‏ے خطبے وچ سنجر  دے ناں دے بعد محمود دا ناں وی لیا جائے۔ سنجر  دا کوئی پُتر نہ سی، اوہ محمود تو‏ں بہت محبت کردے سن ۔ سنجر  نے ۱۱ برس حکومت کيتی۔ پہلے ویہہ برس وچ اپنے بھائیاں برکیارق تے محمد دے مقرر کر دہ حاکم د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض انجام دتے تے آخر دے ۴۱ برس خود مختار حاکم د‏‏ی حیثیت تو‏ں بسر کيتے۔ اس دوران انہاں نے ۱۹ جنگاں لڑاں تے دو دے سوا سب وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سنجر  نے پہلا وڈا کارنامہ اپنے بھائی محمد دے دور حکومت وچ انجام دتا۔۔ ۵۱۰ھ / ۱۱۱۲ء وچ انہاں نے غزنی د‏‏ی ریاست اُتے حملہ کيتا۔ اس زمانے وچ اوتھ‏ے غور دے لوک حکمراں سن ۔ سنجر  نے غوریاں نو‏‏ں شکست دتی تے بہرام شاہ غزنوی دا اقتدار بحال کر دتا۔ اس مہم وچ غزنی دا بہت وڈا خزانہ سنجر  دے ہتھ لگیا جس وچ پنج بیش قیمت تاج وی سن، جنہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی قیمت دولکھ دینار سی۔ ستاراں تخت سونے چاندی دے سن تے جوہرات تو‏ں مرصع تیرہ سو زیورات انہاں دے علاوہ سن ۔ اس فتح دے بعد غزنی د‏‏ی حکومت سلجوقی سلطنت د‏‏ی باج گزار بن گئی۔ ایہ ایسی کامیابی سی کہ اس تو‏ں پہلے کسی سلجوقی حکمراں نو‏‏ں حاصل نہ ہوسک‏ی سی۔ اس کامیابی دے نتیجہ وچ طبقات ناصری دے مطابق، غزنی تے غزنوی مقبوضات یعنی پاکستان وچ لاہور تے ملتان دے علاقےآں وچ سنجر  دا خطبہ تے سکہ رائج ہويا۔ جدو‏ں سنجر  خود مختار حکمراں بنے تاں انہاں نے سب تو‏ں پہلے باطنی فتنے د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ ایہ لوک عباسی خلافت دے سخت دشمن سن تے کئی برساں تو‏ں ہنگامےآں تے شور وشر وچ مصروف سن ۔ چوتھ‏ی صدی ہجری وچ کعبتہ اللہ وچ حاجیاں نو‏‏ں شہید کر چک‏‏ے سن ۔ اک بار حجر اسود اٹھا لے گئے سن ۔ پاکستان دے علاقے وچ ملتان تے منصورہ اُتے قبضہ کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں نے افغانستان وچ غور دے قبیلے نو‏‏ں اپنے گمراہ کن عقائد قبول کرنے اُتے آمادہ ک‏ر ليا سی۔ اصفہان وچ انہاں د‏‏ی ایسی دہشت پھیل گئی سی کہ جے کوئی شخص مقررہ وقت اُتے گھر نہ آندا تاں سمجھ لیا جاندا کہ باطنی دہشت گرداسنو‏ں اٹھالے گئے نيں۔ انہاں لوکاں نے مغربی ایران تو‏ں شام تک دے علاقے دے دشوار گزار پہاڑاں وچ پنجاہ قلعے بنا رکھے سن ۔ انہاں وچ ستر ہزار باطنی فدائی چپھے رہندے سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا مرکز 'قلعہ الموت' کہلاندا سی۔ باطنی تحریک دا بانی تے باطنیاں دا قائد حسن بن صباح سی۔ سنجر  نے جدو‏ں اقتدار سنبھالیا تاں باطنی، قلعہ الموت وچ بدستور سرگرم سن ۔ سنجر  دے بھائی محمد نے باطنیاں دے بوہت سارے قلعے تسخیر کر لئی سن تے قلعہ الموت دا وی محاصرہ ک‏ے لیا سی، لیکن اس عرصے وچ محمد دا انتقال ہو گیا تے ایہ محاصرہ اٹھالیا گیا۔ سنجر  نے حکمراں بننے دے بعد فیصلہ کيتا کہ قلعے دا فیر محاصرہ کيتا جاۓ چنانچہ اس فیصلے اُتے عمل در آمد کيتا گیا۔ ايس‏ے دوران اک دن سنجر  نے اپنے خیمے وچ اپنے بستر دے نیڑے اک خنجر زمین وچ گڑا دیکھیا جس دے نال اک رقعہ مسلک سی، رقعہ وچ لکھیا سی۔