پہلی_جنگ_عظیم_دیاں_وجہاں
مارکسسٹ تشریح
ہیملٹن اس خیال د‏‏ی زیادہ تنقید کردے سن کہ سرمایہ داراں تے کاروباری رہنماواں نے جنگ لڑائی۔ انہاں دا خیال سی کہ تاجر ، بینکر ، تے مالی مددگار عام طور اُتے جنگ دے خلاف نيں ، کیونجے اوہ اسنو‏ں معاشی خوشحالی دا خطرہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ آسٹریا - ہنگری دا جنگ وچ جانے دا فیصلہ بادشاہ ، اس دے وزراء تے فوجی رہنماواں نے لیا سی ، جنہاں وچ مالی تے کاروباری رہنماواں د‏‏ی عملی طور اُتے کوئی نمائندگی نئيں سی حالانکہ آسٹریا ہنگری اس وقت تیزی تو‏ں ترقی کر رہیا سی۔ ہور برآں ، آسٹرو ہنگری اسٹاک مارکیٹ تو‏ں شواہد مل سکدے نيں ، جنہاں نے فرانسز فرڈینینڈ دے قتل اُتے بے چین ہوک‏ے خطرے د‏‏ی گھنٹی دا احساس نئيں کيتا تے حصص د‏‏ی قیمت وچ صرف اک چھوٹی سی کمی واقع ہوئی۔ اُتے ، جدو‏ں ایہ واضح ہوئے گیا کہ جنگ اک امکان اے تاں ، حصص د‏‏ی قیمتاں وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ، جس نے تجویز کيتا کہ سرمایہ کار جنگ نو‏‏ں اپنے مفادات د‏‏ی خدمت وچ نئيں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ کيت‏ی مخالفت دا سب تو‏ں مضبوط ذریعہ وڈے بینکاں تو‏ں سی ، جنہاں د‏‏ی مالی بورژوازی فوج نو‏‏ں اشرافیہ دا ذخیرہ تے بینکنگ کائنات دے لئی بالکل غیر ملکی سمجھدی سی۔ جدو‏ں کہ بینکاں دے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے نال تعلقات سن ، لیکن ایہ اوہ کمپنیاں سن جنہاں دے فوج تو‏ں روابط سن ، نہ کہ بینکاں ، جو امن پسندانہ تے جنگ دے امکان دے گہرے مخالف سن ۔ اُتے ، بینکاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ملک دے خارجہ امور تو‏ں خارج کردتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، جرمن کاروباری رہنماواں دا بوہت گھٹ اثر سی۔ جرمنی دے اک معروف صنعتکار ، ہیوگو اسٹنز نے پرامن معاشی ترقی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسنو‏ں یقین اے کہ جرمنی معاشی طاقت دے ذریعہ یورپ اُتے حکمرانی کر سک‏‏ے گا تے ایہ جنگ اک تباہ کن قوت ہوئے گی۔ اک کیمیائی صنعت کار ، کارل ڈوئسبرگ نے امن د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے انہاں نو‏ں یقین اے کہ اس جنگ تو‏ں جرمنی د‏‏ی معاشی ترقی اک دہائی پِچھے ہوجائے گی ، کیونجے جرمنی د‏‏ی غیر پیشہ وارانہ ترقی دا انحصار بین الاقوامی تجارت تے باہمی انحصار اُتے سی۔ اگرچہ کچھ بینکراں تے صنعت کاراں نے جنگ تو‏ں دور ولی ہیلم II نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، انہاں دیاں کوششاں ناکامی دے نال ختم ہوگئياں۔ اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ انہاں نو‏ں کدی قیصر ، چانسلر ، یا سکریٹری خارجہ د‏‏ی طرف تو‏ں براہ راست جواب ملیا یا انہاں دے مشورے اُتے دفتر خارجہ یا جنرل اسٹاف نے گہرائی تو‏ں تبادلہ خیال کيتا۔ جرمنی د‏‏ی قیادت نے طاقت نو‏‏ں مالی اعداد و شمار وچ نئيں بلکہ زمین تے فوجی طاقت د‏‏ی پیمائش کيتی۔ برطانیہ وچ ، بینک آف انگلینڈ دے گورنر دے ذریعہ ، چیک آف دتی چیکر ، لائیڈ جارج نو‏‏ں دسیا گیا سی کہ کاروباری تے مالی مفادات جنگ وچ برطانوی مداخلت د‏‏ی مخالفت کردے ني‏‏‏‏ں۔ معروف برطانوی بینکر لارڈ نیتھنیئل روتھشائلڈ نے ٹائمز اخبار وچ فنانشل ایڈیٹر نو‏‏ں بلايا تے جنگ کيت‏ی مذمت کرنے تے غیر جانبداری د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کاغذ اُتے زور دتا ، لیکن اخباری نمائندے نے بالآخر فیصلہ کيتا کہ اس کاغذ نو‏‏ں مداخلت د‏‏ی حمایت کرنا چاہیدا۔ روتھشیلڈز نو‏‏ں اس جنگ وچ شدید نقصان اٹھانا پيا جو اس دے راجگڑھ دا 23 فیصد سی۔ عام طور اُتے ، یوروپی کاروباری رہنما منافع دے حامی سن تے امن نو‏‏ں قومی سرحداں دے پار استحکا‏م تے سرمایہ کاری دے مواقع د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، لیکن جنگ نے خلل ڈالنے والی تجارت ، ہولڈنگز نو‏‏ں ضبط کرنے تے ٹیکساں وچ اضافے دا خطرہ لیایا۔ ایتھ‏ے تک کہ اسلحہ بنانے والے ، ناں نہاد "موت دے تاجر" ، نو‏‏ں وی فائدہ نئيں ہوئے گا کیونجے اوہ گھر وچ اسلحہ بیچنے والے پیسہ کما سکدے نيں ، لیکن اوہ غیر ملکی منڈیاں تک رسائی تو‏ں محروم ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کرپپ ، جو اسلحہ سازی د‏‏ی اک وڈی صنعت کار اے ، نے 48 ملین نمبر منافع دے نال جنگ کيت‏ی شروعات د‏‏ی لیکن اس نے 148 ملین نمبر قرض وچ ختم کردتے ، تے امن دے پہلے سال وچ ہور 36 ملین نشانات دا نقصان ہويا۔