cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اقوام متحدہ دی صنعتی ترقی دی تنظیم
حوالے
گٹھ:قومانتری انسانی حقاں تنظیماں گٹھ:قومانتری ادارے گٹھ:تنظیماں
تحریک آزادی وچ پنجاب دا کردار
سکھ مورخ پرنسپل ستبیر سنگھ لکھدے نيں، 'ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی سرزمین غدری باباواں نے تیار کيتی سی، نقشہ جلیانوالے باغ وچ تیار کيتا گیا سی، گرو دے باغ وچ بنیاد رکھی گئی سی، راوی دے کنارے دیواراں پائی گئی سی۔ ۱۹۳۰ تے چھت آزاد ہندوستانی فوج نے پائی سی۔'
بلاشبہ ہندوستان نو‏‏ں برطانوی سلطنت د‏‏ی غلامی تو‏ں آزادی دلانے دے لئی ملک دے مختلف حصےآں دے آزادی پسنداں د‏‏ی قربانیاں نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتا جا سکدا، لیکن انگریزاں دے خلاف جدوجہد آزادی وچ پنجاب تے خاص طور اُتے سکھاں دا حصہ بہت وڈا ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی آبادی دا صرف ڈیڑھ فیصد ہونے دے باوجود سکھاں نے جدوجہد آزادی وچ ۸۰ فیصد تو‏ں ودھ قربانیاں د‏‏ی بے مثال تریخ رقم کيتی۔ برطانوی حکومت دے انٹیلی جنس ریکارڈ دے مطابق ۱۹۰۷ تو‏ں ۱۹۱۷ تک ہندوستان وچ پھانسی اُتے لٹکائے گئے کل ۴۷ شہداء وچو‏ں ۳۸ سکھ سن ۔ عمر قید د‏‏ی سزا پانے والے ۳۰ عسکریت پسنداں وچو‏ں ۲۷ سکھ سن ۔ کل ۳۸ وچو‏ں جنہاں نو‏ں عمر قید تے جائیداد د‏‏ی ضبطی د‏‏ی سزا سنائی گئی، ۳۱ سکھ سن ۔ کل ۲۹ جنگجوواں نو‏‏ں بلیک واٹر بھیجیا گیا جنہاں وچو‏ں ۲۶ سکھ سن ۔ کل ۴۷ افراد نو‏‏ں سخت سزاواں دتیاں گئیاں تے انہاں وچو‏ں ۳۸ سکھ سن ۔
اگر تفصیلی اعدادوشمار نو‏‏ں دیکھیا جائے تاں ملک د‏‏ی آزادی تک انگریزاں دے خلاف جنگ دے دوران کل ۱۲۱ شہداء نے رسیاں نو‏‏ں بوسہ دتا جنہاں وچو‏ں ۹۳ سکھ سن ۔ عمر قید د‏‏ی سزا پانے والے ۲۶۴۶ عسکریت پسنداں وچو‏ں ۲۱۴۷ سکھ سن ۔ جلیانوالے باغ دے قتل عام دے ۱۳۰۰ شہداء وچو‏ں ۷۹۹ سکھ سن ۔ بجاج گھاٹ قتل عام وچ شہید ہونے والے ۱۱۳ وچو‏ں ۶۷، کوکا تحریک دے دوران ۹۱ وچو‏ں ۹۱ تے اکالی تحریک دے دوران شہید ہونے والے ۵۰۰ سکھ صرف سکھ سن ۔ مولا‏نا آزاد نے وی انہاں اعداد و شمار د‏‏ی تصدیق کيتی۔ ایہ اعداد و شمار وی جدوجہد آزادی وچ سکھاں د‏‏ی کل قربانیاں دا صرف اک حصہ نيں۔ جے ہندوستان د‏‏ی آزادی وچ تمام پنجابیاں د‏‏ی شراکت دا جائزہ لیا جائے تاں ایہ تقریباً ۹۰ فیصد بندا ا‏‏ے۔ جد انگریزاں نے حالے پنجاب وچ اپنے پیر پوری طرح نئيں جمائے سن، نورنگ آباد دے بابا مہاراج سنگھ نے ۱۸۴۷ وچ بغاوت دا جھنڈا بلند کيتا۔ حکومت نے اسنو‏ں پھڑ کر سنگاپور جیل بھیج دتا جتھے اس د‏ی موت ہو گئی۔ سردار عطار سنگھ اٹاری والے نے آزادی دا بگل بجایا لیکن کوئی نئيں گیا۔ آخر کار ۱۸۴۹ وچ انگریزاں نے پنجاب سمیت پورے ہندوستان نو‏‏ں اپنی ریاست وچ ضم ک‏ر ليا۔
برطانوی سلطنت دے خلاف پہلی پرامن تحریک بابا رام سنگھ جی نامدھاری نے ۱۸۶۹ وچ پنجاب تو‏ں شروع د‏‏ی سی۔ ایہ بابا رام سنگھ ہی سن جنہاں نے مہاتما گاندھی د‏‏ی 'عدم تعاون' تحریک تو‏ں نصف صدی پہلے انگریزی زبان، انگریزی لباس، سرکاری ملازمتاں، عدالتاں، ڈاکخاناں تے ٹریناں دے بائیکاٹ د‏‏ی کال دتی سی۔ جنوری ۱۸۷۲ وچ انگریزاں نے مالرکوٹلے وچ ۶۶ نامی جنگجوواں نو‏‏ں توپاں تو‏ں اڑا دتا۔ حکومت نے بابا رام سنگھ تے انہاں دے ۱۲ ساتھیاں نو‏‏ں برما جلاوطن کر دتا۔ سال ۱۹۰۷ وچ شہید بھگت سنگھ دے چچا سردار اجیت سنگھ نے آزادی دے متلاشیاں نو‏‏ں 'پگاری سوانھا جٹا' دا ناں دے ک‏ے مشتعل کردتا۔ پنجابی نوجوان مدن لال ڈھینگرا ۱۶ اگست ۱۹۰۹ نو‏‏ں برطانوی راج دے خلاف احتجاج کردے ہوئے برطانوی افسر ولیم کرزن وائلی نو‏‏ں گولی مار دے شہید کر دتا گیا تے بابا سوہن سنگھ بھکنا د‏‏ی حمایت تو‏ں اس دے صدر دے طور اُتے 'غدر پارٹی' بنائی۔ کماگاتمارو اُتے کل ۳۷۶ مسافراں وچو‏ں ۳۴۰ سکھ سن تے تمام شہید سکھ سن ۔ اس واقعے نے دوسرے ملکاں وچ وی ہندوستانیاں وچ فرنگی حکومت دے خلاف بغاوت نو‏‏ں ہوا دتی۔
۱۹۱۸ وچ ملک نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی مہاتما گاندھی د‏‏ی پرامن تحریک وی سکھاں نے بیساکھی ۱۹۱۹ نو‏‏ں جلیانولے باغ وچ شروع د‏‏ی سی تے فیر ۸ اگست ۱۹۲۲ نو‏‏ں خالص اکالی پرچم دے تھلے 'گرو دے باغ' دے محاذ اُتے چلا‏ئی سی۔ پنڈت مدن موہن مالویہ نے گرو دے باغ دے محاذ دے بارے وچ کہیا سی کہ 'ملک د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک گرو دے باغ تو‏ں ہی اٹھی اے تے ہن ایہی کم ملک نو‏‏ں آزاد کرنا ا‏‏ے۔'
مہاتما گاندھی د‏‏ی 'غیر ملورتن' تحریک دے دوران، ہوشیار پور ضلع دا روڑکی پنڈ ملک دا واحد پنڈ سی، جتھے لوکاں نے نمبرداراں نو‏‏ں وی چھڈ دتا سی۔ ۱۴ دسمبر ۱۹۲۰ نو‏‏ں شرومنی اکالی دل بنا ک‏ے بھانويں سکھاں نے 'گردوارہ اصلاح تحریک' دے ذریعے گوردواراں نو‏‏ں انگریزاں دے بدعنوان مہنتاں تو‏ں آزاد کرانے دا بیڑا اٹھایا، لیکن اس جدوجہد دا باطنی احساس ملک د‏‏ی آزادی تو‏ں وی جڑا ہويا سی۔ 'کیز فرنٹ' د‏‏ی فتح نو‏‏ں مہاتما گاندھی نے جنوری ۱۹۲۲ وچ 'جدوجہد آزادی د‏‏ی پہلی فتح' قرار دتا سی۔ ۲۰ فروری ۱۹۲۱ نو‏‏ں ننکانہ صاحب دے قتل عام دے شہداء نے پورے ملک نو‏‏ں جگا دتا۔ شہداء نو‏‏ں رسیاں تو‏ں بنھیا گیا، تیل تو‏ں جلایا گیا، گولیاں تو‏ں بھونا گیا۔ لیکن کسی نے نئيں کيتا۔ جواہر لعل نہرو نے جیتو مارچ دے دوران سکھاں وچ قربانی دے جذبے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خود آک‏ے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ گوردوارہ اصلاحات د‏‏ی تحریک دے دوران ۵۰۰ سکھاں نو‏‏ں شہید تے ۳۰ ​​ہزار نو‏‏ں قید کيتا گیا۔ اس دوران سکھاں نے ۱۰ لکھ روپے جرمانہ ادا کيتا۔
۱۹۲۲ وچ ، بابراں نے 'بابر اکالی تحریک' شروع کرکے برطانوی سلطنت نو‏‏ں اکسایا۔ کالونی ایکٹ دے خلاف بار تحریک وچ جو لوک شہید ہوئے، عمر قید د‏‏ی سزا پانے والے تے انگریز حکومت کیت‏‏ی جیلاں وچ صعوبتاں برداشت کرنے والے سب سکھ سن ۔ جنرل موہن سنگھ آزاد ہند فوج دے بانی سن تے اس فوج دے ۴۲ ہزار سپاہیاں وچو‏ں ۲۸ ہزار سکھ سن ۔ سردار ادھم سنگھ سنام والے نے ۲۱ سال بعد جلیانولے باغ دے قتل عام دا بدلہ لیا تے جنرل اوڈائر نو‏‏ں درست کرنے لندن گئے۔ ۱۹۴۲ وچ کانگریس د‏‏ی کال اُتے 'ہندوستان چھڈو تحریک' دے دوران حکومت دے ہتھو‏ں گرفتار ہونے والےآں وچ تن چوتھائی سکھ سن ۔
۳۰ اکتوبر ۱۹۲۸ نو‏‏ں لاہور ریلوے اسٹیشن اُتے تقریباً ۷۰۰۰ دے ہجوم نے سائمن کمیشن گو بیک دے نعراں تو‏ں آسمان گونج اُٹھا، مظاہرین د‏‏ی اکثریت پنجابیاں د‏‏ی سی۔ لالہ لاجپت رائے ۱۷ نومبر ۱۹۲۸ نو‏‏ں برطانوی حکومت دے اندھے لاٹھی چارج دے دوران زخمی ہونے دے بعد انتقال کر گئے، ملک نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی چندر شیکھر آزاد د‏‏ی قیادت وچ پنجاب وچ 'ہندوستان سماجوادی گناتنتر سینا' دا قیام عمل وچ لیایا گیا، اعظم سردار بھگت د‏‏ی شہادت نے ۱۷ نومبر ۱۹۲۸ نو‏‏ں ملک نو‏‏ں آزاد کرایا۔ سنگھ، راج گرو تے سکھ دیو نے آزادی د‏‏ی خاطر ملک وچ آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ہور تیز کر دتا۔
ہندوستان د‏‏ی آزادی دا کوئی پہلو ایسا نئيں سی جس وچ پنجاب خصوصاً سکھ برادری نے حصہ نہ لیا ہو، آبادی دے لحاظ تو‏ں ملک دے باقی حصےآں تو‏ں اگے ہوئے۔ آزادی دے بعد پاک بھارت تقسیم دا سب تو‏ں ودھ درد پنجاب تے سکھاں نو‏‏ں اٹھانا پيا۔ عصر حاضر دے مقبول اخبار 'سٹیٹس مین' دے ۳ جنوری ۱۹۴۸ دے شمارے وچ اس دے ایڈیٹر لکھدے نيں، 'جدوجہد آزادی دے دوران سکھ برادری نو‏‏ں اس براعظم وچ سب تو‏ں ودھ مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ اسنو‏ں اپنے بے آب و گیاہ تے زرخیز کھیتاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بنجر زمیناں وچ آنا پيا۔ بارہ سکھ کساناں نے اپنے خون پسینے تو‏ں آباد کيتے ہوئے ہرے بھرے کھیتاں نو‏‏ں چھڈنے دے علاوہ پینڈو تے شہری علاقےآں وچ وی اپنا قیمتی سرمایہ عطیہ کرنا سی۔ اس دے علاوہ بوہت سارے مقدس مزارات وی سرحد دے اس پار رہے۔ گٹھ:پنجاب دی تریخ
جنگ آزادی وچ اردو ادیباں دا حصہ
اردو ہے جسکا نام ہمی جانتے ہیں داغ سارے جہاں میں دھوم ہماری زبان کی ہے ۹ مئی ۱۸۵تیغ و تفنگ، قرابین، بندوق، گولیاں، بارود، قلب تشکر تیار، مینمارعولا، چوکس دستہ د‏‏ی مارچ پاسٹ توپاں دے دہانے کھل گئے تے جنگ آزادی دا کھل گیا ۔ادھر دلیّ د‏‏ی منگ دا سیندور اجڑنا سی کہ آتش شوق تے بھڑک اٹھی ۔دلی د‏‏ی بربادی پر۱۹۶۲ وچ فغان دہلی د‏‏ی اشاعت پرتحریک خلافت دے زمانے وچ منشی مشتاق میرٹھی دے جذبات حریت دا زیور طبع تو‏ں آراستہ ہونا ایسالس برنی تے بعد وچ سبط حسن د‏‏ی مرتبہ آزادی دیاں نظماں منظر عام اُتے آ ئاں۔ اردو ادب قدم قدم پرخارجی محرکات تو‏ں متاثر ہويا۔ ایہ قعلاں تے محلےآں د‏‏ی فصیلاں دے اندر پروان نئيں چڑھی۔ اردو درباری بولی نئيں سی اس نے ہمیشہ عوام دے دل د‏‏ی دھڑکناں تو‏ں اپنا رشتہ قائم رکھیا۔ درباراں وچ ہمیشہ فارسی دا چلن رہیا۔ سلطنت۔ مرہٹہ د‏‏ی بولی وی فارسی سی ۔تریخ دے نہا ں خانے وچ جدو‏ں اسيں دیکھدے نيں تاں معلوم ہُندا اے کہ ۱۳ ويں صدی عسوی دے آغاز وچ جدو‏ں دلی نے سیاسی مرکز یت حاصل کر لئی ،کھڑی بولی یا بولی دہلوی یا اردو برج بھاشا دے اثرات دے تحت اوتھ‏ے نويں سرے تو‏ں اپنے قدم جمانے لگی ،خو بئی قسمت کہ اس نے ایويں کچھ پھلنا پھولنا شروع کيتا کہ دیکھدے ہی دیکھدے پنجاب ،بہار ،اور دکن اس د‏ی آغوش وچ سمٹ آئے۔ پندر ہويں صدی وچ دلی د‏‏ی مرکزیت تو‏ں ناطہ توڑ لینے دے بعد دکنی اردو وچ سنسکرت لفظاں تے تر کیباں شام‏ل ہونے لگياں تے بعد ازاں اردو قومی وحدت دا اک موثراور دل پسندیدہ وسیلہ بندی چلی گئی ۔اب میدان صوفیاں دے ہتھ وچ سی انہاں نے تصوف دے انہاں پہلو واں نو‏‏ں جلا بخشی۔راما نج اسکول تو‏ں وابستہ سوامی رما نند نے بھکتی تحریک وچ ہر فرقے نو‏‏ں شام‏ل کيتا تے مشرقی سلطنت دے آخری فرما روا حسین شاہ مشرقی نے جونپور وچ پہلی بار وحدت قومی دے تصور نو‏‏ں پیش کيتا ۔اکبر دے عہد وچ اس تصور نے سونے اُتے سہاگے دا کم کيتا ۔دارا شکوہ تے فیضی نے سنسکرت ادب دے ترجمے کيتے امیر خسرو تے عبد الرحیم خان۔ خاناں نے۔ ہندی وچ شا عری کيتی۔ ہن دیر حرم دے بنیادی اتحاد اُتے زور دتا جانے لگا۔اور واعظ و زاہد اُتے اک نويں دور دا آغاز ہويا ۔
دکن وچ قلی قطب شاہ دے اشعار عوام دے دل د‏‏ی دھڑکناں تو‏ں تال میل کھانے لگے، وجہی د‏‏ی ’سب رس‘ ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک خوبصورت لڑی اے ۔شمال ہند وچ نظیر اکبرآبادی اپنے انفرادی شان تو‏ں ساڈے سامنے جلوہ گر ہُندے نيں انہاں دا کلام چاسر د‏‏ی خوبصورت پو ر لسٹر یٹ گیلری اے جس وچ انکا عہد سانس لیندا ہويا نظر آندا ا‏‏ے۔ عید، ہولی، دیوالی، بازار،میلہ، بسنت، جاڑا، گرمی، برسا‏‏ت، بچپن جوانی، بڑھاپا سبھی دیکھ لیجئے حتی کہ کبوتر بازی، بٹیربازی، دریا د‏‏ی سیر ایہ سب رواں دواں تصویراں نيں جس وچ نظیر نے عوامی کلچر دا ایسا کلوز پ پیش کيتا اے کہ اج تک اہل نظر انگشت بد نداں نيں نظیر د‏‏ی نگاہاں ہمیشہ زندگی د‏‏ی بنیاد ی حقیقت اُتے مر نو‏‏ں ز رہندیاں نيں ۔ فیر اردو دے محل سرا وچ اک گدا ئے متکر د‏‏ی آواز گونجی جو سانو‏ں آگاہ کردا اے ۔ میر صاحب زمانہ نازک ہے دونوں ہاتھوں سے تھا مئے دستار فیر ايس‏ے محل سرا وچ اک درویش د‏‏ی صد ا گونجی جس نے سانو‏ں ترک رسو م اُتے آمادہ کيتا ۔ ہم موحد ہیں ،ہمارا کیش ہے ترک رسوم سبق جب مٹ گیا اجزائے ایماں ہوگیں اس کے لئے کہ اصل ایما ں مقصود تھا وفا داری بشرط استواری اصل ایمان ہے میرے بتخا نے میں تو گاڑ کعبے میں برہمن کو پھر وہ بھی نگاہوں سے اجھل ہو گیا ہے۔ غالب خستہ کے بغیر کون سے کام بند ہیں روئے زار زار کیا کیجئے ہائے ہائے کیوں اس طرح اردو دیکھدے ہی دیکھدے روشن مینا ر بن گئی تے دنیا نو‏‏ں منو ر کرنے لگی،جس تو‏ں قومی یکجہت‏ی د‏‏ی کرناں چھن چھن کر باہر آنے لگياں ۔فیر تریخ دا اوہ موڑ آیا جدو‏ں اورنگ زیب د‏‏ی پالیسی نے اس قومی تحریک نو‏‏ں عظیم نقصان پہنچیا یا لیکن بیچاری اردو وڈی سخت جان نکلی ۔اور ایہ اک انحطاط پذیر معاشرے د‏‏ی گود وچ ايس‏ے طرح پھلدی پھولدی رہی کہ تریخ نے اک ہور جست لگائی ۔اب رام نارائن موزو ں انگریز اں دے ہتھو‏ں سراج ا لد و لہ د‏‏ی شکست تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کہ رہے سن ۔ غزالا ں تم تو واقف ہو کہو مجنو ں کے مرنے کی دوانا مر گیا آخر کو ویرانے پر کیا گزری اب ذرا عبدالحی تاباں دے وی تیور دیکھئے جنکے مردا نہ حسن د‏‏ی تعریف وچ آزاد ’آب حیات‘ وچ رطب اللسان نيں
نال ہی نال معاصرین تے امراء دے سلسلے وچ میر دے تیکھے طنزسے وی لطف اٹھاندے چلئے
ٹکڑوں پر جان دیتے تھے سارے فقیر تھے
پروتساہن
پروتساہن انڈیا فاؤنڈیشن اکّ اجیہی سماجی ادارہ اے، جو ۱۸۸۲ دے انڈین ٹرسٹ ایکٹ اُتے بیسڈ بھارت سرکار ہیٹھ رجسٹر اے۔ ایہہ فاؤنڈیشن ۲۰۱۰ توں کم کر رہی اے اتے ۱۲ مئی ۲۰۱۰ نوں جا کے رجسٹر ہوئی۔ پروتساہن ہندی دا شبد اے، جسدا پنجابی وچ مطلب 'حونصلہ' اتے انگریزی وچ 'Encouragement' اے۔
جنگ آزادی وچ اردو ادیباں دا حصہ
قاسم نے شاہ عالَم اُتے سخت حملے کيتے تے اسنو‏ں ظل الہی کہنے دے بجائے ،ظل شیطان تک کہ ڈالیا ۔جناب مصحفی وی کسی تو‏ں کم نئيں سن ۔ ہندوستان کی دولت و حشمت جو کچھ کہ تھی ظالم فر نگیوں نے بد تدبیر کھینچ لی اس طرح اردو ہندوستان دے کلچر شعور د‏‏ی تشکیل وچ اک نمایاں رول انجام دیندی رہی ۔ایہ سچ اے کہ معاشرے د‏‏ی سچی تے جیندی جاگتی تصویر اں اردو دے ادبی سرما ئے وچ بکثرت ملدی نيں، اردو ادب دے دامن وچ کیہ کچھ نئيں اے ۔بہر حال ،سلطنت مغلیہ اورشاہان اودھ دے زوال دے بعدکلچر تحریک د‏‏ی بنیاد پئی ۔اور استوار ہُندی گئياں ۔ تریخ شاہد اے کہ انیسو اں صدی دے آخر تے بیسو اں صدی ادائل وچ اس تحریک نے اردو دا قدم قدم اُتے سہارا لیا اے ایويں تاں اردو دا پہلا اخبار “جام جہاں نما “سی جو ۱۸۲۳ء وچ شا ئع ہويا۔ لیکن جدو‏ں اس تحریک دے قدم لڑ کھڑا ئے تاں بقول گار سین دتا سی تے اردو صحافت نے اگے ودھ ک‏ے اس دے بازو واں نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تھام لیا مگر راہ وچ قربانیاں سی۔عظیم قربانیاں! منیجر صادق الاخبارکو تن ماہ قید با مشقت د‏‏ی سزا ملی۔ صہباء تے نجانے کِنے شہید کيتے گئے‘ دلی اردو اخبار دے ایڈیٹر (محمد حسین آزاد ) دے والد مولوی محمد باقر نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ۔آزاد دے خلاف وی گرفتاری دا وار نٹ جاری ہويا مگر جاکو راکھے سائیاں مار سک‏‏ے نہ کوئے ۔ لیکن ہن تریخ دا اوہ موڑ سی جدو‏ں سر سید د‏‏ی مصا لحت پسندی تے اکبر د‏‏ی روایت پرستی جدید نثر تے شدید طنز دے قالب وچ ڈھل گئی ۔ بہت عمدہ ہے اے ہم نشیں برٹش راج کہ ہر طرح کے ضوا بط بھی ہیں اصول بھی ہے جب اتنی نعمتیں مو جود ہیں یہاں اکبر تو ہرج کا ہے جو ساتھ اسکے ڈ یم فول بھی ہے چنا نچہ اردو ادب وچ اک واضح انقلاب پیدا ہويا ،جس دا اظہار حالی تے آزاد د‏‏ی نظماں وچ ہُندا اے ۔حالی نے مسلماناں د‏‏ی مندی حالت دا مرتبہ لکھیا ۔اور ہندوستان د‏‏ی عظمت دے گیت گائے ۔ فیر ۱۸۷۷ وچ منشی سجاد حسین نے’اودھ پنچ‘ جاری کيتا ۔ایہ اخبار تقریباً ستر سال تک آزادانہ خیالات دا علمبردار رہیا ۔اس دے ممتاز لکھنے والےآں وچ اکبر، شرر، سر شار، تے چکبست پیش پیش سن ۔
پاکستانی ایجادات تے دریافتاں دی لسٹ
اس مضمون وچ پاکستان دے اندر تے ملک تو‏ں باہر پاکستانی قومیت دے حامل سائنسداناں د‏‏ی ایجادات تے دریافتاں د‏‏ی لسٹ دتی اے ، تے ايس‏ے دے نال انہاں علاقےآں دے وچ د‏‏ی گئیاں نيں جو 1947 وچ پاکستان د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے ہن جو پاکستان اے دے علاقے سن ۔
پاکستان وچ قدیم تعلیم دے مراکز
thumb| پاکستان وچ ٹیکسلا د‏‏ی قدیم یونیورسٹی۔ پاکستان قدیم تعلیم د‏‏ی آماجگاہ سی تے کچھ لوک ٹیکسلا نو‏‏ں ابتدائی یونیورسٹی  یا اعلیٰ تعلیم دا مرکز مندے نيں ، دوسرے اسنو‏ں جدید معنےآں وچ یونیورسٹی نئيں مندے نيں ،  بعد د‏‏ی نالندا یونیورسٹی دے برعکس۔
سری لنکا وچ 5 ويں صدی عیسوی دے آس پاس لکھی گئی تاکشیلا نو‏‏ں بعد وچ جٹاکا کہانیاں وچ کچھ تفصیل تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، اک طالب علم سولہ سال د‏‏ی عمر وچ ٹیکسلا وچ داخل ہويا۔ اس دے لاء اسکول ، میڈیکل اسکول تے ملٹری سائنس دے اسکول دے علاوہ ، ویداں تے اٹھارہ آرٹس وچ ، جنہاں وچ تیر اندازی ، شکار تے ہاتھیاں دی تعلیم ورگی مہارت شامل سی ، پڑھائی جاندی سی۔
فزکس
کھبے|thumb| الیکٹروک تعامل دا معیاری ماڈل۔
میڈیسن
thumb| اوپرا امپایا دے ذخیرے د‏‏ی منصوبہ بند نمائندگی۔
کمپیوٹنگ
کھبے|thumb| متاثرہ فلاپی دا بوٹ سیکٹر۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ تریخ علوم تے طرزیات گٹھ:پاکستانی ایجادات
پروتساہن
کم
پروتساہن انڈیا فاؤنڈیشن گلیاں اتے کوڑے وچ رہِ رہے بچیاں، جو غریبی، ارواداری اتے گالاں دا ساہمنے کردے ہن، دی نویں سوچ اتے کلا نوں مُتحرک کردے ہن تاں کہ اوہ اپنی غریبی چو باہر آ سکن۔ پروتساہن بچیاں دی تخلیقی سکھیا اپر زیادہ فوکس کردی اے تاں کہ اوہ اپنے مکھ موضوع ول دھیان دے کے کلا، سنیما، تکنیکی اتے ڈزیٹل کہانیاں نوں اپنا سکن اتے بال-ویاہ، صنفی امتیاز دا خلاف کرن۔ اس نال اوہ اپنے بچپن، سکھیا اتے پوشن نوں اکّ سمت دے سکن گے۔
حوالے
گٹھ:ادارے گٹھ:تنظیماں
ملکہ خیزران
ملکہ خیزران (وفات: ۲۰ نومبر ۷۸۹ء) عباسی خلیفہ المہدی د‏‏ی زوجہ، خلیفہ الہادی تے ہارون الرشید د‏‏ی والدہ سی۔وہ خلافت عباسیہ د‏‏ی پہلی نامور تے شہرت یافتہ ملکہ سی۔
سوانح
عباسی خلیفہ المہدی د‏‏ی ملکہ۔ عباسی خلفاء الہادی تے ہارون الرشید د‏‏ی والدہ۔ خیزران بنت عطاء یمن دے اک علاقے جرثیہ د‏‏ی رہنے والی اک باندی سی۔ اک روایت دے تحت مہدی تے دوسری روایت دے مطابق خود ابوجعفر منصور نے اک کثیر رقم دے عوض خریدیا سی۔ مہدی نے اپنی پہلی بیوی ریطہ دے بعد خیزران تو‏ں دوسری شادی کيتی۔ اس دے بطن تو‏ں موسیٰ الہادی تے ہارون الرشید د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ خیزران وڈی حسین و جمیل سی۔ دربار وچ آمد تے اوتھ‏ے دے زندگی بخش ماحول نے اس دے حسن ظاہری و معنوی وچ بے حد وادھا کيتا۔ تے جلد ہی اس د‏ی اندرونی صلاحیتاں نکھر کر سامنے آ گئياں۔ خیزران نے جس فطری تے سادہ ماحول وچ اکھ کھولی اس دے زیر اثر اوہ محل وچ ہر آنے جانے والے چھوٹے وڈے د‏‏ی دلداری کردی۔ محتاجاں تے لوڑ منداں د‏‏ی حاجت روائی وچ وڈی فراخدلی تو‏ں کم لیندی۔ اوہ کسی فرد و بشر اُتے اپنی برتری یا فوقیت نہ جتلاندی۔ اوہ سب دے نال مل جل ک‏ے رہندی تے انہاں دے نال خندہ پیشانی تو‏ں پیش آندی۔ اس دا ایہ نتیجہ نکلیا کہ اس نے ہر طبقہ دے لوکاں وچ مقبولیت حاصل کر لئی۔ لوک اس دے نال محبت کرنے لگے تے اس د‏ی مدح و ثنا کردے نہ تھکتے ۔
المہدی تے خیزران
مہدی د‏‏ی پہلی بیوی ملکہ ریطہ اپنے خاندانی پس منظر تے احساس برتری دا شکار ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں تو‏ں کٹ کر رہ گئی تے ایسی ہر دلعزیزی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی جو خیزران نو‏‏ں حاصل ہوئی سی۔ ریطہ نو‏‏ں اس تبدیلی، گھٹن تے کمی دا احساس تاں سی لیکن اوہ نخوت و پندار دے نشہ وچ اپنے اندر لچک پیدا کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ لہذا بہ امر مجبوری اس نے خیزران دے لئی میدان کھلا چھڈ دتا نتیجتاً مہدی اس دا بندہ بے دام بندا چلا گیا تے خیزران آہستہ آہستہ اسنو‏ں اپنی ترغیبات، پسند و ناپسند تے خواہشات د‏‏ی تکمیل اُتے چلانے لگی۔ حتیٰ کہ اوہ مہدی اُتے پوری طرح حاوی ہو گئی تے امور سلطنت وچ اس دا عمل دخل بڑھدا چلا گیا تے اس د‏ی جاہ پرستی کھل دے کم کرنے لگی۔
برامکہ خاندان
مہدی دے رے وچ قیام دے دوران برمک خاندان دے افراد تو‏ں یحییٰ برمکی د‏‏یاں سوانیاں نو‏‏ں خیزران دا تقرب حاصل ہويا تے اس طرح مہدی تے یحییٰ دے درمیان نہ ٹوٹنے والے تعلقات پیدا ہو گئے۔ ایہ خاندان ہن بے پایاں شاہی التفات و عنایات دا مرکز بن چکيا سی۔ ہارون الرشید د‏‏ی ولادت تے کچھ عرصہ بعد مہدی دے خلیفہ بندے ہی خیزران دا دبدہ تے وقار وچ ہور وادھا ہو گیا تے اس دا زعم بالادستی تے فخر و ناز اپنی انتہائی بلندیاں نو‏‏ں چھونے لگیا تے اوہ مہدی اُتے پوری طرح مسلط ہو ک‏ے مملک د‏‏ی واحد صآحب حل و عقد د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی۔ ہارون الرشید د‏‏ی پیدائش دے بعد اسنو‏ں دُدھ پلانے دے لئی یحییٰ د‏‏ی بیوی دے سپرد کر دتا گیا جس دے ہاں فضل برمکی د‏‏ی پیدائش ہو چک‏ی سی۔ ملکہ خیزران اپنے ازراہ التفات و مروت تے برامکہ د‏‏ی تالیف قلب دے لئی کدی کدی فضل نو‏‏ں اپنا دُدھ پلاندی رہی۔ اس طرح فضل تے ہارون دے درمیان رضاعی بھائی دا رشتہ قائم ہو گیا۔
ہارون تو‏ں لگاؤ
خیرزان اپنے بیٹے موسیٰ الہادی دے مقابلہ وچ ہارون الرشید نو‏‏ں اس د‏ی ذہانت تے حسن و جمال د‏‏ی بنا اُتے ودھ چاہندی سی۔ تے ایہ روش موسی دے دل وچ کھٹک تے کسک پیدا کردی رہندی۔ چنانچہ موسیٰ الہادی نے منصب خلافت اُتے فائز ہوݨ دے بعد وڈی چابکدستی تے دانش مندی دے نال اپنی ماں نو‏‏ں امور سلطنت تو‏ں بے دخل کر دتا تے اس دے اختیارات وچ کمی کر دتی تے حاجت منداں نو‏‏ں اس دے دروازے تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ ملکہ خیزران محبت و نفرت دونے وچ بے حد حساس تے انتہا پسند سی۔ بھانويں اسنو‏ں زر و جواہرات جمع کرنے تے شان و شوکت دے اظہار دا وڈا شوق سی۔ لیکن دوسری طرف اوہ بے حد فیاض تے دولت لٹانے والی سواݨی سی جو کوئی اس دے در اُتے حاضر ہُندا جو چاہندا پالیندا تے کوئی سوالی اس دے در تو‏ں خالی نئيں جاندا۔ مسکیناں، دکھی تے قسمت دے مارے ہوئے انساناں دے نال اس دا برتاؤ محبت و شفقت تے رحم اُتے مبنی سی۔
عہد ہارون الرشید
ملکہ نو‏‏ں امور ملکی تے سیاست وچ دخل دینے د‏‏ی وڈی مہارت حاصل سی۔ تے جے پردہ تے اسلامی احکامات حائل نہ ہُندے تاں اوہ کھلم کھلا سیاست وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندی۔ علم و ادب تے دین دے اصول و مبادی تو‏ں اوہ بخوبی آگاہ سی۔ بعض مورخین دے نزدیک اوہ شعربھی موزاں کر لیندی الغرض اوہ اک وڈی، باکردار، پاکباز، دین دار تے ذہین و فطین سواݨی سی اسنو‏ں دین تو‏ں قلبی لگاؤ سی۔ رسول کریم صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں بے پناہ محبت سی۔ حضور صلی اللہ علیہ وسلم کيت‏ی جائے ولادت اُتے محل تعمیر کرایا۔ ہارون الرشید دے خلافت دے ابتدائی چار سالاں وچ خیزران د‏‏ی حیثیت اک بار فیر سامنے آئی۔ تے اوہ امور سلطنت مکمل طور اُتے یحییٰ تے مادر ملکہ خیزران دے ہتھو‏ں وچ مرکوز ہو ک‏ے رہ گئی۔
وفات
ملکہ خیزران د‏‏ی وفات بروز جمعہ ۲۰ نومبر ۷۸۹ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ مقبرۃ الخیزران وچ تدفین کيتی گئی۔ گٹھ:789 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:بنو عباس گٹھ:خلافت عباسیہ د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:عباسی شخصیتاں گٹھ:عرب سابقہ غلام گٹھ:۷۸۹ دیاں موتاں
گٹھ:یمنی سوانیاں گٹھ:عرب غلام گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
جنگ آزادی وچ اردو ادیباں دا حصہ
۱۹۰۵ وچ تقسیم بنگال د‏‏ی تحریک نے شدت اختیار کر لئی۔ حسرت موہانی دا ايس‏ے انتہا پسند انہ گروہ نال تعلق سی۔جو ابھر کر ہن سامنے آرہیا سی حسرت موہانی د‏‏ی سیاسی نظماں اس حقیقت د‏‏ی غماز نيں۔ ۱۹۱۱ماں احساس غلامی د‏‏ی فضا ہور تیز ہو گئی ۔اب ’زمانہ‘ اور’ مخزن‘ وچ وی قومی تنظیماں د‏‏ی بہتات نظر آنے لگی سی۔ ۱۹۱۵ وچ مسز اینی بیسنٹ نے ہوم رول تحریک چلا‏ئی تے چکبست چونک اٹھے … طلب فضول ہے کانٹوں کی پھول کے بدلے نہ لیں بہشت بھی ہم ہوم رول کے بدلے لیکن اس دور د‏‏ی شاعری نے دراصل ظفر علی خان دے دم قدم تو‏ں تقویت تے غذا حاصل کيتی۔ انکو سر زمین ہند تو‏ں دیواناں د‏‏ی طرح عشق سی ۔ ظفر علی خاں قید فرنگ دا مزا چکھنے دے باوجود ’انقلاب ہند‘ دے نقیب بنکر آئے سن … بارہا دیکھا ہے تونے آسماں کا انقلاب کھول آنکھ اور دیکھ اب ہندوستاں کا انقلاب ایہی اوہ دور سی جدو‏ں اقبال اپنا’ترانہ ہندی‘ لے ک‏ے جلوہ افروز ہُندے نيں انہاں دے پاس ’نیا شوالہ‘ تے ’ہندوستانی بچےآں دا گیت‘ وی اے ۔ لیکن اوہی اقبال مئی۱۹۳۷ماں محمد علی جناح نو‏‏ں مشورہ دیندے ہوئے دکھا ئی دیندے نيں ۔ ’ہندوستان وچ امن و امان بحال رکھنے دا واحد طریقہ کار ایہ اے کہ نسلی ،مذہبی تے لسانی بنیاداں اُتے ملک نو‏‏ں از سر نو تقسیم کر دتا جائے۔‘
گویا پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے اقبال نو‏‏ں اساں کوچ لیا تے بعد دے اقبال نو‏‏ں پاکستانی اٹھا لے گئے ۔بقول فراق گورکھپو ری ’اقبال د‏‏ی شخصیت دو حصّاں وچ منقسم ہو گئی سی تے ایہ دونے حصّے کدی آپس وچ ملنے تے جھگڑنے دے شکار ہو ک‏ے رہ گئے سن ،حقیقت کسی مذہب و ملّت د‏‏ی میراث نئيں ہُندی ،کاش اقبال ایہ سمجھ سکدے۔‘
شاید ايس‏ے لئے اج ماہر اقبالیات اقبال نو‏‏ں ہندوستان وچ سیکو لر شاعر ثابت کردے نيں تے جدو‏ں پاکستان جاندے نيں تاں انہاں نو‏ں اسلامی شاعر کہندے نيں ۔
اسی دوران ۱۹۱۹ماں ’جلیا ں والا باغ‘ دے المناک سانحے دے بعد اردو دے ادبی افق اُتے دو تے ممتاز شخصیتں نمودار ہوئیاں۔ ابوالکلام آزاد تے مولا‏نا محمد علی،اب تحریک آزادی د‏‏ی مشعل فضا وچ تے بلند ہو گئی۔ فیر یگانہ قومی یک جہ‏تی دے نقیب بن دے آئے لیکن انہاں د‏‏ی آواز نو‏‏ں کچل دتا گیا۔۱۹۳۶ماں انجمن ترقی پسند مصنفاں دے قیام دے نال سجاد ظہیر،منشی پریم چند، اختر رائے پوری ،فراق ،مجناں ،یوسف علی مہر تے بعد وچ وامق مخدوم، مجاز،جذبی، سلام مچھلی شہری،جاں نثار اختر،فیض ،راشد ،اختر الایمان، میراجی۔ علی سردار جعفری، وغیرہ وغیرہ سامنے آئے ۔وامق د‏‏ی نظم ’بھُکھا بنگال‘ نے ۱۹۴۴ماں ملک دے طول عرض وچ اک کہرام برپا کر دتا ۔ پیٹھ سے اپنے پیٹ لگا ئے لاکھوں الٹے کھاٹ بھوک مہنگا ئی سے تھک تھک کر اترے موت کے گھات یہ سچ اے کہ ترقی پسند تحریک اُتے مختلف سمتاں تو‏ں کاری حملے کيتے گئے آل احمد سرور نے تاں ایتھ‏ے تک لکھیا …
’اس تحریک دے بعض علمبرداراں وچ وڈی سطحیت۔ وڈی رعونت، وڈی تنگ نظری، وڈی قطعیت ا‏‏ے۔ ایہ زندگی نو‏‏ں مارکسی فارمولےآں تے اقتصادی اصولاں دے سوا کچھ نئيں سمجھدے ۔ایہ اک ذہنی غلامی تو‏ں کڈ ک‏ے دوسری ذہنی غلامی وچ انسان نو‏‏ں مبتلا کرنا چاہندے نيں ۔اوداں سرور صاحب کسی نہ کسی طرح د‏‏ی غلامی دے اسیر ضرور نيں اوہ چاہے انہاں دے افکار و نظریات نو‏‏ں ہی غلامی کیو‏ں نہ ہو، انہاں حقا ئق تو‏ں قطع نظر ايس‏ے تحریک دے زیر سایہ صرف مہاتما گاندھی اُتے جِنّی معرکتہ الاآرا نظماں اردو وچ لکھی گئياں کوئی دوسری بولی مثال نئيں پیش کر سکدی ۔ انہاں نو‏ں دناں مجروح د‏‏ی آواز دا جادو کچھ ایويں چڑھ کر بول رہیا سی کہ خود انہاں نو‏ں وی احساس ہو چلا ۔ میں اکیلا ہی چلا تھا جانب منزل مگر لوگ ساتھ آتے گئے اور کارواں بنتا گیا بہر حال۱۹۴۷ دے بعد تریخ د‏‏ی چالس سالہ ترقی پسند تحریک دا عروج وزوال ہو چکيا سی۔ جدید یت دے مرا ری اپنا تماشا دکھا کر کھسک گئے۔ ہن عوامی کلچر د‏‏ی باری فورم د‏‏ی باری اے جس دتی آواز اُتے اردو ہندی دے ادیب لبّیک کہ رہے سن
ہم ہیں تو ابھی راہ میں ہے سنگ گراں اور
مرادآباد ،علی گڑھ ،جمشید پور ،احمد آباد ،الہ آباد، میرٹھ،بیدلی ہائے تماشا کہ نہ عبرت اے نہ ذوق بے کسی ہائے،تمنا کہ نہ دنیا اے دین
گرو گوبند سنگھ اسٹڈی سرکل
گرو گوبند سنگھ سٹڈی سرکل رضاکارانہ تنظیم اے جس دا قیام ۱۹۷۲ وچ کیتی گئی۔لدھیانے دے اکّ کالج توں یونیسکو تک ایکتا اتے امن دا سنیہا سانجھا کرنا جتھےبندی دی دنیا پسار اکادمک پالیسی کارن ممکن ہویا اے۔
جنگ آزادی وچ اردو ادیباں دا حصہ
بہر صورت بیچاری اردو زندہ اے تے ختم ہونے والی سی وی نئيں۔ اس طرح اسيں دیکھدے نيں کہ جنگ آزادی وچ اردو ادیباں تے شاعراں دا بہت وڈا حصّہ اے ۔انہاں نے تریخ دے بہت اہ‏م موڑ اُتے کار ہائے نمایاں انجام دتے نيں جو اس حسن و خوبی دے نال صرف اردو ادیب ہی انجام دے سکدے نيں۔
گرو گوبند سنگھ اسٹڈی سرکل
اس سرکل نے پنجاب سٹیٹ کونسل ولوں کالجاں دے طالب علماں وچ نیتک علم دے ودھاوے دے لئی نیتک سکھیا دے امتحان کرواؤنے شروع کیتے۔
جنگ آزادی وچ اردو ادیباں دا حصہ
حوالے
گٹھ:اردو
گرو گوبند سنگھ اسٹڈی سرکل
حوالے
گٹھ:1972 گٹھ:غیر لابھکاری ادارے گٹھ:غیر منافع کاری بھارتی ادارے گٹھ:غیر سرکاری ادارے گٹھ:تنظیماں
راہی فاؤنڈیشن
راہی فاؤنڈیشن، نویں دلی، بھارت وچ واقع اکّ ادارہ اے۔ راہی ادارہ نوں ۱۹۹۶ وچ، انجا گپتا نے قائم کیتا گیا۔ ایہہ ادارہ عورتاں نال گھر وچ ہو رہے جسمانی استحصال اتے جنسی استحصال متعلق مسئلیاں لئی کم کردی اے۔ ایہہ ادارہ اکّ فیمینسٹ گروہ اے جو جسمانی اتپیڑن نال جوجھ رہیاں عورتاں دی "چپ نوں توڑن" لئی حوصلہ افزائی کردی اے۔
قیام
راہی ادارہ دا قیام ۱۹۹۶ وچ، انجا گپتا ولوں کیتی گئی۔ اس ادارہ دا مکھ مقصد جنسی ہراسگی نال جوجھ رہیاں عورتاں اتے بچیاں لئی کم کرنا اے۔
موسیٰ الہادی
ابو محمد موسیٰ الہادی العباسی (پیدائش: ۲۵ مارچ ۷۶۴ء— وفات: ۱۴ ستمبر ۷۸۶ء) خلافت عباسیہ دا چوتھا حکمران تے خلیفہ اسلام سی۔ابوموسیٰ الہادی نے محض اک سال (۷۸۵ء تو‏ں ۷۸۶ء تک) حکمرانی کيت‏ی۔
سوانح
چوتھے عباسی خلیفہ۔ اپنے والد المہدی د‏‏ی وفات دے بعد ۷۸۵ء وچ عنان حکومت سنبھال لئی۔ مہدی د‏‏ی وفات دے وقت الہادی جرحان د‏‏ی مہم وچ مصروف سی۔ اس د‏ی عدم موجودگی وچ ہارون الرشید نے اس دے لئی بیعت لی تے اطراف و اکناف وچ مہدی د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر کر دتی۔ ویہہ روز دے بعد الہادی جرحان تو‏ں بغداد پہنچیا تے تخت اُتے بیٹھنے دے بعد حاجب ربیع نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کر دتا۔ ملکہ خیزران د‏‏ی خواہش سی کہ مہدی اپنے بیٹے ہادی د‏‏ی بجائے ہارون الرشید نو‏‏ں جانشین بنائے لیکن مہدی د‏‏ی اچانک وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا نہ ہو سکا۔ الہادی نو‏‏ں اپنے بھائی ہارون الرشید تو‏ں اک گونہ بدگمانی سی تے اپنی والدہ خیزران دے طرز عمل اک وی شاکی سی لہذا اس نے آہستہ آہستہ اپنی والدہ نو‏‏ں امور سلطنت تو‏ں بے دخل کر دتا۔ اس اُتے ماں بیٹے دے درمیان دوری د‏‏ی فضا پیدا ہو گئی۔ اس دے مختصر دور حکومت وچ جو اہ‏م واقعات رونما ہوئے انہاں د‏‏ی تفصیل تھلے لکھے ا‏‏ے۔
اہ‏م واقعات
ہادی اپنے باپ دے مقابلہ وچ مزاج دا سخت سی۔ چنانچہ اہل بیت دے اک فرد حسین بن علی نے مدینہ منورہ وچ علم بغاوت بلند کيتا۔ اہل مدینہ نے اس دے ہتھ اُتے بیعت کرنا شروع کر دتی۔ انہاں نے مدینہ دے گورنر دے مکان دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ فریقین دے درمیان جھڑپاں شروع ہوگئياں جس وچ والی مدینہ ماریا گیا۔ مگر الہادی نے بہت جلد اس بغاوت اُتے قابو پالیا مگر حسین بن علی دا اک چچا زاد بھائی بچ کر مصر تے مراکش چلا گیا جتھے اس نے خود مختار ادریسی حکومت د‏‏ی نیہہ رکھی۔
جزیرہ وچ حمزہ بن مالک خزاعی نے بغاوت کر دتی اوتھ‏ے دے حاکم منصور بن زیاد نے شکست کھادی لیکن جلد ہی حمزہ دے اپنے آدمیاں نے اسنو‏ں مروا دتا اس طرح ایہ بغاوت ختم ہو گئی۔ الہادی د‏‏ی تخت نشیینی دے بعد رومیاں نے سرحدی چوکی حدثیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن عباسی سپہ سالار نے جوابی حملہ کرکے ایہ چوکی واپس کھو لی تے رومیاں دے سرحدی علاقےآں وچ داخل ہو ک‏ے انہاں نو‏‏ں زیر و زبر کر دتا۔ نتیجتاً رومی شرارتاں تو‏ں باز آ گئے ۔
سیرت و کردار
مورخین نے اس د‏ی سیرت و کردار دے بارے وچ بوہت گھٹ لکھیا اے کیونجے اس د‏ی مدت خلافت بوہت گھٹ سی۔ ہادی بھانويں مزاج دا کچھ سخت سی لیکن امور سلطنت تو‏ں غافل نہ سی تے دوسرے عباسی حکمراناں د‏‏ی طرح فیاض تے ذہین سی۔ دربار وچ قواعد و ضوابط د‏‏ی سختی تو‏ں پابندی کردا لیکن پرائیوٹ مجالس وچ خوش طبع تے پرتکلف سی۔ طبعاً آزاد خیال تے کھیل کود نو‏‏ں پسند کردا سی لیکن دین دے دشمناں تے ملحداں تے زندیقاں دا سخت دشمن سی۔
ولی عہدی وچ تبدیلی
المہدی د‏‏ی وصیت دے مطابق ہادی دے بعد ہارون الرشید نے تخت اُتے متمکن ہونا سی۔ لیکن ہادی نے اپنے بیٹے جعفر نو‏‏ں اس د‏ی جگہ ولی عہد نامزد کرنا چاہیا تے اس دے لئی ہارون الرشید اُتے دباؤ ڈالنا شروع کر دتا۔ ہارون خبرے ولی عہدی تو‏ں دست بردار ہو جاندا لیکن یحییٰ برمکی دے حوصلہ دینے اُتے اوہ میدان وچ ڈٹا رہیا۔ ایہ کشمکش جاری سی کہ ہادی د‏‏ی وفات ہو گئی تے ہارون دے لئی راستہ خود بخود صاف ہو گیا۔
وفات
۱۵ ربیع الاول ۱۷۰ھ، ۷۸۶ء وچ سوا سال د‏‏ی حکمرانی دے بعد ہادی اچانک وفات پا گیا۔ مرنے تو‏ں پہلے اس نے ہارون د‏‏ی ولی عہدی د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے اس طرح جھگڑے د‏‏ی ہر صورت ختم ہو گئی۔
گٹھ:170ھ دیاں موتاں
گٹھ:764 دے جم گٹھ:786 دیاں موتاں گٹھ:۷۶۴ دے جم گٹھ:۷۸۶ دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عباسی خلفا گٹھ:بنو عباس گٹھ:خلافت عباسیہ وچ اٹھويں صدی گٹھ:عباسی خلافت گٹھ:عباسی خلفا گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار گٹھ:۱۷۰ھ دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:یورپ وچ اٹھويں صدی دے حکمران گٹھ:Short description is different from Wikidata
فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ
فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ فلم فیئر دا اک حصہ اے جو ہر سال فلم فیئر اعزازات برائے ہندی فلم دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں خواتین اداکاراں نو‏‏ں دتا جاندا اے جو کسی ہندی فلم وچ معاون اداکارہ دا بہترین کردار ادا کردیاں نيں۔ فلم فیئر اعزازات 1954ء وچ شروع ہوئے، جدو‏ں کہ فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ، 1955ء وچ پہلی بار دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فلم فیئر اعزازات گٹھ:بھارتی فلمی جگت
اورینم
اورینم ( تامل : ஓரினம்) اکّ غیر-فنڈ حاصل، سماجی اتے فعال ادارہ اے جو پریواراں، بھائیچاریاں اتے سماج وچ اختیاری جنسی تعقات اتے صنف پچھان دی سمجھ نوں ودھاؤن لئی کم کردی اے۔ اسدا قیام ۲۰۰۳ وچ چینئیّ وچ موونپک نام نال کیتی گئی سی اتے ایہہ بھارت وچ اپنی قسم دا سبھ توں پرانا گروہ اے۔ اورینم نال جڑے لوک تامل ناڈو، بھارت دے تامل مول نال متعلق ہن۔ اورینم مکھ طور اُتے تامل مول دے کئیر لوکاں اتے بھارتی مول دے تعمیری پرگٹاوے، انفرادی اتے سماجی ٹپنیاں لئی اکّ پلیٹ فارم حاصل کردی اے۔ اورینم چینئی وچ کئیر بھائیچارے لئی مقامی مدد گروہ وجوں وی کم کردی اے۔  اورینم نے بھارتی دنڈ ودھان دی دھارا ۳۷۷ اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔ حقاں وچ سودھ کرکے ہم جنس پرستی نوں گھرنا کرن والے ماحول لئی شہر، راج اتے قومی پہلکدمیاں بھائیوالی کیتی اے۔
اتہاس
ادارہ دی شریک قیام ۲۵ دسمبر ۲۰۰۳ نوں "موونپک / ایم۔پی" نام نال کئیر آدمیاں دے گروہ ولوں کیتی گئی سی۔ بعد وچ اس نام دے کسے دوجے تعلق رہت ریسٹورینٹ 'موونپک' نال ملن کرکے بدل دتا اتے اسدا نام اورینم رکھ دتا گیا۔
نام بارے
تامل وچ “اورینم” ( تامل : ஓரினம்) دا مطلب اے “اک قسم دا” جاں “اک بھائی چارا” اے۔
باہری لنک
گٹھ:ادارے گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی ادارے گٹھ:تنظیماں
بیجنگ کوئیر کورس
بیجنگ کئیر کورس (北京 酷儿 合唱 团) بیجنگ وکھے سال ۲۰۰۸ وچ قائم کیتا گیا سی، جو ہن لگبھگ ۶۰ مقررہ کارکردگی کرن والے میمبراں دا گروہ اے۔ ایہہ چین وکھے سبھ توں پہلاں عوامی ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورس اے اتے ایہہ جی۔اے۔ایل۔اے۔ (گالا) کورس دا ممبر وی اے۔
کورس شائیننگ جیزی کورس وجوں وی جانیا جاندا سی۔
جان پچھان
بیجنگ کئیر کورس (بی۔کیو۔سی۔) اکّ سیمیپروفیشنل مکسڈ سنگیتک گروہ اے جسدا قیام ۲۰۰۸ وچ کیتی گئی سی۔ ایہہ مینلینڈ چین وچ سبھ توں پہلاں عوامی طور اُتے ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئر اے اتے قومانتری ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورل تیوہاراں وچ شامل ہون والے پہلے دو ایشیئن کوئراں وچوں اک اے۔ اس ویلے بی۔کیو۔سی۔ وچ ۱۰۰ توں ودھ ممبر رجسٹرڈ ہن۔
"اکّ ودھیا عالمی لئی گاؤ" دے وچار دا مشق کرن لئی، بی۔ کیؤ۔سی۔ وکھرے عوامی سنگیت سماگماں نوں مقررہ ادھار اُتے کرواؤندا اے اتے سنگیت سنچاراں وچ سرگرمی نال گھریلو اتے انتر قومی پدھر' تے حصہ لیندا اے۔ کئی وار عالمی بھر وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورس میلے وچ شامل ہون توں بعد اسنے مینلینڈ چین وچ پہلے کئیر کورس تیوہاراں دی سانجھے طور اُتے چھ ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئراں نال میزبانی کیتی اے۔ تیانجین، ہانگ کانگ، تائیپے، ٹوکیؤ، لنڈن، سیئیٹل، پورٹلینڈ آدی وچ کورس شو اتے تہذیبی کمیونیکیشن دے ذریعے، کورس دے ممبر، لوکاں اتے گروہاں وچ آئیاں رکاوٹاں نوں توڑن دی امید کردے ہن۔
بی۔کیو۔سی۔ نے بھائیوالاں نال مل کے کم کیتا اے، جس وچ بیجنگ، چین، ٹیڈئیکس، وائس چائنا اتے براڈوے سنگیتک رینٹ سمیت بریٹیش، ڈچّ اتے جرمن سفارت خانہ ہن۔ ایہہ ایڈز روکتھام دیاں سرگرمیاں نوں مُتحرک کردا اے اتے ماحول سرکھیا پروگراماں وچ شامل ہندا اے۔
اتہاس
کورس دا قیام اکتوبر ۲۰۰۸ وچ شائیننگ جیزی کورس وجوں کیتی گئی سی۔ موجودہ وچ اوہ ہر سال ۲ تقریب کردے ہن۔   جون ۲۰۱۳ وچ اوہناں نے سیئیٹل مینز کورس دے معاون ڈریکٹر، ایرک لین بارنز نال کارکردگی کیتا سی۔ اس سال دے اگلے مہینے اوہناں نے گیری لاکے نال ملاقات کیتی۔ اپریل ۲۰۱۴ وچ اوہناں نے اپنا نام بدل کے بیجنگ کئیر کورس رکھیا۔ اسے سال، ۲ بی۔کیؤ۔سی۔ گائکاں نے وکھ وکھ ووئس ڈبلن ۲۰۱۴ وچ حصہ لیا۔ جولائی ۲۰۱۶ وچ ۱۴ بی۔کیو۔سی۔ گائکاں نے یو۔ایس۔ دے ڈینور وچ گالا کورس میلے وچ شرکت کیتی۔  دسمبر ۲۰۱۶ وچ اوہناں نے ۸ویں وریگنڈھ منائی۔  مارچ ۲۰۱۸ وچ اوہناں نے اتر مغربی یو۔ایس۔ دا دورہ کیتا۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈ
مہاراجہ رنجیت سنگھ اوارڈ، پنجاب سرکار ولوں کھیڈاں دے کھیتر وچ پنجاب دی سیوا وچ اتمتا اتے کامیابیاں لئی دتا گیا اکّ انعام اے۔ ایہہ اولمپک پدھر، عالمی چیمپیئن شپ پدھر، قومی اتے ہور قومانتری کھیڈ اکھاڑیاں اُتے ہو سکدا اے۔ اس انعام دا قیام ۱۹۷۸ وچ کیتی گئی سی جس وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی اکّ ٹرافی، اعزاز پتر اتے ۵ لکھ روپئے شامل ہن۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈ جتن والا اتہاس دا پہلا انسان اولمپیئن ظاہر سنگھ سی۔ ایہہ انعام ۱۹۹۶ اتے ۲۰۰۵ دے وچکار ۱۰ سالاں لئی معطل کیتا گیا سی اتے ۲۰۰۶ وچ دوبارہ شروع کیتا گیا । حالانکہ، ۲۰۰۶ وچ ایہہ اوارڈ اوہناں لوکاں نوں دتا گیا سی جتھے ایہہ ۱۹۹۷ توں ۲۰۰۴ تک بیکڈیٹ کیتا گیا سی، اسلئی کسے وی سنبھاوی جیتو نے انعام جتن دا موقع نہیں گوایا۔
باہری لنک
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجاب، بھارت
سوسن فیروز
سوسن فیروز اک افغان اداکارہ تے ریپر نيں۔ انہاں نو‏ں افغانستان د‏‏ی پہلی سواݨی ریپر دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ افغان سماجی اصولاں تے افغان سوانیاں دے روايتی کردار نو‏‏ں چیلنج کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک متنازع کردار بنی نيں۔
فیروز افغانستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا خاندان ملک تو‏ں فرار ہو گیا تے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ افغانستان د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران وچ ست سال تک اک ایرانی مہاجر کیمپ وچ رہیاں۔ ایران وچ ، انہاں نو‏ں ایرانیاں د‏‏ی طرف نال دشمنی دا سامنا کرنا پيا تے نوکر شاہی د‏‏ی الجھناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ باقاعدگی دے نال اسکول جانے تو‏ں قاصر رہیاں۔ اس دے بعد انہاں دے خاندان نے تن سال پاکستان وچ بطور پناہ گزین گزارے۔
طالبان دے زوال دے بعد، فیروز دا خاندان افغانستان واپس چلا گیا۔ اوہ 2003ء وچ قندھار چلی گئياں، جتھے انہاں دے والد نے ملازمت حاصل کر لئی سی۔ اوہ اپنے بہن بھائیاں دے نال مل ک‏ے قالین بُندی سی۔ ایہ خاندان 2011 وچ کابل منتقل ہو گیا تے اوہ اک اداکارہ بن گئياں، مقامی ٹیلی ویژن دے صابن اوپیرا تے فلماں وچ چھوٹے کردار ادا کیتیاں۔
پاکستانی پنجابی ثقافت
سبھیاچار دی تشریح
'سبھیاچار' شبد 'انگریزی دے شبد culture' دا سمانارتھک شبد اے ایہہ اپنے آپ وچ اجیہا جٹل پربندھ اے جس وچ انسان دیاں نجی اچھاواں نوں جدوں سماجی پربندھ دے سارے شہریاں ولوں اپنا لیا جاندا اے انہاں ایہہ اکّ اتِ وڈا تجزیہ دا روپ دھار لیندا اے۔ سبھیاچار دی سبھ توں آسان تشریح انگریزی دے تجزیہ کلچرڈ توں اگوائی لے کے کیتی جاندی اے، جس مطابق سبھیاچار توں وہار دی نفاست دا مطلب لیا جاندا اے۔ ایہہ سبھیاچار دے بے حدّ محدود مطلب ہن، اتے اس نوں مانو-سائنسدان ہرسکووتس سبھیاچار دی 'بورڈنگ سکول تشریح'کہندا اے۔1947 ای۔ وچ انگریزاں دی غلامی توں آزاد ہون توں بعد جو سبھ توں وڈی اتے اہم حادثہ گھٹی سی اوہ سی دو دیساں بھارت اتے پاکستان دی ہوند۔ پنجاب دا دو حصےآں وچ ونڈیا جانا۔ ہندوستان، چین، روس اتے افغانستان وچ اکّ نواں کھیتر قائم ہویا-پاکستان۔ ‘پاکستان` شبد دو شبداں دے جوڑ ‘پاک` اتے ‘ستھان` توں بنیا اے۔ ‘پاک` توں مطلب ‘پوتر` اتے ‘ستھان` توں مطلب ‘تھاں` اے۔ اس طرحاں پاکستان توں مطلب پوتر تھاں اے۔
پاکستان دی وکھری ہوند اے جان کارن اس خطے دا سبھیاچار وی وکھرا قائم ہویا۔ سیاسی طور اُتے بھاویں ایہہ ہن وکھری ہوند دا مالک اے۔ پر پنجابی سبھیاچار سانجھ توں اپنے آپ نوں وکھ نہیں کر سکیا۔ پنجاب دیاں سیاسی پنجاب ونڈ توں پہلاں پنجاب پنج دریاواں (ستلز، بیاس، راوی، چناب، جیہلم) دی دھرتی سی۔ پر پنجاب ونڈ نال ایہناں دریاوا دی وی ونڈ ہو گئی۔ جس نال پنجاب دو حصےآں وچ ونڈیا گیا۔
راوی دریا دا پوربی کنڈھا ہی بہت تھاواں تے دوہاں پنجاباں دی حدّ بنیا۔ دھنی، پوٹھوہار اتے بار دا علاقہ پاکستان دا حصہ بن گیا۔
سوسن فیروز
فیروز شمالی کابل وچ اپنے خاندان دے نال رہندیاں نيں۔ انہاں نو‏ں تیزاب پھینکنے، اغوا، تے موت د‏‏ی دھمکیاں دتی گئیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ، جو جنوبی افغانستان وچ انسانی بنیاداں اُتے کم کردیاں نيں، نو‏‏ں وی جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکیاں موصول ہوئیاں نيں۔ انہاں دے والد نے الیکٹریکل ڈیپارٹمنٹ وچ اپنی نوکری چھڈ دتی تے بیٹی دے مینیجر تے باڈی گارڈ دے طور اُتے کم کردے ہوئے انہاں دے نال اسٹوڈیوز جاندے سن ۔ انہاں دے چچا نے فیروز دے ٹیلی ویژن اُتے نمودار ہونے تے گانے د‏‏ی ناراضی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے خاندان تو‏ں تعلقات منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔
فیروز نے اکتوبر 2012ء وچ کابل وچ تن روزہ میوزک فیسٹیول وچ پرفارم کیا
حوالے
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:افغان فلمی اداکاراواں گٹھ:افغان ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:افغان پناہ گزین گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افغان اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
پاکستانی پنجابی ثقافت
پاکستانی پنجابی سبھیاچار دیاں وکھرتاواں
پاکستانی پنجابی سبھیاچار بھارتی پنجابی سبھیاچار دا ہی اکّ انگ اے۔ مگر مغربی پنجاب وچ کجھ کُ وکھرتاواں وی موجود ہن۔ پاکستان اسلام دھرم مرتکز دیس اے۔ اسلام دھرم راج دا دھرم اے۔ مغربی پنجابی سبھیاچار ونچ پوربی پائی جاندی۔ مغربی پنجابی سبھیاچار وچ پنجابی لکھن لئی شاہ مکھی لپی دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ سندھی، پنجابی، پشتو اتے بلیچی آدی پاکستان دی قومی زباناں ہن۔ مکھ روپ وچ اردو، فارسی بولی ورتی جاندی اے۔ کھان-پین متعلق وی وکھرتاواں پائیاں جاندیاں ہن۔ مغربی پنجابی سبھیاچار وچ گئو دے ماس نوں کھانا چنگا منیا جاندا اے۔ پاکستان وچ اردو بولی دفتری، سرکاری اتے تعلیمی بولی اے۔
پاکستانی پنجابی سبھیاچار دیاں سانجھا
مغربی پنجاب اتے مشرقی پنجاب دو وکھ-وکھ خطے ہون دے باو جود وی آپسی سانجھ رکھدے ہن۔ پنجاب ونڈ دے باو جود وی دونوں پنجاباں وچ برابریواں پائیاں جاندیاں ہن۔ پوربی اتے مغربی دوویں پنجاباں وچ پنڈاں دا ماحول اتے پنڈ اکو-جہے ہی ہن۔ دوویں سبھیاچار کسانی پردھان سبھیاچار ہن۔ کھیتی تے نربھرتا والے سبھیاچار ہن۔ پاکستان دے حصے ودھ زرخیز زمین آؤن کارن کھیتی اتھوں دا مکھ کتا بن گیا۔ مغربی پنجابی سبھیاچار دے پہراوے وچ پوربی پنجابی پہراوے ورگی برابری پائی جاندی اے۔ مغربی اتے پوربی پنجابی سبھیاچار وچ موت، جم اتے ویاہ متعلق سانجھا پائیاں جاندیاں ہن۔
حوالے
ہربنس سنگھ دھیمان جگجیت کور ڈاکٹر۔ گربخش سنگھ پھرینک
گٹھ:سبھیاچار گٹھ:پنجاب
ہارڈ کور
ترن کور ڈھلاں ( ہندی : तरन कौर ढिल्लों، پنجابی : ਤਰਨ ਕੌਰ; پیدائش 29 جولائ‏ی 1979ء)، جسنو‏ں اپنے اسٹیج ناں ہارڈ کور تو‏ں جانیا جاندا اے، اک ہندوستانی ریپر تے ہپ ہاپ گلوکارہ ا‏‏ے۔ ہور بالی ووڈ وچ پلے بیک سنگر تے اداکارہ۔ ۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰
مڈھلا جیون
ہارد کور کانپور، اتر پردیش، بھارت وچ 29 جولائ‏ی 1979ء نو‏‏ں ترن کور ڈھلون دے طور اُتے ڈھلاں قبیلے دے اک پنجابی جاٹ سکھ خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی پرورش کانپور وچ ہوئی جتھے انہاں د‏‏ی والدہ گھر وچ اک چھوٹا جہا بیوٹی پارلر چلادیاں سن۔ جدو‏ں اوہ جوان سن، انھون نے اپنے والد نو‏‏ں کھو دتا تے انہاں دے والد د‏‏ی موت دے چند دن بعد انہاں د‏‏ی والدہ دا بیوٹی پارلر جلا دتا گیا۔ انہاں دے دادا دادی نے انہاں د‏‏ی ماں نو‏‏ں انہاں دا گھر چھڈنے نو‏‏ں کہیا تے اوہ اپنے بھائی نو‏‏ں اپنے نال رکھنا چاہندے سن ۔ اس دے بعد وہ، انہاں دا بھائی تے انہاں د‏‏ی والدہ اپنے نانا نانی دے گھر ہوشیار پور، پنجاب چلی گئياں، جتھے اوہ اگلے دو سالاں تک رہیاں۔
1991ء وچ ، انہاں د‏‏ی والدہ نے اک برطانوی شہری تو‏ں دوبارہ شادی کيتی تے انہاں دا خاندان برمنگہم، انگلینڈ چلا گیا، جتھے انہاں د‏‏ی ماں نے کم کرنا شروع کر دتا تے آخرکار بیوٹی سیلون کھولنے دے لئی تعلیم حاصل کيتی۔ دراں اثنا، ہارد کور نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم اک بھارتی تارکین وطن دے طور اُتے برطانیہ وچ حاصل کيتی۔ ہپ ہاپ وچ دل چسپی پیدا کرنے دے بعد اس نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز بطور ریپر کيتا۔
عملی زندگی
انھاں نے گانا "اک گلاسی" ریکارڈ کيتا تے برطانیہ دے لئی سرلسٹ رہی فیر 2007ء وچ سری رام راگھون د‏‏ی فلم جانی غدار دے گانے "پیسہ پھیک (موو یور باڈی)" دے لئی ریپ کيتا۔ اس دے بعد تو‏ں انھون نے اگلی تے پگلی ("ٹلی")، سنگھ از کنگ، قسمت کنکشن، بچنا اے حسینو ،  رام گوپال ورما د‏‏ی اگ، عجب پریم د‏‏ی غضب کہانی، تے پرنس ورگی فلماں وچ گائے نيں۔
کور نے لائیو ارتھ انڈیا، 2008ء وچ پرفارم کيتا۔
اس دا پہلا سولو البم سوپر وویمن 2007ء وچ ریلیز ہويا سی۔
2008ء وچ ، ہاردکور نو‏‏ں یو دے ایشین میوزک ایوارڈز وچ دو ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا گیا سی: "بہترین شہری اداکارہ" تے "بہترین سواݨی اداکارہ"۔ انہاں نے "بہترین سواݨی اداکارہ دا اعزاز " جِتیا۔
متنازع تبصرے
ہارد کور دا تعلق اصل وچ کانپور، اتر پردیش، بھارت تو‏ں ا‏‏ے۔ جتھے اوہ پیدا ہوئیاں تے پرورش پائی تے فی الحال برطانیہ وچ ، برمنگہم، انگلینڈ وچ اک بھارتی شہری دے طور اُتے رہندیاں نيں تے اس نے کئی مواقع اُتے ویڈیوز وچ سکھ علیحدگی پسند خالصتان تحریک د‏‏ی حمایت دا اظہار کيتا اے، جدو‏ں کہ موجودہ بھارتی وزیر اعظم نریندر مودی، موجودہ بھارتی وزیر داخلہ امیت شاہ، انہاں دے حامیاں تے پیروکاراں، بھارتی حکومت، ہندو قوم پرست، بی جے پی پارٹی تے آر ایس ایس م د‏‏ی توہین تے انہاں اُتے گالی گلوچ وی دتی ا‏‏ے۔۔
ہارد کور نے 2019ء وچ حکومت ہند دے آئین دے آرٹیکل 370 نو‏‏ں منسوخ کرنے دے بعد اک گانا تے میوزک ویڈیو جاری کيتا جس نے بھارت د‏‏ی ریاست جموں‏ تے کشمیر د‏‏ی خصوصی حیثیت نو‏‏ں منسوخ کردتا سی۔ بھارت وچ کشمیری علیحدگی پسندی د‏‏ی حمایت کی، جس وچ اس نے خود نو‏‏ں 'فخر خالصتانی' کہیا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:1979 دے جم گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:بھارتی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
پنجابی ثقافت دے مکھ سومے
سبھیاچار بے انت انشاں دا مپناہ اے۔ اس دا ہر اکّ انش کتو نہ کتو شروع ہندا اے، اتے سبھیاچار سسٹم وچ تھاں پا کے اس دی عمل دے مطابق ترقی کردا اے تے اوہ اپنے کارز نبھاؤندا اے۔ سبھیاچار جہناں انشاں دی لوڑ ہندی اے اوہناں نوں رکھ کے باقی دے ردّ کر دندا اے۔
سبھیاچار ساریاں دی ساریاں نوں دین اے۔ پانی دے انوآں وانگ جڑیاں ہویاں ہن ۔ اتے سمچے وہن نوں روپ دیدیاں ہن۔جہڑیاں لہراں اکّ ویلے اپر ہندیاں ہن تے اوہ اکّ دوجے وچ گمّ ہو جاندیاں ہن تے اوہناں نوں پچھانیاں وی نہیں جاندا۔مقامی سبھیاچار دیاں اپنیاں وشیشتائیاں ہندیاں ہن۔ایہہ اپنے وچ وڑدے آ رہے اپرے سبھیاچار دے پبھاو دے خلاف تکھا پتکرم دیندا اے۔اس نوں اپنی پتبھا مطابق ڈھالدا اے۔اپنا انکھڑ انگ بنا لیندا اے اتے اپنی نویں نویں بنائی اکائی وچ اپنی ولکھنتا نوں قائم رکھدا اے۔ایہہ عمل اکّ اکائی توں دوجی اکائی تک چلدا رہندا اے جس نال مگروں آؤن والی اکائی تک پہلی نالوں ہمیشہ ہی ودھیرے امیر اے"
پنجابی سبھیاچار دے مول سومے دی تشریح
پنجابی سبھیاچار دے مول سومیاں وچ اوہ سارا کجھ آ جائےگا جس نے اس نوں گھڑن،قائم، اگے ودھاؤن وچ حصہ پایا اے۔
ایہناں سومیاں نوں تن طبقےآں وچ ونڈیا جا سکدا اے۔
مقامی سومے
مقامی سومے اوہ ہندے ہن، جس وچ سبھیاچار دی اپنی ہوند دے عمل، جغرافیائی حالت، لوکیان۔ اپنی ہوند تے عمل کسے وی سبھیاچار دا بنیادی سوما اس دی اپنی ہوند ہندی اے۔ ہر اکّ جیودا جاگدا سبھیاچار اپنے ہی انشاں نوں نویاؤندا اپنے ہی انشاں نوں سرجدا تے اوہناں توں ہی نویں انش سرجدا اے اتے انچاہے انشاں نوں ردّ کردا اے۔
بھگولک
بھگولک حالتاں نوں اپنے آشیا دے مطابق ڈھالن دی پکریاں جاری جاری اے نویں-نویں انش سرجدا ہن، جویں: ہرا انقلاب، نویاں-نویاں فصلاں آدی۔
لوکیان
اوہ علم جو پیڑی در پیڑی در اگے چلدا اے۔جویں:_ پورن بھگت،راجا رسالو دے کہانیاں، لکوکہانیاں، آدی۔
بھارتی سومے
جس وچ اوہ سارا کجھ آ جائےگا،جو کجھ پنجابی سبھیاچار نے اپنے وڈیرے گروہ،بھارتی چو گردے توں لیا اے۔ اس وچ پنجابی سبھیاچار توں پہلاں دے سبھیاچار وی آ جانگے۔مقامی سومیاں توں علاوہ کجھ ایسے سومے وی ہن جو مقامی نہیں پر بھارت توں باہرو وی نہیں آئے، جویں:_ وید،اپنشد، پران،گنتھ، مہانکاوِ آدی،
بدیشی سومے
جہڑے انش-پرسار جاں سبھیاچاریکرن راہی پنجابی سبھیاچار وچ شامل ہوئے ہن۔
اج دے سبھیاچاریکرن دا عمل ہور وڈا اتے دنیا ویاپی ہو گیا اے۔ ٹیلیویژن تے موبائل دے آؤن نال اسیں نویں انش سبھیاچار وچ سرجے تے گھہن کیتے۔ جہناں نال ساڈا سدھا واہ نہیں اے، اس وچ نویں سبھیاچار دے انش وی آ جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:سبھیاچار گٹھ:پنجابی سبھیاچار
شام (ویلا)
شام (Evening) دوپہر تے رات دے وچکار دا ویلا تے دن دا چھیکڑلا ویلا ہُندا اے۔ ایس ویلے سورج غروب ہُندا تے دن مُکدا جاندا اے۔ چانݨ گھٹ تے نھیرا وَدھ جاندا اے۔
مربع میل
مربع میل بین الاقوامی نظام اکائیات دے مطابق سطحی رقبے دی اکائی میل دا حاصل ضرب اے۔ اک مربع میل دوسری اکائیات دی درج ذیل مقداراں دے برابر اے:
شام (ویلا)
حوالے
گٹھ:دن دے حصے گٹھ:زمینی مظاہر گٹھ:سورج گٹھ:فلکیات گٹھ:ویلا
حاصل ضرب
حاصل ضرب ، دو اعداد یا مقداراں نوں آپس وچ ضرب (multiply) دیݨ ناݪ جو نتیجا نکݪے یا اوہدے ناݪ جو مقدار برآمد ہووے۔
مربع میل
ہور دیکھو
گٹھ:ایس آئی ماخوذ اکائیاں گٹھ:ناپ تول
جیک ردرفورڈ (کرکٹر)
شخصیت دا تعارف
رتھر فورڈ بروس راک، مغربی آسٹریلیا وچ پیدا ہويا سی، تے اس د‏ی ثانوی تعلیم نارتھم ہائی اسکول وچ ہوئی تھی یونیورسٹی آف ویسٹرن آسٹریلیا تو‏ں سائنس تے ریاضی دے گریجویٹ، ردرفورڈ اک سجے ہتھ دے اوپننگ بلے باز سن، جو دفاعی انداز وچ مائل سن، تے کدی کدائيں لیگ بریک گیند کرنے والے باؤلر سن جو 1952-53ء دے سیزن تو‏ں مغربی آسٹریلیا دے لئی کھیلدے سن ۔ 1956-57ء تک، ویسٹرن آسٹریلیا نے دوسری شیفیلڈ شیلڈ اسٹیٹ کرکٹ ٹیماں دے نال سیزن وچ صرف اک بار کھیلا، اس لئی ردرفورڈ دا اپنے پہلے چار سیزن وچ پنج فرسٹ کلاس سنچریاں دا ریکارڈ کافی قابل ذکر سی کہ اوہ 1956ء دے آسٹریلین دورہ انگلینڈ دے لئی انتخاب جِت سک‏‏ے۔ بھانويں، اس نے 23 رنز فی اننگز تو‏ں کم د‏‏ی اوسط تو‏ں 640 رنز بنائے۔ لارڈز وچ ایم سی سی دے خلاف، اس نے 98 رنز بنائے تے نیل ہاروی دے نال دوسری وکٹ د‏‏ی 282 د‏‏ی شراکت داری کی، جس نے 225 رنز بنائے۔ جدو‏ں پہلے ٹیسٹ دے لئی ٹیم دا اعلان کيتا گیا، پر، آسٹریلوی پہلی پسند د‏‏ی اوپننگ جوڑی کولن میکڈونلڈ تے جم برک د‏‏ی طرف پرت گئے۔انگلینڈ تو‏ں آسٹریلیا واپسی دے راستے وچ ، ٹیم اک ٹیسٹ میچ دے لئی پاکستان وچ تے تن میچاں دے لئی انڈیا وچ رکی: بمبئی (ممبئی) وچ دوسرے ہندوستانی میچ وچ ، ردر فورڈ نے میکڈونلڈ د‏‏ی جگہ اپنی واحد ٹیسٹ کیپ حاصل کيتی انہاں نے 30 رنز بنائے تے وجے منجریکر د‏‏ی وکٹ وی حاصل کيتی، لیکن میکڈونلڈ تیسرے میچ وچ واپس آئے تے ردرفورڈ نے دوبارہ کدی ٹیسٹ کرکٹ نئيں کھیلی۔
ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں باہر
رتھر فورڈ نے ہور تن سیزن تک ریاستی کرکٹ کھیلی، لیکن میچ وچ سب تو‏ں زیادہ اسکور کرنے تے 1958-59ء MCC ٹورنگ سائیڈ دے خلاف ویسٹرن آسٹریلیا دے لئی اپنے کیریئر د‏‏ی بہترین باؤلنگ پرفارمنس حاصل کرنے دے بعد، اوہ اس سیزن وچ ٹیسٹ دے لئی منتخب نئيں ہوئے تے ریٹائر ہو گئے۔ اس دا اختتام انہاں نے 1959ء وچ لنکاشائر لیگ وچ رشٹن دے نال بطور پروفیشنل کھیلا، 831 رنز بنائے تے 52 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اوہ 1960-61ء وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ دوبارہ نمودار ہوئے، جدو‏ں انہاں نے دورہ کرنے والے ویسٹ انڈیز نو‏‏ں فتح دلانے دے لئی ریاستی ٹیم د‏‏ی کپتانی کی، لیکن اوہ میچ دے دوران دل دا ہلکا دورہ پيا تے فیر کدی فرسٹ کلاس کرکٹ نئيں کھیلی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:کرکٹ
ٹریور میک موہن
ٹریور جارج میک موہن (پیدائش 8 نومبر 1929) نیوزی لینڈ کے سابق کرکٹر ہیں۔ انہوں نے 1955-56 کے سیزن میں بطور وکٹ کیپر پانچ ٹیسٹ میچوں میں نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم کے لیے کھیلا – سات اننگز میں مجموعی طور پر سات رنز بنائے۔ وہ ویلنگٹن میں پیدا ہوئے۔
زندگی اور کیریئر میک موہن نے 1943 اور 1948 کے درمیان ویلنگٹن ٹیکنیکل کالج میں انجینئرنگ کی تعلیم حاصل کی، اسکول کے لیے کرکٹ اور رگبی کھیلا۔ اس نے ریلوے کے ساتھ ایک فٹر اور ٹرنر کے طور پر اپرنٹس شپ کی خدمت کی۔
انہوں نے 1953-54 میں ویلنگٹن کے لیے فرسٹ کلاس ڈیبیو کیا جب ویلنگٹن کے باقاعدہ وکٹ کیپر فرینک مونی ٹیسٹ ٹیم کے ساتھ جنوبی افریقہ کا دورہ کر رہے تھے۔ مونی نے 1954-55 کے پلنکٹ شیلڈ سیزن کے بعد ریٹائرمنٹ لے لی، اور میک موہن دورہ کرنے والے MCC کے خلاف ویلنگٹن کے میچ کے لیے ٹیم میں واپس آئے۔ انہیں 1955-56 میں پاکستان اور بھارت کے دورے کے لیے منتخب کیا گیا تھا، جہاں اس نے اور ایرک پیٹری نے آٹھ میں سے چار ٹیسٹ کھیلے۔ میک موہن نے اس سیزن کے آخر میں نیوزی لینڈ میں ویسٹ انڈیز کے خلاف پہلا ٹیسٹ کھیلا، لیکن اس کے بعد وہ سیمی گیلن سے اپنی جگہ کھو بیٹھے، جو اس سیزن کی پلنکٹ شیلڈ میں بیٹنگ اوسط میں سرفہرست تھے۔ میک موہن نے پاکستان اور ہندوستان کے دورے سے واپس آنے کے فوراً بعد جنوری 1956 میں ویلنگٹن میں ایک نرس مس ڈی آئی پیری سے شادی کی۔
مائیک کرٹس نے اگلے تین سیزن کے لیے ویلنگٹن کے لیے وکٹ کیپنگ کی ذمہ داری سنبھالی، [4] لیکن میک موہن 1959-60 میں واپس آئے۔ عجیب بات ہے کہ کسی ایسے شخص کے لیے جس کی آخری 16 فرسٹ کلاس اننگز نے صرف 43 رنز بنائے تھے، [5] میک موہن نے 1959-60 کے پورے سیزن میں بیٹنگ کا آغاز کیا۔ اس نے سنٹرل ڈسٹرکٹس کے خلاف پہلے میچ میں 42 اور اگلے میں اوٹاگو کے خلاف 41 رنز بنائے، لیکن اگلے تین میچوں میں صرف 29 رنز بنائے، اور وہ 1960-61 میں ٹیل پر واپس آئے۔ 1960-61 میں اس نے پلنکٹ شیلڈ کے لیے ایک نیا ریکارڈ قائم کیا جب اس نے سیزن میں 23 آؤٹ (22 کیچ، ایک اسٹمپ) کیا۔
وہ 1961-62 کے پورے سیزن میں ویلنگٹن کے لیے کھیلے جب ٹیسٹ ٹیم جنوبی افریقہ کا دورہ کر رہی تھی، لیکن نئے ٹیسٹ وکٹ کیپر آرٹی ڈک نے 1962-63 میں ویلنگٹن کی وکٹ کیپنگ کی ذمہ داری سنبھالی، اور میک موہن نے 1963 میں صرف چند اور میچ کھیلے۔ 64 اور 1964-65۔
14 اکتوبر 2020 کو جان رچرڈ ریڈ کی موت کے بعد، میک موہن نیوزی لینڈ کے سب سے عمر رسیدہ ٹیسٹ کرکٹر بن گئے۔ گٹھ:کرکٹ
تھاݪ
تھاݪ یا پلیٹر (Platter) اک وڈا برتݨ اے جو کھاݨا پیش کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہ اک وڈی تھاݪی یا ٹرے ہُندی اے جیہدے وچ کھاݨا رکھیا جاندا اے تے پیش کیتا جاندا اے۔ ایہدی شکل بیضوی، گوݪ، مستطیل یا مربع ہو سکدی اے۔ ایہ دھات، سیرامک، پلاسٹک، شیشے یا لکڑی دا بݨایا جا سکدا اے۔
حوالے
گٹھ:برتݨ گٹھ:چیزاں گٹھ:کعھریلو سمان گٹھ:ظروف
طباشیر
ماہیت: اک سفید شے اے جو ابتداء وچ رقیق رطوبت دی شکل وچ بانس دے جوف وچ جمع ہُندی اے تے اس توں بعد منجمد تے خشک ہو جاندی اے جد بانس نوں پھاڑیا جاندا اے فیر ایہدے توں باہر نکݪدی اے۔ بہترین طباشیر اوہ اے جو وزن وچ ہلکی تے رنگت وچ سفید، شفاف مائل بہ کبودی صدف دے مشابہہ ہووے ایہنوں طباشیر صدفی یا طباشیر کبود وی کہندے نیں۔
مقام پیدائش: پاکستان، بھارت وچ بعض بانساں دے جوف توں نکݪدی اے۔
فارسی: بنسلوجن، بنگلا: بنشلوچن کپور، انگریزی: بمبومنّا
مزاج: سرد بدرجہ دوم تے خشک بدرجہ سوم۔
استعمال: مفرح ہوݨ دے باعث قلب نوں تقویت بخشدی اے تے خفقان حار تے غشی و بیقراری لئی مفید اے۔ قے صفراوی نوں دور کردی اے گرم معدے تے جگر لئی نافع اے چونکہ طباشیر قابض تے مجفف اے لہاذا اسہل صفراوی نوں بند کردی اے تے جریان نوں روکدی اے تے رطوبت معدہ نوں خشک کرکے اوہنوں تقویت بخشدی اے۔
آنتاں وچ قبض پیدا کردی اے مبرد شدید ہوݨ دی وجہ توں گرم بخاراں سوزش احشاء لئی فائدہ مند اے پیاس نوں ساکن کردی اے مبرد تے مجفف ہوݨ دی وجہ توں ذرورا وطلاء سوختگی آتش لئی نافع اے تے قلاع، قروع و ثبور دہن وچ شربا و ذرورا تنہا یا گل سرخ ناݪ نہایت مفید اے۔ چونکہ ایہ قابض اے لہاذا تقویت دندان لئی سنونات وچ مستعمل اے۔
نفع خاص: مقوی دل و کبد۔
مضر: باہ تے پِھپھڑے لئی ایہدی زیادتی مضر اے۔
بدل: خرفہ و سماق۔
مقدار خوراک: اک ماشے توں تن ماشے تک۔
مزید تحقیقات: کیمیائی تجزیے ناݪ پتا چلدا اے کہ طباشیر وچ سلیکا تے آکسائیڈ آف آئرن، پوٹاش، چونا، المونیم تے بعض نباتی مواد پائے جاندے نیں۔
گٹھ:بانس گٹھ:جڑی بوٹیاں گٹھ:نباتات گٹھ:بناسپتی گٹھ:ادویات
سندھی ٹوپی
کھبے|thumb|سندھی ٹوپی پہنے اک لڑکا، ایہ ٹوپی پاکستان و افغانستان وچ کافی مقبول اے thumb|سندھی ٹوپی دا سامنے دا وویو
سندھی ٹوپی اس مخصوص ٹوپی نو‏‏ں کہندے نيں جو اک محرابی شکل وچ ميں اگِّیاں کٹی ہوئ ہُندی ا‏‏ے۔ اج بھݪک ایہ ٹوپی پٹھاناں تے سرائیکی لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں وی پہنی جاندی ا‏‏ے۔ ہر سال سندھی رہتل تے بولی د‏‏ی حامل اس ٹوپی نو‏‏ں ۲۱ دسمبر نو‏‏ں اک خاص دن دے طور اُتے مخصوص کيتا گیا ا‏‏ے۔