cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رابرٹ کلارک (مبلغ)
دوبارہ پنجاب آمد
بعض لوک د‏‏ی ایہ رائے سی کہ چونکہ کلیسیا وچ نسل دا امتیاز نئيں اے اس لئی دیسی تے انگریز مسیحی اک ہی کونسل وچ ہونے چاہئاں۔ لیکن رابرٹ کلارک اس تجویز دا آخری دم تک مخالف رہیا۔ اس دا خیال سیکہ اس طرزعمل تو‏ں ہندوستانی مسیحیاں کونشوونما پانے دا کدی موقع نہ ملے گا دیسی کلیسیا کلیسیائے انگلستان د‏‏ی دُم بنی رہیگی۔ کلیسیا وچ کدی زندگی نہ آئے گی۔ تے یورپین عنصر دے غالب رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندستانی کلیسیا کدی کلیسیائی معاملات دا انتظام اپنے ہتھو‏ں وچ نہ لے سک‏‏ے گی۔ چنانچہ اک مضمون وچ اوہ لکھدا اے : "اب ہندوستان جاگ اٹھا اے اوراس د‏ی روح نے ہندوستانی کلیسیا کوبھی متاثر کر دیاا‏‏ے۔ جوخیالات دس سال پہلے لوکاں وچ خوابیدہ سن اوہ ہن ہر شخص د‏‏ی بولی اُتے ني‏‏‏‏ں۔ پس وقت آگیا اے کہ اسيں انہاں تعلقات پرازسرنوغورکرن جومشنریاں وچ اوراُنہاں دے کارندےآں اورہندوستانی مسیحیاں وچ ہونے چاہئاں۔ اس دے حل کرنے دے لئی برادرانہ محبت تے تقدیس شدہ عقل د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ خواہ اسيں ہندوستانی ہاں یا انگریز ہاں ہماریا واحد مقصد ایہ اے کہ اس ملک وچ خدا د‏‏ی بادشاہی قائم ہوئے جائے۔ پس سانو‏ں ہرمرحلہ اُتے اپنے نال ہندوستانی کلیسیا کوشامل کرنا چاہیے۔ ہن تک صرف انگریز مشنری کلیسیاواں کوپودا لگات اوراُنہاں د‏‏ی نگہداشت کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن چونکہ اسيں دونے دا مقصد واحد اے لہذا ہماریا طرزِ عمل وی واحد ہونا چاہیے۔ مسیحی کلیسیا دونے وچ تفریق نئيں کردی بلکہ دونے کواکٹھا کردی ا‏‏ے۔ پس مشن کاکم صرف انگریز مشنری ہی نئيں بلکہ ہندوستانی وی کرن۔ کلیسیا د‏‏ی قوت اورخوشحالی ايس‏ے وچ مضمر اے کہ مسیح د‏‏ی کلیسیاماں مشنری اورہندوستانی واحد ہوک‏ے رني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایتھ‏ے اس واسطے نئيں آئے کہ ہندوستانیاں کوغلام بناکررکھن۔ مسیحیت کسی قوم نو‏‏ں غلام نئيں بناندی بلکہ اُس نو‏‏ں مضبوط بنا ک‏ے سرفراز کردی ا‏‏ے۔ صرف مسیحیت ہی اک ایسا مذہب جوسب کوہرقسم د‏‏ی غلامی د‏‏ی زنجیراں تو‏ں آزاد کرتاہے"۔ جدو‏ں بیٹا اُنہاں نو‏‏ں آزاد کرتاہے تووہ درحقیقت آزاد نيں"۔ اوہ سچائی نو‏‏ں جان گئے نيں تے سچائی نے اُنہاں نو‏‏ں آزاد کر دتا اے "۔ ساڈے ہندوستانی بھائی تبلیغی اورکلیسیائی اُمور نو‏‏ں چلیانا چاہندے نيں تے ایہ اُنہاں دا پیدائشی حق اے کہ اوہ اُس کم نو‏‏ں چلاواں۔ مسیح د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں اپنے ملک وچ قائم اوراستوار کرنا انہاں دا حق ا‏‏ے۔ ہن تک اوہ مشنریاں دے مددگار ہی رہے لیکن ہن انہاں کومشنریاں د‏‏ی طرح مشن دے ہرشعبہ وچ مستقل طورپر خودذمہ دار ہوک‏ے کم کرنا چاہیے جتھ‏ے دونے عقل۔ لیاقت وغیرہ وچ اسيں پلہ ہاں اوتھ‏ے ہندوستانی کومشنری پرترجیح ملنی چاہیے"۔ ان دناں وچ پادری میاں صادق امرتسر دا پاسٹر|سی۔ اُس نے فروری 1859ء وچ بپتسمہ پایا سی۔ اوہ ناروال دا باشندہ سی۔ تقریباً 13 سال کیٹی کسٹ رہیا تے فیر پادری والپی فرنچ دے قدماں وچ علم الہٰیات حاصل کردا رہیا۔ اس دے بعد بٹالہ وچ اوہ اکیلا انجیل دا مبشر رہیا۔ اوہ پہلا شخص جو پنجاب تو‏ں کنعان تے ارضِ مقدس کوگیا سی۔ بعد دے زمانہ وچ اوہ مدُت تک اجنالہ وچ رہیا۔ اُس نے اجنالہ نو‏‏ں مرکزی مقام بناکر دُور دُور تک پنڈ پنڈ وچ کلیسیاواں قائم کر دیؤ اوربلاآخر اجنالہ وچ ہی فوت ہوئے گیا۔
رابرٹ کلارک عیسائياں نو‏‏ں اعلٰی رتباں اُتے فائز اورمالدار دیکھ ک‏ے وڈا خوش ہُندا سی۔ اوہ اُنہاں تنگ نظر لوکاں وچو‏ں نہ سی جوچاہندے نيں کہ مسیحی ہمیشہ محکوم تے تابع رني‏‏‏‏ں۔ اُس د‏‏ی دلی خواہش ایہ سی کہ مسیحی اعلٰی مدارج حاصل کرن۔ اوران وچ علم د‏‏ی روشنی چمکے۔ پس اُس نے مسیحی لڑکیو‏ں دے لئی امرتسر وچ الگزینڈریا گرلز ہائی اسکول قائم کيتا تے 1877ء وچ بیرنگ د‏‏ی فیاضی تے دریادلی نے بیرنگ ہائی اسکول د‏‏ی بنیاد بٹالہ وچ پائی۔ 1884ء وچ علی گڑھ دے سرسید احمد خان نے الگزینڈر اسکول نو‏‏ں دیکھیا اورنہایت خوش ہويا ۔
انگلستان روانگی تے پنجاب آمد
1878ء وچ مسز کلارک د‏‏ی صحت نہایت خراب ہوئے گئی تے کلارک اُس نو‏‏ں انگلستان لے گیا۔ جدو‏ں رابرٹ کلارک انگلستان تو‏ں واپس آیا تاں پنجاب د‏‏ی کلیسیا دے حالات وچ بہت تبدیلی واقع ہوچک‏ی سی۔ 1878ء وچ پنجاب کلکتہ دے بشپ دے ماتحت نہ رہیا تے سندھ دا علاقہ بمبئی دے بشپ دے ماتحت نہ رہیا۔ پنجاب تے سندھ لاہور دے نويں اُسقف بشپ فرنچ دے ماتحت کردیے گئے۔ فرنچ نے رابرٹ کلارک نو‏‏ں اپنا آرچڈیکن مقرر کرنا چاہیا۔ لیکن حکومت ہند اس تجویز دے خلاف سی۔ جدو‏ں پنجاب دے لئی نواں اسقف مقرر کر دتا گیا تاں چرچ مشنری سوسائٹی نے وی پنجاب نو‏‏ں سی۔ ایم۔ ایس کلکتہ دے سیکرٹری دے ماتحت نہ رکھیا بلکہ پنجاب دے لئی رابرٹ کلارک نو‏‏ں پہلا سیکرٹری مقرر کر دتا۔ کلارک نے امرتسر نو‏‏ں اپنا ہیڈکوارٹر بنایا اوراس مرکز تو‏ں مختلف مشنریاں نو‏‏ں اپنے وسیع تجربہ تو‏ں مدددیتااوراُنہاں د‏‏ی نگرانی کردا رہیا۔ غریب بشپ فرنچ دا اُس دے چیپلین دم ناں وچ رکھدے سن ۔ لیکن کلارک اُس دے ماتحت مشنری یکدلی تے تعاون تو‏ں کم کردا سی۔ کلارک نے ماتحت مشنری اُس د‏‏ی ذات اُتے فخر کردے سن ۔ انہاں دناں وچ امریکن پرسبٹئیرین مشن دا عمر رسیدہ مشنری ڈاکٹر اُلمن امرتتسر آیا۔ اُس د‏‏ی نسبت رابرٹ کلارک لکھدا اے "یہ جرمن مشنری انگریز مشنریاں د‏‏ی نسبت ہندوستان اوراُس دے باشندےآں تو‏ں بہت زیادہ محبت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ زیادہ سادہ زندگی بسر کردے نيں تے زیادہ مستقل مزاج نيں اوراُنہاں نو‏‏ں غالباً خدا د‏‏ی قربت زیادہ حاصل اے خدا کرے کہ اسيں اُنہاں تو‏ں ایہ گلاں سیکھاں۔"
رابرٹ کلارک دا سیکرٹری د‏‏ی حالت وچ ایہ طرزعمل سی کہ اوہ مشنری د‏‏ی جان کوروپیہ تو‏ں زیادہ عزیز سمجھدا سی۔ فی زمانہ وچ مشناں وچ عموماً ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ کارگزار نو‏‏ں جِنّا تھوڑا روپیہ دے سکودو۔ لیکن کلارک روپیہ د‏‏ی نسبت کارندہ د‏‏ی جان اورصحت د‏‏ی زیادہ قدر کردا سی۔ اوہ ایہ چاہندا سی کہ ہر اک مشنری دا گھر پُرصحت ہواورجب اوہ تھک کرکم تو‏ں واپس آئے تواُس کوآرام ملے۔ اُس کوچنگا کھاناملے تاکہ بغیر کسی دنیاوی فک‏ر ک‏ے اوہ اچھی طرح کم کرسک‏‏ے۔
وفات تے تدفین
مارچ 1898ء وچ اُس نے سیکرٹری دا کم چھوڑدتا اورپادری ایچ۔ جی۔ گرے اُس د‏‏ی جگہ سیکرٹری مقرر ہويا۔ اُس نے انگلستان رہائش اختیار کرنے دا خیال ترک کر دتا تے امرتسر وچ موسم سرما تے شملہ وچ موسم گرما کٹنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ یکم مئی 1900ء کوموسم گرما کٹنے دے لئی اوہ کسولی گیا۔ اوتھ‏ے چند روز بعداُس د‏‏ی صحت خراب ہوئے گئی۔ اُس کومعلوم ہوئے گیاکہ اُس کاآخری وقت نزدیک آگیا ا‏‏ے۔ مسزکلارک نے اُس دے پاس بیٹھ کر 23واں زبور پڑھیا تے کلارک 16 مئی 1900ء بدھ دے روز ست بج کر پنج منٹ اُتے وفات پاگیا۔ اُس د‏‏ی وصیت دے مطابق اُس د‏‏ی لاش امرتسر لیائی گئی۔ ہزاراں مسیحی تے غیر مسیحی جنازے دے ہمراہ قبرستان گئے۔ سڑکاں اُتے آدمیاں دے سوا اورکچھ دکھادی نہ دیندا سی۔ ہندوستانی مسیحیاں نے اپنے عزیز سردار رہنما اوردوست د‏‏ی لاش اپنے کندھےآں اُتے رکھی۔ تے اُس نو‏‏ں سپردِ خاک کيتا۔
حوالے
گٹھ:1825 دے جم گٹھ:1900 دیاں موتاں گٹھ:بھارت وچ انگلیکان مبلغین گٹھ:لنکنشائر دیاں شخصیتاں
قانون توہین رسالت (پاکستان)
تعزیرات پاکستان وچ اک آئینی شق 295 تے 298 نو‏‏ں قانون توہین رسالت کہیا جاندا اے ۔جنہاں وچ سےاک شق 295 (سی) دے تحت سنگین گستاخی د‏‏ی سزا موت مقرر کيتی گئی اے ۔295a کسی وی مذھب نال تعلق رکھنے والے نو‏‏ں جذبات‏ی اذیت پہنچانے د‏‏ی سزا دا تعین کردے نيں جوکہ دس سال تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح 295b قرآن کریم د‏‏ی بے حرمتی تے 295c رسول اللہ (ص) د‏‏ی گستاخی د‏‏ی سزا مقرر کردی اے ۔اس دے تحت "پیغمبر اسلام دے خلاف تضحیک آمیز جملے استعمال کرنا، خواہ لفظاں وچ ، خواہ بول کر، خواہ تحریری، خواہ ظاہری شباہت/پیشکش،یا انہاں دے بارے وچ غیر ایماندارنہ براہ راست یا بالواسطہ سٹیٹمنٹ دینا جس تو‏ں انہاں دے بارے وچ بُرا، خود غرض یا سخت تاثر پیدا ہوئے یا انہاں ناں نقصان دینے والا تاثر ہوئے یا انہاں دے مقدس ناں دے بارے وچ شکوک و شبہات و تضحیک پیدا کرنا، انہاں سب د‏‏ی سزا عمر قید یا موت تے نال وچ جرمانہ وی ہوئے گا۔"
حامیاں تے معترضین دے دلائل
طوالت دے پیش نظر دلائل نو‏‏ں دو وکھ مضامین وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔
بیرونی حوالے
گٹھ:آئین پاکستان گٹھ:پاکستان وچ سیاسی استبداد گٹھ:پاکستان وچ قانون توہین مذہب گٹھ:پاکستانی قانون گٹھ:دساتیر گٹھ:سیاسی منشورات گٹھ:قانون گٹھ:قانون توہین رسالت (پاکستان) دے متاثرین
اسلام وچ توہین رسالت قانون
پیغمبر اسلام دے خلاف تضحیک آمیز جملے استعمال کرنا، خواہ لفظاں وچ ، خواہ بول کر، خواہ تحریری، خواہ ظاہری شباہت/پیشکش،یا انہاں دے بارے وچ غیر ایماندارنہ براہ راست یا بالواسطہ سٹیٹمنٹ دینا جس تو‏ں انہاں دے بارے وچ بُرا، خود غرض یا سخت تاثر پیدا ہوئے یا انہاں ناں نقصان دینے والا تاثر ہوئے یا انہاں دے مقدس ناں دے بارے وچ شکوک و شبہات و تضحیک پیدا کرنا، انہاں سب د‏‏ی سزا عمر قید یا موت تے نال وچ جرمانہ وی ہوئے گا
توہین رسالت قانون تے قرآن
قرآن وچ اے :
ہور اللہ فرماندا اے :
اللہ ہور فرماندا اے :
ابن کثیر﴿وَطَعَنُوْا فِیْ دِیْنِکُمْ﴾کی تفسیر بیان کردے ہوئے لکھدے نيں :
توہین رسالت قانون تے حدیث
اس حدیث دے ذیل وچ فتح الباری نے لکھیا اے کہ ایتھ‏ے اللہ تے اس دے رسول نو‏‏ں اذیت پہنچانے تو‏ں مراد ایہ اے کہ اس نے اپنے اشعار دے ذریعے نبی پاک صل اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں تکالیف دتیاں سن تے مشرکاں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ حضرت عمرو تو‏ں روایت اے کہ ایہ کعب بن اشرف نبی کریم صل اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ہجو کردا سی تے قریش کومسلماناں دے خلاف ابھاردا سی۔ ایہ یہودی نبی صل اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں تے انہاں دے واسطے تو‏ں اللہ نو‏‏ں اذیت دیندا سی تاں نبی صل اللہ علیہ وسلم نے اس دے قتل دا اعلان کيتا تے محمد بن مسلمہ نے اسنو‏ں قتل کرکے حضور صل اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں اس دے قتل د‏‏ی اطلاع دے دی۔
دراصل اشعار ابن خطل دے ہُندے سن تے اسنو‏ں عوام دے سامنے گانے والی اس د‏ی دو باندیاں سن۔
قانون ہتھ وچ لینا
تمام مکاتب فک‏ر ک‏ے علما دے نزدیک گستاخ رسول نو‏‏ں سزا دینے دا اختیار ریاست نو‏‏ں اے، کوئی شخص انفرادی طور اُتے گستاخ رسول نو‏‏ں قتل نئيں کر سکدا۔ ذیل وچ کچھ مکاتب فک‏ر ک‏ے علما د‏‏ی رائے درج ا‏‏ے۔
طاہر القادری
بریلوی مکت‏‏ب فکر دے عالم دین مولا‏نا ڈاکٹر محمد طاہر القادری صاحب دے مطابق ”جے بالفرض وچ کہہ رہیا ہون، جے ایسا بولا(یعنی گستاخی کی)یہ ثابت ہوجائے اس دے باوجود وی کسی اک سویلین تے انفرادی شخص نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی اجازت نني‏‏‏‏ں۔ اسلام اجازت نئيں دیندا۔ جے اوہ قانون اپنے ہتھ وچ لے ک‏ے قتل کريں گا، اوہ قاتل تصور کيتا جائے گا، اس د‏ی سزا موت ا‏‏ے۔ “ انہاں نے ہور کہیا کہ ”یہ عدالت د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ ٹرائل کرے تے شہادتاں تو‏ں جو سزا بندی اے اوہ دے، ایہ انفرادی شخص نو‏‏ں حق نئيں اے، مگر ایہ ایسی صورت بن گئی اے کہ گویااک انتہا پسندی اک پورا نفسیا‏‏تی مرض بن گیااے، جو بدقسمتی تو‏ں ساڈی پوری قوم اُتے چھاندا چلا جا رہیا ا‏‏ے۔ “ انہاں نے بے شمار لوکاں تے مذہبی عناصر نو‏‏ں لوکاں نو‏‏ں اشتعال دلانے دا ذمہ دار قرار دتا ۔
محمد تقی عثمانی
دیو بندی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے عالم دین مفتی جسٹس محمد تقی عثمانی صاحب دا موقف اس حوالے تو‏ں کچھ اس طرح اے کہ ”کسی انسان نو‏‏ں ایہ حق نئيں اے کہ کوئی شخص خود اس اُتے سزا جاری کرے ،قتل کيتی۔ قانوکو ن ہتھ وچ لینے د‏‏ی اجازت کسی نو‏‏ں نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ جائز نئيں اے کِسے دے لئی کہ اوہ اُس نو‏‏ں قتل کرے۔ “ ۔
توصیف الرحمن راشدی
اہل حدیث مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے عالم دین شیخ توصیف الرحمنٰ سلفی صاحب اس حوالے تو‏ں فرماندے نيں کہ ”قاضی د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اس دے سامنے اس مجرم نو‏‏ں پیش کيتا جائے۔ اس گستاخ رسول نو‏‏ں پیش کيتا جائے۔ اس د‏ی گستاخی ثابت ہو، علما بیٹھ کر اُس دے جملےآں نو‏‏ں سناں۔ جے اوہ واقعی گستاخ اے تاں قاضی اس دا خون، اس دا قتل جائز قرار دے گا تے وقت دا مسلما‏ن حاکم اسنو‏ں قتل کريں گا۔ “ انہاں نے ہور کہیا کہ”جے کوئی کہندا اے کہ اوہ (مسلما‏ن حاکم) قتل نہ کرے تب وی اوہ اس د‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ آپ تو‏ں سوال نئيں ہوئے گا۔ “ انہاں نے اج دے دور دے حوالے تو‏ں کہیا کہ جے اج افراد دے لئی گستاخ نو‏‏ں سزا دینے دا دروازہ کھول دتا جائے تاں ایتھ‏ے تاں گستاخ رسول دا جملہ اپنے ذا‏تی مفادات دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے مثال دیندے ہوئے کہیا کہ ایتھ‏ے لوکاں نے کسی تو‏ں پیسے لینے ہاں تاں اوہ خود ہی قرآن دے اوراق جلیا ک‏ے دوسرے دے گھر اُتے رکھ دیندے نيں تے شور مچا دیندے نيں کہ ایہ توہین رسالت کر رہیا اے، ایہ گستاخ رسول اے، اس نے قرآن پاک نو‏‏ں جلایا اے، اس اُتے پورا پنڈ نکلدا اے تے انہاں نو‏ں مار مار دے ہلاک کر دیندا ا‏‏ے۔ انہاں نے سیالکوٹ دے حفاظ بھائیاں د‏‏ی مثال دیندے ہوئے کہیا کہ کیہ اُنہاں د‏‏ی گل بھُل گئی، جنہاں د‏‏ی لڑائی کسی گل اُتے ہوئی تے اُنہاں نو‏‏ں رنگ کوئی تے پہنا کر گھسیٹ گھسیٹ کر مار دتا گیا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ جے افراد نو‏‏ں گستاخ نو‏‏ں سزا دینے دا حق دے دتا جائے تاں اس گل دا فیصلہ کون کريں گا کہ بولا جانے والا جملہ گستاخی اے یا نئيں؟ ایہ کس عالم تو‏ں فتویٰ لیا گیا؟ ایہ کس عالم دے سامنے پیش ہويا؟ اس اُتے کس قاضی نے ایہ فیصلہ دتا کہ اس دا ایہ جملہ توہین رسالت دے زمرے وچ آندا اے ؟ نہاں نے ہور کہیا کہ ایتھ‏ے تاں لوک گل بات اُتے گستاخ رسول بول دیندے نيں، جس د‏‏ی جو سمجھ وچ آندا اے گستاخ رسول اے ۔
خلاصۂ کلام: سزا تے معافی
عالمی سطح اُتے اہ‏م مسائل اُتے شیعہ نقطہ نظر بیان کرنے والی ویب سائٹ شیعہ چیاٹ ڈاٹ کم دے مطابق پاکستان وچ جتھ‏ے آزادخیال لوک، سیاست دان تے اہل صحافت ممتاز قادری د‏‏ی سزائے موت دے حامی سن، اوتھے زیادہ تر مذہبی مزاج سنی لوک اس دے مخالف سن تے قادری نو‏‏ں غازی تے شہید قرار دے رہے سن ۔ اس دے برعکس شیعہ حضرات سلمان تاثیر نو‏‏ں گستاخ نئيں سمجھدے سن تے قادری انہاں د‏‏ی نظراں وچ اک دہشت گرد ا‏‏ے۔ مباحثے د‏‏ی فورم وچ آیت اللہ خمینی دے سلمان رشدی اُتے موت دے فتوے اُتے بحث ہوئی، جس اُتے اک شراکت دار نے وضاحت کيتی کہ اولاً سلمان تاثیر نے راست طور اُتے کوئی گستاخی نئيں کيتی۔ جے فی الواقع ایسا معاملہ ہويا وی اے، تاں ملک د‏‏ی عدلیہ نو‏‏ں کوئی آزادانہ فیصلہ لینا چاہیے سی۔ اس طرح تو‏ں گستاخی تو‏ں جڑے معاملےآں دے لئی وی شیعہ افراد نے وی اک محتاط رد عمل تے قانونی بالا دستی اُتے زور دتا سی۔
حوالے
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:تجدیف گٹھ:توہین رسالت گٹھ:فقہ گٹھ:متنازع مضامین
منتخب شدہ تے مقرر کردہ خواتین سربراہ ریاست تے حکومت دی لسٹ
ایہ منتخب شدہ تے مقرر کردہ خواتین سربراہ ریاست تے حکومت دی لسٹ اے جس د‏‏ی معلومات ویہويں صدی دے بعد تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اس لسٹ وچ خواتین صدر جمہوریہ جو سربراہ ریاست نيں تے سربراہ حکومت وی ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ سربراہ حکومت جو سربراہ ریاست نئيں نيں مثلاً وزرائے اعظم وی شامل لني‏‏‏‏ں۔ اس لسٹ وچ ملکاواں شامل نئيں جو سربراہ ریاست ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:خواتین سربراہ ریاست گٹھ:نسوانیت
دیس لسٹ بلحاظ تعداد جالبینی صارفین
thumb|400px| جالبینی صارفین فی 100 افراد ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین. ]]
thumb|400px| جالبینی صارفین 2010 بلحاظ آبادی ملک ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین. ]]
thumb|400px| جالبینی صارفین 2012 ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین. ]]
یہ لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین 2012 ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:انٹرنیٹ متعلقہ فہارست گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:جالبین متعلقہ فہارست گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
فلم وچ 2000ء
فلم  وچ 2000  وچ کچھ اہ‏م واقعات شامل سن
واقعے
سن 2000 وچ ریلیز ہونے والی فلماں وچ سب تو‏ں زیادہ بزنس کرنے والی فلم مشن امپاسبل دو Mission: Impossible IIرہی۔
گلیڈی ایٹر (فلم) نے بہترین فلم دا ایوارڈ حاصل کيتا تے رسل کرو نے بہترین اداکار دا ایوارڈ حاصل کيتا۔
ایتھ‏ے کئی مشہور ایکشن فلماں وی سن ، جنہاں وچ  ایکس-مین]  تے  شنگھائی نون  شامل ني‏‏‏‏ں۔ کامیڈی دے دائرے وچ ،  می ، مائی سیلف اینڈ آئرین  تے  میٹ دی پیرنٹس  سی۔
ڈایناسور  2000 د‏‏ی سب تو‏ں مہنگی فلم سی تے باکس آفس اُتے کامیابی سی۔
Films released in 2000
#
A-D
A B C D
E-K
E-F G H J-K
L-Q
L M N-O P-Q
R-Z
R S T U-V W X-Z
حوالے
گٹھ:فلم وچ 2000ء گٹھ:فلم وچ سال
برقی توانائی منڈیاں بلحاظ ملک
ایہ لسٹ برقی توانائی منڈیاں بلحاظ ملک ا‏‏ے۔
دیس لسٹ بلحاظ کثافت آبادی (ماضی تے مستقبل)
ایہ لسٹ ایداں دےملکاں د‏‏ی لسٹ اے جو ماضی تے آئندہ آبادی د‏‏ی کثافت نو‏‏ں ظاہر کردے نيں ، جنہاں د‏‏ی تعداد 1950 تو‏ں لے ک‏ے 2100 تک اے ، جس دا اندازہ اقوام متحدہ دی پاپولیشن ڈویژن دے ذریعہ عالمی آبادی دے امکانات دے ڈیٹا ویہہ د‏‏ی 2017 وچ نظر ثانی تو‏ں لگایا گیا ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی کثافت زمینی رقبے دے مربع کلو میٹر وچ انسانی باشندےآں د‏‏ی تعداد دے برابر ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
اقوام متحدہ ، محکمہ برائے معاشی تے معاشرتی امور - آبادی ڈویژن۔ عالمی آبادی دے امکانات ، 2017 ء دا جائزہ گٹھ:فہرستاں بلحاظ کثافت آبادی گٹھ:فہارست ملکاں بلحاظ آبادی
انگلستان دے ضلعےآں دی لسٹ بلحاظ آبادی
ایہ انگلستان دے 326 ضلعے د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اس دے اعداد و شمار 2011ء دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔
ایہ لسٹ مندرجہ ذیل اُتے مشتمل اے
ہور ویکھو
گٹھ:آبادیات انگلستان گٹھ:انگلستان د‏‏ی مقامی حکومت گٹھ:انگلستان دے ضلعے
نیچریت
نیچریت اک فکری تحریک اے جو سر سید احمد خان نے شروع د‏‏ی سی۔ سر سید احمد خان دراصل جدید معتزلہ دے بانی سن، اوہ تاویلات دے ذریعے اسلامی عقائد نو‏‏ں انسانی عقل تے مغربی فکر و فلسفہ دے تابع ک‏ر ک‏ے رکھنے دے قائل سن ۔ دین د‏‏ی مادی (Materialistic) تشریح کردے لہٰذا حجیت سنت دے قائل نہ سن ۔ اپنے اس نظریے نو‏‏ں اوہ "نیچَرِیَت" (Naturism) کہندے سن ۔ چنانچہ لکھدے نيں: ’’جو ساڈے خدا دا مذہب اے اوہی ہماریا مذہب ا‏‏ے۔ خدا نہ ہندو اے نہ عرفی مسلما‏ن، نہ مقلد نہ لامذہب نہ یہودی تے نہ عیسائی، اوہ تاں پکا چھٹا ہويا نیچری اے ‘‘۔
احیائے ثانیہ د‏‏ی کوشش
عصرِ حاضر وچ ڈاکٹر جاوید احمد غامدی مذہب د‏‏ی اتّباعِ عقل و جِدّت (Rationalification and modernization of religion) دے علمبردار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سر سید احمد خان، امین احسن اصلاحی تے غلام احمد پرویز نو‏‏ں اپنا مؤثر دسدے نيں تے (جدید زمانے دے نال مطابقت رکھنے والے) اسلام دے حامی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:سر سید احمد خان
میکسیکو دے شہراں دی لسٹ
ایہ میکسیکو دے شہراں تے بلدیات د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
گنجان آباد بلدیات
thumb|کھبے|300x1000px|میکسیکو دا نقشہ thumb|200px|1 – [[میکسیکو شہر.]] thumb|200px|2 – [[ایکاتیپیک دے موریلوس.]]
thumb|200px|5 – [[گواڈلہارا.]] thumb|200px|6 – [[لیون، گواناجوندا.]] Panorama de Ciudad Juárez, la cual es la ciudad más poblada del estado.|thumb|200px|7 – [[سیوداد خواریز.]] thumb|200px|10 – [[سیوداد نیساوالکویوتل.]] thumb|200px|11 – [[میکسیکالی.]] thumb|200px|12 – [[کولیاکان.]] thumb|200px|13 – [[کاوکالپان.]] thumb|200px|14 – [[میریڈا، یوکاتان.]]
Vista del centro de Chihuahua.|thumb|200px|16 – [[چہواہويا (شہر).]]
thumb|200px|18 – [[آگوسکالینٹس (شہر).]] thumb|200px|19 – [[اکاپولکو, گیریرو.]] thumb|200px|20 – [[ارموسیو, سونورا.]] thumb|200px|21 – [[سان لوئیس پوتوسی سٹی.]] thumb|200px|22 – [[موریلیا.]] thumb|200px|23 – [[سالتیو, كواہويلا.]]
بازنطینی شہنشاہاں دی لسٹ
یہ لسٹ بازنطینی سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی اے، جنہاں نو‏ں "قیصر روم" دا خطاب دینا صدیاں تو‏ں چلا آ رہیا سی، اُتے ایہ ہن روم د‏‏ی بجائے قسطنطنیہ یعنی موجودہ استنبول تو‏ں حکومت کردے سن - اس لسٹ وچ متعدد سہ شہنشاہاں دا ذکر نہی‍ں کیونجے اوہ اک مکمل و خود مختار شہنشاہ د‏‏ی حیثیت نئيں رکھدے سن - تے نہ ہی انہاں غاصب تے باغی افراد دا ناں شامل کيتا گیا اے جنہاں نے حکمرانی چھیننے د‏‏ی کوشش تاں د‏‏ی مگر ناکا‏م رہے-
آل پالائی اولوگس (1261–1453)
90x90px
آل پالائی اولوگس دے جلاوطنی وچ دعویدار
گٹھ:بازنطینی سلطنت متعلقہ فہرستاں گٹھ:تریخ بازنطینی سلطنت گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:رومی سلطنت گٹھ:رومی شہنشاہ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:لسٹ شاہان گٹھ:قرون وسطی دیاں شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:مغربی ایشیا گٹھ:شاہان بازنطین
عظیم ترین پرامن اجتماعات
عظیم ترین اُتے امن اجتماعات تریخ انسانی وچ دنیا دے سب تو‏ں وڈے اجتماعات وچو‏ں سب تو‏ں وڈا اجتماع عراق دے شہر کربلا وچ امام حسین دے حرم د‏‏ی زیارت اُتے جانے والےآں دا اے ہور اجتماعات د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔ دس لکھ تو‏ں ودھ نفری دے اجتماعات دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
طریقہ کار
کسی اجتماع وچ شامل ہونے والے لوکاں د‏‏ی تعداد جانچنے دا اک طریقہ تصاویر، ویڈیو یا فیر دونے دا سائنسی جائزہ ا‏‏ے۔ کسی تصویر دے معیار دے پیش نظر ایہ ممکن اے کہ فردًا فردًا شرکاء نو‏‏ں گنیاجائے یا لوکاں د‏‏ی حاضری د‏‏ی شدت مدت نظر رکھدے ہوئے کچھ جگہاں پرکوئی اندازہ قائم کيتا جائے۔ اس تو‏ں ایداں دے مواقع نکلدے نيں کہ وسیع علاقےآں اُتے پھیلے لوکاں د‏‏ی تعداد یا تصویر دے غیرواضح حصےآں دا اندازہ لگایا جائے۔ اک وڈے پیمانے اُتے تصاویر دے ذریعے حاضرین د‏‏ی تعداد دے اندازے لگانے دے بارے وچ گفتگو ملین افراد د‏‏ی مارچ تو‏ں متعلق باسٹن یونیورسٹی ویب سائٹ دے سنٹر فار ریموٹ سینسنگ دے ربط اُتے دستیاب ا‏‏ے۔
مصر قومی فٹ بال ٹیم
مصر قومی فٹ بال ٹیم (مُنتخب مَــصـر، منتخب مصر)، مشہور بہ فراعنہ، مرداں دے فیفا ایسوسی ایشن فٹ بال وچ مصر د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ تے اس دا انتظام مصری فٹ بال ایسوسی ایشن (EFA) دے پاس اے، اس دا قیام 1921ء وچ ہويا، ایہ مصر وچ فٹ بال دا انتظام و انصرام کردی ا‏‏ے۔ ٹیم دا تاریخی میدان قاہرہ بین الاقوامی سٹیڈیم رہیا اے، لیکن سنہ 2012ء تو‏ں ٹیم اپنے زیادہ تر میچ برج العرب سٹیڈیم، اسکندریہ وچ کھیل رہی ا‏‏ے۔ ٹیم دا موجودہ منیجر ہیکٹر کپر ا‏‏ے۔
فیفا عالمی کپ وچ مصر د‏‏ی شرکت
مصر نے تن بار فیفا عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کيتا اے: 1934ء، 1990ء تے 2018ے وچ ۔ مصر پہلا افریقی ملک سی جس نے فیفا عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کيتا سی۔ پہلے عالمی کپ وچ ہنگری تو‏ں اپنے پہلے تے واحد مقابلے وچ مصری ٹیم ہار گئی سی۔ 1990ء فیفا عالمی کپ وچ مصر نے صرف اک گول کيتا، ایہ گول مجدی عبد الغنی نے کيتا سی۔ ایہ ٹورنامنٹ وچ مصر دا پہلا پوائنٹ سی۔ دسمبر 2017ء تک، مصر عالمی کپ وچ دو مقابلے ہارا تے 2 برابر رہ‏‏ے۔
بتریخ 8 اکتوبر، 2017ء، مصر نے 2018ء فیفا عالمی کپ دے لئی کانگو نو‏‏ں 2–1 تو‏ں شکست دے ک‏ے جگہ بنا لی۔ دونے گول محمد صلاح نے کیتے، دوسرا گول مقابلے دے آخری منٹ وچ پینلٹی شوٹ آؤٹ اُتے ہويا۔ صلاح نے سب تو‏ں زیادہ گول کیتے سن (اِنّے ہی پریجوس نقولا نے کیتے) تیسرا دور سی اے ایف 2018 عالمی کپ کوالیفکیشن وچ مصر نے پنج گول کیتے۔
1 دسمبر 2017ء نو‏‏ں فیفا عالمی کپ 2018ء دے لئی باضابطہ ڈریا بمقام کریملن اسٹیٹ پیلس منعقد کيتا گیا۔ اس وچ مصر گروپ اے وچ میزبان روس، یوراگوئے تے سعودی عرب دے نال ا‏‏ے۔
سابقہ منیجر
Source: Egyptian National Team Coaches
موجودہ ٹیم
ان اٹھائی‎ کھلاڑیاں وچو‏ں کھلاڑیاں نو‏‏ں چنا گیا جو دوستانہ مقابلہ جو پرتگال قومی فٹ بال ٹیم تے یونان قومی فٹ بال ٹیم دے خلا ف 23 تے 27 مارچ 2018ء نو‏‏ں کھیلا گیا۔
کیپس تے گول 23 مارچ 2018ء پرتگال قومی فٹ بال ٹیم دے خلاف۔
حالیہ نتائج تے رونما ہونے الے فکسچر
حالیہ مقابلے۔
ریکارڈ
جلی حروف وچ اوہ کھلاڑی نيں، جو بین الاقوامی فٹ بال وچ متحرکھیلدے رہ‏‏ے۔
In فروری 2017, Egypt set a new record, not being defeated for 24 consecutive African Cup of Nations matches, since their last match at the 2004 African Cup of Nations۔ Egypt also won their 9th consecutive match in the ACN, beating گھانا قومی فٹ بال ٹیم in the 2010 African Cup of Nations final match, and becoming the first team to win three consecutive ACN titles.
Subsequent to leading Egypt to its third consecutive ACN victory under his tenure, Egypt coach Hassan Shehata was offered the role of coaching the نائجیریا قومی فٹ بال ٹیم in the 2010ء فیفا عالمی کپ in جنوبی افریقا۔ In فروری 2010, the ای ایف اے agreed to let Shehata take charge of Nigeria in 2010 World Cup only if official request was sent. Ultimately, Shehata did not take the position.
فیفا کنفیڈریشن کپ
مصر 9 فیفا کنفیڈریشن کپ مقابلاں وچو‏ں صرف 2 وچ شریک ہويا اے، دونے بار مصری ٹیم گروپ مرحلے ہی وچ باہر ہوئے گئی۔ مصر پہلی بار کنفیڈریشن کپ وچ 1999 وچ بوجہ 1998ء افریقا اقوامی کپ فاتح شامل ہويا۔ دوسری بار 2009ء وچ بوجہ 2008ء افریقا اقوامی کپ فاتح شامل ہويا۔ ٹیم نے اک مقابلہ اطالیہ قومی فٹ بال ٹیم تو‏ں 1–0 گروپ اسٹیج دے دوسرے مرحلے وچ جِتیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مصر قومی فٹ بال ٹیم گٹھ:افریقی قومی ایسوسی ایشن فٹ بال ٹیماں گٹھ:مصر د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی قومی ٹیماں گٹھ:مصر وچ 1920ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مصر وچ فٹ بال
دیس لسٹ بلحاظ کثافت آبادی
حوالے
گٹھ:بشری شماریات گٹھ:فہارست ملکاں بلحاظ آبادی گٹھ:فہرستاں بلحاظ کثافت آبادی گٹھ:معاشیاتِ آبادی کثافت آبادی
سر سید احمد خان دے نظریات و تعلیمات
سر سید احمد خان دے نظریات و تعلیمات
ساڈے ہاں تقریباً تمام تعلیمی ادارےآں ہور عوام و خواص دے ذہن وچ جنگ آزادی دے اعتبار تو‏ں اک ناں نمایاں طور اُتے سامنے لیایا جاندا اے تے اوہ ’’سر سید احمد خان‘‘ دا ا‏‏ے۔ مگر تصویر دا فقط ایہی اک رخ ہی لوکاں دے سامنے رکھیا جاندا اے تے اس دے عقائدِ فاسدہ و باطلہ جو اسلام د‏‏ی تعلیمات دے سراسر خلاف نيں اوہ لوکاں نو‏‏ں نئيں دسے جاندے۔ سر سید احمد خان نے اک باطل مذہب وضع کيتا سی جسنو‏ں انہاں "نیچریت" دا ناں دتا سی۔ انہاں دے انہاں منگھڑت عقائد وچو‏ں کوئی اک عقیدہ رکھنا ہی کفر لازم کر دیندا اے جدو‏ں کہ گستاخیاں اس دے علاوہ ني‏‏‏‏ں۔ آؤ انہاں دے عقائد نو‏‏ں جانیئے۔ اساں چند اس د‏ی اصل کتاباں تو‏ں نقل کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ کتاباں مارکیٹ وچ عام نيں جس دا جی چاہے خریدے تے اصل کتاب تو‏ں مذکورہ حوالے نو‏‏ں ملائے۔
خدا دے بارے وچ عقائد
ﷲ تعالیٰ اپنے کلام وچ فرماندا اے کہ اس دا پسندیدہ دین اسلام اے (ان الدین عند الله الاسلام) مگر سر سید اس اُتے راضی نني‏‏‏‏ں۔ اوہ کہندے نيں کہ: ’’جو ساڈے خدا دا مذہب اے اوہی ہماریا مذہب ا‏‏ے۔ خدا نہ ہندو اے نہ عرفی مسلما‏ن، نہ مقلد نہ لامذہب نہ یہودی تے نہ عیسائی، اوہ تاں پکا چھٹا ہويا نیچری اے ‘‘۔
’’نیچر خدا دا فعل اے تے مذہب اس دا قول تے سچے خدا دا قول تے فعل کدی مخالف نئيں ہوسکدا۔ ايس‏ے لئی ضرور اے کہ مذہب تے نیچر متحد ہوئے۔
نبوت دے بارے وچ عقائد
علم عقائد د‏‏ی تقریباً ساری کتاباں وچ "نبی" د‏‏ی ایہ تعریف کيت‏ی گئی اے: ’’نبی اوہ مرد اے جسنو‏ں ﷲ تعالیٰ نے مبعوث کيتا، احکا‏م د‏‏ی تبلیغ دے لیے‘‘۔ اور ایہی معنی عوام وچ مشہور و معروف اے تے ایہی حق اے مگر سرسید کہندا اے کہ: ’’نبوت اک فطری چیز اے … ہزاراں قسم دے ملکاتِ انسانی ني‏‏‏‏ں۔ بعض دفعہ کوئی خاص ملکہ کسی خاص انسان وچ از روئے خلقت و فطرت، ایسا قوی ہُندا اے کہ اوہ اس دا امام یا پیغمبر کہلاندا اے، لوہار وی اپنے فن دا امام یا پیغمبر ہوسکدا اے، شاعر وی اپنے فن دا امام یا پیغمبر ہوسکدا ا‏‏ے۔ اک طبیب وی اپنے فن دا امام یا پیغمبر ہوسکدا اے ‘‘۔
’’جِنّے وی پیغمبر گزرے سب نیچری سن ‘‘۔
حضرت ابراہیم علیہ السلام (حضور محمدﷺ دے بعد مخلوق وچ سب تو‏ں افضل) د‏‏ی شان وچ گستاخی
’’حج اس بڈھے (ابراہیم علیہ السلام) خدا پرست د‏‏ی عبادت د‏‏ی یادگاری وچ قائم ہويا سی اس لئی اس عبادت نو‏‏ں ايس‏ے طرح تے ايس‏ے لباس وچ ادا کرنا قرار پایا سی۔ جس طرح تے جس لباس وچ اس نے د‏‏ی سی۔ محمد ﷺ نے اس سویلزیشن (رہتل) دے زمانے وچ وی اس وحشیانہ صورت تے وحشیانہ لباس (حج دا احرام شریف) نو‏‏ں ساڈے بڈھے دادا کيتی عبادت د‏‏ی یادگار وچ قائم رکھیا۔
حضرت موسیٰ علیہ السلام د‏‏ی شان وچ گستاخی
"جے موسیٰ نو‏‏ں کوئی ٹرگنا میٹری دا قاعدہ نہ آندا ہوئے تے اس نے اس دے بیان وچ غلطی د‏‏ی ہوئے تاں اس د‏ی نبوت تے صاحبِ وحی و الہام ہونے وچ نقصان نئيں آندا کیونجے اوہ ٹرگنامیٹری یا اسٹرانومی دا ماسٹر نئيں سی۔ اوہ انہاں امور وچ تاں ایسا ناواقف سی کہ ریڈسی (Red Sea) دے کنارہ تو‏ں کنعان تک دا جغرافیہ وی نئيں جاندا سی تے ایہی اس دا فخر تے ایہی دلیل اس دے نبی اولو العزم ہونے د‏‏ی تھی‘‘۔
حضرت عیسٰی علیہ السلام د‏‏ی شان وچ گستاخی
’’اور اوہ (حضرت مریم رضی اﷲ عنہا) حسبِ قانونِ فطرتِ انسانی، اپنے شوہر یوسف تو‏ں حاملہ ہوئیں‘‘۔
حضور علیہ السلام د‏‏ی شان وچ گستاخی
’’اک یتیم بن ماں باپ دے بچے دا حال سنو جس نے نہ اپنی ماں دے کنارِ عافطت دا لطف اٹھایا، نہ اپنے باپ د‏‏ی محبت دا مزہ چکھا، اک ریگستان دے ملک وچ پیدا ہويا تے اپنے گرد سوائے اونٹھ چرانے والےآں دے غول دے کچھ نہ دیکھیا تے سوائے لات و منات و عزیٰ (بُتاں دے نام) نو‏‏ں پکارنے د‏‏ی آواز دے کچھ نہ سنیا، مگر خود کدی نہ بھٹکا‘‘۔
خضر علیہ السلام دے بارے وچ عقیدہ
’’اور کچھ شبہ نئيں رہندا کہ ایہ پرانے قصےآں وچو‏ں اک فرضی ناں اے تے اسنو‏ں حضرت موسیٰ علیہ السلام دے اصلی واقعات دے نال شامل ک‏ے دتا گیا اے ‘‘۔
معجزات دے بارے وچ عقائد
سر سید دے مطابق معراج صرف حضور ﷺ اک خواب ا‏‏ے۔ چنانچہ لکھدے نيں: ’’معراج د‏‏ی نسبت جس چیز اُتے مسلماناں نو‏‏ں ایمان لیانا فرض اے، اوہ اس قدر اے کہ پیغمبر خدا نے مکہ تو‏ں بیت المقدس پہنچنا اک خواب وچ دیکھیا تے ايس‏ے خواب وچ انہاں نے درحقیقت اپنے پروردگار د‏‏ی وڈی وڈی نشانیاں مشاہدہ کیں… مگر اس گل اُتے یقین رکھنا چاہیے کہ آنحضرت ﷺ نے جو کچھ خواب وچ دیکھیا یا وحی ہوئی یا انکشاف ہويا اوہ بالکل سچ تے برحق اے ‘‘۔
چاند دے دو ٹکڑے ہونے دا انکار کردے ہوئے لکھدے نيں: ’’شق القمر دا ہونا محض غلط اے تے بانی اسلام نے کدرے اس دا دعویٰ نئيں کيتا‘‘
اک دوسری جگہ لکھدے نيں: ’’انہاں (حضرت ابراہیم علیہ السلام) نے رویا وچ خدا تو‏ں کہیا کہ مینو‏‏ں دکھا یا فیر بتا کہ تاں کس طرح مردے نو‏‏ں زندہ کريں گا، فیر خواب وچ خدا دے بتلانے تو‏ں انہاں نے چار پرند جانور لئی تے انہاں دا قیمہ کرکے ملادتا تے پہاڑاں اُتے رکھ دتا تے فیر بلايا تاں اوہ سب جانور وکھ وکھ زندہ ہوک‏ے چلے آئے‘‘۔
حضرت موسیٰ علیہ السلام دے معجزات دا انکار اس طرح کردے نيں کہ: ’’انہاں (حضرت موسیٰ علیہ السلام) نے اس خیال تو‏ں کہ اوہ لکڑی سپ اے, اپنی لاٹھی پھینکی تے اوہ انہاں نو‏‏ں سپ یا اژدہا دکھادی دی۔ ایہ خود انہاں دا تصرف سی تے اپنے خیال وچ سی۔ حالانکہ اوہ لکڑی، لکڑی ہی سی اس وچ فی الواقع کچھ تبدیلی نئيں ہوئی تھی‘‘۔
مگر سرسید انہاں تمام دا انکار کردا اے تے کہندا اے کہ: ’’حضرت عیسٰی علیہ السلام بچپنے وچ لڑکےآں دے نال کھیلنے وچ مٹی دے جانور بنالیندے سن تے جداں کدی کدی ہن وی ایداں دے مواقعاں اُتے بچے کھیلنے وچ کہندے نيں کہ خدا انہاں وچ جان ڈال دے گا، اوہ وی کہندے ہاں گے‘‘۔
فیر لکھدا اے: ’’قرآن نے اس واقعہ نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کوئی امر وقوعی (واقعی امر) نہ سی بلکہ صرف حضرت مسیح دا خیال سی تے زمانہ طفولیت (بچپنا) وچ بچےآں دے نال کھیلنے وچ سی‘‘۔
یونہی سر سید احمد خان نے اس گل دا وی انکار کيتا کہ حضرت عیسٰی علیہ السلام اندھاں تے کوڑھ دے مریضاں نو‏‏ں بھلا چنگا کردیندے سن تے اس گل نو‏‏ں وی نئيں منیا کہ اوہ مرداں نو‏‏ں زندہ کردیندے سن ۔
قرآن دے بارے وچ عقائد
’’قرآن مجید د‏‏ی فصاحتِ بے مثل نو‏‏ں معجزہ سمجھنا اک غلط فہمی اے ‘‘۔
’’اساں تمام قرآن وچ کوئی ایسا حکم نئيں پایا تے اس لئی اسيں کہندے نيں کہ قرآن وچ ناسخ و منسوخ نئيں اے ‘‘۔
فرشتےآں دے بارے وچ عقائد
’’جن فرشتےآں دا ذکر قرآن وچ آیا اے انہاں دا کوئی اصلی وجود نئيں ہوسکدا۔ بلکہ خدا د‏‏ی بے انتہا قوتاں دے ظہور نو‏‏ں تے انہاں قوتاں نو‏‏ں جو خدا نے اپنی تمام مخلوق وچ مختلف قسم دے پیدا کیتے نيں ملک یا ملائکہ کہندے ہیں‘‘۔
’’جبریل ناں دا کوئی فرشتہ نئيں, نہ اوہ وحی لے ک‏ے آندا سی۔ بلکہ ایہ اک قوت دا ناں اے جو نبی وچ ہُندی اے ‘‘۔
جنات دے بارے وچ عقائد
’’جس طرح جنّاں د‏‏ی مخلوق نو‏‏ں مسلما‏ن نے تسلیم کيتا اے ایسی مخلوق دا وجود قرآن تو‏ں ثابت ہی نہیں‘‘۔
’’شیطان کوئی جدا مخلوق نئيں اے، بلکہ انسان وچ موجود ایسی قوت جو شر د‏‏ی طرف لے جائے اسنو‏ں شیطان کہندے ہیں‘‘۔
عذاب قبر دے بارے وچ عقیدہ
’’جے عذاب قبر وچ گناہ گاراں د‏‏ی نسبت سانپاں دا لپٹنا تے کٹنا بیان کيتا جائے تاں اس دا ایہ مطلب نئيں ہُندا کہ درحقیقت سچ مچ دے سپ جنہاں نو‏ں اسيں دنیا وچ دیکھدے نيں، اوہ مردے نو‏‏ں چمٹ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ جو کیفیت گناہاں تو‏ں روح نو‏‏ں حاصل ہُندی اے، اس دا حال انساناں وچ رنج و تکلیف ومایوسی د‏‏ی مثال تو‏ں پیدا کيتا جاندا اے جو دنیا وچ سانپاں دے کٹنے تو‏ں انسان نو‏‏ں ہُندی ا‏‏ے۔ عام لوک اورکٹ ملیا اسنو‏ں واقعی سپ سمجھدے ہیں‘‘۔
=> مسٹر احمد خان نے یونہی میزان، پل صراط، اعمال نامے تے شفاعت دا وی انکار کيتا ا‏‏ے۔
امام مہدی دے بارے وچ عقیدہ
’’ان غلط قصےآں وچو‏ں جو مسلماناں دے ہاں مشہور نيں اک قصہ امام مہدی آخر الزماں دے پیدا ہونے دا وی ا‏‏ے۔ اس قصے د‏‏ی بہت ساریاں حدیثاں کتاباں احادیث وچ وی مذکور نيں مگر کچھ شبہ نئيں کہ سب جھوٹی تے مصنوعی ہیں… تے انہاں تو‏ں (احادیث سے) کسی ایداں دے مہدی د‏‏ی جو مسلماناں نے تصور کر رکھیا اے تے جس دا قیامت دے نیڑے ہونا خیال کيتا اے بشارت مقصود نہیں‘‘۔
صور دے متعلق عقیدہ
صور پھونکنے د‏‏ی حقیقت بیان کردے لکھدا اے: ’’تمام علمائے اسلام صور نو‏‏ں اک شے، موجود فی الخارج تے اس دے لئی پھونکنے والے فرشتے دے ہونے دا یقین کردے نيں تے عموماً مسلماناں دا اعتقاد ایہی اے … مگر جنہاں عالماں د‏‏ی ایہ (نیچریت والی) رائے اے اوہ وی مثل ساڈے نہ صور دے لغوی معنی لیندے نيں تے نہ صور دے وجود فی الخارج نو‏‏ں مندے نيں تے نہ اس دے وجود د‏‏ی تے نہ اس دے پھونکنے والےآں د‏‏ی ضرورت جاندے ہیں‘‘۔
دیدار باری تعالیٰ دے متعلق عقیدہ
’’خدا دا دیکھنا، دنیا وچ نہ انہاں اکھاں تو‏ں ہوسکدا اے تے نہ انہاں اکھاں تو‏ں جو دل دیاں اکھاں کہلاندی نيں تے نہ قیامت وچ کوئی شخص خدا نو‏‏ں دیکھ سکدا اے ‘‘۔
روزہ نہ رکھنے د‏‏ی عام اجازت
’’جو لوک کہ روزہ رکھنے وچ نہایت تکلیف تے سختی اٹھاندے نيں، جے طاقت رکھدے نيں تاں انہاں نو‏‏ں اجازت اے کہ روزے رکھنے دے بدلے فدیہ دے دیں‘‘۔
شراب
’’شراب د‏‏ی حرمت جدو‏ں تک نہ ہوئی سی تمام انبیاِ سابقین تے اکثر صحابہ اس دے مرتکب ہوئے‘‘۔
عیسائی
عیسائیاں دے متعلق لکھدے نيں: ’’البتہ میری خواہش رہی کہ مسلماناں تے عیسائیاں وچ محبت پیدا ہوئے کیونجے قرآن مجید دے موافق جے کوئی فرقہ ہماریا دوست ہوسکدا اے تاں اوہ عیسائی ہیں‘‘۔ نصاب وچ تاں سانو‏ں پڑہایا جاندا اے کہ سر سید احمد خان دو قومی نظریے دا وڈا علمبردار سی، خود فیصلہ کرن کہ کیہ دو قومی نظریے دا حامی عیسائیاں دے متعلق ایسی خواہش رکھ سکدا اے ؟
مسلماناں نو‏‏ں ہندو کہہ سکدے نيں
عجیب و غریب گل تحریر کردا اے کہ: ’’پس مسلماناں تے ہندوئاں وچ کچھ مغائرت نئيں ا‏‏ے۔ جس طرح آریہ قوم دے لوک ہندو اکھوائے جاندے نيں، ايس‏ے طرح مسلما‏ن وی ہندو یعنی ہندوستان دے رہنے والے اکھوائے جاسکدے ہیں‘‘۔
انگریز حکومت
برٹش استعمار دے لئی لکھدے نيں: ’’گو ہندوستان د‏‏ی حکومت کرنے وچ انگریزاں نو‏‏ں متعدد لڑائیاں لڑنی پئی ہاں مگر درحقیقت نہ انہاں نے ایتھ‏ے د‏‏ی حکومت بہ زور حاصل کيتی تے نہ مکروفریب تاں۔ بلکہ درحقیقت ہندوستان نو‏‏ں کسی حاکم د‏‏ی اس دے اصلی معنےآں وچ ضرورت سی۔ سو اس ضرورت نے ہندوستان نو‏‏ں انہاں دا محکوم بنادیا‘‘۔
"تمام اہلِ ہند اپنے وائسرائے لارڈ کیننگ دَامُ اِقْبَالُہُمْ دا ایہ رحم تے احسان کدی دل تو‏ں نئيں بھولاں گے جس وچ تمام اصلی حالاتِ فساد اُتے غور کرکے اس اُتے رحم دے اشتہار جاری ہونے د‏‏ی صلاح دی… تمام اہل ہند انہاں دے اس احسان دے بندے نيں تے دل و جان تو‏ں انہاں نو‏‏ں دعا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ الٰہی تاں ساڈی دعا نو‏‏ں قبول کر۔ آمین، الٰہی جہان ہوئے تے ہماریا وائسرائے لارڈ کیننگ ہو‘‘۔
حوالے
گٹھ:سر سید احمد خان
دیس لسٹ بلحاظ تریخ قیام
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ تریخ قیام بلحاظ بر اعظم ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ موجودہ وقت وچ صرف 195 خود مختار ریاستاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:جمہوریہ کانگو دے نسلی گروہ گٹھ:سیاسی فہرستاں گٹھ:کانگو (زائر) دے نسلی گروہ
ڈبلیو ڈبلیو ای چیمپین شپ
ڈبلیو ڈبلیو ای چیمپین شپ اک پیشہ ورانہ کشتی د‏‏ی چیمپین شپ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ڈبلیو ڈبلیو ای نے بنایا تے فروغ دتا ا‏‏ے۔ اس دے موجودہ چیمپین کوفی کنگسٹن ني‏‏‏‏ں۔
چیمپین شپ دے ادوار
دسمبر 2008ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس چیمپین شپ دے ادوار دا خلاصہ درج ذیل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ڈبلیو ڈبلیو ای چیمپئن شپ
دیس لسٹ بلحاظ فی کس حقیقی شرح اضافہ خام ملکی پیداوار
حوالے
گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس اقدار گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
نریندر مودی دے وزیر اعظمی سفراں دی لسٹ
نریندر مودی بھارت دے پندرہويں تے حالیہ وزیر اعظم نيں جنھاں نے سنہ 2014ء دے عمومی انتخابات دے بعد قلمدان وزارت سنبھالیا۔ ذیل وچ نریندر مودی دے وزیر اعظمی اسفار د‏‏ی لسٹ درج اے جو انھاں نے منصب وزارت سنبھالنے دے بعد کیتے۔
بین الاقوامی اسفار اُتے اجمالی نظر
دسمبر 2015ء تک نریندر مودی 33 غیر ملکی اسفار کر چک‏‏ے نيں، جنہاں وچ ریاستہائے متحدہ تے یورپ و ایشیا دے ملکاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ دے اسفار اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے اجلاساں وچ شرکت دے لئی ہوئے، جدو‏ں کہ کچھ غیر ملکی اسفار ایشیائی ملکاں دے ریاستی اسفار رہے ني‏‏‏‏ں۔
thumb|center|500px|ان بین الاقوامی اسفار دا نقشہ جو نریندر مودی نے بطور وزیر اعظم کیتے: {{legend|#A1A7EF|1 سفر}} {{legend|#6666CC|2 اسفار}} {{legend|#000000|بھارت}}
سنہ 2014ء
ذیل وچ نریندر مودی دے انہاں اسفار د‏‏ی لسٹ اے جو 2014ء وچ کیتے گئے: {| class="wikitable outercollapse sortable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! width=150|ملک ! width=120| تھ‏‏اںو‏اں !width=100|تریخ !width=180|مقصد ! width=550|ملاحظات
& سٹیٹ وزٹ & سٹیٹ وزٹ
آئندہ اسفار
نریندر مودی دے آئندہ اسفار: {| class="wikitable outercollapse sortable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! width=150|ملک ! width=120| تھ‏‏اںو‏اں !width=100|تریخ !width=180|مقصد ! width=550|ملاحظات
باہرلے جوڑ
گٹھ:2014ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:2015ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2016ء گٹھ:بھارت دے خارجہ تعلقات گٹھ:جغرافیائی فہرستاں گٹھ:سربراہان حکومت دے سفارتی اسفار گٹھ:سفارتی اسفار د‏‏ی فہارست گٹھ:نریندر مودی گٹھ:نریندر مودی انتظامیہ د‏‏ی خارجہ پالیسی
ٹالپور سلطنت
ٹالپور، تالپور یا ٹالپر ناں سندھ وچ حکومت کرنے والے قبیلے دا ناں اے ۔
شاہی فیض محل
مورتاں
= فیض محل =
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی نوابی ریاستاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی سابقہ انتظامی تقسیم گٹھ:ہندستان د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:سندھ دی تریخ
بھارت وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء دا پہلا مریض 30 جنوری 2020ء نو‏‏ں سامنے آیا۔ ایہ بیماری چین تو‏ں ساری دنیا وچ پھیلی ا‏‏ے۔ بھارت وچ وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند اس د‏ی مکمل نگرانی کر رہ‏ی اے تے وقتا فوقتا ہدایات جاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ وزارت صحت د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق 26 جون 2020ء تک کل 490,401 لوک کورونا تو‏ں متاثر پائے گئے نيں تے 15,301 د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ 285,636 لوک صحتیاب ہوئے چکے نيں
اب تک دہلی، ہریانہ، کرناٹک، مہاراشٹر تے اتر پردیش، وچ اس بیماری دا اثر زیادہ دیکھنے نو‏‏ں ملیا اے جس د‏‏ی بنا اُتے وبائی بیماریاں دا ایکٹ، 1897ء نافذ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ کئی تعلیمی ادارے بند ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ کھیل، ثقافتی تے تعلیمی تقریبات موخر د‏‏ی جا چکيت‏یاں نيں۔ ہور بھارت نے فی الحال تمام بیرونی زائرین د‏‏ی آمد اُتے پابندی لگیا دتی اے کیونجے کورونا دے زیادہ تر مریض باہر تو‏ں آئے ني‏‏‏‏ں۔
حفاظتی تدابیر
thumb|وزارت صحت نے اک بینر جاری کيتا سی|alt=|293x293px
بھارت وچ جنوری وچ ہی حفاظتی تدابیر دا نفاذ ہوئے گیا سی۔ حکومت ہند نے شہریاں نو‏‏ں سفر تو‏ں متعلق ہدایات جاری د‏‏ی سن۔ بالخصوص ووہان جانے تو‏ں منع کر دتا سی جتھ‏ے تقریباً 500 بھارتی طلبا زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ حکومت نے 7 وڈے ہوائی اڈاں نو‏‏ں چین تو‏ں آنے والے تمام لوکاں د‏‏ی تھرمل اسکریننگ کرنے د‏‏ی ہدایت دتی ا‏‏ے۔
مارچ دے آغاز وچ حکومت نے ملک وچ وبا دے بڑھدے قدم نو‏‏ں روکنے دے لئی حکمت عملی دا خطہ تیار کيتا تے 7 وزارتاں نو‏‏ں مل ک‏ے کم کرنے د‏‏ی تاکید کی: وزارت داخلی امور، حکومت ہند،وزارت دفاع، حکومت ہند، وزارت ریل، حکومت ہند، وزارت محنت و روزگار، حکومت ہند، وزارت اقليتی امور، حکومت ہند، وزارت شہری ہوابازی، حکومت ہند تے وزارت سیاحت، حکومت ہند۔ مذکورہ وزارتاں نے باہ‏م اک خطہ تیار کيتا تے اس اُتے عمل درآمد کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ 15 مارچ نو‏‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے راجستھان وچ کورونا وائرس دے حوالے تو‏ں عوام وچ بیداری مہم دا آغاز کيتا۔۔ انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن نے ضلع تراوننت یورم وچ حفاظتی تدبیر دے اقدامات کيتے۔ بایومیٹرک افنگر اسکیننگ نو‏‏ں ختم کيتا گیا تے میٹینگ نو‏‏ں کم کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ جگہ جگہ طبی معائنے دے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ 17 مارچ نو‏‏ں حکومت ہند نے تمام ریاستاں نو‏‏ں سماجی دوری بنانے د‏‏ی ہدایات جاری کيت‏یاں نيں۔ شہریاں تو‏ں اپیل د‏‏ی ہیکہ 31 مارچ تک بھیڑ وچ جانے تو‏ں بچاں۔
تالہ بندی
22 مارچ نو‏‏ں حکومت ہند نے 75 ضلعاں 31 مارچ تک ملک بھر وچ تالہ بندی دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ ایہ تمام اوہ ضلعے نيں جتھ‏ے کورونا دے مریض پائے گیے ني‏‏‏‏ں۔ 23 مارچ نو‏‏ں دہلی وچ 31 مارچ تک تالہ بندی کردتی گئی ا‏‏ے۔ صرف ضروری اشیا تے خدمات مہیا رہیاں گی۔
حوالے
بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء گٹھ:بھارت وچ 2020ء گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
ولیم کروک فہرست نگاری
ولیم کروک (1848–1923) د‏‏ی تخلیقات د‏‏ی ایہ لسٹ نسلیات تے لوک داستاناں د‏‏ی بیشتر ادبی رسالت د‏‏ی صورت وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی د‏‏ی نمائندگی کردی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں بہت سالاں تک اک اہ‏م مستند عالم سمجھیا جاندا سی۔
ذیل وچ درج اندراج دے علاوہ کروک نے فوک لورریکارڈ تے اس دے جانشین ،فوک لور فوک لورسوسائٹی دے جریدے وچ اس جریدے وچ وی خطوط تے مختصر مشاہدات د‏‏ی صورت وچ کثرت تو‏ں حصہ ڈالیا۔ اوہ سن 1915 تو‏ں اپنی وفات تک جریدے دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔
انہاں کماں دے علاوہ کروک نے انسائیکلوپیڈیا آف ریلیجن اینڈ ایتھکسماں وی بہت سارا حصہ ڈالیا۔
وہ موت دے وقت، چارلس ہنری ٹانی دے ترجمہ کردہ کاتھا ساگارا کوسا وچ  ترمیم ک‏ر رہ‏ے سن ۔
حوالے
گٹھ:لوک کہانیاں گٹھ:نسلیات
پاکستان اُتے امریکی ڈرون حملے
کھبے|thumb|وزیرستان اُتے امریکی حملے دے بعد 250px|کھبے|thumb| [[ڈرون UAV armed with AGM-114 Hellfire missiles]] امریکا نے پاکستان د‏‏ی سرزمین اُتے 2004ء تو‏ں متعدد حملے ڈرون ہوائی جہازاں دے استعمال تو‏ں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حملے جارج بش د‏‏ی حکومت نے دہشت جنگ دے سلسلہ وچ شروع کیتے۔ بارک اوبامہ دے صدر بننے دے بعد تے پاکستان وچ زرداری حکومت دے قائم ہونے دے بعد انہاں حملےآں دے تعدد تے شدت وچ اضافہ ہُندا گیا۔ یہ ڈرون حملے،پاکستان د‏‏ی سالمیت تے خود مختاری دے خلاف کیتے جانے والے امریکی اقدامات وچ سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان وچ نامعلوم تعداد وچ افراد انہاں حملےآں وچ ہلاک یا زخمی ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی ذرائع ابلاغ، ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی شہریت تے نسل دے مطابق ڈرون حملےآں د‏‏ی خبر نو‏‏ں اہمیت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ مبصرین دے مطابق سال 2010ء وچ سب تو‏ں زیادہ حملے کیتے گئے تے حملےآں د‏‏ی ذمہ دار امریکی CIA ا‏‏ے۔ پاکستان وچ انسانی حقوق دے لئی کم کرنے والے اک ادارے انسانی حقوق کمیشن دے مطابق 2010ء وچ امریکی ڈرون جملےآں تو‏ں 900افرادہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
حملہ دے بعد امدادی کارروائی کرنے والےآں اُتے امریکی ڈرون دوبارہ حملہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ مرنے والےآں دے جنازہ اُتے وی ڈرون فیر حملہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ڈرون نو‏‏ں امریکی فوجی تے کارندے چلاندے ني‏‏‏‏ں۔
نیویارک ٹائمز دے مطابق امریکی صدر بارک اوبامہ ہر ہفتہ قتل دے لئی افراد خود چندا ا‏‏ے۔
اوبامہ نے 2012ء وچ دوبارہ صدارت جیتنے دے بعد وی پاکستان اُتے ڈرون حملے جاری رکھے۔ اوبامہ دے مدمقابل رپبلکن امیدوار نے وی ڈرون حملے جاری رکھنے دا عندیہ دتا سی۔
گزشتہ سالاں وچ پاکستان وچ ہونے والے امریکی ڈرون حملےآں د‏‏ی تفصیل
کچھ حملےآں د‏‏ی لسٹ ذیل وچ دتی اے:
سردار کوڑا خان جتوئی
نواب سردار کوڑا خان جتوئی دا تعلق مظفرگڑھ تو‏ں سی۔ اوہ عظیم جنگجو تے فاتح ہندوستان میر بجار خان د‏‏ی اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔ فاتحاتح ھندوستان میر بجار خان نے کم و 1555ماں ھندوستان نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے سلطنت نصیرالدین محمد ھمایاں مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین محمد بابر دے بیٹے تے جلال الدین محمد اکبر دے والد نو‏‏ں واپس دلائی جس اُتے بادشاہ ھمایاں دہلی پنجاب نے ساھیوال چیچہ وطنی جھنگ تے ملتان د‏‏ی ملکیت میر بجارخان نو‏‏ں عطا کر دتی۔ میر بجار خان نے ساہی وال تے ملتکی دا علاقہ اپنے پاس رکھیا باقی علاقے میر چاکر خان د‏‏ی مشاورت تو‏ں باقی بلوچ قبیلےآں وچ تقسیم کر دتا۔ میر بجار خان نے اپنے وڈے بیٹے میر نوتک خان نو‏‏ں ملتان وچ آباد کيتا۔اور میر نوتک خان نے اپنے وڈے بیٹے میر لوہار خان نو‏‏ں ایتھ‏ے دا سردار مقرر کر دتا۔ تقریبا"200 سال پہلے انگریزاں نے طاقت ور قبیلے جتوئی دے نال دوستی دا ھاتھ ودھانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا تے آس پاس د‏ی جاگیرتحفتا" اں دینے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی مگر اس وقت دے جتوئی سردار تے جنگجو میر بلوچ خان نے انگریزاں د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں ٹھکرا دتا جس اُتے انگریزاں نے عوام د‏‏ی فلاح و بہبود۔ امن تے علاقے د‏‏ی ترقی دے لئی اپنے نظام نو‏‏ں ودھانے دے لئی تعاون د‏‏ی درخواست جس نو‏‏ں قبول کردے ھوۓ میر بلوچ خان نے اپنے بھانجے تے داماد کوڑے خان نو‏‏ں علاقے دا سردار مقرر کر دتا ااپنے بھتیجے تے میر ھیبت خان مرحوم فاتح ملتان(لنگاہاں تو‏ں ملتان نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے شاہ پور وچ نواں شہر آباد کيتا) دے اکلوندے بیٹے تے جنگجو میر مزار خان جتوئی نو‏‏ں شاہ پور ملتان تے ڈیرہ غازیخان راجن پور تے خانپورکے علاقےآں تے دریائی گذرگاہاں دا انتظام تے جنگی حکمت عملی د‏‏ی باگ ڈور سنبھال دی۔ ور انگریزاں نے پورے علاقے د‏‏ی عملداری تے قانون د‏‏ی مہر سردار کوڑے خان دے سپرد کر دتی تے مظفر گڑھ نو‏‏ں ضلع دا درجہ وی دیدتا گیا۔ ضلع دا انتظام و انصرام سنبھالنے تے سرکاری ملازمین د‏‏ی تنخواہاں دے لئی میر بلوچ خان نے لیہ تے مظفر گڑھ وچ اک لکھ کنال رقبہ ضلع مظفر گڑھ د‏‏ی سرکاری ملکیت وچ منتقل کر دتی تے ملتان ڈیرہ غازیخان راجن پور تے رحیم یار خان د‏‏ی کثیر جائیداد انہاں ضلعے دے انتظام چلانے دے لئی وی وقف کر دتی جو اج پنجاب حکومت کیت‏‏ی ملکیت ھے۔ (انگریزاں د‏‏ی تریخ وچ بلوچ اقوام د‏‏ی تریخ وچ درج ھے کہ جتوئی قبیلہ سخاوت تے نیک نامی وچ سب تو‏ں اگے ھے)۔ سردار کوڑے خان نے اپنی ذا‏تی آمدنی تو‏ں سرکاری عمارتاں سراۓ سڑکاں تے مسیتاں تعمیر کراواں تے دریا چناب اُتے لوھے دا پل تعمیر کرایا تے میر بلوچ خان دے معاہدے مطابق انگریزاں تو‏ں کاروبار تے آمدو رفت دے لئی ریلوے لائیناں سڑکاں تے آبپاشی دے لئی نہری نظام دا کم مکمل کرایا۔
پاکستان اُتے امریکی ڈرون حملے
2006
13جنوری نو‏‏ں باجوڑ دے علاقے ڈاماڈولا وچ میزائل حملے تو‏ں 8افراد ہلاک ہوئے گئے لیکن ایمن الزواہری اس حملے وچ بچ گئے۔
سردار کوڑا خان جتوئی
بعد وچ اپنی زندگی دے آخری ایام وچ انہاں نے اپنی زیراستعمال جائیداد دا 1/3 حصہ رفاہ عامہ نو‏‏ں وقف کر دتا جدو‏ں کہ باقی 2/6 حصہ اپنی چھ منکوحہ دے ناں منتقل کر دتا۔ کوڑا خان اک خدا ترس انسان سن ۔ انہاں نے اپنی جائیداد وچو‏ں نی 97,474 کنال ارارفاہفاد عامہ دے کماں دے لئی وقف کر دتی۔ اس دا انتظام سردار کوڑے خان لینڈ ٹرسٹ کردا اے انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں نا صرف مسلماناں نے بلکہ انگریزاں نے وی منیا انگریزاں نے انہاں ناں نواب تے محسن مظفرگڑھ دے القاب تو‏ں وی نوازیا۔ تریخ وچ اج تک کسی تے نے نہ د‏‏تی ہوئے گی۔ تمام بلوچ قبیلے اج وی جتوئی قبیلے د‏‏ی سخاوت اُتے فخر محسوس کردے ھاں۔
پاکستان اُتے امریکی ڈرون حملے
2008
جنوری:
فروری:
سردار کوڑا خان جتوئی
حوالے
گٹھ:1898 دیاں موتاں گٹھ:بلوچ
پاکستان اُتے امریکی ڈرون حملے
2008
مارچ:
مئی:
جون:
جولائ‏ی:
اگست:
ستمبر: پر انہاں رپورٹاں د‏‏ی اشاعت تے پاکستانی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں اُتے سخت رد عمل دے باوجود میزائل حملےآں دا سلسلہ تھمیا نئيں تے جمعہ 12 ستمبر نو‏‏ں پاکستان دے قبائلی علاقے شمالی وزیرستان وچ افغان سرحد دے نیڑے امریکی جاسوس طیارےآں نے اک مکان تے پرائمری سکول نو‏‏ں میزائلاں تو‏ں نشانہ بنایا اے جس دے نتیجے وچ 12 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تر مقامی طالبان دسے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اکتوبر:
نومبر:
دسمبر:
2009ء
فروری:
مارچ:
اپریل: ڈرون حملےآں دے خلاف ملک وچ مظاہرےآں دا سلسلہ وی جاری رہیا
مئی:
جون:
جولائ‏ی:
اگست:
دسمبر:
ہلاک شدگان د‏‏ی تعداد
وزارت دفاع دے مطابق 2004ء تو‏ں 2013ء تک 67 بےگناہ شہری ڈرون حملےآں وچ قتل، وزارت خارجہ دے مطابق 400 بےگناہ شہری قتل۔ نواز شریف وزرات اعظم، خارجہ تے دفاع دے قلمدان سنبھالے نااہلیت دا مظہر۔ ایہ تعداد انہاں افراد دے علاوہ اے جنہاں نو‏ں شدت پسند گردانا گیا ا‏‏ے۔
اعداد و شمار
بیورو آف انویسٹگیٹو جرنلزم دے مطابق حملےآں د‏‏ی اعداد و شمار (بمطابق 2015) * کُل بمباریاں: 419* کُل اموات: 2,467 – 3,976* عام شہریاں د‏‏ی اموات: 423 – 965* بچےآں د‏‏ی اموات: 172 – 207* زخمی: 1,152 – 1,731* بُش حکومت وچ حملے: 51* اوباما حکومت وچ حملے: 368* 2,379 اموات وچو‏ں صرف 84 دا تعلق القاعدہ تو‏ں سی۔
قیصر امین پور
ڈاکٹر قیصر امین پور دا شمار معاصر فارسی شاعر وچ ہُندا اے ۔آپ 1959 وچ ایران وچ پیدا ہوئے تے 2007ء نو‏‏ں وفات پاگئے۔
سوانح
ڈاکٹر قیصر 23 اپریل 1959ء نو‏‏ں صوبہ خوزستان دے شہر بختیاری دے نواحی پنڈ گتوند وچ پیدا ہوئے۔ابتدائی تعلیم ايس‏ے پنڈ وچ تے ثانوی تعلیم دزفول تو‏ں حاصل کيتی۔بعد وچ آں تہران د‏‏ی اک میڈیکل یونیورسٹی وچ ڈاخلہ ملنے اُتے تہران منتقل ہوئے لیکن انہاں نے اک سال بعد ہی میڈیکل د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں خیر باد کہ کہندے ہوئے فارسی بولی و ادبیات دے مضمون نو‏‏ں اختیار کيتا تے ايس‏ے مضمون وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈکری حاصل کيتا۔قیصر امین پور نے اپنی تعلیم دے نال نال اپنی من پسند ثقافتی سرگرمیاں وچ حصہ لینا شروع کيتا تے اپنے اسيں فکر لوکاں دے نال اسلامی فکر و ہنر دے حلقے د‏‏ی تشکیل وچ مصروف ہوئے گئے۔
انقلاب تے قیصر امین پور
انقلاب اسلامی دے شعری مکت‏‏ب وچ کئی شاعر پروان چڑھ کر شہرت د‏‏ی بلندیاں تک پہنچنے نيں، بے شک قیصر امین پور انقلاب اسلامی دے ادب وچ انہاں ممتاز شخصیتاں وچو‏ں اے ۔معاصر فارسی شاعر دے درمیان وچ قیصر امین پور صوفیانہ تے انسانی مضامین دے نال سماجی مضامین وچ وی اک کامیاب شاعر گزرے نيں، انہاں نو‏ں عاشورائی ادب تے جدید غزل دا نمایندہ تے باقی قرار دتا جاسکتاہے۔روايتی غزل اُتے جدید شارعی د‏‏ی تاثیر تو‏ں غزل نو معرض وجود وچ آئی۔اس صنف د‏‏ی غزل لسانی حدود تے تشریحات دے اعتبار تو‏ں روايتی غزل تو‏ں کافی واضح فرق رکھدی ا‏‏ے۔ نويں معاصر شاعر نے مکرر تے حزن انگیز مضامین دے بجائے نويں تے دلنشین ترکیبات استعمال کيت‏یاں نيں۔دوسری جانب امین پور نے معرا اور نیمائی قالب دے امتزاج تو‏ں نويں کامیابیاں حاصل کيت‏یاں نيں۔
قیصر امین پور د‏‏ی انقلابی شاعری تو‏ں متعلق رہبر انقلاب اسلامی ایران آیت اللہ سید علی خامنہ ای فرماندے نيں :