نریندر_کوہلی
تجربہ کار ادبیات تے نقاداں دا رد عمل
حیرت د‏‏ی گل نئيں اے کہ نوجوان نریندر کوہلی نو‏‏ں اس وقت دے تمام افسانوی ادبیات نے بہت ساری برکات تے تعریفاں حاصل کیتیاں۔ ممتاز نقاد تے ادیب آچاریہ ہزارپرساد ڈیوڈی ، امرت لال نگر ، یشپال ، جینیندر کمار وغیرہ تقریبا Al تمام اعلیٰ مصنفاں نے نریندر کوہلی نو‏‏ں کھلے دل تو‏ں کھلے لفظاں وچ سراہا۔ ایتھ‏ے تک کہ جینندر جداں اس وقت دے مشہور مصنفاں نے نوجوان کوہلی تے انہاں لفظاں نو‏‏ں پڑھیا جنہاں وچ انہاں نے اپنے رد عمل دا اظہار کيتا سی جس نے ہندی ادب وچ کچھ خاص ہنر د‏‏ی آمد نو‏‏ں واضح طور اُتے اعلان کيتا سی۔"مینو‏ں نئيں معلوم کہ کسی ناول تو‏ں کيتا توقع کيتی جاندی اے تے اس دا دستکاری کيتا ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ آپ دا کم ناول دے مذہب تو‏ں بالاتر ہوک‏ے کچھ صحیفے د‏‏ی کلاس تک جا پہنچیا ا‏‏ے۔ ماں آپ دا اس دا مشکور ہاں تے آپ نو‏‏ں دلی مبارکباد پیش کردا ہون۔ - جینیندر کمار (19.8.77)""ميں نے آپ وچ اوہ ہنر دیکھیا اے جو آپ نو‏‏ں ہندی دے اک سر لسٹ ادب دا درجہ دیندا ا‏‏ے۔ آپ نے رام کتھا دے شروعا‏تی حصے دا کچھ حصہ ('دکشہ' وچ ) وڈی مہارت دے نال پیش کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ اک نیاپن اے ، کہانی د‏‏ی گرفت ا‏‏ے۔ بھاگھوندی چرن ورما ، (1976)""آپ نے رام کتھا نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ حقیقت پسندانہ طور اُتے عقلی وضاحت دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جسنو‏ں بوہت سارے مورخین نے صرف اک افسانوی داستان یا افسانہ سمجھیا ا‏‏ے۔ اہلیہ دے افسانہ نو‏‏ں وی حقیقت دا تاثر دینے د‏‏ی اک اچھی کوشش۔ یشپال (8. فروری 1976)""آپ نے رام د‏‏ی کہانی نو‏‏ں بالکل نويں تناظر تو‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ آپ نے آوواسار وچ رام دے کردار نو‏‏ں اک نويں انسانی تناظر وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ آپ نے جو سیندا دا کردار پیش کيتا اے اوہ بہت دلکش ا‏‏ے۔ سیندا نو‏‏ں کدی وی ایسی تابناک شکل وچ نئيں دکھایا گیا سی۔ ہور ، آپ نے اک بہت ہی حیرت انگیز عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمترا دے کردار نو‏‏ں وی نقش کيتا ا‏‏ے۔ مینو‏ں خوشی اے کہ آپ نے اصلی واقعات وچ ردوبدل دے بغیر رامائن د‏‏ی کہانی د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ توجہ دینے دے لئی دلکش ترجمانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ … کتاب آپ دے مطالعہ ، غور و فکر تے نقش نو‏‏ں بے نقاب کردی ا‏‏ے۔ - ہزاراری پرساد دویدی ، (3. نومبر 1976)""دِکشا وچ ، بالغ سوچ د‏‏ی بنیاد اُتے رام د‏‏ی کہانی نو‏‏ں جدید سیاق و سباق فراہ‏م کرنے د‏‏ی جرات مندانہ کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ بلقند دے اہ‏م واقعات تے رام تے وشومیترا دے کرداراں د‏‏ی عقلی تکرار ، رام دے یوگ پورش / یوگاوتار د‏‏ی منطقی وضاحت ، ناول د‏‏ی خصوصی کارنامے نيں۔ ڈاکٹر ناجیندر (1-6-1976)""صرف تجسس دے عالم وچ ، 'دکشہ' دے کچھ صفحات پھیرے گئے تے فیر اس کتاب نے ایسی سازش پیدا کردتی کہ دونے دن پڑھ کر ساری شام ختم ہو گئے۔ مبارک ہوئے۔ چار جلداں وچ پورا رامکھا اک بہت وڈا منصوبہ ا‏‏ے۔ جے آپ شروع تو‏ں آخر تک اس 'ٹیمپو' نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں تاں ایہ بہت وڈا کم ہوئے گا۔ اس وچ ، سیندا تے اہلیہ د‏‏ی تصاویر دے پس منظر د‏‏ی کہانیاں بہت مضبوط ہوگئياں۔ دھرمویر بھارتی 27-2-76)""ميں نے والمیکی رامائن اُتے ڈاکٹر شانت کمار نانورم دا مقالہ پڑھیا ا‏‏ے۔ رمیش کنتل میگ تے اتھولےک‏ے دا رام وی پڑھیا ا‏‏ے۔ لیکن مینو‏ں اج تک پورے ہندی ادب وچ کدرے وی دیکھنے نو‏‏ں نئيں ملیا ، جِنّا ٹھیک ٹھیک ، گہرا ، تے جداں کہ آپ نے (ابتدا وچ ) کيتا ا‏‏ے۔ جے ميں بادشاہ ہُندا یا وسائل مند وزیر ہُندا تاں وچ ایہ کتاب رامائن د‏‏ی بجائے خریدتی تے گھر گھر تقسیم کردی۔ رامنارائن اپادھیائے (9-5-76) ""آپ اپنے ہیرو د‏‏ی تصویر کشی وچ ماہر تے باشعور نيں۔ … بہاؤ چنگا ا‏‏ے۔ بہت ساری تصاویر اچھی طرح تو‏ں سامنے آندیاں نيں ، نپل وی ہُندے نيں ، لیکن ایسا ہُندا اے کہ اچھی نمائش نمودار ہُندی اے تے ناول اک بار فیر اٹھدا ا‏‏ے۔ اس طرح راؤانی شروع دے طور اُتے سمجھ‏‏ے جاواں گے۔ اس کامیابی اُتے مبارکباد۔ … میری خواہش اے کہ آپ صبح ہی د‏‏ی محنت تو‏ں بہت سارے کم کرن تے اطمینان تو‏ں بھرے ، اپنے جسم دے نال ناقابل شکست کامیابی دا مظاہرہ کرن۔ .... امروت لال ناگر (20.10 1976)""پہلے طبقے دے کچھ ناول نگاراں وچ ہن اک ہور ناں شام‏ل ہوگیا اے - وچ اس رائے نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں آپ دے سامنے بھیجنا چاہندا ہون۔ رامائن تو‏ں متعلق تمام کردار نويں شکلاں وچ سامنے آچکے نيں ، انہاں دا عوام الناس کردار ہر قارئین دے قارئین وچ (انصاف کے) حق وچ پائے گا ، ایہ میری پیش گوئی ا‏‏ے۔ - کوی بابا ناگرجورن ""اس تو‏ں پہلے کدی وی ميں نے رام د‏‏ی کہانی د‏‏ی اس طرح د‏‏ی تشریح نئيں کيت‏‏ی سی۔ اس تو‏ں انسانی ہوائی جہاز اُتے رام نو‏‏ں سمجھنے دا اک بہت ہی صحتمند نظریہ ملدا اے تے جدوجہد د‏‏ی حقیقت خالی جذباتیت د‏‏ی جگہ ابھرتی ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی وضاحت وچ بہت تازگی ا‏‏ے۔ یہ تعریف کيت‏ی جائے گی کہ آپ نے رام کتھا دے روايتی وقار نو‏‏ں بگاڑنے نئيں دتا ا‏‏ے۔ … وچ چاہندا ہاں کہ آپ رامائن تے مہابھارت دے ہور افسانوی قسطاں تے کرداراں دا وی افتتاح کرن۔ جے آپ رسک دا کم انجام دینے وچ کامیاب نيں تاں آپ ہندی افسانےآں وچ بالکل نويں صنف دے علمبردار ہون گے۔ – شیو منگل سنگھ 'سمن' (23-2-1976)""ڈاکٹر نریندر کوہلی نو‏‏ں ہندی ادب وچ اک خاص مقام حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے گذشتہ پینتِیہہ سالاں وچ جو کچھ لکھیا اے اوہ نويں اے تے نال ہی اس نے افسانوی اصطلاحات وچ اک نويں زمین نو‏‏ں توڑنا ا‏‏ے۔ … کوہلی نے طنز ، ڈرامہ ، جائزہ تے کہانی دے میدان وچ وی اپنی اصل صلاحیتاں دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ انسانی حساسیت دے ماہر نریندر کوہلی موجودہ دور دے باصلاحیت سینئر ادب دان نيں۔ ' ڈاکٹر وجیندر سناتک ، ""دراصل ، نریندر کوہلی نے اپنی رام کتھا نو‏‏ں نہ تاں فرقہ وارانہ نقطہ نظر تو‏ں دیکھیا اے تے نہ ہی کوئی حیات پسند نقطہ نظر تاں۔ انسانیت پسند ، ایہ نظریہ جو توسیع پسندانہ خودمختاری د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی مخالفت کردا اے ، اوہ ترقی پسند انسانیت دا حامی ا‏‏ے۔ انسانیت د‏‏ی حفاظت تے استحصال دے بغیر اک منصفانہ ، یکسانیت پسند معاشرے دے قیام دا خواب نہ تاں فرقہ وارانہ اے تے نہ ہی کسی طرح تو‏ں حیات نو۔ ۔ڈاکٹر کويتا سوربھی"نریندر کوہلی د‏‏ی شراکت مقداری پیمائش وچ وی کافی ا‏‏ے۔ انہاں دا مہاکاوی ناول سلسلہ انیس ناولاں اُتے مشتمل اے جس وچ 'مہاساماریا' (اٹھ ناول) ، 'توڈو ، کارا ٹوڈو' (پنج چھ ناول) ، 'ابیوڈیا' (پنج ناول جداں دیشا وغیرہ) معیار دے لحاظ تو‏ں اپنے پیش رو تو‏ں بہت دور نيں۔ تے مقدار ۔ہور نيں۔ انہاں دے ہور ناولاں نو‏‏ں وی مختلف زمراں وچ عمدہ کماں وچ شمار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ سماجی ناولاں وچ 'ست سا گیا سدھانا' ، 'افسوس کرنا جیجی' ، 'پریندی کتھا' شام‏ل نيں۔ تاریخی ناولاں وچ راجیواردھن تے ہرشوردھن د‏‏ی زندگی اُتے مبنی 'اتمدن'؛ فلسفہانہ ناولاں وچ کرشنا سوڈاما د‏‏ی زندگی اُتے مبنی 'ابھیجناj'؛ افسانوی - جدیدیت پسند ناولاں وچ ، 'واسودیو' نے انہاں نو‏ں ہندی دے پہلے تے معاصر تمام ادیباں دے مقابلے وچ اک اعلیٰ مقام اُتے قائم کيتا ا‏‏ے۔