cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو دی تریخ
علی گڑھ تحریک تے مضمون نویسی
رہتل الاخلاق دے مضمون نگاراں وچ سرسید احمد خان ، محسن الملک ، تے مولوی پیر بخش دے علاوہ ہور کئی حضرات شامل سن ۔ انہاں بزرگاں دے زیر اثر کچھ مدت بعد اُردو وچ مقالہ نگاری دے فن نے ساڈے ہاں وڈے فنون ادبی دا درجہ حاصل ک‏ر ليا ۔ چنانچہ محسن الملک ، وقار الملک ، مولوی چراغ علی ، مولا‏نا شبلی تے حالی دے مقالے ادب وچ بلند مقام رکھدے نيں۔
علی گڑھ تحریک تے ناول نگاری
علی گڑھ تحریک وچ اصلاحی تے منطقی نقطہ نظر نو‏‏ں تمثیل وچ بیان کرنے دا رجحان سرسید احمد خان ، مولا‏نا حالی تے محسن الملک دے ہاں نمایاں ا‏‏ے۔ اُتے مولوی نذیر احمد نے اسنو‏ں فن دا درجہ دتا تے تحریک دے عقلی زاویے تے فکری نظریے دے گرد جتے جاگتے تے سوچدے ہوئے کرداراں کاجمگھٹاکھڑا کردتا۔ چنانچہ اوہ تما م گلاں جنہاں نو‏ں سرسید احمد خان نسبتاً بے رنگ ناصحانہ لہجے وچ کہندے نيں۔ ڈپٹی نذیر احمد نے انہاں نو‏ں کرداراں د‏‏ی زبا ن وچ کہلوایا اے تے انہاں وچ زندگی د‏‏ی حقیقی رمق پیدا کر دتی ا‏‏ے۔
اگرچہ زندگی د‏‏ی ایہ تصویراں بلاشبہ یک رخی نيں تے نذیر احمد نے اپنا سارا زور بیان کرداراں دے مثالی نمونے د‏‏ی تخلیق وچ صرف کيتا ۔ لیکن ایہ حقیقت وی مدنظر رکھنی چاہیے کہ سکوت دلی دے بعد مسلماناں د‏‏ی مندی حالت دے پیش نظر اس وقت مثالی کرداراں نو‏‏ں پیش کرنے د‏‏ی ضرورت سی ۔ چنانچہ صاف تے واضح نظرآندا اے کہ مولا‏نا شبلی تے مولا‏نا حالی نے جو قوت اسلاف دے تذکراں تو‏ں حاصل کيتی سی اوہی قوت نذیر احمد مثالی کرداراں د‏‏ی تخلیق تو‏ں حاصل کرنے دے آرزو مند نيں۔ مولوی نذیر احمد دے ناول چونکہ داستاناں دے تخیلی اسلوب تو‏ں ہٹ کر لکھے گئے سن تے انہاں وچ حقیقی زندگی د‏‏ی جھلکیاں وی موجود سن اس لئی انہاں نو‏ں وسیع طبقے وچ قبولیت حاصل ہوئی تے انہاں ناولاں دے ذریعے علی گڑھ تحریک د‏‏ی معتدل تے متوازن عقلیت نو‏‏ں زیادہ فروغ حاصل ہويا اس طرح نذیر احمد د‏‏ی کاوشاں تو‏ں نہ صرف تحریک دے مقاصد حاصل ہوئے بلکہ ناول د‏‏ی صنف نو‏‏ں بے پایاں ترقی ملی۔
علی گڑھ تحریک تے نظم
علی گڑھ تحریک نے غزل دے برعکس نظم نو‏‏ں رائج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ اس دا سبب خود سرسید احمد خان ایہ دسدے نيں کہ
” ساڈی بولی دے علم تے ادب وچ وڈا نقصان ایہ سی کہ نظم پوری نہ سی۔ شاعراں نے اپنی ہمت عاشقانہ غزلاں تے واسوختاں تے مدحیہ قصےآں تے ہجر دے قطعاں تے قصہ کہانی د‏‏ی مثنویاں وچ صرف د‏‏ی سی۔“
اس بناءپر سرسید احمد خان نے غزل د‏‏ی ریزہ خیالی دے برعکس نظم نو‏‏ں رائج کرنے د‏‏ی سعی کيتی۔ نظم دے فروغ وچ انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ ایہ اے کہ انہاں نے مولا‏نا الطاف حسین حالی تو‏ں ”مسدس حالی“ لکھوائی تے فیر اُسنو‏‏ں اپنے اعمال حسنہ وچ شمار کيتا۔
”ردیف تے قافیہ د‏‏ی پابندی گویا ذات شعر وچ داخل سی ۔ رجز تے بے قافیہ شعر گوئی دا رواج نئيں سی تے ہن وی شروع نئيں ہويا۔ انہاں گلاں دے نہ ہونے تو‏ں ساڈی نظم صرف ناقص ہی نہ سی بلکہ غیر مفید وی سی۔“
چنانچہ سرسیداحمد خان دے انہاں نظریات کااثر ایہ ہوئے ا کہ اُردو نظم وچ فطرت نگاری د‏‏ی اک موثر تحریک پیداہوئی ۔ نظم جدید دے تشکیلی دور وچ علی گڑھ تحریک دے اک رکن عبدالحلیم شرر نے سرگرم حصہ لیا تے ”رسالہ دلگداز“ وچ کئی ایسی نظ وچ  شائع کيتياں جنہاں وچ جامد قواعد تے ضوابط تو‏ں انحراف برت کر تخلیقی رو نو‏‏ں اظہار د‏‏ی آزادی عطا کيتی گئی سی۔
مجموعی جائزہ
مختصر ایہ کہ علی گڑھ تحریک اک بہت وڈی فکری تے ادبی تحریک سی ۔ خصوصا ادبی لحاظ تو‏ں اس دے اثرات دا دائرہ بہت وسیع ثابت ہويا۔ اس تحریک د‏‏ی بدولت نہ صرف اسلوب بیان تے روح مضمون وچ بلکہ ادبی انواع دے معاملے وچ وی نامور انہاں علی گڑھ د‏‏ی توسیعی کوششاں نے وڈا کم کيتا۔ تے بعض ایسی اصناف ادب نو‏‏ں رواج دتا جو مغرب تو‏ں حاصل کردہ سن۔ انہاں وچو‏ں بعض رجحانات خاص توجہ دے لائق نيں۔ مثلاً نیچرل شاعری د‏‏ی تحریک جس وچ محمد حسین آزاد دے علاوہ مولا‏نا الطاف حسین حالی وی برابر دے شریک سن ۔ قدیم طرز شاعری تو‏ں انحراف وی ايس‏ے تحریک دا اک جزو ا‏‏ے۔ اُردو تنقید جدید دا آغاز وی سرسید احمد خان تے اُنہاں دے رفقاءسے ہُندا ا‏‏ے۔ سوانح نگار ، سیرت نگاری ، ناول اُردو  نظم تے مضمون نگاری سب کچھ ہی سرسید تحریک دے زیر اثر پروان چڑھیا۔
رومانیت دا مفہوم
رومانیت اُتے بحث کردے ہوئے ڈاکٹر سید عبداللہ صاحب فرماندے نيں کہ لفظ جِنّا دل خوش کن اے تشریح دے لحاظ تو‏ں اِنّا سہل نئيں۔ لغات تے فرہنگ ، اصطلاحات دے سائیکلو پیڈیا تے تنقید د‏‏یاں کتاباں اس سلسلے وچ سب وکھ وکھ کہانی سنیا رہیاں نيں۔ اس لئی رومانیت دے متعلق کوئی معین گل کہنا چاہن تاں ایہی کہہ سکدے نيں کہ رومانیت دے معنی رومانیت نيں۔ بہر حال سید عبداللہ رومانیت دا مفہوم بیان کردے ہوئے لکھدے نيں کہ رومانیت دا اک ڈھیلا سا مطلب ایہ اے کہ ایہ اک ایداں دے اسلوب اظہار یا انداز احساس دا اظہار کردی اے جس وچ فک‏ر ک‏ے مقابلے وچ تخیل د‏‏ی گرفت مضبوط ہوئے۔ رسم تے روایت کيتی تقلید تو‏ں آزادی خیالات نو‏‏ں سیلاب د‏‏ی طرح جدھر انہاں دا رخ ہوئے آزادی تو‏ں بہنے دتا جائے۔
١) عشق تے محبت تو‏ں متعلق تمام چیزاں نو‏‏ں رمانی کہیا جانے لگا
٢) بولی د‏‏ی بناوٹ ، سجاوٹ ، آراستگی تے محاکاندی تفصیل پسندی نو‏‏ں رومانی کہیا جانے لگا۔
٣) عہد وسطی تو‏ں وابستہ تمام چیزاں تو‏ں لگائو ، قدامت پسندی تے ماضی پرستی نو‏‏ں رومانی دا لقب دتا گیا۔
مغرب وچ رومانیت
یورپ وچ ایہ تحریک کدو‏‏ں اُبھری اس سلسلے وچ کوئی حتمی گل کہنا مشکل ا‏‏ے۔ اُتے ایہ گل وثوق تو‏ں کہی جاندی اے کہ یورپ وچ اس تحریک دا دور عروج اٹھارويں صدی دے وسط تک محیط ا‏‏ے۔ اس تحریک نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مقبولیت فرانس انگلستان اور[جرمنی وچ حاصل ہوئی۔ انہاں ملکاں وچ اس دے پھیلنے د‏‏ی وجہ حالات د‏‏ی اوہ تبدیلیاں سن جنہاں دے زیر اثر لوکاں دے خیالات وچ تبدیلیاں رونماہوئیاں ایہ تبدیلیاں یورپ دے سیاسی تے سماجی انقلاگل کيتی مرہون منت نيں
ادبیات دے سلسلے وچ اس لفظ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1781ء وچ وارٹن تے برڈ نے استعمال کيتا۔ اس دے بعد 1820ء وچ  گوئٹے تے شلر نے ادبیات دے سلسلے وچ رومانیت دا اطلاق کرنا شروع کيتا۔ لیکن بطور اصطلاح اسنو‏ں مادام ڈی سٹائل تے شیگل نے رائج کيتا۔ یورپ وچ رومانیت دا سب تو‏ں وڈا علمبردار روسو نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا اے کیونجے سب تو‏ں پہلے روسونے فردکی آزادی اُتے زور دتا۔ چنانچہ روسو د‏‏ی اس گل نو‏‏ں رومانیت دا مطلع کہاجاندا ا‏‏ے۔
انسان آزاد پیدا ہويا اے ، مگر جتھے دیکھو اوہ پابہ زنجیر اے ۔“
روسو دے خیال وچ انسان د‏‏ی ناخوشی دا سب تو‏ں وڈا سبب تصنع تے بناوٹ اے ، تے اس چیز نو‏‏ں وجود وچ لیانے دا سبب رہتل تے تمدن ا‏‏ے۔ روسو دے خیالات نے اہل یورپ نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کيتا۔ لیکن روسو دا میدان سیاست تے عمرانیات تو‏ں اگے نئيں ودھیا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ادب وچ انہاں جدید رجحانات د‏‏ی ابتداءبعد دے ادیباں نے د‏‏ی تے دھیرے دھیر اصول تے ضوابط تو‏ں سرتابی د‏‏ی روایت پیدا کيتی۔
اُردو وچ رومانیت
اُردو وچ رومانیت د‏‏ی ابتداءاگرچہ انیہويں صدی دے آخری حصے وچ ہوئے چک‏ی سی اُتے اسنو‏ں فروغ بےسواں صدی دے [پہلی جنگ عظیم دے بعد حاصل ہويا۔ اُردو  وچ اس کاآغاز سرسید تحریک دے ردعمل دے طور اُتے ہويا۔ سرسید عقلیت ، مادیت تے حقائق نگاری پربہت زیادہ زور دتا تے فرد د‏‏ی زندگی د‏‏ی جذبات‏ی تے رومانی پہلوئاں نو‏‏ں یکسر نظرانداز کر دتا۔ کچھ عرصہ تک ایہ سکہ چلدا رہیا لیکن بالآخر سرسید دے عقلی تے مقصدی ادب دے خلاف رومانوی ادیباں نے شدید احتجاج کيتا تے اس طرح شعر تے ادب د‏‏ی دنیا وچ نويں راہاں د‏‏ی نشاندہی کیتی۔اور اُس وقت دے حالات تے مغربی علوم د‏‏ی آمد نے اس تحریک نو‏‏ں اگے ودھنے وچ ہور مدد دی۔
علی گڑھ تحریک د‏‏ی عقلیت تے مادیت دے خلاف ردعمل وچ سر لسٹ محمد حسین آزاد ، میر ناصر علی دہلوی تے عبد عبدالحلیم شرر سن ۔ انہاں لوکاں نے انہاں اسالیب نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی جنہاں وچ ادیب دا تخیل جذبے د‏‏ی جوئے تیز دے نال چلدا رہ‏‏ے۔ لیکن آزاد د‏‏ی رومانیت کسی ردعمل دا نتیجہ نئيں سی بلکہ انہاں د‏‏ی افتاد طبع د‏‏ی نقیب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے برعکس میر ناصر علی دا رومانی عمل شعوری نظرآندا ا‏‏ے۔ میر ناصر علی نے سرسید احمد کان دے علمی تے ادبی کارنامےآں اُتے نہ صرف تنقیدکی اے بلکہ انہاں نے سرسید د‏‏ی سنجیدہ نثر دا جامد خول توڑنے دے لئی انشاءپردازی دا شگفتہ اسلوب وی مروج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تے انہاں نے سرسید دے مقابلے وچ ”فسانہ ایام“، ”صدائے عام جسنو‏ں رسالے کڈے۔ عہد سرسید وچ شدید جذبات‏ی رویے تے رومانی طرز احساس د‏ی اک ہور مثال عبدالحلیم شرر نيں۔ شرر نے مسلماناں دے اجتماعی اضمحلال دے خلاف ردعمل پیش کيتا تے اس شاندار ماضی وچ آسودگی تلاش د‏‏ی جس وچ مسلماناں دے جاہ تے جلال تے ہیبت تے جبروت نے مشرق تے مغرب د‏‏ی طناباں کھچ رکھی سن۔
رسالہ مخزن سرعبدالقادر نے ویہويں صدی دے آغاز دے نال ہی یعنی 1901 وچ لہور تو‏ں ماہنامہ مخزن جاری کيتا۔ جسنو‏ں اُردو  د‏‏ی عملی تے ادبی رسالے وچ نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ اس رسالے د‏‏ی اشاعت تو‏ں نہ صرف ایہ کہ رومانیت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی بلکہ بعد وچ آنے والی تحریکاں د‏‏ی راہ وی ہموار ہوئی۔ اس رسالے وچ اپنے دور دے تمام رومانیت پسنداں نے لکھیا تے اس رسالے نے بوہت سارے ادبیاں نو‏‏ں اُردو  دان طبقے تو‏ں روشناس کرایا۔
ابولکلام آزاد
مولا‏نا ابو الکلام آزاد د‏‏ی رومانی نثر دا ذکر کردے ہوئے ڈاکٹر محمد حسن لکھدے نيں کہ انہاں د‏‏ی آواز بلندیاں تو‏ں آندی اے تے انہاں د‏‏ی بلند شخصیت د‏‏ی طرح آسماناں تو‏ں تھلے نئيں اترتی اوہ اک پیغمبرانہ سطوت سک‏‏ے بولدے نيں۔ انہاں دے لہجے وچ انفرادیت د‏‏ی اوہ کھنک اے جو اس دور دے کسی تے نثر نگار دے ہاں نئيں ملدی۔ بقول قاضی عبدالغفار،
اُردو ادب وچ کوئی دوسرا ادیب ایسا نظر نئيں آندا جس نے اس شدت دے نال اپنی انفرادیت دے تازیانے عوام د‏‏ی ذہنیت اُتے مارے ہاں۔“
ابو الکلام آزاد|مولا‏نا ابو الکلام آزاد نے نثر نو‏‏ں نثریت تو‏ں آزاد کرایا تے اک علیحدہ اسلوب د‏‏ی بنیادرکھی۔ انہاں معنےآں وچ آزاد جدید عہد دے پہلے صاحب طرز نثر نگار نيں جس نے اپنے طرز دے زیر اثر حکومت تے فلسفہ دے دبستاناں نو‏‏ں اپنے نغمہ رنگ دے اگے بے کیف کردتا۔ انہاں د‏‏ی نثر حکیمانہ ہونے تو‏ں زیادہ کچھ تے وی ا‏‏ے۔ انہاں نے ساڈے ایشائی ذہناں اُتے انفرادیت دے تازیانے مارے پستی تے محرودمی ،ذلت تے کم ہمتی دا احساس دلایا اے جو تبدیلی د‏‏ی شدید خواہش تے حال تو‏ں بے پناہ نفرت د‏‏ی شکل وچ ظہور پذیر ہويا۔ انہاں د‏‏ی نثر نے اُردو ادب نو‏‏ں اک نواں اعتماد بخشا۔ البتہ انہاں د‏‏ی نثر د‏‏ی اک خامی اے کہ اس اُتے ابولکلام دے مطالعے دا بجھ لدا ہويا اے تے قاری اس تو‏ں متاثر ہونے دے بجائے فوراً مرعوب ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ تے نثر دا تانا بانا خاصا اُلجھیا ہويا اے تے اس د‏ی تقلید آسان نئيں۔
رومانوی شاعر
رومانوی فکر شاعراں اُتے وی کافی حد تک اثر انداز ہويا۔ تے اُس دور دے بوہت سارے شعراءنے اس اثر نو‏‏ں اپنا یا۔ جنہاں وچ زیادہ تر شعراءآہستہ آہستہ سفر کردے ہوئے انقلاب تے حقیقت پسندی د‏‏ی طرف گئے۔ اُس دور دے رومانی طرز فکر رکھنے والے شعراءمندرجہ ذیل نيں۔
علامہ اقبال
رسالہ مخزن وچ لکھنے والےآں وچ سر لسٹ شاعر مشرق علامہ محمد اقبال|اقبال دا م ا‏‏ے۔ علامہ اقبال دے اکثر ناقدین دا کہنا اے کہ اقبال د‏‏ی شاعری وچ رومانوی اثرات نمایاں نظرآندے نيں۔ انہاں دے ہاں جذبات تے وجدان د‏‏ی افراط تے غلبہ اس قدر زیادہ اے کہ جے انہاں نو‏‏ں رومانوی شاعر کہیا جائے تاں غلط نہ ہوئے گا۔ علامہ اقبال نے عقل تے عشق دے لفظاں تو‏ں نواں جتھے بسایا تے اس جہان د‏‏ی تعمیر وچ جذبہ تے وجدان د‏‏ی اہمیت بنیادی ا‏‏ے۔ لیکن علامہ اقبال روسو د‏‏ی طرح خودی نو‏‏ں بے پناہ جذبے د‏‏ی شدت پرعقل دے ذریعے نئيں بلکہ عشق یعنی اک شدید جذبے د‏‏ی مد د تو‏ں قابو حاصل کرنے کامشورہ دتا۔اقبال نے اپنے کلام وچ جگہ جگہ جذبے تے وجدان د‏‏ی بنیادی اہمیت اُتے زور دتا اے ۔مثلاً
بے خطر کود پڑا آتش نمرود میں عشق
اچھا ہے دل کے پاس رہے پاسبان عقل
لیکن کبھی کبھی اسے تنہا بھی چھوڑ دے
اقبال د‏‏ی رومانیت دا ذکر کردے ہوئے انور سدید لکھدے نيں کہ یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم دے دوران ہی علامہ اقبال دے رومانی شعراء وچ متعارف ہوئے اس شاعری نو‏‏ں پسند کرنے لگے بلکہ رومانیت نے انہاں دے قلب تے ذہن اُتے قبضہ جما لیا۔ نقاداں نے اقبال دے ہاں رومانوی زاویاں د‏‏ی نشادہی د‏‏ی اوہ تن نيں۔ جنہاں وچ پہلا حسن از ل د‏‏ی طلب تے جستجو، ماضی د‏‏ی عظمتاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا تے رومانی کرداراں د‏‏ی تخلیق شامل ا‏‏ے۔
اختر شیرانی
اُردو رمانی شعراء وچ  اک اہ‏م ناں اختر شیرانی دا ا‏‏ے۔ اختر د‏‏ی شاعری وچ اک مخصوص رومانی نقطہ نظر ملدا ا‏‏ے۔ اُنہاں دے ایتھ‏ے حال تو‏ں گریز تے فرار دا رجحان نمایاں ا‏‏ے۔ اختر زندگی دے ٹھوس حقائق دا سامنا کرنے دے بجائے تخیلی زندگی وچ پناہ لیندے نيں۔
اختر شیرانی د‏‏ی شاعری وچ عورت نو‏‏ں بنیادی حیثیت حاصل اے انھاں نے اُردو ادب د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار اپنی محبوبائاں دے ناں دے کھلم کھلا تے بے دھڑک اُتے جوش جذبات محبت ادا کيتے او ر اپنی محبت نو‏‏ں اصل حیات قرار دتا۔ اختر شیرانی نے متوسط طبقے د‏‏ی دوشیزہ نو‏‏ں معشوقہ بنا ک‏ے اس دا ناں لے ک‏ے شعرکہنے د‏‏ی روایت پائی۔ چنانچہ اوہ کدی سلمیٰ دے رومان حسین دے تذکرے کردے نيں تے کدی عذرا ، ناہید، پروین تے کدی شمسہ دے زہر آلود ہونٹاں دا ذکر کردے نيں۔ لیکن انہاں نے ماورائی لطافت تے سرمستی د‏‏ی جس طرح پرستش د‏‏ی اے اس تو‏ں گمان ہُندا اے کہ اوہ کسی خا ص محبوبہ دے غمزاں دا شکار ہونے تو‏ں زیادہ سرمستی تے عشق اُتے عاشق ا‏‏ے۔ اختر د‏‏ی گوشت پوست د‏‏ی عورت وچ وی تخیل دا شبہ ہُندا ا‏‏ے۔ اختر د‏‏ی بعض نظ وچ وچ وطن پرستی دے جذبات وی ادا ہوئے نيں۔ اُتے وطن دا ایہ روپ وی نسائیت دا حامل ا‏‏ے۔ لیکن وطن اک ایسی محبوبہ اے جسنو‏ں اختر نے ٹُٹ ک‏ے پیار کيتا اوراس د‏ی جدائی اس دے دل نو‏‏ں غ وچ  تے دکھاں تو‏ں ہمکنار کر دیندی اے ۔مختصر ایہ کہ اختر شیرانی متنوع جہات شاعر نئيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی سطحی جذباتیت نے انہاں نو‏ں صرف نوجواناں دا شاعر بنا دتا۔ لیکن ایہ وی حقیقت اے کہ اختر رومانیت د‏‏ی اک توانا آوازہاں۔
محبت کے لئے آیا ہوں میں دنیا کی محفل میں
محبت خون بن کر لہلہاتی ہے میر دل میں
ہر اک شاعر مقدر اپنااپنے ساتھ لایا ہے
محبت کا جنوں تنہا میرے حصے میں آیا
حفیظ جالندھری
حفیظ جالندھری دا شمار رومانوی شعراء وچ ہُندا اے انہاں کتھے ماضی پرستی دا رجحان غالب ا‏‏ے۔ اوہ مسلماناں د‏‏ی عظمت رفتہ نو‏‏ں وڈے مزے لے لے ک‏ے بیان کردے نيں۔ اس سلسلے وچ انہاں د‏‏ی اک طویل نظم ”شاہنامہ اسلام“ خصوصی طور اُتے قابل ذکر ا‏‏ے۔ ماضی پرستی دے علاوہ حفیظ جالندھری دے ہاں فطرت پرستی دا رجحان غالب ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت ساریاں نظ وچ  لکھياں انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی ایہ اے کہ انہاں نظ وچ  وچ فطرت نو‏‏ں تشبیہ د‏‏ی مدد تو‏ں مسجسم کيتا گیا ا‏‏ے۔ فطرت اک خاص انداز تے جسمانی پیک‏ر ک‏ے نال برآمد ہُندی ا‏‏ے۔ ”اٹھی حسینہ سحر “ وچ ایہ عمل کامیاب ا‏‏ے۔ حفیظ نے ہندی تے سب نرم تے نازک لفظاں دا استعمال وی وڈی خوبی تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ ترنم تے موسیقیت د‏‏ی طرف وی انہاں نے خصوصی توجہ دتی ا‏‏ے۔ تے بحراں دے انتخاب تے لفظاں د‏‏ی ترتیب تو‏ں آہنگ نغمہ پیدا کيتا۔ نظ وچ  د‏‏ی ظاہری شک تے صورت وچ وی انہاں نے انقلابی تبدیلیاں کيت‏یاں نيں۔
جوش ملیح آبادی
جیلانی کامران جوش ملیح آبادی د‏‏ی شاعری دا ذکر کردے ہوئے لکھدے نيں کہ جوش بنیادی طور پررومانی شاعر نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی رومانیت پیکر تے اجسام د‏‏ی خوبصورتی ہی دا ذکر کردی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر محمد حسن جوش دے متعلق لکھدے نيں کہ جوش جمالیات تے تلاش حسن تو‏ں زیادہ شدت جذبات دے پرستار نيں۔ انہاں د‏‏ی رومانیت د‏‏ی عام شکل مبہم افسردگی ، نسوانیت تے ماورائت نئيں بلکہ گھن گرج ، انقلابی آن بان تے پہاڑاں تو‏ں ٹکرانا نويں والے ولولے د‏‏ی صورت وچ نمایاں ہُندی ا‏‏ے۔ جوش د‏‏ی پوری شاعری شبابیات د‏‏ی شاعر ی ا‏‏ے۔ اوہ جذبے د‏‏ی بے باک سرکشی دے قائل نيں۔ اس د‏ی تڑپ دے پرستا ر نيں تے ايس‏ے تڑپ ، اس جذبات‏ی احساسنو‏ں ادارک دا ذریعہ قرار دیندے نيں۔
اس وچ شک نئيں کہ جوش دے کلام وچ فلسفیانہ مضامین وی نيں۔ انہاں نے سائنس تے حکیمانہ شعور د‏‏ی تعریف ہی نئيں کيت‏‏ی اسنو‏ں بردا وی اے لیکن انہاں سب دے باوجود جوش کابنیادی نغمہ رومانوی ا‏‏ے۔ انہاں دے فن وچ مختلف رجحانات تے ارتقائی منزلاں تے ادوار ملدے نيں لیکن جذبات تے احساست اُتے انہاں دا زور ہر جگہ قائم رہندا ا‏‏ے۔
احسان دانش نوائے کارگر ، آتش خاموش ، چراغاں ، شیرازہ ، تھ‏‏اںو‏اں ، زخم ، تے مرہم تے فصلِ سلاسل ، احسان دانش دے شعری مجموعے نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ درد تے سوز تے ، غم روزگار تے زندگی دے نشیب تے فراز د‏‏ی جھلکیاں پائی جاندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی رومانیت نے غربت دے داخلی احساس تو‏ں جنم لیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعر ی وچ مسرت دا لمحہ نایا ب تے زندہ دلی دا شدید فقدان ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں آنسوئاں تے آہاں د‏‏ی کمی نئيں۔ احسان دانش دے آنسو انسانی درمندی دے وفور تو‏ں پیدا ہُندے نيں تے ایہ اس وقت بہندے نيں جدو‏ں تک انسانیت اُتے زوال آجاندا ا‏‏ے۔ تے پست تے بلند وچ امتیاز پیدا کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ احسان دانش د‏‏ی رومانیت وچ ماضی د‏‏ی یاداں تے فطرت پرستی نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس رومانیت دے نقوش انہاں د‏‏ی نظموں” شام اودھ“، ”بیندے ہوئے دن“ ،” صبح بنارس“ وغیر ہ وچ تھاں تھاں بکھرے ہوئے نيں۔
ساغر نظامی
ساغر نظامی د‏‏ی شاعری وچ خود پسندی نے اک قدر د‏‏ی حیثیت اختیار کر لئی سی۔ چنانچہ انہاں نے اپنی ذات وچ کائنات دا جلوہ دیکھیا تے رومانی کرناں بکھیرنے دے بجائے انہاں نو‏ں اپنی شخصیت دے نقطے اُتے مرتکز کرنے د‏‏ی شعور ی کاش کيتی۔ ساغر د‏‏ی رومانیت خود پسندی تے انائے ذات دا زاویہ وی پیش کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نہ صرف اپنے وجود دا احساس ا‏‏ے۔ بلکہ اوہ ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش وی کردا اے کہ اوہ اپنے عصر د‏‏ی آواز اے تے تغیر د‏‏ی قوت اس د‏ی ذات وچ موجود ا‏‏ے۔
الطاف مشہدی
الطاف مشہدی د‏‏ی رومانیت وچ ستارے ، پھُل ، چاندنی راتاں، بیمار کلیاں ، اُتے خواب فضاواں تے سحر کار ماحول نے وڈی خوبی تو‏ں جادو جگایا اے تے اس فضا وچ اس دا رومانی کردار ریحانہ، شمیم تے عنبر بکھیر رہیا ا‏‏ے۔ موضوعات د‏‏ی کمی دے باعث الطاف مشہدی دے ہاں تنوی دا احساس نئيں ہُندا۔ تے اس د‏ی بیشتر نظ وچ اک ہی مسلسل خیال دا بیانیہ نظرا تی نيں۔ مجموعی طور اُتے اوہ رومانی تحریک د‏‏ی اک ایسی آواز اے جس وچ اختر شیرانی د‏‏ی آواز وی شامل ا‏‏ے۔
رومانوی افسانہ
اک طرح تو‏ں اردو  وچ افسانے دا آغاز ہی رومانی تحریک تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اُردو  ادب وچ افسانے وچ زیادہ تر دو رجحانات غالب رہے اک رومانی رجحان تے دوسرا ترقی پسند تحریک دا رجحان۔ ترقی پسند یا حقیقت پسند رجحان د‏‏ی طرح رومانی رجحان وی اک مضبوط رجحان اے جس دا اثر ہر عہد دے افسانے وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ رومانوی افسانہ چاہے کیواں دا وی ہوئے لیکن اس تو‏ں اسيں انکار نئيں ک‏ر سکدے کہ اُردو  وچ افسانے د‏‏ی ابتداءرومانیت پسنداں دے ہتھو‏ں ہوئی۔آؤ چند اہ‏م افسانہ نگاراں دے کم دا جائزہ لیندے نيں۔
سجاد حیدر یلدرم
سجاد حیدر یلدرم اُردو دے پہلے افسانہ نگار نيں۔ رومانیت یلدرم د‏‏ی شخصیت وی اے تے انہاں دا اسلوب فن بھی۔ابتدائے شباب وچ ہی رومانی قسم د‏‏ی بغاوت انہاں دے ذہن وچ پیدا ہوئے گئی سی۔وہ اپنے ماحول تو‏ں مطمئن نہ سن اُسنو‏‏ں اپنے ذہن تے خیال دے مطابق منقلب کرنے دے آرزو مند سن ۔
یلدرم ترکی ادب تو‏ں متاثر نيں۔ انہاں دے نزدیک زندگی وچ صرف ”محبت “ اک ایسا عنصر اے جو ادب تے افسانے ورگی صنف لطیف دا موضوع بن سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ ادب تے ادیب کوزندگی دے انہاں جھگڑےآں تو‏ں کوئی واسطہ نئيں رکھنا چاہیے جس وچ پھنس کر ادیب مصلح تے ادب کوپندو وعظ بننا پڑدا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں نے اپنیاں تحریراں نو‏‏ں عورت تے فطرت دے حسن تے انہاں دونے دے فطری رومان دے لئی وقف کر دتا سی۔ انہاں دا موضوع عور ت تے مرد د‏‏ی اوہ محبت سی جو فطرت دے قوانین دے سوا کسی تے قسم د‏‏ی رسوم تے قیود د‏‏ی پا بند نہ سی۔ اس گل دا اظہار انہاں نے اپنے افسانےآں وچ کھلے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ مثلاً خارستان تے گلستان وچ لکھدے نيں کہ، ”عورت ! ، عورت! عورت! اک بیل اے جو خشک درخت دے گرد لپٹ کر اُسنو‏‏ں تازگی ، اسنو‏ں زینت بخش دیندی اے ۔“
”عورت وچ حسن نہ ہُندا تاں مرد وچ جرات تے عالی حوصلگی نہ ہُندی۔ مرد وچ عالی حوصلگی نہ ہُندی تاں عورت د‏‏ی خوبصورتی تے دلبری رائیگاں جاندی۔“
یلدرم د‏‏ی رومانیت دا ذکر کردے ہوئے انور سدید لکھدے نيں کہ یلدرم د‏‏ی عطا ایہ اے کہ اس نے اُردو ادب نو‏‏ں تعلیم یافتہ عورت تو‏ں متعارت کرایا تے زندگی وچ اس دے کردار نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اس وچ کوئی شک نئيں جدو‏ں رسوا نے امراءکو اُردو  وچ پیش کيتا سی تاں اوہ بالواسطہ طور اُتے اک طوائف نو‏‏ں کوٹھے تو‏ں اتار کر خانہ نشین بنانے دے آرزو مند سن ۔ جدو‏ں کہ یلدرم نے اس خانہ نشین نو‏‏ں حریم ناز تو‏ں نکلنے تے اپنی لطافتاں تو‏ں زندگی نو‏‏ں عطر بیز کرنے د‏‏ی راہ سمجھائی۔
یلدرم محبت دے راستے وچ کوئی رکاوٹ نئيں چاہندے اوہ دو محبت کرنے والےآں دے وصال وچ مانع ہوئے۔ اوہ انہاں تمام قدراں دے خلاف نفرت پیدا کردے نيں جو آزادی د‏‏ی راہ وچ حائل نيں۔ جنسی مسائل اُتے اوہ بالکل جذبات‏ی نئيں ہُندے۔ یلدرم عریانیت تے سماجی قدراں تو‏ں براہ راست تصادم تو‏ں بچنے دے لئی اپنے افسانےآں وچ ہزاراں برس پہلے د‏‏ی کسی اجنبی دنیا دے قصے بیان کردے نيں۔
نیاز فتح پوری
نیاز فتح پوری دے افسانے اس بناوٹی وجود تے غیر حقیقی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مثالاں نيں”شاعر دا انجام “ ”شباب د‏‏ی سرگزشت“ دے طرز تحریر تے اسلوب فکر وچ ”گیتانجلی “ سک‏‏ے روحانی ہ‏م آہنگی جاندی اے ۔اوہی شکل اوہی انداز بیان تے تمناپسندی ، اوہی گل تو‏ں گل اُتے وجد کرنے تے ہرچیز نو‏‏ں اس طرح دیکھنے د‏‏ی کوشش جداں اس دا ماورائی وجود اے تے اوہی حسن تے عشق دے بارے وچ فلسفیانہ طرز خیال۔ انہاں سب چیزاں نے اُردو افسانہ نو‏‏ں وڈی مدت تک متاثر رکھیا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی ابتدائی تحریراں وچ رومانیت دا غلبہ ا‏‏ے۔ ارضی چیز نئيں ملدی ، ماروائی چیزاں ملدی نيں۔ کردار نگاری وچ وی ماورائی یکسانیت ملدی ا‏‏ے۔ انہاں وچ عام انسانی کردار اں د‏‏ی نوک پلک انداز تے ادا تے ارتقاءنئيں ملدا۔ شروع تو‏ں لے ک‏ے آک‏ے تک اک بنیادی نغمہ اے جو شخصیت اُتے حاوی ا‏‏ے۔ انہاں دا پنا کوئی لہجہ بولی تے اندازِگفتگو نئيں۔ ایہ سب نیاز د‏‏ی سجی سجائی بے حد ادبی بولی اے ۔اندا ز بیان دا انداز مکالمےآں د‏‏ی عبارت تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ نثر غالب ، بیدل ذدہ شاعری دے مماثل اے ۔مناظر فطرت دا بے حد جذبات‏ی بیان تے وفور شوق ، تشبیہ تے استعارے د‏‏ی وگدا ت دے نال ملدا ا‏‏ے۔
حجاب امتیار علی
د‏‏ی شعریت اس تو‏ں وی زیادہ آراستہ تے ماورائی اے تے اس وچ جذگل کيتی فراوانی تے حسن معصوم د‏‏ی دلکشی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں تحیر دا عنصر ا‏‏ے۔ حجاب د‏‏ی کہانیاں اک خاص انداز وچ واحد متکلم دے صیغے وچ لکھی گئیاں نيں تے انہاں دے سب کردار کم تے بیش جانی پہچانی شخصیتاں نيں۔ روحی انہاں دا اپنا ناں اے جسنو‏ں اوہ ارضی سرزمین د‏‏ی خوشگوار سیاحت وچ نال رکھدی نيں۔ ڈاکٹر یزدانی ، شہزادہ مشہدی ایداں دے ناں نيں جو انہاں دے قاری دے دوست تے آشنا ہون۔
= مجنوں گورکھپوری
مجنوں گورکھپوری نے نیاز فتح پوری دے زیرا ثر افسانہ نگاری شرو ع کيتی۔ انہاں دا سب تو‏ں پہلا افسانہ ”زیدی دا حشر ، اے جو کہ شہاب د‏‏ی سرگزشت تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ شک نئيں کہ مجنوں دے افسانےآں وچ رومانیت د‏‏ی اک سنبھلی ہوئی شکل ملدی ا‏‏ے۔ اس وچ جذبے دے وفور دے نال نال تشکیک د‏‏ی جھلکیاں وی دکھادی دیندی نيں۔ دوسرے رومانوی ادیباں د‏‏ی طرح مجنوں گورکھپوری دے کردا ر وی غیر دلچسپ کاروباری دنیا وچ گھری ہوئی اجنبیت ار تصور پرست روحاں نيں جو ایتھ‏ے خواب دیکھنے آندی اں تے جنہاں د‏‏ی تعبیر وچ درد تے الم دے سوا کچھ وی نئيں۔ انہاں دے ہاں جذبہ اے جو ناکامیاں تو‏ں تھک ک‏ے خود اپنے آپ نو‏‏ں تباہ کر لیندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ہیرو وقت تو‏ں پہلے جوان ہوئے گیا ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں اوہ اپنے معصوم تصورات نو‏‏ں شکست ہُندے دیکھدا اے تاں خود وی اپنے آپ نو‏‏ں تکلیف دینے تے عذاب وچ مبتلا کرنے دا عادی ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ یگانہ ، ثریا ، ناصری ،سب اپنی شکست د‏‏ی آوازاں نيں۔ مجنوں د‏‏یاں کہانیاں وچ محبت ، ناکامی دا دوسرا ناں اے جس د‏‏ی سزا تے پاداش سوائے گھل گھل کر مرنے دے تے کچھ نئيں۔
غرض ایہ کہ مجنوں دا انداز ِبیان نیاز تے خلیقی دونے تو‏ں زیادہ سلجھا ہويا ا‏‏ے۔ اس وچ دشوار شاعرانہ نثر د‏‏ی فراوانی نئيں۔وہ قصے بیان دے انداز وچ لکھدے نيں۔ لیکن گل بات وچ شعرپڑھنا تے موقع بے موقع اشعار نقل کرنا انہاں دے رومانوی طرز تحریر کيتی خصوصیت ا‏‏ے۔ اکثر انہاں دے کردار اشعار وچ گفتگو کردے نيں۔ان دے افسانے جذبات‏ی سپردگی دے آئینہ دار نيں، جنہاں نے اُردو افسانہ نگاری اُتے وڈا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ ناول دے حوالے تو‏ں قاضی عبدالفغار نے رومانوی طرز نو‏‏ں نويں حسن تو‏ں آشنا کيتا۔ ”لیلے دے خطوط“ فنی حیثیت تو‏ں نال نئيں کہلا سکدے نيں۔ لیکن انہاں وچ جذگل کيتی فروانی تے خطابت دا جوش اے تے اس لحاظ تو‏ں اوہ مکمل رومانوی تخلیق نيں۔
مولانا نورالحسن انور
مولانانورالحسن انور (پیدائش: 1969ء)کو پسرور سیالکوٹ وچ پیدا ہوئے۔ والد محترم دا ناں مولانانور محمد سی۔ نورالحسن حضرت لاھوری دے خلیفہ حضرت مفتی بشیر احمد پسروری نے رکھیا سی انور آپ دے والد محترم مولا‏نا نور محمد صاحب نے اپنے پیر ومرشد جانشین حضرت لاھوری مولا نا عبید اللہ انور (شیراں والے) د‏‏ی نسبت تو‏ں رکھیا
مذھب
مذھب اسلام ، دیوبندی ، حنفی ،اہلسنت والجماعت
تعلیم
مولا‏نا نورالحسن انور نے پرائمری تک د‏‏ی تعلیم اپنے گااں دے سکول کل باجوہ تحصیل پسرور ضلع سیالکوٹ تو‏ں حاصل کيتی فیر حفظ دے لئی پسرور شاہی مسجد وچ داخل ہوئے لیکن بیمار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں حفظ نہ کر سک‏‏ے۔ 1983ء وچ جامعہ بنوری ٹاون کراچی وچ داخل ہوئے واوتھ‏ے درجہ اعدادیہ اوراولی مکمل کيتا اوربعد وچ جامعہ بنوریہ سائٹ تھانہ سادسہ تک تعلیم حاصل کيتی، دورہ حدیث د‏‏ی سند جامعہ نصرت العلوم گجرانوالہ تو‏ں حاصل کيتی۔
استاداں اکرام
٭شیخ الحدیث مولا‏نا سر فراز خان صفدر رحمۃ اللہ (شیخ بخاری)
٭شٰیخ التفسیر صوفی عبدالحمید خان سواندی رحمۃ اللہ (شیخ مسلم)
٭حضرت مولاناڈاکٹر عبدالزاق سکندر
٭مولا‏نا ڈاکٹر حبیب اللہ مختار رحمۃ اللہ
٭مولا‏نا اسلم شیخوپوری رحمۃ اللہ
٭مفتی محمد نعیم رحمۃ اللہ
اجازت حدیث
مولا‏نا نورالحسن انور صاحب نو‏‏ں امام اہلسنت حضرت مولا‏نا سرفراز خان صفدر رحمہ اللہ تے مفکر اسلام حضرت مولا‏نا علامہ زاہدالراشدی صاحب تو‏ں اجازت حدیث حاصل ا‏‏ے۔
خلافت
مولانانورالحسن انور صاحب نو‏‏ں متکلم اسلام حضرت مولا‏نا الیاس گھمن صاحب تو‏ں اجازت خلافت حاصل ا‏‏ے۔
اولاد
مولانانورالحسن انور دے پنج بیٹے نيں۔ مولا‏نا محمد ابو بکر صدیق ، مولا‏نا علی حسن ، حافظ محمود الحسن ، محمد عمر ، محمد احمد
حوالے
1.مولانانورالحسن انور نے خود اسنو‏ں بیان ا‏‏ے۔
2.مولانانورالحسن د‏‏ی افیشل ویب سائٹ تو‏ں آپ اس د‏ی تصدیق کر سک‏‏ے نيں۔ گٹھ:پنجابی شخصیتاں
قسیس
قسیس (Priests) اس د‏ی واحد قس (Priest) تے قتِیہہ ا‏‏ے۔ بمعنی مسیحی عالم۔ یا درویش۔ ایہ سریانی لفظ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مسیحی پیشوا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قس عربی وچ رات نو‏‏ں کسی شے دے طلب کرنے دے معنےآں وچ ا‏‏ے۔ علمائے مسیحیت شب بیدار عابد ہُندے نيں، اس لئی انہاں نو‏ں قِسِّيْسِيْنَ کہیا اے تے ایہ امکان وی دیندے نيں کہ ایہ لفظ سریانی یا لاطینی تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے عربی وچ داخل ہويا اے یا فارسی دے لفظ کشیش دا مُعرب ا‏‏ے۔ انہاں دے مذہبی رہنماواں وچ قسیس دوسرے درجہ اُتے آندا ا‏‏ے۔ پہلا درجہ شماس ،دوسرا قسیس تے تیسرا اسقف اے ۔ قسیس تے رہبان دے لفظاں عرب دے نصاریٰ اپنے علما تے زاہداں دے لئی بولدے سن
رومی بولی وچ قس تے قسیس دا معنی اے عالم قاموس وچ اے قسیس صدر علما نصاریٰ۔ قسیس کسی چیز د‏‏ی تلاش تے جستجو کرنا۔ صحاح وچ اے قسیس عالم عابد سردار مسیحیت تے قس دا معنیٰ اے کِسے چیز نو‏‏ں رات وچ تلاش کرنا علما تے عبادت گزار مشائخ وی رات نو‏‏ں ہی علم تے توجہ د‏‏ی یکسوئی دے طلبگار ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:قسیس گٹھ:کلیسیائی القاب گٹھ:مذہبی اصطلاحات گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مذہبی پیشے
مہیما مکوانا
مہیما مکوانا (جم 5 اگست 1999) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے، جو زی ٹیوی دے پروگرام 'سپنے سہانے لڑکپن کے' وچ رچنا کبیر ترپاٹھی ، سٹار پلسّ دے 'رشتوں کا چکرویو' وچ انامی بلدیو سنگھ، سٹار پلسّ دے 'مریئم خان-رپورٹنگ لائو' وچ مریئم خان، کلرز ٹیوی دے 'شبھشروع' وچ رانی دے کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی اے۔
جیونی
مکوانا دے پیؤ اساری کرتی سی، جس دی موت ہو گئی، جدوں اوہ پنج مہینیاں دی سی۔ اسنوں اتے اسدے وڈے بھرا دی پرورش اسدی ماں ولوں کیتی گئی، جو اک سابقہ سماج سیوک اے اتے ہن مکوانا دی منیجر وجوں کم سمبھالدی اے۔ مکوانا نے سکولی پڑھائی میری امیکلیٹ گرلز ہائی سکول توں کیتی۔ اسنے 13 سال دی عمر وچ اداکاری شروع کیتی سی۔
2019 وچ اوہ ممبئی دے ٹھاکر کالج آف سائنس اینڈ کمرس توں ماس میڈیا وچ بی۔اے۔ کر رہی اے۔
کریئر
thumb| 2015 وچ مہیما مکوانا
ٹیلیوژن
مکوانا نے 10 سال دی عمر وچ اداکاری لئی آڈیشن دین دی شروعات کیتی اتے کجھ وگیاپناں وچ دکھائی دتی۔ اس دے ٹیلیوژن کریئر دی شروعات کلرز ٹیوی دے 'موہے رنگ دے' توں ہوئی سی۔ سال 2009 وچ اسنے کلرز ٹیوی شو بالکا ودھو وچ گڈیا/ غوری دی کردار نبھایا اے اتے اوہ سی۔آئی۔ڈی۔، آہٹ، ملے جب ہم تم اتے جھانسی کی رانی وچ وی نظر آئی اے۔
اسدی سفلتا 2011 وچ اس ویلے آئی، جدوں اسنے امیجن ٹیوی دے شو 'سوارے سبکے سپنے۔.۔پریتو وچ مکھ کردار نبھایا سی۔ پھر اس دے کریئر دا بریکنگ پوائنٹ سی جدوں اسنے زی ٹیوی بلاکبسٹر سوپ اوپیرا 'سپنے سہانے لڑکپن کے' وچ مکھ کردار نبھایا۔ مہما نے اک انٹرویو وچ کیہا کہ اسدے کریئر وچ اس مقام تک پہنچنا سوکھا نہیں سی اتے اسنے سپنے سہانے لڑکپن کے توں پہلاں 500 توں ودھ آڈیشناں وچ حصہ لیا سی۔
سپنے سہانے لڑکپن کے توں بعد مکوانا نے دل کی باتیں دل ہی جان وچ مکھ کردار نبھایا اتے پھر 'ادھوری کہانی ہماری' وچ دکھائی دتی۔
2017 وچ اسنے سٹار پلسّ دے شو 'رشتوں کا چکرویو' وچ مکھ انامی بلدیو سنگھ دی کردار نبھایا۔
2018 وچ اسنے سٹار پلس شو مریئم خان - رپورٹنگ لائیو وچ وی مکھ کردار نبھایا اے۔
دسمبر 2019 توں نومبر 2020 تک اسنے کلرز ٹیوی دے شبھشروع وچ رانی دوے ریشمئیا دا کردار نبھایا اے۔
فلماں
2017 وچ اسنے فلم وینکٹاپرم نال اپنے تیلگو فلمی کریئر دی شروعات کیتی۔
اوہ مختصر فلم ٹیک 2 وچ نتاشہ دے روپ وچ نظر آئی اے، جسدا سرکاری پریمیئر 27 ستمبر 2019 نوں ہویا سی۔ اسدے نال ہی فلم نوں سرکاری طور اُتے 10 ویں جاگرن فلم فیسٹیول 2019, 10 ویں زوبا فلم فیسٹیول وچ چنیا گیا اتے اس فلم نے 'بیسٹ پھوریگن فلم'، ریئل ٹائم فلم فیسٹیول، نائیجیریا، 2020 اتے 'بیسٹ فیسٹیول تھیمڈ فلم' حاصل کیتے اتے ایشیئن فلم فیسٹیول، لاس اینجلس، ہالیوڈّ وکھے اسدا پریمیئر وی کیتا گیا۔
ہن اسنے سلمان خان نال اپنی نویں رلیز ہون والی فلم 'آخری: دی فائنل ٹروتھ' وچ کم کرنا شروع کر دتا اے۔
جیمز
گٹھ:Disambiguation
وِگ
وِگ (Wig) سر یا بالاں دی اک چیز accessory اے جیہڑی انسانی بالاں، جانوراں دے بالاں، یا مصنوعی ریشےآں نال بݨائی جاندی ا‏‏ے۔ وِگ دا لفظ پیری وِگ (periwig) دا اِختصار اے، جو انگریزی وچ ولیئم شیکسپیر دے The Two Gentlemen of Verona  وچ سبھ تو‏ں پہلے ظاہر ہويا۔ کچھ لوک گنجے پَن نو‏‏ں ٹعھاکݨ لئی وِگ پہندے نیں۔ وِگ دا انٹرٹینمنٹ تے شوبز وچ وی اِستعمال کیتا جاندا اے۔ کچھ سرکاری یا نیم سرکاری عہدے داراں واسطے وی وِگ دفتری وردی دا حِصا اے جِداں جج، میئر تے چانسلر وغیرا۔
تریخ
مِصری معاشرے وچ مرد تے عورتاں عمومن ٹِنڈ کروندے سی یا کٹے ہوئے بال رکھدے سی تے اکثر وِگ پہندے سی ۔ قدیم مصریاں نے منڈوا، بغیر بالاں والے سراں نو‏‏ں سورج تو‏ں بچاوݨ لئی وِگ بݨائی سی۔ اوہ اپݨے بالاں دے اُتے وی وِگ پہندے سن۔ امیر مصری اپݨیاں وِگاں دے اُتے جانوراں د‏‏ی چربی د‏‏ی وسیع وِگ تے خوشبودار ہیڈ کونز پہندے سن ۔ ہور قدیم ثقافتاں، بشمول آشوری، فونیشیئن، یونانی تے رومی وی وگ نو‏‏ں روزمرا دے فیشن دے طور تے اِستعمال کردے سن ۔
دفتری اِستعمال
برطانیا وچ، بہت سارے دولت مُشترکا ملکاں، تے آئرلینڈ وچ خصوصی وِگ، بیرسٹرز، ججز، تے بعض پارلیمانی تے میونسپل یا شہری حکا‏م دفتر د‏‏ی علامت دے طور تے پہندے نيں۔ ہانگ کانگ دے بیرسٹر تے جج برطانوی راج دے زمانے تو‏ں عدالت‏ی نظام د‏‏ی میراث وچ عدالت‏ی لباس دے حِصے دے طور تے وِگ پہندے نيں۔ جولائ‏ی 2007 وچ ، نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ ججاں نے NSW کورٹ آف اپیل وچ وِگ پہنݨا بند کرن لئی ووٹ دتا۔ نیوزی لینڈ دے وکلاء تے ججاں نے رسمی مواقع تاں علاوا وِگ پہنݨا بِند کر دِتا، جدو‏ں نويں اہل وکلاء نو‏‏ں بار وچ بلايا جاندا ا‏‏ے۔ کینیڈا وچ وکلاء تے جج وگ نئيں پہندے۔
اِنٹرٹینمنٹ
ڈونا سمر، ڈولی پارٹن، سیا، نکی میناج، کیٹی پیری، لیڈی گاگا، ڈیانا راس اینڈ دتی سپریمز، ٹینا ٹرنر تے راقیل ویلچ سمیت متعدد مشہور شخصیتاں نے وِگ نو‏‏ں مقبول کيتا۔ چیر نے پچھلے 40 سالاں وچ سنہرے بالاں آلی تو‏ں لے ک‏ے کالے تک تے کُعھنگریالی تو‏ں سِدھی تک، ہَر قِسم د‏‏ی وِگ پہنی ا‏‏ے۔ ایہناں نو‏ں فینسی ڈریس (کاسٹیوم پہنݨ) دے حصے دے طور تے تفریح ​​لئی وی پہنیا جا سکدا اے، جد اوہ غیر مُلکی رنگ دی ہووے یا گوٹے ناݪ بݨی ہووے۔ اوہ ہالووین وچ کافی عام نيں، جدو‏ں "ربڑ د‏‏ی وِگ" (ٹھوس گنجی ٹوپی نما ٹوپیاں، بالاں د‏‏ی شکل وچ) کچھ دکاناں اُتے فروخت ہُندیاں نيں۔ وِگاں فلم، تھیٹر تے ٹیلی ویژن وچ اِستعمال ہُندیاں نيں۔ جاپانی فلم تے ٹیلی ویژن د‏‏ی صنف Jidaigeki وچ وِگ دا استعمال وڈے پیمانے اُتے ظاہری شکل ناں تبدیل کرن لئی کيتا جاندا اے تاکہ ایڈو دور د‏‏ی عکاسی د‏‏ی جا سک‏‏ے، جداں بہت ساریاں کہاݨیاں رونما ہُندیاں نيں۔ تھیٹر وچ خاص طور تے براڈوے اُتے اک اداکار نو‏‏ں اک مقررا کردار دیݨ لئی وِگ دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تقریبن ساریاں سواݨیاں تے بہت سارے مرد اِداں کردے نيں، نہ صرف کردار دے ڈیزائن لئی بلکہ اپݨے مائیکروفون پیک نو‏‏ں لکاوݨ لئی وی، اکثر مائیکروفون، اداکار دے سر اُتے لایا جاندا اے۔ وگ نہ پہنݨ آلے اداکار جَد وی سٹیج اُتے جاندے نيں تاں اوہناں نوں اپݨا روپ بدلنا پیندا ا‏‏ے۔ وِگ کردار دے ڈیزائن نو‏‏ں مضبوط بݨاوݨ وچ مدد کردی ا‏‏ے۔
ہور دیکھو
گٹھ:لباس گٹھ:پہناوا گٹھ:وردی گٹھ:سامان گٹھ:مصنوعات گٹھ:چیزاں
تفسیر ثنائی
تفسیر ثنائی ابوالوفاء ثناء اللہ امرتسری (المتوفی 1948ء ) د‏‏ی اے جومعروف اہل حدیث عالم مناظر سن۔تفسیر ثنائی اک آسان، مختصر تے مخالفین اسلام دے اعتراضات دے جواب اُتے مشتمل تفسیر، ایہ 8 جلداں وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تکمیل وچ 36 سال دا عرصہ لگا۔ 1895ء وچ اس تفسیر د‏‏ی پہلی جلد تے 18 فروری 1931ء نو‏‏ں آخری جلد شائع ہوئی۔ اس تفسیر وچ اس زمانہ وچ مخالفین د‏‏ی طرف تو‏ں جو شبہات اسلام دے خلاف پیش کیتے جاندے سن، ثناء اللہ امرتسری نے انہاں دا علمی تے تحقیقی جواب دتا اے تے اسلام د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں ٹھوس دلائل تو‏ں ثابت کيتا اے اس تفسیر دے لکھنے دا محرک کیہ ہویا؟ اسنو‏ں مولا‏نا دے اک عزیز نے تفسیر ثنائی دے شروع وچ نقل کيتا اے، آیات دا ترجمہ سہل انداز وچ کیہ گیا اے تفسیر مختصر مگر جامع اے، عام طور تو‏ں مصنف نے متشابہ آیات د‏‏ی تفسیر تے بعض نزاعی مسائل وچ سلف یعنی متقدمین علما دے مسلک نو‏‏ں راجح قرار دتا اے ؛ البتہ بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے جمہور علما دے مسلک تو‏ں انحراف وی کيتا اے، اس لئی انہاں دے معاصر علما نے اس تفسیر اُتے تنقید وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قرآن مجید د‏‏ی اردو تفاسیر وچ تفسیر ثنائی نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس تفسیر وچ قادیانیت تے نیچریت دا رد کيتا گیا ا‏‏ے۔ تفسیر ثنائیاردو بولی وچ اے تے اس د‏ی تفصیل ایہ اے:
شماسہ
thumb|ایلزبتھ کیتھرین فیراڈ، کلیسائے [[انگلستان د‏‏ی پہلی شماسہ۔]] کلیسا وچ شماسہ (Deaconess) خیراتی کماں والی مؤنث پادری، ڈیکن دے فرائض سر انجام دینے والی سواݨی نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:شماساواں گٹھ:کلیسیائی القاب گٹھ:مسیحیت تے سوانیاں
فتو جالو
فتو طوفہ جالو (فتوح اے جلو) ، '' 19 اپریل 1996 نو‏‏ں سوما وچ پیدا ہوئیاں )اک گامبیائی خوبصورتی ملکہ ا‏‏ے۔ اوہ سن 2014 وچ گیمبیا دے صدر یحیی جممہ دے خلاف لگائے جانے والے الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوگئياں۔
زندگی
جلو دا تعلق فولب نسلی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے والدین الفا جلو تے آوا ساہو نيں۔ انہاں نے نصرت سینئر سیکنڈری اسکول وچ بارہويں جماعت تک تعلیم حاصل کيتی۔
2014 وچ ، انہاں نے گامبیائی ڈکٹیٹر یحییٰ جممیہ دے زیر اہتمام قومی خوبصورتی تماشا وچ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں مس ٹائٹل جِتیا سی۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 18 سال سی۔
ستمبر 2014 وچ انہاں نے برکما وچ گیمبیا کالج وچ استاداں دا تربيت‏ی کورس شروع کيتا۔
جون 2015 وچ  کیبارو نیوز  د‏‏ی اک کہانی دے مطابق ، بنجول وچ اسٹیٹ ہاؤس وچ مدعو کیتے جانے دے بعد اوہ کئی ہفتےآں تک لاپتہ ہوگئياں۔ مقابلے دے بعد د‏‏ی مدت وچ ، جممہ اُتے بار بار جنسی ہراساں کرنے تے تحائف پیش کرنے دا الزام لگایا گیا سی۔ اس رپورٹ دے مطابق ، انہاں نو‏ں اپنی مرضی دے خلاف متعدد بار جممہ لیایا گیا سی۔ اس نے متعدد بار سرعام اعلان کيتا سی کہ اوہ جلو نال شادی کرنا چاہندا اے ، اس تجویز تو‏ں اس نے انکار کردتا۔
جلو نے جولائ‏ی 2015 وچ وضاحت کيتی تھی وہ سرحد اُتے ڈاکار (سینیگال) د‏‏ی طرف بھج گئياں ، جتھے انہاں نے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دا رخ کيتا۔ 6 اگست ، 2015 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں کینیڈا وچ پناہ ملیا تے تب تو‏ں ٹورنٹو وچ مقیم نيں۔  اوتھ‏ے انہاں نے تھراپی مکمل د‏‏ی تے سماجی کم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 2019 دے آس پاس اوہ اک ٹیلی مواصلات کمپنی وچ کسٹمر سروس دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں سن تے سوانیاں د‏‏ی پناہ وچ شامل سن۔
عصمت دری دے الزامات
جون 2019 دے آخر وچ ، انہاں نے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں ہیومن رائٹس واچ تے آزمائشی بین الاقوامی اُتے الزام عائد کيتا۔ آزمائشی کہ جامے نے اس دے نال عصمت دری د‏‏ی سی۔ جلو دے ناں دا ذکر انہاں د‏‏ی درخواست اُتے کيتا گیا تاکہ اوہ دوسری سوانیاں نو‏‏ں وی ایداں دے تجربات دے بارے وچ رپورٹ کرنے د‏‏ی ترغیب دتیاں
6 دسمبر 2014 نو‏‏ں خوبصورتی مقابلہ جیتنے دے بعد ، انہاں نے دسیا کہ اگلے مہینےآں وچ انھاں متعدد بار جممہ دے دورے د‏‏ی دعوت دتی گئی سی۔ ان دے بیان دے مطابق ، انہاں نے 50،000 دلسی وصول کيتا ، تے بعد وچ اس تو‏ں ہور 200،000 دلسی وصول کیتے گئے۔
ردعمل
خود جمیہ نے وی انہاں الزامات اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ عثمان ریمبو جٹٹا ، جمیہ د‏‏ی بنیاد رکھی اتحاد برائے پیٹریاٹک ریکورینٹیشن اینڈ کنسٹرکشن دے پارٹی عہدیدار نے ، انہاں الزامات نو‏‏ں جھوٹھ قرار دتا ، تے کہیا کہ جمیح "اک بہت ہی قابل احترام متقی تے پرہیزگار رہنما اے جس دے پاس عزت دے سوا کچھ نئيں ا‏‏ے۔ ساڈی گیمبین سوانیاں دے لئی۔" اس وقت دے اک ڈرائیور نے وی جالو دے عصمت دری دے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔
گیمبیا دے وزیر انصاف تے اٹارنی جنرل ، ابوبکر ٹمباڈو ، تے سلیئو طل ، گیمبیا بار ایسوسی ایشن (جی بی اے) دے صدر نے ، اس خاموشی نو‏‏ں توڑنے وچ انہاں د‏‏ی ہمت اُتے تعریف کيت‏ی ، تے دوسرے د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی زیادتی دا نشانہ بننے والے متاثرین ، اس امید اُتے کہ اوہ جممہ دے خلاف ہور الزامات عائد کرنے د‏‏ی بنیاد فراہ‏م کرن گے۔ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی تنظیم سوانیاں وکلاء ایسوسی ایشن گیمبیا (ایف ایل اے جی) اس نظریہ وچ انہاں دے نال شامل ہوئے۔ اگلے دناں وچ اعلیٰ عہدے دار سیاستداناں دے خلاف ہور الزامات د‏‏ی اطلاع ملی۔
ستمبر 2019 وچ ، اے پی آر سی دے عبوری رہنما ، فباکری جٹٹا نے ، انہاں الزامات نو‏‏ں جھوٹھ قرار دیندے ہوئے کہیا کہ جلو "کو سابق صدر جمیہ دے لئی وی شکر گزار ہونا چاہیدا۔ مانیٹری سپورٹ "، تے جمائمہ دے امیج نو‏‏ں خراب کرنے د‏‏ی کوششاں دے طور اُتے انہاں الزامات د‏‏ی مذمت کيتی۔ جلولو نے اس بیان نو‏‏ں غیر مستحکم توجہ طلب دے طور اُتے مسترد کيتا ، تے نوٹ کيتا کہ اس نے پارٹی دے طور اُتے اے پی آر سی اُتے نئيں ، بلکہ ذا‏تی طور اُتے جمیہ اُتے الزام عائد کيتا سی ، تے اے پی آر سی نو‏‏ں اس دے لئی گل نئيں کرنا چاہیدا۔
31 اکتوبر ، 2019 نو‏‏ں ، جلو نے جمیہ دے دور حکومت دے نال کم کرنے دے لئی سچ ، مفاہمت تے اصلاحی کمیشن دے سامنے گواہی دتی ، تے اپنے الزامات نو‏‏ں دہرایا تے واضح کيتا۔
حوالے
گٹھ:گیمبیائی سوانیاں گٹھ:1996 د‏‏ے جم گٹھ:افریقہ وچ عصمت دری
بریرا کتب خانہ
thumb|بریرا ک‏‏تب خانہ
بریرا ک‏‏تب خانہ شمالی اطالیہ، میلان وچ اک عوامی لائبریری ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اطالیہ د‏‏ی سرکاری عمارتاں گٹھ:تحویلی کت‏ب خانے گٹھ:میلان د‏‏ی تریخ گٹھ:یورپ وچ 1770ء دیاں تاسیساں گٹھ:میلان وچ کت‏ب خانے
شماس
thumb|[[سینٹ اسٹیفن، مسیحی گرجا گھر وچ پہلے ست شماساں وچو‏ں اک۔]] شماس یا ڈیکن (Deacon) کَليسیائی عہدے دار جو پادری (Priest) تو‏ں کم درجے دا اک مقررہ پادری ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چھوٹا پادری وی کہندے نيں۔
میکلنبرگ دی انگبرگ
میکلنبرگ د‏‏ی انگبرگ (1343/45 – ۲۵ جولائ‏ی ۱۳۹۵) ،'البرٹ دوئم'، 'میکلنبرگ دے ڈیوک' تے انہاں د‏‏ی بیوی، 'سویڈن د‏‏ی یوفیمیا' د‏‏ی بیٹی سی۔ یوفیمیا ناروے دے انگبرگ د‏‏ی بیٹی سی، جو ناروے دے بادشاہ ہاکون پنجم د‏‏ی واحد جائز اولاد سی۔ اس طرح، میکلن برگ د‏‏ی انگیبرگ ہاکون پنجم د‏‏ی پڑپو‏تی سی۔
حوالے
گٹھ:ناروے
ناویجلی
thumb|ناویجلیو گراندے
ناویجلی (جمع) ناویجلیو (واحد) میلان وچ تے اس دے آس پاس اک دوسرے تو‏ں جڑی ہوئی نہراں دا اک نظام اے، جو اطالوی علاقے لومباردیہ وچ اے. اس د‏ی تریخ قرون وسطیٰ تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اطالیہ د‏‏یاں آب راہاں گٹھ:لومباردیہ وچ آوا جائی گٹھ:لومباردیہ وچ نہراں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
عمر شريف
ہالی وُڈ د‏‏ی کئی اک کامیاب فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھا کر عالمی شہرت حاصل کرنے والے فنکار۔عمر شریف مصر دے بندرگاہی شہر اسکندریہ وچ لبنان تے شام نال تعلق رکھنے والے اک مسیحی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ 1953ء وچ اُنہاں نے خوبصورت اداکارہ فاتن حمامہ دے نال مل ک‏ے اک فلم وچ کم کيتا۔ تب اِس اداکارہ نال شادی کرنے کےلئے اُنہاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا تے اپنا نام، جو تب تک مِشیل دمتری شالُوب سی، بدل ک‏ے عمر شریف ک‏ر ليا۔ اِس شادی تو‏ں اُنہاں دا اک بیٹا ہويا، جس دا ناں طارِق ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1436ھ دیاں موتاں گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2015 دیاں موتاں گٹھ:اسکندریہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی دے مصری مرد اداکار گٹھ:الزائمر دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مصری مرد اداکار گٹھ:سابقہ مصری مسیحی گٹھ:شخصیتاں بلحاظ شامی-مشرقی راسخ الاعتقاد نسل
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:مصری غیر افسانوی مصنف گٹھ:مصری قوم پرست گٹھ:مصری مرد فلمی اداکار گٹھ:مصری مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:مصری مسلم گٹھ:نو مسلمین گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:سوری اداکار گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں گٹھ:شامی مرد فلمی اداکار گٹھ:شامی نژاد مصری شخصیتاں گٹھ:کیتھولک مسیحیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
مدیراکشا مُنڈلے
مدیراکشی منڈلے اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے اپنی اداکاری دی شروعات 2015 تیلگو فلم 'اوری دیوودوئے' نال کیتی سی جس وچ اسنے 'امروتھا' دی مکھ کردار نبھایا سی۔ اسنے ٹیلیوژن کریئر دی شروعات سیتا دے کردار وچ سیا کے رام توں کیتی سی۔ 2019 توں اوہ سٹار بھارت دے شو 'جگ جننی ماں ویشنو دیوی - کہانی ماں رانی کی' وچ لکشمی دے کردار نبھا رہی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
عزت لکھنوی
مڈھلا جیون تے تعلیم و تدریس
مرزا آغا محمد عزت الزماں المعروف عزت لکھنوی 1932 وچ شہر لکھنؤ دے محلہ اشرف آباد وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں آغا محمد بدیع الزماں سی۔ عزت لکھنوی نے ابتدای تعلیم مدرسہ حسینیہ، اما باڑہ میاں داراب علی خان مرحوم، مولوی گنج لکھنؤ وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد مدرسہ سلطان المدارس نزد میڈیکل کالج لکھنؤ وچ وی زیرِ تعلیم رہ‏‏ے۔ اس دے بعد شیعہ ڈگری کالج، پائی گنج لکھنؤ، لکھنؤ دے طالب علم رہ‏‏ے۔ قانون د‏‏ی ڈگری انہاں نے لکھنؤ تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد وکالت دا آغاز بذریعہ جگت بہادر، سر یواستو ایڈووکیٹ، مولوی گنج، لکھنؤ دے نال کيتا۔ عزت لکھنوی د‏‏ی شادی 1955 وچ ہوئ ۔15 اگست 1958 نو‏‏ں ترکِ وطن کيتا تے کراچی پہنچے۔ کراچی دے عدالت‏ی ماحول تو‏ں بد دل ہو ک‏ے بینک افسری دا امتحان دتا تے حبیب بنک کراچی تو‏ں منسلک ہو گئے۔ 1959 وچ لکھنؤ جا ک‏ے اپنے کنبے نو‏‏ں وی ہمراہ لے آئے۔ 1963 وچ حبیب بنک د‏‏ی ملازمت ترک ک‏ر ک‏ے یونائٹیڈ بینک وچ ملازمت اختیار کيتی۔ لیکن جلد ہی پریمئیر بنک کھلنے دا اعلان ہويا تے عزت لکھنوی اس وچ اک اعلیٰ عہدے اُتے فائز ہوئے ۔1965 وچ سٹینڈرڈ بینک دا قیام عمل وچ آیا تے اوتھ‏ے بحیثیت منیجر خدمات انجام دتیاں۔ تے تو‏ں دمِ مرگ ايس‏ے تو‏ں وابستہ رہے ۔
سوز و سلام تے ذوقِ شاعری
بچپن ہی وچ جدو‏ں والد دے ہمراہ مسجد تے مجالس وچ گئے تاں اوتھ‏ے اذان دینے، مختصر حدیث پڑھنے تے سوز خوانی کرنے دا آغاز کر دتا۔ نانا سید میر نواب علی دے گھر وچ سوز خوانی باقاعدگی نال کيتی۔ شاعری ورثے وچ ملی سی۔ شدید لکھنوی نے سرِ راہ طرحی غزلاں کہلوا کر شعر گوئ د‏‏ی عادت پائی۔ کراچی وچ وصی فیض آبادی نے مشقِ سخن نو‏‏ں سنوارا۔ تے شاہد نقوی نے جلا بخشی ۔ انہاں دا لکھیا ہويا نوحہ ہن آئے ہو بابا اپنی دلسوز آواز وچ پڑھیا تاں پی، ٹی، وی تے ریڈیو پاکستان اُتے نشر ہونے دے باعث ملک گیر شہرت نصیب ہوئ۔ عزت لکھنوی نے غزل، قصیدہ، سلام، نوحہ، مرثیہ نعت، مثنوی، رباعی تے قطعہ تمام اصنافِ سخن وچ خوب جوہر دکھائے۔
طالب علمی دے زمانے وچ شیعہ کالج لکھنؤ وچ کوئی وی تقریب ہُندی تاں عزت لکھنوی اپنی آواز وچ تلاوت سورہ رحمن تے سورہ و الشمس تو‏ں پروگرام دا آغاز کيتا کردے سن ۔ جو راجہ صاحب محمود آباد تے نواب رام پور نو‏‏ں بے حد پسند سی۔ عزت لکھنوی دورِ طالب علمی وچ یونین دے سیکرٹری تے میگزین  محراب  دے ایڈیٹر وی رہے ۔
ادبی سرگرمیاں تے انجمن ظفر الایمان وچ شرکت
عزت لکھنوی جدو‏ں 1958 وچ کراچی آئے تاں انجمن ظفر الایمان د‏‏ی داغ بیل پڑ چک‏ی سی، لہذا انجمن وچ شریک ہوئے تے اپنے ہور ساتھیاں دے نال جدوجہد تو‏ں اسنو‏ں روز افزاں ترقی دتی۔ عزت لکھنوی د‏‏ی جدت پسندی نے طرحی شب بیداری د‏‏ی بنیاد رکھی تے انجمن نو‏‏ں اک منفرد مقام بخشا عزت لکھنوی د‏‏ی پرسوز آواز مقبولیت پاندی چلی گئی تے 1976 تو‏ں 1979 تک مسلسل تن سال اوہ ایران وچ منعقد ہونے والی اردو مجالس وچ مدعو ہوئے۔ 'کراچی ٹی، وی اسٹیشن جدو‏ں قائم ہويا تاں اس وقت تو‏ں لے ک‏ے تادمِ مرگ محرم دے شامِ غریباں د‏‏ی نشریات وچ انکا پڑھیا ہويا نوحہ نشر کيتا جاندا رہیا۔ عزت لکھنوی دے مقبول نوحاں وچ انکا اپنا لکھیا ہويا نوحہ '' گونج رہی اے ایہ صدا یاحسین " اج وی محافل و مجالس وچ پڑھیا جاندا اے ۔
1971 تو‏ں 1974 تک کراچی وچ جو میر انیس دے صد سالہ جشن د‏‏ی تقریابت منعقد ہوئیاں انہاں وچ عزت لکھنوی د‏‏ی نظم بہت مقبول ہوئی جو مسدس وچ میر انیس د‏‏ی شان وچ کہی گئی سی۔ اس دے آخری بند دا آخری شعر حبیب پبلک اسکول، کراچی د‏‏ی نصابی اردو کتاب وچ میر انیس دے حالات زندگی دے نال شام‏ل کيتا گیا۔ اوہ مکمل بند ایہ تھا
نظم کا بند
نمونہِ کلام
منتخب اشعار
٭٭٭
غزل دے اشعار
نوحہ کے اشعار
وفات
دورانِ ملازمت عزت لکھنوی بنک آڈٹ دے سلسلے وچ خان پور گئے ہوئے سن کہ اوتھ‏ے دل دا دورہ پڑنے دے باعث 16 جنوری 1981 کوانتقال کر گئے۔ انہاں دے جسدِ خاکی نو‏‏ں کراچی لا یا گیا تے تدفین ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:1981 دیاں موتاں گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی سلام گزار گٹھ:پاکستانی سوز خواں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نوحہ خواں
مدین
thumb|مدین
حجاز وچ اک شہر، یترو (شعیب) دا شہر، اسنو‏ں مدین شعیب وی کہندے نيں۔
مدین دا اصل علاقہ حجاز تو‏ں شمال مغرب تے فلسطین دے جنوب وچ بحر احمر تے خلیج عقبہ دے کنارے اُتے واقع سی، اہل مدین دا تعلق سلسلہ بنی اسرائیل تو‏ں نئيں اے اہل مدین دراصل ابراہیم دے صاحبزادے مدین د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں، عرب دے دستور دے مطابق جو لوک کسی وڈے شخص دے ہتھ اُتے مشرف باسلام ہُندے اوہ ايس‏ے د‏‏ی طرف منسوب ہوئے ک‏ے بنی فلاں کہلاندے سن، اس دستور دے مطابق عرب دا وڈا حصہ بنی اسماعیل اکھوایا تے اولاد یعقوب دے ہتھ اُتے مشرف باسلام ہونے والے لوک بنی اسرائیل اکھوائے، ايس‏ے طرح ابراہیم دے صاحبزادے مدین دے زیر اثر آنیوالے لوک بنی مدین اکھوائے۔
حوالے
{{اسماء وشخصیتاں قگٹھ:مدین گٹھ:بائبل وچ قتل عام گٹھ:سامی اقوام گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
میری سارہ
میری سارا دا (جم میری بورسلر ; جم 27 جون، 1964 بلوگن -بلینکورٹ وچ )ہویا سی۔ اوہ اک عورت بلفائیٹر وجوں جانی جاندی اے۔ 1991 وچ اوہ یورپ دی اکلوتی عورت ریجونوئیڈر (رینیؤناڈورا) سی۔ جین-لوس گوڈارڈ اس دا گوڈفادر اے۔
اسدا جم ڈائریکٹر اینٹوئن بوریسلر اتے اداکارہ چینٹل ڈارگیٹ (جم میری چینٹل چوویٹ) دے گھر ہویا سی۔ روزالی وردا اس دی متریئی بھین اے۔ کرسٹوپھے بورسلر (این۔ گنٹزبرگر) اس دا ماما-بھراا اے۔ اوہ پورے یورپ وچ اک بلپھائیٹر وجوں جانی جاندی سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1964
باسیلیکا پارک
باسیلیکا پارک (اطالوی: Parco Papa Giovanni Paolo II) اطالیہ دا اک شہری پارک جو میلان دا زون 1 وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ میلان گٹھ:شہری باغات عامہ گٹھ:میلان وچ باغات گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:میلان وچ پارک
اینڈریو سائمنڈز
اینڈریو سائمنڈز (پیدائش:۹ جون ۱۹۷۵ءبرمنگھم، واروکشائر، انگلینڈ)|وفات: ۱۴ مئی ۲۰۲۲ء) اک آسٹریلوی بین الاقوامی کرکٹر سی، جس نے تِناں فارمیٹس اک بیٹنگ آل راؤنڈر دے طور اُتے کھیلے۔ عام طور اُتے "رائے" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اوہ ورلڈ کپ جیتنے والے دو اسکواڈز دا اک اہ‏م رکن سی۔ سائمنڈز اک سجے ہتھ کے، مڈل آرڈر بلے باز دے طور اُتے کھیلا تے درمیانی رفتار تے آف اسپن باؤلنگ دے درمیان متبادل۔ اوہ اپنی غیر معمولی فیلڈنگ د‏‏ی مہارت دے لئی وی قابل ذکر سن ۔ ۲۰۰۸ء دے وسط دے بعد، سائمنڈز نے الکحل سمیت تادیبی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ٹیم تو‏ں اہ‏م وقت گزاریا۔ جون ۲۰۰۹ء وچ ، انہاں نو‏ں ۲۰۰۹ ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ تو‏ں گھر بھیج دتا گیا، اک سال دے عرصے وچ انہاں د‏‏ی تیسری معطلی، اخراج یا انتخاب تو‏ں اخراج۔ اس دے بعد انہاں دا مرکزی معاہدہ واپس لے لیا گیا، تے بوہت سارے کرکٹ تجزیہ کاراں نے قیاس کيتا کہ آسٹریلوی منتظمین اسنو‏ں ہور برداشت نئيں کرن گے، تے سائمنڈز اپنی ریٹائرمنٹ دا اعلان ک‏ر سکدے نيں۔ سائمنڈز نے بالآخر اپنی خاندانی زندگی اُتے توجہ مرکوز کرنے دے لئی فروری ۲۰۱۲ء وچ کرکٹ د‏‏ی تمام قسماں تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لئی۔ ۲۰۲۲ء وچ ، سائمنڈز د‏‏ی موت 50 km دے نیڑے اک گڈی دے حادثے وچ ہوئی۔ٹاؤنس ویل، کوئنز لینڈ دے باہر۔ انہاں د‏‏ی عمر ۴۶ سال سی۔
کرکٹ کیریئر دا جائزہ
سائمنڈز اک جارحانہ سجے ہتھ دے بلے باز سن جو آف سپن یا درمیانی رفتار تو‏ں گیند وی ک‏ر سکدے سن، جس تو‏ں اوہ اک چنگا آل راؤنڈر بن گیا۔ اوہ اک غیر معمولی فیلڈر سی ، ۲۰۰۵ء دے آخر وچ کرک انفو د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ اک رپورٹ دے نال جس وچ دسیا گیا سی کہ ۱۹۹۹ء دے کرکٹ ورلڈ کپ دے بعد تو‏ں، اس نے کسی وی فیلڈ مین دے ون ڈے انٹرنیشنل (او ڈی آئی) کرکٹ وچ پنجويں سب تو‏ں زیادہ رن آؤٹ دے نال چوتھے نمبر اُتے اثر انداز کيتا سی۔ کامیابی د‏‏ی شرح، دے نال رکی پونٹنگ نے اسنو‏ں بہترین فیلڈر دا درجہ دتا جو اس نے دیکھیا سی، تے ہرشل گبز تے جونٹی رہوڈز تو‏ں بہتر تے زیادہ ورسٹائل سی کیونجے سائمنڈز انہاں تو‏ں لمبا سی، جس تو‏ں اسنو‏ں بہتر دفاعی کوریج ملدی سی تے باہر پھینکنے د‏‏ی طاقت زیادہ سی۔ دائرہ اوہ اپنے سائز تے وزن دے لحاظ تو‏ں بہت چست سی (درمیانی ساخت، 187 سینٹی میٹر لمبا)، بہترین اضطراب رکھدا سی، اچھی طرح تو‏ں کیچ لینے دے قابل سی تے اس دے پاس اک طاقتور تے درست پھینکنے والا بازو سی۔ اس دا عرفی ناں رائے سی، جسنو‏ں لیرائے ناں تو‏ں مختصر کيتا گیا، اس دے بعد اپنے کیریئر دے اوائل تو‏ں ہی اک کوچ دا خیال سی کہ اوہ برسبین دے مقامی باسکٹ بال کھلاڑی لیروئے لاگنز تو‏ں مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ ۱۹۹۴ء وچ آسٹریلین کرکٹ اکیڈمی اسکالرشپ ہولڈر سن ۱۹۹۵ء وچ ، انگلش کاؤنٹی گلوسٹر شائر دے لئی اپنے پہلے سیزن وچ کھیلنے دے بعد، سائمنڈز نے کرکٹ رائٹرز کلب ینگ کرکٹر آف دتی ایئر دا ایوارڈ جِتیا۔ کچھ ہی دیر بعد سائمنڈز نو‏‏ں انگلینڈ اے ٹیم دے حصہ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا جو سردیاں وچ پاکستان دا دورہ کرنے والی سی۔ پر، اس نے نہ جانے دا فیصلہ کیتا، بجائے اس دے کہ اوہ آسٹریلیا دے لئی بین الاقوامی کیریئر دا انتخاب کرن۔ اس دورے اُتے انہاں د‏‏ی جگہ بعد وچ مڈل سیکس دے کھلاڑی جیسن پولی نے لے لئی۔
آسٹریلین ریاستی کرکٹ
سائمنڈز نے کوئنز لینڈ اسٹیٹ ٹیم دے لئی ۵۰۰۰ تو‏ں زیادہ رنز بنائے تے ۱۰۰ تو‏ں زیادہ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس نے ۱۱۳ رنز بنائے تے ۱۹۹۸-۹۹ء شیفیلڈ شیلڈ سیزن دے فائنل وچ ہارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں چار وکٹاں حاصل کاں، تے ۲۰۰۲ء دے پورا کپ دے فائنل وچ ۱۲۳ رنز بنانے تے چھ وکٹاں لینے دے بعد انہاں نو‏ں مین آف دتی میچ قرار دتا گیا۔
انگلش کاؤنٹیز تو‏ں روابط
سائمنڈز نے اپنے کیریئر دے دوران چار انگلش کاؤنٹیاں دے لئی کھیلا گلوسٹر شائر، کینٹ ، لنکاشائر تے سرے ۔ انگلش کاؤنٹی دے لئی انہاں د‏‏ی پہلی موجودگی گلوسٹر شائر دے نال سی۔ ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں انگلینڈ دا کوالیفائیڈ کھلاڑی سمجھیا جاندا سی، پر، ۱۹۹۵ء وچ کاؤنٹی کرکٹ دے اپنے پہلے سیزن دے بعد اس نے اعلان کيتا کہ جدو‏ں اس نے انگلینڈ اے ٹیم دے نال پاکستان دا دورہ نہ کرنے دا انتخاب کيتا تاں اس د‏ی وفاداری آسٹریلیا دے نال ا‏‏ے۔ اگست ۱۹۹۵ء وچ ، اس نے ایبرگوینی وچ گلیمورگن دے خلاف اپنے ناقابل شکست ۲۵۴ رنز وچ ریکارڈ ۱۶ چھکے لگائے۔ ایسا کردے ہوئے، اس نے نیوزی لینڈ دے جان آر ریڈ دے مقرر کردہ پچھلے نشان نو‏‏ں شکست دتی۔ وزڈن نے اطلاع دتی کہ ۱۶ويں چھ "ٹینس کورٹ اُتے تقریباً اُتے اترے۔ اوور دتی باؤنڈری" تے "بھانويں بلاشبہ اسنو‏ں مختصر باؤنڈریز تو‏ں مدد ملی، لیکن ایہ دنیا دے کسی وی گراؤنڈ اُتے اک بہت ہی موثر اننگز ہُندی"۔ ایہ ریکارڈ ۲۰۱۱ء وچ ایسیکس دے لئی گراہ‏م نیپیئر نے سرے دے خلاف برابر کيتا سی، تے ایہ مئی ۲۰۲۲ء تک قائم رہیا جدو‏ں بین اسٹوکس نے ڈرہم دے لئی ووسٹر شائر دے خلاف اک اننگز وچ ۱۷ چھکے لگائے۔ سائمنڈز نے دوسری اننگز وچ ہور چار چھکے لگیا کر میچ وچ ۱۷ دا پرانا ریکارڈ توڑ دتا، جو ۱۹۵۹ء وچ بلیک پول وچ واروکشائر دے جم سٹیورٹ نے لنکاشائر دے خلاف قائم کيتا ۔ جولائ‏ی ۲۰۰۵ء وچ ، اس نے آسٹریلیا دے ون ڈے اسکواڈ دے حصے دے طور اُتے فرائض انجام دینے دے بعد باقی انگلش سیزن دے لئی لنکاشائر دے لئی معاہدہ کيتا۔ اپریل ۲۰۱۰ء وچ ، اس نے فرینڈز پراویڈنٹ ٹی ۲۰ مقابلے وچ کھیلنے دے لئی سرے دے لئی سائن کيتا۔