cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیڈیا دارہ
لیڈیا دارہ دے گھر 2 دسمبر 1777ء نو‏‏ں ہونے والے اجلاس وچ واشنگٹن د‏‏ی فوج اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کیتا گیا تاں ضروری سی کہ لیڈیا ایہ اطلاع فوراً جنرل جارج واشنگٹن نو‏‏ں فراہ‏م کرے، اس دا دماغ بہت تیزی تو‏ں کم کر رہیا سی کہ کس طرح فوری طور اُتے اطلاع دتی جائے؟ اس سوچ وچ اوہ اپنے بیڈ روم وچ واپس آگئی، حالے کچھ دیر گزری سی کہ برطانوی فوجی افسر نے دروازے اُتے دستک دی، لیڈیا اس صورت حال تو‏ں نبٹنے دے لئی تیار سی، اوہ انتہائی خود اعتمادی دے نال اٹھی تے اس طرح دروازہ کھولیا کہ اوہ گہری نیند وچ اے، برطانوی فوجی افسر میجر اینڈر دستک دینے دے بعد معذرت کيت‏‏ی تے کہیا کہ اجلاس ختم ہوچکيا اے، کمرے وچ موم بتیاں بجھا دو، اسيں جا رہے نيں، لیڈیا اس کمرے وچ گئی جتھ‏ے اجلاس ہو رہیا سی، اس نے آتش دان وچ دہکتے ہوئے کوئلے نو‏‏ں بجھانا شروع کیتا تاکہ کسی طرح وقت گزرے تے صبح ہو جائے، اوہ ذہنی اضطراب وچ مبتلا سی کیونکہ اوہ اہ‏م اطلاع جنرل واشنگٹن تک پہچانیا چاہندی سی، لیڈیا نے صبح ہونے اُتے اپنے شوہر دارہ تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں فوراً فرینکفرٹ جانا اے تاکہ کچھ آٹا لے آؤں، دارہ نے کہیا: آٹا ملازم لے آئے گا۔. لیڈیا نے کہیا: نئيں وچ خود جاواں گی، اس دا اندازِ گفتگو دیکھ ک‏ے دارہ خاموش ہو گیا کیونکہ لیڈیا ہر قیمت اُتے خود جانا چاہندی سی، آٹے د‏‏ی مِل لیڈیا دے گھر تو‏ں 5 میل دور سی تے عموماً عورتاں پیدل جاک‏ے آٹا لاندی سن، فلاڈیلفیا اُتے قبضہ ہونے دے بعد جنگی صورت حال سی، جس دے باعث کدرے جانے دے لئی پاس لینا پیندا سی، لیڈیا پاس لینے دے لئی جنرل ہو ک‏‏‏ے ہیڈ کوارٹر آئی، اسنو‏ں فوج دے اعلیٰ افسران دے نال خوشگوار تعلقات دے باعث پاس مل گیا، راستے وچ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے اسنو‏ں برطانوی سپاہیاں نے روکیا، لیکن لیڈیا نے آٹے دے خالی بیگ دکھائے تاں اسنو‏ں اگے جانے د‏‏ی اجات مل گئی، انہاں دناں آٹا لینے دے لئی خالی بیگ نال لے جانے پڑتے سن، لیڈیا نے آٹے د‏‏ی مل اُتے جاک‏ے خالی بیگ دتے کہ انہاں وچ آٹا ڈالو وچ حالے اک دوست تو‏ں مل ک‏ے آندی ہون۔
لیڈیا اوتھ‏ے تو‏ں اپنی منزل د‏‏ی جانب روانہ ہوئی، اسنو‏ں وائٹ مارش جانا سی، جتھ‏ے جارج واشنگٹن د‏‏ی فوج ٹہری ہوئی سی، شدید سردی دا موسم سی، برفباری تے ٹھنڈی ہواواں نے ماحول نو‏‏ں ہور سرد بنا دتا سی، لیڈیا نو‏‏ں راستے وچ اک امریکی سپاہی نظر آیا جو برطانوی فوج د‏‏ی نقل وحرکت دا جائزہ لے رہیا سی، اس نے حیرت تو‏ں پُچھیا: لیڈیا! تساں ایتھ‏ے د‏‏ی کر رہ‏ی ہو؟ جس اُتے لیڈیا نے تمام صورت حال د‏‏ی وضاحت کيتی کہ وچ اس اہ‏م اطلاع دے نال جنرل واشنگٹن نو‏‏ں ملنا چاہندی ہاں کہ برطانوی فوج 13 توپاں تے چھ ہزار فوجیاں دے نال اس اُتے حملہ کرنا چاہندی اے، لیفٹیننٹ کرنل سی مس گریٹ لیڈیا د‏‏ی گل سن کر حیران وپریشان ہو گیا، اس نے کہیا میرے نال جنرل واشنگٹن تو‏ں ملنا پسند کروگی؟ جس اُتے لیڈیا نے جواب دتا ”نہیں” ایہ اطلاع تساں پہنچیا دو کیونکہ میرا اوتھ‏ے جانا مناسب نئيں اے وچ چاہندی ہو کہ کسی نو‏‏ں وی معلوم نہ ہو کہ ایہ اطلاع کس نے دتی اے ؟ کیونکہ جے برطانوی فوج نو‏‏ں تمام صورت حال دا علم ہو گیا تاں مینو‏ں اوہدی بھاری قیمت ادا کرنا پوے گی۔
کرنل سی مس نے لیڈیا نو‏‏ں کچھ کھانے پینے دا سامان دتا تے گھوڑے اُتے سوار ک‏ر ک‏ے فلاڈیلفیا دے قریب چھڈ دتا جتھ‏ے تو‏ں اوہ واپس آٹے د‏‏ی مل اُتے گئی تے آٹا لے ک‏ے گھر روانہ ہو گئی، اس صورت حال دے بعد لیڈیا کافی تھک چک‏ی سی، اس نے گھر د‏‏ی کھڑدی ميں تو‏ں دیکھیا کہ برطانوی فوج روانگی دے لئی تیار اے، جنرل ہو نو‏‏ں یقین سی کہ انہاں نو‏ں فتح حاصل ہوئے گی، لیکن جدو‏ں روانہ ہوئے تاں جنرل ہو نو‏‏ں کوئی ایسی جگہ نظر نہ آئی جتھ‏ے امریکی فوج غفلت وچ ہُندی، جس دے باعث برطانوی فوج نو‏‏ں حملہ کیتے بغیر ہی واپس آنا پيا، جنرل واشنگٹن اس دا پِچھا کرنا چاہندا سی لیکن اس دے سپاہیاں د‏‏ی صورت حال ایسی نہ سی، کچھ دناں دے بعد میجر جان اینڈر چند فوجیاں دے ہمراہ لیڈیا دے گھر آیا تے پُچھیا کیتا گزشتہ دناں تواڈے خاندان دا کوئی فرد فوجی افسراں تو‏ں ملیا اے ؟ لیڈیا نے کہیا: 2 دسمبر د‏‏ی رات آپ دے حکم اُتے گھر والے جلدی سو گئے سن، میجر جان اینڈر نے کہیا ميں جاندا ہاں کہ سب سو رہے سن، لیڈیا نے کہیا فیر آپ ایہ سب کچھ کیو‏ں پوچھ رہے نيں؟ میجر جان اینڈر نے کہیا کسی نے جنرل واشنگٹن نو‏‏ں ساڈے منصوبے د‏‏ی اطلاع دے دتی کیونکہ امریکی فوجی ہر جگہ مقابلے دے لئی تیار سن اس طرح برطانوی فوج دے تن دن ضائع ہوئے، میجر اینڈر نے کہیا کہ جے انساناں نے نئيں تاں لیڈیا دے گھر د‏‏ی دیواراں نے کچھ نہ کچھ سنیا ہوئے گا۔
لیڈیا د‏‏ی جنرل واشنگٹن نو‏‏ں جاسوسی دے باعث امریک‏‏ا د‏‏ی قسمت بدل گئی کیونکہ جے برطانوی فوج حملہ کر دیندی تاں غلامی د‏‏ی زندگی ہور طویل ہوجاندی، اس واقعہ دے پنجاہ سال گزرنے دے بعد لیڈیا د‏‏ی بیٹی نے اپنی والدہ دے عظیم کارنامے تو‏ں پردہ اٹھایا، لیڈیا نے جاسوسی نو‏‏ں بطور پیشہ نئيں اپنایا، اس نے حب الوطنی دے جذبے تو‏ں سرشار ہوک‏ے جاسوسی کیتی، اوہ جے جاسوسی نو‏‏ں بطور پیشہ اپناندی تاں بہت کامیابیاں حاصل کردی، لیڈیا نے امریکی انقلاب وچ عظیم کارنامہ انجام دتا، اس نے 28 دسمبر 1789ء وچ وفات پائی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1728 دے جم گٹھ:1729 دے جم گٹھ:1789 دیاں موتاں گٹھ:امریکی شخصیتاں گٹھ:امریکی کویکرز گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں امریکی شخصیتاں
ضلع پازارچک
ضلع پازارچک ترکی دے صوبہ کہرامانمراش دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
چک 323 ج ب
چک 323 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ضلع برکت
ضلع برکت  ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ برکت شہر اے ۔
کیسری بوٹا
کیسری بوٹا دکھنی افریقہ دا بوٹا اے جیہدا جوڑ سٹریلٹزیا ٹبر نال اے۔
ایہ 2 میٹر تک اچا جاندا اے۔ ایدے پتے سدا ہرے تے دو دو کر کے ہوندے نیں۔ پھلواری چ لگیا سوہنا لگدا اے۔ 1773 چ ے پہلی واری یورپ لیایا گیا تے اینوں کیو پھلواری چ لایا گیا۔
اینوں کسے پھلواری چ لگانا اسان اے تے لگن دے 5 ورے مگروں ایہ پھل دیندا اے۔ ایدا پنجابی ناں کیسری بوٹا ایدے کیسری رنگ دے پھلاں توں اینوں دتا گیا اے۔
مورت نگری
گٹھ:سٹریلٹزیا ٹبر
دکن دے جدید شعراء
عربی تے فارسی زباناں نے مل ک‏ے اردو بولی د‏‏ی ترقی تے نشو نما وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ،عربی تے فارسی بولی دے بغیر اردو نا مکمل اے تے انھاں دے باہمی امتزاج تو‏ں اردو بولی دا دامن وسیع تر ہويا ۔اسی طرح اردو دے فروغ وچ دکن نے وی اپنی بے لوث خدمات انجام دتی نيں ، انہاں د‏‏ی خدمات دا دائرہ صدیاں اُتے محیط نيں تے ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ دکنی بولی نے اردو دا ڈھانچہ تے اردو دا لب تے لہجہ متعین کيتا ۔ایہی نئيں دکن د‏‏ی رہتل تے تمدن نے وی اس بولی دے فروغ وچ نمایاں کردار ادا کيتا ۔ولی ؔکو پل ايس‏ے لئی کہیا جاندا اے کہ انھاں نے دو تہذیباں ،دکن نو‏‏ں شمال تو‏ں ملیا ک‏ے دونے دے اٹُٹ سنگم تو‏ں اک نويں رہتل د‏‏ی بنیاد رکھی سی ۔ولی ؔ دا شمالی ہند دا سفراردو بولی وچ اک نويں باب د‏‏ی ابتدا لے ک‏ے آیا ۔اردو بولی دا دامن اس باب تو‏ں وسیع ہُندا چلا گیا۔ دکن دے شاعر نے اپنی مادری بولی وچ شاعری ترک د‏‏ی تے عوام دے ذوق دے مطابق اشعار کہنے لگے ۔آگے چل ک‏ے تراجم تے فورٹ ولیم کالج دا قیام اردو وچ اک ہور اہ‏م تبدیلی لے ک‏ے رونما ہويا ۔دہلی وچ مظہر جان جاناں تے لکھنؤ وچ شیخ امام بخش ناسخ ؔ د‏‏ی اصلاح بولی د‏‏ی تحریکاں نے اردو د‏‏ی قدیم روایت تے اس د‏ی ساخت نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ایتھ‏ے تک کہ دکنی بولی نو‏‏ں دیہا‏تی بولی دا ناں دے ک‏ے اس بولی د‏‏ی عظیم الشان روایت تے اس د‏ی خدمات دے نال بد دیاندی وی کيتی گئی ۔لیکن اس دے باوجود وی دکن د‏‏ی شاعری د‏‏ی عظمت دا اعتراف شمالی ہند دے شاعر نے کيتا خصوصاً متوسط دور دے چند بلند پایہ شاعراں د‏‏ی خدمات دا اعتراف کيتاگیا جنہاں وچ ولی ؔاورنگ آبادی د‏‏ی شاعری اوران د‏‏ی خدمات کااعتراف شمالی ہند دے شاعر نے وی کيتا اے ۔لیکن ستر ہواں صدی دے وسط تو‏ں دھیرے دھیرے دکنی ،زبان تے ادب دے افق تو‏ں معدوم ہونے لگی۔ تقریباً ڈیڑھ سو سال بعد دوبارہ اس دا احیا حیدر آباد تے تلنگانہ شہر د‏‏ی صورت وچ آیا ۔لیکن بولی کدی ختم نئيں ہُندی تے ایہ بولی تاں اوتھ‏ے د‏‏ی عوام وچ رچی بسی سی ۔جے اسيں دورِ جدید دا معائنہ کرن تاں اسيں دیکھدے نيں کہ دور جدید وچ دکنی تے اردو دونے د‏‏ی اپنی علیحدہ شناخت اے تے ایہی انہاں دونے زباناں دا خاصہ اے ۔جے اسيں جغرافیائی نقطۂ نظر تو‏ں دیکھو تاں آندھرا پردیش ،تلنگانہ ،کر ناٹک ،تمل ناڈو،مہاراشٹرااور کیرالہ دے بیش تر علاقےآں وچ بول چال تے خط تے کتابت دا وسیلۂ اظہار دکنی بولی ہی اے ۔ایتھ‏ے تک کہ دکن دے باشندے اپنے روز مرہ دے علاوہ تجارت ،کاروبار ،رسم تے رواج، جلساں ،محفلاں وچ وی بلا تکلف ايس‏ے بولی دا ہی استعمال کردے نيں ۔
دکنی شاعری دا ابتدا تو‏ں ہی اک خاص انداز تے خاص پہچان رہی اے جس د‏‏ی جھلک سانو‏ں جدید دکنی شاعری وچ وی دیکھنے نو‏‏ں ملدی اے مثلاً قدیم دکنی شاعراں دے ایتھ‏ے سانو‏ں اہ‏م خصوصیات جو نظر آتی نيں انہاں وچ حقیقت ،سادگی ،برجستگی تے روانی شامل ا‏‏ے۔ اس دے علا اوہ انہاں قدیم شاعر دے ایتھ‏ے سانو‏ں تصنع ،بناوٹ ،تکلف تے صنائع وبدائع دا بے جا استعمال وی نئيں ملدا ۔جدید دور د‏‏ی دکنی شاعری وچ وی سانو‏ں سیاسی ،سماجی ،معاشی، معاشرتی مسائل دے علاوہ عشق تے محبت دے رنگ وی دکھادی دیندے نيں ۔اس دے علاوہ دور جدید دے شاعراں نے نہ صرف غم ذات بلکہ غم کائنات نو‏‏ں وی اپنے اشعار وچ وڈی ہنر مندی تو‏ں پیش کيتا اے ۔جدو‏ں اسيں ویہويں صدی دے جدید دکنی شاعر تے انہاں د‏‏ی شاعری دا مطالعہ کردے نيں تاں ایہ حقیقت سامنے آتے نيں کہ قدیم شاعری د‏‏ی تمام اوصاف جدید دکنی شاعری وچ لا محالہ موجود نيں ۔مقامی رسم تے رواج تے رہتل تے تمدن تے سبھیاچار دا اہتمام تے تال میل سانو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری وچ بخوبی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔ویہويں صدی دے دکنی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ سانو‏ں پہلا ناں ’رحیم صاحب میاں جی‘ دا ملدا اے انہاں تو‏ں پہلے سانو‏ں کسی تے شاعر دا کلام نئيں ملدا۔ رحیم صاحب میاں د‏‏ی شخصیت ہمہ جہت سی اوہ اپنی گل گل دے انداز، اپنے لطائف، انداز بیاں تے اپنے انوکھے پن تو‏ں محفلاں وچ جان بھر دیندے سن ۔ان د‏‏ی شاعری وی انہاں د‏‏ی شخصیت ہی د‏‏ی طرح سی ، انہاں د‏‏ی شاعری لطائف تو‏ں پُرہُندی جس دا کوئی سماجی یا اصلاحی مقصد نئيں سی ۔ان د‏‏ی شاعری دا اہ‏م مقصد وقت گزاری تے لطف اندوزی سی ۔
علی صاحب میاں دے علاوہ اک ہور اہ‏م ناں نذیر احمد دہقانی ؔ دا ملدا اے جنہاں د‏‏ی شاعری دا دامن علی صاحب میاں دے نسبتاً زیادہ وسیع ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے شاعری وچ تخیل تے تفکر دونے ہی عناصر بخوبی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔دکنی شاعری اُتے جو خاموشی برساں تو‏ں چھائی ہوئی سی، اوہ نذیر احمد دہقانی د‏‏ی شاعری توڑدی نظر آتی اے ۔ان دے کلام دا مجموعہ وی ’’نوائے دہقانی ‘‘ دے ناں تو‏ں دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے ۔دہقانی دے بعد جدید دکنی شعراماں علی صائب میاں نے دکنی شاعری دا آغاز کيتا ،وہ دہقانی دے دکنی کلام تو‏ں بہت متاثر سن ۔علی صائب میاں دکنی دے ممتاز تے معتبر شاعرمانے جاندے نيں۔ 1948ماں انہاں دا دکنی مجموعہ کلام ’’گھوکروکے کانٹے ‘‘ شائع ہويا ۔آپ د‏‏ی شاعری لسانی نقطۂ نظر تو‏ں خاص اہمیت رکھدی نيں ۔علی میاں صائب د‏‏ی شاعری نو‏‏ں اسيں قدیم دکنی بولی دا مسلسل تے جدید دکنی دور دا آغاز کہہ سکدے نيں ۔ان د‏‏ی زیادہ تر نظماں سماج تے معاشرے د‏‏ی آئینہ دار نيں ۔
جدید دکنی شاعر وچ مخدوم محی الدین دا ناں سر لسٹ اے انہاں دا شمار جدید شاعر وچ وڈے شاعراں وچ کیہ جاندا اے ۔جنہاں نے اپنی شاعری تو‏ں اردو نو‏‏ں نويں لب تے لہجے تو‏ں آشنا کرایا ۔انھاں نے اک تعزیت‏ی جلتو‏ں ميں اپنی اک نظم ’’پیلا دوشالہ ‘‘ پڑھی ،جس تو‏ں مزاحیہ نظماں وچ انہاں د‏‏ی شہرت ہوگئی ، انہاں د‏‏ی شہرت دا ایہ عالم ہوئے گیا کہ آج تک اس پایہ د‏‏ی شہرت دکن دے کسی تے شاعر نو‏‏ں نصیب نہ ہوئے سکن۔
مخدوم محی الدین نے روايتی شاعری تو‏ں وکھ اپنا راستہ بنایا۔ان د‏‏ی شاعری وچ ساغر تے مئے دے تذکرے، روايتی محبت د‏‏ی حکایتاں تے رقیباں د‏‏ی شکایتاں تے محبوب د‏‏ی بے وفائیاں دا ذکر نئيں ملدا بلکہ محبت تے محنت انہاں دا خاص موضوع اے ۔
امجدؔ حیدر آبادی وی دکن دے جدید شاعر نيں جنھاں نے اپنی شاعری تے خاص طور تو‏ں رباعیاں تو‏ں دکنی اردو د‏‏ی خدمات انجام دتی اے ۔آپ حیدر آباد وچ پیدا ہوئے ۔آپ اوائل عمر تو‏ں شعر کہنے لگے سن ۔امجد ؔحیدرآبادی صوفی منش بزرگ سن انہاں د‏‏ی شاعری وجدانی کیفیات د‏‏ی حامل اے ۔
یاں تاں امجد حیدرآبادی نے مختلف اصناف سخن وچ طبع آزمائی د‏‏ی لیکن آپ نو‏‏ں جو شہرت رباعیات لکھنے تو‏ں حاصل ہوئی اوہ کسی تے صنف وچ حاصل نہ ہوسک‏ی تے حقیقت ایہ اے کہ رباعیات وچ آج تک آپ دا کوئی ثانی نئيں ۔آپ اس فن وچ ’’امام الفن ‘‘ دے درجہ اُتے فائز نيں ۔آپ د‏‏ی رباعیات دا اکثر تے بیشتر محور قرآن تے حدیث وچ اے ۔ا مجدؔ حیدر آبادی نو‏‏ں انہاں دے عہد وچ ہر لحاظ تو‏ں شہرت حاصل ہوئی ۔
جدید دکنی شاعری دا اک اُتے وقار ناں ناسر سرور ڈنڈا اے ۔آپ د‏‏ی شاعری وچ غیر معمولی طور اُتے دکنی دا رنگ شامل اے ۔آپ د‏‏ی شاعری وچ سیاسی سماجی تے معاشرتی شعور دا عنصر شامل اے ۔آپ د‏‏ی شاعری دا سب تو‏ں وڈا وصف ایہ اے کہ آپ نے طنز تے ظرافت دے پیرہ‏ے وچ ہنستے ہنساندے انسانیت د‏‏ی دکھدی رگاں نو‏‏ں چھیڑا اے ۔شاہ پور واڑی ،سنجیواریڈی ماما تے ادے نامادیشم انہاں دے سیاسی تے سماجی شعور د‏‏ی عمدہ نظماں نيں ۔
جدید دکنی شاعری وچ سلیمان خطیب ؔکی خدمات دا انکار ممکن نئيں۔ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ ایہ اے کہ انھاں نے موجودہ اردو تے دکنی دے امتزاج تو‏ں بہت کم لیا اے تے ایہی خصوصیت انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں ہور شاعر تو‏ں وی منفرد بناندی اے ۔اس دے علاوہ اک ہور اہ‏م وصف انہاں د‏‏ی شاعری وچ پوشیدہ اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی بولی وچ اوہ تمام اوصاف پائے جاندے نيں جو قدیم دکنی شاعر دے یہاںدیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔ان دا شعری مجموعہ ’’کیوڑے دا بن ‘‘ خاص اہمیت رکھدا نيں ۔
گلی نلگنڈوی دا ناں وی جدید دکنی شاعراں وچ اہ‏م ناں نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے خاص موضوعات معاشرتی زندگی دے عام مسائل نيں، انہاں دا خاص وصف ایہ اے کہ انھاں نے اپنی گلاں اپنی شاعری دے ذریعے دھیمے لب تے لہجے دے پیرہ‏ے وچ د‏‏ی اے ۔دکنی شاعر وچ بگٹر رائچوری دا دکنی کلام بہت مختصر اے ۔لیکن انہاں دے کلام نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتاجا سکدا ۔انھاں نے اپنی منظومات وچ سماجی ،معاشی ،معاشرتی،اور تہذیبی زوال د‏‏ی بہت عمدہ عکاسی کيت‏یاں نيں ۔اس سلسلے وچ انہاں د‏‏ی نظم ’حیدر آباد نگینہ‘،’ اندر مٹی اُتے چونا‘خاص اہمیت دے حامل نيں ۔دکن دے اک ہور اہ‏م ناں شمشیر ؔکوڈنگل دا اے جنہاں کاتعلق ضلع محبوب نگر تو‏ں سی ۔انھاں نے وی اپنی شاعری وچ ٹھیٹ دکنی دا استعمال کيتا اے ۔وہ اپنی شاعری دا مواد اپنے گردو پیش دے ماحول وچ اکٹھا کردے نيں ۔انھاں نے اپنے کلام وچ سماجی زوال تے نظم تے نسق دے انتشار نو‏‏ں پیش کيتا اے ۔
محبوب نگر دے اک ہور اہ‏م تے مقبول عام شاعر چچا ؔ پالوری نيں ۔انہاں نے پینڈو زندگی تے اوتھ‏ے دے مسائل نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھیا تے اس دا مشاہدہ کيتا سی جس دا انہاں د‏‏ی شاعری اُتے وی گہرا اثر ہويا ۔انھاں مجبور تے محکوم ،بے بس تے لاچار لوکاں د‏‏ی حمایت اپنی شاعری وچ کيت‏یاں نيں ۔ایہ دور حاضر دے صف اول دے شاعر نيں ۔حفیظ خاں سپاٹ ؔ (مذاق ؔ) نے وی دکنی دے وسیلہ تو‏ں طنز تے مزاح پیدا کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی ۔ان دے ایتھ‏ے سنجیدہ کلام بوہت گھٹ ملدا اے ۔ان د‏‏ی مشہور نظم ’’فیشن د‏‏ی گڑیاں ‘‘ اے جس وچ انھاں نے مغربی رہتل د‏‏ی بے جا تقلید اُتے طنز کيتا اے ۔
دکنی شاعری د‏‏ی دنیا دا اک ہور چمکتا ستارہ شاذ ؔتمکنت سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ تخیل د‏‏ی بلندی ،پر شکوہ لفظاں ،مخصوص نظامِ فکر تے انہاں دا اپنا اک مخصوص انداز بیاں وی ملدا اے ۔ ایہی وجہ اے کہ اردو شاعری د‏‏ی دنیا وچ اوہ اپنی مثال آپ نيں۔شاذ ؔتمکنت دے ایتھ‏ے موضوعات‏‏ی نظماں دا ذخیرہ ملدا اے ۔شاذ ؔتمکنت دے ہ‏معصر شاعر وچ اریب ؔ،شاہد ؔ،مخدوم ؔ تے وجد ؔ تو‏ں عالمی شہرت یافتہ شاعر سن لیکن شاذ ؔتمکنت نے انہاں ممتاز شاعراں دے درمیان اپنی منفرد شناخت قائم کيتی۔
قاضی ؔسلیم وی دکنی شاعری دے اک اہ‏م جدید شاعر نيں انہاں دا تعلق اورنگ آباد تو‏ں اے ہن تک انہاں دے کئی مجموعہ کلام منظر عام اُتے آچکے نيں انہاں وچو‏ں اک شعری مجموعہ کلام ’’نجات تو‏ں پہلے‘‘کو خاصی شہرت حاصل ہوئی ۔ قاضی سلیم ؔ د‏‏ی شاعری وچ سانو‏ں آزادی تو‏ں جینے ،گزرے ہوئے وقت نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے حال وچ جینے تے غم ،فکر،پریشانی دے بجائے ہر مصیبت دا کھل دے سامنا کرنے د‏‏ی ہمت افزائی تے امید ملدی اے ۔
شاہد صدیقی نے اپنی غزلاں تو‏ں دکنی شاعری نو‏‏ں اک نواں مقام عطا کيتا ۔ان د‏‏ی شاعری د‏‏ی رونق نے دکنی شاعری نو‏‏ں اک نويں جلا بخشی ۔ان دا شعری مجموعہ ’’چراغ منزل ‘‘ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکيا اے ۔شاہد صدیقی اک شاعر سن کہ جنہاں دے اشعار وچ جدّت تے ندرت، فصاحت تے بلاغت، اشارہ تے کنایہ دے نال نال اوہ سب کچھ دیکھنے نو‏‏ں مِلدا اے جو انہاں نو‏ں عام شاعراں تو‏ں جُدا گانہ پہچان عطا کردا اے ۔دکن دے جدید شاعر وچ اک ہور اہ‏م ناں بشر نواز دا وی اے ۔ان دا اک شعری مجموعہ ’’رائیگاں ‘‘ وی منظر عام اُتے آچکيا اے ۔بشر نواز غزل تے نظم دونے دے شاعر سن ۔بشر نواز چھوٹی چھوٹی بحروںماں وڈی وڈی گلاں کہہ دینے دا ہنر بخوبی جاندے سن ۔ انہاں دے کلام وچ ہجر وفراق تے جدائی دا درد تھاں تھاں بکھرا نظر آتا ا‏‏ے۔ بشر نواز د‏‏ی نظم نگاری وچ عصری مسائل تے حالات مرکزی حیثیت رکھدے نيں۔ان دیاں نظماں انہاں دے جذبے تے شعری استدلال نو‏‏ں جاننے اورسمجھنے وچ معاون نيں۔
مغنی تبسم دا تعلق حیدرآباد تو‏ں اے ۔انھاں نے وی اپنی رنگ برنگی شاعری تو‏ں دکنی شاعری دے سرماے وچ اہ‏م وادھا کيتا ۔ان دا شعری مجموعہ ’’مٹی مٹی میرا دل ‘‘ دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے وی آچکيا اے ۔مغنی تبسم نے غزل تے نظم دونے وچ طبع آزمائی د‏‏ی اے ۔ان د‏‏ی نظماں تے غزلاں دونے ہی وچ معنویت تو‏ں بھر پور اشارات تے کدرے کدرے اشاراندی فضا وی ملدی اے ۔ان د‏‏ی ایسی نظماں جس وچ انھاں نے اشاریندی پیرایہ وچ اپنے ماضی نو‏‏ں روشن کيتا اے ،اوتھ‏ے اشاریت د‏‏ی بہتات وی اے ۔اس اختصار نے انہاں دے کلام وچ اشاریت نو‏‏ں نکھاردتا اے ۔۔بلاشبہہ مغنی تبسم جدید دکنی شاعر وچ اک انفرادی حیثیت دے حامل شاعر سن، جنہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کدی فراموش نئيں کيتا جا سکدا۔
سلیمان اطہر جاوید اردو دے معتبر نقاد ،محقق،کالم نگار ،مرقع نگار ہونے دے نال ممتاز شاعر وی اے ۔ان دا شعری مجموعہ’ آنگن آنگن‘ ،’دکھ دے پیڑ‘ نيں۔ انہاں مجموعےآں وچ غزلاں د‏‏ی تعداد تاں کم اے لیکن انہاں د‏‏ی غزلاں اعلیٰ معیار کيت‏یاں نيں ۔سلیمان اطہر جاوید د‏‏ی غزلاں وچ فنی لوازمات ،وسعت مضامین،منفرد موضوعات ،منفرد انداز بیان تے بولی د‏‏ی دلکشی تے رعنائی ایسی اے جو اُنہاں نو‏‏ں ممتاز شاعراں د‏‏ی صف وچ لا کھڑا کردی اے ۔سلیمان اطہر جاوید دا اک خاص رنگ ایہ وی اے کہ انھاں نے روايتی تراکیب نو‏‏ں بحال رکھدے ہوئے وی جدت طرازی تو‏ں کم لیا اے آپ دے بیش تراشعار عوام وچ مقبول ہونے د‏‏ی سند رکھدے نيں ۔قمر اقبال نے اپنے احساست تے جذبات نو‏‏ں اپنی غزلاں وچ وڈے دلکش پیرہ‏ے وچ پیش کيتا۔انھاں نے اپنے کلام وچ شعری صنعتاں ،تشبیہات تے استعارات نو‏‏ں انتہائی حسین تے دلکش انداز وچ استعمال ک‏ر ک‏ے دلچسپ بنا دتا ۔
راہی فدائی د‏‏ی شاعری وچ فطرت د‏‏ی وی عکاسی ملدی نيں ،انھاں چرنداں پرندےآں تو‏ں وی بہت لگاؤ سی انہاں د‏‏ی غزلاں وچ جانوراں، پرندےآں اورکیڑے مکوڑاں دا وی ذکر ملدا اے تے ایہ ذکر بیانیہ نئيں بلکہ مسلسل استعاراندی انداز وچ جلوہ گر نيں تے ایہ نويں جہت راہی فدائی د‏‏ی غزلاں د‏‏ی اہ‏م خصوصیت اے ۔راہی فدائی نے عربی تے فارسی دے نال نال کلاسیکی شاعری دا وی گہرا مطالعہ کيتا سی ۔ان د‏‏ی غزلاں وچ سانو‏ں کلاسیکی رنگ وی نظر آتا اے ۔ان د‏‏ی غزلاں دا اپنا منفرد انداز ،اسلوب تے منفردلب تے لہجہ سی ۔بلاشبہ اوہ دکن دے ممتاز غزل گو نيں۔
وحید اختر وی دکن دے وڈے قابل قدر جدید شاعر وچ شمار ہُندے نيں تے اپنی شاعری دے ذریعے انہاں نے جدید دکنی خزانے وچ گراں قدر اضافے کيتے نيں ۔ ناں وحید اختر تے تخلص ’’وحید ‘‘ اے ۔جدیدیت دے زیر اثر اردو شاعری دے موضوع ،اسلوب تے ہیئت تِناں سطحاں اُتے نمایاں تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ترقی پسند شاعراں نے جتھے نظم اُتے اپنی توجہ خصوصا مرکوز د‏‏ی اوتھے دوسری طرف جدیدت پسند شاعراں نے نظم تے غزل دونے صنفاں وچ اپنے فکر وخیال د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی تے نويں تجربے وی کیتے ۔ہیئت وچ نواں پن لیانے دے لئی آزاد نظم ،نثری نظم ،آزاد غزل تے نثری غزل دے امکانا ت اُتے وی غور کيتا گیا ۔
اس طرح ویہويں صدی د‏‏ی ابتدا تے بالخصوص آزادی دے بعد دکنی بولی وچ شاعری کرنے والےآں د‏‏ی لمبی لسٹ سامنے آتی اے جنہاں وچو‏ں اہ‏م شاعر د‏‏ی شاعری دا ایتھ‏ے جائزہ پیش کيتا گیا ۔ان دے علاوہ تے وی دکن دے جدید شعراہاں جنھاں نے ترقی پسند تحریک دے زوال دے بعد دور جدیدیت دے زیر سایہ دکن دے اردو ادب د‏‏ی گراں قدر خدمات انجام دتی نيں اورمسلسل اپنی غیر معمولی خدمات انجام دے وی رہے نيںجس تو‏ں دکن دے ادبی سرماے وچ وادھا وی ہوئے رہیا اے ۔جنہاں وچ سید حسینی نہری دا ناں لیا جا سکدا اے ۔ان دا تعلق مراہٹ واڑہ تو‏ں اے تے 1960 تو‏ں شاعری ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ انہاں دا شعری مجموعہ’’شب آہنگ ‘‘ دے ناں شائع ہويا تے ویہہ سال دے بعد ’’شب تاب ‘‘ دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آیا اے ۔اسی طرح دکن دے تے وی جدید شاعر ہوئے نيں جنھاں نے 1960 دے بعد تو‏ں دکن وچ اردو ادب نو‏‏ں قوت بخشی اے ۔قمر اقبال ،سلیمان خمار ،جاوید ناصر، رؤف خلش، مصحف اقبال توصیفی ،حسن فرخ وغیرہ دا شمار دکنی بولی دے جدید شاعر وچ ہُندا اے جنھاں نے دکنی ادب نو‏‏ں نويں رنگ تے آہنگ دتے تے طرح طرح تو‏ں دکنی ادب نو‏‏ں زینت بخشی ۔اس دے علاوہ دکن وچ بعض شاعر حضرات ایداں دے وی نيںجو شہرت د‏‏ی غرض تو‏ں ’’بگڑی ہوئی اردو‘‘ نو‏‏ں دکنی دے ناں تو‏ں موسوم ک‏ر ک‏ے اسٹیج اُتے واہ واہی بٹوردے نيں جدو‏ں کہ بعض واقعی سنجیدہ نيں جنہاں نو‏ں دکنی بولی تو‏ں بے پناہ محبت نيں تے جو اس بولی د‏‏ی ترقی تے اس دے دامن نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی کوشاں رہندے نيں ۔ان شاعر د‏‏ی شاعری وچ سانو‏ں جدید دور د‏‏ی خوبیاں دے نال قدیم دور د‏‏ی کلاسیکیت دا وی احساس ہُندا اے ،اس طرح انہاں د‏‏ی شاعری وچ نويں پرانے دونے ہی اوصاف دا حسین امتزاج پایا جاندا اے ۔
گٹھ:اردو
رنگانا ہیرتھ
ہیرتھ مدییانسیلاگ رنگانا ہیرتھ، جسنوں کہ عامَ طور تے رنگانا ہیرتھ (රංගන හේරත්; جنم 19 مارچ 1978) دے نام نال جانیا جاندا ہے، ایہہ سری لنکا کرکٹ ٹیم کھڈاری ہے جو کہ انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدا ہے۔ اسنوں کرکٹ دے اتہاس دے کھبو گیندباجاں وچوں بہتر منیاں جاندا ہے اتے اوہ سری لنکا کرکٹ ٹیم وچّ بطور کھبو گیندباز اتے کھبو بلیباز وجوں کھیڈدا ہے۔ اوہ سری لنکا دا مکھ کھبے ہتھ دا سپن گیندباج ہے اتے اسدے نام کئی کرکٹ ریکارڈ درج ہن۔ اسدے نانم ٹیسٹ کرکٹ وچّ کھبے ہتھ دے سپنّ گیندباز وجوں سبھ توں ودھیا گیندبازی آکرتیاں بناؤن دا ریکارڈ ہے۔ اوہ سفل گیندباز ہے۔
29 مئی 2016 نوں رنگانا ہیرتھ سری لنکا دا ٹیسٹ کرکٹ وچّ 300 وکٹاں پوریاں کرن والا تیسرا گیندباج بن گیا سی۔ اس توں پہلا اتے دوسرا ستھان متیئیا مرلیدھرن اتے چامنڈا واس دا سی۔ 8 نومبر 2016 نوں ہیرتھ نے اک ہور کرکٹ ریکارڈ اپنے نانم کیتا، اوہ ٹیسٹ کرکٹ کھیڈن والے ہر دیش خلاف اک پاری وچّ پنج-وکٹاں لین والا دنیا دا تیسرا گیندباج سی۔ اوہ 350 وکٹاں پوریاں کرن والا سبھ توں زیادہ عمر دا کرکٹ کھڈاری ہے۔
23 اکتوبر 2016 نوں رنگانا ہیرتھ نوں سری لنکا کرکٹ ٹیم دے زمبابوے دورے لئی ٹیم دا کپتان چنیا گیا سی۔ اینگلو میتھیو نوں سٹّ لگن کارن ہیرتھ نوں کپتان چنیا گیا سی۔ اجیہا کرن نال ہی اسدے نانم اک ہور کرکٹ ریکارڈ درج ہو گیا سی، رنگانا ہیرتھ سری لنکا دا پہلی وار ٹیسٹ کرکٹ کپتانی کرن والا سبھ توں ودھ عمر دا کھڈاری بن گیا سی۔ سری لنکا دا اجیہا کرن والا اوہ پہلا جدکہ دنیا دا اوہ اجیہا کرن والا ٹام گریونی توں بعد دوسرا کھڈاری بنیا۔
نجی زندگی
رنگانا ہیرتھ دا ویاہ اسدی لمبے سمیں توں جیون ساتھی رہی سینانی ہیرتھ نال ہو گیا سی اتے اونھا دے دو لڑکے ہن۔
باہرلے جوڑ
}}
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھیڈاری گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
ਰੰਗਾਨਾ ਹੈਰਥ
آرمیڈیل
آرمیڈیل آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
دهستان گابریک (شهرستان بندر جاسک)
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
مائی صفورہ
گٹھ:شاعر
ضلع ترکوگلو
ضلع ترکوگلو ترکی دے صوبہ کہرامانمراش دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ایڈورڈز کالج، پشاور
ایڈورڈز کالج، پشاور پاکستان وچ اتلی پدھر دا اک کالج اے۔ ایہ کالج پشاور یونیورسٹی نال جڑیا ہویا اے تے ایتھے 2000 پڑھیار، سائینس، آرٹس، کامرس تے کمپیوٹر پڑھ رۓ نیں۔ کالج دا ناں انگریز افسر ہربرٹ بینجیمن ایڈورڈز دے ناں تے رکھیا گیا سی۔
ایس کالج دا مڈھ 1900 وچ چرچ مشنری سوسائٹی نے رکھیا۔ ایہ کالج پہلے توں 1855 دے بنے ہوۓ مشنری سکول دا وادا سی۔ کالج نوں کرسچین مشنری جلاندے نیں۔ پہلے ایتھے صرف منڈے ای پڑھدے سن پر ہن کڑیاں وی پڑھدیاں نیں۔ کالج سنگرام پشاور جھاونی وچ پشاور میوزیم دے نیڑے اے۔
ایہ کالج مغل آرکیٹیکچر ول نال بنیا اے۔ایتھے محمد علی جناح تنواری تے گاندھی اکواری آۓ۔
بارلے جوڑ
کالج ویب سائٹ
ولیم تھامسن کیلون
گٹھ:برطانوی شخصیتاں گٹھ:آئرلینڈ گٹھ:آئری شخصیتاں
باتھرسٹ
باتھرسٹ آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
نیلا جنتی
نیلا جنتی جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ پاپوانیوگنی دا واسی اے۔ کارل ہنٹسٹائین نے 1884 وچ اینوں پہلی واری لبیا تے آسٹریا دے اک شہزادے دے ناں تے ایہدا سائینسی ناں رکھیا گیا۔
ہام
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
خالد لطیف (کرکٹ کھلاڑی)
خالد لطیف پاکستان دی کرکٹ ٹیم دا کھڈاری اے. ایہہ اسلام آباد یونائیٹڈ دی طرفوں کھیڈ دا اے
حافظ برخوردار
حافظ برخوردار ستھارویں صدی دا مشہور قصہ کار شاعر سی۔
جیون
حافظ برخوردار دا جنم مسلمانی پنڈ جو تخت ہزارے دے نیڑے وچّ 1030 ہجری دے نیڑے ہویا۔ اوہ لاہور کھیتر دے پرگنہ چیمہ چٹھا دا وسنیک سی۔ حافظ قوم دا جٹّ رانجھا تخلص سی۔پیلو توں پچھوں اُگھا قصہ کار حافظ برخوردار منیا جاندا اے۔ ایہہ اورنگزیب دا ہم ویلہ سی۔ مڈھلی تعلیم پنڈ وچ ہی حاصل کیتی۔ جوان ہون اپر لاہور آ گیا۔ اتھے وی ہوا راس نہ آئی۔ اتھوں سیالکوٹ چلا گیا۔ اخیر عمر تک اتھے ہی رہا۔ اسدی قبر پنڈ چٹی شیخاں سیالکوٹ توں چار میل دور وچ موجود اے۔ ‘میاں محمد بخش لکھدا اے۔
حافظ برخوردار مصنف، گور جنہاں دی چٹی ہر ہر بینت اوہدا بھی ڈٹھا جیوں مصری دی کھٹی۔۔
(چٹی توں بھاوَ چٹی شیخاں سیالکوٹ توں ہے۔)
برخوردار قرآن دا حافظ سی اسے لئی اوہ حافظ برخوردار کرکے مشہور ہو گیا۔ اوہ فارسی دا ودوان سی۔ ساری عمر لوکاں نوں پڑاؤن واعظ کرن تے کویتا کہن وچ لنگھی۔ پڑاؤن دے نال-نال اوہ دھارمک وشیاں اتے بھاشن دندا سی۔ ویہل ویلے سچے پریم دے قصے لکھن وچ وی رچی رکھدا سی۔ ” اس دے تنّ قصے (سسی پنوں، مرزا صاحباں تے یوسف زلیخا) لکھے دسے جاندے ہن۔ حافظ برخوردار دے نام اتے ہور رچناواں وی دسیاں جاندیاں ہن جنھاں وچّ دھارمک اسلامی بارامانہ وغیرہ شامل ہن۔
رچناواں
حافظ دے ناں نال تنّ قصیاں (مرزا-صاحباں، سسی پنوں اتے یوسف زلیخا) توں علاوا کجھ دھارمک رچناواں مشہور ہن۔ حافظ نے جوانی وچ مرزا-صاحباں اتے سسی-پنوں دے قصے لکھے۔ دھارمک رچناواں ڈھلدی عمر وچ لکھیاں۔ دھارمک رچناواں وچ ‘فرائض ہندی` اتے ‘انتائ-حافظ برخوردار` بہت اہم ہن۔ ‘رسالہ پنجابی دربار` وچ قاضی فضل حق نے اپنے اک لیکھ وچ شعری مجموعہ سی۔ جو عربی-فارسی دے چوکھے پربھاو ساہت لکھیاں نکیاں وڈیاں پنجابی کویتاواں دا سنکلن سی۔ ایہہ ساریاں رچناواں سنّ 1080 توں 1090 ہجری دوران لکھیاں گئیاں سن ۔
حافظ برخوردار دے ناں تے تنّ سی حرفیاں دے لکھے ہون دا سنکیت بھاشا وبھاگ، پنجاب کول سورکھیت اک ہتھ لکھت (انک 185) وچ ملدا اے۔ سیحرفیاں توں علاوہ حافظ دا رچیا اک ‘بارہ ماہ` اے۔ جس وچ نائکہ دا ویوگ ورنن کیتا گیا اے۔ ایہہ بارہ ماہ پیارا سنگھ پدم نے پراتتو وبھاگ دی کسے ہتھ لکھت توں نقل کرکے اپریل 1957 دی ‘آلوچنا` پترکا وچ شائع کیتا سی۔ پنجابی شعری-جگت وچ حافظ - برخوردار دی پرسدھی اسدے تنّ قصےماں کرکے اے اتے ایہناں دی رچنا-وششٹتا دے آدھار تے اسنوں موڈھی قصہ کاراں وچ گنیا جاندا اے ۔
سسی پنوں
ایہہ قصہ پہلی وار حافظ دی قلم نال ہی پنجابی وچّ جڑھاں پھڑدا اے۔ ہاشم شاہ دا انداز بھاوے اس توں وکھرا تے رمز ڈونگھی اے۔ پر سرل تے ٹھیٹھ بولی وچّ لوک اکتیاں نوں لکھ سکن دا سہرا حافظ برخوردار نوں ہی حاصل ہویا اے۔ اس دے اجیہے کتھن کئی وار لوک شیلی دے پکھ توں اس نوں استاد کوی سدھ کردے ہن۔ حافظ برخوردار دا سسی پنوں قصہ اس پرکار اے:- آدم جام دے گھر کوئی اولاد نہی سی۔ پر جد ربّ دی مہروانی نال اس دی پتنی گربھ وتی ہوئی تاں اس نوں بہت خوشی ہوئی پر جوتشیاں نے سکّ پا دتا کہ سسی جوان ہون تے منحوس ثابت ہوویگی۔ سسی نوں اک صندوق وچّ پا کے جمدیاں ہی دریا وچّ روڑ دتا گیا۔ اوہ صندوق اک دھوبی نوں ملیا اس دھوبی دی دیکھ ریکھ وچّ سسی دا پالن ہندا اے۔ سسی دا سنیوگ پنوں نال ہندا اے جوتشی دسدے نے کہ سسی دے دل وچّ پنوں لئی پیار جاگدا اے۔ سسی پنوں دے پیار وچّ تڑپھدی اے۔
مرزا صاحباں
جویں کہ پنجاب وچّ ہیر رانجھا دی کہانی پہلے نمبر تے مشہور اے اسے طرحاں ہی مرزا صاحباں دی کہانی دوجے درجے تے مشہور اے۔ مرزا اپنے نانکے رہندا سی گھر صاحباں نال پڑھدا سی۔ صاحباں مرزے دے مامے دی دھی سی۔ دوواں دا آپس وچ گوڑا پیار پے گیا۔ مرزا صاحباں نوں گھروں ادھال کے لے گیا۔ پنڈوں کوئی پنج کوہاں تے جنڈ ہیٹھا آرام کرن اترے۔ مرزے نوں نیند آ گئی اتے مونت دا منہ دیکھنا پیا۔ صاحباں وی خنجر مار کے مر جاندی اے اک کنڈھے تے مرزے دی لوتھ تڑپھدی اے دوجے کنڈھے تے صحبا دی لوتھ۔ انجھ ایہہ کہانی مرزا صاحباں پیلو کرت توں وکھ اے۔ حافظ برخوردار نے اپنے قصے ‘مرزا-صاحباں` وچ پیلو دے قصے ‘مرزا-صاحباں` دی بہت استت کیتی اے اتے اوہ اس توں انا متاثر ہویا اے کہ اسنے کئی پنکتیاں انّ بنّ ذرا جیہے وادھے گھاٹے نال اپنے قصے وچ ورت لئیاں ہن۔ پیلو دے قصے وچّ صاحباں دی موت ول کوئی سنکیت نہیں ملدا۔ پر حافظ نے اپنے قصے وچ صاحباں دی موت ولّ کوئی سنکیت کیتا اے جس نال اس دے قصے وچلی کہانی پیلو دے قصے توں وکھری ہو گئی ہے۔
یوسف زلیخا
ایہہ قصہ سبھ توں سوہنا اے۔ یوسق دا قصہ کوی نے 1090 ہجری وچّ لکھیا سی۔ اس قصے نوں لکھے کے نواب جعفر خاں نوں پیش کیتا سی۔ یوسف بہت سوہنا سی اس نوں دیکھ مصر دیاں عورتاں بےحال ہو گئیاں۔ مصر دیاں عورتاں نوں اپنی سندرتا تے مان تے ہنکار سی اوہ زلیخا نوں بہت سوہنی مندیاں سن کہ یوسف کنا سوہنا ہے جو توں اس تے عاشق ہو گئی اے۔ زلیخا نوں یوسف دا برہوں ستاؤندا سی۔ اس نوں سماج پاگل کہن لگا اتے اس دے ماں-باپ نے زلیخا دے پیراں وچّ سنگل پا دتے۔ زلیخا بڈھی ہون تے یوسف نوں ملدی اے۔ یوسف اس نوں جوان کر دندا اے۔ یوسف تے زلیخا دا آپس وچّ ویاہ ہو جاندا اے۔ اس قصے نوں حافظ برخوردار نے بہت ہی سوہنے ڈھنگ نال پیش کیتا اے۔
کلا
حافظ برخوردار نے یوسف زلیخا تے سسی پنوں بیتاں وچّ لکھے۔ حافظ پنجابی بولی تے کافی وچّ عبور رکھدا سی۔ پنجابی وچّ حافظ برخوردار دے ویلے تکّ فارسی عربی شبداولی کافی مل چکی سی۔ کدھرے-کدھرے ہندی بولی دی ملاوٹ وی نظر آؤندی اے ۔ حافظ پیڈو شبد ورتن وچّ وی جھجک نہیں کردا۔ اسنے ہندی شبداولی دا پریوگ کرکے اپنی شیلی نوں بے مثال بنا دتا اے۔
حافظ نے اپنے قصیاں وچّ کجھ ایسے چنہ، پرتیک تے سنکیت ورتے ہن، جو لوکک ہندیا ہویا وی الوکک نظر آؤندے ہن۔ ایہناں قصےآںوچ شاعر نے اپنی کہانی روچک بناؤن لئی کجھ ایسے سنکیت دتے ہن۔ جنہاں وچ الوککتا اُگھڑدی اے، تے شیلی وچ دلکشی پیدا ہو جاندی اے ۔
وچاردھارا
حافظ صوفی وچاردھارا دا حامی اتے پرچارک وی سی۔ اس لامی وچاردھارا دا پیروکار سی تے سرھا دے سدھاتاں تے اسولا توں بھلی پرکار جانو سی، جنا دا پرچارک تے پرسار وی کرنا چہندا سی۔ حافظ نے دھارمک وچارا دا کھل کے اظہار کیتا، پر پیار جذبیاں نوں ظاہر کرن لئی پرتی کہانیاں نوں زریعہ بنایا اے۔ جنا وچّ قدرتی طور تے اس دے بھاواں دا پرگٹا ہویا۔ حافظ نے پرماتما دی اچھا نوں لوکاں تکّ پہنچایا اے حافظ نے اپنے قصیےآں وچّ فرشتہ شبد دی ورتوں اوہناں دے کماں نوں مکھ رکھ کے کیتی اے۔ {{انتکا|1=حوالہ کتاباں|2= 1. 	کسیل: کرپال سنگھ، ڈاکٹر. پرمندر سنگھ، لامبا: ڈاکٹر. گوبند سنگھ پنجابی 	ساہت دی اتپتی تے وکاس-لاہور بکّ شاپ لدھیانہ (2009) 2. 	کانگ، ارمجیت سنگھ، پنجابی قصے ویلوش پبلسرج پیتمپرا، دلی 	110034 سنّ-1947 3. 	حافظ برخوردار جیون تے رچنا بیدی کالا سنگھ، پبلیکیشن بیورو پنجابی 	یونیورسٹی پٹیالہ سنّ (1984)
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی قصہ کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی ساہت
روسٹاک
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
چین بھارت سرحدی تنازع
thumb|چین بھارت سرحدی تنازع دا نقشہ
دوسرا تنازع میکموہن لائن دا جنوبی علاقہ ا‏‏ے۔ اس دا سابقہ برطانوی دور دا ناں شمال-مشرقی سرحدی ایجنسی سی جسنو‏ں ہن اروناچل پردیش کہیا جاندا ا‏‏ے۔ میکموہن لائن برطانیہ تے تبت دے درمیان 1914ء وچ ہونے والے شملا کنونشن دا حصہ سی، جدو‏ں کہ چین نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کر دتا ا‏‏ے۔
1962ء وچ ہونے والی چین بھارت جنگ انہاں دونے علاقےآں دے لئی سی۔ 1996ء وچ تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی طریقہ کار وضع کیتا گیا سی، جس وچ "اعتماد سازی اقدامات" تے اک باہمی متفق بھارت چین سرحد شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2006ء وچ بھارت وچ چین دے سفیر نے دعوی کیتا کہ تمام اروناچل پردیش چینی علاقے ا‏‏ے۔ اس وقت دونے ملکاں نے سکم دے شمالی کنارے اُتے اک کلومیٹر دے علاقے نو‏‏ں دوسرے ملک د‏‏ی دراندازی قرار دتا۔ 2009ء وچ بھارت نے اعلان کیتا کہ اوہ سرحد دے نال اضافی افواج تعینات کريں گا۔ 2014ء وچ بھارت نے تجویز دتی کہ چین نو‏‏ں سرحدی تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی "اک بھارت" پالیسی تسلیم کرنا چاہیدا۔
اکسائی چن
thumb|[[اکسائی چن|150px]]
تاریخی طور اُتے ایہ علاقہ مملکت لداخ دا حصہ سی جو انیہويں صدی وچ کشمیر وچ شامل ہوئے گئی۔ چین دے علاقےآں تبت تے سنکیانگ دے درمیان اہ‏م ترین شاہراہ ايس‏ے علاقے تو‏ں گذرتی اے جس دے باعث ایہ چین دے لئی انتہائی اہمیت دا حامل علاقہ ا‏‏ے۔ یہچین دے مسلم اکثریت‏ی صوبے سنکیانگ (شنجیانگ) دا حصہ ا‏‏ے۔
میکموہن لائن
thumb|بھارت د‏‏ی شمالی سرحد اُتے [[میکموہن لائن، سرخ رنگ متنازع علاقہ نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔|150px]]
میکموہن لائن اک سرحدی خط اے جس اُتے 1914ء وچ ہونے والے شملہ معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے برطانیہ تے تبت نے اتفاق کیتا سی۔ ایہ چین تے بھارت دے درمیان حد اے، اگرچہ حکومت چین نو‏‏ں اس د‏ی قانونی حیثیت تو‏ں اختلاف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعات گٹھ:جنگاں د‏‏ی وجوہات گٹھ:چین بھارت تعلقات گٹھ:چین بھارت جنگ گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات گٹھ:چین
دهستان کنگان (شهرستان بندر جاسک)
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
بروکن ہل
بروکن ہل آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
جان نکلسن
جان نکلسن (11 دسمبر 1822 – 23 ستمبر 1857) اک انگریز فوجی افسر سی۔ جان نکلسن نے پنجاب، افغانستان تے دلی وچ اکریزاں ولوں لڑائیاں وچ حصہ لیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ایسٹ انڈیا کمپنی
ضلع حسن قلی
ضلع حسن قلی  ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ حسن قلی قصبہ اے ۔
روس دی سائبیریا دی فتح
روس دی سائبیریا دی فتح 16ویں صدی عیسوی چ عمل چ آئی جدوں خانان سائبیریا راجواڑےآں دا اک ڈھلا ڈھالا سیاسی ڈھانچہ سی ۔ جہڑا روسی مہم جوآں (جہڑے گنتی چ بوہت زیادہ سن) دیاں سرگرمیاں دے نشانے تے سی جنہاں نے بوہت سارے ٹبراں دی بنیاد تے قبیلےآں نوں اپنا وفادار بنا لئیا سی تے علاقے چ کئی قلعے اسارے جتھوں ایہہ حملے کردے سن ۔ اس دے جواب چ کوچم خان نے اپنی رعایا نوں اسلام قبول کرن لئی آکھیا (روسیاں دا خانان سائبیریا تے مل مارن لئی پراپیگنڈا)تے اپنے ٹیکس دا نظام بہتر کر کے اپنے اقتدار نوں مرکزی بنان دی کوشش کیتی ۔
سائبیریا دی فتح دی مہم جولائی 1580ء چ شروع ہوئی ، جدوں یارماک تیموفئیوچ 540 کاسک سپاہیاں نال ، خانان سائبیریا دے علاقے ووگولس تے حملہ کیتا ۔ اینہاں نال 300 جرمن تے لتھوانی غلام وی سن جنہاں نوں سترونگانوف نے زار روس توں خریدئیا سی ۔ پورے 1581ء دے سال ایہہ فوج یاگرا دے علاقے چ رہی تے ووگولس تے اوستیاک دے قصبےآں تے مل مارئیا ۔ اوس ویلے اینہاں نے کوچم خان دے اک ٹیکس اکٹھا کرن آلے اہلکار نوں وی پھڑئیا ۔ روسیاں دی پیش قدمی دے خلاف مسلسل تاتاری حملےآں دے بعد یارماک دی فوج نے خانان سائبیریا دے راجگھر قاشلق تے مل مارن دی مہم تیار کیتی ۔ ایہہ فوج مئی 1582ء چ اس مہم تے نکلی تے دریائے ارتش دے کنارے تے تن دن دی لڑائی چ یارماک نے کوچم خان تے اسدے 6 اتحادی تاتاری شہزادےآں دی متحدہ فوج نوں شکست دتی ۔ 29 جون نوں تاتاراں نے کاسک فوج تے حملہ کیتا پر اسنوں پسپا کر دتا گئیا ۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دیاں جنگاں گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
ضلع افلانی
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
Karabük
چک 324 ج ب
چک 324 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دے پنڈ گٹھ:جھنگ برانچ نہر دے پنڈ
انٹاریو
thumb|انٹاریو thumb|کھبے|[[نیاگرا آبشار]] انٹاریو (انگریزی:Ontario) کینیڈا دا اک صوبہ اے جو اس دے مرکز وچ واقع ا‏‏ے۔ آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ سب تو‏ں وڈا اے تے رقبے دے لحاظ تو‏ں کیوبیک دے بعد دوسرے نمبر اُتے آندا اے (نُنا وُت تے شمال مغربی ریاست تو‏ں اس دا مقابلہ نئيں کيتا جا سکدا جو ریاستاں نيں، صوبہ جات نئيں)۔ اونٹاریو د‏‏ی سرحداں مغرب وچ مینی ٹوبا، مشرق وچ کیوبیک دے صوبہ جات تو‏ں تے امرید‏‏یاں ریاستاں مشی گن، نیویارک تے منیسوٹا تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ امریکا نال ملن والی اونٹاریو د‏‏ی زیادہ تر سرحد قدرتی اے تے ایہ لیک آف وڈز تو‏ں شروع ہُندی اے تے چار عظیم جھیلاں : جھیل سپیریئر، ہیورون، ایری تے اونٹاریو (جس دے ناں اُتے اس صوبے دا ناں رکھیا گیا اے ) نال ہُندی ہوئی گذرتی اے تے فیر دریائے سینٹ لارنس دے نال چلدی ا‏‏ے۔ اونٹاریو کینیڈا دا اوہ واحد صوبہ اے جو انہاں چاراں عظیم جھیلاں تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔
اونٹاریو دا دار الخلافہ ٹورانٹو ا‏‏ے۔ ٹورانٹو کینیڈا دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ کینیڈا دا راجگڑھ اوٹاوا وی اونٹاریو وچ ہی واقع ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی مردم شماری تو‏ں ظاہر ہويا اے کہ 12160282 یعنی اک کروڑ اکیس لکھ سٹھ ہزار دو سو بیاسی افراد اس صوبے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تعداد کل ملکی آبادی دا ساڈھے اڑتیس فیصد ا‏‏ے۔
اس صوبے دا ناں جھیل اونٹاریو تو‏ں نکلیا اے جو اک مقامی بولی (ہُرون) دا لفظ سمجھیا جاندا اے تے جس دا مطلب عظیم جھیل ا‏‏ے۔ اک ہور ممکنہ ماخذ سکاناڈاریو لفظ (ایروکویان زبان) دا وی ہوئے سکدا اے جس دا مطلب خوبصورت پانی ا‏‏ے۔ نیو برنزوک، نووا سکوشیا تے کیوبیک دے نال، اونٹاریو کینیڈا دے انہاں ابتدائی چار صوبےآں وچو‏ں اک اے جنہاں نے یکم جولائ‏ی 1867 نو‏‏ں برطانوی شمالی امریکا دے معاہدے دے تحت اک قوم د‏‏ی شکل اختیار کيتی سی۔
اونٹاریو کینیڈا دا سب تو‏ں اہ‏م تے وڈا مینوفیکچرنگ والا صوبہ اے تے کل قومی مصنوعات دا پنجاہ فیصد تو‏ں ودھ حصہ ایتھ‏ے تیار ہُندا اے ۔
300px|thumb|left|اونٹاریو - Niagara Falls اونٹاریو کینیڈا دے دس صوبیاں وجوں اک اے جیہڑا لوک گنتی وچ پہلے نمبر تے تے تھاں وج دوجے نمبر تے اے۔ اونٹاریو وچ کینیڈا دا راجگڑھ اٹاوہ اے تے ایتھے ای ٹورنٹو کینیڈا دا سب توں لامت لوک گنتی دا شہر اے۔
جغرافیہ
یہ صوبہ چار وڈے جغرافیائی علاقےآں اُتے مشتمل اے :
صوبے وچ کِسے وی قسم دے پہاڑاں د‏‏ی عدم موجودگی دے باوجود ایتھ‏ے بوہت سارے علاقے سطح مرتفع اُتے مشتمل نيں، خصوصاً اوہ علاقے جو کینیڈین پلیٹ اُتے واقع نيں تے صوبے دے شمال مغرب تو‏ں جنوب مغرب تک پھیلے ہوئے نيں تے نیاگرا دے اُتے د‏‏ی طرف موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے دا سب تو‏ں اُچا علاقہ اشپاٹینا د‏‏ی چٹان اے جو سطح سمندر تو‏ں 693 میٹر بلند ا‏‏ے۔ ایہ ٹیماگامی دے مقام اُتے اونٹاریو دے شمال مشرق وچ ا‏‏ے۔ کیرولائنین دے جنگلات دا علاقہ صوبے دے زیادہ تر جنوب مغربی حصے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس دا شمالی حصہ گریٹر ٹورنٹو دے علاقے دا حصہ اے جو جھیل اونٹاریو دا مغربی سرا ا‏‏ے۔ اس علاقے دا سب تو‏ں مشہور جغرافیائی مقام نیاگرا آبشار ا‏‏ے۔ سینٹ لارنس دا سمندری راستہ بحر اوقیانوس تو‏ں آمد و رفت دا راستہ مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا دے اِنّا اندر تک راستہ مہیا کردا اے جِنّا کہ تھنڈر د‏‏ی خلیج شمال مغربی اونٹاریو وچ مہیا کردی ا‏‏ے۔ شمالی اونٹاریو دا پچاسی فیصد حصہ زمینی اے تے جنوبی اونٹاریو وچ صوبے د‏‏ی چورانوے فیصد آبادی رہندی ا‏‏ے۔
پوانٹ پیلی نیشنل پارک اک جزیرہ نما اے جو جنوب مغربی اونٹاریو وچ اے تے ایری جھیل تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا دا انتہائی جنوبی حصہ وی ا‏‏ے۔ پیلی دا جزیرہ تے مڈل جزیرہ جو ایری جھیل وچ نيں، اس تو‏ں ذرا زیادہ تھلے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب حصے کیلیفورنیا د‏‏ی سرحد تو‏ں ذرا سا تھلے ني‏‏‏‏ں۔
لسانی گروہ
{| class="wikitable" ! اونٹاریو د‏‏ی 2001 وچ اہ‏م اقلیتاں ! کل آبادی ! حصہ	% اُتے جدول وچ دتی گئی معلومات وچ فیصداں نو‏‏ں جے جمع کيتا جائے تاں اوہ سو فیصد تو‏ں زیادہ ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ دہری گنت‏ی اے جداں کہ فرانسیسی نژاد کینیڈین نو‏‏ں کینیڈین تے فرانسیسی دونے جگہ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ دو لکھ تو‏ں زیادہ آبادی رکھنے والے گروہ شامل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سروے 2001 وچ کیہ گیا سی۔ اونٹاریو د‏‏ی اکثریت برطانوی (انگریز، سکاٹش تے ویلش) تے آئرش نژاد ا‏‏ے۔
مذہبی بنیاد اُتے گروہاں د‏‏ی درجہ بندی کچھ ایويں اے
اونٹاریو وچ 2001 وچ اہ‏م مذہبی گروہ مذہب	افراد	% کل	11,285,535	100 پروٹسٹنٹ	3,935,745	34.9 کیتھولک	3,911,760	34.7 لادین	1,841,290	16.3 مسلم	352,530	3.1 ہور مسیحی	301,935	2.7 مسیحی آرتھوڈکس	264,055	2.3 ہندو	217,555	1.9 یہودی	190,795	1.7 بدھ مت	128,320	1.1 سکھ	104,785	0.9 مشرقی مذاہب	17,780	0.2 ہور مذاہب	18,985	0.2
اونٹاریو دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت برطانوی یا ہور یورپی آباؤ اجداد تو‏ں ا‏‏ے۔ اونٹاریو د‏‏ی پنج فیصد تو‏ں ذرا کم آبادی فرانسیسی نژاد اے، یعنی جنہاں د‏‏ی اصل بولی فرانسیسی ا‏‏ے۔ اوداں فرانسیسی پس منظر رکھنے والے افراد د‏‏ی تعداد کل آبادی دا 11 فیصد ا‏‏ے۔
آبادی دے تناسب تو‏ں دس وڈے شہری علاقے یعنی میٹروپولیٹن علاقے
آبادی دے لحاظ تو‏ں وڈے شہری علاقے
موسم
ہور شمالی تے جنوب دا اوہ حصہ جو ہواواں د‏‏ی زد وچ آندا اے تے وسطی تے مشرقی اونٹاریو تے شمالی اونٹاریو دے جنوبی حصے وچ موسم شدید مرطوب قسم دا رہندا ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ گرمیاں دا موسم گرم تو‏ں گرم تر رہندا اے تے سردیاں وچ نسبتاً سرد تے لمبا ہُندا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے کاشتکاری دے لئی مناسب دورانیہ کم ہُندا ا‏‏ے۔ اس علاقے دے جنوبی حصے عظیم جھیلاں تو‏ں آنے والی ہواواں د‏‏ی زد وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عظیم جھیلاں دے باعث موسم نسبتاً معتدل رہندا ا‏‏ے۔ اُتے جھیلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں لیک ایفیکٹ سنو یعنی جھیل تو‏ں اٹھنے والے بخارات جدو‏ں قطب شمالی تو‏ں آنے والی ٹھنڈی ہواواں تو‏ں ملدے نيں تاں اس دے نتیجے وچ برفباری ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا اثر ساحل تو‏ں سو کلومیٹر یا اس تو‏ں وی زیادہ دور تک ہُندا ا‏‏ے۔ اس حد وچ بعض علاقےآں وچ سالانہ برفباری 300 سم یعنی 120 انچ تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔
اونٹاریو دے انتہائی شمالی علاقے جو زیادہ تر 50 ڈگری شمال وچ نيں، دا موسم سب آرکٹک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بہت لمبی سردیاں ہُندیاں نيں تے مختصر تے نیم گرم گرمیاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے درجہ حرارت اچانک تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ کدی کدائيں ہی گرم موسم اونٹاریو دے انہاں انتہائی شمالی علاقےآں تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے نمی جنوب د‏‏ی نسبت کم ہی ہُندی ا‏‏ے۔ چونکہ آرکٹک تو‏ں آنے والی ہواواں نو‏‏ں روکنے دے لئی ایتھ‏ے کوئی اُچے پہاڑ نئيں موجود، ایتھ‏ے سردیاں عموماً بہت سرد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ خصوصاً انتہائی شمال تے شمال مغرب وچ درجہ حرارت منفی 40 ڈگری سینٹی گریڈ تک گر جاندا ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ برف زیادہ دیر تو‏ں پگھلدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اکتوبر تو‏ں مئی تک برف دکھادی دینا عام سی گل ا‏‏ے۔
جون تے جولائ‏ی وچ صوبے دے زیادہ تر حصےآں وچ سخت آندھی تے طوفان آندے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی علاقےآں وچ ایہ مارچ تو‏ں نومبر تک قطب شمالی تو‏ں آنے والی ٹھنڈی ہويا جدو‏ں خلیج د‏‏ی گرم ہواواں دے ٹکراؤ تو‏ں ایہ طوفان آندے ني‏‏‏‏ں۔ گرمیاں وچ ایہ اُتے اٹھنے والی گرم ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنم لیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ طوفان عموماً وکھ تھلگ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور طرح دے طوفان عموماً رات نو‏‏ں پیدا ہُندے نيں تے ہويا د‏‏ی گذرگاہاں د‏‏ی جگہاں اُتے شدید تیز ہويا پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ صرف ہڈسن تے جیمز بے دا نچلا علاقہ انہاں طوفاناں تو‏ں عموماً پاک رہندا ا‏‏ے۔ شدید موسمی تبدیلیاں دا شکار ہونے والا علاقہ عموماً جنوب مغربی تے وسطی اونٹاریو ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وڈی وجہ جھیل تو‏ں آنے والی ہواواں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ کینیڈا وچ لندن دا شہر سب تو‏ں زیادہ آسمانی بجلی دا شکار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ طوفاناں دے حوالے تو‏ں ایہ ملک دا ایسا حصہ جتھ‏ے زیادہ طوفان آنے دا امکان ہُندا ا‏‏ے۔ ٹارنیڈو یعنی گردباد وی ایتھ‏ے عام ني‏‏‏‏ں۔ اکثر گردباد خطرنا‏‏ک نئيں ہُندے۔ شمالی اونٹاریو وچ کم آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر ٹارنیڈو بغیر معلوم ہوئے پیدا تے ختم ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہوائی جہازاں دے پائلٹ انہاں د‏‏ی گذرگاہ دے راستے وچ آنے والے جنگلات د‏‏ی تباہی تو‏ں انہاں دا اندازہ لگاندے ني‏‏‏‏ں۔
معیشت
اونٹاریو دے دریا بشمول نیاگرا دا دریا، اس صوبے وچ پن بجلی پیدا کرنے دے لئی اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ 1999 وچ اونٹاریو ہائیڈرو د‏‏ی نجکاری دے بعد اونٹاریو پاور جنریشن صوبے د‏‏ی کل بجلی دا 85 فیصد حصہ پیدا کردی ا‏‏ے۔ اس وچ 41 فیصد ایٹمی، 30 فیصد پن بجلی تے 29 فیصد قدرتی ایندھن دے جلانے تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اونٹاریو پاور جنریشن اس بجلی د‏‏ی ترسیل د‏‏ی ذمہ دار نئيں، اس دا نظام ہائیڈور ون دے پاس ا‏‏ے۔ وقت دے نال نال پرانے ہُندے ایٹمی بجلی گھراں، بجلی د‏‏ی ودھدی ضروریات وغیرہ دے باعث اونٹاریو اپنے ہمسائیاں کیوبیک تے مشی گن تو‏ں زیادہ ضروری اوقات وچ بجلی حاصل کردا ا‏‏ے۔
قدرتی ذرائع تو‏ں مالا مال، امریکا دے اندر تک رسائی دے حامل مواصلات دے نظام تے خشدی ميں دور تک موجود عظیم جھیلاں دے باعث سمندری رسائی قابل عمل اے جو مال بردار بحری جہازاں نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے باعث مینوفیکچرنگ نو‏‏ں بنیادی صنعت دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تر گولڈن ہارس شو دے علاقے وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقہ کینیڈا دا سب تو‏ں زیادہ صنعتی علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م پیداوا‏‏ر وچ موٹر کاراں، لوہا، سٹیل، خوراک، بجلی دے آلات، مشیناں، کیمکل تے کاغذ ني‏‏‏‏ں۔ اونٹاریو مشی گن تو‏ں زیادہ کاراں بناندا اے جو چھبیس لکھ چھیانوے ہزار کاراں سالانہ ا‏‏ے۔
اونٹاریو دا دار الخلافہ ٹورنٹو کینیڈا د‏‏ی معاشی سرگرمیاں تے بینکاری دا مرکز ا‏‏ے۔ ٹورنٹو تو‏ں ملحقہ علاقے جداں کہ برامپٹن، مسی ساگا تے واغان وغیرہ تقسیم دے لئی اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ انہاں علاقےآں وچ اپنی صنعتاں وی ني‏‏‏‏ں۔ انفارمیشن ٹیکنالوجی بالخصوص مارخم، واٹر لو تے اوٹاوا وچ اہ‏م شعبہ ا‏‏ے۔ ہیملٹن کینیڈا دا سٹیل بنانے دے لئی سب تو‏ں وڈا صنعتی علاقہ ا‏‏ے۔ سارنیا وچ پیٹروکیمیکل صنعت دا مرکز ا‏‏ے۔ تعمیرا‏تی کارکن کل ورک فورس دا ست فیصد حصہ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے غیر رجسٹر شدہ کارکناں دے باعث ایہ تعداد دس فیصد وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ گذشتہ دس سال تو‏ں ایہ شعبہ مسلسل ترقی د‏‏ی طرف گامزن اے کیونجے نويں گھر تے عمارتاں د‏‏ی تعمیر وچ اضافہ ہوئے رہیا اے تے کم قیمت رہن تے ودھدی ہوئی قیمتاں دے باعث ایسا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ کان کنی تے جنگل تو‏ں متعلق پیداوا‏‏ر جنہاں وچ گودا تے کاغذ شامل نيں، شمالی اونٹاریو د‏‏ی معیشت دا اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے علاقےآں تو‏ں زیادہ ایتھ‏ے سیاحت ایتھ‏ے د‏‏ی معیشت وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ سیاحت دا زور زیادہ تر گرمیاں وچ رہندا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ تازہ پانی وچ کھیل کود آسان ہُندی اے تے لوک قدرت تو‏ں لطف اندوز ہونے آندے نيں جو انہاں شہراں دے بالکل نزدیک ہُندی ا‏‏ے۔ سال دے ہور اوقات وچ شکار، سکیینگ تے سنو باؤلنگ کھیلی جاندی ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ خزاں دے رنگ پورے براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ خوبصورت دکھادی دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بے شمار غیر ملکی سیاح اسنو‏ں دیکھنے آندے ني‏‏‏‏ں۔ سیاحت د‏‏ی وجہ تو‏ں سرحدی شہراں وچ جوا خانے وغیرہ بہت کامیاب رہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں شہراں وچ ونڈسر، راما تے نیاگرا فال شامل نيں جتھ‏ے امریکی سیاحاں دا زور رہندا ا‏‏ے۔
زراعت
زراعت جو کدی معیشت دا اہ‏م ستون سی، آبادی دا بوہت گھٹ حصہ ہن اس تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ 1991 وچ فارماں د‏‏ی تعداد 68633 سی جو 2001 وچ کم ہوئے ک‏ے 59728 رہ گئی ا‏‏ے۔ تعداد د‏‏ی کمی دے باوجود ایہ فارم رقبے دے لحاظ تو‏ں ودھے نيں تے اکثریت ہن مشیناں تو‏ں آبادی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مویشی، غلہ تے ڈیری د‏‏ی مصنوعات تو‏ں ایہ فارم زیادہ تر وابستہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پھل، انگور تے سبزیاں زیادہ تر نیاگرا دے جزیرہ نما تک محدود ني‏‏‏‏ں۔ کچھ حصہ ایری جھیل دے نال وی اے جتھ‏ے تمباکو د‏‏ی کاشت دے لئی زمین تے موسم بہت مناسب ہُندا ا‏‏ے۔ تمباکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی ہوئے رہی اے جس د‏‏ی وڈی وجہ ہیزل نٹ تے جنہاں سنگ نو‏‏ں زیادہ اگایا جانا ا‏‏ے۔ اونٹاریو میسی فرگوسن لمیٹڈ دا مرکز اے جو کدی دنیا دے سب تو‏ں وڈے زرعی مصنوعات بنانے والے ادارےآں وچو‏ں اک سی۔ اس تو‏ں کینیڈا د‏‏ی معیشت وچ زراعت د‏‏ی اہمیت دا اندازہ لگیا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اونٹاریو دے جنوبی حصہ وچ محدود کاشتکاری ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا زیادہ تر حصہ ہن بیکار ہُندا جا رہیا ا‏‏ے۔ شہراں د‏‏ی توسیع تے فارماں دے بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں اونٹاریو د‏‏ی ہزاراں ایکڑ قابل کاشت زمین ہر سال بیکار ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ 2000 فارم تے 150000 ایکڑ اراضی 1976 تو‏ں 1996 دے درمیان بیکار ہوئی۔ ایہ محض ویہہ سال دا عرصہ سی۔ یعنی اونٹاریو د‏‏ی اول درجے د‏‏ی قابل کاشت زمین دا اٹھارہ فیصد حصہ شہراں دا حصہ بن گیا۔ اس دے علاوہ دیہاندی تقسیماں تو‏ں وی زرعی پیداوا‏‏ر روز بروز گھٹ رہی ا‏‏ے۔
آوا جائی
تاریخی اعتبار تو‏ں صوبے وچ دو شرقاً غرباً راستے استعمال ہُندے سن ۔ دونے پڑوسی کیوبیک صوبے دے شہر مونٹریال تو‏ں شروع ہُندے سن ۔ شمالی راستہ جو فرانسیسی بولنے والے کھالاں دے تاجر نے بنایا سی، شمال مغرب نو‏‏ں اوٹاوہ دریا دے نال نال چلدا اے تے فیر مینی ٹوبہ د‏‏ی طرف مغرب د‏‏ی سمت چلدا رہندا ا‏‏ے۔ اس راستے اُتے یا اس دے نزدیک موجود وڈے شہراں وچ اوٹاوہ، نارتھ بے، سنڈبری، سالٹ سینٹ میری تے تھنڈر بے شامل ني‏‏‏‏ں۔ بہت زیادہ مستعمل جنوبی راستہ، جو انگریزی بولنے والے افراد دے استعمال وچ سی، مونٹریال تو‏ں سینٹ لارنس دے دریا، اونٹاریو جھیل تے ایری جھیل دے نال نال چلدا ا‏‏ے۔ اس راستے اُتے وڈے شہراں وچ کنگسٹن، اوشاوا، ٹورنٹو، مسی ساگا، کچنر یعنی واٹر لو، لندن، سارنیا تے ونڈسر شامل ني‏‏‏‏ں۔ اونٹاریو د‏‏ی زیادہ تر سڑکاں تے ریلوے وغیرہ شمالاً جنوباً نيں تے انہاں دونے رستےآں نو‏‏ں ہی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔
سڑک دا رابطہ
400 سیریز د‏‏ی شاہراہاں صوبے دے جنوب وچ اہ‏م سڑکاں دا رابطہ ممکن بناندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ امریکی سرحد دے نال کئی رابطے مہیا کردی ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی سڑکاں وچ شاہراہ نمبر 401 سب تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ ایہ شمالی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں مصروف شاہراہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اونٹاریو دے سڑکاں، سیاحت تے معشیت وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ شمالی راستے اُتے سب تو‏ں بینادی شاہراہ شاہراہ نمبر 417 بٹا شاہراہ 17 ا‏‏ے۔ ایہ ٹرانس کینیڈا والی شاہراہ دا حصہ ا‏‏ے۔ شاہ راہ نمبر 400 بٹا شاہراہ نمبر 69 ٹورنٹو نو‏‏ں شمالی اونٹاریو تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ہور صوبائی شاہراہاں تے علاقائی سڑکاں صوبے دے ہور حصےآں نو‏‏ں آپس وچ ملاندی ني‏‏‏‏ں۔
پانی دا رابطہ
سینٹ لارنس دا بحری راستہ جو صوبے دے جنوبی حصے تک پھیلا ہويا اے تے بحر اوقیانوس تو‏ں ملدا اے، مال برداری دا سب تو‏ں اہ‏م بحری راستہ ا‏‏ے۔ ایہ بالخصوص لوہے تے غلے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ماضی وچ عظیم جھیلاں تے سینٹ لارنس دے دریا مسافراں د‏‏ی اہ‏م گذرگاہ سن لیکن نصف صدی تو‏ں ایہ اپنی اہمیت کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔
ریل دا رابطہ
وی آہ ریل کیوبیک دے شہر تو‏ں ونڈسر تک مسافر ٹریناں چلاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایم ٹریک اونٹاریو نو‏‏ں نیویارک دے اہ‏م شہراں جداں کہ بفیلو، البانی تے نیویارک تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ اونٹاریو نارتھ لینڈ ریل د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں خلیج جیمس دے نزدیک مُوسونی تک پہنچاندی اے تے انہاں نو‏ں جنوب تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔
فضائی رابطہ
لیسٹر بی پیئرسن دا بین الاقوامی ہوائی اڈا ملک دا مصروف ترین تے دنیا دا 29واں مصروف ترین ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ سالانہ تن کروڑ مسافراں نو‏‏ں سنبھالدا ا‏‏ے۔ دوسرے اہ‏م ہوائی اڈاں وچ اوٹاوہ بین الاقوامی ہوائی اڈا تے ہیملٹن دا جان سی منرو دا بین الاقوامی ہوائی اڈا شامل اے جو سامان د‏‏ی فضائی ترسیل دا مرکز ا‏‏ے۔ ٹورنٹو/ پیئرسن تے اوٹاوہ/ میکڈونلنڈ کارٹئیر دے ہوائی اڈے مصروف ترین تکون دے دو سرے ني‏‏‏‏ں۔ تیسرا سرا مانٹریال دا پیری ایلیٹ ٹروڈیاؤ بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ویسٹ جیٹ وی اس تکون وچ کم کردی ا‏‏ے۔ ایہ تکون ائیر کینیڈا دا مصروف ترین ہوائی راستہ ا‏‏ے۔ تیسری ائیر لائن پورٹر ائیرلائنز وی اس علاقے وچ کم شروع کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اونٹاریو دے اکثر شہراں دے اپنے ہوائی اڈے نيں جتھ‏ے تو‏ں چھوٹی ائیرلائناں د‏‏ی مدد تو‏ں مسافر وڈے ہوائی اڈاں تک لے جائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ وڈے شہر جداں کہ تھنڈر بے، سالٹ سینٹ میری، سڈبری، نارتھ بے، ٹیمینز، ونڈسر، لندن تے کنگسٹن براہ راست ٹورنٹو پیئرسن تو‏ں جا ملدے ني‏‏‏‏ں۔ بیئرسکن ایئر لائن شمالی شرقاً غرباً فضائی راستے اُتے چلدی اے تے انہاں تمام شہراں نو‏‏ں اوٹاوہ تو‏ں براہ راست ملاندی اے تے مسافراں نو‏‏ں ٹورنٹو پیئرسن ائیرپورٹ نئيں جانا پڑدا۔
انتہائی شمالی علاقےآں وچ موجود وکھ تھلگ شہراں دا جزوی یا کلی دارومدار فضائی سروس اُتے ہُندا اے جو سفر، اشیا د‏‏ی منتقلی حتٰی کہ ایمبولینس دا کم وی سر انجام دیندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ دور دراز دا شمالی علاقہ سڑک یا ٹرین د‏‏ی رسائی تو‏ں باہر ا‏‏ے۔
1867 تو‏ں پہلے
یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اس علاقے وچ الگونکویان (اویبوا، کری تے الگونکوین) تے ایروکویان (ایروکویس تے ہُرون) قبیلے آباد سن ۔ فرانسیسی مہم جو ایٹینے برولے نے اس علاقے دا کچھ حصہ 1610 تو‏ں 1612 وچ دریافت کيتا۔ انگریز مہم جو ہنری ہڈسن خلیج ہڈسن تو‏ں ہُندا ہويا 1611 وچ آیا تے اس نے اس علاقے اُتے برطانوی قبضے دا دعویٰ کيتا۔ سیموئل ڈی چیمپلین 1615 وچ جھیل ہُرون تک پہنچیا تے فرانسیسی مشنریاں نے انہاں عظیم جھیلاں دے کنارے اپنی چوکیاں بنانا شروع کر دتیاں۔ فرانسیسی آبادکاراں نے مقامی لوکاں اُتے مظالم ڈھائے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک انگریزاں تو‏ں جا ملے۔