cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
گھرانے د‏‏ی تشکیل
آیت اللہ مرعشی 8 جمادی الاول سنہ 1345 ہجری قمری وچ اپنے چچا د‏‏ی بیٹی "گوہر تاج" نال رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہوئے تے اس شادی تو‏ں اک بیٹی د‏‏ی ولادت ہوئی پر ایہ رشتہ جاری نہ رہ سکیا تے جدائی اُتے منتج ہويا۔ انہاں د‏‏ی دوسری زوجہ آیت اللہ سید عباس فقیہ مبرقعی رضوی قمی ( متوفی سنہ 1335 ہجری قمری ) د‏‏ی بیٹی سن۔ thumbnail| آیت اللہ مرعشی نجفی گھر دے کماں وچ ہتھ بٹاندے ہوئے
انہاںد‏‏ی زوجہ محترمہ دا کہنا اے: "ميں نے سٹھ سال آیت اللہ مرعشی دے نال گذارے، اس عرصے وچ انھاں نے کدی وی میرے نال تحکم آمیز لہجے مخاطب نئيں ہوئے تے کدی وی تشدد آمیز رویہ نئيں اپنایا تے غصے د‏‏ی حالت وچ میرے نال گفتگو نئيں کيت‏‏ی۔ جدو‏ں تک کسی کم اُتے قادر سن افراد خاندان نو‏‏ں اپنا کوئی کم انجام دینے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے سن، حتی جدو‏ں انہاں نو‏ں پیاس لگتی خود اٹھ کے باورچی خانے چلے جاندے تے پانی پیندے سن ؛ اوہ حتی میرے تو‏ں پانی نئيں منگدے سن ؛ اوہ اک طرف تو‏ں نہایت مہربان تے اُتے خلوص شوہر سن تے دوسری طرف تو‏ں میرے نال مخلص مونس و ہمدم د‏‏ی مانند ہمدردانہ تعاون کردے سن تے گھر دے کماں وچ میری مدد کردے سن ؛ بیشتر اوقات وچ میرے نال کھانا پکانے، سبزیاں صاف کرنے، برتناں تے دوسرے اشیاء د‏‏ی دھلائی ہور پھل دھونے وچ میرا ہتھ بٹاندے سن ۔
[اولاد دے لئی] انہاں دا تربیتی شیوہ ایہ سی کہ ہر شب کوئی داستان، اپنی زندگی دا کوئی یادگار واقعہ یا اکابرین د‏‏ی زندگی د‏‏ی کوئی داستان سناندے سن تے آخر وچ اک حدیث سنا کے انہاں نو‏ں سونے دے لئی تیار کردیندے سن ۔
آیت اللہ مرعشی نجفی دے چار بیٹے تے چار بیٹیاں سن؛ سید محمود ( ولادت سنہ 1320 ہجری شمسی )، سید محمد کاظم ( ولادت سنہ 1322 شمسی ) ، سید محمد جواد ( ولادت سنہ 1326 ہجری شمسی ) تے سید امیرحسین، انہاں دے بیٹے تے عباس علی عمید زنجانی، ( آیت اللہ محمد فاضل لنکرانی دے وڈے بھائی ) علی فاضل لنکرانی، سید عباس موسوی حرمی تے سید خلیل میری تہرانی انہاں دے داماد نيں۔
تدریس تے شاگرد
thumbnail|right| آیت اللہ مرعشی نجفی دا مجلس درس
آیت اللہ عشی نے ابتداء وچ سطوح د‏‏ی تدریس شروع کردتی تے معالم الاصول، شرح لمعہ، قوانین الاصول، فرائد الاصول، متاجر تے کفایۃ الاصول پڑھائیاں۔ فقہ تے الفقہ دے علاوہ منطق، کلام، تفسیر، فلسفہ، رجال، درایہ تے علم الانساب ورگے علوم وچ وی تدریس کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی مجلس تدریس مدرسہ فیضیہ وچ آستانہ حضرت معصومہ سلام اللہ علیہا دے چھوٹے صحن وچ پانی دے خزینے دے اُتے تعمیر شدہ بقعے دے تھلے واقع سی ـ جو اس وقت مذکورہ صحن تے مسجد اعظم دے اس شبستان د‏‏ی جانب راہرو وچ بدل گئی اے جو ایوان آئینہ دے بالمقابل ا‏‏ے۔ اوہ اواخر عمر وچ حرم د‏‏ی مسجد بالاسر، اپنی رہائشگاہ تے رہائشگاہ دے قریب واقع حسینیہ نجفی تدریس کیتا کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی تدریس دا ایہ سلسلہ سنہ 1343ہجری قمری تو‏ں انہاں د‏‏ی عمر دے آخری ایام تک جاری رہیا۔
آیت اللہ مرعشی دا درس فقہ محقق حلی د‏‏ی شرائع الاسلام د‏‏ی بنیاد اُتے سی ۔ تدریس دے آخری ایام وچ انہاں دے شاگرداں د‏‏ی تعداد 1000 افراد تک پہنچدی سی تے اسی بنا اُتے لاؤڈ اسپیکر تو‏ں استفادہ کیتا جاندا سی ۔ انہاں د‏‏ی تدریس د‏‏ی روش ایہ سی کہ مسئلے دا عنوان تے بعدازاں اس دے مآخذ بیان کردے سن تے اس دے بعد فقہاء تے اصولیاں دے اقوال دا حوالہ دیندے سن تے انہاں دا تنقیدی جائزہ لیندے سن ۔ اوہ مسئلے د‏‏ی فروعات بیان کردے سن تے آخر وچ مسئلے تو‏ں متعلق ضروری تنبیہات ذکر کردے سن ۔ شاگرد: thumbnail|left| قم وچ آیت اللہ مرعشی نجفی دا مجلس درس، جو اس وقت [[مسجد اعظم تے حرم مطہر دا درمیانی راہرو اے ]]
آثار
آیت اللہ مرعشی نے اپنی حیات وچ 150 تو‏ں ودھ کتاباں تے رسائل د‏‏ی تصنیف و تالیف دا اہتمام کیتا۔ انہاں د‏‏ی تالیفات یا تو زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوکے عام لوگاں دے لئی دستیاب نيں، بعض ہور قلمی صورت وچ نيں، بعض تلف ہوئیاں نيں تے بعض تالیفات جو منتشر اوراق د‏‏ی صورت وچ نيں اس وقت تدوین دے مرحلے تو‏ں گذر رہی نيں۔ انہاں د‏‏ی بعض تالیفات حسب ذیل نيں:
آیت اللہ مرعشی د‏‏ی ہور کتاباں "سفرناواں"، "اجازات" تے "اجوبۃ المسائل" تے "مکاتبات" د‏‏ی صورت وچ موجود نيں۔
ثقافتی، سماجی تے سیاسی اقدامات
آیت اللہ مرعشی نجفی د‏‏ی خدمات دے بعض نمونے حسب ذیل نيں:
آیت اللہ مرعشی د‏‏ی ثقافتی تے علمی سرگرمیاں وچ دوسرے مذاہب دے علماء دے نال مکاتبات شامل نيں جنہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا۔
اوہ جدو‏ں نجف وچ سن "نقیب السادات" دے منصب اُتے فائز ہوئے تے کربلا وچ حرم امام حسین(ع) تے حرم حضرت عباس(ع) وچ تدریس دا اہتمام کردے سن ۔
قم وچ حرم فاطمہ معصومہ(س) دے امام جماعت سن ۔ اوہ اپنی اک یادداشت وچ تحریر کردے نيں:
کالا موتیا
ناں وجہ
زرق دا لفظ، نیلاہٹ تے گہری رنگت دے مفہوم وچ آندا اے تے اس مرض نو‏‏ں ایہ ناں دینے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ابتدا وچ اسنو‏ں اکھ دے عدسے وچ اک گہرے رنگ د‏‏ی کثافت سمجھیا جاندا سی جو ممکنہ طور اُتے حاد زاویہ بند زرق (acute angle closure glaucoma) وچ نمودار ہونے والی کیفیت د‏‏ی جانب تشبیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے تصور د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کالا موتیا تے یا فیر سیاہ موتیا وی کہیا جاندا اے، لیکن اہ‏م گل ایہ اے کہ اس بیماری دا موتیا بند (cataract) د‏‏ی بیماری تو‏ں براہ راست کوئی تعلق نئيں اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس مضمون دا ناں ایسا رکھنے تو‏ں اجتناب کیتا گیا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ اس دا ناں یونانی دے glaukos تو‏ں ماخوذ ہويا اے جس دے معنی چاندی یا بھوری رنگت دے آندے ني‏‏‏‏ں۔
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
ثقافتی، سماجی تے سیاسی اقدامات
شاید پہلی بار امام خمینی دے نال آیت اللہ مرعشی دا تعلق اس اجازت نامے د‏‏ی صورت وچ سی جو انھاں نے سنہ 1308ہجری شمسی نو‏‏ں سید روح اللہ موسوی خمینی دے لئی جاری کیتا۔ انھاں نے صوبائی تے ریاستی انتخابات (=Elctions of States and Provincial Associations ) تے چھ بلاں دے انتخابات (= Six Bills Elections)، دے دوران امام خمینی دے اعلامیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ آیت اللہ مرعشی نے 15 خرداد 1342ہجری شمسی/5 جون 1963عیسوی دے قیام دے دوران عوام دے قتل عام تے حاج آقا روح اللہ د‏‏ی گرفتاری اُتے اعتراض و احتجاج کیتا۔ امام خمینی نو‏‏ں ترکی تے فیر عراق جلاوطن کیتا گیا تو آیت اللہ مرعشی نے علمائے نجف دے نام مراسلہ بھجوا کے انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ امام خمینی دے نال ہمدردی کرن؛ تے پہلی بار آیت اللہ مرعشی علماء د‏‏ی طرف تو‏ں اس زمانے د‏‏ی قیادت تو‏ں ملنے د‏‏ی غرض تو‏ں عراق چلے گئے۔
کالا موتیا
طبی تعریف
طبی تعریف دے مطابق زرق نو‏‏ں ایويں بیان کیتا جاندا اے کہ۔۔۔
چارلیوائی کاؤنٹی
چارلیوائی امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
ک‏‏تب خانہ
مفصل مضمون: ک‏‏تب خانہ آیت اللہ مرعشی نجفی thumbnail|center|آیت اللہ مرعشی اپنے کتاباں خانے وچ اس علمی تے ثقافتی مرکز د‏‏ی بنیاد اس وقت پئی جدو‏ں آیت اللہ مرعشی نجف وچ تعلیم حاصل کررہے سن ۔ انھاں نے [مرحومین دی] د‏‏ی نیابت وچ انہاں د‏‏یاں قضا نمازاں ادا کرکے ـ تے ہر روز اک وقت دا کھانا ترک تے زندگی دے اخراجات کم ہور درس و بحث تو‏ں فراغت پانے دے بعد دھان کوٹنے دے کارخانیاں وچ شب و روز کم کرکے، اس مجموعے دے بعض قلمی نسخے خرید لئے۔
کالا موتیا
درون العین دباؤ (دعد)
thumb|290px|اکھ دے [[پیش قطعہ دا عرضی تراشہ جس وچ بالائی سجے جانب مکمل اکھ دے اس حصے نو‏‏ں مکبر دکھایا گیا اے جو چوکور خانے وچ اے ؛ اس تصویر وچ مضمون وچ آنے والی متعدد اہ‏م ساختاں نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا اے، اعداد : 1- ہدبی جسم 2- قزحیہ تے 3- قنات شیلم نو‏‏ں ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ واضح طور اُتے دیکھنے دے لئی تصویر اُتے click کیجیئے۔]] اکھ وچ پائے جانے والے دباؤ نو‏‏ں درون العین دباؤ یا مختصرا دعد کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں زرق د‏‏ی تشخیص وچ اک بنیادی حیثیت حاصل رہی اے تے موجود طب وچ وی اسنو‏ں اک اہ‏م ترین عاملِ اختطار (risk factor) تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ دعد د‏‏ی معمول د‏‏ی قیمت 10 تا 21 mmHg سمجھی جاندی اے تے اس وچ عمر دے نال اضافہ وی دیکھنے وچ آندا ا‏‏ے۔ دعدد اصل وچ ہدبی جسم (ciliary body) دے ذریعہ ہونے والی خلط آبی (aqueous humor) د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے فیر عودی شبکہ (trabecular meshwork) دے راستے اس دے نکاس (drainage) دا دالہ تصور کیتا جاندا اے ، یعنی سادہ لفظاں وچ ایويں کہہ سکدے نيں کہ جس قدر خلط آبی پیدا ہوک‏ے اکھ دے خانے یا پیش حجیرے (anterior chamber) وچ آئے ايس‏ے قدر خارج وی ہوجائے تاں توازن قائم رہندا اے تے جدو‏ں اس پیداوا‏‏ر تے اخراج وچ تناسب بگڑ جاندا ہوئے تاں درون العین دباؤ وی اپنی معمول د‏‏ی قیمت تو‏ں منحرف ہوئے جایا کردا اے یعنی جے پیداوا‏‏ر زیادہ ہوئے تے اخراج کم تاں فیر عینی فرط دباؤ (ocular hypertension) د‏‏ی کیفیت نمودار ہُندی اے تے زرق دا باعث ہوسکدی ا‏‏ے۔
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
ک‏‏تب خانہ
آیت اللہ مرعشی، معمول دے مطابق خریدی ہوئی کتاب د‏‏ی پشت اُتے اوہدی خریداری کیفیت تحریر کردے سن ۔ اک کتاب د‏‏ی پشت اُتے لکھی ہوئی تحریر ملاحظہ ہو:
ایران ہجرت کرکے آئے تو انہاں د‏‏یاں کتاباں دا مجموعہ وی ایران منتقل ہويا تے اوہ اپنے گھر وچ انہاں د‏‏ی حفاظت کرنے لگے۔ انھاں نے دوسرے نسخے وی جمع کيتے۔ انھاں نے سنہ 1385ہجری قمری وچ مدرسہ علمیہ مرعشیہ د‏‏ی بنیاد رکھنے دے بعد اس مدرس‏ے دے دو کمرےآں اُتے مشتمل اک چھوٹا ک‏‏تب خانہ بنایا۔ سنہ 1344ہجری شمسی اس مدرس‏ے د‏‏ی تیسری منزل وچ نويں کتب خانے دا افتتاح کیتا گیا۔ اس کتاباں خانے دا وسیع سطح اُتے خیرمقدم کیتا تے اوہدی فضا رجوع کرنے والےآں دے لئی کم پڑ گئی تے آخر کار اک ہزار مربع میٹر زمین وچ ک‏‏تب خانہ تعمیر کیتا گیا تے 15 شعبان سنہ 1394 ہجری قمری/ بمطابق 12 شہریور سنہ 1353 ہجری شمسی / 3 ستمبر سنہ 1976 عیسوی نو‏‏ں عمومی کتاباں خانے دا افتتاح ہويا جس وچ ابتدائی طور اُتے قلمی تے مطبوعہ کتاباں دے 16000 نسخے رکھے گئے سن ۔ اس مرکز نے زیادہ وسیع فضا تے جدید وسائل تو‏ں استفادہ کردے ہوئے خدمات فراہ‏م کرنے دا سلسلہ جاری رکھیا تے اج ایہ ک‏‏تب خانہ قدیم تے قلمی نسخےآں د‏‏ی تعداد تے کیفیت دے لحاظ تو‏ں ایران دا پہلا وڈا تے اہ‏م ک‏‏تب خانہ تے عالم اسلام دا تیسرا وڈا ک‏‏تب خانہ اے جس وچ اسی ہزار (80000) تو‏ں ودھ قلمی نسخے تے دس لکھ (1000000) تو‏ں ودھ مطبوعہ نسخے موجود نيں۔ ۔
کالا موتیا
حوالے
گٹھ:امراض چشم گٹھ:نابینا پن گٹھ:روگ
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
شہریار نال ملاقات
انھاں نے مشہور شاعر شہریار نال اپنی پہلی ملاقات وچ انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی کہی ہوئی اک غزل دے بارے وچ سوال کیتا جس دا مطلع سی: که بہ ماسوا فکندی ہمہ سایہ ہما را''' اے علی، اے ہمائے رحمت، تو خدا د‏‏ی کیسی نشانی اے کہ تو نے اپنے ہما دے سائے تو‏ں پوری کائنات نو‏‏ں ڈھکیا ہويا ا‏‏ے۔
شہریار نے مطلع سنیا تو بہت حیرت زدہ ہويا تے کہیا: ایہ غزل ميں نے تقریبا ادھی رات نو‏‏ں تن بجے دے قریب کہی اے تے حالے تک کسی نو‏‏ں نئيں سنائی چنانچہ آپ وضاحت کرن۔
آیت اللہ مرعشی نے کہیا: امیرالمؤمنین(ع) نے انہاں وچو‏ں ہر فرد اُتے لطف و محبت بھری نگاہ دوڑائی؛ گویا آپ(ع) انہاں دے درمیان کسی خاص شخص نو‏‏ں تلاش کررہے سن لیکن اوہ شخص نظر نہيں آرہیا سی چنانچہ آپ(ع) نے دربان تو‏ں فرمایا: "شہریار نو‏‏ں لے آؤ"۔ بعد ازاں آپ داخل ہوئے تے آپ(ع) دے روبرو کھڑے ہوئے تے اسی مطلع تو‏ں اک غزل پڑھ کے سنائی جس دا حوالہ ميں دتا۔
وفات
thumbnail|left| آیت الله مرعشی نجفی دا جلوس جنازہ thumbnail|right| آیت اللہ مرعشی نجفی د‏‏ی تدفین
آیت اللہ مرعشی نجفی مورخہ 7 صفر سنہ 1411 ہجری قمری / 29 اگست سنہ 1990 نو‏‏ں 96 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئے تے اپنی وصیت دے مطابق، قم دے خیابان ارم وچ واقع اپنے کتب خانے وچ سپرد خاک کيتے گئے۔
ہور انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق اوہ مصلٰی جس اُتے انھاں نے ستر سال عبادت کیتی سی تے اوہ لباس جو اوہ عزائے امام حسین(ع) دے لئی زیب تن کیتا کردے سن ہور کچھ مٹی جو انھاں نے ائمۂ معصومین علیہم السلام تے امام زادگان دے مراقد تو‏ں جمع کر رکھی سی، نو‏‏ں انہاں دے نال قبر وچ رکھیا گیا۔
مآخذ
گٹھ:قم وچ ساکن مراجع تقلید گٹھ:قم وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ارگالی
ارگالی ایشیاء دی اک جنگلی پہاڑی بھیڈ اے۔ 150px|right آرگالی یا پہاڑی بھیڑ (Ovis ammon) بھیڑ د‏‏ی جنگلی نسل ا‏‏ے۔ ایہ وسط ایشیاء تے جنوبی ایشیاء وچ ہمالیہ، تبت تے التائی دے پہاڑی علاقےآں وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔
گٹھ:پاکستان دے ممالیا گٹھ:حیوانیہ قازقستان گٹھ:قازقستان دے ممالیا گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لال لسٹ خطرہ دے نزدیک انواع گٹھ:ممالیہ جانور گٹھ:یوریشیا دے وڈے حیوانا گٹھ:گانواں
پرمندر سوڈھی
پرمندر سوڈھی (جم: 27 ستمبر 1960) پنجابی لکھاری، شاعر اتے ساہتی کتاباں دا ترجمہ کار اے۔ اوہ جاپان شہر اوکاسا وچّ وسدا اے ۔ پنجاب دے ساہتی جگت وچّ جاپانی شعری صنف ہائیکو دی واقفیت کراؤن دا سہرا اسنوں جاندا اے۔
جیون
پرمندر سوڈھی دا جدی پنڈ چنڈی گڑھ دے نیڑے دیال پور سوڈھیاں اے۔ اسدا جم فیروزپور شہر وچّ 27 ستمبر 1960 نوں راجندر سنگھ تے ماں  سنتوش کماری دے گھر ہویا۔  بچپن  ننگل ڈیم لئی مشہور شہر ننگل وچّ بیتیا۔ اتھوں ہی سرکاری سکول، ننگل توں اسنے 1976 وچّ میٹرک کیتی اتے کالج دی پڑھائی انندپور صاحب خالصہ کالج توں ہوئی۔ بی اے توں بعد پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں 1981 وچّ جرنلزم کرن اپرنت 1983 وچّ پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ توں پنجابی ایم اے اتے کیتی۔ بعد وچّ پنجاب دی بگڑی حالت کرکے اوہ پی ایچ ڈی وچے چھڈّ 1986 وچّ جاپان چلیا گیا اتے اتھے ہی اپنا بزنسّ شرو عکر لیا۔ پر ساہت پڑھن تے لکھن دی اس دی رچی لگاتار پروان  چڑھدی رہی۔
بمتھانگ بولی
بمتھانگ بولی بھوٹان دی اک چڑھدی بودی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع بومتھانگ وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 36,500 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چک 28 گ ب
چک 28 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
نہر
نہر (انگریزی: Canal) انساناں دا بݨایا ہویا پاݨی چلݨ دا راہ اے ۔
نہراں کئی مقصداں لئی بݨائیاں جاندیاں نیں:
تریخ
وائی بیجی لئی آبپاشی واسطے پاݨی لئی نہراں سَبھ توں پہلاں پراݨے عراق دی تہذیب وچ 6000 ورھے پہلاں بݨایاں گیئاں ۔ 19ویں تے 20ویں صدی وچ پنجاب وچ نہراں دا اک وڈا پربندھ بنایا گیا جیہدے نال نجران دا اک جال بُݨ دتا گیا۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاݨی گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:نہراں گٹھ:پاݨی دا لانگھا گٹھ:زراعت گٹھ:وائی بیجی گٹھ:کھیتی باڑی گٹھ:آبپاشی گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
اوغز بولیاں
thumb|230px|مختلف اوغز ترک بولیاں دا کھلار اوغز​ بولیاں ( Oghuz languages ), جنہاں نوںدکھن لہندیاں ترک بولیاں ( Southwest Turkic languages ) وی کہیا جاندا ہے، ترک بولیاں دی اک پرمکھ ذیلی شاخ نیں جو دکھن چڑھدے یورپ دے بلقان علاقے توں لیکے چین تک لگ بھگ ١٥ کروڑ لوکاں ولوں بولیاں جاندیاں نیں۔ ترک بولی ، ترکمن بولی تے  آذری بولی  اوغز​ بولیاں نیں۔
حوالے
گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:بولی پروار گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:بولی ٹبر
پٹیروپس ویٹولس
پٹیروپس ویٹولس وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اتر پردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
ہور ریاستاں د‏‏ی طرح اترپردیش ایڈز کنٹرول سوسائٹی وی بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش وچ ریاستی حکومت دے ایڈزکنٹرول دے ضمن وچ عوامی بیداری دا کم کردی ا‏‏ے۔ ریاست دے تمام ضلعے وچ ایڈز نو‏‏ں روکنے دے لئی تے اعلیٰ خطرے والے گروپاں تے عام عوام وچ ایچ آئی وی / ایڈز دے کے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے وچ ضلع ہسپتال سطح اُتے کلینک قائم کیتے گئے نيں۔ اوتھ‏ے وی اعلیٰ خطرے والے معاملات جداں کہ سماج د‏‏ی خاتون جنسی کارکناں، مرداں تو‏ں جنسی تعلق ركھنے والے مرداں تے رگاں وچ منشیات دے صارفین تے دے لئی مشاورت د‏‏ی سہولت دستیاب رہندی ا‏‏ے۔
ٹرین مسافراں دے لئی ایچ آئی وی بیداری د‏‏ی خدمت
این اي آر ریلوے اسٹیشن اُتے منڈل دے ریل مینیجر اے دے سنگھ نے 'نقلِ مقام حساسیت منصوبہ' دا افتتاح کیتا سی ۔ انہاں دا کہنا سی کہ ہور علاقےآں وچ کم د‏‏ی تلاش وچ جانے والے ٹرین مسافراں نو‏‏ں ایچ آئی وی ایڈز دے بارے وچ آٓگاہ کرنے دے لئی ریلوے ہر ممکن تعاون فراہ‏م کريں گا تے اس تو‏ں متعلق دستیاب خدمات دے بارے وچ معلومات وی دستیاب کرائے گا۔ منصوبے دے بارے وچ تفصیل تو‏ں معلومات دیندے ہوئے انہاں نے کہیا کہ لوک اترپردیش تے خاص طور تو‏ں پوروانچل دے علاقے تو‏ں روزی روٹی د‏‏ی تلاش وچ گھر خاندان چھڈ ک‏‏ے ممبئی، سورت، دہلی وغیرہ شہراں وچ جاندے نيں۔ کچھ وقفہ دے بعد گھر واپس آنے اُتے دوبارہ دوسری ریاستاں وچ چلے جاندے نيں۔ اس عمل نو‏‏ں مائگریشن کہندے نيں۔ کدی کدی نقل مکانی دے دوران شخصی معلومات دے فقدان وچ ایچ آئی وی تو‏ں ایہ لوک متاثرہ ہوئے سکدے نيں تے گھر پرتن دے بعد خاندان نو‏‏ں وی متاثر ک‏ر سکدے نيں۔ اس لئی ضروری اے کہ اس طرح دے مہاجرین نو‏‏ں ایچ آئی وی ایڈز دے پھیلاؤ، دفاع، ایڈز تے جنسی امراض تو‏ں متعلق معلومات فراہ‏م کرائی جانی ضروری اے اس لئی اس تو‏ں متعلق صحت د‏‏ی خدمات دے بارے وچ آگاہ کیتا جائے گا۔ قومی ایڈز کنٹرول ادارہ (ناكو) د‏‏ی رہنمائی تے اترپردیش ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی 'مائگرنٹ حساسیت منصوبے ' دا آپریشن کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اترپردیش ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی ایڈیشنل ڈائریکٹر كمدلدا شریواستو نے وی دسیا کہ مائگرنٹ حساسیت منصوبے دا بنیادی مقصد اترپردیش تو‏ں دوسرے علاقےآں وچ کم دھندھے د‏‏ی تلاش وچ بے گھر ہونے والے لوکاں نو‏‏ں ایچ آئی وی / ایڈز وغیرہ دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کرنا اے، جس تو‏ں ایچ آئی وی دے انفیکشن نو‏‏ں کنٹرول کیتا جا سک‏‏ے. انہاں نے کہیا کہ ایچ آئی وی انفیکشن پھیلنے وچ اترپردیش دے عام عوام وچ ہور ذرائع دے نال نال مہاجرین دے ذریعے تو‏ں وی ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ منصوبہ 20 اکتوبر 2010 تو‏ں ریلوے اسٹیشن چارباغ، وارانسی دے ریلوے اسٹیشن اُتے شروع د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دا کہنا اے کہ نقل مکانی کرنے والے کارکناں دے ذریعے وڈے پیمانے اُتے کمیونٹی تے پینڈو علاقے وچ وی ایہ بیماری پھیل رہی ا‏‏ے۔ بیماری دا کوئی ویکسین تے علاج وی اج تک تیار نئيں ہويا اے، اس لئی ایچ آئی وی ایڈز دے بارے وچ معلومات تے احتیاط ہی اک واحد اختیار ا‏‏ے۔
ایچ آئ وی مثبت لوکاں نو‏‏ں اصل دھارے وچ لیانے د‏‏ی کوشش
ایچ آئ وی مثبت لوکاں نو‏‏ں اصل دھارے وچ لیانے دے لے اترپردیش ایڈز کنٹرول سوسائٹی چیف سکریٹری تے منصوبے دے ڈائریکٹر نے 2010 وچ ہدایات بروکیڈ کرکے 'ایچ آئ وی / ایڈز دے نال جی رہے لوکاں ' نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ خصوصیات پہنچانے نو‏‏ں کہیا۔ انہاں لوکاں دے مسائل نو‏‏ں دور کرنے دے لئی سركار نے غریبی-لکیر تو‏ں تھلے رہنے د‏‏ی صورت حال دے رجسٹریشن، پیدائش تے موت سرٹیفکیٹ دے جاری کرنے تے راشن جاری کرنے دے معاملات وچ ترجیح دتی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایڈز د‏‏ی روک تھام وچ لگی بھارتی ایجنسیاں
چیبوئیگان کاؤنٹی
چیبوئیگان امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان رزن
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان رزنایران دے صوبہ ہمدان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز رزن شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان
وولگا جرمن خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
وولگا جرمن خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Volga German Autonomous Soviet Socialist Republic) (Autonome Sozialistische Sowjetrepublik der Wolgadeutschen; Автономная Советская Социалистическая Республика Немцев Поволжья Avtonomnaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika Nemtsev Povolzh'ya) روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ چ اکخود مختار اشتراکی لوکراج سی۔ اسدا دارالحکومت دریائے وولگا دے کنارے آباد شہر اینگلز سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:1918ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:وولگا جرمن خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:جرمن قوماں گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
وینوآٹو اڈنا لومڑ
وینوآٹو اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سُمن کانتا
سُمن کانتا نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
نپبیکھا بولی
نپبیکھا بولی بھوٹان دی اک چڑھدی بودی بولی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 2,200 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
کھینگ بولی
کھینگ بولی تبتی برمی بولی دی اک بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع مونگر، ضلع ٹرونگزا تے ضلع زیمگانگ وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 40,000 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
کرتوپ بولی
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چک 88 ڈی بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
چپیوا کاؤنٹی
چپیوا امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
شقیقہ
شقیقہ یا مائیگرین سر درد د‏‏ی اک قسم اے جو اک میعاد تک رہندی ا‏‏ے۔ اس وچ ميں مبتلا افراد اکثر روشنی تو‏ں وی تکلیف محسوس کردے نيں تے درد دے اوقات وچ اندھیرے وچ رہنا پسند کردے نيں۔ ایہ تکلیف سرخ، پیلی تے سفید روشنی تو‏ں ودھ جاندی اے جدو‏ں کہ سبز روشنی اس درد نو‏‏ں کم کردی اے ۔قدیم مصر دے ابریس پپائرس (جو 1550 ق م وچ لکھیا گیا تھا)، وچ وی اِس مرض دا ثبوت ملدا ا‏‏ے۔
علامات
اِس مرض وچ نصف سر وچ سجے یا کبھے جانب تے کدی کدی سارے سر وچ باری دے نال شدید درد ہُندا ا‏‏ے۔ سارے سر وچ درد د‏‏ی صورت وچ وی سر د‏‏ی اک جانب درد دا احساس نسبتاً زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ درد دے نال متلی، قے تے آواز و روشنی دے تئاں بہت زیادہ حس انگیزی ہوجاندی ا‏‏ے۔ طلوع آفتاب دے نال ہی درد وچ اضافہ ہونے لگدا اے تے زوال آفتاب دے نال اِس د‏‏ی شدت وچ کمی ہُندی جاندی اے تے غروب آفتاب دے نال ہی ایہ درد ختم ہوجاندا اے تے مریض پرسکو‏ن ہوجاندا ا‏‏ے۔
درد شروع ہونے تو‏ں پہلے مریض نو‏‏ں عام طور اُتے ضعف، ماندگی، سستی و کاہلی تے سر بھاری ہونے د‏‏ی کیفیت محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ اکھاں دے سامنے چنگاریاں اُڑدی دکھادی دیندی نيں۔ ایہ علامات عموماً طلوع آفتاب دے نال ہی شروع ہوجاندی نيں۔ اِس دے بعد صدغین، ابرو تے اکھ دے پِچھے والے حصے وچ آہستہ آہستہ درد شروع ہُندا اے تے رفتہ رفتہ ودھ ک‏ے تیز ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ اِس دے نال ہی صدغین د‏‏ی نساں ابھرتی ہوئی درد ہونے لگتی نيں۔ مریض نو‏‏ں اِس کیفیت وچ تیز آواز یا تیز روشنی برداشت نئيں ہُندی۔ حرکت جسمانی تو‏ں سر بھاری محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ بینائی وچ خلل وی واقع ہُندا اے تے جے احتیاط نہ کيت‏ی جائے تاں بصارت تو‏ں محرومی وی دیکھنے وچ آندی ا‏‏ے۔ عموماً سر درد اک ہی جانب ہُندا اے تے بعض اوقات سارے سر وچ ہونے لگدا اے اُتے درد د‏‏ی شدت سر دے اک حصے وچ غالب رہندی ا‏‏ے۔ سر چھونے اُتے گرم محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ مریض دے چہرے د‏‏ی رنگت پھیلی معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ جسم کانپتا اے تے نبض آہستہ چلدی ا‏‏ے۔ درد د‏‏ی شدت وچ مریض نو‏‏ں متلی تے قے وی ہونے لگتی اے تے اِس وچ ابتدائی طور اُتے غذائی مادہ خارج ہُندا اے تے بعد وچ فاسد اخلاط خارج ہُندے نيں۔ اِنہاں فاسد اخلاط د‏‏ی کثرت جدو‏ں دماغ اُتے حاوی ہُندی اے تاں اِس صورت وچ غضبناک درد محسوس ہُندی اے تے اُس وقت درد د‏‏ی شدت اکھاں تے صدغین اُتے زیادہ ہوجاندی اے تے مریض بے ہوش ہوجاندا ا‏‏ے۔
درد شقیقہ کس عمر وچ شروع ہُندا اے ؟
شقیقہ عام طور اُتے سن بلوغت دے ابتدائی ایام وچ شروع ہُندا اے تے مرداں د‏‏ی نسبت خواتین وچ کثیرالوقوع ا‏‏ے۔ ماہرین امراض دے مطابق اکثر بچپن وچ صفراوی امراض د‏‏ی سرگزست تو‏ں وی ایہ مرض پیدا ہوئے سکدا اے لیکن ضعیف تے ادھیڑ عمر افراد وچ ایہ مرض نادر الوقوع ا‏‏ے۔ 50 سال د‏‏ی عمر دے بعد اُس د‏‏ی نوبت عام طور اُتے ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ شقیقہ د‏‏ی نوبت خواتین وچ حیض دے قریبی سالاں وچ تعلق رکھدی اے کیونجے سن ایاس دے بعد ایہ مرض خواتین وچ نئيں پایا جاندا۔
مدت شدت
اِس درد د‏‏ی مدت 2 یا 3 گھینٹے تو‏ں لے ک‏ے 24 گھینٹے تے کدی کدائيں 24 گھینٹے وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے ایہ درد غروب آفتاب دے نال ہی ختم ہوجاندا اے تے ختم ہونے اُتے مریض نو‏‏ں نیند آجاندی اے تے بیداری دے بعد مریض خود نو‏‏ں صحت مند خیال کردا ا‏‏ے۔ [[فائل:Migraine world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|220x220پکسل|
]]
درد شقیقہ دے اسباب
درد شقیقہ د‏‏ی متعدد وجوہات تے اسباب نيں جنہاں وچ قابل ذکر ایہ نيں:
علاج
مریض نو‏‏ں سرد غذاواں دا استعمال کروایا جائے، گرم اشیاء تو‏ں پرہیز کیتا جائے۔ فصد کھلوائی جائے۔ پنڈلیاں تے پیراں د‏‏ی مالس کيت‏ی جائے۔ حالت سکو‏ن وچ مریض نو‏‏ں پاک صاف تے خوش و خرم رہنے د‏‏ی تاکید کيت‏ی جائے۔ مریض نو‏‏ں درد دے وقت غذا نہ دتی جائے۔ کثرت مشاغل تے دماغی کماں تو‏ں پرہیز کیتا جائے۔ طلوع آفتاب تو‏ں پہلے مریض نو‏‏ں کھلی فضاء وچ سیر کروائی جائے۔ طلوع آفتاب دے فوراً بعد کھانا کھلایا جائے لیکن کھانے وچ پانی کم پیتا جائے
عالمی سطح اُتے
شقیقہ ایسا مرض اے جو تقریباً ہر ملک وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی کل آبادی دا 15 فیصد درد شقیقہ وچ مبتلاء ا‏‏ے۔ 2016ء وچ ایہ مرض عام امراض د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہويا۔
حوالے
گٹھ:شقیقہ گٹھ:سر درد
سنگم (ناول)
سنگم  نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
چک 30 گ ب
چک 30 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سموا اڈنا لومڑ
سموا اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
کوئی ہریا بوٹ ہریؤ ری
کوئی ہریا بوٹ ہریؤ ری نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
سموا اڈنا لومڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
کوئی ہریا بوٹ ہریؤ ری
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
امام دین گجراتی
حالات زندگی
امام دین گجرا‏تی 15 اپریل، 1870ء نو‏‏ں گجرات، برطانوی پنجاب، (موجودہ پنجاب، پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا اصل ناں امام الدین سی ۔ انہاں د‏‏ی تعلیم صرف پرائمری تک سی۔ اوہ بلدیہ گجرات دے شعبا محصول چونگی وچ ملازم سن ۔
ادبی خدمات
امام دین گجرا‏تی دے کلام نو‏‏ں پنجابی تے اردو شاعری وچ اک منفرد مقام حاصل ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اوہ پنجابی شاعری کردے رہے مگر بعد وچ اپنے قریبی سجݨ، شاعر تے صحافی راحت ملک دے وڈے بھائی ملک عبد الرحمان خادم دے اصرار اُتے اردو وچ وی شعر کہݨ لگ گئے۔ چونکہ اوہ اردو بولی اُتے ملکہ نئيں رکھدے سن لہٰذا اوہناں نے اپنی شاعری لئی اردو تے پنجابی د‏‏ی آمیزش تو‏ں اپݨا وکھ انداز ایجاد ک‏ر ليا جو اودو‏ں وی کافی مقبول ہويا تے اج وی بے انتہا مقبول اے حتا کہ اج بہت سارے شاعر استاد امام دین گجرا‏تی دا انداز اپنا کے کافی شہرت حاصل کرچکے نيں۔
اوہناں دے مجموعا ہائے کلام وچ بانگ دہل، بانگ رحیل تے صور اسرافیل دے ناں تو‏ں شائع ہوئے نیں۔ اس توں علاوا اوہناں نے اک کتاب شاعری دا پرنسپل وی مرتب کيتی سی۔
وفات
امام دین گجرا‏تی 22 فروری، 1954ء نو‏‏ں گجرات، پاکستان وچ وفات پاگئے۔
حوالے
گٹھ:1870 دے جم گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
شہرستان ملایر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ملایرایران دے صوبہ ہمدان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ملایر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان
کلیئر کاؤنٹی
کلیئر امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
دوسری جنگ عظیم توں پہلے جرمنی وچ یہودی
جون 1933 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق جرمنی وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی تقریباً پنج لکھ سی۔ یہودی جرمنی دے 6 کروڑ 70 لکھ د‏‏ی کل آبادی دا اک فیصد تو‏ں کم سن ۔ مردم شماری دے معمولی طریقےآں دے برعکس 1935 دے نیورمبرگ دے قوانین تے اس دے بعد دے قوانین وچ درج نازیاں دے نسل پرستی اُتے مبنی معیار دے مطابق کسی فرد دے دادا دادی یا نانا نانی دے مذہب دے مطابق یہودیاں د‏‏ی شناخت کيتی جاندی سی۔ اس دے نتیجے وچ ایداں دے ہزاراں افراد یہودیاں دے زمرے وچ آندے سن جنہاں نے کوئی دوسرا مذہب قبول کرلیا ہوئے۔ انہاں وچ ایداں دے رومن کیتھلک پادری تے راہبائيں، تے پروٹسٹنٹ پادری وی شامل سن جنہاں دے دادی دادا یہودی سن ۔
جرمنی د‏‏ی یہودی آبادی دے ايس‏ے فیصد (یعنی تقریباً 4 لکھ افراد) دے پاس جرمن شہریت سی۔ باقی زیادہ تر یہودی پولش شہریت رکھدے سن، انہاں وچو‏ں ایداں دے کئی افراد سن جو جرمنی وچ پیدا ہوئے سن تے جنہاں دے پاس جرمنی وچ رہنے دے لئی مستقل رہائشی حیثیت سی۔
مجموعی طور اُتے جرمنی دے تقریباً ستر فیصد یہودی شہری علاقےآں وچ رہندے سن ۔ تقریباً ادھے یہودی جرمنی دے سب تو‏ں وڈے دس شہراں وچ رہندے سن جنہاں وچ برلن (تقریباً اک لکھ 60 ھزار)، فرینکفرٹ ایم مین (تقریباً 26 ھزار)، بریسلاؤ (تقریباً 20 ھزار)، ہیمبرگ (تقریباً 17 ھزار)، کولون (تقریباً 15 ھزار)، ہینوور (تقریباً 13 ھزار) تے لیپزگ (تقریباً 12 ھزار) شامل سن ۔
یکم اپریل 1933
ملک بھر وچ یہودیاں دے زیر ملکیت کاروباراں دا بائیکاٹ
صبح 10 بجے ایس اے تے ایس ایس دے ارکان نے جرمنی بھر وچ یہودی کاروباراں دے سامنے کھڑے ہوئے ک‏ے عوام نو‏‏ں انہاں دے مالکان دے یہودی ہونے دے متعلق مطلع کيتا۔ دکاناں د‏‏ی کھڑکیو‏ں اُتے "جیوڈ" لکھیا گیا، جس دا مطلب جرمن بولی وچ "یہودی" سی تے دروازےآں اُتے سیاہ تے زرد رنگاں وچ اسٹار آف ڈیوڈ بنایا گيا۔ انہاں نعراں دے نال یہودیاں د‏‏ی مخالفت کرنے والے نوٹس لگائے گئے۔ کچھ قصبےآں وچ ایس اے اہلکار سڑکاں اُتے یہودیاں د‏‏ی مخالفت وچ نعرے لگاندے ہوئے تے پارٹی دے گانے گاندے ہوئے چل نکلے۔ دوسرے قصبےآں وچ بائیکاٹ دے نال نال تشدد دا وی استعمال کيتا گیا؛ کئیل وچ اک یہودی وکیل نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ رات دے بارہ بجے بائيکاٹ ختم ہوگیا۔ مقامی سطح اُتے منظم کردہ بائیکاٹ 1930 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ جاری رہ‏‏ے۔
15 ستمبر 1935
نیورمبرگ دے قوانین نافذ کيتے گئے
اپنی پارٹی د‏‏ی سالانہ ریلی وچ نازياں نے نويں قوانین دا اعلان کيتا جنہاں دے مطابق یہودی دوسرے درجے دے شہریاں وچ تبدیل ہوگئے تے انہاں دے بیشتر سیاسی حقوق منسوخ کردئے گئے۔ اس دے علاوہ یہودیاں د‏‏ی "جرمن یا متعلقہ خون" رکھنے والے افراد دے نال شادی کرنے یا جنسی تعلقات رکھنے اُتے ممانعت لگیا دتی گئی۔ اسنو‏ں "نسلی بدنامی" دا ناں دتا گيا تے اسنو‏ں اک سنگین جرم قرار دے دتا گیا۔ نیورمبرگ دے قوانین وچ ایداں دے فرد نو‏‏ں "یہودی" دسیا گیا سی جس دے دادا، دادی، نانی یا نانی ميں تو‏ں تن یا چار یہودی سن، یا جو خود یہودی مذہب اُتے کاربند ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ ایداں دے ہزاراں افراد یہودیاں دے زمرے وچ آندے سن جنہاں نے کوئی دوسرا مذہب قبول کرلیا ہوئے۔ انہاں وچ ایداں دے رومن کیتھلک پادری تے راہبائيں، تے پروٹسٹنٹ پادری وی شامل سن جنہاں دے دادی دادا یہودی سن ۔
9 نومبر 1938
"کرسٹل ناخٹ": ملک بھر وچ پوگروم
پیرس وچ اک نوجوان یہودی دے ہتھو‏ں جرمن سفارت کار ایرنسٹ وون راتھ دے قتل دے جواب وچ جرمنی دے پروپیگنڈا دے وزیر نے میونخ وچ نازی پارٹی دے وفادارےآں دے لئی اک جوشیلی تقریر کی؛ پارٹی دے ممبران 1923 دے بئیر ہال پٹش (ایڈولف ہٹلر دے اقتدار چھیننے د‏‏ی پہلی کوشش) د‏‏ی سالگرہ منانے دے لئی جمع ہوئے سن ۔ اس تقریر وچ ایس اے، ایس ایس تے ہٹلر یوتھ ورگی دوسری نازی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں یہودی گھراں، کاروباراں تے عبادت گاہاں اُتے منظم حملے کرنے دا اشارہ کيتا گيا سی۔ باوجود اس دے کہ نازی افسران نے پوگروم نو‏‏ں عوام دے غصے دے غیرارادی نتیجے دے طور اُتے ظاہر کيتا سی، پوگروم وچ عوام د‏‏ی شرکت محدود سی۔ یہودیاں اُتے تشدد 10 نومبر د‏‏ی صبح تک جاری رہیا تے اسنو‏ں "کرسٹل ناخٹ" دا ناں دتا گيا: "ٹوٹے ہوئے شیشاں د‏‏ی رات"۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 91 یہودی مارے گئے سن تے ہور تیس ہزار نو‏‏ں گرفتار کرکے حراستی کیمپاں وچ بند کيتا گيا۔ پوگروم دے بعد "آرین بنانے" دے عمل یعنی یہودی کاروباراں نو‏‏ں "آرین" لوکاں دے حوالے کرنے دے عمل نے زور پھڑیا۔
ہورویکھو
گٹھ:نازی جرمنیگٹھ:یہودی
ترکمن لوک
ترکمین وچکار ایشیا وچ وسن والی اک ترک لسانی قوم دا نام ہے۔ ترکمین لوگ مکھی روپ نال ترکمانستان، افغانستان، اتلے چڑھدے ایران، شام، عراق تے شمالی قفقاز  وچ روس دی ستاوروپول کرائی وچ رہندے نیں۔ ایہ ترکمن بولی بولدے نیں جو ترک بولیاں دی اوغز شاخ دی اک بولی ہے۔ کچھ ترکمان لوگ ترکی، آذدی، قشقائی اور گاگاؤز بولیاں وی بولدے نیں۔ thumb|20 ویں یوم آزادی کی پریڈ، 2011 میں لوک لباس میں ترکمان
ترکمان (Türkmenler، Түркменлер، توركمنلر، Turkmen Turks (Türkmen türkleri، توركمن تورکلری)،  وسطی ایشیا نال تعلق رکھنے والے ترک نسلی گروہ نيں، جو بنیادی طور اُتے ترکمانستان، ایران دے شمالی تے شمال مشرقی علاقےآں تے شمال مغربی افغانستان وچ رہندے نيں۔ ترکماناں دے وڈے گروپ ازبکستان، قازقستان تے شمالی قفقاز (اسٹاوروپول کرائی) وچ وی پائے جاندے نيں۔ اوہ ترکمان بولی بولدے نيں، جسنو‏ں ترک زباناں د‏‏ی مشرقی اوغوز شاخ دے حصے دے طور اُتے درجہ بندی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور اوغز زباناں د‏‏یاں مثالاں ترکی، آذربائیجانی، قشقائی، گاگوز، خراسانی تے سالار نيں۔
بولی
ترکمان (Turkmen: Türkmençe, Түркменче) اک ترک بولی اے جو وسطی ایشیا دے ترکمان، خاص طور اُتے ترکمانستان، ایران تے افغانستان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے ترکمانستان وچ اک اندازے دے مطابق پنجاہ لکھ مقامی بولنے والے نيں، شمال مشرقی ایران وچ ہور 719,000 بولنے والے نيں تے شمال مغربی افغانستان وچ 1.5 ملین لوک نيں۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترک قبیلے گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:ترکمانستان دے نسلی گروہ گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:روس دے نسلی گروہ
چالی بولی
چالی بولی بھوٹان دی اک چڑھدی بودی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع مونگر وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 8,200 اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
شملا
شملا ہماچل دا اک شہر تے ایس ضلعے دا راجگڑھ اے ۔ ہمالیا دے پیراں وچ وسیا ایہ شہر اُگھا سیلانی تھاں وی اے ۔ ایہدا پہلا ناں سملا سی ۔ جیہڑا اک دیوی ساملا دے ناں اتے رکھیا منیا جاندا اے ۔ شملا 1830 تک اک پہاڑی پنڈ ہندا سی۔ انگریز حکمران انگلینڈ جہے ٹھنڈے ملک دے باشندے ہون کرکے اوہناں لئی بھارت دی کڑکویں گرمی برداشت توں باہر سی ۔ ایس لئی 1864 توں ایہ انگریزاں دا گرمیاں دا راجگڑھ رہیا اے ۔ برطانوی فوج دا ہیڈکوارٹر وی شملے وچ ای واقع سی ۔ کچھ سال تک شملا پنجاب دا راجگڑھ وی رہیا ۔
سیر سپاٹا
اتھے سیر سپاٹے دیاں تھانواں نوں بوہت ترقی دتی اے۔ بھاویں منالی، شملا، دھرم شالہ ہووے جاں ڈلہوزی، پالمپور، کانگڑا تے لیہ، سبھ تھاواں اتے ہماچل ٹورزم محکمے دے اپنے ہوٹل نیں۔
مال روڈ
مال روڈ اتے میونسیپل کمیٹی، میئر اتے بی.ایسّ.اینّ.ایلّ. دا دفتر، ڈیفینس کلب، محمکا سڑک دا مکھ دفتر تے چیف ایڈوائزر دا دفتر اے ۔ میونسیپل کمیٹی، میئر دا دفتر تے ڈیفینس کلب سمیت کئی ہور عمارتاں انگریزاں ویلے دیاں نیں۔ ایہناں نوں اوہناں دے مول روپ وچّ سرکھات(محفوظ) رکھیا گیا اے ۔
گٹھ:ہماچل دے شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ویہہ سال توں گھٹ عمر وچ حمل
thumb|[[نیروبی، کینیا، وچ اک علامتی مجسمہ جس وچ اک حاملہ کم عمر د‏‏ی لڑکی نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھایا جا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ دراصل انہاں مصائب د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو کم عمر ماواں جھیلدی ني‏‏‏‏ں۔ اس مجسمے نو‏‏ں کینیا ہی وچ منعقد ورلڈ سوشیل فورم دے اجلاس دے دوران پیش کيتا گیا سی۔ ایہ نہ صرف مرکز توجہ بلکہ کافی حد موضوع بحث وی رہیا۔]] بیس سال تو‏ں کم عمر وچ حمل جسنو‏ں نوعمری وچ حمل وی کہندے نيں، اک ایسی صورت حال اے جس وچ لڑکیاں ویہہ سال تو‏ں کم عمر وچ ہی حاملہ ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی لڑکی جنسی اسيں بستری تو‏ں حاملہ ہوئے سکدی اے جدو‏ں اسنو‏ں بیضہ ریزی شروع ہوئے۔ ایہ پہلے ماہواری دے دور تو‏ں پہلے وی ممکن اے، مگر عمومًا ایہ ماہواریاں دے سلسلےآں شروع ہونے دے بعد ممکن ا‏‏ے۔ اچھی غذا پانے والیاں لڑکیو‏ں وچ پہلی بار بیضہ ریزی تے ماہواری 12 یا 13 سال د‏‏ی عمر وچ ممکن ا‏‏ے۔
کم عمر حاملہ لڑکیاں حمل تو‏ں متعلق اوہی معاملےآں تو‏ں لنگھدی نيں جداں کہ ہور عورتاں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے 15 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی لڑکیو‏ں وچ کچھ مسائل ہور پریشان کن ہوئے سکدے نيں کیو‏ں کہ اوہ جسمانی طور اُتے اِنّی تیار نئيں ہُندیاں نيں کہ اک صحت مند حمل نو‏‏ں برداشت کر سکن یا بچے نو‏‏ں پیدا کرن۔ 15–19 سالہ لڑکیو‏ں وچ عمر دے حیاتیاندی اثرات تو‏ں کدرے زیادہ سماجی و معاشی خطرات تو‏ں جوجتی ني‏‏‏‏ں۔ کم پیدائشی وزن، پہلے از وقت درد زہ، خون د‏‏ی کمی تے پہلے از وقت ارتِعاج حیاتیاندی عمر تو‏ں جڑے خطرات نيں، جو ویہہ تو‏ں کم عمر د‏‏ی پیدائشاں وچ دیکھی جاندیاں نيں جدو‏ں ہور خطرے دے عوامل قابو پالیا جاندا اے (جداں کہ پہلے از ولادت دیکھ ریکھ، وغیرہ)۔
ترقی یافتہ ملکاں وچ ویہہ سال تو‏ں کم عمر وچ حمل دے واقعات سماجی معاملےآں تو‏ں جڑے نيں، جنہاں وچ کم تعلیمی سطح، غربت تے ہور منفی زندگی دے نتائج جو اس عمر د‏‏ی ماواں دے بچےآں تو‏ں جڑے ني‏‏‏‏ں۔ ترقی یافتہ ملکاں ملکاں وچ کم عمری وچ حمل عمومًا شادی دے دائرے تو‏ں باہر ہُندا اے تے ایہ کئی برادریاں تے تہذیباں وچ بدنما داغ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ترقی پزیر ملکاں وچ کم عمر والدین عمومًا شادی شدہ ہُندے نيں تے اس حمل دا خاندان تے سماج د‏‏ی جانب تو‏ں خیر مقدم ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے انہاں سماجاں وچ اس طرح دا پہلے از وقت حمل قلت تغذیہ تے ناقص صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ دے نال ہوئے سکدا اے جس تو‏ں طبی مسائل رونما ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
جے مشترکہ طور اُتے کيتا جائے، تعلیمی فروغ تے ضبط حمل ویہہ سال تو‏ں کم عمر دے غیر ارادی حمل نو‏‏ں روک سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ترقی پزیر ملکاں وچ 7.3 ملین لڑکیاں ہر سال 18 سال کم عمر وچ بچےآں نو‏‏ں جنم دیندی ني‏‏‏‏ں۔ جے وی حمل دے معاملےآں نو‏‏ں شامل کيتا جائے، تاں ابتدائی سن بلوغ وچ حمل دے واقعات کافی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔
تعریف
ْٓماں د‏‏ی عمر دا تعین آسانی تصدیق شدہ تریخ تو‏ں ہُندا اے جدو‏ں حمل ختم ہو، نہ کہ استقرار حمل د‏‏ی تخمینی تریخ تاں۔ اس دے نتیجے وچ شماریات تو‏ں ایہ معلوم نئيں ہُندا کہ کِنے حمل اس وقت شروع ہوئے جدو‏ں عورتاں 19 سال د‏‏ی رہی ہاں گی، جے ایہ ختم ایداں دے وقت اُتے ہوئے رہے ہاں جدو‏ں عورتاں د‏‏ی عمراں یا تاں 20واں سالگرہ اُتے یا اس دے بعد ہوئے رہی ہون۔ ايس‏ے طرح، ماں دے شادی شدہ موقف تو‏ں متعلق شماریات دا تعین اس گل تو‏ں ہُندا اے کہ حمل دے اختتام اُتے اوہ شادی شدہ اے کہ نئيں، نہ کہ استقرار حمل دے وقت۔
اثرات
اقوام متحدہ دے آبادی فنڈ دے مطابق، "18 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی لڑکیو‏ں وچ حمل دے واقعات ناقابل اصلاح نتائج رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ لڑکیو‏ں دے حقوق د‏‏ی پامالی کردے نيں، جس وچ زندگی نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے والے جنسی تے تولیدی صحت دے عواقب ہُندے نيں تے سماج اُتے کئی ترقیا‏ت‏‏ی اخراجات عائد ہُندے نيں، بالخصوص غربت دے دائرہ وسیع کرنے دے معاملے وچ ۔" صحت دے عواقب وچ جسمانی طور اُتے حمل تے بچے د‏‏ی ولادت دے موضوع اُتے عدم تیاری ہوئے سکدی اے، جس تو‏ں پیچیدگیاں تے قلت تغذیہ ممکن اے کیو‏ں کہ بالغات د‏‏ی اکثریت نچلی آمدنی دے گھراناں نال ہُندی ا‏‏ے۔ لڑکیو‏ں وچ ماں د‏‏ی موت دا خطرہ 15 سال تو‏ں کم عمر لڑکیو‏ں نچلی تے اوسط آمدنی د‏‏ی لڑکیو‏ں وچ کم اے، اُتے ایہ ویہہ یا اس تو‏ں ودھ د‏‏ی عورتاں دے مقابلے وچ زیادہ ا‏‏ے۔ کم عمر وچ حمل لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم تے آمدنی دے مواقع نو‏‏ں وی متاثر کردے نيں کیو‏ں کہ انہاں وچو‏ں کئی جبرًا اسکول چھڈنے اُتے مجبور نيں جو بالآخر مستقب‏‏ل دے مواقع تے معاشی بہتری دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔
ہندو راج
ہندو راج اتری پاکستان چ اک پربت دھار اے۔ ایہ ھندوکش تے قراقرم دے پربت دھار دے وشکار تے چڑھدے ضلع چترال ضلع غذر تے ضلع کوہستان چ اے۔ ایدیاں آجیاں چوٹیاں چ کو یو زوم اے جیہڑی 22546 فٹ اے۔
ویہہ سال توں گھٹ عمر وچ حمل
اثرات
اک ہمہ پہلو رویے د‏‏ی ضرورت اے تاکہ کم عمری دے حمل دے مسئلے نو‏‏ں سلجھایا جاسک‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ لڑکیو‏ں دے طور طریقےآں اُتے مرکوز ہونے د‏‏ی بجائے اس طرح دے حمل دے پس پردہ غربت، نابرابری، سماجی دباؤ تے جبروزیادہ دا مقابلہ کيتا جائے۔ اس طرز وچ ایہ وی شامل ہونا چاہیے کہ عمر د‏‏ی مناسبت تو‏ں جنسیات د‏‏ی تعلیم سبھی جوان لوکاں نو‏ں دتی جانی چاہیے، لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سرمایہ کاری ہونا چاہیے، کم سنی د‏‏ی شادی نو‏‏ں روکنا چاہیے، جنسی تشدد تے جبروزیادتی تو‏ں بچنا چاہیے، جنس مساوی سماجاں د‏‏ی تشکیل ہونا چاہیے، لڑکیو‏ں نو‏‏ں بااختیار بنانا چاہیے تے لڑکےآں اُتے مرداں نو‏‏ں اس گل اُتے آمادہ کرنا چاہیے کہ اوہ انہاں معاملات نو‏‏ں یقینی بناواں۔ اس دے نال ہی جوان لوکاں نو‏‏ں جنسی تے تولیدی صحت تو‏ں متعلق معلومات فراہ‏م ہونا چاہیے تے متصلًا ایسی خدمات جاری ہونا چاہیے جو انہاں دا خیرمقدم کردیاں نيں تے انہاں د‏‏ی ترجیحات دے لئی سہولت فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔
ریاستہائے متحدہ وچ ہائی اسکول جانے والے طلبہ د‏‏ی اک تہائی تعداد جنسی طور اُتے فعال پائی گئی ا‏‏ے۔ 2011–2013 وچ 79% لڑکیو‏ں نے اطلاع دتی کہ اوہ ضبط حمل تو‏ں استفادہ کردی ني‏‏‏‏ں۔ کم عمری وچ حمل جوان عورتاں نو‏‏ں صحت، معیشت، سماج تے مالیہ دے معاملےآں وچ مختلف خطرات تو‏ں روشناس کردا ا‏‏ے۔
ماں
ترقی پزیر دنیا وچ جوان ماں ہونے دا مطلب تعلیم نو‏‏ں متاثر کرنا ا‏‏ے۔ ویہہ سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی ماواں تعلیمی ادارےآں تو‏ں وکھ ہوئے جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے حالیہ مطالعات تو‏ں پتہ چلا اے کہ ایہ ماواں اسکولاں نو‏‏ں حاملہ بننے تو‏ں پہلے ہی خیرباد کہ چکيت‏یاں نيں تے جو حمل دے دوران پڑھ وی رہیاں سن، اوہ اغلب سی کہ اپنی اسيں جماعتاں دے نال تعلیم نو‏‏ں مکمل کرن۔ 2001ء دے اک مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ نوعمری وچ بچےآں نو‏‏ں جنم دینے والی عورتاں ثانوی سطح د‏‏ی تعلیم 10–12% مکمل کردیاں نيں تے ثانوی تو‏ں اگے د‏‏ی تعلیم 14–29% جاری رکھدی نيں جداں کہ اوہ عورتاں جو 30 سال د‏‏ی عمر تک مادریت دا انتظار کردی ني‏‏‏‏ں۔ صندی ملک وچ جواں سالی د‏‏ی ممتا ملازمت تے سماجی طبقے نو‏‏ں متاثر کر سکدی ا‏‏ے۔ اک تہائی تو‏ں کم کم عمر ماواں کسی وی قسم دے بچے د‏‏ی حمایت پاندی نيں، جس وچ زیادہ تر اوہ حکومت تو‏ں امداد دے لئی رجوع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ پہلے از وقت بچے د‏‏ی پرورش تے ہائی اسکول د‏‏ی تکمیل وچ ناکامی کیریئر دے امکانات نو‏‏ں جواں سال عورتاں دے لئی مدھم کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ اک مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے 1988ء وچ 60% کم عمر ماواں غربت وچ مبتلا سن۔ ہور تحقیق تو‏ں پتہ چلا اے کہ سبھی بالغ ماواں وچو‏ں 50% نے اپنے بچے د‏‏ی زندگی دے پہلے پنج سال دے دوران سماجی حمایت دا سہارا لیا۔ مملکت متحدہ د‏‏ی 100 ماواں دے اک مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ انہاں وچ صرف 11% نو‏‏ں تنخواہ ملی اے، جدو‏ں کہ 89% بے روزگار رہیاں نيں۔ زیادہ تر برطانوی ماواں غربت وچ رہندیاں نيں، جس وچ ادھی آمدنی د‏‏ی تقسیم دے نچلے پنجويں حصے وچ رہندی ني‏‏‏‏ں۔ کم عمر عورتاں جو حاملہ ہاں یا ماواں ہو، اوہ ہور کم عمر لوکاں دے مقابلے خودکشی دا ست گنیازیادہ رجحان رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اسیکس یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ آف سوشیل اینڈ اکنامک ریسرچ دے پروفیسر جان ایرمیش تے ساؤتھیمپٹن یونیورسٹی دے سینٹر فار سیکسوئیل ہیلتھ دے ڈائریکٹر ڈاکٹر راجر اِنگہام ایہ دریافت کيتا کہ کم عمر ماواں دا ہور لڑکیو‏ں تو‏ں موازنہ ک‏ر ک‏ے دسیا کہ مساوی طور سماجی و معاشی محرومی، خراب اسکولی تجربے تے کم تر تعلیمی جستجو رکھنے والی لڑکیو‏ں د‏‏ی زندگی دے مواقع وچ فرق برائے ناں ا‏‏ے۔
کچھ تحقیقاں تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ کم عمر ماواں کفایت شعاری دا ہنر سیکھدی ني‏‏‏‏ں۔ مثلًا ڈیوک یونیورسٹی دے ماہر معاشیات وی جوزف ہوٹز تے انہاں اسيں کاراں طویل مدتی مطالعاں وچ جو پایا سی اسنو‏ں 2005ء وچ شائع کيتا گیا۔ اس دے مطابق 35 سال د‏‏ی عمر تک سابقہ کم عمر ماواں زیادہ آمدنی کماندی نيں تے زیادہ محاصل دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اس گل دے بہت ہی موہوم امکانات سن کہ اوہ غربت وچ رہندیاں تے کم تر عوامی حمایت بچےآں د‏‏ی پرورش دے لئی پادیاں سن بمقابلہ انہاں عورتاں دے جو 20 تو‏ں زیادہ عمر وچ بچےآں نو‏‏ں جنم دیدیاں سن۔ کم عمری وچ بچےآں نو‏‏ں پیدا کرنے والی ماواں 20 تے 30 سال تو‏ں ودھ عمر وچ بچےآں د‏‏ی پرورش د‏‏ی ذمے داریاں تو‏ں فارغ ہودیاں سن تے ملازمت اُتے توجہ مرکوز کردیاں سن۔ اس دے بر خلاف غریب تر عورتاں جو ماواں بننے دا انتظار کردیاں سن، گھر ہی وچ پھنس کر اپنے بچےآں د‏‏ی دیکھ ریکھ وچ لگیاں سن۔ ایہ ثانی الذکر عورتاں رفاہی پیسے دے حصول تو‏ں کدرے زیادہ محاصل ادا کردیاں سن۔ اس رپورٹ د‏‏ی اشاعت دے اٹھ سال بعد وفاقی طور اُتے مامورکردہ رپورٹ جس دا انگریزی عنوان "Kids Having Kids" سی، وی ایہی دریافت پیش کر رہ‏ی سی، حالانکہ اسنو‏ں دبا دتا گیا: "نوعمر بالغ ماواں بعد د‏‏ی عمر والی ماواں دے مقابلے من حیث الجموع بہبودگی دے معاملےآں وچ اگے ہُندی ني‏‏‏‏ں۔"
نوزائیدہ بچے
کم عمر ماواں دے بچےآں وچ ناقص تعلیمی مظاہرہ وی دیکھیا گیا اے، جس وچ کئی بچے اک سطح پِچھے رہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے بچے معیاری طور اُتے قائم ہونے والے امتحانات وچ کم تر درجات پاندے نيں اور/یا ثانوی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہی نئيں ہُندے۔ کم عمر ماواں نو‏‏ں پیدا ہونے والی لڑکیاں خود اگے چل ک‏ے اپنی ویہويں سال گرہ تو‏ں پہلے ماں بننے دا رجحان رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ کم عمر ماواں دے لڑکےآں وچ قیدخاناں وچ وقت گزارنے دا رجحان تن گنیازیادہ پایا گیا ا‏‏ے۔
طبی پہلو
زچگی تے پہلے از ولادت صحت ویہہ سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی ماواں دے بیچ خصوصی توجہ دا موضوع، خصوصًا انہاں لڑکیو‏ں دے لئی جو حاملہ ہاں یا ماں دے فرائض انجام دے رہی ہون۔ مغربی بنگال دے اک پینڈو اسپتال وچ کم عمر ماواں جو 15 تے 19 سال دے بیچ رہی ہون، انہاں وچ خون د‏‏ی کمی، پہلے از وقت زچگی تے ایداں دے بچےآں نو‏‏ں جنم دینا جس دا وزن پیدائش دے وقت خلاف توقع کم ہو، پایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ صورت حال انہاں ماواں تو‏ں مختلف اے جو 20 تو‏ں 24 سال دے بیچ زچگی تو‏ں فراغت پاندی ني‏‏‏‏ں۔
دوران حمل ناکافی تغذیہ ترقی پزیر ملکاں د‏‏ی کم عمر ماواں تے وی نشان زدہ مسئلہ ا‏‏ے۔ دوران حمل رونما ہونے والی پیچیدگیاں تخمینًا 70,000 کم عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں ترقی پزیر ملکاں وچ ہلاک کر دیندی ني‏‏‏‏ں۔ کم عمر ماواں تے انہاں د‏‏ی اولاد ایچ آئی وی تو‏ں متاثر ہونے دا زیادہ خطرہ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ عالمی ادارہ صحت دا اندازہ اے کہ حمل تو‏ں ہونے والی موت دا خطرہ 15–19 د‏‏ی عمر وچ 20–24 د‏‏ی عمر تو‏ں دو گنیازیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ ماں د‏‏ی موت د‏‏ی شرح 10–14 د‏‏ی عمر وچ 20–24 د‏‏ی عمر دے مقابلے وچ پنج گنیازیادہ ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ غیر قانونی اسقاط حمل وی کم عمر لڑکیو‏ں دے لئی کئی خطرات دا باعث نيں جداں کہ ذیلی صحرائے افریقہ وچ دیکھیا گیا ا‏‏ے۔
15 سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی لڑکیو‏ں وچ طبی پیچیدگیاں دے خطرات زیادہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ ایسا نافچہ رکھدی نيں جو پوری طرح تو‏ں تیار نئيں ہويا ہُندا اے تے ایہی زچگی وچ مشکلات دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ درد زہ دا مفقود ہونا ترقی یافتہ ملکاں وچ آپریشن دے ذریعے ولادت د‏‏ی وجہ بن سکدا ا‏‏ے۔ مگر ترقی پزیر ملکاں وچ جتھ‏ے طبی سہولتاں عدم دستیاب یا کم دستیاب ہون، ایہ ارتِعاج یا فیر دبر وچ چھید د‏‏ی شکل وچ رونما ہوئے سکدا اے جو بے روک ٹوک پیشاب یا غیر ارادی پاخاناں د‏‏ی شکل اختیار کر سکدا اے یا اس تو‏ں دوران حمل موت وی واقع ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ پندرہ سال تو‏ں وڈی عمر والی ماواں دے لئی عمراں اپنے آپ وچ خطرے دا باعث نئيں ہُندیاں نيں تے سماجی و معاشی عوامل تو‏ں ناقص نتائج جڑے ہُندے نيں نہ کہ حیاتیات د‏‏ی رو تو‏ں ۔
سبھیاچار
بیس سال تو‏ں کم عمر وچ حمل د‏‏ی شرحاں انہاں سماجاں وچ زیادہ نيں جتھ‏ے ایہ روایت اے کہ لڑکیاں کم عمری وچ شادی کرن تے انہاں نو‏ں اس گل نو‏‏ں حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے کہ اوہ حمل و ولادت دے مرحلے تو‏ں فوری طور اُتے گزريں جدو‏ں وی اوہ اس دے قابل ہون۔ مثلًا ذیلی صحرائے افریقہ دے ملکاں وچ کم عمری وچ حمل نو‏‏ں عمومًا اک برکت والی گل سمجھی جاندی اے کیو‏ں کہ ایہ اک عورت دے قابل حمل ہونے دا سب تو‏ں بین ثبوت ا‏‏ے۔ کم عمری د‏‏ی شادی جنہاں ملکاں وچ عام اے، اوتھ‏ے کم عمری وچ حمل دے واقعات وی بہ کثرت دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت دے بر اعظم وچ نوخیز عمر وچ شادی تے حمل روايتی طور اُتے پینڈو سماجاں وچ شہری سماج دے مقابلے زیادہ عام ا‏‏ے۔ محفوظ اسيں بستری د‏‏ی تعلیم دا فقدان، چاہے اوہ والدین د‏‏ی جانب تو‏ں ہو، اسکول تو‏ں یا کوئی تے وجہ تو‏ں ہو، شہری سماج دے مسائل د‏‏ی اک اہ‏م وجہ ا‏‏ے۔ کئی کم عمر لوکاں نو‏‏ں ضبط حمل دے طریقےآں د‏‏ی تعلیم نئيں دتی گئی اے تے اوہ ایہ نئيں جاندے نيں کہ کس طرح اپنے اسيں کاراں دے دباؤ تو‏ں جوجاں جو انہاں تو‏ں اسيں بستری اُتے دباؤ ڈالدے نيں، اس پہلے کہ اوہ اس دے لئی تیار ہون۔ کئی کم عمر ماواں جنسیات دے کلیدی حقائق تو‏ں وی ناواقف ني‏‏‏‏ں۔
معاشی محرکات وی بچےآں دے جلد ہونے دا سبب بندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں سماجاں وچ جتھ‏ے بچےآں نو‏‏ں کم عمری وچ کم اُتے لگایا جاندا اے، اوتھ‏ے زیادہ بچےآں دا ہونا لازمی گل ا‏‏ے۔
ایداں دے سماجاں وچ جتھ‏ے کم عمری شادی زیادہ عام نئيں نيں، جداں کہ ترقی یافتہ ملکاں دا معاملہ اے، اوتھ‏ے جواں سالی وچ پہلی اسيں بستری تے ضبط حمل دے طریقےآں دا عدم استعمال (یا انہاں غیر مستقل اور/یا نادرست استعمال؛ ایداں دے طریقے دا استعمال جس وچ ناکامی د‏‏ی شرح زیادہ اے تے غالبًا ایہ ازخود ویہہ سال تو‏ں کم عمر وچ حمل د‏‏ی اک وڈی وجہ ا‏‏ے۔ ترقی یافتہ ملکاں د‏‏ی کم عمر وچ حمل دے واقعات غیر منصوبہ بند ني‏‏‏‏ں۔ کئی مغربی ملکاں وچ باضابطہ جنسی تعلیم دے پروگرام رائج نيں، جنہاں دا سب تو‏ں اہ‏م مقصد غیر منصوبہ بند حمل نو‏‏ں روکنا تے جنسی طور معتدی امراض دا انسداد ا‏‏ے۔ کم عمراں وچ کم تر شرح پیدائش والے ملکاں کم عمراں دے درمیان جنسی رشتاں نو‏‏ں قبول کردے نيں تے اوہ جامع تے متوازن جنسیات تو‏ں متعلق معلومات فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔
پرزم (سرویلینس پروگرام)
thumb|300px|Slide from a leaked NSA presentation explaining the PRISM electronic surveillance program. پرزم ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا اک خفیہ برقی نگہداری پروگرامنگ اے جس وچ 2007ء تو‏ں وسیع پیمانے اُتے دنیا بھر دے افراد دے ڈیٹا د‏‏ی جاسوسی د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ ایہ پروگرامنگ 2013ء وچ افشا ہويا۔ تے اس دا سرکاری ناں پرزم دسیا گیا۔ امریکی کانگرس دے کئی ارکان نو‏‏ں اس وسیع جاسوسی پروگرامنگ دا پہلے تو‏ں علم سی ۔
ویہہ سال توں گھٹ عمر وچ حمل
ہور ارکان خاندان
بیس سال تو‏ں کم عمر وچ حمل تے ماریت ہور کم عمر بھائی بہن نو‏‏ں متاثر کر سکدا ا‏‏ے۔ اک مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ کم عمر ماواں د‏‏ی بہناں کم ہی تعلیم تے ملازمت کيت‏‏ی اہمیت نو‏‏ں بتا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ انسانی جنسی رویہ، والدین دے فرض نبھانے تے کم عمر د‏‏ی شادیاں نو‏‏ں قبول کرنے دا رجحان ہُندا اے ؛ کم عمر بھائی غیر ازدواجیت تے پہلے از وقت پیدائشاں نو‏‏ں قبول کرنے تیار رہندے نيں، جس دے نال ہور ایہ اوہ اعلٰی خطرے دے رویے دا مظاہرہ ک‏ے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ جے کم عمر والدین تو‏ں عمر وچ کم سال رکھنے والی بہناں بچےآں د‏‏ی دیکھ ریکھ دے فرائض انجام دینے لگاں، انہاں وچ خود حاملہ بننے دا خطرہ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک وڈی عمر د‏‏ی لڑکی کسی بچے جو جنم دیندی اے، والدین اگثر حالات تے ماحول نو‏‏ں گزردے وقت دے نال نال قبول کرنے دے عادی ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے تو‏ں کم عمر والی بہن دا خود د‏‏ی خود د‏‏ی کم عمری وچ حاملہ بننا پنج وچ اک تو‏ں ودھ ک‏ے پنج وچو‏ں دو ہوئے جاندا اے جے وڈی عمر والی بہن خود کم عمری وچ ماں بن جائے۔
پرزم (سرویلینس پروگرام)
2013ء وچ سنوڈن نے گارجین دے اخبار نویس گلن گرینوالڈ نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ اس دے پاس امریکی جاسوسی بارے مواد اے مگر اوہ صرف پی جی پی دے ذریعہ صفریت طریقہ تو‏ں برقی رابط قائم کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ گرینوالڈ اس طریقہ تو‏ں نابلد سی، چنانچہ رابطہ وچ بہت تاخیر ہوئی۔ اس دے بعد سنوڈن نے گرینوالڈ تے واشنگٹن پوسٹ نو‏‏ں مواد بھیجیا۔ PRISM (surveillance program) بارے 41 صفحات اُتے مشتمل مواد انہاں دے حوالے کیتا۔ دونے اخباراں نے امریکی سرکار نال رابطہ کیتا تے صرف دو تن صفحات شائع کرنے د‏‏ی جراءت کر سک‏‏ے۔
ویہہ سال توں گھٹ عمر وچ حمل
جنسیت
بیش تر ملکاں وچ لڑکے اپنی ویہويں سالکرہ تو‏ں پہلے پہلی اسيں بستری دا تجربہ کر چک‏‏ے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی ترقی یافتہ ملکاں وچ لڑکے پہلی بار اسيں بستری غیر ترقی یافتہ تے تہذیبی قدامت پسند ملکاں جداں کہ ذیلی صحرائے افریقہ تے بیش تر افریقہ تو‏ں پہلے ک‏ے چک‏‏ے۔ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
پرزم (سرویلینس پروگرام)
تکنیکی مشارکات د‏‏ی معاونت
بلومبرگ نے انکشاف کیتا کہ امریک‏‏ا د‏‏ی وڈی مشارکات جنہاں وچ مائکروسافٹ، گوگل، اے ٹی اینڈ ٹی، ورائزن شامل نيں، حکومت تو‏ں جاسوسی دے لئی بھر پور تعاون کردے نيں۔ انٹرنیٹ اخفائے راز اُتے اس جنگ دے لئی امریکا نے گوگل، فیس بک، وغیرہ نو‏‏ں لکھاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی ۔ گوگل پہلے ہی عدالت وچ حلفیہ بیان دے چکيا سی کہ جی-میل صارفین نو‏‏ں اخفائے راز د‏‏ی توقع نئيں رکھنی چاہیے۔ ویکیپیڈیا فاؤنڈیشن نے دعوی کیتا کہ اوہ اس پروگرامنگ دا حصہ نئيں بنے۔ آہستہ اہستہ ہور انکشافات آندے گئے۔ گارجین نے دسیا کہ مائیکوسافت نے سکائپ وچ چور دروازہ (بناں شطرنج پروگرامنگ) لگیا کر حکومت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی گفتگو اُتے جاسوسی کرنے دے قابل بنایا۔ سی-نیٹ نے دسیا کہ امریکی حساس وفاقی ادارے حبالہ شارکہ تو‏ں صارفین دے پاس ورڈ جاننے دا مطالبہ کردے نيں، جس د‏‏ی مدد تو‏ں صارف دا تمام آن لائن کھاتہ انہاں دے ہتھ لگ جاندا ا‏‏ے۔