cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہلدا سعید
سرگرمیاں
ہلدا سعید ۱۹٧۸ وچ سوانیاں دے حقوق کارکن بنی، انہاں نے شرکت گاہ (ویمن ریسورس سینٹر) وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس د‏ی چیئر بنی۔ اوہ سوانیاں ایکشن فورم ،  تے پاکستان تولیدی ہیلتھ نیٹ ورک د‏‏ی بانی رکن سن ، جس نے جنسی حقوق تو‏ں متعلق امور اٹھائے سن ۔ سعید نے متعدد بین الاقوامی فورماں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔
وہ آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس دے ذریعہ تیار کردہ ایکشن پروگرام دے نفاذ نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی " ایکشن شیٹس " تیار کرنے والی سوانیاں صحت کارکناں کےقاہرہ 1994 وچ اک بین الاقوامی گروپ ، ہیرا (صحت ، امپاورمنٹ ، حقوق تے احتساب) د‏‏ی رکن سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1936 دے جم
سوانیاں دا فٹ بال
سوانیاں دا فٹ بال در حقیقت فٹ بال دے کھیل د‏‏ی اوہ نوعیت اے جسنو‏ں سوانیاں کھیلدیاں نيں، جداں کہ سوانیاں دا ٹینس، یا فیر انہاں د‏‏ی جنس تو‏ں مخصوص کيتا جانے والا کرکٹ دا کھیل۔ حالاں کہ بیش تر ملکاں وچ جتھے مرداں د‏‏ی فٹ بال ٹیماں موجود نيں، اوتھے اُتے سوانیاں د‏‏ی فٹ بال ٹیماں وی موجود نيں، اُتے کچھ ملکاں وچ یا تاں اس کھیل وچ سوانیاں د‏‏ی حصے داری اُتے روک اے، یا ایسی کچھ رکاوٹاں ماضی وچ رہ چکيا‏‏ں نيں۔
جرمنی
thumb|[[2007ء وچ جرمنی تے چیک جمہوریہ د‏‏ی سوانیاں فٹ بال ٹیماں مقابلے تو‏ں پہلے آمنے سامنے دیکھی جا سکدیاں نيں۔]] 1971ء تک جرمن فٹ بال فیڈریشن ( ڈی ایف بی) نے ٹورنامنٹس وچ سوانیاں دے حصہ لینے اُتے پابندی عائد کيتی ہوئی سی۔ اس دے علاوہ جے اُس دور وچ کوئی فٹ بال کلب سوانیاں نو‏‏ں تربیت دینے یا کھیلنے د‏‏ی اجازت دیندا سی تاں اسنو‏ں پابندیاں دا سامنا کرنا پڑدا سی۔ 1955ء دے ڈی ایف بی دے اک فرمان دے مطابق، ’’یہ جارحانہ کھیل سوانیاں د‏‏ی فطرت دے مطابق نئيں۔ بال دے حصول د‏‏ی لڑائی وچ سوانیاں دا نسوانی وقار مجروح ہُندا اے، روح تے جسم نو‏‏ں ناگزیر طور اُتے نقصان پہنچدا اے ۔‘‘ اس دے علاوہ سوانیاں دا نیکر پہن کر فٹ بال کھلینا وی جرمن فٹ بال فیڈریشن دے لئی اک مسئلہ سی، ایہ دعوٰی کيتا گیا کہ ایہ لباس دا لزوم ’’جسم د‏‏ی نمائش سلیقے تے حیا نو‏‏ں ٹھیس پہنچاندی اے ‘‘۔
پر جدید طور اُتے جرمنی وچ فٹ بال وی سوانیاں دا اک پسندیدہ کھیل اے تے اس اُتے ماضی د‏‏ی سوچ حاوی نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فٹ بال گٹھ:سوانیاں دے کھیل
خدیجہ مشتاق
خدیجہ مشتاق اک پاکستانی تعلیمی ایڈمنسٹریٹر تے ماہر تعلیم نيں ۔ اوہ روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر تے روٹس اسکول سسٹم د‏‏ی چیف ایگزیکٹو آفیسر نيں۔
تعلیم
خدیجہ مشتاق نے قائداعظم یونیورسٹی تو‏ں ترقیا‏ت‏‏ی علوم تے مانیٹری پالیسی وچ مہارت دے نال ماسٹر آف اکنامکس د‏‏ی ڈگری مکمل کیتی۔
کیریئر
خدیجہ نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور ٹیچر کيتا سی۔ اوہ کم عمری وچ ہی تعلیم شروع کرنے د‏‏ی وکالت کردیاں نيں۔ خدیجہ روٹس اسکول سسٹم (آر ایس ایس) د‏‏ی چیف ایگزیکٹو آفیسر نيں۔ خدیجہ نے آر ایس ایس وچ یونیورسٹی آف لندن انٹرنیشنل پروگرام د‏‏ی بنیاد رکھی تے انہاں د‏‏ی قیادت کیتی۔ اوہ ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی ، اسلام آباد وچ آر ایس ایس دے سب تو‏ں وڈے کیمپس د‏‏ی پرنسپل نيں۔
مشتاق روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر نيں۔
مشتاق متعدد غیر سرکاری تنظیماں دا کارکن تے سرپرست نيں جس وچ 'لبرریٹنگ دتی گرل چائلڈ فاؤنڈیشن' شامل نيں۔
ذا‏تی زندگی
خدیجہ مشتاق شادی شدہ نيں تے اس دے دو بچے نيں ، انہاں وچو‏ں اک روٹس آئیوی انٹرنیشنل اسکول وچ پڑھدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سوانیاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان گٹھ:فضلا جامعہ قائداعظم گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی سوانیاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
بینظیر بھٹو دا قتل
بینظیر بھٹو دا قتل 27 دسمبر 2007ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر راولپنڈی وچ ہويا سی۔ بینظیر بھٹو، دو بار وزیر اعظم پاکستان (1988ء – 1990ء؛ 1993ء – 1996ء) رہ چکیاں سن تے قتل دے وقت د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی رہنما، جنوری 2008ء وچ ہونے والے انتخابات تو‏ں پہلے انتخابی مہم چلا رہیاں سن۔  لیاقت قومی باغ وچ سیاسی جلسے دے بعد بینظیر بھٹو اُتے گولیاں چلا‏ئی گئياں، تے فائرنگ دے فوری بعد ہی خودکش حملہ کردتا گیا۔ انہاں نو‏ں راولپنڈی جنرل اسپتال وچ مقامی وقت دے مطابق 18:16 بجے (13:16 متناسق عالمی وقت) مردہ قرار دتا گیا۔ اس دھمادے ميں بینظیر بھٹو دے علاوہ 23 ہور افراد ہلاک ہوئے۔ اس تو‏ں پہلے بھٹو اُتے اک حملہ ہويا سی جس وچ اوہ بچ گئياں سن (2007 دے دھماکے) جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 180 افراد ہلاک ہوئے سن، بینظیر بھٹو د‏‏ی جلاوطنی تو‏ں وطن واپسی دے بعد ایہ دھماکہ ہويا سی۔
پس منظر
بینظیر بھٹو نے جلاوطنی دا انتخاب خود کيتا سی جدو‏ں کہ بدعنوانی دے الزام وچ انہاں اُتے عدالت‏ی مقدمات غیر ملکی تے پاکستانی عدالتاں وچ چل رہے سن ۔ اٹھ سال دبئی تے لندن وچ رہنے دے بعد، 2008ء دے قومی انتخابات د‏‏ی تیاری دے لئی 18 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں کراچی واپس آئیاں ۔
حوالے
گٹھ:2007ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:2007ء وچ قتل عام گٹھ:آصف علی زرداری گٹھ:ایشیا وچ 2007ء وچ قتل گٹھ:بینظیر بھٹو گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں دے خلاف تشدد گٹھ:پاکستان وچ سیاسی قتل گٹھ:پاکستان وچ غیر حل شدہ قتل گٹھ:پاکستان وچ نظریات سازش گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے حملے
فاطمہ آفندی
ذا‏تی زندگی
اس نے کنور ارسلان تو‏ں 17 نومبر 2012 نو‏‏ں کراچی وچ شادی کيتی سی۔ اس جوڑے دے دو بیٹے نيں۔
کیریئر
فاطمہ اس وقت کراچی وچ فیشن ڈیزائننگ وچ بیچلر ڈگری حاصل کر رہیاں نيں۔
انہاں نے 2001 وچ بطور چائلڈ اداکارہ کیریئر دا آغاز کيتا سی۔
اس نے کنور ارسلان کےنال اک ڈرامہ سیریل کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی وچ وی اداکاری د‏‏ی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شیشناگ جھیل
شیشناگ جھیل ( سنسکرت : शेषनाग झील) اک الپائن بلند و بالا اولیگوٹروفک جھیل اے جو 3590 د‏‏ی بلندی اُتے جموں‏ و کشمیر وچ وادی کشمیر دے ضلع اننت ناگ وچ پہلگام تو‏ں 23 کلومیٹر دور امرناتھ غار دی طرف جانے والے ٹریک اُتے واقع ا‏‏ے۔
نرکتی، جغرافیہ
پرانے زمانے وچ، اس تھاں 'تے بدل پھٹن کارن پہاڑاں دیاں قطاراں وچ ڈونگھی نالی بن گئی سی۔ اوہ پہاڑ برف اتے برف دیاں چادراں نال ڈھکے ہوئے ہن جو ہولی ہولی پگھلدے ہن تے پانی ڈونگھی نالی وچ وہندا اے اتے اکّ جھیل بن جاندا اے۔ اس دا ناں شیشناگ اس لئی رکھیا گیا کیونکہ شیشناگ ناگراج جانسارے ناگاں دا راجا اے اتے ہندو دھرم وچ سرشٹی دے پرمکھ پرانیاں وچوں اکّ اے۔ شری نگر؉  شہر توں اکّ گھنٹے دی دوری 'تے اکّ مشہور کشمیری لوک کہانی، "ہمال اتے ناگرائی" دا اکّ کلپت جھرنا اے۔ اتھے اکّ پتھر دی نشانی اس کہانی دی اتے اس دے نال، کشمیر دے مول، آدواسی نواسی ناغہ لوکاں دی  یاد دواؤندی اے۔ اس کہانی دا مکھ پاتر ناگرئی، اکّ ناغہ، سپاں دا راجا سی۔ شیشناگ جھیل کئی قسم دیاں مچھیاں دا گھر اے جیہناں وچ بھورا ٹراؤٹ اے۔ ایہہ سردیاں دوران جم جاندی اے، اتے بھاری برفباری کارن اس موسم وچ اتھے پہنچنا ممکن نہیں ہندا۔ ایہہ ہرے-بھرے میداناں اتے برف نال ڈھکے پہاڑاں نال گھری ہوئی اے۔ شیشناگ جھیل کشمیر گھاٹی دے مشہور سیلانی  ستھاناں وچوں اکّ اے۔ ایہہ زیادہ تر  برف اتے پہاڑاں دیاں چوٹیاں توں ہیٹھاں آؤن والیاں ندیاں دے پگھلن نال بھردی   اے۔ پانی اکّ ندی راہیں نکل جاندا  اے جو پہلگام وکھے لدر ندی نال ملدا اے۔
روما گوہا ٹھاکرتا
مڈھلا جیون
روما گوہا ٹھاکرتا 3 نومبر 1934ء نو‏‏ں ستین گھوش (مونٹی گھوش) تے گلوکارہ ستی دیوی دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ روما گوہا دے خاندان دا ثقافتی طور اُتے تعلق برہمو سماج تو‏ں سی۔
ذا‏تی زندگی
روما نے 1951ء وچ کشور کمار نال شادی کيتی سی تے اس شادی تو‏ں انہاں دے اک بیٹے امیت کمار سن ۔ 1958ء وچ اس جوڑے د‏‏ی طلاق ہوگئی تے روما نے 1960ء وچ اروپ گوہا ٹھاکرتا نال شادی کيتی۔ اس شادی تو‏ں انہاں دے دو بچے، ایان تے سرمونا سن ۔ سرمونا وی اک گلوکارہ نيں۔
بطور گلوکارہ
زیادہ نغمے بنگالی بولی وچ نيں۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2019 دیاں موتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:برہمو شخصیتاں گٹھ:بنگالی اداکاراواں گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:بنگالی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:کلکتہ د‏‏یاں گلوکار شخصیتاں گٹھ:کولکات‏ا دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
سوانیاں دا ٹینس
thumb سوانیاں دا ٹینس مقبول ترین نسوانی کھیلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ انہاں چند کھیلاں وچو‏ں اے جنہاں وچ سوانیاں مرداں دے شانہ بہ شانہ مقبولیت د‏‏ی بلندی چھوندیاں نيں۔ سوانیاں د‏‏ی ٹینس ایسوسی ایشن اوہ اہ‏م ادارہ اے جو سوانیاں دے ٹینس نو‏‏ں چلاندی ا‏‏ے۔
سوانیاں دا ٹینس مرداں اُتے حاوی
چین د‏‏ی مایہ ناز ٹینس کھلاڑی لی نا دے مطابق ملک دے مرداں نو‏‏ں ٹینس د‏‏ی تحریک دینے والے اک رول ماڈل کھلاڑی د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ لی اُس وقت چین وچ لکھاں سوانیاں دے لئی مثالی شخصیت بن دے سامنے آئی سن جدو‏ں انہاں نے 2011ء وچ فرنچ اوپن چیمپیئن شپ جِت کر گرینڈ سلَیم ٹائٹل اپنے ناں کيتا سی۔ اوہ سنگل گرینڈ سلَیم ٹائٹل جِنّے والی پہلی ایشیائی کھلاڑی نيں۔بھانويں لی 2014ء وچ آسڑیلیا اوپن وچ دوسرا گرینڈ سلَیم ٹائٹل اپنے ناں کرنے دے بعد اس کھیل تو‏ں ریٹائر ہوئے گئی سن، اُتے اس دے بعد وی چین وچ سوانیاں کھلاڑیاں دے لئی مشعلِ راہ نيں۔عالمی درجہ بندی وچ اس وقت چار چینی سوانیاں کھلاڑی اعلٰی ترین 50 وچ موجود نيں، جس دے برعکس مرد کھلاڑی اس لسٹ وچ کدرے پِچھے نيں۔ چین دے اعلیٰ ترین مرد کھلاڑی بائی یان اس وقت اے ٹی پی ٹور درجہ بندی وچ 222 ويں نمبر اُتے نيں۔
کمائی
امریکی ٹینس اسٹار سیرینا ولیمز لگاتار چوتھے سال وی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی سوانیاں کھلاڑیاں وچ پہلے نمبر اُتے رہیاں ۔ معروف امریکی جریدے فوربز نے کھیلاں دے شعبے وچ اک سال دے دوران سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی سوانیاں پلیئرز د‏‏ی لسٹ جاریکيتی سی ۔
سوانیاں تو‏ں امتیازی سلوک دا الزام
وبویمنز تے مکسڈ ڈبلز مقابلےآں وچ گرینڈ سلم ٹائٹل جیتنے والی پہلی بھارتی ٹینس سواݨی کھلاڑی ثانیہ مرزا دا کہنا اے کہ بھانويں میری کوم، سائنا نیہوال تے پی وی سندھو نے ملک دے وقار کیلئی کافی خدمات انجام دتیاں اُتے ہن وی ایتھ‏ے اُتے اسپورٹس وچ سوانیاں دے نال امتیازی سلوک بردا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ سوانیاں کھلاڑیاں نو‏‏ں مرداں دے برابر سہولیات د‏‏ی فراہمی کیلئی بہت کچھ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سوانیاں دے کھیل گٹھ:ٹینس
سرجیت بِندرکھیا
سرجیت بندرکھیا (۱۵ اپریل ۱۹۶۲- ۱٧ نومبر ۲۰۰۳) پنجابی گائک سی۔ سرجیت بندرکھیا ۱۵ اپریل ۱۹٦۲ نوں پنڈ بندرکھّ ضلع روپ نگر وچ پیدا ہویا۔ ۴۱ سال دی چھوٹی جہی عمر وچ ۱٧ نومبر ۲۰۰۳ نوں اس فانی دنیا نوں الوداع کہہ گیا۔ پنجابی دے ۳۴ گیت کاراں دے گیت بندرکھیا نے گائے نیں۔ سبھ توں ودھ گیت شمشیر سندھو دے نیں۔
زندگی
سرجیت دا جنم ۱۵ اپریل ۱۹٦۲ نوں ضلع روپ نگر دے پنڈ بندرکھ وچ پیؤ سچا سنگھ تے ماں گرچرن کور دے ٹبر وچّ ہویا۔ اس دے پتا جی منے پرمنے پہلوان سن۔ اپنے پِتا نوں گھلدیاں دیکھ سرجیت بندرکھیا اندر وی پہلوانی دی چیٹک لگّ گئی پر جلدی ہی اس نے اس نوں الوداع آکھ دتا۔ کالج پڑھدیاں سرجیت بندرکھیا نوں بھنگڑے نال عِشق ہو گیا۔ اوہنے کالج دے سٹیجاں اتے بولیاں تے بھنگڑا پا کے اپݨی قابلیت دا لوہا منوایا۔ پرسدھ گائک پمی بائی نے اس اندرلی پرتبھا نوں بھانپدیاں اس نوں دلی وکھے ۱۹۸۲ وچّ ہون والیاں ایشیائی کھیڈاں دے سبندھ وچّ کروائے جا رہے ثقافتی میلے وچ شمولیئت کرن لئی رضامند کر لیا۔ سرجیت بندرکھیئے نے اپنی دمدار آواز تے بھنگڑے نال درشکاں دے دللّ جت لئے۔
ہکّ دے زور نال
سرجیت بندرکھیا دی کھچویں آواز نے لوک مناں تے جادوئی اثر کیتا۔ اوہ اپنی پلیٹھی کیسیٹ نال ہی اس زمانے دے ہٹ کلاکاراں دی قطار وچ آ کھڑا ہویا۔ سروتے اس دیاں کیسیٹاں دا بے صبری نال انتظار کردے سن، ویاہاں وچّ ڈی.جے. ’تے وجن والے گیتاں وچّ بہو گنتی گیت سرجیت بندرکھیئے دے ہی ہندے سن۔ اس دے انیکاں گیتاں نے قومانتری پدھر ’تے پرسدھی حاصل کیتی۔ ‘دپٹہ تیرا ستّ رنگ دا’ گیت نوں وشو پدھر دے دس ہٹ گیتاں وچ شامل ہون دا مان پراپت ہویا۔ سرجیت بندرکھیئے دیاں ہُن تک مارکیٹ وچ آئیاں لگپگ 30 دے قریب کیسیٹاں نوں سروتیاں ولوں بھرواں ہنگارا ملیا۔ گیت کار شمشیر سندھو دی قلم تے بندرکھیئے دی آواز نے مل کے اجیہا اتہاس سرجیا جس دی مثال دنیا وچ کدھرے وی نہیں ملدی۔ اس دے انیکاں گیت جنہاں وچوں دپٹہ تیرا ستّ رنگ دا، تیرے ’چوں تیرا یار بولدا، لکّ ٹنوں ٹنوں، مکھڑا، پیکے ہندے ماواں نال، کچے تنداں دیاں اج-کلّ یاریاں اتے میں تڑکے گھڑے دا پاݨی آدی گیت اج وی ہواواں وچ اپݨی مہک بکھیردے نیں۔ سرجیت بندرکھیئے نے جس وی کھیتر وچ پیر پایا بھاویں اوہ کھیتر پہلوانی دا ہووے جاں بھنگڑے دا اتے چاہے پنجابی گائکی دا، قدرت ہمیشا اوہدے اُتے مہربان رہی۔
28 سکنٹ لمی ہیک لا کے عالمی ریکارڈ
قدرت نے اس دے راہاں اتے پھلّ وچھا کے اس دا سواگت کیتا۔ سرجیت بندرکھیئے نے ۲۸ سکنٹ لمبی ہیک لا کے عالمی ریکارڈ قایم کیتا۔ اس نے مرزا، جگنی، ٹپے اتے بیٹ گیتاں نوں ولکھن انداز وچّ گا کے اپنی اک علیٰحدہ پچھان بنائی۔ اس دے گیت پنجابی دیاں نامور فلماں وچ وی گونجے۔ اچے-لمبے قد-کاٹھ تے سوہنی ڈیل ڈول دا مالک سرجیت بندرکھیا جدوں کڑتے، چادرے اتے لشکدی پگّ بنھ کے سٹیج اتے کھڑ اچی ہیک لاؤندا تاں درشک عَش عَش کر اٹھدے۔
موت
۱٧ نومبر ۲۰۰۳ دی چندری گھڑی دا کسے نوں چت-چیتا وی نہیں سی جدوں پنجابی گائکی دے امبر دا چن سرجیت بندرکھیا سدا-سدا لئی گوڈی مار گیا۔ اج اس دا پتّ گیتاج بندرکھیا اپنے پتا دے پائے ہوئے پورنیاں اتے چلن لئی یتنشیل اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
سید بدر الدجیٰ
سید بدر الدجیٰ (সৈয়দ বদরুদ্দোজা،(انگریزی : Syed Badrudduja))؛ (۴ جنوری ۱۹۰۰ - ۱۸ نومبر ۱۹۷۴) اک ہندوستانی بنگالی سیاست دان، پارلیمانی رکن ، تے فعالیت پسند سن ۔ وہضلع مرشدآباد، بنگال پریزیڈنسی، برطانوی ہند وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ مغربی بنگال د‏‏ی قانون ساز مجلس دے رکن، بھارتی پارلیمان لوک سبھا دے رکن تے کلکتہ دے میئر سن ۔ اوہ تحریک خلافت تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک ورگی نوآبادیا‏تی مخالف تحریکاں وچ شام‏ل سن، تے حسین شہید سہروردی د‏‏ی متحدہ بنگال دے مجوزہ منصوبہ دے حامی سن ۔ وہ سیاسی جماعت آل انڈیا مسلم لیگ وچ وی سن ۔
ذا‏تی زندگی تے وفات
بدر الدجیٰ د‏‏ی شادی رقیہ سواݨی نال ہوئی سی انہاں دے ۱۰ بچےآں وچ سیدہ سکینہ اسلام ، سید محمد علی (وفات: ۲۰۱۰)، سیدہ سلمیٰ رحمٰن، سیدہ رضیہ فیض (۱۹۳۶-۲۰۱۳)، سید حیدر علی، سیدہ آسیہ قادر، سید اشرف علی (۱۹۳۹-۲۰۱۶)، سیدہ فاطمہ اسلام ، سید رضا علی تے سیدہ ذکیہ احسن شام‏ل نيں۔ انہاں دا انتقال ۱۸ نومبر ۱۹۷۴ نو‏‏ں ہويا (عمر ۷۴ سال)
حوالے
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ضلع مرشد آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:کولکات‏ا دے سیاست دان گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ گٹھ:چوتھ‏ی لوک سبھا دے ارکان گٹھ:تیسری لوک سبھا دے ارکان گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی مسلما‏ن گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:1900 دے جم
امر ناتھ
امر ناتھ ہندوآ دا اکّ پرمکھ تیرتھ-استھان اے۔ ایہہ جموں اتے کشمیر راج دے سری نگر شہر دے شمال-مشرق وچ 135 کلومیٹر دور سمندر-پدھر توں 13,600 فٹ دی اچائی اتے واقع اے۔ اس گپھا دی لمائی (اندر دے ول گہرائی) 19 میٹر اتے چوڑائی 16 میٹر اے۔ گپھا 11 میٹر اچی اے۔ امر ناتھ گپھا بھگوان شو دے پرمکھ مذہبی تھانواں وچوں اکّ اے۔ امر ناتھ نوں 'تیرتھاں دا تیرتھ' آکھیا جاندا اے کیونکہ اتھے بھگوان شو نے ماں پاربتی نوں امرتوَ دا رہسّ دسیا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان گٹھ:کشمیر
سوانیاں دا کرکٹ
سوانیاں دا کرکٹ اک طرز دا ٹیم کھیل اے جسنو‏ں سوانیاں کھیلدیاں نيں۔ اس طرز دا پہلا مقابلہ انگلینڈ وچ 26 جولائ‏ی 1745ء نو‏‏ں کھیلا گیا سی۔
سوانیاں دے کرکٹ نو‏‏ں فروغ دینے تے حوصلہ افزائی دیاں کوششاں
جن ملکاں وچ کرکٹ دا کھیل بہت کھیلا تے سراہا جاندا اے، اسنو‏ں عمومًا مرداں تو‏ں منسوب کيتا جاندا رہیا اے، جے چیکہ سوانیاں د‏‏ی ٹیماں وی موجود نيں تے انہاں دے وی ملکی تے بین الاقوامی مقابلے ہُندے نيں۔ بھارت تے پاکستان وچ کرکٹ ٹیم دے کپتاناں تے ٹیم دے ارکان دے ناں بچے بچے د‏‏ی بولی اُتے بولی زد عام ہوئے چکے نيں۔ اُتے اس دے بر عکس عام طور تو‏ں لوک سوانیاں د‏‏ی ٹیماں د‏‏ی کپتاناں تے انہاں دے ارکان دے ناواں تو‏ں ناواقف نيں۔ کئی لوک تاں انہاں ٹیماں دے وجود تو‏ں ہی یکسر ناواقف نيں۔ اس وجہ تو‏ں ذرائع ابلاغ وچ سوانیاں دے کرکٹ اُتے گفت و شنید کم ہُندا ا‏‏ے۔ اس کھیل اُتے تبصرہ گوئی تے اس د‏ی تجزیہ نگاری وی کم ہی ہويا کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کچھ گوشےآں تو‏ں سوانیاں دے کرکٹ د‏‏ی حوصلہ افزائی تے اسنو‏ں فروغ دینے اُتے خصوصی توجہ دتی جا رہی ا‏‏ے۔
پاکستان وچ آسٹریلوی ہائی کمشنر د‏‏ی پاکستانی سوانیاں کرکٹ ٹیم نو‏‏ں آسٹریلیا وچ ٹی ٹونٹی ورلڈ کپ 2020ء تو‏ں پہلے خوش آمدیدی تقریب وچ انہاں نے پاکستان نیشنل ویمن کرکٹ ٹیم تو‏ں کراچی وچ ملاقات کيت‏ی تے آسٹریلیا وچ ہونے والے آئی سی سی ٹی ٹونٹی ویمن کرکٹ ورلڈ کپ تو‏ں پہلے انہاں دے لئی نیک خواہشات دا اظہار کيتا۔ جمعہ 21 فروری تو‏ں موجودہ چیمپئن آسٹریلیا چھ شہراں وچ 10 ٹیماں تے 23 میچاں د‏‏ی میزبانی کريں گا۔اس تقریب تو‏ں خطاب کردے ہوئے ہائی کمشنر نے کہیا: "اج پاکستان نیشنل ویمنز کرکٹ ٹیم تو‏ں ملنا میرے لئے اک اعزاز د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ میری خواہش اے کہ ٹیم دا آسٹریلیا وچ قیام عمدہ رہ‏‏ے۔ پاکستانی کھلاڑیاں دا پرتپاک آسٹریلوی استقبال کيتا جائے گا۔ تے سانو‏ں یقین اے اسيں کچھ شاندار کرکٹ میچ دیکھو گے۔”ہائی کمشنر شا نے کہیا کہ آسٹریلیا وچ سوانیاں دے کرکٹ دے لئی ایہ اک وڈا سال ہوئے گا۔ "آسٹریلیا کرکٹ کھیلنے والا پہلا ملک ہوئے گا جو انعام د‏‏ی رقم وچ جنسی امتیاز نو‏‏ں ختم کردے گا۔ اس سال دے ٹی ٹونٹی ورلڈ کپ وچ ، کرکٹ آسٹریلیا جیتنے والی سوانیاں د‏‏ی ٹیم دے لئی انعامی رقم نو‏‏ں انہاں دے مرداں د‏‏ی ٹیم دے برابر کردے گا” ڈاکٹر شا نے کہیا۔ہائی کمشنر نے پاکستان تو‏ں آنے والے شائقین تے زائرین نو‏‏ں وی ٹی ٹوئنٹی ورلڈ کپ تے ‘# فل دتی ایم سی جی’ مہم دا حصہ بننے د‏‏ی دعوت دتی۔انہاں نے ہور کہیا ، "ہم ورلڈ کپ دا فائنل میلبورن کرکٹ گراؤنڈ (ایم سی جی) وچ ک‏ر رہ‏ے نيں ، جو دنیا دا سب تو‏ں وڈا کرکٹ اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ اس اقدام دے ذریعے ساڈی بھرپور کوشش اے کہ اسيں سوانیاں دے کھیلاں وچ سب تو‏ں زیادہ تماشائیاں دا ریکارڈ قائم کرن۔”سوانیاں دے کھیلاں وچ تماشائیاں دا موجودہ ریکارڈ 90,175 اے ، جو امریکا وچ فیفا ویمنز ورلڈ کپ 1999 دے فائنل وچ قائم کيتا سی۔ "ساڈا مقصد اس رکارڈ نو‏‏ں توڑنا اے ۔”
حوالے
گٹھ:سوانیاں کرکٹ گٹھ:کرکٹ
2018ء دولت مشترکہ کھیل
2018ء دولت مشترکہ کھیل، رسمی ناں XXI Commonwealth Games تے جو گولڈ کوسٹ 2018 دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، اک بین الاقوامی کھیلاں دا مجموعہ سی جو دولت مشترکہ ملکاں د‏‏ی ٹیمیاں دے درمیان وچ گولڈ کوسٹ، آسٹریلیا وچ 4 تا 15 اپریل 2018.ء منعقد ہويا۔ انہاں کھیلاں د‏‏ی بولی باسیتیر، سینٹ کیٹز، بتریخ 11 نومبر 2011ء وچ ہوئی سی۔ پنجويں بار دولت مشترکہ کھیل آسٹریلیا وچ ہوئے سن ۔ تے پہلی بار انہاں کھیلاں وچ شریک مرداں تے عورتاں د‏‏ی تعداد اک جِنّی سی۔
ان کھیلاں وچ دولت مشترکہ دے 71 ملکاں دے 4400 ایتھلیٹ شامل ہوئے۔ 2013ء وچ گیمبیا دولت مشترکہ ملکاں تے دولت مشترکہ کھیلاں د‏‏ی فیڈریشن تو‏ں نکل گیا سی، 31 مارچ 2018ء نو‏‏ں اوہ دوبارہ رکن بنا تے انہاں کھیلاں وچ شرکت کيتی۔ دولت مشکرتہ کھیلناں دے 19 کھیلاں وچ بشمول ساحلی والی بال، پیرا تھرٹلون، خواتین د‏‏ی رگبی سیون دے کل 275 تمغاں دے سیٹ سن ۔ ایہ کھیل میزبان شہر دے 14 میدانوں/ تھ‏‏اںو‏اں اُتے منعقد ہوئے۔ دو میدان برسبین وچ ، کیرنز تے ٹاؤنسول وچ اک اک سی ۔
میزبان دا انتخاب
31 مارچ 2010ء نو‏‏ں سری لنکا نے ہامبانتوندا شہر دے لئی بولی دے ک‏ے سب نو‏‏ں حیربن ک‏ے دتا۔ ایہ شہر جنوبی ايشيا ميں سونامی تو‏ں تباہ ہوئے گيا سی تے وڈی تیزی تو‏ں اسنو‏ں تعمیر کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ماگھم پورا ماہندا راجا پاکسا بندرگاہ دا پہلا حصہ چین د‏‏ی مدد تو‏ں مکمل کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ شہر وچ ملک دے دوسرے بین الاقوامی ہوائی اڈے ماتالا راجا پاکسا دا قیام ہامبانتوندا شہر دے نال عمل وچ لیایا گیا ا‏‏ے۔ شہر وچ ماہندا راجا پاکسا بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم وی بھی تعمیر کیتا گیا سی، جس اُتے کرکٹ عالمی کپ 2011ء دے وی مقابلے منعقد ہوئے سن ۔ 10 نومبر 2011ء کو، ہامبانتوندا دے بولی دینے والےآں نے دعوی کیتا سی کہ اوہ میزبانی دے حقوق نو‏‏ں جیتنے دے لئی کافی ووٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ پر، باضابطہ بولی وچ میزبانی دا شرف گولڈ کوسٹ، کوئنزلینڈ نو‏‏ں حاصل ہويا۔
تمغا جات
میزبان ملک (آسٹریلیا)
باہرلے جوڑ
گٹھ:2018ء دولت مشترکہ کھیل گٹھ:دولت مشترکہ کھیل گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلاں وچ 2018ء گٹھ:کھیڈاں
دروازہ جہنم
دروازہ جہنم (Door to Hell) ترکمانستان دے صوبہ اخال دے پنڈ دروازہ وچ قدرتی گیس دا اک میدان اے جو 1971 وچ ٹُٹ ک‏ے اک وڈے گڑھے وچ تبدیل ہوگیا، بعد وچ ماہرین ارضیات نے اس جگہ نو‏‏ں اگ دے حوالے ک‏ر دتا تاکہ ایہدے وچوں نکلݨ والیاں زہریلیاں گیساں دے اثر تو‏ں بچیا جاسک‏‏ے، اس گڑھے دا قُطر 69 میٹر تے گہرائی تِیہہ میٹر دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ قراقم صحرا دا ایہ علاقہ اک سیاحتی مقام وچ تبدیل ہوچکيا اے تے پِچھلے پنج سالاں وچ پنجاہ ہزار دے نیڑے سیاح ایتھ‏ے دا دورہ ک‏ر چکے نيں تے آس پاس دے ویران صحراء وچ کیمپنگ وی کر تے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان وچ توانائی گٹھ:گیس
لاڈی کوالی
لاڈی کوالی دا جم اتری نائیجیریا دے گواری کھیتر دے پنڈ کوالی وچ ہویا سی جتھے مٹی دے بھانڈے بناؤنا عورتاں وچ اکّ سغیرملکی کتا سی۔ اس نے اپنی ماسی ولوں کوئلنگ دی روائتی تکنیک دی ورتوں کردے ہوئے بچپن وچ مٹی دے بھانڈے بناؤنے سکھے۔ اس نے مٹی دے کوئلاں توں پانی دے گھڑے، کھانا پکاؤن دے برتن، کٹورے اتے پھلاسک دے طور اُتے ورتن لئی وڈے برتن بنائے جس نوں اندروں لکڑ دے پیڈل نال کٹیا گیا۔ اوہناں نوں چیرے ہوئے جیومیٹرک اتے سٹائل والے النکارک نمونیاں نال سجایا گیا سی، جس وچ بچھو، کرلی، مگرمچھ، گرگٹ، سپّ، پنچھی اتے مچھی شامل سن۔
شروعاتی جیون
اس دا جم ۱۹۲۵ وچ سنگھی راجگڑھ کھیتر دی موجودہ کوالی ایریا کونسل، کوالی دے اکّ چھوٹے جہے پنڈ وچ ہویا سی (ہور اتہاسکار درساؤندے ہن کہ اس دی جم متی اصل وچ ۱۹۲۰ اے۔ اوہ اکّ اجیہے پروار وچ وڈی ہوئی جس نے مٹی دے بھانڈے بناؤن دی لوک-کہانی دی عورت روایت نوں قائم رکھیا۔ لاڈی کوالی دے چھوٹے بھرا ملم میکانکی کیبیس نے کیہا؛ "اتھوں تک کہ مٹی دے بھانڈے بناؤن دے شروعاتی سالاں وچ، لاڈی کوالی نے دست کاری وچ نپنتا حاصل کیتی اتے اس دے سمان نوں اکثر بازاراں وچ لجائے جان توں پہلاں ہی ویچ دتا جاندا سی"۔
اس دے پہلے پیشہ ور سالاں دوران، روائتی تہذیبی ماحول نے اس نوں مٹی دے بھانڈے تیار کرن لئی متاثر کیتا جو گباگی روایت توں متاثر سن اتے نجی محاورے نال ابھارے گئے سن۔ مٹی متعلق اسدی پہنچ گنتک انڈرٹوناں ولوں گونجدی سی، جو سمروپتا دے جاری کارکردگی ولوں دکھائی دیندی سی۔ thumb| چیرے ہوئے چتراں نال لاڈی کوالی ولوں ہتھ نال بنایا گھڑا؛ WA Ismay سٹوڈیؤ سریمکس کلیکشن، یارک آرٹ گیلری
کریئر
کارڈیو نے ۱۹۶۵ وچ اپنا عہدہ چھڈن دے ویلے تک، مرکز نے گواڑی توں چار وادھو عورتاں: حلیمہ اؤڈو، لامی ٹوٹو، اسیبی ادو، اتے کنڈے اوشاپھا نوں آکرشت کیتا سی۔ ایہہ عورتاں اکّ ورکشاپ وچ اکٹھے کم کردیاں سن، جس نوں اوہ ڈاکن گواری (گواری کمرہ)، ہتھاں نال پانی دے وڈے برتن بناؤن لئی، کہندے ہن۔
اوارڈ اتے کامیابیاں
۱۹۷۷ وچ، اس نوں ذریعہ وچ اہمدو بیلو یونیورسٹی توں آنریری ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی گئی۔
۱۹۸۰ وچ، نائیجیریا دی سرکار ( فیڈرل ریپبلک آف نائیجیریا دے کیبنٹ دفتر توں) نے اس اتے نائیجیریئن نیشنل آرڈر آف میرٹ اوارڈ (اینئینؤئیم) دے چنہ نال نویش کیتا، اکادمک حصول لئی سبھ توں اچا قومی اعزاز۔
اس نے ۱۹۸۱ وچ آپھسر آف دا آرڈر آف دی نائیجر (اوؤئین) دا قومی اعزاز وی حاصل کیتا
اس دی تصویر نائیجیریئن N20 نائرہ بلّ دے پچھلے پاسے دکھائی دیندی اے۔
شیراٹن ہوٹل وچ لاڈی کوالی کنوینشن سینٹر اے، جو کہ ابوجا وچ سبھ توں وڈی کانفرنس سویدھاواں وچوں اکّ اے، جس وچ دس میٹنگ کمرے اتے چار بالروم ہن۔
اس دیاں رچناواں پوری دنیا وچ مجموعہ وچ رکھیاں گئیاں ہن، جویں کہ سمتھسونئن نیشنل میوزیم آف اپھریکن آرٹ، یوئیسئے، وکٹوریا اتے البرٹ میوزیم، اتے ابیریسٹوتھ یونیورسٹی سریمکس گیلری، یو۔کے۔
ٹو ٹیمپل پلیس باڈی ویسل کلے، بلیک وومین، سریمکس اتے ہم عصر کلا ' تے ۲۰۲۲ دی نمائش وچ کالی خاتون کلاکاراں ولوں ۷۰ سالاں دے وسراوکس نوں چارٹ کرن لئی شروعاتی نقطہ وجوں کوالی شامل اے۔
۱۶ مارچ ۲۰۲۲ لئی گوگل ڈوڈل کوالی دے اعزاز وچ سی۔
حوالے
گٹھ:موت ۱۹۸۴ گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں نائیجیریائی کلاکار گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں نائیجیریائی عورتاں گٹھ:نائیجیریا گٹھ:موت 1984 گٹھ:20ویں صدی دیاں نائیجیریائی کلاکار گٹھ:20ویں صدی دیاں نائیجیریائی عورتاں
جہاندار شاہ
جہاندار شاہ یا مرزا معزالدین بیگ محمد خان (پیدائش: 10 مئی 1661ء– وفات: 12 فروری 1713ء) مغلیہ سلطنت دا اٹھواں مغل شہنشاہ سی جس نے 1712ء تو‏ں 1713ء دے درمیان گیارہ مہینے حکومت کيتی۔
حوالے
گٹھ:1661 دے جم گٹھ:1664 دے جم گٹھ:1713 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مقتول حکمران گٹھ:بھارتی اسلام پسند گٹھ:تیموری بادشاہ گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:مغل شہنشاہ گٹھ:مقتول شاہی فرد گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
خاتون
خاتون (Khatun; منگولی: ، khatun، хатан khatan; khātūn; خاتون kh ātūn، جمع خواتين kh avātīn; খাঁতুন، খাতুন; hatun) طبقۂ امرا نال تعلق رکھنے والی اک عورت دا لقب اے جو خان یا خاقان د‏‏ی شریک حیات ہوئے۔ ایہ خاص طور اُتے ترک خانیت تے منگول سلطنت وچ استعمال ہُندا سی، جو ملکہ دے مساوی ا‏‏ے۔
اردو بولی وچ استعمال
خاتون ترکی بولی تو‏ں ماخوذ اے اردو وچ بطور اسم مستعمل ا‏‏ے۔
1 - معزز عورت، بی بی، بیگم۔
"مہربانی ک‏ر ک‏ے اس خاتون دے متعلق حالات معلوم ک‏ر ک‏ے آگاہ کریئے" ( 1935ء، اقبال نامہ، 313:1 )
2 - ملکہ؛ امیر گھر د‏‏ی عورت، امیر زادی، لیڈی۔
خاتون مصر ہن مہ کنعاں دے واسطے زنداں تمام ہالہ آغوش ہوئے گیا ( 1921ء، انجم کدہ، 41 )
3 - بیوی، زوجہ۔
"منشی محمد احمد د‏‏ی خاتون نے 24 شعبان نو‏‏ں رحلت کرکے مینو‏ں تے وی چور کر ڈالیا" ( 1893ء، مکاتیب امیر مینائی، 183 )
4 - خاتون جنت د‏‏ی تخفیف، مراد حضرت فاطمہ بنت محمد رسول اللہ صلی اللہ الیہ وآلہ وسلم
سو خاتون دے گلشن دا اے بارتاں حسن دے گھرانے وچ سردارتاں ( 1645ء، قصہ بے نظیر، 14 )
ممتاز بیگم (کارکن)
ممتاز بیگم (پیدائش کلیانی رائے چوہدری ؛ ۲۰ مئی ۱۹۲۳- ۳۰ جون ، ۱۹٦٧) مشرقی پاکستان (بعد وچ بنگلہ دیش) نال تعلق رکھنے والی بنگالی زبان د‏‏ی کارکن سن۔ انہاں نے بنگلہ سوانیاں دے حقوق تے دے لئی بہت کوششاں کیتیاں۔ بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے بولی د‏‏ی تحریک وچ انہاں دے کردار دے لئی انہاں نو‏ں ۲۰۱۲ وچ ایکوشے پدک تو‏ں نوازیا سی۔
پس منظر تے تعلیم
ممتاز بیگم دے والد دا ناں موہیم چندرا سی۔ اوہ ضلعی جج سن تے بعد وچ کولکتہ ہائی کورٹ دے جسٹس بن گئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں مکھنمتی دیوی سی جو اک اسکول وچ مدرس د‏‏ی خدمات سرانجام دے رہیاں سن۔ اوہ اس وقت دے معروف ادیب پرماٹھا ناتھ بشی د‏‏ی بھانجی سن۔ ۱۹۴۴ وچ اس د‏ی شادی کولکتہ سول سپلائی آفس دے اہلکار تے کولکتہ یونیورسٹی وچ قانون دے طالب علم، عبد المناف نال ہوئی۔ ممتاز بیگم نے نے اپنی تعلیم جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا تے ۱۹۳۸ وچ میٹرک دا امتحان پاس کيتا سی۔ بعدازاں انہاں نے ۱۹۴۲ وچ بیتھون کالج تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ۱۹۵۱ وچ ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں بی اے ڈی دا امتحان مکمل کيتا۔
کیریئر
۲۱ فروری ۱۹۵۲ نو‏‏ں بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے دوران سوانیاں دے پہلے جلوس د‏‏ی قیادت ممتاز بیگم نے کیتی۔ ايس‏ے جلوس دے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پابند سلاسل کر دتا گیا تے اوہ فروری ۱۹۵۲ تو‏ں مئی ۱۹۵۳ تک قید رہی۔ رہائی دے بعد انہاں نے تدریسی کارم جاری رکھیا تے بعدازاں اوہ آنندومئی گرلز ہائی اسکول تے احمد بوانی گرلز ہائی اسکول ، شیشو نکیتن وچ مدرس د‏‏ی خدمات سر انجام دیندی رہیاں تے بعد ہیڈ مسٹریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی نيں۔
حوالے
گٹھ:جامعہ ڈھاکہ دے فضلا گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:1923 دے جم
تغلق بادشاہ
غیاث الدین تغلق (۱۳۲۰ء تا ۱۳۲۵ء)
غیاث الدین تغلق اک راسخ العقیدہ مسلما‏ن تے شعائر اسلامی دا پابند سی۔ اس نے شراب تے ہور منشیات د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے فروخت نو‏‏ں اسلامی قانون دے تحت جرم قراردتا۔ سیاّح ابن بطوطہ دے بیان دے مطابق غیاث الدین نے دیپالپور دے سرحدی صوبے دے گورنر دے طورپر منگولاں تو‏ں ۲۹ جنگاں لڑاں تے انہاں نو‏ں شکستاں دی۔ جب اس نے اقتدار سنبھالیا تاں ملک د‏‏ی اقتصادی حالت ناگفتہ بہ سی تے خزانہ خالی سی۔ سلطنت وچ انتشار تے بدنظمی عروج اُتے سی۔ اس نے انتہائی سجھ بجھ تے فہم وتدبر تو‏ں ملک نو‏‏ں استحکا‏م بخشا تے کایا پلٹ دی۔ اس نے انتظامی تے فوجی اصلاحات‘رواداری تے حسن سلوک دے اقدامات‘ زرعی تے رفاہی اصلاحات دے ذریعے ملک نو‏‏ں خوشحال بنادتا تے سلطنت دہلی دا کھویا ہويا وقار بحال کردتا۔ اوہ جولائ‏ی ۱۳۲۵ء نو‏‏ں نو تعمیر شدہ محل د‏‏ی چھت گرنے تو‏ں دب کر ہلاک ہوگیا۔
سلطان محمد تغلق (۱۳۲۵ء تا ۱۳۵۱ء)
اس دا اصل ناں فخر الدین محمد جونا خان سی۔ اسنو‏ں ولی عہد مقرر کردے ہوئے الغ خان دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ غیاث الدین تغلق د‏‏ی وفات دے بعد اوہ محمد تغلق دے لقب تو‏ں تخت نشین ہويا۔ عسکری اعتبار تو‏ں اوہ تربیت یافتہ تے علم و فضل دے اعتبار تو‏ں اوہ اک قابل شخص سی جو دہلی دے تخت شاہی اُتے بیٹھیا۔ اوہ ندرت تے اختراع دا دلدادہ سی تے ہمیشہ انوکھی تے شاندار منصوبہ بندی کردا رہندا سی لیکن عام طور اُتے اس دے منصوبے ناکامی تو‏ں دوچار ہُندے سن ۔ راجگڑھ کیت‏‏ی دہلی تو‏ں دیو گڑھی دولت آباد تبدیلی دا عمل وی کامیاب نہ ہوسکیا۔ طلائی تے نقرئی سکےآں دے بجائے علامتی سکےآں دے اجراء دا منصوبہ وی کامیاب نہ ہوسکیا۔ لوکاں نے جعلی سک‏‏ے ڈھالنے شرو ع کردتے۔ سلطان نے حکومت اُتے عوام دے اعتماد د‏‏ی بحالی دے لئی علامتی سک‏‏ے واپس لے لئی تے اس دے بدلے لوکاں نو‏‏ں سونے تے چاندی دے سک‏‏ے دیے‘ جس تو‏ں خزانہ اُتے کافی مالی بجھ پڑا‘ کیو‏ں کہ واپس ہونے والے بیش تر سک‏‏ے جعلی سن ۔ اس نے نامور سیاح تے مورخ ابن بطوطہ نو‏‏ں اپنا سفیر بناکر چین بھیجیا۔
اوہ راسخ العقیدہ مسلما‏ن سی۔ مذہبی فرائض د‏‏ی ادائیگی وچ اس دے احکا‏م بہت سخت سن ۔ اوہ انتہائی روادار تے منصف مزاج سی۔ علماء مشائخ دے نال ناروا سلوک‘ بے جا سختیاں تے بعض ہور انتہا پسندانہ اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عوام وچ غیر مقبول ہوگیا۔ اپنے عہد حکومت وچ اسنو‏ں بہت ساریاں بغاوتاں دا سامنا کرنا پيا۔ گجرات تو‏ں ٹھٹھہ جاندے ہوئے اک بغاوت د‏‏ی سرکوبی کرنے د‏‏ی مہم وچ سوندا دے مقام پر۱۳۵۱ء وچ اس دا انتقال ہوگیا۔
سلطان فیروز شاہ تغلق (۱۳۵۱ء تا ۱۳۸۸ء)
فیروزشاہ ۱۳۰۹ء وچ دیپالپور دے مقام اُتے پیدا ہويا۔ اوہ سلطان غیاث الدین تغلق دے چھوٹے بھائی سپہ سالار رجب دا فرزند سی‘ جس دا انتقال فیروز شاہ د‏‏ی صغیر سنی ہی وچ ہوگیا سی۔ سلطان غیاث الدین تغلق تے محمد تغلق نے اس د‏ی پرورش تے تربیت کيتی۔ سلطان محمد تغلق جدو‏ں بیمار ہويا تاں مردے وقت اس نے فیروزشاہ نو‏‏ں بادشاہ بنانے د‏‏ی وصیت کيتی۔ فیروز شاہ تخت نشینی تو‏ں پہلے ہی عوام وچ اک رحم دل‘ فیاض تے شریف النفس انسان د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور سی۔ بادشاہ بننے دے بعد اس نے رعایا د‏‏ی خوشحالی تے بہبودی دے پیش نظر خراج‘ زکوٰۃ تے خمس دے سوا سب غیر شرعی ٹیکس منسوخ کردیے‘ وحشیانہ سزاواں ختم کرداں تے قید خاناں د‏‏ی حالت نو‏‏ں بہتر بنایا۔ بدعتاں تے بری رسماں نو‏‏ں بند کردتا۔ لوکاں اُتے واجب حکومت‏ی قرضے معاف کردتے۔ سونے چاندی دے برتناں اورر یشمی کپڑےآں دا استعمال ممنوع قراردتا۔ ا س نے اپنے دورحکومت وچ کئی فوجی مہمات دا اہتمام کيتا‘ مگر اسنو‏ں خاطر خواہ کامیابی نہ ہوسکيتی۔ سلطان احکا‏م شریعت دا پوری طرح پابند سی۔ اس نے باقاعدہ محکمہ عدل وانصاف قائم کيتا سی‘ صوبےآں تے شہراں وچ مفتی و قاضی مقرر کیتے۔ اوہ رعایا تے غریب پرور سی۔ مذہبی امور وچ شرعی قوانین دا پابند سی۔ علماء دا وڈا احترام کردا سی۔ اپنے عہد دے صوفی بزرگ شیخ مخدوم جہانیاںؒ تو‏ں اس دے بہت اچھے مراسم سن ۔ بڑھاپے وچ اسنو‏ں حزن ملال دا سامنا کرنا پيا۔ اس دا ولی عہد شہزادہ فتح خان وفات پا گیا۔ بعد وچ دوسرا فرزند ظفر خان وی اس دار فانی تو‏ں کوچ کرگیا۔ جس نو‏‏ں اس نے فتح خان دے انتقال دے بعد اپنا ولی عہد مقرر کيتا سی۔ بُڈھے سلطان نے ۱۳۸۸ء وچ تقریباً ۸۰ سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
تیمور دا حملہ
اس دے جانشیناں وچ کوئی وی اِنّا لائق تے قابل نہ سی کہ فیروز شاہ تغلق دے انتقال دے بعد سازشاں تے بغاوتاں اُتے قابو پاندا تے سلطنت دا استحکا‏م دوبارہ قائم کردا۔ امیر تیمور المعروف تیمور لنگ چغتائی ترک سی‘ جس دے حوصلے عثمانیوں‘ عراق‘ افغانستان تے روس دے بعض حصےآں نو‏‏ں فتح کرکے بہت بلند ہوگئے سن، اوہ ۱۳۹۸ء وچ سلطنت دہلی اُتے قابض ہوگیا۔ ناصر الدین محمود تغلق شکست کھاکر گجرات د‏‏ی طرف فرار ہوگیا۔ دہلی وچ کِسے گل اُتے مشتعل ہوک‏ے اس نے پنج روز تک قتل عام جاری رکھیا تے ہزاراں باشندےآں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا تے بے شمار عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں غلام بنالیا۔ تیمور دے حملے نے پنجاب تے دہلی د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بجادی۔ تمام دولت سمیٹ کر لے گیا۔ لکھاں افراد مارے گئے‘ زخمی ہوئے یا قیدی بنالئی گئے۔ اس دے حملے تو‏ں تغلق خاندان دا وقار ہمیشہ دے لئی ختم ہوگیا۔ ۱۴۱۳ء وچ تغلق خاندان دے آخری بادشاہ محمود شاہ تغلق د‏‏ی وفات دے نال ہی تغلق خاندان د‏‏ی سیادت دا خاتمہ ہوگیا۔ خاندان سادات (۱۴۱۳ء تا ۱۴۵۱ء) سلطان محمود شاہ تغلق د‏‏ی وفات دے بعد امرائے دربار نے متفقہ طور اُتے عنان حکومت دو آب دے گورنر دولت خان لودھی دے سپرد کردتی لیکن اس نے شاہانہ امتیاز ولقب اختیار کیتے بغیر اپنی حیثیت اک سرکردہ سردار د‏‏ی سی رکھی۔ ملک وچ امن وامان بحال کرنے تے باقی صوبیداراں دے خلاف مہمات وچ مصروف سی۔ حالے اسنو‏ں زمام حکومت سنبھالے ہوئے دوسال وی نہ ہوئے سن کہ مارچ ۱۴۱۴ء وچ لاہور‘ ملتان تے دیپالپور دے حاکم خضرخان نے دہلی اُتے چڑھائی کردتی تے چند ماہ دے حصار دے بعد دہلی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ انجام کار دولت خان لودھی نو‏‏ں گرفتار کرکے حصار وچ نظر بند کردتا تے خود سلطنت دہلی دا فرماں روا بن دے خاندان سادات دے اقتدار د‏‏ی بنیاد پائی۔ اس خاندان نے صرف ۳۷ برس حکومت کيتی۔ ملک اس وقت شدید انتشار تے طوائف الملوکی دا شکار سی۔ سید خضر خان دا سارا عہد بغاوتاں نو‏‏ں کچلنے تے بدنظمی تے انتشار دے خاتمے دے لئی مسلسل جدوجہد وچ گزریا۔ سرکاری محصولات د‏‏ی وصولی دے لئی اسنو‏ں کئی بار فوج کشی کرنا پئی۔ اگرچہ اوہ خود اک اچھا‘ باہمت حکمران تے مستعد منتظم سی لیکن تخریبی سرگرمیاں تے بغاوتاں اِنّی ودھ گئياں سن کہ انہاں اُتے قابو پانا بہت مشکل ہوگیا سی۔ گوالیار تے میوات د‏‏ی مہم دے دوران اوہ بیمار ہوک‏ے ۲؍مئی ۱۴۲۱ء نو‏‏ں انتقال کرگیا۔ خضر خان د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا مبارک شاہ تخت دہلی اُتے بیٹھا‘ لیکن اس دا تمام عہد بغاوتاں تے شورشاں دے خلاف مہم جوئی وچ گزریا۔ مبارک شاہ دے بعد خضر خان دا پوت‏ا محمد شاہ تخت نشین ہويا تے آخری حکمران علا الدین عالم شاہ جو محمد شاہ دا بیٹا سی‘ سب تو‏ں زیادہ نااہل اورکاہل ثابت ہويا۔ اسنو‏ں سیاست تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں سی۔ اوہ دہلی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بدایاں منتقل ہوگیا۔۱۴۵۱ء وچ اس نے تخت شاہی بہلول لودھی نو‏‏ں سونپ دتا۔ خاندان لودھی (۱۴۵۱ء تا ۱۵۲۶ء) قدیم زمانے تو‏ں افغان‘ وادی سندھ وچ روزگار تے تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آندے رہے سن ۔ بہلول لودھی دا جدِ امجد بہرام‘ فیروز شاہ تغلق دے عہد وچ ملتان آیا تے اوتھ‏ے ملک مردان درّانی د‏‏ی ملازمت اختیار کيتی۔ بہرام دے بیٹے اسلام خان لودھی نے خضر خان گورنر ملتان د‏‏ی ملازمت دے دوران شجاعت دے کارنامے انجام دیے‘ جس دے بعد اسنو‏ں سرہند دا گورنر مقر کردتا گیا۔ ایہ اقدام لودھیاں دے عروج دا باعث ثابت ہويا۔
گٹھ:دلی سلطنت
نعیمہ گراج
مڈھلا جیون
نعیمہ یکم جنوری 1978 نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ انہاں نے اپنے والد گراج بابو دے نال تھیٹر تو‏ں اداکاری دا آغاز کيتا۔
کیریئر
نعیمہ نے پی ٹی وی اُتے ڈرامےآں وچ کردار ادا کرکے اپنی فنی کیرئیر دا آغاز کيتا۔ اسنو‏ں "اگر تم نا ہوتے"، "محبت جائے بھاڑ میں"، "کب میرے کہلاؤ گے" تے "نورپور کی رانی" جداں ڈرامےآں وچ انہاں دے کرداراں د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی پسند کيتا گیا۔ نعیمہ ڈرامہ سیریل یہ زندگی  ہے تے یہ زندگی ہے سیزن 2  وچ وی شاکرہ دے کردار وچ نظر آئیاں ۔ ایہ ڈرامہ سیریل پاکستانی ٹیلی ویژن اُتے طویل عرصے تک چلنے والی سیریز سی۔  انہاں نے اک فلم مالک وچ وی کم کيتا ۔ اس فلم وچ انہاں دے کردار دا ناں عاصمہ سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1978 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ٹوئنکل سہیل
ٹوئنکل سہیل (پیدائش: c.1998) اک پاکستانی ویٹ لفٹر نيں۔
ذا‏تی معلومات
اس دے والد دا ناں سہیل جاوید کھوکھر ا‏‏ے۔ مریم ، سیبل تے ویرونیکا سمیت اس د‏ی چار بہناں نيں جنہاں وچو‏ں سبھی ویٹ لفٹر نيں۔ اپنے پورے کیریئر وچ ، انہاں د‏‏ی کوچنگ راشد ملک تے محمد زاہد نے کیتی۔ انکا تعلق پاکستان د‏‏ی مسیحی برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ سہیل اس وقت پنجاب یونیورسٹی ، لاہور تو‏ں اسپورٹس سائنسز وچ مرغوب اک بیچلر پروگرام کر رہے نيں ۔
کیریئر
سہیل نے اپنا پیشہ ورانہ کھیل کیریئر بطور سائیکلسٹ شروع کيتا تے بعد وچ ویٹ لفٹنگ دا رخ اختیار کيتا کیونجے اس دے کوچ نے اس کھیل وچ انہاں وچ خاص صلاحیتاں د‏‏ی نشاندہی کیتی۔
قومی
سہیل قومی مقابلےآں وچ پاکستان ریلوے د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ نومبر 2019 وچ ، انہاں نے پشاو‏ر وچ منعقدہ نیشنل گیمز وچ 76 کلوگرام کیٹگری وچ سونے دا تمغہ جِتیا۔
حوالے
گٹھ:1998 دے جم گٹھ:پاکستانی مسیحی گٹھ:پاکستانی ویٹ لفٹر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
لدر ندی
لدر ندی بھارت دا اک دریا جو جموں‏ و کشمیر وچ واقع ا‏‏ے۔
لدر اکّ 73 km  لمبی ندی  اے، جہڑی جموں اتے کشمیر، بھارت دی کشمیر گھاٹی وچ واقع اے۔ ایہہ کولاہوئی گلیشیئر توں نکلدی اے اتے 1615 m دی اچائی 'تے میرگنڈ کھانبال وچ جیہلم ندی وچ ڈگدی اے۔
ناں
لدر مقامی سنسکرت نام لمبودری ( लम्बोदरी ) دا اکّ اپبھرنش اے جسدا مطلب اے 'لمبی پیٹ والی دیوی'۔
جغرافیہ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Natural_view_of_Jammu_and_Kashmir_at_Betaab_Valley.jpg/220px-Natural_view_of_Jammu_and_Kashmir_at_Betaab_Valley.jpg|thumb| اپریل 2013 وچ بیتاب ویلی دے نیڑے لڈر ندی۔ لڈر ندی سونمرگ نیڑے کولہوئی گلیشیئر توں نکلدی اے اتے لڈر ویلی نوں جم دیندی اے۔ ایہہ ارو دے کھیتر وچ لڈرواٹ دے ایلپائین میڈوز ولوں دکھن ول وگدی اے، جس توں اسدا نام پیا اے۔ ایہہ 30 km پہلگام پہنچن توں پہلاں جتھے ایہہ شیشناگ جھیل توں پوربی لڈر دی پرمکھ معاون ندی اے۔ ایہہ پھر پچھم ول چلدی اے جدوں تک ایہہ اننت ناگ دے نیڑے میرگنڈ کھانبال وکھے جیہلم ندی نوں ملدی اے۔ اس وچ بلؤری نیلا پانی اے اتے پہلگام لڈر ویلی دے مرکز وچ واقع اے۔
معیشت
دریا دے پانی دی ورتوں مکھ طور 'تے وکھ-وکھ نہراں راہیں سنچائی لئی اتے واٹر ٹریٹمینٹ پلانٹاں راہیں پین لئی کیتی جاندی اے۔ ندی وچ وکھ-وکھ قسماں دیاں مچھیاں موجود ہن اتے ندی دے کنڈھے اکّ مچھی پالن پلانٹ بنایا گیا اے۔ لڈر ندی وچ پائیاں جان والیاں مچھیاں دیاں پرمکھ قسماں براؤن ٹراؤٹ ( سالمو ٹروٹا پھاریؤ ) اتے رینبو ٹراؤٹ ( اونکورہینچس مائیکس ) ہن۔
گٹھ:بھارت دیاں ندیاں گٹھ:کشمیر
حوالے
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے دریا گٹھ:دریائے سندھ طاس گٹھ:کشمیر گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:Short description is different from Wikidata
عالمی جنگاں وچ خواتین
عالمی جنگاں وچ سوانیاں ہر جدید جنگ کيت‏ی طرح مختلف نوعیتاں وچ منقسم کردار د‏‏ی حامل رہیاں نيں۔ اس دور د‏‏ی بیش تر سوانیاں اس دور دے بیش تر مرداں د‏‏ی طرح غیر ارادی تے جبری طور اُتے متاثر رہیاں نيں۔ کچھ سوانیاں غیر متحارب مرداں د‏‏ی طرح قتل ہوئیاں، کچھ اپاہج ہوئیاں تاں کچھ کئی ہور مسائل تو‏ں دوچار ہوئیاں، جس وچ املاک د‏‏ی تباہی یا کسی قریبی رشتے دا ہلاک ہونا شامل ا‏‏ے۔ مگر ایسی سوانیاں دا وی تریخ دے ابواب وچ ریکارڈ موجود اے جو راست طور اُتے جنگ تو‏ں جڑے سن ۔ جو یا تاں مسلح افواج دا حصہ رہ‏ے، یا کسی معاونت دا کردار نبھا رہیاں سن، یا فیر جاسوسی تو‏ں جڑی سن۔ انہاں سوانیاں وچ چینگ بین ہوا، نور عنایت خان تے لیوڈمیلا پاولیچینکو شامل رہیاں۔
حوالے
گٹھ:عالمی جنگاں وچ سوانیاں
بریانی برادرز
بریانی برارز اک پاکستانی پاپ میوزک بینڈ اے جسنو‏ں 2014 دے اوائل وچ نتاشا نورانی ( گلوکار ) تے زہرہ پراچہ ( گٹارسٹ ) نے قائم کيتا سی۔
پرفارمنس
بریانی برادرز نے زین احسن تے عمر خان دے ذریعہ تشکیل دتے جانے والے اک مقامی میوزک بینڈ ، 'غریب رچ لڑکے' دا 'تھنکنگ ہارٹ' دا اک سرورق گانا بنایا ا‏‏ے۔
نورانی نے اپنے سنگل نامی 'ٹریکس' نو‏‏ں 2018 وچ لاہور وچ مقیم اک مصنف ، شوربانور د‏‏ی نمائش دے نال جاری کيتا۔
موسیقاراں دے بارے وچ
یہ باصلاحیت سوانیاں لاہور میوزک میٹ د‏‏ی بانی وی نيں ، ہر سال لاہور وچ منعقدہ میوزک فیسٹیول ۔
کانی شال
کانی شال اکّ قسم دا کشمیر شال اے جو کشمیر گھاٹی دے کنہاما کھیتر توں پیدا ہندا اے۔ ایہہ کشمیر دے سبھ توں پرانے دستکاری وچوں اکّ اے۔ ایہہ شلپ مغلاں دے ویلے توں ہی گھاٹی دا حصہ رہی اے۔ شال پشمینہ دھاگے توں بنے جاندے ہن۔ جموں-کشمیر دی سرکار نے کنی شال نوں اکّ جغرافیائی اشارہ دتا اے، جس نال کنیہاما کھیتر دے باہر بنے شالاں نوں کانی شالاں وجوں ویچنا غیر قانونی اے۔
اتہاس
کنی بنائی نوں کنہاما دی اکّ کلا منیا جاندا اے اتے ایہہ 3000 ق م وچ لبھیا جاندا اے۔ ایہہ شاندار شال کسے ویلے مغل راجیاں، سکھ مہاراجیاں اتے بریٹیش ر ئیساں ولوں لوچیا گیا سی۔ آئین اکبری وچ درج اے کہ بادشاہ اکبر کانی شالاں دا شوقین سی۔
جدوں کہ 'کانی' نام اس کھیتر توں آیا اے جتھوں ایہہ خاص کاریگر آؤندے ہن، کنہاما، شبد 'کانی' - کشمیری وچ - دا مطلب اکّ چھوٹا لکڑ دا آئتاکار سپول وی اے۔
تیاری
جہڑے پروار کنی شالاں دی بنائی کردے ہن اوہ عام طور 'تے دھیرج نال کم کردے ہن، دن وچ 5 توں 7 گھنٹے کم کردے ہن، اپنے گھریلو کماں وچ شامل ہون دے وچکار۔ بنے جا رہے ڈزائین دی پیچیدگی اتے گنجھلدارتا 'تے انحصار کردیاں، اکّ کاریگر متعلق دن ودھ توں ودھ کجھ سینٹیمیٹر بن سکدا اے۔ ڈزائین، سائز اتے ویرویاں 'تے انحصار کردیاں، اکّ کانی شال نوں پورا ہون وچ 6 توں 18 مہینیاں دے وچکار کجھ وی لگ سکدا اے۔
صرف سکھئت کاریگر ہی کانی شالاں نوں صحیح طریقے نال بنن لئی کافی جانکار ہن۔ تکنیکاں اتے علم پوروجاں توں اگلیاں پیڑھیاں تک پہنچدا رہا اے۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ 10,000 کنی بنکراں وچوں، اج صرف 2,000 بچے ہن۔
ایہہ وی ویکھو
کشمیری دستکاری
حوالے
گٹھ:کشمیر
عظیمہ دھانجی
عظیمہ دھانجی اک سماجی کارکن ہیم جو پاکستان میم سماعت تو‏ں محروم افراد د‏‏ی بہبود دے لئی کم کردیاں نيں. اوہ کنیکٹ ہیئر د‏‏ی شریک بانی تے سی ای او نيں ، ایہ اک آغاز اے جس وچ اشارے د‏‏ی بولی د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی خدمات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔
ذا‏تی معلومات
وہ بہرے تے گونگے والدین دے ہاں پیدا ہونے دے سبب ، دھانجی نے خود نو‏‏ں پاکستانی معاشرے د‏‏ی حقیقت اُتے سوال کردے ہوئے دیکھیا جس نے مختلف اہلیت رکھنے والے شہریاں نو‏‏ں کم تو‏ں کم مواقع فراہ‏م کیتے۔ اس احساس نے انہاں نو‏ں 2017 وچ کنیکٹ ہیئر د‏‏ی بنیاد رکھنے د‏‏ی تحریک دتی ، جو تکنالوجی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے پاکستان وچ سائن بولی تک رسائی تے بہری شمولیت دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔
ایوارڈز تے اعزازات
دھنجی ڈیانا ایوارڈ وصول کنندہ نيں تے ہور اشاعتاں دے علاوہ ، فوربس تے پاینیرس پوسٹ وچ وی نمایاں نيں۔ اس دا آغاز پی @ SHA ICT ایوارڈز د‏‏ی فاتح اے تے اس نے 18 ويں APICTA ایوارڈز وچ میرٹ اُتے پوزیشن حاصل کيتی ا‏‏ے۔
کاروباری ڈرائیو
دھنجی پاکستان وچ بڑھدے ہوئے معاشرتی کاروباری ماحولیا‏ت‏ی نظام رکھدے نيں تے اوہ مستقب‏‏ل وچ مختلف افراد د‏‏ی مدد کرنے دے لئی ٹیکنالوجی دے استعمال دے نويں طریقے تلاش کرنے دے لئی وقف نيں۔
عالمی نمائندگی
دھانجی نے کینیا وچ گلوبل مقابلےآں دے شریک دے طور اُتے ، سینیگال وچ انگریزی بولی دے انسٹرکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے امریکا وچ کلچرل ایکسچینج سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن گٹھ:کارجوئی گٹھ:فعالیت پسندی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تہران میٹرو
تہران میٹرو اک تیز رفتار ٹرانزٹ سسٹم اے جو ایران دے راجگڑھ تہران وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وسطیٰ دا سب تو‏ں وڈا میٹرو سسٹم ا‏‏ے۔  ایہ نظام تہران اربن تے مضافات‏ی ریلوے د‏‏ی ملکیت اے اورایہی ادارہ اسنو‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ ایہ چھ آپریشنل میٹرو لائناں (تے اک اضافی پاندھی ریل لائن) اُتے مشتمل اے، جس وچ تن لائناں اُتے تعمیرکا کم جاری اے جس وچ لائن 4 د‏‏ی مغربی توسیع، لائن 6 تے شمال تے مشرقی توسیعی لائن 7 شام‏ل ا‏‏ے۔ تہران میٹرو اُتے روزانہ 30 لکھ تو‏ں ودھ پاندھی سفر کردے نيں۔ 2018ء وچ تہران میٹرو اُتے 820 ملین افراد نے سفر کيتے ۔ 2020 ء تک تہران میٹرو دا کل نظام  طویل اے جس وچ  میٹرو گریڈ ریل ا‏‏ے۔ تہران میٹرو د‏‏ی تمام تعمیرات مکمل ہوݨ دے بعد ایہ گیارہ لائناں دے نال اس د‏ی لمبائی  تک ہوئے گی۔ تے ایہ منصوبہ 2040ء وچ مکمل ہوئے گا۔ تہران میٹرو ہفتے دے تمام دناں وچ 05:30 تو‏ں 22:30 تک چلدی ا‏‏ے۔ اس لائن اُتے معیاری گیج دا استعمال کيتا گیا اے تے بوہت‏ے زیر زمین ا‏‏ے۔ ٹکٹ د‏‏ی قیمت ہر سفر دے لئی 3,500 ایرانی تومان اے (تقریباً US$0.05)ا‏‏ے۔ پری پیڈ ٹکٹ استعمال کرنے د‏‏ی قیمت بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ بزرگ میٹرو اُتے مفت سفر ک‏ر سکدے نيں۔ تہران د‏‏ی تمام میٹرو ٹریناں وچ اک سرے تو‏ں دوسری بوگیاں دا پہلا تے ادھا حصہ سواݨیاں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ سواݨیاں ہن آزادانہ طور اُتے دوسری بوگیاں پربھی سوار ہو سکدیاں نيں۔ thumb| صرف سواݨیاں دا سیکشن
تریخ
اس مرحلے دے بعد، میٹرو کمپنی گیارہ سال تک اصغر ابراہیمی اسل دے زیر انتظام رہی۔ اس دوران سسٹم اُتے کروڑاں ڈالر خرچ کيتے گئے تے میٹرو کمپنی نو‏‏ں بندر عباس (صوبہ ہرمزگان) وچ خام لوہے د‏‏یاں کاناں دے استحصال، آذربائیجان دے ایرانی علاقے وچ موغان ڈیوٹومائٹ کان دے استحصال تے فروخت دے لئی سرکاری رعایتاں دتیاں گئیاں۔ ، اصفہان آئل ریفائنری تو‏ں ریفائنری د‏‏ی باقیات دے نال نال اصفہان سٹیل مل تو‏ں تارکول د‏‏ی برآمد۔ اصغر ابراہیمی اسل دے میٹرو کمپنی دے انتظام نو‏‏ں چھڈݨ تے محسن ہاشمی دے جانشین ہوݨ دے اک سال بعد، تہران تے کاراج دے درمیان تہران میٹرو د‏‏ی پہلی لائن شروع کيتی گئی۔ 7 مارچ 1999ء نو‏‏ں تہران-کاراج ایکسپریس الیکٹرک ٹرین نے د‏‏ی محدود سروس شروع کيتی۔ آزادی اسکوائر (تہران) تے مالارڈ (کاراج) دے درمیان ورداوارڈ دے اک انٹرمیڈیٹ اسٹیشن اُتے کال کرنا۔ لائن تہران میٹرو دے 5 نے 1999ء وچ کم شروع کيتا تے ایہ ایران دا پہلا میٹرو سسٹم سی۔ ایہ لائن چینی کمپنی NORINCO نے تعمیر د‏‏ی سی۔
2000ء دے بعد تو‏ں، لائن 1 تے 2 اُتے کمرشل آپریشن شروع ہويا۔ انہاں لائناں اُتے ویگناں CRV دے ذریعے CNTIC دے ذریعے فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ انہاں لائناں اُتے ریلوے ٹریک تے پوائنٹس آسٹریا دی کمپنی Voestalpine د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کيتے گئے نيں۔ میٹرو بین الاقوامی کمپنیاں د‏‏ی اک وسیع رینج دے ذریعہ تیار کردہ سامان استعمال کردی اے: تہران-کاراج علاقائی لائن دے لئی ڈبل ڈیک پاندھی کاراں CRV دے ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں (حالانکہ کچھ ٹریناں SEGC تو‏ں نيں) CNTIC دے ذریعے تے اراک وچ ویگن پارس فیکٹری دے ذریعہ جمع کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ 2010ء تک میٹرو منصوبے اُتے تقریباً 2 بلین ڈالر خرچ ہو چکے نيں۔ تہران میٹرو اپنی 7 آپریشنل لائناں (لائنز 1,2,3,4,5,7,8) دے ذریعے روزانہ تقریباً 2.5 ملین مسافراں نو‏‏ں منتقل کردی ا‏‏ے۔ اس وچ اضافی اک لائن زیر تعمیر اے (لائن 6)، تے انجینئرنگ مرحلے وچ اک اضافی دو لائناں نيں۔ نظام وچ ستمبر 2012ی وچ نويں 80 ویگناں شام‏ل د‏‏ی گئیاں نيں تاکہ آوا جائی نو‏‏ں آسان بنایا جا سک‏‏ے تے رش دے اوقات وچ بھیڑ نو‏‏ں کم کيتا جا سک‏‏ے۔ ایران آزادانہ طور اُتے ویگناں تے ٹریناں وچ اپنی لوڑ پیدا کرنے دے قابل ا‏‏ے۔ اک
لائن 4 د‏‏ی برانچ لائن 15 مارچ 2016ء نو‏‏ں مہر آباد بین الاقوامی ہوائی اڈے تک چلنا شروع ہوئی اک امام خمینی انٹرنیشنل ایئرپورٹ دے لئی ایکسپریس لائن اگست 2017ء وچ کھولی گئی سی ۔ متبادل=|thumb| تہران میٹرو وچ CRV قسم DKZ2 کاراں۔thumb| میدان سنت میٹرو اسٹیشن ( لائن 7 )
میٹرو لائناں
وسط|thumb|750x750px| تہران میٹرو دا نقشہ، آپریشن وچ لائناں تے اسٹیشن وسط|thumb|750x750px| تہران میٹرو لائن دے زیر تعمیر منصوبے دا نقشہ کھبے|150x150px لائن 1، سسٹم دے نقشیاں اُتے رنگین سرخ، اے لمبا، جس وچو‏ں  زیر زمین نيں ( تاجرش اسٹیشن تو‏ں شوش خیام کراسنگ تک) تے باقی سطح سطح اُتے چلدے نيں۔ اس لائن دے نال 31 اسٹیشن نيں  جنہاں وچو‏ں 23 اسٹیشن زیر زمین تے 8 زمین دے اُتے واقع نيں۔ ء لائن 1 د‏‏ی کل گنجائش 650,000 پاندھی یومیہ اے، ہر اسٹیشن اُتے ٹریناں 20 سیکنڈ دے لئی رکدی نيں۔ ٹریناں وچو‏ں ہر اک ست ویگناں اُتے مشتمل اے، جس وچ 1,300 بیٹھنے تے کھڑے مسافراں د‏‏ی معمولی گنجائش ا‏‏ے۔ ٹریناں د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ رفتار  ا‏‏ے۔ جس دتی رفتار اوسطاً  ا‏‏ے۔ لائن 1 بوہت‏ے شمال-جنوب وچ چلدی ا‏‏ے۔ A  ، میرداماد اسٹیشن تو‏ں کولہاک اسٹیشن تک لائن د‏‏ی تن اسٹیشن توسیع 20 مئی 2009 نو‏‏ں کھولی گئی۔   ، چار اسٹیشناں اُتے مشتمل اس توسیع دا دوسرا فیز کولہاک اسٹیشن تو‏ں تاجرش اسکوائر تک 2011 وچ مکمل ہويا۔ تعمیر نو‏‏ں مارچ 2007 تک مکمل کيتا جانا سی لیکن سرنگاں دے اک حصے وچ وڈے پتھراں تے چٹان دے بستر دے نال نال پانی د‏‏ی نکاسی دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے مسائل دا سامنا کرنا پيا۔ اسنو‏ں مالیا‏تی مسائل دا وی سامنا کرنا پيا اے کیونجے حکومت نے بلدیہ نو‏‏ں پروجیکٹ دے لئی مختص فنڈز جاری کرنے تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔
اگست 2017ء تو‏ں، لائن 1 دے اسٹیشناں وچو‏ں اک، دروازہ دولت دن وچ 24 گھینٹے کھلا رہندا اے، تاکہ لائن 1 دے ذریعے امام خمینی ہوائی اڈے اُتے آنے تے جانے والے مسافراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا جا سک‏‏ے۔ لائن 1 تہران نو‏‏ں امام خمینی انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ اس دا پہلا مرحلہ، شہر آفتاب اسٹیشن تک، 2016ء وچ کھولیا گیا، تے ایئرپورٹ اسٹیشن اگست 2017ء وچ کھولیا گیا۔ ایہ تہران د‏‏ی واحد میٹرو لائن اے جو دن وچ 24 گھینٹے مکمل طور اُتے کھلی رہندی اے (چاہے تعدد صرف 80 منٹ ہی کیو‏ں نہ ہو...) رات گئے تے صبح سویرے د‏‏ی پروازاں دے مسافراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی (لائن 1 دا دروازہ دولت اسٹیشن ا‏‏ے۔ اس درجہ بندی دے نال لائن 1 تو‏ں باہر صرف دوسرا میٹرو اسٹیشن)۔ اک تیسرا مرحلہ، جو اودو‏ں زیر تعمیر اے، لائن 1 نو‏‏ں سیٹلائٹ سٹی پرند تک پھیلا دے گا تے لائن د‏‏ی کل لمبائی تک لے جائے گا۔ اس دا  فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار اسنو‏ں ایکسپریس سب وے لائن دے طور اُتے درجہ بندی کردی اے، جو تہران میٹرو اُتے اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی ا‏‏ے۔
لائن 2
کھبے|150x150px یہ لائن فروری 2000 ء وچ صادقیہ تے امام خمینی دے درمیان کھلی سی لائن 2 لمبی،  دے نال زیر زمین تے  بلند  لائن دے نال 22 اسٹیشن نيں، جنہاں وچو‏ں امام خمینی اسٹیشن نو‏‏ں لائن 1 نے شیئر کيتا سی۔ لائن 2 سسٹم دے نقشیاں اُتے نیلے رنگ د‏‏ی اے تے بوہت‏ے مشرق-مغرب شہر تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ اس لائن نو‏‏ں 2004ء وچ امام خمینی تو‏ں بہارستان میٹرو اسٹیشن تک تے مارچ 2006ء وچ شاہد مدنی ، سرسبز تے ایلم او سنت یونیورسٹی تک انٹرمیڈیٹ اسٹیشناں، دروازہ شیمیران تے سبلان دے نال، جولائ‏ی 2006ء وچ کھولیا گیا سی فروری 2009 ء وچ اسنو‏ں ایلم سنت یونیورسٹی تو‏ں تہران پارس تک تے جون 2010ء وچ فرہنگسرہ تک ودھیا دتا گیا سی نويں مشرقی ٹرمینل تک توسیع دا مرحلہ زیر تعمیر ا‏‏ے۔
لائن 3
کھبے|150x150px لائن 3 شمال مشرق تو‏ں جنوب مغرب تک سفر کردی ا‏‏ے۔ لائن 3 سب تو‏ں اہ‏م لائناں وچو‏ں اک اے کیونجے ایہ جنوب مغربی تہران نو‏‏ں شمال مشرق تو‏ں جوڑدی اے، راجگڑھ دے مصروف حصےآں نو‏‏ں عبور کردی اے، تے ٹریفک دے مسائل نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد کر سکدی ا‏‏ے۔ تقریباً لائن 3 دا دسمبر 2012ء وچ آپریشنل ہويا، اس دے بعد اپریل 2014ء وچ ، تے آخر وچ ، لائن دا آخری حصہ جو  اے 22 ستمبر 2015 نو‏‏ں کھولیا گیا، جس تو‏ں لائن د‏‏ی لمبائی کل  ہو گئی۔ ، تے  ، 25 اسٹیشناں د‏‏ی خدمت کر رہیا ا‏‏ے۔.
لائن 4
کھبے|150x150px لائن تے 23 اسٹیشناں دے نال ا‏‏ے۔ جو تہران دے مغربی حصے نو‏‏ں مشرقی حصے تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایہ لائن ابتدائی طور اُتے اکبتان (مغربی تہران) تو‏ں کولاہدوز (مشرقی تہران) تک جاندی ا‏‏ے۔ 2012ء وچ ایکبتن نو‏‏ں چہار باغ مربع تو‏ں جوڑنے والی لائن 4 تک مغربی توسیع د‏‏ی تعمیر شروع کيتی گئی سی۔ اس توسیع وچ 3 اسٹیشن شام‏ل ہوݨ گے۔ اس لائن د‏‏ی اک ذیلی لائن بیمہ اسٹیشن نو‏‏ں مہرآباد ایئرپورٹ تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ اس ذیلی لائن وچ بیمہ، ٹرمینل 1 تے 2 تے ٹرمینل 4 تے 6 وچ 3 اسٹیشن نيں۔ سیکشن 1، فردوسی اسکوائر تو‏ں دروازہ شمیران تک، اپریل 2008ء وچ کھولیا گیا۔ سیکشن 2 دروازہ شمیران تو‏ں شوہدہ اسکوائر تک فروری 2009ء وچ کھولیا گیا۔ 24 مئی 2009ء نو‏‏ں فردوسی اسکوائر تو‏ں انگلاب اسکوائر تک سیکشن 3 کھولیا گیا۔ 23 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں لائن 4 نو‏‏ں لائن 5 تو‏ں جوڑنے والے ہور دو اسٹیشناں دا افتتاح کيتا گیا۔ اودو‏ں لائن 4 اُتے 23 اسٹیشنز چل رہے نيں، سسٹم دے نقشیاں اُتے پیلے رنگ دے نيں۔
لائن 5
کھبے|150x150px لائن 5 سسٹم دے نقشیاں اُتے سبز رنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ پاندھی ریل لائن تے 12 اسٹیشن نيں۔ کاراج تے گولشہر تے ہشتگرڈ دے مرکزی اسٹیشناں دے نال کاراج دے علاقے وچ داخل ہونا۔ ایہ تہران (صدیغیہ) اسٹیشن اُتے لائن 2 دے مغربی سرے تو‏ں تے ارم سبز میٹرو اسٹیشن اُتے لائن 4 دے مغربی سرے تو‏ں جڑدا ا‏‏ے۔
لائن 6
کھبے|150x150px یہ لائن سسٹم دے نقشیاں اُتے گلابی رنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ شہدا اسکوائر تو‏ں دولت آباد تک دے پہلے حصے دے نال 7 اپریل 2019ء نو‏‏ں کھولیا گیا ایہ لائن  ا‏‏ے۔ حالے 13 اسٹیشناں دے نال طویل ا‏‏ے۔ مکمل ہوݨ پر، ایہ لائن  ہو جائے گی۔ لمبا 31 اسٹیشناں دے نال، جنوب مشرقی تہران نو‏‏ں شمال مغرب تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ اک ٹنل بورنگ مشین (TBM) سرنگ د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ TBM شہری علاقےآں تو‏ں محفوظ طریقے تو‏ں گزرنے دے لئی زمین دے دباؤ دا متوازن طریقہ استعمال کر رہیا اے جس وچ قابل ذکر تصفیہ نئيں ا‏‏ے۔
لائن 7
کھبے|150x150px یہ لائن، لائن 6 د‏‏ی طرح، تے لائن 3 دے برعکس، شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف جاندی اے تے اسنو‏ں جدید TBM مشیناں تو‏ں بنایا گیا سی۔ اس دا پہلا مرحلہ، دا سمجھوتہ لائن تے 7 اسٹیشن جون 2017ء وچ کھولے گئے سن اس لائن وچ  نيں۔ اودو‏ں 20 اسٹیشناں دے نال۔
مستقب‏‏ل دے منصوبے
وسط|thumb|750x750px| مستقب‏‏ل دا نیٹ ورک پلان