cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان وچ فوجی بغاوت ۱۹۹۹
بغاوت د‏‏ی قانونی حیثیت تے قانونی حیثیت
یکم دسمبر ۱۹۹۹ نو‏‏ں انہاں اپیلاں د‏‏ی سماعت دے لئی سپریم کورٹ دا پنج رکنی بنچ تشکیل دتا گیا تے ہر فریق دے وکلاء اپنے مؤکلاں دے مقدمات پیش کرنے دے لئی تشکیل دتے گئے۔ چیف جسٹس سعید الزماں صدیقی د‏‏ی سربراہی وچ بنچ دے سربراہ جسٹس بشیر جہانگیری ، جسٹس ناصر اسلم زاہد ، جسٹس عبدالرحمان خان تے جسٹس وجیہہ الدین احمد ہور ارکان وچ شام‏ل سن ۔ [۵۹]
عبوری آئینی حکم دے ججاں دا حلف
۲۶ جنوری ۲۰۰۰ نو‏‏ں چیف ایگزیکٹو مشرف نے شریف الدین پیرزادہ دے مشورے اُتے عمل کردے ہوئے فوری طور اُتے عبوری آئینی حکم نامہ جاری کيتا تے چیف جسٹس صدیقی نو‏‏ں ہور ججاں دے نال اس شق دے تحت نواں حلف اٹھانے نو‏‏ں کہیا۔ [۶۱] چیف جسٹس سعید الزماں صدیقی تے سپریم کورٹ دے تیرہ ججاں وچو‏ں ہور نو ججاں نے حلف لینے تو‏ں انکار کر دتا جو نويں حکومت دے لئی "سب تو‏ں وڈا چیلنج" دے طور اُتے شناخت شدہ مسئلہ بن گیا۔ [۹] : ۱۱۲-۱۱۵  بالآخر چیف جسٹس سعید الزماں صدیقیاور ہور نو ججاں نے اپنی معزز تقرریاں تو‏ں استعفیٰ دے دتا، جس دے بعد ہائی کورٹ دے کئی ججاں نے وی حلف اٹھانے تو‏ں انکار کر دتا۔ [۶۱] : ۲۴  عبوری آئینی آرڈر نے جنرل مشرف د‏‏ی زیرقیادت فوج د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے کسی وی اقدام نو‏‏ں چیلنج کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دی، تے بوہت سارے جج جنہاں نے حلف اٹھانے تو‏ں انکار کر دتا، نے عدلیہ دے نظام د‏‏ی خلاف ورزیاں دا حوالہ دتا جداں کہ انکار کرنے دا انہاں دا استدلال۔ [۹] : ۱۱۵  عبوری آئینی حکم نے مشرف نو‏‏ں فوجی اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے حوالے تو‏ں انہاں دے اقدامات نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کیہ تے ملک د‏‏ی کسی وی عدالت نو‏‏ں مشرف یا فوجی بغاوت دے ذمہ داراں دے خلاف کوئی قانونی کارروائی کرنے تو‏ں روک دتا۔ [۴]
پاکستان د‏‏ی اک وکیل تے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل عاصمہ جہانگیر نے مبینہ طور اُتے کہیا: "فوجی حکمران عدلیہ د‏‏ی آزادی نو‏‏ں سلب کرنے د‏‏ی پوری کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ وچ انہاں ججاں نو‏‏ں سلام پیش کردی ہاں جنہاں نے حلف اٹھانے تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔" [۴]
نتیجہ
شریف د‏‏ی معافی تے ۲۰۰۲ دا ریفرنڈم
۹-۱۰ دسمبر ۲۰۰۰ نو‏ں، چیف ایگزیکٹو پرویز مشرف نے غیر متوقع طور اُتے نواز شریف د‏‏ی معافی جاری د‏‏ی تے سابق پہلے خاندان دے فوری افراد نو‏‏ں سعودی شاہی خاندان دے فراہ‏م کردہ نجی جیٹ اُتے سعودی عرب جانے د‏‏ی اجازت دتی ۔ [۱۰] : ۱۶۷–۱۶۸  [۱۱] :  ۷۳–۷۴ اس معافی دے پے در پے سالاں وچ تفصیلات سامنے آئیاں جس دے نتیجے وچ اک معاہدے اُتے زبردستی دستخط کيتے گئے جس نے اسنو‏ں اک دہائی دے لئی جلاوطنی وچ ڈال دتا۔ [۶۲] : ۳۶۶  [  ۶۳] اُتے ایہ معاہدہ اَگڑ پِچھڑ اس وقت کالعدم ہو گیا جدو‏ں مشرف خود ۲۰۰۷ وچ شریف نو‏‏ں پاکستان واپس آنے تو‏ں روکنے دے لئی عدالت گئے۔
۲۰۱۶ وچ ، مشرف نے بعد وچ دنیا دے کامران شاہد نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ اعتراف کيتا کہ " انہاں نے شاہ عبداللہ تے رفیق حریری د‏‏ی درخواست اُتے نواز شریف نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا معاف کر دتی "۔ [۱۲]
۱۲ مئی ۲۰۰۰ نو‏‏ں سپریم کورٹ آف پاکستان نے چیف جسٹس ارشاد حسن د‏‏ی عدالت وچ بالآخر بغاوت نو‏‏ں قانونی قرار دے دتا لیکن حکومت کیت‏‏ی رٹ نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی ملک گیر انتخابات کرانے دا حکم دتا۔ [۶۴]
۲۰۰۱ وچ جنرل مشرف نے ایگزیکٹو حکم نامہ جاری کيتا جس وچ صدر تارڑ دا موقف سی کہ ایسا حکم نامہ غیر آئینی تے غیر قانونی ا‏‏ے۔ بالآخر، مشرف نے صدر نو‏‏ں زبردستی انہاں دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا جدو‏ں مؤخر الذکر نے صدر تارڑ نو‏‏ں زبردستی صدر دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دینے اُتے مجبور کيتا ۔ [۱۳] [۶۵] سپریم کورٹ دے فیصلے د‏‏ی روشنی وچ ۳۰ اپریل ۲۰۰۲ نو‏‏ں قومی ریفرنڈم کرایا گیا، جس نے خود نو‏‏ں اپنی حکمرانی جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دی۔ [۱۴] [۱۵] ریفرنڈم، جو مشرف نے اپنے حق وچ تقریباً ۹۸٪ ووٹاں دے نال جِتیا سی، بوہت سارے لوکاں نے، بشمول ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان ، اُتے دھوکہ دہی دا الزام لگایا سی۔ [۱۴][۱۵]
ناجائز ہونے دے الزامات
انسانی حقوق دے گروپس جداں ایمنسٹی انٹرنیشنل پاکستان تے ہیومن رائٹس کمیشن تے ہور نے ۲۰۰۲ وچ ریفرنڈم نو‏‏ں انتہائی دھوکہ دہی دے طور اُتے مسترد کيتا سی۔ رائٹرز دے صحافیاں نے دعویٰ کيتا کہ سرکاری ملازمین اُتے بیلٹ بھرنے تے ووٹ ڈالنے دے لئی دباؤ ڈالیا جا رہیا اے ۔ [۱۵] انسانی حقوق کمیشن دے ڈائریکٹر ابن عبدالرحمن نے ریفرنڈم نو‏‏ں "مضحکہ خیز" قرار دیندے ہوئے مسترد کر دتا تے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ ووٹ بھرے ہوئے سن ۔ [۱۵] ایمنسٹی انٹرنیشنل پاکستان تے ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان نے کہیا کہ ووٹنگ وچ بے ضابطگیاں "اس دے بدترین خوف تو‏ں تجاوز کر گئياں"۔ [۱۵]
ہیومن رائٹس کمیشن د‏‏ی حمایت یافتہ مسلم لیگ (ن) نے ریفرنڈم دے نتائج نو‏‏ں چیلنج کيتا سی لیکن چیف جسٹس ارشاد حسن خان نے چیلنج نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے درخواستاں نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے نتائج نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ [۱۴] وزیر اطلاعات نثار میمن نے دھوکہ دہی دے الزامات نو‏‏ں اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا پروپیگنڈہ قرار دیندے ہوئے مسترد کر دتا تے کہیا کہ "جن لوکاں نے ریفرنڈم د‏‏ی مخالفت کيتی انہاں نے گھر وچ رہنے نو‏‏ں ترجیح دتی تے کوئی مسئلہ پیدا نئيں کيتا۔ " [۱۴]
غیر قانونی ہونے دے دعوواں د‏‏ی ساکھ وچ وادھا اس وقت ہُندا اے جدو‏ں امریکن پٹن ڈیولپمنٹ آرگنائزیشن نے اک گیلپ سروے کرایا جس وچ ایہ گل سامنے آئی کہ صدر جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں ترجیح دیندے ہوئے "لوک ممکنہ طور اُتے بے نظیر بھٹو یا نواز شریف نو‏‏ں اگلا وزیر اعظم منتخب کرن گے"۔ [۶۶] سروے دے مطابق بے نظیر بھٹو تے نواز شریف دے مقابلے وچ مشرف نو‏‏ں صرف ۹٪ عوامی منظوری حاصل سی۔ [۶۶]
بغاوت دے بارے وچ پیشگی علم
۱۹۹۹ وچ ، ایف آئی اے دے ایجنٹ طارق پرویز نے بالآخر نواز شریف نو‏‏ں خبردار کيتا سی کہ جے مشرف نو‏‏ں فوج د‏‏ی کمان تو‏ں برطرف کر دتا گیا تاں اوہ فوجی اقتدار سنبھال لاں گے۔ [۳۵] : ۳۹  ٹیلی ویژن نیوز میڈیا تے سیاسی پنڈتاں وچ طویل عرصے تو‏ں ایہ قیاس آرائیاں د‏‏ی جا رہی سی کہ جداں ہی جنرل کرامت نو‏‏ں وزیر اعظم نواز شریف نے برطرف کر دتا سی، تے جنرل مشرف نے خود اک خفیہ پیغام بھیجیا سی کہ جے اوہ اس دے سنگین نتائج برآمد ہون گے۔ ہٹانا تھا. [۴۱] : ۱۱۱  مصنفاں دا دعویٰ اے کہ وزیر اعظم نواز شریف نو‏‏ں مشرف دے ارادے دے بارے وچ اچھی سیاسی ذہانت سی تے انہاں نے امریک‏‏ی صدر بل کلنٹن نو‏‏ں طلب کيتا سی۔ فوجی مداخلت دے خلاف مدد۔ [۶۷] : ۶۳-۶۴
۱۹۹۹ وچ ، بے نظیر بھٹو نے فوجی قبضے دے تمام الزامات نواز شریف اُتے عائد کيتے تے انہاں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا کہ "یہ شخص ہر قانون د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا اے تے اسنو‏ں روکنے والا کوئی نئيں ا‏‏ے۔" [۶۸]
ڈیٹلیکون
ڈیٹلیکون سویٹزرلینڈ، دی کینٹن زیورچ دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 797 لوک وسدے نیں۔
پاکستان وچ فوجی بغاوت ۱۹۹۹
بغاوت دے بارے وچ پیشگی علم
۲۰۰۲ وچ ، ایڈمرل بخاری نے کہیا کہ: اوہ جنرل مشرف دے نواز شریف نو‏‏ں گرانے دے منصوبےآں دے بارے وچ جاندے سن تے انہاں " ڈرٹی گیمز " دا حصہ نئيں بننا چاہندے سن ۔ ایڈمرل بخاری نے ایہ وی نوٹ کيتا کہ اک منتخب وزیر اعظم تے متعین چیئرمین جوائنٹ چیفس دے درمیان اقتدار د‏‏ی کشمکش شروع ہوئی تے کارگل جنگ دے بعد تعلقات نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ [۳۵] : ۳۷–۳۸
ایڈمرل بخاری نے میڈیا وچ گواہی دتی کہ: "دونے آدمی اک نال کم نئيں ک‏ر سکدے سن، دونے اک دوسرے دے خلاف سرگرم کارروائی کرنے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وچ دیکھ سکدا سی کہ ہن طاقت دے دو مراکز تصادم دے راستے اُتے نيں"۔ [۳۵] : ۳۷  ستمبر ۱۹۹۹ وچ نیوی NHQ وچ منعقدہ اک غیر رسمی میٹنگ وچ چیئرمین جوائنٹ چیفس جنرل مشرف نے وزیر اعظم نواز شریف دے ملک نو‏‏ں ہینڈل کرنے اُتے ناراضگی دا اظہار کردے ہوئے وزیر اعظم شریف نو‏‏ں "نااہل تے ملک چلانے دے قابل نئيں" قرار دتا۔ [۳۵] : ۳۸  ایڈمرل بخاری نے پختہ طور اُتے ایہ تاثر دتا کہ کیہ جنرل مشرف بغاوت دے واقعات وچ بحریہ د‏‏ی حمایت اُتے بھروسہ کرنے دے لئی آواز اٹھا رہے نيں تے ایڈمرل بخارا نے اس د‏ی حوصلہ شکنی کيتی۔چیئرمین جوائنٹ چیفس ایسا کرنے تاں۔ [۳۵] : ۳۸
۲۰۰۳ وچ ، مشرف نے فوج دے اقتدار اُتے قبضے دا الزام نواز شریف اُتے لگایا تے انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف مارشل لاء دا ذمہ دار ٹھہرایا، جدو‏ں کہ انہاں اُتے اک مطلق العنان ہونے تے فوج د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کمزور کرنے دا الزام لگایا۔ [۷۰]
میراث
سیاسی مخالفت تے اختلاف
مورخ، مظہر عزیز دے خیالات وچ ، فوجی بغاوت نو‏‏ں سرد جنگ دے بعد دے دور وچ " سول ملٹری تعلقات دے کیس اسٹڈی وچ اک شاندار مثال" دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ۔ [۱۹] : ۷۶
۲۰۰۶ وچ ، پی ایم ایل (این) نے کارگل دے واقعات تو‏ں متعلق اک وائٹ پیپر جاری کيتا تے نواز شریف نے ذا‏تی طور اُتے سابق چیف جسٹس سجاد علی شاہ تے سابق صدر فاروق لغاری تو‏ں انہاں دے کردار تے اپنی پارٹی دے اقدامات اُتے معافی منگی۔ شریف نے جنرل کرامت تے ایڈمرل فصیح بخاری نو‏‏ں چیئرمین جوائنٹ چیفس د‏‏ی تقرری دے لئی نظر انداز کرنے اُتے معافی وی منگی ۔ [۷۳]
۲۰۰۷ وچ ، نواز شریف اپنے خاندان دے نال، اپنی بیٹی دے نال، اپنے ہزاراں حامیاں دے نال شریف خاندان دے نال پاکستان واپس آئے۔ [۷۴] ۲۰۰۸ وچ ، شریف نے مشرف د‏‏ی طرف تو‏ں چیف جسٹس آئی ایم چوہدری د‏‏ی معطلی دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی عدالت‏ی سرگرمی د‏‏ی قیادت د‏‏ی ۔
فوج دے اندر مخالفت تے اختلاف
۲۰۰۱-۰۳ وچ آرمی دے چار پرنسپل جنرلز ، جنرل احسان الحق، جنرل عزیز خان ، لیفٹیننٹ جنرل۔ محمود احمد ، تے لیفٹیننٹ جنرل شاہد عزیز نے بعد وچ جنرل مشرف نو‏‏ں اقتدار وچ لیانے وچ اپنے کردار اُتے افسوس دا اظہار کيتا جدو‏ں صدر مشرف د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں چاراں جرنیلاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ملازمت تو‏ں کڈ دتا گیا۔ جنرل عزیز خان ۲۰۰۵ وچ سی جے سی ایس سی دے عہدے تو‏ں فور سٹار جنرل دے طور اُتے ریٹائر ہوئے تے انہاں د‏‏ی جگہ جنرل احسان الحق بنے، جو ۲۰۰۷ وچ سی جے سی ایس سی دے عہدے تو‏ں فور سٹار جنرل دے طور اُتے ریٹائر ہوئے (کسی د‏‏ی سب تو‏ں طویل سروس جنرل مشرف دے قریبی جرنیل)۔ جنرل محمود احمد ۲۰۰۷ وچ بطور ڈی جی آئی ایس آئی ریٹائر ہوئے۔ جنرل شاہد عزیز ۲۰۰۴ وچ لیفٹیننٹ جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ [۷۵] : ۱۸۴  [۷۶]:۱۵۶
مقدمہ تے سزا
۱۷ دسمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی خصوصی عدالت دے تن رکنی بینچ نے پرویز مشرف نو‏‏ں غداری دے جرم وچ سزائے موت سنائی ۔ [۷۷]
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دی تریخ گٹھ:پاک فوج
مخفی صالحہ بیگم
وفات
صالحہ بیگم عرصہ دراز تو‏ں مرض تنفس دا شکار سن لیکن 21 اکتوبر 1973ء نو‏‏ں اچانک فشارِدَم تو‏ں کولکات‏ا وچ وفات پائی۔
شاعری
صالحہ بیگم نے شاعری دا آغاز 1934ء وچ کیہ تے کِس‏ے تو‏ں اصلاح نئيں لئی۔ اُنہاں نے کِس‏ے زمانے وچ ہفتہ وار عبرت وی کلکتہ تو‏ں جاری کیتا سی، جو بہت دن تک اُنہاں د‏‏ی اِدارت وچ شائع ہُندا رہیا۔ 1937ء وچ اُنہاں دے سلاماں دا مجموعہ ’’جذباتِ مخفی‘‘ دے عنوان تو‏ں شائع ہويا سی ۔ افسانےآں دا مجموعہ ’’نیا شاہکار‘‘ دے عنوان تو‏ں کلکتہ وچ 1956ء وچ شائع ہوئے سن ۔ دِیوان مرتب ہوجانے دے باوجود اُنہاں دا کوئی مجموعہ کلام شائع نئيں ہوئے سکیا۔ کلام وچ کوئی خاص گل نئيں، چونکہ اُنہاں د‏‏ی زِندگی بے حد پریشانی وچ گزری سی، تاں خاص طور اُتے خانگی سکو‏ن بہت حد تک مفقود رہیا، اِس لئی اُنہاں دے اَشعار وچ بیچارگی و تنہائی دے مضامین جابجا ملدے نيں۔
راجندر چولا اول دی جنوب مشرقی ایشیا مہم
کھبے|thumb|250x250px| چولا سلطنت دا نقشہ نوشتے تے تاریخی ذرائع دا دعوی اے کہ قرون وسطی دے چولا دے بادشاہ راجندر چولا اول نے سریویجیا نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی 1025 وچ انڈوچائنا، مالےجزیرہ نما تے انڈونیشیا وچ اک بحری مہم بھیجی۔ ترووالنگاڈو تختیاں، لیڈن گرانٹ تے راجندر چولا اول د‏‏ی تمل کتبہ اس مہم دے بارے وچ معلومات دا بنیادی ماخذ ني‏‏‏‏ں۔
ذرائع
مہم دے بارے وچ معلومات دا سب تو‏ں مفصل ذریعہ راجندر چولا اول دا تمل کتبہ ا‏‏ے۔ اسٹیل بیان کردا اے:
"(Who) having despatched many ships in the midst of the rolling sea and having caught Sangrāma-vijayōttunga-varman, the king of Kadāram, together with the elephants in his glorious army, (took) the large heap of treasures, which (that king) had rightfully accumulated; (captured) with noise the (arch called) Vidhyādharatorana at the "war gate" of his extensive city, Śrī Vijaya with the "jewelled wicket-gate" adorned with great splendour and the "gate of large jewels"; Paṇṇai with water in its bathing ghats; the ancient Malaiyūr with the strong mountain for its rampart; Māyuriḍingam, surrounded by the deep sea (as) by a moat; Ilangāśōka (i.e. Lankāśōka) undaunted in fierce battles; Māpappālam having abundant (deep) water as defence; Mēviḷimbangam having fine walls as defence; Vaḷaippandūru having Viḷappandūru (?); Talaittakkōlam praised by great men (versed in) the sciences; Mādamālingam, firm in great and fierce battles; Ilāmuridēśam, whose fierce strength rose in war; Mānakkavāram, in whose extensive flower gardens honey was collecting; and Kadāram, of fierce strength, which was protected by the deep sea (جس نے) بحری جہاز دے بیچ بہت سارے جہاز روانہ کیتے تے کدرم دے بادشاہ سنگرما وجئےتنگا ورمن نو‏‏ں پھڑ لیا، تے ہاتھیاں دے نال مل ک‏ے اپنی عمدہ لشکر وچ ، (خزانہ دا اک وڈا ڈھیر) لے لیا ) بجا طور اُتے جمع سی؛ (پکڑے گئے) اپنے وسیع شہر دے "جنگی پھاٹک" اُتے ودھیادھارورانا، (زور تو‏ں زیوراں دا دروازہ)، زیور تو‏ں آراستہ "زیور وکٹ گیٹ" والا ویریا وجورانا شور دے نال (پھڑیا ہويا)۔ پیر اس دے غسل گاہاں وچ پانی دے نال۔ قدیم ملیئر جس دے پہلوآں دے لئی اک مضبوط پہاڑ ا‏‏ے۔ میورنگنگم، گہرا سمندر تو‏ں گھرا ہويا (جداں) کھادی دے ذریعہ؛ الانگکا (یعنی لنکاکا) شدید لڑائیاں وچ شکست کھا رہیا ا‏‏ے۔ ماپاپالام دفاع دے طور اُتے وافر (گہری) پانی ہونا؛ میوزیمبنگم د‏‏ی حفاظت دے طور اُتے عمدہ دیواراں ني‏‏‏‏ں۔ والائپپنڈارو، ویلاپنڈورو رکھدا اے (؟)؛ تالائیندا کولم نے سائنسداناں (جنہاں وچ مہارت رکھنے والے) مرداں د‏‏ی تعریف کيتی۔ مادامāلنگم، زبردست تے زبردست لڑائی وچ مضبوط ا‏‏ے۔ ایلاموریڈیسام، جس د‏‏ی شدید طاقت جنگ وچ اٹھی۔ ماناکاکورام، جس دے پھُلاں دے باغات وچ شہد جمع سی۔ تے کدورام، شدید طاقت کا، جو گہرے سمندر تو‏ں محفوظ سی"
تریوالنگاڈو پلیٹاں وچ ، راجندر چولا اول دے چودھواں سال تو‏ں، اس نے کدرم اُتے فتح حاصل کرنے دا تذکرہ کيتا اے لیکن اس د‏ی تفصیلات وچ کوئی تفصیل نئيں ا‏‏ے۔ مہم تو‏ں وابستہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی نشان دہی کرنے دے لئی ہندوستان تو‏ں باہر دے کسی فرد د‏‏ی پہلی کوشش ایپی گرافسٹ ای ہلٹشچ نے کيت‏ی سی، جس نے اس اسٹیل نو‏‏ں 1891 وچ شائع کيتا سی۔ ہلٹشچ نے کتبہ وچ مذکور راج گھراناں د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی جس وچ پانڈیا خاندان دی حکمرانی سی۔ 1903 وچ ، اس نے اپنا نظریہ واپس لیا تے کہیا کہ کتبہ نے راجندر چولا اول دے برما وچ باگو د‏‏ی فتح نو‏‏ں بیان کيتا۔ جارج کوڈ دے لی رائوومے ڈی سری وجیا نے کئی برساں د‏‏ی تحقیق دے بعد 1918 وچ شائع کيتا، دونے نظریات نو‏‏ں مسترد کر دتا تے راجندر چولا اول دے جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی فتح د‏‏ی پہلی قائل وضاحت فراہ‏م کيتی۔
اسباب
سری وجیہ تے جنوبی ہند دے چولا خاندان دے درمیان وچ تعلقات ابتدائی طور اُتے راجا راجا چولا اول دے دور وچ دوستانہ سی۔ 1006 عیسوی وچ ، سریندر خاندان نال تعلق رکھنے والے اک سریوی ججن مہاراجا، بادشاہ ماروی وجیاٹنگورمن نے، بندرگاہ قصبہ ناگپٹن وچ چودامانی وہار تعمیر کيتا سی۔ پر، راجندر چولا اول دے دور وچ ، تعلقات بدتر ہوئے گئے جدو‏ں چولا خاندان نے سری وجیائی شہراں اُتے حملہ کرنا شروع کيتا۔
دشمنی د‏‏ی وجوہات مبہم ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ کچھ علمائے دا خیال اے کہ ایہ مہم جنوب مشرقی ایشیا دے سمندراں اُتے چولا دا غلبہ قائم کرنے دے لئی چلا‏ئی گئی سی، دوسرے ایہ تجویز کردے نيں کہ شاید ایہ پرت مار د‏‏ی جنگ رہی ہوئے گی۔ ایسا لگدا اے کہ کھمیر سلطنت دے کھمیر بادشاہ سوریاورمان اول نے چامرا دے طاقتور چولا شہنشاہ راجندر چولا اول تو‏ں تامبرینگ بادشاہی دے خلاف امداد د‏‏ی درخواست کيتی۔ راجندر چولہ دے نال سوریاورمن دے اتحاد دے بارے وچ جاننے دے بعد، تامبرینگا سلطنت نے سریویجیا بادشاہ سنگرامہ وجیاٹنگاورمن تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ اس دے نتیجے وچ چولا سلطنت سریویجیہ سلطنت تو‏ں متصادم ہوئے گئی۔ جنگ خمیر سلطنت دے چولا خاندان تے انگور واٹ د‏‏ی فتح تے سری وجیہ سلطنت تے تامبرلنگا بادشاہی دے لئی وڈے نقصان دے نال اختتام پزیر ہوئی۔
فتح
راجندر چولا اول دے اسٹیل وچ سری وجیا دا تذکرہ اے جدو‏ں پہلے ملکاں نے فتح کيتا۔ تامل کتبہ وچ سری وجیا نو‏‏ں "اس دے زیورات نال ملن والا وکٹ گیٹ" تے "وڈے زیورات دا دروازہ" درج اے جس وچ بیڑے دے قبضے وچ آنے والے پہلے خزانے د‏‏ی حیثیت اے ۔سری وجیا، جس دا ذکر تحریراں وچ اے، کوڈیس نے سری وجیہ بادشاہت تو‏ں تعبیر کيتا اے جو جنوبی سماٹرا دے پالم بانگ ماں اپنے مرکز تو‏ں راج کردی ا‏‏ے۔
پاننائی دے بیڑے دے ذریعہ فتح د‏‏ی جانے والی سرزمین وچ پننہ، اس دے نہانے دے گھاٹاں دے نال ا‏‏ے۔ پانی د‏‏ی شناخت پنائی یا پین دے ناں تو‏ں ہوئی اے، ایہ شمالی سماترا دے مشرقی ساحل اُتے واقع اک شہر اے، دریائے پانائے تے دریائے بارومون دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔
ملائیور، "اس دے مضبوط پہاڑ" دے نال ملانو دے نال اج د‏‏ی ندی وادی بتنگھری وچ واقع جمبی صوبے وچ ملایو دے نال پہچانا گیا اے، جتھ‏ے اس وقت اک مضبوط راج پیدا ہويا سی۔ دوسری تجویز مالائی جزیرہ نما دا جنوبی حصہ اے
کتبےآں وچ مذکور الانگوسوکا (لنکاسوکا) د‏‏ی سرزمین جزیرہ نما مالا دے مشرقی ساحل اُتے واقع اے تے خیال کيتا جاندا اے کہ چاو-کوآ د‏‏ی لسٹ وچ مذکورہ صوبہ لنگ-یسو سو کییا د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
ایپی گرافسٹ وی وینکیا نے مہاپاماسنو‏‏ں ميں ذکر کردہ پفلما شہر دے نال لکھیا ہويا لکھیا ہويا میپ اپلم شناخت کيتا ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ جگہ لوئر برما دے علاقے تالنگ علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
ریکارڈ وچ مذکور نکاکورم د‏‏ی شناخت وینکیا نے جزیرے نیکوبار نال کیندی ا‏‏ے۔
اسٹیل وچ جس جگہ کاڈرام (جدید کیدہ ) دا ذکر کيتا گیا اے اس د‏ی شناخت سنسکرت ادب دے کٹھاہ تے کالیگٹھوپارانی دے کدرام تے چینی تریخ دے کیئٹ چھا نال کیندی گئی ا‏‏ے۔
نتائج
جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی ماساں ہندوستان تے جنوب مشرقی ایشیا دے وچکار رابطےآں نو‏‏ں تیز کيتا۔ اس مہم دے نتیجے وچ چین دے نال سفارتی تعلقات استوار ہوئے۔ سونگ شہنشاہ دے دربار وچ پہلی ہندوستانی سفارت راجہ راجہ چولا اول نے 1015 وچ بھیجی سی۔ اس دے بعد دوسری سفارت اس دے بیٹے راجندر چولا اول کيت‏ی سی، 1033 وچ تے تیسری کولوتھونگا چولا اول دا 1077 وچ ۔ چولا سلطنت نے جنوب مشرقی ایشیا اُتے براہ راست حکمرانی قائم نئيں کيت‏ی سی تے انہاں دا خیال سی کہ انھاں نے وقتا فوقتا خراج وصول کيتا ہوئے گا۔
تامل ملک دے تاجراں نے جنوبی مشرقی ایشیا دے مختلف حصےآں اُتے مضبوطی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيتا۔ 1088 وچ برما تے دوسرا سوماترا وچ اک مرچنٹ گلڈ قائم کيتا گیا۔ ہندوستانی مورخ وی آر رامچندر دکشتر نے خیال ظاہر کيتا اے کہ چولہ دور دے تامل تاجراں نو‏‏ں آسٹریلیا تے پولینیشیا دا علم سی۔
کتابیات
گٹھ:1025ء دے تنازعات گٹھ:ایشیا وچ 1025ء
لیس میری ڈیجن
لیس - میری ڈیجنہیٹی اک سوانیاں دے حقوق د‏‏ی محافظ نيں ، جو ہیٹی د‏‏ی قومی سوانیاں د‏‏ی وزارت بنی تاں سوانیاں د‏‏ی پہلی وزیر سن۔
زندگی
لیس-میری ڈیجن 1930ء د‏‏ی دہائی وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اس نے معالج بننے دے لئی تعلیم حاصل کيتی تے ہیٹی دے غریب ، دور دراز علاقےآں د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی مدد دے لئی اپنی طبی مہارت دا استعمال کيتا۔ خاص طور اُتے اس نے اعلیٰ زچگی د‏‏ی شرح اموات د‏‏ی شرحاں نو‏‏ں دیکھیا ، جس نے اسنو‏ں ملک وچ صنفی امتیاز د‏‏ی شدت تے تولیدی حقوق د‏‏ی کمی نو‏‏ں سمجھیا۔ بعد وچ اوہ ہیندی سوانیاں د‏‏ی اک وڈی تنظیم سولیڈیرائٹ فینم ایسیان (سوفا) د‏‏ی سربراہ بن گئياں۔ اس کردار وچ ، اس نے ملک وچ شہری [[کچی آبادی] وچ سوانیاں دے کلینک کھولنے وچ مدد کيت‏ی۔
دجیان نے قومی سوانیاں د‏‏ی وزارت دے قیام دے لئی وی کم کيتا ، جو آخر کار 1994 وچ قاہرہ وچ آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس دے بعد تخلیق کيتا گیا سی۔ اوہ قومی سوانیاں د‏‏ی وزارت دے اندر پہلی وزیر بن گئياں۔ وزیر دے عہدے اُتے رہنے دے بعد ، اس نے تنقید د‏‏ی اے کہ اوہ صنفی مساوات دے لئی مالی اعانت تے سیاسی مرضی دے فقدان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا سمجھدی نيں۔
حوالے
گٹھ:Haitian women's rights activists گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہیٹی حامی حقوق نسواں گٹھ:Haitian women physicians گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:وزرائے ہیٹی گٹھ:Women government ministers of Haiti گٹھ:Women's ministers
عبدالرحمن العوسی
عبد الرحمن بن جمال بن عبد الرحمٰن العوسی مملکت سعودی عرب دے شہر الخبر دے ضلع کورنچے وچ اک استاد تے اک مسجد امام نيں۔ اوہ 5 مئی 1980 نو‏‏ں پیدا ہونے والے عاصم نال تعلق رکھنے والے استعارہ حفص سن ۔ عبد الرحمٰن العوسی 1436 ھ وچ شہر الاحسا وچ واقع علی بن ابی طالب مسجد وچ نماز تراویح دے دوران اس دا اک ویڈیو جاری کرنے دے بعد ، سماجی ذرائع ابلاغ اُتے وڈے پیمانے اُتے مشہور ہو گئے۔.
باہرلے جوڑ
گٹھ:1980 دے جم گٹھ:سعودی مسلم شخصیتاں گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان گٹھ:صفحات مع خاصیت P103 گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت گٹھ:5 مئی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
سُمتھی مورتھی
سمتھی مورتھی اک ہندوستانی شاشتری گلوکارہ، سنگیتکار اتے ایلجیبیٹی حقاں دی کارکن اے  اتے ایہہ بنگلور وچ رہندی اے۔  ایہہ گائکی دے آگرہ گھرانے نال متعلق اے۔  ایہہ اپنے آپ نوں کوئیئر وجوں متاثر کردی اے۔
سنگیت کریئر
اسنے 16 سال دی عمر وچ گائکی دیاں پیشکاریاں کرنیاں شروع کر دتیاں۔  اسنے پنڈت راماراؤ ہیرو کول 17 سال سنگیت دی سکھیا لئی۔
ایہہ ڈاکٹر پھلوئی نال ساکھیری ناں دے اک پروجیکٹ نال متعلق رہی اے جس جو جینڈراں دے رلن، الیکٹرانکس، وزوئل تصویراں، شاعری اتے سنگیت دا ملٹیمیڈیا شو سی۔ اس پروجیکٹ وچ اسنے اک سنگیتکار، گلوکارہ اتے گیت کار وجوں کم کیتا۔
کوئیئر سرگرمی
2006 وچ اسنے عورت کوئیئر لوکاں لئی لیسبٹ ناں دا اک حمایت گروہ بنایا۔ ایہہ سنیل موہن نال مل کے کوئیئر لوکاں دیاں کہانیاں سانجھیاں کرن لئی اک زبانی اتہاس پروجیکٹ کردی آ رہی اے۔ ایہناں نے سانجھے تورُ اتے ٹوورڈز جینڈر انکلوسیوٹی ناں دی کتاب لکھی اے جو دکھنی بھارت وچ عورت-جمیاں جینڈر اتے سیکسئل گھٹ گنتی گروہاں نال متعلق اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی عورت سنگیتکار گٹھ:کوئیئر عورتاں گٹھ:بھارتی خواتین کلاسیکل سنگیتکار گٹھ:ایلجیبیٹی حق کارکن
فیصل قریشی (اداکار)
فیصل قریشی (پیدائش اکتوبر 26، 1973) پاکستانی اداکار، پروڈیوسر تے ٹیلی ویژن میزبان نيں.
باہرلے جوڑ
گٹھ:1973 دے جم گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں
طالب حسین درد
طالب حسین درد اک پنجابی لوک موسیقی گائیک سی۔ اوہ جھنگ، پنجاب توں تعلق رکھدے سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
اللہ دتا لوݨے والا
اللہ دتا لوݨے والا اک پنجابی لوک موسیقی گائیک سی۔ اوہ ضلع چنیوٹ، پنجاب توں تعلق رکھدے سن۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
قبرص دی تریخ
thumb|250x250px| قبرص د‏‏ی تصویر سیٹلائٹ دے ذریعے لی گئی۔ قبرص د‏‏ی تریخ پتھر دے زمانے تو‏ں شروع ہُندی اے، جدو‏ں جزیرے اُتے ایشیا مائنر دے ساحلاں تو‏ں آنے والے لوک آباد سن ۔ کانسی دے دور وچ ، قبرص نے اپنی کاناں تو‏ں تانبے د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردست ترقی دا تجربہ کيتا۔ ايس‏ے عرصے دے دوران، ناں نہاد ایتھوسیپریٹس، یعنی اماتھس دے مقامی باشندےآں دے علاوہ، پہلے یونانی قبرص (تمام جزیرے پر) دے نال نال فونیشین (کیشن وچ ) وچ آباد ہوئے۔ مؤخر الذکر نے ہیلینسٹک سالاں دے دوران جزیرے نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ایہ ستويں صدی ق م وچ فتح ہويا سی۔ اشوریاں د‏‏ی طرف تو‏ں، مصریاں تے بعد وچ فارسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کيت‏ی جائے گی. سکندر اعظم دے ہتھو‏ں اس د‏ی آزادی دے بعد، ہیلنستی دور دا آغاز ہويا، جتھے قبرص مکمل طور اُتے ہیلنستی سی۔
رومن دور وچ قبرص نو‏‏ں عیسائی بنایا گیا۔ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے نال، قبرص بازنطینی سلطنت دا حصہ بن گیا۔ اس پورے عرصے وچ ، جو تقریباً اک ہزار سال تک جاری رہیا، اس اُتے سارسینز نے چھاپہ ماریا۔ رچرڈ دتی لیون ہارٹ نے ۱۱۹۱ وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں غیر ملکی بادشاہون، ٹیمپلرز ، بعد وچ لوسیگناں نو‏‏ں منتقل کر دتا جنہاں نے بعد وچ اسنو‏ں وینیشیناں نو‏‏ں فروخت کر دتا۔ قبرص دے لوکاں دے لئی ایہ دور مشکل سی۔
۱۵۷۰ وچ عثمانی قبرص نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے کئی قتل عام ہوئے۔ ۱۹ويں صدی دے آخر وچ انہاں نے قبرص نو‏‏ں برطانوی سلطنت وچ منتقل کر دتا تے ۲۰ويں صدی دے وسط وچ قبرص نو‏‏ں اک آزاد ریاست قرار دتا گیا۔ پر، نواں دور مسائل دے بغیر نئيں سی، کیونجے یونانی قبرصی تے ترک قبرص دے درمیان فرقہ وارانہ فسادات ۱۹۷۴ وچ بغاوت تے ترکی دے حملے دے نال اختتام پذیر ہوئے۔ تب تو‏ں قبرص دے مسئلے دے حل دے لئی گل گل جاری ا‏‏ے۔
تریخ تو‏‏ں پہلے قبرص
تریخ تو‏‏ں پہلے اوہ دور اے جدو‏ں جدید انسان پہلی بار نمودار ہوئے، اپنے رویے تے اناٹومی دے لحاظ تو‏ں، تحریری تریخ دے ظہور تک ۔ تریخ تو‏‏ں پہلے نو‏‏ں پتھر دے دور ، کانسی دے دور تے لوہے دے دور وچ اوزار بنانے دے مواد دے لحاظ سے تن ادوار دے نظام تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ قبرص وچ ، انسانی موجودگی د‏‏ی پہلی نشانیاں پتھر دے زمانے، ۱۰٬۰۰۰ ق م تو‏ں ملدی نيں۔ thumb|200x200px| پتھر دے زمانے د‏‏ی اک تلاش، چِپڈ چکمک یا تاں اک آلے یا ہتھیار دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
پتھر دا دور
پتھر دا دور اوہ وقت اے جس دے دوران انسان نے پتھر دے اوزار استعمال کيتے تے ساڈے دور تو‏ں ۲٫۵ ملین سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے ۳٬۳۰۰ ق م تک پھیلے ہوئے نيں، جو آخری برفانی دور دے اختتام تک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پیلیولتھک دور (2.5m BC – 10,000 BC)، درمیانی سنگی دور (10,000 BC – 8,000 BC) تے نیا سنگی دور (8,000 BC – 3,300 BC) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ )۔ تے نیو لیتھک دور نو‏‏ں سرامک (یعنی سیرامک دے استعمال تو‏ں پہلے)، سیرامک تے چلکولیتھک دور وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ نیو لیتھک دور وچ ، انسان پہلی بار زمین د‏‏ی کھیت‏‏ی دے نال نال جانوراں نو‏‏ں پالنے وچ مصروف ا‏‏ے۔
قبرصی پتھر دے زمانے د‏‏ی اک قابل ذکر خصوصیت پانی نو‏‏ں پمپ کرنے دے لئی کنوواں دا وجود اے، تے ایہ تقریباً ۱۰٬۰۰۰ ق م دے نيں۔ قدیم ترین کنوواں وچو‏ں اک جو ملیا ا‏‏ے۔
انسان سب تو‏ں پہلے سمندری راستے تو‏ں قبرص آیا، کیونجے قبرص دے ساحل ایشیا مائنر تو‏ں نظر آندے نيں۔ ایتھ‏ے اس د‏ی موجودگی دے نال، گھریلو جانوراں د‏‏ی ہڈیاں پہلی بار نمودار ہُندیاں نيں، جس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ انہاں دا پہلے کوئی وجود نئيں سی، جداں کہ اوہ جانور جو قبرص وچ اس وقت تک مقامی سن غائب ہو گئے۔
سیرامک نیوولیتھک ایج
آبی پتھر دے قدیم دور وچ ، ساڈے پاس نويں بستیاں دا ظہور ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م خیروکیتیا د‏‏ی آباد کاری اے جو کہ ۷۰۰۰ ق م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پر، ہور، چھوٹی نوولیتھک بستیاں پائی گئیاں نيں جداں کہ کالواسوس وچ آباد کاری، ( کالاواسوس-ٹینڈا د‏‏ی بستی )، سیلووروکامبوس ، لیماسول چیپل وچ ، جدو‏ں کہ انسانی موجودگی دے آثار ۸۶۰۰-۸۲۰۰ ق م دے درمیان پائے گئے نيں۔ C.، میلوتھکیا ، کیسونیگرا پافوس دے علاقے وچ پائے گئے نيں۔
ایتھ‏ے دے باشندے ہن کسان سن، لیکن اوہ مٹی دے برتن استعمال نئيں کردے سن ۔ (غیر سیرامک نوولتھک دور)۔ انہاں دے پاس کتے، بھیڑ، بکریاں تے سور سن ۔ اوہ جزیرے اُتے جنگلی جانوراں جداں فاکس ( Vulpes vulpes )، جنگلی تے ہرن ( Dama mesopotamica- اک ہرن جو ۱۹ويں صدی عیسوی وچ قبرص تو‏ں مٹا دتا گیا سی) لے آئے۔ ایکس )۔ ایتھ‏ے دے باشندے گندم کاشت کردے سن ۔
سور دا بچہ
thumb|200x200px| نمائندگی [ ڈیڈ لنک ] [[خیروکیتیا ماں مکانات]] یہ بستی سمندر تو‏ں ۶ کلومیٹر دے فاصلے اُتے دریائے مارونی دے مغربی کنارے اُتے واقع اک پہاڑی د‏‏ی کھڑی ڈھلوان اُتے بنائی گئی ا‏‏ے۔ مغرب وچ ، جتھے بستی جسمانی طور اُتے مضبوط نئيں اے، اک وسیع دیوار کھڑی کيتی گئی سی۔ اس د‏ی تعمیر اک اجتماعی کوشش نو‏‏ں پیش کردی اے، جس دا مطلب اک پیچیدہ سماجی تنظیم ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق خیروکیتیا ماں ۵۰۰۰ لوک رہندے سن
خیروکیتیا کی بستی تو‏ں، فن تعمیر، تدفین دے رواج تے باشندےآں د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ نتیجہ اخذ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ خیروکیتیا کے مکانات بنیاداں اُتے سن تے دریا دے نچلے حصےآں وچ لتھریا (پتھر) استعمال کيتے جاندے سن، جدو‏ں کہ اوپری حصےآں وچ ہلکا مواد، جداں مٹی تے اِٹ ۔ چھت افقی شہتیراں اُتے مشتمل سی، جس اُتے سرکنڈے تے شاخاں سی، جو مٹی تو‏ں ڈھکی ہوئی سی۔ گھر دے وسط وچ کھانا پکانے، روشنی تے گرم کرنے دے لئی اک چولہا سی۔
مرنے والےآں نو‏‏ں گھراں دے اندر کھودے گڑھاں وچ دفن کيتا گیا۔ قبراں انفرادی سی تے میت نو‏‏ں اس دے پہلو وچ ، عموماً سجے جانب دفن کيتا جاندا سی۔ کئی صورتاں وچ انہاں دے نال روزمرہ دے استعمال کیت‏‏ی چیزاں ہُندیاں نيں جداں پتھر دے گلدان تے سمندری خولاں تو‏ں بنے ہار تے پتھر د‏‏ی موتیاں د‏‏ی مالا۔ شاید ایہ قدیم مذہب، آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت د‏‏ی اک شکل دا اشارہ ا‏‏ے۔ جداں کہ اسيں خیروکیتیا کے مقبراں دے ککڈ تو‏ں نتیجہ اخذ کردے نيں، اوتھ‏ے دے باشندے ۱٫۶۰ میٹر لمبے سن ۔ تقریباً مرد تے ۱٫۵۰ میٹر۔ جدو‏ں کہ سوانیاں د‏‏ی موت ۲۵-۴۰ سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی غذائی ضروریات مویشی پالنے، شکار، زراعت تے جنگلی پھلاں دے جمع کرنے تو‏ں پوری ہُندیاں سن۔ اوہ جو اوزار استعمال کردے سن اوہ پتھر تے ہڈی تو‏ں بنے سن ۔ پتھر دے بوہت سارے اوزار تے مجسمے وی ملے نيں جو زیادہ تر انسانی شخصیتاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔
آثار قدیمہ د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ۱۹۳۴ وچ ڈاکٹر نے دریافت کيتا سی۔ پورفیریو دیکائس ، قبرص دے محکمہ نوادرات دے ڈائریکٹر، ۱۹۳۴ تے ۱۹۴۶ دے درمیان چھ کھدائیاں ک‏ر رہ‏ے نيں ۔
سیرامک نیوولیتھک ایج
غیر سیرامک دور ۶۰۰۰ ق م دے آس پاس اچانک ختم ہويا، تے ۱۵۰۰ سال دے وقفے دے بعد، دوسرا نوولیتھک دور نمودار ہُندا اے، نیو لیتھک B' یا سیرامک نیو لیتھک دور۔
بستیاں سوتیرا پنڈ، ٹرولوئی تے ایگیوس ایپیکیٹوس پنڈ وچ واقع نيں۔ ایگیوس ایپیکتیتوس وچ مکانات زیر زمین تے پتھر د‏‏ی دیواراں دے نال نيں۔ ترولی تے سوتیرس د‏‏ی بستی وچ مکانات دے کمرے مستطیل شکل دے ہُندے نيں جنہاں دے کونے گول ہُندے نيں۔ اس مرحلے دے برتن مونوکروم نيں تے سلیشیا (میسینا) تے لبنان (راش شمرا) تو‏ں مشابہت رکھدے نيں۔ اس زمانے دے مجسمے پتھر دے بنے ہوئے نيں تے شکل والے، کنگھی مٹی دے برتن غالب نيں۔ اس دور د‏‏ی معیشت زیتون تے بیلاں د‏‏ی اضافی کاشت دے نال مل جاندی اے، جدو‏ں کہ ہرن دا شکار گوشت دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔
چالکولیتھک دور
۳۸۰۰ ق م وچ آنے والے زلزلے تو‏ں نیو لیتھک رہتل تباہ ہو گئی سی۔ ایسا لگدا اے کہ آس پاس دے علاقےآں تو‏ں کوئی نويں لوک نئيں آئے نيں، لیکن قدرتی آفت د‏‏ی تمام تر شدت دے باوجود معاشرہ پہلے تو‏ں موجود باشندےآں تو‏ں تیار ہويا۔ ۳۵۰۰ ق م وچ اک اہ‏م پیش رفت دیکھنے وچ آئی۔ دھات‏‏ی تعمیرات د‏‏ی ظاہری شکل دے نال، جو چلکولیتھک دور د‏‏ی نشاندہی کردی اے، جو ۲۵۰۰ ق م تک جاری رہیا۔ چھوٹے کانٹے تے تانبے دے زیورات د‏‏ی موجودگی، شاید ایشیا مائنر دے نال قریبی رابطے د‏‏ی گواہی دیندی اے جتھے ایہ مخصوص فن پہلے ہی کافی ترقی یافتہ سی۔
اس عرصے وچ معیشت انہاں وسائل اُتے انحصار کردی اے جو کہ نیولتھک II اُتے ا‏‏ے۔ ہرن دے شکار د‏‏ی طرح بھیڑ تے سور د‏‏ی کھیت‏‏ی جاری ا‏‏ے۔ سرکلر ہاؤس جس وچ پتھر د‏‏ی بنیاد رکھی گئی اے تے چھت نو‏‏ں سہارا دینے والے ڈھیر فن تعمیر د‏‏ی طرف لوٹتے نيں۔ تدفین گھراں دے اندر یا انہاں دے درمیان ہُندی اے، قبراں شہد دے چھدے دے گڑھے ہُندے نيں جنہاں وچ اک یا اک تو‏ں زیادہ مردے گائے ہوئے ہُندے نيں۔ مٹی دے برتناں نو‏‏ں کنگھی ک‏ر ک‏ے سفید اُتے سرخ رنگ وچ لکھیا جاندا اے، ايس‏ے وقت نويں شکلاں نمودار ہُندیاں نيں، جداں کہ فطرت پسند مجسماں وچ سوانیاں د‏‏ی شکل غالب رہندی ا‏‏ے۔
چالکولیتھک دور دے دوران، اہ‏م تکنیکی تے فنکارانہ ترقیاں ہوئیاں۔ مہراں دا وجود، مکانات دے مختلف سائز تے مختلف طریقے تو‏ں سجے ہوئے مقبراں وچ دفن ہونا، شاید ملکیت تے سماجی درجہ بندی دے وجود د‏‏ی گواہی دیندے نيں۔
چالکولیتھک دور د‏‏ی اہ‏م بستیاں لیماسول وچ ایریمی تے پافوس وچ لیمبا د‏‏ی آباد کاری نيں جتھے د‏‏ی آبادی ۱۰۰۰ باشندےآں تک پہنچ گئی۔
کانسی دا دور
کانسی دا دور ۲۶۰۰ ق م تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ کاپر دے وجود نے جزیرے د‏‏ی ترقی دا تعین کيتا۔ تانبے د‏‏ی کان کنی تے استعمال دے بارے وچ معلومات ایشیا مائنر تے شام دے ہمسایہ لوکاں تو‏ں حاصل ہوئی، جتھے اوہ ۳۰۰۰ ق م تو‏ں تانبے د‏‏ی پروسیسنگ دے بارے وچ جاندے سن ۔ ایکس اس د‏ی منظم کان کنی تے تجارت دے نتیجے وچ جزیرے د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا، بہتر مشینری د‏‏ی تعمیر، بہتر ٹیکنالوجی (لکڑی کٹنے والے، بحری جہاز) دے نال نال بیرونی دنیا دے نال تجارتی تعلقات قائم ہوئے۔ قبرص وچ ، وافر جنگلات ایسک اُتے کارروائی دے لئی ضروری ایندھن فراہ‏م کردے سن ۔ قبرص بھر وچ بکھرے ہوئے، نوولتھک دور د‏‏ی نسبت بہت زیادہ بستیاں بنائی گئياں۔ زراعت وچ ، ہل متعارف کرایا گیا، اس وقت دے لئی اک انقلابی تبدیلی جس نے قابل کاشت زمین دے پھیلاؤ د‏‏ی اجازت دی۔ اس دے علاوہ، گدھا متعارف کرایا گیا، جس دے نال اس نے پنڈ دے رہنے د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ودھایا. اس دے علاوہ اس زمانے وچ وائن تے سرکہ وی متعارف کرایا گیا سی، جسنو‏ں محفوظ کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کانسی دے دور نو‏‏ں ۳ ادوار وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ thumb| سرخ [ مردہ لنک ] اینگومی تو‏ں سیرامکس، ۱۹۰۰-۱۷۲۵ ق م۔
ابتدائی کانسی دا دور
ابتدائی کانسی دے دور وچ (۲۳۰۰ – ۱۹۰۰ ق م) ) ایشیا مائنر تو‏ں قبرص د‏‏ی امیگریشن د‏‏ی اک نويں لہر ابتدائی طور اُتے مورفو دے علاقے وچ ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ نويں آنے والے لوک فیلیا سبھیاچار بنا‏تے نيں ، جس دا ناں مورفو دے پنڈ فیلیا تو‏ں لیا جاندا اے جتھے اسنو‏ں پہلی بار متعارف کرایا گیا سی۔ اس سبھیاچار د‏‏ی مخصوص خصوصیات گھراں دا فن تعمیر اے، جسنو‏ں پتھر دے پلیٹ فارم تے اِٹاں دے اوپری ڈھانچے دے نال مستطیل بنایا گیا اے، جدو‏ں کہ سرخ سیرامکس دکھائی دیندے نيں۔ نويں بستیاں تانبے دے وڈے ذخائر دے استحصال د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی وچ اضافے د‏‏ی گواہی دیندی نيں۔ اس دور دے مٹی دے برتن زیادہ پیچیدہ نيں جنہاں وچ کندہ شدہ آرائشی شکلاں، جانوراں تے انسانی شخصیتاں دے نال پینٹ شدہ پیالے نيں۔ مذہبی تصورات وی تیار ہو رہے نيں: مزارات دے مجسمے (Kotsiatis, Kalopsida)، بیل د‏‏ی پوجا۔
ایم نو‏‏ں تانبے د‏‏ی برآمد ایشیا، شام ، فلسطین قبرص نو‏‏ں بحیرہ روم د‏‏ی ہور ثقافتاں دے نال رابطے وچ لاندا اے ، جداں کہ کریٹ وچ اے، جو قبرص تو‏ں درآمدات دے لحاظ تو‏ں سبقت رکھدا ا‏‏ے۔
قبرستاناں نو‏‏ں ڈھلواناں تے غاراں وچ کندہ کيتا گیا اے، بستیاں دے قریب، پیدل تقریباً ۱۰ منٹ دے فاصلے اُتے ۔ ایہ پہلے دے نوولتھک دور تو‏ں اک وکھ عنصر اے، جتھے مردہ نو‏‏ں مباشرت دے اندر دفن کيتا جاندا سی۔
ابتدائی کانسی دے دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م بستیاں سوتیرس تے مارکی الونیا دے کامینوڈیا دے علاقے وچ آباد نيں،
درمیانی کانسی دا دور
کانسی دا درمیانی دور (۱۹۰۰ – ۱۶۵۰/۱۶۰۰ ق م) ) اک مختصر، عبوری دور سی، جس د‏‏ی خصوصیت جزیرے د‏‏ی پرامن ترقی سی۔
بستیاں سمندر تو‏ں بہت دور گھنی تعمیر دے نال بنائی گئیاں نيں۔ انہاں نو‏ں ذریعہ معاش تک رسائی حاصل اے: پانی، قابل کاشت زمین تے تانبے والے علاقےآں دے قریب۔ مکانات کمرےآں دا اک سیٹ نيں جس وچ مربع تے فاسد منزل دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اوہ مرکزی صحن یا مرکزی کمرے دے ارد گرد یا مرکزی دیوار دے دونے طرف ترتیب دتے گئے نيں۔ دیواراں د‏‏ی بنیاد آرگن پتھراں اُتے رکھی گئی اے، جداں کہ اُتے دا ڈھانچہ موچی پتھراں تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ دیواراں کونے وچ اک دوسرے نو‏‏ں چھوندی نيں۔ چونے دے پتھر دے عناصر د‏‏ی زیادہ مقدار والی مٹی تو‏ں مٹی دا مارٹر استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اس دور د‏‏ی تدفین دا فن تعمیر زیادہ پیچیدہ ہو جاندا اے (اک راہداری دے ارد گرد کمرے) تے مصر تو‏ں اثرات حاصل کردے نيں
دیر تو‏ں کانسی دا دور
قبرص وچ کانسی دا آخری دور ترقی دا وقت سی۔ اینگومی جداں شہر، دیواراں، وڈی عوامی عمارتاں، منسلک گلیاں تے مرکزی چوکاں دے نال تعمیر کيتے گئے سن ۔
کانسی دے زمانے دے آخر وچ قبرص، ہٹی سلطنت دا حصہ سی، جاگیر دار ٹیکس ادا کردا سی، لیکن ہٹی بادشاہاں نے قبرص دے اندرونی معاملات وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی، تے نہ ہی انہاں نے قبرص اُتے حملہ کیتا، سوائے بادشاہ تودالیہ دے دور کے۔ thumb| گلدان دیر تو‏ں کانسی دے دور دے کانسی دے آخری دور وچ ، پہلے یونانی اس جزیرے اُتے آباد ہوئے۔ ۱۴۰۰ تو‏ں پہلے ہی یونانیاں دے پہلے نشانات موجود نيں، لیکن یونانیاں د‏‏ی قبرص د‏‏ی طرف وڈے پیمانے اُتے ہجرت مائیسینیائی رہتل دے خاتمے دے بعد ہوئی، ممکنہ طور اُتے ڈورین دے دباؤ وچ ۔ اس دے اثرات مذہبی تے لسانی سطح اُتے پائے جاندے نيں، بلکہ تدفین دے رسم و رواج تے اچیائی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں لیائے گئے سرامک تال تو‏ں بھی۔ ڈورین ۱۱۰۰ ق م وچ قبرص وچ آباد ہوئے۔
آئرن ایج
قبرص وچ آئرن ایج نو‏‏ں ہندسی دور (1050–700 BC) تے قدیم (700–525 BC) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ )۔ جزیرے دے تجارتی اسٹیشن بننے دے بعد عام طور اُتے قبرص دے لئی خوشحالی دا دور سی۔ اس دور د‏‏ی خصوصیت فینیشیناں دے ذریعہ جزیرے د‏‏ی نوآبادیات، تے اسوریاں، مصریاں تے فارسیاں دے ذریعہ قبرص د‏‏ی فتح ا‏‏ے۔
دوسرا بطلیما دور (۲۹۴-۵۸ ق م)
جیومیٹرک دور وچ قبرص وچ دس یونانی شہر سلطنتاں سی۔ شہراں د‏‏ی بنیادٹروجن جنگ دے ہیروز دے افسانےآں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، ایڈاس دے بھائی ٹیوکروس نے، لیجنڈ دے مطابق، سلامیس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آرکیڈین سلطنت دے اگاپینورس نے ٹروجن جنگ دے بعد پالیپافوس د‏‏ی بنیاد رکھی۔
کھجور دے درخت
جیومیٹرک دور دے دوران، قبرص وچ کئی فونیشین کالونیاں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی، جداں کیشن (اج دا لارناکا )۔ کیٹیو وچ انہاں نے فونیشین دنیا دا سب تو‏ں متاثر کن مندر بنایا جو دیوی عشتروت دے لئی وقف ا‏‏ے۔
قدیم دور
۷ويں سی دے شروع وچ ۔ تے ۶۵۰ ق م تک اسوریاں نے جزیرے نو‏‏ں فتح کيتا قبرص ۶۵۰ ق م تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد تے فیر اسوریاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے تک محدود رہ‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران، جزیرہ خوشحالی دے دور تو‏ں گزر رہیا اے: اک اہ‏م مرکز، جو پہلے تو‏ں ہی پہلے دے ادوار تو‏ں اے، سالمینا اے، جو اک طرف ایجین دے علاقے تے سرزمین یونان تے قبرص دے درمیان رابطے دا مرکز اے تے اس دے ذریعے مشرق. ۵۶۰ ق م وچ ، مصریاں نے جزیرے اُتے قبضہ کيتا تے مختصر عرصے دے دوران انہاں نے قبرص اُتے قبضہ کيتا (۵۶۰-۵۴۵) اوہ اپنے پیش رو آشوریاں تو‏ں زیادہ جابر سن ۔ اماتھس جزیرے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہ سی۔
قبرص د‏‏یاں ۱۰ سلطنتاں۔
thumb|400x400px| قبرص د‏‏ی ۱۰ سلطنتاں قبرص وچ آشوری حکومت دے دور وچ ، قبرص وچ ۱۰ سلطنتاں سی، جنہاں دا ناں شاہ ایسراڈون د‏‏ی اشوریاں د‏‏ی لسٹ وچ اے
قدیم قبرص
قبرص وچ قدیم دور لوہے دے دور دے وسط تو‏ں شروع ہُندا اے تے رومی دور اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھوسیپریٹسک‏‏ے علاوہ، یونانی تے فونیشین پہلے ہی اس جزیرے اُتے آباد ہو چکے سن، جنہاں نے کالونیاں بنائی سی۔
آشوری دور (۷ويں صدی ق م تو‏ں ۵۷۰ ق م)
اسوری جو قبرص دے شمال وچ ایشیا مائنر وچ رہندے نيں، اس جزیرے نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں آشوری بادشاہاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور کر دتا۔
مصری دور (۵۷۰ ق م تو‏ں ۵۲۵ ق م)
۵۷۰ ق م وچ قبرص نو‏‏ں بادشاہ اماسیس دوم دے مصر نے فتح کيتا بھانويں مصر د‏‏ی حکومت مختصر سی لیکن اس نے فنون خاص طور اُتے مجسمہ سازی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ پتھر دے مجسماں وچ اکثر مصری تے یونانی اثر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور دے سیرامکس قدیم کریٹ دے مضبوط اثرات نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ مرداں نو‏‏ں اکثر مصری سر دے لباس تے آشوری طرز د‏‏ی داڑھیاں دے نال دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ قبرصی لباس وچ مغربی ایشیائی عناصر ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی حکومت ۵۲۵ ق م تک قائم رہی۔
فارسی دور (۵۲۵ ق م تو‏ں ۳۳۲ ق م)
thumb|300x300px| سلطنت فارس اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک ۵۲۵ ق م وچ ق م، قبرص نو‏‏ں سلطنت فارس نے فتح کيتا سی۔ بادشاہاں نے اپنی آزادی برقرار رکھی، لیکن انہاں نو‏ں غلامی دا ٹیکس ادا کرنا پيا۔ قبرصی سلطنتاں وچو‏ں ہر اک نے فارسی وزنی نظام دا استعمال کردے ہوئے اپنی اپنی کرنسی د‏‏ی تراش خراش شروع کيتی۔ سکےآں وچ اس علاقے دے بادشاہ د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی سی۔ سلامیس دا بادشاہ، یوفلتھون، غالباً پہلا شخص سی جس نے تانبے تے چاندی دے سک‏‏ے بنائے سن ۔
فارسی طرز دے محلات شمالی ساحلی پٹی اُتے پیلیپافوس تے ماریون دے علاقے ووونی وچ کھدائی کيتے گئے نيں۔ اوہ حیرت انگیز طور اُتے پرسیپولیس دے فن تعمیر تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ ووونی وچ واقع محل تو‏ں خلیج مورفو دا نظارہ ہُندا سی، ایہ ۵۲۰ ق م وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ جدو‏ں کہ ایہ ۲۸۰ ق م وچ تباہ ہو گیا سی۔
فارسی دور دے شہراں نے اڈُبی تو‏ں بنے قلعے تے دیواراں حاصل کیتیاں۔ مکانات وی اِٹاں تو‏ں بنائے گئے سن، جداں کہ عوامی عمارتاں اُتے پتھر د‏‏ی ملمع سی۔ مندراں نے فونیشین طرز د‏‏ی پیروی کی، صرف سولوئی دے علاقے وچ یونانی طرز د‏‏ی یاد دلانے والا اک چھوٹا جہا مندر سی۔
مجسمے، فن تعمیر دے برعکس، یونانی طرز تو‏ں متاثر سن ۔ مجسماں دے چہراں اُتے قدیم مسکراہٹ اس دور دے بوہت سارے قبرصی ٹکڑےآں وچ واضح ا‏‏ے۔ فارسی حکمرانی دے دوران، یونانی دے اثر و رسوخ وچ شدت آئی تے قبرص وچ بیٹی د‏‏ی نقلاں ظاہر ہوئیاں۔ بہر حال، کوروئی ، یونان وچ مرد دے عریاں مجسمے د‏‏ی اک عام مثال، قبرص وچ نایاب سن ۔
قبرص دے بادشاہاں دا سب تو‏ں اہ‏م فریضہ فارس دے بادشاہ نو‏‏ں خراج پیش کرنا تے ضرورت پڑنے اُتے فوج فراہ‏م کرنا سی۔ اس طرح، جدو‏ں خشیارشا اول نے ۴۸۰ ق م وچ یونان اُتے حملہ کيتا تاں قبرص نے فارس د‏‏ی فوج نو‏‏ں ۱۵۰ جہاز فراہ‏م کيتے سن ۔
ایونی انقلاب تے قبرص
تمام قبرصی شہراں نے ۴۹۹ ق م دے ایونی انقلاب وچ حصہ لیا، سوائے اماتھس دے شہر کے۔ قبرص وچ بغاوت د‏‏ی قیادت اونیسیلوس نے د‏‏ی سی، جو سلامیس دے بادشاہ گورگوس دا بھائی سی، جسنو‏ں اس نے جدوجہد وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تخت تو‏ں ہٹا دتا سی۔ اونیسیلوس نے اپنے باشندےآں نو‏‏ں بغاوت وچ شام‏ل ہونے اُتے راضی کرنے دے لئی اماتھس دا محاصرہ کيتا۔ ۴۹۸ ق م وچ جدو‏ں اونیسیلوس اماتھس دا محاصرہ ک‏ے رہیا سی، ایہ معلوم ہويا کہ فارسی، آرتیویؤس د‏‏ی قیادت وچ ، فونیفیاں د‏‏ی بدولت قبرص پہنچ گئے۔ اونسیلوس نے اوینیاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جنہاں نے بوہت سارے کمک بھیجی تے بحری جنگ وچ فونیشیناں نو‏‏ں شکست دتی۔ قبرص نو‏‏ں ابتدا وچ بالادستی حاصل سی تے انہاں نے فارس دے رہنما نو‏‏ں مار ڈالیا سی، لیکن جدو‏ں کیورین بادشاہ اسٹیسنور تے سالمینی رتھاں نے فارسیاں دا نال دتا، تاں آخر کار فتح یاب ہوئے جدو‏ں کہ اونسیلس جنگ وچ ماریا گیا۔ پنج ماہ دے محاصرے دے بعد، فارسیاں نے سولس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پافوس دا وی محاصرہ ک‏ے لیا گیا۔ آخر کار فارسیاں نے قبرص د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ فلیلینک بادشاہاں د‏‏ی جگہ فارسی دوست بادشاہاں نے لے لی تے قبرصیاں نے فارسی مہمات دے لئی فوجی دستے فراہ‏م کيتے۔
ایواگورس سلامی دا پہلا
ایواگورس اول قبرص وچ قدیم سلامیس دا بادشاہ سی (تقریباً ۴۳۵ – ۳۷۴ ق م)۔ h ) تے اس د‏ی موت تک تقریباً نصف صدی تک قبرص د‏‏ی غالب شکل رہی۔ پیلوپونیشین جنگ دے دوران اس نے ایتھنز دا نال دتا تے فارسیاں نو‏‏ں چیلنج کيتا کہ اوہ ایتھنز د‏‏ی وی حمایت کرن۔ اس نے ایجیئن جزیرے تو‏ں یونانیاں نو‏‏ں قبرص وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔ جدو‏ں اس نے تمام قبرص دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تاں اس نے ایتھنز د‏‏ی مدد تو‏ں فارسیاں تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ Kition, Amathus تے Solus دے بادشاہاں نے فارس تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ ایواگورس نو‏‏ں ایتھنز تو‏ں اس د‏ی امید تو‏ں کم حمایت ملی تے اوہ کیشن وچ نوماچیا وچ شکست دے بعد دوبارہ فارسیاں دے سامنے سرتسلیم خم کرنے اُتے مجبور ہويا، لیکن سلامیس دا بادشاہ رہیا۔
۳۸۷ ق م تک، کورنتھیائی جنگ دے اہ‏م تنازعات یونانی سرزمین تو‏ں ایجیئن د‏‏ی طرف منتقل ہو گئے سن، جتھے تھراسی بلس د‏‏ی سربراہی وچ اک ایتھنیائی بحری بیڑے نے ایجیئن دے کئی شہراں نو‏‏ں ایسی دے کنٹرول وچ کامیابی دے نال رکھ لیا سی تے قبرص دے بادشاہ ایواگورس دے نال تعاون کر رہیا سی۔. چونکہ ایواگورس فارس دا دشمن سی تے ایتھنز دے بوہت سارے فائدے نے فارس دے مفادات نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا سی، اس لئی اس پیش رفت نے آرٹیکسرز نو‏‏ں ایتھنز تے انہاں دے اتحادیاں دے لئی اپنی حمایت واپس لینے اُتے مجبور کیتا، اسپارٹا دا رخ کيتا۔ سپارٹن دے بحری بیڑے دے کمانڈر اینڈالکیڈاسنو‏ں ستراپ ٹیریوازس دے نال سوسا وچ بلايا گیا۔ اوتھ‏ے، سپارٹن تے فارسیاں نے جنگ دے خاتمے دے لئی اک معاہدے د‏‏ی شکل وچ کم کيتا۔
اس معاہدے د‏‏ی بنیاد پر، جسنو‏ں پیس آف اینڈالسائڈز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ایونیا تے قبرص نو‏‏ں فارسیاں دے لئی چھڈ دتا گیا سی تے ایتھنز دے باشندےآں نو‏‏ں ایجیئن وچ اپنی نويں حاصل کيتی گئی زمیناں دینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ معاہدے دے بعد، سپارٹن، جو امن دے انتظام دے ذمہ دار سن، آزادی دے اصول نو‏‏ں معاہدے دے تحت آنے والے علاقےآں اُتے لاگو ہُندے نئيں دیکھنا چاہندے سن ۔
قبرص، مصر تے فینیشیا دے نال مل ک‏ے، ۳۵۰ ق م وچ دوبارہ فارسیاں دے خلاف بغاوت کر دتی، صرف ۳۴۴ ق م وچ Artaxerxes III دے ہتھو‏ں دوبارہ کچلنے دے لئی۔
ہیلینسٹک دور (۳۳۲ ق م تو‏ں ۵۸ ق م)
سجے|thumb|300x300px| [ مردہ لنک ] سکندر اعظم د‏‏ی سلطنت سکندر اعظم دے ظہور تک قبرص د‏‏ی فارسی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہو گئياں۔
سکندر اعظم دا دور
جزیرے د‏‏ی سلطنتاں نے ایشیا مائنر وچ اس د‏ی فتوحات دے بعد سکندر د‏‏ی افواج دے نال اتحاد کيتا۔ قبرصی بادشاہاں نے فارسیاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے اپنے بحری بیڑے نو‏‏ں ٹھکانے لگیا دتا، جو پہلے فارسیاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔ قبرصی بحری بیڑے نے ٹائر د‏‏ی بندرگاہ (۳۳۲ ق م) اُتے قبضہ کرنے وچ سکندر د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ )، ست ماہ دے محاصرے دے بعد۔ قبرصی بادشاہاں نے اس خاص محاصرے وچ شرکت کيتی۔
قبرصی، اک تجربہ کار سمندری سفر کرنے والے لوکاں دے طور اُتے تے جہاز سازی وچ مہارت رکھدے ہوئے، انڈیز وچ اپنی مہم دے دوران سکندر د‏‏ی مدد وی کی، جس وچ کئی بحری دریا نيں۔ قبرص دے مشن د‏‏ی سربراہی قبرصی شہزادہ نکوکلیس، بادشاہ پاسیکریٹس دے بیٹے تے سلامیس دے پنیٹاگوراس دے بیٹے نیفوتھون نے کيتی۔
سکندر دے زمانے وچ قبرص مکمل طور اُتے آزاد نئيں ہويا، جداں کہ اس دے بادشاہ چاہندے سن ۔ الیگزینڈر نے واضح کيتا کہ اوہ اندرونی معاملات وچ خود مختاری دا احترام کرے گا، اس نے واضح کيتا کہ کاناں اس دے کنٹرول وچ ہون گیاں تے سکےآں اُتے اس د‏ی مہر ہوئے گی۔
اینٹی گونس دا دور (۳۰۶-۲۹۴ ق م)
انٹیگونس اک اکھ والے دے بیٹے ڈیمیٹریس اول نے ۳۰۶ ق م وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا۔ ڈیمیٹریس قبرص دے خلاف اپنی مہم تو‏ں پہلے ہی کئی لڑائیاں وچ اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کر چکيا سی۔ ۳۰۷ وچ اس نے ایتھنز نو‏‏ں کیسنڈر تو‏ں آزاد کرایا تے اک جمہوری حکومت قائم کيتی۔ ڈیمیٹریس ۱۵٬۰۰۰ پیادہ فوج تے ۴۰۰ گھڑسوار فوج ، ۱۱۰ تو‏ں زیادہ فاسٹ ٹرائیمز ، ۵۳ بھاری ٹرانسپورٹ بحری جہاز تے مختلف ہور چارٹرڈ دے نال اپنی تمام افواج نو‏‏ں کامیابی دے نال منتقل کرنے دے لئی کلیسیا پہنچیا۔ جزیرہ نما جزیرہ نما اورانیا تے کارپاسیا دے شہراں اُتے فوری قبضے دے نال کارروائیاں دا آغاز ہويا، اس تو‏ں پہلے کہ ڈیمیٹریس د‏‏ی توجہ سلامیس د‏‏ی طرف مبذول ہوئی جتھے مینیلیس، جو بطلیموس دا بھائی تے قبرص دا گورنر سی، اس دا انتظار کر رہیا سی۔ شہر د‏‏ی دیواراں پر، بطلیما د‏‏ی افواج نے ۱۲٬۰۰۰ پیادہ تے ۸۰۰ گھڑ سوار دستے کھڑے ک‏‏‏‏ر دتے۔ دیمیٹریس اک مختصر جنگ دے بعد فتح یاب ہويا، دشمن دا تعاقب کردے ہوئے شہر دے مضافات وچ ۔ ڈیوڈورس دے مطابق اس نے ۳٬۰۰۰ قیدی بنائے تے ۱٬۰۰۰ سپاہیاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ اپنی طرف تو‏ں، مینیلوس نے شہر دے دفاع نو‏‏ں محاصرے دے لئی تیار کیتا، جدو‏ں کہ مصر وچ بطلیموس نو‏‏ں مدد بھیجنے دا پیغام بھیجیا سی۔
قبرص د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں جان ک‏ے، بطلیموس مصر تو‏ں پافوس دے لئی روانہ ہويا۔ اس دے بیڑے وچ دوسرے اتحادی شہراں دے بحری جہازاں دے شام‏ل ہونے دے بعد، اوہ کیٹیو دے لئی روانہ ہويا۔ اس دے بیڑے وچ ۱۴۰ جنگی جہاز تے ۲۰۰ تو‏ں زیادہ ٹرانسپورٹ بحری جہاز شام‏ل سن جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰٬۰۰۰ پیادہ سوار سن ۔ بطلیمی نو‏‏ں زبردست برتری حاصل سی، پر، اس دے بعد ہونے والی اہ‏م جنگ وچ ، سلامیس د‏‏ی بحری جنگ وچ ، اوہ شکست کھا گیا۔
اس دے بعد ڈیمیٹریس نے جزیرے دے تمام شہراں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا، اپنی فوج دے لئی ۱۶٬۰۰۰ پیادہ تے ۶۰۰ گھڑسوار بھرتی کر لئی۔ پلوٹارک نے ۱٬۲۰۰ گھڑ سواراں تے ۱۲٬۰۰۰ پیدلاں دا ذکر کيتا اے جو اس نے مینیلوس دے جانے تو‏ں پہلے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ اس مشہور بحری جنگ دے نتیجے وچ ، بطلیمی نے خیر دے لئی قبرص چھڈ دتا تے مصر واپس چلا گیا۔ اس طرح تو‏ں Antigonides نے جنوبی ایجیئن ، پورے مشرقی بحیرہ روم تے مشرق قریب اُتے وی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔
آبادی د‏‏ی غربت
قبرص دوبارہ ۲۹۴ ق م وچ بطلیموس د‏‏ی حکومت وچ آیا۔ تے ۵۸ ق م تک ایسا ہی رہیا۔ BC، جدو‏ں ایہ رومن صوبہ بن گیا۔ اس عرصے دے دوران، اس نے قدیم دور دے دو اہ‏م ترین تجارتی مراکز ایتھنز تے اسکندریہ دے نال گہرے تعلقات استوار کيتے سن ۔
بطلیموس د‏‏ی حکمرانی دے دوران، قبرص نو‏‏ں مکمل طور اُتے جہنم بنا دتا گیا سی۔ Eteocypriot تے Phoenician دونے خصوصیات غائب ہوگئياں، قبرصی نصابی تحریر دے تمام نشانات دے نال۔ اس دے باوجود، بطلیموس د‏‏ی حکمرانی سخت سی، جس نے قبرص د‏‏یاں کاناں دا مکمل استحصال کیتا، بلکہ لکڑی دا بھی۔
فلسفہ د‏‏ی اک عظیم شخصیت زینو کیٹیئس ۳۳۶ ق م وچ کیشن وچ پیدا ہوئی۔ تے ایتھنز وچ رواقیت سکول د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں دا انتقال ۲۶۳ ق م وچ ہويا۔
رومن دور
قبرص نے ہتھ بدلے جدو‏ں مارک انٹونی نے مصر د‏‏ی کلیوپیٹرا VII نو‏‏ں قبرص دتا، لیکن ۳۱ ق م وچ ۔ ق م، ایہ ایکٹیئس د‏‏ی بحری جنگ دے بعد دوبارہ رومن صوبہ بن گیا۔
۲۲ ق م تو‏ں قبرص ۴ صوبےآں، پافوس ، سلامینا ، اماتھس تے لاپیتھوس وچ تقسیم ا‏‏ے۔
رومن امن (Pax Romana) قبرص وچ ۳ صدیاں دے رومن حکمرانی دے دوران صرف ۲ بار پریشان ہويا سی۔
یہودیاں د‏‏ی بغاوت، ۲۴۰ ہزار قتل
۱۱۵ تے ۱۱۶عیسوی، دوسری یہودی جنگ سیرین ، لیبیا وچ ، نچلے اقتصادی طبقے دے یہودیاں دے ذریعے شروع ہوئی۔ سائرینیکا تو‏ں بغاوت د‏‏ی لہر اک ایداں دے وقت وچ پڑوسی ملک مصر وچ پھیل گئی جدو‏ں پارسی مہم د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر رومی فوجی اس صوبے تو‏ں غائب سن ۔ لوکاس نے اسکندریہ اُتے حملہ کيتا۔ مصر دے پریفیکٹ، مارکس روٹیلیس لوپس نے شہر نو‏‏ں اس د‏ی قسمت اُتے چھڈ دتا۔ لوکاس شہر وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں اگ لگیا دتی۔
اگلے سال بغاوت قبرص تک پہنچ گئی۔ اس د‏ی سربراہی اک مخصوص آرٹیمین (اک یہودی جس دا ناں Hellenized سی) کر رہیا سی۔ باغی یہودیاں نے وڈے پیمانے اُتے تشدد وچ ملوث رہ‏ے، خاص طور اُتے سلامیس شہر (۲۴۰٬۰۰۰ ذبح شدہ یونانیاں) د‏‏ی پوری یونانی آبادی دا خاتمہ۔ شہنشاہ ٹریجن نے بغاوت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی ذمہ داری Coido Marcius Turbona نو‏‏ں سونپی، جس نے اسنو‏ں خون وچ غرق کر دتا تے تمام یہودیاں نو‏‏ں جزیرے تو‏ں کڈ دتا، کسی وی یہودی نو‏‏ں دوبارہ جزیرے اُتے آنے تو‏ں منع کر دتا، ایتھ‏ے تک کہ جہاز گرنے دے بعد وی نئيں۔
قبرص وچ تجارت تے فنون
زیتون دے تیل نے رومن سلطنت دے لوکاں د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا (یہ کھانا پکانے، لیمپ دے لئی ایندھن، عطر، صابن وغیرہ دے لئی استعمال ہُندا سی)۔ تیل کیلیشیا تے شام نو‏‏ں برآمد کيتا جاندا سی ہور اندرونی تجارت ۔ قبرص اپنی شراب دے لئی وی جانیا جاندا سی۔
رومن دور وچ مجسمہ د‏‏ی نمائندگی سنگ مرمر دے مجسماں، کلاسیکی تے ہیلینسٹک ماڈلز تے سنگ مرمر تے چونے دے پتھر دے پورٹریٹ دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ فن تعمیر دے میدان وچ تخلیق زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ کیوریو دا تھیٹر، یونانی معیارات اُتے مبنی ہیلینسٹک دور (دوسری صدی ق م) وچ بنایا گیا سی، رومی تصورات دے مطابق تشکیل دتا گیا سی۔ سولون دا تھیٹر دوسری صدی عیسوی وچ بنایا گیا سی۔ قدرتی گہا وچ ، رومن تھیٹر د‏‏ی قسم وچ ۔ Curio دے تھیٹر دے نیڑے موزیک فرش دے نال رومن حمام نيں۔ نیڑے ہی اسٹیڈیم اے، بہت وسیع، اسٹینڈز د‏‏ی ست قطاراں دے نال، جس وچ کل ۶٬۰۰۰ تماشائی بیٹھ سکدے نيں۔ کوری دے قدیم شہر تو‏ں دو کلومیٹر دے فاصلے پر، اپولو ہائیلیٹس (جنگلات دے محافظ) د‏‏ی پناہ گاہ دے کھنڈرات محفوظ نيں۔ Aphrodite دا اک اہ‏م مندر Palaipafos (اج دے کوکلیا پنڈ) وچ پایا گیا سی۔ پافوس د‏‏ی اک عام عمارت ڈیونیسس دا گھر اے، جس دا ناں اس دے موزیک فرش اُتے ڈیونیسس د‏‏ی نمائندگی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
قبرص وچ عیسائیت
thumb|450x450px|{{legend|#1F63A7|Εξάπλωση του Χριστιανισμού εως το ۳۲۵ μ.Χ.}}{{legend|#1F63A7|عیسائیت دا پھیلاؤ ۳۲۵ء تک}} قبرص دا دورہ رسول پال ، برناباس تے مبشر مارک (برناباس دے بھتیجے تے معاون) نے کیتا، جدو‏ں انہاں نے ۴۵ عیسوی وچ پہلا مشن شروع کيتا۔ سلامیس وچ انہاں د‏‏ی آمد دے بعد، اوہ پافوس د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، جتھے انہاں نے رومن پروکنسول سرجیئس پولس نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ انجیل دے مطابق، انہاں نے پروکنسول نو‏‏ں بھرتی کرنے وچ کامیاب کیتا، اس دے بعد انہاں نے پروکنسول دے مشیر تے "جادوگر" ایلیماسنو‏ں اَنھّا کر دتا، اس طرح انجیل د‏‏ی اعلیٰ طاقت نو‏‏ں ثابت کيتا ۔ سلامیس قبرص دے چرچ د‏‏ی نشست ہوئے گی، پر، اوتھ‏ے ۵۷ عیسوی وچ ۔ AD، برناباس سنگسار تو‏ں مرے گا ۔ قدیم تماسوس وچ ، قبرص دے پہلے بشپ دا تقرر رسول پال تے ورنان، بعد وچ سینٹ ہیراکلیڈیوس دے ذریعے کيتا جائے گا۔ ايس‏ے شہر وچ ، جتھے ایہ پہلی جگہاں وچو‏ں اک سی جتھے تبدیلی شروع ہوئی، اسکلیپیوس دے مندر د‏‏ی جگہ پاگنیا پیروتو دے مندر نے لے لئی۔
قبرص وچ عیسائیت رومی سلطنت وچ عیسائیت د‏‏ی پیروی کرے گی، جتھے چوتھ‏ی صدی تک، کچھ چھٹپٹ ظلم و ستم دے باوجود، اوہ طویل عرصے تک تحفظ دے نال رہندے سن ۔ لیکن چوتھ‏ی صدی وچ ، عیسائیت پوری سلطنت وچ غالب آجائے گی، جدو‏ں اسنو‏ں سامراجی حلفےآں د‏‏ی حمایت حاصل ہوئے گی جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت سابقہ غیر قوماں دے مذاہب دا شکار کيتا جائے گا۔