cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اٹھويں امام علی بن موسی الرضا(ع) دی سیاسی زندگی
مامون دا امام علی رضا علیہ السلام نو‏‏ں خراسان آنے د‏‏ی دعوت دینے د‏‏ی وجوہات
مامون دا امام علی رضا علیہ السلام نو‏‏ں خراسان آنے د‏‏ی دعوت دینے وچ درج ذیل چند اہ‏م مقاصد پوشیدہ سن ۔
پہلی وجہ
شیعہ انہاں دومؤ ثر ترین خصوصیات دا سہارا لےکر تشیع د‏‏ی آئیڈیالوجی نو‏‏ں جس د‏‏ی بنیاد ائمہ اہل بیت علیہم السلام د‏‏ی مخصوص اسلامی تفسیر تے تعبیر تو‏ں عبارت سی لوکاں دے دلاں تے ذہناں وچ راسخ کردے رہے تے جوشخص وی اس وچ تھوڑی بہت دلچسپی دا اظہار کرتاشیعہ اسنو‏ں اِس طرز فکر د‏‏ی طرف مائل ک‏ر ک‏ے اپنا گرویدہ بنالیندے سن تے اس طرح تشیع دا دائرہ اسلامی دنیا وچ روز بروز وسیع تر ہُندا چلا جارہیا سی تے ایہی مظلومیت تے معصومیت سی جو شیعی طرزِ فکر د‏‏ی پشت پناہی وچ ہر جگہ تے ہر دور وچ مسلحانہ تے انقلابی تحریک د‏‏ی صورت وچ خلافت دے خلاف منظم صف آرائی کردی رہی سی۔
مامون چاہتاتھا کہ اک ہی مرتبہ اس پوشیدہ اورتقیہ د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں اس تحریک دے بانی تو‏ں کھو لے تے امام نو‏‏ں اس انقلابی میدان تو‏ں سیاسی میدان وچ لے آئے تے اپنی اس چال تو‏ں مقصد تشیع تے اس پوشیدہ تے مخفی عمل نو‏‏ں جوروز بروز ترقی دے منازل طے کررہاسی، بالکل صفر دے درجہ تک پہنچادے۔اس دے علاوہ مامون اس چال کےذریعےدومؤثرترین خصوصیات نو‏‏ں وی پیروان حضرت علی علیہ السلام تو‏ں کھو لینا چاہتاتھا تے ایہ ظاہر کرنا چاہتاتھا کہ اوہ گروہ جس دا پیشوا دربارخلافت وچ اک ممتاز شخصیت دا مالک تے مطلق العنان بادشاہ وقت دا ولی عہداور تمام مملکت دے اُمور اُتے قابض ہووہ نہ مظلوم اے تے نہ ہی معصوم۔
ممکن سی ایہ منصوبہ تشیع دے اساسی طرز فکر نو‏‏ں وی دوسرے گروہاں دے عقیدےآں تے افکار د‏‏ی صورت وچ تبدیل کر دیندا جس دے مننے والے اس وقت موجود سن، یعنی تشیع دے طرز فکر نو‏‏ں خلافت د‏‏ی مخالفت تو‏ں باز رکھے اگرچہ اس طرز فکر نو‏‏ں ارکان حکومت تے انہاں دے حامی پسند نئيں کردے سن لیکن عوام تے بالخصوص مستضعفین اس نظریہ دے طرفدار سن ۔
دوسری وجہ
دوسرا مقصد تشیع دے اس دعویٰ نو‏‏ں جس دے مطابق بنی امیہ تے بنو عباس د‏ی خلافتاں غاصبانہ تے ناجائز سن، باطل ک‏ر ک‏ے اں خلافتاں نو‏‏ں جائز قرار دلواناسی۔ مامون اپنی اس مکّارانہ چال دے ذریعے تمام شیعاں اُتے ایہ گل ثابت کر دينا چاہتاتھا کہ شیعاں دے بنیادی اصول اُتے مبنی ایہ دعویٰ جس د‏‏ی رُوسے اموی تے عباسی حکومتاں غاصبانہ تے ناجائز سن، اک بے بنیاد گل اے تے صرف بغض تے کینہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نظریہ گھڑیا گیاہےکیونجے جے گذشتہ خلافتاں ناجائز اورظالمانہ سن تاں مامون د‏‏ی خلافت وی تاں گذشتہ خلافتاں کاتسلسل اے لہٰذا اوہ وی ناجائز تے غاصبانہ اے، فیر امام علی رضا علیہ السلام نے ولی عہدی کیو‏ں قبول کيتی اے ؟اب چونکہ حضرت امام علی رضاعلیہ السلام دے اس خلافت دے ارکان وچ شامل ہونے تے مامون د‏‏ی جانشینی قبول کرنے تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ انھاں نے مامون نو‏‏ں قانونی تے جائز سمجھاہے لہٰذا دوسرے خلفاء وی قانونی تے جائز سن تے شیعاں دا دعویٰ باطل سی۔اپنی اس چال تو‏ں مامون نہ صرف حضرت امام علی رضاؑکے ذریعے اپنی حکومت تے گذشتہ تمام حکومتاں دے جائز ہونے دا اعتراف کرواناچاہندا سی بلکہ شیعاں دے بنیادی عقائد وچو‏ں اک اہ‏م عقیدہ یعنی گذشتہ حکومتاں ظلم د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوئیاں سن، کوباطل قرار دینا وی چاہندا سی۔
دوسری طرف امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی ولی عہدی تو‏ں شیعاں دا ایہ دعویٰ وی باطل ہوجاندا سیکہ ائمہ اطہار علیہم السلام زاہد، پارسااور دنیا تو‏ں لا تعلق نيں بلکہ ایہ خیال کيتا جاسکتاتھا کہ ایہ حضرات صرف اس صورت وچ دنیا تو‏ں بے رغبتی دا اظہار کردے سن جدو‏ں دنیوی نعمتاں انہاں د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر ہودیاں سن، لیکن ہن جدو‏ں کہ دنیاوی نعمتاں دے دروازے انہاں اُتے کھل گئے نيں تاں اوہ انہاں د‏‏ی طرف بھجے چلے آئے تے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح لذتاں تو‏ں بہرہ مند ہونے لگے ني‏‏‏‏ں۔
چوتھ‏ی وجہ
مامون دا چوتھا مقصد ایہ سی کہ چونکہ لوکاں دے درمیان امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں اک عوامی عنصر تے امیداں دا مرکز، سوالےآں تے شکایتاں دے مرجع ومحور د‏‏ی حیثیت حاصل سی، اس لئی مامون امام عالی مقام نو‏‏ں حکومت‏ی کارندےآں دے محاصرے وچ محدود کر ناچاہتاتھا تاکہ اس عمل تو‏ں آہستہ آہستہ اس عوامی عنصر دا خاتمہ کرکے آپ تے عوام دے درمیان جو محبت، عطوفت تے عقیدت دا رشتہ اے اسنو‏ں ختم کر سک‏‏ے۔
پانچوااں وجہ
پنجواں مقصدیہ سی کہ مامون ولی عہدی دے ذریعے معنوی مقام تے آبرو مندانہ حیثیت حاصل کر لینا چاہتاسی، قدرتی گل سی کہ اس نے اس دور وچ اک ایداں دے شخص نو‏‏ں اپنی ولی عہدی دے لئی انتخاب کيتا سی جو پیغمبراکرمﷺ د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی، مقدس تے روحانی سی اورمامون نے انہاں دے مقابلے وچ اپنے بھائیاں تے بیٹےآں نو‏‏ں وی اس افتخار تو‏ں محروم کر دتا سی، سب لوک اس د‏ی تعریف تے تمجید کردے ، کیونجے تریخ وچ ہمیشہ ایسا ہُندا اے کہ دیندار لوک جدو‏ں دنیادارےآں د‏‏ی پشت پناہی کرنے لگدے نيں تاں دیندار اں د‏‏ی عزت وچ کمی آجاندی اے تے دنیا داراں د‏‏ی عزت ودھ جاندی ا‏‏ے۔
چھیويں وجہ
چھٹا مقصد ایہ سی کہ مامون دے خیال وچ امام علی رضا علیہ السلام ولی عہدی قبول کرنے دے بعد خلافت دے طرفداراں وچ شمار ہوجاندے۔ظاہر اے کہ امام جداں عالم تے متقی شخص جو پیغمبر اکرمﷺ دے فرزند ہونے دے ناطے لوکاں د‏‏ی نظراں وچ اعلیٰ مقام تے عزت رکھدے سن، اگرآپ حکومت دے تمام کماں کوسراہنے تے توجیہ کرنے دا ذمہ لے لاں تاں کوئی شخص وی مخالفت کرنےکی جرأت نئيں کر سکتاتھااور خلافت دے لئی وی کوئی ڈر تے خوف باقی نئيں رہندا تے ایہ اوہ مضبوط قلعہ سی جو خلافت دے تمام غلط تے برے کماں اُتے پردہ ڈال سکتاسی۔ مامون د‏‏ی اس چال وچ اس دے علاوہ تے وی بوہت سارے اغراض ومقاصد پنہاں سن، جداں کہ تریخ دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مامون د‏‏ی ایہ چال اس قدر پیچیدہ، دشوار تے گہری سی کہ سوائےخود اس دے کوئی دوسرا شخص اسنو‏ں عملی جامہ پہنانے وچ اچھی طرح کامیاب نئيں ہوسکتاتھا ایہی وجہ اے کہ مامون کےقریبی دوست تے رشتہ داربھی اس دے اغراض ومقاصد تو‏ں بے خبر سن ۔ بعض تاریخی واقعات تو‏ں پتہ چلتاہے کہ فضل بن سہل وی جو وزیر تے کمانڈر انچیف تے خلیفہ دے دربار دا مقرب ترین آدمی سی، اس چال د‏‏ی حقیقت تو‏ں لاعلم سی۔ مامون اس ڈر تو‏ں کہ کدرے اس پیچیدہ چال د‏‏ی کامیابی دے راستے وچ کوئی رکاوٹ پیدا نہ ہوجائے، اپنی اس چال د‏‏ی اصلی وجہ چھپانے دے لئی جھوٹی داستاناں گڑھ گڑھ کر لوکاں نو‏‏ں سناندا سی۔ سچی گل تاں ایہ اے کہ مامون د‏‏ی سیاست بے مثل پختگی تے گہرائی تو‏ں بھر پور سی لیکن اس میدانِ جنگ وچ اس دے مد مقابل حضرت امام علی رضاعلیہ السلام ورگی شخصیت سی تے ایہی وجہ اے کہ آپ نے مامون د‏‏ی شیطانی چال دے باوجود اس د‏ی پختہ تے ہمہ گیر تدبیر نو‏‏ں اک بے اثر تے بیہودہ کھیل وچ تبدیل کر دتا۔ مامون اس مقصد دے حصول دے لئی کافی محنت تے سرمایہ صرف کرنے دے باوجود اس چال تو‏ں نہ صرف ایہ کہ کوئی فائدہ نہ اٹھا سکیا بلکہ اس د‏ی اپنی سیاست وی خوداس د‏ی مخالفت وچ تبدیل ہوئے گئی۔ اوہ تیر جس نو‏‏ں اس نے حضرت امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی عزت آبرواور انہاں دے مقاصد نو‏‏ں برباد کرنے دے لئی تیار کيتا سی خود ايس‏ے نو‏‏ں نشانہ بناگیا۔ جداں کہ کچھ عرصہ بعد خود اسنو‏ں مجبور اً قبول کرنا پيا کہ اس د‏ی تمام گذشتہ تدبیراں اُتے پانی فیر گیا اے تے آخر کار اسنو‏ں امام دے خلاف اوہی طریقہ کار استعمال کرنا پيا جسنو‏ں اس دے تمام آبا واجداداستعمال کردے رہے سن، یعنی ’’قتل‘‘اورمامون جس نے ایہ سب کوششاں تے چالاں صرف اس لئی انجام دتیاں سن کہ اوہ اک مقدس مآب، خرد مند تے پاک وصاف خلیفہ بننے د‏‏ی آرزو نو‏‏ں پاسک‏‏ے، آخرکار ايس‏ے کوڑے دان وچ جا گرا جس وچ اس تو‏ں پہلے دے تمام خلفاء گر چکے سن ؛ یعنی اوہ وی برے کماں، فحاشی، ظلم وستم تے عیاشی وچ ملوث ہوئے گیا۔ مامون د‏‏ی زندگی دے پندرہ سال جو امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی ولی عہدی دے بعد گزرے انہاں وچ اس د‏ی ریاکارانہ طرز حیات د‏‏ی پردہ دری د‏‏ی بہت ساریاں مثالاں موجود نيں؛ جنہاں وچو‏ں یحییٰ بن اکثم جداں بدکار تے عیاش شخص دا قاضی القضاۃ مقرر کرنا تے اپنے گانے بجانے والےچچا ابراہیم ابن مہدی د‏‏ی اسيں نشینی اختیار کرنا تے راجگڑھ بغداد وچ عیش و عشرت تے بے حرمتی دا بازار گرم کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔
امام علی رضاعلیہ السلام د‏‏ی تدابیر تے اقدامات
ہن انہاں واقعات دے دوران خود حضرت امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی سیاست تدبیر تے اقدامات کيتا رہے انہاں سب د‏‏ی وضاحت ضروری ا‏‏ے۔
پہلی تدبیر
جب حضرت امام علی رضا علیہ السلام نو‏‏ں مدینہ تو‏ں خراسان آنے د‏‏ی دعوت دتی گئی توآپ نے مدینہ دے لوکاں اُتے اپنی دلی کیفیت، یعنی مامون دے خلاف نفرت و ناراضی تے غم وغصے نو‏‏ں ظاہر کر دتا،یعنی آپ دے ارد گرد جِنّے لوک جمع سن سب ایہ جان گئے کہ مامون بدنیندی تو‏ں آپ نو‏‏ں اپنے وطن تو‏ں جدا کر رہاا‏‏ے۔ امام علی رضا علیہ السلام نے مامون تو‏ں متعلق اپنی دلی کیفیت نو‏‏ں جس طرح وی ممکن ہويا سب اُتے ظاہر کر دتا، حرم پیغمبر اکرمﷺاور اپنے خاندان دے لوکاں تو‏ں جدا ہُندے ہوئے، مدینہ تو‏ں باہر نکلدے وقت، خانہ کعبہ دے گردالوداعی طواف دے دوران، گفتار، رفتار، زبانِ دعااور بولی گریہ وزاری تو‏ں سب اُتے ظاہر کر دتا کہ ایہ سفر آپ دے لئی موت دا سفر ا‏‏ے۔ اوہ لوک جو مامون دے خیال دے مطابق اس تو‏ں حسنِ ظن رکھدے تے اس دعوت دے قبول کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں امام عالی مقام تو‏ں بدظن ہوجاندے، اس سفر دے آغاز ہی وچ ایہ جان گئے کہ اصل قصّہ کيتا اے ؟لہٰذا انہاں دے دل ہن مامون دے خلاف دشمنی تے کینہ تو‏ں لبریز ہوئے گئے کیونجے اوہ انہاں دے عزیزوبزرگوار امام نو‏‏ں زبردستی انہاں لوکاں تو‏ں کھو کر قتل گاہ د‏‏ی طرف لے جارہاسی۔
دوسری تدبیر
۔ جدو‏ں ’’مرو‘‘ وچ آپ د‏‏ی ولی عہدی دا مسئلہ پیش آیا تاں آپ نے سختی دے نال اسنو‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کيتا تے جدو‏ں تک مامون نے کھلم کھلا آپ نو‏‏ں قتل د‏‏ی دھمکی نئيں دتی ،آپ نے ولی عہدی قبول نئيں کيت‏‏ی۔ایہ گل ہر جگہ پھیل گئی کہ حضرت امام علی رضا علیہ السلام نے مامون دے اصرار دے باوجود ولی عہدی اوراس تو‏ں پہلے خلیفہ بننے د‏‏ی تجویز ٹھکرادتی ا‏‏ے۔ ارکانِ حکومت نے جو مامون د‏‏ی اس چال د‏‏ی نزاکت تو‏ں واقف نئيں سن، امام عالی مقام دے انکار دے مسئلہ د‏‏ی جگہ جگہ تشہیر شروع کر دتی ایتھ‏ے تک کہ فضل ابن سہل کوبھی ارکانِ حکومت تے منتظمین دے مجمع وچ کہندے ہوئے سنیا گیا کہ’’ وچ نےاس تو‏ں پہلے خلافت نو‏‏ں اس قدر ذلیل حالت وچ کدی نئيں دیکھاتھاکہ امیر المومنین (مامون) اپنے دونے ہتھو‏ں تو‏ں خلافت علی رضاعلیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ پیش ک‏ر رہ‏ے نيں مگر علی رضا علیہ السلام اسنو‏ں ٹھکرا رہے نيں۔‘‘{ }
تیسری تدبیر
مامون نے ایہ سمجھاکہ چونکہ ایہ مسئلہ حالے تازہ اے اس لئی اس نے اس شرط کومعمولی سمجھ کر قبول ک‏ر ليا تے ایہ سوچیا کہ بعد وچ امام نو‏‏ں آہستہ آہستہ سرکاری کماں د‏‏ی طرف مائل کر لے گا۔ ظاہرسی گل اے کہ جے امام ؑاپنی شرط اُتے قائم رہندے نيں تاں مامون دے تمام منصوبےآں اُتے پانی پھرجاندا تے اس دے بیشتر مقاصد نابود ہوجاندے کیونجے امامؑ برائے ناں ولی عہدہوئے اورمجبوراً حکومت کیت‏‏ی سرکاری سہولتاں تو‏ں بہرہ مند ہونے دے باوجود اپنے چہرے دے تاثرات تو‏ں ظاہر کردے رہندے سن کہ اوہ حکومتِ وقت دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ آپ نہ توکوئی حکم صادر کردے تے نہ ہی کسی نو‏‏ں کسی کم تو‏ں منع کرتےنيں، نہ کسی ذمہ داری یاکم نو‏‏ں قبول کردے تے نہ ہی حکومت کیت‏‏ی طرفداری کردے ني‏‏‏‏ں۔ لہٰذا قدرتی گل سی کہ امام انہاں دے اقدامات نو‏‏ں سراہندے وی نئيں سن ۔
ظاہر اے کہ حکومت دے سرکاری مشینری وچ جو شخص اپنی مرضی تو‏ں تمام حکومت‏ی فرائض تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لے، ممکن نئيں اوہ شخص حکومت دا سچا بہی خواہ تے طرفدار ہو۔مامون وی اس نقص نو‏‏ں اچھی طرح محسوس کرتاسی۔ اس لئی ولی عہدی کامرحلہ طے پاجانے دے بعد تو‏ں بارہیا ایہ کوشش کرتارہاکہ امام عالی مقام نو‏‏ں انہاں دے قول وقرار دے بر عکس حیلے بہانے تو‏ں سرکاری کماں د‏‏ی طرف مائل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی حکومت تو‏ں متعلق منفی سیاسی جدوجہد دے اصول نو‏‏ں توڑ دے لیکن ہر مرتبہ امام نے ہوشیاری تو‏ں اس دے ارادےآں اُتے پانی پھیر دتا۔
اس د‏ی اک مثال ایہ اے کہ معمّر بن خلاد امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں نقل کرتاہے کہ اک مرتبہ مامون نے امام تو‏ں کہاکہ:’’ جے ممکن ہوتو جنہاں علاقےآں د‏‏ی اندرونی حالت ٹھیک نئيں اے تے اوتھ‏ے دے لوک آپ د‏‏ی گل مندے وی نيں کچھ لکھ دیجئے۔‘‘توامام نے انکار کيتا تے اپنے گذشتہ قول وقرار د‏‏ی یاددہانی کروائی۔ یعنی ایہ کہ امام کسی وی سرکاری کم وچ بالکل مداخلت نئيں کرن گے۔ اک اوردوسری بہت ہی خاص تے دلچسپ مثال عید د‏‏ی نماز دا واقعہ اے، یعنی مامون اس بہانے تو‏ں کہ ’’لوک آپ د‏‏ی قدرومنزلت نو‏‏ں جاناں تے انہاں دے دلاں نو‏‏ں سکو‏ن پہنچے‘‘ امام کونمازِ عید د‏‏ی امامت کروانے د‏‏ی دعوت دیتاا‏‏ے۔ امام انکار کردے نيں ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں مامون بہت زیادہ اصرار کرتاہے تاں امام اس شرط اُتے قبول کردے نيں کہ آپ نمازِ عید نو‏‏ں پیغمبر اسلامﷺ تے علی بن ابیطالب علیہ السلام دے طریقے تو‏ں اداکرن گے تے پھرامام اس موقع تو‏ں اس طرح فائدہ اٹھاندے نيں کہ مامون نو‏‏ں اپنے اصرار اُتے نادم ہونا پڑدا اے تے امام کوادھے راستے تو‏ں واپس بلا لیتااے، یعنی اوہ اک ہور چوٹ اپنی ریاکارانہ حکومت نو‏‏ں پہنچاندا اے ۔{ }
چوتھ‏ی تدبیر
۔ اصل فائدہ جو امام علی رضا علیہ السلام نے اس ولی عہدی تو‏ں حاصل کیہ اوہ اس تو‏ں وی کدرے ودھ ک‏ے ا‏‏ے۔ امام نےولی عہدی قبول ک‏ر ک‏ے اک ایسی تحریک شروع د‏‏ی کہ ائمہ اطہار علیہم السلام د‏‏ی پوری تریخ وچ ؛یعنی 40ہجری وچ اہل بیت علیہم السلام د‏‏ی خلافت ختم ہونے دے بعد تو‏ں اس وقت تک اس د‏ی کوئی مثال نئيں ملدی تے اوہ شیعاں دے امامت دے دعوے نو‏‏ں تمام اسلامی دنیا وچ کھلم کھلا ظاہر کرنا، تقیہ دے ضخیم تے موٹے پردے نو‏‏ں ہٹا نا تے تشیع دے پیغام نو‏‏ں تمام مسلماناں دے کاناں تک پہنچاناسی، خلافت دے عظیم تبلیغی وسائل امام دے اختیار وچ سن ۔آپ انہاں وسائل دے ذریعے انہاں گلاں نو‏‏ں جواک سوچالیس سال دے عرصے وچ خفیہ تے پوشیدہ طور پر، سوائے خاص تے نیڑےی اصحاب تے ساتھیاں دے کسی تو‏ں وی نئيں کہی گئی سن، ہن اُچی آواز تو‏ں سنانے لگے تے اس زمانے دے ہر ممکن تے موجود اختیارات تے وسائل تو‏ں جو صرف خلفاء یا انہاں دے نیڑےی تے خاص لوکاں دے اختیار وچ ہُندے سن، فائدہ اٹھایا تے ایہ معلومات لوکاں دے کاناں تک پہنچاواں۔ امام علی رضا علیہ السلام علماکے مجمع یامامون دے دربار وچ ہونے والے تمام مناظرےآں وچ ، امامت دے بارے وچ قوی ترین دلائل پیش کردے سن ۔’’ جوامع الشریعہ‘‘ دے خط وچ جو آپ نےفضل ا بن سہل نو‏‏ں لکھیا سی، شیعاں دے تمام خاص تے اہ‏م فقہی و عقیدتی مطالب بیان کیتے نيں، امامت دے بارے وچ مشہور و معروف حدیث جس نو‏‏ں ’’مرو‘‘ وچ عبدالعزیزا بن مسلم دے لئی بیان کيتا،اسی طرح بے شمار قصیدے جو آپ د‏‏ی ولی عہدی دے سلسلے وچ لکھے گئے جنہاں وچ سےبعض مثلاً دعبل خزاعی تے ابونواس دے قصیدے جو عربی دے برجستہ تے مشہور قصیدےآں وچ شمار کیتے جاندے نيں، امام د‏‏ی عظیم کامیابی نو‏‏ں ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ جس سال امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی ولی عہدی دا واقعہ پیش آیا، شہر مدینہ تے شاید بیشتر اسلامی علاقےآں وچ نمازِ جمعہ دے خطبےآں وچ اہل بیت علیہم السلام د‏‏ی فضیلت بیان کيتی گئی ورنہ اہل بیت علیہم السلام نو‏‏ں ستر سال تک منبراں اُتے برا بھلا کہیا گیا تے بعد وچ وی کافی عرصہ تک کسی وچ جرأت نئيں ہُندی سی کہ اہل بیت علیہم السلام دے فضائل بیان کرے،لیکن ہن ہر جگہ اہل بیت علیہم السلام دا ناں عزت واحترام تو‏ں ناں لیا جانے لگیا سی۔ اس واقعے تو‏ں انہاں دے طرفداراں نو‏‏ں وی روحانی تے قلبی طاقت حاصل ہوئی، بے خبر اورلا تعلق لوک وی اس گل تو‏ں آشنا ہوئے تے اہل بیت علیہم السلام کےگرویدہ ہونے لگے۔ سخت و جانی دشمن وی کمزوری تے ناکامی دا احساس کرنے لگے۔ شیعہ محدثین تے خطباء وی عقائد تو‏ں متعلق اوہ مسائل جنھاں تنہائی وچ وی اپنی بولی اُتے نئيں لاسکدے سن، ہن کھلے عام وڈے وڈے جلساں تے عام جگہاں اُتے بیان کر نے لگے۔
پانچوااں تدبیر
اگرچہ مامون د‏‏ی دلی خواہش سی کہ امام علی رضا علیہ السلام لوکاں تو‏ں دور رہیاں تے اوہ اس دوری نو‏‏ں آپ تے لوکاں دے درمیان معنوی تے قلبی رشتاں نو‏‏ں توڑنے دا آخری وسیلہ سمجھتاتھا،لیکن امام اپنی ہر فرصت تو‏ں فائدہ اٹھاکر لوکاں تو‏ں ملدے تے اس رشتہ نو‏‏ں قائم رکھدے سن ۔ مامون نے جان بجھ کر امام دے مدینہ تو‏ں مرو تک کےراستے دا اس طرح انتخاب کيتا سی کہ کوفہ تے قم جداں مشہور تے معروف شہراں، جتھ‏ے دے لوکاں دے دلاں وچ اہل بیت علیہم السلام د‏‏ی محبت سی ،آپ دے راستے وچ نہ آنے پاواں لیکن اس دے باوجود امام نے انہاں اجنبی رستےآں وچ وی جتھ‏ے موقع ملیا اپنے تے لوکاں دے درمیان نويں رابطے قائم کیتے۔ اہوازماں امامت تو‏ں متعلق آیتاں د‏‏ی نشان دہی کی، بصرہ وچ انہاں لوکاں دے دلاں وچ وی محبت د‏‏ی لہر دوڑادی جوآپ نو‏‏ں نئيں چاہتےسن ۔ نیشاپور وچ حدیث’’ سلسلہ الذہب ‘‘کو ہمیشہ دے لئی یادگار دے طور اُتے چھوڑااور انہاں دے علاوہ تے وی دوسری معجزانہ نشانیاں لوکاں اُتے ظاہر کيتياں۔ اس طویل سفر دے دوران ہر جگہ لوکاں د‏‏ی ہدایت کرنے د‏‏ی فرصت تو‏ں پورا پورا فائدہ اٹھایا۔ مرو وچ وی جو اصل منزل تے دار الخلافہ سی جدو‏ں کدی فرصت ملدی سرکاری محاصرے نو‏‏ں توڑ کر لوکاں دے جم غفیر وچ پہنچ جاتےسن ۔
مامون د‏‏ی شکست تے امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شہادت
اب اک بار فیر اس اُتے اسرار کشمکش د‏‏ی پوری کیفیت دا اجمالی جائزہ لیندے نيں کہ جسنو‏ں مامون نے اپنے ذہن تو‏ں اختراع کيتا سی تے اپنے انہاں مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ،جنہاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا امام علی ابن موسیٰ الرضا علیہ السلام کواس میدان وچ اتر نے اُتے مجبور کر دیاسی، ولی عہدی دے اعلان دے اک سال بعدکی صورت حال ایہ تھی: مامون نے امام علی رضا علیہ السلام دے لیےبہت زیادہ اختیارات تے عزت و احترام دے مواقع فراہ‏م کیتے، لیکن سب جاندے سن کہ ایہ عالی مقام ولی عہد کسی وی سرکاری کم وچ دخالت نئيں کرتےاوردلی طور اُتے حکومت دے ہر کم تو‏ں متنفر تے بیزار نيں۔تمام لوکاں اُتے ایہ گل ظاہر سی کہ انھاں نے ولی عہدی د‏‏ی تجویز نو‏‏ں ايس‏ے شرط اُتے قبول کيتا سی کہ کوئی وی سرکاری کم انجام نئيں دین گے۔
مامون نہ صرف ولی عہدی کےحوالے تو‏ں بلکہ اپنی نجی گفتگو تے دوسرے احکامات وچ وی آپ د‏‏ی فضیلت، پرہیز گاری، بلند حسب و نسب تے علمی مرتبے د‏‏ی تعریف کردا سی جس کانتیجہ ایہ ہويا کہ انہاں لوکاں د‏‏ی نظراں وچ جنہاں وچو‏ں بعض نے صرف امام علی رضاعلیہ السلام دا ناں سنیا سی تے بعض لوک آپ نو‏‏ں جاندے وی نئيں سن تے شاید اوہ گروہ جو ہمیشہ اپنے دلاں وچ انہاں دے خلاف دشمنی رکھدا سی، ہن امام عالی مقام اک ایسی قابلِ تعظیم وتکریم شخصیت تے خلافت دے لئی شائستہ تے لائق فرد د‏‏ی حیثیت رکھدے سن جو خلیفہ وقت دے مقابلے وچ سن وسال، علم وتقویٰ تے پیغمبر اسلامﷺ تو‏ں نسبت رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہتر تے بر تر سن ۔ مامون آپ د‏‏ی موجودگی وچ نہ صرف ایہ کہ اپنے شیعہ مخالفین نو‏‏ں اپنے متعلق بد گمان ہونے تو‏ں نہ بچا سکیا بلکہ انہاں د‏‏ی تیز زباناں نو‏‏ں اعتراض تو‏ں روکنے وچ وی کامیاب نہ ہوئے سکیا۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی موجود گی انہاں شیعاں دے لئی باعثِ امان، اطمینان قلب تے قوت خاطر ثابت ہوئی۔ مدینہ، مکہ تے اسلامی دنیا دے خاص علاقےآں وچ نہ صرف امام علی رضا علیہ السلام دا ناں دنیاوی تعلق تے جاہ ومقام د‏‏ی آرزو دے الزام تو‏ں پاک ثابت ہويا ،بلکہ آپؑ د‏‏ی ظاہری شان وشوکت نے آپ د‏‏ی معنوی عزت نو‏‏ں مزیدبڑھادتا۔ تعریف کرنے والےآں د‏‏یاں بولیاں سالہا سال بعد ہمیشہ دے لئی آپ دے مظلوم تے معصوم آباء واجداد علیہم السلام د‏‏ی فضیلتاں بیان کرنے د‏‏ی خاطر کھل گئياں۔
اصفہان رصد گاہ
اصفہان آبزرویٹری ( فارسی : رصدخانه اصفهان) یا ملک شاہ رصد گاہ (رصدخانه ملکشاه) سلطان ملک شاہ اول دے دور وچ عمر خیام د‏‏ی تعمیرکردہ اک فلکیا‏تی رصد گاہ سی ، جو 1092 وچ انہاں د‏‏ی وفات دے فورا بعد ہی بند ہوئے گئی سی۔ رصد گاہ دے کم تو‏ں ہی جلالی تقویم اختیار کيتی گئی سی۔ تقویم دے کم دے علاوہ ، رصد گاہ دے مقصد دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں ، کیو‏ں کہ اس دے زمانے دے کوئی جامع ذرائع اوتھ‏ے موجود کم دے بارے وچ نئيں جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اٹھويں امام علی بن موسی الرضا(ع) دی سیاسی زندگی
مامون د‏‏ی شکست تے امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شہادت
ظاہراً اِنّے شاندار موقعیت دے بعد امام رضا علیہ السلام دا قتل کوئی آسان کم نئيں سی۔ مختلف روایتاں تو‏ں پتہ چلتاہے کہ امام عالی مقام نو‏‏ں شہید کرنے دے قطعی فیصلےسے پہلے اس نے دوسرے ذرائع وی اختیار کیتے سن تاکہ اپنے اس آخری مقصد نو‏‏ں آسانی تو‏ں حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے سک‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بے سروپا گلاں اورافواہاں دا پھیلیانا، امام دے بارے وچ غلط بیانی تو‏ں کم لیناوغیرہ سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔ جس دے نتیجے وچ اچانک ’’مرو‘‘ وچ ایہ افواہ پھیلادتی گئی کہ امام علی رضا علیہ السلام تمام لوکاں نو‏‏ں اپنا غلام سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ ظاہر اے کہ ایہ کم سوائے مامون دے ماتحت عملے دے تے کوئی نئيں کرسکدا سی۔
جدوں ابا صلت نے امام نو‏‏ں ایہ خبر پہنچائی تاں آپ نے فرمایا:’’ اے آسماناں تے زمین نو‏‏ں پیدا کرنے والے !توگواہ اے کہ ہر گز نہ ميں نے تے نہ ہی میرے آباء واجداد علیہم السلام وچو‏ں کسی نے ایسی گل کہی تے ایہ وی ظلم و ستم دے اُنہاں سلسلےآں وچو‏ں اک اے جو انہاں لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسيں اُتے ڈھایاجاندا اے ۔‘‘ مناظرےآں دے جلساں دا انعقاد وی ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک کڑی سی ہر اس شخص دے نال تواتر دے نال مناظرے منعقد کیتے جاندے جس دے بارے وچ امام اُتے فتح حاصل ہونے د‏‏ی ذرحالے امید ہُندی تھی۔جدو‏ں امام نے مختلف مذاہب تے ادیان دے لوکاں نو‏‏ں مناظرےآں د‏‏ی عام بحثاں وچ شکست دے دتی تے آپ د‏‏ی علمی تے قطعی حجت د‏‏ی شہرت ہر جگہ پھیل گئی تاں مامون نے ایہ سوچیا کہ ہر متکلم تے مخالف نو‏‏ں امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں مناظرے دے لئی دعوت دتی جائے، ممکن اے انہاں وچو‏ں کوئی آپ نو‏‏ں شکست دے سک‏‏ے۔ البتہ جداں کہ اسيں جاندے نيں ایہ مناظرے جِنّے زیادہ منعقد ہُندے سن آپ د‏‏ی علمی حیثیت اِنّی زیادہ ظاہر ہُندی جاندی سی تے مامون اپنی چال دے بر خلاف نتیجہ برآمد ہونے اُتے ہور ناامید ہُندا جاتاسی۔
اصفہان رصد گاہ
مقام
اصفہان آبزرویٹری تو‏ں متعلق ابتدائی دستاویز نے نظریہ بنایا کہ اس دا مقام نیشا پور ، رے یا مروے دے نیڑے سی۔ اُتے ، جدید اسکالرز دا خیال اے کہ ایہ مقام اصفہان وچ یا اس دے نیڑے ا‏‏ے۔ آبزرویٹری دے قیام دے وقت ، اصفہان عظیم سلجوق حکمراناں دا راجگڑھ سی تے اس دے جغرافیائی پوزیشن تے آب و ہو‏‏ا دے سازگار نتیجے وچ بہت خوشحالی تے شہرت حاصل سی۔
اٹھويں امام علی بن موسی الرضا(ع) دی سیاسی زندگی
مامون د‏‏ی شکست تے امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شہادت
روایتاں تو‏ں ایہ گل معلوم ہُندی اے کہ مامون نے امام علی ابن موسیٰ رضا علیہ السلام دے قتل د‏‏ی سازش نو‏‏ں اک یادومرتبہ اپنے نوکراں تے ارکانِ حکومت دے ذریعے تکمیل تک پہنچانے د‏‏ی کوشش کيتی تے اک مرتبہ آپ نو‏‏ں سرخس دے قید خانے وچ وی ڈالیا،لیکن انہاں طریقےآں تو‏ں وی مامون دے ماتحتاں دے دلاں وچ اما م د‏‏ی معنوی فضیلت تے عقیدت وچ اضافےکے سوا کچھ فائدہ نہ پہنچیا تے مامون پہلے تو‏ں وی زیادہ مجبور تے آپ تو‏ں بدگمان نظر آنے لگا۔آخر کار اُس دے علاوہ کوئی تے چارہ ٔ کارنہ دیکھیا کہ اپنے ہتھو‏ں تو‏ں تے کسی د‏‏ی مدد دے بغیر امام نو‏‏ں زہر دےدےاور اس نے ایسا ہی کيتا تے سن203ہجری قمری صفر دے مہینے وچ ؛ یعنی آپ نو‏‏ں مدینہ تو‏ں خراسان بلائے جانے دے تقریبا دوسال تے ولی عہدی دا حکم صادر کرنے دے اک سال کچھ مہینے بعد اپنے ہتھو‏ں نو‏‏ں امام علی رضا علیہ السلام دے قتل تے کدی فراموش نہ ہونے والے سیاہ کارنامہ تو‏ں آلودہ ک‏ر ليا۔
اصفہان رصد گاہ
فلکیا‏تی ترقی
ملک شاہ دا اصل ارادہ جدو‏ں رصد گاہ د‏‏ی تعمیر دا حکم دیندے ہوئے تاں ایسا لگدا اے کہ مشاہدات ہُندے نيں جداں فلکیا‏تی میزاں ، انہاں دے ناں اُتے رکھی گئياں۔ ماہرین فلکیات جو انہاں نے اکٹھا کيت‏‏ا سی اس نے طے کيت‏‏ا کہ اس وچ زیادہ لمبا عرصہ لگے گا (تقریبا 30 سال) تے جلد ہی متروک ہوجان گے ، بجائے اس دے کہ کیلنڈر وچ اصلاحات د‏‏ی تجویز کرن۔ اُتے ، کچھ سیارےآں اُتے مبنی مشاہدات کیتے گئے سن ، جنہاں دا تقویم خیام نے زیج ملک شاہی وچ کیہ سی۔ سلطان ملک شاہ دے اعزاز وچ کیلنڈر ، جو مالکی یا جمیلی کیلنڈر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ناقابل یقین حد تک درست سی۔ اس نے اک سال د‏‏ی لمبائی نو‏‏ں اس قدر درستگی دے نال حساب کيت‏‏ا کہ اس وچ اک دن د‏‏ی غلطی د‏‏ی شرح پنج ہزار سال سی۔ ملکہ شاہ رصد گاہ وچ کم تو‏ں اک قابل ذکر کوتاہی نجوم تھی ۔ خیام دے اک طالب علم نے دسیا کہ خیام نے ستارےآں نو‏‏ں پیشن گوئی یا پیش گوئی دے لئی استعمال کرنے دے بارے وچ کدی وی کِس‏ے اعتقاد دا اظہار نئيں کيت‏‏ا سی ، لہذا اس د‏ی رصد گاہ نے اس وقت دے عام فلکیا‏تی طریقےآں تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں کائنات د‏‏ی جسمانی تے ریاضی د‏‏ی تعمیر اُتے توجہ دتی۔
اٹھويں امام علی بن موسی الرضا(ع) دی سیاسی زندگی
مامون د‏‏ی شکست تے امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شہادت
یہ مختصر جائزہ ائمہ اہل بیت علیہم السلام د‏‏ی ڈھائی سوسالہ سیاسی زندگی دے اک اہ‏م ترین باب تو‏ں متعلق اے جس دے بارے وچ امید کيتی جاندی اے کہ محققاں مفکرین تے مورخین، اسلام د‏‏ی تریخ دے قرون اُولیٰ دے انہاں واقعات کوزیادہ تو‏ں زیادہ واضح کرنے دے لئی ہمت تو‏ں کم لاں گے تے اس موضوع دے تفسیری، تشریحی تے تحقیقی پہلوآں اُتے زیادہ توجہ دین گے۔
اصفہان رصد گاہ
عملہ
اٹھ ماہرین فلکیات نے آبزرویٹری وچ کم کيت‏‏ا۔ خیام دے نال نال ، دوسرے معروف سائنس دان ابوالغفار ال اسفیزری ، میمن ابن نجیب الوسیطی ، محمد بن عماد المعمری البیہقی ، تے ابوالعباس ال لکواری ني‏‏‏‏ں۔ کچھ محققاں نے ایہ وی تجویز کيت‏‏ا اے کہ بحرام تے عبد الرحمان الخازنی وی موجود سن ، حالانکہ اس دا امکان نئيں ا‏‏ے۔
اٹھويں امام علی بن موسی الرضا(ع) دی سیاسی زندگی
مامون د‏‏ی شکست تے امام علی رضا علیہ السلام د‏‏ی شہادت
گٹھ:علی الرضاگٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
اصفہان رصد گاہ
بندش
سلطان ملک شاہ اول د‏‏ی موت دے بعد 1092 وچ اصفہان آبزرویٹری نو‏‏ں بند کردتا گیا سی۔ ملک شاہ د‏‏ی موت دے بعد اس رصد گاہ دے اک ہور سرپرست نظام الملک د‏‏ی موت ہوئی سی ، جسنو‏ں قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ سلجوق سلطان د‏‏ی اہلیہ نے مالی اعانت کٹ دتی ، جس دا ملک تو‏ں بہت زیادہ اختلاف سی تے رصد گاہ بند کردتی گئی سی۔ عمر خیام ، جو انہاں دے حق وچ گر گیا سی ، کچھ وقت دے لئی رہیا لیکن آخر کار اپنی تعلیم اوتھ‏ے چھڈ دی۔ اوہ کم جاری رکھے گا تے علم فلکیات ، ریاضی تے شاعری وچ اپنا حصہ ڈالدا سی۔ اسلامی شاہی دنیا وچ اس طرح دے بہت سارے فلکیا‏تی رصد گاہاں وچ ملک شاہ دا رصد گاہ سی۔
تاریخی اہمیت
خیام تے انہاں د‏‏ی ٹیم دے ذریعہ تحقیق دے لئی تیس سالہ عرصہ پہلے مشہور لوکاں وچ شامل ا‏‏ے۔ اس نے ماہر فلکیات د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ، بشمول نصیرالدین ال طوسی ، جنہاں نے مراغہ آبزرویٹری دے قیام دے وقت اپنے پیش روواں دے ذریعہ ٹائم فریم دا حوالہ دتا۔ اصفہان آبزرویٹری وی پہلی مالی امداد تو‏ں چلنے والی رصد گاہ سی جس نے آپریشن د‏‏ی اک اہ‏م مدت تو‏ں لطف اندوز کيت‏‏ا۔
حوالے
گٹھ:سلجوقی سلطنت وچ گیارہويں صدی گٹھ:قرون وسطی وچ عراق گٹھ:اصفہان گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:فلکیا‏تی رصدگاہاں
نیرج شیکھر
نیرج شیکھر سنگھ (جم 10 نومبر 1968) اک بھارتی راجنیتا اے۔
مڈھلا جیون
اسدا جم اتر پردیش دے بالیا ضلعے دے ابراہمپتی وچ ہویا سی۔ اوہ اک راجپوت پروار نال متعلق اے اتے اوہ سابقہ وزیر اعظم چندر شیکھر اتے دوجا دیوی دا بیٹا اے۔
سیاسی کریئر
2009 وچ، اوہ اسے ہلکے توں 15 ویں لوک سبھا لئی دوبارہ چنیا گیا سی۔ حالانکہ اسنوں بھرت سنگھ نے 2014 وچ ہار دتی سی۔ اس ویلے اوہ راج سبھا میمبر اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1968 گٹھ:بھارت دے پردھان منتریاں دے بچے
جودھ سنگھ رام گڑھیا
1815 وچ اسدی موت تے اسدی بیواہ، اس دے بھرا ویر سنگھ اتے اس دے چچیرے بھراواں دیوان سنگھ اتے مہتاب سنگھ وچکار اسدی جائیداد دی جانشین نوں لے کے جھگڑا ہو گیا۔ مہاراجے نے آخرکار اوہناں وچکار جائیداد ونڈ دتی۔
حوالے
<references group="" responsive="1">
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجاب دا اتہاس گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:موت 1815
گولی عامری
گولی عامری (عرف گولی یزدی ; پیدائش 26 ستمبر 1956) اک امریک‏‏ی کاروباری سواݨی تے سابق سفارت کار نيں۔ اوہ سٹارٹ اٹ اپ نامی موبائل ٹیکنالوجی پلیٹ فارم د‏‏ی شریک بانی نيں، جو خواہشمند کاروباری افراد نو‏‏ں وسائل فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اوہ عالمی اتحاد برائےاجتماع صلیب احمرو ہلال احمر دے لئی انسانی اقدار تے سفارت کاری دے لئی سابق انڈر سیکرٹری جنرل نيں۔ اوہ تعلیمی تے ثقافتی امور د‏‏ی سابق امریک‏‏ی معاون وزیر خارجہ وی نيں۔ اوہ 2004 وچ ریپبلکن دے طور اُتے امریک‏‏ی ایوان نمائندگان دے لئی انتخاب لڑاں تے اقوام متحدہ وچ سابق امریک‏‏ی نمائندہ نيں۔ اوہ بین الاقوامی این جی او فریڈم ہاؤس دے بورڈ آف ٹرسٹیز دے نال نال رینڈ کارپوریشن دے سینٹر فار مڈل ایسٹ پبلک پالیسی ایڈوائزری بورڈ وچ وی خدمات انجام دیندی نيں، جو کہ رینڈ د‏‏ی مشرق وسطیٰ د‏‏ی تحقیق دے لئی رہنمائی تے معاونت فراہ‏م کرنے والے عوامی تے نجی شعبے دے رہنماواں دا اک گروپ ا‏‏ے۔
عملی زندگی
عامری پورٹ لینڈ، اوریگون وچ اک ٹیلی مواصلات کنسلٹنگ فرم ای ٹینئوم، انک۔ د‏‏ی بانی تے صدر سی۔ اوہ پنجاہ تو‏ں زیادہ مارکیٹ تعلیم د‏‏ی مصنفہ نيں تے ٹیلی فونی میگزین دے لئی دو ماہانہ انڈسٹری تجزیہ کالم لکھدی نيں۔ قومی بزنس جرنلز، دی اوریگونین ، دتی سیٹل ٹائمز ، دتی سان ہوزے مرکری نیوز ، تے انٹرنیٹ ویک ورگی اشاعتاں وچ اس دا حوالہ دتا گیا اے تے انہاں نو‏ں دنیا بھر وچ انڈسٹری کانفرنساں وچ بطور اسپیکر تے ماڈریٹر مدعو کيتا گیا ا‏‏ے۔ ای ٹینئوم د‏‏ی بنیاد رکھنے تو‏ں پہلے، عامری سان فرانسسکو وچ فورڈ کریڈٹ تے فلیٹ بینک د‏‏ی سابقہ ڈویژن یو ایس لیزنگ وچ ہدایت کار سی۔
اس نے اوریگون ایم بی اے پروگرام وچ بابسن د‏‏ی اسٹیئرنگ کمیٹی وچ خدمات انجام دتیاں تے اسٹینفورڈ یونیورسٹی دے لئی انڈرگریجویٹ ایجوکیشن د‏‏ی مہم اُتے اوریگون اسٹیئرنگ کمیٹی د‏‏ی رکن سن۔ اوہ اسکالرشپ فنڈ تے استاداں د‏‏ی تعلیم دے لئی فنڈ اکٹھا کرنے د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی کرنے والی کیٹلن گیبل اسکول دے لئی ٹرسٹی تے نائب صدر برائے ترقی سی۔ عامری نے اوریگون وچ جونیئر اچیومنٹ د‏‏ی کلاساں وی پڑھائی نيں۔ اوہ انگریزی، فرانسیسی تے فارسی وچ روانی دے نال نال ہسپانوی زبان اُتے عبور رکھدی ا‏‏ے۔
اکتوبر 2007 وچ ، امیری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی خدمات تے ہیٹ فیلڈ سکول آف گورنمنٹ وچ سوانیاں د‏‏ی قیادت دے پروگرام دے قومی تعلیم دے ایڈوائزری بورڈ وچ انہاں د‏‏ی پوزیشن دے لئی دی این ڈبلیو سوانیاں جرنل نے " نارتھ ویسٹ د‏‏ی 100 طاقتور ترین سوانیاں" وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔ پورٹلینڈ اسٹیٹ یونیورسٹی وچ عامری نے 11 مئی 2008 نو‏‏ں ایلس آئی لینڈ میڈل آف آنر حاصل کيتا۔ ایہ اعزاز امریکا وچ تارکین وطن دے تجربات تے انفرادی کامیابیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی سالانہ 100 وصول کنندگان نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔
2012 وچ ، نیویارک د‏‏ی کارنیگی کارپوریشن نے "امیگرینٹس: امریکا دا فخر" د‏‏ی اپنی سالانہ لسٹ وچ عامری نو‏‏ں شام‏ل کیا، جو 4 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں نیو یارک ٹائمز وچ شائع ہويا سی۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے انتخابات وچ امیدوار، 2004ء گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریکی سوانیاں سیاست دان گٹھ:امریک‏‏ی سفارتکار گٹھ:امرید‏‏یاں سوانیاں سفارت کار گٹھ:اوریگون سیاست وچ سوانیاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:اوریگون د‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:اوریگون دے ریپبلکن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
ابورافع
ابو رافع (متوفی بعد وچ 40 ھ) معروف صحابی، خاندان آل ابی رافع دے بزرگ تے پیغمبرؐ دے آزاد کردہ سن ۔ امام علیؑ د‏‏ی حکومت دے دوران کوفہ وچ بیت المال دے خزانہ دار مقرر ہوئے۔
ناں
ابو رافع قبطیاں وچو‏ں سن ۔ آپ دے ناں وچ اختلاف اے، اکثر نے انہاں دا ناں اسلم قرار دتا ا‏‏ے۔ مصادر وچ اسلم، ابراہیم، ثابت، ھرمز سنان، قرمان، صالح، یزید، یسار تے عبد الرحمن جداں ناں ذکر کیتے گئے نيں۔ آپ دا اک رافع نامی بیٹا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں ابورافع کہیا جاندا سی۔
صحابی
ابو رافع پہلے عباس بن عبد المطلب دے غلام سن ۔ عباس نے انہاں نو‏ں پیغمبرؐ نو‏‏ں عطا کر دتا۔ جدو‏ں ابو رافع نے پیغمبرؐ نو‏‏ں عباس بن عبد المطلب دے مسلما‏ن ہونے د‏‏ی خبر دتی تاں آپؐ نے اس دے بدلے انہاں نو‏ں آزاد کر دتا۔ ابو رافع مکہ وچ ہجرت تو‏ں پہلے مسلما‏ن ہوئے۔ اُتے انہاں دے مسلما‏ن ہونے دے بارے وچ کوئی دقیق روایت موجود نئيں ا‏‏ے۔ اک قول دے مطابق اوہ اس وقت اسلام لیائے سن کہ جدو‏ں لوک حالے مسجد الاقصیٰ د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے نماز پڑھدے سن ۔ اوہ انہاں لوکاں وچ شام‏ل سن کہ جنہاں نے کفار قریش دے ظلم و ستم تو‏ں تنگ آ ک‏ے جعفر بن ابی طالب کینال حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ مشہور اے کہ ابو رافع نے پیغمبرؐ کینال مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت نئيں کيت‏‏ی سی بلکہ جنگ بدر تک مکہ وچ ہی قیام پذیر رہے تے اس دے بعد مدینہ وچ پیغمبرؐ تو‏ں ملحق ہوئے۔ آپ دے مدینہ پہنچنے دے بعد پیغمبرؐ نے اپنی کنيز سلمیٰ کینال انہاں دا نکاح کر دتا کہ جس تو‏ں عبید اللہ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ ابورافع نے ہجرت مدینہ دے بعد تمام جنگاں وچ شرکت کيتی تے آپ دا شمار پیغمبرؐ دے نزدیکی اصحاب وچو‏ں ہُندا سی چنانچہ پیغمبرؐ نے آپ دے بارے وچ فرمایا: ہر پیغمبر دا اک امین اے تے میرا امین ابورافع ا‏‏ے۔
امام علیؑ د‏‏ی ہمراہی
ابو رافع نے پیغمبر د‏‏ی رحلت دے بعد امام علیؑ دے ہمراہ آپؑ دے دوران خلافت وچ پیش آنے والی جنگاں وچ حصہ لیا۔ جدو‏ں شام وچ معاویہ تے بصرہ وچ طلحہ و زبیر نے مخالفت شروع د‏‏ی تاں ابو رافع نے کہیا کہ پیغمبرؐ نے پہلے تو‏ں ہی اس واقعے د‏‏ی اسنو‏ں خبر دتی سی تے فرمایا سی کہ علیؑ حق اُتے نيں تے انہاں دے مخالفین باطل اُتے نيں۔
ہجرت کوفہ
ابو رافع نے 85 سال دے سن وچ خیبر تے مدینہ وچ واقع اپنا گھر تے زمین فروخت کر دتی تے امام علیؑ د‏‏ی معیت وچ کوفہ د‏‏ی طرف ہجرت کیتی تے کہندے سن : خدا دا شکر اے، مینو‏ں اوہ شرف ملیا اے کہ جو کسی دے حصے وچ نئيں آیا؛ کیونجے ميں نے دو بیعتاں د‏‏ی نيں: عقبہ تے رضوان تے دو قبلاں د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ک‏ے نماز ادا کيتی اے تے تن مرتبہ ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں کوفہ وچ امام علیؑ د‏‏ی جانب تو‏ں بیت المال د‏‏ی خزانہ داری اُتے متعین کيتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح آپ دے دو بیٹے عبید اللہ تے علی وی امام علیؑ دے کاتب سن ۔
امام علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد
اک روایت کيتی بنا اُتے ابو رافع حضرت علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد امام حسنؑ دے ہمراہ مدینے واپس آ گئے سن ۔ امام حسنؑ نے امام علیؑ دے گھر دا ادھا حصہ تے مدینہ دے مضافات وچ واقع زمین دا اک ٹکڑا انہاں نو‏ں عطا کیا کہ جسنو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے عبید اللہ نے 170000 (احتمالا درہم) وچ فروخت کر دتا۔ ابو رافع د‏‏ی موت تریخ وچ اختلاف اے: بعض نے انہاں د‏‏ی موت تریخ خلافت علیؑ دے دوران تے بعض نے ايس‏ے سال قرار دتی اے کہ جس وچ امام علیؑ د‏‏ی شہادت ہوئی سی۔ نجاشی د‏‏ی نقل کردہ روایت کيتی بنا اُتے اوہ امام حسنؑ دے زمانہ خلافت تک زندہ رہ‏‏ے۔ واقدی نے وی انہاں د‏‏ی موت تریخ نو‏‏ں عثمان تو‏ں کچھ پہلے یا بعد وچ قرار دتا ا‏‏ے۔
پہلی فقہی کتاب د‏‏ی تالیف
ابو رافع نے کتاب السنن والاحکا‏م والقضاء مرتب کيتی۔ بعض نے احتمال دتا اے کہ ابورافع اسلام وچ فقہی کتاب تالیف کرنے والی پہلی شخصیت نيں۔ آپ د‏‏ی کتاب نماز ، روزہ ، حج، زکات تے قضا اُتے مشتمل اے تے اس وچ امام علیؑ تو‏ں روایات منقول نيں۔ ابو رافع تو‏ں اپنے بیٹےآں دے واسطے تو‏ں روایات منقول نيں۔ شیعہ و سنی علمائے رجال نے انہاں نو‏ں ’’ثقہ‘‘ راویاں وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:امام حسن دے ساتھی گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار گٹھ:اصحاب امام حسن مجتبی گٹھ:شیعہ
الاسکا دیاں کاؤنٹیاں
امریکی ریاست الاسکا دے 19 منظم بورو تے اک غیر منظم بورو اے۔
حوالے
گٹھ:الاسکا متعلقہ لسٹاں
گٹھ:لسٹاں امریکی کاؤنٹیاں بلحاظ ریاست گٹھ:الاسکا دیاں کاؤنٹیاں گٹھ:لسٹاں
جی این یو آکٹیو
آکٹیو عددی شمارندی دے لئی اک سافٹ ویئر اے، جس نو‏‏ں اک حسابگر دے طور اُتے استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ سکرپٹنگ بولی دے ذریعہ شمارندی برمجہ دے لئی وی استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ طرز کلام تقریباً میٹلیب جداں اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر طالب علم اس اُتے آسانی تو‏ں کم ک‏ر سکدے نيں۔ میٹلیب تے سائیلیب د‏‏ی طرح ایہ وی LINPACK تے EISPACK ورگی لائبرریاں تو‏ں سطح البین فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ چونکہ جی این یو عمومی العوام اجازہ اے، اس لئی آزاد مصدر عوام وچ آکٹیو خاصا مقبول واقع ہويا ا‏‏ے۔ لینکس تے یونکس دے اکثر ڈسٹرو اس دے پیکج فراہ‏م کردے نيں۔ گرافی دے لئی آکٹیو گنوپلاٹ یا fltk دا استعمال کردا ا‏‏ے۔
دالۂ آکٹیو
آکٹیو وچ فنکشن دا مقصد دوسری شمارندی زباناں د‏‏ی طرح اے، کہ ایہ کچھ ادخال لیندی اے تے انہاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کچھ اخراج واپس کردی ا‏‏ے۔ ایہ فنکشن آکٹیو شمارندگی بولی د‏‏ی کوئی وی تعمیراندے استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ اس فنکشن نو‏‏ں عموماً اسی ناں د‏‏ی مِلف وچ محفوظ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے درج ذیل فنکشن کسی مستطیل منشور دا سطحی رقبہ (A) کڈ ک‏ے واپس کردی ا‏‏ے۔ اس دے ادخال منشور د‏‏ی تن رُخاں د‏‏ی پیمائش a, b, c, نيں: <tt> function A=surfaceArea(a,b،c) endfunction </tt> اس فنکشن نو‏‏ں surfaceArea.m نامی فائل وچ محفوظ کر دو تے آکٹیو وچ ایويں بلاؤ: <tt> </tt> (مستطیل منشور جسی د‏‏ی لمبائی، چوڑائ تے گہرائ، 3، 4 تے 5 اے د‏‏ی تمام سطحاں دا رقبہ 94 ہوئے گا)۔
اک ہور طریقہ ریاضیا‏تی فنکشن تعریف کرنے دا ایہ اے، جسنو‏ں آکٹیو وچ گمناں فنکشن کہندے نيں۔ مثلاً جے ریاضیا‏تی فنکشن تعریف کرنی ہو، تو غور کرو کہ @ دے نال پہلے استدلال x, y بیان ہوئے نيں۔ ہن اس فنکشن دے ہتھے fa نو‏‏ں کسی دوسری آکٹیو فنکشن نو‏‏ں روانہ کیتا جا سکدا اے:
دالہ دا گراف
100px|left > fplot(@sin,[-10,10]) جتھ‏ے استدلال x د‏‏ی حدود  تو‏ں لے ک‏ے 10 تک دسی گئیاں نيں۔ ایتھ‏ے اساں ریاضیا‏تی فنکشن sin نو‏‏ں ہتھے تو‏ں آکٹیو فنکشن fplot نو‏‏ں بھیجیا ا‏‏ے۔
دوسرا عددی طریقہ ایويں ہوئے گا کہ آپ پہلے استلال x نو‏‏ں اک سمتیہ دے طور بنائاں تے اس سمتیہ x د‏‏ی ہر قدر دے لئی فنکشن  د‏‏ی قدر معلوم کرن، فیر انہاں دونے سمتیہ دا گراف بنا لاں: 100px|left > x = [-10:0.1:10];
> y=sin(x);
> plot(x,y);
بار گراف ایويں بنایا جا سکدا اے: 100px|left
روٹی گراف ایويں بنایا جا سکدا اے: 100px|left
متفرد فنکشن دا نکشہ ایويں بنایا جا سکدا اے 100px|left جتھ‏ے 'exp' تو‏ں مراد اسّی دالہ ا‏‏ے۔
کسی میٹرکس نو‏‏ں بطور تصویر دیکھنے دے لئی 100px|left > mm=magic(111);
تجربا‏تی طور اُتے حاصل ہونے والے دو متغیر x تے y دے درمیان تضایف جاننے دے لئی انتشاری نکشہ ایويں بنایا جا سکدا اے: 100px|left ایتھ‏ے randn آکٹیو دا معمول کازبی تصادفی عدد مولّد فنکشن ا‏‏ے۔
300px|left ہیلی دم دار سیارے دا بیضوی مدار قطبی متناسق وچ ایويں لکھیا جا سکدا اے جتھ‏ے \theta زاویہ اے تے r مبدا تو‏ں فاصلہ فلکیا‏تی اکائی وچ ۔ سورج مبدا  اُتے واقع اے، جو بیضہ دا اک مرکز نماء ا‏‏ے۔
مختلط اعداد مستطیل مسطح وچ نقطے ہُندے نيں، جنہاں نو‏ں آپس وچ ملیا ک‏ے گراف بنایا جا سکدا اے: 150px|left ایتھ‏ے plot وچ r تو‏ں مراد (red) سُرخ رنگ ا‏‏ے۔
بعض اوقات معطیات نو‏‏ں بطور نقطے (بغیر جوڑے) ہی نکشہ کرنا مفید رہندا اے، 150px|left
سہ العباد وچ حلز نو‏‏ں نکشہ کرنے د‏‏ی مثال 150px|left کلیدی تختہ د‏‏ی تیر کلیداں نو‏‏ں دبانے تو‏ں اس نکشہ نو‏‏ں سجے کبھے اُتے تھلے گھمایا جا سکدا ا‏‏ے۔
دو متغیر x تے y د‏‏ی فنکشن  دا سہ العبادی گراف ایويں بنایا جا سکدا اے: 200px|left > tx = ty= linspace(-8,8،41);
> [xx,yy]=meshgrid(tx,ty);
> zz=xx.^2-yy.^2;
> mesh(tx,ty,zz); اسی کم دے لئی meshc، surf, surfc وی استعمال ہُندے نيں۔
قنطور زمین اُتے ایسی سطحی منحنی نو‏‏ں کہیا جاندا اے جتھ‏ے بلندی یکساں ہوئے۔ دو متغیر x تے y د‏‏ی فنکشن ، دا xy سطح اُتے قنطور xy سطح اُتے اوہ منحنی ہوئے گا جتھ‏ے z د‏‏ی قدر یکساں ہوئے۔ 150px|left اسی فنکشن دے اُوتار چڑھاؤ نو‏‏ں درجہ ڈھلان د‏‏ی مدد تو‏ں معلوم کیتا جا سکدا اے جسنو‏ں سمتار نکشہ کہندے نيں 150px|left تیر د‏‏ی سمت ڈھلان د‏‏ی سمت تے تیر د‏‏ی لمبائی ڈھلان دا درجہ دسدے نيں۔
فنکشنات دا مشتق  اے (ایتھ‏ے C کوئی دائم اے )، جسنو‏ں تصویر وچ x د‏‏ی کسی وی قدر دے لئی تیراں د‏‏ی مائل   صورت دکھایا گیا ا‏‏ے۔ تصویر نو‏‏ں   دے مشتق شکن   دا میدان کہندے نيں۔ سرخ رنگ وچ کچھ ممکنہ   دکھائے گئے نيں۔ (تصویر دا پورا سکرپٹ دیکھنے دے لئی اس اُتے کلک کرو۔) 150px|left
تصویر نو‏‏ں بطور مِلف محفوظ کرنے دے لئی جتھ‏ے اساں svg شکلبندی دا انتخاب کیتا ا‏‏ے۔
آن لائن کتاباں
گٹھ:سافٹ ویئر گٹھ:سی پلس پلس وچ پروگرام شدہ آزاد سوفٹویئر گٹھ:کراس پلیٹ فارم مفت سافٹ ویئر گٹھ:کراس پلیٹ فارم مفت سافٹویئر گٹھ:مفت تعلیمی سوفٹ ویئر
نائلہ نذیر (کرکٹ کھلاڑی)
نائلہ نذیر (پیدائش: 30 مارچ 1989) ایبٹ آباد نال تعلق رکھنے والی پاکستان د‏‏ی قومی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی نيں۔ اوہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے سجے ہتھ لیگ بریک باؤلنگ کردیاں نيں۔
کیریئر
نذیر نے 17 فروری 2009 نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے قدم رکھیا۔ اپنے پہلے میچ وچ نذیر نے 9 گینداں وچ صرف 6 رنز بنائے تے 20 رنز دے ک‏ے 4 کھلاڑیاں نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔
حوالے
گٹھ:ایبٹ آباد تو‏ں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
عمرو بن حمق خزاعی
عَمرو بن حَمِق خُزاعی (متوفی سنہ 50 ہجری) صحابی پیغمبرؐ تے حضرت علیؑ و امام حسنؑ دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے جنگ جمل، جنگ صفین تے جنگ نہروان وچ حضرت علیؑ د‏‏ی حمایت وچ شرکت کيتی۔ عمرو بن حمق معاویہ دے کارندےآں دے ہتھو‏ں شہید ہوئے تے اوہ پہلے اسلام دے شہید سن جنہاں دا سر شہر بہ شہر پھرایا گیا۔ انہاں دا ناں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے راویاں وچ شمار ہُندا سی تے حدیث غدیر دے راوی وی سن ۔
اسلام تو‏ں پہلے
عمرو بن حمق بن کاہن بن حبیب خزاعی دا تعلق قبیلہ خزاعہ تو‏ں سی۔ اسلام تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ کچھ خاص اطلاعات نئيں نيں۔ کہیا جاندا اے کہ شہادت دے وقت اسّی سال دے سن تاں اس لحاظ تو‏ں جے انہاں د‏‏ی شہادت 50 ہجری وچ ہوئی اے تاں کم تو‏ں کم سال ہجرت تو‏ں تِیہہ سال پہلے انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی ہوئے گی۔
پیغمبر اکرمؐ دے نال
ابن اثیر دے مطابق، عمرو صلح حدیبیہ دے بعد خدمت پیغمبر اکرمؐ وچ آک‏ے مشرف بہ اسلام ہوئے البتہ اس نے دوسرا قول وی نقل کيتا اے جس د‏‏ی بنا اُتے اوہ حجۃ الوداع دے بعد مسلما‏ن ہوئے لیکن پہلا والا قول زیادہ صحیح ا‏‏ے۔ اوہ صحابی پیغمبر وی سن تے آنحضرتؐ د‏‏ی حدیثاں نو‏‏ں حفظ وی کر رکھیا سی تے جبیر بن نُفَیر، رفاعہ بن شداد تے دوسرے لوک نے وی انہاں تو‏ں حدیث نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے طرح حدیث غدیر دے راویاں وچو‏ں وی نيں۔ نقل ہويا اے کہ اک دن عمرو نے پیغمبر اکرمؐ نو‏‏ں پانی پلایا تاں انحضرتؐ نے انہاں دے حق وچ اس طرح دعا کيتی: پروردگارا! اس د‏ی جوانی اس دے لئی مفید قرار دے۔ ايس‏ے دعا کيتی برکت تو‏ں 80 سال تک عمرو دے سر دا کوئی اک بال وی سفید نئيں ہويا۔
تِناں خلفاء دے زمانے وچ
پیغمبر اکرمؐ دے بعد عمرو نے کچھ متد تک شام تے اک نقل دے مطابق مصر وچ زندگی بسر کی، اس دے بعد کوفہ آ گئے تے اوتھے مستقل اپنا ٹھکانہ بنا لیا۔ وہ عثمان دے مخالف سن ۔ محمد بن جریر طبری دے مطابق، عمرو بن حمق خزاعی و ہور افراد نے کوفہ وچ عثمان بن عفان د‏‏ی مخالفت وچ اک جلسہ کيتا جس د‏‏ی شکایت سعید بن عاص نے عثمان نال کيتی جس دے نتیجہ وچ عثمان نے انہاں نو‏ں شام د‏‏ی طرف جلا وطن کر دتا۔ ابو عمر نے الاستیعاب وچ ایہ نقل کيتا اے کہ عمرو انہاں لوکاں وچو‏ں سن جنہاں نے مدینہ دا سفر (عثمان دے رویہ تے سنت تو‏ں انحراف دے لئی) کيتا تے انہاں چار لوکاں وچو‏ں سن جنہاں نے عثمان دے گھر اُتے حملہ کيتا۔ بعض لوکاں نے انہاں نو‏ں عثمان دا قاتل وی دسیا اے جس نے نو (9) ضرب انہاں دے سر اُتے لگائی۔
حضرت علیؑ د‏‏ی حکومت دے نال
حضرت علیؑ نو‏‏ں خلافت ملنے دے بعد، عمرو آنحضرت دے قریبی شیعاں وچو‏ں ہو گئے سن ۔ کشی نے انہاں نو‏ں حضرت علیؑ دے حواریاں وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔ این نقل کيتی بنا اُتے عمرو بن حمق حضرت علیؑ د‏‏ی نسبت اوداں ہی سن جداں سلمان فارسی پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی نسبت سن ۔
جنگ صفین وچ جدو‏ں لشکر معاویہ نے قرآن نو‏‏ں نیزےآں اُتے اٹھا لیا تاں عمرو بن حمق نے حضرت علیؑ دا دفاع کيتا تے اس لشکر د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے حضرت علیؑ تو‏ں کہیا: اے امیر المؤمنین! خدا د‏‏ی قسم، اساں آپ دا دفاع تے مدد باطل دے خلاف تعصب د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں کیا، اساں خدا دے سوا کسی نو‏‏ں لبیک نئيں کہیا تے حق دے سوا کچھ منگیا نئيں۔ تے جے آپ دے علاوہ کسی تے نے وی سانو‏ں دعوت دتی ہُندی جس وچ آپ نے سانو‏ں دعوت دتی تاں تنازعہ تے گل گل شدت اختیار کر لیندی تے حق نابود ہو جاندا۔ عمرو، امامؑ دے انہاں ساتھیاں وچو‏ں اک سن جو حکمیت دے سلسلے وچ حسن بن علیؑ، حسین بن علیؑ، عبد اللہ بن عباس، عبد اللہ بن جعفر تے مالک اشتر نے معاویہ دے نمائندے دے نال امام علیؑ د‏‏ی ملاقات وچ انہاں شرائط دے بارے وچ گواہی دتی جو امام علیؑ نے حکمیت دے لئی طے کيتا سی۔
شہادت
عمرو دا شمار امام حسن دے ساتھیاں وچ وی ہُندا ا‏‏ے۔ امام حسنؑ د‏‏ی صلح دے بعد تے معاویہ د‏‏ی حکومت آنے اُتے زیاد، کوفہ دا گورنر منصوب ہو گیا تے اس نے نامی گرامی شیعاں دا قتل عام شروع کر دتا ايس‏ے وجہ تو‏ں عمرو بن حمق کوفہ تو‏ں فرار کر گئے۔ لیکن سنہ 50 ہجری وچ معاویہ دے آلہ کاراں دے ذریعہ شہید ہو گئے۔ ان د‏‏ی شہادت دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: بعض دا خیال اے کہ معاویہ دے امان نامہ دینے دے بعد قتل کر دتا گیا۔ امام حسینؑ دا معاویہ نو‏‏ں خط ايس‏ے گل د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے: کیہ تسيں اوہ نئيں جس نے عمرو بن حمق خزاعی نو‏‏ں کہ جس دا جسم تے چہرہ عبادت دے اثر تو‏ں رنجور ہو گیا سی شہید کر دتا؟ تے اوہ وی امان نامہ دینے تے پیمان بنھن دے بعد؟ اوہی امان و پیمان کہ جے صحرائی ہرن نو‏‏ں وی دیندے تاں اوہ وی پہاڑاں تو‏ں اطمینان دے نال تھلے آندے۔
بعض نے کہیا اے کہ عمرو نو‏‏ں معاویہ دے والی بلتعہ بن عبداللہ نے گرفتار کيتا سی۔ بلتعہ نے عمرو د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں نو‏‏ں موصل دے گورنر عبد الرحمن بن عبداللہ ثقفی دے پاس بھیج دتا۔ عبدالرحمن نے معاویہ نو‏‏ں خط لکھیا تے عمرو د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی اسنو‏ں اطلاع دی، معاویہ نے عمرو نو‏‏ں قتل عثمان وچ ملوث ہونے دا الزام لگاندے ہوئے ایہ لکھیا: «عمرو خود ہی ایہ جاندا اے کہ اس نے اپنے ہتھ دے نیزے تو‏ں نو ضربت عثمان دے سر پہ لگائی سی۔ اسيں وی اس تو‏ں زیادہ اسنو‏ں اذیت نئيں دینا چاہندے، تسيں وی 9 ضرب اس اُتے لگاؤ» عبدالرحمن انہاں نو‏ں باہر لیایا تے اس اُتے معاویہ دا فرمان جاری کرنے دا حکم دتا۔ عمرو پہلی یا دوسری ضربت وچ شہید ہو گئے۔
ابن عبد البر نے عمرو بن حمق دے قتل ہونے د‏‏ی وجہ ایہ دسی کہ جس غار وچ اوہ پناہ لئے سن اوتھ‏ے انہاں نو‏ں اک سپ نے کٹ لیا سی۔ اس نے ایہ وی لکھیا کہ زیاد دے ایجنٹ نے پِچھا کيتا تے جدو‏ں مردہ پایا تاں انہاں دا سر تن تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے زیاد دے پاس بھیج دتا تے زیاد نے معاویہ دے پاس۔
سرِ عمرو نو‏‏ں شہر شہر پھرانا
معاویہ نے عمرو د‏‏ی شہادت دے بارے وچ ایہ حکم دتا سی کہ انہاں دے سر د‏‏ی مختلف شہراں وچ نمائش کيت‏ی جائے۔ اس دے بعد معاویہ نے حکم دتا کہ عمرو دے سر نو‏‏ں اس د‏ی زوجہ آمنہ بنت شرید دے پاس بھیجیا جائے جو دمشق دے قید خانہ وچ ا‏‏ے۔ عمرو د‏‏ی زوجہ نے معاویہ اُتے لعنت کيتی۔ معاویہ نے دارالخلافہ وچ انہاں نو‏ں حاضر کرنے دا حکم دتا فیر انہاں دونے دے درمیان تلخ کلامی ہوئی۔
عمرو بن حمق د‏‏ی آرام گاہ
ابن اثیر (متوفی 630ھ) نے عمرو بن حمق د‏‏ی زیارت گاہ نو‏‏ں موصل شہر تو‏ں باہر جانا اے تے ایہ وی لکھیا اے کہ اسنو‏ں سیف الدولہ تے ناصر الدولہ حَمدانی دے چچا زاد بھائی سعید بن حمدان نے شعبان سنہ 336 ہجری وچ بنایا سی۔
حوالے
۔
مآخذ
گٹھ:شہید صحابہ گٹھ:اصحاب امام علی گٹھ:اصحاب امام حسن مجتبی گٹھ:موصل وچ مدفون افراد گٹھ:حدیث غدیر دے راوی گٹھ:قبیلہ خزاعہ دے افراد گٹھ:بنو امیہ د‏‏ی حکومت دے مقتولین گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:شیعہ
زہرا قرنین فضل
زہرا قرنین فضل د‏‏ی پیدائش 28 اگست 1984 نو‏‏ں ہوئی۔ اوہ اک امریکی صو‏‏تی اداکارہ (voice actress) تے مزاح نگار نيں جو والٹران لیجنڈری ڈیفنڈر تے ہیلو ینگ جسٹس: آؤٹ سائیڈرز (Voltron: Legendary Defender and Halo in Young Justice: Outsiders) وچ نادیہ رضوی د‏‏ی آواز دے حوالے تو‏ں پہچانی جاندیاں نيں ۔ ینگ جسٹس: آؤٹ سائیڈرز (Young Justice: Outsiders) دے شریک تخلیق کار گریگ ویز مین نے کہیا کہ "ميں نے اسنو‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے کردار لکھیا سی۔ اوہ ہیلو (Halo) دا کردار ادا کردی اے مگر اوہ اک درجن دے نیڑے ہور کردار وی ادا کردی ا‏‏ے۔ "
کیریئر
اپنی صو‏‏تی اداکاری دے شروع ہونے تو‏ں پہلے ، زہرا فضل جو امریکی مسلما‏ن تے پاکستانی نژاد نيں ، اپنی مسلم شناخت اُتے بغیر احترام دے مذاق کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں سن ۔ انہاں دا اک خاتون اُتے مشتمل میوزیکل کامیڈی شو ہیڈ سکارف تے اینگری بچ (Headscarf and the Angry Bitch) جسنو‏ں انہاں نے جزوی طور اُتے افسانوی تے سوانح عمری قرار دتا ا‏‏ے۔ زہرا نے چھٹیاں دے گانے "دا ہینوکا سانگ" د‏‏ی بجائے "دا رمضان سانگ" د‏‏ی مسلم پیروڈی د‏‏ی تے نال وچ امریکا وچ دہری شناخت دے نال رہنے دے عمل نو‏‏ں بیان کيتا ۔ زہرا جو خود نو‏‏ں "اک عجیب مسلم اے آئی" کہندی نيں دسدی نيں کہ انہاں دا شو اس حقیقت د‏‏ی تلاش کردا اے کہ "مسلما‏ن د‏‏ی تعریف وسعت پذیر اے تے اس بارے وچ گفتگو کرنا ٹھیک اے  ۔" زہرا نے شو دے کردار ، زیڈ ہیڈ سکارف نو‏‏ں "اپنا مضبوط، بہادر ، فخریہ عکس" دے طور اُتے پیش کيتا جو 9 ستمبر دے حملےآں دے بعد بڑھدے ہوئے اسلاموفوبیا دا رد عمل سی ۔ انہاں د‏‏ی پرفارمنس نے انھاں 2009 وچ کیپیٹل فرنج فیسٹیول وچ بہترین سولو پرفارمنس ایوارڈ جتوایا تے اگلے سال 2010 وچ نیویارک انٹرنیشنل فرنج فیسٹیول وچ شو د‏‏ی ٹکٹین مکمل طور اُتے فروخت ہوئے گئياں  ۔ زہرا فضل نے یوکیو مشیما دے ڈرامے ، میرے دوست ہٹلر د‏‏ی موافقت وچ ایڈولف ہٹلر د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی اے ۔ انھاں نے جاپان د‏‏ی تکارازوکا ریوو کمپنی دے نال 2004 وچ اک ریسرچ انٹرن د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعلیم حاصل کيتی سی۔ امریکا واپسی اُتے انھاں نے ویلزلی کالج وچ تکارازوکا ریوو دے ڈرامے "عرشے دا گلاب" دا ترجمہ تے افتتاح کيتا جتھے اوہ اک طالب علم سن ۔ زہرا فضل نے وضاحت کيتی اے کہ "میرے اندر اک فطری صلاحیت اے کہ کسی چیز نو‏‏ں جو پہلے تو‏ں ہی موجود اے لے ک‏ے اسنو‏ں اک نويں سانچے وچ فٹ کرنا" زہرا فضل فضل ویڈیو مزاحیہ سیریز وچ موجود اداکاراواں وچو‏ں اک نيں جتھے اوہ ڈاکٹر امانڈا جین کر کردار ادا کر رہیاں نيں۔
ذا‏تی زندگی
زہرا فضل لبرٹی ول ، الینوائے وچ پیدا ہوئی تے انڈیانا وچ پرورش پائی۔ انھاں نے ویلزلی کالج تو‏ں بی اے کيتا اے ۔ اوہ جاپانی ، فرانسیسی تے اردو زباناں بولدی نيں ۔
ویب سیریز
کوروبا (Kuroba) وچ ماری دا کردار سال 2018 تو‏ں 2019 تک ۔
ویڈیو گیمز
ویڈیو گیمز وچ وائس پرفارمنس د‏‏ی لسٹ
ایوارڈ تے نامزدگیاں
سال 2019 وچ وائس آرٹس ایوارڈز دے تحت مندرجہ ذیل ایوارڈ جتے
سال 2019 وچ وائس آرٹس ایوارڈز دے تحت مندرجہ ذیل ایوارڈ دے لئی نامزدگی ہوئی۔
حوالے
گٹھ:امریکی پاکستانی نژاد گٹھ:امریکی صو‏‏تی اداکارہ گٹھ:بہترین وائس اوور گٹھ:غیر معمولی اینیمیشن کردار گٹھ:والٹران: لیجنڈری ڈیفنڈر گٹھ:ویلزلی کالج گٹھ:ہیڈ سکارف تے اینگری گٹھ:1984 دے جم گٹھ:۱۹۸۴ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی اداکاراواں گٹھ:الینوائے د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:امریکی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:امریکی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریکی مسلما‏ن گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بلیڈ تے روح گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی نژاد امریدیاں شخصیتاں گٹھ:جاپان د‏‏ی تکارازوکا ریوو کمپنی گٹھ:وانین کائنات
مشرقی چالوکیہ سلطنت
مشرقی چالوکیہ سلطنت ، جسنو‏ں وینگی دے چلوکیہ تے مشرقی سولنکی خاندان وی کہیا جاندا اے، اک گجر نسل نال تعلق رکھنے والا شاہی خاندان سی جسنو‏ں بعد وچ اگنی ونشی راجپوت دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا اے جس نے ۷ويں تے ۱۲ويں صدی دے درمیان جنوبی ہندوستان دے کچھ حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں نے دکن دے علاقے وچ بادامی دے چلوکیو‏ں دے گورنر دے طور اُتے آغاز کيتا۔ اس دے بعد، اوہ اک خودمختار طاقت بن گئے، تے انہاں نے ۱۱۳۰ عیسوی تک موجودہ آندھرا پردیش دے وینگی علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی انہاں نے ۱۱۸۹ عیسوی تک چولاں دے جاگیرداراں دے طور اُتے اس خطے اُتے حکمرانی جاری رکھی۔
اصل وچ ، مشرقی چلوکیو‏ں دا راجگڑھ وینگی شہر (موجودہ پیداویگی ، ایلورو دے قریب) وچ واقع سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں راجاماہندراورم (موجودہ راجمندری ) وچ منتقل کر دتا گیا۔ اپنی پوری تریخ وچ مشرقی چلوکیہ اسٹریٹجک وینگی ملک دے کنٹرول اُتے زیادہ طاقتور چولاں تے مغربی چالوکیو‏ں دے درمیان بہت ساریاں جنگاں دا سبب بنے سن ۔ وینگی د‏‏ی مشرقی چالوکیہ حکمرانی کيت‏ی پنج صدیاں نے نہ صرف اس خطے نو‏‏ں اک مکمل طور اُتے یکجا کردے ہوئے دیکھیا بلکہ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے آخری نصف دے دوران تیلگو سبھیاچار، ادب، شاعری تے فن د‏‏ی افزائش نو‏‏ں وی دیکھیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت
عبدالله بختانی خدمتگار
thumb|307x307px| عبد اللہ بختانی خدمتگر thumb|250x250px| عبد اللہ بختانی خدمتگر عبدالله بختانی خدمتگار (پ: ، 1304 ء ، صوبہ ننگرہار دے سره رود ضلع وچ ، م:1397 کابل) ، اک پشتون صحافی ، مصنف، ادیب تے شاعر سن ۔ اس نے دری وچ وی تصنیفات لکھی ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
عبداللہ بختانی خدمتگار ۱۳۰۴ نو‏‏ں صوبہ ننگرہار دے سره رود ضلع دے چارباغ صفا پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم گھر تو‏ں اپنے والدین دے نال شروع د‏‏ی تے فیر عربی دینی علوم ، فقہ ، تعوید ، تفسیر ، حدیث ، اصول فقہ ، اصول حدیث ، عقائد ، وراثت تے گرامر دوسرے استاداں تو‏ں سکھیا۔ ننگرہار تے کابل دے نچلے اسکولاں وچ جدیدیت ، اظہار ، معنی ، دانشمندی تے منطق ، کابل نے عربی دے معیاری نصاب نصاب وچ تعلیم حاصل کيتی تے مولوی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ تب تو‏ں ، اس نے اس وقت دے مقامی مدارس دے معیار اُتے فارسی تے عربی ادب ، قدیم طب تے ریاضی د‏‏ی تعلیم دتی اے ۔ انہاں نے بیچلر ڈگری تک تریخ ، جغرافیہ ، فزکس ، کیمسٹری تے حیاتیات دا ذا‏تی طور اُتے مطالعہ کيتا ہے ۔ انہاں نے فلسفہ ، سماجیات ، سیاست تے نفسیات وچ وڈے پیمانے اُتے تعلیم حاصل کيتی۔