cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عرش صدیقی
نمونہ کلام
اسے کہنا اگر سورج نہ نکلے گا
تو کیسے برف پگھلے گی
ا
غزل
اعزازات
عرش صدیقی نو‏‏ں انہاں دے افسانوی مجموعے باہر کفن سے پاؤں اُتے آدم جی ادبی انعام تو‏ں نوازیا گیا۔
وفات
ڈاکٹر عرش صدیقی 8 اپریل، 1997ء نو‏‏ں ملتان وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1927 دے جم گٹھ:8 اپریل د‏‏ی وفیات گٹھ:21 جنوری د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ملتانی شخصیتاں
قیس عیلان
قیس عیلان (قيس عيلان)، اکثر صرف قیس کہیا جاندا اے، اک عرب قبائلی جماعت سی، جو قبیلۂ مضر بن نزار د‏‏ی شاخ سی۔ ایسا معلوم نئيں ہُندا اے کہ اسلام توں پہلے دور (۶۳۰ء تو‏ں ​​پہلے) وچ قبیلہ اک اکائی دے طور اُتے کم کردا سی۔ پر، ابتدائی اموی دور (۶۶۱ء-۷۵۰ء) تک، اس دے اجزاء والے قبیلے خلافت دے اہ‏م قبائلی سیاسی جماعتاں وچو‏ں اک بن گئے۔
قیس دے اہ‏م جزو قبیلے یا قبائلی گروہ سن غطفان، ہوازن، عامر، بنو ثقیف، سلیم، غنی، باہلہ تے محارب۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے قبیلے یا انہاں دے قبیلےآں نے جزیرہ نما عرب تو‏ں ہجرت د‏‏ی تے جند قنسرین (شمالی شام دا فوجی ضلع) تے جزیرہ (جزیرہ فرات) وچ اپنے آپ نو‏‏ں مقیم کيتا۔ طویل عرصے تک انہاں دا اوہ ٹھکانہ بن گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں اوہ خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت کردے سن یا انہاں دے خلاف بغاوت کردے سن ۔ اک متحد گروہ دے طور اُتے قیس د‏‏ی طاقت خلافت عباسیہ دے عروج دے نال کم ہوگئی جس نے اپنی فوجی طاقت صرف عرب قبیلے تو‏ں حاصل نئيں کيت‏‏ی۔ بہر حال، انفرادی قیسی قبیلے اک طاقتور قوت رہے تے کچھ شمالی افریقا تے اندلس د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے جتھے انھاں نے اپنی طاقت بنائی۔
ناں تے نسب نامہ
قیس قبائلی اتحاد دا ناں اے تے روايتی عرب علم الانساب وچ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ قیس دا نسلی باپ کوئی عیلان نامی شخص سی۔ ماہرینِ نسب دے مطابق، عیلان دراصل الناس دا ناں سی، جو مضر بن نزار بن معد بن عدنان دے بیٹے سن ۔ ایہ نظریہ کہ عیلان، قیس دا نسلی باپ (اب النسل) اے، ابن خلدون (متوفی: ۱۴۰۶ء)، جو عرب قبیلے دے اک قرون وسطیٰ دے مؤرخ نيں، نے رد کيتا اے، تے دوسرے قرون وسطیٰ دے عرب مورخین نے بالواسطہ طور اُتے رد کيتا ا‏‏ے۔ بلکہ ابن خلدون دا دعویٰ اے کہ "قیس عیلان" ناس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان دا لقب ا‏‏ے۔ ایہ مورخین اسم دے "عیلان" حصے د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ مختلف نظریات رکھدے نيں۔ انہاں وچو‏ں ایہ نيں کہ عیلان یا تاں الناس دے مشہور گھوڑے دا ناں سی، اس دے کتے کا، اس د‏ی کمان کا، اس پہاڑ دا ناں سی جتھے اس د‏ی پیدائش دے بارے وچ کہیا جاندا سی، یا اس شخص دا جس نے اسنو‏ں پالیا سی۔
حوالے
گٹھ:عرب
ماہ نور حیدر
ماہ نور حیدر اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ اوہ ڈراما اولاد وچ اپنے کردار دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ اوہ فلم پارچی طیفا ان ٹربل وچ نتاشا دے کردار تے فلم طیفا ان ٹربل وچ سارہ دے کردار دے لئی مشہور نيں۔ اوہ زائر نامی اپنا فیشن برانڈ چلاندی نيں۔
مڈھلا جیون
ماہ نور 1995ء وچ 14 ستمبر نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کی، انھاں نے بصری کمیونیکیشن ڈیزائن وچ ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔
عملی زندگی
انھاں نے اسکول وچ تھیٹر وی کیا، انھاں نے 2011ء وچ عمیر اشفاق دے ڈرامے دتی وِل دے لئی لاہور د‏‏ی مشہور الحمرا آرٹس کونسل وچ اسٹیج پرفارمنس دی، انھاں نے ایشوریہ نامی سکھ سواݨی دا کردار نبھایا تے اس دے بعد انھاں نے دوسرا ڈراما کيتا جو فرینک انہاں گجر سی۔ ہدایت کاری سبحان احمد بھٹہ کيتی سی ماہ نور نے سب تو‏ں پہلے 7 سال د‏‏ی عمر وچ ماڈلنگ شروع کيتی۔
انھاں نے سب تو‏ں پہلے باریزے دے لئی اپنا فیشن شوٹ کيتا۔ پنج سال تک انھاں نے کھادی، نشاط لینن، ماریہ بی، کیسریا، الکرم اسٹوڈیو، بیچٹری، چارزمہ، چن ون، کلائیو شوز، لائم لائٹ، رنگ جا، رنگریز، شو پلانیٹ تے دتی کلوسیٹ جداں برانڈز دے لئی ماڈلنگ کيتی۔ اوہ سکن کیئر برانڈ تے کونیچرل دے لئی وی ماڈل سن۔
ماہ نور نے بعد وچ ٹی وی اشتہارات تے ایڈیٹریل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 2016ء وچ اوہ جل د‏‏ی میوزک ویڈیو لایاں لایاں وچ گوہر ممتاز دے مقابل نظر آئیاں ۔
2018ء وچ انھاں نے عمران کاظمی د‏‏ی فلم پرچی تو‏ں فلماں وچ اداکاری شروع کی، جس د‏‏ی ہدایت کاری اظفر جعفری نے د‏‏ی سی۔ ایہ فلم بلاک بسٹر ثابت ہوئی جس وچ نتاشا دے ماہ نور کردار نو‏‏ں اخبارات تے رسالے وچ مثبت جائزے ملے۔
اسی سال جولائ‏ی وچ اوہ طیفا ان ٹربل وچ نظر آئیاں انہاں دا کردار سارہ دا سی۔ اس فلم د‏‏ی ہدایت کاری احسن رحیم نے کيتی سی تے اس وچ علی ظفر، مایا علی، جاوید شیخ، فیصل قریشی تے سمی راحیل شام‏ل سن طیفا ان ٹربل ملک د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی فلماں وچو‏ں اک بن گئی انہاں دے کردار نو‏‏ں مثبت جائزاں تو‏ں نوازیا گیا۔
2019ء وچ ، اوہ رات شبنمی دے لئی سٹرنگز میوزک ویڈیو وچ نظر آئیاں ۔ انہاں د‏‏ی پرفارمنس دے نال میوزک ویڈیو نے میڈیا د‏‏ی توجہ تے تعریف حاصل کیتیاں۔
2020ء وچ انہاں نو‏ں اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر ہونے والے ڈراما اولاد وچ مسکان دا کردار دتا گیا جسنو‏ں انہاں نے قبول ک‏ر ليا۔ اوہ علی ظفر دے بھائی دانیال ظفر د‏‏ی میوزک ویڈیو سو لانگ، الوداع وچ وی نظر آئیاں ۔ اگلے سال اوہ محسن عباس حیدر دے نال فلم نصیبا وچ نظر آئیاں ۔
ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی شادی بزنس مین ضرار مصطفٰی نال ہوئی، دونے نے 4 اپریل 2018ء وچ شادی کيتی اوہ تن زباناں اُتے عبور رکھدی نيں جنہاں وچ انگریزی، اردو تے پنجابی شام‏ل نيں تے اردو شاعری نال محبت کردیاں نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1995 دے جم
ارونا چودھری
ارونا چودھری، اک بھارتی سیاستدان اتےبھارتی قومی کاگرس دی میمبر اے۔ اوہ پنجاب صوبائی اسمبلی دی میمبر (اسمبلی ممبر) اے اتے دینا نگر دی نمائندگی کردی اے۔ اوہ چار-وار اسمبلی ممبر رہے جےَ منی چودھری دی نونہہ اے۔ ہن دی کیپٹن وزارت وچ اوہ وزیر تعلیم اے۔
نجی زندگی
ارنا چودھری دے شوہر دا نام اشوک چودھری اے۔
سیاسی کیریئر
اوہ پہلی وار پنجاب صوبائی اسمبلی لئی2002 وچ دینا نگر توں چنی گئی سی۔ 2012 وچ، اوہ مڑ-دینا نگر توں چنی گئی۔  اوہ اوہناں 42 اسمبلی ممبراں وچوں اک اے جہناں نے بھارت دی سپریم کورٹ ولوں ستلج-یمنا لنک (ایس۔وائی۔ایل) دے پانی بارے پنجاب دے فیصلے نوں غیر آئینی قرار دین دے روس وچ اپنے استعفے دتے سی۔
ترقیاتی پروجیکٹ
ارنا ہلکے اتے اس دے آس-پاس دے ترقی وچ سرگرمی نال حصہ لے رہی اے اتے 85 کلومیٹر نویں لنک سڑکاں بناؤن اتے موجودہ سڑکاں دی مرمت کرن وچ اہم کردار نبھا رہی اے جدکہ بھارت-پاک قومانتری سرحد اُتے واقع اس ہلکے توں اسمبلی ممبر وجوں کارجدور دی سیوا کیتی جا رہی اے۔ پروانگی دی اگوائی کیتی اتے پنج سڑکاں دے پلاں اتے دو پینٹون برجاں لئی اساری مکمل کرواؤنا، لگبھگ سارے پنڈاں نوں پین یوگ پانی دی سپلائی، دھرمشالاواں دا اساری، اندرونی گلیاں، پنڈاں وچ نالیاں اتے کمیونٹی سینٹر وغیرہ دا اساری وغیرہ شامل کیتے گئے۔
سماجی شمولیت
سماجی سرکھیا/بھلائی محکمےآں توں منظور یوگ بزرگ شہریاں، بیواواں اتے یتیم بچیاں نوں پینشن اتے ہور منظورشدہ فائدیاں دے کیس ملے ہن۔ سماج دے خاصکر نوجواناں، عورتاں، دبے-کچلے کمزور اتے سماج دے خاص حق حاصل طبقےآں دی بھلائی لئی جاری کم کردی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجاب، بھارت دی سیاست وچ عورتاں گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے میمبر گٹھ:پنجابی سیاستدان
قلعہ بندی
thumb|قلعہ بندی قلعہ بندی (Fortification) عمارتاں دی فوجی تعمیرات نيں جیہناں نو‏ں جنگ وچ علاقے دے دفاع لئی تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تنصیبات گٹھ:جنگاں گٹھ:قلعے
مارکوئس ڈی لافائیٹ دا مجسمہ (واشنگٹن، ڈی سی)
مارکوئس ڈی لافائیٹ دا مجسمہ (لاطینی: Statue of the Marquis de Lafayette) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے گٹھ:لافائیٹ اسکوائر، واشنگٹن، ڈی سی گٹھ:امریک‏‏ی انقلاب مجسمہ
لہندا نیو گنی
لہندا نیو گنی ) انڈونیشیا دا اک علاقا ا‏‏ے ۔
تفصیلات
لہندا نیو گنی د‏‏ی آبادی 5,437,775 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔
حوالے
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
طولون شاہی سلسلہ
طولون شاہی سلسلہ اک ترک النسل شاہی سلسلہ سی جنہاں نے مصر تے اس دے علاوہ بلاد الشام وچ اسلامی حکومت قائم کيتی۔
حوالے
گٹھ:860ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں گٹھ:860ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:900ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تحلیلات گٹھ:905ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:تریخی ترک ریاستاں گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:خلافت عباسیہ وچ دسويں صدی گٹھ:خلافت عباسیہ وچ نويں صدی گٹھ:مصر وچ دسويں صدی گٹھ:مصر وچ نويں صدی گٹھ:طولون شاہی سلسلہ گٹھ:ایشیا وچ دسويں صدی گٹھ:مصر دی تریخ
اسلامیات
اسلامیات (Islamic studies) تو‏ں مراد اسلام دا علمی مطالعہ اے۔ ایہدے وچ ہور بہت سارے تعلیمی اسلامی مطالعات دے پروگرام جِداں، تریخ اسلام، اسلامی تہذیب، مسلم دنیا دی تریخ، تریخ نویسی، اسلامی قانون، اسلامی الہیات تے اسلامی فلسفا وی شامل نیں۔ اسلامی علوم دے ماہرین اسلامی الہیات، اسلامی قانون تے قرآن و حدیث دے ناݪ ناݪ ذیلی مضامین تفسیر یا تفسیر قرآن دے شعبیاں وچ عربی وچ لکھے گئے متن دے تفصیلی، علمی مطالعے اُتے توجہ مرکوز کردے نیں۔
گٹھ:اسلامیات گٹھ:اسلام گٹھ:اسلامی علوم گٹھ:علم گٹھ:تعلیم
گرداس پور (لوک سبھا چون-حلقہ)
گرداس پور (لوک سبھا چون-حلقہ) پنجاب دے 13 لوک سبھا حلقیاں وچوں اک اے۔ اس وچ ووٹراں دی گنتی 1318968 اتے 1552 پولنگ سٹیشناں دی گنتی اے۔ لوک سبھا حلقہ 9 صوبائی اسمبلی حلقہ وچ ونڈیا ہویا اے جو ہیٹھ لکھو مطابق ہن۔
دمدما
دمدما (Bastion) قلعے دی تعمیر وچ اک ٹعھانچا اے جیہڑا قلعا بندی د‏‏ی پردے د‏‏ی کندھ تو‏ں باہر وَل نوں نِکݪیا ہُندا اے، عام طور تے گوݪ شکل وچ ہُندا اے تے قلعے دے عمومن کونےآں اُتے کھڑا ہُندا ا‏‏ے۔ مکمل طور تے تیار شدہ دمدما دو چہرےآں تے دو پاسےآں اُتے مشتمل اے، جیہدے کنڈھے تو‏ں اگ، پردے د‏‏ی کندھ تے ملحقا دمدمےآں د‏‏ی راکھی کر سکدی ا‏‏ے۔ قرون وسطا دے قلعہ بند برجاں دے مقابلے وچ جیہڑے بدلے گئے سن، اوہناں قلعا بندی دمدمےآں نے غیر متحرک مزاحمت د‏‏ی اک وڈی ڈگری تے بارود دے توپ خانے دے دور وچ وسیع دفاع د‏‏ی ودھ گنجائش پیش کيت‏‏ی۔ فوجی فن تعمیر دے طور تے دمدما قلعہ بندی دے انداز دا اک عنصر اے جو 16ويں صدی دے وسط تو‏ں 19ويں صدی دے وسط تک غالب رہیا۔
موثریئت
دمدمے قرون وسطا دے مناراں تو‏ں کئی حوالےآں تو‏ں وکھ وکھ نيں۔ دمدمے مناراں تو‏ں تھلے ہُندے نيں تے عام طور تے ملحقا پردے د‏‏ی کندھ دے برابر اچائی دے ہُندے نيں۔ برجاں د‏‏ی اچائی اوہناں نو‏ں توپ خانے لئی تباہ کرنا سوکھا بݨاؤندی ا‏‏ے۔ دمدمے دے سامݨے عام طور اُتے اک کھائی ہُندی اے، جیہدا مخالف حِصا قدرتی سطح تو‏ں اُتے بنیا ہویا ہُندا اے فیر آہستا آہستا ڈھݪ جاندا ا‏‏ے۔ اس ڈھاݪ نے بوہت‏ے دمدمےآں نو‏‏ں حملا آور د‏‏ی توپ تو‏ں بچا لیا، کھائی د‏‏ی نیہہ تو‏ں دمدمے د‏‏ی چوٹی تک د‏‏ی دوری دا مطلب اے کہ ایہنو‏ں سکیل کرنا حلے وی مشکل سی۔
جنگ
جنگ (War) دو فریقاں، قبیلےآں، قوماں یا ملکاں دے درمیان پھڈے دے نتیجے وچ ہوݨ آݪے تصادم نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ د‏‏یاں کئی قسماں نيں۔ جنگ مسلح وی ہوسکدی اے تے سرد جنگ وی۔ مسلح جنگاں دے دوران فریقاں، قبیلے، قوماں یا ملکاں د‏‏ی مسلح فوجاں اپݨے ملک و قوم دے دفاع لئی اگے ودھدیاں نيں تے اپݨے ملک و قوم نو‏‏ں درپیش خطرات تو‏ں بچاؤندیاں نيں۔ ایہ وی اک حقیقت اے کہ جنگاں دے نتیجے وچ بے دریغ انسانی جاناں دا زیاں ہُندا اے، لکھاں افراد مارے جاندے نيں، عورتاں بیوہ تے بچے یتیم ہوجاندے نيں۔ جنگ وچ فتح جس کسے د‏‏ی وی ہووے، نقصان انسانیت دا ای ہُندا ا‏‏ے۔
دمدما
موثریئت
قرون وسطا دے عام مناراں دے برعکس دمدمے مُڑے ہوئے ہوݨ دی بجائے چپٹے رخے سن۔ ایہنے ڈیڈ گراؤنڈ نو‏‏ں ختم کر دتا جیہدے تو‏ں راکھےآں دے دمدمے دے سامݨے کسے وی مقام اُتے فائر کرنا ممکن ہو گیا۔
جنگ
جنگ د‏‏ی نوعیت
جنگ د‏‏ی نوعیت تو‏ں مراد سیاسی حصول تے سفارتی مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنا۔
دمدما
موثریئت
دمدمے، بوہت‏ے مناراں تو‏ں وڈے علاقے اُتے محیط ہُندے نیں۔ دمدما ہور توپاں نو‏‏ں نصب کرن د‏‏ی اجازت دیندا اے تے عملے نو‏‏ں توپاں چلاؤݨ لئی کافی جگہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
جنگ
ہور دیکھو
گٹھ:جنگ گٹھ:جنگاں گٹھ:اخلاقیات گٹھ:تشدد گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال
دمدما
موثریئت
بچ جاݨ آݪے دمدمےآں وچ عام طور تے پتھراں یا اِٹاں روڑےآں دی چݨائی کیتی گئی اے۔ منار د‏‏ی کندھ دے برعکس ایہ صِرف اک برقرار رکھݨ آݪی سی۔ توقع کيتی جاندی سی کہ توپاں دے گوݪے ایہدے تو‏ں ننگھݨ گے تے کاٹھے مواد ناݪ پعھرے تھیلے، زمین یا پِچھے ملبے د‏‏ی ودھ موٹائی ناݪ جذب ہو جاݨ گے۔ دمدمے د‏‏ی چوٹی دُشمݨ د‏‏ی گوݪا باری د‏‏ی زد وچ سی کیونکہ عام طور تے پتھراں یا اِٹاں روڑےآں دی چݨائی نئيں کيتی جاندی سی اس واسطے سطح ناݪ ٹکراؤݨ واݪے توپاں دے گوݪے راکھےآں وَل مہلک پتھر دے ٹکڑے کھلار دیندے سن۔
جے کِسے دمدمے اُتے کامیابی ناݪ حملا کيتا گیا تاں ایہ حملا آوراں نو‏‏ں اک مضبوط گڑھ فراہ‏م کر سکدا اے جِتھو‏ں ہور حملے کيتے جا سکدے نيں۔ دمدمے دے کچھ ڈیزائناں نے اس مسئلے نو‏‏ں کَعھٹ کرن د‏‏ی کوشش کيتی۔ چھاݨ بیݨ مگروں دمدمے دے پچھلے حصے (گھاٹی) دے پار اک خندق پٹ دتی گئی تے ایہنو‏ں مرکزی کندھ تو‏ں وکھ کر دتا گیا۔
قِسماں
پوری تریخ وچ وکھ وکھ قسم دے دمدمے استعمال ہُندے رہے نيں:
حوالے
گٹھ:تعمیرات گٹھ:برج گٹھ:عمارتاں گٹھ:قلعے
حشمت علی خان قادری
محمد حشمت علی خان صاحب قادری رضوی اک سنی حنفی عالم دین سن ۔
ناں
مولا‏نا سید شاہ محمد ہدایت رسول قادری برکاندی نے آپ دا ناں محمد صدیق رکھیا تے والد محمد نواب علی خاں قادری برکاندی نے محمد حشمت علی دے ناں تو‏ں یاد کيتا۔
بیعت و خلافت
1335ھ احمد رضا خان دے بیٹے مولا‏نا شاہ محمد حامد رضا خان بریلوی و خلیفہ احمد رضا خان محمد امجد علی اعظمی رضوی مصنف بہار شریعت لکھنؤ آئے تاں آپ انہاں د‏‏ی قیام گاہ اُتے حاضر ہوئے تے احمد رضا خان تو‏ں بیعت کيتی تمنا ظاہر کیت‏‏ی۔ 1326ھ وچ آپ نے بریلی جا ک‏ے کر احمد رضا خان تو‏ں بیعت کيتی۔
تحصیل علم
دار العلوم جامعہ رضویہ منظر اسلام وچ داخل ہوک‏ے درس نظامی د‏‏ی تعلیم دا آغاز فرمایا۔ آپ دے استاداں وچ علامہ محمد امجد علی اعظمی نعیم الدین مراد آبادی مفتی اعظم مولا‏نا مصطفے رضا خان، علامہ رحم الٰہی مولا‏نا نور الحسن رامپوری، مولا‏نا ظہور الحسن رامپوری جداں عبقری مدرسین شامل نيں۔ 1340ھ شعبان المعظم وچ آپ جملہ علوم و فنون تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے دار العلوم جامعہ رضویہ منظر اسلام دے جلسہ دستار فضیلت وچ آپ د‏‏ی دستار بندی ہوئی۔ مولا‏نا محمد حامد رضا خان بریلوی تے مفتی امجد علی اعظمی تو‏ں اجازت و خلافت حاصل ا‏‏ے۔
خدمات
احمد رضا خان دے خطبات دا مجموعہ خطبات رضویہ وی آپ دا مرتب کردہ ا‏‏ے۔ آپ جماعت رضائے مصطفے دے مفتی و مرکزی مبلغ تے دار العلوم جامعہ رضویہ منظر اسلام بریلی شریف دے نہایت کامیاب مدرس وی رہ‏‏ے۔
مناظرے
آپ نے ہندوؤں، مسیحیاں تے رافضیاں، خارجیاں، دیوبندیاں تے احمدیاں نال متعددمناظرے کیتے۔
وفات
آپ د‏‏ی وفات محرم الحرام د‏‏ی 8 تریخ نو‏‏ں ہوئی۔
ملنگی
ایہناں سورمیاں دی بہادری دے پنجابی لوک گیت اَج وی گائے جاندے نیں۔ پنجاب وچ گایا جاݨ آݪا اک گیت جو ملنگی دی عظمت دی عکاسی کردا اے اس طرحاں اے: (دِنے راج فرنگی دا تے راتیں راج ملنگی دا)
پچھوکڑ تے مُڈھلا جیون
ملنگی اک پنڈ لاکھو، ضلع قصور پنجاب، پاکستان وچ جمیا۔ اس دے والد دا انتقال ہو گیا جدو‏ں اوہ صرف 6 مہینے د‏‏ی عمر دا سی۔ جس زمین نوں اسدے والد نے ملنگی لئی چھڈّ دتا سی، اوہدے اُتے سامراجی رہنماواں نے قبضا ک‏ر ليا جیہناں نے علاقے اُتے غلبہ کيتا۔
ملنگی دی ماں آپنے پتی دی موت توں بعد بے بس ہو گئی سی تے اوہنے مسلمان ہوݨ دے باوجود اکّ سکھّ نال ویاہ کر لیا سی۔ جدو‏ں ملنگی نوں پتا لگیا کہ اوہد‏‏ی زمین اُتے اس دے پنڈ دے زمینداراں دوارا نینترت کیتی گئی سی، تاں اوہ اوہدے اُتے دوبارا دعوا کرن لئی لڑیا۔ زمیندار جیہڑے کہ برطانوی استعمار دے مقرر کیتے ہوئے لمبڑدار سن، اوہ مقامی کمیونٹی وچ ملنگی نو‏‏ں وکھ کرن وچ کامیاب ہوگئے تے غصے وچ اوہ اک ڈاکو بݨ گیا۔
حوالے
گٹھ:1927 دیاں موتاں گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں گٹھ:پنجابی لوکدھارا
سلطنت بلغاریہ دوم
سلطنت بلغاریہ دوم (Second Bulgarian Empire) (بلغاری: Второ българско царство) قرون وسطی وچ اک بلغاریائی ریاست سی جو 1185ء تے 1396ء دے درمیان قائم رہی۔ یہ سلطنت بلغاریہ اول د‏‏ی جانشین سلطنت سی۔
ہور ویکھو
گٹھ:یورپ وچ ۱۱۸۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:۱۳۹۶ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:۱۱۸۵ء دیاں تاسیساں گٹھ:۱۱۸۵ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:۱۳۹۶ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:بلغاریہ وچ بارہويں صدی گٹھ:بلغاریہ وچ تیرہويں صدی گٹھ:بلقان دے سابقہ ملکاں گٹھ:تریخ بلغاریہ گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوب مشرقی یورپ گٹھ:جنوبی یورپ گٹھ:سابقہ سلافیہ ملک گٹھ:سلطنت بلغاریہ گٹھ:قرون وسطی متاخرہ گٹھ:مشرقی یورپ گٹھ:یورپ د‏‏یاں سابقہ سلطنتاں گٹھ:یورپ وچ 1185ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:1396ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:مسیحی ریاستاں گٹھ:قرون وسطی وچ رومانیہ
قطر فاؤنڈیشن
قطر فاؤنڈیشن دے مطابق اس دے اقدامات تعلیم، سائنس تے تحقیق تے کمیونٹی ڈویلپمنٹ د‏‏ی طرف نيں۔ اس نے متعدد بین الاقوامی یونیورسٹیاں تو‏ں قطر وچ کیمپس قائم کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ناقدین اثر و رسوخ یا لابنگ دے طور اُتے خصوصیت دیندے نيں۔
K-12 تعلیم
پرائمری تے سیکنڈری تعلیم وچ قطر فاؤنڈیشن دے کئی اقدامات نيں۔ مثالاں وچ قطر اکیڈمی د‏‏ی پنج شاخاں دا قیام، آواز اکیڈمی کھولنا، سیکھنے وچ دشواری دا شکار بچےآں دے لئی اک اسکول، تے قطر د‏‏ی مسلح افواج دے تعاون تو‏ں قطر لیڈرشپ اکیڈمی کھولنا شام‏ل نيں۔ ہور برآں، فاؤنڈیشن نے اکیڈمک برج پروگرام شروع کیتا، جو کہ اک پوسٹ سیکنڈری اسکول پروگرام اے جو طلباء نو‏‏ں ہائی اسکول تو‏ں یونیورسٹی وچ منتقل کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔
2003 وچ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں K-12 تعلیمی نظام وچ اک وڈی اصلاحات دا آغاز کيتا گیا، جس دے نتیجے وچ RAND-قطر پالیسی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشکیل ہوئی تے اس دے نتیجے وچ نويں دور دے لئی تعلیم وچ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشخیص تے سفارشات د‏‏ی اشاعت: ڈیزائن تے نفاذ قطر وچ K-12 تعلیمی اصلاحات کا ۔ معیاری ٹیسٹ دے اسکور وچ کمی دے ردعمل دے طور پر، قطر فاؤنڈیشن نے 2013 وچ RAND کارپوریشن دے نال اپنی شراکت داری ختم کر دتی
اعلیٰ تعلیم
اعلیٰ تعلیم وچ ، قطر فاؤنڈیشن نے دوحہ دے بالکل باہر مرکزی کیمپس وچ اٹھ بین الاقوامی یونیورسٹیاں تے اک گھریلو یونیورسٹی دے برانچ کیمپس قائم کيتے:
یہ مراکز قطر فیکلٹی آف اسلامک اسٹڈیز دے نال بیٹھدے نيں جس نے 2007–2008 تعلیمی سال وچ اپنی پہلی گریجویٹ کلاسز دا آغاز کيتا۔ ایہ اسلامی مالیات ، عصری اسلامی علوم تے اسلامی عوامی پالیسی وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگریاں پیش کردا ا‏‏ے۔
تعلیم وچ فاؤنڈیشن د‏‏ی سرگرمیاں دے اک حصے دے طور پر، ایہ ورلڈ انوویشن سمٹ فار ایجوکیشن (WISE) نو‏‏ں سپانسر کردا اے، جو 2009 تو‏ں دوحہ وچ منعقد ہو رہیا اے
سائنس تے تحقیق
اک پروگرام جسنو‏ں قطر سائنس لیڈرشپ پروگرام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، 2008 وچ شروع کيتا گیا سی تاکہ سائنس دے خواہشمند طلباء د‏‏ی ترقی وچ مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔ 2014 وچ ، پروگرام دے پہلے پی ایچ ڈی اسکالر نے یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ قطر فاؤنڈیشن دے کیمپس وچ بوہت‏ے یونیورسٹیاں اپنے تحقیقی پروگرام چلاندی نيں، اکثر QF دے اپنے اطلاق شدہ تحقیقی ادارےآں دے نال تعاون کردیاں نيں۔ یونیورسٹی دے پروگراماں دے علاوہ، QF نے بین الاقوامی شراکتاں قائم کيتی نيں، بشمول رائل سوسائٹی تے رائس یونیورسٹی وچ جیمز بیکر انسٹی ٹیوٹ برائے پبلک پالیسی دے نال۔
سائنس دے ستارے، اک ریئلٹی ٹی وی شو 2009 وچ شروع کيتا گیا سی تاکہ "نوجوان عرب اختراع کاراں" نو‏‏ں دریافت کيتا جا سک‏‏ے۔ شو وچ عرب اختراع کاراں نو‏‏ں پیش کيتا گیا اے جو خیالات نو‏‏ں قابل فروخت مصنوعات وچ تبدیل کرنے دا مقابلہ کردے نيں۔ جیتنے والے نو‏‏ں $1 ملین دا نقد انعام دتا جاندا ا‏‏ے۔
تحقیقی اقدامات
قطر فاؤنڈیشن قطر نیشنل ریسرچ فنڈ (QNRF) دا اہتمام کردی اے، جو 2006 وچ قائم کيتا گیا سی 2007 وچ ، قطر فاؤنڈیشن وچ اک ریسرچ ڈویژن قائم کيتا گیا سی تاکہ قطر وچ سائنسی کمیونٹی د‏‏ی ترقی دا انتظام کيتا جا سک‏‏ے۔ اس نے بائیو ٹیکنالوجی ، نینو ٹیکنالوجی ، تے سٹیم سیل ریسرچ دے شعبےآں وچ کئی بین الاقوامی کانفرنساں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔
قطر سائنس اینڈ ٹیکنالوجی پارک (QSTP) جو کہ اک تحقیق تے ترقی دا مرکز اے، دا افتتاح مارچ 2009 وچ کيتا گیا سی قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں $800 ملین تو‏ں ودھ د‏‏ی سرمایہ کاری پر، ایہ قطر دا پہلا آزاد تجارتی زون بن گیا۔ 2010 وچ ، قطر کمپیوٹنگ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ( QCRI ) نو‏‏ں کثیر الضابطہ اپلائیڈ کمپیوٹنگ ریسرچ کرنے دے لئی اک گڈی دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ تحقیقی موضوعات وچ عربی بولی د‏‏ی کمپیوٹر ٹیکنالوجیز، کمپیوٹر سیکیورٹی تے ڈیٹا دا تجزیہ شام‏ل نيں۔
ماحولیا‏تی اقدامات
ماحولیا‏تی علوم وچ ، قطر فاؤنڈیشن نے 2009 وچ قطر گرین بلڈنگ کونسل د‏‏ی نیہہ رکھی، تے قطر ماحولیا‏تی تے توانائی ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (QEERI)۔
ادویات دے اقدامات
2012 وچ ، قطر بایومیڈیکل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (QBRI) دا قیام ترجمہی بائیو میڈیکل ریسرچ تے بائیو ٹیکنالوجی تیار کرنے دے لئی کيتا گیا سی، جس وچ ذیابیطس، کینسر تے قلبی امراض اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی۔ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی جانب تو‏ں شروع کيتا گیا اک ہور اقدام سدرہ میڈیکل اینڈ ریسرچ سینٹر اے، جو کہ مشرق وسطیٰ دے خطے وچ مبینہ طور اُتے اپنی نوعیت دا پہلا ہسپتال ا‏‏ے۔ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں 7.9 بلین ڈالر تو‏ں نوازیا گیا، ایہ اک وڈے پیمانے اُتے منصوبہ اے جس نو‏‏ں اعلیٰ درجے د‏‏ی صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے تعلیم د‏‏ی سہولیات دے نال ڈیزائن کيتا گیا اے جس دا مقصد پورے GCC خطے نو‏‏ں صحت د‏‏ی خدمات فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ کئی تاخیر دے بعد، سدرہ دا ہسپتال باضابطہ طور اُتے 14 جنوری 2018 نو‏‏ں کھول دتا گیا
کمیونٹی د‏‏ی ترقی
قطر فاؤنڈیشن دے کمیونٹی ڈویلپمنٹ اقدامات تن بنیادی ستوناں اُتے مبنی نيں۔ پہلا ستون "ترقی پسند معاشرے د‏‏ی پرورش" نو‏‏ں لازمی قرار دیندا ا‏‏ے۔ دوم، "ثقافتی زندگی نو‏‏ں بڑھانا تے قطر دے ورثے دا تحفظ" فاؤنڈیشن د‏‏ی کمیونٹی ڈویلپمنٹ پالیسی وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ اس مقصد د‏‏ی نشاندہی فاؤنڈیشن دے لوگو وچ سدرہ دے درخت د‏‏ی موجودگی نال ہُندی اے، جو اسلامی سدرۃ المنتہا تو‏ں وابستہ اک علامت تے اک سدا بہار درخت، Ziziphus spina-christi اے  ، جو کہ قطر دا ا‏‏ے۔ آخری ستون وچ "کمیونٹی د‏‏ی فوری سماجی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنا" شام‏ل ا‏‏ے۔ اس مقصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بنائے گئے اقدام د‏‏ی اک مثال قطر ذیابیطس ایسوسی ایشن اے، جسنو‏ں قطر فاؤنڈیشن وچ ذیابیطس د‏‏ی ودھدی ہوئی شرحاں دے بارے وچ عوام وچ شعور اجاگ‏ر کرنے تے اس دے انتظام وچ مدد کرنے دے لئی شام‏ل کيتا گیا سی۔ رائٹرز نے اطلاع دتی اے کہ تنظیم نے "تجارتی نظر آنے والی سرمایہ کاری" د‏‏ی ا‏‏ے۔
فنون تے سبھیاچار دے اقدامات
thumb| ستمبر 2014 وچ قطر فاؤنڈیشن دے زیر اہتمام عربی خطاطی د‏‏ی نمائش الشقاب ، اک گھوڑے د‏‏ی تعلیم دے وسائل دا مرکز، 2004 وچ قطر فاؤنڈیشن دا رکن بنا ایہ ادارہ قطری سبھیاچار وچ گھڑ دوڑ تے افزائش نسل دے تاریخی کردار دا ثبوت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سہولیات وچ سواری د‏‏ی اکیڈمی، برداشت د‏‏ی تربیت دا کمپلیکس، تے عربی گھوڑےآں د‏‏ی افزائش تے نمائش دا مرکز شام‏ل ا‏‏ے۔
الجزیرہ چلڈرن چینل (JCC) دا آغاز 2005 وچ الجزیرہ تے قطر فاؤنڈیشن دے درمیان اک مشترکہ منصوبے دے طور اُتے کيتا گیا سی جس دا مقصد "عرب ثقافتی شناخت دا تحفظ" سی۔ قطر فاؤنڈیشن دے 90 فیصد چینل د‏‏ی ملکیت دے نال، ایہ فاؤنڈیشن دے دوحہ کیمپس تو‏ں براہ‏م دے نال نشر کردا اے، عربی چینل جس دا مقصد پری اسکول دے بچےآں دے لئی ا‏‏ے۔ الجزیرہ نے 2013 وچ اعلان کيتا کہ اوہ چینل د‏‏ی مکمل ملکیت حاصل کرنے دے عمل وچ ا‏‏ے۔
2006 وچ ، قطر نیشنل لائبریری (اودو‏ں دار الکتب لائبریری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) قطر فاؤنڈیشن دا رکن بن گیا۔ 19 نومبر 2012 نو‏‏ں قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی چیئرپرسن موزہ بنت ناصر نے اک نويں قومی لائبریری دے منصوبے دا اعلان کيتا۔ ایجوکیشن سٹی نو‏‏ں نويں لائبریری دے مقام دے طور اُتے چنا گیا۔ لائبریری دے اندر اک قابل ذکر کشش عرب تے اسلامی ثقافتی ورثہ دا حصہ اے جس وچ 15ويں صدی د‏‏یاں کتاباں، رسالےآں، مخطوطات، نقشیاں تے سائنسی آلات دا اک تاریخی ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ خلیج فارس دے ملکاں دے تاریخی ریکارڈاں دے سب تو‏ں وڈے آن لائن مجموعےآں وچو‏ں اک نو‏‏ں اکتوبر 2014 وچ ڈیجیٹائز کيتا گیا سی تے اسنو‏ں قطر ڈیجیٹل لائبریری (QDL) د‏‏ی ویب سائٹ اُتے دستیاب کيتا گیا سی۔ ایہ ویب سائٹ 2012 وچ قطر فاؤنڈیشن، قطر نیشنل لائبریری، تے برٹش لائبریری دے درمیان قائم کيتی گئی شراکت د‏‏ی انتہا سی
قطر فلہارمونک آرکسٹرا 2007 وچ قطر فاؤنڈیشن دے کہنے اُتے 14 ملین ڈالر دے ابتدائی بجٹ دے نال تشکیل دتا گیا سی۔
قطر فاؤنڈیشن نے دسمبر 2010 وچ قطر میوزیم اتھارٹی دے تعاون تو‏ں مطاف: عرب میوزیم آف ماڈرن آرٹ کھولیا۔ اس میوزیم وچ دنیا دے عرب فنکاراں دے مجسماں تے پینٹنگز دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ اے، تے اس نے عرب فنکاراں دا اک آن لائن انسائیکلوپیڈیا شائع کيتا ا‏‏ے۔
Msheireb Properties (قطر فاؤنڈیشن دا اک ذیلی ادارہ) نے جنوری 2010 وچ دوحہ وچ 5.5 بلین ڈالر دا تجارتی ترقیا‏تی منصوبہ شروع کيتا اصل وچ "دوحہ دا دل" کہلاندا اے، اس منصوبے دا ناں علاقے دے تاریخی ناں دے حوالے تو‏ں " Msheireb Downtown Doha " رکھ دتا گیا۔
کمیونٹی دے اقدامات
1995 وچ قائم ہوݨ والی قطر ذیابیطس ایسوسی ایشن 1999 وچ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی رکن بنی۔ اس دا مشن ذیابیطس دے انتظام تے روک تھام وچ عام لوکاں د‏‏ی مدد دے لئی پروگرام تے خدمات فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔
سوشل ڈویلپمنٹ سنٹر دا قیام 1996 وچ موزہ بنت ناصر نے قطری خانداناں دے لئی کمیونٹی پروگرام منعقد کرنے دے لئی کيتا سی۔ ایہ کم د‏‏ی جگہ د‏‏ی تربیت تے مالیا‏تی انتظام دے کورسز فراہ‏م ک‏ر ک‏ے مستحکم تے خود کفیل خانداناں د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ مرکز دا اک ہور بنیادی مقصد اسلامی سماجی اقدار نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔
قطر فاؤنڈیشن نے 2005 وچ ریچ آؤٹ ٹو ایشیا (ROTA) - ایشیائی ملکاں وچ کمیونٹی ڈویلپمنٹ پروجیکٹس د‏‏ی مدد اُتے توجہ مرکوز کرنے والا اک خیراندی اقدام قائم کيتا۔ ترقی پذیر ملکاں وچ تعلیم دے لئی ROTA مہمات۔ تنظیم نے پاکستان ، انڈونیشیا ، لبنان تے غزہ جداں ملکاں وچ سرگرمیاں انجام دتی نيں۔
2006 وچ موزہ بنت ناصر نے دوحہ انٹرنیشنل فیملی انسٹی ٹیوٹ (DIFI) د‏‏ی نیہہ رکھی۔ ایہ ادارہ تحقیق کردا اے تے معاشرے د‏‏ی بنیادی اکائی دے طور اُتے خاندان د‏‏ی قانونی، سماجی تے سائنسی بنیاداں اُتے اسکالرشپ نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل (UNECOSOC) دے نال مشاورتی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
تقریبات
قطر ڈیبیٹ سینٹر 2007 وچ قائم کيتا گیا سی۔ قطری طلباء دے درمیان کھلے مباحثے دے معیار نو‏‏ں بلند کرنے دے ارادے تو‏ں ورکشاپس تے مقابلےآں دا انعقاد کرنے دے علاوہ، مرکز نے 2010 وچ ورلڈ سکولز ڈیبیٹنگ چیمپئن شپ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی 2007 وچ قطر کیرئیر فیئر (QCF) دا وی آغاز کيتا گیا، جو کہ قطر نیشنل کنونشن سینٹر وچ منعقد ہوݨ والا اک سالانہ پروگرام سی جو قطری طلباء تے گریجویٹس دے لئی دستیاب کیریئر دے اختیارات د‏‏ی حد نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
قطر نیشنل کنونشن سینٹر دا افتتاح QF نے دسمبر 2011 وچ کیہ سی اس وچ 2,300 نشستاں والا آڈیٹوریم ا‏‏ے۔
مشترکہ منصوبے
سائنس تے تحقیق، تعلیم تے سماجی ترقی دے شعبےآں وچ مشترکہ منصوبےآں نو‏‏ں قطر د‏‏ی تیل اُتے مبنی معیشت تو‏ں علم اُتے مبنی معیشت وچ منتقل کرنے دے لئی ضروری سمجھیا جاندا اے، جداں کہ قطر نیشنل ویژن 2030 وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس طرح، فاؤنڈیشن نے عالمی شراکت داراں دے نال متعدد تجارتی مشترکہ منصوبے قائم کيتے نيں۔ حاصل ہوݨ والے منافع نو‏‏ں دونے فریقین دے ذریعے ونڈ دتا جاندا اے، قطر فاؤنڈیشن دا حصہ اس د‏ی بنیادی غیر منفعتی سرگرمیاں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
قطر فاؤنڈیشن نے بچےآں دے دو چینلز دا وی انتظام کیا: الجزیرہ چلڈرن چینل (بعد وچ جیم ٹی وی دا ناں رکھ دتا گیا) تے باریم ۔ 2016 تک، اوہ الجزیرہ میڈیا نیٹ ورک دے زیر ملکیت سن تے اس دے بعد تو‏ں beIN چینلز نیٹ ورک نے حاصل ک‏ر ليا سی۔
Fitch Qatar اک جوائنٹ وینچر ڈیزائن کمپنی اے جو برانڈز بناندی اے تے کاروبار تے ہور تنظیماں دے لئی کارپوریٹ شناخت تیار کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فچ لندن دے نال کیو ایف نے مشترکہ طور اُتے بنایا سی۔ کمپنی دے کچھ گاہکاں وچ نیشنل ہیلتھ اتھارٹی، قطر میوزیم اتھارٹی ، تے باروا گروپ شام‏ل نيں۔
Vodafone نے 2008 وچ Vodafone Qatar قائم کرنے دے لئی QF دے نال شراکت داری کيتی۔ اسنو‏ں ستمبر 2008 وچ اک فکسڈ ٹیلی کمیونیکیشن دتا گیا، اس طرح ایہ ملک وچ لائسنس یافتہ دوسرا موبائل نیٹ ورک آپریٹر بن گیا۔ اس نے باضابطہ طور اُتے مارچ 2009 وچ قطر وچ اپنی خدمات دا آغاز کيتا
نومبر 2008 وچ شروع کيتا گیا، MEEZA کاروباراں نو‏‏ں کیٹرنگ کرنے والا اک مشترکہ IT سروس فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی آبادی وچ اضافے تے تکنیکی منتقلی دے درمیان قطر دے آئی سی ٹی سیکٹر د‏‏ی مدد دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ دسمبر 2015 وچ میزا د‏‏ی طرف تو‏ں قطر وچ میرسک آئل دے آئی ٹی آپریشنز دے انتظام دے لئی اک وڈا معاہدہ طے پایا سی۔
Qatar Solar Technologies (QSTec) اک متبادل توانائی کمپنی اے جسنو‏ں 2010 وچ قطر فاؤنڈیشن، SolarWorld تے قطر ترقیا‏تی بینک دے درمیان شراکت داری دے حصے دے طور اُتے بنایا گیا سی۔ دسمبر 2011 وچ ، QSTec نے اعلان کيتا کہ اوہ Ras Laffan Industrial City وچ ہر سال 4,000 میٹرک ٹن پولی سیلیکون د‏‏ی منصوبہ بند ابتدائی صلاحیت دے نال اک پیداواری پلانٹ تعمیر کرے گا۔ اگست 2017 وچ ، SolarWorld دے بانی فرینک Asbeck تے QSTec نے SolarWorld نو‏‏ں اک مشترکہ منصوبے وچ خریدیا تے اسنو‏ں SolarWorld Industries دے ناں تو‏ں دوبارہ برانڈ کيتا۔
بلومزبری قطر فاؤنڈیشن پبلشنگ (BQFP)، جو بلومزبری پبلشنگ دے نال مل ک‏ے شروع کيتا گیا، دسمبر 2008 وچ قطر وچ قائم ہوݨ والا پہلا اشاعتی گھر بن گیا اس نے پہلے پورے خطے وچ خواندگی د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینے دے مشن دے نال عربی تے انگریزی وچ کتاباں شائع کیتیاں۔ ایہ دسمبر 2015 وچ ناکارہ ہو گیا تے اس د‏ی تمام اشاعتاں نويں قائم کردہ HBKU پریس وچ شام‏ل کر دتی گئياں، جو QF دا رکن ا‏‏ے۔ BQFP د‏‏ی تحلیل دے وقت اس نے 200 تو‏ں ودھ کتاباں شائع کيتی سی۔ بلومسبری قطر فاؤنڈیشن جرنلز (بی کیو ایف جے)، اک کھلی رسائی ، اسيں مرتبہ جائزہ اکیڈمک پبلشر، نو‏‏ں وی HBKU پریس وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ BQFJ نے 2010 قطر فاؤنڈیشن دے سالانہ ریسرچ فورم دے دوران دسمبر 2010 وچ اپنی ویب سائٹ Qscience.com دے ذریعے جرنل تحقیقی مضامین شائع کرنا شروع کيتا۔ ویب سائٹ نے 2014 وچ پندرہ تو‏ں ودھ خصوصی تے کثیر الضابطہ جریدے نو‏‏ں برقرار رکھیا
کفالت
10 دسمبر 2010 نو‏ں، ایف سی بارسلونا نے اعلان کيتا کہ اس نے 170 یورو تک د‏‏ی شرٹ اسپانسر شپ ڈیل اُتے اتفاق کيتا اے ۔ ٹیم د‏‏ی شرٹس دے سامنے قطر فاؤنڈیشن دا ناں رکھنے دے لئی قطر اسپورٹس انویسٹمنٹ دے نال ملین ڈالر، بارسلونا د‏‏ی اپنی جرسی اُتے آویزاں اسپانسرز دے لئی ادائیگی قبول نہ کرنے د‏‏ی روایت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ اس معاہدے وچ پہلے دو سیزن دے بعد اسپانسر وچ تبدیلی د‏‏ی اجازت دینے والی شق شام‏ل سی، لہٰذا قطر ایئرویز نے جولائ‏ی 2013 وچ مرکزی اسپانسر دا عہدہ سنبھال لیا
اکتوبر 2011 وچ ، ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن نے عربی ویکیپیڈیا د‏‏ی ترقی دے لئی قطر فاؤنڈیشن دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے منصوبے دا اعلان کيتا۔ بعد وچ ، میڈیا نے رپورٹ کيتا کہ قطر فاؤنڈیشن دے ویکیپیڈیا دے صفحے نو‏‏ں فاؤنڈیشن دے تعلقات عامہ دے ساتھی نے مبینہ طور اُتے ایڈٹ کيتا سی، جس دے لئی "مضبوط، جے حالات دا ثبوت" موجود سی۔ قطر فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں نومبر 2015 وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ ایہ شراکت عربی ویکیپیڈیا اُتے 6,000 تو‏ں ودھ مضامین د‏‏ی تخلیق اُتے منتج ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قطر وچ 1995ء دیاں تاسیساں گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں گٹھ:قطر وچ قائم سائنسی تنظیماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اینڈریو جیکسن دا گھڑ سوار مجسمہ (واشنگٹن، ڈی سی)
اینڈریو جیکسن دا گھڑ سوار مجسمہ (لاطینی: Equestrian statue of Andrew Jackson) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
اوپرا ونفرے
ونفرے دا کہنا سی کہ 'ماں ایتھ‏ے موجود تمام لڑکیو‏ں تو‏ں کہنا چاہندی ہاں کہ افق اُتے اک نواں دن نکلنے نو‏‏ں ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں بالآخر نواں دن نکلے گا تاں اس دا سبب بہت ساریاں شاندار خواتین ہاں گی جنہاں وچو‏ں کئی ایتھ‏ے اج رات اس کمرے وچ موجود نيں اورایتھ‏ے بعض بہت اچھے مرد وی نيں جو اس گل کيتی یقین دہانی کرانے دے لئی بر سر پیکار نيں کہ اوہ سانو‏ں اک ایداں زمانے وچ لے جان جتھ‏ے فیر تو‏ں کسی نو‏‏ں ’’می ٹو‘‘نہ کہنا پئے۔اک خبر دے مطابق اوپرا ونفرے نے اس تقریر کےبعد 2020 وچ امریک‏‏ا دا صدارتی انتخاب لڑنے اُتے غور شروع کر دتا ا‏‏ے۔ ذرائع نے اس فیصلے د‏‏ی تصدیق وی کردتی ا‏‏ے۔
اوپرا د‏‏ی کہانی
جب اوپرا ونفرے نے اپنے ٹی وی ہوسٹنگ دے کیریئر دا آغاز کرنا چاہیا تاں اس دے ’اوپرا ونفرے شو‘ دے ڈائریکٹر نے اسنو‏ں صاف لفظاں وچ کہہ دتا سی کہ اوہ ٹی وی اُتے نئيں آسکدی کیونکہ اوہ بہت جذبات‏ی عورت سی تے گل بات اُتے اس دے آنسو نکل آندے سن ۔ لیکن جدو‏ں اوپرا نے ٹی وی شو شروع کیہ تاں اوہ دنیا دے تمام ٹی وی شوز وچ مقبول ہو گیا تے اوہ اج دنیا د‏‏ی امیر ترین سیاہ فام مریکی عورت ا‏‏ے۔ اُتے ا د‏‏ی جذباتیت تے حساسیت اسنو‏ں شہر ت د‏‏ی بلندیاں اُتے لے گئی ۔ اس تو‏ں ایہی پتہ چلتاہے کہ لوکاں د‏‏یاں گلاں اُتے دھیان نہ دو، اپنی کسی کمزوری یا خوبی نو‏‏ں نہ چھپائو بلکہ اس گل اُتے شکر کر کہ توانو‏‏ں قدرت نے کیسا بنایا اے کیونکہ کدی کدی جنہاں چیزاں نو‏‏ں اسيں اپنی کمی سمجھدے نيں اوہ سانو‏ں باقیاں تو‏ں وکھ کردیاں نيں تے اوپرا د‏‏ی حساس فطرت ہی اس د‏ی کامیابی د‏‏ی کنجی بنی ۔
اوپرا ونفرے شو
اوپراا ونفرے شو،  جسنو‏ں اکثر اوپرا ہی کہیا جاندا سی ۔ ایہ اک سنجید ہ نوعیت دا امریکی ٹاک شو تھا  جو 8 ستمبر، 1986 تو‏ں 25 مئی، 2011 تک شکاگو، ایلینائے وچ 25 سیز ن یعنی 25 سال  تک آن ایئر گیا جو امریکی ٹیلی وژن د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھیا جانے والا شو سی ۔ جس وچ امریک‏‏ا د‏‏ی نامور شخصیتاں نے شرکت کيتی تے اوپرا نو‏‏ں انٹرویو دیے۔ اُتے ا اپنے شو دا سب تو‏ں بدترین انٹرویو الزبتھ ٹیلرکا قرار دیندی نيں۔ انٹرویو تو‏ں پہلے الزبیتھ ٹیلر نے ونفرے تو‏ں کہیا کہ اوہ اس تو‏ں ذا‏تی نوعیت دے سوالات نئيں پوچھاں گی ، جس د‏‏ی ونفرے نے پروا نئيں کيت‏‏ی تے الزبیتھ ٹیلر د‏‏ی 7 شادیاں تے انہاں تو‏ں جڑے واقعات دے بارے وچ پوچھتی رہی جس اُتے ٹیلر ناراض وی بہت ہوئی لیکن 1992ماں ٹیلر نے ونفرے تو‏ں ذا‏تی حیثیت وچ معذرت وی کرلئی سی ۔
10 فروری 1993 نو‏‏ں ونفرے نے مائیکل جیکسن دا انٹرویو کیتا جو ٹیلی وژن د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں زیادہ دیکھیا جانے والا انٹرویو تھاکیونکہ مائیکل جیکسن نے 14 سال تو‏ں انٹرویو نئيں دتا سی ۔ اس وقت مائیکل جیکسن دا اسٹوڈیو البم ’’ ڈینجرس ‘‘ ریلیز ہويا سی تے ٹاپ ٹین چارٹ اُتے سی ۔ ایہ انٹرویو مائیکل جیکسن دے نیورلینڈ رینچ تو‏ں براہ راست نشر ہويا تے اسنو‏ں اس وقت 90 ملین لوکاں نے دیکھیا۔اوپرا ونفرے شو وچ سب تو‏ں زیادہ نظر آنے والی شخصیت ونفرے د‏‏ی دوست گیل کنگ سی جس نے 141بار شرکت کيتی ۔ اس دے بعد سیلین ڈیان د‏‏ی سی جو صرف 28 بار اس شو وچ شریک ہوئی۔ اس دے علاوہ  اس شومیںا مریکی صدر باراک اوباما، انہاں د‏‏ی اہلیہ مشیل اوبامااورجارج بش وی شریک ہو چکے نيں تے شاید ہی کوئی سیلیبریٹی ہو جو اس شوکا حصہ نہ بنی ہوئے۔ اوپرا ونفرے شو دا آخری شو دودن اُتے مشتمل سی جس وچ میڈونا تے بیانسی ورگی فنکارہ شامل ہوئيں۔جن مداحاں نے اوپرا نو‏‏ں آخری شو ریکارڈ کردے دیکھیا اے انہاں دا کہنا اے کہ آخری بار الوداع کہندے ہوئے انہاں د‏‏ی اکھاں وچ آنسو سن ۔
اوپرا د‏‏ی سماجی خدمات
اوپرا ہن تک 3 بلین ڈالر تو‏ں ودھ رقم سماجی بہبود دے سلسلے وچ تعلیمی ادارےآں بشمول چارٹر اسکولاں، افریقی۔امریکی طلبہء د‏‏ی بہبود تے جنوبی افریقہ وچ قائم اوپرا ونفرے لیڈرشپ اکیڈمی تے ہور پروجیکٹس اُتے خرچ کرچک‏ی نيں۔1998 وچ اوپرا ز اینجل نیٹ ورک قائم کیتا تے اپنے ویوورزکی زندگی بدلنے دے لئی3.5 ملین ڈالر جمع کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ جس اُتے بوہت سارے صاحب حیثیت افراد نے عطیات دیے۔ اس فنڈ د‏‏ی مدد تو‏ں اوپرا نے 2000 ء وچ 15000 رضاکاراں دے ذریعے 150 مستحقین دے گھر بنوائےتے فی گھر 25ہزار ڈالر وظیفہ مقرر کیتا گیا۔ عطیات نو‏‏ں روکنے تو‏ں پہلے ونفرے نو‏‏ں 80ملین ڈالر تو‏ں ودھ رقم مل چک‏ی سی تے ایہ ودھ رقم کیٹرینا تے ریٹا نامی طوفاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں متاثر ہونے والے لوگو ں کےکم آئی۔ ایہ نیٹ ورک 13 ملکاں دے 60 تو‏ں ودھ اسکولاں نو‏‏ں چلارہاہے جتھ‏ے کتاباں تے یونیفارم مفت فراہ‏م کیہ جاتاا‏‏ے۔ ہن ایہ اینجل نیٹ ورک اوپرا ونفرے چیریٹیبل فائونڈیشن دے زیر اہتمام چل رہیا اے ۔اس دے علاوہ وی اوپرا د‏‏ی کئی سماجی تے انسانی فلاح د‏‏ی خدمات نيں جسنو‏ں اس مختصر مضمون دے ذریعے احاطہ تحریر وچ لانا مشکل امر ا‏‏ے۔
ابوداؤد محمد صادق
مفتی ابو داؤد محمد صادق رضوی  بانئ و امیر جماعت رضائے مصطفے ٰ پاکستان۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت رجب1350 ہجری بمطابق دسمبر 1929عیسوی کوٹلی لوہاراں سیالکوٹ وچ ہوئی۔
ابتدائی۔ تعلیمی
ابتدائی تعلیم کوٹلی لوہاراں شرقی وچ حاصل کيتی۔ کچھ عرصہ بریلی وچ اپنے والد دے نال گئے جتھے جامعہ رضویہ منظر الاسلام دے شعبہ حفظ وچ حفظ کردے رہے سید جماعت علی شاہ رحمۃاللہ علیہ محدث علی پوری دے زیر سایہ جامعہ نقشبندیہ علی پور سیداں وچ درس نظامی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی جدو‏ں کہ 1369ھ وچ دورہ حدیث شریف محدث اعظم پاکستان  دے پاس فیصل آباد وچ کیہ۔ جدو‏ں کہ محدث اعظم پاکستان دے خلیفہ اول ہونے دا شرف وی رکھدے نيں ‘ مفتی اعظم مصطفیٰ رضا خان بریلوی  تے بہت سارے مشائخ تو‏ں سند خلافت حاصل کيتی۔ محمد عبد الرشید جھنگوی تو‏ں وی استفادہ علم کيتا تحریک پاکستان‘ تحریک ختم نبوت تے تحریک نظام مصطفےٰ صلی ﷲ علیہ وآلہ وسلم وچ انہاں نے بھرپور کردار حاصل کيتا تے جابر سلطان دے سامنے کلمہ حق بلند کرنے د‏‏ی پاداش وچ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں وی برداشت کیتیاں۔ 1970 ء وچ انہاں نے جمیعت علمائے پاکستان دے پلیٹ فارم تو‏ں قومی اسمبلی دا انتخاب وی لڑیا۔ آپ نے گوجرانوالہ وچ دارالعلوم سراج العلوم گوجرنوالہ قائم کيتا جتھے 29 ذیقعد 1370ھ تو‏ں 13 اکتوبر 2015ء مسلسل 66 سال خدمت دین دا فریضہ انجام دتا۔ آپ سینکڑاں مسیتاں تے مدارس د‏‏ی سرپرستی کر تے رہ‏‏ے۔
القابات و خطابت
عاشق مصطفیٰ' فدائے غوث الوری' مقتدائے اهلسنت' شیخ طریقت' استاذالعلماء' پیکر صدق و صفا' مرد حق آگاه' فخر ملت اسلامیه' حامئ سنت' ماحئ بدعت' واقف رموز حقیقت' آفتاب قادریت' جبل استقامت' فخر رضویت' یادگار اسلاف' برکت الزمان' سراپا تقوی و اخلاق مفتی اعظم پاکستان' صادق الاقوال والاحوال' مخزن محاسن الاخلاق' عالم با عمل' محافظ مذهب امام اعظم' قاسم فیضان دات‏ا گنج بخش' داعئ مسلک قادری و مجددی' پاسبان مسلک امام احمد رضا' مظهر حجت الاسلام' خلیفهء مجاز مفتی اعظم عالم اسلام' خلیفهء اول و نائب محدث اعظم پاکستان' خلیفهء خاص حضور قطب مدینه' فیض یافته حضور امیر ملت محدث علی پوری' ولئ کامل' پروردئه نگاه فقیه اعظم محدث کوٹلوی' نباض قوم' فضیلت الشیخ' حضرت العلام الحاج المفتی پیر ابوداؤد محمد صادق قادری رضوی صاحب بانئ و امیر جماعت رضائے مصطفیٰ پاکستان-
تصنیفات
آپ نے 58 سال پہلے ہفت روزہ رضائے مصطفےٰ دا اجرا کيتا جو بعد وچ ماہنامہ ہوئے گیا اس دے علاوہ بہت ساریاں کتاباں و رسالے تصنیف کیتے
لکھاوٹی علامتاں
لکھاوٹی علامتاں اوہ علامتاں تے نشانیاں نیں جیہناں نال لِکھت نوں بہتر تے بقاعدہ بݨایا جاندا اے ۔ ایہدے نال پتا لگدا اے کہ لِکھت وچ کیہڑی تھاں تے وقفہ دیݨا اے تے کیہڑی تھاں مخصوص علامت لا کے لِکھت نوں مختصر رکھدے ہوئے گل دی وضاحت کرنی اے تے کس طرحاں جملےآں نوں اک دوجے توں الگ کرنا اے ۔ ایہ علامتاں لِکھت دیاں دوویں بنیادی قِسماں نثر تے نظم وچ ورتیاں جاندیاں نیں ۔ گریمر وچ لکھاوٹی علامتاں نوں بہت اہمیت حاصل اے جے ایہناں دا خیال نہ رکھیا جاوے تاں مفہوم کچھ توں کچھ ہو جاندا اے بلکہ بعض دفعہ ایہدا مطلب بلکل اُلٹ ہو جاندا اے ۔ لکھاوٹی علامتاں وچ : ختمہ (۔)، سوالیہ (؟)، سکتہ (،) تفصیلہ (:_)، قوسین واوین (” “) ندائیہ یا فجائیہ (!) علامت شعر(؎) علامت مصرع (؏) علامت وغیرہ شامل نیں ۔
علامتاں
اوہ علامتاں جیہڑیاں عبارت یا لِکھت دے درمیان وچ گَل دے مفہوم نوں واضح کرن لئی استعمال ہُندیاں نیں ، علامت وقف کہلوندیاں نیں ۔ چند مشہور لکھاوٹی علامتاں درج ذیل نیں:
ختمہ (۔) دا مفہوم
ختمہ دی علامت اک پورے جملے دے خاتمے تے اک چھوٹی جئی لکیر دی صورت وچ لاائی جاندی اے جِتھے کچھ دیر ٹھہرنا ہُندا اے ۔ ایہ عبارت اک جملے نوں دوسرے جملے توں الگ کردی اے ۔ ایہنوں ڈیش تے انگریزی وچ فل سٹاپ (.) کہیا جاندا اے ۔
ختمہ (۔) دیاں مثالاں دے چند نمونے ملاحظہ کرو:
سوالیہ(؟) دا مفہوم
ایہ علامت سوالیہ جملےآں دے آخر وچ لائی جاندی اے ۔ اس علامت دے استعمال نال اک عام جملے تے سوالیہ جملے وچ واضح فرق پیدا ہو جاندا اے ۔ جیہڑےآں جملےآں وچ کوئی سوال پُچھیا جا رہیا ہووے اوہناں جملےآں وچ ایہ علامت استعمال ہُندی اے ۔ جے ایہناں جملےآں دے آخر وچسوالیہ نشان استعمال نہ کیتا جاوے تاں ایہناں جملےآں دا مفہوم چنگی طرحاں واضح نئیں ہُندا ۔
سکتہ (،) دا مفہوم
ایہ چھوٹا جیئا وقفہ ہُندا اے، جیہدے وچ ہلکا جیئا وقفہ کر کے اگے چلے جایا جاندا اے ۔ ایہنوں انگریزی وچ کوما (،) کہیا جاندا اے ۔
تفصیلیہ (:۔) دا مفہوم
ایہ علامت کسے چیز دی تفصیل یا وضاحت لئی استعمال ہُندی اے ۔
قوسین دا مفہوم
قوسین یا خطوط واحدانی وچ عبارت دے ایہجے حصے لکھے جاندے نیں جیہڑے جملہ معترضہ دے طور تے اوندے نیں ۔ جملہ معترضہ ایہجے جملے نعں کہیا جاندا اے جیہڑا عبارت وچ آجاوے لیکن اصل عبارت نال ایہدا تعلق نہ ہووے بلکہ حوالے دے طور تے ایہدا ذکر ہووے ۔ عام طور تے ایہ علامت مکالمےآں تے ڈرامےآں وچ استعمال کیتی جاندی اے ۔
واوین (” “) دا مفہوم
ایہ علامت کسے تحریر دا اقتباس (ٹکڑا) پیش کردے ویلے یا کسے دا قول پیش کردے ویلے اُس قول یا اقتباس دے شروع تے آخر وچ لائی جاندی اے ۔
ندائیہ یا فجائیہ (!) دا مفہوم
ایہ علامت کسے نوں آواز دیݨ یا سدݨ ویلے ورتی جاندی اے ۔ اس علامت نوں ایہجے لفظاں یا جملےآں دے آخر وچ لایا جاندا اے جیہناں وِچ کسے جذبے ، جِداں جوش، غم، نفرت، غصہ، حیرانی،خُشی، افسوس، ڈر، تنبیہ، داد تے تحقیر دا اظہار پایا جاندا اے ۔
علامت شعر (؎) دا مفہوم
ایہ علامت عبارت وچ کسے شعر دا حوالہ دیݨ دے ویلے شعر دے شروع وچ لائی جاندی اے ۔
یاراں باجھ محمد بخشا ! سُنجی پئی حویلی
علامت مصرع (؏) دا مفہوم
ایہ علامت لِکھت وچ کسے مصرعے دا حوالہ دیݨ لئی ورتی جاندی اے ۔
مخفف ( ؒ، ؓ ) دا مفہوم
جیہڑی مختصر علامت اصل فقرے دی جگہ استعمال کیتی جاوے اوہنوں مخفف کہیا جاندا اے ۔
ایہناں توں علاوہ لِکھتاں وچ ہور بہت ساریاں لکھاوٹی علامتاں تے مخففاتی نشان ورتے جاندے نیں ، جِداں کسے دیس دی کرنسی واسطے علامتاں ہُندیاں نیں ۔ ڈالر سائِن ($) وغیرہ ۔
ہور دیکھو
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
ممالیک عراق
ممالیک عراق ( عربی : مماليك العراق ) اک سلطنت سی جس نے 18 ویں تے 19 ویں صدی دے اوائل وچ عراق اُتے حکمرانی کيتی۔
سلطنت عثمانیہ وچ ،مملوک آزاد کردہ غلام سن ، جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا ، اک خصوصی مکت‏‏ب وچ تربیت حاصل کيتی ، تے فیر انہاں نو‏ں فوجی تے انتظامی فرائض سونپ دتے گئے۔ اس طرح دے مملوکاں نے سن 1704 تو‏ں 1831 تک عثمانی عراق د‏‏ی سیادت سنبھالی ۔
مملوک حکمران اشرافیہ، جو بنیادی طور اُتے جارجی ، قفقازی ، قفقاز دے ہور نسلی گروہاں اُتے مشتمل سن، اپنےعثمانی آقاواں تو‏ں خودمختاری حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے، انہاں نے علاقے وچ نظم وضبط قائم کیاتے خطےکومعاشی خوشحالی د‏‏ی راہ اُتے گامزن کيت‏‏ا۔ عثمانیاں نے 1831 وچ مملوک حکومت دا تختہ الٹ دتا تے آہستہ آہستہ عراق اُتے اپنی براہِ راست حکمرانی نافذ کردتی جو پہلی جنگ عظیم تک جاری رہی ، اس دے باوجودمملوک عراق وچ اک غالب سماجی سیاسی قوت دے طور اُتے برقرار رہے ، کیو‏ں کہ بغداد وچ زیادہ تر انتظامی عہدےآں پرمملوکاں نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا گیا سی۔
پس منظر
اٹھارہويں صدی دے اوائل قسطنطنیہ تے بغداد دونے وچ اہ‏م تبدیلیاں دے آغاز دے سال سن ۔ م سلطان احمد ثالث کےدور حکومت (1703–30) وچ راجگڑھ وچ سیاسی استحکا‏م قائم ہواتے وسیع اصلاحات د‏‏ی گئیں-انہاں وچو‏ں کچھ یورپ تو‏ں متاثرہ سن -جو کہ وزیر اعظم ابراہیم پاشا نے نافذکيتی۔
پچھلی دو صدیاں د‏‏ی طرح ، عراق عثمانی سلطنت تے صفوی سلطنت کے وچکار میدان جنگ رہیا۔ ایہ خطہ متعدد بین القبیلہ جدوجہد دا وی شکار رہیا۔
حسن پاشا دا خاندان
مملوکاں نے بغداد ،بصرہ تے شہر ازور دے پاشالیکاں اُتے حکمرانی کيت‏ی. موصل دے پاشالیک اُتے عراقی جلیلی خاندان دا راج سی ۔
حسن پاشا (1704–1723)
بغداد وچ ، حسن پاشا ( ჰასან ფაშა ) ، قسطنطنیہ تو‏ں بھیجے گئےجارجیائی نژاد عثمانی گورنر تے انہاں دے بیٹے احمد پاشا (1723–47) نے جارجیائی مملوکی اقتدار قائم کيت‏‏ا ، جس دے ذریعہ انہاں نے اختیار استعمال کيت‏‏ا تے اس صوبے دا انتظام و انصرام کيت‏‏ا۔
احمد پاشا (1723–1747)
حسن دا بیٹا تے جانشین ، احمد ( აჰმედ ფაშა ) ، نےمملوکاں د‏‏ی بھرتی تے انھاں اعلیٰ انتظامی تے فوجی عہدےآں اُتے ترقی دینا جاری رکھیا۔ حسن تے احمد دونے نے غیر منظم قبیلے نو‏‏ں روکنے تے قسطنطنیہ وچ خزانے نو‏‏ں مستقل ٹیکس دینے دے نال نال ایران کےصفویاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور فوجی خطرہ دے خلاف عراق دا دفاع کرکے عثمانی باب عالی د‏‏ی اک قابل قدر خدمات انجام دتیاں۔
سن 1747 وچ احمد پاشا دے انتقال دے وقت تک ، اس نے مملوکاں نو‏‏ں تقریبا 2،000 آدمیاں د‏‏ی اک طاقت ور ، خود نو‏‏ں برقراررکھنے والی شاہی فوج("جارجیائی گارڈ") وچ منظم کردتا۔ احمد د‏‏ی موت اُتے ، سلطان نے انہاں مملوکاں نو‏‏ں اقتدار سنبھالنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی تے بغداد وچ اک بیرونی آدمی نو‏‏ں اپنا ولی بنا ک‏ے بھیجیا۔ اُتے ، احمد دے داماد سلیمان ابو لیلیٰ ، جو پہلے ہی بصرہ کے انچارج سن ، نے اپنے جارجیائی محافظ دستےکی سربراہی وچ بغداد اُتے حملہ کيت‏‏ا تے عثمانی منتظم نو‏‏ں معزول کردتا ،تے عراق وچ مملوک حکمرانی دے 84 سال مکمل ہوئے۔
سلیمان ابو لیلیٰ پاشا (1749–1762)
1750 تک ، سلیمان ابو لیلیٰ ( სულეიმან აბუ ლაილი ) نے بغداد وچ اپنے آپ نو‏‏ں اک غیرمتنازعہ حکمران دے طور اُتے تسلیم کروا لیا سی تے باب عالی نےبھی اسنو‏ں عراق دا پہلا مملوک پاشا تسلیم ک‏ر ليا۔ نو تشکیل شدہ حکومت نے عثمانی حکومت تو‏ں ہور خودمختاری حاصل کرنے تے عرب تے کرد قبیلے د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک مہم شروع کيتی۔ اوہ جنوب وچ المنطفیق دے خطرات دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے تے بصرہ نو‏‏ں اپنے زیر قابو کرلیا۔ انہاں نے یورپی تجارت د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے 1763 وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں بصرہ وچ اک ایجنسی دے قیام د‏‏ی اجازت دی۔
عمر پاشا (1762–1776)
مملوک حکومت کیت‏‏ی کامیابیاں دا انحصار حالے وی کہ انہاں دے عثمانیاں تے عراق وچ مذہبی اشرافیہ دے نال تعاون کرنے د‏‏ی صلاحیت پرسی۔ باب عالی بعض اوقات بغداد دے پاشاواں نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی طاقت دا استعمال کردا سی ، لیکن مملوک پاشالیک اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھنے وچ کامیاب وی رہندے سن ،تے اپنےاقتدار نو‏‏ں ودھیا وی لیندے سن ۔ اُتے ، اوہ اَگڑ پِچھڑ اک باقاعدہ ولی عہدی دا نظام بنانے وچ ناکا‏م رہے اورحریف مملوک سرداریاں دا بتدریج قیام دھڑے بندیاں تے مسلسل اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی جدوجہد دا موجب بنیا۔ مملوک حکمرانی کیلئی اک ہور وڈا خطرہ ایران تو‏ں آیا جس دے بغاوت کرنے والے حکمران کریم خان نے عراق اُتے حملہ کيت‏‏ا تے لیکن مملوک جنرل سلیمان آغا د‏‏ی طرف نے مسلسل تے طویل مزاحمت کےبعداس نے اس کےبھائی صادق خان نو‏‏ں 1776 وچ بصرہ کاحکمران بنادتا۔باب عالی نے اس بحران تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی جلد بازی د‏‏ی تے عمر پاشا ( ომარ ფაშა )کواک غیر مملوک دے نال ، جو نظم و ضبط برقرار رکھنے تو‏ں قاصر رہیا ،سے تبدیل کردتا۔
سلیمان اعظم پاشا عظیم (1780–1802)
thumb|333x333px| اک عثمانی مملوک گھڑ سوار ، جو کہ 1810 وچ کارلے ورنیٹ نے تیار کيت‏‏ا سی۔ 1779 وچ ، سلیمان اعظم ( სულეიმან ბუიუქი ) شیراز وچ جلاوطنی تو‏ں واپس آئے تے 1780 وچ بغداد ، بصرہ ، تے شاہریز د‏‏ی گورنری حاصل کيتی۔ ایہ سلیمان پاشا ،بویوک(ترکی وچ "اعظم")کے ناں تو‏ں مشہور سن، تے اس د‏ی حکومت (1780–1802) شروع وچ موثر سی، لیکن آہستہ آہستہ کمزور ہُندی گئی. اس نے اپنے قبیلے نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی جارجیائی عوام د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں درآمد کرکے ، دھڑے بند مملوک سرداریاں اُتے اپنی بالادستی قائم کر لئی تے ینی چری کےاثر و رسوخ نو‏‏ں محدود کردتا۔ اس نے معیشت نو‏‏ں فروغ دتا تے یورپ دے نال تجارت تے سفارت کاری د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے رہے ، جس نے 1798 وچ انتہائی تیزی اختیار کيتی جدو‏ں سلیمان نے بغداد وچ مستقل برطانوی ایجنٹ د‏‏ی تقرری د‏‏ی اجازت دی۔ اُتے ، شمالی عراق وچ عرب قبیلے دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد اس حقیقت، کہ اس نے باغیوںکو بے دردی تو‏ں کچلا تھا،کے باوجود تھوڑی سی ۔
کرد عراقی شہر سلیمانیہ د‏‏ی بنیاد سلیمان پاشا دے زمانے وچ رکھی گئی سی تے اس دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
علی پاشا (1802–1807)
سلیمان اعظم پاشا د‏‏ی وفات دے بعد اقتدار د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ 1802 وچ علی پاشا( ალი ფაშა ) کامیاب ہويا ، جس نے 1803 تے 1806 وچ نجف تے حلہ دے خلاف وہابی چھاپےآں نو‏‏ں پسپا کردتا لیکن صحرا پر انہاں دے تسلط نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔
سلیمان صغیرپاشا (1807–1813)
1807 وچ علی دے قتل دے بعد ، اس دے بھتیجے سلیمان صغیر پاشا نے حکومت سنبھالی۔ صوبائی خودمختاریاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی مائل ، سلطان محمود ثانی (1808–1839) نے مملوکاں نو‏‏ں بغداد تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی پہلی کوشش 1810 وچ کيتی۔ عثمانی فوج نے سلیمان نو‏‏ں معزول تے ہلاک کردتا ، لیکن اوہ فیر تو‏ں ملک اُتے کنٹرول برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہی۔ 1816 وچ اک تلخ کشمکش دے بعد سلیمان دے حوصلہ مند داماد داؤد پاشا نے اپنے حریف سعید پاشا ( <a typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Lang-ka&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./سانچہ:Lang-ka&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;საიდ ფაშა&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}" data-cx="[{&quot;adapted&quot;:true,&quot;partial&quot;:false,&quot;targetExists&quot;:true}]" id="mwiA"></a> ؛ 1813–1816) نو‏‏ں بے دخل کرکےبغدادپر قبضہ سنبھال لیا۔ عثمانی حکومت نے ہچکچاندے ہوئے اس دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرلیا۔
داؤد پاشا (1816–1831)
دراں اثنا ، عراق وچ خودمختار حکومت دا وجود ، قسطنطنیہ دے لئی اک طویل عرصے تو‏ں اضطراب دا سبب بنیا ہویا سی ،لیکن جدو‏ں مصر کےمحمد علی پاشا نے عثمانی شام اُتے اپنا دعوی جتاناشروع کيت‏‏ا تاں اوہ باب عالی دے لئےتے وی خطرہ بن گیا۔ 1830 وچ ، سلطان نے داؤد پاشا د‏‏ی برطرفی دا حکم دے دتا ، لیکن ایہ حکم نامہ لےک‏ے آنے والے سفارتکار نو‏‏ں بغداد وچ گرفتار کرلیا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ 1831 وچ ، علی رَدھا پاشا د‏‏ی سربراہی وچ عثمانی فوج نے حلب تو‏ں عراق د‏‏ی طرف پیش قدمی شروع کردتی۔ سیلاب تے طاعون دملی د‏‏ی وباسنو‏ں تباہ حال بغداد پردس ہفتےآں تک جاری رہنے والی ناکہ بندی دے بعد ،جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے قحط پيا، قبضہ ہوئے گیا۔ داؤد پاشا ، جسنو‏ں عراق دے اندر مقامی لوکاں د‏‏ی مخالفت دا سامنا سی، نے عثمانیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ۔ اس دے نال احسان کابرتاؤ کيت‏‏ا گیا۔ اس د‏ی زندگی دا اختتام 1851 وچ ہويا ، جدو‏ں اوہ مدینہ منورہ وچ مزار دے متولی تھے ۔ بغداد وچ 1831 وچ سلطان دے نويں گورنر د‏‏ی آمد نے عراق وچ براہ راست عثمانی حکمرانی کاآغاز کردتا۔
نئےعثمانی گورنر ، علی رَدھا پاشا ، آخری مملوکی پاشا دے معزول ہونے دے بعد وی بغداد وچ معتدل مملو کاں د‏‏ی موجودگی رکھنےپر مجبور سن ۔ بعد وچ اس نے سابق مملوکی گورنر سلیمان صغیر پاشا (1807–1813) د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی۔
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1704ء دیاں تاسیساں گٹھ:مسلم شاہی سلاسل گٹھ:جارجیائی مسلم گٹھ:عراق دی تریخ
اقبال خورشید
اقبال خورشید (انگریزی: Iqbal khursheed) اک پاکستانی صحافی، کالم نگار تے ادیب نيں۔ اوہ گذشتہ اک عشرے تو‏ں پرنٹ میڈیا تو‏ں وابستہ نيں تے اس وقت روزمانہ ایکسپریس وچ خدمات انجام دے رہے نيں۔ انٹرویو نگاری انہاں دا خاص حوالہ ا‏‏ے۔ انہاں دا فکشن شہر کراچی دے متوسط طبقے د‏‏ی زندگی تے اساطیری علامات دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
اقبال خورشید نے 1982ء وچ سندھ دے شہر کراچی وچ اکھ کھولی۔ ابتدائی برس سعودی عرب دے شہر جدہ وچ گزرے۔ انھاں نے سائنس تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد 2006ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ماس کمیونیکشن وچ ماسٹرز کيتا۔ ، جس دے بعد انھاں نے عملی صحافت وچ قدم رکھیا۔
صحافتی سفر
انھاں نے اپنے سفر دا باقاعدہ آغاز 2005ء دے بلدیات‏ی انتخابات دے لئی تشکیل کردہ جیو ٹی وی دے الیکشن سیل تو‏ں کيتا۔ روزنامہ جرأت تو‏ں بہ طور کالم نگار منسلک رہ‏‏ے۔ اس عرصے وچ مسٹری میگزین تے ایڈونچر ڈائجسٹ ایڈٹ کیتے۔ 2007 وچ اوہ روزنامہ ایکسپریس وچ میگزین تو‏ں منسلک ہو گئے۔ گذشتہ ست برساں وچ انھاں نے سیاست، فنون لطیفہ، صحافت تے اسپورٹس دے شعبےآں نال تعلق رکھنے والی سیکڑاں شخصیتاں دے انٹرویوز کیتے۔ نال ہی ایکسپریس میگزین دے لئی درجناں تحقیقی تے ترجمہ کردہ مضامین لکھے۔ انھاں نے معراج محمد خان، سید منور حسن، این ڈی خان، نثار کھوڑو، نسرین جلیل، حنیف محمد، ظہیر عباس، راشد لطیف، سہیل عباس، قاضی واجد، طلعت حسین، محمد علی شہکی ورگی شخصیتاں دے خاکے لکھے۔ اس دے علاوہ انھاں نے کراچی تو‏ں نکلنے والے معروف ادبی جریدے اجرا دے لئی ادبی انٹرویوز کیتے، جنہاں وچ انتظار حسین، اسد محمد خان، مستنصر حسین تارڑ، مرزااطہر بیگ تے محمد حنیف دے انٹرویوز نمایاں نيں۔
کالم نگاری
اقبال خورشید دا اک حوالہ کالم نگاری وی ا‏‏ے۔ انہاں دا ہفتہ وار کالم ’’نمک کا آدمی‘‘ روزنامہ ایکسپریس وچ ہر جمعرات نو‏‏ں شایع ہُندا ا‏‏ے۔