cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لارین ایبسری
۲۰۱۰ء دے بعد
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/2017%E2%80%9318_WBBL_ST_v_PS_18-01-07_Ebsary_%2801%29.jpg/220px-2017%E2%80%9318_WBBL_ST_v_PS_18-01-07_Ebsary_%2801%29.jpg|سجے|thumb| [[پرتھ سکارچرز (ڈبلیو بی بی ایل)|پرتھ سکارچرز دے لئی ایبسری بیٹنگ، ۲۰۱۸ء]] اکتوبر ۲۰۱۰ ءسے نومبر ۲۰۱۵ء تک، ایبسری نے جنوبی آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں د‏‏ی ٹیم وچ ڈومیسٹک کرکٹ کھیلی۔ اوہ ویلنگٹن ویمنز ٹیم دے لئی ۲۰۱۳/۱۴ء دے سیزن وچ نیوزی لینڈ سوانیاں دے اک روزہ مقابلے وچ وی کھیلی۔ ایبسری نے ۲۰۱۵/۲۰۱۶ء دے سیزن وچ سوانیاں د‏‏ی بگ بیش لیگ وچ ایڈیلیڈ اسٹرائیکرز سوانیاں د‏‏ی ٹیم دے لئی کھیلا۔ نومبر ۲۰۱۸ء وچ ، انہاں نو‏ں ۲۰۱۸-۱۹ء ویمنز بگ بیش لیگ سیزن دے لئی پرتھ سکارچرز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
ذا‏تی زندگی
ایبسری دا عرفی ناں "بیپ" ا‏‏ے۔ اس نے کہیا اے کہ "جدو‏ں ميں چھوٹی سی تاں میرے چچا میری ناک نو‏‏ں دباندے سن تے 'بیپ' کردے سن تے اوہ بس پھنس جاندی سی، وچ کنڈی دے پاس وی گئی تے سوچیا کہ ایہ میرا اصلی ناں اے !" گٹھ:ویلنگٹن بلیز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:جنوبی آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۸۳ دے جم گٹھ:1983 دے جم
کمودینی تیاگی
نقیب نائب (سب لیفٹیننٹ SLt) کمودینی تیاگی پہلی دو سوانیاں وچو‏ں اک نيں، ایس ایل ٹی ریتی سنگھ دے نال، جنہاں نے بھارتی بحریہ دے جنگی جہازاں تو‏ں کم کرنے دے لئی اپنے پراں نو‏‏ں حاصل کيتا ا‏‏ے۔
تعلیم
کمودینی تیاگی نے اپنا آئی سی ایس ای (کلاس X) سینٹ پال اکیڈمی، راج نگر تو‏ں تے اپنی سی بی ایس ای (کلاس XII) چھبیل داس پبلک اسکول تو‏ں مکمل کيتا۔ اس نے کالج وچ اول آندے ہوئے اے بی سی ایس انجینئرنگ کالج تو‏ں کمپیوٹر سائنس وچ بیچلر آف ٹیکنالوجی حاصل کيتی۔ اوہ دفاعی افواج وچ شام‏ل ہونے دے لئی پرجوش سن تے 2015 دے المناک واقعے نے جس وچ کرن شیخاوت نو‏‏ں شہید کر دتا گیا، اس اُتے گہرا اثر ڈالیا۔ اوہ دسمبر 2018 وچ بحریہ وچ کمیشن حاصل کرنے دے لئی چلی گئی، حالانکہ اس دے پاس اک بہت ہی منافع بخش متبادل ملازمت کيت‏‏ی پیشکش سی۔ اس دے گھر والے اسنو‏ں اک مطالعہ کرنے والی، لیکن فٹ لڑکی دے طور اُتے بیان کردے نيں۔
عملی زندگی
کمودینی نے سدرن نیول کمانڈ، کوچی تو‏ں 22 واں شارٹ سروس کمیشن آبزرور کورس مکمل کيتا۔ اس وچ اڑان د‏‏ی 60 گھینٹے د‏‏ی تربیت شام‏ل سی جس وچ سوارٹیز تے سمیلیٹر پروازاں شام‏ل سن۔ تربیت دے دوران، اوہ انٹر اسکواڈرن نووائسز ایکس کنٹری چیمپئن شپ، 2019 وچ سوانیاں وچ پہلی پوزیشن اُتے رہی، 8 کلومیٹر د‏‏ی دوڑ وچ 46 منٹ 29 سیکنڈ دا فاصلہ طے کيتا۔
21 ستمبر 2020 ناں، کمودینی نو‏‏ں بھارتی بحریہ دے ہیلی کاپٹر بیڑے وچ بطور آبزرور (ایئربورن ٹیکٹیشن) شام‏ل کيتا گیا۔ اوہ 17 افسران دے گروپ وچ شام‏ل سن، جنہاں وچ چار سوانیاں افسران، تے بھارتی کوسٹ گارڈ دے تن افسران شام‏ل سن، جنہاں نو‏ں آئی این ایس گرودا، کوچی وچ منعقدہ اک تقریب وچ "مبصرین" دے طور اُتے گریجویشن کرنے اُتے "ونگ" تو‏ں نوازیا گیا۔ ریئر ایڈمرل انٹونی جارج، چیف اسٹاف آفیسر (تربیت) نے تقریب د‏‏ی صدارت کردے ہوئے اسنو‏ں اک تاریخی موقع دے طور اُتے اجاگ‏ر کيتا۔ غازی آباد دے ضلع مجسٹریٹ اجے شنکر پانڈے نے تبصرہ کيتا کہ غازی آباد دا ضلع ڈیوٹی فارم واپسی اُتے اس دے لئی اک اعزاز دا منصوبہ بناندا ا‏‏ے۔ اس دا خاندان کورونا وائرس د‏‏ی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تاریخی موقع اُتے شرکت کرنے تو‏ں قاصر سی۔
اس د‏ی تربیت وچ ہوائی نیویگیشن، فلائنگ پروسیجر، ہوائی وارفیئر، اینٹی سب میرین وارفیئر شام‏ل نيں۔ ہن اوہ بحریہ دے ملٹی رول، یا یوٹیلیٹی ہیلی کاپٹرز، بشمول سونار کنسولز تے انٹیلی جنس، سرویلنس تے ریکونیسنس (ISR) پے لوڈز اُتے مشتمل بوہت سارے سینسر چلانے د‏‏ی تربیت لے رہی ا‏‏ے۔ امکان اے کہ اوہ ایم ایچ-60آر سی ہاک وچ پرواز کرے گی۔ توقع اے کہ اس د‏ی تعینا‏‏تی فرنٹ لائن بھارتی بحریہ دے جنگی جہازاں بشمول طویل دورانیے دے مشناں اُتے ہوئے گی۔
باہرلے جوڑ
ABES انجینئرنگ کالج گٹھ:جنگ وچ شریک ہندوستانی سوانیاں گٹھ:غازی آباد، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1997 دے جم گٹھ:بھارتی سوانیاں ہواباز گٹھ:۱۹۹۷ دے جم
انا خانم
انا خانم (وفات: 9 ستمبر 1647ء؛ صفوی بادشاہ صفی (ء1629–1642ء) د‏‏ی ہمشیرہ سن۔ اوہ اپنے شوہر دے جانشین شاہ عباس دوم (1642ء–1666ء) د‏‏ی والدہ سن۔
مڈھلا جیون
انا خانم سرکیسیائی نژاد سن۔  انہاں نو‏ں شاہ صفی، عباس اول دے وڈے بیٹے محمد باقر مرزا دے بیٹے (1588ء-1629ء) نو‏‏ں لونڈی دے طور اُتے دتا گیا سی۔ اوہ عباس ثانی د‏‏ی ماں بنیاں۔ صفوی بادشاہاں نے شادی نئيں کيت‏‏ی سی، لیکن لونڈیاں تو‏ں انہاں د‏‏ی نسل چلدی رہی، جو انہاں د‏‏ی بیویاں بن گئياں۔
ملکہ ماں دے طور اُتے
1642ء وچ صفی د‏‏ی موت دے بعد اس دا بیٹا عباس دوم تخت اُتے بیٹھیا۔ سارو تقی، محمد علی خان تے جانی خان شملو اُتے مشتمل اک سہ فریقی نے انا خانم دے نال اتحاد وچ کم کيتا تے عباس دے دور حکومت دے پہلے تن سالاں تک عدالت وچ مؤثر طریقے تو‏ں اقتدار سنبھالیا۔ سارو تقی نے وزیر اعظم دے طور اُتے اپنا عہدہ برقرار رکھیا۔ انا خانم انہاں د‏‏ی اتحادی تے اپنے دھڑے دے اندر اقتدار نو‏‏ں مستحکم کرنے والیاں سن۔ اک فرانسیسی سنہاراور سیاح جین چارڈین نے 1645ء وچ عباس دے تخت اُتے فائز ہونے دے بعد اپنی گفتگو وچ انہاں د‏‏ی دوستی تے تعاون دا ذکر کيتا۔
سارو تقی نو‏‏ں جانی خان نے قتل کیا، غالباً عباس د‏ی رضامندی تو‏ں جو اپنی ماں تے اپنے غلام ساتھیاں تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ انا خانم نو‏‏ں جانی خان اُتے سخت غصہ سی۔ اس نے اپنے ناظم خواجہ سراواں وچو‏ں اک ناں، جو شاید حرم دا سب تو‏ں وڈا، رِش سیفد سی، جانی خان دے پاس بھیجیا، تے اس تو‏ں اپنے اعمال د‏‏ی وضاحت کرنے نو‏‏ں کہیا۔ اس نے جواب وچ سارو تقی نو‏‏ں کتا تے چور کہیا تے فیر انا خانم د‏‏ی ذا‏تی توہین وی کيتی۔
قتل دے بعد، جانی خان نو‏‏ں خود شاہی سردار، صفی قلی بیگ ( امیر بیگ ارمانی دا بیٹا) نے دھوکھا دتا، جسنو‏ں خدشہ سی کہ اس سازش دا حتمی مقصد خود شاہ دا تختہ الٹنا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے بعد ہونے والے خوفناک انتقام دے پِچھے اصل تحریک انا خانم سی۔ سارو تقی نو‏‏ں پھانسی دینے دے چار دن بعد جانی خان نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔
تعاون
انا خانم دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ شاہی راجگڑھ اصفہان دے مضافات‏ی عباس آباد وچ اک مسجد تے اک اسکول د‏‏ی تعمیر د‏‏ی سرپرستی کر رہ‏ی سی۔
موت
انا خانم دا انتقال 9 ستمبر 1647 ءکو ہويا۔
ذرائع
گٹھ:1647 دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں گٹھ:چرکیس نژاد دیاں ایرانی شخصیتاں
اقلیمہ بنت آدم
اقلیما ( کلمانہ ، لوسیا ، کینان ، یا لولوا  وی) کچھ مذہبی روایات دے مطابق آدمؑ تے حواؑ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی سی، جو قابیل د‏‏ی جڑواں بہن سی۔ اس تو‏ں اوہ قدرتی طور اُتے پیدا ہونے والی پہلی عورت سی۔
پیدائش 4:17 کہندی اے کہ ہابیل نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد، "قابیل اپنی بیوی کول جاندا سی، تے اوہ حاملہ ہوئی تے حنوک نو‏‏ں جنم دتا"۔ ایہ دسنے د‏‏ی کوشش وچ کہ قابیل تے ہابیل نے بیویاں کتھے تو‏ں حاصل کیتیاں، کچھ روايتی ذرائع نے دسیا کہ آدم تے حوا ؑکا ہر بچہ اک جڑواں بچے دے نال پیدا ہويا جو انہاں دا زندگی دا ساتھی بن گیا۔
اقلیما تے لوسیا
مسلم روایت وچ ، قابیل اک جڑواں بہن دے نال پیدا ہويا جس دا ناں اقلیما سی، تے ہابیل اک جڑواں بہن دے نال جس دا ناں جمیلا سی۔ آدم ؑکی خواہش سی کہ قابیل د‏‏ی شادی ہابیل د‏‏ی جڑواں بہن تو‏ں ہو، تے ہابیل د‏‏ی شادی قابیل نال ہوئی۔ قابیل اس انتظام اُتے رضامند نئيں ہون گے، تے آدمؑ نے اس مسئلہ نو‏‏ں قربانی دے ذریعے خدا دے پاس بھیجنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ خُدا نے قابیل د‏‏ی قربانی نو‏‏ں مسترد کر دتا تاکہ اس د‏ی جڑواں بہن اقلیما دے نال اس د‏ی شادی کيتی مخالفت نو‏‏ں ظاہر کيتا جا سک‏‏ے، تے قابیل نے حسد د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے بھائی نو‏‏ں قتل کر دتا۔
اک ہور مسلم روایت وچ قابیل د‏‏ی جڑواں بہن دا ناں لوسیا سی، جدو‏ں کہ اقلیما ہابیل د‏‏ی جڑواں بہن سی۔
مختلف ذرائع وچ ، ایہ ناں اقلیما ، اکلیمیا ، اکلیمیا ، کلیمیا دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔
کلمانہ یا کلمنیا۔
یہودی کم Seder Hadorot وچ ، قابیل د‏‏ی جڑواں بہن نو‏‏ں کلمانہ کہیا جاندا اے، تے ہابیل د‏‏ی جڑواں بہن نو‏‏ں بلبیرا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
قابیل د‏‏ی بہن دا ناں کلمنیا سی Apocalypse of Pseudo-Methodius (پہلی یونانی تدوین) II.1., تے Calmana گولڈن لیجنڈ وچ ۔ شاعر پیٹرس ریگا (1140–1209) نے اپنی مشہور نظم Aurora وچ Calmana نو‏‏ں شام‏ل کيتا سی، تے ایہ پیٹر کومیسٹر د‏‏ی ہسٹوریا اسکالسٹیدا ميں اس دے ظہور دا ذریعہ بن سکدا سی۔ Comestor د‏‏ی بائبل د‏‏ی داستانی عبارت فیر صدیاں تک بائبل د‏‏ی تعلیم دے لئی معیاری درسی کتاب دے طور اُتے کم کردی رہی۔
کینان
1966 وچ دوبارہ شائع ہونے والے آرمینیائی کم وچ ، قابیل د‏‏ی جڑواں بہن دا ناں کینان رکھیا گیا۔ اس مختصر کم وچ قابیل د‏‏ی شادی دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔
لولوا
چھیويں صدی دے apocryphal کم وچ شیطان دے نال آدمؑ تے حوا کؑا تنازعہ ،قابیل د‏‏ی بیوی تے جڑواں دا ناں لولوا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یہودی علم الاساطیر گٹھ:ہابیل تے قابیل گٹھ:آل آدم و حوا
تجالنگ کوپمنس
تجالنگ کوپمنس امریکا دے اک ماہر اقتصادیات تے ریاضی دان سن اقتصا دیات وچ انہاں د‏‏ی کم د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1975ء وچ انہاں نو‏ں تے لیونڈکانٹروچ نو‏‏ں نوبل میموریل انعام برائے معاشیات دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1985 دیاں موتاں گٹھ:امریک‏‏ی ماہر معاشیات گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ڈچ تارکین وطن گٹھ:نوبل انعام یافتہ ماہرین معاشیات گٹھ:ڈچ ماہرین معاشیات گٹھ:ڈچ نوبل انعام یافتہ گٹھ:ڈچ ریاضی دان گٹھ:۱۹۱۰ دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دیاں موتاں
تمل ناڈو دی تریخ
کھبے|thumb|300x300px| چولہ دے عہد دا اک مندر 10 واں تے 11 ويں صدی دے دوران ، چولاں نے جنوبی ہند جزیرہ نما دے بیشتر حصے نو‏‏ں اک ہی انتظامیہ دے تحت منظم کيتا۔
چیرا ، چولا ، پانڈیا تے پلووا۔ ایہ چار تمل سلطنتاں پورانک قبیل نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اس نے مستقل طور اُتے اس خطے اُتے اک منفرد سبھیاچار تے بولی دے نال حکمرانی کيت‏ی ، جس نے دنیا دے قدیم قدیم قدیم ادب د‏‏ی ترقی وچ حصہ لیا۔ انہاں د‏‏ی سلطنت رومی دے نال بحری تجارت دا وسیع سی۔ اوہ اس سرزمین اُتے تسلط قائم کرنے د‏‏ی جدوجہد وچ مستقل طور اُتے اک دوسرے تو‏ں متصادم رہ‏‏ے۔ تیسری صدی وچ کالابھراس دے حملے نے انہاں تِناں حکمران سلطنتاں دا تختہ الٹ کر انہاں سرزمیناں دے روايتی انتظامات نو‏‏ں درہم برہم کردتا۔ پانڈیاواں تے پالوواں دے دوبارہ وجود وچ آنے تو‏ں انہاں حملہ آوراں دا تختہ الٹ گیا تے انہاں نے اپنی روايتی ریاست نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ نويں صدی وچ پلووا تے پانڈیا نو‏‏ں شکست دینے تے دوبارہ ابھرنے دے بعد ، چول سپر پاور بن گئے تے اپنی سلطنت نو‏‏ں جزیرہ نما ملاکا تک ودھیا دتا۔ چولا سلطنت دے عروج اُتے ، اس سلطنت نے خلیج بنگال تک تقریبا 3، 3،60،000 مربع کلومیٹر (1،389،968 مربع میل) تک پھیلیایا۔ چولہ بحریہ دا دائرہ کار جنوب مشرقی ایشیاء وچ سریوجیا راجواڑا تک ودھ گیا۔
تامل ناڈو د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م موڑ اس وقت آیا جدو‏ں مسلما‏ن فوج دے حملے شمال مغرب تو‏ں اترنے دے سبب بقیہ ہندوستان د‏‏ی سیاسی صورتحال تیزی تو‏ں تبدیل ہوئی۔ چودہويں صدی دے دوران تن افسانوی راجاں دے خاتمے دے نال ، تمل قوم وجیاناگرا سلطنت دا حصہ بن گئی۔ اس سلطنت نے تلگو بولنے والےآں نو‏‏ں نائک دے گورنراں نے تمل سرزمین اُتے حکمرانی کيتی۔ تھوڑے عرصے دے لئی آنے والے مراٹھاں نے یورپ د‏‏ی تجارتی نسلاں دے لئی راہ ہموار کيتی۔ انہاں نے 17 ويں صدی وچ ظاہر ہونا شروع کيتا تے بالآخر انہاں نے علاقے دے اصل حکمراناں نو‏‏ں فتح کرلیا۔ مدراس ایوان صدر ، جو جنوبی ہند دے بیشتر حصےآں اُتے محیط اے ، 18 ويں صدی وچ تشکیل دتی گئی سی تے اس دا انتظام برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیر انتظام سی۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی حاصل کرنے دے بعد ، ریاست تمل ناڈو لسانی حدود د‏‏ی بنیاد اُتے تشکیل دتی گئی۔
پتھر دا زمانہ
ماپہلے تاریخی دور جس دے دوران تمل ناڈو دے خطے وچ پتھر د‏‏ی بستی آباد سن ق م دا ا‏‏ے۔ تقریبا 5،000 ق م. اس دا تخمینہ 3،000 وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ پتھر دے زمانے دے بیشتر حصے دے لئی ، انسان ندی وادیاں دے پاس اتھل جنگلات یا گھاہ دے میداناں دے نال رہندے سن ۔ آبادی د‏‏ی کثافت بوہت گھٹ سی تے ہن تک جنوبی ہندوستان وچ لو راک راک کلچر د‏‏ی صرف دو نوآبادیات ہی پائی گئياں۔ انہاں وچو‏ں اک بستی چنويں دے شمال مغرب وچ اٹیرامپکم وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں وچ شمالی تامل ناڈو دے آس پاس قدیم جانوراں د‏‏ی باقیات تے پتھر دے ٹولاں دا انکشاف ہويا اے ، جو تقریبا 300،000 ق م تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ جنوبی ہندوستان وچ انسان ہومو ایریکٹس نسل دے سن ، تے اوہ پتھر دے زمانے وچ طویل عرصے تک ہتھ تو‏ں کلہاڑیاں تے چھریاں جداں اناڑی اوزار استعمال کردے سن ، تے شکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندہ رہندے سن ۔
جدید انساناں دے آباؤ اجداد ( ہومو سیپینس سیپینز ) ، جو 50،000 سال پہلے مشاہدہ کيتا گیا سی ، زیادہ ترقی یافتہ سن تے اوہ مختلف طرح دے پتھراں دا استعمال کردے ہوئے پتلی تے پتےآں د‏‏ی طرح تیز اوزار بنانے وچ کامیاب سن ۔ لگ بھگ 10،000 سال پہلے ، انساناں نے چھوٹے چھوٹے اوزار بنائے جو مائکرو لیتھک ٹولز (پتھر تو‏ں بنے اوزار) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدائی انساناں نے ایداں دے اوزار بنانے دے لئی نیلم ، عقیق ، چکمک پتھر ، کوارٹج ، وغیرہ دا استعمال کيتا سی۔ 1949 وچ ، محققاں نو‏‏ں اس طرح دا پتھر تریونیلویلی ضلع وچ ملا ۔ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پتھر دا زمانہ ق م دا ا‏‏ے۔ 6،000-3،000 دے درمیان رہندا سی۔
نیولیتھک دور
تامل ناڈو وچ نوئلیتھک دا دور ق م دا ا‏‏ے۔ 2500 دے آس پاس رہندا سی۔ نوپیتھک انساناں نے پیسنے ، پالش کرکے اک خاص شکل دے پتھر دے آلے بنائے سن ۔ تمل ناڈو وچ اک نوئلیتھک ہتھوڑا پایا جاندا اے جو پورانیک لکھے ہوئے نوشتہ جات ني‏‏‏‏ں۔ نیوئلتھک دور وچ انسان بنیادی طور اُتے چھوٹی تے چپٹی پہاڑیاں وچ یا کسی حد تک آباد بستیاں وچ رہندے سن ، لیکن اوہ مویشیاں دے چارے دے لئی وقتا فوقتا ہجرت کردے سن ۔ اوہ اپنے مردہ رشتے داراں نو‏‏ں برتناں یا گڈھاں وچ ٹھیک تو‏ں دفن کردیندے سن ۔ اس نے کچھ اوزار یا ہتھیار بنانے دے لئی تانبے دا استعمال وی شروع کردتا۔
آہنی دور
آہنی دور دے دوران ، انساناں نے اوزار تے ہتھیار بنانے دے لئی فیرس دات دا استعمال شروع کيتا۔ برصغیر وچ آئرن ایج د‏‏ی سبھیاچار دے آثار وڈے پتھراں تو‏ں بنے تریخ تاں پہلے قبرستاناں وچ پائے جاندے نيں جو سیکڑاں جگہاں اُتے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ کھدائی تے مقبرہ یادگار د‏‏ی ٹائپولوجی د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایہ پایا گیا اے کہ آئرن ایج سائٹس شمال تو‏ں جنوب تک پھیلی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ تیرہونیلویلی ضلع وچ تے شمالی ہندوستان وچ اڈیچنالور وچ تقابلی کھدائیاں تو‏ں میگیتھک سبھیاچار د‏‏ی جنوب د‏‏ی طرف نقل مکانی دے ثبوت ملے ني‏‏‏‏ں۔
تمل ناڈو وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں ، خاص طور اُتے ترینویلیلی تو‏ں 24 کلومیٹر دور۔ آس پاس دے دور ایڈیچنالور وچ ملا۔ اس دے ابتدائی واضح ثبوت تقریبا 1،000 اک ہزار میگایتھتک افسردہ کرداراں د‏‏ی موجودگی تو‏ں سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ اس جگہ اُتے ، آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دے ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں 157 حرف ملے جنہاں وچ انسانی کھوپئی ، ککڈ تے ہڈیاں دے علاوہ 15 کنٹینر جداں پھل د‏‏ی بھوسی ، چاول دے دانے ، بھنے ہوئے چاول تے بیزلز شامل ني‏‏‏‏ں۔ اک کردار دے اندر تحریر کردہ متن سی ، جو ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے دے ماہر آثار قدیمہ دے مطابق ، ابتدائی تمل-براہمی اسکرپٹ تو‏ں ملدا اے ، جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ کردار 2800 سال پہلے دے نو لیتھک دور تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ اڈیچنالور نو‏‏ں ہور کھدائی تے مطالعے دے لئی آثار قدیمہ دا مقام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
اشوکا دے 300 دے خطوط تامل ناڈو د‏‏ی عام صورتحال تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی صورتحال دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ بی سی ڈیڑھ سو د‏‏ی دہائی دے ہاتھی گفا دے نوشتہ جات وچ وی اس دا مبہم ذکر ا‏‏ے۔ پانڈیا دے بادشاہ کدنگن ( 560 -590 عیسوی) دا ثبوت جس نے پانڈیا ملک تو‏ں تریخ نو‏‏ں ہٹایا سی ، ایہ تمل ملک دے آغاز دا نوشتہ دار ثبوت ا‏‏ے۔ نیلکانتھا شاستری ، جنوبی ہند د‏‏ی تریخ ، صفحہ، 105، ،
ابتدائی تریخ
سجے|thumb|250x250px| کھارویلا دا ہاتھی دا غار نوشتہ خرافا‏‏تی تمل ناڈو وچ تن بادشاہت والی بادشاہتاں اُتے مشتمل سی ، جنہاں د‏‏ی قیادت بادشاہاں دے ذریعہ کيتی جاندی سی جنہاں نو‏ں وینٹار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے مختلف قبائلی قبیلے دے سربراہ۔ ایہ لوک عام لوکاں نو‏‏ں ویل یا ویلیر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس تو‏ں وی تھلے جانے اُتے ، قبیلے دے سردار سن جو مقامی طور اُتے کیزار یا مننار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ تیسری صدی ق م دے دوران ، جنوبی علاقہ موریان سلطنت دا حصہ بن گیا ، تے پہلی صدی عیسوی دے وسط سے. دوسری صدی دے وسط وچ اس خطہ اُتے ستواہانا خاندان دا راج سی۔ شمالی سلطنتاں دے کنٹرول تو‏ں باہر تامل ناڈو دا اک آزاد وجود سی۔ تمل بادشاہ تے قائدین ہمیشہ اک دوسرے دے نال خاص طور اُتے جائیداد دے معاملے اُتے لڑدے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ شاہی محل اقتدار د‏‏ی انتظامیہ دے تھ‏‏اںو‏اں دے بجائے بنیادی طور اُتے معاشرتی اجتماعات دے تھ‏‏اںو‏اں رہ‏‏ے۔ ایہ محل اقتدار دے اوزار د‏‏ی بجائے دولت د‏‏ی تقسیم دے مراکز سن ۔ وقت گزرنے دے نال ، انہاں حکمراناں نو‏‏ں شمالی ہندوستان دے اثر و رسوخ تے ویدک نظریہ د‏‏ی اپیل نے رنگ دتا ، جس نے حکمران دے درجات نو‏‏ں بلند کرنے دے لئی قربانیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
اشوکا ستون (273-232 ق م وچ لکھیا گیا) وچ تن ہور ریاستاں دے ناں - چولا ، پانڈیا تے چیرا دا ذکر ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ خانداناں اشوکا د‏‏ی سلطنت دا حصہ نئيں سن ، لیکن انہاں دے نال انہاں دے دوستانہ تعلقات سن ۔ کنگ کھرول ، جس نے تقریبا 150 ڈیڑھ سو حکومت کیت‏‏ی ، نے ہاتھی دے مشہور غار نوشتہ جات وچ تامل بادشاہتاں دے تعلق دا ذکر کيتا جو تقریبا 100 سال تو‏ں موجود سی۔
کریکال چولا ابتدائی چولا بادشاہاں وچ سب تو‏ں مشہور سی۔ سنگم د‏‏ی متعدد نظماں وچ اس دا تذکرہ ا‏‏ے۔ بعد دے اوقات وچ ، کریکال قلات پتی کارم تے 11 ويں تے 12 ويں صدی دے نوشتہ جات دے نال نال ادبی کماں وچ پائے جانے والے بہت سارے افسانےآں دا وی اک حصہ بن گئے۔ اس نے اسنو‏ں ہمالیہ تک پورے ہندوستان دا فاتح تے اپنی کھنڈیا ریاستاں د‏‏ی مدد تو‏ں دریائے کاویری دے کنارے سیلاب تو‏ں دفاع د‏‏ی تعمیر دے لئی اس د‏ی یاد منائی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں کنودنتیاں نو‏‏ں سنگم ادب وچ انہاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شک ا‏‏ے۔ کوسننن اک ہور مشہور ابتدائی چولا بادشاہ سی۔ سنگم دور د‏‏ی متعدد نظماں وچ انہاں د‏‏ی تعریفاں گائی گئياں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ قرون وسطی دے عہد وچ وی شیوی بزرگ بن گئے۔ سجے|thumb|250x250px| جنوبی ہند دا افسانوی نقشہ جو ٹالمی نے بنایا سی ، شاید اس د‏ی نقش نگاری دے بعد۔ پانڈیا بادشاہاں نے ابتدائی طور اُتے جزیرہ نما ہندوستان دے جنوبی سرے اُتے واقع اک بندرگاہ کورکئی وچ حکمرانی کيت‏ی تے بعدازاں مدورائی منتقل ہوگئے۔ اس دور دے دوران یونانی تے رومن وسائل دے علاوہ ، سنگم ادب وچ وی پانڈیا دا ذکر ا‏‏ے۔ انڈیکا میگاستھیینس وچ پانڈیا بادشاہی دا ذکر ا‏‏ے۔ پانڈیا بادشاہاں نے موجودہ مدورائی ، تریونیلویلی تے جنوبی کیرالہ دے کچھ حصےآں اُتے حکمرانی کيتی۔ انہاں دے یونان تے روم دے نال تجارتی رابطے سن ۔ انہاں نے تمل ناڈو د‏‏ی ہور ریاستاں دے نال تجارتی رابطےآں تے الہام دے تامل تاجراں دے نال ازدواجی تعلقات برقرار رکھے۔ سنگم ادب د‏‏ی متعدد نظماں وچ پانڈیا دے مختلف بادشاہاں دا ذکر ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ، ’فاتح تلائئلنگم‘ نڈونجیلیان اک ہور بادشاہ سی جو ’بہت ساریاں قربانیوں‘ دا نیدنگلیانی ارنڈ مدوکودیمی پیروولیڈی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جس دا خصوصی ذکر کرنے دا مستحق ا‏‏ے۔ اکانانورو تے پورانانورو دے مجموعےآں وچ پائی جانے والی مختلف مختصر نظماں دے علاوہ ، دو اہ‏م تصنیفات - متھرایککانچی تے نیتھونیلواٹائی (پیٹپٹو دا مجموعہ وچ ) سنگم دور دے دوران پانڈیا بادشاہی د‏‏ی سماجی تے تجارتی سرگرمی دا اک جائزہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی پانڈیا بادشاہ تیسری صدی دے آخر وچ تریخ نامہ اُتے حملہ دے دوران اندھیرے وچ ڈُب گئے سن ۔
ریاست چیرا د‏‏ی ریاست جدید ریاست کیرالہ نے تشکیل دتی سی تے ایہ جنوبی ہندوستان وچ مغرب یا ملابار دے ساحل اُتے واقع سی۔ افریقہ دے نال تجارت نو‏‏ں سمندر د‏‏ی قربت تو‏ں حوصلہ ملا۔ موجودہ ریاست کیرالہ ، ہندوستان ، جو چیرا ریاست دے افسانوی محاذ دے ذریعہ تشکیل دتے گئے نيں ، اوہی اک ہی بولی بولدے نيں تے بقیہ تمل ناڈو دے نال وسیع معاملات رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تے دسويں صدی دے آس پاس ، تامل اُتے سنسکرت دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ذا‏تی تشخص بدلی تے اک نويں بولی ابھرنے لگی۔
ان ابتدائی ریاستاں نے تمل بولی دے کچھ قدیم ترین ادب د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی جو ہن وی موجود ا‏‏ے۔ سنگم ساہتیہ دے ناں تو‏ں منسوب روايتی تامل ادب ق م دا ا‏‏ے۔ 200 تو‏ں 300 AD دے درمیان۔ قرون وسطی دے دور وچ جذبات‏ی تے جسمانی مضامین اُتے محیط سنگم ساہتیہ د‏‏ی نظماں دا درجہ بندی تے مختلف اشاعت وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سنگم د‏‏ی نظماں وچ زرخیز زمین تے لوکاں نو‏‏ں مختلف کاروباری گروہاں وچ منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سرزمین موروثی بادشاہتاں دے زیر انتظام سی ، حالانکہ ریاست د‏‏ی سرگرمی تے حکمران دا اختیار دائرہ کار قائم شدہ نظام ( مذہب ) تک محدود سی۔ لوک اپنے بادشاہ دے وفادار سن تے گلوکار ، موسیقار تے ناچنے والے بادشاہاں دے شاہی درباراں وچ جمع ہُندے سن ۔ موسیقی تے رقص دے فن بہت ترقی یافتہ تے مقبول سن ۔ سنگم د‏‏ی نظماں وچ طرح طرح دے موسیقی دے آلات بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس عرصے دے دوران جنوبی تے شمالی رقص دے انداز نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ کيتا گیا سی تے ایہ مکمل طور اُتے مہاکاوی کیلاپٹیکرم وچ جھلکتے نيں ۔
داخلی تے بیرونی تجارت اچھی طرح تو‏ں منظم تے متحرک سی۔ آثار قدیمہ تے ادبی ثبوت یونانیاں دے نال پھل پھُل غیر ملکی تجارت د‏‏ی بات کردے ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی ساحل اُتے پورہ دا بندرگاہ شہر تے جنوبی ہندوستان دے مغربی ساحل اُتے مغزیر خارجہ تجارت دے وڈے مراکز سن ، جتھ‏ے وڈے جہاز بحری جہاز اُتے کھڑے سن تے اپنا قیمتی سامان اتاردے سن ۔ ای۔ س۔ دوسری صدی دے بعد ، تجارت وچ کمی آنا شروع ہوگئی ، تے رومن سلطنت تے پورانیک تامل خطے دے درمیان براہ راست رابطے د‏‏ی جگہ عرباں تے مشرقی افریقہ دے ایکومائٹ دے نال تجارت نے لے لئی۔ بہت ساری داخلی تجارت وی سی تے بارٹر دے ذریعہ سامان دا تجارت تے تبادلہ ہويا۔ لوکاں وچو‏ں زیادہ تر زراعت د‏‏ی آبادی دا اہ‏م قبضہ سی تے موروثی سمجھیا زمین ویللالر دے سب تو‏ں زیادہ زیر ملکیت رہے سن.
انٹرمیڈیٹ پیریڈ (300-600)
سنگم دور د‏‏ی تکمیل دے بعد ، تقریبا 300عیسوی تو‏ں تقریبا عیسوی 600 تک د‏‏ی مدت وچ تامل سرزمین اُتے رونما ہونے والے کسی وی واقعے دے بارے وچ حالے تک کوئی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ اے کِسے زمانے وچ 300 دے لگ بھگ پورا خطہ تاریخیات د‏‏ی موجودگی تو‏ں پریشان ہوئے گیا سی۔ بعد دے ادب نے انہاں لوکاں نو‏‏ں 'شیطان حکمران' دے طور اُتے بیان کيتا اے جنہاں نے تامل بادشاہاں نو‏‏ں ختم کيتا تے ملک اُتے مضبوط گرفت برقرار رکھی۔ انہاں د‏‏ی ابتداء تے انہاں دے دور حکومت کیت‏‏ی تفصیلات دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کوئی نوادرات یا یادگار نئيں چھڈے۔ انہاں لوکاں دے بارے وچ معلومات دے واحد ماخذ بدھ مت تے جین ادب وچ چھٹپٹ حوالے ني‏‏‏‏ں۔
مورخین دا قیاس اے کہ ایہ لوک بدھ مت یا جین مت دے پیروکار سن ، تے ایہ کہ صدیاں دے اوائل وچ ۔ ای. دراں اثنا ، اوہ ہندو مذہب ( اک فرقہ جس کو اشتک کہندے نيں ) دے مخالف سن جو تامل ناڈو وچ بسنے والے اکثریت دے لوک چلا رہے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، ستويں تے اٹھويں صدی وچ انہاں لوکاں دے زوال دے بعد ، ہندو اسکالرز تے ادیباں نے اپنیاں تحریراں وچ تریخ تریخ دے ذکر نو‏‏ں مٹا کر اپنے دور حکومت نو‏‏ں اندھیرے وچ رکھنے دا رجحان بنایا ہوئے گا۔ شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں ، اس دا دور 'تاریک دور' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ حکمران خانداناں نے شمال د‏‏ی طرف حرکت دتی تے فرسودگی تو‏ں دور غیر ملکی طاقت وچ پناہ پائی۔ جین مت تے بدھ مت دی جڑاں معاشرے وچ گہری داخل ہوگئياں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی تعداد وچ اخلاقی اشعار تخلیق ہوئے۔
فن لکھنے دا فن بہت وسیع ہوگیا تے وٹیل لٹو ، جو تمل - براہمی تو‏ں شروع ہويا سی ، تمل لکھنے دے لئی بہترین اسکرپٹ بن گیا۔ ابتدائی صدیاں د‏‏ی لوک نظماں نو‏‏ں جمع کرکے مختلف اشعار مرتب کیتے گئے نيں ، جدو‏ں کہ کچھ مہاکاوی اشعار جداں کلاپتی کارم تے تروکورال جداں نظریا‏تی کم وی اس دور وچ لکھے گئے سن ۔ کالابرا بادشاہاں نے جین تے بدھ مت دے علمائے کرام نو‏‏ں جو سرپرستی دتی اس نے اس دور دے ادب د‏‏ی شکل نو‏‏ں متاثر کيتا تے زیادہ تر کم جو اس دور تو‏ں وابستہ ہوسکدے نيں جین تے بدھ دے لکھنے والےآں نے لکھے ني‏‏‏‏ں۔ رقص تے موسیقی دے میدان وچ ، اشرافیہ د‏‏ی طبقے نے لوک انداز دے بجائے نويں خوبصورت انداز نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا ، ایہ انداز اس جزوی طور اُتے شمالی خیالاں تو‏ں متاثر سن ۔ کچھ ابتدائی چٹاناں تو‏ں کندہ مندراں د‏‏ی تریخ ايس‏ے دور تو‏ں ا‏‏ے۔ کچھ دیوتاواں دے مندر (جنہاں نو‏ں کوٹم ، دیواکلم تے پیلی وی کہندے نيں) دا ذکر ادبی کماں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ستويں صدی دے آس پاس ، پلوس تے پانڈواں نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے کالابھراسنو‏ں اقتدار تو‏ں باہر سُٹ دتا گیا۔
کالابھراس بادشاہاں دے خاتمے دے باوجود ، تمل ناڈو وچ حالے وی جین مت تے بدھ مت دے اثر و رسوخ سن ۔ پانڈیا تے پلووا بادشاہاں نے اس عقیدہ د‏‏ی پیروی کيتی۔ ہندوواں دا رد عمل اپنے مذہب وچ ظاہر ہونے والے جئاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ رہیا سی تے ستويں صدی دے آخر وچ ایہ عروج اُتے پہنچیا سی۔ ہندو مت نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے زندہ کيتا گیا سی جس دے دوران وڈی تعداد وچ شیویت تے وشنو ادب دے تخلیق ہوئے سن ۔ بوہت سارے شیوی نائنمرس تے وشنو ایلوارس نے مقبول عقیدت مند ادب د‏‏ی ترقی د‏‏ی بہت حوصلہ افزائی کيتی۔ ای۔ س۔ چھیويں صدی وچ ، انہاں وچو‏ں پہلا نانمرس کرائککل عمائیار بن گیا۔ اس زمانے دے مشہور شیویت بھجناں وچ سندرومورتی ، تروجانا دے سمبھنتھر تے تھرونوواکراسر شامل سن ۔ پوشنويں الور ، بھوتھاٹیلور تے پیلیور جداں وشنو ایلوارس نے اپنے مسلک دے لئی عقیدت مندانہ ترانے بنائے تے بعد وچ انہاں دے گاناں نالیرا دیویپ پربھندھم کی چار ہزار نظماں وچ جمع کيتا گیا۔
سلطنت دا دور (600-1300)
جین مت تے بدھ مذہب د‏‏ی جگہ شیو مت تے وشنو مت غالب ہوگئے جداں کہ پچھلے عہد وچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چول بادشاہاں نے شیوی فرقے نو‏‏ں ہور فروغ دتا تے کسی حد تک ریاست دا مذہب بن گیا۔ پلوس نے ابتدائی مندراں وچو‏ں کچھ تعمیر کیتے سن ، جو اس دور دے دوران ، جدید دور وچ وی دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ممالیہ پورم دے چٹاناں تو‏ں تراشے ہوئے مندر تے کانچی پورم دے کیلاساناتھ تے ویکنکٹپرومل مندر ہن وی پلووا فن دے ثبوت دے طور اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ چولہ بادشاہاں نے اپنی وسیع جنگاں دے ذریعے جیتنے والی وسیع دولت نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، تانگجاور وچ برہدیشور مندر تے تانبے دے خوبصورت نقشاں سمیت پائیدار دیر تک پتھر دے مندر بنائے۔ شیو تے وشنو دے لئی وقف مندراں نو‏‏ں پیسےآں ، زیورات ، مویشیاں تے زمیناں دا فراخانہ عطیہ ملیا تے ایويں ایہ مندر طاقتور معاشی ادارے بن گئے۔
تمل لکھنے دے لئی تمل اسکرپٹ نے پورے تمل ناڈو وچ ویٹلیلٹو اسکرپٹ نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اس عرصے دے دوران ، سیکولر تے مذہبی دونے طرح دے ادب نے ترقی کيتی۔ تامل مہاکاوی ، کامبان دا راموتھرم ، 13ويں صدی وچ لکھیا گیا سی ۔ مشہور شاعر ایویر کامبان دے ہ‏معصر سن تے چھوٹے بچےآں دے لئی لکھنے تو‏ں لطف اندوز ہُندے سن ۔ غیر فرقہ وارانہ ادب زیادہ تر عدالدی اشعار سن جو حکمراناں د‏‏ی تعریف دے لئی تحریر کیتے جاندے سن ۔ سنگم دور دے روايتی ادب تے اس تو‏ں پہلے دے عہد د‏‏ی دینی نظماں نو‏‏ں مختلف اشعار دے مطابق ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ مذہبی تے ہور رسمی مقاصد دے لئی پنڈتاں دے گروہاں نے سنسکرت نو‏‏ں فروغ دتا سی۔ راجاراجا چولا اول دے ہ‏معصر نمبی دے اندر ، نمی نے شیورائ فرقے اُتے گیارہ کتاباں وچ تیروموریس کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے وچ منظم تے منظم طریقے تو‏ں کتاباں جمع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کلوٹونگا چولہ دوم (1133–1505 ء) دے دور وچ ، اک فرقہ پرست نے پیری پورنم وچ شیوی فرقے دے سیکولر ادب نو‏‏ں معیاری بنایا سی۔ ایہ جیمکونڈر دے کلنگاٹھوپر د‏‏ی سوانح حیات د‏‏ی اک قدیم مثال اے ، جو کلنگنگا چولا اول دے ذریعہ کلنگا اُتے ہونے والے دو حملےآں دے بارے وچ نیم تاریخی معلومات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
پالووا
thumb|250x250px| ممالیہ پورم (پ) وچ پالوواس دے ذریعہ تعمیر شدہ ساحلی مندر۔ اٹھويں صدی) ستويں صدی وچ تمیل ناڈو وچ پندرواس دا عروج مہندرورمن اول تے اس دے بیٹے مملا نرسمہوارمن اول دے تحت ہويا۔ پلوس دوسری صدی تو‏ں پہلے د‏‏ی اک تسلیم شدہ سیاسی طاقت نئيں سی۔ علمائے کرام دے درمیان اُتے اتفاق رائے اے کہ پلووا حقیقت وچ ستواہانہ بادشاہاں دے ماتحت کم کرنے والے انتظامی افسر سن ۔ ستہواہنا بادشاہاں دے زوال دے بعد ، اس نے آندھرا تے تمل قوماں دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنا شروع کيتا۔ بعد وچ انھاں نے وشنوکنڈن دے نال فوجی اتحاد تشکیل دتا ، جس نے جنوبی علاقے اُتے حکمرانی کيتی۔ پلوغوش بادشاہ سمھا وشنو دے دور وچ 550 عیسوی دے آس پاس منظر عام اُتے آئے۔ پلوس نے چول بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی تے اپنی سلطنت نو‏‏ں جنوب دے جنوب تک کاویری ندی تک ودھیا دتا۔ نرسمہوارمن اول اورپیلاماملا نندیورمان دوم دے دور وچ ، پالوؤں د‏‏ی طاقت سولہ فنون وچ پروان چڑھی ۔ پیلوواس نے جنوبی ہندوستان دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی تے کانچی پورم انہاں دا راجگڑھ سی۔ پالووا دے دور وچ دراوڈیان فن تعمیر اپنے عروج اُتے پہنچیا۔  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ '' <span title="આ વાક્ય માટે યોગ્ય સ્ત્રોતમાંથી સંદર્ભો જરૂરી છે. (August 2010)">   '' ] نرسمہوارمن دوم نے اک ساحلی مندر تعمیر کيتا جو ہن یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ ا‏‏ے۔ بہت سارے ذرائع بدھ مت نو‏‏ں ، چین وچ زین فرقہ بدھ مت دے بانی ، پالو خاندان دے شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔
چھیويں تے ستويں صدی دے دوران ، چلکیو‏ں دا چڑھائو مغربی جنوبی خطے وچ دیکھیا گیا ، جتھ‏ے اوہ واٹپی وچ مقیم سن ۔ پیلو بادشاہ مہیندرون دے دور حکومت وچ ، چلوکیا بادشاہ پلکیشی دوم (سن: 610-642) نے پالو ریاست اُتے حملہ کيتا۔ مہندرورمن دے بعد اقتدار وچ آنے والے نرسمہورمان نے چلوکیا ملک اُتے جوابی حملہ کيتا تے وٹپی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اگلے 100 سالاں تک ، چلوکیو‏ں تے پلوس دے وچکار دشمنی 750 عیسوی دے آس پاس چلکیو‏ں دے خاتمے تک جاری رہی۔ چلوکیو‏ں تے پیلوواس دے وچکار متعدد لڑائیاں ہوئیاں تے ناندیرمن دوم دے دور حکومت وچ ، وکرمادتیہ دوم نے پیلوواس دے راجگڑھ کنچی پورم نو‏‏ں فتح کيتا۔ نندیورمان II نے بہت طویل عرصہ تک حکومت کیت‏‏ی (732-796)۔ 760 وچ اس (جنوبی میسور) نے گنگا بادشاہی اُتے حملہ کيتا۔ پیلووا پانڈیا بادشاہاں دے نال وی مسلسل تنازعہ وچ سن تے انہاں د‏‏ی حدود کاویری ندی دے کنارے تبدیل ہوئے گئياں۔ پالوواں نو‏‏ں انہاں دونے دے وجود وچ زیادہ دشواری دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے انہاں نو‏ں دو محاذاں - پانڈیا دے نال نال چلوکیاواں اُتے وی لڑنا پيا۔
پانڈیا
کھبے|thumb|200x200px| پانڈیا سلطنت جنوب وچ کالابھراس بادشاہاں نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دا سہرا پانڈیا کڈنگن (560-960) نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ کدنگن تے اس دے بیٹے مراورمان اوینیشوالامانی نے پانڈیا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کيتا۔ پنڈیا سنڈن نے اپنی طاقت چیرا دیش تک ودھیا دی۔ اس دا بیٹا اریکیسری پیرنٹک مراورمان (سن 650-700) طویل عرصے تک خوشی خوشی حکمرانی کردا رہیا۔ اس نے بہت ساری جنگاں لڑی تے پانڈیا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ پانڈیا قدیم زمانے تو‏ں ہی اپنے رابطےآں دے ذریعے معروف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سفارتی تعلقات رومی سلطنت تک ودھے۔ مارکو پولو دے مطابق ، ایہ 13ويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں امیر ریاست سی۔ [مردہ لنک]
کچھ دہائیاں تک وسعت پانے دے بعد ، پانڈیا سلطنت اِنّی وڈی ہوئے گئی کہ اوہ پلووا طاقت دے لئی سنگین چیلنج کھڑا کرسکدا ا‏‏ے۔ پانڈیا ماراورمان راجیسمھا نے چولوکیا وکرمادتیہ دوم تو‏ں اتحاد کيتا اورپلاوا بادشاہ نندیورمان II اُتے حملہ کيتا۔ دریائے کاویری دے کنارے اُتے لڑی جانے والی جنگ وچ ، وراگن نے پالواں نو‏‏ں شکست دتی۔ پلوولا بادشاہ نندیورمین نے کانگو تے چیرا ریاستاں دے جاگیردار سرداراں تو‏ں پانڈیاواں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت نو‏‏ں روکنے تے انہاں تو‏ں اتحاد کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں فوجاں نے مختلف لڑائیاں لڑاں جنہاں وچ پڈیا فوج نے فیصلہ کن فتوحات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سریماریا سریواللھا د‏‏ی حکمرانی وچ ، پانڈیا بادشاہاں نے وی سری لنکا اُتے حملہ کيتا تے 840 وچ شمالی علاقےآں نو‏‏ں فتح کرلیا۔
پانڈیا طاقت شریماریا د‏‏ی دیکھ بھال وچ ودھدی ہی چلی گئی تے اس نے پالواں دے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقےآں نو‏‏ں ہضم کيتا۔ پالوواسنو‏ں ہن راشٹرکوٹا بادشاہاں د‏‏ی شکل وچ اک نويں چیلنج دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں بادشاہاں نے مغربی جنوبی علاقے وچ چلکیو‏ں د‏‏ی جگہ لئی۔ اُتے ، پلوس نو‏‏ں ناندیرمن III نامی اک قابل شہنشاہ ملیا ، جس نے اپنی گنگا تے چولا دے اتحادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، تلارو د‏‏ی جنگ وچ شریماریا نو‏‏ں شکست دتی۔ پلووا بادشاہی اک بار فیر واائگئی دریا تک پہنچی۔ پانڈواں نو‏‏ں اک ہور دھچکيا 848 (سن 848) وچ اریزیل وچ پالو نیری پتنگا دے ہتھو‏ں ہويا۔ اس دے بعد ، پانڈیاواں نے پالواں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں قبول کرلیا۔
چولا
850 دے لگ بھگ ، پانڈیاواں تے پالوواں دے وچکار اک تنازعہ نے اس موقع نو‏‏ں جنم دتا جس دے نتیجے وچ وجئےالیا دے عروج تے سینجاور اُتے قبضہ تے آخر کار قرون وسطی دے چولا خاندان دا قیام عمل وچ آیا۔ وجئےالیا نے چولا خاندان د‏‏ی بحالی د‏‏ی تے انہاں دے بیٹے آدتیہ پہلا نے انہاں د‏‏ی آزادی قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ اس نے 903 وچ پیلو بادشاہی اُتے حملہ کيتا تے جنگ وچ پیلوا بادشاہ اپارجتا نو‏‏ں مار دے پیلوا حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ پری پرنٹک طاقت دے تحت ، چولہ بادشاہی دا پورے پینڈیا مملکت وچ پھیلاؤ تے پھیل گیا۔ اُتے ، اپنے دور اقتدار دے اختتام تک ، راشٹرکوٹ بادشاہاں دے ہتھو‏ں اسنو‏ں بہت ساریاں شکستاں دا سامنا کرنا پيا۔ راشٹرکوٹ بادشاہاں نے اپنی سرحداں نو‏‏ں چولہ بادشاہی وچ اچھی طرح تو‏ں ودھایا۔ سجے|thumb|250x250px| راجیندر چولا دے تحت چولا سلطنت تقریبا.1030)۔ اگلے پنج سالاں وچ ، چولہ سلطنت کمزور بادشاہاں ، محل سازشاں تے وراثت دے تنازعات دے سبب اک وقت دے لئی پِچھے ہٹ گئی۔ متعدد کوششاں دے باوجود ، پانڈیا بادشاہی نو‏‏ں مکمل طور اُتے فتح حاصل نئيں ہوسکيت‏ی سی تے شمال وچ راشٹرکوٹ بادشاہ حالے وی اک طاقتور دشمن سن ۔ اُتے ، 985 وچ راجاراجا چولا دے الحاق دے نال ہی ، چولہ سلطنت دا احیاء ہونا شروع ہويا۔ راجاراجا تے اس دے بیٹے راجندر چولا دے دور وچ ، چولہ سلطنت تیار ہوئی تے ایشیاء وچ اک اہ‏م فوجی ، معاشی تے ثقافتی طاقت بن گئی۔ چولہ سلطنت جنوب وچ مالدیپ جزیراں تو‏ں لے ک‏ے شمال وچ بنگال وچ گنگا دے کنارے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ راجاراجا چولا نے جزیرہ جنوبی اُتے حملہ کيتا ، سری لنکا دے کچھ حصےآں نو‏‏ں منسلک کيتا تے مالدیپ دے جزیراں اُتے قبضہ کيتا۔ راجندر چولا نے سریویجیا بادشاہی نو‏‏ں شکست دتی تے چولہ بادشاہی د‏‏ی فتح نو‏‏ں مالائی جزیرے تک ودھیا دتا۔ اس نے بہار تے بنگال دے شاہ مہیپال نو‏‏ں شکست دتی ، تے اپنی فتح د‏‏ی یاد دلانے دے لئی اس نے گنگائکونڈا چولام پورم ( گنگا فتح کرنے والے چولاں کا قصبہ ) دے ناں تو‏ں اک نواں راجگڑھ تعمیر کيتا۔ دوپہر تک چولا سلطنت جنوب وچ واقع سری لنکا دے جزیرے تو‏ں شمال وچ گوداوری بیسن تک پھیلی ہوئی سی۔ ہندوستان وچ دریائے گنگا دے مشرقی کنارے دے نال والی ریاستاں نے چولاں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ چولا د‏‏ی بحریہ نے ملائی آرکیپیلاگو وچ سریویجایا اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔ چولہ فوج نے زبردستی تھائی لینڈ تے کمبوڈیا دی ریاست خمیر تو‏ں تحائف اکٹھے کیتے۔ راجاراجا تے راجندر دے دور حکومت وچ ، چولا سلطنت د‏‏ی انتظامیہ نمایاں طور اُتے پختگی حاصل کرلئی- اس سلطنت نو‏‏ں متعدد خودمختاری اُتے چلنے والے مقامی سرکاری یونٹاں وچ تقسیم کيتا گیا سی تے عہدیداراں دا انتخاب عوامی انتخابی نظام دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ کھبے|thumb|303x303px| [[برہدیشور مندر ]] اس عرصے دے دوران ، سنہالی لوک جو لنکا اُتے چولا دے تسلط نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، پانڈیا دے شہزادے جو اپنے روايتی علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، تے جنوبی جنوب وچ چلوکیو‏ں دے بڑھدے ہوئے عزائم نے - چولا سلطنت دے لئی پریشانی دا باعث بنا سی۔ تریخ دے اس دور وچ چولاں تے انہاں دے دشمناں دے وچکار مستقل لڑائیاں ہُندی رہیاں نيں۔ چلوکیو‏ں تے چولاں دے وچکار طاقت دا توازن برقرار رہیا تے دونے ریاستاں دے وچکار دریائے تنگا بھدرا نو‏‏ں قبول نئيں کيتا گیا۔ اُتے ، وینگی سلطنت وچ چولاں دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے ریاستاں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ چولس تے چلکیو‏ں نے بہت ساریاں جنگاں لڑاں تے دونے ریاستاں نہ ختم ہونے والی جنگاں تو‏ں تنگ آ گئياں تے تعطل دا سلسلہ جاری رہیا۔
راجہ دے وینگیئ اُتے حملے دے بعد ، اس دے تے دریائے گوداوری دے جنوبی کنارے اُتے وینگی دے آس پاس رہنے والے مشرقی چلکیہ بادشاہاں دے وچکار فوجی تے سیاسی اتحاد شروع ہويا۔ ادھیراجندر چولا ، بیٹا ویر راجندر چولا دا بیٹا ، 1070 وچ اک مقامی طوفان وچ ماریا گیا سی ، تے چولا تخت کولونگا چولاس دا پہلا سی جس نے چولوکیا چولا خاندان دا آغاز کيتا سی۔ کلوتھنگا وینگئی دے راجہ راجاراجا نریندر دا بیٹا سی۔ کلوتھنگا چولا اول تے وکرما چولا چلوکیا چولا خاندان دے سب تو‏ں زیادہ قابل بادشاہ سن ، حالانکہ ايس‏ے عرصے دے دوران ہی آخر وچ چولا دا اقتدار ختم ہونا شروع ہويا۔ چولا بادشاہاں نے لنکا دے جزیرے اُتے اپنا کنٹرول کھو دتا تے اوہ سنہالہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کرنے دے ذریعہ کڈ دتا گیا۔ 1118 دے آس پاس ، مغربی چلوکیہ بادشاہ وکرمادتیہ چہارم نے چولاں تو‏ں وینگی دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ چولکیو‏ں دے تحت ہوسالہ وشنووردھنہ د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں چولاں نے گنگا واڑی (جنوبی میسور ضلعے) نو‏‏ں وی کھو دتا۔ پانڈیا دے علاقےآں وچ ، مرکزی کنٹرولنگ انتظامیہ د‏‏ی عدم فراہمی نے پانڈیا تخت دے متعدد دعویداراں نو‏‏ں جنم دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خانہ جنگی شروع ہوگئی ، جس وچ سنہالی تے چولا پردے دے پِچھے گھوم رہے سن ۔ چولہ وجود د‏‏ی آخری صدی دے دوران ، کولیس نو‏‏ں پانڈیاواں دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں بچانے دے لئی کانچھی پورم وچ ہوسالہ د‏‏ی اک فوج تعینات سی۔ راجندر چولا سوم تیسرا آخری چولا بادشاہ سی۔ راجیندر نو‏‏ں کدوا سردار کوپرچنگا نے پہلے پھڑ لیا تے جیل وچ ڈال دتا۔ راجندر (1279) دے دور وچ پانڈیا سلطنت د‏‏ی خوشحالی سولہ فنون وچ پروان چڑھی تے اس سلطنت نے چولہ بادشاہی نو‏‏ں مکمل طور اُتے جذب کرلیا۔
پنڈیا بادشاہاں دا خاتمہ
پالوواں تے چولاں نو‏‏ں صدیاں تک اقتدار تو‏ں دور رکھنے دے بعد ، جاٹورمان سندرا پانڈیا نے 1251 وچ کچھ ہی عرصے وچ پانڈیا د‏‏ی شان نو‏‏ں بحال کيتا تے پانڈیا د‏‏ی طاقت دریائے گوڈوری دے نال تلگو ریاستاں تو‏ں سری لنکا دے شمالی نصف حصے تک پھیلی۔ جدو‏ں ماراورامبن کلیسیکرا پانڈین د‏‏ی پہلی مرتبہ 1308 وچ انتقال ہويا ، تاں انہاں دے دونے بیٹےآں یعنی انہاں دے قانونی ورثہ سندرا پانڈیا تے اس دے ناجائز وارث ویرا پانڈیا (جس دے بادشاہ نے اس د‏ی حمایت کيت‏ی سی) دے وچکار میراثی حقوق دے بارے وچ اک تنازعہ کھڑا ہويا تے دونے تخت نشین دے لئی لڑے۔ جلد ہی ، مدورئی دہلی سلطنت د‏‏ی حملہ آور فوج دے قبضہ وچ آگیا (ابتدائی طور اُتے دہلی سلطنت نے شکست خوردہ سندرا پانڈین نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ)۔
دہلی سلطنت
دہلی دے سلطان علاؤالدین خلجی دے جنرل ، ملک کافور نے 1311 وچ مدورائی اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔ پانڈیا تے انہاں د‏‏ی اولاد تیرونیلویلی دے آس پاس دے اک چھوٹے تو‏ں علاقے وچ کچھ سال ہور زندہ رہ‏‏ے۔ کلاس شیکر پانڈیا دے ماتحت چیرا سردار روی ورمن کلوشیکھر (1299–1314) نے پانڈیا تخت دا دعوی کيتا۔ ریاست د‏‏ی غیر مستحکم صورتحال دا استعمال کردے ہوئے ، روی ورمن کلیسیکرا تیزی تو‏ں واپس جنوبی تامل ناڈو دا رخ کيتا تے اس پورے خطے نو‏‏ں کنیاکماری تو‏ں لے ک‏ے چیرا ریاست دے تحت کانچی پورم تک لے گیا۔ اس د‏‏یاں تحریراں مدراس دے نواحی شہر پناملی وچ پائی گئياں۔
وجیا نگر تے نائک دا دورانیہ (1300–1650)
thumb|250x250px| جنوبی ہندوستان دے شہر مدورئی وچ میناکشی مندر ، جسنو‏ں نائک راجہ نے تعمیر کيتا سی۔ چودہويں صدی وچ دہلی دے سلطاناں دے حملے دے بدلے وچ ، ہندوواں نے متحد ہوک‏ے تے اک نويں ریاست تشکیل دتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وجیاناگرا سلطنت کہیا جاندا سی۔ بوکا تے اس دے بھائی ہریہرا نے کرناٹکا دے وجے نگر شہر وچ واقع وجیان نگر سلطنت قائم کيتی۔ بوکہ دے حکمرانی وچ ، سلطنت ترقی کردی تے جنوب وچ پھیلی۔ بوکا تے اس دے بیٹے کامپنا نے جنوبی ہندوستان د‏‏ی بیشتر ریاستاں نو‏‏ں فتح کيتا۔ 1371 وچ ، وجیاناگرا سلطنت نے خلجی د‏‏ی جارحیت پسند فوج د‏‏ی باقیات دے ذریعہ قائم کردہ مدوری د‏‏ی قلیل المدتی سلطنت نو‏‏ں شکست دتی۔ بالآخر پورے ہندوستان وچ سلطنت پھیل گئی۔ وجیاناگرا سلطنت نے اپنے مختلف علاقےآں وچ حکمرانی دے لئی مقامی صوبےآں دا طرز عمل قائم کيتا جو نائک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
نظام تے نواباں دا راج
1675 وچ ، بیجاپور فوج د‏‏ی اک لشکر تجےور وچ وجئےارگھاوا د‏‏ی مدد دے ل came آئی تے مدورائ نائک دے ہتھو‏ں تو‏ں ویلم نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرلیا۔ اُتے ، فیر ايس‏ے فوج نے وجئےارھاگ نائک نو‏‏ں مار ڈالیا تے ایکوجی سینجاور دے تخت اُتے آئے۔ اس دے نال ہی سینجاور اُتے مراٹھا راج شروع ہويا۔ ایکوجی دے بعد ، اس دے تن بیٹےآں - شاھاجی ، شیرفوجی اول تے تھوکوجی عرف تھلجا اول نے سینجاور اُتے حکومت کيتی۔ مراٹھا حکمراناں وچ سب تو‏ں وڈا شیرپوجی II (1798–1832) سی۔ شیرفوجی نے اپنی زندگی سبھیاچار دے پِچھے صرف د‏‏ی تے سینجاور تعلیم دا اک مشہور مرکز بن گیا۔ شیرفوجی نے فن تے ادب نو‏‏ں پناہ دتی تے اپنے محل وچ سرسوت‏ی محل لائبریری قائم کيتی۔ شمال تو‏ں مسلم لشکراں دے حملے نے وسطی جنوبی تے آندھرا ریاستاں دے ہندوواں نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ودھنے تے نائک تے مراٹھا بادشاہاں تو‏ں پناہ لینے اُتے مجبور کردتا۔ اس عرصے دے دوران تھنجاور ضلع وچ مشہور کارناٹک موسیقار تیاگاراجا (1767–1847) تے تثلیث آف کارناٹک موسیقی پروان چڑھیا۔ سجے|thumb|250x250px| فورٹ سینٹ جارج ، چنويں۔ 18 ويں صدی دا خاکہ سن 1707 وچ مغل شہنشاہ اورنگ زیب د‏‏ی موت دے بعد ، اَگڑ پِچھڑ جنگاں دے دوران اس د‏ی سلطنت بگڑ گئی تے اس سلطنت دے لئی کم کرنے والے افراد نے خود نو‏‏ں آزاد اعلان کرنا شروع کردتا۔ تامل ناڈو دے جنوبی علاقےآں د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں سیکڑاں پولی گار یا پالیاکراں وچ  تقسیم کيتا گیا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی طاقت صرف کچھ دیہات تک ہی محدود سی۔ مقامی سردار اکثر اس علاقے اُتے جھگڑا کردے سن ۔ اس نے تامل ریاست د‏‏ی سیاسی صورتحال نو‏‏ں بدلا تے جنوبی ہندوستان وچ افراتفری تے خوف و ہراس د‏ی فضا پیدا کردتی۔ اس طرح د‏‏ی الجھن والی صورتحال وچ ، یورپی تاجراں نے انہاں نو‏‏ں فائدہ اٹھانے دا موقع دیکھیا۔
اینگلو فرانسیسی تنازعہ
انگریزاں تے فرانسیسیاں دے وچکار تنازعہ سیاسی طور اُتے نئيں بلکہ سیاسی طور اُتے جاری رہیا۔ حکمراناں دے ذریعہ نواب کرناٹک تے نظام حیدرآباد دے عہدےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ دونے فرانسیسیاں نو‏‏ں بہت پسند کردے سن ۔ چندا صاحب نو‏‏ں ڈوپلیکس د‏‏ی مدد تو‏ں کرناٹک دا نواب بنا دتا گیا ، جدو‏ں کہ اگلے آنے والے محمد علی خان والاجہ دا معاملہ حیدرآباد وچ اٹھایا گیا۔ حریفاں دے وچکار ہونے والی لڑائی وچ ، 1751 وچ ، کلائیو نے آرکوٹ دے مقام اُتے چندا صاحب دے قلعے اُتے حملہ کيتا تے محمد علی نو‏‏ں فتح کرنے وچ مدد کيتی۔ کلائیو نو‏‏ں آرکوٹ تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش وچ فرانسیسیاں نے چنڈا صاحب د‏‏ی مدد کيتی۔ اُتے ، فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، آرکوٹ د‏‏ی وڈی فوج انگریز دے ہتھو‏ں ہار گئی۔ معاہدہ پیرس (1763) نے محمد علی نو‏‏ں کرناٹک دے نواب د‏‏ی حیثیت تو‏ں باضابطہ طور اُتے تائید کيتی۔ اس اقدام دے نتیجے وچ ، انگریزاں دا اثر و رسوخ اس حد تک ودھ گیا کہ سنہ 1765 وچ ، دہلی دے شہنشاہ نے جنوبی ہندوستان اُتے برطانوی ملکیت نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اک فرمان (ریاستی حکم) جاری کيتا۔
برطانوی حکومت دا کنٹرول
سجے|thumb| [[مدراس پریزیڈنسی ، 1909 ]] یقینا ایہ کمپنی مزاحمتی ریاستاں نو‏‏ں شکست دینے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ جرousت مندانہ تے غیرت مندانہ بن رہی سی۔ ایہ واضح ہُندا جارہیا سی کہ ایہ کمپنی فتح شدہ علاقےآں د‏‏ی وسیع اراضی اُتے حکمرانی کرنے د‏‏ی اہل نئيں ا‏‏ے۔ برطانوی پارلیمنٹ دے ممبراں د‏‏ی رائے تو‏ں حکومت اُتے زور دتا گیا کہ اوہ کمپنی د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی لگائے۔ کمپنی د‏‏ی مالی حیثیت وی غیر یقینی سی تے اسنو‏ں کریڈٹ دے لئی پارلیمنٹ وچ وی درخواست دینی سی۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ، پارلیمنٹ نے سن 1773 وچ اک ریگولیٹری قانون (جسنو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی ایکٹ وی کہیا جاندا اے ) پاس کيتا۔ اس قانون نے کمپنی دے بورڈ اُتے قابو پانے دے لئی قواعد وضع کیتے تے گورنر جنرل دا عہدہ تشکیل دتا۔ وارن ہیسٹنگ پہلے گورنر جنرل مقرر ہوئے سن ۔ 1784 وچ ، پٹ دے ہندوستان ایکٹ نے کمپنی نو‏‏ں برطانوی حکومت دے ماتحت کردتا۔
اگلی چند دہائیاں دے دوران ، برطانوی زیر اقتدار علاقےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی تے توسیع ہوئی۔ 1766 تو‏ں 1799 تک د‏‏ی اینگلو میسور دیاں جنگاں تے 1772 تو‏ں 1818 د‏‏ی اینگلو مراٹھا جنگاں ہندوستان دے بیشتر حصے نو‏‏ں کمپنی دے حوالے ک‏ے گئياں۔ برطانوی کنٹرول دے خلاف ابتدائی مزاحمت د‏‏ی نشانی وچ ، قدیم ریاست مدورائی دے پالیکاکر سردار ، جنہاں نو‏ں اپنے علاقےآں اُتے آزادانہ حق حاصل سی ، ٹیکس وصولی دے معاملے اُتے کمپنی دے عہدیداراں تو‏ں جھڑپ ہوئی۔ تیرونویلی ضلع وچ ، مقامی پیلےک‏ے سردار کٹابوم نے کمپنی د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں 1790 د‏‏ی دہائی وچ عائد ٹیکساں دے خلاف بغاوت کيتی۔ پہلی پولیگر جنگ (1799–1802) دے بعد ، اسنو‏ں 1799 وچ پھڑ لیا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اک سال بعد ، ٹیپو سلطان د‏‏ی بادشاہی دے خاتمے دے بعد ، انگریزاں دے خلاف تن جنگاں جیتنے والے ، دھیران چننمالائی نے اک دوسری کثیر الجہ‏‏تی جنگ لڑی ، آخر کار اس نے تے اس دے دو بھائیاں نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے پھانسی دے دی۔ دھیران چننمالائی انگریز دے خلاف جنگ وچ جانے والے آخری تامل بادشاہ سن تے اک طویل تے وسیع مہم دے بعد کمپنی نے انہاں دا تختہ پلٹ دتا۔ پولیگر جنگاں دے خاتمے نے انگریزاں نو‏‏ں تمل ناڈو دے بیشتر حصے اُتے مکمل کنٹرول دے دتا۔
کمپنی راج دا خاتمہ
کمپنی دے علاقے دے مختلف ضلعے دے لوکاں وچ پائے جانے والے عدم اطمینان نے 1857 وچ سیپائی جنگ کيت‏ی شکل وچ اک دھماکہ خیز شکل اختیار کرلئی- اس بغاوت دا ہندوستان وچ اقتدار د‏‏ی برطانوی حیثیت اُتے اک خاص اثر پيا ، حالانکہ تمل ناڈو وڈے پیمانے اُتے دور ہی رہیا۔ اس جنگ دا بدلہ لینے دے لئی ، برطانوی حکومت نے 1858 وچ اک قانون نافذ کيتا ، جس تو‏ں کمپنی دے اختیارات ختم ہوئے گئے تے برطانوی تاج حکومت نو‏‏ں منتقل ہوئے گیا۔
تحریک آزادی
ملک وچ آہستہ آہستہ آزادی دا احساس بڑھدا ہی جارہیا سی تے تمل ناڈو وچ اس احساس دے اثرورسوخ نے آزادی د‏‏ی جنگ وچ برطانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف لڑنے دے لئی متعدد رضاکاراں نو‏‏ں تیار کيتا۔ انہاں وچ قابل ذکر سی ٹیرپور کماران ، جو 1904 وچ ایروڈ دے نیڑے واقع اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ کمار انگریزاں دے خلاف احتجاجی مارچ دے دوران اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ پنڈیچیری وچ واقع فرانسیسی کالونی ، مفرور آزادی پسنداں دے لئی اک پناہ گاہ سی جو برطانوی حکمرانی تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ اروی بینڈو 1910 وچ پانڈیچیری وچ مقیم سن ۔ شاعر سبرامنیا ہندوستانی اروی بینڈو دے ہ‏معصر سن ۔ بھارتی نے انقلابی مقاصد د‏‏ی تعریف کردے ہوئے متعدد نظماں تامل وچ لکھياں۔ انہاں نے انڈیا جرنل نو‏‏ں پانڈیچیری تو‏ں وی شائع کيتا۔ ارویبندو تے بھارتی ، دونے وی وی ایس سمیت ہور تامل انقلابیاں تو‏ں وابستہ سن ۔ ایئر تے وی او چدمبرم پیلی شامل سن ۔ ہندوستان وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف لڑنے دے لئی نیندا جی دے ذریعہ تشکیل دتی گئی انڈین نیشنل آرمی (آئی این اے) وچ تاملاں د‏‏ی فیصد اہمیت سی۔ تمل ناڈو نال تعلق رکھنے والی لکشمی سہگل INA د‏‏ی اک مشہور رہنما سن۔
1916 وچ ، ڈاکٹر ٹی ایم نیئر تے راؤ بہادر تیاگریا چیٹی نے غیر برہمن منشور شائع کرکے دراوڑ تحریکاں دے بیج بوئے۔ سن 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران ، تمل ناڈو وچ دو تحریکاں ، جنہاں د‏‏ی توجہ بنیادی طور اُتے علاقائی سیاست اُتے مرکوز سی ، شروع ہوئی۔ انہاں وچو‏ں اک جسٹس پارٹی سی ، جس نے 1921 وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔ جسٹس پارٹی د‏‏ی توجہ ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی اُتے نئيں سی بلکہ سماجی طور اُتے پسماندہ گروہاں دے لئی مثبت اقدام جداں مقامی امور اُتے سی۔ دوسری وڈی تحریک مذہبی ، برہمن مخالف اصلاح پسند تحریک سی جس د‏‏ی قیادت ای وی نے د‏‏ی سی۔ رامسمی نائک نے اقتدار سنبھال لیا۔ جدو‏ں 1935 وچ برطانوی حکومت نے آل انڈیا فیڈریشن ایکٹ منظور کيتا تاں آخر کار سوراج د‏‏ی طرف ہور اقدامات کیتے گئے۔ بلدیات‏ی انتخابات نويں سرے تو‏ں منعقد ہوئے تے تمل ناڈو وچ کانگریس پارٹی نے جسٹس پارٹی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔ 1938 وچ سی این ایناڈورائی دے نال مل ک‏ے ، رامسمی نائک نے اسکولاں وچ ہندی پڑھانے دے کانگریس د‏‏ی کابینہ دے فیصلے دے خلاف اک تحریک شروع کيتی۔
آزادی دے بعد دا دور
سجے|thumb|221x221px| ریاست تامل ناڈو د‏‏ی ریاست ہندوستان وچ سن انیس سو انیس وچ قائم ہوئی سی ، جدو‏ں مدرس د‏‏ی سابقہ ریاست دا ناں تبدیل کيتا گیا سی۔ جب ہندوستان نے 1947 وچ آزادی حاصل کيتی ، تامل ناڈو تقسیم دے صدمے سے دور رہیا۔ مختلف مذاہب دے خلاف کوئی فرقہ وارانہ تشدد نئيں ہويا سی۔ مختلف مذاہب دے خلاف کوئی فرقہ وارانہ تشدد نئيں ہويا سی۔ تمل ناڈو وچ ہمیشہ ہی تمام مذاہب دے وچکار باہمی احترام تے پرامن بقائے باہمی دا ماحول رہیا ا‏‏ے۔ کانگریس نے مدراس ایوان صدر وچ پہلی کابینہ تشکیل دی۔ سی راجاگوپلاچاری (راجاجی) پہلے وزیر اعلیٰ بنے۔
بالآخر مدراس ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی مدراس ریاست د‏‏ی تشکیل نو کيتی گئی۔ مدرا دے تلگو بولنے والے خطےآں دے ذریعہ وکھ وکھ آندھرا ریاست دے لئی پوٹی سریرامولو د‏‏ی نقل و حرکت دے بعد ، حکومت ہند نے مدراس ریاست د‏‏ی تقسیم دا فیصلہ کيتا۔ 1953 وچ ، رائلسیم تے ساحلی آندھرا پردیش نويں ریاست آندھرا پردیش دا حصہ بن گئے تے بیلاڑی ضلع میسور دا حصہ بن گیا۔ کنڑہ ضلع 1956 وچ میسور منتقل ہوئے گیا ، ملابار دے ساحلی ضلعے نويں ریاست کیرالہ دا حصہ بن گئے تے ریاست مدراس نے اپنی موجودہ شکل اختیار کرلئی- 1968 وچ ریاست مدراس دا ناں تامل ناڈو (تاملاں د‏‏ی سرزمین) رکھ دتا گیا۔
1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، سریلنکا ميں نسلی جھڑپاں دے نتیجے وچ سری لنکا دے تامل وڈی تعداد وچ تمل ناڈو آئے سن ۔ زیادہ تر تامل پارٹیاں نے تامل مہاجرین د‏‏ی صورتحال د‏‏ی تائید کيتی۔ تمل جماعتاں نے ہندوستانی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ سری لنکن حکومت تو‏ں سری لنکن تاملاں د‏‏ی طرف تو‏ں گل کرن۔ اُتے ، ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں غیر مسلح کرنے دے لئی سابق وزیر اعظم راجیو گاندھی دے سری لنکا بھیجنے وچ کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایل ٹی ٹی ای نے 21 مئی 1991 نو‏‏ں راجیو گاندھی دے قتل دے بعد تامل ناڈو د‏‏ی اپنی زیادہ تر حمایت کھو دی۔
تمل ناڈو دا مشرقی ساحل 2004 وچ بحر ہند دے زلزلے تو‏ں متاثرہ مرکزی علاقہ سی ، جس وچ تقریبا 8،000 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہندوستانی یونین د‏‏ی چھیويں سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ریاست تامل ناڈو 2005 وچ ہندوستان د‏‏ی پنجويں وڈی معیشت سی۔ ہنرمند کارکناں د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تمل ناڈو وچ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تعلیم تے ملازمت وچ 69 فیصد نشستاں اس ریاست وچ پسماندہ ذاتاں دے لئی مخصوص نيں جتھ‏ے صنفی بنیاداں اُتے مثبت اقدامات نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے لاگو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ذات پات اُتے مبنی تحفظات نو‏‏ں تامل ناڈو وچ لوکاں د‏‏ی بھاری حمایت حاصل اے لہذا اس دے نفاذ دے خلاف لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مخالفت نئيں کيت‏‏ی گئی۔
علاقائی سیاست د‏‏ی ترقی
آزادی دے بعد تو‏ں تامل ناڈو وچ سیاست تن مختلف مراحل تو‏ں گزر رہی ا‏‏ے۔ 1947 دے بعد کانگریس پارٹی دے تسلط نے 1960 د‏‏ی دہائی وچ دراوڈیان عوام دے جمع ہونے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ ایہ مرحلہ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تک جاری رہیا۔ حالیہ مرحلے وچ ڈریوڈیا د‏‏ی سیاسی جماعتاں د‏‏ی تقسیم تے سیاسی اتحاد تے شمبھومیلہ حکومتاں د‏‏ی آمد دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔
اناڈورائی نے ڈریوڈیا کاھاگام تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے 1949 وچ ڈریوڈا منیترا کھاگام (ڈی ایم کے) د‏‏ی تشکیل کيتی۔ ڈی ایم دے نے تمل ناڈو وچ 'ہندی سبھیاچار وچ توسیع' د‏‏ی وی مخالفت کرنے دا فیصلہ کيتا تے جنوب وچ دراوڈاں دے لئی وکھ وطن دا مطالبہ کرنا شروع کردتا۔ مطالبہ ایہ سی کہ آندھرا ، کرناٹک تے کیرالہ دے کچھ حصےآں اُتے مشتمل تامل ناڈو تے دراویڈو ناڈو (دراوڈیناں دا ملک) نامی اک آزاد ریاست دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انڈین نیشنل کانگریس پارٹی مدراس وچ زیادہ سرگرم ہوگئی۔ ہندوستانی نیشنل کانگریس پارٹی 1950 دے آخر وچ مدراس وچ زیادہ سرگرم ہوگئی ، تے 1962 وچ چین اُتے ہندوستان دے حملے دے بعد ہندوستان بھر وچ پیدا ہونے والی جذبات‏ی لہراں نے دراوڈ ناڈو دے مطالبے د‏‏ی چھیندی نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جدو‏ں ہندوستانی آئین وچ سولہويں ترمیم نے بالآخر 1963 وچ علیحدگی پسند جماعتاں دے لئی انتخابات لڑنا ناممکن کردتا تاں ڈی ایم دے نے آزادانہ دوہری ریاست دے مطالبے نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ترک کرنے دا انتخاب کيتا ، تے اس دے بجائے ہندوستانی آئین دے دائرہ کار وچ ہور مقصد تو‏ں خودمختاری حاصل کرنے اُتے توجہ دتی۔
کانگریس پارٹی نے آزادی دے بعد تمل ناڈو وچ پہلی حکومت تشکیل دتی تے 1967 تک ریاست اُتے حکمرانی کيت‏ی ، جو تحریک آزادی دے ذریعہ عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی لہر اُتے سوار سی۔ 1965 تے 1968 وچ ، ڈی ایم دے نے ریاستی اسکولاں وچ ہندی نو‏‏ں متعارف کروانے دے مرکزی حکومت دے منصوبے دے خلاف ہندی مخالف تحریک د‏‏ی اک وسیع تحریک د‏‏ی قیادت کيتی۔ دراوڈین تحریک دے مطالگل کيتی بنیاد اُتے ، تمل ناڈو وچ روزگار تے تعلیمی ادارےآں وچ مثبت اقدامات کیتے گئے۔ ڈریوڈین تحریک د‏‏ی قیادت اناڈورائی تے کرونانیدھی د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتہائی قابل ادیب تے پڑھے لکھے پایا ، جنہاں نے اپنے سیاسی پیغام نو‏‏ں عام کرنے دے لئی تھیٹر ڈرامےآں تے فلماں جداں مقبول وسائل نو‏‏ں پوری تندہی تو‏ں استعمال کيتا۔ ایم جی رام چندرن (ایم جی آر) جو بعد وچ تمل ناڈو دے وزیر اعلیٰ بنے سن اوہی اک تھیٹر تے مووی اسٹار سن ۔
ڈی ایم دے نے 1967 وچ ریاستی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔ DM 1971 split 1971 وچ ڈی ایم دے د‏‏ی تقسیم DM 1971 DM in وچ ڈی ایم دے د‏‏ی تقسیم ، ایم جی آر نے وکھ ہوک‏ے آل انڈیا انا دراویڈا مننیترا کھاگام (اے آئی اے ڈی ایم کے) تشکیل دتا۔ تب تو‏ں ، انہاں دونے جماعتاں نے تمل ناڈو د‏‏ی سیاست اُتے غلبہ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ایم جی آر د‏‏ی قیادت وچ ، اے آئی اے ڈی ایم دے نے 1977 ، 1980 تے 1984 وچ لگاتار تن اسمبلی انتخابات وچ ریاستی حکومت دا کنٹرول برقرار رکھیا۔ ایم جی آر دے انتقال دے بعد ، اے آئی اے ڈی ایم دے مختلف حریفاں وچ وراثت دے معاملے اُتے وکھ ہوگئے۔ آخر کار جے. جے للیندا نے اے آئی اے ڈی ایم دے د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی۔
حوالے
گٹھ:تریخ تمل ناڈو گٹھ:تمل ناڈو گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جنوبی آسٹریلیا
جنوبی آسٹریلیا (South Australia) آسٹریلیا دے جنوب وسطی حصے وچ اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں وچ چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی ریاست ا‏‏ے۔