cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیپالپور دا لہجہ
مثالاں
اوس گُٹ پھڑیا تاں ساہی کولوں ہلیا ہی نہ گیا۔ (واحد غائب)
انہانوں کس گل دا گھاٹا ہاجے اوہ گل نہ مندے۔ (مفعولی حالت، جمع غائب)
اوہناں انہاندا گناہ معاف کر چھڈیا ہے۔ (جمع غائب، اضافی)
فعل ماضی
فقریاں نوں ماضی بناون لئی اخیر تے ہا، ہاسی، سی، سن، آہے، آہی، ہاہے، ہاہی، ہان، ہاسو ورتے جاندے ہن۔ ماضی دے کجھ جملے ونگی دے طور تے ویکھو:
میں لہور گیا سی۔
پہلے ویلیاں وچ پشاور تے لہور اکٹھے سن۔
اسیں پہلی واری پچھلے ورھے ملے آہے۔
اساں اکٹھی واہی کیتی ہا ہی۔
ڈرپوک ہان چور ہتھوں کڈھیا نیں۔
ہک پتر ہا سو اوہ وی چھڈ گیا۔
فعل حال
نقصان میرا نہ کیتا ہوسوں، اوہندا میں ذمہ دار ہاں۔
اوہ میرے نال ہی جاندا پیا ہے۔
روٹی کھاندا پیا ہیں۔
نجرے نوں رُکھیمنا ہے تاہیوں نورے مہئیں چا دتی۔
اوہ میرے نال ہن، توں جھیڑا بھن۔
فعل مستقبل
آون والے ویلے نوں وکھاون لئی فقرے دے اخیرلے لفظ نال ساں، سن، سیں۔ سائیں (دیسائیں وغیرہ)، سی (دیسی) لگدا ہے۔ تھلویں فقریاں تے گوہ کرن نال گل اُگھڑ آسی۔
میں آپدی دھرتی دی پوترتا لئی لڑساں۔
چھوہراں نوں کائی تھاہر بنادے اوہ جاندے رہسن۔
ہُن مُڑ کدوں آسیں اساڈے ویہڑے؟
میرے نال اوہنے گل کتیی بھئی سارے پیسے دیسائیں۔
بھیڑا نہ پئے اوہ تینوں تیرا حق دیسی۔
دیپالپوری تے ماجھی دا فرق
ماضی تے مستقبل دا وکھریواں کرن آلے اکھراں نوں اسیں تھلے اوہناں دے ماجھی وچ معنیاں دے حساب نال لکھیا ہے تاں جو نتریواں ہو سکے۔
دیپال پور دا لہجہ--ماجھی لہجہ
اوہ آیا ہا--اوہ آیا سی
اوہ آیا ہا ہی---اوہ آیا سی
اوہ آئے آہے--اوہ آئے سن
اوہ آئے ہان---اوہ آئے سن
آکھیا ہاسواوہنے کہیا سی
آون والے ویلے لئی اکھراں دی ورتوں
آسیں-توں آویں گا
آساں-میں آواں گا
آسائیں---اسیں آواں گا
آسی--اوہ اوے گا
آسو---آوو گے (سوالیہ)
تھلے کجھ کن دتے گئے ہین جیہناں دیاں وکھو وکھ زمانیاں وچ وٹیندیاں شکلاں نوں ویکھ کے سمجھن وچ ودھیری سوکھیائی ہوسی۔
حالتوٹیندی شکل
کھیڈنا
کن-کھیڈن
فعلکھیڈنا
حالکھیڈدا پیا
ماضی---کھیڈیا، کھیڈیا سی، کھیڈیا ہا، کھیڈیا ہاسی، کھیڈے سن، کھیڈے آہے، وغیرہ
مستقبلکھیڈسی، کھیڈساں، کھیڈسن، کھیڈ سائیں، کھیڈسیں؟، کھیڈیں دا؟
فاعل---کھیڈ کاری، کھیڈ کار
مفعولی حالت--کھیڈیجیا، کھڈیجی
مرنا
کن-مرن
حال---مردا پیا
ماضیمریا، مریاہا، مریاسی، مریا آہیا، مریا ہاسی، مرے سن
مستقبل--مرسی، مرسیں، مرساں، مرسائیں، مرسن، مریں دا
فاعلمرن والا، مارن والا
مفعولی حالتمریا ہویا، مردہ، مویا ہویا، مریجنا، مریندڑ
لفظاں دیاں بدلیاں ہویاں شکلاں Gramatically form تے معنے بدل دیندیاں نیں جویں:
اُٹھیاآپدی مدد آپ اُٹھ کھلا
اُٹھایا---کسے نے مرضی نال اُٹھایا
اُٹھوایا--کسے تیجے بندے دے ہتھوں اُٹھایا گیا(Indiredt)
اُٹھیجیا--مجبوری دی حالت وچ اُٹھایا گیا (مفعولی حالت)
گاما مونہہ ہنھیرے اُٹھیا تے ہل جو لئے۔
کجھ بھار علی نے اُٹھایا تے میرے نال نال ٹُر پیا۔
بادشاہ نے ٹوکرا ماچھی کولوں اٹھوایا تے نال ہو وگیا۔
کم کر نوں نہ رہیا تے اخیر منجی تے اُٹھیجیا ہی گھر اپڑیا۔
ایسے طرح ہی مریا، ماریا، مروایا تے مریجیا وغیرہ۔
لیکھے تے گنتی دا ڈھنگ
دو ویہیاں---چالھی روپئے
تِن ویہیاں---سٹھ روپئے
چار ویہیاں-اسی روپئے
دونہہ اتے پنجاہ52 روپئے
پنجاں اتے چالھی45 روپئے
جے ایہہ دیہے توں اُتلی رقم ادھ دیہے یعنی پانجے توں ودھ ہووے تاں ایس نوں اگوں آون والے دیہے توں پہلاں گنیا جاندا ہے جیویں:
دو گھٹ پنجاہ---48 روپئے
چونہہ گھٹ پنجاہ46 روپئے
ہک گھٹ سو--99 روپئے
مفعولی فقرے
(Passive voice)
اجیہے فقریاں وچ فاعل آپدی مفعولی حالت وِچ ورتیا جاندا ہے۔ جیویں کھڑیج، سنیج، منیج، منگیج وغیرہ۔ ایہہ ورتوں دریا دی کچھ دیاں وستیاں وچ چوکھیری ہے۔ ایہندی ورتوں تھلویں جملیاں وچ ویکھو:
کیہ آکھیجیا جے؟
چھوہر مریج گیا۔
اکبر سیئے چِر رُسیا رہیا ہے پر ہُن پِیراں دے آکھے منیج گیا۔
پھیلے دی مہئیں کھڑیج گئی اوہ کُھرے نال گیا ہا۔
ناواں دے اخیر تے دا، دی، دے دی ورتوں پیڑھی لئی کیتی جاندی ہے۔ جیویں:
بیرم، حکیم دابیرم، حکیم دا پُتر
نورا، احمے دانورا، احمے دا پُتر
رسالو، سالواہن دا---رسالو، سالواہن دا پُتر
ایسے طرح کئی تھاواں تے نِرا اینا آکھنا ہی سیئے ہوندا ہے کہ:
حکیم دِیا-حکیم دے پُتر دے بُلاون لئی
رحمے دِیا-رحمے دے پُتر نوں بلاون لئی
رحمے دا--رحمے دی پُتر ول سینت
ایسے طرح کے، کی، کا دی ورتوں مالکی نوں جتاون لئی ہوندی ہے ایس توں پورا قبیلہ یاں ٹبر گویڑ کیتا جاندا ہے۔
تیجے کے--وٹواں دی ہک گوت منے سینت
مجاہد کااوہ بندہ جیہڑا مجاہد قبیلے نال سانگا رکھدا ہے یاں اوہ علاقہ جیہڑا مجاہد قبیلے دی مالکی ہووے
مجاہد کی-ہک اجیہا علاقہ جیہڑا مجاہد کے قبیلے دی مالکی ہووے
تھلے کجھ اجیہے اکھر دتے گئے نیں جیہڑے دونہہ یاں تناں تناں اکھراں دی تھاویں اکو ورتے جاندے ہن:
جِسلےجیس ویلے
کِسلے؟---کیس ویلے؟
کِلھے؟---کیہڑے ویلے؟
جلھےجیس ویلے
(شرطیہ جملہ: جلھے توں لہور آویں مینوں دسیں)
اوسلے---اوس ویلے
ایسلے---ایس ویلے
ایتھے---ایس تھاں تے
'جتھے---جیس تھاں تے
(شرطیہ جملہ: جتھے اوہ اوتھے میں)
اوتھے---اوس تھاں تے
انہاندا-اوہناں دا
جنہاندا-جیہناں دا
کِنہاندا--کیہناں دا
ہُسیں-ہوسیں، ہوویں دا
مہنویں---میں وی
تُہنویں---توں وی
للیساں---لئے لواں دا
میتھوں---میرے توں، میرے کولوں
تیتھوں---تیرے توں، تیرے کولوں
دیپال پور تحصیل دے لہجے وچ مرکزی غُنائی اکھر غیر غنائی ہوجاندے ہن پر ایہہ اصول قصور توں ملتان روڈ دے پِنڈاں وچ تے شہراں وچ نہیں ورتیا جاندا۔
کگھی، کدھ، لگھ، گڈھ، پھُوک
کنگھی، کندھ، لنگھ، گنڈھ، پھُونک (شہری وسوں)
دیپال پور دے لہجے تے لہندی ،ماجھی دے وچکار ہون کارن دونہہ لہجیاں دا پرچھاواں وکھالی دیندا ہے۔ ایہناں دونہہ لہجیاں دی خشبوئی مذکر، مؤنث تے واحد جمع وچ بھرویں وکھالی دیندی ہے۔
ایتھے اسیں ویکھ سکنے ہاں کہ چھوہر دی جمع چھوہرُ بناون لئی تاں لہندی دا اصول ورتیجیا ہے پر اوس دی مؤنث تے جمع مؤنث بناون لئی چھوہری توں چھوہریاں ماجھی دے اصول موجب نیں۔ ضدل، کھرل ایہہ سگویں لہندی دے اصول راہیں ورتیندے ہن۔ کجھ اکھراں دی جمع بناون لئی چھیکڑ تے یں تے ئں ورتے جاندے نیں جیویں:
واحد-جمع
گدیں---گدِئیں
اکھراں دے مطلب نوں اُگھڑاون لئی کجھ دوہرے اکھراں دی ورتوں دی پرچلت ہے جیویں:
ٹھیک ٹھاک
مِسا لونا
دال دلیا
نکا وڈا
کچا پکا
روٹی ٹُکر
روک ٹوک
ہس کھیڈ
پنج ست
اُنی ویہہ
گٹے گوڈے
سُجھ بُجھ
کالا دُھت
چکڑ کھوبا
کجھ اکھراں دی پوری تحصیل وچ ورتوں اکو جیہی ہے تے اوہ ورتوں خاص جانگلی لہجے دی دین ہے۔ ماجھی نال ایس دے ٹاکرے توں وکھریواں اُگھڑ دا ہے۔
پوری تحصیل وچ بھ، چھ، دھ، ڈھ، گھ دیاں آوازاں بھرویاں اُچاریاں جاندیاں ہن۔ جیہڑیاں کہ ماجھی وچ پوری اواز نہیں دیندیاں۔
بھ دی ورتوں
دیپال پور دا لہجہ--ماجھی
بھُکھ--پُکھ
بھین--پہن
بھکھ--پخ
بھولا--پولا
بھار--پاہر
جھ دی ورتوں جھیڑا-چیہڑا
جھل---چہل
جھنڈا-چہنڈا
جھٹ---چہٹ
دھ دی ورتوں دھوبی-توبی
دھی---تی
دھکے--تہکے
دھیان-تیہان
دھائے-تاہے
دھتوراتہتورا
دھگانےتہگانے
دھرتی-تہرتی
ڈھ دی ورتوں
ڈھور--ٹہور
ڈھڈھ--ٹڈھ
ڈھائی-ٹاہئی
ڈھنڈ--ٹہنڈ
ڈھیہہ-ٹہے
گھ دی ورتوں گھر---کر، کھار
گھیو--کیہو
گھوڑی-کوڑھی
گھگھر-ککھر
گھاٹا-کاٹا
گبھار، گمہیارکمہیار
دیپال پور دے لہجے وچ خ نوں دریا واسی تے شہراں توں دُریڈے پِنڈاں وچ تاں کھ بولیا جاندا ہے پر وڈی سڑک (ملتان روڈ) دوالے تے شہراں دے لوک خ نوں خ ہی بولدے ہن۔ تھلے اسیں دریا واسیاں دی بولی وچ خ تے ماجھی وچ خ دا وکھریواں کرنے ہاں۔
وکھتوخت
کھت-خط
کھیر (شہراں وچ سگواں ہے)--خیر
کھورے (شہراں وچ سگواں ہے)خورے
کھبراں-خبراں
دکھی، دُخی-دُخی
کھالی---خالی
ایسے طرح دیپال پور دے پِنڈاں دی بولی وچ ف تے س نوں وی بدلیا جاندا ہے۔ جیویں:
ف دی ورتوں
پھوجفوج
پھرقفرق
پھلانے--فلانے
تھلے کجھ اجیہے اکھراں دی چون کیتی ہے۔ جیہڑے ماجھی توں وکھرے نیں۔ ایہہ اکھر خالص جانگلی تے لہندی لہجے وچ ہی ورتے جاندے نیں۔
مُڑ--فیر
اِچ--وِچ
لوہڈا---نِکا
مُڑھکا--پسینہ
ہلا-اچھا
مدانمیدان
ایڈے---ایتنے
متیرا--ادھوانا
آکھنا---کہنا
چوکھا---بہتا
جھودے---چھیتی
بھَرا، بھِرا--بھائی
تھاپی---پاتھی
منے-پاسے
رنگے---ورگے، ارگے
مہیںمجھ
بوہکھر--جھاڑو
ولڈےسویرے
لڑھ، ویہہ---بہہ
بولی نمونے
تحصیل دیپالپور دے چار وکھو وکھ بندیاں کولوں اوہناں دی گل بات دے نمونے فیتہ بند کیتے ہن تاں جو اجوکی بول چال دی زبان دا نمونہ سانبھیا جا سکے۔ ایہہ نمونہ ہک ستھی ستھ بھندیاں مدعیاں، ملزماں تے گواہاں نال کیویں الاوندا ہے تے اگوں اوہ اوہدیاں گلاں دے جواب کیویں دیندے ہن۔
میاں افتخار:
نبیڑ لئے، میرے نال اوہنے گل کیتی بھئی سارے پیسے دیسائیں،بائی ہزار تے ست سو اوہندے منے روپیّا، باقی آجا ولڈے اوہنے جیہڑا میرا نقصان کیتا ہے تینوں چا وکھانا ، ایہہ میرا نقصان چا دے تے نبڑی نبڑائی گل ۔۔۔۔۔۔ آجا، میں تیرے نال ہُن وی کردا پیاں ای جا۔ نقصان میرا نہ کیتا ہوسوں، اوہندا میں ذمہ دار ہاں، ہاں ایہہ گل ہے۔ ولڈے میں پُجاں تے میرا اوہنے روپیّے دا چا کیتا کھورے میں پنج للیساں۔
تاجو مِیں:
نقصان اوہ آہندا ہے ''میں تیل ویچیا ہووے یاں سپرے ویچیا ہووے یاں میں اوہندی کوئی شے ویچی ہووے۔۔۔۔۔۔
یار توں دیویں چا کھاں نیاں، میں جو آہندا پیاں ہاں، اوہ تینوں دیندا ہے نا؟ میں چا تینوں وکھاساں، تینوںبھئی پج جاوے توں نیاں چا دیویں۔
میاں اسلم:
پیسیاں دا کیہ کرنا جے؟ اوہ پیسے میتھوں وی دونہہ واری منگیجے نیں، اوہ روپیّے اساڈی کنڈ تے، اوہدے اچ ایہہ سی بھئی اُنہاندا روپیّا سی چار ہزار، دو ہزار اساں چھُڈا دتا تے ایہہ لڑ پیا سی مئیں خاں دے نال، مئیں خاں اجے وی اُلاہما دیندا، اوہنے آکھیا بھئیجنہاں بوہیاں دی امیند ہا ہی، جنہاں بندیاں دا حیا سی اسانوں یاں اساڈا انہانوں سی، اوہ بندے ہی مر گئے۔ ہُن مئیں خاں آ کے اسانوں آکھے بھئی تہاڈی کنڈ توں پلو ہے۔
فلٹن کاؤنٹی، الینوۓ
فلٹن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
دیپالپور دا لہجہ
بولی نمونے
ہک ہور نثری ونگی ویکھو:
لطیف مِیں:
فلٹن کاؤنٹی، الینوۓ
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
دیپالپور دا لہجہ
بولی نمونے
اساں جی لائے ہوئے سن آپنے ایتھے متیرے۔ اوہناںنوں پیندا ہا سور، پیندا ہا سور تے واڑ بنائی ہوئی ہا ہی۔ واڑ بنا کے دیہہ بیٹھا بیٹھا گیڑ کیتا ہا بھئی کیہ حربہ ورتیے بھئی ہروج کھا جاندا ہے متیرے۔ اوہ تاں ہکے واری میں آکھیا بھئی جتھوں ایہہ لگھدا ہے اوتھے گھٹنا چا ٹوہلا تے ٹوہلا گھٹ تے آپے وچ ڈگے دا تے اتوں ایہنوں مار سٹسائیں۔ اوہ جی رات دے ٹیم آیا جی تقریباً کوئی رات دے دہ وجے۔ دہ وجے رات دے جسلے آیا تاں ہکے واری کھڑکا آیا تے اوہنوں مُشک آیا۔ بڑا سیانا ہوندا ہے۔ اوہنے آکھیا بھئی ایتھے کوئی نہ کوئی میری پھاہی ہیگی ہے اوہ جی اُبھریا تے پشاں جاپیا۔ اودھروں ہٹیا تاں دوجے منوں اوہنے گنواں کر لیا۔ دوجے منوں واڑ پاڑ سٹی۔
ہور پڑھو
گٹھ:پاکستانی بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پنجابی بولیاں گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی
چک 64 دس آر
چک 64 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع نایاگڑھ
ضلع نایاگڑھ پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
નયાગઢ જિલ્લો
فرانسیسی جمہوریہ دوم
فرانسیسی جمہوریہ دوم (French Second Republic) انقلاب 1848 تے نپولین سوم د‏‏ی بغاوت دے درمیان قائم رہی۔
گٹھ:1848ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ: فرانس دی تریخ گٹھ:جدید تریخ فرانس گٹھ:حکومت فرانس گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی گٹھ:فرانس وچ جمہوریت پسندی گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:فرانس وچ 1852ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1852ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
شتو لی ریواؤ
شتو لی ریواؤ فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے اندرے لوئر وچ اک شتو اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
محمد مصدق
thumb|محمد مصدق
محمد مصدق ایران دے جمہوری طور اُتے منتخب وزیر اعظم سن ۔1953 وچ سی آئی اے نے مصدق حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ محمد مصدق 16 جون 1882 وچ تہران وچ پیدا ہوئے۔ مصدق دے والد دا تعلق بختیاری قبیلے تو‏ں جدو‏ں کہ والدہ دا تعلق خراسان دے قجر شاہی خاندان تو‏ں سی مصدق اک مصنف، وکیل تے ملک دے نمایاں خانداناں وچو‏ں اک دے رکن سن ۔ 21 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں جمہوری طور اُتے وزیر اعظم منتخب ہوئے جدو‏ں کہ 19 اگست 1953 نو‏‏ں سی آئی اے تے ایم آئی سکس نے فوج دی مدد نال انہاں دی حکومت دا تختہ الٹ دتا ۔ اقتدار دے خاتمے دے بعد مصدق نو‏‏ں تن سال دے لئی قید وچ رکھیا گیا تے بعد وچ اوہ تا دمِ مرگ اپنے گھر وچ نظر بند رہے۔ انہاں دا انتقال پنج مارچ 1967 نو‏‏ں ہويا۔
حوالہ
گٹھ:1882 دے جم گٹھ:1967 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند گٹھ:ایرانی قوم پرست گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم گٹھ:ویہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:سائنسز پو دے فضلا گٹھ:سرد جنگ دے رہنما گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:وزرائے ایران
یوری آندروپوف
یوری ولادیمیرووچ آندروپوو (Ю́рий Влади́мирович Андро́пов; 15 جون 1914 – 9 فروری 1984) اک سوویت سیاستدان اتے 12 نومبر 1982 توں اپنی موت توں کجھ سماں پہلاں تک سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دا جنرل سیکٹری سی۔
گٹھ:سوویت یونین دے آگوُ گٹھ:روسی لوکگٹھ:سویت شخصیتاں
لونا
لونا 1 پہلی خلائی گڈی (spacecraft) سی جیہڑی چند دے نیڑے پہنچی ایس نوں میچتا (روسی زبان وچ مطلب سفنہ) دے ناں وی دتا گیا۔ ایہہ سویت یونین دے خلائی پروگرام دی پہلی خلائی گڈی سی جیہڑی کامیابی نال چند دے پاسے بھیجی گئی۔ لونا دا مطلب روسی زبان وچ چند اے۔ لونا 1 دے ذریعے دریافت ہویا کہ چند دا اپنا کوئی مقناطیسی میدان نئیں تے پہلی وار شمسی ہوا(solar wind) دا سیدھا مشاہدا کیتا گیا۔ لونا 1 نال پہلی واری 5 لکھ کلومیٹر دور ریڈیو مواصلاتی رابطہ کیتا گيا۔ زمینی کنٹرول سسٹم وچ خرابی پیدا ہون دی وجہ نال راکٹ دے جلن دے وقت (burn time) گڑبڑ ہوگئی تے خلائی گڈی نے اپنا ہدف چھڈ دتا تے چند توں 5900 کلومیٹر دی دوری تے پرواز کیتی اینج ایہہ انسان دی بنائی ہوئی پہلی شے سی جیہڑی ہیلئوسنٹرک مدار (heliocentric orbit) تک پہنچی تے ایس نوں نواں سیارہ سمجھیا گیا تے ایس دا ناں بدل کے میچتا رکھ دتا گیا ایس دا مدار زمین تے مریخ دے مدار دے درمیان واقع اے۔ لونا 1 دا ذکر خلائی راکٹ دی تریخ وچ پہلے زمین دی کشش توں نکلن والے خلائی راکٹ دے طور تے کیتا جاندا اے۔
ضلع پوری
ضلع پوری پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
لونا
لونا 1 خلائی گڈی وچ سائنسی آلات تے سیارچے دی طاقت دا مرکز گول شکل دے کنٹینر چ سی جس دا وزن 361 اعشاریہ 3 کلوگرام سی ایس دے اک پاسے 5 انٹینے لگے ہوئے سن۔ ایس خلائی گڈی وچ ریڈیو مواصلاتی آلات ،ٹریکنگ ٹرانسمیٹر، ٹیلی میٹری، سائنسی آلات دے 5 مختلف سیٹ سیاریاں دے درمیان خلا دے مطالعہ واسطے تے ہور دوجے آلات نصب سن۔ اس 3 منزلہ راکٹ دا کل وزن ایندھن نال 1472 کلوگرام سی۔ منصوبے موجب لونا 1 نے مشن مکمل کرن توں بعد چند نال ٹکرا کے پاش پاش ہونا سی تے دو دھاتی جھنڈیاں جناں تے سویت نشان بنے ہوئے سن چن تے پہنچانے سن۔
ولیڈمر بارانوف-روسین
ولیڈمر بارانوف-روسین اک روسی-فرانسیسی مورت نگار سی جینے یہودیاں دی علیحدہ پہچان ٹوری۔ اوہ 1888 نوں پہودیاں دے کعر جمیا۔ 1903 توں 1907 تک امپیریال اکیڈمی آف آرٹس چ پڑدا ریا۔ 1910 چ اوہ پیرس آ گیا جتھے اوہ کافی ویلے تک کم کردا ریا۔ اوہ روس 1914 چ واپس آگیا۔ اونے اوتھے تے آسلو چ کئی نمائشاں کیتیاں۔ اونے 1925 چ فرانس دی شہریت لے لئی۔ دوجی جنگ عظیم چ جدوں جرمنی نے فرانس تے قبضہ کیتا اونوں پھڑ لیا گیا تے اودھے یہودی ہون دی وجہ توں اونوں 1944 چ مار دتا گیا۔
لونا
پرواز
لونا 1 نوں 2 جنوری 1959 نوں بیکانور خلائی اڈہ توں لونا8k72 دے ذریعے 19:41 ماسکو دے وقت دے مطابق چھڈیا گیا۔ لونا 1 سب توں پہلی انسان دی بنائی ہوئی شے سی جیہڑی زمینی مدار چھڈن دی رفتار تے پہنچی جدوں ایہہ 1472 کلوگرام وزنی 3منزلہ توں علیحدہ ہوئی۔ ایہہ راکٹ 5 اعشاریہ 4 میٹر لمبا تے 2اعشاریہ4 میٹر محیط دی گولائی دا سی۔ 3 جنوری نوں 3:56 ماسکو وقت دے مطابق زمین توں 119500 کلومیٹر دور خلائی گڈی نے وچ رکھی ہوئی 1 کلوگرام سوڈیم دے بدل چھڈے، ایہہ مٹی رنگ دی گیسی دم بحر ہند توں کسے چمکدار تارے دی وانگ کئی منٹ تک نظر آوندی رہی۔ انج ایہہ پہلا مصنوعی سیارچہ بننا۔ ایس دے فوٹو کسلوودسک شہر وچ پہاڑی تے قائم سویت سائنسی اکیڈمی دی رصدگاہ توں مستی سلاو گرینیویشیف نے کھچے۔ لونا1 4 جنوری نوں 34 گھنٹے دی پرواز توں بعد چن دی سطح توں 5995 کلومیٹر دی دوری توں لنگھیا تے زمین تے مریخ دے درمیان مدار وچ سورج دے دوالے گھمن لگ پیا۔
ضلع پوری
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
لونا
پرواز
گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:خلائی پروگرام گٹھ:خلا گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:سائنس گٹھ:روس گٹھ:سوویت خلائی سائنس
احمد قوام
احمد قوام (Ahmad Qavam) (فارسی: احمد قوام) اک سیاست دان سی، جس نے ایران دے وزیر اعظم دے طور اُتے پنج وار خدمات انجام دتیاں
حوالے
گٹھ:1876 دے جم گٹھ:1955 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم گٹھ:ویہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:صوبہ گیلان دیاں شخصیتاں گٹھ:قاجار خاندان
استراخان اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے استراخان اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا راجگڑھ استراخان شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ گٹھ:روس دے اوبلاست گٹھ:جغرافیہ گٹھ:روس دا جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:علاقے
لیتا گرے
لیتا گرے (جنم للتا لوئیس  میکمرے، 15 اپریل 1908 – دسمبر 29, 1995) جو اپنی زندگی دے زیادہ تر جیون لئی لیتا گرے چیپلن وجوں جانی رہی،  اک امریکن اداکارہ سی اتے چارلی چیپلن دی دوجی بیوی سی۔
پچھوکڑ
ااوہ ہالیوڈّ، کیلیفورنیا وچ پیدا ہوئی سی اتے للیتا لوئیس میکمرے دا نام دتا گیا۔ اس دا پیؤ سکاٹش مول دے سی اتے اس دی ماں دا پروار اک 9 ویں پیڑھی دے کیلیفورنیا دے سپینش پروار توں سی، جسدیاں مشہور ہستیاں وچ اینٹونی ماریہ لگو شامل وی سی۔ لگوس انڈیلسیا، سپین توں سن اتے دیس وچ گھوڑیاں نوں لیاؤن والا ااوہ پہلا انسان سی۔ غلط جانکاری اج دے دن تکّ لئی نرنتر جاری اے کہ اس دا پریوار میکسیکو مول دا سی، حالانکہ اس دے خاندانی اتہاس دا چنگی طرحاں دستاویزیکرن کیتا گیا سی۔
نجی زندگی
گرے نے چار وار ویاہ کروایا۔ اسدے خود اپنے دسن مطابق، ااوہ پہلاں ہالیوڈّ دے کیفے وچ اٹھ سال دی عمر وچ چارلی چیپلن نوں ملی اتے سبھ توں پہلاں اس نے باراں سال دی عمر وچ د کڈ  وچ "فلرٹنگ اینجل" دے کردار وچ اس نال کم کیتا۔ ااوہ تھوڑی دیر لئی د آئیڈل کلاس وچّ نوکرانی دے روپ وچّ آئی سی۔ اس دا اک سال دا اقرارنامہ نواں نئیں سی کیتا گیا۔ پندراں سال دی عمر وچ اوہ چیپلن نال دوبارہ ملی جدوں اس نے سنیا کہ اوہ 'دِی گولڈ رش' لئی برنٹیٹس دی پرکھ کر رہا سی۔ اوہناں دا پیار ہو گیا سی اتے اس نوں شکّ سی کہ اوہ ادوں 35 سال دی عمر دے چپلن ولوں حاملہ ہو گئی سی۔ چارلی نوں نابالغ نال جنسی تعلق رکھن دے لئی جیل ہو سکدی سی، اس لئی اوہناں نے نومبر وچّ سکینڈل توں بچن لئی امپالمے، سونورا، میکسیکو وچّ خفیہ طور تے ویاہ کروا لیا۔ اوہناں دے دو بیٹے، چارلس چیپلن جونیئر (1925–1968) اتے سڈنی چیپلن (1926–2009) سن۔ left|thumb|لیتا گرے دی کڈ وچ(1921) ویاہ شروع توں ہی گڑبڑ سی۔ دوواں دے وچّ عامَ طور تے بہت گھٹّ دلچسپیاں دی سانجھ سی، اتے چیپلن جنا سماں اوہ گھر توں دور رہِ سکے بتیت کردا سی، اوہ گولڈ رش (جس وچّ گرے نوں فیمیل لیڈ دے کردار نبھاؤنی سی) اتے بعد وچّ سرکس تے کم کر رہا سی۔ اوہناں نے 22 اگست، 1927 نوں دوسریاں عورتاں نال چارلی دے کتھت روپ وچ کئی معاملیاں دے کارن طلاق لے لیا، اتے اتے اس نوں ہر بچے لئی ٹرسٹ وچ 600,000 امریدی ڈالر (2016 امریدی ڈالر وچ $ 8,272,414 امریدی ڈالر) (US$0 اتے $ 100,000 (US $ 1,378,736 امریدی ڈالر) دین دا حکم دتا گیا۔(US$0 in dollars)اس ویلے ایہہ سبھ توں وڈا طلاق سمجھوتہ سی۔ طلاق اس ویلے دے سنسنیخیز میڈیا موقعیاں وچوں اک سی۔ اس دی لمی طلاق شکایت، جس وچّ چیپلن دے خلاف اویڑ جنسی تعلقاں دے الزام سن،  دیاں کاپیاں شائع کیتیاں گئیاں سن اتے ویچیاں گئیاں سن۔۔
اس نے بعد وچ ہینری ایگوئرے اتے اسدے بعد وچ آرتھر ڈے نال ویاہ کیتا۔ 1940 دی امریکا دی جنگننا مطابق، لیتا تے آرتھر نیویارک سٹی، نیویارک وچّ 38 پورب 50ویں سٹریٹ وچّ رہندے سن اتے 1935 وچّ ااوہ انگلینڈ وچّ رہندی سی۔  جنگننا مطابق اسدا کتہ "گائک" اتے آرتھر دا "منیجر نجی" وجوں درج کیتا گیا اے۔ اس نے 22 ستمبر 1956 نوں لاس اینجلس، کیلیفورنیا وچ، اپنے چوسن شوہر پٹسلی پجولونگو (عرف پیٹ لونگو) نال ویاہ کیتا۔ اوہناں نے جون 1966 وچ طلاق لے لیا سی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریدی اداکاراواں گٹھ:امریدی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریدی شخصیتاں
چڑھدی چوٹھی چمگادڑ
چڑھدی چوٹھی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع رایاگاڈا
ضلع رایاگاڈا پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
شتو مونٹریول بیلی
شتو مونٹریول بیلی فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے مین ے لوار وچ اک شتو اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
گالاٹن کاؤنٹی، الینوۓ
گالاٹن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
ایلن پٹیاںوالی چمگادڑ
ایلن پٹیاںوالی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 65 دس آر
چک 65 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
یوکرینی بولی
یوکرینی سلاوی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے جیہڑی یوکرین روس مالدووا رومانیہ تے ہور دیساں چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 42 توں 47 ملین تک اے۔ دنیا چ ایدا نمبر 26واں اے۔
یوکرینی بولی (یوکرینی بولی)، یوکرینی لوکاں دی بولی ہے جو مولت: یوکرین وچّ رہندے ہے۔ اس دی ترقی پرانی روسی بولی توں ہوئی ۔ ایہہ سلاوی بولیاںدی چڑھدی شاح وچّ ہے جس وچّ اس دے علاوہ روسی  اتے بیلوروسی بولیآں شامل ہن۔ اس بولی دے بولن والےآ ں دی گنتی 3 کروڑ 28 لکھ توں زیادہ ہے۔ اس دی بولیاں دے تنّ مکھ گروہ ہن-اشمالی لہجہ، دکھن- لہندا لہجہ اتے دکھن-چڑھدا لہجہ ۔ موجودہ ساہتی یوکرینی دی ترقی دکھن-چڑھدے لہجے دے آدھار اتے ہوئی۔ یوکرینی بولی روپرچنا اتے واکئونیاس وچّ روسی بولی دے نزدیک ہے۔
یوکرینی ساہت دا اتہاس
یوکرینی بولی دا وکاس 12ویاں صدی ولوں ارمبھ ہویا۔ اس کال ولوں اکرینی جنتا نے انیکلوککتھاوانئتے لوکگیتاں دی رچنا کیتی۔ اس کال وچویرگاتھاواں، پراچین کتھاواں اتے دھارمک رچناواں وکست ہون لگی۔ عامطور: اس کرتیاں دیرچائتاواندے نام اگیات ہن۔ 16ویاں شتابدی ولوں ناٹکاں دا وی وکاس ہویا۔ 19ویاں شتابدی دے وچکار ولوں اکرینی ساہت وچّ یتھارتھوادی دھارا وکست ہون لگی۔ وئنگاتمک رچناواں اک پرسدھِ وئنگلیکھک سکوووروٹا (1722- 1794 ای.) لکھن لگے۔ پرسدھ کوی اتے گدکار اِ.پ. کوتلاریوسکی (1769-1838 ای.) نے نوَ اکرینی ساہت دی ستھاپنا کیتی۔ ایہناں نے ساہت اتے جیون دا درڑ سنبندھ رکھیا، اکرینی ساہت دی سارے شیلیاں اتے بہت پربھاو پایا اتے آدھونک ساہتئک بھاشا دی نیہہ رکھی۔
تراس گرگورئیوچّ شیوچینکو (1814-1861 ای.) مہان کرانتی وادی جنکوِ سن۔ انھاننے اکرینو ساہت وچّ آلوچناتمک یتھارتھواد دی ستھاپنا کیتی۔ اپنی کرتیاں وچّ اوہ جار دے ورودھ کرانتی وادی کسان اندولن دی بھاوناواں اتے وچار ظاہر کردے سن۔ اوہناں دی انیک کویتاواں اتیئنت لوکاں نوں پیارا ہن۔ اس سمیں دے پرسدھ گدئکاروں وچّ پناس مرنی اتے ناٹک کاراں وچّ اِ. کارپیکو-کارئکو ہن۔ پرسدھ کوی، ناٹک کار اتے گدکار دے روپ وچّ اِ.ی. پھرانکو (1856-1916) پرسدھ ہے، جہناں نے اپنی بہو گنتی رچناواں وچّ اکرینی جنتا دے جیون دا وستارپورن ورنن کیتا ہے۔ پرسدھ کوائتری لیسیا اکرائنکا (1871-1913) اتے کوی کوتسیوبنسکی (1864-1913) نے اپنی کویتاواں وچّ اکرینی جنتا دے کرانتی وادی سنگھرش دا چترن کیتا۔ اکتوبر، سنّ 1917 دی مہان سماج وادی کرانتی دے بعد اکرینی ساہت دا وکاس ہور وی زیادہ ہون لگا۔ اس کال دے سبھتوں پرسدھ کوی پاولو تیچینا اتے میکسیم رلسکی ہن، اتے نویں پیڑھی دے کوی گونچارینکو، پیروومیسکی آدی ہن۔ ڈرامے دے کھیتر وچّ سبھتوں وڈی دین الیکسندر کورنیچک (جنم 1905 ای.) کیتی ہے۔ اپنیاسکاروں اتے کہانی کاراں وچّ نتان رباک (جنم 1913) اتے ودم سوبکو (جنم 1912) سبھتوں زیادہ پرسدھ ہن۔ اس کال وچّ اکرینی ساہت سماج وادی یتھارتھواد دے آدھار اتے وکست ہون لگا۔ گدکار اتے کوی آدھونک سووئت اکرائنا دا اتے ویرتاپورن اتیت اتہاس دا چترن کردے سن۔
سنّ 1941-45 دے مہان دیشبھکتیپورن لڑائی دے بعد اکرینی ساہت وچّ ہور وی زیادہ نویں کوی اتے لیکھک پیدا ہوئے۔ ورتمان اکرینی کوی، جویں پاولو تیچینا، میکسیم رلسکی، مکولا وجہان، اندرے ملشکو، سوسیورا آدی اپنی کویتاواں وچّ مزدوراں اتے کساناں دے جیون دا چترن کردے اتے وشوشانتی لئی سنگھرش اتے وکھرا دیشاں دی جنتا دی دوستی دی بھاوناواں کردے ہن۔ اکرینی ناٹک کار، جویں کورنیچک، سوبکو، دمترینکو آدی ساماجک، اتہاسک اتے وئنگاتمک ناٹکاں دی رچنا کردے ہن۔ اس ناٹکاں دا نمائش سووئت سنگھ دے بہو گنتی تھئیٹروں وچّ کیتا جاندا ہے۔ اکرینی گدء دا وکاس وی تیزی ولوں ہو رہا ہے۔ اولیس گونچار، نتان رباک، پیتروں پنج، ستیلمہ آدی اپنے ناولاں اتے کہانیاں وچّ سووئت جنتا دی یدھکالین بہادری دا اتے سامئوادی سماج دے اساری لئی مزدوراں، کساناں اتے بدھجیویاں دے ویرتاپورن تھکیواں دا ورنن کردے ہن۔ اکرینی لیکھک سووئت سنگھ دے ساماجک جیون وچّ سرگرم بھاگ لیندے ہن۔ اکرینی لیکھکاں دی انیک کرتیاں سووئت سنگھ دی ہور انیکبھاشاوانئتے ودیشیبھاشاوانوچّ انودت ہو رہی ہن اتے کل سووئت سنگھ اتے ودیشاں وچّ لوکاں نوں پیارا ہو گئیاں ہن۔ نال ہی سووئت سنگھ دی ہوربھاشاواندے ساہت اتے ودیشی ساہتیوں دی رچناواں اکرینی بھاشا وچّ انودت اتے پرکاشت ہو رہی ہن۔ ایہناں وچّ پراچین اتے نواں بھارتی ساہت دی انیک کرتیاں وی سملت ہن۔
یوکرینی بھاشا (یوکرینی بھاشا)، اکرینی جنتا دی بھاشا ہے جو مولت: یوکرین وچّ رہندی ہے۔ اس دا وکاس پراچین روسی بھاشا ولوں ہویا۔ ایہہ سلیوونکبھاشاواندی پوروی شاکھا وچّ ہے جس وچّ اس دے علاوہ روسی اتے بیلوروسی بھاشاواں سملت ہن۔ اس بھاشا دے بولنیوالوں دی گنتی 3 کروڈ 28 لکھ ولوں زیادہ ہے۔ اس دی بولیاں دے تنّ مکھ سموہ ہن-اتری اپبھاشا، دکھن-پچھم والا اپبھاشا اتے دکھن-پوروی اپبھاشا۔ آدھونک ساہتئک اکرینی دا وکاس دکھن-پوروی اپبھاشا دے آدھار اتے ہویا۔ اکرینی بھاشا روپرچنا اتے واکئونیاس وچّ روسی بھاشا دے نزدیک ہے۔
یوکرینی اکھر
А а Б б В в Г г Ґ ґ Д д Е е Є є Ж ж З з И и
І і Ї ї Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с
Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ь ь Ю ю Я я
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:روس دیاں بولیاں گٹھ:یوکرین دیاں بولیاں گٹھ:رومانیہ دیاں بولیاں گٹھ:مالدووا دیاں بولیاں گٹھ:سلاوی بولیاں گٹھ:یوکرین
ضلع سمبلپور
ضلع سمبلپور پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
Sambalpur
ہور پسماندہ طبقات
ہور پسماندہ طبقات (یا او بی سی جو انگریزی دے Other Backward Castes دا اختصار اے ) اجتماعی اصطلاح اے جسنو‏ں حکومت ہند انہاں ذاتاں دے لئی مخصوص کرچک‏ی اے جو سماجی تے تعلیمی اعتبار تو‏ں پِچھے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کئی سرکاری درجہ بندیاں وچو‏ں اک اے، جنہاں وچ درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے وی اک ني‏‏‏‏ں۔ منڈل کمیشن دے مطابق ملک د‏‏ی 52% آبادی ہور پسماندہ طبقات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ رپورٹ 1980ء وچ پیش کيتی گئی سی۔ نیشنل سیمپل آرگنائزیشن نے 2006ء وچ ایہ تناسب 41% بیان کیتا۔
دستور ہند وچ او بی سی نو‏‏ں "سماجی تے تعلیمی اعتبار تو‏ں پسماندہ طبقات" قرار دتا گیا اے تے حکومت ہند انہاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی کوشاں اے — مثلاً او بی سی کواو بی سی نو‏‏ں عوامی شعبہ وچ ملازمتاں تے اعلٰی تعلیم وچ 27% تحفظات حاصل ني‏‏‏‏ں۔ او بی سی د‏‏ی لسٹ بھارت د‏‏ی سماجی انصاف تے تفویض اختیارات وزارت دیکھدی اے جو حرکیاندی اے کیونجے اس وچ ذاتاں تے برادریاں ودھائی تے گھٹائی جاندیاں نيں جس وچ سماجی، تعلیمی تے معاشی عموامل دا دخل ہُندا ا‏‏ے۔ حق معلومات قانون تو‏ں پتہ چلا اے انہاں تحفظات دے باوجود صرف 12% او بی سی ہی ملازمتاں پاسک‏‏ے نيں جدو‏ں کہ کچھ محکمےآں ایہ تناسب 6.67% ہی اے 2015ء تک تعلیمی ادارےآں وچ او بی سی دے لئی مختص مالی تعاون دا صحیح استعمال نئيں کیتا گیا سی یا کم استعمال ہويا سی۔ اس وچ بنیادی ڈھانچاں وچ بہتری لیانا تے استاداں دے تقرر وچ 27% تحفظات اُتے عدم عمل آوری جداں امور شامل سن ۔
1985ء تک پسماندہ طبقات دے معاملات وزارت داخلہ د‏‏ی پسماندہ طبقات د‏‏ی اِکائی دیکھدی سی۔ اک علاحدہ فلاح و بہبودگی د‏‏ی وزارت 1985ء وچ بنی سی (جسنو‏ں 1998ء وچ سماجی انصاف تے تفویض اختیارات دے طور اس دا بازتسمیہ ہويا)۔ اس دا مقصد درج لسٹ طبقات، درج لسٹ قبیلے تے او بی سی د‏‏ی بہبودگی اُتے نظر رکھے۔ وزارت دا پسماندہ طبقات ڈیویژن او بی سی د‏‏ی پالیسی، منصوبہ بندی تے پروگراماں د‏‏ی سماجی تے معاشی تفویض اختیارات اُتے عمل آوری اوراو بی سی د‏‏ی بھلائی دے لئی دو ادارہ جات دے قیام تو‏ں جڑے معاملے دیکھدا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ جات قومی پسماندہ طبقات مالیہ و ترقی کارپوریشن تے قومی کمیشن برائے پسماندہ طبقات ني‏‏‏‏ں۔
پالی بھُپندر سنگھ
پالی بھپندر سنگھ (جنم 6 ستمبر 1965) اک پنجابی ناٹکار اتے تھیٹر ڈریکٹر اے۔ اسنے تنّ درجن دے قریب پنجابی ناٹک لکھے ہن۔ اسدے کئی ناٹک ہندی، اردو، مراٹھی اتے سنسکرت وچّ ترجمہ ہو کے شائع ہو چکے ہن اتے دیش-ودیساں اندر منچت ہو راے ہن۔ اتر بھارت دیاں کئی یونیورسٹیاں دے سلیبساں وچّ ایہہ ناٹک پڑھائے جا راے ہن اتے کئیاں وچّ ایہناں اتے اکادمک کھوج ہو رہی اے۔ بطور ڈریکٹر پالی نے دیس دے باقی حصیاں دے علاوہ کینیڈا اتے پاکستان اندر اپنے ناٹکاں دیاں سفل- پیشکاریاں کیتیاں ہن۔ اوہ پنجابی دے پہلے ' آنلائین تھیٹر میگزین اتے تھیٹر پورٹل' منچن-پنجاب دا بانی اتے مکھ اڈیٹر اے۔ اوہ پنجابی ناٹک دا ' ناٹ-شاستر ' رچ چکا اے اتے اجکل 'پنجابی ناٹ-کوش' اتے کم کر رہا اے۔ تھیٹر توں علاوہ اسنے ٹیوی اتے فلماں وی لکھیاں ہن۔ اوہ فریدکوٹ ضلعے دے ساہتی قصبے جیتو دا جمپل اے۔
ہور پسماندہ طبقات
حکومت کیت‏‏ی ذمے داریاں
دستور ہند د‏‏ی دفعہ 340 د‏‏ی رو تو‏ں ایہ حکومت کیت‏‏ی ذمے داری اے کہ اوہ او بی سی د‏‏ی بھلائی نو‏‏ں فروغ دے۔ "صدر جمہوریہ اک کمیشن دا قیام ک‏ر سکدے نيں جس وچ اوہ لوک شامل ہوئے سکدے نيں جنہاں نو‏ں اوہ مناسب سمجھاں تاکہ تحقیق ہوئے کہ سماجی تے تعلیمی پسماندہ طبقات دے حالات بھارت دے علاقے وچ کِداں نيں تے اوہ مشکل حالات جنہاں وچ اوہ مزدوری کردے نيں تے اس لئی کہ اوہ مرکز یا کِس‏ے ریاستی حکومت انہاں اقدامات د‏‏ی سفارش کرے جنہاں تو‏ں انہاں دے حالات سدھراں، مشکلات دور ہون، امداد حاصل ہون، تے اک حکم تاکہ ایسا کمیشن قائم ہوئے جو اس طور طریقےآں اُتے عمل پیرا ہوئے جو اپنا عملی ضابطہ طے کرے۔...اس طرح قائم ہونے والا کمیشن اس دے حوالے کردہ معاملات د‏‏ی تحقیقات کريں گا تے صدر جمہوریہ نو‏‏ں اک رپورٹ پیش کريں گا جس وچ انہاں حقائق اُتے روشنی پائی جائے گی جو تحقیق تو‏ں پتہ چلے نيں تے ايس‏ے تو‏ں صوابدید دے مطابق مناسب سفارشات کرے۔"
- دستورہند د‏‏ی دفعہ 340
پالی بھُپندر سنگھ
حوالے
گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
ہور پسماندہ طبقات
حکومت کیت‏‏ی ذمے داریاں
1992ء دے اک سپریم کورٹ دے فیصلے تو‏ں ایہ ضروری ہوئے گیا سی کہ سیول سروسیز وچ 27% عہدے او بی سی دے حوالے کیتے جان۔ اگست 2010ء وچ ٹائمز آف انڈیا نے خبر دتی کہ 27% تحفظات دے باوجود صرف 7% اہل امیدوار ہی نشستاں بھر پائے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ فرق ابتدائی اسکولاں وچ کم بھرتیاں دے سبب تو‏ں ا‏‏ے۔ سیاسی پارٹیاں نے انہاں برادریاں نو‏‏ں ووٹ بینک دے طور استعمال کیتا ا‏‏ے۔
پہلا پسماندہ طبقات کمیشن
تھلے مختلف مذاہب وچ موجود ذاتاں دے زمرے موجود نيں جو 1999ء-2000ء تے 2004ء–05ء دے اخذ کردہ نيں:
پہلا پسماندہ طبقات کمیشن 29 جنوری 1953ء نو‏‏ں صدارتی حکمنامے دے تحت کاکا کیلکر د‏‏ی قیادت وچ قائم ہويا سی۔ اس کمیسن نے 30 مارچ 1955ء نو‏‏ں اپنی رپورٹ پیش کيتی۔ اس وچ 2,399 پسماندہ طبقات یا برادریاں اُتے اک مکمل رپورٹ پیش کيت‏ی سی جنہاں وچ 837 نو‏‏ں "سب تو‏ں پسماندہ" قرار دتا گیا سی۔ کیلکر کمیشن دے سب تو‏ں قابل ذکر سفارشات اس طرح نيں:
کمیشن نے ذات نو‏‏ں پسماندگی دا معیار قرار دتا۔ اُتے حکومت نے انہاں سفارشات نو‏‏ں منظور نئيں کیتا۔
منڈل کمیشن
thumb|600px|کبھے|این ایف ایچ ایس سروے تو‏ں صرف ہندو او بی سی آبادی دا اندازہ لگایا گیا۔ مکمل او بی سی مسلما‏ن او بی سی آبادی نو‏‏ں ہندو او بی سی دے تناسب وچ تصور کردے ہوئے اخذ کيتی گئی ا‏‏ے۔
دوسرا پسماندہ کمیشن سرکاری طور 1 جنوری 1979ء نو‏‏ں صدر جمہوریہ د‏‏ی جانب تو‏ں قائم کیتا گیا۔ اس کمیشن کو، جسنو‏ں عرف عام وچ منڈل کمیشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، بی پی منڈل د‏‏ی قیادت وچ قائم ہويا سی۔ اس کمیشن نے دسمبر 1980ء نو‏‏ں اپنی رپورٹ پیش کی، جس دے مطابق او بی سی آبادی جو ہندوواں تے مسلماناں دونے اُتے مشتمل اے، آبادی دا 52 فیصد حصے اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔1979ء-80ء وچ منڈل کمیشن د‏‏ی ابتدائی لسٹ دے مطابق پسماندہ طبقات تے برادریاں د‏‏ی تعداد 3,743 سی۔
مرکزی لسٹ وچ او بی سی د‏‏ی لسٹ ہن ودھ ک‏ے 2006ء وچ قومی کمیشن برائے پسماندہ طبقات دے مطابق 5,013 ہوئے گئی (جس وچ زیادہ تر مرکزی زیر انتظام علاقےآں دے اعداد و شمار شامل نئيں نيں)۔  منڈل کمیشن 11 اشاریے تیار کیتا جنہاں تو‏ں او بی سی د‏‏ی شناخت د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں چار معاشی اشاریے ني‏‏‏‏ں۔
شتو اویرون
شتو اویرون فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے دو سورے وچ اک شتو اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
ہور پسماندہ طبقات
حوالے
گٹھ:ہور پسماندہ طبقات گٹھ:بھارت وچ سیاسی اصطلاحات گٹھ:بھارتی ذات دا نظام گٹھ:بھارت
چیک بولی
چیک بولی چیک لوک راج چ بولی جان اک بولی اے ایدا جوڑ لیندی سلاوی بولیاں نال اے اے اک کروڑ 20 لکھ لوکاں دی ماں بولی اے 20 ویں صدی دے انت تک اینون بوہیمیئن کیا جاندا سی۔ اے بولی پولی تے سلاوک بولی دے نیڑے اے۔ ایس بولی دا جگ وچ نمبر 70واں اے۔
جولائی بادشاہت
مملکت فرانس (French Kingdom) (Royaume français) جسنو‏ں عام طور اُتے جولائ‏ی بادشاہت (July Monarchy) (Monarchie de Juillet) کہیا جاندا اے اک آزاد آئینی بادشاہت سی جس د‏‏ی ابتدا 1830ء دے جولائ‏ی انقلاب تو‏ں ہوئی۔
گٹھ:جولائ‏ی بادشاہت گٹھ:1830ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:جدید تریخ فرانس گٹھ:فرانس وچ 1848ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی گٹھ:فرانسیسی بادشاہت گٹھ:مملکت فرانس گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:فرانس دی تریخ
کراسنویارسک کرائی
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے اوہ علاقے جہڑا تریخ چ کسے ویلے چ روسی سلطنت یاں روس دے سرحدی علاقے رہے سن اوہنان نوں کرائی آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 9 کرائیاں نیں ۔ کرائی روس دیاں 9 کرائیاں چوں اک کرائی اے ، اسدا  راجگڑھ  شہر اے ۔
ترک بولی
ترک بولی 7 کروڑ 70 لکھ لوکاں دی پہلی بولی اے اے ترک بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے اے ترکی، اتلے قبرص تے ہور کج دیساں چ بولی جاندی اے۔ جرمنی دے ترک مہاجر وی اینوں بولدے نیں۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
چاندی چمگادڑ
چاندی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
رومانی
رومانی اک رومن بولی اے جیہڑی رومانیہ تے مالدووا ج بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیان دی گنتی 24 توں 28 ملین دے نیڑے اے تے جگ دیاں بولیاں ج ایدا نمبر 34واں اے۔ اے رومانیہ تے مولدووا چ سرکاری بولی اے۔
گرین کاؤنٹی، الینوۓ
گرین امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
لوٹیٹیم
گٹھ:عنصر
شتو آرگی
شتو آرگی فرانس دی لوائر وادی دے صوبے سنٹر دے ضلعے اندرے وچ اک شتو اے۔
پنجابی ریتی رواج
ریتی رواج شبد انگریزی دے نفظ ritual دے پنجابی ترجمہ وجوں ورتیا گیا اے ۔ سماج دے سماں وہا چکے کم جدوں اپنے سارتھک قسماں توں مکت ہو کے پرتیک روپ وچ کیتے جاندے ہن، تاں اوہ رسماں اکھواؤندے ہن۔ پنجاب وچ اجیاے انیکا کم ہن، جنا دی پہلا کدی اہمیت سی، پر ہن اوہ ویلا وہا چکے ہن پر ایہہ قسماں پرتیک روپ وچ اج وی نبھائے جاندے ہن ۔ جس طرحاں اوہناں دا اصلی عمل ہویا کردا سی۔ انسان جیون نال متعلق اجیہا کوئی موقع نہی جدوں کوئی رسم نہ کیتی جاندی ہووے ۔ انسان جیون دیاں تن حالتاں پرمکھ منیاں جاندیاں ہن ۔ جم ویاہ موت اوہناں نال متعلق رسماں ہیٹھ لکھے ہن: -
شتو آرگی
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
ضلع سبرناپور
ضلع سبرناپور پعارت دے صوبے اوڑیسہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اوڑیسہ دے ضلعے
پنجابی ریتی رواج
جم نال متعلق ریتی رواج
رسماں تے ریتاں جدوں جیو جمیا وی نہیں ہندا ادوں توں شروع ہو کے جہناں چر اس دے سوے اتے سواہ دی چٹکی تک رہندی اے، بلکہ اس توں پچھوں تک وی ایہہ ریتاں دیوا جگا جگا کے ایہہ رسماں ساودھانی نال نبھائیاں جاندیاں ہن۔ “انسان نے جنی اصل عمر جیوی ہندی اے، رسماں تے ریتاں راہیں گھٹو گھٹ اس نالوں ڈیوڈھا جیون ضرور جیویا جاندا اے۔”
اکھ سلائی دی رسم
اکھ سلائی دی رسم عورت دے گربھ دھارن دے تیجے مہینے کیتی جاندی اے۔ سرمہ عامَ طور تے نند پاؤندی اے۔ اس رسم پچھوں حاملہ عورت بچے دے جم تک اپنیاں اکھاں وچ سرمہ نہیں پاؤندی۔ ہن اس رسم پچھے کوئی ترک نظر نہیں آؤندا۔ اس کر کے اکھ سلائی دی رسم ہن کوئی نہیں کردا۔” اس رسم توں بعد حاملہ نوں نویاں چوڑیاں جھانجراں تے مہندی نہیں لگاؤن دتی جاندی، ایہہ اوس لئی اشبھ منیاں جاندا اے۔
مٹھا بوہیا بھیجنا
“پیکے گھر دھی دے حاملہ ہون دا اشارہ مٹھا بوہیا گھلّ کے کیتا جاندا اے۔ جواب وچ پیکیاں توں اک سندھارے دے روپ وچ چول شکر تے کپڑے بھیجے جاندے ہن۔ ” ادوں ہی پیکیاں دا لاگی پچھ جاندا اے، کڑی نوں کدوں لین آئیے؟ بسّ آہ مہینہ دو مہینے ہور رہن دیوو، پھر جدوں جی کیتا لے جانا آکھ کے سہرے اپنی منشا تے دناں دا عطا پتہ دسّ دندے ہن۔ ستویں کو مہینے سہریاں توں پورے جشن نال بہو نوں وداع کیتا جاندا اے۔
گود بھرائی دی رسم
گود بھرائی دی رسم آمتور تے گربھدھارن تو ست مہینے بعد کیتی جاندی اے | اس رسم وچ عورت نوں پیکے گھر وداع کیتا جاندا اے۔ حاملہ نوں لین لئی وڈا بھرا آؤندا اے۔ اس ویلے سسّ ولو حاملہ دی جھولی وچ کجھ پھل تے سکے میوے پائے جاندے ہن۔ اس رسم لئی 12 وجے توں پہلاں دا سماں شبھ منیاں جاندا اے۔
ددھیاں دھون دی رسم
“بچہ جمن تے ددھیاں دھون دی رسم ادا کیتا جاندی اے۔ اس دے عوض وچ سوا روپیہ جاں کپڑے ملدے ہن۔ ٹھوٹھی وچ ہلدی گٹھی گھسا کے، وچ چاندی دا روپیہ رکھ کے چول گھول لئے جاندے ہن۔ ہرے گھاہ دی گتھی نال ددھیاں دھوتیاں جاندیاں ہن۔ ”لوکدھارا بولی اتے سبھیاچار، بھپندر سنگھ خیرا، پنہ 73
باندروال لٹکاؤنا
“منڈا ہون دی صورتَ وچ گھر اگے شرینہ اتے امب دے پتیاں دا باندروال لٹکایا جاندا اے۔ ایہہ جتھے گھر وچ خوشی دا پرتیک اے اتھے عورت دی ہریاول دا وی پرتیک اے۔ ”
بھیلی تے چھوچھک دی رسم
“باہر ودھاؤن ویلے ہی بچے دے نانکیاں ولوں بچے دے دادکیاں نوں پنج ستّ کلو جاں گنجائش مطابق اس توں وی ودھ پتاسے، مٹھیائی جاں گڑ دی بھیلی بھیجی جاندی اے۔ بھیلی نوں لاگی جاں گھر دا کوئی ہور میمبر دین جاندا اے۔ ” بھیلی لیاؤن والے نوں دادکیاں ولوں بچے دی ماں لئی گھیؤ رلاکے (پنجیری) اتے دوناں لئی کپڑے، گہنے اتے بچے لئی کھڈونے دتے جاندے ہن۔ سوا مہینے ہون تے بچہ اتے اس دی ماں نوں دادا دادی اپنے گھر لے جاندے ہن۔ لڑکی نوں تورن ویلے اس دا پیکا ماپیاں ولوں اس نوں اتے اس دے بچے نوں اتے دادکے میمبراں لئی کپڑے اتے گہنے اپنی وتّ مطابق دتے جاندے ہن۔ ایہہ اپہار داج وانگ ہی ہندے ہن، ایہناں نوں چھوچھک کیہا جاندا اے۔ شوشک اک اجیہی رسم اے جو بچے دے جم نال سنمبندھت اے۔ جم ویلے خوشی نوں مکھ رکھدے ہوئے ایہہ رسم نبھائی جاندی اے۔ جدوں بچے دا جم ہندا اے تاں پنجیری دتی جاندی اے۔ جس گھر بچے دا جم ہویا ہووے تاں دوسری دھر ولوں پنجیری دتی جاندی اے۔ پنجیری توں علاوہ ہور سامان گہنے، کپڑے، کھڈونے آدی ہور وستاں وی دتیاں جاندیا ہن۔شام نوں منجیاں اپر پھلکاریاں وچھا کے دکھاوے لئی اس سارے سامان دی نمائش لائی جاندی اے۔ اس طرحاں دکھاوے لئی رکھے سامان نوں ‘شوشک’ کیہا جاندا اے۔ پنجیری تاں نانکے جاں دادکے کسے وی دھر ولوں دتی جاندی اے، پر اج کل پنجیری توں وکھرے روپ وچ ‘شوشک’ دی رسم ادا کیتی جاندی اے، ایہہ صرف نانکیاں ولوں ہی نبھائی جاندی اے۔ نانکے دھر ولوں اوہناں دی دھی دے بچے دی خوشی خاص کر منڈا ہون دی خوشی وچ شوشک دتی جاندی اے۔
خوشی وچ خسریاں دا شریک ہونا
“لڑکا ہون تے خسریاں نوں کوئی بلاوہ نہیں بھیجیا جاندا۔ لڑکے دے جمن توں بعد ہی خسریاں دا جتھا دادکیاں دے گھر پہنچ جاندا اے۔ خسرے اپنے پیراں نوں گھنگرو بنھ کے ڈھولکی دی تال اپر بولیاں پا کے نچدے ہن۔ خسرے اس موقعے تے اکٹھے ہوئے سنبندھیاں نوں ودھائیاں دندے ہوئے نچن لئی وی راغب کردے ہن۔ خسریاں ولوں گیتاں دے ٹوٹکے سنا کے ساریاں کولوں پیسیاں دی اگراہی کیتی جاندی اے۔”
بچے دے نامکرن دی رسم
بچے دا ناں رکھن لئی پنجاب وچ کوئی خاص رسم نہیں کیتی جاندی۔ اس پروار وچ جس نوں کوئی ناں ودھیا لگدا اے، اوہی رکھ لیندے ہن۔ کجھ لوکیں اپنے علاقے دے گرنتھی جاں پنڈت کولوں اپنے اپنے دھرم دی مذہبی کتاب کھلھوا کے پنے دے پہلے سلوک دے پہلے اکھر تے ناں رکھ دندے ہن۔
چھٹی دی رسم
“جدوں کسے دمپتی دے پہلا لڑکا پیدا ہندا سی۔ تاں اس دی جم دی خوشی وچ چھویں دن پروار ولوں سارے رشتے داراں نوں بلا کے اک رسم کیتی جاندی اے جس نوں چھٹی کہندے ہن۔” چھٹی مناؤن دا شروع اپنے اپنے مذہبی عقیدے مطابق پوجا پاٹھ کر کے شروع کیتا جاندا سی۔ چھٹی والے دن ہی کئی ویر گرو گرنتھ صاحب وچوں واک لے کے منڈے دا ناں رکھیا جاندا سی۔ سارے رشتے دار منڈے نوں کپڑے لیاؤندے سن۔ جیکر پیسے والے ہندے سن تاں اوہ منڈے دی ماں نوں کوئی گہنہ وی ضرور پاؤندے سن۔ نانکے اپنی دھی نوں کئی سوٹ دندے سن۔ پھلکاری ضرور پاؤندے سن۔ منڈے دے پیؤ، تائے، چاچے، دادے آدی نوں کھدر دے کھیس دتے جاندے سن۔
کئی وار منڈے دی بھوآ وی منڈے نوں کوئی گہنہ پاؤندی سی۔ منڈے دی ماں نے اپنے اپر پھلکاری / باغ لیا ہندا سی۔ منڈا کچھڑ چکیا ہندا سی۔ سارے رشتے دار منڈے نوں ویکھ کے شگن دندے سن۔ کپڑے دندے سن۔ نین تڑاگی پاؤندی سی۔ سنیار تڑاگی وچ پاؤن لئی چھوٹا جیہا گھنگرو دندا سی۔ گھمیاری مٹی دے کھڈونے لیاؤندی سی۔ ہور جاتاں والے باہروں گھاہ لیا کے پروار دے مکھیاں دے سر اپر ٹنگ کے ودھائیاں دندے سن۔ سارے لاگیاں نوں، کپڑے، کھیس ۔ دپٹے، ساگ دتا جاندا سی۔ دپٹے آدی آدی نال منوت کیتی جاندی سی۔ شریکے والیاں دے گھر منڈیاں وچ کڑاہ رکھ کے پروسا بھیجیا جاندا سی۔ رسم ویلے سوہلے اتے ودھائیاں دے گیت گائے جاندے سن۔ اس طرحاں سارے رشتے دار تے شریکے والے مل کے منڈے دی چھٹی مناؤندے سن۔ پہلاں پروار سانجھے ہندے سن۔ رشتے داراں دا آپس وچ پیار ہندا سی۔ سارے کم سارے رشتے دار مل کے کردے سن۔ پیار والے بہتے کم ہن پیسے دی بھینٹ چڑھ گئے ہن۔ ایسے کر کے ہی ہن چھٹی رسم پہلاں دے مقابلے بہت گھٹ منائی جاندی اے۔
کئی ریتاں اصلی عمل نوں پرتیک روپ وچ پیش کردیاں۔ ددھیاں دھونا اتے گڑھتی دینا سائنسی نقطے توں مقید عمل اے۔ کسے ویلے اس دا ضرور ہی سائنسی اہمیت ہووےگا۔
ویاہ نال متعلق ریتی رواج
پنجابی ویاہ اک بہت وسترت اتے جٹل عمل اے۔ ایہہ عمل ویلے مطابق بہت وڈے ویلے اپھر فیلی ہندی اے۔ روکے جاں ٹھاکے توں لے کے کڑی نوں چونکے چلھے چڑھاؤن تک ایہہ چلدی رہندی اے۔ اس دوران بہت ساریاں چھوٹیاں وڈیاں رسماں ہندیاں ہن جنہاں راہی ویاہ دی ادارہ دی سماجی قیام ہندی اے۔ مکھ طور اُتے ہیٹھ لکھیاں رسماں کیتیاں جاندیاں ہن باوے پنجاب دے وکھو وکھ علاقیاں وچ ایہناں دے نبھاؤن وچ وی تھؤڑھا بہت امتر آ جاندا اے اتے کئی رسماں کسے خاص کھیتر وچ تاں کیتیاں جاندیاں ہن پر دوسرے کھیتراں وچ نہیں۔
ور دی چون
وئاہ وچ سبھ تو اہم کم ور دی چون ہندا اے۔ ہ سبھ تو اوکھا کم اے ککِ کڑی منڈے دے ہان دا رشتہ لبھنا،خاندانی تنداں دا ملنا ادِ بہت مہتوپرن پکھ ہن ۔جو رشتہ کرن ویلے دیکھے جاندے ہن۔ رشتہ کرن ویلے اام تور تے کڑی دے سہپن اتے منڈے دی جاداد نوں پرمکھتا دتی جاندی اے پرانے سمے وچ رشتہ نائی پرہت پاندھے ہی کرواؤدے سن تے لوکی اہنا دے کہن تے رشتہ کر دندے سن وچولا رشتہ کراؤن وچ اہم بھمکا نبھاؤدا اے۔
ویکھ وکھاوا
جیکر ماں باپ نوں رشتہ پسند آ جاوے تاں اام تور تے منڈے تے کڑی نوں ک دوجے نوں وکھاؤن دی رسم کیتی جاندی اے بھاوے ہ سبھ کجھ رسمی ہی ہندا اے پر منڈا کڑی جے ک دوجے نوں جھاتی مار لین تاں ماں باپ سرکھرو ہو جاندے ہن کہ کل نوں منڈا کڑی ہناں نال نکّ بلّ نہی وٹ سکدے کہ تسی اپنی مرضی کیتی اے نالے ماں باپ وی ہ قہقے سچے ہو سکدے ہن کہ تہانوں ہی تاں ک دوجے نوں وکھائاں سی اام تور تے منڈا کڑی ک دوجے نوں پسند کر ہی لیدے ہن۔ منڈا کڑی آپس وچ رسمی جہی گل بات کردے ہن تے گھر جا کے اپنی ہاں جاں نہ دسّ دندے ہن۔
روکا، ٹھاکا، شگن تے منگنا
روکا، ٹھاکا، شگن تے منگنا لگبھگ اکو قسم دے ناں ہن۔ اس وچ لڑکے دے گھر والے لڑکی دے گھر جا کے اسنوں شگن تے ہور سامان دے کے آؤندے ہن۔ پھر چھوارا لاؤن دی رسم نبھائی جاندی اے۔ اس وچ لڑکی دا پیؤ لڑکے دے ہتھ تے سوا روپیہ دھردا اے تے سکا میوہ اسدی جھولی وچ پاؤندا اے۔”ویاہ ویلے منڈے والے گھر ‘گھوڑیاں’ اتے کڑی دے گھر ‘سہاگ’ گائے جاندے ہن۔
وئاہ تو پہلاں تہار بھیجن متعلق رواج
اج کل وئاہ تو پہلاں تہار بھیجن دا رواج وی اے جویں کروا چوتھ تے سہرئا ولو کڑی نوں ورت دا سامان بھیجئاں جاندا اے ساون دے مہینے سہرئاں ولو کڑی نوں ساون دا تہار وی بھیجئا جاندا اے جس وچ مٹھائی،پھل،کڑی دے کپڑے،گہنے اادِ سامان ہندا اے کجھ تہار وئاہ تو بعد وی بھیجے جاندے ہن جویں دیوالی لوہڑی ادِ ہ تہار کڑی دے پیکئاں ولو کڑی دے سہرے بھیجے جاندے ہن۔
صاحا کڈھاؤنا
وئاہ لئی چنگے سمجھے جاندے مہینئاں وچ صاحا سودئا جاندا اے ہندوئاں وچ تارے ڈبے ہون تے جاں سرادھا وچ اجیاے کرنے وورجت ہن۔ صاحا کڈھاؤن دی ذمہ واری اام تور تے منڈے والئاں دی ہندی اے جے دووے دھراں وچاروان ہون تاں دھی والے ک پسارِ تے پتر والے دوجے پاسیو کڈھوا لیدے ہن۔ پاندھا پتری پھول کے سبھ دن لگن دیکھدا اے۔سکھ پروار وچ اام تور تے بابا جی جنتری ویکھ کے ہی وئاہ دا دن کڈھ دندے ہن اتے بہہتیاں وچارا نہ کرن والے پروار چھٹی جاں ایتوار ویکھ کے وی وئاہ دا دن مقررہ کر لیدے ہن جہڑا وئاہ دا دن مقررہ کرے اس نوں شگن وجو رپے دتے جاندے ہن۔
سااے چٹھی بھیجنا
صاحا کڈھواؤن تو بعد اہم کم سااے چٹھی بھیجنا ہندا اے ہ کم وچولا جاں نائی کردا اے۔سااے چٹھی کڑی والئاں ولو منڈے والئاں نوں بھیجی اے جس وچ اپنی گنجائش درساؤدے ہوئے برات دی گنتی،وئاہ دا دن ادِ لکھئا ہندا اے سااے چٹھی لجان والے نوں دوہا دھرا ولو شگن دتا جاندا اے سااے چٹھی والے نوں تیل چو کے شگنا نال اندر واڑئا جاندا اے چٹھی پڑ کے سناؤن والے نوں وی لاگ دتا جاندا اے۔
سااے بجنا
سااے بجن تو بعد ور اتے کنئا نوں بہتا گھرو باہر نہی نکلن دتا جاندا ہنا نوں جاڑ تھاوا تے جان دی مناہی ہندی اے اتے ہولا بھارا کم کرن تو ورجئا جاندا اے کیہا جاندا اے کہ ہڈیاں سااے بجھیاں ہن۔ اصل وچ س طرحاں کرن پچھے منڈے تے کڑی دی سرکھاِ نوں مکھ رکھئا جاندا اے تاں جو وئاہ تک ٹھیک ٹھاک رہن تے وئاہ دے کم وچ کوئی وگن نہ پئے تے س طرحاں ہنا دی ودھیرے دیکھ بھال کیتی جاندی اے۔
چوڑیاں پاؤن دی رسم
وئاہ تو ک مہینہ پہلاں کڑی نوں چوڑیاں پاؤن دی رسم کیتی جاندی اے ہ رسم کڑی دیاں سہیلیاں کردیا ہن س رسم لئی کّ پرات وچ ہریاں جاں لال رنگ دیاں چوڑیاں لسی وچ بھُ دتیئاں جاندیاں ہن کڑی دیاں سہیلیاں واری واری اس نوں چوڑیاں پاؤدیاں ہن۔