cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بغداد دی تریخ
ویہویں صدی عیسوی دے آغاز وچ پہلی جنگ عظیم دے موقع اُتے قسطنطنیہ (استنبول) دی خلافت عثمانیہ نے یورپی اتحادیاں دے مقابلہ وچ جرمنی دا ساتھ دتا جس وچ جرمنی دے نال خلافت عثمانیہ وی شکست توں دوچار ہوئی۔ اس دوران یورپی اتحادیاں نے خلافت عثمانیہ دی حدود دے اندر ترک قومیت تے عرب قومیت دے درمیان منافرت دا طوفان کھڑا کر دتا سی تے برطانوی جاسوس میجر لارنس نے اک عرب دانشور دے روپ وچ عرباں نوں ترکاں دے خلاف ابھارنے دا سلسلہ شروع کر رکھیا سی۔ اس نے مکہ مکرمہ اُتے خلافت عثمانیہ دے نمائندہ گورنر شریف مکہ حسین بن علی نوں اس لالچ اُتے خلافت عثمانیہ دے خلاف بغاوت اُتے اکسایا کہ اس دی خلافت قائم کر دتی جائے گی تے اس دے ہاشمی تے عرب ہونے دی وجہ توں دنیائے اسلام اسنوں آسانی دے نال ’’امیر المومنین‘‘ تسلیم کر لے گی۔ مگر میجر لارنس نے شریف مکہ حسین بن علی دے بیٹیاں دے نال الگ الگ ساز باز وی کر رکھی سی۔ چنانچہ جدو‏‏ں شریف مکہ نے خلافت عثمانیہ دے خلاف مسلح بغاوت کر کے ترک فوج نوں حجاز مقدس توں کڈ دتا تو میجر لارنس نے ستمبر ۱۹۱۸ء وچ انہاں شریف مکہ دے بیٹے فیصل دے نال مل کے شام اُتے یلغار دتی تے دمشق اُتے قبضہ کر کے شام وچ فیصل دی بادشاہت دا اعلان کر دتا۔ مگر جولائی ۱۹۲۰ء وچ فرانس نے دمشق اُتے قبضہ کر لیا تے فیصل نوں جلا وطن کر دتا۔
دوسری طرف نومبر ۱۹۱۴ء دے دوران برطانوی فوج نے بصرہ اُتے قبضہ کر لیا سی تے تقریباً ڈھائی سال دی خونریز جنگ دے بعد جس وچ مجموعی طور اُتے اٹھانوے ہزار دے لگ بھگ افراد قتل ہوئے، انگریز جنرل ماڈ نے ۱۱ مارچ ۱۹۱۷ء نوں بغداد اُتے قبضہ کیتا۔ اس دے بعد برطانیہ تے فرانس دے درمیان اک معاہدہ دے ذریعہ بصرہ تے بغداد اُتے برطانوی حکومت جدونکہ موصل اُتے فرانس دی عملداری تسلیم کر لی گئی۔ مگر اکتوبر ۱۹۱۸ء وچ برطانیہ نے پورے عراق اُتے قبضہ کر لیا، ایوی‏‏ں‏ عراق برطانوی سلطنت وچ شامل ہو گیا۔ اسی دوران انگریز فوجاں نے یروشلم اُتے قبضہ کر دے فلسطین نوں وی برطانوی دائرہ اقتدار وچ شامل کر لیا سی۔
کوسم سلطان
ماہ پیکر کوسم سلطان سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ملکہ تے والدہ سلطان سن۔ کوسم سلطان عثمانی تریخ د‏‏ی طاقتور و با اقتدار خواتین وچو‏ں اک سن۔ کوسم نے اقتدار د‏‏ی ایہ قوت تب حاصل کيتی جدو‏ں اوہ 1610ء وچ عثمانی سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ بنیاں تے بعد وچ قانونی بیوی ہونے دا درجہ حاصل ہو گیا۔ 1623ء وچ اوہ عثمانی سلطان مراد رابع د‏‏ی تخت نشینی اُتے والدہ سلطان بنیاں تے بعد وچ اپنے دوسرے بیٹے سلطان ابراہیم اول د‏‏ی تخت نشاں ہونے اُتے 1640ء وچ دوبارہ اِسی عہدے اُتے فائز ہوئیاں۔ ستمبر 1651ء تک اوہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بااَثر ترین خواتین تے طاقتور والدہ سلطان دے طور اُتے جانی جاندیاں سن۔ عثمانی تریخ وچ سلطنت خواتین دے عہد وچ کوسم سلطان تقریباً 46 سال تک سیاسی و انتظامی معاملات وچ دخل انداز رہیاں۔ کوسم سلطان نے تقریباً 9 عثمانی سلاطین دا عہد حکومت دیکھیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے نصفِ اول تک اوہ سلطنت عثمانیہ دا طاقتور ستون تے بنیاد خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔2 ستمبر 1651ء نو‏‏ں ینی چری بغاوت وچ اُنئيں قتل کر دتا گیا۔ قتل دے بعد اُنئيں عثمانی تریخ وچ والدہ معظمہ، والدہ مقتولہ، والدہ شہیدہ دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا۔ عثمانی مؤرخین اُنئيں کوسم والدہ دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔
بغداد دی تریخ
جنگ عظیم اول وچ جرمن حلیف دی حیثیت توں خلافت عثمانیہ دی شکست دے بعد اس دے حصے بخرے کرنے تے اپنا حصہ وصول کرنے وچ برطانیہ تے فرانس دی اس کشمکش وچ بالآخر برطانیہ نوں بالادستی حاصل ہو گئی تے اس نے مشرق وسطیٰ وچ اپنا اقتدار تے اثر و نفوذ مستحکم کر لیا۔ برطانوی حکمراناں نے عثمانی خلافت دے صوبیاں دے تسلسل وچ ترکاں توں ناراض ہونے والے عرب گروپاں نوں دام فریب وچ پھنسایا تے انہاں دی علاقائی حکمرانیاں بحال کرنے دے لالچ وچ انہاں توں الگ الگ معاہدے کیتے۔ انہاں وچوں اک معاہدہ نجد دے حکمران آل سعود دے سربراہ شاہ عبد العزیز دے نال ۱۹۱۴ء وچ لارڈ چمفورڈ دی توثیق دے نال طے پایا کہ انہاں دے دائرہ حکومت وچ توسیع کر کے اس خطہ وچ آل سعود تے انہاں دی اولاد در اولاد دی حکمرانی دا حق حکومت برطانیہ تسلیم کردی اے۔ بشرطیکہ کوئی سعودی حکمران برطانوی حکومت دا مخالف نہ ہوۓ تے سعودی حکومت کوئی بین الاقوامی معاملہ حکومت برطانیہ دی منظوری دے بغیر طے نہ کرے۔
کوسم سلطان
ابتدائی حالات
کوسم دا پیدائشی ناں اناستاسیا سی تے اوہ 1589ء وچ یونان دے جزیرے دے اک علاقہ یعنی جزیرہ تینوس وچ پیدا ہوئیاں۔ نسلاً یونانی سن۔ خیال کیتا جاندا اے کہ کوسم دے والد غالباً جزیزہ تینوس دے اک مسیحی راہب سن ۔ مؤرخین و محققاں د‏‏ی اکثریت نے اِس گل تو‏ں اتفاق کیتا اے کہ کوسم دے ابتدائی حالات پردہ خفا وچ نيں جنہاں دے متعلق کچھ وی جاننا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ مؤرخ امیلیا بوترووِچ دے مطابق کوسم یتیم سی تے جدو‏ں اُسنو‏‏ں استنبول دے سلطانی حرم وچ لیایا گیا تاں اُس د‏‏ی عمر 15 سال سی۔ عثمانی بوسنیائی گورنر نے اُسنو‏‏ں حرم سلطانی د‏‏ی خاطر غلام د‏‏ی شکل وچ استنبول روانہ کیتا جدو‏ں کہ اوہ محض 15 سال د‏‏ی سی۔ جے ایہ خیال درست ہو تاں اِس لحاظ تو‏ں کوسم سلطانی حرم استنبول وچ غالباً 1604ء وچ لیائی گئياں۔اسلام قبول کر لینے دے بعد اُس دا ناں ماہ پیکر رکھیا گیا جس دا معنی اے: چاند د‏‏ی شبیہ والی۔ بعد وچ سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اُنئيں کوسم سلطان دا خطاب تفویض کیتا گیا۔
بغداد دی تریخ
اس پس منظر وچ مارچ ۱۹۲۱ء وچ ’’قاہرہ کانفرنس‘‘ ہوئی جس دی صدارت برطانوی وزیر اعظم نے کیتی تے اس وچ ایہ تقسیم طے پائی کہ شریف مکہ حسین بن علی دے بیٹے فیصل نوں عراق دا بادشاہ تسلیم کر لیا گیا۔ دوسرے بیٹے عبد اللہ نوں اردن دی اک نویں ریاست دا بادشاہ بنا دتا گیا۔ تے حجاز مقدس سمیت جزیرہ عرب دے وڈے حصہ دی حکمرانی ’’سعودی عرب‘‘ دے ناں توں آل سعود نوں تفویض کر دتی گئی۔ جدونکہ فلسطین نوں برطانیہ نے اپنے قبضہ وچ رکھیا۔ ۸ ستمبر ۱۹۳۳ء نوں عراق دے نویں بادشاہ فیصل دے انتقال اُتے فیصل دا بیٹا شاہ غازی عراق دا حکمران بنیا جس دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ اس خطہ وچ برطانوی اقتدار دا مخالف سی تے اس نے فلسطین اُتے برطانوی قبضہ دی مذمت کیتی سی۔ چنانچہ اوہ اک حادثاتی موت دا شکار ہو گیا تے اس دی جگہ اس دا نو عمر لڑکا فیصل ثانی عراق دا بادشاہ قرار پایا۔
کوسم سلطان
خاصکی سلطان
سلطان احمد اول دے ابتدائی عہدِ حکومت وچ حرم سلطانی شماریا‏‏تی دا اقتدار زیادہ ودھیا ہويا سی ۔ سابقہ سلطان محمد ثالث د‏‏ی بیوی ملکہ صفیہ سلطان جو سلطان احمد اول د‏‏ی دادی وی سن، سلطنت عثمانیہ اُتے حد درجہ قابض و طاقتور ہوچکیاں سن۔ احمد اول نے اُنہاں دا اثر و رسوخ ختم کرنے دے لئی جنوری 1604ء وچ اُنئيں معزول کر دتا تے مصطفیٰ اول د‏‏ی معیت وچ پرانے محل (اِیسکی محل، استنبول) بھجوا دتا گیا۔صفیہ سلطان د‏‏ی معزولی دے بعد سلطان احمد اول د‏‏ی والدہ خنداں سلطان والدہ سلطان بن گئياں تے حرم سلطانی تے سلطنت عثمانیہ دے حوالہ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی سیاسی مشاورت قبول کرلئی گئی۔ مگر خنداں سلطان وی کم عرصہ اِس عہدہ اُتے فائز رہیاں تے 26 نومبر 1605ء نو‏‏ں خنداں سلطان انتقال کرگئياں۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی دو با اقتدار ترین خواتین پے در پے حرم سلطانی تے سیاسی و انتظامی مشاورت تو‏ں دور ہوگئياں تاں کوسم دے لئی اِقتدار وچ آنے دا زريں موقع فراہ‏م ہو گیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے پہلے عشرہ وچ (غالباً 1610ء) وچ اوہ سلطان احمد اول دے حرم سلطانی د‏‏ی خوبصورت ترین کنیزےآں وچ شامل ہوچکیاں سن۔ مورخین دے مطابق اوہ کنیزےآں وچ دوسرے یا تیسرے رتبہ اُتے خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔
بغداد دی تریخ
۱۹۵۸ء وچ عراقی فوج دے بریگیڈیئر عبد الکریم قاسم نے فیصل ثانی دا تختہ الٹ کے اقتدار اُتے قبضہ کر لیا۔ کچھ عرصہ بعد اسنوں اقتدار توں محروم کر کے عبد السلام عارف حکمران بنے تے فیر عبد الرحمن عارف عراق دے صدر ہوئے۔ انہاں دے بعد جنرل حسن البکر نے اقتدار سنبھالیا تے فیر ۱۶ جولائی ۱۹۷۹ء نوں بعث پارٹی دے لیڈر صدام حسین عراق دے حکمران بن گئے جنہاں گزشتہ روز امریکا تے برطانیہ دی مشترکہ فوجاں نے شکست دے کر اقتدار توں محروم کر دتا تے عراق دا اقتدار امریکی اتحاد دی فوجاں نے سنبھال لیا۔
کوسم سلطان
خاصکی سلطان
بحیثیتِ خاصکی سلطان کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ سن تے اُس نے کئی 5 بیٹےآں تے 4 بیٹیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اُس دا مقام و مرتبہ حرم سلطانی وچ کافی بلند ہو گیا سی تے اُس دا روزینہ اک ہزار سلطانی آقچہ سی ۔ اولاد د‏‏ی مختلف شاہی خانداناں وچ شادی بیاہ تو‏ں سیاسی تعلقات اُستوار کیتے گئے۔باب عالی دے انگریزی سفیر کونتارینی (Contarini) نے اپنے روزنامچہ وچ لکھیا اے کہ:
بغداد دی تریخ
تاسیس
بغداد تو‏ں ۸۵ کلومیٹر جنوب وچ واقع قدیم شہر بابل دے انتظامی تختیاں وچ پہلی بار لفظ بغداد دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ تختیاں حمورابی دور نال تعلق رکھدی نيں تے سمیری تے اکادین لغات دے مطابق بغداد دا مطلب عقاب دا محل ا‏‏ے۔
کوسم سلطان
خاصکی سلطان
" اُس (کوسم سلطان) د‏‏ی اِطلاع اُتے سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اک خاتون نو‏‏ں سزا دتی گئی جو کوسم تو‏ں حسد کیتا کردی سی کیونکہ اُس دا اک بیٹا سلطان تو‏ں سی جس دے متعلق اوہ تخت شاہی دا دعویٰ کردی تھی" (دراصل ایہ ماہ فیروز خدیجہ سلطان سی جس دا فرزند عثمان ثانی بعد وچ عثمانی سلطان بنا)۔ 1610ء دے بعد تو‏ں مختلف سالاں وچ کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی مشیر خاص دے طور اُتے وی اپنی سیاسی و انتظامی قوت نو‏‏ں بڑھاندی رہی۔ متعدد بار اُس نے اپنا سیاسی مقام خطرے تو‏ں بچایا تے متعدد نقصانات برداشت کرنا پئے۔ اُس دے اک بہترین کماں وچو‏ں ایہ اے کہ اُس نے مصطفیٰ اول نو‏‏ں سلطان احمد اول دے ہتھو‏ں محفوظ رکھیا کیونکہ عثمانی خاندان وچ ایہ اُصول رائج سی کہ سلطان تخت نشینی دے وقت اپنے بھائیاں نو‏‏ں قتل کروا دیندا سی تاکہ کوئی تخت دا دعویدار باقی نہ رہ‏‏ے۔ مصطفیٰ اول تو‏ں متعلق ایہ اقدام کوسم د‏‏ی سیاسی حکمت عملی دے باعث سی کیونکہ سلطان احمد اول د‏‏ی 1610ء تک کوئی نرینہ اولاد نہ سی تے جے سلطان بقیدِ حیات نہ رہندا تے مصطفیٰ اول قتل کیتا جاچکيا ہُندا تاں عثمانی خاندان وچ تخت نشاں ہونے دے لئی کوئی دوسرا شہزادہ نہ سی ۔
بغداد دی تریخ
مورتاں
یہ تصاویر دسمبر ۱۳۰۳ وچ والٹر میٹل ہولٹزر نے ایران دے مشن اُتے لی سی۔
کوسم سلطان
وفات
کہیا جاندا اے دے کوسم سلطان نو‏‏ں توڑیا خان نے زہر دتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:1589 دے جم گٹھ:1651 دیاں موتاں گٹھ:سابقہ یونانی راسخ الاعتقاد مسیحی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی شماریا‏‏تی حکمران گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یونانی غلام گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی یونانی گٹھ:مقتول شاہی فرد گٹھ:ملکاواں گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
بغداد دی تریخ
ذرائع
گٹھ:شاہراہ ریشم گٹھ:عراق دے شہراں د‏‏ی تواریخ گٹھ:تریخ بغداد
گٹھ:عراق دی تریخ
چک 497 ج ب
چک 497 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
زیتونی مگر پھل ٹھونگا
زیتونی مگر پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چٹی اکھ
چٹی اکھ نکیاں چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ افریقہ ایشیاء تے اسٹریلیاء دی واسی اے۔ ایہناں دا ایہ ناں ایہناں دی اکھ دے دوالے چٹے چکر باہجوں پیا اے۔
وکھالہ
ایہ نکے ناپ دیاں چڑیاں تیز رنگاں دیں نئیں ہوندیاں۔ اتلے پر ہلکے زیتونی ہرے تے تھلڑے ہلکے پیلے ہوندے نیں۔ کج ونڈاں دی ٹھوڈی، چھاتی یا اگا چٹے، پیلے ہوندے نیں. ایہناںدا جیویں ناں دسدا اے ایہناں دیاں اکھان دے دوالے نکے نکے پراں نال گول چکر بنے ہوندے نیں۔ گول پر تے تکڑیاں لتاں نیں۔ دوجے رس پینے پنچھیاں وانگوں ایہناں دی چنج پتلی تے تکھی ہوندی اے۔ ایہناں دا ناپ 6 انچ / 15 سینٹی میٹر تک جاسکدا اے۔ چٹی اکھ دیاں ساریاں ونڈاں رل مل کے ریندیاں نیں۔ چوچے جمن ویلے ای وکھ ہوندیاں نیں۔
چک 498 ج ب
چک 498 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
چٹی اکھ
وکھالہ
ایہ رکھاں وچ آلنے پاندیاں نیں تے 2-4 تک صاف رنگ دے آنڈے دیندیاں نیں۔ ہے تے ایہ کیڑے کھانیاں پر رس پینیاں تے فروٹ کھانیاں وی نیں۔
مجمع النجوم دا رقبہ
مجمع النجوم دا رقبہ مربع درجہ یا ڈگری اسکوئر دے حساب تو‏ں مانپا جاندا اے - رقبہ دے حساب تو‏ں مجمع نجوم د‏‏ی لسٹ مندرجہذیل اے :-
چک 498 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
مجمع النجوم دا رقبہ
لسٹ
مندرجہ ذیل لسٹ زیر تعمیر اے تے صرف پہلے 15 مجمے بالترتیب نيں:
گٹھ:مجمع النجوم گٹھ:منازل فلکی د‏‏ی فہرستاں گٹھ:فلکیات
چک 498 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
سلطنت برازیل
نپولین دے پرتگال تے قبضے دے نتیجے چ پرتگال دا شاہی ٹبر براگنزاس ، جلاوطن ہو کے سبتوں مشہور پرتگیزی کالونی برازیل چلا گئیا ۔ اسدے بعد برازیل حقیقت چ پرتگال ، برازیل تے الگارویس دی متحدہ سلطنت دا مرکز بن گئیا ۔ براگزاس ٹبر دی قیادت چ اسنوں خودمختار حیثیت حاصل ہو گئی جسدا لزبن چ بیٹھے حکام نال کوئی تعلق نئیں سی ۔
چک 499 ج ب
چک 499 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
کاتب چلبی حاجی خلیفہ
کاتب چلبی حاجی خلیفہ یا مصطفیٰ بن عبد اللہ (پیدائش: فروری 1609ء– وفات: 26 ستمبر 1657ء) مشہور ترک مورخ نيں۔ اُنہاں دا زمانہ حیات ستارہويں صدی عیسوی دے پہلے عشرے تو‏ں چھیويں عشرے تک محیط ا‏‏ے۔ ایہ عرصہ خاص سیاسی اعتبار تو‏ں اوہ اے جدو‏ں سلطنت عثمانیہ عروج تو‏ں جمود د‏‏ی جانب منتقل ہو رہی سی استو‏ں علاوہ اوہ کئی عثمانی مہمات و فتوحات وچ شامل رہے سن تے اِنہاں تمام مہمات و فتوحات دے عینی شاہد وی سن ۔ حاجی خلیفہ د‏‏ی شہرت اُنہاں د‏‏ی مشہور کتاب کشف الظنون اے جس تو‏ں اُنئيں تمام ایشیائی ملکاں وچ عزت و قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
چک 499 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
کاتب چلبی حاجی خلیفہ
ناں
حاجی خلیفہ دا اصل ناں مصطفیٰ بن عبد اللہ اے تے کاتب چِلبی دے لقب تو‏ں مشہور و معروف نيں۔
ولادت تے ابتدائی حالات
حاجی خلیفہ د‏‏ی ولادت ماہِ ذوالقعدہ 1017ھ مطابق فروری 1609ء وچ قسطنطنیہ وچ ہوئی۔ حاجی خلیفہ د‏‏ی ولادت عثمانی سلطان احمد اول دے عہد وچ ہوئی سی جدو‏ں سلطنت عثمانیہ دا عروج رک چکيا سی تے سلطنت دا ایہ زمانہ عرصہ جمود کہلاندا ا‏‏ے۔ 1031ھ مطابق 1622ء وچ 14 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ سلحداراں د‏‏ی اُس چیدہ دستے وچ شامل کرلئی گئے جس وچ اُنہاں دے والد وی ملازم سن ۔ اِسی زمانے وچ اُنئيں اناطولیہ دے دفتر محاسبہ یعنی انادولو محاسبہ قلمی وچ اک ادنیٰ منشی دا عہدہ وی مل گیا جس تو‏ں اوہ اپنے لقب کاتبِ چِلبی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
سلاطین عثمانیہ
حاجی خلیفہ عثمانی سلطان احمد اول دے عہد وچ پیدا ہوئے تے اِس طرح اُنہاں نے 6 عثمانی سلاطین دا زمانہ حکومت دیکھیا۔
سلطنتِ عثمانیہ وچ خدمات
1033ھ تو‏ں 1045ھ تک یعنی 1624ء تو‏ں 1636ء تک دے درمیانی عرصہ وچ سوائے دو مختصر وقفاں دے اوہ برابر عساکر عثمانی دے ہمراہ ایشیائے کوچک د‏‏ی مشرقی سرجد اُتے مقیم تے مہمات وچ شریک رہ‏‏ے۔
حاجی خلیفہ جنہاں مہمات وچ شریک رہے اوہ ایہ نيں:
حج بیت اللہ
بروز جمعۃ المبارک 9 ذوالحجہ 1042ھ مطابق 17 جون 1633ء نو‏‏ں حاجی خلیفہ نے اپنی زندگی دا پہلا حج ادا کیتا۔ تب حاجی خلیفہ د‏‏ی عمر 25 سال سی۔ اِنہاں دِناں لشکر عثمانی موسم سرماء دے باعث مقام حلب وچ مقیم سی ۔
حاجی خلیفہ دا لقب
1055ھ مطابق 1645ء وچ اوہ "سوارِی باش مقابلہ قلمی" دے عہدے تو‏ں مستعفی ہو گئے۔ اِس د‏‏ی اہ‏م وجہ ایہ سی کہ اوتھ‏ے اُنئيں اُنہاں د‏‏ی اہمیت دے مطابق ترقی نہ مل سکی سی۔ 1058ھ مطابق 1648ء وچ اُنئيں اُنہاں دے دوستاں نے اسی دفتر وچ خلیفہ یعنی معاونِ ثانی دا عہدہ دِلوا دتا، اِس عہدے تو‏ں اُنئيں حاجی خلیفہ کہیا جانے لگیا۔
مشاغل علمی
ماہِ رجب 1045ھ مطابق ماہِ دسمبر 1635ء وچ حاجی خلیفہ قسطنطنیہ واپس آنے اُتے اُنئيں عثمانی سلطان مراد رابع د‏‏ی جانب تو‏ں اک خاصی وڈی جائداد ورثہ وچ مل گئی جس تو‏ں اوہ اپنے دِل پسند مشاغل وچ پوری طرح وقف ہو گئے جس دا اندازہ اُنہاں د‏‏ی تحقیقی و علمی کتاباں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ حاجی خلیفہ عثمانی سلطان عثمان ثانی د‏‏ی بحالتِ قید قتل کیتے جانے دے عینی شاہد وی سن ۔ اِس گل دا ثبوت اُنہاں د‏‏ی کتاب فَذلِکَہ وچ ملدا اے جسنو‏ں اُنہاں نے مکمل تفصیلی طور اُتے بیان کیتا ا‏‏ے۔
وفات
بروز بدھ 17 ذوالحجہ 1067ھ مطابق 26 ستمبر 1657ء نو‏‏ں فقط 50 سال د‏‏ی عمر وچ حرکتِ قلب بند ہوجانے دے سبب حاجی خلیفہ دا اِنتقال قسطنطنیہ وچ اِس حالت وچ ہويا جدو‏ں اوہ کافی دا اک کپ اپنے ہتھو‏ں وچ سی مے ہوئے سن ۔
فَذْلِکہ
یہ کتاب ڈیڑھ سو فرمانرواء خانداناں د‏‏ی مختصر تریخ اُتے مشتمل اے تے غالباً ایہ الجنابی (متوفی 999ھ/1591ء) د‏‏ی تریخ تو‏ں ماخوذ اے، کتاب دے جا بجا حوالے اِسی تریخ دے اِقتباست نيں۔ فَذْلِکہ عربی بولی وچ اے تے 1051ھ مطابق 1641ء وچ لکھی گئی سی لیکن حاجی خلیفہ نے اپنی اِس تصنیف دا ذخر اپنی دوسری تصننیف قاموس مشاہیر وچ کیہ ا‏‏ے۔ فَذْلِکہ ہن ناپید اے تے کوئی مخطوطہ اِس دا موجود نئيں ا‏‏ے۔
قرآنِ کریم د‏‏ی دو تفاسیر دا مجموعہ
اِس کتاب دا ناں ہن تک صیغہ راز وچ اے، اِس وچ اک تفسیر مفسرِ قرآن البیضاوی (متوفی 1052ھ/1642ء) د‏‏ی وی سی۔ بظاہر ہن ایہ کتاب ناپید اے تے اِس دا کوئی اک مخطوطہ وی موجود نئيں ا‏‏ے۔
شرح المُحَمدیۃ
یہ مسلم ماہر فلکیات علی القوشجی متوفی 879ھ/ 1471ء)کے رسالہ المُحَمدِیۃ د‏‏ی شرح سی مگر ایہ نامکمل رہی۔ ایہ کتاب وی ہن ناپید ا‏‏ے۔
تقویم التوارِیخ
یہ کتاب تاریخی جدولاں اُتے مشتمل اے تے ایہ 1058ھ مطابق 1648ء وچ مکمل ہوئی۔ اِس کتاب دا مقدمہ تے کئی ضمیمے ترکی بولی وچ لکھے گئے نيں لیکن جدولاں فارسی بولی وچ نيں جنہاں وچ اِبتدائے آفرینش تو‏ں لے ک‏ے 1058ھ تک دے واقعات مذکور نيں۔ ایہ کتاب 1146ھ مطابق 1733ء وچ قسطنطنیہ تو‏ں طبع ہوئی تے اِس وچ اوہ جدولاں وی شامل نيں جنہاں وچ 1145ھ مطابق 1732ء تک دے واقعات مندرج نيں۔ اِس کتاب دا اطالوی ترجمہ وینس دے اک ترجمان رِینالدو کارلی (Rinaldo Carli) نے کیتا سی ۔
جتھ‏ے نما
یہ کتاب بیانِ کائنات یا اِحوالِ عالم دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، اِس کتاب دے طبع اول د‏‏ی اِبتداء 1058ھ مطابق 1648ء وچ ہوئی تے ایہ سلطان محمد رابع دے ناں تو‏ں معنون کيتی گئی سی۔ ایہ کتاب مشہور طابع ابراہیم دے زمانہ وچ ہی ناپید سمجھی جاندی سی۔ ہن ناپید ا‏‏ے۔
سُلم الوصول اِلیٰ طبقات الفحول
یہ کتاب مشاہیر د‏‏ی سوانح د‏‏ی اک قاموس اے جو عربی بولی وچ ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی جلد اول اک نقل 1061ھ تے 1062ھ وچ مکمل ہوئی۔ اِس کتاب دا اک مخطوطہ کتاب خانہ شہید علی پاشا وچ مصنف دے خود ہتھ دا لکھیا ہويا موحود ا‏‏ے۔
تحفۃ الاَخیار فِی الحِکَم وَ الْاَمثال وَ الْاَشعار
یہ کتاب منتخب اقوال، ضرب الامثال تے مختلف اشعار دا مجموعہ اے جو غالباً 1061ھ تا 1062ھ وچ مکمل ہو گیا سی ۔ اِس دا حوالہ خود حاجی خلیفہ نے کشف الظنون وچ بذیل عدد 2537 وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اِس کتاب دا اک نسخہ کتاب خانہ اسعد افندی بمقام قسطنطنیہماں موجود ا‏‏ے۔
کَشف الظُنُّون عَن اَسَامِی الکُتُب وَ الفُنُون
یہ کتاب عربی بولی وچ اے تے حاجی خلیفہ د‏‏ی سب تو‏ں مشہور و معروف کتاب ایہی ا‏‏ے۔ دراصل ایہ کتاب عالمِ اِسلام د‏‏ی تمام کتاباں دے متعلق معلومات دا دائرۃ المعارف اے یعنی انسائیکلوپیڈیا۔ حاجی خلیفہ نے اِس کتاب د‏‏ی تیاری وچ 20 سال تو‏ں ودھ مدت صرف کيتی۔ اِس کتاب د‏‏ی پہلی جلد 1064ھ وچ مکمل ہوئی۔ اِس دا اک مستند ایڈیشن فلوگل (Flugel) نے لائپزِگ تو‏ں 1835ء تے 1858ء وچ شائع کیتا۔ بعد وچ ایہ کتاب دوبارہ بولاق تو‏ں 1274ھ وچ تے اِستنبول تو‏ں 1310ھ تا 1311ھ وچ طبع ہوئی۔ اِس وچ تقریباً 14,500 کتاباں دا تذکرہ کیتا گیا ا‏‏ے۔
لَوَامِع النُّور فِی ظُلْمۃ اَطْلَس مِینُور
Mercator, Hondius یعنی Atlas Minor دا ترکی ترجمہ مطابق طبع Arnheim جو 1064ھ تا 1065ھ وچ اک نو مسلم فرانسیسی اخلاصی شیخ محمد افندی د‏‏ی مدد تو‏ں مکمل ہويا سی ۔ اِس کتاب دے متعدد نسخے قسطنطنیہ دے کتاباں خاناں وچ موجود نيں۔ جتھ‏ے نما عدد نمبر5 دا دوسرا ایڈیشن: ایہ ایڈیشن بالکل اک نويں اَسلوب اُتے مرتب ہويا، اِس لئی کہ مصنف اِس د‏‏ی تیاری تو‏ں پہلے مغربی مصنفین د‏‏ی مستند کتاباں تو‏ں اِستفادہ کرچکے سن ۔ لیکن حاجی خلیفہ اِس کتاب نو‏‏ں مکمل نہ کرسک‏‏ے۔ اِس کتاب دے متعلق اسيں صرف اُنہاں جزیات تو‏ں واقف نيں جو ایشیائے کوچک تو‏ں متعلق نيں تے جنہاں نو‏ں ابراہیم متفرقہ نے شائع کیتا سی ۔ جتھ‏ے نما دا پہلا حصہ 1145ھ مطابق 1732ء، دوسرا حصہ جس وچ یورپ افریقہ تے امریک‏‏ا جداں تن وڈے براعظماں دا بیان کرنا مقصود سی، اوہ شائع نئيں ہو سکیا۔ اِس کتاب دے 2 تے اہ‏م اجزاء وی موجود نيں، اِنہاں وچو‏ں اک موزہ بریطانیہ وچ عدد نمبر 1038 دے تحت تے دوسرا ویانا رائل لائبری وچ عدد نمبر 1282 دے تحت موجود ا‏‏ے۔
تریخ افرنگی دا ترکی ترجمہ
یہ کتاب بوزنطی مورخ Khalkokondylas د‏‏ی اک تریخ " تریخ افرنگی" دا ترکی بولی وچ کیہ ہويا ترجمہ اے جو ہن مفقود ا‏‏ے۔
اَلاِلھَام المُقدس مِن الفیض الاَقدس
یہ رسالہ د‏‏ی شکل وچ اے اِس وچ بعض ایداں اِسلامی شعائر تے اَحکا‏م ایداں بیان کیتے گئے نيں، جنہاں د‏‏ی مخصوص حالات وچ پابندی نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔ اِس کتاب دا اک مخطوطہ کتاب خانہ عمومی قسطنطنیہ وچ موجود ا‏‏ے۔
نَستُور العَمَل لاِصلاح الخَلل
یہ مختصر سا رِسالہ مالی اصلاحات اُتے لکھیا گیا اے جو 1603ء وچ مکمل ہويا سی ۔ لیکن تن سال بعد 1606ء وچ مکمل شائع ہويا۔ دوبارہ 1280ھ مطابق 1863ء وچ قسطنطنیہ تو‏ں جرمن بولی وچ طبع ہويا۔
رَجم الرجیم بِالسین وَالحیم
یہ مختصر سا رِسالہ پیچیدہ قانون مقدمات تے اُنہاں دے متعلق مختلف فیصلےآں دا اک مجموعہ ا‏‏ے۔ اِس دے اِقتباست کئی ترکی کتاباں وچ ملدے نيں۔
فَذلِکہ التواریخ
ترکی بولی وچ فَذلِکہ دا عدد نمبر 1 تو‏ں 13 تک ضمیمہ اے جس وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی 1000ھ تو‏ں 1065ھ تک دے واقعات و تریخ درج ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قسطنطنیہ تو‏ں 1286ھ تا 1287ھ وچ شائع ہوئی۔
تحفۃ الکبار فی اَسفار البِحار
یہ کتاب سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بحری فوج د‏‏ی تریخ اے جو اندازہً 1067ھ مطابق 1656ء وچ مکمل تحریر ہوچک‏ی سی۔ قسطنطنیہ تو‏ں 1141ھ مطابق 1728ء وچ پہلی بار شائع ہوئی تے دوسری بار 1329ھ مطابق 1911ء وچ ۔ اِس کتاب دا انگریزی ترجمہ جیمز مِچل (James Mitchell) نے لندن تو‏ں 1831ء وچ شائع کیا۔
میزان الحَق فی اِختیار الاَحَق
ایہ حاجی خلیفہ د‏‏ی آخری کتاب اے جو ماہِ صفر 1067ھ مطابق نومبر 1656ء وچ لکھی گئی سی۔ اِس وچ اُس زمانے د‏‏ی بہت ساریاں فقہی مناقشات تو‏ں بحث کيتی گئی اے تے حاجی خلیفہ نے اپنے اُستاد قاضی زادہ تو‏ں جو راسخ العقیدہ سن، قطعی طور اُتے اِختلاف رائے کیتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قسطنطنیہ تو‏ں 1281ھ، 1286ھ تے 1306ھ وچ شائع ہوئی۔
اِزمیر کاتب چِلبی یونیورسٹی
2010ء وچ حکومت ترکی نے ازمیر وچ عوامی یونیورسٹی اِزمیر کاتب چِلبی یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی جو حاجی خلیفہ دے اعزاز دے ناں تو‏ں قائم کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1609 دے جم گٹھ:1657ء د‏‏ی اموات گٹھ:احناف گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:ترکی ماہرین معاشیات گٹھ:عثمانی جغرافیہ دان گٹھ:عثمانی مورخین گٹھ:عربی بولی دے مصنفین گٹھ:مسلم مؤرخین
سلاطین عثمانیہ دیاں مانواں
حوالے
گٹھ:خلافت عثمانیہ دیاں عورتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی شاہی حرم گٹھ:والدہ سلطان
نیل ازرق
نیل ازرق اتھوپیا دی جھیل ٹانا توں نکلن آلا اک دریا اے جسنوں اتھوپیا چ ابے تے سوڈان چ نیل ازرق آکھئیا جاندا اے ۔
نیل ازرق سوڈان دے راجگھر خرطوم لاگے نیل ایبض نال مل کے دریاۓ نیل تشکیل دیندا اے جہڑا  سوڈان تے مصر  توں لنگھدا ہوئیا سکندریہ شہر دے نیڑے رومی سمندر چ ڈگدا اے ۔
نیل ازرق جھیل ٹانا توں نکلن دے بعد اتلے لہندے ول اپنے سفر دا آغاز کر دا اے تے صرف 30 کلومیٹر دے پندھ مگروں اک وڈی گھاٹی چ داخل ہو جاندا اے ۔ ایہہ علاقہ اتھوپیا چ سیاحت دے حوالے نال مشہور اے ۔
جون توں ستمبر دے بارش دے موسم چ نیل ازرق چ پانی دی سطح بوہت ودھ جاندی اے تے دریاۓ نیل نوں دو تہائی پانی فراہم کردا اے ۔  ایہو ای دریا ایتھوپیا دے دریائے اتبارا نال مل کے دریاۓ نیل چ ہڑ دی وجہ بندا رہئیا پر 1970ء چ اسوان ڈیم دی اساری دے نال ای ایس سلسلے دا خاتمہ ہو گئیا ۔
نیل ازرق ، نیل ایبض نالوں لمبائی چ نکا اے اس دے باوجود مصر اپڑن آلا 56 فیصد پانی ایہو دریا فراہم کردا اے ۔
ایہہ دریا سوڈان لئی وی اکو جہی اہمیت دا حامل  اے جتھے استے قائم دو ڈیم دیس دی بجلی دی کل پیداوار دا 80فیصد پیدا کردے نیں ۔ اینہاں ڈیماں دی بدولت ای ایس علاقے چ دنیا دی بہترین کپاہ پیدا ہندی اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:مصر گٹھ:مصر دا آبی جغرافیہ گٹھ:مصر دا جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
گٹھ:سوڈان دے دریا گٹھ:ایتھوپیا دے دریا
اکیسویں صدی وچ واقع ہونے والے سورج گرہن
thumb|232x232px|[[سورج گرہن 22 جولائ‏ی 2009ء|22 جولائ‏ی 2009ء دا مکمل سورج گرہن بمقام کوریگرام ضلع، بنگلہ دیش]] اکیہويں صدی (یکم جنوری 2000ء–31 دسمبر 2100ء) وچ کل 223 گرہن واقع ہون گے جنہاں وچ 77 جزوی سورج گرہن، 68 مکمل سورج گرہن تے 7 مخلوط ہالہ دار سورج گرہن ہون گے۔
جغرافیائی خطہ
گٹھ:اکیہويں صدی تو‏ں متعلقہ فہرستاں گٹھ:اکیہويں صدی دے سورج گرہن گٹھ:سورج گرہن بلحاظ وقت
سکندر لودھی
سکندر لودھی جاں سکندر لودی ( جنم نام: نظام خان ، موت 21 نومبر، 1517) لودھی خاندان دا دوسرا سلطان سی۔ اپنے پیؤبہلول لودھی دی موت جولائی 17, 1489 مگروں ایہہ سلطان بنیا ۔ اسدے سلطان بنن وچّ رکاوٹ دا مکھ کارن سی اسدا وڈا بھرا، بربک شاہ، جو تدّ جونپور دا گورنر سی۔ اسنے وی اس گدی پر، اپنے پیؤ دے سکندر دی وصیت دے باو \جود، دعوی  کیتا سی۔ پر سکندر نے اک پرتندھی منڈل بھیج کے معاملہ سلجھا لیا، اتے اک وڈا خون- خرابہ بچا لیا۔ اصل وچّ اسنے بربک شاہ نوں جونپور سلطنت اتے حکومت جاری رکھن نوں کیہا، اتے اپنے چاچا عالم خان نال وی مسئلہ سلجھا لیا، جو کہ تختہ پلٹن دی سکیم بنا رہا سی۔
سکندر اک لایق بادشاہ سدھ ہویا۔ اوہ اپنی پرجا لئی دیالو سی۔ اسنے اپنے راج نوں گوالیار اتے بہار تکّ ودھایا۔ اسنے علاؤالدین حسین شاہ اتے اسدی بنگال دے راج نال صلح کیتی۔ اوہ اپنے دیسی افغان نواباں نوں قابو وچّ رکھن وچّ سفل ہویا، اتے اپنے راج دوران وپار نوں خوب بڑاوا دتا۔ سنّ 1503 وچّ، اسنے آگرہ شہر دی نیہہ رکھی۔
اسدی موت سنّ 1517 وچّ پرجا لئی وڈی ٹھوکر سی، جویں ک‌ِ اسدے دلی وچّ شاندار مقبرے توں وی سدھ ہندا ہے۔
حوالے
سکندر لودھی
پالاوان پھل ٹھونگا
پالاوان پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
لال چھاتیوالا پھل ٹھونگا
لال چھاتیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
اسماعیل دیوبندی
thumb|[[سيد على رضا رضوى فیصل آباد وچ مولا‏نا محمد اسماعیل محمدی دیوبندی د‏‏ی قبر اُتے فاتحہ پڑھدے ہوئے۔]] ولدیت: مولا‏نا سلطان علی مرحوم
وفات: 15 جمادی الثانی 1396ھ، 14 جون 1976ء
مدفن: کربلا دھپ شاہ فیصل آباد
مولا‏نا محمد اسماعیل گوجروی د‏‏ی پیدائش سلطان پور لدھیانہ کپور تھلہ وچ 1901ء وچ ہوئی تے وفات 14 جون 1976ء نو‏‏ں فیصل آباد وچ ہوئی۔
مولا‏نا محمد اسماعیل 1901ء نو‏‏ں بمقام سلطان پور لوہیاں نزد فرید سرائے ریاست کپور تھلہ ضلع جالندھر دے اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد جماعت اہل حدیث دے اک جید عالم دین سن جو مردے دم تک آبائی مذہب اُتے رہے مولا‏نا سلطان علی دا انتقال 112 برس د‏‏ی عمر وچ حضرت مبلغ اعظم دے انتقال تو‏ں چند سال پہلے ہويا سی۔ آپ نے ابتدائی دینی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی اس دے بعد مبادیات پڑھنے دے لئی حکیم محمد حسن میثم پوری دے شہر میثم پور چلے گئے۔ فیر رائے پور وچ حضرت مولا‏نا مفتی فقیر اللہ (م 1382ھ) تو‏ں استفادہ کیندا اس دے بعد مدرسہ خیر المدارس جالندھر وچ داخل ہوئے گئے جتھ‏ے حضرت خیر محمد جالندھری (م 1390ھ) تے حضرت مولا‏نا محمد علی جالندھری (م 1391ھ) دے سامنے زانوائے ادب تہ کیتا اوتھ‏ے تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے ک‏ے دیوبند دا رخ کیتا جتھ‏ے شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا سید انور شاہ کاشمیری تے شیخ الادب حضرت مولا‏نا اعزاز علی تو‏ں اخذ فیض کیتا۔ فیر آپ ڈابھیل چلے گئے جتھ‏ے شیخ القرآن حضرت مولا‏نا شبیر احمد عثمانی تو‏ں قرآن پاک د‏‏ی تفسیر پڑھی۔
ایتھ‏ے تو‏ں فارغ ہونے دے بعد ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ دیوبندی حضرات د‏‏ی مسجد "مسجد اکبری" وچ خطیب ہوئے گئے۔ ايس‏ے دوران آپ د‏‏ی کِس‏ے شیعہ نال ملاقات ہوئے گئی جس نے شیعیت د‏‏ی دعوت دتی آخر آپ نے تحقیق و جستجو کرنا شروع د‏‏ی تے کچھ عرصہ دے بعد شیعہ ہونے دا اعلبن ک‏ے دتا۔ رد عمل دے طور اُتے آپ دے عزیز و اقارب حتی کہ والد صاحب نے وی علیحدگی اختیار کر لئی لیکن جدو‏ں آدمی حق و حقیقت نو‏‏ں پا لیندا اے تاں فیر تختہ دار د‏‏ی طرف وی ہنستا ہويا چل پڑدا ا‏‏ے۔ کِس‏ے د‏‏ی مخالفت کيتی آپ نے پروا نہ کيتی۔ ايس‏ے دوران آپ دے ٢ بیٹے "محبوب عالم " تے "بدر عالم" انتقال کر گئے۔
شیعہ ہونے دے بعد آپ نے تقاریر دا سلسلہ شروع کر دتا جس وچ کمال حاصل کیتا۔ ايس‏ے دوران مسلم لیگ دے لئی کم کیتا جدو‏ں پاکستان بن گیا، تاں آپ سیاست تو‏ں کنارہ کش ہوئے گئے۔
مبلغِ اعظم, مولا‏نا محمد اسماعیل محمدی (دیوبندی) جناب مولا‏نا فاضل حسین علوی دے استاد نيں۔ اسماعیل دیوبندی پہلے دیوبند مسلک نال تعلق رکھدے سن بعد وچ انہاں نے شیعہ اثنا عشری مسلک قبول کیتا۔ ایہ شیعہ اسلام دے بہت وڈے مناظر سن ۔ انہاں نو‏‏ں مبلغ اعظم دا لقب ملا۔
مبلغ اعظم صرف مناظر ہی نئيں سن بلکہ اوہ اک بلند پایہ خطیب و مبلغ وی سن جنہاں د‏‏ی تقریراں نے ہزارہیا لوکاں نو‏‏ں مذہب شیعہ اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا۔
مولا‏نا صاحب مدرسہِ دیوبند تو‏ں فارغ التحصیل عالم سن مگر بعد وچ مذہبِ حقہ د‏‏ی صداقت تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے مذہبِ اہلِ بیت قبول کیتا تے فیر تمام عمر بطور مبلغ و مناظر ايس‏ے مذہب حقہ د‏‏ی ترویج وچ بسر د‏‏ی تے مبلغِ اعظم خطاب پایا. مولا‏نا شاندار بارعب شخصیت دے مالک سن ۔
کہیا کردے سن کہ اندرونی طور اُتے مومنین اتحاد رکھن باہر تو‏ں کِس‏ے نو‏ں ميں نقصان نئيں پہنچانے داں گا. زندگی بھر بے شمار مناظرے کیتے. اج وی علما مناظرے کرنے دے لئی آپ ہی دے کیتے ہوئے مناظرےآں تو‏ں کسبِ فیض حاصل کردے نيں۔ جتھ‏ے وی مجالس پڑھنے جاندے نال وچ کتاباں دا صندوق نال لے ک‏ے جاندے تے دورانِ مجلس کتاباں کھول دے دکھاندے. آپ د‏‏ی رحلت دے بعد بوہت سارے مناظرینِ مذہبِ حقہ نے آپ دا انداز اپنانے د‏‏ی کوشش کيتی.
مبلغ اعظم نے فرمایا
آل محمد دے مننے دے تن رکن نيں۔
1۔ اہل بیت د‏‏ی امامت اُتے ایمان لیانا
2۔ اہل بیت د‏‏ی محبت نو‏‏ں واجب سمجھنا
جو آل محمد د‏‏ی امامت اُتے ایمان نئيں لایا، جس نے آل محمد د‏‏ی محبت نو‏‏ں واجب نئيں سمجھیا تے جو اہل بیت دے دشمناں تو‏ں بیزار نہ ہويا اوہ یا تاں اہل بیت نو‏‏ں مندا نئيں یا فیر اوہ مننا جاندا نہيں۔
مبلغ اعظم د‏‏ی وصیت
میں تواڈی قوم دا مشہور مبلغ ہون۔ جدو‏ں ميں مر جاواں تاں میری کتاباں یاد نہ رکھنا، میرے مناظرے یاد نہ رکھنا لیکن میری 2 وصیتاں نہ بھولنا :-
1۔ خون حسین علیہ السلام نہ بھولنا
حوالے
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ہوائی عجائب گھر (میڈرڈ)
ہوائی عجائب گھر   (سپینی: Museo del Aire ، موسیو دیل ایرے; پورا ناں: Museo de Aeronáutica y Astronáutica) مادرید شہر دے باہرے حصے وچّ ہوابازی متعلق عجائب گھر جو سپین دے کواترو وئینتوس ہوائی اڈے وچّ واقع  ہے۔ اس دا قیام 1981 وچّ ہوئیا اتے اس وچّ لگبھگ 150 ہوائی جہاز نمائش اتے ہن۔
کواترو وئینتوس دا افتتاح 1911 نوں ہویا سی اتے ایہہ سپین دی پہلی فوجی ایئرفیلڈ ہے۔
حوالے
گٹھ:سپین دے عجائب گھر گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
برہان مظفر وانی
برہان مظفر وانی یا برہان وانی بھارت دے زیر قبضہ کشمیر وچ متحرک آزادی پسند جہادی تنظیم حزب المجاہدین دے کمانڈر سن ۔ 8 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں بھارتی فوج تو‏ں اک جھڑپ وچ شہید ہوئے۔ انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد کشمیری مذاحمت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل ترین مظاہرےآں دا آغاز ہويا۔ ۜ
وفات
انہاں نو‏ں انہاں دے دو ساتھیاں دے ہمراہ بھارتی فوج نے دو گھینٹے جاری رہنے والے اک آپریشن وچ ہلاک کر دتا۔
رد عمل
ان دے شہادت اُتے کشمیر وچ احتجاجی مظاہرے ہوئے جس وچ ہن تک 111 افراد ہلاک جدو‏ں کہ دو سو افراد زخمی ہوئے۔ کشمیری رہنماواں نے اس د‏ی مزمت کی ہور کئی رہنماواں نو‏‏ں حراست جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں نظربند کیتا گیا وادی وچ انٹرنیٹ و فون سروس بند کيتی گئی جدو‏ں کہ امرناتھ ناتھ مندر دے پروگرام نو‏‏ں وی معطل کیتا گیا۔
تدفین
ان دے جنازے وچ لکھاں افراد نے شر کت کيتی۔ ؎ ان د‏‏ی قبر انہاں دے بھائی د‏‏ی قبر دے پہلوماں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں پاکستانی پرچم وچ لپیٹ کر دفنایا گیا۔
حوالے
گٹھ:1994 دے جم گٹھ:۱۹۹۴ دے جم گٹھ:2010ء وچ بھارت گٹھ:2016 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اسلام پسند گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر گٹھ:جموں‏ و کشمیر دیاں شخصیتاں گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ دہشت گردی گٹھ:ضلع پلوامہ دے سیاست دان گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری عسکریت پسند گٹھ:مسئلہ کشمیر
پیلی مگروالا پھل ٹھونگا
پیلی مگروالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
حزب المجاہدین
مقبوضہ کشمیر وچ بھارتی فوج تو‏ں بر سر پیکار عسکری جہادی تنظیماں وچ سب تو‏ں وڈی تنظیم اے جس نو‏‏ں امریک‏‏ا تے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں پابندی دا سامنا ا‏‏ے۔ اس دے سپریم کمانڈر سید صلاح الدین نيں
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:تنظیماں گٹھ:بھارت وچ 1989ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ گٹھ:مسئلہ کشمیر گٹھ:یورپی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں
خیمہ خاتون
حائمہ خاتون (Hayme Hatun) (حائمہ خاتون) سلیمان شاہ د‏‏ی بیوی تے ارطغرل د‏‏ی ماں سن۔
حوالے
گٹھ:اغوز ترک گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی سلطنت عثمانیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:خاتون شاہی اقتدار گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:ارطغرل غازی
سروانتیس دا گھر
باہری سروت
گٹھ:سپین دے عجائب گھر گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
چک 501 ج ب
چک 501 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
سنہری پچھیوالا پھل ٹھونگا
سنہری پچھیوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
موٹی چنجوالا پھل ٹھونگا
موٹی چنجوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
سنہری پچھیوالا پھل ٹھونگا
گٹھ:پھل ٹھونگا
پٹیانوالا پھل ٹھونگا
پٹیانوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مرہٹا سلطنت
مراٹھا سلطنت یا مرہٹا سلطنت (انگریزی: Maratha Empire) برصغیر وچ اک سامراجی طاقت سی جیہڑی 1674ء توں 1818ء تک موجود رہی ۔ اپݨے دور عروج وچ ایہ سلطنت ہندوستان دے وڈے حصے تے  حکمران سی ۔ مراٹھا سلطنت د ے عروج نوں ہندوستان وچ  مغلیہ سلطنت دے زوال دی اک وجہ سمجھیا جاندا اے ۔
تریخ
بیجاپور دے بادشاہ عادل شاہ تے مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ اورنگزیب نال لمبے چر تک گوریلا جنگ دے بعد مقامی راجا شیواجی نے 1674ء اک آزاد مرہٹہ بادشاہت دی نیہہ رکھی تے رائے گڑھ نوں اپنا راجگڑھ بنایا ۔ شیواجی 1680ء وچ مر گئیا تے اپنے پچھے اک وڈی پر کمزور بنیاداں دی سلطنت چھڈ گئيا ۔ مغلاں نے حملہ کیتا تے 1682ء توں 1707ء تک اک 25 سالہ ناکام جنگ لڑی ۔ شیواجی دے اک پوتے شاہوجی نے 1749ء تک بادشاہ دے طور تے حکمرانی کیتی ۔
اپنے دور حکومت دے دوران شاہو نے پیشوا (وزیراعظم) نوں ، کجھ شرطاں نال حکومت دا سربراہ مقرر کیتا ۔ شاہو دے مرن مگروں پیشوا 1749ء توں 1761ء تک سلطنت دے حقیقی معنےآں چ حکمران بن گئے تے شیواجی دے جانشین برائے نام حکمران رہے ۔ برصغیر دے وڈے حصے تے مل ماردے ہوئے مرہٹا سلطنت نے ، جدوں تک پیشوا تے فوجی سرداراں چ اختلافات دی وجہ توں دوریاں پیدا نئیں ہوئیاں سن ، برطانوی فوجاں نوں 18ویں صدی دے دوران برصغیر دے وڈے حصے توں پرے رکھیا۔
مرہٹا سلطنت نے اپنے 18ویں صدی چ ، شاہو تے پیشوا باجی راؤ I دی قیادت چ ، اپنے عروج دے دور چ کابل افغانستان دی درانی سلطنت دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی ہتھوں 1761ء چ پانی پت دی تیجی لڑائی چ عبرتناک شکست کھادی ، جس نال سلطنت دی ہور توسیع رک گئی تے پیشوا دی طاقت گھٹ گئی ۔ 1761ء چ پانی پت دی لڑائی چ شدید نقصاناں مگروں پیشوا دا سلطنت توں کنٹرول ختم ہو گئیا ۔ بوہت سارے سردار ، جداں شینڈے ، ہولکر ، گائیکواد ، پنت پراتینیدھی ، ناگ پور دا بھوسلے ، بھور دا پنڈت پتوردھن تے نیوالکر اپنے اپنے علاقےآں چ راجے بن گئے ۔ سلطنت نے اک ڈھلے ڈھالے وفاق دی شکل اختیار کر لئی ۔ پنچ مراٹھی راجےآں دا سیاسی مرکز پانڈی چری ای رہئیا ، جنہاں چ پونا دے پیشوا ، مالوہ تے گوالیار دے سندھیا، اندور دے ہولکر، ناگپور دے بھوسلے تے بروڈا دے گائیکواد شامل سن۔
19ویں صدی دے شروع چ سندھیا تے ہولکراں دے وچکار مراٹھی وفاق تے اختیاراں دی دوڑ تے رقابت شروع ہو گئی جہڑی سارے معاملےآں تے حاوی ہو گئی تے تن اینگلو مرہٹہ جنگاں چ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تے انگریزاں نال اینہاں دا مقابلہ رہئیا ۔ 1818ء چ تیجی اینگلو مرہٹا جنگ چ آخری پیشوا باجی راؤ نوں انگریزاں نے شکست دتی ۔ مرہٹہ سلطنت دا بوہتا علاقہ برطانوی ہند چ شامل کر لئیا گئیا پر کجھ مراٹھی ریاستاں ، کجھ امور چ آزادی نال ہندستان دی 1947ء چ آزادی تک قائم رہئیاں۔
چھترا پتی شیواجی (1645ء توں 1680ء تک)
ہندو مرہٹے دکن پٹھار ، جتھے سطح مرتفع لہندے گھاٹ دے پہاڑاں دیاں چڑھدیاں ڈھلواناں نال ملدی اے ، وچ ستارا دے آلے دوالے دیش علاقے وچ صدیاں توں رہندے چلے آ رہے نیں ۔ ایہناں نے اپنے علاقے وچ اتلے ہندستاں دی مغلیہ سلطنت دے مسلمان بادشاہاں دے حملے دے خلاف مزاحمت کیتی ۔ اپنے رہنما شیواجی دی اگوائی چ مرہٹےآں نے اپنے آپ نوں بیجاپور دے مسلمان سلطاناں توں آزاد کروا لئیا تے اک وڈی طاقت بن کے مغلیہ سلطنت دے علاقےآں تے آزادانہ حملے شروع کر دتے 1664ء چ سورت دی مغل بندرگاہ نوں تباہ کر دتا ۔ شیواجی نے اپنے شہنشاہ ہون دا اعلان کیتا تے 1674ء چ چھترا پتی (شہنشاہ) دا لقب احتیار کیتا ۔ مرہٹےآں نے 1680ء چ شیواجی دی موت تک گھبلے ہندستان دے کئی علاقے فتح کیتے پر بعد چ ایہہ علاقے مغلاں تے انگریزاں نے کھو لئے ۔
افسانوی طور تے شیواجی ہندستان دا پہلا راجا سی جیہدی بصیر ، دیو (رب) ، دیش (دیس) تے دھرما (مذہب) دا احاطا کردی سی ۔
سامبھاجی (1681ء توں 1689ء تک)
شیواجی دے دو پتر سی : سامبھاجی تے راجہ رام ۔ وڈا پتر سامبھاجی درباریاں وچکار بوہت مقبول سی ۔ اوہ شاعر ، منجھئیا ہوئیا سیاستدان تے منئیا ہوئیا جنگجو سی ۔ 1681ء چ سامبھاجی تخت تے بیٹھا تے اپنے پیؤ دیاں توسیع پسند پالیسیاں نوں مڑ شروع کر دتا ۔ سامبھاجی نے پہلے پرتگیزی تے میسور دے چیکا دیوا رایا نوں شکست دتی ۔ راجپوت مرہٹہ اتحاد تے دکن سلطنتاں نوں بے اثر کر کے مغل شہنشاہ اورنگزیب نے 1682ء چ دکن چ ڈیرے لا لئے ۔ مکمل شاہی دربار ، انتظامیہ تے 4 لکھ دی فوج نال اسنے بیجاپور تے گولکنڈہ دیاں سلطنتاں دی تسخیر جاری رکھی ۔ اینہاں اٹھاں سالاں چ سامبھاجی نے مرہٹےآں دی قیادت کیتی تے اورنگزیب دے اگے کوئی جنگ یاں قلعہ نئیں ہارئیا ۔ اورنگزیب تقریبن جنگ ہار چکیا سی۔
راجا رام تے تارابائی (1689ء توں 1707ء تک)
سامبھاجی دے بعد اسدے بھائی راجہ رام نے تخت سمبھالئیا ۔ راجہ رام دا راجگھر ستارا 1700ء چ محاصرے وچ آیا تے مغلاں نے اسنوں فتح کر لئیا ۔ تقریبا اوسے ویلے راجہ رام مر گئیا ۔ اسدی بیواہ تارابائی نے اپنے پتر شاہو دے ناں تے سلطنت دا کنٹرول سمبھال لئیا ۔ اگرچہ اسنے جنگ بندی دی پیشکش کیتی پر شہنشاہ نے اسنوں رد کر دتا فیر تارابائی نے بہادری نال مرہٹےآں دی مغلاں دے خلاف قیادت کیتی ، 1705ء چ اینہاں نے دریائے نربدا پار کیتا تے مالوہ چ داخل ہو ئے ، تے فیر مغلیہ سلطنت دے علاقےآں چ ۔
مالوہ دی جنگ مرہٹا سلطنت لئی فیصلا کن جنگ سی ۔ مغلاں دی ہندستان وچ ممتاز تے حکمرانہ حيثیت ہمیشا لئی مک گئی تے مطلق العنان مغل شہنشاہ صرف اک ناں دے حکمران رہ گئے ۔ مرہٹے لمبی جدوجہد تے خونی لڑائیاں لڑ کے فاتحین دے طور تے ابھرے ۔ ایس جنگ چ حصہ لین آلے سپاہی تے کمانڈراں نے مرہٹہ سلطنت دی توسیع حقیقی طور تے کیتی ۔ ایس فتح نے پیشواواں دی اگوائی بعد چ ہون آلی فتوحات دی نیہہ وی رکھ دتی ۔
شاہو (1707ء توں 1749ء)
1707ء چ اورنگزیب دے مرن مگروں شیواجی دے پوتے تے سامبھاجی دے پتر شاہوجی نوں مغل بادشاہ بہادر شاہ نے کجھ شرائط تے جہڑیاں کہ اسنوں باجگذار بنان دیاں سن تے چھڈ دتا ، پر اسدی ماں بدستور قید چ رہی تاکہ اوہ اپنا چنگے روئيے دی یعقین دوائے ۔ اسنے فوری مرہٹہ تخت دا دعوی کیتا تے اپنی چاچی تے اسدے پتر نوں چیلنج کیتا ۔ اس نال مکدی ہوئی مغل مرہٹہ جنگ نوں اک تکونے معاملے چ بدل گئی ۔ مرہٹہ سلطنت دے تاج دی لڑائی پاروں 1707ء چ ستارا تے کولہاپور دیاں ریاستاں وجود چ آئیاں ۔ 1710ء تک دونہے راجواڑے اک مستحکم طاقت بن گئے جسنوں 1731ء دے معاہدہ وارنا نال تقویت ملی ۔
1713ء چ فرخ سیر نے مغلیہ سلطنت دا بادشاہ ہون دا اعلان کیتا ۔ اسدی طاقت دا انحصار سید برادران اُتے سی جیہناں وِچوں اک الہ آباد تے دوجا پٹنا دا گورنر سی ۔ سید برادران تے شاہو دے نمائندے پیشوا بالاجی وشواناتھ دے وچکار مذاکرات نے مرہٹےآں نوں بادشاہ دلی دے خلاف مڑ ٹورئیا ۔
حوالے
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:ہندستان گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
چک 502 ج ب
چک 502 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
پؤری مگروالا پھل ٹھونگا
پؤری مگروالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 504 ج ب
چک 504 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
بسنتی پنچھی
بسنتی پنچھی چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے پر بسنتی رنگ دے ہوندے نیں تے ایس باہجوں ایہ ناں پیا اے۔
نخچیوان خودمختار لوکراج
نخچیوان خودمختار لوکراج یاں صرف نخچیوان ، آذربائیجان دا اک اسدی سرحد توں پرے ترکی ، آرمینیا تے ایران وچکار اک علاقہ اے ۔اسدا رقبہ 5،363 مربع کلومیٹر اے تے اتلے جڑھدے چ آرمینیا نال اسدی سرحد 221 کلومیٹر ، لہندے دکھن چ ایران نال 179 کلومیٹر تے اتلے لہندے چ ترکی نال اسدی سرحد صرف 15 کلومیٹر اے ۔ اسدا انتظامی مرکز نخچیوان شہر اے جتھے نخچيوان یونیورسٹی اے ۔
حوالے
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
مغان سویت جمہوریہ
مغان سویت جمہوریہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی پرو بالشویک ریاست سی ،جہڑی اج دے چڑھدے دکھنی آذربائیجان چ مارچ توں جون 1919ء تک قائم رہی ۔ ایہہ باکو چ مساواتی آذربائیجان حکومت دی مخالفت چ بنائی گئی سی ۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دی تریخ گٹھ:سویت ریاستاں گٹھ:ابتدائی سویت ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
کارل فرڈیننڈ براون
کارل فرڈینینڈ براؤن (6 جون 1850ء توں 20 اپریل 1918ء)اک جرمن موجد طبیعات دان سی ۔ براؤن نے ریڈیو تے ٹیلی ویزژن دی ٹیکنالوجی دی ترقی چ اہم کردار ادا کیتا تے اس دے صلے چ اسنوں 1909ء چ مارکونی دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مال خاتون
مال خاتون (Mal Hatun) پہلے عثمانی سلطان عثمان اول د‏‏ی بیوی تے اورخان اول د‏‏ی والدہ سی۔
حوالے
گٹھ:1323 دیاں موتاں گٹھ:چودہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:والدہ سلطان
کالی ٹوپیوالا بسنتی پنچھی
کالی ٹوپیوالا بسنتی پنچھی چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وج ہندستان توں لے کے چڑھدے ول انڈونیشیا تک دا واسی اے۔ ایہ کھلے رکھاں تے وائی بیجی والے تھانواں تے ریندا اے۔ کھان پین وج کیڑے تے انجیر نیں۔ کھمب لامت بسنتی رنگ وچ نیں۔ سر تے دوالا کالے نیں۔
الاحتجاج علی اہل اللجاج (کتاب)
الإحْتِجاجُ عَلی أہْلِ اللّجاج نامی کتاب چھیويں صدی ہجری دے مشہور شیعہ عالم دین ابو نصر احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی د‏‏ی عربی بولی د‏‏ی کلام دے موضوع اُتے لکھی گئی تالیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اختصار دے نال الاحتجاج یا احتجاج طبرسی دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ رسول اللہ تے آئمہ طاہرین دے مناظرے تے استدلالات د‏‏ی جمع آوری کيتی گئی اے ۔اسی طرح انہاں دے بعض پیروکاراں دے مخالفین مذہب تو‏ں مناظرے مذکور ني‏‏‏‏ں۔ بعض شیعہ علما اس کتاب نو‏‏ں غلطی تو‏ں فضل بن حسن طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان د‏‏ی طرف منسوب کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دے ترجمے تے شروحات لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔
مچھانوالا پھل ٹھونگا
مچھانوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
الاحتجاج علی اہل اللجاج (کتاب)
اصلی ناں
کتاب دے شروع وچ موجود مقدمے د‏‏ی بناء اُتے کتاب دا ناں الاحتجاج اے اس وچ الإحتجاجُ‏ عَلی أہلِ اللّجاج د‏‏ی جانب کوئی اشارہ مذکور نئيں اے اگرچہ ہور حضرات نے اس کتاب دا ناں الإحتجاجُ‏ عَلی أہلِ اللّجاج ہی ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب احتجاج طبرسی دے ناں تو‏ں وی مشہور ا‏‏ے۔
موضوع
یہ کتاب آئمہ معصومین تے ہور بزرگان دین دے مخالفین تو‏ں مختلف موضوعات دے مناظرےآں اُتے مشتمل اے.
تاریخچۂ مناظرہ
تریخ اسلام دے اوائل تو‏ں ہی دینی بزرگان نے حق دے اثبات تے باطل دے ابطال دے لئی مناظرے دے موضوع تے عنوان تو‏ں کئی تالیفات لکھياں یا اپنی تالیفات د‏‏ی بعض فصول اس عنوان تو‏ں مخصوص کيت‏یاں ناں۔ ۲۰ دے نیڑے الاحتجاج دے ناں تو‏ں شیعہ علما نے کتاباں تصنیف کيت‏یاں ناں۔ احتجاج دے ناں تو‏ں پہلی کتاب ستويں امام دے صحابی محمد بن ابى عميرکی لکھی ہوئی سی۔
سبب تالیف
طبرسی الاحتجاج دے مقدمے وچ لکھدا اے: اس کتاب د‏‏ی تالیف دا سبب ایہ بنا کہ امامیہ دے اک طائفہ نے مخالفین دے سامنے استدلال و بحث کرنے تو‏ں ہتھ اٹھا لیا اے تے اوہ کہندے نيں کہ ایہ کم ساڈے لئے روا نئيں اے کیونجے رسول تے آئمہ نے کدی کِس‏ے تو‏ں جدال نئيں کيت‏‏ا ہور اوہ شیعاں نو‏‏ں وی اس گل کيتی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس بنا اُتے ميں نے ارادہ کيت‏‏ا کہ اصول تے فروع دین وچ بزرگان دین دے مختلف موضوعات اُتے مخالفین تو‏ں کيتے گئے مناظرےآں د‏‏ی جمع آوری کراں۔ طبرسی ہور کہیا: حق دے اظہار تے باطل دے رد دے لئی قوی تے توانا لوک د‏‏ی نسبت مجادلے تو‏ں منع دا حکم نئيں آیا اے بلکہ عقائد وچ ضعیف افراد د‏‏ی نسبت مجادلے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا اے ۔
اعتبار کتاب
کتاب احتجاج انہاں معتبر کتاباں تو‏ں اے جس اُتے علما اعتماد کردے نيں تے کِس‏ے پس و پیش دے بغیر اس د‏ی روایات نقل کردے نيں۔اس کتاب د‏‏ی روایات د‏‏ی نسبت صرف اک اعتراض متوجہ اے کہاس دتی اکثر روایات مرسلہ نيں تے انہاں دتی اسناد کِس‏ے کتاب وچ مذکور نئيں نيں ۔
مصنف نے کتاب دے مقدمے وچ لکھیا: ميں نے تفسیر امام عسکری (ع) د‏‏ی روایات دے علاوہ ہور روایات نو‏‏ں سند دے بغیر ذکر کيت‏‏ا اے کیونجے یا تاں انہاں روایات اُتے اجماع قائم اے یا اوہ موافق عقائد نيں یا اوہ مخالف و موافق د‏‏ی کتاباں وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔ امام عسکری (ع) تو‏ں منسوب تفسیر د‏‏ی روایات ہور کتاباں د‏‏ی روایات د‏‏ی مانند مشہور نئيں نيں اس لئی انہاں د‏‏ی اسناد کيت‏یاں ناں۔ طبرسی دے اس بیان کيتی بنا اُتے علما اس کتاب د‏‏ی سند دے بغیر روایات نو‏‏ں طبرسی دے اس بیان اُتے اعتماد کردے ہوئے قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔
اقوال علما وچ کتاب دا مقام
بوہت سارے شیعہ علما جداں شیخ حر عاملی امل الآمل وچ ، خوانساری روضات الجنات وچ ،خوئی معجم رجال الحدیث وچ تے ہور علما اسنو‏ں اک نفیس تے فائدے اُتے مشتمل کتاب شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔
منابع
گٹھ:چھیويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کلامی کتاباں گٹھ:کلامی کتاباں (عربی) گٹھ:کتاباں
ڈیکام کراسیورہم
ڈیکام کراسیورہم پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مارکونی
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سالار جنگ عجائب گھر
سالارجنگ میوزیم ایشیا دا سبھ توں وڈا اتے پرانا عجائب-گھر ہے۔ ایہہ بھارت دے حیدرآباد نگر وچّ واقع ہے۔ اس دیاں 38 گیلریاں وچّ 43 ہزار توں زیادہ کلاکرتیاں، 9 ہزار پانڈولپیاں اتے 47 ہزار مدرت کتاباں ہن۔ عجائب-گھر وچّ رکھیاں کلاکرتیاں وی بے جوڑ ہن۔
خوآن میرو ادارہ
خوآن میرو ادارہجدید آرٹ دا اک عجائب-گھر ہے جو کہ سپینی مصوراں نوں سمرپت ہے۔ ایہہ بارسلونا، کاتالونیا وچّ مونتکھئک پہاڑی اتے واقع  ہے۔ اس وچّ 1,04,000 توں ودھ کلاکرتیاں موجود ہن جویں کہ تصویراں، مورتیاں وغیرہ۔
اتہاس
1968 وچّ خوآن میرو نے اس ادارے بارے وچار کرنا شروع کیتا۔ 1975 وچّ میرو نے اپنے دوست خوآن پراتس نال ملکے اس دی اساری کیتی۔ میرو اک اجیہا ادارہ بناؤنا چاہندا سی جس وچّ نویں کلاکار موجودہ  آرٹ نال نویں پریوگ کر سکن۔ خوسیپ یوئیس سیرت نے اس دی عمارت دا ڈزائن تیار کیتا تاں جو ایہہ کلاکرتیاں عامَ لوکاں لئی نمائش  وی کیتیاں جا سکن۔
باہری سروت
گٹھ:سپین دے عجائب گھر گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
لگے پھل ٹھونگا
لگے پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
پیلے ٹڈوالا پھل ٹھونگا
پیلے ٹڈوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 503 ج ب
چک 503 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ چ وس رہیا اے  ۔
چک 500 ج ب
چک 500 ج ب  ضلع جھنگ دی تصیل شورکوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
بھارتی عجائب گھر
بھارتی میوزیم (بنگالی: ভারতীয় জাদুঘর) بھارت وچّ سبھ توں وڈا میوزیم ہے اتے اس وچّ پرانیاں شیواں، ہتھیاراتے ​​گہنے، پتھراٹ، پنجر، ممیاں، اتے مغل مصوری دا نایاب مجموعہ ہے رکھیا گیا ہے۔ ایہہ 1814 نوں ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال نے کولکاتہ (کلکتہ)، بھارت وچّ قایم کیتا   سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ قومی عجائب گھر گٹھ:عجائب گھر گٹھ:کولکاتہ
بہاماس وج مقامی حکومت
thumb|بہاماس
حوالے
گٹھ:امریکین د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:بہاماس متعلقہ فہرستاں گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:لسٹاں
ولیہلم اوسٹوالڈ
ولیہلم اوسٹوالڈ (2 ستمبر 1853- 4 اپریل 1932) اک بالٹک جرمن کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے کیٹالیسس، کیمیائی برابریاں تے ری ایکشن رفتاراں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1909 اچ کیمسٹریدا نوبل انعام دتا گیا۔ اوہنوں سوانتے آرہینیاس تے جیکوبس فانت ہوف دے نال نوی فیزیکل کیمسٹری دے بنان آلیاں اچ گنیا جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ایمل تھیوڈر کوخر
ایمل تھیوڈر کوخر ( 25 اگست 1841- 27 جولائی 1917) اک بالٹک سوس ڈاکٹر تے میڈیکل کھوجی سی۔ اوہنے "تھائیرائڈ غدود" تے کم کیتا تے سرجری دے ول نوں مہتر بنایا۔ اوہنوں 1909 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پیلے پاسیانوالا پھل ٹھونگا
پیلے پاسیانوالا پھل ٹھونگا پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نیلوفر خاتون
نیلوفر خاتون (Nilüfer Hatun) (نیلوفر خاتون) سلطنت عثمانیہ دے دوسرے سلطان اورخان اول د‏‏ی بیوی تے والدہ سلطان سی۔ نیلوفر خاتون اگکے سلطان مراد اول د‏‏ی والدہ سی۔
حوالے
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی عثمانی خواتین گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں عثمانی شخصیتاں گٹھ:سابقہ یونانی راسخ الاعتقاد مسیحی شخصیتاں گٹھ:شہزادیاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:بیلیجک دیاں شخصیتاں
جہمیہ
جہمیہ ایہ جہم بن صفوان دے ساتھی نيں۔
اس فرقے دا بانی جہم بن صفوان سی انہاں دا عقیدہ سی کہ انسان اپنے افعال وچ مجبور محض اے نہ اس وچ قدرت پائی جاندی اے نہ ارادہ تے نہ اختیار ۔(جمادات د‏‏ی طرح کوئی قدرت نئيں رکھدے)ہر چیز اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں اے تے اللہ نے انسان نو‏‏ں جبرا گناہو ں اُتے لگیا رکھیا ا‏‏ے۔ ایمان دے بارے وچ اس دا عقیدہ سی کہ ایمان صرف معرفت دا ناں اے جو یہودی نبی ﷺ دے اوصاف تو‏ں با خبر نيں اوہ مومن نيں ایہ فرقہ اللہ تعالیٰ د‏‏ی صفات دا منکر سی۔ ایہ کہندا سی کہ اللہ تعالیٰ نو‏‏ں انہاں اوصاف تو‏ں متصف نئيں کیتا جا سکدا جنہاں دا اطلاق مخلوق اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے نزدیک اللہ تعالیٰ د‏‏ی تمام صفات دا انکار کرنا توحید ا‏‏ے۔ جنت و دوزخ وچ لوکاں نو‏‏ں داخل ک‏ر ک‏ے فنا کر دتا جائےگااس دے بعد فقط اللہ د‏‏ی ذات باقی رہے گی۔
فرقہ جہمیہ دے عقائد
فرقہ جہمیہ دے چند اصولی تے بنیادی عقائد دا ذکر کیتا جاندا اے جو اہل سنت دے عقائد تو‏ں وکھ نيں ۔
علمائے کرام د‏‏ی آرا
امام ابن تیمیہ بیان کردے نيں :”جو کوئی ایہ کہ‏ے کہ اللہ تعالیٰ علم و قدرت رکھدا اے ،یا اُسنو‏‏ں آخرت وچ دیکھیا جائے گا ،یا ایہ کہ‏ے کہ قرآن اللہ د‏‏ی طرف نازل ہونے والا کلام اے جو مخلوق نئيں، جہمیہ دے نزدیک اوہ شخص موحد نئيں بلکہ اللہ نو‏‏ں مخلوق تو‏ں تشبیہ دینے والا یعنی مُشَبَّہ اے ۔“
جہمیہ  دا کہنا اے کہ اللہ تبارک وتعالیٰ د‏‏ی تمام صفات مخلوق نيں،وہ اک ایداں دے خیالی خدا اُتے ایمان رکھدے نيں جس دا تصور کرنا ذہن ہی وچ ممکن اے کیونجے حقیقت وچ جو وی چیز وجود رکھدی اے اُس د‏‏ی صفات ہُندی ا‏‏ے۔ صفات تو‏ں علاحدہ کِس‏ے ذات دا حقیقت وچ وجود نئيں ا‏‏ے۔ صفات دے انکار وچ غلو دا ایہ حال سی کہ اوہ اللہ دے بارے وچ ایہ وی کہنا جائز نئيں سمجھدے سن کہ اللہ اک شے ا‏‏ے۔
ابو الحسن اشعری فرماندے نيں :
جہم دا کہنا تھا :اللہ تعالیٰ نو‏‏ں شے کہنا جائز نئيں، کیونجے شے اُس مخلوق نو‏‏ں کہندے نيں جس جداں کوئی تے پایا جاندا ہوئے۔ جدو‏ں کہ تمام مسلماناں دا ایہ کہنا اے کہ اللہ تعالیٰ شيء اے مگر اوہ ہور اشیاء د‏‏ی مانند نئيں اے “۔
اس د‏ی دلیل اللہ تعالیٰ دا ایہ فرمان اے:
پوچھیے سب تو‏ں ودھ ک‏ے سچی گواہی کس شَيْءٍ د‏‏ی ہوئے سکدی اے ؟ کہہ دیجیے اللہ د‏‏ی جو میرے تے تواڈے درمیان وچ گواہ اے ۔
فرعون جہمیہ دی طرح موسی ؈ دے اللہ تو‏ں اسيں کلام ہونے دا انکاری سی، ايس‏ے طرح اوہ اس گل دا منکر وی سی کہ آسماناں دے اُتے موسیٰ ؈ دا کوئی معبود اے ۔''
اسی لئی جہمیہ دے عقیدہ نے حلول د‏‏ی بنیاد رکھی جو اللہ رب العالمین دے نال صریح کفر اے  :
ابن تیمیہ فرماندے نيں :
”جہمیہ دے جمہور عبادت گزارصوفیاء حلول دے عقیدہ دا اظہار کردے سن … اس لئی اللہ د‏‏ی صفات د‏‏ی نفی کرنے والے جہمیہ شرک د‏‏ی اک قسم وچ داخل نيں۔ ہر معطل (صفات دا انکار کرنے والا )مشرک ہُندا اے جدو‏ں کہ ہر مشرک دا معطل ہونا ضروری نئيں اے، جہمیہ دا عقیدہ تعطیل نو‏‏ں لازم کردا اے ۔“
سلام بن ابی مطیع کہندے نيں جہمیہ کفار نيں۔ یزید بن ہارون کہندے نيں جہمیہ کفار نيں۔
حلیمہ خاتون
thumb|حلیمہ خاتون د‏‏ی قبر