cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی
تحقیق
ہیڈلبرگ دے محققاں د‏‏ی تاریخی سائنسی کامیابیاں وچ نمایاں طور اُتے سپیکٹروسکوپی دی ایجاد ، تے بنسن برنر دی ایجاد کيتی گئی ہے ۔ کیمیائی عناصر سیزیم تے روبیڈیم دی دریافت۔ ابال دے مطلق نقطہ د‏‏ی نشاندہی ؛ تے نیکوٹین د‏‏ی بطور تمباکو دے فارمالوجیکل فعال جزو دے شناخت د‏‏ی جدید سائنسی نفسیات ؛ سائیکوفرماکولوجی ؛ نفسیا‏‏تی جینیات ؛ ماحولیا‏ت‏ی فزکس ؛ تے جدید سوشیالوجی نو‏‏ں ہیڈلبرگ استاداں نے سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ ہیڈلبرگ سنٹر برائے فلکیات دے انسٹی ٹیوٹ وچ لگ بھگ 800 بونے سیارے ، شمالی امریکا نیبولا ، تے ہیلی د‏‏ی دومکیت دی واپسی دا پتہ چلا اے تے انہاں د‏‏ی دستاویزات کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، ہیڈلبرگ دے محققاں نے جسم دے بافتاں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی پلاسٹینیشن دے عمل د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، ہیماٹوپوئٹک اسٹیم سیلاں د‏‏ی پہلی کامیاب ٹرانسپلانٹیشن د‏‏ی ، تے حال ہی وچ کینسر د‏‏ی کچھ شکلاں دے خلاف ویکسینیشن دے لئی اک نويں حکمت عملی تیار کيتی ، جس اُتے ہرالڈ زور ہاؤسن نے فزیولوجی یا میڈیسن 2008 وچ یونیورسٹی دا نوبل انعام حاصل کيتا۔
اج ، یونیورسٹی قدرتی علوم تے طب اُتے زور دے رہی اے ، لیکن اس نے اپنی روایات نو‏‏ں انسانیت تے معاشرتی علوم د‏‏ی اعلیٰ درجہ والی فیکلٹیاں دے نال برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ مارسیلیئس کولگ ، جس دا ناں مرسیلیئس آف انجین سی ،بین الکلیاندی مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے تے خاص طور اُتے سائنسز تے ہیومینٹیز دے درمیان تحقیق کرنے ایڈوانسڈ اسٹڈی دے لئی اک مرکز دے طور اُتے 2007 وچ قائم کيتا گیا سی. دوسرے انسٹی ٹیوٹ جداں سائنسی کمپیوٹنگ دے لئی انٹر ڈسکپلیلنری سنٹر ، نیورو سائنسز دے لئی انٹر ڈیسپلیلنری سینٹر ، امریکن اسٹڈیز دے لئی ہیڈلبرگ سینٹر ، تے ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ وی استاداں دے وچکار اک پُل بناندا اے تے ایويں جامع یونیورسٹی دے تصور اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔
سینٹر برائے فلکیات دی معروف باقاعدگی تو‏ں اشاعت وچ قریبی ستارےآں دا گلیز کیٹلاگ ، بنیادی کیٹلاگ ایف دے 5 تے ایف دے 6 تے سالانہ شائع شدہ ظاہری جگنيں ، اک اعلیٰ صحت تو‏ں متعلق کیٹلوک نيں جنہاں وچ ہر دن دے لئی 3،000 ستارےآں دے لئی پہلے تو‏ں حساب کتاب ا‏‏ے۔ ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعہ ریسرچ سالانہ تنازعات دے بیرومیٹر نو‏‏ں شائع کردا اے ، جس وچ عالمی تنازعات د‏‏ی پیشرفت ، تخفیف ، عدم استحکا‏م ، تے آباد کاری دے حالیہ رجحانات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون دی باقاعدہ اشاعت وچ ہائڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لا ، اقوام متحدہ دے قانون د‏‏ی میکس پلانک یئروک شامل اے  ۔ جرنل آف ہسٹری آف انٹرنیشنل لاء ؛ میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لا ؛ تے نیم سالانہ کتابیات عوامی بین الاقوامی قانون ۔
پانی بوٹا
پانی بوٹے ایسے بوٹے نیں جیہڑے پانی دے وچ یا دوالے اگ لیندے نیں۔ پانی سجرا یا لونا ہوسکدا اے۔ ایہناں بوٹیاں نوں پانی وچ یا پانی دی پدھر تے رہن لئی اپنے آپ نوں اچیچا تیار کرنا پیندا اے۔
ہائیڈلبرگ یونیورسٹی
تحقیق
جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) فی الحال ہیڈلبرگ وچ 12 سال تک د‏‏ی مدت دے نال بارہ طویل مدتی مشترکہ تحقیقا‏تی مراکز (ایس ایف بی) نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کردی اے ، چار ترجیحی پروگرام (ایس پی پی) جس د‏‏ی مدت چھ سال اے ، دو ریسرچ یونٹ ( دے لئی) چھ سال تک د‏‏ی مدت دے نال ، یونیورسٹی دے استاداں تے ادارےآں وچ متعدد انفرادی منصوبےآں دے نال۔ جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیز ایکسلینس انیشی ایٹو دے نتیجے وچ ، دو کلسٹر آف ایکسی لینس نو‏‏ں .5 6.5 دے نال مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی اے  ایم ہر- " سیلولر نیٹ ورکس: سالماندی طریقہ کار تو‏ں لے ک‏ے پیچیدہ افعال د‏‏ی مقدار نو‏‏ں سمجھنے " ، تے "ایشیا تے یورپ وچ عالمی تناظر" ۔
بین الاقوامی تعاون
ہیڈل برگ لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں ، کوئمبرا گروپ ، تے یورپی یونیورسٹی ایسوسی ایشن دے بانی رکن ا‏‏ے۔ جرمن جاپانی یونیورسٹی کنسورشیم HeKKSaGOn یونیورسٹی دے فارم حصہ، تے اس طرح دے طور اُتے محققاں تے طالب علماں، 7 یورپی تبادلے دے منصوبےآں وچ حصہ لیندا ERASMUS. ہور برآں، ایہ فعال طور اُتے جرمن بولنے والے د‏‏ی ترقی وچ ملوث اے بوڈاپیسٹ د‏‏ی آندریسی یونیورسٹی ، تے وچ جرمن قانون دے اسکول دے شریک چلدا کراکو دے جیگولونی یونیورسٹی. انگلینڈ دے شہر کیمبرج تے مونٹ پییلیئر دے نال ہیڈیلبرگ دا شہر جڑواں اے ، یونیورسٹی آف کیمبرج تے یونیورسیٹی ڈی مونٹ پیلیئر تو‏ں نیڑےی تعلیمی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یورپ تو‏ں ہٹ کر ، یونیورسٹی تے اس دے استاداں افریقہ ، امریکا ، ایشیا ، آسٹریلیا تے روسی فیڈریشن وچ 58 پارٹنر یونیورسٹیاں دے نال مخصوص معاہدے کردے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، جرمن ریکٹر کانفرنس دے ہائر ایجوکیشن کمپاس وچ عملہ تے طلبا دے تبادلے دے معاہداں دے نال نال دنیا بھر د‏‏ی 236 یونیورسٹیاں دے نال تحقیقی تعاون د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ کچھ قابل ذکر پارٹنر یونیورسٹیاں وچ کارنیل یونیورسٹی ، ڈیوک یونیورسٹی ، جارج ٹاؤن یونیورسٹی ، ہارورڈ یونیورسٹی ، پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز (سائنسز پو) ، پینتھیون سوربون یونیورسٹی ، کیمبرج یونیورسٹی ، آکسفورڈ یونیورسٹی ، چینہويا یونیورسٹی ، تے ییل یونیورسٹی شامل ني‏‏‏‏ں۔
کھیل
thumb| نیکار دریا اُتے قطار لگیاندے طلبا۔ یونیورسٹی مختلف قسم دے ایتھلیٹکس پیش کردی اے ، جداں امریکی فٹ بال تو‏ں والی بال تک 16 مختلف عدالدی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں ، 11 مختلف مارشل آرٹس دے کورسز ، جسمانی فٹنس تے جسمانی تعمیر دے 26 کورسز ، آبی پاور تو‏ں یوگا تک صحت دے کھیلاں دے 9 کورسز ، تے 12 مختلف ڈانس شیلیاں وچ گروپس۔ ہور برآں ، گھڑ سواری کھیل ، سیلنگ ، قطار بازی ، فرانسیسی الپس ، ٹریک تے فیلڈ وچ اسکیئنگ ، تیراکی ، باڑ لگیانا ، سائیکلنگ ، ایکروبیٹکس ، جمناسٹکس تے بہت کچھ۔ زیادہ تر کھیل مفت وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہیڈلبرگ د‏‏ی مسابقتی ٹیماں خاص طور اُتے فٹ بال ، والی بال ، گھڑ سواری کھیل ، جوڈو ، کراٹے ، ٹریک تے فیلڈ ، تے باسکٹ بال وچ کامیاب ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی اسپورٹس کلب د‏‏ی مرداں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم ، یو ایس سی ہیڈلبرگ ، چیمپئنشپ دا ریکارڈ ہولڈر اے ، اس نے 13 قومی چیمپئن شپ جیندی نيں ، تے اوہ واحد یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم اے جو جرمنی د‏‏ی قومی لیگ د‏‏ی دوسری ڈویژن وچ پیشہ ورانہ سطح اُتے کھیلدی ا‏‏ے۔
گروہ
ہور برآں ، یونیورسٹی دلچسپی دے مختلف شعبےآں وچ متعدد طلباء گروپاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں وچ چار ڈرامہ کلب ، یونیورسٹی دا آرکسٹرا کولگیم میوزیم ، چار گاڈیاں ، چھ طلباء میڈیا گروپس ، بین الاقوامی طلباء دے چھ گروپس ، سیاسی جماعتاں دے نو گروپس تے این جی اوز ، بعض مضامین وچ طلباء د‏‏ی یورپی تنظیماں دے متعدد شعبہ جات ، چار کلباں نو‏‏ں وقف کردہ بین الاقوامی تعلقات تے ثقافتی تبادلے ، اک شطرنج کلب ، اک ادب کلب ، دو مباحثے د‏‏ی سوسائٹی (اک انگریزی بحث اُتے مبنی ، دوسرا جرمن مباحث اُتے مرکوز) ، اک طلباء تو‏ں مشاورتی گروہ ، تے چار مذہبی طلباء گروپس نو‏‏ں فروغ دینے کے۔ طلبہ د‏‏ی یونیناں خود نو‏‏ں "اسٹوڈیرینڈینراٹ" (اسٹوڈنٹ باڈی کونسل) دے نال نال محکمہ د‏‏ی سطح اُتے تشکیل دیندی ني‏‏‏‏ں۔
میڈیا
ہیڈلبرگ دا طالب علمی اخبار " روپریچٹ " 10،000 تو‏ں زیادہ کاپیاں دے ایڈیشن دے نال ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی دے طلباء دے زیر انتظام سب تو‏ں وڈے اخبارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں ایم ایل پی پرو کیمپس پریس ایوارڈ دے ذریعہ جرمنی دا بہترین طلباء اخبار سمجھیا گیا سی۔ وڈے اخبارات دے صحافیاں د‏‏ی جیوری نے اس دے "اچھے متوازن ، اگرچہ تنقیدی رویہ" تے اس دے "بس اِنّے وڈے پیشہ ورانہ مطالبات نو‏‏ں پورا کيتا اے " د‏‏ی تعریف کيتی۔ اس روپیچٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے اشتہاری محصولات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے ، اس طرح یونیورسٹی مینجمنٹ تو‏ں آزادی برقرار رہندی ا‏‏ے۔ بعض معروف صحافیاں روپرخٹ' ادارتی بورڈ تو‏ں ابھر کر سامنے آئے.
پر ، استاداں د‏‏ی مشترکہ طلباء کونسل دے ذریعہ چلائے جانے والے تنقیدی آن لائن طلباء اخبار UNiMUT نے اکثر اس د‏ی تشکیل دے متنازعہ تے حد تو‏ں زیادہ اُتے مبنی ہونے اُتے تنقید کيتی۔
ہیڈلبرگ جرمنی دے سب تو‏ں قدیم طلباء دے قانون جائزہ ہیڈلبرگ لاء جائزے دا گھر وی اے  ۔ ایہ جریدہ ہر سمسٹر بریک دے آغاز تے اختتام اُتے سہ ماہی وچ شائع ہُندا اے ، تے ایہ پورے جرمنی وچ گردش کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اسٹوڈنٹنبائنڈونگ
ہیڈلبرگ 34 طلبا کارپوریشناں د‏‏ی میزبانی کردا اے ، جو وڈی حد تک 19 ويں صدی وچ قائم ہوئے سن ۔ نگماں کچھ حد تک دے مقابلے نيں برادریاں امریکا وچ. چونکہ روايتی علامتاں ( کولیر ) کارپوریشن دے ممبران رسمی مواقع ( کامرس ) اُتے رنگین ٹوپیاں تے ربن پہندے نيں تے کچھ ہن وی روايتی تعلیمی باڑ لگیانے د‏‏ی مشق کردے نيں ، جو "زندگی دے چیلنجاں دے لئےاپنے ممبراں د‏‏ی تشکیل" کردے ني‏‏‏‏ں۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، کارپوریشناں نے جرمنی د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے ، اج کارپوریشناں وچ صرف نسبتا کم تعداد وچ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا خود اعلان کردہ مشن تعلیمی روایات نو‏‏ں زندہ رکھنا تے زندگی دے لئی دوستی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ پرانے شہر وچ کارپوریشنز د‏‏ی اکثر نمائندہ 19 ويں صدی د‏‏ی حویلی موجود ني‏‏‏‏ں۔
نائٹ لائف
ہیڈلبرگ اپنے طالب علمی د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی کم تو‏ں کم مشہور نئيں ا‏‏ے۔ استاداں د‏‏ی کونسلاں دے ذریعہ باقاعدگی تو‏ں منعقد د‏‏ی جانے والی مختلف جماعتاں دے علاوہ ، یونیورسٹی د‏‏ی سمسٹر کھولنے تے اختتامی جماعتاں ، ہاسٹلری پارٹیاں ، تے ہیڈلبرگ دے 34 طلباء برادریاں دے شہر ، شہر تے اس تو‏ں وی زیادہ میٹروپولیٹن علاقے ، رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردے نيں کسی وی ذائقہ تے بجٹ دے ل. یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں متصل ہیڈلبرگ دا اک اہ‏م نائٹ لائف ڈسٹرکٹ اے ، جتھ‏ے اک پب اک دوسرے دے نال لگیا ہويا ا‏‏ے۔ جمعرات تو‏ں ، ایہ پوری رات بہت بھیڑ تے ماحول تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ہیڈلبرگ دے پاس پنج وڈے ڈسکوز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ ہینڈلبرگ سے دگنا وڈا شہر ، مین ہیم شہر ، اک 15 منٹ د‏‏ی ٹرین د‏‏ی سواری دا فاصلہ طے کردا اے ، تے اس تو‏ں کدرے زیادہ متنوع رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردی اے ، جس وچ مختلف قسم دے کلب تے سلاخاں نيں جو ہیدلبرگ تے مانہیم د‏‏ی طلباء برادری دونے دے نال اچھ -ی ني‏‏‏‏ں۔.
مشہور لوک
یونیورسٹی دے سابق طلباء تے استاداں وچ متعدد بانی تے علمی مضامین دے علمبردار ، تے بین الاقوامی سطح اُتے شہرت پانے والے فلسفیاں ، شاعراں ، فقہاء ، مذہبی ماہرین ، قدرتی تے سماجی سائنسداناں دی اک وڈی تعداد شامل ا‏‏ے۔ 27 نوبل انعام یافتہ ، گھٹ تو‏ں گھٹ 18 لیبنز لاریٹس ، تے "آسکر" دے دو فاتح ہیڈلبرگ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ نوبل نوبل انعام یافتہ افراد نے ایہ اعزاز ہیڈلبرگ وچ اپنے دور وچ حاصل کيتا۔
جرمنی دے متعدد وفاقی وزراء تے جرمن ریاستاں دے وزرائے اعظم دے علاوہ ، جرمنی دے پنج چانسلراں نے اس یونیورسٹی وچ شرکت کيتی ، تازہ ترین ہیلمٹ کوہل ، جو "اتحاد دے چانسلر" ني‏‏‏‏ں۔ بیلجیم ، بلغاریہ ، یونان ، نکاراگوا ، سربیا ، تھائی لینڈ دے سربراہان مملکت یا حکومت ، اک برطانوی وارث ظاہر ، نیٹو دے سکریٹری جنرل تے انٹرنیشنل پیس بیورو دے ڈائریکٹر نے وی ہڈلبرگ وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ نوبل امن انعام یافتہ چارلس البرٹ گوبات تے آگسٹ بیئرارنٹ ۔ مذہب دے میدان تو‏ں وابستہ سابق یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ پوپ پیس II ، کارڈینلز ، بشپس تے فلپ میلانچھن تے زکریاس ارسینس دے نال پروٹسٹنٹ اصلاحات دے دو اہ‏م رہنما شامل ني‏‏‏‏ں۔ قانونی پیشہ تو‏ں وابستہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ بین الاقوامی عدالت انصاف دے صدر ، انسانی حقوق د‏‏ی یوروپی عدالت دے دو صدور ، سمندری قانون دے بین الاقوامی عدالت دے صدر ، بین الاقوامی فوجداری عدالت دے نائب صدر ، اک ایڈووکیٹ جنرل تو‏ں اُتے جسٹس د‏‏ی یورپی عدالت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 16 ججاں د‏‏ی جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت ، دا صدر جسٹس فیڈرل کورٹ دے اک صدر خزانہ دے وفاقی عدالت دے اک صدر وفاقی لیبر کورٹ ، دو وکلاء جنرل جرمنی دا ، تے اک برطانوی لاء لارڈ ۔ کاروبار وچ ، ہیڈلبرگ دے سابق طلباء تے استاداں خاص طور اُتے قائم کيتا ، شریک بانی یا اے بی بی گروپ د‏‏ی سربراہی وچ ۔ استور کارپوریٹ کاروباری ادارےآں ؛ بی اے ایس ایف ؛ بی ڈی اے ؛ ڈیملر اے جی ؛ ڈوئچے بینک ؛ EADS ؛ Krupp AG ؛ سیمنز اے جی ؛ تے تھیسن اے جی ۔
فنون دے شعبے وچ سابق طلباء وچ کلاسیکی کمپوزر رابرٹ شمان ، فلسفیاں لڈویگ فیوربچ تے ایڈمنڈ مونٹگمری ، شاعر جوزف فریئیر وون ایشرینڈر تے مصنفاں کرسچن فریڈرک ہیبل ، گوٹ فریڈ کیلر ، آئرین فریچ ، ہینریچ ہوفمین ، سر محمد اقبال ، جوسے سومل مواز ، شامل نيں ۔ ، ژان پال ، ادب دے نوبل انعام یافتہ کارل اسٹلر ، تے ناول نگار جگڈا مارینی ۔ ہور مضامین وچ ہیدلبرگ دے سابق طلباء وچ ، "سائیکالوجی دا باپ" ولہیم وونڈ ، "فزیکل کیمسٹری دا باپ" جے ولارڈ گبس ، "امریکن بشری حقوق دے والد" فرانز بوس ، دیمتری مینڈیلیف ، جس نے عناصر د‏‏ی متواتر جدول تخلیق کيتا ، دو پہی اصول کف موجد کارل ڈریس ، الفریڈ ویگنر ، جس نے براعظم بقیہ دریافت کيتا ، ہور سیاسی تھیوریسٹ ہننا آرینڈٹ ، صنفی نظریہ ساز جوڈتھ بٹلر ، سیاسی سائنس دان کارل جواچم فریڈرچ ، تے ماہر معاشیات کارل مانہیم ، رابرٹ ای پارک تے ٹیلکوٹ پارسن ۔
فلسفیاں جارج ولہیم فریڈرک ہیگل ، کارل جیسپرز ، ہنس جارج گڈامر ، تے جورجن ہیرماس نے یونیورسٹی دے پروفیسرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جداں کہ علمبردار سائنسدان ہرمن وان ہیلمولٹز ، رابرٹ ولہم بونس ، گستاو رابرٹ کرچف ، ایمل کرپیلن ، سائنسی عہد دے بانی سن ۔ جدید معاشرتی سائنس دے بانی والد میکس ویبر جداں بقایا سماجی سائنس دان۔
موجودہ استاداں وچ طب دا نوبل انعام یافتہ شخصیتاں برٹ ساکمن (1991) تے ہرالڈ زور ہوسن (2008)، علم کیمیا دا نوبل انعام یافتہ سٹیفین ہل (2014)،7 لیبنز لاریٹس ، جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت دے سابق جج پال کرچوف ، تے سابق ریڈیگر وولفرم شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی ٹریبونل دا صدر برائے قانون ۔
ساہت
1880 وچ مارک ٹوین نے ہائڈیلبرگ دی سٹوڈینٹ لائیپھ آف اے ٹرینپ ایبروڈ وچ شاندار ڈھنگ نال اپنے اثر ظاہر کیتے۔ اسنے یونیورسٹی دی تصویر نوں امیرشاہیاں لئی اک سکول دے روپ وچ اک چتر دے روپ وچ دکھایا، جتھے طالب علماں نے اک ڈنڈی دی جیون سٹائل دا پچھا کیتا اتے ہیڈبلبرگ دے طالب علم جیون دے سارے طالب علماں اتے اثر پایا۔
رابرٹ ہیئنلین دی 1964 دی ناول گلوری روڈ دے ہیرو ای۔ سی۔ گورڈن نے ہائڈلبرگ دی اک ڈگری اتے ڈائیولینگ سکاریاں دی اپنی اچھا دا ذکر کیتا اے۔
برنرہارڈ سکلنک دی اردھ-آتمکہانی 1995 دے ناول 'دِ ریڈر ' وچ، ہیڈبلبرگ یونیورسٹی حصہ II دے مکھ مورت وچوں اک اے۔ اک بزرگ عورت نال اپنے تعلقاں دے قریب اک دہاکے بعد اک پراسرار انت ہویا، یونیورسٹی دے اک قانون طالب علم مائیکل برگ نے اپنے سابقہ پریمی نال دوبارہ ملاقات کیتی کیونکہ اوہ اک یدھ-اپرادھ مقدمے وچ خود نوں بچاؤندا اے، جس نوں اوہ اک سیمینار یونیورسٹی نوں اکادمی اوارڈ جیتو 2008 دی فلم 'دِ ریڈر' وچ وی پردرشت کیتا گیا اے، جس وچ کیٹ ونسلیٹ، ڈیوڈ کراس اتے رالف پھنس شامل ہن۔
فلم اتے ٹیلیوژن
1927 دی موک فلم ولپھیلمیئر میئر-پھورسٹر دی نبھاؤن والے ایلٹ ہائڈلبرگ (1903) اُتے مشتمل فلم "The Student Prince in Old Heidelberg" وچ روموں نووارو اتے نورا شیئرر نے کردار نبھایا، مارک ٹوین دی ہائڈلبرگ دی تصویر نوں جاری رکھیا، جو جرمن شہزادہ دی کہانی نوں درساؤندی اے، جو ہیڈبلبرگ توں پڑھن آؤندا اے۔ اتھے دا مطالعہ کرتا دی دھی نال پیار وچ ڈگدا اے۔ 20 ویں صدی دے پہلے ادھ وچ ایہہ بہت مشہور ہو گیا سی، ایہہ 19 ویں صدی دے شروع وچ اتے 20 ویں صدی دی عامَ طالب علم دی زندگی نوں درساؤندا اے، اتے اس نوں اج تک دی موک فلم یگ دی اک مہان رچنا منیا گیا اے۔
ادب
1880 وچ مارک ٹوین نے مزاحیہ انداز وچ اے ٹرامپ بیرون ملک وچ ہیڈلبرگ د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی دے تاثرات نو‏‏ں تفصیل دے نال تفصیل تو‏ں دسیا۔ اس نے یونیورسٹی دے اک اشرافیہ دے لئی اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تصویر پینٹ د‏‏ی ، جتھ‏ے طلباء نے گستاخانہ طرز زندگی دا پِچھا کيتا ، تے ہائڈلبرگ د‏‏ی پوری طالب علمی زندگی وچ طلباء کارپوریشناں دے زبردست اثر و رسوخ نو‏‏ں بیان کيتا۔
ولیم سومرسیٹ موگم دے 1915 دے شاہکار ناول آف ہیومن بانڈیج وچ  ، انہاں نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مرکزی کردار فلپ کیری دے اک سال قیام نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے خود نوشت د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا۔ ہیڈلبرگ نے 1934 وچ ریلیز ہونے والے اس ناول دے متعلقہ فلمی ورژن وچ وی نمایاں کيتا ( لیسلی ہاورڈ نے فلپ دے طور اُتے ، تے بٹی ڈیوس بطور ملڈریڈ) ، 1946 (جس وچ پال ہنریڈ تے ایلینور پارکر مرکزی کردار وچ سن ) ، تے 1964 ( لارنس ہاروی دے نال تے مرکزی کردار وچ کم نوواک )
رابرٹ ہینلن دے 1964 دے ناول گلوری روڈ کے ہیرو ای سی گورڈن نے ہیڈلبرگ تو‏ں ڈگری حاصل کرنے د‏‏ی خواہش تے اس دے نال جانے دے دوغلا پن دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
برنارڈ شلنک دے نیم تصنیف 1995 دے ناول دی ریڈر وچ  ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی پارٹ II دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اک بوڑھی عورت دے نال اس دا معاملہ اک پراسرار انجام نو‏‏ں پہنچنے دے نیڑے اک دہائی دے بعد ، یونیورسٹی وچ قانون د‏‏ی طالبہ ، مائیکل برگ دا سابقہ عاشق تو‏ں دوبارہ مقابلہ ہويا کیونجے اس نے اک جنگی جرائم دے مقدمے وچ اپنا دفاع کيتا ، جس دا مشاہدہ اوہ اس دے اک حصے دے طور اُتے کردا ا‏‏ے۔ سیمینار. اس یونیورسٹی نو‏‏ں اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں جیتنے والی 2008 دے فلمی ورژن "ریڈر" وچ وی پیش کيتا گیا اے ، جس وچ کیٹ ونسلیٹ ، ڈیوڈ کروس تے رالف فینیس شامل ني‏‏‏‏ں۔
فلم تے ٹیلی ویژن
1927 د‏‏ی خاموش فلم دی سٹوڈنٹ پرنس انہاں اولڈ ہیڈلبرگ ، ولہیم میئر-فرسٹر دے ڈرامہ الٹ ہیڈلبرگ (1903) اُتے مبنی ، جس وچ رامن نوارو تے نورما شیئر نے اداکاری کيت‏ی سی ، مارک ٹوین د‏‏ی ہیڈلبرگ د‏‏ی تصویر جاری رکھی ، جس وچ اک جرمن شہزادے د‏‏ی کہانی دکھادی گئی۔ ہائڈل برگ اوتھ‏ے تعلیم حاصل کرنے دے لئی ، لیکن اپنے سر نوشی د‏‏ی بیٹی نال پیتار کردا ا‏‏ے۔ 20 واں صدی دے پہلے نصف حصے وچ بہت مشہور رہیا اے ، ایہ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ عام طالب علمی د‏‏ی زندگی پیش کردا اے ، تے اج کل ایہ خاموش فلمی دور دے شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایم جی ایم دے 1954 وچ رنگین ریمیک ، ماریو لانزہ د‏‏ی آواز پیش کرنے والا <i id="mwBJU">اسٹوڈنٹ پرنس</i> ، اس کہانی دے سگمنڈ رومبرگ دے اوپیریٹا ورژن اُتے مبنی اے ۔
نوٹ
گٹھ:یونیورسٹیاں
بارلے جوڑ
گٹھ:یورپ وچ 1386ء دیاں تاسیساں گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مائیوٹس مائیوٹس
مائیوٹس مائیوٹس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
ضلع دلوینہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع دلوینہ البانیا دے صوبہ ولورہ دا ضلع اے اسدا راجگڑھ دلوینہ شہر اے ۔
ریشم (اداکارہ)
ریشم اک پاکستانی فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔  اوہ سنگم وچ ظاہر ہوئی، جس لئی اوہناں نے اک ودھیا اداکارہ لئی اک قومی اوارڈ جتی۔ اوہ ڈرامہ دی لڑی ناگن وچ دکھائی دندی اے۔  ریشم ٹرائل اتے اک پروڈیؤسر کامران شاہد فلم وچ نظر آؤنگے۔
ضلع دلوینہ
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ریشم (اداکارہ)
2012 وچ، اسنے فرانس وچ اک مشرقی پہراویدار دی دوکان شروع کیتی۔
کلات
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 57 پنج ایل
چک 57 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
خلیل آباد،ایران
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان خلیل آباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ہنٹر ٹیئربرگ
ہنٹر ٹیئربرگ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
لختنبرگ
لختنبرگ جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
مائیوٹس پیکوینس
مائیوٹس پیکوینس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
گسپالٹنہارن
گسپالٹنہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
مشہد
مشہد یا مشہدالرضا، ایران دے شمال مشرق وچ شیعاں دے اہ‏م ترین مذہبی شہراں وچو‏ں اک تے خراسان رضوی ریاست دا دار الحکومت ا‏‏ے۔ ایہ شہر افشاریاں دے دور وچ ایران دا دار السلطنت سی ۔ مشہد، تہران دے بعد ایران دا دوسرا وڈا شہر اے تے سن ۱۳۹۰ ہجری شمسی دی مردم شماری دے مطابق اوہدی آبادی ستائیس لکھ ساٹھ ہزار نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس شہر وچ امام علی رضا علیہ السلام دا روضہ ہونے دی وجہ تو‏ں سالانہ تقریبا تن کروڑ ایرانی تے غیر ایرانی زائرین دی ایتھ‏ے رفت و آمد ہُندی ا‏‏ے۔ مشہد نو‏‏ں سن ۱۳۸۸ ہجری شمسی وچ ایران دے معنوی و روحانی دار الحکومت دا نام دتا گیا اے تے اسی طرح تو‏ں اقوام متحدہ دی تنظیم "آئی سسکو" دی طرف تو‏ں اسنو‏ں سن ۲۰۱۷ وچ اسلامی تہذیب و ثقافت دی راج دھانی دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔
تریخ
بارہ سو برس پہلے مشہد اک چھوٹا سا گاؤں سی خراسان دے صوبے وچ اس دے نزدیک ،20 کلومٹر دے فاصلے اُتے اک وڈا شہر سی جس دا ناں طوس سی ہن طوس تے مشہد تقریبا اک ای شہر بن چکے نیں۔
نیشابور ، ایران دا اک قدیم شہر صوبہ خراسان دا پہلے صدر مقام بوہت پرانا تے تاریخی شہر اے جس وچ خیام رہ رہے سن ۔
تیسری صدی ہجری: مشہد شہر دی تاسیس
امام علی رضا علیہ السلام دے روضہ دے اطراف وچ مومنین دی سکونت دی ابتداء دے سلسلہ وچ دقیق معلومات موجود نئيں اے، البتہ موجودہ تاریخی اسناد دے مطابق، تیسری صدی ہجری دے اواخر وچ ، علویاں، سادات تے امام (ع) دے اعزہ و اقارب دا اک گروہ آپ دے روضہ دے جوار وچ ساکن سن ۔ اس دے بعد تدریجی طور اوتھ‏ے زائرین دے لئے استراحت گاہ، بازار تے مسافر خانے وجود وچ آئے تے مشہد الرضا امام رضا علیہ السلام دے محل دفن دے معنی وچ نوقان شہر دے پاس اک دوسرے شہر وچ تبدیل ہو گیا تے شیعاں تے اہل بیت علیہم السلام دے چاہنے والےآں دے بوہت سارے گروہ اس وچ بسنے یا زیارت دی غرض تو‏ں اوتھ‏ے حاضر ہونے لگے۔
چوتھ‏ی صدی ہجری: سبکتکین دے ہتھو‏ں روضہ دی بربادی
چوتھ‏ی صدی ہجری وچ خراسان تو‏ں مشہد دی طرف مسلما‏ن علماء، دانشمنداں تے محدثین دی آمد و رفت دا سلسلہ شروع ہويا؛ ایتھ‏ے تک کہ شیخ صدوق چند مرتبہ شہر ری تو‏ں مشہد گئے تے آپ دی کتاب امالی دی تن مجالس آپ نے مشہد وچ امام رضا علیہ السلام دے روضہ وچ تحریر کيتی۔ اس دور وچ جس وچ ایران وچ آل بویہ دی حکومت دا زمانہ سی، مشہد وچ مساجد و مدارس وجود وچ آئے تے شیعہ علماء و فقہاء اہل بیت علہیم السلام دی تعلیمات دی تبلیغ وچ مشغول ہو گئے۔ اس دے بعد ایران وچ سن ۳۷۰ تو‏ں ۳۸۰ قمری تک غزنویاں دے بر سر اقتدار آنے دے نال، امیر سبکتکین نے شیعہ مخالف ہونے تے اہل بیت (ع) دے دشمناں دی تبلیغات دے زیر اثر اس نے شہر مشہد نو‏‏ں ویران کرنے دا حکم صادر کر دتا۔ اس واقعہ وچ امام رضا (ع) دے روضہ دا گنبد خراب کر دتا گیا، حرم وچ زائرین دے آنے اُتے پابندی عائد کر دتی گئی تے اہل شہر نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا گیا، حتی شہر دی عمارتاں وی ویران کيتیاں گئیاں تا کہ مشہد اک ویران شہر وچ تبدیل ہو جائے۔ ایويں مشہد سالہا سال تک باشندےآں تو‏ں خالی رہیا۔
سبکتکین دے مرنے دے بعد اس دے جانشین تے بیٹے سلطان محمود غزنوی (رورہ حکومت ۳۸۷ تو‏ں ۴۲۱ قمری) دے دور حکومت وچ امام رضا علیہ اسلام دا روضہ دی باز سازی کيتی گئی تے مشہد شہر اک بار پھر اپنی رونق حاصل کر سکا تے نماز جمعہ تے کرسی خطابت نو‏‏ں قائم کیتا گیا تے غزنویاں دی حکومت دے دوران اس وچ امنیت قائم رہی۔
پنجويں تے چھیويں صدی ہجری: طویل امینت تے اتفاقی آشوب
پنجويں صدی ہجری وچ سلجوقیان دی حکومت دے دور وچ جے چہ سلاطین حنفی مذہب سن، لیکن اوہ امام رضا علیہ السلام دے روضے دے کيتے اک خاص احترام دے قائل سن تے اوہ خود زیارت کرنے جاندے سن ۔ سلجوقی سلاطین جنہاں وچ ملک شاہ تے سلطان سنجر شامل نيں، امام رضا علیہ السلام دے حرم دے سلسلہ وچ خاص توجہ روایات وچ نقل ہوئیاں نيں۔ تاریخی روایات دے مطابق، اس زمانہ وچ مشہد دی طرف جانے والے رستےآں اُتے امن قائم ہو چکيا سی ۔ ڈاکو ڈاکہ ڈالنے دی جرات نئيں کردے سن تے دشمنان اہل بیت علیہم السلام مشہد دی راہ وچ زائرین دی آمد و رفت وچ مانع نئيں بن سکدے سن ۔
سن ۵۱۰ قمری دے عاشورہ وچ اک علوی تے اہل سنت فقیہ دے درمیان مناظرہ دے نتیجہ وچ مشہد دا محاصرہ، اس اُتے حملہ تے امام رضا علیہ السلام دے روضہ دی تخریب دے طور اُتے نکلیا تے اسی طرح تو‏ں عوام دے قتل و غارت نو‏‏ں انجام دتا گیا۔ اس واقعہ دے بعد تو‏ں اج تک کدی وی مشہد مکمل طور اُتے خراب نئيں ہويا ا‏‏ے۔ بعض مورخین دا ماننا اے کہ علوی تے سنی فقیہ دے درمیان بحث و درگیری دے بعد صلح ہو گئی سی لیکن کرامیہ فرقہ نے اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے لوگاں نو‏‏ں ورغلیایا۔ ایہ حادثہ سلجوقی سلطان سنجر دے دورہ حکومت تے اس دے کے غزنی اُتے حملہ دے زمانہ وچ پیش آیا۔ سلطان سنجر نو‏‏ں جدو‏ں اس واقعہ دی خبر ہوئی تو اس نے اپنے وزیر مجد الملک قمی نو‏‏ں اس نے ذمہ داری دی کہ اوہ امام رضا علیہ السلام دے روضہ دی از سر نو تعمیر کرے تے شہر مشہد دی باز ساری کرے تے زائرین دی آمد و رفت دے وسائل نو‏‏ں فراہ‏م کرے۔ اس دے بعد کدی وی مشہد وچ شیعہ سنی نزاع پیش نئيں آیا۔
ستويں صدی ہجری: مغول حملہ تے تاریخی اختلافات
چنگیز خان نے سن ۶۱۷ قمری وچ خراسان اُتے حملہ کیتا تے شہراں وچ اگ لگائی، عوام دا قتل عام کیتا تے مساجد و مدارس نو‏‏ں ویران کر دتا۔ مشہد دے نزدیک دو قدیمی تے تاریخی شہراں نوقان تے طابران نو‏‏ں اس نے مکمل طور اُتے ویران کر ڈالا تے اج ہارونی عمارت دے علاوہ کوئی وی آثار اس شہر دے باقی نئيں نيں۔ انہاں سب دے باوجود شہر مشہد کو، بعض منابع دی تحریر (فضل اللہ بن روزبہان خنجی دی تحریر مہمان نامہ بخارا) دے مطابق شہر امن قرار دتا گیا تے چنگیز خان دے حکم تو‏ں جو وی اوتھ‏ے چلا جاندا سی اسنو‏ں امان مل جاندی سی۔ ابن ابی الحدید نے شرح نہج البلاغہ وچ شہر تے امام رضا علیہ السلام دے روضہ دی ویرانی دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔ حالانکہ عطا ملک جوینی نے تاریخ جہان گشا وچ امام رضا علیہ السلام دے حرم دی تخریب دے بارے می کوئی تذکرہ نئيں کیتا ا‏‏ے۔
اٹھويں تے نويں صدی ہجری: امام رضا (ع) دے روضہ اُتے خاص توجہ
مشہد نے ایلخانیان (۶۵۴۔۷۵۰ ق) تے تیموریان (۷۷۱۔ ۹۱۱ ق) دے دور وچ ترقی دی تے انہاں دونے حکومتاں دے سلاطین نے امام رضا علیہ السلام دے روضہ تے شہر مشہد اُتے خاص توجہ مرکوز رکھی۔ شاہ رخ جو امیر تیمور دا نائب تے ہرات دا حاکم سی، اوہ سال وچ چند ماہ مشہد وچ قیام کردا سی ۔ اوہدی بیوی گوہر شاد نے امام رضا (ع) دے حرم دے برابر وچ اک با شکوہ مسجد تعمیر کرائی تے اسنو‏ں وقف کر دتا جو اج مسجد گوہر شاد دے نام تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
دسويں تے گیارہویں صدی ہجری: شہر دی آباد کاری تے روضہ دا توسعہ
دسويں صدی ہجری دے اوائل وچ صفویہ حکومت دے ظہور دے نال ایران وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں سرکاری حیثیت دتی گئی۔ جس دے بعد شہر مشہد ایران وچ شیعاں دے اک اصلی مرکز وچ تبدیل ہو گیا۔ صفوی بادشاہاں نے مشہد شہر دی آباد کاری دا خاص اہتمام کیتا تے امام رضا علیہ السلام دے حرم وچ نويں حصےآں دا اضافہ کیتا؛ جس وچو‏ں صحن شمالی جو اج صحن کہنہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گنبد دی طلا کاری، شہر مشہد دی باز سازی، کھیندی تے تجارت و صنعت وچ توسعہ، شیعہ علما تے شخصیتاں نو‏‏ں دعوت دتی گئی تے جدید مدارس تاسیس کيتے گئے، جس نے مشہد نو‏‏ں اک خاص رونق عطا کيتی۔
بارہويں تے تیرہويں صدی ہجری: دار الحکومت تو‏ں توپ باندھنے تک
نادر شاہ افشار (۱۰۶۷۔۱۱۲۶ ق) نے ایران نو‏‏ں فتح کرنے تے ملک تو‏ں باغیاں نو‏‏ں صاف کرنے دے بعد مشہد نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنایا تے شہر دی آباد کاری دے لئے بہت کوشش کيتی۔ امام رضا علیہ السلام دے حرم دے میناراں دی اس دے زمانہ وچ طلا کاری کيتی گئی تے صحن قدیم دے سقا خانہ نو‏‏ں اس دے زمانہ وچ تعمیر کیتا گیا۔
قاجاریاں دی حکومت دے آغاز دے نال ہی (۱۱۷۴۔۱۳۰۴ ش) ایران دا دار الحکومت مشہد تو‏ں تہران منتقل ہو گیا۔ اس دے با وجود مشہد دے توسعہ وچ کوئی کمی نئيں آئی؛ اوتھ‏ے نويں بازاراں تے مسافر خاناں دی تعمیر دا سلسلہ جاری رہیا، امام رضا علیہ السلام دے حرم وچ متعدد رواق تے صحن تعمیر ہو گئے۔ صحن نو تے صحن قدیم دی طلاکاری تے حرم دی آئینہ کاری تے اسی طرح تو‏ں رواق دار السیادہ و دار الحفاظ اسی زمانہ تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔
قاجار حکومت دے اواخر وچ مشہد اُتے روسیاں نے حملہ کر دتا تے امام رضا علیہ السلام دے روضہ اُتے توپ تو‏ں گولہ باری کيتی گئی تے کچھ لوگ مارے گئے۔ اس واقعہ وچ حرم وچ موجود اموال تے خزانہ نو‏‏ں خالی کرنا پيا۔
چوہدويں صدی ہجری: ترقی و توسعہ دا دور
پہلوی حکومت دے دور وچ شہر مشہد نے گزشتہ تو‏ں زیادہ ترقی کيتی۔ اس زمانہ وچ محلات، سڑکاں تے اسکوائر بنائے گئے، وسائل نقلیہ نو‏‏ں وارد کیتا گیا، ایر پورٹ ، ریلوے اسٹیشن تے شاہ راہاں دی تعمیر اسی دور وچ ہوئیاں نيں۔
مشہد دے پرانے ناں
سناباد جاں نوغان اس گاؤں دا ناں اے جو ہن مشہد بن گیا اے تے مشہد دے اک محلے دا ناں وی اے وڈے ہُندے ہوئے اس وچ کئی اک گاؤں شامل ہو گئے ۔
مشہد ناں دی وجہ
عباسی دور مین صوبہ خراسان دے اس گاؤں وچ امام علی رضا (ع) دی شہادت ہوئی۔ اسی شہادت دی مناسبت توں طوس دا ایہ علاقہ مشہد دے ناں توں مشہور ہو گیا۔ مشہد دا مطلب اے جائے مدفن شہید تے اسی مناسبت توں اسنوں مشہد الرضا کہیا جاندا اے۔
وجہ تسمیہ
مشہد، شہادت دے مقام و محل نو‏‏ں کہندے نيں۔ امام علی رضا علیہ السلام نو‏‏ں سن ۲۰۲ ہجری قمری وچ مامون عباسی دی طرف تو‏ں زہر دیئے جانے دے بعد آپ نو‏‏ں ہارون دے مقبرہ سناباد وچ سپرد خاک کیتا گیا۔ اس دے بعد تو‏ں سناباد نوغان نو‏‏ں مشہد الرضا کہیا جانے لگیا تے دھیرے دھیرے صفوی بادشاہ تہماسب دے زمانہ وچ ، طوس دے باشندےآں نو‏‏ں مشہد دی طرف بھیجیا گیا تے وقت گزرنے دے نال نال ایہ شہر مشہد دے نام تو‏ں مشہور ہو گیا۔ بعض تاریخی منابع وچ ، مشہد نو‏‏ں مشہد طوس تے مشہد نوغان دے نام تو‏ں وی ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
امام دی مشہد آنے دی وجہ
شیعاں دا اٹھوی‏‏ں امام حضرت امام رضا (ع) اپنے والد گرامی حضرت امام موسی کاظم(ع)دی بغداد دے زندان وچ شھادت دے بعد سن 183 ھ ق وچ امامت اُتے فائض ہوئے ۔ آنحضرت اپنے دور امامت وچ اٹھارہ سال مدینہ منورہ وچ قیام پزیر سن تے اس دوران ھارون رشید تے اس دے دو بیٹیاں امین تے مامون دی غاصبانہ خلافت دے وی شاھد رہے تے سن 200 ھ ق نوں مامون نے امام نوں خراسان (ایران) آکر اس دی حکومت وچ شریک ہونے دی دعوت دتی ۔ جس طرح مامون عباسی توں نقل کیتا جارہا اے کہ اس نے نذر دی سی کہ اگر اپنے بھائی امین دے نال جنگ وچ کامیاب ہوکر خلافت نوں پہنچا تو حکومت انہاں دے حقدار نوں یعنی آل ابیطالب (ع) دے افضل ترین شخص دے تحویل وچ دے گا ۔
اس طرح اس نے اپنے سرداراں وچوں " رجاء بن ابی ضحاک " نامی سردار نوں عیسی جلودی دے نال مدینہ روانہ کیتا تاکہ امام رضا علیہ السلام نوں خراسان آنے دا دعوت دتیاں ۔
امام رضا علیہ السلام چونکہ بنی عباسی خلیفاں دی مکر و فریب توں بخوبی واقف سن اس لئی دعوت قبول کرنے توں اجتناب کیتا تے "مرو " ( مامون دا راجگڑھ) جانے توں مدینہ وچ رہنے نوں ای ترجیح دتی۔ مگر مامون دے اصرار دے سامنے کچھ نہ چلی تے ناچار دعوت نوں قبول کیتا ۔ آنحضرت نے اپنے جد رسول خدا(ص) تے جنت البقیع وچ اپنے بزگاں دی قبراں خاص کر والدہ ماجدہ حضرت فاطمہ زھرا (س) دی قبر نوں الوداع کیتا تے اپنے چھوٹے فرزند حضرت امام محمد تقی علیہ السلام نوں مدینہ وچ اپنا جانشین قرار دے کر مامون دے کارنداں تے اپنے چند دوستاں تے علویاں دے ھمراہ خراسان ول روانہ ہوئے ۔
جدو‏‏ں امام رضا علیہ السلام " مرو " پہنچے تو لوگاں ول توں از جملہ فقھا ۔ دانشمنداں ، شاعراں ۔ درباریاں تے خود مامون ول توں بے نظیر تے والہانہ استقبال ہویا ۔
مامون نےاستقبال تے خاطر داری دے بعد امام رضا علیہ السلام توں کہیا : وچ خلافت توں کنار ہوکے خلافت نوں تسی‏‏ں دے سپرد کرنا چاہدا آں، کیتا تسی‏‏ں اس نوں قبول کر لیں گے ؟
امام رضا علیہ السلام چونکہ اس دی اصلی نیت توں با خبر سن اس لئی کسے وی صورت وچ خلافت نوں قبول نئی‏‏ں کیتا ۔ مامون نے فیر اک بار ولی عھدی قبول کرنے دی دعوت دی لیکن امام (ع) نے قبول نئی‏‏ں کیتا ۔ مگر اس بار مامون نے امام رضا(ع) دا استنکاف قبول نئی‏‏ں کیتا تے کہیا کہ ولی عھدی قبول کرنا زبردستی تے حتمی اے اس توں راہ فرار نئی‏‏ں اے ۔ آخر کار امام رضا علیہ السلام دے لئی ولی عھدی نوں قبول کرنے دے سوا کوئی راستہ نہ رہیا ۔ آنحضرت نے حکومت وچ شریک نہ رہنے دے لئی عوام توں اپنے لئی بیعت حاصل دی ۔ اس دے بعد عباسیاں دے کالے کپڑے سبزرنگ وچ جو علویاں دا رنگ اے تبدیل ہو گیا ۔ عباسیاں دے کالے رنگ دے جھنڈے علوی سبز رنگ وچ تبدیل ہو گئے۔ آنحضرت دے ناں دا سکہ جاری ہویا تے خطباں وچ انکی تجلیل تے تکریم ہونے لگی ۔
لیکن جو حکومت دی خاطر اپنے بھائی نوں قتل کروایا کیتا رسول خدا(ص) دے نواسے نوں حکومت دیندا اے
امام دی شہادت
اوہ آخر امام(ع) دی جان لینے دے درپے ہو گیا تے اوہی خاموش حربہ جوان معصومین علیہ السّلام دے نال اس دے پہلے بوہت دفعہ استعمال کیتا جاچکا سی کم وچ لایا گیا۔ انگور وچ جو بطور تحفہ امام علیہ السّلام دے سامنے پیش کیتے گئے سن زہر دتا گیا اوراس دے اثر توں 71صفر 302ھ وچ حضرت علیہ السّلام نے شہادت پائی۔ مامون نے بظاہر بوہت رنج وماتم کااظہار کیتا تے وڈے شان وشکوہ دے نال اپنے باپ ہارون رشید دے قریب دفن کیتا۔ جتھے مشہد مقدس وچ حضرت علیہ السّلام دا روضہ اے اوتھے ای اپنے وقت دا بزرگ ترین دنیوی شہنشاہ ہارون رشید وی دفن اے جس دا ناں و نشان تک اوتھے جانے والیاں نوں معلوم نئی‏‏ں ہُندا۔
مشہد دی مذہبی حثیت
مشہدِ مقدس تے قُم ایران دے دو ایسے شہر نیں جنہاں دنیائے شیعت وچ مکّہ، مدینہ، نجفِ اشرف تے کربلا دے بعد اہم ترین زیارات تصور کیتا جاندا اے تے ایتھے صدیاں توں سال بھر ساری دنیا توں آنے والے زائرین دا اک تانتا بندھا رہندا اے۔اک سرکاری اندازے دے مطابق سال بھر وچ دو کروڑ توں زیادہ زائرین مشہدِ مقدس وچ آندے نیں۔
مشہد قرون وسطی وچ
ایران وچ آنی والی حکومتاں طاہریاں، صفاریاں ،سامانیاں ،سلجوقی سلطنت تے خوارزمشاہیاں دے دور وچ رفتہ رفتہ مشہد الرضا دی اہمیت ودھنے لگی خاص طور اُتے سلجوقی دور وچ سلجوقی سلطنت 11واں تا 14واں صدی عیسوی دے درمیان مشرق وسطی تے وسط ایشیا وچ قائم اک مسلم بادشاہت سی جو نسلا ترک سن۔ مسلم تریخ وچ اسنوں بوہت اہمیت حاصل اے کیونجے عالم اسلام نوں اک مرکز اُتے جمع کرنے والی آخری سلطنت سی۔ اس دی سرحداں اک جانب چین توں لے کے بحیرۂ متوسط تے دوسری جانب عدن لے کے خوارزم و بخارا تک پھیلی ہوئی سن۔ انہاں دا عہد تریخ اسلام دا آخری عہد زراں کہلا سکدا اے ۔ سلجوقیاں دے زوال دے نال امت مسلمہ وچ جس سیاسی انتشار دا آغاز ہویا اس دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اہلیان یورپ نے مسلماناں اُتے صلیبی جنگاں مسلط کیتیاں تے عالم اسلام دے قلب وچ مقدس ترین مقام (بیت المقدس) اُتے قبضہ کر لیا۔
چنگیز خان دے حملےآں نال خراسان دی تباہی
چنگیز خان تے ہلاکو خان دے یلغار دے بعد خراسان دے شہراں وچ ویرانی بری طرح پھیل گئی ہلاکو خان دی اولاد جا ایران تے عراق اُتے حکمران رہی مسلمان ہو گئے۔
سربداران
سنہ 737 ہجری قمری نوں ایران دے خراسان وچ منگول حکمراناں دے خلاف سربداران تحریک کامیاب ہوئی تے اسی ناں توں پہلی بار ایران وچ اک شیعہ حکومت دی بنیاد رکھی گئی ۔سربداران اک گروہ سی جس نے منگولاں دے ظلم و ستم دے خلاف تحریک شروع دی ۔انہاں افراد دی قیادت شیخ خلیفہ ، شیخ حسن جوری تے عبدالرزاق جداں مجاہد علما نے دی ۔تحریک چلانے والاں دا نعرہ ایہ سی کہ جاں ظالم نوں ختم کر دو گے جاں دار اُتے چڑھ جائے گا ذلت قبول نئی‏‏ں کرے گا اسی بنا اُتے انہاں دا ناں سربداران پڑگیا ۔
سربداران نے تقریبا" نصف صدی تک ایران دے شمال مشرقی علاقاں اُتے حکومت دی ۔ اس عرصے مشہد تے سبزوار مین رونق آگئی
آخر کار تیمور گورگانی نے سنہ 788 ہجری قمری وچ انہاں دی حکومت دا خاتمہ کر دتا۔ تیمور نے سربداراں نوں فنا کیتا۔ 85۔ 1384ء وچ ستر ہزار انساناں دے قتل دے بعد اس مہم دا خاتمہ ہویا۔
صفوی سلطنت
تیموریاں دے بعد صفوی سلطنت وجود وچ آگئی ایران وچ اسلامی فتوحات دے بعد جو سب توں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء توں 1722ء تک قائم رہنے والی صفوی سلطنت سی۔ جس نے تیموریاں دے بعد ایران وچ عروج حاصل کیتا. اس حکومت دا بانی شاہ اسماعیل اک بزرگ شیخ اسحاق صفی الدین (متوفی 1334ء) دی اولاد وچوں سی چنانچہ انہاں بزرگ دی نسبت توں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ شاہ اسماعیل نے شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا تے عباس اعظم نے ایران دے وسط وچ اصفہان نوں دارالسلطنت بنایا۔عباس نے اصفہان نوں اِنی ترقی دی کہ لوک اس نوں "اصفہان نصف جہان" کہنے لگے۔ اس زمانے وچ اصفہان دی آبادی 5 لکھ دے لگ بھگ سی۔ ایتھے ایسی شاندار عمارتاں تعمیر کیتی گئی جو قسطنطنیہ تے قاہرہ نوں چھڈ کر اس زمانے دے کسے شہر وچ نئی‏‏ں سن۔ اس دور وچ مشہد وڈی تیزی توں پھلنے پھولنے لگیا۔
امام رضا علیہ السلام دا روضہ
امام رضا علیہ السلام دے حرم دی پنجويں ضریح ۱۶ اسفند ۱۳۷۹ شمسی وچ نصب کيتی گئی اے تے ۱۲ ٹن اس دا وزن ا‏‏ے۔ ۲۸ رواق وچ ۶۳ ہزار اسکوائر میٹر تو‏ں زیادہ دا رقبہ مسقف اے، جس وچ اک لکھ ساٹھ ہزار نمازیاں دے نماز پڑھنے دی گنجائش ا‏‏ے۔
آستان قدس رضوی، اک وڈا تے چند جانبی ادارہ اے جس دے ما تحت امام رضا علیہ السلام دے روضہ دی انظامیہ وی اے، ایہ اک ثقافتی، مذہبی، اقتصادی ادارہ اے جس دا شمار کثیر موقوفات تو‏ں استفادہ دی وجہ تو‏ں جہان اسلام دے سب تو‏ں وڈے موقوفات وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ امام رضا علیہ السلام دے منقول موقوفات درج ذیل نيں: قرآن دے نسخے، مخطوطات، جواہرات، نفیس اشیائ، ظروف، پارچے تے نقاشی وغیرہ، جنہاں دی نگہداشت میوزیم تے خزانہ وچ ہُندی اے تے غیر منقول موقوفات وچ املاک، اراضی، باغات تے عمارتاں شامل نيں۔ امام رضا علیہ السلام دے حرم دا اقتصادی شعبہ سازمان اقتصادی رضوی دے نام تو‏ں معروف اے، جس دے ما تحت ۴۰ دے قریب اقتصادی کمپنیاں مختلف شعباں صنعت و معدن، کاشت کاری، ساخت و ساز تے خدمات عمومی وچ کم کردیاں ناں۔
روضہ امام علی رضا دا رقبہ
مشہد وچ امامِ رضا دے روضے دی صدیاں پرانی تے طویل تریخ اے۔ کوئی سٹھ ایکڑ رقبے اُتے پھیلیا ہویا ایہ اک وسیع و عریض کمپلیکس اے جس دی توسیع تے آرائش دا کم ہر دور حکومت وچ ہُندا رہیا تے جو ہن وی جاری اے
حوزہ علمیہ
thumb|مدرسہ میرزا جعفر دا بیرونی منظر
حوزہ علمیہ مشہد تاریخی قدمت دا حامل ا‏‏ے۔ بعض منابع دے مطابق امام رضا علیہ السلام دے حرم دی علمی فعالیت دا سلسلہ گزشتہ صدیاں وچ صفویہ دے دور تو‏ں رواج پا چکيا سی تے بعض بزرگ علماء جداں ابن بابویہ، شیخ طوسی، ابو علی فضل بن حسن طبرسی، ابو البرکات محمد بن اسماعیل مشہدی، ابن ابی جمہور تے خواجہ نصیر الدین طوسی اس شہر وچ سکونت اختیار کر چکے سن تے محافل علمی تشکیل دے چکے سن ۔ صفویہ دور حکومت وچ جبل عامل (لبنان) تو‏ں مشہد علماء دی مہاجرت جداں حسین بن عبد الصمد حارثی، شیخ بہائی دے والد، شیخ حر عاملی تے شیخ لطف اللہ میسی تے صفویہ سلاطین دی تعلیم و تعلم، دینی تبلیغات تے خراسان وچ دینی مدارس دی تعمیر مشہد دی محافل علمی دی تقویت تے توسعہ دا سبب بنی تے حوزہ علمیہ مشہد اک قوی علمی تے با استعداد حوزہ وچ تبدیل ہو گیا۔
قاچار دور حکومت وچ وی حوزہ علمیہ مشہد دے توسعہ تے تقویت دا خیال رکھیا جاندا سی ۔ حوزہ علیہ مشہد، انقلاب مشروطہ دے بعد جس وچ گوہرشاد دا واقعہ پیش آیا، تے خاص طور اُتے دو دانشمند علماء نے مشہد دی طرف مہاجرت اختیار کيتی جنہاں وچ آقا زادہ خراسانی، آخوند خراسانی دے فرزند تے حاج آقا حسین قمی (متوفی ۱۳۲۶ ش) ایہ دونے حضرات نجف اشرف دے فارغ التحصیل سن، تے شیخ مرتضی آشتیانی، خاص طور اُتے فقہ و اصول دے درس خارج دے اعتبار تو‏ں اوہدی رونق وچ بہت اضافہ ہو گیا۔
اس حوزہ نے بزرگ علماء دی زعامت وچ ، جنہاں وچ حاج آقا حسین قمی تے آقا زادہ خراسانی شامل نيں، پہلوی اول دے زمانہ وچ متعدد مواقع اُتے مختلف سیاسی و سماجی مسائل اُتے جو دینی معاشرہ دی شان دے خلاف سی، رد عمل ظاہر کیتا۔ حوزہ علمیہ مشہد دا دوبارہ تو‏ں احیائ رضا شاہ دے سقوط دے بعد، خاص طور اُتے تن برجستہ علمی شخصیتاں، جنہاں وچ میرزا احمد کفایی، شیخ مرتضی آشتیانی تے میرزا مہدی اصفھانی شامل نيں، دی کوششاں دے نتیجہ وچ سی ۔ آیت اللہ میلانی دی مہاجرت نے اس حوزہ دی علمی و دینی ترقی وچ گزشتہ تو‏ں زیادہ مضبوطی تے ارتقاء عطا کیتا۔ انہاں نے حوزہ دے نظم و انتظام دے سلسلہ وچ نمایاں کارنامہ انجام دتا۔ حوزہ علمیہ مشہد نے سماجی تحریکاں وچ جداں صنعت نفت دے قومی سرمایہ بننے، ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ش دا قیام، ریاستی انجمناں تے اصلاحات ارضی تو‏ں متعلق پیش شدہ قانون دی مخالفت، امام خمینی دی جلا وطنی اُتے اعتراض تے اسلامی انقلاب دی کامیابی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔
ضلع ساراندہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبے چ 2 توں 4 ضلعے نیں ۔
البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔ ضلع ساراندہ البانیا دے صوبہ دا ضلع اے اسدا راجگڑھ ساراندہ شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے ضلعے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
مشہد
ایران دا معنوی تے ثقافتی دار الحکومت
شہر مشہد نو‏‏ں سن ۱۳۸۸ ش وچ ایران دے روحانی دار الحکومت دے طور اُتے قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اسی طرح تو‏ں اس شہر نو‏‏ں اسلامی ملکاں دے ادارہ تعلیمی و علمی و ثقافتی دی طرف تو‏ں سن ۲۰۱۷ ع وچ (آی س س ک و) اسلامی ثقافت و تمدن دے دار السلطنت دا نام دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ ہر سال تن شہراں نو‏‏ں اسلامی ثقافت یا اسلامی دنیا دے تمدن دے دار الحکومت دے عنوان نال منتخب کردا ا‏‏ے۔
تہران توں مشہد پروازاں
مشہد دی آبادی 2500000 تک پہنچ گئی اے تہران توں روزانہ کوئی پندرہ دے قریب پروازاں مشہد جاندی نیں پروازاں وچ کاروباری لوگاں دے علاوہ اک بوہت وڈی تعداد اُنہاں زائرین دی ہُندی اے۔
ویکھن جوگے تھاں
مشہد وچ ہور وی بوہت سارے تاریخی تے تفریحی تھاں نیں جو سیاحاں دی توجہ دا مرکز ہُندے نیں ۔ انہاں وچ چند مشہور تھاں درج ذیل نیں ۔
منابع
گٹھ:مشہد گٹھ:ایران دے سابقہ راجگڑھ گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایرانی صوبائی راجگڑھ گٹھ:شاہراہ ریشم کے آباد تھاں گٹھ:شیعہ مقدس شہر گٹھ:ایران گٹھ:مقدس شہر گٹھ:مقدس مقامات
گٹھ:ایران
بخش راز و جرگلان
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان بجنورد دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
کمپیوٹر کی بورڈ
کمپیوٹر کی بورڈ (چابی آلی پھٹی)، اک ان پٹ ڈیوائس Input device اے جیہدے اُتے مختلف بٹݨ لگے ہُندے نیں جیہناں نال کمپیوٹر نوں ہدایتاں یا کمانڈاں دتیاں جاندیاں نیں۔ کمپیوٹر کی بورڈ، ٹائپ رائٹر Typewriter دے کی بورڈ ورگا ہُندا اے۔
گٹھ:کمپیوٹر گٹھ:ٹیکنالوجی
اتلی سہنپ
اتلی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ یوریشیاء دی واسی اے۔
چابی
گٹھ:انجینرنگ گٹھ:ٹیکنالوجی
مائیوٹس سیپٹینٹوریونالس
مائیوٹس سیپٹینٹوریونالس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
سٹیلیہارن
سٹیلیہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
لڈو
لڈو پاکستان تے دکھنی ایشیا دی اک مٹھیائی اے۔
گٹھ:مٹھیائیاں
چک 58 پنج ایل
چک 58 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
گرمسار
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سمنان دے  شہرستان گرمسار دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
وساکھ
وساکھ یا بساکھ پنجابی کیلنڈر دا دوجا مہینا اے۔ ایہ 13 اپریل توں شروع ہُندا اے۔ وساکھ کݨک پکݨ دا مہینا اے۔ ایس مہینے وچ کݨکاں دی واڈھی تے گہائی کیتی جاندی اے۔ پنجابی تہوار وساکھی وی ایس مہینے وچ منایا جاندا اے۔
مارزاہن-ہیلرزڈورف
مارزاہن-ہیلرزڈورف جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
گٹھ:برلن دے ضلعے گٹھ:برلن
وساکھ
پنجابی کیلنڈر توں علاوہ نیپالی کیلنڈر، بنگالی کیلنڈر، ہندی کیلنڈر تے نانک شاہی کیلنڈر وچ وی وساکھ دا مہینا ہُندا اے۔
گٹھ:ویلا گٹھ:وقت دیاں اکائیاں گٹھ:دیسی مہینے گٹھ:مہینے گٹھ:پنجابی کیلنڈر گٹھ:پنجابی رہتل
پے پال
پے پال دنیا وچ آن لائن رقوم تے ترسیل دے لئی سب تو‏ں وڈی کپنی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ای بے گٹھ:برقی تجارت گٹھ:پےپال گٹھ:ریاستہائے متحدہ دی انٹرنیٹ کمپنیاں گٹھ:موبائل ادائیگیاں
گٹھ:نیزدک وچ فہرست شدہ کمپنیاں گٹھ:نظامات ادائیگی گٹھ:دولت
شاہرود
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سمنان دے شہرستان شاہرود دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سمنان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پے ٹی ایم
پے ٹی ایم اک بھارتی ای کامرس ادائیگی دا نظام تے ڈیجیٹل والیٹ کمپنی اے جو نوئیڈا اسپیشل اکنامک زون، بھارت تو‏ں اپنا کاروبار چلا رہی اے۔
پے ٹی ایم دس بھارتی زباناں وچ موجود اے تے ایہ آن لائن استعمالات وچ جداں کہ موبائل ریچارج، سہولتاں دے بلاں دی ادائیگی، سفر، فلم تے تقاریب دے سلسلے دی ادائیگیاں، ہور غلے دی دکاناں، پھلاں تے سبزیاں دی دکاناں، ہوٹلاں، پارکنگ، ٹالاں (tolls)، ادویہ تے تعلیمی ادارےآں وچ پے ٹی ایم کیو آر کوڈ دی مدد تو‏ں ادائیگی ممکن اے۔ کیلی فورنیا وچ موجود پے پال نے بے ٹی ایم اُتے اک مقدمہ 18 نومبر 2016ء نو‏‏ں دائر کیتا سی کہ پے ٹی ایم اس دے لوگو تو‏ں مشابہ لوگو استعمال کر رہی اے۔ جنوری 2018ء تک پے ٹی ایم دی مالیت $10 بلین سی۔
کمپنی دے مطابق پورے بھارت وچ 7 ملین تو‏ں ودھ تاجر اس کیو آر کوڈ دا استعمال کرکے ادائیگی سیدھے اپنے بینک کھاتاں وچ قبول کر رہے نيں۔ کمپنی اشتہارات تے ادائیگی دے نال مواد دا استعمال کرکے مالئی دا حصول وی کردی اے۔
تاریخ
بائاں|305x305px|thumb|پے ٹی ایم دے بانی وجے شیکھر شرما۔ پے ٹی ایم دی بنیاد اگست 2010ء وچ اس دے بانی وجے شیکھر شرما نے $2 ملین دے سرمایہ دے نال نوئیڈا وچ رکھی جو بھارت دے دار الحکومت نويں دہلی تو‏ں متصلہ علاقہ اے۔ اس دا آغاز موبائل پری پیڈ تے ڈائریکٹ ٹو ہوم پلیٹ فارم دے طور اُتے ہويا، جس وچ بعد وچ ڈاٹا کارڈ، پوسٹ پیڈ موبائل تے لینڈ لائن ادائیگیاں 2013ء وچ شامل کر دتی گئياں۔
جنوری 2014ء تک کمپنی نے پے ٹی ایم والیٹ دا آغاز کیتا تے بھارتی ریل تے اوبیر نے اسنو‏ں ادائیگی دا اک ذریعہ بنایا۔ اس نے ای کامرس دا آغاز کیتا تے آن لائن سہولتاں تے بس ٹکٹاں دی سہولت فراہ‏م کيتی۔ 2015ء وچ اس نے کئی تے استعمال دے مواقع فراہ‏م کیتے جداں کہ تعلیمی فیس، میٹرو خرچ، بجلی، گیس، پانی دا بل وغیرہ۔ ایہ بھارتی ریل دی ادائیگی دے وی مواقع فراہ‏م کر رہی سی۔
پے ٹی ایم دے اندراج شدہ صارفین دی تعداد اگست 2014ء دے 11.8 ملین تو‏ں ودھ کر 104 ملین اگست 2015ء تک ہو گئی۔ اس دا سفری کاروبار $500 ملین دی رفتار تو‏ں سالانہ ودھ گیا، جدو‏ں کہ 2 ملین ٹکٹ سالانہ بک ہوئے۔
2017ء وچ پے ٹی ایم دی پہلی ادائیگی ایپ بنی جس دے ڈاؤنلوڈاں دی تعداد 100 ملین تو‏ں متجاوز ہوئی۔ اسی سال پے ٹی ایم گولڈ دا آغاز کیتا گیا، جو ایسی سہولت سی جس تو‏ں صارف اِنّا کم خرید سکدے سن جداں کہ آن لائن اک روپیے دا سونا۔اس دے نال ہی پے ٹی ایم پے منٹس بینک دا آغاز کیتا گیا۔ اک تے سہولت ‘اِنہاں باکس’ دی سہولت شروع کيتی گئی جو اک پیام رسانی دے پلیٹ فارم ہونے دے نال نال دورانِ چیاٹ (گفتگو) ادائیگی دی سہولت فراہ‏م کردی سی۔ 2018ء تک اس وچ ایہ سہولت سی کہ دکان دار پے ٹی ایم، یو پی آئی تے کارڈ ادائیگیاں سیدھے اپنے بینک وچ 0% خرچ اُتے کر سکدے سن ۔ تاجرین دے لئی ’پے ٹی ایم برائے تجارت‘ ایپ متعارف کیتا گیا جس وچ تاجر اپنی ادائیگی تے روزانہ دے جمع خرچ اُتے فوری جانچ کر سکدے سن ۔ اوہدی وجہ تو‏ں تاجراں دی تعداد مارچ 2018ء تک 7 ملین تک پھیل گئی۔
کمپنی اپنے دو نويں دولت دی نظامت دی سہولتاں متعارف کروا چک‏ی اے - پے ٹی ایم گولڈ سیونگز پلان تے پے ٹی ایم گولڈ گِفٹِنگ تا کہ طویل مدت بچت نو‏‏ں آسان کیتا جا سکے۔ اس نے آن لائن گمینگ (آن لائن کھیل) تے سرمایہ متعارف کیتا، جس دے لئی اے جی ٹیک تو‏ں مشارکت کيتی گئی تاکہ موبائل کھیل پلیٹ فارم گیم پینڈ دا آغاز کیتا جا سکے، تے پے ٹی ایم منی نو‏‏ں 9 کروڑ روپیے دے سرمائے دے نال قائم کیتا گیا تاکہ سرمایاں تے دولت دے نظم دی مصنوعات نو‏‏ں بھارتیاں دے لئی لیایا جا سکے۔
مالیہ فراہمی
2007ء وچ پے ٹی ایم دی مالکانہ کمپنی ون97 کمیونکیشنز لیمیٹیڈ نو‏‏ں اپنا پہلا ادارہ جاندی سرمایہ کار ملیا جو اک وینچر کیپیٹل فرم ایس اے ایف پارٹنرز۔
مارچ 2015ء وچ پے ٹی ایم نو‏‏ں مالیہ فراہمی چینی ای کامرس کمپنی علی بابا گروپ نے دی جو ہانگ ژو، چین وچ قائم اے۔ اس تو‏ں قبل اینٹ فائنانشل سروسیس گروپ نے، جو علی بابا گروپ دا ملحقہ اے، 25% ون97 حصے داری حاصل کيتی۔ علی بابا گروپ دا اقدام اک حکمت عملی دا حصہ سی ۔ اس دے فوری بعد، پے ٹی ایم نو‏‏ں رتن ٹاٹا، ٹاٹا سنز دے مینیجنگ ڈائریکٹر، دی حمایت حاصل ہوئی۔ ۔
اسی سال پے ٹی ایم نے اک ایپ کینیڈا دے موبائل فون، کیبل، انٹرنیٹ، برقی تے پانی دے لئی متعارف کیتا۔ 2018ء اس نے پے ٹی ایم منی نو‏‏ں قائم کیتا تا کہ صارفین دے لئی سرمایہ کاری تے دولت دے نظم دی پیش کش دی جا سکے۔ اس کاروبار دے بارے وچ ایہ توقع کيتی گئی کہ اس تو‏ں سیدھے میوچوئیل فنڈ تے پیساں دے بازار دے چنداں نو‏‏ں بھارتی عوام دے لئی مہیا ایويں گے۔ 2016ء وچ پے ٹی ایم ماؤنٹین کیپیٹل تو‏ں مالیہ فراہمی حاصل کيتی، جو تائیوان-مبنی میڈیاٹیک دی سرمایہ کاری مالیہ فراہمی سی، جس دی قیمت $5 بلین تو‏ں زیادہ سی۔
مئی 2017ء وچ پے ٹی ایم نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ کسی اک سرمایہ کار دی مالیہ فراہمی دا حصول ممکن ہو سکا – سافٹ بینک جسنو‏ں علی بابا وچ اک وڈا حصہ حاصل سی، اس تو‏ں کمپنی قیمت دا آنکا جانا $10 بلین تک ودھ گیا سی ۔ برکلے ہیتھاوے $356 ملین دی سرمایہ کاری کرکے پے ٹی ایم وچ 3%- 4% حصے داری حاصل کيتی۔ حالاںکہ برکلے نے تصدیق دی کہ وارین بفیٹ دے معاملت وچ شریک نئيں اے۔
سرمایہ کاری تے مالکانہ حقوق دا حصول
2013ء وچ پے ٹی ایم نے پلس ٹی ایکس ٹی اُتے $3 ملین دے عوض مالکانہ حقوق حاصل کیتے۔ پلس ٹی ایکس ٹی نو‏‏ں آئی آئی ٹی دے فارغین پرتیوش پرسنیا، پراگ اروڑا، لوکیش چوہان تے لوہت وی نے شروع کیتا سی جو تیزی تو‏ں کسی وی بھارتی بولی وچ پیامات دی رسائی ممکن کردی سی۔
2016ء وچ پے ٹی ایم لاجسٹکس دی شروعاندی کمپنیاں لاگی نیکسٹ تے ایکسپریس بیز وچ سرمایہ کاری کيتی۔
اپریل 2017ء وچ پے ٹی ایم نے صحت دی دیکھ ریکھ تو‏ں جڑے کورکیو ایل (QorQL) وچ سرمایہ کاری کی جس دی وجہ تو‏ں مصنوعی ذہانت تے بگ ڈاٹا دا استعمال کرکے ڈاکٹراں نو‏‏ں اپنی ثمر آوری تے دیکھ ریکھ دی کیفیت بہتر بنا سکدے نيں، مریضاں نو‏‏ں ایہ موقع دیندے نيں کہ اوہ اپنی صحت دا نظم بہتر طور اُتے کر سکدے نيں۔ جولائ‏ی 2017ء وچ اسنو‏ں آن لائن ٹکٹاں دی فراہمی تے تقاریب دے پلیٹ فارم اِنسائڈر ڈاٹ اِنہاں نو‏‏ں حاصل کیتا، جس دے لئی اسنو‏ں تقاریب دے نظم دی کمپنی اونلی مچ لاؤڈر تے موبائل وابستگی دی شروعاندی کمپبی موبی کویسٹ دی حمایت حاصل ہوئی۔ اسی سال پے ٹی ایم نے لٹل اینڈ نئر بائی نو‏‏ں حاصل کیتا تے انہاں دونے دا انضمام کیتا۔
جون 2018ء وچ کمپنی نے شروعاندی کمپنی کیوب26 نو‏‏ں حاصل کیتا۔
بازار کاری
جولائ‏ی 2015ء وچ ون97 کمیونکیشنز نے جو برانڈ پے ٹی ایم دی ملکیت رکھدی اے، نے بھارت دے خانگی تے بین الاقوامی کرکٹ میچ اسپانسرشپ خطاب دے حقوق چار سال دے لئی حاصل کیتے، جس دا آغاز اگست 2015ء تو‏ں شروع ہويا۔ انہاں حقوق وچ خطابی لوگو دے نال سیریز دی برانڈ کاری، سیریز دے خطابی اسپانسر دے طور اُتے تسلیم شدگی، اسٹیڈیماں وچ دکھائے دینے دا حق تے نشری اسپانسرشب حقوق شامل نيں۔ اس وچ سبھی بی سی سی آئی، خانگی (رنجی ٹروفی، دلیپ ٹروفی، وغیرہ۔) دے بھارت وچ منعقد ہونے والے مقابلے نيں۔
اس تو‏ں قبل پے ٹی ایم نے اٹھويں سیزن دے انڈین پریمئر لیگ دے اسپانسرشپ حقوق حاصل کیتے سن ۔ ایہ سونی ٹی وی نیٹ ورک دے لئی معاون اسپانسر وی رہیا اے (جسنو‏ں آئی پی ایل دے لئی نشری حقوق حاصل سن )۔ پے ٹی ایم ممبئی انڈینز دے لئی سرکاری شرکت دار وی رہیا اے۔ مارچ 2018ء وچ پے ٹی ایم آئی پی ایل دے لئی پنج سالاں دے لئی امپائر شرکت دار بن گیا۔
پے ٹی ایم پے منٹس بینک
اگست 2015ء وچ پے ٹی ایم نو‏‏ں ریزرو بینک آف انڈیا دی جانب تو‏ں لائسنس حاصل ہويا کہ اوہ اک ادائیگی والا بینک شروع کرے۔ پے ٹی ایم پے منٹس بینک اک جداگانہ تاسیس اے جس وچ بانی وجے شیکھر شرما دی 51% حصے داری اے، ون97 نو‏‏ں 39% تے 10% ون97 تے شرما دے ذیلی ادارے دی حصے داری اے۔ اس بینک دا افتتاح نومبر 2017ء وچ بھارتی وزیر خزانہ ارون جیٹلی نے کیتا سی ۔ افتتاحی تقریب وچ بینک کاری شعبے تو‏ں جڑی نمایاں شخصیتاں موجود سن، جنہاں وچ سابق ریزرو بینک دے ایگزیکیٹیو ڈائریکٹر پی وی بھاسکر، ساما کیپیٹل دے ڈائریکٹر ایش لیلانی تے سابق شری روم گروپ دے ڈائریکٹر جی ایس سندراجن وی سن ۔
یہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ 2018ء دے اواخر تک پے ٹی ایم پے منٹس بینک بھارت بھر وچ 100,000 بینک کاری دی شاخاں قائم کرے گا۔
پے ٹی ایم پے منٹس بینک نے معروف بینک کار ستیش کمار گپتا نو‏‏ں اس نواں مینیجنگ ڈائریکٹر تے سی ای او بنایا۔