cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پشورا سنگھ
شہزادہ پشورا سنگھ (1821 – 11 ستمبر 1845) ) مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پتراں وچوں اک سی۔ اس دی ماں رانی دیا کور سی۔ مہاراجہ شیر سنگھ دے قتل دے بعد اس نے سکھ راج دے تخت لئی داعویداری کیتی سی۔
تخت دے لئی اک داعویدار دے طور ابھرنا
رنجیت سنگھ اتے اس دے پہلے چار وارثاں دے راج دوران پشورا سنگھ دے مڈھلے جیون بارے بہت گھٹّ درج جانکاری ملدی اے۔15 ستمبر 1843 نوں مہاراجہ شیر سنگھ اتے اس دے وزیر راجا دھیان سنگھ ڈوگرا دے قتل دے بعد، خالصہ نے دلیپ سنگھ نوں مہاراجہ اتے دھیان سنگھ دے پتر ہیرا سنگھ ڈوگرا نوں وزیر اعلان کر دتا۔
باہرلے جوڑ
کنور پشورا سنگھ سکھ انسائیکوپیڈیا.
کالز ایم گروزگلوکنر
کالز ایم گروزگلوکنر، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
چک 389 ڈبلیو بی چڑھدا
چک 389 ڈبلیو بی چڑھدا ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
سیموئل جان
سیموئل جان اک بھارتی اداکار اتے تھئیٹر فنکار اے۔ اس نے نیشنل اوارڈ-جیتوڈ پنجابی فلم، انھے گھوڑے دا دان وچ مکھ پاتر دا کردار نبھایا۔
جیون
سیموئل جون بھارتی پنجاب دے شہر کوٹکپورا توں پنج کلومیٹر دوری تے پنڈ ڈھلواں  دا جمپل اے۔ اسنے شہید بھگت سنگھ کالج، کوٹکپورا توں گریجوئیشن اتے پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں تھئیٹر اتے ٹیلیوژن وچ  پوسٹ گریجوئیشن کیتی اتے اپنا جیون اپٹا دیاں لیہاں تے لوک تھیٹر دے ناویں کر دتا۔
باہرلے لنک
Samuel brings theatre back to Punjab villages
حوالے
گٹھ:پنجابی اداکار گٹھ:تھیٹر گٹھ:ناٹک کار گٹھ:پنجابی ناٹک کار گٹھ:پنجابی لوک
وھانگانوئ نیشنل پارک
وھانگانوئ نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے 14 نیشنل پارکاں چوں اک اے جیڑا اتلے آئلینڈ وچ اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے نیشنل پارک گٹھ:نیوزی لینڈ
کیمپبل کاؤنٹی
کیمپبل امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
ریت ام الپباحتل
ریت ام الپباحتل، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
نٹال مڈلینڈ ٹھمنا گرگٹ
نٹال مڈلینڈ ٹھمنا گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
سخوئی سو-35
left|thumb|سخوئی سو-35 طیارہ سخوئی سو-35 سو-27 ٹبر دا بوت زیادہ چنگا کرن توں بعد بنایا گیا روسی لڑاکا جہاز اے۔ ایدے انجن سب توں نویں تے چنگے نیں جہدے وچ زور موڑن دا سسٹم اے جہدے توں اے بوتہ پھرتیلا جہاز اے۔ اس وچ AESA ریڈار تے سب توں نواں روسی انفراریڈ سسٹم لگے آ اے۔ پہلی واری اینوں 1988 وچ بنا کے چیک کیتا فیر 2003 وچ دوبارہ سخوئی نے سو-27 نوں چنگا کیتا تے جیڑا جہاز بنایا اوہ جگ دے سب توں پھرتیلے جہازاں چوں اک اے۔ اینوں سخوئی باقی جہازاں توں وکھریاں 4++ جینریشن دا آخری اے۔ روس نیں 48 خریدن دا منصوبہ بنایا اے تے اے جہاز دوجے دیساں نوں وی ویچن دی کوشش ٹوری اے۔ چین نے اے جہاز خریدن وچ توجہ وکھائی اے مگر روسی اپنے انجن دی دو نمبر کاپی بنان توں روکن واسطے رکے ہوۓ نیں۔
نٹال مڈلینڈ ٹھمنا گرگٹ
بارلے جوڑ
گٹھ:گرگٹ
سخوئی سو-35
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
پونٹیاناک
پونٹیاناک انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ لہندا کالیمانتان دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
انگاتھ
انگاتھ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
دهستان زری
دهستان زری ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کیرولین کاؤنٹی
کیرولین امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹرانسوال ٹھمنا گرگٹ
ٹرانسوال ٹھمنا گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
ابل تسمان نیشنل پارک
ابل تسمان نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے 14 نیشنل پارکاں چوں اک اے جیڑا تھلویں آئلینڈ وچ اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے نیشنل پارک گٹھ:نیوزی لینڈ
آغا خان I
آغا خان I اسماعیلی شیعاں دا سردار سی جیہڑا ایران چ 1804 چ جمیا۔ ایرانی صوبے کرمان دا صوبیدار ریا۔ 1841 چ افغانستان آیا تے انگریزاں ولوں افغانیاں نال لرائی لڑی۔ اوہ قندھار چ سی جدوں اونوں ایتھوں نسنا پیا کیوں جے افغانیاں نے اودے تے غداری کرن تے انگریزاں نال رلن دا الزام لایا۔
سند بلوچستان چ
آغاخان افغانستان توں نس کے کوئٹہ بلوچستان تے اوتھون سند آیا ایتھے اوہ انگریزاں دی ملازمت ج آگیا۔ میانی دی لڑائی چ آغا خان دی فوج سندیاں دے خلاف تے انگریزاں نال رل کے لڑی۔ سند تے انگریزاں دے مل مارن ج ہتھ وٹاون دے مگروں آغا خان بلوچستان ایا تے اودے کماں دے نتارے چ بلوچستان وی انگریزاں دے ہتھ لگیا۔
بمبئی چ
آغا خان بمبئی چ رہن لگ گیا۔ 1852 چ جدوں پرنس آف ویلز بمبئی آیا تے اونوں آغا خان نے دسیا جے اونان دا ٹبر صدیاں توں انگریزاں دا یار بیلی تے وفادار اے۔ انگریز بادشاہ رچرڈ شیردل نوں سلطان صلاح الدین ایوبی دے ہتھوں مار کھا کے جدوں واپس جانا پیا تے آسٹریا یورپ چ اونوں بندی بنا لیا گیا تے اوس ویلے اونوں ازاد کران لئی اودے پرکھاں نے پیسے وی کٹھے کیتے تے چھڑان لئی بندا وی آسٹریا پیجیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ایرانی شخصیتاں گٹھ:ایران گٹھ:ایران دی تریخ
سخوئی پاک فا
دوجے پنجویں جینریشن دے جعاز اے نیں: امریکی ایف-22 تے ایف-35۔ چینی جے-20 تے جے -31۔ کج ہور دیس وی پنجویں جینریشن دے جعاز بنان دی کوشش کر رۓ نیں۔ مگر صرف امریکی ایف-22 ہلے فوج اڈا رئی اے باقی ساریاں تے ہلے کم ہوریا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
سکھ پردیسی
سکھ پردیسی اوہ سکھ لوک نیں جیڑے اپنے دیس، پنجاب، توں ہجرت کرکے کتھے ہور جا وسے نیں۔ سکھ مت اک نسلی مزہب اے مگر ایہ دوجے مزہباں نوں چھڈ کے آۓ لوکاں نوں وی جی آیاں نوں کیندا اے۔ سکھ مت دا وی تریخی کعر پنجاب ای اے۔ سکھ پردیسی پنجابی پردیسیاں وچوں ای ہندے نیں۔ سکھاں نیں پردیسی ہونا 1849 چ سکھ سلطنت دے ٹٹن تے برطانوی راج دے ٹرن دے اتے شروع کیتا۔ پہلا سکھ پردیسی مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پتر مہاراجہ دلیپ سنگھ سی جینوں برطانیہ نیں پنجاب توں جلاوطن کر دتا۔ مہاراجا دلیپ سنگھ سکھ سلطنت دا آخری راجا سی۔ دلیپ سنگھ دے بعد کئی سکھ لوک پنجاب نوں چھڈ کے جاندے رۓ۔ اگلے 150 وریاں وچ سکھ وکھریاں تھاواں جاندے رۓ تے اوناں نیں اک اپنی نویں پردیسی پہچان بنا لئی۔
گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی گٹھ:بھارت گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب
چک 390 ڈبلیو بی
چک 390 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
مانوکواری
مانوکواری انڈونیشیا دے صوبا لہندا پاپوا دا اک شہر اے تے ایس صوبے دا راجگڑھ اے ۔
ایرل
ایرل، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
سندھو
سندھو جٹ قبیلہ انڈیا ہریانہ، راجستھان، اترپردیش، جموں‏ تے کشمیر وچ بہت زیادہ تعداد وچ آباد نيں۔ پاکستان پنجاب وچ وی سندھو جٹ بہت زیادہ تعداد وچ آباد اے ۔ایہ جٹ قبیلے د‏‏ی بہت قدیم گوت ا‏‏ے۔
سندھو جٹاں د‏‏ی سرزمین، سندھو سر زمین سی جس نو‏‏ں ہن سندھ کہیا جاندا اے، قدیم زمانہ سندھو سر زمین وچ موجودہ پنجاب د‏‏ی سرزمین وی شامل سی۔سندھو سندھ سرزمین دے قدیم حکمران تے جنگجو قبیلہ سی۔ اس دے بارے قدیم مورخ ہیروڈوٹس نے وی اپنی تاریخی لکھتاں وچ انہاں نو‏‏ں سندھ دے باشندے لکھیا ا‏‏ے۔
لکھتےہاں کہ "اردس یا اردوس سندھو" جٹاں د‏‏ی اک قدیم گوت ا‏‏ے۔ اس گوت وچ زیادہ تر سکھ نيں۔ تے ایہ بادشاہ جئے ڈھرتھا د‏‏ی اولاد نيں۔ جدو‏ں اوہ سندھ تو‏ں آئے سن تاں انہاں نو‏‏ں سندھی کہیا جاندا سی۔ ایہ ثابت کردا اے کہ سندھو، سندھ سر زمین دے باشندے سن تے دریائے سندھ دا ناں وی انہاں دے ناں اُتے ہی ا‏‏ے۔
کہیا جاندا اے کہ سندھو سب تو‏ں پہلے آریائی حملہ آور سن ۔
سندھو جٹ اپنا تعلق سورج بنسی راجاں د‏‏ی شاخ رگھو شاخ تو‏ں دسدے نيں۔
وہ ہندواں دے مشہور اوتار اجودھیا دے شہزادے رام چندر د‏‏ی اولاد نيں۔ اس کہانی دے باوجود انہاں دا دعویٰ اے کہ اوہ انہاں دا جد امجد محمود غزنوی دے ہمراہ غزنی تو‏ں ہندوستان آیا سی۔ یا تیرھواں صدی عیسوی وچ فیروز شاہ دے دور وچ افغانستان تو‏ں ہند وچ داخل ہويا سی۔ جس دے فوراََ بعد اوہ لاھور دے نیڑے مانجھے وچ آباد ہوئے سن ۔ کئی سندھو جٹاں کق کہنا اے اوہ شہر افغانستان والا نئيں بلکہ دکن والا دے نیڑے اک شہر دا ناں اے ۔کچھ دا کہنا اے ایہ دکن وچ نئيں سی بلکہ ایہ غزنی بیکانیر راجستھان وچ سی۔
اک روایت دے مطابق اس قوم د‏‏ی اصل بیان کيتی جاندی اے کہ ایہ راجہ جگدیو نامی د‏‏ی اولاد نيں، جدو‏ں کہ انہاں دے مورث اعلیٰ رائے ڈاک‏ر ک‏ے پنج بیٹے سن جنہاں دا نام
سندھو
ناور
ساھی
ڈھلوں
تلوجر سن ۔
یہ سب کہانیاں نيں انہاں دا حقیقت تو‏ں کوئی تعلق نئيں۔
سندھو جٹ، سندھو سر زمین دے قدیم جٹاں وچو‏ں اک جٹ قبیلہ ا‏‏ے۔
یہ گوت مہابھارت دے دور د‏‏ی سندھو جاپندا جنہاں وچ قدیم سلطنت تے بادشاہت دا ذکر اے، تو‏ں ماخوذ اے ۔سندھو بادشاہ ستیہ سندھو د‏‏ی اولاد منے جاندے نيں۔ سندھو راجہ جئے ڈھرسی، جس نے دورودھن د‏‏ی بہن نال شادی کيتی سی، نے مہابھارت وچ کورواس د‏ی لڑائی لڑی سی۔اور کوراں پانڈاں دا نال دتا سی۔
اس دا دارالحکومتاں وچ میتھلا، شوراؤ، ماؤ، تے شیوستان سن ۔ مہابھارت سبھا پروا نے جئے دھرتھا دا سندھو ہونے دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
تقربیاً 600 ق م ،سندھو دے بادشاہ نے، بابلیونیا دے بادشاہ دے خلاف، قبرص دے بادشاہ د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ لیکن بعد وچ قبرص دے بادشاہ اُتے بہت زیادہ حاوی ہونے د‏‏ی وجہ اس انہاں نو‏‏ں سندھ تو‏ں کڈ دتا گیا۔
جٹ کسی وی ظلم تے ستم برداشت نئيں کردے سن تے کردے نيں قدیم قوم مید جو زمانہ جدید وچ کرد کہلاندی ا‏‏ے۔ اس قوم د‏‏ی شکست دے بعد وی جٹاں نو‏‏ں میداں پہ ترس آ گیا سی۔
کاہورانگی نیشنل پارک
کاہورانگی نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے 14 نیشنل پارکاں چوں اک اے جیڑا تھلویں آئلینڈ وچ اے۔
سندھو
سندھار گوت سندھو دا مشتق ا‏‏ے۔ اس گوت نال تعلق رکھنے والے اس قبیلے دے لوک ہریانہ وچ پائے جاندے نيں۔
سندھو سر زمین پہ جٹ ہی اوہ قوم سی جو بحری جنگ وچ وی مہارت رکھدی سی۔ کیونجے ایتھ‏ے د‏‏ی قدیم دو قوماں جٹ تے مید وچ آئے دن جنگاں ہُندی رہندی سی، آخر بحری جنگی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں جٹاں نے، میداں پہ غلبہ حاصل ک‏ر ليا تے انہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ تاں اس وچ وی جٹاں نو‏‏ں بحری جنگ وچ ماہر دسیا گیا۔
مہابھارت وچ سندھو جٹ کوروس دے کنارے لڑے۔
اس تو‏ں پہلے سندھو تے دوسرے قبیلے نو‏‏ں عرباں نے شکست دتی لیکن بعد وچ سندھو جٹاں نے، 739ء وچ راجہ پنیادیوا د‏‏ی ماتحتی وچ عرباں نو‏‏ں شکست دتی۔
اک روایت اے، عرباں تے جٹاں لگاتار جنگاں تو‏ں سندھو پنجاب وچ آباد ہوئے گئے.
سندھو جٹاں دا اصل مرکز کسی زمانے وچ امرتسر تے لاھور سن ۔ لیکن بعد وچ ، مشرقی امبالہ، مغربی سمت گوجرانوالہ تے لاھور دے درمیانی رقبہ وچ پھیل گئے۔
جالندھر وچ وی سندھو جٹ بہت وڈی تعداد وچ آباد نيں، جالندھر دے سندھو جٹاں تو‏ں روایت اے کہ اوہ لاھور دے مانجھے وچ تن چار صدیاں پہلے اس وقت آباد ہوئے جدو‏ں افغاناں نے اوتھ‏ے دے منج قبیلے نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں کڈ دتا سی۔
ماضی وچ کرنال دے غیر مسلم سندھو جٹ کلا پیر دے کلا مہار د‏‏ی بوچا کرنے سیالکوٹ دے نیڑے ستراہ دے مقام پہ آیا کردے سن ۔
سندھو جٹاں د‏‏ی براہمناں تو‏ں کدی وی نئيں بنی۔برہمن انہاں نال نفرت کردے سن تے ایہ براہمناں تاں۔
براہمناں تو‏ں دور رہنے د‏‏ی وصیت سندھو جٹاں نو‏‏ں انہاں دے پیر کلا مہار نے بھیکيتی سی کہ براہمناں تو‏ں کدی کوئی تعلق واسطہ نئيں رکھنا۔
کیونجے براہمن نے بابا پیر مہار نو‏‏ں دھوکہ دتا تے انہاں پی حملہ کر دتا جس وچ اوہ زخمی ہوئے گئے تاں انہاں نے اپنی نسل نو‏‏ں براہمن تو‏ں دور رہنے د‏‏ی نصیحت کيتی۔
مختلف اعدادو شمار دے مطابق ایہ پاکستان پنجاب دے مختلف ضلعے وچ بہت وڈی تعداد وچ آباد نيں۔
لاھور تے اس دے گردونواح وچ ایہ بہت زیادہ آباد نيں انہاں دا دوسرا وڈا مرکز سیالکوٹ اے جتھے ایہ بہت زیادہ تعداد وچ آباد نيں۔
راولپنڈی وچ وی انہاں د‏‏ی تعداد کافی اے
خیر، پنجاب دا کوئی ایسا ضلع نئيں ہوئے گا جتھے پہ سندھو جٹ آباد نہ ہون، گجرات، سرگودھا، شاہپور، جھنگ، ملتان، ساہیوال، مظفر گڑھ، قصور، اوکاڑہ، بہاولپور دے علاوہ، ڈی آئی خان تے بناں وچ وی انہاں دے کچھ خاندان آباد نيں۔
ڈاکٹر لال بخش سندھو شجرہ نسب دے بارے لکھدے نيں کہ
حضرت آدم علیہ السلام تو‏ں مول راج تک انہاں دے تیرہ بیٹےآں وچو‏ں اک
چالک راج تے چالک راج تو‏ں سوترک راج یا سرکپ راج تو‏ں سروئے یا سرویا رائے
سرویا رائے سے
مل رائے یا ملہی رائے
ملہی رائے سے
مان رائے سے
بھنڈر رائے
سندھو رائے
مانگھٹ رائے
منہاس رائے
اگے سندھو رائے سے
نکئی
موکل
بھنگی
وغیرہ سندھو گوتاں یا نسل پیدا ہوئی
سندھو جٹاں د‏‏ی مشہور ذیلی گوتاں
1- موکل
2- نکئی
3- ساہی
4- مول
5- ناور
6- بھنگی
ان د‏‏ی جسمانی رنگت گندمی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اِنّے گوری رنگت والے نئيں ہُندے۔ ایہ گندمی رنگت دے ہُندے۔
ساڈی گریٹ جٹ کیمونٹی د‏‏ی طرف تو‏ں جٹ بھائیاں نو‏‏ں سلام، سندھو بھائیاں دے بارے بوہت سارے روایات نيں جو دے صرف کہانیاں ہی نيں۔ سندھو جٹ راجہ سندھو د‏‏ی اولاد، نيں تے دریائے سندھ دا ناں وی انہاں جٹاں دے ناں پہ اے ۔کیونجے ایہ راجہ سندھو د‏‏ی سر زمین سی اس د‏ی نسل تے سلطنت دا علاقہ سی۔
سندھو سر زمین تو‏ں مراد اج دا سندھ نئيں، دریائے سندھو دا علاقہ ا‏‏ے۔
سندھو بھائیاں تو‏ں التماس اے کہ Sindhu اصل تلفظ تے لفظ اے تے Sindhu ہی اصل سندھو جٹ نيں تے جو Sandhu لکھدے نيں اوہ غلط تلفظ تے لفظ ا‏‏ے۔
شادی بیاہ وچ جے سندھو فیملی دا رشتہ ہوئے تاں تحقیق کردے نيں کہ ایہ جٹ Sindhu نيں تاں جٹ تسلیم کردے نيں جے اوہ Sandhu تلفظ کہلواندے نيں تاں جٹ تسلیم نئيں کردے یا چھوٹا یا جھوٹھا جٹ تسلیم کردے نيں۔
اکثر جٹ قبیلے دے پرانے بزرگ جو اس چیز دا علم رکھدے نيں اوہ ایداں دے موقعاں پہ اس چیز دا اظہار کردے نيں۔
کیونجے سب تو‏ں زیادہ دونمبر جٹ سندھو لفظ دا ہی استعمال کردے نيں۔
لہٰذا Sindhu اصل اے
نہ کہ Sandhu....
علاقے
￼￼* وڈالہ سندھواں
بندوبست دوامی
ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1800ء وچ بنگال وچ زمیناں دا ٹیکس وصول کرنے دے لئی اک نويں قانون دے تحت اک نواں زمینداری نظام شروع کیتا جو بندوبست دوامی (Permanent Settlement) کہلاندا ا‏‏ے۔
دکھنی ٹھمنا گرگٹ
دکھنی ٹھمنا گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
بندوبست دوامی
ایسٹ انڈیا کپمنی د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے ہندوستان وچ مغلیہ حکومت اپنی سلطنت دے مختلف علاقے اک اک سال دے لئی پٹے (لیز) اُتے دتا کردی سی تے ہر سال ایہ علاقے نیلام ہويا کردے سن ۔ جو سب تو‏ں زیادہ بولی لگاندا اسنو‏ں اک سال دے لئی اس علاقے د‏‏ی زمینداری مل جاندی سی۔ مغل حکمراناں دے تربیت یافتہ دیوان نہ صرف بولی لگانے والے زمینداراں تو‏ں ٹیکس وصول کردے سن بلکہ اس اُتے وی نظر رکھدے سن کہ اوہ رعایا دے نال غیر ضروری سختی نہ برتاں۔ دیوان نو‏‏ں ایہ اختیار ہُندا سی کہ اوہ عوامی بے چینی د‏‏ی صورت حال وچ زمیندار د‏‏ی زمینداری ختم کر دتیاں۔
1764ء وچ بکسر د‏‏ی جنگ وچ انگریزاں د‏‏ی کامیابی دے بعد معاہدہ الٰہ باد وچ شاہ عالم دوّم نے ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں پورے بنگال د‏‏ی دیوانی عطا کيتی۔ اس وقت اس علاقے دا رقبہ چار لکھ مربع کلومیٹر سی جس وچ بہار، اڑیسہ، مغربی بنگال، جھارکھنڈ تے اترپردیش وی شامل سن ۔ ایہ پورے ہندوستان دا اٹھواں حصہ بندا سی ۔ اس دے علاوہ 50 لکھ روپے بطور تاوان جنگ وی انگریزاں نو‏‏ں ادا کیتے گئے۔ اس طرح انگریزاں نو‏‏ں ٹیکس اکٹھا کرنے دا قانونی اختیار مل گیا جس دے لئی انہاں نے محمد رضا خان نو‏‏ں مامور کیتا۔ لیکن ماہر اسٹاف د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ٹیکس جمع کرنے وچ شدید مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ 1770 دے قحط نے انتظامیہ د‏‏ی دوراندیشی تو‏ں عاری حکمت عملیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کیتا۔ گورنر جنرل وارن ہیسٹنگز نے ہر پنج سال اُتے زمیناں دے معائینے دا پروگرام بنایا لیکن بہت سارے کمپنی دے ملازمین ٹیکس د‏‏ی رقم لے ک‏ے بھج گئے۔ 1786ء وچ لارڈ چارلس کورنویلس نو‏‏ں جو 19 اکتوبر 1781 وچ امریک‏‏ا د‏‏ی جنگ آزادی وچ شکست کھا کر واپس آیا سی، گورنر جنرل بنا ک‏ے ہندوستان بھیجیا گیا۔ 1790 وچ اس نے دس سال دے لئی بندوبست دوامی (Permanent Settlement) دا نظام نافذ کیتا جسنو‏ں 1800 وچ مستقل کر دتا گیا۔ اس نظام وچ ہر سال نیلامی د‏‏ی بجائے اک بار نیلامی تے آئندہ ہر سال ايس‏ے بولی نو‏‏ں زمین دا ٹیکس مقرر کر دتا گیا۔
اس نظام وچ زمینداراں دے اختیارات وچ وڈا اضافہ ہوئے گیا۔ ٹیکس چونکہ ودھ گیا سی اس لئی کساناں اُتے بجھ وی ودھ گیا۔ ہن زمین ہر سال نیلام نئيں ہُندی سی بلکہ جس نے اک دفعہ زمین حاصل کر لئی ہن اوہ تے اس د‏ی اولاداں اس زمین د‏‏ی مالک سن بشرطیکہ اوہ ہر سال 31 دسمبر تک سورج غروب ہونے تو‏ں پہلے اگلے سال دے لئی اِنّا ہی ٹیکس حکومت دے خزانے وچ جمع کروا دتا کرن۔ اک دن د‏‏ی وی دیر ہونے تو‏ں انہاں دتی زمینداری دے حقوق ضبط ہوئے جاندے سن تے زمین دوبارہ نیلام ہوئے جاندی سی۔ کساناں تو‏ں وصول کيتی گئی رقم وچو‏ں 89 فیصد حکومت دا حصہ ہُندی سی تے 11 فیصد زمیندار کا۔ سیلاب، قحط یا دوسری کِس‏ے آفت د‏‏ی صورت وچ وی ٹیکس کم نئيں ہُندا سی ۔
اس نظام نے اک طرف کسان طبقے نو‏‏ں کچل ک‏ے رکھ دتا تے دوسری طرف حکومت دے وفادار زمینداراں د‏‏ی تعداد وچ وڈا اضافہ کیتا۔ کساناں نو‏‏ں چاول تے گندم د‏‏ی بجائے نقد فصلاں (کپاس، نیل) اگانے اُتے مجبور کیتا گیا جس دے نتیجے وچ قحط دے دوران وڈے ہولناک نتائج برامد ہوئے۔ اس نظام نے ہندوستان د‏‏ی صدیاں پرانی رہتل نو‏‏ں شدید متاثر کیتا۔
بیرونی ربط
گٹھ:استحصال گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے گٹھ:برطانوی راج گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:جنوبی ایشیا گٹھ:نوآبادیات گٹھ:ہندوستان
دهستان ایواوغلی
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
کیرل کاؤنٹی، ورجینیا
کیرل امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بروکسیا امبرینسس
بروکسیا امبرینسس گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
لانگکامپفن
گٹھ:آسٹریا دے پنڈ
جامبی (شہر)
جامبی انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ جامبی دا راجگہڑ اے ۔
نیلس لیکس نیشنل پارک
نیلس لیکس نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے تھلویں آئینڈ دا اک نیشنل پارک اے۔
مارئشٹائن
مارئشٹائن، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
چارلز سٹی کاؤنٹی
چارلز سٹی امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
ملبار ضلع
ملبار برطانوی ہند دے مدراس پریزیڈنسی تے آزاد ہند د‏‏ی ریاست مدراس دا اک انتظامی ضلع سی۔ اس ضلع وچ موجودہ دور دے ضلعے کنور، کوژیکوڈ، ویاناڈ، ملاپورم، پالاکاڈ تے ترشور د‏‏ی چاوکاڈ تحصیل شامل سن ۔ اس ضلع دے مغرب وچ بحیرۂ عرب، شمال وچ جنوبی کنڑا ضلع، مشرق وچ مغربی گھاٹ تے جنوب وچ نوابی ریاست کوچی سن ۔ اس ضلع دا 15,009 مربع کیلومیٹر سی۔ ضلعِ ملبار دا صدر مقام کالیکٹ سی۔
تریخ
ضلعِ ملبار دے اکثر علاقے 1792ء د‏‏ی تیسری اینگلو میسور جنگ دے خاتمے اُتے ٹیپو سلطان نے برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں سپرد کیتے سن ۔ ویاناڈ نو‏‏ں 1799ء د‏‏ی چوتھ‏ی اینگلو میسور جنگ دے خاتمے اُتے حوالہ کیتا۔ اس ضلع دا انتظامی صدر مقام کالیکٹ تھا۔‌ آزادئ ہند دے بعد مدراس پریزیڈنسی نو‏‏ں ازسرنو منظم ک‏ر ک‏ے مدراس ریاست تشکیل دی۔ 1 نومبر 1956ء نو‏‏ں لسانی بنیاداں اُتے تقسیم ہونے لگی تاں شمال وچ کاسرگوڈ تحصیل نو‏‏ں تے جنوب وچ تراونکور کوچی نو‏‏ں شامل ک‏ے دے ریاست کیرلا د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ 1 جنوری 1957ء وچ ملبار ضلع نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے تن ضلعے کوژیکوڈ، پالاکاڈ تے کنور د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ 1969ء وچ کوژیکوڈ تے پالاکاڈ دے حصےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ملاپورم ضلع، 1980ء وچ کوژیکوڈ دے حصےآں تو‏ں ویاناڈ ضلع تشکیل دئے۔
یوروپیاں د‏‏ی آمد تک لفظ ملبار عام طور اُتے استعمال وچ نہ سی۔ لفظ ملبار ملیالم زبان دا لفظ ملابارم تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ ملیا دا معنی پہاڑ تے وارم یعنی بار دا معنی ڈھال ا‏‏ے۔ شمالی تے شمال مرکزی کیرلا وچ عام بول چال وچ ملیالم تے تمل دے 'و' دا تلفظ عموماً 'ب' تو‏ں بدل دتا جاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ لفظ ملبار شمالی ملیالم دا لفظ ملابارم (ملاوارم) تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔
قدیم ملبار ضلع د‏‏ی موجودہ تحصیلات
کنور ضلع
ویاناڈ ضلع
کوژیکوڈ ضلع
ملاپورم ضلع
ترشور ضلع
نوٹ: کاسرگوڈ ضلع د‏‏ی کاسرگوڈ تے ہوس درگ تحصیلات موجودہ ملبار خطہ دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ ایہ پرانے ملبار ضلع دا حصہ نئيں سن۔ جدو‏ں کہ ایہ جنوبی کنڑا ضلع دا حصہ سن جس دا تحصیلی صدر دفتر کاسرگوڈ سی۔
حوالے
گٹھ:1792ء دیاں تاسیساں گٹھ:1792ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:برطانوی ہند دے ضلعے گٹھ: کیرلا دی تریخ گٹھ:تاریخی ہندوستانی خطے گٹھ:کیرلا دے خطے گٹھ:ہندوستان وچ 1792ء دیاں تاسیساں
چک 371 ڈبلیو بی
چک 371 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
ابو ابراہیم ہاشمی قریشی
ابو ابراہیم ہاشمی قریشی یا ابو ابراہیم الہاشمی القریشی  (ولادت: اکتوبر 1976ء) (أمير محمد عبد الرحمن المولى الصلبي)  اک عراقی اسلام پسند اے جو داعش دا دوسرا تے موجودہ خلیفہ اے ۔ کدی کدی اسنو‏ں القریشی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔  جنوری 2020ء د‏‏ی پریس رپورٹس دے مطابق، اس دا اصل ناں امیرمحمد عبد الرحمٰن المولی الصلیبی (أمير محمد عبد الرحمن المولى الصلبي) ا‏‏ے۔ ابو ابراہیم ہاشمی قریشی دا انتخاب اک شوریٰ کونسل دے ذریعہ اعلان کيتا گیا سی۔ اس گل کيتی تصدیق داعش میڈیا نے ابوبکر البغدادی د‏‏ی وفات دے اک ہفتہ تو‏ں وی کم عرصہ وچ 31 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں کيتا گیا۔ امریکی انعامات برائے انصاف پروگرام القرشی د‏‏ی معلومات دے بدلے 10 لکھ ڈالر د‏‏ی پیش کش کررہیا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
القریشی 1 یا 5 اکتوبر 1976ء نو‏‏ں تلعفر ، عراق وچ پیدا ہويا اوہ اک عراقی ترکمان گھرانے وچ پیدا ہويا سی تے موصل یونیورسٹی وچ شریعت دی تعلیم حاصل کيتی سی۔ فارغ التحصیل ہونے دے بعد، القریشی نے بعثت عراق وچ بطور آرمی آفیسر خدمات انجام دتا۔ 2003ء وچ عراق اُتے حملے دے بعد صدام د‏‏ی حکمرانی دے خاتمے دے بعد، اس نے القاعدہ وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے اُتے اک مذہبی جماعت تے اک عام شرعی فقہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا۔ 2004ء وچ ، القریشی امریکی افواج نے جنوبی عراق وچ کیمپ بُکا جیل وچ حراست وچ لیا سی جتھے اس د‏ی ابوبکر البغدادی نال ملاقات ہوئی سی۔ اوہ نامعلوم وقت جیل تو‏ں رہیا ہونے دے بعد القاعدہ وچ دوبارہ شامل ہوئے گیا۔
داعش دے مطابق، القریشی مغربی ملکاں دے خلاف جنگ وچ اک تجربہ کار اے، اک مذہبی طور اُتے تعلیم یافتہ تے تجربہ کار کمانڈر ا‏‏ے۔ القریشی نو‏‏ں "عالم، کارکن، نمازی"، "جہاد د‏‏ی اک نمایاں شخصیت"، تے "جنگ دا امیر " دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عراقی ترکمان شخصیتاں گٹھ:داعش دے اراکین گٹھ:اکیہويں صدی دے خلفاء گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1976 دے جم گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
اپٹا
اپٹا (انڈین پیپلز تھئیٹر ایسوسی ایشن) بھارت وچ کمیونسٹ لہر نال جڑی تھئیٹر کلاکاراں دی تنظیم سی۔ اس دا مقصد کلا-طاقتاں دی ورتوں کر کے بھارتی جنتا نوں انصاف پسند سماج دے قیام لئی جاگرت کرنا سی۔ ایہہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دا تہذیبی ونگ سی۔
شروعات
1943 وچ قائم اس گروہ دے شروعاتی میبراں وچوں کجھ سن: پرتھویراج کپور، بجون بھٹاچاریا، رتوک گھٹک، اتپل دت، خواجہ احمد عباس، سلل چودھری، پنڈت روی شنکر، جیوتیرندرا موئترا، نرنجن سنگھ مان، تیرا سنگھ چن، راجیندر رگھوبنشی، صفدر میر وغیرہ۔ اس دے پہلے پردھان ایچ۔ایم۔جوشی سن۔ اپٹا نے اپنے قیام موقعے ہی اعلان کر دتا سی کہ کلا صرف کلا لئی نہیں بلکہ لوکاں لئی کم کریگی۔
ناٹک
اپٹا نے اپنے قیام دے سال توں 1960 دے وچ سینکڑے ناٹک اتے ون ایکٹ کھیڈے۔ کجھ ایہہ ہن: (کانپور، اپٹا) ایہہ ناٹک بار-بار منچت ہوئے سن۔ ایہناں وچوں ’’جادو کی کرسی’’، ’’میں کون ہوں’’، ’’جبیدا’’اتے ’’کسان’’ دوجیاں بھارتی بولیاں وچ ترجمہ ہوکے کھیڈے تے سرااے گئے۔ بنگلا وچ ’’نورتن’’، ’’زبان بندی’’، ’’نوان’’ (وجون بھٹاچاریا)، تیلگو وچ ’’ہٹلر پربھاوم’’، ’’ماں-بھومی’’، ملیالم وچ ’’تمنے مجھے کمیونسٹ بنایا’’ (توپپیل بھاشی)، مراٹھی وچ ’’دادا’’ (ٹی۔ سرمالکر)، گجراتی وچ ’’البیلی’’ ناٹک کھیڈے گئے۔
مغربی بنگال وچ اپٹا
حال ویلے مغربی بنگال وچ اپٹا، اپٹا دی مغربی بنگال سٹیٹ کمیٹی دی اگوائی وچ چل رہی اے۔ اس دا سیکٹری سری گورا گھوش، پردھان سری سسر سین اتے معاون سیکٹری سری اشیم بندوپباب ہن۔ شکتی بندوپباب، ببلو داسگپیؤ، پیوش سرکار، کنکن بھٹاچاریا، سنکر مکھرجی، ہرانموئے گھوسال، تپن ہازرا، باسودیو داسگپیؤ، سویندو میٹی، ابھے داسگپیؤ، رتن بھٹاچاریا ورگیاں بہت ساریاں تہذیبی ہستیاں اس نال جڑیاں ہوئیاں ہن۔
اپٹا پنجاب وچ
اپٹا دا پنجاب وچ مڈھ سن 1961 نوں تیرا سنگھ چن دی اگوائی وچ بنیا گیا سی۔ اس تھیٹر لہر نے بلونت گارگی، سریندر کور، پرکاش کور، جگدیش فریادی، ہرنام سنگھ نرولا، جوگندر باہرلا، شیلا دیدی، حکم چند کھلیلی اتے امرجیت گرداس پوری ورگے وڈے کلاکاراں نوں لوک لہر دیاں سرگرمیاں نال جوڑ لیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دی کمیونسٹ تحریک گٹھ:اپٹاگٹھ:فن گٹھ:بھارت
ٹوپولف ٹو-95
اس جعاز نوں ٹھنڈی جنگ دا نشان سمجیا جاندا اے۔
بروکسیا بکولسی
بروکسیا بکولسی گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
نیدرنڈورف
نیدرنڈورف، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
پاپاروا نیشنل پارک
پاپاروا نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے تھلویں آئلینڈ دا اک نیشنل پارک اے۔
ویڈرنگ
ویڈرنگ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
دهستان سکمن‌آباد
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
بلانک پتہ گرگٹ
بلانک پتہ گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
ارزل ام پٹزگال
ارزل ام پٹزگال، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
ٹوپولف ٹو-22M
ٹوپولف ٹو-22 آواز توں تیز، کمدے پراں آلا بمبار اے جیڑا بوت دور بمباری کر سکدا اے تے سمندری جعازاں نوں تباہ کر سکدا اے۔ اینوں سوویت یونین نے بنایا سی تے اج اے روسی فوج وچ اڈدا اے تے بھارت دی نیوی وی اینوں کراۓ تے اڈاندی اے۔ اے جعاز رادوگا میزائل چکن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی جس توں اے امریکی سمندری فوج دے ایئرکرافٹ کیریریاں دے پورے جوڑے نوں برباد کرسکدا سی۔ ایدی 6800 کلومیٹر تک مار اے جیڑی سمندری فوج لئی بوت خطرناک ہوندی اے۔ مارچ 2013 وچ 2 ٹو-22 نیں سویڈن اتے چھوٹ وچ حملہ کیتا، سویڈن دی ہوائی فوج نے ٹیئم تے کج وی نا کیتا۔
انگلاں
انگلاں بندے تے ایدے نال کج ملدے جلدے جنوراں دے ہتھ نال پاۓ جانے والے باریک حصہ نیں۔ بندے دے ہتھ تے پنج انگلاں ہوندیاں نے۔
انگشتیا
انگشتیا شمالی قفقاز وچ واقع روس دے ماتحت اک وفاقی اکائی اے ۔ ایہ روس دے 14 لوکراجاں وچوں اک لوکراج اے ۔ ایہدا راجگڑھ ماگاس شہر اے ۔
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:خودمختار جمہوریاواں گٹھ:روسی ریاستاں گٹھ:علاقے
بندر لامپونگ
بندر لامپونگانڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ لامپونگ دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:مشرق بعید
چک 375 ڈبلیو بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
آرتھرپاس نیشنل پارک
گٹھ:نیوزی لینڈ دے نیشنل پارک گٹھ:نیوزی لینڈ
شروتی حسن
شروتی راجلکشمی ہاسن (جنم 28 جنوری 1986) دکھنی بھارت دیاں فلماں اتے بالیوڈّ دیاں فلماں وچّ کم کرن والی اک بھارتی اداکارہ، گائکہ، گیت کار اتے ڈانسر ہے اسدے ماں پیؤ سارکا اتے کمل ہاسن فلمی ستارے ہن.
کم
اس نے اپنی اداکاری دی شروعات ایکشن ڈرامہ فلم لکّ راہیں کیتی. اس توں پہلاں بال کلاکار دے روپ وچّ کم کیتا. 2012 وچّ اسنے ہندی فلم دبنگ دے تیلگو پنر نرماتا فلم گبر سنگھ وچّ کم کیتا جو بہت سفل رہی تیلگو  فلماں دے نال نال ایہہ ہندی فلماں وچّ وی اک وڈی اداکارہ بن کے ابھری ۔ اداکاری دے نال نال اسنے گائکی  وی کیتی ۔  اپنے سفل کیریئر وچّ اسنے فلمفیئر ایوارڈ حاصل کیتا اتے اس نے اپنے آپ نوں دکھنی بھارتی سنیمے دیاں اداکاراں وچوں اگے لیا ک کھڑا کیتا ۔ شروتیہاسن '  شروتیراج لكشمی ہاسن  '(پیدائش 28 جنوری 1986ء)، جنوبی بھارتی فلماں تے بالی ووڈ وچ اداکاری کرنے والی بھارتی اداکارہ، گلوکارہ، کمپوزر تے رقاصہ نيں۔ انہاں دے والدین ساریکا ٹھاکر تے کمل ہاسن نامی فلمی ستارے نيں۔
مڈھلا جیون
شروتیہاسن د‏‏ی پیدائش 28 جنوری 1986 نو‏‏ں چنويں، بھارت وچ اداکار کمل ہاسن تے ساریکا ٹھاکر دے گھر وچ ہوئی۔ شروتی ہاسن  کی ماں نصف مراٹھی تے نصف راجپوت اے جدو‏ں کہ اس دے والد اک تامل نيں،  اس د‏ی چھوٹی بہن اکشرا قومی بال روم لاطینی رقص دے لئی بھارت د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں تے اداکارہ وی نيں۔  شروتی ہاسن   نے چنائی وچ ایباکس مونٹیسوری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے سینٹ اینڈریو دے کالج  ممبئی وچ نفسیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ شروتی ہاسن   سنیما تے موسیقی اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی  تے آخر وچ چنائی واپس آنے تو‏ں پہلے، کیلی فورنیا میوزیشن انسٹی ٹیوٹ وچ موسیقی سیکھنے دے لئی امریک‏‏ا دا سفر کیتا۔
اداکاری
بطور اداکارہ شروتیہاسن نے پہلی ایکشن ڈراما فلم لک وچ اداکاری کيتی۔ اس تو‏ں پہلے چائلڈ آرٹسٹ دے طور اُتے فلماں وچ کم کرچکيت‏یاں سن تے اپنے والد کمل ہاسن د‏‏ی فلم ہے راما وچ اک مختڈر کردار وی ادا کیتا سی ۔ 2012 وچ انہاں نے سلمان خان د‏‏ی ہندی فلم دبنگ دے تیلگو ری میک گبر سنگھ وچ کم کیتا جو بہت زیادہ کامیاب رہی۔ تیلگو فلماں دے نال نال اوہ ہندی فلماں وچ وی اک وڈی اداکارہ دے طور اُتے ابھری نيں۔ اداکاری دے نال نال انہاں نے گائیکی تے موسیقی ہدایت وی کیتا ا‏‏ے۔
متعلقہ روابط
لسٹ جنوبی بھارتی فلم اداکاراواں
باہرلے جوڑ
۔
گٹھ:1986 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل گٹھ:بھارتی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکارائاں گٹھ:بھارتی گلوکارائاں گٹھ:تمل شخصیتاں گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو پس پردہ دے گلوکار گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی تمل شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گلوکارائاں گٹھ:راک گلوکاراواں
گٹھ:جم 1986 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سوفیفی
سوفیفی انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ اتلا مالوکو دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:مشرق بعید
وجریان
وجریان (বজযান; ملیالم: വജ്രയാന; اڑیا بولی: ବଜ୍ରଯାନ; تبتی بولی: རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་, دورجے تھیگ پہ؛ منگول بولی: Очирт хөлгөн, اوچرٹ ہولگون؛ چینی بولی: 密宗, می جونگ) نوں تانترک بودھ دھرم، تنتریان، منتریان، گپت منتر، گوڑھ بودھ دھرم تے وشمکون شیلی یا وزر راستا وی کہیا جاندا ہے۔ وجریان بودھ قلسفہ تے عقائد دی اک جٹل تے بہہ مکھی نظام ہے جس دی ترقی کئی صدیاں وچ ہوئ‏ی۔ وجریان سنسکرت  شبد ، ارتھات ہیرا جاں تڑت دا واہن ہے ، جو تانترک بودھی دھرم وی کہاندا ہے اتے  بھارت  اتے گوانڈھی دیساں وچّ ، خاص طور 'تے  تبت  وچّ بودھی دھرم دا اہم وکاس سمجھیا جاندا ہے ۔  بدھ دھرم  دے اتہاس وچّ وجریان دی مغہوری  مہایان  دے سٹنڈرڈ چنتن توں ویکتی گت جیون وچّ بودھی وچاراں دے پالن تکّ کیتی یاترا لئی کیتا گیا ہے ۔
‘یان’ اصل وچّ انتم مکتی اتے اوناشی تتو نوں حاصل کرن دی روحانی یاترا ہے ۔
بدھ مت دے ہور نام
بودھی مت دے اس سوروپ دے ہور نام ہن -
جس وچّ گہم ( گپت ) شبد دا مطلب کجھ لکاکے رکھنا نہیں ، سگوں سچ نوں جاننے دے عمل کہ دربودھتا اتے سکشمتا نوں انگت کرنا ہے ۔
فلسفیانہ طور اتے وجریان وچّ یوگاچار سادھنا پدھتی ، جس وچّ من دی پرم دشا ( نروان ) اتے زور دتا جاندا ہے اتے مڈل وچاردرشن ، جس وچّ کسے آپیکشکیئے سدھانت نوں ہی انتم مان لین کیتی چیشٹھا دا ورودھ کیتا جاندا ہے ، دوناں ہی سماہت ہن ۔
آنترک انوبھواں دے بارے وچّ وجریان گرنتھاں وچّ اتیئنت پرتیکاتمک بھاشا پریوگ کیتی گئی ہے ۔ جسدا ادیش اس پدھتی دے سادھکاں نوں اپنے اندر اجیہے انوبھوَ پراپت کرن وچّ سہائتا کرنا ہن ، جو منکھ نوں اپلبدھ سبتوں زیادہ ملوان انوبھوَ سمجھے جاندے ہن ۔ اس پرکار ، وجریان گوتم بدھ دے بودھستو ( گیان دا پرکاش ) پراپت کرن دے انوبھوَ نوں پھر نال انوبھوَ کرن کیتی کوشش کردا ہے ۔
تانترک نظر توں گیان دا پرکاش اس انوبھوَ توں آؤندا ہے کہ وپریت لگن والے دو سدھانت واستو وچّ اک ہی ہن ؛ شونتا ( رکتتا ) اتے پرگیا ( گیان ) کیتی اکرمکئودھارناواندے نال سرگرم کرنا اتے اپاء ( سادھن ) وی سنکلپت ہون چاہئے ۔ اس مول دھروتا اتے اسدے سنکلپ نوں اکثر کم - واسنا دے پرتیکاں دے مادھئم توں پرکاشت کیتا جاندا ہے ۔ وجریان کیتی اتہاسک اتپتی تاں سپشٹ نہیں ہے ، کیول انا ہی پتہ چلدا ہے کہ ایہہ بودھمت کیتی بودھک وچاردھارا دے وستھار دے نال ہی وکست ہویا ۔ ایہہ چھیویں توں گیارہویں شتابدی دے وچّ پرئنگو - پھولا اتے بھارت دے گوانڈھی دیشاں اتے اسدا ستھائی پربھاو پیا ۔ وجریان کیتی سمپنّ درش کلا پوتر ‘منڈل’ دے روپ وچّ اپنے اتکرش تکّ پہنچ گئی سی ، جو برہمنڈ دا پرتیندھتو کردا ہے اتے سادھنے دے مادھئم دے روپ وچّ پریوکت ہندا ہے ۔
ایہ وی ویکھو
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
سروت
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے گٹھ:مذہب
محمد باقر مجلسی
محمد باقر بن محمد تقی بن المقصود علی المجلسی (پیدائش: 1627ء— وفات: 29 مارچ 1699ء) المعروف علامۂ مجلسی یا مجلسی دوم عالم اسلام دے مشہور ترین علما، فقہا تے محدثین وچو‏ں نيں۔ اوہ صفوی دور دے با اثر شیعہ حکم وچ شمار ہوندے سن تے مشہورِ عالَم کتابِ حدیث بحار الانوار دے مؤلف نيں۔
ولادت تے نسب
علامہ مجلسی سنہ 1237 ہجری وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دی صفوی سلطنت دے دور وچ تے شاہ عباس اول دی بادشاہت دے آخری سال وچ ہوئی۔ انہاں دے والد علامہ محمد تقی مجلسی (مجلسی اول)، نيں جو اپنے زمانے دے نامور اکابرین تے مجتہدین وچو‏ں سن تے انہاں دی والدہ صدر الدین محمد عاشوری قمی دی بیٹی تے علم و فضیلت دے خاندان تو‏ں تعلق رکھدیاں نيں۔
زوجات تے اولاد
کہیا گیا اے کہ انہاں دی تن زوجات سن جنہاں توں اوہ 4 بیٹے تے پنج بیٹیاں دے باپ بنے۔
تصنیفات
انہاں دے مشہور ترین اساتذہ وچ ملا صالح مازندرانی، ملا محسن فیض کاشانی، سید علی خان مدنی تے ملا خلیل قزوینی تے انہاں دے مشہور ترین شاگرداں وچ میرزا عبداللہ افندی اصفہانی، سید نعمت اللہ جزائری، شیخ عبداللہ بحرانی، محمد بن علی اردبیلی، میرزا محمد مشہدی، میر محمدحسین خاتون آبادی تے سید ابوالقاسم خوانساری، شامل نيں۔ مجلسی نے متعدد کتب تالیف کیتیاں نيں جنہاں وچ بحارالانوار، مرآة العقول، حق الیقین، زاد المعاد، تحفۃ الزائر، عین الحیات، حیاة القلوب، جلا العیون، حلیۃ المتقین وغیرہ شامل نيں۔
محمد باقر مجلسی (1616–1698) صفوی سلطنت دا اک مزہبی سردار سی۔ اپنی ‍ظالمانہ پالیسیاں نال اونے ایران نوں سنی توں شیعہ بنان چ وڈا کم کیتا۔
حوالے
گٹھ:1627 دے جم گٹھ:1699 دیاں موتاں گٹھ:اصفہان دی شخصیتاں گٹھ:ایرانی شیعہ گٹھ:ستارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:سنی اسلام دے نقاد گٹھ:شیعہ علما گٹھ:صفوی سلطنت دی شخصیتاں گٹھ:مدونین حدیث
گٹھ:صفوی سلطنت گٹھ:ایران
انڈونیشیا
انڈونیشیا (انڈونیشیائی تلفظ: [in.ˈdo.nɛ.sja])، جسے سرکاری نام ریپبلک آف انڈونیشیا کے نام سے جانا جاتا ہے یا زیادہ مکمل طور پر انڈونیشیا کی وحدانی ریاست، جنوب مشرقی ایشیا کا ایک جزیرہ نما ہے جو خط استوا سے گزرتا ہے اور سرزمین براعظم ایشیا اور اوشیانا کے درمیان، اس لیے اسے ایک بین البراعظمی ملک کے ساتھ ساتھ بحر الکاہل اور بحر ہند کے درمیان بھی جانا جاتا ہے۔
تاریخی پس منظر:
انڈونیشیا وچ انسانی آبادی انتہائی قدیم زمانے وچ وی موجود سی۔ برفانی دور تو‏ں پہلے ایہ مجمع الجزائر باقی براعظم ایشیا نال ملیا ہويا سی۔ چنانچہ مختلف وقتاں وچ ایشیا دے مختلف علاقےآں تے نسلاں دے باشندے ایتھ‏ے آندے رہ‏‏ے۔ بہرکیف اس امر دے شواہد موجود نيں کہ پتھر دے زمانے وچ ایتھ‏ے سیاہ فام بونے سن جو آسٹریلیا دے قدیم وحشیاں تو‏ں مشابہ سن ۔ تقریباً اٹھ ہزار سال پہلے اس علاقے وچ بادامی رنگ د‏‏ی اک مخلوط نسل دے باشندے آئے‘ جنہاں دا تعلق ہندوستان تے ہند چینی تو‏ں آنے والی مخلوط نسلاں تو‏ں سی۔ ایہ نسل جاوائی کہلائی۔ اس دے بعد ملیشیائی نسل د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہوا‘ جس وچ کاکیشیائی‘ منگولی تے زنگی نسلاں د‏‏ی آمیزش سی۔ انہاں د‏‏ی آمد اُتے ابتدائی سیاہ فام باشندےآں نے بحرالکاہل دے مختلف جزیریاں یا انڈونیشیا دے اندرونی علاقےآں وچ پناہ لئی۔ گویا انڈونیشیا دے مختلف جزیریاں وچ جو نسلاں اج پائیاں جاندیاں نيں‘ انہاں نے مختلف نسلاں د‏‏ی آمیزش تو‏ں اپنی موجودہ شکل اختیار کيتی ا‏‏ے۔
ابتدائی عہد دے لوک بالکل وحشی یا نیم وحشی سن ۔ مذہب مظاہر پرستی سی۔ بھوت پریت نو‏‏ں وی مندے سن ‘ البتہ بت پرستی معدوم سی۔ اس زمانے دے آخری دور وچ اوہ کھیت‏‏ی باڑی کردے سن تے جانوراں نو‏‏ں چَراندے سن ۔ مُرداں نو‏‏ں زمین وچ دفن کردے سن ۔ جھونپڑیاں وچ رہندے تے درختاں د‏‏ی چھال دا لباس پہندے سن ۔ ہڈیاں دے اوزار بنا‏تے سن تے مچھلیاں تے جانوراں دا شکار کردے سن ۔ مجموعی طور اُتے اُنہاں د‏‏ی زندگی نہایت سادہ سی۔ پوری آبادی دا اک سردار (نگاری نگارا) ہُندا سی‘ جسنو‏ں دیوت‏ا دا درجہ دتا جاندا سی۔
انڈونیشیا وچ تاریخی دور دا آغاز ہندوئاں د‏‏ی آمد تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ہندو اس ملک وچ تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آئے سن تے اُنہاں د‏‏ی آمد دا زمانہ پہلی دوسری عیسوی دا ا‏‏ے۔ رفتہ رفتہ انہاں د‏‏ی تعداد ودھنے لگی تے جاوا دے انہاں علاقےآں وچ انہاں د‏‏ی نوآبادیاں قائم ہونے لگیں‘ جتھ‏ے گرم مصالحے پیدا ہُندے سن ۔ نوآبادیاں بڑھاں تاں ریاستاں بن گئياں تے ریاستاں نے ترقی ک‏ر ک‏ے سلطنتاں د‏‏ی شکل اختیار کر لئی۔ ہندومت عام مذہب بن گیا۔ ہندوئاں نے ایتھ‏ے اپنی رہتل نو‏‏ں پوری طرح پھیلایا تے ایويں انڈونیشیا وچ ہندومذہب تے ہندو رہتل د‏‏ی جڑاں بہت مضبوط ہوئے گئياں۔
جاوا دا پہلا ہندو راجا آچی ساکا سی۔ اٹھويں صدی وچ سری و جایا د‏‏ی وسیع سلطنت سماٹرا وچ موجود سی‘ جس د‏‏ی حدود اگے چل ک‏ے بورنیو‘ فلپائن‘ سلولیسی‘ نصف جاوا‘ نصف فارموسا تے سیلون تک جا پہنچاں۔ سرکاری بولی سنسکرت سی۔ جاوا د‏‏ی اک ہور قابلِ ذکر سلطنت کیدیری سی‘ جس دا زمانۂ عروج ۱۰۴۲ء تو‏ں ۱۲۲۲ء دسیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مضبوط سلطنت مستقل نظم و نسق د‏‏ی حامل تے اک باقاعدہ ہندو تمدن د‏‏ی مدعی سی۔ ۱۲۲۲ء تو‏ں ۱۲۹۳ء تک سلطنت سنگو ساری دا دور رہا‘ جس دا تختہ رادن و جایا نے اُلٹ کر اُس دَور د‏‏ی مشہور ترین سلطنت مجاپائت (کڑوا پھل) د‏‏ی بنیاد رکھی تے کردا راجا ساجایا دردانا دا لقب اختیار کيتا۔ اس دا بیٹا جایا نگارا مجاپائت دا سب تو‏ں مضبوط حکمران سی۔ اس نے کالی منتان نو‏‏ں وی جاوا د‏‏ی قلمرو وچ شامل ک‏ے لیا۔ اس دے قابل وزیراعظم گجامد نے قریبی ملکاں تو‏ں سیاسی تے تجارتی تعلقات بڑھائے تے بالآخر اُس د‏‏ی کوششاں تو‏ں مجاپائت دا اقتدار پورے مجمع الجزائر اُتے چھا گیا۔ چودھواں صدی عیسوی دے آخر وچ خانہ جنگیاں تے بغاوتاں نے اس سلطنت نو‏‏ں بہت کمزور کر دتا۔ ادھر جاوا تے سماٹرا وچ اسلام ترقی کر رہیا سی تے نو مسلم حاکماں تے مبلغاں نے مضبوط تنظیماں قائم کر لیاں سن۔ اسلام نو‏‏ں دبانے تے مسلماناں نو‏‏ں کچلنے دے لئی ہندوراجا تے اس دے حاکماں دے مظالم حد تو‏ں ودھ گئے تاں مسلماناں نے متحد ہوئے ک‏ے مقابلہ کيتا تے مجاپائت دا خاتمہ کر دتا۔ شاہی خاندان تے دوسرے امرا نے جاوا تو‏ں بھج کر بالی وچ پناہ لی‘ جتھ‏ے دے ہندو اج وی اپنی قدیم روایات دے حامل نيں۔
اِشاعت اسلام دا دَور:
تیرہويں تے چودہويں صدی عیسوی اسلامی تریخ وچ وڈی اہمیت رکھدی نيں۔ پہلی صدی ہجری (ستويں صدی عیسوی) دے بعد اسلام د‏‏ی اشاعت تے توسیع جس قدر تیرہويں تے چودہويں صدی وچ ہوئی اِنّی کسی تے زمانے وچ نئيں ہوئی۔ ايس‏ے زمانے وچ منگولاں نے اسلام قبول کيتا تے مسلماناں دے اثرات سائبیریا تو‏ں روس تے وسط یورپ تک پھیلے۔ ايس‏ے زمانے وچ افریقہ وچ صحرہ‏ے اعظم تے اُس دے جنوبی علاقےآں وچ اسلام پھیلیا۔ ایہی اوہ زمانہ اے جس وچ پورا ہندوستان مسلماناں دے زیر اقتدار آیا‘ تے ایہی اوہ صدیاں نيں جنہاں وچ انڈونیشیا تے ملائیشیا دے وسیع و عریض خطے وچ اسلام پھیلیا۔ تیرہويں تے چودہويں صدی دا زمانہ صرف اس لحاظ تو‏ں قابلِ ذکر نئيں کہ اس زمانے وچ مسلما‏ن سیاسی میدان وچ نقطۂ عروج اُتے پہنچ گئے‘ تے ایشیا‘ یورپ تے افریقہ وچ جِنّے وسیع علاقے اُتے اُنہاں دا اقتدار ہوئے گیا‘ اِنّے وسیع علاقے اُتے نہ اس تو‏ں پہلے انہاں دا اقتدار قائم ہويا سی تے نہ بعد وچ قائم ہوا‘ بلکہ ایہ دور اس لحاظ تو‏ں وی اہ‏م اے کہ اس زمانے وچ اسلام د‏‏ی وی توسیع و اشاعت ہوئی تے جو ملک مسلماناں دے زیرِ اقتدار آئے‘ انہاں د‏‏ی آبادی د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسلام قبول کيتا تے اوہ اج وی مسلما‏ن نيں۔ مغربی افریقہ‘ بنگلا دیش‘ پاکستان‘ ملائیشیا تے انڈونیشیا مسلماناں د‏‏ی پُرامن شاندار فتوحات د‏‏ی نمایاں مثالیاں نيں۔
مبلغینِ اسلام دا کردار:
انہاں مبلغاں وچ اک مولا‏نا ملک ابراہیم نيں۔ انہاں نے ۱۳۹۱ء وچ جاوا وچ تبلیغِ اسلام دا کم شروع کيتا۔ مولا‏نا ابراہیم گجرات کٹھیاواڑ دے اک تاجر سن ۔ مشرقی جاوا د‏‏ی بندرگاہ گریسک دے ہندو راجہ نے اک مرتبہ انہاں تو‏ں علاج کروایا تے جدو‏ں اوہ چنگا ہوئے گیا تاں انہاں دے ہتھ اُتے اُس نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ مولا‏نا ملک ابراہیم نے راجا دا اسلامی ناں رادن رحمت رکھیا۔ ملک ابراہیم دا ۱۴۱۹ء وچ انتقال ہوئے گیا۔ گریسک وچ انہاں د‏‏ی قبر اج تک موجود ا‏‏ے۔ ملک ابراہیم مولا‏نا مغربی دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں۔ اوہ تے راجا رادن رحمت جاوا دے انہاں مشہور ولیاں وچ شمار کیتے جاندے نيں جو ’’سونان‘‘ دے لقب تو‏ں مشہور نيں تے جنہاں نے اس جزیرے وچ اسلام پھیلیایا۔ جاوا وچ اسلام پھیلانے والے انہاں نو اولیاے کرام دے ناں ایہ نيں:
اک ہور نامور مبلغ رادن فاتح سن ‘ جنہاں د‏‏ی قیادت وچ مبلغینِ اسلام نے ۱۴۲۸ء وچ مجاپائت دے حکمران نو‏‏ں شکست دتی تے جاوا وچ پہلی اسلامی سلطنت قائم کيتی۔
جاوا وچ پہلی مسجد دیماک دے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی سی۔ اس مسجد تو‏ں تبلیغی جماعتاں جاوا دے مختلف حصےآں وچ بھیجی جادیاں سن۔ جس مقام دے لوک اسلام قبول کر لیتے‘ اوتھ‏ے مسجد تے مدرسہ قائم کر لیندے۔ تبلیغ دا ایہ سلسلہ سولہويں صدی دے وسط تک جاری رہا‘ ایتھ‏ے تک کہ انڈونیشیا دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن ہوئے گئی تے ملک وچ تقریباً ویہہ مسلم ریاستاں قائم ہوئے گئياں۔ انہاں ریاستاں دے حکمران جو سلطان کہلاندے سن ‘ خود وی تبلیغِ اسلام دے کم تو‏ں گہری دلچسپی رکھدے سن ‘ تے بعض حکمران تاں ایداں دے سن کہ انہاں نے تاج و تخت چھڈ ک‏‏ے خود نو‏‏ں تبلیغِ اسلام دے لئی وقف کر دتا سی۔ انہاں نیک حکمراناں وچ مغربی جاوا دے علاقہ بامتن دے سلطان پاتح ہلا (فتح اﷲ) دا ناں بہت مشہور ا‏‏ے۔ انہاں نے تخت و تاج چھڈ ک‏‏ے ۱۵۵۲ء تو‏ں ۱۵۷۰ء دے دوران‘ اپنی وفات تک‘ اٹھارہ سال مسلسل اسلام د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ چنانچہ اُنہاں دا شمار جاوا دے نو اولیا وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پنج ہلا دے فرزند سلطان حسن الدین نے وی اپنے باپ دے نقشِ قدم اُتے چلدے ہوئے آخر وچ خود نو‏‏ں تبلیغِ اسلام دے لئی وقف کر دتا سی۔ اس طرح انہاں حکمراناں نے اسلام تو‏ں اپنی والہانہ محبت د‏‏ی ایسی مثال قائم کيتی جس د‏‏ی نظیر تاریخِ اسلام وچ کم ملے گی۔
مجمع الجزائر وچ سب تو‏ں پہلے سماٹرا نے اسلامی اثرات قبول کیتے۔ بارہويں صدی عیسوی دے اوائل وچ آچے دے کچھ باشندے شیخ عبداﷲ عارف د‏‏ی کوششاں تو‏ں مسلما‏ن ہوئے۔ انہاں دے خلیفہ شیخ برہان الدین نے مغربی تے جنوبی سماٹرا وچ دین د‏‏ی وسیع اشاعت کيتی۔ انہاں نے اک مدرسہ قائم کيتا‘ جتھ‏ے نو مسلماں نو‏‏ں دینی تعلیم دتی جاندی سی تے تبلیغ دے اصول سکھائے جاندے سن ۔ انہاں نومسلم مبلغاں نے مختلف علاقےآں وچ جاک‏ے اسلام دا پیغام پہنچایا تے آچے دا پورا علاقہ اسلام دے زیرِ اثر آگیا‘ حتیٰ کہ ایتھ‏ے ۱۲۰۵ء وچ پہلی اسلامی ریاست وجود وچ آئی۔ چودہويں صدی عیسوی وچ شیخ اسماعیل دے زیرِ قیادت کچھ مبلغین حجاز تو‏ں پہنچے‘ جنہاں د‏‏ی مساعی تو‏ں سمدرا‘ آرو تے میننگ کبائو دے راجا تے باشندے مسلما‏ن ہوئے گئے۔ پندرہويں صدی وچ پالم بانگ تے لمپانگ دے راجائاں تے باشندےآں نے وی اسلام قبول ک‏ر ليا۔
بورنیو وچ اشاعتِ اسلام دا آغاز پندرہويں صدی دے آغاز وچ ہوئے چکيا سی‘ مگر مجاپائت دے خاتمے اُتے اَگڑ پِچھڑ بنجرماسین‘ دامک‘ برونی تے سکدانہ دے حکمران تے عوام مسلما‏ن ہُندے گئے۔ برنیو وچ مبلغین دے سردار شیخ شمس الدین حجاز تو‏ں آئے سن ۔ انہاں دے ہتھ اُتے سکدانہ دے راجا نے اسلام قبول کيتا تے سلطان محمد صفی الدین دا لقب پایا۔
جزیرہ سلولیسی وچ اسلام بورنیو دے نومسلماں د‏‏ی بدولت پھیلیا۔ سب تو‏ں پہلے مکاسر تے بوگی قوماں تے فیر اہلِ منہاسہ مسلما‏ن ہوئے۔ مؤخرالذکر نو‏‏ں پرتگالیاں نے عیسائی بنا لیا سی۔ مکاسر دے نو مسلم خاص طور اُتے وڈے پُرجوش مبلغ ثابت ہوئے۔
جزائر مالوکا (ملاکا) وچ اسلام د‏‏ی ابتدا پندرہويں صدی عیسوی تو‏ں ہوئی‘ جدو‏ں اک عرب مبلغ شیخ منصور نے تدورے دے راجا نو‏‏ں مسلما‏ن ک‏ر ک‏ے انہاں دا ناں سلطان جلال الدین رکھیا۔ ايس‏ے زمانے وچ ترنا‏تے دے راجا نے وی مسلما‏ن ہوئے ک‏ے اپنا ناں سلطان زین العابدین رکھیا۔ اس دے جانشین سلطان باب اﷲ د‏‏ی کوششاں تو‏ں جزیرے مالودا ميں دور دور تک اسلام پھیل گیا۔
جزائر سوندا وچ تبلیغ دا فرض مکاسر دے منظم تے پُرجوش مبلغین نے انجام دتا۔ سولہويں صدی وچ سمباوا تے اس دے بعد فلورس‘ تیمور تے سمبا وچ وی اسلام پھیل گیا۔ اس طرح مبلغاں د‏‏ی اک منظم تحریک نے‘ جس دے پاس سیاسی اقتدار سی نہ عسکری طاقت‘ ایسی قوماں نو‏‏ں مسلما‏ن ک‏ر ليا جو وڈی وڈی سلطنتاں د‏‏ی مالک تے اپنے مذہب تے رہتل و معاشرت د‏‏ی سختی تو‏ں پابند سن۔
اسلامی سلطنتاں:
انڈونیشیا وچ مسلماناں د‏‏ی پہلی سلطنت سماٹرا دے علاقہ سمدرا وچ قائم ہوئی جس دا راجا مسلما‏ن ہوئے ک‏ے سلطان ملک الصالح دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ ملک الصالح تے اس دے جانشیناں نے اسلام د‏‏ی ترقی و اشاعت وچ وڈا حصہ لیا۔ ۱۳۴۶ء وچ ابنِ بطوطہ سمدرا پہنچیا تاں ملک الصالح دا پوت‏ا سلطان زین العابدین حکمران سی۔ ابنِ بطوطہ نے اس سلطنت د‏‏ی خوشحالی‘ تجارت د‏‏ی ترقی‘ امن و امان تے دینی امور وچ حکمراناں د‏‏ی دلچسپی د‏‏ی بہت تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ پندرہويں صدی دے وسط وچ ایہ سلطنت ملکّا دے سلطان دے زیرِ اقتدار آگئی۔
سماٹرا د‏‏ی دوسری اہ‏م سلطنت آچے ۱۴۹۶ء وچ قائم ہوئی (حالے ہندوستان وچ ظہیرالدین بابر د‏‏ی آمد وچ ۳۰ سال باقی نيں۔ ایتھ‏ے لودھی خاندان د‏‏ی حکومت اے ) اس سلطنت دا بانی عنایت اﷲ شاہ سی۔ جدو‏ں ۱۸۷۴ء وچ ولندیزیاں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں آچے دے باشندےآں نے جہاد دا اعلان کر دتا تے ۱۹۰۷ء تک مسلسل برسر پیکار رہ‏‏ے۔ آچے مسلماناں د‏‏ی وڈی طاقتور سلطنت سی۔ اس دے بادشاہاں نے ملک د‏‏ی ترقی تے عوام د‏‏ی فلاح دے لئی بہت کم کيتا تے علوم و فنون نو‏‏ں فروغ دتا۔
۱۶۴۸ء وچ مسلماناں د‏‏ی اک سلطنت جنوب مشرقی سماٹرا وچ قائم ہوئی‘ جس دا صدر مقام پالم بانگ سی تے بانی ابراہیم۔ ۱۸۱۲ء وچ سلطان بہائو الدین احمد نے ولندیزیاں دے مقابلے وچ انگریزاں د‏‏ی بالادستی تسلیم کر لی‘ لیکن جدو‏ں ۱۸۲۵ء وچ انگریز ایتھ‏ے تو‏ں دستبردار ہوئے گئے تاں ولندیزیاں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
جاوا وچ پہلی اسلامی حکومت اگرچہ امپل وچ قائم ہوئی سی‘ جس دے حاکم مشہور ولی رادن رحمت سن ‘ لیکن مسلماناں د‏‏ی پہلی سلطنت دیماک سی‘ جسنو‏ں ۱۴۲۸ء وچ مجاپائت حکمراناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے رادن فاتح نے قائم کيتا۔ ۱۵۲۰ء وچ رادن یونس د‏‏ی حکومت جاپارا تو‏ں گریسک تک پھیلی ہوئی سی تے مادورا تے پالم بانگ وی اس دے زیرِ اثر سن ۔ اس دے جانشین ترنگاناں دے عہد وچ ماترن‘ پسوردان تے پاجانگ دے علاقے وی فتح ہوگئے۔ ترنگاناں دے لڑکے شہزادہ مومن د‏‏ی سعی تو‏ں دیماک وچ اسلامی علوم نو‏‏ں بہت ترقی ہوئی تے ہندو اثرات زائل ک‏ر ک‏ے اسلامی زندگی اختیار کرنے اُتے خاص زور دتا گیا۔ ایہ سلطنت ۱۵۷۸ء تک باقی رہی۔
سولہويں صدی عیسوی وچ ترنگاناں دے بہنوئی پاتح ہلا (فتح اﷲ) نے مغربی جاوا وچ سلطنت بانتن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ فتح اﷲ تے اس دے جانشیناں دے عہد وچ اسلام د‏‏ی اشاعت تیزی تو‏ں ہوئی‘ عربی علم و ادب د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی گئی‘ تجارت نو‏‏ں بہت ترقی ملی تے بانتن گرم مصالحاں د‏‏ی تجارت دا مرکز بن گیا۔ ۱۵۹۵ء وچ ولندیزی تاجر ایتھ‏ے پہنچے تے جلد ہی انہاں نے بٹاویا وچ اپنا تجارتی مرکز تے قلعہ تعمیر ک‏ر ک‏ے بانتن اُتے بالادستی قائم کر لئی۔ عبدالفاتح آگنگ (۱۶۵۱ء تو‏ں ۱۶۵۸ء) نے بانتن د‏‏ی کھوئی ہوئی عظمت نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کی‘ مگر داخلی اختلافات تے سازشاں نے اسنو‏ں کامیاب نہ ہونے دتا۔ اس د‏ی وفات دے نال ہی بانتن د‏‏ی آزادی وی ختم ہوئے گئی۔ (۱۶۵۸ء عبدالفاتح د‏‏ی وفات تے ہندوستان وچ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی تخت نشینی دا سال اے )۔
۱۵۷۸ء وچ پاجانگ دے تخت اُتے سنوباندی بیٹھا‘ جس دا تعلق ماترم دے قدیم حکمران خاندان تو‏ں سی۔ اس نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وڈی وسعت دی۔ ۱۶۱۳ء وچ اس دا پوت‏ا سسرنگ سنگ سلطان آگنگ (اعظم) دے لقب تو‏ں تخت اُتے بیٹھیا تے واقعی انڈونیشیا دا اک عظیم حکمران ثابت ہويا۔ اس نے دوسری ریاستاں اُتے اقتدار قائم ک‏ر ک‏ے اک مضبوط تے وسیع سلطنت قائم کيتی۔ اس نے اک طرف تاں جاوا د‏‏ی باقی ماندہ ہندو ریاستاں ختم کيتياں جو مجاپائت خاندان د‏‏ی بحالی دے لئی سازشاں وچ مصروف سن تے دوسری طرف بٹاویا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے ولندیزی قلعے نو‏‏ں مسمار دے دتا تے ولندیزی نو‏‏ں جاوا تو‏ں باہر کڈ دتا۔ اس د‏ی زندگی وچ ولندیزیاں نو‏‏ں دوبارہ جاوا وچ قدم رکھنے د‏‏ی جرأت نہ ہوئی۔ سلطان آگنگ نے اسلامی قوانین نافذ کیتے تے لوکاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں اسلامی سانچاں وچ ڈھالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دا نصب العین ایہ سی کہ انڈونیشی جزیرے نو‏‏ں متحدہ ک‏ر ک‏ے اک ملک تے اک قوم بنا دتا جائے جس د‏‏ی حکومت‘ معاشرت تے رہتل و سبھیاچار د‏‏ی اساس اسلام ہوئے۔ ۱۶۴۵ء وچ سلطان د‏‏ی وفات دے بعد اُس دے نااہل جانشین ہمنگ کورت اول نے اس د‏ی تمام مساعی اُتے پانی پھیر دتا۔ اس نے قدیم ہندو رسوم و رواج نو‏‏ں فیر زندہ کيتا تے ولندیزیاں تو‏ں معاہدہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں متعدد مراعات دے دتیاں رفتہ رفتہ ولندیزیاں دا تسلط بڑھدا گیا‘ حتیٰ کہ ۱۷۵۵ء وچ ماترم د‏‏ی ایہ سلطنت ولندیزیاں دے زیرِ اقتدار دو ریاستوں‘ سوراکاردا تے یوگ یکاردا وچ منقسم ہوئے گئی۔
سماٹرا تے جاوا دے علاوہ ریونیو‘ سلولیسی تے مالودا ميں مسلماناں د‏‏ی کئی سلطنتاں قائم ہوئیاں۔ بورنیو وچ بنجر ماسین‘ سکدانہ تے برونی د‏‏ی سلطنتاں نے شہرت حاصل کيتی۔ اسلام د‏‏ی اشاعت تے اسلامی سلطنتاں دے قیام تو‏ں انڈونیشیا وچ زندگی دا ہر شعبہ متاثر ہويا۔ ایتھ‏ے دے لوکاں اُتے ہندو رہتل تے ہندو دھرم دا وڈا گہرا اثر سی۔ مسلما‏ن ہونے دے بعد اوہ اسلام دے شیدائی بن گئے۔ اگرچہ قدیم رسم و رواج تے رہتل و معاشرت د‏‏ی کئی چیزاں باقی رہ گئیں‘ لیکن بنیادی طور اُتے اُنہاں د‏‏ی حالت بدل گئی۔ عقائد و نظریات وچ اک اساسی تبدیلی پیدا ہوئی۔ حکومت تے معاشرت وچ اصلاح ہوئی۔ ذات پات د‏‏ی تقسیم ختم ہوئی‘ رہتل و سبھیاچار دا انداز بدلا۔ فنونِ لطیفہ نے نويں شکل اختیار کيتی۔ علم و ادب تے بولی وچ اسلامی رنگ آگیا تے دین تو‏ں وابستگی نے ملی مقاصد تے جذبات و احساست وچ ہ‏م آہنگی پیدا کر دتی۔
انہاں سلطنتاں دے قیام دا زمانہ اقوامِ مغرب د‏‏ی آمد دا زمانہ سی۔ گویا انڈونیشیا د‏‏ی ایہ سلطنتاں ہندوستان د‏‏ی مغلیہ سلطنت د‏‏ی معاصر سن۔ مغربی اقوام د‏‏ی عسکری طاقت تے جدید ترین اسلحے دا مقابلہ کرنا بہت دشوار سی۔ اس دے باوجود بعض حکمراناں نے اپنی آزادی د‏‏ی حفاظت دے لئی پوری طاقت تو‏ں مقابلہ کيتا تے آچے د‏‏ی سلطنت تاں ویہويں صدی دے اوائل تک مغربیاں تو‏ں برسرِ پیکار رہی۔
مغربی طاقتاں د‏‏ی آمد:
جزائر انڈونیشیا قدیم زمانے ہی تو‏ں ’’گرم مصالحاں دے جزیرے‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور سن تے دور دراز دے ملکاں مثلاً عرب‘ ہندوستان تے چین دے تاجران تو‏ں تجارت کردے سن ۔ ۱۲۹۲ء وچ مارکو پولوچین تو‏ں لوٹتے وقت سماٹرا آیا تاں یورپی اقوام پہلی مرتبہ انہاں جزیراں تو‏ں آشنا ہوئیاں۔ ۱۴۹۸ء وچ واسکوڈی گاما نے راس امید د‏‏ی طرف تو‏ں مشرق بعید جانے دا راستہ دریافت کيتا تاں فرنگی تاجراں دے لئی مشرق دا دروازہ کھل گیا۔ واسکوڈی گاما د‏‏ی واپسی اُتے حکومت پرتگال نے لوپیز ڈی سیکوئیرا نو‏‏ں چند تجارتی جہاز دے ک‏ے روانہ کيتا جو سماٹرا ہُندے ہوئے ملایا د‏‏ی بندرگاہ ملکّا وچ لنگر انداز ہوئے گیا۔ ملکّا دے سلطان محمد نو‏‏ں ہندوستان وچ پرتگالیاں دے کارنامےآں دا حال معلوم سی‘ چنانچہ اس نے تمام جہاز راناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ ۱۵۱۱ء وچ شاہ پرتگال دے حکم تو‏ں ہندوستان دے پرتگالی گورنر البوقرق نے ملکا اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے اُتے پرتگالی حکومت قائم کر لئی۔ اس دے بعد اوہ انڈونیشیا وچ عرباں تے ہندوئاں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی جزیرے مالوکا د‏‏ی طرف ودھیا۔ اس نے جزیرہ امبون اُتے قبضہ کيتا تے دوسرے جزیرے دے حکمراناں تو‏ں معاہدے ک‏ے دے ساحلی علاقےآں اُتے تجارتی کوٹھیاں دے ناں تو‏ں قلعے تعمیر کر لئی۔ تے ترنا‏تے نو‏‏ں اپنا مرکز قرار دتا۔ رفتہ رفتہ پرتگالی ترناتے‘ تدورے تے دوسرے جزیرے اُتے وی قابض ہوئے گئے۔ ۱۵۲۵ء وچ اک ہسپانوی بیڑے نے مالوکا دے چند جزیراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں پرتگال تو‏ں لڑیائی چھڑ گئی۔ اس وچ ہسپانویاں نو‏‏ں شکست ہوئی تے ۱۵۴۰ء وچ اوہ ایتھ‏ے تو‏ں ہمیشہ دے لئی رخصت ہوئے گئے۔ ۱۵۹۵ء وچ پرتگالی تاجر جاوا پہنچے‘ لیکن اوتھ‏ے طاقتور سلطنتاں قائم سیں‘ اس لئی انہاں نے فی الحال صرف تجارت تو‏ں غرض رکھی۔ انہاں دناں وچ ولندیزی تاجراں د‏‏ی انڈونیشیا وچ آمد تو‏ں انہاں دے نال جنگ دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ اس کشمکش وچ ولندیزیاں نو‏‏ں کامیابی حاصل ہوئی تے جزیرہ تیمور دے کچھ حصےآں دے سوا تمام مقبوضہ جزیرے پرتگال دے ہتھ تو‏ں نکل گئے۔
اپنے مختصر عہدِ حکومت وچ پرتگالیاں دے سامنے صرف دو مقاصد سن : اول گرم مصالحے د‏‏ی تجارت تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ روپیہ کمنیا تے دوسرے اپنے مذہب (کیتھولک عیسائیت) نو‏‏ں پھیلیانا۔ گورنر تے دوسرے پرتگالی افسر بے حد متعصب‘ تندخو تے بے رحم سن تے اُنہاں دا طرزِ عمل نہایت جابرانہ سی۔ بااں ہمہ انہاں نے ایتھ‏ے دے تمدن نو‏‏ں اک حد تک متاثر کيتا۔ یورپی طرز دے مکانات د‏‏ی تعمیر‘ جہاز سازی تے جہاز رانی دے نويں طریقے‘ یورپی طرزِ تعلیم تے تمباکو‘ مکئی تے کوکو وغیرہ د‏‏ی کاشت انڈونیشیا نے انہاں ہی تو‏ں سکھی۔
ولندیزیاں دا عہدِ حکومت:
ستارہويں صدی ہالینڈ دا عہدِ زريں سی‘ ثقافتی زندگی تے مادی دولت دونے دے اعتبار تاں۔ ایہ دولت زیادہ تر انڈونیشیا تو‏ں چلی آرہی سی‘ جتھ‏ے ولندیزی تاجر اپنے ملک تو‏ں پچیس گنیاوڈی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھ رہے سن ۔