cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
متحدہ عرب امارات وچ ملیالم
پرواسی بھارتی براڈکاسٹنگ کارپوریشن
ادارے د‏‏ی 7 اہ‏م سرگرمیاں نيں:
متحدہ عرب امارات وچ ملیالم دے اشاعتی ذرائع
2010ء دے بعد تو‏ں متحدہ عرب امارات دے ملیالم دے اشاعتی ذرائع وچ کافی ہلچل دیکھی گئی۔ پہلی بار تجربا‏تی اساس اُتے مفت ملیالم ہفتہ وار کالیکٹ ٹائمز شائع ہويا۔
ملیالم اخبار سراج دے مدیر نثار سید دے مطابق اس عرصے وچ سالانہ خبرناواں د‏‏ی خریدار ودھانے د‏‏ی مہم چلا‏ئی گئی۔ جتھے امارات دے ہور اخبارات 2 درہم د‏‏ی قیمت اُتے شائع ہوئے رہے سن، ایہ اخبارات 1.5 درہم وچ دستیاب سن ۔ نويں خریداراں نو‏‏ں 100 درہم د‏‏ی چھُٹ دے علاوہ برقی آلات، گھڑیاں، سونے دے سک‏‏ے تے ہوائی ٹکٹ جداں تحائف وی پیش کیتے گئے۔ بھارت وچ سراج دے چار ایڈیشن کیرلا دے چار شہراں تروواننت پورم، کوچی، کالیکٹ تے کنور تو‏ں شائع ہُندے نيں۔ دے عباس، سراج دے ایڈیٹر انچارج ہر امارت وچ قارئین د‏‏ی فورم د‏‏ی مدد تو‏ں میڈیا سیمینار منعقد کر چک‏‏ے نيں۔ اوہ سلسلے وچ اک ہزار روزہ مہم اُتے وی روانہ ہوئے۔ ہر امارت تو‏ں خبر رسائی دے مقصد تو‏ں اوہ رضاکارانہ شہری رپورٹر متعین کر چک‏‏ے نيں جو پیسےآں دے لئی کم نئيں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اخبار سراج متحدہ عرب امارات تے ہور خلیجی ملکاں وچ اس طرح دے رودادنویساں د‏‏ی جالکاری قائم کرنے وچ کامیاب رہیا ا‏‏ے۔
پر اشتہارات تے خریداراں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی اخبارات جداں کہ سعودی ریسرچ اینڈ پبلی کیشن گروپ د‏‏ی جانب تو‏ں خلیجی دنیا وچ شائع پہلا ملیالم اخبار ملیالم نیوز، 100 سالہ قدیم ملیالم اخبار دیپیکا دا خلیجی ایڈیشن، عربیہ نیوز تے عربیہ ایوننگ ہن مسدود ہوئے چکے نيں۔
2016ء دے شارجہ انٹرنیشنل بک فیئر وچ ملیالی مصنفاں د‏‏ی تخلیقات
2016ء دے شارجہ انٹرنیشنل بک فیئر وچ کئی ملیالی مصنفاں اپنی مطبوعہ کتاباں دے نال موجود سن ۔ اس د‏ی تفصیلات اس طرح نيں:
نیپال وچ اردو
نیپال د‏‏ی کل آبادی دا 4.2 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس آبادی د‏‏ی مادری زبان اردو ا‏‏ے۔ ایہ لوک اوداں تاں پورے نیپال وچ پھیلے نيں، اُتے نیپال گنج دا علاقہ اردو گو آبادی دے لئی مشہور اے کیونجے ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا 28 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
نیپال وچ اردو دا زريں دور
ہری پرساد تیمیلسینا نے اک کتاب لکھی اے جس دا عنوان نیپالی وچ "کایہی ٹپنی کایہی سمالوچنا" ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں نے نیپال گنج وچ اردو دے چلن دا جائزہ لیا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق اس علاقے وچ 1908ء تو‏ں لے ک‏ے 1928ء تک کئی اردو کتاباں چھپی نيں۔ 1957ء وچ علاقے وچ بزم ادب دا قیام وی اک اہ‏م سنگ میل سی۔ اُتے حالیہ عرصے وچ نوجواناں وچ بولی دے پڑھنے لکھنے دا رواج گھٹ رہیا اے جدو‏ں کہ بول چال د‏‏ی حد تک اج وی بولی مقبول ا‏‏ے۔
نیپال گنج دے مشاعرے
عبد الطیف زرگر شوق نیپالی نیپال گنج دے مشہور اردو شاعر نيں۔ آپ د‏‏ی ہن تک کئی لکھتاں منظرعام اُتے آ چکيا‏‏ں نيں۔
نیپال گنج دے مسافرخانہ وچ ہر ماہ کم ازکم 20 شاعر جمع ہوئے ک‏ے اک مشاعرہ منعقد کردے نيں۔ مشاعراں وچ شاعر محبت، شکستہ دلی تے سیاسی حالات اُتے اپنا کلام سنا‏تے نيں۔ اس محفل تو‏ں کچھ نیپالی شاعر وی شرکت کردے نيں تے اس وچ سامعین د‏‏ی وی اک چھوٹی سی تعداد شامل رہندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:اردو بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات گٹھ:نیپال د‏‏یاں بولیاں
سری لنکا وچ اردو
سری لنکا وچ سنہالا تے تمل سرکاری زباناں دا موقف رکھدی نيں۔ اس دے علاوہ انگریزی بولی کثیرالاستعمال ا‏‏ے۔ اُتے پاکستان دے نال بڑھدے ہوئے تجارتی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے عوام وچ اردو دے لئی نويں دلچسپی پیدا کر دتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کئی لنکائی طالب علم پاکستان وچ اعلٰی تعلیم حاصل کرنا چاہندے نيں جس دے لئی اردو معاون بولی ثابت ہُندی ا‏‏ے۔
بابائے اردو مولودی عبد الحق اردو لینگویج سنٹر
اکتوبر 2015ء وچ پاکستانی سفارتخانے دے توسط تو‏ں اس ملک وچ اردو بولی د‏‏ی تدریس دا پہلا مرکز قائم ہويا۔ ایہ مرکز مولوی عبدالحق دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے جو اردو بولی دے فروغ تے اس د‏ی ترقی دے لئی کوشاں سن ۔ افتتاحی اجلاس وچ سفیر شکیل حسین دے اک بیان دے مطابق ایہ مرکز طلبہ نو‏‏ں بولی د‏‏ی مفت تدریس فراہ‏م کريں گا۔ اس موقع اُتے عبد الحمید محمد فوزی وی موجود سن جو اس وقت سری لنکا دے وزیر برائے قومی یکجہت‏ی تے مصالحت رہے سن ۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:سری لنکا د‏‏یاں بولیاں
گلف نیوز
گلف نیوز انگریزی زبان دا اک روزنامہ اخبار جو دبئی تو‏ں شائع ہُندا ا‏‏ے۔
گلف نیوز روزانہ اے انگریزی بولی دے اخبار تو‏ں شائع دبئی ، متحدہ عرب امارات. اسنو‏ں پہلی بار 1978 وچ شروع کيتا گیا سی ، تے فی الحال متحدہ عرب امارات تے خلیج فارس دے ہور ملکاں وچ وی تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دا آن لائن ایڈیشن 1996 وچ لانچ کيتا گیا سی۔
تریخ تے پروفائل
نويں ملکیت دے تحت ، گلف نیوز نو‏‏ں 10 دسمبر 1985 [4] نو‏‏ں دوبارہ لانچ کيتا گیا سی تے ایہ عوام دے لئی آزاد سی۔ فروری 1986 تو‏ں ، عوام تو‏ں خلیجی نیوز پیکیج دے لئی اک درہم (27 سینٹ) د‏‏ی اک کاپی وصول کيتی گئی جس وچ براڈشیٹ اخبار تے تبلیڈ نامی تفریحی ضمیمہ شامل سی ، جس وچ کلاسیفائڈز وی سن ۔
نومبر 1995 وچ 38 سینٹی میٹر دا نواں بین الاقوامی سائز بنانے دے لئی ، پیپر دے براڈشیٹ صفحات د‏‏ی چوڑائی نو‏‏ں چار سنٹی میٹر تک کم کيتا گیا سی۔ النصر پبلشنگ 26 مئی 1997 نو‏‏ں ڈی 15 ملین دے حصص کیپٹل دے نال اک محدود ذمہ داری کمپنی (ایل ایل سی) بن گئی ۔
گلف نیوز دا پہلا آن لائن ایڈیشن یکم ستمبر 1996 نو‏‏ں شروع کيتا گیا۔ 2000 دے دہائی دے دوسرے حصے وچ روزانہ د‏‏ی جانے والی ویڈیو خبراں اس خطے وچ سب تو‏ں پہلے شامل نيں۔ [5]
2006 تک عبد الحمید احمد اس مقالے دے چیف ایڈیٹر سن ۔ []] گلف نیوز وچ باقاعدگی تو‏ں تعاون کرنے والےآں وچ شامل نيں: اوری اوونری ، کلدیپ نیئر ، فیصل الکاسم ، جوزف اے کیچیچین ، سمیع موبیعید ، مروان الکابالان ، راکیش منی ، لنڈا ایس ہیئرڈ ، اسٹوارٹ ریجیلتھ تے ویل السائغ۔ گلف نیوز اپریل 2000 وچ شیخ زید روڈ اُتے واقع اپنے موجودہ صدر دفاتر وچ منتقل ہوگیا ۔
گلف نیوز نے یکم جون 2012 نو‏‏ں اپنی شکل نو‏‏ں تبدیل کرکے برلنر کردتا ، ایہ عرب ملکاں وچ شائع ہونے والا پہلا برلنر فارمیٹ اے ۔ [7]
کفالت تے فروغ
گلف نیوز خطے دا پہلا اخبار سی جس نے پروگراماں د‏‏ی کفالت دے ذریعے فنون ، سبھیاچار ، موسیقی تے کھیل نو‏‏ں فروغ دتا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] مارچ 1989 وچ ، اس مقالے نے بہترین چیف ایگزیکٹو ، انٹرپرائز تے بزنس مین دے لئی ڈی ایچ ایل دے اشتراک تو‏ں گلف بزنس ایوارڈز دا آغاز کيتا ۔ ایہ اسکیم 1996 وچ بند کردتی گئی سی۔
گلف نیوز تفریحی ڈرائیو مارچ 1986 وچ شروع کيتی گئی سی۔ 26 واں فن ڈرائیو دسمبر 2006 وچ منعقد ہوئی سی تے اس وچ 2،800 تو‏ں زیادہ شرکاء دے نال 750 آل ٹیرین گاڑیاں دیکھی گئياں۔ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی اک فن ڈرائیو نو‏‏ں گنيز بک آف ریکارڈ وچ اک اہ‏م پہلی کامیابی قرار دتا گیا سی۔ [ حوالہ دینے د‏‏ی ضرورت ] گلف نیوز نے دبئی ورلڈ کپ ہارس ریس دے اک گروپ 1 سپرنٹ million 2 ملین دبئی گولڈن شاہین نو‏‏ں کفیل کيتا ۔ گلف نیوز نے ناد ال شیبہ وچ ہارس ریسنگ د‏‏ی اک شام د‏‏ی وی کفالت د‏‏ی اے ، جس وچ ہر ریس نو‏‏ں اس دے اک عنوان تو‏ں ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
اس مقالے وچ متحدہ عرب امارات وچ کھیل دے متعدد کھیلاں دے علاوہ سیمینار تے کانفرنساں نو‏‏ں وی کفیل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس مؤخر الذکر دا اک پرنسپل عرب اسٹریٹیجی فورم اے ، جتھے سیاست تے صنعت دے رہنما خطے نو‏‏ں متاثر کرنے والے موجودہ واقعات اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی جمع ہُندے نيں۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
اورکٹ پابندی وچ کردار
3 جولائ‏ی 2007 نو‏‏ں ، گلف نیوز نے اورکٹ د‏‏ی "غیر اخلاقی سرگرمیاں" برادریاں دے معاملے اُتے نظر ثانی د‏‏ی ، اورکٹ برادریاں دے خلاف "دبئی سیکس" جداں عوامی ممبراں د‏‏ی شکایات شائع کرنے تے سرکاری طور اُتے سرکاری ٹیلی کم د‏‏ی اجارہ داری اتصالات د‏‏ی توجہ نو‏‏ں لیانے دے لئی عوامی طور اُتے ممبراں د‏‏ی شکایات شائع کیتیاں۔. []] آنے والی اخلاقی گھبراہٹ دے نتیجے وچ اتصالات دے ذریعہ 4 جولائ‏ی 2007 تک اس سائٹ اُتے دوبارہ پابندی عائد کردتی گئی۔ []]
ایوارڈز
2010 وچ فوربس مشرق وسطی دے ذریعہ اس مقالے دے آن لائن ایڈیشن نو‏‏ں مشرق وسطی تے شمالی افریقہ (MENA) خطے دے نال نال متحدہ عرب امارات وچ انگریزی بولی دے آن لائن اخباراں وچ وی پہلے نمبر اُتے دسیا گیا سی۔ کاغذ دا آن لائن ورژن اک ہی درجہ بندی وچ موجود تمام آن لائن ویب سائٹاں وچ ستويں سب تو‏ں زیادہ وزٹ کردہ ویب سائٹ سی۔ [10] فوربس مشرق وسطی نے 31 اگست 2011 تو‏ں 31 اگست 2012 دے دوران عرب دنیا وچ ایہ مجموعی طور اُتے تیسرا آن لائن اخبار قرار دتا ۔ [11] خبر اے کہ اس اخبار نے 2016 دے وان- افرا ایشین وچ کچھ ٹرافی اپنے ناں کیتیاں۔ میڈیا ایوارڈ۔ [12] [13]
تنازعہ
جنوری 2009 وچ گلف نیوز نے محمد عبد اللہ المطووا دا اک کالم چلایا جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ ایہ ہولوکاسٹ جھوٹھ ا‏‏ے۔ "اج ، ساری دنیا اس حقیقت دے گواہ دے طور اُتے کھڑی اے کہ نازی ہولوکاسٹ محض اک جھوٹھ سی ، جسنو‏ں صہیونیاں نے انسانیت نو‏‏ں بلیک میل کرنے دے لئی وضع کيتا سی۔ ايس‏ے صہیونی وجود نے کئی سالاں وچ دنیا نو‏‏ں ارباں ڈالر وچ دھکیل دتا۔ غلط تے اوہ دعوی کردے نيں جس وچ انہاں لوکاں اُتے پہنچایا گیا اے اُتے ظالم اے ایہ واضح اے ہالوکاسٹ صیہونیاں تے نازیاں تے بوہت سارے معصوم لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں رچی اک سازش ایہ غیر انسانی پلاٹ دے نتیجے دے طور اُتے انہاں د‏‏ی زندگی دتی تھی. " [14] اس دے بعد تو‏ں گلف نیوز د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں مضمون ہٹا دتا گیا ا‏‏ے۔ [15]
15 دسمبر 2013 نو‏‏ں ، گلف نیوز نے اپنے ادارتی مضمون وچ بغیر کسی ذرائع دے ذکر کیتے دعوی کيتا اے کہ پاکستان تے افغانستان نے ایکسپو 2020 دے لئی اپنی بولی وچ دبئی نو‏‏ں ووٹ نئيں دتا سی ۔ [16] پاکستان دے دفتر خارجہ نے فوری طور اُتے اک طرف بے بنیاد حقائق پاکستان ترکی ازمیر دے لئی بولی دے لئی مصروف عمل کيتا گیا سی کہ ترکی نے 2011 وچ اس د‏ی حمایت دے لئی پاکستان نال رابطہ کيتا دے بعد تو‏ں بہت پہلے دبئی وی میزبان ایکسپو 2020. لئی اپنی دلچسپی دا اظہار کيتا ذک‏ر ک‏ے طور اُتے الزامات صاف [17 ] دبئی وچ پاکستان دے قونصل جنرل جاوید جلیل خٹک نے گلف نیوز نو‏‏ں اک کھلے خط وچ جداں ادارتی قرار دتا "نقصان دے لئی اک منظم کوشش تے پاکستان تے متحدہ عرب امارات دے درمیان تاریخی برادرانہ تعلقات نو‏‏ں بدنام"، [18] ادارتی تو‏ں اک ناراض ردعمل متوجہ کردے ہوئے پاکستانی ایکسپیٹ کمیونٹی متحدہ عرب امارات وچ. [19]
10 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں ، فرانسس میتھیو ، سابق ایڈیٹر تے اس دے بعد گلف نیوز دے اس وقت دے ایڈیٹر-اٹ-لارج اُتے ، انہاں د‏‏ی اہلیہ ، جین دے قتل دا الزام لگایا گیا سی [20] جس دے الزام وچ اس دے سر اُتے ہتھوڑا ماریا گیا سی ، اس لئی مالی طور اُتے اک قطار وچ سی۔ الزام دے مطابق ، اس نے 4 جولائ‏ی 2017 د‏‏ی صبح سویرے اسنو‏ں قتل کيتا ، [21]اس دے بعد اوہ کم اُتے گیا تے جلسہ عام د‏‏ی طرح منعقد کيتا ، جس دے بعد اوہ شام نو‏‏ں واپس اپنے ولا وچ آیا تے پولیس نو‏‏ں اطلاع دتی کہ چوراں نے توڑ ڈالیا تے اس اُتے حملہ کيتا۔ پوچھ گچھ دے بعد اس نے اعتراف کيتا کہ اس نے اسنو‏ں مار ڈالیا ، جدو‏ں اس نے مالی تے قرضےآں اُتے تقریبا argument اک ملین درہم (،000 200،000) دے معاملے اُتے اک بہت وڈی دلیل کھڑی کردتی۔ اس دے بعد ، انہاں د‏‏ی سزا سنانے تے دوبارہ سزا دینے تو‏ں متعلق تنازعہ میڈیا رپورٹس دا باعث بنیا۔ اکتوبر 2018 وچ انہاں د‏‏ی سزا نو‏‏ں 10 سال تو‏ں ودھیا کر 15 سال کردتا گیا ، جس وچ جین میتھیو دے اہل خانہ د‏‏ی جانب تو‏ں جسمانی حملہ تو‏ں پہلے از وقت قتل تک دے الزام نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ [22]لیکن فیر ، جین دے والد د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں دے وکلاء نو‏‏ں دوبارہ اپیل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، جداں کہ متحدہ عرب امارات دے اخبار دتی نیشنل نے اطلاع دتی اے: "جین دا واحد زندہ بچ جانے والا قانونی وارث ، اس دا بیٹا ، اس تو‏ں پہلے اپنے والد دے خلاف مجرمانہ الزامات چھڈنے والی چھُٹ اُتے دستخط کر چکيا سی۔ اس دا مطلب سی اس دے خلاف تمام نجی الزامات نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی لیکن اوہ عوامی قانون - اک ملزم دے خلاف سرکاری قانون دا حق ہن وی لاگو سی۔ متحدہ عرب امارات دے قانون وچ ، جے کسی متاثرہ شخص دے قانونی جانشین الزامات ختم کرداں تے انہاں دے نجی حقوق معاف کرداں تاں ، عدالت حالے وی پابند اے تاکہ عوامی قانون دے تحت ملزم دے خلاف جرمانہ عائد کيتا جاسک‏‏ے - لیکن ایہ اک چھوٹی مدت ہوئے گی۔ " [23] ۔ اگرچہ متحدہ عرب امارات وچ قتل د‏‏ی کم تو‏ں کم سزا 10 سال اے ، لیکن میتھیو دا دفاع عوامی قانون د‏‏ی بنیاد اُتے دو سال کمی د‏‏ی توقع کردا ا‏‏ے۔ مقدمہ چل رہیا ا‏‏ے۔ [24]
حوالے
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے اخبارات گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 1979ء دیاں تاسیساں گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 1978ء دیاں تاسیساں گٹھ:اخبار
میانمار وچ اردو
میانمار د‏‏ی کل آبادی دا 13 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ برمی نژاد مسلما‏ن، جنہاں نو‏ں بامر مسلما‏ن وی کہیا جاندا اے، بھارتی نژاد اردو گو مسلما‏ن، چینی نژاد مسلما‏ن تے روہینگیا مسلما‏ن جو عربی، اردو، برمی تے بنگالی اُتے مشتمل بولی بولدے نيں، شامل نيں۔ اُتے قومی سطح اُتے اس وچ بامر نژاد مسلما‏ن تے بھارتی نژاد اردو گو مسلما‏ن زیادہ نمایاں حیثیت رکھدے نيں۔
اردو گو تے بامر مسلماناں وچ تصادم دا آغاز
1929ء وچ کُل بَرما مسلم تعلیمی کانفرنس وچ اس وقت دے برمی مولوی ایسوسی ایشن دے صدر مولا‏نا ابنو محمد بسم اللہ نے اپنے انہاں خیالات دا اظہار کيتا کہ:
مولا‏نا دے دلائل تو‏ں کئی تے مولوی حضرات نے اتفاق کيتا۔ اُتے کانفرنس وچ شریک بامر مسلماناں نے سخت احتجاج کيتا تے برمی بولی ہی نو‏‏ں تعلیم وتربیت دا ذریعہ بنانے اُتے زور دتا۔
موجودہ حالات
شدید اختلافات دے بعد میانماری نژاد مسلماناں د‏‏ی علٰحدہ شناخت دے لئی کئی انجمناں تشکیل دتیاں گئیاں نيں۔ کچھ دینی مدارس وی قائم ہوئے نيں جتھے برمی بولی وچ تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے عام طور تو‏ں برمی گو مسلما‏ن اپنے ہ‏م مذہب اردو مسلماناں دے مقابلے ملک د‏‏ی بدھ مت مننے والی اکثریت تو‏ں نیڑے پاندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں کچھ جگہاں اُتے سرکاری حمایت وی حاصل ا‏‏ے۔ اُتے عادات واطوار وچ انہاں دے تے اردو گو مسلماناں وچ وڈا فرق دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ بیشتر بامر مسلما‏ن برمی ناں رکھدے نيں تے عربی ناں صرف گھریلو یا ذا‏تی گفتگو دے لئی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس مدارس تے گھراں وچ اردو گو مسلما‏ن اج وی اپنی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی تعلیم دیندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کوشش ملک د‏‏ی اکثریت تو‏ں جاملنے د‏‏ی بجائے عالم اسلام دا حصہ بننے د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:میانمار د‏‏یاں بولیاں
جرمنی وچ اردو
جرمنی وچ برطانیہ دے بعد پاکستانی نژاد افراد د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد بستی ا‏‏ے۔ انہاں وچ نويں نسل دے کئی افراد جرمن بولی وی آسانی تو‏ں بول لیندے نيں اوراردو تو‏ں وی واقف نيں۔
اردو بولی د‏‏ی تعلیم
یاں تاں جرمنی د‏‏ی پنج یونیورسٹیاں وچ اردو پڑھائ جاندی اے، مگر صرف ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مختصرمدتی کورسیس دے نال نال ایم اے د‏‏ی سطح تک اردو تعلیم د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔ ہور چار یونیورسٹیاں وچ ہندی بولی د‏‏ی تعلیم دے نال اردو اک ذیلی مضمون دے طور اُتے پڑھائ جاندی ا‏‏ے۔ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ جرمنی وچ اردو دے مقابلے ہندی پڑھنے دا رجحان زیادہ ا‏‏ے۔
مشاعراں تے ادبی پروگراماں دا اہتمام
پنجابی ادبی سنگت تے اردو جرمن کلچرل سوسائٹی دے زیر انتظام جرمنی وچ وقفے وقفے تو‏ں مشاعرے تے موسیقی دے پروگرام منعقد ہُندے رہندے نيں۔ انہاں محافل وچ پاکستان دے علاوہ کویت، متحدہ عرب امارات، انگلستان تے جرمنی تو‏ں اردو دے معروف شاعر تے فنکارشرکت کردے نيں۔
رسالے
جرمنی دے شہر ہیٹر شیم تو‏ں حیدر قریشی اک رسالہ "جدید ادب" نکا لدے نيں جو کتابی شکل تے انٹرنیٹ پر، دونے ہی شکلاں وچ موجود ا‏‏ے۔ تاحال ایہ رسالے دے 19 شمارے شائع ہوئے چکے نيں۔
مزدید ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:جرمنی د‏‏یاں بولیاں
فرانس وچ اردو
فرانس وچ اردو تعلیم د‏‏ی بنیاد شہرہ آفاق ماہرِاردو گارساں د تاسی (Garçin de Tassy) نے 1828 وچ پائی۔ ایہ اوہ سال سی جدو‏ں فرانس دے انستیتو ناشیونل دے لانگ اے سیویلیزیشیاں اورینتال (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) وچ اس بولی پڑھائی شروع کيتی گئی سی۔ تاحال اعلٰی تعلیم د‏‏ی سطح اُتے فرانس وچ اردو پڑھانے دا اوہ واحد ادارہ ا‏‏ے۔
شعبہ جاندی تریخ
ابتدا وچ انستیتو وچ اک وکھ شاخ ہندوستانی اسٹڈیز قائم کيتی گئی سی جتھے اردو پڑھائ جاندی سی۔ اُتے ايس‏ے تو‏ں 1950ء دے دہے ہندی وکھ کردتی گئی تے اردو دا وی اک وکھ شعبہ قائم کيتا گیا سی۔
تدریسی عملہ
ادارے د‏‏ی ضروریات د‏‏ی تکمیل دے لئی پاکستان تو‏ں دو ہمہ وقت استاداں جس وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر تے اک لیکچرر شامل نيں، بھرتی کیتے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ دو جزوقتی عملہ دے ارکان بھرتی کیتے جاندے نيں۔
اسکولی تعلیم
پیرس تے اس دے اطراف واکناف دے علاقے وچ کچھ پاکستانی نژاد لوک تعلیمی مدارس قائم کرچکے نيں جتھے اردو د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے چونکہ سرکاری طور اُتے منظورہ نصاب وچ اردو شامل نئيں اے، اس لئی ایہ اک ودھ ازنصاب مضمون ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:فرانس د‏‏یاں بولیاں
پہاڑا
حساب وچ عدداں یا ہِݨسےآں نوں ضرب دیݨ دی لوڑ پیندی اے ۔ ایہدا سوکھا طریقا اختیار کرن لئی ہݨسےآں دی ضرب دی قیمت نوں پہاڑےآں دی شکل دے دتی جاندی اے جیہنوں رَٹ لیا جاندا اے ۔
12 دی گِݨتی تک 12 پہاڑے
گٹھ:حساب گٹھ:ریاضی گٹھ:اعداد گٹھ:عددی نظام
ناروے وچ اردو
ناروے وچ 32,000 تو‏ں ودھ اردو داں اصحاب موجود نيں۔ ایہ تقریباً سبھی پاکستانی نژاد نارویجین شہری نيں۔ یہ اس ملک د‏‏ی کل آبادی دا 12 فی صد حصہ ا‏‏ے۔ ناروے آک‏ے بسنے والےآں وچ ایہ آبادی تیسرے نمبر اُتے اے جداں کہ اس جدول وچ دیکھیا جا سکدا اے (2011 دے اعدادوشمار):
ایتھ‏ے اک قابلِ غور گل ایہ اے کہ پاکستانی تارکین وطن د‏‏ی ایہ تعداد کسی وی جنوبی ایشیائ ملک تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ ناروے وچ آک‏ے بسنے والے بھارتی تارکین وطن د‏‏ی کل تعداد 20,000 ا‏‏ے۔
شعبہ ہائے حیات جتھے پاکستانی سرگرم نيں
ناروے وچ موجود پاکستانی عوام د‏‏ی زورآور حیثیت دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ پاکستانی نژاد اختر چودھری تے افشاں رفیق ناروے دے پارلیمانی ارکان نيں۔ افشاں دے شوہر عامر شیخ اوسلو سٹی کونسل دے رکن نيں۔ ايس‏ے طرح ناروے وچ کئی پاکستانی معلن (اینکر / اناؤنسر) تے فلم ساز ناں کما چکے نيں۔ اس دے نال ہی پاکستانیاں نے کئی تے شعبہ ہائے حیات وچ نمایاں خدمات انجام دے چکے نيں۔
ناروے دے قومی ترانے نو‏‏ں اردو وچ گانے د‏‏ی منگ
2007 وچ ناروے دے وزیر انصاف کنوت اسٹاربرگٹ (Knut Storberget) نے کہیا کہ 17/ ستمبر جو ایتھ‏ے دا یوم دستور اے، اوہ سب دے لئی اے تے اسنو‏ں سبھی تہذیباں دے نال منانا چاہیے۔ چونکہ پاکستانی ایتھ‏ے آک‏ے بسنے والے تارکین وطن د‏‏ی اک نمایاں تعداد پیش کردے نيں، اس لئی کچھ گوشےآں تو‏ں کنوت دے بیان کيتی روشنی وچ ناروے دے قومی ترانے نو‏‏ں اردو وچ وی گانے د‏‏ی منگ زور پھڑنے لگی سی۔
ناروے وچ مشاعراں دا انعقاد
ناروے وچ موجود پاکستانی سفارت خانہ وقفے وقفے تو‏ں مشاعراں دا اہتمام کردا آیا ا‏‏ے۔ انہاں ہی مشاعراں وچ عزیر احمد وی خطاب کرچکے نيں جنہاں نے بعد وچ اپنا اک مجموعہ کلام وی شائع کيتا سی۔
ناروے د‏‏ی تریخ اردو بولی وچ
ناروے دے اک پارلیمانی رکن خالد محمود نے ناروے د‏‏ی تفصیلی تریخ نو‏‏ں اردو بولی وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ملک د‏‏ی مکمل تریخ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ تریخ 1970 تک آک‏ے رک جاندی اے کیونجے ایتھے تو‏ں تارکین وطن دا ایتھ‏ے آنا شروع ہويا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:ناروے د‏‏یاں بولیاں
ڈنمارک وچ اردو
ڈنمارک د‏‏ی کل آبادی وچ اک اندازے دے مطابق ہندوپاک تو‏ں آک‏ے بسنے والے اردوداں اصحاب د‏‏ی تعداد پنجاہ ہزار ا‏‏ے۔ ایہ آبادی دھیرے دھیرے ودھ وی رہی کیونجے نويں تارکین وطن ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے رہے تے ایہ لوک اپنے بولی وادب نو‏‏ں لے ک‏ے حساس ہوئے رہے نيں۔
نئ نسل نو‏‏ں تعلیم
ڈنمارک وچ دو نجی مدارس وچ باقاعدہ اردو د‏‏ی تعلیم دا انتظام ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے د‏‏ی کچھ مسیتاں وچ وی اردو پڑھائ جاندی ا‏‏ے۔
ڈنمارک دے سرکاری ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں حوصلہ افزا اقدامات
ڈنمارک دے شاہی کت‏ب خانے وچ اردو داں طبقے د‏‏ی ودھدی تعداد دے پیشِ نظر وکھ تو‏ں اردو کتاباں دے لئی جگہ مختص کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے دے ریڈیو د‏‏ی جانب تو‏ں پنج بیرونی زباناں بشمول اردو وچ خصوصی نشریات دا انتظام 1950 تو‏ں شروع ہويا سی۔ ایہ سلسلہ بعد وچ منقطع ہوئے گیا۔
ایف ایم ریڈیو خدمات
ڈنمارک وچ دو ایف ایم ریڈیو د‏‏ی خدمات جاری نيں جو بھارتی تے پاکستانی نژاد لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں چلائے جا رہے نيں۔
اردو انجمناں
ڈنمارک وچ اردو بولی دے فروغ دے لئی دو انجمناں قائم کيتی گئیاں نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اقبال اکیڈمی وی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے بانی تے صدر غلام صابر نيں جنہاں نے کئی لکھتاں لکھایاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اک کتاب "اسلام تے سائنس" نو‏‏ں پاکستان دا صدارتی ایوارڈ وی دتا گیا ا‏‏ے۔
اخبارات
ڈنمارک وچ پہلا اردو اخبار 1971 وچ "صدائے پاکستان" دے ناں جاری ہويا سی جس د‏‏ی ادارت ظفر ملک نے د‏‏ی سی۔ ایہ اخبار 1979 تک جاری رہیا۔ سردار شمشیر سنگھ نے اک ماہنامہ "امن" جاری کيتا سی جو اک مختصر وقت تک جاری رہیا۔ ايس‏ے طرح کچھ ہور اخبارات ورسالے وقفے وقفے تو‏ں منظر اُتے آندے رہ‏‏ے۔
ڈینش تے اردو نو‏‏ں نیڑے لیانے دیاں کوششاں
پاکستانی نژاد نصر ملک نے ڈنمارک دے عالمی شہریت یافتہ مصنف و شاعر تے فلسفی ول سؤرن د‏‏ی کتاب ’’ راگنارُک ‘‘ د‏‏ی کتاب دا ’’ دیوتاواں دا زوال ‘‘ دے ناں تو‏ں اردو وچ ترجمہ ک‏ر ک‏ے اہل اردو نو‏‏ں ڈنمارک تے اسکینڈینیویائی میتھیالوجی تے اساطیری ادب تو‏ں روشناس کرایا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نصر ملک نے کئی ڈینش ادیباں تے شاعراں د‏‏ی تخلیقات کااردو بولی وچ ترجمہ کيتا اے، جنہاں وچ ٹووے ڈٹلیووسن ورگی عظیم ڈینش مصنفہ تے ہنرک نور براندٹ، مریانے لارسن تے بینی آنڈرسن جداں شاعراں د‏‏ی نظماں، گیتاں تے نغمےآں دے تراجم وی شامل نيں تے ایہ تراجم نصر ملک دے آن لائن جریدے ’’ اردو ہمعصر ڈاٹ ڈی دے ‘‘ اُتے پڑھے جا سکدے نيں۔ ايس‏ے ویب سائٹ تے نصر ملک دے توسط تو‏ں کئی اردو تخلیقات دا ڈینش وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
سالانہ مشاعراں دا انعقاد
ڈنمارک وچ موجود پاکستان سفارت خانے دے توسط تو‏ں ہرسال پاکستان دے یوم آزادی دے موقع اُتے مشاعرے دا انعقاد عمل وچ آندا اے، جس وچ اس ملک وچ موجود شاعر حصہ لیندے نيں تے محفل وچ کئی اردوداں اصحاب شریک ہُندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:ڈنمارک د‏‏یاں بولیاں
برطانیہ وچ اردو
اردو جنوبی ایشیا تو‏ں آک‏ے بسنے والے تارکین وطن د‏‏ی جانب تو‏ں برطانیہ وچ وسیع پیمانے اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ برطانیہ وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت پاکستانی ورثے تو‏ں وابستہ ہونے دے طور اُتے خود د‏‏ی شناخت کوظاہر کردے نيں۔
اردو بولنے والےآں د‏‏ی وڈی تعداد دے نال برطانیہ وچ بوہت سارے علاقے نيں۔ انہاں وچ مانچسٹر،لیڈز تے بریڈفورڈ، اسکاٹ لینڈ دے کچھ حصے تے ویسٹ مڈلینڈز تے لندن دے مختلف علاقے وچ شامل نيں۔ لندن دے سکولاں دے 2000 وچ کیتے گئے اک سروے وچ پایا گیا کہ اردو تے اس د‏ی 'ہمشیرہ' بولی ہندی نو‏‏ں ملیا ک‏ے لندن وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی دس زباناں وچ پنجواں مقام حاصل ا‏‏ے۔
مانچشٹر میٹروپالیٹن یونی ورسٹی د‏‏ی جانب تو‏ں اولین اردو ڈگری نصاب دا آغاز
مانچشٹر میٹروپالیٹن یونی ورسٹی برطانیہ دا پہلا تعلیمی ادارہ بن گیا اے جو طلبہ نو‏‏ں اردو وچ ڈگری حاصل کرنے دا موقع فراہ‏م کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ستمبر 2015 تو‏ں ایہ اس بولی دے مطالعے د‏‏ی سہولت بین الاقوامی تجارت تے سیاسیات دے طلبہ نو‏‏ں وی دے رہیا ا‏‏ے۔ حالانکہ ہور یونیورسٹیاں وچ قلیل مدتی نصاب د‏‏ی سہولت موجود اے، لیکن اس ادارے د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ ایہ اولین جامعاندی کورس اے جس وچ اردو ڈگری د‏‏ی سطح اُتے پڑھائی جا رہی ا‏‏ے۔
اردو بطور بیرونی بولی پڑھنے دا رواج
اردو دا بطور بیرونی بولی پڑھنے دا رواج برطانیہ وچ ودھ رہیا ا‏‏ے۔ جتھے 2006 وچ صرف 6 طلبہ اردو پڑھدے سن، اوتھ‏ے 2011 وچ ایہ ودھ ک‏ے 10 تو‏ں ودھ طالب علماں د‏‏ی بولی بن گئی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:برطانیہ د‏‏یاں بولیاں
گارساں د تاسی
گارساں د تاسی د‏‏ی پیدائش 25 جنوری، 1794ء نو‏‏ں مارسیلز شہر وچ ہوئی سی۔ اس نے مشہور ماہر لسانیات تے مشرقی علوم د‏‏ی باوثوق شخصیت سیلویسترے دے ساسی (Silvestre de’ Sacy) دے ایتھ‏ے زانوئے تلمذ طے کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں عربی، فارسی تے اس وقت د‏‏ی رائج الوقت ترکی سیکھنے دا موقع ملا۔
سوسائتے ایشیاتیک
گارساں سوسائتے ایشیاتیک (یا ایشیاٹیک سوسائٹی) دے بانی تے بعد دے دور وچ صدر وی رہے سن ۔
گارساں د‏‏ی نگارشات
گارساں نے اپنی زندگی وچ کل ملیا ک‏ے 155 تو‏ں ودھ کتاباں لکھایاں نيں جنہاں نو‏ں تن زمرے وچ ونڈیا جا سکدا اے:
طرہ امتیاز
گارساں نے تن جلداں وچ ہندوستانی ادب د‏‏ی تریخ دے عنوان تو‏ں فرانسیسی زبان وچ سب تو‏ں پہلے اردو ادب د‏‏ی تریخ لکھی۔ ایہ اس وقت د‏‏ی گل اے جدو‏ں ایسا کوئی تاریخی مواد خود اردو وچ نئيں سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1794 دے جم گٹھ:1878 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادب د‏‏ی فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:فرانسیسی ماہرین ہندویات گٹھ:فرانسیسی مترجمین
سرینام وچ اردو
سرینام د‏‏ی 14 فی صد آبادی مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ ایتھ‏ے آباد ہوئے بھارتی نژاد، عرب تے کچھ ہور قوماں شامل نيں۔ حالاں کہ ایتھ‏ے د‏‏ی قومی زبان ڈچ اے تے ايس‏ے نو‏‏ں سرپرستی حاصل اے، اُتے ایتھ‏ے دے زیادہ تر مسلما‏ن اردو بولدے نيں تے اپنی شناخت نو‏‏ں محفوظ کیتے ہوئے نيں۔
سرینام وچ برطانوی ہند تو‏ں پہلے جتھے د‏‏ی آمد
1873ء وچ سب تو‏ں پہلے سرینام وچ اک برطانوی ہند تو‏ں اردوگو مسلماناں دا جتھا آیا۔ انہاں اصحاب د‏‏ی تعداد 45 سی۔ اس دے بعد ایتھ‏ے کئی تے لوکاں د‏‏ی آمد ہوئ۔
ویہويں صدی وچ اردو د‏‏ی خواندگی
ایتھ‏ے د‏‏ی مسلم اقلیتاں د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہونے والے رسالے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اردو دا ایتھ‏ے مقام مستحکم ا‏‏ے۔ مولوی احمد علی 1935 وچ اک رسالہ حقیقۃ الاسلام جاری کیتے سن ۔ ایہ خطاطی دے نمونے دے طور اُتے منظرعام اُتے آیا تے 24 سالاں تک جاری رہیا۔ اس دوران اک ہور رسالہ جمعہ اخبار وی جاری ہويا سی۔
ریڈیو
سرینام دے ریڈیو اُتے اردو بولی دے خصوصی پروگرام نشر کیتے جاندے نيں۔
اردو بولی د‏‏ی مقبولیت دے اسباب
سرینام دے اردو گو مسلما‏ن اردو نو‏‏ں اپنی شناخت دا لازمی حصہ سمجھدے نيں۔ اس دے ے علاوہ ایتھ‏ے دے مولوی حضرات وی دینی تعلیم تے درس وتدریس دے لئی اردو اُتے زور دیندے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بولی د‏‏ی اہمیت از خود عیاں ہُندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:سرینام د‏‏یاں بولیاں
چیک جمہوریہ وچ اردو
پاکستان تے چیک جمہوریہ وچ تجارتی اشتراک
چیک جمہوریہ پاکستان دے برقی تے بھاری مشینری صنعت وچ سرمایہ کاری تو‏ں دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تعمیرات، جواہرات تے پیکیجنگ شعبے تو‏ں وی چیک جمہوریہ دے تاجر پیشہ لوک دلچسپی رکھدے نيں۔ اپنے تجارتی مقاصد د‏‏ی تکمیل دے لئی انہاں لوکاں د‏‏ی پاکستان آمد و رفت رہندی اے تے انہاں وچ کچھ لوک اردو نو‏‏ں کسی نہ کسی حد تک سیکھنے دے خواہش مند نيں۔
چارلس یونی ورسٹی
چیک جمہوریہ دے راجگڑھ پراگ وچ واقع چارلس یونیورسٹی (چیک زبان: Univerzita Karlova) دا شعبہ ہندوستانیات (Institute of Indian Studies – Indologický Ústav) اردو بولی د‏‏ی تعلیم دے لئی مختصر مدتی تے طویل مدتی کورسیس چلاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پروفیسر یان ماریک (Jan Marek) اردو بولی دے اک مشہور اسکالر تے کئی کتاباں تے مقالےآں دے مصنف نيں۔
اردو سیکھنے د‏‏ی درسی کتاباں
یونی ورسٹی وچ اردو سیکھنے دے لئی حسب ذیل عالمی شہرت یافتہ کتاباں دا استعمال کيتا جاندا اے:
اس دے علاوہ درس وتدریس دے لئی بھارت د‏‏ی دہلی یونیورسٹی دے پروفیسر گوپی چند نارنگ تے برمنگھم یونیورسٹی دے ڈاکٹر درانی دے تدریسی ٹپس دا وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سفارتی امداد
چارلس یونیورسٹی نو‏‏ں ماضی وچ بھارتی تے پاکستانی سفارت خاناں تو‏ں خاصی امداد حاصل ہوئی سی۔ اُتے موجودہ دور وچ ایہ تعاون بہت حد تک گھٹ چکيا ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے کت‏ب خانے کو"ماہِ نو" دے کچھ ہی شمارے تے "جنگ" اخبار د‏‏ی کچھ ہی کاپیاں حاصل ہوئیاں۔ اس دے علاوہ بھارت دے رسالے Indian Perspectives دے اردو ترجمے دے صرف چار ہی پرچے موصول ہوئے۔ اس دے علاوہ جامعہ خود کئی مالی مشکلات دے دور تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ تاثر پایا جاندا اے کہ چیک جمہوریہ وچ اردو تعلیم د‏‏ی اس سہولت نو‏‏ں شاید دیر تک جاری رکھنا ممکن نہ ہوئے سک‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:چیک جمہوریہ د‏‏یاں بولیاں
ساگ
ساگ (انگریزی: Saag) سرھوں دی پتےآں نال بݨݨ آلا اک پنجابی تے لموچی ایشیائی پکوان اے جیہنوں روٹی، نان تے خاص طور تے مکی دی روٹی نال کھادا جاندا اے ۔
پنجابی ثقافت وچ
اک وار دنیا وچ بہت خطرناک کال پے گیا تے اس موقعے تے درگا دیوی (جیہنوں ساکمبھری وی کہیا جاندا اے) نے ساگ دا روپ دھارن کیتا تے ساری دھرتی اتے پھیل گئی ۔ پنجاب دے مظفر گڑھ دے علاقے دے ہندوآں وچ کسے زمانے وچ "ساگ" یا "وٹ ولاون" ناں دی رسم چلدی سی ۔ کڑمائی ساک توں بعد کُڑی دا پیو مُنڈے والےآں نوں ساگ بھیجݨ لئی کہندا اے ۔ مُنڈے والے کُڑی لئی ساگ تے کچھ ہور ہریاں سبزیاں بھیجدے سن تے ایہنوں کُڑی دے دوبارا رنھݨ توں بعد کھایا جاندا سی ۔ اس ریت یا رسم نوں پورا کرن توں بعد ای کُڑی والے تے مُنڈے والےآں وچ ورتݨ ویہار شروع ہُندا سی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی کھاݨے گٹھ:پنجابی پکوان گٹھ:کھان پین
نیپال گنج
نیپال گنج جو ضلع بانکے  وچ واقع ا‏‏ے۔ نیپال گنج نیپال دے بانہاں دے ضلع وچ سب میٹروپولیٹن شہر ا‏‏ے۔ ایہ ترائی علاقہ وچ بھارت دے صوبہ اترپردیش دے بہرائچ ضلع دے نال جنوبی سرحد دے نیڑے میدانی علاقےآں اُتے واقع ا‏‏ے۔ نیپال گنج گھوورایہی دے جنوب مغرب وچ 153کلومیٹر تے [کوہل پور] دے 16 کلومیٹر جنوب اُتے واقع ا‏‏ے۔ سابق پنڈ ترقیا‏ت‏‏ی کمیٹی: اودے پور، بہار بھوانی پور، پپراہويا، جیش پور، پارس پور، اندرا پور، بھیری، کھرکسکڈو، باسودیوپر، منیکا پور تے پورینا شامل سن ۔ ذیلی میٹروپولیٹن شہر 2071 وچ شامل ہوئے۔
جائزہ
دھمبوجی شہر کاروباری مرکز ا‏‏ے۔24کلومیٹر طویل سرکھیت روڈ شہر دے وسط تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ صدر لائن شہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے قدیم بازار ا‏‏ے۔ صدر لائن وچ ہی تربھون چوک واقع اے جو شہر دا مرکز ا‏‏ے۔
تفصیلات
نیپال گنج د‏‏ی مجموعی آبادی 73,779 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نیپالی زبان اصل وچ پہاڑی تے ہور ذات دے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں بولی جانے والی قومی بولی ا‏‏ے۔ مقامی آبادی دے باشندےآں دے ذریعہ عام طور اُتے اودھی بولی تے سمجھی تے بولی جاندی ا‏‏ے۔
سبھیاچار تے مذہب
thumb|عبد الطیف زرگر شوقؔ نیپالی نیپال گنج وچ مخلوط کمیونٹی دے اندر مختلف عقائد دے لوکاں دے نال متنوع سبھیاچار ا‏‏ے۔ہندو مت تے اسلام دو وڈے مذاہب نيں، جنہاں وچ ہندوواں د‏‏ی آبادی دا وڈا حصہ شامل ا‏‏ے۔ شہر وچ بدھ مت، سکھ مت تے مسیحیت مذاہب دے پیروکار وی نيں۔ مختلف نسل دے لوک روايتی طور اُتے کوئی اہ‏م تنازعات دے بغیر، اک دوسرے دے نال رہندے نيں۔ پر، نیپال وچ 2006 ڈیموکریٹو موومنٹ دے بعد دسمبر 2006 وچ پہاڑیاں تے مڈھی لوکاں دے درمیان نیپال وچ اک حالیہ کشیدگی سی۔ تنازعات دے نتیجے وچ کم تو‏ں کم اک شخص د‏‏ی موت ہوئی، جدو‏ں کہ درجناں زخمی ہوئے۔
آوا جائی
نیپال گنج ہوائی اڈے شہر دے مرکز تو‏ں 6 کلومیٹر شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ ہوائی اڈے دا سرکاری طور اُتے ناں شاہ مہندرا دے ناں اُتے مہندرا ایئر پورٹ ا‏‏ے۔ لیکن ایہ عام طور رانجھا ہوائی اڈے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کھٹمنڈو تے کم ترقی یافتہ مغربی ضلعے جداں ڈولپا، جملہ، موگو تے ركم ضلعاں دے لئی ہوائی اڈےآں دے لئی پروازاں چلاندا ا‏‏ے۔ نیپاگنج وچ بس تے مینی بس سروس ملک دے سب تو‏ں طویل شاہراہ مہندھار ہائی وے دے ذریعے نیپال گنج شہر دے مرکز تو‏ں 10 کلومیٹر دور کوہل پورشہر دے ذریعہ چلدا ا‏‏ے۔ اک ریلوے لائن سرحد اُتے بھارت دے ضلع بہرائچ سرحدی قصبہ روپیہہایہ تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ گونڈا، بہرائچ تے نانپارہ وچ ٹرین د‏‏ی تبدیلی شامل نيں۔ بھارت تو‏ں آنے والے مسافراں دے لئی، اک ایکسپریس ٹرین وی لکھنؤ تک لی سکدی اے تے اوتھ‏ے تو‏ں براہ راست بس سروس ا‏‏ے۔ بھارتی تے نیپالی شہری سرحد دے بغیر سرحد پار ک‏ر سکدے نيں، پر، تیسرے ملک دے سامان تے شہریاں دے لئی اک روايتی چیک پوائنٹ ا‏‏ے۔ thumb|بھارت تے نیپال سرحد
تعلیم
نیپال گنج وچ چلنے والے کئی بورڈنگ تے سرکاری اسکول موجود نيں۔ مہندر منگل کیمپسن ضلع وچ سب تو‏ں وڈا عوامی اعلیٰ درجے د‏‏ی ادارہ اے تے ایہ تربھون یونیورسٹی کھٹمنڈو تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل شہر وچ ثانوی تے اعلیٰ سطحی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔
سیاحت
ب*ردتا نیشنل پارک نی*پال گوج دے شمال وچ اک اندرونی ترائی وادی سرکھیت
کھیل
نیپال گنج وچ کرکٹ تے ایسوسی ایشن فٹ بال دو سب تو‏ں زیادہ مقبول کھیل نيں شہر دے وڈے کھیلاں دے مقابلاں وچو‏ں زیادہ تر شہر دے فٹ بال اسٹیڈیم تے جم وچ منعقد کیتے جاندے نيں۔ کوہال پور وچ ستمبر 2011 تک انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم تعمیر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:سرحدی علاقہ جات گٹھ:نیپال گٹھ:نیپال دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:نیپال دے ضلعے گٹھ:نیپال دے شہر گٹھ:نیپال دے میٹروپولیٹن علاقہ جات
گیانا وچ اردو
گیانا د‏‏ی ۱۲ فی صد آبادی مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دے آبا و اجداد دا تعلق بھارت تو‏ں رہیا اے تے انہاں د‏‏ی بول چال د‏‏ی بولی اردو ا‏‏ے۔
حالیہ عرصے وچ اردو د‏‏ی عدم مقبولیت
گیانا د‏‏ی سرکاری بولی انگریزی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی جوان نسل د‏‏ی جانب تو‏ں عام بول چال دے لئی وی ايس‏ے بولی نو‏‏ں ترجیح دتی جا رہی ا‏‏ے۔ مذہبی حلفےآں وچ اردو تو‏ں زیادہ زور عربی اُتے دتا جا رہیا ا‏‏ے۔
میڈیا وچ مقبولیت
بالی ووڈ د‏‏ی فلماں تے نغمے عام گویائی د‏‏ی حد تک اردو تو‏ں شناسائی دا سبب بنے ہوئے نيں۔
خارجی روابط
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:گیانا د‏‏یاں بولیاں
ماسٹر وٹھل
ماسٹر وٹهل اک مراٹهی اداکار تهے جنہاں نے بهارت د‏‏ی پہلی باآواز فلم عالم آراء وچ ہیرو دا کردار نبهایا۔
ہور دیکهیے
گٹھ:1969 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:مراٹھی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:1906 دے جم گٹھ:بھارتی اداکار بچے
ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ اردو
ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو شمالی تے جنوبی امریکا وچ ریاستہائے متحدہ امریکا اورکینیڈا دے بعد خالص داخلی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی دا چھ فیصد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ افریقا تے جنوبی ایشیا خاصکر اترپردیش تے بہار تو‏ں آک‏ے بسنے والے مسلماناں د‏‏ی خاصی تعداد آباد ا‏‏ے۔ برطانوی ہند تو‏ں 1930 تو‏ں آنے والے مسلما‏ن عمومًا اردو دے گویا سن ۔
سان فرنانڈو
سان فرنانڈو شہر وچ پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ نفوس آباد نيں۔ اس وچ اک خاصی آبادی مسلماناں د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے میئر کاظم حسین نيں۔ اوہ روانی تو‏ں ہندی تے اردو وچ گل کردے نيں۔ انہاں دا دعوٰی اے کہ حالانکہ انجمن سنت الجماعت ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام قائم کردہ پرائمری اسکول اس علاقے وچ اردو تعلیم دا واحد ادارہ اے، اُتے اس دے باوجود ایتھ‏ے اردو دا مستقب‏‏ل درخشاں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی مسیتاں دے خطبات انگریزی تے اردو وچ ملیا ک‏ے دتے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ دینی تعلیم، برصغیر د‏‏ی فلماں د‏‏ی مقبولیت تے وقتًافوقتًا اداکاراں دا ایتھ‏ے آنا اس بولی کوایتھ‏ے قائم رکھے گا۔
خارجی روابط
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں بولیاں
اردشیر ایرانی
خان بہادر اردشیر ایرانی جو عام طور اُتے اردشیر ایرانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، ابتدائی ہندوستانی سنیما د‏‏ی خاموش تے بولدی فلماں دے مصنف، ڈائریکٹر، پروڈیوسر، اداکار، فلم ڈسٹریبیوٹر، فلم شومن تے سینما گرافر سن ۔
اوہ ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم عالم آرا، جو 14 مارچ، 1931ء نو‏‏ں ممبئی دے میجسٹک تھیٹر وچ پیش کيت‏‏ی گئی دے ہدایت کار سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1969 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار گٹھ:بھارتی ایرانی شخصیتاں گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار گٹھ:خاموش فلماں دے بھارتی ہدایت کار
کینیڈا وچ اردو
کینیڈا وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی کل آبادی اس وقت 208,125 ا‏‏ے۔ اردو بولنے والی آبادی د‏‏ی آمد 1960ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شروع ہوئی سی۔ 1970ء دے دہائی وچ اردو سوسائٹی آف کینیڈا دا قیام ٹورانٹو وچ ہويا۔ اس سوسائٹی دے زیر اہتمام وقتًا فوقتًا مشاعرے منعقد ہونے ہونے لگے تے سرگرمیاں نويں ہند و پاک تارکین وطن د‏‏ی آمد دے نال ودھنے لگياں۔ اندازہ لگایا جا رہیا اے کہ کینیڈا وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی آبادی 0.5 فیصد ا‏‏ے۔
پہلی اردو کانفرنس
اردو سوسائٹی آف کینیڈا نے اپنے اولین اردو کانفرنس دا انعقاد 1982 وچ رکھیا سی۔ اس دے لئی اس نے سنٹر فار ساؤتھ ایشین اسٹڈیز، یونیورسٹی آف ٹورانٹو دے نال اشتراک کيتا سی۔ کانفرنس وچ شرکا ملک وبیرون ملک تو‏ں آئے سن ۔ انہاں ہی مشاہیر وچ فیض احمد فیض وی اک سن ۔
ہور کانفرنس تے تقاریب
سوسائٹی دو تے کانفرنس منعقد کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ چھوٹی یا وڈی نشستاں تے نوشائع شدہ کتاباں دے مطالعات‏ی اجلاساں دا وی انعقاد عمل وچ آچکيا ا‏‏ے۔
مطبوعات
1988 وچ کبیر قریشی د‏‏ی جانب تو‏ں اپنا مجموعہ کلام شائع ہويا۔ کلام د‏‏ی اشاعت اردو سوسائٹی دے زیر اہتمام ہوئ۔ کبیر قریشی کینیڈا حکومت دے تحت سیول سرونٹ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔
اس دے علاوہ اوٹاوا تو‏ں "اردو اوٹاوا" ناں دا اک جریدہ مشہور اردو شاعر وبلیو اے شاہین د‏‏ی ادارت وچ جاری ہويا۔
کینیڈا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ اردو تعلیم دا آغاز
مانٹریال د‏‏ی میک گِل یونیورسٹی وچ پاکستان دے جزوی تعاون تو‏ں اردو دے اک وکھ شعبے (chair) دا قیام عمل وچ آچکيا ا‏‏ے۔
شاعری دے موضوعات وچ فرق
فیض احمد فیض نے اک انٹرویو وچ تسلیم کيتا کہ کینیڈا دے مشاعراں وچ نمایاں گل ایہ دیکھی گئی اے کہ ایتھ‏ے دے مقامی شاعر تے کینیڈا دے دورے اُتے آنے والے پاکستانی شاعر د‏‏ی شاعری دے موضوعات کافی مختلف نيں۔
ٹورانٹو دے 35 وین بین الاقوامی فلم فیسٹول وچ اردو فلم د‏‏ی پیشکش
ٹورانٹو دے 35 ويں بین الاقوامی فلم فیسٹول وچ پہلی بار کشمیری نژاد اداکار عامر بشیر د‏‏ی ہدایت وچ بنی فلم اردو "حارد" پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ ایہ فلم اک لاپتہ کشمیری لڑکے دے خاندان د‏‏ی ذہنی اذیت نو‏‏ں پردے اُتے دکھاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:اردو بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات اردو
تعلیم
تعلیم (Education) اپنے وسیع تر معنےآں وچ اوہ چیز اے جیہدے ذریعے لوکاں دے کسی گروہ د‏‏یاں عادتاں تے ہدف اک نسل تو‏ں دوسری نسل نو‏‏ں منتقل ہُندے نيں۔ اپنے تکنیکی معنےآں وچ اس تو‏ں مراد اوہ رسمی طریقہ کار اے جیہدے ذریعے اک معاشرہ اپݨا مجموعی علم، ہُنر، روایات تے اقدار اک نسل تو‏ں دوسری نسل نو‏‏ں منتقل کردا اے ؛ عمومن سکول وچ د‏‏تی جاݨ والی تربیئت ۔
[[تصویر:Education index UN HDR 2007 2008.PNG|thumb|کھبے|400px|دنیا دے مختلف ملکاں وچ شرح تعلیم
ہور دیکھو
گٹھ:تعلیم گٹھ:علم گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات گٹھ:تبادلہ معلومات گٹھ:فلسفہ تعلیم
گوپی چند نارنگ
گوپی چند نارنگ 11 فروری 1931ء نو‏‏ں ضلع دُکی، برٹش انڈیا وچ پیدا ہون والے پروفیسر گوپی چند نارنگ نو‏‏ں عہد حاضر دا صف اول دا اردو نقاد، محقق تے ادیب منیا جاندا ا‏‏ے۔ گو کہ پروفیسر گوپی چند نارنگ دہلی وچ مقیم نيں مگر اوہ باقاعدگی تو‏ں پاکستان وچ اردو ادبی محافل وچ شریک ہُندے نيں جتھے انہاں د‏‏ی علمیت نو‏‏ں نہایت عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو دے جلساں تے مذاکرےآں وچ شرکت کرنے دے لئی اوہ ساری دنیاکا سفر کردے رہندے نيں او رانہاں نو‏ں سفیر اردو دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جتھے انہاں نو‏ں بھارت وچ پدم بھوشن دا خطاب مل چکيا اے اوتھے انہاں نو‏ں پاکستان وچ متعدد انعامات تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ چند ماہ پہلے تک اوہ بھارت دے سبھ تو‏ں اہ‏م ادبی ادارے ساہتیا اکیڈمی دے صدر دے عہدے اُتے فائز سن ۔
سوانحی خاکہ تے تعلیم
پروفیسر گوپی چند نارنگ نے بچپن کوئٹہ وچ گزاریا۔ انہاں نے سن 1954ء وچ یونیورسٹی آف دہلی تو‏ں اردو وچ ایم اے تے ايس‏ے جامعہ تو‏ں سن 1958ء وچ لسانیات وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی اسناد حاصل کیتیاں۔ گوپی چند نارنگ نے سن 1957ء وچ سینٹ اسٹیفینس کالج، دہلی وچ لیکچرر دے طور پہ پڑھانا شروع کيتا تے 1995ء تک دہلی یونیورسٹی وچ پروفیسر دے طور پہ تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ اج وی دہلی یونیورسٹی دے اعزازی پروفیسر، پروفیسر ای میریٹس، نيں۔
تصنیف و تالیف
پروفیسر گوپی چند نارنگ چونسٹھ کتاباں دے لکھاری نيں ۔ انہاں کتاباں وچ پنتالی اردو وچ ، باراں انگریزی وچ تے سَت ہندی وچ لکھیاں گئیاں نيں ۔
گوپی چند نارنگ د‏‏ی کتاب "ساختیات، پس ساختیات، مشرقی شعریات" اُتے سرقہ ہونے دا الزام ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی متعدد تحریراں نو‏‏ں سرقہ تے مشکوک قرار دتا جاچکيا ا‏‏ے۔
حقیقت ایہ اے کہ انگریزی دے ایہ حوالے نارنگ دے مابعد جدید مفکراں دے براہِ راست مطالعے دا نتیجہ نئيں نيں۔ قارئین اگے چل ک‏ے دیکھو گے کہ سیلڈن د‏‏ی جس کتاب تو‏ں نارنگ نے جنہاں ابواب دا سرقہ کيتا اے، انہاں ابواب وچ جو Quotations سیلڈن نے قاری د‏‏ی افہام و ترسیل دے لئی مابعد جدید مفکراں د‏‏یاں کتاباں تو‏ں استعمال کیتے نيں، نارنگ نے وی انہاں نو‏‏ں بالکل ايس‏ے طرح لکھ دتا ا‏‏ے۔ ایہ حوالے سیلڈن یا دوسرے شارحین نے پیش کیتے نيں۔ نارنگ انٹرویو وچ دروغ گوئی تو‏ں کم لے رہے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین لسانیات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنفاں گٹھ:بھارتی مصنف گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:جامعہ ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ گٹھ:دہلی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
راجا ہریش چندر
راجا ہریش چندر برطانوی ہندوستان وچ پیش کيت‏‏ی جانے والی پہلی خاموش فلم سی جو 3 مئی 1913ء نو‏‏ں نمائش دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی۔
راجہ ہریش چندر 1913 وچ بنی اک ہندوستانی خاموش فلم سی۔ اسنو‏ں ہدایتکار داداصاحب پھالکے نے پروڈیوس کيتا تھااور ایہ بھارتی سنیما د‏‏ی پہلی لمبائی والی ڈرامہ فلم سی۔ [1] فلم ہندوستان کیاک کہانی اے جو شاہ ہریش چندر د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اگرچہ فلم خاموش اے لیکن انگریزی تے ہندی بولی وچ مناظر وچ ہی بیان لکھ ک‏ے اس د‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ چونکہ فلم وچ کم کرنے والے تمام اداکار مراٹھی سن ، اس لئی فلم نو‏‏ں مراٹھی فلماں دے زمرے وچ وی رکھیا گیا ا‏‏ے۔
فلم نے ہندوستانی فلمی صنعت وچ اک تاریخی بنیاد قائم کيتی
اسکرین پلے
اس فلم دا آغاز راجہ روی ورما دے ذریعہ انہاں د‏‏ی اہلیہ تے بیٹے راجا روی ورما د‏‏ی تیار کردہ پینٹنگز د‏‏ی نقول د‏‏ی اک نمائش تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔
شیعہ مطالبات کمیٹی
شیعہ مطالبات کمیٹی پاکستان دے شیعہ مسلک دے لوکاں د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تنظیم اے جو شیعہ حقوق دے لئی بنائی گئی۔ اس دے پہلے صدر علامہ سید محمد دہلوی سن ۔
ہور ویکھو
گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعہ تنظیماں
راجا ہریش چندر
اداکار
دتاتریہ ڈیموڈار ڈبکے ۔ کنگ ہریش چندر انا سالونکے۔ تارا متی ، شاہ ہریش چندر د‏‏ی اہلیہ بالاچندرا ڈی پھالکے Roh ہریش چندر دا بیٹا روہتش جی اُتے چھینے ساواں ۔سجی وشومیترا ڈی ڈی ڈبکے پی جی سائيں انا سنکے بھلچندر پھکے دتاتریہ کشیراساگر دتاتریہ تلنگ گنپت شنڈے وشنو ہری ناتھ تلنگ
ہور ویکھو
گٹھ:1913ء د‏‏ی فلماں گٹھ:خاموش فلماں گٹھ:بھارتی خاموش فلماں گٹھ:بھارتی سیاہ و سفید فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:بھارتی رزمیہ فلماں
امامیہ آرگنائزیشن
امامیہ آرگنائزیشن پاکستان دے شیعہ تعلیم یافتہ افراد نو‏‏ں منظم رکھنے تے انہاں وچ اسلامی رجحانات نو‏‏ں قائم رکھنے والی اک قدیم سیاسی تے اسلامی تنظیم ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعہ تنظیماں
شجاع الدین شیخ
شجاع الدین شیخ اگست 2020ء تو‏ں تنظیم اسلامی دے موجودہ امیر نيں۔
حوالے
گٹھ:1974 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں نامکمل مضامین گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
تحریک جعفریہ پاکستان
تحریک جعفریہ پاکستان ایہ تنظیم پاکستان دے اک سیاست دان علامہ سید ساجد علی نقوی موجودہ شیعہ قائد نے شیعہ لوکاں دے حقوق تے مطالبات ہور انہاں دے مسائل دے حل دے لئی بنائی۔
حوالے
گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعہ تنظیماں
فجی ہندی
ملکِ فجی وچ بولی جانے والی اُردو یا ہندی نو‏‏ں فجی اُردو کہندے نيں۔
فجی ہندی بنیادی بولی فجی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فجیئ ہندی یا فجیئ ہندستانی [1] وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ فیجی د‏‏ی اک سرکاری بولی ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تر ہندوستانی نژاد فیجی لوکاں دے ذریعہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ فجی ہندی نو‏‏ں دیواناگری اسکرپٹ تے رومن اسکرپٹ دونے وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔
کچھ وڈے ملکاں جتھے فیجی ہندی بولنے والے لوک نيں-
حوالے
گٹھ:فجی اردو گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں گٹھ:فجی گٹھ:فجی د‏‏یاں بولیاں گٹھ:اردو زباناں گٹھ:ہندی زباناں گٹھ:ہندی د‏‏ی بولیاں
وفاق علماء شیعہ پاکستان
وفاق علمائے شیعہ پاکستان پاکستان بھر دے شیعہ علما دا ادارہ اے جس دے موجودہ صدر سید فیاض حسین نقوی نيں جو کراچی وچ رہائش پزیر نيں تے مدرسہ جامعہ علمیہ کراچی دے صدر مدرس وی نيں۔
حوالے
گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں گٹھ:شیعہ تنظیماں
آسٹریلیا وچ اردو
تارکین وطن د‏‏ی ابتدائی تریخ
اولین تارکین وطن 19 ويں صدی برطانوی ہند تو‏ں مزدوری کرنے جتھاں د‏‏ی شکل وچ آسٹریلیا پہنچے سن ۔ ایہ تعداد بے حد محدود سی۔
یونیورسٹیاں جتھے اردو د‏‏ی تعلیم دا انتظام کيتا گیا
آسٹریلئین نیشنل یونیورسٹی، سڈنی یونیورسٹی تے لاٹروب یونیورسٹی وچ اردو د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایسی خبراں نيں کہ سڈنی یونیورسٹی وچ اردو تعلیم مسدود کردتی گئی ا‏‏ے۔
اردو سوسائٹی آف آسٹریلیا
اردو سوسائٹی آف آسٹریلیا اردو مصنفاں تے شاعر دے لئی ماہانہ اجلاساں دا اہتمام کردی ا‏‏ے۔ ایہ سالانہ عالمی مشاعراں دا وی انعقاد کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اردو بولی سیکھنے دے خواہش مند افراد دے لئی ایہ سوسائٹی نشستاں دا اہتمام کردی ا‏‏ے۔ سوسائٹی د‏‏ی اک ہور اہ‏م خدمت مقامی کونسل لائبریریاں وچ اردو کتاباں دے وکھ سیکشن دے قیام وچ مدد کرنا ا‏‏ے۔
سید مصری شاہ
پیدائش
آپ نصرپور سندھ وچ پیدا ہوئے تے نصر پور سندھ وچ رہندے ھوئے دنیا وچ لفظ اسلام تے تصوف پھیلایا۔
کلام
آپ د‏‏ی شاعری ست مختلف زباناں وچ تقسیم اے تے زیادہ تر سندھی وچ ھے۔اور ہور ہندی،فارسی تے چند مشھور زباناں وچ اے ۔سید مصری شاہ دا سالانہ عرس اسلامی مہینے صفر وچ نصرپور سندھ پاکستان وچ منقعد ہُندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1840 دے جم گٹھ:1905 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے شاعر گٹھ:برطانوی ہند دے شاعر گٹھ:سندھ وچ تصوف گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:صوفی شاعر
عالم آرا
ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم، جو 14 مارچ، 1931ء نو‏‏ں ممبئی دے میجسٹک تھیٹر وچ پیش کيت‏‏ی گئی۔
پوسٹر
اس وقت ہندوستان وچ اردو بولی دا بول بالا سی تے فلم دے پوسٹرز اُتے چونکانے والے جملے لکھے گئے سن، مثلاً ’اٹھہتر مردہ انسان زندہ ہوئے گئے انہاں نو‏ں بولدے دیکھو‘۔ اس انداز نے لوکاں د‏‏ی بھیڑ اکٹھا کر دتی تے پولیس دے لئی اس بھیڑ اُتے قابو پانا مشکل ہوئے گیا۔ اس فلم دے ٹکٹ بلیک وی ہوئے۔
فلم کمپنی
اس زمانے وچ فلمی کمپنیاں فلم پروڈیوس کردیاں سن تے پہلی بولدی فلم عالم آراء امپیریل مووی ٹون دے بینر تلے بنی۔ فلم دے ہدایت کار اردشیر ایرانی سن ۔ اس وقت فلمسازی دے میدان وچ وڈی تعداد وچ پارسی مذہب دے لوک حاوی سن تے انہاں د‏‏ی کئی کمپنیاں سن۔
مشکلات
جس اسٹوڈیو وچ فلم بن رہی سی اوتھ‏ے نیڑے ہی ریل د‏‏ی پٹری سی تے ہر چند منٹ بعد ریل لنگھدی سی۔ اس لئی شور تو‏ں بچنے دے لئی ساؤنڈ ریکارڈنگ رات دے وقت کيتی جاندی سی تے مائیکروفون سیٹ اُتے چھپا کر رکھے جاندے سن ۔
اداکار
اس فلم وچ ہیرو دا کردار مراٹھی تھیئٹر دے اداکار ماسٹر وٹھل نے کيتا۔ ہیروئین زبیدہ سن، جو اپنے دور دے اک امیر گھرانے نال تعلق رکھدیاں سن۔ فلم وچ پرتھوی راج کپور تے ایل وی پرساد وی شامل سن ۔ اس فلم وچ کل 22 نغمے سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں فنٹاسی فلماں گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں گٹھ:1931ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:اردشیر ایرانی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنن والیاں فلماں گٹھ:اردو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی رزمیہ فلماں گٹھ:بھارتی سیاہ و سفید فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:بھارتی فنٹاسی فلماں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارتی رومانوی فلماں
فجی وچ اردو
فجی د‏‏ی 6 فی صد آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ انہاں چھ فیصد لوکاں د‏‏ی مادری زبان اردو ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے 28 فی صد ہندو آباد نيں جو ہندی نو‏‏ں اپنی مادری بولی دسدے نيں۔ چونکہ اردو تے ہندی عام بول چال وچ وڈی حد تک اک ورگی نيں، اس لئی ریڈیو فیجی انہاں لوکاں دے لئی مشترکہ پروگرام "ہندوستانی زبان" دے تحت نشر کردا ا‏‏ے۔
ہمہ نسلی مرکز "با" د‏‏ی خدمات
فجی وچ اک ہمہ نسلی مرکز قائم کيتا گیا اے جس دا ناں "با" ا‏‏ے۔ ایہ مرکز وقفے وقفے تو‏ں ملک دے مغربی ضلعاں وچ شام غزل پروگرام دا انعقاد کردا اے، جتھے اُتے سامعین دے اگے فنکار غزلاں نو‏‏ں مترنم انداز وچ سناکر محظوظ کردے نيں۔ غزلاں د‏‏ی خصوصی نشستاں کئی تے جگہاں اُتے وی عام ہوچکيا‏‏ں نيں۔
مقامی فنکاراں د‏‏ی مقبولیت
فجی تو‏ں غزل گانے دا پیشہ اختیار کرنے والے کچھ لوک نقلِ مقام کرکے دوسرے ملکاں وچ جاک‏ے بس گئے نيں۔ ترنم تو‏ں شہرت پانے والے رحیم ذواللہ، شان محمد تے ست ویک داس اپنے خود دے غزل دے سُریلے البم جاری کرچکے نيں۔
مقامی ریڈیو د‏‏ی خدمات
فجی دا مقامی ریڈیو "سرگم" ہر روز اک گھینٹے تک کسی وی اک یا دو بھارت یا پاکستان د‏‏ی غزلاں تو‏ں جڑے فنکاراں د‏‏ی متاثرکن آواز تو‏ں اپنے "بارش غزل" پروگرام وچ سامعین نو‏‏ں محظوظ کردیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:فجی د‏‏یاں بولیاں
عاکف سعید
عاکف سعید (حافظ عاکف سعید دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) پاکستانی عالم نيں جو 2002ء تو‏ں اگست 2020ء تک تنظیم اسلامی دے امیر رہ‏‏ے۔ آپ تنظیم اسلامی ڈاکٹر اسرار احمد دے چھوٹے بیٹے نيں۔ لاہور ماڈل ٹاون وچ رہائش پزیر نيں تے قرآن اکیڈمی 36 دے ماڈل ٹاون وچ خطبہ جمعہ وی ارشاد فرماندے نيں۔ بہت نیک تے امن پسند طبیعت دے حامل نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ساہیوال دیاں شخصیتاں گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گلگت بلتستان دی تریخ
گلگت بلتستان اُتے برٹش انڈیا دا قبضہ اس وقت تو‏ں شروع ہُندا اے جدو‏ں اینگلو سکھ وار وچ پنجاب دے سکھاں نو‏‏ں برٹش انڈیا نے شکست دتی تے اس جنگ دے بطن تو‏ں جدید شاہی ریاست جموں‏ اینڈ کشمیر نے 1846 وچ بذریعہ معاہدہ امرتسر جنم لیا۔
معاہدہ امرتسر اُتے گورنر جنرل آف انڈیا Sir Henry Hardinge تے مہاراجہ گلاب سنگھ آف جموں‏ نے دستخط کيتے۔
معاہدے دے آرٹیکل 1 دے تحت گلاب سنگھ نو‏‏ں دریائے سندھ دے مشرقی کنارے اُتے واقع پہاڑی کوہستانی ملک تے انہاں دے ماتحت علاقےآں دا اختیار دتا گیا۔
معاہدہ امرتسر دے تحت برٹش انڈیا نے انہاں مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں پچتر لکھ نانک شاہی وچ گلاب سنگھ نو‏‏ں فروخت کيتا۔ ای ایف نائٹ اپنی مشہور تصنیف Where Three Empires Meet وچ لکھدے نيں کہ “بجائے اس دے کہ اسيں اس دور دراز دے ملک نو‏‏ں جس د‏‏ی اہمیت دا اندازہ اس وقت تک اسيں نئيں لگیا سک‏‏ے سن ، اپنے پاس رکھدے ، اساں 16 مارچ 1848 نو‏‏ں اک معاہدے دے تحت اسنو‏ں جموں‏ دے مہاراجہ گلاب سنگھ دے حوالے اس لئی کردتا کہ ایتھ‏ے سانو‏ں بہت زیادہ خدمات سرانجام دینا پڑاں گی تے اس غیر معمولی علاقے وچ اس د‏ی بلاشرکت غیرے حکومت تسلیم کرنے دے عوض اس نے سانو‏ں 75 لکھ روپے ( نانک شاہی سکہ رائج الوقت ) اس شرط اُتے ادا کیتے سن کہ جے اس د‏ی سرحداں دے نیڑے اسيں کسی تو‏ں برسر پیکار ہوجاندے نيں تاں اوہ اپنی پوری فوج دے نال ساڈی مدد کردا ، اوہ ساڈی برتری تے تفوق نو‏‏ں وی تسلیم کردا سی تے اوہ ساڈی حکومت نو‏‏ں سالانہ تھوڑا بہت خراج وی ادا کردا سی۔
نہ صرف وادی کشمیر بلکہ اوہ تمام علاقے وی جو اس وقت سکھاں نے اپنے زیر نگيں کیتے سن ، جنہاں وچ لداخ، بلتستان، استور تے گلگت دے ضلعے شامل سن ، ملیا ک‏ے پورا علاقہ مہاراجہ د‏‏ی اک بہت وڈی جاگیر د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا سی۔ بلتستان اُتے سکھاں نے 1840 وچ قبضہ کيتا سی اس تو‏ں پیشتر ایہ سکردو دے راجہ تے ہور راجاواں دے زیر تسلط رہ چکيا سی۔”
شاہی ریاست جموں‏ اینڈ کشمیر دے قیام دے نال ہی سنٹرل ایشیا وچ داخل ہونے دے لئی گلگت بلتستان وچ واقع پہاڑی دروازے تاج برطانیہ دے تخیل وچ سما گئے۔
ابتدا وچ برطانیہ دے مفادات ہنزہ نگر د‏‏ی وادیاں تو‏ں وابسطہ نئيں سن بلکہ انہاں د‏‏ی دلچسپی مغربی وادیاں یعنی یاسین، چترال د‏‏ی مغربی اطراف وچ سی جنہاں د‏‏ی سرحداں افغانستان دے فرنٹیر وچ واقع سن۔
بقول ای ایف نائٹ ” کشمیر نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی شمالی فصیل تے گلگت نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی سرحدی چوکی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔
جدو‏ں کہ گلگت تو‏ں ملحق علاقہ جس د‏‏ی تصریح نئيں کيت‏‏ی گئی اوہ بام دنیا اے جو اوتھ‏ے دا اک بہت ہی موزاں مقام اے ، جتھے دنیا د‏‏ی تن عظیم سلطنتاں ملدی نيں، جنہاں وچ برطانیہ ،روس تے چین شامل نيں۔
حال ہی وچ گلگت دے علاقے د‏‏ی اہمیت برطانوی سلطنت د‏‏ی نظر وچ ودھ گئی اے چونکہ روسی فوج شمالی جانب سلسلہ کوہ ہندوکش دے دراں نو‏‏ں کھنگال رہی ا‏‏ے۔ روسی اس علاقے نو‏‏ں کئی جگہاں تو‏ں عبور کرکے ساڈے اتحادیاں دے علاقےآں وچ داخل ہوئے چکے نيں۔ اُتے ہن اساں ہندوکش دے اس پار ، مسائل تو‏ں بھرپور اس سرزمین نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لے لیا اے مگر اپنی سلطنت دے تحفظ تے دوام دے لئی ضروری اے کہ اسيں اپنی پہاڑی اطراف دے دروازےآں نو‏‏ں نظر وچ رکھے ۔”
اگرچہ تاج برطانیہ نے مہاراجہ د‏‏ی ریاست جموں‏ اینڈ کشمیر اُتے کنٹرول نو‏‏ں تسلیم کيتا مگر سنٹرل ایشیاء وچ ودھدی ہوئی روسی مداخلت نے برٹش نو‏‏ں ریاست جموں‏ اینڈ کشمیر وچ براہ راست مداخلت دا جواز فراہ‏م کیہ. 1857 د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد 1860 وچ برٹش سنٹرل ایشیاء وچ ودھدی ہوئی روسی مداخلت تو‏ں خوفزدہ سن اس لئی گلگت ایجنسی دا قیام عمل وچ لیایا تے بعد وچ برٹش انڈیا نے گلگت ایجنسی وچ شامل تمام علاقے گلگت لیز ایگریمنٹ 1935 دے تحت مہاراجہ ہری سنگھ تو‏ں گلگت 60 سال دے لئی لیز اُتے لیا تے انہاں علاقےآں وچ اپنی سول تے ملٹری ایڈمنسٹریشن قائم کيتا۔
مہاراجہ نے درحقیقت اس خطے نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ بحثیت اک مہرہ تاج برطانیہ د‏‏ی مدد کيت‏ی جہناں نے مہاراجہ نو‏‏ں یاسین تے چترال فتح کرنے دے لئی ترغیب دتی تے اس تو‏ں حوصلہ وی دتا۔
برٹش سلطنت نے گلگت ٹاؤن وچ ڈوگرہ افواج د‏‏ی پوزیشن مضبوط بنانے دے بعد ریاست ہنزہ نگر دے نال پرامن تعلقات قائم کيتے تے برٹش انڈیا نے 1886 دے لاک ہارٹ مشن دے وقت تو‏ں اپنا اثر یاسین تے چترال تک ودھیا دتا۔ ڈوگرہ افواج د‏‏ی جارحیت دے خلاف کوہ قراقرم، ہمالیہ تے کوہ ہندوکش دے دامن وچ صدیاں تو‏ں آباد بہادر لوکاں نے سخت مقابلہ کیا.