cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یوم آزادی (تاجکستان)
پس منظر
ناکا‏م بغاوت (19 -21 اگست 1991) دے بارے وچ ریاستی کمیٹی دے زیر اہتمام ناکا‏م بغاوت دے بعد ، ماسنو‏ں ميں سی پی ایس یو دی قدامت پسند قوتاں دے حامیاں نے ، قومی جمہوریہ وچ قومی آزادی دے اعلان دا عمل شروع کيت‏‏ا۔ اس واقعے دے نتیجے وچ تاجکستان وچ قومی جمہوری تے اسلامی قوتاں دا عدم اطمینان ہويا ، جنہاں نے ملک اُتے حکمرانی کر رہ‏ی تاجکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ دوشنبہ وچ ، حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں دے حامیاں د‏‏ی ریلی دا آغاز ہويا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں جمہوریہ تاجک د‏‏ی سپریم کونسل ، آزادی دے اعلان تے تاجک ایس ایس آر دے انتظامیہ دے استعفیٰ ، کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی سرگرمی معطل کرنے دا اک غیر معمولی اجلاس طلب کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ تاجک ایس ایس آر دے سپریم سوویت دا غیر معمولی اجلاس طلب کيت‏‏ا گیا سی۔ 9 ستمبر 1991 نو‏‏ں سیشن وچ شور اولی (سپریم کونسل) نے "جمہوریہ تاجک ریاست د‏‏ی ریاستی آزادی پر" اک قرارداد تے اعلامیہ منظور کيت‏‏ا سی۔
تاجکستان نے سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے سلسلے وچ 26 دسمبر 1991 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے آزادی حاصل کيتی۔
کسٹم
"دعوت دے دن" دے مطابق ، نو ستمبر ، جو سرکاری طور اُتے "جمہوریہ تاجک جمہوریہ دا یوم آزادی" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ملک وچ سرکاری طور اُتے سرکاری سرکاری تعطیل اے تے ہر سال منایا جاندا ا‏‏ے۔ روايتی تھری والی سلامی تے آتش بازی سالانہ تعطیل دے اعزاز وچ ہُندی اے ، جو اک غیر منحصر دن وی ا‏‏ے۔ فوجی پریڈ نو‏‏ں دوشنبہ فوجی گیریژن د‏‏ی دوستی اسکوائر یوم آزادی منا 2016 پریڈ حالے تک دے طور اُتے سب تو‏ں وڈی اک ہونے دے نال، 9 ستمبر تو‏ں منعقد کيت‏‏ا گیا اے. عام طور اُتے دوشنبہ دے مرکزی اسٹیڈیم وچ اک سالانہ وڈے پیمانے اُتے کھیل دا انعقاد وی کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ تاجک خاندان عام طور اُتے تعطیلات نو‏‏ں چھوٹی روايتی دعوتاں دے نال نال کاراں ، عمارتاں تے سڑکاں د‏‏ی سجاوٹ دے نال تاجک پرچماں تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ٹیلی ویژن چینلز جداں ٹیلیویژن تاجکستانا ، 1 ٹی وی پہلا چینل تے ٹی وی ورزیش تمام سرکاری پروگراماں نو‏‏ں اپنے پروگراماں دے دوران رواں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2019 وچ یوم آزادی اُتے ، صدر رہمن نے روگن پن بجلی گھر دا دوسرا یونٹ کھولیا۔
حوالے
گٹھ:تاجکستان وچ عوامی تعطیلات گٹھ:تاجک معاشرہ گٹھ:تاجک سبھیاچار گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات گٹھ:تاجکستان وچ 1991ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایام آزادی گٹھ:تاجکستان
خوشی محمد نثار
خوشی محمد نثار پنجابی دے شاعر سن۔ اوہ 21 جون 1942 نوں پنجاب دے ضلع جلندھر کول ریاست کپورتھلہ دے اک پنڈ سدھواں وچ جمیا۔ پیو دا ناں امام دین سی۔ شوکتاں والا تے شیحو شریف توں مڈل تک پڑھائی کیتی۔ محکمہ جنگلات وچ کج چر نوکری کیتی۔ اوہناں نوں نکی عمر توں ای شعر کہن دا ٹھرک سی۔ پنجابی شاعری تے اوہناں دیاں تن کتاباں نیں: حوصلیاں دا پندھ، تارو دریاواں دا، اڈاری باز دی۔
شاعری ادھارن
جو آیا اس وقت لنگھا کے ٹر جانا لبھیا ویلا وقت لنکھا کے ٹرجانا
چند ساہواں دی ردھم تے سرتال اتے اپنے اپنے گیت سنا کے ٹرجانا سچ جے کہواں جے نثار تے سارے جوگی نیں دستی دستی پھیرا لاکے ٹرجانا بابا خوشی محمد نثار
کم کاج
فوج وچ کجھ چر لئی نوکری کیتی۔ اپنے حوالدار نوں مارن تے 6 مہینے دی سزا وی بھوگنی پئی تے نوکری توں وی ہتھ دھونا پیا۔ دو سال محکمہ جنگلات وچ وی نوکری کردے رہے پر ایہہ نوکری وی طبیعت نوں راس نہ آؤن پاروں چھڈ دتی۔ مڑ باغاں، بوٹیاں دی خبر گیری تے ایہناں دے وپاروچ حیاتی لنگھا دتی۔
سیاست
1977ء وچ نظام مصطفی دی تحریک دے دوران ہر سٹیج تے اپنی شاعری دا بھرپور ورتارا کیتا۔ اوس ویلے دی گورنمنٹ نے 149، 148، 307 تے 353 دی دفعات لا کے گرفتار کر لیا۔ پندرھاں دینھ مقامی تھانے جد کہ اینے ای دینھ ساہیوال جیل وچ کٹے۔ ضمانت ہوون توں دس مہینے بعد تک تاریخاں بھگتنیاں پئیاں۔ بعد وچ نظام مصطفٰی تحریک تو وی نفرت کھا گئے کیونجو سمجھ آگئی کہ ایہہ سارا آہر اک جابر دی تھاں دوجے جابر نوں لیاؤن لئی کیتا گیا اے۔ ایس سارے جتن وچ لوکائی دی بھلائی دا کوئی وی پکھ موجود نہیں۔ جویں جویں جاگیرداراں دے ظلم تے نوکر شاہی دے دِھگاناں وچ وادھا ہوندا گیا بابا خوشی محمد نثار دے کلام وچ اوہناں دی نندیا وی ودھدی لگی گئی۔
طبیعت
طبیعت مڈھ توں ای جویٹھے چودھریاں، ظالماں، چوراں، ڈکیتاں تے رشوت خوراں دے خلاف رہی سی۔ ایسے پاروں اوہناں کسے کردار دے کوڑھے نوں کدی سلام وی نہ کیتا۔ بھاویں اوہدی دنیاوی طاقت کنی ای وڈی کیوں نہ ہوندی۔ ایس لئی مڈھ لا توں بابے ہوراں دی شاعری وچ ظالماں، جابراں تےکردار دے کوڑھیاں لئی اک للکار شامل رہی، جنہوں اوہناں دے علاقے دے جھوٹےں خداواں ہمیش اپنے لئی اک خطرہ جاپیا۔ ایہہ ہمت کیہنے کیتی سی ایہہ جرات کیہنے کیتی سی		سواہ دے ڈھیر وچ پیدا حرارت کیہنے کیتی سی سکھاں نال وسدے لوکیں ہمیشاں یاد رکھن گے		 جفا دے شہر وچ پہلی بغاوت کیہنے کیتی سی
شاعری دا مڈھ
1995ء وچ بابے ہوراں نے باقاعدہ طور تے شاعری دا آغاز کیتا تے مشاعریاں وچ جاکے اپنے شعر سنانے شروع کیتے۔ اپریل 1996ء راوی ادبی پریوار نے اک بہت وڈے مشاعرے دا پربندھ کیتا جس وچ بابا خوشی محمد نثار نے اپنے شاعری دےفن دا کھلا ڈھلا اظہار کیتا۔ آپ دے ایس کھلے اظہار تے علاقے دے وڈے جاگیرداراں نوں بہت دکھ ہویا تے اوہناں باباخوشی محمد نثار دے خلاف اپنے محاذ بنا لئے۔ پر بابا جی نے نہ ہمت ہاری تے نہ اوہناں جابراں دے اگے جھکے۔ سگوں ساری عمر عمل، قلم تے زبان راہیں جاگیرداراں تے اوہناں دے ظالمانہ عملاں دی مخالفت ای کردے رہے۔ ایہہ کیہنے آکھ دتا اے حقیقت ٹھیک نہیں ہوندی			ہے گل اینی کہ بس انھّی عقیدت ٹھیک نہیں ہوندی اوہ بدمعاشی وی چنگی جو ظلم دی دھون بھن دیوے			جیہڑی ظلماں نوں پالے اوہ شرافت ٹھیک نہیں ہوندی
کتاباں
1999ء وچ بابا خوشی محمد نثار دی شاعری دا پہلا پراگا چھپیا۔ جس دا ناں "حوصلیاں دا پندھ" رکھیا گیا۔ آپ دی شاعری زمانے دے مونہہ زور سانڈھاں نوں نتھ پاؤن داہتھیار سی۔ جس مشاعرے وچ وی آپ شاعری پڑھدے لوکاں نوں انج لگدا جویں اوہناں دی اپنی گل ہو رہی ہووے۔ اس کتاب نال پنجابی شاعری دے مخالفاں نوں ڈاہڈیاں مرچاں لگیاں۔ بابا جی دا آکھنا سی: "حوصلیاں دے پندھ" دےچھپن نال جاگیرداراں نوں اپنی چودھر دے محل ڈولدے نظر آؤن لگے تے ایس کارن اوہ میری جان دے دشمن بن گئے۔ ایتھوں تائیں کہ ورودھیاں ولوں اک دوہرے قتل دی سازش وچ الجھاؤن دی کوشش کیتی گئی۔ سکے سمبندھیاں تے ہور ملن گلن والیاں اوتے وی بندشاں لائیاں گئیاں۔ آپ نے 2004ء وچ پاکستان ولوں پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ وچ ہوون والی تِن روزہ عالمی پنجابی کانفرنس وچ وی رلت کیتی۔ اوتھے آپ دی شاعری نوں بہت پسند کیتا گیا تے آپ دی نظم "چسکی" بہت مشہور ہوئی۔ انگ انگ چُسکی وال وال چُسکی			اوہدے نین چُسکی اوہدی چال چُسکی اسیں فرش تے رہے یا عرش چڑھ گئے			رہی سدا ملنگاں دے نال چُسکی تدے مک گئے راج انھیریاں دے			سینے وچ بیٹھی دیوا بال چُسکی ایہدے نال بے سمجھیا ویر نہ پا			لے آوے نہ متاں بھوچال چُسکی ایس اکٹھ وچ پنجابی شاعری دے دنگل دا رستم بابا خوشی محمد نثار نوں آکھیا جا سکدا اے۔ پٹیالہ یونیورسٹی وچ ہوئے ایس اکٹھ وچ بابے ہوراں دے کلام نے بھارتی لوکائی ولوں اپنی شاعری وجہوں جیہڑی وڈیائی تے شوبھا اکٹھی کیتی اوہ کسے ہور دانشور تے شاعر دے حصے نہیں آئی۔ فخر زمان، چیئرمین عالمی پنجابی کانگریس نے بابے ہوراں بارے آکھیا سی:"بابا خوشی محمد نثار ورگے شاعراں دے ہوندیاں پنجابی زبان دی بھلک نوں کوئی خطرہ نہیں ہو سکدا۔ پنجابی شاعری نوں پنڈاں دے لوکاں تے گھر گھر پچاؤن وچ بابا خوشی محمد نثار دی سخت محنت دا وی ڈاہڈا حصہ ہے۔ بابے ہوراں نے نال آ کے ساڈے سموچے جتھے دا مان ودھایا ہے"۔
پٹیالہ یونیورسٹی دے ای اک پروفیسر ڈاکٹر درشن سنگھ آشٹ نے بابے ہوراں نوں "اک ہور بلھے شاہ" دے ناں نال یاد کیتا اے۔ ڈاکٹر درشن سنگھ آشٹ نے عالمی پنجابی کانفرنس بارےدسیا کہ"اس اکٹھ دا مرکز پاکستان توں آیا اک فقیر قسم دا شاعر سی جیہڑا بانہواں اچیاں کر کے ڈاہڈے وجد وچ اک توں بعد دوجا تے دوجے توں بعد تیجا شعر پڑھ رہیا سی۔ ایہہ شاعر سی ساہیوال دا شہر دا باشندہ لوک کوی بابا خوشی محمد نثار۔ لوک مناں نوں دھوہ پاؤن والی اوہدی شاعری نے پولیس افسراں نوں ایویں کیلیا ہویا سی جویں بین وجاؤن والا سپ نوں کیل لیندا اے۔ حیرانی دی گل ایہہ ہے کہ اوس نوں درجناں غزلاں، نظماں تے کتھاواں مونہہ زبانی چیتے ہن۔ تعلیم دی دیوی سرسوتی اوس تے پوری طرح خوش ہے"
شاعری دے رنگ
گٹھ:پنجابی شاعر
میلفی قلع
میلفی قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
2013
مارچ
thumb|120px|[[یوگو شاویز]]
اپریل
thumb|120px|[[مارگریٹ تھیچر]]
مئی
thumb|120px|کبھے|[[رے ہیریہاوسین]]
جون
thumb|120px|کبھے|[[ایستر ویلمز]]
جولائ‏ی
thumb|120px|کبھے|[[ڈاوگ انجلبارٹ]]
اگست
thumb|120px|[[شہزادہ فیزو دا اورنج-ناساؤ]]
فلماں
گٹھ:2013ء گٹھ:2013
نواوو قلع
نواوو قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
ہرمن پریت کور
ہرمنپریت کور( جم 8 مارچ 1989, موگا، پنجاب) اک بھارتی کرکٹ کھڈارن ہے۔ جسنے 2 ٹیسٹ اتے 49 ون دے میچ کھیڈے ہن۔  ہرمنپریت نے بھارت لئی 53 ٹونٹی20 انٹرنیشنل میچ وی کھیڈے ہن۔ ہرمنپریت بھارتی زنانی کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدی ہے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:بھارتی کھڈاری گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:کرکٹ کھڈاری گٹھ:جنم 1989 گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
چک 3 اک اےایل
چک 3 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 1اےایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 1اےایل لگیا ہویا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
ہیر بدلی
ہیر بدلی کسوپیا تارہ چرمٹ وچ اک بدلی اے۔ ایہ زمین توں 7500 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔ ایہ ہائیڈروجن تے ازاد پھردے الیکٹراناں دے پلازمے  نال بنی اے تے لال سوئی اے۔ ایہدا ناں اک پنجابی عشقیہ سوانی ہیر دے ناں تے اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
سرفراز انور صفی
سرفراز انور صفی پنجابی دے اک سرکڈھویں شاعر، کالم لکھاری تے پنجابی سیوک نیں۔ ریڈیو پاکستان وچ اناؤنسر وی رہے نیں۔
شاعری
کچے بیراں ورگا جُثا، تِکھے ساہواں دی خشبو ہاݨ نوں ہُندا ہاݨ پیارا سجݨا میرے ناݪ کھلو ساڑے پنڈا ایویں جیکر چلدی جیٹھ تے ہاڑھ دی لو تینوں اوسے گَل دی سون٘ھ میتھوں ہُݨ توں وکھ نہ ہو ایویں رس رس جِندڑی روݪی لیݨا اک نہ دیݨے دو
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چرخا
چرخا ہتھ نال چلن والی لکڑ دی بنی اک دیسی مشین اے جیہدی ورتوں نال کپاہ دی روں توں سوت بنایا جاندا اے ۔ چرخا لکڑ دا بݨیا ہندا اے ، جیہدے اُتے لکڑ دا اک پہیا لگیا ہندا اے ۔ پہیے نال اک ہتھی لگی ہندی اے ۔ ہتھی نوں ہلاؤ تے پہیا کُعھمدا اے تے اوہ اگے اک تکلے نوں کماوندا اے ۔ اک ہتھ نال پہیا کعھمائی دا اے تے اک ہتھ وچ روں دی پونی پھڑ کے روں نوں تعھاگے وچ بدلیا جاندا اے تے اے تاعھگے تکلے تے کھٹا ہُندا رہندا اے ۔ چرخے اُتے تعھاگا کتنا پنجاب وچ صدیاں توں اکثریتی آبادی دا کم رہیا اے تے فیر اس تعھاگے نال کپڑا بنایا جاندا سی ۔
چرخے نال سوت کتّ دے دریاں تے کھیس بنائے جاندے ہن۔ چرخہ پہلاں کڑیاں ناں داج وچّ دتا جاندا سی۔ سوہرے گھر دھی جداں اداس ہندی تاں چرخہ دیکھ دے اپنی ماں ناں چي‏تا کر لیندی تے فیر بولیاں پا دے ماں دتی چي‏تا تازہ کردتی۔
تریخ
چرخے دے صاف چتر سبھ توں پہلی وار بغداد(1234)، چین(1270) تے یورپ(1280) وچ ملدے ہن اتے اس گل دا ثبوت اے کہ 11ویں صدی وچ ایہ چین تے اسلامی دنیا وچ ورتیا جانا شروع ہو گیا سی ۔ عرفان حبیب دے مطابق ہندستان وچ چرخا ایران وچوں 13ویں صدی وچ آیا ۔
چرخے نال سوت کتّ کے دریاں تے کھیس بنائے جاندے ہن۔ چرکھا پہلاں کڑیاں نوں داج وچ دتا جاندا سی۔ سوہرے گھر دھی جدوں اداس ہندی تاں چرخہ دیکھ کے اپنی ماں نوں یاد کر لیندی تے پھر بولیاں پا کے ماں دی یاد تازہ کردی۔
پنجابی لوکدھارا وچ
ماں میری مینوں چرخا دتا، وچ لوائیاں میکھاں۔ ماں تینوں یاد کراں، جد چرخے ول دیکھاں۔
حوالے
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:مشیناں
ٹرانس کیسپیئن ریلوے
ٹرانس کیسپیئن ریلوے لہندے وچکار ایشیا وچ روسی سلطنت دی بنائی اک ریلوے اے ، ایہ ریلوے 19ویں صدی دوران روسی سلطنت دی وسطی ایشیا وچ ودھاء دوراں اساری گئی ۔ ایہ ریلوے  قوقند وچ روسیاں دی ہار دے مگروں 1879 وچ شروع ہوئی ۔ thumb|300x300px| سن 1922 وچ سنٹرل ایشین ریلوے دا نقشہ۔ ریلوے لائن [[ترکمنباشی، ترکمانستان|کراسنو وودسک تو‏ں خوقند تے تاشقند دے ذریعے اشک آباد ، بخارا تے سمرقند تو‏ں لنگھدی اے . ]] کبھے|thumb|300x300px| ٹرانس کیسپین ریلوے اُتے [[بہارلے|بہارلی دا اسٹیشن ، سی۔ 1890 ]] ٹرانس کیسپین ریلوے (جسنو‏ں وسطی ایشیائی ریلوے ، Среднеазиатская железная дорога وی کہیا جاندا اے ) اک ریلوے اے جو مغربی وسطی وسطی ایشیاء دے بیشتر حصے تو‏ں شاہراہ ریشم دے راستے اُتے چلدی ہے ۔ اسنو‏ں روسی سلطنت نے 19 واں صدی وچ وسطی ایشیاء وچ پھیلدے ہوئے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ کوکند دی روسی شکست دے بعد ، ریلوے دا آغاز 1879 وچ ہويا سی۔ اصل وچ اس نے شاہی روسی فوج نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حکمرانی دے خلاف مقامی مزاحمت دے خلاف کارروائیاں وچ مدد فراہ‏م کرنے دے اک فوجی مقصد نو‏‏ں پورا کيت‏‏ا۔ اُتے ، جدو‏ں لارڈ کرزن نے ریلوے دا دورہ کيت‏‏ا تاں ، انہاں نے ریمارکس دتے کہ اوہ سمجھدے نيں کہ اس د‏ی اہمیت مقامی فوجی کنٹرول تو‏ں باہر اے تے ایشیاء وچ برطانوی مفادات نو‏‏ں خطرہ ہے ۔
تعمیرا‏تی
thumb|300x300px| [[ترکمانستان وچ ٹرانس کیسپیان ریلوے دا روٹ ]] thumb|300x300px| [[ازبکستان وچ ٹرانس کیسپیان ریلوے دا روٹ ]] thumb|300x300px| ازون اڈا بندرگاہ تے ریلوے اسٹیشن سن 1879 وچ جنرل میخائل اسکوبلیوف دے ماتحت روسی ٹرانسکاسیا اُتے فتح دے سلسلے وچ گیزلربات تک اک تنگ گیج ریلوے د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔
. اسنو‏ں پنج فٹ دے معیاری روسی گیج وچ تیزی تو‏ں تبدیل کردتا گیا ، تے اشک آباد تے میور (جدید مرو ) تک دے ذریعے 1886 وچ جنرل مائیکل نکولائچ اننکف دے تحت تعمیر مکمل ہويا۔ اصل وچ ایہ لائن بحر الکاہین اُتے واقع ازون اڈا تو‏ں شروع ہوئی سی ، لیکن بعد وچ ایہ ٹرمینس شمال وچ کرسنووڈسک دے بندرگاہ وچ منتقل کردتی گئی۔ ریلوے بخارا دے راستے 1888 وچ سمرقند پہنچی ، جتھ‏ے تک اوہ دس سال تک رک گیا تا 1815 وچ تاشقند تے اڈیجان تک ودھیا۔ آکسس (آمو دریا) اُتے مستقل پُل 1901 تک مکمل نئيں ہويا سی ، تے اس وقت تک ٹریناں اک لکڑی د‏‏ی تعمیر تو‏ں عبور کردیاں سن جو اکثر سیلاب تو‏ں تباہ ہودیاں سن۔ سن 1905 دے اوائل وچ ، بحیرہ کیسپین دے پار آذربائیجان دے کراسنووڈسک تو‏ں باکو جانے والی اک ٹرین د‏‏ی جہاز سی۔ تاشقند ریلوے نو‏‏ں دوسرے روسی تے یوروپی ریلوے دے نیٹ ورک دے نال ٹرانسکاسپین ملٹری ریلوےناں جوڑنے دا کم 1906 وچ مکمل ہويا سی۔
معاشی اثر
ریلوے نے اس خطے تو‏ں برآمد ہونے والی روئی د‏‏ی مقدار وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ ایہ 873.092 تو‏ں ودھیا pudy 1893 وچ 3.588.025 نو‏‏ں 1888 وچ. اس دے علاوہ اس علاقے وچ چینی ، مٹی دا تیل ، لکڑی ، آئرن تے تعمیرا‏تی سامان درآمد کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ ودھدی ہوئی تجارتی شخصیتاں تاشقند وچ توسیع دے لئی دلیل دے لئی گورنر جنرل نکولئی روزینبخ دے ذریعہ استعمال کیت‏‏ی گئياں ، جدو‏ں کہ تاجر این آئی ریشیتیکوف نے ايس‏ے مقصد دے لئی نجی فنڈز د‏‏ی پیش کش کيتی۔
انقلاب تے خانہ جنگی
اس علاقے وچ ریلوے مواصلات دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ سی ، تے روسی انقلاب دے دوران ریلوے دے کارکن کلیدی کارکن بن گئے سن ۔ ایہ ریلوے دے پینتیس کارکن سن جنہاں نے 2 مارچ 1917 نو‏‏ں تاشقند سوویت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں نے حکم دتا کہ ریلوے د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں اشک آباد تو‏ں دور منتقل کيت‏‏ا جائے تے کمیسار فروولوف نو‏‏ں اس شہر بھیج دتا جائے ، ایہ اقدام غیر مقبول ثابت ہويا۔ اس دے نتیجے وچ ریلوے دے مغربی کنارے دے ریلوے کارکناں نے بالشویک اُتے مبنی تاشقند تو‏ں کچھ فاصلہ شروع کيت‏‏ا تے 14 جولائ‏ی 1918 نو‏‏ں اشک آباد ایگزیکٹو کمیٹی دا قیام عمل وچ لیایا ۔
ریلوے تے کارکناں دونے نے روسی خانہ جنگی وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ برطانوی ہندوستانی فوج دے جواناں نے ریلوے لائن دے نال لڑائی وچ کچھ حصہ لیا۔ تاشقند ریڈ آرمی دے لئے اک اہ‏م گڑھ سی۔
راسته
کبھے|thumb| ٹرانس کیسپین روٹ اُتے [[برکت، ترکمانستان|برکت شہر اک اہ‏م جنکشن ا‏‏ے۔ ]] ریلوے وچ کیسپیان سمندر دے مشرقی ساحل تو‏ں شروع ہُندی اے ترکمان باشی دے کنارے دے نال نال، (Krasnovodsk) تے سراں جنوب مشرقی کیراکم دے صحرا. روٹ تے انجناں د‏‏ی مرمت دے ڈپو دا اہ‏م جنکشن بیرکٹ شہر (سابقہ گزندجیک) وچ واقع اے تے کوئی مشرق وچ ۔ ہور اس مقام اُتے ٹرانس کاسپیئن ریلوے نے تعمیر شدہ نو شمالی South جنوب عبوری ریلوے نو‏‏ں جوڑا اے جو روس ، قازقستان ، ترکمنستان ، ایران نو‏‏ں ملاندا ہے تے خلیج فارس اُتے اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ بیرکٹ دے بعد ، ایہ روٹ قراقم نہر دے متوازی چلدا ا‏‏ے۔ ایہ اشک آباد (اشک آباد) نال ہُندی اے تے جنوب مشرق وچ جاری رہندی اے ، کوپیٹ داغ پہاڑاں د‏‏ی دامن نو‏‏ں گلے لگاندی اے  ، تے ٹڈزن تو‏ں لنگھدی اے  ۔ Tedzhen وچ ، اک جدید ریلوے لنک شاخاں اُتے سرخی ایرانی سرحد Serakhs کرنے دے لئی، تے اوتھ‏ے تو‏ں مشہد مقدس وچ ایران. تیڈزن تو‏ں ، ٹرانس کیسپین شمال مشرق د‏‏ی طرف مریم ( مرو ) تو‏ں ہُندا اے ، جتھ‏ے 1890 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر د‏‏ی جانے والی شاخ لائن گشگی وچ افغان سرحد د‏‏ی طرف جاندی اے ، تے مرکزی لائن ترکمن آباد (چیریجو) اُتے جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، سوویت دور وچ تعمیر کردہ اک شاخ شمال مغرب د‏‏ی طرف ارگانچ تے قازقستان تے روس تو‏ں جڑدی اے  ۔
مرکزی لائن ترکمان آباد تو‏ں بکھورو (جتھ‏ے 1910 وچ بنی اک شاخ لائن ترمیز تے دوشنبہ دی طرف جاندی اے ) ہُندی اے تے اس دے بعد سمرقند جاندی ا‏‏ے۔ سردریو وچ ، جتھ‏ے اوہ دریائے سیری دریا نو‏‏ں پار کردا اے ، اک شاخ مشرق وچ زرخیز فرغانہ وادی وچ جاندی اے  ۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، ریلوے تاشقند تک جاری ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اک ہور شمال مغرب د‏‏ی لائن لائن قازقستان د‏‏ی طرف چلدی اے ، جس د‏‏یاں شاخاں آریاں وچ شاخاں ترکستان - سائبیریا ریلوے تو‏ں نووسیبیرسک تک تشکیل پاندی نيں ۔
کتابیات
گٹھ:ازبکستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:قازقستان وچ ریلوے لائناں گٹھ:ترکمانستان وچ ریلوے لائناں گٹھ:سوویت اتحاد وچ ریل آوا جائی
گٹھ:روسی سلطنت گٹھ:ریلوے گٹھ:ریل آواجائی
عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا
thumb|260x260px| پہلا ایڈیشن 1927 وچ thumb|260x260px| دوسرا ایڈیشن 1950 دا اے thumb|260x260px| 1977 دا تیسرا ایڈیشن عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا ( جی ایس ای ؛ Большая советская энциклопедия ، БСЭ ، بولشایا سوویٹسکایا اینٹسکلوپیڈیا ) روسی بولی دا سب تو‏ں وڈا انسائیکلوپیڈیا اے ، سوویت یونین دے ذریعہ 1926 تو‏ں 1990 تک شائع ہويا۔ 2002 دے بعد ، انسائیکلوپیڈیا دے اعداد و شمار نو‏‏ں جزوی طور اُتے بعد وچ بولشایا روسسیکایا اینٹسکلوپیڈیا (یا عظیم روسی انسائیکلوپیڈیا ) وچ اک تازہ کاری تے نظر ثانی شدہ شکل وچ شامل کيت‏‏ا گیا۔ جی ایس ای نے "پہلا مارکسسٹ – لیننسٹ عام مقصد والا انسائیکلوپیڈیا" ہونے دا دعوی کيت‏‏ا۔
اصل
عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا دا خیال 1923 وچ روسی اکیڈمی آف سائنسز دے ممبر اوٹو شمٹ دے اقدام اُتے سامنے آیا سی۔ 1924 دے اوائل وچ شمڈ نے اک ایداں دے گروپ دے نال کم کيت‏‏ا جس وچ میخائل پوکروسکی ، ( انسٹیٹیوٹ آف ریڈ پروفیسرز دے ریکٹر) ، نیکولائی میشچیریاکوف ( گوسدات دے سربراہ ، اسٹیٹ پبلشنگ ہاؤس) ، ویلری برائوسوف (شاعر) ، وینامن کاگن (ریاضی دان) تے کونسٹنٹن کوزمنسکی شامل سن ۔ اک تجویز تیار کرنے دے لئی جس اُتے اپریل 1924 وچ اتفاق کيت‏‏ا گیا سی۔ اناٹولی لوناچارسکی ، کامیسر آف لائٹینمنٹ ( نورکومپروس ) وی شامل سن ، جو اس تو‏ں پہلے ورکرز انسائیکلوپیڈیا تیار کرنے دے لئی الیگزنڈر بوگڈانوف تے میکسم گورکی دی تجویز دے نال شامل سن ۔
ایڈیشن
اس دے تن ایڈیشن سن ۔ 65 جلداں دا پہلا ایڈیشن (65،000 اندراجات دے علاوہ سوویت یونین دے بارے وچ اک اضافی حجم) 1926–1947 دے دوران شائع ہويا سی ، جس دے چیف ایڈیٹر اوٹو شمٹ سن (1941 تک)۔ دوسرا ایڈیشن 50 جلداں (100،000 اندراجات دے علاوہ اک اضافی حجم) 1950–1958 وچ شائع ہويا سی۔ چیف ایڈیٹر: سرگئی وایلوف (1951 تک) تے بورس ویدنسکی (1969 ء تک)؛ اس ایڈیشن وچ اشاریہ د‏‏ی دو جلداں 1960 وچ شائع ہوئیاں سن۔ 1969–1978 دے تیسرے ایڈیشن وچ 30 جلداں (100،000 اندراجات ، ہور 1981 وچ جاری کردہ انڈیکس حجم) اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ جلد 24 دو کتاباں وچ اے ، اک سوویت یونین دے بارے وچ اک مکمل سائز د‏‏ی کتاب اے ، جس وچ تقریبا 21 ملین لفظاں نيں ، تے چیف ایڈیٹر سکندر پروخوروف (1969 سے) ني‏‏‏‏ں۔ تیسرے ایڈیشن وچ ، قدرتی علوم ، جسمانی تے کیمیائی علوم ، تے علم د‏‏ی مختلف شاخاں وچ ریاضی دے طریقےآں دے فلسفیانہ مسائل اُتے بہت زیادہ توجہ دتی گئی۔
1957 تو‏ں 1990 دے دوران ، سوویت یونین تے دنیا دے تمام ملکاں دے بارے وچ تازہ ترین مضامین دے نال ، گریٹ سوویت انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی یئربک کتاب سالانہ جاری کيتی گئی۔
پہلا آن لائن ایڈیشن ، تیسرا (ناں نہاد ریڈ) ایڈیشن دے متن تے گرافکس د‏‏ی عین مطابق نقل ، 2000 وچ روبرکون ڈاٹ کم دے ذریعہ شائع ہويا سی۔
سوویت معاشرے وچ کردار تے مقصد
جی ایس ای (دوسرا ادارہ) د‏‏ی پہلی جلد دے پیش گوئی دا اعلان اے کہ "سوویت یونین مہذب دنیا دا مرکز بن گیا ا‏‏ے۔" جی ایس ای دے نال نال ، ہور تمام کتاباں تے ہور میڈیا تے عوام دے نال مواصلات نو‏‏ں ، "پارٹی تے ریاست دے مقاصد نو‏‏ں اگے بڑھانا" سی۔ جی ایس ای دے ہدایت کردہ دوسرے ایڈیشن د‏‏ی تیاری دے لئی جاری 1949 دا فرمان: " عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا دے دوسرے ایڈیشن وچ ساڈے ملک وچ سوشلزم د‏‏ی عالمی تاریخی فتوحات د‏‏ی وضاحت کيتی جانی چاہیدا ، جو امریکا ، معاشیات ، سائنس ، سبھیاچار ، تے فن دے صوبےآں وچ حاصل ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ … مکمل طور اُتے اسنو‏ں سرمایہ دارانہ دنیا د‏‏ی سبھیاچار اُتے سوشلسٹ سبھیاچار د‏‏ی برتری نو‏‏ں ظاہر کرنا ہوئے گا۔ مارکسسٹ-لیننسٹ نظریہ اُتے عمل پیرا ہوئے ک‏ے انسائیکلوپیڈیا نو‏‏ں سائنس تے تکنیک دے مختلف صوبےآں وچ معاصر بورژوا رجحانات اُتے پارٹی تنقید کرنی چاہیدا۔"
سائنس تے ٹکنالوجی وچ ہونے والی پیشرفت اُتے خصوصی توجہ دیندے ہوئے ، اس مشن اُتے عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا (تیسرا ایڈیشن.)کے پیش لفظ د‏‏ی توسیع: جوہری انجینئرنگ ، خلائی ٹیکنالوجی ، جوہری فزکس ، پالیمر کیمسٹری ، تے ریڈیو الیکٹرانکس. روس د‏‏ی انقلابی تحریک دی تریخ تے سرگرمیاں ، پوری دنیا وچ مزدور تحریک د‏‏ی ترقی تے سیاسی معیشت ، معاشیات ، تے سیاسی سائنس اُتے مارکسسٹ اسکالرشپ دا خلاصہ بیان کرنے دے نال نال ، اس مشن د‏‏ی حمایت وچ ، جی ایس ای (دوسرا ادارہ) تعلیم دے کردار دے طور اُتے بیان ہويا:
"بچےآں دے ذہناں وچ کمیونسٹ اخلاقیات ، نظریہ ، تے سوویت حب الوطنی نو‏‏ں فروغ دینا سوویت آبائی وطن ، کمیونسٹ پارٹی تے اس دے رہنماواں دے لئی غیر متزلزل محبت د‏‏ی ترغیب دینا۔ بالشویک چوکِس‏ے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی؛ بین الاقوامی تعلیم اُتے زور دینے دے لئی؛ بالشویک د‏‏ی قوت ارادیت تے کردار نو‏‏ں تقویت دینے دے نال نال ہمت ، مصیبتاں د‏‏ی مزاحمت تے رکاوٹاں نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی صلاحیت۔ خود نظم و ضبط نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی؛ تے جسمانی تے جمالیا‏تی سبھیاچار د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا۔"
انگریزی
thumb| عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا کے انگریزی بولی دے ورژن دا مکمل سیٹ تیسرا ایڈیشن انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا تے مکالمین پبلشرز دے ذریعہ 1974 تو‏ں 1983 دے درمیان 31 جلداں وچ انگریزی وچ شائع کيت‏‏ا۔ ہر اک دا حجم دے استعمال کیت‏‏ی ضرورت ہُندی اے، علیحدہ علیحدہ ترجمہ کيت‏‏ا گیا انڈیکس مخصوص اشیاء نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی ہر حجم دے سامنے وچ پایا؛ پہلی بار صحیح حجم تلاش کرنے وچ روسی بولی دا علم مددگار ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔ تمام اندراجات دا انگریزی وچ ترجمہ نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ اشاریہ وچ اشارہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انگریزی ایڈیشن دے مضامین TheFreeDictionary.com دے ذریعہ آن لائن دستیاب کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
یونانی
تیسرا ایڈیشن دا ترجمہ یونانی بولی وچ ہويا تے 1977 ء تو‏ں 1983 دے درمیان 34 جلداں وچ شائع ہويا۔ اوہ تمام مضامین جو یونان یا یونانی تریخ ، سبھیاچار تے معاشرے تو‏ں متعلق سن نو‏‏ں وسعت دتی گئی تے سیکڑاں نويں مضمون خاص طور اُتے یونانی ایڈیشن دے لئی لکھے گئے۔ اس طرح انسائیکلوپیڈیا اُتے مشتمل اے ، مثال دے طور اُتے ، دونے یونان اُتے روسی داخلے دے نال نال یونانی مدد دہندگان دے ذریعہ تیار کردہ اک بہت وڈی تعداد وچ ۔
آخر کار ، 1980 د‏‏ی دہائی اُتے محیط اک ضمیمہ جلد 1989 وچ شائع ہويا۔ اس وچ ترجمہ شدہ تے اصلی یونانی مضامین شامل نيں جو بعض اوقات 34 حجم دے سیٹ وچ موجود نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
مواد
سوویت انسائیکلوپیڈیا معاشرتی تے معاشی علوم تے اطلاق شدہ علوم وچ علم دا اک منظم خلاصہ ا‏‏ے۔ ایہ سوویت دانشوراں دے لئی اک عالمی حوالہ کار بن گیا۔ انسائیکلوپیڈیا دے انگریزی بولی دے ترجمے وچ ناشر دے پیش گوئی دے مطابق ، انسائیکلوپیڈیا یو ایس ایس آر دے علم تے تفہیم دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔ انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی اک وڈی قدر سوویت یونین تے اس دے لوکاں دے بارے وچ اس د‏ی جامع معلومات ا‏‏ے۔ سوویت زندگی دے ہر پہلو نو‏‏ں تاریخی ، معاشیات ، سائنس ، آرٹ ، تے سبھیاچار سمیت منظم طریقے تو‏ں پیش کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔  یو ایس ایس آر دے لوکاں تے اس د‏ی زباناں تے ثقافتاں دے نسلی تنوع اُتے وڈے پیمانے اُتے احاطہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ نامور ثقافتی تے سائنسی شخصیتاں د‏‏ی سوانح حیات نيں جو روس دے باہر وی اِنّی مشہور نئيں ني‏‏‏‏ں۔ یو ایس ایس آر دے صوبےآں تے قصبےآں دے نال نال انہاں دے ارضیات ، جغرافیہ ، نباتات تے حیوانات دے تفصیلی سروے ني‏‏‏‏ں۔
انسائیکلوپیڈیا دے چیف ایڈیٹوریل بورڈ تے ایڈوائزری بورڈ نے عام لوکاں تو‏ں انہاں پٹ طلب کيت‏‏ا۔ اندراج د‏‏ی لسٹ یونیورسٹیاں ، سائنسی ادارےآں ، عجائب گھراں تے ہر شعبے وچ نجی ماہرین نو‏‏ں بھیجی گئی سی۔ 50،000 تو‏ں زیادہ تجاویز موصول ہوئیاں سن تے بوہت سارے اضافے کیتے گئے سن ۔ اسکالرز دا خیال اے کہ انسائیکلوپیڈیا روسی تریخ دا اک قابل قدر تے کارآمد ذریعہ ا‏‏ے۔ انسائیکلوپیڈیا ، اگرچہ اک مضبوط مارکِس‏ے تعصب رکھنے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، سوویت نقطہ نظر نو‏‏ں سمجھنے دے لئی مفید معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
دماناٹیو میموریا
1953 وچ این دے وی ڈی دے سربراہ ، لیوینتری بیریا د‏‏ی گرفتاری تے سزا دے بعد ، انسائیکلوپیڈیا - جس نے عوام دے زبردست مطالبے دے جواب وچ ، دوسرے ایڈیشن وچ بھیجے گئے صارفین نو‏‏ں ایڈیٹر دا خط بھیجنے تے انہاں نو‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ بیریا اُتے تن صفحات اُتے مشتمل مضمون تے اس د‏ی جگہ اُتے چسپاں ایف پی ڈبلیو برغولز (18 واں صدی دے درباری) ، بیرنگ بحر ، تے بشپ برکلے اُتے ملحقہ مضامین نو‏‏ں پھیلاندے ہوئے متبادل صفحات۔ اپریل 1954 تک ، کیلیفورنیا یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ، برکلے نو‏‏ں ایہ "متبادل" مل گیا۔ ایہ صرف سیاسی اثر و رسوخ دا معاملہ نئيں سی۔ اک مصنف دے مطابق ، انسائیکلوپیڈیا دے صارفین نو‏‏ں باریا مضمون دے فیشن وچ مضامین د‏‏ی کثرت تو‏ں جگہ لینے دے لئی میزاں موصول ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ہور مضامین خصوصا سیاسی رہنماواں اُتے سوانحی مضامین موجودہ پارٹی لائن د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی نمایاں طور اُتے تبدیل ہوئے۔ اس انداز وچ متاثرہ مضمون نیکولائی بخارین اُتے اک مضمون سی ، جس د‏‏ی تفصیل کئی طرح دے ارتقاء وچ گزری ا‏‏ے۔
عظیم روسی انسائیکلوپیڈیا
عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا کی اشاعت 1990 وچ معطل کردتی گئی سی تے 1991 وچ رک گئی سی ، لیکن 2002 وچ ولادیمیر پوتن دے حکم نامے تو‏ں اس د‏ی بحالی کيتی گئی سی۔ 2003 تے 2004 وچ ایڈیٹرز د‏‏ی اک ٹیم نے حقائق نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرکے ، سیاسی تعصب د‏‏ی بیشتر مثالاں نو‏‏ں ختم کرکے تے اس دا ناں عظیم روسی انسائیکلوپیڈیا وچ  تبدیل کرکے پرانے انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تائید کيت‏ی ۔ بوہت سارے پرانے مضامین نو‏‏ں مکمل طور اُتے دوبارہ لکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔ 2004 وچ نويں زیربحث عظیم روسی انسائیکلوپیڈیا دا پہلا جلد شائع ہويا۔ 35 جلداں دا مکمل ایڈیشن 2017 تک جاری کيت‏‏ا گیا۔
عظیم روسی انسائیکلوپیڈیا کی اشاعت روسی اکیڈمی آف سائنسز دے زیر نگرانی اے ، تے روسی فیڈریشن د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مالی اعانت تو‏ں چلدی اے ۔ انسائیکلوپیڈیا ہن پوری سی آئی ایس دی لائبریریاں تے اسکولاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، 1980 د‏‏ی دہائی دے ایڈیشن وڈے پیمانے اُتے استعمال وچ نيں ، خاص طور اُتے سائنسی تے ریاضی د‏‏ی تحقیق دے حوالے تاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویہويں صدی دے انسائیکلوپیڈیا گٹھ:قومی انسائیکلوپیڈیا گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے گٹھ:روس
چک 284 گ ب
چک 284 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
چکّ 284 گ ب ''' [دین پور |اردو:دین پور] ٹوبھا ٹیک سنگھ ضلع، پنجاب، پاکستان، رجانا دے نیڑے اکّ پنڈ اے۔ ایہہ نزدیکی پنڈاں، چک 286 گ ب ، چک 285 گ ب اتے چک 291 گ ب ۔ سمیت یونین کونسل نمبر 2 دا اکّ حصہ اے۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ہریجن (اخبار)
ہریجن (دیوناگری: हरिजन؛ ترجمہ: "ہری/وشنو د‏‏ی اولاد") اک اصطلاح سی جسنو‏ں تحریک آزادی ہند دے رہنما موہن داس گاندھی نے سماج دے انہاں لوکاں دے لئی رائج کیتا جنہاں نو‏ں روايتی طور اُتے صدیاں تو‏ں چھونے دے قابل نئيں سمجھیا جاندا سی (جسنو‏ں عام طور اُتے "اچھوت" کہندے نيں)۔ لیکن بعد وچ اس لفظ نو‏‏ں ناپسندیدہ تے توہین آمیز سمجھیا جانے لگیا، لہذا ہن لفظ ہریجن انہاں طبقاں دے لوکاں دے لئی استعمال نئيں کیتا جا سکدا جو قرون وسطی تے جدید بھارت وچ پسماندہ ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ انہاں نو‏ں ہن دلت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری جانب کیرالا وچ ہریجن تے دلت دونے لفظاں اُتے پابندی لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔ ہریجن لفظ نو‏‏ں کئی لوکاں نے اک حساس لفظ، تے کچھ دلت کارکناں نے اسنو‏ں ذلت آمیز سمجھیا ا‏‏ے۔ نتیجتاً حکومت ہند تے متعدد ریاستی حکومتاں سرکاری مقاصد دے لئی اس لفظ دے استعمال نو‏‏ں ممنوع سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ گاندھی جی نے ہریجنہاں د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں رائج کيتا، جس دے لفظی معنیٰ خدا دا بیٹا سن لیکن بعضاں نے اس گل دا اظہار کیتا کہ کچھ مذہبی کتاباں دے مطابق برہمناں نو‏‏ں خدا دا فرزند کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ممکن اے کہ گاندھی نو‏‏ں پسماندہ طبقاں دے لئی اس اصطلاح دے استعمال دا مشورہ گجرا‏تی زبان دے بھکتی دور دے شاعر نرسی مہت‏ا دے کماں د‏‏ی بنیاد اُتے دتا گیا ہوئے۔ ایہ دعوی کیتا گیا اے کہ نرسی دے کم وچ اس اصطلاح تو‏ں دیوداسیاں دے بچے مراد نيں  ، لیکن اس دعوی د‏‏ی تصدیق نئيں ہوئے سکيتی۔ دوسرے ذرائع دے مطابق قرون وسطی دے مذہبی شاعر گنگاستی نے بھکتی تحریک دے دوران وچ خود دا حوالہ دیندے ہوئے اس لفظ دا استعمال کيتا، بھارت وچ اک ایسی مدت گزری اے جس نے ذات د‏‏ی مشروعیت نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے خواتین نو‏‏ں بلند تر مقام تے آواز دتی سی۔ گنگاستی 12واں تو‏ں 14واں صدی عیسوی دے درمیان وچ گزرے نيں اوہ گجرا‏تی زبان وچ لکھیا کردے سن ۔
ہریجن، موہن داس گاندھی دا اخبار
گاندھی جی نے برطانوی راج دے دوران وچ 11 فروری 1933ء نو‏‏ں یرودا جیل تو‏ں "ہریجن" دے نا تو‏ں اک ہفتہ وار اخبار شائع کرنا شروع کیتا۔ انہاں نے اسنو‏ں تن زباناں وچ کیندا: انگریزی وچ ہریجن (1933 تو‏ں 1948)، گجرا‏تی وچ ہریجن بندو تے ہندی وچ ہریجن سیوک ۔ انہاں اخباراں وچ گاندھی جی نے اپنے پچھلے اخبار ینگ انڈیا (1919ء تو‏ں 1932ء ) دے مقابلہ وچ سماجی تے اقتصادی مسائل اُتے زیادہ توجہ مرکوز ورگی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے انگریزی بولی دے اخبارات گٹھ:تحریک آزادی ہند دا ادب گٹھ:دلت تریخ گٹھ:دلت سبھیاچار گٹھ:گاندھی گٹھ:اخبار
ٹرنٹولہ بدلی
گٹھ:بدلی گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات
روچا ملاٹیسٹیانا قلع
روچا ملاٹیسٹیانا قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
ضلع اتلا باچکا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
سرب بولی ج ضلع نوں اوکروگ آکھیا جاندا اے ، ایہہ انتظامی اصطلاع ہور وی کئی سلاو دیساں جداں روس وغیرہ چ وی ورتی جاندی اے ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔
ضلع اتلا باچکا سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے جہڑا اسدی خودمختار جمہوریہ ووئیودینا چ واقع 7 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز سوبوتیچا شہر اے ۔
سلیم علی
اوہنوں 1976 وچ ہندستان دا دوجا وڈا سول ایوارڈ پدم وبھوشن دتا گیا۔
گٹھ:پنچھی گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جیون پڑھت
پنچھی پڑھت
پنچھی پڑھت زوالوجی دی اک ونڈ اے جیدے چ پنچھیاں نوں پڑھیا جاندا اے۔ اے اک پرانی سینس اے جیدے چ پنچھیاں دا ارتقاؑ، برتاؤ، محول، ونڈاں، عادتاں، سکھنا، تھانواں تے بچاؤ بارے دسیا جاندا اے۔
چک 4 اک اےایل
چک 4 -1اےایل  ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوۓ نہر 1اےایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد   چ وس رہیا اے  ۔
دھݨیا
دھنیا ہرسال ہون والی اک بوٹی اے۔ ایہ کھان پکان وچ ایہدے پتے تے بی ورتے جاندے نیں۔ ایہ چھتری ٹبر توں اے۔ ایہ دکھنی یورپ توں لے کے دکھنی ایشیاء تک دی واسی اے۔
وکھالہ
دھنیۓ دا بوٹا 50 سینٹی میٹر(20 انچ) تک لما ہوندا اے۔ پتے وکھالے وچ وکھرے ہوندے نیں۔ تھلیوں تنے دے مڈھ تے چوڑے ہوندے نیں تے اتے جیوں جیوں جاؤ پتلے ہوندے جاندے نیں۔ ایہدس بی گول، نکے تے 3–5 ملی میٹر موٹے ہوندے نیں تے مصالیاں وچ ورتے جاندے نیں۔
ورتن
دھنیۓ دے پتے تے بی کھانیاں وچ ورتے جاندے نیں۔ دھنیا کھانیاں نوں سجرا رکھدا اے تے مسن نہیں دیندا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چھتری ٹبر گٹھ:سبزیاں
جُھلن گوسوامی
جُھلن گوسوامی (بنگالی: ঝুলন গোস্বামী, جنم 25 نومبر 1983) اک بھارتی کرکٹ کھڈارن ہے جو بھارتی زنانی کرکٹ ٹیم لئی کھیڈدی ہے۔
حوالے
گٹھ:جنم 1982 گٹھ:بھارتی زنانی کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
پانی رچھ
پانی رچھ پانی وچ رہنوالے, چھ پیرانوالے, ٹوٹے انگے، نکے جنور نیں۔ ایہ انتہائی گرم یا انتہائی ٹھنڈی رت نوں وی سہ جاندے نیں تے اینج ایہ ایسے حالات وچ جی لیندے نیں جتھے دوجے جیون مک جاندے نیں۔ ایہ پورے صفر گرمی ناپ توں تھوڑا جیا اتے توں لے کے ابلن ناپ توں اتے دے گرمی ناپ نوں سہ جاندے نیں۔ ایہ سمندری پدھر تے دباؤ توں 6 گنا جوکھے دباؤ نوں وی سہہ جاندے نیں۔ ایہ اوس آئنی تابکاری نوں وی سہہ جاندے نیں جیہڑی بندے نوں ماردیندی اے۔ ایہ بنا کھاۓ پۓ 10 سال تک جی سکدے نیں۔ جدوں ایہناں دے پنڈے وچ صرف 3٪ پانی ہووے ایہ اینے سوکے نوں وی سہ جاندے نیں۔ ایہناں دیاں 1,150 ونڈاں نیں۔ ایہ پرانے جنور نیں جنہاں پتھری نشان 53 کروڑ ورے پہلے کیمبرین ویلے توں ملے نیں۔
ناں
یوہان آگس افرائیم گوئیز نے پہلی واری ایہناں نوں 1773 وچ لبیا تے ایہناں دا ناں نکے پانی رچھ (جرمن:kleiner Wasserbär) رکھیا۔ پنجابی ناں وی ایس پرانے جرمن ناں توں بنایا گیا اے۔ ایہدے لاطینی سائینسی ناں (Tardigrade) ناں دا مطلب اے ہولی ٹور کیوں جے ایہ جنور ہولی ہولی ٹردا اے۔
وکھالہ
ایہ نلکی ورگے ہوندے نیں تے پنڈے دے چار حصے ہوندے نیں۔ ہر حصے نال 4 لتاں نیں۔ سب توں وڈا پانی رچھ 1.2 ملی میٹر دا ہوندا اے تے سب توں نکا 0.1 ملی میٹر دا اے۔ ایہ موس تے لیچن تے ملدے نیں تے اک ماڑی مائکروسکوپ نال وی دیھکے جاسکدے نیں۔
پسار
ایہ زمین تے ہرتھاں تے ملدے نیں۔ 20،000 فٹ اچے ہمالیہ توں لے کے پانی دی 13،000 فٹ دی دونگائی وچ ملدے نیں۔
کوہ چلتن
کوہ چلتن بلوچستان پاکستان وچ چلتن دے پربت دھارے وج سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایدی اچائی 3,194 میٹر (10,479 فٹ) اے۔ ایہ بلوجستان دا 5واں سب توں اجا پہاڑ اے۔
چلتن دا شمار بلوچستان دیاں سبتوں اچیاں چوٹیاں چ ہندا اے ۔ ہزار گنجی تے چلتن دے پہاڑی علاقے اک ساتھ واقع نیں ۔ جنگلی حیات لئی کوہ چلتن نوں بچایا گیا اے۔ ہزار گنج چلتن نیشنل پارک پاکستان دا اک خوبصورت پارک اے ۔ چلتن پہاڑ دے ناں دے بارے چ کئی من گھڑت کہانیاں مشہور نیں پر جہڑی گل تریخ توں ثابت اے اوہ ایہہ وے کہ خواجہ قطب الدین مودود چشتی دی اولاد جوں اینہاں دے تناں نواسےآں نے 6 سو سال پہلے چشت افغانستان توں بلوچستان ول ہجرت کیتی ، اک بھائی خواجہ نظام الدین علی نے پشین منزکی چ رہائش اختیار کر لئی ، دوجے بھائی خواجہ ابراہیم یکپاسی نے مستونگ دا رخ کیتا تے اوتھے رہائش رکھ لئی تے تیجے بھائی خواجہ نقرالدین شال پیر بابا نے کوئٹہ چ رہائش کر لئی ۔ خواجہ نقرالدین شال پیر بابا نوں افغانستان دے بادشاہ ولوں وادی کوئٹہ دا لہندا حصہ دے دتا گئیا ۔ شال بابا دے پتر خواجہ ولی مودودی چشتی کرانی اپنی جاگیر دے اندر کرانی دے مقام تے آباد ہوئے ۔ کوہ چلتن نوں ایہہ ناں شال بابا دے دور چ ملئیا سی ۔
چشت ، ہرات ، افغانستان چ وی چلتن ناں دا اک پہاڑ مشہور اے ، کیونکہ ایہہ اولیاء اللہ چشت توں ہجرت کر کے آئے سن تے چشت چ وی ایسے ناں دا اک پہاڑ موجود اس ۔ ایس لئی سادات چشتیہ نے اپنے سابقہ وطن دی یاد چ اس پہاڑ نوں چلتن دا ناں دتا ۔
بارلے جوڑ
٭
سینٹ اینیسیٹو قلع
سینٹ اینیسیٹ قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
سغد تاریخی عجائب گھر
کبھے|thumb|300x300px| تاریخی میوزیم صغد تاریخی میوزیم سغد ، خجند ، تاجکستان وچ اک علاقائی تاریخی میوزیم ا‏‏ے۔ اس وچ تاجکستان دے سغد خطے د‏‏ی تریخ تو‏ں وابستہ مختلف نوادرات ني‏‏‏‏ں۔ گٹھ:تاجکستان دے عجائب گھر گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین گٹھ:تاجکستان
سدا ہرا میگنولیا
سدا ہرا میگنولیا میگنولیا ٹبر دا اک رکھ اے۔
میرامئر قلع
میرامئر قلع اٹلی چ اک قلعہ اے
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
ضلع کلکت
ضلع کلکت ترکی دے صوبہ گوموشخانے دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
ارجن انعام
ارجن انعام بھارت سرکار ولوں کھڈاریاں نوں دتے جان والا اک انعام ہے۔ ایہہ 1961 توں دتا جا رہا ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی انعام گٹھ:انعام گٹھ:بھارت
چک 290 گ ب
چک 290 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
مرزا غیاث بیگ
مرزا غیاث بیگ – اعتماد الدولہ میرزا غیاث بیگ طہرانی (وفات: 1622ء) مغلیہ سلطنت دے صدرِ اعظم، ملکہ نورجہا‏‏ں تے ابوالحسن آصف خان معروف بہ آصف جاہ دے والد سن ۔ مرزا غیاث بیگ دا خاندان شروع تو‏ں ہی مغل شہنشاہاں دے نال وفادار رہیا سی جس دے باعث مرزا غیاث بیگ وی مغلیہ سلطنت دے اہ‏م ترین وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں صدرِ اعظم مقرر ہوئے سن ۔
خاندان
مرزا غیاث بیگ د‏‏ی پیدائش قزوین وچ ہوئی سی۔ سال پیدائش کسی وی ماخذ یا ہ‏معصر مؤلف تے مصنف نے نئيں لکھیا۔ مرزا غیاث دے والد خواجہ محمد شریف سن جنہاں مغل شہنشاہ نصیر الدین محمد ہمایو‏ں نو‏‏ں ہرات وچ عہدِ جلاوطنی دے دوران اِستقبال کيتا سی تاکہ اوہ ایران وچ داخل ہوسکن۔ خواجہ محمد شریف تاتار سلطان محمد خاں شرف الدین اوغلی دا وزیر مقرر ہوگیا سی جو کہ خراسان دا بیگلربیگی سی۔ خواجہ محمد شریف د‏‏ی ذہانت تے فراست دے سبب محمد خان نے کارہائے سلطنت تے اِنتظاماتِ حکومت اِس دے سپرد کر رکھے سن ۔ محمد خان د‏‏ی وفات دے بعد اُس دے فرزند قزاق خاں نے خواجہ محمد شریف نو‏‏ں اپنے حکومت‏ی معاملات وچ مختار بنا دتا۔قزاق خاں دے اِنتقال دے بعد شاہ طہماسپ صفوی نے خواجہ محمد شریف نو‏‏ں یزد د‏‏ی ہفت سالہ وزارت اُتے مقرر کردتا۔ جتھے خواجہ نے وڈی شائستگی تو‏ں نظام حکومت چلایا۔ بعد وچ اصفہان د‏‏ی وزارت دے دتی گئی تے اوتھے 984ھ وچ خواجہ محمد شریف دا انتقال ہوگیا۔
عہد جہانگیری وچ مقام تے منزلت
اکتوبر 1605ء وچ مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر د‏‏ی وفات اُتے نور الدین جہانگیر تخت نشین ہويا تاں مرزا غیاث بیگ نو‏‏ں جلوسِ سلطنت دے آغاز اُتے ہی اعتماد الدولہ دے خطاب تو‏ں سرفراز کيتا گیا تے مرزا جان بیگ‘ وزیر الممالیک دے نال دیوانی سرکار وچ شریک کرلیا گیا۔ 1607ء وچ مرزا غیاث دے لڑکے محمد شریف نے باغی مغل شاہزادے خسرو نو‏‏ں قید تو‏ں نکالنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں جلد ہی ایہ گل جہانگیر تک پہنچ گئی۔ جہانگیر نے محمد شریف نو‏‏ں باغیاں سمیت قتل کروا دتا تے مرزا غیاث بیگ نے دیانت خاں دے مکان وچ حالت محبوس ہوک‏ے دو لکھ روپئے دے عوض مغل شہنشاہ تو‏ں رہائی دا پروانہ حاصل کيتا۔ مئی 1611ء وچ ملکہ نورجہاں تو‏ں ازدواج دے بعد مرزا غیاث بیگ دا مرتبہ تے منزلت دوبارہ بحال ہوگئی۔ مرزا نو‏‏ں وکالتِ کُل یعنی وکیل مطلق (صدرِ اعظم سلطنت)‘ شش ہزاری ذات تے سہ ہزاری سوار دے منصب‘ عَلَم تے نَقارہ وی عطاء ہوئے۔
وفات
مرزا غیاث بیگ نے 1622ء وچ کانگڑہ دے نیڑے وفات پائی۔ میت نو‏‏ں آگرہ لیا ک‏ے دفن کيتا گیا جتھے بعد وچ مقبرہ اعتماد الدولہ تعمیر کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1622 دیاں موتاں گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:مغلیہ سلطنت دے صدور اعظم گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاں
سائبیریائی جمہوریہ
سائبیریائی جمہوریہ اک آزاد جمہوری ریا ست سی ، جہڑی جون توں نومبر 1918ء تک قائم رئی ۔ ایہہ سابق روسی سلطنت دے کوہ یورال توں بحر الکاہل تک دے علاقے دی دعویدار سی ۔
سائبیریائی جمہوریہ دے قیام دا اعلان ، سائبیریا دی عارضی حکومت نے 17 جولائی 1918ء چ کیتا ۔ سائبیریائی جمہوریہ دا راجگھر اومسک شہر سی ۔ نومبر 1918ء چ سائبیریا دی عارضی حکومت اوفا ڈریکٹری چ ضم ہوگئی تے الیکساندر کولچاک دی اگوائی چ کل روس عارضی حکومت قائم کر دتی ۔
گٹھ:گھٹ مدتی دیس گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تاتارستان گٹھ:روس گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں گٹھ:سائبیریا گٹھ:روس دی تریخ
ضلع اتلا بانات
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ہن 25 ضلعے نیں ، جنہاں چوں 7 وئیوودینا چ تے باقی 18 گھبلے سربیا چ نیں ، جدوں کہ اسدے 5 ضلعے جہڑے کہ کوسوو چ واقع سن ہن اک نواں دیس کوسوو اے ۔
سرب بولی ج ضلع نوں اوکروگ آکھیا جاندا اے ، ایہہ انتظامی اصطلاع ہور وی کئی سلاو دیساں جداں روس وغیرہ چ وی ورتی جاندی اے ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔
ضلع اتلا بانات سربیا دے 25 ضلعےآں چوں اک اے جہڑا اسدی خودمختار جمہوریہ ووئیودینا چ واقع 7 ضلعےآں چوں اک اے ، اسدا انتظامی مرکز کیکندا شہر اے ۔
خانان سائبیریا
خانان سائبیریا یاں خانان سیبیر سائبیریا چ اک تاتاری ترک خانان سی جہڑی 1490ء توں 1598ء تک قائم رہی ۔ خانان دی آبادی مختلف ، سائبیریائی تاتاری ، خانٹی ، مانسی ، نینیت تے سیلکوپ نسلاں دے لوکاں تے مشتمل سی ۔ خانان دا پہلا خان تائی بوغا تے آخری کوچم خان سی ۔
تریخ
دریائے ارتش تے توبول دے وچکار تائی بوغا ٹبر دے علاقے بغیر کسے دوجے دعوے دے نئیں سن ۔ جوجی خان دی اولاد چوں شیبانی اس علاقے تے اپنا حق جتاندے سن ۔ اباک خان جسدا تعلق شیبانیاں دے اک گھرانے نال سی ، نے مار نوں قتل کر کے چیمگی تورا تے قبضہ کر لئیا ۔ تائی بوغا حکومت مار دے پوتے محمد نے بحال کیتی ، جسنے 1493ء چ دریائے ارتش دے کنارے اک جنگ چ ابک خان نوں قتل کر دتا ۔ محمد نے چیمگی تورا دی بجائے دریائے ارتش دے کنارے نویں راجگھر قاشلق دا انتخاب کیتا جسنوں سیبیر تے ایسکر (عسکر) وی آکھئیا جاندا سی ۔
1552ء چ روسی سلطنت دی خانان قازان تے فتح دے بعد سائبیریا د ے تائی بوغا خان "یادگار خان نوں ماسکو نال دوستانہ تعلقات استوار کرن تے مجبور کیتا ۔ یادگار خان دے مقابلے چ اک شیبانی ، اباک خان دا پوتا کوچم خان آئیا تے کئی ورہےآں (1556ء توں 1563ء ) دی لڑائی دے مگروں یادگار مارئیا گئیا تے کوچم سائبیریا دا خان بن گئیا ۔
سائبریا دی فتح
کوچم نے سائبیریائی تاتاریاں نوں اسلام چ لیان دی کوشش کیتی جہڑے زیادہ تر شامانزم نوں منن آلے سن(ایہہ روسیاں دا خانان تے مل مارن دا بہانہ سی) ۔ اسدے ستروگانوف دیاں تجارتی پوسٹاں تے حملے دا فیصلے دا نتیجہ خانان سائبیریا دے خلاف کاسک یرماک دی قیادت چ روسی سلطنت دے حملے دی شکل چ نکلئیا ۔ 1582ء چ کوچم خان دیاں فوجاں نوں چواش کیپ دی لڑائی چ یرماک دے ہتھوں شکست ہوئی تے کاسک اک ورہے بعد راجگھر قاشلق چ داخل ہو گئے ۔ کوچم نے اپنیاں فوجاں نوں دوبارہ منظم کیتا تے 1584ء چ یرماک نوں اک لڑائی چ قتل کر دتا تے خانان دی حکومت دوبارہ حاصل کر لئی ۔ اگلے 14داں سالاں چ روسیاں نے ہولی ہولی ساری ریاست تے مل مار لئیا ۔ 1598ء چ کوچم خان دریائے اوب دے کنارے لڑائی چ شکست کھا گئیا تے نگوئے اردو دے علاقے ول چلا گئیا تے اسدی حکمرانی ختم ہوگئی ۔ اس دے نال ایہہ خانان سائبیریا دی خودمختار حثیت ختم ہو گئی تے اوہ روسی سلطنت دے مل چ آ گئی ، تے اج تک ایہہ علاقہ روسیاں دے قبضے چ اے ۔ ایتھے روسیاں دی آبادکاری پاروں مقامی سائبیریائی تاتاری مسلمان ہن ، اقلیت ، چ ، نیں ۔
طائع بغا ٹبر
موسی بیئس - سیبیر خانیت دا ممکنا خان؟ (1460-1496).
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکستان گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:خانان گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:تاتارستان گٹھ:روس گٹھ:تاتاری ریاستاں گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں
کرن کپور
کرن کپور ( پیدائش 18 جنوری 1962) اک سابق فلمی اداکار تے ماڈل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بالی وڈ دے اداکار ششی کپور تے انہاں د‏‏ی آخری بیوی، برطانوی اداکارہ جینیفر کینڈل دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ پرتھوی راج کپور انہاں دے دادا تے راج کپور تے شمی کپور انہاں دے چچا ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے وڈے بھائی کنال کپور تے بہن سنجنا کپور نے وی کچھ فلماں وچ کم کیتا اے لیکن اوہ کامیاب نئيں ہوئے۔ انہاں دے نانا نانی، جیفری کینڈل تے لورا کینڈل وی اداکار سن، جو بھارت تے ایشیا وچ اپنے تھیٹر گروپ "شیکسپیرین" دے نال دورہ کردے تے شکسپیر ڈراما اُتے مبنی شو پیش کیتا کردے سن ۔ اداکاری دے بعد کرن نے فوٹوگرافی د‏‏ی طرف رخ کیتا تے اسنو‏ں ہی بطور پیشہ اپنانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔، اُتے انہاں نے اک اداکار دے طور اُتے وی کم کیتا۔ اک حالیہ انٹرویو وچ کرن دا کہنا سی کہ اداکاری نال تعلق رکھنے والے اک بہت مشہور فلمی خاندان دا حصہ رہنے دے باوجود اوہ بچپن تو‏ں ہی ہمیشہ فوٹوگرافی وچ دلچسپسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
کاروباری زندگی
انہاں نے 1978 وچ بننے والی فلم جذبہ دے ذریعے اپنی اداکاری دا آغاز کیتا جسنو‏ں شیام بینیگل ایوارڈ وی ملا۔ اس فلم وچ انہاں نے اپنے والدین تے بہن بھائی دونے دے نال کم کیتا۔ 1981 وچ اپنے والد د‏‏ی پیشکش فلم چورنگی لین وچ کرن کپور نے چھوٹا جہا کردار ادا کیتا۔ 1984 وچ انہاں نے برطانوی ٹی وی سیریل "The Jewel in the crown" وچ کم کیتا۔ انہاں نے بالی ووڈ د‏‏ی مرکزی فلماں وچ اپنی اداکاری دا آغاز کیتا۔ 1996 وچ فلم سلطنت وچ دھرمیندر، سنی دیول تے جاوہی چاولہ دے نال کم کیتا۔ انہاں نے بعد وچ لوہا (1987) تے افسر (1988) وچ اداکاری د‏‏ی لیکن انہاں نو‏ں اداکار دے طور اُتے زیادہ کم نئيں ملا۔ انہاں نے بوہت سارے نمایاں بھارتی برانڈز دے لئی ماڈلنگ د‏‏ی جنہاں وچ ممبئی ڈائنگ وی شامل ا‏‏ے۔ 1984 وچ انہاں نے برطانوی سیریل The Jewel in the crown وچ کم کیتا۔ انہاں د‏‏ی آخری فلم انڈیا د‏‏ی "افسر" سی۔ 1990 وچ اوہ انڈیا تو‏ں برطانیہ چلے گئے۔ برطانوی سیریل دے بعد انہاں نے انہاں نے South of the Border تے The tooth of the Lion وچ وی کم کیتا۔ اداکاری وچ بہت کامیاب نہ ہونے د‏‏ی بنا اُتے بعد وچ انہاں نے فوٹوگرافی د‏‏ی طرف رخ کیتا۔ تے فوٹوگرافر بن گئے۔ برطانیہ وچ شادی دے بعد انہاں نے چیلسیا لندن وچ اپنی بیوی لورنا، بیٹی عالیہ تے بیٹے زیک دے نال رہنے لگے۔ تقریباً 25 سال دے بعد کرن اپنی عوامی زندگی د‏‏ی طرف پلٹے تے "Time and Tide" دے ناں تو‏ں اپنی فوٹوگرافی د‏‏ی نمائش کروائی۔ ایہ نمائش 2016 نومبر وچ اپنے آبائی شہر ممبئی وچ منعقد کيتی۔ بعد وچ دوسرے شہراں جداں بنگلور، کلکلتہ، نیو دہلی، احمدآباد تے جے پور وچ وی نمائش دا اہتمام کیتا۔ کرن انڈیا د‏‏ی اینگلو انڈین کمیونٹی اُتے اپنی تحقیق دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے انہاں کمیونٹیز نال ملن دے لئی انڈیا دے مختلف حصےآں وچ سفر کیتا۔ تے اس چھوٹی سی کمیونٹی دے لوکاں دا طرز زندگی اپنی تصاویر دے ذریعے نمایاں کیتا۔ نومبر 2016 وچ انہاں دے آرٹیکلز پہلے بی بی سی تے بعد وچ انڈین ایکسپریس، ہندوستان ٹائمز تے ہور اخبارات وچ شائع ہوئے۔ اپنے کِس‏ے انٹرویو وچ کرن نے دسیا کہ اوہ انڈیا وچ ہور فوٹوگرافی پراجیکٹ تیار کرنا چاہندے نيں کیونجے ہن انہاں دے بچے وڈے ہوئے گئے نيں لہٰذا ہن اوہ انڈیا وچ زیادہ وقت گزار سکدے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1962 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:بھارتی مرد ماڈل گٹھ:اینگلو انڈین شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:کپور خاندان
دوسری اینگلو افغان جنگ
دوسری اینگلو افغان جنگ 1878-1880 دے وچّ افغانستان وچّ برطانوی راج ولوں فوجی حملہ نوں کیہا جاندا ہے۔ 1841 وچّ ہوئی صلاح اتے اسدے بعد برطانوی ہند دے فوجیاں  دے قتل دا بدلہ لین اتے روس ولوں افغانستان وچّ پہنچ ودھاؤن دی کشمکش وچّ ایہہ حملہ افغانستان وچّ تنّ تھانواں اتے کیتا گیا۔ لڑائی وچّ تاں برطانوی-ہندفوج دی جت ہوئی پر اپنے لکش پورا کرن دے بعد فوجی ہندستان پرط آئے۔
کردار
اپنے جاسوساں راہیں افغانستان دی جانکاری اتے بریٹش حملے دے ڈر نوں دور کرن لئی روسی سلطنت نے اپنا اک نمائندہ وفد افغانستان بھیجیا جسنوں اتھوں دے امیر شیر علی  خان نے روکن دی کوشش کیتی پر اسپھل رہا۔ برطانوی ہند روس دے اس کم نوں اپنے خلاف ہندستان  دی طرف روس دے ودھدے قدم ودھاؤن دی طرحاں دیکھن لگا۔ اسنے وی افغانستان وچّ اپنا مقامی سفیر تعینات کرن دا درخواست بھیجی جسنوں شیر علی خان نے معطل کر دتا اتے منع کرن دے باو جود آؤن اتے آمادہ بریٹش دل نوں خیبر درے دے چڑھدے وچّ ہی روک دتا گیا۔ اسدے بعد برطانیہ نے حملے دی تیاری کیتی۔
شروع وچّ بریٹش فوج جت گئی اتے لگبھگّ سارے افغان علاقےآں وچّ پھیل گئی۔ شیر علی خان نے روس توں مدد دی گہار لگائی جس وچّ اوہ اسپھل رہا۔ اسدے بعد اوہ اتلے  اتے لہندے دی طرف (بھارتی سرحد توں دور) مزار شریف ولّ بھجّ گیا جتھے اسدی موت فروری 1879 وچّ ہو گئی۔ اسدے بعد اسدے بیٹے ایوب خان نے انگریزاں نوں صلاح دتی جسدے تحت برطانوی ہند افغانستان وچّ ہور حملے نہ اتے سہمت ہویا۔ ہولی-ہولی بریٹش فوج-جس وچّ ہندستانی ٹکڑیاں وی شامل سن- اتھوں نکلدیاں گئیاں۔ پر ستمبر 1879 وچّ اک افغان باغی دل نے اتھے انگریزی مشن دے سر پئرے کیویگنیری نوں مار دتا۔ جسدی وجہ نال برطانیہ نے دوبارہ حملہ کیتا۔ اکتوبر 1879 وچّ کابل دے دکھن وچّ ہوئی لڑائی وچّ افغان فوج ہار گئی۔
دوجے حملے وچّ مئوند نوں چھڈکے لگبھگّ سارے جگھاواں اتے بریٹش فوج دی جت ہوئی پر اوہناں دا اتھے رکنا مشکل رہا۔ افغان خارجہ تعلقات اتے اپنا اختیار مستحکم کرکے بریٹیش ہندستان پرط آئے۔
حمید عالم جان
حمید عالم جان ( Ҳамид Олимжон; Hamid Olimjon ؛ Хамид Алимджан; Khamid Alimdzhan ) (12 دسمبر 1909 – 3 جولائ‏ی 1944) سوویت دور دے اک ازبک شاعر ، ڈرامہ نگار ، اسکالر ، تے ادب دا مترجم سی ۔ حمید عالم جان نو‏‏ں ویہويں صدی دے اک بہترین ازبک شاعر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ازبک سوویت انسائیکلوپیڈیا انہاں نو‏ں "ازبک سوویت ادب دے بانیاں وچو‏ں اک" کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اپنی شاعری لکھنے دے علاوہ، حمید عالم جان بوہت سارے مشہور غیر ملکی مصنفاں جداں الیگزینڈر پشکن ، لیو ٹالسٹائی ، میکسم گورکی ، ولادیمیر مایاکووسکی ، تاراس شیوچینکو د‏‏ی ، تے میخائل لیرمونتوف دے کم دا ازبک بولی وچ ترجمہ کيت‏‏ا اے.
حمید عالم جان د‏‏ی شادی معروف ازبک شاعر زلفیہ تو‏ں ہوئی سی ۔ انہاں دا انتقال 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں تاشقند وچ اک کار حادثے وچ ہويا۔ موت دے وقت اوہ 34 سال دے سن ۔
زندگی
حمید عالم جان 12 دسمبر 1909 نو‏‏ں جزاخ وچ پیدا ہوئے سن ۔ حمید عالم جان دے والد دا انتقال اس وقت ہويا جدو‏ں اوہ صرف چار سال دے سن ۔ 1918 تو‏ں لے ک‏ے 1923 تک ، انہاں نے جزاخ دے ناریمونوف ایلیمنٹری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
حمید عالم جان نے 1923 تو‏ں لے ک‏ے 1928 تک سمرقند پیڈگجیکل یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1928 تو‏ں لے ک‏ے 1931 تک ، انہاں نے ازبک پیڈگوجیکل اکیڈمی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ حمید عالم جان 1942 وچ سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا رکن بن گیا۔
1935 وچ ، حمید عالم جاننے معروف ازبک شاعر زلفیہ نال شادی کيتی۔ انہاں دا انتقال 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں تاشقند وچ اک کار حادثے وچ ہويا۔ موت دے وقت اوہ 34 سال دے سن ۔
کم
حمید عالم جان نے طالب علمی دے دوران ہی شاعری لکھنا شروع د‏‏ی سی۔ 1926 وچ ، انہاں نے زرافشان اخبار وچ اپنی تخلیقات شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1927 وچ ، اوہ ايس‏ے اخبار دے ایڈیٹر بن گئے۔
حمید عالم جان د‏‏ی نظماں دا پہلا مجموعہ ، کوکلم ( بہار ) ، 1929 وچ شائع ہويا سی۔ انہاں نے شاعری دے بوہت سارے دوسرے مجموعے وی شائع کیتے ، جنہاں وچ ٹونگ شاباسی ( صبح د‏‏ی ہويا ) (1930) ، اولوچ سوکلر ( اگ کے بالاں ) (1931) ، اولیم یوگا ( دشمن تو‏ں موت ) (1932) ، پوئےگا ( ریس ) (1932) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ، Daryo kechasi (دریا د‏‏ی رات) (1936)، Chirchiq sohillarida (1937)، She'rlar (نظماں) (1937)، O'lka (ملک) (1939)، Baxt (خوشی) (1940)، Qo'lingga (Chirchiq دے کنارے پر) قورول اول! ( اک ہتھیار اٹھاؤ ! ) (1942) ، اونا وا اوگیل ( ماں تے بیٹے ) (1942) ، تے ایشونچ ( ٹرسٹ ) (1943)۔ 1928 وچ ، اس نے مختصر کہانیاں دے دو مجموعے لکھے ، ٹونگ شاباسی ( صبح د‏‏ی ہويا ) تے حقیت احمداب ( سچائی د‏‏ی تلاش )۔
حمید عالم جان نے بہت ساری مہاکاوی نظماں وی لکھياں جداں Ikki Qizning Hikoyasi ( دو لڑکیو‏ں د‏‏ی کہانی ) (1937) ، اویگل بلن باکٹیئر ( اویگل تے بیکٹیئر ) (1937) ، زینب وا اوون ( زینب تے اومون ) (1938) ، تے سیمورگو یوکيتی۔ پیریزوڈ و بونیوڈ ( سیمورگ یا پیریزڈ تے بنیوڈ ) (1939)۔ انہاں نے پہلی بار 1938 وچ ازبک مہاکاوی نظم الپومائش نو‏‏ں وی جمع کيت‏‏ا تے شائع کيت‏‏ا۔
حمید عالم جان نے ایداں دے ڈرامے وی لکھے جو ازبک تھیٹر وچ اج تک مقبول ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سب تو‏ں مشہور ڈرامےآں وچ مکان تے جنیات ( کرائم ) شامل ني‏‏‏‏ں۔
حمید عالم جان نے ازبک کلاسیکی ادب دا وڈے پیمانے اُتے مطالعہ کيت‏‏ا۔ 1943 وچ ، اوہ ازبک ایس ایس آر د‏‏ی سائنس اکیڈمی دے نمائندہ ممبر بن گئے۔ اس کمیٹی دے اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جو علی شیر نوا‏ئی د‏‏ی ولادت د‏‏ی 500 واں سالگرہ منانے دے لئی قائم کيتی گئی سی ، حمید عالم جان نے نوائی د‏‏ی زندگی تے کم دا مطالعہ کيت‏‏ا تے اس موضوع اُتے متعدد علمی مضامین شائع کیتے۔ انہاں نے نوائی د‏‏ی تخلیقات نو‏‏ں روسی بولی وچ ترجمہ کرنے وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ حمید عالم جان 1939 وچ ازبک ایس ایس آر د‏‏ی رائٹرز یونین دے ایگزیکٹو سکریٹری بنے تے 1944 وچ اپنی موت تک ایہ عہدہ سنبھالے۔
ورثہ تے میراث
ازبکستان وچ بہت سارے ادارےآں دا ناں حمید عالم جان دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ تاشقند میٹرو دا اک اسٹیشن ، ازبکستان د‏‏ی رائٹرز یونین د‏‏ی اک عمارت ، صوبہ سمرقند تھیٹر - انہاں سب دے ناں انہاں دے ناں ني‏‏‏‏ں۔
حافظ محمد سعید
حافظ محمد سعید اک مذہبی جماعت الدعوہ دے سردار اے۔ اک لڑاکا ٹولی لشکر طیبہ نال جوڑ ہون باجوں امریکہ نے اوہدے سر دا مل اک کروڑ ڈالر رکھیا اے۔
حمید عالم جان
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان وچ شارعی حادثہ اموات گٹھ:سوویندی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین گٹھ:ازبکستانی مصنفاں گٹھ:ازبکستانی مترجمین گٹھ:1944 دیاں موتاں گٹھ:1909 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جیزخ دیاں شخصیتاں