cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سید رضا علی گیلانی
سید رضا علی گیلانی پاکستانی سیاستدان تے پی پی 187 (اوکاڑہ-III) دے 16 ویں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن نے۔ انا دے موجودہ واللے سرکاری عہدوں وچ اک ہاؤسنگ، شہری ترقی تے پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سروسز جنرل ایڈمنسٹریشن دے رکن نوں. اے اک نوجوان سیاستدان نے جیناں نوں محمد نواز شریف دی قیادت وچ پاکستان مسلم لیگ دے نال رل گے۔ اناں 2000–2001 توں پہلاں ناظم ڈسٹرکٹ کونسل وی راہ نے، 2002–2007 پنجاب اسمبلی وچ ہاؤسنگ تے شہری ترقی دے وزیر وی راہ نے 2008–2013 دے وچ پنجاب اسمبلی دے رکن وی راہ نے، ویکیپیڈیا وچ صفحہ لِکھن دی اجزت ملی اے ساڈے نال تحاون کیتا اے۔ محمد عاشق علی جیڑے حجرہ شاہ مقیم وچ رنیدے نۓ.
یسوعی
یسوعی رہبانیت چھ بر اعظماں دے 112 جغرافیائی ملکاں وچ پائی جاندی اے، اس دا مرکزی دفتر روم وچ واقع اے تے ایہ غیر مرکزی انتظامیہ دے طرز اُتے چلدی اے، اسکولاں، یونیورسٹیاں، ہسپتالاں، نرسنگ ہوم تے لائبریریاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ چلاندے نيں، علاقائی مذاکرہ، الٰہیاندی نظام تے سماجی عدالت اُتے توجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس رہبانیت وچ شامل ہونے والےآں نو‏‏ں «خدا د‏‏ی فوج» کہیا جاندا جاندا اے چونکہ اس دا بانی فوجی نظریہ رکھدا سی تے اطاعت و فرماں برداری رہبانیت دا بہت اہ‏م اصول ا‏‏ے۔ 13 مارچ 2013ء وچ رہبانیت دا اک رکن پوپ فرانسس دے ناں تو‏ں پوپ منتخب ہويا۔
سید رضا علی گیلانی
گٹھ:مسلم لیگ ن گٹھ:سیاستدان گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
یسوعی
یسوعی عیسائیت دا اک فرقہ اے جس دی بنیاد سولہویں صدی وچ سپین وچ رکھی گئی سی ، اس نوں قائم کرن والا اگناتیوس لویولا بزرگ سی ۔
دهستان بیابانک
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان خور و بیابانک دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خور و بیابانک ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
محمد بخش مسلم
مولا‏نا محمد بخش مسلم مبلغ اسلام مجاہد تحریک پاکستان لاہور د‏‏ی مسلم مسجد دے بانی تے خطیب سن ۔
سیاسی کم
محمد بخش مسلم وڈے اچھے خطیب سن قیام پاکستان تو‏ں پہلے مغربی تے جنوبی ہند تو‏ں مدعو کیتے جاندے سن ۔ انہاں نے لاہور تے پنجاب دے مختلف شہراں وچ مسلم لیگ نو‏‏ں مقبول بنائے جانے وچ وڈا نمایاں کردار ادا کیتا سی ۔1924-25ء وچ شدھی د‏‏ی تحریک زوراں اُتے سی، دیو سماج تے ہندو مہاسبھا دے مبلغاں نے کوچہ ڈوگراں لاہور دے چند مسلماناں نو‏‏ں شدھی ک‏ر ليا (ہندوکرلیا) اس سانحہ تو‏ں پورا لاہور متاثر ہويا۔ چنانچہ اہل لاہور نے مولا‏نا محمد بخش مسلم تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ میدان وچ اتراں تے اسلام د‏‏ی سربلندی دے لئی کچھ کرن۔ انہاں دناں بیرون موچی گیٹ ہندوازم تے عیسائیاں دے مبلغ سرعام اپنے مذہب د‏‏ی حمایت وچ درس دیندے سن ۔ چنانچہ آپ وی بیرون دلی دروازے جا پہنچے۔ انہاں نے اپنی گفتگو وچ اسلامی کتاباں دے علاوہ یورپی مفکرین دے اقوال وی پیش کیتے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پڑھیا لکھیا طبقہ انہاں د‏‏ی تقاریر تو‏ں زیادہ متاثر ہُندا۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ شدھی ہوئے جانے والے ہندو نہ صرف دائرہ اسلام وچ داخل ہوئے بلکہ سیالکوٹ دا اک پورا ہندو خاندان انہاں دے ہتھ اُتے مسلما‏ن ہوئے گیا۔‘‘
وفات
محمد بخش مسلم د‏‏ی وفات وصال18 جمادی الاول 1407ھ بمطابق 12 فروری 1987ء نو‏‏ں ہوئی مسلم مسجد چوک انار کلی دے جنوب مغربی گوشے وچ اک تہ خانے وچ محو خواب نيں۔
حوالے
گٹھ:1887 دے جم گٹھ:1987 دیاں موتاں گٹھ:علمائے اہلسنت
السوفائلیکس لوریکاٹس
السوفائلیکس لوریکاٹس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
کالہاؤن کاؤنٹی، آئیووا
کالہاؤن امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 600 گ ب
چک 600 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ٹلہ روٹ
ٹلہ روٹ 3928 میٹر (12887 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
سوئی ٹوٹرو
گٹھ:گھُگیاں
بابا نجمی
بابا نجمی اک پنجابی شاعر اے۔ اوہنوں "پنجابی انقلابی شاعر" وی آکھیا جاندا اے۔ کراچی وچ رہندے نیں۔ اوہناں دی شاعری دا وصف انقلابی گلاں نیں جو مجبور، غریب تے پسی ہوئی عوام دی دل دی اواز نیں۔ اوہناں نیں اپنی شاعری وچ کم تر نسلاں توں لے کر ملکی سیاسی حالات دی تریخ تے فوجی سامراجی طاقت دے خلاف اواز چکی۔
بابا نجمی دا جم 1948ء  نوں لاہور (پاکستان) وچ ہویا ۔ اوہناں دا ناں بشیر حسین نجمی اے اتے بابا نجمی ناں ہیٹھ اوہ شعری رچنا کردے ہن ۔ اوہ پنجابی دے انقلاب کاری شاعر ہن۔ اوہناں دی شاعری آسان اتے  عام آدمی دی سمجھ وچ آؤن والی اے ۔اوہناں دی شاعری دے موضوع عامَ آدمی دیاں سمسیاواں اتے پنجابی بولی بارے چنتا ہن۔ اوہ عامَ لوکاں دے دکھ-درد لئی ویلے دیاں سرکاراں نوں دوشی مندے ہن۔ اوہناں دیاں شعری رچناواں ہن؛ اکھراں وچ سمندر (1986)، سوچاں وچ جہان (1995) اتے میرا ناں انسان۔
جم پل
بابا نجمی 6 ستمبر 1948 نوں لہور، پنجاب وچ جمے۔ لہور توں ایف اے کیتا۔ اوہناں دے دو پتر تے پنج دھیاں نیں۔
بابا نجمی 33 سال توں کراچی وچ رہندے نیں۔ اوتھے مزدوری کر کے ٹبر نوں پالیا۔ 7 سال پاکستان فلم انڈسٹری لئی وی کم کیتا۔
شاعری کتاباں
بابا نجمی نے شاہ مکھی پنجابی چ شاعری دی چار کتاباں لکھیاں نیں:
"اکھراں وچ سمندر" جیہڑی 1986 وچ چھاپی گئی۔
"میرا ناں انساں" جیہڑی 2001 وچ چھاپی گئی۔
"سرکاراما" جیہڑی 2010 وچ چھاپی گئی۔
ہندستان توں اک لکھاری ہربھجن سنگھ ہندل نے دو کتاباں "پنجابی ہتھ لانبڑا" دے "سانجھے پنجاب دے لوک کوی" لکھیا ں نیں جیہناں وچ بابا نجمی دی شاعری نوں گورمکھی رسم الخط چ لکھیا گیا اے۔ "سانجھے پنجاب دا عوامی شاعر" دے نا نال شاہ مکھی پنجابی وچ وی اوہناں دا کم چھاپیا گیا اے۔
شاعری ادھارن
اچا کرکے میں جاواںگا جگ تے بول پنجابی دا
گھر گھر وجدا لوک سنن گےاک دن ڈھول پنجابی دا
ہوکا اٹھ قبر 'چوں 'وارث' 'بلیا' میاں محمدا، جاگ فریدہ، اپڑ باہو، بہڑ- ہسینا، لہجیاں دے پھڑ ہتھیں ٹوکے تھاؤں تھائیں اٹھ کھلوتے وڈھیو! کھیڈ وگاڑن لگے میلہ پھیر اجاڑن لگے صدیاں دا پنجاب تہاڈا پھر اک واری ونڈنا چاہندے اپنے گھر نوں ونڈنا چاہندے ۔ رکھ بندوقاں تہاڈے موڈھے اپنا قد ودھاؤنا چاہندے کڈھ تہانوں وچ سمندروں اپنا ناں چمکاؤنا چاہندے ۔ ایہہ میں کنجھ نظارہ ویکھاں، چن دے بدلے تارہ ویکھاں ایہہ میں کنجھ نظارہ ویکھاں، چن دے بدلے تارہ ویکھاں ساڈا ورثہ مکھ تسیں، ساڈے سر دے رکھ تسیں ۔ نویں مداری آ کے تکو جویں ڈکے جاندے ڈکو ۔ اجے تاں پچھلی ونڈ نہیں بھلی، بوتھے وجی چنڈ نہیں بھلی ۔
اکھاں بدھے ڈھگے وانگوں اکھاں بدھے ڈھگے وانگوں گیڑاں میں تے کھوہ بابا ۔ مالک جانے کھوہ دا پانی جاوے کہڑی جوہ بابا ۔
ربّ جانے کل کیہڑا دن سی لوکاں دیوے بالے سن، میں وی نال شریکاں رلیا اپنی کلی لوہ بابا ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
ڈوبسونیا چوپمانی
ڈوبسونیا چوپمانی وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ٹلہ ٹائیڈمان
ٹلہ ٹائیڈمان 3838 میٹر (12592 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
السوفائلیکس پائیپینس
السوفائلیکس پائیپینس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
ڈوبسونیا کرینولاٹا
ڈوبسونیا کرینولاٹا وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
یوگنڈا
یوگنڈا افریقا دا اک دیس اے ۔ ایہدے چڑھدے ول کینیا، اتر ول دکھن سوڈان، لیندے ول لوکراج کانگو، لیندے دکھن ول روانڈا تے دکھن ول تنزانیا اے ۔ایہ 236,040 مریع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے ایدی لوگ گنتی 32,369,558 اے۔ ایدر دی بولی انگریزی تے سواحلی اے۔
دهستان جندق
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان خور و بیابانک دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
ہولا ڈیپارٹمنٹ
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔
کولمبیا انتظامی طور اتے 32 صوبےآں جنہاں نوں ڈیپارٹمنٹ آکھیا جاندا اے چ ونڈیا ہویا اے ۔
ہولا ڈیپارٹمنٹ کولمبیا دے 32 ڈیپارٹمنٹاں چون اک اے تے اسدا صدرمقام نیوا شہر اے ۔
ٹلہ کولمبیا
ٹلہ کولمبیا 3747 میٹر (12293 فٹ) اچا کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
کیرل کاؤنٹی، آئیووا
کیرل امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
غلام جیلانی
غلام جیلانی پیشہ ور جاسوس سی۔ اوہ ملتان دے نواب مظفر خان دا پکا ملازم سی تے اک مشہور لکھاری سی۔ اس نے عربی تے فارسی بولی وچ بہت ساریاں تریخی کتاباں لکھیاں سن۔ اس دی کتاب (جنگ نامہ ملتان) بہت مشہور اے۔ جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ملتان اپر آخری حملہ کیتا تاں غلام جیلانی نواب مظفر خان ولوں خالصہ فوجاں دی جاسوسی کرن لئی تعینات کیتا گیا۔ اوہ اک سکھ سپاہی دے لباس وچ خالصہ فوجاں وچ گھمدا پھر رہا سی۔ گھمدیاں-گھمدیاں اوہ اس جگہ اُتے پہنچیا جتھے کجھ سکھ سپاہی اک ٹٹی ہوئی وڈے سائز دی توپ کول آپس وچ بحث کر رہے سن۔ ایہہ اوہی بھنگیاں والی توپ سی، جس نوں زمزما توپ آکھیا جاندا سی۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
بی بی ہرشرن کور
روحانی عشقَ دی کھنڈیدھار توں قربان ہو جان والیاں ویرانگناں وچ بیبی ہرشرن کور دا ناں ستارے وانگ چمکدا اے۔ چمکور دی گڑھی وچ اکلے-اکلے سنگھ نوں لکھاں نال لڑاؤندے ہوئے دسویں گرو جی الٰہی عشق دا سبق پڑھا رہے سن۔ چمکور دے لاگلے پنڈ گھرنڈ (رائپور) وچ اک صدقی سکھ پروار رہندا سی۔ اس دا مکھی پریتم سنگھ جنگ وچ شہید ہو گیا سی۔ گھر وچ اس دی سنگھنی چمّ کور اتے اکلوتی بیٹی ہرشرن کور سن۔ ایہناں نے ستگوراں اتے سنگھاں لئی لنگر تیار کیتا پر مغلاں نے اوہ لٹّ لیا۔ 22 دسمبر، 1704 نوں ہنیرا پین تک وڈے صاحبزادے، تن پیارے اتے 29 سنگھ شہادت دے جام پی چکے سن۔ پنتھ خالصے دی بینتی اُتے مہاراج جی نے گڑھی نوں چھڈّ کے ماچھیواڑے ول چالے پا دتے سن۔ چمکور صاحب وچ منادی ہو رہی سی کہ سارے سنگھ شہید ہو چکے ہن اتے اوہناں دیاں لاشاں میدان وچ کھلریاں پئیاں ہن۔ ایہہ سن کے ماواں-دھیاں دا خون کھول اٹھیا۔ بیبی ہرشرن کور نے اپنی بردھ ماں توں اجازت اتے اسیس منگی کہ اوہ شہید سنگھاں دا سسکار کر سکے۔ ماں نے کیہا کہ ہنیری ککریلی رات اے، توں کوآری کنیا ہیں، قدم-قدم اُتے فوجی پہرہ اے، توں بے انت لاشاں وچوں سنگھاں دے سریر کویں پچھانینگی، کویں اکٹھے کرینگی، کویں سسکار کرینگی؟ بیبی نے کیہا کہ میں کلغیدھر پیؤ جی دی امرتدھاری سپتری ہاں۔ مینوں وی جوجھ مرن دا چاء اے۔ جے صحیح-سلامت میدانِ-جنگ وچ پجّ گئی تاں شہیداں دا انگیٹھا بنا کے اپنا فرض پورا کرانگی۔
ماں نے کورا کپڑا اتے پانی دا گھڑا دے کے کیہا کہ شہیداں دے مکھ دھو کے کورا کپڑا اپر پا دئیں، میں تیرے لئی ارداس کرانگی۔ بیبی نے اپنا بھیس بدلیا اتے ساودھانی نال رنزمین ول تر پئی۔ ادھی رات دا سماں سی۔ مغل فوجی جت دا جشن منا راے سن۔ اوہ نشے وچ ہی گڑچّ ہوئے بیٹھے سن۔ اس ویلے دا لابھ اٹھاؤندیاں بیبی ہرشرن کور نے سنگھ شہیداں اتے صاحبزادیاں دے سریر لبھّ لئے سن۔ اس نے بڑے ویراگ اتے ستکار نال پوتر دیہیاں نوں اکٹھا کیتا، لکڑیاں اکٹھیاں کیتیاں، ارداس کیتی اتے انگیٹھے نوں اگنی دے دتی۔ اگّ دا ایڈا بھامبڑ دیکھ کے اتے اک عورت نوں کول کھڑھیاں دیکھ کے مغل فوجی گھبرا گئے کہ شاید کوئی بلا آ گئی اے۔ ہولی-ہولی اوہ نیڑے آئے اتے پچھیا کہ توں کون ہیں؟ بیبی نے ندھڑک ہو کے جواب دتا کہ اوہ کلغیدھر جی دی سپتری اے اتے اپنے مہان ویراں دا سنسکار کر رہی اے۔ پہریداراں نے ہتھیاراں نال بیبی اُتے حملہ کر دتا۔ بیبی نے اجیہی چنڈی واہی کہ کئی فوجی جھٹکا سٹے۔ بیرتا نال جوجھدیاں بیبی سخت زخمی ہو کے ڈگّ پئی۔ کھجھے ہوئے فوجیاں نے بیبی نوں جیوندیاں ہی شہیداں دے بلدے انگیٹھے وچ سٹّ دتا۔ ایہہ مہان بیبی جیکارے لگاؤندی ہوئی عشقَ دی لاٹ اُتے قربان ہو گئی۔ بیبی جی دی یاد وچ سری چمکور صاحب وکھے گرودوارہ صاحب سشوبھت ہن۔
گٹھ:سکھ شخصیتاں
السوفائلیکس پرزوالسکی
السوفائلیکس پرزوالسکی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
چک 602 گ ب
چک 602 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ڈوبسونیا ایمرسہ
ڈوبسونیا ایمرسہ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ہندستان وچ حکومت کرن والے افریقی
بھارت وچ راج کرن والے افریقی
ایہہ سچ اے کہ حبشیاں نے افریقہ توں باہر صرف بھارت وچ ہی راج کیتا اے۔ اوہ اپنی محنت اتے عقل مندی کارن بھارت دے الگّ-الگ راجاں وچ نواب، وزیر اعظم اتے ملٹری کمانڈراں دے طور اُتے کم کردے رہے۔ بھارت دے کجھ مشہور حبشی حکمران اس پرکار ہن۔
یاقوت
یاقوت (جمالدین یاقوت) ایتھوپیا دا رہن والا سی تے اس نوں بچپن وچ ہی غلام دے طور اُتے ویچ دتا گیا سی۔ ہتھیں-ہتھیں وکدا ہویا اوہ اخیر سلطان التتمش دے دربار وچ پہنچ گیا تے اس دا نجی نوکر تعینات کیتا گیا۔ التتمش دی موت (28 اپریل، 1236 عیسوی) توں بعد اس دی بیٹی رضیہ سلطانہ تخت اُتے بیٹھی۔ رضیہ یاقوت اُتے ضرورت توں کجھ زیادہ ہی مہربان سی۔ دوواں دے عشقَ دے قصے دلی دیاں گلیاں-کوچیاں وچ گونجن لگے۔ رضیہ نے اس نوں پہلاں شاہی اصطبلاں دا انچارج بنایا تے جلدی ہی امیر امراء (امیراں دا امیر) دی اچّ عہدے نال نواز دتا۔ امیر امراء دا عہدہ صرف ترک سرداراں لئی راکھویں سی۔ اوہ رضیہ دے اس قدم نال سڑ-بھجّ گئے تے سازشاں بناؤن لگ پئے۔ اوہناں دی شہِ اُتے بٹھنڈے دے گورنر ملک اختیارالدین التونیا نے بغاوت کر دتی۔ رضیہ اتے یاقوت نے فوج لے کے اس اُتے چڑھائی کیتی پر بٹھنڈے دے نزدیک ہوئی جنگ (1240 عیسوی) وچ رضیہ دی فوج بری طرحاں ہار گئی۔ اس نوں قید کر لیا گیا تے یاقوت نوں قتل کر دتا گیا۔ یاقوت دی قبر بٹھنڈے وکھے بنی ہوئی اے۔
سیف الدین فیروز شاہ
1413 عیسوی نوں دلی وچ تغلق ٹبر دے ختم ہو جان کارن مرکزی حکومت کمزور پے گئی تے بھارت وچ جگہ-جگہ بغاوتاں پھیل گئیاں۔ اس دا لابھ اٹھا کے دلی سلطنت دے اک حبشی جرنیل سیف الدین فیروز شاہ نے بنگال اُتے قبضہ جما لیا۔ ایہہ حبشی جرنیل بنگال دے ہن تک دے سارے صوبےداراں نالوں ودھ یوگ ثابت ہویا۔ اس نے سرکاری خزانے دے دروازے غریباں لئی کھولھ دتے تے کئیاں لوک بھلائی سکیماں شروع کیتیاں۔ اس نے فروز مینار نامی مدرسہ اتے اک شاندار مسجد دا اساری کروایا، جو جلدی ہی اسلامی تعلیم دے مرکز بن گئے۔ پر بدقسمتی نوں فروز شاہ دے وارث بہتے قابل نہ نکلے۔ اس دی موت توں جلدی ہی بعد وچ اوہناں دا راج ختم ہو گیا۔
ملک سرور
ملک سرور تغلق راجٹبر ماتحت جون پور دا حبشی گورنر سی۔ جدوں تغلق راج ختم ہویا تاں موقعے دا فائدہ اٹھا کے اس نے جونپور اتے آس-پاس دے علاقے اُتے قبضہ کر لیا۔ اس نے مالک او شرق دا لقب دھارن کیتا تے شرقی راج ٹبر دی نیہہ رکھی۔ اس دے ٹبر نے اگلے 100 سال تک جونپور اُتے راج کیتا تے جونپور نوں اک خوش حال، تعلیمی، مذہبی، کلا، وپار اتے سبھیاچار دے مرکز وجوں ترقی یافتہ کیتا۔ اتر پردیش دے اس شہر وچ اجے وی شرقی راج دا اثر دسدا اے۔
ملک امبر
دکھنی بھارت دے سبھ توں مشہور حبشی سیاستدان ملک امبر دا جم 1548 عیسوی نوں ایتھوپیا دے شہر کمباٹا وچ ہویا سی۔ غریبی کارن اس دے ماپیاں نے ہی اس نوں غلامی لئی ویچ دتا۔ یمن، بغداد، بصرہ اتے مکہ وچ کئی وار وکن توں بعد اوہ دکھنی بھارت پہنچ گیا۔ اوہ احمدنگر دی فوج وچ بھرتی ہو گیا تے ترقی کردا ہویا 1607 عیسوی وچ وزیر اعظم بن گیا تے 1626 تک اس عہدے اُتے رہا۔ اس دی اگوائی ہیٹھ احمد نگر دے سلطان مرتضیٰ نظام شاہ دی طاقت وچ بھاری وادھا ہویا۔ شوا جی مراٹھا دا پیؤ شاہ جی بھونسلے ملک امبر دا بھروسیمند ساتھی سی۔
ملک امبر نوں ساری عمر مغلاں نال جدوجہد کرنا پیا۔ اس دی اگوائی ہیٹھ احمدنگر نے وار-وار اکبر اتے جہانگیر ولوں بھیجی مغل فوج نوں ہرایا۔ اس نوں گوریلا جنگ دا باپ کیہا جاندا اے۔ اس نے مراٹھیاں دی مدد نال چھاپامار جنگ ولوں مغلاں نوں بے حدّ تنگ کیتا۔ بادشاہ جہانگیر اس نوں بے حدّ نفرت کردا سی۔ اس نے اپنی جیونی تزک جہانگیری وچ ملک امبر نوں بے حدّ کرڑے شبداں نال یاد کیتا اے۔ 1610 عیسوی وچ ملک امبر نے کھرکی نامی شہر وسایا اتے اس نوں پانی سپلائی کرن لئی سائنسی طریقے دا نہری سسٹم تیار کروایا۔ کھرکی دا ناں بعد وچ اورنگزیب نے بدل کے اورنگ آباد کر دتا۔ 1626 عیسوی نوں ملک امبر دی موت ہو گئی۔ اس دے مرن توں 10 سال دے اندر ہی احمد نگر اُتے مغلاں دا قبضہ ہو گیا۔
یاقوت خان
یاقوت خان مغلاں ماتحت سمندری فوج دا حبشی کمانڈر سی۔ اس دا اصل ناں قاسم خان سی پر اس دی قابلیت ویکھ کے اورنگزیب نے اس نوں یاقوت خان دا لقب دتا۔ 1689 عیسوی نوں ایسٹ انڈیا کمپنی نے مغلاں دے صورتَ ول جا رہے سمندری جہاز ضبط کر لئے۔ اس اُتے یاقوت خان نے بادشاہ اورنگزیب دے حکماں مطابق ایسٹ انڈیا کمپنی دی وپاری بستی بمبئی نوں گھیرا پا لیا تے انگریز فوج نوں بری طرحاں ہرایا۔ انگریز گورنر سر جاہن چائیلڈ ولوں سمجھوتے دی بینتی کرن اُتے فروری، 1690 عیسوی نوں اورنگزیب نے حملہ روک دتا۔ انگریزاں نوں 1،50،000 روپئے جرمانہ لگایا جو کہ اج دے 10 کروڑ ڈالر (7 ارب روپئے) دے برابر سی۔ یاقوت خان نے اس سمجھوتے دا خلاف کیتا، کیونکہ اوہ بمبئی نوں پوری طرحاں تباہ کرن دے حق وچ سی۔ 17 اگست، 1710 عیسوی نوں پورتگالی پانی فوج نال لڑدے ویلے گولی وجن کارن اس دی موت ہو گئی۔
اخلاص خان
اخلاص خان دا اصلی ناں ملک ریحان حبشی سی۔ اوہ بیجاپور دے دربار وچ اک عامَ کلرک وجوں بھرتی ہویا تے ترقی کردا ہویا وزیر اعظم دے عہدے تک پہنچ گیا۔ اوہ وی پچھوں ایتھوپیا دا رہن والا اک غلام سی۔ اوہ بیجاپور دے سلطان محمد عادل شاہ دے ماتحت 1627 توں 1656 عیسوی تک بیجاپور دا وزیر اعظم تے سپہ سالار رہا۔ اس نے شاہ جہان اتے اورنگزیب دے راج دوران بیجاپور اُتے حملہ کرن والی مغل فوج نوں سخت ٹکر دتی۔ اس دی موت توں اک سال بعد ہی، 1657 عیسوی نوں اورنگزیب نے بیجاپور اُتے مکمل قبضہ جما لیا۔
گٹھ:ہندستان دی تریخ
ٹلہ یوہانسن
ٹلہ یوہانسن کینیڈا دا اک پہاڑ اے۔
سیہہ (پنڈ)
سیہہ کھنہ شہر نیڑے اک پنڈ اے سیہ-سرورپور اتے گوہ-مانومپور دے جڑویں ٹبیاں وچالے ہی احمد شاہ ابدالی اتے میر منو وچکار تریخی جنگ ہوئی سی۔ اس تھاں نوں ‘ گھیہ دا تھیہ’ آکھدے ہن جتھے کسے ویلے دریا ستلج دی وگدی اک دھارا وچ کشتی چلدی سی۔ پہلاں اس پنڈ نوں ‘دادو خاں دی سیہ’ آکھدے سن۔
پرانی نشانی
اس پنڈ دی سبھ توں پرانی نشانی وڈے گردوارے وچلا صدیاں پرانا بھاری بروٹا اے جو گروہ نگر واسیاں دی سیانپ تے دور اندیشی صدقہ اجے وی ہریا بھریا اتے صحیح سلامت اے۔ کھوکھراں نے اپنی پرانی کھوہی اتے جٹ برادری نے وی ‘ویہڑے’ دے پرانے کھوہ نوں بزرگاں دیاں نشانیاں وجوں پوری عقیدت اتے سجاوٹ نال اج وی قایم رکھیا اے پر 1962 دی بھارت-چین جنگ وچ شہید ہوئے اس نگر دے فوجی کرنیل سنگھ سپتر نرنجن سنگھ ‘راگی’ دی اج تک اتھے کوئی یادگار نہیں۔ ماسٹر گرچرن سنگھ، میہر سنگھ اتے کرم سنگھ ‘جگدیو’ آزاد ہند فوج دے سنگرامیئیں وی اس نگر دے جمپل سن۔ پچھم ول ‘کیاریاں والا روڑ سنگھ شہید’ اے جو نامدھاری لہر ماتحت اپنے سہرے پنڈ بغلی وکھے گٔو-بدھّ روکو مورچے وچ، انگریزی پولیس ہتھوں ماریا گیا سی۔ پنڈ دے دکھن ول ‘وچالے والا’شام سنگھ شہید اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر اتے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ
ڈوبسونیا ایگزولیٹا
ڈوبسونیا ایگزولیٹا وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ریاڑ
ریاڑ مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ شکار تے رہن دیاں تھانواں تھوڑیاں ہون باجوں ایس پنچھی دی گنتی تھوڑی رہ گئی اے۔
کھلار
ریاڑ ہندستان، پاکستان، کشمیر، تے نیپال دے ہمالیہ دے اتلے تے چعاڑیانوالے تھانواں چ ریندا اے۔ اے لیندے نیپال توں لے کے ہزارہ، پاکستان تک دے وشکارلے دیس چ ہوندا اے۔ ریاڑ 6000 فٹ توں 10000 فٹ تک دی اچائی دے وشکار گرمیاں چ دسدا اے۔
پچھان
نر 90 توں 118 سینٹی میٹر تک لما ہوندا اے۔ تے مادہ 61 توں 76 سینٹی میٹر تک لمی ہوندی اے۔ نر سانولے پعورے سر والا ہوندا اے ایدے سر تے لمی کلغی ہوندی اے جیہڑی مگر ول جاکے افراں اٹھدی اے۔ اکھاں دے دوالے کھل دا لال چکر ہوندا اے۔ پوچھل لمی پعوری سلیٹی تے چاکلیٹی رنگ دی ہوندی اے۔ جیدے تے کالیاں تعاریاں نیں۔ ٹھوڈی تے تعون تے گلا مٹیالا چٹا ہوندا اے۔ مادہ کج نکے ناپ دی ہوندی اے۔ نر تے مادہ جوڑا بن کے پنج یا چھ پنچھیاں دی سنگت بنا کے ریندے نیں۔ سارا دن چپ ریندے نیں پر آتھن ویلے بولدے نیں یا سویلے بولدے نیں۔ اے رت دے بدلن تے وی اپنا تھاں نیں چھڈدا۔ دوجیاں توں اپنے آپ نوں لکائی رکھدا اے۔ خطرا مسوس کردیاں ای اے اتے ول اڈاری مار جاندا اے۔
نسل وادا
نر نال اک ای مادہ ہوندی اے تے مادہ ریاڑ اپریل دے انت توں جون تک پیلے رنگ دے نو توں چوداں انڈے دیندی اے جیدے توں چھبی ستائی دن چ بچے نکل اندے نیں۔ مادہ چیڑ دے جنگلاں چ چعاڑیاں چ زمین تے کعا دا آلنہ بناندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مور ٹبر گٹھ:پاکستان دے پنچھی
السوفائلیکس سزرباکی
السوفائلیکس سزرباکی گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
ڈائیٹوکو-جی
ڈائیٹوکو-جی کیوٹو, جپان وچ اک بدھ مندر اے۔ ایہ 1326 وچ بنیا سی۔ ایدے نال اک زین پھلواری وی ہے۔
ریوآن-جی
ریوآن-جی کیوٹو جپان وچ اک بدھ مندر اے۔ ایہ 11ویں وچ بنیا سی۔ ایدے نال اک زین پھلواری وی ہے۔
جامع مسجد، دلی
مسجد جہاں نما جو جامع مسجد دہلی دے ناں تو‏ں مشہور اے، بھارت دے راجگڑھدہلی د‏‏ی اہ‏م ترین مسجد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مغل شہنشاہ شاہجہان نے تعمیر کيت‏‏ا جو 1656ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ بھارت د‏‏ی وڈی تے معروف ترین مسیتاں وچو‏ں اک اے تے پرانی دلی دے مصروف تے معروف ترین مرکز چاندنی چوک اُتے واقع ا‏‏ے۔
مسجد دے صحن وچ 25 ہزار تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر اُتے 10 لکھ روپے د‏‏ی لاگت آئی۔
شاہجہان نے اپنے دور حکومت وچ دہلی، آگرہ، اجمیر تے لاہور وچ وڈی مسیتاں تعمیر کرائاں جنہاں وچ جامع مسجد دہلی تے لاہور د‏‏ی بادشاہی مسجد دا طرز تعمیر تقریبا یکساں ا‏‏ے۔
مسجد 261 فٹ طویل تے 90 فٹ عریض اے، اس د‏ی چھت اُتے تن گنبد نصب ني‏‏‏‏ں۔ 130 فٹ طویل دو مینار وی مسجد دے رخ اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ مسجد دے عقبی جانب چار چھوٹے مینار وی موجود ني‏‏‏‏ں۔
عطیہ
کبھے|250px|thumb|[[اردو بازار تو‏ں جامع مسجد، دہلی دا منظر۔ 1852 د‏‏ی تصویر۔]]1948  ء وچ ، حیدرآباد دے نظام تو‏ں جامع مسجد دلہی دے فرش د‏‏ی بحالی دے لئی 75،000 روپئے د‏‏ی درخواست کيت‏ی سی. اس د‏ی بجائے،نظام نواب میر عثمان علی خان نے  3 لکھ روپےعطیہ دے ک‏ے مکمل مسجد نو‏‏ں نیے طور اُتے بنا نے کیلے کھا.
حوالے
گٹھ:1656ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:تاریخی عمارتاں گٹھ:دلی وچ مسیتاں
گٹھ:مغل تعمیرات گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر گٹھ:ہندوستان وچ 1656ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:بھارت د‏‏یاں قومی علامات
بارلے جوڑ
گٹھ:دلی
کاس کاؤنٹی، آئیووا
کاس امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
دهستان نخلستان
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان خور و بیابانک دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خور و بیابانک ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
ڈوبسونیا مائنر
ڈوبسونیا مائنر وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
محمد حسن خان کلیم رقم
(خطاط، خوشنویس و اردو شاعر (ولادت: ٢٩-جولائی-١٩١٦ء ۔ وفات: ١٤-اکتوبر-١٩٧١ء)
ناں
محمد حسنؔ خان  ولد  حافظ محمد عبداللہ خان چشتی لنگاہ
رِحلت
14 اکتوبر 1971ء۔ قدیر آباد۔ ملتان۔
مدفون
قبرستان شاہ حسن پروانہ۔ ملتان۔
ابتدائی احوال
محمد حسن خان کلیم (محمد حسن) د‏‏ی مادر بولی ملتانی (سرائیکی) سی۔ آپ دے آب و جد نسلاً ’لنگاہ‘ خاندان تو‏ں سن تے ایہ ملتان دے مضافات وچ پندرہ میل دے فاصلہ اُتے واقع علاقہ جھوک وینس وچ رہندے سن ۔ محمد حسنؔ کلیم 1916 ء وچ محلہ قدیر آباد وچ پیدا ہوئے۔
فن خطاطی  وچ خدمات
کلیم رقم احسن التحریر (محمد حسن خان) خطِ نسخ دے بلند پایہ ماہر سن ۔ نسخ و ثلث د‏‏ی بے شمار طرزاں د‏‏ی تحریر اُتے آپ نو‏‏ں عبور حاصل سی ۔ آپ د‏‏ی تحریر شدہ نستعلیق وچ ایرانی تے لاہوری طرزاں دا درمیانی پہلو نمایاں سی جو فنی حلفےآں وچ ’’ملتانی طرزِ نستعلیق‘‘ کہلیایا۔ مذہبی کتاباں، سیاسی و سماجی اجتماعات دے پوسٹر، تبلیغی لٹریچر اس ضمن وچ آپ دے تحریر کردہ فن پارے نادر قیمت دا درجہ رکھدے سن ۔
چک 606 گ ب
چک 606 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
محمد حسن خان کلیم رقم
احوال ایامِ آخر
بلند فشارِ خون دے عاضہ وچ مبتلا ہونے دے باعث 1970ء وچ ہفتہ بھر نشتر ہسپتال وچ زیرِ علاج رہے تے شفاء یاب ہوئے۔ 1971ء وچ آپ دے وڈے فرزند محمد مختار حسن (ایم اے) گرداں دے مرض وچ مبتلا ہوئے گئے۔ میو ہسپتال وچ اک چھوٹے تو‏ں آپریشن دے ذریعے گردے صاف کرنے دا عمل شروع کیتا گیا اِس دوران وچ بقضائے اِلٰہی فوت ہوئے گئے۔ اپنے 28 سالہ اولادِ اکبر دے اِنتقال دے بعد اپنی زندگی دے اَڑھائی ماہ بمشکل گزار سک‏‏ے تے مورخہ 14 اکتوبر 1971ء  رات دے پچھلے پہر بلند فشارِ خون دے شدید حملہ دے باعث دِماغی رَگ پھٹنے تو‏ں اِنتقال فرما گئے۔
چک 606 گ ب
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
محمد حسن خان کلیم رقم
اَولادِ نرینہ
محمد مختار حسن خان(مرحوم)
چک 606 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
محمد حسن خان کلیم رقم
اَولادِ نرینہ
حافظ محمد اقبال احسن خان لنگاہ (المعروف: ابن کلیم احسن نظامی)
محمد جمیل احسن خان
محمد خلیل احسن
محمد جلیل احسن تے اک بیٹی ہوئی۔
پیغامِ کلیم  (نظم)
مشکل جو سی اَب کر دتا آسان ہر اِک راز کو
خوشخط لکھو، قانون تو‏ں سمجھو قطاں دے راز کو
منیا سلِپ کاپی وی اے اُستاد اڑے وقت کی
فیر بغیر اُستاد دے سمجھو گے کِداں راز کو
محنت کرو گے ناں وی پائو گے تے اِنعام بھی
گر سمجھ لو گے قلم دے اِس انوکھے راز کو
ہے ایہ ناممکن کوی، ممکن نو‏‏ں ناممکن کہو
اِس لئی ظاہر کیتا اے تسيں پہ اساں راز کو
ہوئے گی عزت گر سمجھ لو خوشخطی دے راز کو
ہے اِشارہ ایہ ’’کوئی محنت بِنا، نامی نہیں‘‘
پا لیا جس نے وی محنت تو‏ں کلیمؔ اِس راز کو
سِہرا بتنیڑے شادی خانہ آبادی صاحبزادہ محمد منیر احمد خلف الرشید حضرت حافظ محمد دِلدار بخش ؒ
رنگینیٔ فضائے شبِ ماہتاب دیکھ
آغوشِ حُسن وچ اے کوئی محو خواب دیکھ
نرگس دے پھُل خوب نيں انہاں وچ گلاب دیکھ
بلّور دے گلاس وچ رنگ شراب دیکھ
نوشہؔ دے رُخ پہ جلوئہ حسن و شباب دیکھ
پھُلاں د‏‏ی پَتّیاں وچ ہويا اِضطراب دیکھ
دُلہا مہِ منیرؔ تاں دُلہن اے چاندنی
دِلدارؔ بخش د‏‏ی نگہِ اِنتخاب دیکھ
ہاں شاہ بخشؔ یا کہ جنابِ حسینؔ بخش
مسرور ہوئے رہے نيں سبھی شیخ و شاب دیکھ
میوشن-جی
میوشن-جی کیوٹو جپان وچ اک بدھ مندر اے۔ ایہ 1342 وچ بنیا سی۔ ایدے نال اک زین پھلواری وی ہے۔
محمد حسن خان کلیم رقم
سِہرا بتنیڑے شادی خانہ آبادی صاحبزادہ محمد منیر احمد خلف الرشید حضرت حافظ محمد دِلدار بخش ؒ
نيں باغ باغ ہوئے رہے کیتا حامدؔ و حفیظؔ
اب فرحتِ بشیرؔ فضیلت مآب دیکھ
گوندھی ہوئی اے اِس وچ محبت کلیمؔ کی
لایا اے لکھ دے سِہرا عجب لاجواب دیکھ
حوالے
گٹھ:خطاط گٹھ:پاکستانی خطاط گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پاکستانی لوک
السوفائلیکس تاجیکینسس
السوفائلیکس تاجیکینسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
میر منو
میر منو(م۔ 1753ء): لاہور دا اک صوبیدار جس دا پورا ناں معین الدین اتے خطاب معین الملک رستم ہند سی۔ دلی دی مغل سرکار نال اس دے خاندان دے پرانے تعلقات سن۔ اس دا پیؤ قمر الدین خاں دلی وچ وزیر سی۔ اس پچھوکڑ کرکے اس نوں اپریل 1748ء وچ لاہور دا صوبیدار بنایا گیا۔
حالات دے وس ہو کے اس نے احمد شاہ درانی دے حملے ویلے اس دی ماتحتی قبول کر لئی۔ فلسروپ اس نوں صوبیداری دے عہدے توں ہٹا کے شاہ مہمان نواز ناں دے اک ہور انسان نوں لاہور دا صوبیدار بنایا گیا۔ شاہ مہمان نواز نوں رستے وچوں ہٹاؤن لئی اس نے دیوان کوڑا مل دی وچولگی نال سن 1751ء (1808 بِ۔) وچ سکھاں توں مدد لئی۔ شاہ مہمان نواز نال ہوئی لڑائی وچ سکھ فوجیاں نے شاہ مہمان نواز نوں مار دتا۔ دیوان کوڑا مل دے تعاون لئی اس نے اس نوں مہاراجہ دا خطاب دتا۔ احمد شاہ درانی دی فوج نال ہوئی لڑائی وچ 6 مارچ 1752ء  نوں دیوان کوڑا مل دے مرن توں بعد اس نے سکھاں نال تعلقات وگاڑ کے اوہناں نوں پوری طرحاں ختم کرن دا فیصلہ کیتا۔ پر سکھ جتھیبندی نوں ختم کرن وچ ایہہ ناکام رہا۔ اس تعلق وچ مشہور لوک-گیت اس پرکار اے—
لاہور دے نیڑے گنے دے کھیت وچ سکھاں نوں گھیر کے مارن دی مہم ویلے ایہہ گھوڑے توں ڈگ کے 4 نومبر 1753ء نوں مر گیا۔ اس نوں لاہور وچ ہی دفنایا گیا۔ اس دے مرن نال سکھ-طاقت مضبوط ہو گئی۔
حوالے
گٹھ:مغلیہ سلطنت گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ گٹھ:لہور گٹھ:لاہور دی تریخ گٹھ: 1753ء دی مرگاں
یہوواہ دے گواہ
فرقہ یہوواہ دے گواہ ہور مسیحی فرقےآں دے عقائد نو‏‏ں نئيں مندے۔ انہاں دے عقائد دے مطابق یسوع اک نبی سن تے خدا نئيں۔ تے خدا (یہوواہ) اک ہی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق یسوع مسیح صلیب اُتے نئيں بلکہ اک سیدھی بَلّی یا کھمبے اُتے مرے۔ ایہ فرقہ 1870ء تو‏ں 1881ء دے درمیان واچ ٹاور سوسائٹی، امریکا وچ قائم ہويا۔ 1931ء تو‏ں اس دے پیروکار خود نو‏‏ں ”یہوواہ دے گواہ“ کہنے لگ گئے۔ انہاں دے لئی خدا دا مناسب ناں یہوواہ ا‏‏ے۔
یہوواہ دے گواہاں د‏‏ی تحریک نال تعلق رکھنے والے یسوع مسیح نو‏‏ں ازلی نئيں مندے۔ نہ اسنو‏ں خدا دے برابر خیال کردے نيں، بلکہ اسنو‏ں مخلوقِ خدا مندے نيں۔ چونکہ اوہ یسوع مسیح نو‏‏ں خدا نئيں مندے اس لئی اوہ تثلیث دے وی قائل نئيں۔
اس گروہ دے لوکاں دا ایہ خیال اے کہ 1914ء تک شیطان د‏‏ی حکومت رہے گی، اس دے بعد یسوع مسیح د‏‏ی حکومت شروع ہوئے جائے گی۔ گویا یہوواہ دے گواہاں دے نزدیک یسوع مسیح روحانی طور اُتے دنیا وچ آ چکے نيں، انہاں د‏‏ی موجودگی دے دو دلائل نيں: اک تاں ایہ کہ 1914ء تو‏ں دنیا وچ جنگاں تے تباہی دا دور دورہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ دوسرے ایہ کہ 1918ء مسیح د‏‏ی آمد د‏‏ی اس قدر منادی شروع ہوئے گئی اے کہ اس تو‏ں پہلے اِنّی زیادہ نئيں ہوئی سی۔ 1919ء تو‏ں 1945ء تک یہوواہ دے گواہاں نے اڑتالیس کروڑ کتابچے 88 زباناں وچ شائع کیتے۔ اوہ کہندے نيں کہ انہاں د‏‏ی شدید مخالفت دے باوجود اس روز تو‏ں تے اس وسیع پیمانے اُتے منادی صرف یہوواہ د‏‏ی محض توفیق تو‏ں ا‏‏ے۔
بنیادی عقائد
ان دا دعویٰ اے کہ انہاں دا ایمان صرف بائبل تے مسیحیاں د‏‏ی مقدس کتاب اُتے مبنی ا‏‏ے۔ انہاں دے نزدیک تمام مذاہب، تمام دوسرے مسیحی فرقے ”خدا د‏‏ی نئيں بلکہ شیطان د‏‏ی خدمت“ کردے نيں۔ ایہ تمام تر مذہبی تے ریاستی تعطیلات نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ خاندانی تقریبات وچ وی شریک نئيں ہُندے تے بعض نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ جداں سالگرہ یا کرسمس، اسکول د‏‏ی سالگرہ پارٹی یا کمپنی د‏‏ی کرسمس پارٹی وچ اوہ شرکت نئيں کردے انہاں دے نزدیک ایہ اک بدعت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دے یہوواہ دے گواہاں نو‏‏ں ”ملحد“ نال شادی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں یعنی ہم-فرقہ/مذہب ہونا اک لازم شرط سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ یہوواہ دے گواہ توقع کردے نيں کہ دنیا جلد کافراں تے یہوواہ دے درمیان جنگ وچ ختم ہُندے والی ا‏‏ے۔ انہاں دے موت دے بعد د‏‏ی زندگی دے خیالات مسیحیت تے اسلام تو‏ں کافی مختلف نيں۔ صرف انہاں ہی دے لئی تن امکانات نيں: تمام جو یہوواہ دے گواہ نئيں نيں تباہ ہوجاواں گے۔ تقریباً تمام یہوواہ دے گواہ زمین اُتے زندہ رہن گے۔ 144000 انہاں وچ آسمان اُتے نبی یسوع مسیح دے نال راج کرن گے۔
یہوواہ دے گواہ بائبل دا کچھ تے ترجمہ لیندے نيں اوہ نئيں جو گرجا گھر والے مسیحی لیندے نيں۔ انہاں دا بائبل دا ترجمہ ”نويں دنیا ترجمہ“ ا‏‏ے۔ اس وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں اُتے ترمیم کيتی گئی اے تاکہ ایہ یہوواہ دے گواہاں دے ایمان دے مطابق ہوئے۔ یہوواہ دے گواہ اس گل اُتے یقین نئيں کہ خدا یسوع مسیح د‏‏ی شکل وچ آدمی بن گیا، بلکہ اوہ کہندے نيں کہ میکائیل فرشتہ نے انسانی روپ لیا۔ اوہ صرف خدا (یہوواہ) د‏‏ی عبادت کردے نيں، یسوع مسیح تے روح القدس دے ماتحت نيں۔ اوہ خدا د‏‏ی تین فارم نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ یہوواہ دے گواہ بالغاں تے نوجواناں نو‏‏ں بپتسمہ دیندے نيں، بچےآں نو‏‏ں نئيں دیندے۔ اک ہور چرچ د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے بپتسمہ لاگو نئيں ہُندا۔ رات دا کھانا (ایکیرسٹ) سال وچ صرف اک بار اے کوئی اس وچ شراب تے روٹی نئيں لیندا۔ یہوواہ دے گواہاں دے خیال وچ بائبل بہت ساریاں چیزاں تو‏ں منع کردی اے جو دوسرے مسیحی درست سمجھدے نيں۔ اس دے علاوہ خون د‏‏ی منتقلی تے انسانی اعضاء دے عطیات سختی تو‏ں ممنوع نيں۔ مثلاً یہوواہ دے گواہ حادثات وچ مر جاندے نيں کیونجے انہاں د‏‏ی تعلیمات خون د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اجازت نئيں دیندی۔
یسوع مسیح تو‏ں متعلق عقیدہ
عام مسیحیاں دا ایہ عقیدہ اے کہ یسوع مسیح ازلی ابدی نيں لیکن یہوواہ دے گواہاں دے عقیدے دے مطابق ”اوہ خدا د‏‏ی سب تو‏ں پہلی مخلوق نيں۔“
اسی طرح مسیحیاں دا ایہ عقیدہ اے کہ ہر چیز یسوع مسیح نے پیدا کیتی۔ یوحنا د‏‏ی انجیل وچ لکھیا اے: "سب چیزاں اُس دے ذریعے وجود وچ آئیاں تے کوئی وی چیز اُس دے بغیر وجود وچ نئيں آئی۔"
- یوحنا 1: 3
یہوواہ دے گواہاں دا عقیدہ اے کہ خدا د‏‏ی مخلوق نو‏‏ں انھاں نے نئيں بنایا بلکہ خدا نے سب تو‏ں پہلے یسوع مسیح نو‏‏ں پیدا کيتا تے فیر باقی اشیاء نو‏‏ں بنانے دے لئی اسنو‏ں اپنا رفیق کار بنا لیا۔ تے اوہ یسوع نو‏‏ں خدا دا بیٹا تے اپنا نجات دہندہ مندے نيں۔
عام مسیحی تِناں خداواں نو‏‏ں برابر دا خدا مندے نيں لیکن یہوواہ دے گواہاں دے نزدیک خدا د‏‏ی ذات وچ کِسے نو‏‏ں شریک کرنا ابلیس د‏‏ی پیروی دے مترادف ا‏‏ے۔ چنانچہ ”Let God Be True“ وچ لکھیا اے: "اس (یسوع) نے شیطان د‏‏ی پیروی نہ د‏‏ی تے اپنے آپ نو‏‏ں قادر مطلق خدا دے روبرو پیش کرنے د‏‏ی سازش نہ سی۔ نہ خدا دے وقار تے بلندی نو‏‏ں چرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے بالمقابل اس نے اپنے آپ نو‏‏ں خدا دا ماتحت ثابت کيتا تے نہایت عجز دے نال اس گل دا اقرار کيتا تے نہایت بے عزتی د‏‏ی زندگی قبول کيتی، یعنی بے عزتی د‏‏ی موت گوارا کیتی۔"
عام مسیحیاں دا ایہ عقیدہ اے کہ یسوع مسیح صلیب دے چند روز اُتے آسمان اُتے چلے گئے۔ اوتھ‏ے خدا دے داہنے ہتھ اُتے بیٹھے نيں تے آخری زمانہ وچ فیر واپس آئیاں گے۔ یہوواہ دے گواہاں دا ایہ نظریہ اے کہ یسوع مسیح جسمانی طور اُتے وآپس نئيں آئیاں گے، کیونجے اوہ ہن انساناں دے زمرے تو‏ں نکل ک‏ے فرشتےآں وچ شامل ہوئے چکے نيں۔
صدر دفتر
یہوواہ دے گواہاں د‏‏ی بین الاقوامی انتظامیہ دا ہیڈکوارٹر واروک، نیویارک وچ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں ”واچ ٹاور سوسائٹی“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کمیونٹی بین الاقوامی سطح اُتے سخت منظم ا‏‏ے۔ یہوواہ دے گواہاں د‏‏ی بین الاقوامی جرمن انتظامیہ دا ہیڈکوارٹر فرینکفرٹ وچ ا‏‏ے۔ ان دے پاس پیشہ وارانہ مشنری ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یہوواہ دے گواہ گٹھ:غیر تثلیثی فرقے گٹھ:پہلے الف سعادتیت گٹھ:نويں مسیحی مذہبی تحریکاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:پنسلوانیا وچ 1870ء دیاں تاسیساں گٹھ:مذہبی شناخت
سیڈار کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
مہیندر لال سرکار
مہیندر لال سرکار (মহেন্দ্রলাল সরকার) (1833ء – 1904ء) انیہويں صدی وچ بنگال دے سماجی مصلح، سائنسی مطالعہ دے داعی تے مشہور معالج سن جنہاں نے کلکتہ میڈیکل کالج تو‏ں ایم ڈی کیتا سی۔ انہاں نے سائنسی علوم دے فروغ دے لئی اک ادارہ وی قائم کیتا سی جس دا ناں انڈین اسوسی ایشن فار دتی کلٹی ویشن آف سائنس ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
مہیندر لال سرکار برطانوی عہد حکومت وچ صوبہ بنگال دے راجگڑھکلکتہ دے نیڑے واقع ضلع ہاوڑہ دے پاکی پارہ پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ جدو‏ں اوہ پنج برس دے سن تاں انہاں دے والد وفات پا گئے تے نو برس د‏‏ی عمر وچ والدہ نے داغ مفارقت دتا۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اپنی والدہ دے نال اپنے ماماں دے گھر رہنے لگے سن ۔ چنانچہ والدہ دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے ماموواں ایشور چندر گھوش تے مہیش چندر گھوش نے کيتی۔
پہلے انہاں نو‏ں بنگالی سیکھنے دے لئی اک استاد دے پاس بھیجیا گیا، بعد وچ انگریزی سیکھنے دے لئی ٹھاکر داس دے دے پاس جاندے رہ‏‏ے۔ کچھ انگریزی سیکھنے دے بعد سنہ 1840ء وچ ہیئر اسکول وچ انہاں دا داخلہ ہوئے گیا۔ 1849ء وچ انہاں نے اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی تے ہندو کالج وچ داخل ہوئے جتھ‏ے سنہ 1854ء تک پڑھیا۔ اس دور وچ ہندو کالج وچ سائنس د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سہولت نئيں سی تے مہیندر لال دا رجحان طب د‏‏ی جانب سی چنانچہ اوہ کلکتہ میڈیکل کالج آگئے۔
کلکتہ میڈیکل کالج دے استاداں مہیندر لال د‏‏ی اس درجہ تکریم کردے کہ دوسرے سال ہی انہاں نو‏ں بصریات اُتے انہاں دے اسيں جماعتاں دے سامنے محاضرہ دینے د‏‏ی دعوت دتی، استاداں دے تفویض کردہ اس کم نو‏‏ں انہاں نے بخوبی نبھایا۔ سنہ 1860ء وچ طب، سرجری تے قبالت وچ اعلیٰ ترین اعزازات دے نال انہاں نے امتحان وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سنہ 1863ء وچ نمایاں کامیابی دے نال ایم ڈی د‏‏ی ڈگری لی۔ چندرکمار دے دے بعد مہیندر لال کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں ایم ڈی د‏‏ی ڈگری لینے والے دوسرے طالب علم سن ۔
حوالے
گٹھ:1833 دے جم گٹھ:1904 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:مغربی بنگال دے سائنس دان
دہاکان
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چادگان
چادگان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان چادگان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
لیتیکیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
سنہالا بولی
سنہالا بولی سری لنکا چ بولی جان آلی اک بولی اے جینوں ڈیڈھ کروڑ لوک بولدے نیں۔
سنہالا(සිංහල ' ), سنہالی جاں سنہلی''', بولی سری لنکا وچّ بولی جان والی سبھ توں وڈی بولی ہے۔ سنہلی دے بعد سری لنکا وچّ سبھ توں زیادہ بولی جان والی بولیتامل ہے۔ عامَ طور تے اجیہا نہیں ہندا کہ کسے دیے دا جو نام ہووے اوہی اس دیس وچّ وسن والی قوم دا وی ہووے اتے اوہی نام اس قوم دی بولی جان والی بولی دا وی ہووے۔ سنہل جزیرہ دی ایہہ خاصیت ہے کہ اس وچّ وسن والی قوم وی سنہل کہاؤندی چلی آئی ہے اتے اس قوم دی بولی وی سنہل ہے۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:سری لنکا دیاں بولیاں
محمد شریف نوری قصوری
مولانامحمد شرف نوری قصوری خطیب پاکستان دے ناں تو‏ں شہرت رکھدے نيں
پیدائش
محمد شریف نوری قصوری بن محمد دین 1353ھ؍1935ء وچ بمقام چکوڑی ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
کنجاہ (گجرات) وچ میٹرک دا امتحان پاس کیا،اس دے بعد دار العلوم حنفیہ فرید ایہ بصیر پور (ضلع ساہیوال ) وچ تمام کتاباں د‏‏ی تحصیل و تکمیل ک‏ر ک‏ے فقیہ عصر مولا‏نا ابو الخیر محمد نور اللہ نعیمی تو‏ں درس حدیث لیا تے 1953ء وچ فراغت حاصل کيتی ايس‏ے سال قصور وچ خطیب مقرر ہوئے ۔1954ء وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں مولوی فاضل تے 1955ء وچ ادیب فاضل دا امتحان نمایاں کامیابی تو‏ں پاس کیا
خطیب پاکستان
آپ د‏‏ی آواز وچ بلاکا سوز سی 1970ء وچ جدو‏ں ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ شیخ الاسلام خواجہ محمد قمر الدین سیالوی د‏‏ی صدارت وچ سنی کانفرنس منعقد ہوئی اس وچ شامل سن اس د‏ی وجہ تو‏ں خطیب پاکستاں دا لقب ملیا ا ن دے سحر خطابت دا ایہ کارنامہ نا قابل فراموش اے کہ یکم مئی 1959ء نو‏‏ں کلاک آباد (مضافات رائے ونڈ) دے تقریباً دو ہزار عیسائی انہاں د‏‏ی تبلیغ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے حلقہ بگوش اسلام ہوئے گئے سن پاکستان دے سابق گورنر ملک امیر محمد خان اپنے گھر اُتے منعقدہ مجلس میلاد دے لئی آپ نو‏‏ں دعوت دیاکردے سن ۔ آپ نے 1970ء دے عام انتخابات وچ جمیعت العلماء پاکستان دے ٹکٹ اُتے الیکشن وچ حصہ لیا۔
اخلاق وعادات
مولا‏نا نوری بلند اخلاق دے مالک سن ،دوستاں دے دست سن تے ملنے جلنے والےآں د‏‏ی وڈی فراخد لی تو‏ں تواضع کیتا کردے سن ،جمعیت العماء پاکستان،پاک سنی تنظیم تے انجمن اصلاح المسلمین دے سر گرم رکن تے ممتاز عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1390ھ وچ جابجا دورے کیتے تے آئین اسلام ے نفاذ دے حق وچ پرزور تقریراں کيتیاں تے عوام الناسنو‏ں آئین اسلامی د‏‏ی تائید و حمایت دے لئی تیارکیا۔
وفات
28ربیع الاول،13مئی 1392ھ؍1972ء جمعہ ہفتہ د‏‏ی درمیانی شب میو ہسپتال وچ تقریباً 2 بجے آپ دا انتقال ہويا نمازجنازہ مفتیٔ اعطم پاکستان مولا‏نا علامہ ابو البرکات سید احمد دامت برکاتہم العالیہ نے پڑھائی جامع مسجد محمدیہ راوی روڈ اُتے آپ دا مزار ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1935 دے جم گٹھ:1972 دیاں موتاں
ٹوفوکو-جی
ٹوفوکو-جی کیوٹو جپان وچ اک بدھ مندر اے۔ ایہ 1236 وچ بنیا سی۔ ایدے نال اک زین پھلواری وی ہے۔
عبرانی قوم
عبرانی قوم (عبرانی: עברים یا עבריים، تلفظ: عبریم یا عبرییم، جدید عبرانی: عوریم) اک اصطلاح اے جو تنک وچ 32 آیات وچ 34 بار آئی ا‏‏ے۔  حالانکہ ایہ اصطلاح کسی دے نال مخصوص نئيں اے،  مگر اکثر اس اصطلاح توں سامی بولنے والے قوم بنی اسرائیل مراد لی گئی ا‏‏ے۔ خاص طور  مملکت اسرائیل وچ جدو‏ں اوہ خانہ بدوش سن ۔ البتہ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے اس دے وسیع معنی وی مراد لئی گئے نيں جداں فوقینی کوئی دوسرا قدیم گروہ جداں کانسی دور دے زوال دے وقت دے شاشو۔
آرمینیائی زبان، اطالوی زبان، یونانی زبان، سربیائی زبان، بلغاری زبان، روسی زبان، رومانیائی زبان تے ہور جدید زباناں وچ اس لفظ تو‏ں منسلک اک بہت ہی مضبوط معنی ہُندا سی جو یہود دے معنی دیندا سی، اسی وجہ تو‏ں انہاں زباناں وچ جو مرکزی لفظ استعمال ہُندا سی اس دا تعلق کدرے نہ کدرے "عبرانی" تو‏ں ہُندا سی ۔  " عبرانی" دا ترجمہ کردتی زبان وچ وی مستعمل اے تے کدی ایہ فرانسیسی وچ وی مستعمل سی ۔
لسانیات
اصطلاح ( "Hebrew-عبرانی") دا تعارفی ماخذ ہن وی یقینی طور اُتے معلوم نئيں ا‏‏ے۔ بائبل دے لفظ Ivri (عبرانی زبان ) עברי دا مطلب اے گزرنا یا ختم ہوجانا تے انگریزی وچ اسنو‏ں Hebrew لکھیا جاندا اے، قدیم یونانی وچ Ἑβραῖος تے لاطینی زبان وچ Hebraeus۔ بائبل دے لفظ Ivri د‏‏ی جمع Ivrim یا Ibrim ا‏‏ے۔
کچھ مصنفین دا مننا اے کہ عبری تو‏ں مراد بائبلی شخصیت عبر اے جو سلح دے بیٹے اے ،تے اوہی نوح دے پرپو‏تے تے ابراہیم دے جد امجد نيں۔
19واں صدی وچ دو ہزار سال پہلے مسیح دے کچھ کِنے دریافت ہوئے جس وچ عبيرو دا تذکرہ ملدا اے، اس تو‏ں متعلق کئی نظریے سامنے آئے جنہاں وچ بہت سارے نظریاں دے مطابق “عبیرو” دراصل “عبرانی” ا‏‏ے۔ کچھ محقیین کہندے نيں کہ “عبرانی” انہاں عبیرو نیم خانہ بدوشاں دا ناں اے جنہاں دے کچھ آثار قدیم مصر دے 12 واں تے 14 واں صدی پہلے مسیح وچ ملدے نيں کہ اوہ مصر وچ آباد سن ۔ دوسرے محققین دا اس وچ اختلاف اے تے انہاں د‏‏ی تحقیق دے مطابق عبرانیاں دا تذکرہ مصر دے تیسرے منتقلی دور (15 واں صدی پہلے مسیح) وچ بطور شاشو ہويا ا‏‏ے۔
عبرانی لفظ “اسرائیل” دا متبادل
تنک وچ لفظ “عبرانی” عموما اسرائیلیاں دے ذریعے مستعمل ہويا اے جدو‏ں اوہ غیر ملکیو‏ں نال گفتگو کردے نيں یا جدو‏ں غیر ملکی اسرائیلیاں دے بارے وچ گل کردے نيں۔ واقعہ ایہ اے کہ تورات دے پاراشت لیکھ لیکھا جس دا مطلب “جاؤ” یا “نکلو” ہُندا اے، ابراہیم نو‏‏ں “عبرانی ابراہیم ” کہیا گیا اے جس دے لفظی معنی “ابراہیم جو دوسرے کنارے اُتے کھڑا اے ”۔
یہودی دائرۃالمعارف دے مطابق اصطلاح “عبرانی” تے “اسرائیلی” عموما اک ہی قوم دے مستعمل نيں، عام طور اُتے کہ فتح کنعان تو‏ں پہلے عبرانی کہیا جاندا سی تے بعد وچ اسرائیلی کہیا جانے لگیا۔ پروفیسر نادف نعمان تے دوسرے محقیین کہندے نيں کہ لفظ عبرانی دا استعمال اسرائیلی دے لئی بہت نادر اے تے جے کدرے استعمال ہويا وی اے تاں اوہ بہت غیر معمولی صورت حال دے لئی ہويا اے جداں مہاجر یا غلام۔
“یہود” دے متبادل دے طور اُتے
رومن سلطنت وچ “عبرانی ” انہاں یہودیاں دے لئی مستعمل ہُندا سی جو عبرانی زبان بولدے سن ۔ عبرانیاں دے ناں خط وی شاید یہودی مسیحی لوکاں دے لئی لکھیا گیا سی ۔ کچھ جدید زباناں وچ ، بشمول آرمینیائی زبان، یونانی زبان، اطالوی زبان، رومانیائی زبان تے متعدد سلاوی زباناں ، لفظ “عبرانی” یہود دے معیاری ناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہن وی باقی اے جدو‏ں کہ دوسری زباناں وچ جتھ‏ے دونے اصطلاحاں موجود نيں، جدید یہودیاں نو‏‏ں اسرائیلی کہنا چنگا نئيں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کبھے بازو یا یہودی تیذیب دے لبرل علما عبرانی لفظ دا استعمال سیکیولر یہودی دے لئی کردے نيں۔
صہیونیت وچ
19واں صدی دے آخر وچ اصطلاح “عبرانی” سیکیولر صہیونیاں دے درمیان وچ خاصا مقبول ہويا؛ اس حوالے تو‏ں اوہ چاہندے سن کہ ایہ اس لفظ دے ذریعے تو‏ں یہود اک مضبوط، خود اعتماد تے سیکیولر قومی گروہ بن کر ابھرے تے ایہی کلاسیکل صہیونیت وی چاہندی سی۔ لیکن ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد ایہ استعمال بند ہو گیا، تے “عبرانی ” نو‏‏ں “یہود” یا “اسرائیلی ” تو‏ں بدل دتا گیا۔
“یہودیت تو‏ں منتقلی” دا مترادف
لفظ “عبرانی” اپنے سیکیولر معنی وچ انہاں لوکاں دے مستعمل ہُندا آیا اے جو یہودیت تو‏ں کسی تے مذہب وچ منتقل ہوجاندے نيں۔ عبرانی کاتھولک، اک تنظیم سی جو یہودیت تو‏ں منتقل ہو ک‏ے کاتھولک مسیحی بن گئی سی، ایہ ناں الیاس فرائڈ مین، اک کرمیلی کاتھولک راہب جس نے عبرانی کاتھولک ایسو سی اے شن د‏‏ی بنیاد رکھی، نے رکھیا سی ۔ اسی طرح “عبرانی مسیحی” ( یہودی مسیحی ) خود نو‏‏ں عبرانی نسل مندے نيں جدو‏ں کہ میسحیت اُتے عمل کردے نيں۔ عبرانی مسحییاں نو‏‏ں “مسیحی یہود” یا “مکمل یہود” وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا
ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ حال ہی وچ اصلاحی یہودیت دے ذریعے “یہود” یا “یہودیت” تو‏ں دوری برتنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ امریک‏‏ا وچ جماعتاں دے اصلاح د‏‏ی تنظیم دا ناں 2003ء تو‏ں پہلے امریکی عبرانی جماعت اتحاد سی جسنو‏ں بدل ک‏ے اصلاح یہودیت اتحاد کر دتا گیا۔
عبرانی بولی دے مختلف ناں
عبرانی زبان کنعانی زبان دے شمال مشرقی سامی زبان د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ قدیم انگریزی وچ 11واں صدی تو‏ں اس بولی نو‏‏ں “عبرانی” دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ماخذ قدیم فرانسیسی دا لفظ عبری اے، جدو‏ں کہ لاطینی وچ Hebraeus تے یونانی وچ Ἑβραῖος ا‏‏ے۔ اس دے حروف تہجی اکدی زبان تو‏ں مستعار لئی گئے نيں۔
ڈوبسونیا مولکنسز
ڈوبسونیا مولکنسز وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
کائیراکو-ان
کائیراکو-ان جپان دیاں تن منیان پرمنیان پھلواریاں وچوں اک اے۔
یہودی
یہودیت نوں منن آلے نوں یہودی آکھدے نیں۔ یہودی لوک اپنے آپ نوں ابراہیم اسحق تے یعقوب دے بچے اخواندے نیں۔ یہودی لیندے ایشیاء دے 3000 سال پرانے دیس اسرائیل نال اپنا جوڑ جوڑدے نیں۔ یہودیاں دی جگ وچ گنتی اک کروڑ 32 لکھ دے نیڑے اے۔
حوالے
گٹھ:یہودیت گٹھ:اسرائیل دی تریخ گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
السوفائلیکس گکو
السوفائلیکس گکو گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
رچرڈ سٹون
رچرڈ سٹون اک انگریز کم کاج دا گرو سی جینے اکنامکس چ 1984 دا نوبل انعام ایس گل تے لیا جے اونے اک ایہو جیا اکنامک ماڈل بنایا جیدے نال کم کاج نوں دیسی ناپ تے فیر بدیسی ناپ تے ناپیا جاسکے۔ رچرڈ سٹون کیمبرج یونیورسٹی توں پڑیا تے اوتھے ای پڑھاندا ریا۔
اتہ پتہ
٭
بارلے جوڑ
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
یوکرین
یوکرین (Україна، ) مشرقی یورپ وچ اک ملک اے ایہ روس دے بعد رقبہ دے لحاظ تو‏ں یورپ دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے جنہاں د‏‏ی سرحداں مشرق تے شمال مشرق نال ملدیاں نيں۔ یوکرین د‏‏ی سرحداں شمال وچ بیلاروس دے نال وی ملدی نيں۔ جدو‏ں کہ مغرب وچ پولینڈ، سلوواکیہ، تے ہنگری، جنوب وچ رومانیہ تے مالدووا اس دے ہمسایہ ملکاں، تے بحیرہ ازوف تے بحیرہ اسود دے نال اک ساحلی پٹی وی ا‏‏ے۔
یوکرین دے چڑھدے تے اتلے چڑھدے پاسے ول روس، اتلے لیندے ول بیلارس، پولینڈ، سلویکیا تے ھنگری لیندے ول، رومانیہ، مالدووا لیندے دکھن ول تے کالا سمندر دکھن ول نیں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینج براعظم یورپ تے روس مگروں دوجا وڈا دیس اے۔ کیف یوکرین دا راجگڑھ اے۔
نویں صدی چ پہلی واری کیف دے دوالے ایہ ریاست بنی جیہڑی 12ویں صدی وچ اجڑ گئی۔ 19ویں صدی وچ ایدا وڈا حصہ روس کول سی تے کج تے آسٹریا ہنگری نے مل ماریا سی۔ 1922 وچ یوکرین سوویٹ یونین دا انگ بنیا 1991 وچ ایہ سوویت یونین توں وکھرا ہوگیا۔
یوکرین وچ یوکرینی بولی بولی جاندی اے تے ایتھے دے لوکاں دا مت لیندا آرتھوڈکس چرچ اے۔
یوکرین شبد سلاوی بولی دے شبد یوکرینا توں بنیا اے جیدا مطلب اے کنارے یا بارڈر دا تھاں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر (233,062 مربع میل) دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے، 41.2 ملین د‏‏ی آبادی دے نال ایہ یورپ دا اٹھواں سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ ملک دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر کیئف ا‏‏ے۔
یوکرین 1920ء تو‏ں 1991ء تک سوویت یونین دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔ نوے د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں سوویت یونین دا عروج ڈگمگانے لگیا تاں یوکرین انہاں پہلے ملکاں وچو‏ں سی، جس نے 16 جولائ‏ی 1990ء نو‏‏ں یونین تو‏ں علیحدگی دا اعلان کيتا۔ تقریباً اک سال بعد 24 اگست 1991ء نو‏‏ں یوکرین نے خودمختاری تے مکمل آزادی دا اعلان وی کر دتی
ا۔
24 فیبروری 2022ء نو‏‏ں روس نے یوکرین نو‏‏ں بھاری نقصان پہچانے دا دعاوہ کیہ۔
یوکرین روس تنازع
5 کروڑ اُتے مشتمل اک عیسائی المذھب ملک یوکرین نے آزادی تاں حاصل کر لئی لیکن اوتھ‏ے موجود 17 فیصد روسی النسل آبادی سمیت روس دے لئی نرم گوشہ رکھنے والے ہور پریشر گروپس تے مغرب د‏‏ی حمایت کرنے والے گروہاں وچ تنازعات دا آغاز ہو گیا۔
اسی عرصے وچ روس تے امریکا دے درمیان سرد جنگ وی جاری رہی۔ روس نو‏‏ں یورپ وچ قابو کرنے دے لئی امریکا نے نیٹو دے نال مل ک‏ے لیتھیوانیا، پولینڈ تے رومانیہ وچ فوج رکھ لی تے ہتھیار نصب ک‏‏‏‏ر دتے۔ انہاں وچو‏ں تن ملکاں د‏‏ی سرحداں یوکرین تو‏ں جڑی ہوئیاں نيں۔
2014ء آنے تک یوکرین د‏‏ی سرحد دے نال صرف بیلاروس اک ایسا ملک سی، جس دے تعلقات روس دے نال مثالی سن ۔ 2014ء روس تے یوکرین تنازع دا عروج سی۔
2014ء وچ یوکرین دے صدر وکٹر ینوکووچ سن، جنہاں دا جھکاؤ روس د‏‏ی طرف سی۔ انہاں نے روس د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی یورپی یونین تو‏ں منسلک ہونے دا معاہدہ مسترد کر دتا، جس دے بعد وڈے پیمانے اُتے احتجاج شروع ہوگئے۔
اس احتجاجی لہر دے نتیجے وچ وکٹوریا نوکووچ نو‏‏ں اقتدار چھڈنا پيا۔ ايس‏ے دوران یوکرین دے مشرقی علاقےآں تو‏ں روس د‏‏ی سرحد اُتے مامور سکیورٹی افواج اُتے حملے ہوئے۔ اسنو‏ں بنیاد بنا ک‏ے روس نے کرائیمیا اُتے چڑھائی کر دتی جو تب تو‏ں روس دے کنٹرول وچ ا‏‏ے۔
کرائمیا اُتے روس دے کنٹرول حاصل کرنے دے بعد یوکرین دے علیحدگی پسند گروپاں نے وی ملک دے مشرقی علاقےآں وچ پیش قدمی د‏‏ی تے حالات نے خانہ جنگی د‏‏ی سی صورت حال اختیار کرلئی-
روس نے الزام عائد کيتا کہ مغربی ملکاں د‏‏ی حمایت تو‏ں مسلح جتھے روسی النسل علاقےآں وچ خونریزی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ مغربی ملکاں نے موقف اختیار کيتا کہ روسی حمایت تو‏ں شر پسند عناصر یوکرین وچ بدامنی پھیلا رہے نيں۔
دونے اطراف تو‏ں الزامات دا سلسلہ جاری رہیا تے اس دوران اک محتاط اندازے دے مطابق 14 ہزار افراد خانہ جنگی وچ مارے گئے۔
2015 وچ فرانس دے تعاون تو‏ں یوکرین دے تمام متعلقہ گروہاں وچ معاہدہ تاں ہوگیا لیکن جھڑپاں جاری رہیاں۔
ایسی ہی جھڑپاں وچ 2021ء دے اواخر وچ شدت آ گئی۔
حالات اُتے نظر رکھے امریکا نے تاں ایتھ‏ے تک کہہ دتا کہ روس اک مرتبہ فیر یوکرین اُتے حملہ کرنے دے لئی اُتے تول رہیا ا‏‏ے۔ مغربی میڈیا د‏‏ی جانب نال جنگ دے نقطہ آغاز د‏‏ی تاریخاں وی دتی جانے لگياں۔
امریکا، روس تے مغربی ملکاں دے درمیان اعلیٰ سطح اُتے رابطے جاری رہے لیکن 22 فروری نو‏‏ں روسی صدر ولادی میر پوتن نے یوکرین تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے والے دو علاقےآں نو‏‏ں آزاد ریاستاں دے طور اُتے تسلیم کرلیا۔
روسی صدر نے اپنے خطاب وچ یوکرین د‏‏ی موجودہ حکومت نو‏‏ں مغرب د‏‏ی کٹھ پتلی قرار دتا تے اپنی وزارت دفاع تو‏ں ڈونیسک تے لوہانسک د‏‏ی آزاد ریاستاں وچ امن قائم رکھنے دے لئی فوجاں بھجوانے دا حکم دتا۔
روس دے اس اقدام اُتے سب تو‏ں شدید رد عمل روايتی حریف امریکا نے دتا اے، جس دے وزیر خارجہ اینٹنی بلنکن دا کہنا اے کہ ’اس عمل دا فوری تے مضبوط جواب دینا چاہیے۔‘
دوسری جانب امریک‏‏ی صدر جو بائیڈن نے یوکرین تو‏ں وکھ ہونے والی دو ’ریاستوں‘ وچ اپنی فوج بھیجنے د‏‏ی وجہ تو‏ں روس اُتے پابندیاں وی عائد کر دتی نيں۔
23 فروری 2022ء[[ نو‏‏ں [[روس نے یوکرین دے راجگڑھ کیئف اُتے حملہ کر دتا،
باویریائی بولی
باویریائي بولی آسٹریا، جرمنی تے اٹلی دیاں کج تھاواں تے بولی جان آلی بولی اے جینوں 1 کروڑ 20 لکھ لوک بولدے نیں۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ڈوبسونیا پنیٹینسز
ڈوبسونیا پنیٹینسز وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
کوراکو-ان
کوراکو-ان جپان دیاں تن منیان پرمنیان پھلواریاں وچوں اک اے۔
لاگوجیرا ڈیپارٹمنٹ
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔
کولمبیا انتظامی طور اتے 32 صوبےآں جنہاں نوں ڈیپارٹمنٹ آکھیا جاندا اے چ ونڈیا ہویا اے ۔