cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھونگ مسجد
بھونگ مسجد وچ اک وسیع دارالمطالعہ، مدرسہ تے اوہ حجرہ وی موجود اے جتھے رئیس غازی محمد عبادت کيتا کردے سن ۔ مسجد وچ داخل ہوݨ والا مرکزی دروازہ مشہد وچ حضرت امام رضا دے مزار دے صدر دروازے جداں ا‏‏ے۔ اندر کئی ایکڑ اُتے مشتمل فواراں تو‏ں مزین وسیع لان ا‏‏ے۔ راہداری تو‏ں گزر کر سیڑھیاں چڑھنے دے بعد مسجد دا صحن اے جو سنگِ مرمر تے سنگِ سیاہ تو‏ں آراستہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بیک وقت دو ہزار نمازی نماز ادا ک‏ر سکدے نيں۔ اک وڈے گنبد دے تھلے سواݨیاں دے لئی نماز پڑھنے د‏‏ی جگہ مخصوص اے جو سواݨیاں د‏‏ی جمعہ مسجد کہلاندی ا‏‏ے۔ مسجد دے تمام دروازے ہاتھی دانت دے نفیس تے باریک کم تو‏ں مزین نيں۔ مسجد دے برآمدے وچ تقریباً 500 نمازی نماز ادا ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ برآمدہ اٹھاراں ستوناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہر ستون اک ہی جداں قدرتی رنگ اُتے مشتمل اٹھ فٹ بلند ا‏‏ے۔ مرکزی محراب د‏‏ی تزئین و آرائش وچ خالص سونا‘ چاندی تے قیمتی پتھر استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ صندل د‏‏ی لکڑی دا نہایت نفیس تے دیدہ زیب کم کيتا گیا ا‏‏ے۔ دلکش نقش و نگار‘ خوبصورت گلکاری تے منفرد ڈیزائن اُتے مشتمل ایہ مسجد سیاحاں نو‏‏ں حیرت زدہ کر دیندی اے.
گٹھ:مسیتاں
گڈیاں دی ٹریکنگ دا نظام
گڈی تو‏ں باخبر رہنے دا نظام انفرادی گڈیاں وچ گڈیاں دے خود کار مقام دے استعمال نو‏‏ں سافٹ ویئر دے نال جوڑدا اے جو گڈیاں دیاں تھانواں د‏‏ی جامع تصویر دے لئی ایہ بیڑے دے اعداد و شمار جمع کردا ا‏‏ے۔ جدید گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام عام طور اُتے گڈی دا پتہ لگانے دے لئی GPS یا GLONASS ٹکنالوجی دا استعمال کردے نيں ، لیکن دوسری قسم د‏‏ی خود کار گڈیاں دے مقام د‏‏ی ٹکنالوجی نو‏‏ں وی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ گڈیاں د‏‏ی معلومات نو‏‏ں انٹرنیٹ یا خصوصی سافٹ ویئر دے توسط تو‏ں الیکٹرانک نقشیاں اُتے دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ شہری پبلک ٹرانزٹ اتھارٹی ، خاص طور اُتے وڈے شہراں وچ ، گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام دے بڑھدے ہوئے عام صارف نيں۔
غیر فعال ٹریکنگ دے خلاف متحرک
کئی قسم دے گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے والے آلات موجود نيں۔ عام طور اُتے انھاں "غیر فعال" تے "فعال" دے طور اُتے درجہ بند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ "غیر فعال" آلات GPS مقام ، رفتار ، سرخی تے بعض اوقات ٹرگر ایونٹ جینال کيتی آن / آف ، دروازہ کھلا / بند اسٹور کردے نيں۔ اک بار جدو‏ں گڈی پہلے تو‏ں طے شدہ پوائنٹ اُتے پرت جاندی اے تاں ، ڈیوائس نو‏‏ں ہٹا دتا جاندا اے تے ڈیٹا کمپیوٹر اُتے تشخیص دے لئی ڈاؤن لوڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ غیر فعال نظاماں وچ آٹو ڈاؤن لوڈ د‏‏ی قسم شامل اے جو وائرلیس ڈاؤن لوڈ دے ذریعہ ڈیٹا د‏‏ی منتقلی کردی ا‏‏ے۔ "ایکٹو" آلات وی اوہی معلومات اکٹھا کردے نيں لیکن عام طور اُتے ڈیولائزر سیلولر یا سیٹیلائٹ نیٹ ورک دے توسط تو‏ں کمپیوٹر یا ڈیٹا سنٹر وچ جانچنے دے لئی منتقل کردے نيں۔
بوہت سارے جدید گڈی تو‏ں باخبر رکھنے والے آلات فعال تے غیر فعال ٹریکنگ دونے صلاحیتاں نو‏‏ں جوڑدے نيں: جدو‏ں سیلولر نیٹ ورک دستیاب ہُندا اے تے ٹریکنگ ڈیوائس منسلک ہُندا اے تاں اوہ ڈیٹا نو‏‏ں سرور اُتے منتقل کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی نیٹ ورک دستیاب نئيں ہُندا اے تاں آلہ اندرونی میموری وچ ڈیٹا اسٹور کردا اے تے جدو‏ں نیٹ ورک دوبارہ دستیاب ہوجاندا اے تاں بعد وچ سرور اُتے ذخیرہ شدہ ڈیٹا منتقل کردا ا‏‏ے۔
تاریخی طور اُتے ، گڈی وچ اک خانے نصب کرکے ، گڈیاں وچو‏ں باخبر رہنے دا کم مکمل کرلیا گیا اے ، یا تاں خود بیٹری تو‏ں چلنے والا اے یا گڈی دے بجلی دے نظام وچ وائرڈ ا‏‏ے۔ تفصیلی گڈی دا پتہ لگانے تے کھوج کرنے دے حالے وی اک اہ‏م طریقہ ا‏‏ے۔ اُتے ، بہت ساریاں کمپنیاں ابھرتی ہوئی سیل فون ٹکنالوجیاں وچ تیزی تو‏ں دلچسپی لیندی نيں جو متعدد ادارےآں د‏‏ی کھوج کردیاں نيں ، جداں سیل سیل پرسن تے انہاں د‏‏ی گڈی دونے۔ ایہ سسٹم کالز ، ٹیکسٹس ، ویب استعمال تو‏ں باخبر رہندے نيں تے عام طور اُتے وسیع پیمانے اُتے اختیارات فراہ‏م کردے نيں۔
عام استعمال
گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام عام طور اُتے بیڑے دے آپریٹرز بیڑے دے انتظام دے کماں دے لئی استعمال کردے نيں جداں بیڑے تو‏ں باخبر رہنا ، روٹنگ ، بھیجنا ، آن بورڈ معلومات تے سیکیورٹی۔ کچھ گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام نو‏‏ں بیڑے وچ شامل کيتا جاندا اے یا بیڑے دے انتظام سافٹ ویئر دے نال انٹرفیس ہُندا ا‏‏ے۔ تجارتی بحری بیڑے آپریٹرز دے نال ، شہری ٹرانزٹ ایجنسیاں متعدد مقاصد دے ٹکنالوجی دا استعمال کردیاں نيں ، بشمول خدمت وچ بساں د‏‏ی نگرانی دا شیڈول ، بساں دے مقصود اُتے ظاہر ہونے والی خود بخود تبدیلیاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے بعد جدو‏ں گڈی بس ٹرمینس دے نیڑے پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ بس روٹ جداں راستے وچ اک خاص بس اسٹاپ) ، تے پہلے تو‏ں ریکارڈ شدہ (یا ایتھ‏ے تک کہ مصنوعی تقریر) بس اسٹاپ ، روٹ (اور اس د‏ی منزل) یا مسافراں دے لئی خدمت دے اعلانات نو‏‏ں متحرک کرنا۔
امریکی پبلک ٹرانسپورٹیشن ایسوسی ایشن نے اندازہ لگایا اے کہ ، 2009 دے آغاز وچ ، ریاستہائے متحدہ وچ تمام ٹرانزٹ بساں وچو‏ں نصف پہلے ہی خود کار اسٹاپ دے اعلانات نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی جی پی ایس اُتے مبنی گڈی تو‏ں باخبر رہنے دا نظام استعمال کر رہیاں نيں۔ ایہ کسی بس اسٹاپ اُتے بیرونی اعلانات (بس دے دروازے دے کھلنے تو‏ں متحرک) دا حوالہ دے سکدا اے ، گڈی دے روٹ نمبر تے منزل دا اعلان کردا اے ، بنیادی طور اُتے ضعف صارفین دے فائدے دے لئی ، یا داخلی اعلانات (جو پہلے ہی جہاز وچ موجود مسافراں د‏‏ی شناخت) دے لئی اے اگلا اسٹاپ ، جداں ہی بس (یا ٹرام) اسٹاپ ، یا دونے دے نیڑے آندی ا‏‏ے۔ مؤخر الذکر اکثر اندرونی ایل ای ڈی ڈسپلے یا سسٹم تو‏ں منسلک مانیٹر اُتے وی دکھائے جاندے نيں جدو‏ں کہ لاؤڈ اسپیکر انہاں نو‏ں چلاندے نيں۔ ٹرانزٹ گڈی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جمع کردہ ڈیٹا نو‏‏ں اس دے راستے دے مطابق اکثر اک کمپیوٹر پروگرام وچ کھلایا جاندا اے جو اس دے شیڈول دے نال گڈی دے اصل مقام تے وقت دا موازنہ کردا اے ، تے اس دے نتیجے وچ ڈرائیور دے لئی بار بار اپ ڈیٹ کرنے والا ڈسپلے آندا اے ، تے اسنو‏ں دسدا اے کہ اوہ کِنّی جلدی یا دیر تو‏ں ا‏‏ے۔ / اوہ کسی وی وقت اے ، ممکنہ طور اُتے شائع شدہ نظام الاوقات اُتے زیادہ نیڑے تو‏ں چلنا آسان بناندی ا‏‏ے۔
اس طرح دے پروگراماں نو‏‏ں صارفین نو‏‏ں اصل وقت تو‏ں متعلق معلومات فراہ‏م کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا اے جدو‏ں تک کہ مقررہ اسٹاپ اُتے اگلی بس یا ٹرام / اسٹریٹ کار د‏‏ی آمد تک اس وقت نیڑے د‏‏ی گڈیاں د‏‏ی اصل پیشرفت د‏‏ی بنیاد اُتے محض معلومات دینے د‏‏ی بجائے اگلی آمد دے مقررہ وقت تک۔ اس قسم د‏‏ی معلومات فراہ‏م کرنے والے ٹرانزٹ سسٹم ہر اسٹاپ دے لئی اک انوکھا نمبر تفویض کردے نيں ، تے انتظار کرنے والے مسافر اسٹاپ نمبر نو‏‏ں خودکار ٹیلیفون سسٹم وچ داخل ک‏ر ک‏ے یا ٹرانزٹ سسٹم د‏‏ی ویب سائٹ اُتے درخواست دے ک‏ے معلومات حاصل کرسکدے نيں۔
ہور درخواستاں وچ ڈرائیونگ دے رویے د‏‏ی مانیٹرنگ شامل اے ، جداں ملازم دا آجر ، یا نوعمر ڈرائیور والا والدین۔
چوری د‏‏ی روک تھام ، نگرانی تے بازیافت آلہ دے طور اُتے وی گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام صارفین د‏‏ی گڈیاں وچ مقبول نيں۔ پولیس آسانی تو‏ں ٹریکنگ سسٹم دے ذریعہ خارج ہونے والے سگنل اُتے عمل پیرا ہوسکدی اے تے چوری شدہ گڈی نو‏‏ں تلاش کرسکدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں حفاظتی نظام دے بطور استعمال کيتا جاندا اے تاں ، گڈی دا ٹریکنگ سسٹم روايتی کار الارم وچ اضافے یا متبادل دا کم کرسکدا ا‏‏ے۔ کچھ گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں گڈی نو‏‏ں دور تو‏ں کنٹرول کرنا ممکن ہُندا اے ، بشمول ہنگامی صورتحال وچ بلاک ڈورز یا انجن۔ اس دے بعد گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے والے آلہ دا وجود انشورنس لاگت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا اے ، کیونجے گڈیاں دے نقصان دا خطرہ نمایاں طور اُتے گردا ا‏‏ے۔
گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام ، گڈیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی "پرتاں والے نقطہ نظر" دا اک مربوط حصہ نيں ، جس تو‏ں موٹر انشورنس چوری نو‏‏ں روکنے دے لئی نیشنل انشورنس کرائم بیورو (این آئی سی بی) نے تجویز کيتا سی۔ ایہ نقطہ نظر اک مخصوص گڈی تو‏ں متعلق خطرے والے عوامل د‏‏ی بنیاد اُتے سیکیورٹی د‏‏ی چار پرتاں د‏‏ی سفارش کردا ا‏‏ے۔ گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام اک ایسی ہی پرت نيں تے این آئی سی بی د‏‏ی جانب تو‏ں پولیس نو‏‏ں چوری شدہ گڈیاں د‏‏ی بازیابی وچ مدد کرنے وچ "بہت موثر" قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
کچھ گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام متعدد سیکیورٹی سسٹمز نو‏‏ں متحد کردے نيں ، مثال دے طور اُتے جے کسی الارم نو‏‏ں متحرک ہونے د‏‏ی صورت وچ کِسے فون یا ای میل نو‏‏ں خود کار طریقے تو‏ں الرٹ بھیج کر یا گڈی نو‏‏ں اختیار دے بغیر منتقل کيتا جاندا اے ، یا جدو‏ں اوہ جیوفینس نو‏‏ں چھڈ دیندا اے یا داخل ہُندا ا‏‏ے۔
ہور منظرناواں وچ جنہاں وچ ایہ ٹیکنالوجی کم کردی اے اوہ شامل نيں:
گڈیاں تو‏ں باخبر رہنے دے نظام نو‏‏ں دنیا بھر وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اجزاء مختلف شکلاں تے شکلاں وچ آندے نيں لیکن زیادہ تر جی پی ایس ٹکنالوجی تے جی ایس ایم خدمات استعمال کردے نيں۔ جدید ترین وہیکل ٹریکنگ سسٹم جدید ترین NB-IoT ٹکنالوجی دا استعمال وی کردے نيں جو کم بجلی د‏‏ی کھپت تے ڈیٹا منتقل کرنے د‏‏ی شرح نو‏‏ں بہتر بناسکدے نيں۔ اضافی طور اُتے ، انہاں سسٹم وچ وائی فائی جداں مختصر فاصلے والے ڈیٹا مواصلات دے نظام د‏‏ی وی خصوصیت ہوسکدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بیشتر ریئل ٹائم ٹریکنگ د‏‏ی پیش کش کرن گے ، دوسرے لوک اصل وقت دا ڈیٹا ریکارڈ کردے نيں تے اسنو‏ں پڑھنے دے اسٹور کردے نيں ، ايس‏ے طرح دے انداز وچ ڈیٹا لاگرس۔ انہاں ٹریک تے سسٹم جداں ریکارڈز تے کچھ پوائنٹس دے حل ہونے دے بعد رپورٹاں د‏‏ی اجازت دیندے نيں
بیڑے دے انتظام تو‏ں باخبر رہنا
دوسرے استعمال جداں ٹریلر ٹریکنگ ، ایندھن د‏‏ی نگرانی ، فاصلے دا حساب کتاب ، اثاثہ تو‏ں باخبر رہنے ، تے فیلڈ سیلز سبھی نو‏‏ں اک بیڑے دے انتظام دے حل وچ شامل کيتا جاسکدا اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:ٹکنالوجی
حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری
حضرت مولا‏نا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری ضلع جون پور بھارت دے اک پنڈ  نوناری دے رہن والے سن ۔ آپ اپنے زمانے دے نامور تے اپنی قوم دے عظیم تے نیک سیرت و خصائل دے عظیم مرتبے اُتے فائز سی ۔ آپ محبت و محوبیت دے پیکر مہمان نوازی وچ اشراف عرب دے نمونا سخاوت دے ابرکرم ب تکلف سجݨ ہی محترم بزرگ وی سن ۔ آپ دے اندر انہاں تمام صفات دے نال جوکہ عمومن صالحین اندر ہُندیاں نيں چند انوکھیاں تے جداگانا خصوصیات وی سی جو آپ نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز کردیاں سی ۔
آپ حسین وجمیل سن ۔ رقت قلب دا ایہ عالم سی کہ دوسرےآں د‏‏ی تکالیف دیکھ ک‏ے بے چین ہوجاندے سن ۔ جتھے تک اختیارہُندا اسنو‏ں رفع کرنے د‏‏ی پوری کوشش کردے ، حاجت منداں د‏‏ی حاجت منداں د‏‏ی حاجت روائی کرنے وچ بہت فراخ دلی تو‏ں کم لیندے سن ۔ آپ دے اندر تعصب د‏‏ی جھلک وی نئيں سی۔ نام و نمود چھو کے وی نئيں لنگھیا سی۔ طبیعت وچ انصاف سی۔ اوہ بہترین شاعر سن ۔ منٹاں وچ وڈے وڈے اشعار تیار کردیندے سن ۔ ضلع جون پور دے مشہورو معروف مدرستہ البنات اسماءعربک کالج دے نانی مولا‏نا عبدالوحید صاحب قاسمی نے آپ کواس زمانے دے حاتم طائی تو‏ں تعبر کیہ تسيں دے ایتھ‏ے کوئی مہمان آؤندا تاں وہ بغیر کھانا کھلائے رخصت نہ کردے ، مہمان دے آؤن تو‏ں بہت خوش ہُندے ، خاطر تواضع کردے تے اس نوں خوش رکھن د‏‏ی پوری کوشش کردے سن، آپ دے اندر وڈیاں د‏‏ی عظمت دے نال نال چھوٹیاں تو‏ں شفقت دا بے انتہا جذبہ سی۔ بچےآں دے لیےہمیشہ اپنے کول ٹافیاں رکھے رہندے سی ،جد کوئی جاندا اسنو‏ں ٹافیاں دیندے، آپ دے اک عزیز بیان کردے نیں کہ ميں آپ د‏‏ی اک رات تھوڑی جہی خدمت کيتی تاں انہاں نے مینو‏ں اس دے بدلے وچ بہت ساریاں اسیساں دتیاں تے اک دعا لکھ ک‏ے دتی کہ اسنو‏ں ہمشا پڑھدے رہو، اوہ دعایہ سی۔ یاقومی القادر المقتدر قونی قلبی ، مینو‏ں اس دعاسنو‏ں بہت فائدہ ہويا۔
آپ دا حسن اخلاق اعلیٰ درجے دا سی، تمام لوک آپ دے گفتگو تے آپ دے نمایاں کردار توں بے حد متاثر سن، اک مرتبہ دا واقعہ اے آپ دے پاس کچھ لوک موجود سن، تاں آپ نے اوہناں نوں اچانک جان دا کہیا، انہاں لوکاں نوں کچھ وی سمجھ وچ نہ آیا کہ ایداں کیو‏ں کہیا، فورن اوہ لوک بغیر کوئی چوں چراں کیتے اوتھو‏ں چلے گئے، بعد وچ معلوم ہويا کہ اک نابینا غیر مسلم اے جو پورے دین ادھر ادھر رہتندا اے، جد کھان دا وقت ہویا تاں اپنے مقررا وقت اُتے حضرت مولا‏نا قمرالدینؒ نوناری جون پوری دے کول آجاندا سی، آپ اسنو‏ں اپنے سامنے بٹھا کے کھانا کھلاؤندے سن، اوہ کھا کے کافی دیر تک اوتھے ای رہندا، گلاں کردا تے کچھ پیسے لے ک‏ے چلا جاندا، انہاں لوکاں نوں بے حد تعجب ہويا کہ حسن اخلاق د‏‏ی اس تو‏ں وڈی مثال تے کیہ ہوسکدی ا‏‏ے۔
خاکساری تے فروتنی فطری سی  چھوٹے وڈے سب انہاں دے حسن اخلاق دے مداح سن انکا رتبہ وڈا سی مگر انہاں نے کدی وی خود نو‏‏ں وڈا نئيں سمجھاوڈھیاں دا ادب تے چھوٹاں اُتے شفقت کرتےسن ۔ اسلامی شریعت دا انہاں دے اندبہت پاش و لحاظ سی حرام اوہ مکروہ دور د‏‏ی گل کوئی خلاف اولی کم دیکھدے توآپ دے غصے د‏‏ی انتہاہ نہ رہندی ۔ آپ اپنے ماتحتاں دا بہت خیال کردے سن گھر کانظام چݪاݨ دا وکھ ہی انداز سی، آپ  دے عمال آپ تو‏ں بہت خوش رہندے سن ہر کم خوشی خوشی کردے،خود حد درجہ محن‏‏تی سن، آپ نو‏‏ں زراعت تو‏ں بے حددل چسپی سی، جانوراں کوپالنے کابہت شوق سی، آپ نے اپنے جانوراں لئی ہر قسم د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کرتےسن ۔ آپ بہت صابر و شاکر تے صفائی پسند سن مرض وفات وچ جداں کہ آپ اپنی ضروریات نو‏‏ں خود  پوری کرن د‏‏ی استطاعت نئيں رکھدے سن فیر وی بستر اُتے بول وبراز کرنے تو‏ں گریز کردے سن حد درجہ منع کرن دے بعد وی بیت الخلاء وچ لے جان لئی اصرار کردے تے لاغری د‏‏ی حالت وچ وی جداں کہ حرکت کرنا وی دشوار سی، صفائی دا پورا اہتمام کردے سن، آپ نے اِنّی تکلیف دے باوجود وی شکایت نئيں کيت‏‏ی تے صبر و شکر دا دامن ہتھ تو‏ں نئيں چھڈیا۔ آپ اک مثالی زندگی گزار دے اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئےہاں بالآخر آپ تقریبن 90 سال دی عمر پاکے 11 محرم 1444ھ مطابق 10 اگست 2022 ء نو‏‏ں اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئے علم و فضل دا دیا گل ہو گیا۔
سید مصطفا کمال
حوالے
گٹھ:1971 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:کراچی دے سیاستدان گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے ناظمین
کومٹے ڈی روشیمبیو دا مجسمہ
کومٹے ڈی روشیمبیو دا مجسمہ (لاطینی: Statue of the Comte de Rochambeau) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے گٹھ:آزادی د‏‏ی علامات گٹھ:لافائیٹ اسکوائر، واشنگٹن، ڈی سی گٹھ:امریک‏‏ی انقلاب مجسمہ
حکم بن حارث
اسلام
فتحِ مکہ تو‏ں پہلے مشرف باسلام ہوئے،قبول اسلام دے بعد کئی غزواں وچ آنحضرتﷺ دے نال شریک جہاد ہوئے، غزوہ حنین وچ مقدمۃ الجیش وچ سن، راستہ وچ اک مقام اُتے انہاں د‏‏ی اونٹنی بیٹھ گئی، اسنو‏ں مار مار دے اٹھانا چاہندے سن ،آنحضرتﷺ ادھر تو‏ں گذرے تاں روکیا تے جھڑک کر اونٹنی نو‏‏ں اٹھادتا۔
وفات
بصرہ آباد ہونے دے بعد مدینہ تو‏ں ایتھ‏ے منتقل ہو گئے؟ وفات دا زمانہ متعین نئيں اے ،مردے وقت ایہ وصیت کيتی سی کہ میری قبر اُتے پانی چھڑک کر قبلہ رو میرے لئی دعا کرنا۔
سرمایہ داری د‏‏ی مخالفت
اسلام نے ناجائز سرمایہ داری د‏‏ی سخت مخالفت کيتی اے، حکم اس بارہ وچ اِنّے سخت سن کہ کدی روپیہ نئيں جمع کیتا، انہاں دے بھتیجے دا بیان اے کہ میرے چچا نو‏‏ں دوہزار وظیفہ ملدا سی، جدو‏ں اوہ ملدا تاں اپنے لڑکے نو‏‏ں حکم دیندے کہ جاک‏ے اسنو‏ں خرچ کردو، ميں نے رسول اللہ ﷺ تو‏ں سنیا اے جس نے اک دینار چھڈیا، اس اُتے اک داغ ہوئے گا، تے جس نے دو چھڈے اس اُتے دو داغ ہون گے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
بیبی ہلدر
بیبی ہلدر (جم 1973) اک بھارتی گھراں دا کمکرن والی عورتاتے لکھاری اے، جس دی مشہور آتمکہانی آلو آندھاری (اک گھٹ عام زندگی) (2006)  اس دے بچپن اتے اک گھریلو کارجکرتا دے روپ وچ اس دی کٹھور زندگی نوں پیش کردی اے۔ بعد وچ اسدا 21 بولیاں وچ ترجمہ ہویا، جس وچ 13 غیرملکی بولیاں وی شامل ہن۔
مڈھلا جیون اتے ویاہ
بیبی ہلدر کشمیر وچ پیدا ہوئی،  اتے اس نوں اس دی جم دین والی ماں نے مرشد آباد وچ چھڈّ دتا گیا سی، جدوں اس دے پیؤ دی پین دی عادت نے اس دی ماں نوں چھڈّ دین لئی مجبور کیتا۔ بعد وچ، اس نوں اک بدسلوک پتا، سابقہ فوجی اتے ڈرائیور اتے اس دی متریئی ماں نے پالیا، جس نال اوہ کشمیر توں مرشد آباد گئی اتے انت وچ مغربی بنگال دے درگاپر پہنچی۔ اوہ سکول وچ لگدی ہٹدی رہی اتے 12 سال دی عمر وچ چھویں سٹینڈرڈ توں پکے طور اُتے ہٹا لئی گئی،  جد 12 سال دی عمر دی نوں، اس دے پیؤ نے اس نالوں 14 سال وڈے بندے نال ویاہ دتا جو اک چھوٹا موٹا ڈیکوریٹر سی۔   13 سال دی عمر وچ اس دا پہلا بچہ ہویا، اتے جلدی ہی مگروں دو ہور بچے۔ اس دوران، اس دی بھین نوں اسدے شوہر ولوں گلا گھٹ کے مار دین توں بعد، اس نے گوانڈھ وچ گھریلو نوکر وجوں کم کرنا شروع کر دتا۔ اخیر 1999 وچ، 25 سال دی عمر وچ، گھریلو تشدد دے باراں سالاں بعد، اسنے اپنے شوہر نوں چھڈّ دتا، اپنے تن بچیاں نوں نال لے کے اک ریلگڈی تے چڑھ دلی نوں بھجّ گئی۔ ہن اکو ماپا ہون دے ناطے، اپنے بچیاں پتر سبودھ اتے تاپس اتے بیٹی پیا نوں پالن اتے سکھیا دین لئی اسنے نویں دلی دے گھراں وچ اک نوکرانی دے طور اُتے کم کرنا شروع کیتا؛ اتے اس دوران اس دا کئی استحصال کرن والے رزگارداتاواں نال واہ پیا۔
ساہتی کیریئر
اس دا آخری مالک، لکھاری اتے سیوامکت مانو سائنس دا پروفیسر اتے اگھے ہندی لکھاری منشی پریمچند دا پوتا، پربودھ کمار اے، جو نویں دلی راجگڑھ دے کھیتر وچ گڑگاؤں وچ رہِ رہا اے۔ کتاباں دیاں شیلپھاں جھاڑدیاں کتاباں وچ اسدی دلچسپی دیکھدے ہوئے اسنے بیبی نوں پہلاں موہری لکھاریاں نوں پڑھن لئی مُتحرک کیتا، تسلیما نسرین دی سویجیونی امر میبییلا (میرا لڑکیپن) نال شروع کیتا، جواک غریب سماج وچ اک عورت پیدا ہون تے رلدی جوانی اتے سماج پرتیشدید کرودھ والی لکھت اے۔اسنے ہلدر نوں بہت متاثر کیتا اتے اک موڑ ثابت ہوئی، کیونکہ اسنے اسنوں خود اپنیاں یاداں لکھن نوں راغب کرنا سی۔ بعد وچ جلد ہی اسنے جوش نال ہور لکھاری پڑھنا شروع کر دتا۔ اس توں بعد، دکھن بھارت دی سفر تے جان توں پہلاں، پربودھ کمار نے بیبی اک نوٹبکّ اتے پینّ خرید کے دے دتا اتے اسنوں اپنی جیون کہانی لکھن لئی اتساہت کیتا، جو کم بیبی نے کم توں بعد رات نوں دیر تک بیٹھن نال کیتا اتے کدے-کدے کماں دے وچ ملدے ویلے وی اوہ لکھدی۔ اوہ سچمچّ سرل-شبداں دی ورتوں کردی ہوئی مول بنگالی وچ لکھدی۔ جدوں اک مہینے دے بعد کمار دی واپسی ہوئی سی، تاں اوہ اس ویلے تک 100 پنے لکھ چکی سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1973 گٹھ:بنگالی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار گٹھ:زندہ لوک
جگت اخبارتے اوہناں دا مختصر تعارف
اخبار جو ایس ویلے دنیا بھر وچ ان گنت لوکاں نوں سینکڑے مختلف زباناں وچ خبراں‘ معلومات‘ فیچر تے ہور لکھتاں اپڑان دے نال نال اوہناں دی رہنمائی وی کر رہے نیں‘اوہناں دی تواریخ چینیاں توں شروع کیتی جاندی اے جہناں نے کاغذ وی ایجاد کیتا تے اُبھرے ہوئے پُٹھے (مُہر وانگوں) حرفاں دے ٹھپے نال چھپائی دا مُڈھ بنھیا۔ جرمنی وچ گوٹن برگ نے جدوں لیتھوپتھر راہیں چھپائی دا وسیلا لبھ لیا تاں اخبار نویسی دے کم نوں وڈی چھال لگ گئی۔ جوہن گوٹن برگ نے 1454 وچ دنیا دا سبھ توں پہلا چھاپا خانا قایم کیتا۔ دو سال بعد ایسے پریس وچوں بائبل وی چھاپی گئی۔ ہُن بہت تھوڑے ویلے وچ کسے وی لکھت دِیاں سینکڑے ہزاراں کاپیاں چھاپ لینا ممکن ہو گیا۔ جرمنی توں اٹلی تے فرانس ہوندی ہوئی چھپائی1476 وچ برطانیا اپڑی جتھے ولیم کیکسٹن نے چھاپاخانا قایم کیتا۔
چھاپے خانے نے کتاباں دے بعد پرچے تے پتریکاواں نوں وی ساہمنے لیاندا تے انج چھپتی پرچاکاری دا آغاز ہویا۔ دنیا دا پہلا اخبار”ٹی پاؤ“ (محل دِیاں خبراں) سی جہڑا چین وچ نکلیا تے 1911تیکر پیکن گزٹ دے ناں نال جاری رہیا۔
سال 1600 دے نال ای یورپ وچ اخباراں دا رواج پیا تے تریہ چالھی سال دے اندر اندر سارے دیساں وچ اخبار نکلن لگ پئے۔ دنیا دا سبھ توں پہلا اخبار1605 وچ جوہان کرولس Johann Carolus نے شروع کیتا سی۔ جرمنی دے شہر سٹراسبرگ توں نکلن والے اخبار دا ناں خاصا لماچوڑا سی یعنیRelation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien اگلے چار اخبار وی جرمن زبان وچ ای نکلے۔ انگریزی زبان دا پہلا اخبار ایمسٹرڈیم توں 1620 وچ جورس وسیلر نے کڈھیا۔انگلینڈ وچ پہلا اک ورقی اخبار نکلیا جد کہ سٹراسبرگ توں جرمن دا پہلا اخبار1609 وچ جاری ہویا۔ ایسے اخبار وچ پروفیسر گلیلیو دے دوربین ایجاد کرن بارے خبر چھپی۔ فرانس دا پہلا اخبار ”گزت دی فرانس“ سی جہڑا 1631 وچ شروع ہویا۔ ایدوں پہلاں بلجیم وچ پہلا اخبار انٹورپ دے شہر توں 1615 وچ جاری ہو چکیا سی۔ سوئزرلینڈ دا پہلا اخبار 1610 وچ باسل شہر توں نکلیا۔ اوس زمانے دے زیادا اخبار اِکو ورقے دے ہوندے سن جہدے دوہاں پاسے خبراں چھپدیاں سن۔براڈ شیٹ (اخباراں دا اجوکا وڈا سایز) اُتے چھپن والا پہلا اخبار 1618 وچ نکلیا جہدا ناں Courante uyt Italien, Duytslandt, &c. سی۔ ایہ ڈچ زبان وچ پہلا اخبار وی سی جہڑا ایمسٹرڈیم توں نکلیا۔ سپین دا پہلا اخبار ”گزیتا“ کتلان زبان وچ 1641 وچ بارسیلونا توں نکلیا۔ سپینی زبان دا پہلا اخبار ”لا گزیتا“ سی جہڑا 1661 وچ میڈرڈ توں نکلیا۔ 1666وچ ڈنمارک دی راجدھانی کوپن ہیگن توں نکلن والا ڈینش زبان دا اخبار Den Danske Mercurius اے۔ 1856 وچ ماڈرن عبرانی زبان دا پہلا اخبار Hamagid مشرق پروشیا دے شہر ایلک توں نکلیا جہڑا 1903 وچ بند ہو گیا۔
لمیاں عمراں والے اخبار:
1645 وچ سویڈش زبان وچ اک اخبار Ordinari Post Tijdender راجدھانی سٹاک ہوم توں نکلیا جہڑا اجے تیکر نکل رہیا اے تے 2007 توں انٹرنیٹ اُتے وی دستیاب اے۔ انجے ای اطالوی زبان دا اخبار Gazzetta di Mantova جہڑا 1664 وچ نکلیا سی، اجے تیکر نکل رہیا اے۔1665 وچ نکلن والا انگریزی اخبار ”آکسفورڈ گزٹ“ نوں وی ایہو وڈیائی حاصل اے۔ 1855 وچ انگریزی دا اخبار ”دی ڈیلی ٹیلیگراف“ تے پرتگالی زبان دا اخبارA Aurora do Lima وی اجے تیکر چھپ رہے نیں۔
ویہویں صدی وچ برطانیا وچ پرچاکاری تکھی ٹور ٹرن لگی۔ 1930 دے دہاکے وچ ملک دی دو تہائی آبادی روز اک اخبار پڑھدی سی جد کہ ایتوار والے دیہاڑ لگ بھگ ہر کوئی اک اخبار پڑھدا سی۔ ڈیلی ایکسپریس‘ ڈیلی میل‘ سنڈے ٹایمز‘ فنانشل ٹایمز‘ گارجین‘ تے ہور سینکڑے اخبار نکلدے نیں۔ انگریزی اک وڈی زبان اے تے اوہدے اخبار دنیا بھر دے تقریبن ہر ملک وچوں نکلدے نیں۔ سکاٹ لینڈ جو برطانوی جزیریاں دا اِک حِصّا اے۔ اوتھوں سکاٹش زبان وچ بہت سارے اخبار نکلدے نیں جویں کہ ہیرالڈ‘ سکاٹس مین‘ کوریئر‘ ڈیلی ریکارڈ وغیرا۔ انتلا اخبار دو لکھ دے نیڑے تیڑے چھپدا اے۔
برطانوی پرچاکاری دا اک حسن اوتھے وسدے باہری لوکاں دے اخبار رسالے نیں۔ انگریزی تے مقامی زبان ہوئی‘ گیلک تے ویلش زباناں وی انگلینڈ دے مختلف علاقیاں دِیاں زباناں نیں جد کہ مختلف ہور زباناں وچوں چینی‘ پنجابی‘ بنگالی‘ گجراتی‘ہندی‘ عربی تے اردو زباناں وچ وی اخبار نکلدے نیں۔ ایہناں وچوں سارے ای اخبار بہتر وسایل دی وجھا نال سوہنی دَکھ دے مالک نیں‘ کمپیوٹر راہیں کمپوزنگ تے کاپی پیسٹنگ‘ تے چنگے پریس وِچ چھپوائی دی وجھا نال اوتھے بدیسی زباناں دی پرچاکاری بعض واری اپنے اصل دیس دی پرچاکاری نالوں وی اگے ودھ جاندی اے۔
فرانس وچ وی پرچاکاری اپنے عروج اُتے اے۔ اوتھے دے اخباراں ”لے فگارو“ تے ”لے موندے“ نوں پوری دنیا وچ جانیا جاندا اے۔ ”لا ہیومینی تے“ ”لبریشن“ ”لاکریوکس“ وغیرا وی وڈے اخبار نیں۔ اٹلی دے اخباراں وچوں سبھ توں وڈ ی اشاعت سوا تن لکھ توں ودھ اے جہڑی ”کوریر دیلاسیرا“ ناں دے اخبار دی اے۔ ہور اخباراں وچ ”لا ریپبلیکا“ ”لاستامپا“”لا نوزیونے“ وغیرا شامل نیں۔ اٹلی وچ اخبار لمے چراں تیکر جیوندے رہندے نیں جویں کہ 1876 توں نکلن والا ”کوریردیلاسیرا“1859 توں نکلن والا”لا نوزیونے“ تے 1865 توں نکلن والا ”سولے24اوغے“ دے ناں ذکر جوگ نیں۔ میلان‘ فلورنس تے روم اٹلی دے وڈے پرچاکاری مرکز نیں۔ سپین اندر 1950 وچ 104 اخبار چھپ رہے سن جہڑے 1965 وچ 87 رہ گئے پر کجھ چر مگروں اخباراں دی گنتی ودھ کے 115 ہو گئی۔ سپین وچ پرچاکاری دے وڈے مرکز راجدھانی میڈرڈ توں وکھ بارسلونا‘ گرونا‘ کتلان نیں۔ اوتھے دا وڈا اخبار اے بی سیABC اے جہڑا دو لکھ د ے لگ بھگ چھپدا اے۔ ہور پرچیاں وچ آرا‘کناریاس‘ دئیا‘ ایل نوئیوو دئیا‘ پریمیرا ہورا‘ ایل نوئیوو ہیرالد وغیرا شامل نیں۔ ایہناں دی فی پرچا اشاعت اک لکھ توں دو لکھ دے وچکار اے۔ پرتگال دا پرانا اخبار جورنال دے نوتیسیاس“1888 وچ نکلیا سی۔ اک ہور وڈا اخبارکوریجو دا منہا (مارننگ میل) اے۔ پرتگالی اخباراں دے وڈے مرکز راجدھانی لزبن تے اک ہورشہر پورتو نیں۔ ایہناں دی اشاعت اک لکھ تک ہوندی اے۔ وڈے اخباراں وچوں ”اے بولا“ دیستاک“ وغیرا دے ناں شامل نیں۔ ایہ آخری اخبار مفت ونڈیا جاندا اے۔
امریکا وچ پرچاکاری دا مُڈھ وی برطانیا توں آون والے اک بندے نے کیتا۔ اوہدا ناں بنجمن ہیرس سی جہڑا برطانیا وچ اک دو باغیانا کتاباں چھاپن پاروں سزا پا چکیا سی۔ آخری وار اوہدی اک کتاب اُتے پولیس دا چھاپا پیا‘ پولیس اوہدی تلاش وچ سی کہ بنجمن ہیرس بحری جہاز وچ سوار ہو کے امریکا اپڑ گیا۔ اوتھے اوہنے کتاباں دا کاروبار شروع کیتاتے 1690 وچ بوسٹن شہر توں اک اخبار جاری کیتا جہڑا ریاست دے گورنر نے صرف چار دن بعد بند کر دتا۔1704 وچ بوسٹن نیوز لیٹر دے ناں نال جان کیمبل دی ایڈیٹر شپ وچ اخبار نکلیا تے لمے چر تیکر جاری رہیا۔ہولے ہولے امریکا دے سارے وڈے شہراں توں اخبار نکلن لگ پئے۔ امریکی پرچاکاری نوں جوزف پولٹزر نے نویں زندگی دِتی جہنے موٹیاں موٹیاں سرخیاں تے عام بندے دی پسند دیاں چیزاں چھاپنیاں شروع کیتیاں جس پاروں اخباراں دِیاں اشاعتاں ودھن لگ پئیاں۔ امریکا وچ وڈے اخباراں دی چھپن گنتی 25 لکھ تیکر ہوندی اے۔ امریکی اخباراں وچ زیادا تر انگریزی تے ہسپانوی زباناں دے اخبار شامل نیں پر ایشیائی تے یورپی دیساں توں گئے لوک وی اپنیاں زباناں وِچ اخبار کڈھدے نیں۔
1778 وچ امریکا دے شہر مانٹریال توں نکلن والا The Montreal Gazette اجے تیکر نکل رہیا اے۔ امریکی اخبار سبھ توں ودھ صفحے دین والے اخبار سمجھے جاندے نیں جہناں وچوں اکثر دا عام شمارا ڈیڈھ سو صفحے تک دا ہوندا اے جد کہ خاص شمارے چار چار سو تیکر صفحیاں دے ہوندے نیں۔ ہر اخبار وچ کئی کئی میگزین تے سپلیمنٹ وی شامل ہوندے نیں۔
امریکا دے گوانڈھی دیس کینیڈا وچ زیادا پرچاکاری انگریزی تے فرانسیسی زباناں وچ ہوندی اے۔ تیجی وڈی زبان پنجابی اے۔ ایس توں وکھ ہور بہت ساریاں زباناں دے اخبار وی چھپدے نیں۔ وڈے کینیڈین اخباراں وچ ”نیشنل پوسٹ“ ”دی گلوب اینڈ میل“ ”کیلگری ہیرالڈ“ ”کیلگری سن“ ”میٹرو کیلگری“ تے ہور کنے سارے اخبار شامل نیں۔ فرانسیسی اخباراں وچ ”لے دروئت“”لے دیویوغ“ ”لا جورنال دے کیوبیک“ ”لا تربیون“ وغیرا شامل نیں۔ بریمپٹن توں ”کینیڈین پنجابی پوسٹ“ نکلدا اے۔ ”دیسی ٹایمز“ ناں دا پنجابی پرچا کیوبک توں جد کہ کیلگری تے ایڈمنٹن توں ”ایشین وژن“ ناں دا پرچا پنجابی‘ ہندی تے انگریزی وچ سانجھا نکلدا اے۔ ”دی اپوچ ٹایمز“ دے ناں نال اک اخبار انگریزی تے چینی وچ سانجھا نکلدا اے۔ جد کہ اک اخبار”کوریر کینیدیز“ اطالوی زبان وچ وی نکلدا اے۔مونٹریال تے ٹورانٹو توں جرمن‘ برنابی تے مونٹریال توں یونانی‘ جد کہ مونٹریال‘ اوٹاوا تے ٹورانٹو توں عبرانی زبان دے اخبار وی نکلدے نیں۔ ”بھارت ٹایمز“دے ناں نال اک ہندی اخبار مونٹریال توں نکلدا اے۔ حد اے کہ کینیڈا دے شہراں وچوں روسی‘ ویت نامی‘ ترکی تے رومانی زباناں دے اخبار وی نکلدے نیں۔کینیڈا وچ پرچاکاری دے وڈے مرکز اوٹاوا‘ ٹورانٹو‘ وینکوور دے شہرنیں۔
سوویت یونین دا وڈا اخبار پراودا (سچائی) اے جہدا پہلا پرچا 1912 وچ سینٹ پیٹرزبرگ توں شروع ہویا۔ چھیتی ای ایہ اخبار سوشلسٹ تحریک دا ترجمان بن گیا۔ پراودا نوں حکومتی عتاب تے سنسر شپ دا ساہمنا کرنا پیا تے روسی انقلاب تیکر ایس اخبار دا ناں اٹھ واری تبدیل کیتا گیا۔ اکتوبر1917 دے انقلاب دے بعد ایہ سوویت کمیونسٹ پارٹی دا ترجمان بن گیا۔1991 وچ بورس یلستن نے ایس اخبار نوں بند کرن دا حکم جاری کیتا۔ ایس اخبار نوں دنیا دا سبھ توں ودھ چھپن والے اخبار دی وڈیائی ملی رہی تے اک زمانے وچ ایہ 96 لکھ تیکر چھپدا رہیا۔پراودا دے مکن دے بعد قوم پرست کمیونسٹ پرچاکاراں نے ایسے ناں نال اک ہور اخبار جاری کیتا۔ سوویت یونین دا اک ہور وڈا اخبار ”ازوستیا“ (خبراں) سی۔ کمیونسٹ دو ر وچ روسی اخبار صرف 4 صفحیاں دے ہوندے سن تے اوہناں وچ کوئی اشتہار نہیں سی ہوندا کیوں جے سارا کجھ سرکاری سی۔
سوویت اخباراں وچ روسی توں وکھ ہور زباناں دے اخبار وی شامل سن جہناں وچ ازبیک، تاجک، یوکراینی، آرمینین، قزاق تے ہور زباناں دے اخبار وی شامل سن۔ سوویت یونین ختم ہون دے بعد ایہ سارے علاقے آزاد ریاستاں دا درجا رکھدے نیں تے اوتھے مقامی زباناں دے اخبار چھپدے نیں۔
چین دے گوانڈھی دیس جاپان وچ پہلا اخبار ”بٹاویا شمبون“ دے ناں نال نکلیا جہڑا انڈونیشیا دی راجدھانی بٹاویا (جکارتا دا پرانا ناں) توں نکلن والے ڈچ زبان دے اخبار دا جاپانی ایڈیشن سی۔ ”کائی کائی شمبون“ دُوجا اخبار اے جہڑا 1865 وچ نکلیا۔ جاپانی زبان دے اکثر اخبار 48 یاں زیادا صفحیاں دے ہوندے نیں۔
اسلامی دنیا دی گل کریے تاں وڈیاں زباناں وچ عربی‘ فارسی تے ترکی دے ناں آوندے نیں۔ عربی مشرق وسطا دے سارے دیساں دی سرکاری تے مادری زبان بن چکی اے۔ عربی نوں دنیا دی چوتھی وڈی زبان ہون دی وڈیائی حاصل اے تے ایہدے اخبار دنیا دے بہت سارے دیساں وچوں نکلدے نیں۔ مصر توں وکھ سعودی عرب‘ عراق‘ قطر‘ الجیریا‘ کویت‘ بحرین‘ صومالیا‘ لیبیا‘ لبنان‘ اردن‘شام‘ سوڈان‘ یمن تے ہور کنے سارے ملکاں وچوں عربی اخبار نکلدے نیں۔ایتھوں تیکر کہ لندن توں وی عربی اخبار ”الشرق الاصوات“ نکلدا اے۔ عربی پرچاکاری دا وڈا مرکز مصر اے۔ صدر ناصر (وفات1970) دے زمانے تک مصر دی پرچاکاری عرب دنیا دی اگوائی کرن دی پوزیشن وچ آ چکی سی۔ مصر دی راجدھانی قاہرا توں نکلن والا ادھ سرکاری اخبار ”الاحرام“ ساری عرب دنیا وچ مقبول ہون توں وکھ مصری رادیو (ریڈیو) تے تلفزیون (ٹیلی وژن) نوں وی اگوائی حاصل ہو گئی سی۔ کئی عرب دیساں دے ٹیلی وژن‘ مصری پروگرام منگوا کے نشر کردے سن۔ ہور مصری اخباراں وچوں الوفد‘ الحیات‘ الخبرتے القدس نوں اگوائی حاصل اے۔ عرب پرچاکاری دا دُوجا وڈا مرکز سعودی عرب اے۔ راجدھانی ریاض توں ”المجلس“ ”المختصر“ ”الجلیس“”سبق“ تے ”شرق“ ناں دے اخبار مشہور نیں۔ کجھ انگریزی اخبار وی نکلدے نیں۔
مراکش توں ”المساعی“ لبنان توں ”الاخبار“ الجیریا توں ”الہدف“ تے ”الخبر“ کویت دا ”القبس“ وی جانے پچھانے اخبار نیں۔ بعد دے دور وچ قطر نے پرچاکاری وچ کافی ترقی کیتی۔ اوتھے دا ٹیلی وژن ”الجزیرہ“ اسلامی دنیا وچ اک اہم معلوماتی تے خبری چینل سمجھیا جاندا اے۔
اسرائیل دے اخبار زیادا تر عبرانی زبان وچ چھپدے نیں پر عربی‘ روسی تے انگریزی زبان دے اخبار وی موجود نیں۔ اسرائیل وچ تعلیم عام ہون دی وجھا نال 100 بندیاں لئی 21 اخباراں دی اوسط اے۔ ”کالکالسٹ“(اکنامسٹ) گلوبس‘ ہاریتز‘اسرائیل پوسٹ‘ اسرائیل ہیوم (اسرائیل اج) دی مارکر عبرانی زبان دے روزوار نیں۔ عربی وچ ”اتحاد“ تے ”کل العرب“ چھپدے نیں جد کہ ”ویستی“ تے ”کوریئر“روسی وچ چھپن والے روزوار نیں۔
گوانڈھی دیس ایران دے وڈے اخباراں وچ اطلاعات‘ آفتاب‘آفرینش‘ حمایت‘ رسالت‘ کیہان‘ خورشید‘ خبر‘ صبح صادق‘ عصر امروز وغیرا دے ناں شامل نیں۔ ایرانی پرچاکاری دا مڈھ 19 ویں صدی دے ادھ وچ ہویا جدوں ناصر الدین شاہ دا زمانا سی۔ فارسی دا پہلا اخبار”کاغذ ء اخبار“ سی جہڑا مرزا صلاح شیرازی نے 1837 وچ کڈھیا جد کہ 1907 تک ایران وچ 90 اخبار نکل رہے سن۔ ایرانی اخباراں وچ فارسی توں وکھ انگریزی تے اک ادھ عربی اخبار وی شامل اے۔
افغانستان وچ پرچاکاری دا مڈھ جنوری 1906 توں ہویا جدوں عبدالرؤف نے ”سراج الاخبار“ دے ناں نال اخبار جاری کیتا۔ ایہ اخبار دری زبان وچ سی جو فارسی دی اک شاخ اے۔ ایہدا اکو پرچا نکل سکیا۔ اکتوبر 1911 وچ محمود طرزی نے ایس اخبار نوں مڑجاری کیتا۔ 1973 وچ ظاہر شاہ دی حکومت دا تختا اوہناں دے چچیرداؤد نے اُلٹایا تاں اوس سمے تک افغانستان وچوں 19 اخبار نکل رہے سن جہناں نوں مختلف بندشاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ مدتاں مگروں کرزئی انتظامیا دے آون نال کھلھ ملی تے بہت سارے اخبار تے میڈیائی ادارے شروع ہوئے۔ انی‘ ارمان ء ملی‘چراغ‘ کابل ٹایمز‘ اسلحا‘ ارادا‘ ہیواد‘ اتفاق اسلام‘ شریعت افغانستان دے مشہور اخبار نیں جو فارسی تے دری زباناں وچ نکلدے نیں۔ ایس ویلے 500 دے لگ بھگ چھپتی ادارے حکومت کول رجسٹرڈ نیں۔
انڈونیشیا وچ 1966 وچ جاری ہون والا اخبار ”کمپاس“ 6 لکھ دے لگ بھگ اشاعت رکھدا اے۔ پلیتا‘ رکیات‘ ری پبلیکا‘ سوارا وڈے اخبار نیں۔ جکارتا تے جاوا وڈے پرچاکاری مرکز۔زیادا تر اخبار بھاشا انڈونیشیا تے جاو ی زبان وچ چھپدے نیں‘ انگریزی تے ڈچ زباناں دے اخبار وی موجود نیں۔ انڈونیشیا دے نال ای ملائیشیا واقع اے جہدے وڈے جزیرے دے اک کونے اُتے سنگاپور دا شہر اے۔ ایتھے مقامی زبان ملائی دے نال نال چینی‘ تامل تے ہندی زباناں وی بولیاں جاندیاں نیں۔ تامل تے چینی زباناں وچ اخبار وی نکلدے نیں۔ ملائی اخباراں وچ بریتا ہارین‘ حرکہ‘ ہیری میٹرو‘ کوسمو‘ صباح ورگے اخبار نکلدے نیں۔ چینی اخباراں وچ مارننگ پوسٹ‘ چاینا پریس‘ نانیانگ سینگ پو تے کجھ ہور اخبار نکل رہے نیں‘ تامل زبان وچ مکل اوسائی‘ ملائیشیا ننبان‘ تامل ملار‘ امل نیسان‘ تے کجھ ہور اخبار شامل نیں۔ عربی‘ ڈچ تے کجھ ہور مقامی زباناں وچ وی اخبار نکلدے نیں۔ سنگاپور توں ملائی‘ چینی تے انگریزی اخبار نکلدے نیں تے ایتھے دے وڈے اخبار دی اشاعت پونے دو لکھ دے نیڑے تیڑے اے۔ ایتھوں نکلن والا ”پرواسی ایکسپریس“ انگریزی تے ملیالم زبان وچ نکلدا اے۔
جاپان توں کجھ اُتے شمال ول کوریا دا دیس اے جہڑا پنجاہواں دے دہاکے توں شمالی تے جنوبی کوریا وچ ونڈیا ہویا اے۔ شمالی کوریا وچ کمیونسٹ جد کہ جنوبی کوریا وچ سرمایادارانا حکومت قایم اے۔ اکو ملک تے اکو قوم ہون دے باوجود دوہاں دیساں وچکار جنگ ورگی کیفیت رہندی اے۔ کورین زبان جو چینی نال رلدے رسم لخط وچ لکھی جاندی اے‘ لمی ونڈ پاروں دو زباناں وچ تبدیل ہو رہی اے۔ کورین زبان دے کجھ اخبار امریکا توں وی نکلدے نیں جد کہ جنوبی کوریا وچوں ہانکیورہ(Hankyoreh)‘ سیول سنمون(Seoul Sinmum)‘ کیونگیانگ شنمون (Kyunghyang Shinmun) تے منہوا لیبو (Munhwa llbo) کورین زبان دے اخبار نیں۔ ”سیول ٹایمز“ انگریزی وچ نکلن والا اخبار اے۔ ایہو جہیا اک اخبار ”کوریا ٹایمز“ وی اے جہڑا ملک دا سبھ توں پرانا اخبار اے جہڑا 1950 وچ جاری ہویا۔کوریا ہیرالڈ سبھ توں ودھ چھپن والا اخبار اے۔ چوسون للبو (Chosun llbo) کورین اخبار اے پر ایہدے نیٹ ایڈیشن چینی‘ جاپانی تے انگریزی زبان وچ وی نکلدے نیں۔ کورین زبان دا سبھ توں پرانا جیوندا اخبار ڈونگ اے للبو(Dong A llbo) اے جہڑا 1920 توں چھپ رہیا اے۔
کوریا‘جاپان تے فلپاین دے ڈھیر جنوب وچ دنیا دا سبھ توں وڈا جزیرا تے سبھ توں چھوٹا برء اعظم اسٹریلیا موجود اے۔ آسٹریلیا وچ قدیم مقامی لوکاں نوں چھڈ کے باقی ہر پاسے انگریزی دا راج اے۔ آسٹریلیا وچ 1950 وچ وڈے قومی اخباراں دی گنتی 54 سی جہڑی 1965 وچ 65 ہو گئی۔ آسٹریلیا وچ پرچاکاری دے وڈے مرکز سڈنی‘ملبورن‘پرتھ تے وکٹوریا نیں۔ ”دی آسٹریلین“ تے ”دی آسٹریلین فاینانشل ریویو“وڈے اخبار نیں۔ بہت سارے ہفتاوار وی چھپدے نیں۔
پنجاہ توں ودھ ملکاں دا اک اکٹھ بر اعظم افریقادے رُوپ وچ دنیا اُتے موجود اے۔ ایہدے وچ بہت ساریاں نکیاں نکیاں بولیاں موجود نیں۔ وڈیاں زباناں وچ عربی‘ انگریزی تے فرانسیسی وی عام بولیاں تے سمجھیاں جاندیاں نیں۔ مسلماناں دے حملیاں نے سارے شمالی افریقا نوں عربی بولیندڑ بنا دِتا اے جہناں دے وڈے دیساں وچ مصر‘ لیبیا‘ شاد(چاڈ)‘ سوڈان‘ جنوبی سوڈان‘صومالیا، مراکش‘ الجزائر‘ الجیریا‘ نائجیریا‘ حبشا‘ اریٹیریا وغیرا شامل نیں۔ ایہناں وچوں کجھ ملکاں اندر مقامی زباناں وی موجود نیں پر عربی پردھان اے۔ وچکارلے تے جنوبی افریقی دیساں وچ یوگنڈا‘ کینیا‘ تنزانیا‘ موزمبیق‘ گنی‘ جنوبی افریقا‘ زمبابوے وغیرا دے ناں شامل نیں۔ ایتھے دی پرچاکاری تیجی دنیا دی پرچاکاری ورگی اے۔ جنوبی افریقا وچ 2013 تک 22 روزوار تے 25 ہفتاوار چھپ رہے سن جہناں وچوں ودھیرے انگریزی زبان وچ سن۔ ملک دی ادھی بالغ آبادی اخبار پڑھدی اے۔ سنڈے ٹایمز‘ ڈیلی سن‘ رپورٹ (Rapport) وڈے اخبار نیں۔ پہلے دو انگریزی جد کہ رپورٹ افریقان زبان وچ چھپدا اے۔ افریقان دا اک ہور اخبار دائی سون(Die Son) وی اے۔ دو زولو زبان دے اخبار وی چھپدے نیں۔ سنڈے ٹایمز جو سبھ توں وڈا اخبار اے‘ اوہدی چھپن گنتی پونے چار لکھ دے لگ بھگ اے۔ یوگنڈا دے وڈے اخبار زیادا تر کمپالا توں چھپدے نیں ایہناں وچ لوگنڈا زبان دا اخبار بوکیدے(Bukedde) پہلے نمبر اُتے اے۔ کجھ اخبار انگریزی وچ چھپدے نیں جہناں وچ ڈیلی مانیٹر‘ دی انڈیپنڈنٹ‘ نیو وژن‘ آبزرور وغیرا دے ناں شامل نیں۔ گوانڈھی دیس کینیا دے اخبار نیروبی تے ممباسا توں نکلدے نیں تے زیادا تر انگریزی زبان دے نیں۔ دی سٹینڈرڈ‘ دی ایسٹ افریقا‘افریقا نیوز بریک‘ ڈیلی نیشن‘ وغیر اجانے پچھانے اخبار نیں۔ ”دی گارجین“ نائیجیریا دا وڈا اخبار اے۔ ایس دیس وچ ٹیبلائیڈ یعنی نکے سایز دے اخباراں دا بہتا رواج اے۔
سکینڈے نیوین دیساں وچوں ڈنمارک اہم دیس اے جتھوں ”کوپن ہیگن پوسٹ“ انگریزی زبان دا اخبار اے۔ بی ٹی دے ناں نال اک ٹیبلائڈ ڈینش زبان وچ نکلدا اے۔ ”برلنگ سکے“ ”داگ بلادیت بورسین“ ”پولیتی کین“ وغیرا وی ڈینش زبان وچ نکلدے نیں۔ 2009 وچ ڈنمارک توں کل 36 روزوار اخبار نکل رہے سن۔ کمال دی گل اے کہ 1749 توں نکلن والا Berlingske Tidende اخبار اجے وی نکل رہیا اے۔ انجے ای ”بی ٹی“ ناں دا اخبار 1916 وچ نکلیا سی۔ سویڈن توں 2009 وچ 90 روزوار اخبار نکل رہے سن۔ سویڈن وچ سویر دے اخباراں دے نال نال شام دا اخباراں دا وی کافی روج اے۔ اوہدی اک وجھا ملک دا انتہائی شمال وچ ہونا جس پاروں سردیاں وِچ سورج دا بہت چھیتی جد کہ گرمیاں وچ بہت دیر نال غروب ہونا اے۔ سویڈش زبان دے کجھ اخبار گوانڈھی دیس فن لینڈ توں وی نکلدے نیں تے امریکا توں وی۔ سویڈش پرچاکاری دے وڈے مرکز راجدھانی سٹاک ہوم توں وکھ گوتھن برگ‘ مالمو تے لُنڈ دے شہر نیں۔سویڈن دے سویر دے اخباراں وچ سٹاک ہوم توں نکلن والے ”داگینز نہتر“ تے ”سوینسکا داگ بلادت“ توں وکھ گوتھن برگ دا ”گوتے بورگس پوستین“ دے ناں شامل نیں۔ شام دے اخباراں وچوں سٹاک ہوم توں نکلن والے ”آفتون بلدادیت“ ”ایکسپریسن“ تے مالمو توں نکلن والا ”کوالس پوستین“ اگھڑویں نیں۔ مفت ونڈے جان والے اخباراں دا وی کافی رواج اے۔
سکینڈے نیوین ملکاں وچوں تیجا ملک ناروے اے۔ 2012 وچ ناروے توں نکلن والے کل اخباراں دی گنتی 297 سی۔ ناروے دا وڈا اخبار ”آفتین پوستن“ ڈھائی لکھ توں زیادا چھپدا اے۔مزے دی گل اے کہ ناروے دی راجدھانی اوسلو توں شاہ مکھی پنجابی وچ وی اک تماہی پرچا ”سانجھ“ دے ناں نال 1986-87 وچ نکلدا رہیا اے۔ فن لینڈ دی راجدھانی ہیلسنکی‘ فنش پرچاکاری دا وڈا مرکز اے۔ آمولہتی(1881 توں جاری، اپریل2014 وچ ٹیبلائیڈ دا روپ وٹا لیا‘ اشاعت سوا لکھ دے نیڑے تیڑے)‘ آموپوستی‘ دیماری ناں دے اخبار وڈے اخبار نیں۔”اِلتا سانومت“ ناں دا شامیا اخبار1932 توں ہیلسنکی توں نکل رہیا اے۔
یورپ دے ملک پولینڈ دی وڈی زبان پولش اے۔ ایتھوں دے اخبارزیادا تر وڈے سایز دے ہوندے سن پر 1990 دے دہاکے وچ ہولے ہولے ٹیبلائیڈ ہوندے گئے۔ وڈا اخبار فاکت(fakt) اے جہڑا چھے لکھ دے لگ بھگ اشاعت رکھدا اے۔ ہور اخباراں وچ سپر ایکسپریس‘ گزیتاوائبورزا‘زیزپوسپولیتا وغیرا دے ناں شامل نیں۔ ہنگری دا زیادا اخباری کم راجدھانی بداپسٹ وچ ہوندا اے۔ مقامی زبان وچ ملک دا ناں مگیار اے۔ اس لئی مگیارہرلیپ‘ مگیار ایدوک‘ مگیار زیم زیت ناں نال مختلف اخبار نکلدے نیں۔ بلِک(Blikk) بورس(Bors) ٹیبلائیڈ نیں۔ ہنگری دے اخباراں دی چھپت گنتی پنج ہندسیاں توں اگے نہیں جاندی۔ رومانیا دے اخباراں وچ دی ٹرتھ (سچائی) Azi(اج) دے ناں شامل نیں۔ ایہ اخبار رومانین توں وکھ انگریزی تے اکا دُکا جرمن وچ چھپدے نیں۔ یونان دا وڈا اخبار ”آوگی“ (سرگھی) اے جہڑا راجدھانی ایتھنز توں نکلدا اے۔ ہور اخباراں وچ ”الیف تھیروتیپیا“ ”کاتھے میرینی“‘ تا نیا“ ”تو ویما“”ایمیریسیا“ وغیرا شامل نیں۔
پاکستان توں ٹُٹ کے بنن والا بنگلا دیش‘ بنگالی زبان لئی جدوجہد کرن دے نتیجے وچ بنیا سی۔ اوتھے بنگلا زبان ای پردھان اے تے اخباراں دی زبان بنگالی یاں انگریزی ہوندی اے۔ بنگلادیش وچ راجدھانی ڈھاکا‘ پرچاکاری دا وڈا مرکز اے۔مقامی اخبار چٹاگانگ‘ کھلنا‘ راجشاہی تے سلہٹ توں وی نکلدے نیں۔ زیادا تر اخبار وڈے نیں جد کہ کجھ ٹیبلائیڈ وی مل جاندے نیں۔ آلوکت بنگلادیش‘غازی پور ٹربیون‘ ڈیلی سنگباد‘ آمادیر سمے‘ آماردیش وغیرا بنگالی زبان دے وڈے اخبار نیں۔ ایہناں وچوں ”اتفاق“ 1953 توں یعنی پاکستان دے زمانے توں چھپ رہیا اے۔ سنگرام (جدوجہد) وی 1971وچ شروع ہویا سی۔ انگریزی اخباراں وچ ڈھاکا کوریر‘ بنگلادیش ٹوڈے‘ ڈیلی سٹار‘ ڈھاکا ٹربیون‘ ڈیلی سن وغیرا ذکر جوگ نیں۔
برما‘ جہدا نواں ناں میانمر اے‘ وچلے فوجی راج نے اوہنوں دنیا بھر وچ اچھوت بنا کے رکھی رکھیا اے۔ اوتھے برمی تے انگریزی زبان دے اخبار چھپدے نیں۔ برمی اخباراں وچوں ”کیمون“ (شیشا) تے میانمار الین (میانمار دا چانن) سرکاری تھاپڑے ہیٹھ کم کردے نیں جد کہ ”نیو لائٹ آف میانمر“ دے ناں نال اک اک انگریزی اخبار وی نکل رہیااے۔ ”کیمون“ وچ سرکاری پراپیگنڈا ہوندا اے۔ منسٹری آف انفارمیشن ایہدا نکالا کردی اے۔ ایہ ٹیبلائیڈ اے جہڑا راجدھانی ینگون (پرانا ناں رنگون) توں چھپدا اے تے اشاعت پونے دو لکھ توں ودھ اے۔ ہور نکے موٹے اخبار مختلف شہراں توں وی نکلدے نیں پر بھاری سنسر شپ ہون پاروں نرا سرکاری ترجمانی ای نظر آوندی اے۔
زباناں تے اخباراں دی سبھ توں ودھ ون سونتا سانوں گوانڈھی دیس بھارت وچ نظر آوندی اے جتھے سینکڑے بولیاں بولیاں جاندیاں نیں جد کہ14 زباناں نوں قومی زباناں دا درجا دے کے اپنے اپنے صوبے وچ پردھان بنایا گیا اے۔ پنجاب اند رپنجابی پوری طرحاں رائج اے۔ انجے ای ہندی توں وکھ بنگلا‘ تلیگو‘ تامل‘ سنہالی‘ ملیالم‘ اُڑیا‘ گجراتی‘ مراٹھی‘ کشمیری‘ سندھی تے ہور وڈیاں زباناں موجود نیں جہڑیاں ذریعا تعلیم وی نیں تے اوہناں وچ چنگے چنگے اخبار وی چھپدے نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:اخبار
لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی
ایہ لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی اے، جو بنیادی طور تے اقوام متحدہ دے تخمینے تے اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی
آبادی
سلیم قدوائی
سلیم قدوائی  (جم 1951, لکھنؤ، بھارت) قرون وسطی اتہاسکار، گے مطالعہ مفکر اتے اک مترجم اے۔ اوہناں نے 1993 تک رامجس کالج، دلی یونیورسٹی وچ اتہاس دا موضوع پڑھایا اتے ہن اک آزاد مفکر اے۔ ایلبیبیٹی کمیونٹی دے میمبر دے روپ وچ عوامی روپ وچ بولن لئی اوہ پہلا تعلیمی کلاسیکل سی۔ اس دے ہور اکادمک کھیتراں وچ مغل سیاست اتے سبھیاچار، تویپھیاں دا اتہاس اتے اتری بھارتی سنگیت شامل ہن۔ روتھ ونیتا نال مل کے 'سیم-سیکس لوَ ان انڈیا: ریڈنگ فرام لٹریچر اینڈ ہسٹری دا معاون-اڈیٹر وی کیتا (نیویارک: پلگریو، نویں دلی: میکملن، 2000)। اس توں بناں ایہناں نے گلوکار ملک پکھراج دی جیون-کہانی 'سونگ سنہ ٹرو' دا انگریزی ترجمہ کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1951 گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:ایلبیجیٹی مسلم گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی اتہاسکار
رامجس کالج
Category:Use dmy dates from اپریل 2017
Coordinates: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Ramjas_College&params=28_41_8.6640_N_77_12_22.9788_E_type:education <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 28°41′8.6640″N 77°12′22.9788″E  &#xFEFF; / &#xFEFF; <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">28.685740000°N 77.206383000°E &#xFEFF; / 28.685740000; 77.206383000   ] Category:Coordinates on Wikidata
رامجس کالج نویں دلی وچ دلی یونیورسٹی دے اتری کیمپس وچ واقع اک کالج اے۔ ایہہ دلی یونیورسٹی تحت قائم پہلے تن کالجاں وچوں اک اے۔ اس دی بانی رائے کیدار ناتھ ہن۔  کالج نے انڈر-گریجو ایٹ اتے پوسٹ-گریجوئیٹ دوناں نوں قبول کیتا اتے دلی یونیورسٹی دے حق کھیتر دے اوارڈ ڈگریاں نوں مندیاں دنیا بھر دے سبھ توں ودھیا اتے سبھ توں ودھیا کو-ایجوکیشن کالجاں وچ رامجاس نوں سبھ توں وڈا منیا جاندا اے۔ اپنے امیر تریخی اتے بہت ساریاں پرمپراواں لئی مشہور، رامجس کالج مکمل طور تے مشہور اے کیونکہ اداروادی کلا، سائنس، ونج اتے غیرملکی بولی وچ ڈگری دی پیش کش کردے بھارت دے سبھ توں مشہور اچّ تعلیمی ادارے وچوں اک اے۔ رامجس کالج نے جنوری 2017 وچ اپنے 100 سال پورے ہون دا جشن منایا۔
حوالے
گٹھ:دلی یونیورسٹی گٹھ:بھارت وچ تعلیم
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
جاوا سکرپٹ دے قواعد دے تحت انہاں قواعد دا احاطہ کیتا جاندا اے جنہاں دے ذریعہ جاوا سکرپٹ پروگرام نو‏‏ں درست تے غلطیاں تو‏ں پاک بنایا جاس دے۔
تھلے پیش کردہ مثالاں وچ <tt>alert</tt> فنکشن استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ دراصل جاوا سکرپٹ د‏‏ی معیاری لائبریری وچ ایسا فنکشن موجود نئيں جس دے ذریعہ ٹیکسٹ دکھایا جائے۔ لیکن چونکہ جاوا سکرپٹ اس وقت اکثر ویب براؤزز وچ کلائنٹ سائڈ سکرپٹنگ دے لئی استعمال ہو رہی اے تے تقریبا تمام ہی براؤزرز وچ <tt>alert</tt> فنکشن د‏‏ی سہولت موجود ہُندی اے، اس لئی انہاں مثالاں وچ اس فنکشن نو‏‏ں استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔
آغاز
برنڈن ایچ نے جاوا سکرپٹ پروگرامنگ زبان دے ورژن 1٫1 د‏‏ی خصوصیات دا اس طرح خلاصہ پیش کیتا سی :
حرفی حساسیت
جاوا سکرپٹ بولی چھوٹے تے وڈے حروف دے ضمن وچ حساس (sensitive) ا‏‏ے۔ چناں چہ عموماً Constructor نو‏‏ں وڈے حروف وچ تے فنکشن دے ناواں نو‏‏ں چھوٹے حروف وچ لکھنے دا رواج ا‏‏ے۔
ناں فضا تے سیمی کولن
سٹرنگ دے باہر ٹیبز، سپیس تے نويں سطراں دے استعمال نو‏‏ں وہائٹ سپیس (White space) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سی ورگی زباناں دے برخلاف جاوا سکرپٹ وہائٹ سپیس دے حق وچ حساس واقع ہوئی اے، چناں چہ سیمی کولن دا عدم استعمال یا غلط استعمال براہ راست پروگرام اُتے اثر انداز ہو سکدا اے تے ایرر آ سکدا ا‏‏ے۔ درج ذیل مثالاں ملاحظہ کرن:
لیکن
تبصرے
جاوا سکرپٹ وچ تبصرے درج کرنے دا انداز بالکل سی پلس پلس تے ہور زباناں ہی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔
متغیرات
جاوا سکرپٹ دے متغیرات (Variables) وچ معلومات درج کرنے دے دوران ٹائپ نئيں لکھیا جاندا، ہور انہاں متغیرات وچ ہر قسم د‏‏ی معلومات نو‏‏ں رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ نويں متغیرات درج کرنے دے لئی نويں سطر دے آغاز وچ  تحریر کردے نيں تے فیر متغیر دا ناں دتا جاندا اے، ہور اک ہی وقت وچ متعدد متغیرات وی دتے جا سکدے نيں۔
باہوبلی: آغاز
باہوبلی: آغاز (Bahubali:the Beginning) بیک وقت تیلگو تے تامل دونے زباناں وچ بنائی گئی اک بھارتی فلم ا‏‏ے۔ بعد وچ فلم دا ہندی، ملیالم تے کچھ غیر ملکی زباناں وچ وی ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ فلم دے دو حصےآں وچو‏ں ایہ پہلا حصہ، 10 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں سینما گھراں وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا، جدو‏ں کہ دوسرا حصہ باہوبلی 2: انجام 2017ء وچ پیش کيتا گیا۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
متغیرات
ان متغیرات وچ خصوصی علامات مثلاً #،٪ وغیرہ استعمال نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں، ہور جاوا سکرپٹ بولی دے کچھ مخصوص لفظاں نيں جداں default, while, do, break وغیرہ، انہاں نو‏ں وی استعمال نئيں کیتا جاسکدا۔
باہوبلی: آغاز
فلم د‏‏ی ہدایات ایس ایس راجمولی نے دتی نيں۔ پربھاس، رانا دگوبتی، انوشکا شیٹی تے تمنا بھاٹیہ نے اہ‏م کردار نبھائے نيں۔ انہاں دے نال رميا کرشنن، ستيہ راج، ناصر، آدوی سیش، تنکی کیلل بھرنی تے سدیپ نے وی کم کيتا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی کچھ خاص گلاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ اس فلم وچ نمایاں کالاکییہ قبیلے د‏‏ی طرف تو‏ں بولی جانے والی  کلکل  نامی اک مصنوعی زبان پیش کيت‏‏ی گئی اے، اس بولی د‏‏ی تشکیل مدھن کرکیکرکی نے تقریبا 750 لفظاں تے 40 قواعد دے تحت د‏‏ی ا‏‏ے۔ بھارتی فلم د‏‏ی تریخ وچ ایہ پہلی بار ہويا اے جدو‏ں کسی فلم دے لئی اک نويں بولی د‏‏ی تشکیل دتی گئی ہوئے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
مثالاں
ذیل وچ متغیرات د‏‏ی مثال ملاحظہ کرن:
باہوبلی: آغاز
کہانی
فلم دا آغاز بھارت د‏‏ی اک قدیم سلطنت وچ مہیش متی دے منظر تو‏ں ہُندا اے جس وچ مادر ملکہ شیوگامی (رمیا کرشنان) اپنے ہتھو‏ں وچ اک نومولود بچہ لئی دوڑ رہی ا‏‏ے۔ اوہ اپنا تعاقب کردے سپاہیاں نو‏‏ں قتل کردی اے تے بچّے نو‏‏ں بچانے دے لئی آبشار وچ ڈُب کر اپنی جان قربان کر دیندی ا‏‏ے۔ آبشار دے تھلے بسنے والے اک پنڈ دے لوک اس بچّے نو‏‏ں وگدا دیکھدے نيں تاں اُسنو‏‏ں پانی تو‏ں کڈ لاندے نيں، پنڈ د‏‏ی اک عورت سنگا (روہنی) اُسنو‏‏ں اپنا منھ بولا بیٹا بنالیندی اے تے اُس دا ناں شیوڈو رکھدی ا‏‏ے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
ڈیٹا ٹائپس
جاوا سکرپٹ دے متغیرات وچ مختلف قسماں دے ڈیٹا ٹائپس رکھے جاسکدے نيں، مثلاً اعداد، سٹرنگز، ایرے وغیرہ۔
باہوبلی: آغاز
کہانی
شیوُڈو (پربھاس) بچپن ہی تو‏ں پنڈ د‏‏ی بلند و بالا آبشار اُتے چڑھنے دا خواہش مند ہُندا اے تے ماں دے روکنے د‏‏ی باوجود اُتے چڑھنے دیاں کوششاں جاری رکھدا ا‏‏ے۔ سنگا اُسنو‏‏ں کھونے تو‏ں ڈرتی اے، چناں چہ اوہ اک پجاری دے پاس جاندی اے جو اُسنو‏‏ں کہندا اے صرف تے صرف بھگوان شیو ہی اس د‏ی مراد پوری کرسکدے نيں جس دے لئی اسنو‏ں شیو لنگ اُتے 116 بار پانی ڈالنا پئے گا۔ شیوُڈو اپنی ماں د‏‏ی آسانی دے لئی اپنے کندھےآں اُتے شیولنگ اٹھا ک‏ے اس آبشار دے تھلے رکھ دیندا ا‏‏ے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
غیر تعریف شدہ
غیر تعریف شدہ (Undefined) ڈیٹا ٹائپ انہاں متغیرات نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں نو‏ں initialize نہ کیتا گیا ہو، یعنی انہاں نو‏ں کوئی ویلیو نہ دتی گئی ا‏‏ے۔ بولین (Boolean) ڈیٹا ٹائپ وچ اس طرح دے متغیرات نا درست (false) سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
باہوبلی: آغاز
کہانی
اک دن، آبشار تو‏ں اک مکھوٹا (ماسک) شیوُڈو د‏‏ی گود وچ گر جاندا ا‏‏ے۔ مٹی وچ ماسک دبنے تو‏ں اس اُتے اک خوبصورت لڑکی د‏‏ی شکل بن جاندی ا‏‏ے۔ اس لڑکی نو‏‏ں تصور وچ دیکھدے ہوئے اوہ آبشار چڑھنے وچ کامیاب ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
غیر تعریف شدہ
واضح رہے کہ جاوا سکرپٹ وچ غیر تعریف شدہ ناں تو‏ں کوئی ٹائپ نئيں بنائی گئی اے، چناں چہ  نو‏‏ں ایہ جانچنے دے لئی استعمال کرنا کہ متغیر نو‏‏ں کوئی ویلیو دتی گئی اے یا نئيں، کوئی بہت زیادہ درست طریقہ نئيں ا‏‏ے۔ کیونکہ ECMAScript 5 تو‏ں پہلے اس   طرح لکھنا بالکل درست سی ۔ بلکہ زیادہ بہتر ایہ اے کہ اس مقصد دے لئی   نو‏‏ں استعمال کیتا جائے۔
باہوبلی: آغاز
کہانی
آبشار دے سب تو‏ں اُتے، شیوڈو، جسنو‏ں ہن شیوا کہیا جاندا اے، اوانتیکا (تمنا بھاٹیہ) تو‏ں ملدا اے جس دا اوہ ماسک اے، اس دا گروہ مہیش متی سلطنت دے بادشاہ بھلال دیو (رانا ڈگوبتی) دے خلاف اک گوریلا جنگ وچ مشغول ا‏‏ے۔ اوہ گزشتہ 25 سالاں تو‏ں بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں قید اپنی سابقہ ملکہ دیوسینا (انوشکا شیٹی) نو‏‏ں بچانا چاہندے نيں۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
غیر تعریف شدہ
اس قسم دے فنکشنز مطلوبہ کم انجام نئيں دیندے:
باہوبلی: آغاز
کہانی
اوانتیکا شروع وچ شیوا نو‏‏ں مشکوک سمجھدی اے، اُتے ایہ جاننے دے بعد کہ اوہ واقعی اُس دے لئی اِنّی اُچی آبشار تے بلند و بالا پہاڑ چڑھ آیا اے، تاں اُس د‏‏ی محبت وچ گرفتار ہوجاندی ا‏‏ے۔ اوانتیکا دے باغی گروہ دے سردار نے ہن د‏‏ی بار مادر ملکہ دیوسینا نو‏‏ں رہیا کروانے د‏‏ی ذمہ داری اونتیکا دے سپرد د‏‏ی ا‏‏ے۔ شیوا اس مشن وچ اس د‏ی مدد کرنے دا وعدہ کردا اے تے دیوسینا نو‏‏ں بچانے دے لئی مہیش متی وچ چپکے تو‏ں داخل ہوجاندا ا‏‏ے۔ مہیش متی بادشاہ دا شاہی محافظ کٹّپا (ستيہ راج) جو اپنی جنگی صلاحیتاں دے لئی جانیا جاندا اے، بادشاہ د‏‏ی اک وڈی مورتی تیار کرنے دا انتظام کر رہیا ا‏‏ے۔ کٹاپا د‏‏ی مہارت تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے مشرقی علاقے وچ واقعی اک ریاست تو‏ں اک جنگی ماہر اسلم خان (سدیپ)، کٹّپا دے سامنے دوستی کيتی تجویز رکھدا اے (یہ منظر فلم وچ پہلے دکھا دتا جاندا اے )۔ ايس‏ے دوران، کٹپا تے دیوسینا دے درمیان گفتگو دے مناظر ظاہر کردے نيں کہ دیوسینا نو‏‏ں اپنے بیٹے باہوبلی دے پرت آنے دا انتظار اے، جدو‏ں کہ کٹپا دا اصرار اے کہ باہوبلی مرچکيا ا‏‏ے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
نل (null)
غیر تعریف شدہ دے برخلاف، نل ویلیو اکثر اس گل دا اشارہ کردی اے کہ جو بیان کیتا گیا اے اوہ خالی ا‏‏ے۔ بولین (Boolean) وچ نل false value سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
نسائیت پسند تحریکاں تے نظریات
فرق
"نسائی مساوات" دے ردعمل دے طور اُتے فرقِ نسواں نو‏‏ں 1980 د‏‏ی دہائی وچ حقوق نسائیت  دے ذریعہ تیار کيتا گیا سی۔ بھانويں فرق نسائیت دا مقصد ہن وی برابری حاصل کرنا اے، لیکن اس نے مرداں تے عورتاں دے درمیان فرق اُتے زور دتا اے تے دلیل دتی اے کہ مرد تے عورت دے درمیان مساوات دے حصول دے لئی مماثلت  ضروری نئيں اے ا۔ فرق د‏‏ی کچھ حدود نسوانی ماہرینکا کہنا اے   مثال دے طور اُتے میری ڈیلی دا کہنا اے کہ نہ صرف عورت تے مرد مختلف نيں، بلکہ انہاں کے  اقدار  جاننے دے مختلف طریقے نيں، سوانیاں تے انہاں د‏‏ی اقدار مرداں تو‏ں زیادہ نيں۔
میدان جنگ دیاں راہباواں
میدان جنگ د‏‏ی راہکھبے (لاطینی: Nuns of the Battlefield) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ و يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
سٹرنگز
جملاں نو‏‏ں سٹرنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جاوا سکرپٹ وچ سٹرنگ نو‏‏ں واوین (double یا single quotes) وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انفرادی حروف نو‏‏ں دکھانے دے لئی charAt طریقہ (جو String.prototype فراہ‏م کردا اے ) استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کسی وی سٹرنگ وچ کسی انفرادی حرف تک رسائی پانے دے لئی ایہ راجح طریقہ اے کیونکہ ایہ غیر معیاری براؤزرز وچ وی کم کردا ا‏‏ے۔ جدید معیاری براؤزرز وچ اس کم دے لئی دوسرا متبادل طریقہ وی استعمال کیتا جاسکدا اے (ایہی طریقہ ایرے وچ وی استعمال کیتا جاندا اے )۔ واضح رہے کہ اس انداز وچ سٹرنگ دے حروف نو‏‏ں حاصل نئيں کیتا جا سکدا:
نسائیت پسند تحریکاں تے نظریات
لبرل ازم
لبرل فیمنزم سیاسی تے قانونی اصلاحات دے ذریعے مرداں تے عورتاں دے درمیان مساوات اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ روايتی طور پر، انیہويں تے ویہويں صدی دے اوائل دے دوران لبرل فیمنزم دا اوہی مطلب سی جو "بورژوا نسائیت" یا "مین سٹریم نسائیت" تھا ، وسیع تر معنےآں وچ کہ لبرل فیمنزم د‏‏ی اصطلاح مرکزی دھارے د‏‏ی نسائیت  تو‏ں مضبوطی تو‏ں اوور لیپ ہُندی ا‏‏ے۔ لبرل حقوق نسواں نے سوانیاں دے خلاف سیاسی، قانونی تے امتیازی سلوک د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے تاکہ انہاں نو‏ں مرداں دے برابر مواقع فراہ‏م کیتے جاسکن۔ لبرل حقوق نسواں نے سوانیاں دے نال مساوی سلوک نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی معاشرے دے ڈھانچے نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
باہوبلی: آغاز
کہانی
تب کٹپا، اپنے ماضی تو‏ں بے خبر شیوا نو‏‏ں (فلیش بیک وچ ) ماضی د‏‏ی داستان سناندا اے جس تو‏ں اُسنو‏‏ں امریندر باہوبلی تے بھلال دیو دے درمیان دشمنی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اوہ دونے جنگ سمیت تمام شعبےآں وچ تربیت یافتہ نيں لیکن انہاں دونے د‏‏ی حکومت دے لئی مختلف نقطہ ہائے نظر نيں، امریندر باہوبلی ہر اک دے نزدیک قابل تعریف اے تے عوام نال محبت کردا اے، اس وجہ تو‏ں عوام وی اس نال محبت کردی اے لیکن بھلال دیو کسی وی ممکن طریقے تو‏ں اپنے مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دا رجحان رکھدا ا‏‏ے۔ اک جنگ وچ جو کسی تے ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں چھیڑی گئی سی، مہارانی شیوگامی انہاں دوناں نو‏ں ہدایت کردی اے کہ دونے وچو‏ں جو کوئی وی دشمن حکمران دا سر لے ک‏ے آئے گا اسنو‏ں نواں راجہ بننے دا اعزازحاصل ہوئے گا۔
جاوا اسکرپٹ دے قواعد
سٹرنگز
برابر دے نشان (==) دے ذریعہ ایہ معلوم کیتا جا سکدا اے کہ آیا دونے سٹرنگز دے حروف نوع تے لمبائی دے لحاظ تو‏ں یکساں اے یا نئيں۔