cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یورپ دے وڈے شہر
حوالے
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:لسٹاں
وڈا کورمینٹ
'''جل کاں جاں وڈا جل کاں (Great cormorant) بھارت سمیت آسٹریلیا، اتے نیوزیلینڈ وغیرہ دیساں وچ جلگاہاں اتے ملدا اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
نظم العقیان فی اعیان الاعیان
نظم العقیان فی اعیان الاعیان امام جلال الدین سیوطی (849ھ/1445ء–911ھ/1505ء) د‏‏ی تصنیف اے جو  مشاہیر اسلام، اربابِ کمال تے مصنفاں دے تذکرے وچ تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔
مواد
امام جلال الدین سیوطی نے اِس کتاب وچ نويں صدی ہجری دے نصفِ اول دے بعد (850ھ– 900ھ) دے 200 ہ‏معصر اربابِ کمال علما، ادبا، فقہا، شاعر، قضاۃ، رؤسا، شاہانِ وقت، ہیئت داناں، منجمین تے محققاں دا مختصر تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ اِس وچ اِنہاں شخصیتاں دے ناں، لقب، کنیت، سالِ پیدائش، موت تریخ، استاداں، لکھتاں دا ذکر وی کیتا ا‏‏ے۔ کتاب دے بغور مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا کہ ایہ 902ھ/ 1497ء دے بعد تصنیف کيتی گئی اے کیونجے اِس وچ علامہ شمس الدین سخاوی (متوفی 902ھ/ 1497ء) د‏‏ی موت تریخ وی تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کتاب علامہ شمس الدین سخاوی د‏‏ی وفات دے بعد تصنیف ہوئی۔ مصنف نے کتاب دے مقدمہ وچ وجہ تصنیف تے اُنہاں وچ جنہاں شخصیتاں دا تذکرہ کیتا گیا، اُس دے متعلق لکھیا اے کہ:
الحمد للہ علی جملۃ کبیرۃ من احوال المتقدمین والمتاخرین، من الانبیاء والمرسلین، والصحابۃ والتابعین، والخلفاء والسلاطین، والفقہاء و المحدثین، والاولیاء والصالحین والشاعر، والنحویین، واصناف الخلق الباقین، و رایت انہاں المطلع علی اخبار المتقدمین، کانہ عاصرھم اجمعین، وانہ عندما ینکر من احوالھم او یذکرھم، کانہ مشاھدھم و محاضرھم، فھو قائم لہ مقام طول الحیاۃ، و انہاں کان متعجل الوفاۃ۔
اشاعت
نظم العقیان 1345ھ/ 1927ء وچ پہلی بار نیو یارک تو‏ں لبنانی مستشرق فلپ خوری حتی نے مقدمہ دے نال شائع کيتی۔ بعد وچ بیروت، لبنان دے مکتبۃ العلمیہ نے شائع کیتا۔ 1927ء دے مطبوعہ نسخہ وچ صفحات د‏‏ی تعداد 222 سی۔
حوالے
گٹھ: لکھتاں جلال الدین سیوطی
لوک راج (شاعر)
لوک راج پنجابی دا اک شاعر اے۔ ضلع جلندر پعارتی پنجاب ہندستان دے نال اک پنڈ بشیشر پور چ جمیا۔ ڈاکٹری کرن مگروں منو روگ ماہر بنیا۔ 25 وریاں توں پنجابی شاعری ہورئی اے۔
لوک راج اپنے ٹبر نال اجکل برطانیہ چ رہ ریا اے۔
شاعری
کی پچھان میں اپنی دساں
نہ میں ہندو نہ مسلماں
نہ میں سکھ نہ کویی ہور
ہاں، میری بکّل وچ چور
نہ میں ہندی ہندوستانی
میری ہودد گواچی یارو
جیوں صحرا وچ ڈاچی یارو
کتھے ہے پنجاب اوہ میرا
واہگے دے کس پاسے ڈیرا
ملی
ملی دکھنی ایشیاء وچ پایا جانے والا اک مچھی اے-
اسٹل کاؤنٹی
اسٹل امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
شروح و حواشی تفسیر جلالین
تفسیر جلالین [مصنفاں: امام جلال الدین محلی (791ھ–864ھ)، امام جلال الدین سیوطی (849ھ–911ھ)] د‏‏ی نمایاں تے جامع مختصر ترین خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے اِس دے متعدد حواشی تے شروحات لکھی گئی نيں۔
قبس النیرین علی تفسیر الجلالین:'''
یہ حاشیہ امام جلال الدین سیوطی دے شاگرد محدث و فقیہ شیخ شمس الدین محمد بن ابراہیم علقمی مصری الشافعی (متوفی 963ھ/1556ء) نے 982ھ/1545ء وچ تحریر کیتا اے جو حالے تک قاہرہ دے الازہر یونیورسٹی ک‏‏تب خانہ وچ محفوظ ا‏‏ے۔
مجمع البحرین و مطلع البدرین:'''
یہ حاشیہ فقیہ بدر الدین محمد بن محمد الکرخی البکری (متوفی 1006ھ/ 1598ء) نے 981ھ/1573ء وچ تحریر کیتا۔ ایہ حاشیہ 4 ضخیم جلداں وچ اے تے اِس دا قلمی مخطوطہ الازہر یونیورسٹی، قاہرہ دے ک‏‏تب خانہ وچ محفوظ ا‏‏ے۔
جمالین حاشیۃ تفسیر الجلالین:
یہ حاشیہ نور الدین علی بن سلطان محمد القاری المعروف بہ ملا علی قاری (متوفی 1014ھ/ 1605ء) نے 1004ھ/1595ء وچ تحریر کیتا سی ۔ حاجی خلیفہ اِس حاشیے دے متعلق لکھدے نيں کہ "یہ مفید حاشیہ ا‏‏ے۔" اِس حاشیہ دا قلمی مخطوطہ ک‏‏تب خانہ تیموریہ، دمشق، شام وچ محفوظ ا‏‏ے۔
الکوکبین النیرین فی حل اللفظاں الجلالین: '''
الشیخ عطیہ بن عطیہ اجہوری الشافعی (متوفی 1190ھ/ 1776ء) نے اِس دا حاشیہ تن جلداں وچ تحریر کیتا اے جس دا قلمی مخطوطہ الازہر یونیورسٹی دے ک‏‏تب خانہ وچ محفوظ ا‏‏ے۔
الفتوحات الالھیۃ بتوضیح تفسیر الجلالین الدقائق الخفیہ:  '''
تفسیر جلالین دا مشہور و معروف تے نہایت مقبول و مبسوط حاشیہ شیخ سلیمان بن عمر عجیلی الشافعی  (متوفی 1204ھ/ 1790ء) نے تحریر کیتا اے جو بولاق، مصر تو‏ں 1282ھ/1866ء وچ تے 1302ھ/1885ء تو‏ں 1308ھ/ 1891ء تک قاہرہ، مصر تو‏ں شائع ہويا۔
حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین:
شیخ احمد الصاوی المالکی (1175ھ/1761ء– 1241ھ/1825ء) نے ایہ حاشیہ 1225ھ/ 1810ء وچ تحریر کیتا تے پہلی بار 1241ھ/ 1825ء وچ بولاق، مصر تو‏ں تن جلداں وچ شائع ہويا۔
قرۃ العین و تنزیہہ الفواد: '''
شیخ عبد اللہ بن محمد البزاوی الشافعی نے ایہ حاشیہ 1262ھ/ 1846ء وچ تحریر کیتا۔ ایہ حاشیہ چار جلداں وچ ا‏‏ے۔
ضوء النیرین لفھم القرآن: '''
یہ شرح شیخ علی شبینی الشافعی الاشعری نے تحریر کيتی اے جس دا قلمی مخطوطہ ک‏‏تب خانہ الازہر یونیورسٹی وچ محفوظ ا‏‏ے۔
فتوح الرحمن بتوضیح القرآن: '''
یہ حاشیہ شیخ مصطفیٰ بن شعبان نے تحریر کیتا اے جو دو جلداں وچ ا‏‏ے۔ اِس دا قلمی مخطوطہ ک‏‏تب خانہ الازہر یونیورسٹی، قاہرہ وچ محفوظ ا‏‏ے۔
برصغیر وچ شروح و حواشی
برصغیر دے علما و محدثین و مفسرین نے وی تفسیر جلالین دے حواشی و شروحات تحریر کیتے نيں جنہاں وچ مشہور و معروف ایہ نيں:
کشف المحجوبین عن خدی تفسیر الجلالین: '''
یہ شرح شیخ سعد اللہ قندھاری نے 1306ھ/ 1889ء وچ تحریر کيتی تے 1307ھ/ 1890ء وچ بمبئی، موجودہ ممبئی تو‏ں شائع ہوئی۔
نامعلوم الاسم حاشیہ: '''
مولا‏نا فیض الحسن سہارنپوری (متوفی 1302ھ/1885ء) وچ اک حاشیہ تفسیر جلالین دا مرتب کیتا سی مگر اِس دا ناں معلوم نئيں ہوئے سکیا۔ ایہ حاشیہ 1282ھ/1865ء وچ مہتمم مطبع انسٹی ٹیوٹ پریس محمد عبد الرزاق علی گڑھ نے شائع کیتا سی ۔
زلالین حاشیۃ تفسیر الجلالین: '''
یہ حاشیہ محمد ریاست علی حنفی نے تحریر کیتا جو 1342ھ/1923ء وچ مع کمالین حاشیہ شیخ سلام اللہ دے مطبع نولکشور شائع ہويا۔
تحشیۃ الہلالین تفسیر الجزء عم یتساء لون: '''
مولا‏نا تراب علی لکھنوی (متوفی 1281ھ/1864ء) نے تفسیر جلالین دے آخری پارہ یعنی تیسواں پارہ دا حاشیہ لکھیا حو شائع ہويا۔
حوالے
گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی
کلوپائینز جھیل
کلوپائینز جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
برلاس
برلاس مشہورترک منگول قبیلہ اے۔یہ مُغلی یا منگولی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب شُجاع، بہادر تے دلیر دا اے قبیلہ برلاس فاتح ایشیاء امیر تیمور گورگانی دا قبیلہ اے جو چنگیز خان دے قبیلے قیات  بورجگین دی ذیلی شاخ اے۔ترک منگول (مغل )جنگجُو تومنہ خان دے جڑواں بیٹےآں وچ توںاک بیٹا قبل خان پیدا ہوا  تے اسی دی نسل توں چوتھی پُشت وچ چنگیز خان  تے دوسرا بیٹا قاچولی بہادر جس دے بیٹے ایرومجی نوں بہادری  تے دلیری دی وجہ توں برلاس کہا جانے لگا۔ جس دی وجہ توں لفظ برلاس مشہور ہوا تے قبیلے دے نام دے طورپر اختیار دیا گیا۔ ورنہ قاچولی بہادر تک سب بوزنجر خان دی اولاد ہونے دی وجہ توں بوزنجری کہلاندے سن۔آگے چل کرایرومجی برلاس دی چوتھی پُشت وچ مشہورشخصیت قراچاربرلاس جو چنگیز خان دا ہمعصر  تے مشیراعلیٰ سی۔ قراچاربرلاس دی پانچویں پُشت وچ امیر تیمور گورگان پیدا ہوا۔جس دی وجہ توں برلاس قبیلہ دنیا وچ خاص حیثیت  تے پہچان توں مشہور ہوا  تے فاتح ایشیاءامیر تیمور دی چھٹی پُشت توں مغل بادشاہ، فاتح ہندوستان مرزا ظہیرالدین بابر پیدا ہوا۔چنگیز خان  تے امیر تیمور دونوں ایک جدامجد تومنہ خان توں سن۔ گٹھ:برلاس گٹھ:ترک
ان سائیٹ
ان‌ سائیٹ اک روبوٹک سطح نشین فضا پیما اے، جسنوں خصوصی طور تے سیارہ مریخ دی اندرونی فضا تے سطح دی گہرائی وچ تحقیق لئی بنایا گیا اے۔ ایہ فضا پیما 5 مئی 2018ء نوں بوقت 11:05 بجے  امریکی شہر کیلی فورنیا توں روانہ ہویا سی تے حسب توقع 26 نومبر 2018ء نوں سطح مریخ تے پہنچ گیا۔اس دوران  ان سائیٹ نے 48 کروڑ 50 لکھ کلومیٹر (485 ملین کلومیٹر) دا فاصلہ طے کیتا سی۔ ان سائٹ نے اوتھے پہنچدے ای اپنے تحقیقی کم دا آغاز کر دتا اے۔ اس خلائی مشن پر 83 کروڑ ڈالر کی لاگت آئی تھی۔
مجموعی طور تے ایہ ناسا ولوں مریخ دی سطح تے کامیابی نال اترن والا اٹھواں مشن اے۔
انسائیٹ لینڈر
پاکستانی ویلے /تریخ مطابق 27 نومبر دے سویرے-سویرے 1.24 وجے اتے امریکی ویلے اتے تریخ مطابق 26 نومبر 2018 نوں سکھر دوپیہرے امریکی خلاء ایجنسی ناسا نے اک وار مڑ مریخ دے دوارے دستک دتی ۔ چرنجا کروڑ اسی لکھ (54 کروڑ، 80 لکھ) کلومیٹر دی لمبی سفر کرکے اس دا بھیجیا مہمان انسائیٹ ناں دا لینڈر مریخ اتے جا پجا ۔
360 کلو بھارے اس لینڈر دا ناں انسائیٹ صرف انگریزی دا ایہہ شبد نہیں ۔ ایہہ اس ولوں کیتے جان والے کارجاں، متھے گئے ادیساں دا مکمل بیان کرن والے واکانش دے پرمکھ اکھراں دا جوڑ اے ۔  ایہہ واکانش اے انٹیریئر (آئی۔این۔)، ایکسپلوریشن یوزنگ سیسمک (ایس۔) انویسٹیگیشنز (آئی) جیؤڈیسی (جی) ایاڈ ہیٹ (ایچ) ٹریٹمینٹ (ٹی) ۔  یعنی اس لینڈر نے مریخ دی دھرتی دی اندرونی چھان-بین کرنی اے ۔  اس لئی ایہہ سیسمک یعنی بھچالی ہلپانی جیؤڈیسی مطلب بھو-سائنس دی ورتوں کریگا ۔  مریخ دی شکل-صورت، سائز، سمت، سمت، اہمیت کھچّ، بھانت-بھانت دیاں گتیاں، ترنگاں دی جانچ کریگا ۔  اس سمچی چھان-بین لئی ہیٹ ٹریٹمینٹ مطلب مٹی نوں لوڑ مطابق وکھ-وکھ تاپماناں تک گرم/ٹھنڈھا کریگا ۔  انسائیٹ دا ایہہ ناں آزاد روپ وچ مریخ دے اندرلے دش، سرگرمی تے اتہاس جغرافیہ نوں سمجھن دے اس لینڈر دے مول مقصد دا سنکیتک ہون کارن پوری طرحاں سارتھک پرتیت ہندا اے ۔
چن توں بعد مریخ ساڈا سبھ توں نیڑلا گوانڈھی اے ۔ گوانڈھی نوں جانن-سمجھن دی اچھا کس نوں نہیں ہندی ۔  مریخ دا وی ایہی ہال اے ۔  مریخ ول پلاڑی مشناں دی شروعات 1960 وچ ہی ہو گئی ۔  ہن تک 56 پلاڑی مشن مریخ ول بھیجے گئے ہن، جنہاں وچوں 26 کامیاب راے ہن ۔  نیڑیوں لنگھ کے اس دیاں تصویراں لین والے پھلائیبائی، اس دی پرکرما کرن والے آربائیٹر اتے اس اتے روور جاں لینڈر اتارن والے ہر بھانت دے مشن مریخ ول گئے ہن ۔  ایہہ سارے انسان وہونے سن ۔  انسان نوں لے کے مریخ دی پرکرما کرن جاں مریخ اتے اترن دا یتن اجے تک نہیں ہویا ۔  انج اس اوکھے کم دی تیاری لئی ہی ہو رہا اے ایہہ سبھ کجھ ۔  روس نے 1957 وچ آکاش ول سپوتنک بھیج کے پلاڑی یگ دی شروعات کیتی ۔  اسے نے 10 تے 14 اکتوبر، 1960 نوں مارسنک ناں دے پھلائیبائی مشن مریخ ول سیدھے پر ایہہ دوویں دھرتی دی پرکرما کرن توں وی کھنجھ گئے ۔  اکتوبر 1962 وچ اس دا سپوتنک-22 مریخ تک تاں نہ پجا پر دھرتی دی پرکرما کرن جوگا ہو گیا ۔  نومبر، 1962 وچ اس دا معرض-1 مریخ دے راہ دس کروڑ کلومیٹر دور تک جا پجا ۔  پھر نومبر 1962 وچ سپتونک-24 دھرتی دی پرکرما وچ ہی مار کھا گیا ۔  1964 وچ امریکہ نے میرینر-3 مریخ ول پھلائیبائی مشن وجوں بھیجن دا اکامیاب یتن کیتا ۔  اس نوں 1965 وچ میرینر-4 نال ایہہ سفلتا ملی ۔  اس دن توں پچھوں روس نے زواد-2 نال اک وار مڑ مریخ ول ناکام پھلائیبائی مشن بھیجیا ۔  ناسا نے 1969 وچ میرینر-6 تے میرینر-7 بھیج کے مریخ دیاں کجھ تصویراں لئیاں ۔  1969 توں 1971 وچالے چار ہور ناکام مشن روس تے امریکہ نے بھیجے ۔  انت 1971 وچ روس معرض-2 تے معرض-3 ناں دے دو اہم مشن بھیجن وچ کامیاب ہویا ۔  دوویں مریخ دی پرکرما کرن وچ کامیاب رہے ۔  معرض-2 دا لینڈر مریخ اتے کریش ہو گیا ۔  معرض-3 دا لینڈر کجھ سکنٹ پچھوں کم کرنوں جواب دے گیا ۔  امریکہ دے میرینر-9 نے سال بھر مریخ دوآلے گھنم کے ہزاراں تصویراں دے کے سائنسداناں دی جگیاسا خاصی شانت کیتی ۔  1973 وچ معرض-4، 5، 6، 7 ناں دے چار مریخ مشن ہور گئے ۔  کجھ آنشک روپ وچ کامیاب تے کجھ ناکام رہے ۔
حوالے
گٹھ:ناسا
ہرچند سنگھ لونگووال
سنت ہرچند سنگھ لونگووال(2 جنوری 1932-20 اگست 1985) دا جم پنڈ گدڑیانی، ریاست پٹیالہ (ہن ضلع سنگرور) منشا سنگھ گھر ہویا سی۔ پنج سال دی عمر وچّ آپ دے پتا ایہناں نوں سنت جودھ سنگھ  موجو متی، ضلع بٹھنڈہ پاس گرمتِ ودیالے وچّ پڑھن لئی چھڈّ آئے سن۔ ایہناں دی لگن ویکھ کے سنت جودھ سنگھ نے ایہناں ولّ خاص دھیان دینا شروع کر دتا۔ اوہناں ہرچند سنگھ نوں گربانی دے شدھ پاٹھ، گر-اتہاس دی ویاکھیا، گربانی دے منوہر کیرتن دی دات اتے جیون جاچ وچّ ماہر کر دتا سی۔ آپ نے 10 سال بعد سنت جودھ سنگھ توں پنتھک سیوا کرن دی آگیا منگی تاں اوہناں بڑے پیار نال آپ نوں اپنا اشیرواد دتا تے گرسکھی جیون وچّ پرپکّ رہِ کے گربانی کیرتن راہیں پنتھ دی سیوا کرن دا حکم دتا۔ آپ مٹھّ-بولڑے، شانت سبھاء، امن دے مسیحا اتے پنتھ نوں سمرپت شخصیت سن۔ اوہ سرگرم اتے کٹل راجنیتی توں دور رہنا چاہندے سن۔
کیرتنیئے
سنت ہرچند سنگھ لونگووال دے منوہر کیرتن دیاں دھماں نیڑلے پنڈاں توں دور-دور تک پے گئیاں سن۔ چھوٹی عمر وچّ ہی سنگتاں اوہناں نوں سنت کہن لگّ پئیاں سن۔ کیرتن دی قدر کرن والے گربانی دے ویاکھیاکار گیانی ہرنام سنگھ ہیرو کلاں والے سنت ہرچند سنگھ لونگووال نوں سنت بابا بگا سنگھ تپسوی دے گرودوارہ صاحب وکھے سنّ 1948 وچّ لے آئے۔ اوہ اپنا جتھا بنا کے پنڈاں وچّ دور-دور تک کیرتن کرن لئی جاندے اتے گرمتِ دا پرچار کردے۔ اس ویلے گیان سنگھ راڑیوالیاں دی اگوائی وچّ بنی پیپسو سرکار نوں مرکز ولوں توڑ دتا گیا سی اتے ماسٹر تارا سنگھ نے مورچے دا اعلان کر دتا گیا سی۔ آپ نے پہلی وار ہیرو کلاں توں بھاری جتھا لے کے گرفتاری دتی۔ اوہ تنّ مہینے فریدکوٹ جیل وچّ وی رہے۔ ایہناں نوں شرومنی اکالی دل دے سرگرم میمبراں وچّ گنیا جان لگّ پیا سی۔ اوہناں دے کیرتن، سیوا بھاوَ اتے وڈیائی دیکھ کے شہید بھائی منی سنگھ جی دی یاد وچّ نواں گرودوارہ بناؤن واسطے ہیروں کلاں توں سنگت سنّ 1953 وچّ آپ نوں لونگووال لے آئی اتے آپ اتھے ہی رہِ گئے۔
پنجابی صوبے دا مورچہ
سنّ 1955 وچّ ماسٹر تارا سنگھ نے پنجابی صوبے دا مورچہ لایا جس وچّ جتھا لے کے آپ نے سنگرور وکھے گرفتاری دتی اتے دو مہینے ہسار جیل ’چ رہے۔ سنّ 1957 وچّ کمیونسٹ پارٹی ولوں خوش حیثیت ٹیکساں خلاف مورچہ لگایا گیا۔ ادوں وی ایہناں تتکالی شرومنی اکالی دل دے پردھان ماسٹر تارا سنگھ توں آگیا لے کے 500 اکالی ورکراں دا جتھا لے کے سنگرور وچّ گرفتاری دتی۔ ایہناں سنّ 1960 وچّ ضلع سنگرور دے پردھان بن کے شرومنی کمیٹی دیاں چوناں جتیاں۔
جتھیدار
سنّ 1962 وچّ آپ نوں تخت سری دمدما صاحب دا پہلا جتھیدار تھاپیا گیا۔ سنّ 1964 وچّ آپ پاؤنٹا صاحب نوں سرکاری قبضے وچوں آزاد کرواؤن لئی اکالی دل ولوں جتھا لے کے گئے اتے تخت صاحب دی جتھیداری توں استعفٰی دے دتا۔ سنّ 1969-70 وچّ حلقہ لہراگاگا توں اکالی دل دے پردھان سنت فتح سنگھ دا حکم منّ کے پیپسو دے سابقہ مکھ منتری بابو برش بھان دے مقابلے ودھان سبھا دی چون لڑی اتے دو وار اوہناں نوں بھاری گنتی نال ہرایا۔ آپ نے سنّ 1975-77 تک پردھان وجوں ایمرجینسی خلاف شرومنی اکالی دل ولوں لایا مورچہ سفلتا نال چلایا۔ ایمرجنسی ختم ہون ’تے ہی مورچہ واپس لیاندا گیا۔ ایمرجنسی توں بعد کیندر وچّ جنتا پارٹی اتے پنجاب وچّ اکالی دل دی سرکار بنی۔
دھرم یدھ مورچہ
سنّ 1980 وچّ شرومنی اکالی دل ولوں دھرم یدھ مورچہ شروع کیتا گیا جو ساکہ نیلا تارہ ہون تک چلدا رہا۔ 24 جولائی 1985 نوں راجیو لونگووال سمجھوتہ ہویا جسنوں سنسد نے پروانگی دے دتی سی۔ سنت ہرچند سنگھ نے اکالی دل دا جنرل اجلاس بلا کے سربسمتی نال پروانگی لئی۔ 20 اگست 1985 نوں شیرپور دے گردوارے اندر بھرے اکٹھ وچّ آپ نوں گولیاں مار کے مار دتا گیا۔
ملتان دے اسماعیلی حکمران
ملتان اُتے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ ک‏ر ليا سی تے ایہ اس وقت تک خلافت دے زیر اثر رہیا جدو‏ں تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ د‏‏ی کمزوری تو‏ں دور دراز دے علاقے خود مختار ہو گئے، اوتھ‏ے ملتان وی خود مختار ہو گیا۔ ایہ اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت رہیا، مگر تیسری صدی ہجری دے وسط وچ ملتان سندھ تو‏ں علحیدہ ہو ک‏ے اک خود مختار ریاست بن گیا۔ ایتھ‏ے دے مورخاں تے جغرافیہ داناں دے بیانات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی د‏‏ی حکومت اے جو قریشی نسل تے سنی نيں تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے سن ۔
573ھ وچ بشاری مقدسی ملتان آیا سی ۔ اس دا بیان اے کہ ملتان دے لوک شیعہ نيں تے اذان وچ ’حی علی خیر العمل‘ کہندے نيں تے اقامت وچ دو دفعہ تکبیراں کہندے نيں۔ خطبے وچ فاطمی خلیفہ دا ناں لیا جاندا اے تے اس دے حکم تو‏ں ہی ایتھ‏ے دے انتظامات ہُندے نيں تے ایتھ‏ے تو‏ں برابر تحائف ملتان بھیجے جاندے نيں۔
اسماعیلیاں د‏‏یاں کئی شاخاں نيں۔ انہاں وچ قرامطہ، دروزی تے نزاریہ (باطنیہ یا ملاحدہ) اہ‏م فرقے نيں۔ انہاں وچ صرف صدارت دا فرق اے، ورنہ عقائد دے لحاظ تو‏ں ایہ متفق نيں۔ چونکہ قرامطہ دولت اسمعیلہ دے آغاز تو‏ں پجاہ سال پہلے ظاہر ہوئے، اس لئی بعض لوکاں دا خیال اے کہ قرامطہ تو‏ں اسمعیلی نکلے نيں۔ جدو‏ں کہ باطنیہ یا ملاحدہ پنجويں صدی دے دوسرے نصف حصہ وچ ظاہر ہوئے نيں۔ ایہی وجہ اے کہ مورخین نو‏‏ں ملتان دے اسمعلیاں دے بارے وچ اشتباہ ہويا ا‏‏ے۔ اس اشتباہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی نے انہاں نو‏ں قرامطہ تے کسی نے ملاحدہ لکھ دتا ا‏‏ے۔ ساڈے اس موقف د‏‏ی تائید بشاری مقدسی دے بیان نال ہُندی اے کہ جو پہلے درج کیتا گیا ا‏‏ے۔ تے اگے جا ک‏ے ہور تفصیل آئے گی۔ اس لئی اساں انہاں نو‏ں اسمعیلی لکھیا ا‏‏ے۔
اسماعیلیاں دے مطابق امام محمد بن اسمعیل دے بعد دے تن ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین ہوئے۔ ایہ تِنوں بہت پوشیدہ زندگی بسر کردے سن ۔ انہاں دے خاص نقیباں دے سوا کسی نو‏‏ں انہاں دا پتہ نہ سی ۔ انہاں دے اسماء وچ وی اختلاف ا‏‏ے۔ انہاں دے دور وچ سندھ وچ اسمعیلی داعیاں د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہو گیا سی ۔ آخری مستور امام حسین بن احمد بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن صادق نے ابو القاسم بن فرح نو‏‏ں یمن داعی بنا ک‏ے بھیجیا۔ اس نے سندھ وچ ہثیم نو‏‏ں داعی بنا ک‏ے بھیجیا۔ اس طرح سندھ وچ 72ھ وچ اسمعیلی دعوت د‏‏ی ابتدا ہو گئی سی۔ اس دے بعد وی داعی ایتھ‏ے آندے رہے تے انہاں نے مقامی باشندےآں نو‏‏ں تبلیغ دے ذریعے اسماعیلی بنا لیا۔
جلم بن شیان
ملتان وچ اسماعیلی حکومت 573ھ تا 763ھ دے درمیان وچ قائم ہوئی سی۔ ہن ایہ امر حل طلب اے کہ ایہ اوہی بنو سامہ دا خاندان سی تے سنی تو‏ں اسمعیلی ہو گئے سن یا کوئی ہور خاندان سی ۔ پہلے اسماعیلی حکمران دا ناں جلم بن شبان دسیا جاندا اے ایہ کون سی؟
دور ستر دے انیہويں داعی ادریس بن حسن (238ھ تا 278ھ) د‏‏ی کتاب ’عیون الاخبار‘ اسمعلیاں وچ نہایت مستند تے معتبر منی جاندی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ درج اے کہ خلیفہ مغز (143ھ تا 563ھ) نے اک داعی علم بن شبان نو‏‏ں دہلی بھیجیا سی ۔ اس داعی دے بارے وچ روایت ملد‏ی اے کہ اس نے سیتا پور دے راجا تے اوتھ‏ے دے اکثر باشندےآں نو‏‏ں تبلغ دے ذریعے مسلمبن ک‏رلیا سی ۔ (ایہ علم بن شبان غالباً نقل دی غلطی اے کیو‏ں کہ بعد د‏‏ی کتاب ’موسم بہار‘ وچ ایہ ناں جلہ بن شبان ملدا ا‏‏ے۔
ملتان دا حکمران جلم بن شبان ایہی داعی جلہ بن شبان معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مگر سیتا پور دے بارے وچ جو روایت درج کيتی گئی اے اوہ درست نئيں معلوم نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اسماعیلیاں دے مقاصد سیاسی ہويا کردے سن ۔ اس لئی اسمعیلی داعی صرف مسلماناں وچ تبلیغ کردے سن ۔ مغز د‏‏ی وفات 563ھ وچ ہوئی سی۔ گویا ایہ اس تو‏ں پہلے آیا ہوئے گا۔ کیو‏ں کہ اوہدی آمد د‏‏ی تریخ نئيں ملد‏ی ا‏‏ے۔ گویا ایہ تقریباً ویہہ سال پہلے آیا ہوئے گا تے اس نے اس عرصہ وچ اوتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں تبلیغ دے ذریعے اسمعیلی بنالیا ہوئے گا تے مقامی طور اُتے بغاوت کرکے بنو سامہ نو‏‏ں برطرف کرکے جلم بن شبان نے اقتدار سنھال لیا ہوئے گا۔
جلم بن شبان نے ملتان اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اسنو‏ں آس پاس دیاں اسلامی حکومتاں تو‏ں تعاون د‏‏ی امید نئيں سی، اس لئی اس نے ہندو راجاواں نال معاہدے کرکے اپنی سلطنت نو‏‏ں مضبوط بنایا۔ جلم بن شبان نے ملتان اُتے کدو‏‏ں تک حکومت کیت‏‏ی اوہدی صراحت نئيں ملد‏ی اے پر اوہ 673ھ دے بعد وی زندہ رہیا ہوئے گا۔
شیخ حمید
جلم بن شبان دے بعد ملتان دے اسمعیلی حکمران دا ناں شیخ حمید ملدا ا‏‏ے۔ ایہ امیر ناصر الدین سبکتگین دا ہ‏معصر سی ۔ امیر سبکتگین 663ھ وچ تخت نشین ہويا سی ۔ اس طرح جلم بن شبان تے شیخ حمید دوناں دا ہ‏معصر ہوئے گا۔ عام طور اُتے گمان کیتا جاندا اے کہ اسمعیلیاں وچ باپ دا جانشین بیٹا ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی خیال کیتا جاندا اے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا بیٹا ہوئے گا۔ مگر ایسا اس وقت ہُندا اے کہ جدو‏ں امام مستور ہو یا امام نال رابطہ ٹٹیا ہوئے۔ لیکن جدو‏ں امام ظاہر ہوۓ تاں اس وقت داعی نو‏‏ں اپنا جانشین بنا نے دے لئی اجازت لینی پیندی ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں امام مستور ہوۓ تاں اس وقت داعی امام دے الہام د‏‏ی مدد تو‏ں اپنا جانشین مقرر کردا اے، اسنو‏ں داعی مطلق کہندے نيں۔ داعیاں وچ (برخلاف اماماں دے ) بیٹے ہی دا قائم مقام ہونا ضروری نئيں اے تے نہ ہی کسی خاندانی خصوصیات تے ملکی خصوصیت دا لحاظ کیتا جاندا ا‏‏ے۔
سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان اُتے حملہ کیتا سی ۔ جس اُتے شیخ حمید نے خراج دینا منظور ک‏ر ليا۔ شیخ حمید دا بیٹا شیخ نصر سی ۔ مگر اس نے ملتان اُتے حکومت کیت‏‏ی یا نئيں اس دا کوئی حوالہ نئيں ملدا ا‏‏ے۔ ا
داؤد بن نصر
سلطان محمود غزنوی نے جدو‏ں ہندو راجاواں دے خلاف فوج کشی کیت‏‏ی تاں داؤد بن نصر اس وقت ملتان دا حکمران سی ۔ جو شیخ نصر دا بیٹا سی ۔ داؤد نے ہند راجاواں دا ساتھ دتا۔ خاص کر جدو‏ں محمود نے راجا بھاٹیہ دے خلاف فوج کشی کیتی تاں ملتان دے اسماعیلیاں نے راجا بجے رائے د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ اس لئی سلطان محمود نے اگلہ حملہ ملتان اُتے کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ چنانچہ اوہ 693ھ وچ درہ بولان دا قریبی راستہ چھڈ ک‏‏ے درہ خیبر دے راستے تو‏ں اس لئی روانہ ہويا کہ داؤد نو‏‏ں علم نہ ہو کہ اوہ ملتان اُتے جملہ آور ہو رہیا ا‏‏ے۔ راستے وچ راجا انند پال نے محمود نے راستہ روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ حلانکہ سلطان محمود غزنوی نے پہلے ہی اسنو‏ں خبر دے دتی سی کہ اوہ ملتان اُتے حملہ آور ہو رہیا ا‏‏ے۔ پشاو‏ر دے مقام اُتے آنند پال نے سلطان محمود غزنوی دا راستہ روکنے د‏‏ی مگر شکست کھادی تے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ ادھر داؤد نو‏‏ں وی خبر ہوچک‏ی سی، اس لئی اوہ سلطان محمود د‏‏ی آمد دا سن کر قلعہ بند ہو گیا۔ سلطان محمود نے قلعہ دا محاصرہ ک‏ر لیا تے ایہ محاصرہ ست روز تک جاری رہیا۔ آخر داؤد سلطان د‏‏ی خدمت وچ عاجزانہ صلح د‏‏‏ی درخواست کيتی۔ سلطان محمود نے دو لکھ درہم سالانہ خراج اُتے تے دریائے سندھ تو‏ں متصل علاقہ سلطان نو‏‏ں دے ک‏ے صلح کرلئی-
خاتمہ
993ھ وچ آنند پال نے ہندستان دے راجاواں دا اک وفاق سلطان محمود نال مقابلہ کرنے دے لئی تیار کیتا۔ اس وچ ملتان دے حاکم داؤد نے وی شرکت کيتی۔ اس متحدہ لشکر نو‏‏ں محمود نے شکست دتی۔ محمود غزنوی نو‏‏ں داؤد د‏‏ی اس حرکت اُتے وڈا طیش آیا۔ چنانچہ سلطان نحمود غزنوی نے 104ھ وچ پوری تیاریاں دے نال اچانک ملتان اُتے سخت حملہ کیتا تے ملتان نو‏‏ں فتح کرکے داؤد نو‏‏ں غور دے قلعہ وچ نظر بند کر دتا۔ اس طرح ملتان د‏‏ی اسمعیلی حکومت دا خاتمہ ہو گیا۔
خط دا متن ایہ َ ملتان تے ہندوستان دے اہل توحید دے ناں عموماً تے سیخ ابن سومر راجا بل دے ناں خصوصاً۔
اے معزز راجہ اپنے خاندان نو‏‏ں اٹھا۔ موحدین داؤد اصغر نو‏‏ں اپنے سچے دین وچ واپس لیاکہ مسعود نے جو ایداں دے حال وچ قید تے غلامی تو‏ں آزاد کیتا ا‏‏ے۔ اوہ اس وجہ تو‏ں کہ تاں اس فرض نو‏‏ں انجام دے سک‏‏ے۔ جو تینو‏ں اس دے بھانجہ عبد اللہ تے ملتان دے تمام باشندےآں دے برخلاف انجام دینے دے لئی مقرر کیتا گیا اے تاکہ تقدس تے توحید دے مننے والے جہالت، ضد تے سرکش تے بغاوت کرنے والی جماعت تو‏ں ممتاز ہوجان۔ اس خط تو‏ں بخوبی اندازہ ہُندا اے کہ ایہ لوک اسمعیلی عقائد ترک کرچکے سن، اس لئی مسعود غزنوی نے انہاں نو‏ں چھڈ دتا سی ۔ اس خط دے ذریعے سومر راجا نو‏‏ں کہیا گیا سی کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں دوبارہ اسمعیلی عقائد اختیار کرنے د‏‏ی ترغیب دے تے انہاں نو‏ں دوبارہ اسماعیلی جماعت وچ لیانے د‏‏ی کوشش کرے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:ملتان
ایڈتھ روزویلٹ
ایڈتھ روزویلٹ (6 اگست 1861 – 30 ستمبر 1948) امریکہ دے صدر تھیوڈور روزویلٹ دی ٹبری سی۔
گٹھ:امریکی صدراں دیاں ٹبریاں
گلفام
گلفام مہاشیر ٹبر دی اک مچھی اے۔
کوربر جھیل
کوربر جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
فایٹ کاؤنٹی، کینٹکی
فایٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 99 پندراں ایل
چک 99 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
پرتگیزی سلطنت
پرتگیزی سلطنت (Império Português), جاں پرتگالی ودیشی سامراج (Ultramar Português) جاں پرتگالی بستیوادی سامراج (Império Colonial Português), اتہاس دی پہلا عالمی سلطنت سی۔  ایہہ یورپی بستیوادی سامراجاں وچوں سبھ توں ودھ عمر والا سامراج وی سی جو چھ صدیاں قایم رہا؛ 1415 وچّ سیؤتا اتے قبضے توں لے کے 1999 وچّ مکاؤ نوں واپس سونپن تکّ جاں 2002 وچّ چڑھدا تیمور نوں خدمختیاری دین تکّ۔ ایہہ سامراج انا وڈا سی کہ اس دے راجکھیتر ہن دنیا دے 52 وکھو-وکھو خدمختیار ملک ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:پرتگال
لاؤداخ جھیل
لاؤداخ جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
فلیمنگ کاؤنٹی
فلیمنگ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
لونر جھیل
لونر جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
المزھر فی علوم اللغۃ و انواعھا
المزہر فی علوم اللغۃ و انواعہا علامہ جلال الدین سیوطی د‏‏ی تصنیف اے جو خاص علم لغت اُتے تصنیف کيتی گئی ا‏‏ے۔ اِس کتاب د‏‏ی وجہ شہرت ایہ اے کہ ایہ لغت عربی دا مختصر انسائیکلوپیڈیا تے جامع معلومات دا ذخیرہ ا‏‏ے۔
تفصیلات متن
علامہ جلال الدین سیوطی نے اِس کتاب نو‏‏ں پنجاہ انواع اُتے مرتب کیتا ا‏‏ے۔ اٹھ انواع وچ لغت بحیثیت اسناد، تیرہ انواع وچ لغت بحیثیت لفظاں، تیرہ انواع وچ لغت بحیثیت معنی تو‏ں بحث کيتی ا‏‏ے۔ پنج انواع وچ لطائف لغت دا بیان ا‏‏ے۔ اک نوع وچ حفظِ لغت و ضبطِ مفردات دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ اٹھ انواع وچ لغت تے راویانِ لغت دا ذِکر ا‏‏ے۔ اک نوع شعر و شاعر د‏‏ی معرفت تو‏ں متعلق اے تے آکری اغلاطِ عرب نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔
یہ فن علامہ جلال الدین سیوطی دے بحث و نظر دا خاص موضوع سی، اِنہاں وجوہ تو‏ں المزھر نہایت مفیط مطالب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ علامہ جلال الدین سیوطی نے اپنی دوسری تالیفات د‏‏ی طرح اِس کتاب وچ فن د‏‏ی سینکڑاں اہ‏م کتاباں تو‏ں اخذ و اِقتباس کرکے متعلقہ مباحث نو‏‏ں نہایت اختصار و خوش اسلوبی تو‏ں کتاب وچ جمع کر دتا اے ۔اگرچہ اُنہاں د‏‏ی اپنی تحقیقات گو کم نيں مگر کتاب نو‏‏ں مجموعی حیثیت تو‏ں ایسی پراز معلومات اے کہ عربی زبان دے وسیع ترین ذخیرے وچ اِس کتاب دا جواب موجود نئيں ا‏‏ے۔ علامہ جلال الدین سیوطی نے اِس د‏‏ی ترتیب و رہتل وچ جِنّی سعی و کاوس د‏‏ی اے، اِس دا اندازہ کتاب دے مطالعہ تو‏ں کیتا جاسکدا اے تے ایہ اَمر اُنہاں د‏‏ی وسعت و دِقت نظر تے فنونِ لغت و اَدب وچ مجتہدانہ بصیرت دا شاہدِ عدل ا‏‏ے۔ خود علامہ جلال الدین سیوطی نے آغازِ کتاب وچ لکھیا اے کہ:
کتاب د‏‏ی اہمیت
المزہر لغت و اَنواعِ لغت اُتے نہایت بصیرت افروز و جامع تبصرہ تے معلومات دا مفید ترین ذخیرہ ا‏‏ے۔ اِس دے مطالعہ تو‏ں کتبِ لغت د‏‏ی ترتیب تے ائمہ لغت دے مراتب و طبقات تو‏ں آگاہی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ لغت و اِقسامِ لغت وچ ہر نوع د‏‏ی جملہ معلومات تو‏ں پُر ا‏‏ے۔ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ کتاباں دے عمیق مطالعہ دے بعد علامہ جلال الدین سیوطی نے المزہر لکھی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:عربی صرف و نحو گٹھ:قاہرہ گٹھ:ادب
ثابت بن قرہ
انہاں دا ناں “ثابت بن قرہ” اے تے ابو الحسن کنیت اے، حران وچ 221 ہجری نوں پیدا ہوئے، حران توں کفرتوما آگئے جتھے انہاں دی ملاقات خوارزمی نال ہوئی تے انہاں نوں اپنی ذہانت تے علمیت توں متاثر دیتا، خوارزمی نے انہاں نوں خلیفہ المعتضد دے سامنے پیش دیتا جو اہلِ علم دی قدر کرنے تے انہاں دا اکرام کرنے وچ مشہور سی، خلیفہ المعتضد نے دوسرے اہلِ علم دی طرح انہاں دا وی اکرام کیتا، انہاں دا انتقال بغداد وچ 288 ہجری نوں ہویا.
اوہ ریاضی، فلک تے طبی علوم وچ مہارت رکھدے سن، تحلیلی ہندسہ جس وچ جبر نوں ہندسہ تے لاگو کیتا جاندا اے وچ انہاں دی جلیل القدر کارنامے تے دریافتیں نیں، انہوں نے یونانیاں توں مختلف طریقے توں زاویہ نوں تین برابر حصوں وچ تقسیم کیتا، علمِ فلک دے ضمن وچ انہاں نے نجمی سال دا طور ناپیا تے اس وچ صرف ادھے سیکنڈ دی غلطی کیتی..!!
تصانیف
عیون الانباء دے مطابق انہاں دی اہم تصانیف ایہ نیں:
حوالے
گٹھ:نویں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:دسویں صدی دیاں عباسی شخصیتاں گٹھ:عرب ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:901ء دیاں موتاں گٹھ:826ء دے جم گٹھ:عرب ریاضیدان گٹھ:مسلم سائنسدان گٹھ:اطباء گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:عرب
دلشاد کلانچوی
دلشاد کلانچوی (پیدائش: 24 مئی، 1915ء - وفات: 16 فروری، 1997ء ) پنجاب پاکستان نال تعلق رکھن والے اردو شاعر تے نامور کھوج کار، نقاد، ناول نگار، مترجم، ماہرِ اقبایات تے شعبہ ریاستی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور دے پروفیسر سن ۔
خاندان پچھوکڑ تے پیدائش
انہاں دا سلسلہ نسب حضرت علی بن ابی طالب دی غیر فاطمی اولاد نال جا ملدا اے۔ انہاں دا قبیلہ 1035ء وچ محمود غزنوی دے دور وچ ہرات توں گزر کے وادی سون سدیسر دے علاقہ سبھرال وچ آباد ہویا۔ دلشاد کلانچوی دے دادا دا ناں محمد احمد سی۔ محمد احمد تقریباً سو سال قبل اپنے بیٹے غلام محمد دے ہمراہ ریاست بہاولپور چلے آئے تے بہاولپور شہر دے مغرب دی جانب تقریباً اٹھارہ میل دے فاصلے تے کلاچ والا وچ رہائش پزیر ہوگئے۔ کلانچ والا وچ اس زمانے وچ قریشی خاندان علم و فضل تے درس و تدریس وچ نمایاں مقام رکھتا سی۔ دلشاد کلانچوی دے دادا محمد احمد نے اپنے اکلوتے بیٹے غلام محمد نوں قریشی خاندان دے اک بزرگ مولوی امام الدین قریشی دی شاگردی وچ دے دتا۔ دلشاد کلانچوی  دے والد حافظ غلام محمد نہایت نیک سیرت تے شریف الطبع انسان سن۔ ان دے استاد امام الدین قریشی انہاں توں اس قدر متاثر ہوئے کہ انہاں نے اپنی دختر دا رشتہ انہاں نال کردتا تے انہاں نوں گھر داماد بنا لیا۔ ایتھے ای بستی کلانچ والا، ریاست بہاولپور وچ  24 مئی، 1915ء نوں دلشاد کلانچوی پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں عطا محمد سی۔
مُڈھلی زندگی تے تعلیم
دلشاد کلانچوی دے گھر دا ماحول دینی و مذہبی سی۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم گھر تے ہی حاصل کیتی۔ ست سال دی عمر  وچ انہاں نوں بستی سنداں وچ واقع پرائمری سکول وچ دخل کر دتا گیا۔ حالے 6 سال دے سن کہ والد دا سایہ سر توں اٹھ گیا۔ انہاں دی والدہ باہمت خاتون سی جنہاں نے دونوں بیٹےآں نوں ماں دی محبت دے ساتھ باپ دی شفقت وی دتی۔ پرائمری تک تعلیم حاصل کرن دے بعد اوہ کچھ عرصے تک گھر تے ہی رہے۔ والدہ نے انہاں دے تعلیمی ذوق و شوق نوں دیکھتے ہوئے 1929ء وچ انہاں نوں اپنے کزن مولوی عبد القادر صدیقی دے پاس بہاولپور بھیج دتا جنہاں نے دلشاد نوں صادق ڈین ہائی سکول بہاولپور وچ داخل کرا دتا۔جتھے انہاں  نے پہلے سال انگلش جونئیر دی تعلیم حاصل کیتی تے اوہ 1930ء وچ شعبہ ثانوی وچ آگئے۔  وڈے بھائی انہاں نوں اخراجات دے لئی رقم روانہ کردتا کردے سن لیکن صادق سکول وچ داخل ہونے دے  ڈیڑھ سال بعد انہاں دے وڈے بھائی دا انتقال ہوگیا  تے گھر توں رقم آنے  دا سلسلہ یکدم منقطع ہوگیا ۔دلشاد  نے سرکاری یتیم خانہ وچ داخلہ دے لئی درخواست دتی تے انہاں نوں شیخ غوث محمد ڈپٹی انسپکٹر آف سکولز دی سفارش تے کلاس ہفتم دے دوران وچ دیڑھ سال دے لئی (آٹھواں جماعت پاس کرن تک) سرکاری یتیم خانہ (دارالطفال) وچ داخل کر لیا گیا۔ یتیم خانے دے قواعد دے مطابق اک طالب علم خاص مدت تک زیرِ تعلیم رہ سکتا سی تے دسواں جماعت تک وظیفہ پا سکتا سی۔ دلشاد ذہین وی سن تے محنتی وی۔ انہاں  نے دل لگا کر تعلیم حاصل کیتی تے 1933ء وچ اٹھویں دے امتحان وچ بہاولپور وچ اول آئے، جس دے سبب یتیم خانہ دے سپرنٹنڈنٹ نے انہاں نوں خصوصی اجازت ناںہ دے ذریعے بی اے تک یتیم خانے دے ذریعے تعلیم حاصل کرن دی اجازت دیوا دتی۔ 1935ء وچ انہاں  نے میڑک دا امتحان فرسٹ ڈویژن وچ پاس کیتا۔ میٹرک دے بعد اسی سال اوہ گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور وچ داخل ہوگئے، جتھے نال 1939ء وچ انہاں نے بی اے دا امتحان اعلیٰ نمبروں وچ پاس کیتا۔ بی اے پاس کرن دے بعد 1941ء وچ اسلامیہ کالج لہور نال ایم اے (معاشیات) دی ڈگری حاصل دی۔ بعد وچ 54-1953ء وچ ایم اے (اردو) دی ڈگری بطور پرائیویٹ امیدوار حاصل کیتی۔
ملازمت تے ادبی خدمات
دلشاد کلانچوی نے ایم اے (معاشیات) دی ڈگری حاصل کرن دے بعد لہور توں واپس بہاولپور آئے تے 1942ء وچ انہاں دا ویاہ انہاں دے استاد تے ماموں مولوی عبد القادر صدیقی دی دھی نال ہوگیا۔ ویاہ توں مگروں ملازمت دی تلاش شروع کر دتی تے آخر کار 27 مئی 1942ء وچ ریاست بہاولپور دے محکمہ تعلیم وچ بطور کلرک ملازمت حاصل کرن وچ کامیاب ہوگئے۔ جتھے اوہ تقریبن اک سال تک کم کردے رہے۔ اک جون 1943ء وچ ایس ای کالج بہاولپور وچ اک لیکچرار دی  نئی آسامی پیدا دی گئی تے انہاں نوں بطور لیکچرار مقرر کر دتا گیا۔ ریاست بہاولپور دے پاکستان وچ ضمن ہونے دے بعد 14 اکتوبر  1955ء وچ انہاں نوں ترقی دے کر پروفیسر بنا دتا گیا۔ 30 ستمبر 1963ء وچ  گورنمنٹ انٹر کالج مظفرگڑھ دے رپنسپل مقرر ہوئے۔ بعد ازاں 19 اکتوبر 1965ء  گورنمنٹ ڈگری کالج بہاولنگر دے پرنسپل دا چارج سنبھالا۔ 19 مارچ 1970ء نوں اوہ گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور دے پرنسپل بنا دئیے گئے جتھوں 3 مارچ 1971ء نوں ملازمت نال سبکدوش ہوگئے۔
ریٹائرمنٹ توں بعد 6 جنوری 1972ء نوں امیر آف بہاولپور نواب نیں خان نیںی نے انہاں نوں صادق نیںی (رپئیویٹ) کالج ڈیرا نواب دا پرنسپل مقرر کر دتا جتھے اوہ 4 مارچ 1974ء تک خدمات انجام دیندے رہے۔ 1989ء وچ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ ریاستی شعبہ دا آغاز ہویا تو دلشاد کلانچوی اکتوبر 1989ء توں جز وقتی پروفیسر دی حیثیت نال منسلک ہو گئے تے تادمِ مرگ اوتھے پڑھاندے رہے۔
ادبی خدمات
دلشاد کلانچوی دی ادبی زندگی دا آغاز زمانہ طالب علمی وچ ہی ہو گیا سی۔ اوہ حالے چھیواں یا ستواں جماعت وچ زیر تعلیم سن کہ بچےآں دے رسالےآں دے لئی لکھن لگ گئے۔ میٹرک پاس کرن تک انہاں دیاں متعدد کاوشاں چھپ چکیاں سن۔ ایس ای کالج بہاولپور وچ داخل ہوئے تاں کالج میگزین دے لئی لکھےد رہے۔ اس زمانے وچ انہاں نے نظماں وی لکھیاں۔ انہاں دی اک نظم معریٰ انتظار اسی زمانہ طالب علمی دی یادگار اے ۔ دلشاد کلانچوی بنیادی طور تے معلم سن۔ انہاں  نے ساری زندگی درس و تدریس وچ گزار دتی، اسی زمانے وچ انہاں  نے طلبہ دی درسی ضروریات دے لئے چھ کتاباں لکھیاں جنہاں وچ اصلاحات معاشیات، رہبر معاشیات پاک و ہند، نظریات معاشیات وغیرہ نمایاں نیں ۔ انہاں دا پہلا ریاستی افسانہ راوہی دا خواب ماہناںہ ریاستی بہاولپور وچ شائع ہویا۔ انہاں  نے چھٹی بڑی 69 کتاباں تصنیف و تالیف کیتیاں، جنہاں وچ 10 اردو زبان وچ، 3 انگریزی وچ تے 56 ریاستی زبان وچ نیں۔ انہاں نوں ریاستی زبان نال بہت زیادہ محبت سی۔ ریٹائرمنٹ دے بعد انہاں  نے خود نوں ریاستی زبان دے لئے وقف کردتا۔ 23 مارچ 1971ء نوں انہاں  نے ریاستی لائبریری  بہاولپور قائم کیتی جتھے  ریاستی زبان و ادب تے کم کرن والے محققین نے بہت فیض پایا۔ انہاں  نے ریاستی زبان و ادب دی ترقی دے لئے جنوری 1986ء وچ چار صفحات تے مشتمل اک ماہانہ خبرناںہ ریاستی زبان جاری دتا جو 1989ء  تک جاری رہا۔ ان دی ریاستی زبان نال محبت دے بارے وچ ان بیٹی ناںور افسانہ نگار و ڈراما نویس مسرت کلانچوی کہندیاں نیں:
نمونۂ کلام
---نظم ---
علامہ اقبال دی یاد وچ
وفات
دلشاد کلانچوی 16 فروری 1997ء نوں بہاولپور وچ وفات پاگئے۔ انہاں نوں بستی کلانچ والا وچ انہاں دے آبائی قبرستان وچ سپردِ خاک کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان
رنگین مچھی
رنگین مچھی اک پتلی نیلے رنگ دی مچھی اے جیدے تے لال تے مالٹئی تے ہور رنگاں دیاں تعاریاں ہوسکدیاں نیں۔ اے پنجاب دیاں ندیاں نالیاں تے دریاواں تے کئی ہور دیساں چ ہوندی اے۔ اینوں مچھی کعراں چ وی اچیچا رکھیا جاندا اے۔
چک 101 پندراں ایل
چک 101 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
مالٹشاحر جھیل
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
فلائڈ کاؤنٹی
فلائڈ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
بلتی بولی
بلتی اک بولی اے جیہڑی پاکستان دے علاقے بلتستان وچ بولی جاندی اے۔ بلتی، لداخی بولی ونگوں تبتی بولی ٹبر دی اک بولی اے۔ بلتی تِن لکھ سینتی ہزار(337،000) لوکاں دی ماں بولی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستانی بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:بلتستان
وڈی چنجوالا بگلا
بگلا
اوسیاخ جھیل
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
قراقرم
قراقرم چین، پاکستان تے ھندستان دے بارڈر تے اک وڈا پربت دھارا اے۔ اے گلگت بلتستان تے لداخ آلیں تھاواں اتے اے۔ اے ایشیا دا اک وڈا پربت دھارا اے جینوں ھمالیہ دا ٹوٹا سمجیا جاندا اے پر تکنیکی ولوں اے ہے نیئں۔ قراقرم چ سٹھ چوٹیاں ایہو جیاں نیں جیڑیاں 7000 میٹر توں اچیاں نیں۔
کے ٹو دنیا دی دوجی سب توں اچی ٹوچی قراقرم چ اے تے اے 8611 میٹر|میٹر اچی اے تے اے ماؤنٹ ایورسٹ توں صرف 237 میٹر نکی اے۔ ایہ پربت دھارا 500 کلومیٹر لما اے تے ایتھے قطباں توں بر سب توں بعوتے گلیشیر نیں۔ سیاچین گلیشیر 70 کلومیٹر تے بیافو کلیشیر 63 کلومیٹر لما اے۔
چوٹیاں
گٹھ:قراقرم گٹھ:پاکستان دے پربت دھارے
ضلع بودان
ضلع بودان پعارت دے صوبے اتر پردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
نڑی
نڑی پانی دے پنچھیاں دے اک ٹبر بگلا دا سنگی اے۔ ایہ ایشیاء، افریقہ تے یورپ دے گرم گلے تھانواں دا پنچھی اے۔ ایہدے نڑی وانگوں لمے ہون بہاجوں ایہ ناں پیا اے۔
وکھالہ
ایہ اک وڈا پنچھی اے جیہڑا کھڑیاں 100 سینٹی میٹر (39 انچ) ہوندا اے تے 84–102 سینٹی میٹر (33–40 انچ) لما اے۔ ایہدا پرپسار 155–195 سینٹی میٹر (61–77 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 1.02–2.08 کلو ہوندا اے۔ ایہدے پر اتوں ہلکے سانولے تے تھلیزں ہلکے چٹے ہوندے نیں۔ سر تے لیٹی پدھری کالی لیک بنی ہوندی اے۔ ایہدی گلابی پیلی چنج ہوندی اے۔ ایہدی اڈاری ہولی ہوندی اے دوجے بگلیاں وانگوں تون وچ ول ہوندا اے۔
کھان پین
ایہ تھوڑے ڈونگھے پانیاں وچ مجھیاں کیڑے تے ڈڈو پھر کے کھاندا اے۔ ایہ نکے ددپلانے، کرلے تے پنچھی وی کھا جاندا اے۔ ایہ اپنے شکار لئی چپ چاپ بنا ہلے جلے کھڑا رہ سکدا اے۔
طوفان نوح توں پہلے
سمیریا دا سیلاب دا افسانہ بائبل دے سیلاب دے نال نال مشرق دے ہور نواحی سیلاب د‏‏ی دوسری کہانیاں دا براہ راست افسانوی داستان اے تے انہاں دے مذہب تو‏ں ايس‏ے طرح د‏‏ی مذہبی تے ثقافتی مطابقت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ ابراہیمی مذاہب د‏‏ی طرح ، قدیم سمیریاں نے پوری دنیا نو‏‏ں سیلاب تو‏ں پہلے تے سیلاب دے بعد دے زمانے وچ تقسیم کردتا ، پہلے زمانے وچ دیوتاواں نے زمین اُتے چلدے ہوئے انساناں نو‏‏ں لافانی قرار دتا سی۔ سیلاب دے بعد ، انساناں نے امر ہونا چھڈ دتا تے دیوتاواں نے خود تو‏ں دوری اختیار کرلئی۔ گٹھ:کتاب پیدائش گٹھ:مسیحی علم الاساطیر گٹھ:طوفان د‏‏ی اساطیر گٹھ:نوح
بلدے دیوے
بلدے دیوے پنجابی چ لکھے گۓ اک ناول دا ناں اے۔ اے پنجابی چ لکھیا گیا کسے عورت دا پہلا ناول اے۔ بلدے دیوے 1976 وچ چھپیا۔ رضیہ نور محمد اس ناول نوں لکھن آلی نیں اوہ اک پڑھی لکھی تے سرکاری افسر سی۔
ملکی ذیلی تقسیمات دے جھنڈے
ایہ لسٹ ملکی ذیلی تقسیمات دے پرچم ا‏‏ے۔
گواتیمالا
<!--* آلدا ویراپاس محکمہ
حوالے
گٹھ:پرچماں د‏‏ی فہرستاں تے نگارخانہ جات گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ملکی ذیلی تقسیمات دے پرچم گٹھ:لسٹاں
بلخ
جدید بلخ افغانستان دے صوبے بلخ دا اک چھوٹا جیہا شہر اے ، جہڑا کہ صوبائی دارالحکومت مزار شریف دے شمال مغرب تے آمو دریا توں 74 کلومیٹر جنوب چ واقع اے ۔
تریخ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:ایران گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
فرینکلن کاؤنٹی، کینٹکی
فرینکلن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
وائزن جھیل
وائزن جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
فوجا سنگھ
فوجا سنگھ (جم: 1 اپریل 1911) اک اُگھے پنجابی سکھ دوڑاک نیں۔ 2003 وچّ اوہناں نے ٹورانٹو میراتھان وچّ 92 سال دی عمر وچّ نبے سالاں توں اتے دے دوڑاک دا 5 گھنٹے 40 منٹاں دا عالمی ریکارڈ بنایا اتے لنڈن میراتھان (2003) اوہناں نے 6 گھنٹے 2 منٹاں وچّ پوری کیتی۔ اگست 2012 تکّ اوہناں نے چھ لنڈن میراتھان، دو کنیڈیائی میراتھان، نیویارک میراتھان اتے انیکاں ادھیاں-میراتھاناں وچّ حصہ لیا۔
16 اکتوبر 2011 نوں سنگھ ٹورانٹو میراتھان نوں 8 گھنٹے 11 منٹ 06 سکنٹاں وچّ پورا کرکے اوہ دنیاں دے پہلے سو سال دے بزرگ دوڑاک بنے۔ پر گنیز ورلڈ ریکارڈ نے اس نوں کتاب وچّ ایہہ کہہ کے شامل کرن توں انکار کر دتا سی کہ سنگھ اپنا جم سرٹیفکیٹ نہیں پیش کر سکے پر جویں کہ 1911 ویلے بھارت وچّ جم دے ریکارڈ نہیں رکھے جاندے سن، سنگھ اپنا بریٹش پاسپورٹ، جس ’تے اوہناں دی جم تاریخ 1 اپریل 1911 لکھی ہوئی ہے، اتے رانی الزبتھ ولوں اپنے 100ویں جم دن ’تے بھیجی ودھائی چٹھی پیش کرن وچّ کامیاب ہوئے۔
اپریل 2012 وچّ اوہناں نے پوری میراتھان نوں الوداع کہہ دتا پر اوہناں کیہا کہ اوہ ادھیاں-میراتھاناں اتے ہور چھوٹیاں دوڑاں وچّ دوڑدے رہنگے۔
جیونی
سنگھ دا جم 1 اپریل 1911 نوں برطانوی پنجاب وچّ جالندھر ضلعے دے بیاس پنڈ وچّ ہویا۔ پنڈ وچّ اوہ پیشے وجوں اک کسان سن اتے 1992 وچّ اپنی پتنی دی موت توں بعد اپنے پتر کول لندن آئے۔ اتھے آ کے اوہناں دا دوڑن دا شوق پھر توں جاگیا اتے اوہناں 81 سال دی عمر وچّ لنڈن میراتھن (2000) توں دوڑنا شروع کیتا۔
حوالے
گٹھ:سکھ گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ضلع باگپت
گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
وائیزنزوالڈ جھیل
وائیزنزوالڈ جھیل یورپ دے دیس آسٹریا دی اک جھیل اے۔
گٹھ:آسٹریا دیاں جھیلاں گٹھ:آسٹریا دا آبی جغرافیہ گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
فلٹن کاؤنٹی، کینٹکی
فلٹن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 102 پندراں ایل
چک 102 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ایڈمنڈ فیلپس
شوفن اک معاشیات گرو تے 2006 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
عبدالمطلب
عبد المطلب (پیدائش: 480ء، مدینہ منورہ – وفات: 578ء، مکہ) (عربی وچ عبد المطّلب ) محمد  دے دادا سن انہاں دا اصل نام شیبہ سی (شیبہ بن ھاشم عربی وچ  شيبة ابن هاشم  یا شیبۃ الحمد)۔ انہاں نو‏‏ں عبد المطلب (درست تلفظ: عبد المطَلِّب) اس لئی کہیا جاندا اے کیونکہ انہاں نو‏‏ں انہاں دے چچا مطلب نے پالیا سی کیونکہ انہاں دے والد ھاشم دی وفات انہاں دی پیدائش تو‏ں کچھ ماہ پیشتر ہو گئی سی۔ حضرت عبد المطلب دینِ ابراہیمی (اسلام) اُتے قائم سن تے ایسی کوئی اک وی روایت نئيں ملدی کہ انہاں نے کدی بت پرستی کیتی ہوئے۔
حضرت عبدالمطلب حضرت محمد صلی اللہ علیہ و الہ و سلم دے دادا سن ، اینہاں دا اصل ناں شیبہ ( شیبہ بن ہاشم)سی ۔ اینہاں نوں عبدالمطلب (درست تلفط :عبدالمطلّب) اس لئی آکھیا جاندا اے کینوجے اینہاں نوں اینہاں دے چاچا مطلب نے پالئیا سی ، کیونجے اینہاں دے والد حضرت ہاشم دی وفات اینہاں دی پیدائش توں کجھ مہینے پہلے ہو گئی سی ۔ حضرت عبدالمطلب دین ابراہیمی (اسلام) تے قائم سن تے ایہوجہی کوئی روایت نئیں ملدی کہ اوہناں نے کدی بت پرستی کیتی ہوئے ۔
پہلا جیون
حضرت عبدالمطلب 497ء چ پیدا ہوئے ۔ اینہاں دے والد دا ناں ہاشم بن عبد مناف تے والدہ دا ناں سلمی بنت عمرو سی ۔ اینہاں دی والدہ دا تعلق یثرب (مدینہ) نال سی ۔ اینہاں دے والد دا انتقال اینہاں دی پیدائش توں کجھ مہینے پہلے فلسطین دے علاقے غزہ چ ہوئیا ۔ جتھے اوہ تجارت دے سلسلے چ گئے ہوئے سن ۔ اس دے بعد اینہاں دی والدہ اینہاں نوں یثرب لے گئیاں ، جتھے اوہ 8 سال دی عمر تک رہے ۔ جدوں اوہ 8 سال دے ہوئے تے اینہاں دے چاچا مطلب اینہاں نوں واپس مکہ لے آئے ۔
مدینہ توں مکہ واپسی
ہاشم بن عبد مناف دی وفات توں بعد کعبہ دے زائرین نوں کھانا تے پانی دین دی ذمہ واری مطلب بن عبد مناف دے سپرد ہوئی ۔ حضرت عبدالمطلب دی والدہ اینہاں نوں اپنے والد دے گھر مدینہ لے گئیاں سن ۔ جتھے اینہاں دی پرورش ہوئی ۔ جدوں حضرت عبدالمطلب کچھ وڈے ہوئے تے اینہآں دے چاچا مطلب بن عبد مناف اینہاں نوں مدینے توں مکے واپس لے جان لئی آئے ۔ جدوں اوہناں نے اپنے بھتیجے نوں ویکھئیا تے ہنجو اینہاں دی اکھاں توں وگن لگ پئے ۔ اپنی والدہ سلمی بنت عمرو دی اجازت دے بعد حضرت عبدالمطلب اپنے چاچا دے نال مکہ واپس آ گئے ۔
قریش دی سرداری
مکہ آن دے کجھ چر مگروں ای مطلب بن عبد مناف دی وفات یمن دے سفر چ ہوگئی تے سرداری تے کعبہ دے زائراں دی خدمت تے ، جہڑی کہ عبدمناف نے حضرت عبد المطلب دے سپرد کیتی سی ، نوفل بن عبد مناف نے قبضہ کرنا چاہئیا ، حضرت عبد المطلب نے قریش دی مدد منگی پر کوئی مدد نا ملی ۔
تعارف
آپ دا اسم گرامی عامر ، لقب شیبہ(بوڑھا) عبدالمطلب ، فیاض تے مطعم طیر السماء (آسمنی پرنداں دی ضیافت کرنے والا) ، کنیت ابو حارث تے ابو بطحاء اے۔ آپ دے والد ماجد دا نام گرامی عمرو لقب عمر والعلا (اعلیٰ ، بلند تے بزرگوار) تے ہاشم (چورہ کرنے والا) تے کنیت ابو نضلہ ، ابو یزید تے بعض دے نزدیک آپ دی کنیت ابو اسد اے تے والدہ ماجدہ دا اسم گرامی سلمی اے۔ امام سہیلی کہندے نيں کہ درست گل ایہی اے کہ آپ دا نام شیبہ اے۔ آپ انتہائی حسین و جمیل سن ۔ حذافہ بن غانم عدوی نے آپ دے بارے وچ کہیا اے : ان (شیبہ) دی اولاد دے چہرے سفید نيں۔ اوہ چودھواں دے چاند دی طرح رات دی تاریکی نو‏‏ں روشن کر دیندے نيں۔
سلسلہ نسب
والد ماجد دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب ایہ اے ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لوی بن غالب والدہ ماجدہ دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب ایہ ہے سلمی بنت عمرو بن زید بن لبید خداش بن عامر بن غنم بن عدی بن النجار دادی جان دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب ایہ ہے عاتکہ بنت مرہ بن ہلال بن فالج بن ذکوان بن ثعلبہ نانی جان دی جانب تو‏ں سلسلہ نسب ایہ ہے عمیرہ بنت صخر بن حبیب بن الحارث بن ثعلبہ بن مازن بن النجار
شیبہ دی وجہ تسمیہ
جب آپ پیدا ہوئے سن تو آپ دی پیشانی دے چند بال سفید سن تو اس لئی شیبہ (بوڑھا یا بڑھاپے والا) نام پڑھ گیا۔ چونکہ آپ نیک کاماں وچ سبقت لے جاندے سن اس لئی شیبۃ الحمد دے لقب تو‏ں پکارے جانے لگے تے بعض دے نزدیک لوگ آپ دی بہت تعریف کردے سن اس لئی ایہ نام مشہور ہو گیا۔ واللہ اعلم
عبد المطلب دی وجہ تسمیہ
جب حضرت مطلب بن عبد مناف حضرت عبد المطلب نو‏‏ں مدینہ تو‏ں مکہ لے کر آ رہے سن تو راستے وچ جو وی مطلب تو‏ں پوچھتے کہ ایہ پیچھے کون اے تو حضرت مطلب بتاندے ایہ میرا غلام (عبد) اے جو مدینہ تو‏ں خرید کر لا رہیا ہاں اوہدی وجہ ایہ سی کہ حضرت عبدالمطلب مناسب لباس وی نئيں پہنے ہوئے سن ، راستے وچ آفتاب دی تمازت تو‏ں تے تکلیف وی اٹھائی سی اس لئی تکان دی وجہ تو‏ں چہرہ دی رنگت اڑی ہوئی سی۔ مکہ وچ آ کر مطلب نے شیبہ نو‏‏ں عمدہ لباس پہنا کر بنو عبدمناف دے اشراف دی مجلس وچ لا کر بیٹھایا۔ تے سب نو‏‏ں بتایا ایہ میرا بھتیجا شیبہ بن ہاشم اے۔ چونکہ راستے وچ حضرت مطلب نے شیبہ نو‏‏ں عبد کہیا سی اس لئی آپ عبد المطلب مشہور ہو گئے۔
بہن تے بھائی
حضرت عبد المطلب دے تن بھائی تے پنج بہناں سن۔ ان وچ رقیہ بنت ہاشم آپ دی حقیقی بہن اے جو بچپن وچ ہی فوت ہو گئی۔ ان دے علاوہ بھائیاں وچ اسد بن ہاشم ، ابو صیفی بن ہاشم جنہاں دا نام عمرو سی تے نضلہ بن ہاشم شامل نيں۔ آپ دی بہناں وچ شفاء بنت ہاشم ، حیہ بنت ہاشم ، ضعیفہ بنت ہاشم تے خالدہ بنت ہاشم شامل نيں۔ ان سب وچو‏ں ابو صیفی تے حیہ دی والدہ دا نام ہند بنت عمرو اے ، اسد دی والدہ دا نام قیلہ ملقب بہ جزور بنت عامر ، نضلہ تے شفاء دی والدہ دا نام امیہ بنت عدی ضعیفہ تے خالدہ دی والدہ دا نام واقدہ بنت ابوعدی سی حضرت عبد المطلب دی بہن بھائیاں دی مذکورہ تفصیل ابن ہشام دے مطابق اے جدو‏ں کہ طبقات ابن سعد دے مطابق ابو صیفی نام عمرو اے تے انہاں دے اک تے بھائی صیفی بن ہاشم دا ذکر کردے نيں لیکن حیہ دا ذکر نئيں کردے تے اوہ خالدہ دی اک تے بہن رقیہ بنت ہاشمکا ذکر کردے نيں تے اس دے علاوہ حضرت عبد المطلب دے اک تے بہن دا حنہ بنت ہاشم دا ذکر کردے نيں جنہاں دی والدہ دا نام عُدی بنت حبیب اے۔ ابن سعد دی پیش کردہ محمد بن سائب کلبی دی روایت دے مطابق حضرت ہاشم بن عبد مناف دے پنج بہٹے تے چھ بیٹیاں بندی نيں جدو‏ں کہ کلبی دی روایت دے آغاز وچ ایہ عبارت اے : ہاشم دی اولاد چار بیٹےآں تے پنج بیٹیاں اُتے مشتمل ہے اس لئی ابن ہشام دی تفصیلات ہی درست معلوم ہوندی نيں۔ واللہ اعلم
پیدائش و بچپن
آپ دے والدہ ہاشم بن عبد مناف نے آپ دی والدہ ماجدہ سلمی بنت عمرو تو‏ں اس شرط اُتے نکاح کیتا سی کہ اوہ جو وی بچہ جنے گی اوہ میکے وچ جنے گی چنانچہ جدو‏ں حضرت عبد المطلب دی ولادت دا وقت قریب آیا تو حضرت ہاشم نے اپنی زوجہ نو‏‏ں اس دے میکے مدینہ وچ چھڈ دے خود تجارت دی غرض تو‏ں ملک شام چلے گئے تے اوہی غزہ وچ وفات پائی۔ حضرت عبد المطلب دی ولادت مدینہ منورہ وچ ہوئی۔ آپ ست اٹھ برس تک مدینہ منورہ وچ ہی راے۔ اک مرتبہ بنو الحارث بن عبد مناة دا اک شخص مدینہ آیا۔ ایتھ‏ے اسنو‏ں چند لڑکے تیر اندازی کردے ہوئے ملے۔ شیبہ جدو‏ں نشانے اُتے تیر ماردے سن ، اوہ فخر تو‏ں کہندے سن ، وچ ہاشم دا بیٹا ہاں ، وچ بطحا دے ریئس دا بیٹا ہاں۔ حارثی نے انہاں تو‏ں پُچھیا تساں کون ہاں؟ انہاں نے کہیا وچ شیبہ بن ہاشم بن عبد مناف ہاں۔ حارثی نے مکہ آ کر حضرت مطلب بن عبد مناف تو‏ں جو حجر وچ بیٹھا ہويا سی کہیا '''اے ابو الحارث سنو! ميں نے یثرب وچ چند لڑکےآں نو‏‏ں تیر اندازی کردے ہوئے دیکھیا۔ انہاں وچو‏ں اک ایسا لڑکا سی کہ جدو‏ں اس دا تیر نشانے اُتے لگ جاندا تو اوہ اظہار فخر وچ کہندا ، وچ ہاشم دا بیٹا ہاں ، وچ بطحا دے ریئس دا بیٹا ہاں۔ حضرت مطلب نے کہیا بخدا! وچ ہن اپنے گھر نئيں جاآں جدو‏ں تک کہ اس بچے نو‏‏ں نہ لے آآں گا۔''' حارثی نے کہیا کہ جے اس قدر مستعد ہو تو میری ناقہ صحن وچ بندھی اے اس اُتے چلے جاؤ۔ مطلب اسی اونٹنی اُتے سوار ہو ک‏ے یثرب گئے۔ سر شام اوہ آبادی وچ پہنچے۔ پھر بنو عدی بن النجار دے محلے وچ آئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے دیکھیا کہ قبیلہ دی چوپال وچ لڑکے گیند کھیل رہے سن ، اس نے اپنے بھتیجے دی شناخت کرکے اوتھ‏ے والےآں تو‏ں پُچھیا کہ ایہ ہاشم دا بیٹا ہے؟ انہاں نے کہیا کہ ہاں ایہ تواڈا بھتیجا اے۔ جے تساں اسنو‏ں لینا چاہندے ہو تو حالے پکڑ لو اوہدی ماں نو‏‏ں اوہدی خبر نہ ہونے پائے ، ورنہ جے اسنو‏ں معلوم ہو گیا تو اوہ اسنو‏ں کدی نئيں جانے دے گی تے پھر اسيں وی اسنو‏ں نہ جانے دین گے تے روک لاں گے۔ مطلب نے شیبہ نو‏‏ں آواز دی تے کہیا کہ اے میرے بھتیجے وچ تواڈا چچا ہاں ، تساں نو‏‏ں تواڈی قوم دے پاس لے جانے آیا ہاں تے ایہ کہہ کر انہاں نے اپنی اونٹنی بیٹھا دی تے اوہ تیرکی دی طرح اچھل کر ناقہ دے پچھلے حصہ اُتے بیٹھ گیا۔ مطلب اسی وقت لے کر مکہ روانہ ہو گئے۔ اوہدی ماں نو‏‏ں رات ہونے تک اس دے جانے دی اطلاع نہ ہوئی ، جدو‏ں رات نو‏‏ں اسنو‏ں اوہدی اطلاع ہوئی ، تو اس نے شور مچایا کہ کوئی شخص میرے بچے نو‏‏ں بھاگا لے گیا پھر اسنو‏ں اطلاع کيتی گئی کہ اس دا چچا اسنو‏ں لے گیا اے۔
اک تے روایت دے مطابق محمد بن عمرو بن واقد الاسلمی کہندے نيں کہ ثابت بن المنذر بن حرام صحابی رسول حسان بن ثابت دے والد عمرہ دے لئی مدینہ تو‏ں مکہ مکرمہ گئے اوتھ‏ے حضرت مطلب بن عبد مناف تو‏ں ملے جو انہاں دے دوست سن (باتاں باتاں وچ) انہاں تو‏ں کہیا: جے تو اپنے بھتیجے شیبہ نو‏‏ں ساڈے قبیلہ وچ دیکھدا تو اس دے شکل و شمائل وچ تینو‏ں خوبی و خوبروئی و ہیبت و شرافت نظر آندی ، ميں نے دیکھیا اے کہ اوہ اپنے ماماں زاد بھائیاں وچ تیر اندازی کر رہیا اے کہ نشان آموزی (وہ کمزور تیر اے جس تو‏ں لڑکے تیر اندازی سیکھتے) دے دونے تیر میرے کف دست جداں مقدار دے ہدف وچ داخل ہو جاندے نيں ، جدو‏ں تیر نشانہ اُتے بیٹھتا اے تو اوہ کہندا اے وچ بلند و مرتبہ عمرو (ہاشم) دا فرزند ہاں مطلب:وچ تو جدو‏ں تک اوتھ‏ے نہ جاآں تے اسنو‏ں نال نہ لاآں اتنی وی تاخیر نئيں کر سکدا کہ شام ہو جائے (اتنی جلدی اے کہ اج دن دے اختتام ہونے دا وی انتظار نئيں کر سکدا)۔ ثابت: میری رائے وچ اسنو‏ں نہ تو سلمی تیرے سپرد کر دے گی تے نہ اس دے ماماں تینو‏ں لے جانے دین گے۔ جے تو اسنو‏ں اوتھے رہنے داں کہ اپنے ننھیال وچ اس وقت تک رہے کہ خود بخود تیرے پاس برضا و رغبت آ جائے تو اس وچ تیرا کیتا حرج ہے؟ مطلب نے کہیا کہ وابواؤس وچ تو اسنو‏ں اوتھ‏ے نہ چھوڑاں گا کہ اپنی قوم دے ماثر و فضائل تو‏ں بیگانہ بنا رہے ، تینو‏ں ایہ تو معلوم ہی اے کہ اس دا حسب و نسب و مجد و مشرف سب کچھ اوہدی قوم دے نال اے۔ حضرت مطلب بن عبد مناف مکہ تو‏ں مدینہ گئے تے ادھر اک گوشہ وچ فروکش راے۔ شیبہ نو‏‏ں دریافت کردے رہے حتی کہ اپنے ننھیالی لڑکےآں وچ تیر اندازی کردے ہوئے اوہ مل گئے۔ مطلب نے انہاں نو‏ں دیکھیا تو باپ دی شباہت انہاں وچ نظر آئی ، پہچان لیا ، اکھاں اشکبار ہوئیاں ، گلے تو‏ں لگایا ، حلہ یمنی پہنایا تے کہنے لگے :
"ميں نے شیبہ نو‏‏ں پہچان لیا تے ایسی حالت وچ پہچانا کہ قبیلہ بنی نجار دے لڑکے اس دے ارد گرد تیر اندازی دے لئی مجمع کیتے ہوئے تھے"
"ميں نے پہچان لیا کہ اس دا زور بازو و طور و طریق اسيں ہی وچو‏ں اے تے ایہ پہچان کر میری اکھاں اس اُتے آنسوآں دے ڈونگرے برسانے لگاں" سلمی نے پیغام بھیج کر مطلب بن عبد مناف نو‏‏ں اپنے ہاں فروکش ہونے دی دعوت دتی جس دے جواب وچ مطلب نے کہیا: میری حالت اس (تکلف) تو‏ں بہت ہی سبک واقع ہوئی اے ، وچ جدو‏ں تک اپنے بھتیجے نو‏‏ں نہ پاآں گا تے اسنو‏ں اس دے شہر و قوم وچ نہ لے جاآں گا اس وقت تک گرہ وی نئيں کھولنا چاہندا۔ سلمی نے کہیا: وچ تو اسنو‏ں تیرے نال بھیجنے دی نئيں۔ سلمی نے اس جواب وچ مطلب دے نال درشتی و خشونت ظاہر دی تو انہاں نے کہیا ایسا نہ کر وچ تو بغیر اس دے نال لئی واپس جانے والا نئيں۔ میرا بھتیجا سن شعور نو‏‏ں پہنچ چکيا اے تے غیر قوم وچ اے تے اجنبی اے۔ اسيں لوگ اس دے خاندان دے نيں کہ ساڈی شرافت تے اپنے قومی شہر وچ قیام کرنا ایتھ‏ے دی اقامت تو‏ں اس دے لئی بہتر اے تے اوہ جتھ‏ے کنيں وی ہو بہرحال تیرا ہی لڑکا اے۔ لوگاں دا دعوی اے کہ شیبہ نے اپنے چچا المطلب تو‏ں کہیا کہ وچ اپنی ماں نو‏‏ں جدو‏ں تک اوہ اجازت نہ دے نہ چھوڑاں گا۔ تو پھر سلمی نے اجازت دے دی تے شیبہ نو‏‏ں مطلب دے حوالے کر دتا۔