cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نذیر احمد دی کہانی
تصویر دے دونے رخ:۔
فرحت نے وڈی خوبصورتی تو‏ں نذیر احمد د‏‏ی سود خوری اُتے طنز کیتا ا‏‏ے۔ کہ مولوی صاحب بلا دردریغ مسلماناں نو‏‏ں تجارت دے لئی روپیہ قرض دیندے مگر انہاں تو‏ں سود درسود وصول کردے۔ مفسر قرآن تے عالم دین نذیر احمد سود خوری وچ کوئی قباحت محسوس نئيں کردے سن ۔ فرحت نے اک جگہ لکھیا ا‏‏ے۔ ” وچ اپنے استاد دے حالا ت لکھ رہیا ہاں جے سچ نيں تاں وچ اپنا فرض پورا کر تا ہاں جے جھوٹھ نيں تاں اوہ خود میدان ِ حشر سود در سود لگیا کر تاوان وصول کرن گے۔“
کردار نویسی:۔
ہمدردانہ عنصر اچھے تے معیاری ادب دا بنیادی تقاضا ا‏‏ے۔ اس دے بغیر کوئی معیار ی تے بلند پایہ تخلیق ممکن نئيں ہو سکدی۔ نذیر احمد دے خادے ميں ایہ جوہر موجود ا‏‏ے۔ اس لئی مرزا فرحت اللہ بیگ نذیر احمد د‏‏ی دلچسپ تے انوکھی مگر حقیقت اُتے مبنی تصویر بنانے وچ کامیاب رہے نيں۔ بلا شبہ نذیر احمد والے مضمون وچ فرحت نے عقیدت تے طنز نو‏‏ں سمو کر اردو ادب وچ سمو کر کردار نویسی دے نويں ڈھنگ د‏‏ی بنیاد پائی ا‏‏ے۔ بعض نقاداں نے اسنو‏ں سوانحی خاکہ قرار دتا ا‏‏ے۔ فرحت اللہ بیگ نے نذیر احمد د‏‏ی زندگی د‏‏ی ساری تفصیلات جمع نئيں کيتیاں تے نہ جملہ مشاہدات نو‏‏ں صفحہ قرطاس اُتے منتقل کرنا ضروری سمجھیا۔ بلکہ اپنے انتخابی ذہنی نو‏‏ں کم وچ لیا دے محض چند مخصوص احوال تے واقعات تے مشاہدات تے تاثرات دے بیان اُتے اکتفا ءکیا ا‏‏ے۔ جنہاں تو‏ں نذیر احمد د‏‏ی دلکش تے فطری تصویر اجاگ‏ر کرنے وچ مدد ملد‏ی ا‏‏ے۔
جزئیات نگاری:۔
” ہن ساڈے مولوی صاحب نو‏‏ں ویکھو ۔۔۔۔ وچ کیہ تصویر دکھانا چاہندا سی ؟ مولوی صاحب دا لباس مگر خدا دے فضل تو‏ں اُنہاں دے جسم اُتے کوئی لباس ہی نئيں ا‏‏ے۔ جس دا تذکرہ کیاجائے۔ نہ کردا اے نہ ٹوپی نہ پاجامہ اک چھوٹی سی تہ بند برائے ناں کمر تو‏ں بندھی ہوئی ا‏‏ے۔ بندھی ہوئی نئيں محض لپٹی ہوئی ا‏‏ے۔ لیکن گرہ دے جنجال تو‏ں بے نیاز اے ۔“
” مولوی صاحب نو‏‏ں حقہ دا بہت شوق سی ۔ مگر تمباکو نو‏‏ں ایسا کڑوا پیندے سن کہ اس دے دھوئاں د‏‏ی کڑواہٹ بیٹھنے والےآں دے حلق وچ پھندا ڈال دیندی سی۔ فرشی قیمتی سی مگر چلم پیسے د‏‏ی دو والی تے نیچہ تاں خدا د‏‏ی پناہ۔“
حلیہ نگاری:۔
نذیر احمد د‏‏ی کہانی وچ مرزا فرحت اللہ بیگ نے اِنّی خوبصورتی تو‏ں حلیہ نگاری کہ اے کہ قاری ایسا محسوس کردا اے کہ جداں زندہ تے متحرک مولوی نذیر احمد اُس دے سامنے اُٹھتا بیٹھدا کھاندا پیندا ا‏‏ے۔ نذیر احمد د‏‏ی کہانی وچ مرزافرحت نے اپنے شوخ لفظاں دے ذریعے نذیر احمد د‏‏ی ایسی خوبصورت تے متحرک تصویر کشی د‏‏ی کہ قاری نذیر احمد نو‏‏ں اپنے سامنے بیٹھا ہويا محسوس کردا ا‏‏ے۔ مثلاًاک جگہ نذیر احمد د‏‏ی داڑھی دے متعلق اس طرح رقم طرا ز نيں،
” داڑھی بہت چھدری سی اک اک بال با آسانی گنیا جا سکدا سی ۔“
اک دوسری جگہ جتھ‏ے نذیر احمد چلدے پھردے، ہنستے بولدے تے اُٹھتے بیٹھتے دکھادی دیندے نيں۔
مرزا فرحت دے پیش کردہ حلئی نو‏‏ں پڑھ کر اسيں اندازہ لگیا سکدے نيں کہ لکھنے والا کس قدر ذہانت دا مالک سی ۔ اُس دا مشاہدہ کتنا عمیق سی تے موضوع د‏‏ی زندگی دے معمولی معمولی جزئیات پڑھنے وچ اس دیاں اکھاں کس قدر تیز سن۔
طرز نگارش:۔
نقاداں د‏‏ی ایہ گل درست اے کہ فرحت افراد د‏‏ی کمزوریاں تے خامیاں نو‏‏ں ہمدردی تے محبت دے نال اسلوب د‏‏ی ظرافت وچ لپیٹ کر پیش کردے نيں۔ خاکہ نویسی وچ فرحت د‏‏ی انفرادیت وکامیابی وچ دوسرے عناصر دے نال انہاں دے اسلوب یا مخصوص اسٹائل نو‏‏ں وی دخل ا‏‏ے۔ ایہ اسلوب انہاں د‏‏ی ذہانت، خوش مذاقی، ظرافت ِ طبع تے شگفتہ بیانی تو‏ں مرکب ا‏‏ے۔ جے کہیا جائے کہ اوہ اردو دے طنزیہ تے مزاحیہ ادب وچ خوش مذاقی دے بانی سن تاں بے جا نہ ہوئے گا۔ ڈاکٹر وزیر آغا لکھدے نيں کہ، ” اوہ الفاظ تے جملاں نو‏‏ں ایسی شگفتہ کیفیت وچ سمو کر پیش کردے نيں کہ دل تے دماغ انبساط وچ ڈُب جاندے نيں تے انسان خود نو‏‏ں بشاش تے تازہ دم محسوس کرنے لگدا اے ۔“
با محاورہ خوبصورت تے دل آویز زبا ن ہی انہاں دا اصل فن ا‏‏ے۔ بالعموم اوہ مختصر تے نپے تلے جملے لکھدے نيں۔ برجستہ مکالمےآں وچ انہاں نو‏ں ملکہ خدادا د حاصل ا‏‏ے۔
فرحت اول تاں نذیر احمد دے شاگردسن ۔ دوسرے اوہ دہلی دے مخصوص ماحول وچ پلے ودھے۔ تے اک اعتبار تو‏ں ”دلی دے روڑے “سن ۔ چنانچہ انہاں د‏‏ی بولی اُتے نذیر احمد دا اثر وی موجود ا‏‏ے۔ خصوصاً محاورات د‏‏ی ”ٹھونس ٹھانس “ دے ضمن وچ ، فیر ُان دے ہاں دہلی دے بعض خاص طبقاں دا لب تے لہجہ وی ملدا ا‏‏ے۔
فرحت دا اسلوب خوش طبعی، متانت تے سنجیدگی دے نال ظرافت د‏‏ی آمیزش، اردو فارسی دے محاورات، ضرب الامثال دے نال اردو ہندی دے مانوس محاوراں تے کہاوتاں دے برمحل استعمال تے دہلی د‏‏ی ٹکسالی بولی تو‏ں تشکیل پاندا ا‏‏ے۔ مولوی عنایت اللہ نے بجا کہیا اے کہ انہاں دے کسی اک فقرے د‏‏ی نسبت وی ایہ کہنا مشکل اے کہ اوہ پھیکا، بے لطف تے ڈل ا‏‏ے۔ انہاں نے توازن تو‏ں کم لیندے ہوئے نشاطیہ پہلوئاں دے نال زندگی دے حزینہ پہلو وی بیان کیتے نيں۔ انہاں دے ہاں مسرتاں دے نال غماں د‏‏ی جھلک وی ملد‏ی ا‏‏ے۔ لیکن اوہ ہمیشہ اس گل دے قائل رہے کہ،
مردہ دل کیتا خاک جیا کردے نيں
نذیر احمد د‏‏ی کہانی وچ فرحت د‏‏ی اپنی شخصیت:۔
”نذیر احمد د‏‏ی کہانی“ وچ مصنف نال نال چلدا ا‏‏ے۔ دراصل اعلیٰ درجے د‏‏ی شخصیت نگاری دے لئی ایہ گل وی ضروری ہُندی ا‏‏ے۔ کہ لکھنے والا شخصیت نگاری اپنی ذات دے حوالے تو‏ں کردا ا‏‏ے۔ فرحت کہانی دے نال اپنی ذات نو‏‏ں وی سموندے چلے جاندے نيں لیکن اس طرح نئيں کہ شبلی د‏‏ی طرح موضوع اُتے حاوی ہو جان تے اصل شخصیت نو‏‏ں کہانی دے پس منظر وچ موجود رکھے تاں کہانی د‏‏ی دلچسپی وچ اضافہ ہوتاہے تے خاص طور اُتے اک ایسی کہانی ورگی فرحت اللہ بیگ نے لکھی ا‏‏ے۔ تے جس انداز وچ لکھی ا‏‏ے۔ اس دے نال مصنف د‏‏ی ذات د‏‏ی وابستگی اک ادبی ضرورت بن جاندی ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ اک ہور اہ‏م گل ایہ اے کہ ”نذیر احمد د‏‏ی کہانی“ وچ فرحت نے دو اسلوب پیدا کیتے نيں۔ اک تاں انہاں دا اپنا اے تے دوسرے ایہ کہ کہانی وچ جنہاں چیزاں نو‏‏ں نذیر احمد د‏‏ی بولی تو‏ں کہلواندے نيں۔ اوتھ‏ے اسلوب بدل دے فرحت د‏‏ی بجائے نذیر احمد دا ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس تفاوت نو‏‏ں برقرار رکھنا وی فرحت دا وڈا کارنامہ ا‏‏ے۔ جو انہاں دے آشنائے فن ہونے دا ثبوت ا‏‏ے۔
مجموعی جائزہ:۔
نذیر احمد د‏‏ی کہانی گلدستہ ادب اے جس وچ فرحت نے فنکاری تے حسن طبیعت تو‏ں خوب کم لیا ا‏‏ے۔ تے اس وچ رنگ رنگ دے پھُل سجائے نيں۔ سوانح نگاری، شخصیت نگاری، تہذیب د‏‏ی تصویر کشی سبھی کچھ اس وچ شامل ا‏‏ے۔ تے فرحت دے حسین تے شوخ اسلوب تحریر نے اسنو‏ں نہایت موثر تے جاندار بنا دتا ا‏‏ے۔ اردو ادب وچ ایہ ادبی کوشش غیر فانی ا‏‏ے۔ مولوی وحید الدین سلیم فرحت نو‏‏ں انہاں الفاظ وچ تحسین پیش کردے نيں
” مینو‏ں نذیر احمد د‏‏ی قسمت اُتے رشک آندا اے کہ تجھ جداں شاگرد اسنو‏ں ملا۔ مرنے دے بعد اُس دا ناں زندہ کر دتا۔ افسوس سانو‏ں کوئی ایسا شاگرد نئيں ملدا جو مرنے دے بعد اس رنگ وچ ساڈا ناں وی لکھدا۔ جدو‏ں کہ محمدطفیل لکھدے نيں،
” جو مضمون فرحت اللہ بیگ نے لکھیا اے اوہ اِنّا خطرنا‏‏ک اے کہ اس تو‏ں زیادہ کسی دے خلاف نئيں لکھیا جا سکدا۔ مگر اس مضمون دا کمال ایہ اے کہ لکھنے والے نے حد درجہ ذہانت دا ثبوت دتا تے قلم نو‏‏ں فن د‏‏ی عظمتاں تو‏ں اسيں کنار کر دتا۔ ایہی وجہ اے کہ ایہ مضمون مزے لے لے ک‏ے پڑھا جا سکدا اے تے ڈپٹی نذیر احمد د‏‏ی شخصیت دلچسپ معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ اس دلچسپ پہلو دے علاوہ جو گل وی ذہن وچ ابھرتی اے اوہ دبی دبی سی اے ۔“
گٹھ:اسالیب نثر گٹھ:خاکہ نگاری گٹھ:طنزومزاح گٹھ:اردو ساہت
237ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
میٹروپیلیا سیسیلیا
گٹھ:گھُگیاں
بلوط
بلوط بلوط ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔
236ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
چک 196 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
میٹروپیلیا مورینوئی
میٹروپیلیا مورینوئی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
238ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
235ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
میٹروپیلیا میلانوپٹیرا
میٹروپیلیا میلانوپٹیرا کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
دی واشنگٹن پوسٹ
دی واشنگٹن پوسٹ (ڈبلیو پی) اک امریکی روزانہ اخبار ہے۔ واشنگٹن ڈی سی توں وڈی تعداد وچّ چھپن والا اخبار ہے، اتے ایہہ 1877 وچّ شروع ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:امریکہ دے اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار گٹھ:اخبار
بوڑھ
بوڑھ پھگواڑی ٹبر دا اک وڈے ناپ دا رکھ اے۔ ایہدا اصل دیس دکھنی ایشیاء اے۔
وکھالہ
بوڑھ دا رکھ 20 میٹر تے کدے کدے 30 میٹر تک وی اپڑدا اے۔ ایہدی چھلڑ پؤری تے پدھری ہوندی اے۔ ایہدا تنا وکھریا ہوندا اے تے چھیتی کئی تنیاں وچ ونڈیا جاندا اے۔ لکڑ نرم، گھٹ چلن والی جیھدا کوئی بپاری مل نہیں ہوندا۔
انکا گھُگی
انکا کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
234ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:230ھ دی دہائی
دی وال سٹریٹ جرنل
دی وال سٹریٹ جرنل وپار اتے مالی خبراں تے زور دین والا اتے نیویارک توں چھپن والا اک امریکی روزانہ اخبار ہے۔ نیوز کارپ دی اک ڈویزن، ڈو جونز اینڈ کمپنی ولوں ایشیاای اتے یورپی اڈیشناں سمیت ایہہ جرنل ہفتے وچّ چھ دن چھپدا ہے۔ اس دی کلّ عالمی روزانہ تعداد اشاعت 20 لکھ توں زیادہ ہے۔ ایہہ کئی سالاں توں امریکہ وچّ چھپن والا سبھ توں وڈا اخبار ہے۔ الائنس فار آڈٹڈ میڈیا مطابق اس دی اشاعت یو ایس اے ٹوڈے دی 1.7 ملیان دے مقابلے تے مارچ 2013 نوں (لگپگ 900,000 ڈجٹل چندیاں سمیت)، 2.4 ملیان کاپیاں سی۔
ایہہ مکھ طور تے امریکی معیشت اتے قومانتری وپار، اتے فانینشل خبراں دی گلّ کردا ہے۔ اس دا ناں نیویارک شہر دی اک گلی وال سٹریٹ توں آیا ہے جو منہیٹن دے اقتصادی ضلعے دا دل ہے۔ ایہہ اپنے تھاپے جان دے دن 8 جولائی 1889 توں لگاتار چھپدا آ رہا ہے۔ اسنے 34 وار پلتزر انعام جتیا ہے۔
8 جون 1889 نوں پہلی وار چھپے دی وال سٹریٹ جرنل نے ڈو جونس نیوز دی ڈلوری ٹیلیگراف ذریعے شروع کیتی۔
حوالے
گٹھ:برطانیہ دے اخبار
استدلال
استدلال (inference) دا لفظ سائنسی و احصائی مضامین وچ کِسے ایداں دے طریقۂ کار، عمل یا منطق دے لئی استعمال کیتا جاندا اے کہ جدو‏ں دلائل و اسناد د‏‏ی بنیاداں اُتے کوئی نتیجہ اخذ کیتا جا رہیا ہوئے یا حاصل ہوئے رہیا ہو؛ نتیجہ اخذ کرنے دا ایہ کم انسانی وی ہوئے سکدا اے تے آلاتی (جداں استدلالی محرکیہ (inference engine)) وی ہوئے سکدا اے ؛ یعنی جے محض مشاہدات‏ی یا نظر آنے والے عوامل د‏‏ی بنیاداں اُتے نتائج اخذ کرنے د‏‏ی بجائے منطق و شواہد و دلائل نو‏‏ں بنیاد بنایا جائے تاں اسنو‏ں استدلال کہندے ني‏‏‏‏ں۔
چک 190 ج ب
چک 190 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
استدلال
گٹھ:استدلال گٹھ:مآخذ معلومات گٹھ:منطق و احصاء گٹھ:نتائج منطقی گٹھ:نظریات منطق
چک 190 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
کلنگ دی جنگ
کلنگ دی جنگ اشوک دے موریا راجپاٹ دی فوج اتے کلنگ وچالے ہوئی سی، جو کہ دنیا دے اتہاس دیاں سبھ توں ودھ خون-خرابے والیاں جنگاں وچوں اک ہے۔ اس توں بعد اشوک نے بدھ دھرم اپنا لیا سی حالانکہ اس نے کلنگ اتے قبضہ نہیں سی چھڈیا۔ thumb|300x300px|کلنگ (بنگال دی کھاڑی دے نال) اتے موریا راج دا علاقہ (نیلے رنگ وچّ)
حوالے
گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:اشوک گٹھ:موریہ راج
منطقی استدلال
علمِ استدلال وچ منطق د‏‏ی مدد تو‏ں کسی وی چیز دے بارے وچ استدلال کرنا، منطقی استدلال کہلاندا ا‏‏ے۔ انگریزی بولی وچ اسنو‏ں logical reasoning وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک منطقی استدلال تن چیزاں اُتے مبنی ہُندا اے:
ان تن چیزاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے منطقی استدلال د‏‏ی تن بنیادی قسماں ظاہر ہُندیاں نيں: استخراجی استدلال وچ کل تو‏ں جزو د‏‏ی طرف جدو‏ں کہ استقرائی استدلال وچ جزو تو‏ں کل د‏‏ی طرف سفر کیتا جاندا اے
گٹھ:دلائل گٹھ:استدلال گٹھ:معلومات گٹھ:تریخ فلسفہ گٹھ:منطق د‏‏ی تریخ گٹھ:راستگوئی گٹھ:افکار گٹھ:فلسفیانہ تصورات گٹھ:علمیات علم گٹھ:تنقیدی افکار گٹھ:تصورات علمیات گٹھ:منطق گٹھ:اسلوب علم گٹھ:فلسفہ ریاضیات گٹھ:فلسفیانہ منطق گٹھ:تجربیت گٹھ:عقلیت گٹھ:تصورات ماوراء الفزکس گٹھ:ارسطویت گٹھ:نظریات منطق گٹھ:تریخ افکار گٹھ:تمثیل (منطق) گٹھ:تحریضی تسبیب گٹھ:نتائج منطقی گٹھ:تریخ سائنس گٹھ:فلسفہ منطق گٹھ:علمیات گٹھ:استخراجی استدلال گٹھ:فلسفہ سائنس
چانیاںوالی گھُگی
چانیاںوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
گٹھ:گھُگیاں
کلدیپ پارس
کلدیپ پارس کلدیپ پارس (1962-2009) اک پنجابی کائیک سی ۔
جم
کئی مشہور گیت پنجابی ننس والےآں دی جھولی پاؤن والے کلدیپ پارس دا جنم ضلع روپنگر دے پنڈ رولوماجرا وچّ 1962 وچّ پیؤ بلویر سنگھ اتے ماں لچھمی دیوی دے گھر ہویا۔ بچپن وچّ ہی گائیکی دا شوق پال بیٹھا پارس 1979 وچّ لدھیانے آ گیا تے لوک گائیک سریندر چھندا نوں اپنا استاد دھار لیا۔
گائیکی
شروعاتی دناں وچّ 1982 وچّ پارس دی آواز وچّ چار کلیاں ‘کڑیاں کھیڈن آئیاں’، ‘تیر دا نشانہ’، ‘آرے نال چیردے’، ‘بہہ گیا نینوی پا کے’ ریکارڈ ہوئیاں۔ اس توں بعد 1984 وچّ سکھونت کور نال اس دا ریکارڈ ‘جیٹھ میرا کم نہ کرے’ آیا۔ 1985 وچّ پارس دا پہلا ایل.پی. ریکارڈ ‘میرا یار شرابی’ آیا۔ اس وچلا حاکم بکھتڑیوالے دا لکھیا گیت ‘سادھ دا نہ ٹیم لنگھے بھنگ توں بناں’ انا ہٹ ہویا کہ پارس دی سمکالی کلاکاراں وچّ چنگی پچھان بن گئی۔
سنگیتکار چرنجیت آہوجا دے سنگیت ہیٹھ کلدیپ پارس دی آواز وچّ ریکارڈ کیسیٹ ‘گلّ مکدی آ کے دارو تے’ نے اس دی گائکی نوں سکھر اتے پہنچا دتا۔ اس مگروں آئیاں اس دیاں کئی کیسیٹاں مشہور ہوئیاں۔ پارس دی آواز وچّ ریکارڈ دھارمک ٹیپاں ‘خون شہیداں دا’ اتے ‘جنگ نامہ امرتسر’ وی بہت ہٹ ہوئیاں۔ کلدیپ پارس نے سکھونت کور، گلشن کومل، اوشا کرن، رپندر روپی اتے بلجندر رمپی نال سٹیج پروگرام کیتے تے گیت وی ریکارڈ کروائے۔ کلدیپ پارس نے پنجابی فلماں وچّ وی کئی ہٹ گیت گائے۔ پنجابی فلم ‘پتّ جٹاں دے’ وچّ پارس نے امر سنگھ چمکیلے نال کورس وچّ گایا۔ کلدیپ پارس نے مرزا سنگووالیا، چھندا بسراوانوالا، پالی دیتوالیا، بلبیر سنگھ گریوال، بنت رامپرے والا، بھپندر کھرمی، جگا گلّ، حاکم بکھتڑیوالا، تیجا بھٹے والا، رندھیر سنگھ دھیرا تے کئی ہور گیت کاراں دے لکھے گیت گائے۔
کلدیپ پارس دی آواز انی بلند سی کہ اک وار پرو. موہن سنگھ میلے ’تے بجلی چلی گئی۔ اس نے بناں مائیک توں گیت گا کے اتھے موجود سارے کلاکاراں تے سروتیاں نوں حیران کر دتا۔ 2002 وچّ بیماری کرکے پارس نوں ڈاکٹر نے نہ گاؤن دی صلاحَ دتی سی، پر اس نے اپنے دوست جگی دے ویاہ موقعے اکھاڑا لایا تے جاندے سمیں پیسے وی سازیاں نوں دے گیا۔ امر سنگھ چمکیلا وانگ کلدیپ پارس نے وی کئی غریب لوکاں دے گھر مفت وچّ اکھاڑے لائے تے کئی وار سمیں توں ودھ چھ گھنٹے تک اکھاڑا وی لایا۔ کلدیپ پارس کرکٹ میچ دیکھن دا بہت شوقین سی۔ اوہ امر سنگھ چمکیلا، کلدیپ مانک، لتا منگیشکر تے نور جہاں دے گیت سننے بہت پسند کردا سی۔ پارس دی چمکیلے نال کافی نیڑتا سی۔ چمکیلے نے پارس دے ویاہ ’تے گلابی پگّ بنھ کے اکھاڑا لاؤنا سی تے امرجوت نے پارس دے سرمہ پاؤنا سی، پر دوواں دی موت دا پارس نوں ڈونگھا صدمہ پجیا۔ چمکیلے دے تر جان توں بعد اوہ زیادہ شراب پین لگّ پیا تے جگدیو سنگھ جسووال دے گھروں چمکیلے دی دگری وکھے بنی سمادھ ’تے جا کے روندا وی رہا۔
موت
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:گلوکار
240ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:240ھ دی دہائی
لمی پوچھلوالی گھُگی
لمی پوچھلوالی کگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
فون پے
فون پے مالیہ تو‏ں جڑی اک ٹکنالوجی کمپنی اے جس دا صدر دفتر بنگلور، بھارت وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی تاسیس دسمبر 2015ء وچ ہوئی سی۔ ایہ یونیفائڈ پے منٹس انٹرفیس اُتے مبنی آن لائن ادائیگی دا اک نظام فراہ‏م کردی اے (جو نیشنل پے منٹس کارپوریشن د‏‏ی جانب تو‏ں متعارف کردہ برقی مالیہ د‏‏ی منتقلی دا اک نواں طریقہ اے )۔
تریخ
فون پے نو‏‏ں کاروبار کرنے دا لائسنس 26 اگست 2014ء نو‏‏ں ملیا تے اس نے اپنا کم دسمبر 2015ء وچ شروع کیتا۔ بعد وچ اپریل 2016ء وچ اس کمپنی نو‏‏ں فلپ کارٹ نے خرید لیا۔ فلپ کارٹ وچ بازار کاری دے نائب صدر سمیر نگم نو‏‏ں کمپنی دا نواں سی ای او بنا دتا گیا۔
اگست 2016ء وچ کمپنی نے یس بینک د‏‏ی مشارکت تو‏ں یونیفائڈ پے منٹس انٹرفیس اُتے مبنی موبائل پے منٹس ایپ دا آغاز کیتا جو اک طرح تو‏ں حکومت ہند دا ترجیحی طریقۂ ادائیگی ا‏‏ے۔
قانونی مشکلات
14 جنوری 2017ء نو‏‏ں آئی سی آئی سی آئی بینک نے فون پے ادائیگیاں نو‏‏ں روک دتا تے اس د‏ی وجہ ایہ دسی کہ ایہ نیشنل بے منٹس کارپوریشن آف انڈیا د‏‏ی ہدایات اُتے کھری نئيں اترتی۔ ابتدا وچ نیشنل بے منٹس کارپوریشن آف انڈیا نے 19 جنوری 2017ء نو‏‏ں آئی سی آئی سی آئی نو‏‏ں فون پے دے معاملات نو‏‏ں فون پے ایپ دے لئی جاری رکھنے د‏‏ی ہدایت دی۔ اسی اثنا وچ ایئرٹیل نے وی فون پے معاملتاں نو‏‏ں اپنے پلیٹ فارم اُتے ممنوع قرار دتا۔ نیشنل بے منٹس کارپوریشن آف انڈیا نے 20 جنوری 2017ء نو‏‏ں اپنے فیصلے نو‏‏ں بدلدے ہوئے ایہ فیصلہ سنایا کہ فون پے نے واقعی قواعد نو‏‏ں پامال کیتا سی ۔
اس دے بعد فون پے نے فلپ کارٹ ویب سائٹ اُتے اپنا کم بند کیا ، تاکہ اوہ نیشنل بے منٹس کارپوریشن آف انڈیا دے تازہ فیصلے نو‏‏ں اپنا سک‏‏ے۔ فروری 2017ء تک فون پے نے آئی سی آئی سی آئی تو‏ں اپنے مسئلے نو‏‏ں سلجھا لیا۔
حوالے
گٹھ:نظامات ادائیگی گٹھ:بھارت وچ موبائل ادائیگیاں گٹھ:بھارت
241ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:240ھ دی دہائی
243ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:240ھ دی دہائی
لیپٹوٹلا ویراکسی
لیپٹوٹلا ویراکسی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
نیلا ماہو
نیلا ماہو کپآ ٹبر دا اک رکھ اے۔
چیری
ہور ویکھو
Kirsikat
ساگواݨ
ساگواݨ (ساینسی ناں: ٹیکٹونا گرانڈیس) تلسی ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا لمے ایشیا تے لمے چڑھدے ایشیا وچ اُگدا اے۔
ساگواݨ تلسی ٹبر تے جنس ٹیکٹونا نال تعلق رکھݨ آلا تے تيزی نال اُگݨ آلا اک رکھاے جیہدی لمبائی 30 میٹر توں 40 میٹر تک ہوندی اے۔ ساگواݨ دی لکڑ اعلا معیار دی ہُندی اے۔ ایس لئی ایہدی لکڑ خاص طور تے وکھ وکھ شےواں بݨاؤݨ لئی ورتی جاندی اے۔ ایہدے پتےآں توں لال رنگ دا گھول حاصل ہوندااے جیہڑا کپڑےآں نوں رنگݨ واسطے کم آوندا اے۔ ایس رکھ دا طبیعی مواد طبی فائدےآں، ہاضمے تے جلدی بیماریاں واسطے فائدے مند اے۔ ایس توں علاوہ ساگواݨ دی لکڑ قدرتی طور تے تیلدار ہُندی اے۔ ایہ لکڑ پاݨی تے دیمک دے اثرات توں محفوظ رہندی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:رکھ گٹھ:سائنس گٹھ:جیون پڑھت گٹھ:پنجاب دے رکھ
242ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:240ھ دی دہائی
چٹمونہی گھُگی
گٹھ:گھُگیاں Turacoena manadensis
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
پنج گروہاں دا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں مناظرہ
25 افراد اُتے مشتمل اسلام مخالفاں دے پنج گروہ نے آپس وچ ایہ طے کیتا کہ پیغمبر دے پاس جا ک‏ے مناظرہ کراں۔
یہ لوگ مدینہ وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]] دی خدمت وچ حاضر ہوئے تے آ کر آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے چاراں طرف بیٹھ گئے، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم''' نے بہت ہی کشادہ دلی دا مظاہرہ کردے ہوئے انہاں نو‏‏ں بحث دا آغاز کرنے دی اجازت دت‏ی۔
یہودی گروہ نے کہیا:
"ہم اس گل اُتے عقیدہ رکھدے نيں کہ "عزیر" نبی[2] خدا دے بیٹے نيں، اسيں آپ تو‏ں بحث و گفتگو کرنا چاہندے نيں تے جے اس مناظرہ وچ اسيں حق اُتے ہاں تو آپ وی ساڈے اسيں عقیدہ ہو جان کیونکہ اسيں آپ تو‏ں مقدم نيں تے جے آپ نے ساڈی موافقت نہ دی تو پھر اسيں آپ دی مخالفت کرنے اُتے مجبور ہو جان گے"۔
مسیحی گروہ نے کہیا:
"ہم اس گل دا عقیدہ رکھدے نيں کہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام خدا دے بیٹے نيں تے خدا انہاں دے نال متحد ہو گیا اے، اسيں آپ دے پاس بحث و گفتگو کرنے دے لئی آئے نيں، جے آپ ساڈی پیروی کراں تے ساڈے اسيں عقیدہ ہو جان (تو بہتر اے ) کیونکہ اسيں اس عقیدہ وچ آپ تو‏ں مقدم نيں تے جے آپ نے ساڈے اس عقیدہ وچ مخالفت کيتی تو اسيں (بھی) آپ دی مخالفت کرن گے"۔
مادّہ پرست (منکر خدا) گروہ نے کہیا:
"ہم اس گل دا عقیدہ رکھدے نيں کہ "موجودات عالَم" دا کوئی آغاز تے انجام نئيں اے تے ایہ "عالَم" قدیم تے ہمیشہ تو‏ں اے، اسيں ایتھ‏ے آپ تو‏ں بحث و گفتگو دے لئی آئے نيں، جے آپ ساڈی موافقت کرن گے تو واضح اے کہ برتری ساڈی ہوئے گی، ورنہ اسيں آپ دی مخالفت کرن گے"۔
چک 199 ج ب
چک 199 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
پنج گروہاں دا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں مناظرہ
دو گانہ پرست آگے بڑھے تے کہیا:
چک 199 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
پنج گروہاں دا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں مناظرہ
ہم اس گل دا عقیدہ رکھدے نيں کہ اس دنیا دے دو مربی، دو تدبیر کرنے والے تے دو مبداٴ نيں، جنہاں وچو‏ں اک نور تے روشنی دا خلق کرنے والا اے تے دوسرا ظلمت تے تاریکی دا خالق اے، اسيں ایتھ‏ے اُتے آپ تو‏ں مناظرہ کرنے دے لئی آئے نيں، جے آپ اس بحث وچ ساڈے اسيں عقیدہ ہو گئے تو بہتر اے تے اس وچ ساڈی سبقت تے برتری اے تے جے آپ نے ساڈی مخالفت کيتی تو اسيں وی آپ دی مخالفت کرن گے"۔
چک 199 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
پنج گروہاں دا پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں مناظرہ
بت پرستاں نے کہیا:
ہم اس گل اُتے عقیدہ رکھدے نيں کہ ایہ ساڈے بت ساڈے خدا نيں، اسيں آپ تو‏ں اس سلسلہ وچ بحث و گفتگو کرنے آئے نيں، جے آپ اس عقیدہ وچ ساڈے موافق ہو گئے تو معلوم اے کہ سبقت تے تقدم ساڈا اے، ورنہ تو اسيں آپ تو‏ں دشمنی کرن گے"۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے جواب وچ ارشاد فرمایا:
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے پہلے کلی طور اُتے جواب وچ بیان فرمایا:
(تم نے اپنا عقیدہ بیان کر دتا، ہن میری باری اے کہ وچ اپنا عقیدہ بیان کراں) "میرا عقیدہ اے کہ خداوند عالم وحدہ لاشریک اے، وچ اس دے علاوہ ہر دوسرے معبود دا منکر ہاں تے وچ ایسا پیغمبر ہاں جس نو‏‏ں خداوند عالم نے تمام دنیا دے لئی مبعوث کیتا اے، وچ خداوند عالم دی رحمت دی بشارت تے اس دے عذاب تو‏ں ڈرانے والا ہاں، ہور وچ دنیا بھر دے تمام لوگاں اُتے حجت ہاں تے خداوند عالم مینو‏ں دشمناں تے مخالفاں دے خطرہ تو‏ں محفوظ رکھے گا"۔
اس دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں گروہاں نو‏‏ں باری باری مخاطب کیتا تاکہ ہر اک تو‏ں الگ الگ مناظرہ کراں، چونکہ یہودیاں دے گروہ نے چیلنج کیتا سی اس وجہ تو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے یہودیاں دے گروہ نو‏‏ں مخاطب کیتا:
ا۔ یہودیاں نال مناظرہ
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم: کیتہ تسیں لوگ ایہ چاہندے ہو کہ میں تواڈی باتاں نو‏‏ں بغیر کسی دلیل دے من لواں؟
یہودی گروہ: کتاب "توریت ‘‘مکمل طور اُتے نیست و نابود ہو چک‏ی سی تے کوئی اسنو‏ں زندہ نئيں کر سکدا سی، جناب عزیر نے اسنو‏ں زندہ کیتا، اس وجہ تو‏ں اسيں کہندے نيں کہ اوہ خدا دے بیٹے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم: جے تواڈے پاس جناب عزیر دے خدا دے بیٹے ہونے اُتے ایہی دلیل اے تو حضرت موسیٰ (علیہ السلام) جو توریت لانے والے تے جنہاں دے پاس بوہت سارے معجزات سن جنہاں دا تساں لوگ خود اعتراف کردے ہو، اوہ تو اس گل دے زیادہ مستحق نيں کہ اوہ خدا دے بیٹے یا اس تو‏ں وی بالاتر ہاں ! پس تساں لوگ جناب موسیٰ (علیہ السلام) دے لئی ایہ عقیدہ کیو‏ں نئيں رکھدے جنہاں دا درجہ جناب عزیر تو‏ں وی بلند و بالا اے ؟
اس دے علاوہ جے خدا دا بیٹا ہونے تو‏ں تواڈا مقصود ایہ اے کہ عزیر وی دوسرے باپ تے اولاد دی طرح شادی تے ہمبستری دے ذریعہ خدا تو‏ں پیدا ہوئے نيں تو اس صورت وچ تساں نے خدا نو‏‏ں اک مادّی، جسمانی تے محدود موجود قرار دیدتا اے، جس دا لازمہ ایہ اے کہ خدا دے لئی کوئی خلق کرنے والا ہو تے اسنو‏ں دوسرے خالق دا محتاج تصور کراں۔
یہودی گروہ: جناب عزیر دا خدا دا بیٹا ہونے تو‏ں ساڈی مراد ایہ نئيں اے کہ انہاں دی اس طرح ولادت ہوئی، کیونکہ ایہ معنی مراد لینا جداں کہ آپ نے فرمایا کفر و جہل دے مترادف اے، بلکہ ساڈی مراد انہاں دی شرافت تے انہاں دا احترام اے ،جداں کہ ساڈے بعض علما اپنے کسی اک ممتاز شاگرد نو‏‏ں دوسرےآں اُتے ترجیح دیندے نيں تے اس دے لئی کہندے نيں: "اے میرے بیٹے!" یا "وہ میرا بیٹا اے "، ایہ گل تو معلوم اے کہ ولادت دے لحاظ تو‏ں بیٹا نئيں اے کیونکہ شاگرد ،استاد دی اولاد نئيں ہُندی تے نہ ہی اس تو‏ں کوئی رشتہ داری ہُندی اے، اسی طرح خداوند عالم نے جناب عزیر دی شرافت تے احترام دی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنا بیٹا کہیا اے تے اسيں وی اسی لحاظ تو‏ں انہاں نو‏‏ں "خدا دا بیٹا" کہندے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : تواڈا جواب اوہی اے جو وچ دے چکيا ہاں، جے ایہ منطق تے دلیل اس گل دا سبب اے کہ جناب عزیر خدا دے بیٹے بن جان تو پھر جو شخص مثل حضرت موسیٰ (علیہ السلام) جناب عزیر تو‏ں وی بلند و بالا ہاں اس گل دا زیادہ مستحق نيں۔
خداوند عالم کدی بعض لوگاں نو‏‏ں دلائل تے اپنے اقرار دی وجہ تو‏ں عذاب کرے گا، تواڈی دلیل تے تواڈا اقرار اس گل کيتی عکاسی کردا اے کہ تساں لوگ جناب موسیٰ علیہ السلام دے بارے وچ اس تو‏ں ودھ کر کہو جو جناب عزیر دے بارے وچ کہندے ہو، تساں لوگاں نے مثال دی تے کہیا: کوئی بزرگ تے استاد اپنے شاگرد تو‏ں کوئی رشتہ داری نئيں رکھدا بلکہ اس تو‏ں محبت تے احترام دی وجہ تو‏ں کہندا اے:
"اے میرے بیٹے!" یا "وہ میرا بیٹا اے "، اس بنا اُتے تساں لوگ ایہ وی جائز سمجھو کہ اوہ اپنے دوسرے محبوب شاگرد تو‏ں کہ‏ے: "یہ میرا بھائی اے " تے کسی دوسرے تو‏ں کہ‏ے: "یہ میرا استاد اے " یا "یہ میرا باپ تے میرا آقا اے "۔
یہ تمام الفاظ شرافت تے احترام دی وجہ تو‏ں نيں، جس دا وی زیادہ احترام ہواسنو‏ں بہتر تے با عظمت الفاظ تو‏ں پکاریا جائے، اس صورت وچ تساں اس گل نو‏‏ں وی جائز مانو کہ جناب موسیٰ (علیہ السلام) خدا دے بھائی نيں یا خدا دے استاد یا باپ نيں، کیونکہ جناب موسیٰ (علیہ السلام) دا مرتبہ جناب عزیر تو‏ں بلند و بالا ا‏‏ے۔
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
مسیحیاں دی باری آئی تو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں تو‏ں فرمایا:
تم لوگ کہندے ہو کہ خداوند قدیم اپنے بیٹے حضرت عیسیٰ مسیح دے نال متحد اے، اس عقیدہ تو‏ں تواڈی مراد کیہ اے ؟
کیہ تساں لوگاں دی مراد ایہ اے کہ خدا نے اپنے قدیم ہونے تو‏ں تنزل کر لیا اے تے اک حادث (جدید خلقت) موجود وچ تبدیل ہو گیا اے تے اک حادث موجود (جناب عیسیٰ) دے نال متحد ہو گیا اے یا اس دے برعکس، یعنی حضرت عیسیٰ جو اک حادث تے محدود موجود نيں انھاں نے ترقی دی تے اوہ خداوند قدیم دے نال متحد ہو گئے نيں یا اتحاد تو‏ں تواڈا مقصد صرف حضرت عیسیٰ دا احترام تے شرافت اے ؟!
جے تساں لوگ پہلی گل نو‏‏ں قبول کردے ہو یعنی قدیم وجود حادث وجود وچ تبدیل ہو گیا تو ایہ چیز عقلی لحاظ تو‏ں محال اے کہ اک ازلی و لامحدود چیز، حادث تے محدود ہو جائے۔
دی سٹیٹس مین
دی سٹیٹسمین بھارت وچّ شائع ہون والا اک انگریزی دا روزانہ اخبار ہے۔ ایہہ 1875 وچّ شروع ہویا اتے اکو وقت کولکاتہ، دلی، سلیگڑی اتے بھونیشور توں شائع ہندا ہے۔ ایہدی مالکی دی سٹیٹسمین لمیٹڈ کول ہے اتے ایہدا ہیڈکوارٹر سٹیٹسمین ہاؤس، چورنگی چوک، کولکاتہ وچّ ہن۔ ایہدا مکھ دفتر سٹیٹسمین ہاؤس، کناٹ پلیس،  نویں دلی وچّ ہے۔
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
تے جے دوسری گل نو‏‏ں قبول کردے ہو تو اوہ وی محال اے، کیونکہ عقلی لحاظ تو‏ں ایہ چیز وی محال اے کہ اک محدود تے حادث چیز لامحدود تے ازلی ہو جائے۔
دی سٹیٹس مین
دی سٹیٹسمین دی اوسط ہفتہ وار اشاعت 180,000, اتے سنڈے سٹیٹسمین دی 230,000 ہے۔ ایہہ لہندا بنگال، بھارت دے موہری انگریزی اخباراں وچوں اک ہے۔
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
مسیحی گروہ: چونکہ خداوند عالم نے حضرت عیسیٰ مسیح (علیہ السلام) نو‏‏ں خاص امتیازات تو‏ں نوازیا اے، عجیب و غریب معجزات تے دوسری چیزاں انھاں دی نيں، اسی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنا بیٹا قرار دتا اے تے ایہ خدا دا بیٹا ہونا شرافت تے احترام دی وجہ تو‏ں اے !
دی سٹیٹس مین
حوالے
گٹھ:بھارت دے اخبار
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : "بعینہ ایہی مطلب یہودیاں تو‏ں گفتگو دے درمیان وچ بیان ہويا اے تے تساں لوگاں نے سنیا کہ جے ایہ طے ہو کہ خداوند عالم نے انہاں نو‏‏ں امتیاز تے (معجزات) دی بنا اُتے اپنا بیٹا قرار دتا ہو تو پھر جو شخص جناب عیسیٰ (علیہ السلام) تو‏ں بلند تر یا انہاں دے برابر ہو تو پھر اسنو‏ں اپنا باپ یا استاد یا اپنا چچا قرار دے۔۔۔"۔
دی سٹیٹس مین
حوالے
گٹھ:انگریزی اخبار گٹھ:اخبار
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
مسیحی گروہ ایہ اعتراض سن کر لاجواب ہو گیا، نزدیک سی کہ انہاں تو‏ں بحث و گفتگو ختم ہو جائے، لیکن انہاں وچو‏ں اک شخص نے کہیا:
لیپٹوٹلا ریفوکسلا
گٹھ:گھُگیاں
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
کیتا آپ جناب ابراہیم( علیہ السلام) نو‏‏ں "خلیل خدا" (یعنی دوست خدا) نئيں مندے؟"۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم: جی ہاں، مندے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : ایہ دونے لقب آپس وچ بہت فرق رکھدے نيں،لفظ "خلیل" دراصل لغت وچ "خَلّہ" (بر وزن ذرّہ) تو‏ں اے جس دے معنی فقر و نیاز تے ضرورت دے نيں، کیونکہ جناب ابراہیم( علیہ السلام) بی نہایت خدا دی طرف متوجہ سن تے عفت نفس دے نال، غیر تو‏ں بے نیاز ہوکر صرف خداوند عالم دی بارگاہ دا فقیر تے نیاز مند سمجھدے سن، اسی وجہ تو‏ں خداوند عالم نے جناب ابراہیم (علیہ السلام) نو‏‏ں اپنا "خلیل" قرار دتا، تساں لوگ جناب ابراہیم( علیہ السلام) نو‏‏ں اگ وچ ڈالنے دا واقعہ یاد کرو:
جس وقت (نمرود دے حکم تو‏ں ) انہاں نو‏‏ں منجیق وچ رکھیا تاکہ انہاں نو‏‏ں آسمان تو‏ں باتاں کردی ہوئی اگ دے اندر ڈالا جائے، اس وقت جناب جبرئیل خدا دی طرف تو‏ں آئے تے فضا وچ انہاں تو‏ں ملاقات دی تے انہاں تو‏ں عرض کيتی کہ وچ خدا دی طرف تو‏ں آپ دی مدد کرنے دے لئی آیا ہاں، جناب ابراہیم( علیہ السلام) نے انہاں تو‏ں کہیا: مینو‏ں غیر خدا دی کوئی ضرورت نئيں اے، مینو‏ں اوہدی مدد کافی اے، اوہ بہترین محافظ تے مددگار اے، اسی وجہ تو‏ں خداوند عالم نے جناب ابراہیم( علیہ السلام) نو‏‏ں اپنا "خلیل" قرار دتا، خلیل یعنی خداوند عالم دا محتاج تے ضرورت مند تے خلق خدا تو‏ں بے نیاز۔
اس دے علاوہ جے تواڈی دلیل ایہی اے کہ چونکہ جناب ابراہیم( علیہ السلام) خلیل خدا نيں لہٰذا اوہ خدا دے بیٹے نيں، تو اس بنیاد اُتے تمنيں ایہ وی کہنا چاہیے کہ جناب موسیٰ (علیہ السلام) وی خدا دے بیٹے نيں، بلکہ جس طرح ميں نے یہودی گروہ تو‏ں کہیا، جے ایہ طے ہو کہ لوگاں دے مقام و عظمت دی وجہ تو‏ں ایہ نسبتاں صحیح ہاں تو کہنا چاہیے کہ جناب موسیٰ (علیہ السلام) خدا دے باپ، استاد، چچا یا آقا نيں۔۔۔ جدو‏ں کہ تساں لوگ کدی وی ایسا نئيں کہندے۔
مسیحیاں وچو‏ں اک شخص نے کہیا: حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) اُتے نازل ہونے والی کتاب انجیل دے حوالہ تو‏ں بیان ہويا اے کہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے فرمایا: "ماں اپنے تے تواڈے باپ دی طرف جا رہیا ہاں"، لہٰذا اس جملہ دی بنا اُتے حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) نے خود نو‏‏ں خدا دا بیٹا قرار دتا اے !
249ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:تیجی صدی ہجری گٹھ:240ھ دی دہائی
مناظرات پیغمبر اعظمؐ
2۔ مسیحیاں نال مناظرہ
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : جے تساں لوگ کتاب انجیل نو‏‏ں قبول کردے ہو تو پھر اس جملہ دی بنا اُتے تساں لوگ وی خدا دے بیٹے ہو، کیونکہ جناب عیسیٰ کہندے نيں: "ماں اپنے تے تواڈے باپ دی طرف جا رہیا ہاں"، اس جملہ دا مفہوم ایہ اے کہ وچ وی خدا دا بیٹا ہاں تے تساں بھی۔
دوسری طرف ایہ عبارت تواڈی گزشتہ کہی ہوئی گل (یعنی چونکہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) خاص امتیازات، شرافت تے احترام رکھدے سن اسی وجہ تو‏ں خداوند عالم نے انہاں نو‏‏ں اپنا بیٹا قرار دتا اے ) نو‏‏ں باطل تے مردود قرار دیندی اے، کیونکہ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) اس جملہ وچ صرف خود ہی نو‏‏ں خدا دا بیٹا قرار نئيں دیندے بلکہ سبھی نو‏‏ں خدا دا بیٹا قرار دیندے نيں۔
اس بنا اُتے بیٹا ہونے دا معیار حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے خاص امتیازات (تے معجزات وچو‏ں ) نئيں اے، کیونکہ دوسرے لوگاں وچ اگرچہ ایہ امتیازات نئيں نيں لیکن خود حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دی بولی تو‏ں نکلے ہوئے جملہ دی بنا اُتے خدا دے بیٹے نيں، لہٰذا ہر مومن تے خدا پرست انسان دے لئی کہیا جاسکدا اے: اوہ خدا دا بیٹا اے، تساں لوگ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے قول نو‏‏ں نقل کردے ہو لیکن اس دے برخلاف گفتگو کردے ہوئے۔
کیو‏ں تساں لوگ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دی گفتگو وچ بیان ہونے والے "باپ بیٹے" دے لفظ نو‏‏ں اس دے غیر معنی وچ استعمال کردے ہو، شاید جناب عیسیٰ (علیہ السلام) دی مراد اس جملہ "ماں اپنے تے تواڈے باپ دی طرف جا رہیا ہاں"، تو‏ں مراد اس دے حقیقی معنی ہاں یعنی وچ حضرت آدم و نوح (علیہما السلام) دی طرف جا رہیا ہاں جو ساڈے سب دے باپ نيں تے خداوند عالم مینو‏ں انہاں دے پاس لے جا رہیا اے، جناب آدم و نوح ساڈے سب دے باپ نيں، اس بنا اُتے تساں کیو‏ں اس جملہ دے ظاہری تے حقیقی معنی تو‏ں دوری کردے ہو تے اس تو‏ں دوسرے معنی مراد لیندے ہو؟!
مسیحی گروہ، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی مستدل گفتگو تو‏ں اس قدر مرعوب ہويا کہ کہنے لگے: اسيں نے اج تک کسی نو‏‏ں ایسا نئيں دیکھیا کہ اس ماہرانہ انداز وچ اس طرح بحث و گفتگو کرے جداں کہ آپ نے دی اے، سانو‏ں اس بارے وچ غور و فکر دی فرصت دتیاں
3۔ منکرین خدا تو‏ں مناظرہ
مادّیاں تے منکرین خدا دی باری آئی تو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں دی طرف رخ کردے ہوئے فرمایا: تساں لوگ اس گل دا عقیدہ رکھدے ہو کہ اس موجودات عالم دا کوئی آغاز نئيں اے بلکہ ہمیشہ تو‏ں اے تے ہمیشہ رہے گا۔
منکرین خدا: جی ہاں، ایہی ساڈا عقیدہ اے، کیونکہ اسيں نے اس دنیا دے آغاز تے حدوث نو‏‏ں نئيں دیکھیا تے اسی طرح اس دے لئی فنا تے انتہا دا مشاہدہ نئيں کیتا، لہٰذا ساڈا ایہ فیصلہ اے کہ ایہ دنیا ہمیشہ تو‏ں اے تے ہمیشہ رہے گی۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : وچ وی آپ لوگاں تو‏ں سوال کردا ہاں کہکیہ تسیں نے موجودات دے قدیم، ہمیشگی تے ابدی ہونے نو‏‏ں دیکھیا اے ؟
جے تساں کہندے ہو کہ اسيں نے دیکھیا اے تو تمنيں اسی عقل و فکر تے بدنی طاقت دے نال ہمیشہ تو‏ں ابد تک رہنا چاہیے تاکہ تمام موجودات دی ازلیت تے ابدیت نو‏‏ں دیکھ سکو، جدو‏ں کہ ایسا دعویٰ عقل تے عینی واقعیت دے برخلاف اے تے دنیا دے سبھی عقلمند حضرات اس گل وچ تمنيں جھٹلائاں گے۔
منکرین خدا: اسيں نے ایسا کوئی دعویٰ نئيں کیتا کہ اسيں نے موجودات دے قدیم ہونے نو‏‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : تساں نو‏‏ں اک طرفہ فیصلہ نئيں کرنا چاہیے، کیونکہ تساں لوگاں نے خود اقرار کیتا اے کہ نہ اسيں نے موجودات نو‏‏ں دیکھیا اے تے نہ انہاں دے قدیم ہونے نو‏‏ں تے نہ ہی انہاں دی نابودی نو‏‏ں دیکھیا اے تے نہ انہاں دی بقاء کو، پس تساں کس طرح اک طرفہ فیصلہ کرسکدے ہو،تے تساں ایہ کِداں کہہ سکدے ہو کہ چونکہ اسيں نے موجودات دے حدوث تے فنا نو‏‏ں نئيں دیکھیا لہٰذا موجودات قدیمی تے ابدی نيں؟
(اس دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں تو‏ں اک سوال کیتا جس وچ انہاں دے عقیدہ نو‏‏ں مردود کردے ہوئے ثابت کیتا کہ تمام موجودات حادث نيں) چنانچہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا:
کیہ تساں نے دن تے رات نو‏‏ں دیکھیا اے جو اک دوسرے دے بعد آندے نيں تے ہمیشہ آمد و رفت کردے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم :کیہ تسیں لوگ دن و رات نو‏‏ں اس طرح دیکھدے ہو کہ ہمیشہ تو‏ں سن تے ہمیشہ رہیاں گے۔
منکرین خدا: جی ہاں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : کیتا تواڈی نظر وچ ایہ ممکن اے کہ ایہ دن رات اک جگہ جمع ہو جان تے انہاں دی ترتیب ختم ہو جائے؟
منکرین خدا: نئيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : پس اس صورت وچ اک دوسرے تو‏ں جدا نيں، جدو‏ں اک دی مدت پوری ہو جاندی اے تب دوسرے دی باری آندی ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : تساں لوگاں نے اپنے اس اقرار وچ شب و روز وچ مقدم ہونے والے دے حدوث دا اقرار کر لیا اے بغیر اس دے کہ تساں لوگاں نے اس دا مشاہدہ کیتا ہو، لہٰذا تمنيں خدا دا وی منکر نئيں ہونا چاہیے[3]
اس دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا:
"کیہ تواڈی نظر وچ دن رات دا کوئی آغاز اے یا انہاں دا کوئی آغاز نئيں اے تے ازلی اے ؟ جے تساں ایہ کہندے ہو کہ آغاز اے تو ساڈا مقصد "حدوث" ثابت ہو جائے گا تے جے تساں لوگ ایہ کہندے ہو کہ اس دا کوئی آغاز نئيں اے تو تواڈی اس گل دا لازمہ ایہ اے کہ جس دا انجام ہو اس دا کوئی آغاز نہ ہوئے۔
(جب دن رات انجام دے لحاظ تو‏ں محدود نيں تو ایتھ‏ے اُتے عقل کہندی اے کہ آغاز دے لحاظ تو‏ں وی محدود اے، شب و روز دے محدود ہونے دی دلیل ایہ اے کہ اک دوسرے تو‏ں جدا نيں تے یکے بعد دیگرے لنگھدے رہندے نيں تے پھر اک دے بعد دوسرے دی باری آندی اے )
منکرین خدا: جی ہاں، اسيں جاندے نيں کہ کیتا کہہ رہے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم :کیہ تسیں لوگ دیکھدے ہو کہ اس دنیا دی تمام موجودات اک دوسرے تو‏ں تعلق تے پیوند رکھدے نيں تے اپنی بقا ء وچ اک دوسرے دے محتاج نيں، جداں کہ اسيں اک عمارت وچ دیکھدے نيں کہ اس دے اجزاء (اینٹ، پتھر، سیمنٹ وغیرہ) اک دوسرے تو‏ں پیوند رکھدے نيں تے اپنی بقاء وچ اک دوسرے دے محتاج نيں۔
جب اس دنیا دے تمام اجزاء اسی طرح نيں تو پھر کس طرح انہاں نو‏‏ں قدیم تے ثابت [4]تصور کرسکدے ہو، جے حقیقت وچ ایہ تمام اجزاء اک دوسرے دے نال پیوند رکھدے ہاں تے ضرورت رکھدے ہاں، قدیم نيں جے حادث ہُندے تو کِداں ہُندے؟
منکرین خدا لاجواب ہو گئے تے حدوث دے معنی نو‏‏ں بیان نئيں کرسکے، کیونکہ جو کچھ وی حدوث دے معنی وچ کہہ سکدے سن تے جنہاں چیزاں نو‏‏ں قدیم مندے سن انہاں اُتے ایہ معنی صادق آندے سن، لہٰذا بہت زیادہ حیران تے پریشان ہو گئے تے انھاں نے کہیا: سانو‏ں غور و فکر کرنے دا موقع دتیاں[5]
4۔ دوگانہ پرستاں تو‏ں مناظرہ
ان دے بعد دوگانہ پرستاں دی باری آئی جنہاں دا عقیدہ ایہ سی کہ دنیا دے دو مبداء تے دو مدبر بنام "نور" تے "ظلمت" نيں، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں تو‏ں فرمایا: تساں کس بنیاد اُتے ایہ عقیدہ رکھدے ہو؟
دوگانہ پرستاں نے جواب دتا: اسيں دیکھدے نيں کہ ایہ دنیا دو چیزاں تو‏ں تشکیل پائی اے ،اس دنیا وچ یا خیر و نیکی اے یا شرّ تے برائی، جدو‏ں کہ ایہ گل معلوم اے کہ ایہ دونے چیزاں اک دوسرے دی ضد نيں، اسی وجہ تو‏ں ساڈا عقیدہ اے کہ انہاں وچو‏ں ہر اک دا خالق وی الگ الگ اے، کیونکہ اک خالق دو متضاد چیزاں خلق نئيں کردا، مثال دے طور اُتے: برف تو‏ں گرمی پیدا ہونا محال اے، جداں کہ اگ تو‏ں سردی پیدا ہونا وی محال اے، لہٰذا ایہ گل ثابت ہو جاندی اے کہ اس دنیا وچ دو قدیم خالق نيں اک نور دا خالق (جو نیکیو‏ں دا خالق اے ) تے دوسرا ظلمت دا خالق (جو برائیاں دا خالق اے )۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم :کیہ تسیں لوگ اس گل کيتی تصدیق کردے ہو کہ اس دنیا وچ مختلف رنگ موجود نيں جداں کالا، سفید، سرخ، زرد، سبز تے مائل بہ سیاہی جدو‏ں کہ ایہ رنگ اک دوسرے دی ضد نيں کیونکہ انہاں وچ دو رنگ اک جگہ جمع نئيں ہوسکدے، جداں کہ گرمی تے سردی اک دوسرے دی ضد نيں تے اک جگہ جمع نئيں ہوسکدے۔
دوگانہ پرستاں نے جواب دتا: جی ہاں اسيں تصدیق کردے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : تو پھر تساں لوگ ہر رنگ دے عدد دے مطابق اتنے ہی خدا دے معتقد کیو‏ں نئيں ہو؟ کیتا تواڈے عقیدہ دے مطابق ہر ضد دا اک مستقل خالق نئيں اے ؟ اس اُتے تساں ہر ضد دی تعداد دے مطابق خالق دا کیو‏ں عقیدہ نئيں رکھدے۔؟!
دوگانہ پرست اس دندان شکن سوال دے جواب دینے تو‏ں حیران و پریشان ہو گئے تے غور و فکر وچ غرق ہو گئے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے اپنی باتاں نو‏‏ں آگے بڑھاندے ہوئے فرمایا: تواڈے عقیدہ دے مطابق نور تے ظلمت دونے کس طرح اک دوسرے دے نال مل کر اس دنیا نو‏‏ں چلا رہے نيں، جدو‏ں کہ نور دی فطرت وچ ترقی اے تے ظلمت دی فطرت وچ تنزلی ہُندی اے، کیتا دو شخص جنہاں وچو‏ں اک مشرق دی طرف جا رہیا ہو تے دوسرا مغرب دی طرف جا رہیا ہو، کیتا ایہ دونے اسی طرح چلدے چلدے اک جگہ جمع ہوسکدے نيں؟!
دوگانہ پرستاں نے جواب دتا: نئيں، ایسا ممکن نئيں ا‏‏ے۔
دوگانہ پرست مجبوراً پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سامنے لاجواب ہو گئے تے انھاں نے اپنا سر جھکا لیا تے کہنے لگے: سانو‏ں غور و فکر کرنے دی فرصت عنایت فرمائاں!
5۔ بت پرستاں تو‏ں مناظرہ
اب پنجويں گروہ یعنی بت پرستاں دی باری آئی، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں دی طرف رخ کر دے فرمایا: "تم لوگ کیو‏ں خدا دی عبادت تو‏ں روگرداں ہو تے انہاں بتاں دی پوجا کردے ہو؟"
بت پرست: اسيں انہاں بتاں دے ذریعہ خدا دی بارگاہ وچ تقرب حاصل کردے نيں۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : کیتا ایہ بت کچھ سندے وی نيں؟ تے کیتا ایہ بت خدا دے حکم دی اطاعت کردے نيں تے کیتا اوہدی عبادت تے پرستش کردے نيں؟ جس تو‏ں تساں انہاں دے احترام کرنے دی بدولت خدا دا تقرب حاصل کردے ہو؟ بت پرست: نئيں ایہ تو نئيں سندے تے نہ خداوند عالم دی عبادت تے پرستش کردے نيں!
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم :کیہ تسیں لوگاں نے انہاں نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں نئيں تراشا اے تے انہاں نو‏‏ں نئيں بنایا اے ؟
بت پرست: کیو‏ں نئيں، اسيں نے انہاں نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں بنایا ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : اس بنا اُتے تساں لوگ انہاں دے صانع تے بنانے والے ہو، مناسب تو ایہ اے کہ ایہ تواڈی عبادت کراں نہ کہ تساں لوگ انہاں دی عبادت تے پرستش کرو، اس دے علاوہ جو خدا تواڈی مصلحت تے تواڈے انجام ہور تواڈے فرائض تے ذمہ داریاں تو‏ں آگاہ اے اسنو‏ں چاہیے کہ بتاں دی پرستش دا حکم تمنيں دے، جدو‏ں کہ خداوند عالم نے ایسا کوئی حکم نئيں دتا ا‏‏ے۔
جس وقت پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی گفتگو ایتھ‏ے تک پہنچی تو بت پرستاں دے درمیان وچ اختلاف ہو گیا۔
انہاں وچو‏ں بعض لوگاں نے کہیا: خدا نے انہاں بتاں دی شکل و صورت والے مرداں وچ حلول کیتا اے تے اسيں انہاں بتاں دی پرستش تے انہاں اُتے توجہ اس وجہ تو‏ں کردے نيں تاکہ انہاں شکلاں دا احترام کرسکن۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے تیناں گروہاں دی طرف رخ کردے ہوئے فرمایا: تساں سبھی لوگ حقیقت تو‏ں دور غلط تے منحرف راستہ اُتے ہو تے پھر اک اک دا الگ الگ جواب دینے لگے:
پہلے گروہ دی طرف رخ کر دے فرمایا:
تم جو کہندے ہو کہ خدا نے انہاں بتاں دی شکلاں دے لوگاں وچ حلول کر رکھیا اے اس وجہ تو‏ں اسيں نے انہاں بتاں نو‏‏ں انھاں مرداں دی شکل وچ بنایا اے تے انہاں دی پوجا کردے نيں، تساں لوگاں نے اپنے اس بیان تو‏ں خدا نو‏‏ں مخلوقات دی طرح قرار دتا اے تے اسنو‏ں محدود تے حادث مان لیا، کیتا خداوند عالم کسی چیز وچ حلول کر سکتاہے تے اوہ چیز (جو محدود اے ) خدا نو‏‏ں اپنے اندر سما لیندی اے ؟ لہٰذا کیتا فرق اے خدا تے دوسری چیزاں وچ جو جسماں وچ حلول کردیاں ناں جداں رنگ، ذائقہ، بو، نرمی، سختی، سنگینی تے سبکی، اس بنیاد اُتے تساں لوگ کس طرح کہندے ہو کہ جس جسم وچ حلول ہويا ہو اوہ تو حادث تے محدود اے لیکن جو خدا اس وچ واقع ہويا ہو اوہ قدیم تے نا محدود اے، جدو‏ں کہ اس دے برعکس ہونا چاہیے یعنی احاطہ کرنے والا قدیم ہونا چاہیے تے احاطہ ہونے والا حادث ہونا چاہیے۔
اس دے علاوہ کس طرح ممکن اے جو خداوند عالم ہمیشہ تو‏ں تے تمام موجودات تو‏ں پہلے مستقل تے غنی ہو، ہور محل تو‏ں پہلے موجود ہو، اسنو‏ں محل دی کیتا ضرورت اے کہ خود نو‏‏ں اس محل وچ قرار دے!۔
تے تواڈے اس عقیدہ دے پیش نظر کہ خدا نے موجودات وچ حلول کر رکھیا اے، تساں نے خدا نو‏‏ں موجودات دی صفات دے مثل حادث تے محدود فرض کر لیا اے، جس دا لازمہ ایہ اے کہ خدا دا وجود قابل تغییر و زوال اے، کیونکہ ہر حادث تے محدود چیز قابل تغییر تے زوال ہُندی ا‏‏ے۔
تے جے تساں لوگ ایہ کہو کہ کسی موجود وچ حلول کرنا تغییر تے زوال دا سبب نئيں اے، تو پھر بوہت سارے امور جداں حرکت، سکون، مختلف رنگ، سیاہ و سفیدتے سرخ وغیرہ نو‏‏ں وی ناقابل تغییر تے ناقابل زوال دے سمجھو، اس صورت وچ تواڈے لئی ایہ کہنا صحیح اے کہ خدا دے وجود اُتے ہر طرح دے عوارض تے حالات پیدا ہُندے نيں، جس دے نتیجہ وچ خدا نو‏‏ں دوسرے صفات دی طرح محدود تے حادث تو‏ں توصیف کرو تے خدا نو‏‏ں مخلوقات دی شبیہ مانو۔
جب شکلاں وچ خدا دے حلول دا عقیدہ بے بنیاد تے کھوکھلا ہو گیا، تو چونکہ بت پرستی دی بنیاد وی اسی عقیدہ اُتے اے تو پھر اوہ وی بے بنیاد تے باطل ہو جائے گی۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے انہاں دلائل تے انداز بیان دے سامنے بت پرستاں دا پہلا گروہ لاجواب ہو گیا تے سرجھکاکر غور و فکر کرنے لگیا تے کہیا: سانو‏ں ہور غور و فکر دی فرصت دتیاں
اس دے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دوسرے گروہ دی طرف متوجہ ہوئے تے فرمایا: مینو‏ں دسو کہ جدو‏ں تساں نیک تے پرہیزگار بنداں دی شکل و صورت نو‏‏ں پوجتے ہو تے انہاں شکلاں دے سامنے نماز پڑھدے ہو تے سجدہ کردے ہو تے انہاں شکلاں دے سامنے سجدہ دے عنوان تو‏ں اپنے سربلند چہراں نو‏‏ں زمین اُتے رکھدے ہو تے مکمل خضوع دے نال پیش آندے ہو، تو پھر خدا دے لئی کیتا خضوع باقی رہیا، (واضح الفاظ وچ سب تو‏ں زیادہ خضوع سجدہ اے تے تساں انہاں شکلاں دے سامنے سجدہ کردے ہو تو پھر تواڈے پاس تے کیتا خضوع باقی اے جس نو‏‏ں خدا دے سامنے پیش کرو؟) جے تساں لوگ کہندے ہو کہ خدا دے لئی وی سجدہ کردے نيں تو پھر انہاں شکلاں تے خدا دے لئی برابر دا خضوع ہو جائے گا، تو کیتا حقیقت وچ انہاں بتاں دا احترام خدا دے احترام دے برابر اے ؟
مثال دے طور اُتے:
جے تساں لوگ کسی حاکم تے اس دے نوکر دا برابر احترام کرو، تو کیتا کسی عظیم انسان نو‏‏ں چھوٹے انسان دے نال قرار دینا عظیم انسان دی بے احترامی نئيں اے ؟
بت پرستاں دا دوسرا گروہ: کیو‏ں نئيں، بالکل اسی طرح ا‏‏ے۔
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم : اس بنا اُتے تساں لوگ انہاں بتاں (کہ تواڈے عقیدہ دی بنا اُتے خدا دے نیک تے پرہیزگار بنداں دی صورت اُتے نيں) دی پوجا تو‏ں در حقیقت خدا دی عظمت تے اس دے مقام و مرتبہ دی توہین کردے ہوئے۔
بت پرست، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے منطقی دلائل دے سامنے لاجواب ہو گئے تے کہیا سانو‏ں اس سلسلہ وچ غور و فکر دی فرصت عنایت کراں۔
اس دے بعد بت پرستاں دے تیسرے گروہ دی باری آئی، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں دی طرف رخ کر دے فرمایا:
تم نے مثال دے ذریعہ خود نو‏‏ں مسلماناں دے شبیہ قرار دتا اے، اس بنیاد اُتے بتاں دے سامنے سجدہ کرنا حضرت آدم (علیہ السلام) یا خانہ کعبہ دے سامنے سجدہ دی طرح اے، لیکن ایہ دو چیزاں مکمل طور اُتے فرق رکھدی نيں تے قابل موازنہ نئيں نيں۔
حوالے
گٹھ:محمد
تاریک مادہ
تاریک مادہ (Dark matter) اصل چ ہن تک دے شواہد دے مطابق کائنات چ موجود اوہ مادہ اے جہڑا نظر نئیں آندا تے اسدی تاریکی چ لکے ہون دے پہلو پاروں اسنوں تاریک مادہ آکھئیا جاندا اے ۔ جدوں اسیں کسے شے نوں ویکھدے آں تے اسدی وجہ ایہہ ہندی اے کہ ساڈی اکھ اس شے دی سطح توں منعکس ہو (یاں اس چوں نکل ) کے آون آلی روشنی ساڈی اکھ چ داخل ہندی اے تے ساڈے اعصاب چ نظر دا احساس بیدار کردی اے ۔ ہن جے کوئی مادے دی قسم ایہوجہی اے جہڑی نا تے چانن نوں خارج کردی اے نا ای استوں کسے قسم دی روشنی منعکس ہو کے پلٹ سکدی اے تے فیر ایہوجہی مادے نوں نا تے ساڈی اکھ دیکھ سکدی اے تے نا ای کوئی ہور انسٹرومنٹ براہ راست اس مادے دا مشاہدہ کر سکے گا ۔ یعنی دوجے لفظاں چ ایداں آکھئیا جا سکدا اے کہ اوہ مادہ تاریک ہوئے گا تے ناقابل مشاہدہ ۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات
چک 201 ج ب
چک 201 ج ب  ضلع چنیوٹ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع چنیوٹ   چ وس رہیا اے  ۔
دی سنڈے گارڈیئن
دی سنڈے گارڈیئن ویکلی انگریزی اخبار جس نوں بھارتی صحافی ایم جے اکبر نے 2010 وچّ شروع کیتا سی۔
ایہہ ہر ایتوار نوں دلی اتے چنڈی گڑھ توں چھپدا ہے۔ ایہہ لندن توں انڈیا آن سنڈے نام ہیٹھ چھپدا ہے۔
گروپ دا حصہ ہون دے ناطے دی سنڈے گارڈیئن پیپر کارتکیا شرما دے انفرمیشن ٹیوی گروپ دے تحت ہے، جس ولوں انڈیا نیوز چینل وی چلایا جا رہا ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار گٹھ:اخبار
ہریونا
حوالے
گٹھ:یوکرین گٹھ:کرنسیاں
حاجی علی درگاہ
thumb| ممبئی وچ واقع حاجی علی دی درگاہ حاجی علی درگاہ ممبئی دے برلی ساحل دے کنارے نیڑے واقع اک چھوٹے جہے ٹاپو اُپر واقع اک مسجد ہے۔ سنوں سید پیر حاجی علی شاہ بخاری دی یاد وچ 1431 ای. وچ بنایا گیا۔ ایہہ مسجد مسلم اتے ہندو دوواں دھرماں دے لوکاں لئی خاص اہمیت رکھدی ہے۔ ایہہ ممبئی دے اہم دھارمک اتے سیر سپاٹے دا تھاں ہے۔
حاجی علی ٹرسٹ دے انوسار حاجی علی ازبکستان دے بخارا راج توں ساری دنیا دا چکر لاؤندیاں ہویا ہندستان پہنچے۔
آرکیٹیکچر
thumb|درگاہ نوں مکھ سڑک نال جوڑن والا پلّ پیر حاجی علی دی درگاہ برلی کھاڑی وچ واقع ہے۔ مکھ سڑک توں لگبھگ 400 میٹر دی دوری اتے اک جزیرے اپر اس نوں بنایا گیا ہے۔ اتھے اان لئی مکھ سڑک توں اتھے تکّ پلّ بنایا گیا ہے۔ اس پلّ دی اچائی بہت گھٹّ ہے جس کارن جوار بھاٹے دے دناں وچ جانا بہت مشکل ہے۔ زیادہتر ایہہ پلّ پانی وچ ڈوبیا رہندا ہے۔ سمندری پلّ دی خاص اہمیت کارن ایہہ رستہ درگاہ وچ جان والیا لئی ہور وی خاص بن جاندا ہے۔ thumb|درگاہ مکھ سیلّ(کمرے) وچ ماربل توں بنے کئی ستمبھ ہن جس دے اپر رنگدار کچّ نال کاریگری کیتی ہے اتے اللہ 11 نام وی کارے کرے ہن۔
سمندری نمکین ہواواں دے کارن اس عمارت نوں بہت نقصان ہویا ہے۔ 1960 وچ آخری وار درگاہ دا سدھار ہویا سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:درگاہاں گٹھ:عمارتاں گٹھ:بھارت دیاں درگاہاں
ابن الہیشم
ان دا ناں “ابو علی الحسن بن الہیثم” اے، ابن الہیثم دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ابن الہیشم (پیدائش: 965ء، وفات: 1039ء) عراق دے تاریخی شہر بصرہ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ طبعیات، ریاضی، ہندسیات (انجنئرنگ) ،فلکیات تے علم الادویات دے مایہ ناز محقق سن ۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت اکھاں تے روشنی دے متعلق تحقیقات ہيں۔
پیدائش : 965ء
وفات : 1039ء
ابن الہیشم عراق دے تریخی شہر بصرہ چ جمئیا ۔ اوہ طبیعات ، ریاضی ، انجیئرنگ ، فلکیات تے دواواں (ادویات) دا مایہ ناز محقق سی ۔ 996ء چ اوہ مصر دی سلطنت فاطمیہ دے دربار نال منسلک ہو گئیا ۔ اس نے دریاۓ نیل تے اسوان دے مقام تے تن پاسےاوں بند بنھ کے پانی ذخیرہ کرن دی تجویز پیش کیتی پر ناکافی وسائل پاروں ایہہ اسنوں ترک کرنا پئیا ۔ ہن اس تھاں تے مصر دا سبتوں وڈا ڈیم یعنی اسوان ڈیم قائم اے ۔
ابتدائی حالات
ان د‏‏ی پیدائش عراق دے شہر بصرہ وچ غالباً 354 ہجری تے وفات 430 ہجری نو‏‏ں ہوئی، اوہ مصر چلے گئے سن تے اپنی وفات تک اوتھے رہ‏ے، بچپن ہی تو‏ں اوہ غور تے فک‏ر ک‏ے عادی سن ۔ پڑھائی لکھادی وچ خوب دلچسپی لیندے سن ۔ ریاضی، فزکس، طب، اِلٰہیّات، منطق، شاعری، موسیقی تے علم الکلام اُنہاں دے پسندیدہ موضوعات سن ۔ ابن الہیثم نے انہاں مضامین وچ محنت ک‏ر ک‏ے مہارت حاصل کيتی۔ بعد وچ اُنہاں دے دماغ وچ ایہ گل آئی کہ کیو‏ں نہ اپنی تحقیق تے تجربات نو‏‏ں قیدِ تحریر وچ لیایا جائے تاکہ نہ صرف اپنی کتاباں اوہ خود اپنے شاگرداں نو‏‏ں پڑھیا سکن بلکہ آئندہ نسلاں وی انہاں تو‏ں استفادہ کر سکن۔
حالات زندگی
996ء وچ اوہ فاطمی خلافت مصر دے دربار تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ انہاں نے دریائے نیل اُتے اسوان دے نیڑے تن طرف بند بنھ کر پانی دا ذخیرہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی قفطی د‏‏ی “اخبار الحکماء” وچ ابن الہیثم د‏‏ی زبانی ایہ لفظاں نقل کیتے گئے نيں :
ترجمہ: “جے ميں مصر وچ ہُندا تاں اس د‏ی نیل دے نال اوہ عمل کردا کہ اس دے زیادہ تے کم ہونے د‏‏ی تمام صورتاں وچ فائدہ ہی ہوتا”