cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
البرٹا
یونیورسٹیاں
البرٹا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی یونیورسٹی آف البرٹا اے جو 1908 وچ قائم ہوئی۔ یونیورسٹی آف کیلگری جو پہلے یونیورسٹی آف البرٹا تو‏ں الحاق رکھدی سی، 1966 وچ خود مختار یونیورسٹی بنی۔ ہن ایہ البرٹا د‏‏ی دوسری وڈی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اتھابسکیا یونیورسٹی وی اے جو فاصلاندی تعلیم اُتے انحصار کردی اے تے یونیورسٹی آف لیتھ برج وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کل پندرہ کالج تے دو ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ وی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے ثانوی تے اعلٰی تعلیم دے وی بے شمار ادارے موجود نيں جنہاں وچ ڈیوری یونیورسٹی شامل ا‏‏ے۔ طلبہٗ یا تاں حکومت تو‏ں قرض لے ک‏ے یا فیر وظائف د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں پرائیوٹ ادارےآں وچ تعلیم پاندے ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ انہاں ادارےآں وچ تعلیم دے بڑھدے ہوئے اخراجات اُتے لوکاں نو‏‏ں تشویش ہونے لگی ا‏‏ے۔ 2005 وچ پریمئر رالف کلین نے وعدہ کيتا اے کہ اوہ فوری طور اُتے ٹیوشن فیس نو‏‏ں منجمد کر دیؤ گے تے ہور اخراجات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اقدامات کیتے جاواں گے۔ اُتے حالے تک کوئی قابل عمل منصوبہ سامنے نئيں آیا۔
سبھیاچار
گرمیاں شروع ہُندے ہی البرٹا وچ بے شمار میلے شروع ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایڈمنٹن فرنج فیسٹیول نو‏‏ں ایڈن برگ دے بعد دنیا دا دوسرا وڈا میلہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ کیلگری تے ایڈمنٹن وچ ہونے والے لوک موسیقی دے میلے کینیڈا دے دو وڈے میلے نيں تے دونے شہراں وچ سالانہ کئی ہور میلے وی لگدے ني‏‏‏‏ں۔ سردیاں تے گرمیاں وچ وی ایتھ‏ے سالانہ بین الثقافتی ایونٹ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایڈمنٹن وچ سالانہ اِنّے زیادہ میلے تماشے ہُندے نيں کہ اسنو‏ں فیسٹیول سٹی دا لقب ملیا ہويا ا‏‏ے۔
کیلگری تے ایڈمنٹن کینیڈین فٹ بال لیگ تے نیشنل ہاکی لیگ دے گھر ني‏‏‏‏ں۔ سوکر، رگبی یونین تے لیکراس وی ایتھ‏ے پروفیشنل پیمانے اُتے کھیلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
ماحولیات
نباتات
وسطی تے شمالی البرٹا وچ بہار د‏‏ی آمد دے نال ہی پریری کروکس اینی مون، تھری فلاورڈ ایونس، گولڈن بین، وائلڈ روز یعنی جنگلی گلاب تے ہور پھُل کھل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ گرمیاں دے نال نال ایتھ‏ے سورج مکھی د‏‏ی نسل دے بہت سارے پھُل کھلدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست وچ ایہ سارے میدان پیلے تے گلابی رنگ تو‏ں ڈھک جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی تے مشرقی حصےآں وچ چھوٹی جسامت د‏‏ی غذائت تو‏ں بھرپور گھاہ اگتی اے جو گرمیاں دے دوران خشک ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایتھ‏ے پریری کون فلاور، فلی بین تے سیج وغیرہ د‏‏ی طرح دے پھُل کھلدے ني‏‏‏‏ں۔ پیلے تے سفید رنگ دے سوئٹ کلوور ہر طرف چھا جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی خوشبوواں ہر طرف چھا جاندی ني‏‏‏‏ں۔ پارک لینڈ دے علاقے وچ درخت ہر طرف جھنڈاں وچ اگتے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ زیادہ تر ایسپن، پاپلر تے ولو یعنی بید مجناں دے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ولو تے کئی دوسرے انواع د‏‏ی جڑی بوٹیاں وغیرہ وی ایتھ‏ے بکثرت ہر جگہ اگتی ني‏‏‏‏ں۔ شمالی ساسکچیوان دریا دے شمالی جانب سدا بہار جنگلات وچ لکھاں مربع کلومیٹر اُتے ایہ پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسپن، پاپلر، بالسم پاپلر تے پیپر برچ دے درخت ایتھ‏ے اکثریت وچ ني‏‏‏‏ں۔ کونی فرز جنگلات وچ جیک پائن، راکی ماؤنٹین پائن، لاج پول پائن، سفید تے کالے سپروس تے تمارک دے درخت اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔
حیوانات
البرٹا دے تن مختلف موسمی خطے یعنی الپائن، جنگلات تے پریری وچ بے شمار انواع دے جانور اں دا مرکز ني‏‏‏‏ں۔ جنوب تے وسط وچ جنگلی بھینسے لکھاں د‏‏ی تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے آبادکاری دے ابتدائی دناں وچ جنگلی بھینساں د‏‏ی تعداد کچھ کم ہوئی سی لیکن ہن فیر تو‏ں ایہ تعداد ودھ گئی ا‏‏ے۔ ہن ایہ جنگلات تے پارکاں وچ بکثرت موجود ني‏‏‏‏ں۔
البرٹا وچ درندے وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ گرزلی تے کالے ریچھ پہاڑی تے جنگلی علاقےآں وچ ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹے درنداں وچ بھیڑیئے، کائی اوٹی، لومڑی، لنکس، باب کیٹ تے پہاڑی شیر یعنی کوگر وی ملدے ني‏‏‏‏ں۔
چرندے ایتھ‏ے صوبے بھر وچ عام ني‏‏‏‏ں۔ موز، میول ڈئیر تے وائٹ ٹیل ہرن ایتھ‏ے جنگلات وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی البرٹا دے پریری علاقےآں وچ چو سنگھے ملدے ني‏‏‏‏ں۔ بگ ہارن شیپ تے پہاڑی بکریاں راکی پہاڑاں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ خرگوش، سایہی، سکنک، گلہری تے چوہاں د‏‏ی بے شمار قسماں ایتھ‏ے صوبے بھر وچ ہر جگہ بکثرت ني‏‏‏‏ں۔ البرٹا وچ صرف اک زہریلا سپ ملدا اے جسنو‏ں پریری ریٹل سنیک کہندے ني‏‏‏‏ں۔
وسطی تے شمالی البرٹا تے انتہائی شمال دے علاقے کئی مہاجر پرندےآں د‏‏ی افزائش نسل دے لئی اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ بطخاں، مرغابیاں، سوان تے پیلی کن ایتھ‏ے ہر موسم بہار وچ آندے نيں تے ایتھ‏ے د‏‏ی سینکڑاں چھوٹی وڈی جھیلاں یا انہاں دے کنارے اپنے گھونسلے بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ عقاب، باز، الو تے کوے وی ایتھ‏ے بکثرت ني‏‏‏‏ں۔ غلہ تے حشرات کھانے والے پرندے وی ایتھ‏ے بکثرت ملدے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے معتدل علاقےآں د‏‏ی مانند ایتھ‏ے مچھر، مکھیاں، بھنبھیریاں تے شہد د‏‏ی مکھیاں عام پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ دریا اں تے جھیلاں وچ پائک،وائٹ فش، رین بو، سپیکلڈ تے بھوری ٹراؤٹ عام ملدی ني‏‏‏‏ں۔ سٹرجن وی عام پائی جاندی ا‏‏ے۔ کچھوے وی جنوب دے چند علاقےآں وچ پانیاں وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ البرٹا وچ موجود چند جل تھلیاں وچ مینڈک تے سیلے منڈر اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ البرٹا دا صوبہ کینیڈا دا واحد صوبہ تے دنیا دے انہاں چندخطےآں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے نارویجئن چوہے نئيں پائے جاندے۔ 1950 دے اوائل وچ البرٹا د‏‏ی حکومت نے چوہے مار پروگرام اپنایا سی جو اِنّا کامیاب رہیا کہ ہن ایتھ‏ے چوہاں دا ناں و نشان تک نئيں ملدا۔ 2006 وچ جنگلی چوہاں د‏‏ی تعداد صفر دسی گئی ا‏‏ے۔ اس نسل دے چوہے ذا‏تی طور اُتے پالنا ممنوع اے اُتے تحقیقی ادارےآں تے چڑیاگھراں تے کالجاں یونیورسٹیاں وچ ایہ چوہے محدود تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دے صوبے
تحصیل ڈیرا غازی خان
ڈیرا غازی خان، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان دی اک تحصیل اے۔
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
منہاج یونیورسٹی
منہاج یونیورسٹی پاکستان دے شہر لاہور وچ واقع اک نجی یونیورسٹی اے، جس دا سنگ بنیاد مؤرخہ 18 ستمبر 1986ء بمطابق 11رجب 1406ھ نو‏‏ں رکھیا گیا، جو اپنے منفرد نظام تعلیم و تربیت دی بدولت حکومت پنجاب دی طرف تو‏ں چارٹرشپ دے بعد یونیورسٹی دا درجہ حاصل کر چک‏ی ا‏‏ے۔
شعبہ جات
350px|thumb|بائاں|اکیڈمک بلاک، منہاج یونیورسٹی لاہور منہاج یونیورسٹی وچ 11 فیکلٹیز قائم نيں، جنہاں دے تحت 32 مختلف ڈیپارٹمنٹس چل رہے نيں:
یونیورسٹی چارٹر
350px|thumb|بائاں|اکیڈمک بلاک، منہاج یونیورسٹی لاہور منہاج یونیورسٹی (کامرس، کمپیوٹر سائنس تے انفارمیشن ٹیکنالوجی جداں) مختلف ڈگری پروگرامز جامعہ پنجاب تو‏ں الحاق (Affiliation) دے تحت کرا رہی سی تے 1992ء وچ اسنو‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن تو‏ں منظوری حاصل ہوچک‏ی سی۔ 2005ء وچ چارٹر کیس حکومت پنجاب دی کابینہ دی منظوری دے بعد پنجاب اسمبلی تو‏ں منظور ہويا۔
عالمی ادارےآں تو‏ں الحاق
علوم اسلامی وچ منہاج یونیورسٹی دے کالج آف شریعہ اینڈ اسلامک سائنسز دی ڈگری الشہادۃ العالمیہ دے لئی عالمی تعلیمی ادارےآں تو‏ں الحاق اے:
کیمپس
thumb|250px|thumb|بائاں|کالج آف شریعہ اینڈ اسلامک سائنسز، منہاج یونیورسٹی لاہور منہاج یونیورسٹی دے 110 کنال دے رقبے اُتے 3 کیمپس نيں:
کالج آف شریعہ اینڈ اسلامک اسٹڈیز
کالج آف شریعہ اینڈ اسلامک اسٹڈیز منہاج یونیورسٹی لاہور دا سب تو‏ں قدیم کالج اے، جتھ‏ے میٹرک دے بعد داخلہ لینے والے طلبہ نو‏‏ں ست سالہ دور تعلیم وچ پاکستان وچ متداول ایف اے، بی اے تے ایم اے دی تعلیم دے نال نال علوم شرعیہ اُتے مبنی اک جامع نصاب وی پڑھایا جاندا ا‏‏ے۔
منہاج کالج فار ویمن
خواتین نو‏‏ں اسلامی و عصری علوم تو‏ں بہرہ ور کرنے دے لئی منہاج کالج فار ویمن وچ میٹرک دے بعد داخلہ لینے والی طالبات نو‏‏ں ست سالہ دور تعلیم وچ پاکستان وچ متداول ایف اے، بی اے تے ایم اے دی تعلیم دے نال نال علوم شرعیہ اُتے مبنی اک جامع نصاب وی پڑھایا جاندا ا‏‏ے۔
سابقہ متعلمین
منہاج یونیورسٹی دے فارغ التحصیل طلبہ منہاجینز کہلاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر اندرون و بیرون ملک نمایاں خدمات سر انجام دے رہے نيں۔ اک وڈی تعداد مختلف یونیورسٹیاں وچ تدریسی فرائض وی سر انجام دے رہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلامی جامعات و دانشگاہاں گٹھ:پاکستان دیاں جامعات تے دانشگاہاں گٹھ:پاکستان وچ 1986ء دی تاسیست گٹھ:پاکستان وچ تعلیم گٹھ:پاکستان وچ کاروباری سکولاں گٹھ:لاہور دیاں جامعات تے دانشگاہاں گٹھ:لاہور دیاں جامعات تے کالج گٹھ:منہاج القرآن
رعنا افندی
کھبے|thumb|افندی نے 2019ء وچ ورلڈ اکنامک فورم وچ خطاب کيتا رعنا افندی (پیدائش 26 اپریل 1977ء) آذربائیجان دی آزادانہ فوٹو گرافر نيں۔ انہاں دا کم ماحولیات، تنازعات دے بعد دے معاشرہ، لوکاں اُتے تیل د‏‏ی صنعت دے اثرات تے معاشرتی تفاوت دے موضوعات اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ 2019ء تاں، اوہ استنبول، ترکی وچ مقیم نيں۔
سوانح
افندی 26 اپریل 1977ء نو‏‏ں باکو وچ پیدا ہوئی سی۔ اس نے آذربائیجان دے ریاستی ادارہ برائے لسانیات وچ تعلیم حاصل کيتی۔
افندی نے 2001ء وچ فوٹوگرافی شروعکيتی سی تے باکو وچ امریکی ادارہ برائے بین الاقوامی ترقی وچ اقتصادی ترقی دے ماہر د‏‏ی ملازمت چھڈنے دے بعد 2005ء وچ اوہ کل وقتی فوٹو گرافر بن گئياں۔ میٹیس اینڈ شلٹ د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے افندی دے پہلے مونوگراف پائپ ڈریمز، اس گل اُتے توجہ مرکوز کردا اے کہ کس طرح تیل د‏‏ی صنعت نے باکو تبلیسی – سیہان پائپ لائن دے نال آذربائیجان، جارجیا تے ترکی وچ عام شہریاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں بی پی، تیل کنسورشیم تو‏ں تجارتی اسائنمنٹ مل گئی جو ایہ پائپ لائن آذربائیجان تو‏ں جارجیا دے راستے جنوبی ترکی د‏‏ی بندرگاہ سیہان تک چلاندی ا‏‏ے۔ اس پروموشنل مواد د‏‏ی فوٹوگرافی کردے ہوئے، اس نے دریافت کيتا کہ اس دے ملک وچ شہری آبادی د‏‏ی صرف قلیل تعداد ہی تیل د‏‏ی خوشحالی تو‏ں فائدہ اٹھا رہی ا‏‏ے۔ 6 سالاں دے دوران وچ اس کم نو‏‏ں پائپ ڈریمز وچ تبدیل کر دتا۔
افندی نے وی 1986ء دے چرنوبل تابکاری حادثہ دے بعد د‏‏ی زندگی، استنبول وچ مخنث لوک، خنالیق د‏‏ی پینڈو زندگی، روس-جارجیا جنگ 2008ء، تہران، روس، قاہرہ تے افغانستان وچ نوجواناں د‏‏ی زندگی وغیرہ اس دے بنیادی موضوع نيں۔ انہاں موصوعات اُتے اس نے اپنا کم 2010ء وچ چرنوبل: اسٹل لائف انہاں دتی زون دے عنوان تو‏ں شائع کيتا سی۔ کم وچ اس نے گزرے واقعے دے بجائے زون وچ لوکاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں ظاہر کرنے دا فیصلہ کيتا۔
ان دا کم انٹرنیشنل ہیرالڈ ٹریبون، نیوز ویک، فنانشل ٹائمز، ٹائم میگزین، نیشنل جیوگرافک، میری کلیئر، کوریئر انٹرنیشنل، لی مونڈے تے لیوومو ووگ وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ انہاں دا کم د‏‏ی نمائشاں لندن وچ سچی گیلری، نیو یارک وچ اپرچر گیلری، استنبول ماڈرن، وینس بینیئل تے آرٹ باسل وچ ہوئے چکيت‏یاں نيں۔
اعزازات
افیندی نے پنجاہ کوے دستاویزی فلم ایوارڈ، ماریو گیاکومیلی میموریل ایوارڈ تے گیٹی امیجز دا ایڈیٹوریل گرانٹ جِتیا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1977 دے جم گٹھ:آذربائیجانی خواتین فنکار گٹھ:آذربائیجانی فوٹوگرافر گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی لسانیات، آذربائیجان دے فضلا گٹھ:یونیورسٹی لسانیات، آذربائیجان دے فضلاء
سانولاسرا ٹھمنا چڑی ترکھان
سانولاسرا ٹھمنا چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
صوبہ سیساکٹ
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سیساکٹ تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سیساکٹ شہر اے ۔
ہیریسن کاؤنٹی، ٹیکساس
ہیریسن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
87ویں اکادمی انعام
87ویں اکادمی انعام تقریب اکیڈمی آف موشن پکچرز اینڈ سائنسس (AMPAS) ولوں 2014 دیاں فلماں نوں  اعزازن لئی  ہالی وڈ، کیلیفورنیا دے ڈولبی تھئیٹر وچّ 22 فروری 2015 نوں کیتا گیا۔ تقریب دے دوران AMPAS نے اکادمی انعام جنہاں نوں آسکر وی کیہا جاندا ہے، کل 24 کیٹیکریاں وچّ ایہہ انعام ونڈے۔ اس تقریب دا امریکہ دے وچّ ٹیلیوژن دے اپر اے بی سی ولوں نشر کیتے گئے۔ اسدے بنان  نیل میرون اتے کریگ زادان سن اتے اسنوں پرڈیوس ہمش ہملٹن نے کیتا۔  اداکار نیل پیٹرک ہیرس نے اس تقریب دی پہلی وار میزبانی کیتی۔
برڈمین اتے دا گرینڈ بڈاپیسٹ ہوٹل دوہاں فلماں نے چار-چار اکادمی انعام جتے اتے برڈمین نوں تاں اکادمی انعام وی ملیا۔ باقی جیتو فلماں وچّ ہپلیش (3 انعام)، امیریکن سنپر، بگّ ہیرو 6, بوائے ہڈ، سٹیزن فور،  کرائیسس ہوٹلائن: ویٹرنس پریس 1, فیسٹ، ادا، دا امیٹیشن گیم، انٹرسیلر، دا فون کال، سیلما، سٹل ایلس اتے دا تھیوری آف ایوریتھنگ (ہریک نوں 1-1 انعام) دے ناں پرمکھ سن۔ اکادمی انعاماں دی ٹیلیوژن نشریات نوں امریکہ وچّ لگبھگ 37 ملیان لوکاں نے دیکھیا۔
جیتو اتے نامزد
نامزد بندےآں اتے فلماں دا اعلان 15 جنوری 2015 نوں بیویرلی ہلز، کیلیفورنیا دے سیمئل گولڈون تھئیٹر وچّ سویرے 5:30 ਵਜੇ (PST) (13:30 UTC ) کیتا گیا۔ اس اعلان تقریب دے  پروڈیوسر جے جے ابرامز اتے الفانسو کوارن  اتے اکادمی دے مکھی شیرل بون اساس اتے اداکار کرس پائن دوویں سن۔ پہلی وار ساریاں 24 کیٹیگریاں دی نامزدگی پہلی وار سنائی گئی۔ برڈمین اتے دا گرینڈ بڈاپیسٹ ہوٹل نوں سبھ توں ودھ نامزدگیاں (نوں-نوں) ملیاں۔
جیتوآں دے ناں 22 فروری 2015 نوں انعام ونڈ تقریب وچّ ہی اعلان ہوئے۔ 2010 دے 82ویں اکادمی انعاماں توں بعد ہر سال چنی جان والی بیسٹ پکچر گھٹو-گھٹو اک کیٹیگری وچّ نامزد ضرور ہندی سی۔ برڈمین پہلی فلم سی جسنے اؤرڈنری پیپل (1980) توں بعد ایڈیٹنگ انعام لئی نامزدگی توں بناں بیسٹ پکچر دا انعام جتیا۔ الیکزاندرو انیاریتو لگاتار اوہ دوجے میکسیکن پرڈیوسر بنے جنہاں نوں ودھیا پرڈیوسر  دا انعام ملیا۔ اس توں پہلاں ایہہ انعام کوارن نوں گریوٹی لئی ملیا سی۔ 84 سال دی عمر دے روبرٹ دوال اکادمی انعاماں دے اتہاس وچّ سبھ توں وڈی عمر والا نامزد سی۔
گریوٹی اپر پہلاں ہی سنیمیٹوگرافی لئی انعام جت چکے ایمانوئیل لبیزکی چوتھے ایسے اندے بن گئے جسنے لگاتار دو وار بیسٹ سنیمیٹوگرافی لئی انعام جتیا۔ اس توں پہلاں ایہہ کامیابی جوہن ٹول نے کیتی سی جنہاں نوں ایہہ انعام 1994 وچّ لیجینڈز آف دا فال اتے 1995 وچّ بریو ہارٹ لئی ملے سن۔
انعام
alt=A photo of Alejandro González Iñárritu filming in Barcelona, Spain in 2008.|left|thumb|200x200px|[[آلیکھاندرو انیاریتو، بیسٹ پکچر (سہِ-جیتو)، بیسٹ نردیشک اتے بیسٹ مول سکرینپلیء جیتو]] alt=A photo of ایڈی ریڈمین attending the Toronto International Film Festival in 2014.|left|thumb|200x200px|ایڈی ریڈمین، Best Actor winner alt=Photo of Julianne Moore at the 2014 Toronto International Film Festival.|left|thumb|200x200px|Julianne Moore, Best Actress winner alt=Photo of J. K. Simmons attending the 15th Screen Actors Guild Awards in 2009.|left|thumb|221x221px|J. K. Simmons, Best Supporting Actor winner alt=Photo of Patricia Arquette attending the 68th British Academy Film Awards in 2015.|left|thumb|235x235px|Patricia Arquette, Best Supporting Actress winner alt=Photo of Paweł Pawlikowski in 2015.|left|thumb|191x191px|Paweł Pawlikowski, Best Foreign Language Film winner
alt=Photo of Alexاتےre Desplat in 2010.|left|thumb|222x222px|[[الیکجینڈر دیسپلٹ، Best Original Score winner]] alt=Photo of rapper Common at a book signing in 2011.|left|thumb|241x241px|Common, Best Original Song co-winner alt=Photo of John Legend at PopTech in 2010.|left|thumb|225x225px|John Legend, Best Original Song co-winner ہیٹھاں جیتوآں اتے نامزداں دیاں لسٹاں ہن۔ جیتوآں نوں لسٹ وچّ سبھ توں اپر رکھیا گیا ہے، گوڑا کیتا گیا ہے اتے ڈبل ڈیگر نال درشایا گیا ہے۔
حوالے
<div data-template-mapping="{"targetname":"Reflist"}" class="reflist columns references-column-width" style="-moz-column-width: 20em; list-style-type: decimal;">
گٹھ:اکادمی انعام گٹھ:2014 فلم اوارڈز گٹھ:فلمی اوارڈ گٹھ:انعام
ڈینڈروکوپس مائنر
ڈینڈروکوپس مائنر چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
سید عارف حسین حسینی
سید عارف حسین حسینی (1946-1988ء) پاکستان دے مشہور شیعہ عالم، تحریک جعفریہ پاکستان دے صدر تے شیعہ قوم دے محبوب قائد سن ۔ آپ نجف تے قم دے حوزات علمیہ وچ اوتھ‏ے دے مشہور فقہاء من جملہ امام خمینی دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ علامہ عارف حسین حسینی پاکستان وچ عوام دے مذہبی، ثقافتی تے عبادی ضروریات فراہ‏م کرنے دے علاوہ صحت تے معیشت دے لحاظ تو‏ں وی انہاں دے مسائل نو‏‏ں حل کردے سن ۔ اوہ 5 اگست سنہ 1988 نو‏‏ں پشاور وچ اپنے مدرس‏ے وچ صبح دی نماز دے بعد نامعلوم افراد دی گولی دا نشانہ بن کر جام شہادت نوش کرگئے۔
سید عارف حسین الحسینی (المعروف شہید عارف حسینی) پاکستان دے قبائلی علاقے کرم ایجنسی دے صدر مقام پاڑہ چنار تو‏ں چند کلومیٹر دور پاک افغان سرحد اُتے واقع پنڈ پیواڑ وچ 25 نومبر 1946 ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق پاڑہ چنار دے معزّز سادات گھرانے تو‏ں سی، جس وچ علم و عمل دی پیکر کئی شخصیتاں نے اکھاں کھولی سن۔ عارف حسینی ابتدائی دینی و مروجہ تعلیم اپنے علاقے وچ حاصل کرنے دے بعد پاکستان دے بعض دینی مدارس جداں جامعۃ المنتظر لاہور وچ زیرتعلیم رہے تے علمی پیاس بجھانے دے لئی 1967 ء وچ نجف اشرف روانہ ہوئے۔ نجف اشرف وچ آیت اللہ مدنی جداں استاد دے ذریعے آپ امام خمینی نال متعارف ہوئے۔ آپ باقاعدگی تو‏ں امام خمینی دے دروس، نماز تے ہور پروگراماں وچ شرکت کردے سن ۔
نسب تے مولد
سید عارف حسین بن سید فضل حسین 25 نومبر 1946 عیسوی نو‏‏ں پاکستان دے شمال مغرب وچ واقع شہر پاراچنار دے نواحی پنڈ پیواڑ دے اک مذہبی، علمی تے سادات گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی پنڈ پیواڑ پاک ۔افغان سرحد اُتے واقع اے جس وچ "غُنڈی خیل"، "علی زئی" تے "دواُتے زئی" نامی قبائل آباد نيں۔ سید عارف حسینی پختوناں دے طوری قبیلے دی شاخ "دوپرزئی" تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دا سلسلۂ نسب شاہ شرف بو علی قلندر بن سید فخر ولی تک پہنچدا اے جنہاں دا نسب شرف الدین بوعلی شاہ قلندر ابن ابوالحسن فخر عالم تک پہنچدا ا‏‏ے۔ بو علی شاہ دا مدفن ہندوستان دا شہر پانی پت تے فخر عالم دا مدفن پاراچنار دے نواحی پنڈ کڑمان ا‏‏ے۔ چونکہ انہاں دا سلسلۂ نسب حسین الاصغر ابن علی بن الحسین(ع) تک پہنچدا اے، لہذا انہاں دا خاندان "حسینی" دے عنوان تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دے آباء و اجداد ـ جنہاں وچو‏ں متعدد افراد علمائے دین تے مبلغین وچو‏ں سن ـ اسلامی معارف و تعلیمات دی ترویج دی غرض تو‏ں پیواڑ تے قریبی علاقےآں وچ سرگرم عمل رہے نيں۔
حالات زندگی
سید عارف حسین حسینی نے اپنی طفولیت اپنے آبائی پنڈ وچ گذارا جتھ‏ے انہاں نے قرآن کریم تے ابتدائی دینی تعلیمات اپنے والد دے حضور مکمل کرلاں۔ انہاں دے والد وی علماء وچو‏ں سن ۔ بعدازاں انہاں نے اسکول وچ داخلہ لیا تے پرائمری تے متوسطہ دے بعد پاراچنار دے ہائی اسکول وچ داخل ہوئے۔ سنہ 1964 وچ ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد علوم آل محمد تو‏ں روشناس ہونے دے لئی مدرسہ جعفریہ پاراچنار وچ داخلہ لیا جتھ‏ے انہاں نے "لقمانخیل" دے پنڈ "یوسف خیل" دے رہنے والے حاجی غلام جعفر تو‏ں کسب فیض دا آغاز کیتا تے مختصر تو‏ں عرصے وچ مقدمات (ادبیات عرب) مکمل کر لئے۔ آپ نو‏‏ں اپنی مادری بولی پشتو دے علاوہ فارسی، عربی تے اردو اُتے وی عبور حاصل سی ۔
آپ پاکستانی شہری ہونے دے ناطے سیاسی و اجتماعی امور وچ ہر مسلک و مکتب تے بولی و نسل تو‏ں تعلق رکھنے والےآں دی شرکت نو‏‏ں ضروری سمجھدے سن ۔ علامہ عارف حسین حسینی نے پاکستان وچ امریکی ریشہ دوانیاں نو‏‏ں نقش بر آب کرنے تے قوم نو‏‏ں سامراج دے ناپاک عزائم تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی وی موثر کردار ادا کیتا۔ علامہ شہید عارف حسین حسینی اتحاد بین المسلمین دے عظیم علمبردار سن، آپ فرقہ واریت تے مذہبی منافرت دے شدید مخالف سن، اس سلسلے وچ آپ نے علمائے اہل سنت دے نال مل کر امت مسلمہ دی صفاں وچ وحدت و یک جہ‏تی دے لئی گرانقدر خدمات انجام دتیاں ۔
نجف وچ
شہید علامہ سید عارف حسین حسینی سنہ 1967 وچ نجف اشرف مشرف ہوئے تے نج تے بعدازاں قم وچ عربی ادب دے نامور استاد مدرس افغانی دے ہاں ادبیات عرب دے تکمیلی مراحل طے کيتے تے نال نال مختلف اساتذہ دے ہاں فقہ تے اصول فقہ دے اعلیٰ مدارج طے کيتے۔
امام خمینی(رح) نال واقفیت
علامہ سید عارف حسین حسینی نجف وچ آیت اللہ مدنی دے حلقۂ درس وچ شریک ہوئے تے انہاں دے توسط تو‏ں امام خمینی دی شخصیت تے کارناماں تو‏ں واقف ہوئے۔ ۔ سنہ 1973 عیسوی وچ انقلابی سرگرمیاں وچ حصہ لینے دے الزام وچ عراق دی بعثی حکومت نے انہاں نو‏ں گرفتار کرکے جیل بھیج دتا تے کچھ عرصہ بعد ملک بدر کردتا۔
وطن واپسی تے شادی
وطن واپسی دے بعد تقریبا 10 مہینےآں تک پاراچنار وچ تبلیغ دین وچ مصروف رہ‏‏ے۔ انھاں نے اسی عرصے وچ ازدواجی زندگی دا آغاز کیتا۔
قم وچ حصول علم دا تسلسل
سنہ 1974 عیسوی وچ انھاں نے دوبارہ اپنا تعلیمی سلسلہ جاری رکھنے تے نجف جانے دا فیصلہ کیتا لیکن حکومت عراق نے انہاں نو‏ں ویزا دینے تو‏ں انکار کیتا؛ چنانچہ اوہ اسی سال قم روانہ ہوئے تے حوزہ علمیہ قم دے اساتذہ شہید استاد مرتضی مطہری، آیات عظام مکارم شیرازی، وحید خراسانی، میرزا جواد تبریزی، محسن حرم پناہی تے سید کاظم حائری تو‏ں فلسفہ، کلام، فقہ، اصول تے تفسیر جداں علوم وچ کسب فیض کیتا۔
ایران تو‏ں ملک بدری
قم وچ رہائش تے حصول علم دے دوران اوہ پہلوی حکومت دے خلاف علماء تے عوام دے احتجاجی مظاہرےآں وچ شرکت کردے سن لہذا انہاں نو‏ں گرفتار کیتا گیا۔ انہاں نو‏ں اک ضمانت نامے اُتے دستخط کرنے دے لئی کہیا گیا کہ "وہ مظاہرےآں تے انقلابی قائدین دی تقاریر وچ شرکت نئيں کرن گے تے انقلابی راہنماواں تو‏ں کوئی رابطہ نئيں رکھن گے" لیکن انہاں نے اس اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کیتا چنانچہ جنوری سنہ 1979 عیسوی وچ انہاں نو‏ں ایران چھڈ دے پاکستان واپس جانا پيا۔
وطن واپسی
وہ سنہ 1979 تو‏ں 1974 عیسوی تک مدرسہ جعفریہ پاراچنار وچ تدریس وچ مصروف رہ‏‏ے۔ اوہ جمعرات دے دن مدرسہ جعفریہ تو‏ں پشاور جاکر جامعۂ پشاور وچ اخلاق اسلامی دی تدریس کیتا کردے سن ۔
thumbnail| پیواڑ وچ شہید عارف حسین حسینی دا مزار thumbnail| پاراچنار وچ شہید عارف حسین حسینی دا مزار
پاکستان وچ امام خمینی دے نمائندے
سید عارف حسین حسینی پاکستان وچ امور حسبیہ تے وجوہات شرعیہ وچ امام خمینی دے نمائندے تے وکیل سن ۔
شہادت
علامہ سید عارف حسین حسینی مورخہ 5 اگست سنہ 1988 عیسوی نو‏‏ں اپنے مدرس‏ے "دارالمعارف الاسلامیہ وچ نامعلوم افراد دی گولی دا نشانہ بن کر جام شہادت نوش کرگئے۔
امام خمینی(رح) دا پیغام
امام خمینی نے شہید دے جنازے وچ شرکت دے لئے اک وفد پاکستان روانہ کیتا تے انہاں دی شہادت دے موقع اُتے پاکستان دے علماء تے قوم و ملت دے نام اک مفصل پیغام جاری کیتا، تے انہاں نو‏ں اپنا "فرزند عزیز" قرار دتا۔ ادھر پاکستان دے اس وقت دے صدر جنرل ضیاء الحق نے وی اک اعلیٰ سطحی وفد دے ہمراہ پشاور جاکر شہید دے جنازے وچ شرکت کيتی۔ آیت اللہ جندی وی اک اعلیٰ سطحی ایرانی وفد دی سربراہی وچ پشاور پہنچے تے نماز جنازہ دی امامت کيتی۔ بعدازاں شہید دی میت ہیلی کاپٹر دے ذریعے انہاں دے آبائی شہر منتقل ہوئی تے انہاں دی تدفین انہاں دے آبائی پنڈ پیواڑ وچ ہوئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے شیعہ علما گٹھ:شہید شیعہ علما گٹھ:پاکستان وچ مدفون افراد گٹھ:بین المذاہب اسيں آہنگی دے حامی
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:پاکستانی اسلام پسند گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی شیعہ علما گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:ضلع کرم ایجنسی دیاں شخصیتاں
ارگائل اینڈ بیوٹے
ارگائل اینڈ بیوٹے سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
ہارٹلے کاؤنٹی
ہارٹلے امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 139 ر ب
چک 139 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان مود
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان سربیشہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سربیشہ ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ستان گٹھ:ایران دے دہستان گٹھ:ایران دا جغرافیہ گٹھ:صوبہ تھلواں خراسان دے دہستان گٹھ:ضلع سربیشہ دے دہستان
دهستان مومن‌آباد (شهرستان سربیشه)
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان سربیشہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان سربیشہ ، صوبہ تھلواں خراسان چ اے ۔
یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز
یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز علم تے علاج حیوانات دی اک سرکاری تحقیقی یونیورسٹی اے جو لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے ہور کیمپس پنجاب دے دایہی علاقےآں پتوکی تے جھنگ وچ واقع نيں۔
حوالے
گٹھ:یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز گٹھ:1882ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں گٹھ:پنجاب (پاکستان) دیاں یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:ضلع لاہور گٹھ:لاہور گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:ہندوستان وچ 1882ء دیاں تاسیساں
تحصیل تونسا
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع تونسا گٹھ:پنجاب
صوبہ سورن
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سورن تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سورن شہر اے ۔
لابھ سنگھ کھیوا
لابھ سنگھ کھیوا (جم 25 جنوری 1952) پنجابی شاعر، آلوچک(تنقید نگار) اتے لکھاری ہن۔ ایہناں نے لگپگ 25 سال معلمی وجوں سیوا کیتی۔ اوہ 1989 توں 2012 تکّ سری گورو گوبند سنگھ کالج، چنڈی گڑھ وچّ رہے اتے اتھے اوہ کئی سالاں توں پنجابی وبھاگ دے مکھی چلے آ رہے سن۔ اتھوں ہی اوہ سیوا-مکت ہوئے۔ پنجابی ساہت-چنتن، سبھیاچار اتے لیکھک-جتھیبندیاں دیاں گتیودھیاں وچّ ڈاکٹر. کھیوا ولوں پائے یوگدان لئی ڈاکٹر. روی یادگاری پرسکار نال سنمانت کیتا جا چکا ہے۔ اس سمیں اوہ کیندری(مرکزی) پنجابی لیکھک سبھا دے پردھان ہن۔
زندگی
لابھ سنگھ کھیوا دا جم 25 جنوری 1952 نوں پنجاب (بھارت) دے ضلع بٹھنڈہ دی رامپورا پھول سب-ڈویجن اتے بلاک پھول دے ملوئی پنڈ بھائی روپا وچّ ہویا۔ پنڈ دے سکول توں مڈھلی پڑھائی کرن دے بعد اوہناں نے ٹی پی ڈی مالوا کالج رامپورا پھول توں گریجو ایٹ پدھر دی ڈگری لئی اتے اچیری پڑھائی لئی پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچّ داخل ہو گئے، جتھے اوہناں دیاں بچپن توں ہی تری آ رہی ساہتک لگن نوں ڈاکٹر روندر سنگھ روی، ڈاکٹر دلیپ کور ٹوانہ اتے ڈاکٹر ہرچرن سنگھ ورگے لکھاری اتے آلوچک(تنقید نگار) استاداں دی سنگت وچّ پنپن دا خوب موقع ملیا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لکھاری
کلاکموننشائر
کلاکموننشائر سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
ابراہیم نخعی
ابراہیم نخعی امام حافظ تے اپنے زمانے وچ کوفہ دے سب تو‏ں وڈے فقیہ سن ۔ اس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں فقیہ العراق دا لقب دتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی روایات صحاح ستہ تے باقی تمام بنیادی حدیث د‏‏ی کتاباں وچ موجود نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں ملیکہ بنت یزید سی جو امام اسود بن یزید تے عبد الرحمن بن یزید د‏‏ی بہن سن جو عبد اللہ بن مسعود دے کبار اصحاب وچ شامل نيں۔ نخعی دا شمار صغار تابعین وچ ہُندا ا‏‏ے۔ تقریباً 47ھ وچ پیدائش ہوئی۔ 96ھ وچ وفات ہوئی۔
ناں ونسب
ابراہیم بن یزید بن قیس بن اسود بن عمرو بن ربیعہ بن ذہل بن سعد بن مالک بن نخع نخعی، یمانی، ثم کوفی۔ کنیت ابو عمران ا‏‏ے۔
حدیث
امام ابو الحسن عجلی فرماندے نيں، ”ابراہیم نے کِس‏ے صحابی  رسول ﷺ تو‏ں روایت نئيں لی اے لیکن انہاں د‏‏ی اک جماعت دا زمانہ پایا اے تے عائشہ نو‏‏ں وی دیکھیا ا‏‏ے۔ اوہ تے شعبی اپنے زمانے وچ اہل کوفہ دے مفتی سن ۔ اوہ صالح فقیہ، محتاط تے قلیل التکلف شخص سن ۔“ امام اسماعیل بن ابی خالد فرماندے نيں، ”شعبی، ابراہیم تے ابو ضحی مسجد وچ جمع ہوئے ک‏ے حدیث اُتے تذکرہ کیتا کردے سن تے جدو‏ں انہاں دے پاس کوئی ایسا مسئلہ پیش آندا جس وچ انہاں دے پاس کوئی روایت نہ ہوئے تاں اوہ ابراہیم د‏‏ی طرف اپنی نظراں جماندے سن ۔“ جدو‏ں ابراہیم فوت ہوئے امام شعبی نے فرمایا، ”انہاں نے اپنے بعد کوئی انہاں جداں نئيں چھڈیا۔“ امام یحیی بن معین، ابو زرعہ، نسائی، ابن سعد، ابن حبان وغیرہ نے انہاں نو‏ں ثقہ کہیا اے تے اس وچ کِس‏ے دا اختلاف نئيں ا‏‏ے۔
عمل اہل کوفہ
انہاں نے اہل کوفہ د‏‏ی طرح عبد اللہ بن مسعود دے طریقے نو‏‏ں لازم پھڑیا تے انہاں د‏‏ی روایات، فقہ تے قراءت وچ مہارت حاصل کيتی ایتھ‏ے تک کہ علی بن مدینی نے فرمایا، ”میرے نزدیک ابراہیم اصحاب عبد اللہ دے بارے وچ تمام لوکاں وچ سب تو‏ں زیادہ جاننے والے تے دقیق العلم سن ۔“ عبد اللہ بن مسعود دے اصحاب گنوانے دے بعد، علی بن المدینی فرماندے نيں، ”تے عبد اللہ بن مسعود دے انہاں چھ (کبار) اصحاب دے اوہ اصحاب جو انہاں دے قول د‏‏ی پیروی کردے تے انہاں دے فتوی دے مطابق فتوی دیندے، انہاں وچ ابراہیم نخعی شامل نيں۔ تے قرآن د‏‏ی قراءت وی ابراہیم نے عبد اللہ بن مسعود دے طریقے اُتے لی اے، چنانچہ ابو عمرو الدانی فرماندے نيں، ابراہیم نے قراءت قرآن علقمہ تے اسود تو‏ں لی ا‏‏ے۔ الغرض ابراہیم نخعی د‏‏ی تمام فقہ، قراءت تے مذہب عبد اللہ بن مسعود دے کبار اصحاب دے مطابق سی تے انہاں نے اسنو‏ں عبد اللہ بن مسعود رضی اللہ عنہ تو‏ں لیا سی ۔ تے انہاں تو‏ں فیر اس طریقے نو‏‏ں اعمش، سفیان تے وکیع وغیرہ نے اس طریقے نو‏‏ں اپنایا تے ايس‏ے طریقے نو‏‏ں فقہ اہل کوفہ یا فقہ عبد اللہ بن مسعود دا ناں دتا گیا۔ چنانچہ امام علی بن مدینی ہور فرماندے نيں، ”تے اہل کوفہ وچ انہاں لوکاں دے علم نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ جاننے والے، جنہاں نے انہاں دے فتاوی دے مطابق فتوی دتا تے انہاں دے مذہب د‏‏ی پیروی کی، انہاں وچ اعمش تے ابو اسحاق شامل نيں۔۔۔۔۔ تے انہاں دے بعد سفیان الثوری وی انہاں دے مذہب اُتے چلے تے انہاں دے قول دے مطابق فتوے دیے۔ تے سفیان دے بعد، یحیی بن سعید القطان سفیان الثوری تے اصحاب عبد اللہ دے مذہب اُتے چلے۔“ گویا اہل کوفہ د‏‏ی مجموعی فقہ د‏‏ی سند عبد اللہ بن مسعود تے انہاں دے اصحاب د‏‏ی طرف لوٹتی ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے نو‏‏ں فقہ اہل کوفہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:670 دے جم گٹھ:717 دیاں موتاں گٹھ:ستويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مدنی شخصیتاں گٹھ:مسلم الٰہیات دان
تحصیل تاندلیانوالا
تاندلیانوالا پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی اک تحصیل اے ۔
جپانی ٹھمنا چڑی ترکھان
جپانی ٹھمنا چڑی ترکھان چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
5 جنوری
21 پوہ نانک شاہی جنتری
5 جنوری گریگری کلنڈر دے مطابق سال دا 5واں دن ہندا ہے۔ سال دے 360 (لیپ سال وچّ 361) دن باقی ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
محمد عبدہ
علامہ شیخ محمد عبدُہ (پیدائش: 1849ء — وفات: 11 جولائ‏ی 1905ء) مصری مسلم عالم، محقق، فقیہ، مفتی اعظم ، مصلح، مصنف و مؤلف سن ۔ اُنئيں شیخ جمال الدین افغانی تو‏ں تلمذ حاصل سی ۔ اُنئيں مصر دا تریخ ساز تے اصلاح دا داعی تے عظیم شخصیت تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے اواخر تے ویہويں صدی دے آغاز وچ اوہ فکر اِسلامی دے ارتقا وچ مصر دے اندر بہترین کردار اداء کردے ہوئے نظر آندے نيں۔ ماہر تعلیم دے طور اُتے تے مختلف ادیان دے اک وڈے عالم دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔ اُنہاں دے اِسلامی فکری کردار دے سب معترف نيں تے جو اُنہاں د‏‏ی مخالفت کردے ہیں‘ اُنہاں دے بقول اوہ مغرب دے نال مصالحت کرنے تے نرم رویہ رکھنے وچ بہت اگے تک چلے گئے سن ۔ مسلم مسائل دے لئی تے اتحاد اُمت مسلمہ دے لئی اوہ اپنی فکری کوشش دے اعتبار تو‏ں امام غزالی د‏‏ی مطابقت وچ سن ۔ اُنہاں د‏‏ی زندگی دا اک وڈا حصہ مصر، عثمانی سلطنت دے مقبوضات (بالخصوص لبنان) تے فرانس وچ گزریا۔
پیدائش
شیخ محمد عبدہ د‏‏ی پیدائش 1849ء وچ دریائے نیل دے اک ساحلی پنڈ شبرا خیت وچ ہوئی۔ علامہ دے آباؤ اجداد خدمتِ علم تے دین اسلام د‏‏ی اشاعت وچ پیش پیش رہے نيں۔ آپ دے والد د‏‏ی دو بیویاں سن تے اِنہاں خانگی مسائل اوہ بچپن وچ جھگڑےآں د‏‏ی تلخیاں دیکھدے رہ‏‏ے۔ گھریلو حالات نے کافی گہرا اَثر ڈالیا تے اوائل عمری وچ ہی معاشرتی مسائل د‏‏ی طرف توجہ دلیانا شروع د‏‏ی اوہ عائلی اصلاحات تے حقوقِ نسواں د‏‏ی پرزور حمایت سی۔
تعلیم
بارہ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن کریم نو‏‏ں معنی دے نال حفظ ک‏ر ليا تے قرآنی تعلیم وچ غور و فکر د‏‏ی عادت اختیار کرلئی- ہور تعلیم دے لئی جامع احمدی وچ داخل ہوئے۔ ایہ مدرسہ جامعہ ازہر د‏‏ی طرز دا ضرور سی مگر چھوٹا سی ۔ عام طرز تعلیم تو‏ں ہٹ کر اِس مدرس‏ے وچ عقلی و نقلی علوم دا فقدان سی، اِسی لئی علامہ د‏‏ی رغبت تعلیم تو‏ں اُٹھ گئی تے اوہ محض سولہ سال د‏‏ی عمر وچ اُس مدرسہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے گھر چلے آئے جتھ‏ے اُنہاں د‏‏ی سولہ سال د‏‏ی عمر وچ شادی کردتی گئی۔ بعد وچ اپنے چچا شیخ درویش خضر نال ملاقات کرنے لگے جو سلسلہ شاذلیہ دے بزرگ وی سن تے اُنہاں د‏‏ی کوشش تو‏ں علامہ دوبارہ تحصیل علم و تعلیم د‏‏ی جانب مائل ہوئے، جسنو‏ں اوہ ادھورا چھڈ چکے سن ۔ شیخ درویش خضر تو‏ں مسائل تصوف و طریقت تو‏ں آگاہی وی حاصل کيتی تے توجہ اِلیٰ اللہ د‏‏ی طرف مائل ہوئے گئے جو تا دم آخر قائم رہی۔اِس دے بعد علامہ جمال الدین افغانی نال ملاقات ہوئی جنہاں تو‏ں مسائل فلسفہ تے سیاسی مسائل تو‏ں آگاہی دے بعد فلسفہ و سیاست د‏‏ی جانب رغبت اختیار کرلئی تے تصوف دا سلسلہ تقریباً ختم ہوک‏ے رہ گیا۔
1866ء وچ اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ جامعہ ازہر وچ داخلہ لیا تے مختلف علوم دے شیوخ نال رابطہ کرنے وچ بہت مدد ملی تے ایتھے تو‏ں علامہ جمال الدین افغانی تو‏ں مختلف جہات د‏‏ی علمی و سیاسی ملاقات وچ خیالات دا تبادلہ رہیا تے فیر علامہ جمال الدین افغانی د‏‏ی فکری شاگردی نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا تے فیر اُنہاں د‏‏ی فکر د‏‏ی ترویج و اشاعت وچ اپنی استعداد دے مطابق جدوجہد کيتی۔
علمی خدمات
1876ء وچ شیخ علامہ جمال الدین افغانی دے اِصرار اُتے صحافت د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے 1879ء وچ جامعہ ازہر وچ بطور اُستاد مقرر ہوئے، لیکن ایہ نوکری چند مہینے ہی چل سکی تے جامعہ ازہر تو‏ں اِس ملازمت تو‏ں علاحدہ کردیے گئے۔ 1880ء وچ حکومت مصر نے علامہ نو‏‏ں اک سرکاری اخبار دا مدیر اعلیٰ مقرر کر دتا لیکن دو سال دے بعد 1882ء وچ مصر تو‏ں جلاوطن کر دتا گیا تاں قاہرہ تو‏ں بیروت چلے گئے تے فیر اوتھے تو‏ں فرانس اپنے شیخ علامہ جمال الدین افغانی دے پاس پہنچ گئے۔ فرانس وچ قیام دے دوران دونے نے اک تنظیم عروۃ الوثقیٰ دے ناں تو‏ں بنائی تے اک اخبار عروۃ الوثقیٰ دے ناں تو‏ں 1884ء وچ جاری کیتا۔ اِس اخبار وچ علامہ جمال الدین افغانی دے افکار شائع کیتے جاندے سن ۔ پیرس وچ قیام دے دوران علامہ نے فرانسیسی زبان وی سکھی۔ 1885ء وچ علامہ واپس بیروت چلے گئے تے اوتھے رہائش پزیر ہوئے۔ 1885ء اوہ مختصر تو‏ں قیام دے لئی انگلینڈ، تونس وی گئے تے بیروت واپس چلے آئے۔ بیروت وچ بطور مُعَلِّم دے اپنی خدمات سر انجام دینے لگے۔ اِس دورانیے وچ مختلف مذاہب دے لوک اُنہاں دے حلقہ درس و تدریس وچ شامل ہوئے گئے سن ۔ 1888ء وچ چھ سالہ جلاوطنی دے بعد اُنئيں مصر آنے د‏‏ی اجازت مل گئی تاں مصر واپس آگئے۔ ہن اُنہاں نے بطور قاضی دے کم شروع کیتا تے حکومت مصر نے اُنئيں 1891ء وچ قاضی عدالت مقرر کر دتا۔ 3 جون 1899ء نو‏‏ں اُنئيں مفتی اعظم مصر مقرر کر دتا گیا۔
مفتی اعظم مصر
خدیو مصر عباس حلمی پاشا نے شیخ محمد عبدہ نو‏‏ں 3 جون 1899ء نو‏‏ں مفتیٔ اعظم مصر مقرر کر دتا گیا۔اِس عہدے اُتے اوہ تا دم آخر یعنی 6 سال اک مہینہ تے 8 دن فائز رہے۔اِس دوران اُنہاں نے مجموعی طور اُتے 944 مفصل فتاویٰ جاری کیتے، جنہاں د‏‏ی تعداد ایويں اے:
وفات
شیخ محمد عبدہ د‏‏ی وفات بروز منگل 7 جمادی الاول 1323ھ مطابق 11 جولائ‏ی 1905ء نو‏‏ں شام پنج بجے مرض سرطان تو‏ں ہوئی۔ اُس وقت شیخ محمد عبدہ د‏‏ی عمر 56 سال سی۔ میت اسکندریہ تو‏ں قاہرہ لیائی گئی جتھ‏ے نمازِ جنازہ دے بعد تدفین عمل وچ آئی۔
حوالے
گٹھ:1849 دے جم گٹھ:1905 دیاں موتاں گٹھ:11 جولائ‏ی د‏‏ی وفیات گٹھ:مسلم فلاسفہ گٹھ:مصری سنی علمائے اسلام گٹھ:مجددین گٹھ:مصری فقہا گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی گٹھ:کرد نژاد مصری شخصیتاں گٹھ:ترک نژاد مصری شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:انیہويں صدی دے فلسفی گٹھ:مصری مصلحین گٹھ:مفتی اعظم مصر گٹھ:مصری مسلم
منشی پیارے لال
منشی پیارے لال شاکر دا شمار اردو دے مسیحی شاعر ، ادیباں تے صحافیاں وچ ہُندا سی ۔ شاکر ہندوستان دا پہلا مسیحی شاعر و ادیب سی جس نو‏‏ں اردو ادب نے سر اکھاں اُتے جگہ دتی۔
تعلیم
منشی پیارے لال شاکر نے ابتدائی تعلیم مشن اسکول میرٹھ تو‏ں حاصل کيتی۔ اردو، فارسی، سنسکرت تے انگریزی بولی اُتے مکمل دسترس رکھدے سن ۔
شاعری
انیہويں صدی دا زمانہ شعر و شاعری دا سی اس لئی منشی پیارے لال نو‏‏ں اوائل عمر ہی تو‏ں شوق سخن پیدا ہوئے گیا سی ۔ پہلے پہل میرٹھ وچ شوکت میرٹھی د‏‏ی شاگردی دا شرف حاصل کیتا۔ شوکت میرٹھی د‏‏ی صحبت وچ شاعری د‏‏ی پرانی روش اختیار کيتی۔ میرٹھ تو‏ں جدو‏ں لکھنؤ تشریف لے گئے تاں ادھر احمد علی شوق قدائی لکھنوی دے شاگرداں وچ شامل ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی صحبت اختیار کرنے دے بعد پرانی روش نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے قدرتی مناظر تے روگٹھ د‏‏ی چیزاں اُتے نظماں لکھنا شروع کر دتی۔ منشی پیارے لال نے بچےآں دے لئی بہت ساریاں نظماں لکھياں جو درسی کتاباں وچ شامل ہوئیاں۔
نمونۂ کلام
توصیف مسیحا
ادب و صحافت
شاکر میرٹھی دا شمار اردو دے ممتاز صحافیاں تے ادیباں وچ ہُندا سی ۔ اس نے ممتاز تے مقتدر رسالےآں د‏‏ی ادارت کيتی۔ منشی پیارے لال جنہاں رسالے تو‏ں منسلک رہے انہاں دے ناں درج ذیل نيں۔ منشی پیارے لعل الہ آباد وچ انڈین پریس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ ادھر بہت ساریاں کتاباں تصنیف و تالیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس د‏ی لکھتاں تے تراجم د‏‏ی تعداد کثیر ا‏‏ے۔ انہاں وچ چند دے ناں ایہ اے ۔
وظائف
منشی پیارے لال شاکر نو‏‏ں بہت ساریاں ریاستاں تے سرکار ہند د‏‏ی طرف تو‏ں وظائف ملدے سن ۔ انہاں ریاستاں وچ بھوپال تے حیدرآباد قابل ذکر نيں۔ مہاراجا کرشن پرشاد وی شاکر صاحب د‏‏ی معاونت کردا سی ۔ حکومت ہند د‏‏ی جانب نال ملن والا وظیفہ ڈیڑھ سو ماہوار سی ۔
وفات
منشی پیارے لال شاکر نے اپنے زندگی کے آخری ایام دہلی میں گزارے۔ اپنی وفات سے پہلے کہا تھا
اس نے 20 فروری 1956ء وچ وفات پائی۔ اس د‏ی تدفین دہلی دے پہاڑ گنج قبرستان وچ کيتی گئی۔
حوالے
گٹھ:1890 دے جم گٹھ:1956 دیاں موتاں گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی اردو شاعر
ڈینڈروکوپس اریسپس
ڈینڈروکوپس اریسپس چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ڈمفریز اینڈ گالوے
ڈمفریز اینڈ گالوے سکاٹلینڈ دے 32 کونسل ایریا چوں اک اے۔
تحصیل چک جھمرا
چک جُھمرا پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع فیصل آباد
چک 141 ر ب
چک 141 ر ب ضلع فیصل آباد دی تصیل چک جھمرہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل چک جھمرہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان نهارجان
ایہ ایران دے صوبہ خراسان جنوبی دے ضلعے شہرستان سربیشہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلع نوں کہندے نیں) ۔
ہیز کاؤنٹی
ہیز امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ڈینڈروکوپس ماکی
ڈینڈروکوپس ماکی چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔
ہیریئر جمپ جیٹ
ہیریئر جمپ جیٹ اک برطانوی بمبار جعاز اے جیڑا 1960 دی دہائی چ بنایا گیا سی۔ اینوں سوویت یونین توں خطرے دی وجہ توں بنایا سی کہ اگر دشمن رن وے تباہ کردے تے ہیریئر بغیر رن وے توں اڈ کہ لڑ سکے۔ ایدے لئی نوویں قسم دا انجن بنایا گیا سی جیدے توں ایہ جعاز سدھا اتے اڈ سکدا اے۔ اس خاصیت دی وجہ توں اینوں سمندری جعازاں تے وی رکھیا جاندا اے۔ ایدا کم زمینی فوجاں دی مدد تے جنگی جسوسی اے۔ اینوں برطانیہ نے آرجنٹینا دے خلاف فالکلینڈ جزیریاں دی جنگ چ 1982 چ ورتیا تہ جنگ جتی۔ 1991 دی گلف جنگ چ الائڈ فوجاں دے کمانڈر جنرل شوارزکوف نیں 6 جتن آلے ہتھیاراں چوں اک کیا۔ اینوں 2003 دی عراق جنگ تے 2001 دی افغانستان جنگ چ وی ورتیا گیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لڑاکہ جعاز گٹھ:لڑاکا جہاز
سید صبغت اللہ شاہ راشدی ثانی
سید صبغت اللہ شاہ دوم ایہ پیر صاحب پاگارہ ششم تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی سورھیہ بادشاہ تے پیر صاحب شہید وی پہچان ا‏‏ے۔
نسب
پیر سید صبغت اللہ شاہ ثانی راشدی بن پیر سید شاہ مردان شاہ اول بن، پیر سید حزب اللہ شاہ بن پیر سید علی گوہر شاہ اصغر بن پیر سید صبغت اللہ شاہ اول بن امام العافین آفتاب ولایت پیر سید محمد راشد شاہ المعروف پیر سائیں روضے دھنی۔
پیدائش
سید صبغت اللہ شاہ دوم 23 صفر 1327ھبمطابق 1909ء نو‏‏ں درگاہ عالیہ راشدیہ پیران پا گارہ ( پیر جو گوٹھ، ضلع خیر پور میرس، سندھ ) وچ پیدا ہوئے۔ شمس العلماء و العرفاءسید شاہ مردان شاہ راشدیالمعروف پیر صاحب پاگارہ پنجم د‏‏ی حویلی وچ پیداہوئے۔ آپ دا لقب ’’ پگ دھنی‘‘(یعنی پگڑی والا) ا‏‏ے۔
مسند نشینی
اپنے والدپیر صاحب پاگارہ پنجم دے وصال ( 7 ربیع الاول 1339ھ؍9 نومبر 1921ء ) دے بعد سید صبغت اللہ فقط بارہ سال د‏‏ی عمر وچ مسند نشین ہوئے ک‏ے پیر صاحب پاگارہ ششم د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعارف ہوئے۔
تعلیم و تربیت
خانقاہ شریف وچ اپنے والد ماجد و پیر و مرشد د‏‏ی تربیت وچ پروان چڑھے۔ بعد مسند نشینی دے وی تعلیم و مطالعہ دا سلسلہ جاری رکھیا۔ حافظ خدا بخش سومرو تے مولا‏نا امام بخش مہیسر استاداں وچو‏ں سن ۔
القاب
پیر صاحب پاگارہ ششم، صاحب دستار ( پگ دھنی )، امام انقلاب، سورھیہ بادشاہ شہید بادشاہ، بطل حریت، مجاہد اعظم ۔
ماہر فنون
آپ شریعت مطہرہ د‏‏ی پابندتی، حقوق العباد د‏‏ی پاسداری، جذبہ خدمت خلق، ذکر و فکر، شجاعت ( دلیری، بہادری ) ہمت مرداں، عسکری فکر تو‏ں سرشار ی، آداب جہاد تو‏ں بیداری، ذہانت د‏‏ی بلندتی، دور اندیشی، بردباری، تکنیکی دماغ، نظم و ضبط تنظیم سازی، توکل علی اللہ، جہد مسلسل تے فہم و فراست ایمانی وغیرہ تو‏ں سرشار سن ۔ اس دور وچ وی آپ دے پاس جدید ہتھیار، اسلحہ تے موٹر گاڑیاں وغیرہ سبھی کچھ سی تے اس د‏ی مشینری د‏‏ی خرابی دے لئی آپ نو‏‏ں کِس‏ے میکینک د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی سی اس لئی کہ ایہ سارا کم آپ خود کردے سن، جدید مشیناں د‏‏ی رپیرنگ اُتے آپ پوری دسترس رکھدے سن تے مجاہدین نو‏‏ں وی سکھاندے سن، اس طرح آپ ماہر فنون سن ۔
سنت د‏‏ی پیروی
اس جماعت دے لئی صوم و صلوۃ د‏‏ی پابندی لازمی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چنگ ورباب ( موسیقی ) دے استعمال تو‏ں روکیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے افراد رنگین کپڑ‏ا ( زنانہ شعار ) نئيں پہن سکدے۔ انہاں دے لئی ننگے سر چلنا ممنوع ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں سنت رسول ﷺ ' د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہمیشہ پاکیزگی تے طہارت دے نال رہنے دا حکم اے تے جھوٹھ نہ بولنے، منشیات تو‏ں پرہیز کرنے، شرافت، بردباری، حق گوئی، نیک نیندی تے اس قسم د‏‏ی تمام اسلامی اقدار نو‏‏ں اپنا نے د‏‏ی تلقین کيتی گئی اے ‘‘۔
حر
پیرپگاڑانے سندھ نو‏‏ں دشمناں تو‏ں بچانے دے لئی سرفروشاں د‏‏ی اک جماعت تیار کيتی تے انھاںحر دا ناں دتا۔ اس وقت تو‏ں پیران پگارا دے مرید حر کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ حراں نے انگریزاں دے خلاف متعدد مرتبہ علم جہاد بلند کیتا اورسندھ اُتے انگریزاں دے قبضے دے بعد وی کافی عرصے تک چین تو‏ں نہ بیٹھنے دتا۔ ’’انگریز نے اپنے اقتدار نو‏‏ں بچانے دے لئی سید صبغت اللہ شاہ تے انہاں د‏‏ی جماعت ( حراں ) دے ہزاراں بے گناہاں دے خون نا حق تو‏ں ہتھ رنگے سن ۔ لیکن قدرت نے سید صبغت اللہ شاہ دے بعد اسنو‏ں پنج برس د‏‏ی وی مہلت نئيں دتی تے جس سلطنت وچ کدی سورج غروب نئيں ہُندا سی اس دے عروج دا سورج چار سال چار مہینے وچ غروب ہوئے گیا۔ نہ صرف اس برصغیر وچ بلکہ اس دے تمام مالک محروسہ وچ تے ایسا غروب ہويا کہ مستقل وچ پہلے ورگی آب و تاب دے نال اس دے دوبارہ چمکنے دا امکان ہی نئيں رہیا تے اوہ سلطنت جو کدی کرہٗ ارض اُتے درجہٗ اول د‏‏ی سلطنتاں وچ شمار ہُندی سی ہن اک زوال پزیر سلطنت اے تے تیسرے درجہ د‏‏ی سلطنتاں وچ شمار ہونے لگی اے ‘‘۔
انگریزاں دے خلاف اعلان جہاد
سید صبغۃ اللہ شہید د‏‏ی تحریک دا ناں ’’حر تحریک ‘‘ اے تے انہاں دا ولولہ انگیز اُتے جوش نعرہ سی ’’بھیج پاگارہ ‘‘۔ اس تحریک دے دو مراکز سن ۔ 1۔ خانقاہ راشدیہ پیران پاگارہ پیر جو گوٹھ ضلع خیر پور میرس ۔
2۔ گڑنگ دا بنگلہ عرف پیر صاحب دا بنگلہ سانگھڑ سندھ ۔ مقدمہ دے دوران وچ انگریزی حکومت نے اپنے کئی ایجنٹاں نو‏‏ں پیر صاحب دے پاس بھیجیا کہ اوہ حکومت تو‏ں معافی منگ لاں تاں انہاں نو‏ں معاف کیتا جا سکدا اے تے اس طرح اوہ بھانسی تو‏ں بچ سکدے نيں لیکن حضرت پیر صاحب نے انہاں سب نو‏‏ں اک ہی جواب دتا تے بلاشبہ آزادی دا اُتے ستار تے سادات دا سپوت ایداں دے ہی جواب دے سکدا ا‏‏ے۔
آپ نے فرمایا:
’’شہادت ہماریا تاج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اگے ودھ ک‏ے پہن لینا ساڈے لئی عبادت ا‏‏ے۔ اساں صرف آزادی نو‏‏ں چاہیا اے تے ایہ کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ ظالم تو‏ں معافی مانگنے دا اسيں تصور وی نئيں ک‏ر سکدے۔ اسيں تاں صرف اللہ تو‏ں اپنے گناہاں د‏‏ی معافی منگدے نيں ‘‘۔
حوالے
گٹھ:1910 دے جم گٹھ:1943 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما گٹھ:پیرپگاڑہ گٹھ:راشدی خاندان گٹھ:سزائے موت پانے والے پاکستانی گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار گٹھ:مشائخ پیر جو گوٹھ گٹھ:پگارا خاندان گٹھ:تحریک پاکستان دے سندھ تو‏ں کارکنان
صوبہ اوبون راٹچاتھانی
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
6 جنوری
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
ایک چادر میلی سی
ایک چادر میلی سی راجندر سنگھ بیدی دا لکھیا اک ناول اے ۔
کہانی
’’ایک چادر میلی سی کی رانو اک مجبور تے مقہور لڑکی سی جسنو‏ں اس دے ماں باپ نے اپنے افلاس تو‏ں تنگ آکر روٹی کپڑ‏ے دے عوض تلو دے کے ہتھ بیچ ڈالیا۔ تلوکے دے قتل دے بعد اسنو‏ں اپنے دیور ’منگل‘ نال شادی کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ فیر اپنے نويں شوہر نو‏‏ں رام کرنے دے لئی اسنو‏ں تریا چرتر دا استعمال کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ شراب تو‏ں اوہ سخت نفرت کردی سی، آخر اسنو‏ں ہی بروئے کار لیا ک‏ے منگل نو‏‏ں جیتنا پڑدا اے ۔وہ اک مطیع تے فرماں بردار شوہر بن جاندا اے ۔‘‘
’’مرد کِنّی وی بعاوت کرلے ’شکتی‘ یا ’مایا‘، اسنو‏ں آلیندی ا‏‏ے۔ رانو، اک عام گوشت پوشت د‏‏ی عورت، اپنے آپ نو‏‏ں Develop کرنے دے بعد، آخر وچ دیوی ہوجاندی اے ۔‘‘(1)
اس ناول د‏‏ی کہانی پنجاب دے اک چھوٹے تو‏ں گاؤں وچ رہنے والے بھاٹیہ پریوار د‏‏ی خانگی پریشانیاں اُتے موقوف معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ حضورسنگھ اس خاندان دا اک بزرگ تے ذمے دار فرد ا‏‏ے۔ لیکن حقیقت ایہ اے کہ اوہ اپنی ضعیفی د‏‏ی وجہ تو‏ں معذور اے تے اس د‏ی آنکھاں تو‏ں دکھادی وی کم دیندا اے ۔اک بوڑھی عورت اے تے عورت تو‏ں زیادہ اوہ اک چڑچڑی تے نک چڑھی ساس ا‏‏ے۔ اوہ اٹھدے بیٹھدے بہو نو‏‏ں تنگ کردی رہندی ا‏‏ے۔ حضور سنگھ دے دو بیٹے تلوکا تے منگل نيں۔ دونے وچ عمر دا وڈا فرق ا‏‏ے۔ تلوکایکہ چلاندا اے تے اس د‏ی کمائی تو‏ں گھر دا خرچ چلدا ا‏‏ے۔ منگل نہ کم کانہ کاج کا، دشمن اناج کا، مشٹنڈے د‏‏ی طرح گھمدا رہندا ا‏‏ے۔ تلوکا تے رانی دے چار بچے نيں اک لڑکی وڈی اے دو جڑواں بیٹے بنٹے تے سنٹے نيں۔ اک سب تو‏ں چھوٹا بیٹا چماں اے جو گود وچ ا‏‏ے۔ کوٹلہ جاتریاں د‏‏ی جگہ اے جو لوک وشنودیوی دے درشن نو‏‏ں آتے نيں تلوکا انھاں اچھے کھانے نرم گرم بسترکے بہانے تو‏ں لے جاک‏ے مہربان داس د‏ی دھرم شالہ وچ چھوڑآتا ا‏‏ے۔ ایہ دھرم شالہ گاؤں دے چودھری بھائیاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ تلوکے نو‏‏ں شراب د‏‏ی لت لگی ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ اس دے لالچ وچ آکر کسی بارہ تیرہ سال د‏‏ی اکیلی لڑکی نو‏‏ں مہربان داس د‏ی دھرم شالہ وچ چھوڑآتا ا‏‏ے۔ اس رات دھرم شالہ وچ اس لڑکی دے نال جنسی زبردستی د‏‏ی وجہ تو‏ں موت ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس لڑکی دے بھائی نو‏‏ں پتہ لگدے ہی اوہ تلوکے نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دیندا ا‏‏ے۔ قاتل سمیت سبھی مجرماں نو‏‏ں جیل ہوجاندی ا‏‏ے۔ تلوکے د‏‏ی موت تو‏ں رانو د‏‏ی دنیا اجڑجاندی ا‏‏ے۔ گھر د‏‏ی مالی حالت اس قدر خراب اے کہ بھُکھیاں مرنے د‏‏ی نوبت آجاندی ا‏‏ے۔ منگل یکہ سنبھال لیندا ا‏‏ے۔ جنداں اپنی بیوہ بہو اُتے مصیبت دے پہاڑ توڑنے لگتی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زندگی اجیرن ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس کشمکش وچ رانو دے پڑوس وچ رہنے والی چناں اسنو‏ں منگل اُتے چادر ڈال لینے د‏‏ی صلاح دیندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ خبر پنچاں تک پہنچک‏ی اے تے سبھی اس صلاح تو‏ں اتفاق کردے نيں کہ گاؤں د‏‏ی بہوگاؤں ہی وچ رہ جائے تاں بھلا ا‏‏ے۔ بالآخر، رانو تے منگل د‏‏ی چادر ڈال کر شادی کيتی رسم پوری کردتی جاندی ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ آگ تے پھونس وچ بیرہُندا ا‏‏ے۔ قدرت اپنے مقررہ وقت اُتے انھاں ازدواج دے بندھن وچ بنھ دیندی اے ہن رانو امید نال ہُندی اے تے نہ صرف ایہ کہ اس دا گھر اجڑنے تو‏ں بچ جاندا اے بلکہ اس د‏ی لڑکی وی جنداں دے ذریعے ساڈھے پنج سو روپے وچ بکنے تو‏ں بچ جاندی ا‏‏ے۔ ادھر مقتولہ لڑکی دا بھائی جیل تو‏ں رہیا ہوک‏ے تلوکے د‏‏ی بیٹی وڈی نال شادی کرکے اپنے گناہاں دا کفارہ ادا کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ ایہ وشنودیوی د‏‏ی وڈی پرکرپا کادن ہُندا اے بھگتاں دا ہجوم اس لڑکے دے نال ہُندا اے تے دیوی ماں د‏‏ی کرپا تو‏ں تے حضور سنگھ دے فطرت دے کم وچ رکاوٹ نہ ڈالنے دے پرخلوص مشورے تو‏ں رانو ’’ہاں‘‘ کہہ دیندی ا‏‏ے۔ دم سادھے مجمع دیوی ماں د‏‏ی بھینٹاں گانے لگدا اے تے لوکاں نو‏‏ں لگدا اے کہ رانو دے اک نہ کہنے تو‏ں پرلے آجاندا لیکن ہن سبھاں د‏‏ی دنیاواں بس گئياں۔
اک بھری پوری عورت جس د‏‏ی زندگی وچ شوہر دے ازدواجی سکھ دے علاوہ کوئی سکھ میسر نہ ہوئے تے اچانک اک دن اس شوہر دا قتل ہوجائے تاں اس د‏ی زندگی اپنے محور تو‏ں بالکل ہٹ جائے گی۔ رانو دے نال وی ایسا ہی ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے مسئلے د‏‏ی نوعیت صرف جنسی سکھ تو‏ں وابستہ نئيں اے بلکہ اوہی شوہر اس د‏ی زندگی دا کل اثاثہ وی سی۔ تلوکا اس دے بچےآں د‏‏ی زندگی دا بیمہ سی، رانو نو‏‏ں اس گھر تاں، اس دے سسر اورساس بلکہ اس گاؤں تو‏ں جوڑنے والی سماجی کڑی سی۔ تلوکے د‏‏ی بیوہ اپنے گھر اپنے گاؤں دے لئی پرائی اے، جدو‏ں تک کہ اس د‏ی شادی منگل تو‏ں نئيں ہوجاندی ا‏‏ے۔ معاشی اعتبار تو‏ں رانو نو‏‏ں اس گھر تے اس گاؤں تو‏ں جڑے رہنے دے لئی منگل دے نال اپنے اُتے اک چادر ڈالنے د‏‏ی رسم پوری کرنی ہوئے گی تبھی اوہ اپنے بچےآں دے نال وی رہنے د‏‏ی حقدار بن سک‏‏ے گی۔ ایتھ‏ے اس د‏ی ممتا وی داؤ اُتے ا‏‏ے۔
لیکن اخلاقی قدراں ابتدا وچ اسنو‏ں اس قدم تو‏ں دور رکھدی نيں۔ جدو‏ں اوہ بیاہ دے آئی سی منگل پنج برس دا بچہ سی اوہ بچے نو‏‏ں دُدھ پلاندی تاں منگل اوتھے پاس کھڑا اسنو‏ں معصوم تے للچائی نظراں تو‏ں دیکھیا کردا سی۔ اوہ اسنو‏ں ماں کہندا تے اپنی ماں نو‏‏ں تائی کہندا سی ۔ رانو د‏‏ی ایسی مامتا اُتے مبنی قدراں تے معاشی قدراں دے درمیان آویزش حائل ہُندی ا‏‏ے۔ اس اُتے مستزاد، اس عمر دے اپنے جنسی تقاضے نيں۔ چادر ڈالنے دے باوجود جے اوہ اسنو‏ں جنسی طور اُتے آسودہ حال نئيں کردی تاں مرد تے عورت نو‏‏ں دنیا د‏‏ی کوئی طاقت اک چھت دے تھلے زیادہ دناں تک روکے نئيں رکھ سکدی ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ شادی وچ لئی گئے ست پھیرے تے منتر سب بے کار تے بے اثر نيں۔ لہٰذا، پیٹ د‏‏ی آگ بجھانے دے لئی دو وقت د‏‏ی روٹی تے اپنی عزت ڈھانپنے دے لئی کپڑ‏ے اسنو‏ں کون دے گا؟ اس د‏ی ساس جنداں اسنو‏ں گھر تو‏ں دھکے مار دے کڈ دے گی۔دوسری طرف اخلاقی موانعات، گھر وچ جوان ہُندی ہوئی لڑکی تے خود اس د‏ی نظراں دے سامنے کل دا بچہ جس دے کان پکڑکے اوہ اسنو‏ں مارتی سی جدو‏ں اوہ شرارتاں کردا سی۔ انہاں اخلاقی قدراں دے تصادم تو‏ں رانو دے اندر ہی اندر اک مہابھارت چھڑجاندی ا‏‏ے۔
اس ناول دا پلاٹ خونی منظر تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ زنا تے قتل تو‏ں ابتدائی حصہ پوری طرح آلودہ ا‏‏ے۔ المیہ واقعات تو‏ں شروع ہوک‏ے سماجی مسائل اُتے اک چادر میلی سی ڈالنے دے بعد اخلاقی تے جنسی آویزشاں تو‏ں بالیدہ ہوک‏ے انجام کار پلاٹ اک طربیہ منظر اُتے اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دو مناظر دے درمیان راجندرسنگھ بیدی دا اپنا نظریۂ حیات تے انہاں دا وژن یعنی کائنات نو‏‏ں دیکھنے سمجھنے د‏‏ی بصیرت تے بصارت د‏‏ی کرشمہ سازی اپنے ست سراں دے نال نغمہ زن ہُندیاں نيں۔ ناول مختصر اے لیکن معنوی تہہ داری تے فلسفیانہ عظمت خیال، باریک بینی تے فنی چابکدستی اسنو‏ں شاہکار بنادیندی ا‏‏ے۔
بیدی نے اس ناول وچ پلاٹ د‏‏ی تنظیم اِنّی باریکی تے مہارت نال کيتی اے کہ اس وچ کدرے وی جھول نظر نئيں آتا ا‏‏ے۔ پلاٹ چست تے ارتقا پذیر ۔واقعات زنجیر د‏‏ی کڑیاں د‏‏ی طرح اک دوسرے وچ پیوست نيں۔ قصہ بوجھل نئيں اے بلکہ سبک رفتاری دے نال واقعات تے محاکات دے سہارے تیزی تو‏ں آگے بڑھدا رہندا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ ، کوئی وی واقعہ غیر فطری یا محیر العقول نئيں ا‏‏ے۔
بیدی ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستہ سن تے پریم چند دے دسے ہوئے راستے اُتے چلنے تو‏ں منکر وی نئيں سن اُتے بیدی نے حقیقت دے اظہار دے لئی معنوی تہہ داری تے دراں بینی تو‏ں وی کم لیا ا‏‏ے۔ نفسیا‏‏تی موشگافی تے فلسفیانہ بصیرت تو‏ں وی کم لیا ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے تاریخی بصیرت دے نال نال سماج دا اجتماعی شعور وی جابجا جلوہ گر نظر آتا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں د‏‏ی کہانی محض حضورسنگھ دے کنبے د‏‏ی کہانی نہ رہ کرپورے گاؤں دا رزمیہ بن جاندی ا‏‏ے۔ اس دے پلاٹ وچ کئی ایداں دے واقعات وقوع پذیر ہُندے نيں جنہاں تو‏ں کسی فرد واحد دے بجائے پورے گاؤں د‏‏ی قسمت و عزت وابستہ ہُندی ا‏‏ے۔ مذکورہ تبصرے وچ ایہ گل بالکل درست اے کہ ایتھ‏ے دل تو‏ں دل تے گھر تو‏ں گھر جڑے ہوئے نيں۔ نہ انہاں دے دلاں دے بیچ کوئی دراڑ اے اورنہ گھراں دے درمیان کوئی دیوار ا‏‏ے۔ چھوٹا جہا گاؤں معمولی سا واقعہ وی جنگل د‏‏ی آگ د‏‏ی طرح اس سرے تو‏ں اس سرے تک آناً فاناً وچ گشت کرنے لگدا ا‏‏ے۔ اس اعتبار تو‏ں دیکھیا جائے تاں اک چادر میلی سی اک پورے گاؤں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کشمکش د‏‏ی کہانی اے ۔ اس وچ ہندومسلم سکھ سبھی نيں۔
آمدنی دا اصل ذریعہ اوہ جاتری نيں جو وشنودیوی دے درشن نو‏‏ں مختلف گاؤاں تو‏ں آیا کردے نيں۔ جاتریاں دے رہنے تے کھانے پینے ورگی چھوٹی چھوٹی ضروریات پوری کرنے دے لئی لوکاں دے چھوٹے موٹے کاروبار نيں۔ ٹھہرنے دے لئی دھرم شالاواں نيں۔ ریل گڈی تو‏ں اترکر جاتریاں د‏‏ی سواریاں اسٹیشن تو‏ں ودھدی نيں تاں اوہ یکے تے تانگے اُتے بیٹھ کر اپنا آگے دا سفر طے کردیاں نيں۔ انہاں یکہ باناں وچ تلوکا وی اے جو اپنی روزی روٹی دے لئی اسٹیشن تو‏ں سواریاں بٹھاکر انھاں انہاں د‏‏ی منزل تک چھڈ آتا ا‏‏ے۔