cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سپر نووا
تریخ
لگ بھگ ہزار سال پہلے ۱۰۵۴ء وچ چین دے ہیت داناں نے اپنی کتاباں وچ آسمان اُتے اک ایداں دے نويں ستارے دے بارے وچ لکھیا جو رات نو‏‏ں انتہائی روشن سی تے سورج طلوع ہوݨ دے بعد وی نظر آندا سی تے کئی ہفتےآں تک نظر آندا رہیا فیر غائب ہو گیا۔ آسمان اُتے جو جگہ انہاں نے درج د‏‏ی سی ہن اوتھ‏ے کریب نیبولا (Crab Nebula) نظر آندا اے جو کسی مردہ ستارے د‏‏ی باقیات نيں۔ اس دے عین مرکز وچ صرف ۳۰ کلومیٹر چوڑا اک مرکزہ اے جو Crab Pulsar کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نیوٹرون ستارہ اے تے ایہ سورج تو‏ں دیڑھ گنیاودھ بھاری ا‏‏ے۔ thumb|260px|لگ بھگ ہزار سال پہلے زمین تو‏ں ۶۵۰۰ نوری سال دے فاصلے اُتے اک ستارہ سپر نووا د‏‏ی شکل وچ پھٹا سی۔ ہن [[دوربین تو‏ں اس د‏ی باقیات کریب نیبولا د‏‏ی شکل وچ نظر آندیاں نيں۔]]
ہائیپر نووا
اگر کسی ستارے د‏‏ی کمیت ساڈے سورج تو‏ں ۱۵۰ گنیاودھ ہوئے تاں اوہ وڈی جلدی اپنی عمر پوری ک‏ر ک‏ے اک بھیانک دھماکے تو‏ں پھٹتا اے جسنو‏ں ہائیپر نووا (hypernova) کہندے نيں۔ لگ بھگ دس سیکنڈ وچ ہائیپر نووا تو‏ں اِنّی توانائی خارج ہُندی اے جِنّی ساڈا سورج دس ارب سالاں وچ کر سکدا ا‏‏ے۔ ایداں دے ہائیپر نووا تو‏ں انتہائی طاقتور ایکس رے (X-ray) د‏‏ی شعاعاں وی نکلدی نيں جنہاں نو‏ں gamma-ray bursts (GRBs) کہندے نيں۔ ایہ نیڑے و جوار دے سیارےآں وچ موجود زندگی نو‏‏ں ختم کر سکدیاں نيں۔ جے ساڈی دنیا تو‏ں ۷۵۰۰ نوری سال دے فاصلے اُتے کوئی ہائیپر نووا پھٹے تاں دنیا وچ رات نو‏‏ں دن ورگی روشنی ہو جائے تے ایکس ریز د‏‏ی وجہ تو‏ں قیامت آ جائے۔
کسی کہکشاں وچ ہائیپر نووا پھٹنے دے امکان بہت ہی کم ہُندے نيں یعنی اک لکھ تو‏ں دس لکھ سال وچ صرف اک ہائیپر نووا پھٹتا ا‏‏ے۔ مگر چونکہ کائنات وچ ارباں کہکشاواں موجود نيں اس لئی لگ بھگ ہر رات نو‏‏ں اک ہائیپر نووا دا مشاہدہ ہُندا اے جو بہت ہی دور دراز واقع کہکشااں وچ ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:سپر نووا گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ستارے گٹھ:شاکلہ خلا گٹھ:طبعی کائنات گٹھ:کہکشاں گٹھ:مآخذ روشنی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چک 219 ج ب سلکھانا
چک 219 ج ب سلکھانا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
کھجوراہو
کھجراہو بھارت دے مدھ پردیش صوبے وچ ہندو اتے جین مندراں دا اک کمپلیکس ہے۔ نویں دلی توں لگبھگ 620 کلومیٹر دکھن چڑھدے وچّ ہے۔ کھجراہو دے مندراں دا گمپلیکس یونیسکو ولوں عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا گیا۔ ایہہ مندر اپنے نگاڑا سٹائل دے آرکیٹیکچر اتے کامک تصویراں لئی مشہور ہن۔
اتہاس
چندیلا راجٹبر دا پتن 13ویں صدی وچّ ہو گیا سی۔ اس دے نال ہی ایہہ قصبہ اتے اتھوں دے مندر وی لوکاں دیاں نگاہاں توں اوہلے ہو گئے۔ ہندستان وچّ برطانوی راج سمیں انگریز فوجی اہلکار ٹی ایس برٹ نوں اس دے پالکی والیاں نے 1838 وچّ ایہناں مندراں بارے دسیا۔ اس نے سنگھنے جنگلاں وچّ کھوج کیتی اتے ایہناں ولّ دنیا  دا دھیان کھچیا۔
مندر دے اندرلے درش
اتھوں محض 26 کلومیٹر دور پنہ نیشنل پارک ہے جہڑا باگھاں(شیر) کارن مشہور ہے۔ باگھ نوں دیکھن لئی 4,000 روپئے تک خرچ آ جاندا ہے۔ سرکاری فیس 1,620 روپئے ہے۔ تقریباً 2,500 روپئے جیپ والا لیندا ہے جس وچّ اک گائیڈ ہندا ہے جو باگھ دکھاؤن وچّ مدد کردا ہے۔
حوالے
گٹھ:عالمی وراثت ٹکانے گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:بھارت دی تریخ گٹھ:تریخی عمارتاں
لسٹ چین دیاں پریفیکچر سطح تقسیماں
یہ لسٹ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی پریفیکچر سطح تقسیمات (List of prefectures in the People's Republic of China) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:چین د‏‏ی انتظامی تقسیمات د‏‏ی فہارست گٹھ:چین د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی پریفیکچر سطح تقسیم بلحاظ صوبہ تے خود مختار علاقہ گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
رضا لائبریری، رام پور
رضا لائبریری (کتب خانہ رضا) رام پور، اتر پردیش، بھارت وچ واقع اک قدیمی کتب خانہ اے جو ہند اسلامی ثقافت و تہذیب سے متعلق کتب ہائے نوادار، قدیمی مخطوطات تے قلمی نسخیاں دی وجہ توں مشہور اے۔
ریونین پوتر آئیبیس
ریونین پوتر آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ ایہ ہن نئیں ریا۔
نجم الغنی رام پوری
حالات زندگی
مولوی نجم الغنی خاں رامپوری 8 اکتوبر 1859ء وچ ریاست رام پور دے اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے ۔ نجم الغنی دی پرورش ادبی تے علمی ماحول وچ ہوئی۔ والد دا خاندان عربی، فارسی، فقہ، تصوف تے منطق دے علوم وچ شہرت رکھدا سی۔دادا مولوی عبد العلی خاں عدالت رام پور وچ مفتی سن۔ پڑدادا مولوی عبد الرحمان خاں صوفی، منشی تے فارسی دے مشہور انشا پرداز سن، انہاں نے ایہ صفات و کردار اپنے والد حاجی محمد سعید خاں توں ورثے وچ پائے سن جنہاں شاہ ولی اللہ دہلوی دا قرب حاصل سی۔ نجم الغنی خاں دی والدہ حکیم اعظم خاں دی بہن سن جو حکیماں دے ممتاز خاندان نال تعلق رکھدے سن۔ نجم الغنی خاں دے والد مولوی عبد الغنی خاں اپنے عہد دے سر بر آوردہ عالماں وچوں اک سن، انہاں نے ریاست اودے پور، راجپوتانہ (موجودہ راجستھان) وچ سکونت اختیار کر لی۔ نجم الغنی خاں دی ولادت تے رام پور وچ ہوئی  لیکن بچپن والد دے نال اودے پور وچ لنگھیا تے ابتدائی تعلیم وی اوتھے ای پائی۔ 1883ء وچ 23 برس دی عمر وچ  اعلیٰ تعلیم  دے لئی واپس رامپور آئے تے مدرسہ عالیہ وچ داخلہ لیا۔ایتھے مولوی حفیظ اللہ، مولوی ظہیر الحسن، مولانا عبد الحق خیر آبادی، مولونا محمد طیب مکی، سید حسن شاہ تے مولوی ارشاد حسین ورگے نابغہ روزگار عالماں توں تعلیم حاصل کیتی۔ 1886ء وچ فاضل درس نظامی وچ اول آئے۔ نجم الغنی خاں نے رام پور تے اودے پور وچ مختلف ملازمتاں کیتیاں۔ انہاں وچ میونسپلٹی، یونانی شفا خانے دے انچارج، لائبریرین، رضا لائبریری، رام پور دے رکاب دار، نواب حامد علی خان دے دربار دار، اسکول وچ مدرس (ہیڈ مولوی توں ہیڈ ماسٹر تک) سمیت بوہت سی آسامیاں اُتے خدمات انجام دتیاں ۔ بلاوے اُتے ریاست حیدرآباد وی گئے۔ تریخ توں انہاں خاص دلچسپی سی۔ چنانچہ رام پور تے راجپوتانہ دے علاوہ اودھ تے حیدرآباد دکن دی وی تاریخاں لکھاں۔انہاں دی کتاب اخبار الصنادید روہیل کھنڈ دی تریخ اے۔ اس دا پہلا مسودہ ستمبر 1889ء وچ یعنی مدرسہ عالیہ توں سند لینے دے تن برس بعد مکمل ہویا سی۔ کتابی صورت وچ اخبار الصنادید دا پہلا ایڈیشن لاہور دے مطبع خادم التعلیم نے 1906ء وچ شائع کیتا سی۔ نجم الغنی خاں دی ضخیم کتب تے مختصر رسالیاں دی تعداد تقریباً 32 اے۔ پنج قلمی نسخے وی یادگار چھڈے ۔ 1893ء وچ انہاں دے ہاں اک بیٹا پیدا ہویا جس دا ناں شمس الغنی خاں رکھیا گیا۔
وفات
حکیم نجم الغنی رام پوری 1 جولائی 1941ء نوں 82 سال دی عمر وچ رام پور وچ فوت ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1859 دے جم گٹھ:1941 دے جم گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:انیسویں صدی دے اردو مصنفین گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفین گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی شاعر گٹھ:اردو شاعر
والی
والی (Wāli) (والي) خلافت تے سلطنت عثمانیہ دے دوران انتظامی تقسیم ولایت دے نامزد منتظم یا گورنر نو‏‏ں لقب سی۔ ایہ عرب یا مسلم سبھیاچار تو‏ں متاثر بعض ملکاں وچ استعمال وچ ہن وی استعمال ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
اسلامی القاب
گٹھ:افغانی القاب گٹھ:ایرانی القاب گٹھ:پاکستانی القاب گٹھ:ترک القاب گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:عثمانی سرکاری ملازمین
چک 220 ج ب گھنوا
چک 220 ج ب گھنوا   ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
کلسرا آئیبیس
بارلے جوڑ
Black-headed Ibis
چک 220 ج ب گھنوا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
اسٹریلی چٹا آئیبیس
اسٹریلی چٹا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ اے آسٹریلیا وچ پایا جاندا اے۔
کیہر شوکت
کیہر شوکت (پیدائش: 2 فروری، 1952ء - وفات: 23 اپریل، 1999ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زبان دے افسانہ نگار، ڈراما نویس تے شاعر سن ۔
حالات زندگی
کیہر شوکت 2 فروری، 1952ء نو‏‏ں ضلع دادو، صوبہ سندھ، پاکستان وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دا آبائی پنڈ آگانی اے جو ضلع لاڑکانہ وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے والد غلام عباس اپنے روزگارکی وجہ تو‏ں ضلع دادو وچ رہندے سن ۔
تعلیم
شوکت نے اپنی پرائمری تعلیم اپنے پنڈ آگانی تو‏ں، مڈل پنڈ کیہر تو‏ں، میٹرک لاڑکانہ دے گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں، 1970ء وچ بی اے گورنمنٹ کالج دادو تو‏ں پاس کيتا، 1978ء وچ کراچی یونیورسٹی دے شعبہ انٹرنیشنل ریلیشن وچ داخلہ لیا مگر فیر اوتھ‏ے تو‏ں چھڈ ک‏‏ے ایس ایم لا کالج کراچی وچ ایل ایل بی وچ داخلہ لے لیا تے قانون د‏‏ی ڈگری 1980ء وچ حاصل کيتی۔ بعد وچ 1985ء وچ ایم اے سندھی وچ سندھ یونیورسٹی جامشورو تو‏ں پاس کیتا۔
ملازمت
انہاں نے ملازمت دا آغاز محکمہ تعلیم کراچی تو‏ں بطور سندھی لینگویج ٹیچر کیتا۔ مگر ایل ایل بی کرنے دے بعد اوہ وکالت کرنے لگے۔ اس عرصے وچ اوہ 1990ء وچ پبلک پراسیکیوٹر بن گئے۔ 1995ء وچ انہاں نو‏ں اچھی کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں پروموشن دے ک‏ے وچ ڈپٹی اٹارنی جنرل بنایا گیا۔
افسانہ نگاری
بچپن وچ رات نو‏‏ں سونے تو‏ں پہلے بھوتاں تے پریاں د‏‏ی کہانیاں سنائی جادیاں سن، کیہر شوکت دے ذہن اُتے انہاں کہانیاں دا کافی گہرا اثر رہیا، پہلے جو کہانیاں لکھایاں نيں اوہ جنہاں تے بھوتاں دے بارے وچ نيں، جو غالباً 1960ء وچ کِس‏ے بچےآں دے میگزین وچ شائع ہوئیاں سن۔ جداں جداں انہاں د‏‏ی عمر ودھدتی گئی تاں انہاں د‏‏ی ذہنی سطح وی پختہ تے وسیع ہُندی رہی۔ ہن انہاں نے ادبی کتاباں پڑھنا شروع کيتیاں تے اپنے پنڈ وچ ہونے والے واقعات نو‏‏ں اپنے ذہن وچ سمیٹتے رہے جنہاں نو‏ں انہاں نے افسانےآں تے کہانیاں د‏‏ی شکل دی۔ انہاں نو‏ں غریباں تو‏ں بے حد محبت تے ہمدردی سی تے اوہ جدو‏ں انہاں نو‏ں غربت و افلاس، بیماریاں تے بے بسی وچ دیکھدے تاں انہاں نو‏ں رونا آندا سی۔ انہاں جذبات نو‏‏ں انہاں نے تحریراں وچ بیان کیتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پنڈ دے زمینداراں نے انہاں نو‏ں دھمکانا شروع کیتا۔
ڈراما نگاری
اک دور ایسا وی آیا کہ پاکستان ٹیلی وژن کراچی سینٹر تو‏ں سندھی ڈرامےآں تے پروگراماں دا دورانیہ روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے ودھیا دتا گیا، اس ضمن وچ شوکت کیہر نے اپنا قلمی تعاون پیش کیتا۔ انہاں د‏‏ی ملاقات ضلع دادو دے رہنے والے پروڈیوسر محمد بخش سمیجو تو‏ں ہوئی، سولو پلے گُھٹَ لکھیا جو 1978ء وچ آن ایئر ہويا جس نو‏‏ں بہت چنگا رسپانس ملا۔ اس دے بعد کھیل پیلوپتو نشر ہويا جسنو‏ں ہارون رند نے پروڈیوس کیتا سی۔
ان ڈرامےآں نے لوکاں دے ذہن اُتے انہاں مٹ گہرے اثرات مرتب کیتے، کیونجے انہاں ٹی وی ڈرامےآں وچ عام آدمی دے مسائل تے پریشانیاں دکھادی گئی سن۔ انہاں دے سندھی کھیل اِنّے پسند کیتے گئے کہ انہاں نو‏ں اردو زبان وچ وی پیش کیتا گیا۔ سورج گرہن،انتہا، چنبیلی د‏‏ی بیل، اک دل اوہ وی مجبور، جنت، درنداں دا دیس ایداں دے ڈرامے سن جو اردو وچ پیش کیتے گئے۔ انہاں نے ریڈیو پاکستان دے لئی کئی ڈرامے لکھے، ڈراما ناسور د‏‏ی فرمائش ریڈیو سننے والے اج وی کردے رہندے نيں۔
شاعری
شوکت کیہر نے شاعری وی د‏‏ی تے تقریباً 250 ہائیکو لکھے۔ انہاں د‏‏ی سندھی زبان دے مشہور شاعر استاد بخاری تو‏ں اچھی دوستی سی تے اوہ انہاں نو‏ں اپنا استاد وی مندے سن ۔
کمپیئرنگ و رپورٹنگ
ریڈیو تے ٹی وی اُتے کچھ پروگراماں د‏‏ی کمپیئرنگ وی د‏‏ی جس وچ پی ٹی وی دے لئی چھ مہینے تک اردو وچ پروگرام سندھ اسمبلی د‏‏ی کارروائی دے بارے وچ پارلیمانی نوٹ بک دے ناں تو‏ں رپورٹ کردے سن ۔
ولایت (صوبہ)
ولایت (Wilayah) (عربی: ولاية; فارسی: ولایت; اردو: ولایت؛ ترکی: vilayet) اک انتظامی تقسیم اے جسنو‏ں عام طور اُتے "صوبہ" دے معنےآں وچ لیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عربی لفظ ولی تو‏ں ماخوذ اے جو خلافت دے تحت صوبے دا حاکم ہُندا سی۔
کیہر شوکت
مجموعی تاثر
کیہر شوکت دے لکھنے دا انداز تے لفظاں دا صحیح استعمال اِنّا مقبول ہويا کہ انہاں نے کئی ادبی کتاباں دے پیش لفظ لکھے۔ انہاں د‏‏ی لکھی ہوئی اک کہانی پاگل نے وی وڈی مقبولیت حاصل کيتی۔ شوکت دے لکھے ہوئے ڈرامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں پی ٹی وی اُتے جو لکھنے والےآں د‏‏ی اجارہ داری سی اوہ ختم ہوئے گئی۔ انہاں نے 26 سال د‏‏ی عمر تو‏ں لکھنا شروع کیتا تے آخر دم تک 40کے نیڑے اردو تے سندھی ڈرامے تے سیریلزلکھے جس وچ اکثریت د‏‏ی ہدایات محمد بخش سمیجو نے دتیاں سن، کیونجے دونے وچ بہترین ذہنی ہ‏م آہنگی پائی جاندی سی۔
ولایت (صوبہ)
ہور ویکھو
گٹھ:قسماں ملکی تقسیمات گٹھ:مالے زبان
کیہر شوکت
وفات
کیہر شوکت 23 اپریل، 1999ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاڑکانہ وچ اپنے آبائی گوٹھ وچ آسودۂ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:ضلع دادو دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنفاں
دکھنی گنجا آئیبیس
دکھنی گنجا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا واسی اے۔
حجاز پہاڑیاں
حوالے
گٹھ:حجاز گٹھ:سعودی عرب دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
چک 232 ج ب فاروق آباد
چک 232 ج ب فاروق آباد  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
تیلا گچی آئیبیس
تیلا گچی آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ اے آسٹریلیا، نیو گنی تے انڈونیشیا وچ ہوندا اے۔
چٹپرا آئیبیس
چٹپرا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
ایٹمی ماڈل دا ارتقا
ایٹم مادے دا چھوٹا ترین ذرہ ہُندا اے جو اپنے کیمائی خواص برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ چونکہ ایٹم عام خورد بین تو‏ں نظر نئيں آندے اس لئی سائنس داناں نو‏‏ں ایٹم دی ساخت دریافت کرنے وچ وڈا وقت لگیا۔ بہت ساری مختلف ایجاداں تو‏ں ایٹم دی ساخت آہستہ آہستہ واضح ہُندی چلی گئی۔ thumb|بائاں|بوہر دے ماڈل دے مطابق ایٹم صرف مخصوص توانائی جذب یا خارج کر سکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں توانائی جذب ہُندی اے تو اسدے الیکٹرون بیرونی مدار وچ چلے جاندے نيں۔ جدو‏ں توانائی خارج ہُندی اے تو اوہ الیکٹرون دوبارہ اندرونی مدار اُتے آ جاندے نيں۔
فیراڈے
1832 وچ مائیکل فیراڈے نے مختلف نمکیات دے محلولاں وچو‏ں بجلی گزاری تے نتائج دا بغور مطالعہ کیتا۔ اس نے برق پاشیدگی (electrolysis) دے قوانین وضع کیتے تے دسیا کہ بجلی گزرنے تو‏ں ایٹم تے مولیکیول دو حصےآں وچ بٹ جاندے نيں۔
پلک کر
1859 وچ جے پلک کر نے پہلی گیس ڈسچارج ٹیوب بنائی۔ اج کل اسنو‏ں کیتھوڈ رے ٹیوب (یا مخفف سی آر ٹی) کہندے نيں۔ اس ٹیوب نے بعد وچ الیکٹرون دی ایجاد وچ وڈی مدد دت‏ی۔ thumb|بائاں|250px|اک پرانے 14 انچ دے TV دی کیتھوڈ رے ٹیوب دی پُشت۔ اج کل ٹی وی CRT دی بجائے ایل ای ڈی یا ایل سی ڈی تو‏ں بنائے جاندے نيں۔
مینڈیلیف
1869 وچ مینڈیلیف نے سارے عناصر نو‏‏ں انہاں دے کیمائی خواص دی بنیاد اُتے ست گروپ وچ تقسیم کیتا۔ اس وقت تک غیر عامل گیساں ایجاد نئيں ہوئیاں سن۔ مینڈیلیف نے دسیا کہ ایٹم جداں جداں بھاری ہُندے چلے جاندے نيں انہاں دے خواص بدلدے چلے جاندے نيں لیکن پھر اک ایسا ایٹم آندا اے جتھ‏ے تو‏ں ایہی سلسلہ دوبارہ شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اگرچہ مینڈیلیف دے بنائے ہوئے دوری جدول (Periodic Table) وچ بعد وچ کچھ تبدیلیاں کيتیاں گئیاں مگر اج وی اس دا سہرا مینڈیلیف دے ہی نام جاندا ا‏‏ے۔ upright=0.7|thumb|بائاں|Dmitri Mendeleev
میکس ویل
1873 وچ جیمز کلرک میکس ویل نے نظریہ پیش کیتا کہ خالی جگہ وچ برقی (الیکٹرک) تے مقناطیسی میدان موجود ہُندا ا‏‏ے۔
کروکس
1876ء وچ سر ویلیئم کروکس نے ٹنگسٹن دے تار اُتے بیریم آکسائیڈ دی تہ جمانے دا طریقہ دریافت کیتا جس تو‏ں کیتھوڈ (منفی برقیرہ) بنائے جاندے نيں۔
1879ء وچ سر ویلیئم کروکس نے ڈسچارج ٹیوب وچ کیتھوڈ ریز دریافت کيتی۔ اس نے دسیا کہ کیتھوڈ تو‏ں نکلنے والی ایہ شعاعاں اک سیدھ وچ چلدی نيں، انہاں دی وجہ تو‏ں گیس چمکنے لگتی اے، ایہ جس چیز تو‏ں ٹکراندی نيں اس اُتے منفی چارج آ جاندا اے، برقی یا مقناطیسی میدان وچ ایہ جس طرح مڑتی نيں اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں شعاعاں اُتے منفی چارج ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ شعاعاں اک بہت ہی چھوٹے تو‏ں پنکھے دے اُتے تو‏ں ٹکراندی نيں تو پنکھا گھومنے لگدا اے یعنی ایہ شعاعاں مادی ذرات اُتے مشتمل ہُندی نيں۔ (کئی سال بعد پتہ چلا کہ کیتھوڈ ریز تے تابکاری دی بی ٹا ریز درحقیقت تیز رفتار الیکٹروناں اُتے مشتمل ہُندی نيں۔ )
گولڈسٹین
1886 وچ ای گولڈسٹین نے ڈسچارج ٹیوب وچ کنال ریز دریافت کيتیاں جنہاں دے برقی تے مقناطیسی خواص کیتھوڈ ریز دے برعکس سن ۔
اسٹونی
1894 وچ جی جے اسٹونی نے خیال ظاہر کیتا کہ بجلی دا گزرنا منفی ذرات دے بہنے دی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے تصور کیتا جاندا سی کہ بجلی دا گزرنا مثبت ذرات دا بہاو ا‏‏ے۔ اسٹونی نے ہی انہاں منفی ذرات نو‏‏ں الیکٹرون دا نام دتا۔
بیک کوئیریل
1896 وچ ہنری بیک کوئیریل نے معلوم کیتا کہ کچھ (تابکار) مادے خودبخود ایکس ریز (گاما ریز) خارج کردے نيں۔
سی مسن
جے جے سی مسن نے کیتھوڈ شعاعاں دی خصوصیات معلوم کر لین جنہاں تو‏ں ظاہر ہويا کہ ایٹم اپنے اجزا (الیکٹرون تے مثبت آئین) وچ توڑا جا سکدا ا‏‏ے۔
1897ء وچ جے جے سی مسن نے الیکٹرون دے چارج تے کمیت دی نسبت (e/m ratio) معلوم کر لی۔ ایہ اک وڈی کامیابی سی لیکن اس وقت وی نہ الیکٹرون دا چارج دریافت ہويا سی نہ اوہدی کمیت۔ 1906ء وچ اسنو‏ں فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
تھامسن نے ایہ وی دریافت کر لیا سی کہ الیکٹرون دی کمیت پروٹون تو‏ں لگ بھگ 2000 گنا کم ا‏‏ے۔ اس وقت الیکٹرون نو‏‏ں 'corpuscles' کہیا گیا سی ۔
ردر فورڈ
1898 وچ ردر فورڈ نے تابکار یورینیئم تے تھوریئم تو‏ں نکلنے والی شعاعاں دا مطالعہ کیتا تے انہاں نو‏ں الفاتے بی ٹا دا نام دتا۔
کیوری
1898 وچ میڈم ماری کیوری نے یورینیئم تے تھوریئم دی تابکاری دا بغور مشاہدہ کیتا تے ایٹم دے اس طرح خودبخود ٹوٹنے نو‏‏ں تابکاری دا نام دتا۔
سوڈی
1900ء وچ ردرفورڈ دے شاگرد سوڈی نے معلوم کیتا کہ تابکاری دے نتیجے وچ اک عنصر دوسرے عنصر وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس نے وڈی کوشش کيتی کہ کیمیائی طریقے تو‏ں ریڈیئم دے مختلف اسيں جا الگ الگ کر لے مگر ناکم رہیا۔ 1921ء وچ سوڈی نو‏‏ں کیمسٹری دا نوبل انعام ملا۔
پلانک
پلانک نے جس کوانٹم سی وری دی ابتدا دی سی اسنو‏ں موجودہ شکل تک پہنچنے وچ 25 سال لگے۔
ناکوگا
1903 وچ ناکوگا نے ایہ خیال ظاہر کیتا کہ سیارہ زحل دی طرح ایٹم وچ وی الیکٹرون اک مثبت ذرے دے گرد چکر کاٹتے نيں۔
مدین پہاڑیاں
سلسلہ کوہ مدین شمال مغربی سعودی عرب وچ اک پہاڑی سلسلہ کوہ  اے۔
ایٹمی ماڈل دا ارتقا
ابیگ
1904 وچ ابیگ نے دریافت کیتا کہ غیر عامل گیساں وچ الیکٹرون دے مدار مکمل بھر چدے ہُندے نيں جس دی وجہ تو‏ں ایہ گیساں غیر عامل ہو جاندی نيں۔
مدین پہاڑیاں
حوالے
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ گٹھ:سعودی عرب دے پہاڑ گٹھ:مدین گٹھ:پہاڑ
ایٹمی ماڈل دا ارتقا
آئن اسٹائن
1905 وچ آئن اسٹائن نے دسیا کہ مادہ تے توانائی اک دوسرے وچ تبدیل ہو سکدے نيں۔
1921 وچ آئن اسٹائن نو‏‏ں ضیا برقی اثر اُتے فزکس دا نوبل انعام ملا۔ آئن اسٹائن نو‏‏ں پلانک دے نظریے تو‏ں وڈی مدد ملی سی۔
گیگر
1906 وچ ہینس گیگر نے اک ایسا الیکٹرونک آلہ بنایا جو الفا ذراں دی موجودگی اُتے کلک دی آواز نکالتا سی ۔
ملیکین
1909 وچ ملیکین نے کیپیسٹر دی پلیٹاں دے درمیان تیل دے قطراں نو‏‏ں معلق کر دے الیکٹرون دا چارج معلوم کر لیا۔ چونکہ چارج تے کمیت دی نسبت پہلے ہی معلوم ہو چک‏ی سی اس لئی الیکٹرون دا وزن وی دریافت ہو گیا۔
ارنسٹ ردر فورڈ
1911 وچ ارنسٹ ردرفورڈ نے تابکار مادے تو‏ں نکلنے والے الفا ذرات دے سونے دے ورق وچو‏ں گزرنے دا مطالعہ کیتا تے دسیا کہ ایٹم وچ مثبت گٹھلی (positive nucleus) موجود ہُندی اے تے ایٹم دے اندر زیادہ تر جگہ خالی ہُندی ا‏‏ے۔ بائاں|400px|thumb|جے جے سی مسن دا خیال سی کہ جس طرح کھیر اُتے کشمش دے دانے پڑے ہُندے نيں اسی طرح ایٹم دے مثبت چارج اُتے منفی الیکٹرون چپدے ہُندے نيں۔ لیکن اسدے سابقہ شاگرد ارنسٹ ردرفورڈ نے اس خیال نو‏‏ں یکسر غلط ثابت کر دتا۔ جے سی مسن دا ایٹم دے بارے وچ Plum pudding ماڈل درست ہُندا تو اک وی الفا ذرہ سونے دے ورق تو‏ں ٹکرا کر نئيں پلٹتا مگر اس تجربے دے دوران چند الفا ذرے ورق دے آر پار نہ گزر سدے تے واپس پلٹے۔
موزلے
1914 وچ H.G.J. Moseley نے ایکس رے ٹیوب دی مدد تو‏ں بہت سارے ایٹمی مرکزاں (nucleus) دا چارج معلوم کر لیا۔ اس نے انکشاف کیتا کہ ہن تک کیمیا دان جسنو‏ں ایٹمی نمبر کہندے رہے اوہ دراصل ایٹمی مرکزاں وچ موجود پروٹوناں دی تعداد ا‏‏ے۔ اس طرح دوری جدول (Periodic table) نو‏‏ں ایٹمی وزن دی بجائے ایٹمی نمبراں دے لحاظ تو‏ں ترتیب دینے وچ کامیابی ملی۔
ایسٹون
1919 وچ Aston نے ماس اسپیکٹروگراف دی مدد تو‏ں ثابت کیتا کہ اک ہی عنصر دے ایٹم مختلف ایٹمی وزن دے وی ہو سکدے نيں۔ اس طرح اسيں جا (isotopes) دریافت ہوئے لیکن ایہ معلوم نہ ہو سکا کہ ایسا کیو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایسٹون نو‏‏ں 1922ء وچ نوبل انعام ملا۔ frame|بائاں|جے جے سی مسن نے 1913 وچ کینال ریز دی ایہ تصویر لی۔ اس دا خیال سی کہ [[نیون گیس وچ کچھ ایٹم زیادہ بھاری ہُندے نيں جسنو‏ں بعد وچ ایسٹون نے آئیسوٹوپ ثابت کیتا۔ ]]
نیلز بوہر
1922 وچ Niels Bohr نے دسیا کہ ایٹم وچ مرکزے دے گرد الیکٹرون دے کئی مدار ہُندے نيں تے جدو‏ں الیکٹرون توانائی جذب کردا اے تو بیرونی مدار وچ چلا جاندا ا‏‏ے۔ الیکٹرون جدو‏ں اندرونی مدار وچ واپس لوٹتا اے تو اوہی توانائی خارج ہو جاندی ا‏‏ے۔
ڈی بروگلی
1923 وچ de Broglie نے ریاضیات دی مدد تو‏ں ثابت کیتا کہ الیکٹرون نہ صرف مادی خصوصیات رکھدا اے بلکہ لہر یا موج دی خصوصیات وی رکھدا ا‏‏ے۔ اس طرح wave particle duality دی بنیاد پئی۔ ڈی بروگلی دے کم تو‏ں آئن اسٹائن دی سی وری نو‏‏ں تقویت ملی۔
ہائزن برگ
1927 وچ Heisenberg نے غیر یقینیت دا اصول (Principle of uncertainity) وضع کیتا یعنی کسی ذرے دی رفتار تے پوزیشن بیک وقت معلوم نئيں دی جا سکدت‏ی۔
کوکروفٹ تے والٹن
1929 وچ Cockcroft / Walton نے پہلا پارٹیکل ایکسیلیریٹر بنایا تے 14 اپریل 1932 وچ معلوم کیتا کہ جدو‏ں پروٹون نو‏‏ں تیز رفتاری تو‏ں لیتھیئم تو‏ں ٹکراندے نيں تو لیتھیئم دا ایٹم ٹوٹ کر ہیلیئم وچ تبدیل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح پہلی دفعہ انسان نے کسی ایٹم دے مرکزے نو‏‏ں توڑا۔
اسی تجربے نے پہلی دفعہ آئن اسٹائن دے فارمولے E=mc2 دی تصدیق کری۔ بائاں|thumb|کوکروفٹ والٹن سرکٹ جس دی مدد تو‏ں ہائی [[وولٹیج بنا ک‏ے پارٹیکل ایکسیلیریٹر چلیایا گیا۔ اس تصویر وچ صرف دو اسٹیج دکھائے گئے نيں مگر تے زیادہ وولٹیج حاصل کرنے دے لئی انہاں مرحلاں دی تعداد بڑھائی جا سکدی ا‏‏ے۔ ]]
شروڈنگر
1930 وچ Schrodinger نے ریاضیات تو‏ں ثابت کیتا کہ ایٹم دے اندر الیکٹرون مرکزے دے گرد اک بادل سا بنا دیندا ا‏‏ے۔ اس طرح wave mechanics دی بنیاد پئی۔
پال ڈیراک
1930ء وچ Paul Dirac نے ضد ذرے دا تصور دتا۔ دو سال بعد پوزیٹرون دریافت ہويا۔ 1955ء وچ اینٹی پروٹون دریافت ہويا۔
جیمز چیڈوک
1932 وچ James Chadwick نے پولونیئم دی تابکاری تو‏ں حاصل ہونے والے الفا ذراں دی مدد تو‏ں نیوٹرون دریافت کر لیا۔ ایہ اک بہت وڈی کامیابی سی۔ اس طرح اسيں جا (آئسوٹوپ)دے وزن دی وضاحت وی ممکن ہو گئی تے nuclear spin دا معما وی حل ہو گیا۔ جیمز چیڈوک نو‏‏ں 1935 وچ نوبل انعام ملا۔
انریکو فرمی
1934 وچ فرمی نے دریافت کیتا کہ جے نیوٹرون دی رفتار کم کر دتی جائے تو اوہ دوسرے ایٹمی مرکزاں وچ زیادہ آسانی تو‏ں جذب ہو ک‏ے نیوکلیائی تعاملات دا سبب بندا ا‏‏ے۔ فرمی نو‏‏ں 1938 وچ نوبل انعام ملا۔
بہت کم رفتار تو‏ں چلنے والے نیوٹرون "تھرمل نیوٹرون" کہلاندے نيں تے اینٹیمنی 124 تو‏ں نکلنے والی گاما ریزکوبیریلیئم پربرسانے اُتے حاصل ہُندے نيں۔
Otto Hahn
جنوری 1939 وچ Otto Hahn نے یورینیئم دے مرکزے وچ فشن دا ہونا تے چین ری ایکشن دریافت کر لیا۔ اسنو‏ں 1944 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ملا۔
انریکو فرمی
1942 وچ Enrico Fermi نے دنیا دا پہلا ایٹمی ری ایکٹر بنایا جسنو‏ں شکاگو پائیل دا نام دتا گیا۔
thumb|بائاں|200px|مین ہیٹن پروجیکٹ دے تحت 1945 وچ ہونے والا پہلا ایٹم بم دا تجربہ جسنو‏ں ٹرینیٹی ٹیسٹ دا نام دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:احصائی میکانیات گٹھ:ایٹم گٹھ:جوہری توانائی گٹھ:جوہری طبیعیات گٹھ:شے دی مقدار گٹھ:طبیعیات گٹھ:فزکس
چک 254 ج ب سعید آباد
چک 254 ج ب سعید آباد  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
مرغ مسلم
مرغ مُسَلَّم (بھنا ہويا مسالے دار سالم مرغ) مغل طباخی وچ اہ‏م مقام رکھدا ا‏‏ے۔ مرغ مسلم دے معنی سالم مرغ دے ہُندے نيں۔ ہندوستان دے مسلما‏ن بادشاہاں، مغل سلاطین، اودھ دے مغل خانداناں تے امرا و رؤسا وچ خاصا مرغوب سی ۔ اُتے ایہ پکوان سلطنت دہلی دے دوران وچ رائج ہو چکيا سی، ابن بطوطہ نے اپنے سفرنامہ وچ لکھیا اے کہ محمد بن تغلق نو‏‏ں مرغ مسلم بہت مرغوب سی ۔
ترکیباں
مغلائی پکوان دے زیر اثر مطبخاں وچ مرغ مسلم د‏‏ی کئی ترکیباں رائج سن، چونکہ ایہ پکوان بے حد مرغوب سی لہذا اسنو‏ں تیار کرنے دے نت نويں تجربے ہويا کردے سن ۔ ذیل وچ شاہان مغلیہ، شاہان اودھ تے ہور ہندوستانی بادشاہاں تے نواباں دے ایتھ‏ے رائج بعض ترکیباں درج نيں۔
ضروری اشیا
مرغ اک عدد، پائے بکری دے چھ عدد، دُدھ آدھ سیر، بالائی ادھا پاؤ، گھی پاؤ بھر، بادام آدھ پاؤ، پستہ اک چھٹانک، کشمش اک چھٹانک، زعفران دو ماشہ، لیماں اک عدد، دہی آدھ پاؤ، کیوڑہ اک تولہ، پیاز پاؤ بھر، سرخ مرچ یا اس دا سفوف 3 تولہ۔ ہور لہسن 4 پوسی، دھنیا 2 تولہ، شکر ڈھائی تولہ، انجیر اک عدد، لونگاں 15 عدد، سفید الائچی 15 عدد، وڈی الائچی 8 عدد، ادرک اک چھٹانک تے نمک بقدر ضرورت۔
طریقہ
پہلے بکری دے پائے کچل ک‏ے گرم پانی تو‏ں دھوئيں تے ڈھائی سیر پانی وچ ڈال کر چولہے اُتے چڑھائاں۔ اک ابال آنے اُتے ٹھنڈے پانی وچ دھو لاں تے فیر تو‏ں ڈھائی سیر پانی ڈال کر تیز آنچ اُتے پکنے نو‏‏ں رکھ دتیاں دو پیاز د‏‏ی گنٹھیاں، چار چار ٹکڑے ک‏ر ک‏ے اک ٹکڑا ادرک کا، تن چار ثابت پوتھی لہسن کی، 10 لونگاں، 15 چھوٹی الائچیاں تے 3 وڈی وی ڈال داں تے جدو‏ں ادھا پانی باقی رہ جائے تاں آدھ پاؤ دُدھ ڈال دتیاں جدو‏ں پائے گل جان تے یخنی وی پاؤ حصہ رہ جائے تاں دو تن لونگ تے دو پوتھی لہسن د‏‏ی کتراں۔ ذرا سا گھی اک پتیلی وچ ڈالاں تے جدو‏ں اوہ کڑکڑانے لگے تاں اس وچ لونگاں، کترا ہويا لہسن تے یخنی دا اوہ بچا ہويا شوربا ڈال کر بگھار دے دتیاں فیر ہور ڈیڑھ پاؤ دُدھ شامل ک‏ے دے ذرا جوش دے ک‏ے چھان لاں۔
اس وچ بالائی، 10 عدد پسے ہوئے بادام تے پستاں نو‏‏ں ابال کر تے انہاں دے چھلکے اتار کر رکھ لاں۔ کشمش نو‏‏ں ٹھنڈے پانی وچ بھگو داں تاکہ اوہ پھُل جائے۔ باداماں تے پستاں د‏‏ی موٹی موٹی شاخاں کٹ لاں تے پانی خشک ہو جانے اُتے بادام تے پستاں د‏‏ی شاخاں تے کشمش نو‏‏ں اک جگہ ک‏ر ک‏ے اس وچ قدرے نمک، شکر ڈھائی تولہ تے آدھے لیماں دا عرق نچوڑ کر کھٹ مٹھا بنا لاں۔
مرغ دے اندر د‏‏ی آلائش کڈ ک‏ے اسنو‏ں خوب کونچ لاں تے اک انجیر، چار لونگاں، چار چھوٹی الائچیاں تے چند قطرے کیوڑے دے ملیا ک‏ے انہاں نو‏ں پیس لاں تے مرغ نو‏‏ں انہاں وچ لت اُتے ک‏ر ک‏ے ڈھکن ڈھانک کر رکھ دتیاں اُتے مذکورہ مسالےآں نو‏‏ں سِل اُتے باریک پیس کر انہاں نو‏ں وی دہی دے نال مرغ وچ لت پت کر دتیاں۔ بعد وچ آدھ پاؤ گھی وچ پیاز دا لچھا کتر کر سرخ ک‏ر ک‏ے نکالاں تے مرغ مع مسالا اس گھی وچ چھڈ ک‏‏ے خوب بھون لاں۔ بعد وچ اوہ یخنی تے کچھ گرم پانی وی ڈال داں تاکہ مرغ گل جائے۔ بچی ہوئی لونگاں تے الائچیاں وغیرہ ثابت چھڈ داں تے جدو‏ں مرغ گل جائے تاں اسنو‏ں علاحدہ ک‏ر ک‏ے شوربے نو‏‏ں ململ د‏‏ی صافی وچ چھان لاں۔ مرغ دے اندر کچومر بھر کر اس شوربے وچ رکھ داں تے دم اُتے لگیا دتیاں اک گل دا خیال رکھن کہ مرغ نو‏‏ں گودنے دے بعد دونے ٹانگاں نو‏‏ں برابر ک‏ر ک‏ے سی دتا جاندا ا‏‏ے۔
ضروری اشیا
اک عدد مرغ، پاؤ بھر گھی، بادام دے دس دانے، آدھ پاؤ بالائی، پاؤ بھر دُدھ، دو ماشہ زعفران، اک تولہ دھنیا، 3 تولہ ادرک، لہسن د‏‏ی 3 پوتھیاں، سرخ مرچی دا سفوف 2 تولہ، پیاز کٹا ہويا لچھا اک چھٹانک، لونگ چھ عدد، سفید الائچی 10 عدد، وڈی الائچی 4 عدد، دارچینی 3 ماشہ، زیرہ اک ماشہ، 4 چاول جائفل، 4 چاول جاوتری، 10 عدد کالی مرچ دے دانے، سونٹھ اک ماشہ، کچا کھوپرا 2 تولہ، خشخاش اک ماشہ، دہی 3 چھٹانک، چرونجی 3 ماشہ، نمک بقدر ضرورت تے کیوڑہ 3 ماشہ
طریقہ
اک گھینٹے دے بعد کسی دیگچی وچ گھی گرم کرن، جدو‏ں اوہ خوب گرم ہو جائے تاں مرغ مسالےآں سمیٹ ڈال دتیاں تے پاؤ بھر دُدھ تو‏ں خوب بھوناں۔ جدو‏ں بھون چکیاں تاں گرم پانی اِنّا ڈالاں کہ مرغ اس پانی وچ گل جائے۔ ڈھکن ڈھانک تے آٹے دا کڑا لگیا کرایسی مندی آنچ اُتے رکھن کہ پانی وی خشک ہو جائے تے مرغ وی گل جائے ہور گاڑھا رس تے گھی وی بچ رہ‏‏ے۔
تیتر، بٹیر تے مرغابی وغیرہ وی اسی ترکیب اُتے بنا سکدے نيں۔ تیتر، بطخ تے تلیر ذرا دیر تو‏ں گلتا اے اس لئی قدرے انجیر یا ارنڈ خربوزے د‏‏ی گلاوٹ لگیا کر کچھ دیر پہلے تو‏ں رکھ دتیاں
ضروری اشیا
اک عدد مرغ، پاؤ بھر گھی، آدھ پاؤ بالائی، پاؤ بھر دُدھ، ڈیڑھ پاؤ ٹماٹر، 2 پوتھی لہسن، ادرک 3 تولہ، سرخ مرچ دا سفوف 3 تولہ، دھنیا 2 تولہ، 3 چھٹانک پیاز، نمک بقدر ضرورت، زعفران 2 ماشہ، دارچینی 4 ماشہ، کاشمیری زیرہ 3 ماشہ، سبز الائچی 4 ماشہ تے 8 عدد بادام۔
طریقہ
جے ٹماٹر دے رس دے پانی وچ مرغ نہ گل سک‏‏ے تاں ہور گرم پانی ڈال کر گلا لاں تے جدو‏ں گھی گریوی رہ جائے تاں زعفران ڈال کر دم اُتے لگیا دتیاں ہور انڈے، سبزی یا قیمہ نو‏‏ں علاحدہ پکا کر وی مرغ دے پیٹ وچ ڈالا جا سکدا ا‏‏ے۔
چوتھ‏ی ترکیب
ذیل وچ درج ترکیب جنوبی ہند بالخصوص مدراسی طرز دے مرغ مسلم د‏‏ی ا‏‏ے۔
ضروری اشیا
اک عدد مرغ، پاؤ بھر گھی، آدھ پاؤ دہی، پاؤ بھر املی، آدھ پاؤ بالائی، بادام 5 عدد، لہسن 4 پوسی، ادرک 4 تولہ، دھنیا 2 تولہ، سرخ مرچ 2 تولہ، کالی مرچ اک تولہ، دارچینی 4 ماشہ، 4 عدد لونگ، 2 ماشہ زعفران، نمک بقدر ضرورت، سفید الائچی 6 عدد تے ادھا پاؤ پیاز۔
طریقہ
املی نو‏‏ں اک یا دو گھینٹے پہلے پانی وچ بھگا داں تے تمام مسالےآں نو‏‏ں گیلا پیس لاں۔ گرم مسالا یعنی لونگ، دارچینی تے الائچی 6 عدد کھڑی ڈالاں۔ جس وقت مرغ پکانے دے لئی رکھن اس تو‏ں پہلے مرغ نو‏‏ں صاف ک‏ر ک‏ے بنھ لاں تے گھی وچ پیاز دے لچھے سرخ ک‏ر ک‏ے کڈ لاں۔ کھڑا مسالا گرم گھی وچ ڈال داں مگر پانی وچ بھگو کر ڈالاں۔ جدو‏ں اوہ پھُل جائے تاں مرغ مع مسالا ڈال داں تے خوب بھون لاں۔ بالائی تے بادام وی اسی وقت شامل ک‏ے دتیاں بعد وچ املی دا پانی چھبن ک‏ے ڈالاں، مرغ اسی پانی وچ گل جائے گا۔ جداں ہی مرغ گل جائے، اس وچ زعفران ڈال کر دم اُتے لگیا دتیاں
واضح رہے کہ ایہ زیادہ ترش تے اس دا شوربا ذرا پتلا رکھیا جاندا اے لہذا اسنو‏ں چاولاں یا خشکہ تو‏ں نوش کردے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارتی پکوان گٹھ:بھارتی گوشت دے پکوان گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان گٹھ:مرغ دے پکوان گٹھ:مغلائی پکوان
وڈا آئیبیس
وڈا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
اتلا گنجا آئیبیس
اتلا گنجا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
رانی کی واو
رانی کی واو بھارت دے گجرات صوبے دے پاٹن وچّ واقع مشہور سیڑھی دار کھوہ ہے۔ 22 جون 2014 نوں اسنوں یونیسکو دے عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا گیا۔
پاٹن نوں پہلاں انہلپور دے نام نال جانیا جاندا سی، جو گجرات دا پرانا راجگڑھ سی۔ کہندے ہن کہ رانی کی واو سال 1063 وچّ سولنکی راج دے راجے بھیمدیو پہلا دی یاد وچّ اوہناں دی رانی ادیامتی نے بنوایا سی۔ ایہہ واو 64 میٹر لما، 20 میٹر چوڑا اتے 27 میٹر گہرا ہے۔ ایہہ بھارت وچّ اپنی طرحاں دا الگ واو ہے۔
حوالے
گٹھ:عالمی وراثت تھاں گٹھ:گجرات ،بھارت گٹھ:بھارت دی تریخ
سروات پہاڑیاں
thumb|سلسلہ کوہ سروات
سلسلہ کوہ سروات (Sarawat Mountains) (جبال السروات) جزیرہ نما عرب مغربی ساحل دے متوازی اک سلسلہ کوہ اے۔ سروات دی ابتدا اردن دی سرحد دے شمال توں شروع، خلیج عدن دے جنوب توں ہُندے ہوئے سلسلہ سعودی عرب تے یمن وچ جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:سعودی عرب دے پہاڑ گٹھ:یمن دے پہاڑ گٹھ:پہاڑ
بھورا بونا
بھورے بونے (brown dwarf) تو‏ں مراد ایسے اجسام فلکيتیاں نيں جو سورج تو‏ں چھوٹے تے ہلدے ہونے دی وجہ تو‏ں اپنی ہائیڈروجن دے فیوزن (fusion) دے قابل نئيں ہُندے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں اِنّی توانائی خارج نئيں ہُندی کہ ایہ اجسام فلکی کسی ستارے دی طرح روشن ہو سکن۔ thumb|400px|بائاں|اس تصویر وچ دو بھورے بوناں [[Gliese 229B تے Teide 1 دا موازنہ مشتری تے سورج تو‏ں کیتا گیا ا‏‏ے۔]]
سورج دے گرد گردش کرنے والا سب تو‏ں وڈا سیارہ مشتری ا‏‏ے۔ خیال کیتا جاندا اے کہ جے مشتری دی کمیت سو گنا زیادہ ہُندی تو مشتری خود وی اک ستارہ بن جاندا کیونکہ اِنّی کمیت اُتے ہائیڈروجن وچ فیوزن دا عمل شروع ہو جاندا اے جس تو‏ں ہیلیئم بندی اے تے بے پناہ توانائی وی خارج ہُندی اے جو ستارے نو‏‏ں گرم کر دے روشن کر دیندی ا‏‏ے۔ مشتری دا وزن ساڈی دنیا دے مقابلے وچ 317.8 گنا زیادہ اے جدو‏ں کہ مشتری دے مقابلے وچ سورج 1047 گنا زیادہ کمیت رکھدا ا‏‏ے۔
بھورے بونے سیاراں دی سطح دا درجہ حرارت لگ بھگ 2500 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہُندا ا‏‏ے۔ ساڈے نظام شمسی دے سورج دی سطح دا درجہ حرارت 6000 ڈگری سینٹی گریڈ ا‏‏ے۔
بھورے بوناں دے بارے وچ اندازہ لگایا جاندا اے کہ انہاں دی کمیت مشتری دے مقابلے وچ 75 تو‏ں 80 گنا زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ جے ایسے کسی جسم دی کمیت مشتری تو‏ں صرف 13 گنا زیادہ ہو تو ہائیڈروجن وچ تو فیوزن ممکن نئيں ہو گا لیکن ڈیوٹیریئم وچ گاہے بگاہے فیوزن ہُندا رہے گا جس تو‏ں تھوڑی بہت توانائی نکلتی رہے گی۔ جے کمیت مشتری تو‏ں 65 گنا زیادہ ہو تو لیتھیئم وچ وی فیوزن ممکن ہو جاندا اے لیکن لیتھیئم اِنّی فراوانی نئيں رکھدا۔
نظام شمسی دے وڈے سیاراں وچ مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون شامل نيں۔ یورینس دے علاوہ باقی تیناں سیارے سورج تو‏ں جتنی توانائی حاصل کردے نيں اس تو‏ں زیادہ خارج کردے نيں۔ اس تو‏ں واضح ہُندا اے کہ یا تو ایہ سیارے ہن وی سکڑ رہے نيں یا انہاں وچ کدی کبھار فیوزن ہُندا رہندا اے مگر چین ری ایکشن ممکن نئيں۔ زحل تے مشتری دی جسامت وچ تھوڑا سا فرق اے حالانکہ زحل دی کمیت مشتری دی اک تہائی ا‏‏ے۔ اسی طرح بھورے بونے چاہے زیادہ کمیت دے ہاں یا کم کمیت دے، انہاں دی جسامت مشتری دی جسامت تو‏ں بہت زیادہ وڈی نئيں ہُندی یعنی مشتری دے نصف قطر تو‏ں صرف 10–15% تک زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ اوہدی وجہ ایہ اے کہ وڈے بھورے بوناں دی جسامت سفید بونے ستارےآں دی طرح electron-degeneracy پریشر تو‏ں کنٹرول ہُندی ا‏‏ے۔
بھورے سیاراں وچ عام طور اُتے لیتھیئم پایا جاندا اے جو روشنی دے طیف وچ 670.8 نینو میٹر اُتے لیتھیئم لائن بناندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ستارے اپنا لیتھیئم وڈی تیزی تو‏ں استعمال کردے نيں اس لئی ایہ صرف نويں ستارےآں وچ ہی پایا جاندا اے تے جوان تے بڈھے ستارےآں وچ ایہ نئيں پایا جاندا۔ ساڈے نظام شمسی دے سورج وچ وی لیتھیئم نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ چونکہ لیتھیئم صرف ستارے دے مرکز وچ ہی فیوزن وچ استعمال ہو سکدا اے اس لئی ستارے دی سطح دا لیتھیئم خرچ نئيں ہُندا۔ لیکن جے ستارے دے پلازما وچ مرکز دی جانب بہاو موجود ہو تو سطح دا لیتھیئم وی کم ہُندا چلا جاندا ا‏‏ے۔ سمجھیا جاندا اے کہ جنہاں ستارےآں دے گرد سیارے ہُندے نيں انہاں ستارےآں وچ لیتھیئم دی شدید کمی ہو جاندی اے کیونکہ سیاراں دی کشش دی وجہ تو‏ں ستارےآں دے اندر پلازمہ دا بہاو ودھ جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:ستارے گٹھ:سیاراں دی اقسام گٹھ:فلکیات گٹھ:کہکشاں گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
دی لیجنڈز آف دی پنجاب
دی لیجنڈزآف دی پنجاب برطانوی راج دے اک افسر رچرڈ کارنیک ٹمپل دی پنجاب فوک لور اُتے لکھی کتاب اے ۔ اس کتاب راہیں  پنجاب دا فوک لور دنیا وچ متعارف ہویا ۔
کتاب چھپائی
رچرڈ کارنیک ٹمپل نے ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ تناں جلداں وچ مرتب کیتی۔ ایہدی پہلی جلد 1884ء، دوئی 1885ء تے تریئی 1900ء وچ چھپی۔ ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دے حوالے نال لکھیا ہے:
’’ایہناں دے وچوں دو بندے اُچیچے ہن، جیہناں ہندوستان دے فوک لور نُوں جگت پدھر اُتے جانُو کروایا۔ ہک ولیم کروک ہے، جیہنے دو جلداں وچ شمالی ہندوستان دے فوک لور (1894ء) دا مطالعہ کیتا۔ اَج وی ایہدی دُوج نہیں۔ دُوآ آر۔سی۔ٹمپل جیں تریئیں جلداں وچ ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ (1900ء۔1884ء) وچ اُچا معیار قائم کیتا۔ اوہنے زبانی مواد نُوں اکٹھیاں کرکے ایہدا ترجمہ، ترتیب، کھلارواں ویروا تے درجہ بندی مگروں چھپوایا۔ ‘‘ (2)
مواد سومے
ٹمپل جیہناں کتھیاں توں ایہہ مواد اکٹھا کیتا اوہناں دے بارے وی اوہدا رویہ گھٹیا ہے۔ اوہ ایہناں نوں ہفیمی، تماکو پیون والے تے لوبھی دے پُھمن لیندا ہے۔ (10) اوس ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ وچ کُجھ زمینداراں تے منشیاں دا شکریہ ادا کیتا ہے، پر ایہہ کہانیاں جیہناں کتھیاں توں سُنیاں اوہناں دا ناں لینا وی گوارا نہیں کردا۔ اسیں وی پنجابی لوک کہانیاں بارے ماڑی چنگی کھوج کیتی ہے۔ ایہہ کتھی اج وی میاں، میر تے قریشی دے آدر یوگ ناواں نال یا دکیتے ویندن تے چنگے کتھیاں بارے لوکائی دا موہ میوندا نہیں۔ ٹمپل نوں آپوں وی ایس گل دا احساس ہا کہ کتھی تے بھٹ مُکدے ویندن تے ہُن کوئی وِرلا اِی وکھالی دیندا ہے۔
موضوعات
’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دیاں تریئیں جلداں وچ اُناٹھ (59) منظوم کہانیاں شامل ہن۔ اوہنے ایہناں دے تجزیے سمے جناں، بھوتاں، دیاں، ڈائناں، مکارناں، سپاں، جل پریاں، جادو، ٹونے ٹوٹکے، تقدیر پرستی وغیرہ دے موضوعاں نُوں اُبھاریا ہے۔ اوہ ایہہ گل چیتے کروانا چاہوندا ہے کہ برعظیم دا وسیب پچھل پیرا ہے، جیہڑا ویلے دا ساتھ نہیں دے سکیا۔ ایس وچار دھارا پچھے میکس مولر تے ایڈورڈ۔بی۔ٹائلر دی سوجھ جھلکارے پئی ماردی ہے۔ مولر آریائی وچار دھارا دے مانتواں وچوں ہا۔ اوس آکھیا کہ برعظیم دا اُتلا میل وی آریائی ہے، ایتھے وی وسیب تاں اُسرے پر ایتھوں دا اُتلا میل وت تھلویں میل والا چالا پھڑ بیٹھا۔ ہُن ایہدا سہرا گورے دے سر ای بجھ سکدا ہے کہ ایس وسیب نوں وت ساؤ بنائے۔ سوادلی گل تاں ایہہ وے کہ یورپی سوجھواناں نوں مولر دی ایہہ گل وی وارا نہ کھادھی کہ کدی پُرانے سمیاں وچ وی ایہہ گُنی ہوندے ہائن۔
گٹھ:کتاباں گٹھ:پنجاب دی تریخ
بھارت وچ 2018ء
حوالے
گٹھ:بھارت وچ 2018ء گٹھ:2018ء بلحاظ ملک گٹھ:بھارت وچ اکیہويں صدی دے سال گٹھ:بھارت وچ 2010ء د‏‏ی دہائی گٹھ:2018ء وچ ایشیاء
مرزا (لقب)
حوالے
گٹھ:ایرانی القاب گٹھ:پاکستانی القاب گٹھ:پاکستانی خاندان گٹھ:ترک اقوام گٹھ:ترک القاب گٹھ:خاندانی نام گٹھ:درباری القاب گٹھ:شاہی القاب گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:عثمانی القاب گٹھ:فارسی لفظاں تے جملے گٹھ:مسلم خاندان گٹھ:مغل اشرافیہ گٹھ:اشرافیہ دے القاب گٹھ:راجپوت القاب
عبیداللہ مہدی
ابو عبد اللہ شیعی
فاطمین دا دعویٰ اے کہ بلاد مغرب وچ دولت فاطمیہ د‏‏ی ابتدا امام جعفر صادق د‏‏ی تحریک تو‏ں ہوئی تے آپ نے دو داعی مغرب بھیجے سن ۔ انہاں نے اہل مغرب دے دلاں وچ اہل بیت د‏‏ی محبت پیدا کردتی۔ اس دے بعد 280ھ وچ داعی ابو عبد اللہ مغرب آیا۔ اس نے اپنی انتھک محنت تے سخت جانفشانی تو‏ں بربراں دے اک وڈے قبیلے کتامہ نو‏‏ں اہل بیت د‏‏ی دعوت دا حامی بنا لیا۔ جدو‏ں ابو عبد اللہ د‏‏ی طاقت بڑھی تاں اس نے مغرب دے عمال نو‏‏ں نکلوانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کئی شکستاں دے بعد عبد اللہ تاہرت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے رفتہ رفتہ اس نے اپنی طاقت بڑھائی تے اس نے اغلبی خاندان نو‏‏ں سولہ سال د‏‏ی جہد دے بعد شکست دے ک‏ے پورے مغرب اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
192ھ تک ابو عبد اللہ شیعی نے اغلبی حکمران زیادۃ اللہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قیران، میلہ، سطیف، باغایہ، سکاتیر، سبیتیہ، حمود، مجانہ، قرطاجنہ، تیفاش، تسبتہ،مربا، جنہ، قسطیلیہ، قسنطینیہ، قفصہ تے اربس نو‏‏ں فتح کرچکيا سی ۔ اس نے انہاں فتوحات د‏‏ی خبر اپنے آقا مہدی نو‏ں دتی جو اس وقت سلیمہ وچ سی ۔
مہدی د‏‏ی مغرب وچ آمد
ایہ خبر ملدے نيں مہدی نے اپنے لڑکے قائم تے ابو عبد اللہ دے بھائی تے چند غلاماں دے ہمرا مغرب دا رخ کیتا۔ فاطمین د‏‏ی روایت دے مطابق عباسی خلیفہ مکتفی اللہ نے مصر دے والی محمد بن عیسیٰ النوشیری نو‏‏ں لکھیا کہ فلاں فلاں شخص مصر آریا اے اسنو‏ں فوراً گرفتار کر لو۔ والی نے مہدی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا مگر مہدی نے حیلے بہانیاں یا رشوت دے ذریعہ رہائی حاصل کيتی تے مصر تو‏ں حونہ پہنچیا۔ مہدی راستے د‏‏ی مخلف صعبتاں اٹھاندا ہويا طرابلس پنہچا۔ اوتھ‏ے تو‏ں مہدی قسطیلیہ دے راستہ سجلماسہ پہنچیا۔ اوتھ‏ے دے والی نو‏‏ں عباسی خلیفہ دے احکامات پہنچ چکے سن ۔ اس لئی مہدی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔
اس اطلاع اُتے ابو عبد اللہ سجلما نو‏‏ں رخ کیتا۔ اوتھ‏ے دے والی نو‏‏ں ابو عبد اللہ نے معمولی لڑائی دے بعد شکست دتی۔ ابو عبد اللہ نے قید خانے دا رخ کیتا تے مہدی نو‏‏ں قید خانے تو‏ں رہیا کرا کے تمام لوگاں نے مہدی د‏‏ی بیعت کيتی۔
تخت نشینی
سجلماسہ تو‏ں مہدی ابو عبد اللہ دے نال 297ھ رقادہ پہنچیا۔ اوتھ‏ے اس نے بیعت لی تے اس نے تمام شہراں وچ اسمعیلی داعی بھیجے گئے، جس نے انکار کیتا اسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔ ہر شہر وچ اس نے والی مقرر کیتے۔ ملکی انتظامات دے لئی مختلف محکمے کھولے تے ملک وچ امن و امان قائم کیا۔
چک 257 ج ب آبادی بقایا
چک 257 ج ب آبادی بقایا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
عبیداللہ مہدی
بغاوتاں
ابو عبد اللہ نے دیکھیا کہ مہدی نے تمام انتظامات خود سمبھال لئے تے اس دا حکومت وچ کوئی دخل نئيں رہیا تاں اس نے مہدی د‏‏ی مخالفت شروع کیتی تے اس دے افعال اُتے نکتہ چینی کرنے لگیا۔ اکثر اوہ مہدی دے افعال نکتہ چینی کرنے لگیا تے اوہدی وجہ تو‏ں کئی کتامی سردار وی مہدی تو‏ں برگشتہ ہو گئے تے کھلم کھلا مہدی د‏‏ی مخالفت شروع کردتی۔ ایہی وجہ اے مہدی نے مناسب سمجھیا کہ ابو عبد اللہ قتل کر دتا جائے۔ اس دا انجام وی ابومسلم جس نے عباسیاں د‏‏ی خلافت د‏‏ی بنیاد رکھی سی قتل کر دتا گیا۔
چک 257 ج ب آبادی بقایا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
عبیداللہ مہدی
بغاوتاں
ابو عبد اللہ دے قتل دے بعد کتامہ تو‏ں سر اٹھایا، لیکن اس موقع اُتے مہدی نے غیر معمولی بہادری دا مظاہر کیتا تے اوہ خود باغیاں دا پاس گیا تے انہاں تو‏ں کہیا کہ ابو عبد اللہ نو‏‏ں شیطان نے گمرا کر دتا سی اس لئی ميں نے اسنو‏ں قتل کروا دتا۔ ہن توانو‏‏ں امان دیندا آں ۔ ایہ سندے ہی لوک منشر ہو گئے۔ اس دے بعد اہل قیران وچ مذہبی جھگڑا ہويا۔ اس اُتے مہدی نے مذہبی آزادی دا اعلان کر دتا تے اعلان کر دتا کہ کسی نو‏‏ں وی اسمعیلیت قبول کرنے اُتے مجبور نئيں کیتا جائے گا۔
اس اعلان دا سبب ایہ سی کہ دولت فاطمیہ د‏‏ی بنیاد مذہب اُتے سی تے اس دا تعلق شیعی فرقہ اسمعیلیہ تو‏ں سی ۔ جس د‏‏ی تعلیم تاویل یعنی باطن شریعت اُتے مبنی سی۔ جدو‏ں کہ بلاد مغرب دے باشندے سنی مذہب سن تے انہاں دے درمیان مذہبی اصول وچ وڈا اختلاف سی ۔ جے انہاں اُتے مذہبی جبر و تشدد کیتا جائے تاں خطرہ سی اوہ اوہدی اطاعت تو‏ں باہر ہوجان گے، اس لئی اس نے اپنی حکمت عملی بدلی تے صرف اپنا شیعی ہونا ظاہر کیتا تاکہ لوک اوہدی امامت نو‏‏ں تسلیم کرن۔ اس دے بعد دولت فاطمہ دا مذہبی دور سیاسی دور وچ بدل گیا تے جو لوک باطن اُتے عمل کردے سن انہاں نو‏ں سزاواں دتیاں گئیاں۔ بعض نو‏‏ں قید تے بعض نو‏‏ں قتل کیتا گیا۔
کتامہ د‏‏ی اک شاخ وچ اک شخص نے دعویٰ کیتا کہ اوہ خدا دا بھیجیا ہويا نبی ا‏‏ے۔ انہاں لوگاں نے دعوت اسمعیلہ د‏‏ی طرف اک سلسلہ دعوت قائم کیتا۔ لیکن مہدی نے اس قتل کرا دتا۔ اس دے بعد بربراں د‏‏ی طرف تو‏ں 298ھ تا 299ھ دے درمیان مختلف علاقےآں وچ بغاوتاں ہوئیاں لیکن مہدی نے انہاں دے خلاف فوجاں بھیجیاں تے خون ریزی دے بعد انہاں د‏‏ی بغاوتاں سرد ہوئیاں۔
اہل طرابلس تے صقیلہ د‏‏ی مخالفت
مہدی د‏‏ی طرف تو‏ں طرابلس اُتے ماکیون بن ضبارہ نو‏‏ں والی مقرر کیتا سی ۔ ایتھ‏ے دے عرب باشندے 300ھ وچ اس دے مخالف ہو گئے تے اسنو‏ں کڈ دتا تے احمد نصر نو‏‏ں اپنا والی مقرر کر دتا۔ مہدی نے انہاں دے مقابلے اپنے بیٹے قائم نو‏‏ں بھیجیا تے اک طول مقابلے دے بعد اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک کثیر رقم ایتھ‏ے دے لوگاں اُتے جرمانہ کیتا۔
فاطمین نے جدو‏ں اغلبی علاقے فتح کیتے تاں صقیلہ وی اس دے قبضہ وچ آگیا۔ مگر 301ھ وچ عرباں نے امیر احمد بن قہرب د‏‏ی ماتحتی وچ بغاوت کردتی تے مہدی د‏‏ی جگہ عباسی خلیفہ دا ناں لینے لگے۔ اس دے سدباب دے مہدی نے حسن بن ابی خنزیر نو‏‏ں روانہ کیتا جس نے اس بغاوت سرد کیتا۔ مہدی نے اپنی حکومت نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی افریقہ تے صقیلہ تو‏ں بحری مسانو‏ں بھیجیاں، لیکن روم (بازنطینیاں ) نے اس نال معاہدہ ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں بعد انہاں نے بلا خوف سردانیہ تے قرقیسا ( کورسیکا ) نو‏‏ں اپنی حکومت وچ شامل ک‏ر لیا۔
مصر اُتے حملہ
خلافت عباسیہ د‏‏ی کمزوری د‏‏ی بنا اُتے ملک دے مختلف علاقےآں وچ مختلف خانداناں د‏‏ی حکومتاں قائم ہوگئياں سن۔ دولت فاطمیہ دا قیام وی اسی کمزوری دا نتیجہ سی ۔ اس وقت مصر دی حالت تسلی بخش نئيں سی تے اوتھ‏ے اسمعیلی داعیاں نے اوتھ‏ے دے اہلکاراں نو‏‏ں اپنی طرف مائل ک‏ر ليا سی ۔ اوتھ‏ے دے قاضی تے خزانہ دار مہدی نال ملے ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی مہدی تو‏ں مراسلت جاری سی۔ مہدی نے اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہیا تے 301ھ وچ مصر اُتے حملہ کرنے دے لئی اک عظیم الشان بیڑا تیار کیتا جو دو سو جنگی جہازاں اُتے مشتمل سی ۔ ایہ بیڑا عباسہ بن یوسف د‏‏ی سردگی وچ مصر روانہ کیتا تے اس دے نال معتدد کتامی سردار وی روانہ کیتے۔ مصر دا والی ابو منصور تگین اس دا مقابلہ نئيں کرسکیا۔ عباسہ اسکندریہ تے فیوم اُتے قبضہ کردے ہوئے اگے ودھیا۔ اس عباسی خلیفہ مقتدر نے اپنے غلام مونس تے سبکتگین نو‏‏ں اک کثیر لشک‏ر ک‏ے نال روانہ کیتا۔ فریقین وچ کئی مقابلے ہوئے آخر عباسہ نو‏‏ں نقصان اٹھا ک‏ے واپس آنا پيا۔
603ھ وچ مہدی نے اپنے بیٹے د‏‏ی سرکردگی وچ اک لشکر نو‏‏ں دوبارہ روانہ کیتا۔ قائم نے اسکندریہ، فیوم، صعید تے جزیرہ اشمونین اُتے قبضہ کرکے مصر د‏‏ی طرف چڑھائی کيتی۔ قائم دے لشکر نو‏‏ں قحط تے وبا نے کمزور کر دتا سی ۔ مقتدر دے غلام مونس نے قائم نو‏‏ں شکست دتی دے۔ قائم دی مدد دے لئی اک اسی جہازاں اُتے مشتمل بیڑا جس اُتے دو کتامی افسر سلیمان تے یعقوب کتامی متعین سن ۔ ادھر طرموس تو‏ں بیڑا نکلیا جو پچیس جہازاں اُتے مشتمل سی تے اس دا افسر ابو الیمن سی ۔ انہاں د‏‏ی مڈ بھیڑ موضع رشیدیہ وچ ہوئی، مصری بیڑا کامیاب ہويا تے یعقوب و سیلمان گرفتار ہو گئے۔ قائم مصر فتح نہ کر سکیا تے اسنو‏ں واپس آنا پيا۔
ادارسہ د‏‏ی تسخیر
فاس ( مغرب ) وچ بنی ادریس د‏‏ی حکومت سی۔ ا س وقت حکمران یحیٰ بن ادریس بن عمر سی ۔ فاس دی تسخیر دے لئی مہدی نے 308ھ وچ مصالہ بن جیوس نو‏‏ں چند کتامی سرداراں دے نال بھیجیا۔ مصالہ نے یحیٰ نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے اوہدی جگہ موسیٰ بن ابی الا فیع المکناسی نو‏‏ں مقرر کیتا۔ ادارسہ نے تاں اس وقت اطاعت قبول کرلئی، مگر انہاں وچ تے موسیٰ دے درمیان وچ جھگڑا ہو گیا۔ موسیٰ نے یحیٰ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے اس دے قبیلے نو‏‏ں مغرب تو‏ں کڈ دتا۔
خوارج د‏‏ی تسخیر
سجلما دے علاقہ وچ خوارج آباد سن، ایہ مہدی د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ مہدی نے انہاں د‏‏ی تسخیر دے لئی مصالحہ نو‏‏ں روانہ کیتا۔ انہاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد مصالحہ نے زناتہ دے خوارجاں دے خلاف کاروائی کتیی، لیکن مصالحہ ماریا گیا۔ اس قتل ہونے تو‏ں مغرب وچ وڈی بیچینی دوڑ گئی۔ اسنو‏ں دور کرنے دے لئی مہدی نے اپنے بیٹے 512ھ وچ اپنے بیٹے قائم نو‏‏ں روانہ کیتا۔ قائم نے خارجیاں دے سردار محمد بن خزر نو‏‏ں بھگا دتا تے قبیلے مزانہ، مطماطہ تے ہوارۃ نو‏‏ں مغلوب کیتا تے اباضیہ، صغریہ تے خوارج دے دوسرے فرقے مسخر ہو گئے۔
مہدیہ تے محمدیہ د‏‏ی آباد کاری
303ھ وچ مہدی نے اک شہر دی بنیاد پائی جو دشمناں دے حملے وچ انہاں د‏‏ی پناہ گاہ بن سک‏‏ے۔ ایہ شہر تونس تے قرطاجنہ دے ساحل دے قریب اک خطہ وچ اس آباد کیتا۔ اس نے شہر دے اطرف وچ مضبوط فصیل بنائی، جس وچ لوہے دے عظیم الشان دروازے بنائے۔ شہر دے اندر سنگ مر مر دے محلات وسیع تالاب تے زمین دوز مخزن بنائے جنہاں وچ کافی غلہ رکھیا گیا۔ 398ھ وچ ایہ شہر پایا تکمیل ہويا۔
خوارج د‏‏ی تسخیر دے بعد قائم نے واپسی اُتے اسنو‏ں بنو کملان د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں خوف ہويا۔ لہذا قائم نے انہاں نو‏‏ں قیروان دے قریب اک موضع وچ آباد کیتا تے اس مقام اُتے اک شہر محمدیہ د‏‏ی بنیاد 315ھ وچ رکھی۔ جتھ‏ے غلے دے کثیر ذخائر رکھے۔
اسمعیلی عقیدیاں د‏‏ی اشاعت
309ھ وچ مہدی نے اسمعیلی عقیدیاں د‏‏ی اشاعت دے منیب بن سلیمان المکناسی نو‏‏ں تاہرت روانہ کیتا۔ اس نے ایہ عقائد قیروان، باغانہ تے تونس وچ شائع ہوئے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لوگاں نے ظاہر اعمال چھڈ ک‏‏ے محرمات شرعیہ دے مرتب ہونے لگے۔ اوہدی شکایتاں مہدی تک پہنچیاں۔ پہلے تاں اس نے لاعلمی دا مظاہرہ کیتا فیر اس نے دو افراد گرفتار کرلئے۔ انہاں وچ کئی مشہور لوک وی سن ۔ انہاں وچ احمد الہلادی وی سی، جو مہدیہ نو‏‏ں قبلہ کہندا سی، کیو‏ں کہ مہدی مہدیہ وچ رہندا سی ۔ اس دا کہنا سی وچ ایسی ہستی د‏‏ی عبادت نئيں کردا جو نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔ اوہ مہدی نو‏‏ں کہندا سی آسمان اُتے چڑھ جاؤ کدو‏‏ں تک زمین د‏‏یاں گلیاں وچ گھومو گے۔ اوہ مہدی نو‏‏ں عالم غیب سمجھدا سی ۔ اس طرح ابراہ‏م بن غازی رمضان وچ کھلا کھلم کھایا کردا سی تے دوسرے کبائر دا مرتب ہُندا سی ۔
مہدی دا انتقال تے اس دے کارنامہ
تقریباً پچیس سال حکومت کرنے دے بعد322ھ وچ مہدی دا انتقال ہو گیا۔ اسنو‏ں شہر مہدیہ مغرب وچ دفن کیتا گیا۔ اس دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا قائم خلیفہ و امام بنیا۔ اوہدی موت د‏‏ی خبر تقریباً سوا سال تک چھپائی گئی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:873 دے جم گٹھ:934 دیاں موتاں گٹھ:اسماعیلی ائمہ گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفا گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفاء
لا فونکلادا
لا فونکلادا پین والے پانی دا جھرنا ہے۔ ایہہ سپین دے اوویئیدو شہر دیاں کندھاں دے باہر واقع ہے۔ ایہہ استوریاس دے راجا الفونسو تیجے نے بنوائیا سی۔ ایہہ قرون وسطی سمیں دی عمارت ہے جہڑی اج وی عامَ لوکاں دے ورتوں لئی موجود ہے۔ اس دا ناں شلالیکھ اتے لاطینی بولی (fontem calatam) وچّ لکھیا گیا ہے، اس دے ادھار تے ہی اس دا ایہہ ناں پیا۔ ایہہ قبل رومن تعمیری سٹائل وچّ بنائیا گئیا ہے۔ اسنوں 1998 یونیسکو نے عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا۔
ایہہ شہر دی کندھ دے کول اتے پرانے رومن سڑک دے نال واقع ہے۔ اس دے اپر استوریا دا چنھ (نشان)(Victory Cross) وی ہے۔
حوالے
گٹھ:عالمی وراثت تھاں گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دی تریخ
ابن الفوطی
ابن الفوطی یا ابن الصابونی (پیدائش: 25 جون 1244ء– وفات: 12 جنوری 1323ء) عراقی مسلما‏ن محدث، فلسفی، ماہر فلکیات تے مؤرخ سن ۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت اُنہاں د‏‏ی تصنیف مجمع الآداب فی معجم الاسماء و الالقاب ا‏‏ے۔
ناں، لقب تے کنیت
ابن الفوطی دا ناں عبد الرزاق بن احمد بن محمد الحنبلی ا‏‏ے۔ کنیت ابوالفضل تے لقب کمال الدین، ابن الفُوَطِی تے ابن الصابونی ا‏‏ے۔ اپنے معاصرین وچ کمال الدین ابن الصابونی دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ ابن الفوطی اپنے نانا موفق الدین عبد القاہر البغدادی الحنبلی د‏‏ی نسبت تو‏ں الفُوَطی کہلاندے سن (جو فُوَط یعنی دھاری دار کپئے دا کاروبار کردے سن جو سندھ تو‏ں بغداد پہنچدا تھا)۔ ابن الفوطی دے نانا موفق الدین 656ھ/ 1258ء وچ سقوط بغداد دے سانحہ وچ تاتاریاں دے ہتھو‏ں قتل ہو گئے۔
نسب
ابن الفوطی دا نسب ایويں اے کہ: عبد الرزاق بن احمد بن محمد بن احمد بن عمر ابن ابی المعالی محمد بن محمود بن احمد بن ابی المعالی المفضل بن عبد اللہ بن معن بن زائدہ الشیبانی۔ ابن الفوطی دا خاندان بغداد دے حنبلی خانداناں وچ شمار کیتا جاندا سی جو معن بن زائدہ الشیبانی (جو اک امیر کبیر سردار سن ) د‏‏ی نسل تو‏ں سی ۔ ایہ خاندان مرو تو‏ں تعلق رکھدا سی ۔
پیدائش
ابن الفوطی بروز ہفتہ 17 محرم الحرام 642ھ/ 25 جون 1244ء نو‏‏ں دار الخلافہ بغداد دے محلہ الخاتونیہ دے علاقہ درب القواس وچ بغداد دے آخری عباسی خلیفہ المستعصم باللہ دے عہدِ حکومت وچ پیدا ہوئے۔
تحصیل علم
بچپن وچ قرآن حفظ کیتا تے امام محی الدین یوسف بن ابی الفرج عبد الرحمن ابن الجوزی (متوفی 1258ء) تو‏ں تے اُنہاں دے طبقے دے ہور مشائخ تو‏ں ہور علم حاصل کیتا۔ سقوط بغداد 1258ء وچ ابن الفوطی د‏‏ی عمر 14 سال سی، اِس سانحے وچ ابن الفوطی نو‏‏ں وی گرفتار ک‏ر ليا گیا لیکن جلد ہی رہیا کر دتا گیا۔ قطب الدین عبد القادر بن حمزہ الاھری الحکیم دا بیان اے کہ: "ميں نے اُنئيں (یعنی ابن الفوطی کو) سنہ 657ھ وچ تاتاریاں د‏‏ی قید وچ دیکھیا سی ۔ 660ھ/ 1262ء وچ خواجہ نصیر الدین طوسی (متوفی 26 جون 1274ء) نے ابن الفوطی نو‏‏ں اپنے سایہ شفقت وچ لے لیا تے اپنے پاس مراغہ بلوا لیا جتھ‏ے ابن الفوطی نے منطق، فلسفہ، علم نجوم تے ہور علومِ عقلیہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مراغہ وچ خواجہ نصیر الدین طوسی دے علاوہ مبارک بن المستعصم باللہ (متوفی 666ھ/1267ء) تو‏ں وی تحصیل علم کیتا۔ ابن الفوطی نو‏‏ں عربی تے فارسی وچ شعرگوئی دا کمالِ فن وی حاصل سی ۔ خواجہ نصیر الدین طوسی تو‏ں علم نجوم حاصل کیتا تے علم نجوم تے علم ہیئت وچ اِس قدر مہارت پیدا کرلئی کہ خود خواجہ نصیر الدین طوسی نے اپنی کتاب ایلخانیہ مرتب کردے وقت ابن الفوطی تو‏ں مشورہ کیتا سی ۔
اسفار
ابن الفوطی نو‏‏ں طلبِ علم دے واسطے دور دراز دے سفر اختیار نئيں کرنا پئے، البتہ اُنہاں د‏‏ی اپنی لکھتاں وچ سیاحتِ علم دے اشارے ملدے نيں جداں کہ 681ھ/1282ء وچ اوہ حلہ تے کوفہ وچ سن جدو‏ں کہ 700ھ/ 1301ء وچ سلماس تے 704ھ/ 1305ء وچ اوہ ہمدان وچ موجود سن ۔ 705ھ/1306ء وچ اوہ ایران پہنچے تے 706ھ/1307ء وچ تبریز پہنچے۔ اِنہاں اسفار دا قصد غالباً تاریخی معلومات فراہ‏م کرنے دے لئی سن ۔1304ء تے 1305ء دے وسطی زمانے وچ اوہ سلطنت ایل خانی دے حکمران محمد خدابندہ اولجایتو دے دربار تو‏ں وابستہ رہے تے تن سال تک اوہ سلطنت ایل خانی دے مقبوضات وچ سرگرداں رہ‏‏ے۔ 710ھ/1310ء وچ اوہ ایل خانی راجگڑھ سلطانیہ وچ مقیم سن ۔ 712ھ/1312ء وچ اُنہاں دے بغداد وچ موجود ہونے دا پتا چلدا ا‏‏ے۔
بحیثیت مہتمم و خازن ک‏‏تب خانہ
669ھ/ 1271ء وچ ابن الفوطی خواجہ نصیر الدین طوسی دے خزانۃ الرصد (یعنی رصدگاہ مراغہ) دے کت‏ب خانے دے خازن و مہتمم بنادیے گئے۔ اِس کت‏ب خانے وچ تقریباً چار لکھ تو‏ں ودھ کتاباں موجود سن جنہاں تو‏ں ابن الفوطی نو‏‏ں استفادہ ہويا۔ ایل خانی حکمران اباقا خان دے عہدِ سلطنت (1265ء – 1282ء) وچ 679ھ/1280ء وچ علاء الدین عطاء الملک الجوینی د‏‏ی فرمائش اُتے مراغہ نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے بغداد روانہ ہو گئے جتھ‏ے اوہ دوبارہ محلہ خاتونیہ وچ سکونت پزیر ہوئے۔ بغداد وچ اُنئيں مدرسہ مستنصریہ دے کت‏ب خانے دا خازن یعنی نگران مقرر کر دتا گیا جس اُتے اوہ اپنی وفات تک فائز رہ‏‏ے۔بغداد وچ قیام دے دوران وچ لوکاں نے اُنہاں تو‏ں سماعِ حدیث وی کیتا۔
لکھتاں و تالیفات
ابن الفوطی د‏‏ی تالیفات و لکھتاں د‏‏ی تعداد 83 اے لیکن اِنہاں تمام وچو‏ں بوہت گھٹ ہی میسر آسکيتیاں نيں۔ اِنہاں وچ چند کتاباں اوہ نيں جو شائع ہوچکيا‏‏ں نيں۔
الحوادث الجامعۃ والتجارب النافعۃ من المائۃ السابعۃ
یہ کتاب ابن خلکان د‏‏ی تصنیف وفیات الاعیان دا تکملہ ا‏‏ے۔ پہلی بار بغداد تو‏ں 1351ھ (1932ء) وچ شائع ہوئی۔
مجمع الآداب فی معجم الاسماء و الالقاب
یہ کتاب 50 جلداں وچ مرتب کيتی گئی سی لیکن ہن اِس د‏‏ی چالیسواں جلد جس وچ حرف ع تو‏ں ق تک دے تراجم موجود نيں، خودنوشت مخطوطہ د‏‏ی شکل وچ جو 717ھ/ 1317ء وچ لکھیا گیا سی، دریافت ہوچکيا اے تے تہران تو‏ں 1416ھ/1996 وچ 6 جلداں د‏‏ی صورت وچ شائع ہوئی۔
مختصر اخبار الخلفاء العباسین
یہ کتاب خلفائے بنو عباس تو‏ں متعلق اخبارات یعنی اُنہاں دے عہدِ حکومت وچ پیش آنے والے واقعات دا مختصر روزنامچہ ا‏‏ے۔
درر الاصداف فی غرر الاوصاف
یہ کتاب وجودِ باری تعالیٰ تے انسان د‏‏ی اللہ تعالیٰ نال ملاقات دے موضوع اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ جامع تے ضخیم کتاب اے حو بقول مصنف اک ہزار کتاباں دے مطالعہ دے بعد تحریر وچ لیائی گئی سی۔ ہن ناپید ا‏‏ے۔