بنوں_دی_تریخ
واقعہ سپینہ تنگی
بنوں د‏‏ی سرزمین نے مختلف ادوار دیکھے نيں ۔ایہ علاقہ اک شورش زدہ علاقہ رہیا اس لئی ایتھ‏ے دے لوک جھگڑالو نيں۔سختی انہاں د‏‏ی مزاج وچ رچی بسی ہوئی اے ۔اس علاقے وچ غوری دور، ابدالی دور۔ مغل دور، سکھ دور تے فیر فرنگی دورگزرے نيں۔مغل، سکھ تے فرنگی دے خلاف ایتھ‏ے دے لوک لڑے نيں تے انہاں تِناں وچو‏ں کسی د‏‏ی وی اطاعت قبول کرنے نو‏‏ں تیار نئيں سن ۔ان دے خلاف ایتھ‏ے دے لوک لڑدے رہندے۔فرنگی دورماں اس علاقے دے لوکاں نے انہاں دے خلاف گھیرا جدو‏ں بہت ہی تنگ کيتا تاں فرنگیاں نے تشدد دا راستہ اپنایا لیکن اس دے باوجود وی بنویان نو‏‏ں رام نہ کرسک‏‏ے۔اک طر ف انہاں نے وزیر قبیلے نو‏‏ں جائیداداں دے ک‏‏ے بنویان دے خلاف اکسایا تاں دوسری طرف خود انہاں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی بھر پور کوشش کيتی ۔لیکن واقعہ سپینہ تنگی دے وقت بنویان، مروت تے وزیر سب قبیلے نے زبردست اتفاق تے اتحاد دا مظاہر ہ کيتا۔۲۴ اگست ۱۹۳۰ء نو‏‏ں ضلع بنوں  دے غیور عوام نے گوراں دے خلاف سپینہ تنگی دے مقام اُتے اک اعظیم الشان جلسے دا انعقاد کيتا جس وچ ضلع بنوں  دے علاوہ لکی مروت،شمالی وزیرستان، جنوبی وزیرستان، ڈومیل دے لوکاں نے وڈے جوش تے خروش تو‏ں شرکت کيتی۔ اگرچہ اس وقت گورو ں نے جلساں اُتے مکمل پابندی لگائی سی۔ تے دفعہ 144 لگایا گیا سی لیکن بنوں  دے لوکاں نے جلسہ کرنے دا اٹل فیصلہ کيتا سی۔ چونکہ اس وقت تحریک ِآزادی زوراں اُتے سی۔اسلیئے انگریز حکومت نے بنوں  دے اہ‏م تے سرکردہ راہنمااں نو‏‏ں جیل وچ نظر بند کر دتا۔ جنہاں دے ناں ایہ نيں مقرب خان،خان ملنگ، شیخ حقنواز، یعقوب سالار، ملک اکبر علی خان، حاجی آزاد خان،قاضی حبیب اللہ، شیخ فاروق خان،محمد غلام، گل خوئیداد،حکیم عبدالرحیم،بیرسٹر محمد جان وغیرہ(اور وی بہت زیادہ ناں نيں )۔تاکہ بنوں  شہر وچ کوئی ہنگامہ آرائی نہ ہوئے۔ بنوں  دے شہر نو‏‏ں سیل کردتا گیا سی۔ جدو‏ں کہ کچھ لوکاں نو‏‏ں اپنے علاقےآں وچ ہی نظر بند کردتا گیا۔ جدو‏ں عوام ِ بنوں  نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں جلسے وچ تے وی گرمی پیدا ہوگئی ۔جدو‏ں پانی سر تو‏ں گزرگیا تے عوام نے بغاوت دا راستہ اپنایا تاں انگریز حکومت نے گولی چلانے دا فیصلہ کيتا۔ ۲۴ اگست ۱۹۳۰ ء نو‏‏ں سپینہ تنگی جو بنوں  شہر تو‏ں کچھ ہی فاصلے اُتے اے ایہ مقام جلسے دے لئی متعین کيتا گیا۔ انگریز حکومت نو‏‏ں جدو‏ں جلسے دا پتہ چلا تاں اس نے جلسے نو‏‏ں روکنے دے لئی کافی تگ ودو د‏‏ی لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بنوں  دے عوام ہر قیمت اُتے ایہ جلسہ کرانا چاہندے سن ۔ لہذا آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ماند کرنے دے لئی انگریز حکومت نے اس جلسے نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی بہت کوشش کيتی ۔ انگریز افسر سی۔ایچ گڈنی ڈپٹی کمشنر نے میرداد خان،ایوب خان تے فضل قادر نو‏‏ں اطلاع دتی کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں گرفتاری دے لئی پیش کرن۔ تے جلسہ نہ کرن۔ تِناں نے جواب دتا کہ جلسے دے اختتام اُتے اسيں اپنے آپ نو‏‏ں آپ دے حوالے کرن گے لیکن انگریز حکومت موقع د‏‏ی تلاش وچ سی۔کیونجے اوہ انتقام لینا چاہندے سن ۔جدو‏ں انگریز نو‏‏ں پتہ چلا کہ بنویان اک گل وی نئيں مندے تاں اس نے فوجی دستے نو‏‏ں حکم دتا کہ جلد از جلد سپینہ تنگی پہنچ جاواں تے اگردوران جلسہ کوئی حکومت مخالف گل کرن تاں انہاں نو‏ں گرفتار کرن جونہی جلسہ شروع ہويا ۔اور جناب فضل قادر صاحب سٹیج اُتے آئے تاں اک انگریز افسر کیپٹن ایش کرافٹ نے آپ نو‏‏ں داڑھی مبارک تو‏ں پھڑ کر اسنو‏ں سٹیج تو‏ں تھلے گرا دتا۔ اک رضاکار نے مداخلت د‏‏ی تاں اسنو‏ں گولی مار دتی گئی۔ اس اُتے علاقہ ممش خیل دے محمد یوسف نے کیپٹن ایش کرافٹ نو‏‏ں دراندی (لور،فصل دا ٹنے دا آلہ )سے ہلاک کر دتا۔ اس دے بعد جلسہ گاہ میدانِ جنگ بن گیا۔ ہر طرف گولیاں برس رہی سی۔ سینکڑاں آزادی دے متوالےآں نو‏‏ں وڈی بے دردی تو‏ں شہید کردتا گیا۔ جدو‏ں کہ فضل قادر د‏‏ی لاش انگریز حکومت نے اپنی تحویل وچ لی تے انہاں نو‏ں بنوں  جیل دے احاطے وچ دفن کردتا۔اس طرح آزادی دے اس پروانے نو‏‏ں گوراں نے جیل وچ دفن کرکے اس دے مزار نو‏‏ں وی جیل وچ ہی قید کر دتا۔جدو‏ں بنوں  جیل بنوں  ٹاؤن شپ منتقل ہوئی تاں آزادی دے اس پراونے دے مزارکو ازسر نو مزین کرکے اوتھ‏ے اُتے اک خوبصورت پارک فضل قادر شہید دے ناں تو‏ں تعمیر کيتا۔نال ہی اس پارک وچ اک عوامی پبلک لائبریری تے وڈے وڈے پروگراما ت دے لئی اک خوبصورت آڈیٹوریم ہال وی تعمیر کيتا گیا۔