cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستانی ناول
عمیرہ احمد
عمیرا احمد نہایت خوبصورت انداز وچ اپنے ناولاں دے ذریعے اسلام کاپرچار کردی نظر آندیاں نيں ۔۔۔۔ عمیرا دا سب تو‏ں مشہور ناول ” پیر کامل ؐ“ اے ۔۔۔ ” پیر کاملﷺ‘‘ اوہ آواز اے اوہ روشنی اے جو زندگی وچ سانو‏ں چاہیے یقینا ہدایت انھاں نو‏ں دتی جاندی اے جو ہدایت چاہندے نيں۔۔ اس کہانی دا مرکزی کردار امامہ اے جو قادیانی گھرانے نال تعلق رکھدی اے، لیکن جدو‏ں اسنو‏ں ہدایت ملدی اے تاں عشق رسولﷺ وچ اپنا گھر چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ سالار سکندر اس د‏ی مدد کردا اے جو پیدائشی مسلما‏ن اے، لیکن اسلامی تعلیمات تو‏ں کوساں دور۔ جس د‏‏ی زندگی مذہب وچ کوئی اہمیت نئيں رکھدا۔ گمراہی دے اندھیراں وچ ڈُبیا ہويا سالار۔ جلال انصر، امامہ د‏‏ی دوست دا بھائی، عشق رسول دا دعویدار ا‏‏ے۔ جو وقت آنے اُتے جھوٹھا نکلیا۔ یہ عمیرااحمد کاشاہکار ناول اے
گٹھ:پاکستانی ادب
کیمڈن لائن
کیمڈن لائن {{ہور نام|انگریزی=Camden Line)) اک مارک ٹرین کومیوٹر ریل اے جو واشنگٹن یونین اسٹیشن، واشنگٹن، ڈی سی تے کیمڈن اسٹیشن، بالٹیمور، میری لینڈ دے درمیان وچ ۳۹ میݪ (۶۳ کلومیٹر) تک چلدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۸۳۵ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:1835ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں گٹھ:بالٹیمور وچ آوا جائی گٹھ:جنوبی ریاستہائے متحدہ آوا جائی نامکمل گٹھ:کیمڈن لائن گٹھ:مارک ٹرین گٹھ:میری لینڈ وچ پاندھی ریل آوا جائی گٹھ:میری لینڈ آوا جائی نامکمل گٹھ:واشنگٹن ڈی سی نامکمل گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ پاندھی ریل آوا جائی
قبرص وچ مذہبی آزادی
سائیپرس جمہوریہ دا آئین دھرم دی آزادی دی انتظام کردا اے، اتے سرکار عامَ طور اُتے عمل وچ اس حق دا اعزاز کردی اے۔ مذہبی یعقین جاں مشق دی بنیاد تے سماجی استحصال جاں وتکرے دیاں کجھ خبراں آئیاں ہن، اتے پرمکھ سماجی لیڈراں نے مذہبی آزادی نوں مُتحرک کرن لئی مثبت قدم چکے ہن۔
مذہبی آبادی
1974 توں پہلاں، دیش نے اس دے یونانی سائیپرائٹ اتے ترکی سائیپروٹ بھائیچاریاں وچالے لمبے ویلے تک جھگڑے دا ساہمنا کیتا۔ اس دے جواب وچ، سائیپرس وچ اقوام متحدہ دی فورس (UNFICYP) نے 1964 وچ شترقی محافظ تجربہ شروع کیتا۔ یونان توں آئے تختہ پلٹ توں بعد 1974 دے ترکی دی فوجی دکھلئندازی توں بعد اس جزیرہ نوں وکھ-وکھ حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ جزیرہ دا دکھنی حصہ سائیپرس گنراج دی سرکار دے نینترن وچ اے، جدوں کہ اتری حصہ ترکی سائیپروٹس ولوں چلایا جاندا اے۔- 1983 وچ، اوہناں دے پرراج نے اپنے آپ نوں "ترکی ریپبلک آف ناردرن سائیپرس" ("ٹیارئینسی") دا اعلان کیتی۔ امریکہ “ٹیارئینسی” نوں نہیں مندا اتے نہ ہی ترکی نوں چھڈّ کے کوئی ہور دیش مندا اے۔ یوئینئیپھائیسیپیپی ولوں گشت کیتی گئی اک بپھر زون، جاں "گرین لائن" دو حصیاں نوں وکھ کردی اے۔ 2003 وچ ترکی دے سائیپرائٹ اہلکاراں نے دوواں بھائیچاریاں درمیان تحریک دیاں بہت ساریاں پابندیاں نوں دتی، جس وچ سارے کراسنگ فیساں نوں ختم کرنا شامل سی۔ نویں پرکریاواں دے کارن کمِ ؛نٹیاں وچکار تلناتمک طور تے نروگھن رابطہ ہویا اتے یونان سائیپریٹس اتے ترکی سائیپرائیئٹس نوں دوسرے بھائیچارے وچ واقع مذہبی ستھاناں دا دورہ کرن دی آگیا دتی گئی؛ حالانکہ، سائیپروٹس، اتے نال ہی غیرملکی وی، اک پاسے توں دوجے پاسے جان لئی بپھر زون کراسنگ پوائنٹس اُتے پچھان دکھاؤنگے۔
مذہبی آزادی دی حالت
سائیپرس جمہوریہ دا 1960 دا آئین دھرم دی آزادی دی انتظام کردا اے، اتے سرکار عامَ طور اُتے عمل وچ اس حق دا اعزاز کردی اے۔ سرکار نے سارے پدھراں اُتے اس حق نوں پوری طرحاں سرکھات کرن دی کوشش کیتی اتے سرکاری جاں پرائیویٹ اداکاراں ولوں اس دے درورتوں نوں برداشت نہیں کیتا۔
حوالے
گٹھ:قبرص
شمشیر الحیدری
شاعر، صحافی، ڈراما نگار تے براڈ کاسٹر۔ 15 ستمبر 1932ء نو‏‏ں سندھ دے ضلع بدین وچ کڈھن دے مقام اُتے پیدا ہوئے۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم پہلے بدین گورنمنٹ اسکول وچ تے فیر کراچی وچ سندھ دے قدیم تعلیمی ادارے سندھ مدرسۃ الاسلام وچ حاصل کيتی۔ لکھنے تے عملی زندگی د‏‏ی ابتدا انھاں نے انیس سو اکاون وچ اپنے چچا ڈاکٹر نوید الحیدری ایڈیٹر ہفت روزہ ’عین الحق‘ دے نال کم تو‏ں شروع کيت‏‏ا۔ اِسی ہفت روزہ وچ انھاں نے اپنی شاعری تے تنقیدی مضامین د‏‏ی اشاعت د‏‏ی ابتدا وی کيتی۔ اس دے بعد اوہ انیس سو چون وچ اوہ حیدرآباد منتقل ہوئے گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں روزنامہ صحافت د‏‏ی ابتدا کيتی۔ غالباً ايس‏ے دوران انھاں سندھ یونیورسٹی تو‏ں ماسٹرز وی کيت‏‏ا تے انیس سو چھپن وچ سرکاری ملازمت اختیار کر لئی تے بالاخر انیس سو اکانوے وچ ميں وزارتِ اطلاعات تو‏ں گریڈ انیس دے افسر دے طور اُتے سبکدوش ہوئے۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ ’لاٹ‘ (دیے د‏‏ی لو) پہلی بار انیس سو باسٹھ وچ شائع ہويا۔ جس د‏‏ی نويں اشاعت، چالیس سال بعد، اِسی سال دو ہزار بارہ وچ ہوئی۔ انہاں دے لکھے ہوئے کئی گیت تے غزلاں انتہائی مقبول ہوئیاں۔ اپنے شعری اسلوب دے مطابق اوہ اردو تو‏ں بہت نیڑے سن تے غالباً سندھی وچ آزاد نظم لکھنے والے پہلے جدید شاعر وی سن ۔ اوہ دس سال تک سندھی ادبی بورڈ دے سیکرٹری رہے تے اس دوران انھاں نے پونے دو سو تو‏ں ودھ کتاباں د‏‏ی تدوین تے ترجمہ کرایا۔ اوہ سندھ وچ ادیباں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تنظیم سندھی ادبی سنگت دے بانی سن ۔ اس دے علاوہ اوہ پاکستان وچ ٹیلی ویژن دے اولین سندھی اینکر تے سکرپٹ رائٹر تے ڈراما نگار وی رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:سندھی ادیب گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:پاکستانی مرد شاعر گٹھ:ضلع بدین دیاں شخصیتاں
فینل اومریگر
فینل امریگر اک بھارتی ماڈل اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے جو 'بیسٹ فرینڈز فورئیور ؟' دی لڑی وچ "سنجنا" اتے ٹیلیوژن لڑی کالا ٹیکا وچ غوری دے کردار لئی جانی جاندی اے۔ 2019 وچ اوہ 'راجا بیٹا' وچ "پنکھڑی" دے کردار وچ نظر آئی۔
شروع دا جیون
بچپن وچ فینل امریگر گجرات دے سورت دی اک پڑھن وچ رجھی رہن والی لڑکی سی۔ اسنے اپنا پہلا مظاہرہ 10 سال دی عمر وچ گاندھی سمرتی بھون، صورتَ وچ دتا۔ اوہ اکادمک وچ چنگی سی۔ اداکاری توں علاوہ اوہ نچن اتے گاؤن وچ وی رچی رکھدی سی۔ اس نے صورتَ توں ممبئی تک دے سفر لئی بہت زیادہ جدوجہد نہیں کیتا اے۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1993 گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
تھال (کھیل)
تھاݪ پنجابی کُڑیاں دی ہرمن پیاری لوک کھیڈ اے۔ تھاݪ کھیڈ، لیراں تے تعھاگیاں ناݪ بݨے کِھدو یا کھیہنوں ناݪ کھیڈی جاندی اے۔ ایہ کھیڈ کئی کُڑیاں رَݪ کے کھیڈدیاں نیں۔ اس کھیڈ وچ اک کُڑی اک ہَتھ ناݪ کِھدو نوں ہوا وچ اچھاݪدی اے تے فیر سجے ہَتھ دی تݪی تے بوچ کے ایہنوں کہرے تال ناݪ اپݨی تݪی تے وار وار بڑھکاؤندی ہوئی ناݪو ناݪ اسے تال نال تھاݪ دے بول بولدی اے۔ جدوں اک تھاݪ مکّ جاندا اے تاں دوسرا تھاݪ شروع ہو جاندا اے۔ جِتھے وی کِھدو ڈگھ پوے اوتھے ای کھیڈݨ واݪی کُڑی دی ہار ہو جاندی اے تے اگلیاں کُڑیاں تھاݪ پاؤݨے شروع کر دندیا نیں۔ جس کُڑی نے سَبھ توں ودھ تھاݪ پائے ہوݨ اوہنوں جِتو منیا جاندا اے۔
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں گٹھ:پنجابی رہتل
لندن چارٹر ہاؤس
لندن چارٹر ہاؤس (لاطینی: London Charterhouse) مملکت متحدہ دا اک آباد مقام جو لندن بورو ازلنگٹن وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لندن وچ ثقافتی تے تعلیمی عمارتاں گٹھ:انگلستان وچ 1371ء دیاں تاسیساں گٹھ:برطانیہ
سٹورٹ لندن
سٹورٹ لندن خاندان سٹورٹ د‏‏ی 1603ء تو‏ں 1714ء تک د‏‏ی حکمرانی دے دور وچ لندن د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔
اس دور وچ لندن شہر د‏‏ی حدود تو‏ں باہر لندن د‏‏ی توسیع ستارہويں صدی وچ ہوئی۔ اس صدی دے ابتدائی سالاں وچ شہر دے ماحول، ویسٹ منسٹر د‏‏ی جانب تو‏ں اشرافیہ رہائش گاہاں د‏‏ی اصل استثنا دے نال ہن وی صحت دے لئی موزاں نئيں سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ جیمزاول دے بادشاہ بننے د‏‏ی تیاریاں نو‏‏ں طاعون د‏‏ی شدید وبا نے روک دتا سی، جس وچ تِیہہ ہزار تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے سن ۔ لارڈ میئر شو جو کچھ سالاں تو‏ں بند سی، 1609ء وچ بادشاہ دے حکم تو‏ں بحال ہويا۔
چارٹر ہاؤس د‏‏ی تحلیل شدہ خانقاہ جسنو‏ں درباریاں نے متعدد بار خریدیا تے فروخت کيتا سی، تھامس سوٹن نے اسنو‏ں 13,000 پاونڈ وچ خریدا۔
چارلس اول 1625ء وچ تخت نشین ہويا۔ انہاں دے دور حکومت وچ اشرافیہ نے وڈی تعداد وچ مغربی کنارے (ویسٹ اینڈ) وچ آباد ہونا شروع کيتا۔ درباری یا مخصوص کاروبار کرنے والےآں دے علاوہ لندن دے بوہت سارے مالکان تے انہاں دے اہل خانہ صرف معاشرتی زندگی دے لئی لندن وچ رہندے سن ۔ ایہ "لندن سیزن" دا آغاز سی۔ لنکنز انہاں فیلڈز تقریباً 1629ء وچ تعمیر کيتا گیا، ۔ کوونٹ گارڈن دا عوامی چوک انگلستان دے پہلے کلاسیکی طور اُتے تربیت یافتہ معمار انیگو جونز نے 1632ء وچ تشکیل دتا۔
جنوری 1642ء وچ پارلیمنٹ دے پنج اراکین جنہاں نو‏ں بادشاہ گرفتار کرنا چاہیا انہاں نو‏ں شہر وچ پناہ دے دتی گئی۔ ايس‏ے سال اگست وچ بادشاہ نے ناٹنگہم وچ اپنا پرچم اٹھایا، تے انگریزی خانہ جنگی دے دوران وچ لندن نے پارلیمنٹ دا نال دتا۔ ابتدائی طور اُتے بادشاہ فوجی لحاظ تو‏ں بالا دست سی تے نومبر وچ اس نے لندن دے مغرب وچ چند میل دور برینٹ فورڈ د‏‏ی جنگ جِت لئی۔ شہر نے اک نويں عارضی فوج دا انتظام کيتا تے چارلس اول ہچکچاندے تے پِچھے ہٹ گیا۔ اس دے بعد لندن نو‏‏ں شاہی پرستاں دے اک نويں حملے تو‏ں دوبارہ بچانے دے لئی قلعےآں دا اک وسیع نظام تشکیل دتا گیا۔
بے چین تے بھیڑ بھریا شہر لندن نو‏‏ں کئی صدیاں وچ طاعون د‏‏ی وبا دا متعدد بار سامنا کرنا پيا، لیکن برطانیہ د‏‏ی آخری سب تو‏ں وڈی وبا جسنو‏ں "لندن دا عظیم طاعون" دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 1665ء تے 1666ء وچ ہويا تے اس وچ 60،000 افراد ہلاک ہوئے جو آبادی دا پنجواں حصہ سی۔ "
حوالے
گٹھ:اسٹورٹ انگلستان گٹھ:تریخ لندن بلحاظ دور گٹھ:لندن وچ ستارہويں صدی گٹھ:لندن
ڈولی گُلیریا
thumb|ڈولی گلیریا (سجے)اپنی دھی سنینا(کھبے) نال ڈولی گلیریا پنجابی لوک گلوکارہ اے۔ ایہناں دا جم ممبئی وچ وساکھی والے دن ہویا۔ ایہہسریندر کور جہناں نوں پنجاب دی کوئل دے ناں نال جانیا جاندا اے، دی دھی اے۔
جیون
گلیریا ڈاکرٹی جیون توں بہت متاثر سی اس کرکے اوہ میڈیکل ودیارتھن بنی۔ 1970 وچ ایہناں دا ویاہ فوجی افسر کیپٹن ایس۔ایس۔گلیریا نال ہویا۔ پروار وچ دو پتّ اتے دھی سنینا اے۔ اج کل ایہہ امریکہ وچ رہِ رہے ہن۔
کیریئر
گلیریا اک میڈیکل دی ودیارتھن ہون کارن اس دی ڈاکٹر بنن دی اچھا رکھدی سی۔ 1970 وچ اس نے آرمی افسر کرنل س۔س۔س۔ گلیریا نال ویاہ کروا لیا اتے اک بیٹی سنینی اتے دو پتراں، دلپریت اتے امنپریت نوں جم دتا۔ ماں دی ذمہ واری توں تھوڑا وہلی ہون توں بعد اس دے پتی نے اس نوں پٹیالہ گھرانہ ددے اک بہت ہی ودوان استاد، 'خان صاحب'، عبدل رحمٰن خان، دی شش بنن، اتے کلاسیکل سنگیت دی سکھلائی جاری رکھن لئی مُتحرک کیتا۔ اس نے اوہناں توں سنگیت دی سکھیا حاصل کیتی۔
بچپن توں ہی عقیدت بھاونا نال، اس دے استاد دی یوگ اگوائی ہیٹھ، اس نے اپنی اکلوتی پہلی ایلبم راگاں نوں گربانی وچ جاری کرن دی چون کیتی اتے رہراس صاحب نوں اصل راگاں وچ گایا۔ اس توں بعد پنجابی لوک گیتاں دیاں ایلبماں جاری کیتیاں۔ اس توں بعد کجھ اپنی ماں نال اتے کجھ اکلے شبد کیرتن، شو کمار بٹالوی دی شاعری، بھائی ویر سنگھ اتے ہور نامور لکھاریاں نال کم کیتا۔
اس نے پنجابی فلماں جویں کہ ربّ دیاں رکھاں، دیس پردیس اتے میں ماں پنجاب دی وچ وی پلیئبیک گلوکارہ وجوں اپنی آواز دے کے یوگدان پایا اے۔
مانتا
نومبر 1997 وچ اپنی سدبھاونا اتے تہذیبی وٹاندرے دے دورے دوران اسنے اتے اسدی دھی سنینی نے اپنے سنگیت نال چناب کلبّ وکھے گداپھی سٹیڈیم، لاہور اتے فیزلاباد (لائلپر) وکھے پاکستان دے ناظرین نوں من موہ لیا۔ اس نوں "مینار-اے-پاکستان" دی اک سنہری تختی اتے اس دے شاندار یوگدان لئی اک گولڈ میڈل نال نوازیا گیا گیا۔
حوالے
Category:Wikipedia articles needing clarification from جون 2016 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گلوکار
فریال محمود
فریال محمود (ولادت: ) اک پاکستانی ماڈل تے اداکارہ نيں۔
ذا‏تی زندگی
فریال محمود نے 2019ء دے آخر وچ ، ثمینہ پیرزادہ دے اک انٹرویو وچ ایہ گل کہی د‏‏ی کہ اوہ جنسی ہراسانی دا نشانہ بنی ا‏‏ے۔ فریال محمود نے اگے دسیا کہ انہاں سوتیلے والد نے بچپن وچ ہی انہاں دے نال چھیڑ چھاڑ کیتی سی۔ فریال محمود اک رقاصہ وی نيں۔
فریال محمود نے 28 مئی 2020ء نو‏‏ں سیمی راحیل دے بیٹے دانیال راحیل نال شادی کر لئی۔
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اداکاراں دے نامکمل مضامین گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں
سلیمان بین
سلیمان جمال بین (پیدائش:۲۲ جولائ‏ی ۱۹۸۱ء سینٹ جیمز، بارباڈوس) اک ویسٹ انڈین کرکٹر اے جو ویسٹ انڈیز دے لئی بین الاقوامی کرکٹ تے بارباڈوس دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلدا ا‏‏ے۔ بینن نے ۱۹۹۹/۰۰ء وچ کھبے ہتھ دے آرتھوڈوکس اسپن باؤلر دے طور اُتے ڈیبیو کيتا۔ اوہ ۱۷٫۴۸ د‏‏ی فرسٹ کلاس اوسط دے نال کافی مفید کھبے ہتھ دے بلے باز وی نيں۔ اپنے ڈیبیو سیزن تو‏ں، بین نو‏‏ں بارباڈوس د‏‏ی ٹیم وچ جگہ دے لئی سخت جدوجہد کرنی پئی اے جس وچ چار ویسٹ انڈین بین الاقوامی تیز گیند باز شام‏ل نيں۔
بین الاقوامی کیریئر
۲۰۰۷/۰۸ء کیریب بیئر کپ وچ زبردست کارکردگی دے سلسلے دے بعد، بین نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ بلايا گیا۔ اس نے اسپنر د‏‏ی جگہ دے لئی امیت جاگرناتھ تو‏ں مقابلے نو‏‏ں شکست دتی تے ۲۲ مارچ ۲۰۰۸ء نو‏‏ں اس نے ویسٹ انڈیز دے لئی سری لنکا دے خلاف پروویڈنس اسٹیڈیم، گیانا وچ پہلے ٹیسٹ وچ ڈیبیو کيتا۔ اس نے سری لنکا د‏‏ی پہلی اننگز وچ کافی اچھی گیند بازی کی، ۳٫۰۰ د‏‏ی اکانومی اُتے ۴۰ اوورز کرائے، لیکن اس دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ اپنی پہلی ٹیسٹ اننگز وچ اس نے ۲۸ رنز بنائے تے ویسٹ انڈیز دے ٹاپ آرڈر دے سستے وچ آؤٹ ہونے دے بعد کچھ مفید نچلے آرڈر د‏‏ی مزاحمت وچ مدد کيت‏ی۔ سری لنکا د‏‏ی دوسری اننگز وچ ، اس نے اپنی پہلی ٹیسٹ وکٹ مہیلا جے وردھنے (شیو نارائن چندرپال دے ہتھو‏ں کیچ) حاصل کيتی تے ۵۹/۳ دے نال مکمل کيتا۔ اوہ اپنی دوسری اننگز وچ صرف ۷ رنز بنا سک‏‏ے جدو‏ں ویسٹ انڈیز نو‏‏ں ۱۲۱ رنز تو‏ں شکست ہوئی۔ ۶ دسمبر ۲۰۰۹ء نو‏ں، آسٹریلیا دے خلاف دوسرے ٹیسٹ دے تیسرے دن، بین نے اننگز دے لئی ۵۳ اوورز کرانے دے بعد کیریئر دے بہترین اعداد و شمار ۵/۱۵۵ دے نال اپنی پہلی پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ویسٹ انڈیز تے آسٹریلیا دے درمیان WACA وچ کھیلے گئے تیسرے ٹیسٹ وچ ، بینن بریڈ ہیڈن تے مچل جانسن دے نال درمیانی پچ وچ ہونے والی جھگڑے دے لئی جانچ د‏‏ی زد وچ آئے جدو‏ں گیند نو‏‏ں فیلڈ کرنے د‏‏ی کوشش وچ جانسن تو‏ں الجھ گئے تے بعد وچ انہاں اُتے دو ون ڈے میچاں د‏‏ی پابندی لگائی گئی۔ کھیل د‏‏ی روح د‏‏ی خلاف ورزی دا قصوروار۔ ۲۸ فروری ۲۰۱۰ء نو‏ں، زمبابوے دے خلاف ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ ، بینن ٹیسٹ اسٹیٹس رکھنے والے ملک دے خلاف ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ دو میڈن اوور پھینکنے والے پہلے بولر بن گئے، جس نے چھ رنز دے عوض چار وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ۲۰۱۲ء دے آئی سی سی ورلڈ ٹی ۲۰ وچ ، انہاں نے نکیندا ملر دے نال مل ک‏ے ٹی ۲۰ ورلڈ کپ (۲۰) وچ ۱۰واں وکٹ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شراکت دا ریکارڈ قائم کيتا سی۔ اس جوڑی دا ریکارڈ ٹی ۲۰ ورلڈ وچ آخری وکٹ دے لئی سٹیو فن-جیڈ ڈرنباچ د‏‏ی ریکارڈ پارٹنرشپ نے برابر کيتا ا‏‏ے۔ کپ
۲۰۱۰:جنوبی افریقہ دے خلاف ہوم سیریز
جون ۲۰۱۰ء وچ جنوبی افریقہ دے خلاف تن ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز دے دوران، بین نے ۳۰٫۶ د‏‏ی اوسط، تے ۲۹٫۳ دے اسٹرائیک ریٹ تو‏ں ۱۵ وکٹاں حاصل کاں، تے تیسرے ٹیسٹ وچ جنوبی افریقہ د‏‏ی پہلی اننگز وچ ۶/۸۱ دے اپنے ٹیسٹ بہترین باؤلنگ دے اعداد و شمار نو‏‏ں حاصل کيتا۔ بینن د‏‏ی کوششاں دے باوجود، جنوبی افریقی فاسٹ باؤلر ڈیل سٹین دے نال تھوکنے دے واقعے دے ذریعے انہاں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں داغدار کر دتا گیا۔ بین دے بارے وچ دسیا گیا کہ بیٹنگ دے دوران آؤٹ ہونے دے بعد بینن نے اسٹین نو‏‏ں بین دے پیراں اُتے تھوکنے دے لئی اکسایا، تے اس دے نتیجے وچ کرکٹ جنوبی افریقہ د‏‏ی جانب تو‏ں آئی سی سی نو‏‏ں باقاعدہ شکایت کیت‏‏ی گئی، جس د‏‏ی شکایت ویسٹ انڈیز کرکٹ د‏‏ی جانب تو‏ں وی کيتی گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسٹین اپنی میچ فیس تو‏ں محروم ہو گئے۔ گٹھ:ٹرینباگو نائیٹ رائیڈرز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بارباڈوسی کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۱ دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۵ دے کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سلہٹ سکسرز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ویسٹ انڈیز دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑیگٹھ:ویسٹ انڈیز دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2015 دے کھلاڑی
بالٹیمور، میری لینڈ
حوالے
گٹھ:1729ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اں گٹھ:میری لینڈ وچ 1729ء دیاں تاسیساں
گٹھ:خلیج چیساپیک گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سابقہ راجگڑھ گٹھ:میری لینڈ کاؤنٹیاں گٹھ:میری لینڈ دے شہر گٹھ:۱۷۲۹ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اں گٹھ:میری لینڈ وچ ۱۷۲۹ء دیاں تاسیساں گٹھ:وسطی اٹللانٹک گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات گٹھ:بالٹیمور
سناتن دھرم تے اسلام
ایک غلط فہمی یہ ہے کہ ہندوستان میں اسلام محض ۱۴۰۰ سال قبل مسلم تاجروں، صوفیوں اور مسلم افواج کیے ذریعے آیا تھا۔ جب کہ یہ بات برادران وطن میں ایک اور بڑی غلط فہمی پیدا کرتی ہے، وہ یہ کہ اسلام تو ابھی صرف ۱۴۵۰ سال پرانا مذہب ہے جسے لیکر حضرت محمد ﷺ ؑ عرب میں مبعوث کئے گئے تھے۔ اسلام ایک پردیسی مذہب ہے جس کاسرزمین ہند سے دور کا بھی تعلق نہیں اسلیے یہ ہندوستانی اقوام کے لیے نا قابل قبول ہے۔ جبکہ سناتن دھرم ہزاروں سال پراناہندوستانی مذہب ہے جو یہاں کی تہذیب و روایت کا علمبردار ہے۔ اور اسے دنیا کے قدیم ترین مذہب ہونے اور اس کی کتاب وید کو قدیم ترین مذہبی کتاب  ہونے کا شرف حاصل ہے توبھلا اسلام کا سناتن دھرم سے کیا مقابلہ؟
دوسری بڑی غلط فہمی آریہ تہذیب کے سلسلے میں ہے وہ یہ کہ آرین قوم اپنے شروعاتی دور سے ہی ظالم و جابر اور نہایت رذیل قوم تھی جس نے عورتوں کے حقوق سلب کئے اور خدا کے بندوں کو چارطبقات میں تقسیم کر کے ایک طبقہ کو سارے حقوق و مراعات دیٔے اور دوسرے سے حق زندگی تک چھین لیا اور یہاں تک کہ پورے ملک کو اپنا غلام بنا لیا۔ اسی طرح کی کچھ غلط فہمیاں برادران دطن کو مسلمانوں کے تعلق سے بھی ہیں۔ آج ملک جن ناگفتہ بہ حالات سے گزر رہاہے ایسے وقت میں ان غلط فہمیوں کا ازالہ نہایت ضرور ی ہے، کیونکہ ان کے ازالہ سے ہندوستان کی ان دونوں اقوام کے درمیان جو خلیج ہے اسے بآسانی پاٹا جاسکتا ہے۔ اس سے نہ صرف ملک میں امن و امان قائم ہوگا بلکہ دعوت کے میدان میں بھی یہ نہایت فائدہ مند ثابت ہوگا۔
سرزمین ہند سے مسلمانوں کا رشتہ
حقیقت تویہ ہے کہ اسلام ہی دنیا کا اولین مذہب ہے، جسے لیکر از آدم ؑتا محمدﷺ ایک لاکھ سے زائد انبیاء و رسل آئے۔ اس لیے ہندوستان کا اصل مذہب بھی اسلام ہی تھا جو بگاڑ کے بعد اپنی اصلی شکل کھو بیٹھا۔ چنانچہ نبی پاکؑ کے جانشیں داعیان کرام اور صوفیہ حضرات وغیرہ اسلام کے اس بھولے بسرے پیغام کو یاد دلانے آئے تھے۔ اورانھوں نے اپنی اس ذمہ داری کو اس کو بخوبی انجام دیا۔ لیکن افسوس پچھلی کئی صدیوں سے مسلمانوں نے اپنی اس داعیانہ ذمہ داری سے غفلت برتی جس کی وجہ سے آج یومیہ ہزاروں برادران وطن مرنے کے بعد ہمیشہ ہمیشہ کے لیے جہنم اور درناک عذاب کا شکار ہو رہے ہیں، کیونکہ ہم اس کلمہ کے علمبردار ہونے کے باوجود اپنے ان بھائیوں تک اس کا پیغام نہیں پہونچا تے ہیں۔ اور وہ اپنے پروردگار کو پہچانے بغیر ہی دنیاسے چلے جاتے ہیں۔
اس تحقیق سے یہ حقیقت بھی آشکاراہوتی ہے کہ جب تمام انسان حضرت آدم اور حضرت حوا (سو یبھو منو اور شتروپا )  کی اولاد ہیں تو دنیا کے تمام انسان چاہے وہ جس مذہب کے پیروکار ہوں ان کاآپسی رشتہ خون کا رشتہ ہے، اور ابتداء کے اعتبار سے سب کا ایک مذہب ہے اور وہ ہے’’ اسلام‘‘۔ ، اور یہ بھی حقیقت ہے کہ دنیا میں بسنے والی کوئی چھوٹی بڑی قوم ایسی نہیں گزری جہاں خدا کا کوئی پیغمبر خدا کی وحدانیت کا پیغام لیکر نہ آیا ہو۔ چنانچہ ارشاد خدا وندی ہے ’’ ولکل قوم ھاد‘‘( الرعد:۷)(  ہر قوم کے لیے ایک ہادی اور رہنما بھیجا گیا)۔ ’’ولکل أمۃ رسول‘‘(سورہ ئونس:۴۷)(ہر امۃ کے لیے ایک رسول بھیجا گیا)۔ اللہ کے یہ فرستادے دنیا کے ہر گوشے میں بھیجے گئے۔ ارشاد فرمایا ’’و من کل قریۃ الا لہا فیہا نذیر‘‘( سورہ الفاطر:۲۴) (کوئی بستی ایسی نہیں جہاں کوئی ڈرانے والا نہ آیا ہو)۔ اللہ تعالیٰ نے اپنا پیغام پہونچانے کے لیے لسان قوم کی حکمت سکھائی ہے۔ چنانچہ جس قوم کی طرف بھی کوئی پیغمبر بھیجا گیاتو اس قوم کی زبان میں ہی بھیجا گیا، تاکہ پیغام ہدایت کو بخوبی سمجھ سکیں۔ ارشاد خداوندی ہے:’’وما أرسلنا من قبلک الا بلسان قومہ لنبین لھم‘‘(سورہ ابراہیم:۴)   (اور ہم نے آپ سے پہلے جس کسی کو بھی بھیجا اس کی قوم کی زبان میں بھیجا تاکہ ہم ان پر( ہدایت کو)واضح کر دیں۔
پیغمران خدا کی جماعت ہندوستان میں بھی بھیجی گئی
اس پوری تحقیق کے بعد ہم یقین سے کہہ سکتے ہیں کہ حضرت آدم ؑسے محمد عربی ﷺ تک پیغمبروں کی ایک بڑی تعداد ہندوستان میں بھی بھیجی گئی، کیونکہ پیغمبروں کا یہاں آنا قانون الٰہی کے مطابق طے شدہ حقیقت ہے۔ اور اس سے یہ بھی معلوم ہوا کہ یہاں جو پیغمبر آئے وہ پیغام الٰہی یہاں کی زبان میں ہی لے کر آئے۔ یہ اور بات ہے کہ اقوام ہند نے بھی دنیا کی دیگر قوموں کی طرح اپنے نبیوں کی تعلیمات کو فراموش کر دیا۔
سناتن دھرم کی بنیادی کتب’’ وید‘‘ہیں اوردوسرے درجہ کی کتب ’’ اپنیشد‘‘ اور ’’پران‘‘ ہیں ان کتابوں کے مطالعے سے معلوم ہوتا ہے کہ اس مذہب میں توحید کا اقرار، شرک کی شناعت، رسالت کاتصور اور آخرت پر ایمان ہو بہو قرآنی تعلیمات کے مطابق موجود تھا لیکن مرور زمانہ سے اس میں بھی دیگر مذاہب کی طرح تحریفات کر دی گئیں اور شیطان کے کارندوں نے سناتن دھرم میں سے توحید کو مسخ کر کے شرک اور بت پرستی کواس میں داخل کر دیا۔ تاریخ ہند کی سب سے معتبر کتابــ ’’کتاب الہند ’’ ہے جس میں علامہ البیرونی نے ہندو قوم کی تاریخ اوراس کے عقائد و رسومات کے بارے میں بڑی تفصیلی گفتگو کی ہے۔ علامہ’’ البیرونی ‘‘کی تحقیق ہے کہ ہندوقوم میں بت پرستی کی ابتداء ’’راجہ انبرش‘‘ کے زمانے کے بعد شروع ہوئی۔ وہ لکھتے ہیں :’’راجہ انبرش اپنی سلطنت تیاگ کر یاد الٰہی میں مشغول ہو گیا تھا اس وقت اسے خدا کا دیدار ایسے انسان کی شکل میں ہوا جس کے چار ہاتھ تھے، خدا نے اسے احکامات دیئے، جن کے مطا بق اس نے پھر سے سلطنت شروع کی۔ راجہ کے انتقال کے بعد اس کی قوم نے چار ہاتھ والے دیوتا کا بت بنا کر پرستش شروع کر دی‘‘(کتاب الہند مترجمہ اردو :از سید اصغر علی۔ ص ۱۲۵)   ہندوستان میں اجتماعی بت پرستی کی شروعات روجہ سوراج نے کر وائی تھی  تاریخ فرشتہ ‘‘کے مصنف ’’محمد قاسم فرشتہ‘‘ لکھتے ہیں :’’ہندوستان میں (اجتماعی) بت پرستی راجہ سورج کے زمانے میں شروع ہوئی، جھارکھنڈ کے ایک برہمن نے راجہ کو اس بات کا یقین دلا دیا کہ اگر وہ اپنے بزرگوں کے سونے چاندی کے مجسمے بنواکر ان کی پوجا کرے گا تو وہ صراط مستقیم کو پا لے گا، چنانچہ راجہ نے اس کو قبول کیا اور اس کی قوم نے بھی اس کا یقین کر لیا، اورہندوستان میں آگ کی عبادت کا تصور ایک ایرانی شخص لایا تھا‘‘۔ (تاریخ فرشتہ از محمد بن قاسم مترجمہ عبدالحی خواجہ)
ویدوں کااگر بغور مطالعہ کیا جائے تو معلوم ہوگا کہ اس کے کلام الٰہی ہونے کا قوی امکان موجود ہے۔ کیونکہ بیشمار تحریفات کے با وجود آج بھی اس میں توحید رسالت اور آخرت سے متعلق جو تعلیمات موجود ہیں وہ ہو بہو وہی خدائی تعلیمات ہیں جن کو قرآن نے بیان کیا ہے۔ مزید برآں اس ہزاروں سال پرانی کتاب میں نبی آخرالزاں صلی اللہ علیہ وسلم کے متعلق ایسی واضح پیشین گوئیاں موجود ہیں جن کا کسی انسانی کلام میں ہونا محال ہے۔ اورجہاں تک اس نبی کا تعلق ہے جس پر وید اتارے گئے تو اس پراب تک کی سب سے اچھی تحقیق مطالعۂ ادیان کے ماہر علامہ سیدعبد اللہ طارق صاحب نے پیش کی ہے۔
انھوں نے مضبوط دلائل اورتاریخی شواہد سے ثابت کیاہے کہ ’’وید‘‘ جس شخص پر اتارے گئے وہ کوئی اور نہیں بلکہ ہمارے سب سے پہلے رسول حضرت نوح ؑ ہیں۔ و ید خود اس بات کی تائید کرتے ہیں۔ چنانچہ وید میں حضرت نوح علیہ السلام کو ’’وَیوَسوَت ‘‘ ( مہا جل پلاون منو ) یعنی سیلاب عظیم والے منو کے نام سے جانا جاتا ہے۔ متسیہ پران ۱۵-۱۴:۲میں ہے ’’اے زمین کے محافظ ! چاکشش منونتر کے دور قیامت میں جب ساری زمین ایک سیلاب میں غرق ہو جائے گی اور تمہارے ذریعہ مخلوق کی دوبارہ ابتداء ہوگی تب میں ویدوں کو نافذ کروں گا‘‘۔ سورہ نوح میں قوم نوح کے جن دیوی دیوتاؤں کا ذکر کیا گیاہے (ودّ۔ صواع۔ یغوث۔ یعوق، نسر) ان ناموں کے دیوی دیوتا ہندوستان کے علاوہ کہیں نہیں پائے جاتے، صرف ہندوستانی قوم ہی ان کی پوجا کیا کرتی ہے۔ اس کے علاوہ بھی بہت سے شواہد ہیں جو اس بات کی تائید کرتے ہیں کہ وید حضرت نوح ؑ پر اتارے گئے تھے جن کو بعد میں تحریف کا شکار بنا دیا گیا۔
سناتن دھرمی کتابوں میں حضرت نوحؑ کے کشتی بنانے سے لیکر سیلاب کے بعد تک کے واقعات بڑی تفصیل سے ملتے ہیں جس سے ثابت ہوتا ہے کہ حضرت نوح ؑ کی قوم ہمارے برادران وطن ہندو ہی ہیں۔ ملاحظہ کریں بھوشہ پران، پرتی سرگ کا پہلا کھنڈ۔ رگ وید ۱۰-۱۱:۴۵:۵۔ شت بتھ پران براہمن۔ مہا بھارت ون پرو۔ متسیہ پران۔
اس کی پوری تفصیل کے لیے ’’المعہد العالی الاسلامی‘‘ حیدرآباد کے ۲۰۱۱ء؁ کے قرآنی سمینار کے مجموعہ بعنوان’’قرآن اور عصر حاضر‘‘ میں سید عبد اللہ طارق صاحب کا مقالہ ’’بعنوان قرآن اور ہندو مذہبی کتب۔ مشترکہ شخصیات کی تلاش ‘‘ملاحظہ فرمائیں۔
آریہ تہذیب ایک منصفانہ جائزہ
آریوں سے پہلے ہندوستان میں جو تہذیب تھی اسے سندھ طاس تہذیب کہا جا تا ہے۔ آریہ جواس وقت ایران اور اس کے نواح میں بستے تھے افغانستان کے دروں سے ہندوستان پر حملہ آور ہوئے یہ دراوڈوں کے مقابلے زیادہ منظم اور مہذب تھے اس لیے انھیں مغلوب کر کے اور یہاں کی دیگر اقوام کو پسپا کر کے ملک کے شمالی علاقوں تک محصور کر دیا، ۔ یہاں سے ہندوستان کی سب سے بڑی تہذیب یعنی آریہ تہذیب کی ابتداء ہوتی ہے جو کہ مسلمانوں کے ملک پر اقتدار تک باقی رہی۔ اگر چہ اس کے بعد بھی کئی اقوام مختلف مراحل میں یہاں داخل ہوئیں لیکن ان میں سے کوئی بھی آریہ تہذیب کی جگہ نہیں لے سکی۔
(دی اسٹوڈنٹ آف اندین ہسٹری از ڈاکٹر ایشوری پرساد :ص ۲۴تا ۳۵)
عام طور سے آریوں کی تاریخ کا جو نقشہ کھینچا گیا ہے وہ اچھا نہیں ہے خاص کر بعض مسلم تجزیہ نگاروں نے آریہ تہذیب کو اس کے شروعاتی دور سے ہی نہایت ظالمانہ اور سفاکانہ تہذیب بنا کر پیش کیا ہے جو کہ حقیقت سے کافی دور ہے۔ اس میں کوئی شک نہیں کہ آریوں نے ہندوستانی معاشرے کو چار حصوں میں تقسیم کیا تھا لیکن شروعاتی دور میں یہ تقسیم پیدائشی نہیں تھی بلکہ مختلف کاموں کے لیے چارطبقات بنا ئے گئے تھے اور پھر ان کو ان کا موں کا ذمہ دار بنا یا گیا تھا لیکن مرور زمانہ سے یہ تقسیم ذاتوں میں تبدیل ہو گئی اور پیدائشی تقسیم بنا دی گئی۔ چنانچہ شروعاتی دنوں شودروں کو بھی اچھا مقام دیا جاتا تھا اور ان کے حقوق کا تحفظ کیاجاتا تھا لیکن بعد میں جب بگاڑ آیا تو شیطانی کارندوں نے مذہب پر اپنی اجارہ داری قائم کر کے ظلم و ستم کی انتہا کر دی۔ یہ سب کافی بعد میں ہوا لیکن ہمارے تجزیہ نگاروں نے تاریخ کے اس برے دور کو ہی قلمبند کیا اوراس سے پہلے کے آرین دور کا تجزیہ نہیں کیا جو انصاف پسندی اور مساوات کی ایک مثال تھا۔ یہ سب اصل تاریخ سے عدم واقفیت کی بنا پر ہوا، بالکل اسی طرح جیسے بعض غیر مسلم مؤرخین نے مسلمانوں کی تاریخ کو ظلم و ستم اور خون خرابے کی تاریخ بنا کر پیش کیا ہے، جب ہم اسے ناانصافی کہتے ہیں توپھر آریوں کی تاریخ کو بیان کرنے میں یہ نا انصافی کچھ ہماری طرف سے بھی ہوئی ہے۔
سناتن دھرم کی کتب کا مطالعہ بتا تا ہے کہ ویدک دور کے شروعاتی ایام میں لوگوں میں کوئی طبقاتی تقسیم نہیں تھی، تمام انسان ایک ہی طبقہ کہلاتے تھے، بعد میں کچھ وجوہات کی بنا پر معاشرے کو چار طبقات(ورن) میں تقسیم کر دیا گیا۔ برہداینڑک اپنیشد کی گیارہویں کاشیکامیں کہا گیا ہے کہ’’تخلیق کائنات کے وقت صرف ایک ہی برہمن طبقہ موجود تھا‘‘۔
مہا بھارت شانتی پرو ادھیا ئے ایک کا چودھواں شلوک ہے:ـ’’برہمن الگ الگ کاموں کو اپنانے کی وجہ سے مختلف کاموں میں تقسیم ہوتے چلے گئے‘‘۔
سناتن دھرم پر اب تک کی سب سے مضبوط اورمنصفانہ تحقیقی بودھ مذہب کے ایک آئی ایس آفیسر جناب ڈاکٹر کے ایم سنت (سے، نی) نے پیش کی ہے۔ انھوں کے اس عنوان پر کئی کتابیں لکھی ہیں۔ جہاں انھوں نے ہندو مذہب، اس کی کتابوں، اور اس کے دیوتائوں کے کیریکٹر پر ایسی کھلی تنقیدیں کی ہیں، وہیں انھوں نے شروعاتی دور کے آریوں کی تہذیب کی تعریفیں بھی کی ہیں۔ وہ اپنی کتاب’’ بھارتی سمویدھان بنام ہندو دھرم شاستر ‘‘ ص ۲۰ میں لکھتے ہیں : ’’ وید کے دورکے آریوں نے جو طبقاتی نظام قائم کیا تھا وہ پیدائشی نہیں تھا بلکہ کام کاج کی تقسیم کے لیے کیا گیا تھا اور ان چاروں طبقات کو زندگی کے مختلف میدانوں میں آزادی حاصل تھی، ان میں عدم مساوات نہیں تھی، بھید بھاؤو چھوت چھات جیسی معاشرتی برائیاں نہیں تھیں، بلکہ آپس میں سب بھائی بھائی بنکر رہتے تھے ــ‘‘(۱۲)۔ ایک جگہ لکھتے ہیں ’’ہندو مذہبی کتب کا مطالعہ کریں تو معلوم ہوگا کہ شروعاتی دور میں برہمن، کشتری، ویش اور شودر کو تمام میدانوں میں برابری دی گئی تھی اسلیے شودر بھی راجہ بنائے جاتے تھے۔ بالمیکی رامائن میں برہمن، کشتری، ویش اور شودرتمام راجاؤوں کا تذکرہ ملتا ہے ‘‘۔
اگر تاریخ اسلام کے مطالعے کی رو سے سناتن دھرم کے تعلق سے یہ تحقیقات حقیقت پر مبنی معلوم ہوتی ہے کیونکہ ہر قوم میں اس کے نبی کی تعلیمات کا اثر ایک عرصہ تک باقی رہا ہے اور جب اس قوم میں بگاڑ آیا تو وہ نبی اوراس کی تعلیمات کو فراموش کر بیٹھی۔ لیکن اس سب کے با وجود ان کی کتابوں میں اسلامی تعلیمات کہیں نہ کہیں محفوظ رہیں۔ چنانچہ رگ وید: ۵؍۶؍۵ میں ہے ’’ انسانوں میں نہ کوئی بڑاہے نہ چھوٹا سب آپس میں برابر کے بھائی بھائی ہیں سب مل کر دنیا و آخرت کے لیے خدا کے بتائے کاموں پر عمل کریں ‘‘۔ قرآن نے اسی بات کو اس انداز سے کہا ہے ’’ یا ایھاالناس انا خلقناکم من ذکر وانثیٰ وجعلناکم شعوباََ وقبائل لتعارفوا، ان أکرمکم عند اللہ اتقٰکم‘‘ ( سورہ الحجرات:۱۳)
وید میں قرآنی تعلیمات کے حوالے سے مزید تفصیل کے لیے دیکھیں علامہ سید عبد اللہ طارق صاحب کی کتاب ’’ وید اور قرآن، کتنے دور کتنے پاس‘‘۔
عدم مساوات کی تعلیم وید کے علاوہ دوسری مذہبی کتب میں بھی ملتی ہے۔ چنانچہ مہابھارت شانتی پرو، ادھائے ۱۸۸ میں کہا گیا ہے ’’طبقات میں کوئی عدم مساوات نہیں بلکہ برہما کے بنائے تمام انسان شروعات میں برہمن ہی تھے پھر عمل کی بنیاد پر الگ الگ تقسیم ہوئی‘‘۔ چاروں طبقات میں عدم مساوات نہیں تھی اس کا پتہ اس بات سے بھی چلتا ہے کہ یہ چاروں طبقات کوعلمی ومذہبی کاموں میں حصہ لینے کی اجازت تھی۔ یہاں تک کے شودر طبقہ کے لوگ بھی اگر علمی صلاحیت حاصل کر لیتے تو برہمن ان کو وید کا درس دینے کی نہ صرف اجازت دیتے بلکہ وید کی جمع و تدوین میں بھی ان کی حصہ داری قبول کرتے۔ چھاندوگیہ اپنیشد کے مطابق ایک شودر رشی ’’کوَش‘‘ نے ویدکے کچھ منتر لکھے تھے۔ تمام طبقات کو باہمی رشتے قائم کرنے کی اجازت تھی، وہ آپس میں شادیاں کرتے تھے۔ چنانچہ سناتن دھرم کے بہت سے علماء و قائدین شودر خواتین کے بطن سے ہوئے، اور یہ کہیں نہیں ملتا کہ اس وقت کسی نے اس پر اعتراض کیا ہو۔ سناتن دھرم کی مشہور کتاب ’’بھوشہ پران‘‘، ورتہ پرو، ادھیائے ۴۲، شلوک ۲۲ تا ۲۸ کے مطابق’’ کپورتا خاتون سے ویاس جی اور شواپا خاتون سے پراسر جی کی پیدائش ہوئی، اسی طرح شوکی خاتون سے شک دیو اور الکی خاتون سے کرن رشی پیدا ہوئے۔ اسی طرح منی سریشتھا مندپال لویکا خاتون سے پیدا ہوئے اور یہ تمام خواتین شودر طبقہ کی تھیں۔
آریوں میں عورتوں کا مقام
آریوں کے دور میں عورتوں کو بلند مقام حاصل تھا اصل سناتن دھرم کے مطابق ان کے حقوق رکھے گئے تھے۔ کے ایم سنت صاحب لکھتے ہیں ’’پرانے زمانے میں آریہ سماج میں عورتوں کو بڑا مقام حاصل تھا مردوں کو مخصوص حالات میں ہی ایک سے زائد نکاح کا اختیار تھا، مردوں کی طرح عورتیں بھی طلاق(خلع) حاصل کر سکتی تھیں، اس وقت کا معاشرہ خواتین کے حقوق کی خلاف ورزی نہیں کرتا تھا۔ عورتوں کو آزادی کے ساتھ زندگی گزارنے کا اختیار تھا، وہ مردوں کی محتاج اور بے سہارا بن کر نہیں رہا کرتی تھیں۔
اسی طرح خواتین کو حصول علم کی مکمل آزادی تھی، وہ گروکل کے مدارس میں نہ صرفہ مذہبی تعلیم حاصل کرتی تھی بلکہ وید کی معلمہ کی حیثیت سے درس وتدریس کے فرائض بھی انجام دیا کرتی تھیں۔
حکومتی کاموں میں بھی خواتین کا بڑا دخل تھا یہاں تک کہ بادشاہ بنا نے کی رسم خواتین کی موجودگی کے بغیر نہیں ہوا کرتی تھی۔ (بھارتی سمویدھان بنام ہندو دھرم شاستر؛ص ۲۳)
آریوں میں بگاڑ کی شروعات
تاریخی شواہد بتاتے ہیں کہ راجہ رام چندر جی کے والد راجہ دشرتھ کے دور تک ہندوؤں میں مروجہ ان چاروں طبقات میں اتنی عدم مساوات نہیں تھی جس قدر بعد کے دور میں آگئی۔ راجہ دشرتھ کے زمانے تک شودروں کو بھی بادشاہت کا حق حاصل تھا۔ چنانچہ بالمیکی رامائن میں ہے کہ راجہ دشرتھ نے ایک مرتبہ تمام راجاؤں کی دعوت کی تھی جس میں شودر راجہ بھی شامل تھے۔ آریوں میں جو اخلاقی بگاڑ آیااس کا سب سے بڑا مظہر’’ رام چندر جی‘‘ کی بادشاہت کے آخری ایام میں ہوا جب ایک شودر عالم ’’شمبو جی مہاراج‘‘ کو رام چندر جی سے کسی بات پر اختلاف کر نے کی وجہ سے قتل کرادیا گیا۔ یہاں سے شودروں پر مظالم کی شروعات ہوئی اور آہستہ آہستہ اسی دور میں شودروں کی تپسیہ (مذہبی امور کی ادائیگی)پر پابندی عائد کر دی گئی اور اب شودروں کے گھر میں شودر اور برھمن کے گھر میں برھمن پیدا ہونے لگے(بحوالہ سابق:ص۲۸)۔ پھر رفتہ رفتہ آریوں کی اخلاقی گراوٹ یہاں تک پہونچ گئی کہ ان کے مذہبی طبقہ برہمن نے باقی تمام طبقات پرامتیاز کا اعلان کردیا اور ساتھ ہی ساتھ شودروں کی غلامی کا فیصلہ بھی سنا دیا گیا۔ اسی پر بس نہیں کیا گیا بلکہ اس فیصلے کو خدائی فیصلے کا نام دیا گیا جس کے لیے بڑی ہوشیاری سے ایک برہمن گرو’’منو جی‘‘ سے ایک آئین مرتب کرایا گیا جسے ہر ہندوستانی باشندے پر لا گو کر دیا گیا۔ اس آئین نے برہمنوں کو افضل البشر کا درجہ دیا اور شودروں سے ان کاحق زندگی تک سلب کر لیا گیا۔ اسی قانونی دستاویز کو’’ منواسمرتی ‘‘ کہا جاتا ہے۔ جس کے بعد کمزور طبقات پر جو ظلم ہوا اس کی داستانیں رونگٹے کھڑے کر دینے والی ہیں۔
کسی قوم میں جب بگاڑ آتا ہے تو اس کی زد میں معاشرے کے دوسرے افراد بھی آتے ہیں۔ چنانچہ اس بگاڑ نے عورتوں کو بھی بری طرح متاثر کیا، انکو ان کے بنیادی حقوق تک سے محروم کردیا گیا اور ان کے لیے مردوں کی غلامی لکھ دی گئی۔ اس دور کے برہمنوں کا حال یہ تھا کہ اپنی بیویوں کو فروخت تک کر ڈالتے تھے، اورجوئے میں انھیں رہن تک رکھ دیا کرتے تھے۔ جیسے کے کورؤوں نے پانڈؤوں کے پاس اپنی بیویوں کو رہن رکھ دیا تھا، جن کو وہ جوئے میں ہار بیٹھے تھے جس کے بعد ہندوستانی تاریخ کی سب سے خونریز جنگ لڑی گئی جسے ہم ’’کرکشیترا‘‘اور’’ مہا بھارت‘‘ کے نام سے یاد کرتے ہیں۔ آریوں کا بگاڑ یہاں تک جا پہونچا تھاکہ بھائی اپنی شادی شدہ بہن سے ناجائز تعلقات بنانے لگے۔ بھوشہ پران میں ہے کہ’’النکاؔ رشی‘‘ کی بیوی سے اس کے بھائی کے ناجائز تعلقات تھے (۲۳)۔ رشی جو قوم کا راہنما ہوتے ہیں ان تک کا حال یہ تھا کہ بر سر عام جماع کو فعل محمود سمجھتے تھے۔ مہا بھارت کے آدی پورو، ادھیائے ۶۳ کے مطابق ’’رشی پاراسر‘‘نے کھلے عام عوام کے سامنے جماع کیا تھا (۲۴)۔ مہابھار ت میں آگے ادھیائے ۱۰۴ کے مطابق ؎ رشی’’ دیرتھما ‘‘نے بھی ایسی ہی حرکت کی تھی۔ بلکہ کسی عورت کے دستیاب نہ ہونے کی وجہ سے رشی منی اپنی جنسی خواہش جانوروں سے پوری کر نے لگے تھے۔ مہا بھارت کیا آدی پرو ادھیائے ۱۰۰ میں ہے کہ’’وِبھَندکا ‘‘ رشی نے ہرنی کے ساتھ جماع کیا تھا۔
ہندو قوم پر مسلمانوں کا احسان
بگاڑ کی یہ صورتحال صدیوں تک باقی رہی، مختلف خاندانوں کی حکومتیں بدلتی رہیں کبھی کسی ودسرے مذ ہب کو بھی بالادستی حاصل ہوئی جیسے راجہ اشوک کے دور میں بودھ مذہب کو غلبہ ہوا اور مہاویر جین نے بھی ان معاشرتی برائیوں کے خلاف علم بغاوت بلند کیا لیکن وہ سب معاشرہ کو ان برائیوں سے نہیں بچا سکے۔ یہاں تک کہ اسلام(حقیقی سناتن دھرم) کا سورج کفرو شرک کی گھٹاؤوں کو چھانٹ کر پھر سے طلوع ہوا جس نے اپنی کرنوں سے ہندوستان کی سرزمین کو پھر سے روشن کیا اور جہاں جہاں اس کی کرنیں پہونچیں وہاں سے ظلم وستم اور کفر و شرک کی بادل چھٹتے چلے گئے۔ جب مسلمان اس ملک میں آئے تو انھوں نے دیکھا کہ جن انسانوں کو اللہ نے آزاد پیدا کیاتھا انھیں یہاں کے ایک خاص طبقے کاغلام بنا دیا گیا ہے۔ مسلمانوں نے اس ظالمانہ نظام کے خاتمے کی جی جان سے کوششیں کیں اور جب ان کو یہاں اقتدار نصیب ہوا تو انھوں نے منو سمرتی کے اس غیر انسانی قانون کو جڑ سے ختم کر کے اسلام کا نظام مساوات اور نظام عدل و انصاف قائم کیا، یہاں کے باشندو ں کو ان کے مالک و خالق سے متعارف کرا یا۔ مسلمان ہی تھے جنہوں نے کمزور طبقات سے مذہبی پابندیاں ختم کیں، زندگی کے ہر میدان میں تمام ہندوستانیوں کو یکساں حقوق دئے۔ جب تعلیم سے برہمنوں کی اجارہ داری ختم ہوئی تو دلتوں نے بھی اس میں بھر پور حصہ داری کی اور کہیں کہیں برہمنوں سے بھی آگے نکل گئے۔ مسلمانوں نے عورتوں پر بھی احسان کیا پہلے وہ مردوں کے پابند سلاسل تھیں ان کی حالت نہایت ابتر تھی انھیں آزاد کرواکے ردائے عزت عطا کی، معاشرے میں انھیں خود کفیل بنا یا اور وہ تمام حقوق و مراعات  واپس دلائیں جن سے انھیں محروم کر دیا گیا تھا۔
آج کا مروجہ ہندو مت اور سناتن دھرم دو متفرق چیزیں ہیں کیونکہ دونوں کے درمیان بنیادی اختلاف توحید اور شرک کا اختلاف ہے، سناتن دھرم مورتی پوجا سے روکتا ہے اور ہندو مت اس کی تعلیم دیتا ہے۔ سناتن دھرم رسالت اور آخرت کا یقین دلاتا ہے اور ہندو مت اوتار واد اور پنر جنم کا داعی ہے۔ چنانچہ سناتن دھرم کا نام بدل کر ہندو مت کیا جا ناہندوستانی تاریخ کا سب سے بڑا فراڈ ہے۔ ہندو لفظ کا استعمال اگر چہ کچھ ہندو کتا بوں میں بھی ہوا ہے لیکن ہندو قوم کو ہندو کہے جا نے کی اصل وجہ یہ ہے کہ عرب ہندوستانی باشندوں کو ہندی کہہ کر مخاطب کرتے تھے جیسا کہ آج بھی وہ ہندوستانیوں کو بلا تفریق مذاہب ہندی ہی کہا کرتے ہیں۔ جب ہندوستان پر قابض ہوئے یہاں کی بت پرست قوم کو بھی ہندی کے نام سے مخاطب کیا۔ لہٰذا مرور زمانہ سے یہ نام ہندی سے ہندو ہو گیا اور ایک قوم کے لیے مخصوص ہو گیا۔
ہندو مذہبی تاریخ کا جائزہ لیں تو معلوم ہوگا کہ ہندوؤں میں مشرکانہ عقائد، مورتی پوجا، عجیب و غریب رسم ورواج اور توہمات کو فروغ دینے میں ان کے مذہبی رہنماؤوں کا بڑا کردار ہے۔ انھوں نے مذہب پر اپنی جارہ داری قائم رکھنے کے لیے ان تمام چیزوں کو عوام میں رواج دیا جس کے ذریعے وہ عوام کے دل و دماغ پر قابض ہو تے گئے۔ ایک عجیب سا ڈر لوگوں کے دل و دماغ پر مسلط کر دیا گیا جس کی وجہ سے لوگ مذہبی رہنماؤں کے غلام بن گئے اور صورتحال یہاں تک پہونچ گئی کہ ہندو قوم میں پیدا ہونے والا کو ئی شخص اپنے پنڈتوں کی مرضی کے بغیر اپنی زندگی کا کوئی بڑا فیصلہ نہیں کر سکتا تھا۔ وید اور ایسی مذہبی کتابین جو اصل سناتن دھرم کی تعلیم دیتی ہیں عوام کی ان تک رسائی کو نا ممکن بنا دیا گیا۔ اس کے لیے شروعاتی دور میں پرونوں میں تحریف کی گئی اور پھرآخری دور میں ’’رام چرتر مانس‘‘ جیسی کتابیں مدون کی گئیں تاکہ کوئی شخص بھی ہندو پنڈتوں کے بنائے اس جال سے نہ نکل سکے۔ ہندو قوم پرمسلمانوں کا ایک بڑا احسان یہ بھی ہے کہ انھوں نے اس مذہبی غلامی کے طلسم کو توڑا اور اپنے ہندو بھائیوں کو اس سے آزاد ی دلائی اور تعلیم سے برہمنوں کی اجارہ داری ختم کر کے سب کے لیے عام کر دیا۔ آج ہندو معاشرے میں جو تعلیمی بیداری پائی جاتی ہے وہ سب انھیں مسلمانوں کی دین ہے۔
خلاصہ کلام
اس تحریر میں سناتن دھرم اور اسلام کے تئیں دونوں قوموں مین پائی جانے والی جن بڑی غلط فہمیوں کا ازالہ کیا گیا ہے اگر اس کو عام کر دیا جائے تو ملک میں امن و امان پھر سے قائم ہو سکتا ہے اور موسم بہار پھر سے لوٹ سکتا ہے۔ لیکن اس کے لیے ضرورت ہے کہ برادران وطن کو ان حقائق سے واقف کرایا جائے کہ۔
۱۔ اسلام پردیسی نہیں بلکہ وہی ہندوستان کا قدیم مذہب (سناتن دھرم) ہے جس کو بعد کے لوگوں نے تحریف کر کے بالکل مسخ کر دیا۔
گٹھ:بھارت
پنجابی کڑیاں دیاں کھیڈاں
کھیڈ اک اجیہی کلاکاری اے جسنوں بچپن وچ بچے سہج سبھاء ہی سکھ جاندے ہن۔ کھیڈ نوں کھیڈن لئی کسے بچے نوں کسے وی طرحاں دی سکھیاں دی لوڑ نہیں پیندی۔ ویسے وی قدرت نے ہر پرانی وچ کھیڈن دا گن بھریا اے۔ کھیڈاں جتھے ساڈی جسمانی طاقت وچ وادھا کردیاں ہن اتھے ہی سانوں خوشی، ہلاس تے دماغی تیزی وی حاصل کردیاں ہن۔ کڑیاں تے منڈے اپنے سبھاء مطابق الگّ-الگ کھیڈاں کھیڈدے ہن۔ جہناں وچ خاص طور تے کڑیاں نال متعلق کھیڈاں اس پرکار ہن۔
تھال
تھال پنجابی کڑیاں دی حرمن پیاری لوک کھیڈ اے۔ تھال کھیڈ لیراں تے دھاگیاں نال بنی کھدو جا کھیہنوں نال کھیڈی جاندی اے۔ ایہہ کھیڈ کئی کڑیاں رل کے کھیڈدیاں ہن۔‘اس کھیڈ وچ اک کڑی اک ہتھ نال کھدو نوں ہوا وچ اچھالدی اے تے پھر سجے ہتھ دی تلی تے بوچ کے اسنوں اکہرے تال نال اپنی تلی تے وار-وار بڑکاؤندی ہوئی نالوں نال اسے تال نال تھال دے بول بولدی اے۔’1 جدوں اک تھال مکّ جاندا اے تاں دوسرا تھال شروع ہو جاندا اے۔ جتھے وی تھندوں ڈگ پوے اتھے ہی کھیڈن والی کڑی دی ہار ہو جاندی اے اتے اگلیاں کڑیاں تھال پاؤنے شروع کر دندیا ہن۔ جس کڑی نے سبھ توں ودھ تھال پائے ہون اسنوں جیتو منیا جاندا اے۔
ککلی
ککلی پنجابی کڑیاں دی لوک کھیڈ وی اے تے لوک ناچ وی اے۔ روڑے کھیڈدیاں نکے ویراں، بھیناں نوں کھڈاؤندیاں اتے گڈے گڈیاں دے کاج رچاؤندیاں ہوئیا کڑیاں دا من جدوں ہلارا کھا کے مستی دے ویگ وچ آؤندا اے تاں اوہ جوٹے بنا کے اک-دوجے دے ہتھاں نوں کنگھیاں پا کے گھمن لگ جاندیاں ہن۔”2 کیونکہ بچیا نوں ہوٹے لین وچوں خاص آنند آؤندا اے جس کرکے اوہ لاٹو چلاؤندے، بھمبیریاں گھماؤندے چرک چونڈے تے چنڈول جھوٹدے ہن۔ گیڑ دی رفتار نال اوہ ککلی دے گیت وی گاؤندیاں ہن۔-
ککلی کلیر دی پگّ میرے ویر دی
دپٹہ بھرجائی دا، پھٹے منہ جوائی دا۔
گھیٹے
گیٹے دی کھیڈ نوں کتے روڑے، کتے ٹاہناں، کتے پتھر گیٹے کیہا جاندا اے۔ اس کھیڈ نوں کھیڈن لئی پنج گیٹیاں دی لوڑ ہندی اے۔ ایہہ قدرتی روڑ، اٹ دے ٹکڑے، پتھر تے بجری دے بنا لئے جاندے ہن۔ ‘پگن پچھوں جس کڑی دی سبھ توں پہلاں واری آئی ہووے اوہ پنجے گیٹے کنڈل وچ سٹدی اے۔ پھر اک گیٹا چکّ کے اپر اچھالدی اے۔ اوہ گیٹا اجے ہوا ‘چ ہی ہندا اے کہ اسے ہتھ نال ہیٹھوں گیٹا چکّ کے اوہ اپرلے گیٹے نوں بوچدی اے۔’3 اس طرحاں جیکر کوئی کڑی چارے سٹیجاں پوریا کر لیندی اے تاں اسدی اک بازی ہو جاندی اے۔پھاؤل ہون دی صورتَ وچ اوہدی واری مکّ جاندی اے دوجی لڑکی دی واری شروع ہو جاندی اے۔
لکن میٹی
لکن میٹی وی پنجاب دے ہم عمر بچیاں دی حرمن پیاری کھیڈ اے۔ جسنوں کہ ٹولی وچ کھیڈیا جاندا اے۔ پران توں بعد جس سر دائی ہندی اے اوہ باقی بچیاں نوں جو کہ لکے ہوئے ہندے ہن اوہناں نوں لبھنا ہندا اے۔ جسنوں اوہ پہلاں لبھن وچ کامیاب ہو جاندی اے پھر اگلی دائی اس سر ہندی اے۔ اس کھیڈ وچ جے کوئی انسان واری والے انسان نوں ہتھ لگاؤدا اے تاں واری والے انسان نوں اک ہور واری دینی پیندی اے|
سمندر اتے مچھی
سمندر تے مچھی کھیڈ وچ کڑیاں گاؤندیاں تے چکھامکھی کردیاں ہن۔ پگن تے دائی والی کڑی مچھی بندی اے اتے اس دوآلے باقی کڑیاں گھیرا بنا لیندیاں ہن اتے دائرے وچ گھمدیاں کڑیاں اک آواز وچ مچھی توں پچھدیاں ہن۔‘'ہرا سمندر گوپی چندر، بول میری مچھلی کنا-کنا پانی ؟'' دائی والی کڑی اتر دندی اے۔ گٹے گٹے پانی۔
وار وار گھیرے والیاں کڑیاں ہرا سمندر والی پنگتی دہراؤندیاں ہن تے مچھلی بنی کڑی پہلاں گٹے-گٹے، پھر گوڈے-گوڈے، پھر ڈھڈّ-ڈھڈّ تے انت وچ سر-سر تک پانی کہندی اے، پھر ساریاں کڑیاں رل کے ڈبّ گئے کہندیاں ہن تے اوہ مچھی بنی کڑی نوں چونڈیاں وڈھدیاں ہوئیا اسنوں سمندر وچوں لبھدیا ہن۔‘آہ لبھّ گئی، آہ لبھّ گئی دا رولا پیندا اے تے کھیڈ ختم ہو جادی اے۔
پیچو بکری
پیچو بکری نوں اڈی ٹپا اتے سمندر پٹڑا وی کہندے ہن۔اس کھیڈ وچ دھرتی اتے آئت شکل دے 8-10 خانے بنائے جاندے ہن۔پھر خانے دے باہر کھڑ کے پہلے خانے وچ پیچو سٹی جاندی اے تے اسنوں ڈڈّ مار کے اگلے خانے وچ پہنچایا جاندا اے تے اس طرحاں سارے خانے پار کیتے جاندے ہن۔ جیکر غلط خانے وچ ڈیٹی سٹی جاوے جاں ڈڈّ ماردے ویلے پیر دھرتی نوں چھونہ جاوے تے جاں پھر ڈیٹی لیک اپر سٹی جاوے تاں کھیڈ رہی کڑی دی واری آؤن ہو زادی اے تے پھر اگلی کڑی اپنی واری لیندی اے۔ اس طرحاں اسیں دیکھدے ہاں کہ کڑیاں اپنے بچپن وچ محدود دیانتداری نال وی بہت سندر کھیڈاں سرج لیندیا ہن اتے اپنا منورنجن کردیاں ہن۔
حوالہ کتاباں
1. سکھدیو مادپری، پنجاب دیاں وراثتی کھیڈاں، فکر اشاعتاں، پنجابی بھون، لدھیاناں، 2005, پنہ 71
2. اوہی، پنہ 74
3. پرو۔سرون سنگھ، پنجاب دیاں دیسی کھیڈاں، پبلیکیشن بیورو پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، 1996, پنہ 99
4. سکھدیو مادپری، اوہی، پنہ 76
گٹھ:پنجابی کڑیاں دیاں لوک-کھیڈاں گٹھ:پنجابی رہتل
ہاندہ ایرچل
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1993 گٹھ:زندہ لوک
محمد طیب قاسمی
قاری محمد طیب قاسمی دیوبندی مکتبہ فکر دے جید عالم گزرے نيں۔ بانئ دار العلوم دیوبند مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی آپ دے دادا نيں۔ آپ نصف صدی تک دار العلوم دیوبند دے مہتمم رہ‏‏ے۔ آپ آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے بانی وی نيں تے پہلے صدر بھی۔
ولادت
آپ امام محمد قاسم نانوتوی دے پو‏تے نيں تے مولا‏نا محمد احمد نانوتوی دے فرزندِ ارجمند۔ آپ د‏‏ی پیدائش 1315ھ مطابق 1898ء وچ ہوئی۔ آپ دا تاریخی ناں مظفرالدین ا‏‏ے۔
تدریس
فراغت دے بعد دارالعلوم دیوبند ہی وچ مدرس مقرر ہوئے۔ علوم د‏‏ی تکمیل دے بعد آپ نے دارالعلوم دیوبند وچ درس و تدریس دا سلسلہ شروع کیا، ذا‏تی علم و فضل، ذہانت و ذکاوت تے آبائی نسبت و وجاہت دے باعث بہت جلد طلبہ دے حلقے وچ آپ دے نال گرویدگی پیدا ہوئے گئی،اوائل 1341ھ مطابق 1924ء وچ نائب مہتمم دے منصب اُتے آپ دا تقرر کيتا گیا، جس اُتے اوائل 1348ھ مطابق 1928ء تک آپ اپنے والد ماجد مولا‏نا محمد احمد صاحبؒ تے حضرت مولا‏نا حبیب الرحمٰن صاحبؒ د‏‏ی زیر نگرانی ادارۂ اہتمام دے انتظامی معاملات وچ حصہ لیندے رہ‏ے، وسط 1348ھ مطابق 1929ء وچ مولا‏نا حبیب الرحمٰن صاحب دے انتقال دے بعد آپ نو‏‏ں مہتمم بنایا گیا۔ سابقہ تجربۂ اہلیت کار تے آبائی نسبت دے پیش نظر ایہ ثابت ہوچکيا سی کہ آپ د‏‏ی ذات وچ اہتمام دار العلوم د‏‏ی صلاحیت بدرجۂ اتم موجود ا‏‏ے۔ چنانچہ مہتمم ہونے دے بعد آپ نو‏‏ں اپنے علم و فضل تے خاندانی وجاہت و اثر د‏‏ی بنا اُتے ملک وچ بہت جلد مقبولیت تے عظمت حاصل ہوئے گئی، جس تو‏ں دار العلوم د‏‏ی عظمت و شہرت نو‏‏ں کافی فائدے حاصل ہوئے۔
بیعت و اجازت
1339ھ وچ آپ محمود الحسن تو‏ں بیعت ہوئے۔ انہاں دے وصال دے بعد 1350ھ وچ مشہور عالم دین مولا‏نا اشرف علی تھانوی نے آپ نو‏‏ں خلافت تو‏ں نوازیا۔
لکھتاں
خطابت و تقریرکی طرح تحریر و تصنیف اُتے وی قدرت حاصل اے، آپ دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد کافی ا‏‏ے۔ چند کتاباں دے ناں درج ذیل نيں:
آخری ایام تے وفات
آپ نے اپنی زندگی دے آخری ایام تک ملت اسلامیہ دے لئی خدمات انجام دتیاں۔ 1980ء وچ جشن آغاز دار العلوم دیوبند دے بعد حکیم الاسلام قاری محمد طیب ؒکی صحت بہت تیزی تو‏ں بدلنے لگی۔ پیرانہ سالی تے ضعف دے باوجود آپ اپنی قیام گاہ اُتے لوکاں نال ملاقات فرماندے سن ۔ بالآخر یوم اجل آ گیا او1980ءر 17جولائ‏ی 1983 مطابق 6شوال 1403ھ بروز اتوار آپ اپنے اعمال حسنہ د‏‏ی جزاء پانے دے لئی داعئ اجل تو‏ں جاملے،اس وقت آپ دے گرد بوہت سارے جانثار و محبین موجود سن جو اللہ سبحانہ و تعالی دے ناں د‏‏ی تلقین ک‏ر رہ‏ے سن ۔ آپ د‏‏ی نماز جنازہ دار العلوم دیوبند دے احاطہ وچ آپ دے صاحبزادے حضرت مولا‏نا محمد سالم صاحب قاسمی نے پڑھائی۔ ہزاراں مسلماناں نے شرکت کيتی۔ آپ دے جسد خاکی نو‏‏ں آپ دے جد امجد تے بانئ دارالعلوم دیوبند حجۃالاسلام محمد قاسم النانوتوی دے قبر مبارک دے بالکل نیڑے دفن کيتا گیا اے
حوالے
گٹھ:1983 دیاں موتاں گٹھ:قاسمی فضلا گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:دیوبندی مکت‏‏ب فکر
علی فضل
alt=Ali Fazal looking walking on a stage|thumb|فضل [[لیکمے فیشن ویک، ۲۰۱۵ وچ رینپ واک کردے ہوئے]] علی فضل (جم ۱۵ اکتوبر ۱۹۸۶) اکّ بھارتی اداکار اتے ماڈل اے۔ اس نے امریکی ٹیلیویژن بالیوڈّ ہیرو وچ آؤن توں پہلاں انگریزی بولی دی فلم 'د ادر اینڈ آف دی لائن' وچ چھوٹی کردار نبھائی سی۔
علی نے ۳ ایڈیئٹس (۲۰۰۹) پھیلم وچ خاص دکھّ نال بالیوڈّ وچ اپنی شروعات کیتی اتے بعد وچ اوہآلویز کبھی کبھی (۲۰۱۱) وچ نظر آیا۔ علی نوں پھکرے (۲۰۱۳) فلم وچ کم کرن اُتے مشہوری حاصل ہوئی۔ اس فلم توں بعد اسنے بات بن گئی (۲۰۱۳)، بوبی جاسوس (۲۰۱۴) اتے سونالی کیبل (۲۰۱۴) ورگیاں فلماں وچ کم کیتا۔ علی نے خاموشیاں (۲۰۱۵) فلم وچ مکھ کردار نبھائی سی اتے اسے سال اوہ ہالیوڈّ دی وڈی فلم پھیوریئس-۷ وچ وی اکّ چھوٹی کردار وچ نظر آیا۔ اسنے ہیپی حصہ جائیگی (۲۰۱۶) فلم وچ ڈائنا پینٹی نال اہم کردار نبھائی۔
فضل نے بریٹیش-امریکن فلم وکٹوریا اینڈ عبدل وچ وی کم کیتا، اس فلم وچ رانی وکٹوریا (جوڈی ڈینچ) اتے اس دے بھروسیمند بھارتی سیوک عبدل کریم دے رشتے نوں درسایا گیا اے۔ ایہہ فلم ۲۰۱۷ وچ وینس فلم فیسٹیول وچ پریمیئر کیتی گئی سی۔ اس فلم وچلے مکھ اداکاراں ولوں پہنے ہوئے پوشاک، انگلینڈ دی رانی دے سابقہ نواس اوسبرن ہاؤس وچ نمائش دے حصے وجوں شامل کیتے گئے سن۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
علی فضل دا جم گنگارام ہسپتال، دلی وچ ہویا سی اتے لکھنؤ، اتر پردیش وچ وڈا ہویا سی۔ بہت تھوڑھے ویلے لئی اوہ انٹرنیشنل انڈین سکول، دمام گیا۔ اوہ لکھنؤ، اتر پردیش وچ لا مارٹینیئر کالج وی گیا، اتے پھر آل-بوائے بورڈنگ سکول، دیہرادون، اتراکھنڈ وچ دون سکول وچ چلا گیا۔ دون وکھے، اسنے اداکاری شروع کیتی اتے کئی پھاؤنڈرز ڈے تھئیٹر پروڈکشناں وچ حصہ لیا۔ کیہا جاندا اے کہ جدوں اسنے ولیئم شیکسپیئر دی ' د ٹینپسٹ ' وچ ترنکولو دا کردار نبھائی، تاں اسنوں "اسدی بلاوہ مل گئی"۔ دون توں بعد، فضل ممبئی چلا گیا، اتے سینٹ زیویئر کالج توں معاشیات وچ گریجوایشن کیتی۔
نجی جیون
فضل مسلم اے، اسنے جنوری ۲۰۲۲ وچ امراہ کیتا سی۔ اسنے اپنی مکہ اتے مدینہ دی سفر نوں انسٹاگرام اُتے سانجھا کیتا۔
۲۳ ستمبر ۲۰۲۲ نوں، اسنے اتے اسدی ساتھی اداکارہ رچا چڈا نے اپنے ویاہ دی اعلان کیتی اتے کیہا کہ تقریب واتاورن-مطابق ہون گے۔ ۴ اکتوبر ۲۰۲۲ نوں، اسنے لکھنؤ وچ اکّ تقریب وچ رچا چڈا نال ویاہ کیتا۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1986 گٹھ:بھارتی اداکار گٹھ:بھارتی ماڈل گٹھ:زندہ لوک گٹھ:21ویں صدی دے بھارتی اداکار گٹھ:ہندی سنیما وچ مرد اداکار
ندا ممتاز
ندا ممتاز (ولادت: 1958ء) اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔
ذا‏تی زندگی
ندا ممتاز شادی شدہ نيں تے انہاں دے دو بچے اک بیٹا تے بیٹی نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ سلمیہ ممتاز دا 2012ء وچ انتقال ہوگیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ندا ممتاز کچھ وقت دے فلمی دنیا چھڈ دتی سی تے فیر اوہ واپس آگئياں۔ ندا، اداکارہ تے ماڈل صدف کنول د‏‏ی چاچی نيں۔
حوالے
گٹھ:1958 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
لکسر ٹیمپل
لکسر ٹیمپل (عربی: معبد العصر) اک وڈا پرانے مصری مندر کمپلیکس اے جو اج شہر وچ نیل ندی دے پوربی کنڈھے تے واقع اے اتے اسنوں اج لکسر (پرانے تھیبس ) وجوں جانیا جاندا اے اتے اسدا اساری لگپگ 1400 ایپو وچ ہویا سی۔ مصری بولی وچ اس نوں آئیپیٹ ریسیٹ، "دکھنی پوتر استھان" وجوں جانیا جاندا اے۔ لکسر وچ مشرق اتے پچھم دے کناریاں تے بہت سارے مہان مندر ہن۔ مڈھلے یاتریاں اتے سیلانیاں ولوں دیکھے گئے مکھ مردہ گھر دے مندراں وچوں چاراں وچ گرناہ وکھے سیتی I دا مندر، ڈیئر ال بحری وکھے ہیٹسپٹّ دا مندر، اتے میڈینیٹ ہبو وکھے رمیسس II دا مندر (عرف رامیسیئم) اتے رامیسس III دا ٹیمپل؛ پوربی کنڈھے تے دو مڈھلے پنتھ مندراں نوں کرناک اتے لکسر دے طور تے جانیا جاندا اے۔- تھیبز دے ہور مندراں توں الٹ، لکسر مندر کسے کلٹ دے دیوتے جاں موت دے بعد پھرؤن دے دیویکرت اڈیشن نوں وقف نہیں اے۔ اس دی بجائے لکسر دا مندر راجشاہی نوں مڑ سرجیت کرن لئی وقف اے؛ ایہہ ہو سکدا اے جتھے مصر دے بہت سارے پھرؤناں نوں حقیقتاً جاں سنکلپی طور تے تاج پہنایا جاندا سی (جویں کہ الیگزینڈر دے معاملے وچ جس نے دعوہ کیتا سی کہ اس نوں لکسر وکھے تاج پہنایا گیا سی، پر شاید اوہ جدید کاہرا دے نیڑے میمپھس دے دکھن وچ کدے نہیں گیا سی۔)
مندر دے پچھلے پاسے 18 ویں راجٹبر دے امنہوٹیپ تیجے اتے الیگزینڈر ولوں بنائے چیپل ہن۔ مندر دے ہور حصے ٹٹنکھمون اتے رمیسس II ولوں بنائے گئے سن۔ رومن یگ دوران، مندر اتے اس دے آلے-دوآلے اک اہم قلعہ اتے کھیتر وچ رومن سرکار دا بھون سی۔ رومن دور دوران لکسر ٹیمپل دے اندر اک چیپل، جو مول روپ وچ دیوی مٹّ نوں وقف سی، نوں اک ٹیٹرارکی کلٹ چیپلوچ اتے بعد وچ اک چرچ وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔-
حوالے
گٹھ:مصر دی تریخ گٹھ:مصر دے مندر
خاندان سٹورٹ
خاندان سٹورٹ (House of Stuart) اک یورپی شاہی خاندان اے جس د‏‏ی بنیاد رابرٹ دوم نے رکھی۔ خاندان اسٹورٹ اواخر چودہويں صدی وچ مملکت سکاٹ لینڈ دا حکمران تے ستارہويں صدی وچ مملکت انگلستان (بشمول ویلز) اورمملکت آئرلینڈ دا حکمران رہیا۔ 1707ء ملکہ آن جدید ضم ہونے والی مملکت برطانیہ عظمی د‏‏ی پہلی ملکہ ہنی۔
جینا بیانچینی
گینا بیئنچینی (born 1972) اک امریکی صنعت کار اتے سرمایہ کار اے۔ ایہہ ننگ دیسی ای او سی، جو مارک اینڈرسن دی شراکت دار سی۔ مارچ 2010 وچ ننگ توں نکلن توں بعد، اوہ اینڈرسین ہورووٹز وینچر فرم دے نواس اُتے اک صنعت کار رہی اے۔
خاندان سٹورٹ
حوالے
گٹھ:خاندان اسٹورٹ گٹھ:انگریز شاہی خاندان گٹھ:بریتانیہ گٹھ:یورپی شاہی خاندان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:برطانیہ
جینا بیانچینی
ستمبر 2011 وچ، بیئنچینی اک نجی طور اُتے فنڈ حاصل کیتے پالو آلٹو دے شروعاتی طاقتور نیٹورک دی مکھی بنی۔  اس توں علاوہ 2011 وچ، بینچینی فیس بک دے سیؤؤ شیریل سینڈبرگ دے نال لیوو لیگ وچ اک سفیر نویشکار بن گئی۔
مائیٹی نیٹورک توں پہلاں، اوہ ننگ دی سی ای او سی۔ اس دی اگوائی ہیٹھ، ننگ اپ-سبھیاچاراں، پیشہ ور نیٹورک، منورنجن، سیاست اتے سکھیا دے 300,000 سرگرم سوشل نیٹورکس وچ 100 ملیان لوکاں وچ وادھا کیتا۔
مائیٹی نیٹورک توں علاوہ، جینا ٹی۔ای۔جی۔این۔اے۔ (اینوائیئیسئی: ٹیجیئینئے) ، $3 بلیئن دے نشریاتی اتے ڈجیٹل میڈیا کمپنی دے بورڈ ڈائریکٹر وجوں کم کردی اے، اتے سکرپس نیٹورک دے بورڈ ڈائریکٹر (نیسڈیک: ایسئینائی) وجوں کم کردی اے، 12 بلیئن پبلک کمپنی جہڑی ایچجیٹیوی، فوڈ نیٹورک، اتے ٹریول چینل دی مالک اے، جو کہ 2018 وچ ڈسکوری کمیونیکیشنز وچ رچ-مچ گئی۔
جینا نوں پھارچیون اتے فاسٹ کمپنی دے کور اتے وائرڈ ، وینٹی فیئر ، بلومبرگ ، اتے دی نیو یارک ٹائیمز وچ نمائش کیتا گیا اے۔ اوہ چارلی روز، سی این بی سی، اتے سی این این تے دکھائی دتی اے۔
اوہ کیلیفورنیا دے کپرٹینو وچ وڈی ہوئی، سٹینپھورڈ یونیورسٹی توں آنرز نال گریجوئیٹ ہوئی، گولڈمین، سیچ اینڈ کمپنی وکھے نیسٹینٹ ہائی ٹیکنالوجی گروپ وچ اپنے کیریئر دی شروعات کیتی اتے سٹینپھورڈ بزنس سکول توں اپنی ایم۔بی۔اے حاصل کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1972 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
عائشہ فریدی
عائشہ فریدی بھارتی بزنس نیوز چینل 'ایٹی ناؤ' دی اینکر اے۔