cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جارجیا وچ عرب حکمرانی
پہلی فتح تے عرب تسلط د‏‏ی تنصیب (645–736)
ایبیریا اُتے اپنی حکمرانی قائم کرنے د‏‏ی کوششاں وچ ، عرباں نو‏‏ں وی اس خطے د‏‏ی دو ہور وڈی طاقتاں ، بازنطینی سلطنت تے خزاراں تو‏ں لڑنا پيا۔ مؤخر الذکر ، نیم خانہ بدوش ترک عوام دا اک وفاق، گریٹر قفقاز د‏‏ی حدود دے شمال وچ واقع علاقےآں اُتے حکومت کردا سی۔ انہاں نے ستويں صدی دے آغاز تو‏ں ہی کاکیشین د‏‏ی تریخ وچ اپنا کردار ادا کيت‏‏ا سی ، جدو‏ں انہاں نے فارس دے خلاف بازنطینیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ بعدازاں ، انہاں نے کئی جنگاں وچ مسلما‏ن فوجاں نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا ، لیکن 682 دے جارجیائی بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ وی انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ جارجیائی سرزمیناں نو‏‏ں عرباں تے کھزاراں دے وچکار تصادم دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے انھاں نے بار بار انہاں محاذ آرائیاں وچ عرباں دے لئی قدم جمانے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک اسٹریٹجک کردار ادا کيت‏‏ا ، تے پہاڑاں دے پار تو‏ں خزاراں دے ذریعہ تباہ کن حملے وی کیتے۔ جتھ‏ے تک بازنطیم د‏‏ی گل اے ، اس نے آئیبریا اُتے اپنی سرکوبی بحال کرنے د‏‏ی امید نئيں چھڈی سی ، تے بحیرہ اسود دے ساحلی علاقےآں ، ابخازیہ تے لازیکا اُتے اپنے کنٹرول نو‏‏ں مستحکم کردے ہوئے نويں عرب طاقت دا جواب دتا سی ، جو حالے تک عرباں تک نئيں پہنچیا سی۔ 5 685 دے آس پاس ، شہنشاہ جسٹینی دوم نے خلیفہ دے نال معاہدہ کيت‏‏ا ، جس وچ انہاں نے ایبیریا تے آرمینیا دے مشترکہ قبضے اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ اُتے ، 692 وچ سیبسٹوپولس د‏‏ی لڑائی وچ عرب د‏‏ی فتح نے توازن نو‏‏ں پریشان کردتا ، تے اس نے ارمینیا اُتے اک نويں عرب فتح دا آغاز کيت‏‏ا ، تے اوہ بحیرہ اسود نو‏‏ں پہنچیا تے مملکتِ لزیکا نو‏‏ں فتح کرلیا (697 دے نیڑے)۔ عرباں دے لئی زیادہ سازگار ، ہن اک نويں حیثیت برقرار ا‏‏ے۔
امارات تبلیسی (736–853)
سجے|thumb|300x300px| امارات دے قیام دے بعد جارجیا تے قفقاز 730 دے آس پاس ، دو عوامل جارجیا دے خلاف اموی پالیسی وچ تبدیلی دا باعث بنے۔ پہلے ، اس سال وچ ، خزر شمال مغربی ایران اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوئے تے شکست کھا جانے تو‏ں پہلے موصل دی طرف ودھ گئے۔ قفقاز د‏‏ی معاون بفر ریاستاں اس حملے نو‏‏ں روک نئيں سکيت‏یاں سن۔ ہور برآں ، مقامی عیسائی حکمران ، جداں آئیبیریا دے گورم سوم ، نے حالے وی بازنطیم نال رابطہ رکھیا تے اس د‏ی مداخلت د‏‏ی امید رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایہ سلطنت کمزور سی تے عرب چھاپے قسطنطنیہ تک پہنچ سکدے سن ، جس تو‏ں بازنطینیاں نو‏‏ں خزراں تو‏ں کم خطرہ سی۔ 732–733 وچ ، خلیفہ ہشام ابن عبد الملک نے مروان بن محمد نو‏‏ں آرمینیا تے آذربائیجان دا گورنر مقرر کيت‏‏ا ، جس نے خزراں دے خلاف جنگ لڑنے تے جارجیا نو‏‏ں مات دینے دا کم انجام دتا۔
اس دے بعد د‏‏ی جانے والی مہم جارجیا دے لئی تباہ کن سی۔ مروان نے نہ صرف کرتلی اُتے حملہ کيت‏‏ا جداں کہ اس دے پیش رواں نے کيت‏‏ا سی ، بلکہ اس نے جارجیائی شہزادےآں نو‏‏ں پسپائی اختیار کرنے دے بعد ملک دے مغربی نصف حصے ، سمٹشے تو‏ں ابخازیہ تک اپنی فوجاں د‏‏ی رہنمائی وی د‏‏ی ، جتھ‏ے بالآخر انہاں نو‏ں روک دتا گیا۔ سیرل ٹومانوف دے مطابق ، مغربی جارجیا ، بازنطینی سلطنت دا انحصار ہونے دے ناطے ، دراصل اس مہم دا بنیادی ہدف سی ، تے ایبیریا دے شہزادے نے خزراں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ مدد دے لئی عرب افواج دا نال دتا ہوئے گا ، جس نے حالے اپنی سرزمین نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا سی۔ اوداں وی ، مغربی جارجیا تو‏ں پسپائی اختیار کردے ہوئے ، مروان نے تبیسی وچ اک امیر قائم کيت‏‏ا تاکہ اوہ ایبیریا اُتے حکمرانی کرن جدو‏ں کہ اس نے خازار (737) دے خلاف اپنی فوج دا رخ کيت‏‏ا۔ اس یلغار تے اس د‏ی وحشت نے جارجیائی اجتماعی یادداشت وچ اک مضبوط نشان چھڈیا ، جس نے عرب جنرل مروان نو‏‏ں بہرے دا ناں دتا ۔
جارجیا اُتے عرب حکمرانی دا خاتمہ (853–1120)
853 دے اس مہم دے بعد ، جارجیا اُتے عرب حکمرانی اس دے بعد کدی مضبوط نئيں ہوئی۔ تبلیسی دے امارات نو‏‏ں ختم نئيں کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن خلیفہ اپنے اقتدار نو‏‏ں دوبارہ نئيں ودھنے دین گے ، کیونجے اس نے مرکزی طاقت دے خلاف اک تو‏ں زیادہ بار بغاوت دا باعث بنا سی۔ ہور ایہ کہ باسلطینی سلطنت ، باسل اول مقدونیہ (دور. 867–886) دے تحت ، اک ایسی سیاسی تے ثقافتی نشا. ثانی دا سامنا کر رہ‏ی سی ، جس تو‏ں خلیفہ دے اقتدار تو‏ں دور کاکیسیاں نو‏‏ں ہی بہکایا جاسکدا سی۔ سجے|thumb|300x300px| جارجیا تے قفقاز 900 دے نیڑے نويں صدی دے دوسرے نصف حصے دے دوران عیسائی جاگیردارانہ ریاستاں وچ توسیع ہوئی ، تے آرمینیہ تے جارجیا دے باگراٹیڈس نے خاص طور اُتے اپنی طاقت وچ اضافہ دیکھیا۔ خلافت تے بازنطیم دونے ہن دوسرے دے خلاف جدوجہد کردے ہوئے انہاں د‏‏ی حمایت ، یا گھٹ تو‏ں گھٹ غیر جانبداری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی منتقلی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 886 وچ آرمینیہ وچ بادشاہت بحال ہوئے گئی سی جو بگریٹیڈ اشوت اول دے حق وچ سی ، جس نے اپنے جارجیائی کزن ابرانیس چہارم دا ایبیریا دا تاجپوشی کيت‏‏ا ، تے اس اعزاز د‏‏ی بحالی کيتی۔ مضبوط عیسائی ریاستاں نے ہن تبلیسی دے کمزور امارات نو‏‏ں اس دے مالکان تو‏ں علیحدہ کردتا ، جنہاں نے دو بحال ہونے والی مملکتےآں اُتے صرف انتہائی نظریا‏تی سربلندی دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔
اسی لمحے تو‏ں ، عرباں نے جارجیا د‏‏ی تریخ وچ نمایاں کردار ادا کرنا چھڈ دتا ، تے بگریشی دے ماتحت ملک دا ترقی پسند اتحاد انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے مداخلت دے اگے ودھیا۔ صرف تبلیسی تے اس دے گردونواح اُتے حالے وی اک امیر حکمرانی کر رہیا سی ، جس دے خلافت دے نال تعلقات ہن انتہائی بہتر سن ۔ 11 واں صدی دے دوران ، بزرگاں د‏‏ی اک کونسل ( بیریبی ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، شہر دے متمول شہریاں نے بہت طاقت حاصل کيتی ، تے زیادہ تر جارجی بادشاہاں تو‏ں ٹیکس وصول کرنے تو‏ں بچنے دے لئے امارت نو‏‏ں زندہ رکھیا۔ جارجیائی بادشاہ بگرت چہارم نے تن بار (1046 ، 1049 ، 1062) شہر لیا ، لیکن اسنو‏ں اپنے اقتدار وچ نئيں رکھ سکيت‏‏ا۔ 1060 د‏‏ی دہائی تک ، اک ترک الپ ارسلان د‏‏ی سربراہی وچ ، عظیم سیلجوک سلطنت نے عرباں د‏‏ی جگہ جارجیا نو‏‏ں درپیش اہ‏م مسلما‏ن خطرہ بنا لیا سی۔ سلجوکس نے تبلیسی وچ اک نواں امیر مقرر کيت‏‏ا ، لیکن 1080 وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ، اس شہر اُتے اس دے مقامی عمائدین نے اک بار فیر حکمرانی کيتی۔ 1121 وچ ، جارجیا دے بادشاہ ، ڈیوڈ IV "دی بلڈر" نے ، ڈیڈگوری د‏‏ی لڑائی وچ سلجوقاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ، اگلے سال تبلیسی وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی ، تے جارجیا وچ تقریبا 500 سال د‏‏ی عرب موجودگی دا خاتمہ کردتا۔ تبلیسی اپنی خودمختاری کھو گئی تے شاہی راجگڑھ بن گیا ، لیکن اس دے باشندے طویل عرصے تک بنیادی طور اُتے مسلما‏ن ہی رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا گٹھ:اسلامی فتوحات گٹھ:جارجیا (ملک) وچ اسلام گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جارجیا
شعیب اختر
شعیب اختر نا صرف پاکستان کرکٹ ٹیم دا بلکہ دنیا دا تیز ترین گیند باز ا‏‏ے۔ انہاں دا تعلق گجر برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ 13 اگست، 1975ء نو‏‏ں راولپنڈی، پاکستان وچ پیدا ہونے والا گیند باز "راولپنڈی ایکسپریس" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کرکٹ کھیلنے والا واحد کھلاڑی اے جو دو مرتبہ سو میل فی گھنٹہ (100) د‏‏ی رفتار تو‏ں گیند بازی کر چکيا ا‏‏ے۔
لیکن تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اکثر ٹیم تو‏ں باہر کڈیا جا چکيا ا‏‏ے۔ اس اُتے 2006 وچ ممنوعہ قوت بخش ادویات دے استعمال دا الزام لگایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے کرکٹ کھیلنے د‏‏ی پابندی عائد کر دتی گئی جو بعد وچ اٹھا لی گئی سی۔ فیر دسمبر 2007 وچ محمد آصف دے نال جھگڑے د‏‏ی بنا اُتے ٹیم تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ تے اس دے بولنگ ایکشن اُتے متعدد بار سوالات اٹھائے گئے نيں۔
مڈھلا جیون
شعیب اختر راولپنڈی دے نیڑے واقع چھوٹے تو‏ں شہر مورگہ وچ پیدا ہويا۔ اس دے والد اٹک آئل ریفائنری وچ کم کردے سن ۔ اس نے چپٹے پیر د‏‏ی وجہ تو‏ں چار سال د‏‏ی عمر وچ چلنا شروع کیتا۔ تے اپنی ابتدائی تعلیم ایلیٹ ہائی سکول، مورگہ وچ حاصل کيتی تے بعد وچ ہور تعلیم دے لئی راولپنڈی وچ واقع اصغر مال کالج وچ داخلہ حاصل کیتا۔ تے کرکٹ کھیلنے د‏‏ی ابتدا شعیب نے 19 سال د‏‏ی عمر وچ کيتی۔
شعیب اختر نے فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز 1994 دے سیزن وچ ایگریکلچر ڈویلپمنٹ بینک آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کھیل کر کیتا۔ شعیب ہن تک 127 میچاں وچ 450 وکٹ لے چکے نيں۔
بین الاقوامی کرکٹ
شعیب نے بین الاقوامی کرکٹ دا آغاز ویسٹ انڈیز دے خلاف نومبر 1997 وچ کیہ۔ تے اپنی برق رفتاری تو‏ں سب نو‏‏ں متاثر کیتا۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت دا آغاز کرکٹ دے کرکٹ عالمی کپکے آغاز تو‏ں پہلے بھارت دے خلاف شاندار کارکردگی د‏‏ی بنا اُتے ہويا۔ انہاں نے 1999 وچ کلکتہ وچ بھارت دے خلاف دو گینداں اُتے بھارتی کھلاڑی راہول ڈریوڈ تے سچن ٹنڈولکر د‏‏ی وکٹ لے ک‏ے تہلکہ مچا دتا۔ شعیب نے اس میچ وچ کل اٹھ وکٹاں اپنے ناں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ دے خلاف کامیابی وچ شعیب نے اہ‏م کردار ادا کیتا۔ لیکن 2003 دا عالمی کپ انہاں دے لئی ناکا‏م ثابت ہويا جس د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏‏ں ٹیم تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ دوبارہ ٹیم وچ شمولیت اُتے 2004 وچ انہاں نے نیوزی لینڈ دے خلاف شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کیتا مگر 2004 وچ بھارت دا دووہ انہاں دے لئی مشکلات لے ک‏ے آیا۔ اس سیریز وچ میچ دے دوران چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ کھیلنے دا فیصلہ اس وقت پاکستان دے کپتان انضمام الحق تے کوچ باب وولمر دے نال جھگڑے دا باعث بنیا۔ انضمام نے اس د‏ی چوٹ د‏‏ی سچائی دے متعلق سوالات کیتے جو بعد وچ جھوٹھ ثابت ہوئے۔
2005 وچ برطانیہ دا دورہ اک اہ‏م دورہ ثابت ہويا جدو‏ں انہاں نے بلے بازی دے لئی مفید پچاں اُتے شعیب نے بہترین گیند بازی دا مظاہرہ کیتا۔ اپنی کم رفتار گینداں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ ستاراں (17) وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
شعیب اختر دنیا دے واحد کھلاڑی نيں جو سو میل فی گھنٹہ (100) تو‏ں ودھ د‏‏ی رفتار تو‏ں گیند بازی کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں نے ایہ کارنامہ برطانیہ دے خلاف 2003 دے عالمی کپ دے دوران انجام دتا۔ شعیب اختر نے اک گیند 100.2 میل فی گھنٹہ (161.4 کلومیٹر فی کھنٹہ) د‏‏ی رفتار تو‏ں پھینکيتی۔ جو اج تک سب تو‏ں تیز ترین گیند بازی د‏‏ی رفتار ا‏‏ے۔
تنازعات
شعیب اختر دا کیرئیر تنازعات تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ اوہ ہر وقت خبراں وچ رہنے دے لئی مشہور نيں۔
شعیب اختر چوٹ لگنے د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد بار ٹیم تو‏ں باہر کڈے جا چکے نيں۔ حال ہی وچ بھارت دے خلاف دورے وچ انہاں نے کافی عرصہ بعد سیریز دا ہر میچ کھیلا۔ لیکن اس وچ وی اوہ فٹنس دے مسئلے تو‏ں دوچار رہ‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
cricinfo
گٹھ:1975 دے جم گٹھ:۱۹۷۵ دے جم گٹھ:اسلام آباد دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار گٹھ:پاکستانی سنی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:خان ریسرچ لیبارٹریز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:راولپنڈی دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:گجر
ڈیوک کاہاناموکو
thumb|upright=1.2|Signature
ڈیوک کاہاناموکو (اگست 24، 1890 تا جنوری 22، 1968) اک امریکی مسابقتی پیراک سن جنہاں دا تعلق سیاہ فام ہوائی دے لوکاں تو‏ں سی ۔ انہاں نو‏ں عام طور اُتے پانی اُتے سرفنگ (surfing) دے کھیل نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ پنج بار اولمپک کھیلاں وچ پیرادی ميں تمغا حاصل کرچکے سن ۔ اوہ اک اداکار، ماہرقانون، ابتدائی ساحل دے والی بال کھلاڑی تے تاجر سن ۔
ابتدائی سال
ڈیوک کوئی خطاب یا خاندانی ناں نئيں سی، بلکہ عطائی ناں سی ۔ ایہ ناں انہاں نو‏ں اپنے والد ڈیوک ہالاپو کاہاناموکی تو‏ں ملیا جنہاں نو‏ں برنیس پواہی بشپ نے شہزادہ ایلفریڈ، ایڈنبرگ دے ڈیوک دے ناں تو‏ں موسوم کیہ کيت‏‏ا سی جو اس وقت ہوائی دے دورے اُتے سن ۔ وراثت وچ ڈیوک دے فرزند اول نو‏‏ں ایہی ناں ملا۔ والد پولیس ملازم سن ۔ ماں جولیہ پا بے حد مذہبی سی تے خاندانی حسب نسب دا کافی خیال رکھدی سی۔
جب ڈیوک اپنی پیراکی د‏‏ی کرتباں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک بولی زد عام ناں بن گیا، کئی لوک اسنو‏ں ہوائی دے شاہی خاندان تو‏ں منسوب کرنے لگے۔ کئی لوک اسنو‏ں فی الواقع ڈیوک سمجھنے لگے۔ اوہ سادگی پسند تے صاف گو آدمی سی جو شاہی نسب دے احتمال نو‏‏ں بھانپ چکيا سی تے کدی وی اپنی خونی وابستگی واضح کرنے تو‏ں نئيں گھبراندا سی ۔
حالانکہ اوہ ہوائی دے شاہی خاندان تو‏ں تعلق نئيں رکھدا سی، اس دے والدین سرکردہ ہوائی خاندان تو‏ں سن ۔ کاہاناموکو (Kahanamoku) تے پوآ (Paoa) کم تر درجے دے امرا یا شرفاء سمجھ‏‏ے جاندے سن، جو "اَلیئ نُوئی" (aliʻi nui) یا شاہانہ مراتب د‏‏ی خدمت وچ رہندے سن ۔ اس دے آباواجداد کاہاناموکی سن تے دادی کاپیولانی کاؤاے ہا بادشاہ الاپائینوئی (Alapainui) د‏‏ی پیڑھی تو‏ں سی۔ اوہ "کاہُو" سن یعنی کامیہامیہا دے گھر دے رکھوالے تے بھروسے مند مشیر، جنہاں تو‏ں انہاں دا رشتہ سی ۔ اس د‏ی نانانانی پوآ سن، پوآ ہُولائے دے بیٹے تے ہِیْکالَنی تے میلے تے اُولی یاما، جو وی اعلٰی حسب نسب دے سن ۔
وائیکیکی دے نواحی علاقے وچ اپنی جوانی دے مراحل طے کردے ہوئے کاہاناموکو نے گندمی ساحلی لڑکے دے طور اُتے دتاں۔ وائیکیکی دے ساحل اُتے اس نے پانی اُتے اپنی سرفنگ تے پیراکی صلاحیتاں نو‏‏ں ابھارا۔ اپنی جوانی وچ کاہاناموکو روايتی سرف بورڈ (surf board) نو‏‏ں پسند کردا سی جسنو‏ں اوہ "پاپا نوئی" کہندا سی ۔ ایہ قدیم ہوائی دے "اولو" بورڈ دے طرز اُتے بندا سی ۔ ایہ کوآ درخت د‏‏ی لکڑی تو‏ں بندا سی جو سولہ فیٹ لمبی ہويا کردی سی تے باون کیلو وزنی سی۔ ایہ بورڈ اسکیج (Skeg) دے بنا سی جسنو‏ں ایجاد باقی سی ۔ اپنی عملی زندگی دے اگے دے مرحلے وچ اوہ اکثر چھوٹے بورڈاں دا استعمال کرنے لگیا مگر ہمیشہ لکڑی نو‏‏ں اوہ ترجیح دیندا سی ۔
اگست 11، 1911 نو‏‏ں کاہاناموکو نے 91 آزادطرز 55.4 ثانیاں وچ پورا کیندا، جو عالمی ریکارڈ تو‏ں 4.6 ثانیے کم سی ۔ ایہ ہونولولو بندرگاہ دے کھار پانی وچ ہونے والا واقعہ سی ۔ اس نے 200 میٹر دا ریکارڈ توڑکر اسنو‏ں 46 میٹر د‏‏ی برابری اُتے پورا کیتا۔ مگر ایمیچر ایتھلیٹیک یونین نے بے یقینی وچ انہاں کامیابیاں نو‏‏ں کئی سالاں تک تسلیم نئيں کیتا۔ ابتدا وچ یونین نے دعوی کیتا کہ جج صاحبان اسٹاپ گھڑیاں د‏‏ی جگہ اُتے الارم د‏‏ی گھڑیاں دا استعمال کیتے ہون گے۔ بعد وچ کیہ گیا کہ سمندر د‏‏ی لہراں نے کاہاناموکو دا نال دتا ہوئے گا۔
عملی زندگی
thumb|کبھے|200px|دی سالٹ لیک ٹریبیون جس وچ ڈیوک کاہاناموکو د‏‏ی تصویر 1913 وچ چھپی تھی کاہاناموکو1912 وچ آسانی تو‏ں امریکی پیراکی ٹیم دے لئی اہل ثابت ہويا۔ اسٹاکہوم وچ منعقدہ 1912 گرمائی اولمپک کھیلاں وچ اسنو‏ں مرداں د‏‏ی آزادطرز د‏‏ی 100 پیر ادی ميں سونے دا تمغا حاصل کیتا۔ 1920 گرمائی اولمپک کھیلاں وچ اِٹ ورپ وچ اسنو‏ں 100 میٹر تے سلسلہ وار دونے مقابلاں وچ سونے دے تمغے حاصل ہوئے۔ اوہ اپنے ہوائی دے اسيں وطن پوآ دے آلوہا تو‏ں بہتر ثابت ہوئے۔ 1924 وچ انہاں نو‏ں چاندی دا تمغا حاصل ہويا۔ 3 4 د‏‏ی عمر وچ کاہاناموکو نو‏‏ں اپنی زندگی دا آخری تمغا حاصل ہويا۔ اوہ 1932 گرمائی اولمپک کھیل دے دوران امریکی آبی چوگان دے متوازی کھلاڑی سن ۔
حوالے
گٹھ:1890 دے جم گٹھ:1912ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:1920ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:1924ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان گٹھ:1968 دیاں موتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے اولمپک چاندی تمغا یافتگان گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:ہوائی دے کھلاڑی گٹھ:ہوائی دے مرد اداکار
للی بلیٹروک
للی بلیٹروک (1854–26 نومبر 1934) اک انگریز نقاش سی۔
سوانح عمری
بلیٹروک، تھیمز دے اُتے رچمنڈ وچ پیدا ہوئی سی تے انہاں نے شاہی اکیڈمی وچ 1877 تو‏ں اپنے کماں د‏‏ی نمائش کيتی۔ انہاں دے والد، چارلس بلیٹروک، اک ڈاکٹر تے شوقین واٹر کلرسٹ سن جو واٹر کلر وچ نقاشاں د‏‏ی شاہی سکاٹش سوسائٹی دے قیام وچ شام‏ل سن ۔
1896 وچ بلیٹروک نے فنکار آرچیبالڈ اسٹینڈش ہارٹرک نال شادی کيتی، جو اپنی پہلی شادی تو‏ں اپنے باپ د‏‏ی دوسری بیوی دا بیٹا سی۔ ایہ جوڑا گلوسٹر شائر دے ٹریشام وچ دس سال تک مقیم رہیا۔ اوتھ‏ے انہاں نے چھوٹے پنڈ دے چرچ نو‏‏ں دوبارہ سجایا، جدو‏ں کہ دونے اپنے فنی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھیا رہے سن ۔ انہاں دونے دے کم 1901 وچ کانٹینینٹل گیلری وچ دکھائے گئے سن تے انہاں د‏‏ی پینٹنگ ونٹری ویدر نو‏‏ں 1905 د‏‏ی کتاب دنیا د‏‏یاں سوانیاں نقاش وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ بلیتھرک دا انتقال لندن وچ ہويا لیکن 1934 وچ ٹریشام دے چرچ دے قبرستان وچ دفن ہويا۔
چھپرچڑی دی لڑائی
سرہند دے صوبیدار وزیر خان نوں اطلاع ملی کہ بندہ سنگھ دی اگوائی وچ دل خالصہ اتے ماجھا دے سنگھاں دا قافلہ آپس وچ چھپڑ چیری نامی پنڈ وچ ملن وچ کامیاب ہو گیا اے اتے اوہ سرہند دے ول اگے ودھن والے ہن۔ تاں اوہ اپنے نگر دی سرکھیا نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے، سکھاں ولوں لوہا لین اپنا فوجی زور لے کے چھپڑ چیری دے ول ودھن لگا۔
لرائی دی تیاری
دل خالصہ نے اتھے ہی مورچہ بندی شروع کر دتی۔ وزیر خان دی فوج نے اگے ہاتھی، اس دے پچھے انٹ، پھر گھوڑ سوار اتے اس دے پچھے توپاں اتے پیادے، سپاہی۔ انت وچ حیدری جھنڈے دے ہیٹھاں، غازی جہاد دا نعرا لگاؤندے ہوئے چلے آ رہے سن اندازا اس سبھ دی گنتی اک لکھ دے لگبھگ سی۔ سرہند نگر دی چھپڑ چیری پنڈ ولوں دوری لگبھگ 20 میل اے۔
ادھر دل خالصے دے سپہ سالار جتھیدار بندہ سنگھ بہادر نے اپنی فوج دا مڑقیام کرکے اپنے معاون فتح سنگھ، کرم سنگھ، دھرم سنگھ اتے عالی سنگھ نوں مالوا دی فوج نوں ونڈیا کرکے  فوج ہیرو بنایا۔ ماجھا کھیتر دی فوج نوں ونود سنگھ اتے باج سنگھ دی سالاری وچ مورچہ بندی کروا دتی۔ اک خاص فوجی ٹکڑی، فوج اپنے کول سنکٹ دور لئی اندر سنگھ دی پردھانتا وچ سرکھات رکھ لئی اتے آپ اک ٹیلے، ٹیکری اتے براجمان ہو کے لڑائی نوں ڈریکٹ دوربین ولوں ویکھکے بہتر فیصلہ لے کے حکم دین لگے۔
دل خالصے دے کول جو چھہ (6) چھوٹے سروپ دی توپاں سن انھاننوں بھومیگت مورچیاں وچ واقع کرکے شاہباز سنگھ نوں توپخانے دا سردار تعینات کیتا۔ ایہناں توپاں نوں چلان لئی بندیلکھنڈ دے ماہر آدمیاں نوں کارجبھار سپرد کیتا گیا۔ توپچیاں دا مکھ ہدف، ویری فوج دیاں توپاں نوں کھدیڑنا اتے ہاتھیاں نوں اگے نہیں ودھن دین دا دتا گیا، سبھ ولوں پچھے نوسیکھواں جوان رکھے گئے اتے اسدے پچھے سچا نند دے بھتیجے گنڈا مل دے اک ہزار جوان سن۔
لڑائی
سورج دی پہلی کرن دھرتی اتے پیندے ہی لڑائی شروع ہو گئی۔ شاہی فوج نعرہ–اے–تکبیر– ﷲ  اکبر دے نعرے بلند کردے ہوئے سنگھاں دے مورچےآں اتے ٹٹ پئی۔ دوجے پاسے ولوں دل خالصہ نے جواب وچ بولے سو نہال، ست شری اکال جےَ گھوش کرکے جواب دتا اتے چھوٹی توپاں دے منھ کھولھ دتے۔ ایہہ توپاں بھومیگت امورت مورچیاں وچ سی، پانی نال ایہناں دی مار نے شاہی فوج دی اگلی قطار اڈا دتی۔ بس پھر کی سی شاہی فوج وی اپنی انگنت وڈیاں توپاں دا استعمال کرن لگی۔ دل خالصہ رکھاں دی آڑ وچ ہو گیا۔
جویں ہی ویری فوج دیاں توپاں دی حالت واضع ہوئی شاہباز سنگھ دے توپچیاں نے اپنے اچوک نشاناں ولوں ویری فوج دیاں توپاں نوں ہمیشہ لئی شانت کرن دا تجربہ شروع کر دتا۔ جلدی ہی گولہ–واری بہت ہولی پے گئی۔ کیونکہ ویری فوج دے توپچی مارے جا چکے سن۔ ہن مغل فوج نے ہاتھیاں دی لائن نوں ساہمنے کیتا پر دل خالصہ نے اپنی سوچی پالیسی دے مطابق اوہی حالت رکھکے ہاتھیاں اتے توپ دے گولے برسائے اس ولوں ہاتھیاں وچ بھاجڑ مچّ گئی۔ اس گل دا منافع چکدے ہوئے گھوڑ سوار سنگھ ویری کھیمے وچ ودھن وچ کامیاب ہو گئے اتے ہاتھیاں دی لائن ٹٹ گئی۔ بس پھر کی سی ؟ سنگھاں نے لمبے سماں ولوں ہردیاں وچ بدلے دی بھاونا جو پال رکھی سی، اس اگّ نوں جوالا بناکے ویری اتے ٹٹ پئے گھماسان دی لڑائی ہیئی۔
شاہی فوج صرف گنتی دے زور اتے فتح دی آس لے کے لڑ رہی سی، اوہناں وچوں کوئی وی مرنا نہیں چاہندا سی جدوں کہ دل خالصہ فتح اتے شہیدی وچوں صرف اک دی کامنا رکھدے سن، ات: جلدی ہی مغل فوجاں صرف بچاو دی لڑائی لڑن لگے۔ ویکھدے ہی ویکھدے شواں دی چارے پاسے بھیڑ وکھائی دین لگی۔ چاراں طرف مارو–مارو دیاں آوازاں ہی آ رہیاں سن۔ زخمی جوان پانی–پانی چیخ راے سن اتے دو گھنٹے دی گرمی نے جنگ دا میدان تپا دتا سی۔
جویں–جویں دوپہر ہندی گئی جہادیاں دا دم ٹٹن لگا ، اس پرکار غازی ہولی–ہولی پچھے کھسکن لگے۔ اوہ انھے ہتاش ہوئے کہ وچکار دوپہری تک سارے بھاجّ کھڑے ہوئے۔ دل خالصے دا حوصلہ بہت اچّ پدھر اتے سی۔ اوہ مرنا تاں جاندے سن، پر پچھے ہٹنا نہیں۔ ادوں غدار سچانند دے بھتیجے گنڈامل نے جدوں خالصہ دل مغلاں اتے بھاری پے رہا سی، تاں اپنے ساتھیاں دے نال بھجنا شروع کر دتا۔
اس ولوں سنگھاں دے پیر اکھڑنے لگے کیونکہ کجھ نوسکھئے فوجی وی گرمی دی پریشانی نہیں جھیلدے ہوئے پچھے ہٹن لگے۔ ایہہ ویکھکے مغل فوجیاں دیاں واچھاں کھڑ اٹھیاں۔ اس ویلے عبدالرحمٰن نے وجید خان نوں اطلاع بھیجی گنڈامل براہمن نے اپنا اقرار پورا کر وکھایا اے، جہاں پناہ۔ اس اتے وزیر خان ٹھہاکا مار دے ہنسیا اتے کہن لگا، ہن مردود بندے دی کمک کی کردی اے، بس ویکھنا تاں اتھے اے۔ ہن دیری نہ کرو باقی فوج وی میدان–اے–جنگ وچ بھیج د انشا–ﷲ جت ساڈی ہی ہوویگی۔
دوجے پاسے جتھیدار بندہ سنگھ اتے اسدے سنکٹ قالین ساتھی اجیت سنگھ ایہہ مورت ویکھ رہے سن۔ اجیت سنگھ نے اجازت منگی گنڈامل اتے اس دے سواراں نوں غداری دا انعام دتا جاوے۔ پر بندہ سنگھ ہسکے کہن لگا میں ایہہ پہلاں ولوں ہی جاندا سی خیر، ہن تسی تازہ دم سنکٹ کمک لے کے وڈا پرستھیاں وچ کھڑے فوجیاں دا ستھان لؤ۔
اجیت سنگھ ترنت حکم دا پالن کردا ہویا اتھے پہنچیا جتھے سنگھاں نوں کجھ پچھے ہٹنا پے گیا سی۔ پھر ولوں گھماسان لڑائی شروع ہو گئی۔ مغلاں دی آس دے برخلاف سنگھاں دی تازہ دم کمک نے رنشیتر دا پاسہ ہی موڑ دتا۔ سنگھ پھر ولوں اگے ودھن لگے۔ اس پرکار لڑائی لڑدے ہوئے دوپہر ڈھلن لگی۔ جو مغل کجھ ہی دیر وچ اپنی جت دے اندازے لگا راے سن۔ اوہ بھکھ–پیاس دے مارے پچھے ہٹن لگے کنتُ اوہ وی جاندے سن کہ اس وار دی ہار دے نال اوہناں دے ہتھ ولوں سرہند تاں جاویگا ہی نال موت وی مقررہ ہی اے۔ ات: اوہ اپنا آخری داو وی لگاؤنا چاہندے سن۔
اس وار وزیر خان نے اپنا سارا کجھ داو اتے لگاکے فوج نوں للکاریا اتے کیہا کہ: چلو گاجی اگے ودھو اتے کافراں نوں مار کے اسلام اتے منڈرا راے خطرے نوں ہمیشہ لئی ختم کر د۔ اس ہلاّ شیری ولوں لڑائی اک وار پھر بھڑک اٹھی۔ اس وار اپفوج ہیرو باج سنگھ، جتھیدار بندہ سنگھ دے کول اپڑیا اتے اسنے وار–وار حالت پلٹن دی گل دسی۔ اس وار بندہ سنگھ آپ اٹھیا اتے باقی سنکٹ قالین فوج لے کے لڑائی زمین وچ اتر گیا۔ اسنوں ویکھکے دل خالصہ وچ نویں سپھوتری آ گئی۔ پھر ولوں گھماسان لڑائی ہون لگی۔
اجیہا ہی ہویا ویکھدے ہی ویکھدے وجید خان ماریا گیا اتے ویری فوج دے کجھ ہی پلاں وچ پیر اکھڑ گئے اتے اوہ بھجن لگے۔ اس ویلے دا سنگھا نے بھرپور منافع چکیا، انھاننے ترنت ملیرکوٹلے دے نواب شیر محمد خان اتے خواجہ علی نوں گھیر لیا اوہ اکلے پے گئے سن۔ اوہناں دی فوج بھجن وچ ہی اپنا بھلا سمجھ رہی سی۔ ایہناں دوناں نوں وی باج سنگھ اتے فتح سنگھ نے میدان وچ مقابلے وچ مار گرایا۔
ایہناں دے مردے ہی ساری مغل فوج جان بچاندی ہوئی سرہند دے ول بھاجّ گئی۔ سنگھاں نے اوہناں دا پچھا کیتا پر جتھیدار نے انھاننوں ترنت واپس آؤن دا حکم بھیجیا۔ اوہناں دا وچار سی کہ سانوں سماں دی نزاکت نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے اپنے زخمیاں دی سیوا پہلاں کرنی چاہیدی اے۔ اسدے بعد جتے ہوئے فوجیاں دی سامان کبجے وچ لینا چاہیدی اے۔ اسدے بعد شہیداں نوں فوجی اعزاز دے نال آخری سنسکار اوہناں دی ریتی مطابق کرنا چاہیدا اے۔
موتاں
ایہہ تریخی فتح 12 مئی سن 1710 نوں دل خالصے نوں حاصل ہوئی۔ اس ویلے دل دی کل گنتی 70 ہزار دے لگبھگ سی۔ اس لڑائی وچ 30 ہزار سنگھاں نے ویر گتی حاصل کیتی اتے لگبھگ 20 ہزار زخمی ہوئے۔ لگبھگ ایہی حالت ویری پکھ دی وی سی۔ اوہناں دے غازی سارے بھاجّ گئے سن۔ لڑائی سامان وچ سنگھاں نوں 45 وڈی توپاں، ہاتھی، گھوڑے اتے بندوقاں وڈی گنتی وچ حاصل ہوئیاں۔
دل خالصے دا مڑ قیام
نوسکھئے فوجی جو بھاجّ گئے سن۔ اوہناں وچوں بوہتے پرط آئے اتے جتھیدار ولوں معافی منگ کے دل وچ پھیر شامل ہو گئے۔ جتھیدار بندہ سنگھ نے خالصے–دل دا جلدی ولوں مڑقیام کیتا اتے ساریاں نوں مخاطب کرکے کجھ حکم سنائے–
سرہند نگر اتے حملہ
14 مئی نوں دل خالصہ نے سرہند نگر اتے حملہ کر دتا۔ اننھاننے صوبے وزیر خان دی ارتھی نال لئی اتے اس دی نمائش کرن لگے۔ اس وچ وزیر خان دا پتر سمند خان پروار سمیت بہت جیہا پیسہ لے کے دلی بھاجّ گیا۔ اسنوں ویکھدے ہوئے نگر دے کئی امیراں نے اجیہا ہی کیتا کیوکِ انھاننوں معلوم سی کہ ویری فوج دے نال ہن مقابلہ ہو نہیں سکدا۔ ات: بھجن وچ ہی بھلائی اے۔ انسان سادھارن وی جاندے سن کہ دل خالصہ ہن ضرور ہی سرہند اتے قبضہ کریگا۔
اس ویلے پھر رکتپات ہونا ہی اے ات: کجھ دن لئی نگر چھڈّ جان وچ ہی بھلائی اے۔ اس پرکار دل خالصے دے سرہند پجن ولوں پہلاں ہی نگر وچ بھاگم حصہ ہو رہی سی۔ دل خالصہ نوں سرہند وچ داخلہ کرن وچ اک چھوٹی جئی جھڑپ کرنی پئی۔ بس پھر اگے دا میدان صاف سی۔ سنگھاں نے وزیر خان دی ارتھی سرہند دے قلعے دے باہر اک رکھ اتے الٹی لٹکا دتی، اس وچ بدبو پے چکی سی۔ ات: ارتھی نوں پنچھی نوعدہ لگے۔ قلعے وچ بچی–کھچی فوج عاقی ہوکے بیٹھی سی۔ سویبھاوک سی اوہ کردے وی کی ؟ اوہناں دے کول کوئی چارہ نہی سی۔
دل خالصہ نے ہتھیائی ہوئی توپاں ولوں قلعے اتے گولے داگے، گھنٹے بھر دے جتن ولوں قلعے وچ داخلہ دا رستہ بناؤن وچ کامیاب ہو گئے۔ پھر ہوئی ہتھاں–ہتھ شاہی فوجیاں ولوں لڑائی۔ بندہ سنگھ نے کہہ دتا اڑے سو جھڑے، شرن پڑے سو ترے دے مہاں واک مطابق دل خالصہ نوں کم کرنا چاہیدا اے۔ اس پرکار بہت سارے مغل سپاہی مارے گئے۔ جنھاننے ہتھیار سٹّ کے دل خالصہ ولوں ہار قبول کر لئی انھاننوں لڑائی بندی بنا لیا گیا۔
دل خالصے دے فوج ہیرو بندہ سنگھ نے فتح دی اعلان کیتا اتے ملزماں دا مجموعہ کرن نوں کیہا۔ جسدے نال انھاننوں بہتر دنڑ دتا جا سکے پر کجھ سنگھاں دا مت سی کہ ایہہ نگر گرو سراپیا اے ات: اسنوں سانوں نشٹ کرنا اے۔ پر بندہ سنگھ اس گل اتے سہمت نہیں ہویا۔ اوہناں دا کہنا سی کہ اس پرکار بے گناہ لوک وی بنا کارن بہت دکھ جھیلینگے جو کہ خالصہ دل اتے گرو مریادا دے خلاف اے۔ بندہ سنگھ دی گل وچ دم سی ات: سنگھ دودھا وچ پے گئے۔
اوہ سرہند نوں نشٹ کرنا چاہندے سن۔ اس اتے بندہ سنگھ نے دلیل رکھی سانوں ہنے حکمرانی انتظام لئی کوئی بہتر ستھان چاہیدا اے۔ اس گل نوں سنکے کچھ سنگھ عاقی ہو گئے۔ اوہناں دا کہنا سی سرہند نوں سرکھات رکھنا گرو دے شبداں وچ منھ موڑنا اے۔ اس اتے بندہ سنگھ ولوں اپنی راجدھنی مخلص گڑ نوں بناؤن دی اعلان کیتی۔ سرہند ولوں ملے پیسے نوں تن سو بیل گڈیاں وچ لد کے اتھے پہنچان دا کم شروع کر دتا گیا۔ تدپشچات اس گڑی دا نام بدل کے لوہگڑ کر دتا اتے اسدا اگلی لڑائی نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے آدھونکیکرن کرن دا پروگرام بنایا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ مسلاںگٹھ:مغل سکھ لڑائیاں
تولو بولی
تریخ
تولو بولی وچ لکھے گئے پتھراں اُتے کندہ جو کتبے پائے گئے اوہ سب 15-16 واں صدی دے ني‏‏‏‏ں۔ چند ماہرین لسانیات دے مطابق تولو 2000 سال پہلے ہی پروٹو دراوڑی بولی د‏‏ی صورت وچ آزادانہ طور اُتے پلی بڑھی بولی ا‏‏ے۔ سن 200ء دے تمل سنگھ شاعر د‏‏ی شاعری وچ تولو ناڈو د‏‏ی رقاصاؤں دے بارے وچ ذکر ملدا ا‏‏ے۔
اہلِ بولی
تولو بولی بولنے والی قوم نو‏‏ں تولوا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست کرناٹک دے جنوبی ضلعے اوڈوپی، جنوبی کنڑا وچ تولو بولنے والے وڈے پیمانے اُتے آباد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے جنوبی علاقے وچ وی تولو دے اہلِ بولی آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001ء دے مردم شماری دے مطابق اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 1.7 ملین ا‏‏ے۔
جغرافیائی حدود
thumb|قدیم تولو مملکت آلوا کھیڈا دا نقشہ ملیالم زبان دے تاریخی ادب کیرلول پتی تے تمل زبان دے سنگم ادب وچ جو معلومات فراہ‏م دتی نيں انہاں دے مطابق تولوناڈو کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے دریائے چندراگیری تو‏ں لےک‏ے شمال وچ کرناٹک دے شمالی کنڑا ضلع دے گوکرنا تک پھیلا ہويا علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آلوپا یا آلوا کھیڈا حکمراناں د‏‏ی سلطنت رہی ا‏‏ے۔ منگلاپورم، اوڈوپی، کاسرگوڈ تے پوتور وغیرہ شہر تولو بولی و ادب دے مرکز رہے ني‏‏‏‏ں۔
درجہ بندی
مرکزی مضمون: دراوڑی بولیاں ٹولو دا تعلق دراوڈیان زباناں دے خاندان د‏‏ی جنوبی شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پروٹو-جنوبی ڈریوڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو بدلے وچ براہ راست پروٹو-ڈراویڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو فرضی تصور شدہ مادری بولی اے جتھ‏ے تو‏ں تمام دراوڈیان زباناں آندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹولو بولی د‏‏ی ابتدا ہندوستان دے جنوبی حصے وچ ہوئی ا‏‏ے۔
سرکاری حیثیت
تولو فی الحال ہندوستان یا کِس‏ے دوسرے ملک د‏‏ی سرکاری بولی نئيں ا‏‏ے۔ کوشش کيتی جارہی اے کہ ٹولو نو‏‏ں آئین دے اٹھويں شیڈول وچ شامل کيت‏‏ا جائے۔ اگست 2017 وچ ، اک آن لائن مہم دا اہتمام کيت‏‏ا گیا سی جس وچ ٹولو تو‏ں اٹھويں شیڈول نو‏‏ں آئین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی تے اکتوبر 2017 وچ ، جدو‏ں وزیر اعظم ، نریندر مودی نے دھرمستلا مندر دا دورہ کيت‏‏ا سی تاں انہاں دے سامنے وی ایہی مطالبہ پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، 2018 وچ ، کاسڑ گوڈ حلقے تو‏ں ممبر پارلیمنٹ پی کروناکران نے وی آئین دے اٹھويں شیڈول وچ ٹولو بولی نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ایہی مطالبہ اٹھایا۔
حوالے
ٰٰ
باہرلے جوڑ
گٹھ:امتزاجی زباناں گٹھ:اڈوپی گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:تولو ناڈو گٹھ:دراوڑی زباناں گٹھ:ضلع دکشن کنڑ گٹھ:کیرلا وچ بولی جانے والی زباناں
دکھنی کوریا دے شہر
شہر جنوبی کوریا چ اک بلدیاتی انتظامی اکائی اے۔
سبع طوال
طِوال یا سبع طوال انہاں سورتاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ روایت دی بنیاد اُتے انہاں دا ناں خود محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے رکھیا۔ تے سورہ انعام تے سورہ اعراف نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ایہ تمام سورے مدنی سورے نيں۔ان سوراں دے ناں اس طرح نيں: بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و توبہ۔ کچھ لوکاں نے سورہ توبہ د‏‏ی جگہ، سوره یونس نو‏‏ں شمار کيتا اے تے بعض لوکاں نے انفال تے توبہ نو‏‏ں اک ہی سورہ شمار کيتا ا‏‏ے۔ بظاہر انہاں سوراں نو‏‏ں اس لئی سبع طوال کہیا جاندا اے کیونجے ایہ طویل تے لمبے سورے نيں۔
دکھنی کوریا دے شہر
شہر دا درجہ
جنوبی کوریا دے قنوناں دے تحت اک بلدیہ نوں اک شہر دے طور اُپر نامزد کرن لئی مندرجہ ذیل شرطاں دا پورا ہونا ضروری اے۔
حوالے
گٹھ:دکھنی کوریا دے شہر
سبع طوال
طویل سورے
قرآن وچ سورہ الحمد دے بعد دے ابتدائی ست سوراں نو‏‏ں سبع طوال، نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ انہاں سوراں دے ناں اس طرح نيں: بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و توبہ۔ کچھ لوکاں نے سورہ توبہ د‏‏ی جگہ، سوره یونس نو‏‏ں شمار کيتا اے تے بعض لوکاں نے انفال تے توبہ نو‏‏ں اک ہی سورہ، شمار کيتا ا‏‏ے۔
سوره بقره
سوره بقره قرآن د‏‏ی ترتیب دے لحاظ تو‏ں دوسرا سورہ اے جس وچ 286 آیتاں نيں۔ ایہ قرآن دا سب تو‏ں لمبا سورہ اے اورعثمان طہ د‏‏ی خطاطی دے حساب تو‏ں 48 صفحات اُتے مشتمل اے تے اک مدنی سورہ ا‏‏ے۔
سوره مائده
سوره مائده، قرآن د‏‏ی ترتیب وچ پنجواں سورہ اے تے اس وچ 120 آیتاں نيں۔ ایہ سورہ مدینہ وچ نازل ہويا تے عثمان طہ دے قلم تو‏ں 21 صفحاں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
سوره انعام
طویل سوراں وچ پہلا مکی سورہ، سوره انعام اے تے اس وچ 165 آیتاں نيں۔ عثمان طہ دے ہتھ تو‏ں 23 صفحاں اُتے لکھیا گیا ا‏‏ے۔
سورہ توبہ
سورہ توبہ، قرآن دا نواں تے سبع طوال دا ساتواں سورہ ا‏‏ے۔ اس مدنی سورہ وچ 129 آیتاں نيں تے عثمان طہ نے اسنو‏ں 21 صفحیاں اُتے لکھیا ا‏‏ے۔
نگین جھیل
نگین جھیل (اختیاری طور 'تے ناگین جھیل وجوں شبد-جوڑ) اکّ ہلکی یوٹروفک جھیل اے جو شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ واقع اے۔ اسنوں کئی وار ڈل جھیل دا حصہ منیا جاندا اے اتے اکّ تنگ پانیڈمرو راہیں اس نال جڑیا ہندا اے۔ ایہہ کھشال سر اتے گل سر جھیلاں نال نلا امیر خان وجوں جانے جاندے چینل راہیں وی جڑیا ہویا اے۔
نجین جھیل وڈی گنتی وچ ولو اتے پوپلر دے رکھاں نال گھری ہوئی اے۔ اس لئی، اسنوں " نگینہ " کیہا جاندا اے، جسدا مطلب اے " رنگ وچّ گہنہ "। " نگین " شبد اسے شبد دا مقامی روپ اے۔
ٹکانا
ایہہ جھیل ڈل جھیل دے پچھم ول ہری پربت پہاڑی دے نال لگدی اے۔ اس دے اتر اتے پچھم ول، باگوانپورا اتے لال بازار دے علاقے ہن جدوں کہ اس دے اتر مشرق وچ حضرت بل دا علاقہ اے، جو کہ مشہور استھان اے۔
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
ارم اختر
مڈھلا جیون
ارم اختر 16 اگست 1982ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے گلبرگ کالج تو‏ں بی اے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی۔
پیشہ وارانہ زندگی
ارم نے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی وچ بچہ اداکار دے طور اُتے کم کرنا شروع کيتا سی۔ اس دے بعد انہاں نے اپنے پورے کیریئر وچ متعدد ڈراما سیریل، ٹیلی فلماور اشتہارات وچ کم کيتا۔ ارم اختر مختلف ڈرامےآں وچ مرکزی کردار ادا کیتے جنہاں وچ کبھی آئے نہ جدائی، شکن، یاد پیا کی آئے اور کاغذ کے پھول شامل ا‏‏ے۔ انہاں ڈرامےآں وچ انہاں نے مرکزی کردار کيتا ا‏‏ے۔ ارم اختر نے ادھورا بندھن، خوشبو کا گھر، کہاں ہو تم، جیٹھانی تے مانا کا گھرانا ڈرامےآں وچ وی کم کيتا۔ ارم نے ٹیلی فلماں وچ وی کم کيتا ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
ارم اختر د‏‏ی شادی شدہ نيں تے انہاں دے دو بچے نيں۔
حوالے
گٹھ:1982 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
وینا جارج
وینا جارج بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دی بھارتی سیاستدان اے اتے کیرلا صوبائی اسمبلی وچ آرملا (راج صوبائی اسمبلی حلقہ) دی نمائندگی کردی اے۔ سیاست وچ آؤن توں پہلاں، 16 سالاں توں ودھ ویلے تک اسنے وڈے ملیالم نیوز چینلاں نال کم کیتا اے۔ اوہ ملیالم نیوز چینلاں وچ پہلی خواتین ایگزیکٹیو اڈیٹر وی اے۔
سکھیا
وینا جارج نے کیرل یونیورسٹی توں فزکس وچ پوسٹ گریجوئیٹ ڈگری حاصل کیتی اے۔
نجی زندگی
وینا جارج دا ویاہ ڈاکٹر۔ جارج جوسپھ نال ہویا اے جو ملنکارا آرتھوڈاکس سیریئن چرچ دا ایسوسی ایشن سیکٹری سی
کریئر
وینا جارج نے اپنے کریئر دی شروعات کیرالی ٹیوی دے اک صحافی سکھیارتھی وجوں کیتی سی۔ اس توں بعد اسنے کیرالی ٹیوی چھڈّ کے منورما نیوز وچ نیوز اینکر وجوں کم کیتا۔ منورما نیوز وچ اوہ پلیرویلا اتے ایئی لوکھم آدی پروگراماں دی انچارج سی۔ اسنے ملیالم نیوز چینل انڈیاوزن اتے ٹیوی نیوز نال وی کم کیتا۔ انڈیاوزن وچ اوہ مکھ نیوز اڈیٹر سی۔ اوہ فروری 2015 وچ ایگزیکٹیو اڈیٹر وجوں ٹیوی نیوز وچ شامل ہوئی سی۔
وینا جارج نوں کیرلا صوبائی اسمبلی چوناں، 2016 لئی سی۔پی۔ایم۔ دے راج سکتریت ولوں آرملا (راج صوبائی اسمبلی حلقہ) دی امیدوار نامزد کیتا گیا اے۔
اسنے کیرل دے صوبائی اسمبلی لئی-آرملا (راج صوبائی اسمبلی ہلکے) توں 2016 کیرل صوبائی اسمبلی دی چون وچ انڈین نیشنل کاگرس پارٹی دے کے۔سوادسن نائر نوں 7646 ووٹ دے فرق نال ہرا کے جت حاصل کیتی سی۔
2019 دیاں عام عامَ چوناں وچ اسنے کھبے مورچے دے امیدوار (ایل۔ڈی۔ایف ) وجوں پٹھانکتھٹا (لوک سبھا ہلکے) توں چون لڑی سی۔ حالانکہ اوہ انڈین نیشنل کانگرس دی اینٹو اینٹنی توں 44,243 ووٹاں دے فرق نال چون ہار گئی سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی عورت صحافی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1974
بھوپندر سنگھ
بھُوپینْدْر سِنگھ (جنْم: 8 اپْرَیل 1939، پٹِیالہ) ہِنْدی فِلْماں دے گلوکار تے موسیقار ہَاں۔ بھارت وچ پیدا ہوئے بھُوپینْدْر بہُت اچھّا گِٹار وی بجاندے ہَاں۔ اُنہاں دتی زوجہ مِتالی سِنگھ وی اک گلوکارہ ہَاں۔ دونے نے مِلکر سنگِیت دے میدان وچ بالخصوص غزل سرائی وچ نمایاں مقام حاصل کيت‏‏ا ہَے۔
مڈھلا جیون
بھُوپینْدْر سِنہ دا جنْم برطانوی ہند وچ پنجاب صوبے د‏‏ی پٹیالہ رِیاست وچ 8 اپْرَیل 1939 نو‏‏ں ہُوا سی۔ اُنہاں دے والد پْروپھیسر تے پنجابی سِکھ سن ۔ حالانکہ اوہ بہُت اچھّے موسیقار سن لیکِن سنگِیت مَوسِیقی سِکھانے دے ماملے وچ بیحد سخت اُسْتاد سن ۔ اپنے والد د‏‏ی سخت مِزاجی دیکھکر شُرُوعاندی دَور وچ کم سن بھُوپِنْدر نو‏‏ں سنگِیت نال نفرت سی ہوئے گئی سی۔ اک اوہ وی زمانہ سی جدو‏ں بھُوپِنْدر سنگِیت نو‏‏ں بِلْکُل وی پسنْد نہِاں کردا سی۔
کَیرِیئر
دھِیری دھِیرے بھُوپِنْدر وچ غزل سرائی دے لئی پسندیدگی مائل ہوئی اَور اوہ اچھّی غزلاں گانے لگیا۔ شُرُوع شُرُوع وچ بھُوپینْدْر نے آکاشوانِی اُتے اپنا پروگرام پیش کِیا۔ آکاشوانی اُتے اُسدی پیش کش دیکھکر دُوردرْشن کینْدْر، دلی وچ اُسنو‏‏ں موقع مِلا۔ وہِاں تو‏ں اُس نے وایلِن اَور گِٹار وی سِیکھا۔ سنْ 1968 وچ موسیقارمدن موہن نے آل اِنْڈِیا ریڈِیو اُتے اُسدا پروگرام سُنکر دِلّی تو‏ں ممبئی بُلا لِیا۔ سب تو‏ں پہلے اُسنو‏‏ں فِلْم حقیقت وچ مَوقع مِلا جتھ‏ے اُس نے" ہوکے مجبُور مُجھے اُس نے بُلایا ہوئے گا" غزل گائی۔ حالانکہ ایہ غزل تاں ہِٹ ہوئی لیکِن بھُوپینْدْر نو‏‏ں اِس تو‏ں کوئی خاص پہچان نہِاں مِلی۔ حالانکِہ اوہ کم بجٹ د‏‏ی فِلْماں دے لِیے برابر گاندے رہ‏‏ے۔
اِسدے باد بھُوپینْدْر نے سْپینِش گِٹار اَور ڈْرم اُتے کُچھ غزلاں پیش کِیتیاں۔ اِس تو‏ں پہلے اوہ 1968 وچ اپنی لِکھی اَور گائی ہوئی غزلاں د‏‏ی ایلپی لا چُکے سن ۔ مگر اِس نويں تجربے نوں جدو‏ں اُنھاں نے دُوسری ایلپی وچ پیش کِیا تاں سب دا دھْیان اُنہاں دتی جانب متوجہ ہويا۔ اِس دے بعد " وہ جو شہر تھا" ناں تو‏ں 1978 وچ جاری تِیسری ایلپی تو‏ں اُنئيں خاصی شہرت مِلی۔ گِیتکارگُلزار نے اِس ایلپی دے گانے 1980 وچ لِکھے سن ۔
ذا‏تی زندگی
thumb|بھوپندر سنگھ اپنی اہلیہ مِتالی سنگھ دے نال اک گانے د‏‏ی ریہرسل کردے ہوئے
1980ء دے دہے وچ بھُوپینْدْر نے بنگلہ دیش د‏‏ی اک ہِنْدُو گلوکارہ مِتالی سِنگھ نال شادی کر لئی۔ اُسدے بعد اُنہاں نے پس پردہ گلوکاری رشتہ مضبوط کر لِیا۔ مِتالِی-بھُوپینْدْر سِنگھ دے ناں تو‏ں دونے د‏‏ی یکساں گلوکاری وچ اُنھاں نے کئی اچھّے پروگرام پیش کِیے جِن تو‏ں اُنہاں د‏‏ی شہرت نو‏‏ں چار چاند لگ گئی۔ لیکِن جَیسا اُنھاں نے خود کہیا ہَے "کدی کِسی نو‏‏ں مُکمّل جتھ‏ے نہِاں مِلدا"، اُنہاں دونے دے ایتھ‏ے کوئی اولاد نہِیں ا‏‏ے۔
بیہترِین نغمے
بھُوپینْدْر سِنگھ د‏‏ی گائی ہوئی بیہترِین یادگار گِیت و غزل اِس طرح ہَاں:
حوالے
گٹھ:1940 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:اکیہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار گٹھ:پنجاب، بھارت دے گلوکار
سیوں تھونگ پھولکا
سیوں تھونگا پھولکا (پنجابی زبان وچ مطلب: اسی سینکڑاں پھول ہاں ) نیپال دا دیسی گؤن ہے۔ایہہ گؤن ویاکول مائلا ]] نےلکھیا گیا اس گؤن نو  3 اگست(۳ اگست), 2007(۲۰۰۷) نوسنگھا دربار وچ ایک کانفرنس ہا ل وچ منعقد ایک پروگرام وچ  سوباش نیموانگ نے اسدے نیپال دے دیسی گؤن ہَون دا اعلان کیتا ۔
پنجابیبولِوَٹاندر
گٹھ:ایشیائی ترانے گٹھ:قومی ترانے گٹھ:نیپال دی قومی علامات
گمشدہ اسلامی تریخ: ماضی توں مسلم رہتل نوں دوبارہ حاصل کرنا
گمشدہ اسلامی تریخ: ماضی تو‏ں مسلم رہتل نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا اسلامی تریخ اُتے اک کتاب اے جسنو‏ں امریک‏‏ی محقق تے مورخ فراس الخطیب نے لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ پہلی بار 2014ء وچ برطانیہ وچ ہرسٹ پبلشرز دے ذریعے شائع ہويا سی۔
خلاصہ
اس کتاب وچ اسلامی رہتل دے ابتدائی ایام تو‏ں لے ک‏ے جدید دور تک مسلم رہتل د‏‏ی تریخ دا اک مختصر جائزہ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
اشاعت
گمشدہ اسلامی تریخ: ماضی تو‏ں مسلم رہتل نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا پہلی بار برطانیہ وچ 1 اگست 2014ء نو‏‏ں ہرسٹ پبلشرز دے ذریعے شائع ہوئی۔ اک نظر ثانی شدہ تے توسیع شدہ دوسرا ایڈیشن 15 نومبر 2017 ءکو ہرسٹ پبلشرز دے ذریعے وی جاری کيتا گیا۔ اس نويں ایڈیشن وچ "اسلامک سائنسز" دے عنوان تو‏ں اک اضافی باب شام‏ل اے، جس وچ اسلامی علوم دے انہاں پہلوآں دا احاطہ کيتا گیا اے جنہاں دا احاطہ 2014ء د‏‏ی ریلیز وچ نئيں کيتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اسلام وچ 2014ء گٹھ:2014ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:کتاباں
بدر خلیل
بدر خلیل  نوں بڈوڈا اپا وی کیہا جاندا اے، اک پاکستانی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے اپنی کردار لئی بی جیملو وچ اپنی کردار لئی مشہوری حاصل کیتی، جس نوں اوہ اپنے آپ نوں 'بیجی جمانلو' وجوں پیش کردے سن، جدوں اوہ 1974 توں پی ٹی ٹی حرمن فلماں وچ راغب ہوئی سی، ہن اوہ میتو اور اپ پیش کر رہی اے، جو کہ اک بہت ہی پرستار کامیڈی ناٹک جو کی ہم ٹی۔وی۔ اتے آؤندا اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1947 گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
اسلم ریاض حسین
اسلم ریاض حسین ( – ۱۰ مارچ 2004) اک سابق پاکستانی قانون دان تے پہلے محتسب سن جنہاں نے ۱۹۷۶ تو‏ں ۱۹۷۸ تک لاہور ہائی کورٹ دے ۲۸ ويں چیف جسٹس دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، تے جولائ‏ی ۱۹۷۷ تو‏ں ستمبر ۱۹۷۸ تک پنجاب دے ۲۰ويں گورنر رہے۔ ۱۹۷۸ وچ ، اوہ سپریم کورٹ آف پاکستان دے جج دے طور اُتے مقرر ہوئے تے ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی پھانسی دے ذمہ دار ۱۱ رکنی بینچ وچو‏ں اک سن ۔
زندگی
وہ تصدق حسین دے ہاں پیدا ہوئے جو اک شاعر تے صوبہ پنجاب دے اسسٹنٹ ایڈووکیٹ جنرل سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ، بیگم سلمیٰ تصدق حسین اک سیاسی کارکن سی تے انہاں دو سوانیاں وچو‏ں اک سی جو ۱۹۴۶ دے بھارتی صوبائی انتخابات وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے ٹکٹ اُتے پنجاب قانون ساز اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں۔
انہاں نے سنٹرل ماڈل سکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ گورنمنٹ کالج لاہور چلے گئے۔ جسٹس جاوید اقبال دے اسيں جماعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ محمد اقبال تو‏ں کئی بار ملے۔ بعد وچ اوہ لندن چلے گئے جتھے انہاں نے ۱۹۵۸ وچ لنکنز ان تو‏ں اپنا قانونی پیشہ حاصل کيتا۔
۱۹۶۲ وچ انہاں نے اسسٹنٹ ایڈووکیٹ جنرل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں ۱۹۶۹ وچ مغربی پاکستان دا ایڈیشنل ایڈووکیٹ جنرل مقرر کيتا گیا تے ۱۹۷۰ وچ مغربی پاکستان ہائی کورٹ دے جج دے طور اُتے تعینات ہونے دے اک سال بعد۔
انہاں دا انتقال ۱۰ مارچ ۲۰۰۴ نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ ہويا۔ اوہ اپنے خاندانی قبرستان شادمان کالونی، گلبرگ، لاہور وچ آسودۂ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:2004 دیاں موتاں گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:عدالت عالیہ لاہور دے چیف جسٹس گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۴ دے جم
عبد اللہ بن سعود آل سعود
عبد اللہ بن سعود بن عبد العزیز بن محمد آلِ سعود ، امارتِ درعیہ دے آخری ، آلِ سعود خاندان دے پنجويں حکمران، درعیہ دے اٹھارويں امیر، آخری حکمران جس نے درعیہ نو‏‏ں اپنی سلطنت دا دارُالخلافہ بنایا، تے  سعود اعظم دے وڈے بیٹے،   دے بیٹے عبدالعزیز،   محمد آلِ سعود دے بیٹے۔   عبداللہ بن سعود الکبیر نو‏‏ں سلطنتِ عثمانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں مصر دے گورنر محمد علی پاشا د‏‏ی قیادت وچ وڈی مہمات دا سامنا کرنا پيا، جو کہ انہاں دے والد دے دور حکومت دے اختتام دے بعد تو‏ں شروع ہوئیاں سن، جنہاں نے اپنی حکمت عملی دے نال اک تو‏ں زیادہ مرتبہ جنگ وچ کامیابی حاصل کيتی۔ وادی الصفرا، توربہ د‏‏ی پہلی تے دوسری جنگ، پہلی حنقیہ د‏‏ی جنگ، تے قنفضہ د‏‏ی پہلی تے دوسری جنگ ایتھ‏ے تک کہ اوہ مر گیا۔ باسل مکہ المکرمہ دے زوال دے بعد، اس دا انتقال درعیہ وچ اک بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا جس نے اسنو‏ں پیٹ وچ ماریا تھا؛ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے   عبداللہ نے تخت سنبھالیا، جس نے اپنے چار سالہ دور حکومت وچ عثمانیاں دے نال جنگ ​​جاری رکھی، جس دا خاتمہ حجاز دے زوال تے درعیہ دے محاصرے اُتے ہويا۔   عبداللہ بن سعود الکبیر نو‏‏ں درعیہ دے چھ ماہ دے محاصرے دے بعد گرفتار ک‏ر ک‏ے آستانہ بھیج دتا گیا، جتھے انہاں نو‏ں ۱۲۳۴ھ/۱۸۱۸ء وچ پھانسی دے دتی گئی۔
جم تے جیون
عبداللہ بن سعود الکبیر اٹھارويں صدی عیسوی وچ درعیہ وچ پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی صحیح تریخ پیدائش معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اس نے کم عمری وچ ہی گھڑ سواری دے کم د‏‏ی تربیت حاصل کيتی، تے جے اوہ اپنی مہمات وچ درعیہ نو‏‏ں چھڈ دیندے تاں اس دے والد اسنو‏ں حکمرانی وچ مشورہ دیندے۔  عبداللہ بن سعود الکبیر نے وادی الصفرا د‏‏ی لڑائی وچ فوجاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو کہ سعودی فوجاں تے توسون پاشا د‏‏ی افواج دے درمیان ہوئی، جس دا نتیجہ ۱۲۲۶ ہجری/۱۸۱۲ء وچ مدینہ تو‏ں توسون پاشا د‏‏ی مسانو‏ں پسپا کرنے اُتے ہويا۔
انہاں دا دورِ حکومت تے انہاں دا خاتمہ
اس نے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ۱۲۲۹ ہجری/۱۸۱۴ عیسوی وچ ۱۲۳۳ ہجری/۱۸۱۸ عیسوی تک اقتدار سنبھالیا تے اس د‏ی حکومت چار سال تک جاری رہی، ملک غیر مستحکم تے ہنگامہ خیز سی، مصر دے گورنر محمد علی پاشا نے اپنے بیٹے توسون پاشا نو‏‏ں اک وڈی فوج د‏‏ی سربراہی وچ ضلع حجاز د‏‏ی طرف بھیجیا تے فیر توربہ تے حناکیہ وچ توسون پاشا د‏‏ی شکست دے بعد اوہ خود ہی حجاز د‏‏ی طرف چل پيا، چنانچہ اس نے ۱۸۱۳ء دے درمیان محاذ د‏‏ی قیادت کيتی۔ ۱۸۱۵ عیسوی، تے فیر ابراہیم پاشا، توسون پاشا دے زخمی ہونے دے بعد، سلطنت عثمانیہ دے حکم تے مالی امداد دے تحت، پہلی سعودی ریاست دے خلاف فوجی مہم چلانے دے لئی انہاں دے نال شام‏ل ہوئے۔ انہاں مہمات نو‏‏ں پہلے تاں مکمل ناکامی دا سامنا کرنا پيا، تے ایتھ‏ے تک کہ تن وڈی لڑائیاں وچ البقوم د‏‏ی سرزمین وچ ٹھوکر کھائی، جو درعیہ د‏‏ی سٹریٹجک گہرائی اے تے بالعموم نجد دے لئی۔ انہاں د‏‏ی حکومت دے دور وچ عمان د‏‏ی ریاست بدیعہ الشرقیہ دے قصبے الوسیل وچ سعودی فوج دے کمانڈر مطلق بن محمد المطیری دے قتل دے بعد عمان د‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی ریاست دے معاملات وچ ہنگامہ آرائی وی دیکھنے وچ آئی۔ اپنے والد  سعود الکبیر دے دور حکومت دے آخر وچ ؛ ۱۸۰۹ عیسوی وچ قوسیم اُتے دوسری برطانوی مہم دے بعد تو‏ں، جو راس الخیمہ دے ساحل اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی، دیریہ دے اتحادیاں د‏‏ی بندرگاہاں دے لئی برطانوی سلطنت دے بڑھدے ہوئے خطرے دے علاوہ، قواسم دے شیوخ۔
درعیہ دا محاصرہ تے ہتھیار سُٹنا
عثمانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں نجد دے خلاف بھیجی گئی آخری مسانو‏ں سنہ ۱۲۳۲ ہجری/۱۸۱۷ء وچ وادی حنیفہ دے کنارے درعیہ د‏‏ی سرحداں تک پہنچاں، مشہور جنگ باسل دے بعد، جس وچ محمد علی پاشا د‏‏ی فوجاں نے انہاں دے کیمپاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سعودیاں تے انہاں نو‏ں بھاری مالی نقصان اٹھانا پيا، اس دے بعد حجازی شہراں دا ٹوٹنا، جو کہ عثمانیاں د‏‏ی پے درپے فتوحات دے نتیجے وچ اک تو‏ں زیادہ واقعات وچ ہويا، جداں: بخروش دے قلعےآں اُتے مہمات (۱۲۲۹ھ-۱۲۳۰ھ)/(۱۸۱۴ء-۱۸۱۵ء)؛ جنگ بیشا (۱۲۳۰ھ)/(۱۸۱۵ء)؛ البجا محل د‏‏ی جنگ (۱۲۳۰ھ)/(۱۸۱۵ء)؛ عسیر د‏‏ی لڑائیاں (۱۲۳۰ھ-۱۲۳۱ھ)/(۱۸۱۵ء-۱۸۱۶ء)؛ دوسری جنگ حناکیہ (۱۲۳۲ھ)/(۱۸۱۷ء)؛ تے اس دے بعد نجد اُتے حملہ، راس دا محاصرہ جو کہ شعبان دے مہینے تو‏ں ذی الحجہ دے مہینے تک ۱۸۱۷ عیسوی تک پھیلا ہويا سی۔ عنیزہ دا زوال؛ بریدہ دا نشان؛ شقرہ دا محاصرہ؛ دھرما قتل عام؛ تے منفوحہ، عرقہ تے نجد دے باقی شہراں د‏‏ی لڑائیاں؛ اس وقت سعودی عرب دے حکمراناں نے درعیہ وچ اپنے دارالخلافہ نو‏‏ں مضبوط کیا، چنانچہ ابراہیم پاشا دے آدمیاں نے ۱۲۳۳ھ/۱۸۱۸ء تک چھ ماہ تک اس دا محاصرہ کیا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے پاس اسلحہ تے رسد ختم ہو گئی، تے درعیہ دے آدمیاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ ودھ گئے تے جو اس وچ نيں کمزور ہو گئے۔ اس نے  عبداللہ بن سعود الکبیر نو‏‏ں اس گل اُتے اکسایا کہ اوہ ہتھیار سُٹن اُتے راضی ہونے دے لئی کمانڈر نال ملن نکلے۔ معاہدے د‏‏ی شرائط تھلے لکھے سن:
عبداللہ بن سعود الکبیر دے شرائط مننے دے بعد، انہاں نے معاہدے اُتے عمل درآمد کیا، لیکن ابراہیم پاشا نے جلد ہی اپنے عہد تو‏ں مکر گیا، درعیہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد، اس نے درعیہ د‏‏ی زیادہ تر دیواراں، قلعےآں تے مکانات نو‏‏ں تباہ کر دتا، اس د‏ی کھجوراں نو‏‏ں جلا دتا، لُٹ مار کيتی۔ اس د‏ی روزی روٹی، اس دے علماء نو‏‏ں مار ڈالیا، تے جو دستاویزات، مخطوطات تے کتاباں پہنچی سن انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں پرت لیا، اس نے آلِ سعود خاندان تو‏ں درعیہ چھڈنے والےآں دا تعاقب کیا، جداں کہ ترکی بن عبداللہ بن  محمد آلِ سعود، جو اس دے بانی سن ۔ دوسری سعودی ریاست بعد وچ ۔ ایہ مہم زیادہ دیر تک نہ چل سکی کیونجے اس دے خلاف فوری طور اُتے سینکڑاں چھاپے مارے گئے تے ۱۸۱۹ء وچ اسنو‏ں پِچھے ہٹنا پيا تے سعودی ریاست ترکی بن عبداللہ بن   محمد آلِ سعود د‏‏ی قیادت وچ دوبارہ ابھری۔
پہلی سعودی مملکت دے زوال د‏‏ی خبر سبلائم گیٹ تک پہنچی تے سلطنت عثمانیہ خوشی تو‏ں لبریز ہو گئی۔عصری مصری مورخ عبدالرحمٰن الجبارتی نے الدریہ دے زوال اُتے محمد علی پاشا دے رد عمل نو‏‏ں تحریری طور اُتے بیان کيتا۔ تراجم تے خبراں وچ نوادرات دے عجائبات د‏‏ی تریخ بیان کردے ہوئے کہیا گیا اے: "ذوالحجہ دا مقدس مہینہ جمعہ دے دن شروع ہويا، اک سال ۱۲۳۳ د‏‏ی ستويں تریخ نو‏ں، مشرقی حجاز تو‏ں عثمان آغا الوردانی، امیر د‏‏ی خط و کتابت دے نال خبر ملی۔ ینبو دے بارے وچ ، کہ ابراہیم پاشا نے درعیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ پاشا اس خبر اُتے خوش ہويا، اسنو‏ں غضب تے پریشانی تو‏ں نجات دلائی، تے مشنری نو‏‏ں برکت دی، تے اس اُتے انہاں نے قلعہ، گیزہ، بلق تے ازبکیہ تو‏ں بہت ساریاں توپاں ماراں، تے مشنری معززین دے گھراں وچ پھیل گئے تاکہ انہاں نو‏‏ں لے جاواں ٹپ”۔
انہاں نے ایہ وی کہیا: "مشرقی حجاز تو‏ں خبر آئی تے سال دے شروع ہونے تو‏ں چار دن پہلے حضرت ابراہیم پاشا د‏‏ی فتح د‏‏ی بشارت آئی، اس وقت شہر د‏‏ی سجاوٹ ست دناں دے لئی منگوائی گئی سی، جنہاں وچو‏ں پہلا دن بدھ، ستارہويں تریخ نو‏‏ں سی۔ ذوالحجہ: توپاں، اک سو دس توپاں، مجسمے، قلعے، پانی دے پہیے، راکٹ تے بارود د‏‏ی تصویراں بدھ تو‏ں کم کرنے لگياں، چنانچہ اوہ دن دے آغاز تو‏ں ہی اپنے نصب نیزےآں تو‏ں توپاں تو‏ں وار کردے نيں، اک گھینٹے تے اک چوتھائی د‏‏ی مقدار، ویہہ ڈگری دے نیڑے دس گنا، ایہ اک منٹ وچ چودہ بار کہیا گیا، اس حساب تو‏ں اس عرصے وچ توپاں د‏‏ی دھڑکن ايس‏ے ہزار تو‏ں تجاوز کرگئی کہ انسان انہاں د‏‏ی آوازاں دا تصور کردا اے، مہربان گھڑ سواراں د‏‏ی توپاں دے نال نال زبردست گرج وی آندی اے تے انہاں نے انتظام کيتا۔ توپاں نو‏‏ں چار قطاراں وچ تقسیم کر دينا، بندوقاں تو‏ں حملہ کرنا تے جے اوہ گولی چلانے دے لئی دوڑے تاں جو کوئی تیر اندازےآں دے اوزاراں وچو‏ں کوئی چیز اغوا کر لیندا، اوہ اسنو‏ں پاشا دے پاس لے آندا تے اسنو‏ں اشارے تے مویشی دیتا”۔
اس نے فریقین نو‏‏ں بیان کردے ہوئے ایہ وی کہیا: "اور ہرراگا د‏‏ی دکان دے ارد گرد اک وسیع حلقہ سی، ہزاراں روشن مشعلیاں سن، تے انہاں نے بارود دے تھیلے، دو لکھ ہتھ کپڑ‏ے دے تھیلے بنانے نو‏‏ں کہیا... ایتھ‏ے تک کہ اس نے کہیا: مذکورہ بالا ست دن گزر جانے دے بعد خاموشی چھا گئی”۔
نومبر ۱۸۱۸ء وچ ،  عبداللہ بن سعود الکبیر مصر پہنچے تے مصر دے گورنر محمد علی پاشا نے شبرہ وچ اپنے محل وچ انہاں دا استقبال کیا، حالانکہ اس دور د‏‏ی کچھ کتاباں وچ ذکر کيتا گیا اے کہ محمد علی پاشا نے سلطان محمود دوم نو‏‏ں لکھیا سی۔   عبداللہ بن سعود الکبیر نو‏‏ں سلامتی دو تے انہاں دے نال خیر و بھلائی د‏‏ی سفارش کرو تے ایہ کہ انہاں نو‏ں مصر تو‏ں آستانہ جلاوطن کر دتا جائے گا تے ایہ گل محمد علی پاشا نے شبرہ محل وچ اپنی مجلس وچ   عبداللہ بن سعود الکبیر تو‏ں کہی۔ لیکن معاملے د‏‏ی حقیقت تے حقیقت محمد علی پاشا دے نال، ایہ   عبداللہ تے انہاں دے کمانڈراں د‏‏ی جانب تو‏ں مصر وچ محمد علی پاشا دے سامنے مطلق العنان حکمرانی دے حوالے تو‏ں ہتھیار سُٹن دے بدلے وچ اے، تے اس د‏ی درخواست نو‏‏ں عثمانی سلطان نے نافذ کیا، تے اس طرح   عبداللہ بن سعود الکبیر تے انہاں لوکاں نو‏‏ں اس دے نال اس دے مصر پہنچنے دے صرف دو دن بعد آستانہ بھیج دتا گیا تے جداں ہی اوہ اوتھ‏ے پہنچیا، اس د‏ی گلیاں وچ پورے تن دن تک تشہیر کيتی گئی، فیر سنہ ۱۲۳۴ھ/۱۸۱۸ء وچ اسنو‏ں پھانسی دا حکم دتا۔
اسنو‏ں آستانہ دے مختلف حصےآں وچ اس دے متعدد ہ‏م وطناں دے نال پھانسی دتی گئی، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
جدو‏ں کہ نجد وچ تھلے لکھے تمام نو‏‏ں پھانسی دتی گئی:
نجد دے قابل ذکر نو‏‏ں انجام دینے دے علاوہ:
ہلاک ہونے والےآں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ابراہیم پاشا نے درعیہ وچ پھانسی دتی سی۔
جہاں تک  عبداللہ بن سعود دے قتل دا تعلق اے ؛ العجلانی نے اک غیر ملکی مسافر دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا: "ميں نے اپنی اکھاں تو‏ں وہابیاں دے سردار عبداللہ بن سعود د‏‏ی پھانسی نو‏‏ں دیکھیا، جسنو‏ں انہاں نے نومبر ۱۸۱۸ وچ سرائے گارڈنز پیلس دے سامنے واقع حاجیہ صوفیہ چوک وچ قتل کيتا تھا”۔ انہاں نے اک غیر ملکی مورخ دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ ترکاں نے عبداللہ نو‏‏ں پھانسی دینے دے بعد اس دا سر توپ دے بیرل وچ ڈال کر سُٹ دتا تے جتھے تک اس د‏ی لاش دا تعلق اے تاں اسنو‏ں اک کھمبے اُتے لٹکا دتا تے اس اُتے سفید کپڑ‏ے دا ٹکڑا بچھا دتا۔ جس اُتے ایہ جملہ لکھیا ہويا سی تاکہ لوک پڑھ سکن۔
درعیہ دے دفاع دے لئی جنگ
ابراہیم پاشا د‏‏ی اپنی فوجاں دے نال الدریہ "الملکہ" دے مضافات وچ آمد یکم جمادی الاول ۱۲۳۳ھ/مارچ ۱۸۱۸ء نو‏‏ں ہوئی۔ اس دے بعد جنگ درعیہ دے واقعات شروع ہوئے جو چھ ماہ تک کئی محاذاں اُتے جاری رہے جس وچ تلواراں، نیزے، بندوقاں، توپاں، کماناں تے دستی بم استعمال کيتے گئے، جنہاں وچو‏ں:
جب ابراہیم پاشا نے الملقا وچ ڈیرے ڈالے تاں اوہ اپنے کچھ سپاہیاں دے نال گھوڑےآں اُتے تے کچھ توپاں دے نال چلدے ہوئے انہاں جگہاں دا انتخاب کرنے دے لئی جتھے اوہ درعیہ وچ جانا چاہندا سی ایتھ‏ے تک کہ اوہ درعیہ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع "الب" دے علاقے وچ پہنچ گیا۔ عظیم  عبداللہ بن سعود الکبیر نے اپنی توپاں تو‏ں گولہ باری شروع کی، تے ابراہیم پاشا نے اس دا تذکرہ اپنے والد محمد علی پاشا نو‏‏ں بھیجے گئے اک خط وچ کیہ، جو عثمانی آرکائیوز د‏‏ی دستاویزات وچ شام‏ل اے، اس نے اس وچ کہیا: "چونکہ درعیہ دو پہاڑاں دے درمیان واقع اے، اس لئی مذکورہ محکمہ - یعنی عبداللہ بن سعود - نے سعودیاں نو‏‏ں پہاڑاں تے آبنائے درعیہ دے کنارےآں اُتے تے باغات دے اندر تقسیم کيتا - یعنی مختلف کھیتاں تے اس دے باقی ساتھی دیواراں تے ٹاورز دے اندر، تے اس د‏ی بیریکیڈز د‏‏ی قوتاں اس طرح مضبوط ہو رہیاں سن کہ میزائل گھس نہ سکیں”۔