cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میر بالاچ مری
حوالے
گٹھ:1965 دے جم گٹھ:1966 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۶۵ دے جم گٹھ:۱۹۶۶ دے جم گٹھ:۲۰۰۷ دیاں موتاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بلوچ قوم پرست گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:روس وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:قوم پرست رہنما گٹھ:مری خاندان گٹھ:بلوچ سیاست دان گٹھ:Short description is different from Wikidata
میجر جنرل شاہدہ ملک
میجر جنرل شاہدہ ملک ( اردو : شاہدہ ملک؛ ایچ آئی (ایم) ، ایس آئی (ایم) ، اک ریٹائرڈ تے اعلیٰ درجہ دے دو ستارہ جنرل آفیسر تے پاک آرمی میڈیکل کور دے سابق ڈپٹی کمانڈر ( سرجن جنرل ) نيں۔.
وہ پاک فوج وچ پہلی خاتون افسر نيں جو دو اسٹار رینک اُتے پہنچی۔ ڈاکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تربیت یافتہ ، انہاں نو‏ں 2004 وچ ریٹائر ہونے تو‏ں پہلے انسپکٹر جنرل ہاسپٹل دے نال نال پاک فوج میڈیکل کور د‏‏ی ڈپٹی کمانڈر وی مقرر کيتا گیا سی۔
مڈھلا جیون
انہاں نے فاطمہ جناح میڈیکل کالج ، لاہور تو‏ں ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے 1970 وچ آرمی میڈیکل کور دے لئے منتخب ہوئی۔
پہلی خاتون جنرل
انھاں 17 جون 2002 نو‏‏ں اس وقت دے چیف آف آرمی اسٹاف جنرل پرویز مشرف دے حکم اُتے میجر جنرل رینک اُتے ترقی دتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی سوانیاں عسکری افسر گٹھ:سوانیاں فوجی جرنیل گٹھ:پاکستانی عسکری طبیب گٹھ:پاکستانی جرنیل گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں) گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
میری سینگور باس
'میری سینگور باسی' '(1930–2019) ، پورا نام' 'میری تھریسی کیملی سینگور باسی' '، اک سینیگالی معالج سن جس نے' 'سینٹر ڈی پروٹیکشن میٹرنیل ایٹ انفنٹائل د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ ( مدر تے چلڈرن پروٹیکشن سینٹر) تے انہاں نے 1961 تو‏ں 1966 تک اقوام متحدہ دے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن وچ سینیگال د‏‏ی نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ فیر اوہ اپنے شوہر دے نال سینیگال واپس چلی گئياں ایڈورڈ کیملی باسی) ،  اٹلی وچ سینیگالی سفیر] ، تے ڈکار میڈیکل اسکول وچ بطور انسپکٹر دو سال کم کيتا۔ 1968 وچ ، باسنو‏ں نے سینیگال دے '' ایل 'انسٹیٹیوٹ ڈی ٹیکنولوجی ایلیمینٹیئر' (انسٹی ٹیوٹ آف فوڈ ٹکنالوجی) د‏‏ی بنیاد رکھی جتھے اس نے پھلاں ، سبزیاں ، اناجاں تے جانوراں د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی پروسیسنگ اُتے تحقیق کیتی۔ اضافی طور اُتے ، باسنو‏ں اکثر سینیگالی قومی ٹیلی ویژن اُتے دیکھی گئياں جو کھانے د‏‏ی "مقامی کھپت" نو‏‏ں فروغ دیندے نيں۔ہور برآں ، باسنو‏ں افریقی کلچرل کمیونٹی دے سینیگالی حصے دے بانی رکن سن ، جو وول سوینکا دے ذریعہ قائم کردہ اک تنظیم اے ، جو جدید دور دے انوکھے چیلنجاں دے مطابق ڈھالنے وچ افریقی دانشوراں تے فنکاراں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کردی اے ۔
۳۱ اگست
[/(?:|\\s)چمکا(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'چمکیا'],   [/(?:|\\s)ہل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہݪ'], [/(?:|\\s)بھل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'بھݪ'],   [/(?:|\\s)ککک(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'گݪ'], [/(?:|\\s)چولہا(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'چُلّھا'],   [/(?:|\\s)سمجھنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'سمجھݨ'], [/(?:|\\s)دیکھنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'دیکھݨ'],   [/(?:|\\s)پرکھنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'پرکھݨ'], [/(?:|\\s)کھیلنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کھیڈݨ'],   [/(?:|\\s)اٹھنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'اُٹھݨ'], [/(?:|\\s)ہنسنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہسݨ'],   [/(?:|\\s)ہنسا(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہسیا'], [/(?:|\\s)بیچنے(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ویچݨ'],   [/(?:|\\s)بنوائی(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'بݨوائی'], [/(?:|\\s)بنائی(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'بݨائی'],   [/(?:|\\s)ککک(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہںڈایا'], [/(?:|\\s)سمبھال(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'سمبھاݪ'],   [/(?:|\\s)موسم سرما(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'سیاݪ'], [/(?:|\\s)زنجیر(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'سنگݪ'],   [/(?:|\\s)ابال(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'اُباݪ'], [/(?:|\\s)ابلا(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'اُبݪیا'],   [/(?:|\\s)انگلی(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'اُنگݪ'], [/(?:|\\s)چنگل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'چُنگݪ'],   [/(?:|\\s)ککک(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہنگاݪ'], [/(?:|\\s)کاجل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کجݪ'],   [/(?:|\\s)کھجل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کھجݪ'], [/(?:|\\s)میل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'میݪ'],   [/(?:|\\s)ہڑتال(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'ہڑتاݪ'], [/(?:|\\s)پڑتال(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'پڑتاݪ'],   [/(?:|\\s)کاہل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کاہݪ'], [/(?:|\\s)قحط(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کاݪ'],   [/(?:|\\s)کنڈل(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'کُنڈݪ'], [/(?:|\\s)گالی(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'گاݪ'],   [/(?:|\\s)باتونی(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'گاݪڑ'], [/(?:|\\s)زنگ(?=[\s\d=|*#:،۔؛؟'"!.,?!;-_])/g, 'جنگاݪ'],
پڑ پیڑ
پِڑ پِیڑ
پڑ پوڑ
نواب خیر بخش مری
framepx|thumb|کھبے|نواب خیر بخش مریپیدائش: ۱۹۲۳ء
۳۱ اگست
پُڑ پُوڑ
نواب خیر بخش مری
پاکستانی سیاست دان۔ قوم پرست لیڈر۔ بلوچ قبیلہ مری دے سردار۔ نواب مہر اللہ خان مری دے فرزند۔ کوئٹہ وچ پیدا ہوئے۔ چیفس کالج لاہور وچ تعلیم پائی۔ ۱۹۵۰ء وچ مری قبیلے دے سردار بنے تے بلوچستان د‏‏ی سیاست وچ سرگرم حصہ لینا شروع کيتا۔ متعدد بار قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ نومبر ۱۹۷۸ء وچ سیاسی نااہلیاں دے کمیشن نے انھاں ست سال دے لئی صوبائی تے مرکزی اسمبلی دے انتخابات وچ حصہ لینے دے نااہل قرار دے دتا۔ اس دے بعد افغانستان چلے گئے۔ تے جدو‏ں جمالی صاحب وزیراعلیٰ بلوچستان بنے تاں انھاں واپس بلا لیا گیا۔ حکومت پاکستان اکثر انہاں اُتے بغاوت تے حکومت دے خلاف مسلح جدوجہد دا الزام لگاندی رہی ا‏‏ے۔ حب کہ نواب صاحب نے ہمیشہ اپنے علاقے د‏‏ی احساس محرومی دور کرنے دے لئی سیاست کيتی۔ آپ عطاءاللہ مینگل دے ساتھ‏ی سن ۔ نواب خیربخش مری کراچی دے اک ہسپتال وچ انتقال کرگئے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2014 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۲۸ دے جم گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:بلوچستان دے نواب گٹھ:پاکستان دے نواب گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی مارکسٹس گٹھ:تمن دار گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:مری خاندان گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۱۹۷۲ء تو‏ں ۱۹۷۷ء گٹھ:Short description is different from Wikidata
دلی وچ ہائی ویز تے ایکسپریس ویز
دہلی ، ہندوستان دا اک وڈا میٹروپولیٹن علاقہ، کئی قومی شاہراہاں تے ایکسپریس ویز دے ذریعے ملک دے وکھ وکھ حصےآں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ دہلی تو‏ں تمام شاہراہاں تے ایکسپریس وے ہریانہ یا اتر پردیش د‏‏ی طرف جاندے نيں تے اوتھ‏ے تو‏ں جاری رہندے نيں۔
دہلی براہ راست ریاست ہریانہ تو‏ں دہلی – گڑپنڈ ایکسپریس وے ( قومی شاہراہ 48 دا حصہ) دے ذریعے گڑگاؤں شہر تو‏ں، نیشنل ہائی وے 44 شہر سونی پت تو‏ں، دہلی-فرید آباد اسکائی وے ( قومی شاہراہ 44 دا حصہ) تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ فرید آباد شہر، تے نیشنل ہائی وے 9 تو‏ں بہادر گڑھ شہر۔
دہلی براہ راست ریاست اتر پردیش تو‏ں DND فلائی وے دے ذریعے نوئیڈا شہر تو‏ں تے دہلی – میرٹھ ایکسپریس وے ( قومی شاہراہ 9 دا حصہ) غازی آباد شہر تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔
دہلی-گڑپنڈ ایکسپریس وے
thumb|200x200px| نیشنل ہائی وے - 48 (NH48) دے دہلی-گڑپنڈ حصے دا اک منظر۔ 8 لین ایکسپریس وے دہلی نو‏‏ں گڑپنڈ تے [[اندرا گاندھی انٹرنیشنل ایرپورٹ|IGIA تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔]] دہلی – گڑپنڈ ایکسپریس وے اک 28 کلومیٹر لمبا ایکسیس کنٹرول ٹول ایکسپریس وے اے جو ہندوستان دے قومی راجگڑھ دہلی تے NH48 اُتے گڑپنڈ نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ہائی وے دہلی تو‏ں ممبئی تک چلدی اے جتھے دہلی-گڑپنڈ ایکسپریس وے گڑپنڈ دے مضافات تک چلدی ا‏‏ے۔ ایکسپریس وے گولڈن کواڈریلٹرل پروجیکٹ دا اک حصہ اے، جو کہ خود قومی شاہراہاں دے ترقیا‏تی منصوبے دا اک حصہ اے تے ہندوستان دے چار میٹروپولیٹن شہراں، یعنی دہلی ، ممبئی ، چنائی تے کولکتہ دے درمیان 4-6 لین ہائی ویز تیار کرکے سڑک دے رابطے نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔.
10 بلین روپے د‏‏ی بہت تاخیر تو‏ں 27.7 کلومیٹر طویل ایکسپریس وے 23 جنوری 2008 نو‏‏ں کھولی گئی۔ اس نے لکھاں مسافراں تے بین الاقوامی ہوائی مسافراں دے سفر دے وقت نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ گڈی استعمال کرنے والےآں نو‏‏ں ایکسپریس وے دے استعمال دے لئی ٹول ادا کرنا پڑدا اے، جو اندرا گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈے، دہلی-گڑپنڈ بارڈر تے 42 ويں سنگ میݪ دے نیڑے تن پوائنٹس اُتے جمع ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں اس نے کم شروع کيتا اے، اس نے پیدل چݪݨ والےآں دے حادثات د‏‏ی اک وڈی تعداد دے لئی وی بدنامی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ بھاری آبادی والے علاقےآں دے دونے طرف رہنے والی کمیونٹیاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی پورے علاقے دے نال صرف دو اوور پل نيں جنہاں تو‏ں ایکسپریس وے لنگھدی ا‏‏ے۔ دہلی-گڑپنڈ سرحد اُتے ٹول پلازہ وی ودھدی ہوئی ٹریفک نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی ناکافی ثابت ہويا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوقات وچ ٹریفک جام ہُندا ا‏‏ے۔ بھانويں پلازہ ٹیگ فعال اے، لیکن صرف 40 فیصد ٹریفک جو اوتھ‏ے تو‏ں لنگھدی اے اس سہولت تو‏ں مستفید ہُندی ا‏‏ے۔
دہلی – نوئیڈا ڈائریکٹ فلائی وے (DND فلائی وے)
thumb|200x200px| ڈی این ڈی فلائی وے دہلی – نوئیڈا ڈائریکٹ فلائی وے یا DND فلائی وے اک 8 لین تک رسائی اُتے قابو پانے والا ٹول ایکسپریس وے اے جو دہلی نو‏‏ں نوئیڈا تو‏ں جوڑدا اے، جو اک صنعتی مضافات‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ نوئیڈا ٹول برج کمپنی لمیٹڈ دے ذریعہ بنایا گیا سی تے اس د‏ی دیکھ بھال کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوئیڈا ٹول برج کمپنی لمیٹڈ دے ذریعہ تعمیر کردہ پروجیکٹ نو‏‏ں خود بنائیں-آپریٹ-ٹرانسفر ماڈل دے تحت تیار کيتا گیا سی۔ نوئیڈا ٹول برج کمپنی جسنو‏ں انفراسٹرکچر لیزنگ اینڈ فنانشل سروسز (IL&FS) نے فروغ دتا ا‏‏ے۔ اس پروجیکٹ وچ آشرم چوک اُتے فلائی اوور د‏‏ی تعمیر تے دریائے یمنا اُتے 552.5 میٹر پل د‏‏ی تعمیر شام‏ل سی۔
دہلی-ممبئی ایکسپریس وے
دہلی – ممبئی ایکسپریس وے اک 1,350 کلومیٹر طویل 8 لین چوڑا ایکسپریس وے اے جو دہلی وچ DND فلائی وے نو‏‏ں ممبئی وچ JLN پورٹ تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ایہ مارچ 2023 تک مکمل ہوݨ د‏‏ی امید ا‏‏ے۔
قومی شاہراہ 1
سجے|thumb|200x200px| نیشنل ہائی وے 1 دے نال ہندوستان دا روڈ ما ٹھوس نیلے رنگ وچ نمایاں ا‏‏ے۔ متبادل=National Highway 1|کھبے|thumb|100x100px| قومی شاہراہ 1 نیشنل ہائی وے 1 یا (NH 1) شمالی ہندوستان د‏‏ی اک قومی شاہراہ اے جو قومی راجگڑھ نويں دہلی نو‏‏ں ہندوستان-پاکستانی سرحد دے نیڑے پنجاب دے قصبے اٹاری تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ ہائی وے د‏‏ی دیکھ بھال نیشنل ہائی ویز اتھارٹی آف انڈیا کردی ا‏‏ے۔ ہائی وے اصل وچ پاکستان وچ لاہور تو‏ں شروع ہوئی سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں لمبی تے قدیم ترین شاہراہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
اجوکا NH 1 امرتسر, جالندھر, لدھیانہ, امبالا, کروکشیتر, کرنال, پانی پت, سونی پت تے دہلی تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ ایہ 456 دے فاصلے اُتے چلدا اے ۔ کلومیٹر دہلی-لاہور بس ہندوستان وچ NH 1 اُتے سفر کردی ا‏‏ے۔ NH 1 دے پاس اودو‏ں 1A، 1B، 1C تے 1D دے طور اُتے نامزد 4 وکھ وکھ اسپر روٹس نيں۔ تقریباً 380 جالندھر تو‏ں دہلی تک NH 1 دا کلومیٹر دا حصہ شمال-جنوب کوریڈور دا اک حصہ ا‏‏ے۔
نیشنل ہائی وے 2
سجے|thumb|200x200px| قومی شاہراہ 2 دے نال Iia دا روڈ میپ ٹھوس نیلے رنگ وچ نمایاں کيتا گیا ا‏‏ے۔ متبادل=National Highway 2|کھبے|thumb|100x100px| نیشنل ہائی وے 2 قومی شاہراہ 2 (NH 2) جسنو‏ں عام طور اُتے دہلی-کولکتہ روڈ کہیا جاندا اے اک مصروف ہندوستانی قومی شاہراہ اے جو دہلی ، ہریانہ ، اتر پردیش ، بہار ، جھارکھنڈ تے مغربی بنگال د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان وچ NH 91 تے NH 1 دے نال تاریخی گرینڈ ٹرنک روڈ دا اک وڈا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ سڑک ہندوستان دے نیشنل ہائی وے نیٹ ورک دا حصہ اے، تے ایہ سرکاری طور اُتے 1465 تو‏ں ودھ چݪݨ والے دے طور اُتے درج اے ۔ دہلی تو‏ں (ڈنکونی) کولکتہ تک کلومیٹر۔ ہر اک ریاست وچ کلومیٹر دہلی (12)، ہریانہ (74)، اتر پردیش (752)، بہار (202)، جھارکھنڈ (190)، مغربی بنگال (235) نيں۔
ہائی وے ہریانہ دے فرید آباد تے پلوال ، متھرا ، آگرہ ، اٹاوہ ، کانپور ، الہ آباد ، اتر پردیش دے وارانسی ، بہار وچ موہنیا تے ساسارام ، جھارکھنڈ وچ بارہی ، دھنباد تے مغربی بنگال وچ آسنسول ، درگاپور ، کولکتہ نو‏‏ں چھوندی ا‏‏ے۔
تقریباً تمام 1465 NH 2 دے کلومیٹر حصے نو‏‏ں نیشنل ہائی ویز ڈویلپمنٹ پروجیکٹ دے ذریعہ سنہری چوکور دے حصے دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔ تقریباً 253 دہلی تے آگرہ دے درمیان NH 2 دے کلومیٹر دے حصے نو‏‏ں قومی شاہراہاں دے ترقیا‏تی پروجیکٹ دے ذریعہ شمال-جنوب کوریڈور دے اک حصے دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔   <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] تقریباً 35 بارہ تے کانپور دے درمیان NH 2 دے کلومیٹر حصے نو‏‏ں نیشنل ہائی ویز ڈیولپمنٹ پروجیکٹ دے ذریعہ ایسٹ ویسٹ کوریڈور دے اک حصے دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔
قومی شاہراہ 8
یہ شاہراہ نیشنل ہائی ویز اتھارٹی آف انڈیا دے ذریعے شروع کيتے گئے سنہری چوکور منصوبے دا حصہ اے تے مکمل ہوݨ والا پہلا حصہ سی۔ دہلی گڑپنڈ ایکسپریس وے NH 8 دا اک حصہ ا‏‏ے۔ شہر ممبئی وچ داخل ہوݨ تو‏ں پہلے، NH 8 ممبئی مضافات‏ی ریلوے د‏‏ی مغربی لائن اُتے تقریباً تمام مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں گزردا اے، جتھے ایہ مغربی ایکسپریس ہائی وے دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
قومی شاہراہ 10
سجے|thumb|200x200px| ٹھوس نیلے رنگ وچ ہائی لائٹ کردہ نانال ہائی وے 10 دے نال ہندوستان دا روڈ میپ متبادل=National Highway 10|کھبے|thumb|100x100px| قومی شاہراہ 10 قومی شاہراہ 10 (NH 10) شمالی ہندوستان د‏‏ی اک قومی شاہراہ اے جو دہلی تو‏ں شروع ہُندی اے تے ہند-پاکستانی سرحد دے نیڑے پنجاب دے قصبے فاضلکا اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔
قومی شاہراہ 24
سجے|thumb|200x200px| نیشنل ہائی وے 24 دے نال ہندوستان دا روڈ میپ ٹھوس نیلے رنگ وچ نمایاں کيتا گیا ا‏‏ے۔ متبادل=National Highway 24|کھبے|thumb|100x100px| [[نیشنل ہائی وے 24 (بھارت)|قومی شاہراہ 24]] نیشنل ہائی وے 24 یا NH 24 ہندوستان د‏‏ی اک قومی شاہراہ اے جو قومی راجگڑھ دہلی نو‏‏ں اتر پردیش ریاست دے راجگڑھ لکھنؤ تو‏ں جوڑدی اے جس د‏‏ی لمبائی 438 کلومیٹر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دہلی وچ سڑکاں گٹھ:دلی وچ آوا جائی گٹھ:دہلی گٹھ:نويں دہلی د‏‏یاں سڑکاں گٹھ:نويں دہلی گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اصولی (اہل تشیع)
اثنا عشری اہل تشیع وچ اصولی اکثریت وچ نيں اخباری شیعہ اثنا عشری دے مقابلے وچ نئيں نيں بلکہ اثنا عشری شیعاں دے اندر ہی اک گروہ اخباریاں دا اے جو اصولیاں دے مقابلے وچ ۔ نيں اخباریاں دا کہنا ایہ اے کہ سانو‏ں دین وچ اجتہاد کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں اے بلکہ جو احادیث ائمہ اطہار تو‏ں منقول نيں انہاں اُتے عمل کرنا کافی اے جدو‏ں کہ اصولی ایہ کہندے نيں کہ احادیث نو‏‏ں سمجھنا ہر کسی دے بس د‏‏ی گل نئيں بلکہ ایہ کم علما تے مجتہدین دا اے اوہ کچھ عقلی قواعد د‏‏ی روشنی وچ انہاں احادیث تو‏ں احکا‏م شرعیہ دا استخراج ک‏ر ک‏ے عوام دے حوالے کرن تاکہ اوہ انہاں اُتے عمل پیرا ہون۔
حوالے
گٹھ:شیعیت گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:فتاویٰ گٹھ:فقہ جعفری
2013 عالمی کبڈی کپ
2013 وشو کبڈی کپ ایہہ پنجاب سرکار دوار کروایا گیا تیسرا وشو کبڈی کپ ہے۔ اس وچّ سولاں دیشا دے کھڈاریاں نے متی 1 توں 14 دسمبر 2013 تکّ کبڈی کپ وچّ بھاگ لیا۔ ادگھاٹنی سماروہ 30 نومبر، 2013 نوں کھیڈ سٹیڈیم بٹھنڈہ وکھے ہویا۔
پربندھک
اس کھیڈ ٹورنامینٹ پنجاب سرکار دوارا آیوجت کیتا جاندا ہے اس واسطے پنجاب سرکار نے 20 کروڑ دا بزٹ منجور کیتا۔ اس کھیڈ میلے دا سدھا پرسارن بھارت دے علاوہ کینیڈا، سنیوکت بادشاہی، سنیوکت راج امریکہ اتے پاکستان وچّ وی کیتا گیا۔
ٹیما
14 دن دے اس کھیڈ میلے وچّ 11 دیشاں دیاں مرداں دے مقابلے اتے 8 دیشا دیاں عورتاں دے کھیڈاں وچّ بھاگ لیا۔
مرد دی کھیڈاں
٭ 🇦🇷 ٭ 🇨🇦 ٭ ٭ ٭ 🇮🇳 ٭ 🇮🇷DNP ٭ 🇰🇪 ٭ 🇵🇰 ٭ ٭ ٭ ٭ 🇺🇸 ٭ DNPکھیڈی نہیں
ستھان
٭ گورو نانک سٹیڈیم، امرتسر ٭ کھیڈ سٹیڈیم، بٹھنڈہ ٭ کھیڈ سٹیڈیم جلال آباد فاضلکا ٭ سرکاری کالج سٹیڈیم گرداس پور ٭ لاجونتی سٹیڈیم ہشیارپور ٭ گورو گوبند سنگھ سٹیڈیم جالندھر ٭ گورو نانک سٹیڈیم لدھیانہ ٭نہرو میموریال سرکاری کالج سٹیڈیم مانسا ٭ یادوندر پبلک سکول سٹیڈیم پٹیالہ ٭ نہرو سٹیڈیم روپڑ ضلع ٭ وار ہیرو سٹیڈیم سنگرور ٭ سینئر سیکنڈری سکول سٹیڈیم ڈوڈا شری مکتسر صاحب ٭گورو ارجن دیوَ کھیڈ سٹیڈیم ترن تارن
ادگھاٹنی سماروہ
بہت سارے بالیبڈ دے ستارے جویں پرئنکا چوپڑہ، گپی گریوال، شیری مان اتے مس پوجا نے لوکاں دا منورنجن کیتا۔ سماپتی سماروہ کھیڈ سٹیڈیم لدھیانہ وکھے ہویا جس دی پردھانی مکھ منتری پرکاش سنگھ بادل نے کیتی۔ اس سماروہ دے مکھ مہمان پاکستان دے مکھ منتری میا شاہباز شریف سن۔ اس سماروہ وچّ رنویر سنگھ، ماسٹر سلیم، لکھوندر وڈالی، روشن پرش، جسپندر نرولا بیر خالصہ گتکا گروپ نے بھاگ لیا۔
سماں سارنی
سارے میچ بھارتی سمیں انوسار سام ہوئے۔
عورتاں
٭ ٭ ٭ 🇮🇳 ٭ 🇰🇪 ٭ 🇲🇽 ٭ ٭ 🇵🇰 ٭ 🇺🇸
سماں سرنی
سارے میچ بھارتی سماں مطابق ہوئے۔
ڈوپنگ
اس کھیڈ میلے وچّ ایہہ کیہا گیا کہ ہریک کھڈاری نوں ڈوپنگ ٹیس وچوں لنگھنا پویگا۔
گیت
14 نومبر، 2013 نوں مشہر کلاکار دلباغ براڑ دا گایا ہویا اتے نردیشک ہرپریت سندھو نے کبڈی کپ لئی اپنا گیت رلیج کیتا۔
براڈکاسٹنگ
؛ٹیوی
حوالے
گٹھ:کبڈی گٹھ:کھیڈ گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں گٹھ:کھیڈ مقابلے
لیلا علیزادہ
لیلا علیزادہ (پیدائش ۱۰ اگست ۱۹۷۷ء) اک کینیڈائی اداکارہ اے، جو کچھ معروف امریک‏‏ی ٹیلی ویژن شو وچ مہماناں دے کردار وچ نمودار ہوݨ دے لئی مشہور نيں، جنہاں وچ دی میپیٹس تے جین دتی ورجن شام‏ل نيں، ہور ڈیز آف آور لائفز تے شٹ آئی وچ بار بار آنے والے کردار. اس د‏ی شادی نول فشر تو‏ں ۲۰۱۷ء نال ہوئی سی۔
عملی زندگی
علیزادہ نے ۱۹۹۵ء وچ ۱۸ سال د‏‏ی عمر وچ اسٹرینج لک ("ہیٹ ٹرک") دے اک ایپی سوڈ وچ اداکاری دا آغاز کيتا۔
اپنی عملی زندگی دے بعد تو‏ں، اسنو‏ں کئی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز، جداں ڈیز آف آور لائیوز ، وچ بوہت سارے مہمان ستارےآں دے کردار د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی اے، جتھے اس نے کیلی تے جین دتی ورجن ، ریجینا د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی سی۔
اس نے کئی قابل توجہ ٹی وی شو وچ حصہ لیا اے، جنہاں وچ دی میپیٹس تے جین دتی ورجن شام‏ل نيں۔ علیزادہ نے ٹیلی ویژن فلم "چیجنگاݪ فریڈم" (۲۰۰۴ء) وچ افغانستان نال تعلق رکھنے والی اک پناہ گزین مینا دا کردار ادا کيتا۔ "چیجنگاݪ فریڈم" وچ علیزادہ دا کردار، جس نے طالبان تو‏ں بچنے دے لئی اپنی شناخت ختم کر دتی اے، ایہ ثابت کرنے تو‏ں قاصر اے کہ اسنو‏ں سیاسی پناہ دتی جانی چاہیے۔ ۲۰۱۶ء تو‏ں ۲۰۱۷ء تک، اس نے شٹ آئی اُتے سچس دے طور اُتے بار بار کردار ادا کيتا۔
ذا‏تی زندگی
علیزادہ کابل ، افغانستان وچ پیدا ہوئی۔ اس دا خاندان اس دے بچپن وچ مونٹریال ، کیوبیک وچ منتقل ہو گیا سی۔
نومبر ۲۰۰۵ء تو‏ں علیزادہ اداکار نول فشر دے نال تعلقات وچ نيں۔ جوڑے نے ۲۰۱۴ء وچ منگنی کی، تے ۲۰۱۷ء وچ شادی کيتی۔
ایشیا وچ عثمانی جنگاں
thumb|270x270px| محمد دوم فاتح thumb|277x277px| سلیم اول دتی گریم thumb|234x234px| سلیمان اول عظیم thumb|299x299px| مراد چہارم ایشیا وچ عثمانی جنگاں تو‏ں مراد اوہ جنگاں نيں جنہاں وچ ایشیا وچ عثمانی سلطنت شام‏ل سی۔ ۱۴ويں صدی دے آغاز وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ اس د‏ی اصل بستی شمال مغربی اناطولیہ (جدید ترکی دا ایشیائی حصہ) وچ سی جتھے ایہ اک چھوٹی سی بیلک (پرنسپلٹی) سی۔ اس د‏ی اصل حریف بازنطینی سلطنت سی ۔ ۱۳۵۰ د‏‏ی دہائی وچ عثمانی آبنائے در دانیال نو‏‏ں عبور کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے بالآخر انہاں نے بلقان دا بیشتر حصہ فتح ک‏ر ليا۔ بھانويں انہاں نے اپنی توسیع نو‏‏ں بنیادی طور اُتے یورپ وچ مرکوز کیتا، لیکن انہاں نے ایشیا وچ وی اپنے علاقےآں نو‏‏ں ودھایا، خاص طور اُتے زرخیز کریسنٹ تے جزیرہ نما عرب وچ ۔
دوسرے بیلیکاں دے خلاف جنگاں
۱۴ ويں صدی دے ابتدائی سالاں وچ ، اناطولیہ وچ بوہت سارے ترک بیلیک سن ۔ پہلا عثمانی سلطان (اودو‏ں بی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) عثمان وچ پڑوسیاں نو‏‏ں داہک(مشتعل) نہ کرنے وچ محتاط سی۔ دوسرا سلطان اورہان پہلا عثمانی حکمران سی جو دوسرے بیلیکاں دے خلاف جنگ وچ مصروف سی۔ اس نے کریسی وچ خانہ جنگی وچ مداخلت کی، جو کہ عثمانی بیلیک دے جنوب وچ اک ہور بیلک اے تے کریسی دے علاقے نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ انہاں دے بیٹے مراد اول نے اناطولیہ وچ بوہت‏ے بیلیکاں اُتے بالادستی قائم کيتی، خاص طور اُتے سفارت کاری (جہیز، خریداری وغیرہ) دے ذریعے۔ ) بایزید اول نے سخت طریقےآں تو‏ں توسیع د‏‏ی پالیسی جاری رکھی۔ ۱۴ويں صدی دے آخر وچ بوہت‏ے بیلک سلطنت عثمانیہ وچ شام‏ل ہو گئے۔ پ‏ر، ۱۴۰۲ وچ ، بیاضت نو‏‏ں انقرہ د‏‏ی جنگ وچ ترکستان دے اک ترک فاتح تیمور دے ہتھو‏ں شکست ہوئی تے نويں الحاق شدہ بیلیکاں (سوائے کریسی) نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کر لئی۔ محمود اول ، مراد دوم تے محمد دوم (فاتح) دے دور حکومت وچ ، عثمانیاں نے دو دے علاوہ تمام بیلیکاں نو‏‏ں دوبارہ فتح کیتا، جو مصر وچ مملوک سلطنت دے جاگیر سن ۔
اناطولیہ وچ عیسائی سلطنتاں دے خلاف جنگاں
عثمانی توسیع دے دوران، صرف تن اہ‏م عیسائی علاقے سن ۔ ۱۳۷۵ وچ مصر دے مملوکاں نے چکورووا (جنوبی ترکی وچ سیلیسیا) وچ آرمینیا د‏‏ی سلیشین بادشاہی فتح د‏‏ی سی تے ازمیر ، نائٹس ہاسپٹل دا اک حصہ سی، ۱۴۰۲ وچ تیمور نے قبضہ ک‏ر ليا سی تیمور نے ازمیر نو‏‏ں آیدن بیلیک دے حوالے ک‏ے دتا، جس تو‏ں بعد وچ عثمانیاں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مشرقی بحیرہ اسود دے علاقے وچ سلطنت ٹریبیزنڈ نو‏‏ں محمود دوم نے ۱۴۶۱ وچ فتح کيتا سی۔ ایتھ‏ے کچھ عیسائی ( جمہوریہ جینوا ، جمہوریہ وینس ) دے قلعے وی سن جنہاں وچو‏ں کچھ کارمان بیلیک دے نال اتحاد وچ سن ۔ جدو‏ں عثمانیاں نے محمود دوم دے دور حکومت وچ سب تو‏ں اہ‏م بیلک کرمان نو‏‏ں فتح کيتا تاں ایہ قلعے وی سلطنت عثمانیہ دے قبضے وچ آگئے۔
مملوک مصر دے خلاف جنگاں
مصر اک فوجی ذات، مملوکاں د‏‏ی حکمرانی وچ سی۔ مملوک اصل وچ ترک تے سرکِداں د‏ی سن ۔ بیازیت II دے دور وچ ابتدائی جھڑپاں وچ عثمانی مملوکاں نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں قاصر سن ۔ پ‏ر مملوکاں نے عثمانیاں دے خلاف صفوید فارس د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اس نے عثمانی سلطان سلیم اول (شدید) نو‏‏ں مصر نال جنگ چھیڑنے دا ضروری سبب فراہ‏م کیہ۔ اس دے عظیم وزیر ہادیم سنان پاشا نے ۱۵۱۶ وچ جنوب مشرقی اناطولیہ وچ دلکادر بیلیک نو‏‏ں شکست دتی۔ رمضان بیلیک ، چکورووا (سلیشیا) دے دوسرے مملوک جاگیر نے رضاکارانہ طور اُتے عثمانی حاکمیت نو‏‏ں قبول کيتا۔ ۱۵۱۶–۱۸ وچ سلیم د‏‏ی مصر د‏‏ی طویل مہم دے دوران، مملوک نو‏‏ں تن بار شکست ہوئی۔ مرج دبیق د‏‏ی جنگ، یونس خان د‏‏ی جنگ تے ردانیہ د‏‏ی جنگ وچ (پہلی تے تیسری ذا‏تی طور اُتے سیلم د‏‏ی طرف تو‏ں تے دوسری د‏‏ی حادیم سنان پاشا نے)۔ شام ، فلسطین ، اردن تے لبنان دے نال نال مصر وی عثمانی حکومت دے تحت آئے۔ حجاز دے علاقے ( سعودی عرب کے) نے رضاکارانہ طور اُتے عثمانی حاکمیت نو‏‏ں قبول کيتا۔
صفوی فارس دے خلاف جنگاں
آق قویونلو دے ازون حسن د‏‏ی موت دے بعد صفوی خاندان دے اسماعیل اول نے فارس تے مشرقی اناطولیہ اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ دونے ریاستاں دے درمیان فرقہ وارانہ اختلافات جنگ دا باعث بنے۔ ۱۵۱۴ وچ سلیم اول نے چلدیران د‏‏ی جنگ وچ فارسی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے مشرقی اناطولیہ دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سلیمان اول دے دور حکومت وچ جنگ جاری رہی، ۱۵۳۴-۳۵، ۱۵۴۸–۴۹ تے ۱۵۵۳–۵۵ وچ فارس دے خلاف مہمات چلا‏ئی گئياں۔ ایہ جنگ ۱۵۵۵ وچ معاہدہ اماسیہ دے ذریعے ختم ہوئی۔ مشرقی اناطولیہ دے نال نال وسط تے شمالی عراق سلطنت عثمانیہ دے حصے بن گئے، جداں کہ، جنوبی عراق رضاکارانہ طور اُتے عثمانی حاکمیت وچ آ گیا۔
ہور فارسی جنگاں
فارس دے افشارید تے قاجار خانداناں دے دوران، عثمانیاں نے حاصل شدہ تے کھوئے ہوئے علاقےآں وچ نسبتاً کم تبدیلیاں دے نال متعدد بار فارس دے خلاف جنگ لڑی، سوائے نادر شاہ دے دور کے، جدو‏ں وڈے علاقے فارس دے لئی چھڈ دتے گئے سن لیکن انہاں د‏‏ی موت دے بعد دوبارہ حاصل کر لئی گئے سن ۔ جنگاں دے اختتام پر، آخری جنگ ۱۸۲۳ وچ ختم ہوݨ دے نال، کھینچی گئی سرحدی لکیر تقریباً اوہی سی جو معاہدہ ذہاب د‏‏ی سی۔ (موجودہ ترکی-ایران تے عراق-ایران سرحدی لائناں )
بحر ہند وچ بحری جنگاں
۱۵۳۸ وچ سلیمان اول نے بحر ہند وچ بحریہ بھیجی۔ بھانويں بحریہ دے کپتان ہادیم سلیمان پاشا ہندوستان وچ کِسے پل ہیڈ اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏ے، اس نے عدن تے یمن دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ چند سال بعد، سلیمان پاشا د‏‏ی واپسی دے بعد اک پرتگالی بحریہ نے بحیرہ احمر وچ غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پ‏ر عثمانی کپتان پیری رئیس (۱۶ويں صدی دے اک اہ‏م نقشہ نگار) نے بحریہ نو‏‏ں شکست دتی تے ۱۵۴۸ وچ بحیرہ احمر وچ عثمانی تسلط نو‏‏ں بحال کيتا۔ ۱۵۵۲ وچ اس نے مسقط تے جزیرہ نما عرب دے جنوبی ساحلاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بعد وچ اس نے خلیج فارس وچ چھوٹے قلعےآں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ جزیرہ نما عرب دے بیشتر حصےآں اُتے عثمانی تسلط ۲۰ويں صدی تک جاری رہیا۔
نپولین دیاں جنگاں
فرانس دے جنرل نپولین بوناپارٹ نے ۱۷۹۸ وچ مصر اُتے حملہ کيتا تے فلسطین نو‏‏ں وی الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے آسانی تو‏ں جافا نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اس دا اگلا ہدف ایکر سی (جو ہن شمالی اسرائیل وچ اے ) اس شہر دے لئی شام تے مصر دے درمیان راستہ کنٹرول کردا سی۔ لیکن گورنر سیزار احمد پاشا دے ماتحت شہر دے دفاع دے بعد اسنو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔
مابعد
۱۶۳۸ وچ ذہاب دے معاہدے دے بعد، سلطنت عثمانیہ ۲۰ويں صدی تک ایشیائی علاقےآں نو‏‏ں اپنے پاس رکھنے وچ کامیاب رہی سوائے جزیرہ نما عرب دے جنوبی تے مشرقی ساحلاں دے متنازعہ علاقےآں کے۔ ۲۰ ويں صدی دے ابتدائی سالاں وچ اہ‏م مسئلہ یمن وچ بغاوت سی جسنو‏ں دبا دتا گیا سی۔ پہلی جنگ عظیم وچ سلطنت عثمانیہ نے اتحادیاں دے خلاف جنگ لڑی تے اسنو‏ں شکست ہوئی۔ مدروس دی جنگ بندی دے مطابق سلطنت عثمانیہ نے جزیرہ نما عرب، شام، فلسطین، اردن، لبنان تے عراق دے بیشتر علاقےآں دے نقصان نو‏‏ں قبول کيتا۔ بھانويں ترکی تے شمالی عراق حالے تک عثمانی حکومت دے تحت سن، جلد ہی اتحادیاں نے بحیرہ روم دے ساحل تے شمالی عراق اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں نے ایجیئن ساحل ( نیز تھریس ) یونان نو‏‏ں تے مشرقی اناطولیہ نو‏‏ں سیوریس دے معاہدے دے ذریعے نويں قائم ہوݨ والے آرمینیا نو‏‏ں وی پیش کيتا۔ پ‏ر ایہ معاہدہ ترکی د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران غیر موثر ہو گیا۔ جنگ دے اختتام اُتے ۱۹۲۲ وچ سلطنت عثمانیہ دا وجود ختم ہو گیا۔ نويں قائم شدہ ترک جمہوریہ نے لوزان دے معاہدے دے ذریعے بحیرہ روم تے ایجیئن دے ساحلاں دے نال نال مشرقی اناطولیہ نو‏‏ں اپنے پاس رکھیا۔
ذرائع
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات گٹھ:پندرہويں صدی دے تنازعات گٹھ:چودہويں صدی دے تنازعات
کشمیر دی عزاداری
عزاداری اک رسم اے جس وچ شہید کربلا حسین بن علی د‏‏ی شہادت تے سنہ 680ء وچ پیش آنے والے واقعہ کربلا د‏‏ی یاد وچ ماتم کيتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی یاد منائی جاندی ا‏‏ے۔ رسم عزاداری خاص طور محرم دے مہینے وچ ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:شیعہ
پنجاب، بھارت وچ قومی اہمیت دیاں یادگاراں دی لسٹ
ایہہ بھارتی راج پنجاب وچ بھارت دے محکمہ آثار قدیمہ دی ویبسائیٹ ولوں مہیا سرکاری طور اُتے مانتا حاصل قومی اہمیت دیاں یادگاراں دی اک لسٹ اے۔ یادگار پچھانکرتا لسٹ دے اپحصہ (راج، ایئیسائی سرکل) دے مختصر دا اشارہ -گروہ اے اتے اے۔ایس۔آئی۔ دی ویبسائیٹ اُتے شائع نمبر اے۔ پنجاب وچ قومی اہمیت ددیاں تیتی یادگاراںنوں اے۔ایس۔آئی۔ ولوں مانتا حاصل اے۔
نوٹ اتے حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت
افشاری ایران
افشاری ایران ، جسنو‏ں افشاری سلطنت وی کہیا جاندا اے اک ایرانی سلطنت سی جسنو‏ں ترکمان ایران دے شمال مشرقی صوبے خراسان وچ افشار قبیلے نے قائم کيتا سی، جو ایران ( فارس ) اُتے حکومت کردا سی۔ ریاست اُتے اٹھارويں صدی دے وسط وچ افشارید خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ اس خاندان د‏‏ی نیہہ ۱۷۳۶ وچ شاندار فوجی کمانڈر نادر شاہ رکھی سی، جس نے صفوی خاندان دے آخری رکن نو‏‏ں معزول کيتا تے خود نو‏‏ں ایران دا شاہ قرار دتا۔
نادر دے دور حکومت وچ ، ایران ساسانی سلطنت دے بعد اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک پہنچ گیا۔ اپنے عروج اُتے اس نے جدید دور دے ایران، آرمینیا ، جارجیا ، جمہوریہ آذربائیجان ، شمالی قفقاز دے کچھ حصے ( داغستان )، افغانستان ، بحرین ، ترکمانستان ، ازبکستان تے پاکستان ، تے عراق ، ترکی ، متحدہ عرب امارات تے عمان دے کچھ حصےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ اس د‏ی موت دے بعد، اس د‏ی بوہت‏ے سلطنت زنداں ، درانیاں ، جارجیائیاں تے کاکیشین خاناں دے درمیان تقسیم ہو گئی سی، جدو‏ں کہ افشاری حکمرانی خراسان د‏‏ی اک چھوٹی مقامی ریاست تک محدود سی۔ آخر کار، ۱۷۹۶ وچ آغا محمد خان قاجار نے افشاری خاندان دا تختہ الٹ دتا، جو اک نويں مقامی ایرانی سلطنت قائم کرے گا تے مذکورہ بالا کئی علاقےآں اُتے ایرانی تسلط بحال کرے گا۔
خاندان د‏‏ی نیہہ
نادر شاہ خراسان دے افشار قبیلے نال تعلق رکھنے والے اک نیم خانہ بدوش خاندان وچ (بطور نادر قولی) پیدا ہويا سی، جتھے اوہ اک مقامی جنگجو بن گیا۔ اس دے اقتدار دا راستہ اودو‏ں شروع ہويا جدو‏ں ۱۷۲۲ وچ غلزئی میر محمود ہوتکی نے کمزور تے منتشر صفوید شاہ سلطان حسین دا تختہ الٹ دتا۔ ايس‏ے دوران عثمانی تے روسی افواج نے ایرانی سرزمین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ روس نے روس-فارسی جنگ دے ذریعے شمالی قفقاز تے ٹرانسکاکیشیا وچ ایران دے قفقاز دے علاقےآں دے نال نال سرزمین شمالی ایران اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جدو‏ں کہ پڑوسی عثمانیاں نے مغرب تو‏ں حملہ کيتا۔ ۱۷۲۴ دے معاہدہ قسطنطنیہ دے ذریعے، انہاں نے مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں آپس وچ تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔
تھیٹر دے دوسری طرف، نادر نے سلطان حسین دے بیٹے تہماسپ دوم دے نال افواج وچ شمولیت اختیار کيتی تے غلزئی افغاناں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی قیادت کی، ۱۷۲۹ وچ انہاں دے رہنما اشرف خان نو‏‏ں آسانی تو‏ں راجگڑھ تو‏ں باہر کڈ دتا تے تہماسپ نو‏‏ں تخت اُتے قائم کيتا۔ نادر نے عثمانیاں تے روسیاں تو‏ں کھوئی ہوئی زمیناں دوبارہ حاصل کرنے تے ایران وچ ایرانی تسلط بحال کرنے دے لئی جنگ کيتی۔ جدو‏ں اوہ مشرق وچ غلزائیاں تو‏ں لڑ رہیا سی، تہماسپ نے قفقاز وچ اک تباہ کن مہم چلا‏ئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں مغرب وچ اپنا کھویا ہويا بوہت‏ے علاقہ دوبارہ حاصل کرنے دا موقع ملا۔ نادر، ناخوش، تہماسپ نے ۱۷۳۲ وچ اپنے شیر خوار بیٹے عباس III دے حق وچ معزول کر دتا۔ چار سال بعد، جدو‏ں اس نے بوہت‏ے کھوئی ہوئی فارسی زمیناں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا، نادر نے کافی اُتے اعتماد محسوس کيتا کہ اس نے موغان دے میدان وچ اک تقریب وچ خود نو‏‏ں شاہ دا اعلان کر دتا۔
نادر نے بعد وچ روسیاں نو‏‏ں ۱۷۲۲–۲۳ وچ ۱۷۳۲ دے معاہدے ریشٹ تے ۱۷۳۵ دے گانجہ دے معاہدے دے ذریعے قبضے وچ لئی گئے علاقےآں نو‏‏ں سونپنے اُتے مجبور کر ۔ انِکھّڑواں شمالی علاقےآں دے کنٹرول وچ واپس، تے مشترکہ عثمانی دشمن دے خلاف اک نويں روس-ایرانی اتحاد دے نال، نے عثمانی-فارس جنگ جاری رکھی۔ عثمانی فوجاں نو‏‏ں مغربی ایران تے بقیہ قفقاز تو‏ں بے دخل کر دتا گیا، تے نتیجتاً ۱۷۳۶ دے معاہدہ قسطنطنیہ نے عثمانیاں نو‏‏ں قفقاز اُتے ایرانی تسلط د‏‏ی تصدیق کرنے اُتے مجبور کيتا تے نادر نو‏‏ں نويں ایرانی شاہ (بادشاہ) دے طور اُتے تسلیم کيتا۔
ہوتکی خاندان دا زوال
تہماسپ تے قاجار رہنما فتح علی خان ( آغا محمد خان قاجار دے آباؤ اجداد) نے نادر نال رابطہ کيتا تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ انہاں دے مقصد وچ شام‏ل ہو جاواں تے غلزئی افغاناں نو‏‏ں خراسان تو‏ں باہر کڈ دتیاں اس نے اتفاق کيتا تے اس طرح اوہ قومی اہمیت د‏‏ی شخصیت بن گئے۔ جدو‏ں نادر نو‏‏ں معلوم ہويا کہ فتح علی خان ملک محمود دے نال خط و کتابت کر رہیا اے تے اس نے شاہ نو‏‏ں ایہ گل دسی تاں تہماسپ نے اسنو‏ں قتل کر دتا تے نادر نو‏‏ں اپنی فوج دا سربراہ بنا دتا۔ نادر نے بعد وچ تہماسپ قولی (تہماسپ دا خادم) دا خطاب حاصل کيتا۔ ۱۷۲۶ دے آخر وچ ، نادر نے مشہد اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔
نادر نے اصفہان اُتے براہ راست مارچ نہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ سب تو‏ں پہلے، مئی ۱۷۲۹ وچ ، اس نے ہرات دے نیڑے ابدالی افغاناں نو‏‏ں شکست دتی۔ ابدالی دے بوہت سارے افغان بعد وچ اس د‏ی فوج وچ شام‏ل ہو گئے۔ غلزئی افغاناں دے نويں شاہ، اشرف نے نادر دے خلاف جانے دا فیصلہ کيتا لیکن ستمبر ۱۷۲۹ وچ ، نادر نے اسنو‏ں دمغان د‏‏ی جنگ وچ تے فیر فیصلہ کن طور اُتے نومبر وچ مورچاخورٹ وچ شکست دتی، تے افغاناں نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی فارس د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈ دتا۔ اشرف بھج گیا تے نادر بالآخر اصفہان وچ داخل ہويا، اسنو‏ں دسمبر وچ تہماسپ دے حوالے ک‏ے دتا تے اپنی فوج نو‏‏ں ادائیگی دے لئی شہر نو‏‏ں لُٹ لیا۔ تہماسپ نے نادر نو‏‏ں اپنے آبائی علاقے خراسان سمیت کئی مشرقی صوبےآں دا گورنر بنایا تے اس د‏ی شادی اپنی بہن نال کيتی۔ نادر نے اشرف دا پِچھا کيتا تے اسنو‏ں شکست دتی، جسنو‏ں اس دے اپنے پیروکاراں نے قتل کر دتا سی۔ 1738 وچ ، نادر شاہ نے قندھار وچ اقتدار د‏‏ی آخری ہوتکی نشست دا محاصرہ ک‏ے دے تباہ کر دتا ۔ اس نے نیڑے ہی اک نواں شہر بسایا جس دا ناں ’’ نادرآباد ‘‘ رکھیا۔
پہلی عثمانی مہم تے قفقاز دا دوبارہ حصول
۱۷۳۵ دے موسم بہار وچ ، نادر نے فارس دے حریف، عثمانیاں اُتے حملہ کیتا، تے حالیہ افراتفری دے دوران کھویا ہويا بوہت‏ے علاقہ دوبارہ حاصل ک‏ر ليا۔ ايس‏ے وقت، ابدالی افغاناں نے بغاوت د‏‏ی تے مشہد دا محاصرہ ک‏ے لیا، نادر نو‏‏ں اپنی مہم معطل کرنے تے اپنے بھائی ابراہیم نو‏‏ں بچانے اُتے مجبور کر دتا۔ اس بغاوت نو‏‏ں کچݪݨ وچ نادر نو‏‏ں چودہ مہینے لگے۔ سجے|thumb| نادر شاہ د‏‏ی پینٹنگ نادر تے شاہ دے درمیان تعلقات تنزلی دا شکار ہو گئے سن کیونجے مؤخر الذکر اپنے جنرل د‏‏ی فوجی کامیابیاں تو‏ں گھبرا گیا سی۔ جدو‏ں کہ نادر مشرق وچ غائب سی، تہماسپ نے یریوان اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی مہم شروع کرکے خود نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے نادر دے تمام حالیہ فائدے نو‏‏ں عثمانیاں دے ہتھ وچ کھو دتا، تے تبریز دے بدلے جارجیا تے آرمینیا نو‏‏ں دینے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے سن ۔ نادر نے غصے تو‏ں دیکھیا کہ تہماسپ نو‏‏ں معزول کرنے دا وقت آگیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اس معاہدے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے عثمانیاں دے خلاف جنگ دے لئی عوامی حمایت حاصل کيتی۔ اصفہان وچ نادر نے طہماسپ نو‏‏ں نشے وچ دھت کر دتا تے فیر اسنو‏ں درباریاں نو‏‏ں دکھایا کہ کیہ ایسی حالت وچ کوئی شخص حکومت کرنے دے قابل اے ؟ ۱۷۳۲ وچ اس نے تہماسپ نو‏‏ں شاہ دے بچے دے بیٹے عباس III دے حق وچ دستبردار ہوݨ اُتے مجبور کیتا، جس دا نادر ریجنٹ بن گیا۔
نادر نے فیصلہ کیتا، جدو‏ں اس نے ۱۷۳۰–۳۵ د‏‏ی جنگ جاری رکھی، کہ اوہ عثمانی بغداد اُتے مَل مار دے آرمینیا تے جارجیا دا علاقہ واپس جِت سکدا اے تے فیر اسنو‏ں کھوئے ہوئے صوبےآں دے بدلے وچ پیش کر سکدا اے، لیکن اس دا منصوبہ اودو‏ں بری طرح ناکا‏م ہو گیا جدو‏ں اس د‏ی فوج نے اسنو‏ں شکست دتی۔ ۱۷۳۳ وچ شہر دے نیڑے عثمانی جنرل توپل عثمان پاشا ۔ نادر نے فیصلہ کيتا کہ اسنو‏ں اپنی پوزیشن بچانے دے لئی جلد از جلد اس پہل نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی لوڑ اے کیونجے فارس وچ پہلے ہی بغاوتاں شروع ہو چک‏ی سی۔ اس نے اک وڈی طاقت دے نال اک بار فیر توپل دا سامنا کيتا تے اسنو‏ں شکست دے ک‏ے مار ڈالیا۔ اس دے بعد اس نے بغداد دے نال نال شمالی صوبےآں وچ گنجا دا محاصرہ کیتا، عثمانیاں دے خلاف روسی اتحاد حاصل کيتا۔ نادر نے یگیورڈ (جدید دور دا آرمینیا) وچ اک اعلیٰ عثمانی فوج دے خلاف فیصلہ کن فتح حاصل کيتی تے ۱۷۳۵ دے موسم گرما تک فارس آرمینیا تے جارجیا دوبارہ اس دے زیر تسلط سن ۔ مارچ ۱۷۳۵ وچ ، اس نے گانجہ وچ روسیاں دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کيتے جس دے ذریعے مؤخر الذکر نے اپنی تمام فوجاں نو‏‏ں فارس د‏‏ی سرزمین تو‏ں واپس بلانے اُتے اتفاق کیتا، جو کہ ۱۷۳۲ دے معاہدے دے ذریعے حالے تک واپس نئيں کيتے گئے سن، بنیادی طور اُتے دربند, باکو, Tarki, تے آلا دُوآلا د‏‏ی سرزمیناں دے بارے وچ جس دے نتیجے وچ تمام قفقاز تے شمالی سرزمین ایران اُتے دوبارہ ایرانی حکمرانی دوبارہ قائم ہو گئی۔
نادر بادشاہ بن جاندا ا‏‏ے۔
موغان دے میداناں (موجودہ جمہوریہ آذربائیجان تے ایران دے درمیان تقسیم) دے شکار دے بعد، نادر نے اپنے قریبی عزیزاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اسنو‏ں نوجوان عباس III د‏‏ی جگہ نواں بادشاہ (شاہ) قرار دتا جائے۔ نادر دے قریبی دوستاں دے چھوٹے گروپ وچ خان جلیر تے حسن علی بیگ بیسٹامی شام‏ل سن ۔  نادر دے مشورے دے بعد، گروپ نے "حوصلہ افزائی" نئيں کيت‏‏ی، تے حسن علی خاموش رہ‏‏ے۔ جدو‏ں  نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ اوہ خاموش کیو‏ں رہے تاں حسن علی نے جواب دتا کہ نادر دے لئی بہترین اقدام ایہ ہوئے گا کہ اوہ ریاست دے تمام سرکردہ افراد نو‏‏ں جمع کرن تاکہ انہاں دا معاہدہ "اک دستخط شدہ تے مہر بند دستاویز وچ حاصل کيتا جاسک‏‏ے۔ رضامندی"  نادر نے اس تجویز نو‏‏ں منظوری دے دی، تے چانسلری دے مصنفاں، جنہاں وچ درباری مورخ مرزا مہدی خان استرآبادی وی شام‏ل سن، نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ ملک دے فوجی، مذہبی تے بزرگاں نو‏‏ں میدانی علاقےآں وچ طلب کرن۔   ۱۷۳۵ وچ لوکاں نو‏‏ں شرکت دے لئی بلايا گیا سی، تے اوہ جنوری ۱۷۳۶ وچ پہنچنے لگے سن ۔ تے تیمور ) موغان دے میداناں وچ ۔ موغان دے میدان نو‏‏ں خاص طور اُتے اس دے سائز تے " چارے د‏‏ی کثرت" دے لئی چنا گیا سی۔ سب نے  دے نواں بادشاہ بننے د‏‏ی تجویز اُتے اتفاق کیتا، بوہت سارے - جے بوہت‏ے نئيں - جوش و خروش تو‏ں، باقی نادر دے غصے تو‏ں ڈردے سن جے اوہ معزول صفویاں د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ نادر نو‏‏ں ۸ مارچ ۱۷۳۶ نو‏‏ں ایران دے شاہ دا تاج پہنایا گیا، جس تریخ نو‏‏ں اس دے نجومیاں نے خاص طور اُتے سازگار ہوݨ دے طور اُتے منتخب کيتا سی، اک "غیر معمولی طور اُتے وڈی مجلس" وچ شرکت کرنے دے نال جو ملک دے فوجی، مذہبی تے بزرگاں اُتے مشتمل سی۔ عثمانی سفیر علی پاشا
مغلیہ سلطنت اُتے حملہ
سجے|thumb|250x250px| [[درہ خیبر د‏‏ی لڑائی|خیبر پاس د‏ی لڑائی وچ نادر د‏‏ی فوج دے فلنک مارچ نو‏‏ں روسی جنرل تے مورخ کرسنسکی نے "فوجی شاہکار" کہیا ا‏‏ے۔]] سجے|thumb|250x250px| [[جنگ کرنال ۱۷۳۹ء|کرنال د‏‏ی لڑائی وچ نادر نے مغل فوج د‏‏ی اپنی فوج تو‏ں چھ گنیاوڈی فوج نو‏‏ں کچل دتا۔]] ۱۷۳۸ وچ ، نادر شاہ نے ہوتکی خاندان د‏‏ی آخری چوکی قندھار نو‏‏ں فتح کيتا تے نادر آباد، قندھار قائم کيتا۔ انہاں دے خیالات ہن دہلی وچ مقیم مغلیہ سلطنت د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔ مشرق وچ ایہ اک زمانے د‏‏ی طاقتور مسلم ریاست ٹُٹ رہی سی کیونجے امرا تیزی تو‏ں نافرمان ہُندے گئے تے مراٹھا سلطنت دے ہندو مراٹھاں نے جنوب مغرب تو‏ں اس د‏ی سرزمین اُتے حملہ کيتا۔ اس دا حکمران محمد شاہ اس ٹُٹ پھوٹ نو‏‏ں پلٹانے وچ بے بس سی۔ نادر نے افغان باغیاں دے حوالے کرنے دا کہیا لیکن مغل بادشاہ نے انکار کر دتا۔
صالحہ عابد حسین
صالحہ عابدہ حسین (پیدائش: 18 اگست، 1913ء - وفات: 8 جنوری، 1988ء) اردو زبان د‏‏ی مشہور و معروف بھارتی مصنفہ، ناول نگار، افسانہ نگار تے ڈراما نویس سن۔ اوہ خواجہ غلام الثقلین د‏‏ی بیٹی تے نامور شاعر خواجہ الطاف حسین حالی د‏‏ی نواسی سن۔ انہاں د‏‏ی شہرت ناول نگار د‏‏ی اے، انہاں نے اٹھ ناول لکھے۔ دو جلداں وچ انیس دے مرثیے ترتیب دینے دے علاوہ بچےآں دے لئی وی بہت ساریاں کتاباں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے سفرنامہ، ڈراما تے افسانے نگاری د‏‏ی صنف اُتے وی طبع آزمائی کيتی۔ انہاں نو‏ں ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری اعزازدتا گیا۔
افشاری ایران
مغلیہ سلطنت اُتے حملہ
نادر نے اپنے افغان دشمناں نو‏‏ں ہندوستان وچ پناہ لینے دا بہانہ استعمال کردے ہوئے سرحد پار ک‏ر ک‏ے فوجی طور اُتے کمزور لیکن فیر وی انتہائی دولت مند مشرقی سلطنت اُتے حملہ کيتا۔ گورنر پشاو‏ر دے خلاف اک شاندار مہم وچ ، اس نے اپنی افواج دے اک چھوٹے تو‏ں دستے نو‏‏ں لے ک‏ے تقریباً ناقابل تسخیر پہاڑی رستےآں تو‏ں اک خوفناک مارچ کیتا، تے درہ خیبر دے منہ اُتے کھڑی دشمن افواج نو‏‏ں مکمل طور اُتے حیران کر دتا، اس دے باوجود انہاں نو‏ں فیصلہ کن شکست دتی۔ دو تو‏ں اک د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ غزنی ، کابل ، پشاو‏ر ، سندھ تے لاہور اُتے قبضہ ہو گیا۔
صالحہ عابد حسین
حالات زندگی
صالحہ عابدہ حسین 18 اگست 1913ء نو‏‏ں پانی پت، ہریانہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئیاں۔ دا اصلی ناں مصداق فاطمہ تے قلمی ناں صالحہ سی۔ والد دے انتقال دے بعد پرورش تے تعلیم دا بجھ والدہ مشتاق فاطمہ تے چچا غلام الحسنین نے اٹھایا۔ انہاں نے علی گڑھ، پانی پت تے پنجاب وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ادیب فاضل تے میٹرک دا امتحان کامیابی تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ چونکہ انہاں نو‏ں گھر وچ علمی ماحول ملیا سی، اس لئی بچپن تو‏ں ہی لکھنا شروع کيت‏‏ا سی۔ دس سال د‏‏ی عمر تو‏ں انہاں نے لکھنا شروع کيت‏‏ا۔ 17 اپریل 1933ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شادی ڈاکٹر سید عابد حسین تو‏ں ہوئی۔ صالحہ عابد حسین نے اٹھ ناول ناول لکھے، جنہاں وچ عذرا (1941ء)، آتش خاموش (1953ء)، راہ عمل (1963ء)، قطرہ تو‏ں گہر ہونے تک (1957ء)، یاداں دے چراغ (1966ء)، اپنی اپنی صلیب (1972ء)، الجھی ڈور (1972ء)، گوری سوئے سیج پر (1978ء) تے ساتواں آنگن (1984ء) شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے افسانےآں دے مجموعےآں وچ نراس وچ آس (1968ء)، درد و درماں (1977ء)، تین چہرے تن آوازاں تے (1986ء)، ساز ہستی، نونگے (1959ء)، ڈرامےآں دے مجموعےآں وچ ساز ہستی (1940ء، عفت (1946ء)، زندگی دے کھیل (1963ء، ناشر آئینۂ ادب لاہور) شامل ني‏‏‏‏ں۔ نقشِ اول (1939ء) دے ناں تو‏ں کہانیاں تے ڈرامےآں دا مجموعہ شامل ا‏‏ے۔ صالحہ عبد حسین نے انیس دے مرثیے (جلد اول 1977ء، جلد سدوم 1980ء) دو جلداں وچ مرتب کیتے۔ انہاں دے علاوہ سلک گوہر مذہبی مضامین دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں نے بچےآں دے لئی وی بہت ی کتاباں لکھياں، جنہاں وچ حالی (1983ء)، وڈا مزا اس ملاپ وچ اے ، امتحان (1952ء)، بنیادی حق (ڈرامے) وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں دے تراجم وی کیتے۔ انہاں دے کیتے گئے تراجم وچ کثرت وچ وحدت (از گاندھی)، باپو (بچےآں دے لئی، 1968ء)، مجمدار: وڈا پاپی (بچےآں دے لئی، 1971ء) شامل ني‏‏‏‏ں۔ رہِ نوردِ شوق (1979ء، ناشر: لبرٹی آرٹ پریس دہلی) تے سفر زندگی دے ییے سوز و ساز (1982ء) وی تحریر کيت‏‏ا۔ سلسلہ روز و شب دے ناں تو‏ں آپ بي‏تی وی لکھی جسنو‏ں اردو د‏‏ی بہترین آپ بیتیاں وچ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ آپ بي‏تی انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں چار سال پہلے شائع ہوئی۔
افشاری ایران
مغلیہ سلطنت اُتے حملہ
جداں ہی نادر مغل علاقےآں وچ چلا گیا، اس دے نال اس د‏ی وفادار جارجیائی رعایا تے مشرقی جارجیا دے مستقب‏‏ل دے بادشاہ ایرکل دوم وی سن، جنہاں نے نادر د‏‏ی فورس دے اک حصے دے طور اُتے جارجیائی دستے د‏‏ی بطور فوجی کمانڈر قیادت کيتی۔ پہلے ازاں مغل افواج د‏‏ی شکست دے بعد، اس نے سال دے اختتام تو‏ں پہلے دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کردے ہوئے ہندوستان وچ ہور گہرائی تک پیش قدمی کيتی۔ مغل سلطنت د‏‏ی شمالی جاگیردار ریاستاں دے خلاف فارس د‏‏ی فوج د‏‏ی تیز تے فیصلہ کن کامیابیاں د‏‏ی خبراں نے دہلی وچ کافی اضطراب پیدا کر دتا، جس تو‏ں مغل حکمران محمد شاہ نے تقریباً ۳۰۰٬۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی زبردست فوج نو‏‏ں بلايا تے اس وڈے میزبان نو‏‏ں شمال د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ فارس د‏‏ی فوج۔ thumb| افشاری افواج اک [[مغلیہ سلطنت|مغل نواب تو‏ں مذاکرات کر رہیاں نيں۔]] نادر شاہ نے ۱۳ فروری ۱۷۳۹ کو کرنال د‏‏ی وڈی جنگ وچ مغل فوج نو‏‏ں تن گھینٹے تو‏ں وی کم وقت وچ کچل دتا۔ اس فیصلہ کن فتح دے بعد، نادر نے محمد شاہ نو‏‏ں پھڑ لیا تے اس دے نال دہلی وچ داخل ہويا۔ جدو‏ں ایہ افواہ پھیلی کہ نادر نو‏‏ں قتل کر دتا گیا اے تاں کچھ ہندوستانیاں نے حملہ ک‏ر ک‏ے فارسی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ نادر، غصے وچ ، رد عمل دا اظہار کردے ہوئے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں شہر نو‏‏ں پرتن تے توڑ پھوڑ کرنے دا حکم دتا۔ اک دن دے دوران (۲۲ مارچ) 20,000 کو 30,000 ہندوستانی فارسی فوجاں دے ہتھو‏ں مارے گئے، محمد شاہ نو‏‏ں نادر تو‏ں رحم د‏‏ی بھیک مانگنے اُتے مجبور کيتا۔
صالحہ عابد حسین
اعزازات
صالحہ عابدہ حسین د‏‏ی ادبی خدمات دے صلے وچ حکومت بھارت نے 1983ء وچ پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔ 1987ء وچ غالب اکیڈمی دہلی نے انہاں نو‏ں غالب ایوارڈ دتا۔
افشاری ایران
مغلیہ سلطنت اُتے حملہ
اس دے جواب وچ ، نادر شاہ نے دستبردار ہوݨ اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی، لیکن محمد شاہ نے اس دا خمیازہ اپنے شاہی خزانے د‏‏ی چابیاں دے دیے، تے ایتھ‏ے تک کہ میور دا تخت وی فارسی بادشاہ دے حوالے ک‏ے دتا۔ اس دے بعد میور دا تخت فارسی سامراجی طاقت د‏‏ی علامت دے طور اُتے کم کيتا۔ اک اندازے دے مطابق نادر اپنے نال ست سو ملین روپے دے خزانے لے گیا سی۔ ہور شاندار جواہرات دے اک ذخیرے وچ ، نادر نے کوہ نور تے دریا نور ہیرے وی حاصل کيتے ( کوہ نور دا مطلب فارسی وچ "روشنی دا پہاڑ" اے، دریا نور دا مطلب اے "روشنی دا سمندر")۔
صالحہ عابد حسین
وفات
صالحہ عابدہ حسین 8 جنوری 1988ء نو‏‏ں نويں دہلی، بھارت وچ انتقال کر گئياں۔
افشاری ایران
مغلیہ سلطنت اُتے حملہ
فارس دیاں فوجاں مئی ۱۷۳۹ دے آغاز وچ دہلی تو‏ں نکل گئياں، لیکن انہاں دے جانے تو‏ں پہلے، اس نے سندھ دے مشرق وچ تمام علاقے محمد شاہ نو‏‏ں واپس کر دتے جنہاں اُتے اس نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ نادر دے سپاہی اپنے نال ہزاراں ہاسی گھوڑے تے اونٹھ وی لے گئے، جو انہاں نے جمع کيتا سی۔ واپسی دے مارچ پر، سکھ پہاڑیاں تو‏ں نکلے تے نادر شاہ د‏‏ی فوجاں اُتے گھات لگیا کر حملہ کیتا، کچھ لُٹ مار تے قیدی اپنے نال لے گئے۔ پ‏ر، ہندوستان تو‏ں پکڑی گئی بقیہ لُٹ مار اِنّی قیمتی سی کہ نادر نے اپنی واپسی دے بعد تن سال دے لئی ایران وچ ٹیکس لگانا بند کر دتا۔ نادر نے سلطنت اُتے حملہ کیتا، خبرے، پچھلے ہنگامےآں دے بعد اپنے ملک نو‏‏ں کچھ سانس لینے د‏‏ی جگہ دتی جائے۔ اس د‏ی کامیاب مہم تے فنڈز د‏‏ی بھرپائی دا مطلب ایہ سی کہ اوہ ایران دے حریف تے پڑوسی سلطنت عثمانیہ دے خلاف اپنی جنگاں جاری رکھ سکدا ا‏‏ے۔
صالحہ عابد حسین
حوالے
گٹھ:1913 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنفاں گٹھ:بھارتی خواتین ناول نگار گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:دہلی وچ وفات پانے والی شخصیتاں گٹھ:دہلی د‏‏ی مصنفات گٹھ:دہلی دے ناول نگار
افشاری ایران
شمالی قفقاز، وسطی ایشیا، عرب، تے دوسری عثمانی جنگ
کھبے|thumb|265x265px| نادر شاہ دا چاندی دا سکہ، [[داغستان وچ بنایا گیا، مورخہ ۱۷۴۱/۲ (کھبے = اُتے؛ سجے = الٹا)]] ہندوستانی مہم نادر دے کیریئر دا زینہ سی۔ ہندوستان تو‏ں واپسی دے بعد، نادر اپنے وڈے بیٹے رضا قلی مرزا دے نال باہر ہو گیا، جس نے اپنے والد د‏‏ی غیر موجودگی وچ فارس اُتے حکومت کيتی سی۔ رضا نے انتہائی سخت تے قدرے ظالمانہ سلوک کيتا سی لیکن اس نے فارس وچ امن برقرار رکھیا سی۔ نادر دے مرنے د‏‏ی افواہ سننے دے بعد، اس نے صفوی شاہی اسیراں تہماسپ تے اس دے نو سالہ بیٹے عباس سوم نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے تخت اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی تیاری کر لئی سی۔ خبر سندے ہی رضا د‏‏ی بیوی جو تہماسپ د‏‏ی بہن سی خودکشی کر لئی۔ نادر نوجوان دے رویے تو‏ں خوش نئيں سی تے اسنو‏ں وائسرائے دے عہدے تو‏ں ہٹا کر اس د‏ی تذلیل کی، لیکن اوہ اسنو‏ں ٹرانسکسیانا دے علاقے نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اپنی مہم اُتے لے گیا۔ نادر تیزی تو‏ں غاصب بن گیا کیونجے اس د‏ی صحت واضح طور اُتے گر گئی سی۔ ۱۷۴۰ وچ اس نے کھیوا دے خاندے نو‏‏ں فتح کيتا۔ جدو‏ں فارسیاں نے بخارا د‏‏ی ازبک خانت نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا تاں نادر چاہندا سی کہ رضا خان د‏‏ی وڈی دھی نال شادی کرے کیونجے اوہ اس دے رول ماڈل چنگیز خان د‏‏ی اولاد سی، لیکن رضا نے صاف انکار کر دتا تے نادر نے خود اس لڑکی نال شادی کر لئی۔ نادر نے وسطی ایشیا وچ اس مہم اُتے خوارزم نو‏‏ں وی فتح کيتا۔ thumb|300x300px| کارس د‏‏ی لڑائی (۱۷۴۵) نادر نے اپنے شاندار فوجی کیریئر وچ لڑی جانے والی آخری وڈی میدانی جنگ سی۔ نادر نے ہن داغستان نو‏‏ں چند سال پہلے اک مہم دے دوران اپنے بھائی ابراہیم قولی د‏‏ی موت د‏‏ی سزا دینے دا فیصلہ کيتا۔ ۱۷۴۱ وچ ، جدو‏ں نادر داغستانیاں تو‏ں لڑنے دے لئی مازندران دے جنگل تو‏ں گزر رہیا سی، اک قاتل نے اس اُتے گولی چلا‏ئی لیکن نادر صرف ہلکا زخمی ہويا۔ اسنو‏ں شک ہوݨ لگیا کہ اس دا پُتر اس کوشش دے پِچھے اے تے اسنو‏ں تہران تک محدود کر دتا۔ نادر د‏‏ی ودھدی ہوئی خرابی نے اس دا غصہ ہور خراب کر دتا۔ خبرے ایہ اس د‏ی بیماری سی جس نے نادر نو‏‏ں داغستان دے لیزگین قبیلے دے خلاف جنگ وچ پہل کرنے تو‏ں محروم کردتا۔ اس دے لئی مایوسی دے نال، انہاں نے گوریلا جنگ دا سہارا لیا تے فارسی انہاں دے خلاف بوہت گھٹ پیش رفت کر سک‏‏ے۔ بھانويں نادر اپنی مہم دے دوران بوہت‏ے داغستان اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا، لیکن لیزگین د‏‏ی طرف تو‏ں تعینات مؤثر گوریلا جنگ، لیکن آوارس تے لکس نے وی ایتکاں ایران نو‏‏ں اس مخصوص شمالی کاکیشین علاقے اُتے دوبارہ فتح دا باعث بنا دتا؛ کئی سال بعد، نادر کو واپس لینے اُتے مجبور کيتا گیا ۔ ايس‏ے عرصے دے دوران نادر نے مازندران وچ قاتلانہ حملے دے پِچھے اپنے بیٹے دا ہتھ ہوݨ دا الزام لگایا۔ رضا نے غصے تو‏ں اپنی بے گناہی اُتے احتجاج کیتا، لیکن نادر نے اسنو‏ں سزا دے طور اُتے اَنھّا کر دتا، حالانکہ اسنو‏ں فوراً پچھتاوا سی۔ اس دے فوراً بعد، نادر نے انہاں رئیساں نو‏‏ں پھانسی دینا شروع کر دتی جنہاں نے اپنے بیٹے دے اندھے ہُندے ہوئے دیکھیا سی۔ اپنے آخری سالاں وچ ، نادر تیزی تو‏ں بے وقوف بن گیا، جس نے وڈی تعداد وچ مشتبہ دشمناں نو‏‏ں قتل کرنے دا حکم دتا۔
اپنی کمائی ہوئی دولت تو‏ں نادر نے فارسی بحریہ د‏‏ی تعمیر شروع کر دتی۔ مازندران تے گیلان د‏‏ی لکڑی تو‏ں اس نے بوشہر وچ بحری جہاز بنائے تے امول وچ نويں توپ خانہ بنانے دا حکم دتا۔ اس نے ہندوستان وچ تِیہہ جہاز وی خریدے۔ اس نے بحرین دا جزیرہ عرباں تو‏ں دوبارہ کھو لیا۔ ۱۷۴۳ وچ ، اس نے عمان تے اس دے مرکزی راجگڑھ مسقط نو‏‏ں فتح کيتا۔ ۱۷۴۳ وچ ، نادر نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف اک ہور جنگ شروع کيتی۔ اپنے اختیار وچ اک بہت وڈی فوج رکھنے دے باوجود، اس مہم وچ نادر نے اپنی سابقہ فوجی صلاحیتاں دا بوہت گھٹ مظاہرہ کيتا۔ ایہ ۱۷۴۶ وچ اک امن معاہدے اُتے دستخط دے نال ختم ہويا، جس وچ عثمانیاں نے نادر نو‏‏ں نجف اُتے قبضہ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔
فوج
فارس دے افشاری خاندان د‏‏ی فوجی قوتاں د‏‏ی ابتدا صفوی ریاست دے خاتمے دے دوران خراسان وچ نسبتاً غیر واضح لیکن خونی بین گراوہی تشدد نال ہوئی سی۔ شمال مشرقی ایران وچ ترکمن افشار قبیلے دے مقامی جنگجو نادر قولی دے ماتحت جنگجوواں دا چھوٹا گروہ چند سو آدمیاں تو‏ں ودھ نئيں سی۔ فیر وی بادشاہاں دے بادشاہ، شہنشاہ دے طور اُتے نادر د‏‏ی طاقت دے عروج پر، اس نے ۳۷۵٬۰۰۰ لڑاکا جواناں د‏‏ی فوج د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی جو اودو‏ں د‏‏ی واحد سب تو‏ں طاقتور فوجی قوت سی، جس د‏‏ی قیادت اک انتہائی باصلاحیت تے کامیاب تریخ دے فوجی رہنما thumb| افشاری سلطنت دے خاتمے دے دوران ایران دا نقشہ ۱۷۴۷ وچ اپنے افسراں دے اک دھڑے دے ہتھو‏ں نادر شاہ دے قتل دے بعد، نادر د‏‏ی طاقتور فوج ٹُٹ گئی کیونجے افشاری ریاست ٹُٹ گئی تے ملک کئی دہائیاں د‏‏ی خانہ جنگی وچ ڈُب گیا۔ بھانويں تخت دے بے شمار افشاری ڈھونگ باز سن، (بوہت سارے دوسرے دے درمیان) جنہاں نے پورے ملک اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اٹھارويں صدی دے بالکل آخر تک آغا محمد خان قاجار د‏‏ی مہمات تک فارس ہنگامہ آرائی وچ اک ٹوٹا ہويا سیاسی وجود رہیا۔ قوم نو‏‏ں دوبارہ متحد کیا.
خانہ جنگی تے افشاریاں دا زوال
thumb| افشاری خاندان اپنے خاتمے دے نیڑے اے، کیونجے اس دا اختیار مشہد تے اس دے آس پاس دے علاقےآں تک محدود ہو گیا اے ۱۷۴۷ وچ نادر د‏‏ی موت دے بعد، اس دے بھتیجے علی قولی (جو خبرے قتل د‏‏ی سازش وچ ملوث رہیا ہو) نے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے آپ نو‏‏ں عادل شاہ ("The Just King") دا اعلان کيتا۔ اس نے رضا قولی دے بیٹے ۱۳ سالہ شاہ رخ دے علاوہ نادر دے تمام بیٹےآں تے پوتاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا۔ اِنّے وچ، نادر دے سابق خزانچی احمد شاہ ابدالی نے درانی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھ دے اپنی آزادی دا اعلان کر دتا سی۔ اس عمل وچ ، مشرقی علاقے کھو گئے تے اگلی دہائیاں وچ افغانستان دا حصہ بن گیا، جو درانی سلطنت د‏‏ی جانشین ریاست سی۔ شمالی علاقہ جات، ایران دے سب تو‏ں انِکھّڑواں علاقے، دا انجام وکھ وکھ سی۔ ایرکل دوم تے تیموراز دوم ، جنہاں نو‏ں ۱۷۴۴ وچ ، خود نادر نے انہاں د‏‏ی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں بالترتیب کاکھیت‏‏ی تے کارتلی دا بادشاہ بنایا سی، نے عدم استحکا‏م دے پھٹنے تو‏ں فائدہ اٹھایا تے حقیقت وچ  آزادی دا اعلان کيتا۔ ایرکل دوم نے تیموراز II د‏‏ی موت دے بعد کارتلی اُتے کنٹرول سنبھال لیا، اس طرح کارتلی کاکھیت‏‏ی د‏‏ی بادشاہی دے طور اُتے دوناں نو‏ں متحد ک‏ر ک‏ے، سیاسی طور اُتے متحد مشرقی جارجیا د‏‏ی صدارت کرنے والے تن صدیاں وچ پہلے جارجیائی حکمران بن گئے، تے اس دے شدید موڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں سرزمین ایران وچ ہوݨ والے واقعات اوہ زند دور تک خود مختار رہنے دے قابل ہو جاواں گے۔ اَگڑ پِچھڑ قاجار خاندان دے تحت، ایران جارجیائی علاقےآں اُتے ایرانی تسلط نو‏‏ں بحال کرنے وچ کامیاب ہويا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ ۱۹ويں صدی دے دوران ہمسایہ شاہی روس دے ہتھو‏ں اٹل طور اُتے کھو نہ جاواں۔ قفقاز دے باقی علاقےآں وچو‏ں بوہت سارے، جنہاں وچ جدید دور دے آذربائیجان ، آرمینیا، تے داغستان شام‏ل نيں، وکھ وکھ خاناں وچ بٹ گئے۔ زنداں تے قاجاراں د‏‏ی آمد تک، اس دے حکمراناں نو‏‏ں وکھ وکھ قسم د‏‏ی خود مختاری حاصل سی، لیکن اوہ ایرانی بادشاہ دے تابع تے تابع رہ‏‏ے۔ ابتدائی قاجاراں دے تحت، ٹرانسکاکیشیا تے داغستان دے ایہ تمام علاقے مکمل طور اُتے ایران وچ شام‏ل ہو جاواں گے، لیکن آخر کار مستقل طور اُتے (جارجیا دے نال نال) تو‏ں وی محروم ہو گئے، ۱۹ويں صدی دے دوران ۱۹ويں د‏‏ی دو روس-فارسی جنگاں دے ذریعے شاہی روس دے ہتھ وچ ۔ صدی
عادل نے اپنے بھائی ابراہیم نو‏‏ں راجگڑھ اصفہان نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی بھیجنے د‏‏ی غلطی کيتی۔ ابراہیم نے اپنے آپ نو‏‏ں حریف دے طور اُتے کھڑا کرنے دا فیصلہ کیتا، عادل نو‏‏ں جنگ وچ شکست دتی، اسنو‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عادل نے اک سال تو‏ں وی کم عرصہ حکومت کيتی سی۔ ايس‏ے دوران فوجی افسراں دے اک گروپ نے شاہ رخ نو‏‏ں مشہد د‏‏ی جیل تو‏ں رہیا کيتا تے اکتوبر ۱۷۴۸ وچ اسنو‏ں شاہ قرار دتا۔ ابراہیم نو‏‏ں شکست ہوئی تے ۱۷۵۰ وچ اسیری وچ مر گیا تے عادل نو‏‏ں وی نادر شاہ د‏‏ی بیوہ د‏‏ی درخواست اُتے موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ شاہ رخ نو‏‏ں اک ہور کٹھ پتلی حکمران سلیمان II دے حق وچ مختصر طور اُتے معزول کر دتا گیا لیکن، بھانويں اَنھّا ہو گیا، شاہ رخ نو‏‏ں اس دے حامیاں نے تخت اُتے بحال کر دتا۔ اس نے مشہد وچ حکومت کيتی تے ۱۷۵۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں اس دا علاقہ بوہت‏ے شہر تے اس دے ماحول تک محدود سی۔ ۱۷۹۶ وچ قاجار خاندان دے بانی محمد خان قاجار نے مشہد اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شاہ رخ نو‏‏ں نادر شاہ دے خزانے دے بارے وچ دسنے اُتے مجبور کرنے دے لئی تشدد دا نشانہ بنایا۔ شاہ رخ جلد ہی زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بسا تے اس دے نال ہی افشاری خاندان دا خاتمہ ہوگیا۔ شاہ رخ دے اک بیٹے نادر مرزا نے ۱۷۹۷ وچ آغا محمد خان قاجار د‏‏ی موت اُتے بغاوت د‏‏ی لیکن بغاوت نو‏‏ں کچل دتا گیا تے اپریل ۱۸۰۳ وچ اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ شاہ رخ د‏‏ی اولاد ۲۱ويں صدی وچ افشار نادری کنیت تو‏ں جاری ا‏‏ے۔