cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
برازی خون مخفی
سادہ تو‏ں لفظاں وچ تاں برازی خون مخفی، دا مطلب ہُندا اے کہ انسانی فضلہ وچ خفیہ خون شامل ہونا یعنی فضلے وچ پوشیدہ خون ضائع ہونا۔ تے طب وچ برازی خون مخفی د‏‏ی تعریف تے اس د‏ی ہور تشریح ذیل وچ درج د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔
طب وچ برازی خون مخفی نو‏‏ں بِرازی دم خفی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ تے اس تو‏ں مراد طب وچ کیہ جانے والا اک ایسا اختبار اے جس وچ فضلے وچ خون د‏‏ی موجودگی یا غیر موجودگی د‏‏ی شناخت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دم خفی (occult blood) اس وجہ تو‏ں کہندے نيں کہ ایہ خون جو فضلے وچ خارج ہوئے رہیا ہُندا اے اوہ یا تاں اِنّا کم مقدار وچ ہُندا اے کہ اکھ تو‏ں نظر نئيں آندا یا فیر اوہ آنت دے آخری حصے تو‏ں خارج ہونے د‏‏ی بجائے نظام ہاضمہ دے کِس‏ے ابتدائی مقام (مثلا معدہ) تو‏ں خارج ہوئے رہیا ہُندا اے تے جسم تو‏ں آنت وچ سفر دے دوران اپنا رنگ تبدیل کرکے فضلے تو‏ں مماثلت اختیار کرجاندا اے جس دے باعث اکھ تو‏ں نظر نئيں آندا۔ طب وچ اس اختبار دا مکمل ناں ؛ برازی دم الخفی اختبار (Fecal occult blood test) اختیار کیتا جاندا ا‏‏ے۔
عام طور اُتے اس اختبار یا وچ خون وچ موجود سرخ سالمات نو‏‏ں تلاش کیتا جاندا اے جنہاں نو‏ں ہیم کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جدید طرز دے اختبارات گلوبین نو‏‏ں وی تلاش کردے نيں، گلوبین دراصل ہیم دے نال ملکر خون د‏‏ی سرخ رنگت بنانے والا سالمہ ہیموگلوبین تیار کردا ا‏‏ے۔
سببِ اختبار
جداں کہ ابتدا وچ بیان آیا کہ ایہ اختبار اصل وچ اس گل دا پتا چلانے دے لئی کیتا جاندا اے کہ معدہ تے آنتاں وچ کدرے تو‏ں خون ضائع تاں نئيں ہوئے رہیا تے ایسا اک طبیب اس وقت کردا اے جدو‏ں کہ جسم وچ خون د‏‏ی کمی وی واقع ہوئے رہی ہوئے تے اس د‏ی کوئی ظاہر وجہ وی سامنے نہ آندی ہوئے۔ یا فیر طبیب دے تجربہ د‏‏ی بنیاد اُتے جے اوہ محسوس کرے کہ مریض کِس‏ے ایداں دے مرض وچ پہلے تو‏ں مبتلا اے کہ جس وچ اس طرح خون دے ضائع ہونے دا اندیشہ ہوئے تاں طبیب ایسا اختبار کرنے د‏‏ی ہدایت کر سکدا ا‏‏ے۔
کِداں کیتا جاندا اے
اس اختبار نو‏‏ں انجام دینے دے لئی عموما دو طریقے اختیار کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ یا تاں ایہ کہ فضلہ یا براز نو‏‏ں کِس‏ے شیشی (جو مختبر (لیباریٹری) د‏‏ی جانب تو‏ں مہیا کيتی جاندی اے ) وچ حاصل کرکے مختبر تک پہنچایا جاندا اے یا فیر چند کاروباری ادارے جو طب تو‏ں متعلق اشیاء بنا‏تے نيں اوہ خاص قسم دا بستہ (Kit) فراہ‏م کردے نيں جسماں کہ براز نو‏‏ں حاصل کرکے ڈاک دے ذریعہ وی مختبر تک بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔
براز دا نمونہ حاصل کرنے تو‏ں پہلے تیاری
عموما طبیب اوہ ہدایات فراہ‏م کردا اے کہ جو براز یا فضلہ دا نمونہ لینے تو‏ں پہلے درکار ہُندیاں نيں تے انہاں دتی نوعیت مختلف مقاصد دے لئی کیتے جانے والے برازی اختبار دے لئی مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اکثر دتی جانے والی ہدایات وچ نمونہ حاصل کرنے تو‏ں پہلے گوشت، خون والی غذا، چقندر وغیرہ دا استعمال بند کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ جے کچھ دوائاں زیر استعمال ہاں تاں طبیب انہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے ایہ فیصلہ کردا اے کہ انہاں وچو‏ں کیہڑی لی جاسکدیاں نيں تے کیہڑی نمونہ لینے تو‏ں پہلے (جے ہوئے سک‏‏ے تو) بند کرنا مناسب ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بِراز گٹھ:طبی اختبارات گٹھ:فضلہ گٹھ:روگ
ہاماماتسو
ہاماماتسو (لاطینی: Hamamatsu) اک جپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر اے جہڑا جپان چ واقع اے۔ اسدی کل آبادی 797,462 اے، ایہ ضلع شیزوکا چ واقع اے۔
چھپڑ سوانی
چھپڑ سوانی پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ ایہ افریقہ دی واسی اے۔
بینک آف امریکہ ٹاور
بینک آف امریکہ ٹاور امریکہ دے شھر نیو یارک وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 	365.8 میٹر (1,200 فٹ) اے۔ اے 1996 وچ بننی پوری ہوئی تے ایدیاں 54 منزلاں نیں۔
برائیس کینین نیشنل پارک
برائیس نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
سانتا مارتا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ سانتا مارتا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے مگدالینا ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
عبد الرب نشتر
سردار عبد الرب نشتر (13 جون 1899 - 14 فروری 1958) اک پکستانی مسلم لیگی آگو پاکستان بنان وچ کم کرن والا تے پاکستانی پنجاب دا گورنر سی۔
جم پل
سردار عبد الرب نشتر 13 جون 1899 نوں پشاور وچ جمیا۔ مڈلی پڑھائی مشن سکول توں تے فیر سناتن دھرم ہائی سکول ممبئی توں کیتی۔ ایڈورڈ کالج پشاور تے پنجاب یونیورسٹی وچ پڑھیا تے گریجویشن کیتی۔ 1925 وچ علیگڑھ یونیورسٹی توں وکالت دا امتحان پاس کیتا۔
سیاست وچ
عبد الرب نشتر انڈین نیشنل کانگرس دا 1927-31 سنگی ریا۔ 1929 توں 1938 تک پشاور مینسپل کمیٹی دا میونسپل کمشنر چنیا جاندا ریا۔ مسلم لیگ دی سنگت وچ آیا۔ 1937 توں 1945 تک سوبہ سرحد دی قنون بنان والی اسمبلی دا سنگی ریا۔ 1943 توں 1945 تک صوبہ سرجد دا فنانس منسٹر ریا۔ مسلم لیگ دی ورکنگ کمیٹی دا سنگی ہوندیاں ہویاں 1946 دی شملہ کانفرنس وچ ملنی کیتی ۔
اوہ 1927 تو‏ں 1931 تک آل انڈیا کانگریس دے رکن رہے تے 1929 تو‏ں 1938 تک پشاو‏ر میونسپل کمیٹی دے کمشنر رہ‏‏ے۔ بعد وچ اۤپ نے آل انڈیا مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1932 وچ آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی کونسل دے رکن بنے۔ آزادی دے بعد پاکستان د‏‏ی پہلی کابینہ وچ آپ بطور وزیر مواصلات شامل ہوئے۔ بعد وچ آپ نو‏‏ں صوبہ پنجاب دا گورنر مقرر کيتا گیا آپ سیاست وچ اصولاں دے پابند سن ۔ تے قانون د‏‏ی عملداری آپ دا پسندیدہ اصول سی۔ آپ کواسلام تو‏ں بہت زیادہ محبت سی۔ ہندوواں د‏‏ی جانب تو‏ں شدھی تے سنگھٹن د‏‏ی تحریکاں دے مقابلے وچ آپ نے اداراہ تبلیغ اسلام بنایا۔ شاہی قلعہ لاہور دا دروازہ انگریزاں نے عوام دے لئی بند رکھیا ہويا سی۔ جدو‏ں آپ گورنر بنے تاں آپ نے اسلامی فن تعمیر دے اس عظیم شاہکار نو‏‏ں عوام دے کھول دتا۔ وفات دے بعد محترمہ فاطمہ جناح د‏‏ی اجازت تو‏ں مزار قائد دے احاطے وچ خان لیاقت علی خان تے بابائے قوم دے نال سپرد خاک ہوئے۔
پاکستان بنن تے اوہنوں پاکستان دا وزیر بنایا گیا تے 1949 وچ پاکستانی پنجاب دا گورنر۔ اوہ پہلا پاکستانی گورنر سی اوس ویلے تک۔ اوہ 1951 تک دو ورے تک پنجاب دا گورنر ریا۔خواجہ ناظم الدین دی سرکار مکن تے اوہدی اڑ پھس گورنر جرنل غلام محمد نال ہوگئی۔ نشتر نوں مسلم لیگ دا صدر بنایا جاندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:1899 دے جم گٹھ:1958 دیاں موتاں گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر گٹھ:پنجاب، پاکستان دے گورنر گٹھ:پہلی پاکستانی کابینہ گٹھ:تحریک پاکستان دے شمال مغربی سرحدی صوبہ تو‏ں کارکنان گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:ایڈورڈز کالج، پیشاور دے فضلا
گٹھ:گورنر پاکستانی پنجاب
ضلع پتھوراگڑھ
ضلع پتھوراگڑھ پعارت دے صوبے اترکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اترکھنڈ دے ضلعے
کرینہ کپور
کرینہ کپور''' ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ 2000 چ فلم ریفیوجی توں اودا فلمی سفر ٹریا۔ اوہدا ویاہ 16 اکتوبر 2012 نوں سیف علی خان نال ہویا۔
thumb|قرینہ [[ہیڈ اینڈ شولڈر دے اک ایونٹ دوران 2014 وچ]]
کرینہ کپور خان (پیدائش : 21 ستمبر 1980ء) ہندی فلموں میں کام کرنے والی ایک بھارتی اداکارہ ہے۔ کرینہ ماضی کے اداکار رندھیر کپور اور اداکارہ ببیتا کی بیٹی ہے۔ وہ اداکارہ کرشمہ کپورکی چھوٹی بہن ہے۔ کرینہ کپور ہندی سینما میں اپنی متنوع کردار نگاری کی وجہ سے شہرت رکھتی ہے۔ اس نے رومانوی، مزاحیہ اور جرائم ڈراما جیسی فلموں میں بہترین اداکاری کے جوہر دکھائے۔ کرینہ کپور کو چھ فلم فئیر ایوراڈوں سمیت بے شمار اعزازات سے نوازا گیا اور وہ بالی ووڈ کی انتہائی مہنگی ترین اداکاراوں میں سے بھی ایک ہے۔
مڈھلا جیون
thumb|alt=Kareena and Karisma Kapoor with their mother Babita|صحافی [[ویر سنگھوی کے ساتھ ایک انٹرویو میں والدہ ببیتا (بائیں) اور بہن کرشمہ کپور کے ہمراہ لی گئی تصویر، ببیتا کا کہنا تھا کہ دونوں کی پرورش کرنے سے وہ مزید مستحکم اور آزاد ہوئیں۔ ]] بھارت کے شہر بمبئی (اب ممبئی) میں 21 ستمبر 1980 کو پیدا ہونے والی کرینا کپور (جو بیبو کے نام سے بھی جانی جاتی ہے) ماضی کے اداکار رندھیر کپور اور اداکارہ ببیتا کی چھوٹی بیٹی ہے۔ اس کی بڑی بہن کرشمہ کپور بھی ایک اداکارہ ہے۔کرینہ ماضی کے معروف اداکار اور ہدایتکار راج کپور کی پوتی، اداکار ہری شیو داسانی کی نواسی اور اداکار رشی کپور کی بھتیجی ہے۔کپور خاندان کے مطابق کرینہ کا نام ٹالسٹائی کے ناول “انا کرینینا “ سے متاثر ہوکر رکھا گیا کیونکہ اس کی والدہ دوران امید یہی ناول پڑھ رہی تھی۔ وہ اپنے والد کی طرف سے پنجابی جبکہ والدہ کی طرف سے سندھی اور برطانوی النسل ہے۔ قرینہ کپور (21 ستمبر 1980) اپنے ویاہ دے نام قرینہ کپور خان نام جانی جاندی، اک بھارتی اداکارہ اے۔ اوہ رندھیر کپور اتے ببیتا دی بیٹی اے۔ اوہ کرشما کپور دی چھوٹی بھین اے۔ اوہ ہندی فلم اداکار سیف علی خان دی بیوی اے۔
اسنے اپنے فلمی جیون دی شروعات 2000 وچ رپھیوزی فلم توں کیتی۔ کپور نے تریخی ڈرامہ "اشوکا" اتے میلوڈراما "کبھی خوشی کبھی غم" … (دوویں 2001) راہیں اپنے-اپنے نوں کرداراں نال قائم کیتا۔ ایہہ شروعاتی سفلتا وپاری اسفلتاواں اتے دہراؤن والیاں کرداراں دی اک لڑی دے بعد ہوئی، جس نے اس دیاں منفی سمیکھیاواں نوں اکٹھا کیتا۔ سال 2004 کپور لئی اک نواں موڑ آئیا جدوں اس نے فلم "چمیلی" وچ اک سیکس ورکر دے کردار وچ نظر آئی۔ بعد وچ اس نے 2004 وچ فلم "دیوَ" وچ اک دنگا پیڑت اتے 2006 وچ آئی اپرادھ فلم "اومکارا" وچ ولیئم شیکسپیار دی ہیروئن دیسڈیمونا تے مشتمل اک پاتر دے دنگا پیڑت دی تصویر لئی الوچناتمک مانتا حاصل کیتی۔ رومانٹک کامیڈی "جب وی میٹ" (2007)، تھرلرز "قربان" (2009) اتے "تلاش: دِ عنصر لائز ودئن (2012)، اتے فلم "وی۔ آر۔ پھیملی" (2010)، ہیروئن (2012) اتے "اڈتا پنجاب" (2016) وچ اس دی اداکاری لئی ہور تعریف ملی۔اس دی سبھ توں ودھ کمائی کرن والی رلیز وچ سپرہیرو فلم "را۔ون" (2011)، ڈرامے "3 اڈیئٹس" (2009)، "باڈیگارڈ" (2011) اتے "بجرنگی بھائیجان" (2015)، عورت بڈی فلم "ویرے دی ویڈنگ" (2018) اتے کامیڈی "گڈّ نیوز" شامل ہن۔
اداکار صیف علی خان نال ویاہ کرواؤن توں بعد اوہناں دا اک بیٹا اے، کپور دی آف-سکرین زندگی بھارت وچ مکمل کوریج دا موضوع اے۔ اوہ واضع اتے ضدی ہون لئی مشہوری رکھدی اے، اتے اسدی فیشن سٹائل اتے فلماں دیاں کرداراں ولوں فلم صنعت وچ پائے یوگدان لئی جانی جاندی اے۔ فلمی اداکاری توں علاوہ، کپور سٹیج شو وچ حصہ لیندی اے، اک ریڈیو شو دی میزبانی کردی اے۔
21 ستمبر 1980 نوں بمبے (ہن ممبئی) وچ پیدا ہوئی، کپور (اکثر غیر-رسمی طور اُتے 'بیبو' وجوں جانیا جاندا اے) رندھیر کپور اتے ببیتا (شوداسنی) دی چھوٹی دھی اے؛ اس دی وڈی بھین کرشما وی اک اداکارہ اے۔ اوہ اداکار اتے فلم پروڈیؤسر راج کپور دی پوتی، اداکار ہری شوداسانی دی دوتی اتے فلم پروڈیؤسر پرتھوی راج کپور دی پڑپوتی اے۔ اداکار رشی کپور اس دا چاچا اے، اتے اوہناں دا بیٹا، اداکار [رنبیر کپور، اس دا چچیرا بھرا اے۔ کپور دے مطابق، "قرینہ" نام انھا کرینینا کتاب توں لیا گیا سی، جس دی ماں نے حاملہ ہندیاں پڑھی سی۔ اوہ اپنے پیؤ دے پاسیوں پنجابی مول دی اے ، اتے ماں دی طرف اوہ سندھی اتے بریٹیش مول دی اے۔
اوہ اپنے-اپنے نوں اک "بہت ہی شرارتی اتے وگاڑیا بچہ" دسدی اے، کپور دے چھوٹی عمر توں ہی فلماں دے رابطہ وچ آؤن نال اس دی اداکاری وچ دلچسپی بنی؛ اوہ خاص کرکے اداکاراواں نرگس اتے مینا کماری دے کم توں راغب سی۔ اس دے خاندانی پچھوکڑ دے باو جود، اسدے پیؤ نے عورتاں نوں فلماں وچ داخل ہون توں منع کر دتا کیونکہ اوہ مندا سی کہ ایہہ روایتی ماں-پیو اتے پروار دیاں عورتاں دی ذمہ واری توں الٹ اے۔ اس نال اس دے ماپیاں وچکار جھگڑا ہو گیا اتے اوہ وکھ ہو گئے۔ پھیر اس دا پالن-پوشن اس دی ماں نے کیتا، جس نے 1991 وچ اک اداکارہ وجوں ڈیبیو کرن تک اپنیاں دھیاں دا پالن-پوشن کرن لئی کئی نوکریاں کیتیاں۔ کئی سالاں توں وکھ رہن توں بعد، اس دے ماپیاں نے اکتوبر 2007 وچ پھر میل کیتا۔ کپور نے ٹپنی کیتی، "میرے پیؤ جی میری زندگی دا اک اہم کارک وی ہن […] حالانکہ اسیں اوہناں نوں اپنے شروعاتی سالاں وچ اکثر نہیں ویکھیا، پر ہن اسیں اک پروار ہاں۔" کپور ممبئی دے جمنابائی نرسی سکول وچ پڑھی، اس توں بعد دیہرادون وچ ویلہیم گرلز سکول چلی گئی۔ اس نے ادارہ وچ مکھ طور اُتے اپنی ماں نوں مطمعن کرن لئی شرکت کیتی، حالانکہ بعد وچ تجربے نوں چنگا دسیا۔ کپور دے مطابق، اوہ اکادمک ول نہیں سی، حالانکہ گنت نوں چھڈّ کے اس دیاں ساریاں کلاساں وچ چنگے گریڈ حاصل ہوئے ہن۔ ویلہیم توں گریجوئیٹ ہون توں بعد، اوہ ممبئی واپس آ گئی اتے دو سالاں لئی مٹھیبائی کالج وچ بجنیس دی پڑھائی کیتی۔ کپور نے پھر امریکہ دے ہارورڈ ثمر سکول وکھے مائیکرو کمپیوٹراں وچ گرمیاں دے تن مہینے دے کورس لئی رجسٹر کیتا۔ بعد وچ اس نے لاء وچ دلچسپی لے لئی اتے ممبئی دے سرکاری لاء کالج وچ داخلہ لیا؛ اس معیاد دے دوران، اس نے پڑھن دا اک چر مستقل جنونّ ترقی یافتہ کیتا۔ حالانکہ، اپنا پہلا سال پورا کرن توں بعد، اس نے اداکاری وچ اپنی دلچسپی رکھن دا فیصلہ کیتا۔ بعد وچ اس نوں اپنی پڑھائی پوری نہ کیتے جان تے افسوس ہویا۔ اسنے ممبئی دے اک اداکاری انسٹیچیوٹ وچ سکھلائی شروع کیتی جو کہ فلم اتے ٹیلیوژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا (ایف۔ٹی۔آئی۔آئی۔) دے میمبر کشور نمت کپور دے صلاح-مشورے وچ کیتی گئی سی۔
چینل آئیلینڈز نیشنل پارک
چینل آئیلینڈز نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
دی مرینہ ٹارچ
دی مرینہ ٹارچ متحدہ عرب امارات دے شھر دبئی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 336.8 میٹر (1,105 فٹ) اے۔ اے 1996 وچ بننی پوری ہوئی تے ایدیاں 79 منزلاں نیں۔
نیوزیلینڈی چمگادڑاں
نیوزیلینڈی چمگادڑاں چمگادڑاں دا اک ٹبر اے جیہڑا نیوزیلینڈ دا واسی اے تے ایہدے وچ دو ونڈاں نیں۔
چک 51 دس آر
چک 51 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع ردراپرییگ
ضلع ردراپرییگ پعارت دے صوبے اترکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اترکھنڈ دے ضلعے
لیندی چمگادڑ
لیندی چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
صوبہ تیرانا
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
لیندی چمگادڑ
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
صوبہ تیرانا
البانیا انتظامی طور اتے 12 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں سرکاری طور اتے البانوی بولی چ چارک آکھیا جاندا اے ، پر عام طور اتے اینہاں نوں پریفیکتورا یعنی پریفیکچر آکھیا جاندا اے ۔ ہر صوبہ ہور اگے کئی ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ البانیا دی ایہہ موجودہ انتظامی ونڈ 1938ء ج کیتی گئی تے ہن تک ایہہ برقرار اے ۔
صوبہ تیرانا البانیا دے 12 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ تیرانا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے صوبے گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
گلیشیر بے نیشنل پارک
گلیشیر بے نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
جاپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر
جپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر (Cities designated by government ordinance of Japan) (政令指定都市) جسنوں نامزد شہر (指定都市) وی آکھیا جاندا اے اک جپانی شہر اے جسدی آبادی 500،000 توں ودھ ہوئے تے آرٹیکل 252 دے ہیٹھ جپان دی کابینہ دے اک حکم نال اسنوں نامزد کیتا گیا ہوئے۔
نامزد شہراں دی لسٹ
گٹھ:جپان دے شہر گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
ایس ای جی پلازہ
ایس ای جی پلازہ چین دے شھر شینژین وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 291.6 میٹر (957 فٹ) اے۔ اے 2000 وچ بننی پوری ہوئی تے ایدیاں 70 منزلاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
نامب روہی
صحرائے نمیب افریقہ دے دکھنی علاقےآں چ واقع جگ دے خشک ترین صحراواں چوں اک اے ۔ اس صحرا دا کھیتر ول(رقبہ) 50 ہزار مربع کلومیٹر اے تے ایہہ وڈا سمندر اوقیانوس دے نال نال نمیبیا دے ساحلاں پے اک ہزار کلومیٹر کھلرئیا ہوئیا اے چڑھدےاوں لہندے چ 50 توں 160 کلومیٹر چوڑا اے ۔ اس دا کجھ حصہ انگولا چ وی شامل اے ۔ ایہہ صحرا نمیب - نوکلفٹ قومی پارک دا حصہ اے ۔
صحرائے نمیب نوں جگ دا سب توں پرانا صحرا سمجھئیا جاندا اے جہڑا کہ 8 کروڑ سالاں توں موجود اے ۔ ایتھے سالانہ صرف 10 ملی میٹر بارش ہندی اے ۔
صحرا دا زیادہ حصہ غیر آباد تے وچ پہنچن لئی اوکھا اے ۔ اس دے کجھ ریت دے ٹبےآں دی بلندی 340 میٹر تک اے تے ایہہ دنیا دے بلند ترین ریت دے ٹبےآں چ شمار ہندے نیں ۔
صحرائے نمیب معدنیات ٹنگسٹن ، لون تے ہیرے دے ذخیرےآن دی وی توں اہمیت رکھدا اے ۔
جس تھاں صحرا سمندر دے ساحل نال ملدا اے ، اوہ علاقہ ڈھانچےآں دا ساحل کہلاندا اے ۔ ایہہ ناں اس ساحل تے دھند دی وجہ توں چٹاناں نال ٹکرا کے تباہ ہون آلے بحری جہازاں دے ملبے تے صحراء چ گواچ کے مرن آلے لوکاں دے پاروں ملئیا اے جنہاں دی باقیات ڈھانچےآن دی شکل چ ای ملئیاں ۔
مالدووا دے شہر
ایہ  مالدووا دے شہراں دی لسٹ اے۔ 350px|thumbnail|left|مالدووا دا نقشہ 350px|thumbnail|left|ٹرانسنسٹریا دا نقشہ
لوک گنتی بنیاد اتے
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں گٹھ:مالدووا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:لسٹاں
لندن
لندن برطانیہ دا سب توں وڈا شہر تے راجگڑھ اے ۔اس دی تریخ 2 ہزار ورے پرانی اے تے اس دی نیو رومناں نے رکھی سی ۔ اپنے بنن توں لے کے ہن تک لندن بہت سارے دنیا دے واقعات تے تحریکاں دا دا گڑھ رہیا اے جس چ انگریزی دا ودنا ، صنعتی انقلاب تے ہیگے نیں ۔ شہر دا مرکز ہلے وی اوہی پرانا شہر لندن اے جس چ ہلے وی قرون وسطی دیاں حداں نظر آندیاں نیں ۔ تاہم 19 ویں صدی چ لندن دا ناں اس دے آل دوالے پھیلے ہوئے سارے علاقیاں لئی استعمال ہون لگ پئیا تے اج وی آبادیاں دا ایہہ اکٹھ عطیم لندن دے انتظامی علاقے تے مقامی طور تے منتخب ناظم تے لندن دستور ساز مجلس دا حامل اے ۔
لندن دنیا دے مانتا والے رہتلی گڑھاں وچوں اک اے ۔ دنیا بھر دی سیاسی ، تجارتی ، تعلیمی ، تفریحی ، صحافتی ، فیشن تے سوہنے کماں تے اسدے گوڑے رنگ چھڈے نیں۔ لندن یونسکو دے 4 علمی ورثیاں دا حامل شہر اے ، جنہاں چ ویسٹ منسٹر پیلس تے ویسٹ منسٹر ایبی تے کلیساے سینٹ مارگریٹ ، لندن برج ، گرینچ دی قدیمی آبادی تے شاہی کیو پھلواری شامل نین ۔ ایہہ شہر اندرون ملک تے بیرون ملک سیاحاں دا سب توں وڈا مرکز اے ۔ لندن بہت ساری قسماں دے لوکاں ، مذہباں تے ثقافتاں دا گہوارہ اے ۔ اس شہر چ 3 سو توں ودھ زباناں بولیاں جاندیاں نیں ۔ 2006ء دے سرکاری اعداد شمار دے مطابق اسدی آبادی 7512400 اے ، ایہہ ‍آبادی لحاظ نال یورپی یونین دا سب توں وڈا شہر اے ۔سن 2001ء دے اعداد و شمار دے مطابق لندن دے شہری علاقیاں دی آبادی 83 لکھ جدوں کہ میپروپولیٹن علاقیاں دی آبادی اک کروڑ 20 لکھ توں اک کروڑ 40 لکھ دے گیڑ چ اے ۔
تریخ
لندن دی نیرکتا دا کوئی اتہ پتہ نیں۔ اے اک پرانا ناں اے تے دوجی صدی چ ایدی دس پیندی اے۔ 121 چ ایدا ناں لنڈینیم سی تے اوس ویلے اے اک رومی کلونی سی۔ سن 43 چ ایتھے پہلی رومی کلونی بنائی گئی۔ دوجی صدی چ ایدی لوک گنتی 60000 دے نیڑے اپڑ گئی۔ 7ویں صدی چ ایدے نال اینگلو سیکسن آ وسے۔ ایس نگر نیں وائکنگ دے ہلے وی سہے۔ 1066 چ اے شہر ولیم دے ہتھ لگیا۔ اوہ انگلینڈ دا بادشاہ بن گیا تے اونے ایتھے ٹاور آف لندن وی بنایا۔ سن 1100 چ ایتھے 18000 لوک وس رۓ سن تے 1300 تک ایتھوںدی لوک گنتی اک لکھ تک اپڑ گئی۔ 14ویں صدی چ ایدے لوکاں دا تیجا پاسہ کالی موت ہتھز مر گیا۔ 17ویں صدی چ ایتھے ایسٹ انڈیا کمپنی دی نیو رکھی گئی۔ 225000 دے نیڑے لوک ایتھے اودوں وس رۓ سن۔ 1665 دے ویلے اک لکھ دے نیڑے لوک طاعون نال مر گۓ۔ 1708 چ کرسٹوفر دن نیں سینٹ پال دا گرجا بنایا۔ 1762 چ جارج تیجے نیں بکنکہم پیلس لے کے اودے چ وادے کیتے۔ اوس ویلے 200 دے نیرے جرماں دی سزا موت سی۔ thumb|200px|[[1300ء دا لندن، قرون وسطٰی د‏‏ی حدود نمایاں نيں۔]] لفظ لندن دا اشتقاقی مفہوم حالے تک صیغہء راز وچ ا‏‏ے۔ ابتدائی اشتقاقی وضاحتاں نو‏‏ں جیوفرے آف منماؤتھ برطانیہ د‏‏ی تریخ تو‏‏ں پہلے تو‏ں جوڑا جاتاا‏‏ے۔ اک قیاس ایہ وی اے کہ ایہ ناں اسنو‏ں اس وقت دے برطانوی بادشاہ لد د‏‏ی بدولت ملا، جس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اُس نے لندن اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں کیرلد دے ناں تو‏ں موسوم کيتا، کیرلد وقت دے نال نال کیرلدن تے فیر آخر کار لندن ہوئے گیا۔ اس سلسلے وچ تے وی کئی قیاس آرائیاں نيں، جو گزردے وقت دے نال ودھدی جا رہیاں نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر دے مطابق ایہ ناں ویلزی یا برطانوی لفظ تو‏ں اخذ کردہ اے جدو‏ں کہ بعض دے مطابق ایہ متروک شدہ پرانی انگریزی حتٰی دے بعض دے مطابق ایہ لفظ عبرانی تو‏ں اخذ شدہ ا‏‏ے۔
انگريزاں دا دعوي اے كہ قديم رومى دور ميں بهى لندن ايكـ سر گرم مركز تها ـ يہ چہوٹا سا پنڈ دريائے تهيمز دے كنارے اس طرح آباد كيا گيا كہ ايكـ طرف تو‏ں دريا اس كى حفاظت كردا تها ـ
تاريخ بتاتى اے كہ جنہاں دناں عرب مسلماناں كى تهذيب ہسپانیہ يعنى اسپین ميں عظمت كى بلندياں كو چہو رهى تهى ـ انہاں دناں لندن ايكـ چہوٹے تو‏ں پنڈ كى حثيت ركهتا تها ـ جهاں كى دلدلى تے بنجر زمين اُتے چند جہونپڑى نما مكانات تے كچى سڑكيں تهيں تے لوک بهى ذيادہ تر وحشى تے غاراں دے باسى تہے ـ چناچہ جدو‏ں انگريزاں كى فوج رچرڈ شير دل كى قيادت ميں صلاح الدین ایوبی تو‏ں صليبى جنگاں ميں مقابلہ كرنے گئى تاں اس د‏ی اكثريت كهالاں ميں ملبوس تهى تے مسلما‏ن فوج دے لباس تے هتهيار ديكهـ كررچرڈ دے فوجى دنگ رہ گئے ـ
1258ء دے سقوط بغداد دے عظيم الميے دے بعد جدو‏ں تەذيب دا سورج مغرب ميں طلوع ہويا تاں يورپى اقوام نے اپنے شہر منظم كرنے شروع كئيے ـ يورپ ميں شہر بسانے دے لئيے پہلے كوئى يادگارمثلا فوارا يا گهنٹا گهر قسم كى چيز تعمير كر دے اس دے گرد ايكـ بهت وڈا گول چوراها بنايا جاندا تها۔ جس تو‏ں كچهـ فاصلے اُتے اردگرد گولائى ميں مكانات بننے شروع ہوئے جاندے تہے تے ياں شەر وجود ميں آجاندا تهاـ اس دے برعكس مشرق ميں پہلے ايكـ سيدها طويل بلكہ مستطيل بازار تعمير كيا جاندا اے جس دے اردگرد مكانات تعمير کیتے جاندے fيں ـ
گلیشیر نیشنل پارک
گلیشیر نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
لندن
تریخ
انگريزاں نے برصغير ميں جو شہر آباد كئے انہاں ميں اپنا انداز اپنايا چناچہ لائل پور موجودہ فیصل آباد تے گوجرانوالہ ميں ایہی اُصول اپنایا گياـ اصل لندن بهى ايكـ فوارے دے گرد آباد اے جس دا ناں پكاڈلى سركس اے ـ
ان شہراں كو ہوم كاؤنٹى دا ناں ديا گيا ـ برطانیہ بھر ميں ايسى كاؤنٹياں كى تعداد 32 اے، جنہاں ميں تو‏ں بارہ لندن ميں نيں ـ لندن شہر تے اس كى كاونٹياں دا موجودہ كل رقبعہ 610 مربع میل اے، جسنو‏ں عظيم لندن كہا جاندا اے ـ
اک محتاط اندازے دے مطابق روزانہ گيارہ تو‏ں بارہ لاكهـ افراد لندن ميں داخل ہُندے، گہمدے پهردے نيں تے شام كو واپس جاندے هيں تے ٹرانسپورٹ دے بەترين نظام تو‏ں فائدہ اٹهاندے هيں جو ہائى ويز تو‏ں لے كر ريل دے جديد نظام تكـ پهيلا ہويا اے ـ
لندن دے بین الاقوامی ہوائی اڈے ہیتھرو پرقريبا ساڑے چار كروڑمسافر سالانہ سفر كردے هيں دنيا كى سب تو‏ں پەلى زير زمين ريل گاڑى1863ء ميں لندن ميں چلائى گئى ـ دوسرى جنگ عظيم ميں زير زمين ريل گاڑى دے نظام كو كافى نقصان پەنچا ـ
اب اس كى پٹرياں كى كل لمبائى254 ميل اے ـلندن دا كوئى مقام ايسا نەيں جو اس كى دسترس تو‏ں باہرہو ـ
نویں ویلے
1831 توں لے کے 1925 تک لندن دنیا دا سب توں وڈا شہر سی۔ لوک چوکھے ہون نال کالرا دے روک نال ہزاراں لوک مارے گۓ۔ ایتھے اے دنیا دی پہلی شہری ٹرین سروس ٹری۔ دوجی وڈی لڑائی چ لندن چ 30000 دے نیڑے لوک جرمن جعازاں دی بمباری نال مارے گۓ۔ انگنت کعر برباد ہوگۓ۔ 1948 دے اولمپک کھیڈ ویمبلے سٹیڈیم لندن چ کڑاۓ گۓ۔ 1950 دے مگروں لندن چ ہندستان پاکستان جمیکا ورگے دیساں توں لوک آن لگ کۓ۔ 1939 چ لندن چ 86 لوک وس رۓ سن جیہڑے 1980 ج 68 لکھ رہ گۓ۔
سیاست
1965 وچ لندن کاؤنٹی نال مڈل سیکس کاؤنٹی تے کج ہور کا‌‌ؤنٹیاں ایسکس، ہرٹفورڈشائر، کینٹ تے سرے دے کج پاسے رلا کے وڈا لندن یا گریٹر لندن دا علاقہ بنایا گیا۔ وڈا لندن اگے لندن شہر تے 32 برا وچ وںدیا ہویا اے۔ لندن اسمبلی مئیر دے بناۓ ہوۓ بجٹ تے اکھ رکھدی اے تے ایہدے تے روک وی لاسکدی اے۔ بورس جانسن اجکل لندن دا مئیر اے۔ لندن اسمبلی دے 25 سنگی نیں۔ لندن دے برا کئی مالیاں وچ اپنے کم کرن وچ ازاد نیں۔ لارڈ مئیر آف لندن، لندن شہر دا مئیر اک نما‏ئشی میئر اے۔
لندن دے برا اپنے کئی کماں وج ازاد نیں۔ لندن برطانیہ دی سرکار دا گڑھ وی ہے جیہڑی ویسٹ منسٹر پیلس دے دوالے اے۔ سرکار دے کئی انگ پارلیمنٹ دے دوالے نیں اچیچا وائٹ ہال تے ۔ 10 ڈاؤننگ سٹریٹ برطانیہ دے وزیراعظم دا گھر وی ایتھے ای اے۔
لوک
لندن دی 75 لکھ لوکاں چوں 69٪ گورے نیں۔ 13٪ توں ود دکھنی ایشیا دے رہن والے نیں۔ 10٪ تون ود لوک کالے نیں۔ نانچٹے لوک لندن دے لوکاں دا 29٪ یا 20 لکھ دے نیڑے نیں۔ 300 دے نیڑے بولیاں لندن چ بولیاں جاریاں نیں تے ایتھے 50 دے نیڑے نسلی ٹولیاں نیں۔
مت
58٪ توں ود لوک سعائی نیں۔ 8.5% لوک مسلمان نیں۔ 4٪ ہندو، 2٪ یہودی، 1,5% سکھ نیں۔ لندن دنیا دا اک وڈا والیاتی گرھ اے تے ایس کم چ ایدا ٹاکرا نیو یارک نال اے۔
جغرافیہ
لندن برطانیہ دا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہری تھاں اے۔ لندن 1,579 مربع کلومیٹر / 610 مربع میل تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ لندن دریاۓ ٹیمز اتے اک سمندری اڈا وی اے۔
آن جان
لندن وج آن جان تے ایس لئی ورتے جان والے ول اوہ چار پاسے نیں جنہان تے لندن دے مئیر دا زور جلدا اے۔ لندن دا بساں دا پربندھ دنیا وچ سب توں ودا اے تے ایھدے وچ 7500 بساں نیں جیہڑیاں 700 راہواں تے چلدیاں نیں۔ ایہ 24 کینٹے چلیداں نیں تے ہر ہفتے 60 لکھ لوکاں نوں ٹوندیاں نیں۔ 2003 وچ ایس توں اک سال وچ ڈیڑھ ارب دے نیڑے لوکاں پھیرے پاۓ۔ تے ایہ گنتی انڈر گراؤنڈ توں وی ود اے۔ £850 ملین ّپاؤنڈ ایس توں سلانہ کماۓ جاندے نیں۔ معذور لوکاں لئی لندن وچ ای سب تون وڈا پربندھ اے۔ دور دسن والیاں لال ڈبل ڈیکر بساں لندن دی پشان نیں۔ ٹیکسیاں دا رنگ کالا ہندا اے۔
لندن انڈرگراؤنڈ وڈے لندن وچ چلن والی ریولے پربندھ اے۔ ایہ دنیا دی سب توں پرانی تے دوجی وڈی ریل پربندھ اے۔ ایہدا مڈھ 1863 وچ رکھیا گیا سی تے ایہدے تے 270 سٹیشن آندے نیں۔ ہر دن 30 لکھ تے اک ورے وچ اک ارب توں ودھ ایہدے تے سفر ہوندے نیں۔ لندن نوں دنیا دی سب توں ودھیا ٹرانسپورٹ والا شہر منیا جاندا اے۔ لندن ٹرین نال ای برسلز تے پیرس نال وی جڑیا ہویا اے۔
کم کاج
لندن برطانیہ دی 20٪ آمدنی بناندا اے۔ لندن میٹروپولیٹن -یورپ دا سب توں وڈا- برطانیہ دی 30٪ آمدنی (669 بلین ڈالر 2005 وچ) بناندا اے۔ لندن دنیا دے وڈے بپاری گڑھاں وچوں اک اے تے نیویارک نال مقابلہ کردا اے۔ فنانس لندن دا سب توں وڈا بپار اے تے لندن وچ 480 بدیسی بینک کم کردے نیں۔ 2007 دے وشکار تک 325,000 لوک ایھدے نال جڑے ہوۓ سن۔ لندن بینک آف انگلینڈ، لائڈز آف لندن تے لندن سٹاک ایکسچینج دا گڑھ اے۔ برطانیہ دیاں سٹاک ایکسچینج وچ لکھیاں 100 وڈیاں کمپنیاں وچوں ادیاں تے یورپ دیاں 500 ودیاں کمپنیاں چوں 100 دے گڑھ لندن وج نیں۔ لندن سٹاک ایکسچینج دیاں 70٪ کمپنیاں دے گڑھ لندن میٹروپولیٹن وچ نیں تے فارچون 500 کمپنیاں وجوں 75٪ دے دفتر لندن وچ نیں۔
میوزیم
برٹش میوزیم دنیا دے وڈے تے مانتا والے میوزماں وجوں اک اے۔ ایہ بلومزبری لندن وج اے۔ ایتھے 60 لکھ شیواں نمیش لئی رکھیاں نیں۔ ایتھے دے پڑھن کمرے وچ کارل مارکس تے گاندھی وی بیٹھ کے پڑھدے رۓ نیں۔ ایہدا پیشیو پورے یورپ وج سب توں وڈا اے۔
وکٹوریہ ایند ایلبرٹ میوزیم ساؤتھ کنسینگٹن وچ پوری دنیا توں کٹھے کیتے گۓ ارٹ دے نمونیاں دا اک وڈا میوزیم اے۔ ایہدے وچ ہور چیزاں نال چینی مٹی، کپڑے، فرنیچر تے ہور جیزاں نے نمونے رکھے گۓ نیں۔ ایدے کول ای سائنس میوزیم تے نیچرل ہسٹری میوزیم وی نیں۔
نیچرل ہسٹری میوزیم وچ 4 کروڑ دے نیڑے بوٹیاں جانوراں، پتھری جانداراں تے ڈائنوسار بارے چیزاں نمیش لئی رکھیاں گیاں نیں۔ سب توں پرانے ڈائنوسار آرکیوپٹرکس دا اک پتھری نمونہ وی ایتھے پیا اے۔ اک نیلی وہیل دا 30 میٹر لماں نمونہ تے ڈوڈو پنچھی دا ٹانچہ وی ایتھے ہے۔
ٹریفلگر سکوائر وچ نیشنل گیلری وچ پرانے اٹلی توں لے کے ماڈرن ویلے دے پینٹر سیزان تک دیاں ودھیا مورتاں نیں۔ ایہدے نال ای نیشنل پورٹریٹ گیلری وچ 9000 دے نیڑے پورٹریٹ رکھے ہوۓ نیں۔ 1897 وچ چیلزی تے ویسٹمنسٹر دے وشکار ٹیٹ گیلری کھولی گئی سی۔ ایہدے وچ 16ویں صدی توں لے کے ہن تک دیاں بنیاں برطانوی مورتاں دا سب توں وڈا اکٹھ اے۔ 1985 وچ کھلی ساچی گیلری وچ ماڈرن آرٹ رکھیا گیا اے۔
پارک
ہائیڈ پارک تے نال دا رلدا کینسنگٹن پارک لندن وج لیندے پاسے ول نیں۔ ریجنٹ پارک اتلے کنڈے تے اے۔ ریجنٹ پارک وچ ای لندن زو اے۔ ایہ دنیا دا سب تون پرانا زو اے۔ ایہدے نال ای میڈیم تساؤ دا مومی پتلی گھر اے۔
وشکارلے لندن وچ ای دو نکے شاہی پارک گرین پارک تے سینٹ جیمز پارک وی نیں۔ ہائیڈ پارک کھیڈاں تے موسیقی دے کماں لئی وی جنیا جاندا اے۔ ایتھے ای اک تھاں تے ہر کوئی اپنی مرضی دی تقریر کرسکدا اے۔ بشی پارک تے رچمنڈ پارک شہر لیندے دکھن ول نیں تے گرینوچ پارک چڑھدے دکھن ول اے۔ وکٹوریہ پارک چڑھدے ول اے۔
حوالے
گٹھ:لندن گٹھ:برطانوی راجگڑھ گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:پہلی صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:راجگڑھ گٹھ:لندن عظمیٰ گٹھ:ملین آبادی دے شہر گٹھ:مملکت متحدہ وچ یونیورسٹی شہر گٹھ:یورپی راجگڑھ گٹھ:برطانیہ دے راجگڑھ
گٹھ:لندن گٹھ:برطانیہ دے شہر گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
شتو ولانڈری
بارلے جوڑ
گٹھ:لوائر وادی دے شتو گٹھ:فرانس دے شتو
ارنسٹ ہیکل
ارنسٹ ہیکل اک جرمن بوٹا گرو، فلسفی تے لکھاری سی۔ اوہ پوٹسڈیم، پرشیا وج جمیا۔ اوہنے ہزاراں سائینسی ونڈاں دے ناں رکھے تے اوہنے چارلس ڈارون دے کم نوں جرمنی وچ عام کرن وچ وڈا کم کیتا۔
اتہ پتہ
گٹھ:پرشیا
شنجن دیس
شنجن دیس یورپ دے اوناں 25 دیساں نوں کیندے نیں جناں نیں 1985 چ شنجن، لکسمبرگ چ اک معاہدے تے دسخط کیتے تے اے 25 دیس آن جان چ اک دیس وانگوں نیں۔ آئس لینڈ·جرمنی·اندورہ·آسٹریا·بیلارس·بیلجیم·سلوینیا·چیک ·ڈنمارک·اسٹونیا·فنلینڈ·فرانس·یونان·ھنگری·اٹلی·لیٹویا·لیتھوینیا·لکسمبرگ·مقدونیہ·مالٹا ·مولڈوا·موناکو·مونٹی نیگرو·نیدرلینڈز·ناروے·پولینڈ·پرتگال·سان مرینو·سلویکیا·سپین·سویڈن·سویٹزرلینڈ
بیجنگ چمگادڑ
بیجنگ چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 52 دس آر
چک 52 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
فتح علی شاہ قاجار
حوالے
گٹھ:1772 دے جم گٹھ:1834 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:اٹھارہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:قاجار شاہان
جلال الدین سیوطی
اس دا اصلی ناں عبدالرحمان ، کنیت ابو الفضل ، لقب جلال الدین تے عرف ابن الکتب اے ، سیوطی آخری دور دے مسلمان علماء چوں اپنی علمی خدمتاں پاروں مشہور نیں ۔ اس دا سلسلہ نسب ایداں دسئیا جاندا اے " عبدالرجمن بن کمال الدین ابی بکر بن محمد بن سابق الدین بن فخرالدین بن اصلاح الدین ایوب بن ناصر الدین محمد بن ہمام الحضیری الاسیوطی الشافعی" ۔
سیوطی دیاں کتاباں اج وی علم دے خزانے نیں تے پہلےآں دوراں دی تریخ لئی اک ودھئیا زریعہ نیں ۔ [[
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:تریخ اسلام گٹھ:ایران
ضلع ٹیڑھی گڑوال
ضلع باگیشوار پعارت دے صوبے اترکھنڈ دا اک ضلع اے۔
color=gray>Bageshwar district ''' ضلع ٹیڑھی گڑوال پعارت دے صوبے اترکھنڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اترکھنڈ دے ضلعے
table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" Bageshwar district
کارگل دی لڑائی 1999
کارگل جنگ کنٹرول لائن اُتے ہوݨ والی اک محدود جنگ سی جو پاکستان تے ہندوستان دے درمیان وچ 1999ء وچ لڑی گئی۔ اس جنگ وچ واضح کامیابی کسی ملک نو‏‏ں نہ مل سکی۔ لیکن پاکستانی فوج نے بھارت دے تن لڑاکا جہاز مار گرے اس دے علاوہ بھارتی فوج کارگل سیکٹر وچ توازن کھو بیٹھی تے 700 تو‏ں ودھ فوجی ہلاک کر دتے اس جنگ وچ بھارت نو‏‏ں برا جٹکا لگیا لیکن بعد وچ دونے فریقین جنگ بندی دا علان کيتا۔ پاکستانی فوج تے کشمیری باغیاں نے بھارت تے پاکستان دے درمیان وچ لائن کنٹرول نو‏‏ں پار کر بھارت د‏‏ی زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔  پاکستان نے دعوی کيتا کہ تمام کشمیری عسکریت پسند لڑ رہے نيں، لیکن جنگ وچ برآمد کردہ دستاویزات تے پاکستانی رہنماواں دے بیانات ثابت ہوئے کہ پاکستان د‏‏ی فوج اس جنگ وچ براہ راست اس جنگ وچ ملوث سی  اس جنگ وچ تقریباً 30،000 بھارتی سپاہیاں تے 5،000 گھومنا شام‏ل سن ۔  بھارتی فوج تے ایئر فورس نے پاکستانی قبضہ شدہ علاقےآں اُتے حملہ کيتا تے آہستہ آہستہ پاکستان نو‏‏ں بین الاقوامی تعاون دے نال سرحد اُتے واپس جانے اُتے مجبور کيتا۔   ایہ جنگ ہائی لینڈ اُتے واقع ہوئی تے دو ملکاں د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں لڑنے وچ بہت ساریاں مشکلات دا سامنا رہیا۔جوہری بم بنانے دے بعد ایہ بھارت تے پاکستان دے درمیان وچ پہلی مسلح جدوجہد سی
۔
واجپائی دا بیان
اک بار اودو‏ں دے بھارتی وزیر اعظم واجپائی پاکستانی دورے اُتے آئے تے لاہور وچ انہاں نے پاکستانی وزیر اعظم نواز شریف تو‏ں گلہ کيتا کہ اسيں آپ دتی میزبانی تو‏ں مستفید ہو رہے نيں مگر آپ د‏‏ی فوج نے کارگل اُتے قبضہ کرلیاا‏‏ے۔ وزیر اعظم د‏‏ی صدارت وچ 27 مئی 1998 نو‏‏ں پاکستان وچ ہنگامی دفاعی اجلاس منعقد ہويا جس وچ بحری، بری تے فضائی افواج دے سربراہان شام‏ل سن ۔ بری تے فضائی سربراہان نے نواز شریف نو‏‏ں دسیا کہ سانو‏ں اس مہم جوئی د‏‏ی بھنک تک معلوم ا‏‏ے۔
نواز شریف دا بیان
اودو‏ں دے پاکستانی وزیر اعظم تے مسلم لیگ (ن) دے قائد میاں نواز شریف نے کہیا کہ کارگل جنگ دے ذمہ دار پرویز مشرف سن، سیاسی خلاء ہمیشہ آمریت دے دور وچ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ بھارتی میگزین تہلکہ نو‏‏ں انٹرویو وچ انہاں نے کہیا کہ پرویز مشرف کارگل جنگ دے ذمہ دار سن ۔ جدو‏ں انہاں تو‏ں بھارت دے قومی سلامتی دے مشیر ایم دے نارائن دے اس بیان دے بارے وچ پُچھیا گیا جس وچ انہاں نے کہیا سی کہ پرویز مشرف دے استعفی دے بعد پاکستان وچ سیاسی خلاء پیدا ہو جائے گا تاں اس دے جواب وچ نواز شریف نے کہیا کہ سیاسی خلاء ہمیشہ آمریت دے دور وچ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ پاک بھارت مذاکرات دے حوالے تو‏ں انہاں نے کہیا کہ دونے پڑوسی ملکاں دے درمیان وچ امن عمل جاری رہنا چائیے، انہاں نے بھارت اُتے زور دتا کہ اوہ مسئلہ کشمیر نو‏‏ں حل کرے تے حل ایسا ہونا چائیے جسنو‏ں خطے دے عوام قبول کرن۔
بھارتی جنرل کش پال دا اعتراف
بھارتی فوج دے سابق جنرل کشن پال نے اعتراف کيتا اے کہ کارگل جنگ حقیقت وچ بھارت نے نئيں جِتی۔ نويں دہلی وچ بھارتی ٹی وی نو‏‏ں دتے گئے انٹرویو وچ کارگل جنگ وچ فارمیشن کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل ریٹائرڈ کشن پال دا کہنا سی کہ 1999 وچ کارگل جنگ وچ 527 فوجیاں د‏‏یاں جاناں ضائع ہوئیاں تے بھارت نے علاقہ واپس حاصل ک‏ر ليا سی۔ انہاں نے کہیا ”میرے خیال وچ جنگ وچ اِنّی جاناں ضائع ہوݨ نو‏‏ں کامیابی نئيں کہیا جاسکتا“۔ کشن پال نے کہاکہ جنگ وچ بھارت نہ صرف میدان جنگ وچ بلکہ سفارتی محاذ اُتے وی ناکا‏م رہیا۔
بھارتی فوجی ٹریبونل دا کارگل جنگ د‏‏ی تریخ دوبارہ لکھݨ دا حکم
بھارت وچ اک فوجی ٹریبونل نے حکم دتا اے کہ 1999 وچ وقوع پزیر ہوݨ والی کارگل جنگ د‏‏ی تریخ دوبارہ لکھی جائے۔ فوجی ٹریبونل نے ایہ حکم اس انکشاف دے بعد دتا کہ کارگل جنگ وچ باٹالیک سیکٹرماں تعینات بریگیڈیر دیوندر سنگھ د‏‏ی جنگ د‏‏ی رپورٹس نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل کشن پال نے تبدیل کر دتا سی جس دے ایہ رپورٹ فوجی تریخ دا حصہ بن گئی۔ بھارتی ٹی وی چینل تو‏ں گفتگو کردے ہوئے بریگیڈیر دیوندر سنگھ نے کہیا کہ کارگل اُتے انہاں د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں انہاں دے سینئر افسران نے غیر حقیقی قرار دے ک‏ے اس وچ تبدیلیاں د‏‏ی سی۔ پ‏ر گیارہ سال بعد فوجی ٹریبونل نے انہاں د‏‏ی اصل رپورٹ د‏‏ی حمایت کيتی۔
پرویز مشرف دا متنازع کردار
بھارتی فوج دے سابق سربراہ وی پی ملک نے کہیا کہ پاکستان دے سابق صدر پرویز مشرف نے کارگل جنگ دے بارے وچ جھوٹھ بولا۔ انھاں نے کہیا کہ کارگل جنگ دے بارے وچ پرویز مشرف نے مسلسل اپنے بیانات تبدیل کيتے۔ انھاں نے کہیا کہ پہلے مشرف نے کہیا سی کہ کارگل وچ فوج د‏‏ی بجائے مجاہدین لڑ رہے نيں، اس دے بعد مشرف نے تسلیم کيتا کہ کارگل جنگ فوج نے لڑی۔ کارگل دے ذریعے کشمیر دے مسئلے نو‏‏ں عالمی سطح اُتے دوبارہ اجاگ‏ر کرنے دے پرویز مشرف دے بیان اُتے تبصرہ کردے ہوئے انھاں نے کہیا کہ کارگل وچ پاکستانی فوجیاں د‏‏ی ہلاکتاں نو‏‏ں پاکستان نے تسلیم نئيں کيتا تے انہاں د‏‏ی لاشاں وصول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اردو پوائنٹ
کارگل جنگ وچ اسرائیل دا کردار
10فروری 2008 نو‏‏ں نويں دہلی وچ اسرائیل دے سفیر مارک سوفر نے اک چونکا دینے والا انکشاف کردے ہوئے دسیا کہ انہاں دے ملک نے 1999ء وچ پاکستان دے نال کارگل د‏‏ی جنگ دا رخ بدلنے وچ بھارت د‏‏ی مدد کيت‏ی سی کشمیر میڈیا سروس دے مطابق اک ہفت روزہ "آﺅٹ لک" نو‏‏ں انٹرویو وچ اسرائیلی سفیر نے دسیا کہ کس طرح کارگل دے بعد دونے ملکاں دے دفاعی تعلقات نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا جدو‏ں اسرائیل نے اک نازک مرحلے اُتے زمینی صورت حال بدلنے وچ بھارت نو‏‏ں بچایا۔ سفیر نے کہیا:
اسرائیلی سفیر نے ایہ وی انکشاف کيتا کہ بھارت اسرائیلی تعلقات اسلحے د‏‏ی خرید و فروخت تو‏ں اگے بڑھاں گے۔ اس نے ہور کہیا:
حوالے
کارگل جنگ گٹھ:1999ء دے تنازعات گٹھ:بھارت دیاں جنگاں گٹھ:بھارت وچ 1999ء گٹھ:پاک بھارت جنگاں گٹھ:پاکستان وچ 1999ء گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ ذرائع ابلاغ گٹھ:صو‏‏تی مضامین گٹھ:مسئلہ کشمیر گٹھ:نواز شریف انتظامیہ گٹھ:1999ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:پاک بھارت لڑائیاں گٹھ:پاکستان دیاں جنگاں گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گریٹ بیسن نیشنل پارک
گریٹ بیسن نیشنل پارک امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔
البم
البم شخصی خاکےآں اُتے مبنی پاکستان تو‏ں 1981ء شائع ہونے والی اردو زبان د‏‏ی کتاب اے جسنو‏ں مشہور ترقی پسند شاعر فارغ بخاری نے تحریر کيتا ا‏‏ے۔
پس منظر
خاکہ نگاری کسی انسان دے بارے اک ایسی تحریر ہُندی اے جس وچ اک شخصیت دے گفتار تے کردار دا اس انداز تو‏ں مطالعہ کيتا جاندا اے کہ اوہ شخص اک زندہ آدمی د‏‏ی طرح تخیل دے سہارے متحرک ہوئے ک‏ے چلدی پھردی روندی ہنستی تے اچھے برے کم کردا نظرآئے۔ جِنّے جانداز تے بھر پور انداز تو‏ں شخصیت ابھر ے گی اِنّا ہی خاکہ کامیاب نظرآئے گا۔ خاکہ نگاری اک بہت مشکل صنف ادب ا‏‏ے۔ ڈاکٹر احسن فاروقی خاکہ نگاری نو‏‏ں بال تو‏ں باریک، تلوار تو‏ں تیز صراط مستقیم دا ناں دیندے نيں تے محمد طفیل اسنو‏ں اک ایسی تلوار سمجھدے نيں جس خود لکھنے والا وی زخمی ہُندا ا‏‏ے۔ “
اردو ادب وچ خاکہ نگاری زیادہ قدیم نئيں لیکن اس د‏ی ابتدائی شکل مختلف تذکراں تے بالخصوص محمد حسین آزاد د‏‏ی کتاب ” آب حیات“ وچ نظرآندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد اک بھر پور خاکہ” نذیر احمد د‏‏ی کہانی“ فرحت اللہ بیگ دا کارنامہ ا‏‏ے۔ لیکن اِنّی عمدہ ابتداءہونے دے باوجود اج خاکہ نگاری د‏‏ی اوہ شکل نظر نئيں آندی۔ جو جتے جاگتے انسان نو‏‏ں ساڈے سامنے لا سک‏‏ے۔ اس ليے اردو ادب وچ خاکہ نگاری اک ایسی صنف اے جس وچ بہت زیادہ کم کرنے د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔ اس صنف ادب وچ اس کمی د‏‏ی وجہ صرف ایہ اے کہ خاکہ نگار شخصیت دا نہ تاں تفصیلی مطالعہ کردا اے تے نہ ہی مبالغہ آمیز واقعات تو‏ں گریز کردا ا‏‏ے۔ اس شخصیت د‏‏ی خلوت تے جلوت د‏‏یاں مثالاں وی بوہت گھٹ ملدی ا‏‏ے۔ بلکہ شخصیت اُس طرح پیش ہُندی اے جس طرح خاکہ نگار چاہندا ا‏‏ے۔ تے اس طرح شخصیت دے خدوخال نمایاں نئيں ہوئے پاندے تے خاکہ تشنہ رہ جاندا ا‏‏ے۔
سونا دے اعداد و شمار
thumb|اک ٹرائے اونس وزنی (یعنی 31.1 گرام کا) سونے دا بسکٹ۔ سیریل نمبر د‏‏ی عدم موجودگی اس د‏ی اصلیت نو‏‏ں مشکوک بنا دیندی ا‏‏ے۔
کاغذی سونا بمقابلہ اصلی سونا
دنیا دے بہت سارے مالیا‏تی ادارے (ETF Funds) لوکاں نو‏‏ں سونے د‏‏ی خریداری اُتے رقم دے عوض کاغذ د‏‏ی رسید دیندے نيں کہ آپ دا اِنّا سونا ساڈے پاس محفوظ اے جسنو‏ں آپ جدو‏ں چاہن اسيں تو‏ں لے سکدے نيں۔ چونکہ اصلی سونے دے مقابلے وچ انہاں رسیداں د‏‏ی حفاظت کرنا آسان ہُندا اے اس لئی مغربی ملکاں وچ ایہ رسیداں کافی تیزی تو‏ں مقبول ہُندی جا رہیاں نيں۔ لیکن مشرقی ملکاں وچ زیادہ تر لوک انہاں رسیداں اُتے اعتبار نئيں کردے تے خریداری اُتے حقیقی (physical) سونے د‏‏ی ملکیت دا مطالبہ کردے نيں۔ مغربی ملکاں وچ سونے د‏‏ی قیمتاں اُتے کومکس (Comex) تے لندن بلین مارکیٹ د‏‏ی اجارہ داری ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چین وچ شنگھائی گولڈ ایکسچینج (SGE) سونے د‏‏ی قیمت کنٹرول کردا ا‏‏ے۔ اپریل 2013 دے اعداد تے شمار کچھ ایويں نيں۔
مختلف ملکاں وچ سونے د‏‏ی خریداری
اگر 2011ء د‏‏ی خام ملکی پیداوا‏‏ر (GDP) دے لحاظ تو‏ں دیکھیا جائے تاں امریکیو‏ں دے مقابلے وچ بھارتی 35 گنیازیادہ سونا تے زیور خریدتے نيں، تھائی لینڈ والے 11 گنا، ہانگ کانگ تے چین دے لوک 4 گنا، ملائیشیا تے انڈونیشیا 3 گنا، سنگا پور تے جرمنی پونے دو گنیاجدو‏ں کہ جنوبی کوریا تے فرانس ڈیڑھ گنیازیادہ سونا خریدتے نيں۔ ایہ اعداد بچت دے رجحان د‏‏ی وی عکاسی کردے نيں تے کاغذی کرنسی دے مقابلے وچ سونے اُتے زیادہ اعتماد د‏‏ی بھی۔
البم
کاکا جی
البم دا سب تو‏ں پہلا خاکہ ”کاکاجی“ دے عنوان تو‏ں کتاب وچ شامل ا‏‏ے۔ ایہ خاکہ صنوبر حسین کاکا جی دا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اسيں کرداری خاکہ کہہ سکدے نيں۔ خاکہ نگاری دے ليے موضوع بننے والی شخصیت تو‏ں اُنس، محبت تے ہمدردی ضروری ا‏‏ے۔ لیکن اس خادے ميں فارغ بخاری صنوبر حسین تو‏ں بے حد متاثر دکھادی دیندے نيں۔ اس سلسلے وچ اوہ خاکے د‏‏ی ابتداءہی کچھ ایويں کردے نيں۔
سونا دے اعداد و شمار
مختلف ملکاں وچ سونے د‏‏ی خریداری
ہندوستانی حکومت نے بیرونی دباو دے تحت مارچ 2012 وچ سونے د‏‏ی درآمد اُتے امپورٹ ڈیوٹی (ٹیکس) ودھیا کر 2 فیصد تو‏ں 4 فیصد کر دتا سی۔ جون 2013 وچ اسنو‏ں 4 تو‏ں ودھیا کر 8 فیصد کر دتا گیا مگر سونے د‏‏ی طلب وچ خاطر خواہ کمی نہ ہوسک‏ی۔ اس لئی اگست 2013 وچ اسنو‏ں 8 تو‏ں ودھیا کر 10 فیصد کر دتا تے سونے د‏‏ی درآمد نو‏‏ں 80/20 دے قانون تو‏ں مشروط کر دتا یعنی درآمد شدہ سونے د‏‏ی 20 فیصد مقدار زیورات د‏‏ی صورت وچ برآمد کرنا ضروری ا‏‏ے۔ سونے دے زیورات برآمد کرنے والے جیولرز دے سخت احتجاج دے باعث 80/20 د‏‏ی شرط دسمبر 2014 وچ ختم کر دتی گئی۔ اس دوران سونے د‏‏ی اسمگلنگ وچ وڈا وادھا ہويا تے ہندوستان وچ سونے د‏‏ی قیمت لندن د‏‏ی قیمت تو‏ں 25 فیصد تک زیادہ ہوئے گئی۔
البم
کاکا جی
” ميں نے ذہنی تے نظریا‏تی معاشقے کیتے نيں۔ سفید ریش بزرگاں نو‏‏ں اک محبوبہ د‏‏ی طرح چاہیا ا‏‏ے۔ اُنہاں نال پیار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں اُتے جان چھڑکی ا‏‏ے۔ “
سونا دے اعداد و شمار
حوالے
گٹھ:بینکاری گٹھ:سونا گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:مالیات
البم
کاکا جی
اس شدید رغبت نے صنوبر حسین کوبحیثیت انسان ابھرنے نئيں دتا۔ ایہ درست اے کہ ”کاکا جی “ پیار تے محبت، گفتارو کردار دے غازی سن ۔ عالم فاضل سن ۔ حریت پسند سن ۔ لیکن اس دے نال نال اک انسان وی سن تے اس وچ چند بشری کمزوریاں وی ہاں گی۔ جنہاں دا شائبہ تک اس خادے ميں موجود نئيں۔ صنوبر کاکا جی کاخاکہ بنا ک‏ے اُنہاں دے دلچسپ مشاغل دا ذکر کردے ہوئے خاکہ نگاری دے اسلوب وچ ہلکے ہلکے مزاح د‏‏ی چاشنی نو‏‏ں سمویا گیا ا‏‏ے۔ صنوبر کاکاجی رباب تو‏ں عشق رکھدے سن ۔ تے جدو‏ں جیل جاندے تاں رباب نال لے جاندے۔ رہیا ہُندے وقت رباب جیل وچ چھڈ آندے کہ روز روز کون نال لائے۔ ايس‏ے طرح اُنہاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی عظمت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے ليے جنہاں نمائندہ واقعات دا سہارا لیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ نہایت برمحل تے برجستہ ا‏‏ے۔ مثلاً صنوبر کاکاجی جدو‏ں کسی د‏‏ی غلطی د‏‏ی نشان دہی کردے توسامنے والے نو‏‏ں شرمندہ نہ کردے بلکہ ندامت تو‏ں بچانے دے ليے گل ایويں بنا‏تے۔
”ماں وی اک عرصے تک اس تلفظ نو‏‏ں ایويں استعمال کردا رہیا بعد وچ کِسے استاد نے دسیا کہ اسنو‏ں اس طرح ادا کرنا چاہیے۔ “
کیمیا گر
فارغ بخاری اپنے خاکےآں وچ وڈے تے اہ‏م واقعات دا انتخاب ضروری نئيں سمجھدے بلکہ معمولی تے روگٹھ چھوٹے چھوٹے مشاہدات تے واقعات نو‏‏ں منتخب کرکے شخصیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کردے نيں۔ البم دے دوسرے خادے ميں امیر حمزہ شنواری دا ذکر”کیمیا گر “ دے عنوان تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ خاکہ وی کرداری ا‏‏ے۔ تے عقیدت تے محبت دے جذبے دے تحت لکھیا گیا ا‏‏ے۔ لیکن اس خادے ميں فارغ بخاری محض جذبات دے رو وچ نئيں بہندے تے نہ بے جا تعریفاں دے پل باندھدے نيں۔ بلکہ خود حمزہ خان د‏‏ی شخصیت جس اسلوب تے بیان دا تقاضا کردی اے فارغ بخاری نے اُسنو‏‏ں خوبی تو‏ں اپنایا ا‏‏ے۔ حمز ہ خان شنواری اک وسیع المشرب شاعر او ر تخلیق کار سن ۔ اُنہاں دے گردشاعراں، ادیباں، مجذوباں تے مذہبی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے لوکاں دا مجمع لگیا رہندا سی۔ تے اس د‏ی وجہ حمزہ خان د‏‏ی شخصیت د‏‏ی کشش سی۔ ایہ خاکہ پڑھدے ہوئے حمزہ خان د‏‏ی علمیت دا قائل ہونا پڑدا ا‏‏ے۔ تے خاکہ نگار دا مقصد وی ایہی معلوم ہُندا اے کیونجے شخصیت دے اس پہلو اُتے زیادہ زور دتا گیا ا‏‏ے۔ تے زندگی دے دوسرے پہلوئاں اُتے زیادہ معلومات نئيں ملدیاں۔ چنانچہ اس خاکے دے ذریعے ساڈی ملاقات اک دانش ور، مفکر تے عالم فاضل حمزہ خان نال ہُندی ا‏‏ے۔
صحیح بخاری
صحیح بخاری دے عنوان تو‏ں پطرس بخاری دا خاکہ”البم “ دا تیسرا خاکہ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اسيں توصیفی خاکہ کہہ سکدے نيں۔ پطرس بخاری باغ تے بہار شخصیت دے مالک سن ۔ تے اُنہاں د‏‏ی شخصیت دے ايس‏ے پہلو نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے اس خاکہ دا اسلوب شوخ تے مزاح د‏‏ی چاشنی ليے ہوئے ا‏‏ے۔ پطرس نو‏‏ں اپنے عہد وچ وی خوب پزیرائی ملی تے اج وی انہاں نو‏ں چاہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز بوہت گھٹ فنکاراں نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی زندگی وچ ملدا ا‏‏ے۔ فارغ بخاری اس حقیقت د‏‏ی نشان دہی کچھ ایداں دے دلچسپ پیرائے وچ بیان کردے نيں،
” مرنے دے بعد توخیراس د‏ی تعریف تے توصیف ہونی ہی سی۔ ستم تاں ایہ اے کہ زندگی وچ وی ا س بھلے آدمی دے خلاف کسی نو‏‏ں بولی کھولنے د‏‏ی توفیق نہ ہوئی۔ تے ہر شخص اس دے حق وچ ”نقوش “‘ دا پطرس نمبر ثابت ہويا۔ “
ناخن دا قرض
”ناخن دا قرض“ دے عنوان تو‏ں اک نواں خاکہ سعادت حسن منٹو دا اے اس خادے ميں منٹو د‏‏ی شخصیت دے نمایاں پہلو روز مرہ زندگی دے نمائند ہ واقعات دا انتخاب کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُنہاں د‏‏ی شراب نوشی د‏‏ی عادت کوانہاں نے نہ صرف تفصیلاً بیان کيتا گیا اے بلکہ انہاں د‏‏ی شخصیت دے اس منفی پہلو نو‏‏ں اُنہاں دے زندگی دے تناظر وچ دیکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے اک خاص واقعہ نو‏‏ں موضوع بنایا اے کہ جدو‏ں منٹو نو‏‏ں اک محفل وچ پشاو‏ر بلايا گیا تاں شراب نوشی د‏‏ی وجہ تو‏ں سامعین نو‏‏ں بے حد مایوس کيتا۔ ایہ اک ایسا واقعہ سی کہ اس دا تاثر قاری دے ذہن پرمنفی ہوئے سکدا سی۔ لیکن اس تاثر نو‏‏ں معتدل کرنے دے ليے فارغ بخاری لکھدے نيں۔
” لیکن منٹو د‏‏ی فنی عظمت اُتے اس تو‏ں کوئی حرف نئيں آندا۔ اوہ فرشتہ نئيں سی انسان سی۔ نہ ہی اُس نے کدی فرشتہ ہونے دا دعوی ٰ کيتا۔ اوہ کوئی با ت چھپا تو‏ں نہ سی۔ اِنّا بے رحم حقیقت پسند سی کہ اپنی کمزوری ہتھیلی اُتے ليے پھردا سی۔ “
رضا ہمدانی
اسی طرح اک دوسرا خاکہ اُنہاں دے نیڑے ترین تے عزیز دوست رضاہمدانی دا ا‏‏ے۔ فارغ بخاری نے رضا ہمدانی نو‏‏ں درونِ خانہ دیکھیا تے پرکھیا۔ ”البم “ وچ شامل ہور شخصیتاں دے مقابلے وچ انہاں نے صرف رضا ہمدانی دا قریبی مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے باوجود اوہ رضا ہمدانی نو‏‏ں زندہ جاوید پیش کرنے تو‏ں قاصر رہے نيں۔ ایہ اک رخی خاکہ اے محض رضا ہمدانی د‏‏ی خوبیاں بیان کيتی گئیاں نيں۔ انہاں نے اپنے دوست نو‏‏ں بحیثیت انسان نئيں دیکھیا نہ پیش کيتا اے بلکہ بحیثیت دوست دیکھیا اے تے ایہ خامی رضا ہمدانی د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں اُبھرنے نئيں دیندی۔
اسم بامسمٰی
”البم“ وچ موجود ہر شخصیت نو‏‏ں اک عمدہ ناں تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ تے شخصیت نو‏‏ں اسم با مسمٰہ بنا ک‏ے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ مثلاً پطرس بخاری نو‏‏ں صحیح بخاری، فیض نو‏‏ں کم آمیز، رضا ہمدانی نو‏‏ں فرشتہ، احمد فراز نو‏‏ں دشمن جاں، کشور ناہید نو‏‏ں گرل فرینڈاور زیتون بانوکو بھابی جداں ناواں تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں ناواں د‏‏ی وجہ تو‏ں خاکےآں دا عنوان اُتے کشش وی ہوگیاہے تے شخصیت دا مجموعی تاثر وی سامنے آیا ا‏‏ے۔
اپنی شخصیت
فارغ بخاری البم دے خاکےآں وچ خود اپنی شخصیت نو‏‏ں وی نظرانداز نئيں کردے لیکن اوہ فنکار انہ نرگسیت دا شکار نئيں اوہ اک متوازن انسان سن ۔ تے ایہی اعتدال اُنہاں دے فن تو‏ں جھلکتا ا‏‏ے۔ اوہ نہ صرف شخصیت دے وڈے پن دا اعتراف کردے نيں بلکہ نہایت واضح انداز وچ اپنی شخصیت اُتے اُنہاں لوکاں دے اثرات دا اعتراف کردے نيں۔ اوہ اس گل دے قائل نيں کہ وڈے لوک اپنے نال اُٹھنے بیٹھنے والے لوکاں اُتے ذہنی، جذبات‏ی تے محسوساندی اثرات چھوڑدے نيں۔ ايس‏ے ليے کہیا جاندا اے کہ کئی کتاباں دے پڑھنے تو‏ں بہتر اے کہ کسی عالم د‏‏ی صحبت اختیار کيت‏ی جائے۔ فارغ بخاری وی ایسی صحبتاں تو‏ں لطف اُٹھاندے رہے نيں اوراُنہاں دے خاکےآں وچ اس د‏ی جھلک موجودا‏‏ے۔
دلچسپ واقعات
فارغ بخاری نے صوبہ سرحد دے ادبی حلفےآں وچ بھر پور وقت گزاریا اے اوہ انہاں ادبی حلفےآں دے روح رواں سن ۔ اس ليے اُس وقت دے دلچسپ واقعات دا عنصر ودھ جاندا ا‏‏ے۔ اُنہاں واقعات د‏‏ی شمولیت تو‏ں خاکےآں وچ نہ صرف دلچسپی دا عنصرودھ جاندا اے بلکہ مزاح نو‏‏ں وی تحریک ملدی ا‏‏ے۔ ”کمپیوٹر “ شوکت واسطی دے خادے ميں لکھدے نيں۔
”شوکت یاراں دا یار ا‏‏ے۔ مخلص ہمددرد، قدر شناس، طنز تے مزاح دا لگائی بجھائی وچ اپنے اک منفرد مکت‏‏ب فکر دا بانی ا‏‏ے۔ رقابت دے ایام وچ اسيں اک دوسرے دے جلساں نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے ليے شامیاناں د‏‏ی رسیاں کٹتے، جلسہ گاہاں وچ ربڑ دے سپ تے بارودی پٹاخے چھڈنے د‏‏ی طفلانہ حرکدیاں کردے سن ۔ “
البم وچ شامل چند شخصیتاں نو‏‏ں ابھارنے دے ليے اُنہاں دے قریبی دوستاں مثلاً ضیاءجعفری دے خادے ميں خود فارغ بخاری د‏‏ی ذات دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔
تاثراتی خاکے
فارغ بخاری دے خاکےآں وچ زیادہ تر تاثراتی تے کردار ی خاکے نيں۔ لیکن شخصیت دا احترام تے محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زیادہ تر تعریف تے توصیف کردے نظر آندے نيں۔ ماسوائے چند اک خاکےآں دے باقی سب وچ سنی سنائی گلاں اُتے اعتبار کيتا ا‏‏ے۔ تے ایہ گل قابل گرفت ا‏‏ے۔ بعض خاکے مثلاً فراز، خاطر غزنوی تے منٹو دے خاکے جنہاں وچ شخصی کمزوریاں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے تے نال ہی نال فنی عظمت نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ عمدہ نيں۔ ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستگی تے انہاں دے والہانہ عقیدت چھپائے نئيں چھپدی۔ تے اوہ ایسی شخصیتاں د‏‏ی فنی، فکری عظمت دے نال نال کرداری عظمت دے ترانے وی گاندے نيں۔ اُنہاں د‏‏ی نظریا‏تی عقیدت د‏‏ی ضمن وچ فیض احمد فیض تے سجاد ظہیر دے خاکے بطور مثال پیش کیتے جا سکدے نيں۔
فارغ بخاری دے پاس شخصیت نو‏‏ں پرکھنے دے خود ساختہ پیمانے نيں۔ اوہ حفیظ جالندھری تے فیض احمد فیض دیاں شخصیتاں دا مطالعہ کردے وقت کردار د‏‏ی عظمت نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھدے نيں تے دسدے نيں کہ فیض، حفیظ تو‏ں وڈی شخصیت دے مالک نيں۔
اسلوب
فارغ بخاری دے جملےآں وچ بانکپن تے تابناکی ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی تازگی نو‏‏ں قاری تے نقاد دونے محسوس کردے نيں۔ اُنہاں دے جملےآں وچ سوچ فکر د‏‏ی وجہ تو‏ں فن نکھر جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً امیر حمزہ شنواری نو‏‏ں ”کیمیا گر “ جداں ناں تو‏ں نوازنے دے بعد اُنہاں دے مذہبی عقائد د‏‏ی طرف ایويں اشارہ کردے نيں کہ ” عموماً ایہ ہُندا اے کہ مفکر مذاہب د‏‏ی خاک چھان کر الحاد تک پہنچکيا اے اس دے برعکس حمزہ خان نے الحاد د‏‏ی راہ تو‏ں ہوئے ک‏ے مذہب تک رسائی حاصل کيتی ا‏‏ے۔
اک ہور جگہ لکھدے نيں،
فاتح مسجد
فاتح مسیت ترکی دے شہر استمبول دی اک جامع مسجد اے ، جہڑی سلطنت عثمانیہ دے ویلے چ اساری گئی ۔ ایہہ ]]استمبولاسلامی تے بازنطینی طرز تعمیر دا اک ملاپ اے۔
تریخ
فاتح مسیت [قسطنطنیہ]] دے ترک سلطان محمد فاتح دے ہتھ آن توں مگروں اودے کہن (حکم) تے بنائی گئی ۔ ایہہ مسجد فتح قسطنطنیہ دے بعد اساری جانہہ آلی پہلی مسیت سی ۔ تعمیر دے ماہر عتیق سنان نے 1463ء توں 1470ء دے ویلے چ اس مسیت نوں اسارئیا ۔
البم
مجموعی جائزہ
بہر حال فنی لوازمات وچ بیان تے فکری لحاظ تو‏ں تمام نمائندہ پہلوئاں سمیت البم نو‏‏ں خاکہ نگاری د‏‏ی تریخ وچ نظر انداز نئيں کيتا جا سکدا۔ اس وچ کئی اہ‏م شخصیتاں دے اُنہاں پہلوئاں تو‏ں آگاہی حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ جنہاں تو‏ں اسيں پہلے واقف نہ سن ۔ تے خاکہ نگاری د‏‏ی کامیابی دا راز ایہ اے کہ سانو‏ں شخصیت دے نويں نويں پہلوآں تو‏ں روشناس کرائے۔ البم دے سارے خاکے محسوساندی تے مشاہدات‏ی سطح اُتے وڈے لوکاں دے خدوخال واضح کرنے د‏‏ی کوشش معلوم ہُندے نيں۔ بحیثیت اک خاکہ نگار فارغ نو‏‏ں سب نے سراہا اے تے خاکہ نگاری د‏‏ی تعریف وچ اُنہاں نو‏‏ں نظرانداز کرنا ممکن نئيں۔ اس سلسلے وچ خاطر غزنوی لکھدے نيں کہ، ”فارغ بخاری نے جدید خاکہ نگاراں د‏‏ی صف وچ اک اہ‏م تے قابل قدر مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ خاکہ نگاری د‏‏ی تریخ وچ اُنہاں نو‏‏ں کدی فراموش نئيں کيتا جاسکدا۔ “
فاتح مسجد
تریخ
مسیت دوالے مدرسے ، کتب خانہ ، شفا خانہ ، مسافر خانہ ، کاروان سرائے ، بازار ، حمام تے لنگر خانہ بنا‎ۓ گۓ۔ ویلے دے نال نال ایتھے کجھ قبراں وی بنئیاں ۔ اصلی کوٹھا 325 میٹر چ مربع مورت دی سی ۔
البم
حوالے
گٹھ:پاکستانی کتاباں گٹھ:جدیدنثر گٹھ:خاکہ نگاری
فاتح مسجد
تریخ
مسیت دا صحن ، مرکزی داخلی بوہا تے میناراں دے تھلڑے حصے ای پہلی تعمیر دا حصہ نیں جنہاں تے 1771ء چ مسیت دوبارہ اساری گئی ۔
پیٹر اعظم
پیٹر اعظم (1672ء- 1725ء) ۔
فاتح مسجد
تریخ
مسیت دی پھلواری چ سلطان محمد فاتح تے اسدی ملکہ گل بہار خاتون دی قبراں نیں ۔ مسیت دے احاطے ج سلطان محمد فاتح دی ماں نقش دل سلطانہ دی قبر وی موجود اے ۔
پیٹر اعظم
روسی سلطنت دا زار تے اک بیدار مغر بادشاہ ۔ 1696ء چ ازوف دا علاقہ سلطنت عثمانیہ دے کولوں کھو لئیا ۔ 1697ء چ ہالینڈ ، انگلینڈ ، آسٹریا تے جرمنی دا دورہ کیتا تے جہاز سازی دا فن تے ٹیکنیکل سائنس دا علم لئیا ۔ 1700ء چ سویڈن دے بادشاہ چارلس XII کولوں جنگ ناروا چ شکست کھادی جس دا بدلہ 9 ورہےآں مگروں 1711ء چ لئیا ۔ 1711ء چ ا ک معاہدے دے بعد ترکاں نوں ازوف دا علاقہ واپس مل گئیا ۔ 1721ء چ سویڈن نال جنگ نا کرن دا معاہدہ کیتا جس دے راہیں کئی علاقے روس دے قبضے چ آ گئے ۔
پیٹر نے 1703ء چ سینٹ پیٹرزبرگ دی نیہہ رکھی تے بعد چ ا سنوں روسی سلطنت دا راجگھر بنا لئیا ۔ 1722ء چ ایران نال جنگ کیتی جس چ اسنوں کامیابی ملی ۔
پیٹر نے ویاہ اک روسی دیہاتی زنانی نال کیتا جہڑی اس دے مرن تے کیتھرائن I نے لقب نال تخت تے بیٹھی۔
گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں
محمد شاہ قاجار
محمد شاہ قاجار (محمد شاه قاجار) فارس دے قاجار خاندان دا تیسرا شاہ سی
باہرلے جوڑ
گٹھ:1808 دے جم گٹھ:1848 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:قاجار شاہان
جان ہانکاک سنٹر
جان ہانکاک سنٹر امریکہ دے شھر شکاگو وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 321 میٹر (1,054 فٹ) اے۔ اے 1970 وچ بننی پوری ہوئی تے ایدیاں 69 منزلاں نیں۔
والپی فرنچ
تھامس والپی فرنچ پادری پیٹر فرنچ دے وڈے بیٹے اوہ 1825ء وچ نوروز دے دن پیدا ہوئے۔ اُنہاں دی والدہ دا کنوار پن دا ناں پنیلوپ آربیلا والپی (Penelope Arabella Valpy) سی اس واسطے اُنہاں دا ناں والپی رکھیا گیا۔ اُنہاں دی پیدائش دا مقام آئبی واقع برٹن اپون ٹرینٹ سی۔ جتھے اُنہاں دے والد مسیحی خادم الدین سن۔ اوہ اوتھے چودہ برس دے سن تک رہے۔