cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی تہذیب
تہذیب اتے فلسفہ
فلسفہ جاں فلاسفی اجیہا انساشن اے، جس وچّ جیون دے گہرا گمبھیر مصلے وچارے جاندے ہن جوینر برہم، شرسٹی،آتما،جیو آدی۔ ایہہ جیون دے اجیاے پکھ ہن جنھا بارے درشن-شاستر وستھارپوروک چرچہ کردا اے۔ برہم اتے سرشٹی دا پرسپر سبندھ دوواں دی ولکھن ہوند دا مصلیٰ جاں ایہناں دی اتشوہر دا سوال،فلسفہ شاستر لئی سدا ہی چنوتی بنیا رہا اے۔ ربّ نے انسان دی سرجنا کیتی اے؟ جاں انسان نے ربّ دی؟ فلسفہ اس گلّ تے سدا سوال اٹھاؤندا رہا اے۔ بھارتی فلسفہ،دھرم،مطلب،کام اتے موکش نوں درلبھّ پدمطلب وجوں پیش کردا رہا اے،جدکہ کام،کرودھ، لوبھ،موہ، اہنکار نوں وناش کاری مطلب کیہا گیا اے۔ 'کام' دوواں وچّ سانجھا سوتر اے۔ 'کام' کس حالت وچّ درلبھّ پدمطلب اے تے کدوں وناش کاری؟ اس سوال دا جواب تہذیبی قدراں-قیمتاں نال جڑیا ہندا اے۔ گورو نانک دیوَ جی دا جیون فلسفہ کرت کرو،نام جپو اتے ونڈ چھکو نال جڑیا ہویا اے۔ گرمتِ فلسفہ دا اثر سمچے پنجابی تہذیب اتے پیا۔ تہذیب دے مطابق ہی سمچا گرمتِ فلسفہ کریاشیل ہندا اے۔ پنجابی سبھاء کسے دی این منن لئی تیار نہیں۔ پنجاب نال متعلق اک وی بھگت جاں سورما اجیہا نہیں جس نے پنجابی تہذیب دی اس مرکزی قدر دا پالن نہ کیتا ہووے۔ تہذیب اتے فلسفہ اک دوجے توں لگاتار متاثر وی ہندے ہن اتے موڑوے روپ وچّ اک دوجے نوں متاثر وی کردے ہن۔ بھاویں اک انساشن دے طور تے دوواں دی وکھری وکھری پچھان بنی رہندی اے۔
تہذیب روپانترن
معاشی، سیاسی جاں سائنسی تبدیلیاں تہذیب نوں سدھے-اسدھے ڈھنگ نال بدلدیاں ہن۔ پنجابی تہذیب وچّ پچھلی اک صدی توں بہت تیزی نال پرورتن واپرے ہن۔ ایہناں تبدیلیاں نے نہ صرف کم کرن دے ڈھنگ اتے ساڈیاں لوڑاں نوں بدلیا اے سگوں ساڈے منورتھاں اتے ساڈی منوبنتر نوں وی بدلیا اے اتے ہور بدلنا اے۔ ہن پنجابن اپنے ماہی نوں نہیں کہیگی کہ، لے دے مینوں مخمل دی پکھی گھنگروآں والی۔ سگوں ہن سکھ سہولتاں دے نویں زریعہ آؤن لگے ہن اتے سنچار زریعہ انسان نوں باہرلی دنیا نال اس طرحاں جوڑ راے ہن کہ نہ صرف من اتے سگوں جیون اتے دنیا ویاپی حالتاں اثر کردیاں ہن۔ ایہناں تبدیلیاں نے پنجابیاں نوں نویاں ونگاراں پیش کیتیاں ہن۔
پنجابیاں نے اپنے تہذیب دے نقش نہار گھڑن اتے ایہناں نوں اتہاس دے پٹھے-سدھے دباواں دے باو جود ہور حسین بناؤن وچّ اسادھارن درڑتا دا ثبوت دتا اے۔ اس توں ایہہ آس بجھدی اے کہ اس دا مستقبل شاندار ہووے۔
پنجابی تہذیب دیاں سمسیاواں
ہن توں پہلاں کدے وی پنجابی تہذیب نوں گمبھیر ادھئن دا مضمون نہیں بنایا گیا جہڑیاں ماڑیاں موٹیاں کوششاں ہوئیاں وی ہن اوہ ستہی پدھر اتے پنجابی تہذیب بارے بار بار دہرائیاں گئیاں چلنت ٹپنیاں تک ہی محدود رہیاں ہن ۔ اج دی سبھ توں وڈی تے گمبھیر لوڑ پنجابی تہذیب وعلم تیار کرن دی اے ۔ پنجابی تہذیب دی اساری لئی پرانے دور تو لے کے ہن تک تہذیب دے لگاتار بدلدے راے روپاں دے اتہاس اتے اوہناں دے پاٹھاں نوں لبھنا ضروری اے۔ اسدے نال نال پنجابی تہذیب نال جڑے ساہت، چترکلا، بتکلا تے سنگیت-کلایت آدی سہج پرگٹا روپاں دا اک ستعینات پاٹھ دے تور تے ادھئن کرنا وی لازمی اے۔ دکھدائک گلّ ایہہ اے اے کہ پنجابی لوک قلعواں دے زبانی پاٹھ بڑی تیزی نال اس کرکے الوپ ہندے جا راے ہن کیونکہ کسے وی سرکاری ادارے جاں ارارہ ولوں ایہناں دی سنبھال تے سرویکھن دا کم نہیں چھوہیا گیا ۔ ڈاکٹر روندر سنگھ روی نے اپنے کھوج-پتر "پنجابی تہذیب دا سہج شاشتر" وچ اس بارے ڈونگھی چنتا ظاہر کیتی اے ۔ پنجابی تہذیب وعلم تیار کرن نال ایہہ کم نیپرے چڑ سکدا اے ۔ دوجا اہم نقطہ جس ولّ پنجابیاں دا دھیان کھچنا وقت دی بہت وڈی لوڑ اے اوہ پنجابی تہذیب پچھان دا مصلیٰ اے ۔ پنجابی تہذیبی پچھان دے اس سنکٹ دا اک فوری سٹہ ایہہ نکلیا اے کہ اجوکے پنجابی بھاویں ہندو ہن بھاویں سکھ ہن اپنے تہذیب نالوں دن ب دن ٹٹدے جا راے ہن ۔ دھارمک ویر خلاف اتے وتکرے نے پنجابیاں دی مانسکتا اتے اجیہا غلبہ پا لیا اے کہ پنجابی تہذیب پچھان مٹن دے اثار دکھائی دین لگّ پئے ہن ۔ اس تہذیب پچھان نوں پنر سرجیت کرنا اتے پنجابیاں وچ سہہوند تے پرسپر پریم بھاونا نوں جگاؤنا اج دے ویلے دی سبھ توں وڈی ضرورت اے ۔ تیجا مصلیٰ پنجابیاں دے امریکہ ، کینیڈا ،آسٹریلیا آدی دور دراز ملکاں وچ وسن کارن پیدا ہویا اے ۔ نسل واد ، ٹیکنالوجی، ہپیواد ، پچھمی تہذیب دے اثراں اتے اس نال پنجابی تہذیب دے ٹکراؤ نال پیدا ہوئے تناؤ صدقہ پردیسا وچ وسدے پنجابیاں دے تہذیب دی اک نویں نہار اگھڑ کے ساہمنے آئی اے ۔ شرابنوشی دی اتی، گھریلو تے دھرم مقامی جھگڑے ،طلاقاں دی بہتات مشینی زندگی پوپ سنگیت تے گھٹویں سماجی ماحول نے پرواسی پنجابیاں وچ عجیب قسم دی تلخی پیدا کر دتی اے۔ اک ویوگے ہوئے انسان وانگ اجنبیئت دے احساس نوں ہنڈھا راے ہن ۔ چوتھا مصلیٰ پنجابی بولی دے مصلے نال سبندھ رکھدا اے ۔ پنجاب دے لگاتار بدلدے جگرافیئے دا نتیجہ ایہہ نکلیا کہ پنجابی بولی دی حالت کافی ڈانواں ڈول رہی اے اس رول کچولے دے کارن پنجابی بولی دے تنّ روپ ابھر کے ساہمنے آئے ہن ۔ پرو پریم پرکاش دے خیال وچ پاک-پنجابی وچ فارسی ، عربی دا تتسمیکرن اتے ہندی سنسکرت دا تدبھویکرن ہو رہا اے اسدے الٹ بھارتی پنجابی وچ فارسی عربی دا تدبھویکرن اتے ہندی دا تتسمیکرن ہو رہا اے ۔ اس طرحاں وستُ ستھتی ایہہ بن گئی اے کہ پاکستانی پنجابیاں اتے بھارتی پنجابیاں وچ سنچار دا مصلیٰ وی گمبھیر روپ اختیار کر گیا اے ۔ پنجاب توں باہر ودیساں وچ وسدے پنجابیاں وچ پنجابی تے انگریزی بولی دا اک کھچڑی نما بھاشائی روپ پرچلت ہو گیا اے ۔ جس وچ انگریزی بولی دے گرائمر دا کافی دخل اے ۔ بھارتی پنجابیاں دی نویں پیڑی لئی پاکستانی پنجابی بولی نوں سمجھنا اوکھا اے پنجابی تہذیب دا پرمانک روپ پنجابی بولی دے ایہناں دوہاں روپاں دے سائنسی وشلیشن مگروں ہی ہوند وچ آ سکیگا۔
دھرم تے وشواس
پنجابی تہذیب دا سبھاء آرنبھ توں ہی دھرم مکھ رہا اے کیونکہ سنسکار، ریتی-رسماں، وشواس آدی سبھ پرانے دھرم دی بکل وچ آ جاندے ہن۔ جدید اثر دے نال دھرم لوکاں دا اٹٹّ انگ نہیں رہا۔ لوک وکھ وکھ دھرماں وچ وشواس کرن لگے ہن۔ جدید اثر دے نال دھرم دے سداچار، کرم کانڈی تے باہری بناوٹ پکھوں بڑا فرق پے چکا اے۔ جدید وعلم نے دلیل وچ ربّ دی مہما والا حصہ کڈھ دتا اے اتے مشینی نییم نوں رکھ لیا اے۔ اجوکے انسان دی مانسک بنتر بدل گئی اے۔
پہراوا اتے ہار-شنگار
وکھ-وکھ علاقے اتے قوماں فرقیاں دے پہراوے وچ بھنتا ہندی اے تے پیراں توں سر تکّ سامبھن تے سجاؤن نوں پہراوے وچ شامل کیتا جاندا اے۔ اجوکے ویلے وچ پہراوا سریر ڈھکن دا زریعہ نہیں رہا۔ سگوں سریر دا کہج لکاؤن اتے سہج ودھاؤن دا زریعہ بن گیا اے۔ اجوکے ویلے پنجابیاں دا پہراوا پچھمی دیساں دے لوکاں ورگا ہندا جا رہا اے اتے دنو-دن اس وچّ تبدیلی آ رہی اے۔
کھان پین
پنجابیاں دی خوراک دن وچ چار وار ہندی رہی اے تے اوہ وی پوری طرحاں رجّ کے، چھاہ ویلا، دوپہر ویل، لوڈھا ویلا، ترکالاں پرانے ویلے وچ عامَ پرچلت رہا۔ ہن تاں پنجابی خوراک بدل کے سویر ویلے بریڈّ ٹی جاں بریکپھاسٹ، دوپہر نوں لنچ تے شام نوں ڈنر کہنا بدھیرے شان دی گلّ سمجھن لگے ہن۔ اجوکے ویلے فاسٹ فوڈ نے اپنے پیر جما لئے ہن۔ ہن نہ کوئی ستو پیندا اے اتے نہ ہی ستوآں بارے کسے نوں کوئی جانکاری اے۔ اس طرحاں ہی نہ کوئی ٹھنڈھیائی پیندا اے اتے نہ ہی کسے نوں ٹھنڈھیائی بارے جانکاری اے۔ ہن تاں سویر توں شام تکّ چاہ پیتی جاندی اے۔ چنگیاں خوراکاں تاں الوپ ہو رہیاں ہن۔ ایہہ تاں ہن لوک گیتاں وچ ہی ملدیاں ہن۔ کنگنا والی دودھ رڑکے وچوں مکھن جھاتیاں مارے
جان-پچھان
پنجابی سبھئاچار وچّ بولی اہم اے بولی انسان نوں پشواں توں نکھیڑن لئی اہم یوگدان دندی اے۔ انسانی بولی تے سبھئاچار ک-دوجے نال ڈونگھی طرحاں متعلق ہن۔ سبھئاچار انسان دا سکھئا ہوئا ووہار اے سو ہ سبھاوک ہی اے کہ سکھن دی پرکرئا بولی نال متعلق اے۔ بولی تے تہذیب پیڑھی در پیڑھی گرہن کیتے جاندے ورتارے ہن۔ ۔
پنجابی بولی اتے پنجابیت
بولی کسے دیس جاں جاتی دے تہذیب دے پدھر دی پرکھ کسوٹی ہندی اے۔ جنی کسے خطے دے لوکاں دی بولی انت ہوویگی اناں ہی اس دا تہذیب تے رہتل انتّ ہوویگی۔ پنجاب دی بولی پنجابی اے۔ ہ بڑی پرانے بولی اے جدو دا پنجاب بھوگولک طور تے ہوند وچّ آئا ادوں توں ہ بولی اتے ورتی جاندی رہی اے۔ بولی ہی بولی ہی سماجی سانجھ دا پہلا زریعہ اے۔ بچہ ہ سانجھ پا کے اپنے آپ وڈا تے تکڑا محسوس کردا اے"لارڈ مکالے نے لکھیا کہ مات بولی توں بنھاں ہور کوئی پرگٹاوے دا زریعہ اتم رچنا لئی نہیں ہو سکدااے۔ پنجابی جیون تے پنجابی تہذیب دا پرگٹا پنجابی صرف ااپنی ماتری بولی پنجابی وچّ ہی کر سکدے ہن۔ پنجابی بولی دیاں انیکاں اپنیاں ولکھنتاواں ہن۔ہ سادی تے سرل بولی اے جس نوں عامَ انسان بڑی اسانی نال سکھ سکدا اے۔ پنجاب دی بھوگولک اتے تہاسک ستھتی ولکھن ہون کرکے پنجابی لوک دوجے پراتاں نالو انوکھا تھاں رکھدے ہن۔ پنجاب وچّ انیکاں حملہ آور آئے پنجابیاں دا ہ خاصہ رہا اے۔ پنجابی کھلھے ڈلاے سبھاء دے مالک ہن نھاں نے اپنا جیون بہت بندھناں وچّ نہیں بنیاں رجّ کے کھانا تے رجّ کے واہنا،موج میلے کرنے نھاں دی رچی اے۔ پنجابی بولی پنجابی لوکاں وانگ صاد مرادی س وچّ پنجابی جیون وانگ بہت اڑک-مڑک نہیں اے۔ پنجابی ساہتِ پنجابی لوکاں دے سبھاء تے آچرن مطابق رچیا گئا اے۔ پنجابی لوک پئار دی قدر کردے ہن۔ پنجابی بولی نے پنجابیاں وچّ اپنے گن کٹّ-کٹّ کے بھرے ہن۔ پنجابی پنجابیاں دی ماں بولی اے۔ پنجابی پنجابیاں دی زندگی اے س توں بنھاں اوہ اپنے بیت گئے ویلے نالوں کٹے جانگے۔ ۔
ہور ویکھو
پنجابی رہتل
حوالے
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی لوکدھارا
قادرآباد بلوکی لنک نہر
رسول قادرآباد لنک نہر دا پانی لے کے ایہہ نہر بلوکی سلیمانکی لنک نہر نوں پانی دندی اے ۔
سٹافا
سٹافا سکاٹلینڈ برطانیہ چ اک تھان اے۔
منائس پروئینوسا
منائس پروئینوسا اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
آدتیا پور
‎ ‎ آدتیا پور   بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے ۔
لوک گݨتی
شہر دی کل لوک گݨتی 225628 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
ٹیہری ڈیم
ٹہری بنھ (ڈیم) ٹیہری ترقی سکیم دا اک مڈھلی بنھ اے جہڑا اتراکھنڈ راج دے ٹہری علاقے وچّ واقع اے ۔  ایہہ بنھ گنگا دریا دے  اتے بنایا گیا اے ۔  ٹیہری بنھ دی اچائی 261 میٹر اے جہڑی اسنوں جگ دا پنجواں سبھتوں اچا بنھ بناؤندی اے ۔  اس بنھ توں 2400 میگا واٹ بجلی دی پیداوار ،  270،000  ہیکٹر علاقے دی آب پاشی اتے رووانہ 27 کروڈ گیلن پانی دلی ،  اتر پردیش تے اترکھنڈ نوں پین لئی پانی دیندا اے۔
بلوکی سلیمانکی لنک نہر
قادرآباد بلوکی لنک نہر راہیں لیاندا پانی بلوکی سلیمانکی لنک وچ پا دتا گیا اے جو دریا ستلج نوں سلیمانکی ہیڈ ورکس پاس ملدی اے ۔ اس نہر دا پانی ایسٹرن صادقیہ، فورڈواہ اتے پاکپتن نہراں ورتدیاں ہن جو ستلج دریا وچوں برطانوی حکومت ویلے کڈھیاں گئیاں سن ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
کیسیمل قلعہ
کیسیمل قلعہ سکاٹلینڈ دا اک قلعہ اے۔
صوبہ سامٹ سونگکھرام
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سامٹ سونگکھرامتھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سامٹ سونگکھرام شہر اے ۔
سالفورڈ یونیورسٹی
سالفورڈ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر سالفورڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
یووسیما
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
یووسیما فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ ہیلسنکی شہر اے ۔
مرالا راوی لنک نہر
ایہہ نہر چناب دریا توں مرالا دے لاگیوں بی آر بی ڈی لنک نہر دے نکلن دے  تھاں توں کجھ اپروں نکل کے راوی  چ آ ڈگدی اے تاں جو خالی پئی راوی نوں فیڈ کیتا جا سکے تے پانی اگوں نکلن والیاں نہراں دے کم آ سکے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
منائس سیمیوپاکا
منائس سیمیوپاکا اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
رسول قادرآباد لنک نہر
ایہہ لنک نہر جہلم دریا چوں رسول بیرج توں نکلدی اے، جس دی کپیسپٹی 18996 کیوسکس اے، دریا چناب نال قادرآباد دے  تھاں تے ملدی اے اتے پھر دریا نوں پار کرکے ایہہ اپنا پانی قادرآباد بلوکی لنک نہر نوں دندی اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
شیفیلڈ ہالم یونیورسٹی
شیفیلڈ ہالم یونیورسٹی برطانیہ دے نگر شیفیلڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
رام چندر بھاردواج
رام چندر بھاردواج ، پیدائش: 1886ء - وفات: 23 اپریل، 1918ء) ہندوستان دے مشہور انقلابی ، غدر پارٹی دے لیڈر تے اخبار نویس سن ۔ انہاں اُتے ہور غدر پارٹی دے لیڈراں تے کارکناں دے نال سان فرانسسکو، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ مقدمہ چلایا گیا جسنو‏ں ہندو-جرمن سازش کیس دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
رام چندر بھاردواج 1886ء نو‏‏ں پشاو‏ر، شمال مغربی سرحدی صوبہ (حالیہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک تک تعلم حاصل کيتی۔ اخبار نویس تے مصنف سن ۔ غدر پارٹی دے اہ‏م رہنماواں وچ شامل سن ۔ آفتاب و آکاش دہلی تے بھارت ماندا لاہور د‏‏ی ادارت کيتی۔ 1911ء وچ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے شہر سان فرانسسکو چلے گئے تے غدر پارٹی دے ترجمان تے امریک‏‏ا وچ مقیم ہندوستانیاں دے حریت پسند ہفت روزہ اخبار غدر (اخبار) دے مدیر مقرر ہوئے۔ غدر اس وقت دا مقبول اخبار سی جو امریک‏‏ا تے کینیڈا وچ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ بکتا سی ۔ اس اخبار دے شمارے امریک‏‏ا، آسٹریلیا، یورپ تے ایشیا دے انہاں تمام ملکاں وچ تقسیم ہُندا سی جتھ‏ے ہندوستانی رہندے سن ۔ اس د‏ی تقسیم و ترسیل وچ جرمن قونصلیٹ تے سفارتخانے دا تعاون وی حاصل سی ۔ لالہ ہردیال د‏‏ی وفات دے بعد غدر پارٹی دے لیڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کیتا۔ 1917ء وچ امریکی حکومت نے سان فرانسسنو‏ں ميں غدر پارٹی دے اہ‏م رہنماواں لالہ ہردیال، سنتوکھ سنگھ، تارکناتھ سنگھ، بھگوان سنگھ گوپال سنگھ جداں غدری رہنماواں دے نال نال رام چندر بھاردواج نو‏‏ں برطانوی حکومت دے کہنے اُتے دہشت گردی دے الزامات وچ دھر لیا۔ رام چندر سمیت 8 غدری رہنماواں اُتے مقدمہ چلایا گیا۔ جسنو‏ں ہندو-جرمن سازش کیس دے ناں تو‏ں شہرت حاصل ہوئی۔ ایہ مقدمہ 20 نومبر 1917ء تو‏ں 24 اپریل 1918 تک چلا۔ 23 اپریل 1918ء نو‏‏ں سان فرانسسکو د‏‏ی اک عدالت دے کمرے وچ انہاں نو‏ں ہلاک کر دتا گیا۔ خیال کیتا جاندا اے کہ برطانوی خفیہ جاسوساں نے انہاں نو‏ں قتل کرایا۔
حوالے
گٹھ:1886 دے جم گٹھ:1918 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:غدر پارٹی گٹھ:ہندو-جرمن سازش
بوکارو اسٹیل سٹی
‎ بوکارو اسٹیل سٹی  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 413,934 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
‎ بوکارو اسٹیل سٹی
کیمینلاکسو
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
کیمینلاکسو فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ کوؤوولا شہر اے ۔
صوبہ سارابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سارابوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سارابوری شہر اے ۔
بنوئے باسو
بنوئے کرشن باسو ، پیدائش: 11 ستمبر 1908ء - وفات: 13 دسمبر، 1930ء) بنگال دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے مجاہد سن، جنہاں نے برطانوی راج تو‏ں آزادی دے لئی بے پناہ جدوجہد کيتی۔ بنگال وچ برطانوی راج دے خلاف مسلح جدوجہد وچ انہاں دا اہ‏م کر دار سی ۔ کلکتہ دے ڈلہوذی اسکوائر (موجودہ بی بی ڈی باغ) دے علاقے وچ رائٹرز بلڈنگ وچ انسپکٹر جنرل (جیل خانہ جات) کرنل این ایس سیمسن دے قتل وچ نمایا حصہ لیا تے ہور مسلح کارروائیاں وچ حصہ لے ک‏ے شہرت حاصل کيتی۔
حوالے
گٹھ:1908 دے جم گٹھ:1930 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:ضلع منشی گنج دیاں شخصیتاں گٹھ:بنگلہ دیشی فعالیت پسند گٹھ:بنگالی شخصیتاں
1جنوری
تے جنوری گریگوری کیلنڈر جاں عیسوی کیلنڈر سال دا پہلا مہینا اے ۔
تریخ
قرون وسطیٰ چ بہت سارے عیسائی دیس  سال  دے آغاز نوں کسے نہ کسے مذہبی تہوار  نال مناندے ایہ کیتھولک چرچ  دے اثر دی وجہ  توں  سی جداں 25  دسمبر (ولادت مسیح) ، یا ایسٹر  دے طور  اتے ۔ یا یورپ  دے مشرقی دیس اس طریقے توں علیحدہ رہے کیونجے ا وہ آرتھوڈکس چرچ  نال منسلک سن ، اوہ اپنا سال 988  توں ہی 1ستمبر نوں  بدلدے رہے ۔ انگلینڈ چ 1 جنوری نوں  بطور نویں سال دے تہوار  دے منایا جاندا  رہیا  لیکن 12 صدی توں 1752 تک انگلینڈ  دا نواں سال 25 مارچ (لیڈی ڈےLady Day  )توں شروع ہوندا رہیا۔ مثال  دے طور  اتے پارلیمنٹ  دے  ریکارڈ  دےمطابق  چارلس اول (Charles I of England)نوں 30 جنوری 1648 نوں  سزائے موت دتی گئی۔ تریخ داناں نے اس تریخ  نوں 1 جنوری توں شروع ہون  والے سال دے مطابق رکھنے لئی سن  نوں تبدیل کر کے 1649 کر دتا۔. بہت سارے مغربی دیساں نے عیسوی تقویم(عیسوی کیلنڈر) اپنان توں پہلے ہی 1جنوری نوں سال تبدیل کرنا شروع کر دتا۔ مثال  دے طور  تے سکاٹ لینڈ  نے 166  چ سکاٹش نویں سال  نوں 1 جنوری نوں تبدیل کرنا شروع کیتا۔ انگلینڈ، آئرلینڈ اور برطانوی کالونیاں نے 1752 چ 1جنوری توں سال تبدیل کرنا شروع کیتا۔ایسے  سال ستمبر میں پورے برطانیہ اور برطانوی کالونیاں  چ عیسوی تقویم متعارف کرایا گیا۔ایہ دونے تبدیلیاں Calendar (New Style) Act 1750کے تحت کیتیاں  گئیاں۔ جنوری 1 نوں تھلے لکھے دیساں نے وی باضاطبہ طور  اتے نویں سال دا آغاز شروع کیتا:
حوالے
گٹھ:جنوری گٹھ:سال دے دن
کھمانوں
کھمانوں(30.82 N ،76.35 E ) ضلع فتح گڑھ صاحب (پنجاب) وچّ دی اک تحصیل اے | کھمانوں لدھیانے اتے چنڈی گڑھ نوں جوڑدی سڑک دے اتے وسیا ہویا اے| کھمانوں قصبہ تے بلاک وی اے تے تحصیل ہیڈکوارٹر وی۔ اس بلاک وچّ 76 پنڈ ہن۔ اس بلاک وچّ کوئی وی وڈی صنعت نہیں اے ۔ جھونا تے کنک مکھ فصلاں ہن ۔ اس بلاک وچّ فتح گڑھ صاحب سینٹرل کوئپریٹو بینک دیاں 7 برانچاں تے پرائمری ایگریکلچرل لینڈ ڈویلپمینٹ بینک  دی اک برانچ اے ۔ فتح گڑھ صاحب دے ضلع بنن نال کھمانوں نوں سب-ڈویزن بنا دتا گیا۔ اس طرحاں اس سب ڈویزن وچّ ہن 76 پنڈ ہن۔ تنّ پنڈ کھمانوں کلاں،کھمانوں خورد تے کھمانوں کاملی نوں ملا کے نگر کھمانوں نگر پنچائت بنائی گئی اے۔ 1763 وچّ سرہند دے صوبیدار نوں ہراؤن توں بعد حیات پور دا قلعہ جتھے ہن پنڈ کھمانوں خورد واقع اے ڈالیوالیا مثل دے حصے آیا۔ کھمانوں قصبے دا ناں صوبیدار سرہند دی بھتیجی بیگم کھیمو دے ناں تے دسیا جاندا اے جس نوں ایہہ پنڈ داج وچّ ملے سن اتے سکھاں نے اپنی روایت موجب عورت ہون کارن بیگم دی جان بخشی کرکے اس نوں اس دی مرضی مطابق بہاولپور پہنچایا ۔
آبادی
2001 دی مردم شماری دے مطابق کھمانوں دی لوک گنتی 8،876 اے| کھمانوں وچّ 70٪ لوک پڑھے لکھے ہن جد کہ پورے بھارت وچّ 59.5٪ لوک پڑھے لکھے ہن| بندےآں وچوں 72٪ اتے عورتاں وچوں 67٪ پڑھیاں لکھیاں ہن| کھمانوں دی 11٪ آبادی 6 سال دی عمر توں چھوٹی اے|
حوالے
گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
محمد دا ذکر بدھ مت دیاں کتاباں وچ
محمد صلی اللھ علیہ وآلہ وسلّم دا ذکر وڈے تفصیل دے نال بدھ مت د‏‏یاں کتاباں وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر بدھ مت د‏‏ی مقدس کتاباں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکران د‏‏ی مقدس کتاباں دھمّا پڈّا، ترای پیتاکہ، ابهی دهمّہ تے ماہایا وستو وغیرہ وچ کیتا گیا اے۔
گوتم بدھ د‏‏ی پیش گويی مایتریا دے آنے دے بارے وچ
بدھ مت دے تقریباً تمام کتاباں وچ حضرت محمّد د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔
چکاوتی سنهنادستّانتا وچ پیش گوئی
دنیا وچ اک بدها مایتریّا (سخی) دے ناں تو‏ں ظاهر ہوئے گا، اک مقدّس (انسان)، اک عالی شان (انسان)، اک روشن فکر،حکمت تو‏ں نوازہ ہويا انسان، مبارک (انسان) جو کائنات نو‏‏ں سمجہے گا۔
انجیل بدها د‏‏ی پیش گوئی
انجیل بدها، کارس دے تصنیف کردہ دے صفحہ 218 –217 دے مطابق (جو سری لنکا دے منابع تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔)
انندا نے مبارک انسان تو‏ں فرمایا، آپ دے جانے دے بعد کون سانوں تعلیم دے گا۔ تے مبارک انسان نے جواب دتا، میں پہلا بدها نهیں آں جو روئے زمین اُتے آیا تے مناسب وقت وچ اک ہور بدها روئے زمین وچ ابهرے گا، اک مقدّس (انسان)، اک روشن فکر(انسان)، چال چلن وچ حکمت تو‏ں نوازیا ہويا (انسان)،مبارک (انسان)، کائنات نو‏‏ں جاننے والا،انساناں دا بے نظیر راهنما، فانی (مخلوق) تے فرشتےآں دا آقا۔ اوہ آپ دے سامنے اوهی ابدی حق آشکارہ کرے گا،جس دی ميں نے آپ نو‏‏ں تعلیم دتی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے مذهب د‏‏ی تبلیغ کرے گا، جو اپنے ابتدا، وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنے عروج وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنے مقصد وچ بهی عالی شان ہوئے گی۔ اوہ اک مذہبی زندگی د‏‏ی تشهیر کرے گا، جو خالص تے کامل ہوئے گی۔ جداں کہ میں (اپنے مذهب) د‏‏ی تشهیر کردا آں۔ اس دے شاگرداں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ ہوئے گی جدو‏ں کہ میرے (شاگرداں د‏‏ی تعداد) سینکراں وچ اے۔
انندا نے کہیا، کہ اسیں اسنو‏ں کس طرح پہچاناں گے؟
1) سنسکرت زبان دے لفظ “مایتریا” یا اس دا هم پلّہ پالی بولی دا لغت “مے تیا” دے معنی اے، پیار کرنے والا، رحمدل،نرمدل تے سخی (انسان)۔ اس دے تے معانا بهی نیں مثلاٌ رحم کرنا تے دوستی، همدردی وغیرہ۔ عربی زبان دا اک لفظ جو انہاں سارے لفظاں دے برابر اے، اوہ اے لفظ “رحمت”۔
قران مجید دے سورہ الانبیا وچ ا‏‏ے۔
ترجمہ: تے اسیں آپ نو‏‏ں تمام جہاناں دے لئی رحمت بنا ک‏ے بهیجیا ا‏‏ے۔
محمّد نو‏‏ں رحمت کہیا گیا جس دے معنی اے “مایتری”۔
2) رحمت تے رحیم دے لفظاں قران کریم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 409 مرتبہ آیا هاں۔
3) قران کریم دے هر سورۀ سوائے سورۀ نمبر 9 دے، اس خوبصورت کلمے تو‏ں شروع ہُندی اے۔
ترجمہ: شروع اللہ دے ناں تو‏ں جو برا مهربان نہایت رحم کرنے والا ا‏‏ے۔
4) لفظ محمّد ہور لفظاں دے ساتہ مختلف طریقےآں تو‏ں دنیا دے مختلف زباناں وچ کیتا گیا اے مثلاٌ “محامت” یا “ماحومت” وغیرہ۔ لفظ “ماحو” یا “ماحا” پالی یا سنسکرت زباناں وچ عظیم تے عالی مرتبہ نو‏‏ں کہندے نیں تے “متا” دے معنی اے، “رحمت”۔ اس لئی “ما حومت” دے معنی اے “عظیم رحمت”
گوتم بدہ دے عقائد مبهم تے غیر مبهم سن
مشرق دیاں مقدّس کتاباں دے جلد نمبر11 صفحہ نمبر 36 ماحا پاری نیانا ستّّا دے سورۀ نمبر 20 آیت 32 دے مطابق:
''ميں نے حق دے تعلیم دتی اے، اس گل دا لحاظ رکھے بغیرکہ کیہڑا عقائد مبهم اے تے کونسے غیر مبهم۔ تے حق دے تناظر وچ انندا، تاتهاگا، اپنے پاس کوئی چیز مخفی نهاں رکہ‏ے گا تے کوئی چیز چهپا ئے گا نئیں۔ محمّد نے  اللہ دے حکم تو‏ں اسلام دا پیغام تے عقیدے دا برملا اظهار کیتا تے اس وچو‏ں کوئی چیز مخفی نهاں رکهی۔ قران د‏‏ی تلاوت پیغمبر دے زمانے وچ سر عام ہويا کردی تهی۔ تے ایہ سلسلہ اج تک جاری ا‏‏ے۔ محمّد نے مسلماناں نو‏‏ں اپنا عقیدہ چهپانے تو‏ں سختی نال منع کیتا سی۔''
بدها دے جانثار خدمت گاران
مشرق دے مقدّس کتاباں دے جلد نمبر11 صفحہ نمبر97 ماحا پاری نیانا ستّّا دے سورۀ نمبر 5 آیت 36 دے مطابق:
پهر مبارک انسان نے اپنی برادری نال خطاب کیتا تے فرمایا، کہ جو کوئی بهی آراهت-بدها اس طویل عرصے وچ گزرے نيں۔ انہاں سب دے جابثارخدمت گار سن انہاں مبارک انساناں کے، جداں کہ انندہ میرا (خدمت) ا‏‏ے۔ تے جو کوئی بهی مستقب‏‏ل دا آراهت بدها ہوئے گا،تو انہاں مبارک انساناں د‏‏ی جانثار خدمت گار ہون گے جیساکہ انندہ میرا (خدمت گار) ا‏‏ے۔
بدها دا خدمت گار انندا سی ۔ محمّددا وی اک خدمت گار سی جس دا ناں حضرت انس سی ۔ جو مالک دا بیٹا سی۔ حضرت انس نوں انہاں دے والدین نے محمّددے سامنے پیش کیتا۔ حضرت انس فرماندے اے، میری والدہ نے انہاں تو‏ں فرمایا،کہ اے اللہ دے رسول ایہ اے آپ دا چہوٹا خادم۔
حضرت انس فرماندے اے ،که” ميں نے آپ د‏‏ی خدمت اس وقت تو‏ں کیتی جدو‏ں میری عمر اٹھ برس د‏‏ی سی ۔ تے محمّدنے مجھے اپنا بیٹا تے اپنا چھوٹا محبوب کہیا۔ حضرت انس اپنے زندگی دے اختتام تک پیغمبر دے ساتھ رہے چاہے زمانہ امن یا زمانہ جنگ۔ امن و امان وچ یا خوف و خطر وچ ہر وقت محمّددے ساتھ رہیا۔
حضرت انس جنگ احد وچ محمّدد‏‏ے ساتھ رہے جس وقت محمّددی زندگی وڈے خطرے وچ سی۔ تے آپ د‏‏ی عمر اس وقت صرف گیارہ (11) برس سی۔ تے جنگ حنین وچ بهی حضرت انس محمّددے نال رہے جدو‏ں آپ نو‏‏ں تیر انداز دشمناں نے گهیریا سی تے اس وقت آپ د‏‏ی عمر صرف سولہ (16) برس سی۔ حضرت انس نو‏‏ں یقیناٌ انندا تو‏ں تشبیہ دتی جا سکدی اے جو بدها د‏‏ی ساتھ رہیا جدو‏ں هاتهی نے اس اُتے حملہ کیتا سی۔
بدها نو‏‏ں پہچاننے دے چھ اصول
انجیل بدها، کارس دے تصنیف کردہ دے مطابق:
مبارک (انسان) نے فرمایا،” دو ایداں دے مواقع نیں جس وچ تاتهاگا، دا ظہور نہایت آشکارا تے روشن ہوئے گا۔ اس رات جس وچ تاتهاگا عالی شان تے اکمل بصیرت حاصل کرے گا۔ تے اوہ رات جس وچ اوہ انتقال کرے گا، حد تو‏ں زیادہ روشن ہوئے گی۔ جس تو‏ں زمین وچ (بدها) د‏‏ی موجودگی مفقود ہو جائے گی۔
گوتهم بدھ دے مطابق بدها نو‏‏ں پہچاننے دے لئی مندرجہ ذیل چہ اصول نيں۔
1) کہ بدها عالی شان تے اکمل بصیرت رات دے وقت حاصل کرےگا۔
2) اوہ اپنے بصیرت دے اکملیت وچ نہایت روشن ہون گے۔
3) بدھا فطری موت مرے گا۔
4) اوہ رات دے وقت وفات پائے گا۔
5) اوہ اپنی موت تو‏ں پہلے نہایت روشن چہرے والاہوئے گا۔
6) اس دے انتقال دے بعد ‍زمین اُتے بدھا د‏‏ی موجودگی مفقود ہو جائۓگی۔
محمّد نے عالی مرتبہ بصیرت تے پیغمبری رات دے وقت حاصل کيتی۔
ترجمہ: اساں اس(قران) نو‏‏ں شب قدر (طاقت د‏‏ی رات) وچ نازل (کرنا شروع) کیتا۔
محمّد نے جلد ہی محسوس کیتا کہ اس د‏ی سمجھ آسمانی روشنی نے منوّر کیتا۔ حضرت محمّد فطری موت مرے۔ حضرت عائشہ صدیقہ دے مطابق،محمّد دا انتقال رات دے وقت ہويا۔ جدو‏ں اوہ وفات پا رہے سن تاں دیّے وچ تیل نئيں سی تے حضرت عائشہ صدیقہ نو‏‏ں تیل قرض لینا پيا۔ حضرت انس دے مطابق، محمّد اپنی وفات د‏‏ی رات نہایت روشن معلوم ہُندے سن ۔ محمّد د‏‏ی تدفین دے بعد، آپ کدی وی روئے زمین اُتے جسمانی حالت وچ نئيں دیکھے گئے۔
بدھا صرف مبلّغ ہُندے نيں
دھمّا پڈّا تے مشرق دے مقدّس کتاباں دے مطابق:
جاتھاگا (بدھا) صرف مبلّغ ہُندے نيں۔
قرآن فرماندا ا‏‏ے۔
ترجمہ: تو آپ نصیحت کردے رہیے کہ آپ نصیحت کرنے والے ہی ا‏‏ے۔ آپ انہاں اُتے داروغہ نئيں ا‏‏ے۔
بدھا دے مطابق ‘مایتریا’ د‏‏ی پہچان
دھمّا پڈّا اورماتایاستّا دے مطابق:
موعود (انسان) دے ایہ (صفات) ہون گے۔
1) ساری مخلوقات دے لئی رحمت
2) امن دا پیغمبر
3) امن ساز
4) دین وچ سب تو‏ں کامیاب ترین انسان
‘مایتریا’ اخلاق و اقدارکے مبلّغ د‏‏ی حیثیت دے مطابق(مندرجہ ذیل صفات دا حامی ہوئے گا)
2) خودّار
3) شریف تے عالی شان
4) غرور نہ کرنے والا
5) مخلوقات دے لئی باد‎شاہ
6) اپنے کلام تے اعمال وچ دوسرےآں دے لئی نمونہ
حوالے
گٹھ:محمد
دیپک جیتوئی
دیپک جیتوئی (18 اپریل ،1925-12 فروری 2005) پنجابی دے غزل گو ہوئے ہن، اوہناں دا جنم گنگسر ،جیتو،، ضلع فریدکوٹ وکھے ماں ویر کور دی ککھوں پیؤ اندر سنگھ دے گھر ہویا۔ اوہناں دا اصل نام 'س : گرچرن سنگھ' سی، دیپک جیتوئی اسدا ساہتی ناں سی ۔"جیتوئی" تخلص اوہ جیتو شہر کارن لاؤندے سی ۔ اوہناں دی کویتاواں نال سانجھ ویسے تاں نکے ہندے تو ہی پے گئی سی پر شاعری دیاں باریکیاں سمجھن لئی ' مجرم دسوہی ' نوں اپنا استاد دھاریا۔ عامَ زندگی وچّ اوہ بہت ہی سدھارن اتے درویشاں ورگے انسان سی ۔
کتاباں اتے غزلاں
دیپک جیتوئی جی دیاں کئی کتاباں تے انیکاں غزلاں پرکاشت ہوئیاں جویں-
دیپک جی نے غزلاں دے نال-نال کافی گیت وی لکھے۔ اوہناں دے مشہور گیتاں دے بول ہن آہ لے مائی سانبھ کنجیاں، دھیاں کر چلیاں سرداری اتے گلّ سوچ کے کریں توں ذیلدارا، اساں نی کنوڑ جھلنی ،"جتی لگدی ہانیاں میرے وے پٹّ نہ پلانگھاں لمیاں " اس دے نال ہی اوہناں دے دھارمک گیتاں دے ایل. پی. ریکارڈ( ایچ. ایم. وی. کمپنی) ‘ساکہ چاندنی چوک’ اتے ‘ گرو نانک دیاں ساکھیاں’ وی آئے ۔
‘دیپک غزل سکول’
دیپک جیتوئی نے جتھے آپ پنجابی غزل دا مان ودھایا اتھے اپنی لوء صدقہ ہور کئیاں چراغ بالے جہڑے ہن معیاری غزل دی رچنا کرکے اپنا یوگدان پا راے ہن۔ اوہ اپنے شاگرداں نوں تراشن وچ وی بڑی محنت کردے سن۔ ڈاک راہیں اصلاح لئی آئیاں رچناواں دے سارے نقص دور کردے، اوہناں نقصاں بارے اپنے شاگرداں نوں چٹھیاں راہیں سمجھاؤندے وی۔ اوہناں دے شاگرداں دا گھیرا وسیع اے۔ اوہ اکثر کیہا کردے سی:
‘جس نوں وی کوئی شکّ اے پڑتال کر لوے،
وڈا جنابے داغ توں دیپک سکول اے۔’
غزل دے وستار لئی ‘دیپک غزل سکول’ دا قیام کیتا ۔ اوہناں دے لگبھگ 350 دے قریب شاگرد رہے(جناں وچوں ہربنس لال شرما، امرجیت سندھو، دھون، گردیال روشن، سلکھن سرحدی، امرجیت ڈھلو، جاگجیت جگا، ملکیت، ترلوک ورما، جگروپ مان وغیرہ مکھ شاگرد رہِ ہن۔
دیپک جی نے کافی غریبی دا وی ساہمناں کرنا پیا،جسنوں چانن گوبندپوری (چانݨ گوبندپوری) جی دا دیپک جی بارے ہیٹھلا شعر درساؤندا اے ۔
"دیپک دا نام پھیر میں اس نوں چتاریا،
اس آکھیا کہ اوہ نوں غریبی نے ماریا۔ "
آخری سماں
پنجابی زبان نوں اینیاں اعلیٰ خدمات دین والا ایہہ مہان شاعر زندگی بھر تنگدستی دا شکار رہا۔ اپنا سنیارپنے دا جدی پشتی کِتہ چھڈّ کے پنجابی غزل نوں مقبول بناؤن وچّ جٹے رہے دیپک جیتوئی نے ساری عمر دو کمریاں والے گھر وچّ گزار دتی جہڑے انتلے سمیں تاں بالکل کھولا ہی بن گیا سی۔
تنگدستی دا عالم ایہہ سی کہ کئی کئی دن گھر چلھا نہ بلنا تے فاقہ کشی دی نوبت آ جانی۔ بجلی دا بلّ نہ بھریا جاندا تاں کنیکشن کٹیا جاندا۔ پر اوہناں اپنی خدداری ‘تے آنچ نہیں آؤن دتی۔ آرئیسئیس دے کارجکرتا دے روپ وچّ سابقہ پردھان منتری اٹل بہاری واجپائی نال اکو منچ توں کویتاواں پڑھدے رہے دیپک جیتوئی نے اوہناں اگے وی کدے ہتھ نہ پھیلایا: کدے ذکر چلنا تاں نہورا ماردے،’اوہنوں کہڑا دسدا نہیں جے کجھ سہائتا کرنی ہندی تاں کر دندا۔’ اوہ اکثر ایہہ وی آکھدے:
چھتھا پئیدے اکثر یاراں دے کول رو کے، ہر درد اپنے دل دا رکھدیں میں تاں لکو کے۔
سرکار نے انتلے سمیں اوہناں دی اک لکھ روپئے نال مدد کیتی۔ سرکاری رویئے بارے اوہ اک شعر کہندے سن :
انعام اوسے نوں ہے سرکار دندی، جو شاعر جھولی چکّ سرکار دا ہے۔
دیپک دا ادبی جگت وچّ وڈا مقام سی جو اوہناں دے جان مگروں وی قایم ہے۔ اوہناں نوں اپنی فنی قابلیت ‘تے مان سی، پر ہنکار نہیں سی۔ اوہناں دے شعر اس گلّ دی گواہی بھردے ہن :
‘دیپک’ دے بارے پچھئ؟ تاں میں کہانگا صاف شاعر برا ضرور ہے؛ بندہ برا نہیں۔
تیرے شاعرانہ فن دی ہے ضرور دنیاں قایل، تینوں دیپکا مہارت نہ تاں سی- نہ ہے- نہ ہوؤُ۔
شاعری دا لٹ لٹ بلدا ایہہ دیپک 12 فروری 2005 نوں جسمانی طور ‘تے بھاویں بجھ گیا۔اس وقت اوہ 85 ورھیاں دے سن |اوہناں دے جیون اتے لیکھن تے 'دیپک دی دیپمالا' 'بھپندر جیتو' نے لکھی ہے، جسنوں جیتو وکھے 20 جنوری،2008 نوں سرجیت پاتر جی اتے گیانپیٹھ اوارڈی گردیال سنگھجی دی اگوائی ہیٹھ رلیز کیتا گیا۔ اوہناں دی مہان شاعری اج وی شاعری دے شوقیناں لئی کسے امرتجل ورگی ہے اتے پنزابی غزل گو اتے شاعراں نوں سیدھ دے رہی ہے ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لکھاری
سرفروشی کی تمنا
سرفروشی د‏‏ی تمنا بسمل شاہجہان پوری (جنہاں دا اصلی ناں رام پرساد سی ) د‏‏ی اک مشہورغزل اے ۔
بسمل د‏‏ی درج بالا غزل انقلابی قیدی جیل تو‏ں پولیس د‏‏ی لاری وچ عدالت وچ جاندے ہوئے، عدالت وچ مجسٹریٹ نو‏‏ں چڑھاندے ہوئے تے عدالت تو‏ں پرت کر واپس جیل آندے ہوئے کورس دے روپ وچ گایا کردے سن ۔ بسمل د‏‏ی شہادت دے بعد تاں ایہ تخلیق سبھی انقلابیاں وچ بولی زد عام ہو گئی سی۔ جتنی تحریر اُتے دتی گئی اے اوہ لوک اِنّی ہی گاندے سن ۔
بعد وچ ایہ نظم سب تو‏ں پہلے 1965ء وچ منوج کمار د‏‏ی فلم ’’ شہید آن دا لائف ‘‘ بھگت سنگھ وچ شامل کيتی گئی سی۔ دوبارہ اج دے دور وچ اسنو‏ں کچھ مبدل سطور دے نال 2002ء وچ ہندی فلم ’’ لیجنڈ بھگت سنگھ ‘‘ وچ شامل کیندا گیا اس دے بعد 2006ء وچ اس د‏ی سطور ’’ رنگ دے بسنتی ‘‘ وچ استعمال کیت‏‏ی گئياں،تے اایہی نظم اک بار فیر 2009ء وچ اورنگ کاشیاپ د‏‏ی فلم ’’ گلال‘‘ وچ وی شامل کيتی گئی۔
مکمل نظم
سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے دیکھنا ہے زور کتنا بازوئے قاتل میں ہے رہ روئے راہِ محبت! رہ نہ جانا راہ میں لذتِ صحرا نوردی دوری منزل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے کرتا نہیں کیوں دوسرا کچھ بات چیت دیکھتا ہوں میں جسے وہ چپ تیری محفل میں ہے اے شہید ملک و ملت تیرے اوپر نثار تیری قربانی کا چرچا غیر کی محفل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے وقت آنے دے بتا دیں گے تجھے اے آسماں ہم ابھی سے کیا بتائیں کیا ہمارے دل میں ہے کھینج کر لائی ہے سب کو قتل ہونے کی امید عاشقوں کا آج جمگھٹ کوچہ قاتل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے ہے لیے ہتھیار دشمن تاک میں بیٹھا ادھر اور ہم تیار ہیں سینہ لیے اپنا ادھر خون سے کھیلیں گے ہولی گر وطن مشکل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے ہاتھ جن میں ہو جنون کٹتے نہیں تلوار سے سر جو اٹھ جاتے ہیں وہ جھکتے نہیں للکا ر سے اور بھڑکے گا جو شعلہ سا ہمارے دل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے ہم جو گھر سے نکلے ہی تھے باندھ کے سر پہ کفن جان ہتھیلی پر لیے لو، لے چلے ہیں یہ قدم زندگی تو اپنی مہمان موت کی محفل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے یوں کھڑا مقتل میں قاتل کہہ رہا ہے بار بار کیا تمناِئے شہادت بھی کِسی کے دِل میں ہے دل میں طوفانوں کی ٹولی اور نسوں میں انقلاب ہوش دشمن کے اڑا دیں گے ہمیں روکو نہ آج دور رہ پائے جو ہم سے دم کہاں منزل میں ہے وہ جِسم بھی کیا جِسم ہے جس میں نہ ہو خونِ جنون طوفانوں سے کیا لڑے جو کشتیِ ساحل میں ہے سرفروشی کی تمنا اب ہمارے دل میں ہے دیکھنا اے زور کتنا بازوئے قاتل وچ اے
اک پنہاں حقیقت
سرفروشی د‏‏ی تمنا ہن ساڈے دل وچ اے  ایہ غزل جدو‏ں ساڈے کان وچ پیندی اے ذہن وچ رام پرساد بسمل دا ناں ابھر آندا ا‏‏ے۔ ایہ غزل رام پرساد بسمل د‏‏ی علامت سی بن گئی ا‏‏ے۔ لیکن حقیقت ایہ اے کہ اس مطلع دے خالق رام پرساد بسمل نئيں بلکہ اس دے خالق شاعر بسمل عظیم آبادی نيں تے انہاں دے مجموعہ کلام حکایت ہستی وچ کچھ ہور مختلف اشعار دے نال موجود ا‏‏ے۔ مگر رام پرساد بسمل نے وی اسی مطلع نو‏‏ں لے ک‏ے اسی زمین اُتے غزل کہی سی۔ تے آخری ایام وچ انہاں دا ورد زباں رہی۔
بسمل شاہجتھ‏ے پوری سیاست دے علاوہ شعروادب کحالے ذوق رکھدے سن ۔ بسمل شاہجتھ‏ے پوری د‏‏ی غزل سرفروشی د‏‏ی تمنا عالمی شہرت یافتہ ا‏‏ے۔ مقدمے دے دوران انہاں د‏‏ی کئی نظماں مشہور ہوئیاں، حکا‏م نے انہاں دے کلام اُتے پابندی عائد کردتی۔ زمانے د‏‏ی دست برد تو‏ں سرفروشی د‏‏ی تمنا محفوظ غزل اے اس دے ابتدائی چار شعر اورمقطع لاہور تو‏ں جاری ہونے والے اخبار بندے ماترم وچ تے بقیہ اورمقطع 1929ء وچ "پشپانجلی"ميں شائع ہوئے سن ۔ پوری نظم لائق توجہ ا‏‏ے۔
البتہ رام پرساد نے اپنی غزل وچ مقطع نو‏‏ں نئيں لیا سی لیکن اس د‏ی جگہ اس نے اسی زمین اُتے اک ہور غزل کہی جو “زندگی دا راز“ دے ناں تو‏ں مشہور اے اس وچ مقطع رام پرساد دا ا‏‏ے۔ اوہ ایہ ا‏‏ے۔
محققاں د‏‏ی آراء
یہ غزل رام پرساد بسمل د‏‏ی بولی اُتے ہر وقت رہندی سی۔ 1927ء وچ سولی اُتے چڑھتے وقت وی ایہ غزل انہاں د‏‏ی بولی اُتے سی۔ بسمل دے انقلابی ساتھی جیل تو‏ں پولیس د‏‏ی لاری وچ جاندے ہوئے، کورٹ وچ مجسٹریٹ دے سامنے پیش ہُندے ہوئے تے پرت کر جیل آندے ہوئے اک سر وچ اس غزل نو‏‏ں گایا کردے سن ۔
بسمل عظیم آبادی د‏‏ی غزل
عظیم آبادی د‏‏ی غزل ایہ اے ۔
حوالے
گٹھ:1922ء دیاں نظماں گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک گٹھ:اردو شاعری گٹھ:انقلابی ادب گٹھ:بھارتی نظماں
ایلونا اینڈریؤ
شروع دا جیون
ایلونا دا جم سوویت یونین وچّ ہویا سی اتے اوہ امریکہ وچّ اک جوانی دی عمر وچّ آئی سی۔ اس نے ویسٹرن کیرولینا یونیورسٹی وچّ بائیو کیمسٹری وچ گریجوئیشن کیتی اتے اپنے شوہر اینڈریو گورڈن نوں ملی۔
ساؤتھیمپٹن یونیورسٹی
ساؤتھیمپٹن یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ساؤتھیمپٹن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
نیشنل گیلری
نیشنل گیلری اک برطانوی آرٹ میوزیم اے۔ ایدے چ 2300 آرٹ دے کم نیں جیڑی 13 صدی توں 1900 تک دے نیں۔
اورمینوفلبیا امپیراٹرکس
اورمینوفلبیا امپیراٹرکس اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
بی آر بی ڈی لنک نہر
دیپالپور نہر جو حسینیوالا ہیڈورکس فروزپور توں دریا ستلج چوں سجے پاسیوں نکلدی سی، دا ہیڈّ بھارت دی حد اندر سی، جدکہ نہر پوری دی پوری پاکستان وچ پیندی سی ۔ 1948 وچ بھارت نے پاکستان نوں پانی بند کر دتا ۔ 14 مئی، 1948 نوں ہوئی اک معاہدے مطابق پاکستان نوں وقت دتا گیا کہ اوہ اپنے بدلویں پربندھ کر لوے ۔ پاکستان نے دریا چناب وچوں مرالا دے نیڑیوں اک لنک نہر کڈھی جو راوی دریا نوں شاہدرا توں اپر پنڈ سدھنوالی کول ملدی سی ۔ راوی نوں پار کرکے اس نہر نوں پنڈ بیئیاں کول دی لجا کے دیپالپور نہر وچ سٹّ دتا گیا ۔ ایہہ کم 1958 وچ ختم ہویا ۔ اس لنک نہر بی.آر.بی.ڈی. بمبانوالا راوی بیدیاں دیپالپور نہر کیہا گیا ۔ اسے نہر نوں ہی اچھوگل نہر وی کیہا جاندا اے، جس دا 1965 دی پاک بھارت لڑائی وچ بہت ذکر ہندا سی ۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:نہراں
کلسہام
کلسہام سکاٹلینڈ وچ 2,621 فٹ اچا اک پہاڑ اے۔
ساؤتھیمپٹن سالنٹ یونیورسٹی
ساؤتھیمپٹن سالنٹ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ساؤتھیمپٹن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
چائیباسا
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 69,565 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
صوبہ سوپھانبوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ سوپھانبوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ سوپھانبوری شہر اے ۔
کیکڑا نیبولا
کیکڑا نیبولا جاں کیکڑا بدلی اک سپرنووا دی ریند کھوند چوں اے تے ٹارس تارہ چرمٹ وچ اے۔ ایہ بدلی زمین توں 6,500 چانن ورے دور اے تے ایہدا ریڈیس 11 چانن ورے اے تے اے 1500 کلومیٹر پر سیکنڈ دی تیزی نال پھیلدا اے۔ اے چٹی راہ دے پرزیوس آرم دا اک حصہ اے۔ اینوں جان بیوس نے 1731 وچ ویکھیا سی۔
کریب نیبولا جاں کیکڑا نیبولا (لسٹ پہچان ایم.1, این.جی.سی.1952, ٹارس اے) ٹارس تارہ جھرمٹ وچّ اوقع اک سپرنووا دی باقیات اتے پلسر ہنیری نیبولا ہے۔ اسدی کھوج 1840 وچّ  ولیئم پرسنز ولوں کیتی گئی سی۔ اسنے 36 انچ دی اک دوربین دی مدد نال اسنوں دیکھ کے اسدی اک تصویر تیار کیتی جو کہ کیکڑے (کریب) ورگی سی۔ 1054ء وچّ چینی   ماہر فلکیات ولوں اک چمکیلا سپرنووا درج کیتا گیا سی جو کہ اس نیبیؤلے دی شروعات دا اک اہم حصہ سی۔ اس سپرنووا دھماکے توں بعد پہلی وار اس نیبیؤلے نوں انگریز ماہر فلکیات جوہن بیوس ولوں 1731 وچّ دیکھیا گیا سی۔ نیبیؤلا کسے سپرنووا توں بعد پہچانی جا سکن والی پہلی خلائی چیز سی۔
8.4 دے سپشٹ پرمان 'تے، زحل دے چند ٹائیٹن وانگ، اسنوں وی ننگی اکھ نال نہیں ویکھیا جا سکدا۔ پر دو اکھی دوربین دی مدد نال یوگ حالاتاں ہیٹھ ہی اسنوں دیکھیا جا سکدا ہے۔ ایہہ نیبولا ملکی وے کہکشاں دی پرسیئس شاخ وچّ واقع ہے جو کہ دھرتی توں تقریباً 2.0 کلوپارسیک (6500 نوری سال) دی دوری 'تے ہے۔ اسدا ڈایامیٹر 3.4 پارسیک (11 نوری سال) ہے جو کہ 7 آرکمنٹ دے برابر ہے۔ ایہہ نیبولا 1500 کلومیٹر فی سکنٹ (930 میل فی سکنٹ) جاں روشنی دی رفتار دے 0.5% حصے دی رفتار دے حساب نال پھیل رہا ہے۔
نیبیؤلا دا مرکز وچّ کریب پلسر واقع ہے جو کہ اک نیوٹران تارہ ہے اتے اسدا گھیرا 28-30 ک م (17-19 میل) ہے تے گھمن دی در 30.2 چکر فی سکنٹ ہے۔ ایہہ پلسر گاما کرناں توں ریڈیو کرناں تکّ ریڈیئیشن چھڈدا ہے۔ ایکس کرناں (x-Rays) اتے گاما کرناں وچّ، جدوں 30 KeV توں ودھ طاقت ہووے تاں کریب نیبولا اسمان دا سبھ توں مضبوط سروت ہے جسدا ماپ پرواہ 10 TeV توں ودھ رہا ہے۔ نیبیؤلا دا ریڈیئیشن اسمانی پنڈاں دا  وسعت نال مطالعہ کرن دی اجازت دندا ہے جو کہ جہڑے کہ اسنوں گپت رکھدے مراد گرہن لگاؤندے ہن۔ 1950-60 وچّ کریب نیبیؤلا دیاں ریڈیو کرناں  دے سورج وچوں گزرن کارن سورجی کرونا دا پتہ لگایا گیا سی اتے 2003 وچّ زحل دے چند ٹائیٹن دے ماحول دی موٹائی دا پتہ لگایا گیا سی جسنے کہ نیبیؤلا 'چوں نکلیاں ایکس کرناں نوں روک دتا سی۔
نریکھن اتہاس
کریب نیبیؤلا دا سپرنووا توں بنن دا نظریہ 1921 وچّ ساہمنے آئی جدوں کارل اوٹو لینپلینڈ نے کیہا کہ اسنے اسدے ڈھانچے وچّ تبدیلیاں دیکھیاں ہن۔ اسدی اس دھارنا راہیں اس سٹے 'تے پہنچیا جا سکدا ہے کہ کریب نیبیؤلے دی اساری چمکیلے سپرنووا SN 1054 وچوں ہویا ہے جسنوں اک چینی ماہر فلکیات نے 1054 وچّ درج کیتا سی۔ پر اسلامی گرنتھاں وچّ اسنوں لکھیا نہیں گیا۔ اس 'مہمان تارے' نال متعلق اک 13ویں صدی دا جاپانی حوالہ میئیگیٹسوکی ولوں دتا گیا سی۔
اس گھٹنا نوں لمے سمیں تکّ اسلامی فلکیاتی کتاباں وچّ درج نہیں کیتا گیا پر 1978 وچّ اسدا اک حوالہ ملیا۔ ایہہ حوالہ ابن ابی اسائیبیا ولوں بنائی کاپی وچوں ملیا جس وچّ اسنے ابن بتلان، اک نسطوری عیسائی طبعیات دان جو کہ سپرنووا سمیں بغداد وچّ سی، دے کماں بارے دسیا گیا ہے۔
پہلی شناخت
کریب نیبیؤلا دی پہلی شناخت 1731 وچّ جوہن بیوس ولوں کیتی گئی سی۔ 1758 وچّ وی چارلس میسیئر ولوں اسدی مڑ-کھوج کیتی گئی جدونکھ اوہ چمکیلے دمدار تارے دا نریکھن کر رہا سی۔ میسیئر لسٹ وچّ دمدار تارے ورگیاں چیزاں دے زمرے وچّ اسنوں پہلی تھاں 'تے رکھیا گیا؛  سنّ 1757 وچّ الیکسس کلیئراؤٹ نے ایڈمنڈ ہیلی دی گننا دا مطالعہ کیتا اتے 1758 وچّ ہیلی دے دمدار تارے دے مڑ نظر آؤن دے سنکیت دتے۔ دمدار تارے دے مڑ کے آؤن دے واضع سمیں نوں جانن لئی سورجی پروار دے سیارآں جویں کہ برہسپتی دے کارن اسدے پندھ وچّ ہوئی گڑبڑی بارے جاننا ضروری سی جسنوں کہ کلیئرٹ اتے اسدے دو ساتھیاں جیروم لالاندے تے نکول رین لپاؤٹ نے بڑی گہرائی نال لیا تے ایہہ پتہ لگایا کہ ایہہ ٹارس تارہ جھرمٹ وچّ دکھائی دیویگا۔ جدوں چارلس میسیئر نے اسدی کھوج کیتی سی تاں اوہ ہیلی دا دمدار تارے ہی لبھّ رہا سی تے پہلاں-پہلاں اسنے کریب نیبیؤلے نوں ہی دمدار تارے سمجھ لیا۔ پر پھر جدوں اسنے اسدا نریکھن کیتا تاں اسنے دیکھیا کہ ایہہ چیز تاں اگے ودھ نہیں رہی تے اس نتیجے 'تے پہنچیا کہ ایہہ کوئی دمدار تارے نہیں ہے۔ پھر میسیئر دے دماغ وچّ اسمانی چیزاں دی اک لسٹ بناؤن دا وچار آیا پر اس لسٹ وچّ صرف ستھائی چیزاں نوں ہی شامل کیتا گیا تے اس طرحاں دمدار تارے لبھن دے کم نوں اسان بناؤن دا ادم شروع ہویا۔
ولیئم ہرشل نے وی 1783 توں 1809 تکّ کئی وار نریکھن کیتا، پر پتہ نہیں کہ 1783 تکّ اوہ اسدے موجود ہون توں جانو سی جاں کہ اسنے میسیئر تے بیوس توں بنا ستنتر روپ وچّ اسدی کھوج کیتی سی۔ کجھ نریکھن کرن توں بعد اسنے ایہہ نتیجہ کڈھیا کہ ایہہ اک تاریاں دا گوہ ہے۔ 1844 وچّ راس دے ارل تیجے نے 36 انچ دے دوربین دی مدد نال بر قلعے وکھے اس نیبیؤلے دا نریکھن کیتا سی اتے اسنوں کریب نیبیؤلا اس لئی آکھیا سی کیونکہ جدوں اسنے اسدا فوٹو بنایا تاں ایہہ چتر کیکڑے (کریب) ورگا لگدا سی۔ 1848 وچّ اسنے 72 انچ دی دوربین دی مدد نال  اک وار پھر اسدا نریکھن کیتا تاں منیا گیا ہے کہ اوہ اس وار سمانتا نہیں دسّ سکیا پر پھر وی اسے ناں 'تے اڑیا رہا۔
ایس.این.1054 نال تعہق
1913 وچّ، جد ویسٹو سلفر نے اپنی آسمان بارے سپیکٹروسکاپی دی پڑھائی نوں درج کروایا تاں اس مطالعہ کیتیاں جان والیاں چیزاں وچوں سبھ توں پہلی چیز کریب نیبیؤلا ہی سی۔ 20ویں صدی دی شروعات وچّ، کئی سال پہلاں کھچیاں نیبیؤلا دیاں تصویراں دے تجزیئے توں ایہہ پتہ چلدا ہے کہ ایہہ نرنتر پھیل رہا ہے۔ پھیلاؤ دیاں پیڑاں دیکھدے ہوئے ایہہ پتہ چلدا ہے کہ 900 سال پہلاں ہی ایہہ دھرتی توں دیکھنیوگ ہو گیا ہووےگا۔ تریخی رکارڈاں توں ایہہ پتہ چلدا ہے کہ ایہہ نواں تارہ چمکیلا ہون کرکے دن وچّ وی آسانی نال دیکھیا جا سکدا سی اتے 1054 وچّ اسے تارے نوں ہی چینی ماہرین فلکیات ولوں درج کیتا جا چکیا ہے۔
بدلاں دے بدلدے آکار، جو کہ اسدی چھوٹی حد ہون ولّ اشارہ کردے ہن، دی کھوج کارل لینپلینڈ ولوں 1921 وچّ کیتی گئی سی۔ اسے سال ہی، جان چارلس ڈنکن نے ایہہ ثابت کر دکھایا کہ ایہہ ریہند کھوند پھیل رہا ہے، جدکہ نٹ لنڈمارک نے 1054 دے مہمان تارے لئی اسدی نیڑتا دا الیکھ کیتا سی۔
ماس
سپرنووے دے پرکھ-تارے دے ماس (وزن) دا اندازا لگاؤن لئی نیبیؤلے دے کلّ وزن دا اندازا لگاؤنا بے حدّ ضروری ہے۔ کریب نیبیؤلا دے ریشیاں وچلے مواد دا اندازاً وزن (آئنکرت تے اداسین گیس دا نکاسی وزن ، جس وچّ زیادہ تر ہلیئم ہندا ہے) 4.6±1.8 M ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس
گٹھ:میسیئر چیزاں گٹھ:ایم 81 گروہ گٹھ:فلکیات
جزائر آلینڈ
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے ۔
آلینڈ جزيرے فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں اک علاقہ اے ، اسدا راجگڑھ ماریہامن شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:فن لینڈ دے علاقے گٹھ:فن لینڈ گٹھ:فن لینڈ دے جزیرے گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:جزیرے گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
سٹیفورڈشائر یونیورسٹی
سٹیفورڈشائر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر سٹیفورڈشائر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
اورمینوفلبیا ریجینا
اورمینوفلبیا ریجینا اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ملی میٹر
ملی میٹر اک میٹر دا ہزارواں حصہ اے تے میٹر ناپ تول دے اعشاری نظام وچ لمبائی دا پیمانہ اے۔
سولا سگیر
سولا سگیر سکاٹلینڈ دا اک جزیرہ اے جتھے کوئی نئیں وسدا۔
ملکہ پربت
ملکہ پربت ناران، پاکستان دی سب توں اچی چوٹی اے۔ اس دی اچائی 17500فٹ/5334 میٹر اے۔ اے جھیل سیف الملوک دے نال اے۔ اس تے چڑھنا بہت اوکھا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے پعاڑ گٹھ:صوبہ سرحد دے پعاڑ
سنڈرلینڈ یونیورسٹی
سنڈرلینڈ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر سنڈرلینڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
اورمینوفلبیا رولیناٹی
اورمینوفلبیا رولیناٹی اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
مکل فلوگا
مکل فلوگا شٹلینڈ سکاٹلینڈ برطانیہ دا اک پڑی جزیرہ اے۔
چترا، جھارکھنڈ
‎ چترا  بھارت دی ریاست جھاڑکھنڈ دا اک شہر  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 49,985 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شہر
نکوسیا
نیکوسیا (Nicosia؛ تلفظ: ؛ Λευκωσία ؛ Lefkoşa، تلفظ:  لیفکوشا) قبرص دا سب تو‏ں وڈا شہر تے میساوریا میدانی علاقہ دے تقریباً وسط وچ دریائے پیدیوس دے کنارے اُتے واقع حکومت قبرص دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ یورپی یونین د‏‏ی رکن ریاستاں وچ انتہائی جنوب مشرقی راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ شہر 4،500 برساں تو‏ں مسلسل آباد اے تے دسويں صدی تو‏ں قبرص دا راجگڑھ چلا آرہیا ا‏‏ے۔ قبرص بحران 1955–64ء دے بعد تو‏ں ترک قبرصی تے یونانی قبرصی شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد شہر دے شمالی تے جنوبی وکھ وکھ حصےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ 1974ء وچ ترکی دے قبرص دے حملے دے بعد شہر دے درمیان وچ اک عسکری خط اخضر قائم اے جو اقوام متحدہ دے زیر نگرانی ا‏‏ے۔ اس تقسیم دے بعد نیکوسیا دا جنوبی حصہ جمہوریہ قبرص دا راجگڑھ تے شمالی قبرص ترک جمہوریہ شمالی قبرص دا راجگڑھ ا‏‏ے۔
قانون سازی تے انتظامی افعال دے علاوہ نیکوسیا نے خود نو‏‏ں جزیرے دے اقتصادی راجگڑھ تے اہ‏م بین الاقوامی کاروباری مرکز دے طور اُتے وی منوایا ا‏‏ے۔ 2018ء وچ نیکوسیا دنیا دے تقابل وچ قوت خرید وچ بتیسواں امیر ترین شہر سی۔ دیوار برلن دے خاتمے دے بعد نیکوسیا دنیا دا واحد منقسم راجگڑھ ا‏‏ے۔
قدیم دور
نیکوسیا برنجی دور تو‏ں 2500 سال ق م تو‏ں مسلسل آباد رہیا ا‏‏ے۔ پہلی مرتبہ میساوریا دے زرخیز میدان وچ لوک آباد ہوئے۔ بعد وچ نیکوسیا اک شہر ریاست بنا جسنو‏ں لیڈریا کہیا جاندا سی۔ لیڈریا انہاں بارہ ریاستاں وچو‏ں اک سی جنہاں نو‏ں آخیئی قبیلے نے ٹرائے د‏‏ی جنگ دے بعد قبرص وچ قائم کيتا۔ لیڈریا دے آثار شہر دے جنوب مشرق وچ کوہ آئیا پاراسکیوی دے نیڑے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ لیڈریا دے صرف اک بادشاہ اوناساگوراسنو‏ں ذکر تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔ مملکت لیڈریا قبرص اُتے اشوری حکومت دے دوران وچ تباہ ہوئے گئی۔ اوناساگوراسنو‏ں اشوریہ دے آسرحدون نو‏‏ں 672 ق م وچ خراج تحسین پیش کردے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ 330 ق م وچ لیڈریا نو‏‏ں اک غیر اہ‏م قصبہ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ روایات دے مطابق شہر د‏‏ی تعمیر نو "لیکوس" (Leucus) نے د‏‏ی جسنو‏ں بطلیموس اول سوتیر دا بیٹا تصور کيتا جاندا اے، تے تقریباً 300 ق م یا 200 ق م اس دا ناں اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں لیکوتون (Leucoton) یا لیفکوتیون (Lefkotheon) رکھیا۔ اس دور وچ قصبے دا ذریعہ روزگار کھیت‏‏ی باڑی سی۔ اس زمانے دے دوران وچ لیڈریا نے دوسرے قبرصی ساحلی شہراں دے مقابلے وچ کوئی خاص ترقی نئيں کيت‏‏ی جنہاں د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے تجارت اُتے مبنی سی۔
رومی تے بازنطینی دور
thumb|[[اسحاق کومنینوس دے دور دے سک‏‏ے]] بازنطینی دور وچ قصبہ نو‏‏ں لیفکوسیا (Λευκωσία) یا کالینیکیسیس (Καλληνίκησις) کہیا جاندا سی۔ چوتھ‏ی صدی وچ شہر "سینٹ تریفلیوس" د‏‏ی وجہ نشست اسقف بنیا۔ 647ء وچ عرب حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں سلامیس د‏‏ی تباہی دے بعد تقریباً 965ء وچ نیکوسیا قبرص دا راجگڑھ بنا جدو‏ں قبرص دوبارہ بازنطینی سلطنت تو‏ں مل گیا۔ بازنطینیاں نے جزیرے د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں نیکوسیا منتقل کر دتا کیونجے ساحلی شہراں اُتے اکثر حملے ہُندے رہندے سن ۔ تب تو‏ں نیکوسیا قبرص دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ نیکوسیا جو بازنطینی گورنر د‏‏ی نشست سی اسنو‏ں شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں محفوظ کيتا گیا تے اک قلعہ وی تعمیر کيتا گیا۔ آخری بازنطینی گورنر اسحاق کومنینوس سی جس نے شہنشاہ ہونے دا اعلان کيتا تے اس دے بعد قبرص اُتے 1183ء تو‏ں 1191ء تک حکومت کيتی۔
قرون وسطی
thumb|[[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل / سلیمیہ مسجد]] thumb|[[نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں]]
1187ء وچ تیسری صلیبی جنگ دے دوران وچ ارض مقدسہ جاندے ہوئے رچرڈ اول شاہ انگلستان دا بحری بیڑا شدید بحری طوفان تو‏ں متاثر ہويا۔ اسنو‏ں پہلے کریٹ تے فیر رودوش وچ رکنا پيا۔ اُتے بیڑے وچ شامل تِناں بحری جہاز سفر کردے رہے جنہاں وچو‏ں اک جہاز اُتے جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ تے بیرنگیریا ناواری رچرڈ د‏‏ی ہونے والی بیوی سوار سن۔ دو جہاز قبرص دے ساحل دے نیڑے تباہ ہوئے گئے اُتے جس جہاز اُتے جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ تے بیرنگیریا ناواری سوار سن اوہ بحفاظت لیماسول پہنچ گیا۔ جون نے بحری جہاز تو‏ں اترنے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے اسنو‏ں ڈر سی کہ اسحاق کومنینوس جو فرنگیاں نو‏‏ں پسند نئيں کردا انہاں نو‏ں یرغمال بنا لے گا۔ جہاز اک ہفتہ تک ساحل اُتے لنگر انداز رہیا ایتھ‏ے تک کہ 8 مئی نو‏‏ں رچرڈ اول شاہ انگلستان وی اوتھ‏ے پہنچ گیا۔ اپنی بہن تے مستقب‏‏ل د‏‏ی دلہن دے نال ناروا سلوک د‏‏ی وجہ تو‏ں رچرڈ نے غم و غصہ وچ قبرص اُتے حملہ کر دتا۔
رچرڈ نے نیکوسیا دا محاصرہ کيتا تے آخر دا تریمیتوسیا دے مقام اُتے اس دا تے اسحاق کومنینوس دا آمنا سامنا ہويا اسنو‏ں اسنو‏ں شکست دینے دے بعد رچرڈ جزیرے دا وی حکمران بنا اُتے اس نے اسنو‏ں فرسان الہیکل نو‏‏ں فروخت کر دتا۔