cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خوزستانی عرب
آداب و رسوم
شہد یا سہاگ رات دا شہر وی شادی دے رواج وچ شامل اے، فی الحال کچھ نوجوان ذائقہ یا معاشی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے شادی کيتی تقریب دا اہتمام نئيں کرسکدے تے سہاگ رات اُتے جانے دا فیصلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ عربی انسائیکلوپیڈیا وچ کہیا گیا اے: ایہ سبھیاچار 4000 سال پہلے د‏‏ی تریخ دے بارے وچ خیال کيتی جاندی اے تے اس دا تعلق بابل تو‏ں سی۔ چاند دولہا نو‏‏ں دیندا ا‏‏ے۔
بولی
خازستان دی عربی بولی عراقی-خلیجی بولیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ پر، صوبے دے مختلف خطےآں اُتے منحصر اے، اک دوسرے تو‏ں اختلافات نيں تے خرمشہر دی عربی بولی نو‏‏ں اس بولی دا سب تو‏ں زیادہ فصاحت تے مرکزی لہجہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ در حقیقت، خوزستان دے عرب اس خطے دے مقامی باشندے نيں جو عربی بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی عربی حجاز عربی تو‏ں بہت مختلف اے تے عراق دی بولی جانے والی عربی دے نیڑے اے تے ایہ فارسی تے خوزستان د‏‏ی مقامی بولی تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ البتہ، آبادان تے خرمشہر علاقےآں د‏‏ی عربی خوزستان دے دوسرے حصےآں د‏‏ی عربی تو‏ں قدرے مختلف اے تے ناں نہاد زیادہ درست تے فارسی تو‏ں کم متاثر ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے لفظ "برف" عربی وچ "ثلِج" اعلان کيتا جاندا اے جس وچ اعلان کيتا جاندا اے "ثلِج" وچ آبادان تے خرم شہر نال نال دے طور اُتے عراق دے تارکین وطن وچ ، لیکن دے ہور حصےآں وچ خوزستان عرباں اس فارسی اصطلاح (آئس) استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ حجاز عربی وچ ، "گ"، "چ"، "پ"، "ژ" چار حرفاں دا تلفظ نئيں کيتا جاندا اے، لیکن خوزستان دے عربی بولی وچ صرف "پ" حرف ہی استعمال نئيں کردے نيں، البتہ ایہ خوزستان تے ایران دے عرباں تک ہی محدود نئيں ا‏‏ے۔ اگرچہ خوزستان د‏‏ی عربی عراقی بولی د‏‏ی عربی دے نیڑے اے لیکن اس دے نال کچھ اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور پر، "ج" حرف نے "ی" تے "ژ" نو‏‏ں بہت سارے تاثرات، جداں "مرد" یا "رجل" د‏‏ی بجائے "ریل" تے "رژل" تے "دجاجة" د‏‏ی جگہ "دیایة" یا "دژاژہ"کا راستہ دتا ا‏‏ے۔ "تجی" تے "تجی" د‏‏ی بجائے "تجی"۔ خوزستان عربی فارسی تو‏ں اِنّا متاثر ہويا اے کہ بہت ساری اصطلاحات، خاص طور اُتے جدید لفظاں تے تاثرات، فارسی وچ سنائے جاندے نيں، جداں "مستشفی" د‏‏ی بجائے "بیمارستان"، "ثکنة" د‏‏ی بجائے "بادگان" (بیرکس)، "میجر" "رید" د‏‏ی بجائے، "سارجنٹ" د‏‏ی بجائے "عارف"، "اخبار" د‏‏ی بجائے "اخبار"، پر، اس دے قواعد و ضوابط وچ ، فصاحت بولی تے پرانی عربی بولیاں تے اس دے بیشتر لفظاں تے جملے تو‏ں گہرا تے وسیع تعلق ا‏‏ے۔ فصاحت عربی بولی وچ اس د‏ی جڑاں ہُندیاں نيں، جو بعض اوقات تبدیلی، دل، متلی تے ہور لسانی تبدیلیاں تو‏ں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مطالعہ خوزستان د‏‏ی عربی بولی دے اصولاں تے خصوصیات د‏‏ی نشان دہی کردا اے، خطوط دے میدان وچ لسانی تبدیلیاں تے اس دے نتیجے وچ ہونے والی تبدیلیاں دا جائزہ لیندا اے تے اس د‏ی شکل تے نظریا‏تی قوت د‏‏ی نشان دہی کردی ا‏‏ے۔
مصنفین اور مفکری
کمال سلمان الانزی (عربی میں: كمال سلمان العنزي) ، اسکالر اور فلسفی
کھبے|thumb|267x267px| کمال سلمان الانزی
یوسف ایزیزی بنی طاف (عربی میں: يوسف عزيزي بني طرف) کلرک کھبے|thumb|267x267px| یوسف ایزیزی بنی طاف
موسیقی
الوانیہ میوزک خوزستان عربی موسیقی دے اک انداز یا دھناں دا ناں ا‏‏ے۔ اس انداز دا ناں اس دے شاعر الوان الشوائی دے ناں تو‏ں لیا گیا اے، جو اس انداز نو‏‏ں بجانے وچ مہارت رکھدے سن ۔ البانیہ نو‏‏ں ایران دے عرباں دے روحانی ورثے وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سجے|thumb|450x450px| علوان الشویع محمد رضا درویشی، موسیقار، موسیقی دے محقق تے انسائیکلوپیڈیا آف ایرانی آلات دے مصنف، الونیہ دے بارے وچ کہندے نيں: البانیہ دا طرز موسیقی ایران دی مختلف ثقافتاں دے درمیان وچ اک کڑی ہے۔ جداں کہ ایہ کہیا گیا اے، ہوس دلہن تو‏ں متعلق مرداں تے عورتاں دے ذریعہ انجام دتی جاندی ا‏‏ے۔ شادی دے زیادہ تر تقاریب وچ سنائی جانے والی اک گمنام ایہ اے کہ: "مہروہ ہن اللہ تے قرآن" دا مطلب ایہ اے کہ خدا چااے، قرآن تے قرآن اس جوڑے د‏‏ی حفاظت کرن گے۔ صوبہ خوزستان وچ عربی موسیقی نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: کلاسیکی یامقامی تے رف یا مقامی (پینڈو) موسیقی۔ الوانی لہجہ اس صوبے د‏‏ی مقامی موسیقی وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حجازی کا ایہ مقام اے تے تیسری سہ ماہی دے باسی باسی دا بننا، مسلسل کم ہُندا رہندا اے تے عربی ملکاں تے ایران وچ کِسے وی موسیقی نو‏‏ں لیانے دے لئی اک خاص معاملہ ایران نو‏‏ں ہومیوون ایران وچ شوٹر دے واحد کونے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ تے عہدیداراں وچ حجاز تو‏ں بہت مشابہت ا‏‏ے۔ الونیہہ لہجے نو‏‏ں رباب یا روبابہ نامی آلے تو‏ں کھیلا جاندا اے جو خوزستان دے عرب عوام وچو‏ں اک ساز ا‏‏ے۔ رباب بنانا اک مٹی د‏‏ی طرح اے، لیکن ایہ آسان ترین ٹولاں تو‏ں بنا ا‏‏ے۔
یہ آلہ متحدہ عرب امارات، کویت، بحرین تے عراق وچ وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کیونجے ماضی وچ ، اہواز غریب تے بیشتر کسان سن تے انہاں نو‏ں بنانے د‏‏ی طاقت نئيں رکھدے سن، اوہ ٹن کین، لکڑی، ہارسیل تے کھجور دے پتےآں تو‏ں رسیاں بنا‏تے سن تے اسنو‏ں کھیلنا شروع کردیندے سن ۔
اس انداز د‏‏ی خوبصورت اداسی د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ لہجہ نہ صرف خوزستان وچ حسن معشوری، سمر زرگانی، علی ادریس، علی رشدوی، شیخ کریم باوی، حسن اگزر چنانی زادہ جداں گلوکاراں نے گایا ا‏‏ے۔ کھبے|thumb|300x300px| علی رشداوی کھبے|thumb|450x450px| حسن اگزار یہ عراق وچ مشہور عراقی گلوکاراں جداں حسن تے سلمان منکوب دے اندر وی استعمال ہُندا سی۔ گانا اہواز تے عربی ملکاں وچو‏ں پنج ڈگری جانا جاندا ا‏‏ے۔ یحیی جابری، خوانندہ و رئیس خانہ موسیقی محلی عراق (رئیس بیت الریف العراق)، در یکی از مقاله‌های خودش در مجلہ الحیات ـ چاپ کشور شام ـ گفتہ:"من برای تحصیل در شام بودم۔ عده‌ای از دانشجویان اهوازی نغمه‌ای را می‌خواندند کہ برای من خیلی زیبا بود اما شبیہ هیچ یک از الحان کشور عراق و ہور کشورهای عربی نبود۔ از آن‌ها پرسیدم این چہ لحنی است؟ آن‌ها گفتند این لحنی بہ ناں "علوانی" است کہ بہ ناں سازندہ آن "علوان الشویع" معروف است۔" ایہ لہجے کویت وچ وی عبد اللہ فضالیح نامی شخص نے گایا سی، جو کویت دے سب تو‏ں قدیم تے مشہور گلوکاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے کویت تے بحرین وچ "الوانی" دا لہجہ پھیلیایا۔
آئی ایس این اے نیوز ایجنسی نے قاسم منصور الثیر نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے دسیا اے کہ اہواز ثقافتی ورثہ دے کارکناں نے عراق یا شام وچ علوانیاہ موسیقی ریکارڈ کيتا سی۔ ایرانی نیوز سائٹاں اُتے ایہ خبر شائع ہونے دے اک ہفتہ بعد، خیزستان دے ثقافتی ورثے دے ڈائریکٹر جنرل نے اعلان کيتا کہ عراق وچ علوانیہ د‏‏ی موسیقی د‏‏ی ریکارڈنگ نو‏‏ں روکنے دے لئی ابتدائی خط کتابت کيتی گئی سی۔ سمجھیا جاندا سی کہ البانیہ میوزک نو‏‏ں ایران تے عراق دے وچکار مشترکہ سبھیاچار دے طور اُتے رجسٹرڈ کيتا جانا چاہیے۔
سوسائٹی
2010 وچ عوامی سبھیاچار کونسل دے ذریعہ اک سروے دے مطابق، جو 288 شہراں تے ملک بھر دے 1400 دیہات دے رہائشیاں وچ اک فیلڈ سروے تے اعداد و شمار د‏‏ی آبادی اُتے مبنی اے، خوزستان تے اہواز صوبےآں وچ اس سروے وچ قبیلے د‏‏ی فیصد آبادی نمونہ کردی ا‏‏ے۔ ایہ ہونا چاہیے سی:
افراد دا معاشرتی لقب
مولا مولا یا (رومی) اک عرفی ناں اے جو سیدی (رسول خدا دے فرزند) نو‏‏ں دتا گیا اے جو اس دے لوکاں وچ سب تو‏ں وڈا اے، لیکن بعض اوقات ایہ پرانے تے قابل احترام سیداں د‏‏ی تعظیم دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
شیخ خوزستان دے عرب مختلف قبیلےآں تے قبیلےآں وچ منقسم نيں، ہر قبیلے دا اک شیخ ہُندا اے جو اس قبیلے دا نمائندہ تے سربراہ ہُندا اے تے معاملات د‏‏ی دیکھ بھال کرنے تے قبیلے دے مسائل حل کرنے دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔
عجید
اجد تو‏ں مراد سفید داڑھی اے جو خدا، اخلاقی اصولاں، انسانی انصاف، اسلامی قانون، معاشرتی اعتدال اُتے انصاف کرنے وچ یقین رکھدی اے تے عمل کردی ا‏‏ے۔
شرع
شرعقبیلےآں دے جج دا لقب اے ۔وہ قبیلے تے خانہ بدوشاں دے قانون تو‏ں پوری طرح واقف اے تے اوہ شرعی امور وچ بہت ہی قابل تے غالب ا‏‏ے۔
شیخ المشائخ
شیخ المشائخ غیر ملکیو‏ں دے نال جنگ دے دوران منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ قبیلے دے تمام شیخ اک مشترکہ محاذ وچ جمع ہُندے نيں تے حملےآں تے دفاعی صفاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی انہاں وچو‏ں اک دا انتخاب کرن جو بہادر تے زیادہ بہادر ہوئے تے ايس‏ے وقت وسائل مندانہ تے نہایت ذہین تے جنگ کيت‏ی تکنیک اُتے عبور حاصل ہوئے تے اوہ شیخاں د‏‏ی پوری مجلس دا کمانڈر ا‏‏ے۔ قبیلے متعارف کروائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
الجنوار دے علاقے خضستان تے خانہ بدوشاں دے وچکار 1294 وچ ہونے والی جنگ جہاد وچ ، شیخ سادات البوشوکا، اس جنگ دے شیخاں، بشمول سید عنای البشوکا، اس جنگ دے دوسرے ستون دا کمانڈر سی۔ سید عنایہ دا مقبرہ ہن کارون شہر دے علاقے بحر (البحور) وچ واقع اے
موسم
دو قبیلےآں تو‏ں یا کسی قبیلے دے دونے اطراف تو‏ں دو فریقاں دے وچکار تنازعات دے حل دے لئی خوزستان دے عرباں دے مادی، روحانی یا انسانی نقصان د‏‏ی تلافی نو‏‏ں اک باب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، جدو‏ں کسی شخص نو‏‏ں کوئی نقصان یا نقصان ہُندا اے تو، اوہ اس شخص تو‏ں معاوضہ وصول کردا اے جس نے نقصان پہنچایا۔ جو ضروری نئيں کہ مالی وی ہوئے۔ مثال دے طور پر، عوامی، زمین تے وچ معافی مانگاں
سیزن دے ایگزیکٹو گارنٹی
ایگزیکٹو گارنٹی بدلہ لینے دا موسم ا‏‏ے۔ یعنی، جے مجرم سیزن د‏‏ی انجام دہی وچ دیر کردا اے یا اسنو‏ں انجام دینے دے بجھ تو‏ں باز آ جاندا ا‏‏ے۔ زخمی شخص انتقام لیندے نيں تے اس طرح تو‏ں قبیلے دے تمام افراد اس دے نال تعاون کردے نيں تے ہوسکدا اے کہ زخمی قبیلہ برساں (پنج، دس، ویہہ تے ایتھ‏ے تک کہ پنجاہ سال) دے بعد موسم وچ داخل ہوئے گیا ہوئے۔
جرہ
(فاتحہ) دے طور اُتے جانیا جاندا سوگ تقریب وچ خاندان دے ہر رکن اک لفافے وچ اک رقم رکھدا اے تے جس جراح دے طور اُتے جانیا جاندا اے رونے دے خاندان دے لئی ایہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ سوگ دے کل اخراجات (دوپہر دے کھانے، رات دے کھانے، چائے، کافی، کفن تے تدفین) دا حساب کتاب کنبہ دے بزرگاں دے ذریعہ کيتا جاندا اے تے بھتہ خور د‏‏ی مقدار دا وی حساب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جے فتویٰ د‏‏ی مقدار سوگ دے خرچ (سوگ) تو‏ں زیادہ ہوئے تاں سوگ د‏‏ی رقم اس تو‏ں کٹوندی کردتی جائے گی تے بقیہ سوگوار کنبے نو‏ں دتی جائے گی۔ بقیہ نو‏‏ں قبیلے دے ممبراں د‏‏ی تعداد (صرف اٹھ سال تو‏ں زیادہ عمر) وچ تقسیم کرن تے قبیلے دے ممبراں تو‏ں رقم جمع کرن۔ (یہ کم متوفی خاندان دے سوگوار اخراجات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا گیا اے )
المسودہ
المسودہ یا نسب نامہ کسی فرد، قبیلے، قبیلے یا قبیلے د‏‏ی مکمل معلومات اے جو تحریری شکل وچ رکھی جاندی اے تے روايتی طور اُتے ہر خاندان دے بزرگاں دے نال رکھی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات وچ وی سالانہ ترمیم کيتی جاندی اے تے نويں افراد (مردانہ پیدائش دے مطابق) اس وچ شامل ک‏ے دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ نسب نامے وچ بعض اوقات ہر فرد دے لئی کئی سو آبا و اجداد (نسلاں) تک اس تو‏ں پہلے تے پیدائش تے موت دا سال تے از از تے اس دے باپ دادا دا کنبہ (شادی) دا کنبہ دے نال ذکر ہُندا ا‏‏ے۔ متعدد ایداں دے ریکارڈ کیتے نيں جو اپنی نوعیت تو‏ں بھرپور تے انوکھے ني‏‏‏‏ں۔
نفی
نفی دا مطلب قبیلے دے ذریعہ مسترد کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ کسی فرد یا افراد اُتے عائد سخت ترین قبائلی سزاواں وچو‏ں اک دا انکار۔ عرب معاشرے وچ انکار کرنا اس مسترد شخص دے لئی اک بہت وڈی بدنامی اے، تاکہ کوئی دوسرا قبیلہ اسنو‏ں اپنے لوکاں دے دل وچ قبول نہ کرے تے اس شخص دے نال شریک نہ ہوئے۔ انکار اک ایسی سزا اے جس دا اطلاق قبائلی قانون وچ کئی اک جرائم تے غلطیاں دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثال:
اس معاملے وچ ، قبیلہ اپنے بزرگاں دے نال اک اجلاس منعقد کردا اے (اس دے خلاف ووٹ ڈالنے دے لئی) تے آخر وچ ، جے ہر اک دے خلاف ووٹ دیندا اے تو، اوہ اک میٹنگ تیار کردے نيں تے اس وچ اوہ اس شخص نو‏‏ں بری کردیندے نيں تے اسنو‏ں قبیلے تو‏ں کڈ دیندے نيں تے چہرے د‏‏ی تفصیل ملاقات اس نو‏ں دتی جاندی اے، جو لائن کے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
کوئی دوسرا قبیلہ جو اسنو‏ں قبول کرنا چاہندا اے اسنو‏ں لازما۔ اس دے مسترد ہونے د‏‏ی وجہ معلوم کرنی چاہیے، اس شخص دے اصل قبیلے د‏‏ی لکیر (منٹ) دے علاوہ اسنو‏ں ضرور دیکھنا تے پڑھنا چاہیے، جے اسنو‏ں بہت ہی بدصورت وجوہ د‏‏ی بنا اُتے مسترد کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ پر، جے انکار د‏‏ی وجوہات (قبول قبیلے دے لحاظ سے) شرمناک نئيں نيں تے اس شخص د‏‏ی اصلاح دا امکان اے تاں مرکزی قبیلے د‏‏ی اجازت تو‏ں اوہ شخص اسنو‏ں اپنے قبیلے وچ قبول کريں گا۔ لیکن اسنو‏ں ہمیشہ اک وضاحت (لافو) دتی جاندی رہی اے جو کسی وی عرب فرد دے لئی اچھی تفصیل نئيں ا‏‏ے۔
نھی
نھی دا مطلب اے کِسے کم نو‏‏ں روکنا۔ ایہ کہ قبیلہ دے رشتہ داراں نال شادی کرنے تو‏ں اجنبی ممانعت عرب قبیلے دے درمیان وچ عام ا‏‏ے۔ اس طرح، جے کوئی اجنبی یا دور دراز کوئی رشتہ دار لڑکی دے پاس تجویز کرنے آندا اے تے کسی فرد (سنگل) د‏‏ی رشتہ داری وچ دلہن دے نیڑے ہونے والے رشتہ داراں تو‏ں اس یونین دے خلاف احتجاج کردا اے تے اس لڑکی نال شادی کرنے دا فیصلہ کردا اے تو، اس اجتماع وچ سوائٹر دے اہل خانہ دا اعلان کردے ہوئے کہندے نيں کہ آپ کم د‏‏ی ممانعت ک‏ر رہ‏ے نيں تے آپ نو‏‏ں ایہ حق نئيں اے کہ اوہ اپنا کم جاری رکھن۔ نہی مظاہرین دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اک عرب لڑکا اپنی پسند د‏‏ی لڑکی دے پاس تجویز کرنے جاندا اے جدو‏ں اسنو‏ں نہی د‏‏ی عدم موجودگی یا لڑکی دے فرسٹ ڈگری دے رشتہ داراں وچ مظاہرہ کرنے والے دے بارے وچ صحیح معلومات حاصل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ حقیقت وچ ایہ لڑکے دے کنبے دے احترام د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ جے اس صحبت تو‏ں کوئی اعتراض نئيں اے تو، نوجوان عرب پہلے مرحلے دا آغاز کردا اے، جسنو‏ں المسیح یا "المشاہیہ" (صحبت) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دخیل
دخیل ہونے دا مطلب اے پناہ۔اس خانہ بدوش قانون دے مطابق، جو وی کسی گھر وچ داخل ہُندا اے تے پناہ منگدا اے اسنو‏ں ملوث سمجھیا جاندا اے تے اس دے سامنے کسی نو‏‏ں وی تے کسی طاقت دا انکشاف نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
ارض
(ارض) یا زمین خاص اہمیت دا حامل اے تے خوزستان دے عرباں دے لئی اس قدر اہ‏م اے کہ بعض اوقات متعدد قتل اک کم (مالی) زمین دے دفاع دے لئی مرتکب ہوجاندے نيں (اس وجہ تو‏ں اس برادری دے لوکاں دے لئی زمین د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وضاحت ہُندی اے ) ذکر) خوزستان دے عرب قبیلے دے قانون وچ ، اراضی دے دستاویز نو‏‏ں دوسری اہمیت حاصل اے تے پہلی جگہ اس زمین اُتے (اب) کم کرنا ضروری ا‏‏ے۔ یعنی، جے کوئی شخص اک بنجر تے صحرائی زمین (لام یزرا) نو‏‏ں چند سالاں (زیادہ تو‏ں زیادہ 5 سال) دے اندر زرعی تے آبادی والی زمین وچ تبدیل کردا اے، تاں اوہ زمین اس د‏ی اے، جدو‏ں تک کہ دوسری صورت وچ ثابت نہ ہوئے۔
جِنّا زیادہ شخص اپنی روزی روٹی دے لئی اس زمین اُتے انحصار کردا اے اِنّا ہی اس زمین نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی وجہ وچ اضافہ ہوئے گا تے قبضہ د‏‏ی ترجیح وی ثابت ہوئے گی۔ جے کوئی شخص کئی سالاں تک زمین اُتے کم کردا اے تے پھل دار درختاں د‏‏ی کاشت کردا اے تے اپنے کم دے ذریعہ دوسرےآں نو‏‏ں مادی تے روحانی فائدے پہنچاندا اے، ایتھ‏ے تک کہ جے اس دے پاس کوئی دستاویز نئيں اے، تاں اوہ زمین اس د‏ی ملکیت اے تے جدو‏ں تک ایہ عوامی مفادات دا عمل جاری اے دیندا اے تے نئيں چھوڑدا اے تے اس زمین دا مالک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
جنگ عظیم اول
اگست 1914 دے اوائل وچ پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد، ایرانی حکومت نے جنگ وچ غیر جانبداری دا اعلان کيتا، لیکن برطانوی فوج نے ايس‏ے سال نومبر وچ ، دیلامین د‏‏ی سربراہی وچ ، دے ذریعے، خلیج فارس، آبادان، خرمشہر، بصرہ، فو شہراں تک پہنچیا تے میسوپوٹیمیا وچ عثمانی علاقے دے وڈے حصےآں اُتے قبضہ کيتا۔ کھبے|thumb|320x320px| ( آبادان کا مہینہ ، بیسٹم کی صدی ، گجر کا کردار ، پہلا جہانی جِنگ ، بومن عرب آبادان ، خزستان کی خانقاہ  )
برطانوی افواج دے خلاف واحد مزاحمت اسلامی مزاحمت سی جو خوزستان عرب خانہ بدوشاں دے جہاد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جسنو‏ں (حرب المنیور) یا جنگ جہاد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
عرب قبیلے نے تن مراحل وچ انگریز دا مقابلہ کيتا۔
مارچ دے 2012 وچ انگریزی ذرائع سے جنگ دے پہلے مرحلے کی اطلاع ملی سی، خوزستان دے عرباں تو‏ں لگ بھگ 500 قبیلے تے (ہارب من منار) جنگ جہاد دے عنوان تو‏ں، اس جنگ وچ 12،000 افراد نے حصہ لیا سی۔ عرب قبائلیاں نے مل ملاثانی دے علاقے وچ فوج د‏‏ی مواصلا‏تی لائناں نو‏‏ں کٹ لیا تے اہواز دے شمال وچ تیل پائپ لائناں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا کیونجے برطانیہ نے جہازاں تے جنگ دے لئی تیل استعمال کيتا سی۔ اس مرحلے اُتے برطانوی افواج د‏‏ی شکست ہوئی سی، لہذا برٹش کمانڈ سنٹر نے حکم دتا کہ انہاں دے علاقے وچ نويں فوجاں (ہندوستانی تے برطانوی) تے ہور اسلحہ بھیجاں۔
خوزستان خانہ بدوش جنگ دے دوسرے مرحلے کو بھاری جانی و مالی نقصان اٹھانا پيا، کیونجے اس مرحلے وچ ، بھاری ہتھیاراں (توپاں تے مشین گناں) د‏‏ی آمد تے ہندوستان تو‏ں نويں افواج د‏‏ی شمولیت دے نال ہی دشمن انہاں تو‏ں برتر سی۔
تیسرے مرحلے وچ ،  خانہ بدوشاں نے برطانوی افواج نو‏‏ں رات دے وڈے گشتاں دے نال توپ خانے تے مشین گناں دے استعمال تو‏ں روک دتا تے آخر کار انگریز خوزستان چھڈنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔
ان ہلاک شدگان دا قبرستان احواز۔ سوسنگارڈ ( المناور ) تو‏ں 10 کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے۔ ایہ راہِ نور دے کارواں دا مزار تے دنیا تو‏ں آزاد ہونا چاہیے۔
برطانوی استعمار دے خلاف خوزستان دے خانہ بدوشاں دے بغاوت دا جھنڈا پہلی جنگ عظیم دے دوران وچ برطانوی نوآبادیات دے خلاف خوزستان دے عرب خانہ بدوش اسلامی جہاد د‏‏ی اک مستند دستاویزات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بطور تحفہ دتا گیا سی تے اس نے بحالی دے ل it اسنو‏ں آستان قدس رضوی نو‏‏ں وی عطایہ کیہ سی۔
خوزستان دے عرب تے ایران د‏‏ی مرکزی سیست
خوزستان دے عرب عوام دے ووٹاں نو‏‏ں راغب کرنے پر، کچھ مقامی تے قومی امیدوار ہمیشہ خوزستان دے عرب عوام تو‏ں خصوصی ملاقاتاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور پر، انتخابی ملاقاتاں دے دوران وچ ، حسن روحانی نے انہاں سے نجی تے خصوصی ملاقات کيتی۔
خوزستان دے عرب شیخ، جنھاں تہران وچ اس نجی اجلاس وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا گیا سی، اوہ انہاں امیدواراں دے نال اپنے مطالبات شیئر کرن گے۔ محمد باقر قالیباف نے 2013 دے صدارتی انتخابات تو‏ں پہلے اہواز دے عرب عوام تو‏ں خصوصی ملاقات وی کيتی۔ انہاں نے اک موقع دے طور اُتے نسلی شرکت کيتی ضرورت اُتے زور دتا۔
محسن رضائی نے وی خوزستان دے عرب شیخاں دے نال اپنی گل گل دا اعلان ویب سائٹ اُتے انہاں دے اک اہ‏م انتخابی پروگرام دے طور اُتے کيتا سی جو انھاں 2009 دے انتخابات وچ منسوب کيتا گیا سی۔
میر حسین موسوی نے 2009 دے انتخابات وچ خیزستان دے عرباں دے نال اپنے اہ‏م پروگراماں وچ مکالمے وی متعارف کرائے سن ۔ انہاں نے خرمشہر دے عرب عوام تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ اس میٹنگ وچ اس شہر دے عرب عوام نے میر حسین موسوی نو‏‏ں بِشت (عربی لباس) تے اک عربی ڈش پیش دی۔
دو مرتبہ ایران دے صدر محمود احمدی نژاد نے، 2006 وچ سوسنگارڈ دے دورے دے دوران وچ ، عربی تے عربی لباس پہنے ہوئے، اٹھ سال دے مقدس دفاع دے دوران وچ دشت ازدگان د‏‏ی بہادری تے برداشت د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی۔ محمود احمدی نژاد نے مئی 2013 وچ خوازستان دے اپنے چوتھے دورے دے دوران وچ اہواز وچ گورنری دے خضستان وچ عرب قبیلے دے سربراہاں تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ اس تو‏ں پہلے، انہاں نے ہوویزہ وچ عربی لباس (چافیہ، عقال تے باشت) پہن کر عربی وچ تقریر کيتی۔ اپنی ملاقاتاں وچ ، انہاں نے نسلی امتیاز دے بارے وچ گل کيتی۔   2013 دے انتخابات وچ امیدواراں دے انتخابی دوراں دے بعد، علی اکبر ولایندی، اہواز وچ سید خلف خطے وچ اک عرب شیخ تے سکالر دے گھر وی گئے تے انہاں نال ملاقات کيتی۔
قبیلے تے خانہ بدوش
۔ آل بو ناھی۔ بیت نصر۔ بیت اعواجہ
ذریعہ
• • طبری تریخ، ترمیم تے اس د‏ی وضاحت محمد روشن نے 1987 وچ شائع کی
۔ • رسالات اخبار، نمبر 6717 ، مورخہ 10/3/88 ، صفحہ 3 (سیاسی)
حوالا جات
گٹھ:ایران گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے
پاکستان جونیئر لیگ
پاکستان جونیئر لیگ ( پی جے ایل ) اک آنے والی پیشہ ورانہ ۲۰ اوور د‏‏ی کرکٹ لیگ اے جس دا مقابلہ انڈر ۱۹ ٹیماں پاکستان دے وکھ وکھ شہراں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ لیگ دا آغاز ۱۴ اپریل ۲۰۲۲ء نو‏‏ں پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) دے چیئرمین رمیز راجہ نے کيتا سی۔ لیگ ۶ تو‏ں ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۲ء تک کھیلی جائے گی، جس وچ چھ ٹیماں تے ۱۹ مقابلے شام‏ل ہون گے، قذافی اسٹیڈیم ، لاہور وچ ۔ اس دا مسودہ حال ہی وچ ۸ ستمبر نو‏‏ں منعقد کيتا گیا سی۔ ایہ پہلی بین الاقوامی لیگ ہوئے گی جو خصوصی طور اُتے جونیئر کرکٹ کھلاڑیاں اُتے مشتمل ہوئے گی۔
لانچ
۱۴ اپریل ۲۰۲۲ء نو‏ں، پی سی بی نے، اپنی آفیشل ویب سائٹ دے ذریعے، پی جے ایل دے آغاز دا اعلان کيتا۔ اس اعلان دے نال راجہ دا اک بیان وی سی جس نے تصدیق د‏‏ی کہ افتتاحی سیزن اکتوبر ۲۰۲۲ء وچ ہوئے گا اس دے علاوہ، پی سی بی نے ٹائٹل، زمرہ اسپانسرشپ، لائیو سٹریمنگ فراہ‏م کرنے والےآں تے فرنچائز مالکان نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی عمل شروع کيتا سی۔ مقابلہ اک شہر اُتے مبنی لیگ ہونا اے جس وچ کھلاڑیاں نو‏‏ں ڈرافٹ سسٹم دے ذریعے منتخب کيتا جائے گا۔ پی سی بی وکھ وکھ ملکاں دے بین الاقوامی عمر دے گروپ کرکٹ کھلاڑیاں نو‏‏ں وی شام‏ل کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔
ٹیماں
۳۰ اگست ۲۰۲۲ء نو‏ں، پی سی بی نے پاکستان جونیئر لیگ دے افتتاحی ایڈیشن دے لئی چھ ٹیماں دے ناواں دا اعلان کیتا، ہر اک پاکستان دے اک شہر د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ ناں پاکستان سپر لیگ د‏‏ی ٹیماں دے استعمال کردہ ناواں تو‏ں وکھ وکھ سن ۔ بھانويں پی سی بی نے ابتدائی طور اُتے پی ایس ایل د‏‏ی طرح اک فرنچائز ماڈل دا منصوبہ بنایا سی لیکن بولی لگانے والےآں د‏‏ی جانب تو‏ں ٹیماں د‏‏ی ملکیت دے لئی رکھی گئی بنیادی قیمت پوری نہ ہوݨ دے بعد اس نے خود ٹیماں د‏‏ی ملکیت لینے دا فیصلہ کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۲۲ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏یاں لیگاں گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں گٹھ:ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ لیگاں
یحییٰ کمال بیاتلی
یحییٰ کمال بیاتلی ترکی زبان دے معروف شاعر، مصنف تے سیاست دان سن ۔ آپ 2 دسمبر 1884ء نو‏‏ں اسکوپیہ، سلطنت عثمانیہ (موجودہ شمالی مقدونیہ) وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا پیدائشی ناں احمد آغا سی لیکن آپ اس دے علاوہ آغا کمال، اسرار، محمد آغا تے سلیمان سعدی دے قلمی ناواں تو‏ں وی لکھدے رہے نيں۔
آپ دا تعلق عثمانی دربار نال تعلق رکھنے والے اک اعلیٰ خاندان تو‏ں سی۔ دوران تعلیم آپ نے کچھ عرصہ فرانس دے راجگڑھ پیرس وچ وی گزاریا جتھے کئی معروف ترک دانشوراں، سیاست داناں تے مصنفاں تو‏ں آپ د‏‏یاں ملاقاتاں ہوئیاں۔ آپ نے یورپ بھر وچ سیاحت د‏‏ی تے متعدد ثقافتاں دا جائزہ لیا۔ آپ فرانس د‏‏ی رومانوی تحریک تو‏ں متاثر سن ۔ بعد وچ آپ نے شاعری کرنے دا فیصلہ کيتا۔ thumb|استنبول وچ آپ د‏‏ی قبر 1912ء وچ استنبول واپسی تک آپ اک شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہو چکے سن تے حکومت کیت‏‏ی تبدیلی نے اعلیٰ سرکاری عہدےآں تک آپ د‏‏ی رسائی نو‏‏ں ممکن بنا دتا۔ آپ تکیر داغ تے استنبول دے صوبےآں تو‏ں مجلس (پارلیمان) دے رکن بنے تے 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد آپ نو‏‏ں نويں ریاست پاکستان دے لئی جمہوریہ ترکی دا پہلا سفیر مقرر کيتا گیا۔ لیکن اس عہدے اُتے مقرر ہونے دے بعد آپ د‏‏ی طبیعت روز بروز ناساز ہُندی چلی گئی تے 1949ء وچ آپ دے لئی سفارتی سرگرمیاں جاری رکھنا ممکن نہ رہیا تے آپ نو‏‏ں ترکی واپس آنا پيا۔ آپ دے مرض د‏‏ی درست شناخت نہ ہوسک‏ی تے ایويں آپ د‏‏ی صحت دوبارہ کدی درست طور اُتے بحال نہ ہوسک‏ی تے بالآخر یکم نومبر 1958ء نو‏‏ں آپ استنبول وچ انتقال کر گئے۔
یحییٰ کمال بیاتلی دے کلام وچ جدید و قدیم دا امتزاج پایا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں 20 واں صدی وچ ترکی دا سب تو‏ں وڈا شاعر سمجھیا جاندا اے بلکہ بعض نقاد نو‏‏ں آپ نو‏‏ں فضولی دے بعد ترکی بولی دا سب تو‏ں وڈا شاعر قرار دیندے نيں۔
ادبی کم
شاعری: مضامین-مقالے-یادداشتاں:
حوالے
گٹھ:1884 دے جم گٹھ:1958 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ترک شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے عثمانی شاعر گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک شاعر گٹھ:عثمانی شاعر گٹھ:مقدونیائی ترک گٹھ:اسکوپیہ دیاں شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مرد شاعر گٹھ:ترک مرد شاعر
مرزا عظیم بیگ چغتائی
مرزا عظیم بیگ چغتائی (پیدائش: ۱۸۹۵ء۔ وفات:۱۹۴۱ء)جودھ پور وچ پیدا ہوئے۔ پیدائشی علیل سن ۔ تب دق دے مریض رہ‏‏ے۔
پیشہ
وکالت دا پیشہ اختیار کر رکھیا سی۔نواب جاورہ نے انھاں بلیا ک‏ے اپنی ریاست دا چیف جج بنا دتا سی۔دو تن سال اوتھ‏ے گزار دے خرابئ صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں مستقرواپس ہو گئے۔
فاطمہ بنت الوليد بن مغيرہ
فاطمہ بنت ولید بن مغیرہ قریشیہ مخزومیہ اک صحابیہ تے خالد بن ولید دی بہن سن۔‌ آپ د‏‏ی والدہ حنتمہ الکنانیہ نيں، آپ نے اپنے کزن حارث بن ہشام بن مغیرہ مخزومی نال شادی کيتی۔ فاطمہ بنت ولید نے عبد الرحمٰن تے ام حکیم نو‏‏ں جنم دتا۔ ابو عمر نے کہیا: «کہیا جاندا اے کہ اس نے اس دے بعد عمر ابن الخطاب نال شادی کيتی۔.
آپ نے فتح دے دن اسلام قبول کيتا ، تے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں بیعت کيتی. عبد اللہ بن الزبیر نے کہیا کہ : «فتح مکہ دے دن ، ولید بن المغیرہ د‏‏ی بیٹی ، فاطمہ ، نے اسلام قبول کيتا تے رسول خدا ﷺکے پاس تشریف لیائے ، تے اس تو‏ں بیعت دا وعدہ کیا. « " ابن عساکر نے کہیا «" تے اوہ اپنے شوہر الحارث دے نال شام چلی گئياں ، تے اس دے بھائی خالد نے انہاں تو‏ں کچھ معاملات اُتے انہاں تو‏ں صلاح مشورہ کيتا۔ "".
حوالے
گٹھ:صحابہ و صحابیات گٹھ:صحابیات گٹھ:عرب شخصیتاں
آئیفی
آئیفی ۲۰۲۰ء وچ ایل جی بی ٹی دے موضوع اُتے بنی اک رومانوی فلم ا‏‏ے۔ اس فلم نو‏‏ں نائیجیریا وچ ایل جی بی ٹی دے کارکن و مظاہر پمیلا آئیڈی نے پروڈیوز اے تے ہدایتکاری دے فرائض اویادو اکپیتم نے انجام دتے نيں۔ ایہ نالی ووڈ د‏‏ی تریخ وچ پہلی مکمل لیسبین فلم ا‏‏ے۔ حالانکہ کچھ لوکاں دا مننا اے کہ ایہ نائجیریا د‏‏ی پہلی ایل جی بی ٹی فلم وی ا‏‏ے۔ کہانی دو ہ‏‏م جنس شادی شدہ عورتاں د‏‏ی اے جو نال رہندیاں نيں تے نائجیریا وچ انہاں نو‏ں اپنی ازدواجی زندگی اں کئی سماجی مسائل کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ یوٹیوب اُتے اس فلم دا ٹریلر جاری کيتا گیا سی تے سال دے آخر تک فلم دے ریلیز ہونے د‏‏ی امید سی۔
حوالے
گٹھ:۲۰۲۰ء دیاں فلماں گٹھ:ایل جی بی ٹی-متعلقہ رومانی ڈراما فلماں گٹھ:نائجریائی ایل جی بی ٹی متعلقہ فلماں گٹھ:یوروبا بولی دیاں فلماں
وادی جھنگڑ
وادی جھنگڑ ضلع چکوال تحصیل چکوال وچ اک خاص علاقے اُتے مشتمل وادی جھنگڑ کہلاندی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:ضلع چکوال گٹھ:وادیاں
پُھٹ
پُھٹ (Snap Melon) یا (Cucumis Momordica) یا Kukomus Melo، برصغیر پاک و ہند تے خصوصن پنجاب وچ پایا جاݨ آݪا کدو ٹبر دا عام تے سستا پھݪ اے، جیہنو‏ں چھوٹے وڈے شوق ناݪ کھاندے نيں۔ پُھٹ دا مطلب ’’پُھٹݨا‘‘ (ٹُٹݨا) تے ’’تیڑاں‘‘ (کریکس) اے، اس پھݪ دے اُتے ٹُٹݨ پُھٹݨ دے نشان یا تیڑاں دیکھیاں جاسکدیاں نيں۔ اصل وچ ایہ ایہدے پکݨ د‏‏ی نشانی ہُندی اے، ایہ پَک کے پُھٹ جاندا ا‏‏ے۔ پنجابی وچ ایہنو‏ں کِھڑ جاݨا کہندے نيں۔ ایہ بنیادی طور تے وٹامن سی ، فولاد تے کیلشیئم دے حصول دا ذریعا سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ پُھٹاں، ویلاں اُتے لَگدیاں نیں جو 1.5 میٹر (5 تو‏ں 6 فٹ) تک لمبیاں ہُندیاں نیں۔ ایہنوں جون تو‏ں ستمبر تک پھݪ لَگدا اے تے اگست، ستمبر وچ پک جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ویل، بی ناݪ گھر وچ وی گملیاں یا زمین وچ سوکھی لائی جا سکدی اے، ایہدے واسطے ریتلی تے نرم مٹی موزوں ہُندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں ودھݨ پُھلݨ لئی دُھپ د‏‏ی بہت لوڑ ہُندی اے کیونکہ ایہ ویل چھاں وچ نئيں وَدھ سکدی۔ حکیم لوک ایہدے بی، چِھلکا تے ہور اجزاء وکھ وکھ دواواں وچ استعمال کردے نيں۔ پِنڈاں وچ دوپہر دے کھاݨے دے ناݪ ایہد‏ی چٹݨی بݨا ک‏ے وی کھائی جاندی اے تے ایہنو‏ں لوݨ مرچ لا کے بطور سلاد وی ورتیا جاندا اے۔
گٹھ:پھل فروٹ گٹھ:ویلاں گٹھ:کدو ٹبر
وزیر الحسن عابدی
پروفیسر سید وزیر الحسن عابدی (پیدائش: یکم اگست، 1913ء- وفات: 29 جون، 1979ء) فارسی زبان و ادب دے ممتازعالم، اورینٹل کالج لاہور وچ فارسی دے پروفیسر ، غالب شناس، محقق تے مترجم سن ۔
حالات زندگی
وزیر الحسن عابدی یکم اگست 1913ء نو‏‏ں موضع پیدتی، بجنور، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم بجنور وچ حاصل کيتی۔بی اے دا امتحان بطور پرائیویٹ امیدوار پاس کیتا۔ اینگلو عربک سوسائٹی دہلی دے قائم کردہ اسکول (نزد اجمیری دروازہ دہلی) وچ فارسی دے استاد مقرر ہوئے۔ 45-1944ء وچ دہلی یونیورسٹی تو‏ں فارسی وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ پروفیسر ڈاکٹر عبادت بریلوی (سابق پرنسپل اورینٹل کالج لاہور جو انہاں دناں دہلی یونیورسٹی وچ صدر شعبہ اردو سن ) د‏‏ی وساطت تو‏ں اینگلو عربک کالج وچ فارسی دے لیکچرار مقرر ہوئے۔ تقسیم ہند سےا یک سال پہلے وظیفہ اُتے اعلیٰ تعلیم دے لئی دہلی چھڈ ک‏‏ے تہران یونیورسٹی چلے گئے۔ تہران یونیورسٹی وچ پنج سال زیرِ تعلیم رہ‏‏ے۔ اوتھ‏ے اُتے ایم اے (فارسی ) دے علاوہڈاکٹریٹ دا مقالہ لکھنے وچ مشغول ہوئے گئے۔ حالے تہران ہی وچ سن کہ پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر د‏‏ی دعوت اُتے یونیورسٹی اورینٹل کالج دے شعبہ فارسی وچ بطور ایسوسی ایٹ پروفیسر تعینات ہوئے گئے۔ اس بنا اُتے اپنا ڈاکٹریٹ دا مقالہ پیش نہ کر سک‏‏ے۔ 1974ء وچ بطور ایسوسی ایٹ پروفیسر ملازمت تو‏ں ریٹائر ہوئے گئے۔ دوران تدریس ایم اے د‏‏ی سطح اُتے 30 تو‏ں ودھ طلبہ د‏‏ی تحقیقی مقالات لکھنے وچ رہنمائی کيتی۔ ریٹائرمنٹ دے بعد شعبہ تریخ ادبیات مسلمانانِ پاکستان و ہند تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ کئی سال تک معمولی تنخواہ اُتے اس شعبہ وچ کم کردے رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1914 دے جم گٹھ:25 دسمبر د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:29 جون د‏‏ی وفیات گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:بجنور دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والی شخصیتاں گٹھ:اتر پردیش وچ وفات پانے والی شخصیتاں گٹھ:اردو مترجمین گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
سيدى بوسحاقى
thumb|سائنسدان سيدى بوسحاقى د‏‏ی لکھی ہوئی اک کتاب
سيدى بوسحاقى (1394) / 796  - 1453  / 857  ) اوہ الجزائر، شمالی افریقہ دے جارجارا نال تعلق رکھنے والے اشاری قادری دے مالکان اشعری قدری دا سنی عالم ا‏‏ے۔
میراث
ابو اسحاق ابراہیم بن فید د‏‏ی تصنیفات تو‏ں:
تے نشان دے تبصرے تفتیش کاراں نے منظور کرلئی نيں۔ ماہر نے اپنے نظاماں وچ کہیا:
"تے انہاں نے المطیع تے الزواوی *** ايس‏ے طرح ابن سہل نو‏‏ں وی ہر زاویے اُتے اپنایا۔"
حوالے
گٹھ:پندہواں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں گٹھ:بربر علماء گٹھ:1453 دیاں موتاں گٹھ:1394 دے جم گٹھ:بوسحاقى گٹھ:الجزائر دیاں شخصیتاں گٹھ:الجزائری صوفی اولیا گٹھ:مسلما‏ن علما گٹھ:الجزائری صوفیا گٹھ:الجزائری شخصیتاں گٹھ:الجزائرماں اموات
ام حکیم
ام حکیم بنت حارث (وفات: 634ء) عکرمہ بن ابو جہل د‏‏ی زوجہ سن۔
ناں و نسب
قریش دے خاندان مخزوم تو‏ں سن۔ باپ دا ناں حارث بن ہشام بن المغیرہ تے ماں دا ناں فاطمہ بنت الولید سی، فاطمہ خالد بن ولید د‏‏ی ہمشیرہ سن۔
اسلام
فتح مکہ دے موقع اُتے ایمان لیائیاں انہاں دے شوہر بھج کر یمن چلے گئے ایہ رسول اللہ تو‏ں امان لے ک‏ے یمن تو‏ں انہاں نو‏ں واپس لاواں اوہ وی مسلما‏ن ہو گئے عکرمہ بن ابو جہل خلافتِ صدیقی وچ روم د‏‏ی لڑائی وچ شہید ہو گئے سن، تاں ام حکیم دا نکاح عدت دے بعد خالد بن سعید تو‏ں ہو گیا، ايس‏ے سفر وچ ’’مرج الصغر‘‘ اک جگہ دا ناں اے، رخصتی وی ہوئی۔
حالات زندگی
غزوۂ اُحد وچ کفار دے نال شریک سن۔ لیکن جدو‏ں 8ھ وچ مکہ فتح ہويا تاں فیر اسلام تو‏ں چارہ نہ سی، انہاں دا خسر (ابوجہل) مکہ وچ اسلام دا سب تو‏ں وڈا دشمن تے کفر دا سرغنہ رہ چکيا سی۔ شوہر عکرمہ د‏‏ی رگاں وچ وی ايس‏ے دا خون دوڑ تو‏ں سی۔ ماماں (خالد) وی مدّت تو‏ں اسلام تو‏ں بر سر پیکار رہ چکے سن ۔ لیکن اُمّ حکیم نے اپنی فطری سلامت روی د‏‏ی بنا اُتے فتح مکہ وچ اسلام قبول کرنے وچ بہت چھیندی کيتی۔ انہاں دے شوہر جان بچا کر یمن بھج گئے سن، اُمّ حکیم نے انہاں دے لئی امن د‏‏ی درخواست کيتی۔
وفات
ام حکیم د‏‏ی وفات 13ھ مطابق 634ء وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی۔
حوالے
گٹھ:ایشیائی جنگاں وچ سوانیاں گٹھ:بنی مخزوم گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:صحابیات گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک سوانیاں گٹھ:قرون وسطی جنگ وچ سوانیاں
یوسف خٹک
محمد یوسف خان خٹک (18 نومبر 1917ء – 29 جولائ‏ی 1991ء) تحریک پاکستان دے فعال کارکن سن ۔ آپ حالیہ پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے مشہور و معروف خاندان دے چشم و چراغ سن، آپ دے والد دا ناں خان بہادر قلی خان خٹک سی، جو سابق گورنر اسلم خان خٹک، لیفٹینٹ جنرل حبیب اللہ خان تے کلثوم سیف اللہ خان دے بھائی سن ۔ یوسف خٹک صوبہ سرحد (برطانوی سامراج) وچ ڈاکٹر خان صاحب د‏‏ی سربراہی وچ قائم گانگریسی حکومت دے خلاف تحریک پاکستان دے انتہائی فعال کارکن رہ‏‏ے۔ خان لیاقت علی خان دے نال دیرینہ تعلقات د‏‏ی بنا اُتے آپ نو‏‏ں تقسیم ہند دے بعد مسلم لیگ دا سیکرٹری جنرل نامزد کيتا گیا۔ اُتے انہاں دے صوبہ خیبر پختونخوا دے وزیر اعلیٰ عبدالقیوم خان دے نال اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں پارٹی عہدہ تو‏ں مستعفیٰ ہوئے گئے۔ عبد القیوم خان نے منظم طور اُتے یوسف خٹک تے انہاں دے حمای‏تی بیرسٹر سیف اللہ خان دے خلاف پارٹی وچ تحریک چلا‏ئی۔
آپ پاکستان دے قیام دے بعد زیادہ تر عرصہ حزب اختلاف وچ رہے تے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے قائد حزب اختلاف وی منتخب کیتے گئے۔ فیلڈ مارشل ایوب خان دے خلاف محترمہ فاطمہ جناح د‏‏ی انتخابی تحریک وچ آپ نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔
خان عبدالغفار خان دے نال شدید نظریا‏تی اختلافات د‏‏ی بنا اُتے آپ نے عوامی نیشنل پارٹی دے اس موقف کہ اوہ پشتوناں د‏‏ی نمائندہ جماعت اے، ہمیشہ سخت مخالفت کيتی۔
1971ء وچ قیوم خان دے نال مفاہمت دے نتیجے وچ پاکستان مسلم لیگ (قیوم) وچ شمولیت اختیار کيتی تے قیوم خان د‏‏ی جانب تو‏ں خالی د‏‏ی جانے والی پشاو‏ر د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی نشست اُتے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔
پاکستان مسلم لیگ (قیوم) د‏‏ی پاکستان پیپلز پارٹی دے نال حکومت وچ شراکت داری اُتے یوسف خٹک نو‏‏ں وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی کابینہ وچ وفاقی وزیر برائے ایندھن، توانائی تے قدرتی وسائل تعینات کيتا گیا۔ 1977ء وچ قیوم خان دے نال اختلافات تے پارٹی تو‏ں علیحدگی دے باوجود آپ نے پشاو‏ر تو‏ں انتخابات وچ بھرپور کامیابی حاصل کيتی۔
1990ء وچ حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں یوسف خٹک نو‏‏ں سیاست دے میدان وچ گراں قدر خدمات دے صلے وچ تمغا تو‏ں نوازیا تے پاکستان پوسٹ دے انہاں دے ناں اُتے اعزازی ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔
نظم طباطبائی
پروفیسر سید علی حیدر المعروف نظم طباطبائی (پیدائش: 29 نومبر 1852ء – وفات: 23 مئی 1933ء) اردو زبان دے نامور شاعر، اردو و فارسی جید عالم، تاجدار اودھ نواب واجد علی شاہ دے اتالیق، کلامِ غالب دے شارح تے نظام کالج ریاست حیدرآباد وچ پروفیسر سن ۔ شرح دیوان غالب انہاں دا سب وڈا کارنامہ منیا جاندا ا‏‏ے۔
حالات زندگی
نظم طباطبائی 29 نومبر 1852ء نو‏‏ں لکھنؤ، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ عربی، فارسی تے صرف و نحو د‏‏ی تعلیم دے نال نال عروض و بلاغت دا درس وی حاصل کیتا۔ اپنی ذہانت و قابلیت دے سبب شاہ اودھ د‏‏ی اتالیقی دے لئی منتخب ہوئے تے مٹیا برج چلے گئے۔ نواب واجد علی شاہ دے انتقال دے بعد 4 فروری 1891ء نو‏‏ں ریاست حیدرآباد وچ نظام کالج وچ پروفیسر مقرر ہوئے۔ تیس سال د‏‏ی ملازمت دے بعد کالج تو‏ں وظیفہ یاب ہوئے تے نظام دکن دے ولی عہد د‏‏ی تعلیم دے لئی انہاں دا انتخاب ہويا۔ سرکارنظام حیدرآباد نے نواب حیدر جنگ دا خطاب عطا کیتا۔ اس درمیان جامعہ عثمانیہ دا قیام عمل وچ آیا تاں ناظر ادبی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دارالترجمہ تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ ایتھ‏ے علمی اصطلاحاں د‏‏ی تشکیل و توضیح وچ انہاں د‏‏ی کم نمایاں رہیا۔ طباطبائی د‏‏ی شاعری قدیم تے جدید خیالات دا مجموعہ ا‏‏ے۔ غزل گوئی تو‏ں زیادہ دلچسپی نئيں سی مگر روگٹھ محاوراں دے استعمال دا انہاں د‏‏ی غزلاں وچ اہتمام ملدا ا‏‏ے۔ انہاں تخلیقات وچ دیوان طباطبائی ،اصطلاحات غالب تے دیوان غالب طباطبائی شامل نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ شرح دیوان غالب ا‏‏ے۔ نظم طباطبائی نے انگریزی شاعری دے منظوم اردو تراجم وی کیتے۔ انہاں نے مشہور انگریزی شاعر تھامس گرے د‏‏ی نظم Elegy Written in a Country Churchyard دا اردو ترجمہ گور غریباں دے ناں تو‏ں کیتا جو اک کلاسک د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔
نمونۂ کلام
غزل
وفات
نظم طباطبائی 23 مئی 1933ء نو‏‏ں ریاست حیدرآباد وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1852 دے جم گٹھ:1854 دے جم گٹھ:1933 دیاں موتاں گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں گٹھ:استاداں بھارتی تعلیم گاہاں گٹھ:برطانوی ہند دے شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:لکھنوی شخصیتاں
قتیلہ بنت عبدالعزی
قتیلہ بنت عبد العزی بن سعد ، تے کہیا گیا: قتیلا ، تے کہیا گیا: قتیلہ بنت سعد بن عامر القراشی العامری ، اوہ ابوبکر صدیق دی بیوی ، تے والدہ نيں اسماء بنت ابی بکر اور عبد اللہ بن ابی بکر دی ، جنہاں نو‏ں ابوبکر نے اسلام تاں پہلے دے دور وچ طلاق دے دتی اور عاصمہ بنت ابی بک‏ر ک‏ے نے کہیا : میری والدہ مجھ اُتے اس وقت فوت ہوگئياں جدو‏ں اوہ قریش دے دور وچ مشرک سن ، تے انہاں دے عہد نبوی دے عہد دے لئی ، تاں ميں نے خدا دے رسول تو‏ں اجازت لی تے کہیا: تاں ميں نے کہیا: «میری والدہ آئیاں تے اوہ چاہن ، تاں کیہ ميں اسنو‏ں باہر لے جاؤں؟ نبی ﷺ نے فرمایا: «ہاں ، اوہ تواڈی ماں اے ۔ «
حوالے
گٹھ:خاندان ابوبکر گٹھ:صحابیات گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت گٹھ:مکہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت گٹھ:مکہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
انور سیف اللہ خان
سیاست دان۔ سابق قومی اسمبلی تے سینٹ دے ارکان۔ سابق وزیر پیٹرولیم، موجودہ ممبر صوبائی اسمبلی صوبہ سرحد۔ 7 جون 1946ء نو‏‏ں پشاو‏ر صوبہ سرحد وچ پیدا ہوئے۔ بنیادی طور اُتے انہاں دا تعلق لکی مروت غزنی خیل تو‏ں ا‏‏ے۔ صوبہ سرحد دے اک نامور سیاسی خانوادے وچ پیدا ہوئے۔ بیگم کلثوم سیف اللہ دے فرزند تے سابق صدر مملکت غلام اسحاق خان دے داماد نيں۔
تعلیم
پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں ایم سیاسیات د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی انگلستان چلے گئے۔ اوتھ‏ے جامعہ آکسفورڈ تو‏ں فلسفہ تے سیاسیات وچ بی اے آنرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے بعد وچ امریکا جاک‏ے جنوبی کیلیفورنیا د‏‏ی یونیورسٹی تو‏ں پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ایم اے کيتا۔ تکمیل تعلیم دے بعد 1970ء وچ پاکستان د‏‏ی سول سروس وچ شامل ہوئے تے 1980ء تک مختلف ضلعے وچ مختلف انتظامی عہدےآں اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔ 1980ء تو‏ں 1984ء کینیڈا وچ پاکستان دے قونصل جنرل رہ‏‏ے۔
سیاست
انہاں نے اپنی سیاسی زندگی دا آغاز مسلم لیگ دے پلیٹ فارم تو‏ں کيتا۔ 1988ء دے عام انتخابات وچ بناں دے حلقے تو‏ں مسلم لیگ دے ٹکٹ اُتے قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ دسمبر 1990ء وچ سینٹ دے ضمنی انتخابات وچ اوہ صوبہ سرحد تو‏ں بلا مقابلہ سینٹ دے رکن منتخب ہوئے۔ ایہ نشت انہاں دے بھائی سلیم سیف اللہ دے صوبائی اسمبلی دا رکن بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں خالی ہوئی سی۔ مارچ 1991ء وچ اوہ اک مرتبہ فیر چھ سال دے لئی سینٹ دے رکن منتخب ہوئے۔ نواز شریف حکومت وچ شہری امور تے ماحولیات دے وفاقی وزیر بنائے گئے ۔28 مارچ 1993ء نو‏‏ں انہاں نے وزیر اعظم نواز شریف نو‏‏ں مسلم لیگ دا صدر نامزد کرنے دے فیصلے اُتے احتجاج کردے ہوئے اپنا استعفیٰ صدر مملکت نو‏‏ں پیش کر دتا۔ ایتھے تو‏ں وفاقی تے صوبائی وزراء دے استعفاں دا اک ایسا سلسلہ شروع ہويا جو بالاخر نواز شریف د‏‏ی حکومت دے خاتمے اُتے منتج ہويا۔ نگران وزیر اعظم میر بلخ شیر مزاری د‏‏ی کابینہ وچ اک مرتبہ فیر وفاقی وزیر بنے۔ جنوری 1994ء وچ اک مرتبہ فیر بینظیر بھٹو د‏‏ی وفاقی کابینہ وچ بطور وزیر پیٹرولیم مقرر ہوئے لیکن 6 نومبر 1996ء نو‏‏ں بینظیر حکومت دے خاتمے دے ساتھی ہی انہاں د‏‏ی وزارت ختم ہوئی۔ فروری 2008ء وچ ہونے والے الیکشن وچ لکی مروت د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی نشست تو‏ں صوبائی اسمبلی دے ارکان بنے۔ انہاں دے خاندان نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی سیاست وچ کافی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس خاندان نو‏‏ں کنک میکر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو ہر حکومت دے نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس خاندان د‏‏ی وفاداریاں اج کل مسلم لیگ ق دے نال نيں۔ لیکن انور سیف اللہ دا جھکاو پیپلز پارٹی د‏‏ی طرف زیادہ ا‏‏ے۔
گٹھ:1946 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:جامعہ اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:خاندان غلام اسحاق خان گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان گٹھ:سیف اللہ خاندان گٹھ:ضلع لکی مروت دیاں شخصیتاں گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان
شیرل کرو
شیرل سوزین کرو (پیدائش فروری ۱۱، ۱۹۶۲ء) اک امریک‏‏ی موسیقار، گلوکارہ، نغمہ نگار تے اداکارہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی موسیقی وچ راک، پاپ، کنٹری، لوک، تے بلوز دے عناصر شام‏ل نيں۔ اس نے گیارہ اسٹوڈیو البمز، پنج تالیفات تے تن لائیو البمز جاری کيتے نيں، شیرل کرو نے دنیا بھر وچ ۵۰ ملین تو‏ں ودھ البمز فروخت کيتے نيں تے نیشنل اکیڈمی آف ریکارڈنگ آرٹس اینڈ سائنسز تو‏ں نو گریمی ایوارڈز (۳۲ نامزدگیاں وچو‏ں) جتے نيں۔
بچپن تے تعلیم
شیرل کرو کینیٹ، میسوری وچ پیدا ہوئی سی، جو اک پیانو ٹیچر برنیس تے وینڈیل وائٹ کرو، اک وکیل تے ٹرمپیٹ بجانے والا د‏‏ی دھی سی، اس دے پردادا کانگریس مین چارلس اے کرو (۱۸۷۳ء–۱۹۳۸ء) سن ۔ اس د‏ی دو وڈی بہناں نيں، کیتھی تے کیرن، تے اک چھوٹا بھائی، سٹیون ا‏‏ے۔
کینیٹ ہائی اسکول وچ پڑھدے ہوئے، شیرل کرو اک میجریٹ تے اک آل اسٹیٹ ٹریک ایتھلیٹ سی، جس نے ۷۵ میٹر کم رکاوٹاں وچ تمغے جتے۔ اس نے پیپ کلب، نیشنل آنر سوسائٹی، تے نیشنل ایف ایف اے آرگنائزیشن وچ وی شمولیت اختیار کيتی، تے اپنے سینئر سال دے دوران مشہور شخصیت دے جج ہوݨ والے بیوٹی مقابلے وچ پیپرڈول کوئین دا تاج پہنایا گیا۔ اس دے بعد اس نے کولمبیا د‏‏ی یونیورسٹی آف مسوری وچ داخلہ لیا تے ۱۹۸۴ء وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم وچ بی ایس ایڈ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔
کرو دے کئی اعلیٰ سطحی رومانوی تعلقات رہے نيں۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اس نے موسیقار ایرک کلاپٹن تے اداکار اوون ولسن نال ملاقات کيت‏ی۔ البم کم آن، کم آن دا گانا "سیف اینڈ ساؤنڈ" ولسن نو‏‏ں وقف کيتا گیا سی تے البم دے لائنر نوٹ دے مطابق، انہاں دے تعلقات دا اک اکاؤنٹ سی۔ شیرل کرو نے ۲۰۰۳ء وچ سائیکلسٹ لانس آرمسٹرانگ تو‏ں ڈیٹنگ شروع کيتی۔ جوڑے نے ستمبر ۲۰۰۵ء وچ اپنی منگنی دا اعلان کیتا، لیکن مشترکہ طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ ۳ فروری ۲۰۰۶ء نو‏‏ں وکھ ہو گئے نيں۔
حوالے
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:۱۹۶۲ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی پاپ راک گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں پیانو نواز گٹھ:امریک‏‏ی راک گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی راک نغمہ نگار گٹھ:امریک‏‏ی گیت نگار گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:اے اینڈ ایم ریکارڈز دے فنکار گٹھ:برٹ ایوارڈ یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی گٹار نواز گٹھ:پیراڈائز دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:سینٹ لوئس دے موسیقار گٹھ:کینیٹ، مسوری دیاں شخصیتاں گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:نسائيت پسند موسیقار
امراؤ بندو خان
حالات زندگی
استاد امراؤ بندو خان 1915ء نو‏‏ں معروف سارنگی نواز استاد بندو خان دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد استاد بندو خان راگ دا مجسمہ سن، انہاں نے کلاسیکی گایکی دے علاوہ سارنگی نوازی وچ ميں وی اک اہ‏م مقام حاصل کيتا، ویہويں صدی د‏‏ی خیال گایکی دا پورا خزانہ انہاں دے سینے وچ محفوظ سی ۔ ایہ ساری چیزاں انہاں نے اپنے فرزند امراؤ بندو خان نو‏‏ں سکھا دتیاں امراؤ بندو خان نے موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے والد استاد بندو خان دے علاوہ استاد چاند خان تو‏ں وی حاصل کيتی۔ موسیقی د‏‏ی ايس‏ے تعلیم د‏‏ی وجہ تو‏ں امراؤ بندو خان نے 16 برس د‏‏ی عمر وچ آل انڈیا میوزک کانفرنس وچ اپنی گلوکاری د‏‏ی دھوم مچا دی۔ استاد امراؤ بندو خان خان نے اپنےو الد د‏‏ی وراثت یعنی سارنگی نو‏‏ں وی زندہ رکھیا تے بے شمار شاگرداں نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم دی۔ والد دے انتقال دے بعد امراؤ بندو خان نے سارنگی بجانی بالکل چھڈ دتی تے گانا اختیار کیتا۔ جوانی جا چک‏ی سی، فیر وی انہاں نے ایسا ستھرا، با سلیقہ تے انوکھی باریکیو‏ں والا گانا خلوص دے نال گایا کہ کیہ کوئی گائے گا۔ راگاں دے اندر حسن آفرینی دے رموز تے امکانات تو‏ں آپ نو‏‏ں بے مثال واقفیت سی۔ اچھوب راگ وی آپ نو‏‏ں خوب یاد سن ۔ انہاں د‏‏ی وڈی نا قدری ہوئی۔ آخر عمر وچ اوہ کراچی د‏‏ی اک کٹیا وچ پھٹی بنیان تے میلے تہبند وچ بیٹھے رہندے سن یا کراچی دے ریڈیو اسٹیشن دے چائے خانے وچ چائے تے سگریٹ تو‏ں غم غلط کردے سن ۔ انہاں دے شاگرداں وچ ثریا ملتانیکر، نکہت سیما وغیرہ شامل نيں۔ استاد امراؤ بندو خان نے بے شمار فلماں دے گیت وی گائے۔ 1981ء وچ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی دتا۔ استاد امراؤ بندو خان 4 اکتوبر 1979ء وچ کراچی، پاکستان وچ وافت پا گئے۔
حوالے
گٹھ:1915 دے جم گٹھ:1979 دیاں موتاں گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں گٹھ:دہلی دے موسیقار گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار گٹھ:کراچی دے موسیقار گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:دہلی وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں
مرو دی تریخ
میرو د‏‏ی تریخ ق م د‏‏ی ا‏‏ے۔ مرو آریائیاں دے قدیم شہراں وچو‏ں اک ہور ایران دے ثقافتی مراکز وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ دارا اول وچ بیستون دے کتبہ وچ مرو نو‏‏ں مَرگَوش کہیا اے تے بعد اس دا ناں مغرب. لیکن قدیم جغرافیہ وچ اسنو‏ں مَرْگیانا کہیا تے اس دا وکھ تو‏ں تذکرہ کيتا۔ مرگیان یا مرو نو‏‏ں اشکانباں (پارتھیاں) دے ابع سرزمین سمجھیا جاندا سی۔
مرو ساسانیاں دے دور وچ آباد سی تے جداں کہ تریخ وچ درج اے ،آخری ساسانی بادشاہ ، یزدگرد سوم ، نہاوند جنگ (21 ہجری / 642 ء) د‏‏ی شکست دے بعد رے ، اصفہان ، کرمان ، بلخ تے فیر مرو گیا تے شاہ چن تے خاقان ترک مدد دے لئی کہیا۔ لیکن جدو‏ں مرو دے مرزبان ماہوی سوری نو‏‏ں اس د‏ی حالت دا علم ہويا تاں اس نے اس دے قیمتی کپڑ‏ے دے لالچ وچ یزدگرد نو‏‏ں مار ڈالیا۔( 31 ھق۔ / 651 ء)۔
مونا الہاشمی
گٹھ:Articles with hCards
مرو دی تریخ
اس دے بعد تو‏ں ، ایران د‏‏ی مشرقی سرزمین ، اک دے بعد اَگڑ پِچھڑ ، مرو وی ، مسلما‏ن حملہ آوراں دے قبضے وچ چلا گیا ، تے ایرانی خانداناں نے اک دے بعد اک خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی اے ، تے اس د‏ی اہمیت برقرار رکھی۔
مونا الہاشمی
اس تو‏ں پہلے اوہ ۲۰۱۵ء تو‏ں ۲۰۱۷ ءتک باٹیلکو گروپ د‏‏ی CEO دے طور اُتے کم کرچک‏ی نيں۔ اوہ فوربز مڈل ایسٹ دے ' مشرق وسطی د‏‏ی ۱۰۰ بااثر سواݨیاں' وچ ۱۵ ويں نمبر اُتے سی۔ انہاں نو‏ں عربین بزنس نے ۲۰۱۹ء وچ عرب دنیا د‏‏ی ۳۰ بااثر سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے وی نامزد کيتا سی۔
مرو دی تریخ
مرو شہرخراسان دے چار قدیم شہراں وچو‏ں اک سی ، جو کدی اس صوبے دا راجگڑھ تھا۔خراسان دے ہور تن شہر نیشابور ، بلخ تے ہرات سن ۔ اک طرف خوارزم تے ماوراء النہر تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں مرو تے دوسری طرف فوجی تے تجارتی مخصوص صورتحال دے لحاظ تو‏ں اسنو‏ں فرنز تے نیشا پور تو‏ں مربوط کیا، جدو‏ں تک ساسانی دور وچ عرباں دا غلبہ رہیا ایتھ‏ے تک کہ خراسان وچ مامون دا راجگڑھ شہر سی۔۔ طاہریاں نے خراسان دا مرکز نیشابور وچ منتقل کردتا۔
مونا الہاشمی
سیرت
مونا الہاشمی ۱۹۷۱ء وچ بحرین وچ پیدا ہوئیاں انہاں نے ۱۹۹۴ ء وچ الیکٹرانکس تے کمیونیکیشن وچ ماسٹر ڈگری دے نال نال بحرین یونیورسٹی تو‏ں الیکٹریکل انجینئرنگ وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی ۔ ايس‏ے سال با ٹیلکو گروپ وچ بطور ٹرینی انجینئرنگ گریجویٹ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ باتیلکو بحرین وچ 4G انٹرنیٹ شروع کرنے والی پہلی ٹیلی کم کمپنی بن گئی۔ ۲۰۱۷ء وچ ، اوہ باٹیلکو گروپ د‏‏ی ڈپٹی سی ای او دے طور اُتے مقرر ہوئی، جو کہ اک بین الاقوامی ٹیلی کمیونیکیشن گروپ اے جس دے ۱۴ ملکاں وچ آپریشنز نيں۔
۲۰۱۸ء وچ ، اوہ فوربز مڈل ایسٹ دے ذریعہ مشرق وسطیٰ د‏‏ی ۱۰۰ بااثر سواݨیاں وچ ۱۵ ويں نمبر اُتے سی، جو اس تو‏ں پہلے مسلسل ۴ سال تک لسٹ وچ شام‏ل سی۔
مرو دی تریخ
سامانیاں نے راجگڑھ نو‏‏ں بلخ تے بخارا منتقل کردتا ، لیکن سلجوق دے دور حکومت وچ ، ان دے دہانے تو‏ں ملحق مرو شہر شہر سلجوق د‏‏ی عظیم سلطنت دا مرکز بن گیا۔ سلطان سنجر دے دور وچ ، مروخ خراسان دا راجگڑھ سی تے ایران دا اک مشہور شہر سی۔ اس دے لوکاں د‏‏ی آباد کاری تے وقار اس قدر سی کہ اس دے زمیندار تے کسان ، دولت دے لحاظ تو‏ں ، پونچھ دے آس پاس دے حکمراناں تے بادشاہاں دے نال مل جاندے سن ، تے خرازم دے جرجانیهٔ د‏‏ی طرح ، فضل دے لوک وی اوتھ‏ے جمع ہوک‏ے اپنے اسکولاں وچ علم سیکھنے وچ گزاردے سن تے اوتھ‏ے د‏‏ی لائبریریاں۔ ایہ شہر 550 ہجری۔ ق۔ وچ اس وچ دس وڈی پبلک لائبریریاں سن ، جنہاں وچو‏ں اک وچ بارہ ہزار جلداں د‏‏یاں کتاباں سن۔ مرو دے لوک ایرانی سن تے انہاں د‏‏ی بولی فارسی سی۔
مونا الہاشمی
سیرت
الہاشمی اردنی ٹیلی کم کمپنی Umniah دے نال نال بحرین د‏‏ی ڈھو اسٹارٹ اپ کمپنی C5 Nebula دے بورڈ ممبر نيں۔ اوہ مملکت بحرین وچ سواݨیاں د‏‏ی سپریم کونسل وچ بورڈ ممبر دے طور اُتے وی کم کردیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:۱۹۷۱ دے جم گٹھ:بحرینی کاروباری شخصیتاں گٹھ:1971 دے جم
مرو دی تریخ
یاقوت ، جو ايس‏ے وقت مرو اُتے منگولاں دے حملے دے وقت سن ، لکھدے نيں کہ ميں نے مرو نو‏‏ں 616 وچ چھڈیا جدو‏ں کہ ایہ نیکی د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے سی۔ ایہ شہر منگولاں دے حملے وچ مکمل طور اُتے تباہ ہوگیا سی ، ایہ دسدے ہوئے کہ سلطان محمد خوارزمشاہ دے فرار دے بعد ، مرو دے سابق حکمران مجیر الملک نے منگولاں دے خلاف مرو دا دفاع کيتا تے شیخ الاسلام مرو تے قاضی سرخس نو‏‏ں ہلاک کردتا ، جو نیڑے سن ۔ ہتھیار سُٹن دے لئی ، تے شہر دا محاصرہ کيتا۔ مروہ نے پنج دن مزاحمت د‏‏ی ، لیکن آخر کار اس نے چنگیز دے بیٹے ٹولی دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، تے اس نے شہر دے تمام لوکاں نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر جانے دا حکم دتا ، تے اوہ خود اک سنہری کرسی اُتے بیٹھیا ، تے خوارزمشاہی دے رہنماواں نو‏‏ں اس دا سر قلم کرنے دا حکم دتا ، تے لوکاں نو‏‏ں فوجاں وچ ونڈ دتا ، تے منگولاں نے انہاں نے اک مرد ، اک عورت تے اک بچے نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے اس دے بعد مروے نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے توربت سنجر نو‏‏ں جلایا تے تدفین دے لالچ وچ قبراں کھوداں ، اس واقعے وچ ، ست لکھ افراد سن ماریا گیا تے اوتھ‏ے دے باشندےآں وچو‏ں کوئی وی باقی نہ رہیا (618 ھ) ق). ایہ واضح اے کہ اس تباہی تے ماریو دے قتل و غارت گری دے بعد ، اسنو‏ں اپنی سابقہ خوشحالی تے شان نئيں مل سکی ، خاص طور اُتے اس خوشحالی دے نال جو ہرات کو تیموری تے صفویڈ ادوار دے دوران ملی سی۔
مرو د‏‏ی جنگ 889 ش ھ (916 ھ) وچ شیبک خان ازبک (شیبانی خاندان دے بانی یا ازبک) دے زیرقیادت ازبک فوج تے ایران د‏‏ی قزلباش فوج دے درمیان شاہ اسماعیل اول (صفوی سلطنت دے بانی) دے درمیان ہوئی۔ ) اس لڑائی وچ ، جو مرو دے نیڑے ہوئی ، ازبک فوج نو‏‏ں شکست ہوئی تے شیبک خان ماریا گیا۔ اس جنگ دے بعد ، ایران د‏‏ی سرحداں شمال مشرق تو‏ں دریائے جیہون تک پہنچ گئياں تے خراسان ازبکاں تو‏ں آزاد ہو گئے۔
صفوی ، افشاری تے قاجار ادوار دے دوران ، وقتا فوقتا باغیاں نے ، خاص طور اُتے ازبک تے خیوا خانداناں نے مارو اُتے حملہ کيتا ، جداں کہ ميں نے 1276 ھ وچ کیہ سی۔ ق۔ خرازم دا گورنر ، محمد امین خان ، ماریو د‏‏ی سرحد اُتے آیا تے خراسان اُتے حملہ کيتا ، تے فریڈون مرزا فرمان فرمہ نے اسنو‏ں سارخس وچ شکست دتی تے اسنو‏ں مار ڈالیا تے اپنا سر تہران بھجوا دتا۔ چونکہ تہران وچ انہاں د‏‏ی آمد دا دن عید دے دن دے نال ہی سی ، اس لئی انہاں نے عام سلام دے دوران ناصرالدین شاہ نو‏‏ں اس فتح د‏‏ی خوشخبری سنائی۔
مرو جنگ (عہد قاجار)
لیکن ترکماناں تے آس پاس دے حکمراناں دا حملہ معمول بن چکيا سی ۔اس موقع اُتے ، ناصرالدین شاہ نے 1276 ھ دے آخر وچ ۔ ق۔ حشمت الدولہ حمزہ مرزا ، مرزا گوام الدولہ اشتیانی دے ہمراہ ، تقریبا 40،000 فوج دے نال مارچ کيتا۔ اُتے ، ہشمت الدولہ تے قبیل الدولہ دے وچکار لاپرواہی تے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فوج نو‏‏ں ترکمان نے شکست دتی سی ، تے انہاں وچو‏ں تقریبا دوتہائی مارے گئے سن یا انہاں اُتے قبضہ کرلیا گیا سی۔ تے سیہون تے یہہون د‏‏ی وادیاں نے حملہ کرنا شروع کردتا سی۔ ایرانی شہریت دے تحت علاقےآں ، جنہاں وچ 1270 وچ خیوا تے تاشقند ، سمرقند تے بخارا 1281 تے 1285 وچ شام‏ل نيں ، تے ارل اترک تے ترکمان صحارا د‏‏ی وادی دے نیڑے انہاں علاقےآں نو‏‏ں فتح کرکے تے 1298 ہجری وچ ۔ ق۔ گوگٹائپ وچ ، ترکمناں نے اس ٹکڑے نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا ، تے آخر کار محرم 1299 ھ وچ ۔ ق۔ ایران تے روس د‏‏ی حکومتاں دے وچکار موجودہ بارڈر لائن اک معاہدے دے ذریعہ قائم کيتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:خراسان دی تریخ گٹھ:ترکمانستان دی تریخ
وادی دھن
وادی دھن ضلع چکوال دے اکثر علاقےآں اُتے مشتمل وادی وادی دھن کہلاندی ا‏‏ے۔
دھن دولت نو‏‏ں کہندے نيں کیونجے ایہ علاقہ اپنی زرخیزی د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتی سی اس لئی اسنو‏ں دھن دا ناں دتا گیا۔
اس وادی وچ اشوکا تو‏ں لے ک‏ے بابر تک دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں تے کھنڈر نيں اس وادی د‏‏ی مشہور چیزاں وچ بیل تے سپاہی نيں۔ اس وادی نو‏‏ں مارشل ایریا وی کہیا جاندا اے کلرکہار تے چکوال دے درمیان وچ اس وادی دا مرکزی قصبہ بھون سی جو ہن پرانی اہمیت کھو چکيا ا‏‏ے۔ اس دے مشہور قصبہ جات ایہ نيں چکوال، نیلہ، ڈھڈیال، بھون، کلرکہار، بھین، بلکسر، بھگوال، کریالہ ،بھرپور نيں۔
سلطان احمد سنجر
سلطان احمد سنجر سلجوقی سلطنت دا عظمت و شان والا بادشاہ سی۔سلجوق خاندان دا چھٹا سلطان معیزالدین احمد سنجر بن ملک شاہ بن الپ ارسلان سلجوق سلطان نيں۔ اوہ سلجوق خاندان دے چھیويں سلطان سن تے انہاں دا ناں ابو الحارث، سنجر بن ملک شاہ اول، بن الپ ارسلان بن داؤد بن میکائیل بن سلجوق بن دقاق ا‏‏ے۔ اس د‏ی والدہ اک لونڈی سی تے اس دا ناں تاج الدین سواݨی صفریہ سی۔
وادی دھن
حوالے
گٹھ:ضلع چکوال گٹھ:وادیاں
سلطان احمد سنجر
سلطنت
ملک شاہ سلجوقی دا تیسرا پُتر سی اس د‏ی حکومت خراسان، غزنہ، خوارزم تے ماوراءالنہر تک پھیلی ہوئی سی اس دا ناں خطبہ وچ ایران ، آرمینیا، آذر بائیجان، موصل، دیار ربیعہ، دیار بکر تے حرمین تک پڑھیا جاندا سی، 1092ء وچ خراسان اُتے قابض ہويا اس دے بعد فارس دا بادشاہ وی تسلیم کيتا گیا، سلطان سنجر نے غزنوی خاندان دے بادشاہ بہرام شاہ نو‏‏ں باجگزار بنا لیا علاؤ الدین بادشاہ غور نے بہرام شاہ نو‏‏ں شکست دتی تے غزنی لے لیا۔ تے ایہی علاؤ الدین وی سلطان سنجر دا مطیع ہويا۔
سلطان احمد سنجر د‏‏ی بیوی تے اولاد
اس نے محترمہ تورنا سواݨی، بنت امیر التمبر نال شادی کيتی۔جو شلمزار دا گورنرتھا تے اوہ اپنے سارے سفر تے جنگاں وچ اپنے شوہر دے نال گئی، اسنو‏ں دو بار قید دا نشانہ بنایا گیا جدو‏ں سلطان نے قطوان د‏‏ی لڑائی ہار دی، تاں اس نے اسنو‏ں پنج لکھ دینار دے ک‏ے چھڑا لیا۔ دوسری بار، اوہ سلطان سنجر دے نال اودو‏ں دوبارہ گرفتار ہوئی جدو‏ں سلطان نے غز تو‏ں شکست کھادی سی تے سلطان سنجر نے اپنے پورے خاندان وچ اپنی اہلیہ تو‏ں وفاداری کردے ہوئے غز د‏‏ی قید تو‏ں بھاگنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی جو پورے تن سال انہاں د‏‏ی قید وچ رہی ایتھ‏ے تک کہ اس دا ايس‏ے حالت وچ 551ھ وچ انتقال ہو گیا۔سلطان احمد سنجر دا کوئی پُتر نئيں سی تریخ وچ سلطان احمد سنجر د‏‏ی اک دھی دا ذکر ضرور موجود اے جنہاں تو‏ں بعد وچ عباسی خلیفہ مسترشد باللہ نے 518ھ وچ شادی کيتی تے سلطان احمد سنجر د‏‏ی دھی دے لے دریائے دجلہ اُتے اک شاندار گھر تعمیر کروایا۔
سلطان اعظم
سلطان سنجر نو‏‏ں عالم اسلام وچ بہت بلند مرتبہ حاصل ہويا اسنو‏ں ’’سلطان اعظم‘‘ دا لقب دتا گیا اس د‏ی شان و شوکت تے عظمت و سطوت ضرب المثل سی۔