واقعہ_اللہ_داد
واقعہ اللہ داد
مسلماناں تے یہودیاں دے درمیان تنازعات 26 یا 27 مارچ 1839 دے دن انتہائی شدت اختیار کر گئے۔ واقعہ اللہ داد دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے اک یہودی مسیحی مبلغ جوزف ولف نے اپنے سفرنامے ‘ مشن بخارا دا احوال ‘ وچ لکھیا۔ جوزف ولف اک جرمن یہودی ربی دا بیٹا تے برطانوی شہری سی ۔ ولف پہلی بار 1831 وچ مشہد گیا سی تے اس دے بعد دوبارہ 1844 وچ مشہد پہنچیا۔ اس دے واپس مشہد آنے اُتے یہودیاں نے پنج سال پہلے پیش آئے واقعہ اللہ داد دا ذکر اس نال کیتا۔ ولف نے مشہد دے یہودیاں دے سربراہ ملاماشیا جسنو‏ں اہل فارس ملامھدی کہندے سن نال ملاقات کيت‏ی۔ ملا مھدی دے نہ صرف ولف دے نال دوستانہ تعلقات سن بلکہ و خود نو‏‏ں تمام اہل انگلستان دا دوست سمجھدا سی کیونکہ انہاں نے یہودیاں دے نال بہت نیک سلوک روا رکھیا سی ۔ اس نے ولف نو‏‏ں دسیا کہ انگلستان دے حملہ افغانستان دے موقع اُتے اس نے اپنے آدمیاں دے ذریعے انگلستان د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ ولف دے بقول ملا مھدی بہت امیر کبیر سی اوہ ہور لکھدا اے کہ واقعہ اللہ داد دے وقت مشہد دے یہودی بہت مالدار سن ۔ اس بارے وچ جوزف ولف لکھدا اے : ”11 مارچ بروز سوموار وچ آسکرا پہنچیا جو مشہد تو‏ں دو میل دے فاصلے اُتے سی ۔ ميں نے برطانوی سفارتخانے تے شاہی مہمان خانے دے منتظم نو‏‏ں پہلے ہی مطلع کر دتا سی ۔ تاں سب تو‏ں پہلے جو شخص مینو‏ں ملنے آیا اوہ ملا مھدی یہودی سی، جو بارہ سال پہلے وی میری مہمان نوازی میرے میزبانی تک پہنچنے تو‏ں پہلے ک‏رچکيا سی جدو‏ں ميں نیشاپور تو‏ں عباس میرزا دے پاس مشہد گیا سی ۔ اس وقت میں غریب و نادار سی تے اُس نے میری اس قدر اعلیٰ مدارات کیت‏‏ی کہ وچ خود نو‏‏ں شرمندہ محسوس کردا سی ۔ مشہد دے تمام یہودیاں نو‏‏ں جو 150 خانداناں اُتے مشتمل سن ست سال پہلے زبردستی مسلما‏ن کیتا جا چکيا سی ۔ ایہ واقعہ اس طرح پیش آیا کہ اک یہودی عورت دے ہتھاں وچ ناسور ورگی بیماری سی ، طبیب نے اسنو‏ں ہتھا‏ں اُتے کتے دا خون ملنے نو‏‏ں کہیا تے اس عورت نے ایسا کیتا تے اس گل اُتے اشتعال پھیل گیا۔ 35 یہودی فورا قتل کر دتے گئے تے باقی خوف تو‏ں مسلما‏ن ہو گئے۔ لیکن ایہ لوگ در پردہ یہودی ہی رہے ہسپانوی یہودیاں د‏‏ی طرح خود نو‏‏ں آنوسی (زیر جبر شدید) کہندے۔ انہاں دے بچے اس گل اُتے شدید برہم ہُندے کہ انہاں دے والدین انہاں نو‏ں اسلامی ناواں دے ذریعے خفیہ رکھنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ البتہ ملا مھدی تے ملاموشہ مسیح اُتے اعتقاد رکھدے سن تے ملا مھدی نے میرے تو‏ں درخواست کيتی کہ اسنو‏ں غسل بپتسمہ دتا جائے۔ رالینسنز تے ہور دے بقول اوہ ہرات تے قندھار وچ برطانویاں دا وڈا حامی و مددگار سی ۔“ دلایا کر چکيا اے ولف نے ملا مھدی تے ملا موشہ دے غسل بپتسمہ تے مسیحی ہونے دا ذکر محض برطانوی حکا‏م نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی تحریر کیتا کیونکہ اس دا حقیقت نال تعلق ناممکن ا‏‏ے۔ ولف دے مطابق مشہد دے یہودی مسلما‏ن ہونے دے بعد درپردہ یہودی ہی رہے تے خود نو‏‏ں اجباری کہلاندے۔ ولف اُتے اس راز نو‏‏ں آشکار کرنا کہ اوہ صرف ظاھرا مسلما‏ن نيں مشہد دے یہودیاں دے ولف اُتے اعتماد د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ ولف دے مطابق اصل وجہ فساد یہودیاں د‏‏ی مالی برتری سی تے مسلماناں نے اک سید دے توسط تو‏ں تحریک دا آغاز کیتا سی ۔ ولف کہندا اے کہ داؤد کوہن زبردستی مسلما‏ن کیتا جانے والا پہلا یہودی سی ۔ ولف دے مطابق ایہ واقعہ عید قربان دے دن دس ذی الحج نو‏‏ں پیش آیا۔ ولف اس گل نو‏‏ں وی چھپانے د‏‏ی کوشش نئيں کردا کہ یہودی خفیہ سن تے انہاں نو‏ں مشہد دے امام جمعہ میرزا عسکری نے روپوش کرایا۔ ولف لکھدا اے کہ میرزا عسکری مال دا حریص سی تے خفیہ یہودیاں تو‏ں اچھی خاصی رقم بٹور کے انہاں نو‏ں ہرات د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی اجازت دے دیندا سی ۔ ولف دے بیان دے مطابق پنج سال بعد مشہد دے مسلما‏ن ، زبردستی مسلما‏ن کیتے گئے مخفی یہودیاں تو‏ں واقف ہو چکے سن لیکن انہاں تو‏ں کوئی بازپرس نئيں کردے سن ۔ ولف ہور لکھدا اے ؛ “جس وقت میں مشہد دے یہودیاں دے پاس سی ، اس دوران یوم الغفران (یوم کیپور) آگیا تاں یہودیاں وچو‏ں کچھ مرد و خواتین نے روزہ رکھ لیا، کچھ نومسلم یہودیاں نے جو واقعتا دین اسلام دے گرویدہ سن مسلماناں نال وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں، واقعہ اللہ داد وچ مسلما‏ن شدہ یہودیاں دے بارے وچ آگاہ و مطلع کیتا کہ ایہ لوگ درپردہ یہودی ہی نيں۔ جدو‏ں ميں یہودیاں وچ رہ رہیا سی تاں عید یوم الغفران دے روز عصر دے وقت امام جمعہ میرزا عسکری دا اک نوکر اک یہودی گھرانے وچ آیا تاکہ اوہ اس گل دا جائزہ لے سک‏‏ے کہ آیا یہودی جشن یوم الغفران منا رہے نيں یا نئيں۔ مینو‏ں اس گل دا علم ہو گیا تے ميں نے اس نو‏ں کہیا کہ جس قدر جلد ہو سک‏‏ے اوہ اس یہودی دے گھر تو‏ں نکل جائے۔ اگلے دن ميں نے امام جمعہ دے ناں انتہائی سخت الفاظ وچ خط لکھ کے اسنو‏ں دسیا کہ تمام یورپی اقوام یہودیاں د‏‏ی ہمدرد نيں تے جے اس نے یہودیاں د‏‏ی حفاظت کيتی تاں حسب سابق و وعدہ اسنو‏ں انعامات و مراعات حاصل ہون گئیاں“۔