پطرس_بخاری
آل انڈیا ریڈیو
1936ء وچ جنوبی ایشیا وچ ریڈیو دے باقاعدہ قیام نے بخاری صاحب د‏‏ی انتظامی تے فن کارانہ صلاحیتاں نو‏‏ں جِلا بخشی تے انہاں نے تعلیم دے شعبے نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے اک ایداں دے میدان وچ خدمت نو‏‏ں ترجیح دتی جس دے امکانات لامحدود سن ۔ ریڈیو وچ لائق تے با صلاحیت عملے دے انتخاب دے لئی مرکزی حکومت نے جو بورڈ تشکیل دتا سی اس وچ صوبہ پنجاب دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بخاری صاحب نو‏‏ں نامزد کيتا گیا سی۔ بورڈ دے اجلاس وچ بخاری صاحب نے اپنی لیاقت، انگریزی وچ صلاحیت، اردو ادب تے فنونِ لطیفہ وچ مہارت تو‏ں ریڈیو دے کنٹرولرنیونل فیلڈن نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ ايس‏ے بورڈ وچ بخاری صاحب دے چھوٹے بھائی ذوالفقارعلی بخاری دا وی انتخاب ہويا۔ نیونل فیلڈن نے دو اک ماہ دے بعد ہی محسوس کيتا کہ ریڈیو دے بڑھدے ہوئے کم تو‏ں تنہا عہدہ برآ ہونا ممکن نني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے لئی نیونل فیلڈن نے وائسرائے لارڈ لنلتھگو تو‏ں جو رشتے وچ اس دے ماماں سن براہِ راست بخاری صاحب د‏‏ی تقرری دے احکامات حاصل کروا لئی تے حکومت پنجاب تو‏ں انہاں نو‏ں فوری طور اُتے ریڈیو وچ شمولیت د‏‏ی اجازت طلب کيتی۔ پطرس بخاری ڈپٹی کنٹرولر دے عہدے دا چارج لینے آئے تاں معلوم ہويا کہ حالے ایہ اسامی حکومت نے منظور نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ لہذا انہاں نو‏ں دو ماہ دے لئی دلی دا اسٹیشن دا ڈائریکٹر مقرر کيتا گیا۔ بعد وچ انہاں نے جون 1936ء وچ ڈپٹی ڈائریکٹر دا چارج سنبھالیا۔ 1939ءماں پطرس نو‏‏ں ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل مقرر کيتا گیا۔ حالے ریڈیو دے کم دا آغاز ہی ہويا سی کہ بخاری دا نیونل فیلڈن تو‏ں اختلاف شروع ہوئے گیا۔ اس دا آغاز اختلافِ رائے تو‏ں ہويا تے فیر ذا‏تی نوعیت اختیار کر گیا۔ ايس‏ے دوران جنگ عظیم دوم شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی نیونل فیلڈن بیمار ہوئے ک‏ےانگلستان چلا گیا تے بخاری اس د‏ی جگہ قائم مقام کنٹرولر مقرر کردیے گئے تے 1940ء وچ مستقل کنٹرولر مقرر کیتے گئے۔ ایہ عہدہ فروری 1943ء نو‏‏ں ڈائریکٹر جنرل وچ تبدیل کر دتا گیا۔ بخاری صاحب نے سب تو‏ں پہلے انڈین براڈکاسٹنگ سروس دا ناں آل انڈیا ریڈیو منظور کروایا جس د‏‏ی انگریزی تخفیف شدہ شکل AIR ا‏‏ے۔ انہاں نے ریڈیو دا شناختی نغمہ وی منتخب کيتا جو اج وی پورے ہندوستان وچ گونج رہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد بخاری دا ریڈیائی بولی دے مسئلے تو‏ں سابقہ پيا۔ نیونل فیلڈن نے تاں صرف حکومت دا ایہ حکم سنیا دتا کہ قومی پروگراماں د‏‏ی بولی "ہندوستانی" ہوئے گی۔ اس طرح 1 جنوری 1936ء نو‏‏ں انڈین براڈکاسٹنگ سروس دلی اسٹیشن دا افتتاح ہويا تاں گویا بولی دے سلسلے وچ بھڑاں دے چھدے نو‏‏ں چھیڑ دتا گیا۔ سیاسی حلفےآں وچ الزام تراشیاں دا بازار گرم ہوئے گیا۔ ریڈیو د‏‏ی بولی اُتے اخبارات وچ ، مرکزی اسمبلی وچ تے سیاسی جلساں وچ اعتراضات دا طوفان اٹھیا کھڑا ہويا۔ پطرس بخاری نے حواس مجتمع رکھے، حوصلہ نئيں ہارا تے سب تو‏ں پہلے بولی دے مسئلے دے سیاق و سباق تو‏ں آگاہی دے لئی چھ تقاریر دا اک سلسلہ نشر کيتا۔ مقررین وچ بابائے اردو مولوی عبدالحق، راجندر پرشاد (بعد وچ ہندوستان دے پہلے صدر ہوئے)، ڈاکٹر تارا چند (الہ آباد یونیورسٹی)، ڈاکٹر ذاکر حسین (بعد وچ ہندوستان دے صدر ہوئے)، پنڈت برج موہن دتا تریا کیفی (اردو ادیب تے دانشور) تے ڈاکٹر آصف علی (سیاسی قائد) ورگی بلند مرتبت، لائق تے صاحبِ رائے شخصیتاں شامل سن۔ اس سلسلۂ تقاریر وچ بخاری نے ایہ جدت وی د‏‏ی کہ انگریزی د‏‏ی اک عبارت، اس دا اوہ ترجمہ جو ریڈیو تو‏ں نشر ہويا تے خالص ہندی ترجمہ وی مقررین نو‏‏ں بھیجیا کہ اوہ اس اُتے اپنی رائے دا اظہار کرن۔ انہاں د‏‏ی رائے ریڈیائی بولی د‏‏ی کامیابی دا ثبوت ا‏‏ے۔ انہاں تقاریر د‏‏ی نشر و اشاعت دے بعد بخاری صاحب نو‏‏ں برطانوی راج دے نال نال کانگریس د‏‏ی وی سرپرستی حاصل ہوئے گئی جو اس زمانے وچ بیشتر صوبےآں وچ حکمران سی۔ موزاں لفظاں دے فوری طور اُتے استعمال دے لئی اک ایسی فرہنگ د‏‏ی ضرورت سی جس دے لفظاں نہ اردو دے ہاں نہ ہندی دے بلکہ ہندوستانی (عوام فہم) ہون۔ اسنو‏ں مرتب کرنے دے لئی چراغ حسن حسرت تے ایچ دت "سیانا" نو‏‏ں بطور ماہر مقرر کيتا۔ اس فرہنگ اُتے نظرثانی دے لئی ڈاکٹر دوونشنی تے ڈاکٹر رفیق الدین اُتے مشتمل اک کمیٹی قائم کيتی گئی۔ ایہ فرہنگ چار سال وچ مکمل ہوئی تے 1944ء وچ لطیفی پریس نويں دلی تو‏ں شائع ہوئی۔