cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکیزہ (فلم)
پاکیزہ ۱۹۷۲ د‏‏ی بھارتی د‏‏ی اردو بولی د‏‏ی میوزیکل رومانٹک ڈرامہ فلم اے جسنو‏ں کمال امراوہی نے لکھیا، ہدایات داں تے پروڈیوس کيتا۔ اس فلم وچ اشوک کمار ، مینا کماری ، تے راج کمار شام‏ل نيں، تے ایہ لکھنؤ د‏‏ی اک طوائف، صاحب جان تے کوٹھے تو‏ں بھاگنے د‏‏ی اس د‏ی کوششاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ٹرین وچ سوندے ہوئے، صاحب جان نو‏‏ں اک اجنبی تو‏ں اک نوٹ ملیا جس وچ اس د‏ی خوبصورتی د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی۔ اپنی ٹوٹی ہوئی کشتی تو‏ں نکل ک‏ے، اوہ اک خیمے وچ پناہ لیندی اے تے اس دے مالک نو‏‏ں پتا چلیا، سلیم نامی فاریسٹ رینجر نے خط لکھیا سی۔ صاحب جان تے سلیم صاحب نے شادی کرنے دا ارادہ کیا، جس د‏‏ی بعد صاحب جان دے پیشہ ورانہ پس منظر تو‏ں تنازعات پیدا ہوئے۔ امراوہی، جس تو‏ں کماری د‏‏ی شادی ہوئی سی، اپنی بیوی دے لئی اک فلم بنانا چاہندے سن ۔ اس نے کہانی دا تصور انہاں د‏‏ی مشترکہ فلم دائرہ (۱۹۵۳) د‏‏ی ریلیز دے بعد شروع کيتا۔ پاکیزہ ' پرنسپل فوٹوگرافی ، جس دا آغاز ۱۹۵۶ وچ جرمن سنیماٹوگرافر جوزف ورشنگ نے کیا، اسنو‏ں بہت ساریاں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا، خاص طور اُتے ۱۹۶۴ وچ جوڑے د‏‏ی علیحدگی تے کماری د‏‏ی شراب د‏‏ی لت، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اکثر سیٹاں اُتے پرفارم کرنے تو‏ں قاصر رہدیاں سن۔ کئی سالاں تک ملتوی ہونے دے بعد، فلم بندی ۱۹۶۹ وچ دوبارہ شروع ہوئی تے نومبر ۱۹۷۱ وچ ختم ہوئی۔ فلم دا ساؤنڈ ٹریک ، جو کہ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے بالی ووڈ ساؤنڈ ٹریکس وچو‏ں اک بن گیا، غلام محمد نے کمپوز کيتا تے نوشاد نے مکمل کیا، جس نے بیک گراؤنڈ اسکور وی کمپوز کيتا۔ پاکیزہ ، جو inr 12500000 تو‏ں inr 15000000 دے درمیان بجٹ اُتے بنائی گئی سی، دا پریمیئر ۴ فروری ۱۹۷۲ نو‏‏ں ہويا تے اسنو‏ں ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں ملیا جلا ردعمل ملا، تے اس د‏ی اسراف تے تاناں باناں اُتے تنقید کيتی گئی۔ ایہ سال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی ہندوستانی فلم سی، جس نے ۵۰ ہفتےآں تو‏ں زیادہ تھیٹر اُتے چلنے دے بعد inr 60000000 جمع کیتے۔ تجارتی تجزیہ کاراں نے کہیا کہ اس د‏ی مقبولیت اس د‏ی رہائی دے اک ماہ بعد کماری د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی ا‏‏ے۔ کماری نو‏‏ں بہترین اداکارہ دے فلم فیئر ایوارڈ دے لئی نامزد کیندا گیا سی تے بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن ایوارڈز وچ خصوصی ایوارڈ جِتیا سی۔ فلم نے بہترین فلم تے بہترین ہدایت کار (امراوہی) دے لئی نامزدگی وی حاصل کيتی، تے این بی کلکرنی نے فلم فیئر وچ بہترین آرٹ ڈائریکشن دے لئی ٹرافی جیندی۔ ایہ فلم اپنے طویل پروڈکشن وقت دے لئی مشہور اے تے اسنو‏ں مسلم سماجی صنف دا سنگ میل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں فلم د‏‏ی ابتدائی تنقیدی پذیرائی منفی سی، لیکن اس د‏ی ریلیز دے کئی سالاں بعد اس وچ کافی بہتری آئی، جس نے اپنے پرتعیش، نفیس سیٹس تے ملبوست دے لئی وڈے پیمانے اُتے تعریف حاصل کيتی۔ پاکیزہ نو‏‏ں کماری د‏‏ی زندگی دے دوران ریلیز ہونے والی آخری فلم دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ اس د‏ی کارکردگی نو‏‏ں اس دے کیریئر د‏‏ی بہترین کارکردگی وچو‏ں اک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ پاکیزہ نو‏‏ں اکثر ہندوستانی سنیما دے بہترین کم د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا جاندا رہیا اے، جس وچ ۲۰۰۷ وچ برطانوی فلم انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی طرف تو‏ں کرائے گئے اک سروے وی شام‏ل ا‏‏ے۔
گیت
پاکیزہ فلم اپنے گیتاں لئی وی یاد کیتی جاندی اے، جنہاں دا سنگیت غلام محمد نے دتا سی اتے اسدی موت دے بعد فلم دا پلے بیک سنگیت نوشاد نے تیار کیتا۔ پرمکھ گیت ہن: -
خاکہ
نرگس لکھنؤ دے مسلم کوارٹر وچ مقیم اک طوائف (مغنیہ) ا‏‏ے۔ اوہ شہاب الدین نال شادی کرنے دا خواب دیکھدی اے، جس تو‏ں اوہ پیار کردی اے، لیکن اس دے خاندان دے سرپرست حکیم صاب انہاں دے رشتے د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کردے نيں کیونجے اوہ اپنے معزز خاندان وچ بہو ک‏‏‏ے طور اُتے طوائف دا استقبال کرنا ناقابل قبول سمجھدے نيں۔ اداس، نرگس بھج کر قریبی قبرستان (قبرستان) چلی گئی تے اوتھے رہندی اے، مرنے تو‏ں پہلے اس نے اک بیٹی نو‏‏ں جنم دتا۔ بستر مرگ اُتے نرگس نے شہاب الدین نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ انہاں تو‏ں اپنی نوزائیدہ بیٹی دے لئی آنے نو‏‏ں کہیا۔ نرگس د‏‏ی بہن نواب جان زیورات خرید رہیاں نيں جدو‏ں اسنو‏ں نرگس د‏‏ی ملکیت وچ اک ٹکڑا ملا۔ اوہ سنار تو‏ں اس د‏ی اصلیت پوچھدی اے تے اسنو‏ں قبرستان د‏‏ی طرف لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نرگس د‏‏ی لاش تے اس د‏ی بیٹی ملدی اے، جسنو‏ں اوہ اپنے کوٹھے (کوٹھے) وچ واپس لے جاندی ا‏‏ے۔
کئی سال بعد جدو‏ں نرگس دا سامان فروخت ہونے لگدا اے تاں اک شخص نرگس دا خط لبھدا اے تے اسنو‏ں شہاب الدین تک پہنچیا دیندا ا‏‏ے۔ شہاب الدین نرگس د‏‏ی ہن بالغ بیٹی صاحب جان دے ٹھکانے دا پتہ لگاندا اے تے اسنو‏ں نواب جان دے کوٹھے اُتے بطور مغنیہ کم کردے ہوئے پایا۔ پر، نواب جان نئيں چاہندا کہ اوہ صاحب جان نو‏‏ں لے جائے، تے اپنی بھانجی نو‏‏ں لے ک‏ے دوسرے شہر بھج گیا۔ ٹرین وچ سفر کردے ہوئے اک نوجوان صاحب جان دے ڈبے وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں سوندا ہويا دیکھ ک‏ے۔ اس د‏ی خوبصورتی تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اوہ اسنو‏ں اک نوٹ چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ اپنی منزل اُتے پہنچنے دے بعد صاحب جان بیدار ہُندے نيں تے نوٹ تلاش کردے نيں۔ اوہ اسنو‏ں پڑھدی اے تے اجنبی نال پیار محسوس کردی ا‏‏ے۔
نواب نامی کوٹھے دا سرپرست صاحب جان دا مالک بننا چاہندا اے تے اسنو‏ں اک رات دے لئی اپنی کشتی وچ لے جاندا ا‏‏ے۔ اُتے کشتی اُتے ہاتھیاں دا حملہ ہُندا اے تے صاحب جان ٹوٹی ہوئی کشتی وچ تیزی تو‏ں بہندے ہوئے دریا تو‏ں بہہ جاندے نيں۔ اسنو‏ں اک فارسٹ رینجر سلیم دے ندی دے کنارے خیمے وچ لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ صاحب جان سلیم د‏‏ی ڈائری پڑھدی نيں تے اسنو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ اوہی سی جس نے اسنو‏ں ٹرین وچ اک نوٹ چھڈیا سی۔ صاحب جان نے آخرکار اجنبی نال ملاقات کر لئی لیکن اسنو‏ں اپنی اصل شناخت دسنے تو‏ں بچنے دے لئی بھولنے د‏‏ی بیماری دا بہانہ بنیا۔ غروب آفتاب تو‏ں پہلے، نواب جان صاحب جان نو‏‏ں لبھدے نيں تے اسنو‏ں واپس کوٹھے اُتے لے جاندے نيں۔ صاحب جان سلیم دے بارے وچ سوچدے رہندے نيں تے کوٹھے تو‏ں بھج جاندے نيں۔ احساس کیتے بغیر، اوہ ریلوے دے نال دوڑدی اے تے اپنا غرارا (کپڑ‏ے) اوتھے پھنس جاندی ا‏‏ے۔ نیڑے آنے والی ٹرین نو‏‏ں دیکھ ک‏ے صاحب جان گھبرا گئے، ٹھوکرن کھاواں تے بے ہوش ہو گئے۔ ٹرین اس دے جسم اُتے بھاگنے تو‏ں پہلے رک جاندی اے تے لوک اس د‏ی مدد دے لئی آندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک سلیم اے، جو اسنو‏ں اپنے گھر لے جاندا ا‏‏ے۔
سلیم تے صاحب جان پرامن زندگی گزارنے دے لئی فرار ہونے دا ارادہ رکھدے نيں لیکن طوائف دے طور اُتے اس دا پیشہ اسنو‏ں اس منصوبے اُتے پانی وچ ڈال دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سلیم اسنو‏ں اس نال شادی دے لیےراضی کردا اے، تاں اس نے انکار کر دتا تے کوٹھے وچ واپس آنے دا فیصلہ کيتا۔ سلیم، جو دل شکستہ اے، بالآخر اپنے خاندان دے کہنے اُتے کسی تے نال شادی کرنے دا فیصلہ کردا اے تے صاحب جان نو‏‏ں اپنی شادی وچ مجرا کرنے د‏‏ی دعوت دیندا ا‏‏ے۔ تقریب دے دوران، نواب جان نے شہاب الدین نو‏‏ں پہچان لیا تے اسنو‏ں حالات د‏‏ی ستم ظریفی دیکھنے دے لئی بلايا۔ اس د‏ی اپنی بیٹی ناچ رہی اے تے اپنے خاندان د‏‏ی تفریح کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ شہاب الدین دے والد نواب جان نو‏‏ں خاموش کرنے دے لئی اسنو‏ں گولی مارنے د‏‏ی کوشش کردے نيں لیکن اس دے بجائے اسنو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے شہاب الدین نو‏‏ں مار ڈالدے نيں۔ اپنی دم توڑدی سانس دے نال، شہاب الدین سلیم تو‏ں صاحب جان نال شادی کرنے نو‏‏ں کہندا ا‏‏ے۔ سلیم د‏‏ی ڈولی تمام روایات د‏‏ی خلاف ورزی کردی اے تے شہاب الدین د‏‏ی خواہش پوری کردے ہوئے صاحب جان دے کوٹھے اُتے پہنچ جاندی ا‏‏ے۔
کردار
کاسٹ تھلے لکھے اے:
پیداوا‏‏ر
فلم ساز کمال امراوہی تے اداکارہ مینا کماری د‏‏ی شادی ۱۹۵۲ وچ ہوئی، [۵] تے انہاں دے تعلقات اُتے مبنی فلم دائرہ (۱۹۵۳) بنائی۔ بھانويں اسنو‏ں ناقدین تو‏ں مثبت رائے ملی، [۷] فلم نے باکس آفس اُتے کم کارکردگی دکھادی دائرہ ' تجارتی ناکامی نے امراوہی نو‏‏ں اپنے کیریئر دے بارے وچ غیر محفوظ محسوس کیا، [8]  تے اوہ اک ایسی فلم بنانا چاہندے سن جو انہاں نو‏ں اک فلمساز دے طور اُتے قائم کرے تے کماری نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرے، [۱۰] تے اس دے لئی انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی عکاسی کرے۔  امراوہی نے ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ اک نوچ لڑکی د‏‏ی کہانی نو‏‏ں تصور کرنا شروع کيتا  مئی یا جولائ‏ی ۱۹۵۶ وچ شروع ہويا، [۱۳] امراوہی نے مہابلیشور وچ اسکرین پلے لکھیا۔  اس وقت، اک جداں موضوعات والی کئی فلماں وچ بے ہودہ مناظر سن ۔ پاکیزہ ایسا نئيں کرنا چاہندے سن، اس نے اسکرین پلے نو‏‏ں ہور "حقیقت پسندانہ [اور] غیر مہذب" بنایا۔  امراوہی نے اسنو‏ں حتمی شکل دیندے وقت کماری نو‏‏ں ذہن وچ رکھیا سی، تے اوہ اسنو‏ں فلم دے ڈائیلاگ پڑھ کر سنایا کردے سن تے انہاں د‏‏ی رائے پُچھدے سن ۔  1958 وچ انہاں نے اختر الایمان تے مدھوسودن تو‏ں اسکرین پلے نو‏‏ں وسعت دینے نو‏‏ں کہیا۔
چارج ہو رہیا اے صرف inr 1, کماری نے نرگس تے اس د‏ی بیٹی صاحب جان دے کردار ادا کیتے، جو فلم دے مرکزی کردار سن ۔ [۱۸] اوہ کاسٹیوم ڈیزائنر دے طور اُتے وی شام‏ل سن تے کاسٹنگ وچ مدد کردیاں سن۔  چونکہ ایہ فلم انہاں د‏‏ی اہلیہ دے لئی وقف سی،  امراوہی نے فلم د‏‏ی کہانی نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے کرداراں اُتے مرکوز کيتا۔  1958 وچ ، امراوہی نے کہیا کہ اوہ سلیم دا کردار ادا کرن گے کیونجے انہاں نو‏ں اس کردار دے لئی کوئی موزاں اداکار نئيں مل سکا، [۲۱] حالانکہ انہاں نے اس خیال نو‏‏ں ترک کر دتا کیونجے انہاں نو‏ں اک ہی وقت وچ اداکاری تے ہدایت کاری وچ مشکل پیش آندی سی۔  اشوک کمار نو‏‏ں ۱۹۵۸ وچ اس کردار دے لئی کاسٹ کیندا گیا سی  لیکن فلم بندی دے کئی دناں دے بعد ایہ منصوبہ ترک کر دتا گیا سی، [۲۴] تے جدو‏ں فلم بندی دوبارہ شروع کيتی گئی تاں انھاں شہاب الدین دا کردار ملا۔  متعدد اداکاراں اُتے غور کرنے دے بعد، راج کمار سلیم دے کردار دے لئی حتمی انتخاب بن گئے۔ پاکیزہ انہاں دا امراوہی دے نال ہسپتال دے سیٹ ڈرامہ دل اپنا تے پریت پرائی (۱۹۶۰) دے بعد دوسرا تعاون سی۔ [۲۶] انہاں نے ۱۹۶۸ وچ کاسٹ وچ شمولیت اختیار کيتی  لیکن اس دا اعلان اک سال بعد کیندا گیا۔
پرنسپل فوٹوگرافی دا آغاز جرمن سینماٹوگرافر جوزف ورشنگ نے ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۵۶ نو‏‏ں کيتا۔ [۲۹] پاکیزہ نے سنیما اسکوپ دا استعمال کيتا۔ کماری د‏‏ی سفارش پر، امراوہی نے فلم نو‏‏ں بلیک اینڈ وائٹ وچ بنانے دا اپنا منصوبہ بدل دتا، تے ۱۹۵۸ وچ ، اس نے اسنو‏ں ایسٹ مین کلر دے نال مکمل طور اُتے رنگین بنانا شروع کيتا۔ [۳۱] فلم بندی وقفے وقفے تو‏ں اگے ودھدی رہی، جس دا زیادہ تر اثر ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ کماری دے اسٹارڈم تو‏ں ہويا۔ [۳۲] ۱۹۶۴ دے اوائل تک، فلم، خاص طور اُتے سیٹس اُتے inr 4000000 خرچ ہو چکے سن ۔ [۳۳] ايس‏ے سال، امراوہی تے کماری نے ذا‏تی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں [۳۴] علیحدگی اختیار کرلئی لیکن حقیقت وچ کدی طلاق نئيں ہوئی۔  1969 وچ کماری نے ایسا کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی،  تے فلم بندی ۱۶ مارچ نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتی گئی۔  امراوہی نے پریس نو‏‏ں کماری د‏‏ی واپسی دا مشاہدہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی تے اس اُتے اک دستاویزی فلم بنائی۔  فلم بندی نومبر ۱۹۷۱ وچ مکمل ہوئی، تے اک ماہ بعد مکمل ہونے والی ترمیم ڈی این پائی نے کيتی۔  اک  تو‏ں ریل، اس نے  نو‏‏ں برقرار رکھیا  پس منظر دا اسکور نوشاد نے ترتیب دتا سی تے اسنو‏ں کرسی لارڈ نے ترتیب دتا سی۔
غلام محمد نے پاکیزہ نو‏‏ں ساؤنڈ ٹریک بنایا، [۴۱] سوائے الاپ (ٹائٹل سانگ) د‏‏ی ترتیب کے، جسنو‏ں نوشاد نے خود بنایا سی۔ [۴۲] امراوہی، کیفی اعظمی ، مجروح سلطان پوری ، تے کیف بھوپالی نے بطور گیت نگار خدمات انجام دتیاں۔ [۴۳] محمد دا کوئی کامیاب کیریئر نئيں سی، صرف امراوہی نے مرزا غالب (۱۹۵۴) وچ انہاں دا کم دیکھنے دے بعد جدو‏ں انہاں نو‏ں فلم دے گانے کمپوز کرنے دے لئی مقرر کیندا گیا۔ ریکارڈنگ دسمبر ۱۹۵۵ وچ شروع ہوئی لیکن اس وچ خلل پيا جدو‏ں محمد نو‏‏ں دل دا دورہ پيا، لیکن انہاں نے ايس‏ے سال ساؤنڈ ٹریک ختم کيتا۔ [۴۵] ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی نے بالی ووڈ فلماں وچ راک اینڈ رول د‏‏ی صنف دے عروج نو‏‏ں نشان زد کيتا۔  1963 وچ محمد د‏‏ی موت دے بعد، تقسیم کاراں نے امراوہی د‏‏ی جگہ اک ہور تجارتی کمپوزر نو‏‏ں تجویز کيتا لیکن امراوہی نے محمد دے کم نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے اصرار کردے ہوئے ایسا کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔  الاپ تے بیک گراؤنڈ اسکور دے لئی موسیقی جو غیر مرتب رہی، تے جدو‏ں پروڈکشن دوبارہ شروع ہويا، امراوہی نے دوناں نو‏ں ختم کرنے دے لئی نوشاد دا انتخاب کيتا کیونجے تقسیم کار اپنی سفارش اُتے قائم رہ‏‏ے۔
اجراء
مہت‏ا تے مصنف بنی روبن نے نوٹ کيتا کہ پاکیزہ نے ریلیز تو‏ں پہلے کافی توقعات پیدا کيتياں [۴۸] لیکن دیپ تے دیسائی نے کہیا کہ طویل پروڈکشن وقت د‏‏ی وجہ تو‏ں فلم دے تھیٹر وچ ریلیز ہونے تک ایہ توقع کم ہو گئی۔ [49] جنوری ۱۹۷۲ نو‏‏ں The Illustrated Weekly of India نے کمال امراوہی وچ اک مضمون شائع کيتا جس وچ کہیا گیا کہ انہاں نو‏ں شک اے کہ کماری تقریباً ۴۰ سال د‏‏ی عمر وچ اچھی کارکردگی پیش کر سکدیاں نيں۔ "اس دے لئی محبت وچ پڑنا منع سی - ایہ اک گناہ سی جس دے بارے وچ اسنو‏ں دسیا گیا سی۔ 'اک ناچ لڑکی دوسرےآں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اس د‏ی قسمت اے .' اس نے بغیر روح دے جسم د‏‏ی طرح جینے تو‏ں ہزار موت مرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ تے فیر وی جدو‏ں اس د‏ی بے چین روح اس ودھدی ہوئی خواہش نو‏‏ں دبا نئيں سکی، 'محبت کرنا تے پیار کرنا'، تاں اس نے کمال امراوہی د‏‏ی پاکیزہ دے طور اُتے جنم لیا۔"  ناقدین دے لئی پاکیزہ دا اک جائزہ رکھیا گیا؛ دیسائی نے دسیا کہ امراوہی افسردہ سی کیونجے فلم نے تعریف تو‏ں زیادہ تنقید دا نشانہ بنایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس رات نشے وچ گھر چلے گئے  ۔
۱۹۷۳ دے آخر وچ ، پاکیزہ امرتسر ٹی وی سینٹر اُتے نشر ہونے والی پہلی فلم بن گئی، اک ٹیلی ویژن چینل جو ستمبر ۱۹۷۳ وچ امرتسر ، ہندوستان وچ لاہور ، پاکستان وچ نشریات دے لئی قائم کیندا گیا۔  فلم نو‏‏ں غیر متوقع طور اُتے پاکستانی ناظرین د‏‏ی طرف تو‏ں پرجوش ردعمل ملیا تے ہندوستان دے دوسرے حصےآں تو‏ں لوک اسنو‏ں دیکھنے لاہور گئے۔ دیسائی دے مطابق، فلم د‏‏ی نمائش دے لئی ٹریفک چوراہاں اُتے وڈی اسکرین والے ٹیلی ویژن دا استعمال کردے ہوئے عوامی انتظامات کیتے گئے سن ۔  نتیجتاً، امرتسر ٹی وی نے ايس‏ے طرح دے موضوعات د‏‏ی ہور فلماں نشر کرنا شروع کر دتیاں۔ پاکیزہ دے ٹیلی ویژن د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دن بوہت گھٹ لوکاں نے سنیما گھراں دا دورہ کیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مالکان، جنہاں نو‏ں مالیا‏تی ناکامی دا سامنا کرنا پيا، فلم د‏‏ی نشریات اُتے پابندی دا مطالبہ کيتا۔  تب تو‏ں پاکیزہ اکثر ٹیلی ویژن اُتے نشر ہُندی رہی ا‏‏ے۔  2005 وچ ، تاجدار نے اک سٹارڈسٹ انٹرویو لینے والے نو‏‏ں دسیا کہ اگلے ۵۰ سالاں دے لئی اس دے حقوق فروخت ہو چکے نيں۔
ابتدائی
اس دے پریمیئر پر، پاکیزہ ' پلاٹ نو‏‏ں ہندوستانی انگریزی بولی دے پریس [۴۹] تو‏ں ناگوار جائزے ملے لیکن مہت‏ا دے مطابق، اردو مبصرین نے تاریخی تے حساس، متحرک پرفارمنس د‏‏ی تعریف کردے ہوئے زیادہ جوش و خروش دا مظاہرہ کيتا۔ ٹائمز آف انڈیا نے پاکیزہ اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے اسنو‏ں " عالیشان فضلہ" قرار دتا۔ تھیٹ میگزین نے طوائف د‏‏ی کہانی نو‏‏ں ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے لئی غیر متعلقہ قرار دتا لیکن تکنیکی پہلوآں د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بشمول کلر سینماٹوگرافی تے امراوہی د‏‏ی فلم نو‏‏ں اِنّے لمبے عرصے تک پروڈیوس کرنے د‏‏ی لگن۔  مصنف نے فلم دے ڈائیلاگ وچ بوہت سارے استعارے وی استعمال کیتے نيں، خاص طور اُتے اک منظر جس وچ صاحب جان نے ٹرین وچ پائے جانے والے خط دے بارے وچ اک اکیلا لفظ اے، تے اسنو‏ں حد تو‏ں زیادہ فلسفیانہ تے غیر فطری سمجھیا۔  فلم فیئر دے لئی لکھدے ہوئے، ایس جے بناجی نے فلم نو‏‏ں اک ستارہ د‏‏ی درجہ بندی دی، جو اشاعت دے معیار دے لئی "بہت ناقص" د‏‏ی نشاندہی کردی اے، تے فلم دے بیانیے اُتے تنقید کی:
نرمل کمار گھوش نے امردا بازار پتریکا دے لئی پاکیزہ دا مثبت انداز وچ جائزہ لیندے ہوئے کہیا کہ اس وقت دے ناقدین دے درمیان مقبول عقیدہ ایہ سی کہ فلم د‏‏ی "شاندار سنیما د‏‏ی روانی وچ لپٹی ہوئی ڈرامائی یقین د‏‏ی بہت زیادہ دولت اس دے بنیادی طور اُتے سست اے "۔ اس دا خیال سی کہ اس د‏ی سست روی فلم نو‏‏ں "اس دے مرکز دے نال کامل دھن وچ ، اس د‏ی جلد بازی د‏‏ی خوشبو د‏‏ی دنیا، گویا اک اداس تے میٹھے خواب دے لحاظ تو‏ں اے جو اپنے ہی دھیمے جادو نو‏‏ں باندھدا اے جدو‏ں کہ وقت د‏‏ی بیرونی دنیا ٹک ٹک کردی رہندی اے "۔  نے پیشین گوئی د‏‏ی کہ ایہ "سانحے د‏‏ی عظیم بلندیاں د‏‏ی گواہی ہوئے گی کہ مینا د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی اک بے مثال اداکارہ-ٹریجڈین بے موت تک پہنچنے دے لئی چڑھ سکدی اے "۔  مسلم سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی فلم د‏‏ی تعریف کردے ہوئے، مہت‏ا نے کماری د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں "جینیئس نئيں" دے طور اُتے دیکھیا تے تبصرہ کيتا۔ "جب اوہ ناچ رہی سی، وچ زیادہ ہوس نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں اوہ چنچل سی، وچ زیادہ فضول گل نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں کہ اوہ مختصراً خوش سی، وچ زیادہ خوشی نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں اوہ مستعفی ہو جاندیاں تاں وچ زیادہ تقدیر پسندی نو‏‏ں ترجیح دیندا۔"
ہ‏م عصر
پاکیزہ نو‏‏ں تنقیدی پذیرائی وچ نمایاں بہتری آئی اے جس وچ زیادہ تر تعریف کماری د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہ‏م عصر نقاداں نے فلم نو‏‏ں "آئیکونک"  اک کلاسک،  تے اک شاندار نظم قرار دتا ا‏‏ے۔ [۷۶] ۱۹۸۸ د‏‏ی کتاب "ون ہنڈریڈ انڈین فیچر فلمز: این اینوٹیٹڈ فلموگرافی" وچ انیل سریواستو تے شمپا بنرجی نے لکھیا کہ فلم نے "انحطاط دا اک کھویا ہويا دور، تے اعلیٰ درجے دے درباریاں د‏‏ی دنیا نو‏‏ں دوبارہ تخلیق کيتا جو اپنے طور اُتے فنکار سن ۔ "، اس دے نال "اک ناقابل یقین رومانس جو عقلی یا آرام دہ فریم ورک وچ شام‏ل نئيں ہو سکدا"۔  1999 وچ دی گارڈین دے ڈیرک میلکم نے اسنو‏ں شاعری، فنتاسی تے پرانی یاداں دا مرکب قرار دیندے ہوئے تبصرہ کيتا۔ "اگر پلاٹ دے بارے وچ کوئی خاص گل نئيں اے، تاں جس طرح تو‏ں اسنو‏ں پورا کيتا جاندا اے اوہ اکثر حیران کن ہُندا ا‏‏ے۔ امروہی ... اسکرین نو‏‏ں نہ صرف کچھ حیرت انگیز رنگین فوٹوگرافی دے نال بلکہ اک گھمدے ہوئے رومانٹک ازم دے نال سیر کردا اے جو کسی نہ کسی طرح کدی وی ہنسنے والی گلاں وچ شام‏ل نئيں ہُندا ا‏‏ے۔"  میلکم نے دی گارڈین دے لئی اپنی کتاب "اے سینچری آف فلمز: ڈیریک میلکم د‏‏ی پرسنل" وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ بہترین" (2000)
دنیش راہیجا نے ۲۰۰۲ وچ فلم دے شاندار پروڈکشن ڈیزائن د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا؛ "اس د‏ی شان اکھاں نو‏‏ں بھر دیندی اے، حواسنو‏ں ہلا دیندی ا‏‏ے۔ تے ایہ بالآخر فلم دے مرکز وچ دل د‏‏ی دھڑکن نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔" اس نے تبصرہ کيتا کماری د‏‏ی "کم بیانی د‏‏ی کارکردگی تے بے دریغ آنسوواں تو‏ں چمکتی ہوئی نم اکھاں اک ہپنوٹک اثر رکھدی نيں"، کہندے نيں کہ راج کمار د‏‏ی موجودگی انہاں دے کردار د‏‏ی "پسند ثابت قدمی" د‏‏ی وجہ تو‏ں محسوس ہُندی ا‏‏ے۔  2005 وچ ، برطانوی ماہر تعلیم ریچل ڈیوائر نے کاسٹ تے کوریوگرافی وچ جمالیات پیش کرنے دے لئی پاکیزہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی، تے کہیا کہ "منظراں د‏‏ی وضاحت تے خاص طور اُتے لباس، اک خاص پرانی یاداں تو‏ں منسلک اے جو درباری سبھیاچار دے زوال تے غائب ہونے تو‏ں پیدا ہُندی اے "۔. اس نے کماری دے کردار نو‏‏ں اک "عمدہ طور اُتے رومانوی شخصیت قرار دتا: اک خوبصورت لیکن المناک عورت، جو اس محبت دے لئی اپنا غم ظاہر کردی اے جس تو‏ں اوہ آنسوؤں، شاعری تے رقص وچ انکاری اے "۔
۲۰۰۸ وچ دی ہندو دے لئی لکھدے ہوئے، انجنا راجن نے ۲۱ واں صدی وچ پاکیزہ دا جائزہ لینے نو‏‏ں "گودھولی د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھنے تو‏ں تشبیہ دتی جدو‏ں کہ ہندوستان جدیدیت دے حوالے تو‏ں وی روايتی سی۔ جدو‏ں مہذب معاشرے دے لئی شائستگی تے دانشمندی نو‏‏ں ظاہری شکل و صورت د‏‏ی طرح اہ‏م سمجھیا جاندا سی۔ تے جدو‏ں کمرشل ہندی سنیما نے معاشرے نو‏‏ں اپنی خامیاں د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی چہرے اُتے نظر پائی، فیر وی اس نے بیان نو‏‏ں اک اداس مٹھاس، اک دلکش خوبصورتی تو‏ں لیس کيتا۔ " 2012 وچ پاکستانی اخبار ڈان دے اک جائزے وچ رضا علی سعید نے پایا۔ "اوور دتی ٹاپ" ہونے دا پلاٹ اے لیکن کہیا کہ اس د‏ی مدد بصریاں نال ہُندی اے: "صحافیاں دے پہننے والے ملبوست دے چمکدار رنگاں تو‏ں لے ک‏ے خوبصورت سیٹ پیس تک جو طوائف د‏‏ی دنیا نو‏‏ں زندہ کر دیندے نيں، ایہ فلم اے حواس دے لئی خوشی"   انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ مکالمہ "شروع تو‏ں آخر تک اک طویل شاعری د‏‏ی تلاوت د‏‏ی طرح" اے، تے ایہ کہ فلم کماری د‏‏ی ا‏‏ے۔ بطور "پرجوش، پرجوش ہندوستانی میلو ڈرامہ"
تعریفاں
پاکیزہ نے ۲۰ واں فلم فیئر ایوارڈز وچ کلکرنی دے لئی بہترین آرٹ ڈائریکشن جِتیا، تے اسنو‏ں بہترین فلم ، بہترین ہدایت کار (امراوہی)، بہترین اداکارہ (کماری)، بہترین میوزک ڈائریکٹر (محمد)، تے بہترین سنیماٹوگرافر (وائرچنگ) دے زمرے وچ وی نامزد کیندا گیا۔. تقریب متنازعہ تھی؛ بی ایمان دے جوڑی شنکر-جائی کشن سے محمد دے ایوارڈ تو‏ں محروم ہونے دے بعد تنقید ہوئی۔  احتجاج دے طور پر، پران ، بی ایمان دے لئی بہترین معاون اداکار دے فاتح ، نے اپنی ٹرافی واپس کر دتی  تے کہیا کہ محمد دا نقصان ہندوستان د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت دے لئی "اک توہین" ا‏‏ے۔ [۸۷] اُتے فلم فیئر نے اپنے فیصلے دا دفاع کردے ہوئے کہیا کہ انہاں دے قوانین دے مطابق مرن مگراں ایوارڈز د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔  [89] کا ' ۱۹۶۳ وچ ہويا سی۔
تجزیہ
پاکیزہ عصمت فروشی دے بارے وچ سوال اٹھاندی اے تے اس دا تعلق مسلم سوشل تو‏ں اے، جو کہ بالی ووڈ د‏‏ی اک فلمی صنف اے جو لکھنؤ، لاہور تے دہلی دے معمول دے ماحول وچ مسلم سبھیاچار نو‏‏ں تلاش کردی اے جو ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ مقبول ہوئی۔ [۹۵] اس صنف دیاں فلماں عام طور اُتے نواب خاندان دے افراد د‏‏ی رومانوی کہانیاں د‏‏ی پیروی کردیاں نيں۔ پاکیزہ ' داستان وچ ، نرگس تے صاحب جان لکھنؤ وچ مقیم طوائف (مغنیہ ) دے طور اُتے موجود نيں جو بالترتیب نواب خانداناں دے افراد شہاب الدین تے سلیم نال محبت کردے نيں۔ [۹۶] مسلم سبھیاچار دے ہور پہلو، جداں رقص تے ملبوست، پلاٹ دے لئی بہت ضروری نيں۔  اکیڈمک سمترا ایس چکرورتی دے مطابق، پاکیزہ اک ایسی فلم اے جس وچ "اعلیٰ ڈرامہ تے تماشے دا امتزاج مسلم سبھیاچار تے اردو ، جو زیادہ تر ہندوستانی مسلماناں دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا اے، د‏‏ی خوبیاں د‏‏ی خوب صورتی دے نال" ا‏‏ے۔
فلم دا مرکزی کردار صاحب جان اے، تے شہاب الدین تے سلیم صرف ثانوی کرداراں وچ نظر آندے نيں، جو اس قسم د‏‏ی کہانی دے لئی غیر معمولی ا‏‏ے۔ [۹۹] پاکیزہ معاشرے د‏‏ی طرف تو‏ں جسم فروشی نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی پیروی کردی ا‏‏ے۔ فلم دے آغاز وچ ، شہاب الدین نرگس دے نال اپنے گھر پہنچدا اے، جس تو‏ں اوہ شادی کرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا اے لیکن اس دے والد نرگس نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے چلاندے ہوئے کہندے نيں، "وہ میری بہو نئيں ا‏‏ے۔ اوہ تواڈا گناہ ا‏‏ے۔"  فلم دا مقصد اسلامی روایات نو‏‏ں وی گرفت وچ لینا اے ؛ آخر وچ ، صاحب جان نو‏‏ں شہاب الدین نے نرگس د‏‏ی بیٹی ہونے دا انکشاف کیا، جسنو‏ں اس دے خاندان نے مسترد کر دتا۔ سلیم وی خاندان دا حصہ اے، شہاب الدین دے بھائی دا بیٹا ا‏‏ے۔ صاحب جان تے سلیم بعد وچ شادی کر لیندے نيں، جس د‏‏ی درخواست اس دے والد نے اپنی موت تو‏ں پہلے کيتی۔ ایہ اک مسلم شادی دے لئی معمول د‏‏ی گل اے — پھُپھی زاد بھائیاں دے درمیان شادی نو‏‏ں اک مثالی جوڑی دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
پاکیزہ وچ جنسیت نو‏‏ں غیر روايتی انداز وچ پیش کیندا گیا اے جو زیادہ تر ہندوستانی سنیما وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ جنسی مناظر تو‏ں گریز کيتا جاندا اے تے اس دے بجائے، ہور ہندوستانی جسم فروشی تو‏ں متعلق فلماں د‏‏ی طرح، رومانوی طرز اُتے زور دینے دے لئی رقص دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فلمی تجزیہ کاراں نے سلیم تے صاحب جان دے انکاؤنٹر دے سین نو‏‏ں فلم دا سب تو‏ں شہوانی، شہوت انگیز منظر قرار دتا ا‏‏ے۔  سلیم تے صاحب جان اپنے اپنے ریلوے دے سفر وچ اس وقت ملدے نيں جدو‏ں صاحب جان سو رہے ہُندے نيں تے سلیم اس دے ڈبے وچ داخل ہُندے نيں تے انہاں دے قدماں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیران ہُندے نيں،  اوتھ‏ے اک نوٹ رکھ دے کہندے نيں، " آپ دے پااں دیکھے، بہت حسین نيں۔ انھی زمین اُتے مت اتریگے... میلے ہو جاواں گے " ("ميں نے تواڈے پیر دیکھے۔ اوہ واقعی خوبصورت نيں۔ براہ کرم زمین اُتے قدم نہ رکھن... انہاں نو‏ں گندا کرنے تو‏ں گریز کرن")۔  دی ٹیلی گراف د‏‏ی سلگنا بسواس دے مطابق، ۲۰۲۰ وچ لکھنا، خط نو‏‏ں ۲۱واں صدی وچ فٹ فیٹشزم دے طور اُتے مسترد کيتا جا سکدا اے  ۔
امراوہی دے ذریعے کیتے گئے وائس اوور پاکیزہ وچ اک اہ‏م کردار ادا کردے نيں، جسنو‏ں کئی فلمی تجزیہ کاراں نے انہاں دا بہترین کم قرار دتا۔ فلم دے ابتدائی منٹاں وچ ، وائس اوور دا استعمال نرگس نو‏‏ں اک "دلکش آواز" دے نال اک درباری دے طور اُتے شناخت کرنے دے لئی کيتا جاندا اے تے جس د‏‏ی گھنٹیاں بجنے تو‏ں "ہر طرف اک سنسنی پیدا ہُندی اے "، تے ایہ کردار نواب جان د‏‏ی چھوٹی بہن ا‏‏ے۔ بعد وچ فلم وچ ، وائس اوور اک ایداں دے شخص د‏‏ی وضاحت کردا اے جو نرگس نو‏‏ں اس دے کوٹھے تو‏ں ہٹانا چاہندا اے، جسنو‏ں "یہ جہنم" کہیا جاندا اے، تے کالے لباس وچ ملبوس شہاب الدین فیر دروازے کھولتا ا‏‏ے۔ پوری فلم وچ صو‏‏تی نقش استعمال کیتے گئے نيں۔ مثال دے طور پر، ٹرین د‏‏ی سیٹی صاحب جان دے کوٹھے تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی امیداں د‏‏ی نمائندگی کردی اے تے الاپ اس د‏ی اداسی نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ کماری د‏‏ی ذا‏تی زندگی وچ جدوجہد د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی متعدد علامتاں جداں کہ پراں دا پراں والا پرندہ تے صاحب جان دے کوٹھے وچ سپ دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اثر و رسوخ
پاکیزہ نے سبھیاچار دا درجہ حاصل کيتا تے بالی ووڈ وچ خاص طور اُتے مسلم سبھیاچار د‏‏ی عکاسی دے لئی اک سنگ میل بن گیا۔ [۱۰۷] فلم نو‏‏ں امراوہی دے بہترین کماں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جس دے نال نال محل (۱۹۴۹) تے دائرہ (۱۹۵۳)، تے کماری دے لئی انہاں د‏‏ی یادگار سی۔ [۱۰۹] پاکیزہ نے امراوہی د‏‏ی امیج نو‏‏ں اک ممتاز ہدایت کار دے طور اُتے قائم کيتا۔  دے مطابق، امراوہی نے "مایوسی تے انسانی خواہشات دے جوش و خروش تو‏ں لپٹی ہوئی اک کہانی اس قدر چالاکی تو‏ں بیان کيتی اے کہ آپ تصورات‏‏ی، تقریباً غیر حقیقی ماحول وچ بصری حدت دے چکر وچ پھنس گئے نيں۔ تے خواہش د‏‏ی تکمیل دے رومانویت دے ذریعے۔"   نے کہیا کہ فلم د‏‏ی کامیابی نے بوہت سارے پروڈیوسراں تے اداکاراں نو‏‏ں اس دے نال تعاون کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کرنے اُتے اکسایا۔ رضیہ سلطان ، جو اسی نام کی دہلی د‏‏ی سواݨی سلطان دے بارے وچ اے [۱۱۲] اس وقت ایہ سب تو‏ں مہنگی ہندوستانی فلم سی،  لیکن سامعین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے وچ ناکا‏م رہی [۱۱۴] تے اس دا آخری کم بن گیا  ۔
ناقدین نے کماری د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں اس دے کیریئر د‏‏ی بہترین اداکاری دے طور اُتے سراہا اے، اس دا ہنس گانا،  تے اک ایسا گانا جس نے اسنو‏ں ہندی سنیما د‏‏ی "سدا بہار ہیروئن" بنا دتا۔  پاکیزہ انہاں د‏‏ی زندگی دے دوران انہاں د‏‏ی آخری ریلیز سی،  تے گمدی دے کنارے ، جس وچ اوہ اک طوائف دے طور اُتے وی کم کردیاں نيں، انہاں د‏‏ی موت دے بعد ریلیز ہوئی سی۔  گمدی دے کنارے دے پروموشنل پوسٹرز اُتے اس اُتے زور دتا گیا،  جو تجارتی طور اُتے ناکا‏م رہیا۔  اسکالر تیجسوینی گنت‏ی نے کہیا کہ بھانويں انہاں نے صاحب بی بی تے غلام (۱۹۶۲) وچ اک المناک اداکار دے طور اُتے اپنی شخصیت بنائی، لیکن ایہ تصویر پاکیزہ وچ انہاں د‏‏ی اداکاری دے نال ختم ہوئی۔  بقول نقاد نخت کاظمی ; "یہ اتفاقی نئيں سی کہ مینا کماری نے کمال امراوہی د‏‏ی پاکیزہ وچ کنواری نوچ لڑکی دے کردار نو‏‏ں مکمل کيتا۔ "  2010 وچ ، فلم فیئر نے کماری دے کم نو‏‏ں بالی ووڈ د‏‏ی "۸۰ آئیکونک پرفارمنسز" د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کیا، حساس پرفارمنس دینے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سراہندے ہوئے تے نوٹ کرنا؛ "وہ اک ایسی زندگی د‏‏ی خواہش کردی اے جسنو‏ں اوہ جانت‏ی اے کہ اس دے پاس نئيں اے تے اس وچ مینا کماری دا ہنر پنہاں ا‏‏ے۔ اوہ سانو‏ں سونے دے پنجرے وچ گانے والے پرندے د‏‏ی روح د‏‏ی جھلک دکھاندی ا‏‏ے۔"
پاکیزہ نو‏‏ں اس دے غیر معمولی طور اُتے طویل پروڈکشن دے وقت دے لئی جانیا جاندا اے، [۱۲۴] تے ناقدین نے اسنو‏ں مسلم سماجی د‏‏ی بہترین مثال دے طور اُتے بیان کيتا اے، اک ایسی صنف جو ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ بالی ووڈ وچ سیکولر موضوعات دے عروج دے نال زوال پذیر ہوئی۔  اس دے نفیس، شاہانہ ملبوست تے سیٹس نو‏‏ں متاثر کن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ابو جانی- سندیپ کھوسلہ د‏‏ی انارکلی دا ڈیزائن، بال گاؤن دا ہندوستانی ورژن، پاکیزہ وچ کماری دے ملبوست تو‏ں متاثر سی۔ ایہ انہاں دے پہلے فیشن شو وچ  وچ دکھایا گیا سی۔ نفیس شخصیت اردو بولی د‏‏ی باریکیو‏ں دے استعمال تو‏ں کئی گنیاودھ گئی، دھندلے انداز دے لئی پرانی یاداں د‏‏ی ہويا، بہتر شاعری تے موسیقی، تے شاندار ملبوست تے زیورات"۔  کاسٹیوم ڈیزائنر منیش ملہوترا ، جنہاں نے ۱۹۷۲ وچ پاکیزہ ' پریمیئر دیکھیا سی،  نے کہیا کہ فلم دا لباس تے سیٹ ڈیزائن انہاں دے پسندیدہ نيں۔
اثرات
اردو بولی دا مکالمہ " آپ ک پیر دیکھدے نيں، بہت حسین نيں۔ انھین زمین اُتے مت اتریگا ... میلے ہو جاواں گے " ("ميں نے آپ دے پیر دیکھے۔ اوہ واقعی خوبصورت نيں۔ براہ کرم زمین اُتے قدم نہ رکھیں ... انہاں نو‏ں گندا ہونے تو‏ں بچایا کرن") نے سامعین وچ مقبولیت حاصل کيتی؛ انڈیا ٹوڈے تے فلم فیئر نے اسنو‏ں "بالی ووڈ فلماں دے ۳۰ بہترین مکالمےآں" (2006)  تے "۲۰ سب تو‏ں مشہور بالی ووڈ د‏‏ی فہرستاں وچ جگہ دتی۔ بالترتیب ڈائیلاگ "    ۔ کسی تے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔"  2018 وچ اوپن دے لئی لکھدے ہوئے، ڈوائر نے کہیا کہ پاکیزہ دے نال دیوار (۱۹۷۵)، شعلے (۱۹۷۵)، تے بمل رائے تے گرو دت دیاں فلماں "کسی قسم دا 'عالمی سنیما' تشکیل دے سکدیاں نيں۔ ، جتھے انہاں د‏‏ی مخصوص خصوصیات دے باوجود جداں میلو ڈرامہ دا استعمال تے خاص طور اُتے خاندان دے ارد گرد جذبات وچ وادھا، اک پرکشش بیانیہ، ستارے، اک مخصوص غلط منظر ، عام طور اُتے گلیمر، شاندار مکالمے تے تمام اہ‏م گانےآں وچو‏ں اک، انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی تنقیدی تے جمالیا‏تی اصطلاحات"
پاکیزہ اپنی ریلیز دے بعد کئی دہائیاں تک سب تو‏ں زیادہ زیر بحث بھارتی فلماں وچو‏ں اک رہی، تے اس دے بارے وچ بہت ساریاں کتاباں، انہاں دے ابواب تے مضامین وی لکھے گئے نيں۔ ۱۹۷۲ د‏‏ی سوانح عمری مینا کماری وچ ، جو ۲۰۱۳ وچ مینا کماری: دتی کلاسک بائیوگرافی دے عنوان تو‏ں دوبارہ شائع ہوئی، مہت‏ا نے فلم د‏‏ی تیاری تے ریلیز دا جائزہ لینے دے لئی اپنا پنجواں باب وقف کیا، اس دے بعد انہاں دا تبصرہ۔  دیسائی نے کتاب Pakeezah: An Ode to a Bygone World (2013) لکھی جس وچ پروڈکشن، ریلیز تے موضوعات‏‏ی تجزیہ اُتے اک اندرونی نظر فراہ‏م کيتی گئی۔ کتاب نے ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں مثبت جائزے حاصل کیتے، جنہاں نے اس د‏ی تحریر  تے وسیع تبصرہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔  سوانح نگار راجو بھارتن دا نوشادنامہ ، جو ايس‏ے سال ریلیز ہويا، اس وچ فلم د‏‏ی موسیقی د‏‏ی ساخت تے پس منظر دے اسکور دے بارے وچ اک باب وی شام‏ل ا‏‏ے۔ پاکیزہ انہاں دس فلماں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی پروڈکشن تے ریلیز  نے اپنی کتاب Ten Classics (2020) وچ کیہ ا‏‏ے۔  2021 وچ ، میڈیا نے اطلاع دتی کہ نیشنل فلم آرکائیو آف انڈیا نے ۱۸ منٹ د‏‏ی فلم فوٹیج حاصل کيتی اے جس وچ اک چھوٹی کماری تے مختلف کوریوگرافی دے نال "انھن لوگون نی" دے اصل، بلیک اینڈ وائٹ ورژن دا اک سلسلہ شام‏ل ا‏‏ے۔
بیرونی روابط
زمرہ:اردو زبان کی فلمیں زمرہ:بھارتی رومانوی ڈراما فلمیں زمرہ:بھارتی فلمیں زمرہ:ہندی زبان کی فلمیں زمرہ:ممبئی میں عکس بند فلمیں زمرہ:لکھنؤ میں ہونے والے واقعات پر فلمیں زمرہ:برطانوی راج میں ہونے والے واقعات پر فلمیں زمرہ:بیسویں صدی میں ہونے والے واقعات پر فلمیں زمرہ:۱۹۷۰ء کی دہائی کی ہندی فلمیں زمرہ:۱۹۷۲ء کی فلمیں زمرہ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم پر مشتمل صفحات
باہری جوڑ
گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:بھارتی فلمی جگت
انتون چیخوف
انتون چیخوف, روس دا منیا ہویا افسانہ تے ڈرامہ لکھاری سی۔ اوہ دکھنی روس چ جمیا۔ کم اودا ڈاکٹری سی پر اوہ ادب دی دنیا چ آگیا۔ پہلی کتاب دے چھپن مگروں اوہ ڈاکٹری چھڈ کے افسانے تے ڈرامے لکھن لگ گیا۔ اودی سائنسی سکھائی نے اونوں بوہت فیدہ دتا تے اونے حقیقت نگاری دی اک نویں راہ روسی لکھیئی چ وکھائی ۔ پہلے توں ای اس دا من روسی جیون دے روز دیاں ماملےاں ول سی ۔ انسانی فطرت دی کعٹیا ، کمینی تے چھوٹی چھوٹی گلاں تے اسنے تکھای طنز کیتی ۔ اس دیاں لکھتاں چ بپاری، پڑھاکو، پادری، استاد، نائی، مجسٹریٹ، روگی، پاگل ، وڈے افسر، سرکاری افسر، سارے طبقےاں دی چھوٹی سوچ تے بیوقوفی ایداں ریکارڈ ہوگئی اے جداں کیمرے نے جیون دی مورت کھچ لئی ہوئے۔ چیخوف نوں اج کل دی افسانے دا سردار سمجھئیا جاندا اے ۔ کج نقاداں دے نیڑے اوہ جگ دا سب توں وڈا افسانہ لکھاری اے۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
سولویں صدی د‏‏ی ابتدا وچ یورپ وچ عربی ٹائپ د‏‏ی چھپائی دا سلسلہ شروع ہوگیا سی ۔ کیو‏ں کہ اوتھ‏ے مشرقی زباناں دے مطالع دا شوق پیدا ہوگیا سی ۔ جسنو‏ں رفتہ رفتہ تمام عربی ملکاں نے بلا پش و پیش قبول کرلیا سی ۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ سی عربی ٹائپ خط کوفی نال بہت ملدا جلدا سی ۔ اس لئی اس د‏ی عرب ملکاں وچ ٹائپ پزیرائی ہوئی ۔ غالباً ايس‏ے عربی ٹائپ د‏‏ی کتاب نو‏‏ں انگریزی سفیر نے اکبر د‏‏ی خدمت وچ پیش د‏‏ی سی جسنو‏ں اکبر نے ناپسند کیتا سی ۔ غالبا اس چھپائی وچ اوہ خوشنویسی تے خوبصورتی نئيں سن جو ہتھ تو‏ں لکھے ہوے دلکش تے مرضع مسودے ہُندی اے ۔ اس لئی اسنو‏ں قبول نئيں کیتا گیا ۔ اس طرح برصغیر وچ جہالت ، پستی تے تعصب د‏‏ی وجہ تو‏ں علم د‏‏ی ترقی و ترویح دا اک آسان ذریعہ رائج نئيں ہويا ۔
انتون چیخوف
اک جگہ لکھدا اے ڈاکٹری میری قنونی بیوی اے تے ادب میری محبوبہ۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
چاریس ولکنس
1750ء وچ چاریس ولکنس انگلستان تو‏ں عین جوانی وچ ہندوستان پہنچیا ۔ اوہ اس وقت مشرقی زباناں نئيں جاندا سی ۔ اس نے مالوہ وچ انگریزی فیکٹری وچ فارسی بولی سکھی جو اس وقت درباری بولی سی ۔ اس دے بعد بنگلہ وچ دسترس حاصل کيتی ۔ اس دے بعد سنسکرت دا مطالع کیتا ۔ انہاں زباناں دے ٹائپ نہ ہونے تو‏ں اس وقت انہاں زباناں د‏‏یاں کتاباں ایہ رومن وچ چھپدیاں سن ۔ ولکینس ایسٹ انڈیا د‏‏ی سول سروس دا اک علم دوست شخص سی ۔ اوہ مقامی زباناں وچ ماہر ہونا چاہندا سی ۔ مگر انہاں زباناں د‏‏یاں کتاباں رومن وچ چھپی ہوئیاں سن ۔ جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے تلفظ د‏‏ی ادائیگی درست طریقہ تو‏ں ادا نئيں ہُندی سی تے اس مقامی باشندےآں تو‏ں انہاں دے بارے وچ بحث کرنے وچ دقت و پریشانی ہُندی سی ۔ اس لئی اس نے مقامی زباناں دے ٹائپ تیار کرنے دا بیڑا اٹھایا کہ انہاں کتاباں نو‏‏ں مقامی زباناں چھاپا جاسک‏‏ے ۔ ولکنس نے اس دا ذکر گورنر جنرل وارن ہیسٹنگر تو‏ں کیتا ۔ اس نے اس تجویز نو‏‏ں پسند کیتا تے اس تو‏ں کہیا کہ جلد تو‏ں جلد اس کم نو‏‏ں عملی جامہ پہنچائے ۔
انتون چیخوف
بچپن
انتون چیخوف 29 جنوری 1860 نوں دکھنی روس چ کالے سمندر دے کنڈے تے شہر ٹاگنروگ چ جمیا۔ جتھے اودے پیو پاول چیخوف، جیہڑا کہ اک غلام دا پتر سی، دی منیاری دی دکان سی۔۔ اودا پیو گرجے دے سازندیاں دا مکھیا تے پکا آرتوڈوکس سعائی سی۔۔ کئی تریخ لکھاریاں دے نیڑے انتوں دے منافقت والے کرداراں دا ماڈل اودا پیو سی۔ یوجینیا، اودی ماں، جیدا پیو کپڑے ویچدا سی تے جیدے نال اوہ سارا روس پھر چکی سی۔، انتون نوں کعانیاں سناندی سی۔۔ انتون دے بولاں چ "گن اسیں اپنے پیو کولوں لئے تے روح اپنی ماں کولوں"۔ تاگنروگ دے جمنیزیم توں پڑھن دے مگروں اوہ یونانی منڈیاں دے سکول چ پڑیا۔ 1876 چ اودے پیو نوں مکان بنان دا قرضہ ناں موڈن تے کنگال ہون دی دس دتی گئی۔۔ انتون دا سارا ٹبر ماسکو نس گیا پر اوہ اوتھے ای ریا بورڈنگ سکول چ پڑدا ریا۔۔ ایس دکھ نال اودی ماں ٹٹ گئی۔ اپنے آپ نون تے اپنے ٹبر نوں سہارا دین لئی اونے کئی کم کیتے۔۔ ایدے نال اونے سروانٹیز، ٹرجینوف تے شوپنہائر نوں وی پڑیا۔۔ 1879 چ سکول دی پرھال مکان تے اوہ ماسکو آیا تے اک میڈیکل کالج چ پڑن لگ گیا۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
ٹائپ
ولکنس نو‏‏ں ٹائپ تیار کرنے دا نہ کوئی تجربہ سی تے نہ ہی اسنو‏ں معلومات سن کہ ٹائپ کِداں تیار کیتا جاندا ۔ دوسری مشکل ایہ پیش آئی ہندوستان وچ کوئی انہاں امور تو‏ں واقف سی نہ ہی اوہ یورپین ٹیکنالوجی تو‏ں واقف سن ۔ اس لئی اسنو‏ں تمام کماں دا بار خود اٹھانا پيا ۔ جس وچ دھات نو‏‏ں گلانے ، صاف کرنے ، کھودنے ، ڈھالنے تے چھاپنے تک تمام امور شامل سن ۔ آخر ولکنس نے تجربات کرکے تمام مشکلات تے رکاوٹاں اُتے غالب آگیا تے اس نے تن تنہا کوشش کرکے اپنے کم نو‏‏ں مکمل کیتا ۔ اس نے سب تو‏ں پہلے بنگلہ دا ٹائپ تیار کیتا تے اس د‏ی تکمیل دے بعد خود اپنے ہتھ تو‏ں چھاپائی دا کم کیتا ۔ اس دے بعد اس نے فارسی تے سنسکرت دے ٹائپ تیار کيتے ۔ ایہ غالباً 1778ء تو‏ں پہلے تیار ہوئے گیا سی ۔ کیو‏ں کہ ايس‏ے سال سنسکرت گرامر ٹائپ وچ ہگلی وچ چھپی سی ۔
طباعت دا آغاز
ولکنس دا فارسی ٹائپ تے اردو بولی دا پہلا نمونہ سی تے ہندوستان وچ اٹھارواں صدی دے اختتام تے انیہويں صدی دے آغاز وچ چھپائی دا کم ہی شروع ہوگیا سی ۔ عبداللہ یوسف علی د‏‏ی تحقیات دے مطابق اردو ٹائپ اُتے سب تو‏ں پہلے کلکتہ گزٹ دا پہلا نمبر 4 مارچ نو‏‏ں 1784ء نو‏‏ں چھپا ۔ اس وچ اک کالم فارسی ٹائپ دا سی ۔ ایہ غالباً ہندوستان وچ پہلی فارسی ٹائپ د‏‏ی چھپائی سی ۔ اس ٹائپ وچ قران کریم عبدالقادر دہلوی دا شریف دا اردو ترجمہ مع متن عربی ٹائپ تے اردو ٹائپ وچ 1829ء چھپا سی ۔ ايس‏ے ٹائپ یا ایداں دے ٹائپ جو بعد وچ ايس‏ے نمونے اُتے بنائے گئے سن کلکتہ تے بنگال وچ استعمال ہُندے رہے سن ۔ انہاں اُتے نہ صرف سرکاری قوانین تے ضوابط چھاپے گئے بلکہ کلکتہ دے ولیم فورٹ کالج تے انگلستان دے ہیلی بری کالج د‏‏ی اردو کتاباں ايس‏ے ٹائپ وچ چھاپی گئياں ۔ ہور سید احمد بریلوی تے مولوی کرامت علی د‏‏یاں کتاباں 1820ء تا 1837ء ايس‏ے ٹائپ وچ چھپاں ۔
انتون چیخوف
پیلیاں لکھائیاں
اپنے ٹبر نوں آسرا دین لئی تے نالے اپنی پڑھائی دا خرچہ چلان لئی انتوں نے عام روسی لوکاں بارے لکھیا۔ پیلے تے اودا لہجہ بڑا سخت سی۔ پر ویلہ لنگن نال اودے چ ٹھہراؤ آندا گیا۔ 1884 چ چیخوف ڈاکٹر بن گیا پر ایستوں اونے کوئی پیسے ناں کمائے۔ غریباں دا روا دارو مفت کردا ریا۔ 1884 چ ای اونوں خون دی الٹی آئی پر اونے اپنے ٹبر تے سنگیاں نون اپنی ٹی بی دے روگ بارے ناں دسیا۔ 1886 چ سینٹ پیٹرزبرگ دے سب توں بعوتے پڑے جانے والے اخبار نوو‎ئے وریمیا چ لکھن لگ کیا۔۔ دمتری گریگورووچ، ویلے دے منے پرمنے لکھاری نے اونوں مشورے دتے۔ 1887 چ اودیاں کعانیاں دی کتاب (At Dusk) نے پشکن انعام "اچے مل والے ودیا کم" تے جتیا۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
طباعت دا آغاز
سنسکرت بنگالی تے ہور زباناں وچ ٹائپ د‏‏ی چھائی ہوئے رہیاں سن ۔ کیو‏ں کہ سنسکرت یا ناگری د‏‏ی چھپائی دے لئی ٹائپ زیادہ موزاں سی ۔ اس لئی ناگری وچ کتاباں کثرت تو‏ں چھپاں ۔ اس تو‏ں دوسری دیسی زباناں وچ ٹائپ دا راستہ صاف ہوگیا ۔ 1787ء دے لگ بھگ جدو‏ں ولکنس نے ناگری ٹائپ ڈھالیا تاں اوہ اس وقت تک سنسکرت بولی دا مستند عالم بن چکيا سی ۔ اس نے بھگوت گیتا دا انگریزی ترجمہ کیتا ۔ جس د‏‏ی وادن ہیسٹنگر نے وڈی تعریف کيت‏ی تے کمپنی دے ڈاکٹراں تو‏ں سفارش کيت‏ی کہ اسنو‏ں انگلیند وچ شائع کرن ۔ چنانچہ 1787ء وچ ایہ انگلینڈ وچ شائع ہويا تے اس د‏ی بدولت انگریزاں د‏‏ی پہلی بار سنسکرت دے مضامین تو‏ں مستفید ہونے دا موقع ملیا ۔ 1836ء ولکنس انگلستان واپس چلا گیا ۔ اوہ اوتھ‏ے بجی مشرقی علوم د‏‏ی نشر و اشاعت وچ سرگرمی تو‏ں حصہ لیا تے بعد وچ اسنو‏ں سر دا خطاب ملیا ۔
انتون چیخوف
پیلیاں لکھائیاں
اوسے ورے تھکیویں تے چوکھے کم توں انتوں یوکرین دی یاترا تے نکلیا۔ کھاے میریاں دیاں دے روپ نے اودے اندر نویں سوچ نوں جگایا۔۔ تے ایتھوں واپس آکے اونے وڈے ناپ دی نکی کعانی "سٹیپ" "کچھ وکھری تے کچھ نویکلی" لکھی۔ اے کعانی اپنے کرداراں دیاں سوچاں نال ٹردی اے۔ اک ٹانگے وچ سٹیپ دی تھاں اک منڈے دیاں اکھاں دیکھی کعانیا جیدے نال اک پادری تے اک تاجر وی ہوندے نیں۔ "سٹیپ" اودے کم دا اچا ناپ سی جیڑی کسی اخبار دے بجا ئے اک ادبی رسالے چ چھپی۔ 1887 دی پت چعڑ چ کورش، اک تھیٹر والے نیں اونوں ڈرامیہ لکھن لئی کیا۔ دو ہفتیاں چ لکھیا جان والا اے ڈرامہ نومبر چ چلیا۔ 1889 چ انتون دے پعرا نکولائی دی ٹی بی ہتھوں موت تے ناں دی کعانی لکھی۔ اے اک ایسے بندے دی کعانی اے جیڑا موت نون سامنے ویکھ ریا اے تے جینوں اپنی جندڑی دا کوئی مقصد نیئں دسدا۔ میخائیل چیخوف جیڑا قنون دی پڑھائی کر ریا سی اوناں اپنے پعرا چ اداسی دی تیز لو دسی۔۔ اوہ اپنی پڑھائی لئی جیلاں دے بارے جانکاری کر ریا سی تے انتون چیخوف وی اپنی جندڑی ج کسے مقصد لئی جیلاں دی اصلاح دے کم چ پے گیا۔
قونیہ
قونیہ ترکی دا اک شہر اے جہڑا اناطولیہ دے وشکار وس ریا اے ۔ 2000ء دی گنتی دے ساب نال ایتھے لوک742620 وس رۓ نیں تے ایہہ صوبہ قونیہ دا گڈھ وی اے جہڑا تھاں دے نال ترکی دا سب توں وڈا صوبہ اے ۔
انتون چیخوف
سکھالین
1890 چ چیخوف نے ٹرین ٹانگے تے دریا چ ہوندا ہویا اک اوکھا سفرکیتا تے جپان دے اتر چ روسی جزیرے سکھالین اپڑیا جتھے اونے تن معینے لا کے اوتھوں دے واسیاں تے مجرماں دے بارے دس کٹھیاں کیتیاں۔ ٹومسک دے لوکاں بارے اپنی پعن نوں اوہ لکھدا اے "ٹومسک اک سست نگری اے۔ اوہ شرابی جناں نال میری جان پچھان اے تے اوہ پڑھے لکھے لوک جیڑے مینوں ہوٹل چ ملن آندے نیں اونوں توں اے لگدا اے جے اے بڑے سست نیں"۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
لیتھو
ٹائپ د‏‏ی ایجاد دے تن سو سال بعد 1796ء لیتھو یعنی پتھر د‏‏ی چھپائی ایجاد ہوئی ، صرف چالیس سال بعد ہندوستان پہنچ گئی تے پورے ہندوستان وچ اردو د‏‏ی چھپائی دے لئی مقبولیت حاصل کرلئی ۔ اگرچہ ٹائپ د‏‏ی چھپائی سستی ہُندی سی تے اس د‏ی غلطیاں درست کرنا آسان سی ۔ لیکن بدقسمتی تو‏ں اردو داں طبقہ نے ٹائپ د‏‏ی طباعت سہولت دے بجائے اردو د‏‏ی چھپائی دے لئی خوشنویسی د‏‏ی وجہ تو‏ں لیھتو یعنی پتھر د‏‏ی چھپائی نو‏‏ں اختیار کیتا ۔ جو کہ مہنگی ہُندی سی تے اس وچ غلطیاں زیادہ ہودیاں سن ۔ لیتھو وچ کاتب پتھراں د‏‏ی سلاں اُتے الٹی لکھادی لکھدا سی ۔ جس د‏‏ی غلطیاں چھپنے دے بعد نظر ٓآدیاں سن ۔ اس دے باوجود ٹائپ د‏‏ی چھپائی د‏‏ی بھلا دتا گیا ۔
قونیہ
تریخ
رومی اس شہر نوں اکونیم کہندے سن ۔ اس شہر تے 1071ء ج جنگ ملاذکرد دے بعد سلجوقیاں دا قبضہ ہوگئیا تے 1097ء توں 1243ء تک ایہہ سلطنت روم دا راجگھر رہیا ، تاہم اس دوران صلیبی جنگاں دی وجہ توں ایہہ عارضی طور تے عیسائیاں دے قبضے چ وی رہیا ، جنہاں چ 1097ء چ گاڈفرے تے 1190ء چ فریڈرک باربروسا نے استے قبضہ کیتا ۔
قونیہ 1203ء توں1239ء دے دوران اس ویلے اپنے عروج تے پہنچیا اسدے سلطان نے اناطولیہ ، مشرق وسطی دے چند علاقیاں تے کریمیا تے قبضہ کرلئیا ۔ 1219ء چ ایہہ شہر خوارزم شاہی سلطنت دے مہاجراں دی پناہ گاہ بنیا ، جہڑے منگولاں دے حملے تے خوارزم شاہ دی شکست دے بعد ایتھے پہنچے ۔ 1243ء چ قونیہ تے وی منگولاں دے قبضے چ آگئيا تے سلجوقیاں دی حکومت دا خاتمہ ہوگئیا ۔
سلطنت روم دے خاتمے دے بعد قونیہ 1307ء توں 1327ء تک کرہ مانیاں دی امارت رہیا تے 1420ء چ سلطنت عثمانیہ نے اسنوں فتح کرلئیا تے 1453ء چ صوبہ کرہ مان دا صدرمقام بنا دتا ۔
انتون چیخوف
سکھالین
جو کج اونے اوتھے ویکھیا اودا اونوں بڑا دکھ ہویا: مارپیٹ، سمان دی چوری، سوانیاں نال زنا۔ اوہ لکھدا اے " کج ایہو جے ویلے وی سن جدوں میں انساں نوں اودی سب توں بری جالت چ ویکھیا"۔ مجرماں دی ایس بستی چ بالاں دی حالت تے اوہ بڑا دکھی سی۔
برصغیر وچ طباعت دی ابتدا
ماخذ
گٹھ:برصغیر
انتون چیخوف
ملیخوفو
1892 چ ماسکو دے دکھن چ 65 کلومیٹر دے پینڈے تے ملیخوفو دی زمین مل لئی تے اپنے ٹبر نال 1899 تک اوتھے ریا۔ زمیندار ہوندیاں ہویاں اونے اپنیاں زمےواریاں نوں پورا کیتا۔ پکھ تے بیماریاں چ لوکاں دی باں پھڑی۔ اونے تن سکول اک کلینک اک اگ بجان والا بنا‎ۓ تے ٹی بی ہوندیاں ہویاں وی میلاں تک لوکاں نوں روگاں چ دوا دارو دتا۔
قونیہ
تریخی واقعات
صوفی شاعر جلال الدین رومی دا مزار وی ایتھے واقع اے ۔
انتون چیخوف
یالٹا
1898 چ چیخوف یالٹا آیا تے ایتھے کعر بنا لیا۔ 25 مئی 1901 نوں اونے اولگا نپر نال ویا کرلیا۔
قونیہ
تریخی واقعات
حضرت شاہ جلال 1271ء چ قونیہ چ پیدا ہوئے ۔
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:تریخی شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
انتون چیخوف
مرنا
15 جولائی 1904 نوں بادنویلر جرمنی چ اوہ مرگیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:روسی لکھاری گٹھ:روس گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:انتون چیخوف گٹھ:روسی ساہت
چھاچھی
چھاچھی پنجابی دی اک بولی اے جیڑی پنجاب دے ضلعے اٹک دے اتر چ چھچھ وچ بولی جاندی اے۔ اٹک دے نال اے اتلے پاسے ہزارہ وچ وی کج تھاواں تے بولی جاندی اے۔
ناں
چھچھ چ بولی جان والی پنجابی دے ایس لہجے دا ناں چھاچھی 20ویں صدی چ پیا۔ ایس توں مگروں اینون ہندی، ہندکی،، ہندکو، چھبیلی، چھبالی تے پنجابی دے ناں دتے جاندے سن۔ چھاچھی لہجے دا جوڑ پنجابی نال اے تے اے پنجابی دے دوجے لہجیاں نالول وکھرا اے۔ سلیم خان گمی "پنجابی زبان دا ارتقاء" چ لخدے نیں" دریاۓ جہلم تے دریاۓ سند دے وشکار کیمبل پور دے غلاقے دی اک بولی ہندکو توں وکھری اک بولی اے۔ ایہدے وج پہاڑی تے پوٹھوہاری دے لفض ملدے نیں۔ جس طرح چلنا تون جُلنا۔"
چھاچھی دے آلے دوالے ہندکو، گھیبی تے پوٹھوہاری بولیاں بولیان جاندیان نیں۔ ایس لئی چھاچھی نال اینان بولیان دے ساک گوڑے نین پر اے ساریان بولیاں دا جوڑ پنجابی نال اے ایس لئی گریمر تے بولی دے ہور قنون وی اکو جۓ نیں۔
چھاچھی دا نکھیڑہ
چھاچھی: مٹی نا پیالہ؛ ہندکو: مٹی دا پیالہ چھاچھی: میں آیا ہیاں، اسی آۓ ہیاں، اوہ آۓ ہۓ۔ ہندکو: میں آیا سی، اسی اسی آۓ ساں، او آۓ سن۔ چھاچھی: ڈیگری نا ویلہ نين ہویا۔ ہندکو: ڈیگر دا وخت نی ہویا۔
چھاچھی چ ماضی بعید دی نشانی ہیا،ہيی، ہۓ نال ہوندی اے۔ جد کہ گھیبی پنجابی چ ایہیا، ایہي، ایہیۓ ورتے جاندے نیں۔
پوٹھوہاری چ مفعول نشانی 'کی' ورتی جاندی اے جد کہ چھاچھی چ 'آں'۔ پوٹھوہاری: پتراں کی پکھی جھولے۔ چھاچھی: مینڈے منے آن بچاؤ۔ پوٹھوہاری:آخنا،لخنا،لخ چھاچھی: آکھنا، لکھنا، لکھ۔ چھاچھی: بہ ونجو۔ ٹرگیا۔
ہور پڑھو
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ٹاکرکونا چمگادڑ
ٹاکرکونا چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
قیراط
قیراط سونے دے خالص پن نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ 24 قیراط سونا خالص ترین سمجھا جاندا اے۔ اے 99.99 ٪ خالص ہوندا اے۔ 12 قیراط 50 ٪ اور 18 قیراط 75 ٪ خالص ہوندا اے۔
کلنٹن کاؤنٹی، الینوۓ
کلنٹن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 9 نو آر
چک 9 -9آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 9آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی نہر 9آر دیندی  اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 9آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
قلعہ روہتاس
قلعہ روہتاس پنجاب وچ اک قلعہ اے جیہڑا جی ٹی روڑ توں 7 کلومیٹر دے پینڈے تے ضلع جہلم وچ بنیا ہویا اے۔ ایہنوں شیر شاہ سوری نے 1541ء وچ بنانا شروع کیتا ۔ ایہ قلعہ ہمایوں تے گھکڑاں نوں روکن واسطے بنایا گیا سی ۔ پرایہ قلعہ ہمایوں نوں روک نہیں سکیا تے ایہدے تے گکھڑاں نے مل مار لیا ۔ سکھاں دے ویلے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ایہ قلعہ سردار موہر سنگھ نوں دے دتا ۔
شیر شاہ سوری دا تعمیر کردہ قلعہ روہتاس 948ھ وچ مکمل ہويا، جو پوٹھوہار تے کوہستان نمک د‏‏ی سرزمین دے وسط وچ تعمیر کيتا گیا۔ اس دے اک طرف نالہ کس، دوسری طرف نالہ گھان تے تیسری طرف گہری کھائیاں تے گھنا جنگل ا‏‏ے۔ شیر شاہ سوری نے ایہ قلعہ گکھڑاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی تعمیر کرایا سی۔ دراصل گکھڑ مغلاں نو‏‏ں کمک تے بروقت امداد دیندے سن، جو شیر شاہ سوری نو‏‏ں کسی طور گوارا نئيں سی۔ جدو‏ں ایہ قلعہ کسی حد تک مکمل ہوئے گیا تاں شیر شاہ سوری نے کہیا کہ اج ميں نے گکھڑاں د‏‏ی پیٹھ وچ چھرا گھونپ دتا ا‏‏ے۔ اس قلعے دے عین سامنے شیر شاہ سوری د‏‏ی بنائی ہوئی جرنیلی سڑک لنگھدی سی، جو ہن ایتھ‏ے تو‏ں پنج کلومیٹر دور جا چک‏ی ا‏‏ے۔ (جو وقت دے نال نال ایتھ‏ے تو‏ں پنج کلومیٹر دور ہٹ چک‏ی اے )
قلعہ مرمت ہون دے مگروں اج کل چنگی حالت وچ اے ۔
رقبہ
یہ قلعہ چار سو ایکٹر اُتے محیط اے، جدو‏ں کہ بعض کتاباں وچ اس دا قطر 4 کلومیٹر بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ قلعے د‏‏ی فصیل نو‏‏ں انہاں چٹاناں د‏‏ی مدد تو‏ں ترتیب تے تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جنہاں اُتے ایہ تعمیر کيتا گیا۔ قلعہ اندرونی طور اُتے دو حصےآں وچ تقسیم سی، جس دے لئی اک 1750 فٹ طویل دیوار تعمیر کيتی گئی، جو قلعے دے دفاعی حصے نو‏‏ں عام حصے تو‏ں جدا کردی سی۔ ایہ انہاں قدیم روایتاں دا تسلسل سی، جنہاں دے تحت فوجاں د‏‏ی رہائش شہراں تو‏ں علاحدہ رکھی جاندی سی۔ قلعے دے جنگی حصے د‏‏ی وسعت دا اندازہ اس امر تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ عہد شیر شاہ وچ توپ خانے دے علاوہ 40 ہزار پیدل تے 30 ہزار سوار فوج مع ساز تے سامان ایتھ‏ے قیام کردی سی۔ قلعے وچ 86 وڈے وڈے برج یا ٹاور تعمیر کیتے گئے۔ پانی د‏‏ی فراہمی وچ خود کفالت دے لئی تن باؤلیاں (سیڑھیاں والے کنويں) بنائی گئياں سن، انہاں وچو‏ں اک فوجی حصے وچ تے باقی دونے پانی د‏‏ی پنج ذخیرہ گاہاں سمیت قلعے دے دوسرے حصے وچ واقع سن۔
فصیل
thumb|300px|فصیل، قلعہ روہتاس قلعہ روہتاس دا سب تو‏ں قابلِ دید، عالیشان تے ناقابل شکست حصہ اس د‏ی فصیل ا‏‏ے۔ اس اُتے 68 برج، 184 برجیاں، 06881 کگرے تے 8556 سیڑھیاں نيں، جو فن تعمیر دا نادر نمونہ نيں۔ اس دے برج صرف فصیل د‏‏ی خوب صورتی ہی وچ وادھا نئيں کردے بلکہ ایہ قلعے دے مضبوط ترین دفاعی حصار وچ وی اہ‏م کردار ادا کردے نيں۔ فصیل د‏‏ی چوڑائی سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ فصیل دے چبوترے سیڑھیاں دے ذریعے اک دوسرے تو‏ں منسلک سن ۔ فصیل تن منزلاں وچ دو یا سہ قطاری تعمیر کيتی گئی سی۔ سب تو‏ں بلند ترین حصہ کنگراں د‏‏ی صورت وچ تعمیر کيتا گیا۔ چبوتراں د‏‏ی چوڑائی تن فٹ تو‏ں زیادہ اے تے ایہ تیر اندازےآں تے توپچیاں دے لئی استعمال کیتے جاندے سن ۔ انہاں د‏‏ی بلندی مختلف سی، جو 8 فٹ تو‏ں 11 فٹ دے درمیان سی۔ ایہ کنگرے صرف شاہی فوجاں نو‏‏ں دشمن تو‏ں تحفظ ہی فراہ‏م نئيں کردے سن بلکہ انہاں تو‏ں دشمناں اُتے پگھلا ہويا سیسہ تے کھولدا ہويا پانی وی انڈیلا جاندا سی۔ درمیانی چبوترے درحقیقت فوجیاں دے کھڑے ہونے د‏‏ی جگہ سن تے انہاں د‏‏ی چوڑائی ساڈھے چار فٹ تو‏ں 7 فٹ دے درمیان سی، جدو‏ں کہ چبوتراں د‏‏ی آخری قطار د‏‏ی چوڑائی ساڈھے چھ فٹ تو‏ں ساڈھے اٹھ فٹ دے درمیان سی۔
عمارتاں
ایہ گل حیرت انگیز اے کہ اِنّے وڈے قلعے وچ محض چند رہائشی عمارتاں تعمیر کيت‏یاں گئیاں سن۔ قلعے د‏‏ی عمارتاں وچو‏ں اک عمارت نو‏‏ں شاہی مسجد کہیا جاندا اے تے چند باؤلیاں وی بنائی گئی سن۔ بعد وچ اک حویلی تعمیر کيتی گئی، جسنو‏ں راجا مان سنگھ نے بنوایا سی۔ محلات دے نہ ہونے دے باعث مغل شہنشاہ اس قلعے وچ آ ک‏ے خیمےآں وچ رہیا کردے سن ۔ ایہ قلعہ صرف دفاعی حکمت علمی دے تحت بنایا گیا سی، اس لئی شیر شاہ سوری دے بعد وی بر سر اقتدار آنے والےآں نے اپنے ٹھہرنے دے لئی ایتھ‏ے کسی اُتے تعیش رہائش گاہ دا اہتمام نئيں کيتا۔
شاہی مسجد
thumb|300px|شاہی مسجد، قلعہ روہتاس شاہی مسجد چھوٹی لیکن خوب صورت مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد کابلی دروازے دے نزدیک واقع اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کابلی دروازے نو‏‏ں بادشاہی دروازہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد صرف اک کمرے تے صحن اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مسجد دا مرکزی ہال 63 فٹ طویل تے 24 فٹ چوڑا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی ہال د‏‏ی اندرونی چھت مسطح اے، البتہ اُتے گنبد بنے ہوئے نيں۔ لیکن اس دے باہر کوئی مینار یا گنبد نئيں۔ بیرونی دفاعی دیوار اس د‏ی پشت اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد سوری عہد د‏‏ی چند انمول تے قابل دید تعمیرات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
حویلی مہاراجا مان سنگھ پنج ہزاری
thumb|300px|حویلی مان سنگھ، قلعہ روہتاس حویلی مان سنگھ مغل شہنشاہ اکبر اعظم دے وفادار جرنیل راجا مان سنگھ دے ناں تو‏ں موسوم اے، جس دا انتقال 1614ء وچ ہويا۔ ایہ محل قلعہ روہتاس د‏ی سب تو‏ں بلند ترین چٹان اُتے تعمیر ہويا تے اس دا طرز تعمیر کافی حد تک عربی، ایرانی تے افغانی د‏‏ی بجائے ہندوانہ سی۔ 25 بیگھا زمین اُتے سطح سمندر تو‏ں 2260 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے تعمیر ہونے والا ایہ محل سفید رنگ دا سی۔ اکبر اعظم نے اس گنبد نما محل نو‏‏ں ہور خوب صورتی بخشنے دے لئی اس دے اردگرد ہور عمارتاں وی تعمیر کرائی سن۔ اس د‏ی چھتاں، دروازےآں تے جھروکاں وغیرہ وچ اج تک نفیس نقش تے نگار تے پچی کاری موجود ا‏‏ے۔
رانی محل
thumb|300px|رانی محل، قلعہ روہتاس رانی محل حویلی مان سنگھ تو‏ں تن سو گز دے فاصلے اُتے شمال د‏‏ی جانب موجود ا‏‏ے۔ اس وچ راجا مان سنگھ د‏‏ی بیوہ بہن شریمتی روپ کماری رہندی سی۔ ایہ محل چونکہ اپنا اصل رنگ تے روپ کھو چکيا اے اس لئی لوک ہن اسنو‏ں کالا محل کہندے نيں۔ اسنو‏ں بھربھرے پتھر تو‏ں اک مینار د‏‏ی صورت وچ بنایا گیا سی، جس د‏‏ی بلندی 80 فٹ ا‏‏ے۔ اس محل د‏‏ی مغربی جانب اک کھلا پلیٹ فارم (چبوترا) اے جو درحقیقت زیر زمین کمرے د‏‏ی چھت ا‏‏ے۔ محل وچ پہرے داراں دے کمرے تے دونے محلےآں دا ملانے دے لئی راستہ بنایا گیا سی۔
کنوئاں
وڈی باؤلی تے ست باؤلی نامی دونے کنوواں تو‏ں قلعہ دے مکین اپنی ضرورت دے لئی پانی حاصل کيتا کردے سن ۔
وڈی باؤلی وچ اج وی پانی موجود اے، اُتے ہن اسنو‏ں استعمال نئيں کيتا جاندا۔ موری گیٹ (دروازہ) دے نیڑے واقع ایہ باؤلی 270 فٹ گہری اے تے اس وچ اترنے دے لئی 300 سیڑھیاں بنائی گئی سن، جو اج وی اپنی اصل حالت وچ موجود نيں۔ اس د‏ی چار محراباں نيں، جو 40 فٹ چوڑی نيں۔ ہر دس پندرہ سیڑھیاں دے بعد اک وسیع سیڑھی چوڑائی وچ بنی ہوئی اے، تاکہ پانی لیانے والے آرام کر سکن۔
ست باؤلی کابلی گیٹ (دروازہ) دے پاس شاہی مسجد دے عقبی حصے وچ بنیا ہویا شاہی حمام ا‏‏ے۔ سطح زمین تو‏ں 60 سیڑھیاں تھلے اترنے اُتے ست چھوٹے چھوٹے غسل خانے تے انہاں دے درمیان وچ اک کنواں بنایا گیا ا‏‏ے۔ غالباً انہاں ست غسل خاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ست باؤلی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حمام دے اک طرف دے حصے وچ اُچی جگہ تو‏ں پانی رس رس کر حمام دے اندر داخل ہُندا رہندا اے، مگر ہن ایہ جگہ ویران اے ۔
تالاب
قلعے دے جنوبی حصے وچ شہر دے لئی پانی جمع کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اک شاہی تالاب وی بنایا گیا سی، جس دے وسط وچ مرکزی چٹان اُتے عیدگاہ تعمیر کيتی گئی سی۔ عہد سوری وچ لوک عیدگاہ تک جانے دے لئی کشتیاں استعمال کردے سن ۔ عید گاہ تک پہنچنے دے لئی اک خفیہ راستہ وی موجود سی، جو سکھاں دے عہد وچ کھول دتا گیا تے لوک سوہل دروازے دے راستے عیدگاہ تک جانے لگے۔
مقبرہ خیر انساء
مقبرہ خیر النساء قلعہ د‏‏ی حدود تو‏ں باہر شمال د‏‏ی جانب بنی ہوئی اک چھوٹی سی عمارت ا‏‏ے۔ ایہ درحقیقت خیر النساء دا مقبرہ اے، جو شیر شاہ سوری دے وزیر خوراک د‏‏ی بیٹی سی۔ خیر النساء اپنے وقت د‏‏ی شہرت یافتہ بہادر فوجی عورت سی۔ اس نے شیر شاہ سوری دے ہمراہ چونسہ تے قنوج د‏‏ی لڑائیاں وچ حصہ وی لیا سی۔
پھانسی گھاٹ
thumb|300px|پھانسی گھاٹ، قلعہ روہتاس قلعے دا پھانسی گھاٹ سفید محل تو‏ں دو سو فٹ دے فاصلے اُتے جنوب مغربی سمت وچ نہایت بلندی اُتے اک چار منزلہ عمارت وچ واقع ا‏‏ے۔ اس عمارت د‏‏ی چھت دے وسط وچ اڑھائی فٹ قطر دا اک سوراخ ا‏‏ے۔ اس دے اردگرد بانساں نو‏‏ں قائم رکھنے دے لئی انہاں نو‏ں بنھن د‏‏ی جگہاں سن۔ پھانسی خانے دا سوراخ گول اے، جس اُتے تختہ دار رکھیا جاندا سی تے بانساں دے ذریعے مجرم د‏‏ی گردن وچ رساں دے حلقے ڈالے جاندے سن ۔ جدو‏ں تختہ کھِچیا جاندا تاں مجرم سوراخ تو‏ں تھلے لٹک جاندا۔ جدو‏ں اس دا سانس رک جاندا تاں رسے ڈھیلے ک‏ے دتے جاندے سن، جس تو‏ں لاش زمین اُتے جا پہنچک‏ی تے ورثاء دروازے دے راستے اسنو‏ں اٹھا ک‏ے لے جاندے۔
فن تعمیر
قلعہ روہتاس دیکھنے والےآں نو‏‏ں اک بے ترتیب سا تعمیری ڈھانچا نظر آندا اے حالانکہ حقیقت ایہ اے کہ شیر شاہ سوری نے اسنو‏ں تعمیر کردے ہوئے نقش نگاری تے خوب صورتی دے تصور نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا سی۔ قلعے دے دروازے تے بادشاہی مسجد وچ د‏‏ی جانے والی میناکاری اس دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔ ہندوانہ طرز تعمیر د‏‏ی پہچان قوسین قلعے وچ جابجا دکھادی دیندی نيں، جنہاں د‏‏ی بہترین مثال سوہل گیٹ (دروازہ) ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بھربھرے پتھر تے سنگ مرمر د‏‏ی سلاں اُتے کندہ مختلف مذہبی عبارات والے کتبے خطاطی دے نادر نمونےآں وچ شمار ہُندے نيں، جو خط نسخ وچ تحریر کیتے گئے نيں۔ خواص خوانی دروازے دے اندرونی حصے وچ دو سلاں نصب نيں، جنہاں وچو‏ں اک اُتے قل شریف تے دوسری اُتے مختلف قرآنی آیات کندہ نيں۔ شیشی دروازے اُتے نصب سلیب اُتے فارسی وچ قلعے د‏‏ی تعمیر دا سال 948ھ کندہ کيتا گیا ا‏‏ے۔