cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زید بن حارثہ
جنگاں وچ شرکت
زید مختلف سریاں وچ لشکر اسلام دے سردار سن جنہاں وچ سریہ قردہ، سریہ جموم (ربیع الثانی سن ۶ ق)، سریہ عیض (جمادی الاول سن ۶ ھ۔ق)، سریہ طرف (جمادی الثانی سن ۶ ق)، سریہ حسمی (جمادی الثانی سن ۶ ق) تے وادی القری (رجب سن ۶ ق) شامل نيں تے اس دے علااوہ جنگ موتہ وچ وی لشکر اسلام دی سرداری انہاں دے ذمہ سی۔
پیغمبر اکرم (ص) نے اپنے سفر دے بعض موقعایں اُتے زید نو‏ں اپنے جانشین دے طور اُتے پیش کیتا اے۔ زید جنگ بدر وچ شامل سن تے انہاں نے حنظلہ بن ابو سفیان نو‏ں قتل کیتا سی۔ جنگ دے بعد رسول خدا (ص) نے زید بن حارثہ تے عبد اللہ بن رواحہ نو‏ں اثیل دے مقام تو‏ں مدینہ روانہ کیتا تا کہ اوہ مسلماناں دی فتح دی خبر مدینہ دے مسلماناں تک پہنچا دین
جنگ موتہ دی سرداری
زید نو‏ں اٹھويں صدی ہجری وچ پیغمبر اکرم (ص) دی طرف تو‏ں جنگ موتہ وچ دے لشکر دا سردار مقرر کیتا گیا سی۔ آنحضرت (ص) نے فرمایا سی: جے زید شہید ہو جان تو انہاں دے بعد لشکر اسلام دا پرچم جعفر بن ابی طالب دے ہتھ وچ ہوۓگا تے جے اوہ وی شہید ہو جان تو عبد اللہ بن رواحہ سردار ہون گے۔
شہادت تے مزار
زید سن 8 ہجری وچ جنگ موتہ وچ جعفر بن ابی طالب تے عبد اللہ بن رواحہ دے ہمراہ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔ پیغمبر اکرم (س) نوں آپ دی خبر شہادت اُتے صدمہ ہويا تے آپ نے انہاں دے لئے دعائے مغفرت فرمائی تے جعفر طیار دے نال انہاں نو‏ں وی نیکی دے نال یاد کیتا۔ شہادت دے وقت آپ دی عمر ۵۵ تے ۵۰ سال ذکر ہوئی اے۔ حسان بن ثابت نے آپ دی تے عبد اللہ بن رواحہ دی شہادت اُتے انہاں اشعار نو‏ں نظم کیتا اے:
شہدائے موتہ دی قبور مزار نامی پنڈ وچ واقع اے جو مملکت اردن وچ جنوب کرک تو‏ں ۱۲ کیلو میٹر دے فاصلہ اُتے اے۔ بعض منابع دے مطابق، جعفر بن ابی طالب، عبد اللہ بن رواحہ تے زید بن حارثہ اک ہی قبر وچ دفن نيں۔ سن ۱۹۳۰ تو‏ں  دے درمیان ملک عبد اللہ بن ملک حسین بادشاہ اردن دے حکم تو‏ں جعفر طیار دے مزار اُتے اک مسجد تعمیر کیتی گئی جس وچ تن گنبد تے دو مینار شامل نيں، تے دو چھوٹے گنبد زید بن حارثہ تے عبد اللہ بن رواحہ دی قبراں اُتے تعمیر کیتے گئے نيں۔ جعفر طیار تے زید بن حارثہ دا روضہ عاشورا دے ایام وچ اردن وچ امام حسین علیہ السلام دے چاہنے والیاں دے جمع ہونے دا مقام اے۔ لیکن ادہر کچھ سالاں تو‏ں اردن دی حکومت امام حسین علیہ السلام دی عزاداری دی راہ وچ مانع ہوندی اے۔
منابع
گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:شہدائے جنگ موتہ گٹھ:اردن وچ مدفون افراد گٹھ:قرآن وچ مذکور افراد گٹھ:پیغمبر اسلام دے دور دی جنگاں دے سردار گٹھ:صحابہ
انڈین ایکسپریس
دا انڈین ایکسپریس اک بھارتی انگریزی اخبار اے۔ ایہہ ممبئی وچ انڈین ایکسپریس لمٹیڈ ولوں چھاپیا جاندا اے۔ ایہہ اخبار نو(9) تھاواں تے چھپدا اے- دلی، ممبئی، ناگپور، پونا، کولکاتہ، وڈودرا، چنڈی گڑھ، لکھنؤ اتے احمدآباد۔
حوالے
گٹھ:اخبار
بخش حمیل
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان شاہ چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان اسلام آباد غرب   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ)   ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
سجری سویر
سجری سویر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 60 ٹوکرے تے 1650 ونڈاں نیں۔ ایس ٹبر دے پھل سویرے سویرے کھڑدے نیں تے بوؤتی دھپ ویلے پھل پتیاں بند ہوجاندیاں نیں۔ایس ٹبر وچ بوٹیاں، ویلاں تے رکھ ملدے نیں۔
ایہدے پھل گول ہوندے نیں تے تھلے لمی نلکی بنی ہوندی اے۔ پتے سادھ تے اگڑپچھڑ ہوندے نیں۔
کیمسٹری
کیمسٹری مادے دی سائنس اے جیہدے وچ کمیائی مادیاں دے آپس وچ رلن، ایہناں وچ تبدیلاں تے مادے دی اندر دی بنتر نوں پڑھیا جاندا اے۔ کیمسٹری ایٹم تے ایٹم دے دوجے ایٹماں نال جڑن تے کیمیائی جوڑاں بارے دسدی اے۔
کیمسٹری اک سائینس لئی 17ویں تے 18وین صدی وج اگے ائی جدوں تجرے تے ایدی نیو رکھی گئی۔ رابرٹ بوائل، ہمفری ڈیوی تے لیوائزر ایدے موڈی منے بندے نیں۔
کیمسٹری الکیمی توں بنیا اے جیہڑا کیمی توں بنیا سی ایہ مصر دا اک ناں سی۔
تریخ
4000 ورے پرانے مصری کیمسٹری دے موڈی منے جاندے نیں۔ 1000 م پ ورے پہلے پرانیاں رہتلاں ایس ول جاندیاں تے ورت ریاں سن جنہاں نال دھاتاں نوں کچ دھات نالوں وکھرا کیتا جاندا سی، پانڈے بناۓ جاندے سن، بئیر تے شراب بنائیدی سی، مورتاں بنان تے شنگارن لئی رنگ بناۓ جاندے سن، دوائیاں تے خشبواں لئی کیمیائی چیزاں بوٹیاں چوں کڈیاں جاندیاں سن، پنیر بنیا جاندا سی، کپڑے سکائی دے سن، چمڑھ رنگی دا سی، شیشہ بنائیدا سی تے پتل بنان لئی دھاتاں آپس وچ رلایاں جاندیاں سن۔
جیوں جیون نویں عنصر لبدے گۓ تے اوہناں نوں اک پدھر وج رکھن دی لوڑ وی پئی 1869 تک 63 عنصر لبے جاچکے سن۔ دمتری مندلیف (1834–1907) نے ایہناں نوں اک پیریاڈک ٹیبل دی مورت وچ بنا کے دسیا جیہڑی ہجے وی چل رئی اے۔
ارنسٹ ردرفورڈ تے نیلز بوہر دے 1912 دے ایٹمی ماڈلاں تے میری کیوری تے پیری کیوری دی تابکاری دی لب نے مادے بارے دساں دے نویں بوۓ کھولے والٹر ہیٹلر تے فرٹز لندن نے 1927 وچ پہلی واری کواٹم کیمسٹری تے چانن پایا۔
تھیوری
کیمسٹری لباٹری وچ شیشے دیاں بوتلاں، چلے، گرمی ناپ تے ک‏ی شیواں ورتیاں جاندیاں نیں۔ پر ک‏ی کم کیمسٹری لیب توں باہر وی ہوندے نیں۔
اک کیمیائی کم وچ اک مادہ اک توں بؤتے مادیاں وچ پلٹدا اے۔ کیمیائی جوڑاں (chemical bonds) دا ایہ پلٹنا ایٹماں دے الیکٹراناں دا نویں پدھر وچ آنا ہوندا اے تے ایس کم دے ہون نوں کیمیائی ترکڑی (Chemical equation) وچ ایٹماں نوں نشان دے کے دسی دا اے۔ اک کیمیائی ترکڑی وچ سجے پاسے دے ایٹم کھبے پاسے ول دے ایٹماں جنے ہوندے نیں۔ اگر ایہ ترکڑی اکو جئی ناں ہووے تے ایہ نیوکلیائی کم ہوے گا جیدے وچ انرجی وی نکل سکد اے۔ ساریاں کیمیائی کماں وچ انرجی تے انٹروپی سوج وچ ریندے نیں۔ کیمائی مادیاں نوں اوہناں دے ٹانچے، حالت تے کیمیائی بنتر نال ٹولیاں وچ پایا جاندا اے۔
ایٹم
ایٹم کیمسٹری دا مڈھلا زرہ اے
کیمسٹری دے قنون
باہرلے جوڑ
<div class="NavHead" style="background-color:;">فزکس·کیمسٹری·باٹنی·زوالوجی·جیون پڑھت·مائکروبیالوجی·نینوٹیکنالوجی·فزیالوجی· میتھمیٹکس·'''
گٹھ:سائنس گٹھ:کیمسٹری
کالی نک شارک
کالی نک شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
صوبہ موناگاس
موناگاس وینزویلا دا اک صوبہ اے ۔
گٹھ:وینزویلا دے صوبے
شوشون کاؤنٹی، اڈاہو
شوشون امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:اڈاہو دیاں کاؤنٹیاں
چک 146 ای بی
چک 146 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بوجا تارکم
بوجا تارکم (27 جون 1939 – 16 ستمبر 2016) اک مشہور شاعر، لکھاری، سماجی اتے سیاسی کارکنّ اتے بھارت دا اک سینئر انسانی حق حامی سی۔ اوہ آندھر پردیش اچّ عدالت وچ اک پرتبدھ وکیل ہون دے نال نال راج وچ دلتاں دیاں سمسیاواں لئی وی کرڑی لڑائی لڑ رہا سی۔
چھوٹی عمر
بوجا تارکم دا جم بھارت دے راج آندھر پردیش دے پوربی گوداوری ضلعے دے کندیکپا پنڈ وچ ہویا سی۔ اسدے ماتا-پیؤ اپلامالک اتے مولئما سن۔ اس دا پیؤ، بوجا اپلاسومی تٹی آندھر وچ ایس سی ایف لیڈراں وچوں اک سی اتے 1951 اتے 1955 وچ پوربی گوداوری ضلعے وچ املاپورم نرواچن کھیتر توں صوبائی اسمبلی لئی دو وار چنیا گیا سی۔
سکھیا اتے سرگرمی
اس نے بیئے دی ڈگری پیتھاپرم راجا کالج، کاکیناڈا توں اتے ایلئیلبی دی ڈگری، عثمانیہ یونیورسٹی، حیدرآباد توں پوری کیتی سی۔ 1975 دی آنترک ایمرجینسی دے دوران اس نے انسانی حقاں دی رکھیا لئی لگاتار جدوجہد کیتا سی، جسدے لئی اس نوں گرفتار کر جیل بھیج دتا گیا سی۔ اس نے 1986 دے آندھر دلت تحریک وچ نہ صرف سرگرم طور تے حصہ لیا سگوں اوہ اسدے اک آگوُ میبراں وچوں اک وی سی۔
چندور قتل عام/سندور قتل عام (1991)
اوہ سندور قتل عام معاملے لئی آندھر پردیش اچّ عدالت وچ سینئر سرکاری وکیل سی۔ دلت کیمرے دے ساہمنے اک انٹرویو دے دوران اس کیہا کہ سندور معاملے وچ جو نیاں ہویا اوہ پکھپاتی، اتارکک اتے جاتیوادی سی۔ جو دلیل اچّ عدالت نے دتی گئی اوہ اپرادھک قانون شاستر اتے نشان دی سمجھداری دے سارے نظریات دے برخلاف سی۔ ہیٹھلی عدالت نے جو پہلاں فیصلہ دتا سی اس وچ پورے ثبوتاں دی وستار نال چرچہ کیتی گئی سی، اتے اک سکے بند سٹہ کڈھیا سی۔ لیکن بدقسمتی نال اچّ عدالت نے، نیاں دے سارے ماپدنڈ اتے مثالاں نوں اک طرف رکھ کے اک بہت ہی اسائنسی دلیل دتی، جو اپرادھک قانون شاستر لئی امعلوم اے، اتے سارے آروپیاں نوں بری کر دتا۔ [ایہہ رائے اے، تتھ نہیں]
اوہ انسانی حق کارکنّ سی اتے دلتاں دے حقاں لئی خاص طور تے کھڑھدا سی۔ اس نے سپریم کورٹ وچ پولیس ولوں کیتے گئے مقابلیاں دے خلاف کیس دائر کیتا اتے منگ کیتی کہ ایہہ افسر بکّ کرنے چاہیدے ہن اتے اوہناں لئی جانچ دی قیام ہونی چاہیدی اے۔ اوہ بھارت دی سپریم کورٹ وچ کیس جت گیا۔
کرمچیڈو (17 جولائی 1985)
اس نے 1984 وچ آندھر پردیش دے پرکاشم ضلعے وچ کرمچیڈو وچ دلتاں تے ہوئے حملیاں دے خلاف وچ ہائی کورٹ توں خلاف دے پرتیک وجوں استعفٰی دے دتا۔
اس نے آندھر پردیش دلت مہاں سبھا دا قیام کیتا۔ اس نے اپنی ساری زندگی ڈاکٹر۔ بی آر امبیڈکر دے وچاراں نوں، خاص طور اُتے نوجواناں دے وچ پھیلن لئی کم کیتا۔
موت
اوہ 2016 وچ 16 ستمبر نوں حیدرآباد دے اک پرائیویٹ ہسپتال وچ دماغ وچ ٹیومر نال اس دی موت ہو گئی سی۔۔
حوالے
گٹھ:جم 1939 گٹھ:موت 2016 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:دلت
شہباز شریف
شہباز شریف، اک پاکستانی سیاست دان اے۔ او 3 واری پنجاب دا وزیر اعلا بݨیا۔ پہلی واری فروری 1997ء توں لے اکتوبر 1999ء تک، دوجی وری جون 2008ء توں مارچ 2013ء تک تے تیجی واری جون 2013ء توں مئی 2018ء تک وزیر اعلا پنجاب رہیا۔ اگست 2018ء توں اپریل 2022ء تک قومی اسمبلی وچ اپوزیشن لیڈر رہیا۔ 11 اپریل 2022ء نوں وزیر اعظم بݨیا تے 14 اگست 2023ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔
اوہدا وڈا بھراء نواز شریف اے۔ اوہدا پُتر حمزہ شہباز وی متحرک سیاستدان اے۔ شہباز شریف دا تعلق مسلم لیگ ن نال اے۔
نِجی زندگی
شہباز 23 ستمبر 1951 ء نوں لہور، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہویا۔ اوہدا والد، محمد شریف، اک اعلیٰ متوسط ​​طبقے دا تاجر تے صنعت کار سی۔ شہباز نے سینٹ انتھونی ہائی سکول لہور توں تعلیم حاصل کیتی۔
شہباز نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور سے بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ گریجویشن توں بعد، اوہنے اپݨے خاندان دے ملکیتی اتحاد گروپ وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اوہ 1985ء وچ لہور چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دا صدر مُنتخب ہویا۔
شادیاں
اوہدی پہلی شادی اوہدے والد دی اجازت نال 1973ء وچ اوہدی کزن نُصرت نال ہوئی جیہدے وِچوں اوہدے دو پُتر حمزہ شہباز تے سلمان شہباز تے تن دھی آں جمیاں۔ حمزہ شہباز سیاست دان اے تے مِمبر صوبائی اسمبلی، قومی اسمبلی تے وزیر اعلا پنجاب رہ چُکیا اے۔ شہباز نے 1993ء وچ دوسری شادی عالیہ ہنی نال کیتی جیہدے وِچوں اوہدی اک دھی خدیجہ جمی۔ اوہنے عالیہ ہنی نوں جلاوطنی دے دور وچ سعودی عرب وچ طلاق دے دِتی سی۔ شہباز شریف نے تیسری شادی تہمینہ درانی نال کیتی جیہڑی پہلاں غلام مصطفا کھر نال ویاہی سی۔ ایہناں توں علاوہ وی مبینہ طور تے اوہدیاں شادیاں ہوئیاں نیں۔
وزارت اعلا پنجاب
شہباز شریف تن وار وزیر اعلا پنجاب رہیا۔
پہلی وزارت اعلا
پہلی وار فروری 1997ء نوں وزیر اعلا پنجاب بݨیا تے 12 اکتوبر 1999ء نوں پرویز مشرف دی فوجی بغاوت تک وزیر اعلا رہیا۔
دوجی وزارت اعلا
دوجی وار جون 2008ء نوں وزیر اعلا بݨیا تے مارچ 2013ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔
تیجی وزارت اعلا
تیجی وار جون 2013ء نوں وزیر اعلا بݨیا تے مئی 2018ء تک وزیر اعلا دے عُہدے اُتے فائز رہیا۔
وزارت عُظما
عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد کامیاب ہوݨ مگروں شہباز کثیر جماعتی اتحاد دی مدد نال 11 اپریل 2022ء نوں وزیر اعظم بݨیا تے 14 اگست 2023ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔
حوالے
گٹھ:مسلم لیگ ن گٹھ:پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:وزیر اعلا پنجاب گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم
نیزہ دند شارک
نیزہ دند شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دا اک ٹوکرا اے۔
ٹیٹون کاؤنٹی، اڈاہو
ٹیٹون امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
کینیا
کینیا چڑھدے افریقہ دا اک دیس اے۔نیروبی ایہدا راجگڑھ تے وڈا نگر اے۔ کینیا ایکویٹر دے اتے، بحرہند چرھدے ول، تنزانیہ ایدے دکھن ول، ایتھیوپیا ایھدے اتر ول، یوگنڈا ایہدے لیندے  ول، صومالیہ ایہدے اتر چڑھدے ول، دکھنی سوڈان ایہدے اتر لیندے ول اے۔ کینیا 581,309 مربع کلومیٹر (224,445 مربع میل) تھاں تے پھیلیا اے تے ایہدی لوک گنتی  2013 دے مدھ وچ 43½ ملین سی۔ ایہدا ناں ماؤنٹ کینیا افریقہ دے دوجے سب توں اچے پہاڑ توں پیا۔
چکر کٹدی
چکر کٹدی پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر سجری سویر دا اک ٹوکرا اے جیہدے وچ 200 دے نیڑے بوٹے نیں ۔ ایہ سالانا یا سدا اگے رہݨ والے بوٹے تے ویلاں نیں ۔ ایہناں دے پھل وڈے واجے ورگے ہُندے نیں ۔ پھل گلابی، جامنی، پیلے، نیلے ہُندے نیں ۔ کچھ ونڈاں مکݨ دا امکان اے ۔ کچھ نوں سُنڈیاں کھاندیاں نیں ۔
ٹون فالز کاؤنٹی، اڈاہو
ٹون فال امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
شیر
شیر بلی ٹبر دا سب توں وڈا ماس کھانا اے۔ ایہ ھندستان، بنگلہ دیش، چین تے روس چ ہوندا اے۔ ایہ اک شکاری جانور اے جیدے پنڈے دا رنگ رتہ پؤرا ہوندا اے جیدے تے کالیاں دھاریاں ہوندا اے۔ اے 4 میٹر تک لمبا ہو سکدا اے تے 400 کلوگرام تک ہوسکدا اے۔
ونڈاں
شیر دیاں 6 ونڈاں نیں:
ہائیڈروفس ڈونالڈی
ہائیڈروفس ڈونالڈی زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نیشنل کالج آف آرٹس
نیشنل کالج آف آرٹس لہور، لہور پنجاب وچ واقع سرکاری ڈگری ایوارڈنگ کالج اے۔ اس کالج نوں 1875 وچ برطانیا نے میئو کالج دے ناں نال شروع کیتا اتے جان لوکوڈ کپلنگ نوں اس دا پرنسپل لایا گیا تے 1958 وچ ایہنوں نیشنل کالج کہیا جاݨ لگ گیا۔ ایہ پاکستان دا سبھ توں پراݨا کالج اے۔
کالج دا اک کیمپس راولپنڈی وچ اے جیہڑا 2006ء وچ قائم کیتا گیا سی۔ 2011 وچ کالج نوں اپݨا چارٹر مل گیا تے یہ ڈگری جاری کرن والا ادارہ بݨ گیا۔
باہرلے جوڑ
کالج ویب سائیٹ
گٹھ:پنجاب دے کالج گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
چک 147 ای بی
چک 147 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
ویلی کاؤنٹی، اڈاہو
ویلی امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
سلیٹی ریف شارک
سلیٹی ریف شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:شارک
بخش دینور
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان شاہ چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان صحنہ   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ)   ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
ہائیڈروفس ایلیگانس
ہائیڈروفس ایلیگانس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سُنیتا پوری
سُنیتا پوری بھارتی ہاکی ٹیم دی سابقہ کپتان اے جسنے بھارتی خواتین ہاکی ٹیم وچ ودھیا کارکردگی لئی 1966 وچ ارجن انعام، بھارت سرکار ولوں دتا گیا۔ جو کہ اسدی ودھیا کھیڈ لئی سی۔ اوہ راجستھان راج دی رہن والی اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک
چیمامانڈا نگوزی آدیچیے
thumbnail چیمامانڈا نگوزی آدیچیے (Chimamanda Ngozi Adichie) نائیجیریا دی اک  لکھاری ہے۔ اس دا جنم انامبرا (Anambra) صوبہ دے ابا (Abba) قسبہ وچ 15 ستمبر 1977 نوں ہویا۔ اوہ نسوکا یونیورسیٹی ٹاون وچ پلی۔ اتھے اس نے دوایاں تے فارمیسی دی پڑا‏ی کیتی۔
گٹھ:نائیجیریا گٹھ:لکھاری
کرشن کانت
کرشن کانت (28 فروری، 1927 – 27 جولائی، 2002) بھارت دا سائنسدان، 1997 توں موت تک دسواں نائب صدر اتے 1990 توں 1997 تک آندھرا پردیش دا گورنر سن۔ کرشن کانت نے اپنی ٹیکنولوجی وچ ماسٹر ڈگری بنارس ہندو یونیورسٹی توں پاس کیتی۔ اوہناں دا پروار سیاسی سی اوہناں دے پیؤ نے ہندستان چھڈو تحریک وچ حصہ لیا سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت سرکار گٹھ:بھارت دے نائب صدر گٹھ:جم 1927 گٹھ:موت 2002
چک 221 ٹی ڈی اے
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
شیر دھمیال
شیر دھمیال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
واشنگٹن کاؤنٹی، اڈاہو
واشنگٹن امریکی صوبے اڈاہو دی اک کاؤنٹی اے۔
تارح
تارح یا آزر دے متعلق بعض علما نے فرمایا کہ ایہ ابراہیم علیہ السلام دے والد دا ناں سی، بعض نے فرمایا کہ والد نئيں چچا دا ناں سی والد دا ناں تارخ سی جو مسلما‏ن سن تے بعض نے فرمایا کہ آزر بت دا ناں سی ۔
اسلام وچ
تے جدو‏ں ابراہیم نے اپنے باپ آزر تو‏ں کہیا تساں کیہ بتاں نو‏‏ں معبود بنا‏ندے ہو - وچ دیکھدا ہاں کہ تساں تے تواڈی قوم صریح گمراہی وچ ہو '''
بت دا ناں
تفسیر طبری وچ اے ’’حدثنا محمد بن حمید وسفیان بن وکیع قالا حدثنا جریر، عن لیث، عن مجاہد قال لیس’’آزر‘‘ أبا إبراہیم۔ حدثنی الحارث قال، حدثنی عبد العزیز قال، حدثنا الثوری قال، أخبرنی رجل، عن ابن أبی نجیح، عن مجاہد وإذ قال إبراہیم لأبیہ آزر قال آزر لم یکن بأبیہ، إنما ہو صنم‘‘ ترجمہ حضرت مجاہد رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے فرمایا کہ آزر حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد نئيں سن ۔ دوسری روایت حضرت مجاہد تو‏ں مروی اے کہ انہاں نے فرمایا آزر حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد نہ سن آزر اک بت سی ۔
ابراہیم دے والد دا ناں تارخ
تفسیر ابن ابی حاتم وچ اے ’’عن ابن عباس قولہ وإذ قال إبراہیم لأبیہ آزر قال إن أبا إبراہیم لم یکن اسمه آزر، إنما کان اسمه تارخ‘‘ترجمہ:حضرت ابن عباس رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے فرمایا کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد آزر نہ سن ۔ انہاں دے والد دا ناں تارخ سی ۔
تفسیر قرطبی وچ اے ’’قال مجاہد إن آزر لیس باسم أبیه وإنما هو اسم صنم وهو إبراہیم بن تارخ بن ناخور بن ساروع ابن أوغو بن فالغ بن عابر بن شالخ بن أرفخشد بن سام بن نوح علیہ السلام ‘‘ترجمہ:حضرت مجاہد رضی اللہ تعالیٰ عنہ نے فرمایا کہ آزر حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد دا ناں نہ سی اک بت دا ناں سی ۔ ابراہیم علیہ السلام دے والد دا ناں تارخ بن ناخور بن ساروع بن اوغو بن فالغ بن عابر بن شالخ بن ارفخشد بن سام بن نوح سی ۔
رضویہ وچ اے :’’ اہل تواریخ واہل کتابین (یہودونصاری) دا اجماع اے کہ آزر باپ نہ سی سید خلیل علیہ السلام الجلیل دا چچا سی۔‘ ‘ مفتی محمد امجد علی اعظمی فرماندے نيں:’’آزر بلاشبہ کافر و مشرک سی، نصوص قطعیہ تو‏ں اس دا مشرک ہونا ثابت۔ مگر ایہ حضرت ابراہیم علیہ الصلوٰۃ والتسلیم دا باپ نہ سی، انہاں دے والد دا ناں تارخ سی تے آزر چچا سی۔‘‘
مفتی احمد یار خان نعیمی آیت {ربنا اغفر لی ولوالدی وللمؤمنین یوم یقوم الحساب} دے تحت لکھدے نيں :’’اس آیت وچ والدین تو‏ں مراد جناب ابراہیم دے سگے والد تارخ تے آپ د‏‏ی والدہ متلی بنت نمر نيں ایہ دونے مؤمن سن انہاں دے لئی آپ نے بڑھاپے وچ دُعائے مغفرت د‏‏ی ۔‘‘
عربی مورخ ابن حبیب اسنو‏ں تارح و ہو آزر لکھدا ا‏‏ے۔ چونکہ آزر عربی لفظ اے تے اس دے معنی قوت دے وی ہو سکدے نيں اس لئی قرآن د‏‏ی اس آیت دا مطلب ایہ وی ہو سکدا اے کہ کیہ تاں قوت دے سبب بت بناندا ا‏‏ے۔؟کہندے نيں کہ آزر نے 205 برس د‏‏ی عمر پائی۔ امین حبیب نے اوہدی عمر250 سال د‏‏ی ا‏‏ے۔ امام ابوحنیفہ لکھدے نيں کہ نمرود نے دے اہل عجم فریداں کہندے نيں اپنے اعزہ وچو‏ں ست افراد نو‏‏ں منتخب ک‏ر ک‏ے انہاں دا ناں ” الکوہبارین“ رکھیا تے انتظای امور انہاں دے سپرد کیتے۔ انہاں وچ حضرت ابراہیم دا والد یا چچا آزر وی سی ۔ بائبل وچ اے کہ ........ جدو‏ں تارح (آزر) ستر برس دا سی کہ ابراہیم ناحور تے حاران پیدا ہوئے۔ تے تارح نے اپنے بیٹے ابراہیم تے پو‏تے لوط نو‏‏ں جو حاران دا بیٹا سی اپنی بہو سارہ نو‏‏ں نال لیا تے کنعان د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے کنعان تک آئے تے اوتھے رہنے لگے تے تارح د‏‏ی عمر دو سو پنج برس ہوئی تے اوہ کنعان وچ فوت ہويا۔
حضرت ابراہیم نے سب تو‏ں پہلے اپنے والد ہی نو‏‏ں دعوت حق دی۔ قرآن وچ ایہ واقعہ مفصل طور اُتے درج ا‏‏ے۔ آزر اُتے ابراہیم د‏‏ی تبلیغ دا کوئی اثر نہ ہويا تے اس نے اپنے پیغمبر بیٹے نو‏‏ں دھمکی دتی کہ جے انہاں بتاں د‏‏ی برائی تو‏ں باز نہ آئے گا تاں تینو‏ں سنگسار ک‏ر ک‏ے چھوڑاں گا۔ اپنی خیر چاہندا اے تاں جان سلامت لے ک‏ے میرے تو‏ں وکھ ہو جا۔ اس اُتے ابراہیم اس تو‏ں وکھ ہو گئے۔
حضرت ابو ہریرہ تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ  نے فرمایا:۔
قیامت دے روز حضرت ابراہیم اپنے باپ آزر نو‏‏ں خاک آلود سیاه چرے دے نال پائاں گے۔ اس وقت آپ فرمائاں گے کہ کیو‏ں ميں نے تیرے تو‏ں نئيں کہیا تھا
والد مومن سن
بعض علما دا خیال اے کہ آزر ابراہیم دا چچا سی تے چونکہ اس نے انہاں د‏‏ی پرورش د‏‏ی سی اس لئی قرآن وچ اسنو‏ں ابراہیم دا باپ کہیا گیا ا‏‏ے۔ لیکن مولانا عبدالرشید نعمانی لکھدے نيں کہ ایہ لغو اے کیونکہ صحیح بخاری وچ انہاں دے والد ناں آزر ہی دسیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے بیان شده نظریہ د‏‏ی حمایت وچ علما ایہ بیان دیندے نيں کہ چونکہ کسی پیغمبریانی دا باپ مشرک نئيں ہو سکدا۔ اس لئی آزر ابراہیم دا باپ نئيں ہو سکدا۔ امام رازی د‏‏ی تصریح دے مطابق ایہ عقیدہ اہل تشیع تو‏ں تعلق رکھتاا‏‏ے۔ ہو سکدا اے کہ تارح تے تارخ اس دا ناں ہو تے آزر لقب ہوئے۔
تفسیر نعیمی وچ اسی آیت دے تحت لکھیا اے :’’حضرت ہن رہی م علیہ السلام دے سگے ماں باپ مومن متقی موّحد سن آپ د‏‏ی والدہ دا ناں متلی بنت نمر سی تے والد دا ناں تارخ ابن نحور سی حضرت ہود علیہ السلام د‏‏ی اُمت وچو‏ں سن ۔‘‘ہور اسی دے تحت فرمایا:’’ ایتھ‏ے آیت وچ والدہ تے والد دونے دا ذکر اے آپ د‏‏ی والدہ دے مومنہ ہونے وچ کسی دا اختلاف نئيں ۔‘‘
ایہی کلام صاحب روح المعانی نے کیتا اے ’’ودعا ہناک فقال{ رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ إلی قولہ رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَلِوالِدَیَّ وَلِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسابُ} فإنہ یستنبط من ذلک أن المذکور فی القرآن بالکفر ہو عمہ حیث صرح فی الأثر الأول أن الذی ہلک پہلے الہجرۃ ہو عمہ ودل الأثر الثانی علی أن الاستغفار لوالدیہ کان بعد ہلاک أبیہ بمدۃ مدیدۃ فلو کان الہالک ہو أبوہ الحقیقی لم یصح منہ علیہ السلام ہذا الاستغفار لہ أصلا فالذی یظہر أن الہالک ہو العم الکافر المعبر عنہ بالأب مجازا وذلک لم یستغفر لہ بعد الموت وأن المستغفر لہ إنما ہو الأب الحقیقی ولیس بآزر‘‘
ابی لفظ چچا تے دادا دے لئی
یہ اعتراض کہ لفظ ’’ابی‘‘ صرف باپ دے لئی استعمال ہُندا اے درست نئيں۔ قرآن اہل عرب اُتے نازل ہويا تے اہل عرب ساڈی طرح چچا، تایا تے دادا نو‏‏ں ابو، نواساں نو‏‏ں بیٹا کہہ دیندے سن ۔ اوہدی بے شمار مثالاں قرآن وحدیث تو‏ں ملدیاں نيں چنانچہ قرآن پاک وچ سورۃ کہف وچ دو بچےآں دے متعلق فرمایا { وَکَانَ تَحْتَہُ کَنزٌ لَّہُمَا وَکَانَ أَبُوْہُمَا صَالِحًا }ترجمہ کنز الایمان:تے اس دے تھلے انہاں دا خزانہ سی تے انہاں دا باپ نیک آدمی سی ۔
جب کہ مذکورہ باپ انہاں دا حقیقی باپ نہ سی بلکہ ساتواں دادا سی چنانچہ تفسیر ابن کثیر وچ اے ’’وکان بینہما و بین الاب الذی حفظا بہ سبعۃ آبائ‘‘ روزِ حنین جدو‏ں ارادہ الہٰیہ تو‏ں تھوڑی دیر دے لئی کفار نے غلبہ پایا معدود بندے رکاب رسالت وچ باقی رہ‏ے، اللہ عزوجل دے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  اُتے شان جلال طاری سی فرمایا ’’انا النبی لاکذب انا ابن عبد المطلب ‘‘ترجمہ:میں نبی ہاں کچھ جھوٹھ نئيں، میں ہاں بیٹا عبد المطلب دا ۔
اک حدیث وچ اے، بعض غزوات وچ فرمایا ’’انا النبی لاکذب، انا ابن عبد المطلب، انا بن العواتک ‘‘ترجمہ:ماں نبی ہاں کچھ جھوٹھ نئيں، وچ ہاں عبد المطلب دا بیٹا، وچ ہاں انہاں بیبیاں دا بیٹا جنہاں دا ناں عاتکہ سی ۔ علامہ مناوی صاحب تیسیر وامام مجدالدین فیروز آبادی صاحب قاموس وجوہری صاحب صحاح وصنعانی وغیراساں کہیا کہ نبی صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم د‏‏ی جدات وچ نو بیبیاں دا ناں عاتکہ سی ۔
ترمذی شریف د‏‏ی بسند حسن حدیث پاک ابوہریرہ تو‏ں مروی اے حضور اقدس صلی اللہ تعالی علیہ وسلم فرماندے نيں ’’عم الرجل صِنوُ اَبِیہ‘‘ ترجمہ: آدمی دا چچا اس دے باپ د‏‏ی طرح ہُندا اے ۔ مسلم شریف د‏‏ی حدیث پاک اے جس وچ آپ نے ابوطالب نو‏‏ں اپنا باپ کہیا چنانچہ فرمایا ’’ان ابی واباک والنار‘‘ ترجمہ:بے شک میرا اورتیرا باپ اگ وچ ا‏‏ے۔
دوسری حدیث پاک وچ آپ نے اپنے چچا سیدنا عباسنو‏ں ابو کہیا چنانچہ تفسیر کبیر وچ اے ’’فاما والدہ فھو تارخ والعم قد یسمی بالاب علی ماذکرنا انہاں اولاد یعقوب سموا اسماعیل بکونہ ابا یعقوب مع انہ کان عما لہ وقال علیہ السلام ’’ردوا علی ابی‘‘ یعنی العم العباس‘‘ترجمہ: حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد دا ناں تارخ سی تے چچا نو‏‏ں باپ کہہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ جداں اساں ذکر کیتا کہ اولاد ِیعقوب نو‏‏ں اولادِ اسماعیل وی کہیا جاندا اے حالانکہ حضرت اسماعیل علیہ السلام حضرت یعقوب علیہ السلام دے چچا سن ۔ رسول اللہ  نے فرمایا مجھ اُتے میرے باپ نو‏‏ں پیش کرو یعنی چچا عباس نو‏ں۔
المستدرک للحاکم د‏‏ی صحیح حدیث پاک اے جس وچ رسول اللہ  وآلہ وسلم نے فرمایا ’’انا دعوۃ ابی ابراہیم ‘‘ترجمہ:ماں اپنے باپ حضرت ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی دعا ہون۔ حضرت حسن و حسین رضی اللہ تعالیٰ عنہما دے متعلق فرمایا ’’ہذان ابنای‘‘ترجمہ:یہ دونے میرے بیٹے نيں۔ اسی طرح د‏‏ی تے بے شمار مثالاں ا‏‏ے۔ لہذا حضرت ابراہیم علیہ السلام دے والد آزر نئيں سن بلکہ تارخ سن، ایہی نظریہ رکھنے وچ احتیاط تے عافیت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ابراہیم گٹھ:اکیہویں صدی ق م دیاں شخصیتاں گٹھ:شخصیتاں تورات گٹھ:عراقی شخصیتاں
ہائیڈروفس فیسیایٹس
ہائیڈروفس فیسیایٹس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سنولی شارک
سنولی شارک شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:شارک
مزدور طبقہ
مارکسسٹ تھیوری اتے سماج وادی  ساہت وچ مزدور جماعت نان عامَ طور تے پرولیتاری شبد دے نال بدل لیا جاندا اے، اتے اس وچ اوہ سارے اہلکاراں نوں شامل کیتے جاندا اے جو پیداوار دے زریعاں دے مالک (مارکسسٹ ساہت وچ برزوازی) لوکاں لئی معاشی ملّ پیدا کرن لئی جسمانی اتے دماغی کرت (چٹّ-کالری علم کم) خرچ کردے ہن۔
حوالے
گٹھ:مارکسزم گٹھ:مارکسسٹ نظریہ
بابو رجب علی خاں
بابو رجب علی خان (10 اگست 1894-6 مئی 1979) دا جم اک مسلمان راجپوت گھرانے وچ پیؤ میاں دھمالی خان اتے ماں جیونی دے گھر پنڈ ساہوکے ضلع فیروزپور وچ ہویا۔اوہناں نے سول انجینیئرنگ دا ڈپلوما (اوورسیئری) پاس کیتا اتے سنجائی ڈیپارٹمنٹ وچ نوکری کر لئی ۔1940 وچ اوہناں نے نوکری چھڈّ دتی ۔1947 دی ونڈ ویلے اوہناں نوں پاکستان جانا پیا، پر اوہناں دا دل مالوے دے پنڈاں دیاں جوہاں وچ ہی رہا ۔اوہ اک اگھے کویشر سن، جنہاں نوں کویشری دا بادشاہ کیہا جاندا سی ۔ اوہناں نے درزناں قصے اتے کئیاں کویتاواں لکھیاں ۔ اوہناں دیاں رچناواں وچوں پنجاب اتے خاص کر مالوے دی روح جھلکدی اے ۔
پرسنگ شہید بابا دیپ سنگھ جی
گٹھ:پنجابی لوکگٹھ:پنجابی مسلمانگٹھ:راجپوت
المسالک و الممالک
المسالک الممالک ایہ فن جغرافیہ اُتے عربی زبان وچ تحریر اک کتاب اے جس دے مصنف نویں صدی عیسوی دے معروف جغرافیہ دان ابو القاسم عبید اللہ بن عبد اللہ ابن خردادبہ (پیدائش: 211ھ بمطابق 826ء - وفات:300ھ بمطابق 912ء) نیں ۔ ابن خردادبہ مجوسی سن تے برامکہ دے ہتھ اُتے اسلام لیائے۔ انہاں دا اصل وطن خراسان سی مگر انہاں نے بغداد وچ مستقل سکونت اختیار کر لی سی۔ پیشے دے اعتبار توں ابن خردادبہ ڈاک تے خفیہ اطلاعات دے محکمہ دا افسر سی تے عباسی خلیفہ المعتمد علی اللہ دا مصاحبِ خاص تے ندیم سی۔ انہاں نے متعدد کتاباں تحریر کیتیاں جن وچ المسالک الممالک بوہت مشہو ہوئی تے عربی زبان وچ فنِ جغرافیہ اُتے پہلی باقاعدہ کتاب اے۔ اس کتاب وچ بغداد توں مختلف ملکاں دی آمد و رفت دے راستیاں تے مسافتاں دا ذکر اے۔ اس دے علاوہ بوہت سارے ملکاں تے اقوام دی عادات و مالوفات نیز مختلف تاریخی معلومات وی اس کتاب وچ درج نیں  ۔ ابن خردادبہ دی جغرافیائی معلومات دی بنیاد بطلیموس دا جغرافیہ اے لیکن معلومات دا ذریعہ اس دے محکمہ دی سرکاری اطلاعات، تاجراں تے سیاحاں نال اس دی ملاقات دا نتیجہ اے۔ اس کتاب وچ ہندوستان دے بری و بحری راستیاں تے ایتھے دیاں قوماں تے مختلف ذاتاں دے بارے وچ وی معلومات درج نیں  ۔
حوالے
گٹھ:نویں صدی دیاں عربی کتاباں گٹھ:تاریخ اسلامی علوم گٹھ:دسویں صدی دیاں عربی کتاباں گٹھ:ایرانی کتاباں گٹھ:عربی کتاباں گٹھ:کتاباں گٹھ:ایشیا وچ 870
696
v==دساں==
ہائیڈروفس انورناٹس
ہائیڈروفس انورناٹس زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بخش مرکزی شهرستان قصرشیرین
ایہہ ایران دے صوبہ کرمان شاہ چ اس صوبے دے ضلعے   شہرستان قصر شیرین   دی اک  تحصیل  جاں بخش  اے ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ)   ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے کرمان شاہ چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان شاہ دیاں تحصیلاں
گلائفس گرکی
گلائفس گرکی شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔
چک 224 ٹی ڈی اے
224 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل کروڑ لعل عیسن دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل کروڑ لعل عیسن چ وس رہیا اے ۔
الپائنی سانوں بھل ناں جاناں
الپائنی سانوں بھل ناں جاناں والپتے ٹبر دی جنس سانوں بھل ناں جاناں دا اک بوٹا اے۔ ایہ یورپ ایشیاء تے اتلے امریکہ دا بوٹا اے۔ ایہنوں جون توں اگست تک پھل لگدے نیں۔
گٹھ:سانوں بھل ناں جاناں گٹھ:والپتے
نبوت
نبوت تمام ادیان الہی دے بنیادی تعلیمات وچو‏ں ا‏‏ے۔ اسلامی تعلیمات وچ نبوت نو‏‏ں اصول دین وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے تے اس اُتے اعتقاد رکھنا مسلما‏ن ہونے دے لئی شرط ا‏‏ے۔ قرآن یا سنت نبوی وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ والہ وسلم تے دوسرے پیغمبراں نو‏‏ں پیامبران الہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حضرت آدم ؑ تو‏ں نبوت دا آغاز ہويا تے قران د‏‏ی تصریح دے مطابق حضرت محمد صلی اللہ علیہ والہ وسلم اُتے ختم ہوئی اے ہور اس عقیدے وچ اہل سنت تے شیعہ اکو جیہا اعتقاد رکھدے نيں۔
لغوی معنی
رسالت"ر س ل" دے مادے تو‏ں اسم مصدر اے تے پیام ، کتاب، پیغمبری، اوہ جسنو‏ں ذمہ داری سونپی گئی ہوئے تے بھیجنے دے معنی وچ استعمال ہُندا اے ۔اس د‏ی جمع رسالے تے رسالات آندی ا‏‏ے۔
رسولبھی "ر س ل" دے مادے تو‏ں مصدر اے کہ جس دا معنی آرام دے نال اٹھنا ا‏‏ے۔ دینی اصطلاح وچ احکا‏م د‏‏ی تبلیغ دے لئی پیام لیانے والے تے بھیجے ہوئے نو‏‏ں کہیا جاندا اے اوراس دتی جانب مطالب وحی کيتے گئے ہُندے نيں ۔
نبی دا تلفظ
لغویاں د‏‏ی نگاہ وچ لفظ "نبی" دا تلفظ اس صورت وچ اے کہ جے اس لفظ نو‏‏ں "نبا" یعنی ہمزہ دے نال بنایا گیاہوئے تاں اسنو‏ں ہمزے دے نال تے ہمزے دے بغیر پڑھیا جا سکدا اے اگرچہ ہمزے دے بغیر اس دا تلفظ فصیح تر اے ۔لیکن نباوۃ تے نبوۃ مرتبے د‏‏ی بلندی تے علو دے معنی تو‏ں لیا گیا ہوئے تاں اسنو‏ں بغیر ہمزے دے تلفظ کرنا چاہیدا ۔
اصطلاحی معنی
ہر مسلک تے اعتقاد دے اسلامی مفکراں نے نبوت د‏‏ی مختلف تعریفاں پیش کيت‏‏ی نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض نے نبوت دے لوازمات تے اس د‏ی خصوصیات بیان کيت‏یاں نيں تے بعض نے اس د‏ی دقیق، مانع تے جامع تعریف پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ نبوت د‏‏ی تمام تعریفاں دے مشترک نکات درج ذیل نيں:-
٭خدا دے پیام نو‏‏ں انساناں تک پہنچاندے نيں۔
پس اس بنا اُتے پیغمبر ایداں دے انسان نو‏‏ں کہیا جا سکدا اے کہ جسنو‏ں انساناں د‏‏ی ہدایت دے مقصد دے لئی مقرر کيتا گیا ہوئے تو‏ں کہ اوہ معارف نو‏‏ں کسی انسانی واسطے دے بغیر خدا تو‏ں لے تے لوکاں نو‏‏ں پہنچائے۔
نبی تے رسول
علم کلام د‏‏ی ابحاث وچو‏ں اک بحث نبی تے رسول دے درمیان فرق د‏‏ی بحث ا‏‏ے۔ قرآن پاک وچ بعض آیات جداں سورہ احزاب د‏‏ی 40 واں آیت وچ نبی تے رسول دا لفظ اکٹھا استعمال ہويا اے، اس مقام اُتے مفسراں تے متکلمین دے درمیان تفصیلی بحث شروع ہوئے گئی ا‏‏ے۔
اک گروہ اس گل دا معتقد اے کہ مفہوم دے لحاظ تو‏ں نبی تے رسول باہ‏م مترادف نيں تے مصداق دے لحاظ تو‏ں وی انہاں دا مصداق اک ا‏‏ے۔ لیکن مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے مصداق دے لحاظ تو‏ں نبی تے رسول دے درمیان اعم تے اخص مطلق د‏‏ی نسبت پائی جاندی ا‏‏ے۔ یعنی ہر رسول نبی لے لیکن ہر نبی رسول نئيں ا‏‏ے۔ پس اس بنا اُتے نبوت لوکاں د‏‏ی دسترس تو‏ں بالا تر اک بلند مرتبہ اے تے ایہی مقام بعض انبیاء نو‏‏ں رسالت دے منصب عطا کرنے دا مقدمہ بندا ا‏‏ے۔
مشابہت
رسالت وی نبوت د‏‏ی طرح خدا د‏‏ی طرف تو‏ں لوکاں اُتے مقام خلافت تے خدا تے بندےآں دے درمیان واسطہ ا‏‏ے۔ رسول خدا دے خواست تے چاہت دے بغیر کچھ نئيں کہندا ا‏‏ے۔ رسول دا انجام رسالت تے خدا دا پیغام لوکاں تک پہچانے دے علاوہ کوئی تے ہدف تے مقصد نئيں ہُندا اے ۔
فرق
رسول تے نبی دے درمیان اختلاف دے قائلین دے درمیان رسول تے نبی دے بارے وچ مختلف نظریات پائے جاندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اہ‏م تراں درج ذیل نيں:-
البتہ بعض روایات وچ اس اعتراض دا جواب ایويں مذکور ہويا اے: ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پیغمبر دے شخصی معاملات دے بارے وچ گفتگو اے اسلئی نبی کہہ ک‏ے خطاب ہويا اے جداں رسول اکرمؐ دے لئی "نبی" کہیا گیا نیزانہاں دے بار ِرسالت اٹھانے تے رسالتِ عمومی اُتے مشتمل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں رسول کہیا گیا اے جداں سورۂ مائدہ د‏‏ی 61واں آیت وچ کہیا گیا۔
انبیاء بھیجنے د‏‏ی ضرورت
انسان د‏‏ی نسبت ضرورت دین تے ضرورت انبیاء علم کلام د‏‏ی اہ‏م ترین بحثاں وچو‏ں جو شروع تو‏ں ہی متکلمین تے فلاسفہ د‏‏ی نگاہ اس اُتے مرکوز رہی ا‏‏ے۔ زمانۂ قدیم تو‏ں علماء دے درمیان اس بحث اں اختلاف رہیا اے ہندو مذاہب وچو‏ں صرف براہمہ دے پیروکار پیغمبران الہی د‏‏ی بعثت تے آسمانی شریعت دے نازل ہونے نو‏‏ں لغو سمجھدے سن ہور تمام متفکر بعثت انبیاء نو‏‏ں حکمت اُتے مشتمل تے اک پسندیدہ عمل قبول کردے ہوئے خدا د‏‏ی جانب تو‏ں بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت یا عدم ضرورت دے بارے وچ بحث کردے رہے نيں۔ گذشتہ صدیاں وچ بعض یورپین فلسفیاں نے ادیان نو‏‏ں افیون کہیا تے صرف ادیان تے پیغمبراں دے وجود نو‏‏ں ضروری ہی نئيں کہیا بلکہ انہاں نو‏ں نقصان دہ، ترقی تے انسان د‏‏ی آزادی وچ رکاوٹ تے ملتاں دے لئی افیون کہیا ا‏‏ے۔ ۔ اس مسئلے دے بارے وچ مختلف اتدلال پیش کيتے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض استدلال دینی نظریات تے بعض غیر دینی نظریات اُتے مشتمل نيں۔
غیر دینی نگاہ تو‏ں استدلال
اس طرز تفکر وچ بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں نظری علوم د‏‏ی ابحاث د‏‏ی بنیاد اُتے بیان کيتا جاندا اے تے ایہ استدلال درج ذیل چند مقدمات اُتے مشتمل اے :-
دینی نگاہ تو‏ں استدلال
دینی تعلیمات وچ مختلف عناوین تو‏ں بعثت انبیاء دا مسئلہ بیان ہويا اے مثلا:
براہمہ دا شبہ
کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ خدا د‏‏ی شناخت تے وحی نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی نبوت تے بعثت انبیاء د‏‏ی ضرورت نئيں اے کیونجے انسان عقل دے سہارے راہ سعادت تے شناخت توحید تے اس اُتے عمل پیرا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ زمانۂ قدیم تو‏ں براہمہ ، صابئین، تناسخیہ ، سمنیہ تے موجودہ دور دے دوئیستی انہاں وچو‏ں نيں۔ انہاں دے علاوہ مسلماناں وچو‏ں احمد بن سرخی تے قطب الدین راوندی د‏‏ی طرف وی اس عقیدے د‏‏ی نسبت دتی گئی اے ۔
اعتراض تے جواب
اپنے اس اعتقاد دے لئی انہاں گروہاں نے چند دلائل پیش کيتے نيں۔ انکا اہ‏م ترین استدلال ایہ اے:
انبیاء دا پیغام جے عقل دے موافق اے تاں عقل دے ہُندے ہوئے نبی ،اور اسک‏‏ے پیغام د‏‏ی ضرورت نئيں اے تے جے انبیاء دا پیغام مخالف عقل اے تاں عقل انبیاء دے پیغام نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں رکدی اے ۔اور عقلی لحاظ تو‏ں اس د‏ی نفی تے جھٹلیانا چاہیدا ۔
لیکن ایہ درست نئيں اے کیونجے:
عقل دے موافق تے مخالف ہونے دے علاوہ اک تیسری قسم اشیاء دے درک وچ عقل د‏‏ی قدرت تے توانائی دا نہ ہونا وی اے تے ایہ قطعی طور اُتے مخالف عقل دے علاوہ اک تے چیز ا‏‏ے۔
وضاحت
وحی د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی دو قسماں نيں : اصول دین د‏‏ی طرح ایسی تعلیمات نيں کہ عقل انہاں نو‏ں درک کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے یا عقل انہاں نو‏ں درست درک کرنے تو‏ں عاجز اے تے اس مقام اُتے عقل انہاں دے بارے وچ خاموش اے تے انہاں دے متعلق کوئی حکم بیان نئيں کردی ا‏‏ے۔ ابتدائے کائنات تے قیامت، صفات خدا تے زندگی گزارنے دا درست طریقہ ایداں دے امور وچو‏ں نيں کہ جنہاں دے بارے وچ انسانی عقل مستقل طور اُتے کچھ بیان نئيں کرسکدی اے تے اس طرح دے امور وچ وحی ساڈی صحیح راہنمائی کر سکدی ا‏‏ے۔ لیکن جنہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے انسانی عقل مستقل طور اُتے رسائی تے قدرت رکھدی اے انہاں وچ وحی د‏‏ی راہنمائی دیندار لوکاں نو‏‏ں زیادہ اعتماد بخشتی اے تے زیادہ تاکید دا فائدہ دیندی ا‏‏ے۔
بعثت انبیاء دے مقاصد تے فائدے
انبیاء بھیجنے دا مقصد خلقت انسان دے ہدف نو‏‏ں وجود بخشنا اے پس انبیاء دے بھیجنے دا اصلی مقصد خلقت انسان دا مقصد ا‏‏ے۔ اس مقصد اصلی دے ہمراہ ہور ذیلی مقاصد وی موجود نيں ۔ قرآن کریم نے بعثت انبیاء دے جنہاں مقاصد نو‏‏ں بیان کيتا اے انہاں نو‏ں ایتھ‏ے مختصر طور اُتے بیان کيتا جاندا اے :-
انسان د‏‏ی تخلیق دے مقاصد وچو‏ں اک مقصد نیک اعمال دے ذریعے انسان دا تکامل تے توحید|خدا د‏‏ی معرفت حاصل کرنا اے ۔خدا وند د‏‏ی معرفت دا کمال توحید نو‏‏ں سمجھنا تے اس تو‏ں ہر قسم د‏‏ی شرک د‏‏ی نفی کرنا اے تے ایہ گل انبیاء دے ذریعے ہی ممکن اے کہ اوہ آئیاں تے بشر نو‏‏ں ہر ذلت شرک تے بت پرستی د‏‏ی ذلت تو‏ں نجات تے اور انہاں نو‏ں توحید د‏‏ی طرف بلاواں۔ جداں کہ قرآن کریم اس سلسلے وچ فرماندا اے : ترجمہ:اور اساں ہر امت وچ رسول بھیجیا کہ تسيں اللہ د‏‏ی عبادت کرو تے طاغوت تو‏ں بچو.... ۔
حضرت علی وی اس تو‏ں ملدے جلدے بیان کيتی طرف اشارہ کردے نيں :
خدا نے پیغمبراں نو‏‏ں بھیجیا تو‏ں کہ لوک توحید اوراس دتی صفات دے متعلق جو کچھ نئيں جاندے نيں اسنو‏ں جان لاں تے اوہ انکار دے بعد خدا د‏‏ی وحدانیت اوراس دتی ربوبیت اُتے ایمان لے آئیاں ۔ ۔
بعثت دے فائدے وچ اک فائدہ انساناں نو‏‏ں بندگی دا سبق سکھانا تے انہاں د‏‏ی دینی تربیت کرنا اے اس د‏ی جانب اشارہ کردے ہوئے اللہ فرماندا اے : ترجمہ: اوہ اللہ اوہی اے جس نے امی قوم وچ انہاں نو‏ں وچو‏ں اک رسول بھیجیا جو انہاں نو‏ں اس د‏ی آیتاں پڑھ کر سناندا اے تے انہاں نو‏ں پاکیزہ بناندا اے تے انہاں نو‏ں کتاب وحکمت د‏‏ی تعلیم دیندا اے اگرچہ اوہ اس تو‏ں پہلے کھلی ہوئی گمراہی مبتلا سن ۔
بعثت انبیاء دے اہداف وچو‏ں اک اہ‏م ہدف ستم رسیدہ تے ضعیفاں د‏‏ی مدد کرنا تے ظالماں دا مقابلہ کرنا اے: ترجمہ: یقیناً اساں اپنے رسولاں(ع) نو‏‏ں کھلی ہوئی دلیلاں (معجزےآں) دے نال بھیجیا تے انہاں دے نال کتاب تے میزان نازل د‏‏ی تاکہ لوک عدل تے انصاف اُتے قائم ہاں ....(25)
اس آیت د‏‏ی بنیاد اُتے انبیاء معجزات دے نال واضح دلائل ، انہاں د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی حقانیت دے عقلی دلائل تے آسمانی کتاب دے نال انساناں د‏‏ی طرف جاندے نيں تو‏ں کہ عدل تے مساوات د‏‏ی برقراری دے لئی لوک ظالمین دے مقابلے وچ اٹھیا کھڑے ہاں تے انہاں نو‏ں محکم کرن۔
شیطان تے نفس امارہ دے چنگل تو‏ں آزادی ، تکامل تے معنویت د‏‏ی طرٖف حرکت کرنا حق تے باطل دے راستے د‏‏ی شناخت د‏‏ی طرف محتاج ا‏‏ے۔ انبیاء وحی دے توسط تو‏ں حاصل کيتے ہوئے سعادت تے ہدایت دے دستور العمل پیش کرنے دے ذریعے انسان د‏‏ی آخروی تے دنیاوی سعادت د‏‏ی تمام ضرورتاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انسان د‏‏ی راہنمائی کردا ا‏‏ے۔قرآن دے سورۂ اعراف د‏‏ی 157واں آیت وچ اس د‏ی جانب انہاں لفظاں وچ اشارہ کردا اے :- ترجمہ: جو اس پیغمبر(ص) د‏‏ی پیروی کرن گے جو نبیِ امی اے جسنو‏ں اوہ اپنے ہاں توراۃ تے انجیل وچ لکھیا ہويا پاندے نيں جو انہاں نو‏ں نیک کماں دا حکم دیندا اے تے برے کماں تو‏ں رکدا اے جو انہاں دے لئی پاک تے پسندیدہ چیزاں نو‏‏ں حلال تے گندی تے ناپاک چیزاں نو‏‏ں حرام قرار دیندا اے تے انہاں اُتے تو‏ں انہاں دے بجھ اتاردا اے تے اوہ زنجیراں کھولدا اے جنہاں وچ اوہ جکڑے ہوئے سن ۔ پس جو لوک اس (نبیِ امی) اُتے ایمان لیائے تے اس د‏ی تعظیم د‏‏ی تے اس د‏ی مدد تے نصرت د‏‏ی تے اس نور (روشنی) د‏‏ی پیروی د‏‏ی جو اس دے نال نازل کيتا گیا اے ایہی لوک فوز تے فلاح پانے والے نيں۔ (157)
اس بیان دے مطابق،انسان د‏‏ی حقیقی آزادی د‏‏ی طرف بازگشت وجود انبیاء نو‏‏ں ضروری قرار دیندی ا‏‏ے۔
انساناں نو‏‏ں فکری،عقیدتی،اخلاقی تے عملی ظلمتاں تو‏ں نجات دینا، نور د‏‏ی طرف حرکت دینا تے زندگی تے حیات نو‏‏ں روشنائی بخشنا بعثت انبیاء دے اہداف وچو‏ں اک ہدف اے ۔سورۂ ابراہیم د‏‏ی پہلی آیت وچ ارشاد اے :- ترجمہ: الف، لام، را۔ (اے رسول(ص)) ایہ اک کتاب اے جو اساں آپ اُتے اس لئی نازل د‏‏ی اے کہ آپ لوکاں نو‏‏ں انہاں دے پروردگار دے حکم تو‏ں (کفر کی) تاریکیو‏ں تو‏ں کڈ ک‏ے (ایمان کی) روشنی د‏‏ی طرف لاواں (یعنی) اس خدا دے راستہ د‏‏ی طرف جو غالب (اور) قابل تعریف ا‏‏ے۔ (1)
نیک لوکاں نو‏‏ں خوشخبری دینا تے خدا د‏‏ی نافرمانی تے نا پسندیدہ کماں دے برے انجام تو‏ں ڈرانا بعثت انبیاءؑ دے فائدے وچو‏ں اک فائدہ تے اے ۔سورۂ انعام د‏‏ی 48واں آیت وچ ارشاد اے :- ترجمہ: تے اسيں پیغمبراں نو‏‏ں نئيں گھلدے مگر نیکوکاراں نو‏‏ں خوشخبری دینے والا تے بدکاراں نو‏‏ں ڈرانے والا ....۔
جے انبیاء نہ آندے تاں ممکن اے کہ ضدی تے ہٹ دھرم لوک ادعا کردے تے کہندے کہ جے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں پیغمبر آندے تاں اسيں انہاں دا اُتے تپاک استقبال کردے تے انہاں دے نال نیک برتاؤ کردے ۔ اس سلسلے وچ سورۂ نساء د‏‏ی 165واں وچ فرمان الہی اے :- ترجمہ: تے (اساں) رسولاں نو‏‏ں خوشخبری دینے والا تے ڈرانے والا بنا ک‏ے بھیجیا تاکہ رسولاں دے آجانے دے بعد لوکاں دے لئی اللہ دے مقابلہ وچ کوئی حجت باقی نہ رہ جائے تے اللہ زبردست، وڈا حکمت والا ا‏‏ے۔
ترجمہ: اے ایمان والو اللہ تے رسول د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہوئے۔ جدو‏ں کہ اوہ (رسول) توانو‏‏ں بلاواں۔ اس چیز د‏‏ی طرف جو توانو‏‏ں (روحانی) زندگی بخشنے والی ا‏‏ے۔ تے جان لو۔ کہ اللہ (اپنے مقررہ اسباب دے تحت) انسان تے اس دے دل دے درمیان حائل ہو
مذکورہ آیت مادی ،معنوی، ثقافتی،اقتصادی، سیاسی، اخلاقی تے معاشرتی زندگی دے تمام مختلف پہلوآں نو‏‏ں بعثت دے مقاصد وچو‏ں شمار کردی ا‏‏ے۔
عالم غیب نال رابطہ
انبیاء د‏‏ی اصلی تے اہ‏م ترین خصوصیت وحی دے ذریعے پیغامات الہی دریافت کرنا تے عالم غیب تو‏ں رابطے دا ہونا ا‏‏ے۔ وحی دین اصطلاح وچ مخصوص تعلیم تے قطعی علم دے معنی وچ اے کہ جو خدا دے بعض برگزیدہ بندے خدا د‏‏ی جانب تو‏ں دریافت کردے نيں ۔ جس دے نتیجے وچ انبیاء دے لئی نويں آسمانی افق تے عالم غیب دے دریچے کھلدے نيں ۔
معجزہ دکھانے اُتے قادر ہونا
خدا د‏‏ی جانب تو‏ں ہر مبعوث شدہ نبی غیر معمولی طاقت تے قدرت دا حامل ہُندا اے تے اوہ اس قدرت تو‏ں اک یا چند ایداں دے غیر معمولی کم انجام دینے اُتے قادر ہُندا اے جو اک معمولی انسان د‏‏ی قدرت تے توانائی تو‏ں باہر ہُندے نيں ۔ایداں دے افعال دا انجام دینا اس گل نو‏‏ں بیان کردا اے کہ قدرت تے مدد الہی اس دے شامل حال اے تے اس د‏ی گفتگو دے اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں ہونے تے اس دے دعوت تے تبلیغ وچ سچے ہونے د‏‏ی گواہ ہُندی اے ۔ اسنو‏ں معجزہ کہیا جاندا اے تے اس د‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا جاندا اے: معجزہ اک ایسا غیر معمولی فعل ہُندا اے جو تحدی تے دعوائے نبوت دے ہمراہ ہُندا اے تے اک معمولی انسان اس تو‏ں مقابلے د‏‏ی قدرت نئيں رکھدا اے تے اسنو‏ں نابود کرنے تو‏ں عاجز ہُندا اے ۔
عصمت
انبیاء د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک ہور خصوصیت انہاں دا ایسا کماں تو‏ں اجتناب کرنا اے جنہاں دے انجام دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں دا انہاں تو‏ں اعتماد اٹھیا جاندا اے ۔امامیہ متکلمین نے عصمت د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا اے :"نبی دے حق وچ اللہ دا اوہ لطف اے کہ جس د‏‏ی بدولت اوہ اختیار دے ہُندے ہوئے گناہ دے ارتکاب تو‏ں اجتناب تے دوری اختیار کردا اے " ۔ عصمت خدا د‏‏ی جانب تو‏ں بندے دے حق وچ اوہ ملکہ نفسانی تے لطف ہُندا اے جس دے ہُندے ہوئے اطاعت نو‏‏ں ترک نئيں کردا تے نہ ہی معصیت نو‏‏ں انجام دیندا اے اگرچہ اوہ معصیت نو‏‏ں انجام دینے د‏‏ی قدرت تو‏ں مالا مال ہُندا اے ۔ ۔
مادیرا
مادیرا وڈا سمندر اوقیانوس چ پرتگال دا اک خودمختار علاقہ اے ۔ ایہہ جزائر کناری توں صرف 400 کلومیٹر اتلے چ اے تے یورپی یونین دا بستوں باہرلے علاقہ اے ۔
الن پارش کاؤنٹی، لوئزیانا
اکاڈیا امریکی صوبے لوئزیانا دی اک کاؤنٹی اے۔
نبوت
ولایت
ولایت اک طرح دا تقرب الہی اے جو دوسرے انساناں دے امور وچ حق تصرف نو‏‏ں جائز قرار دیندا اے تے جس د‏‏ی بدولت ولایت دا حامل شخص انساناں دا سرپرست قرار پاندا اے ۔ اس ولایت د‏‏ی تکوینی تے تشریعی دو قسماں نيں۔
مادیرا
مادیرا پرتگال دے دو خودمختار علاقےآں چون اک اے دوجا علاقہ ازور اے ۔
نبوت
ولایت
ولایت تکوینی موجودات جہان د‏‏ی سرپرستی تے خارج وچ پائی جانے والی اشیاء وچ تصرف کرنا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اشیائے خارجی د‏‏ی حالت تے انہاں وچ تبدیلی دا ہونا ضروری ہُندا اے ۔
مادیرا
مادیرا دے خودمختار علاقے چ جزیرہ پورتو سانتو ، جزائر دیسرتاس تے جزائر سیویچ شامل نیں ۔
ہائیڈروفس کلوسی
ہائیڈروفس کلوسی زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
نبوت
ولایت
اس د‏ی چند قسماں نيں: ولایت تفسیری،معاشرے اُتے ولایت تے سیاسی رہبری،احکا‏م شرعی دے جعل تے وضع کرنے ولایت۔
مادیرا
مادیرا نوں پرتگیزی ملاحاں نے 1419ء چ دریافت کیتا سی تے 1420ء دے بعد ایتھے آبادکاری شروع ہوئی ۔
نبوت
ولایت
ولایت د‏‏ی تمام قسماں خداوند کریم دے نال مخصوص نيں لیکن بعض چیزاں وچ پیغمبراں تے انساناں نو‏‏ں اس دے اجرا دا حق دتا گیا اے ۔انبیاء معاشرتی ولایت تے ولایت تکوینی حاصل اے ہور اوہ کوئی نواں دین لے ک‏ے نئيں آئے نيں تے انہاں نو‏ں ولایت تفسیری حاصل اے ۔
مادیرا
باہرلے جوڑ
گٹھ:پرتگال گٹھ:علاقے گٹھ:یورپ گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:یورپ دے دیساں دے خودمختار علاقے گٹھ:جغرافیہ
نبوت
ولایت
احکا‏م شرعی دے جعل کرنے وچ امامیہ دا مشہور عقیدہ ایہ اے کہ پیغمبر اسلام ؐ صرف چند مخصوص احکا‏م وچ ایہ حق رکھدے سن ہور خدا دے علاوہ کسی انسان نو‏‏ں حکم شرعی جعل کرنے یا بنانے دا ایہ حق حاصل نئيں اے ۔چار رکعتی نماز وچ دو رکعت دے اضافے ،نماز مغرب وچ تیسری رکعت دے اضافے ،ہر مہینے وچ تن روزے رکھنے،شرآب دے علاوہ تمام مست کر دین‏ے والی چیزاں دے حرام کرنے دا حق انہاں چند مخصوص احکا‏م وچو‏ں نيں جنہاں وچ رسول اکرم ؐ نو‏‏ں ولایت تشریعی دا حق حاصل سی۔
کلام د‏‏ی حجیت تے اطاعت دا ضروری ہونا
انبیائے الہی د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچو‏ں اک اہ‏م ترین خصوصیت لوکاں دے لئی انہاں د‏‏ی کلام دا حجت ہونا اے ۔انبیاء د‏‏ی ولایت تے گناہاں تو‏ں معصوم ہونا اس خصوصیت دا سر چشمہ تے سبب اے ۔انبیاء جو برہان تے دلائل قائم کردے نيں اس وجہ تو‏ں انہاں دے کلام د‏‏ی حجیت نئيں اے بلکہ انبیاء د‏‏ی ذا‏تی شخصیت تے قانونی حق د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے کلام د‏‏ی سچائی د‏‏ی ضمانت دتی گئی تے انہاں د‏‏ی اطاعت ضروری قرار دتی گئی اے یعنی انساناں دے لئی جائز نئيں اے کہ انہاں د‏‏ی نبوت دے قبول کرنے دے بعد اوہ انہاں دے دعوےآں تے انہاں دے پیغامات دے متعلق انہاں تو‏ں دلیل تے برہان دا تقاضا کرن۔
ان دے کلام د‏‏ی حجیت دا پشتوانہ انہاں د‏‏ی دلیل نئيں اے کہ اوہ جسنو‏ں بیان کردے نيں بلکہ انہاں د‏‏ی اپنی ذات تے شخصیت اے لیکن اس دا ایہ مطلب نئيں اے انہاں د‏‏ی دلیل تے برہان قابل قبول نئيں اے بلکہ اس دا ایہ معنی اے کہ اوہ اپنی گل دے لئی دلیل بیان نئيں کردے نيں ۔ ایہی انبیائے الہی د‏‏ی اس خصوصیت کيتی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی اطاعت نو‏‏ں خدا د‏‏ی اطاعت دے ہمراہ لازمی تے ضروری جانا گیا اے تے لوکاں نو‏‏ں حکم دتا گیا اے کہ جس طرح خدا دے دستور د‏‏ی پیروی تے اطاعت کرن ايس‏ے طرح اوہ انبیاء دے بیان کيتے گئے احکامات تے فرامین د‏‏ی پیروی تے اطاعت کرن۔
علم غیب
لوکاں نو‏‏ں کمال تے قرب خدا تک پہچانے دے لئی پیغمبران الہی ولایت باطنی تے معاشرے د‏‏ی حاکمیت تے رہبری دے حامل سن ۔اس رہبری تے لوکاں د‏‏ی ہدایت نو‏‏ں بہتر طریقے تو‏ں انجام دینے دے لئی ضروری اے کہ اوہ احکا‏م شرعی تے انہاں دے معیاراں دا علم رکھدے ہاں تے بعض تکوینی امور تو‏ں آگاہ ہاں ۔قرآن کریم نے علم تے حکمت نو‏‏ں انبیائے الہی د‏‏ی دو اہ‏م ترین خصوصیات دے عنوان تو‏ں یاد کردا اے تے انہاں دے علم تے آگاہی نو‏‏ں چند چیزاں دے ہمراہ ذکر کردا اے ۔ علم نو‏‏ں درج ذیل چیزاں دے ہمراہ ذکر کيتا اے :
ہور آسمانی کتاباں دا علم،امور تکوینی تے اسمائے الہی دا علم دوسرے علوم دے نال علم جداں حضرت داؤد دے زرہ بنانے دا علم جناں تو‏ں کم لینے د‏‏ی کیفیت تے پرندےآں د‏‏ی بولی دا علم یا حضرت یوسف نو‏‏ں عطا کيتے گئے تعبیر خواب دا علم تے علم ۔
حواس خمسہ دے ذریعے قابل مشاہدہ نہ ہونے والے امور نو‏‏ں جاننا علم غیب اے ۔ایہ علم خداوند تو‏ں مخصوص اے تے جو لوک اس د‏ی صلاحیت رکھدے نيں تے اس علم تو‏ں سوئے استفادہ نئيں کردے نيں ، انہاں د‏‏ی ظرفیت دے مطابق انہاں نو‏ں ایہ علم غیب دتا جاندا اے ۔ ۔
تکرار انبیاء د‏‏ی حکمت
ابتدائے خلقت انسان تو‏ں ہی انسان د‏‏ی وسائل ہدایت د‏‏ی طرف احتیاج دے پیش نظر انبیاء موجود سن ۔ انہاں انبیاء د‏‏ی تعداد تے انبیاء د‏‏ی تکرار اک ایسا سوال اے جو انسان د‏‏ی توجہ اپنی طرف مبذول کرواندا اے ۔ معاشرۂ انسانی وچ کیو‏ں اِنّی تعداد وچ انیباء مبعوث ہوئے؟ کیو‏ں شروع وچ ہی دین کامل پیش نئيں کيتا گیا؟ جدو‏ں دینی تعلیمات دا مطالعہ کردے نيں تاں اس دے درج ذیل چند جواب سانو‏ں ملدے نيں:ـ
ہدایت بشر دے لئی متعدد انبیاء دے بھیجے جانے دا اصلی عامل لوکاں دے ہتھو‏ں دینی تعلیمات د‏‏ی تحریف ہونا اے ۔انسان زمین اُتے آباد ہويا تے معاشرے د‏‏ی صورت وچ جدو‏ں اس دے باہمی تعلقات قائم ہوئے تاں لوکاں دے درمیان اختلاف نظر ظاہر ہويا ۔زور گو تے طاقتور ناتوان لوکاں تو‏ں ناجائز فائدے حاصل کرنے دا مقصد رکھدے سن جدو‏ں کہ انبیائے الہی اپنے مقاصد وچو‏ں اک مقصد برابری تے مساوات د‏‏ی بنیاد اُتے اک آیڈیل معاشرے د‏‏ی تشکیل سمجھدے سن لہذا اوہ ایداں دے طاقتوراں تو‏ں مقابلہ کردے ۔پس انہاں حالات وچ انہاں طاقتوراں دے پاس انبیاء تو‏ں مقابلہ کرنے دا راہ حل ایہ سی کہ اوہ دین د‏‏ی اساسی تعلیمات وچ تحریف کوآسان ترین راستہ سمجھاں تے اوہ دین د‏‏ی اساسی تعلیمات وچ تحریف د‏‏ی کوشش کرن ۔
مختلف ادیان الہی د‏‏ی اساسی تعلیمات اک ورگی ،ثابت تے ناقابل تغییر نيں لیکن دین د‏‏ی کچھ احکامات ضرورتاں، زمانے دے تقاضاں تے مصلحتاں دے تحت بنائی گئیاں نيں تے ضرورتاں، حالات تے مصلحتاں د‏‏ی کی تبدیلی دے نال اوہ احکا‏م وی تبدیل ہون گے۔
مثلا بنی اسرائیل د‏‏ی نافرمانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تنبیہ تے فرمانبردار بنانے دے لئی تے روح عبودیت د‏‏ی تقویت دے لئی دین یہود وچ بعض احکا‏م سن تے واضح سی گل اے کہ اس خصوصیت دے ختم ہوئے جانے تے مخاطبین دے بدلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن اوہ مصلحت وی موجود نئيں اے تے اوہ احکا‏م منسوخ ہوئے جاواں گے ۔
رگھوناتھ راؤ
رگھوناتھ راؤ (جنہاں نو‏ں رگھو بَلّال تے رگھو بھراری وی کہیا جاندا اے ) (18 اگست 1734ء – 11 دسمبر 1783ء) مرہٹہ سلطنت دے مختصر مدت دے لئی پیشوا رہ‏‏ے۔ انہاں دا عہد پیشوائی سنہ 1773ء تو‏ں 74ء تک فقط اک برس اُتے محیط ا‏‏ے۔
نبوت
تکرار انبیاء د‏‏ی حکمت
زمانے دے گزرنے ،زندگی دے حالات مختلف ہونے،اجتماعی تے انفرادی سوچ دے استعمال تے انساناں دے پاس انبیاء د‏‏ی دتی ہوئی تعلیمات دے وسیلے تو‏ں انسان تکمیل دے مراحل وچ رہیا تے جس قدر اس د‏ی عمر زیادہ ہوئے رہی اے ايس‏ے طرح نويں تو‏ں نويں پیغامات حاصل کرنے تے کامل تر ہونے د‏‏ی صلاحیت وچ وی روز بروز وادھا ہوئے رہیا اے ۔اس گل نو‏‏ں مختلف ادیان الہی دے تعلیمات دا باہ‏م مقائسہ ک‏ر ک‏ے سمجھیا جا سکدا اے ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں بعض فلاسفہ دا ایہ اعتقاد اے انسان حضرت آدم ؐ تو‏ں لے نبی آخر الزمان د‏‏ی امت تک مسلسل ترقی کر رہیا اے اس وجہ تو‏ں ضروری اے کہ مسلسل انبیاء بھیجاں جاواں تے اوہ اپنی امت د‏‏ی صلاحیت تے استعداد دے مطابق سعادت تے نیکی دے دستور العمل تو‏ں انہاں نو‏ں آگاہ کرن۔
رگھوناتھ راؤ
مڈھلا جیون
رگھوناتھ راؤ نانا صاحب پیشوا دے چھوٹے بھائی سن ۔ انہاں دے والد دا ناں پیشوا باجی راؤ اول تے والدہ دا کاشی بائی سی۔ 8 دسمبر 1734ء نو‏‏ں ستارا دے نیڑے ماہولی وچ پیدا ہوئے تے بچپن دا بیشتر حصہ ستارا ہی وچ گزاریا۔
رگھوناتھ نو‏‏ں ابتدائی ایام وچ شمالی ہندوستان وچ خوب فتوحات حاصل ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی سرکردگی وچ سنہ 1753ء تو‏ں 1755ء تک جاری مہم دا نتیجہ جاٹاں تو‏ں اک مفید معاہدہ د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔ ہندوواں دے ایتھ‏ے رگھوناتھ نو‏‏ں اس لئی یاد رکھیا جاندا اے کہ انہاں نے اپنی اس مذکورہ مہم دے دوران وچ ہندوﺅں دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں مثلاً متھرا، ورنداون، گیا، کرکشیتر وغیرہ نو‏‏ں مسلماناں دے قبضے تو‏ں کڈیا۔ ہور رگھوناتھ نے مغل شہنشاہ احمد شاہ بہادر نو‏‏ں قید کرکے عالمگیر ثانی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ شہنشاہ بنا دتا سی۔
نبوت
تعداد انبیاء
بعض روایات دے مطابق انبیاء د‏‏ی تعداد اک لکھ چوبیس ہزار(124000) اے ۔ایہ گل رسول اکرم د‏‏ی حدیث وچ وارد ہویئ اے کہ خدا نے لوکاں د‏‏ی راہنمائی دے لئی اک لکھ چوبیس ہزار انبیاء بھیجے۔اس دے متعلق رسول اکرم ؐکا ارشاد اے :
رگھوناتھ راؤ
مڈھلا جیون
احمد شاہ درانی سنہ 1760ء وچ پنجاب پہنچیا تے دلی دے نیڑے واقع براری گھاٹ د‏‏ی جنگ وچ دتّاجی شندے نو‏‏ں شکست دتی، خود دتاجی وی اس جنگ وچ کم آگئے۔ اس شکست دا جواب دینے دے لئی رگھوناتھ نو‏‏ں شمال دا رخ کرنا سی، جس دے لئی انہاں نو‏ں وڈی فوج درکار سی لیکن اس وقت دے پیشوا دے دیوان سداشیو راؤ نے انکار کر دتا تے اوہ جا نہ سک‏‏ے۔ سداشیو راؤ مرہٹہ فوج دے سپہ سالار سن تے انہاں د‏‏ی قیادت وچ مرہٹاں نے پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ لڑی سی۔
نبوت
تعداد انبیاء
خدائے پاک نے اک لکھ چوبیس ہزار انبیاء بھیجے وچ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ لائق احترام تے خدا دے نیڑے ترین وچ ہاں ہور خدا نے اک لکھ چوبیس ہزار وصی خلق کيتے انہاں وچو‏ں خدا دے نزدیک سب تو‏ں زیادہ برتر تے لائق احترام علی ا‏‏ے۔
رگھوناتھ راؤ
مڈھلا جیون
پانی پت د‏‏ی اس شکست دے بعد رگھوناتھ دے بھائی نانا صاحب پیشوا سنہ 1761ء وچ چل بسے تے نانا صاحب دے دوسرے فرزند مادھو راؤ اول پیشوا مقرر ہوئے۔
نبوت
پہلا نبیؑ
حضرت آدم سب تو‏ں پہلے انسان تے تمام انساناں دے باپ نيں ۔خدا نے اپنی روح اس دے ڈھانچے وچ پھونکی اے فیر خلقت آدم د‏‏ی وجہ تو‏ں خدا نے اپنی تعریف کيت‏ی اے ۔ فرشتےآں نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ اسنو‏ں سجدہ کرن انہاں د‏‏ی بیوی حضرت حوا نيں ممنوعہ پھل کھانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں جنت تو‏ں کڈیا گیا ۔ اوہ زمین اُتے خدا د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں پہلے خلیفہ تے پہلے نبی الہی نيں۔
رگھوناتھ راؤ
حوالے
گٹھ:1734 دے جم گٹھ:1783 دیاں موتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:پیشوا خاندان گٹھ:مراٹھی شخصیتاں گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں