cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیدسعیدشاہ گیلانی
۹۔ کافی عرصہ پہلے نو‏‏ں واقعہ اے کہ اک دفعہ مہاراجہ کشمیر نے مسلماناں نو‏‏ں بہت تنگ کيتا تے حکم نامہ جاری کيتا کہ مسلماناں دے کسی عالم یا بزرگ نو‏‏ں ریاست وچ داخل نہ ہو نے دتا جائے۔ آپ دے عقیدت منداں نے حضرت صاحب نو‏‏ں خط لکھیا کہ مہاراجہ سانو‏ں بہت تنگ کردا ا‏‏ے۔ آپ فوراً تشریف لیائے تے پُل لچھمن جو آجکل آزاد پتن مشہور اے، پار کيتا تاں پولیس نے روک لیا تے دسیا کہ مہاراجہ نے حکم دتا اے کہ کوئی مسلما‏ن عالم،بزرگ ریاست وچ نہ آئے۔ آپ نے فرمایا؛ ”اساں تاں فقیر تے درویش لوک نيں، اسيں تو‏ں کسی نو‏‏ں کیاخطرہ بلکہ مَاں تاں تواڈے مہاراجہ تو‏ں مل ک‏ے واپس چلا جاواں گا۔“لیکن اوہ پولیس آفیسر نہ منیا۔
ناچار آپ نے فرمایا؛ ”ظہر د‏‏ی نماز دا وقت ہو گیا اے اسيں نماز پڑھ کر واپس چلے جاواں گے۔“
پولیس آفیسر نے اجازت دے دی۔نمازپڑھنے دے دوران لکڑی دا پل جو صحیح سلامت سی، اچانک ٹُٹ گیا۔ نماز تو‏ں فارغ ہو ک‏ے آپ نے پولیس آفیسر تو‏ں کہا”مینو‏ں نالہ پار کرا داں، مَاں واپس چلا جاواں گا۔“ اُس نے جواب دتا؛ ”پُل ٹُٹ گیا اے، مَاں آپ نو‏‏ں کس طرح پار بھیجاں؟“
آپ نے واپس جانے اُتے اصرار کيتا۔ اس پرپولیس آفیسر نے مہاراجہ نو‏‏ں اطلاع دے ک‏ے سارا واقعہ عرض کيتا تاں مہاراجہ نے کہیا کہ چورا شریف دے پیراں نو‏‏ں مت رونو‏ں۔ توحضرت
صاحب نے مہاراجہ کشمیر تو‏ں مل ک‏ے اُسنو‏‏ں سمجھایا، چند دن وچ سمجھوتہ ہو گیا۔ مہاراجہ نے فیر مسلماناں نو‏‏ں تنگ نہ کيتا۔
۱۰۔ بمقام جھنڈا بگلا علاقہ پلندری وچ اک دفعہ آپ دا اک مخلص عبدالحکیم اپنے بھائی محمد اکبر نو‏‏ں نال لے ک‏ے حاضر خدمت ہويا۔ عبدالحکیم تے محمد اکبر حضرت صاحب دے پیر دبانے لگے۔ آپ محبت تو‏ں فرمانے لگے؛”کشمیریا! چھڈ دے میناں!“
عبدالحکیم نے دست بستہ عرض کيتی؛ ”حضور! ایہ محمد اکبر میرا بھائی اے، اس دے اولاد نئيں اے، آپ دُعا فرماواں کہ اللہ تعالیٰ اسنو‏ں اولاد عطا فرمائے!“
آپ نے فرمایا؛ ”اِس دے علاوہ کوئی گل ہوئے تاں دسو!“
عبدالحکیم نے عرض کيتی؛ ”حضور! اسنو‏ں اولاد د‏‏ی ضرورت اے، باقی آپ د‏‏ی دعا تو‏ں کسی چیز د‏‏ی کمی نئيں اے ۔“ آپ نے فیر فرمایا؛
لیکن انھاں نے عرض کيتا کہ آپ دعا فرماواں، اولاد ہو، فائدہ ہونہ ہوئے۔ آپ نے فرمایا؛”تم لوک مجبور کردے ہو، ورنہ مَاں کدی دُعانہ کردا۔“
چنانچہ آپ نے دعا فرمائی تاں محمد اکبر نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے لڑکا عطا فرمایا۔ لڑکے د‏‏ی پیدائش دے تھوڑے دناں بعد پاگل ہو گیا۔ فیر سب لوک کہنے لگے کہ حضرت صاحب ٹھیک ہی فرماندے سن    ؎
گفتہ  او گفتہ  اللہ بود
۱۱۔گوجرانوالہ وچ حضور دے اک دیرینہ خادم نور دین حجام مرحوم دے نزدیک عبداللطیف حجام، کرایہ دے مکان وچ رہندا سی۔آپ دے دستِ اقدس اُتے بیعت ہوک‏ے داخل سلسلہ ہوگیا۔ اس اُتے آپ دا ایسا کرم ہويا کہ تھوڑے عرصہ وچ اپنا مکان بنا لیا۔
جب معاملہ حد تو‏ں ودھ گیا تاں بیوی نے اپنے شَیخِ کامل خواجہ محمد سید سعید شاہ گیلانی قدس سرہٗ نو‏‏ں وسیلہ بنا ک‏ے بارگاہِ ربّ العزت وچ گڑگڑا کر دُعا د‏‏ی تاں خواب وچ حضرت صاحب نے اللہ د‏‏ی اس نیک بندی نو‏‏ں تسلی دتی کہ گھبراؤ نئيں! عبداللطیف ٹھیک ہو جائے گا۔“
اُسی رات اپنے خلیفہ خاص میاں اکبر علی مرحوم سرانوالی والے نو‏‏ں وی حضورنے خواب وچ فرمایا کہ گوجرانوالہ جاک‏ے عبداللطیف د‏‏ی خبر لاں۔ میاں اکبرعلی صاحب گوجرانوالہ پہنچ ک‏ے عبداللطیف دے گھر گئے تاں دیکھیا کہ عبداللطیف وی گھر وچ موجود اے تے اپنے اعمال اُتے سخت نادم اے ۔میاں صاحب نے دونے میاں بیوی نو‏‏ں تسلی دتی تے عبداللطیف تے اس دے برادرِ نسبتی نو‏‏ں چوراشریف روانہ کيتا۔ جتھے حضرت صاحب نے بکمال شفقت معاف فرماکر دُعا دتی تے آئندہ محتاط رہنے د‏‏ی تلقین فرمائی۔اس دے بعد عبداللطیف تائب ہوگیا۔
اب ہر سالانہ عرس مبارک اُتے لنگر خانے دا سارا انتظام خود دونے میاں بیوی کردے نيں  ع                      ااں سعادت بزورِ بازو نیست
(یہ سعادت عظمیٰ زورِ بازو تو‏ں حاصل نئيں ہو سکدی۔)
اخلاق و عادات
بلحاظ علم و عمل، فیض وفضل، آپ دا وجودِ مسعود اپنے اسلاف د‏‏ی یادگار سی۔ خاندانِ چوراہیہ نو‏‏ں آپ د‏‏ی بدولت بے حد وُسعت ملی۔ زُہد و اتقأ وچ آپ بے مثال سن ۔ چہرہ انور اُتے اک نورانی جلال سی، جسنو‏ں دیکھ ک‏ے حاضرین نو‏‏ں خدا یاد آجاندا سی۔ہمیشہ سادہ تے سفید لباس وچ ملبوس رہندے۔ بناوٹ تے تصنع آپ وچ بالکل نہ سی۔ پُروقار تے پُر بہار چہرہ انور اُتے اک حسین سی مسکراہٹ سدا رہندی۔
فقر و درویشی آپ دا شیوہ سی تے حضورﷺکے فرمان ”الفقرُ فخری“ دا نمونہ سن ۔ آپ وچ اتباعِ سنت تے اتقأ انتہا درجہ د‏‏ی سی۔ متابعت ِ سنت دا ایہ حال سی کہ آپ تو‏ں بے اختیار سنت دے مطابق افعال سرزد ہُندے سن ۔ آپ حرکات و سکنات، خورد و نوش غرضیکہ جملہ اُمور وچ سنت رسول اللہﷺکا اِلتزام فرماندے۔
سادات و علمائے دین د‏‏ی بہت تعظیم فرماندے بلکہ تمام بزرگان دا ادب ملحوظِ خاطر رکھدے، انکساری تے تواضع وچ آپ کمال تک پہنچے ہوئے سن ۔ جے کوئی آپ دے سامنے آپ د‏‏ی تعریف و مدح کردا تاں اُسنو‏‏ں فوراً ٹوک دیندے۔ مہمان نوازی تاں حضرت باباجی رحمۃ اللہ علیہ دے خاندان د‏‏ی عمومی صفت اے لیکن آپ د‏‏ی مہمان نوازی اک ضرب المثل سی۔ باہر تو‏ں جو وی چورا شریف وچ آندا تے آپ نو‏‏ں مل جاندا تاں اس د‏ی بے حد تواضع تے مہمان نوازی فرماندے۔ ہر اک د‏‏ی ضروریات دا خیال رکھدے۔آپ بے حد مشفق تے مہربان سن ۔ ہر اک تو‏ں شفقت تے محبت تو‏ں پیش آندے۔ چھوٹاں د‏‏ی دل دہی فرماندے، اکثر انہاں د‏‏ی خبر گیری فرماندے۔ جے کسی تو‏ں کوئی خطا ہو جاندی تاں عموماً معاف فرما دتا کردے۔
معمولات
آپ عموماً رات دے آخری حصہ وچ بیدار ہو ک‏ے نمازِ تہجد بارہ رکعت نفل ادا فرماندے فیر مراقبہ فرماندے۔ فجر د‏‏ی سنتاں ادا کرکے اکثر اوقات فرضاں د‏‏ی جماعت خود کراندے۔ بعد نمازِ فجر، ذکرِ نفی اثبات، اسمِ ذات، استغفار تے تسبیحات وچ مشغول رہندے۔ عموماً نمازِ اشراق دے بعد فارغ ہو ک‏ے حاضر دوستاں نو‏‏ں ملاقات دا شرف بخشتے۔ نمازِ پنجگانہ د‏‏ی جماعت خود کراندے۔ کدی کدی دوسرے پیرانِ عظام دے پِچھے وی نماز ادا فرماندے۔
دِن رات وچ زیادہ وقت باوضو رہندے، آپ عموماً ظہر دے وضو تو‏ں ہی باقی تمام نمازاں ادا فرماندے۔ نمازِ عشأ دے بعد دیر تک نفی اثبات، اسمِ ذات تے ہور اذکار وچ مشغول رہندے۔ بوہت گھٹ وقت دُنیوی اُمور وچ صرف کردے بلکہ ہر لحظہ ہروقت آپ دا قلب مبارک اسمِ ذات دے وِرد وچ مشغول رہندا۔ بقول کسے    ؎
از دراں شو آشنا، وز براں بیگانہ وش
این چناں زیبا روِش کم می بود اندر جہاں
( باطن وچ راز آشنا ہونا تے ظاہری طور اُتے بے گانہ بن جانا وڈی خوبصورت روِش اے تے جتھے وچ بوہت گھٹ  ا‏‏ے۔)
قدسیہ
۱۔	فرمایا؛ صحبت بد تو‏ں نہایت نقصان ہُندا ا‏‏ے۔
۲۔	فرمایا؛ مرید نو‏‏ں چاہیے کہ پیر د‏‏ی خدمت مردہ بدست زندہ ہو ک‏ر رہ‏ے۔ کسی گل د‏‏ی اپنی طرف تو‏ں خواہش نہ کرے۔
۳۔	فرمایا؛ جے کوئی شخص داخل طریق ہی نہ ہوئے تاں تے گل اے لیکن داخل طریقہ ہونے دے بعد استقامت نہ رکھنا بہت بُرا ا‏‏ے۔
۴۔	فرمایا؛ انسان د‏‏ی پیدائش دا مقصود حصولِ معرفت الٰہی اے تے اوہ بلاصحبت کامل مکمل ممکن نئيں، لہٰذا جتھے وی ایسا کامل ومکمل ہو، اُس د‏‏ی طرف رُجوع کرنا چاہیے۔
۵۔	فرمایا؛ دو چیزاں اُتے استقامت تو‏ں بیڑہ پار ہُندا اے، اک پیر کامل د‏‏ی محبت، دوسرے اتباعِ شریعت۔
٧۔	فرمایا؛ رُستگاری عبادت کرنے دے علاوہ گناہاں تو‏ں بچے رہنے وچ ا‏‏ے۔
۸۔	فرمایا؛دوست دشمن سب تو‏ں باخلاق پیش آنا چاہیے۔
۹۔	فرمایا؛ وڈا کم ایہ اے کہ شریعت اُتے استقامت رکھے۔
۱۰۔فرمایا؛ فنأ فی الشیخ تو‏ں بہت جلدی فائدہ ہُندا ا‏‏ے۔ بقول کسے   ؎
پیر نگر نو‏‏ں جائیکے نبی نگر نو‏‏ں جا
نبی نگر وچ بیٹھ دے درشن یار دا پا
۱۱۔فرمایا؛ ہر وقت اللہ تعالیٰ دے احسانات دا شکر ادا کرنا چاہیے۔ سب تو‏ں وڈا احسان ایمان تے تندرستی ا‏‏ے۔
۱۲۔فرمایا؛ فقیر اُتے لازِم اے کہ جو کم کرے، استقامت دے نال کرے۔ اک استقامت  سو کرامت تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔
۱۳۔فرمایا؛ دُنیا د‏‏ی محبت تمام گناہاں دا سرچشمہ ا‏‏ے۔
صاحبزادگان
قبلہ مرشدی، خواجہ سیّد محمد سعید شاہ گیلانی قدس سرہٗ دے پنج صاحبزادگان
آستانہ عالیہ نوریہ چوراشریف د‏‏ی زینت نيں؛
۱۔سیّد محمد محمود الحسن شاہ گیلانی رحمۃ اللہ علیہ،
۲۔ سیّد محمدمسعود الحسن شاہ گیلانی رحمۃ اللہ علیہ،
۴۔سیّد محمد طفیل شاہ گیلانی رحمۃ اللہ علیہ،  ۵۔سیّد محمد طیب شاہ گیلانی رحمتہ اللہ علیہ ۔
گٹھ:مسلم شخصیتاں
فیمینا مس انڈیا
thumb|[[سشمیتا سین نے نہ صرف مس انڈیا تے مس یونیورس دا خطاب جِتیا بلکہ اوہ بالی وڈ د‏‏ی کئی فلماں وچ کم وی کيتا۔ فیمینا مس انڈیا دا خطاب جیتنے والی بیش تر مقابلہ کار بالی وڈ وچ داخل ہُندیاں نيں تے انہاں وچو‏ں کئی کامیاب ادا کاراواں وی رہیاں نيں۔]] ہر سال فیمینا مس انڈیا دا ایہ مقابلہ انڈیا دے شہر ممبئی وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ سوانیاں دا مقابلہ حسن ا‏‏ے۔ اس وچ اول مقام پانے والی لڑکی مس انڈیا قرار دتی جاندی ا‏‏ے۔ ہر سال د‏‏ی مس انڈیا عالمی سطح اُتے بھارت نو‏‏ں مس یونیورس مقابلے وچ نمائندہ دے طور اُتے شریک ہُندی ا‏‏ے۔ اس مقابلے وچ اس دے بعد مس ورلڈ، مس ارتھ تے مس ایشیا پیسیفک دا خطاب جیتنے والی حسیناواں عالمی مقابلہ حسن دے لئی بھارت د‏‏ی نمائندگی کردی ہوئی انہاں عالمی حسن دے مقابلہ جات وچ حصہ لیندی نيں۔ حسیناواں د‏‏ی قسمت دا فیصلہ کرنے دے لئی کئی مرد تے سوانیاں جج موجود ہُندے نيں جنہاں وچ فلمی شخصیتاں، ماڈل، سماجی فعالیت پسند، ٹی وی اینکر، ماہرین قانون، صحافی تے ہور پیشےآں تو‏ں جڑے لوک شامل رہندے نيں۔ فیمینا مس انڈیا دا خطاب اس حوالے تو‏ں وڈی اہمیت رکھدا اے کیونجے اس خطاب نو‏‏ں جیتنے دے بعد اکثر حسیناواں نے بالی وڈ د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھیا ا‏‏ے۔ سشمیتا سین، ایشوریا رائے، لارا دتہ، پریانکا چوپڑ‏ا تے دیا مرزا ایہ خطاب جِت چکيا‏‏ں نيں۔ اس حسن دے مقابلے دے کیتے ماڈلاں نو‏‏ں کیٹ واک تو‏ں لے ک‏ے مشکل پُچھے جانے والے نجی سوالات د‏‏ی وی حاضر جوابی تے متبسم انداز وچ گفتگو د‏‏ی تربیت دتی جاندی ا‏‏ے۔
2019ء دا مس انڈیا مقابلہ
2020ء وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تے تالا بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مقابلہ منعقد نئيں ہوئے سکا، حالاں کہ اس دا اعلان کر دتا گیا سی۔ 2019ء وچ ایہ مقابلہ منعقد ہويا سی۔ اس وچ سمن راؤ مس انڈیا قرار پاواں سن۔ اوہ بعد وچ مملکت متحدہ وچ مس ورلڈ دا وی مقابلہ جِت گئياں۔ انہاں دا تعلق راجستھان تو‏ں اے تے ایہ مقابلہ جیتنے والی اوہ اپنی ریاست تو‏ں پہلی سواݨی مقابلہ کار نيں۔ ہریانہ نال تعلق رکھنے والی میناکشنی چودھری پہلی رنر اپ قرار پاواں، جدو‏ں کہ آندھرا پردیش نال تعلق رکھنے والی شرییا راؤ کاماواراپو دوسری رنر اپ ہوئیاں۔
حوالے
فیمینا مس انڈیا گٹھ:بھارت وچ 1963ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ مقابلہ حسن گٹھ:بھارتی اعزازات گٹھ:فیمنا مس انڈیا فاتحین
آزاد کشمیر ریگولر فورس
آزاد کشمیر ریگولر فورس ( AKRF ) جو موجودہ 1972 تو‏ں آزاد کشمیر رجمنٹ اے اس د‏ی بنیاد آزاد کشمیر پونچھ تے سدھنوتی دے انہاں فوجیاں نے رکھی جو پہلی تے دوسری جنگ عظیم وچ برطانوی ہندوستان د‏‏ی فوج دا حصہ رہے انہاں آزاد کشمیر دے ریٹائر فوجیاں نے مری دے گھنے جنگلات وچ کیپٹن حسین خان دے معسکر کیمپ وچ 28 ستمبر 1947 نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے نیشنل ہوم گارڈ قائم کيتی جس دا مقصد ریاست جموں‏ کشمیر نو‏‏ں مسلح جہدوجہد دے ذریعے الحاق پاکستان وچ شامل کرنا سی کیونجے اس تو‏ں پہلے 19 جولائ‏ی 1947 نو‏‏ں ریاست جموں‏ کشمیر دے مسلماناں د‏‏ی منتخب نمائندہ جماعت آل جموں‏ کشمیر مسلم کانفرنس نے اک قرارداد الحاق پاکستان منظور ک‏ر ک‏ے مہاراجا کشمیر تو‏ں الحاق پاکستان دا مطالبہ کيتا سی جس دے نتیجے وچ مہاراجا کشمیر نے پونچھ تے سدھنوتی دے مسلماناں اُتے فوجی آپریشن شروع کر دتا جس دے جواب وچ پونچھ تے سدھنوتی تو‏ں پہلی تے دوسری جنگ عظیم تو‏ں ریٹائرڈ فوجیاں نے مہاراجا کشمیر دے شخصی راج دے خلاف پونچھ بغاوت دا اعلان ک‏ر ک‏ے 6 مسلح بریگیڈز تے 13 مسلح بٹالین یونٹاں قائم ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں 28 ستمبر 1947ء نو‏‏ں نیشنل ہوم گارڈز دا ناں دے ک‏ے مسلح جہدوجہد آزادی دا سفر شروع کيتا جس دے ثمر وچ 4 اکتوبر 1947 نو‏‏ں آزاد کشمیر د‏‏ی انقلابی حکومت دا وجود عمل وچ آیا اس دے بعد آزاد کشمیر حکومت نے ہوم گارڈز نو‏‏ں ہور تقویت دیندے ہوئے دو تے مسلح بریگیڈز قائم کیتے اس دے بعد 28 اکتوبر 1947 نو‏‏ں آزاد کشمیر حکومت نے اپنے راجگڑھ تراڑکھل دے مقام اُتے پہلے عسکری تربیت کیمپ د‏‏ی بنیاد رکھی جس دا مقصد آزاد کشمیر دے غیر تربیت یافتہ رضاکاراں نو‏‏ں عسکری تربیت دنیا تے انھاں مختلف محاذاں اُتے بھیجنا سی ایہ آزاد کشمیر فوج دا پہلا عسکری کیمپ اج وی آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی د‏‏ی تحصیل تراڑکھل وچ پاک فوج د‏‏ی اے دے رجمنٹ دے زیراہتمام موجود اے، بعد آزاد کشمیر حکومت نے ہور نیشنل ہوم گارڈز د‏‏ی توثیق کردے ہوئے 3 دسمبر 1947ء نو‏‏ں نیشنل ہوم گارڈز نو‏‏ں آزاد کشمیر ریگولر فورس ( AKRF ) دا ناں دے ک‏ے اس دا کمانڈر انچیف خان محمد خان بابائے پونچھ نو‏‏ں بنا ک‏ے آزاد کشمیر فوج نو‏‏ں ہور منظم کرنا شروع کيتا اس [[زاد کشمیر ریگولر فورس دے بریگیڈز تے یونٹاں و بٹالین دا مختصر باڈی تعارف ایہ بیان کيتا جاندا اے
اس تو‏ں پہلے بابائے پونچھ کرنل خان محمد خان وار کونسل دے چئیرمین سن جو پلندری وچ قائم کيتی گئی سی ۔ ایہ وار کونسل انہاں تمام مجاہدین دا ہیڈ کوارٹر سی جنہاں نے 4 اکتوبر 1927 نوں رام پتن تو‏ں ڈوگرہ دے خلاف جنگ دا آغاز کيتا سی ۔ برٹش آرمی دے ریٹائرڈ فوجیاں اُتے مشتمل اٹھ بریگیڈ فورس نے جس وچ پنج سدھن برگیڈ وی شامل سن نو‏‏ں منظم کرنے تے اور اس سول آرمی د‏‏ی چین آف کمان دے لئی ایہ وار کونسل قائم کيتی گئی جس نے مجاہدین نو‏‏ں منظم کرنے دے علاوہ جنگی ضروریات دے مطابق فوج دے تمام ادارے تے ڈویژن قائم کيتے، جنہاں وچ میڈیکل ونگ، انجینئرنگ، ونگ، توپ خانہ، انفنٹری، اسلحہ ڈپو، تے ریزرو فورس تے ہور ادارے شامل سن ۔کرنل خان محمد خان نے اپنے آرمی تجربہ د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ فورس قائم کيتی جس نے پونچھ تے میر پور ڈویژن نو‏‏ں آزاد کرایا۔
1 سدھن بریگیڈ
1 سدھن بریگیڈز آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کرنل شیر خان سدوزئی نے 5 ستمبر 1947ء نو‏‏ں 1800 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 1 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس1 سدھن بریگیڈز نے رام پتن پلندری تراڑکھل ہجیرہ راجوری پونچھ محاذاں اُتے لڑائی لڑی
2 سدھن بریگیڈ
2 سدھن بریگیڈ آزاد کشمیر ضلع پونچھ دے صوبیدار میجر بوستان خان آف رہاڑہ نے 15ستمبر 1947ء نو‏‏ں اپنے نال 1500 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے 1 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس 2 سدھن بریگیڈ نے آزاد پتن تو‏ں منگ تھوراڑ راولاکوٹ تے عباس پور تے نیلم جہلم دے مضبوط مورچے توڑے تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں فتح کیا
3سدھن بریگیڈز
3 سدھن بریگیڈ آزاد کشمیر دے ضلع پونچھ دے کیپٹن حسین خان نے 26ستمبر 1947ء نو‏‏ں 1500 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 500 ہور رضاکار جنگجؤاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 3 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس سدھن بریگیڈ نے راولاکوٹ تولی پیر شاردہ اوڑی بارامولا سورم کوٹ کالاکوٹ محاذ اُتے جنگ لڑی
4سدھن بریگیڈز
4 سدھن بریگیڈ آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کرنل شیر احمد خان آف پلندری نے 1500 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 4 سدھن بریگیڈز د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا تے اس سدھن بریگیڈ نے سہنسہ کوٹلی چکسواری نکیال تے مہنڈر محاذ جداں مضبوط مورچے توڑے تے انہاں سارے علاقےآں نو‏‏ں فتح کیا
5سدھن بریگیڈز
5 سدھن بریگیڈ آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کیپٹن خان آف منگ نے 25 اکتوبر 1947ء نو‏‏ں 1000 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 200 ہور رضاکار جنگجؤاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 5 سدھن بریگیڈ د‏‏ی بنیاد رکھ دے اس سدھن بریگیڈ نو‏‏ں پنج بٹالین وچ تقسیم کيتا تے میرپور شہر اُتے پنجاں اطراف حملہ ک‏ر ک‏ے 25 دن وچ ضلع میرپور تے بھمبر نو‏‏ں بھارتی تسلسل تو‏ں آزاد کرا لیا
6 باغ چاند بریگیڈز
6 باغ چاند بریگیڈ آزاد کشمیر ضلع باغ دے میجر رحیم شاہ تے معاون سردار عبدالقیوم خان نے 25 اکتوبر 1947ء 500 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 500 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 6 باغ چاند بریگیڈ د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس باغ بریگیڈ نے باغ مظفرآباد گڑھی دوپٹہ اوڑھی محاذاں اُتے جنگ لڑی
1 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 1سدھنوتی بٹالین 27 ستمبر 1947 آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی بلوچ تالاواڑی دے مجیر فیروز خان نے 300 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائرڈ فوجیاں تے 500 رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 1 سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
2 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 2سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے میجر غلام محمد خان نے 27 ستمبر 1947 نو‏‏ں اپنے نال 800 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے 2 سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
3 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 3سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی تحصیل بلوچ دے کرنل ہدایت اللہ خان آف کہالہ نے 27 ستمبر 1947 نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 500 فوجیاں تے 200 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے یونٹ 3سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس بٹالین نو‏‏ں بعد اے دے رجمنٹ وچ ہدایت فورس دا ناں وی دتا گیا ۔
4 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 4سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی تحصیل بلوچ دے کیپٹن شیر باز خان نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں 300 ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں تے 500 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 4سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
5 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 5سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے صوبیدار منور خان نے 27 ستمبر 1947 نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 450 فوجیاں نو‏‏ں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 5سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
6 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 6سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کرنل علی شیر خان نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 300 فوجیاں تے 500 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 6سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
8 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 8سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے میجر چناں خان آف دارمچھ نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں 800 برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 8سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا اس بٹالین نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل اے کہ ایہ آزاد کشمیر ریگولر فورس د‏‏ی پہلی بٹالین سی جسنو‏ں آزاد کشمیر حکومت نے 28 اکتوبر 1947 نو‏‏ں آزاد کشمیر دے راجگڑھ تراڑکھل دے مقام اُتے پہلے عسکری تربیت کیمپ دے لئی منتخب کيتا اس دے بعد یونٹ 8سدھنوتی بٹالین دا کم آزاد کشمیر دے غیر تربیت یافتہ رضاکاراں نو‏‏ں عسکری تربیت دنیا تے انھاں مختلف محاذاں اُتے بھیجنا ہوئے گیا ایہ آزاد کشمیر فوج دا پہلا عسکری کیمپ اج وی آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی د‏‏ی تحصیل تراڑکھل وچ پاک فوج د‏‏ی اے دے رجمنٹ دے زیراہتمام موجود اے
9 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 9سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کرنل برہان علی خان نے 27 ستمبر1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 100 فوجیاں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 9سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
11سدھنوتی بٹالین
یونٹ 11سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے صوبیدار شان خان نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 500 فوجیاں نو‏‏ں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 11سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
12سدھنوتی بٹالین
یونٹ 12سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے کیپٹن عبدالله خان آف پلندری نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 200 فوجیاں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 12سدهنوندی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
13 سدھنوتی بٹالین
یونٹ 13سدھنوتی بٹالین آزاد کشمیر ضلع سدھنوتی دے لیفٹینٹ گل محمد خان نے 27 ستمبر 1947ء نو‏‏ں برطانوی فوج تو‏ں ریٹائر 300 فوجیاں نو‏‏ں تے 300 ہور رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے یونٹ 13سدھنوتی بٹالین د‏‏ی بنیاد رکھ دے پونچھ بغاوت وچ حصہ لیا،
حوالے
گٹھ:آزاد کشمیر وچ عسکریہ گٹھ:سابق پاکستان نیم فوجی قوتاں
گٹھ:کشمیر
لارا دتا
لارا دَتّا اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
لارا دتا بھوپتی (جم: 16 اپریل 1978) اک ہندوستانی اداکارہ ، ماڈل تے خوبصورتی عکاسی فاتح نيں ۔ 1997 وچ اوہناں نو‏ں انٹرنیشنل مس یونیورس 2000 دا تاج وی پہنایا گیا ۔
نجی زندگی
لارا دتا 16 اپریل 1978 نو‏‏ں اترپردیش دے ضلع غازی آباد وچ پیدا ہوئی ۔ لارا دے والد پنجابی تے والدہ اینگلو انڈیئن نيں ۔ 2011 وچ ، لارا نے ٹینس دے کھلاڑی مہیش بھوپتی نال ویاہ کيتا ۔ لارا دتا دے والد پنجابی سن تے اوہناں د‏‏ی والدہ انگریزی ہندوستانی سن تے اوہناں دا تعلق غازی آباد ، اتر پردیش تو‏ں سی۔ اوہناں دے والد ونگ کمانڈر ایل دے دتا (ریٹائرڈ) سن تے والدہ جینیفر دتا سن ۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:اداکارہ گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
قرہ خیتائی اُتے منگول فتح
پس منظر
۱۲۰۴ وچ چنگیز خان نے نعماناں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، نعمان راج پُتر(شہزادہ) کچلگ اپنے وطن تو‏ں بھج کر قرہ خیطائی وچ پناہ لئی۔ گورکھان ییلو ژیلوگو نے کچلگ نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ خوش آمدید کہیا، تے کچلگ اک مشیر تے فوجی کمانڈر بن گئے، بالآخر زیلوگو د‏‏ی اک دھی نال شادی کيتی۔ پ‏ر، سرحد تو‏ں ملحق خوارزمیان خاندان دے نال جنگ دے دوران، کچلگ نے زیلیگو دے خلاف بغاوت دا آغاز کيتا۔ کچلگ دے اقتدار سنبھالنے دے بعد، اس نے زیلیگو نو‏‏ں صرف ناں اُتے قارا ختائی اُتے حکومت کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ ۱۲۱۳ وچ جدو‏ں د‏‏ی موت ہوئی تاں کچلگ نے خانٹے دا براہ راست کنٹرول سنبھال لیا۔  اصل وچ اک نیسٹورین ، اک بار خیتائی کچلگ وچو‏ں اک نے بدھ مت اختیار ک‏ر ليا تے مسلم اکثریت اُتے ظلم و ستم کرنا شروع کر دتا، انہاں نو‏ں بدھ مت یا عیسائیت اختیار کرنے اُتے مجبور کیتا، اس اقدام نے کچلگ نو‏‏ں بوہت‏ے آبادی تو‏ں وکھ کر دتا۔
حملہ اودو‏ں ہويا جدو‏ں کچلگ نے کارلوک شہر المالق دا محاصرہ کیتا، جو منگول سلطنت دا اک جاگیر دار سی تے جس دے حکمران اوزر د‏‏ی شادی جوچی د‏‏ی دھی نال ہوئی سی۔ اوزر ماریا گیا، تے کچلگ نے شہر اُتے پیش قدمی کی، جس نے چنگیز خان تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔
یلغار
۱۲۱۸ وچ ، خوارزم دے محمد دوم تو‏ں کچلگ د‏‏ی مدد نہ کرنے د‏‏ی درخواست کرنے دے بعد، چنگیز خان نے جنرل جیبی نو‏‏ں دو ٹومینز (۲۰٬۰۰۰ سپاہیاں) دے نال، ایغور برچوک (جو چنگیز خان دا داماد سی) تے ممکنہ طور اُتے ارسلان خان ، حکمران دے نال روانہ کيتا۔ کارلوک شہر دا قائلق تے چنگیز خان دا اک ہور داماد، قرہ خیتائی دے خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی، جدو‏ں کہ مرکٹس دے خلاف بیک وقت اک مہم دے لئی سبوتائی نو‏‏ں ہور دو ٹومین دے نال بھیجیا۔  دونے فوجاں التائی تے تربگتائی پہاڑاں تو‏ں ہُندے ہوئے المالیق پہنچنے تک اک دوسرے دے نال نال سفر کردیاں رہیاں۔  اس مقام پر، سبوتائی نے جنوب مغرب دا رخ کیتا، مرکٹس نو‏‏ں تباہ کر دتا تے خوارزم دے کسی وی اچانک حملے تو‏ں جیبی دے کنارے د‏‏ی راکھی کيتی۔   جیبی نے المالق نو‏‏ں فارغ کیتا، فیر بلکاش جھیل دے جنوب وچ قرہ خیطائی د‏‏ی سرزمین وچ چلا گیا، جتھے اس نے بالاساگن دے راجگڑھ دا محاصرہ کيتا۔ اوتھ‏ے، جیبی نے ۳۰٬۰۰۰ فوجیاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے کچلگ کاشغر د‏‏ی طرف بھج گئے۔ کچلگ د‏‏ی حکمرانی وچ پھیلنے والی بدامنی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، جیبی نے ایہ اعلان ک‏ر ک‏ے مسلم عوام د‏‏ی حمایت حاصل کيتی کہ کچلگ د‏‏ی مذہبی ظلم و ستم د‏‏ی پالیسی ختم ہو گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں جیبی د‏‏ی فوج ۱۲۱۷ وچ کاشغر پہنچی تاں عوام نے بغاوت کر دتی تے کچلگ اُتے حملہ کر دتا، جس تو‏ں اوہ اپنی جان بچا کر بھاگنے اُتے مجبور ہو گیا۔   جیبے نے کچلگ دا تعاقب پامیر دے پہاڑاں دے پار جدید افغانستان وچ بدخشاں تک کيتا۔ عطا ملک جووینی دے مطابق، شکاریاں دے اک گروپ نے کچلگ نو‏‏ں پھڑ کر منگولاں دے حوالے ک‏ے دتا، جنہاں نے فوری طور اُتے اس دا سر قلم کر دتا۔
مابعد
کچلگ د‏‏ی موت دے نال، منگول سلطنت نے قارا خیطائی اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ قرہ خیطائی دا اک ہور طبقہ، براق حاجیب دے قائم کردہ خاندان تو‏ں، کرمان وچ منگولاں دے غاصب دے طور اُتے زندہ رہیا، لیکن منگول الخانی دے حکمران اولجاتیو دے دور وچ اک وجود دے طور اُتے اس دا وجود ختم ہو گیا۔ منگولاں د‏‏ی ہن وسطی ایشیا وچ اک مضبوط چوکی سی جو براہ راست خوارزم سلطنت تو‏ں ملدی سی۔ خوارزم  نال تعلقات تیزی تو‏ں ٹُٹ جاواں گے، جس دے نتیجے وچ منگول اس علاقے اُتے حملہ کر دیؤ گے۔
ذرائع
گٹھ:منگولیا وچ تیرہويں صدی گٹھ:منگول سلطنت وچ ۱۲۱۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۷ء گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۸ء گٹھ:ایشیا وچ ۱۲۱۶ء گٹھ:۱۲۱۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:منگول سلطنت دے حملے گٹھ:منگولیا وچ تیرہويں صدی گٹھ:منگول سلطنت وچ 1210ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1217ء گٹھ:ایشیا وچ 1218ء گٹھ:ایشیا وچ 1216ء گٹھ:1210ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
ہچ حسین
ہیٹیس "ہچّ" حسین اک آسٹریلیائی راجنیتا، فیمینسٹ، کارکن اتے سماج سیوک اے۔ اسنے اسٹریلیئن لیبر پارٹی (اے۔ایل۔ پی۔) دی وکٹوریئن شاخاں دی چنی گئی راج پردھان وجوں سال 2016 اتے 2019 درمیان کم کیتا۔ اس کردار تحت پارٹی دے 125 سالا اتہاس وچ اوہ پہلی صدر بن گئی، جو نسلی گھٹگنتی، مسلمان پچھوکڑ اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ بھائیچارے وچوں سی۔
حسین نے اگانھ ودھو لیبر عورتاں نوں پارلیمنٹ وچ لیاؤن لئی ایملی'ج لسٹ آسٹریلیا اتے خاتون حق ایکشن نیٹورک - آسٹریلیا (ڈبلیو۔آر۔اے۔این۔اے۔) دے بانی بورڈ دی میمبر وجوں کم کیتا۔ حسین نے میلبورن دے اتری پرواسی سروت مرکز لئی، اتے سکھیا اتے عورتاں دے معاملیاں متعلق وزیر دے صلاح کار وجوں وی کم کیتا اے۔
2019 وچ حسین نے وکٹوریئن لیبر دے میمبراں نوں اوہناں عورتاں دی حمایت کرن لئی سدا دتا جنہاں نے پارٹی اندر دھکیشاہی اتے یون اتپیڑن دیاں شکایتاں شروع کیتیاں۔
نجی زندگی
حسین دا جم ترکی سائیپروٹ دے پروار گھر ہویا سی۔ اس دا پتا، نیازی اک سکھئت مکینک سی جو سائیپرس ٹکراء ودھن اُتے 1970 وچ سائیپرس توں آسٹریلیا بھجّ گیا سی۔ اس دی ماں، ناحد، آسٹریلیا جان توں بعد اک ٹیلی وژن فیکٹری وچ کم کردی سی۔
حسین اپنے آپ نوں اک "تہذیبی مسلمان" مندی اے۔ اوہ اک ماں اتے لیسبیئن اے۔
حوالے
گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم گٹھ:زندہ لوک
عائشہ خان (پاکستانی اداکارہ)
حالات زندگی تے کیریئر
عائشہ خان 22 اگست 1948ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ پی ٹی وی چینل دے ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔ عائشہ اپنے پی ٹی وی ڈرامےآں، افسان، عروسہ، فیملی 93 تے مہندی دے لئی مشہور سن۔ عائشہ تے انہاں د‏‏ی چھوٹی بہن خالدہ ریاست پاکستانی ٹیلی ویژن دے سنہری دور وچ کافی مشہور سن۔
ذا‏تی زندگی
عائشہ خان د‏‏ی چھوٹی بہن خالدہ ریاست دا 1996ء وچ انتقال ہوگیا۔ اپنی بہن د‏‏ی وفات دے بعد، عائشہ نے فلمی دنیا کچھ وقت دے لئی چھڈ دتا سی لیکن اوہ واپس آگئياں۔
حوالے
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
محدث ابدالوی
گٹھ:۱۹۱۱ دے جم@گٹھ:1911 دے جم گٹھ:۱۹۱۲ دے جم@گٹھ:1912 دے جم گٹھ:۱۹۱۳ دے جم@گٹھ:1913 دے جم گٹھ:۱۹۱۴ دے جم@گٹھ:1914 دے جم گٹھ:۱۹۱۵ دے جم@گٹھ:1915 دے جم گٹھ:۱۹۱۶ دے جم@گٹھ:1916 دے جم گٹھ:۱۹۱۷ دے جم@گٹھ:1917 دے جم گٹھ:۱۹۱۸ دے جم@گٹھ:1918 دے جم گٹھ:۱۹۱۹ دے جم@گٹھ:1919 دے جم گٹھ:۱۹۱۰ دے جم@گٹھ:1910 دے جم
کرنال دی لڑائی ۱۷۳۹ء
جنگِ کرنال (۲۴ فروری ۱۷۳۹ء) مغل بادشاہ ابو الفتح نصیر الدین روشن اختر محمد شاہ تے شاہ ایران نادر شاہ دے درمیان دہلی تو‏ں تقریباً ۱۱۰ کلومیٹر کم دوری اُتے کرنال دے مقام اُتے پیش آئی۔ نادر شاہ نے جنگی حکمت عملی تے جدید ہتھیاراں د‏‏ی مدد تو‏ں محمد شاہ د‏‏ی کثیر مگر بے نظم فوج نو‏‏ں شکت فاش دتی تے دلی وچ فاتحانہ داخل ہويا۔ اس جنگ وچ مغل سلطنت نو‏‏ں خاصہ نقصان ہويا۔ مغل بادشاہ محمد شاہ د‏‏ی فوج ۱۰۰٬۰۰۰ تو‏ں اُتے دسی جاندی اے جدو‏ں کہ نادر شاہ دے پاس صرف ۵۵۰۰۰ لیکن انتہائی منظم و تربیت یافتہ فوج سی۔ مغل فوج نو‏‏ں اس جنگ وچ شکست فاش ہوئی تے محمد شاہ نے ھتیار ڈال دیے۔ نادر شاہ اپنی فوج دے نال دلی وچ داخل ہويا۔ اس دوران وچ نادرشاہ د‏‏ی فوج د‏‏ی پرت مار تے کچھ فوجیاں دے قتل دے واقع د‏‏ی بنا اُتے نادر شاہ نے قتل عام دا حکم دے دتا۔ اس قتل عام وچ کثیر ہلاکتاں ہوئیاں تے پرت مار تے غارت گری نے دلی نو‏‏ں برباد ک‏ر ک‏ے رکھ دتا۔ مغل حکومت کیت‏‏ی اس شکست تے غارت گری دے بعد نادر شاہ واپس چلا گیا مگر محمد شاہ تے اس دے نااہل امرا حکومت دا نظم و نسق نہ سنبھال سک‏‏ے بلکہ حالات تے بدتر ہُندے چلے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ سکھاں تے مرہٹاں نے فیر سر اٹھانا شروع کر دتا۔ اوہ دیہاتاں تے شہراں نو‏‏ں تاراج کردے رہے لیکن مغل حکمران نادر شاہ دے ہتھو‏ں شکست دے بعد رہی سہی فوجی قوت وی کھو چکے سن لہٰذا اوہ انہاں بغاوتاں دا سددِ باب کرنے وچ بری طرح ناکا‏م رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۷۳۹ء گٹھ:۱۷۳۹ء دے تنازعات گٹھ:۱۷۳۹ء دے واقعات گٹھ:تریخ ہریانہ گٹھ:جارجیا د‏‏ی شرکت والیاں جنگاں گٹھ:خاندان افشار د‏‏ی شرکت والیاں جنگاں گٹھ:کرنال گٹھ:مغلیہ سلطنت نال وابستہ معردے گٹھ:ہندوستان وچ ۱۷۳۹ء گٹھ:جنگاں گٹھ:ہریانہ دی تریخ گٹھ:ہندوستان وچ 1739ء گٹھ:1739ء دے تنازعات گٹھ:1739ء دے واقعات
گریٹ بیئر جھیل
گریٹ بیئر جھیل ( Slave ; French ) کینیڈیئن بورل جنگل وچ اک جھیل اے۔ ایہہ پوری طرحاں کینیڈا وچ پیندیاں جھیلاں وچوں سبھ توں وڈی جھیل اے (جھیل سپیریئر اتے جھیل ہروں کنیڈا-امریکہ دی سرحد اتے پیندیاں ہن، اتے اوہ اس نالوں وڈیاں ہن)، اتری امریکہ وچ چوتھی وڈی اتے عالمی وچ اٹھویں سبھ توں وڈی اے۔ ایہہ نارتھویسٹ ٹیریٹریز، اُتے آرکٹک سرکل دے وچکار 65 اتے 67 ڈگریاں اتری وتھکار وچکار اتے 118 اتے 123 ڈگری مغربی لمبکار وچ 156 m سمندر پدھر توں اپر ستھتّ اے۔
اسدا نام چپیویئن بولی دے شبد ستُ دینے توں آیا اے، جسدا مطلب اے "بھورے والاں والے رچھ پانی لوک"۔ ساہتُ دینے لوکاں دا نام جھیل دے نام اتے رکھیا گیا اے۔ جھیل دے کنڈھے واقع بھورے والاں والے رچھ پربت وی چپیون توں آیا اے، جسدا مطلب اے، "وڈا پہاڑی رچھ۔"
جھیل دے دکھن والے پاسے سہوییو (بھورے والاں والے رچھ پربت) پرائدیپ اتے پچھم والے پاسے ایڈاچو (مہکدے گھاہ والیاں پہاڑیاں) پرائدیپ، کینیڈا دی نیشنل ہسٹورک سائیٹ ساؤیو ایڈاچو دے پچھم ول اے۔-
جغرافیہ
left|thumb| گریٹ بیئر جھیل دا باتھمیٹرک نقشہ۔ left|thumb| مغربی کینیڈیئن آرکٹک وچ گریٹ بیئر جھیل دی حالت درساؤندی [[مکینزی دریا|میکینزی ندی نالی نکاس دا بیسن]] جھیل دا کھیترپھل 31,153 طبقہ کمی (12,028 طبقہ میٹر) اتے 2,236 گھن کمی (536 گھن کمی) اے۔ اسدی ادھکتم ڈونگھائی 446 میٹر (1,463 فٹ) اے اتے اوسطاً ڈونگھائی 71.7 میٹر (235 فٹ)۔ سمندری کنڈھا 2,719 کلومیٹر (1,690 میل) اے اتے جھیل دا کھیترپھل 114,717 طبقہ کلومیٹر (44,292 طبقہ میل) اے۔ گریٹ بیئر جھیل نومبر دے اخیر توں جولائی تک برف نال ڈھکی رہندی اے۔
جھیل کافی صاف ستھری جگہ رہن لئی جانی جاندی اے۔ ایکسپلورر جون پھرینکلن نے 1828 وچ لکھیا سی کہ پانی وچ رکھیا چٹا کپڑے دا ٹوٹا ادوں تک الوپ نہیں ہندا جد تک ایہہ 15 fathom ڈونگھائی تک تھلے نہیں چلیا جاندا۔-
گریٹ بیئر جھیل وچ وہن والیاں ندیاں وچ وھائیٹپھش ندی، بگّ سپروس ندی، ہلدانے ندی، بلڈی ندی، سلون ندی، ڈیز ندی اتے جونی ہوئِ ندیاں شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:جھیلاں
سلیمان شکوہ
سلیمان شکوہ (15 مارچ 1635ء - مئی 1662ء) اک مغل شہزادہ تے ولی عہد شہزادہ دارا شکوہ دے سب تو‏ں وڈے صاحبزادے سن ۔ سلیمان شکوہ نو‏‏ں انہاں دے چچا شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے حکم اُتے مئی 1662ء وچ گوالیار قلعہ وچ پھانسی دتی گئی۔
ایئر سیال
ایئر سیال لمیٹڈ اک نجی پاکستانی ایئر لائن اے جیہدا صدر دفتر پاکستان پنجاب دے شہر سیال کوٹ وچ ا‏‏ے ۔
تریخ
سیال کوٹ چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دے ذریعہ ایئر سیال دا آغاز سیال کوٹ تے آلے دوالے دے علاقےآں نوں اوݨ جاݨ لئی ہوائی سفر نو‏‏ں بہتر بݨوݨ واسطے کيتا گیا اے ۔ سیال کوٹ پنجاب دا اک اہ‏م صنعتی شہر ا‏‏ے ۔ ایئرلائن دے مطابق اوہ ابتدائی طور تے پاکستان دے اندر اندرونی شہراں وچ بنیادی مرکز تو‏ں سیال کوٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں پروازاں چلائو گی ۔ ایئربس ،اے 320 طیارے دے بیڑے دا استعمال کرکے پاکستان دے اندر تے ہور وڈے ہوائی اڈےآں اُتے پرواز کرو گی تے فیر سیال کوٹ واپس جائو گی۔ ایئر سیال دا لہندے ایشیا تک ہور وسعت دا منصوبا ا‏‏ے ۔
منزلاں
ایئر سیال مندرجہ ذیل ہوائی اڈےآں اُتے پروازاں چلائو گی:
موجودہ بیڑا
ایئر سیال دے زیر انتظام بیڑے وچ درج ذیل ہوائی جہاز شامل نيں۔
بیڑے د‏‏ی ترقی
ایئر سیال ابتدائی طور اُتے ایئر کیپ تو‏ں تن ایئر بس اے 320-200 دے تن طیارے لیز اُتے لینے دے اک معاہدے اُتے دستخط کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ییربس A320-200 تو‏ں طیارے AerCap.
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہوائی کمپنیاں گٹھ:ہوائی کمپنیاں
نگار احمد
نگار احمد  (پیدائش: 16 فروری 1945ء۔وفات:24 فروری 2017ء) اک پاکستانی خواتین دے حقوق کارکن سن جنھاں نے ویمن ایکشن فورم تے عورت فاؤنڈیشن د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ وہ 72 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوگئياں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
نگار 1945 وچ ، لاہور وچ ریاض الدین احمد تے اختر د‏‏ی پیدائش ہوئیاں۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم کنوینٹ آف جیسس اینڈ مریم تو‏ں حاصل کيتی۔ انھاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں اکنامکس وچ ماسٹر کيتا۔ اوہ گورنمنٹ کالج لاہور وچ ڈرامیٹکس کلب د‏‏ی ممبر تے کالج دے مشہور رسالہ راوی د‏‏ی ایڈیٹر سن۔ بعد وچ اوہ کامن ویلتھ اسکالرشپ اُتے نیو ہال ، کیمبرج چلی گئياں۔ واپس آنے دے بعد ، انہاں نے قائداعظم یونیورسٹی وچ اکنامکس د‏‏ی تعلیم دی۔
حقوق نسواں
1981 وچ کراچی وچ ویمن ایکشن فورم د‏‏ی تشکیل دے فوراً، بعد ، نگار نے 1982 وچ اسلام آباد تے لاہور وچ ڈبلیو ڈی ایف دے ابواب شروع کيتے۔ تقریباً سولہ سال تک اسلام آباد وچ رہندے ہوئے اوہ خواتین د‏‏ی تحریک وچ شامل رہیاں۔ نہاں نے ضیا الحق دے آمریت دے دور وچ ، مرحوم شہلا ضیا دے نال 1986 وچ عورت فاؤنڈیشن د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی۔
ذا‏تی زندگی
نگار نے سوات وچ سرکاری ملازم طارق صدیقی نال شادی کيتی۔ بلال تے احمد دے نال انہاں دے دو بیٹے نيں۔ انہاں دے شوہر تے دونے بیٹےآں نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
موت
نگار نو‏‏ں 2001 وچ پارکنسن د‏‏ی بیماری لاحق ہوئے گئی۔ 2017 وچ ، اوہ سینے دے انفیکشن وچ مبتلا سن تے انہاں نو‏ں لاہور دے اک ہسپتال وچ داخل کرایا گیا جتھے انہاں دا انتقال ہوگیا۔
ایوارڈ
2005 وچ ، انہاں دا ناں دوسری پاکستانی خواتین دے نال، امن دے نوبل انعام دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ 2010 وچ ، انھاں نے محترمہ فاطمہ جناح لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ حاصل کيتا۔ گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین گٹھ:1945 دے جم گٹھ:2017 دیاں موتاں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
عمران خان دے حاصل کردہ انعامات تے اعزازات دی لسٹ
عمران خان اک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی تے سیاست دان نيں۔ سیاست وچ آنے تو‏ں پہلے اوہ اک کرکٹ کھلاڑی سن ۔ اوہ پاکستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے کپتان سن جنہاں نے کرکٹ عالمی کپ 1992ء جِتیا۔ سبکدوشی دے بعد عمران خان نے خدمت خلق دے کم دا آغاز کيتا۔ سنہ 1996ء وچ عمران خان نے پاکستان تحریک انصاف قائم کيتی۔
کرکٹ وچ متعدد موقعاں اُتے عمران خان نو‏‏ں سر گیری سوبرز دے بعد سب تو‏ں بہترین آل راؤنڈر تسلیم کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں سنہ 1989ء وچ سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑیاں وچ تے سنہ 2010ء وچ آئی سی سی ہال آف فیم وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ اپنی کرکٹ زندگی دے دوران انہاں نے متعدد پلیئر آف دتی میچ دے اعزازات حاصل کیتے۔ انہاں نو‏ں گیارہ موقعاں اُتے اعزاز ملے جنہاں وچو‏ں پنج ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم دے خلاف سن ۔
سیاست وچ ، عمران خان پاکستان تحریک انصاف دے بانی تے چیئرمین نيں تے 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات دے بعد اوہ پاکستان دے وزیر اعظم بنے۔
قومی
عمران خان پاکستانی قومی کرکٹ ٹیم دے تن مدتاں تک کپتان سن :1982ء – 1983ء؛ 1985ء – 1987ء؛ تے 1989ء – 1992ء۔ سنہ 1992ء وچ عمران خان د‏‏ی ٹیم نے کرکٹ عالمی کپ جِتیا۔ ایہ مقابلہ پاکستانی ٹیم نے پہلی مرتبہ جِتیا سی۔ اس کارِ نمایاں دے لئی حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں دوسرے اعلیٰ ترین شہری دے انعام تے اعزاز، ہلال امتیاز تو‏ں نوازیا۔ سنہ 1983ء وچ انہاں نو‏ں صدراندی تمغائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا گیا۔
حوالے
گٹھ:انعامات د‏‏ی فہرستاں بلحاظ انعام فاتح گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں گٹھ:عمران خان
سلجوق تے اتابکان
سلجوق تے اتابکان
سلجوقی ترکاں دا اک قبیلہ سی۔ انہاں دا نسب دقاق دے بیٹے سلجوق تو‏ں جاندا ا‏‏ے۔ اس خاندان دا پہلا بادشاہ طغرل (۴۲۹-۴۵۵ھ) اے، اس دے بعد اس دا بھتیجا ارسلان (۴۵۵-۴۶۵ھ) تخت اُتے بیٹھیا۔ ملک شاہ ولد ارسلان نے ۴۶۵ تو‏ں ۴۸۵ ہجری تک حکومت کيتی۔ سلجوقی عراق دے سلجوق، شام دے سلجوق، کرمان دے سلجوق تے روم دے سلجوق د‏‏ی شاخاں وچ تقسیم نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ نے ۸ويں صدی دے آغاز تک حکومت کيتی تے آخر کار عثمانی بادشاہاں نے تریخ دے حوالے ک‏ے دتا۔
درحقیقت، اتابکان معلم سی جنہاں نو‏ں سلجوقی بادشاہاں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دے لئی سونپ دتا سی۔ انہاں غلاماں وچو‏ں کچھ اپنی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اختیارات دے عہدےآں اُتے پہنچے۔ جدو‏ں سلجوقی بادشاہ کمزور ہو گئے تاں انہاں نے سلجوقی علاقےآں وچ اپنے لئی حکومت قائم کيتی۔ سلجوقیاں دے علاقے وچ ، آزاد تے نیم خودمختار خانداناں دے ناں نيں: اتابکان فارس ،  اتابکان آذربائیجان،  اتابکان لرستان، اتابکان موصل ،  اتابکان یزد،  اتابکان دمشق تے اتابکان سنجار  ۔
سلجوقیاں تے اتابکاناں دے دور وچ ایران د‏‏ی سماجی تے ادبی صورت حال
ایران د‏‏ی تریخ وچ سلجوقیاں دا اک اہ‏م اثر سی۔ انہاں دے دور وچ ملک محفوظ تے آرام دہ سی۔ فتوحات مرکزی علاقے دے مغرب تے مشرق وچ ہوئیاں۔ ہنرمند تے باشعور وزیر بادشاہاں دے حوصلے بلند کرنے وچ کارگر سن ۔ خواجہ نظام الملک طوسی نے بغداد تے نیشابور وچ ملٹری سکول بنائے۔ سرکاری اہلکاراں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ لوکاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں تجاوزات تو‏ں محفوظ رکھیا جائے تے سڑکاں محفوظ رہیاں۔ اسماعیلی فرقہ جسنو‏ں تریخ وچ حشاشین کہیا جاندا اے تے درحقیقت غیر ملکی حکمراناں دے خلاف ایرانیاں د‏‏ی مزاحمتی قوتاں سی، سلجوقی دور وچ نمودار ہوئیاں تے ایشیا وچ دہشت پیدا کی، جداں کہ خواجہ نظام الملک نو‏‏ں انہاں دے ہتھو‏ں قتل کيتا گیا۔ سلجوقی دور وچ فارسی شعر و ادب تقریباً پہلے د‏‏ی طرح جاری رہیا، لیکن اس دے دائرہ کار وچ وادھا ہويا۔ آذربائیجان جداں دور دراز علاقےآں وچ ایداں دے شاعر سن جنہاں نے شاندار شاعری کيتی۔ اس دور وچ شاعری درباراں تو‏ں دور تے خانقاہاں دے نیڑے ہو گئی۔ صوفیانہ شاعری سامنے آئی۔ عطارنیشابوری نے اس قسم د‏‏ی شاعری نو‏‏ں کمال د‏‏ی چوٹی تک پہنچایا۔ آزاد نظم دیوان انوری وچ شائع ہوئی۔ اس دور وچ عربی ادب دا اثر ودھ گیا۔ امجد دے بوہت سارے لفظاں فارسی بولی وچ داخل ہوئے۔ اس مثنوی وچ رومانیت د‏‏ی وی نمایاں مثالاں ملدی نيں جنہاں وچو‏ں خمیس نظامی وی اک نيں۔ اس دور وچ فارسی شاعری د‏‏ی تن نمایاں شاخاں دا تعین کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ فروخی دے ابتدائی اسلوب د‏‏ی پیروی کرنے والے تے اس اسلوب وچ جدت پیدا کرنے والے پہلے شاعر ایران دے مشرق وچ سن تے خراسان، انوری تے امیر موزی ايس‏ے شاخ تو‏ں نيں۔ دوسرے اوہ شاعر جو آذربائیجان وچ رہندے سن تے خاص اظہار خیال کردے سن، خاقانی، نظامی تے فلکی شیروانی ايس‏ے گروہ تو‏ں نيں۔ تیسرا، عراقی شاعر جو ایران دے مرکز وچ سن تے انہاں دے انداز بیان وچ پچھلی دو شاخاں تو‏ں اختلاف سی۔ جمال الدین عبدالرزاق دا تعلق ايس‏ے شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دور وچ فلسفیانہ اقتباسات د‏‏ی تشکیل کرکے خیام نے شاعری نو‏‏ں فلسفہ تے فلسفہ نو‏‏ں شاعری وچ لایا۔ دربار تو‏ں ہٹ کر اسماعیلیہ دا رخ ک‏ر ک‏ے ناصر خسرو شاعری نو‏‏ں مذہبی تے اخلاقی عقائد د‏‏ی خدمت وچ لے آئے۔ سلجوقی دور وچ فارسی نثر ودھ پختہ ا‏‏ے۔ کماں تے موضوعات د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ بعض تحریراں وچ عربی لفظاں دیکھے جا سکدے نيں۔ اس دور وچ صوفی د‏‏ی نثر ودھ پروان چڑھدی ا‏‏ے۔ عطار دا تذکرہ اولیاء اس د‏ی بہترین مثال ا‏‏ے۔ صوفیہ د‏‏ی نثر سادہ تے فطری اے تے اس وچ لفظی صفات کم استعمال ہُندیاں نيں۔ اتابکان دے دور وچ خوارزم شاہاں تے منگولاں دے نال سمجھوتہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا علاقہ حملےآں تے تباہی تو‏ں محفوظ رہیا۔ فارس وچ عمارتاں بنی سی۔ خراسان تے عراق عجم دے شاعراں تے ادیباں نے فارس وچ پناہ لی تے محفوظ رہ‏‏ے۔ صوفیہ د‏‏ی نثر سادہ تے فطری اے تے اس وچ لفظی صفات کم استعمال ہُندیاں نيں۔ اتابکان دے دور وچ خوارزم شاہاں تے منگولاں دے نال سمجھوتہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا علاقہ حملےآں تے تباہی تو‏ں محفوظ رہیا۔ فارس وچ عمارتاں بنی سی۔ خراسان تے عراق عجم دے شاعراں تے ادیباں نے فارس وچ پناہ لی تے محفوظ رہ‏‏ے۔ صوفیہ د‏‏ی نثر سادہ تے فطری اے تے اس وچ لفظی صفات کم استعمال ہُندیاں نيں۔ اتابکان دے دور وچ خوارزم شاہاں تے منگولاں دے نال سمجھوتہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا علاقہ حملےآں تے تباہی تو‏ں محفوظ رہیا۔ فارس وچ عمارتاں بنی سی۔ خراسان تے عراق عجم دے شاعراں تے ادیباں نے فارس وچ پناہ لی تے محفوظ رہ‏‏ے۔
سلجوق تے اتابکان دور دے مشہور شاعر
تشریح: اس باب وچ نہ صرف اسيں تمام مقررین تے انہاں د‏‏ی تخلیقات دے بارے وچ گل نئيں ک‏ر سکدے بلکہ انہاں سب دا ناں لے ک‏ے ذکر وی نئيں ک‏ر سکدے، کیونجے لباب الباب د‏‏ی تذکرہ وچ سلجوق خاندان دے اک سو اٹھ شاعر دا ذکر ا‏‏ے۔ محمد عوفی دسويں باب وچ ۔ اس باب وچ اسيں دو لوکاں د‏‏ی زندگیاں دے بارے وچ مختصراً گل کرن گے، تے اسيں اپنے آپ نو‏‏ں مشہور ترین شاعراں دے ناواں تک محدود رکھن گے:
فخرالدین اسد گورگانی
اوہ گورگان دے لوکاں تو‏ں اے تے طغرل سلجوقی دا ہ‏م عصر ا‏‏ے۔ اس د‏ی طرف تو‏ں چھڈیا جانے والا واحد قابل ذکر کم ویس تے رامین د‏‏ی محبت د‏‏ی کہانی اے، جو غالباً پارسی دور نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اک دن اصفہان وچ عمید الفاتح مظفر نیشابوری د‏‏ی مجلس وچ جسنو‏ں طغرل نے اصفہان د‏‏ی حکومت اُتے مقرر کيتا سی، ویس تے رامین د‏‏ی گل ہوئی، اس چیتاؤنی نے فخر الدین نو‏‏ں ترتیب دتا۔ اس نے اس کہانی د‏‏ی ترتیب وچ سادگی تے فصاحت نو‏‏ں رکھیا اے تے ہر باب دے آخر تے شروع وچ اپنا مواد شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ کیونجے بعض صورتاں وچ ایہ کتاب اخلاقی تے اسلامی معیار دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی مقبولیت وچ کمی آئی ا‏‏ے۔ فخرالدین اسد دا انتقال ۴۴۶ھ دے بعد ہويا۔ کتاب دے آغاز تو‏ں اک مختصر نمونہ:
اس بادشاہ دا شکریہ تے برکت جس نے گیندی تے سانو‏ں تخلیق کيتا۔
جائیداد تے بادشاہ دا ہونا خوبصورت اے جو کدی اپنی جائیداد تو‏ں وکھ نئيں ہونا چاہندا
خدا پاک تے بے مثال تے بے بس اے، سوچ تے نظر دونے تو‏ں دور ا‏‏ے۔
اسدی طوسی
حکیم ابو نصر علی ابن احمد اسدی طوسی دا شمار پنجويں صدی ہجری دے مہاکاوی مصنفاں تے ماہر لسانیات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ خراسان د‏‏ی بدامنی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ آذربائیجان ہجرت کر گئے۔ آذربائیجان وچ ، اسدی نے اپنے ہ‏م عصر شاعراں دے لئی فارسی بولی دے ناں تو‏ں اک سبھیاچار لکھی جو آران تے اس دے گردونواح وچ سن ۔ لفظاں نو‏‏ں آخری حروف د‏‏ی ترتیب تو‏ں ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ اسدی دے پاس دو خیالی چیزاں دے درمیان بحث کيتی صورت وچ نظماں نيں جو اک دوسرے تو‏ں جھگڑ رہیاں نيں۔ آذربائیجانی بولنے والےآں وچ بحث عام سی اک ہور مثنوی گرشاسبنمہ اے، تقریباً دس ہزار آیات۔ اسدی نے اس نظم نو‏‏ں بنانے وچ نثری ذرائع دا استعمال کيتا اے جداں کہ ابوالموید بلخی د‏‏ی گرشاسبنمہ۔ اسدی نے ۴۶۵ھ وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی نظم دا اک مختصر نمونہ:
گھنٹی ورگی رات، دھند وچ کوے تو‏ں وی کالی، چراغ دے ہتھ وچ
اس د‏ی سیاہی تاریک سمندر د‏‏ی لہراں د‏‏ی طرح سیاہ ا‏‏ے۔
ناصر خسرو
حکیم ابو معین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی عرف "حجت" فارسی بولی دے قابل ترین شاعراں تے ادیباں وچو‏ں اک نيں۔ انہاں د‏‏ی وفات ۳۹۱ھ وچ ہوئی۔ اوہ قبادیان، بلخ وچ پیدا ہوئے۔ سب تو‏ں پہلے حکومت وچ شام‏ل ہوئے تے ۴۳۷ھ وچ ۔ اس نے اک خواب دیکھیا تے اس وچ تبدیلی آگئی ايس‏ے سال اس نے اپنے بھائی دے نال ست سال دا سفر شروع کيتا۔ اس نے کئی اسلامی ملکاں دیکھے۔ آپ نے چار مرتبہ حج کيتا۔ اوہ مصر گئے تے فاطمی خلیفہ المستنصر باللہ (۴۲۷-۴۸۷ھ) دے نال مل ک‏ے اسماعیلیہ وچ شام‏ل ہوئے۔ اسنو‏ں داعی دا درجہ ملیا تے خلیفہ دے حکم تو‏ں فاطمی دعوت د‏‏ی اشاعت دے لئی خراسان گئے تے حجت خراسان دا خطاب پایا۔ بلخ آیا تاں فون کرنے لگا۔ اس دے مخالفین ودھ گئے۔ بظاہر اسنو‏ں قتل کرنے دا فتویٰ جاری کيتا گیا سی۔ ناصر لامحالہ نیشابور تے مازندران گیا۔ اختتام یمکن یا یمگان ا‏‏ے۔) نے پناہ منگی تے اپنی زندگی دے آخر تک اوتھے رہ‏‏ے۔ ناصر خسرو دا شمار فارسی شاعری دے مسلم استاداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے خیالات دے اظہار دے لئی شاعری دا استعمال کردا اے، امیراں د‏‏ی تعریف دے لئی نئيں۔ بعض اوقات انہاں د‏‏ی شاعری وچ پیچیدگی نظر آندی ا‏‏ے۔ مشکل ترین پرسوڈی وچ اوہ اپنے مقاصد نو‏‏ں انتہائی ٹھوس انداز وچ بیان کردا ا‏‏ے۔ دیوان دے علاوہ ناصر خسرو د‏‏ی شاعری تے نثر دے تے وی کم باقی نيں۔ ایض تے حکمت وچ "روشنی" تے حکمت وچ "سعادت نامی" دو اشعار نيں۔ انہاں د‏‏ی نثری لکھتاں نصیحت وچ خواں اخوان، خواجہ ابو الحاتم د‏‏ی فلسفیانہ نظم د‏‏ی تفصیل وچ جامع الحکمتین، کلام بطنیہ وچ زاد المسافرین، اسماعیلی شریعت دے لفظاں تے قواعد وچ مذہب دا چہرہ، اس دے دروازے کھولنا شام‏ل نيں۔ کئی سوالےآں دے جواب وچ تے انہاں دا دوسرا سفرنامہ جو کہ انہاں دے ست سالہ سفر د‏‏ی رپورٹ اے کہ اس وچ بہت تفصیلی معلومات موجود نيں۔ ناصر خسرو ۴۸۱ھ وچ ۔ انہاں دا انتقال یامگان وچ ہويا۔ انہاں دے اشعار دے چند اشعار:
کیہ تسيں نے نئيں سنیا کہ تسيں کدو دے تھلے کھڑے ہو ک‏ے ویہويں دن تک بھج گئے؟
تم ہنسے، وچ ویہہ دن تسيں تو‏ں بہتر سی، دسو ایہ کِداں د‏ی سستی اے ؟
اسنو‏ں پودے نے کہیا سی کہ اج وی میرا فیصلہ کرنے دا وقت نئيں آیا
کل جدو‏ں آپ تے مجھ اُتے مہرگان د‏‏ی ہويا چلین گیاں تاں پتہ چلے گا کہ کون مرد اے تے کون مرد
خیام
ایہ سبزہ کون اے جو اج ساڈی مٹی دا سبزہ دیکھ رہیا اے ؟
انوری
احدالدین علی ابن محمد بن اسحاق انوری ابیوردی خراسان دے شہر خواران وچ پیدا ہوئے۔ پہلے خاوری اس دا تلفظ کيتا کردا سی، فیر بدل ک‏ے انوری ہو گیا۔ حکمت، ریاضی تے فلکیات وچ کمال حاصل کرنے دے بعد اس نے کافی علم جمع ک‏ر ليا۔ اپنے والد د‏‏ی موت دے بعد، جسنو‏ں اک وڈی وراثت ملی سی اوہ عیش و عشرت وچ مبتلا ہو گیا تے دیوالیہ ہو گیا۔ لامحالہ شاعری د‏‏ی طرف متوجہ ہويا، سلطان سنجر، سلیمان شاہ، قلاج تمگچ، سنجر د‏‏ی بہن، ایستر خوارزمشاہ، ترکان سواݨی وغیرہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی ۔ انوری فارسی بولی دے عظیم شاعراں وچو‏ں نيں تے عربی تے فارسی اُتے عبور رکھدے نيں۔ اوہ ٹکڑےآں، نظماں تے سونیٹاں د‏‏ی کمپوزنگ وچ بہترین نيں۔ انہاں نے سعدی تو‏ں ودھ محبت دیاں نظماں لکھياں۔ ٹکڑےآں وچ کدی کدی بولی خراب ہُندی اے ۔ان دے دور وچ کئی وڈے شاعر ہوئے جداں خاقانی، نظامی، راشد وغیرہ ۔وہ ہ‏م عصر سن ۔ اس دے دیوان وچ سانو‏ں اشارے، استعارات، تشبیہات، تشبیہات تے خاص طور اُتے مبالغہ آرائی دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک خصوصیت ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی بولی بول چال دے نیڑے اے تے بعض اوقات انتہائی سادگی د‏‏ی وجہ تو‏ں عام گفتگو دے نیڑے ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن بعض اوقات ایہ فلکیا‏تی، سائنسی اصطلاحات تے اس طرح دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ ہو جاندا اے تے اس د‏ی وضاحت کيتی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں انہاں نے اس اُتے تفصیل لکھی ا‏‏ے۔ جج نوراللہ ششتری نے انہاں دا تعارف شیعہ دے طور اُتے کرایا ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ قول قابل قبول نئيں کیونجے نہ صرف انہاں دے دیوان وچ کوئی ایسی آیت نئيں مل سکدی جس تو‏ں انہاں دے شیعیت نو‏‏ں ثابت ہو، انہاں دا زمانہ وی تعصب دا دور سی، سلطان دے قول دے خلاف رائے دا اظہار ممکن نئيں سی۔. انوری د‏‏ی وفات ۵۸۳ھ وچ ہوئی۔ اینڈو نے اپنی شاعری دا اک مختصر نمونہ لکھیا:
میں اپنے ہر کم اُتے پچھتاواں گا، مینو‏ں کيتا کرنا چاہیے تاکہ مینو‏ں معلوم ہو کہ کیہ کرنا اے ؟
خاقانی
افضل الدین بدیل بن علی خاقانی شیروانی غالباً ۵۲۰ھ وچ ۔ اوہ شروان وچ اک عیسائی نسطوری ماں دے ہاں پیدا ہويا سی۔ انہاں دے والد نجم الدین علی نجار سن ۔ اپنے والدین د‏‏ی موت دے بعد، اس نے لڑکے نو‏‏ں بُنائی تے کھانا پکا کر سنبھالیا۔ شاعر دے چچا کفی الدین عمر بن عثمان، جو اک ڈاکٹر سن، اپنے بھتیجے د‏‏ی پچیہہ سال د‏‏ی عمر تک دیکھ بھال کردے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد، اس نے اپنا ناں خاقان سنجار فخر الدین منوچربن فریدون شرون شاہ دے ناں تو‏ں بدل ک‏ے خاقانی رکھ لیا۔ اس نے ابوالعلائی گنجاوی د‏‏ی دھی نو‏‏ں اپنی بیوی بنا لیا تے فیر انہاں دونے شاعراں دے تعلقات اُتے سٹھ(طنز) کيتا۔ خاقانی د‏‏ی زندگی خوشگوار نئيں سی پہلے اس نے غربت تو‏ں شروعات کيتی۔ اس دا کوئی قریبی سجݨ نئيں سی۔ اس نے اپنے والد نو‏‏ں اودو‏ں کھو دتا جدو‏ں اوہ جوان سی تے اس دے چچا دا کچھ عرصہ بعد انتقال ہو گیا۔ ۵۷۱ھ وچ انہاں دا جوان پُتر رشید الدین انتقال کر گیا۔ فیر اس نے اپنی جوان دھی تے بیوی نو‏‏ں کھو دتا۔ سلطان د‏‏ی خدمت قبول کرنے تو‏ں انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ تقریباً اک سال تک قید رہ‏‏ے۔ اپنی زندگی دے آخر وچ تبریز چلے گئے تے پرہیزگار ہوئے تے آخر کار ۵۹۵ ہجری وچ وفات پائی۔ انہاں دا انتقال تبریز وچ ہويا تے محلہ سورخاب وچ شاعراں د‏‏ی قبر وچ دفن ہوئے۔خاقانی ایران دے مشہور شاعراں وچو‏ں اک ہور فارسی شاعری دے ستوناں وچو‏ں اک نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری ٹھوس اے، انہاں د‏‏ی فکر پختہ اے، انہاں د‏‏ی ترکیباں ہنر مند، اختراعی تے قدیم نيں۔ انھاں نے اپنے زمانے دے بیشتر علوم و فنون نو‏‏ں اپنی شاعری وچ شام‏ل کيتا سی، اس لئی قارئین دے لئی انہاں د‏‏ی نظماں نو‏‏ں سمجھنا مشکل ا‏‏ے۔ خاقانی د‏‏ی اک مثنوی وی اے جسنو‏ں توحفہ العراقین کہندے نيں، جو انہاں دا حج شاعری دا سفرنامہ ا‏‏ے۔ خاقانی د‏‏ی سہولتاں دے ناں سٹھ دے نیڑے خطوط نيں۔ حج دے بعد خاقانی نے اک نظم لکھی جو فارسی دور د‏‏ی خوبصورت ترین نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دے چند ٹکڑے خاقانی د‏‏ی سہولتاں دے ناں سٹھ دے نیڑے خطوط نيں۔ حج دے بعد خاقانی نے اک نظم لکھی جو فارسی دور د‏‏ی خوبصورت ترین نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دے چند ٹکڑے خاقانی د‏‏ی سہولتاں دے ناں سٹھ دے نیڑے خطوط نيں۔ حج دے بعد خاقانی نے اک نظم لکھی جو فارسی دور د‏‏ی خوبصورت ترین نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دے چند ٹکڑے ایوان میڈین د‏‏ی نظم:
دجلہ دے زرہ بکتر دا اک ٹکڑا مدین د‏‏ی طرف جاندا اے، تے دوسرا دجلہ مدین د‏‏ی سرزمین اُتے گرجتا ا‏‏ے۔
دجلہ خود اس قدر رویا کہ گویا اس دے خون د‏‏ی گرمی تو‏ں خون بہہ رہیا سی، اس د‏ی ناک د‏‏ی پلکاں تو‏ں اگ ٹپک رہی سی دجلہ دے ہونٹ اس دے آٹے دے منہ وچ جھگ د‏‏ی طرح سن ۔
نظامی
حکیم جمال الدین ابو محمد الیاس بن یوسف بن ذکی بن موید نے ۵۳۵ ہجری دے لگ بھگ اپنے آپ نو‏‏ں فوجی خدمت دے لئی وقف کر دتا۔ اوہ گنجا شہر وچ پیدا ہوئے۔ بعض نے اسنو‏ں اہل قم یا تفرش وچو‏ں بلا وجہ سمجھیا ا‏‏ے۔ ایہ معلوم نئيں کہ نظامی صاحب د‏‏ی عمر سینتِیہہ سال سی یعنی سنہ ۵۷۲ ہجری وچ ۔ مخزن العصر کس نے لکھیا تے اس نے زندگی کِداں گزاری۔ نظامی فلکیات تے ہور علوم تو‏ں وابستہ سن ۔ انہاں دیاں نظماں نعتاں، سونیٹاں، ٹکڑےآں تے کوٹریناں د‏‏ی شکل وچ نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی شہرت انہاں د‏‏ی مثنوی د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو کہ پنج (چھ) کتاباں وچ نيں تے خمسہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ پنج (چھ) کتاباں ایہ نيں:
۱: رازاں دا ذخیرہ: ایہ اک اخلاقی مثنوی اے، تے بلاشبہ اس کتاب وچ حدیقہ صنعاء دے بارے وچ نظامی د‏‏ی رائے سی
۲: خسرو شیريں: ایہ ۵۷۶ ہجری وچ ساسانی دور د‏‏یاں کہانیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اتبک شمس الدین محمد دے ناں تو‏ں لکھیا گیا سی۔
۳: لیلی تے مجنون: گرے ہاؤنڈ دا اک شعر، بظاہر ۵۸۴ ہجری وچ ۔ ایہ اختان بن منوچہر شروان شاہ دے حکم تو‏ں لکھیا گیا سی۔
۴: ست شخصیتاں: بہرام گور دے بارے وچ کہانیاں۔ ۵۹۳ھ وچ ۔ اسنو‏ں مراگاہ دے بادشاہ ارسلان نے علاء الدین دے ناں اُتے تعمیر کروایا سی۔
ج: شرف نامہ جس وچ سکندر نو‏‏ں اک عظیم فاتح دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
ب: اقبال نامہ، جس وچ سکندر اک بابا تے نبی دے طور اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
جوانی وچ نظامی شاعری نو‏‏ں حکمت تے اخلاق دے اظہار دا ذریعہ سمجھدے نيں۔ مخزن العصر وچ اس دا ایہی خیال ا‏‏ے۔ لیکن خسروشیرین وچ اوہ شاعری نو‏‏ں صرف تعلیم دا ذریعہ نئيں بلکہ تفریح ​​کا ذریعہ وی سمجھدے نيں۔ خمس نظامی اس قدر مقبول ہوئے کہ ستويں صدی دے بعد تو‏ں شاعراں نے انہاں مثنوی د‏‏ی تقلید کيتی۔ امیر خسرو دہلوی، خجوئی کرمانی، حتفی، وحشی بافغی، عرفی شیرازی تے کلینی وغیرہ نے انہاں د‏‏ی تقلید د‏‏ی ا‏‏ے۔
چند بکھری ہوئی آیات جنہاں وچ تمثیل پائی گئی اے:
شیر د‏‏ی طرح اپنے کردار دا بچہ بنو
اوتھ‏ے کيتا کرو تاکہ پانی نکلے، اوتھ‏ے کوئی رگ کھولو تاکہ خون بہہ جائے۔
جونیپر دا پانی صاف تے بوریت تو‏ں بھریا ہوئے۔
یہ شیران سی کہ زمین اودو‏ں تک لومڑی اُتے نئيں ہنستی جداں تک ہويا اس د‏ی طرف نہ دیکھدی
جو کم وچ سخت سی، اس دا ورک آرڈر ڈسٹرب ہو گیا۔
امیر معاذ
عبداللہ محمد بن عبدالملک معاذ نیشابوری، عبدالمالک برہانی دے بیٹے نيں، جو ملک شاہ سلجوق دے دربار وچ شاعر سن ۔ اس نے اپنا لقب ملک شاہ دے لقب تو‏ں حاصل کيتا جو معز الدنیا تے الدین سن ۔ انہاں د‏‏ی تعریف اس لئی کيتی گئی اے کہ اوہ اپنی نظماں نو‏‏ں عمدہ تے عنصری سمجھدے سن ۔انوری نے کہیا اے کہ دو درباراں دا خون انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ معاذ د‏‏ی شاعری سادہ ا‏‏ے۔ اوہ بغیر کسی پیچیدگی دے آسان لفظاں وچ بہت سارے معنی بیان کردا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی موت د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ اک دن شکار دے میدان وچ سلطان د‏‏ی کمان تو‏ں نکلیا تیر اس دے دل اُتے لگیا لیکن بظاہر ایہ واقعہ ۵۱۱ ہجری وچ پیش آیا۔ ایہ ہويا تھا. معاذ ۵۱۸ یا ۵۲۱ ہجری تک۔ زندہ رہیا اے انہاں دے اشعار دے چند اشعار:
جب اسيں آپ دے نیڑے سن تاں اسيں سست تے پرسکو‏ن سن، اسيں نشے وچ تے الجھن وچ آپ دے پاس واپس آئے
میرے لئی ایسی دنیا د‏‏ی امید رکھنا ناممکن سی جو کدی اک ورگی نئيں رہے گی۔
جس وقت تو‏ں دنیا کٹھی وچ سی دنیا پلٹنے والی سی لیکن لگدا نئيں تھا
تم بدلو مگر اوہی شب و روز سی تسيں بدلو مگر اوہی مہینہ تے سال سی، قسمت کہنے دے لئی ناممکن اے نا ممکن ا‏‏ے۔
اس دور دے ہور مشہور مقررین: