cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان دی عسکری تریخ
۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ
مشرقی پاکستان وچ عوامی بدامنی تے بغاوت دا سامنا کردے ہوئے، فوج تے بحریہ نے آرڈر نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ یحی خان د‏‏ی فوجی حکومت نے پاک بحریہ د‏‏ی مشرقی بحریہ د‏‏ی کمان دے کمانڈر ریئر ایڈمرل محمد شریف تے پاکستان آرمی د‏‏ی مشرقی ملٹری کمانڈ دے کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل امیر عبداللہ خان نیازی نو‏‏ں مشرقی پاکستان وچ مزاحمت روکنے تے امن قائم کرنے دا حکم دتا۔ آپریشن سرچ لائٹ تے آپریشن باریسل دے دوران بحریہ تے فوج دے کریک ڈاؤن تے بربریت تے بعد دے مہینےآں وچ مسلسل پرتشدد ہلاکتاں نے مشرقی پاکستان دے بنگالیاں وچ ہور ناراضگی پیدا کيتی۔ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں مکتی باہنی دی مدد تے فنڈنگ دے نال، بنگلہ دیش تے پاکستان وچ علیحدگی پسنداں دے حامیاں دے درمیان جنگ چھڑ گئی ( ۱۹۷۱ د‏‏ی ہند-پاکستانی جنگ )۔ تنازعہ دے دوران افواج پاکستان دے درمیان ہ‏م آہنگی غیر موثر تے غیر تعاون یافتہ سی۔ وڈے فیصلےآں وچ فوج، بحریہ، میرینز تے فضائیہ تو‏ں مشاورت نئيں کيت‏‏ی گئی تے ہر فورس نے اعلیٰ کمان نو‏‏ں مطلع کيتے بغیر اپنی آزادانہ کارروائیاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ مشرقی پاکستان تو‏ں دباؤ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پاکستانی فوج نے مغربی سیکٹر پ‏ر اودو‏ں نواں محاذ کھولیا جدو‏ں ۲۰۰۰ پاکستانی فوج نے ۲۳ پنجاب رجمنٹ دے ۱۲۰ بھارتی فوجیاں دے زیر قبضہ لونگے والا وچ بھارتی چوکی اُتے حملہ کيتا۔ حملے نو‏‏ں ٹینک رجمنٹ د‏‏ی حمایت حاصل سی لیکن فضائی مدد دے بغیر۔ ایہ جنگ ہندوستانی فوج نے ہندوستانی فضائیہ د‏‏ی مدد تو‏ں فیصلہ کن طور اُتے جِتی سی، تے ایہ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ناقص ہ‏م آہنگی د‏‏ی اک مثال سی۔
انمول بلوچ
انمول بلوچ اک پاکستانی ٹیلی وژن اداکارہ تے ماڈل نيں۔   انمول بلوچ نے ہ‏م ٹی وی ٹیلی ویژن سیریز قربتاں وچ عریبہ دا کردار ادا کيتا۔   انمول ہ‏م ٹی وی دے ہی اک ڈرامے "اک لڑکی عام سی" وچ انمول  تے ٹی وی 3 اُتے ملائشیا دے اشتراک تو‏ں بننے والی ڈڑامے "سارا سجیدہ" وچ سجیدہ دا کردار ادا کيتا۔
پاکستان دی عسکری تریخ
۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ
نتیجہ ایہ نکلیا کہ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج نے اتحادی افواج (بنگالی تے ہندو)کے سامنے ہتھیار ڈال دیے جس اُتے ۹۳٬۰۰۰ فوجی، افسران بہ شمول عام شہری جنگی قیدی بن گئے۔ ہندوستان تے پاکستان دے درمیان سرکاری لحاظ نال جنگ ۱۶دسمبر نو‏‏ں پندرہ دن جاری رہنے دے بعد ختم ہوگئی ، پاکستان نے مشرقی پاکستان تو‏ں شکست تسلیم ک‏ر ک‏ے بنگلہ دیش بننے دا موقع دے دتا ۔
انمول بلوچ
مڈھلا جیون تے تعلیم
انمول بلوچ 13 جنوری 1992 نو‏‏ں کراچی ، سندھ ، پاکستان وچ پیدا ہوئی۔ انمول نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں کمپیوٹر سائنس وچ گریجوایشن کیتی۔
2016
انمول نے ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروعات د‏‏ی لیکن بعد وچ اس نے اداکاری دے میدان وچ وی قدم رکھ دتا۔ 2016 وچ انہاں نے اے پلس انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن سیریز کمبخت تنو وچ اداکاری د‏‏ی ۔
پاکستان دی عسکری تریخ
۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ
ملک نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنے دے اک منصوبے دے طور پر، بھٹو نے پاکستان د‏‏ی مسلح افواج وچ "کمانڈر انچیف" دا عہدہ ختم کر دتا۔ انہاں نے پاک بحریہ دے یونٹ دے طور اُتے پاکستان میرینز نو‏‏ں وی ختم کردتا۔ اس دے بجائے، تِناں شاخاں وچ چیف آف اسٹاف دا تقرر کيتا گیا تے بھٹو نے تمام ۴ اسٹار افسران نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی مسلح افواج وچ چیف آف اسٹاف مقرر کيتا۔ جنرل ٹکا خان ، جو بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ وچ اپنے کردار دے لئی بدنام سن ، پہلے چیف آف آرمی اسٹاف بنے۔ ایڈمرل محمد شریف بحریہ وچ پہلے ۴ اسٹار ایڈمرل تے پہلے چیف آف نیول اسٹاف دے طور پر؛ اور، ائیر چیف مارشل (جنرل) ذوالفقار علی خان ، پہلے ۴ اسٹار ائیر فورس جنرل دے طور پر، تے پہلے چیف آف ائیر سٹاف ۔ چونکہ مسلح افواج دے درمیان ہ‏م آہنگی غیر تعاون یافتہ تے غیر موثر سی، اس لئی ۱۹۷۶ وچ بھٹو نے مسلح افواج دے درمیان ہ‏م آہنگی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دا دفتر وی بنایا۔ ۴ اسٹار جنرل، جنرل محمد شریف نو‏‏ں جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دا پہلا چیئرمین بنایا گیا۔
انمول بلوچ
2017
2017 وچ ، اوہ جیو انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن سیریز بیدردی ساواں وچ نظر آئین
پاکستان دی عسکری تریخ
۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ
امریکا نے ۱۹۷۵ وچ اسلحے د‏‏ی پابندی ختم کر دتی تے اک بار فیر پاکستان دے لئی فوجی ساز و سامان دا وڈا ذریعہ بن گیا لیکن اودو‏ں تک پاکستان ہتھیار فراہ‏م کرنے والے دے طور اُتے چین اُتے بہت ودھ انحصار کر چکيا سی۔ دفاع اُتے بھاری اخراجات نے فوج نو‏‏ں دوبارہ تقویت بخشی، جو ۱۹۷۱ د‏‏ی جنگ د‏‏ی شکست دے بعد اپنے پست ترین حوصلے اُتے پہنچ گئی سی۔ اعلیٰ دفاعی اخراجات ہور ترقیا‏تی منصوبےآں جداں کہ تعلیم، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے رہائش تو‏ں پیسےکم کر لئی گئے۔
انمول بلوچ
2017
انمول بلوچ نے ٹی وی ون گلوبل دے ڈرامہ جلدی بارش وچ ادکاری د‏‏ی
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی بلوچ بغاوت بنگلہ دیش د‏‏ی علیحدگی دے بعد تو‏ں پاکستان دے لئی سب تو‏ں ودھ خطرنا‏‏ک شہری نافرمانی سی۔ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج صوبہ بلوچستان وچ فوجی چھاؤنیاں قائم کرنا چاہندی سی، جو اودو‏ں بالکل لاقانونیت د‏‏ی زد وچ سی تے قبائلی پنچایت دے ذریعے چلا‏ئی جاندی سی۔ نسلی بلوچاں نے اسنو‏ں اپنے علاقائی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے لئی رنگ دکھایا ۔ ۱۹۷۱ وچ شیخ مجیب الرحمن دے موقف تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے، بلوچ تے پشتون قوم پرستاں نے وی ۱۹۷۳ دے پاکستان دے آئین د‏‏ی متفقہ منظوری دے بدلے اودو‏ں دے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو تو‏ں اپنے "صوبائی حقوق" دا مطالبہ کيتا سی۔ لیکن جدو‏ں بھٹو نے شمال مغربی سرحدی صوبہ (NWFP) تے بلوچستان نو‏‏ں NAP نیشنل عوامی پارٹی -جمعیت علمائے اسلام JUI اتحاد وچ شام‏ل کیتا، تاں انہاں نے کوئٹہ وچ وزیر اعلیٰ عطاء اللہ مینگل تے پشاو‏ر وچ مفتی محمود د‏‏ی قیادت وچ صوبائی حکومتاں دے نال گل گل کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ کشیدگی پھیل گئی تے مسلح مزاحمت ہوݨ لگی۔
انمول بلوچ
2018
2018 وچ انمول بلوچ نے ایکسپریس انٹرٹینمنٹ دے ٹیلیویژن سیریز کدی بینڈ کدی باجا دے سلسلے د‏‏ی اک قسط لیلی دا جادو وچ مہمان اداکار دے طور اُتے اداکاری کیتی۔
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
سیاسی عدم استحکا‏م دا جائزہ لیندے ہوئے، بھٹو د‏‏ی مرکزی حکومت نے چھ ماہ دے اندر دو صوبائی حکومتاں برطرف کاں، دو وزرائے اعلیٰ، دو گورنرز تے چوالیس ایم این ایز تے ایم پی اے نو‏‏ں گرفتار کیتا، سپریم کورٹ تو‏ں نیشنل عوامی پارٹی اُتے پابندی دا حکم نامہ حاصل کيتا تے انہاں سب اُتے سنگین غداری دے الزامات لگائے، منتخب ججاں دے خصوصی طور اُتے تشکیل کردہ حیدرآباد ٹریبونل دے ذریعہ مقدمہ چلایا جائے گا۔
انمول بلوچ
2018
انہاں نے ايس‏ے سال ہ‏م ٹی وی دے اک ڈرامے "اک لڑکی عام سی" وچ انمول دا کردار ادا کيتا۔
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
وقت گزرنے دے نال، بلوچ قوم پرست شورش پھوٹ پئی تے مسلح افواج نو‏‏ں صوبے وچ محدود ک‏ر ليا، جس نے بلوچ قبائلی متوسط طبقے نو‏‏ں اسلام آباد دے خلاف کھڑا کردتا۔ فسادیاں تے فوج دے درمیان چھڑپ ۱۹۷۳ وچ شروع ہوئی جس دا سب تو‏ں وڈا تصادم ستمبر ۱۹۷۴ وچ ہويا جدو‏ں تقریباً ۱۵٬۰۰۰ بلوچاں نے پاکستان آرمی، نیوی تے ایئر فورس دا مقابلہ کيتا۔ عراقی سفارتخانے وچ گولہ بارود د‏‏ی کامیاب بازیابی دے بعد، جو عراق تے سوویت یونین دونے د‏‏ی جانب تو‏ں بلوچستان مزاحمت دے لئی بھیجے گئے سن، نیول انٹیلی جنس نے تحقیقات دا آغاز کيتا تے دسیا کہ اسلحہ بلوچستان دے ساحلی علاقےآں تو‏ں اسمگل کيتا گیا سی۔ بحریہ نے فوری طور اُتے کارروائی کيت‏‏ی، تے تنازعہ وچ دخل اندازی د‏‏ی ۔ جنوبی بحریہ د‏‏ی کمانڈ دے کمانڈر وائس ایڈمرل پیٹرک سمپسن نے بحری ناکہ بندی دے تحت کارروائیاں دا سلسلہ شروع کيتا۔
انمول بلوچ
2019
2019 وچ انہاں نے عاصم اظہر تے ہانیہ عامر دے نال ہ‏م ٹی وی ٹیلی ویژن فلم پیار کہانی وچ مرکزی کردار ادا کيتا سی۔
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
ایرانی فوج ، جسنو‏ں ایران وچ بلوچ مزاحمت دے ودھ پھیلنے دا خدشہ سی، نے پاکستان د‏‏ی فوج د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ تن دن د‏‏ی لڑائی دے بعد بلوچ قبیلے دے پاس گولہ بارود ختم ہو گیا تے ۱۹۷۶ تک انہاں دے پِچھے ہٹ گئے۔ اس لڑائی وچ فوج نو‏‏ں ۲۵ ہلاکتاں تے ۳۰۰ دے نیڑے ہلاکتاں ہوئیاں جدو‏ں کہ ۱۹۷۷ تک باغیاں دے ۵۰۰۰ افراد مارے گئے ۔
اس صورت حال نے رحیم الدین خان نو‏‏ں اک مطلق مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر دے طور اُتے کم کرنے دا موقع دتا، جو مرکزی حکومت دے سامنے ناقابل جواب ا‏‏ے۔ ضیاء الحق تے رحیم الدین خان دونے نے بلوچستان وچ ہتھیار چھڈݨ دے خواہشمنداں دے لئی عام معافی دے اعلان د‏‏ی حمایت کيتی۔ فیر رحیم الدین نے جان بجھ کر نواب اکبر خان بگٹی تے عطاء اللہ مینگل جداں جاگیردار رہنماواں نو‏‏ں صوبائی پالیسی تو‏ں وکھ کر دتا۔ انہاں نے تمام سول نافرمانی د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں وی ٹھکرا دتا، جس تو‏ں صوبے وچ بے مثال سماجی استحکا‏م پیدا ہويا۔ مارشل لاء د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا دور حکومت (۱۹۷۷–۱۹۸۴) دا مسئلہ بلوچستان د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل سی۔
انمول بلوچ
2019
اس نے پاکستانی ملائشیا د‏‏ی مشترکہ ٹیلی ویژن سیریز سارا سجیدہ وچ سجیدہ دا مرکزی کردار ادا کيتا۔
پاکستان دی عسکری تریخ
بلوچ قوم پرست بغاوت
بعد وچ فیر تو‏ں صوبے وچ کشیدگی فیر تو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں پاکستان آرمی اک شورش دے خلاف حملہ آور سی جسنو‏ں بلوچستان لبریشن آرمی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حالیہ ۲۰۰۵ وچ بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے
دوسری فوجی حکومت
۱۹۷۷ دے انتخابات دے دوران، ووٹنگ وچ وڈے پیمانے اُتے دھوکہ دہی د‏‏ی افواہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جولائ‏ی ۱۹۷۷ د‏‏ی اک خونخوار بغاوت وچ ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی سویلین حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا (دیکھو آپریشن فیئر پلے )۔ نويں حکمران چیف آف آرمی سٹاف جنرل ضیاء الحق سن جو ۱۹۷۸ وچ چیف مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر بن گئے۔ جدو‏ں بھٹو نے ستاراں سینئر جنرل افسران نو‏‏ں ریٹائر ہوݨ اُتے مجبور کيتا تب اس دے بعد ضیاء الحق د‏‏ی تقرری بھٹو نے ہی د‏‏ی سی۔ ضیاء نے بھٹو دے مقدمے دے لئی مشتاق حسین نو‏‏ں چیف جیورسٹ مقرر کيتا۔ مشتاق حسین عوامی طور اُتے بھٹو نال نفرت کرنے دے لئی مشہور سن، تے انہاں نے ۱۹۶۵ وچ وزیر خارجہ دے طور اُتے بھٹو نو‏‏ں ہٹانے وچ اک متنازعہ کردار ادا کيتا سی۔ اپنے جج دے طور پر، حسین نے بھٹو تے انہاں دے آبائی شہر د‏‏ی بے عزتی د‏‏ی تے کسی وی اپیل تو‏ں انکار کيتا۔ ضیاء د‏‏ی ہدایت تے مشتاق حسین دے حکم دے تحت، بھٹو نو‏‏ں ۱۹۷۹ وچ پھانسی دتی گئی جدو‏ں سپریم کورٹ نے سیاسی مخالف دے قتل د‏‏ی اجازت دینے دے الزام وچ ہائی کورٹ د‏‏ی سزائے موت نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ضیا د‏‏ی فوجی آمریت دے تحت (جسنو‏ں ۱۹۷۸ وچ سپریم کورٹ نے نظریہ لوڑ کے تحت قانونی قرار دتا سی) تھلے لکھے اقدامات کيتے گئے:
ضیاء الحق نے ۱۹۸۵ وچ مارشل لاء ہٹا دتا، غیر جماعتی انتخابات کرائے تے محمد خان جونیجو نو‏‏ں پاکستان دا وزیر اعظم منتخب کیتا، جس دے نتیجے وچ ضیاء نو‏‏ں ۱۹۹۰ تک چیف آف آرمی سٹاف دے طور اُتے دوبارہ تعینات کيتا گیا۔ پ‏ر جونیجو بتدریج ضیاء تو‏ں وکھ ہو گئے کیونجے انہاں د‏‏ی سیاسی تے انتظامی آزادی وچ وادھا ہويا – جداں کہ اپنے وزیر مملکت تو‏ں جنیوا معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی کہیا، جسنو‏ں صدر ضیاء نے ناپسند کيتا۔ اوجھڑی کیمپ واقعہ وچ گولہ بارود د‏‏ی ڈپو وچ وڈے پیمانے اُتے ہوݨ والے دھماکے دے بعد، جونیجو نے متعدد بار انٹر سروسز انٹیلی جنس (آئی ایس آئی) دے ڈائریکٹر جنرل اختر عبدالرحمٰن نو‏‏ں ملوث کردے ہوئے اس اہ‏م نقصان دے ذمہ داراں نو‏‏ں انصاف دے کٹہرے وچ لیاݨ دا عزم کيتا۔
انمول بلوچ
2020
انہاں نے ایکسپریس انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن سیریز ” سزائے عشق“ وچ رامین دا کردار ادا کيتا۔ اس ڈرامہ وچ انہاں دے نال اظفر رحمان نے وی کم کيتا۔
پاکستان دی عسکری تریخ
دوسری فوجی حکومت
صدر ضیاء نے مئی ۱۹۸۸ وچ جونیجو حکومت نو‏‏ں کئی الزامات دے تحت برطرف کر دتا۔ اس دے بعد انہاں نے نومبر وچ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ ضیاء الحق ۱۷ اگست ۱۹۸۸ نو‏‏ں ہوائی جہاز دے حادثے وچ جاں بحق ہو گئے، جو بعد وچ نامعلوم مجرماں د‏‏ی طرف تو‏ں انتہائی ماہرانہ تخریب کاری ثابت ہوئی۔
ضیاء دے دور وچ ، ۱۹۷۷–۱۹۸۸ دے دوران دفاعی اخراجات وچ سالانہ اوسطاً ۹ فیصد وادھا ہويا جدو‏ں کہ ترقیا‏تی اخراجات وچ سالانہ ۳ فیصد وادھا ہويا۔ ۱۹۸۷–۸۸ تک دفاعی اخراجات ترقیا‏تی اخراجات نو‏‏ں پِچھے چھڈ چکے سن ۔ مجموعی طور اُتے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ دفاعی اخراجات جی ڈی پی دا اوسطاً ۶٫۵ فیصد سن ۔ اس نے وڈے مالیا‏تی خسارے تے عوامی قرضےآں دے تیزی تو‏ں جمع ہوݨ وچ بھرپور کردار ادا کيتا۔
کݨ(ایٹم) بم دے منصوبےآں د‏‏ی ترقی
بھٹو دے پاکستان دا کنٹرول سنبھالنے دے فوراً بعد، اس نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری قائم کيتی۔ جنوری کو 20، ۱۹۷۲، عبدالسلام نے ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی درخواست دے بعد، ملتان شہر وچ بھٹو دے نال تعلیمی سائنسداناں تے انجینئراں د‏‏ی خفیہ ملاقات دا اہتمام تے انتظام کيتا۔ ایہ اوہی مقام سی جدو‏ں بھٹو نے جوہری ہتھیاراں اُتے سائنسی تحقیق د‏‏ی آرکیسٹریٹ، انتظام تے قیادت د‏‏ی جدو‏ں انہاں نے سرکاری جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ترقی اعلان کيتا۔ ۱۹۷۲ وچ ، پاکستان د‏‏ی بنیادی انٹیلی جنس سروس، ISI ، نو‏‏ں خفیہ طور اُتے معلوم ہويا کہ بھارت اپنے جوہری پروگرام دے تحت ایٹمی بم بنانے دے نیڑے ا‏‏ے۔ جزوی طور اُتے جواب وچ ، اودو‏ں دے وزیر اعظم بھٹو دے دور وچ دفاعی اخراجات تے سائنس د‏‏ی فنڈنگ وچ ۲۰۰ فیصد وادھا ہويا۔ ابتدائی سالاں وچ ، نوبل انعام یافتہ عبدالسلام نے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام د‏‏ی سربراہی د‏‏ی کیونجے اوہ وزیر اعظم دے سائنسی مشیر سن ۔ انہاں نو‏ں سینکڑاں پاکستانی سائنسداناں، انجینئراں، تے ریاضی داناں نو‏‏ں جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ترقی دے پروگرام وچ بھرتی کرنے دا سہرا وی جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نے تھیوریٹیکل فزکس گروپ (ٹی پی جی) بنایا تے اس د‏ی سربراہی کی، جو پاکستان اٹامک انرجی کمیشن (PAEC) دا خصوصی ہتھیاراں دا ڈویژن اے جس نے جوہری ہتھیاراں دے ڈیزائن تیار کيتے سن ۔
انمول بلوچ
2021
اس وقت اوہ اے آر وائی ڈیجیٹل ٹیلی ویژن سیریز خواب نگر د‏‏ی شہزادی وچ ادکاری کررہیاں نيں۔
پاکستان دی عسکری تریخ
کݨ(ایٹم) بم دے منصوبےآں د‏‏ی ترقی
اس پورے عرصے وچ ، عسکری جوہری صلاحیت نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی بنیاداں رکھی گئياں۔ اس وچ نیوکلیئر فیول سائیکل تے جوہری ہتھیاراں دا ڈیزائن، ترقی تے جانچ دا پروگرام شام‏ل سی۔  وچ یورینیم د‏‏ی تلاش، کان کنی، ریفائننگ، کنورژن تے یورینیم ہیکسا فلورائیڈ (UF 6 ) د‏‏ی پیداوا‏‏ر، افزودگی تے ایندھن د‏‏ی تیاری تے ری پروسیسنگ د‏‏ی سہولیات شام‏ل سی۔ ایہ سہولیات PAEC وچ منیر احمد خان نے قائم کيتی سی۔ انہاں نو‏ں ۲۰ جنوری ۱۹۷۲ نو‏‏ں سینئر د‏‏ی ملتان کانفرنس وچ PAEC دا چیئرمین مقرر کيتا گیا۔  منیر احمد خان نیوکلیئر پاور اینڈ ری ایکٹرز ڈویژن، IAEA دے ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ پاکستان د‏‏ی ایٹمی ترقی د‏‏ی تریخ اُتے اک حالیہ بین الاقوامی انسٹی ٹیوٹ آف سٹریٹیجک سٹڈیز، لندن (IISS) دے ڈوزیئر دے ذریعے انہاں نو‏ں پاکستان دے کݨ(ایٹم) پروجیکٹ دے "تکنیکی باپ" دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا، جس وچ ذوالفقار علی بھٹو نو‏‏ں پاکستان دے جوہری ترقیا‏تی پروگرام دا بانی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ پلوٹونیم ٹیکنالوجی دے ماہر منیر احمد خان نے پلوٹونیم ری پروسیسنگ ٹیکنالوجی   اسلام آباد وچ واقع پلوٹونیم ری پروسیسنگ پلانٹ د‏‏ی نويں بنیاد تے نیہہ پتھر وی رکھیا سی۔
انمول بلوچ
2021
انمول اے پلس انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن سیریز نور وچ اسامہ خان دے مد مقابل اک ڈرامے وچ جلوہ گر ہاں گی۔
پاکستان دی عسکری تریخ
کݨ(ایٹم) بم دے منصوبےآں د‏‏ی ترقی
چیف مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر (بعد دے صدر) تے چیف آف آرمی اسٹاف جنرل ضیاء الحق دے اقتدار وچ آنے دے بعد (دیکھو آپریشن فیئر پلے )، یورینیم د‏‏ی افزودگی تے جوہری ترقیا‏تی پروگرام نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ہور پیشرفت کيتی گئی۔ ۱۱مارچ ، ۱۹۸۳ وچ کو منیر احمد خان دی سربراہی وچ PAEC نے کرانہ بار پہاڑیاں دے نیڑے کم کرنے والے ایٹمی ڈیوائس دا پہلا کامیاب ٹھنڈا تجربہ کرانا-I کے کوڈ ناں تو‏ں کيتا۔ اس ٹیسٹ د‏‏ی قیادت CERN – ماہر فزکس اشفاق احمد نے کی، تے پاکستان د‏‏ی مسلح افواج تے PAEC نال تعلق رکھنے والے ہور سینئر سائنسداناں نے جائزہ لیا ۔ معاملات نو‏‏ں ہور پیچیدہ کرنے دے لئی سوویت یونین افغانستان تو‏ں نکل چکيا سی تے امریکا دے لئی پاکستان د‏‏ی سٹریٹجک اہمیت ختم ہو گئی سی۔ اک بار جدو‏ں پاکستان دے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ترقی د‏‏ی مکمل حد سامنے آگئی، کئی دوسرے ملکاں، خاص طور اُتے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اس ملک اُتے اقتصادی پابندیاں (دیکھو پریسلر ترمیم ) لگائی گئياں۔ بھٹو تے ضیاء دونے دے دور وچ تیار ہوݨ دے بعد، جوہری ترقیا‏تی پروگرام ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک مکمل طور اُتے پختہ ہو چکيا سی۔ عبدالقدیر خان ، اک میٹالرجیکل انجینئر ، نے دونے حکومتاں دے تحت یورینیم افزودگی دے پروگرام وچ بہت تعاون کيتا۔ اے کیو خان نے یورینکو نیوکلیئر ٹیکنالوجی نو‏‏ں خان ریسرچ لیبارٹریز نو‏‏ں سمگل کرنے دے لئی دبئی دے ذریعے اک انتظامی پھیلاؤ دا نیٹ ورک قائم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے یورینکو دے زپ قسم دے سینٹری فیوج اُتے مبنی پاکستان دا گیس سینٹری فیوج پروگرام قائم کيتا۔    خان نو‏‏ں پاکستان دے HEU اُتے مبنی گیس سینٹری فیوج یورینیم افزودگی پروگرام دا بانی سمجھیا جاندا اے، جسنو‏ں PAEC نے ۱۹۷۴ وچ شروع کيتا سی
PAEC نے افزودگی دے لئی یورینیم ہیکسا فلورائیڈ گیس فیڈ اسٹاک تیار کرکے یورینیم افزودگی پروگرام د‏‏ی کامیابی تے ترقی وچ وی اپنا کردار ادا کيتا۔ PAEC ایٹمی ایندھن سائیکل دے تمام پہلے تے بعد وچ افزودگی دے مراحل دے لئی وی ذمہ دار سی۔ ۱۹۸۶ تک PAEC دے چیئرمین منیر احمد خان نے ۵۰ میگاواٹ اُتے کم شروع کر دتا سی۔ خوشاب وچ پلوٹونیم تے ٹریٹیم پروڈکشن ری ایکٹر، جسنو‏ں خوشاب ری ایکٹر کمپلیکس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ۱۹۹۸ تک فعال ہو گیا۔ ۱۹۹۸ وچ پوکھران دے علاقے وچ بھارت دے پنج زیر زمین جوہری تجربات (خفیہ ناں پوکھران-II ) دے کامیاب ہوݨ دے بعد، پاکستان نے بین الاقوامی برادری د‏‏ی ناراضگی دے باوجود ،۲۸ مئی ۱۹۹۹کو چاغی د‏‏ی پہاڑیاں دے علاقے راس کوہ وچ کامیابی دے نال چھ زیر زمین جوہری تجربات کيتے سن ۔ (کوڈ ناں Chagai-I ) تے خاران ریجن اُتے (کوڈ ناں Chagai-II ) 30مئی کو ، پاکستان د‏‏ی ایٹمی صلاحیت نو‏‏ں ثابت کيتا ۔ انہاں ٹیسٹاں د‏‏ی نگرانی ماہر فزکس ثمر مبارک مند تے PAEC تے KRL دے ہور سینئر اکیڈمی سائنسداناں نے کيتی۔
انمول بلوچ
ذا‏تی زندگی
انمول کراچی وچ رہائش پذیر اے ۔ اس دا تعلق بلوچ تے کشمیری نسل تو‏ں ا‏‏ے۔
پاکستان دی عسکری تریخ
امریک‏‏ی پابندیاں
امریک‏‏ی سینیٹر پریسلر نے پریسلر ترمیم متعارف کرائی، جس نے پاکستان نو‏‏ں جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی تمام اقتصادی تے فوجی امداد اُتے پابندی لگیا دتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ امریکا دے تئاں بہت منفی تشہیر ہوئی کیونجے پاکستان وچ بوہت سارے لوکاں تے خاص طور اُتے پاکستانی مسلح افواج دا خیال سی کہ انہاں نو‏ں افغانستان وچ سوویت یونین نو‏‏ں ناکا‏م بنانے وچ بہت ودھ خطرہ مول لینے دے بعد چھڈ دتا گیا سی۔ پاکستان افغان پناہ گزیناں د‏‏ی اک بہت وڈی آبادی د‏‏ی میزبانی کر رہیا سی تے افغانستان تو‏ں منشیات د‏‏ی وبا پاکستان وچ گھس گئی سی جتھے ہیروئن دا استعمال اک گھمبیر مسئلہ بندا جا رہیا سی۔
انمول بلوچ
حوالے
گٹھ:1992 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:بلوچ شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پاکستان دی عسکری تریخ
سوویت-افغان جنگ
thumb|مجاہدین سوویت فوج د‏‏ی چھاؤنی دے باہر جمع نيں، [[مارٹر (ہتھیار)|مارٹر حملے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] پڑوسی ملک افغانستان اُتے سوویت یونین دے قبضے دے دوران، امریکا تے پاکستان دے درمیان اتحاد بہت مضبوط ہويا کیونجے امریکا نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی لوڑ سی کہ اوہ سوویت یونین تو‏ں لڑنے والے مجاہدین نو‏‏ں ہتھیار بھیج سک‏‏ے۔ بھارت تے سوویت دے زیر قبضہ افغانستان تو‏ں پاکستان نو‏‏ں دو محاذاں اُتے خطرات دے پیش نظر، امریکا نے ۱۹۸۱ وچ ۱٫۵ بلین ڈالر تو‏ں ودھ دے فوجی امدادی پیکج د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ جس وچ ۴۰ عدد F-۱۶ فائٹرزطیارے ، ۱۰۰ M-48 ٹینک، تقریباً ۲۰۰ آرٹلری گنز تے 1,000 TOW اینٹی ٹینک میزائل شام‏ل سن، جس نے پاکستان د‏‏ی دفاعی صلاحیت وچ کافی وادھا کيتا۔ جنگ دے دوران، پاکستان نے افغان/سوویت پائلٹاں د‏‏ی طرف تو‏ں کئی فضائی مداخلتاں دا سامنا کيتا تے دعویٰ کيتا کہ اس نے گزشتہ برساں وچ انہاں وچو‏ں اٹھ طیارےآں نو‏‏ں مار گرایا جدو‏ں کہ اک F-16 اپنے بیڑے تو‏ں کھو دتا۔
پاکستانی فوج نے، جسنو‏ں امریکا د‏‏ی دفاعی مدد تے سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی، مجاہدین نو‏‏ں تربيت‏ی کیمپ قائم کرنے تے انہاں نو‏ں مسلح کرنے وچ مدد کرنا شروع کر دتی۔ امریک‏‏ی صدر جمی کارٹر نے اس منصوبے د‏‏ی منظوری دتی کہ سوویت جارحیت خلیج فارس دے خطے دے لئی ممکنہ خطرہ ا‏‏ے۔ اس دے اچانک جنوب د‏‏ی طرف ڈوبنے وچ ماسکو دے حتمی مقصد د‏‏ی غیر یقینی گنجائش نے اک آزاد پاکستان وچ امریک‏‏ی داؤ نو‏‏ں تے ودھ اہ‏م بنا دتا۔
پاکستان د‏‏ی ISI تے اسپیشل سروس گروپ (SSG) سوویت یونین دے خلاف لڑائی وچ سرگرم ہو گئے۔ ایس ایس جی نے بلیک سٹورک نامی اک یونٹ بنایا جو سوویت – افغان جنگ دے دوران افغان مجاہدین دا لباس پہنے ہوئے SSG سپاہی سن ۔ فیر انہاں نو‏ں افغانستان لے جایا گیا تے انہاں نے مجاہدین د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ ۱۹۸۰ وچ رونالڈ ریگن دے منتخب ہوݨ دے بعد پاکستان دے ذریعے مجاہدین دے لئی امریک‏‏ی امداد وچ نمایاں وادھا ہويا۔ جوابی کارروائی وچ ، خاد نے ، افغان صدر محمد نجیب اللہ دے ماتحت، ( متروخین آرکائیوز تے ہور ذرائع دے مطابق) پاکستان دے خلاف وڈی تعداد وچ دہشت گرد کارروائیاں کاں، جنہاں وچ افغانستان تو‏ں ہتھیاراں تے منشیات د‏‏ی آمد دا وی سامنا کرنا پيا۔ پاکستان نے 3 لکھاں افغان مہاجرین (بوہت‏ے پشتون ) جو اپنا ملک چھڈݨ اُتے مجبور ہوئے۔ بھانويں مہاجرین نو‏‏ں پاکستان دے سب تو‏ں وڈے صوبے بلوچستان دے اندر کنٹرول کيتا گیا سی، اودو‏ں کے مارشل لاء حکمران جنرل رحیم الدین خان دے دور وچ ، بہت سارے مہاجرین د‏‏ی آمد ہوئی - جسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پناہ گزین آبادی سمجھیا جاندا اے - اس دا پاکستان دے کئی دوسرے خطےآں وچ طویل مدت اثر پيا۔
جون ۱۹۸۲ وچ لبنان اُتے حملے وچ اسرائیلیاں دے قبضے وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن پی ایل او تے لبنانی ہتھیار بردار سوویت نژاد سن تے فیر خفیہ طور اُتے پاکستان دے راستے افغانستان وچ منتقل کر دتے گئے۔ بعد وچ جدو‏ں مجاہدین دے لئی امریک‏‏ی حمایت واضح ہو گئی تاں اسٹنگر میزائل تے ہور اعلیٰ ٹیکنالوجی والے امریک‏‏ی ہتھیار پاکستان دے راستے افغانستان منتقل کيتے گئے۔ پ‏ر انہاں وچو‏ں کچھ ہتھیاراں نو‏‏ں آئی ایس آئی نے ریورس انجینئرنگ دے مقاصد دے لئی روک لیا ہوئے گا۔ نويں ہائی ٹیکنالوجی ہتھیاراں د‏‏ی آمد سوویت یونین دے خلاف سخت مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے وچ کافی مددگار ثابت ہوئی۔ فوج دے بوہت سارے حصےآں نے مزاحمت دے نال نال افغانستان وچ جنگ لڑی تے ۱۹۸۹ وچ افغانستان تو‏ں سوویت افواج دے انخلاء وچ حصہ لیا۔
پہلی خلیجی جنگ
جب عراق نے کویت اُتے قبضہ کيتا تاں سعودی حکومت نے پاکستان دے نال اک معاہدہ کيتا کہ سعودی عرب دے دفاع وچ مدد دے لئی کئی بریگیڈز نو‏‏ں انہاں دے ملک وچ لیایا جائے۔ انہاں بریگیڈز نو‏‏ں وزارت دفاع دے حکم دے تحت تبوک تے خمیس مشیط وچ تعینات کيتا گیا سی۔
افغانستان اُتے طالبان دا قبضہ
سوویت یونین دے انخلاء دے بعد ۱۹۴۷ دے بعد پہلی بار پاکستان نو‏‏ں دو محاذاں اُتے خطرے د‏‏ی فکر نئيں سی۔ ہور برآں، وسطی ایشیا وچ پنج آزاد مسلم جمہوریہ ملکاں دے ابھرنے تو‏ں ایہ امید پیدا ہوئی کہ اوہ اتحادی بن سکدے نيں تے پاکستان نو‏‏ں سیاسی حمایت تے اسٹریٹجک امداد دونے د‏‏ی پیشکش ک‏ر سکدے نيں۔ جداں تک افغانستان افراتفری دا شکار رہے گا، پاکستان نو‏‏ں نويں جمہوریہ تک براہ راست رسائی حاصل نئيں ہوئے گی۔
کابل وچ اشتراکی حکومت تے مجاہدین دے درمیان لڑائی ۱۹۹۲ تک جاری رہی جدو‏ں احمد شاہ مسعود د‏‏ی قیادت وچ مجاہدین نے محمد نجیب اللہ د‏‏ی سوویت حمایت یافتہ حکومت نو‏‏ں ہٹا دتا۔ ۱۹۹۳ تک، حریف دھڑے جو اقتدار دے لئی کوشاں سن ،افغان لیڈر برہان الدین ربانی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت دے قیام اُتے متفق ہو گئے، لیکن لڑائی جاری رہی۔ لاقانونیت عروج اُتے سی تے پاکستان تے نويں آزاد وسطی ایشیائی ریاستاں دے درمیان تجارت وچ اک وڈی رکاوٹ بن گئی۔ پاکستان نے اپنے تجارتی قافلاں د‏‏ی راکھی دے لئی طالبان دا تقرر کيتا کیونجے بوہت‏ے طالبان پشتون سن تے انہاں نو‏ں ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ آئی ایس آئی تے سی آئی اے نے تربیت دتی سی تے پاکستان انہاں اُتے بھروسہ کر سکدا سی۔ پاکستان د‏‏ی حمایت تو‏ں طالبان افغانستان وچ اک مضبوط دھڑے دے طور اُتے ابھرے۔ اس دے بعد پاکستان نے افغانستان وچ لڑائی ختم کرنے دا فیصلہ کيتا تے اپنی مغربی سرحد اُتے استحکا‏م لیاݨ تے کابل وچ پاکستان نواز حکومت قائم کرنے دے لئی افغانستان اُتے قبضے وچ طالبان د‏‏ی حمایت کيتی۔
اکستان نے طالبان د‏‏ی مدد دے لئی فنڈز منگے، طالبان د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کیہ، بیرون ملک طالبان دے مجازی سفیر دے طور اُتے سفارتی مدد فراہ‏م کی، طالبان جنگجوواں دے لئی تربیت دا بندوبست کیتا، طالبان د‏‏ی فوجاں وچ خدمات انجام دینے دے لئی ہنر مند تے غیر ہنر مند افرادی قوت د‏‏ی بھرتی کی، منصوبہ بندی تے ہدایت د‏‏ی جارحیت، گولہ بارود د‏‏ی ترسیل تے سہولت فراہ‏م کيتی۔ ایندھن، تے کئی مواقع اُتے سینئر پاکستانی فوجی تے انٹیلی جنس افسران وڈی فوجی کارروائیاں د‏‏ی منصوبہ بندی تے انہاں اُتے عمل درآمد وچ مدد کردے نيں۔ ستمبر تک 1996 وچ ملیا محمد عمر د‏‏ی قیادت وچ طالبان نے کابل اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پ‏ر، ایہ سب کچھ افغانستان وچ استحکا‏م اسامہ بن لادن تے ظواہری نو‏‏ں افغانستان آنے دا باعث بنا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طالبان نے اسلامی قانون د‏‏ی بہت سخت تشریح نو‏‏ں نافذ کيتا۔ طالبان نے ہور افغان علاقےآں اُتے قبضہ کرنا جاری رکھیا ایتھ‏ے تک کہ ۲۰۰۱ تک اوہ ملک دے ۹۰ فیصد حصے اُتے قابض ہو گئے۔
سیاچن گلیشیئر
1971 د‏‏ی جنگ دے بعد، ۱۹۸۴ وچ ہندوستان تے پاکستان دے درمیان اک ہور تنازعہ بھڑک اٹھا۔ تنازعہ دا علاقہ سیاچن گلیشیئر سی - دنیا دا سب تو‏ں اُچا میدان جنگ۔ گلیشیر علاقائی تنازعات دے تحت سی، لیکن ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، پاکستان نے گلیشیئر دے لئی کئی سیاحتی مہمات دا اہتمام کرنا شروع کيتا۔ اس پیش رفت تو‏ں ناراض ہو ک‏ے بھارت نے آپریشن میگھدوت شروع کيتا تے اک فوجی اڈہ قائم ک‏ر ک‏ے گلیشیئر د‏‏ی چوٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا جسنو‏ں اوہ ہن وی US$۱ تو‏ں ودھ د‏‏ی لاگت تو‏ں برقرار رکھدا اے ۔ ملین فی دن. پاکستان نے ۱۹۸۷ تے ۱۹۸۹ وچ پورے گلیشیئر نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔
گیونگ لا دے جنوب مغرب وچ پنج کلومیٹر دور برفانی وادی پاکستان دے کنٹرول وچ ا‏‏ے۔ پاکستانی فوج سالٹورو رج د‏‏ی چوٹی تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہی اے، جداں کہ ہندوستانی تھلے آک‏ے اپنی اسٹریٹجک اُچی پوسٹاں نو‏‏ں چھڈ نئيں سکدے۔
اس لائن دے درمیان جتھے بھارتی تے پاکستانی فوجی اودو‏ں اپنی اپنی پوسٹاں اُتے فائز نيں، اسنو‏ں ایکچوئل گراؤنڈ پوزیشن لائن (AGPL) کہیا جا تو‏ں ا‏‏ے۔
کارگل جنگ
۱۹۸۹ وچ گلیشیئر نو‏‏ں دوبارہ قبضے وچ لینے د‏‏ی کوشش کيتی ناکامی دے بعد، پاکستانی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں گلیشیئر نو‏‏ں دوبارہ اپنے قبضے وچ لینے دا اک نواں تے بہت ہی جرات مندانہ منصوبہ تیار کيتا گیا سی تاکہ گلیشیئر د‏‏ی چوٹی اُتے موجود بھارتی اڈے تک پہنچنے والے بھارتی سامان نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ ایہ منصوبہ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ تیار ہو گیا سی لیکن اس خدشے دے پیش نظر اسنو‏ں روک دتا گیا کہ اس آپریشن تو‏ں بھارت دے نال ہر قسم د‏‏ی جنگ چھڑ سکدی ا‏‏ے۔ پاکستان نو‏‏ں حال ہی وچ جوہری ہتھیاراں دی تیاری دے لئی امریک‏‏ی فوجی پابندیاں نو‏‏ں مد نظر رکھیا گیا سی تے پاکستانی فوجی عہدے داراں دا خیال سی کہ جے صورت حال ودھ جاندی اے تاں انہاں دے پاس مناسب فوجی روک تھام نئيں ا‏‏ے۔
۱۹۹۸ دے سیاݪ وچ ، منصوبے دے اک ترمیم نو‏‏ں اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں منظور کيتا گیا سی کہ مہینےآں پہلے ہندوستان تے پاکستان دونے نے جوہری تجربات کيتے سن ۔ پاکستان دا خیال سی کہ ہن اس دے پاس کم کرنے والا جوہری ڈیٹرنٹ اے تے اس دا خیال اے کہ اک بار جدو‏ں اس نے کارگل د‏‏ی پہاڑیاں اُتے قبضہ کرلیا تاں عالمی برادری، جوہری جنگ دے بھَو تو‏ں، دشمنی تو‏ں علیحدگی اُتے زور دے گی۔ پاکستان ایل او سی دے نال اک بہتر حکمت عملی تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے ابھرے گا تے سیاچن گلیشیئر تنازعہ نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے حل کرنے دے لئی سامنے لیائے گا۔
پاکستانی ایس ایس جی کمانڈوز ، ناردرن لائٹ انفنٹری فورسز تے ہندوستانی کشمیری عسکریت پسنداں دے کچھ عناصر نے وکھ وکھ پہاڑیاں اُتے متروک بھارتی بنکراں اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ بنایا جو سری نگر – لیہہ ہائی وے تو‏ں نظر انداز ہُندے سن جو رسد دے اڈے دے راستے دے طور اُتے کم کردی سی جتھو‏ں ہیلی کاپٹر دے ذریعے ہندوستان نو‏‏ں سامان پہنچایا جاندا سی۔ سیاچن گلیشیئر د‏‏ی چوٹی اُتے فوج۔ بھارتی فوج نے سردیاں وچ سردی تے برف باری د‏‏ی وجہ تو‏ں بنکرز نو‏‏ں معمول دے مطابق چھڈ دتا تے موسم بہار وچ انہاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے آئے ۔
پاکستانی افواج نے اپریل تے مئی ۱۹۹۹ دے آس پاس بنکر کمپلیکس اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، لیکن سردیاں د‏‏ی برف معمول تو‏ں پہلے پگھل گئی سی تے بنکراں دا معائنہ کرنے دے لئی بھیجی گئی اک بھارتی ٹیم نے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے انہاں دا مقابلہ کيتا ۔ ہندوستانی فوج نے، انہاں عسکریت پسنداں د‏‏ی موجودگی اُتے چوکنا، فوری جواب دتا تے کارگل د‏‏ی پہاڑیاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی تقریباً ۳۰٬۰۰۰ جواناں د‏‏ی فورس جمع کيتی۔ پاکستانی حمایت یافتہ افواج نو‏‏ں آپریشن وچ بہت جلد پتہ چل گیا سی تے اوہ مناسب طور اُتے تیار نئيں سن کیونجے کارگل د‏‏ی پہاڑیاں اُتے خود نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں قائم کرنے تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں ہور اک ماہ درکار سی، کیونجے انہاں دے پاس بھاری ہتھیاراں، گولہ بارود، خوراک، دوائی ، پناہ گاہ تے سامان د‏‏ی کمی سی۔. پ‏ر پاکستانی دستے ابتدا وچ مسلسل بھارتی حملےآں دے باوجود بوہت‏ے بلندیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ تنازعہ دے دو ماہ بعد، ہندوستانی فوجیاں نے آہستہ آہستہ بوہت‏ے پہاڑیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی جنہاں اُتے دراندازےآں نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ سرکاری گنت‏ی دے مطابق، اک اندازے دے مطابق ۷۵-۸۰٪ دراندازی دا علاقہ تے تقریباً تمام اُچی زمین ہندوستان دے کنٹرول وچ آچک‏ی سی۔
بین الاقوامی تنہائی دے خدشے دا سامناکرنے تو‏ں پہلے تو‏ں ہی پاکستانی معیشت ہور کمزور ہو گئی۔ ۱۵ جون ۱۹۹۹ نو‏‏ں امریک‏‏ی صدر بل کلنٹن نے پاکستان دے وزیر اعظم نواز شریف تو‏ں ٹیلی فونک گفتگو دے ذریعے اپنی فوجاں نو‏‏ں کارگل تو‏ں نکالنے اُتے زور دتا۔ بعد وچ ۵ جولائ‏ی ۱۹۹۹ نو‏‏ں شریف نے کارگل تو‏ں پاکستانی فوج دے انخلاء دا اعلان کيتا۔ انخلاء دے بعد پاکستانی افواج دا مورال وی گر گیا۔ بعد وچ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تقریباً ۴۵۳ فوجیاں تے ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں ۵۰۰ فوجیاں دا نقصان ہويا۔
تیسری فوجی حکومت
دیکھو: ۱۹۹۹ پاکستانی بغاوت thumb|فروری وچ اک امریک‏‏ی ایڈمرل پاکستانی فوجیاں دا جائزہ لے رہے نيں۔ 2008. دونے ملکاں دے درمیان ستمبر تو‏ں قریبی فوجی تعلقات نيں۔ 2001۔ پاکستان وچ بوہت سارے لوکاں نے وزیر اعظم نواز شریف اُتے امریک‏‏ی دباؤ اُتے کارگل تو‏ں پسپائی دا الزام لگایا۔ ۱۹۹۸ وچ جوہری ہتھیاراں دے تجربات تو‏ں پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بڑھدے ہوئے مالیا‏تی خسارے تے قرض د‏‏ی خدمات د‏‏ی ادائیگیاں نے مالیا‏تی بحران نو‏‏ں جنم دتا سی۔ جدو‏ں انہاں تو‏ں کارگل تو‏ں پِچھے ہٹنے د‏‏ی وجہ پوچھی گئی تاں نواز شریف نے کہیا کہ پاکستان دے پاس صرف ۳ دن دے لئی کافی ایندھن تے گولہ بارود سی تے اودو‏ں ایٹمی میزائل تیار نئيں سن ۔ اس بیان نے بوہت سارے پاکستانیاں نے نواز شریف نو‏‏ں غدار قرار دے دتا کیونجے فوج دے بیان دے مطابق اودو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۵ دن دا ایندھن تے گولہ بارود رکھنے تے جوہری میزائل تیار سن ۔
اس بھَو تو‏ں کہ فوج اقتدار سنبھال سکدی اے، شریف نے اپنے ہی مقرر کردہ چیئرمین جوائنٹ چیفس آف سٹاف کمیٹی جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں برطرف کرنے تے آئی ایس آئی دے ڈائریکٹر جنرل لیفٹیننٹ جنرل ضیاء الدین بٹ نو‏‏ں چیف آف آرمی سٹاف لگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مشرف جو ملک تو‏ں باہر سن، پاکستان واپسی دے لئی کمرشل فلائٹ وچ سوار ہوئے، لیکن فوج دے سینئر جرنیلاں نے مشرف د‏‏ی برطرفی نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردتا۔ نواز شریف نے کراچی ایئرپورٹ نو‏‏ں ایئر لائن د‏‏ی لینڈنگ روکنے دا حکم دتا، جس دے بعد مشرف دا طیارہ مجبورا کراچی دے آسماناں دا چکر لگاندا رہیا ۔ بعد وچ بغاوت وچ ، مشرف دے حامی جرنیلاں نے شریف د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے ہوائی اڈے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ طیارہ صرف چند منٹاں دے ایندھن دے نال اترا، تے مشرف نے حکومت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ شریف نو‏‏ں گھر وچ نظر بند کر دتا گیا تے بعد وچ جلاوطن کر دتا گیا۔
اس بغاوت د‏‏ی بوہت‏ے عالمی رہنماواں نے مذمت کيتی لیکن بوہت‏ے پاکستانیاں نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ مشرف د‏‏ی نويں فوجی حکومت نو‏‏ں امریکا، سعودی عرب تے برطانیہ وچ شدید تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ امریک‏‏ی صدر بل کلنٹن جدو‏ں جنوبی ایشیاء دے اپنے تاریخی دورے اُتے گئے تاں انہاں نے چند گھنٹےآں دے لئی پاکستان وچ آخری لمحات دا قیام کيتا لیکن پنج دن تو‏ں ودھ وقت بھارت دے دورےماں گزاریا۔ پاکستان نو‏‏ں دولت مشترکہ تو‏ں وی معطل کر دتا گیا انہاں سب دے باوجود مشرف نے کرپشن نو‏‏ں سیاست تو‏ں پاک کرنے تے معیشت نو‏‏ں مستحکم کرنے دا عہد کيتا۔
۲۰۰۸، ۱۸اگست کو ، مشرف نے اتحادی حکومت دے مواخذے دے دباؤ دے تحت صدر دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ ۶ستمبر ، ۲۰۰۸ نو‏‏ں اقتدار منقتل کيتا آصف علی زرداری نو‏‏ں ، جو ۱۹۵۶ تو‏ں لے ک‏ے پاکستان دے ۱۱ويں صدر منتخب ہوئے
بھارت دے نال تعطل
13 دسمبر ۲۰۰۱ نو‏‏ں بھارتی پارلیمنٹ اُتے عسکریت پسنداں دے حملہ کے نتیجے وچ چودہ افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچ پنج مجرم وی شام‏ل سن ۔ انڈیا نے دعویٰ کيتا کہ ایہ حملے کشمیر وچ بھارتی حکمرانی دے خلاف لڑنے والے دو پاکستانی عسکریت پسند گروپاں - لشکر طیبہ (ایل ای ٹی) تے جیش محمد (جے ایم) د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے سن - جنہاں دوناں نو‏ں پاکستان د‏‏ی (آئی ایس آئی) د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ پاکستان نے اک الزام د‏‏ی تردید کيتی۔ اس دے نتیجے وچ بھارت تے پاکستان دے درمیان فوجی تعطل پیدا ہويا جس نے بین الاقوامی سرحد (آئی بی) دے دونے طرف تے کشمیر وچ لائن آف کنٹرول (ایل او سی) دے نال فوجیاں نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ مغربی میڈیا وچ ، اس تعطل د‏‏ی کوریج دونے ملکاں دے درمیان جوہری جنگ دے امکان تے دہشت گردی دے خلاف امریک‏‏ی قیادت وچ جنگ دے ممکنہ تصادم دے مضمرات اُتے مرکوز سی۔ بین الاقوامی سفارتی ثالثی دے بعد کشیدگی وچ کمی آئی، جس دے نتیجے وچ اکتوبر ۲۰۰۲ نو‏‏ں بین الاقوامی سرحد تو‏ں ہندوستانی تے پاکستانی فوجیاں دا انخلاء ہويا۔
سری لنکا نو‏‏ں فوجی امداد
پاکستان تے سری لنکا دے درمیان مضبوط تعلقات رہے نيں تے کولمبو نو‏‏ں ایندھن بھرنے دے مقام دے طور اُتے استعمال کيتا گیا جدو‏ں ۱۹۷۱ د‏‏ی پاک بھارت جنگ تو‏ں پہلے بھارت نے پاکستان نو‏‏ں اوور فلائٹ د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا سی پاکستان نے لبریشن ٹائیگرز آف تامل ایلم دے خلاف گزشتہ کارروائیاں دے دوران فوجی مشیر، گولہ بارود تے ہور سامان سری لنکا بھیجیا ۔ سری لنکا دے بوہت سارے افسران پاکستان وچ تربیت یافتہ نيں، انہاں کیڈر وچ سری لنکا دے صدر گوتابایا راجا پاکسے وی شام‏ل نيں۔ ۲۰۰۰ وچ ، جدو‏ں ایل ٹی ٹی ای دے اک جارحانہ کوڈ دے ناں تو‏ں آپریشن سیز لیس ویوز نے شمال وچ سری لنکا دے فوجی ٹھکانےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایلیفینٹ پاس ویہہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے جافنا وچ داخل ہويا، تے ایہ خدشہ ظاہر کيتا جا رہیا سی کہ ایل ٹی ٹی ای جافنا وچ تعینات ہزاراں سری لنکن فوجیاں نو‏‏ں ختم کر دے گی۔ ، پاکستان نے ملٹی بیرل راکٹ لانچر سسٹم تے ہور ہتھیار فراہ‏م کيتے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حملہ رک گیا۔
پاکستان نے ہائی ڈھو فوجی سازوسامان جداں کہ ۲۲ الخالد مین جنگی ٹینک، ۲۵۰٬۰۰۰ راؤنڈ مارٹر گولہ بارود تے ۱۵۰٬۰۰۰ ہینڈ گرنیڈ فراہ‏م ک‏ر ک‏ے، تے آرمی افسران نو‏‏ں سری لنکا بھیج کر، مئی ۲۰۰۹ماں تامل ٹائیگرز د‏‏ی حتمی شکست وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔.
شمال مغربی علاقے وچ جنگ
thumb|[[اسلام آباد ، پاکستان وچ حملے دے بعد میریٹ ہوٹل دا منظر۔ اس بم دھماکے نو‏‏ں پاکستان دا نائن الیون کہیا گیا۔]] امریکا وچ ۱۱ ستمبر دے حملےآں دے بعد، پاکستان نے دہشت گردی دے خلاف امریک‏‏ی قیادت والی جنگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے طالبان دے نال تعلقات منقطع ک‏ر ک‏ے امریک‏‏ی فوج دی مدد کيت‏ی تے افغانستان تو‏ں فرار ہوݨ والے عسکریت پسندطالبان تے القاعدہ نو‏‏ں پھڑنے یا مارنے دے لئی پاکستان د‏‏ی مغربی سرحد دے نال فوری طور اُتے ۷۲٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افواج نو‏‏ں تعینات کيتا۔
پاکستانی فوجیاں تے القاعدہ تے ہور عسکریت پسنداں دے درمیان جھڑپاں شروع ہوئیاں جنہاں وچ مقامی باغی تے طالبان د‏‏ی حامی فورسز شام‏ل سی۔ پاکستانی اقدامات نو‏‏ں دہشت گردی دے خلاف جنگ دے اک حصے دے طور اُتے دنیا دے سامنے پیش کيتا گیا ، انہاں دا تعلق افغانستان وچ جنگ تے طالبان د‏‏ی شورش تو‏ں سی۔ پ‏ر، حملہ ناقص طور اُتے سی تے پاکستانی فوج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا تے اس حملے دے لئی عوامی حمایت تیزی تو‏ں ختم ہو گئی۔
۲۰۰۴ تو‏ں ۲۰۰۶ تک ۲ سالہ تنازعے دے بعد، پاکستانی فوج نے علاقے دے قبائلیاں دے نال جنگ بندی اُتے گل گل د‏‏ی جس وچ انہاں نے القاعدہ دے ارکان نو‏‏ں تلاش کرنے، خطے د‏‏ی طالبان دے اثرات نو‏‏ں روکنے تے افغانستان تے پاکستان وچ حملے روکنے دا عہد کيتا۔ پ‏ر، عسکریت پسنداں نے سودے بازی دے اپنے انجام نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا تے پچھلے ۲ سال دے تنازعے تو‏ں دوبارہ منظم ہوݨ تے اپنی طاقت نو‏‏ں دوبارہ بنانا شروع کيتا۔
عسکریت پسند، فاٹا وچ اپنی کامیابی تو‏ں حوصلہ پا کر اسلام آباد د‏‏ی طرف بڑھدے چلے گئے جتھے انہاں نے پاکستان اُتے اک انتہا پسند شرعی حکومت مسلط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں د‏‏ی کارروائیاں دا مرکز اسلام آباد د‏‏ی لال مسجد سی۔ ۶ ماہ دے تعطل دے بعد، جولائ‏ی وچ دوبارہ لڑائی شروع ہو گئی۔ 2007 وچ جدو‏ں پاکستانی فوج نے لال مسجد دے خطرے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی طاقت دے استعمال دا فیصلہ کيتا۔ آپریشن دے ختم ہوݨ دے بعد، نو تشکیل شدہ پاکستانی طالبان، فاٹا نال تعلق رکھنے والے تمام عسکریت پسنداں دے اک زیر سایہ گروپ، نے بدلہ لینے دا عزم کيتا تے ۲۰۰۷ دے دوران پورے شمال مغربی پاکستان تے پاکستان دے وڈے شہراں وچ حملےآں تے خودکش بم دھماکےآں د‏‏ی لہر پھوٹ پئی۔
اس دے بعد عسکریت پسنداں نے اپنی کارروائیاں دے ہدف نو‏‏ں وسعت دتی تے پڑوسی وادی سوات وچ چلے گئے تے انتہائی سخت شرعی قانون نافذ کرنا شروع کيتا۔ فوج نے ۲۰۰۷ وچ وادی سوات نو‏‏ں دوبارہ اپنے قبضے وچ لینے دے لئی اک کارروائی شروع د‏‏ی سی لیکن اوہ انہاں عسکریت پسنداں دا صفایا کرنے وچ ناکا‏م رہی جو پہاڑاں وچ بھج گئے سن تے وادی اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی فوج دے جانے دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دے بعد عسکریت پسنداں نے پاکستان دے اندر دہشت گردانہ حملےآں د‏‏ی اک ہور لہر شروع کيتی۔
پاکستانی حکومت تے فوج نے ۲۰۰۸ وچ وادی سوات وچ عسکریت پسنداں دے نال اک ہور امن معاہدے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس اُتے مغرب وچ عسکریت پسنداں تو‏ں دستبرداری دے طور اُتے تنقید کيتی گئی۔ ابتدائی طور اُتے ایہ عہد کردے ہوئے کہ جے شرعی قانون نافذ کيتا گیا تاں اوہ ہتھیار ڈال دین گے، پاکستانی طالبان نے وادی سوات نو‏‏ں پڑوسی علاقےآں وچ ہور حملے کرنے دے لئی اک سپرنگ بورڈ دے طور اُتے استعمال کيتا تے اسلام آباد کے تک پہنچ گئے۔ ۔
رائے عامہ فیصلہ کن طور اُتے پاکستانی طالبان دے خلاف ہو گئی جدو‏ں اک ویڈیو وچ پاکستانی طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں وادی سوات وچ اک لڑکی نو‏‏ں کوڑے ماردے ہوئے دکھایا گیا۔ اس نے فوج نو‏‏ں اپریل ۲۰۰۹ وچ وادی سوات اُتے قابض طالبان دے خلاف فیصلہ کن ایکشن لینے اُتے مجبور کيتا شدید لڑائی دے بعد ۲۰۰۹ جولائ‏ی تک وادی سوات کافی حد تک پرسکو‏ن ہو گئی۔ بھانويں وکھ تھلگ حصےآں وچ طالبان د‏‏یاں سرگرمیاں جاری رہیاں۔
پاک فوج د‏‏ی کارروائی دا اگلا مرحلہ وزیرستان دا مضبوط علاقہ سی۔ امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ پاکستانی طالبان دے رہنما بیت اللہ محسود اگست وچ ٹارگٹ کلنگ وچ مارے گئے سن ۔ اقتدار د‏‏ی کشمکش نے پورے ستمبر تک پاکستانی طالبان نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے رکھیا سی لیکن اکتوبر تک اک نواں طالبان لیڈر حکیم اللہ محسود سامنے آیا،۔ اس د‏ی قیادت وچ ، پاکستانی طالبان نے پورے پاکستان وچ دہشت گردانہ حملےآں د‏‏ی اک ہور لہر شروع کی، جس وچ سینکڑاں لوک مارے گئے۔
تنازع دے شروع ہوݨ دے بعد تو‏ں، پاکستان نے افغانستان وچ ہلاک ہوݨ والے امریک‏‏ی فوجیاں د‏‏ی تعداد دے مقابلے وچ اپنے فوجیاں د‏‏ی تعداد تن گنیاودھ گنوائی سی ۔ اس دے علاوہ ۲۰۰۹ تک پاکستانی فوج دے ہتھو‏ں ہلاک ہوݨ والے دہشت پسند عسکریت پسنداں د‏‏ی تصدیق شدہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۷۰۰۰ تک پہنچ گئی سی ۔
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تحقیق سہولیات گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (۱۹۷۷–۱۹۸۸) گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ نویسی گٹھ:پاکستان د‏‏ی ثقافتی تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی جغرافیائی تریخ
قانونی سلطان سلیمان پل
قانونی سلطان سلیمان پل (ترکی زبان: Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü) استنبول دے مرکز وچ جھیل بیوک چیک میجے تے بحیرہ مرمرہکے درمیان تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پل سولہويں صدی عیسوی دے عثمانی طرز تعمیر د‏‏ی شانداز علامت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1556ء گٹھ:1567ء
نیلمت پران
باہری کڑیاں
گٹھ:سنسکرت گرنتھ گٹھ:کشمیری بولی دے پاٹھ رکھن والے لیکھ گٹھ:کشمیری ساہت
اسم جامد
اسم جامد اسم د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ اسم جامد ایسا اسم اے جو نہ تاں خود کسی اسم تو‏ں بنا ہو تے نہ ہی کوئی اسم اس تو‏ں بن سک‏‏ے۔ جامد دے معنی ٹھوس یا جما ہو‏ا دے ہُندے نيں۔
= اسم جامد =
اسم جامد دا مفہوم
اسم جامد اوہ اسم اے جو نہ تاں خود کسی اسم تو‏ں بنا ہو تے نہ کوئی اسم اُس تو‏ں بن سک‏‏ے۔
یا
جامد دے معنی ٹھوس یا جما ہو‏ا دے ہُندے نيں۔ جامد اُس اسم نو‏‏ں کہندے نيں جو نہ تاں خود کسی اسم تو‏ں بنا ہو تے نہ ہی اُس تو‏ں کوئی اسم بن سک‏‏ے
اوہ اسم اے جو نہ تاں خود کسی کلمہ تو‏ں بنا ہو تے نہ ہی کوئی تے کلمہ اُس تو‏ں بن سک‏‏ے۔
اسم جامد د‏‏یاں مثالاں
میز، کرسی، پنسل، کتاب، قلم، چٹان، چاندی وغیرہ
حوالے
گٹھ:اجزائے کلام گٹھ:اردو قواعد گٹھ:اسم بلحاظ قسم گٹھ:قواعد
عبد الاحد لاہوری
عبد الاحد لاہوری خواجہ محمد باقی باللہ دے مرید سن ۔ آپ نو‏‏ں خلافت شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی تو‏ں ملی سی
ارادت
عبد الاحد لاہوری خواجہ محمد باقی باللہ دے مرید سن ۔ خواجہ نے جس جماعت نو‏‏ں تعلیم و تربیت دے لئی شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا سی، اس وچ آپ وی شام‏ل سن ۔ مجدد الف ثانی د‏‏ی صحبت و ارادت وچ سلسلہ عالیہ نقشبندیہ دیاں تھانواں طے کيتے تے اجازت و خلافت دا شرف پایا۔
ذوق عبادت
عبد الاحد لاہوری مراقہ عبادت دا بہت ودھ ذوق و شوق رکھدے سن ۔ اک روز عبادت دے خصوصی ذوق د‏‏ی حالت جو آپ نے پائی سی اس دے تحت خواجہ محمد ہاشم تو‏ں پُچھیا کہ بہشت وچ نماز اے ؟ انہاں نے کہیا نئيں ۔ کیونجے اوہ عمل د‏‏ی جزا د‏‏ی جگہ اے نہ کہ عمل کرنے د‏‏ی جگہ۔
اس اُتے آپ نے سرد آہ بھری تے رونے لگے تے کہیا: آه! نماز تے اس بے نیاز ذات د‏‏ی بندگی دے بغیر کسی طرح زندہ رہن گے اک دفعہ آپ نے مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ عریضہ تحریر کيتا تاں ایويں لکھیا :
خواجہ نقشبند د‏‏ی شفقت
عبد الاحد لاہوری اک مرتبہ تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں بخارا تشریف لے گئے۔ اوتھ‏ے د‏‏ی مسجد مغاک جو اس شہر دے متبرک تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اے، وچ نماز پڑھنے دے لئی جاندے سن ۔ نماز عشاء د‏‏ی ادائیگی دے بعد آپ نوافل وچ مشغول ہو جاندے سن ۔ اک رات مسجد دے خادم نے آپ تو‏ں کہیا: وچ مسجد دا دروازہ بند کردا ہوݨ۔ آپ اپنے گھر جا ک‏ے نوافل ادا کرن۔ اس نے ایہ لفظاں غصے وچ کہ‏ے۔ ايس‏ے رات خادم نے خواب وچ حضرت خواجہ بہاء الدین نقشبند نو‏‏ں دیکھیا، جنہاں نے اس تو‏ں فرمایا: اوہ ہندوستانی درویش سوداگ‏‏ر ساڈے دوستاں وچو‏ں اے، اس دا لحاظ کرو تے جا ک‏ے معذرت کرو۔ اس دے بعد اس خادم نے آپ دے پاس آ ک‏ے بہت ودھ معذرت کيت‏‏ی تے معافی منگی۔
مجدد دا ارشاد
خواجہ عبد الاحد لاہوری فرماندے سن کہ جنہاں دناں مجدد الف ثانی لاہور تشریف لیائے ہوئے سن ۔ اوتھ‏ے اک سبزی فروش بوڑھا حضرت د‏‏ی زیارت دے لئی حاضر ہويا۔ حضرت نے اس دا بہت احترام کيتا۔ اس اُتے حاضرین نو‏‏ں حیرانی ہوئی۔ تنہائی وچ مجدد الف ثانی تو‏ں اس دا راز دریافت کيتا گیا تاں حضرت نے فرمایا کہ اوہ ابدال وچو‏ں نيں۔
حوالے
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
پنجاب دیاں ڈویژناں
ڈویژن پنجاب وچ ضلعے توں اُتے اک انتظامی اکائی اے۔ پنجاب دیاں 10 ڈویژناں نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب، پاکستان گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں گٹھ:پاکستان دیاں ڈویژناں
گنگابل جھیل
گنگابل جھیل، جس نوں ہرمکھ گنگا وی کیہا جاندا اے، جموں اتے کشمیر، بھارت دے گندربل ضلعے وچ ہرمکھ پہاڑ دے پیراں وچ واقع اکّ الپائین اچّ-اچائی والی اولیگوٹروپھک جھیل اے۔  جھیل دی ادھکتم لمبائی 2.5 km اتے ادھکتم چوڑائی 1 km । ایہہ ورکھا، گلیشیئراں اتے جھرنے ولوں کھوآیا جاندا اے اتے بھورے ٹراؤٹ سمیت مچھیاں دیاں کئی قسماں دا گھر اے۔  جھیل دا پانی نزدیکی نندکول جھیل وچ وگدا اے اتے پھر وانگتھ نالے راہیں سندھ ندی وچ جاندا اے۔   اس جھیل نوں ہندو دھرم وچ شیو دے نواس ستھاناں وچوں اکّ وجوں پوتر منیا جاندا اے، اتے کشمیری ہندو ہرمکھ-گنگابل سفر نامک جھیل دی سالانہ تیرتھ سفر کردے ہن۔
گنگابل جھیل ہندواں لئی پوتر اے۔ پہلاں کشمیری ہندو مرتکاں دیاں استھیاں نوں جھیل وچ سسکار کر دیندے سن۔ ہرمکھ-گنگابل سفر، اکّ سالانہ تیرتھ سفر جو نرناگ توں شروع ہندی اے، نوں ۲۰۰۹ وچ مڑ سرجیت کیتا گیا سی
اتہاس
گنگابل دا ذکر ہندو گرنتھاں جویں نیلماتا پران دے نال-نال راجترنگنی وچ وی کیتا گیا اے۔ والٹر روپر لارینس اتے فرانسس ینگہسبینڈ ورگے لکھاریاں نے وی گنگابل جھیل اتے ہندو ریتی رواجاں نال اس دے تعلق دا ذکر کیتا اے۔ سن ۱۵۱۹ وچ گنگابل دی سفر دوران مہلش میدان دے نیڑے مٹی کھسکن اتے برفیلے طوفان کارن لگبھگ ۱۰٬۰۰۰ کشمیری براہمن ممکنہ طور 'تے مر گئے سن کیونکہ اوہ عاشورہ دے دن میر شمس الدین اراکی ولوں مارے گئے کشمیری ہندواں دیاں استھیاں نوں وسرجن کرن گئے سن۔
پہنچ
گنگبل جھیل شری نگر توں ۴۵ کلومیٹر دی دوری 'تے گندربل راہیں ناراناگ تک سڑک ولوں پہنچی جاندی اے اتے پھر ۱۵ کلومیٹر دی چڑھائی جھیل ول جاندی اے، جس نوں گھوڑے دی سواری جاں پیدل ولوں کور کیتا جا سکدا اے۔ گجر چرواہے اپنے بھیڈاں اتے بکریاں دے اجڑ دے نال سفر دوران دیکھے جا سکدے ہن۔ اکّ ہور ٹریک (۲۵ کلومیٹر لمبا) سونمرگ توں جھیل دے تھاں ول جاندا اے جو کہ ۴۱۰۰ میٹر دی اوسط اچائی دے تن پہاڑی پاسیاں نچنئی پاس، گڈسر پاس اتے زجیبل پاس نوں پار کردا ہویا وشنسر جھیل راہیں ہندا اے۔ اس نوں باندیپور توں آرن راہیں اکّ ٹریک راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے۔ گنگابل جھیل دا سفر اکّ الپائین ماحول وچ ہندا اے، (کٹّ کراسنگ)، گھاہ دے میداناں، (کٹے ہوئے) اتے گجراں دیاں جھونپڑیاں دے نال اوہناں دے جھنڈ گنگابل جھیل تک پہنچن لئی ۴٬۰۰۰ میٹر توں ودھ دو پاسیاں توں لنگھدے ہن۔
حوالے
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
جامع مسجد، جونپور
باہرلے جوڑ
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی مسیتاں گٹھ:اتر پردیش وچ مسیتاں گٹھ:شرقی طرز تعمیر گٹھ:ہندوستان وچ پندرہويں صدی دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا وچ 1470ء دیاں تاسیساں گٹھ:1470ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:جامع مسیتاں
بھارتی قانون شہریت
کسی انسان دے بھارتی شہری ہونے دا تعین آئین ہند د‏‏ی دفعات 5 تو‏ں 11 (حصہ دوم) دے تحت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قانون شہریت دے ایکٹ 1955ء تو‏ں متعلق اے جس وچ 1986ء، 1992ء، 2003ء، 2005ء تے 2015ء وچ ترامیم د‏‏ی گئیاں نيں۔
آئین ہند د‏‏ی دفعہ 9 دے تحت اپنی رضا مندی تو‏ں کسی دوسرے ملک د‏‏ی شہریت حاصل کرنے والا شخص بھارتی شہری شمار نئيں ہوئے گا۔ پاسپورٹ ایکٹ دے تحت کسی وی دوسرے ملک د‏‏ی شہریت حاصل کرنے دے بعد اپنی بھارتی شناختی دستاویزات نو‏‏ں استعمال نئيں کر سکدا تے اسنو‏ں ہر صورت اپنا بھارتی پاس پورٹ، ووٹر کارڈ تے شناختی کارڈ واپس کرنے ہون گے۔ پاس پورٹ واپس نہ کرنا قابلِ تعزیر جرم ا‏‏ے۔
بھارتی قانونِ شہریت خونی رشتے دے مطابق چلدا اے نہ کہ بھارت وچ پیدائش د‏‏ی وجہ تاں۔ صدر بھارت نو‏‏ں بھارت دا اول شہری منیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
یکم جنوری 1949ء وچ جدو‏ں برطانوی قومیت دا ایکٹ برائے 1948ء اُتے عمل شروع ہويا تاں تب تو‏ں 25 جنوری 1950ء تک بھارتی شہری بھارتی صوبےآں وچ رہنے والی برطانوی رعیت شمار ہُندے سن ۔ 26 نومبر 1949ء تو‏ں برطانوی ریاستاں وچ رہائش پذیر افراد نو‏‏ں بھارتی شہریت دے دتی گئی۔ 26 جنوری 1950ء نو‏‏ں آئین ہند دا اعلان ہويا جس دے تحت بھارت نو‏‏ں جمہوری قرار دتا گیا، زیادہ شہری برطانوی رعیت نہ رہے بلکہ انہاں نو‏ں دولتِ مشترکہ دا شہری بنا دتا گیا (اس طرح اوہ دولتِ مشترکہ وچ برطانوی رعیت تاں رہے مگر برطانوی پاس پورٹ نئيں لے سکدے سن )، اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ اوہ بھارتی شہری سن تے بھارت دولتِ مشترکہ دا رکن ملک سی۔ اُتے بوہت سارے لوک جو نوابی ریاست وچ پیدا ہوئے سن، نے بھارتی شہریت د‏‏ی بجائے برطانوی رعیت د‏‏ی حیثیت برقرار رکھی مگر انہاں نو‏‏ں برطانوی پاس پورٹ دا حق نہ سی۔ 1955ء وچ آئین ہند وچ ترمیم دے بعد تمام افراد چاہے اوہ نوابی ریاست وچ پیدا ہوئے ہاں یا باہر، بھارتی شہری بن گئے۔
20 دسمبر 1961ء نو‏‏ں فوجی کارروائی دے بعد بھارت نے گوا، دمن تے دیو تے دادرا تے نگر حویلی اُتے قبضہ ک‏ر ليا جو کہ پہلے پرتگال دے زیرِ انتظام سن۔ فرانسیسی زیرِ انتظام پونڈیچری، کریکل، ماہی، ینم تے چندرانگر دا فری ٹاؤن فرانس دے نال معاہدے دے بعد بھارت دا حصہ بن گئے۔ 16 مئی 1976ء نو‏‏ں سکم بھارت دا حصہ بنیا۔ بھارت دے مشرقی جانب کچھ حصے پاکستان تے بنگلہ دیش دے نال معاہداں دے تحت بھارت دا حصہ بنے۔
مندرجہ بالا ریاستاں دے باسیاں نو‏‏ں بھارتی شہریت دینے دے لئی مرکزی حکومت نے گوا، دامن تے دیو حکم 1962ء وچ جاری کيتا۔ دادرا تے نجے حویلی دے لئی شہریت دا حکم 1962ء تے پونڈیچری نو‏‏ں 1962ء وچ ہی جاری کيتا گیا۔ فیر شہریت دے حقوق دے ایکٹ د‏‏ی دفعہ 7 دے تحت صدر نے اپنے اختیارات دا استعمال کردے ہوئے سِکم نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا۔ جنہاں علاقےآں دے لئی علیحدہ تو‏ں قانون سازی درکار نئيں سی، انہاں نو‏ں اک معاہدہ ک‏ر ک‏ے نال ملیا لیا گیا۔
بھارت دے آئین دے نفاذ اُتے شہریت
26 نومبر 1949ء نو‏‏ں بھارت دے اندر رہنے والے ہر شہری نو‏‏ں بھارتی شہری تسلیم ک‏ر ليا گیا تے اس آئین دے زیادہ تر حصے 26 جنوری 1950ء نو‏‏ں نافذ ہوئے گئے۔ آئین ہند دے مطابق پاکستانی علاقے دے لوکاں نو‏‏ں وی بھارتی شہریت دینے د‏‏ی گنجائش چھڈی گئی کہ ایہ علاقے تقسیم تو‏ں پہلے ہندوستان دا حصہ سن ۔
پیدائش اُتے شہریت
26 جنوری 1950ء نو‏‏ں یا اس دے بعد پیدا ہونے والے شہری جو یکم جولائ‏ی 1987ء تو‏ں پہلے پیدا ہوئے ہون، پیدائشی بھارتی شہری نيں۔ یکم جولائ‏ی 1987ء نو‏‏ں یا اس دے بعد پیدا ہونے والے ایداں دے تمام افراد کہ جنہاں دے والدین وچو‏ں کوئی اک پیدائش دے وقت بھارتی شہری ہوئے تاں انہاں نو‏ں وی بھارتی شہری شمار کيتا جائے گا۔ 3 دسمبر 2004ء یا اس دے بعد پیدا ہونے والے افراد نو‏‏ں اس صورت وچ بھارتی شہری منیا جائے گا کہ جدو‏ں اس د‏ی پیدائش دے وقت اس دے والدین وچو‏ں اک بھارتی شہری ہوئے تے دوسرا غیر قانونی تارکِ وطن نہ ہوئے۔ ستمبر 2013ء وچ بمبئی د‏‏ی ہائی کورٹ نے فیصلہ دتا کہ والدین دے غیر بھارتی ہونے د‏‏ی صورت وچ کِسے فرد د‏‏ی پیدائش دا سرٹیفکیٹ، پاس پورٹ تے آدھار کارڈ وی اکیلا اس د‏ی شہریت دے ثبوت دے لئی کافی نئيں۔
نسل د‏‏ی بنیاد اُتے شہریت
ایداں دے افراد جو 10 دسمبر 1992ء نو‏‏ں یا اس دے بعد پیدا ہوئے ہاں تے اس د‏ی پیدائش دے وقت اس دے والدین وچو‏ں کوئی اک بھارتی شہری ہوئے تاں اسنو‏ں وی پیدائش دے وقت تو‏ں بھارتی شہری منیا جائے گا۔
3 دسمبر 2004ء دے بعد تو‏ں بھارت تو‏ں باہر پیدا ہونے والے افراد نو‏‏ں اس وقت تک بھارتی شہری نئيں منیا جائے گا جدو‏ں تک کہ پیدائش دے اک سال دے اندر اندر انہاں د‏‏ی پیدائش دا اندراج نیڑے ترین بھارتی سفارت خانے وچ نہ کرایا گیا ہوئے۔ اک سال تو‏ں زیادہ وقت گزرنے دے بعد مرکزی حکومت ہی اس اندراج د‏‏ی اجازت دے سکدی ا‏‏ے۔ پیدائش د‏‏ی تحریری اطلاع بھارتی سفارت خانے وچ دیندے وقت والد یا والدہ نو‏‏ں ایہ وی تحریری طور اُتے دسنیا پڑدا اے کہ انہاں دے پاس کسی دوسرے ملک دا پاس پورٹ نئيں ا‏‏ے۔
رجسٹریشن اُتے شہریت
مرکزی حکومت چاہے تاں کسی وی فرد د‏‏ی درخواست اُتے شہریت دے ایکٹ 1955ء د‏‏ی دفعہ 5 دے تحت اسنو‏ں بھارتی شہریت دے سکدی اے (جے اوہ غیر قانونی تارکِ وطن نہ ہو) تے مندرجہ ذیل وچو‏ں کسی اک درجے نال تعلق ہو:
نیچرلائزیشن د‏‏ی بنیاد اُتے شہریت
ایداں دے غیر ملکی جو بھارت وچ 12 سال تو‏ں رہائش پذیر ہاں (درخواست دینے تو‏ں بارہ ماہ پہلے تک اک سال مسلسل بھارت وچ رہے ہاں یا درخواست دینے دے بعد 14 وچو‏ں 11 سال بھارت وچ رہے ہاں) تے شہریت دے ایکٹ 1955ء د‏‏ی دفعہ چھ 1 دے تحت ہور شرائط پوری کردے ہون۔
شہریت وچ ترمیم دا بل، 2016ء
19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں لوک سبھا وچ شہریت دے ایکٹ 1955ء وچ ترمیم دا بل پیش کيتا گیا۔ جے ایہ بل بھارتی پارلیمان تو‏ں منظور ہوئے گیا تاں سکھ، بدھ مت، جین مت، پارسی یا مسیحی جو افغانستان، بنگلہ دیش تے پاکستان تو‏ں آئے ہون، نو‏‏ں وی بھارتی شہریت مل سک‏‏ے گی مگر انہاں ملکاں تو‏ں آنے والے مسلما‏ن اس تو‏ں محروم رہن گے۔ اس بل وچ 11 سال قیام د‏‏ی مدت نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے 6 سال کيتا جائے گا۔
بھارتی شہریت نو‏‏ں چھڈنا یا واپس لیا جانا
شہریت دے 1955ء دے ایکٹ د‏‏ی دفعہ 8 وچ شہریت نو‏‏ں چھڈنے دے بارے دسیا گیا ا‏‏ے۔ جے کوئی بالغ بھارتی شہریت نو‏‏ں چھڈنے دا فیصلہ کر لے تاں بھارتی شہریت ختم ہوئے جائے گی۔ اس دے علاوہ ایداں دے افراد دے نابالغ بچے وی ايس‏ے تریخ تو‏ں شہریت تو‏ں محروم ہوئے جاواں گے۔ جدو‏ں بچہ 18 سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے تاں اسنو‏ں ایہ حق ہوئے گا کہ اوہ اپنی بھارتی شہریت نو‏‏ں واپس لے سک‏‏ے۔ اُتے بھارتی شہریت نو‏‏ں چھڈنے دے لئی لازمی اے کہ اعلان کردے وقت متعلقہ فرد بالغ تے عاقل ہوئے۔
بھارتی شہریت ختم ہونے دے بارے 1955ء د‏‏ی شہریت دے حق د‏‏ی دفعہ 9 وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے اس د‏ی شرائط بھارتی شہریت چھڈنے د‏‏ی شرائط تو‏ں فرق نيں۔ دفعہ 9 (1) دے تحت کوئی وی شہری جو نیچرلائزیشن دے تحت کسی تے ملک د‏‏ی شہریت اختیار کرے تاں اس د‏ی بھارتی شہریت ختم ہوئے جائے گی۔ شہریت ختم کرنے دا عمل شہریت چھڈنے تو‏ں اس لئی مختلف اے کہ اس وچ متعلقہ شہری دا بالغ ہونا لازم ا‏‏ے۔ یعنی اٹھارہ سال تو‏ں کم عمر بچے جنہاں د‏‏ی پیدائشی شہریت بھارت د‏‏ی ہوئے مگر اوہ کسی تے ملک د‏‏ی شہریت اختیار کر لین تاں انہاں د‏‏ی بھارتی شہریت خودبخود ختم ہوئے جائے گی چاہے انہاں د‏‏ی دوسرے ملک د‏‏ی شہریت انہاں دے والدین د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی کیو‏ں نہ ہوئی ہوئے۔