cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیوناردو دیکیپریؤ
فلمی جیون
ڈکیپریؤ نے اپنا اداکاری پیشہ وپاری ٹیلیوژن اشتہاراں توں شروع کیتا اتے بعد وچ 1990ویاں دے شروع وچ ٹیوی لڑیواراں سانتا باربرا اتے مزاحیہ گروئنگ پینس وچ کم کیتا۔ دس بوائز لائیف (1993) اس دی پہلی مکھ فلم سی۔ ہاسرس-ڈرامہ وٹس ایٹنگ گلبرٹ گریپ (1993) وچلے اپنے معاون کردار لئی ڈکیپریؤ نوں سراہیا گیا جسدے صدقہ اسنوں بہترین معاون اداکار لئی اکادمی انعام لئی نامزدگی ملی۔ ڈرامہ فلم د باسکٹبال ڈائریز (1995) اتے رومانس ڈرامہ فلم رومیؤ + جولیئیٹ (1996) نال اسنوں پبلک پچھان ملی اتے جیمس کیمرون دی شاندار رمانس داستان ٹائیٹینک (1997) نے اسنوں قومانتری پچھان دوائی جو اس ویلے دی سبھ توں ودھ کمائی کرن والی فلم سی۔
ڈکیپریؤ وکھ-وکھ ونگیاں دیاں فلماں وچ کیتے کم لئی تنقیدی داعویداری حاصل کر چکا اے۔ اس دیاں کجھ زکریوگ فلماں:
حوالے
گٹھ:امریکی فلمی اداکار گٹھ:امریکی لوک گٹھ:جم 1974 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:امریکی شخصیتاں
ضلع ریزینا
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع ریزینا مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ ریزینا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
کوامی نکرومہ
کوامی نکرومہ (1972-1909) گھانا دا صدر تے افریقہ دے اک جٹ ہون لئی کم کرن والا سی۔
ضلع ہویری
ضلع ہویری پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
ڈبے وچ ذرہ
کوانٹم میکینکس وچ ڈبے وچ ذرہ (Particle in a box) دا نمونہ (ماڈل) ایہ بتاندا اے کہ بہت ہی محدود جگہ وچ اک ذرے دی حرکت کیسی ہوئے گی۔ اسنو‏ں infinite potential well یا the infinite square well وی کہندے نيں۔ ایہ ماڈل کلاسیکل تے کوانٹم سسٹم دے تصوراتی فرق نو‏‏ں واضح کردا ا‏‏ے۔
thumb|300px|بائاں|[[نیوٹن دے قوانین یعنی کلاسیکل میکانکس دے تحت ذرے دا ڈبے وچ راستہ (A) تے شروڈنگر دی کوانٹم میکانکس دی مساوات دے تحت ذرے دا ڈبے وچ wavefunction جسنو‏ں B تو‏ں F وچ ظاہر کیتا گیا ا‏‏ے۔ افقی لائن اُتے پوزیشن تے عمودی لائن اُتے ویو فنکشن ا‏‏ے۔ حقیقی حصہ نیلے رنگ تو‏ں تے خیالی حصہ سرخ رنگ تو‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]
کلاسیکل سسٹم وچ اوہدی مثال اک مضبوط ڈبے وچ اک بال دی حرکت تو‏ں دی جاسکدی ا‏‏ے۔ بال کسی وی رفتار تو‏ں حرکت کر سکدی اے تے کسی خاص وقت اک ہی مقام اُتے پائی جا سکدی ا‏‏ے۔
بیرونی ربط
گٹھ:جوہر دی ساخت گٹھ:جوہری فزکس گٹھ:قدری میکانیات گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
پنجابی ناچ
پنجابی ناچ
حوالے
گٹھ:پنجابی ناچ گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
دهستان طولارود
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
پنک فلویڈ
پنک فلویڈ اک انگریزی راک موسیقی دا ٹولہ اے جو اپنے وہم وادا موسیقی باجوں مشہور ہویا۔ فلسفیانہ بول ورتن لئی مشہور نیں۔
چک 298 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ال پچینو
ال پچینو(20 اگست 1948) اک امریکی اداکار تے ڈائریکٹر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اداکاری گٹھ:فلم
پنجابی ادب : مہاراجا رنجیت سنگھ ویلا
مہاراجا رنجیت سنگھ تے اوہناں دے راج ویلے متعلق تریخکاراں تے لیکھکاں نے بہت کجھ لکھیا اے ۔ مہاراجا رنجیت سنگھ ہندستان تے خاص کر کے پنجاب دی تریخ دی اک اجیہی اہم اتے سرمور ہستی ہے، جسنے پنجاب دا ہی نہیں، سگوں سارے ہندستان دا سیاسی بھوِکھ بدل دتا سی۔ اس لئی ساہتکار اس بارے اپنی بھاونا نوں ضجحد کرن لئی کوئی نہ کوئی راہ لبھدے ہن اتے اوہ بھاونا اوہناں دیاں ساہت-کرتیاں دوارا ساہمنے آؤندی اے ۔
جان پچھان
مہاراجا رنجیت سنگھ توں بہت سارے فارسی، اردو تے پنجابی دے ساہتکار پربھاوت اتے پریرت ہوئے ہن۔ جس کرکے بہت سارا پنجابی ادب رنجیت رسد نال اءمگزح لکھیا گیا اے۔ رنجیت سنگھ دے ویلے دے پنجابی ساہت وچ سماجی تے معاشی نظام دا چتر وی ملدا اے۔ پنجابی ساہت وچ رنجیت سنگھ دور دے سماج دی شیرنی ونڈ، شیرنی پرورتن اتے شیرنی سنگھرش دے درشن ہندے ہن۔ پنجابی ساہت دے کاوَ اتے وارتک دوواں ساہت روپاں وچ اس دے بہملے سنکیت ملدے ہن۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دے کال وچ بہت پنجابی ساہت رچیا گیا ہے۔ اس کال دیاں اوستھاواں توں پرابھاوت ہو کے بہت لیکھک جاں رچناکار ساہمنے آئے ہن۔ اس سمیں دا پنجابی ساہت اس سمیں دیاں آلے-دوآلے دیاں ووستھاواں توں ودھیرے پربھاوت ہویا ہے۔
رنجیت سنگھ کال وچ پنجابی ادب
مہاراجا رنجیت سنگھ کال دے ادب دی آلوچنا کیتیاں پتہ لگدا ہے کہ اس کال نے پنجابی ساہت نوں بہت کجھ دتا ہے۔ پنجابی ساہت دی انتی مہاراجہ رنجیت سنگھ کال وچ ودھیرے روپاں وچ ساہمنے آئی۔ اس کال دا پنجابی ساہت بہت اتم منیا جاندا ہے۔ اس کال وچ واراں، قصے، جنگ نامے، سیہرفیاں آدی بہت ساہت رچیا گیا اے۔
رنجیت سنگھ کال دے پنجابی ساہت دی چھانبین کرن نال سانوں بہت ساریاں انمول لکھتاں پراپت ہندیاں ہن۔
قصہ اک پرمپراوادی کویتا ہے۔ پنجابی قصہ کاوَ دی بڑی وشال تے گورومئی کاوَ پرمپرا ہے۔ کسیا اپر رنجیت کال دا بہت پربھاو پیا اے۔
‘اجمیر سنگھ` انوسار، “بھاویں کسے وی قصہ کار نے اپنے قصے وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں وروسائے جان دا ذکر نہیں کیتا اتے نہ ہی اس دی مہما دے بہت سوہلے گائے ہن۔ اس طرحاں قصہ-کاو اتے سکھ راج کال دا پربھاو سدھا نہیں، سگوں لکوا تے پروکھ روپ وچ ہے۔``
اس کال وچ ودھیرے قصہ-کاو لکھیا گیا ہے جنہاں نوں وکھ-وکھ کویاں نے لکھیا ہے۔ اس توں علاوہ اس کال وچ واراں وی بہت رچیاں گئیاں ہن۔ اس کال دے ساہت دا ورنن اس پرکار ہے-
ضلع کوڈاگو
ضلع کوڈاگو پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
پنجابی ادب : مہاراجا رنجیت سنگھ ویلا
رنجیت کال دا قصہ کاوَ
حامد شاہ آباسی دا قصہ ‘ہیر` : حامد شاہ امباسی نے مہاراجہ رنجیت سنگھ کال وچ 1805 ای.، وچ ہیر دا قصہ لکھیا۔ حامد اپنے ہیر دے قصے وچ اپنے پوربلے قصہ کاراں دا ذکر کردا ہویا وارث دا ذکر تک نہیں کردا۔ حامد دی ہیر بہت لوکپری ہوئی ہے۔
ضلع کوڈاگو
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
پنجابی ادب : مہاراجا رنجیت سنگھ ویلا
رنجیت کال دا قصہ کاوَ
‘اجمیر سنگھ` انوسار، “حامد پہلا مسلمان کوی ہے جسنے پہلی وار ہیر دے قصے وچ سرلیکھ فارسی جاں پنجابی وچ دین دی تھاں چار چرن والے بنداں وچ دتے ہن۔``
ہاشم شاہ دے قصے
ہاشم شاہ نے سبھ توں پہلاں ‘سسی پنوں` قصہ لکھیا۔ ہاشم دا جنم 1735 ای. وچ ہویا۔ ہاشم نے اس کال وچ ہور وی بہت رچناواں کیتیاں- ‘ہیر رانجھے دی بارتا`, ‘سوہنی مہینوال`, ‘شیری فرہاد`, ‘سیہرفی سسی`,‘دریائ حقیقت`, ‘بارانماہ` آدی۔
‘باوا بدھ سنگھ` دے انوسار، “ہاشم نے سسی کاہدی آکھی گھر گھر برہا دا مواتا لا دتا۔ پریم دے بھامبڑ بال، بالو جگ مگ جگ مگ کر دتا۔``
اس وچ ایہی کیہا گیا ہے کہ ہاشم دا قصہ ‘سسی پنوں` اک اتی پربھاوت تے مہتوپورن ہے۔
قادریار دا قصہ ‘پورن بھگت`
قادریار مہاراجہ رنجیت سنگھ کال دا پرسدھ قصہ کار ہویا ہے۔ اس نے مہاراجہ دے وڈیرے راجا سلوان دا پتراں راجا رسالو اتے پورن بھگت دیاں کتھاواں نوں پنجابی قصہ کاوَ وچ داخل کیتا ہے۔
‘پرو. پورن سنگھ` دے انوسار، “قصہ سادہ جیہا ہے پر سادگی اوہناں بیتاں وچ ہے جہڑی سدا سٹہ ہندی ہے کسے سہج سبھا دیوی آدیش دا اتے ایہہ آدیش ہر کومل انر دے کمال حاصل ہون اتو گلے تے ہتھ تے دل وچ کدی اچنچیت کویاں نوں آؤندی ہے۔``
اس قصے وچ قادریار نے پورن بھگت دے جنم توں موت تکّ دے ہر پل دا ویروا سچجے ڈھنگ نال دتا ہے۔
قصہ شاہ محمد
رنجیت کال دی اک ہور رچنا ‘قصہ شاہ محمد` ہے۔ شاہ محمد وڈالا ضلع امرتسر دا وسنیک سی۔ اس قصے وچ انگریزاں تے سنگھاں دیاں لڑائیاں نوں ڈھکویں شبداولی وچ پیش کیتا گیا ہے۔ ایہہ قصہ اتہاسک تے ساہتک درشٹی توں بہت مہتوپورن ہے۔ اس قصے وچ بیتاں راہیں پنجابیاں دی بہادری درسائی گئی ہے۔ جویں-
رنجیت کال وچ سیہرفی تے جنگ نامہ ساہت
امام بخش
امام بخش سکھ راج دے انتلے اتے انگریزی راج دے مڈھلے سمیں وچ ہویا۔ اس نے لیلیٰ مجنوں، چندر بدن، شاہ بہرام، بدی-الی—مال، ملکزادہ شاہپری، ابراہم، آدم بلکھی، گل صنوبر، گل بدن، منازات میاں وڈا ناں دے قصے لکھے۔ ایہناں قصیاں وچ قصہ کار نے عشقَ مزاجی توں لا کے اسلامی شرع تک نوں اپنے قصیاں دا آدھار بنایا ہے۔ اس دے قصے ‘چندر بدن’ اتے ‘شاہ بہرام’ نوں کافی پرسدھی حاصل ہوئی۔
ویر سنگھ
ویر سنگھ پٹیالے دا قصہ کار سی، جس نے ہیر دا قصہ لکھیا۔ اس قصے وچ 283 جھولنے اتے اک کبتّ ہے۔ کہانی نوں دسم گرنتھ دی کہانی دے ہیٹھ بھارتی متھہاس نال جوڑ کے اندر اتے مینکا دی کہانی بنا دتی ہے۔ گھٹناواں وچ کئی تھائیں انتر ہے۔ کوی ایہناں دی کنواری پریت دی وکالت نہیں کردا، سگوں ایہناں دا ویاہ کروا کے اٹلّ سہاگ لئی ارجوئییاں کردا ہے۔ کئی تھاواں تے کاوَ چمتکار سوہنا اگھاڑیا ہے۔ قصہ کار دی گورو گوبند سنگھ جی وچ شردھا عشقَ دی تدبھوَ ہے:- ویر سنگھ وی کوکدا ہیر وانگوں سری گورو گوبند سنگھ پیر نوں جی۔
جوگا سنگھ
اس قصہ کار نے وی ہیر لکھی۔ اس دے قصے وچ وی نرول بھارتی رنگن ہے۔ جے مسلمان قصہ کار ہیر اتے رانجھے نوں مکے دا حج کراؤندے ہن تاں ایہہ وی اوہناں نوں سورگاں نوں بھیجدا ہے، جتھے دیوتے اوہناں دی جےَ جےَ کار کردے ہن۔ ایہہ رچنا 260 کبتاں وچ ہے۔ رانجھے دی موت سمیں بھرجائیاں ولوں کیتے گئے ورلاپ وچ انتاں دا کرنا رس ہے۔ کئی تھاں کویتا سوہنی نکھیری ہے اتے انوپراس النکار دی ورتوں کیتی ہے۔ ایہہ قصہ کسے عشقَ دا نہیں، سگوں پرچلت سداچارک قیمتاں دا دھارنی ہے۔ پنج پیر وی ہیر رانجھے نوں نیکی اتے بندگی دی صلاحَ دندے ہن۔
سی-حرفیاں ہری سنگھ نلو
‘:ہری سنگھ سردار تلوار پھڑ کے
شاہناما رنجیت سنگھ (احمدیار)
احمدیار نے رنجیت کال وچ ‘شاہناما رنجیت سنگھ` لکھیا۔ جو کہ احمدیار نے مہاراجہ گلاب سنگھ دے کہن تے لکھیا سی۔ احمدیار نے اپنی عمر وچ پنجابی بھاشا دا ودھیرے وستھار کیتا سی۔
ناٹک ‘مہاراج رنجیت سنگھ`
مہاراجہ رنجیت کال وچ پنجابی ساہت وچ بہت ناٹک وی لکھے گئے، جو کہ بہت سارے ناٹک کاراں نے لکھے ہن۔ جنہاں وچوں ‘کرپا ساگر` اک ہے۔ پنجابی ساہت وچ اتہاسک ناٹکاں دا آرنبھ ‘کرپا ساگر` دے ناٹک توں ہویا ہے۔ رنجیت کال نال سنبندھت کئی ناٹک لکھے گئے جو کہ اتہاسک ہن۔ اس پرکار دے ناٹکاں دے آرنبھ دا سہرا ناٹک کار ‘کرپا ساگر` دے سر جاندا ہے، جس نے ‘مہاراجہ رنجیت سنگھ` ناٹک لکھیا۔
جنگ نامہ لاہور : بھائی کانھ سنگھ دوارا رچت ‘جنگ نامہ لاہور` وی رنجیت کال دی ہی رچنا ہے۔ ایہہ جنگ نامہ لاہور دربار دے حالات، مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت توں سکھاں دی انگریزاں نال پہلی لڑھائی نوں ڈھکویں شبداولی وچ پیش کردا ہے۔
رنجیت کال وچ صوفی-کاوَ
اس کال وچ بہتا صوفی کاوَ تاں نہیں ملدا پر اس کال دوران رچے گئے قصیاں اپر وی صوفی-کاوَ دھارا دا پربھاو پرتکھ دیکھن نوں ملدا ہے۔ ایہناں قصیاں توں علاوہ کجھ کویاں نے صوفی کاوَ-دھارا نال سنبندھت دوہڑیاں، کافیاں، شیہرفیاں تے ڈیوڈھاں دی رچنا کیتی۔ ایہناں دا ویروا نمنلکھت ہے:
ہاشم شاہ:
اس کال وچ ہاشم شاہ ولوں بہت سارے قصیاں دی رچنا کیتی گئی جس کرکے اسنوں اس کال دے ساہتکاراں وچ پرمکھ ستھان پراپت ہے۔ قصیاں توں علاوہ اسنے دوہڑیاں اتے ڈیوڈھاں دی وی رچنا کیتی جہناں وچوں دوہڑیاں نوں ودھیرے پرسدھی پراپت ہوئی۔ ایہہ ہاشم دی ودوتا، سنگھڑتا تے رچنا دے پکیریپن دی سوچنا دندے ہن۔ اسے کارن ڈاکٹر. لاجونتی نے ہاشم نوں صوفی کویاں وچ شامل کیتا ہے۔ اسدیاں رچناواں وچ سادگی، سنکھیپتا، سچائی اتے بولی دی ٹھیٹھتا موجود ہے۔ ہاشم دے دوہڑیاں دی وشیستا ایہہ ہے کہ ایہہ غزل روپی ڈھنگ وچ کوی اپنے من دیاں بھاوناواں نوں پیش کردے ہن۔ ہاشم دا سوفیپن بارے درشٹیکون ودھیرے نکھڑواں نظر آؤندا ہے جسدی پشٹی ہیٹھ لکھے دوہڑے توں پرتکھ ہندی ہے:"ربّ دا عاشق ہون سوکھالا،""ایہہ بہت سوکھالی بازی۔""گوشہ پکڑ بنے ہو صبر،""پھڑھ تسبیح بنے نمازی۔"ہاشم پہلے صوفیاں وانگ سنتائی رچی توں چھٹّ دنیادار صوفی سی۔ اسدے دوہڑیاں دی سرل بھاشا، چھند ویونت اتے کوی دی سہج سبھا مولکتا اسدے کاو-کلا دے وشیس گن ہن۔ اس پرکار شپشٹ ہندا ہے کہ ہاشم رنجیت کال دا پرمکھ صوفی کوی ہے۔
بے دل فقیر عرف قادر بخش بے دل:
اسدا اصلی ناں بے دل فقیر سی پر اسدی حضرت عبدل قادر جیلانی پرتی اپار شردھا سی جس کرکے اسنے اپنا ناں بدل کے بخش بے دل رکھ لیا۔ اسدیاں لکھتاں وچوں قرآن شریف دے گمبھیر ودوان، ہدیما دے وشیس طور 'تے گیاتا، اسلامی عشقَ حقیقی نوں پراپت ہوئے درویش آدی اسدے کئی روپاں دے درشن ہندے ہن۔ پنجابی وچ اسنے 235 کافیاں، 27 دوہڑے اتے شیہرفیاں لکھیاں ہن۔ اصل وچ عشقَ حقیقی آپ دا من بھاؤندا وشا رہا ہے۔ اسنے اپنی رچنا وچ اسدا ذکر وی کیتا ہے۔ اداہرن وجوں"عشقَ ہے پیر پیغمبر مینڈا۔""عشقَ ہے ہادی رہبر مینڈا۔""عشقَ ہے حیدر صفدر مینڈا۔""عشقَ ہے میری پشت پناہ۔"ہاشم اتے بے دل فقیر توں علاوہ اس کال وچ ہور صوفی-کاوَ دھارا نال سنبندھت کوی جاں رچنا پراپت نہیں ہندی پر اس کاوَ-دھارا جاں پرمپرا دا ہورناں کویاں جاں رچناں اپر پربھاو پرتکھ دیکھن نوں ملدا ہے۔
وار ہری سنگھ
کوی سہائی سنگھ کرت ‘وار ہری سنگھ` مہاراجہ رنجیت کال دی اک پرسدھ رچنا ہے۔ اس کوی دی بولی وچ ماجھے دے علاقے دی جھلک ماردی ہے۔ اس وچ ہری سنگھ نلوے دی پشاور اتے جت دا ورنن ہے۔ ایہہ وار پشاور دے سرحدی صوبے اتے خالصے دی دھاک بٹھاؤن سنبندھی روشنی پاؤندی ہے۔
ملتان دی وار
کوی سوبھا نے رنجیت کال ہی ‘ملتان دی وار` رچی۔ ایہہ وار 1848-49ای. دے نیڑے-تیڑے رچی گئی ہے۔ اس وار وچ لاہور دربار دی پرسدھ دیوان مول راج دے انگریزاں توں باغی ہو کے سنگھرش کرن نوں ورنت کیتا گیا ہے۔
رنجیت سنگھ دے کال دے پنجابی ساہت وچ سماجک تے آرتھک ووستھا : رنجیت سنگھ کال دی سماجک تے آرتھک اوستھا دی ویاکھیا تنّ پکھاں توں کیتی جا سکدی ہے- 1. گرمتِ سدھانت، 2. مغل راج دے پتن دے کال نال ٹاکرا کرکے، 3. اس کال وچ آدھونک سرمائیداری دے وکاس دیاں سمبھاوناواں دیکھ کے۔
پنجابی ساہت وچ پنڈ دی سوے-نربھر سماجک اتے بھائیچارک اکائی دے درشن ہندے ہن۔ قصیاں وچ ویاہ-شادیاں، مرنے-پرنے آدی دے سمیں پرچلت رسماں-رواجاں، وہماں-بھرمانں، رہُ-ریتاں اتے لوک سوجھ دی برتی دا گیان ہندا ہے۔
پنجابی کویاں نے اس کال دی سماجک، آرتھک تے راجنیتک امن چین دی حالات نوں کمال دی بمباولی وچ پیش کیتا ہے-
سٹہ
اس طرحاں ایہہ کیہا جاندا ہے کہ مہاراجہ رنجیت سنگھ کال وچ پنجابی بولی اتے ساہت نے ودھیرے انتی کیتی ہے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دور دا اسلامی دھارمک ساہت
مہاراجہ رنجیت سنگھ کال وچّ بہت سارا ساہت رچیا گیا۔ اس سمیں بہت سارا اسلامی دھارمک ساہت وی رچیا گیا۔ اس سمیں قصے، جنگ نامے، ڈیوڈاں، واراں، باراماہ، سیہرپھیاں آدی دی رچنا کیتی گئی۔ اس طرحاں اس سمیں وکست ہوئے اسلامی ساہت بارے لگدا ہے۔ اس کال وچّ لکھے گئے قصے اس پرکار ہن:-
ہاشم شاہ
ہاشم شاہ رنجیت سنگھ کال سمیں ہے قصہ کاراں وچوں اک ہے۔ ایہہ رنجیت سنگھ دا راج کوی سی۔ جس دا جنم 1735 ای. وچ جگدیؤ کلاں، ضلع امرتسر وچ ہویا۔ ہاشم دی رچنا سوہنی مہینوال، سسی پنوں اتے شیریں فرہاد، نال پنجابی قصہ اک نواں رنگ پھڑدا ہے۔ ہاشم نے قصیاں توں بناں ڈیوڈاں، دوحیاں، مہا سنگھ دی وار، چار بہار ہاشم، گنجے مانی اتے ہندی وچ دوہرے، ٹیکا پنج گرنتھی آدی رچناواں کیتیاں۔ ہاشم نے سوہنی مہینوال دا قصہ سبھ توں پہلاں لکھیا۔ ایہہ ربّ نال ابھید ہون دا اپدیش دندا ہے۔
دل توں ہی دلبر بھی توں ہی اتے دید توں ہی دکھ تیرا
نیندر بھکھ آرام توں ہی اتے میں بن جگت ہنیرا۔
مولوی احمدیار
اس دا جنم 1768 ای. مرالے وچ ہویا۔ اس دوارا بہت سارے قصے لکھے گئے۔ قصہ تتر تے بھٹتر توں شروع ہو کے اس نے ہیر رانجھا، سسی پنوں، لیلیٰ مجنوں، سوہنی مہینوال، کامروپ، کام لتا، یوسف زلیکھاں، چندر بدن، راج بیبی، سیفل ملوک آدی قصے لکھے ہن۔ اینے قصے لکھن کارن اس نے ایہہ مان کیتا ہے کہ:
جتنے قصے اتے کتاباں عمر ساری میں جوڑے
گنن لگاں تے یاد نہ آون، جو دساں سو تھوڑھے۔
امام بخش
جنم 1778 ای. وچ پنڈ پسیاوالے ضلع سیالکوٹ وچ ہویا۔ اس دا سبھ توں ودھ پرسدھ قصہ ‘بہرام گور’ ہے جو ‘شاہ بہرام’ دے ناں نال پرسدھ ہے۔ اس دوارا چندر بدن. مئیار، لیلیٰ مجنوں آدی قصے لکھے۔ اس توں علاوہ بھاشا وبھاگ پٹیالہ دی لائبریری وچ ہتھ لکھتاں وچ نن. 179 اتے امام بخش دا اک قصہ ‘ملکزادہ شہزادی’ ہے۔
قادریار
1805 ای. دے لگبھگ ضلع شیخوپورا پنڈ ماچھی کے وچ ہویا۔ ایہہ اک پرسدھ قصہ کار ہویا۔ اس دا بینتاں وچ لکھیا “پورن بھگت” پرسدھ ہے۔ اس دی سبھ توں پہلی رچنا “مہراج نامہ” ہے۔ اس دیاں لکھتاں نوں اسیں دو بھاگاں وچ ونڈدے ہاں جو مان پہلاں دمودر نوں پہلاں ہیر لکھن لئی پیلو نوں مرزا صاحباں پنجابی وچ لکھن لئی دندے ہاں، اسے مان دا ادھیکاری قادریار دا پورن بھگت قصہ، ہری سنگھ نلوآ اتے راجا رسالو دیاں واراں آدی لکھن کرکے ہے اتے اس طرحاں پنجابی وچ ‘مہراج نامہ’ تے ‘روز نامہ’ وی اسے دا ہی لکھیا ملدا ہے۔ ایہناں توں علاوہ اسے کال وچ گلزارے آدم، گلزارے موسیٰ، گلزارے سکندری، گلزارے محمدی، گورو جل تلاس، جنگ نامے، واراں، بارانماہ تے سیہرپھیاں آدی لکھتاں وی ملدیاں ہن۔
جنگ نامے
قصیاں توں علاوہ رنجیت سنگھ کال وچ بہت سارے جنگ نامے وی لکھے گئے۔ 19ویں صدی اتے 20ویں صدی جنگ نامہ ساہت وچ ایہہ ورودھابھاس ہے کہ 19ویں صدی وچ سکھ راج ووستھا دا چترن کرن والا، غیر سکھ ساہتکاراں ولوں رچیا گیا ساہت شاہکار بنیا ہے۔ ڈاکٹر. رتن سنگھ جگی نے ایہہ سٹہ کڈھیا ہے کہ جنگ نامہ سنگھاں اتے فرنگیاں 1848 ای. توں پہلاں رچی گئی ہے۔ شاہ محمد نے اپنے اس جنگ نامے دی رچنا 105 بنداں وچ کیتی ہے۔ بینت بند رچی گئی اس رچنا دا ہر بند چار چار تکاں دا ہے۔ اس نے بڑی ٹھیٹھ بولی وچ بڑی پرواہ مان شیلی وچ اس جنگ نامے دی رچنا کیتی۔ (ڈاکٹر. رتن سنگھ جگی) سنگھاں اتے فرنگیاں مٹک رائے دا ایہہ جنگ نامہ ادھورے روپ وچ پراپت ہے۔ اس دے 35ویں بند توں بعد دا پاٹھ گمّ ہے۔ اس دے پہلے دو بند وی نہیں ملدے۔ مٹک نے ایہہ جنگ نامہ ڈیوڈھ چھند وچ لکھیا ہے۔ پر کدھرے کدھرے سویے اتے کنڈلیا چھند دی ورتوں ہے۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ کال وچ کویاں نے جتھے پنجابی کاوَ نال پنجابی ساہت دے خزانے نوں بھرپور کیتا ہے، اتھے ایہہ اسلامی دھارمک کویتا دی رچنا وی لگاتار کردے رہے جنہاں وچوں شاہ حسین کرتا مسائل حج توں چھٹّ حافظ پسروہی، بہار شاہ، عبدل نبی، خدا بخش تے محمد بخش اس دور دے پرسدھ اسلامی کوی ہن۔ مولوی احمدیار تے قادریار نے جتھے قصہ کاوَ وچ اپنا نام پیدا کیتا، اتھے اسلامی کویتا وچ وی ایہناں دا وشیش ستھان ہے۔ (پنجابی ساہت دا اتہاس بھاگ پہلا، پنہ 473-74)
حوالے
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:سکھ سلطنت
پنجابی پہناوا
پنجابی پہناوا پنجاب دے لوکاں دے اپنے پنجابی رواج دے مطابق کپڑے لیڑے، جُتیاں، کُھسے پہنݨ تے ہار سنگھار کرن نوں کہیا جاندا اے۔
محمد لطیف انوسار پنجاب دے پہناوے بارے اپنی کتاب ‘پنجاب دی تریخ` وچ لکھدے نیں، “پرانے ہندو سوتی کپڑا پاؤندے ہن۔ سوتی قمیضاں گوڈیاں تک لمیاں ہندیاں سن۔ قمیض دے اپر اک پٹکہ ہندا سی۔ جہڑا کھبے موڈھے اپر تے سجے موڈھے دے ہیٹھ کرکے بنیا جاندا ہے۔ سریر دے اک پاسے موڈھے اتے چادر سٹّ کے چلیا جاندا سی۔ ایہہ چادر گوڈیاں تکّ لمکدی رہندی سی۔ سارے جنے دھوتی پہندے سن۔ مرداں دیاں لمیاں داڑھیاں ہندیاں سن، جنہاں نوں اوہ لال شبج، پیلیاں جاں نیلیاں رنگ لیندے سن۔ تیویاں کپڑیاں نال سجیاں ہندیاں۔ اوہ تنگ پوشاک نہیں سن پاؤندیاں۔"
thumb|لاہور وچ پنجابی لباس، 1890 د‏‏ی دہائی وچ
قدیم زمانے وچ پنجاب دے باشندے سوندی کپئے پہنا کردے سن ۔ مرد و عورت دونے دے کردے گھٹناں تک ہُندے تے اُتے تو‏ں اک رومال اس طرح ڈالا جاندا کہ اس دا اک سرا کبھے شانے دے اُتے تے دوسرا سجے ہتھ د‏‏ی بغل دے تھلے ہُندا۔ ہور اس دے اُتے اک وڈی چادر کسی اک شانے اُتے لٹکا لیندے جو گھٹناں تک چلی جاندی۔ تے تھلے دھوندی پہننے دا چلن سی جو مرد و عورت دونے وچ یکساں رائج سی ۔ جدید پنجابی لباس وچ گوکہ لباس د‏ی اس قدیم وضع نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے لیکن مرور زمانہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لباس د‏ی بعض نويں شکلاں وی رائج ہو چکيا‏‏ں نيں۔
انیہويں تے ویہويں صدی دے اوائل تک پنجاب وچ سوندی کپڑےآں د‏‏ی صنعت خوب ترقی اُتے سی، اس وقت ہوشیارپور، گرداسپور، پشاو‏ر، لاہور، ملتان، امرتسر، لدھیانہ، جھنگ، شاہ پور، جالندھر، دہلی، گرپنڈ، روہتک، کرنال، ریواڑی تے پانی پت وغیرہ وچ دبیز سوندی کپئے مثلاً لنگی، کھیس، دتاہی، چادر، کردے پاجامے، پردے، سوسی، تہبند، دری، پٹکا وغیرہ خوب تیار ہُندے سن ۔ سوندی کپڑےآں د‏‏ی صنعت نے پنجابی ملبوست وچ نويں نويں طرز دے لباس متعارف کرائے، جدید تراش خراش دے ایہ لباس پنجابیاں د‏‏ی رہتل تے انہاں د‏‏ی خوش ذوقی د‏‏ی علامت بن گئے۔  پنجابی تہوار تے مقامی تقریبات دے موقع اُتے مختلف قسماں دے لباس زیب تن کیتے جاندے۔
مختلف روايتی ملبوست دے نال مخصوص طرز دے زیورات پہننے دا رواج وی عام سی ۔
پگّ
پنجاب دے مرداں دے پہناوے دی خاصیت پگڑی ہے۔ پنجابی پہناوے دی پگڑی مسلمانی پہراوے توں آیا ہے۔ اس اتے سکھاں دا وی پربھاو ہے۔ ایوں پنجابی پہراوے وچ انوکھا مٹکا تے سہج سواد آیا ہے۔ اک اگھے اکھان انوسار آدمی اپنی “گپھتر، رفتار تے دستار" توں پورن بھانت پچھانیا جاندا ہے۔ پر دستار سبھ توں ودھیرے آدمی اگھاڑن وچ سہائی ہندی ہے، تدے اک مٹیار کہندی ہے:
“کھٹن گیا کھٹّ کے لیاندے پاوے
تیرے گھر کی وسنا تینوں پگّ بنھنی نہ آوے"
اتھے دستار جاں پگڑی دا سادھارن ارتھ نہیں، سگوں پگ یا پگڑی شبد وشال ارتھاں وچ ورتیا گیا ہے۔ انجھ دستار نوں عینی مہتتا دینی وی شاید ایہو سدھ کردا ہے کہ آدمی نے پہلاں سر ڈھکنا ہی آرنبھیا ہونا ہے تے پگڑی توں ہی اسدیاں چجّ آچار رچیاں پرگٹ ہو سکدیاں ہن۔ پگڑی عجت دا پرتیک وی ہے، جویں پگّ نوں داغ نہ لائیں۔
سٹھان
خطہ پنجاب وچ سٹھان دا استعمال درحقیقت دور قدیم دے سواستھن دا احیا ا‏‏ے۔ سواستھن لباس زیراں دے طور اُتے مستعمل سی جسنو‏ں اک قسم دا تہبند کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ موریا حکمراناں (322–185 ق م)، پہلی تے تیسری صدی عیسوی دے درمیان کشن سلطنت دے دور حکومت وچ شمالی ہند دے حاکم طبقاں، چوتھ‏ی تے چھیويں صدی عیسوی دے درمیان گپتا حکومت دے دور حکومت تے ستويں صدی عیسوی وچ شہنشاہ ہرش دے دور حکومت وچ اس دے پہننے دا چلن سی ۔
پنجابی سٹھان سواستھن ہی د‏‏ی اک قسم اے جسنو‏ں دو طریقے تو‏ں پہنا جاندا اے، ٹخناں دے اُتے ڈھیلا تے ٹخناں دے پاس تنگ یا گھٹناں تک تنگ تے ٹخناں تک ڈھیلا۔ سٹھان مرد و عورت دونے دا مشترکہ لباس اے تے پنجابی سٹھان لباس وچ اس دا استعمال خاصی اہمیت دا حامل اے، عورتاں اسنو‏ں کردی یا کردے دے نال پہندی نيں۔ ہور سٹھان پنجابی گھاگرا لباس دا اک حصہ سمجھیا جاندا اے تے چوغہ وغیرہ وی اسی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔
چُنی
پرانیاں سوانیاں سر تے دپٹہ جاں چنی دی ورتوں کردیاں سن۔ چنی لین دا کوئی اک سٹائل نہیں ہے۔ پینڈو عورتاں چنی سر اتے رکھدیاں ہن بھاوَ سر کجکے رکھدیاں ہن۔ پر پڑھیاں لکھیاں مٹیاراں اتے شہرنا صرف گل وچّ پاؤن لئی ہی چنی لیندیاں ہن۔ دوپٹا (دو پٹے نوں جوڑ کے بنایا ہویا تِن گز لمبا تے ڈیڈھ گز چوڑا) یا پھلکاری تے بریک ململ دا دوپٹا جوڑیا ہویا ہندا ہے۔ جویں:
“بکل مارو کھیس دی ووہٹی آئی لاڑے دے میچ دی
چنی رنگدے للاریا میری آلسی دے پھلّ ورگی"
کُڑتا
پنجاب دیاں عورتاں کڑتی پہندیاں ہن۔ اوہ اچی کڑتی ای پہندیاں سن کیونکہ اوہ اس نال گھگرے دی ورتوں کردیاں سن۔ پر اج کل زیادہ پنجابناں شلوار قمیض ہی پہندیاں ہن۔ انگریزاں دے پربھاو نال زین تے جیکٹ پاؤندیاں ہن۔
کردا تے بالخصوص دونے چاک کیتے ہوئے پنجابی کرتاں دا سراغ گیارہواں صدی عیسوی نال ملدا ا‏‏ے۔ نسوانی کرتاکا شمالی ہند دے علاقےآں وچ پہنا جاندا ا‏‏ے۔ کرتاکا اک چھوٹا کردا ہُندا سی جس وچ دونے طرف شاناں تو‏ں نصف بدن تک ڈھلکتی ہوئی آستیناں ہويا کردیاں سن تے دونے جانب چاک ہويا کردا سی ۔ ایہ کرتاکا ہو بہو موجودہ پنجابی کردے د‏‏ی طرح سی، موجودہ کرتاں وچ وی دونے جانب چاک ہُندے نيں، ایہ کردا پنجابی مرد و عورتاں دا خاص لباس ا‏‏ے۔ موجودہ کرتاں وچ جامہ تے پنجابی انگرکھیا د‏‏ی شباہت وی ملد‏ی ا‏‏ے۔ کرتاں نو‏‏ں عموماً شلوار، سٹھان، تہبند، لنگی، دھوندی، پنجابی گھاگرا تے جینز دے نال پہنا جاندا ا‏‏ے۔
پنجابی پھلکاری کردا
پھلکاری کرتاں اُتے پنجاب د‏‏ی نقاشیاں د‏‏ی کشیدہ کاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔
پنجابی باندھنی کردا
پنجاب دے صحرائے چولستان وچ باندھنی بنھ کر رنگنے دا رواج بہت عام اے، باندھنی طرز وی کرتاں اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
مکتسری کردا
پنجاب دا روايتی کردا کشادہ تے گھٹناں تک لمبا ہُندا اے تے اسنو‏ں سیدھا چاک کیتا جاندا ا‏‏ے۔ دور حاضر وچ مکتسری کرتاں دا خوب چلن ہو گیا اے، اس کردے د‏‏ی ابتدا اصلاً سری مکتسر صاحب تو‏ں ہوئی سی۔ جدید پنجابی کردا اپنی خوش نمائی، خوبصورتی تے موزونی وچ خاصا معروف تے نوجوان سیاست داناں وچ خوب رائج ا‏‏ے۔
عورتاں دا پہناوا
پرانیاں عورتاں کڑتا، چوڑیاں آلی ستھن، قمیض ستھن عام پہندیاں سن۔ گھگرا ویاہیاں ہوئیاں سوانیاں دی عزت دی علامت سی۔ ہر ویاہی عورت نوں سہری ساری عمر گھروں باہر جان سمیں گھگرا پاؤنا ضروری سی۔ پرانے سمیں وچ بھاویں کواریاں کڑیاں نکیاں نکیاں گھگریاں پاؤندیاں سن۔ وڈیاں سوانیاں کالے صوف دا گھگرا بہت چا نال پاؤندیاں سن۔ جے گھگرا نہ ملے تاں گاؤندیاں سن:
“لمبڑدارا، بڑے سردارا
کاہدی سرداری
گھگرا نہ آیا صوف دا۔"
گھگرا سوانی دے پتی دی آرتھک تے سماجک معیار دا پرتیک وی منیا جاندا سی۔ نیواں بھاوَ پیراں نوں لکاؤن والا گھگرا وڈے گھراں دی نشانی منیا جاندا سی تدے سوانی کہندی ہے:
شریکاں دا بول میری جتی سہندی ہے"
بالاں دا شنگار
بالاں نوں لکو کے رکھنا ضروری نہیں۔ سر دا کوئی بال وی ایویں نہ رہے اس کرکے پٹیاں وچ مورا ڈھال کے پائی جاندی سی کہ بال سارے بیٹھ جان۔ فیر پٹیاں تے باقی بالاں نوں پراندا پا لیندیاں سن۔ بیاہ وچ لال پراندا پایا جاندا سی۔ انج کالے پراندے دے سرے تے موتی گوٹا آدی کئی کچھ لایا ہندا ہے۔
اج کل کڑیاں سر نہیں گنداؤندیاں۔ سدھا سر واہ کے پچھے گتّ کر لیندیاں ہن تے ربڑاں پا لیندیاں ہن۔
جُتیاں تے کُھسے
پرانے آدمی پینری دھوڑی دی جتی پاؤندے سن تے سوانیاں زری دی جتی پاؤندیاں سن۔ امیر گھراں وچ آدمی لمبیاں نوکاں والیاں تِلے والیاں جتیاں پاؤندے سن۔ زنانیاں دیاں وی طلے والیاں جتیاں ہندیاں سن۔ قصور دی جُتی بہت پرسدھ سی:
“جتی قصوری آئی نہ پوری ہائے وے ربا سانوں ترنا پیا"
اج کل نویں طرحاں دے سلیپر، عام سینڈل، چپلاں آدی پاؤندیاں ہن۔
رحیمہ ناز
رحیمہ ناز کھوار تے اردو دی شاعرہ نیں ۔ کھوار دے نال اوہناں نے اردو وچ وی شاعری کیتی اے ۔ رحیمہ ناز چترال دی وادی کھوت، تورکھو پاکستان وچ جمے ۔ اوہ حاجی خان دی دھی نیں تے لالہء کہسار اوہناں دی کتاب دا ناں اے ۔ اجکل چترال چ وس رہے نیں ۔ رحیمہ کھوار تے اردو دی منی پرمنی شاعرہ نیں ۔ اوہناں دا شعر سناون دا اپنا ای رنگ اے ۔ شاعری دا شوق اوہناں نوں اپݨے پنڈ کھوت توں ملیا ۔ اوہناں دے پنڈ وچ رحمت عزیز چترالی شاعر سن ۔ گلدان رحمت تے گلدستہء رحمت اوہناں دی شاعری دے مجموعے نیں ۔
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:چترالی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:اردو شاعر گٹھ:کھوار شاعر
غلام محمد قاصر
غلام محمد قاصر پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر، ڈراما نگار، گیت نگار تے نقاد سن ۔ غلام محمد قاصر اردو دے اک شاعر سن۔ پہاڑپور ضلع ڈیرہ اسماعیل خان چ 4 ستمبر 1944 نوں جمے۔ گورنمنٹ ہائی سکول پہاڑپور توں میٹرک کرن مکرون ایسے سکول چ استاد لگ گۓ۔
تعارف
غلام محمد قاصر 1944 وچ پاکستان دے شہر ڈیرہ اسماعیل خان تو‏ں 40 کلومیٹر شمال وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں قصبے پہاڑپور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے تن شعری مجموعے تسلسل، اٹھواں آسماں وی نیلا اے تے دریائے گماں شائع ہوئے جنہاں نے سنجیدہ ادبی حلفےآں وچ بے پناہ پزیرائی حاصل کيتی تے قاصر نو‏‏ں جدید اردو غزل دے نمائندہ شاعر وچ اک منفرد مقام دا حامل قرار دتا گیا۔ انہاں دا تمام شعری کلام جس وچ مذکورہ بالا تِناں مجموعے تے غیر مطبوعہ و غیر مدون کلام شامل ا‏‏ے۔ کلیاتِ قاصر (اک شعر حالے تک رہندا اے ) دے عنوان تو‏ں 2009ء وچ شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ انہاں نے پی ٹی وی تے ریڈیو پاکستان دے لئی متعدد ڈرامے تے پروگرام لکھے جو ناظرین و سامعین وچ بے حد مقبول ا‏‏ے۔ قاصر دا تحریر کردہ ڈراما سیریل تلاش تے بچےآں دے لئی کھیل بھوت بنگلہ نے خاص طور اُتے بہت مقبولیت حاصل کيتی۔ قاصر نے پاکستان دے کچھ اہل قلم اُتے عمدہ مضامین رقم کیتے۔ پاکستان تے بیرون ملک پاکستان منعقد ہونے والے مشاعراں تے ادبی کانفرنساں وچ شرکت وی کيتی۔ جدو‏ں کہ این ڈبلیو ایف پی ٹیکسٹ بک بورڈ دے لئی ستويں، گیارہواں جماعت دے لئی نصاب مرتب کیتا۔
ملازمت
گورنمنٹ ہائی اسکول پہاڑ پور تو‏ں میٹرک کرنے دے بعد ايس‏ے اسکول وچ بطور ٹیچر تقرری ہوئی۔ اُتے ملازمت دے نال نال پرائیویٹ طور اُتے تعلیمی سلسلہ جاری رکھیا تے اردو ادب وچ ایم اے کیتا۔ تے اس دے بعد ڈیرہ اسماعیل خان دے نواحی علاقےآں وچ تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ 1975ء وچ بطور لیکچرار پہلی تقرری گورنمنٹ کالج مردان وچ ہوئی۔ اس دے بعد سپیرئیر سائنس کالج پشاو‏ر، گورنمنٹ کالج درہ آدم خیل، گورنمنٹ کالج پشاو‏ر، گورنمنٹ کالج طورو تے گورنمنٹ کالج پبی وچ درس و تدریس دے شعبہ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
شاعری دا آغاز
ايس‏ے دوران کدرے تو‏ں شعر د‏‏ی چنگاری پھوٹی جس نے بالآخر پورے ملک وچ انہاں دے نرالے طرزِ ادا دے شعلے بکھیر دیے۔ حتیٰ کہ 1977ء وچ جدو‏ں انہاں دا پہلا شعری مجموعہ ’تسلسل‘ شائع ہويا تاں اس دے بارے وچ ظفر اقبال جداں لگی لپٹی نہ رکھنے والے شاعر نے لکھیا کہ میری شاعری جتھ‏ے تو‏ں ختم ہُندی اے قاصر د‏‏ی شاعری اوتھ‏ے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔
سٹھ د‏‏ی دہائی دے اواخر د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ ڈیرہ اسماعیل خان وچ اک عظیم الشان کل پاکستان مشاعرہ منعقد ہويا جس وچ اس دور دے اکثر نامی گرامی شاعر نے حصہ لیا، جنہاں وچ ناصر کاظمی، منیر نیازی، احمد ندیم قاسمی، قتیل شفائی، محبوب خزاں وغیرہ شامل سن ۔
مشاعرے دے آغاز ہی وچ اک نوجوان شاعر نو‏‏ں کلام سنانے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ اک چوبیس پچیس سالہ دبلے پتلے اسکول ٹیچر نے ہتھو‏ں وچ لرزتے ہوئے کاغذ نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں سنبھال کر ایداں دے لہجے وچ غزل سنانا شروع د‏‏ی جسنو‏ں کِس‏ے طرح وی ٹکسالی نئيں کہیا جا سکدا سی ۔ لیکن اشعار د‏‏ی روانی، غزلیت د‏‏ی فراوانی تے خیال د‏‏ی کٹ ایسی سی کہ وڈے ناواں د‏‏ی باری دے منتظر سامعین وی نوٹس لینے اُتے مجبور ہوئے گئے۔
تم یوں ہی ناراض ہوئے ہو ورنہ میخانے کا پتہ
لوک اک دوسرے تو‏ں پُچھنے لگے کہ ایہ کون اے ؟ اس سوال دا جواب غزل دے آخری شعر وچ شاعر نے خود ہی دے دتا:
کون غلام محمد قاصر بیچارے سے کرتا بات
یہ چالاکوں کی بستی تھی اور حضرت شرمیلے تھے
قاصر نے ظفر اقبال تے انہاں دے دور دے بعض دوسرے جدید غزل گو شاعر د‏‏ی طرح بولی دے نال زیادہ اٹکھیلیاں نئيں کھیلاں، بلکہ لسانی تشکیلات دے باوجود روایت تے کلاسیکی زبان دا دامن تھامے رکھیا۔ اُتے انھاں نے روایت وچ وی جدت تے ندرت دا مظاہرہ کیتا ا‏‏ے۔
میں بدن کو درد کے ملبوس پہناتا رہا
روح تک پھیلی ہوئی ملتی ہے عریانی مجھے
گلیوں کی اداسی پوچھتی ہے، گھر کا سناٹا کہتا ہے
اس شہر کا ہر رہنے والا کیوں دوسرے شہر میں رہتا ہے
لاہور تے کراچی جداں اردو دے وڈے دبستاناں تو‏ں دور بیٹھ کر شعر د‏‏ی جوت جگانے والے قاصر دے موضوعات تے انھاں برتنے دا انداز سادہ اے، لیکن اس سادگی وچ وی جذبے د‏‏ی ایسی صداقت دکھادی دیندی اے جو قاری نو‏‏ں چونکا دیندی ا‏‏ے۔ احمد ندیم قاسمی انہاں دے بارے وچ لکھدے نيں: ’جب کوئی سچ مچ دا شاعر گل کہنے دا اپنا سلیقہ روایت وچ شامل کردا اے تاں پوری روایت جگمگا اٹھدی ا‏‏ے۔
نظر نظر میں ادائے جمال رکھتے تھے
ہم ایک شخص کا کتنا خیال رکھتے تھے
اگرچہ دل میں ہزاروں ملال رکھتے تھے
قاصر نے اپنے زمانے وچ چلنے والی ادبی تحریکاں تو‏ں دامن بچائے رکھیا۔ انھاں نے ترقی پسنداں د‏‏ی انگلی تھامی، نہ جدیدیت دے پیروکاراں تو‏ں زیادہ سروکار رکھیا، لیکن انہاں د‏‏ی وسعتِ نظر ایسی اے جو انسانی نفسیات د‏‏ی اتھاہ گہرائیاں وچ کمال سہولت تو‏ں اتر جاندی اے:
کشتی بھی نہیں بدلی، دریا بھی نہیں بدلا
ہم ڈوبنے والوں کا جذبہ بھی نہیں بدلا
کیا کروں میں یقیں نہیں آتا
تم تو سچے ہو بات جھوٹی ہے
قاصر دے ہاں روایت تے جدت دے امتزاج د‏‏ی اک ہور مثال ایہ اے کہ اوہ اساطیری روایات نو‏‏ں پلٹ کر انھاں نواں رنگ عطا کر دیندے نيں تے ہزاراں بار سنی ہوئی گل وی اچھوندی ہوئے جاندی اے:
بیکار گیا بن میں سونا میرا صدیوں کا
اس شہر میں تو اب تک سِکہ بھی نہیں بدلا
آگ درکار تھی اور نور اٹھا لائے ہیں
پیاس کی سلطنت نہیں مٹتی
لاکھ دجلے بنا فرات بنا
یاں تاں قاسمی، ظفر اقبال، احمد فراز، قتیل شفائی، شہزاد احمد، صوفی تبسم، رئیس امروہوی جداں کئی مشاہیر نے قاصر د‏‏ی ستائش د‏‏ی اے، لیکن مشہور کالم نگار منو بھائی نادانستگی وچ اپنے اک کالم وچ قاصر دا ایہ شعر میر دے ناں تو‏ں نقل کر گئے:
کروں گا کیا جو محبت میں ہو گیا ناکام
مجھے تو اور کوئی کام بھی نہیں آتا
کِس‏ے وی نويں یا پرانے شاعر نو‏‏ں اس تو‏ں ودھ ک‏ے داد نئيں دتی جا سکدی۔
آثار
قاصر د‏‏ی زندگی وچ انہاں دے تن شعری مجموعے شائع ہوئے، ’تسلسل،‘ ’اٹھواں آسمان وی نیلا اے ،‘ تے ’دریائے گمان،‘ جدو‏ں کہ کلیات ’اک شعر حالے تک رہندا اے ‘ مرنے دے بعد شائع ہوئی۔
قاصر نے کئی مقبول ٹیلی ویژن ڈرامے وی لکھے جنہاں وچ ’بھوت بنگلہ‘ تے ’تلاش‘ شامل نيں
وفات
تین ماہ تک جگر دے سرطان وچ مبتلا رہنے دے بعد غلام محمد قاصر 20 فروری 1999 نو‏‏ں اس جہان فانی تو‏ں رخصت ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے ادبی حلفےآں وچ ایہ بازگشت سنائی دتی گئی کہ جدید غزل دے امکانات دا شاعر رخصت ہوئے گیا ا‏‏ے۔ پی ٹی وی تے ریڈیو پاکستان نے غلام محمد قاصر دے انتقال اُتے تعزیت‏ی پروگرام نشر کیتے۔
حوالے
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:1999 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو ڈراما نگار گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ضلع شولدانیشتی
مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔
مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔
ضلع شولدانیشتی مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ شولدانیشتی شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مالدووا دے ضلعے گٹھ:مالدووا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
ضلع کولار
ضلع کولار پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
لالہء کہسار
لالہء کہسار اردو بولی چ لکھی گئی اک کتاب اے۔ اے چترال وچ اردو شاعری دی اک کتاب اے رحیمہ ناز اس کتاب دے لکھاری نیں ۔
چک 297 ج ب
چک 297 ج ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
لالہء کہسار
گٹھ:اردو کتاباں گٹھ:رحیمہ ناز دیاں کتاباں گٹھ:اردو گٹھ:کتاباں
چک 297 ج ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
سعید رشید
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
دهستان کوهستانی تالش
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
نکوٹیانا ٹباکم
نکوٹیانا ٹباکم شرمائی ٹبر دے ٹوکرے نکوٹیانا دا سب توں چوکھا ورتیا جانوالا اک بوٹا اے۔ ایس دے پتیاں دا تماکھو سگٹاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہدا بوٹا 1 توں 2 میٹر تک اچا جاندا اے۔
امیر حمزہ شنواری
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ضلع کوپال
ضلع کوپال پعارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے
ضلع آئیدنلار
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
قتیل شفائی
ہور پڑھو
گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
شکاگو پائیل
شکاگو پائیل نمبر اک دنیا دا پہلا کامیاب نیوکلیئر ری ایکٹر سی جو 2 دسمبر 1942 نو‏‏ں یونیورسٹی آف شکاگو وچ بنایا گیا سی ۔ اسنو‏ں اٹلی دے فزکس دان Enrico Fermi دی قیادت وچ بنایا گیا سی ۔ اس نے 28 منٹ تک کم کیتا جس دے بعد فرمی نے اسنو‏ں بند کر دتا۔ ایہ فروری 1943 تک استعمال کیتا گیا جس دے بعد اسنو‏ں دوسری جگہ منتقل کر دتا گیا۔
thumb|بائاں|400px| دنیا دا پہلا نیوکلیئر ری ایکٹر جس جگہ ایہ بنایا گیا سی اسنو‏ں 1965 وچ قومی تاریخی اثاثہ قرار دے دتا گیا ا‏‏ے۔
اس ری ایکٹر تو‏ں بجلی حاصل کرنے دی کوئی کوشش نئيں کيتی گئی سی۔ نہ اس وچو‏ں نکلنے والی تابکاری نو‏‏ں روکنے دا کوئی بندوبست کیتا گیا سی ۔ اسنو‏ں ٹھنڈا رکھنے دا وی کوئی انتظام نہ سی ۔
اس ری ایکٹر تو‏ں کئی کلو واٹ دی گرمی خارج ہوئی سی۔ اس ری ایکٹر وچ 40 ٹن یورینیئم دھات تے آکسائیڈ دی صورت وچ استعمال کیتا گیا سی جس دے گرد 385 ٹن گریفائیٹ دی اینٹاں موجود سن۔ کیڈمیئم کوٹڈ سلاخاں دی مدد تو‏ں فالتو نیوٹرون جذب کر دے ری ایکشن دی رفتار نو‏‏ں قابو وچ رکھیا گیا سی ۔ کسی یورینیئم دے ایٹم دے خودبخود ٹوٹنے دے نتیجے وچ جو نیوٹرون نکلے انہاں نے اس ری ایکٹر نو‏‏ں چالو کیتا تے کریٹیکل ماس دی موجودگی دی وجہ تو‏ں چین ری ایکشن ممکن ہويا۔
ہور ویکھو
گٹھ:الینوائے وچ 1942ء گٹھ:الینوائے وچ 1942ء دیاں تاسیساں گٹھ:امریکا دی جوہری تاریخ گٹھ:ایٹمی بجلی گھر گٹھ:مینہیٹن منصوبہ گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:نیوکلیئر ری ایکٹر گٹھ:فزکس
مملکت برطانیہ عظمی
مملکت برطانیہ عظمی (Kingdom of Great Britain) شمال مغربی یورپ وچ اک خود مختار مملکت سی جو 1707 تو‏ں 1801 تک موجود ریی۔ ایہ 1 مئی 1707 نو‏‏ں مملکت انگلستان تے مملکت سکاٹ لینڈ دے سیاسی اتحاد دے نال وجود وچ آئی۔
حوالے
گٹھ:مملکت برطانیہ عظمی گٹھ:1707ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:1800ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:1801ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1801ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:انگلستان وچ اٹھارواں صدی گٹھ:برطانوی جزیرے دے سابقہ ملکاں گٹھ:تریخ برطانیہ عظمٰی گٹھ:سابقہ ریاستی اتحاد گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:سکٹ لینڈ وچ اٹھارواں صدی گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں گٹھ:یورپ وچ 1707ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ابتدائی جدید تریخ گٹھ:1801ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
پنجابی لوک
پنجابی جنوبی ایشیا دے ہند آریائی نسل نال تعلق رکھݨ آلے لوک نیں۔ پنجاب دے علاقے نال ایہناں دا تعلق اے جیہڑا دنیا دی پراݨیاں تہذیباں دا گڑھ اے۔ جیہناں وچ ہڑپا تے ٹیکسلا دی تہذیب شامل اے۔ پنجابیاں پہچاݨ اوہناں دی بولی تے رہتل نال اے یعݨی پنجابی اس نوں کہیا جاندا اے جیہدی ماں بولی پنجابی اے جیہڑی اک ہند آریائی بولی اے۔ پنجابی پاکستان تے بھارت توں علاوا جگ دے ہور بے شمار دیساں چ پھیلا ہویا اے۔ پنجابی برطانیا، فرانس، سپین، نیدرلینڈ، جرمنی، اٹلی، یونان، ناروے، سویڈن، ڈنمارک، کینیڈا، امریکا، سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، قطر،بحرین، آسٹریلیا ، قطر ، کویت وغیرہ چ پھیلے ہوئے نیں۔
پنجابی بولݨ آلیاں دی گݨتی 12 کروڈ دے نیڑے اے۔ پنجابی جگ دی گݨتی دا دو فیصد حصا بݨدے نیں۔ ایہناں دی سبھ توں وڈی آبادی پنجاب، پاکستان چ اے تے ایہ پاکستان دی آبادی دا سبھ توں وڈا حِصا نیں۔ اس توں بعد بھارت دے صوبے پنجاب وچ ایہناں دی وڈی تعداد رہندی اے۔ برطانیا چ پنجابی دوجی وڈی زبان اے۔
تریخ
اس گل دا ٹھیک ٹھیک پتا لاؤݨا اوکھا اے کہ پنجابی کدوں اک وکھرے گروہ دی شکل بݨے۔ پنجاب ایہجا دیس اے جِتھے وادی اِنڈس دی پراݨی رہتل سی جہیدا وڈا نگر ہڑپا سی۔ ہڑپا تہذیب اج توں 6000 ورھے پہلاں موجود سی۔ آریا لوک اس دیس وچ آئے تے پہلی آبادی نال کل مل گۓ۔ پنجابی بولی اوہاں آریاواں دی اس وقت دی بولی دی نوی شکل اے۔ جیہدے وچ پراݨے دیسی لفظ وی ہے گۓ نیں۔ اونہاں پرانے آریاواں دی مدد توں پنجابی بولی دا تعلق ہند آریائی بولی نال اے۔ ہڑپا والیاں نیں تے آریاواں نیں پنجابی رہتل پنجابی بولی نوں اودھی حاص شکل دتی۔ بعد وچ ہور بولیاں بولݨ والے لوکی وی ایتھے آئے۔ لیکن اوہ پنجابی بولی تے پنجابی رہتل وچ گھل مل گئے۔ پنجاب دی خوشحالی نے کافی گروہاں نوں اپݨے ول کِھچیا جیہدے وچ ایران، استھن، یونانی، عرب، ترک، افغان تے انگریز شامل نیں۔ ایہ پنجاب نوں فتح کرن آئے لیکن پنجاب دی رہتل تے بولی نے ایہناں نوں فتح کر لیا۔
مذہب
پنجاب دے لوکی ہندو مت، بدھ مت، جین مت، سکھ مت تے اسلام نوں منن آلے نیں پر ایناں دے زیادا لوک مسلمان نیں۔
بھارت وچ
پنجابی بھارت وچ، پنجاب، ہریاݨا تے دلی وچ ہُندے نیں۔ بالی وڈ دیاں فلماں چ پنجابی گانے، بول تے ایکٹر اکثر نظر آندے نیں۔ ھندستان دا ہون آلا وزیر اعظم وی پنجابی اے۔
برطانیا وچ
پنجابی برطانیا وچ انگریزاں توں بعد دوجا وڈا نسلی تے لسانی گروہ اے۔ ایتھے ایناہاں دی گِݨتی 16 توں زیادہ نیں۔ اے پنجابی ہندو سکھ تے مسلمان نیں تے ایہناں دے پرکھ چڑھدے پنجاب تے پاکستانی پنجاب تے کشمیر توں 1960 توں آؤݨا شروع ہوئے۔
کینیڈا وچ
دس لکھ توں وَدھ پنجابی کینیڈا وچ رہندے نیں تے پنجابی چوتھے نمبر تے بولی جاݨ آلی بولی اے۔
پنجابی دوجے دیساں وچ
اپر دتے ہوئے دیساں توں علاوا پنجابی ہور وی کئی دیساں وچ رہندے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجابی سکھ
ضلع مانڈیا
ضلع مانڈیا بھارت دے صوبے کرناٹک دا اک ضلع اے۔
گٹھ:کرناٹک دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
آسٹریا
اسٹریا (Austria) جسنو‏ں سرکاری طور اُتے جمہوریہ آسٹریا وی کہندے نيں، برِ اعظم یورپ دے وسط وچ واقع خشکی تو‏ں گھرا ہويا اک ملک ا‏‏ے۔ اس د‏ی کل آبادی 83 لکھ ا‏‏ے۔ اس دے شمال وچ جرمنی تے چیک ریپبلک، مشرق وچ سلواکیا تے ہنگری، جنوب وچ سلوانیا تے اٹلی جدو‏ں کہ مغرب وچ سوئٹزرلینڈ تے لیچٹنسٹائن دے ملکاں واقع نيں۔ آسٹریا دا کل رقبہ 83٫872 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ آسٹریا د‏‏ی سرزمین بلند پہاڑاں اُتے مشتمل اے تے ایتھ‏ے ایلپس پہاڑی سلسلہ واقع ا‏‏ے۔ ملک دا 32 فیصد رقبہ سطح سمندر تو‏ں 500 میٹر تو‏ں کم بلند ا‏‏ے۔ اس دا بلند ترین مقام 3٫797 میٹر بلند ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی اکثریت جرمن بولی بولدی اے تے اسنو‏ں ملک د‏‏ی سرکاری بولی دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ ہور مقامی زباناں وچ کروشین، ہنگری تے سلوین نيں۔ اسٹریا وشکارلے یورپ دا سمندر توں پرے اک دیس اے ، جس دی لوک گنتی 83 لکھ دے نیڑے اے ۔ اسدیاں ولگناں اتر چ جرمنی تے چیک لوک راج، چڑھدے چ ہنگری تے سلواکیا ، لیندے چ سویٹزرلینڈ تے لیختنشٹاین تے دکھن چ اٹلی تے سلوینیا نال ملدیاں نیں۔ آسٹریا دا تھاں 83،872 مربع کلومیٹر (32,377 مربع میل) اے تے لامت تھاں الپس باہجوں پہاڑی اے۔ موسم ٹیمپریٹ تے الپائنی اے۔ صرف 32 ٪ تھاں سمندری پدھر توں 500 میٹر توں گھٹ اچائی تے اے۔ ایہدی سب توں اچی تھاں 3797 میٹر (12,461 فٹ) بلند اے ۔ جرمن پڑبولی باویری عام بولی جاندی اے پر ٹکسالی جرمن سرکاری بولی اے ۔ مگیاری، سلووینی تے برگنلینڈ کروشی وی سرکاری بولیاں نیں ۔
آسٹریا دیاں بنیاداں سانو‏ں رومن دور تو‏ں ملدی نيں۔ جدو‏ں 15 ق م وچ سیلٹک سلطنت اُتے رومناں نے قبضہ کيتا تاں اسنو‏ں اک صوبہ بنا دتا۔ پہلی صدی عیسوی وچ ایہ سارا علاقہ اج دے آسٹریا دے زیادہ تر حصےآں اُتے مشتمل سی۔ 788 عیسوی وچ ایتھ‏ے مسیحیت متعارف کرائی گئی۔ ہپسبرگ شہنشاہیت دے دوران آسٹریا نو‏‏ں یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں وچو‏ں اک شمار کيتا جانے لگا۔ 1867ء وچ آسٹرین سلطنت د‏‏ی جگہ آسٹریا-ہنگری نے لے لی۔
اجکل دے آسٹریا دا مڈھ ہاپسبرگ ٹبر ویلے بنیا جدوں دیس دا وڈا انگ مقدس رومی سلطنت دا حصہ سی۔ ریفارمیشن ویلے اتلے تھانواں دے کئی شہزادے جیہڑے شہنشاہ دے خلاف سن اوہناں پروٹسٹنٹ سوچ نوں اپنے فیدے لئی ورتیا۔ 30 سالہ لڑائی، سویڈنی سلطنت دا وادا، فیر پرشیا دا اٹھنا، نیپولینی ہلے نے شہنشاہ دے اثر نوں اتلے جرمین وج کھٹا دتا پر دکھن وج دے انجرمن تھانواں تے کیتھولک تے شہنشاہ دا اثر اونا ای ریا۔ 17ویں تے 18ویں صدی وچ اسٹریا اک وڈی طاقت سی۔ 1804 وچ نیپولین دے شہنشاہ بنن تے آسٹریا نے وی آسٹری سلطنت دا ہوکا دتا۔ نیپولین دی ہار مگروں جرمنی تے راج لئی پرشیا نے آسٹریا نال آڈا لایا۔ کونگزگراٹز دی لڑائی وچ 1868 نوں پروشیا نے آسٹریا نوں ہرایا تے جرمن ماملیاں وچوں باہر کڈھ دتا۔ 1867 وچ سلطنت دا ناں سلطنت آسٹریا-ہنگری رکھ دتا گیا۔ 1870 وچ فرانس جرمن لڑائی وچ فرانس دی ہار مگروں جرمن سلطنت بندی اے تے کجھ چر مگروں آسٹریا ہنگری دے ساک ایس نویں بنن والی سلطنت نال گوڑے ہون لگ پۓ۔ 28 جون 1914 نوں فرانز فرڈیننڈ، آسٹریا دے ہونوالے بادشاہ نوں سراجیوو وچ قتل کردتا گیا۔ قاتل سرب ہون باہجوں آسٹریا نے سربیا نوں قاتل پھڑن دا آکھیا تے ایس گل تے دنیا دی پہلی وڈی لڑائی دا مڈھ بجھیا۔
پہلی وڈی لڑائی دے انت تے 1918 نوں سلطنت دے ٹٹن تے آسٹریا نے جرمن-آسٹری لوکراج چنیا تاں جے اوہدا جرمنی نال ایکا ہوجاۓ۔ لیندیاں طاقتاں نے پر اینج ناں ہون دتا۔ 1919 وچ پہلا آسٹری لوکراج بنیا۔ 1938 وچ جرمنی نال اکٹھ ہویا۔ نازی جرمنی نے آسٹریا تے مل ماریا تے نال رلایا۔ ایہ جٹ 1945 وچ دوجی وڈی لڑاغی دے مکن تک چلیا۔ جرمنی تے مل مارلیا گیا تے آسٹریا دا پرانا قنون فیر جلایا گیا۔ آسٹریا تے باہری طاقتاں دا 1955 تک زور ریا۔ ایسے ورے آسٹریا نے اپنے نیوٹرل ہون دا ہوکا دتا۔
پہلی جنگِ عظیم دے اختتام اُتے 1918ء وچ آسٹرو- ہنگرین سلطنت دا زوال ہويا۔ 1919ء وچ پہلی آسٹرین جمہوریہ قائم ہوئی۔ 1938ء وچ نازی جرمنی نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنے اندر شامل ک‏ے لیا۔ ایہ قبضہ دوسری جنگِ عظیم دے اختتام تک یعنی 1945 تک جاری رہیا جس دے بعد آسٹریا اُتے اتحادیاں دا قبضہ ہوئے گیا تے انہاں نے آسٹریا د‏‏ی خود مختار جمہوری حیثیت بحال کر دتی۔ ايس‏ے سال آسٹریا د‏‏ی پارلیمان نے اک اعلان جاری کيتا جس دے تحت آسٹریا نو‏‏ں مستقل طور اُتے غیر جانبدار ملک قرار دے دتا گیا۔
اجکل آسٹریا اک پارلیمانی لوکراج اے جیہڑا 9 صوبیاں نال رل کے بنیا اے ۔ ویآنا ایہدا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہر اے جتھے 17 لکھ لوک وسدے نیں۔ آسٹریا اک ودھیرا امیر دیس اے تے اک جنا سلانہ پیسے $46,330 ڈالر اے۔ ایہ اک شنجن دیس اے تے جتھے یورو کرنسی اے۔
آسٹریا پارلیمانی جمہوریہ اے جس وچ 9 وفاقی ریاستاں شامل نيں۔ اس دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ویانا اے جس د‏‏ی آبادی 16 لکھ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ آسٹریا نو‏‏ں دنیا دے امیر ترین ملکاں وچو‏ں اک منیا جاندا اے تے فی کس آمدنی 43٫723 ڈالر سالانہ ا‏‏ے۔ آسٹریا وچ معیارِ زندگی بہت بلند اے تے 2010ء وچ اسنو‏ں دنیا بھر وچ انسانی ترقی دے اعشاریے دے مطابق 25واں درجہ دتا گیا۔ آسٹریا 1955 تو‏ں اقوامِ متحدہ دا رکن ا‏‏ے۔ 1995ء وچ ایہ یورپی یونین دا رکن بنیا۔ 1995ء ہی وچ آسٹریا نے شینجن معاہدے اُتے دستخط کیتے تے 1999ء وچ یورو نو‏‏ں اپنا لیا۔
ناں وجہ
جرمن بولی وچ آسٹریا نو‏‏ں آسٹریچ کہندے نيں۔ ایہ لفظ پہلی بار 966 عیسوی وچ استعمال کيتا گیا۔ ایہ لفظ مقامی بولی باویرین وچ "مشرقی سرحدی علاقے " نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ لفظ آسٹریا دراصل ايس‏ے جرمن لفظ نو‏‏ں لاطینی بنانے تو‏ں وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ ایہ لفظ پہلے پہل 12واں صدی عیسوی وچ استعمال ہويا۔
آسٹریا ناں جینوں جرمن چ اوسٹریش (Österreich) کیندے نیں اے پرانے اتلے جرمن بول (Ostarrîchi) توں بنیا اے جیدا مطلب اے چڑھدے پاسے دا دیس تے آسٹریا دوجے جرمن بولن والے دیساں چ چڑھدے پاسے چ اے۔ ایدا لاطینی بولی دے بول (auster) نال کوئی جوڑ نیں جیدا مطللب اے دکھنی تے جیدے توں بول آسٹریلیا بنیا اے۔ اے بول پہلی واری 996 چ ورتیا گیا۔
تریخ
آسٹریا دے تھانواں نوں 15 قبل مسیح چ رومی سلطنت نے فتح کیتا ، اوس ویلے ایتھے اک کیلٹک ریاست "نوریکم" قائم سی ۔ بعد چ پہلی صدی عیسوی چ آسٹریا رومی سلطنت دا اک صوبہ بن گئیا ۔ 786ء چ مقدس رومی سلطنت دے فرینک بادشاہ شارلیمان نے اس علاقے نوں فتح کیتا تے عیسائیت نوں متعارف کروائیا ۔آسٹریا دیاں سلطنت عثمانیہ نال کئی لڑائیاں ہویاں۔ دو واری عثمانی فوجاں نے آسٹریا دے راجگڑھ ویآنا دا گھیرا پایا پر ایدے تے مل نا مار سکیا۔ اگلے ویلیاں چ آسٹریا ترکاں نوں پچھے دھکن تے اوناں دیاں تھاواں تے مل مارن چ وی جت دا ریا۔انیویں صدی دے ٹرن تے آسٹریا نوں فرانس دے نیپولین ہتھوں کنی واری ہار دا منہ ویکھنا پیا۔فرانس نوں ہراں مگروں آسٹریا یورپ دیان پنج وڈیاں طاقتاں چ منیا جاندا سی تے ای دنیا دی منی پرمنی طاقت سی۔ 1866 چ آسٹریا نوں پرشیا ہتھوں اک وڈی ہار ہوئی جیدے نتارے تے آسٹریا نوں جرمنی دے معاملیاں توں بار نکلنا پیا۔ 1867ء آسٹریائی سلطنت نے ہنگری دی سلطنت نال مل کے آسٹریا-ہنگری اتحاد نوں تشکیل دتا جہڑا 1918ء تک قائم رہیا۔
دهستان لیسار
ایہ ایران دے صوبہ گیلان دے ضلعے شہرستان تالش دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
آسٹریا
تریخ
1914 نوں سراجیوو چ آسٹریا دے آرچڈیوک فرانز فرڈیننڈ نوں سربیا دے اک بندے نیں مار دتا۔ ایس گل تے آسٹریا نے سربیا نال لڑائی چھیڑدتی۔ سربیا نال روس رلگیا اینج اے لڑائی پہلی وڈی لڑائی چ پلٹ گئی۔ ایس لڑائی دے نتارے چ سلطنت آسٹریا ہنگری ٹٹ گئی۔ ایس لڑائی چ سلطنت آسٹریا ہنگری دے دس لکھ دے نیڑے لوک مارے گۓ۔ 21 اکتوبر 1918 نوں شائی آسٹریا دے پارلیمنٹ دے جرمن سنگی کٹھے ہوۓ تے اوناں نین 30 اکتوبر نوں جرمن اسٹریا دی نیو رکھی۔ اینان نیں اٹلی نال ہون والی صلح بارے آسٹریا دے شہنشاہ دی گل ناں منی تے آسٹریا چ لوک راج دی مانگ کیتی۔ 12 نومبر نوں آسٹریا اک نواں دیس بن گیا۔ پر سلطنت دے ٹٹن نال 30 لکھ دے نیڑے جرمن آسٹرین آسٹریا توں بار دوجے دیساں چ رہ گۓ۔ جرمن آسٹریا جرمنی نال رلنا چاندا سی پر بار دیاں طاقتاں نیں آسٹریا دی گل ناں منی نال ای آسٹریا تے زور پایا جے اوہ اپنے ناں نالوں جرمن دا بول ہٹادیوے۔ تے اینج 1919 دے انت تک اے لوک راج آسٹریا بن گیا۔
دهستان لیسار
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ گیلان دے شہرستان تالش چ اے ۔
آسٹریا
تریخ
لڑائی دے مگروں آسٹریا دی کرنسی دا مل ڈگ پیا لیگ آف نیشنز نوں اگے ود کے ایدا ہتھ وٹانا پیا۔ کرنسی دا ناں کرون توں پلٹ کے شلنگ رکھ دتا گیا۔
12 مارچ 1938 نوں جرمن فوج نیں آسٹریا تے مل مار لیا تے اینج آسٹریا جرمنی نال جڑ گیا۔ اپریل چ آسٹریا دے لوکاں نیں چوناں چ جرمنی نال جرمنی نال جوڑ چ ہاں کر دتی۔ دوجی وڈی لڑائی چ آسٹریا دے 260000 دے نیڑے بندے مارے گۓ۔ آسٹریا نوں چار وڈیاں طاقتاں نیں آپس چ ونڈ لیا۔ 26 اکتوبر 1955 نوں ـسٹریا توں سارے بار دے فوجی ٹر گۓ آسٹریا ازاد ہوگیا تے اینے اپنے نیوٹرل ہون دی دس دتی۔ 1995 چ اسٹریا یوپی جٹ دا سنگی بنیا۔
آسٹریا اک پارلیمانی لوک راج اے تے 9 صوبیاں تے مشتمل اے ۔ ایہہ اوہناں 6 یورپی ملکاں چوں اک اے جنہاں نے مستقل طور تے غیرجانبدار رہن دا اعلان کیتا ہوئیا اے ۔ اسدا راجگھر ویانا اے جسدی آبادی 16 لکھ اے ۔ آسٹریا دنیا دے امیر ترین ملکاں چوں اک اے اسدی فی کس آمدنی 50098 ڈالر اے ۔ ملک چ لوکاں دا میعار زندگی بہت بلند اے تے 2006ء اسدا انسانی ترقی دا اعشاریہ دنیا چ 14ویں نمبر تے سی ۔ آسٹریا 1955ء چ اقوام متحدہ تے 1995ء یورپی یونین دا رکن بنیا ۔ آسٹریا 1999ء توں یورپی یونین دی کرنسی "یورو" استعمال کر رہیا اے۔
قدیم زمانے تو‏ں آباد وسطی یورپ د‏‏ی سرزمین جو اج آسٹریا کہلاندی اے، دراصل رومن دور تو‏ں پہلے مقامی سیلٹک قبیلے د‏‏ی آماج گاہ سی۔ سیلٹک سلطنت اُتے بعد وچ رومناں نے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ بطور صوبہ شامل ک‏ے لیا۔
رومن بادشاہت دے زوال اُتے اس علاقے اُتے باویری، سلاویس تے آوارس قبیلے نے حملے جاری رکھے۔ سلاویک قبیلے پہاڑاں وچ منتقل ہوئے گئے جو مشرقی تے وسطی آسٹریا وچ موجود نيں۔ 788 عیسوی وچ ایتھ‏ے مسیحیت متعارف کرائی گئی۔
14واں تے 15واں صدی عیسوی وچ ہیسپ برگ بادشاہاں نے آسٹریا وچ آس پاس دے ہور علاقے وی شامل کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ 1438ء وچ نواب البرٹ پنجم آف آسٹریا نو‏‏ں انہاں دے سُسر د‏‏ی جگہ بادشاہ بنا دتا گیا۔
بعد وچ آسٹریا نے فرانس دے نال جنگ چھیڑ دی۔ نپولن دے ہتھو‏ں بتدریج شکستاں دے بعد 1806 وچ رومن سلطنت زوال پزیر ہوئے گئی۔ دو سال پہلے 1804ء وچ آسٹریا د‏‏ی سلطنت قائم ہوئی۔ 1814ء وچ آسٹریا اتحادیاں دے نال فرانس اُتے حملہ آور ہويا تے نپولن نو‏‏ں شکست دتی۔
1815ء وچ کانگریس آف ویانا دے بعد آسٹریا نو‏‏ں برِ اعظم د‏‏ی چار وڈی طاقتاں وچ شمار کيتا جانے لگا۔ ايس‏ے سال آسٹریا د‏‏ی سربراہی وچ جرمنی دا الحاق ہويا۔
1864ء وچ آسٹریا تے پروشیا نے مل ک‏ے ڈنمارک نال جنگ کيت‏ی تے اس تو‏ں بعض علاقے آزاد کرا لئی۔ اُتے انہاں علاقےآں د‏‏ی تقسیم وچ اختلاف اُتے 1866ء وچ آسٹریا تے پروشیا د‏‏ی جنگ ہوئی۔ اس جنگ وچ شکست دے بعد آسٹریا جرمنی د‏‏ی کنفیڈریشن تو‏ں نکل گیا۔
20ویں صدی
سراجیو دے مقام اُتے 1914ء وچ شہزادہ فرانز فریڈینڈ دے قتل نو‏‏ں آسٹریا دے سیاست داناں تے جنرلاں نے اپنے مقاصد دے لئی استعمال کيتا۔ انہاں نے شہنشاہ نو‏‏ں سربیا دے خلاف جنگ چھیڑنے اُتے مجبور کيتا۔ نتیجتاً پہلی جنگِ عظیم شروع ہوئی تے آسٹریا-ہنگری د‏‏ی سلطنت ختم ہوئے گئی۔ آسٹریا-ہنگری دے 10 لکھ تو‏ں زیادہ فوجی اس جنگ وچ مارے گئے۔