cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سوربھ کرپال
کریئر
اسنے "سیکس اینڈ د سپریم کورٹ: ہاؤ د لاء از فولڈنگ د ڈگنٹی آف انڈین سٹیزن" اتے "ففٹین ججمینٹس" سرلیکھ والا اکّ مجموعہ لکھیا اے۔
کرپال نوں موجودہ وچ دلی وچ ہائی کورٹ دے ججّ وجوں ترقی دین دی سفارش کیتی گئی اے، جس نال اوہ بھارت وچ پہلا کھل عام ہم جنس پرست ججّ بن جاوے گا۔
کرپال اپنے ۲۰ سالاں دے ساتھی، نکولس جرمین بیچمین نال رلیشنشپ وچ اے۔ نکولس اکّ یورپیئن اے اتے نویں دلی وچ سوس فیڈرل ودیش معاملیاں دے ڈیپارٹمنٹ وچ کم کردا اے۔ اوہ اکّ سوس انسانی حق کارکن وی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حق کارکن گٹھ:ایلجیبیٹی حق کارکن گٹھ:جم ۱۹۷۲ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1972
برکھا بشت سینگُپتا
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1979 گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
ہمدرد صحت
ادارہ ہمدرد کراچی دا مشہور رسالہ۔
تقسیم ہند تو‏ں پہلے دہلی تو‏ں شائع ہُندا سی۔
1948ء وچ کراچی تو‏ں شائع ہونا شروع ہويا۔ مسعود احمد برکاتی مشہور رسالے 'ہمدرد صحت' دے وی مدیر منتظم سن ۔
گٹھ:صحت دے رسالے
سید علی محمد رضوی
سید علی محمد رضوی المعروف "سچے بھائی، 1934ء - 2000ء) اک معروف شاعر تے نعت خواں سن ۔
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:2000 دیاں موتاں گٹھ:امریکا وچ پاکستانی تارکین وطن گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی شیعہ گٹھ:پاکستانی نعت خواں گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے مصنف گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
سید ذوالفقار نروری
ناں و نسب
ذو الفقار احمد بن حاجی حافظ مختار احمد بن حافظ ریاض احمد، آخر تک آپ دے خاندان نو‏‏ں سادات حسنی اے انتساب دا شرف حاصل ا‏‏ے۔
تریخ و جائے پیدائش
نرور تو‏ں 40 کلو میٹر دور تحصیل "کریرا" وچ مورخہ 14 دسمبر 1940ء بروز سنیچر آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔
وطن
آپ دا وطن مالوف نرور اے جو تاریخی حیثیت تو‏ں بھیب اہمیت دا حامل اے تے جائے وقوع دے اعتبار تو‏ں وی پرکیف و اُتے سکو‏ن اے، اس دے دو طرف پہاڑ تے تیسری سمت دریائے سندھ وگدا اے، ایہ بستی سادات د‏‏ی بستی ا‏‏ے۔
تعلیم و تربیت
محدث جلیل نے ہندی و انگریزی مڈل تک تعلیم حاصل کيتی فیر شیخ الاسلام حسین احمد مدنی نے آپ دے والد بزرگوار تو‏ں فرمایا:
" آپ حالے اپنے وڈے بیٹے ذو الفقار نو‏‏ں دیوبند مدرسہ وچ داخل کر دیؤ، انہاں دے والد صاحب نے عرض کیا، ساڈے علاقہ وچ اس طرح دا ماحول نئيں اے، لوک سمجھاں گے کہ ماں دے مر جانے دے بعد انہاں نو‏ں سنبھال نہ سکیا تو، تاں یتیم خانہ وچ چھڈ دتا تے دیوبند بہت وڈی جگہ اے، وچ دور دراز دا رہنے والا فقیر آدمی میرا بچہ اوتھ‏ے داخل کراؤں، اسيں تاں دیہا‏تی لوک نيں تے بچہ اسکول وچ اٹھويں جماعت وچ پڑھ رہیا اے، آپ دعا فرماواں" ایہ سب سن کر شیخ الاسلام نے فرمایا: "امتحان دلیا ک‏ے دیوبند لے آؤ داخلہ ہو جائے گا، آپ ساڈے مہمان رہن گے، اللہ دے دین دے لئی وقف کرو".
ادھر گل آئی گئی ہو گئی، ادھر حضرت شیخ الاسلام نے خود حیکم الاسلام تو‏ں فرمایا کہ دار العلوم دے روز اول تو‏ں اج تک گوالیار دے علاقہ تو‏ں کوئی طالب علم نہی آیا اے، اساں مختار احمد نامی اک صاحب تو‏ں اپنا بچہ دار العلوم وچ داخل کرنے دے لئی کہیا اے، لیکن اوہ دیہات دے رہنے والے نيں، دار العلوم د‏‏ی عظمت تو‏ں سہمے ہوئے، آپ اس پتہ اُتے پیشگی داخلہ یا منظوری نامہ ارسال فرماداں، تاکہ اوہ ہمت کرس کيتياں تے انہاں دا حوصلہ ودھے۔ منظوری دا خط حضرت دے گھر پہنچیا، آپ دیوبند پہنچے تے حضرت شیخ الاسلام د‏‏ی زیر نگرانی دینیات د‏‏ی تعلیم فارسی تو‏ں لے ک‏ے دورۂ حدیث شریف تک مکمل فرمائی۔
اساتذۂ کرام
شیخ الحدیث مولا‏نا فخرالدین
مولا‏نا فخر الحسن
مولا‏نا معراج الحق
تلامذۂ کرام
آپ نے تقریباً نصف صدی تک فلاح دارین ترکیسر وچ درس و تدریس تے اپنے فیض بے کراں تو‏ں تشنگانِ علم و فضل نو‏‏ں سیراب کیا، اس طویل عرصہ وچ آپ د‏‏ی آغوش تربیت تو‏ں جو چوٹی دے علما تربیت پاکر نکلے انہاں وچو‏ں کچھ دا تذکرہ حسب ذیل ا‏‏ے۔
مولا‏نا یوسف صاحب ٹنکاروی(شیخ الحدیث فلاح دارین ترکیسر )
قاری صدیق صاحب سانسرودی ( فلاح دارین ترکیسر )
مولا‏نا اقبال صاحب مدنی ندوی ( فلاح دارین ترکیسر )
مولا‏نا احمد صاحب ٹنکاروی( فلاح دارین ترکیسر )
مولا‏نا صلاح الدین صاحب سیفی فلاحی ( فلاح دارین ترکیسر )
مولا‏نا اقبال صاحب ٹنکاروی (مہتمم دار العلوم مالی والا بھروچ)
ان دے علاوہ ہور بوہت سارے جلیل القدر ممتاز علما نے حضرت دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کيتا۔
علوم اسلامیہ وچ مقام
آپ دے علم وچ وسعت سی، فقہ، حدیث، تفسیر، علم کلام تے ادب حتی کہ تریخ تو‏ں وی گہری وابستگی سی، اس دا اندازہ تاں انہاں کتاباں تو‏ں ہُندا اے جو آپ نے تقریباً اپنے پینتالیس سالہ دور تدریس وچ پڑھائی نيں، بھانويں اخیر زمانہ تدریس د‏‏ی ساری مشغولیت حدیث شریف د‏‏ی خدمت دے لئی وقف سی تے آپ تو‏ں صرف صحیحین ہی متعلق رہیاں، اُتے آپ نو‏‏ں مہارت دوسرے فنون تو‏ں وی گہری سی تے اس امر د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے آپ دے خلف رشید حضرت مفتی جنید صاحب مد ظلہ فرماندے نيں: دوران تعلیم ایم پی دے اکابر علما وچ انہاں دا زیادہ تعلق شہر بھوپال دے سابق قاضی حضرت مولا‏نا سید عابد علی وجدی الحسینی تو‏ں رہیا، کئی سفر تے کئی کئی روز دا قیام انہاں تو‏ں صرف ملاقات و صحبت دے لئی ہويا، انہاں نے فقہ وچ مہارت د‏‏ی طرف توجہ دلائی، فراغت دے بعد افتاء دا وی مشورہ دتا سی، لیکن والد صاحب دا رجحان ہر فن تو‏ں مناسبت رکھنے دا سی، جسنو‏ں بعد وچ مستفیدین نے ضرور محسوس کیہ ہوئے گا (در یسیر: 22) ہور آپ نے فلاح دارین دے فارم وچ جو استاد دے تعارف دے لئی خاص اے اس وچ اس سوال دے جواب وچ کہ "آپ نو‏‏ں کس فن تو‏ں خصوصی دلچسپی اے ؟" لکھیا اے کہ "فن تفسیر" تو‏ں.
اخلاق و عادات
تقوی و خشیت الہی، تواضع، زہد و استغناء، توکل علی اللہ، تقشف، مجاہدہ و قربانی، اخفا حال، اکابر و مشائخ تو‏ں گہرا تعلق و محبت، بے پناہ غم خواری و غم گساری، قیام لیل دا غایت اہتمام، غایت درجہ حزم و احتیاط تے انہاں ورگی انمول خوبیاں دے آپ مالک سن ۔
تصنیفات
(1) نیکی دا موسم: ایہ مختصر سا رسالہ فکر آخرت، ترغیب خیر، مواضع بر و صلاح تے عبادت دے سنہرے تے قیمتی مواقع نو‏‏ں غنیمت جاننے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
(2) مہمان رسول ﷺ: جس وچ طلبہ عظام د‏‏ی عظمت، انہاں دا انداز تربیت تے بوہت سارے امور اُتے گفتگو ا‏‏ے۔
(3) دینی مکالمے: جس وچ صفائی تے اسلام، لباس تے اسلام، داڑھی تے اسلام، قربانی تے اسلام، پردہ تے اسلام، تصویر اسلام، سود تے اسلام، کمیونزم تے اسلام، شیعیت تے اسلام، طاعون تے اسلام، جہیز تے اسلام، شراب تے اسلام تے قمار تے اسلام دے علاوہ بوہت سارے حساس مضامین نو‏‏ں انتہائی شستہ و شگفتہ بولی وچ مکالماندی انداز وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
(4) حج سیکھیے، حج کیجئے: عشق و محبت دے سفر حج نو‏‏ں اس کتاب دے ذریعہ اِنّا آسان بنا ک‏ے پیش کيتا گیا اے کہ اسنو‏ں پڑھ کر پتہ ہی نئيں چلدا کہ دیدار محبوب تو‏ں کس قدر آسانی دے نال تے کِنّی جلدی سرفرازی نصیب ہو گئی۔
(4) دمکدے مو‏تی چمکدے تارے: ایہ کتاب 40 منتخب احادیث مبارکہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
(5) اولاد د‏‏ی پرورش: اولاد د‏‏ی تربیت دے اصول حسین پیرائے وچ اس کتاب وچ ذکر کیتے گئے نيں۔
(6) کشکول: ایہ کتاب در حقیقت انہاں د‏‏ی زندگی دا حاصل مطالعہ، اکابر علما دے حکمت بھرے ملفوظات تے خود صاحب کتاب دے درس و بیان وچ انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں بیان شدہ شریعت دے اسرار و حکم، تحقیق، اسلام دے اصول و فروع اُتے ہونے والے عقلی سوالات دے تشفی بخش جوابات، تفسیری نکات تے بہت ساریاں علمی اصناف دے جواہر پارے اپنے اندر رکھدی ا‏‏ے۔
(7) مدارس و مکاتب اسلامیہ دے رہنما اصول۔
(8) برطانیہ وچ مقیم مسلماناں تو‏ں کچھ مفید گلاں، مفید مشورے۔
حوالے
گٹھ:مسلم شخصیتاں
عبد الخالق ہزارہ (سیاست دان)
عبد الخالق ہزارہ پاکستان، بلوچستان، ہزارہ ٹاؤن وچ نسلی ہزارہ سیاست دان ا‏‏ے۔ اوہ نومبر 2010 تو‏ں ہزارہ ڈیموکریٹک پارٹی دے چیئرمین سن تے کوئٹہ شہر کونسل دا رکن ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ سیاست دان گٹھ:ہزارہ شخصیتاں گٹھ:ہزارہ ڈیموکریٹک پارٹی دے سیاست دان گٹھ:ہزاری نژاد دیاں پاکستانی شخصیتاں گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
باکو سٹیٹ یونیورسٹی
thumb|231x231پکسل| باکو اسٹوڈنٹ یونیورسٹی د‏‏ی میڈیکل فیکلٹی دے طلباء 1923 وچ باکو اسٹیٹ یونیورسٹی ( بی ایس یو )؛ ( Bakı Dövlət Universiteti (BDU) ) باکو ، آذربائیجان وچ واقع اک عوامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ آذربائیجان ڈیموکریٹک جمہوریہ کی پارلیمنٹ دے ذریعہ 1919 وچ قائم ہونے والی اس یونیورسٹی د‏‏ی ابتداء 1094 دے ابتدائی اندراج دے نال تریخ تے فلسفہ ، فزکس تے ریاضی ، تے قانون تے طب کی فکلٹیاں تو‏ں ہوئی۔ بی ایس یو دا پہلا ریکٹر وی۔آئی رازومووسکی سی ، جو کازان یونیورسٹی وچ سرجری دا اک سابق پروفیسر سی۔
1930 وچ ، حکومت نے اعلیٰ تعلیم کی تنظیم نو دے مطابق یونیورسٹی نو‏‏ں بند کرنے دا حکم دتا ، تے یونیورسٹی نو‏‏ں سپریم پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ دے نال تبدیل کردتا گیا۔ اُتے ، 1934 وچ ایہ یونیورسٹی دوبارہ بحال ہوئی ، تے دوسری جنگ عظیم کے مشکل سالاں وچ فیلکٹی ممبراں د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا۔
1959 وچ اپنی 40 واں سالگرہ تک ، یونیورسٹی وچ پہلے ہی تو‏ں 13 فکلٹیاں موجود سن۔ آذربائیجان میڈیکل یونیورسٹی تے آذربائیجان اسٹیٹ اکنامک یونیورسٹی دونے ہی بی ایس یو وچ اصل متعلقہ فیکلٹیاں د‏‏ی کفالت کردے سن ۔ رفننف نرفنرش ررٹفشس رنٹش رٹےش فنے
بی ایس یو دے فارغ التحصیل افراد وچ آذربائیجان کے دو سابق صدور ابوالفاز ایلچیبی تے حیدر علیئیف بھی شامل سن ۔ سابقہ عربی بولی و ادب د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر ، جنہاں نے 30 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک آذربائیجان د‏‏ی سیاست اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا ، فیکلٹی آف ہسٹری تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ نوبل انعام یافتہ ماہر فزکس لیو لنڈو نے بی ایس یو وچ 1922 تے 1924 دے درمیان تعلیم حاصل کيتی۔
بی ایس یو ، آذربائیجان جمہوریہ د‏‏ی واحد یونیورسٹی اے جو بین الاقوامی درجہ بندی د‏‏ی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں درجہ بند کيتی جاندی اے ، جداں اکیڈمک پرفارمنس تو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی درجہ بندی تے اس وقت تعلیمی کارکردگی دے ذریعہ یونیورسٹی د‏‏ی درجہ بندی وچ 1872 نمبر اُتے ا‏‏ے۔.
تریخ
سجے|thumb|204x204پکسل| 1919 وچ باکو اسٹیٹ یونیورسٹی دا نشان۔ بی ایس یو دا قیام یکم ستمبر 1919 نو‏‏ں آذربائیجان جمہوری جمہوریہ کی پارلیمنٹ دے فیصلے تو‏ں ہويا سی۔ یونیورسٹی 4 فیکلٹیز (ہسٹری اینڈ فلولوجی ، فزکس تے ریاضی ، قانون ، تے طب) دے اک حصے دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ یونیورسٹی دا پہلا ریکٹر مشہور سرجن VI Razumovsky سی۔
سن 1920–40 دے معروف پروفیسرز وچ آذربائیجان دے مصنف عبدالرحیم بیک حقوردیئف ، اورینٹلسٹ پروفیسر پی.کے. جوزے ، پروفیسر اے. او. ماکوویلسکی ، پروفیسر اے. او. مشیل تے ہور اسکالرز شامل سن ۔ اس عرصے دے دوران یونیورسٹی د‏‏ی انتظامیہ نے بانو‏ں ميں ماہر تعلیم این. وائے. مار ، وی. وی. بارٹولڈ ، ایسٹرن سائنس اکیڈمی دے فواد بیک کپرولوزادے نو‏‏ں مدعو کيت‏‏ا۔
تنظیم سازی تو‏ں متعلق کونسل آف دتی پیپلز کامیسار آن ری آرگنائیزیشن (Council of the People's Commissar on reorganization)کے فیصلے دے مطابق 1930 وچ اس یونیورسٹی نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ ہائی پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ تشکیل دتا گیا سی۔ صرف 1934 وچ ہی ریاستی یونیورسٹی نے اپنی سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں تے بہت جلد ہی جمہوریہ دا سائنسی تعلیمی مرکز بن گیا۔ یونیورسٹی استاداں د‏‏ی بہت وڈی قلت دے باوجود کہ بیشتر استاداں دوسری جنگ عظیم وچ گئے سن ، اس دے باوجود یونیورسٹی اپنی اولین پوزیشن برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی۔ 1945 وچ استاداں نے آذربائیجان اکیڈمی آف سائنس دے قیام وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ ایداں دے آذربائیجان میڈیکل یونیورسٹی، معیشت د‏‏ی آذربائیجان یونیورسٹی، آذربائیجان ریاستی تدریسی یونیورسٹی تے ہور — — ملک د‏‏ی یونیورسٹیاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں باکو اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کيت‏‏ا گیا تھا.
1969 دے بعد دے سالاں نو‏‏ں علم تے سائنس د‏‏ی سمت وچ ترقی دے سال دے طور اُتے سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک وسیع تاریخی دور دا احاطہ کردے ہوئے ، انہاں برساں وچ جدید خصوصیات ، شعبےآں اُتے فیکلٹی قائم کيتیاں گئیاں تے 30 دے نیڑے سائنسی تحقیقی لیبارٹریز دا آغاز ہويا۔ اس دے نتیجے وچ ، مستقب‏‏ل د‏‏ی ترقی د‏‏ی اک مضبوط یقین دہانی کرائی گئی سی۔ حیدر علیئیف دے اقتدار وچ آنے دے بعد یونیورسٹی نے ہور ترقی کرنا شروع کيتی۔ جدید خصوصیات ، محکمےآں تے سائنسی لیبارٹریاں نے یونیورسٹی وچ کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ تاریخی پس منظر دے نال ، باکو اسٹیٹ یونیورسٹی ہمیشہ تو‏ں آذربائیجان دا اک اہ‏م سائنسی تے تعلیمی مرکز رہیا ا‏‏ے۔ مشہور سائنس داناں ، دانشوراں تے سیاستداناں تے آذربائیجان دے نامور سیاستدان ، حیدر علیئیف نے باکو اسٹیٹ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا۔ فی الحال ،    <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">] باکو اسٹیٹ یونیورسٹی وچ 16 وڈی جنہاں وچ 55 بیچلر تے 153 ماسٹر ڈگریاں ني‏‏‏‏ں۔
باکو اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی 100 واں سالگرہ نہ صرف آذربائیجان وچ ، بلکہ ویانا ، آسٹریا (ستمبر 2019) وچ تے پیرس (جون 2019) وچ یونیسکو کے صدر دفتر وچ منائی گئی۔  بی ایس یو د‏‏ی 100 واں سالگرہ دے اعزاز وچ خصوصی میڈل - باکو اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی " 100 واں جوبلی (1919–2019) " نومبر 2019 وچ صدارتی فرمان دے ذریعہ جاری کيت‏‏ا گیا سی ، تے 113 افراد نو‏‏ں ایہ تمغہ دتا گیا سی۔
بین الاقوامی تعلقات
وقت دے نال ، یونیورسٹی اپنے بین الاقوامی تعلقات استوار کردی ا‏‏ے۔ فی الحال بی ایس یو د‏‏ی مختلف انجمناں تے ادارےآں وچ یوریشیا د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی ایسوسی ایشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکنیت اے ، جو سابقہسوویت اتحاد د‏‏ی بیشتر یونیورسٹیاں نو‏‏ں متحد کردی ا‏‏ے۔ 2002–2004 دے درمیان ، بی ایس یو نے بحیرہ اسود ریاستاں د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی انجمن د‏‏ی قیادت کيتی۔ ہور برآں ، یونیورسٹی نے ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی ، مڈل ایسٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ، نائس-صوفیہ اینٹی پوول یونیورسٹی ، انڈیانا یونیورسٹی ، کیف نیشنل یونیورسٹی ، ویانا یونیورسٹی تے ہور اعلیٰ یونیورسٹیاں دے نال سائنسی تے تکنیکی تعاون ، طلباء استاداں دے تبادلہ پروگراماں دے معاہداں اُتے دستخط کیتے ني‏‏‏‏ں۔
ان باہمی تعاون دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی مشترکہ سائنسی کانفرنساں ، ورکشاپس دے نال نال درسی کتاباں د‏‏ی اشاعت دا وی انعقاد کردی ا‏‏ے۔
فلکٹیاں
thumb| 3 ستمبر ، 2010 نو‏‏ں باکو اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف کو دینے د‏‏ی تنیڑے ]]
وابستگیاں
یونیورسٹی قفقاز یونیورسٹی ایسوسی ایشن د‏‏ی اک ممبر ا‏‏ے۔
سابق طالب علم
ہور معلومات دے لئی ملاحظہ کرن:
باہرلے جوڑ
گٹھ:آذربائیجان د‏‏یاں یونیورسٹیاں گٹھ:آذربائیجان وچ سائنس و ٹیکنالوجی گٹھ:1919ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:باکو وچ تعلیم گٹھ:آذربائیجان وچ تعلیم
ایڈوز اینابوفو
ایڈوز اینابوفو (پیدائش جون ٠٦، ١٩٧٨)، جسے سر ای جے بھی کہا جاتا ہے، ایک برطانوی-نائیجیرین سیریل انٹرپرینیور، رئیل اسٹیٹ ڈیلر، فاریکس ٹریڈر، اور مخیر حضرات ہیں۔
پنجابی جیونی دا اتہاس
پنجابی جیونی دا اتہاس جیونی ساہت وودھ بھانت دی وارتک رچنا اے، جس دا مول آدھار انسان دی سیو-پرگٹاؤ دی رچی اتے اک دوجے بارے جانن دی اچھا تے دلچسپی اے۔ ایہناں رچناواں دا مقصد لیکھک/ہیرو دے ویکتیتو دی پنر اساری کرنا اتے اسدے جیون بمب دی تیاری کرنا اے، میں ایہناں رچناواں وچ کسے اچّ شخصیت دی ولکھنتا اتستا، سنگھرس، تجربہ، حصول وغیرہ دے دگ فلسفہ ہندے ہن۔ جیونی ساہت دے اگانھ کئی روپ-اپروپ ہن۔ جویں:-
2.	سنسمرن جاں یاداں: اتھے خود ہیرو جاں لکھاری اپنیاں یاداں دے آدھار ’تے ساہتی رچنا کردا اے۔
3.	ریکھا چتر: اس وچ وی اپنے جاں کسے ہور دے جیون جاں سبھاء اتے اثر وغیرہ دا آنشک جاں پرتندھ پکھاں دا چتر پیش کیتا جاندا اے۔
4.	ملاقات: اتھے ملاقات جاں انٹرویو وغیرہ دے آدھار ’تے کسے سرکڈھّ شخصیت دے پکھ اتے اثر وغیرہ بارے جانکاری دتی جاندی اے۔
5.	ڈائری: اس وچ روزانہ دے جیون انوبھواں نوں ڈائری بدھّ ڈھنگ راہیں پیش کیتا جاندا اے۔
پنجابی وچ جیونی رچنا دا شروع مدھکالین وارتک وچ جنمساکھی، بچن وغیرہ دے روپ وچ ہویا، جد کہ جدید جیونی-روپ دا آرنبھ ویہویں صدی دی وارتک وچ بھائی ویر سنگھ دیاں رچناواں توں ہویا اتے ایہہ روپ اگانھ خاصہ ترقی یافتہ وی ہویا۔ جدید پنجابی ساہت وچ جیونی روپ دی رچنا اینی پرپھلت ہوئی اے کہ اج 600 توں وی ودھ رچناواں اس طبعہ وچ آؤندیاں ہن اتے حاصل ہن۔
مدھ دور دے ساہت وانگ جدید دور وچ جیونی ساہت دی پرمپرا ترقی یافتہ ہوئی اے۔ پردھان روپ وچ جو جیونیاں لکھیاں گئیاں ہن۔ اوہناں نوں دو مکھ شرینیاں وچ ونڈیا جا سکدا اے۔
(ا) اتہاسک جیونیاں
(ب) ساہتی جیونیاں
(ب) ساہتی جیونیاں وچ ساہتی سٹائل انگ ہندا اے۔ بھائی ویر سنگھ دے چمتکار روپی گرنتھ جم ساکھیاں دی سٹائل دا جدید وستار ہن۔ پر اک آدرشک گدکار دی ساہتی گھالنا جس طرحاں اتھے کامیاب ہوئی اے، اوہ آپدی مثال آپ اے۔ اسے لئی تنے گرنتھ پنجابی گدّ ساہت دا سرو اتم موضوع ہن کجھ جیونیاں تے جم ساکھیاں بھگت نامدیو تے کبیر جی دیاں وی لکھیاں گئیاں ہن۔ جناں دا لکھن دا ڈھنگ سادھارن پدھر دا اے۔ کجھ ساہتکاراں دیاں جیونیاں وی لکھیاں گئیاں ہن۔ جنا وچوں بھائی موہن سنگھ وید دی جیونی جو منشا سنگھ دکھی تے س س امول نے لکھیاں ‘اک سنہری دل’ (ڈاکٹر۔ دیوان سنگھ کالیپانی دی جیونی) ہردیال سنگھ نے تے ‘گز ہنس’ (جیونی پرو پورن سنگھ کرپال کسیل نے لکھیاں ہن۔ ایسے دور وچ کجھ لیکھکاں دے ریکھا چتر تے ملاقاتاں وی چھاپیا جو اوہناں دی رچنا تے سبھاء اتے انشک پرکاش پاؤن وچ سہائی ہوئیاں ہن دیوندر ستیارتھی دی کتاب ‘دند کتھا’ وی اک اجیہی وینگ-آتمک اتے واستوک بھانت دی رچنا اے۔
1.	1850 توں 1900 ایں تک پنجابی وچ مکھ روپ وچ دھارمک جیونیاں دی رچنا ہوئی سی۔ جنہاں دا مرکز سکھ گورو صاحبان، جاں ہور دھارمک مہاپرش سن۔ ایہناں دا ادیس دھارمک-نیتک آمورت اتے اپدیس وغیرہ ایتے مشتمل سی اتھے اس دور دیاں پرمکھ جیونی رچناواں دا ورنن/وورن پیش کیتا جاندا اے۔ گیانی ہزارا سنگھ رچت ‘سورج پرکاش چگننکا’۔ گیانی علم سنگھ دی رچنا ‘سری بھپندرا نند،’ جو بڑھی سرل تے واضع سٹائل وچ لکھی جیونی اے۔ گیانی دتّ سنگھ دیاں جیونی رچناواں ‘جنمساکھی سری گورو نانک ہرکرسن جی، بھائی تارو سنگھ دی شہیدی، ‘جیونی کتھا سری گورو تیغ بہادر جی’ وغیرہ حاصل ہن۔ ڈاکٹر۔ چرن سنگھ رچت ‘دسم گر چرتر وی اسے ونگی دی رچنا اے۔ ایہناں تو علاوہ اس دور دیاں کجھ جم ساکھیاں حاصل ہن جو سکھ گورو صاحبان جاں بھگتا بارے ہن۔ جویں جنمساکھی گورو نانک دیوَ (جیپال سنگھ بیدی)، جنمساکھی نامدیو جی (گنگارام باوا)، جنمساکھی بھگت کبیر جی دی (انام لیکھکاں، جنمساکھی رویداس جی دی (کاہلا سنگھ) وغیرہ۔
2.	1900 ایں توں اگانھ پنجابی وچ جیونی رچنا دا سلسلہ لگاتار جاری رہا اس دوران ارمبھلے دہاکیاں وچ جیونی رچنا دا مکھ روجھان دھارمک جیونی رچنا ول ہی سی پر اس توں علاوہ سکھ اتہاس، سیاسی جیون اتے سماجی آگوآں سنبندھی جیونیاں رچنا دی پرورتی وی آرنبھ ہوئی۔
3.	1947 ایں توں مگروں پنجابی جیونی رچنا وچ ہور ترقی ہویا اتے چلی آ رہی پرمپرا وچ ہور وادھا ہویا اس ویلے دیاں پرمکھ رچناواں وچ پرو۔ ہردیال سنگھ رچت ‘اک سنہری دل` (جیونی دیوان سنگھ کالیپانی)؛ گربخش سنگھ پریتلڑی رچت ‘پرم منکھ`؛ سیتا رام کوہلی رچت ‘س۔ رنجیت سنگھ، کلدیپ سنگھ سیٹھی رچت` ‘س۔ رنجیت سنگھ مہیندر بھاٹیاں رچت ‘سردارے-اعظم`؛ گردتّ کھنہ رچت ‘مہاتما بدھ`؛ پرنسپل سنگھ کپور رچت ‘س۔ جسا سنگھ رامگڑیاں`؛ گِ۔ گردتّ سنگھ رچت ‘امر ناتھ جیون دا اوسرئیاں-سری گورو نانک دیوَ جی`، ڈاکٹر۔ گنڈا سنگھ رچت ‘بندہ سنگھ بہادر س۔ جسا سنگھ آہل والیا، پیارا سنگھ پدم رچت ‘صوفی شعری دھارا، مشہور پنجابی آزاد رچت شہید بھگت سنگھ ‘پنجابی ساہت دے اسرئیے، پور صاحب سنگھ رچت جیون برتانت گورو ہرِ رائے جی تے گورو ہرِ کشن جی، جیون برتانت گورو ہرگوبند صاحب جی، جیون برتانت گورو امرداس جی، جیون برتانت گورو رام داس جی، جسونت سنگھ دا کامگاٹا مارو؛ پریتم سنگھ بھاٹیاں رچت ساڈے پردھان؛ پیارا سنگھ طوفان رچت جیون گورو تیغ بہادر جی تے ہور انیکاں جیونی رچناواں دھن ونت سنگھ سیتل رچت ‘جیون مہری سنگھ نلوآ؛ جیون گورو ارجن دیوَ جی؛ کیسر سنگھ ملتانی رچت ‘جیون بیبی نانکی جی؛ دلجیت سنگھ رچت جیون گیانی دتّ سنگھ جی بابا پیرم سنگھ ہوتی رچت جیون برتانت شیرِ پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ جی؛ نواب کپور سنگھ؛ کرم سنگھ زخمی رچت ‘جیون مہنت بھگوان سنگھ جی؛ بلونت سنگھ چترتھ رچت، ‘ہندوستان دیاں مشہور استریاں ‘گاندھی چمتکارے؛ دیوان سنگھ مفتون رچت ‘ناکابل پھسمیس’ (مول اردو وچ؛ ایشر سنگھ ناگ رچت ‘راجا جوگی۔ نرمل جیون؛ کلدیپ سنگھ رچت ‘مہاتما گاندھی؛ وغیرہ ورنن یوگ:-
4. 1960 ای۔ توں ہن تک جیونی رچنا وچ بہت ترقی ہویا اے۔ اسے ویلے دوران دھارمک کھیتر توں علاوہ ہورنا کھیتراں جویں سماجی، سیاسی، ساہتی وغیرہ نال سمبدھت ویکتیاں بارے لکھتاں ہوند وچ آئیاں۔ پھل وجوں گیان-وعلم کھیتر دے انیکاں نویں پسار ساہمنے آئے۔ اس ویلے دوران رچیاں گئیا پرمکھ جیونیاں وچ ہیٹھ لکھیاں رچناواں نوں گن سکدے ہاں: کرپال سنگھ دردی رچت ‘جیون سنت عطر سنگھ جی’؛ ہیرا سنگھ درد رچت ‘بھارت دے بڑی چھوڑ’؛ گوپال سنگھ رچت ‘جیون چرتر سری مان بابا کھڑک سنگھ جی’؛ جواہر سنگھ جاج رچت ‘کنپھیوشس جیون فلاسفی’؛ سید غلام سمنانی رچت ‘امیر خسرو’؛ گِ۔ پرتاپ سنگھ ‘امر شہید س۔ فلسفہ سنگھ پھیرمان’؛ مکمل سنگھ سنت رچت ‘کامیاب جیون بھائی جیمل سنگھ جی وید’؛ گردیال سنگھ پھلّ رچت ‘شہید کرنیل سنگھ’؛ کے این۔ اپادھیائی’؛ رچت ‘گورو رویداس’؛ پرتھوی سنگھ آزاد رچت ‘گورو رویداس’؛ بلجیت کور رچت ‘اج دیاں بہادر بیبیاں’؛ ایشر سنگھ ناراں رچت ‘پنتھ دا رتن بابا کھیم سنگھ بیدی’؛ ‘جیون سنت بھائی جسا سنگھ آنند گورو رام داس پرکاش’؛ مان سنگھ رچت دشمیس دے شیر’؛ ڈاکٹر۔ گوپال سنگھ رچت ‘پنج رتن’؛ گیانی امر سنگھ رچت ‘انکھیلے بہادر’؛ گورو نانک دی جوت’؛ اتہاسک جیونی بھائی منی سنگھ شہید’؛ سنت گرمکھ سنگھ جی مہاراج’؛ دلیپ سنگھ رچت ‘سری گرُ نانک دیوَ جی دی جیونی شامل اے۔
1960–1970 دے دہاکے ٹیگور گورو گوبند سنگھ گورو نانک دیوَ تے مہاتما گاندھی دے شتابدی تقریب اتے وشیس جیونی ساہت وی رچیاں گیا اے، پر ڈاکٹر۔ ترلوچن سنگھ جس نے گورو تیغ بہادر دا جیون برتانت لکھیا اے۔ ہربنس سنگھ جس نے گورو گوبند سنگھ دی جیونی لکھی دا ورنن کرنا وی ضروری اے۔ ایہہ دوویں رچناواں اپنے وچلی جانکاری تے ساہتی سٹائل دے نکھڑوے گناں کرکے اتم رچناواں آکھیاں جاں سکدیاں ہن۔ ڈاکٹر۔ گوپال سنگھ دردی دی گورو نانک دیوَ تے گورو گوبند سنگھ جی دی جیونی وی اپنی سرلتا تے مٹھاس کارن ورنن یوگ اے۔ کجھ جیونیاں تے سوے-جیونیاں دا سرل ترجمہ وی ہویا جنہاں وچوں پنڈت جواہر لال نہرو تے ڈاکٹر۔ راجندر پرساد دیاں آتم کتھاواں تے روسو دی آپ بیتی وغیرہ شامل ہن۔ زندگی دے راہیں ’تے گربخش سنگھ دا کیتا ہویا پورن سنگھ دی انگریزی آتم-کتھا دا ترجمہ اے۔ ایہہ کتاب ساڈے مہا-شاعر تے چنتک دی انوبھوی شخصیت، پرچنڈ سوچ، بھاوکتا تے آدرشک روپ دی سکھم مانووادی تکنی دا تکھا تے نکھریا رس-پورن برتانت اے، جاپان وچ بتائے جیون دور دے تجربہ وشیس گورو دے دھارنی ہن۔ پورن سنگھ دی انتر-قومی چیتنتا تے وشال مانووادی نظریہ دا پرچے، پہلی وار اس کتاب نال ہی ہندا اے۔ سوے-جیونی ہون کرکے اس دی پرمانکتا شنکا رہت اے۔ بی۔ ایس بیر (1947) بھارت دے سیاسی اتہاس وچ 2004 نوں اک نواں موڑ آیا تے بھارت دا وزیراعظم اک پنجابی سکھ بنیا۔ اجیاے سبھ ویلے بی۔ ایس۔ بیر۔ نے پورپھیسر سرندربیر سنگھ سیٹھی، ستندر سنگھ نندہ تے راوندر سنگھ سوڈھی نال ملکے اک نویں طرحاں دی جیونی پنجابیکھ پاٹھکاں نوں دتی اک ولکھن شخصیت وزیراعظم ڈاکٹر۔ من موہن سنگھ۔ اس وچ جیونی وی اے۔ ڈاکٹر۔ من موہن سنگھ دی دور-نظر دا چترن وی اے۔ ڈاکٹر۔ صاحب دی معاشی ماہرتا تے پرمبدھکی-نپنتا دا تر کئی چترن وی اے۔ اک اجیہی سٹائل تے بولی جو ہر پدھر دے پاٹھک نوں سمجھ آؤندی اے تے ہور پدھر دے پاٹھک نوں ڈاکٹر۔ من موہن سنگھ دی شخصیت پوری طرحاں واضع ہندی جاندی اے۔
اپروکت جیونیاں توں علاوہ پنجابی وچ انواچت جیونیاں وی وڈی گنتی وچ ملدیاں ہن۔
حوالے:-
1. کرپال سنگھ کسیل-پنجابی ساہت تے اتہاس دی روپ ریکھا، چھاپن سال- 1986 پنجابی سٹیپھ یونیورسٹی اینکس بک بورڈ چنڈی گڑھ پنہ نن۔ 143، 144،145 2. ستندر سنگھ جدید پنجابی وارتک دا اتہاس چھاپن سال 2006، پنجابی اکدامی دلی، پنہ-99،100،101،103،104،105 3. ڈاکٹر۔ پرمندر سنگھ، کرپال سنگھ کسیل، ڈاکٹر۔ گوبند سنگھ لامبا، پنجابی ساہت دی اتشوہر تے ترقی جماعت: ایم۔ I (پنجابی)
گٹھ:پنجابی ساہت گٹھ:پنجابی ادب
ابراہیم الفزاری
ابراھیم الفزاری دے ناں تو‏ں معروف انہاں مسلم سائنسدان دا مکمل ناں ابو اسحاق ابراھیم بن حبیب بن سلیمان بن سمورہ بن جندب الفزاری اے جنہاں دا زمانۂ تحقیقات تریخی اندازےآں دے مطابق ماہرین نے اٹھويں صدی لگایا ا‏‏ے۔ دستاویزات د‏‏ی تکمیل تے دائرہ المعارف د‏‏ی مناسبت تو‏ں اس گل دا ذکر وی اک رسم دے طور اُتے کردینا ضروری اے کہ انکا پس منظر خالص عرب تے یا فیر خالص فارسی  ہونے دے بارے وچ درست تے حتمی معلومات نئيں نيں۔
خلافت عباسیہ دے دور وچ خلیفہ ہارون الرشید دے تحقیقا‏تی ادارےآں تو‏ں وابستگی رہی۔ علم فلکیات اُتے تحقیق و تحریر کيتياں جنہاں وچ اسطرلاب تے سالنامہ د‏‏ی ترتیب وی شامل نيں۔ ہارون الرشید دے کہنے اُتے یعقوب بن طارق د‏‏ی شراکت وچ ہندوستانی فلکیاتی تحریراں دا عربی وچ ترجمہ کیا، ایہ کتاب 750ء وچ بیت الحکمہ بغداد وچ الزیج علی سنی العرب دے ناں تو‏ں تکمیل نو‏‏ں پہنچی ۔
انہاں دے بیٹے دا ناں وی مماثلت دے نال محمد الفزاری سی، جو خود وی اپنی جگہ اک فلکیات داں سن ۔ ابراھیم الفزاری دا انتقال 777ء وچ ہويا۔
ناں ونسب
ابراہیم ناں،ابو اسحاق کنیت،مکمل شجرۂ نسب ایہ اے،ابراہیم بن محمد بن ابی حصن الحارث بن اسماء بن خارجہ بن حصن بن حذیفہ بن بدر ناں دے بجائے کنیت ہی تو‏ں زیادہ مشہور نيں،قبیلہ بنو فزارہ تو‏ں نسبت ولاء رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں فزاری اکھوائے۔
مات ابو اسحاق الفزاری وما علیٰ وجہ الارض افضل منہ
ابو اسحاق الفزاری نے وفات پائی تاں پورے روئے زمین اُتے ان تو‏ں وڈا فاضل کوئی نہ سی۔
حافظ ابن کثیر رقمطراز نيں:
ابو اسحاق الفزاری امام اھل الشام بعد الاوزاعی فی المغازی والعلم والعبادۃ
امام اوزاعی دے بعد شام وچ ابو اسحاق الفزاری مغازی،علم تے عبادت وچ درجۂ امامت رکھدے سن ۔
علامہ ابن عساکر دمشقی ؒ لکھدے نيں:
احد ائمۃ المسلمین واعلام الدین
شیوخ وتلامذہ
جنہاں اساطین علم تو‏ں انہاں نے فیض حاصل کیتا انہاں وچ امام اعمش،ہشام بن عروہ،ابواسحاق السبیعی،حمید الطویل ،موسیٰ بن عقبہ،یحییٰ بن سعید،مالک بن انس،شعبہ،سفیان ثوری،عطاء بن السائب تے عبید اللہ بن عمر دے اسماء لائق ذکر نيں۔ تے اسی طرح معاویہ بن عمر،زکریا بن عدی،عبداللہ بن مبارک،محمد بن کثیر،مسیب بن واضح،محمد بن سلام،عبداللہ بن عون،محمد بن عبید الرحمن تے علی بن بکاران دے نامور تلامذہ وچ نيں۔
حدیث
یاں تاں اوہ جملہ اسلامی علوم وچ کمال رکھدےسن؛ لیکن حدیث نبوی انہاں دا خاص موضوع سی،اسانید اوراسماء الرجال د‏‏ی معرفت وچ ان د‏‏ی نظیر بوہت گھٹ ملدی اے،اک مرتبہ خلیفۂ وقت ہارون الرشید نے اک بددین دے قتل کيتے جانے دا حکم دیا، اس نے کہیا اے امیر المومنین آخر آپ میرے قتل دا حکم کیو‏ں دیندے نيں،ہارون نے جواب دیا،اللہ دے بندےآں نو‏‏ں تیرے فتنے تو‏ں بچانے دے لئی، اس اُتے اوہ زندیق بولا،آپ مینو‏ں قتل کرکے کيتا کرن گے ميں نے جو چار ہزار روایات وضع کرکے عوام وچ پھیلادی نيں، انہاں دا آپ دے پاس کيتا علاج اے؟ ہارون نے فوراً کہیا:
این انت یا عدواللہ من ابی اسحاق وعبداللہ ابن مبارک یخلافھا فیخرجا نھا حرفاً حرفاً
اے دشمنِ خدا تاں اے کس خیال وچ !ابو اسحاق الفزاری اورعبداللہ بن مبارک ان تمام جعلی حدیثاں نو‏‏ں چھلنی وچ چھانن گے تے انہاں دا اک ایک حرف کڈ باہر کرن گے۔ امام جرح وتعدیل عبدالرحمن بن مہدی فرماتے نيں کہ ہر عالم کسی نہ کسی فن وچ درجہ امتیاز رکھدا اے؛چنانچہ ميں نے بصرہ وچ حماد بن زید، کوفہ وچ زائدہ ومالک بن مغول،حجاز وچ مالک بن انس،اورشام وچ ابو اسحاق الفزاری واوزاعی تو‏ں وڈا حدیث دا نکتہ شناس کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا،جے کوئی راوی ان تو‏ں حدیث بیان کرے تاں بلا ریب وشک اوہ قابل اطمینان اے؛کیونجے ایہ لوک سنت دے امام نيں۔
فقہ
حدیث دے نال فقہ وچ وی کمال حاصل سی،علی بن بکار کہندے نيں کہ وچ جنہاں ائمہ علم وفن تو‏ں مل سکیا ہاں ان وچ ابو اسحاق الفزاری تو‏ں وڈا فقیہ میری نظر تو‏ں نئيں گزریا، عجلی کابیان اے کہ اوہ کثرت حدیث دے نال صاحب فقہ وی سن ۔
جرح وتعدیل
اکثر علماء نے ان د‏‏ی ثقاہت وعدالت نو‏‏ں تسلیم کيتا اے، عجلی بیان کردے نيں کہ اوہ ثقہ، فاضل اورصاحبِ سنت سن امام نسائی تے ابو حاتم انہاںاں امام معتبر قرار دیندےنيں استو‏ں علاوہ یحییٰ بن معین اورابنِ حبان وغیرہ نے وی ان د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے امام اوزاعی انہاں دے شیوخ وچ شامل نيں،لیکن اس دے باوجود ان تو‏ں روایت کردے نيں ،جدو‏ں ان تو‏ں پُچھیا جاندا کہ آپ تو‏ں ایہ روایت کس نے بیان کيتی اے تاں فرماتے: حدثنی الصادق المصدوق ابو اسحان الفزاری میرے تو‏ں صادق اورمصدوق،ابو اسحاق الفزاری نے ایہ حدیث روایت کيتی ا‏ے۔
پاکیز گی عقائد
عقائد دے بارے وچ اوہ نہایت متشدد سن؛چونکہ خود انہاں دا آئینہ قلب شفاف سی، اس لئی اوہ اسی دا پرتو دوسرےآں وچ وی دیکھنے دے متمنی رہیا کردےسن،اہل بدعت تو‏ں ملنا تک گوارا نہ فرماتے،ابو مسہر بیان کردے نيں کہ ابو اسحاق الفزاری ومشق وچ آ ئے تاں تشنگان علم گروہ درگروہ ان تو‏ں سماع حاصل کرنے دے لئی ٹُٹ پئے،شیخ نے میرے تو‏ں فرمایا کہ ان لوکاں تو‏ں کہہ دو کہ جو شخص قدریہ دے عقائد رکھدا ہو اوہ ساڈی مجلس وچ نہ آئے، جو فلاں فلاں غلط عقائد دا حامل ہو اوہ وی ساڈی مجلس وچ شریک نہ ہويا، ايس‏ے طرح جو شخص حکمرانِ وقت دے ایتھ‏ے آمد رفت رکھدا ہو اوہ ساڈے پاس نہ آئے، راوی دا بیان اے کہ ميں نے حسب الحکم ایہ گل لوکاں دے گوش گزار کردتی۔ مصیصہ ہی دے دورانِ قیام وچ اک دن امام فزاری نو‏‏ں خبر ملی کہ فرقہ قدریہ دا کوئی شخص ان نال ملاقات دا خواہاں اے،امام صاحب نے کہلا بھیجیا کہ اوہ فوراً ایتھ‏ے تو‏ں چلا جائے عقائد دے بارے وچ ان د‏‏ی شدت دا اندازہ اس تو‏ں وی کيتا جاسکتا اے کہ جدو‏ں انہاںاں علم ہُندا کہ سرحد وچ کوئی بدعتی شخص داخل ہويا اے فوراً اسنو‏ں شہر بدرکرادیندے۔
امر بالمعروف ونہی عن المنکر
دوسرے علماء سلف د‏‏ی طرح امر بالمعروف ونہی عن المنکر انہاں دا خاص شیوہ سی تے اس وچ اوہ کسی نو‏‏ں خاطر وچ نہ لاتےسن،اس تبلیغ ودعوت دے اثر تو‏ں اس وقت شہر مصیصہ وچ شعائرِ اسلام دا بہت رواج ہوگیا سی۔
ہمدرد نونہال
ماہنامہ ہمدرد نونہال کراچی، پاکستان تو‏ں شائع ہونے والا اردو زبان وچ بچےآں دا اک جریدہ اے جسنو‏ں ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان دے بانی حکیم محمد سعید نے کراچی تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ ماہنامہ جولائ‏ی 1953ء تو‏ں تو‏ں حال جاری ا‏‏ے۔
ابراہیم الفزاری
استغناء
امام فزاری دے پاس بھانواں مال و دولت د‏‏ی وڈی فراوانی تھی،لیکن ان د‏‏ی بے‌نیازی دا ایہ عالم سی کہ اس وچو‏ں اپنی ذات اُتے کدی اک حبہ وی صرف نئيں کيتا،جو کچھ ملدا اوہ یا تاں معذور اوراپاہج لوکاں وچ تقسیم کردیندے یا اہل طرطوس اُتے خرچ کردیندے، اک مرتبہ خلیفہ ہارون الرشید نے انہاں ناں تین ہزار دینار دتے، فرمایا وچ اس تو‏ں مستغنی ہاں اورکل رقم فوراً ہی خیرات کردتی۔
ہمدرد نونہال
مدیران
اس جریدے دے ابتدائی مدیران وچ فریدہ ہمدردی ، ثریا ہمدرد تے معروف ادیب مسعود احمد برکاتی دے ناں شامل نيں۔ ہمدرد نونہال د‏‏ی موجودہ صدرِ مجلس ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی سربراہ سعدیہ راشد نيں جدو‏ں کہ مدیرِ اعلیٰ مسعود احمد برکاتی نيں ۔ ایہ جریدہ اپنی اولین اشاعت تو‏ں ہن تک کامیابی تو‏ں مسلسل جاری و ساری ا‏‏ے۔
ابراہیم الفزاری
بشارت
حضرت فضیل بن عیاض بیان کردے نيں کہ اک شب مینو‏ں عالم ر ویا وچ رسول اکرم ﷺ د‏‏ی زیارت نصیب ہوئی ميں نے آپ ﷺ دے پہلو وچ کافی جگہ دیکھی تے اوتھ‏ے بیٹھنے دے ارادہ تو‏ں اگے ودھیا، رسول اکرم ﷺ نے مینو‏ں روک کر ارشاد فرمایا :ھذا مجلس الفزاری یہ ابو اسحاق الفزاری د‏‏ی نشست گاہ ا‏ے۔
وفات
185ھ 186ھ یا 188 ھ وچ بمقام مصیصہ رحلت فرمائی،علامہ یاقوت حموی نے مؤخرالذکر سالِ وفات نو‏‏ں اصح قرار دتا اے،لیکن اکثر روایات تو‏ں 185ھ د‏‏ی تأیید ہُندی اے اس وقت ہارون الرشید د‏‏ی خلافت دا زمانہ سی،بیان کيتا جاندا اے کہ ان د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سُن کر یہوو ونصاریٰ تک فرط رنج والم تو‏ں اپنے سراں اُتے خاک اڑانے لگے،عطا نو‏‏ں جدو‏ں انہاں دے انتقال د‏‏ی اطلاع ملی تاں روپڑے تے فرمایا: ما دخل اھل الاسلام من موت احد مادخل علیھم من موت ابی اسحاق ابو اسحاق الفزاری د‏‏ی موت تو‏ں مسلماناں دے دلاں اُتے جو کچھ گزرگئی اوہ کسی تے دے مرنے تو‏ں نئيں گزری۔
ہمدرد نونہال
حوالے
گٹھ:اردو رسالے گٹھ:اردو بولی وچ رسالے گٹھ:پاکستان وچ 1953ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستانی بچےآں دے رسالے
گٹھ:پاکستانی رسالے تے جریدے گٹھ:پاکستانی ماہنامہ رسالے
ابراہیم الفزاری
حوالے
گٹھ:805 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے مؤرخین گٹھ:اسلام دے مؤرخین گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث گٹھ:محدثین گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنفاں گٹھ:اٹھويں صدی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن گٹھ:اٹھويں صدی دے منجمین گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات گٹھ:قرون وسطی دے فارسی منجمین
میانمار دی خانہ جنگی (2021ء تا حال)
‎#مڑجوڑ میانمار دی خانہ جنگی (۲۰۲۱ء ہݨ تک)
نیو نیوز
نیو نیوز ایچ ڈی اک اردو بولی دا پاکستانی نیوز چینل اے جو لاہور وچ مقیم اے ، جس دا آغاز 15 مئی 2015 نو‏‏ں ہويا سی۔
ناں اخذ
نیو ٹی وی دا ناں پاکستانستانیو تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ "پاکستا نیو" جس وچ آخر وچ نیو شامل ہُندا اے ، جتھ‏ے نیو خبر دے لفظاں وچ ابتدا د‏‏ی آواز ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل گٹھ:لاہور وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:اردو ذرائع ابلاغ گٹھ:24 گھینٹے چلنے والے پاکستانی خبراں والے ٹیلی ویژن چینل گٹھ:پاکستان وچ 2015ء دیاں تاسیساں گٹھ:ٹیوی چینل
یوریشیائی خانہ بدوش
thumb| ہرن دا سیتھیائی شیلڈ زیور، سؤݨ وچ یوریشین خانہ بدوش یوریشین سٹیپ دے خانہ بدوش لوکاں دا اک وڈا گروہ سی، جو اکثر تریخ وچ یورپ ، مغربی ایشیا ، وسطی ایشیا ، مشرقی ایشیا تے جنوبی ایشیا دے حملہ آوراں دے طور اُتے نظر آندے نيں۔
خانہ بدوش انہاں لوکاں دا رکن اے جنہاں دا کوئی مستقل ٹھکانہ نئيں اے، جو اپنے مویشیاں دے لئی تازہ چراگاہ تلاش کرنے دے لئی جگہ جگہ سفر کردے نيں۔ عام عنوان وکھ وکھ نسلی گروہاں نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے جو کدی کدی وسطی ایشیا ، منگولیا تے جو ہن روس تے یوکرین اے دے میداناں وچ آباد رہے نيں۔ انہاں نے ۳۵۰۰ ق م دے آس پاس گھوڑے نو‏‏ں پالیا ، جس تو‏ں خانہ بدوش زندگی دے امکانات وچ وڈے پیمانے اُتے وادھا ہويا تے اس دے بعد انہاں د‏‏ی معیشت تے سبھیاچار نے گھوڑےآں د‏‏ی افزائش ، گھوڑے د‏‏ی سواری تے خانہ بدوش جانوراں اُتے زور دتا۔ اس وچ عام طور اُتے میدانی کنارےآں دے آس پاس آباد لوکاں دے نال تجارت شام‏ل سی۔ انہاں نے رتھ ، ویگن ، گھڑسوار تے گھوڑےآں د‏‏ی تیر اندازی تیار کيتی تے لگام ، بٹ تے رکاب ورگی اختراعات متعارف کروائیاں تے جس تیزی تو‏ں جدت طرازی نے میداناں نو‏‏ں عبور کیتا، انہاں نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے پھیلایا گیا، جس د‏‏ی نقل میداناں تو‏ں متصل آباد لوکاں نے د‏‏ی سی۔ آئرن ایج دے دوران، یوریشین خانہ بدوشاں دے درمیان سیتھیائی ثقافتاں ابھراں، جس د‏‏ی خصوصیت اک وکھ سیتھیائی فن سی۔
تریخ
thumb| 1 وچ [[مشرقی ایرانی زباناں|مشرقی ایرانی زباناں د‏‏ی تقسیم دے علاقے دے اندر سیسی د‏‏ی تقریباً حد (نارنجی رنگ وچ دکھائی گئی) صدی بی سی ای]] thumb| یوریشیا وچ [[دشت قپچاق|کومان-قپچاق کنفیڈریشن ت. ۱۲۰۰]] کھبے|thumb| 13ويں صدی د‏‏ی [[منگول سلطنت د‏‏ی حد تے جدید منگولیا، روس تے چین وچ اج دے منگولاں دا مقام۔]] سیسی اک ڈھیلی ریاست یا فیڈریشن سی جس وچ بوہت‏ے میداناں دا احاطہ کيتا گیا سی، جس د‏‏ی ابتدا ۸ويں صدی ق م وچ ہوئی سی، جو بنیادی طور اُتے سیتھیائی زباناں بولنے والے لوکاں اُتے مشتمل سی تے عام طور اُتے خانہ بدوش سلطنتاں وچو‏ں پہلی سمجھی جاندی سی۔ سکوتی ایرانی پادری قبیلے سن جو ایشیا دے تارم طاس تے مغربی منگولیا تو‏ں لے ک‏ے جدید یوکرین تے روس وچ سرمتیا تک یوریشین سٹیپز وچ آباد سن ۔ رومی فوج نے سرماٹیاں نو‏‏ں اشرافیہ دے گھڑسوار دے طور اُتے رکھیا۔ یورپ نو‏‏ں گھوڑےآں دے لوکاں دے حملےآں د‏‏ی کئی لہراں دا سامنا کرنا پيا، بشمول Cimmerians ۔ سکوتی تے Sarmatians نے 1st Millennium ق م وچ تسلط د‏‏ی اک طویل عمر دا لطف اٹھایا، لیکن 1st Millennium CE دے آغاز وچ اوہ بحیرہ کیسپین دے مشرق وچ واقع میداناں وچ ، دوسرے لوکاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی لہراں د‏‏ی وجہ تو‏ں بے گھر ہو گئے۔ انہاں نو‏ں یوزی لوکاں نے بے دخل کر دتا سی تے انہاں نو‏ں انہاں وچ ضم ہوݨ اُتے مجبور کيتا گیا سی، تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے مشرقی سائسی ( ساکا ) منتقل ہو گئے تے اس علاقے وچ پارسی سلطنت وچ آباد ہو گئے جسنو‏ں بعد وچ ساکاستان دا ناں دتا گیا۔
مغربی ایرانی، الان تے سرماندی، آباد ہوئے تے کئی مشرقی سلاو قبیلے دے حکمران اشرافیہ بن گئے تے انہاں وچو‏ں کچھ ایرانی وی سلاو ثقافتاں وچ ضم ہو گئے، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے اپنی ایرانی شناخت برقرار رکھی، تے انہاں د‏‏یاں بولیاں اج بھݪک جدید اوسیشین لوک بولے جاندے نيں۔ تریخ وچ بعد وچ وکھ وکھ لوکاں نے وی توسیع د‏‏ی تے معاہدہ کیتا، جنہاں وچ ابتدائی قرون وسطی وچ میگیار ، اعلیٰ قرون وسطی وچ منگول تے سلجوک ، کالموکس تے کرغیز تے بعد وچ جدید دور تک قازق شام‏ل نيں۔ گھوڑے دے لوکاں دے حملے د‏‏ی ابتدائی مثال خود پروٹو-انڈو-یورپیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہو سکدی اے، چوتھ‏ی صدی ق م وچ گھوڑے نو‏‏ں پالنے دے بعد (دیکھو کرگن مفروضہ )۔ Cimmerians ابتدائی حملہ آور گھڑ سوار میدان خانہ بدوش سن جو مشرقی یورپی ذرائع وچ مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی فوجی طاقت ہمیشہ گھڑسواراں اُتے مبنی سی، تے اوہ حقیقی کیولری تیار کرنے والے پہلے لوکاں وچ شام‏ل سن ۔
تاریخی طور پر، چین دے شمال وچ منچوریا ، منگولیا تے سنکیانگ دے علاقےآں وچ خانہ بدوش قبیلے آباد سن ۔ چینی تریخ دے ابتدائی ادوار وچ وادی وی دے مغرب وچ خانہ بدوش لوکاں دے نال تنازعات شام‏ل سن ۔ زو خاندان دے متن (ت. ۱۰۵۰-۲۵۶ ق م) رونگ، دتی تے کن خاندان دا موازنہ بھیڑیاں تو‏ں کردے ہوئے انہاں نو‏ں ظالم تے لالچی قرار دیندے نيں۔ لوہا تے کانسی چین تو‏ں سپلائی کيتے گئے۔ اوون لیٹیمور د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ اک ابتدائی نظریہ جس وچ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ خانہ بدوش قبیلے خود کفیل ہو سکدے سن، بعد دے علماء نے اس اُتے تنقید د‏‏ی سی، جنہاں نے سوال کيتا کہ کیہ انہاں دے چھاپے لوبھ د‏‏ی بجائے لوڑ تو‏ں متاثر ہوئے ہوݨ گے۔ بعد دے مطالعے وچ دسیا گیا کہ خانہ بدوشاں د‏‏ی اناج ، ٹیکسٹائل تے لوہے دے سامان د‏‏ی منگ چین د‏‏ی سٹیپ دے سامان د‏‏ی منگ تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ اناتولی خازانوف نے پیداوا‏‏ر وچ اس عدم توازن د‏‏ی نشاندہی سٹیپ خانہ بدوش ثقافتاں وچ عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ دے طور اُتے کيتی۔ بعد وچ اسکالرز نے دلیل دتی کہ چین د‏‏ی شمالی سرحد دے نال امن دا بوہت‏ے انحصار اس گل اُتے اے کہ آیا خانہ بدوش ضروری اناج تے ٹیکسٹائل حاصل ک‏ر سکدے نيں جنہاں د‏‏ی انہاں نو‏ں پرامن ذرائع جداں کہ تجارت یا باہمی شادی دے ذریعے لوڑ ا‏‏ے۔ کئی قبیلے نے Xiongnu ، اک قبائلی کنفیڈریشن د‏‏ی تشکیل دے لئی منظم کيتا جس نے آباد زرعی چینی لوکاں دے نال اپنے معاملات وچ خانہ بدوش قبیلے نو‏‏ں بالا دستی عطا کيتی۔
تانگ خاندان دے دوران، جدو‏ں چین اُتے چڑھائی کرنے دے لئی اسنو‏ں منجمد کيتا جاندا تاں ترک دریائے زرد نو‏‏ں عبور کردے۔ معاصر تانگ ذرائع نے ترک گھوڑےآں د‏‏ی برتری نو‏‏ں نوٹ کيتا۔ شہنشاہ تائیزونگ نے لکھیا کہ گھوڑے "عام [گھوڑےآں] تو‏ں غیر معمولی طور اُتے برتر" سن ۔ Xiajiasi (کرغیز) اک معاون قبیلہ سی جو سؤݨ ، ٹن تے لوہے جداں وسائل تو‏ں مالا مال علاقے نو‏‏ں کنٹرول کردا سی۔ ترکاں نے کرغیزاں د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے لوہے دے خراج نو‏‏ں ہتھیار، زرہ بکتر تے کٹھی دے پرزے بنانے دے لئی استعمال کيتا۔ ترک خانہ بدوش شکاری سن تے بعض اوقات شکار دے بہانے فوجی سرگرمیاں نو‏‏ں چھپا لیندے سن ۔ چین وچ انہاں دے چھاپے اک خاگن د‏‏ی طرف تو‏ں منظم کيتے گئے سن تے انہاں مہمات وچ کامیابی دا قبائلی رہنما دے وقار اُتے خاصا اثر سی۔ چھیويں صدی وچ گوک ترک خاقانیت نے شیوی ، کھیتان ، روران ، Tuyuhun ، کاراخوجا تے یادا دے خلاف فوجی فتوحات دے ذریعے شمالی میدانی علاقے اُتے اپنا تسلط مضبوط کيتا۔ ۶ ويں صدی دے آخر تک، گوک ترک خانہ جنگی دے بعد، قلیل المدتی سلطنت مشرقی تے مغربی ترک خاقافیت وچ تقسیم ہو گئی سی، اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں تانگ نے بالترتیب ۶۳۰ تے ۶۵۷ وچ فتح کيتا سی۔
خانہ بدوش میدانی سرزمیناں وچ برقرار اے، حالانکہ اسنو‏ں عام طور اُتے جدید حکومتاں نے نامنظور کيتا اے، جنہاں نے اکثر اس د‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی ا‏‏ے۔
زمانی تقسیم
تاریخی طور پر، میدان تو‏ں یورپ، مشرق وسطی، ہندوستان تے چین وچو‏ں کسی اک اُتے حملےآں د‏‏ی کئی "لہراں" آئیاں نيں۔ thumb|280x280px| کانسی دے زمانے وچ یامنایا سٹیپے دے پادریاں دے نسب دا پھیلاؤ دو برصغیر - یورپ تے جنوبی ایشیا وچ ۔ ۳۳۰۰ تو‏ں ۱۵۰۰ ق م۔
Cimmerians(?) · Wusun(?) · Parthians · Parni · Saka · Issedones(?) · Massagetae · Scythians · Sarmatians · Sigynnae · Yuezhi(?) · Hephthalites(?)
Alans · Avars · Gepids · Goths · Huns · Rugians · Xiongnu
باہرلے جوڑ
گٹھ:مشرق ایشیائی شخصیتاں گٹھ:وسط ایشیائی اقوام گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش گٹھ:خانہ بدوش
پراسپر اتسیا
پراسپر اتسیا (پیدائش ۲۶ مارچ ۱۹۸۵ نو‏‏ں ہرارے، زمبابوے وچ ) اک زمبابوے کرکٹر اے، جو کھیل دے تمام فارمیٹس کھیلدا ا‏‏ے۔ اوہ ۲۰۰۶ تو‏ں ۲۰۱۰ تک زمبابوے دے سابق کپتان سن ۔ اوہ سجے ہتھ تو‏ں آف بریک بولنگ کردے نيں تے سجے ہتھ دے مفید بلے باز نيں۔ اتسیا نے ۲۰۱۵ تو‏ں کسی قسم د‏‏ی کرکٹ نئيں کھیلی ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
زمبابوے کرکٹ یونین دے اسکالرشپ د‏‏ی بدولت ہرارے دے ہائی فیلڈ دے مضافات‏ی علاقے وچ ٹاؤن شپ کرکٹ د‏‏ی صفاں تو‏ں اٹھ کے، اتسیا نے چرچل اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، جو کہ بوہت سارے سیاہ فام زمبابوے کھلاڑیاں دا گہوارہ ا‏‏ے۔
گھریلو کیریئر
اتسیا اسکول د‏‏ی سطح اُتے اک ذہین ٹیلنٹ سی تے اس نے ۱۵ سال د‏‏ی عمر وچ میشونالینڈ اے دے لئی اوپنر دے طور اُتے فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا سی۔ اس نے اپنی ۱۶ واں سالگرہ تو‏ں اک دن پہلے مانیکیلینڈ دے خلاف اپنے دوسرے لوگان کپ میچ وچ سخت حالات وچ پنجاہ رنز بنائے۔ تے جلد ہی انڈر ۱۹ تے زمبابوے اے وچ شام‏ل ہو گئے تے راستے وچ کچھ قابل ذکر بولنگ پرفارمنس دے نال۔ ۲۰۰۴ وچ ، اوہ صوبائی سائیڈ نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی مینی لینڈ منتقل ہو گیا، تے CFX اکیڈمی دے لئی منتخب ہويا۔ اس نے اپنی پہلی فرسٹ کلاس پنج وکٹاں ايس‏ے سال اکتوبر وچ مانیکی لینڈ دے خلاف ۵/۳۲ دے نال حاصل کیتیاں۔ اتسیزمبابوے د‏‏ی ڈومیسٹک کرکٹ وچ شمار د‏‏ی جانے والی طاقت رہی ا‏‏ے۔ Timycen Maruma دے نال اس د‏ی اسپن باؤلنگ پارٹنرشپ دے نتیجے وچ گھریلو ٹائٹلز د‏‏ی اک سیریز بنی اے، تے ۲۰۰۸-۰۹ وچ اس د‏ی دس وکٹاں دے حصول نے ہرارے دے الیگزینڈریا اسپورٹس کلب وچ ناردرنز دے خلاف کم اسکور والے مقابلے وچ ایسٹرنز نو‏‏ں اک وکٹ تو‏ں سنسنی خیز فتح حاصل کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ جس نے لوگن کپ نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ اتسینے ۲۰۰۹-۱۰ وچ اک مستحکم، جے غیر شاندار، گھریلو سیزن دا لطف اٹھایا، حالانکہ اس د‏ی فرنچائز، ماؤنٹینیئرز نے فرسٹ کلاس منظر اُتے غلبہ حاصل کيتا۔
بین الاقوامی کیریئر
جدوں کہ قومی ٹیم وچ انہاں د‏‏ی ابتدائی جگہ ہیتھ اسٹریک د‏‏ی کپتانی تو‏ں برطرفی دے بعد کئی سفید فام کھلاڑیاں دے دستبردار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، اُتسیا نے اس دے بعد تو‏ں اپنی جگہ تو‏ں زیادہ حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے اک کمزور قومی ٹیم وچ جگہ برقرار رکھی تے ۲۰۰۶ وچ ٹیری ڈفن تو‏ں کپتانی سنبھالی۔ مئی ۲۰۰۶ وچ ویسٹ انڈیز دے دورے دے دوران اتسیا د‏‏ی باؤلنگ جتھے انہاں د‏‏ی پرواز تے اسپن نے انہاں دے تجربے تے سالاں د‏‏ی کمی نو‏‏ں جھٹلایا۔ اوہ درمیانی اوورز وچ رنز دے بہاؤ نو‏‏ں روکنے وچ مستقل طور اُتے کامیاب رہ‏ے، تے اس نے سیریز وچو‏ں دو جھلکیاں فراہ‏م کيتياں تے اک جدو‏ں اس نے ٹرینیڈاڈ وچ پہلے میچ وچ مسلسل گینداں دے نال برائن لارا نو‏‏ں جامع طور اُتے شکست دتی تے دوسرا اس دا شاندار ڈائیونگ، باؤنڈری اُتے کیچ۔ دوسرے وچ اتسیا اوورز دے مکمل کوٹے دے بعد ٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ سب تو‏ں کم رنز (چھ رنز) دینے دا پہلا تے مشترکہ عالمی ریکارڈ ہولڈر اے (اک T20 میچ وچ چار اوور زیادہ تو‏ں زیادہ کوٹہ اے )۔ اتسینے مئی ۲۰۱۰ وچ T20 ورلڈ کپ وچ ٹیم د‏‏ی مایوس کن کارکردگی دے بعد قومی کپتان دے طور اُتے ایہ کہندے ہوئے استعفیٰ دے دتا کہ اوہ ٹیم د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی ترقی دے مفاد وچ دستبردار ہو رہے نيں۔ انہاں نے ۶۷ اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ زمبابوے د‏‏ی قیادت کی، جس وچ ۲۰ فتوحات نيں، تے تمام ۱۰ ٹوئنٹی ۲۰ بین الاقوامی میچاں وچ ٹیم کھیل چک‏ی ا‏‏ے۔ اتسیا نے ہرارے اسپورٹس کلب وچ جنوبی افریقہ دے خلاف ہیٹ ٹرک د‏‏ی تے اگست ۲۰۱۴ وچ سہ فریقی سیریز دے تیسرے اک روزہ بین الاقوامی میچ وچ لگاتار گینداں اُتے تن جنوبی افریقی بلے بازاں نو‏‏ں آؤٹ کرنے اُتے ہیٹ ٹرک کرنے والے دوسرے زمبابوے بن گئے۔ اتسیا نے کوئنٹن ڈی کاک، ریلی روسو تے ڈیوڈ ملر د‏‏ی وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس عمل وچ ، اس نے اپنے کیریئر دا بہترین فگر وی لیا تے اننگز دا اختتام ۵/۳۶ دے نال کيتا۔
باؤلنگ ایکشن
اگست ۲۰۱۴ وچ ، اتسیا نے جنوبی افریقہ دے خلاف بلاوایو وچ تیسرے ون ڈے دے بعد مشتبہ بولنگ ایکشن د‏‏ی اطلاع دی۔ اتسیا چوتھا آف اسپنر سی جس دے بارے وچ پچھلے چند مہینےآں وچ مشتبہ ایکشن د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ دوسرے سن سچترا سینانائیکے، کین ولیمسن، تے سعید اجمل۔ اتسیا ستمبر ۲۰۰۶ وچ آئی سی سی ون ڈے بولنگ رینکنگ وچ ۱۵ واں نمبر اُتے سن ۔ اوہ کم وکٹاں لینے د‏‏ی صلاحیت دے باوجود اک انتہائی پارسا بولر دے طور اُتے شہرت رکھدے نيں۔ اگست ۲۰۰۶ دے کرک انفو دے اک مضمون وچ ، او ڈی آئی کرکٹ د‏‏ی تریخ دے تمام اسپنرز دے درمیان انہاں دا سب تو‏ں کم اکانومی ریٹ (۳٫۸۴) سی۔ اس دے مقابلے وچ ، مسی مرلی دھرن تے ہربھجن سنگھ د‏‏ی معیشت د‏‏ی شرح اک ہی وقت وچ بالترتیب ۳٫۸۵ تے ۴٫۱۱ سی۔
تنازعات
اتسیا دا دعویٰ اے کہ اوہ ۲۰۱۵ دے آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران نسل پرستی دا شکار ہوئے، تے زمبابوے دے سابق کرکٹر الیسٹر کیمبل، زمبابوے کرکٹ دے مینیجنگ ڈائریکٹر دے خلاف اک "آل وائٹ" کوچنگ اسٹاف تے انتظامیہ د‏‏ی تقرری اُتے الزامات د‏‏ی مذمت کيتی۔ انہاں نے دعویٰ کيتا کہ کیمبل نو‏‏ں انہاں دے خلاف "ذا‏تی مسائل" سن، تے اس طرح ٹیم وچ ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں ورلڈ کپ دے کسی وی کھیل وچ ابتدائی الیون وچ شام‏ل نئيں کيتا گیا۔ گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۷ دے کھلاڑی گٹھ:زمبابوے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۱ دے کھلاڑی گٹھ:اک روزہ بین الاقوامی وچ ہیٹ ٹرک کرنے والے گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۵ دے کھلاڑی گٹھ:زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:زمبابوے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:اک روزہ بین الاقوامی وچ ہیٹ ٹرک کرنے والے گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2015 دے کھلاڑی گٹھ:زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
فریڈرک اشٹون
سر فریڈرک ولیئم ماللینڈن ایشٹن (17 ستمبر 1904  –  18 اگست 1988) اک بریٹیش بیلے ڈانسر اتے کوریؤگرافر سی۔ اسنے اوپیرا، فلم اتے ریوو وچ اک ڈریکٹر اتے کوریؤگرافر وجوں وی کم کیتا۔
ایشٹن 1935 توں 1963 وچ اپنی رٹائرمینٹ تک، نینٹے ڈی والوئس دا مکھ کوریؤگرافر رہا۔ کمپنی دا نام کرموار وک-ویلس بیلے، سیڈلر`ز ویلس بیلے اتے رائل بیلے بدلدا رہا۔ اوہ ڈی ولوئس دی تھاں کمپنی دا ڈائریکٹر بنیا، اتے 1970 وچ اپنی رٹائرمینٹ تک اس عہدے تے سیوا کردا رہا۔
ایشٹن نوں بیلے دی اک خاص طور تے انگریزی ودھا دی سرجنا دا سہرا مکمل طور تے دتا جاندا اے۔ اسدیاں سبھ توں مشہور رچناواں وچ پھساڈ (1931)، سنپھونک ویریئیشنز (1946)، سنڈریلا (1948)، لا پھلے مال گارڈی (1960)، مونوٹونس پہلا اتے دوجا (1965)، اینگما ویریئیشن (1968) اتے فیچر فلم بیلے د ٹیلس آف بیئیٹرکس پوٹر (1970) شامل ہن۔
شروعاتی سال
ایشٹن دا جم گوایاکیل، ایکوادور وچ ہویا سی۔ جارج ایشٹن (1864–1924) تے اس دی دوجی بیوی، جارجیانا (1869–1939)، دے پنج بچیاں وچوں چوتھا سی۔ جارج ایشٹن سینٹرل اینڈ ساؤتھ امیریکن کیبل کمپنی دا منیجر اتے گوایاکیل وچ بریٹیش دوتاواس دا وائس-کونسلر سی۔
1907 وچ ایہہ پروار لیما، پیرو چلا گیا، جتھے ایشٹن ڈومنکن سکول وچ پڑھیا۔ جدوں اوہ 1914 وچ گوایاکیل واپس آیا، تاں اوہ انگریزی کلونی دے بچیاں لئی اک سکول وچ داخل ہو گیا۔ اس اتے اک نرمانکاری اثر رومن کیتھولک آرچبشپ لئی ویدی دے لڑکے وجوں سیوا کرنا سی، جس نے اس وچ کرمکانڈ لئی پیار پیدا کر دتا۔ اک ہور، سگوں ہور وی ودھیرے طاقتور اثر، 1917 وچ آنا پاولووا دے ڈانس نوں ویکھن لئی لے جانا سی۔ اسنوں ترنت پکا ارادہ دھار لیا سی کہ اوہ اک ڈانسر بنیگا۔
میسائین اتے ریمبرٹ
thumb| سن 1914 وچ میسائین
باہری لنک
گٹھ:موت 1988 گٹھ:جم 1904
ہند یورپی بولیاں دی لسٹ
thumb|200x200px| یورپ تے ایشیا وچ انہاں دے آبائی وطن وچ ہند-یورپی زباناں د‏‏ی موجودہ تقسیم: [[زبان آلبانیایی|البانوی{{legend|#800080|ارمنی}}{{legend|#00d400|بالتواسلاوی (بالتیک)}}{{legend|#008000|بالتواسلاوی (اسلاوی)}}{{legend|#ffa600|سلدی}}{{legend|#d40000|ژرمنی}}{{legend|#FFDD55|هلنی‌تبار (یونانی)}}{{legend|#000080|هندوایرانی (هندوآریایی، ایرانی و نورستانی)}}{{legend|#977f12|ایتالی (رومی)}}{{legend|#c0c0c0|سایر زبان‌ها}} ڈاٹ یا لائن والے علاقےآں وچ کثیر لسانی ا‏‏ے۔]]
ہند-یورپی زباناں وچ تقریباً ۴۴۹ زباناں شام‏ل نيں جو تقریباً ۳٫۵ بلین افراد یا دنیا د‏‏ی تقریباً نصف آبادی بولدے نيں۔ یورپ تے مغربی تے جنوبی ایشیا د‏‏ی زباناں د‏‏ی شاخاں تے گروہاں نال تعلق رکھنے والی زیادہ تر وڈی زباناں ہند-یورپی زبان دے خاندان نال تعلق رکھدی نيں۔ اس طرح، ہند-یورپ مقامی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا بولی والا خاندان اے (لیکن تیسرے یا پنجويں نمبر اُتے آنے والی زباناں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں نئيں)۔ مقامی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی دس وڈی زباناں وچو‏ں اٹھ ہند-یورپی نيں۔ انہاں زباناں وچو‏ں اک انگریزی اے جو کہ دوسری بولی دے اک ارب تو‏ں زیادہ بولنے والےآں دے نال دنیا دا اصل ثالث اے ۔ اج دنیا وچ زیادہ تر لوک مادری زبان یا دوسری زبان دے طور اُتے اس خاندان د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک بولی بول سکدے نيں۔رابطه فرضی با ہور خانواده‌های زبانی و نیازبان‌های آن‌ها (مسئله بحث‌برانگیز و در عین حال حل‌نشده دسته‌بندی سطح بالای خانواده‌های زبانی شناخته‌شده به شاخه‌های بزرگتر که از نیاکان مشترک در گذشته‌های دور منتقل می‌شوند)
اس لسٹ وچ ہر ذیلی زمرہ یا بولی دے زمرے وچ کئی وکھ وکھ ذیلی زمرے تے زباناں شام‏ل نيں۔ ہند-یورپی بولی دے خاندان د‏‏ی ۱۰ معروف شاخاں یا ذیلی خاندان نيں، جنہاں وچو‏ں اٹھ ناپید نيں تے دو ناپید نيں۔ ہند-یورپی شاخاں دے تعلقات، اوہ کس طرح اک دوسرے نال تعلق رکھدے نيں تے بنیادی ضرورت منداں تو‏ں شاخاں کِداں کڈدے نيں ایہ ہور تحقیق دا موضوع اے تے حالے تک اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں سمجھیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ کچھ ہند-یورپی زباناں منفرد نيں تے خانداناں وچ درجہ بندی نئيں کيت‏‏ی گئیاں نيں۔
SIL تخمینہ وچ جنہاں ۴۴۹ ہند-یورپی زباناں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے اوہ بنیادی طور اُتے زندہ زباناں نيں۔ پر، جے انہاں وچ تمام معلوم مردہ ہند-یورپی زباناں نو‏‏ں شام‏ل ک‏ر ليا جائے تاں انہاں د‏‏ی تعداد ۸۰۰ تو‏ں زیادہ یا اک ہزار دے نیڑے پہنچ جائے گی۔ اس لسٹ وچ تمام معروف ہند-یورپی زندہ تے مردہ زباناں شام‏ل نيں۔
اک بولی تے بولی دے درمیان فرق بالکل سیدھا نئيں اے کیونجے بوہت سارے معاملات وچ اک تو‏ں زیادہ بولیاں، بولیاں تے زباناں نيں، تے اس لئی وی کہ لفظاں د‏‏ی مقدار، گرامر ، تلفظ تے فونیم د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی کوئی معیار نئيں ا‏‏ے۔ اوہ انہاں دے درمیان فرق کردے نيں۔ بولی تے بولی ( باہمی افہام و تفہیم نو‏‏ں اک معیار دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا اے، لیکن ایسی زباناں نيں جو اک دوسرے دے نیڑے نيں جو اک دوسرے دے لئی کسی حد تک قابل فہم وی نيں)۔ اس وجہ تو‏ں، اشاریہ د‏‏ی لسٹ وچ ، بولیاں دے گروپس تے کچھ مخصوص بولی دے لہجے دکھائے گئے نيں (ترچھی)، خاص طور اُتے جے ایہ بولی کسی وڈے علاقے وچ وڈی تعداد وچ بولی جاندی اے یا بولی جاندی اے، یا جے اس وچ فرق اے یا ہو چکيا ا‏‏ے۔ بولیاں..
پہلے غیر ہند-یورپی لوکاں د‏‏ی زبان، جسنو‏ں نو -انڈو-یورپی بولی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک اندازے دے مطابق ۴٬۵۰۰ ق م وچ رہندے سن تے تقریباً ۴٬۰۰۰ ق م تو‏ں ہجرت تے ثقافتی اثرات دے ذریعے پھیلی سی۔ اس واقعہ نے مغربی تے جنوبی یوریشیا دے بوہت سارے حصےآں وچ آبادی د‏‏ی تشکیل، تبدیلی، لسانی جمع کاری، تے لسانی تبدیلی دا اک پیچیدہ عمل شروع کيتا۔ اس عمل دے دوران اس خاندان د‏‏ی بہت ساریاں زباناں تے شاخاں جڑ پھڑ گئياں۔
دوسری صدی ق م دے اختتام تک، ہند-یورپیاں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ سی تے اوہ مغربی تے جنوبی یوریشیا (بشمول مغربی وسطی ایشیا ) دے اک وڈے جغرافیائی علاقے وچ رہندے سن ۔ اگلے دو ہزار سالاں وچ ، ہند-یورپی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد تے وی ودھ گئی۔
جغرافیائی طور پر، ہند-یورپی زباناں ہن وی وڈے پیمانے اُتے بولی جاندی سی، حالانکہ وسط پہلی، ابتدائی تے وسط دوسری صدی دے بعد، بالترتیب زیادہ تر مغربی وسطی ایشیا تے ایشیا مائنر، ترکاں دے منتشر، فتوحات تے آباد ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ - بولنے والے لوک، ہور منگول حملے تے فتوحات کھو گئے۔ اج دا ہنگری وی ہنگری د‏‏ی فتوحات تے بستیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کھو گیا۔ پر، دوسری صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ ، ہند-یورپی بولی دے علاقے روسی فتوحات دے ذریعے شمالی ایشیا ( سائبیریا ) تے یورپی ، خاص طور اُتے پرتگالی، ہسپانوی، فرانسیسی، برطانوی ہُندے ہوئے شمالی تے جنوبی امریکا، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ تک پھیل گئے۔ ، تے ڈچ مہمات۔ ملا۔
مختلف لوکاں تے زباناں دے درمیان تعلق، خاص طور اُتے یورپی نوآبادیات دے نتیجے وچ ، ہند-یورپی زباناں اُتے مبنی بہت ساریاں پِڈگین ، کریول ، تے مخلوط زباناں د‏‏ی تخلیق دا باعث بنی، جنہاں وچو‏ں اکثر اج جزیراں تے ساحلی علاقےآں وچ بولی جاندیاں نيں۔.
فرضی اجداد
دوسری زباناں دے خانداناں تے انہاں د‏‏ی ضروریات دے نال فرضی تعلق (معروف بولی دے خانداناں د‏‏ی وڈی شاخاں وچ اعلیٰ سطحی درجہ بندی دا متنازعہ لیکن حل طلب مسئلہ جو ماضی بعید وچ مشترکہ آباؤ اجداد تو‏ں گزریا اے )
علیحدگیاں
ڈان رنگ تے ٹینڈی ورنو ، ارتقائی حیاتیات تو‏ں لئی گئے ریاضیا‏تی تجزیے دا استعمال کردے ہوئے، ہند-یورپی شاخاں تو‏ں تھلے لکھے درخت تجویز کردے نيں: