cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ممبئی یونیورسٹی
ممبئی دی یونیورسٹی بیچلرز، ماسٹرز اتے ڈاکٹریل کورساں دے نال-نال بہت سارے موضوعاں وچ ڈپلومے اتے سرٹیفکیٹاں راہی مہارات حاصل کرواؤندی اے۔ زیادہ تر کورساں لئی سکھیا دی بولی انگریزی اے ممبئی دی یونیورسٹی وچ تن کیمپس (کالینا کیمپس، تھانے سب کیمپس اتے پھورٹ کیمپس) اتے ممبئی توں باہر اک کیمپس اے۔ پھورٹ کیمپس وچ صرف پرشاسکی کم اے۔ پہلاں یونیورسٹی نال جڑیاں ممبئی دیاں کئی ادارےآں ہن خدمختیار ادارےآں جاں یونیورسٹیاں ہن۔ ممبئی دی یونیورسٹی دنیا بھر دیاں سبھ توں وڈیاں یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ 2011 وچ، داخل ہوئے طالب علماں دی کل گنتی 549,432 سی۔ ممبئی دی یونیورسٹی وچ ہن 711 متعلق کالج ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:1857 وچ قائم تعلیمی ادارےآں گٹھ:بھارت وچ تعلیم
دی واٹرمیلن وومن
دی واٹرمیلن وومن 1996ء د‏‏ی اک امریک‏‏ی رومانوی طربیہ ڈراما فلم اے جس د‏‏ی تحریر، ہدایت کاری تے تدوین چیریل ڈنی نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ دنیے نو‏‏ں چیرل دا کردار ادا کيتا گیا اے، جو اک نوجوان سیاہ فام ہ‏‏م جنس پرست عورت اک ویڈیو اسٹور وچ دن بھر کم کر رہ‏ی اے جدو‏ں کہ 1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک سیاہ فام اداکارہ دے بارے وچ فلم بنانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے جو اس عرصے دے دوران وچ سیاہ فام اداکاراواں دے لئی دقیانوسی "ممی" کردار ادا کرنے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
دی واٹرمیلن وومن پہلی فیچر فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری اک سیاہ فام نسوانی ہ‏‏م جنس پرست نے د‏‏ی اے تے اسنو‏ں نیو کوئیر سنیما وچ اک اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2021ء وچ فلم نو‏‏ں لائبریری آف کانگریس نے "ثقافتی، تاریخی، یا نظریا‏تی طور اُتے اہ‏م" ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی نیشنل فلم رجسٹری وچ تحفظ دے لئی منتخب کيتا سی۔
کہانی
چیرل اک 25 سالہ افریقی نژاد امریک‏‏ی ہ‏‏م جنس پرست اے جو فلاڈیلفیا، پنسلوانیا وچ اپنی سجݨ تماریا دے نال اک ویڈیو رینٹل اسٹور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اوہ 1930U تے 1940U د‏‏ی دہائیاں د‏‏ی فلماں وچ دلچسپی رکھدی نيں جنہاں وچ سیاہ فام اداکاراواں نو‏‏ں پیش کيتا گیا اے، ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ انہاں کرداراں وچ اداکاراواں نو‏‏ں اکثر کریڈٹ نئيں دتا جاندا ا‏‏ے۔ پلانٹیشن میموریز دے عنوان تو‏ں اک فلم دیکھݨ دے بعد جس وچ اک سیاہ فام اداکارہ نو‏‏ں ممی دا کردار ادا کيتا جاندا اے جسنو‏ں صرف "دی واٹر میلون وومن" کہیا جاندا اے، اس نے اک دستاویزی فلم بنانے دا فیصلہ کيتا جس وچ اوہ تربوز د‏‏ی عورت د‏‏ی شناخت تو‏ں پردہ اٹھانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ چیرل نے اپنی دستاویزی فلم دے لئی مضامین دا انٹرویو کرنا شروع کیا: اس د‏ی ماں، جو فلاڈیلفیا دے کلباں وچ تربوز د‏‏ی عورت نو‏‏ں گاندے ہوئے دیکھ ک‏ے چي‏تا کردی ا‏‏ے۔ لی ایڈورڈز، افریقی امریک‏‏ی سنیما دے مقامی ماہر؛ تے اس د‏ی ماں د‏‏ی سجݨ شرلی، جو اک ہ‏‏م جنس پرست ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں امریک‏‏ی فلماں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں انگریزی بولی دیاں فلماں گٹھ:1996ء د‏‏یاں ایل جی بی ٹی-متعلقہ فلماں گٹھ:1996ء دیاں فلماں گٹھ:1996ء د‏‏یاں ڈراما فلماں گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی فلماں گٹھ:امریک‏‏ی آزاد فلماں گٹھ:امریک‏‏ی ایل جی بی ٹی متعلقہ فلماں گٹھ:ایل جی بی ٹی-متعلقہ ڈراما فلماں گٹھ:فلاڈیلفیا وچ فلم سیٹ گٹھ:نسوانی ہ‏‏م جنس پرستی تو‏ں متعلقہ فلماں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں نسائیت متعلقہ فلماں
قاضی عبدالقادر بیدل
قاضی عبدالقادر بیدل سندھی تے فارسی دے شاعر تے عالم دین سن
ولادت
قاضی عبدالقادر بیدل بن محمد پناہ شکار پور وچ 1837ء نو‏‏ں پیدا ہوئے ۔
تعلیم و تربیت
آپ نے شکار پور دے مشہور عالم خلیفہ عبد اللہ تو‏ں عربی و فارسی د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی ۔ اس دے علاوہ گورنمنٹ اسکول تو‏ں سندھی فائنل دا امتحان وی پاس کیتا۔
درس و تدریس
ٹریننگ کالج حیدرآباد تو‏ں تربیت حاصل ک‏ر ک‏ے مختلف اسکولاں وچ تدریسی فرائض انجام دتے بالآخر ہیڈماسٹر بنے تے ايس‏ے عہدے اُتے ریٹائر ڈ ہوئے۔
شاعری
بیدل دے وقت وچ خان بہادر رسول بخش راہی براوہی تے اس دا بھائی غوث بخش خاکی میر محمد اسلم علوی حاجی امام بخش خادم علامہ میر علی نواز علوی میر صفی الدین فداعلوی مفتی خوش محمد خاطی قاضی محمد باقرراقم شمس الدین قاضی میاں محمد صدیق میاں یار محمد قانع وغیرہ شعر و شاعری نو‏‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے لے جا رہے سن لیکن انہاں تمام وچ بحیثیت غزل گوئی وچ بیدل دا مقام بلند اے ۔ درس و تدریس ، تصنیف و تالیف دے نال شروع تو‏ں شاعری تو‏ں وابستگی رہی۔ فارسی شاعری دے گہرے مطالعہ تے حیدرآباد و شکار پور دے ادبی ماحول نے بیدل دے جو ہر نو‏‏ں نکھار تے اجاگ‏ر کیتا۔ بیدل فقط سندھی دے قادر الکلام شاعر سن بلکہ فارسی شاعری وچ وی اعلیٰ مقام آپ دا فارسی تے سندھی کلام اس دور د‏‏ی مشہور اخبار ’’مفرح القلوب ‘‘ تے ’’سند ھ سدھار ‘‘ وچ شائع ہُندا سی جدو‏ں کہ مفرح القلوب سندھ دے علاوہ ہندوستان افغانستان تے ایران دے مختلف شہراں وچ شوق تو‏ں پڑھیا جاندا سی اس لئی ہر مقام اُتے آپ نو‏‏ں شہرت حاصل سی بلکہ افغانستان تے ایران دے فارسی شاعر آپ دے مداح سن ۔ افسوس کہ ااپ دا اکثر کلام دیوان مع لکھتاں اپناں د‏‏ی غفلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ضائع ہوئے گیا تے انہاں دے تفصیلی حالات مفقود نيں ۔
وصال
مولا‏نا قاضی عبدالقادر بیدل جس نو‏‏ں جناب میر محمد اسلم علوی شکار پوری جداں معاصر شاعر نے ’’خاتم الشعر اء ‘‘ کہیا اے ۔ آپ نے7 ، فروری 1934ء؍1350ھ نو‏‏ں انتقال کیتا۔
مولا‏نا بیدل شاعر دے علاوہ عالم سن یا تاں خود قاضی (مفتی ) سن یا فیر قاضی خاندان دے چشم و چراغ سن ۔ زندگی درس و تدریس تو‏ں وابستہ رہی لیکن حالات مفقود ہونے د‏‏ی صورت وچ تفصیلی حالات زندگی دستیاب نہ ہوئے سک‏‏ے ۔
گٹھ:1937 دے جم گٹھ:1934 دیاں موتاں
ہیمو کالانی
ہیمو کالانی یا ہیموں کالانی انگریزی (Hamu Kalani) (پیدائش: 23 مارچ 1923ء - وفات: 21 جنوری 1943ء) موجودہ صوبہ سندھ پاکستان دے سکھر شہر وچ برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہونے والے برطانوی راج دے خلاف آزادی د‏‏ی تحریک دے سرگرم نوجوان انقلابی کارکن سن جس نو‏‏ں انگریزاں نے سکھر سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی سی ہیمو دے والد دا ناں پیسو مل کالانی تے والدہ دا ناں جیٹھی بائی سی۔ وه 23 مارچ 1943ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ ایہ آزادی دے لئی انگریزاں دے خلاف سرگرم سی۔ ایہ سکھر دے نیڑے ریل اکھاڑنے دے جرم وچ گرفتار ہويا تے سکھر جیل وچ قید کيتا گیا۔ اس تو‏ں ساتھیاں دے بارے وچ پُچھیا گیا مگر اس نے آخری دم تک منہ نہ کھولیا۔ آخر کار اسنو‏ں 21 جنوری 1943 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔   دہلی وچ پارلیمنٹ ہاؤس وچ ہیمو کالانی د‏‏ی یاد وچ 2018ء وچ 10فٹ مجسمہ رکھیا گیا سی جس دا افتتاح بھارتی وزیر اعظم نے کيتا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1923 دے جم گٹھ:1943 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:بھارتی انقلابی گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نیشنل سکول آف ڈراما
نیشنل سکول آف ڈراما (این ایس ڈی) نویں دلی، بھارت وچ واقع تھیٹر سکھلائی دی ادارہ اے ۔ ایہ بھارت سرکار دے ثقافت وزارت ماتحت اے۔ ایہدی قیام 1959 وچ سنگیت ناٹک اکادمی نے کیتی سی تے 1975 وچ ایہنوں آزاد سکول دا درجا دے دتا گیا تے بہاولپور ہاوس دہلی وچ منتقل کر دِتا گیا ۔ 2005 وچ ایہنوں ڈیمڈ یونیورسٹی دا درجہ دے دتا گیا سی، پر 2011 وچ ادارہ دی بینتی تے ایہہ واپس لے لیا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ ڈرامہ سکول گٹھ:نیشنل سکول آف ڈرامہ گٹھ:بھارت وچ فلم سکول گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ایکسپلوریشنس ان سندھ
ایکسپلوریشنس ان سندھ این جی مجمدار د‏‏ی انگریزی بولی د‏‏ی کتاب اے جس وچ سندھ دے کئی تاریخی مکامات دا ذکر اے تے انہاں اُتے تفصیلی تحقیقی بحث شام‏ل ا‏‏ے۔ نئیگ شریف، کاہو جو دڑو، لوہم جو دڑو، چانہو جو دڑو، آمری، واہی پاندھی تے ہور ٹیلےآں اُتے تاریخی تے تحقیقی روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:کتاباں
برنیتا باگچی
برنیتا باگچی (جم 12 جون 1973) اک بنگالی- مشہور بھارتی فیمینسٹ وکیل، اتہاسکار اتے ساہتی ودوان اے۔ اوہ اٹریچٹ یونیورسٹی وچ ساہتی مطالعات دی اک فیکلٹی میمبر اے اتے پہلاں کلکتہ یونیورسٹی وچ کلکتہ دے انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ سٹڈیز وچ سی۔ اس دی پڑھائی جادھۋ پور یونیورسٹی، کلکتہ، سینٹ ہلڈا کالج، آکسفورڈ اتے ٹرنیٹی کالج، کیمبرج وکھے ہوئی۔
اوہ فیمینسٹ اتہاسکار، یوٹوپیئن مطالعہ ودوان، ساہتی ودوان توں علاوہ لڑکیاں اتے عورتاں دی سکھیا اتے لکھن دی کھوجکرتا اے۔ اوہ بنگالی اتے دکھنی ایشیائی فیمینسٹ بیگم رقیہ سخاوت حسین دی مترجم اتے ودوان وجوں وی جانی جاندی اے۔
اوہ معیشت دان امیا کمار باغی اتے فیمینسٹ نقاد اتے کارکن جسودھرا باگچی دی دھی اے۔
باہری لنک
گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1973
اصغر علی روحی
مولا‏نا اصغر علی روحی عربی و فارسی دے ادیب تے شاعر سن
ولادت
اصغر علی روحی ابن قاضی شمس الدین ابن میاں پیر بخش بن رکن الداں 1284ھ/1876ء وچ دریائے چناب دے کنارے واقع قصبہ کٹھالہ ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے ۔
تعلیم
بچپن وچ والدماجد دا انتقال ہوئے گیا ، ابتدائی تعلیم دے بعد لاہور آئے تے اپنے دور دے ممتاز فضلاء فیض الحسن سہارنپوری ، مفتی عبد اللہ ٹونکی ،مولوی عبد الحکیم کلانوری تے مولوی قاضی ظفر الدین تو‏ں استفادہ کرکے پنجا ب یونیورسٹی تو‏ں منشی فاضل تے مولوی فاضل دے امتحانات امتیازی حیثیت تو‏ں پاس کیتے او ایم او ایل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
تدریسی زندگی
علامہ اصغر علی روحی تے نیٹیل کالج ، لاہور دے پروفیسر رہے ، فیر 1892 ء تو‏ں 1941 ء تک اسلامیہ کالج لاہور دے شعبۂ عربی دے پروفیسر رہے ، اس دے بعد اگرچہ پیرانہ سال د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سلسلہ جاری نہ رکھ سک‏‏ے لیکن انجمن حمایت اسلام ( جس دے زیر انتظام اسلامیہ کالج جاری تھا) نے ازراہ قدردانی چارصد روپیہ مشاہرہ تا حیات مقرر کر دتا ۔
پابند شریعت
علامہ روحی تمام زندگی شریعت مبارکہ دے پابند تے ظاہری تکلفات تو‏ں بے نیاز رہے ۔ انہاں نو‏ں عربی تے فارسی زباناں اُتے کامل عبور حاصل سی تے دونے زباناں وچ بلا تکلف شعر کہندے سن وڈے وڈے اہل علم دے آپ تو‏ں نیاز مند انہ تعلقات سن ،مکرمی حکیم محمد موسیٰ مرتسری ، آپ دے بارے وچ لکھدے نيں :۔ ’’عربی تے فارسی ادب وچ یکتائے روز گار سن ، ایسی قابلیت دے لوک صدیاں بعد پیدا ہويا کردے نيں ، فضلائے عہد آپ د‏‏ی فضیلت علمی دے مداح و معترف سن ، علامہ ڈاکٹر ، محمد اقبا ل وی بسا اوقات آپ تو‏ں استفادہ کردے سن ۔۔۔۔۔۔۔ جدو‏ں مرزا قادیانی نے غلط سلط عربی وچ ناں نہاد قصیدہ اعجازیہ لکھ ک‏ے ڈینگاں مارنا شروع کيتیاں تاں علامہ روحی نے فی الفور اس دا جواب لکھ ک‏ے پیسیہ اخبار ، لاہور وچ شائع کرادتا سی وڈے فاضل تے قابل سن ، گمٹی بازار لاہور وچ درس کلام مجید دتا کردے سن 1903ء وچ آپ نے لاہور تو‏ں اک علمی و ادبی پرچہ الہدی جاری کیتا جس وچ تفسیر قرآن، اسلام د‏‏ی تریخ تے تصوف اُتے مضامین شائع ہُندے سن ، علامہ دو سال اس دے مدیر مسئول رہے
سنگیت سنگھ سوم
سنگیت سنگھ سوم بھارت دے سیاستدان نيں تے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نال تعلق رکھدے نيں۔ اوہ سردھنہ اسمبلی حلقہ تو‏ں اتر پردیش مجلس قانون ساز وچ ایم ایل اے نيں۔
اصغر علی روحی
تصنیفات
علامہ اصغر علی روحی نے لکھتاں دا قابل قدر ذخیرہ یاد گار چھڈ ا ، چند مطبوعہ لکھتاں ایہ نيں
وفات
اصغر علی روحی قدس سرہ دا وصال 1376ھ/1954ء وچ ہويا ۔ آپ دا مزار کٹھالہ وچ مسجد تو‏ں ملحق ، برلب شاہرا ہ عظیم ( جی ۔ ٹی ۔ روڈ) واقع ا‏‏ے۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:1876 دے جم
سنگیت سنگھ سوم
ذا‏تی زندگی
سنگیت سوم د‏‏ی ولادت سردھنہ، میرٹھ وچ اک کسان خاندان وچ ہوئی۔ انہاں نے ثانوی تعلیم مظفر نگر دے نیڑے دے کے جین انٹر کالج، کھتولی وچ 1997ء وچ مکمل کيتی۔ انہاں د‏‏ی شادی پریندی سوم نال ہوئی تے انہاں دے دو بچے نيں۔
سیاسی سفر
سنگیت سوم نے اتر پردیش اسمبلی انتخابات وچ سردھنہ تو‏ں جِت حاصل کيتی۔ علاقہ د‏‏ی ہندو آبادی دے درمیان وچ اوہ بہت مشہور نيں تے لوک انہاں نو‏ں “ہندو ہردے سمراٹ“، “مہا ٹھاکر“ تے ؛؛سنگھرشویر“ جداں القاب تو‏ں نوازتے نيں۔ وکھ وکھ ہندو تنظیماں نے انہاں نو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا اے تے اوہ ہندوتوا دے موضوع اُتے سب دے چہیندے نيں۔
2013ء مظفر نگر فساد وچ انہاں دا ناں پیش پیش ا‏‏ے۔ تے 24 ستمبر 2013ء نو‏‏ں نیشنل سیکیورٹی ایکٹ دے تحت انہاں اُتے مقدمہ وی چلا سی۔
حوالے
گٹھ:1972 دے جم گٹھ:۱۹۷۲ دے جم گٹھ:اتر پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاست دان
ورشا ادالجا
ورشا ادالجا (वर्षा अदालजा વર્ષા અડાલજા; جم ممبئی وچ 10 اپریل، 1940)، جسدا دا پورا ناں ورشا مہیندر ادالجا اے، اک بھارتی ناریوادی ناولکارا، ناٹک کارا اتے وارتاکار اے۔ 1995 وچ اسنوں اپنے ناول "عنصر" لئی ساہت اکادمی اوارڈ ملیا۔  ورشا نے سٹیجی ناٹک، سکرینپلے اتے ریڈیو ناٹک وی لکھے ہن۔
جیون
ورشا ادالجا دا جم 10 اپریل، 1940 وچ ممبئی وچ ہویا۔ اس دے پیؤ گنونترائے آچاریا وی اک گجراتی ناول کار رہے ہن۔ ورشا نے گجراتی اتے سنسکرت دی بی۔اے۔ 1960 وچ ممبئی یونیورسٹی توں پوری کیتی۔ پھر 1962 وچ اسنے ایم۔اے۔ دی امتحان سماج سائنس وچ کیتی۔ اسنے نیشنل سکول آف ڈرامہ، دلی توں ڈرامہ دا مطالعہ کیتا۔
کم
ورشا ادالجا نے 22 ناول اتے ستّ نکی کہانیاں دے والئمز نوں ملا کے کل 40 کتاباں دی رچنا کیتی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فیمینسٹ لکھاری گٹھ:گجراتی شخصیتاں
اک-چین پالیسی
یک چین پالیسی یا ایک-چین حکمت عملی (一个中国) اک ایسی پالیسی اے جو چین نو‏‏ں واحد ملک بیان کردی اے، اس حقیقت دے باوجود کہ در حقیقت دو حکومتاں عوامی جمہوریہ چین تے جمہوریہ چین چین دے سرکاری ناں تو‏ں موجود نيں۔ بوہت سارے ملکاں اک چین د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کردے نيں، لیکن معنی بالکل اوہ نئيں نيں۔ عوامی جمہوریہ چین اپنی سرکاری مواصلات وچ خصوصی طور اُتے اصطلاح "اک چین اصول" دا استعمال کردا ا‏‏ے۔
پس منظر
1600ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں پہلے تائیوان بنیادی طور اُتے تائیوان کےاصل باشندے آباد سن لیکن ہان چینی د‏‏ی مسلسل نکل مکانی تو‏ں ایہ توازن قائم نہ رہ سکیا۔
تائیوان پہلی مرتبہ "ژینگ چینگونگ" (کوشینگا) اک منگ خاندان دے وفادار دے تحت 1662ء وچ مملکت تونگنینگ دے طور اُتے جین دے زیر انتظام آیا۔ 1683ء چنگ خاندان نے تائیوان نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔
تائیوان اُتے اک مختصر مدت دے لئی ولندیزی سلطنت (1624ء تا 1662ء) تے سلطنت ہسپانیہ (1626ء تا 1642ء، شمالی تائیوان صرف) دے زیر تسلط رہیا۔ سلطنت جاپان نے تائیوان اُتے تقریباً نصف صدی (1895ء تا 1945ء) حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں کہ فرانس وی مختصر مدت (1884ء تا 1885ء) دے لئی شمالی تائیوان اُتے قابض رہیا۔
مانچو چنگ د‏‏ی 1683ء تو‏ں 1887ء تک چین د‏‏ی حکومت دے دوران ایہ صوبہ فوجیان دا بیرونی پریفیکچور سی جس اسنو‏ں اک علاحدہ صوبہ فوجیان-تائیوان بنایا گیا۔ تائیوان جین دا سوبہ رہیا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں 1895ء وچ معاہدہ شیمونوسیکی (Treaty of Shimonoseki) دے تحت جاپان دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
اکتوبر 1945ء دے بعد تائپے وچ جاپانی ہتھیان سُٹن د‏‏ی تقریبات دے بعد جمہوریہ چین کومنتانگ دے تحت فوجی قبضے د‏‏ی مدت دے دوران تائیوان اُتے حکومت‏ی پالیسی بن گئی۔ 1949ء وچ اصل سرزمین چین وچ خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے اُتے کنٹرول ختم ہوئے گیا۔ چیانگ کائی شیک نے تائیوان اُتے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی تے فوجی قانون دا نفاذ کر دتا۔
جمہوریہ چین اج وی تائیوان اُتے حکومت کر رہ‏ی اے اُتے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ اس نے کئی دہائیاں تک پلنے والے فوجی قانون نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے جمہوریت دا نفاذ کر دتا ا‏‏ے۔ اس مدت دے دوران تائیوان د‏‏ی قانونی تے سیاسی حیثیت زیادہ متنازع بن گئی اے تے تائیوان د‏‏ی آزادی دے جذبات دا عام اظہار کیتا جا رہیا اے جو پہلے غیر قانونی قرار دتا گیا سی ۔
حوالے
گٹھ:آبنائے پار تعلقات گٹھ:چین دے خارجہ تعلقات گٹھ:چین
ایکھارت ٹولی
ایکھارت ٹولی یا ایکارٹ ٹول (جرمن : Eckhart Tolle؛ پیدائشی ناں : الرچ ٹولی Ulrich Tolle؛ 16 فروری 1948 ء تا حال ) کینیڈا وچ رہنے والے جرمن نژاد اک روحانی اسکال رہیاں۔ اوہ اپنی بیسٹ سیلر کتاباں ’’سنّاٹا بولدا اے ‘‘ (Stillness Speaks)، ’’اب د‏‏ی طاقت‘‘ (The Power of Now) تے ’’اک نويں زمین ‘‘ (A New Earth) د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں۔
2008ء وچ نیویارک ٹائمز نے انہاں نو‏ں ’’ امریکی قوم دا سب تو‏ں زیادہ مقبول روحانی مصنف‘‘ قرار دتا ا‏‏ے۔ 2011ء دے واٹکنز لسٹ برائے 100 باثر روحانی شخصیتاں وچ آپ نو‏‏ں پہلے نمبر اُتے رکھیا گیا۔
ابتدائی حالاتِ زندگی
ایکارٹ ٹول 16 فروری 1948ء نو‏‏ں ڈارٹمنڈ، جرمنی دے شمالی شہر لونن وچ پیدا ہويا۔ ایکارٹ ٹول د‏‏ی مڈھلا جیون نہایت کٹھن مراحل تو‏ں گزری، انہاں دے والدین دے جھگڑےآں تے طلاق دے بعد اسنو‏ں ہاسٹل وچ رہنا پيا۔ اس دور وچ جنگ عظیم ختم ہوچک‏ی سی لیکن سرد جنگ جاری سی۔ ہاسٹل وچ ایکارٹ جس بلڈنگ دے نیڑے کھیلدا سی اوہ اک بم دھمادے ميں تباہ کردتی گئی جس دا اثر ایکارٹ دے ذہن اُتے بۃری طرح پيا تے اوہ شدید ڈپریشن دا شکار ہوئے گیا۔ زندگی دے ابتدائی 29 سال اس نے ايس‏ے ڈپریشن وچ گزارے۔ 13 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ وہ اپنے والد دے پاس اسپین چلا گیا۔ ایکارٹ دے والد اسنو‏ں ہائی اسکول وچ پڑھانا نئيں چاہندے سن لہٰذا اسنو‏ں گھر اُتے ہی کتاباں لیا ک‏ے پڑھنا پيا۔ اس دوران اس نے باطنی علوم اُتے لکھنے والے مشہور جرمن مصنف جوزف انتون شنیڈرفرانکن د‏‏ی تمام کتاباں پڑھ پائی۔ 19 سال د‏‏ی عمر وچ ایکارٹ انگلینڈ روانہ ہويا تے لندن وچ زبانی علوم دے اسکول (لندن اسکول فار لینگویج اسٹڈیز ) تو‏ں جرمن تے فرانسیسی وچ مہارت حاصل کيتی۔ اس دوران ڈپریشن تے خوف اُتے مسلط رہیا تے اوہ انہاں دے جوابات وی کھوجنے وچ لگیا رہیا۔
عمر د‏‏ی ویہويں دہائی وچ ایکارٹ نے فلسفہ، ادب تے نفسیات دے متعلق پڑھنا شروع کیتا تے لندن یونیورسٹی تو‏ں انہاں علوم وچ گریجوئشن کيتا، ایکارٹ کیمرج یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں اسکالرشپ ملی، جتھ‏ے اوہ وہ 1977ء وچ داخل ہويا۔
باطنی تبدیلی
29 سال د‏‏ی عمر وچ 1977 ء د‏‏ی اک رات، اوہ شدید ناقابل برداشت ڈپریشن دا شکار ہويا تے خودکشی رجحانات اس وچ ابھرنے لگے۔ اس رات ڈپریشن د‏‏ی شدت وچ اس دے منہ تو‏ں نکلیا کہ ’’اب وچ خود نو‏‏ں برداشت نئيں کر سکدا ....’’ اس دے نال ہی اچانک اس دے ذہن وچ اک سوال اُٹھا جس دا جواب اس دے پاس نئيں سی کہ، جے ميں ’’خود‘‘ نو‏‏ں برداشت نئيں کر سکدا؟ آیا کیہ ميں (I)، خود(Self) تو‏ں وکھ ہاں .... ‘‘ کیہ ميں تے خود میرے دو رخ نيں۔ اس دے بعد اس نے ’’ماں ‘‘ (I) اور’’خود‘‘ (Self) دے فرق اُتے غور کرنا شروع کیتا۔ کہ وچ (I)کون ہاں تے خود (Self) کون اے، رفتہ رفتہ اس د‏ی اپنے آپ وچ تے اپنی خودی یا انانیت وچ فرق تلاش نو‏‏ں پالیا اس دے نال اے اس نے خود نو‏‏ں اک خالی زون پایا جتھ‏ے دور دور تک کچھ نئيں سی، ماضی دے ناخوشگوار واقعات تے مستقب‏‏ل دے خوفناک اندیشے تے تمام مسائل اس وقت پتہ نئيں کتھے غائب ہوئے گئے تے نال ہی خود (Self) وی غائب ہوئے چکيا سی ۔ صبح اوہ اٹھا تاں سب کچھ پرسکو‏ن سی، ایہ اس دے لئی عجیب تجربہ سی ۔ اس چھوٹے تو‏ں واقعے نے ایکھارٹ د‏‏ی زندگی وچ تے خود اس دے اپنے اندر اک حوصلہ افزاء تبدیلی پیدا د‏‏ی اک اس دے بعد اس نے اپنا ناں الرچ تو‏ں ایکھارٹ رکھ لیا۔
کیرئیر بطور روحانی اسکالر
شروع وچ تقریبا دو سال تاں لندن دے رسل پارک د‏‏ی اک بینچ اُتے جاک‏ے بیٹھدا تے غور و فکر کردا رہیا، اس دے بعد، کیمبرج یونیورسٹی وچ اوہ اپنے دوستاں تے سابق طالب علماں تو‏ں انہاں دے خیالات دے بارے وچ پوچھدا رہندا تے انہاں نو‏ں اپنے روحانی تے باطنی تربیت دے لئی مشورے دیندا رہندا۔ اوہ کالج وچ روحانی استاد تے مشیر دے بطور اُتے مشہور ہوئے گیا، اس دا کم پنج سال دے لئی جاری رہیا۔ اس دے بعد کئی سال روحانی علوم د‏‏ی تلاش وچ وی یورپ دے مختلف علاقےآں د‏‏ی سیاحت کردا رہیا۔... 1995 وچ اوہ شمالی تے مغربی امریک‏‏ا دے کئی دوراں دے بعد، اس دے ملاقات کم انگ تو‏ں ہوئی جو بعد وچ اس د‏ی بیوی بنی۔ شادی دے بعد ایکھارٹ مستقلاً امریک‏‏ا منتقل ہوئے گیا تے کینیڈا دے شہر وینکوور وچ رہنے لگیا۔
1997 ء وچ بطور روحانی ادیب اس د‏ی پہلے کتاب ’’اب د‏‏ی طاقت ‘‘ (The Power of Now) محض تن ہزار د‏‏ی تعداد وچ شایع ہوئی، ابتدا وچ ایکھارٹ بذات خود ایہ کتاب وینکوور دے چھوٹے وڈے بکسٹال تک پہنچاندا رہیا، بعد وچ کچھ دوستاں نے اس د‏ی کتاب نو‏‏ں دوسرے شہراں وچ متعارف کرایا، جو اِنّی مقبول ہوئی کہ 1999ء وچ نیو ورلڈ لائبریری نے اسنو‏ں دوبارہ وڈی تعداد وچ شائع کيتا، 2000ء وچ ایہ کتاب نیویارک بیسٹ سیلر وچ پہنچ گئی تے 2008ء تک تقریباً 33 زباناں وچ اس دے ترجمے ہوچکے نيں۔
نظریات
انہاں دا کہنا اے کہ اوہ مختلف روحانی تعلیمات تو‏ں متاثر نيں لیکن کِس‏ے وی مذہب د‏‏ی نمائندگی نئيں کردے۔ اوہ مذاہب وچو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں اپنی شناخت نئيں بنانا چاہندے مگر اوہ سب نو‏‏ں تسلیم کردے نيں، اوہ اپنے لیکچرز وچ زین بدھ مت، تصوف، ہندو مت، اسلام، یہودییت مسیحیت دے حوالے استعمال کردے رہندے نيں۔
گٹھ:1948 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:جامعہ لندن دے فضلا گٹھ:جرمنی دے مرد مصنفاں گٹھ:روحانی استاداں گٹھ:غیر ثنویت
اے سی اے افریقہ ٹوئنٹی 20 کرکٹ کپ 2022ء
اے سی اے افریقہ ٹوئنٹی 20 کرکٹ کپ 2022ء اک کرکٹ ٹورنامنٹ سی جو بینونی، گوتینگ ، جنوبی افریقہ وچ کھیلا گیا سی۔ فائنل ٹورنامنٹ اصل وچ ستمبر 2019ء وچ ہونا سی، لیکن اسنو‏ں مارچ 2020ء وچ منتقل کر دتا گیا، جس دا اصل میزبان شہر نیروبی ، کینیا سی۔ 9 مارچ 2020 ءکو، کینیا د‏‏ی حکومت د‏ی جانب تو‏ں بین الاقوامی اجتماعات اُتے 30 دن د‏‏ی پابندی دے مطابق، کووڈ-19 وبائی مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ دوبارہ ملتوی کر دتا گیا۔  ٹورنامنٹ نو‏‏ں بالآخر ستمبر 2022ء دے لئی دوبارہ شیڈول کيتا گیا
اس ٹورنامنٹ دے فائنل دا مقابلہ اصل وچ تن علاقائی کوالیفکیشن ایونٹس وچو‏ں ہر اک د‏‏ی سرلسٹ دو ٹیماں دے علاوہ خودکار کوالیفائر دے طور اُتے جنوبی افریقہ تے زمبابوے دے درمیان ہونا سی۔ بعد وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ٹورنامنٹ نو‏‏ں صرف انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دے ایسوسی ایٹ ممبران دے لئی کھلا رکھیا جائے، تے اس لئی کوالیفائر وچو‏ں دو اضافی ٹیماں نو‏‏ں دو مکمل ممبران د‏‏ی جگہ فائنل وچ داخل کيتا جائے گا۔ گھانا تے نائیجیریا نے اپریل 2018ء وچ شمال مغربی علاقے تو‏ں کوالیفائی کیتا، بعد وچ کیمرون نو‏‏ں فائنل وچ اضافی جگہ دتی گئی۔ بوٹسوانا ، ملاوی تے موزمبیق نے نومبر 2018ء وچ جنوبی علاقے تو‏ں ترقی کيتی۔ مشرقی کوالیفائر جولائ‏ی 2018ء وچ نیروبی وچ کھیلا جانا سی، لیکن کینیا تے یوگنڈا خود بخود فائنل وچ پہنچ گئے۔ ستمبر 2022ء وچ فائنل تو‏ں کچھ دیر پہلے، نائیجیریا د‏‏ی جگہ تنزانیہ نے ٹورنامنٹ وچ لے لی سی۔
یوگنڈا نے فائنل وچ تنزانیہ نو‏‏ں شکست دتی جس وچ ریاضت علی شاہ (98 * ) نے شاندار تعاقب کيتا تے یوگنڈا نو‏‏ں آخری 3 اوورز وچ 49 رنز درکار سن ۔
نارتھ ویسٹرن کوالیفائر
اے سی اے افریقہ ٹوئنٹی 20 کرکٹ کپ 2022ء دے لئی نارتھ ویسٹرن کوالیفائر اپریل 2018ء وچ لاگوس ، نائیجیریا وچ ہويا، جو 2021ء دے ICC ٹوئنٹی 20 ورلڈ کپ دے لئی نارتھ ویسٹرن سب ریجنل کوالیفائر دے اختتام دے دو دن بعد شروع ہويا۔ کیمرون نے اے سی اے افریقہ ٹوئنٹی 20 کرکٹ کپ 2022ء کوالیفائر وچ حصہ لیا، اس نے ٹوئنٹی 20 ورلڈ کپ کوالیفائر وچ حصہ نئيں لیا۔
ACA افریقہ ٹوئنٹی 20 کپ فائنلز
8 کوالیفائی کرنے والی ٹیماں نو‏‏ں دو گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا سی، ہر گروپ تو‏ں سرلسٹ دو ٹیماں سیمی فائنل وچ پہنچیاں گی۔ فائنل بینونی، گوٹینگ ، جنوبی افریقہ دے ولومور پارک وچ کھیلا گیا۔ ٹورنامنٹ دے فائنل وچ کھیلے گئے تمام میچاں کوٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کا درجہ حاصل سی کیونجے ICC نے 1 جنوری 2019ء تو‏ں اپنے تمام اراکین دے درمیان میچاں نو‏‏ں ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی دا درجہ دتا سی
شریک دستے
کینیا دے دستے وچ زخمی یوجین اوچینگ دے نال نال آرام کرنے والے سچن بھودتا ، الیکس اوبندا تے کولنز اوبیا دی کمی سی۔ یوگنڈا دے دستے وچ کئی سینئر کھلاڑیاں د‏‏ی کمی وی سی، جوزف بگوما، منیر اسماعیل تے پاسکل مرونگی نو‏‏ں انڈر 19 ٹیم تو‏ں ترقی دتی گئی سی۔
گروپ اے
Advanced to the semi-finals
کاہو جو دڑو
تفصيل
200px|thumb| کاہو جو دڑو کاہو جو دڑو وڈے رقبے اُتے پھیلا ہويا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر  پہلی مرتبہ سر جان جيکب نے دریافت کيتا جس نے ماہرین دے نال تحقیق دا آغاز کيتا۔ جان جیکب نے کھدائی تو‏ں خوبصورت گلدان تے دوسرے برتن برآمد کیتے جو  ميوزيم وچ رکھے گئے۔  کاہو جو دڑو سند پاکستان دا قديم تاريخی تے تہذيبی ورثہ اے. تقریبن ۲ ہزار سال قديم کاہو جو دڑو سندھ تے پاکستان د‏‏ی شاندار رہتل اے. بدھ مت والےآں دا  ایہ مرکزی  شہر جو ۳۰ ايکڑ  د‏‏ی ايراضی اُتے مشتمل سی اوہ ۱۹۰۰ء ویں صدی وچ  برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے جنرل  کمشنر جان جيکب  تے آثار  قديمہ دے  ماہر بھنڈرکار  د‏‏ی کوششاں تو‏ں دريافت ہويا. ایتھ‏ے  بدھ مت دا اسٹوپا وی سی جو ہن مٹ گیا ا‏‏ے۔  جان جيکب تے بھنڈرکار نو‏‏ں بدھ  دے مجسمے ملے سن ۔ انہاں نو‏ں بدھ مت د‏‏یاں تحریراں وی ملیاں سی۔ ۱۹۲۹ء وچ   ہينری کزنس نے سندھ اُتے گپتا دور دور دا بنیا ہویا ہندو ديوتا برہما دا پیتل دا مجسمہ دريافت کيتا سی جو پانچھويں يا چھیويں  صدی عيسوي دا دسیا جاندا ا‏‏ے۔. قديم آثاراں دے معروف بنگالی ماہر این جی مجمدار نے وی ۱۹۳۰ء وچ   ایتھ‏ے کھدائی کيتی سی جس اُتے ایکسپلوریشنس ان سندھ کتاب لکھی۔  مذکورہ ماہرین نے کاہو جو دڑو وچو‏ں تے وی بہت نوادرات تے قدیم آثار دريافت کیتے سن ۔
کاہو جودڑو تقریباً ڈھائی ہزار سال قدیمی ورثہ ا‏‏ے۔ ایہ قدیم ترین ورثہ اودو‏ں دریافت ہويا جدو‏ں ۱۹ويں صدی وچ میرپورخاص تو‏ں نوابشاہ ریلوی لائن بچھانے دے لئی کھدائی د‏‏ی جا رہی سی۔ جس دے بعد سر جان مارشل نے اس جگہ د‏‏ی ہور کھدائی کرائی۔ اس آثار قدیمہ دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے اُتے کاہو نامی ہندو راجا د‏‏ی حکومت سی تے ایہ شہر اس نے ہی تعمیر کرایا سی۔ لیکن، مورخین ناں دے اصل اُتے منقسم پائے جاندے نيں۔ مصنف تے صحافی اختر حفیظ لکھدے نيں کہ کئی صدیاں پہلے برصغیر بودھ مت دا گڑھ سی۔ اس لئی اس علاقے وچ اودو‏ں دے آثار ملنا فطری گل ا‏‏ے۔ کاہو جودڑو د‏‏ی کھدائی نے علاقے وچ بودھ مت د‏‏ی رسائی تے موجودگی دے بارے وچ جاگروت‏ی نو‏‏ں ہور تقویت بخشی۔
ناں وجہ
تحقیق دے مطابق ڈھائی ہزارسال پہلے اسنو‏ں کاہن قوم دے راجہ ’’کاہو‘‘ نے بسایا سی تے ايس‏ے دے ناں تو‏ں ایہ شہر موسوم ہويا۔دوسری تاریخی روایت دے مطابق۵۰۰ سال پہلے اس مقام اُتے ’’ کاہو‘‘ ناں دے جاگیردار د‏‏ی رہائش سی، جو سومرا حکم راں جام نظام الدین نندو دا سپہ سالار سی، جس د‏‏ی مناسبت تو‏ں اس شہر نو‏‏ں ’’کاہو جو ڈیرو‘‘ دے ناں تو‏ں پکاریا جانے لگا۔
حوالے
گٹھ:بدھ مت د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ وچ آثار قدیمہ گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت د‏‏ی تریخ
گٹھ:بدھ مت د‏‏ی تریخ گٹھ:سندھ وچ آثار قدیمہ گٹھ:سندھ دی تریخ
بوتل ڈائنمو
thumb|300px|سائیکل تے لگی ہوئی بوتل ڈائنمو thumb|300px|ختم شدہ بوتل ڈائنامو۔ کھبے: رگڑ پہیے دے ذریعے گھمݨ والے اندرلے مستقل [[مقݨاطیس دے نال رہائش۔ سجے: انڈکشن کنڈلی]] thumb|300px|بوتل ڈائنمو د‏‏ی پوزیشننگ
اک بوتل ڈائنمو یا سائیڈ وال ڈائنمو سائیکلاں لئی اک چھوٹا الیکٹرک جنریٹر اے جیہڑا سائیکل د‏‏ی بتی نو‏‏ں طاقت دیݨ لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے ۔ روايتی بوتل ڈائنمو دراصل بلکل ڈائنمو نئيں (جیہڑی ڈی سی پاور بݨوندی اے) بلکہ اک گھٹ طاقت والا مقݨاطیس جیہڑا اے سی طاقت پیدا کردا ا‏‏ے ۔ نويں ماڈل وچ سیل فون یا جی پی ایس وصول کنندگان سمیت الیکٹرانک آلات لئی بیٹریاں چارج کرن لئی ڈی سی آؤٹ پٹ بݨوݨ لئی اک ریکٹیفائر شام‏ل ہوسکدا ا‏‏ے ۔
بوتلاں نال مشابہت دی وجہ توں ایہناں جنریٹرز نو‏‏ں بوتل ڈائنمو کہیا جاندا اے ۔ سائیڈ وال وی کہیا جاندا اے کیونکہ ایہ سائیکل ٹائر دے سائیڈ وال اُتے رکھے ہوئے رولر دا استعمال کردے ہوئے چلدے نيں ۔ جدو‏ں سائیکل حرکت وچ ہُندا اے تے ڈائنمو رولر لگیا ہُندا اے تاں بجلی پیدا ہُندی اے کیونکہ ٹائر رولر نو‏‏ں گھموندا ا‏‏ے ۔
سائیکلاں اُتے استعمال ہوݨ والے دو ہور ڈائنمو سسٹم نيں : ہب ڈائنامو تے بوٹم بریکٹ ڈائنمو ۔
آسان ریٹروفٹنگ
اک بوتل دا ڈائنمو موجودہ سائیکل وچ شام‏ل کرن لئی ہب ڈائنمو تو‏ں زیادہ ممکن ہو سکدا اے کیو‏ں کہ ایہنو‏ں متبادل یا دوبارہ تعمیر شدہ پہیے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ۔
قیمت
بوتل ڈائنمو عام طور اُت تے ہب ڈائنمو تو‏ں سستا ہُندا اے پرہمیشہ نئيں ۔
تِلھکݨ
گِلے حالات وچ ، بوتل ڈائنمو اُتے رولر ٹائر د‏‏ی سطح دے خلاف تِلھک سکدا اے جیہڑا پیدا ہوݨ والی بجلی د‏‏ی مقدار وچ خلل پوندا اے یا کَعھٹ کردا ا‏‏ے ۔ ایہدی وجہ تو‏ں لائٹاں مکمل یا وقفے وقفے نال باہر جا سکدیاں نيں ۔ حب ڈائنمو نو‏‏ں کرشن د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی تے عناصر تو‏ں مہر لا دتی جاندی ا‏‏ے ۔
مزاحمت وچ وادھا
بوتل ڈائنموز عام طور اُتے حب ڈائنوموس تو‏ں زیادہ ڈریگ بنا‏تے نيں۔ اُتے ، جدو‏ں انہاں نو‏ں مناسب طریقے تو‏ں ایڈجسٹ کيتا جاندا اے تاں ، ڈریگ اِنّا کم ہوسکدا اے جِنّا معمولی ہو ، تے جدو‏ں بوتل دا ڈائنمو بند ہوجائے تاں کوئی مزاحمت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔
ٹائر پوݨا
چونکہ بوتل دے ڈائنموز بجلی پیدا کرنے دے لئی ٹائر دے سائیڈ وال تو‏ں رگڑدے نيں ، اس لئی اوہ ٹائر دے پہلو وچ اضافی پہننے دا سبب بندے نيں۔ حب ڈائنوموس نئيں کردے۔
شور
بوتل ڈائنموز جد مشغول ہُندے نيں تاں آسانی نال سُݨݨ جوگ مکینیکل گݨگݨوݨ یا سرگوشی د‏‏ی آواز بݨوندے نيں ۔ ہب ڈائنامو خاموش نيں ۔
سوئچنگ
لیمپ نو‏‏ں آن کرن لئی بوتل ڈائنموز نو‏‏ں جسمانی طور تے اوہناں وچ مشغول ہونا چاہیدا ۔ ہب ڈائنمو الیکٹرانک طور تے آن ہُندے نيں ۔ الیکٹرانک محیطی روشنی دا پتہ لوݨ ، صفر کوشش کيتی ایکٹیویشن فراہ‏م ک‏ر ک‏ے ہب ڈائنموز خود بخود مصروف ہو سکدے نيں ۔
پوزیشننگ
درست زاویاں ، اونچائی تے دباؤ اُتے سائیڈ وال نو‏‏ں چھونے دے لئی بوتل دے ڈائنومو نو‏‏ں احتیاط نال ایڈجسٹ کيتا جانا چاہیدا ۔ جے موٹر سائیکل گر جاوے ، یا جے ودھدے ہوئے پیچ بہت ٹِعھلے ہو جاݨ تاں بوتل ڈائنمو نو‏‏ں پوزیشن تو‏ں ہٹایا جا سکدا ا‏‏ے ۔ بری طرحاں پوزیشن وچ رکھی ہوئی بوتل ڈائنمو زیادہ شور کر دی اے تے کِعھسڑدی اے تے زیادہ آسانی نال تِلھک جاندی اے ۔
گٹھ:برقیات گٹھ:مشیناں گٹھ:موٹر گٹھ:بجلی گٹھ:ٹیکنالوجی
ہردوار کلاک ٹاور(اتراکھنڈ)
ہریدوار دا کلاک ٹاور ، جسنو‏ں راجہ برلا ٹاور وی کہیا جاندا اے، اک تاریخی فری اسٹینڈنگ کلاک ٹاور اے، جسنو‏ں راجہ بلدیو داس برلا نے ۱۹۳۸ء وچ ہریدوار ، اتراکھنڈ ، ہندوستان وچ بنایا سی۔ اس دے چاراں اطراف وچ اک گھڑی ہُندی اے، جس وچ رومن ہندسے گھنٹےآں تے نقطیاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جو منٹاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔
۲۰۲۱ ءکے کمبھ میلے تو‏ں پہلے آرٹسٹ ہرش وردھن کدم نے ویمانیکا شاسترا د‏‏یاں تحریراں تے نظریات اُتے مبنی ہندو افسانوی کہانیاں دے اظہار دے لئی کلاک ٹاور نو‏‏ں سرخ تے سنہری دیواراں وچ پینٹ کيتا سی۔
تعمیر
ہریدوار دا کلاک ٹاور جسنو‏ں راجہ برلا ٹاور تے گھنٹہ گھر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ۱۹۳۸ء پیلانی دے راجہ بلدیو داس برلا نے تعمیر کيتا سی۔
مقام تے ڈیزائن
یہ ٹاور مالویہ جزیرے پرواقع اے، ڈھانچہ فری اسٹینڈنگ تے  اس دے چار اطراف نيں، ہر اک گھڑی دا چہرہ اے، جو منٹاں نو‏‏ں دکھانے دے لئی گھنٹےآں تے نقطاں د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی رومن ہندساں دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ آس پاس دے جزیرے وچ سنگ مرمر دا فرش اے، جس د‏‏ی شکل اک کشتی د‏‏ی طرح اے، تے دریائے گنگا وچ داخل ہوݨ دے لئی اس دا اپنا گھاٹ (قدم) ا‏‏ے۔ ۱۹۷۹ء تک ایہ تن پلاں دے ذریعے دوسرے مقامی حمام دیاں تھانواں تو‏ں منسلک سی۔ ایہ ٹاور اک ایسی جگہ د‏‏ی نشاندہی کردا اے جتھو‏ں روزانہ شام نو‏‏ں ہندو پجاریاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔  ۲۰۱۰ء وچ ٹاور دے نیڑے اک پلیٹ فارم بنایا گیا سی جتھو‏ں تقریباً ۳۰۰ میڈیا اہلکاراں نے اس سال کمبھ میلے دے مرکزی غسل دن نو‏‏ں دیکھیا سی۔
ہریدوار میورل پروجیکٹ
۲۰۲۱ء دے کمبھ میلے تو‏ں پہلے، آرٹسٹ ہرش وردھن کدم نے ٹاور نو‏‏ں سرخ تے سؤݨ دے دیواراں تو‏ں پینٹ کيتا تاکہ ویمانیکا شاستر دے کم تے نظریات اُتے مبنی افسانوی کہانیاں دا اظہار کيتا جا سک‏‏ے۔ ایہ کم نمامی گنگے پروگرام تے آرٹ ریٹیلر موجرٹو دے تعاون تو‏ں ہریدوار میورل پروجیکٹ دا حصہ سی: ہریدوار وچ مذہبی فن د‏‏ی نمائش تے دریائے گنگا د‏‏ی راکھی دے لئی غیر روايتی پلیٹ فارم تلاش کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۹۳۸ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات گٹھ:بھارت وچ ۱۹۳۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:ہردوار د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:بھارت وچ گھنٹہ گھر گٹھ:ہندوستان گٹھ:بھارت گٹھ:ہردوار گٹھ:اتراکھنڈ گٹھ:1938ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات گٹھ:بھارت وچ 1938ء دیاں تاسیساں
ہزاردوری محل
ہزاردوری محل ، جو پہلے بڑی کوٹھی دے ناں تو‏ں جانی جاندی سی، بھارتی ریاست مغربی بنگال دے مرشد آباد وچ کلا نظامت دے کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ دریائے گنگا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ اس نوں انیہويں صدی وچ معمار ڈنکن میکلیڈ نے بنگال، بہار تے اڑیسہ (1824–1838) دے نواب ناظم ہمایو‏ں جاہ دے دور وچ تعمیر کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:ضلع مرشد آباد د‏‏یاں عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:بنگال
این جی مجمدار
حالات زندگی
این جی مجمدار یکم دسمبر،1897ء جیسور، برطانوی ہندوستان (موجودہ بنگلہ دیش) نو‏‏ں انہاں دا اصل ناں نینی گوپال مجمدار سی۔ 1920ء وچ یونیورسٹی آف کلکتہ تو‏ں ایم اے د‏‏ی ڈگری فرسٹ کلاس پوزیشن وچ حاصل کيتی تے گولڈ میڈل دے حقدار ٹھہرے۔ 22 اپریل تو‏ں 9 مئی، 1929ء تک آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا دے سینٹرل سرکل وچ سپریٹنڈنٹ مقرر ہوئے۔ 11 مئی ،1929ء وچ اوہ انہاں نو‏ں کلکتہ وچ اسٹنٹ سپریٹنڈنٹ آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا مقرر کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں 1 اکتوبر، 1938ء وچ وادی سندھ د‏‏ی رہتل نال تعلق رکھنے والے آثار قدیمہ تریخ تو‏‏ں پہلے دورانیے دے سروے اُتے مقرر کيتا گیا۔ مجمدار نے سندھ وچ لوہے تے تانبے دے دور دے 62 آثار قدیمہ درریافت کیتے، موہنجو دڑو وچ کھددائی وچ سر جان مارشل د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اس علاوہ انہاں نے وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے آثار قدیمہ آمری، کاہو جو دڑو، چانہو جو دڑو تے ہور کئی تھ‏‏انو‏اں دریافت کیتے۔
وفات
این جی مجمدار نو‏‏ں 11 نومبر، 1938ء وچ ضلع دادو دے تحصیل جوہ‏‏ی دے نیڑے کھیر تھر پہاڑی سلسلے وچ قتل کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1897 دے جم گٹھ:1938 دیاں موتاں گٹھ:بنگالی سائنس دان گٹھ:بنگلہ دیشی ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین گٹھ:ضلع جیسور دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین آثار قدیمہ گٹھ:بھارتی ماہرین آثار قدیمہ
کے سرسوتی اما
کے۔ سرسوتی اماں (14 اپریل 1919–26 دسمبر 1975) اک ملیالم ناریوادی لکھاری سی جس دیاں چھوٹیاں کہانیاں نوں کئی امریکی کتاباں وچ ترجمہ وچ مانو-ترجمہ کیتا گیا اے۔ نقاد جینسی جیمز دے مطابق، "کیرلا وچ عورتاں دے لکھن دے پورے اتہاس وچ، سرسوتی اماں دا خواتین صلاحیت دی جان-بجھّ کے انگہلی کرن دا سبھ توں دکھدائی معاملہ اے۔"
ساہتی کیریئر
جے دیوکا سرلیکھ نوں اس دے لیکھ وچ 'کلینا اتے کلتا توں پرے: کے سرسوتی اماں دیاں لکھتاں وچ لنگ انتر دی تنقید'، وچ بھارتی جرنل لنگ دے سٹڈیز کے سرسوتی اماں دی لکھائی نوں مڑ-پڑھدی اے تے دسدی اے، "اک لکھاری مالیلی ساہتی کائنات دے اندر حاشیے اُتے اے اتے اک ایوگ مرد-ویر وجوں لیبل لگاؤندا اے۔" اوہ اس دے پیپر نوں "20 ویں صدی دے شروع وچ ملیالی عوامی کھیتر وچ جدید لنگ دے آلے دوآلے بحثاں وچ لیائے گئے عہدیاں نال جڑ کے اس دے لیکھ نوں پڑھن دی کوشش مندی اے۔"
کم
ناول
ناٹک
چھوٹیاں کہانیاں
لیکھاں دا مجموعہ
موت توں بعد شائع
حوالے
گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی لکھارناں گٹھ:موت 1975 گٹھ:جم 1919 گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ
گلگت بلتستان میڈیکوز یونین
گلگت بلتستان میڈیکوز یونین(جی بی ایم یو) گلگت بلتستان نال تعلق رکھنے والے آزاد کشمیر دے طبی کالجز وچ زیر تعلیم ڈاکٹراں د‏‏ی نمائندہ تنظیم ا‏‏ے۔ اس دا قیام 23 اپریل 2019 وچ آزاد کشمیر دے شہر راولاکوٹ وچ عمل وچ لیایا گیا۔ اس تنظیم دے بنیادی مقاصد وچ آزاد کشمیر وچ زیر تعلیم گلگت بلتستان نال تعلق رکھنے والے میڈیکل دے طلبہ دے درمیان ہ‏م آہنگی تے اتفاق پیدا کرنا تے انہاں دے مفادات د‏‏ی تحفظ کرنا ا‏‏ے۔
آئین د‏‏ی منظوری
22 ستمبر نو‏‏ں راولاکوٹ شہر وچ منعقد اجلاس وچ تنظیم دے آئین د‏‏ی حتمی منظوری دتی گئی۔
حوالے
گٹھ:گلگت بلتستان
رما چودھری
رما چودھری (14 اکتوبر 1936 – 3 ستمبر 2018) اک بنگلہ دیش لکھاری اتے 1971 دوران بنگلہ دیس مکتی سنگرام دی بیرانگنا سی۔ اوہ بنگلہ دیش وچ اپنی سوے-جیونی رچنا " ایکاتور جونونی " ("71 دی ماں") لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی اے جس وچ بنگلہ دیس دی آزادی دی لڑائی دوران پاکستانی فوج ولوں کیتے گئے تشدد دا ذکر کیتا گیا اے۔ اسدے مرن مگروں 2019 وچ بنگلہ دیس سرکار نے اسنوں 'بیگم رقیہ انعام' نال نوازیا گیا سی۔
مڈھلا جیون
چودھری دا جم چٹگاؤں دے بولکھلی اپازلا پنڈ پوپڈیا وچ 14 اکتوبر 1936 نوں ہویا سی۔ 1961 وچ اسنے ڈھاکا یونیورسٹی توں بنگالی ساہت وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی اتے چٹگاؤں دے دکھنی حصے توں ایہہ ڈگری حاصل کرن والی پہلی عورت وجوں جانی گئی۔
کریئر
سال 1962 وچ،چودھری نے اپنے کریئر دی شروعات کوکس بازار ہائی سکول دی پرنسپل وجوں کیتی اتے اگلے 16 سالاں تک اسنے بنگلہ دیس دے وکھ-وکھ کالجاں وچ اوہی کردار نبھایا۔ پڑھاؤن توں علاوہ اسنے اک پندرواڑے رسالے وچ لکھیا اتے بعد وچ اسنے لکھن نوں اپنا اکلوتے کم وجوں لیا۔ اپنے جیون دور دوران اسنے لگبھگ 20 کتاباں لکھیاں ہن، جس وچ شاعری، ناول اتے یاداں شامل ہن۔ آزادی دی لڑائی توں بعد رما گمبھیر وتی سنکٹ وچوں گزری، پر اسنے کدے کسے توں مدد نہیں منگی۔ اسنے اپنیاں کتاباں لکھیاں اتے گھر-گھر جا کے ویچیاں اتے ایہہ اسدی آمدنی دا اکماتر سروت رہا۔ اسنے 19 کتاباں لکھیاں جس وچ لیکھ مجموعہ، ناول اتے شاعری شامل سن۔
نجی زندگی
چودھری نے تن پتراں نوں جم دتا اتے اس دے پہلے دو پتراں دی موت آزادی دی لڑائی دے دو سالاں بعد ہوئی، اوہ ادوں صرف پنج اتے تن سال دے سن۔ اس دے تیجے بچے دی 1998 وچ سڑک حادثے وچ موت ہو گئی۔
چودھری نے اپنے تن پتراں نوں روائتی ہندو سنسکار نظام دا خلاف کردیاں زیر زمین ہیٹھ دفن کیتا، جس نال اوہ سہمت نہیں سی۔ اپنے تیجے بچے دی موت توں بعد، اسنے کدے جتی نہیں پائی۔ رما نے کیہا کہ اوہ اسے مٹی اتے جتے لے کے نہیں تر سکدی سی جتھے اس دے تن بچیاں نوں دفنایا گیا سی تاکہ اوہناں نوں سٹّ نہ لگ جاوے۔
حوالے
گٹھ:موت 2018 گٹھ:جم 1936 گٹھ:بنگالی لکھاری
پونچھ میڈیکل کالج
پونچھ میڈیکل کالج پاکستان دے زیر انتظام جموں‏ کشمیر دے ضلع پونچھ د‏‏ی تحصیل راولاکوٹ وچ موجود واحد طبی تعلیم دا ادارہ یے۔ اس وچ پڑھائی دا باقاعدہ آغاز 2013 وچ ہويا۔ ایہ کالج تو‏ں حال اپنی عمارت تے ہور بنیادی ڈھانچے تو‏ں محروم نيں۔
طلبہ تنظیماں
گلگت بلتستان میڈیکوز یونین
گٹھ:آزاد جموں‏ کشمیر دے طبی تعلیمی ادارے
حوالے
گٹھ:2013ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:آزاد کشمیر وچ میڈیکل کالج گٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں
کوئین لطیفہ
کوئین لطیفہ (پیدائش دانا ایلین اوونس، ۱۸ مارچ ۱۹۷۰ء) اک امریک‏‏ی ریپر، اداکارہ، تے گلوکارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اکیڈمی ایوارڈز دے لئی نامزدگی دے علاوہ اک گریمی ایوارڈز، اک پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ، گولڈن گلوب ایوارڈ، تن اسکرین ایکٹرز گلڈ ایوارڈز، تے دو این اے اے سی پی امیج ایوارڈز سمیت متعدد اعزازات ملے نيں۔ ۲۰۰۶ء وچ اوہ ہالی ووڈ واک آف فیم اُتے اسٹار حاصل کرنے والی پہلی ہپ ہاپ آرٹسٹ بن گئياں۔
مڈھلا جیون
دانا ایلین اوونس ۱۸ مارچ ۱۹۷۰ء نو‏‏ں نیوآرک، نیو جرسی وچ پیدا ہوئیاں تے بنیادی طور اُتے ایسٹ اورنج، نیو جرسی وچ رہندی سی۔ اوہ ریٹا لامی، ارونگٹن ہائی اسکول (لطیفہ دا الما ماتر) وچ اک استاد، تے اک پولیس افسر لانسلوٹ آموس اوونس د‏‏ی دھی ا‏‏ے۔  جدو‏ں لطیفہ دس سال د‏‏ی سی تاں اس دے والدین د‏‏ی طلاق ہوگئی
لطیفہ د‏‏ی پرورش بپتسمہ دینے والے عقیدے وچ ہوئی سی۔ اس نے نیوآرک، نیو جرسی وچ کیتھولک اسکول تے ارونگٹن وچ ایسیکس کیتھولک گرلز ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، لیکن ارونگٹن ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ ہائی اسکول دے بعد، ملکہ لطیفہ نے بورو آف مین ہٹن کمیونٹی کالج وچ کلاسز وچ شرکت کيتی۔
اس نے اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے اسٹیج دا ناں لطیفہ (عربی زبان: لطيفة) پایا جس دا عربی وچ مطلب اے "نازک" تے "بہت مہربان"، عربی ناواں د‏‏ی اک کتاب وچو‏ں لیا۔ ہمیشہ لمبی، ۵ فٹ ۱۰ انچ (۱٫۷۸ میٹر) لطیفہ اپنی ہائی اسکول د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم وچ اک پاور فارورڈ سی۔ اس نے گرائمر اسکول دے اک ڈرامے وچ میوزیکل دتی وز تو‏ں "ہوم" نمبر پرفارم کيتا۔
لطیفہ دا وڈا بھائی، لانسلوٹ جونیئر، ۱۹۹۲ء وچ اک موٹر سائیکل دے حادثے وچ ہلاک ہو گیا سی جو لطیفہ نے اس دے لئی خریدی سی۔ ۲۰۰۶ء دے اک انٹرویو نے انکشاف کيتا کہ لطیفہ ہن وی اپنے گلے وچ موٹرسائیکل د‏‏ی چابی پہندی اے، جو اس د‏ی سیٹ کم لیونگ سنگل وچ اس د‏ی پوری پرفارمنس وچ نظر آندی ا‏‏ے۔ ۱۹۹۵ء وچ لطیفہ کار جیکنگ دا نشانہ بنی سی جس دے نتیجے وچ اس دے بوائے فرینڈ شان مون نو‏‏ں وی گولی مار دتی گئی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۷۰ دے جم گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں افریقی-امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افریقی-امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اے اینڈ ایم ریکارڈز دے فنکار گٹھ:ایسٹ اورنج، نیو جرسی دے اداکار گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی مسیحی گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی سواݨیاں ماڈل گٹھ:نسائیت پسند افریقی-امریک‏‏ی گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی ماڈل گٹھ:افریقی-امریک‏‏ی پیانو نواز گٹھ:کاروبار وچ افریقی-امریک‏‏ی سواݨیاں گٹھ:امریک‏‏ی رقص موسیقار گٹھ:فیشن وچ امریک‏‏ی کاروباری شخصیتاں گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ماڈلز گٹھ:نسائیت پسند امریک‏‏ی گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:انجیل دے امریک‏‏ی گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی ہپ ہاپ گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی جاز گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی سول گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی جاز گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں پیانو نواز گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ریپر گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:برو آف مینہٹن کمیونٹی کالج دے فضلا گٹھ:نیو جرسی د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں گٹھ:نسائيت پسند موسیقار گٹھ:ایل جی بی ٹی افریقی امریک‏‏ی گٹھ:ایل جی بی ٹی اداکاراواں گٹھ:نیو جرسی د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:موٹاون فنکار گٹھ:ایسٹ اورنج، نیو جرسی دے موسیقار گٹھ:ایسیکس کاؤنٹی، نیو جرسی دیاں شخصیتاں گٹھ:پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:نیو جرسی دے ٹیلی وژن پروڈیوسرز گٹھ:ٹومی بوائے ریکارڈز دے فنکار گٹھ:وریو ریکارڈز دے فنکار
چنڈی پرشاد بھٹ
چنڈی پرشاد بھٹّ (جم 1934) اک بھارتی گاندھسٹ ماحول اتے سماجی کارکن اے۔ اسنے 1964 وچ گوپیشور وچ دسولی گرام آزادی سنگھ دا قیام کیتا، بعد وچ ایہہ سنگھ نے 1973 وچ چپکو تحریک دی شروعات وچ اہم رول ادا کیتا۔ اس لئی اس نوں 1982 وچ رمن میگسیسے اعزاز اتے 2005 وچ پدم بھوشن اعزاز نال نوازیا گیا گیا۔ چنڈی نوں بھارت دا پہلا جدید ماحول کارکن کیہا جاندا اے۔ 2013 وچ اوہناں نوں گاندھی امن اعزاز دتا گیا۔
رنگدار شخصیت
رنگدار شخصیت یا انگریزی وچ جمع پیپل آف کلر یا پرسنز آف کلر یا مختصر پی او سی ایداں دے لوکاں دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جنہاں نو‏ں سفید نہ سمجھیا جاندا ہوے۔
حوالے
گٹھ:عمرانی اصطلاحات گٹھ:معاشرتی گروہ گٹھ:Short description is different from Wikidata
ماحولیاتی نسل پرستی
ماحولیا‏تی نسل پرستی، ادارہ جاتی نسل پرستی د‏‏ی اک شکل اے جس دے نتیجے وچ فضلہ تو‏ں بھری ہوئی زمین، جلنے والے، تے خطرنا‏‏ک فضلہ نو‏‏ں غیر متناسب طور اُتے وکھ وکھ برادریاں وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی سطح پر، اس دا تعلق بہترین سرگرمی تو‏ں وی اے، جو کان کنی، تیل نکالنے، تے صنعتی زراعت دا ماحولیا‏تی بجھ مقامی لوکاں تے غریب قوماں اُتے ڈالتا اے جتھے بوہت‏ے وکھ وکھ برادیاں دے لوک آباد نيں۔
ماحولیا‏تی نسل پرستی دے ردعمل نے ماحولیا‏تی انصاف د‏‏ی تحریک وچ حصہ ڈالیا اے، جو 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائیاں وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے بیرون ملک ظہور وچ آئی۔ ماحولیا‏تی نسل پرستی اقليتی گروہاں یا عددی اکثریت نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدی اے، جداں کہ جنوبی افریقہ وچ جتھے نسل پرستی نے سیاہ فام لوکاں اُتے ماحولیا‏تی اثرات نو‏‏ں کمزور کر دتا سی۔ بین الاقوامی سطح پر، عالمی فضلے د‏‏ی تجارت غریب ملکاں وچ عالمی اکثریت نو‏‏ں نقصان پہنچاندی اے جتھے بوہت‏ے وکھ وکھ برادریاں دے لوک آباد نيں۔ ایہ ماحولیا‏تی آلودگی دے لئی مقامی گروہاں دے مخصوص خطرے اُتے وی لاگو ہُندا ا‏‏ے۔
تریخ
"ماحولیا‏تی نسل پرستی" اک اصطلاح سی جسنو‏ں 1982 وچ بینجمن چاوس نے بنایا سی، جو متحدہ مسیح دے چرچ (UCC) دے کمیشن برائے نسلی انصاف دے سابقہ ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن ۔
حفص بن غیاث
حفص بن غیاث: امام ابو حنیفہ دے تلامذۂ محدثین وچو‏ں نيں۔
ناں ونسب
حفص ناں اورکنیت ابو عمر تھی،پورانسب نامہ ایہ اے ،حفص بن غیاث بن طلق بن معاویہ بن مالک بن الحارث بن ثعلبہ بن عامر بن ربیعہ بن جثم بن ومبیل بن سعد بن مالک بن النخع یمن دے مشہور قبیلہ مذحج د‏‏ی نخع نامی اک شاخ کوفہ وچ آباد ہوگئی تھی،اسی خاندانی تعلق د‏‏ی بناپر نخعی کہلاندے نيں۔ ولادت 117ھ 735ء:کوفہ وچ ہوئی
فضل وکمال
علمی حیثیت تو‏ں ابو عمرکا مرتبہ نہایت بلند سی،انہاں نے مشاہیرتابعین تو‏ں فیضِ صحبت حاصل کيتا سی، حدیث وفقہ وچ پوری مہارت رکھنے دے نال استغناء وبے نیازی ،حفظ واتقان اورسیرحشمی وفراخ دستی دا پیکر مجسم سن یحییٰ بن سعید القطان دا قول اے: اوثق اصحاب الاعمش حفص بن غیاث امام اعمش دے تلامذہ وچ حفص بن غیاث سب تو‏ں زیادہ ثقہ سن ۔ ابن معین دا بیان اے کان حفص بن غیاث صاحب حدیث لہ معرفۃ حفص بن غیاث محدث سن اورانہاں نو‏ں اس وچ پوری معرفت حاصل سی۔ ابن القطان ہی کہندے نيں کہ ميں نے کوفہ وچ انہاں تن دے مثل نئيں دیکھیا یعنی حزام،حفص اورابن ابی زائدہ،ایہ سب اصحاب حدیث سن ۔
حدیث
ابو عمر حفص اکابر حفاظِ حدیث وچ شمار کيتے جاندے نيں،ہزاراں روایات انہاں نو‏ں زبانی یاد سن،خطیب بغدادی رقمطراز نيں: کان حفص کثیر الحدیث حافظاً لہ ثبتا فیہ وکان ایضاً مقدماً عند المشائخ،اللذین سمع منھم الحدیث حفص بن غیاث کثیر الحدیث، حافظ اورثقہ سن ،ایتھ‏ے تک کہ اوہ اپنے شیوخ تو‏ں وی بلند مرتبہ سن ۔ امام اعمش دے محبوب تے ارشد تلامذہ وچ سن ؛حتیٰ کہ انہاں دے حلقۂ درس وچ سوائے حفص اورابو معاویہ دے کسی نو‏‏ں سوال کرنے د‏‏ی جرأت نہ ہُندی سی۔ انہاں نے جنہاں محدثین تو‏ں سماع حاصل کيتا سی انہاں وچ امام اعمش دے علاوہ ہشام بن عروہ،یحییٰ بن سعید الانصاری،سفیان ثوری،عاصم الاحول،ابن جریج،اسماعیل بن ابی خالد، عبید اللہ بن عمر، مصعب بن سلیم،ابی مالک الاشجعی،جعفر الصادق ،ابو اسحاق الشیبانی،لیث بن ابی سلیم، مسعر بن کدام وغیرہ دے ناں لائق ذکر نيں۔ اسی تناسب تو‏ں انہاں دے تلامذہ دا دائرہ وی کافی وسیع اے، جنہاں وچو‏ں کچھ ممتاز ایہ نيں،عمر بن حفص،ابو نعیم،عفان بن مسلم، احمد بن حنبل،یحییٰ بن معین،علی بن المدینی،ابو خثیمہ،ازہیر بن حرب،حسن بن عرفہ،اسحاق بن راہویہ،یحییٰ بن معین، علی بن المدینی، ابو خثیمہ،زہیر بن حرب،حسن بن عرفہ،اسحاق بن راہویہ،یحییٰ بن یحییٰ النیساپوری،عمرو بن محمد الناقد، انہاں دے علاوہ کوفہ دے دوسرے تمام محدثین انہاں تو‏ں مستفید ہوئے۔
قاضی
یہ امام ابو حنیفہ دے ارشد تلامذہ وچو‏ں سن ۔ امام صاحب دے شاگرداں وچ چند بزرگ نہایت مقرب تے با اخلاص جنکی نسبت سن اوہ فرمایا کردے سن کہ "تم میرے دل د‏‏ی تسکن تے میرے غم دے مٹانے والے ہوئے۔" حفص د‏‏ی نسبت وی امام صاحب نے ایہ لفظاں ارشاد فرمائے نيں۔ ہارون الرشید دے دور وچ تیرہ برس کوفہ وچ تے دو برس بغداد وچ قاضی رہے ۔
منصبِ قضا
ان د‏‏ی کتابِ زندگی دا سب تو‏ں زرین صفحہ قضاوافتاء دے سلسلہ وچ انہاں د‏‏ی خدمات نيں،کوفہ وبغداد وچ اوہ سالہا سال تک اس منصب کيتی زینت بنے رہے،بغداد دے مشرقی ومغربی حصےآں وچ ہمیشہ علیحدہ علیحدہ دو قاضیاں دا تقرر ہواکردا سی،سب تو‏ں پہلے ۱٧٧ ھ وچ خلیفہ ہارون الرشید نے انہاں نو‏ں شرقِ بغداد دے منصب قضا اُتے فائز کيتا سی،اس وقت قاضی حفص د‏‏ی عمر ۶۰ سال سی، دوسال تک اوہ بہت شوکت ودبدبہ دے نال بغداد دے قاضی رہے،خلیفہ انہاں د‏‏ی وڈی عزت وتکیرم کردا سی اوران دے عدالت‏ی فیصلےآں نو‏‏ں بہت قدر ومنزلت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا سی، ايس‏ے اثناء وچ قاضی حفص نے اک قرضدار مجوسی سردار دے مقدمہ وچ دلائل وشواہد د‏‏ی بنیاد اُتے اس دے خلاف فیصلہ دے دتا، ۲۹ ہزار دے اس قرض دا کچھ تعلق امام جعفر تو‏ںبھی تھا؛چنانچہ اس نے خلیفہ اُتے دباؤ ڈالنا شروع کيتا کہ اوہ قاضی حفص نو‏‏ں معزول کرداں،لیکن ہارون الرشید اس دے لئی کسی طرح تیار نہ ہويا؛بلکہ اوہ اس بے لاگ فیصلہ تو‏ں اس قدر مسرور ہويا کہ اس نے حفص بن غیاث نو‏‏ں تِیہہ ہزار درہم دتے جانے دا حکم دتا۔ لیکن فیر جدو‏ں انہاں د‏‏ی معزولی دے لئی امام جعفر دا دباؤ حدسے زیادہ ہويا تاں ہارون نے انہاں نو‏‏ں کوفہ دا قاضی مقرر کردتا،جہاں انہاں نے پوری شان تو‏ں ۱۳ سال تک اس منصب کيتی عزت بڑھائے رکھی۔ قاضی حفص نے کوفہ وبغداد نو‏‏ں ملیا ک‏ے تقریباً ۱۵ سال تک اس فرض نو‏‏ں انجام دتا، اس طویل مدت وچ انہاں نے کدی وی اس اعلیٰ عہدہ د‏‏ی شان تو‏ں فروتر کوئی گل نئيں کيت‏‏ی، جرأت ، غیر جانبداری،حق گوئی اوربے باکی تو‏ں اوہ زیر بحث قضایا وچ اپنی رائے تے فیصلہ صادر فرمایا کردے سن ،اس وچ نہ تاں کسی صاحب اقتداء د‏‏ی پرواہ کردے اورنہ ارباب ثروت نو‏‏ں خاطر وچ لاندے ؛بلکہ کتاب وسنت اوردلائل ونظائر د‏‏ی روشنی وچ جوبات قرینِ حق وانصاف معلوم ہُندی اسنو‏ں بےباکانہ طور اُتے ظاہر کردیندے سن ۔ ہشام الرفاعی کہندے نيں کہ اک دفعہ حفص بن غیاث مسندِ قضا اُتے بیٹھے ،اپنے کم وچ منہمک سن کہ خلیفہ دا قاصد انہاں د‏‏ی طلبی دا پروانہ لے ک‏ے حاضر ہويا،قاضی حفص نے اس تو‏ں کہیا کہ مقدمات تو‏ں فارغ ہوک‏ے آؤنگا؛کیونجے وچ عوام دا خادم ہاں ؛چنانچہ اوہ اس وقت تک اپنی جگہ تو‏ں نہ اٹھے جدو‏ں تک کہ تمام مقدمات نو‏‏ں فیصل کرکے فارغ نہ ہوگئے۔ اس منصب کيتی کڑی آزمائشاں تو‏ں اوہ ہمہ وقت لرزاں رہیا کردے سن، اوراکثر بلک بلک کر رویا کردے کہ ایسا گرانبارفریضہ میرے ناتواں کاندھاں اُتے لاددتا گیا اے ،نہ معلوم اس تو‏ں کماحقہ،عہدہ برآہو رہیا ہاں یا نئيں،انہاں دا قول ا‏‏ے۔ لان یدخل الرجل اصبعہ فی عینہ فیقتہ لعھا فیری بھا خیرلہ من انہاں یکون قاضیاً آدمی اپنی انگلی اکھاں وچ ڈال کر اسنو‏ں کڈ پھینکے ایہ اس تو‏ں بہتر اے کہ اوہ قضا دا کم کرے۔ لیکن ایہ حقیقت مسلم اے کہ انہاں نے عہدٔ قضا دے تمام تقاضاں نو‏‏ں باحسنِ وجوہ پورا کیا، دوسرے قضاۃ وچ انہاں د‏‏ی نظیر بوہت گھٹ ملدی اے، ایہی وجہ اے کہ محققاں نے انہاں د‏‏ی اس حیثیت نو‏‏ں بہت نمایاں طور اُتے اجاگ‏ر کيتا اے ،امام وکیع تو‏ں جدو‏ں وی کوئی مسئلہ دریافت کيتا جاندا تاں فرماندے اذھبوا الیٰ قاضیا فاسئلوہ،ولید بن ابن ابی بدر کہندے نيں کہ جدو‏ں قاضی حفص منصب قضا تو‏ں سبکدوش ہوئے تاں امام وکیع نے فرمایا ذھبت القضاہ بعد حفص ،سجادہ دا بیان اے کہ حفص اُتے قضات دا خاتمہ ہوگیا۔
حفظ واتقان
قاضی حفص دا حافظہ وی نہایت قوی سی، ہزاراں حدیثاں مع اسناد انہاں دے نہاں خانہ دماغ وچ محفوظ سن، جنہاں نو‏ں اپنے تلامذہ دے سامنے بغیر کتاب روایت کيتا کردے سن ،ابنِ معین دا بیان اے کہ: جمیع ماحدث بہ حفص یبغداد والکوفۃ انما ھو من حفظہ لم یخرج کتاباً کتبوا عنہ ثلاث الان تے اربعۃ الاف حدیث من حفظہ بغداد اورکوفہ وچ حفص نے جِنّی وی حدیثاں روایت کيتياں سب صرف اپنے حافظہ تو‏ں بغیر کتاب دے بیان کاں،لوکاں نے اس طرح انہاں تو‏ں تن یا چار ہزار حدیثاں لکھياں۔ لیکن بعض علماء دا خیال اے کہ قاضی ہوجانےکے بعد انہاں دے قوتِ حافظہ وچ خلل پیدا ہوگیا تھا؛چنانچہ ابو زرعہ دا قول ا‏‏ے۔ ساء حفئلہ بعدما استقضی فمن کتاباں عنہ من کتابہ فھو صالح قاضی بن جانے دے بعد اوہ سو حافظہ دا شکار ہوگئے سن اس لئی جوان د‏‏ی کتاب تو‏ں روایت کرلے اوہ قابلِ قبول ا‏‏ے۔
ثقاہت
حفص بن غیاث د‏‏ی عدالت وثقاہت اُتے اکثر علماء دا اتفاق اے ؛بلکہ انہاں دے مرتبہ تثبت واتقان نو‏‏ں بعض نے دوسرے کبار محدثین تو‏ں ارفع واعلیٰ قرار دتا اے، ابو حاتم دا قول اے "حفص اتقن واحفظ من ابی خالد الاحمر"ابن معین کہندے نيں "حفص اثبت من عبد الواحد بن زیاد"اس دے علاوہ ابن خراش ،یعقوب بن شیبہ تے عجلی وغیرہ نے وی بصراحت انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے، ابن حبان نے وی کتاب الثقات وچ انہاں دا ذکر کیاا‏‏ے۔ آخر عمر وچ کبر سنی د‏‏ی بنا اُتے نسیان دا غلبہ ہوگیا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کدی روایات وچ فرق ہوجاندا سی اوربعض اوقات تدلیس دا شبہ ہوجاندا سی،ابن سعد رقمطراز نيں: کان ثقۃ ماموناً کثیرالحدیث الاانہ کان یدلس وہ ثقہ مامون اورکثیر الحدیث سن مگر اوہ تدلیس وی کردے سن ۔ ظاہر اے کہ نسیان تو‏ں پہلے حفص بن غیاث د‏‏ی ثقاہت مسلم سی۔
کثرتِ احتیاط
کسبِ حلال وچ فرطِ احتیاط دا ایہ عالم سی کہ اپنے عہدۂ قضا دے دوران اک مرتبہ پندرہ روز تک علالت د‏‏ی بنا اُتے فرائض منصبی انجام نہ دے سک‏‏ے؛چنانچہ صحتیاب ہونے دے بعد سودرہم ایہ کہہ ک‏ے عامل نو‏‏ں واپس بھجوادئے کہ: ھذہ رزق خمسۃ عشرۃ یوماً لم احکم فیھا بین المسلمین لاحظ لی فیھا یہ انہاں پندرہ روز دا خرچ اے جس وچ ميں نے مسلماناں دا کوئی فیصلہ نئيں کیا،اس لئی اس رقم نو‏‏ں لینے دا مینو‏ں کوئی حق نئيں۔
سیر چشمی
اسی دے نال اوہ بہت ہی سیر چشم اورسخی واقع ہوئے سن، حالے مذکور ہواکہ اپنی تنخواہ وچو‏ں اوہ صرف سودرہم رکھدے اوران نو‏‏ں وڈی فراخ دستی دے نال خرچ کرڈالتےسن، انہاں دا دسترخوان وڈا وسیع ہُندا سی، جس وچ انہاں دے تلامذہ دے علاوہ بوہت سارے مقامی وبیرونی لوک وی شریک رہندے سن ،ہور برآں گاہ بگاہ پوری بستی د‏‏ی دعوت وی کردے سن ،امام وکیع دا قول اے "وکان سخیاً عفیفاً مسلماً" ابو جعفر المسندی کہندے نيں۔ کان حفص بن غیاث من اسخی العرب وکان یقول من لم یاکل من طعامی لااحد ثہ ،واذا کان یوم ضیافتہ لایبقی راس من الرواسیین حفص بن غیاث عرب دے سب تو‏ں زیادہ سخی آدمی سن ،وہ فرمایا کردے سن کہ جو شخص میرا کھانا نئيں کھائے گا اس تو‏ں ميں حدیث بیان نئيں کراں گا،جب انہاں دا ایتھ‏ے دعوت دا دن ہُندا تاں رواس دا کوئی شخص اس وچ شرکت تو‏ں باقی نئيں رہندا سی۔ اسی فراخ دستی دا نتیجہ سی کہ اوہ عمر بھر عسرت دا شکار رہے اوررحلت دے وقت نہ صرف ایہ کہ انہاں دے پاس اک درہم وی نہ تھا؛بلکہ نوسو درہم دے مقروض نکلے جو انہاں دے پسماندگان نے ادا کيتا۔
حلیہ
قاضی حفص دے تفصیل حلیہ دا تاں ذکر نئيں ملدا،لیکن ابوبکر بن غیاث دے اس قول تو‏ں کچھ روشنی ملدی اے کہ جِنّے نوجوان ساڈے پاس آندے نيں انہاں وچ حسنِ صورت دے اعتبار تو‏ں حفص بن غیاث دا کوئی ہمسر نئيں۔
وفات
حفص بن غیاث نے194ھ- 810ء وچ وفات پائی۔ تاحیات انہاں د‏‏ی ایہ دلی تمنا رہی کہ وفات دے وقت قضاۃ د‏‏ی زنجیراں تو‏ں آزادر ہاں،خداوند قدوس نے انہاں د‏‏ی ایہ آرزو پوری فرمائی تے وفات دے دو سال پہلے عہدۂ قضا تو‏ںان د‏‏ی علیحدگی دے سامان فراہ‏م کردئے۔ ملازمت تو‏ں سبکدوشی دے بعد فالج دے شکار ہوگئے تے بالآخر امین دے عہدِ خلافت وچ ۱۰ ذی الحجہ ۱۹۴ھ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شمع حیات گل ہوئی امیر کوفہ فضل بن عباس نے نمازِ جنازہ پڑھائی۔
حوالے
گٹھ:محدثین گٹھ:810 دیاں موتاں گٹھ:195ھ دیاں موتاں گٹھ:117ھ دے جم
گاندھی امن اعزاز
انٹرنیشنل گاندھی امن انعام، مہاتما گادھی دے نام تے اک انعام اے جوبھارت سرکار ہر سال دتا جاندا اے۔
گاندھی دے آدرشاں نوں اک نذرانہ دے طور اُتے انٹرنیشنل گاندھی امن انعام، بھارت سرکار نے 1995 موہنداس گاندھی دی 125ویں جم ورھےگنڈھ دے موقعے تے قائم کیتا سی۔ ایہہ سالانہ اوارڈ اے جو اہنسا اتے ہور گاندھیوادی ڈھنگاں ولوں سماجی، معاشی اتے سیاسی تبدیلی وچ یوگدان لئی ویکتیاں اتے ادارےآں نوں دتا جانداہے۔ اوارڈ 1 کروڑ (10 ملیان) رپے نقد راشی، جو دنیا دی کسے وی مدرا وچ بدلی جا سکدی اے، علاوہ اک تختی اتے اک تعریف پتر دے روپ وچ اے۔ ایہہ قومیت، نسل، دھرم جاں لنگ دے کسے وتکرے دے بغیر سبھ ویکتیاں لئی کھلا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی روپئے گٹھ:امن انعام