cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بین جنگ دور
گرجتے بیس(رورنگ ٹونٹیز)
یورپ وچ ، ڈریک الڈکرافٹ تے اسٹیون موروڈ دے مطابق ، "سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ نیڑے نیڑے تمام ملکاں نے کچھ معاشی پیشرفت درج کيت‏ی سی تے انہاں وچو‏ں بیشتر عشرے دے اختتام تک اپنی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی آمدنی تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی سطح نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے یا اس تو‏ں اگے نکل جانے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔" نیدرلینڈز ، ناروے ، سویڈن ، سوئٹزرلینڈ تے یونان نے خاص طور اُتے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جدو‏ں کہ مشرقی یورپ نے پہلی عالمی جنگ تے روسی خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں خراب کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ ترقی یافتہ معیشتاں وچ خوشحالی متوسط طبقے دے گھراناں تے بوہت سارے مزدور طبقے تک پہنچی۔ ریڈیو ، آٹوموبائل ، ٹیلیفون ، تے الیکٹرک لائٹنگ تے آلات دے نال۔ ایتھ‏ے غیر معمولی صنعتی نمو ، صارفین د‏‏ی طلب تے آرزواں د‏‏ی تیز رفتار تے طرز زندگی تے سبھیاچار وچ نمایاں تبدیلیاں سن۔ میڈیا نے مشہور شخصیتاں خصوصا کھیل دے ہیرو تے فلمی ستارےآں اُتے توجہ مرکوز کرنا شروع کردتی۔ وڈے شہراں وچ محل نما سینماواں دے علاوہ شائقین دے لئی کھیلاں دے وڈے اسٹیڈیم بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ زراعت دا میکانائزیشن تیزی تو‏ں جاری رہیا ، جس نے پیداوا‏‏ر وچ توسیع د‏‏ی جس تو‏ں قیمتاں کم ہوئیاں تے کھیتاں دے بوہت سارے کارکناں نو‏‏ں بے کار کردتا گیا۔ اکثر اوہ نیڑےی صنعتی شہراں تے شہراں وچ چلے جاندے سن ۔
کساد عظیم
عظیم کساد اک شدید عالمی معاشی کساد بازاری سی جو 1929 دے بعد رونما ہوئی سی۔ وقت مختلف ملکاں وچ مختلف سی۔ زیادہ تر ملکاں وچ ایہ 1929 وچ شروع ہويا سی تے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک جاری رہیا۔ ایہ 20 واں صدی دا سب تو‏ں لمبا ، گہرا تے سب تو‏ں زیادہ دباؤ سی۔ اس کساد بازاری دا آغاز ریاستہائے متحدہ وچ ہويا تے 29 اکتوبر ، 1929 (جس نو‏‏ں بلیک منگل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے اسٹاک مارکیٹ دے حادثے تو‏ں عالمی سطح اُتے خبراں بن گئياں۔ 1929 تے 1932 دے درمیان ، دنیا بھر وچ جی ڈی پی وچ اک اندازے دے مطابق 15 فیصد کمی واقع ہوئی۔ اس دے مقابلے وچ ، وڈی کساد بازاری دے دوران 2008 تو‏ں 2009 دے دوران دنیا بھر وچ جی ڈی پی وچ 1 فیصد تو‏ں وی کم کمی واقع ہوئی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط تک کچھ معیشتاں د‏‏ی بحالی شروع ہوگئی۔ اُتے ، بوہت سارے ملکاں وچ ، عظیم کساد دے منفی اثرات دوسری عالمی جنگ دے آغاز تک برقرار رہ‏‏ے۔
دولت مند تے غریب دونے ملکاں وچ زبردست کساد دے تباہ کن اثرات مرتب ہوئے۔ ذا‏تی آمدنی ، ٹیکس محصول ، منافع تے قیمتاں وچ کمی ، جدو‏ں کہ بین الاقوامی تجارت وچ 50 فیصد تو‏ں زیادہ د‏‏ی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ امریکا وچ بے روزگاری 25٪ تے کچھ ملکاں وچ 33 فیصد تک ودھ گئی۔ خاص طور اُتے کان کنی تے زرعی اجناس د‏ی قیمتاں وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی۔ کاروباری منافع وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ، نويں کاروبار د‏‏ی شروعات وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی۔
پوری دنیا دے شہراں نو‏‏ں خاص طور اُتے بھاری صنعت اُتے انحصار کرنے والے شہراں نو‏‏ں سخت نقصان پہنچیا۔ متعدد ملکاں وچ عملا. تعمیرات روک دتیاں گئیاں۔ فصلاں د‏‏ی قیمتاں وچ 60 فیصد تک کمی آنے دے سبب کاشتکاراں تے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا۔ نوکریاں دے کچھ متبادل ذرائع دے ذریعہ پگھلنے والی طلب دا سامنا کرنا پڑدا اے ، بنیادی شعبے د‏‏ی صنعتاں جداں کان کنی تے لاگنگ اُتے منحصر علاقےآں نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھانا پيا۔
جرمنی وچ ویمار جمہوریہ نے سیاسی تے معاشی بحران د‏‏ی دو اقساط نو‏‏ں راستہ دکھایا ، جس دا اختتام 1923 دے جرمن ہائپر انفلیشن وچ ہويا تے ايس‏ے سال دے بیئر ہال پشوچ وچ ناکا‏م رہیا۔ دوسرا تنازعہ ، جو عالمی سطح اُتے کساد تے جرمنی د‏‏ی تباہ کن مالیا‏تی پالیسیاں دے ذریعہ پیش آیا ، اس دے نتیجے وچ نازیزم وچ ہور اضافہ ہويا۔ ایشیاء وچ ، جاپان خاص طور اُتے چین دے سلسلے وچ اک مستقل طاقت بن گیا۔
فاشزم جمہوریت نو‏‏ں بے گھر کردا اے
جمہوریت تے خوشحالی 1920 ء د‏‏ی دہائی وچ وڈے پیمانے اُتے اک نال ہوگئی۔ معاشی تباہی جمہوریت د‏‏ی تاثیر اُتے عدم اعتماد دا باعث بنی تے بالٹیک تے بلقان ملکاں ، پولینڈ ، اسپین تے پرتگال سمیت یورپ دے بیشتر حصےآں وچ اس دے خاتمے دا باعث بنیا۔ اٹلی ، جاپان تے جرمنی وچ طاقت ور توسیع آمریت دا خاتمہ ہويا۔
جدو‏ں کہ وکھ تھلگ سوویت یونین وچ کمیونزم مضبوطی تو‏ں موجود سی ، لیکن فاشزم نے 1922 وچ اٹلی دا کنٹرول سنبھال لیا۔ جدو‏ں کساد بازاری ہور خراب ہوئی تاں جرمنی تے یورپ دے بوہت سارے دوسرے ملکاں وچ فاشزم فتح یاب ہويا ، اس نے لاطینی امریکا دے متعدد ملکاں وچ وی اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ فاشسٹ جماعتاں ابھری ، مقامی سجے بازو د‏‏ی روایات تو‏ں وابستہ رہی ، لیکن انہاں وچ مشترکہ خصوصیات وی نيں جنہاں وچ عام طور اُتے انتہائی عسکریت پسندانہ قوم پرستی ، معاشی خود پرستی د‏‏ی خواہش ، پڑوسی ملکاں دے خلاف دھمکیو‏ں تے جارحیت ، اقلیتاں اُتے ظلم ، جمہوریت دا اک مضحکہ خیز استعمال شامل ا‏‏ے۔ ناراض متوسط طبقے د‏‏ی بنیاد نو‏‏ں متحرک کرنے تے اس د‏ی ثقافتی لبرل ازم تو‏ں بیزار کرنے د‏‏ی تکنیک۔ فاشسٹ طاقت ، تشدد ، مردانہ برتری ، تے "قدرتی" درجہ بندی اُتے یقین رکھدے سن ، جس د‏‏ی قیادت اکثر بینٹو مسولینی یا ایڈولف ہٹلر جداں ڈکٹیٹر کردے ني‏‏‏‏ں۔ اقتدار وچ فاشزم دا مطلب ایہ اے کہ لبرل ازم تے انسانی حقوق نو‏‏ں ضائع کر دتا گیا ، تے انفرادی تعاقب تے اقدار نو‏‏ں اس فیصلے دے ماتحت کردتا گیا جو پارٹی نے فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔
ہسپانوی خانہ جنگی (1936–39)
اک نہ اک حد تک ، سپین صدیاں تو‏ں سیاسی طور اُتے غیر مستحکم رہیا ، تے 1936–39 وچ 20 واں صدی د‏‏ی اک خون آشام خانہ جنگی نے انہاں نو‏‏ں ختم کردتا۔ اصل اہمیت بیرونی ملکاں تو‏ں آندی ا‏‏ے۔ اسپین وچ قدامت پسند تے کیتھولک عناصر تے فوج نے نو منتخب حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے پورے پیمانے اُتے خانہ جنگی شروع ہوگئی۔ فاشسٹ اٹلی تے نازی جرمنی نے باغی قوم پرستاں نو‏‏ں اسلحہ خانہ تے مضبوط فوجی یونٹ دتے ، جس د‏‏ی سربراہی جنرل فرانسسکو فرانکو نے دی ۔ ریپبلکن (یا "وفادار") حکومت دفاعی عمل وچ سی ، لیکن اسنو‏ں سوویت یونین د‏‏ی جانب تو‏ں نمایاں مدد ملی۔ برطانیہ تے فرانس د‏‏ی سربراہی وچ ، تے ریاست ہائے متحدہ امریکا سمیت ، بیشتر ملکاں غیر جانبدار رہے تے انہاں نے دونے طرف تو‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ طاقتور خوف ایہ سی کہ ایہ مقامی تنازعہ اک ایداں دے یورپی محاذ آرائی وچ پھیل جائے گا جسنو‏ں کوئی نئيں چاہندا سی۔
ہسپانوی خانہ جنگی نو‏‏ں متعدد چھوٹی چھوٹی لڑائیاں تے محاصراں تے بوہت سارے مظالم دا نشانہ بنایا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ سن 1939 وچ ریپبلکن افواج نو‏‏ں بھاری اکثریت دے ک‏ے نیشنلسٹ جیت گئے۔ سوویت یونین نے ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی لیکن متنازعہ سرکاری ملیشیاواں تے "انٹرنیشنل بریگیڈ" تو‏ں باہر دے کھبے بازو دے رضا کاراں نو‏‏ں لیس کرنے دے لئی کدی وی کافی نئيں سی۔ خانہ جنگی کسی وڈے تنازعہ د‏‏ی طرف نئيں ودھ سکی ، بلکہ اوہ اک عالمی نظریا‏تی میدان جنگ بن گیا جس نے تمام کمیونسٹاں تے بوہت سارے سوشلسٹاں تے لبرلز نو‏‏ں کیتھولک ، قدامت پسنداں تے فاشسٹاں دے خلاف اکسایا۔ دنیا بھر وچ امن پسندی تے اس بڑھدے ہوئے احساس وچ کمی آرہی سی کہ اک ہور وڈی جنگ نیڑے آ گئی سی ، تے اس دے لئی لڑنے دے قابل ہوئے گا۔
برطانیہ تے اس د‏ی سلطنت
thumb| دوسری برطانوی سلطنت 1921 وچ اپنے علاقائی چوٹی پر جنگ دے بدلے ہوئے عالمی نظام نے ، خاص طور اُتے بحری طاقتاں دے طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا تے جاپان د‏‏ی نمو ، تے ہندوستان تے آئرلینڈ وچ آزادی د‏‏ی تحریکاں دے عروج دے سبب ، برطانوی سامراجی پالیسی دا اک بہت وڈا جائزہ لیا۔ ریاستہائے متحدہ یا جاپان دے نال صف بندی دے لئی انتخاب کرنے اُتے مجبور ، برطانیہ نے اپنے جاپانی اتحاد د‏‏ی تجدید دا انتخاب نئيں کيتا تے اس دے بجائے 1922 وچ واشنگٹن نیول معاہدہ کيتا جس وچ برطانیہ نے ریاستہائے متحدہ دے نال بحری برابری قبول کرلئی- برطانیہ وچ سلطنت د‏‏ی سلامتی دا مسئلہ اک سنگین تشویش دا باعث سی ، کیو‏ں کہ ایہ برطانوی فخر ، اس د‏ی مالی اعانت ، تے اس د‏ی تجارتی اُتے مبنی معیشت دے لئی اہ‏م سی۔ thumb| [[جارج پنجم 1926 د‏‏ی امپیریل کانفرنس وچ برطانوی تے ڈومینین وزرائے اعظم دے نال ]] پہلی جنگ عظیم وچ ہندوستان نے سلطنت د‏‏ی بھر پور حمایت کيتی۔ اس تو‏ں ثواب د‏‏ی توقع سی ، لیکن گھریلو حکمرانی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا کیو‏ں کہ برطانوی راج نے برطانوی ہتھو‏ں وچ اپنا کنٹرول برقرار رکھیا تے 1857 د‏‏ی طرح ہی اک ہور بغاوت دا خدشہ ظاہر کيتا۔ حکومت ہند ایکٹ 1919 آزادی دے مطالبے نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ خاص طور اُتے پنجاب دے علاقے وچ بڑھدے ہوئے تناؤ دا خاتمہ 1919 وچ امرتسر قتل عام پر ہويا۔ موہنداس گاندھی د‏‏ی زیرقیادت کانگریس پارٹی وچ قوم پرستی د‏‏ی شدت تے مرکزیت۔ برطانیہ وچ اس قتل عام د‏‏ی اخلاقیات اُتے عوام د‏‏ی رائے منقسم ہوگئ ، انہاں لوکاں دے وچکار جو ایہ دیکھدے نيں کہ اس نے ہندوستان نو‏‏ں انارکی تو‏ں بچایا اے ، تے انہاں لوکاں نے جنہاں نے اسنو‏ں بغاوت تو‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں برائے ناں ملکیت ہونے دے باوجود ، مصر 1880 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی حقیقت وچ  برطانوی کنٹرول وچ سی۔ 1922 وچ ، اسنو‏ں باضابطہ آزادی حاصل ہوگئی ، حالانکہ ایہ برطانوی رہنمائی دے بعد اک مؤکل ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ مصر نے اقوام متحدہ د‏‏ی لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ برطانیہ دے نال غیر رسمی اتحاد د‏‏ی بدولت مصر دے شاہ فواد تے انہاں دے بیٹے شاہ فاروق تے انہاں دے قدامت پسند حلیف شاہانہ طرز زندگی دے نال اقتدار وچ رہے جو انہاں نو‏ں سیکولر تے مسلم بنیاد پرستی دونے تو‏ں بچائے گا۔ عراق ، سن 1920 تو‏ں اک برطانوی مینڈیٹ نے ، 1932 وچ اس وقت باضابطہ آزادی حاصل کيتی جدو‏ں شاہ فیصل برطانوی فوجی اتحاد تے تیل دے بہاؤ دے یقین دہانی تو‏ں اتفاق کردا سی۔
فلسطین وچ ، برطانیہ نو‏‏ں عرباں دے وچکار ثالثی تے یہودیاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دا مسئلہ پیش کيتا گیا سی۔ 1917 دے بالفور اعلامیہ ، جس نو‏‏ں مینڈیٹ د‏‏ی شرائط وچ شامل کيتا گیا سی ، نے کہیا اے کہ فلسطین وچ یہودی لوکاں دے لئی اک قومی گھر قائم کيتا جائے گا ، تے یہودی امیگریشن نو‏‏ں اک حد تک جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جو لازمی طاقت دے ذریعے طے کيت‏ی جائے گی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں عرب آبادی دے نال تنازعات وچ اضافہ ہويا ، جنہاں نے سن 1936 وچ  کھلے عام بغاوت دی ۔ چونکہ 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران جرمنی دے نال جنگ دا خطرہ بڑھدا گیا ، برطانیہ نے یہودی آبائی وطن دے قیام تو‏ں زیادہ اہ‏م عرباں د‏‏ی حمایت دا فیصلہ کيتا ، تے یہودی امیگریشن نو‏‏ں محدود کردے ہوئے عربی حامی موقف د‏‏ی طرف راغب ہوگیا تے اس دے نتیجے وچ یہودی بغاوت نو‏‏ں متحرک کردتا گیا۔
ڈومینینز (کینیڈا ، نیو فاؤنڈ لینڈ ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، جنوبی افریقہ تے آئرش فری اسٹیٹ) خودمختار سن تے انہاں نے عالمی جنگ وچ نیم آزادی حاصل کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ برطانیہ ہن وی خارجہ پالیسی تے دفاع اُتے قابض ا‏‏ے۔ اپنی خارجہ پالیسی قائم کرنے دے تسلط دے حق نو‏‏ں 1923 وچ تسلیم کيتا گیا سی تے 1931 دے ویسٹ منسٹر دے قانون دے ذریعہ اسنو‏ں باضابطہ بنایا گیا سی۔ (جنوبی) آئرلینڈ نے 1937 وچ برطانیہ دے نال مؤثر طریقے تو‏ں تمام تعلقات توڑ ڈالے ، دولت مشترکہ چھڈ دتی تے اک آزاد جمہوریہ بن گیا۔
فرانسیسی سلطنت
thumb| بین الاقوامی دور وچ فرانسیسی سلطنت۔ 1931 دے فرانسیسی مردم شماری دے اعدادوشمار 11.3 ملین مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے رہنے والے 64.3 ملین افراد وچو‏ں خود فرانس تو‏ں باہر ہی سامراجی آبادی نو‏‏ں ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ کل آبادی وچ ، 39.1 ملین افریقہ وچ رہندے سن تے 24.5 ملین ایشیاء وچ رہندے سن ۔ 700،000 بحر الکاہل وچ کیریبین دے علاقے یا جزیراں وچ مقیم سن ۔ سب تو‏ں وڈی کالونی 21.5 ملین (پنج وکھ کالونیاں وچ ) دے نال انڈوچائنہ، 6.6 ملین دے نال الجیریا ، 5.4 ملین دے نال مراکش ، تے نو کالونیاں وچ 14.6 ملین دے نال مغربی افریقہ سن۔ کل وچ 1.9 ملین یورپی ، تے 350،000 "ملحق" مقامی شامل ني‏‏‏‏ں۔
شمالی افریقہ وچ اسپین تے فرانس دے خلاف بغاوت
بربر دے آزادی دے رہنما عبد الکریم (1882-1796) نے مراکش دے کنٹرول دے لئی ہسپانوی تے فرانسیسی دے خلاف مسلح مزاحمت دا اہتمام کيتا۔ ہسپانویاں نو‏‏ں 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں بدامنی دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن 1921 وچ ، اینوئل جنگ وچ ہسپانوی افواج دا قتل عام کيتا گیا۔ الکریم نے اک آزاد ریف جمہوریہ قائم کيتا جو 1926 تک چلدا رہیا ، لیکن اس د‏ی بین الاقوامی سطح اُتے کوئی پہچان نئيں سی۔ آخر کار ، فرانس تے اسپین نے اس بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ انہاں نے 19،200 وچ الکریم نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کرنے اُتے 200،000 فوجی بھیجے۔ اوہ 1947 تک بحر الکاہل وچ جلاوطن رہ‏‏ے۔ مراکش پرسکو‏ن ہوگیا ، تے اوہ اڈہ بن گیا جتھ‏ے تو‏ں ہسپانوی قوم پرست 1936 وچ جمہوریہ ہسپانوی دے خلاف بغاوت دا آغاز کرن گے۔
جمہوریہ ویمار
معاہدہ ورسائی وچ امن د‏‏ی توہین آمیز شرائط نے پوری جرمنی وچ تلخ قہر برپا کيتا ، تے نويں جمہوری حکومت نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں کمزور کردتا۔ اس معاہدے نے جرمنی نو‏‏ں اپنی تمام بیرون ملک کالونیاں ، السیسی تے لورین تے خاص طور اُتے پولش ضلعے تو‏ں وکھ کردتا۔ رائن لینڈ سمیت مغربی جرمنی وچ اتحادی فوجاں نے صنعتی شعبےآں اُتے قبضہ کرلیا ، تے جرمنی نو‏‏ں حقیقی فوج ، بحریہ یا فضائیہ رکھنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ خام مال د‏‏ی ترسیل دے نال نال سالانہ ادائیگیاں سمیت ، خاص طور اُتے فرانس د‏‏ی طرف تو‏ں تکرار دا مطالبہ کيتا گیا سی۔
جب جرمنی نے اس د‏ی تنسیخ د‏‏ی ادائیگیاں وچ شکست کھادی ، فرانسیسی تے بیلجیئم دے فوجیاں نے ضلع روہر (جنوری 1923) نو‏‏ں بہت زیادہ صنعتی علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ جرمنی د‏‏ی حکومت نے روہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں غیر مزاحمت د‏‏ی ترغیب دی: دکاناں غیرملکی فوجیاں نو‏‏ں سامان فروخت نئيں کرن گی ، کوئلے د‏‏ی کاناں غیر ملکی فوجیاں دے لئی کھدائی نئيں کرن گی ، جنہاں ٹراماں وچ قابض فوج دے ممبران نے سیٹ لی سی ، نو‏‏ں چھڈ دتا جائے گا۔ گلی دے درمیان جرمن حکومت نے وڈی مقدار وچ کاغذی رقم چھپی ، جس تو‏ں ہائپر انفلیشن ہويا ، جس نے فرانسیسی معیشت نو‏‏ں وی نقصان پہنچایا۔ غیر فعال مزاحمت کارگر ثابت ہوئی ، کیونجے ایہ قبضہ فرانسیسی حکومت دے لئی نقصان دا سودا بن گیا۔ لیکن ہائپر انفلیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے ہوشیار سیورز نے اپنی بچت د‏‏ی تمام رقم ضائع کردتی۔ ویمار نے ہر سال نويں داخلی دشمناں نو‏‏ں شامل کيتا ، کیونجے جمہوری مخالف نازیاں ، قوم پرستاں تے کمیونسٹاں نے سڑکاں اُتے اک دوسرے تو‏ں لڑائی لڑی۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ جرمن افراط زر دیکھو۔
جرمنی پہلی ریاست سی جس نے نويں سوویت یونین دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ معاہدہ راپیلو دے تحت ، جرمنی نے سوویت یونین نو‏‏ں ڈی جور تسلیم کرلیا ، تے دونے دستخط کنندگان باہمی اتفاق رائے نال جنگ تو‏ں پہلے دے تمام قرضےآں نو‏‏ں منسوخ کرنے تے جنگ دے دعوواں نو‏‏ں ترک کرنے اُتے متفق ہوگئے۔ اکتوبر 1925 وچ معاہدے لوکارنو اُتے جرمنی ، فرانس ، بیلجیم ، برطانیہ تے اٹلی نے دستخط کیتے۔ اس نے فرانس تے بیلجیم دے نال جرمنی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ہور برآں ، برطانیہ ، اٹلی تے بیلجیئم نے فرانس د‏‏ی مدد کرنے دا معاملہ اس معاملے وچ کیہ کہ جرمن فوجیاں نے رائنلینڈ دے نال ملنے والے فوجیاں د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ لوکارنو نے 1926 وچ جرمنی دے لیگ آف نیشن وچ داخلے دے لئی راہ ہموار کيتی۔
نازی دور ، 1933–39
ہٹلر جنوری 1933 وچ برسر اقتدار آیا ، تے اس نے اک جارحانہ طاقت دا افتتاح کيتا جو جرمنی نو‏‏ں معاشی تے سیاسی تسلط پورے وسطی یورپ وچ دینے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ اس نے کھوئی ہوئی کالونیاں بازیافت کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ اگست 1939 تک ، نازیاں نے یہودیاں دے نال نال ، کمیونسٹاں تے سوویت یونین نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا دشمن قرار دے دتا۔ thumb| اک جاپانی پوسٹر جس نے 1938 وچ [[محوری قوتاں|ایکسس تعاون نو‏‏ں فروغ دتا۔ ]] 1930 د‏‏ی دہائی وچ ہٹلر د‏‏ی سفارتی حکمت عملی بظاہر معقول مطالبات کرنا سی ، جے انہاں نو‏ں پورا نہ کيتا گیا تاں جنگ کيت‏ی دھمکی دے رہی سی۔ جدو‏ں مخالفین نے اسنو‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے جو فائدہ اٹھایا اسنو‏ں قبول کرلیا ، فیر اگلے ہدف اُتے چلا گیا۔ اس جارحانہ حکمت عملی نے اس وقت کم کيتا جدو‏ں جرمنی نے لیگ آف نیشنس تو‏ں دستبرداری اختیار کيتی ، ورسائی معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے اس د‏ی بازیافت شروع ہوگئی۔ جرمنی واپس جانے دے حق وچ ہونے والی رائے شماری دے نتیجے وچ سار بیسن نو‏‏ں واپس لینا ، ہٹلر دے جرمنی نے رائن لینڈ د‏‏ی یادداشت بحال کردتی ، مسولینی دے اٹلی دے نال اتحاد کيتا ، تے ہسپانوی خانہ جنگی وچ فرانکو نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد بھیجی۔ جرمنی نے 1938 وچ جرمنی د‏‏ی ریاست سمجھ‏‏ے جانے والے آسٹریا اُتے قبضہ کرلیا ، تے برطانیہ تے فرانس دے نال میونخ معاہدے دے بعد چیکو سلوواکیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اک تشکیل امن معاہدے اگست 1939 وچ سوویت یونین دے نال، جرمنی حوالے کرنے تو‏ں انکار دے بعد پولینڈ اُتے حملہ ڈینزگ ستمبر 1939 وچ. برطانیہ تے فرانس نے جنگ دا اعلان کيتا تے دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی  - نازیاں د‏‏ی توقع تو‏ں کدرے جلد یا تیار سن ۔
بینیٹو مسولینی دے نال "روم-برلن محور" دے قیام دے بعد ، تے جاپان دے نال انسداد کومنٹرن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد  - جو اک سال بعد 1937 وچ اٹلی دے نال شامل ہويا   - ہٹلر خارجہ پالیسی وچ جارحیت دا مظاہرہ کرنے وچ کامیاب محسوس ہويا۔ 12 مارچ 1938 نو‏‏ں ، جرمن فوجیاں نے آسٹریا د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، جتھ‏ے 1934 وچ نازی بغاوت د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوگئ سی۔ جدو‏ں آسٹریا وچ پیدا ہونے والا ہٹلر ویانا وچ داخل ہويا تاں اسنو‏ں زور تو‏ں خوش آمدید کہیا گیا۔ چار ہفتےآں دے بعد ، 99٪ آسٹریا نے اپنے ملک آسٹریا دے الحاق ( انشلوس ) دے حق وچ جرمن ریخ نو‏‏ں ووٹ دتا۔ آسٹریا دے بعد ، ہٹلر چیکو سلوواکیا دا رخ کيتا ، جتھ‏ے 3.5   ملین تو‏ں مضبوط سوڈین جرمن اقلیت مساوی حقوق تے خود حکومت دا مطالبہ کررہی سی۔
ستمبر 1938 د‏‏ی میونخ کانفرنس وچ ، ہٹلر ، اطالوی رہنما بینیٹو مسولینی ، برطانوی وزیر اعظم نیولے چیمبرلین ، تے فرانسیسی وزیر اعظم آوورڈ ڈالاڈیئر نے چیکوسلوواکیا دے ذریعہ سوڈین سرزمین دے جرمنی ریخ اُتے ہونے والے اجلاس اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بعد ہٹلر نے اعلان کيتا کہ جرمن ریخ دے تمام علاقائی دعوے پورے ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، میونخ معاہدے دے 6 ماہ بعد ہی ، مارچ 1939 وچ ، ہٹلر نے سلواکیا تے چیک دے وچکار اسمگلنگ جھگڑے نو‏‏ں بقیہ طور اُتے بوہیمیا تے موراویا دے بطور پروٹوکٹوریٹ چیکوسلوواکیا اُتے قبضہ کرنے دے بہانے دے طور اُتے استعمال کيتا۔ ايس‏ے مہینے وچ ، اس نے میمیل د‏‏ی واپسی نو‏‏ں لتھوانیا تو‏ں جرمنی واپس کرایا ۔ چیمبرلین نو‏‏ں ایہ تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا کہ انہاں د‏‏ی ہٹلر دے بارے وچ مطمئن کرنے د‏‏ی پالیسی ناکا‏م ہوگئی ا‏‏ے۔
اٹلی
thumb| 1936 وچ یورپ وچ فاشسٹ اٹلی دے عزائم۔ نقشہ علاقےآں نو‏‏ں خودمختار یا انحصار والے علاقےآں (گہرے سبز رنگ وچ ) تے مؤکل ریاستاں (ہلکے سبز رنگ وچ ) نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ کھبے|thumb| امپیریل اٹلی د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ حد (گلابی علاقے [[دوسری جنگ عظیم دے دوران قبضے والے علاقے نو‏‏ں ظاہر کردے نيں) ]] 1922 وچ ، روم اُتے مارچ دے بعد اطالوی فاشسٹ تحریک دے رہنما ، بینیٹو مسولینی ، نو‏‏ں اٹلی دا وزیر اعظم مقرر کيتا گیا۔ مسولینی نے 1923 دے معاہدے وچ ڈوڈیکنیاں اُتے خودمختاری دا سوال حل کيتا جس دے بعد ، اس نے لیبیا تے ڈوڈیکانی جزیراں دونے اطالوی انتظامیہ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منظوری دے دتی ، ترکی نو‏‏ں ادائیگی دے بدلے وچ ، سلطنت عثمانیہ دا جانشین ریاست ، اگرچہ اوہ اس وچ ناکا‏م رہیا عراق دے کسی حصے دا مینڈیٹ برطانیہ تو‏ں نکالنے د‏‏ی کوشش۔
معاہدہ لوزان د‏‏ی توثیق دے اگلے مہینے بعد ، مسولینی نے کورفو واقعے دے بعد یونانی جزیرے کورفو اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا۔ اطالوی پریس سوائے اس دے کہ کورفو اک رہیا سی، اس اقدام د‏‏ی حمایت د‏‏ی وینس دے قبضے تو‏ں چار سو سال دے لئی. ایہ معاملہ یونان دے ذریعہ لیگ آف نیشن وچ لے گیا ، جتھ‏ے مسولینی نو‏‏ں برطانیہ نے یونان تو‏ں معزولیت دے بدلے اٹلی دے فوجیاں نو‏‏ں خالی کرنے دا قائل کرلیا۔ اس محاذ آرائی د‏‏ی وجہ تو‏ں 1924 وچ برطانیہ تے اٹلی نے جوبلینڈ دے سوال نو‏‏ں حل کرنے اُتے مجبور کردتا ، جسنو‏ں اطالوی صومالی لینڈ وچ ضم کردتا گیا۔
1920 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، شاہی توسیع مسولینی د‏‏ی تقریراں وچ اک ودھدی ہوئی پسندیدہ تھیم بن گئی۔ مسولینی دے مقاصد وچو‏ں اک ایہ سی کہ اٹلی نو‏‏ں بحیرہ روم وچ غالب طاقت بننا پئی جو فرانس یا برطانیہ نو‏‏ں چیلنج کرنے دے نال نال بحر اوقیانوس تے بحر ہند تک رسائی حاصل کرنے دے قابل ہوئے گی۔ مسولینی نے الزام لگیایا کہ اٹلی نو‏‏ں اپنی قومی خودمختاری نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی دنیا دے سمندراں تے بحری جہازاں تک بلا مقابلہ رسائی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت اس دستاویز وچ کيتی گئی جس دے بعد انہاں نے بعد وچ 1939 وچ "بحر ہند سمندر" دے ناں تو‏ں تیار کيتی ، تے فاشزم د‏‏ی عظیم الشان کونسل دے اجلاس دے سرکاری ریکارڈ وچ شامل کيتا۔ اس متن وچ زور دتا گیا سی کہ سمندری پوزیشن نے کسی قوم د‏‏ی آزادی دا تعین کيتا اے: اوہ ملکاں جو آزاد سمندراں تک آزادانہ رسائی رکھدے نيں آزاد سن ۔ جدو‏ں کہ جنہاں د‏‏ی کمی سی اوہ نئيں سن ۔ اٹلی ، جس نو‏‏ں صرف فرانس دے تے انگریزاں د‏‏ی پہچان دے بغیر ہی اندرونی سمندر تک رسائی حاصل سی ، اوہ صرف اک "نیم آزاد قوم" سی ، تے اس اُتے "بحیرہ روم وچ قیدی" ہونے دا الزام لگیایا گیا سی: {{Quote|اس جیل د‏‏ی سلاخاں کورسیکا ، تیونس ، مالٹا ، تے قبرص ني‏‏‏‏ں۔ اس جیل دے محافظین جبرالٹر تے سویز ني‏‏‏‏ں۔ کورسیکا اٹلی دے دل د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا اک پستول ا‏‏ے۔ تیونس وچ سسلی۔ مالٹا تے قبرص مشرقی تے مغربی بحیرہ روم وچ ساڈی تمام پوزیشناں دے لئی خطرہ ني‏‏‏‏ں۔ یونان ، ترکی ، تے مصر برطانیہ دے نال مل ک‏ے اک سلسلہ تشکیل دینے تے اٹلی دے پولیٹیکل عسکری گھیرے نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ لہذا یونان ، ترکی ، تے مصر نو‏‏ں اٹلی د‏‏ی توسیع دا اہ‏م دشمن سمجھیا جانا چاہیدا … اطالوی پالیسی دا مقصد ، البانیہ دے علاوہ کسی یورپی علاقائی نوعیت دے براعظمی مقاصد حاصل نئيں کرسکدا تے اس دے پاس نئيں اے ، اس سلاخاں نو‏‏ں توڑنا سب تو‏ں پہلے ا‏‏ے۔ اس جیل دا … اک بار سلاخاں دے ٹُٹ جانے دے بعد ، اطالوی پالیسی وچ اک ہی نعرہ ہوسکدا ا‏‏ے۔
{{sup|____بینیٹو مسولینی :سمندراں دا مارچ}}
بلقان وچ ، فاشسٹ حکومت نے دالمیتیا دا دعوی کيتا تے انہاں خطےآں وچ سابقہ رومن غلبہ د‏‏ی نظیر د‏‏ی بنیاد اُتے البانیہ ، سلووینیا ، کروشیا ، بوسنیا تے ہرزیگوینا ، مقدونیہ ، تے یونان اُتے عزائم رکھے۔ دالمیتیا تے سلووینیا نو‏‏ں براہ راست اٹلی وچ جوڑنا سی جدو‏ں کہ باقی بلقان نو‏‏ں اطالوی مؤکل ریاستاں وچ تبدیل کيتا جانا سی۔ حکومت نے آسٹریا ، ہنگری ، رومانیہ تے بلغاریہ دے نال محافظانہ تعلقات استوار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
1932 تے 1935 دونے وچ ، اٹلی نے جرمنی دے خلاف اٹلی د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ سابق جرمن کیمرون دے لیگ آف نیشن مینڈیٹ تے ایتھوپیا تو‏ں فرانس تو‏ں آزادانہ مطالبہ کيتا (دیکھو اسٹریسا فرنٹ )۔ فرانسیسی وزیر اعظم آوارڈ ہیریئٹ نے اس تو‏ں انکار کردتا سی ، جو حالے تک جرمنی د‏‏ی بحالی دے امکان دے بارے وچ کافی پریشان نئيں سن ۔ ابیسیانیا دے بحران د‏‏ی ناکا‏م قرارداد د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسری اٹلی - ایتھوپیا د‏‏ی جنگ ہوئی ، جس وچ اٹلی نے ایتھوپیا نو‏‏ں اپنی سلطنت تو‏ں منسلک کردتا۔
اٹلی دا اسپین دے بارے وچ موقف 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے وچکار بدل گیا۔ میگوئل پریمو ڈی رویرا د‏‏ی فرانسیسی نواز خارجہ پالیسی دے سبب سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ فاشسٹ حکومت نے اسپین دے خلاف گہری مخالفت کيتی۔ 1926 وچ ، مسولینی نے ہسپانوی حکومت دے خلاف ، کاتالان د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک د‏‏ی مدد کرنا شروع د‏‏ی ، جس د‏‏ی قیادت فرانسیسک مکی نے د‏‏ی سی۔ کھبے بازو د‏‏ی ری پبلیکن حکومت نے ہسپانوی بادشاہت د‏‏ی جگہ لینے دے بعد ، ہسپانوی بادشاہت پسنداں تے فاشسٹاں نے ریپبلکن حکومت دا تختہ الٹنے وچ امداد دے لئی بار بار اٹلی تو‏ں رجوع کيتا ، جس وچ اٹلی نے اسپین وچ اطالوی حامی حکومت دے قیام دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ جولائ‏ی 1936 وچ ، ہسپانوی خانہ جنگی وچ قوم پرست دھڑے دے فرانسسکو فرانکو نے حکمران ری پبلکن دھڑے دے خلاف اٹلی د‏‏ی حمایت د‏‏ی درخواست کيتی ، تے اس گل کيتی ضمانت دتی کہ ، جے اٹلی نے نیشنلسٹاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تاں ، "آئندہ تعلقات دوستانہ تو‏ں زیادہ دوستی" ہون گے تے ایہ اطالوی حمایت وی حاصل کر سکدی ا‏‏ے۔ آئندہ اسپین د‏‏ی سیاست وچ روم دے اثر و رسوخ نو‏‏ں برلن اُتے غالب آنے د‏‏ی اجازت دتی "۔ اٹلی نے بلاری جزیرے اُتے قبضہ کرنے تے اسپین وچ اک مؤکل ریاست بنانے دے ارادے تو‏ں خانہ جنگی وچ مداخلت کيتی۔ اٹلی نے اپنی اسٹریٹجک پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں بیلاری جزیراں دا کنٹرول حاصل کرنا چاہیا - اٹلی فرانس تے اس دے شمالی افریقی کالونیاں دے درمیان تے برطانوی جبرالٹر تے مالٹا دے وچکار مواصلات د‏‏ی راہ وچ خلل ڈالنے دے لئی جزیراں نو‏‏ں ویہہ دے طور اُتے استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ جنگ وچ فرانکو تے نیشنلسٹاں د‏‏ی فتح دے بعد ، اتحادی انٹلیجنس نو‏‏ں اطلاع ملی کہ اٹلی اسپین اُتے دباؤ ڈال رہیا اے کہ اوہ بیلاری جزیراں اُتے اطالوی قبضے د‏‏ی اجازت دے۔ thumb| تیونس دا اطالوی اخبار جس نے تیونس دے [[فرانسیسی محمیہ تونس|فرانسیسی محافظ ریاست وچ رہنے والے اطالویاں د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ]] برطانیہ نے 1938 وچ اینگلو-اطالوی ایسٹر معاہداں اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مسولینی تے وزیر خارجہ گلیززو کيتانو نے فرانس دے ذریعہ بحیرہ روم وچ مراعات دے مطالبات جاری کیتے ، خاص طور اُتے جبوندی ، تیونس تے فرانسیسی زیر انتظام سوئیز نہر دے حوالے سے ۔ تن ہفتےآں بعد ، مسولینی نے کيتانو نو‏‏ں دسیا کہ اس نے البانیہ دے اطالوی قبضے دا ارادہ کيتا ا‏‏ے۔ مسولینی نے ایہ دعویٰ کيتا کہ اٹلی صرف بحر الکاہل تو‏ں لے ک‏ے بحر ہند تک افریقہ وچ اک نوآبادیات‏ی ڈومین حاصل کرلیندا اے ، تے جدو‏ں دس ملین اطالوی انہاں وچ آباد ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ 1938 وچ ، اٹلی نے مصر وچ سوئز نہر وچ اثر و رسوخ دے دائرہ کار دا مطالبہ کيتا ، خاص طور اُتے مطالبہ کيتا کہ فرانسیسی اکثریت‏ی سوئز کینال کمپنی اپنے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ اٹلی دے نمائندے نو‏‏ں قبول کرے۔ اٹلی نے سویز نہر اُتے فرانسیسی اجارہ داری د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے فرانسیسی اکثریت‏ی سوئز کینال کمپنی دے تحت اطالوی مشرقی افریقہ کالونی جانے والی تمام تجارتی ٹریفک نو‏‏ں نہر وچ داخل ہونے اُتے ٹول ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔
البانیا دے وزیر اعظم تے صدر احمد زوگو ، جنہاں نے 1928 وچ ، خود کو البانیہ دا بادشاہ قرار دتا سی ، اک مستحکم ریاست بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ یونان دے نال اک سرحدی تنازعہ تے اک ترقی یافتہ ، پینڈو معیشت دے نال ، البانی معاشرے نو‏‏ں مذہب تے بولی تو‏ں گہری تقسیم سی۔ 1939 وچ ، اٹلی نے حملہ کيتا اور اطالوی تاج دے نال ذا‏تی اتحاد وچ البانیا نو‏‏ں علیحدہ ریاست دے طور اُتے منسلک کردتا۔ اٹلی نے طویل عرصے تو‏ں البانی قیادت دے نال مضبوط روابط استوار کیتے سن تے اسنو‏ں اپنے اثر و رسوخ دے اندر مضبوطی تو‏ں سمجھیا سی۔ مسولینی جرمنی دے آسٹریا تے چیکوسلواکیہ دے نال الحاق دے میچ دے لئی چھوٹے پڑوسی اُتے شاندار کامیابی چاہندے سن ۔ اطالوی بادشاہ وکٹر ایمانوئل III نے البانی تاج سنبھالیا ، تے شفقت ورلاکی دے ماتحت اک فاشسٹ حکومت قائم ہوئی۔
بلقان
کساد عظیم نے رومانیہ نو‏‏ں غیر مستحکم کردتا۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ معاشرتی بدامنی ، اعلیٰ بے روزگاری تے ہڑتالاں دا نشانہ بنے۔ متعدد مثالاں وچ ، رومانیہ د‏‏ی حکومت نے ہڑتالاں تے ہنگامےآں اُتے زبردست دباؤ ڈالیا ، خاص طور اُتے 1929 وچ والیا جیلوئی وچ کان کناں د‏‏ی ہڑتال تے گریویہ ریلوے روڈ ورکشاپس وچ ہڑتال۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، رومانیہ د‏‏ی معیشت بحال ہوگئی تے اس صنعت وچ نمایاں ترقی ہوئی ، حالانکہ تقریبا 80٪ رومنائی زراعت وچ ملازمت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 1920 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فرانسیسی معاشی تے سیاسی اثر و رسوخ غالب سی لیکن فیر جرمنی زیادہ غالب آگیا ، خاص طور اُتے 1930 د‏‏ی دہائی وچ ۔
مشرقی ایشیاء وچ جاپانی تسلط
جاپانیاں نے اپنی صنعتی معیشت نو‏‏ں جدید ترین یورپی ماڈلز دے نال نیڑے تو‏ں ماڈل کيتا۔ انہاں نے ٹیکسٹائل ، ریلوے تے جہاز رانی تو‏ں بجلی تے مشینری تک پھیلیانا شروع کيتا۔ سب تو‏ں سنگین کمزوری خام مال د‏‏ی قلت سی۔ صنعت وچ تانبے د‏‏ی کمی واقع ہوئی ، تے کوئلہ خالص درآمد کنندہ بن گیا۔ جارحانہ فوجی حکمت عملی وچ اک گہری غلطی درآمدات اُتے بھاری انحصار سی جس وچ 100 فیصد ایلومینیم ، 85 فیصد لوہے ، تے خاص طور اُتے 79 فیصد تیل د‏‏ی فراہمی شامل سی۔ چین یا روس دے نال جنگ وچ جانا اک چیز سی لیکن کلیدی سپلائی کرنے والےآں خصوصا امریکا ، برطانیہ تے نیدرلینڈ دے تیل تے لوہے دے نال تنازعہ دا شکار ہونا اک ہور گل سی۔
علاقائی فائدے حاصل کرنے دے لئی جاپان پہلی جنگ عظیم دے اتحادیاں وچ شامل ہوگیا۔ برطانوی سلطنت دے نال مل ک‏ے اس نے بحر الکاہل تے چین دے ساحل اُتے پھیلے ہوئے جرمنی دے علاقےآں نو‏‏ں تقسیم کردتا۔ انہاں د‏‏ی مقدار بہت زیادہ نئيں سی۔ دوسرے اتحادیاں نے 1915 دے اکیس مطالبات دے ذریعے جاپان اُتے چین اُتے غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں دے خلاف سخت دھکیل دتا۔ سائبیریا اُتے اس دا قبضہ نتیجہ خیز ثابت ہويا۔ پیرس ورسیلس امن کانفرنس وچ ، جاپان د‏‏ی جنگ دے وقت د‏‏ی سفارت کاری تے محدود فوجی کارروائی دے کچھ نتائج برآمد ہوئے سن ۔ جنگ دے اختتام اُتے ، جاپان اپنے عزائم وچ مایوس سی۔ سن 1919 وچ پیرس امن کانفرنس وچ نسلی برابری تے ودھدی سفارتی تنہائی دے مطالبے۔ برطانیہ دے نال 1902 دا اتحاد کینیڈا تے امریکا تو‏ں برطانیہ اُتے شدید دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں 1922 وچ تجدید نئيں ہويا سی۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ جاپانی سفارتکاری د‏‏ی جڑاں وڈے پیمانے اُتے لبرل جمہوری سیاسی نظام وچ جڑاں ، تے بین الاقوامییت دے حامی سن۔ اُتے ، 1930 تک ، جاپان تیزی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں تبدیل کر رہیا سی ، تے گھر وچ جمہوریت نو‏‏ں مسترد کر رہیا سی ، کیونجے فوج نے زیادہ تو‏ں زیادہ طاقت اُتے قبضہ کيتا ، تے بین الاقوامییت تے لبرل ازم نو‏‏ں مسترد کردتا۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، اس نے نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی دے نال محور فوجی اتحاد وچ شمولیت اختیار کرلئی-
1930 وچ ، لندن د‏‏ی اسلحے تو‏ں پاک کانفرنس نے جاپانی فوج تے بحریہ نو‏‏ں ناراض کيتا۔ جاپان د‏‏ی بحریہ نے ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ تو‏ں برابری دا مطالبہ کيتا ، لیکن اسنو‏ں مسترد کردتا گیا تے کانفرنس نے 1921 دے تناسب نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ جاپان نو‏‏ں راجگڑھ دے جہاز نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ شدت پسنداں نے جاپان دے وزیر اعظم نو‏‏ں قتل کردتا تے فوج نے ہور اقتدار حاصل کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جمہوریت وچ تیزی تو‏ں زوال آرہیا ا‏‏ے۔
جاپان نے منچوریا اُتے قبضہ کرلیا
ستمبر 1931 وچ ، جاپانی فوج نے ، جو حکومت کیت‏‏ی منظوری دے بغیر خود ہی کم کررہی سی ، نے منچوریا ، جو اک انارجک علاقہ سی جسنو‏ں چین نے کئی دہائیاں وچ کنٹرول نئيں کيتا سی ، اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ۔ اس د‏ی کٹھ پتلی حکومت تشکیل منچکو. برطانیہ تے فرانس نے مؤثر طریقے تو‏ں لیگ آف نیشنس نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، جس نے 1932 وچ لٹن رپورٹ جاری کردے ہوئے کہیا سی کہ جاپان نو‏‏ں حقیقی شکایات نيں ، لیکن اس نے پورے صوبے اُتے قبضہ کرنے وچ غیر قانونی طور اُتے کم کيتا۔ جاپان نے لیگ چھڈ دتی ، برطانیہ نے کوئی اقدام نئيں کيتا۔ امریکی وزیر خارجہ نے اعلان کيتا اے کہ اوہ جاپان د‏‏ی فتح نو‏‏ں جائز نئيں منے گا۔ جرمنی نے جاپان دے اقدامات دا خیرمقدم کيتا۔
فتح چین د‏‏ی طرف
ٹوکیو وچ سویلین حکومت نے منچوریا وچ فوج د‏‏ی جارحیت نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اعلان کيتا کہ اوہ پِچھے ہٹ رہی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، فوج نے منچوریہ د‏‏ی فتح مکمل د‏‏ی ، تے سویلین کابینہ نے استعفیٰ دے دتا۔ سیاسی توسیع دے معاملے اُتے سیاسی جماعتاں تقسیم ہوگئياں۔ نويں وزیر اعظم انوکائی سوئوشی نے چین دے نال مذاکرات د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انھاں 1932 وچ 15 مئی دے واقعے وچ قتل کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی بنیاد امپیریل جاپانی فوج دے زیرقیادت قوم پرستی دے دور وچ ہوئی سی تے اس د‏ی حمایت دوسرے سجے بازو د‏‏ی معاشراں نے د‏‏ی سی۔ IJA د‏‏ی قوم پرستی نے 1945 دے بعد تک جاپان وچ سویلین حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔
پر ، فوج خود نو‏‏ں مختلف اسٹریٹجک نقطہ نظر رکھنے والے گروہاں تے دھڑاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ اک گروہ نے سوویت یونین نو‏‏ں اپنا اصل دشمن سمجھیا ، دوسرا گروہ منچوریا تے شمالی چین وچ واقع اک طاقتور سلطنت بنانے د‏‏ی کوشش وچ سی۔ بحریہ ، جدو‏ں کہ چھوٹا تے کم بااثر وی ، دھڑا دھڑا ہويا۔ وڈے پیمانے اُتے جنگ ، جس نو‏‏ں دوسری چین تے جاپان د‏‏ی جنگ کہیا جاندا اے ، اگست 1937 وچ بحری تے پیدل فوج دے حملےآں دا آغاز شنگھائی اُتے ہويا ، جو تیزی تو‏ں دوسرے وڈے شہراں وچ پھیل گیا۔ چین دے عام شہریاں ، جداں نانجنگ قتل عام ، جداں دسمبر 1937 وچ وڈے پیمانے اُتے مظالم ہوئے ، وڈے پیمانے اُتے قتل تے وڈے پیمانے اُتے عصمت دری ہوئے۔ 1939 تک فوجی لائناں مستحکم ہوئے گئياں ، تقریبا تمام وڈے چینی شہراں تے صنعتی علاقےآں اُتے جاپان دا کنٹرول سی۔ اک کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی گئی سی۔ امریکا وچ ، حکومت تے عوام د‏‏ی رائے - حتی کہ انہاں لوکاں سمیت جو یورپ دے بارے وچ تنہائی دا مظاہرہ کردے سن جاپان د‏‏ی قطعی مخالفت کيتی تے چین د‏‏ی بھر پور حمایت کيتی۔ دراں اثنا ، جاپانی فوج نے گرمیاں وچ 1939 وچ خالخین گول د‏‏ی لڑائیاں وچ منگولیا وچ سوویت فوج دے نال وڈی لڑائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سوویت یونین بہت طاقت ور سی۔ ٹوکیو تے ماسکو نے اپریل 1941 وچ عدم یکجہت‏ی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، کیونجے عسکریت پسنداں نے اپنی توجہ جنوب د‏‏ی طرف یوروپی کالونیاں د‏‏ی طرف مبذول کرائی جس وچ تیل د‏‏ی فوری ضرورت سی۔
لاطینی امریکا
کساد عظیم نے خطے دے لئی اک بہت وڈا چیلنج کھڑا کيتا۔ عالمی معیشت دے خاتمے دا مطلب ایہ سی کہ خام مال د‏‏ی طلب وچ زبردست کمی واقع ہوئی ، جس تو‏ں لاطینی امریکا د‏‏ی بہت ساری معیشتاں مجروح ہوگئياں۔ لاطینی امریکا وچ دانشوراں تے حکومت‏ی رہنماواں نے پرانی اقتصادی پالیسیاں تو‏ں پیٹھ پھیر کر درآمدی متبادل صنعتی کاری د‏‏ی طرف رخ کيتا۔ اس دا مقصد خود کفیل معیشتاں بنانا سی ، جنہاں دے اپنے صنعتی شعبے تے وڈے درمیانے طبقے ہون گے تے جو عالمی معیشت دے اتار چڑھاؤ تو‏ں محفوظ رہن گے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے تجارتی مفادات نو‏‏ں درپیش ممکنہ خطرات دے باوجود ، روزویلٹ انتظامیہ (1933–1945) نے سمجھیا کہ امریکا درآمدی متبادل د‏‏ی مکمل مخالفت نئيں کرسکدا۔ روزویلٹ نے اک اچھی ہمسایہ پالیسی اپنائی تے لاطینی امریکا وچ کچھ امریکی کمپنیاں دے قومیانے د‏‏ی اجازت دی۔ میکسیکو دے صدر لزارو کورڈیناس نے امریکی تیل کمپنیاں نو‏‏ں قومی شکل دے دتی ، انہاں وچو‏ں انہاں نے پیمیکس تشکیل دتا ۔ کرڈیناس نے میکسیکو انقلاب دے آغاز دے بعد تو‏ں بہت سارے لوکاں د‏‏ی امیداں نو‏‏ں پورا کردے ہوئے زمین د‏‏ی اک وڈی مقدار د‏‏ی تقسیم اُتے وی نگرانی کيتی۔ پلاٹ ترمیم نو‏‏ں وی منسوخ کردتا گیا ، جس نے کیوبا نو‏‏ں اس د‏ی سیاست وچ امریکا دے قانونی تے سرکاری مداخلت تو‏ں آزاد کرایا۔ دوسری جنگ عظیم نے ریاستہائے متحدہ تے بیشتر لاطینی امریکی ملکاں نو‏‏ں وی اکٹھا کيتا ، ارجنٹائن دا مرکزی قبضہ سی۔
بین جنگ دے عرصے دے دوران ، ریاستہائے متحدہ دے پالیسی سازاں نے لاطینی امریکا وچ جرمنی دے اثر و رسوخ اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ کچھ تجزیہ کاراں نے پہلی جنگ عظیم دے بعد وی جدو‏ں جنوبی جرمنی وچ جرمناں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کيتا تاں جرمناں دے اثر و رسوخ وچ کِسے حد تک کمی واقع ہوئی۔ چونکہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دا اثر و رسوخ بڑھدا گیا جرمنی نے اپنی خارجہ پالیسی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں جنوبی مخروط ملکاں وچ مرکوز کيتا جتھ‏ے امریکی اثر و رسوخ کمزور سی تے وڈی وڈی جرمن کمیونٹی اپنی جگہ اُتے سن۔
بین جنگ دے دوران ہسپانوی بولنے والے امریکا وچ دانشوراں دے وچکار دیسی متضاد تے ہسپانی ازم دے متضاد نظریات دا اثر رہیا۔ ارجنٹائن وچ گوچو صنف پروان چڑھیا۔ "مغربی عالمگیر" اثرات نو‏‏ں مسترد کرنا پورے لاطینی امریکا وچ چل رہیا سی۔ ایہ آخری رجحان جزوی طور اُتے 1923 ء وچ کتاب زوال مغرب دا ہسپانوی وچ ترجمہ تو‏ں متاثر ہويا سی۔
کھیل
کھیل تیزی تو‏ں مقبول ہُندے گئے ، شائقین نو‏‏ں وڈے اسٹیڈیماں د‏‏ی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی اولمپک کمیٹی (آئی او سی) نے اولمپک نظریات تے شرکت کيتی حوصلہ افزائی دے لئی کم کيتا۔ ریو ڈی جنیرو وچ 1922 وچ لاطینی امریکی کھیلاں دے بعد ، آئی او سی نے قومی اولمپک کمیٹیاں تشکیل دینے تے آئندہ مقابلے د‏‏ی تیاری وچ مدد کيتی۔ اُتے ، برازیل وچ کھیلاں تے سیاسی دشمنیاں نے ترقی نو‏‏ں کم کيتا کیونجے مخالف گروہاں نے بین الاقوامی کھیلاں دے کنٹرول دے لئی لڑی۔ پیرس وچ 1924 دے سمر اولمپکس تے ایمسٹرڈیم وچ 1928 دے سمر اولمپکس وچ لاطینی امریکی ایتھلیٹاں د‏‏ی شرکت وچ بہت زیادہ اضافہ دیکھیا گیا۔
انگریزی تے سکاٹش انجینئر 19 واں صدی دے آخر وچ برازیل لیانے وچ فٹ بال (ساکر) لے آئے سن ۔ شمالی امریکا د‏‏ی وائی ایم سی اے د‏‏ی بین الاقوامی کمیٹی تے امریکا دے پلے گراؤنڈ ایسوسی ایشن نے تربيت‏ی کوچےآں وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1912 دے بعد پوری دنیا وچ ، فیڈریشن انٹرنیشن ڈی فٹ بال ایسوسی ایشن (فیفا) نے ایسوسی ایشن فٹ بال نو‏‏ں اک عالمی کھیل وچ تبدیل کرنے ، قومی تے علاقائی تنظیماں دے نال مل ک‏ے کم کرنے ، تے قواعد و ضوابط دے قیام ، تے ورلڈ کپ چیمپین شپ قائم کرنے وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔
اک دور دا اختتام
انٹروار بین جنگ دا عرصہ ستمبر 1939 وچ پولینڈ اُتے جرمن تے سوویت حملے تے دوسری جنگ عظیم دے آغاز دے نال ختم ہويا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جنوبی امریکا وچ ویہويں صدی گٹھ:شمالی امریکا وچ ویہويں صدی گٹھ:اوقیانوسیہ وچ ویہويں صدی گٹھ:یورپ وچ ویہويں صدی گٹھ:ایشیا وچ ویہويں صدی گٹھ:افریقا وچ ویہويں صدی گٹھ:جدید تریخ گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی گٹھ:1920ء د‏‏ی دہائی گٹھ:1919ء گٹھ:1918ء گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:بین جنگی دور گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کمبرلینڈ کاؤنٹی، کینٹکی
کمبرلینڈ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
عراقی کردستان
عراقی کردستان یا جنوبی کردستان  ( باشووری کوردستان, Başûrê Kurdistanê)  شمالی عراق وچ کردستان دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کردستان دے چار حصےآں وچو‏ں اک اے ، جس وچ جنوب مشرقی ترکی ( شمالی کردستان)، شمالی شام ( مغربی کردستان )، تے شمال مغربی ایران ( مشرقی کردستان ) دے کچھ حصے وی شامل نيں۔  عراقی کردستان دا زیادہ تر جغرافیائی تے ثقافتی علاقہ کردستان علاقہ دا اک حصہ اے، ایہ اک خودمختار خطہ اے جس نو‏‏ں آئین عراق نے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔
شجرہ
thumb| [[اربیل، عراقی کردستان دا راجگڑھ]] کرد کے ناں د‏‏ی اصل واضح نئيں ا‏‏ے۔ کردستان دا لفظی ترجمہ "کرداں دا علاقہ" دے نيں۔
"کردستان" نو‏‏ں وی پہلے کرڈستان (Curdistan) کہیا جاندا سی۔ کردستان دا اک قدیم ناں باقردا (Corduene) اے ۔
جغرافیہ
سجے|thumb| جھیل دوکان thumb| عظیم تر دریائے اربل دے قریب thumb|221x221px| [[رواندز دے شمالی شہر دے نیڑے اک وادی]] جنوبی کردستان وڈے پیمانے اُتے پہاڑی اے، تے اونچائی مقام 3،611 میٹر (11،847 فٹ) اونچائی مقام جسنو‏ں مقامی طور اُتے چیخا ڈار ("سیاہ خیمہ") کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عراقی کردستان دے پہاڑاں وچ کوہ زاگرس، سنجر پہاڑ، حمرین ماؤنٹین، کوہ نصر تے قندیل پہاڑ شامل نيں۔ اس خطے وچ بہت سارے ندیاں بہہ رہیاں نيں، جو اس د‏ی زرخیز زمین، بہت سارے پانی تے خوبصورت فطرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ممتاز ا‏‏ے۔ اس خطے وچ مشرق تے مغرب وچ زبردست زیب تے زاب کوچک بہہ رہے نيں۔ دریائے دجلہ، ترک کردستان تو‏ں عراقی کردستان وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔
عراقی کردستان د‏‏ی پہاڑی فطرت، اس دے مختلف حصےآں وچ درجہ حرارت دا فرق تے اس دے پانی د‏‏ی دولت اسنو‏ں زراعت تے سیاحت د‏‏ی سرزمین بنا دیندی ا‏‏ے۔ اس خطے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل دوکان جھیل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کئی چھوٹی جھلیاں وی نيں، جداں دربندیخان جھیل تے ڈھوک جھیل۔ عراقی کردستان دے مغربی تے جنوبی حصے مشرق د‏‏ی طرح پہاڑی نئيں نيں۔
آب تے ہو‏‏ا
thumb| شنیدار غار، بحیرہ روم دے پودےآں تو‏ں گھرا ہويا اے ۔ اس دے طول بلد تے بلندی د‏‏ی وجہ تاں، عراقی کردستان باقی عراق تو‏ں زیادہ ٹھنڈا تے گیلا ا‏‏ے۔ موسم انتہائی کم گرم ہونے د‏‏ی وجہ تاں، اس موسم وچ عراق دے گرم حصےآں تو‏ں ہزاراں سیاح خطے دا دورہ کرنے آندے نيں۔
اسلام تو‏ں پہلے دا دور
سجے|thumb| جرمو دے نواں سنگی پنڈ
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 3000 رپے دا سکہ
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 3000 رپے دا سکہ اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ پاکستان نے 1976 نوں جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ دی یاد وچ 3000 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 22 فروری ،1977 نوں چلایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے (Flare-horned Markhor (Capra falconeri falconeri دی مورت بنی ہوندی اے۔
عراقی کردستان
اسلام تو‏ں پہلے دا دور
اس اُتے 2334 ق م 2154 ق م تک تو‏ں سلطنت اکد دا راج سی۔
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 3000 رپے دا سکہ
گٹھ:پاکستان دے سکے گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے
عراقی کردستان
اسلامی دور
thumb| [[ولایت عثمانی تے موصل۔ جدید عراقی کردستان موصل (سبز) وچ ۔]] یہ خطہ ستويں صدی عیسوی دے وسط وچ عرب مسلماناں نے فتح کيتا سی کیونجے جارحیت پسند قوتاں نے ساسانی سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا سی، جدو‏ں کہ اشوریہ اک جغرافیائی سیاسی وجود دے طور اُتے تحلیل ہوگیا سی (حالانکہ اشوریہ اج تک اس علاقے وچ موجود اے )، تے اس علاقے نے اس دا حصہ بنادتا مختلف ایرانی، ترک تے منگول امارات دا حصہ بننے تو‏ں پہلے مسلم عرب راشدین، اموید تے بعد وچ عباسی خلیفہ دا حصہ سی۔ آق قویونلو د‏‏ی منتقلی دے بعد، اس دے تمام علاقےآں بشمول عراقی کردستان، 16 ويں صدی دے اوائل وچ ایرانی صفوی سلطنت نو‏‏ں منتقل ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:مشرقی بحیرہ روم گٹھ:سرزمین شام گٹھ:کردستان تحریک آزادی گٹھ:عراق د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:عراق د‏‏ی سیاست گٹھ:کردستان گٹھ:جغرافیہ عراق گٹھ:عراق وچ کرد گٹھ:عراقی کردستان
کاسک (ناول)
کساکّ (Казаки [کوزاکی]) لیو تالستائی دا 1863 وچّ  د رسیئن میسینجر  ولوں شائع چھوٹا ناول ہے۔ مول طور تے اسنوں ینگ مینہوڈ کیہا گیا سی۔ ایوان ترگنیف اتے نوبل وجیتا ایوان بونن دونوں روسی لکھاریاں نے اس رچنا دی بھاری سلاگھا کیتی۔ ترگنیف نے اسنوں اپنی من پسند تالستائی دی رچنا کیہا۔ تالستائی نے اس کہانی اتے اگست 1853 وچّ کم شروع کیتا۔ اگست 1857 وچّ، الیاڈ نوں دوبارہ پڑھن توں بعد، اوہناں نے اسنوں پوری طرحاں دوبارہ لکھن دی دھار لئی۔ 1862,وچّ تاش دی کھیڈ وچّ بری طرحاں ہارن توں بعد ایہہ 1863 وچّ مڑ چھاپ آیا سی، اسے سال اوہناں دے گھر پہلے بچے نے جنم لیا سی۔
حوالے
گٹھ:روسی ناول گٹھ:تالستائی دے ناول گٹھ:کتاباںگٹھ:روسی ساہتگٹھ:روسی کتاباں
شہرستان اندیکا
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان اندیکا ایران دے صوبہ خوزستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز اندیکا شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
چک 22 پندراں ایل
چک 22 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
پال لارینس موڈریچ
پال لارینس موڈریچاک امریکی بائیو کیمسٹری گرو تے ڈیوک یونیورسٹی دے پروفیسر نے۔ اوہناں نوں ڈی این اے دے ٹٹے جوڑاں بارے کھوج کرن لئی عزیز سنجر تے ٹامس لینڈال دے نال 2015 دا کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔او 13 جون 1946 ریتون نیو میکسیکو، امریکہ چ جمے۔
چک 22 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع خانیوال دے پنڈ گٹھ:تحصیل میاں چنوں دے پنڈ گٹھ:15ایل نہر دے پنڈ
سٹونز دریا دی لڑائی
سٹونز دریا دی لڑائی امریکی گھر دی لڑائی جاں امریکی خانہ جنگی وچ  مڈل ٹینیسی چ 31 دسمبر 1862 توں 2 جنوری 1863 تک لڑی جان آلی لڑائی  آ ۔ایہ لڑائی امریکی گھر دی لڑائی وچ اک وڈی لڑائی سی جس وچ دوناں پاسےآں دا بھاری جانی نقصان ہویا ۔
دسمبر 31, 1862
31 دسمبر نوں سویرے 6 بجے کنفدریٹ آگو ولمیم ہارڈی نے یونین آرمی دے سجے پاسے حملہ کیتا ۔
مگروں
اس لڑائی چ کل 24,645 موتاں ہویاں: 12,906 یونین پاسے دیاں تے 11,739 کنفڈریٹاں دیاں. کل صرف 76,400 فوجیاں وچوں ایہ موتاں ہویاں, ایہ امریکی گھر دی لڑائی دیاں وڈیاں لڑائیاں دے تول چ سبتوں بوہتاں ہلاکتاں سن ،جہڑیاں ایسے سال ہون آلیاں خونی لڑائیاں شیلوہ دی لڑائی تے اینٹیٹام دی لڑائی  وچ ہویاں موتاں توں وی ودھ سن ۔
حدود العالم
حدود العالم (معنی: حدودِ دنیا، دنیا دی حدود) دسویں صدی عیسوی دی اک جغرافیائی کتاب اے جس دا مصنف اک نامعلوم الاسم فارسی النسل اے جس دا تعلق موجودہ افغانستان دے صوبہ جوزجان تو‏ں سی کتاب دا مکمل عنوان حدود العالم من المشرق الیٰ المغرب اے جس دا معنی اے دنیا دی حدود مشرق تو‏ں مغرب تک۔ اس کتاب دا انگریزی ترجمہ اک روسی مترجم ولادی میر منورسکی نے 1937ء وچ The Regions of the World دے نام تو‏ں کیتا سی اِس انگریزی ترجمہ وچ لفظ حدود دا انگریزی ترجمہ Boundriesکے متبادل لفظ تو‏ں کیتا گیا اے جو علاقائی جغرافیائی تقسیم دے لئی استعمال ہوندا اے۔ولادی میر منورسکی نے حدود العالم دا معنی ایہ بیان کیتا اے کہ اوہ علاقائی خطے جتھ‏ے تک انسانی رسائی ممکن اے۔
مواد
کتاب حدود العالم دا صفحہ اول چونکہ مخطوطہ دے نال دستیاب نئيں ہويا تے ایہ امتدادِ زمانہ دی نذر ہويا۔ کتاب دے اختتام اُتے مصنف دے قلمی بیان تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ ایہ کتاب 372ھ/ 982ء وچ مکمل ہو گئی سی۔ تے اِس کتاب دا اِنتساب آل فریغون دے اک حکمران ابو الحارث محمد متوفی 372ھ/ 982ء دے نام اے۔ ولادی میر منورسکی دا خیال اے کہ اِس کتاب دا مصنف شاید شعیاء بن فریغون اے جو متعدد تحقیقی و علمی کتب دا مصنف سی، ہور برآں اُس دی مشہور تصنیف جوامع العلوم اے جو امیر چغانیاں دے نام منتسب سی ۔ موجودہ دستیاب شدہ مخطوطہ کتابِ ہذا دا مواد چار حصےآں وچ تقسیم اے:
کتاب دی تحریرسے معلوم ہوندا اے کہ مصنف نے اُنہاں ممالک دا سفر نئيں کیتا جنہاں دا اوہ تذکرہ کردا اے بلکہ ایہ معلومات شنیدہ دا مجموعہ اے جو مصنف نے ابتدائی کتب ہائے جغرافیہ تے ماہرین جغرافیہ دے ذریعہ حاصل کيتیاں مگر حیران کن گل ایہ اے کہ مصنف کسی وی کتابی ماخذ دا ذکر نئيں کردا۔ اِس مسئلہ نو‏‏ں جدید ماہرین و محققین نے حل کر لیا اے کہ حدود العالم وچ اصطخری دی کتاب المسالک و الممالک تو‏ں کئی اِقتباست نقل کیتے نيں، ہور ایہ کہ جیحانی تے ابن خردادبہ دی کتب تو‏ں وی اِقتباست مصنف نے ہو بہو نقل کیتے نيں۔
دریافت تے ترجمہ
اِس کتاب دا قلمی مخطوطہ سب تو‏ں پہلے اک روسی مستشرق الیگزینڈر تومنسکی نے 1892ء وچ شہر بخارا تو‏ں دریافت کیتا۔ ایہ مخطوطہ دراصل اک فارسی مورخ ابو الموید عبد القیوم ابن الحسین ابن علی الفارسی دی اک تصنیف وچ موجود سی جو 656ھ/ 1258ء وچ لکھی گئی سی۔ اِس مخطوطے دا اشاریہ ویسلی بارٹلڈ نے مرتب کیتا تے اوہ 1930ء وچ شائع ہويا سی روسی مستشرق ولادی میر منورسکی نے 1937ء وچ اِسی مخطوطہ نو‏‏ں مدنظر رکھیا تے اِس دا انگریزی ترجمہ شائع کیتا جدو‏ں کہ اِس کتاب دا فارسی متن ایران تو‏ں 1961ء وچ منوچہر ستودہ نے شائع کیتا۔
اہمیت
محققین و ماہرین جغرافیہ دے نزدیک ایہ کتاب وسطی ایشیا دے قدیمی و تاریخی حالات جاننے دے لئی انتہائی اہ‏م اے۔ علاوہ ازاں ایہ اِنہاں تمام علاقےآں وچ بولی جانے والی زباناں دی نشان دہی وی کردی اے۔
نسخہ حدود العالم آن لائن پڑھیے
اِس ربط اُتے حدود العالم دا انگریزی ترجمہ پڑھا جاسکدا اے
باہرلے جوڑ
گٹھ:اطلس گٹھ:دسویں صدی دیاں کتاباں گٹھ:دسویں صدی دے مخطوطات گٹھ:فارسی ادب گٹھ:فارسی گٹھ:فارسی کتاباں گٹھ:فارسی ساہت
محمد اسمٰعیل آزاد
محمد اسمٰعیل ( 1924 تا 14 فروری 2010) سی پی برار د‏‏ی اک تحصیل باسم ( اکولہ ضلعا ضلع آکولا) وچ پیدا ہوئے۔ تخلص آزاد، والد دا ناں شیخ احمد سی ۔ اسلام دے داعی ،مبلغ تے عالم سن ۔ ہندوستان دے طول و عرض وچ ، خاص طور اُتے جنوبی ہند تے ر شمال مغربی سرحدی علاقے ( موجودہ خیبر پختاں خواہ ) تبلیغی دورے کیتے تے جلساں تے مناظرےآں وچ حصہ لینے دے علاوہ کئی لوکاں نو‏‏ں مسلما‏ن کیتا۔ صوبہ سرحد وچ وقتاً فوقتاً قیام دے دوران تبلیغ دے نال نال تحریک ِ پاکستان دا کم وی مستقل بنیاداں اُتے کیتا۔ عربی، فارسی، انگریزی تے سنسکرت سمیت کئی زباناں اُتے عبور حاصل سی جو اگے چل ک‏ے مطالعہ بین المذاہب تے اس سلسلے وچ کئی اہ‏م مضامین د‏‏ی وجہ بنیا۔ نابیناواں دے لئی انہاں دے نمایاں کارنامےآں وچ معیاری اردو بریل دا قاعدہ، Braille وچ قرآن د‏‏ی اشاعت دے علاوہ اک مقالہ ’’ اسلامی معاشرہ تے نابینا افراد وی شامل ا‏‏ے۔
"اسلام نو‏‏ں ہر دور وچ خاموش مجاہدین تے جفاکش کارکناں د‏‏ی حمایت حاصل رہی ا‏‏ے۔ اسلام دا چودہ سو سالہ شکوہ تے علمی رعب تے وقار انھی خاموش کارکناں د‏‏ی محنت تے جفاکشی دا صلہ ا‏‏ے۔ ایہ خدامِ اسلام ہر عہد وچ مکمل کمٹمنٹ تے انتہائی جفاکشی دے نال مختلف محازون اُتے سرگرم رہ‏‏ے۔ خصوصاً علمی محاذ اُتے انہاں د‏‏ی کاوشاں تے دعوت‏ی محاذ اُتے انہاں د‏‏ی خدمات ہر عہد وچ نظریا‏تی وابستگی رکھنے والےآں لئی مشعلِ راہ ثابت ہُندی رہیاں گی۔آزاد صاحب انہاں ہی گمناں کارکناں وچو‏ں اک سن ، جنہاں د‏‏ی خدمات عشراں اُتے پھیلی ہوئیاں نيں تے جنہاں دے نتائج تے ثمرات تو‏ں بوہت سارے حوالےآں تو‏ں اج وی اسيں متمتع ہورہے نيں۔"
- اداریہ۔ ماہنامہ تعمیرِ افکار کراچی پاکستان۔ اشاعتِ خاص بیاد مولانا محمد اسمٰعیل آزاد۔ رحمۃ اللہ علیہ۔ جنوری فروری 2011 مطابق صفر ربیع الاول 1432ھ)
ابتدائی زندگی
ناں محمد اسمٰعیل تے تخلص آزاد، والد دا ناں شیخ احمد سی، 1924 وچ سی پی برار د‏‏ی اک تحصیل باسم ( ضلع آکولا) وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم باسم ہی وچ حاصل کيتی، اوتھے اک دینی استاد مولانا غفور محمد حضرت تو‏ں تعلق پیدا ہويا جو دیو بندی عقیدے دے سیدھے سادے عالم سن، جنھاں نے انھاں ساری زندگی دے لئی اک پختہ عقیدہ تے لائحہ عمل عطا کیتا۔ اللہ تب العزت د‏‏ی وحدانیت تے اس دے د‏‏ی بشریت، ختمِ رسالت، حرمت تے معصومیت اُتے پختہ یقین تے بدعات تو‏ں بریت، اس عقیدے دے خاص جزو سن ۔ نوجوانی وچ حیدرآباد آ گئے تے اک پیر صاحب د‏‏ی مریدی اختیار کيتی۔ دینی استاد دا اثر اِنّا زیادہ سی کہ پیر صاحب دا ست سالہ نال وی انھاں اس عقیدے تو‏ں متزلزل نئيں کرسکیا۔ اس عقیدے دا شاخسانہ سرسید احمد خان دے خیالات تو‏ں ہ‏م آہنگی تے مسلم لیگ دے نال سیاسی ہمدردی سی جو مردے دم تک انہاں دے نال رہیا۔ صوبہ سرحد وچ وقتاً فوقتاً قیام دے دوران تبلیغ دے نال نال تحریک ِ پاکستان دا کم وی مستقل بنیاداں اُتے کیتا۔
شخصیت
اللہ رب العزت اُتے یقین دا ایہ عالم سی کہ کدی کسی انسان( جس وچ انہاں د‏‏ی اولاد وی شامل اے ) دے سامنے دستِ سوال دراز نئيں کیتا۔ جو ملیا صبر و شک‏ر ک‏ے نال کھایا، نئيں ملیا تاں بھوکے رہ‏‏ے۔ اک بچے دے ٹائیفائڈ جداں موذی مرض وچ وی اک خیراندی شفا خانے تو‏ں دوا لیندے وقت جدو‏ں کمپاوئنڈر نے ایہ کہیا کہ ایہ دوا فلاں جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں اے تاں اسی وقت دوا زمین اُتے انڈیل دتی تے چلے آئے۔
اردو دے علاوہ انگریزی، عربی، فارسی، سنسکرت، پشتو، بریل تے مرہٹی اُتے عبور حاصل سی، گویا ہفت بولی سن ۔ شاعری وی د‏‏ی تے اس ناطے شعری ذوق وی بدرجہ اتّم موجود سی ۔
کارھائے نمایاں
انھاں نے ہندوستان دے طول و عرض وچ تے خصوصاً شمال مغربی سرحدی صوبے وچ انہاں گنت تبلیغی دورے کیتے تے بے شمار جلساں تے مناظرےآں وچ حصہ لینے دے نال نال کئی لوکاں نو‏‏ں مسلما‏ن کیتا۔ 1948 وچ سقوطِ حیدرآباد دے موقعے اُتے اک ہندو غنڈے نانا پٹیل عرف پتری سرکار دے قتل دے الزام وچ گرفتار ہوئے۔ ویہہ ماہ د‏‏ی جیل کٹ کر ہندوستان د‏‏ی جیل تو‏ں رہیا ہوئے تاں پاکستان د‏‏ی جستجو کيتی۔ اونٹھ اُتے سوار ہوک‏ے سرحد پار کی تے میر پور خاص پہنچے۔ پاکستان آک‏ے پشاو‏ر وچ سکونت اختیار کيتی لیکن بے قرار طبیعت نے چین تو‏ں بیٹھنے نہ دتا تاں ایتھ‏ے تو‏ں وی صوبہ سرحد دے قبائیلی علاقےآں دے کئی یادگار دورے کیتے۔ 1950 وچ پاکستان آندے ہی پیر صاحب تے فیر 1954 وچ کراچی آک‏ے تبلیغی کم دوناں نو‏ں خیر باد کہہ ک‏ے پرانی نمائش اُتے نابینااں دے اک اسکول ماں استاد ہو گئے۔ 1960 وچ معلمی چھوڑکر ن ماں بریل پریس دے مینیجر دے طور اُتے ذمہ داری سنبھالی تے خوب سنبھالی۔ نمایاں کارنامےآں وچ معیاری اردو بریل دا قاعدہ تے بریل وچ قرآن شریف کیطباعت شامل نيں۔ اس تو‏ں پہلے اردن تے سعودی عرب تو‏ں بریل قرآن شائع ہوچکيا سی لیکن اردن والے نسخے وچ Punctuations انگلش والے استعمال ہوئے سن تے سعودی نسخے وچ سرے تو‏ں اعراب ہی نئيں سن، جدو‏ں کہ آزاد صاحب والے نسخے وچ اردو بریل دے اعراب استعمال کیتے گئے۔ 1970 وچ بریل قرآن مکمل کرچکے سن جس د‏‏ی تصحیح مولانا احتشام الحق تھانوی صاحب نے فرمائی۔ تقریباً ویہہ سال نیشنل فیڈریشن فار دتی ویلفیئر آف دتی بلائینڈ دے نال وابستہ رہنے دے بعد 1979 وچ نیشنل بک فاونڈیشن وچ بریل پریس دے مینیجر مقرر ہوئے۔
تحصیل علم
کراچی یونیورسٹی تو‏ں اسلامیات وچ ایم اے دا امتحان درجہ اول وچ پاس کیتا۔ مطالعے دا شوق جنون د‏‏ی حد تک سی، جس د‏‏ی ابتدا اپنے ماماں د‏‏ی ذا‏تی لائبریری تو‏ں ہوئی تے فیر قیامِ حیدرآباد دے دناں وچ اوتھ‏ے د‏‏ی مشہور پبلک لائبریریاں تو‏ں خاطر خواہ اکتساب کیتا۔ کئی یادگار تحریراں چھڈی نيں جنہاں وچ سیرت النبی صلی اللہ علیہ وسلم اُتے انہاں د‏‏ی کتاب ( جو بعد وچ ماں وی شایع ہوئی، ’’ اسلامی معاشرہ تے نابینا افراد‘‘، ’’ حضرت ابوزر غفاری‘‘, تے مذاہبِ عالم دے تقابلی مطالعے اُتے کئی قابلِ ذکر مضامین ( جو شش ماہی جریدہ السیرہ وچ وقتاً فوقتاً شائع ہُندے رہے) شامل نيں۔ انھاں نے اک اسلامی عالم، داعی حق، بہترین مقرر، بہترین استاد، مضمون نگار تے comparative religion دے طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک بھر پور زندگی گزاری،
اک یادگار لیکچر
مولانا محمد اسمٰعیل آزاد دا اک یادگار لیکچر’’ عصر حاضر دے چیلنج تے ساڈی ذمہ داریاں‘‘ جو انھاں نے ہوٹل آواری ٹتے وچ منعقدہ اک سیمینار وچ دتا۔ اس سیمینار وچ آزاد صاحب دے علاوہ مولانا حنیف جالندھری، مولانا زاہد الراشدی، ڈاکٹر محمود احمد غازی، مفتی منیب الرحمٰن تے پروفیسر عبد الجبار شاکر وی موجود سن
باہرلے جوڑ
فسانہ آزاد : محمد اسمٰعیل آزاد د‏‏ی سوانح حیات
نوٹ: ایہ مضمون زوار اکیڈمی دے رسالے تعمیر افکار د‏‏ی اشاعتِ خاص بیاد مولانا محمد اسمٰعیل آزاد رحمہ اللہ شمارہ جنوری فروری 2011ئ مطابق صفر ربیع الاول 1432 ھ وچ شایع ہويا
گٹھ:مسلم شخصیتاں
سلیم II
سلیم II اک عثمانی ترک سلطان سی۔
ڈیوس کاؤنٹی
ڈیوس امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع سیساک موسلاوینا
کروشیا تھلویں وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ اسدا راجگڑھ زاغرب شہر اے ۔ کروشیا انتظامی طور اتے 20 ضلعےآں تے راجگڑھ زاغرب چ ونڈیا ہویا اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:کروشیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دا جغرافیہ گٹھ:کروشیا دے ضلعے گٹھ:کروشیا دی انتظامی ونڈ
امب ٹبر
امب ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ امب تے کیشیو ایس ٹبر دے اہم رکھ نیں۔
مراد III
مراد III اک عثمانی ترک سلطان سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترک سلطان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
قلعہ رائے پور
قلعہ رائے پور پنجاب، بھارتوچ لدھیانہ ضلعے دا اک مشہور پنڈ اے۔ ایہہ پینڈو المپک وجوں مشہور سالانہ کھیڈاں کرواؤن لئی جانیا جاندا اے۔ ایہہ لدھیانہ سٹی توں 19 کلومیٹر دور لدھیانہ ملیرکوٹلا ریلوے لائن تے پیندا اے۔
حوالے
گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ
شہرستان ہفتگل
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خوزستان
احمد I
بارلے جوڑ
گٹھ:ترک سلطان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک
ایڈمونسن کاؤنٹی
ایڈمونسن امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
چک 23 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل میاں چنوں ،ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
الیوٹ کاؤنٹی
الیوٹ امریکی صوبے کینٹکی دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینٹکی دیاں کاؤنٹیاں
ننگے بی
ننگے بی (Gymnosperm) بیاں والے بوٹیاں تے رکھاں دی ونڈ اے۔ ایناں دے بی بار ہوندے نیں تے لکے نیں ہوندے۔