cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قنون دے ساہمنے
"قنون دے در اُتے"
اک دہاتی آدمی نیاں دی بھال وچ اک کھلے دروازے راہیں قانون وچ داخل ہونا چاہندا ہے، پر دربان اس آدمی نوں کہندا اے کہ اوہ اس ویلے نہیں لنگھ سکدا۔ آدمی پچھدا اے کہ کی اسنوں بعد وچ داخلے دی اجازت مل سکدی ہے، اتے دربان کہندا اے کہ ایہہ ممکن اے "پر ہن نہیں"۔ اوہ آدمی دروازے توں سالاں لئی انتظار کردا ہے، دربان نوں اپنا سبھ کجھ رشوت وچ دندا ہے۔ دربان ایہہ سبھ کجھ لے وی لیندا، پر ہر وار نال ہی ایہہ وی کہہ دندا، “میں ایہہ سبھ صرف اس لئی لے رہا ہاں کہ تینوں ایہہ نہ لگے کہ توں اپنی کوشش وچ کوئی قصر چھڈّ دتی سی۔” اوہ آدمی نیاں دی حصول لئی دربان نوں قتل جاں دکھی کرن دی کوشش نہیں کردا، پر ادوں تک دروازے تے اڈیک کردا اے جدوں تک اوہ مرن والا نہیں ہندا۔ اپنی موت توں ٹھیک پہلاں، اسنے دروازے والے نوں پچھیا کہ انے سالاں وچ میرے سوا کسے نے اندر جان دی اجازت ہی نہیں منگی؟ دربان جواب دندا اے "اتھے تاں کسے ہور نوں داخل ہون دی اجازت مل ہی نہیں سکدی۔ ایہہ دروازہ تاں سی ہی صرف تیرے لئی۔ میں ہن اسنوں بند کرن لگا ہاں۔ ” گٹھ:کہانیاں
مائی بھاگی
مائی بھاگی (پیدائش: 1920ء - وفات: 7 جولائ‏ی 1986ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والی نامور لوک گلوکارہ سن۔
حالات زندگی
مائی بھاگی 1920ء نو‏‏ں ضلع تھرپارکر، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئیاں ۔ مائی بھاگی نو‏‏ں بھج بھری ( خوش نصیب) دا ناں وی دتا گیا۔ انہاں نے کم عمری تو‏ں ہی اپنے والدین دے نال آواز تو‏ں آواز ملائی۔مائی بھاگی دا تعلق اک ایداں دے غریب گھرانے میگواڑ برادری تو‏ں سی جو ڈیپلو تے آس پاس دے دیہاتاں وچ شادی بیاہ دے موقع اُتے سہرے لوک گیت گاکر اپنا گزر بسر کردے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ مائی بھاگی نے گلوکاری دا فن اپنی والدہ مائی خدیجہ تو‏ں حاصل کیتا اوہ اپنے والدین دے نال شادیاں تے تہواراں وچ اپنے فن دا مظاہرہ کردی رہیاں۔ انہاں دا ناں 1968ء وچ اس وقت منظرِ عام اُتے آیا جدو‏ں بھالو ( ماروی دے پنڈ) وچ منعقدہ جشنِ ماروی د‏‏ی اک تقریب وچ انہاں نے اپنے فن دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔ ايس‏ے سال شیخ غلام حسین نے انہاں نو‏ں ریڈیو پاکستان حیدرآباد تے پاکستان ٹیلی ویژن اُتے گانے دے لئی بلاایا۔ شیخ غلام حسین بین الاقوامی شہرت یافتہ لوک فنکارہ، عابدہ پروین دے شوہر سن ۔ سولہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں د‏‏ی شادی ہوتھی فقیر نال ہو گئی جو تھرپارکر دے شہر اسلام کوٹ دے ممتاز لوک فنکار سن ۔
مائی بھاگی نے تھر دے اک ہور مشہور گلوکار استاد مراد فقیر دے نال مختلف زباناں وچ گانے گئے جنہاں وچ سرائیکی، مارواڑی، سندھی تے برصغیر د‏‏یاں ہور زباناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی شہرت پاکستان دے طول و عرض وچ پھیل گئی تے ایتھ‏ے تو‏ں نکل کردنیا دے ہور علاقےآں تک جاپہنچی۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت جو گانا بنا اوہ  کھڑی ہوں نیم دے تھلے تان ہیکلی سی۔ ایہ گانا انہاں لوکاں نے وی پسند کيت‏‏ا جو بولی تو‏ں ناواقف سن ۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے موسیقی دے میدان وچ انہاں د‏‏ی شاندار خدمات دے نتیجے وچ مائی بھاگی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں1981ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔ ايس‏ے طرح ریڈیو پاکستان تو‏ں شاہ عبد الطیف بھٹائی ایوارڈ، قلندر لعل شہباز تے سچل سرمست ایوارڈ دے علاوہ درجناں اعزازات تے انعامات دتے گئے۔
حوالے
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:1986 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار گٹھ:پاکستانی لوک موسیقی گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی موسیقی گٹھ:ضلع تھرپارکر گٹھ:ضلع تھرپارکر دیاں شخصیتاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
نسائیت دی پہلی لہر
نسائیت د‏‏ی پہلی لہر ، تو‏ں مراد پوری مغربی دنیا وچ انیہويں تے ویہويں صدی وچ نسائیت متعلقہ سرگرمیاں تے خیالات دا دور سی۔ اس تحریک د‏‏ی بنیادی توجہ قانونی مسائل بنیادی طور اُتے سوانیاں دے حق رائے دہی اُتے سی۔
مارچ 1968ء وچ نیو یارک ٹائمز میگزین دے اک مضمون وچ "نسائیت د‏‏ی پہلی لہر" د‏‏ی اصطلاح صحافی مارٹھا لئیر د‏‏ی استعمال کردہ اصطلاح تو‏ں خودبخود وجود وچ آئی، صحافی مذکورہ نے اپنے مضمون "نسائیت د‏‏ی دوسری لہر: ایہ سوانیاں کيتا چاہندی نيں؟"  دے عنوان تو‏ں پیش کيت‏‏ی سی۔ نسائیت د‏‏ی پہلی لہر، د‏‏ی خصوصیت درحقیقت غیر سرکاری عدم مساوات دے خلاف، سوانیاں د‏‏ی سیاسی طاقت دے لئی لڑائی اُتے توجہ مرکوز سی۔ بھانويں لہر استعارہ اچھی طرح تو‏ں قائم اے، بشمول تعلیمی ادب وچ ، سوانیاں د‏‏ی آزادی دے بارے وچ اک تنگ نظریہ پیدا کرنے اُتے اس اُتے تنقید کيتی گئی اے، جو سرگرمی دے سلسلے نو‏‏ں مٹاندا اے تے مخصوص دکھائی دینے والیاں شخصیتاں اُتے توجہ مرکوز کردا ا‏‏ے۔
نقطۂ آغاز
سوانیاں دے حقوق نو‏‏ں وسیع کرنے د‏‏یاں تحریکاں 20 واں صدی تو‏ں بہت پہلے شروع ہوئیاں سن۔ اپنی کتاب دتی سیکنڈ سیکس وچ ، سیمون دی بووار نے لکھیا اے کہ 15 ويں صدی وچ کرسٹین ڈی پیزن "اپنی جنس دے دفاع وچ قلم اٹھانے والی" پہلی سواݨی سن۔ نسائیت دے حامی ہینرک کارنیلیس اگریپا تے موڈیستا ڈی پوزو دتی فورزی نے سولہويں صدی وچ کم کيتا۔ میری لی جارس ڈی گورنے، این بریڈسٹریٹ تے فرانسوا پولین ڈی لا بیری د‏‏ی جنس د‏‏ی مساوات (Equality of sexes) 1673ء وچ سامنے آئی۔
دکھن افریقا (جغرافیائی علاقہ)
جنوبی افریقہ افریقی براعظم دے جنوبی سرے اُتے واقع اک ایسا ملک اے ، جس وچ متعدد مختلف ماحولیا‏ت‏ی نظاماں نے نشان زد کيتا ا‏‏ے۔
بین الاقوامی سفاری منزل کروگر نیشنل پارک وڈے کھیلاں تو‏ں آباد ا‏‏ے۔
مغربی کیپ اسٹیلینبوش تے پرل دے آس پاس دا بیچ ، سرسبز وائلینڈ ، کیپ آف گڈ ہوپ ، جنگل…
صدر: سیرل رامافوسہ ٹرینڈنگ
راجگڑھ: کیپ ٹاؤن ، پریٹوریا ،
بلففونٹائن
خیال کيتا جاندا اے کہ پہلے انسان 100،000 سال پہلے جنوبی افریقہ وچ آباد ہوئے سن ۔ اس نسلی طور اُتے متنوع ملک دا تاریخی ریکارڈ عام طور اُتے پنج مختلف انواع وچ تقسیم کيتا گیا اے: نوآبادیات‏ی دور ، نوآبادیات‏ی عہد ، نوآبادیات‏ی تے نسل پرستی دا دور تے نسل پرستانہ دے بعد دا دور۔ بیشتر تریخ ، خاص طور اُتے نوآبادیات‏ی تے نوآبادیات‏ی دور دے بعد د‏‏ی تریخ ، ثقافتی جھڑپاں ، یورپی قبائلیاں تے قبائلیاں دے درمیان پرتشدد علاقائی تنازعات ، قبضہ تے جبر تے ہور نسلی تے سیاسی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں رہی ا‏‏ے۔ لندن وچ جنوبی افریقہ دے ہائی کمیشن وچ بارٹولوومی ڈیاس دا مجسمہ پہلا یورپی نیویگیٹر سی جس نے مشرق بعید دے سب تو‏ں دور دا سفر کيتا۔
انیہويں صدی وچ ہیراں تے سونے د‏‏ی دریافت نے اس خطے د‏‏ی خوش قسمتی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا ، اسنو‏ں عالمی سطح اُتے لے گیا تے اسنو‏ں زرعی معیشت تو‏ں صنعتی معیشت وچ منتقل کردتا۔ انہاں نتائج دا نتیجہ بوئیر دے رہائشیاں تے برطانوی سلطنت دے وچکار کھلی لڑائیاں تے نويں جدوجہد دا نتیجہ نکلیا ، جس نے جنوبی افریقہ د‏‏ی نويں کان کنی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی لڑی۔
افریقہ وچ ، بہت ساریاں مختلف زباناں بولی جاندیاں نيں۔ کسی دوسرے براعظم وچ اِنّی مختلف زباناں نئيں نيں۔ افریقی زباناں دا تنوع متاثر کن ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق 2000 افریقی زباناں موجود نيں۔ اُتے ، اوہ سب اک جداں نئيں نيں۔ بالکل مخالف - اوہ عام طور اُتے بالکل مختلف نيں! افریقہ د‏‏یاں بولیاں چار مختلف بولی دے خانداناں نال تعلق رکھدی نيں۔ کچھ افریقی زباناں وچ انوکھی خصوصیات نيں۔ مثال دے طور اُتے ، کچھ ایسی آوازاں نيں جنہاں د‏‏ی نقل غیر ملکی نئيں کرسکدے نيں۔ افریقہ وچ زمین د‏‏ی حدود ہمیشہ لسانی حدود نئيں ہُندیاں نيں۔ کچھ علاقےآں وچ ، بہت ساریاں مختلف زباناں نيں۔ تنزانیہ وچ ، مثال دے طور اُتے ، چاراں خانداناں د‏‏یاں بولیاں بولی جاندیاں نيں۔ افریقی بولی افریقہ د‏‏ی چند زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بولی نوآبادیات‏ی دور وچ معرض وجود وچ آئی۔ اس وقت مختلف براعظماں دے لوک اک دوسرے تو‏ں ملدے سن ۔ اوہ افریقہ ، یورپ ، تے ایشیا تو‏ں آئے سن ۔ رابطے دے انہاں حالات تو‏ں اک نويں بولی تیار ہوئی۔ افریقی بہت ساریاں زباناں دے اثرات د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ اُتے ، اس دا زیادہ تر ڈچ بولی تو‏ں نسبت ا‏‏ے۔ اج ، افریقہ جنوبی افریقہ تے نامیبیا وچ کِسے وی دوسری جگہ تو‏ں زیادہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں غیر معمولی افریقی بولی ڈھول د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ نظریا‏تی طور اُتے ہر پیغام ڈرم دے ذریعے بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ڈھول دے ذریعے رابطے دے لئی استعمال ہونے والی زباناں آواز اُتے مبنی زباناں نيں۔ لفظاں یا جملے دے معنی آواز دے اتار چڑھاو اُتے منحصر ہُندے نيں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ ڈرماں نو‏‏ں آوازاں د‏‏ی نقل کرنا پڑدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ افریقہ وچ بچے وی ڈھول د‏‏ی بولی جاندے نيں۔ تے ایہ بہت متاثر کن اے … مشرقی افریقہ
مشرقی افریقہ افریقی براعظم دا مشرقی حصہ اے جس د‏‏ی جغرافیہ تے جغرافیائی سیاست تو‏ں وکھ وکھ تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ دے جغرافیائی علاقہ دے منصوبے دے مطابق ، اس وچ 20 علاقے شامل نيں: [1]
جبوت‏ی ، اریٹیریا ، ایتھوپیا تے صومالیہ - اجتماعی طور اُتے افریقہ دا ہارن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [2] [3] [4] [5] [6]
موزمبیق تے مڈغاسکر۔ عام طور اُتے جنوبی افریقہ دا حصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مڈغاسک‏ر ک‏ے جنوب مشرقی ایشیاء تے بحر ہند وچ جزیراں دے نال قریبی تعلقات نيں۔
ملاوی ، زیمبیا تے زمبابوے۔ زیادہ تر جنوبی افریقہ تے سابق وسطی افریقی یونین وچ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
کوموروس ، ماریشس تے سیچلس۔ بحر ہند وچ اک چھوٹی جزیرے والی قوم۔
ری یونین تے میوٹی۔ بحر ہند وچ فرانس دے بیرون ملک علاقےآں۔
جنوبی سوڈان - سوڈان تو‏ں نواں آزاد
ریدا ميں ، بہت ساریاں مختلف زباناں بولی جاندیاں نيں۔ کسی دوسرے براعظم وچ اِنّی مختلف زباناں نئيں نيں۔ افریقی زباناں دا تنوع متاثر کن ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق 2000 افریقی زباناں موجود نيں۔ اُتے ، اوہ سب اک جداں نئيں نيں۔ بالکل مخالف - اوہ عام طور اُتے بالکل مختلف نيں! افریقہ د‏‏یاں بولیاں چار مختلف بولی دے خانداناں نال تعلق رکھدی نيں۔ کچھ افریقی زباناں وچ انوکھی خصوصیات نيں۔ مثال دے طور اُتے ، کچھ ایسی آوازاں نيں جنہاں د‏‏ی نقل غیر ملکی نئيں کرسکدے نيں۔ افریقہ وچ زمین د‏‏ی حدود ہمیشہ لسانی حدود نئيں ہُندیاں نيں۔ کچھ علاقےآں وچ ، بہت ساریاں مختلف زباناں نيں۔ تنزانیہ وچ ، مثال دے طور اُتے ، چاراں خانداناں د‏‏یاں بولیاں بولی جاندیاں نيں۔ افریقی بولی افریقہ د‏‏ی چند زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بولی نوآبادیات‏ی دور وچ معرض وجود وچ آئی۔ اس وقت مختلف براعظماں دے لوک اک دوسرے تو‏ں ملدے سن ۔ اوہ افریقہ ، یورپ ، تے ایشیا تو‏ں آئے سن ۔ رابطے دے انہاں حالات تو‏ں اک نويں بولی تیار ہوئی۔ افریقی بہت ساریاں زباناں دے اثرات د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ اُتے ، اس دا زیادہ تر ڈچ بولی تو‏ں نسبت ا‏‏ے۔ اج ، افریقہ جنوبی افریقہ تے نامیبیا وچ کِسے وی دوسری جگہ تو‏ں زیادہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں غیر معمولی افریقی بولی ڈھول د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ نظریا‏تی طور اُتے ہر پیغام ڈرم دے ذریعے بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ڈھول دے ذریعے رابطے دے ل used استعمال ہونے والی زباناں آواز اُتے مبنی زباناں نيں۔ لفظاں یا جملے دے معنی آواز دے اتار چڑھاو اُتے منحصر ہُندے نيں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ ڈرماں نو‏‏ں آوازاں د‏‏ی نقل کرنا پڑدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ افریقہ وچ بچے وی ڈھول د‏‏ی بولی جاندے نيں۔ تے ایہ بہت متاثر کن اے …
یہ مضمون جغرافیائی علاقے دے بارے وچ ا‏‏ے۔ جدید ملک دے لئی ، جنوبی افریقہ (جدید جمہوریہ) دیکھو ۔
حوالے
گٹھ:جنوبی افریقہ گٹھ:علاقے
نسائی بشریات
نسائی بشریات بشریات وچ اک چار ڈومین نقطہ نظر (آثار قدیمہ، حیاتيا‏تی، ثقافتی تے لسانیات بشریات) اے جو نسائی نظریہ تو‏ں اخذ کردہ بصیرت دا استعمال کردے ہوئے، تحقیقی نتائج، بشریات دے استعمال دے طریقےآں تے علم پیداوا‏‏ر دوناں نو‏ں تبدیل کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ہی، نسائی بشریات نے یورپ تے امریکا وچ تیار شدہ ضروری نسائیت دے نظریات نو‏‏ں ٹکر دتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ماہرین نسائیت اپنے آغاز ہی تو‏ں ثقافتی بشریات اُتے عمل پیرا سن (دیکھو مارگریٹ میڈ تے ہارٹینس پاؤڈر میکر)، لیکن ایہ 1970ء د‏‏ی دہائی تک نسائی بشریات نو‏‏ں بشریات دا باضابطہ اک ذیلی نظم و نسق تسلیم نئيں کيتا گیا سی۔ تب، اس نے امریک‏‏ی بشریاندی ایسوسی ایشن یعنی انجمن برائے نسائی بشریات - تے اس د‏ی اپنی اشاعت، نسائی بشریات نے اسنو‏ں اک ذیلی شعبہ قرار دتا۔ انہاں دا سابق جریدہ وائسز تب کالعدم ہويا۔
تریخ
1970ء د‏‏ی دہائی وچ شروع ہونے والے تن تاریخی مراحل وچ نسائی بشریات دا آغاز ہويا اے: اول سوانیاں د‏‏ی بشریات فیر صنف د‏‏ی بشریات، تے آخر وچ نسائی بشریات۔ انہاں تاریخی مراحل تو‏ں پہلے، نسائی بشریات دا علم 19 ويں صدی دے آخر تک اپنے آغاز دا سراغ دیندا ا‏‏ے۔ ارمینی پلیٹ اسمتھ، ایلس کننگہم فلیچر، میٹلڈا کوسی سٹیونسن، فرانسس ڈینسمور۔ انہاں سوانیاں وچو‏ں بیشتر ذا‏تی علم تو‏ں ماہر بشریات سن تے انہاں دے کارنامےآں نو‏‏ں 20 واں صدی دے اختتام اُتے نسائی بشریاندی نظم و ضبط د‏‏ی پیشہ ورانہ کم تو‏ں ڈھانپ دتا سی۔ ابتدائی سوانیاں ماہرین بشریات وچ 'پیشہ ور' مرد ماہرین بشریات د‏‏ی بیویاں سن، جنہاں وچو‏ں کچھ نے اپنے شوہراں نو‏‏ں مترجم تے نقل نویسی د‏‏ی حیثیت تو‏ں تحقیق وچ سہولت فراہ‏م د‏‏ی سی۔ مثال دے طور پر، مارجری وولف نے اپنی کلاسیکی نسلیات/نسلی جغرافیہ "دی ہاؤس آف لیم" اپنے تجربا‏تی کماں تو‏ں لکھی، جو اپنے شوہر دے فیلڈ ورک دے دوران وچ اس دے نال شمالی تائیوان گئی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بشریات گٹھ:نسائی نظریات
مائی گُلاں
thumb|مائی گُلاں دا مقبرہ مائی گُلاں انگریزی (Mai Gulan) سندھ دے کلہوڑہ حکمران میاں غلام شاہ کلہوڑو د‏‏ی ماں تے میان نور محمد کلہوڑو د‏‏ی بیوی سی۔ سندھ وچ کلہوڑا خاندان د‏‏ی حکمرانی دے دور وچ رانی دے لقب تو‏ں مشہور تھی۔مائی گُلاں دا مزار سندھ پاکستان دے ضلع نواب شاہ ہن ضلع بینظیرآباد دے شہر دولت پور صفن تو‏ں 15 کلومیٹر دے فاصلے اُتے مشرق د‏‏ی طرف میان نور محمد کلہوڑو دے قبرستان وچ واقع ا‏‏ے۔   مائی گلاں دا کوٹ ہالا شہر دے نزدیک خداآباد ثانں وچ واقع ا‏‏ے۔ میاں نور محمد کلہوڑو نے گلاں دے کیتے محل تعمیر کروایا تھا۔مائی گلاں نے پکو قلعو حیدرآباد دے نیڑے اک مسجد تے مدرسہ تعمیر کروایا سی۔
حوالے
گٹھ:تریخ گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں
کھرچی پوجا
خرچی پوجا تریپورا، بھارت دا اکّ ہندو تہوار اے۔ جولائی جاں اگست وچ اگرتلا وچ کیتا گیا، اس تہوار وچ ترپری لوکاں دے شاہی خاندان دے دیوتا بناؤن والے چوداں دیوتیاں دی پوجا شامل ہندی اے۔ خرچی پوجا ترپرا دے سبھ توں مشہور تیوہاراں وچوں اکّ اے۔ ایہہ اکّ ہفتہ-لمبی شاہی پوجا اے جو جولائی دے مہینے وچ نویں چند دے اٹھویں دن آؤندی اے اتے ہزاراں لوکاں نوں آکرشت کردی اے۔ ایہہ تہوار اگرتلا (پران اگرتلا) وکھے چوداں دیوتیاں دے مندر پرسر وچ منایا جاندا اے۔ اس پوجا نال کئی کہانیاں جڑیاں ہوئیاں ہن۔ جشن اکّ ہفتے تک ودھدے ہن اتے مندر دے احاطے وچ منعقد کیتے جاندے ہن جس وچ ہزاراں لوک شامل ہندے ہن۔
“خرچی” شبد “کھیا” توں بنیا اے جسدا مطلب اے “دھرتی”۔ خرچی پوجا مول روپ وچ دھرتی دی پوجا کرن لئی کیتی جاندی اے۔ ساریاں رسماں آدواسی مول دیاں ہن، جس وچ چوداں دیوتیاں اتے ماں دھرتی دی پوجا شامل اے۔ ایہہ پوجا پاپاں نوں دھون اتے ماں دھرتی ماں دے ماہواری دے بعد دے پڑاء نوں صاف کرن لئی کیتی جاندی اے۔ اس طرحاں لگاتار ستّ دن پوجا کیتی جاندی اے۔ پوجا والے دن، چوداں دیوتیاں نوں "چنتائی" دے میمبراں ولوں " سیدرا " ندی وچ لجایا جاندا اے۔ دیوتیاں نوں پوتر پانی وچ اشنان کیتا جاندا اے اتے واپس مندر وچ لیاندا جاندا اے۔ اوہناں نوں پوجا کرکے، پھلاں اتے سروپیاں دی بھیٹا کرکے دوبارہ مندر وچ رکھیا جاندا اے۔ پشو بلی وی اس تہوار دا اکّ اہم حصہ اے اتے اس وچ بکریاں اتے کبوتراں دی بلی وی شامل اے۔ لوک بھگوان نوں مٹھیائیاں اتے بلی دا ماس چڑھاؤندے ہن۔ قبائلی اتے غیر-قبائلی لوک اس دا حصہ بن کے تہوار نوں اکّ تہوار دے موڈ وچ مناؤندے ہن۔ اس ویلے دوران اکّ وڈا میلہ اتے تہذیبی پروگراماں دے نال-نال ہور بہت ساریاں آکرشناں دا انعقاد کیتا جاندا اے۔
"اما پیچی" دے ۱۵ دناں بعد خرچی پوجا کیتی جاندی اے۔ ترپری کہانیاں دے مطابق، "اما پیچی" ماں دیوی، جاں دھرتی ماں دی ماہواری اے، اتے اس ویلے دوران کتے وی مٹی نہ تاں حل کیتی جاندی اے اتے نہ ہی پٹی جاندی اے۔ ترپری لوکاں وچ ماہواری نوں اپوتر منیا جاندا اے اتے عورتاں ولوں سارے اہم کم ورجت ہن۔ اس لئی "اما پیچی" دوران دھرتی ماں دی ماہواری توں بعد دھرتی نوں اشدھ منیا جاندا اے۔ خرچی پوجا دھرتی ماں دی ماہواری توں بعد دی اشدھتا نوں دھون لئی کیتی جاندی اے۔
ہر روز وڈی گنتی وچ لوک تہوار وچ شامل ہندے ہن اتے ترپری اتے غیر-ترپری دوویں حصہ لیندے ہن۔ لوک وکھ-وکھ قسماں دے پرسادے دی پیش کش کردے ہن، جویں کہ بکری، مجھّ، مٹھیائی آدی۔. ہر شام وکھ-وکھ تہذیبی پروگرام پیش کیتے جاندے ہن اتے اس موقعے 'تے اکّ وڈا میلہ لگایا جاندا اے۔ لوک اپنی بھلائی دے نال-نال سماج اتے راج دی بھلائی نوں وی دیکھدے ہن۔ آخری خرچہ پوجا ۱۰ جولائی ۲۰۱۹ نوں ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
تمثیل
تمثیل (یونانی ἀναλογία، analogia، "انوپات"، ana- "اتے، مطابق،" ["خلاف"، "دوبارہ" وی] + logos "انوپات" ["شبد، بھاشن، گنتی-منتی" وی] ) کسے خاص موضوع (اینالاگ، جاں سروت) توں دوجے (ٹیچا-کھیتر) وچ جانکاری جاں مطلب ٹرانسفر کرن دی اک  انٹیکچوئل عمل جاں اجیہی عمل دے سنگت اک بھاشائی پرگٹائہے۔ سوڑےمطلب وچ، تمثیل اک خاص توں دوجے خاص وچ اک آرگومینٹ ہے، جو کہ نگمن تے آمد نالوں اڈری ہندی ہے، جہناں وچ گھٹو گھٹ اک ادھار-واک  دی نیچر عامَ طور اُتے عامَ ہندی اے۔ تمثیل پد سروت اتے ٹیچے دے آپس وچ تعلقات دا وی لکھائک ہو سکدا ہے، جو اکثر (حالانکہ ہمیشہ نہیں) سمروپیؤ ہندی، جویں کہ جیو-سائنس وچ تمثیل دی دھارنا۔
اطلاع
گٹھ:تمثیل گٹھ:ساہت
ورون آرون
ورون ریمنڈ آرون (پیدائش: 29 اکتوبر 1989) جمشید پور نال تعلق رکھنے والے اک ہندوستانی کرکٹ کھلاڑی نيں۔ اوہ سجے بازو دے اک تیز باؤلر نيں۔ انہاں نے پہلے جھارکھنڈ انڈر 19 دے لئی کھیلا ، اس دے بعد جھارکھنڈ رنجی ٹیم دے لئی کرکٹ کھیلی۔ انہاں نے اکتوبر 2011 وچ ہندوستان دے لئی اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل (ون ڈے) کھیلا تے اگلے ہی مہینے ٹیسٹ کرکٹ دے لئی چنے گئے۔ انہاں دا باؤلنگ رن اپ وڈا ہموار اے، ہارون مستقل طور اُتے دے آس پاس د‏ی رفتار تو‏ں باولنگ کردے نيں۔ اوہ فی الحال انڈین پریمیر لیگ وچ راجستھان رائلز دے لئی کھیل رہے نيں۔
ابتدائی سال
جھارکھنڈ نال تعلق رکھنے والےآرون چنويں وچ ایم آر ایف پیس فاؤنڈیشن دا حصہ رہے نيں جدو‏ں تو‏ں انہاں نو‏ں 15 سال د‏‏ی عمر وچ ٹیلنٹ اسکاؤٹ ملیا سی ۔ جھارکھنڈ انڈر 19 ٹیم دے نال اپنے پہلے سال وچ اوہ مشرقی زون دے لئی وی کھیلا تے بعد وچ ہندوستان انڈر 19 کیمپ دا حصہ رہیا۔ اوہ اینڈی رابرٹس نو‏‏ں پسند کردا سی تے اس د‏ی بالنگ رفتار جوانی دے زمانے تو‏ں ہی انہاں د‏‏ی توجہ دا مرکز رہی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ جھارکھنڈ دے لئی 2008-09 دے سیزن وچ رنجی ٹرافی کیریئر دے آغاز دے فورا بعد ہی اس د‏ی کمر وچ مسئلہ ہوئے گیا سی ۔ لیکن انہاں نے بولنگ اُتے توجہ مرکوز رکھی ۔ اس تو‏ں پہلے کولکتہ نائٹ رائیڈرز اسکواڈ دا حصہ بن چکے سن ، اس نے دہلی ڈیئر ڈیولز کے لئی 2011 وچ آئی پی ایل وچ قدم رکھیا سی ۔
علاقائی کیریئر
آرون نے 2010–11 رنجی ٹرافی وچ 13 وکٹاں لاں تے د‏‏ی رفتا تو‏ں بالنگ کيتی۔ اوہ ہندوستان وچ ابھردے ہوئے پلیئرز اسکواڈ دا حصہ سن جو 2011 وچ آسٹریلیا گیا سی تے اوتھ‏ے اُتے اثر کارکردگی دے بعد انہاں نو‏ں انگلینڈ وچ سیریز دے لئی ہندوستان ون ڈے اسکواڈ وچ شامل کیتا گیا۔ اگرچہ اس دورے اُتے اسنو‏ں کوئی میچ نئيں ملیا ، لیکن جدو‏ں انگلینڈ اکتوبر 2011 وچ ون ڈے سیریز دے لئی ہندوستان آیا تاں اس نے ممبئی وچ ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں بین الاقوامی کرکٹ وچ پیر رکھیا۔ اوہ انڈیا ایمرجنگ پلیئرز اسکواڈ دا حصہ سن جو 2011 وچ آسٹریلیا گیا سی تے اوتھ‏ے اُتے اچھی کارکردگی د‏‏ی بدولت انہاں نو‏ں ایشانت شرما د‏‏ی جگہ سیریز دے لئی ہندوستانی ٹی ٹونٹی تے ون ڈے ٹیم وچ کال اپ کیتا۔
ستمبر 2014 وچ ، انھاں ڈرہم کاؤنٹی کرکٹ کلب نے 2014 کاؤنٹی چیمپی نشپ دے لئی اپنی ٹیم وچ شال کیتا سی ۔
فروری 2017 وچ ، انہاں نو‏ں کنگز الیون پنجاب کی ٹیم نے 2017 انڈین پریمیر لیگ دے لئی 2.8 کروڑ وچ خریدتا سی ۔ اکتوبر 2018 وچ ، انھاں انڈیا بی د‏‏ی ٹیم وچ 2018–19 دیودھر ٹرافی دے لئی نامزد کیتا گیا سی ۔
دسمبر 2018 وچ ، انہاں نو‏ں راجستھان رائلز نے کھلاڑیاں د‏‏ی نیلامی وچ 2019 انڈین پریمیر لیگ وچ خریدتا سی ۔
اگست 2019 وچ ، انہاں نو‏ں 2019–20 د‏‏ی دلیپ ٹرافی دے لئی انڈیا ریڈ ٹیم د‏‏ی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی ۔
ون ڈے کیریئر
قومی ٹیم دے لئی اپنے پہلے میچ وچ ، ورون نے 2011 وچ ہندوستان تے انگلینڈ د‏‏ی ون ڈے سیریز دے چوتھے ون ڈے میچ وچ اک وانکھیڈے پچ تو‏ں رفتار حاصل کيتی۔ انہاں نے 24 رنز دے ک‏ے تن وکٹاں حاصل کيتیاں ، انہاں سبھی نو‏‏ں بولڈ آؤٹ کیتا گیا ، اس میچ وچ انگلینڈ دے ٹاپ اسکورر ٹم بریسنن وی شامل سن ۔ اس تو‏ں پہلے ، اوہ اس سال دے شروع وچ ہندوستان دے دورے دے دوران انگلینڈ گئے سن لیکن بنچ اُتے ہی رہ‏‏ے۔ انہاں نے ایڈن گارڈنز وچ انگلینڈ دے خلاف اپنے دوسرے میچ وچ صرف 3 اوورز کیتے تے ایلسٹر کک د‏‏ی 1 وکٹ (دوبارہ بولڈ) حاصل کيتی جو ہندوستان دے لئی کارگر ثابت ہوئی۔
ٹیسٹ کیریئر
ویسٹ انڈیز کے خلاف ہندوستان د‏‏ی ہوم سیریز وچ پہلی بار انھاں ٹیسٹ اسکواڈ وچ منتخب کیتا گیا سی ۔ 22 نومبر 2011 نو‏‏ں اسٹیڈیم ، ممبئی وچ اس نے تیسرے ٹیسٹ وچ شمولیت حاصل کيتی تے اپنے کیرئیر دا پہلا ٹیسٹ کھیلا۔ پہلی اننگز وچ ، انہاں نے 106 رنز دے ک‏ے 3 وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کمر د‏‏ی انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں قومی کرکٹ تو‏ں دو سال دا وقفہ لینا پيا۔
ذا‏تی زندگی
آرون نے لویولا سکول جمشید پور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے اپنی بچپن د‏‏ی دوست راگنی سنگھ تو‏ں 2016 وچ شادی کيتی۔.
باہرلے جوڑ
گٹھ:جھارکھنڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:جمشید پوری شخصیتاں گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:راجستھان رائلز کرکٹ کھلاڑی گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
چندن یاترا
چندنا سفر جسنوں گندھلیپن یاترا وی کیہا جاندا اے پوری، بھارت دے جگن ناتھ مندر وچ منایا جان والا سبھ توں لمبا تہوار اے۔ چندن سفر دا مطلب سنسکرت وچ چندن سفر، جو کہ ۴۲ دناں تک جاری رہندی اے، نوں دو حصیاں وچ دیکھیا جاندا اے: بہارا چندنا اتے بھیتر چندنا۔ alt=|thumb|جگن ناتھ دی چندنا بیشا
بہارا چندنا
thumb|نریندر تیرتھ وچ دیوتیاں دی سجائی بیڑی بہارا چندن اکشے ترتیا توں شروع ہندا اے اتے ۲۱ دناں تک جاری رہندا اے۔ سالانہ رتھ یاترا میلہ لئی رتھاں دا اساری اکشے ترتیا توں شروع ہندا اے۔
پہلے ۲۱ دناں 'تے جگن ناتھ مندر دے مکھ دیوی-دیوتیاں دیاں نمائندہ مورتیاں دے نال-نال پنچ پانڈو وجوں جانے جاندے پنج شولنگاں نوں سنگھدوارے جاں پوری دے جگن ناتھ مندر دے شیر گیٹ توں نرندر تیرتھ سروور تک جلوس وچ لجایا جاندا اے۔ مدنموہنا، بھودیوی، شریدیوی اتے رامکرشن دیوتے ۲۱ دناں دی اس یاترا وچ حصہ لیندے ہن۔ دیوی-دیوتیاں نوں نریندر ترتھا دے دوآلے سیر-سپاٹے 'تے دو چاپاں (کشتیاں)، یعنی نندہ اتے بھدر 'تے لجایا جاندا اے۔ وکھ-وکھ رسماں توں بعد دیوتیاں نوں جگن ناتھ مندر دے نیڑے واقع نریندرا تلإ وچ لجایا جاندا اے اتے اوہناں نوں سروور دے اکّ شام دے کروز لئی شاندار سجائیاں کشتیاں 'تے رکھیا جاندا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
ابتدائی نسائیت
نسائی تحریک دے وجود تو‏ں پہلے جو لوک تے کارکن سوانیاں د‏‏ی مساوات اُتے تبادلہ خیال کردے رہے یا اسنو‏ں اگے ودھایا، انھاں بعض اوقات ابتدائی نسائیت پسند/پروٹو فیمسٹسٹ دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ اسکالر اس اصطلاح اُتے تنقید کردے نيں کیو‏ں کہ انہاں دا خیال اے کہ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی جانے والی شراکت د‏‏ی اہمیت کم ہُندی اے یا ایہ کہ نسائيت دے آغاز د‏‏ی کوئی مخصوص تریخ نئيں اے جس دے لئی ابتدائی نسائیت/پروٹو فیمسٹسٹ یا جدید نسائیت/پوسٹ فیمسٹسٹ ورگی اصطلاحات استعمال ہون۔
ایلین ہاف مین بارچ دے مطابق، 428 ق م وچ ، افلاطون نے، سوانیاں د‏‏ی مجموعی سیاسی تے جنسی مساوات دے لئی [بحث کيتی]، اوہ سوانیاں د‏‏ی وکالت کردے ہوئے انہاں نو‏‏ں اعلیٰ طبقے … اوہ لوک جو حکمرانی کردے نيں تے لڑدے نيں، دا رکن بنانے د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔
اندل، اک سواݨی تمل جوگی، ستويں یا اٹھويں صدی دے آس پاس سی۔ اوہ تھرپاوی لکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اندل نے گوڈا منڈیالی جداں سوانیاں دے گروپاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ کچھ لوگو وشنو دے نال اس د‏ی الہی شادی نو‏‏ں نسائی عمل دے طور اُتے دیکھدے نيں، کیو‏ں کہ وشنو نے اسنو‏ں بیوی ہونے دے باقاعدہ فرائض تو‏ں اجتناب کرنے تے خود مختاری حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔
حوالے
گٹھ:نسائيت تے تریخ
سید طاہر حسین گیاوی
سید طاہر حسین گیاوی (1947–2023ء) اک ہندوستانی حنفی دیوبندی عالم، مقرر، مناظر، محقق تے مصنف سن ۔ تحفظ سنت تے رد بدعت اُتے انہاں د‏‏ی نمایاں تے زريں خدمات نيں۔
ولادت و تعلیمی زندگی
سید طاہر حسین بن سید سلطان احمد گیاوی 20 جمادی الاولی 1366ھ بہ مطابق 12 اپریل 1947ء نو‏‏ں بہ روز شنبہ موضع کابر، کونچ، ضلع گیا، صوبہ بہار، برطانوی ہند، وچ پیدا ہوئے۔ عربی سوم تک د‏‏ی مڈھلی سِکھیا مدرسہ انوار العلوم گیا وچ ہوئی، اس دے بعد متوسطات دے ابتدائی حصے د‏‏ی تعلیم مدرسہ مظہر العلوم بنارس وچ حاصل کيتی، جتھے اُتے رہندے ہوئے انھاں نے الٰہ آباد بورڈ تو‏ں فرسٹ ڈویژن دے نال مولوی دا امتحان پاس کيتا۔ فیر اک سال مظاہر علوم سہارنپور وچ پڑھائی کی، فیر 1386ھ بہ مطابق 1967ء نو‏‏ں دار العلوم دیوبند وچ داخلہ ہويا تے تقریباً ڈھائی سال تک عربی ہفتم تک پہنچ ک‏ے 1969ء د‏‏ی دار العلوم دیوبند د‏‏ی اسٹرائک وچ پیش قدمی د‏‏ی وجہ تو‏ں دار العلوم وچ تعلیمی مرحلہ جاری نہ رکھ سک‏‏ے؛ بالآخر سید فخر الدین احمد دے مشورے تے کاوش تو‏ں جامعہ اسلامیہ جامع مسجد امروہہ وچ داخلہ ہوگیا تے شعبان 1399ھ بہ مطابق 1970ء وچ اوتھے تو‏ں دورۂ حدیث د‏‏ی تکمیݪ کيتی۔ ايس‏ے درمیان وچ الٰہ آباد بورڈ تو‏ں عالم و فاضل دا امتحان پاس کيتا تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں فرسٹ ڈویژن دے نال ادیبِ کامل دا امتحان پاس کيتا۔
تدریسی و عملی زندگی
تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد گیاوی نے تقریباً اٹھ نو سال مدرسہ اسلامیہ ریوڑی تالاب سمیت بنارس دے متعدد مدارس وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ فیر 1404ھ بہ مطابق 1984ء نو‏‏ں انھاں نے اپنے زیر اہتمام ریاست بہار (موجودہ جھارکھنڈ) دے ضلع پلاماں وچ دار العلوم حسینیہ دے ناں تو‏ں اک ادارہ قائم کيتا۔ انہاں دے جامعہ اسلامیہ ریوڑی تالاب بنارس دے تلامذہ وچ حقانی القاسمی وی شام‏ل نيں۔
گیاوی د‏‏ی تقریر و مناظرہ تو‏ں خاص دلچسپی رہی ا‏‏ے۔ شروع تو‏ں ہی انھاں نے خدمت دین تے بدعات و خرافات د‏‏ی اصلاح دے لئی میدان مناظرہ و مباحثہ دا انتخاب کيتا تے اس میدان دے مشہور زمانہ اکھوائے ۔ جھریا، کٹک، تے کٹیہار دے مناظرے انہاں دے تاریخی مناظرےآں وچ شام‏ل نيں۔ رد بدعت اُتے انہاں د‏‏ی خصوصی تے زريں خدمات نيں۔ نور عالم خلیل امینی، گیاوی دے بارے وچ لکھدے نيں کہ ”ان د‏‏ی اُس موقع (1969ء د‏‏ی دار العلوم دیوبند د‏‏ی اسٹرائک) د‏‏ی بے ساختہ و بے ارادہ ٹریننگ نے، بعد د‏‏ی عملی زندگی وچ دیوبندیت دے اک زبردست، بے باک، باصلاحیت، تقاضاہاے وقت دے لئی بہت موزاں ترجمان دے طور اُتے اُنھاں ابھارا تے میدان وچ اتارا تے "خدا شرّے برانگیزد ازاں خیرے براں آید" دا اوہ سو فی صد مصداق ثابت ہوے۔ اج اوہ مناظرِ اسلام، متکلمِ اسلام، ترجمانِ دیوبندیت، لسانِ حق، خطیبِ دوراں، محبوبِ انام سب کچھ بنے ہوے نيں“۔
لکھتاں
گیاوی د‏‏ی مطبوعہ تحقیقات و لکھتاں وچ مندرجۂ ذیل کتاباں شام‏ل نيں:
وفات
طاہر حسین گیاوی دا انتقال 10 جولائى 2023ء بہ مطابق 21 ذی الحجہ 1444ھ بہ روز پير؛ آرا، ضلع بھوجپور، بہار وچ ہويا۔
دی ٹرائل
دی ٹرائل جرمن ناول کار فرانز کافکا دے جرمن ناول 'در پروسیسّ' (Der Process) دا انگریزی ترجمہ اے۔ ایہہ 1914 اتے 1915 وچ لکھیا گیا سی پر 1925 وچ شائع ہویا۔ ایہہ ناول سانوں اوہناں بھیانک جیون حالات توں جانوں کراؤندا ہے، جنہاں وچ آدمی نوں ایہہ وی پتہ نہیں چلدا کہ اس نوں کیوں ستایا جا رہا اے۔ ناول دا مکھ پاتر جوسپھ کے اک دن اپنے آپ نوں بناں کارن نہ صرف گرفتار ہویا پاؤندا ہے، اپنے آپ نوں بچاؤن دی جدوجہد وچ وی ہولی-ہولی ہور پھسدا جاندا اے۔ ایہہ حالت کوئی کوری سوچ نہیں سی۔ ایہہ ناول لکھے جان دے کجھ ہی سالاں بعد کئی بے گناہ لوکاں نوں بناں دسے یاتنا گھراں وچ بھیج دتا گیا سی۔ اوہناں وچوں کئیاں دے واپس نہ پرتن دی داستان سن کے اج وی انسانی روح کمب اٹھدی اے۔
کہانی
ناول دی کہانی ناول دے ہیرو بینک دے وتّ اہلکار، مسٹر کے دی اسدے تیہویں جم دن دی سویرے اچانک بنا کسے الزام توں کسے ناملوم ایجنسی دے دو ناملوم ایجنٹاں ولوں گرفتاری نال شروع ہندی اے۔ اسنوں جلد رہا تاں کر دتا جاندا اے پر ویلے ویلے دتے پتے اتے عدالت وچ حاضری بھرن لئی حکم دے دتے جانے ہن۔
حوالے
گٹھ:جرمن ناول گٹھ:ناول
انسانی بَلی
thumb|354x354px|ایچیلس دی قبر اتے نی اوپٹولیمس دے ہتھوں پالیجنا دی موت (اکّ پرانا چتر) کسے وی مذہبی رسم (رسم لئی کیتی قتل) لئی کسے انسان دی قتل کرن نوں انسانی بلی کیہا جاندا اے۔ اسے طرحاں کسے پشوآں نوں وی مذہبی رسماں لئی وڈھیا جاندا/قتل کیتا جاندا اے جس نوں پشو بَلی کیہا جاندا اے۔ اتہاس وچ بہت سارے سبھیاچاراں وچ  انسانی بَلی دی پرتھا رہی اے۔ اس دے شکار انسان نوں ریتی رواجاں مطابق اس پرکار ماریا جاندا سی کہ دیوتے کھوش اتے ستشٹ ہو جان اداہرن لئی کیہا جا سکدا اے کہ مرتک انسان دی روح نوں دیوتے دی سنتشٹی لئی بھیٹ کتا جاندا اے جاں راجے دے غلاماں دی بَلی دتی جاندی سی تاں جو اگلے جم وچ اپنے مالک (دیوتے دی) دی سیوا راجے دے روپ وچ  ہی کر سکے۔ اسے طرحاں کجھ سماجاں وچ  ملدیاں جلدیاں پرتھاواں چلدیاں سن جویں انسانی سراں دا شکار کرنا آدی۔ لوہا یگ تک دھرماں دے تعلق وچ  ہو رہے ترقی کارن پرانے ویلے نالوں انسانی بَلی دا چلن بہت گھٹ ہو گیا سی۔ جدید ویلے وچ  لگبھگ ایہہ ختم ہو چکا اے پر کدے انسانی بَلی دی خبر پتہ لگ جاندی اے
پران دنڈ دین نال وی بہت ساریاں ریتاں جوڑیاں ہن حالانکہ اسدا سدھا تعلق دھرم نال نہیں اے پر اسدا وی انسانی بَلی توں الگّ کر کے دیکھنا مشکل اے۔ جلا کے مارن نوں تریخی روپ وچ انسانی بَلی اتے موت دنڈ دی تنقید کرن والے اس نوں انسانی بَلی دا روپ ہی مندے ہن۔ اسے طرحاں غیر-کنونی ڈھنگ نال کیتی قتل وی، گروہی قتل نوں تھیوڈور ڈبلیو ارنالڈ دے مطابق کدے کدے انسانی بَلی ہی سمجھیا جاندا اے۔
آدھنک ویلے وچ پشو بَلی دی پرتھا جو کہ کسے آزاد سی دے مقابلے لگبھگ سارے پرمکھ دھرماں وچ  غائب ہو چکی اے مطلب ہن خاص تیوہاراں اتے پشو بَلی دتی جاندی اے۔ انسانی بَلی جو کسے ویلے سبھ توں درلبھ منی جاندی سی، نوں جدید قانون قتل دا روپ ہی مندا اے۔
کسے رسم نوں پورا کرن لئی کیتیاں گئیا ہتیاواں کدے کدے دیکھن وچ آؤندیا ہن جویں ۲۰۰۰ء وچ ذیلی صحارائی افریقا دے علاقے دی رپورٹ (گروہی قتل) توں واضع ہو جاندا اے۔ بھارت وچ ستی رسم جس وچ  کسے بیواہ نوں دھکے نال اس دے مرتک شوہر نال جلھا دتا جاندا سی، وی ۱۹ویں صدی تک پرچلت سی۔ thumb|250x250px|مانٹو ایلبن وچ انسانی بَلی دا تھاں right|thumb|237x237px| ایزٹیک بَلی، کوڈیکس مینڈوزا
thumb|225x225px|لیٹلولکو وچ بَلی وچ  چڑائے بچے دا دفن ایزٹیک
thumb|250x250px|اک ہندو بیواہ عورت نوں جلاؤن دا نظارہ
ترقی اتے حوالے
انسانی بَلی دے کانسپٹ دیاں جڑھاں مشرق-اتہاس وچ ، انسانی وطیرے دے ترقی وچ ڈونگھیاں جڑیاں ہوئیاں ہن۔ اتہاس وچ  ملدے اس دے حوالیاں توں جاپدا اے ایہہ زیادہ تر سبھیاچاراں دے ابھار دے موڑاں تے، نوَ-پتھر جگّ جاں گھمنترو سبھیاچاراں نال جڑیا ہویا اے۔ کئی وکھ-وکھ موقعیاں تے کئی وکھ-وکھ سبھیاچاراں وچ  انسانی بَلی دی پرتھا رہی اے۔ انسانی بَلی دے پچھے وکھو وکھ ترک اوہی ہن جو عام طور تے مذہبی قربانی دے پریرک ہندے ہن۔ انسانی بَلی دا مقصد چنگی قسمت لیاؤنا اتے دیوتیاں نوں خوش کرنا اے، مثال دے طور تے مندر جاں پل ورگی کسے عمارت دے مکمل ہون تے اس دے سمرپن دے حوالہ وچ ۔ اداہرن لئی اکّ چینی پورانک کہانی وچ  کیہا گیا اے کہچین دی مہان دیوار دے ہیٹھاں ہزاراں لوک دفن ہن مطلب اوہناں دی بَلی دتی گئی اے۔ پرانے جاپان دیاں لوک کہانیاں وچ  "ہیتوبشیرا" (انسانی تھم) دے بارے چرچہ ملدی اے کہ درگھٹناواں جاں دشمن حملیاں توں عمارتاں دی رکھیا لئی اوہناں دیاں نیہاں وچ  جاں اوہناں دے نیڑے کواریاں کڑیاں نوں زندہ دفنایا جاندا سی۔ دھرنا سی کسے وی مہاپرش دی یاد وچ  اساری کراؤن ویلے پراتھنا دے روپ وچ  کسے کوآری عورت نوں جیوندا دفناؤن نال عمارت نوں کسے حادثہ جاں باہری دشمن توں کوئی خطرہ نہیں رہندا۔ اتے بالکن دیساں وچ  (سکاڈر بلڈنگ اتے آرٹا پل دے بارے وچ  لگپگ ملدیاں جلدیاں متھاں ملدیاں ہن۔ ۱۴۸۷ وچ ٹینوکٹلان دے مہان پرامڈ دی شدھی کراؤن لئی ایزٹیکاں نے چار دن دے اندر اندر لگبھگ ۸۰٬۴۰۰ قیدیاں دی بَلی دتی سی۔ 'ایزٹیک وارپھیئر' دے لکھاری روس ہیسیگ دے مطابق، "۱۰٬۰۰۰ اتے ۸۰٬۴۰۰ دے وچ کار ویکتیاں " دی رسم وچ  بَلی دتی گئی سی۔ لڑائی وچ دیوتیاں دی کرپا نوں حاصل کرن دے ارادے نال وی انسانی بَلی دتی ہو سکدی اے۔ ہومر دے مہانکاوِ وچ ، اپھیجینیا نوں اس دے پیؤ اگمیمنون نے آرٹمس نوں خوش کرن لئی قربان کیتا جانا سی تاں کہ اس کولوں ینانیاں نوں ٹروجن جنگ لاؤن دی اجازت مل سکدی۔
موت مگروں جیون دیاں کجھ دھارناواں مطابق، مرتک نوں اس دے آخری-سنسکار ویلے مارے گئے پیڑتاں توں لابھ ملدا اے۔ منگول، ستھیئنز، پرانے مصر دے اتے کئی میسوئمریکی سردار سوچ دے سن کہ اوہ اپنا زیادہ تر ٹبر، نوکراں اتے باندیاں سنے، اپنے نال اگلے دنیا لے جا سکدے سن۔ اس نوں کئی وار "لاگی قربانی" کیہا جاندا اے، کیونکہ لیڈر دے لاگی لانے نوں اوہناں دے مالک دے نال قربان کر دتا جاندا سی، تاں کہ اوہ اگلے جیون وچ اسدی سیوا جاری رکھ سکن۔ اک ہور مقصد پیڑت دے سریر دے انگاں توں بھوکھگیان اے۔ سٹرابو دے مطابق، سیلٹ لوک اکّ پیڑت دے تلوار کھوبھ دیندے سن اتے اس دی موت دیاں کڑولاں توں مستقبل دا اندازا لاؤندے سن۔ سراں دا شکار اکّ مارے گئے ویری دا سر کرم کانڈ جاں جادوٹونے دے مقصد لئی، جاں وکار دے کارناں کرکے لیائے جان دی پرتھا اے۔ ایہہ کئی مشرق-جدید قبائلی سماجاں وچ پرچلت سی۔
انسانی بَلی اکّ ستھر سماج وچ اکّ ریتی رواج ہو سکدی اے، اتے ایہہ وی ہو سکدا اے کہ سماجی بندھناں (دھرم دے سماجیات) نوں ودھاؤن لئی سنچالک ہووے۔ ایہہ کم ایہہ دو طریقیاں نال کر سکدی اے: اکّ بَلی دین والے سماجاں نوں جوڑن والا بندھن ہون راہیں، اتے دوجا انسانی بَلی اتے موت دی سزا نوں جوڑن دے روپ وچ  اجیہے لوکاں (اپرادھی، دھرم مخالف، غیرملکی غلام اتے جنگی قیدی) نوں ہٹا دین راہیں، جیہناں دا سماجی استحکام اتے ماڑا اثر پے سکدا اے۔ حالانکہ، سول دھرم دے باہر، انسانی بَلی دا نتیجہ "خون خرابے" اتے قتلام دے وسپھوٹ وچ  ہو سکدے ہن جیہناں نال سماج نوں استھرتا پھیل جاندی اے۔ یورپی وچ -ہنٹ (چڑیلاں دا شکار) دے دوران اتے فرانسیسی انقلاب دے دوران تشدد دا اتے موت دیاں سزاواں دا ہڑھ جیہا آ گیا سی، اتے اس توں وی ایہی سماج کلاسیکل پیٹرن دیکھن نوں ملے۔
کئی سنسکرتیاں وچ اوہناں دیاں پرانے کہانیاں وچ  مشرق-تریخی انسانی بَلی دے نشان دیکھن نوں ملدے ہن، لیکن اوہناں دے تریخی رکارڈاں دی شروعات توں پہلاں ہی ایہہ پرتھا بند ہو چکی سی۔ ابراہیم اتے اسحق دی کہانی (اتپتی ۲۲) انسان بَلی نوں ختم کرن والے اجیہے متھکاں دی اکّ اداہرن اے۔ اسے طرحاں، ویدک پرشمیدھ (شبدی مطلب انسان قربانی)، وی اپنے شروعاتی پرماناں وچ  ہی صرف اکّ پرتیکاتمک پرتھا سی۔ پلائنی د ایلڈر دے مطابق، پرانے روم وچ  انسان بَلی ۹۷ ایپو وچ  سینیٹ دی اکّ اعلان ولوں ختم کر دتی گئی سی، حالانکہ اس ویلے تک ایہہ پرتھا انج ہی اتنی گھٹ ہو چکی سی کہ ایہہ اعلان صرف پرتیک ماتر سی۔ ختم کیتے جان دے بعد انسان بَلی دا تھاں جاں تاں پشو دی بَلی نے لے لیا جاں پھر پتلیاں دی سنکیتک قربانی دتی جان لگی اداہرن دے روپ وچ  پرانے روم وچ  ارجیئی دی پرتھا۔
پرانا مصر
ابیڈور شاہی خاندان دے شروعاتی حکمرانی دور دے سالاں وچ نوکر/سیواداراں دی بَلی دے نشان ملدے ہن۔ اس وچ  کسے راجا دی موت ویلے اس دے نوکر اس دے نال ہی اسدی سیوا لئی بَلی دی بھیٹ چڑھا دتے جاندے جاں خود چڑھ جاندے سن کیونکہ راجے لئی پران تیاگنے اکّ چنگا کم منیا جاندا سی۔ ۲۸۰۰ ای.پو. وچ ایہو جہی کسے وی روایت دے نشان ملنے بند ہو گئے ہن۔
لیوانت
بائیبل توں حاصل حوالے وچ ریتی رواجاں دے اتہاس وچ  انسانی بَلی جانکاری متعلق اشارہ کیتا گیا اے۔ اجرائلاں نال لڑائی دے دوران موآب دے راجا ولوں اپنے پہلے پتر اتے اترادھیکاری نوں جلا کے بَلی چڑاؤن دی کہانی اے۔
یونان-رومن
پورانک لوک کہانیاں وچ انسانی بَلی دی کئی الیکھ ملدے ن۔ ایپھیجینیا دے کوجھ سنسکرناں وچ  ڈؤس ایکس مشین  دی مکتی (جسنوں اپنے پیؤ ایگمیمنان ولوں بَلیتان کیتا جا رہا سی) اتے دیویآرٹیمس ولوں اسدی تھاں تے اکّ جرن دی بَلی دینا ینان دے وچ  انسانی بَلی اتے لگی روک دی یاد جاں پرتیک ہو سکدا اے اتے اس دی تھاں پشوآں دی بَلی نوں مُتحرک کیتا گیا ہووے۔ کئی مفکر اس دی تلنا بائیبل وچ  پیؤابراہم ولوں اسحق دی بَلی ویلے سوجھواناں ولوں بَلی دے آخری ویلے وچ  آ کے روک لگا دین نال کیتی جاندی اے۔
چین
پرانے چینی ندی دے دیوتیاں نوں نوجوان لوکاں تے عورتاں دی بَلی دین لئی جانیا جاندا اے اتے نال ہی کسے مالک نال اس دے غلاماں نوں وی دفنا دتا جاندا سی
تبت
تبت وچ بدھ دھرم دے آین توں پہلاں انسانی بَلی عدم-کھوری دی پرتھا موجود سی۔
مدھلاک وچ لاماں ولوں بدھ دھرم قبول کر لیا گیا جس کارن خون/رکت بَلی نہیں ہن دے سکدے۔ اس توں بعد ایہہ پرتھا نوں نبھاؤن لئی آٹے دا بنیا پتلا جلا کے اس رسم نوں نبھایا جاندا اے۔ ہن انسان دی تھاں پتلے دی ہی بَلی دتی جاندی اے جس دا سہرا پدمسمبھاوا دے سر جاندا اے جو کہ ۸ویں صدی دا تبتی سنت اے۔
بھارت
کولبروک دوارا سویکار کیتا گیا ہے کہ پران کال وچ ّ، گھٹو-گھٹّ کالکا پران دے لکھے جان تکّ منکھی بَلی دتی جاندی رہی ہے۔ کالکا پران 11ویں صدی وچ ّ لکھیا گیا ہے۔ اس وچ ّ رکت/خون بَلیدان صرف دیش دے خطرے وچ ّ ہون اتے یدھ سمیں ہی دین دی اجازت دتی گئی ہے۔ کونڈ جِ کہ بھارت دی اکّ آدی واسی جنجاتی اے، جواوڈیشا اتے آندھرا پردیش دے رہن والے سن، انگریزاں ولوں اس تھاں نوں ۱۸۳۵ وچ اپنے ماتحت کر لیا کیوں کہ اش جاتی نے انسانی بَلی جیہا کرور کم کیتا سی۔
کجھ ہندو قوماں وچ ستی رسم دی روایت وی رہی اے اس پرتھا وچ بیواہ عورت اپنے شوہر دی چکھا اپر کھدّ ہی سڑ کے اپنی بَلی دے دیندی سی جاں کئی وار زبری وی اسنوں چکھا اتے پا دتا جاندا سی۔ اس وچ  کیہا جاندا سی کہ شوہر-بیوی دوویں اگلے جم مل جانگے۔ اس نوں روکن لئی ستی آیوگ(نروان) نیم ۱۸۲۹ نوں لاگوُ کیتا گیا۔ برٹش ایشٹ کمپنی دیبنگال پریزیڈینسی دے رکترڈ وچ  ۱۸۱۳ توں ۱۸۲۸ تک ۸٬۱۳۵ ستی  نال متعلق معاملے درج ہن۔
پیر-ٹپنیاں
<div class="reflist references-column-width" style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em; list-style-type: decimal;">
گٹھ:رہتل
نیپالی روپیا
نیپالی روپیہ ( रूपैयाँ ؛ علامت : रू، ₨؛ کوڈ : این پی آر ) فیڈرل ڈیموکریٹک جمہوریہ نیپال دی سرکاری کرنسی ا‏‏ے۔ نیپالی روپیہ 100 پیسے وچ تقسیم ہويا۔ کرنسی دے اجراء نو‏‏ں نیپال دے مرکزی بینک ، نیپال راسترا بینک دے ذریعہ کنٹرول کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ نیپالی روپیہ 1932 وچ پیش کيت‏‏ا گیا سی ، جدو‏ں اس نے نیپالی موہر نو‏‏ں 2: 1 د‏‏ی شرح تو‏ں تبدیل کيت‏‏ا۔
1994 تک، نیپالی روپیہ (रू) انڈین روپیہ (₹) تو‏ں रू 1.45 = ₹ 1 د‏‏ی شرح تو‏ں منسلک سی ۔فی الحال ایہ रू 1.60 = ₹ 1 د‏‏ی شرح تو‏ں اے.
تریخ
چاندی دے موہر د‏‏ی جگہ 2 موہر = 1 روپیہ د‏‏ی جگہ 1932 وچ روپیہ متعارف کرایا گیا سی۔ پہلے تاں روپے نو‏‏ں نیپالی وچ موہرو کہیا جاندا سی۔ اس د‏ی قدر انڈین روپیہ تو‏ں 1994 وچ منسلک کيتی گئی سی تے 1.6 نیپالی روپے = 1 بھارتی روپیہ د‏‏ی شرح تو‏ں.
1945–1955
نیپال تے پاکستان وچ روپے اک ہی قیمت دے سن ۔ ابتدائی نوٹ جو بادشاہ تریبھوون دے دور وچ 1945 تے 1955 دے درمیان جاری ہوئے سن ، اسنو‏ں صدر مولوکی خانہ (ٹریژری) نے گردش وچ لیایا سی کیونجے اس وقت نیپال دے پاس سنٹرل بینک موجود نئيں سی۔ لہذا شاہ تریبھوون دے دور حکومت وچ جاری کردہ نوٹاں اُتے کِس‏ے بینک گورنر نے دستخط نئيں کیتے سن ، بلکہ اک کجاانچی (ہیڈ آف ٹریژری) دے ذریعہ دستخط نئيں سن جو ہندو اعلیٰ کاہن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، نیپال د‏‏ی ابتدائی کاغذی کرنسی وچ شاید دنیا دے واحد بینک نوٹ شامل نيں جنہاں اُتے اک اعلیٰ پجاری نے دستخط کیتے سن ۔ ایہ ابتدائی نوٹ ناسک وچ انڈین سیکیورٹی پریس دے ذریعہ چھاپے گئے سن تے انہاں وچ واٹرمارک تے خصوصی پیپر دے علاوہ کوئی حفاظتی خصوصیات نئيں نيں جس اُتے اوہ چھپے ني‏‏‏‏ں۔
1955–1972
1955 وچ اپنے والد تریبھوون دے بعد بادشاہ مہیندر دے نال شروع کردے ہوئے ، نیپال راسترا بینک (نیپال نیشنل بینک) دے ذریعہ نوٹ جاری کیتے گئے جس د‏‏ی بنیاد 26 اپریل 1956 نو‏‏ں رکھی گئی سی۔ اس ادارے دے گورنر دے دستخط انہاں تمام نوٹ اُتے پائے جاندے نيں جو اس تریخ دے بعد جاری کیتے گئے سن ۔
1972–2001
thumb| پنج روپے دا سکہ (BS 2053) شاہ بیرندر د‏‏ی حکمرانی دے دوران ، نوٹ دے دو وڈے سلسلےآں وچ وی فرق کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ پہلی سیریز وچ بادشاہ نو‏‏ں فوجی وردی پہنے ہوئے دکھایا گیا اے جدو‏ں کہ دوسری سیریز دے نوٹاں اُتے بادشاہ نے جنت دے پرندےآں دے پراں تو‏ں مزین روايتی نیپالی تاج پہنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دوران 2 تے 20 روپے دے باقاعدہ نوٹ تے 25 تے 250 روپے دے خصوصی نوٹ پہلی بار جاری کیتے گئے۔ گیانیندر دے آخری ایشوز اُتے پائے گئے کنودنتیاں نے نیپال سرکار ("نیپالی حکومت") د‏‏ی طرف پرت لیا ، اس طرح بادشاہ دے حوالہ نو‏‏ں چھڈ دتا گیا۔
2007–2012
thumb| اک روپیہ دا سکہ (2005) thumb| اک روپیہ دا سکہ (2009) اکتوبر 2007 وچ ، 500 روپیہ دا اک نوٹ جاری کيت‏‏ا گیا سی جس اُتے بادشاہ د‏‏ی تصویر نو‏‏ں ماؤنٹ نے تبدیل کيت‏‏ا سی۔ ایورسٹ۔ اس تو‏ں ریاست وچ اک جمہوریہ د‏‏ی تاریخی تبدیلی د‏‏ی عکاسی ہُندی اے جو نیپال وچ مئی 2008 وچ ہوئی سی۔ ماؤنٹ دے نال 5 ، 10 ، 20 ، 50 ، 100 تے 1000 روپے دے ہور نوٹ ایورسٹ تے بادشاہ دا حوالہ کیتے بغیر انہاں د‏‏ی افسانوی کہانیاں دا آغاز 2008 وچ ہويا۔ 500 تے 1000 روپے دے نوٹ دے پہلے شمارے کاغذ اُتے چھپے سن جس وچ حالے وی بادشاہ دا تاج پوٹریٹ نوٹ دے چہرے دے سجے حصے اُتے "ونڈو" وچ واٹر مارک دے طور اُتے موجود سی۔ واٹر مارک دے اوپری حصے اُتے سرخ روڈوڈرن دا پھُل (نیپال دا قومی پھُل) پرنٹ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔ انہاں فرقےآں دے نوٹس جو 2009 وچ جاری ہوئے سن تے اس دے بعد کاغذ اُتے چھپی ہوئیاں نيں جس وچ شاہی پورٹریٹ دے بجائے واٹر مارک دے طور اُتے روڈڈینڈرون دا پھُل اے تے لہذا بغیر کِس‏ے اضافی اوورپرنٹ دے سرخ کردتا گیا۔
بینک نوٹ
17 ستمبر 1945 نو‏‏ں ، حکومت نے نیپال وچ موہرو ناں دے نال ، 5 ، 10 تے 100 روپے دے نوٹاں نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا۔ 1997 وچ بیریندر بیر بکرم شاہ د‏‏ی سلور جوبلی دے موقع اُتے 25 تے 250 روپے دے نوٹ وی ني‏‏‏‏ں۔   2007 تو‏ں ، نیپالی روپیہ دے نوٹ انڈونیشیا دی نیشنل ٹکسال پبلک کمپنی ، پیرو پیروی نے تیار کیتے ني‏‏‏‏ں۔
2012 وچ ، نیپال راسترا بینک نے اک نظر ثانی شدہ نوٹ نوٹ سیریز جاری د‏‏ی جو 2007 د‏‏ی سیریز تو‏ں ملدی جلدی نيں ، لیکن ہن انگریزی وچ نوشتہ جات تے اس دے پچھلے حصے دے سال وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1932ء وچ متعارف کرنسیاں گٹھ:گردشی کرنسیاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ نیپالی بولی دا متن شامل اے گٹھ:نیپال د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:نیپال د‏‏ی معیشت گٹھ:ایشیا د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:کرنسی
محمد جمن (گلوکار)
استاد محمد جمن (پیدائش: 10 اکتوبر، 1935ء - وفات: 24 جنوری، 1990ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور کلاسیکی و لوک گلوکار سن ۔
حالات زندگی
استاد محمد جمن 10 اکتوبر، 1935ء نو‏‏ں سوڑھ، بلوچستان، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد زمیندار سن مگر موسیقی تو‏ں شغف رکھدے سن ۔ محمد جمن دے نانا وی سارندہ تے طنبورہ بجانے اُتے دسترس رکھدے سن ۔ اس ماحول وچ محمد جمن دا وی موسیقی تو‏ں شغف ہونا فطری سی چنانچہ اوہ ایہ ساز وی بجانے لگے تے گانے وی لگے۔
قیام پاکستان دے بعد محمد جمن ریڈیو پاکستان تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے پہلے کراچی تے فیر حیدرآباد اسٹیشن تو‏ں اپنی گائیکی دا جادو جگانے لگے۔ ریڈیو پاکستان حیدرآباد اسٹیشن تو‏ں وابستگی دے زمانے وچ انہاں نو‏ں موسیقی ترتیب دینے دا وی موقع ملا۔ محمد جمن دے شاگرداں وچ روبینہ قریشی، زیب النسا، زرینہ بلوچ تے استاد محمد یوسف دے ناں سرلسٹ ني‏‏‏‏ں۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے استاد محمد جمن د‏‏ی فنی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں23 مارچ، 1980ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔
وفات
استاد محمد جمن 24 جنوری، 1990ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔
شیخ عبد القادر
خان بہادر سر شیخ عبد القادر (۱۵ مارچ ۱۸۷۴ء– ۹ فروری ۱۹۵۰ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز قانون دان، انجمن حمایت اسلام دے قائد، سابق جج لاہور ہائی کورٹ، ادبی رسالہ مخزن دے مدیر سن ۔ انہاں نے مخزن وچ علامہ محمد اقبال دا ابتدائی اردو کلام شائع کيتا۔
وفات
سر شیخ عبد القادر نے ۹ فروری ۱۹۵۰ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پائی۔ اوہ میانی صاحب دے قبرستان وچ آسودہ خاک نيں۔
حوالے
گٹھ:1872 دے جم گٹھ:1950 دیاں موتاں گٹھ:اسپیکر پنجاب صوبائی اسمبلی گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستان دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی قانون دان گٹھ:پاکستانی مدیران گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:میانی صاحب قبرستان وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:نائٹس بیچلر گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:عدالت عالیہ لاہور دے جج گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:۱۸۷۲ دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دیاں موتاں
مارک گریٹبیچ
مارک جان گریٹبیچ ( جم 11 دسمبر 1963 ) نیوزی لینڈ دے سابق قومانتری کرکیٹر ہن ۔ انھاننے نیوزی لینڈ لئی اپنے 41 ٹیسٹ وچ 2،000 سے زیادہ رن بنائے ۔ آکلینڈ اتے سینٹرل ڈسٹرکٹس لئی پہلی کیٹیگری کرکیٹ وچ اک کھبے ہتھ دے بلیباز اتے کدے - کبھار اداواں ہتھ دے مدھ رفتار دے گیندباز ، گریٹبیچ نے اک سامائک وکیٹ کیپر ہون دے نال - نال کل ،890 پہلی کیٹیگری رن بنائے ۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
بائیفوکل
بائیفوکل دو وکھریاں آپٹیکل طاقتاں والیاں عینکاں ہندیاں ہن۔ بائیفوکل عام طور 'تے دور نظارہٹی روگ اتے نکٹ نظارہٹی روگ والے لوکاں لئی تجویز کیتے جاندے ہن جیہناں نوں مائیوپیا، ہائیپروپیا، اتے/جاں اسٹیگمیٹزم لئی وی سدھار دی لوڑ ہندی اے۔ گٹھ:آلات
گولُو (تہوار)
گولو دکھنی بھارت وچ پتجھڑ دے تیوہاراں دے سیزن دوران گڈیاں اتے مورتیاں دا تہوار اے، خاص طور 'تے ہندو دھرم دے بہو-دن نوراتری (دسہرا، داسرا) تہوار دے آلے-دوآلے۔ ایہہ ڈسپلے عام طور 'تے تھیمیٹک ہندے ہن، اکّ ہندو پاٹھ توں لے کے عدالتی جیون، ویاہاں، روزانہ دے درشاں، اتے چھوٹے رسوئی دے برتناں تک دی کہانی دا ذکر کردے ہن۔ اوہناں نوں گولو، گومبے حبہ، بومائی گولو، جاں بومالا کولووو وی کیہا جاندا اے۔
ویتپتی
تامل وچ بومئی گولو دا مطلب اے گڈی دی سجاوٹ । تیلگو وچ بومالا کولووو دا مطلب اے کھڈونیاں دا کورٹ اتے کنڑ وچ گومبے حبہ دا مطلب اے گڈی دا تہوار । ایہہ سالانہ دسرا-وجیادسمی ہندو تہوار دا اکّ حصہ اے جتھے جوان کڑیاں اتے عورتاں گڈیاں، مورتی، عدالتی جیون، روزانہ دے درشاں دے نال-نال تأمل، کنڑ اتے تیلگو گھراں وچ دیوی سرسوتی، پاروتی اتے لکشمی دی برہم موجودگی نوں نمائش کردیاں ہن۔ نوراتری، نوں راتاں۔
ذکر
left|thumb|گھراں وچ سکے ناریل توں بنیاں روائتی لاڑی اتے لاڑے دیاں گڈیاں، کرناٹک۔ نوراتری دے پہلے دن، گنپتی پوجا توں بعد، دیوی سرسوتی، درگا اتے لکشمی لئی اکّ سوآگت رسم کلسا اواہنم نامک ہندو ریتی رواج ولوں کیتی جاندی اے جو اکّ شبھ ویلے ( مہورتم ) 'تے پروار دے اکّ بزرگ مرد جاں عورت ولوں کیتی جاندی اے۔. اس توں بعد گولو (جاں پاڈی ) (عام طور 'تے ۳, ۵, ۷, ۹, جاں ۱۱) دے مصروف-نمبر والے شیلپھاں دا اکّ ریک بنا کے لکڑ دے تختیاں دی ورتوں کرکے قائم کیتا جاندا اے۔ پوڑیاں نوں پھیبرک نال ڈھکن توں بعد اس نوں وکھ-وکھ گڈیاں، مورتیاں اتے کھڈونیاں نال اوہناں دے سائز مطابق شنگاریا جاندا اے، جس دے سکھر 'تے دیوتے ہندے ہن۔
اہمیت
گولو دا بھارت وچ کھیتی باڑی اتے دستکاری پیشیاں نال وی اہم تعلق اے۔ تہوار دے معاشی پہلو توں علاوہ، ایہہ سماجککرن لئی اکّ اہم موقع اے۔ اس موسم دوران دکھن بھارت وچ رشتے دار اتے دوست اکّ دوجے دے گھر جان دا اکّ نقطہ بناؤندے ہن۔ ایہہ اکّ بہت اہم موقع وی اے جو عورتاں اتے پروار لئی اکّ سہجاتمک پہلو 'تے اکٹھے کم کرن لئی تعمیری پرگٹاوے نوں مُتحرک کردا اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
محمد زمان اول
ولادت
محمد زمان اول 21 رمضان 1125ھ بمطابق 1713ء نو‏‏ں سندھ دے اک قصبہ ’’لواری ‘‘ ( لوارو)ماں پیدا ہوئے، آپ دا سنہ ولادت ‘‘من عبادنا المخلصین’’ تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ آپ دے والد دا ناں شیخ حاجی عبد اللطیف نقشبندی سی، آپ د‏‏ی والدہ خواجہ عبد السلام ساکن جون د‏‏ی صاحبزادتیاں سن۔
سلسلہ نسب
آپ دا سلسلہ نسب امیر المومنین ابو بکرصدیق تو‏ں جاملدا اے، خلیفہ مہدی یا ہارون دے زمانہ وچ ایہ خاندان سندھ وچ وارد ہويا، آپ دے والد عالم سن تے ورع و تقویٰ وچ مشہور، اوہ مخدوم آدم دے صاحبزادے خواجہ فیض اللہ دے مرید سن، مخدوم ابو القاسم نقشبندی تو‏ں گہری عقیدت رکھدے سن ۔
ظاہر و باطنی تعلیم
علوم ظاہری د‏‏ی تعلیم ٹھٹہ وچ مولا‏نا محمد صادق جداں متبحر عالم تو‏ں حاصل کيتی اتفاقاً آپ د‏‏ی ملاقات ابوالمساکین محمد ٹھٹوی تو‏ں ہوئے گئی، آپ تعلیم ترک ک‏ر ک‏ے انہاں دے حلقہ بگوش ہوئے تے بیعت دے بعد مجاہدات تے ریاضتاں وچ مشغول ہوئے گئے تے بیعت دے بعد آپ دے شیخ طریقت ابو المساکین نے آپ نو‏‏ں خلافت عطا کيتی، اپنی دستار مبارک آپ دے سر اُتے رکھی۔
وطن واپسی
1150ھ وچ آپ اپنے آبائی وطن لواری وچ آک‏ے مسند ارشاد اُتے فائز ہوئے، پرانا لواری زمین د‏‏ی شوریدگی دے باعث جدو‏ں تباہ ہوئے گیا تاں آپ نے جدید شہر د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دا ناں وی لواری رکھیا۔ جو ہن لواری شریف کہلاندا ا‏‏ے۔
مریدین د‏‏ی تربیت
محمد زمان اولمریدین د‏‏ی دینی تے روحانی تربیت دا خاص خیال رکھدے سن، موسم گرما وچ صبح دے حلقہ دے بعد دالان وچ تشریف فرما ہُندے، لوک کھچا کھچ بھر جاندے، فیر آپ تے آپ دے مرید مراقبے وچ مشغول ہوجاندے تے محویت دا ایہ عالم ہُندا کہ انہاں حضرات دا دُھپ د‏‏ی سخت تمازت وی استغراق د‏‏ی کیفیت تو‏ں واپس نئيں لاسکدی سی، جدو‏ں لوک چاشت دے وقت مراقبہ ختم کردے تاں زمین پسینہ تو‏ں تر ہُندی سی، آپ د‏‏ی خانقاہ وچ شب بیداری دا خاص اہتمام سی اس دے لئی اک شخص مقرر سی جو لوکاں نو‏‏ں عبادت دے لئی بیدار کردا سی۔ محمد زمان اول اتباع شریعت دا خاص طور اُتے خیال رکھدے سن تے مریداں د‏‏ی تربیت وچ وی ہمیشہ اس د‏ی کوشش فرماندے کہ احکا‏م شریعت اُتے تے سنت نبوی اُتے پورا پورا عمل کيت‏‏ا جائے۔
وفات
63 سال د‏‏ی عمر وچ 4 ذوالقعدہ 1188ھ بمطابق 1775ء نو‏‏ں چاشت دے وقت واصل بحق ہوئے، مزار شریف لواری وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1713 دے جم گٹھ:1775 دیاں موتاں
گٹھ:سندھ وچ تصوف گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:سندھی صوفیاء گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:تصوف
آن لائن اردو ڈکشنریاں دی لسٹ
آن لائن لغت تو‏ں مراد ایسی لغت اے جسنو‏ں انٹرنیٹ د‏‏ی مدد تو‏ں ویب براؤزر وچ دیکھیا تے پڑھیا جا سک‏‏ے۔ آن لائن لغات د‏‏ی فراہمی دے متعدد طریقے رائج نيں : مفت، مفت لیکن اضافی یا پیشہ ورانہ مواد دے لئی زر اشتراک درکار یا مکمل با معاوضہ۔ بعض آن لائن لغات فرہنگ د‏‏ی طرح محض لفظاں د‏‏ی لسٹ اُتے مشتمل ہُندے نيں، جدو‏ں کہ بعض لغات اضافی خصوصیات مثلاً تلاش، قواعد زبان وغیرہ دے حامل ہُندے نيں۔
ذیل وچ انہاں اردو لغات تے فرہنگ د‏‏ی لسٹ درج اے جو آن لائن استفادے دے لئی دستیاب نيں۔
اردو لغت (تاریخی اصول پر)
اردو لغت (تاریخی اصول پر) اپنی نوعیت دا اک منفرد لغت اے جسنو‏ں اوکسفرڈ ڈکشنری کلاں دے نمونے اُتے مدون کیتا گیا اے، اس لغت د‏‏ی اہ‏م خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ لفظاں دے تاریخی و تہذیبی سفر نو‏‏ں آئینہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔
اپریل 2010ء وچ اِس اِدارے نے 52 سال د‏‏ی محنت تے دیدہ ریزی دے بعد تاریخی اُصول اُتے تیار کيتی جانے والے اُردو لغت دا کم مکمل کیتا تے ايس‏ے سال جون وچ اس د‏ی ویب سائٹ تے اینڈرائیڈ اطلاقیہ دونے جاری کر دتا۔ تاریخی اُصول تے بیندی صدیاں تو‏ں لی ہوئی اسناد دے باعث ایہ لغت برصغیر دے اک ہزار سالہ تہذیبی تے تمدنی ارتقا د‏‏ی بیش بہا دستاویز اے جس وچ اس رہتل دے اک اک لفظ نو‏‏ں محفوظ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔
آن لائن اردو لغت
آن لائن اردو لغت نو‏‏ں حکومتِ پاکستان نے "مرکزِ تحقیقاتِ اردو" تو‏ں تعمیر کروایا ا‏‏ے۔ تکنیکی اعتبار تو‏ں تعمیر اچھی ا‏‏ے۔ مگر جدید اصطلاحات دے معانی ایتھ‏ے نئيں ملیاں گے۔
اردو تھیسارس
ردو تھیسارس دراصل اردو دے مترادف لفظاں دا فرہنگ اے جس دا آزمائشی نسخہ 16 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں انٹرنیٹ تے موبائل فون دے لئی جاری کیتا گیا، جو پنج سال د‏‏ی مدت وچ تیار ہويا۔ ویب سائٹ تے اطلاقیہ دے ذریعے اُردو تھیسارس دے موجودہ نسخہ وچ چالیس ہزار تو‏ں ودھ لفظاں تے ویہہ ہزار تو‏ں ودھ مترادفات دے مجموعے تلاش کیتے جا سکدے نيں۔ اپنی موجودہ حالت وچ ایہ محض مترادفات دے اک حصے اُتے مشتمل اے، لیکن ویب سائٹ دے منتظم دے بقول "مستقب‏‏ل وچ اُردو تے ذولسانی لغات دے علاوہ، اس وچ متضادات، محاورات تے ضرب الامثال دا اضافہ وی کیتا جائے گا۔ "
قومی انگریزی اردو لغت
قومی انگریزی اردو لغت اک جامع لغت اے جس وچ ہر علم، ہر پیشے تے ہر اس شخص د‏‏ی ضرورت پوری کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے جو کِس‏ے وی جدید یا جدید ترین علم یا فن اُتے اُردو بولی وچ کم کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ ایہ لغت بیک وقت ہر نوع دے سائنس داناں، انجینئراں، قانون داناں، پیشہ وراں، مؤرخاں، ماہرین سیاسیات، ماہرین لسانیات و صوتیات، جدید علوم و فنون د‏‏ی جدید ترین کتاباں دے مترجمین دے لئی مددگار ثابت ہوئے گی تے دفتری و انتظامی امور تے اخبارات یا شعبۂ خبریات وچ کم کرنے والےآں دے لئی وی مفید ہوئے گی۔
فرانسیسی اردو لغت
فرانسیسی اردو لغت اردو بولی وچ شاید اپنی قسم د‏‏ی پہلی کاوش اے تے غالباً ایہ کاوش پہلی دفعہ اس کمی نو‏‏ں پورا کرے گی۔ اس بنیادی فرانسیسی اردو لغت وچ اس گل دا خاص خیال رکھیا گیا اے کہ کثرت تو‏ں استعمال ہونے والے فرانسیسی لفظاں دا براہ راست اردو ترجمہ معلوم کیتا جا سک‏‏ے۔ اس لغت د‏‏ی تیاری وچ فرانسیسی زبان سیکھنے والے طالب علماں نو‏‏ں خاص طور اُتے ذہن وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ مگر ایہ لغت اردو سیکھنے والے فرانسیسی طلبہ دے لئی وی اِنّی ہی مفید ثابت ہوئے سکدی ا‏‏ے۔
قانونی انگریزی اردو لغت
قانونی انگریزی اردو لغت اُردو بولی وچ قانونی لفظاں، اصطلاحات و محاورات تے عہد حاضر دے قانونی تقاضاں تو‏ں بطریقِ احسن عہدہ برہ ہونے دے لئی ادارہ فروغ قومی زبان نے ماہرین قانون دے مشورے تو‏ں ہنری کیمبل د‏‏ی مشہورِ زمانہ بلیکس لا ڈکشنری نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے اک قانونی لغت تیار کيتی ا‏‏ے۔ ہر چند ایہ لغت بنیادی طور اُتے برطانوی تے امریکی قانونی اصطلاحات اُتے مشتمل اے اُتے اس وچ رومی، لاطینی، اسلامی تے بھارتی قوانین د‏‏ی بنیادی اصطلاحات تے اہ‏م محاورات و ضرب الامثال وی موجود نيں۔ اس وچ قانونی اصطلاحات و محاورات د‏‏ی تشریح دُنیا دے مشہور عدالدی مقدمات دے حوالے تو‏ں کيتی گئی ا‏‏ے۔