cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیانوسس
پیدائش (نومولودگی وچ موت تے دوسرا جنم)
thumb|اک چھوٹے تو‏ں تابوت پر(جو غالباََ کِس‏ے بچے دے لئی تھا) دیانوسس د‏‏ی پیدائش کندہ اے (والٹرز آرٹ میوزیم) دیانوسس د‏‏ی پیدائش اِنّی عجیب سی کہ اسنو‏ں ’’اولمپیہ دے پانتھیان‘‘ وچ جگہ ملنا ہوئے گئی۔ اُس د‏‏ی ماں ’’سمیلہ‘‘نامی اک بائدہ انسان سی جو تھیبہ دے ’’راجا کیدماس‘‘ د‏‏ی بیٹی سی تے اس دا باپ ’’زیوس‘‘ دیوتاواں دا راجا سی۔ سملیہ حالے حمل تو‏ں سی کہ زیوس د‏‏ی بیوی ’’ھیرا‘‘ نو‏‏ں اس معاشقے دا علم ہوئے گیا۔ اُس نے اک بڑھیا (بعض جگہاں اُتے ’’دائی‘‘) دا روپ دھارا تے سمیلہ تو‏ں دوستی گانٹھ لئی۔ تے اعتبار کردے ہوئے سمیلہ نے ھیرا نو‏‏ں بتا دتا کہ اُسدی کوکھ وچ زیوس دا بچہ ا‏‏ے۔ ھیرا نے یقین نہ کرنے دا ڈھونگ رچایا تے سمیلہ دے ذہن وچ شک دے بیج بو دیے۔ شک د‏‏ی ماری سمیلہ نے پہچان دے ثبوت وچ راجا زیوس تو‏ں فرمائش کرپائی کہ اوہ پورے دیوتائی جاہ و جلال وچ اپنے آپ نو‏‏ں ظاہر کرے۔
زیوس نے سمیلہ د‏‏ی بہت منت سماجت د‏‏ی کہ اوہ اپنی اس فرمائش تو‏ں باز آجائے، لیکن سمیلہ مصر رہی تاں زیوس مان گیا تے اُس نے اپنی آسمانی بجلیاں والا روپ ظاہر کر دتا جس د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے سمیلہ بھسم ہوئے گئی۔ زیوس نے ’’اَن جنے‘‘ دیانوسس نو‏‏ں اپنی ران وچ سِی لیا تے فیر کچھ مہینے بعد پوری ہونے پرزیوس نے اُس نو‏‏ں ’’اکاریہ‘‘ دے جزیرہ وچ واقع کوہِ ’’پرامناس‘‘ اُتے دوبارہ جنم دتا۔
نومولودگی د‏‏ی حالت وچ کوہِ نیسا پر
thumb|427x427px|<font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">پراکسیطالس دا بنایا مجسمہ جس وچ نومولود دیانوسس نو‏‏ں ہرمیس نے اٹھا رکھیا ا‏‏ے۔ (آثار قدیمہ میوزیم اولمپیندا)۔
’’پانتھیاس‘‘
thumb|350x350px|لوور فرانس وچ موجود  (450-425 [[ق م) دا برتن جس اُتے ’’اجیوا‘‘ تے ’’اینو‘‘ مل کر’’پانتھیاس‘‘ دے جسم نو‏‏ں علاحدہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]]
’’لیشا رغس‘‘
سجے|thumb|’’لیشارغس جام‘‘ اُتے کندہ کاری جس وچ لشارغس نو‏‏ں انگور د‏‏ی بیلاں نے جکڑ رکھیا ا‏‏ے۔
ثانوی دیومالا
thumb|300x300px|<font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">نیشنل گیلری [[لندن وچ ، طیطیان د‏‏ی بنائی ’’بوشاس تے آریادن‘‘ ]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:زراعتی دیوت‏ا گٹھ:زرخیرزی دے دیوت‏ا گٹھ:یونان
املہ پول
امَلہ پول اک بھارتی فلمی اداکارہ اے، جو بنیادی طور اُتے ملیالم، تمل تے تیلگو فلماں وچ کم کردیاں نيں، ملیالم فلم ’’نیلاتھمارا‘‘ تے تمل فلم ’’ویراسیکرن‘‘ وچ معاون کردار ادا کرنے دے بعد املہ پال نو‏‏ں فلم سندھو ساماویلی وچ ، اس فلم د‏‏ی ناکامی دے باوجود متنازع کردار ادا کرنے دے لئی سراہا گیا، اس دے بعد املہ نو‏‏ں فلم ’’مائنہ ‘‘ وچ مرکزی کردار ادا کرنے اُتے سراہا گیا۔ تے اس فلم اُتے املہ نو‏‏ں اپنا پہلا وجے ایوارڈ وی ملا۔
ابتدائی کیرئیر
اپنی اعلیٰ ثانوی تعلیم مکمل دے اک سال بعد املہ پول نے سینٹ ٹریسا وچ کمیونی کیٹیو انگلش وچ بی اے دے لئی داخلہ لیا، اس دوران املہ دا ماڈلنگ پورٹ فولیو ملیالم فلماں دے ڈائریکٹر لال جوز د‏‏ی نظراں وچ آیا، چنانچہ لال جوز نے اپنی ری میک فلم ’’نیلاتھمرا (ترجمہ: نیلا کنول) ‘‘ (2009ء) وچ اک معاون کردار دے لئی آملہ پول نال رابطہ کیا، اس فلم د‏‏ی کامیابی دے باوجود املہ نو‏‏ں ہور ملیالم فلماں د‏‏ی کوئی آفر نہ آئی۔ چنانچہ املہ نے تمل فلماں د‏‏ی جانب رخ کیتا تے اک کم بجٹ د‏‏ی کامیڈی فلم ’’ویکادکاوی ‘‘ سائن کیت‏ی، جو تاخیر دا شکار ہو گئی تے جدو‏ں تک ریلیز ہوئی تب تک املہ د‏‏ی ہور چار فلماں ریلیز ہوچکیاں سن۔ املہ نے اک ہور کم بجٹ د‏‏ی فلم ’’ویراسیکرن‘‘ (2010ء) وچ اہ‏م کردار ادا کیتا جو املہ د‏‏ی پہلی تمل فلم قرار پائی، لیکن اس فلم وچ املہ دے کردار نو‏‏ں نوٹس نئيں کیتا گیا۔ کیونکہ فلم ریلیز ہوئی تاں املہ دا کردار بہت مختصر سی ، املہ نے بعد وچ دعویٰ کیتا کہ اس فلم دے لئی اس نے کئی فلمبند کرائے گئے جو اس فلم وچ شامل نئيں کیتے گئے۔ اس دے بعد املہ نے ہدایتکا ر سمیع د‏‏ی متنازع موضوع اُتے بنی فلم ’’سندھو ساماویلی‘‘ (2010ء) وچ کم کیا، جس وچ املہ نے سندری دا کردار کیتا جس دے اپنے سسر دے نال ناجائز تعلقات سن، ڈائریکٹر سمیع اُتے اس تو‏ں پہلے اپنی متنازع فلم وچ اک اداکارہ نے الزام لگایا سی لیکن املہ نے اس ڈائریکٹر دے نال کم کرنے اُتے کوئی اعتراض نئيں سی ۔ اتفاق تو‏ں آملہ نے فلم سندھو ساماویلی د‏‏ی کہانی سنے بغیر ہی ہاں کردتی۔ بعد وچ معلوم ہواکہ اس فلم وچ اک متنازع سین وی اے تاں آملہ چونک گئياں مگر اوہ فلم سائن کرچکیاں سن چنانچہ اس سین نو‏‏ں کرنے د‏‏ی ہامی بھرلی. .فلم ریلیز دے بعد، فلم، متضاد جائزے دے نال ملاقات کيت‏ی بعض ناقدین فلم دے پلاٹ اُتے اعتراض کیاتے فلم اک درجہ بندی دینے تو‏ں انکار کر دتا اے. اُتے فلم وچ آملہ د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں سراہا گیا۔ اُتے اس دے رد عمل وچ انہاں نو‏ں گمناں کال کرنے والےآں د‏‏ی جانب تو‏ں قتل د‏‏ی دھمکیاں ملیاں تے چنويں وچ اک سینما ہال وچ خواتین د‏‏ی طرف تو‏ں متنازع مناطر۔ اُتے اعتراز وی ہويا .اس دے بعداملہ نو‏‏ں اگلی وڈی فلم مائنہ وچ اہ‏م کردار دے لئی رابطہ کیتا گیا۔
2010ء د‏‏ی دہائی
املہ پول د‏‏ی اگلی فلم، ڈائریکٹر پربھو سولومن د‏‏ی رومانٹک ڈراما فلم مائنہ (2010ء) سی، جس نے املہ نو‏‏ں فلم انڈسٹری وچ اک تسلیم شدہ اداکارہ بنا دتا۔ اس فلم وچ املہ دا کردار گاؤ د‏‏ی اک لڑکی مائنہ دا سی، جسنو‏ں ناقدین نے بہت سراہا۔ ایتھ‏ے تک د‏‏ی کمل ہاسن تے رجنی کانت نے وی تعریف کيت‏ی۔ ایہ فلم باکس آفس اُتے زبردست ہٹ ثابت ہوئی۔ اس فلم اُتے املہ پول نو‏‏ں فلم فئیر سمیت کئی ایوارڈ دے لئی نامزد کیتا گیا، اس فلم اُتے املہ نے وجے ایوارڈ بہترین نويں اداکارہ، ایڈیسن ایوارڈ برائے بہترین نواں چہرہ تے بہترین اداکارہ دا امِرتا ٹی وی فیفکا ایوارڈ حاصل کیا۔
مائنہ وچ د‏‏ی کامیابی دے بعد، املہ نو‏‏ں "2011 دے نويں ٹاپ سٹار" کہیا جانے لگیا، اس دے بعد املہ پول نے کئی اہ‏م منصوبے سائن کیتے ، املہ د‏‏ی 2011 ء دے پہلے ریلیز، ملیالم ڈراما فلم "اِتھو نمّوڈے کتھا "سی، جس وچ املہ نے معاون کردار ادا کیا، ایہ فلم "ناگودیگال " نامی کامیاب تمل فلم دا ریمیک سی، اس سال املہ د‏‏ی اگلی فلم تمل بولی د‏‏ی "ویکاداکوی "تھی جو پنج دوستاں د‏‏ی کہانی سی، دونے فلماں کم بجٹ د‏‏ی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں محدود اسکرین اُتے ریلیز ہوئیاں، جس وچ املہ نے بھرپور ادکارای کيتی۔ املہ پول نے تن وڈے بجٹ د‏‏ی فلماں سائن کيت‏یاں، جنہاں وچ پہلے ہدایتکا ر وجے د‏‏ی فلم "دئیوا تھیرومگال "سی، جس وچ املہ دے ساتھی فنکاراں وچ وکرم تے انوشکا شرما شامل سن ۔ فلم وچ املہ نے شویندا راجیندرن نامی اسکول د‏‏ی نامہ نگار دا کردار ادا کیتا سی، جسنو‏ں ناقدین نے بہت سراہا۔ اس فلم دے لئی املہ نو‏‏ں فلم فئیر بہترین معاون اداکارہ دے لئی نامزد کیتا گیا۔ 2011ء وچ املہ د‏‏ی آخری فلم ہدایتکار رام گوپال ورما د‏‏ی تیلگو فلم بیجاوادا (ہیرو دا ایکشن مین) سی، جس وچ املہ نے گیتانجلی ناں د‏‏ی اک کالج طالبہ دا کردار ادا کیا، اس فلم وچ املہ دے مدمقابل ہیرو مشہور تیلگو اداکار ناگ ارجن دے بیٹےناگ چیتنیا سن ۔ لیکن فلم باکس آفس اُتے ناکا‏م ثابت ہوئی۔
2012 ء وچ املہ پول د‏‏ی کی پہلی ریلیز، ہدایتکار لنگوسوامی د‏‏ی ملٹی اسٹارر تمل فلم "ویٹّائی " سی، جس وچ املہ پول دے نال آریہ، آر مادھون تے سمیرا ریڈی شامل سن ۔ اس فلم نو‏‏ں زبردست پزیرائی ملی، نیویارک ٹائمز نے اس فلم نو‏‏ں بہترین ترفریحی فلم قرار دتا۔ ۔، اس فلم وچ املہ د‏‏ی کارکردگی کوبھی سراہا گیا، ویٹّائی فلم نو‏‏ں 2013ء وچ تیلگو بولی وچ "تڑکا" (تھڑکا)کے ناں تو‏ں دسیا گیا جس وچ ناگا چیتنیا، تمنا بھاٹیہ، سنیل تے اینڈریا جرمیاہ مرکزی کرداراں وچ سن ۔ اسی سال ویلنٹائن ڈے اُتے املہ پال د‏‏ی اک نال تن فلماں ریلیز ہوئیاں، پہلی دو فلماں ہدایت کار بالاجی موہن د‏‏ی دو زباناں تمل تے تیلگو وچ بنے والی فلم کڈھالی سودھاپوودھ یپّدی تے لوّ فیلئر سی، جو تجارتی طور اُتے کامیاب ثابت ہوئیاں۔ اس فلم وچ املہ نے پاروندی نامی اک کالج طالبہ دا کردار نبھایا تے اس فلم وچ انہاں دے مدمقابل اداکار سدارتھ سن ۔ ناقدین نے دونے اداکاراں نو‏‏ں سراہا۔   اسی دن ریلیز ہونے والی تیسری رومانوی فلم موپوژودھم انہاں کرپانائگل(ترجمہ:توانو‏‏ں سوچاں ہر پل) سی، جس وچ اس دے مدمقابل اداکار ادھرو سن ۔ اس فلم وچ املہ نے بنگلور د‏‏ی اک ماڈرن لڑکی دا کردار ادا کیتا سی ۔ اس فلم اُتے ناقدین د‏‏ی ملی جلی رائے آئیاں ۔ اس دے بعد املہ نے ہدایتکار ڈاکٹر برجو د‏‏ی فلم آکاش تھنندے نرام (ترجمہ:آسمان دا رنگ) وچ کم کیا، جو اوہدی پہلی آرٹ ہاوس فلم سی، ایہ فلم پندرہويں شنگھائی انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ گولڈن گوبلٹ ایوارڈ دے مقابلہ وچ دکھادی گئی سی۔ اس دے بعد املہ مشہور ویٹرن اداکار موہن لال دے نال فلم "رب بے بی رن" وچ نظر آئیاں، اس فلم وچ املہ نے نیوز چینل د‏‏ی سینئر ایڈیٹر دا کردار بخوبی نبھایا۔ ایہ فلم تجارتی طور اُتے کامیاب ثابت ہوئی۔ تے اس فلم وچ املہ د‏‏ی کارکردگی دے نال نال موہن لال نال اوہدی جوڑی د‏‏ی وی بہت زیادہ تعریف کيت‏ی گئی۔
2013 وچ ، املہ نو‏‏ں تیلگو سنیما وچ پہلی تجارتی کامیابی حاصل ہوئی۔ 2013ء وچ اوہدی پہلی فلم ہدایت وار وی وی ونائیک د‏‏ی فلم نائیک (ہندی ڈب: ڈبل اٹیک ) سی، جس وچ انہاں دے مدمقابل اداکار رام چرن سن، ایہ فلم اس سال د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب فلم ثابت ہوئی۔ املہ د‏‏ی اگلی فلم ہدایت کار پوری جگن ناتھ د‏‏ی رومانٹک کامیڈی فلم اددراممالیاتھو (ہندی ڈب: ڈینجرس کھلاڑی 2) وچ اداکار اللو ارجن دے نال آئیاں ۔ اس فلم د‏‏ی ریلیز اُتے املہ د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں خاصی تعریف کيت‏ی گئی۔ اس دے بعد املہ ہدایتکار اے ایل وجے د‏‏ی ایکشن فلم تھالیوا (ہندی ڈب: سی لیوا، دتی لیڈر ) وچ اداکار اداکار وجے دے نال آئیاں ۔ اس فلم وچ انہاں نے اک پولیس افسر دا کردار نبھایا۔ سال 2013 دے آخر وچ املہ د‏‏ی ملیالم فلم اورُو انڈین پرانیہ کتھا (ترجمہ: اک انڈین لو اسٹوری) ریلیز ہوئی ۔ ایہ فلم کیرلہ باکس آفس اُتے اک بلاک بسٹر ہٹ سی تے اس فلم دے لئی املہ پول نو‏‏ں کئی ایوارڈز تو‏ں وی نوازیا گیا، جس وچ بہترین ملیالم اداکارہ دا سییما ایوارڈ (ساؤتھ انڈین انٹرنیشنل مووی ایوارڈ)تے ایشیا نیٹ فلم ایوارڈ، جدو‏ں کہ ونیتھا فلم ایوارڈ دا مقبول اداکارہ دا اعزاز وی حاصل کیا۔
حوالے
گٹھ:1991 دے جم گٹھ:اکیہویں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تامل سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں گٹھ:کوچی دیاں اداکاراواں گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں گٹھ:ملیالی شخصیتاں
راجاجی نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
نندلال گوئیا
نند لال گوئیا دسویں سکھ گرو دے حضوری شاعر تے عربی فارسی دے عالم سن ۔
ماپے تے جم
بھائی نند لال دے پیؤ چھجو رام کھتری، فارسی دے مشہور ودوان سن۔ ذریعہ-معاش دی تلاش وچ اوہ اپنا وطن ملتان (پنجاب) چھڈّ کے غزنی (افغانستان) وچ جا وسے۔ اوہناں دی اہلیت اتے فارسی دے علم دی تعریف سن کے اتھوں دے حاکم نواب محی الدین نے اوہناں نوں اپنا میر منشی (دیوان) مقرر کر دتا۔ (پنڈت نرین سنگھ جی گیانی نے بھائی نند لال دی کرت 'زندگیناما' اتے 'توصیف و ثناء' دے مختصر کردار وچ بھائی نند لال دے پیؤ دا ناں منشی چھجو رام وی لکھیا ہویا اے)۔
ایہہ تقدیر دی ستمگری سی کہ 50 ورھیاں دی عمر تکّ جو وی اولاد، دیوان چھجو رام دے گھر پیدا ہوئی، اوہ ربی رضا ماتحت فوت ہندی رہی۔ اخیر سنّ 1633 وچ اوہناں دے گھر اک پتر نے جم لیا، جس دا ناں اوہناں نند لال رکھیا۔
تعلیم
ودوان پیؤ نے صرف 6 سال دی نکی عمر وچ ہی اپنے ہونہار پتر نوں فارسی اتے عربی دی تعلیم دین دے یوگ پربندھ کر دتے۔ بالک نند لال دی تیکھن عقل ہون کارن اوہ تھوڑھے ویلے وچ ہی فارسی تے عربی وچ اچھے تاک ہو گئے۔ فلسفے دے اعلیٰ گن آپ نوں پیؤ پاسوں گڑھتی وچ مل گئے سن۔
آپ دے پیؤ دیوان چھجو رام جی، رامانندی بیراگیاں دے سیوک سن تے اوہناں دی اچھا سی کہ اوہناں دا پتر بالک نند لال وی کلریت مطابق ویشنو دھرم دی دیکھیا حاصل کر لوے۔ پر تجربہ کار بچے نوں کجھ ہور ہی منظور سی۔ جدوں بالک نند لال دی عمر صرف 12 ورھیاں دی سی تاں دیوان جی نے اوہناں نوں دیکھیا دواؤن دا پربندھ کیتا۔ جدوں رامانندی بیراگیاں دے کلگرو نے بھائی صاحب دے گل وچ کاٹھ دے منکیاں دی کنٹھی پاؤنی چاہی تاں بالک نند لال نے پورے ادب نال اس کنٹھی نوں گرہن کرن توں صاف انکار کر دتا تے کلگرو نوں بینتی کردے ہوئے کیہا، 'ناسونت کاٹھ دی کنٹھی دی تھاں اوہناں نوں روحانی گناں دی ایسی کنٹھی پہنائی جاوے، جو لوک تے پرلوک، دوواں وچ سہائی ہووے۔' اوہناں تشریحی وضاحت نال آکھیا کہ 'دھرم تے آتمک مارگ دی چون میرے لئی کوئی رسمی بندھن نہیں، میں آتمک سرتی دی پرواز راہیں اپنے دھرم گورو دی تلاش خود کراں گا۔' کلگرو تے دیوان جی نوں کی پتہ سی کہ جس کامل مرشد دی تلاش بالک نند لال نوں اے، اوہ صاحبِ کمال سری گورو گوبند سنگھ جی ہن۔ --قابلیت== بالک نند لال نے فارسی وچ تاں اس قدر مہارت حاصل کر لئی کہ 19 ورھیاں دی عمر وچ ہی فارسی وچ اچّ پائے دی شاعری پڑھن لگّ پئے سن۔ بدقسمتی نال بھر جوانی دی عمر وچ ہی بھائی نند لال دے ماں اتے پیؤ دوویں ہی، تھوڑھے-تھوڑھے وقفے نال گزر گئے۔ بھائی صاحب نے پرچلت دستور مطابق غزنی دے حاکم پاس اپنے پیؤ والے عہدے اُتے تعینات ہون دی خواہش ظاہر کیتی۔ پر غزنی دے حاکم نواب مئیوحی الدین نے بھائی نند لال دی چھوٹی عمر ہون کارن کوئی چھوٹی-موٹی مراتبت پروان کرن نوں کیہا، جو بھائی صاحب نوں منظور نہیں سی۔ تعلیم اتے قابلیت مطابق، جس رتب-او-ادب دے بھائی نند لال مستحق سن، اوہ نواب غزنی منظور کرن نوں تیار نہیں سی، جس کارن آپ دا دل ٹٹّ گیا اتے اس مایوسی دے عالم وچ آپ نے غزنی دی ساری جائداد ویچ دتی تے بناں انتظار کیتیاں اک قافلے سمیت اپنے پُرکھی وطن ملتان نوں روانگی پا دتی۔
گرو گوبند دے کول
جدوں بھائی صاحب دے پتراں نے وڈے ہو کے گھر دا سارا کم-کاج سنبھال لیا تاں آپ نے ساری جائداد، گھر-بار تے دھن-دولت اپنے بچیاں تے سہرے پروار دے سپرد کر دتے۔ آپ دے من وچ گورو پیار اتے ویراگ نے اجیہا اچھالا ماریا کہ آپ ملتان دے دیوان دی پدوی تیاگ کے غزنی توں لیاندے اپنے سیوکاں سمیت سری ہرمندر صاحب دے درشناں لئی امرتسر پجّ گئے۔ اتھے گورو کلغیدھر پاتشاہ دی مہما سن کے راہ وچ پیندے گردھاماں دے فلسفہ دیدار کردے ہوئے سدھے انندپور صاحب پہنچ گئے۔ دسم پاتشاہ حضور دے نوری فلسفہ دیدارے کرکے صاحبِ کمال دیاں بخششاں اتے رحمتاں دے پاتر بنے۔ اتھے ہی آپ نے گورو گوبند سنگھ صاحب پاسوں گورو دیکھیا لئی اتے 'انن سکھ' دا خطاب پائیا۔
مغل ملازمت وچ
کجھ سماں انندپور صاحب وچ گزار کے نند لال آگرہ چلے گئے، جتھے صاحبِ کمال دے سببّ نال آپ اورنگزیب دے وڈے شہزادے معظم (بہادر شاہ) دے میر منشی تعینات ہو گئے۔ شاہزادہ معظم آپ دے دیوی گناں اتے ودوتا دا مرید ہو گیا تے اخیر نوں ایہہ گن اتے شوبھا ہی اوہناں لئی وڈی مصیبت دا کارن بنے۔ اس واقعے دا ویروا کجھ اس طرحاں اے-
بادشاہ اورنگزیب نوں قرآن شریف دی اک آیت دی وضاحت بارے ہمیشہ سنسا رہندا سی۔ اک دن اس نے اپنے دربار وچ فاضل قاضیاں اتے مفتیاں نوں بلا کے قرآن شریف دی اس آیت دی وضاحت کرن لئی کیہا، پر اوہناں ولوں کیتی گئی تشریخ توں اورنگزیب دی تسلی نہ ہوئی، اس ویلے شاہزادہ معظم وی دربار وچ موجود سن۔ اوہناں نے اس آیت دی تشریح کرن لئی بادشاہ دی اجازت نال نند لال نوں دربار وچ بلایا۔ جدوں  نند لال نے قرآن دی آیت دی عربی اتے فارسی زبان وچ ویاکھیا کیتی تاں بادشاہ اورنگزیب عش-عش کر اٹھیا اتے نندلال دی تعریف کرن لگّ پیا۔ پر ایہہ تعریف تھوڑھچری ہی سی، جدوں  بادشاہ اورنگزیب نوں ایہہ پتہ لگا کہ بھائی نند لال مسلمان نہیں سگوں اک ہندو کھتری پروار وچوں ہن تاں  اورنگزیب دا من نفرت نال بھر گیا۔ اس نے شاہزادہ معظم نوں اپنے پاس بلا کے کیہا کہ اجیہا عربی اتے فارسی دا عالم-فاضل تاں مسلمان ہونا چاہیدا اے، اس دا مذہب چھیتی توں چھیتی تبدیل کروا کے اس نوں اسلام قبول کروایا جاوے۔
جدوں شاہزادہ معظم نے ایہہ ساری وارتا بھائی نند لال نوں سنائی تاں اوہناں دے من نوں ڈونگھی ٹھیس پہنچی تے مایوسی دے عالم وچ گواچ گئے۔ پر شاہزادہ معظم نوں اس گلّ دا پورا علم سی کہ بھائی نند لال، صاحب کمال گرو گوبند سنگھ دے سکھ ہن اتے اوہ آپ وی گورو صاحب دا قدردان سی۔ اس نے بھائی صاحب نوں اپنی مرضی نال فیصلہ لین دی کھلھ دے دتی۔ بھائی صاحب نے گورو کلغیدھر دے چرناں وچ انندپور صاحب مڑ پرط جان دی یاچنا کیتی اتے دوسرے دن ہی اپنے رتبے نوں ٹھوکر مار کے اچھوپلے جہے صاحب کمال دی قدم-بوسی لئی انندپور صاحب نوں روانگی پا دتی۔
آگرہ توں انندپور صاحب دے سفر وچ سارے راہ آپ ویراگمئی حالت وچ سن۔ آپ دی روح دا ردن اک اگوچر بے پرواہی دی حالت وچ سی۔ صاحب کمال دے درشناں دے دیوی تصور راہیں ہو رہی روحانی گفتگو نوں آپ نے اک لمبی فارسی شاعری دی مالا وچ پرو لیا۔ 'گنج-نامہ' دی دسویں سلطنت 'از سلطنت دہم دے عنوان ہیٹھ لکھی ایہہ نظم، بھائی صاحب دے انوبھوی کمال دا سکھر اے اتے آپ دے کامل مرشد، گورو گوبند سنگھ جی دی 'عظمت بیانی' دا اک بے مثال شاہکار اے۔ 'ناسرو منصور گورو گوبند سنگھ۔ ایزدی منظور گرو گوبند سنگھ۔'
گورو دسم پاتشاہ دی صفت-صلاحَ کردی، فارسی وچ لکھی بھائی نند لال دی ایہہ اک لمی نظم اے، جس دے کلّ 56 بند ہن تے ہر بند وچ صاحب کمال دیاں دو انوپم صفتاں درج ہن، جو گورو گوبند سنگھ صاحب دی انوٹھی عظمت نوں بھائی صاحب دی نجی انوبھوتی تے تجربہ مطابق شاعرانہ انداز وچ بیان کردیاں ہن۔
بھائی نند لال نے اپنے جیون دا بہتا سماں انندپور صاحب وکھے ہی گورو کلغیدھر پاتشاہ دے چرناں وچ گزاریا اتے کتاباں لکھیاں۔ اک کتاب دی رچنا آپ جی نے آگرے توں روانگی پاؤن توں بعد انندپور صاحب دے سفر دوران لکھی۔ انندپور صاحب اپڑن تکّ اس دے 514 شعر؎ لکھے جا چکے سن۔ فارسی وچ رچی اس کتاب دا سرلیکھ 'بندگی نامہ' رکھیا اتے ایہہ کتاب بڑے ادب نال گورو دسم پاتشاہ نوں بھیٹ کر دتی۔
صاحب کمال نے اس کتاب دے سارے شعر؎ تے اوہناں دا تشریحی ترجما، ویاکھیا سمیت، سنگت وچ بیٹھ کے سنن اپرنت فرمایا 'بھائی صاحب جیو، اس کتاب دا سرلیکھ 'بندگی نامہ' دے بدلے 'زندگی نامہ' ودھیرے ڈھکواں راے گا، جو وی اس کتاب نوں پڑھیگا، اوہ زندگی دی تہذیب تے ترتیب نوں سمجھ سکیگا تے اس دا جم کامیاب ہووےگا'۔ اس کتاب دا اک شعر؎ اس طرحاں سی :
آبے ہیواں پور شدہ چوں جامِ اوں۔
'بندگی نامہ' شدہ جاں نامِ اوں۔۔502॥
اس شعر؎ وچ آئے شبد 'بندگی نامہ' نوں ساہبے کمال نے اپنے ہست کملاں نال بدل کے 'زندگی نامہ' کر دتا۔ انج بھائی صاحب دی اس کتاب دا ناں 'زندگی نامہ' ہو گیا۔ بھائی صاحب دیاں جو رچناواں ہن تکّ کسے نہ کسے روپ وچ مہیا ہن، اوہناں دا ویروا اس پرکار اے :
بھائی صاحب دیاں ایہناں ادتی رچناواں دی مزید تشریح وچ ہور بڑا کجھ لکھیا جا سکدا اے، پر اس مضمون دے بہو-وستھار نوں مجبوری وسّ سنکوچنا بندا اے۔
عمر دی آخری حالت وچ بھائی نند لال نوں، جو عمر وچ دسم پاتشاہ حضور نالوں 33 سال وڈے سن، گورو گوبند سنگھ جی نے سری انندپور صاحب دی آخری جنگ توں پہلاں، ساری ستھتی دی نازکتا وچاردیاں ہویاں بھائی صاحب نوں ملتان بھیج دتا۔ اتھے ہی آپ آخر 72 سال دی عمر بھوگ کے سنّ 1705 وچ سدیوتا دی گود وچ جا براجے۔ بھائی صاحب دی مہان چوڑامنی شخصیت اُتے اقبال دا ایہہ شعر؎ ان-بنّ صادق ہندا اے :
ہوتا ہے کوہو دشت میں پیدا کبھی کبھی۔
وہ مرد جس کا فقر کرے، خزف کو نگیں۔
گٹھ:سکھگٹھ:[[گٹھ:سکھ شخصیتاں
راجیو گھاندہی نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
جھیل ناترون
جھیل ناترون تنزانیہ دی اک نمکین جھیل اے جو شمالی تنزانیہ وچ واقع اے۔
حوالے
گٹھ:افریقی حارہ ماحولیاتی خطہ گٹھ:تنزانیہ دیاں جھیلاں گٹھ:عظیم وادئ شق دیاں جھیلاں گٹھ:نمکین جھیلاں گٹھ:جھیلاں
یوم کپور لڑائی
اس جنگ دا آغاز یہودیاں دے تہوار یوم کپور دے موقع اُتے ہویا جدو‏‏ں مصر تے شام نے اچانک جزیرہ نما سینا تے گولان دی پہاڑیاں اُتے حملہ کر دتا۔ جزیرہ نما سینا اُتے اسرائیل نے 1967ء وچ 6 روزہ جنگ  دے دوران قبضہ کر لیا سی۔
وجوہات
نہر سوئز نوں مصر دی معیشت وچ بنیادی اہمیت حاصل سی لیکن ایہ نہر 6 روزہ جنگ وچ اسرائیلی قبضے دے بعد توں بند پئی سی۔ آمدنی دے اس ذریعے توں محروم ہوجانے دے بعد مصر نوں سعودی عرب، کویت تے لیبیا دی اقتصادی امدد اُتے انحصار کرنا پے رہیا سی۔ اس مسئلے نوں حل کرنے دے لئی مصر دے صدر انور سادات نے ایہ پیشکش کیتی کہ اگر اسرائیلی نہر دے مشرقی ساحل توں واپس ہوجان تو نہر سوئز کھول دتی جائے گی لیکن ایہ مطالبہ تسلیم نہ کیتا گیا جس اُتے مصر نے حملے دا فیصلہ کر لیا۔
واقعات جنگ
thumb|صحرائے سینا میں جنگی محاذ، 6 سے 15 اکتوبر
کوششاں وچ کامیابی نہ ملنے اُتے مصر نے تو 6 اکتوبر 1973ء نوں مصر نے حملہ کر دتا تے مصری افواج نے نہر پار کرکے اسرائیلی فوجاں نوں مشرقی ساحل توں بے دخل کر دتا۔
اگرچہ 24 اکتوبر نوں جنگ بندی توں پہلے اسرائیلی افواج نے جوابی حملہ کرکے نہر دے جنوب مغربی کنارے اُتے 300 مربع میل اُتے مشتمل مصری علاقے اُتے قبضہ کر لیا سی لیکن مذاکرات دی میز اُتے اسرائیل نوں ناکامی ہوئی تے اسنوں نہ صرف نو مفتوحہ علاقہ چھڈنا پیتا بلکہ ستمبر 1975ء وچ اک معاہدے دے تحت اسرائیلی جزیرہ نما سینا دے ڈھائی ہزار مربع میل دے علاقے توں وی محروم ہو گیا۔ اس طرح مصر نے 27 سال دی کشمکش دے بعد پہلی مرتبہ اسرائیل دے مقابلے وچ ایسی کامیابی حاصل دی جس نے 1967ء دی شرمناک شکست دی جزوی طور اُتے تلافی کردتی۔ انور سادات نے مصر دا قومی دن 23 جولائی دی بجائے 6 اکتوبر مقرر کرکے اس شاندار کامیابی نوں یادگار دن بنادیا۔ 1975ء وچ نہر سوئز بین الاقوامی جہاز رانی دے لئی کھول دتی گئی تے اس توں ہونے والی آمدنی توں مصر عرباں ملکاں دی مالی امداد دی محتاجی توں آزاد ہو گیا۔
thumb|صحرائے سینا میں جنگی محاذ، 15 سے 24 اکتوبر
کہیا جاندا اے کہ جنگ یوم کپور وچ اگر امریکا پس پردہ اسرائیل دی بھر پور امداد نہ کردا تو فلسطین کامسئلہ حل ہو چکیا سی۔ امریکا بظاہر جنگ وچ حصہ نئی‏‏ں لے رہیا سی مگر اس دا طیارہ بردار بحری جہاز جزیرہ نما سینا دے شمال وچ بحیرہ روم وچ ہر طرح توں لیس موجود سی اس دے راڈاراں تے ہوائی جہازاں نے اسرائیل دے دفاع دے علاوہ مصر وچ پورٹ سعید دے کول ہزاراں اسرائیلی کمانڈو اتارنے وچ وی رہنمائی تے مدد دی ۔
اسرائیلی کمانڈوز نے پورٹ سعید دا محاصرہ کر لیا جو کئی دن جاری رہیا۔ اوتھے مصری فوج موجود نہ سی کیونجے اسنوں جغرافیائی لحاظ توں کوئی خطرہ نہ سی۔ اپنے دور حکومت وچ جمال عبدالناصر نے ہر جوان دے لئی 3 سال دی ملٹری ٹریننگ لازمی دی سی جو اس وقت کم آئی۔ پورٹ سعید دے شہریاں نے اسرائیلی کمانڈوز دا بے جگری توں مقابلہ کیتا تے انہاں شہر وچ داخل نہ ہونے دتا۔ فیر امریکا، روس تے اقوام متحدہ نے زور ڈال کر اقوام متحدہ دی قرارداد 338 دے ذریعے جنگ بندی کرا دی۔
اس جنگ وچ اسرائیل دے 2656 فوجی ہلاک تے 7250 زخمی ہوئے۔ 400 ٹینک تباہ تے 600 نوں جزوی نقصان پہنچا۔ اسرائیل دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق مصری افواج نے اسرائیل دے 102 طیارے مار گرائے۔ اس دے مقابلے وچ عربی
پاک فضائیہ دا کردار
اس جنگ دے دوران پاکستان نے مصر تے شام دی مدد دے لئی 16 ہوا باز مشرق وسطی بھیجے لیکن انہاں دے پہنچنے تک مصر جنگ بندی کرچکا سی پر شام حالے وی اسرائیل توں حالت جنگ وچ سی۔ اس لئی 8 پاکستانی ہوا بازاں نے شام دی جانب توں جنگ وچ حصہ لیا تے مگ-21 طیاریاں وچ پروازاں کیتیاں۔ پاکستان دے فلائٹ لیفٹیننٹ عبد الستار علوی یوم کپور جنگ وچ پاکستان دے پہلے ہویا باز سن جنہاں نے اسرائیل دے اک میراج طیارے نوں مار گرایا۔ انہاں شامی حکومت دی جانب توں اعزاز توں وی نوازا گیا۔ انہاں دے علاوہ پاکستانی ہوا بازاں نے اسرائیل دے 4 ایف 4 فینٹم طیارے تباہ کیتے جدونکہ پاکستان دا کوئی جانی جاں مالی نقصان نئی‏‏ں ہویا۔
حوالے
گٹھ:1973ء دے تنازعات گٹھ:1973ء وچ مصر گٹھ: فلسطین دی تریخ گٹھ: مصر دی تریخ گٹھ:سرد جنگ
کیمونسٹ لیگ
کمیونسٹ لیگ ( جرمن: Bund der Kommunisten) لندن، انگلینڈ وچّ جون 1847 وچ قایم ہوئی اک قومانتری سیاسی پارٹی سی۔ ایہہ تنظیم، کارل شیپر دی اگوائی والی لیگ آف د جسٹ اتے برسلز، بیلجیئم دی کمیونسٹ پتروہار کمیٹی، جس وچّ کارل مارکس اتے فریڈرک اینگلس پرمکھ شخصیتاں سن دی شمولیت نال بنایا گیا سی۔ کمیونسٹ لیگ نوں پہلی مارکسسٹ  سیاسی پارٹی منیا جاندا ہے اتے ایہی گروپ ہے جس واسطے مارکس اتے  اینگلس نے 1847 وچّ کمیونسٹ مینیفیسٹو (کیمیونسٹ منشور ) لکھیا سی۔ کمیونسٹ لیگ کولون کمیونسٹ مقدمے دے بعد 1852 وچ رسمی طور تے ختم کر دتی گئی سی۔
پچھوکڑ
شبد "کمیونسٹ" 1840ویاں دے دہاکے دوران اوہناں لوکاں بارے عامَ ورتن وچّ آیا جہڑے اپنے وچاردھارک پرکھیاں دے طور تے فرانسیسی انقلاب دے جیکوبن کلبّ دے کھبے ونگ نوں مندے سن۔ ایہہ سیاسی رجھان اپنے آپ نوں Gracchus Babeuf دی اگوائی والے 1795 دے Conspiracy of Equals دے وارث دے طور تے ویکھدا سی۔ پیرس دے سینس کلوٹو  جو دہاکے پہلاں توں Babeuf نوں حمایت دا ادھار سن — کاریگر، journeymen، اتے شہری بے روزگار لوک — نوں جدید مشین پیداوار اتے ادھارت اک نویں سماجی سسٹم لئی اک ممکنا بنیاد دے روپ وچّ دیکھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:مارکسزم گٹھ:تنظیماں
رانی جھانسی میرین نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
93ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:91ھ دی دہائی
سیڈل پیک نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
سماٹری اڈنا گالڑ
سماٹری اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے سماٹرا دے جنگلاں چ پایا جاندا اے۔
لال گلاںوالا اڈنا گالڑ
لال گلاںوالا اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے انڈونیشیا، مالائیشیا، ویتنام، برما تے تھائیلینڈ
94ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:91ھ دی دہائی
اُتلے لہندے علاقے
اُتلے لہندے علاقے (اینّ. ڈبلیو. ٹی.؛ فرانسیسی: les Territoires du Nord-Ouest, TNO) کینیڈا دے تنّ یونین علاقےآں وچوں اک ہے۔ ایہدا کینیڈیائی کنفڈریشن وچّ داخلہ 15 جولائی، 1870 نوں ہویا سی پر اجوکیاں سرحداں نناوت دے بنن موقعے 1 اپریل، 1999 نوں ہوند وچّ آئیاں سن۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا دے صوبے گٹھ:کینیڈا
چک 85 ج ب
چک 85 ج ب  ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
غازی حملہ فلم
غازی حملہ2017 وچ ریلیز ہونے والی ہندوستانی فلم اے جو جنگ دے دوران د‏‏ی کہانی اُتے بنائی گئی اے ۔ اس فلم د‏‏ی ہدایتکاری سنکلپ ریڈی نے د‏‏ی ا‏‏ے۔  1971 د‏‏ی ہندوستان-پاکستان جنگ دے دوران پی این ایس غازی دے پراسرار ڈوبنے اُتے مبنی کہانی اُتے اس فلم د‏‏ی بیک وقت شوٹنگ تیلگو تے ہندی وچ کيتی گئی سی تے فیر اسنو‏ں تامل بولی وچ ڈب کیا گیا سی۔ اس فلم وچ رانا ڈگگوبیٹی ، تاپسی پناں ، د‏‏ی دے مینن تے اتول کلکرنی نے اداکاری د‏‏ی اے ۔ ایہ فلم17 17 فروری 2017 نو‏‏ں دنیا بھر وچ ریلیز ہوئی سی۔ غازی حملہ د‏‏ی کہانی 1971 ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے واقعات تو‏ں متاثر اے ایہ کہانی ہندوستانی سب میرین دے اک ایگزیکٹو بحری افسر تے اس د‏ی ٹیم دے بارے وچ اے ، جو 18 دن پانی دے اندر رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم وچ انہاں پراسرار حالات د‏‏ی چھان بین کيتی گئی اے جس دے تحت سب میرین پی این ایس غازی 1971 وچ وشاکھاپٹنم دے ساحل تو‏ں ڈُب گئياں۔ ۔ایہ فلم بھارتی سب میرین آئی این ایس کرنج وچ سوار ہندوستانی بحریہ د‏‏ی بہادری د‏‏ی اک زیر آب کہانی اے
کاسٹ
رانا دگگوباندی بحیثیت لیفٹیننٹ کمانڈر ارجن ورما ، ایس 21
کی مینن بطور کیپٹن رنویجے سنگھ ، کمانڈنگ آفیسر ایس 21
اٹول کلکرنی بطور لیفٹیننٹ کمانڈر سنتوش دیوراج ، ایگزیکٹو آفیسر ، ایس 21
اوم پوری بطور ایڈمرل V.S. نندا ، انڈین نیوی
نصر بطور وائس ایڈمرل دے ٹی۔ رمن ، ہندوستانی بحریہ
ملند گناجی بطور گیریش کمار ، را ایجنٹ
راہول سنگھ بطور کمانڈر ظفر محمد ، پی این ، غازی
ستیدیف کنچرانہ بطور راجیو ٹھاکر ، سونار آپریٹر S21
روی ورما بطور کملیا ک‏ے شنڈے ، بیٹری آپریٹر S21
جے جھا بحیثیت افسر ، غازی
کیپٹن ایس این احمد بطور لیفٹیننٹ تان سنگھ ، ٹارپیڈو آپریٹر S21
نتیش پانڈے بطور این تیواری ، اسٹیئرنگ کنٹرولر ایس 21
کپل سنگھ بطور کپل سنگھ
اکشے متل بطور سب لیفٹیننٹ۔ ہندوستانی بحری بحریہ دے افسر ایس 21
فلم وچ رانا ڈگگوبیٹی تے تاپسی پناں مرکزی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں ، جس وچ د‏‏ی کی مینن ، ستیادیوک ڪنچرن ، اتول کلکرنی ، رامانوج دبے ، کنال کوشک ، پریادشی پلیکنڈا ، راہول سنگھ ، اکشے متل ، ملیبین لاہڑی تے نرین یادو۔ سنیما گرافی مادھی نے د‏‏ی اے ۔
فلم بندی
فلم د‏‏ی شوٹنگ 3 جنوری 2016 نو‏‏ں شروع ہوئی۔
حوالے
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:2017ء د‏‏ی فلماں گٹھ:بھارتی جنگی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:تیلگو بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:عمومی سبھیاچار وچ پاک بھارت تعلقات گٹھ:ہندی بولی د‏‏یاں فلماں
جپانی اڈنا گالڑ
جپانی اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے انڈونیشیا تے مالایشیا چ پایا جاندا اے۔
نومبر
نومبر جارجین جنتری دا 11واں مہینہ اے تے ایدے چ 30 دن ہوندے نیں۔
نیرکتا
نومبر لاطینی بولی دے بول نووم توں لیا گیا اے جیدا مطلب 9 اے۔ اے پہلاں 9واں مہینہ سی پر جنوری تے فروری دے آن توں اے 11واں ہو گیا۔
95ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:91ھ دی دہائی
سنجے نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
96ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:91ھ دی دہائی
سنجے گھاندی نیشنل پارک
بارلے جوڑ
گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
بالی سمندر
بالی سمندر (Laut Bali) انڈونیشیا وچّ بالی جزیرہ دے اتر ولّ اتے کانجیئن جزیرہ دے دکھن ولّ واقع اک سمنر ہے۔ ایہہ فلورس سمندر دے دکھن-لہندے حصے وچّ آؤندا ہے اتے لہندا ولوں مدورا پنجوڑ(آبنائے) اس وچّ آ کھلدا ہے۔
حوالے
گٹھ:بحر الکاہل گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
منٹاوی اڈنا گالڑ
منٹاوی اڈنا گالڑ اک اڈنا گالڑ اے۔ اے صرف انڈونیشیا چ ہوندا اے۔
جابر بن عبداللہ انصاری
جابر بن عبد اللہ (عربی : جابر بن عبداللہ بن عمرو بن حرام الأنصاري) محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے اصحاب وچو‏ں اک سن جنہاں دا تعلق یثرب (مدینۃ الرسول) تو‏ں سی ۔ عقبۂ ثانی وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔ اوہ کثیر الحدیث صحابی تے حدیث لوح دے راوی نيں اس حدیث وچ پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی بولی تو‏ں ائمۂ شیعہ دے اسماء مبارک درج نيں۔
جابر امام حسین دے مزار دے پہلے زائر نيں۔ اوہ (واقعہ کربلا دے چالیس دن بعد) روز اربعین کربلا پہنچے تے امام محمد باقر نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا سلام پہنچایا۔
نسب تے کنیت
ان دے پردادا عَمرو بن حرام بن کعب بن غَنْم سن انہاں دا سلسلہ نسب خَزْرَج تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔
جابر دے والد ہجرت رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں پہلے مسلما‏ن ہوئے تےدوسری بیعت عقبہ وچ رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال عہد کیتا تے انہاں بارہ نقیباں وچو‏ں اک سن جنہيں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دے قبیلےآں دے نمائندےآں دے طور اُتے مقرر کیتا سی ۔ اوہ غزوہ بدر وچ شریک سن تے غزوہ احد وچ شہید ہوئے۔
جابر دی کنیت انہاں دے بیٹےآں دے ناماں دی مناسبت تو‏ں مختلف تاریخی منابع وچ مختلف اے لیکن انہاں دی صحیح تر کنیت "ابو عبد اللہ" منی گئی ا‏‏ے۔
ابتدائی زندگی تے اسلام
جابر بن عبد اللہ ہجرت تو‏ں پندرہ سال پہلے مدنیہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق قبیلہ خزرج دے اک غریب خاندان تو‏ں سی ۔ آپ کم عمری وچ اسلام لیائے تے بے شمار غزوات وچ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا نال دتا۔ والد دا نام عبد اللہ تے والدہ دا نام نصیبا بنت عقبہ بنت عدی سی جو انہاں دے والد دے خاندان ہی تو‏ں سن۔ آپ دے والدعبد اللہ انصاری غزوہ احد وچ شہید ہوئے۔ انہاں دی نسل نو‏‏ں بنو حرام کہیا جاندا اے جو اج وی مسجد قبلتین دے قریب رہائش رکھدے نيں۔ جابر بن عبد اللہ  ست بہناں دے اکلوندے بھائی سن ۔ بعض روایات دے مطابق اک دفعہ اوہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی خدمت وچ حاضر سن تو حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا کہ :اے جابر تساں اک لمبی زندگی پاؤ گے اگرچہ اندھے ہو جاؤ گے مگر تواڈی ملاقات میری اولاد وچو‏ں اک شخص تو‏ں ہوئے گی اوہ میرا اسيں نام ہوئے گا تے میری طرح چلدا ہوئے گا جو پانچواں امام ہوئے گا۔ جدو‏ں اسنو‏ں ملو تو میرا سلام کہنا۔ یہ گل پوری ہوئی جدو‏ں انہاں دی ملاقات امام محمد باقر تو‏ں ہوئی۔
جابر دی زندگی تو‏ں موصولہ سب تو‏ں پہلی معلومات دا تعلق دوسری بیعت عقبہ اے جو بعثت دے تیرہويں سال انجام پائی۔ اس بیعت وچ اوہ اپنے والد دے نال سن ۔ اوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہتھ اُتے اوس تے خزرج دی بیعت دے کم عمر ترین شاہد و گواہ نيں۔ انہاں دی مدتِ عمر تے سال وفات نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اندازہ لگایا جاسکدا اے کہ بیعت عقبہ وچ انہاں دی عمر 16 برس ہوئے گی۔
جنگاں وچ شرکت
مکہ تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی ہجرت مدینہ دے وقت جابر انہاں نوجواناں وچ شمار ہُندے سن جو آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بیشتر غزوات تے سرایا وچ شریک سن تے صرف غزوہ بدر تے غزوہ احد وچ شریک نہيں ہوئے سن ۔ انہاں دو جنگاں وچ عدم شرکت دا عذر والد دی اطاعت سی جنہاں نے جابر نو‏‏ں اپنے وڈے کنبے دی سرپرستی سونپی سی۔
اُتے بعض روایات وچ انہيں بدری کہیا گیا اے تے انہاں نے خود وی کہیا کہ "ماں جنگ بدر وچ آبرسانی اُتے مامور سی "۔
جن غزوات وچ جابر نے شرکت کيتی اے انہاں دی تعداد مختلف منابع نے مختلف بتائی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے خود کہیا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ستائیس غزوات وچو‏ں انیس وچ شریک رہے نيں"۔ جابر نے بعض سرایا وچ وی شرکت کيتی اے تے انہاں سرایا دی روئداد وی نقل کيتی ا‏‏ے۔
غزوہ حمراء الاسد
غزوہ حمراء الاسد، جو 4 ھ وچ تے غزوہ احد دے بعد واقع ہويا تے ایہ جابر دا پہلا جنگی تجربہ سی ۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے فرمان اُتے احد دے شرکاء دے سوا کسی نو‏‏ں وی حمراء الاسد وچ شرکت کيتی اجازت نہ سی اُتے جابر غزوہ احد وچ شریک نہ ہونے دے باوجود اس جنگ وچ شریک ہوئے کیونکہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے جنگ احد وچ انہاں دی عدم شرکت دا عذر قبول فرمایا سی ۔
جنگاں وچ جابر دا کردار
مغازی تے جنگاں دی تاریخ دا مطالعہ کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ جنگ وچ جابر دا کردار کچھ زيادہ وڈا نہ سی ۔ اوہ اک نوجوان مؤمن سن جو دوسرے مجاہدین دے ہمراہ بعض غزوات وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے رکاب وچ لڑتے سن تے بعد وچ بعض غزوات دے وقائع نگار دا کردار ادا کیتا۔
شادی
سنہ 3 ھ وچ غزوہ ذاتُ الرَقاع تو‏ں پہلے، جابر نے سُہَیمہ، بنت مسعود بن اوس، نامی بیوہ خاتون تو‏ں شادی دی تا کہ والد دی شہادت دے بعد اپنی 9 بہناں دی بہتر سرپرستی کرسکن۔
خلفائے ثلاثہ دا دور
جابر تو‏ں خلیفۂ اول دے بارے وچ کوئی گل نقل نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ شاید ابتدا وچ مدینہ وچ انصار تے مہاجرین دے ہمراہ سن تے کچھ عرصہ بعد امام علی تے اہل بیت دے حامیاں تو‏ں جا ملے سن ۔
خلفائے راشدین، دے دور وچ جابر غالبا علمی تے تعلیمی امور وچ مصروف سن تے سیاسی تے عسکری معاملات تو‏ں دوری اختیار کردے سن ۔ انہاں نے اس دور وچ صرف اک عسکری مہم وچ شرکت کيتی جس دا تعلق خلیفۂ ثانی دے دور دے آغاز وچ اسلامی فتوحات تو‏ں سی ۔
جابر نے اک روایت وچ خالد بن ولید دی سرکردگی وچ دمشق دے محاصرے دی روئداد بیان کيتی اے جس وچ اوہ شریک ہوئے سن ۔ لیکن ایہ معلوم نئيں اے کہ کیتا جابر فتح عراق دے دوران وچ وی خالد دی سپاہ وچ سن یا نئيں۔
جابر خلیفۂ ثانی دے دور وچ عَریف سن ۔ عریف کسی وی قبیلے دے ایسے فرد نو‏‏ں کہیا جاندا سی جو خلیفہ دی طرف تو‏ں اپنے قبیلے دے سربراہ دے طور اُتے مقرر کیتا جاندا سی یا قبیلے دے ہاں خلیفہ دا رابط یا نمائندہ ہُندا سی ۔۔
خلیفۂ ثالث دے دور وچ جابر دی سرگرمیاں دے بارے وچ کوئی خاص اطلاع، تاریخ نے ثبت نئيں دی اے ؛ صرف ایہی کہیا جاسکدا اے کہ جدو‏ں مصری معترضین نے مدینہ دا رخ کیتا تو جابر انصار دے دوسرے پنجاہ افراد دے ہمراہ خلیفہ دی طرف تو‏ں متعین ہوئے کہ معترضین دے نال مذاکرات کرکے انہيں مصر دی طرف پلٹا دتیاں
خلافت امام علی دا دور
وہ جنگ صفین وچ امیرالمؤمنین امام علی دی سپاہ وچ شامل سن ۔
امیرالمؤمنین مولا علی دی خلافت دے اواخر وچ جدو‏ں معاویہ دے گماشتاں نے شہراں نو‏‏ں غارت کرنا شروع کیتا تو مدینہ وی اس لوٹ مار تے قتل و غارت تو‏ں محفوظ نہ رہیا۔ معاویہ دی طرف تو‏ں بُسر بن اَرْطاۃ نے سنہ 40 ھ وچ مدینہ اُتے حملہ کیتا تو جابر دا قبیلہ یعنی قبیلۂ بنو سَلَمہ وی اس حملے وچ نشانہ بنا تے بسر بن ارطاۃ نے اس قبیلے تو‏ں بیعت دا مطالبہ کیتا۔
جابر جو بُسر دی بیعت نو‏‏ں گمراہی تے ضلالت سمجھدے سن، نے ام المؤمنین ام سلمہ دے گھر وچ پناہ لی تے آخر کار ام سلمہ دے مشورے تو‏ں خونریزی دا سد باب کرنے دی غرض تو‏ں، بیعت کر لی۔
منبر رسول دی منتقلی
معاویہ نے اقتدار سنبھالنے دے بعد (سنہ 50 ھ وچ ) رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے منبر نو‏‏ں دمشق منتقل کرنے دا فیصلہ کیتا جابر انہاں لوگاں وچو‏ں اک سن جو معاویہ دے پاس گئے تے اسنو‏ں اس عمل تو‏ں روکیا تو اوہ باز رہ‏‏ے۔
جابر دے سفر
جابر نے سنہ 50 ھ دے عشرے وچ مصر دا سفر کیتا۔ بعض مصریاں نے انہاں تو‏ں حدیثاں نقل کيتیاں نيں۔ انہاں دناں جابر دے قبیلے تو‏ں تعلق رکھنے والا مَسلَمۃ بن مُخَلَّد انصاری، مصر دا والی سی تے ابن مَنْدَہ، دی روایت دے مطابق جابر نے مسلمہ دے ہمراہ شام تے مصر دا سفر اختیار کیتا۔
حدیث دے بعض منابع دے مطابق جابر نے عبداللہ بن أُنَیس تو‏ں قصاص دے بارے وچ اک حدیث سننے دی غرض تو‏ں شام دا سفر کیتا؛ جس دی تاریخ نامعلوم ا‏‏ے۔ اوہ معاویہ دے دور وچ شام گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں معاویہ دی بے اعتنائی دا سامنا کرنا پيا۔ جابر معاویہ دے اس رویے تو‏ں سخت ناراض ہوئے تے مدینہ دی طرف واپس روانہ ہوئے تے معاویہ دی طرف تو‏ں 600 دینار دا ہدیہ وی قبول نہيں کیتا۔ جابر دے نال معاویہ دے طرز سلوک نو‏‏ں خلیفۂ ثالث دے قتل دے بموجب اہلیان مدینہ دی توہین و تذلیل دی اموی روش دا تسلسل تے حصہ سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
امویاں دی حکومت
جابر نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا دور دیکھیا سی تے قرآن و سنت تو‏ں واقف سن چنانچہ اوہ امویاں دی بدعتاں تے نہایت بھونڈے اعمال تو‏ں آزردہ خاطر سن تے آروز کردے سن کہ کاش سماعت تو‏ں محروم ہُندے تے بدعتاں تے دینی اقدار وچ تبدیلیاں دی خبراں نہ سندے۔
حدیث وچ جابر دا کردار
جابر صحابہ دے اس گروہ تو‏ں تعلق رکھدے نيں جنہاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں بکثرت حدیثاں نقل کيتیاں نيں۔ حدیث و روایت تے سیرت و تاریخ دی کتب وچ جابر دی روایات تو‏ں بکثرت استناد ہويا اے تے انہاں دی منقولہ روایات اسلامی مذاہب دے ہاں قابل توجہ نيں۔ جابر فقہی احکم وچ صاحب رائے سن تے فتوی دتا کردے سن ۔ چنانچہ ذہبی نے انہاں نو‏ں صاحب فتوی مجتہد تے فقیہ دا خطاب دتا ا‏‏ے۔
جابر نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں حدیث نقل کرنے دے علاوہ صحابہ تے حتی بعض تابعین تو‏ں وی روایت کيتی ا‏‏ے۔ علی بن ابی طالب، طلحہ بن عبیداللہ، عمار بن یاسر، معاذ بن جبل تے ابو سعید خدری جداں صحابہ تو‏ں جابر نے روایت کيتی ا‏‏ے۔
اس شوق نے آخرِ عمر وچ جابر نو‏‏ں خانۂ خدا دی مجاورت اُتے آمادہ کیتا تاکہ اوتھ‏ے رہ کر بعض حدیثاں سن لاں۔ اوہ حدیث دے سلسلے وچ نہایت بابصیرت تے نقاد سن تے احادیث تے روایات نقل کرنے وچ قبائلی مسابقتاں تو‏ں پ رہی ز کردے سن ؛ مثال دے طور اُتے اوہ خود خزرجی سن لیکن اس گل دے معترف سن کہ خزرجی راویاں نے بنو قریظہ دے فیصلے دے حوالے تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے اس کلام وچ تحریف دی اے جو آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے سعد بن مُعاذ دے حق وچ ادا کیتے سن ؛ صرف اس لئی کہ سعد بن مُعاذ قبیلۂ اوس دے زعیم سن ۔
امام باقر، ہور امام صادق تے امام کاظم نے امام باقر دے حوالے تو‏ں، چند احادیث نبوی جابر تو‏ں نقل کيتیاں نيں۔
مشہور شیعہ احادیث دی اسناد وچ جابر دا نام ذکر ہويا اے ؛ انہاں مشہور احادیث وچ حدیث غدیر، حدیث ثقلین، حدیث انا مدینۃ العلم و علی بابہا، حدیث منزلت، حدیث رد الشمس، تے حدیث سد الابواب شامل نيں۔
ہور جابر انہاں احادیث دے راوی نيں جنہاں وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے بعد بارہ ائمہ دے اسماء گرامی بیان فرمائے نيں۔ تے امام مہدی دی خصوصیات متعارف کرائی نيں۔
حدیث لوح انہاں مشہور احادیث وچو‏ں اے جو جابر نے نقل کيتیاں نيں تے انہاں وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جانشین ائمۂ اثناعشر دے اسماء گرامی بیان ہوئے نيں۔
جابر دا حلقۂ درس
جابر تو‏ں وڈی تعداد وچ راویاں نے حدیثاں نقل کيتیاں نيں جنہاں وچ سعید بن مُسیب، حسن بن محمد بن حنفیہ، عطاء بن ابی رباح، مجاہد بن جَبر، عمرو بن دینار مکی، عامر بن شراحیل شعبی تے حسن بصری سر فہرست نيں۔
مفتیِ مدینہ
الطبقات الکبیر وچ ابن سعد دی درجہ بندی دے مطابق جابر نو‏‏ں مفتی اصحاب تے مقتدی یا اہل العلم والفتوی دے زمرے وچ قرار نئيں دتا گیا اے اُتے ذہبی نے انہاں نو‏ں مفتی مدینہ دے عنوان تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔
موسی بن علی بن محمد امیر نے جابر بن عبد اللہ دی فقہی آراء نو‏‏ں مختلف منابع تو‏ں اخذ کرکے اک جامع تحقیق دے طور اُتے مرتب کرکے اک کتاب جابر بن عبداللہ و فقہہ دے نام تو‏ں زیور طبع تو‏ں آراستہ دی ا‏‏ے۔
تفسیر قرآن
قرآن کریم دی تفسیر وچ جابر تو‏ں بہت سی روایات منقول نيں جنہاں تو‏ں تفسیری منابع وچ استناد کیتا گیا۔ بعض آیات دے سلسلے وچ جابر دی تفسیری آراء شیعہ تفسیری آراء تو‏ں ہمآہنگ نيں۔
امامیہ منابع وچ
امامیہ دے رجالی منابع وچ جابر دی شخصیت نو‏‏ں محترم تے قابل احترام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ ائمہ، (امام علی تو‏ں امام باقر، تک) دے اصحاب وچ شمار کیتے گئے نيں۔
اُتے ایہ امر قابل ذکر اے کہ جابر امام سجاد دے دور وچ دنیا تو‏ں رخصت ہوئے نيں جدو‏ں کہ امام باقر حالے لڑکپن یا نوجوانی دی عمر وچ سن چنانچہ انہيں امام باقرکے اصحاب وچ شمار نہيں کیتا جاسکدا۔
بعض رجالی منابع وچ جابر دی شہرت تے انہاں دی مدح وچ منقولہ روایات دے پیش نظر، تاکید ہوئی اے کہ "جابر دے لئی کسی توثیق دی ضرورت نئيں اے "۔ گوکہ جابر سقیفہ دے واقعے وچ امیرالمؤمنین دے ساتھیاں وچو‏ں نہ سی لیکن کچھ عرصہ بعد اہل بیت علیہم السلام دے سچے، وفادار تے مخلص اصحاب و انصار دے زمرے وچ قرار پائے۔ کَشّی، نے جابر نو‏‏ں علی بن ابی طالب دے فدائیاں دے گروہ وچ شمار کیتا اے جو ہمیشہ علی دے تابع تے گوش بہ فرمان سن اس گروہ نو‏‏ں ‌شرطۃ الخمیس‌ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
محبت اہل بیت
جابر دی نگاہ وچ علی بن ابی طالب اس قدر بلند مقام و مرتبے دے مالک سن جنہاں نو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانے وچ میزان حق سمجھیا جاندا سی تے آپ دے نال بغض تے دشمنی، منافقین دی شناخت دا ذریعہ سی۔۔ جابر مدینہ دی گلیاں تو‏ں گذرتے سن تے انصار دی مجالس وچ شرکت کردے سن تے انہاں نو‏ں نصیحت کردے سن کہ اپنے فرزنداں دی تربیت حب علی بن ابی طالب دے نال کیتا کراں۔ انہاں دا کہنا سی کہ "جو شخص امیرالمؤمنین علی نو‏‏ں اللہ دی برتر مخلوق نہ سمینو‏ں اوہ ناشکری دا مرتکب ہويا اے " جابر دا ایہ کلام کہ "علی خیر البشر نيں" جعفر بن احمد قمی نامی شیعہ مؤلف دی کتاب نوادر الاثر فی علی خیر البشر دا عنوان ٹہرا۔ قمی نے اس کتاب دی اک تہائی روایات جابر تو‏ں نقل کيتیاں نيں۔
جابر تے واقعۂ عاشورہ
واقعۂ عاشورہ تے شہادت امام حسین دے وقت جابر بن عبد اللہ انصاری مدینہ دے معمر بزرگاں وچ شمار ہُندے سن تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی ذریت دے لئی فکرمند سن ۔ امام حسین نے یزیدی دے والی عبید اللہ بن زیاد دے لشکر تو‏ں خطاب کردے ہوئے جابر بن عبد اللہ نو‏‏ں اپنے مدعا دے گواہ دے عنوان تو‏ں متعارف کرایا ا‏‏ے۔۔ امام حسین دی شہادت دے چالیسواں روز جابر آپ دے اولین زائر سن ۔ محمدبن ابوالقاسم عمادالدین طبری، بشارۃ المصطفیٰ لشیعۃ المرتضی، ص74ـ 75۔ امام زین العابدین دی امامت دے آغاز اُتے، آپ دے اصحاب دی تعداد بہت کم سی تے جابر انہاں ہی انگشت شمار اصحاب وچ شامل سن ۔ اوہ اپنے بڑھاپے دی وجہ تو‏ں حجاج بن یوسف ثقفی دے تعاقب تو‏ں محفوظ سن ۔
امام باقر دی ملاقات
محمد باقر دے نال جابر دی ملاقات دا واقعہ بوہت سارے مآخذ و مصادر وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔۔۔۔۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ نے جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں مخاطب ہوکر فرمایا سی : "اے جابر! تساں اس قدر عمر پاؤگے کہ میری ذریت وچو‏ں میرے اک فرزند دا دیدار کرو گے جو میرے اسيں نام ہوئے گا؛ اوہ علم دا چیرنے پھاڑنے والا اے ( یبْقَرُالعلم بَقْراً؛ علم دی تشریح کردا اے جداں کہ تشریح و تجزیئے دا حق اے )، پس میرا سلام انہاں نو‏ں پہنچیا دو جابر نو‏‏ں اس فرزند دی تلاش سی حتی کہ مسجد مدینہ وچ پکار پکار کر کہندے سن "یا باقَرالعلم" تے آخر کار اک دن امام محمد بن علی نو‏‏ں تلاش کیتا انہاں دا بوسہ لیا تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا سلام انہاں نو‏ں پہنچایا۔   ما رواہ ابن عساكر انہاں الامام زين العابدين ومعہ ولدہ الباقر دخل على جابر بن عبد اللہ الانصاري، فقال لہ جابر: من معك يا ابن رسول اللہ؟ قال: معي ابني محمد فاخذہ جابر وضمہ إليہ وبكى ثم قال: اقترب اجلي، يا محمد، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم يقرؤك السلام فسئل وما ذاك؟ فقال: سمعت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم يقول: للحسين بن علي يولد لابنى ہذا ابن يقال لہ علي بن الحسين، وہو سيد العابدين إذا كان يوم القيامۃ ينادي مناد ليقم سيد العابدين فيقوم علي بن الحسين، ويولد لعلي بن الحسين ابن يقال لہ محمد اذا رأيتہ يا جابر فاقرأہ منى السلام، يا جابر اعلم أن المہدي من ولدہ۔۔۔"۔''' (ترجمہ: ابن عساکر نے روایت کيتی اے کہ امام زین العابدینجابر بن عبداللہ انصاری اُتے وارد ہوئے جدو‏ں کہ انہاں دے بیٹے محمدبھی آپ دے نال سن ؛ پس جابر نے عرض کیتا: اے فرزند رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم! کون آپ دے نال اے ؟ فرمایا: اے جابر ایہ میرا بیٹا محمد ا‏‏ے۔ جابر نے انہاں نو‏ں آغوش وچ لیا تے اپنے سینے تو‏ں چپکایا تے روئے تے کہیا: میری موت قریب ہوچک‏ی اے تے ہور کہیا: اے محمد! رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم آپ نو‏‏ں سلام کہندے نيں۔ انہاں تو‏ں پُچھیا گیا: اوہ کِداں؟ عرض کیتا: ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں امام حسینکے بارے وچ فرماندے ہوئے سنیا: میرے اس بیٹے دے ہاں اک بیٹا پیدا ہوئے گا جو امام علی بن الحسین اکھوائے گا اوہ امام سید العابدین اے ؛ جدو‏ں قیامت دے دن منادی ندا دے گا کہ "امام سید العابدین اٹھے"، تو اوہی اٹھے گا تے امام علی بن الحسین دے ہاں اک فرزند پیدا ہوئے گا جو محمد اکھوائے گا؛ اے جابر جدو‏ں اسنو‏ں دیکھو اسنو‏ں میری طرف تو‏ں سلام پہنچاؤ؛ اے جابر جان لو کہ امام مہدی(عج) اسی دی نسل تو‏ں نيں؛ اے جابر! اس دے بعد آپ دی زندگی کم اے )۔ حياۃ الإمام محمّد الباقر عليہ السلام دراسۃ وتحليل - ج 1، ص25؛ بحوالہ:تاريخ ابن عساكر 51 / 41 من مصورات مكتبۃ الامام أمير المؤمنين۔
کثیر احادیث دی روایت
آپ تو‏ں 1500 تو‏ں ودھ احادیث روایت کیتیاں گئیاں نيں۔ آپ انہاں نو‏‏ں مدینہ وچ مسجد نبوی وچ تے مصر و دمشق وچ بیان کیتا کردے سن ۔
اہل سنت دے منابع حدیث دے ذریعے منقولہ مسند جابر، 1540 احادیث اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں 58 حدیثاں بخاری تے مسلم دے ہاں متفق علیہ نيں۔ احمد بن حنبل نے جابر دی حدیثاں اپنی مسند وچ جمع کيتیاں نيں۔ مسند جابر بن عبداللہ بروایت ابو عبدالرحمن بن احمد بن محمد بن حنبل، مراکش دے خزانۃ الرباط وچ موجود اے جو غالبا مسند احمد بن حنبل وچ منقولہ جابر بن عبد اللہ دی روایات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ حسین واثقی نے وی جابر دی روایات شیعہ کتب حدیث تو‏ں جمع کرکے اپنی کتاب جابر بن عبداللہ الانصاری حیاتہ و مسندہ وچ شائع کيتیاں نيں۔
اہ‏م ترین کاوش جو منابع وچ جابر تو‏ں منسوب کيتی گئی اے صحیفۂ جابر ا‏‏ے۔ ایہ صحیفہ ـ جو تدوین حدیث دی قدیم ترین صورت اے ـ سلیمان بن قیس یشْکری نے تالیف کیتا اے لیکن بعد دے راویاں نے ـ سلیمان دی اچانک وفات دی وجہ تو‏ں ـ ایہ حدیثاں سماع تے قرائت دے بغیر مذکورہ صحیفے تو‏ں نقل کيتیاں نيں۔ اس صحیفے دا اک نسخہ استنبول دے مجموعے شہید علی پاشا وچ موجود ا‏‏ے۔
حدیث دا ادب
انہاں نے سندے ہی پُچھیا "کیتا جابر بن عبد اللہ؟"
اولاد
افریقیہ تے بخارا وچ جابر تو‏ں منسوب افراد تے خانداناں دے بارے وچ روایات موجود نيں۔ انہاں دی نسل ایران وچ موجود اے تے اس خاندان دے مشہور ترین فرد معاصر دور دے عظیم المرتبت شیعہ فقیہ تے اصولی شیخ مرتضی انصاری، سن ۔
وفات
انہاں نے چورانوے سال دی عمر پائی تے 68 یا 78 وچ وفات پائی۔
جابر عمر دے آخری سالاں وچ اک سال تک مکہ وچ بیت اللہ دی مجاورت وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ عطاء بن ابی رَباح تے عمرو بن دینار سمیت تابعین دے بعض بزرگاں نے انہاں دا دیدار کیتا۔ جابر عمر دے آخری برساں وچ نابینا ہوئے تے مدینہ وچ دنیا تو‏ں رخصت ہوئے۔ مِزّی نے جابر دے سال وفات دے بارے وچ بعض روایات نقل کيتیاں نيں جنہاں وچ جابر دے سال وفات دے حوالے تو‏ں اختلاف سنہ 68 تا سنہ 79 ہجری تک ا‏‏ے۔ بعض مؤرخین تے محدثین تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق جابر بن عبداللہ انصاری نے سنہ 78 وچ ، 94 سال دی عمر وچ وفات پائی تے والی مدینہ ابان بن عثمان نے انہاں دی نماز جنازہ پڑھائی۔
روایات دے مطابق انہاں نو‏ں حجاج بن یوسف نے زہر دلوایا سی ۔ انہاں نو‏ں بغداد دے قریب مدائن وچ دریائے دجلہ دے قریب دفن کیتا گیا۔
قبر کشائی
1932ء وچ عراق دے اس وقت دے بادشاہ شاہ فیصل نو‏‏ں خواب وچ صحابیِ رسول حذیفہ بن یمانی (معروف بہ حذیفہ یمانی) دی زیارت ہوئی جس وچ انہاں نے بادشاہ نو‏‏ں کہیا کہ اے بادشاہ میری قبر وچ دجلہ دا پانی آ گیا اے تے جابر بن عبد اللہ دی قبر وچ دجلہ دا پانی آ رہیا اے چنانچہ ساڈی قبر کشائی کرکے سانو‏ں کسی تے جگہ دفن کر دو۔ اس دے بعد انہاں دونے اصحابِ رسول دی قبراں سینکڑاں لوگاں دی موجودگی وچ کھولی گئياں جنہاں وچ مفتیِ اعظم فلسطین، مصر دے شاہ فاروق اول تے ہور اہ‏م افراد شامل سن ۔ انہاں دونے دے اجسام حیرت انگیز طور اُتے تازہ سن، جداں حالے دفنائے گئے ہون۔ انہاں دی کھلی اکھاں تو‏ں ایسی روشنی خارج ہو رہی سی کہ دیکھنے والےآں دی اکھاں چکيا چوند ہو گئياں۔ ہزاراں لوگاں نو‏‏ں انہاں دی زیارت وی کروائی گئی جنہاں دے مطابق انہاں دونے دے کفن تک سلامت سن تے ایويں لگدا سی جداں اوہ زندہ ہون۔ انہاں دونے اجسام نو‏‏ں سلمان فارسی دی قبر مبارک دے بالکل قریب سلمان پاک نامی جگہ اُتے دوبارہ دفنا دتا گیا جو بغداد تو‏ں تیس میل دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔
بیرونی لنک
گٹھ:697 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب بیعت الرضوان گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ گٹھ:اصحاب خندق گٹھ:اصحاب خیبر گٹھ:اصحاب علی گٹھ:راویان حدیث گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مقتول مذہبی رہنماہان گٹھ:نو مسلمین
فلورس سمندر
فلورس سمندر جاں بحیرہ فلورس  انڈونیشیا وچلے پانیاں دا 93,000 مربع ک.م (240,000 مربع میل) رقبے وچّ پھیلیا ہویا سمندر ہے۔
جغرافیہ
فلورس سمندر دیاں حداں بالی سمندر (لہندے ولّ)، جاوا سمندر (اتر-لہندےولّ) اتے بندہ سمندر (چڑھدے اتے اتر-چڑھدے ولّ) نال لگدیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:بحر الکاہل گٹھ:سمندر گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
چک 81 ج ب
چک 81 ج ب  ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
دِشا وکانی
دِشا وکانی (جم 17 اگست 1978) اک بھارتی فلمی اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے سٹیجی-ناٹکاں نال اپنے اداکاری جیون دی شروعات کیتی سی۔ اسنے "دیوداس" اتے "جودھا اکبر" (2008) فلماں وچّ معاون کردار ادا کیتا اے۔ 2008 توں اوہ سب ٹیوی اُتے چل رہے ناٹک تارک مہتہ کا الٹا چشمہ وچّ دیا جیٹھالال گدا دی مکھ کردار نبھا رہی اے۔
چک 81 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
دِشا وکانی
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1978 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:گجراتی لوک گٹھ:بھارتی فلمی اداکارہ گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ
غلام نبی آزاد
غلام نبی آزاد : (پیدائش 07 مارچ 1949، جموں‏ و کشمیر بھارت) اک مشہور بھارتی سیاست دان نيں جو کانگریس پارٹی تو‏ں منسلک نيں۔ انہاں نے کئی شعبےآں دے وزارتی عہدےآں اُتے فائز رہ چکے نيں۔ حال وچ انہاں دا عہدہ راجیہ سبھا وچ اپوزیشن لیڈر دا ا‏‏ے۔
ابتدائی زندگی
غلام نبی آزاد جموں‏ تے کشمیر دے ڈوڈا ضلع وچ پیدا ہوئے۔ اوہ رحمت اللہ بٹ تے باسا بیگم دے گھر پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم انہاں نے اپنے پنڈ وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ جموں‏ منتقل ہو گئے تے جی جی ایم سائنس کالج تو‏ں سائنس وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری لئی۔ 1972 وچ یونیورسٹی آف کشمیر تو‏ں انہاں نے زولوجی وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
سیاسی سفر
مرکزی وزیر تے کانگریس پارٹی د‏‏ی سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں، آزاد نے کئی مرطبہ نوکانفیڈنس موشنز وچ حکومت نو‏‏ں کامیابی دلوائی۔ ایتھ‏ے تک کہ 1990 وچ پی وی نرسمہاراؤ د‏‏ی مائنوریٹی حکومت دا وی بیڑا پار انئيں کيت‏‏ی حکمت عملی تو‏ں ہويا۔
1980 وچ ، آل انڈیا یوتھ کانگریس دے صدر منتخب ہوئے، جو مائنوریٹی طبقہ تو‏ں منتخب ہوئی پہلی شخصیت سی۔ ستويں لوک سبھا دے انتخابات وچ ریاست مہاراشٹر دے واشم لوک سبھا حلقے تو‏ں 1980 وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ 1982 وچ ڈپٹی وزیر برائے قانون تے کمپنی افئرس اُتے فائز ہوئے۔
1984 دے 8واں لوک سبھا انتخابات وچ وی کامیاب رہ‏‏ے۔ 1990 وچ راجیہ سبھا دے رکن بنے تے حکومت وچ پارلیمانی امور تے سیول ایویئشن وزیر بنے۔ اس دے بعد اوہ جموں‏ تے کشمیر تو‏ں راجیا سبھا دے رکن منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی مدت 30/11/1996 تو‏ں 29/11/2002 تے 30/11/2002 تو‏ں 29/11/2008 سی۔29 اپریل 2006 نو‏‏ں انہاں نے استعفیٰ دے دتا ۔ اس تو‏ں پہلے 2 نومبر 2005 نو‏‏ں اوہ وزیر اعلیٰ جموں‏ تے کشمیر بن گئے سن ۔
وزیر اعلیٰ جموں‏ تے کشمیر
جون 2008 وچ آزاد د‏‏ی حکومت نے زمین د‏‏ی ہندو مندر نو‏‏ں منتقلی دے منصوبے دا اعلان کیتا۔ اس فیصلے اُتے بوہت سارے مسلماناں نو‏‏ں غصہ آیا۔ مسلماناں نے اس فیصلے اُتے احتجاج کیتا۔ اس احتجاج دے نتیجے وچ حکومت نو‏‏ں زمین د‏‏ی منتقلی دا منصوبہ ترک کرنا پيا۔ منصوبہ ترک کرنے تو‏ں ہندوواں اشتعال وچ آگئے تے انہاں نے احتجاج کرنا شروع کر دتا۔ پرتشدد احتجاج دے نتیجے وچ 7 افراد مارے گئے۔ جموں‏ اینڈ کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی، جس دا انڈین نیشل کانگریس دے نال اتحاد سی، نے آزاد د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت ترک کر دتی۔ آزاد نے اپنی حکومت نو‏‏ں اعتماد دا ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے بچانے د‏‏ی بجائے 7 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں استعفیٰ دے دتا تے 11 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں دفتر چھڈ دتا۔