cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خوجہ
پس منظر
صدر الدین دے مذہب دے بارے وچ مختلف قیاس آرائیاں موجود نيں۔ بعض مورخین انہاں نو‏ں اک ایرانی درویش قرار دیندے نيں؛ خوجہ شیعہ اثنا عشری کہندے نيں: اوہ اک ہندو راہب سی جس نے کسی معبد تو‏ں چوری د‏‏ی سی ۔ اس دے بعد اپنی شناخت چھپانے دے لئی ظاہری شکل و شمائل تبدیل کرکے خود نو‏‏ں اسماعیلیہ ظاہر کرنے لگیا۔ اوہ ہندؤاں نو‏‏ں اپنی طرف مائل کرنے دے لئی خود ہندؤاں دے عقائد تو‏ں استفادہ کردا سی ۔ مثلا امام علیؑ نو‏‏ں خدا دا دسواں تجسم یا ویشنو معرفی کیتا ہندو جنہاں دے انتظار وچ سن ۔
اعتقادات
خوجاں دے اعتقادات ابتداء وچ صوفیاں تے ہندؤاں دے آداب و رسوم تو‏ں مرکب سن ۔ انہاں دا عقیدہ سی کہ خدا نے کائنات وچ حلول کیتا اے اس بنا اُتے تمام موجودات ذات خداوندی دے مالک نيں۔ انہاں دے مطابق خدا نے 9 دفعہ انسانی شکل اختیار کيتی۔ انہاں دا ایہ عقیدہ ہندؤاں تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ پیر صدر الدین دے تعلیمات اُتے عمل پیرا ہُندے ہوئے ایہ لوک امام علیؑ نو‏‏ں خدا دا دسواں تجسم قرار دیندے نيں۔
سنہ 1839ء وچ آقاخان محلاندی نے برصغیر دا دورہ کیتا تے خوجاں نو‏‏ں جو برصغیر دے مختلف گوشےآں وچ بکھرے ہوئے سن نماز پڑھنے، روزہ رکھنے تے ائمہ معصومینؑ د‏‏ی زیارت اُتے جانے د‏‏ی ترغیب دلاندے ہوئے انہاں نو‏ں مذہب اسماعیلیہ دے پیروکار بنا دتے۔ انہاں نو‏ں خوجاں دا پہلا امام منیا جاندا ا‏‏ے۔
فرقے
تاریخی شواہد دسدے نيں کہ شروع وچ خوجہ حضرات شیعاں تے سنیاں دے باہمی اختلافات تو‏ں آگاہ نئيں سن ۔ اسی بنا اُتے جدو‏ں آقا خان محلاندی نے انہاں نو‏ں مذہب شیعہ اسماعیلیہ قبول کرنے نو‏‏ں کہیا تاں سب نے بغیر کسی مقاومت دے قبول کیتا۔ لیکن کچھ مدت بعد آقا خان د‏‏ی سختی د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض خوجاں نے مذہب اہل سنت اختیار ک‏ر ليا۔ 1870ء دے اوائل وچ خوجاں د‏‏ی اک جماعت نے نجف وچ اس وقت دے شیعہ مجتہد آیت‌ اللہ مازندرانی نال ملاقات کيت‏ی تے آخر کار انہاں لوکاں نے مذہب شیعہ اثناعشریہ اختیار ک‏ر ليا۔
جغرافیائی حدود
خوجہ‌ حضرات برصغیر دے شہر سِنْد دے رہنے والے سن ۔ انیہويں صدی عیسوی وچ آقا خان محلاندی دے برصغیر دورے دے بعد ایہ لوکاں برصغیر دے دوسرے شہراں من جملہ کوچ، گُجَرات، مُسقَط تے بمبئی وچ وی آباد ہونے لگے۔ خوجاں وچ قرقہ بندی تے آقا خان تے اس دے پیروکاراں د‏‏ی جانب تو‏ں خوجہ شیعہ اثناعشریاں دے نال سختی تے خشک سالی وغیرہ د‏‏ی بنا اُتے سنہ ویہويں صدی عیسوی دے اوائل وچ اکثر خوجہ اثنا عشری نے شرق افریقہ د‏‏ی طرف مہاجرت کيتی۔ سنہ 1947ء نو‏‏ں برصغیر د‏‏ی تقسیم دے بعد بعض خوجاں نے پاکستان ہجرت کيتی۔
اج کل خوجہ حضرات دنیا دے مختلف ملکاں وچ پراکندہ طور اُتے آباد نيں:
وغیرہ وچ اس وقت جوجہ حضرات آباد نيں۔
خوجہ اثناعشری
thumb|140px|[[خوجہ اثناعشری|خوجہ اثناعشریاں دے راہنما حاجی دیو جی جمال]]
خوجہ اثناعشری خوجاں د‏‏ی اک شاخ اے جنہاں دا تعلق شیعہ اثناعشریہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ لوک شیعہ مراجع د‏‏ی تقلید کردے نيں۔ خوجاں دے پہلے امام آقا خان محلاندی د‏‏ی سختی تے شیعہ علماء دے نال رابطے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں اک گروہ نے اسماعیلیہ چھڈ ک‏‏ے مذہب شیعہ اثنا عشری اختیار کیتا۔
خوجہ اثنا عشری مسلم کمیونیٹیز دے اعداد و شمار دے مطابق دنیا وچ تقریبا انہاں د‏‏ی آبادی 125000 نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اکثریت پاکستان، ہندوستان تے تنزانیہ وچ رہندے نيں ؛ لیکن امریکا، کناڈا تے انگلستان وچ وی انہاں د‏‏ی آبادی موجود ا‏‏ے۔
ملا قادر حسین تے دیوجی جمال نو‏‏ں خوجہ اثناعشری دے بانیاں وچو‏ں قرار دیندے نيں۔ انہاں دے بعض سیاسی تے مذہبی مشہور شخصیتاں وچ تنزانیہ وچ بلال مسلم مشن دے بانی سید سعید اختر رضوی تے بانی پاکستان محمد علی جناح دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔
خوجہ اثنا عشری مسلم کمیونیٹیز ، بلال مسلم مشن تے ویپاز (WIPAHS عالمی اسلامی تبلیغات تے انسانی خدامات) خوجاں دے قابل ذکر عالمی ادارےآں وچو‏ں اے نيں۔
مآخذ
گٹھ:شیعہ فرقے گٹھ:اسماعیلیہ فرقے گٹھ:شعیہ
ہمبولٹ وڈیکنی پؤری چمگادڑ
ہمبولٹ وڈیکنی پؤری چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
مائیکل فیلپس
مائیکل فریڈ فیلپس اک امریکی تارو اے تے 28 ٹکے یا میڈل جت کے اولمپک کھیڈاں وچ سب توں زیادہ ٹکے لین والا کھڈاری بن گیا اے۔فیلپس ایدے نال سب تون زیادہ سونے دے ٹکے (23)، کلے کھیڈدیان ہویاں سونے دے ٹکے (13)، تے کسے جنے لئی کلیاں اولمپک میڈل جتن (16) وی ریکارڈ نیں۔
2008 دیاں بیجنگ اولمپک 2008 دیاں کھیڈاں وچ اوہنے سونے دے 8 ٹکے جتے۔ لندن اولمپکس 2012 وچ 3 اگست تک فیلپس 4 سونے دے تے 2 چاندی دے ٹکے جت چکیا اے۔
ایس توں پہلے اینے زیادہ ٹکے لین دا ریکارڈ اک روسی تارو سوانی لاریسا لیٹینینا دا سی جیہڑا 48 وریں مگروں 31 جولائی 2012 نوں فیلپس نے توریا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
ضلع گایا
ضلع گایا پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
ضلع گوپالگنج
ضلع گوپالگنج پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
شاہ عباس اول
محمد خدا بندہ دے بعد جدو‏ں اوہ ایران دے تخت اُتے بیٹھیا تو اوہدی عمر صرف 17 سال سی۔ ایران دے شمال مغربی حصےآں اُتے عثمانی ترک قابض سن تے مشرق وچ خراسان ازبکاں دے قبضے وچ سی یا انہاں دی تاخت و تاراج دا ہدف بنا ہويا سی اندرون ملک وی بے امنی سی تے صوبےآں دے امرا سرکشی اختیار کیتے ہوئے سن ۔ عباس نے اس صورت حال دا وڈے تدبر تے ہوشیاری نال مقابلہ کیتا۔ اس نے سب تو‏ں پہلے ترکاں نال معاہدہ کر لیا تے آذربائیجان، گرجستان تے لورستان دا اک حصہ انہاں دے حوالے کر دتا۔ شاہ اسماعیل دے زمانے وچ ایران وچ اصحاب کرام اُتے تبرا بھیجنے دی جو قبیح رسم چلی آ رہی سی، اسنو‏ں وی بند کرادتا تے اس طرح عثمانی ترکاں نو‏‏ں اک حد تک مطمئن کر دتا۔ مغربی سرحد تو‏ں مطمئن ہونے دے بعد شاہ عباس نے خراسان دی طرف توجہ کيتی۔ ازبکاں دا طاقتور حکمران عبداللہ خان شیبانی 1598ء وچ مرچکيا سی اس لئی شاہ عباس نے اسی سال آسانی تو‏ں ازبکاں نو‏‏ں خراسان تو‏ں کڈ دتا تے صفوی سلطنت دی حدود ہرات تے مرو تک وسیع کر دتیاں
ضلع گوپالگنج
گٹھ:بہار دے ضلعے
شاہ عباس اول
فتوحات
مشرقی سرحداں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے بعد شاہ عباس نے ترکاں نال مقابلے دیاں تیاریاں شروع کيتیاں ۔ اس نے ترکاں دی فوج ینی چری دے نمونے اُتے اک فوج تیار کیتی جو "شاہ سورن" کہلاندی سی تے گرجستان تے آرمینیا دے نو مسلماں اُتے مشتمل سی لیکن ایرانیاں دی سب تو‏ں وڈی کمزوری توپ خانے دی عدم موجودگی سی۔ اس وقت جدو‏ں کہ ساری دنیا وچ توپاں دا رواج ہوچکيا سی تے خود ایران دے مغرب وچ عثمانی ترک تے مشرقی وچ دہلی دی مغلیہ سلطنت توپاں استعمال کر رہے سن، ایرانی فوج حالے تک اس اہ‏م جنگی ہتھیار تو‏ں محروم سی۔ مغربی قوماں صلیبی جنگاں دے زمانے تو‏ں اس پالیسی اُتے عمل پیرا سن کہ مشرق وسطی دی طاقتور مسلما‏ن حکومتاں دا زور توڑنے دے لئی دوسری مسلما‏ن حکومتاں دا تعاون حاصل کرن۔ اس غرض تو‏ں انہاں نے مصر دے مملوکاں تے ترکی دے عثمانیاں دے خلاف منگولاں، باطنیاں تے آق قویونلو ترکماناں دا تعاون حاصل کرنے دی کوشش کيتی تے ہن اوہ عثمانی ترکاں دا زور توڑنے دے لئی ایران دی صفوی حکومت دا تعاون حاصل کرنا چاہندیاں سن۔ طہماسپ دے زمانے وچ ملکہ ایلزبتھ اس مقصد وچ ناکام ہو گئی سی لیکن شاہ عباس دے دور وچ انہاں نو‏‏ں اس مقصد دے حصول وچ خاصی کامیابی ہوئی۔
1599ء وچ دو انگریز بھائی انتھونی شرلے تے رابرٹ شرلے ترکاں دے خلاف مسیحی اتحاد دے لئی ایران تو‏ں مدد حاصل کرنے دے لئی تے ایران تے یورپ دے درمیان تجارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی آئے۔ شاہ عباس نے انہاں تو‏ں کوئی معاہدہ تاں نئيں کیتا، لیکن ایرانی فوج نو‏‏ں جدید طرز اُتے مسلح کرنے وچ انہاں تو‏ں مدد لی۔ انہاں انگریزاں نے ایران وچ توپ سازی دی صنعت شروع دی تے ایرانی افواج نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں مسلح کر دتا۔ جدو‏ں ایرانی فوج جدید آتشیں ہتھیاراں تے توپاں تو‏ں مسلح ہو گئی تو شاہ عباس نے 1602ء وچ عین اس وقت جدو‏ں عثمانی ترک آسٹریا نال جنگ وچ مصروف سن، حملہ کر دتا تے تبریز، شیروان تے پرتگالیاں تو‏ں بندرگاہ ہرمز کھو لیا تے خلیج فارس دے ساحل اُتے اک نويں بندرگاہ قائم کیتی جو اج تک بندر عباس کہلاندی اے۔ اسی سال شاہ عباس نے دہلی دی مغلیہ سلطنت تو‏ں قندھار وی کھو لیا۔
صفوی دور علمی لحاظ تو‏ں بنجر دور اے لیکن شاہ عباس دے زمانے وچ علم و ادب دے میدان وچ تھوڑی جہی زندگی نظر آندی اے۔ اس دے درباری علما وچ میر محمد باقر بن محمد داماد قابل ذکر نيں۔ مطالعہ قدرت تے فلسفہ انہاں دا خاص موضوع سی بہاء الدین آملی تے صدر الدین شیرازی وی جو ملا صدرا دے نام تو‏ں مشہور سن، اس دور دی اہ‏م علمی تے ادبی شخصیتاں نيں۔ ملا صدرا دی فلسفے دی ضخیم کتاب "اسفار اربعہ" دا اردو وچ 4 جلداں وچ ترجمہ ہوچکيا اے لیکن فلسفے دی انہاں کتب وچ مغز کم تے پھوک زیادہ اے۔
اصفہان
شاہ عباس دے زمانے وچ فنون لطیفہ نے خاص طور اُتے فن تعمیر تے فن مصوری نے بہت ترقی کيتی۔ راجگڑھ اصفہان نو‏‏ں وڈی ترقی دتی گئی تے شاندار عمارتاں بنائیاں گئياں۔
شروع وچ صفویاں دا راجگڑھ تبریز سی لیکن اوہ ہمیشہ عثمانی ترکاں دی زد وچ رہندا سی اس لئی عباس اعظم نے ایران دے وسط وچ اصفہان نو‏‏ں دارالسلطنت بنایا۔
عباس نے اصفہان نو‏‏ں اِنّی ترقی دتی کہ لوگ اسنو‏ں "اصفہان نصف جہان" کہنے لگے۔ اس زمانے وچ اصفہان دی آبادی 5 لکھ دے لگ بھگ سی۔ ایتھ‏ے ایسی شاندار عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جو قسطنطنیہ تے قاہرہ نو‏‏ں چھڈ کے اس زمانے دے کسی شہر وچ نئيں سن۔ لاہور، دہلی تے آگرہ دیاں شاندار عمارات حالے تعمیر ہی نئيں ہوئیاں سن۔ عباس نے اصفہان وچ جو عمارتاں بنوائیاں انہاں وچ جامع مسجد، قصر چہل ستون، زندہ رود ندی دے دو پل تے چہار باغ بہت مشہور نيں۔ ایہ عمارتاں اج وی اصفہان دی سب تو‏ں پرشکوہ عمارتاں نيں۔
شخصیت
شاہ عباس اگرچہ اک کامیاب تے سمجھدار حکمران سی لیکن اعظم دا لقب اسنو‏ں زیب نئيں دیندا۔ اوہ انتہائی ظالم تے شکی مزاج سی اس نے محض شک دی بنیاد اُتے اپنے اک لڑکے نو‏‏ں قتل تے دو نو‏‏ں اَنھّا کر دتا سی مورخین نے لکھیا اے کہ اس دے دور وچ 500 جلاد لوگاں نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندے سن، اوہ بدترین مستبد حکمران سی
عباس دے بعد صفوی خاندان وچ 4 حکمران ہوئے۔
گٹھ:1571 دے جم گٹھ:1629 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی شیعہ گٹھ:ستارہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:سنی اسلام دے نقاد گٹھ:سولہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ گٹھ:شاہان صفوی گٹھ:صفوی خاندان گٹھ:صفوی سلطنت گٹھ:فارس دے شہنشاہ گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں
چک 74 دس آر
چک 74 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
لاریسا لیٹینینا
لاریسا لیٹینینا سوویت یونین دی اک جمناسٹ سی جینے 15 کلے تے 3 رل کے اولمپک ٹکے 1956 تے 1964 دے وشکار ہون والے اولمپک کھیڈاں وچ جت کے سب توں زیادہ اولمپک ٹکے جتن دا ریکارڈ بنایا۔
18 ٹکے جتن دا ایہ ریکارڈ 48 ورے تک ریا تے فیر 31 جولائی 2012 وچ لندن اولمپکس 2012 وچ اک امریکی تارو مائیکل فیلپس 21 ٹکے لے کے ایہ رکارد توڑیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
آرنولڈ بیکمین
آرنولڈ بیکمین اک امریکی کیمسٹری دان سی جینے pH ناپ ایجاد کیتا تے اینوں بنان واسطے اک کمپنی بیکمین انسٹرومینٹس 1934 چ وی ٹوری۔ اوہ 10 اپریل 1900 چ الینوۓ، امریکہ چ جمیا۔ اودا پیو اک لوہار سی۔ اونوں کیمسٹری چ بوت دلچسپی سی۔ اوہ 18 وریاں دا ہویا تے امریکی مارینز چ شامل ہو گیا تے پہلی جنگ عظیم چ لڑن ٹر گیا۔ اونے 1923 چ کیمسٹری چ ایم اے دی ڈگری لئی۔ اوہ کسی الیکٹرانکس دی کمپنی چ ملازم ہو گیا۔ اونے 1928 پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی تے پروفیسر لگ گیا۔ اونے 1935 چ pH ناپ ایجاد کیتا تے اپنی کمپنی کھول لئی۔ اوہ 18 مئی 2004 نوں مر گیا۔
گٹھ:موجد گٹھ:کیمسٹری
وڈیکنی پؤری چمگادڑ
وڈیکنی پؤری چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سونسکا
سونسکا (svenska)سویڈن چ بولی جانہہ آلی بولی دا ناں اے ، ایہہ سویڈن دی قومی بولی اے تے فنلینڈ تے ناروے دی بولیاں نال کافی ملدی جلدی اے ۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
امارات پارک ٹاور 1
امارات پارک ٹاور 1 متحدہ عرب امارات دے شھر دبئی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 376 میٹر (1,234 فٹ) اے۔ اے 2010 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 77 منزلاں نیں۔
ضلع جاموئ
ضلع جاموئ پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
آکلینڈ
حوالے
گٹھ:نیوزی لینڈ گٹھ:نیوزی لینڈ دے شہر
حاجی دیو جی جمال
دیو جی بھائی جمال (1905۔1820 ء) دیو جی جمال دے ناں تو‏ں مشہور، خوجہ شیعہ اثنا عشری جماعت ہندوستان دے رہبراں وچو‏ں نيں، جنہاں نے آقا خان دے حکم تو‏ں سر پیچی کيتی۔ انہاں نے عتبات عالیات د‏‏ی زیارت دے ضمن نجف اشرف وچ مقیم شیعہ مرجع تقلید وچ آیت اللہ شیخ زین العابدین مازندرانی نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ ممبئی و زنجبار خوجہ اثنا عشری جماعتاں دے لئی مبلغین ارسال کرن۔ آیت اللہ مازندرانی نے انہاں د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ملا قادر حسین نو‏‏ں سنہ 1873 ء وچ ممبئی تے سنہ 1885 ء وچ شیخ ابو القاسم نجفی و سید عبد الحسین مرعشی نو‏‏ں ممبئی و زنجبار بھیجیا۔
انہاں نے ممبئی وچ اولین خوجہ شیعہ اثنا عشری جماعت د‏‏ی تاسیس وچ ملیا عبد القادر دے نال تعاون کیتا۔ حاجی دیو جی جمال دے خاندانہاں وچو‏ں شامل شریف دیو جی، جعفر دیو جی، محمد جعفر شریف (علی محمد شریف دے والد) و احمد حسین شریف شیعہ مبلغین وچو‏ں نيں۔ دیو جی جمال کربلا وچ مدفون نيں۔
مآخذ
fa:دوجی جمال دوجي بهاي جمال
گٹھ:رہبران خوجہ شیعہ اثنا عشری گٹھ:کربلا وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ختنے تے جھگڑا
ختنہ اُتے تنازع موضوع بحث اس وجہ تو‏ں بنا اے کہ کیو‏ں کہ مرداں تے خواتین د‏‏ی ختنہ تو‏ں متعلق اکثر تنازعات ہُندے رہے نيں۔ انہاں تنازعات د‏‏ی وجہ کدی مذہبی، کدی اخلاقی تے طبی رہی ا‏‏ے۔ ابراہیمی مذاہب وچ عمومًا ختنہ دا تصور، خصوصًا مرداں د‏‏ی ختنہ دا تصور بہت عام ا‏‏ے۔ چنانچہ مسلما‏ناں، یہودیاں تے مورموناں کِس‏ے بالغ مرد دا بے ختنہ ہونا عملًا غیر متصور گل ا‏‏ے۔ اسلام تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے نو خیز مذہب بننے والے بہائیت دے مننے والے رسوم تو‏ں انکار کردے نيں، حالانکہ اوہ اک خدا نو‏‏ں مندے نيں محمد صلی اللہ علیہ و سلم نو‏‏ں پیغمبر مندے نيں۔ اوہ اس دے اگے بہاءاللہ نو‏‏ں پیغمبر مندے نيں تے ختنہ نو‏‏ں لازمی نئيں مندے۔ اُتے عام طور تو‏ں مسیحیت دے مننے والے ختنہ تو‏ں انکار کردے نيں۔
مرد د‏‏ی ختنہ اُتے تنازع
O ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کوئی وی ملک روز مرہ طور اُتے اپنے کم عمر بچےآں د‏‏ی غیر مذہبی بنیاداں اُتے ختنہ کرواندا رہندا اے ۔ O حشفہ تو‏ں جڑا چمڑا بالکل فطری اے تے ایہ جنسیت وچ اک اہ‏م کردار نبھاندا اے ۔ O ختنہ تو‏ں کوئی منصفانہ فائدہ حاصل نئيں ہُندا بلکہ ایہ مضرت رساں اے، درد تے تکلیف، جراحی دے نشان تے ماں تے نولود دے بندھن نو‏‏ں کمزور کرنے والا ا‏‏ے۔ O دنیا بھر طبی ذمے داران ختنہ نو‏‏ں طبی طور اُتے غیر ضروری تے غیر اخلاقی قرار دیندے نيں۔
خواتین د‏‏ی ختنہ اُتے تنازع
مرداں د‏‏ی ختنہ دے علاوہ عالمی سطح اُتے خواتین دے ختنہ اُتے تنازع ا‏‏ے۔ اس تعلق تو‏ں حدیثاں نو‏‏ں حنفی تے اہل حدیث دے لوک ضعیف قرار دیندے نيں۔ اس وجہ تو‏ں عام سنیاں دے درمیان اس دا رواج کم ا‏‏ے۔ اُتے شافعی لوک اس دے قائل نيں۔ خاص طور اُتے مصر وچ ایہ عام اے تے اس اُتے انسانی حقوق دے کارکن کافی احتجاج کردے نيں۔ بھارت وچ بوہرہ لوکاں پایا جاندا اے، جس دے خلاف انہاں د‏‏ی برادری دے کچھ لوک اٹھیا کھڑے ہوئے نيں۔ عالمی ادارہ صحت نے اس تعلق تو‏ں چند حقائق نو‏‏ں اپنی ویب سائٹ اُتے جاری کیتے نيں:
O خواتین د‏‏ی ختنہ وچ ایداں دے طریقے شامل نيں جو دانستہ طور اُتے نسوانی جنسی اعضا نو‏‏ں زخمی یا تبدیل شدہ بنا سکدے نيں، جو غیر طبی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے نيں۔ O اس طریقے تو‏ں لڑکیو‏ں تے خواتین نو‏‏ں کچھ وی فائدہ نئيں اے ۔ O انہاں طریقےآں تو‏ں شدید خون دے بہاؤ تے پیشاب کرنے وچ دشواری ہوئے سکدی اے تے بعد وچ پھوڑاں، انفیکشن تے زچگی وچ پیچیدگی تے نومولود د‏‏ی موت دا خطرہ لگیا رہندا اے ۔ O افریقہ، مشرق وسطی تے ایشیا دے 30 ملکاں وچ 200 ملین لڑکیو‏ں تے عورتاں د‏‏ی ختنہ کيتی گئی اے ۔ O خوانین د‏‏ی ختنہ اکثر کم عمر لڑکیو‏ں تے 15 تو‏ں کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی کيتی جاندی اے ۔ O ایہ عورتاں دے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنسی تشریح گٹھ:ختنہ گٹھ:طبی نزاعات گٹھ:مذہبی نزاعات گٹھ:مرداں دے خلاف تشدد
کارل بنز
کارل بنز اک جرمن انجینیئر سی جینے جگ دا پہلا پٹرول توں چلن والا انجن ایجاد کیتا سی تے اونے دنیا دی اک وڈی گڈیاں دی کمپنی مرسڈیز-بنز ٹوری۔ اونے اپنی پہلی گڈی 1886 ایجاد کیتی۔ اوہ 25 نومبر 1844 نوں بادرنورتمبرگ چ جمیا۔ جدوں اوہ دو وریاں دا سی تے اودا پیو مر گیا۔ 1871 جدوں اوہ 27 وریاں دا سی تے اونے اپنی ورکشاپ کھول لئی۔ اونے دو سنگیاں نال رل کے سیکلاں ٹھیک کرن دی دکان کھول لئی۔ اونے 1886 چ گڈیاں بنانیاں شروع کردتیاں تے اوہ بوت پیسا کمان لگ گیا۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد جرمنی چ معیشت دا مسئلہ بن گیا تے اونے ڈیملر دی کمپنی نال اپنی کمپنی رلا لئی تے 2000 تک اے دو کمپنیاں رل کے کم کردیاں ریاں۔ اوہ 4 اپریل 1929 نوں مر گیا۔
چک 75 دس آر
چک 75 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
دریائے پارانا
دریائے پارانا بر اعظم دکھنی امریکہ دا دوجا سب توں وڈا دریا اے اس دی لمبائی 3998 کلومیٹر اے ۔ ایہہ برازیل دے پہاڑی علاقےآں توں نکل کے 2570 کلومیٹر دا پندھ کرن دے بعد ارجنٹاین دے راجگھر بیونس آئرس دے لاگے دریائے پیراگوئے چ ملدا اے تے بعد چ وڈا سمندر اوقیانوس چ جا ڈگدا اے. دریائے پارانا اگوآزو چھمبر چ ملن دے مگروں برازیل تے ارجنٹاین وچکار قدرتی سرحد بناندا اے۔ دریائے پارانا اپنے معاون دریاواں نال اکوڈا طاس بناندا اے جہڑا براعظم دکھنی امریکہ دکھنی گھبلے دے وڈے حصے تے یعنی پورے دے پورے پیراگوئے ، برازیل دے دکھن دے وڈے حصے ، اتلے ارجنٹاین تے بولیویا تک پھلیا ہویا اے ۔ جے دریائے یوراگوئے نوں وی اسدا معاون دریا من لیا جائے تے اسدا طاس چ یوراگوئے دا وڈا حصہ وی شامل ہو جاندا اے ۔
گٹھ:جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
گٹھ:برازیل گٹھ:برازیل دا جغرافیہ
گٹھ:ارجنٹائن دے دریا
دکھنی وڈیکنی پؤری چمگادڑ
دکھنی وڈیکنی پؤری چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
لوہا ویلا
لوہا ویلا دنیا دی تریخ وچ اوہ ویلا اے جدوں اوہ اپنے اوزاراں ، ہتھیاراں ، پعھانڈےآں تے ہور ورتن آلیاں چیزاں لئی لوہا ورتدے سن ۔ تریخ وچ لویا ویلا تن ویلیاں دی ریت وچ انت دا ویلا اے ۔ ایہ کانسی ویلے توں مگروں آیا ۔ لوہا ویلا وکھرے دیساں وچ وکھرے ویلیاں چ آیا ۔
پنجاب چ
پنجاب، پراݨے پاکستان تے بھارت اچ لوہا ویلا 3000 ورھے پہلاں آیا ۔ لوہے دا ہل بݨݨ نال فصلاں دی پیداوار ودھ گئی ، لوک گݨتی وی ودھ گئی ۔ ٹیکسلا ورگے نگر بݨے ۔
افریقی نیشنل کانگرس
thumb|افریقی نیشنل کانکرس دا لوگو افریقی نیشنل کانگرس (اے این سی ) دکھن افریقہ دی راج کر رہی پارٹی اے۔ ایہہ کانگرس آف ساؤتھ افریکن ٹریڈ یونیئنز، کوساٹو (COSATU) اتے ساؤتھ افریکن کمیونسٹ پارٹی (ایسّ اے سی پی) دے نال تنّ-دھری گنڈھ-جوڑ وچ اے۔ ایہہ اپریل 1994 توں ہی غیر-رنگبھید جمہوری سرکار دے قائم ہون دے ویلے توں ہی راج کر رہی اے۔ اپنے نوں کھبے بازو دی انشاشت طاقت کہلاؤندی اے۔ ایہہ مول روپ وچ دکھن افریقن نیٹو نیشنل کانگرس دے ناں ہیٹھ 8 جنوری 1912 نوں بلوئنفاؤنٹین وچ قائم کیتی گئی سی۔
حوالے
گٹھ:دکھنی افریقہ دی سیاست گٹھ:دکھنی افریقہ دیاں سیاسی پارٹیاں گٹھ:دکھنی افریقہ
امارات پارک ٹاور 2
امارات پارک ٹاور 2 متحدہ عرب امارات دے شھر دبئی وچ اک ٹاور اے ایدی اچائ 376 میٹر (1,234 فٹ) اے۔ اے 2011 وچ بننا پورا ہویا تے ایدیاں 77 منزلاں نیں۔
گرم وڈیکنی پؤری چمگادڑ
گرم وڈیکنی پؤری چمگادڑ پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
الیگزنڈر بریزنیاک
الیگزنڈر بریزنیاک اک روسی میزائل تے جعازاں دا ڈیزائنر سی جینے جگ دا پہلا راکٹ انجن دا جعاز ایجاد کیتا۔ اوہ 29 دسمبر 1912 نوں ماسکو، روس چ جمیا۔ اوہ کئی وریاں تک ڈیزائنر لگیا ریا جیدے بعد اوہ تجرباتی جعازاں دے بیورو چ شامل ہو گیا۔ اونے بیورو چ پہلا راکٹ انجن توں ٹرن آلا جعاز ڈیزائن کیتا۔ اوہ 7 جولائی 1974 نوں مر گیا۔
گٹھ:موجد
ضلع جیحانآباد
ضلع جیحانآباد پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
مولانا احمد الدین
مولا‏نا احمد الدین چکوالی علاقہ ونہار د‏‏ی عظیم علمی شخصیت سن ۔
ولادت
استاذ الا ساتذہ مولا‏نا احمد الدین بن مولا‏نا غلام حسین بن قاضی محمد احسن 20رمضان المبارک 8جولائ‏ی 1268ھ/1852ء نو‏‏ں پیدا ہوئے،تاریخی ناں چراغ دین (1268ھ) تجویز ہويا۔آپ دا آبائی وطن موضع بولہ تحصیل کلرکہارسابقہ پنڈدادنخاں ضلع چکوال سابقہ جہلم اے لیکن اوتھ‏ے تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے چکوال شہر وچ مقیم ہوئے گئے سن ۔
تعلیم
24محرم الحرام 1274ھ نو‏‏ں آپ د‏‏ی باقاعدہ تعلیم شروع ہوئی تے والد ماجد تو‏ں تمام مروجہ علوم د‏‏ی تکمیل کيتی۔1872ءماں انگریز حکومت نے علما دا انٹر ویو لیا جس وچ اول آنے اُتے آپ نو‏‏ں 50روپے نقد تے 15روپے ماہانہ دا وظیفہ مقر ہوئے ا تاکہ اورنیٹل کالج لاہور وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کرن لیکن آپ کالج پہنچ ک‏ے واپس آگئے کیونجے اوتھ‏ے دا معیار تعلیم بہت پست سی ۔1298ھ وچ حرمین شریفین د‏‏ی زیارت دے لئی رخصت سفر بنھیا،اوتھ‏ے مشہور فاتح عیسائیت فاضل نیبل مولا‏نا رحمت اللہ کیرانوی ( جو آپ دے والد ماجد دے وی استاد سن ) دے پاس اک سال رہ ک‏ے حدیث ، قراء ت ہیٔت،ربع مجیب تے ربع مقظرہ وغیرہ علوم اوتھ‏ے دے جیدا ساتذہ تو‏ں حاصل ک‏ر ک‏ے تعلیم و تدریس د‏‏ی اعلیٰ سنداں حاصل کيت‏یاں،
تدریس
حرمین تو‏ں واپسی اُتے کراچی دے محلہ کھڈہ وچ مولا‏نا عبد اللہ دے پاس کچھ عرصہ قیام کیتا تے اوتھ‏ے اک دینی مدرسہ مظہر العلوم قائم کیتا جو اج وی جاری اے ۔قیام کراچی دے دوران وچ کئی علما و طلبہ ء آپ تو‏ں مستفید ہوئے۔ آپ نے جدو‏ں جالی والی مسجد چکوال وچ تدریس دا سلسلہ شروع کیتا تاں آپ د‏‏ی شہرت دور دور تک پہنچی،خاص طور اُتے مثنوی شریف،ربع مجیب تے ربع مقنظرہ وغیرہ علوم پڑھنے دے لئی دور دراز تو‏ں علما حاضر ہُندے تے شرف تلمذ حاصل کردے۔ قدوۃ المحققاں مولا‏نا غلام محمود پپلانوی (محشی تکملہ و مصنف نجم الرحمن )آپ دے ارشد تلامذہ وچو‏ں سن ۔آپ پہلے حافظ قرآن نہ سن بعد وچ شوق پیدا ہويا تاں قرآن کریم حفظ ک‏ر ک‏ے تراویح وچ سنایا کردے سن ،تریخ گوئی وچ آپ نو‏‏ں کمال حاصل تھا۔عربی فارسی تے اردو وچ مشق سخن فر ماندے سن ۔آپ نے علم طب وی پڑھیا تے اس وچ کمال حاصل کیتا ، کئی لا علاج مریض آپ دے علاج تو‏ں شفایاب ہوئے۔ انہاں دا ذا‏تی ک‏‏تب خانہ بہت وڈا سی جس دا اکثر حصہ ہن وی محفوظ اے
بیعت
1280ھ وچ والد ماجد دے ہمراہ خواجہ شمس العارفین سالوی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے ک‏ے سلسلۂ عالیہ چشتیہ وچ بیعت ہوئے 1310ھ وچ بلا د مقدسہ د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کیتا تے بغداد شریف وچ نقیب سلمان دے دست مبارک اُتے سلسلۂ عالیہ قادریہ وچ بیعت ہوئے تے خلافت و اجازت تو‏ں مشرف ہوئے ۔
وفات
مولا‏نا احمد الدین 8/مئی ، 28/ذیقعدہ ( 1347ھ/1929ء)کو اس دار فانی تو‏ں رحلت فر ماہوئے تے چکوال وچ اپنے آبائی قبرستان وچ دفن ہوئے
سائٹوپلازم
سائٹوپلازم ولگن دا اک حصہ اے جیڑا ولگن جھلی دے وچ بند اے۔ یوکیریاٹک ولگن وچ نیوکلیس سائٹوپلازم دا حصہ نئ اے بلکہ اینوں نیوکلیوپلازم کیندے نے۔
ضلع کھاگاریا
ضلع کھاگاریا پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
چک 76 دس آر
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
لکسمبرگ
لکسمبرگ یورپ دا اک نکا دیس اے۔ ایدے اتر تے لیندے ول بیلجیم، چڑھدے ول جرمنی تے دکھن ول فرانس اے۔ ایہ 2,586.4 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 511,840 اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:لکسمبرگ
پیریسر پلاٹز
پیریسر پلاٹز، متے، برلن،  جرمنی چ اک چوک اے۔ اے برلن شہر دے وشکار برانڈنبرگ گیٹ دے نال تے تیرگارتن دے چڑھدے پاسے اے۔ برلن دی مشہور سڑک انتر دن لندن ایتھے آکے مکدی اے۔ ایدا ایہ ناں 1814 چ پرشیا دیاں فوجاں دے پیرس چ نپولین پچھے جان دی یاد چ رکھیا گیا اے۔
ولگن کند
ولگن کند اک سخت تے غیر لچکدار تہ اے۔ اے ولگن جھلی دے بار ہوندی اے۔ ولگن کند ولگن نوں کھڑا ہون دا سہارا دیندی اے۔ اے کند ولگن چوں غیر ضروری شیواں بار کڈدی اے۔ ایدا اک وڈا کم اے ہے کہ جدوں پانی ولگن وچ آندا اے تے اے کند ولگن نوں بہتا پھیلن نئ دیندی۔ بیکٹیریا، فنجاۓ، ایلجی تے بوٹیاں دے ولگن وچ ولگن کند ہوندی اے۔ جانوراں تے پروٹوزوا دے ولگن وچ اے کند نئ ہوندی۔
کم
ولگن کند ولگن نوں سخت تے پینڈا بناندی اے جیدی وجہ توں ایدی راکھی ہوندی اے۔ ولگن کند جانداراں دے جسماں نوں خاص شکل دیندی اے۔
الیگزینڈر ہیڈلے آزاد
حوالے
گٹھ:1829ء دے جم گٹھ:1861ء دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر
ایٹاکاما روہی
ایٹاکاما اتلے چلی دی روہی اے جیہڑی انڈیز تے وڈا سمندر اوقیانوس دے وچکار اک تنگ پٹی چ اے۔ ایہہ دنیا دی سب توں سکی تھاں اے تے جتھے کجھ تھاں ایسے وی نیں جتھے کئی سو سالوں تون مینہ نہیں وسیا۔
ایہہ روہی181300 مربع کلومیٹر دے تھاں تے کھلرئی ہوئی اے۔ اس دا وڈا حصہ چلی وچ اے تے کجھ حصے پیرو، بولیویا تے ارجنٹائن چ وی نیں۔ ایہہ کیلیفورنیا دی موت وادی توں وی 100 گنا رکڑ تے ڈیڑھ کروڑ سال پرانی اے۔
ایٹاکاما چ لوک نا ہون دے برابر نیں تے روہی دے وچکار اک نخلستان چ سان پیڈرو ڈی ایٹا کاما ناں دی بستی وسدی اے ، جس چ 1577ء چ ہسپانویاں نے اک گرجا بنائیا سی ۔
سپین دے راج ویلے 16ویں ، 17ویں تے 18ویں صدی چ کاناں چوں نکلن آلے کچے مال نوں لجان لئی اس دے سمندری کنڈیاں تے سمندری اڈے بناۓ گۓ۔ 19ویں صدی چ ایہہ روہی بولیویا دے ہتھ چ آ گئی۔ اگلی لڑائی وچ چلی نے ایہہ سارا علاقہ بولیویا کولوں کھو لئیا۔
ایٹا کاما چ تانبے تے دوجی معدنیات دے وڈے ذخیرے نیں تے دنیا دے سب توں وڈے سوڈیم نائٹریٹ دے ذخيرے وی ایتھے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:روہی
ہپسوگو انچیٹا
ہپسوگو انچیٹا پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
انسداد دہشت گردی
thumb|[[جکارتہ وچ 2018ء وچ ذیلی علاقائی اجلاس انسداد دہشت گردی دے موضوع اُتے ہويا۔]] انسداد دہشت گردی، دہشت گردی د‏‏ی روک تھام یا دہشت گردی دا مقابلہ  اس طریقۂ کار، فوجی حکمت عملیاں، تکنیکاں وغیرہ اُتے مشتمل اے جسنو‏ں حکومت، فوج، قانون نافذ کرنے والی ایجنسیاں، کاروبار تے انٹلی جنس ایجنسیاں دہشت گری دا مقابلہ کرنے یا اس اُتے روک لگانے دے لئی کردی نيں۔ انسداد دہشت گردی حکمت عملی کِس‏ے حکومت دا منصوبہ دا منصوبہ ہوئے سکدا اے تاکہ قومی طاقت نو‏‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے دہشت گرداں دا تباہ و تاراج کیتا جا سک‏‏ے، انہاں د‏‏ی تنظیماں تے جالکاریاں نو‏‏ں مٹایا جا سک‏‏ے تاکہ انہاں نو‏ں اس قابل نہ رکھیا جائے کہ اوہ تشدد دا استعمال کردے ہوئے اوہ خوف دا ماحول برپا کر سکن تے حکومت یا اس دے شہریاں نو‏‏ں زیر بار نہ بنا سکن، جداں کہ اکثر ایداں دے لوکاں دا مقصد ہويا کردا ا‏‏ے۔
بین ملکاں تعاون
انسداد دہشت گردی دے مشترکہ مقصد دے دنیا دے کئی ملکاں باہمی تعاون دیاں کوششاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے بھارت مل ک‏ے تربيت‏ی پروگراماں، مشترکہ کار گزار گروہاں تے باہمی، علاقائی اورعالمی سطح اُتے بے شمار تبادلہ خیالات دے ذریعے اک دوسرے دے نال کافی ترقی یافتہ انداز وچ طور، طریقے تے معلومات دا تبادلہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ امریک‏‏ا دے بقول "دہشت گردانہ حملے روکنے تے انہاں حملےآں دا ارتکاب کرنے والےآں نو‏‏ں کیفر کردار تک پہنچانے دے لئی بھارت تے ہور شراکت داراں دے نال پابند عہد نيں۔ ایہ حصہ امریک‏‏ا تے بھارت دے درمیان انسداد دہشت گردی تو‏ں متعلق تعاون نو‏‏ں نمایاں کردا اے تے امریک‏‏ا د‏‏ی انسداد دہشت گردی پالیسی تے عالمی سطح اُتے کیتے گئے اقدامات تو‏ں متعلق اضافی معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔"
اسی طرح تو‏ں متحدہ عرب امارات وچ مالیا‏تی معلومات د‏‏ی اکائی نے اگست 2019ء وچ اک اعلامیے وچ دسیا اے کہ اس نے سعودی عرب وچ مالی امور د‏‏ی تحقیق د‏‏ی انتظامیہ دے نال اک مفاہمتی یادداشت اُتے دستخط کیتے نيں۔ اس اقدام دا مقصد منی لانڈرنگ تے دہشت گردی د‏‏ی مالیہ فراہمی دے انسداد د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں مضبوط تے جدید تر بنانا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:دہشت گردی گٹھ:سلامتی گٹھ:ضد دہشتگردی گٹھ:عمومی سلامتی گٹھ:قومی سلامتی گٹھ:نفاذ قانون
ہیلگولینڈ
ہیلگولینڈ اتلے سمندر چ اک جرمن جزیرہ اے۔ ایتھے 1127 لوک وسدے نیں تے تے ایدا تھاں 1.7 مربع کلومیٹر اے تے ایہ جرمن صوبے شلسوگ ہولسٹائن دا اک انگ اے۔
فیروز خان نون
فیروز خان نون 18 جون 1893 وچ پنجاب برطانوی ہندستان وچ جمے ۔ اوہناں دا دادا ملک حاکم خان نون 1857 دی لڑائی وچ انگریزاں نال رل کے دیسی لوکاں نال لڑیا ۔ فیروز آکسفورڈ یونیورسٹی، انگلینڈ وچ پڑھے ۔ 1941 توں 1943 تک اوہدے کول وائسراۓ ولوں بچاؤ دی وزارت سی۔ اوہ 3 اپریل 1953 توں لیکے 21 مئی 1955 تک پاکستانی پنجاب دا وزیراعلا ریا۔ 16 دسمبر 1957 توں لے کے 7 اکتوبر 1958 تک اوہ پاکستان دا وزیراعظم ریا۔ فیروز خان نون نے کتاباں وی لکھیاں۔ 9 دسمبر 1970 نوں بھلوال ضلع سرگودھا وچ اوہدی موت ہوئی۔
گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم گٹھ:پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
ضلع کشنجنگ
ضلع کشنجنگ پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
فارسی گردان
فارسی کریاواں (فارسی:فعل‌های فارسی ، رومن: Fe’lhā-ye fārsi, اچارن [feʔlˈhɒːje fɒːɾˈsiː]) بہہتیاں یورپی بولیاں دی تلنا وچ بہت نیمت ہندیاں ہن۔
شبدکوشاں وچ دتے گئے دو دھاتوآں (اداہرن لئی گیر، گرفت 'پھڑدا، پھڑ لیا'، نویس نوست 'لکھدا، لکھیا:'، دیہہ، داد ' 'دینا، دتا' آدی) نوں لگپگ کریا دے سارے ہور سارے روپ حاصل کرنا ممکن اے۔ کریا دی مکھ بینیمتا ایہہ اے کہ اک دتے دھاتو توں دوسرے دی بھوکھبانی کرنا عامَ طور تے ممکن نہیں ہندا۔ اک ہور بینیمتا ایہہ اے کہ کریا 'ہونا' دا حال دور وچ کوئی دھاتو نہیں ہندا۔
فارسی کریاواں دے تن اک وعدہ اتے تن بہووعدہ پرکھاں لئی چھ گردان ہندے ہن۔ دوجا اتے تیجا پرکھ بہووعدہ ششٹتا لئی اک وعدہ پرکھ دا ذکر کردے اکثر ورتیا جاندا اے۔
انگریزی نالوں فارسی وچ دور گھٹ ہن۔ کل ملا کے تقریباً دس دور ہن۔ بیتیاں واقعے دا حوالہ دین والے کالاں وچ سبھ توں ودھ ونگیاں ملدیاں ہن۔ ماضی کالاں دی اک لڑی (ماضی عام، اپورن، اتے ماضی مکمل) مکمل کالاں دی انوساری لڑی نال ٹاکرا کھاندی اے (مکمل عام، مکمل جاری، اتے مکمل ماضی مکمل - ایہناں وچوں آخری ماضی مکمل دور دے انت تے اک مکمل انت جوڑ کے بنایا جاندا اے)۔ ایہہ مکمل دور کئی واری انگریزی مکمل دور (جویں کہ 'I have done' آدی) وانگ، پر اکثر انومانت جاں رپورٹ دین والے ('واضع طور اُتے I had done' آدی) معنےآں وچ، ترکی دے مکمل دور دے وانگ استعمال کیتے جاندے ہن۔
حال دور دے کئی مطلب ہن (عادت-مولک، چل رہا، ویلے دی پابندی تریخی)۔ بول چال والی فارسی وچ ایہہ دور مستقبل دے معنےآں سمیت وی ورتیا جاندا اے، حالانکہ رسمی سٹائل وچ استعمال ہون والا اک وکھرا مستقبل دور وی ہندا اے۔ بول چال والی فارسی وچ وی تن جاری دور (حال، ماضی اتے پورن) ہن۔
اتھے سبجنکٹو موڈ دے دو روپ ہن، حال اتے مکمل۔ سبجنکٹو کریاواں اکثر اتھے ورتیاں جاندیاں ہن جتھے انگریزی اک انپھنٹو دی ورتوں کردی اے، جویں کہ 'میں جانا چاہندا ہاں' نوں فارسی وچ 'میں چاہندا ہاں کہ میں چلیا جاواں' وجوں بیان کیتا جاندا اے۔
اک مکمل کردنت دوجے سٹیم وچ -اے جوڑ کے بنایا جاندا اے۔ ایہہ کردنت اکرمک کریاواں وچ ایکٹو اے، جویں کہ رفتے 'چلا گیا'، پر ساکرمک کریاواں وچ پیسو، جویں کہ نوشتے '(کسے ولوں) لکھیا گیا'۔ مکمل دور بناؤن لئی استعمال ہون دے نال ہی ایہہ مکمل کردنت ساکرمک کریاواں نوں سودن (ہونا) دے وکھ وکھ روپ جوڑ کے پیسو بناؤن لئی ورتیا جا سکدا اے۔
مشرت کریاواں جویں کہ باز کردن 'کھولھنا' (شبدی 'کھلواؤنا') اتےیاد گرفتن 'سکھنا'، جدید فارسی وچ عامَ ورتے جاندے ہن۔
بول چال دی فارسی وچ، عامَ ورتیاں جان والیاں کریاواں، چھوٹے روپ وچ اچارن دا رجھان اے۔ مثال لی است (اوہ اے) دا اچارن اے کیتا جاندا اے، میرود ' 'اوہ جاندا اے' نوں مرے، اتے میگوئم 'میں کہندا ہاں' مون مگم اچاریا جاندا اے۔
فارسی وچ کریا عامَ طور تے واک دے انت وچ آؤندا اے، حالانکہ اس وچ کئی وار اپواد ہندے ہن (اداہرن لئی بول چال والی فارسی وچ رفتم تیہران 'میں تہران گیا' ورگے واکنش عامَ سنائی پیندے ہن جتھے منزل کریا دے بعد آؤندی اے)۔
انپھنیٹو اتے سٹیمّ
انپھنیٹواں دا انت تن (-تن) جاں دن (-دن) نال ہندا اے۔ اک کریا دے پرمکھ حصے انپھنیٹو سٹیمّ اتے حال سٹیمّ ہندے ہن۔ انپھنیٹو سٹیمّ (جس نوں اکثر ماضی سٹیمّ کیہا جاندا اے) نوں انپھنیٹوتوں بس ن (وین) ہٹا کے بنایا جاندا اے:
انپھنٹو دی ورتوں وی انگریزی انپھنٹو نالوں بھنّ اے؛ اداہرن دے طور تے، 'میں جانا چاہندا ہاں' جاں 'میں جان دے یوگ ہاں' ورگے واکاں وچ انپھنٹو دی نہیں سبجنکٹو دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ فارسی انپھنٹو ودھیرے کرکے کریا-نانوا جاں جیرنڈ وانگ اے، جس دی ورتوں نوشتن اين کتاب نوستن-ایوستن این کتاب 'اس کتاب دی لکھت' جاں اختراع نوشتن اخترا-ایخترا نوستن 'لکھت دی کاڈھ ' ' ورگے واکنشاں وچ کیتی جاندی اے۔
یاد رکھو کہ اس لیکھ وچ ورتی گئی لپی انترن وچ، 'x' اکھر اک ویلر پھرکیٹو آواز نوں درساؤندا اے، باخ وچ 'خ' اے، اتے 'š' اتے 'č' 'ش' اتے وچ' دی آواز نوں درساؤندے ہن۔
کردنت
پورن دور بناؤن لئی وی ورتیا جا رہا ہون دے نال، پورن کردنت وشیشن جاں نانوَ وجوں ورتیا جا سکدا اے:
حال کردنت، جو کہ گھٹ پرچلت اے، دا اساری حال سٹیمّ وچ نده -اندے جوڑ کے بنایا جاندا اے۔ عامَ طور تے ایہہ ایجنٹ نانوَ دے طور تے ورتیا جاندا اے (جویں کہ نويسنده نویسندے 'لکھاری')، حالانکہ کئی وار ایہہ اک کریا وشیشن ہندا اے
(جویں سال آينده سال-ایال آیندہ ' آؤن والا سال'، مطلب 'اگلے سال')۔ کجھ کریاواں لئی اک کھرا کردنت وی موجود اے جنہاں دا انت -آن وچ ہندا اے (اداہرن وجوں خندان کھندان 'مسکراؤندا')۔
پڑناویں انت
مدھم اتے انی پرکھ دا بہووعدہ اک وعدہ پرکھاں دے حوالے لئی ودھیرے ستکار وجوں ورتیا جا سکدا اے۔ اک پرمکھ اپواد ربّ اے، جس لئی بہووعدہ روپ کدے نہیں ورتے جاندے۔
ماضی، اپورن اتے ماضی پورن کالاں دے بہت سامان انت ہندے ہن، سوائے اسدے کہ انی پرکھ دے اک وعدہ وچ کوئی انت نہیں ہندا:
ایہو انت هست ہست 'اوہ اے' اتے نيست 'اوہ نہیں اے' کریاواں دے لئی حال دور ہون دے باو جود ورتے جاندے ہن۔
انی پرکھ اک وعدہ وچ کوئی انت نہیں جڑدا اے، پر اکثر غیررسمی بول چال وچ، پچھیتر -ایش (شبدی 'اس دی / اس دا') پاڑے دی تکمیل لئی جوڑ دتا جاندا اے، اداہرن لئی گپھتش 'اس نے کیہا'۔
پورن کالاں دے ہیٹھاں دتے پڑناویں انت ہندے ہن:
کردن کردن 'کرنا' کریا دی ورتوں نال وکھ وکھ کالاں دیاں اداہرناں ہیٹھاں دتیاں گئیاں ہن۔ یاد رکھو کہ نجواچک پڑنانو اکثر چھڈّ دتے جاندے ہن اتے سپشٹتا لئی اتھے رکھے گئے ہن۔
عامَ حال
پڑنانوی انت والے حال سٹیمّ دے اگے می می- جوڑ کے حال دور بنایا جاندا اے:
منفی اگیتر ن- لاکے، بنایا جاندا اے: من نمیکنم 'میں نہیں کردا ہاں'۔
کلاسیکل فارسی وچ حال دور حال سٹیمّ دے اگے اکثر اگیتر می- توں بناں ملدا اے، پر جدید فارسی وچ دارم ‘I have’ کریا دے سوائے می- اگیتر جوڑیا جاندا اے۔ دارم دے نال اکثر اس نوں چھڈّ دتا جاندا اے۔
حال دور دے وکھ وکھ حال مطلب ہن (عامَ، عادتاً، چل رہا، کارکردی)؛ اسدا مطلب بھوکھکالی وی ہو سکدا اے (ہیٹھاں دیکھو)۔ بول چال وچ حال دور نوں ماضی دیاں واقعے دا ذکر کردے وقت تریخی حال وجوں وی ورتیا جا سکدا اے، خاصکر جدوں اوہناں واقعے نال متعلق ہووے جو اچانک جاں اچنتے واپریاں ہون۔
اک ہور مطلب انگلش دے پورن جاری دے برابر اے جویں کہ ہیٹھلے واکاں وچ:
'ہون' دا حال دور
کریا بودن بودن 'ہونا' دا حال دور نیم مطابق نہیں کیونکہ اسدا کوئی حال سٹیمّ نہیں اے۔ اس دی بجائے اس وچ اینکلٹک شبد ہندے ہن جو کہ اگیتری نام جاں وشیشن توں بناں نہیں ورتے جا سکدے۔ اوہ ہیٹھ دتے مطابق ہن:
ایہناں دی ورتوں دی اک اداہرن ہیٹھاں دتی گئی اے:
'میں تیری دھی ہاں؛ ایہہ میرا بھرا اے؛ تسیں (ء۔و۔) میرے پیؤ ہو۔'
'ہون' دے حال دور دا اک بلدائک روپ وی اے، جو کہ اک حال دور ہون دے باو جود، ماضی دور دے انت دھارن کردا اے:
اک ہور، پر گھٹ ورتیا جاندا 'ہونا' کریا دا روپ میباشم 'میں ہاں'، آدی، اے جسدا عام حال انت ہندے ہن۔
حال چلدا
حال کریا نوں اس دے چالو ہون دے معنےآں وچ ہور بدلیا جا سکدا اے جس لئی مکھ کریا دے اگے داشتن داشتن دا حال دور جوڑ دتا جاندا اے۔ ایہہ بول چال والی فارسی وچ ہی ورتیا جاندا اے:
عام ماضی
عام ماضی انپھنیٹو سٹیم اتے پڑنانوی انت دے نال بنایا جاندا اے۔ انی پرکھ اک وعدہ دا کوئی انت نہیں ہندا:
اس دور وچ بل انتلے توں پہلے ہجے اُتے جاندا اے، جویں کہکردم، گرفدم 'میں پکڑ لیا'۔ پر اک ستعینات کریا وچ، بل کریا دے پہلے شبد، یعنی کار کردم 'میں کم کیتا' وچ کار تے اے۔
عام ماضی دے اس دے عامَ مطلب توں علاوہ (اداہرن وجوں 'اوہ چلا گیا')، فارسی وچ عام ماضی دے کجھ محاورے-مولکورے استعمال وی ہن۔ اداہرن دے لئی، بول چال وچ اس نوں 'جے' اتے 'جدوں' اپواکاں وچ مستقبل دے ویلے دے حوالے لئی استعمال کیتا جا سکدا اے:
اک ہور محاورہ اےآمدم! 'میں (فوراً!) آ رہا ہاں'
اپورن
اپورن دور عام ماضی دے اگیتر می می- لگا کے بنایا جاندا اے:
نانہواچک وچ ن- لگ جاندا اے: من نمیکردم 'میں نہیں کر رہا سی'۔
بودن بودن 'ہونا' اتے داشتن داشتن 'کول ہونا' دے اپورن لئی اگیتر می می ، نہیں ورتیا جاندا سوائے جدوں مطلب 'would be' جاں 'would have' ہووے:
اسدا نانہواچک ن- نال بنایا جاندا اے: نبودم 'میں نہیں سی'
اس دے مکھ ماضی عادتاً جاں ماضی چالو رہن والے مطلب ('میں جاندا ہندا سی'، 'میں جا رہا سی') دے علاوہ فارسی وچ اپورنتا شرط والے مطلب وچ وی ورتی جاندی اے ('I would go'، 'I would have gone')، اداہرن لئی:
حال جاں ماضی بارے ادھوریاں اچھاواں نوں ظاہر کرن والے واکاں وچ وی اسدی ورتوں کیتی جا سکدی اے:
ماضی چل رہا
بول چال دی فارسی وچ اپورن دور دے چالو پہلو نوں اس دے اگے داشتن داشتن دا ماضی دور جوڑ کے اس دے جاری رہن دے مطلب نوں ہور مضبوط کیتا جا سکدا اے:
جدوں اک واک وچ استعمال کیتا جاندا اے، کریا دے دو حصے عامَ طور تے دوجے شبداں ولوں وکھ کیتے جاندے ہن، اداہرن وجوں
کوئی نانہواچک نہیں اے۔
اتی-پورن
اتی-پورن پورن کردنت اتے بودن (ہونا) کریا دے عام ماضی توں بنیا اک ستعینات دور اے۔ اتی-پورن وجوں اسدی عامَ ورتوں دے علاوہ، اپورن دے وانگ شرط والے مطلب وچ وی اسدی ورتوں کیتی جا سکدی اے:
نانہواچک ن- نال بنایا جاندا اے: ن کردے بودم 'میں نہیں کیتا سی'۔
اتی-پورن وچ بودن 'ہونا' کریا دی ورتوں وچ نہیں کیتی جاندی، اس دی بجائے اسدا عام ماضی ورتیا جاندا اے۔
کئی وار اتی-پورن دا چل رہا روپ وی ملدا اے (من میکردے بودم) پر ایہہ بہت گھٹ ملدا اے، عامَ طور تے استعمال نہیں ہندا؛ کجھ فارسی ویاکرنکار اس نوں غیر ویاکرنک مندے ہن۔
اسدے عام اتی-پورن معنےآں ('اوہ چلے گئے سن') دے علاوہ، 'گیا ہندا' جاں 'جے (صرف) اوہ گیا ہندا' دے معنےآں وچ اپورن دی تھاں اتی-پورن دی ورتوں کیتی جا سکدی اے':
پورن دور
ہریک ماضی دور دے انوساری، فارسی وچ پورن کالاں دا گروہ اے۔ ایہہ دور نہ صرف عامَ پورن معنےآں وچ ورتے جاندے ہن ('اسنے ایکس کیتا اے'، 'اسنے کئی وار ایکس کیتا اے') پر بول چال والی فارسی وچ وی غیر انمانت جاں رپورٹ کیتے معنےآں وچ ('ایہہ پرتیت ہندا اے کہ اسنے ایکس کیتا سی')، خطے دیاں بہہتیاں ہور ایرانی اپ-بولیاں وچ پورن دور دی سامان ورتوں ہندی اے اتے سمبھاونا اے کہ ایہہ ترکی نال کھیتری رابطہ کرکے ہویا اے، جو ایران وچ وی بولی جاندی اے۔
پورن عام
پورن عام پورن کردنت وچ کریا بودن بودن ('ہونا') دے ورتمان-سٹیمن پچھیتر جوڑ کے بنایا جاندا اے:
نانہواچکن- (زور دے کے) نال بنایا جاندا اے: من نکردے عم 'میں نہیں کیتا اے'۔
پورن دور دی ورتوں انگریزی وچ پرپھیکٹ لئی ورنت حالات نال ملدیاں جلدیاں حالات وچ کیتی جاندی اے۔ اک حالت نتیجے دا پورن اے:
اک ہور پریوگی پورن اے، اس گھٹنا دا ذکر کرن لئی جو پہلاں واپری چکی اے (اتے دوبارہ واپر سکدی اے):
پورن دی اک ہور ورتوں اک اجیہی حالت دا ذکر کرنا اے جو ہن تک لمے ویلے توں چلی آ رہی اے:
انگلش پرپھیکٹ دے الٹ، فارسی پورن پچھلے ویلے دے اشتہار دے مطابق اے۔ ایہہ اکثر ہیٹھلی طرحاں دے واکاں وچ استعمال ہندا اے:
اک ہور ورتوں جو انگریزی توں وکھری اے اوہ 'ایکس واپرن توں بہت لمبا سماں پہلاں' قسم دے واکاں وچ اے:
'کھڑھنا'، 'بیٹھنا'، 'پینا' دے معنےآں والا پورن حال حالت نوں درسا سکدا اے:
پورن چل رہا
پورن چل رہا پورن وچ می- اگیتر جوڑ کے بنایا جاندا اے:
نانہواچک (جو کہ بہت ہی گھٹ ملدا اے) ن- نال بندا اے: ن میکردے عم 'میں نہیں کردا آ رہا ہاں'۔
ایہہ دور فارسی وچ اسے طرحاں نہیں ورتیا جاندا جویں انگریزی چالو پورن اے۔ جویں کہ اپر دسیا گیا اے، اس قسم دے واکاں 'میں اک گھنٹے توں اس دی اڈیک کر رہا ہاں' وچ پورن نہیں حال ورتیا جاندا اے۔
حالانکہ، ایہہ اوہناں واکاں وچ استعمال کیتا جا سکدا اے جنہاں وچ اجہیاں واقعے دا حوالہ ہووے جو لمبے ویلے توں وار وار جاں جاری واپر رہیاں ہون:
اک ہور عامَ ورتوں جو انگریزی توں وکھری اے اوہ اے اجیہی حالت نوں ظاہر کرنا جو ہن موجود نہیں اے، یعنی ایہہ 'میں ایہہ کریا کردا سی' دے سامان اے:
اس دی ورتوں پرنامی معنےآں وچ وی کیتی جا سکدی اے، جویں کہ:
پورن پرگتیمولک
پورن چل راے دا اک پرگتیمولک روپ وی بول چال دی فارسی وچ وی ملدا اے، پر ایہہ صرف انی پرکھ وچ ملدا اے:
ایہہ عامَ طور تے پرنامی معنےآں وچ استعمال ہندا اے (مطلب ایہہ اے کہ' اس طرحاں جاپدا سی۔.۔ ')، اداہرن وجوں، اوہناں واکاں وچ جس وچ بلارا اس بارے خبر دے رہا اے جس بارے اس نوں دسیا گیا اے، پر نجی طور تے نہیں دیکھیا، جویں کہ ہیٹھ دتے واک وچ:
پورن اتپورن
اس دی ورتوں دی اک خاص اداہرن ہیٹھاں دتی گئی اے:
بھوکھت دور
بھوکھت دور انپھنٹو سٹیمّ دے سامان انپھنٹو دا اک چھوٹا روپ، کریا خواجه خاہم 'میں چاہندا ہاں' دے نال جوڑ کے بنایا جاندا اے۔ بول چال والی فارسی وچ ایہہ شاید ہی کدے ورتیا جاندا اے، کیونکہ اکثر اس دی بجائے مستقبل دے معنےآں نال (خاصکر رفتار دیاںکریاواں دے نال) حال دور ورت لیا جاندا اے:
ہانواچک کریا وچ پڑناویں انت تے زور دتا گیا ہندا اے: خاہم کرد۔ نانہواچک نخاہم کرد 'میں نہیں کراں گا'، وچ زور ن- تے ہندا اے۔
بھوکھت دور وچ عام اتے چالو وچ کوئی انتر نہیں اے۔ کوئی مستقبل پورن نہیں ہندا۔ مستقبل دے پورن نوں درساؤن لئی (اداہرن وجوں 'میں پورا کر چکا ہووانگا') فارسی جاں تاں مستقبل عام جاں بول چال وچ پورن عام دی ورتوں کردا اے:
بول چال والی فارسی وچ بھوکھت نوں ظاہر کرن دا اک ہور طریقہ اے اک روپ جسدا شبدی مطلب اے 'اوہ اس نوں کرنا چاہندا اے' دی ورتوں 'اوہ اس نوں کرن ہی والا اے' دے مطلب وچ کرنا ، اداہرن وجوں:
مستقبل دے اشارہ لئی قرار است (انتظام کیتا گیا اے) تسمیم دارم (میرا منشا اے) ورگے ہور واکنش وی ورتے جاندے ہن، جنہاں دے بعد سبجنکٹو لگدا اے :
حال دور اکثر مستقبل دے حوالہ دے نال وی ورتیا جاندا اے، پر خاصکر رفتار جاں پہنچن دیاں کریاواں دے نال۔ اسپشٹتا توں بچن لئی اک ویلے دے کریا وشیشن دی وی لوڑ ہندی اے:
حال سبجنکٹو
حال سبجنکٹو پڑنانوی انتاں نال حال سٹیمّ دے نال اگیتر بـ بے- لا کے بنایا جاندا اے، اداہرن بینویسم 'شاید میں لکھاں'۔ جدوں کریا دا سوراو ہندا اے تاں ایہہ بدل کے بو ہو جاندا ہے-: Mace (2003)، p.108.
جد اک ستعینات کریا دے حصے دے طور اُتے ورتیا جاوے، تاں اگیتربے - کئی وار ہٹا دتا جاندا اے، اداہرن لئی چکار کنم چیکار کونم؟ 'میں کی کراں؟'
نانہہ واچک وچ وی اگیتر بے- نہیں ہندا: نکونم 'میں نہیں کردا،۔ ،
کریا بودن 'ہونا' دا حال سبجنکٹو باشمباشم اے، انت اپر وانگ ہی ہندا اے۔ کریا داشتن 'کول ہونا' دا حال سبجنکٹو عامَ طور تے پورن سبجنکٹو داشته باشمداشتے باشم وچ بدل جاندا اے۔ Mace (2003)، p.108.
حال سبجنکٹو فارسی وچ بہت عامَ اے۔ ایہہ ادوں وی ورتیا جاندا اے جدوں ایہہ مقررہ نہیں ہندا کہ کوئی گھٹنا واپریگی جاں کی کوئی حالت سچ اے، جویں کہ
ایہہ انسچت سنبندھک اپواکاں لئی ورتیا جاندا اے جویں کہ ہیٹھ لکھیاں:
ایہہ 'میں چاہندا ہاں'، 'میں کر سکدا ہاں'، 'میں ضرور'، 'ایہہ ممکن اے کہ' ورگیاں کریاواں ، اتے اسدھے آدیساں توں بعد انپھنٹو دی تھاں وی استعمال ہندا اے، جویں:
پورن سبجنکٹو
ایہہ اچھاواں لئی وی ورتیا جاندا اے:
نانہواچک ن- لاکے بندا اے : نکردے باشم 'ایہہ میں نہیں کیتا'۔
حکمی
حکمی (کمانڈ) سبجنکٹو دے سامان اے، سوائے اسدے کہ مدھم پرکھ اک وعدہ دے انت وچ کجھ نہیں ہندا:
نانہواچک وچ اگیتر بے- نہیں لگدا : ننویس! 'نہ لکھو!'۔
جے حال سٹیمّ -و نال ختم ہووے جویں رو 'جانا'، تاں حکمی اک وعدہ وچ ایہہ -او وچ بدلدا اے:
کریاداشتن 'کول ہونا' دا حکمی عامَ طور تے پورن سبجنکٹو روپ دی ورتوں کردا اے:
آپٹیٹو
حالانکہ ایہہ زیادہ تر کلاسیکل فارسی ساہت وچ ملدا اے، پر آپٹیٹو موڈ کئی وار عامَ فارسی وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہہ حال سٹیمّ وچ آد جوڑ کے بنایا جاندا اے:
حالانکہ عامَ طور تے، اس کارکی انت نوں چھڈّ دتا گیا اے، پھر وی بول چال دے بولاں وچ اس دی ورتوں دے بچے ہوئے روپ ملدے ہن جویں کہہرچے بادا بعد (هرچه بادا باد) 'چااے کجھ وی ہو جاوے' اتےدست مریزاد (دست مريزاد) شبدی طور تے 'اوہ ہتھ نہ ڈلے [جو اس وچ پھڑیا ہویا اے]'، مطلب 'ودھیا کیتا'۔
کرمنی واچ
فارسی وچ ساکرمک کریاواں نوں کریا شدن 'بننا'  دے وکھ وکھ دور 'پورن کردنت' نال جوڑ کے کرمنی واچک بنایا جا سکدا اے، Mace (2003)، p.129. نامے نوشتے (ن) شدے است 'چٹھی (نہیں) لکھیاں گئیاں اے' نامے نوشتے خاہد شد 'چٹھی لکھی جاوے گی'
سبجنکٹو وچ، اگیتربے- عامَ طور تے ہٹا دتا جاندا اے: Mace (2003)، p.129. نامے باید نوشتے شود چٹھی اوش لکھی جانا چاہیدی اے'
آکرمک، ساکرمک اتے کارنک
انگلش کریاواں دی طرحاں، فارسی کریاواں جاں تاں ساکرمک (کرم دی ضرورت ہندی اے) جاں آکرمک ہندیاں ہن۔ فارسی اک وچ کارکی نشان (enclitic)، را را، کسے مقررہ ڈریکٹ کرم توں بعد آؤندا اے:
اک آکرمک کریا نوں کارکی کریا وچ بدل کے اک ساکرمک وچ بدلیا جا سکدا اے۔ ایہہ کریا دے حال سٹیمّ وچ -آن- (ماضی دور وچ -آند- ) جوڑ کے کیتا جاندا اے۔ اداہرن لئی:
کارنک کریاواں مکمل طور تے لابھکاری نہیں ہندیاں، پر کجھ خاص کریاواں تے لاگوُ ہندیاں ہن۔
بول چال وچ
بول چال دی فارسی وچ، بہت ساریاں عامَ ورتیاں جاندیاں کریاواں مختصر روپ وچ بولیاں جاندیاں ہن؛ اتے آن اتے عامَ ان اتے ام بن سکدے ہن۔ اتھے کجھ اداہرن ہن:
متحد فعل
اج کل کئیاں کریاواں ستعینات کریاواں ہن اتے بہت ساریاں پرانیاں عام فعلاں دی تھاں اک متحد نوں دے دتی گئی اے۔ متحد فعل بناؤن لئی سبھ توں عامَ ورتیاں جاندیاں کریاواں (جو ہلکیاں کریاواں وجوں جانیاں جاندیاں ہن) وچوں اک اے کَردَن کردن 'کرنا، بناؤنا'۔ اداہرن لئی، شبد صُحبَت صحبت (اصل وچ عربی توں) دا مطلب اے 'گل بات'، جدکہ صُحبَت کَردَن صحبت کردن دا مطلب اے 'بولنا'۔ صرف ہلکی کریا (اداہرن لئی کَردَن kardan) نوں جوڑیا گیا اے؛ اس توں پہلے شبد نوں چھیڑیا نہیں گیا۔ اداہرن لئی:
ستعینات کریاواں بناؤن لئی ورتیاں جاندیاں کجھ ہور ہلکیاں کریاواں ہن:
کَردَن کردن دے نال ستعینات کریاواں دیاں کجھ ہور اداہرناں ہن:
فِکر کَردَن فکر کردن اتے گِریه کَردَن گریئے کردن دے سامان ہن - پنداشتن پنداشتن اتے گریستن گیرستن، جو عامَ طور تے روزانہ گل بات دی بجائے ساہتی حوالہ وچ ورتے جاندے ہن۔
معاون فعل
فارسی وچ ہیٹھ لکھے معاون فعل ورتے جاندے ہن:
اسدھے بھاشن وچ دور
جے دوجی کریا مکھ کریا توں پہلاں دے ویلے نوں درساؤندی اے، تاں دوسری کریا لئی پورن کالاں وچوں اک دی ورتوں کرنا عامَ اے:
حالانکہ جے حقیقت نسچت اے تاں اتپورن ورتیا جا سکدا اے:
جے دوجی کریا صرف حقیقت، جاں اچھا جاں سمبھاونا دے بیان دی بجائے صرف کسے وچار نوں درساؤندی اے، تاں سبجنکٹک ورتیا جاندا اے:
کتاب لسٹ
گٹھ:فارسی
جھیل کیوو
thumb|جھیل کیوو جھیل کیوو تریڑ افریقہ چ اک جھیل اے۔ thumb|جھیل کیوو دا خلا توں منظر
جھیل کیوو (انگریزی: Lake Kivu) افریقہ دیاں عظیم جھیلاں وچوں اک اے۔ ایہ عوامی جمہوریہ کانگو تے روانڈا دی سرحد اُتے عظیم وادی شق دے مغربی حصے وچ واقع اے۔ جھیل کیوو دریائے روزیزی وچ خالی ہُندی اے جو جنوب دی جانب جھیل ٹانگانیکا وچ ڈگدا اے۔ 1994ء دے روانڈا قتل عام دے دوران لکھاں مقتولین دیاں لاشاں اس جھیل وچ بہائی گئیاں، جس دی وجہ توں اسنوں عالمی شہرت ملی۔
اس جھیل اُتے پہنچنے والے پہلے یورپی باشندے جرمنی دے کاؤنٹ ایڈولف وان گوٹزن سن، جو 1894ء وچ ایتھے آئے سن۔
متعلقہ مضامین
کیوو گٹھ:روانڈا دیاں جھیلاں گٹھ:عظیم افریقی جھیلاں گٹھ:عظیم وادئ شق دیاں جھیلاں گٹھ:کانگو دیاں جھیلاں گٹھ:کانگو-روانڈا سرحد گٹھ:افریقہ دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
مائٹوکونڈریا
مائٹوکونڈریا ولگن دا اک انگ اے جیڑا جھلی دے اندر ہوندا اے۔ ڑائامیٹرر وچ ایناں دا ناپ 0.5 توں لے کے 10 مائکرومیٹر ہے۔ مائٹوکونڈریا نوں طاقت دا گھڑ وی کیندے نے کیوںکہ اے ولگن نوں کیمیائ طاقت دیندا اے۔ ولگن نوں طاقت دین دے نال نال اے ہور وی بہت سارے کم کردا اے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
لکسمبرگ (شہر)
گٹھ:جغرافیہ
منشینگ بینک بلڈنگ
منشینگ بینک بلڈنگ چین دے شھر ووہان وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 331 میٹر (1,086 فٹ) اے۔ اے 2010 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 68 منزلاں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:چین گٹھ:چین دیاں عمارتاں
شہاب ثاقب
شہاب ثاقب خلا چ پھرن آلے جسم نیں ، جنہاں نوں زمین تے دوجے سیارے اپنے ول اپنی گریوٹی نال کھچ لیندے نیں ۔ نکے شہاب تے زمین دی فضا دی رگڑ نال جل کے سواء ہو جاندے نیں تے سانوں صرف اگ دی اک لکیر نظردی اے تے ایہہ تقریبا ہر رات ای نظر آندے نیں پر وڈے شہاب ثاقب کدی کدی آندے نیں تے ایہہ خطرناک وی ثہبت ہو سکدے نیں ۔
20ویں صدی چ 2 وڈے شہاب زمین تے ڈگے ،اینہاں چ اک دا وزن 60 ٹن سی ۔ 27 ستمبر 1969ء چ مرچی سن آسٹریلیا چ اک شہاب ڈگئیا جس دے بارے چ آکھئیا گئیا کہ ایہہ نکے پاندھی پیٹی توں آئیا اے ۔
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:پاندھی گٹھ:سائنس
ہپسوگو انتھونی
ہپسوگو انتھونی پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سلٹ
سلٹ اتلے سمندر چ اک جرمن جزیرہ اے۔ ایتھے 21,000 لوک وسدے نیں تے تے ایدا تھاں 99 مربع کلومیٹر اے تے ایہ جرمن صوبے شلسوگ ہولسٹائن دا اک انگ اے۔
ریتل چہا
گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنچھی
ضلع کیمور
ضلع کیمور پعارت دے صوبے بہار دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بہار دے ضلعے
ہپسوگو عربیکس
ہپسوگو عربیکس پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
رائبوسوم
رائبوسوم یا رجسمہ ولگن دے انگ نے جیڑے امینو ایسڈ نال پروٹین بناندے نے۔ رائبوسوم ولگن دے وڑے کامے نے۔
دی انڈیکس
دی انڈیکس متحدہ عرب امارات دے شھر دبئی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 326 میٹر (1,070 فٹ) اے۔ اے 2010 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 80 منزلاں نیں۔
سالو
سالو کپآ ٹبر دے اک ٹوکرے ہائیبسکس دی اک ونڈ اے۔ سالو ملائشیا دا قومی پھل وی ہے تے جڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔
وکھالہ
ایہ اک وڈی جاڑی یا نکا رکھ اے جیہڑا 2.5–5 میٹر (8–16 فٹ) لما تے 1.5–3 میٹر (5–10 فٹ) چوڑا پھیلیا ہوندا اے۔ ایہدے پتے لشکدے نین تے پھل لال رنگ دے تے اکلے ہوندے نیں جیہڑے بسنت تے پت چڑ وچ کھڑدے نیں۔ پھل دا گھیر 10 سینٹی میٹر (4 انچ) ہوندا اے تے پتیاں 5 ہوندیاں نیں وچون لما اینتھر نکلدا اے جیہڑا کھٹی ٹیسی والا ہوندا اے۔ پتے انڈے ورگے تے انت تے چنجوالے ہوندے نیں۔ ایہدا رس چوسن پدی چڑی ایہدے پھلاں تے آندی اے۔
اگائی
ایہ اک سجاوٹی بوٹا اے جیہڑا اپنے سوہنے پھلاں باہجوں اگایا جاندا اے۔ ایہ ٹراپک تے کج ٹراپک دا بوٹا اے تے 10 ڈگری سینٹی گریڈ توں تھلے ٹھنڈ نیں سہ سکدا۔ لال مشہور رنگ اے پر ایہ کئی رنگاں وج بنایا گیا اے۔
ناں
ایہدے وکھرے دیساں وچ وکھرے ناں نیں۔ سالو پنجابی وچ کسے ووہٹی دی لال چادر نوں کیندے نیں جیہڑی ایس پھل دے رنگ دی ہوندی اے۔
عنڈوپلازمک ریٹیکولم
عنڈوپلازمک ریٹیکولم اک اککیریاٹک واگن دا انگ اے جیڑا ٹبیولز، ویسیکلز تے سسٹرنی نال رل کے اک نٹورک بناندا اے تے ولگن دا اک اہم حصہ اے۔ ایدیاں دو قسماں نے،
1۔ رف عنڈوپلازمک ریٹیکولم
رف عنڈوپلازمک ریٹیکولم دی سطح کھردری تے پروٹین بنان آلے رائبوسوم نال بنی ہوندی اے۔
2۔ برابر عنڈوپلازمک ریٹیکولم
برابر عنڈوپلازمک ریٹیکولم میٹابالک کم کردا اے تے لپڈ تے پروٹین نال تال میل وی کردا اے۔
ضلع کاتیہار
گٹھ:بہار دے ضلعے
1928 اولمپک کھیڈاں
1928 اولمپک کھیڈاں جاں IX اولمپیاڈ 1928 وچ نیدرلینڈ دے شہر ایمسٹرڈیم وکھے ہوئیا۔
حوالے
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
دریائے لیطانی
دریائے لیطانی ، پرانا ناں لیونتس ، دکھنی لبنان دا اک اہم دریا تے آبی گزرکاہ اے ۔ ایہہ بعلبک دے لہندے چوں نکلدا اے تے صور دے دکھن چ رومی سمندر چ جا ڈگدا اے ۔ 140 کلومیٹر لمبا ایہہ کلا دریا اے جہڑا مکمل طور تے لبنان دی سرحد دے اندوں ای نکلدا اے تے اس دی سمندری حدود چ ای سمندر چ گردا اے ۔ اس دے طاس دا ودا علاقہ 1978ء تے 1982ء توں 2000ء دے وچکار اسرائیل دے قبضے چ رہئیا ۔ دریائے لیطانی دکھنی لبنان چ پانی دی فراہمی دا اہم زریعہ ، اے ۔
گٹھ:لبنان گٹھ:لبنان دے دریا
گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
راجہ نوید حسین
اک پتر کار نے تاریخ بارے لکھدے نے
دی لینڈمارک
دی لینڈمارک متحدہ عرب امارات دے شھر ابوظہبی وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 324 میٹر (1,063 فٹ) اے۔ اے 2010 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 72 منزلاں نیں۔
گولجی مادے
گولجی مادے اککیریٹک ولگن دے خاص انگ نے۔ اینوں پہلی وار 1898 وچ اک اطالوی ڈاکٹر کیمیلو گولجی نے لبیا۔ جیدی وجہ توں ایدا ناں گولجی مادے رکھیا۔ گولجی مادے ولگن دے بہت سارے نکے نکے کم وی کرے نے۔
ہپسوگو اریل
ہپسوگو اریل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ٹورانٹو
thumb|ٹورانٹو, پس منظر وچ CN ٹاور دکھادی دے رہیا اے جو کینیڈا د‏‏ی بلند ترین تعمیر ا‏‏ے۔
ٹورنٹو دا شہر کینیڈا دے صوبے اونٹاریو دا دار الخلافہ تے کینیڈا دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر جنوبی اونٹاریو وچ جھیل اونٹاریو دے شمال مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر شمالی امریکا وچ آبادی دے اعتبار تو‏ں ساتواں وڈا شہر ا‏‏ے۔ ٹورنٹو کینیڈا دے گنجان آباد ترین علاقے گولڈن ہارس شو وچ واقع ا‏‏ے۔ گولڈن ہارس شو د‏‏ی کل آبادی 8100000 نفوس اُتے مشتمل اے جو کینیڈا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً اک چوتھائی اے ۔