cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ٹیکسلا دی تریخ
سرکپ
دوسرا شہرسرکپ (200ب م۔تا۔200ق م) باختری عہد وچ تعمیر ہويا ‘اس د‏ی تعمیر وچ اعلیٰ یونانی جیومیٹریکل ذوق جھلکتا اے ‘ اس د‏ی تعمیر سطح مرتفع پوٹھوہار نو‏‏ں مدنظر رکھ دے کيتی گئی۔علم الارضیات اُتے انہاں لوکاں د‏‏ی نظر گہری سی۔ زمین دا تہ در تہ تے باہ‏م دِگر ہونا‘ چند جدید ارضیا‏تی دریافتاں وچو‏ں اے جس تو‏ں اوہ لوک آشنا سن ‘چناں چہ اوہ اک گہرا کنواں کھودتے جو پینے دے پانی دے لئی کھودے جانے والے کنوواں تو‏ں زیادہ گہرا ہُندا تھا‘ دونے د‏‏ی گہرائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو ارضی تہاں دا فاصلہ ہُندا سی تاکہ دونے پانی آپس وچ نہ مل سکن۔دوسرا اہ‏م کم اس وچ ایہ سی کہ بے پیندے دے مٹکے اُتے تلے رکھ دے باہ‏م جوڑ دتے جاندے تاکہ گندا پانی سجے کھبے درمیانی سطح زمین تو‏ں صاف پانی دے کنوواں نو‏‏ں آلودہ نہ کرپائے۔ ایہ بے پیندے دے مٹکے ٹیکسلا دے عجائب گھر وچ موجود نيں۔ شہر خوب صورت مربعاں تے جیومیٹری د‏‏ی اُتے کشش ڈرائنگ تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ایہ شہر 200 ق م وچ بنایا گیا۔ پورا شہر اک فصیل دے ذریعے محفوظ کيتا گیا سی جو پتھراں تو‏ں بنائی گئی سی ۔21 فٹ چوڑائی دے مسلسل وقفاں دے بعد نیم ڈھلوانی ستوناں تو‏ں دیوار نو‏‏ں مضبوط کیاگیا سی ‘اس دے علاوہ شہر د‏‏ی پشت اُتے موجود پہاڑ اُتے اک پولیس چوکی اس حفاظتی نظام نو‏‏ں ہور مستحکم کردی سی۔ شہر دا نقشہ اس گل دا غماز اے کہ ایہ شہر کسی ماہر ٹاؤن پلانر د‏‏ی کاوشاں دا ثمر ا‏‏ے۔ شہر دے بیچاں بیچ اک خاصی چوڑی مرکزی شاہ را ہ اے ۔ سجے کھبے گلیاں متناسب انداز تو‏ں بنائی گئیاں نيں۔ اک کمرہ چند انچ بلند‘ دوسرا تھلے تے تیسرا اس تو‏ں تھلے تعمیر کيتا جاندا سی تاکہ نکاسی آب وچ ڈھلوان د‏‏ی قوت نو‏‏ں استعمال کيتا جا سک‏‏ے۔ مرکزی شاہ راہ اُتے ذرا اگے چل ک‏ے بازار آندا اے فیر اشرافیہ دا رہائشی علاقہ تے اس دے بعد بادشاہ دا محل تے وڈا مندر آندا ا‏‏ے۔ ایہ اک سیکولر شہر تھا‘ اس وچ آتش پرست‘ بت پرست تے بدھ مت دے مننے والے رہندے سن ۔ایہ گل دوہرے سراں والے عقاباں دے مندر تو‏ں مترشح ہُندی اے ‘ ایہ برصغیر وچ اپنی نوعیت دا واحد مندر اے جس وچ ہندو‘ ایرانی تے یونانی تِناں تہذیباں دے دیوی دیوت‏ا موجود نيں۔ شہر دے مغربی حصہ وچ دربار عام‘ محافظاں د‏‏ی جگہ‘ دربار خاص تے رہائشی علاقے نيں۔
جولیاں
جولیاں دے کھنڈر پنجويں صدی عیسوی نال تعلق رکھدے نيں۔ انہاں کھنڈر دے دو وڈے حصے نيں۔ اول اک وڈا سٹوپہ، دوم جولیاں د‏‏ی درسگاہ یا یونیورسٹی۔ ایہ کھنڈر اک پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع نيں۔
جولیاں دا وڈا سٹوپہ کافی حد تک تباہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس وڈے اسٹوپا دے ارد گرد چھوٹے چھوٹے 21 سٹوپے واقع نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض دے متعلق ماہرین دا خیال اے کہ اوہ درحقیقت اوتھ‏ے مدفون راہباں د‏‏ی قبراں اُتے بنائے گئے نيں۔ انہاں سٹوپاں وچ موجود مجسمے محفوظ نيں تے بعض میوزیم وچ رکھنے دے لئی ایتھ‏ے تو‏ں منتقل وی کر دتے گئے نيں۔وڈے سٹوپہ د‏‏ی عمارت دے بعض حصے تے پلستر تک محفوظ نيں۔ ایتھ‏ے موجود بدھ دا اک مجسمہ بہت مشہور اے جس د‏‏ی ناف وچ اک سوراخ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شفاء بخش بدھ کہیا جاندا اے تے اس د‏ی ناف دے اس سوراخ وچ انگلی رکھ دے شفاء دے لئی دعا منگی جاندی سی۔ اس مجسمے دے تھلے موجود تحریر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ مجسمہ بدھمترا دھرمنندن نامی اک شخص نے ہبی کيتا سی۔اس تحریر تے ایسی ہی دوسری چند تحریرات تو‏ں اوتھ‏ے رائج رسم الخط دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے واقع درسگاہ اک تالاب تے طالب علماں دے لئی کمرےآں اُتے مشتمل سی۔ پہلی منزل اُتے 28 کمرے واقع سن جدو‏ں کہ دوسری منزل اُتے وی اِنّے ہی کمرے بنائے گئے سن ۔ دوسری منزل تک جانے دے لئی پتھر دے زینے ہن وی موجود نيں۔ بعض کمرےآں دے سامنے بدھ دے مجسمے وی موجود نيں۔
ہر کمرے وچ ہويا تے روشنی دے لئی اک روشندان موجود سی۔ ايس‏ے طرح دتے دے لئی اک طاق وی بنایا گیا سی۔ روشندان باہر د‏‏ی طرف چھوٹا تے اندر د‏‏ی طرف وڈا بنایا گیا سی تاکہ باہر تو‏ں جانور نہ آ سکن۔ کمرےآں وچ پلستر کيتا گیا سی تے انہاں وچ تصاویر آویزاں کيت‏یاں گئیاں سن۔ درسگاہ د‏‏ی بیرونی دیوار کافی حد تک محفوظ اے تے نہایت سیدھی تے ہموار اے
درسگاہ وچ اک باورچی خانہ وی بنایا گیا سی جس وچ مصالحہ جات نو‏‏ں پیسنے دے لئی استعمال ہونے والا پتھر ہن وی موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دانے پیسنے دے لئی دو چکیاں وی محفوظ نيں۔ باورچی خانہ د‏‏ی دیوار وچ اک سوراخ ک‏ر ک‏ے چمچ رکھنے دے لئی جگہ بنائی گئی سی۔ ایہ درسگاہ 455ء وچ سفید ہن نامی قوم نے نذر آتش کر دتی سی۔
موہرا مرادو
ایہ شہر دوسری صدی عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا سی تے اس طرح تو‏ں کشن سلطنت نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ کھنڈر تن حصےآں وڈے استوپا، نذر دے استوپا تے درسگاہ اُتے مشتمل نيں تے 1980ء تو‏ں یونیسکو د‏‏ی عالمی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ ٹیکسلا دے تحت شامل نيں۔ موہرا مرادو دے کھنڈر د‏‏ی کھدائی پہلی مرتبہ سر جان مارشل د‏‏ی زیر نگرانی عبد القادر نے 1914 تو‏ں 1915 وچ کیتی۔ وڈا ستوپہ 75ء4 میٹر بلند بنیاد اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ چھوٹا ستوپا جو نذر دا ستوپا اے وڈے ستوپا دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔
یہ درسگاہ دو منزلہ سی۔ دوسری منزل تک جانے دے لئی اک کمرے وچو‏ں زینے جاندے سن ۔ دیواراں د‏‏ی چوڑائی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اندازہ ہُندا اے کہ شائد تیسری منزل وی بنائی گئی سی۔ اک خاص یادگار درسگاہ دے اک کمرہ وچ موجود ا‏‏ے۔ غالبا ایہ اک استاد د‏‏ی یاد وچ تعمیر د‏‏ی گَی سی جو اس کمرہ وچ رہندا سی۔ ایہ یادگار قریبا 4 میٹر بلند اے تے اس دے بعض حصے رنگین سن ۔
سرسکھ
سرسکھ شہر بادشاہ کنشکا نے 80 عیسوی وچ تعمیر کيتا۔ ایہ ٹیکسلا دے شہراں وچو‏ں سب تو‏ں آخری شہر ا‏‏ے۔ کشن حکمراناں نے فتح دے بعد سرکپ دے پرانے شہر نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے لنڈی نالہ د‏‏ی دوسری جانب نواں شہر آباد کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ شہر د‏‏ی فصیل قریبا 5 کیلومیٹر لمبی اے تے قریبا 4ء5 میٹر چوڑی ا‏‏ے۔ ایہ فصیل 2300×1000 میٹر رقبہ دے گرد بنائی گئی اے تے وسطی ایشیا دے طرز تعمیر دے مطابق ا‏‏ے۔ جدو‏ں پنجويں صدی عیسوی دے آخر وچ سفید ہن قوم نے پنجاب اُتے قبضہ کيتا تاں سرسکھ دا شہر متروک ہوئے گیا۔ سرسکھ دے شمال مشرق وچ ہارو دریا وگدا اے جدو‏ں کہ جنوب وچ لنڈی نالہ موجود ا‏‏ے۔
اس شہر د‏‏ی کھدائی اک محدود پیمانے اُتے 1915ء – 1916ء وچ ہوئی۔ ہور کم پانی د‏‏ی بلند سطح د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کرنا پيا۔ 1980ء وچ انہاں کھنڈر نو‏‏ں یونیسکو د‏‏ی عالمی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ ٹیکسلا دے تحت شامل کيتا گیا۔
ہورویکھو
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ٹائٹینک میموریل (واشنگٹن، ڈی سی)
ٹائٹینک میموریل (لاطینی: Titanic Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں دے قومی رجسٹر اُتے یادگاراں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1931ء دیاں تاسیساں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
ہیپی فیٹ
ہیپی فیٹ (Happy Feet) اک 2006 وچ کمپیوٹر متحرک میوزیکل کامیڈی فلم ا‏‏ے۔ جارج ملر دے ذریعہ ہدایت ، تیار تے مشترکہ تحریر کردہ۔ اس وچ ایلیاہ ووڈ ، رابن ولیمز ، برٹنی مرفی ، ہیو جیک مین ، نکول کڈمین ، ہیوگو ویونگ تے الزبتھ ڈیلی د‏‏ی آوازاں نمایاں نيں۔
کہانی
یہ ممبل نامی اک چھوٹے تو‏ں پینگوئن د‏‏ی کہانی اے جس د‏‏ی آواز اک خوفناک گانا اے تے بعد وچ پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی ہارٹ سونگ نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، ممبل وچ کِسے چیز دے لئی حیرت انگیز ہنر اے جو پینگوئنز وچو‏ں کسی نے پہلے کدی نئيں دیکھیا سی: ٹیپ ڈانس۔ بھانويں ممبل د‏‏ی ماں ، نورما جین سمجھدی نيں کہ ایہ چھوٹی سی عادت پیاری اے ، لیکن اس دے والد ، میمفس کہندے نيں کہ "یہ صرف پینگوئن نئيں ا‏‏ے۔" اس دے علاوہ ، اوہ دونے جاندے نيں کہ ، ہارٹ سونگ دے بغیر ، ممب .ل نو‏‏ں کدی وی سچی محبت نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ جداں کہ قسمت وچ ہُندا ، اس دا اک دوست ، گلوریا ، ایسا ہُندا اے جو سب تو‏ں بہترین گلوکار ا‏‏ے۔ ممبل تے گلوریا دا اس وقت نال تعلق اے جدو‏ں اوہ چلدے نيں ، لیکن اوہ اپنی عجیب "ہپپیٹی - ہاپپیٹی" طریقےآں تو‏ں جدوجہد کردی ا‏‏ے۔ گنگناہٹ بالکل مختلف ا‏‏ے۔ خاص کر نوح ایلڈر ، شہنشاہ لینڈ دا سخت رہنما ، جو بالآخر اسنو‏ں معاشرے تو‏ں دور کردا اے دے لئی۔ پہلی بار گھر تو‏ں دور ، ممبل نو‏‏ں غیر یقینی طور اُتے غیر شہنشاہ نما پینگوئنز - اڈیلی امیگوس د‏‏ی تصویر ملی۔ رامون د‏‏ی سربراہی وچ ، اڈلیز نے فوری طور اُتے ممبل د‏‏ی ٹھنڈی رقص د‏‏ی چالاں نو‏‏ں گلے لگیا لیا تے اسنو‏ں اپنے نال پارٹی وچ مدعو کيتا۔ ایلییلی لینڈ وچ ، ممبلے نے لیوالس گرو د‏‏ی صلاح لی اے ، اک پاگل پنکھےآں والا راک شاپر پینگوئن جو کنکر د‏‏ی قیمت دے لئی زندگی دے سوالات وچو‏ں کسی دا جواب دے گا۔ لیولےس تے امیگوس دے نال مل ک‏ے ، ممبل وسیع مناظر نو‏‏ں پار کردا اے تے ، کچھ مہاکاوی مقابلےآں دے بعد ، ایہ ثابت کردا اے کہ اپنے آپ تو‏ں سچائی اختیار ک‏ر ک‏ے ، آپ دنیا وچ ہر طرح دا فرق پیدا کرسکدے نيں۔
محمد تیغ علی
محمد تیغ علی ( محمد تیغ علی ) یا سرکارِ سرکانی برصغیر پاک و ہند وچ قادری صوفی سلسلے دے اک بزرگ سن ۔ انہاں دے پیروکار بوہت‏ے بہار، کلکتہ، بنگال اتر پردیش، ممبئی تے پاکستان وچ پائے جاندے نيں۔
مڈھلا جیون
محمد تیغ علی ہجری ۱۳۰۰ مطابق ۱۸۸۲/۱۸۸۳ء وچ بہار دے مظفر پور ضلع وچ گوریرہ شریف وچ نور جمال دے ہاں پیدا ہوئے۔ اوہ پیدائشی ولی سن ۔ انہاں نے اپنی بنیادی تعلیم اپنے آبائی وطن وچ سبحان علی تو‏ں تے ہور تعلیم مونگیر ضلع وچ حاصل کيتی۔ علم ظاہر (قرآن، حدیث، سنت وغیرہ) حاصل کرنے دے بعد آپ نے ۱۶ سال د‏‏ی عمر وچ صوفی عبدالسمیع تو‏ں بیعت ہوئے۔ انہاں د‏‏ی ولایت دا انکشاف وکھ وکھ صوفی بزرگاں جداں کمبل شاہ تے عبد السمیع د‏‏ی طرح ايس‏ے وقت ہو چکيا سی جدو‏ں اوہ کم سن بچے سن ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۵۸ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۸۲ دے جم گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:1958 دیاں موتاں گٹھ:1882 دے جم
پنجاب دی پنجابی پرچاکاری
دنیا بھر وچ پنجابیاں دی سبھ توں وڈی آبادی پاکستانی پنجاب (لہندے پنجاب) وچ اے۔ جہدے بعد دُوجا نمبر بھارتی (چڑھدے) پنجاب د ا آوندا اے۔پنجابی ایس ویلے اک قومانتری (بین لاقوامی) زبان بن چکی اے۔پنجابی لوک پوری دنیا وچ کھلرے ہوئے نیں۔مذاق نال آکھیا جاندا اے کہ سبزیاں وچ آلو تے قوماں وچ پنجابی‘ دنیا وچ ہر تھاں موجود نیں۔ اصل وچ پنجابیاں دا مزاج انج دا اے کہ بدیساں وچ جا کے زیادا اُپریواں محسوس نہیں کردے۔ تواریخی عمل نے وی ایس کم وچ ساتھ دِتا اے۔پہلی تے دوجی وڈی جنگ سمے پنجاب دے سپاہی لڑن لئی دنیا دے مختلف علاقیاں وچ گھلے گئے۔ پہلی جنگ عظیم مکن مگروں جدوں پنجابی سپاہی بحری جہاز راہیں واپس گھلے گئے تاں واپسی سمے کینیڈا وچ جہاز رُکیا۔ پنجابی فوجیاں نے ویکھیا کہ دُور دُور کھلرے دیس وچ آبادی بہت گھٹ اے تے ان مِتھی زمین ویلھی پئی اے‘ تاں بہت سارے فوجیاں نے کینیڈا نوں اپنا دیس ای بنا لیا تے اپنے گھر بار نوں وی اوتھے لے گئے۔ اج کینیڈا وچ پنجابی قوم تیجی وڈی قوم اے تے انگریزی‘ فرانسیسی دے بعد پنجابی اوتھے تیجی وڈی زبان ہو کے دو صوبیاں وچ سرکاری زبان وی اے۔
برطانیا نال تاں برصغیر دا تعلق پرانا سی جس پاروں پنجابی اوتھے وی جاندے تے وسدے رہے۔ مشرق وسطا دے دیساں‘ سنگا پور‘ کجھ افریکی دیس جویں کہ یوگنڈا تے کینیا‘ ماریشس تے امریکا ورگے دیساں وچ پنجابیاں دی وڈی گنتی وسدی اے۔ جاپان یاں نیدرلینڈ‘ تنزانیا وچ وی کجھ نہ کجھ پنجابی وسدے نیں۔ پاکستان توں گئے پنجابی ہور مسلمان دیساں وچ وی ہے نیں۔ ایہ لوک اپنی گھروکی زندگی وچ پنجابی ای ورتدے نیں۔ پڑھن لکھن دِیاں ضرورتاں پوریاں کرن لئی اپنے اخبار رسالے وی کڈھدے نیں تے انج پاکستان تے بھارت نوں چھڈ کے باقی دنیا نوں ”تیجا پنجاب“ دا ناں دِتا گیا اے۔ تیجے پنجاب وچ پنجابی پرچاکاری اپنے عروج اُتے اے تے ان گنت اخبار رسالے چھپدے نیں۔ ریڈیائی تے الیکٹرانی پرچاکاری وی بہت اگے جا چکی اے۔ ایتھے اسیں کجھ ذکر جوگ اخبار رسالیاں دا ذکر کراں گے۔
دُوجے پنجاب وچ پنجابی پرچاکاری
دوجا پنجاب یعنی بھارتی پنجاب‘ جہنوں چڑھدا پنجاب وی آکھیا جاندا اے‘ پنجابی پرچاکاری دا گھر اے۔ بھارتی پنجاب دی آبادی 2017 وچ تن کروڑ توں ودھ ہو چکی اے۔ (کل 30,045,949)۔ جد کہ گوانڈھی صوبے ہریانا تے ہماچل توں وکھ دلی شہر دی وی اک وڈی گنتی پنجابی بولدی اے۔ ایس طرحاں پورے بھارت وچ پنجابی بولن والے چار کروڑ دے لگ بھگ ہو چکے نیں۔ پنجاب‘ بھارت دا اک اہم صوبا اے جہڑا زراعت پاروں بہت اگے اے۔ ایتھے پنجابی زبان اپنے گھر دی رانی اے۔ نرا سکولاں کالجاں وچ ای ذریعا تعلیم نہیں‘ سگوں ایہ سرکاری زبان وی اے تے عدالتی سطح اُتے وی ورتی جاندی اے۔ پنجاب سرکار دے سرکاری نوٹس تے حکم نامے وی پنجابی وچ ای آوندے نیں۔ تعلیم دی زبان ہون پاروں اوتھے پنجابی پڑھنا لکھنا ہر کوئی جاندا اے تے پنجابی پرچاکاری وی بہت اگے جا رہی اے۔ بھارت دے پنجابی اخبار‘ دنیا دیاں ترقی یافتا زباناں دے اخباراں دا مقابلا کردے نیں۔ ایہ اخبار میک اپ دے لحاظ نال انگریزی اخباراں ورگے لگدے نیں۔ کجھ اک بارے مختصر ویروا انج اے:
اجیت: ایہ اخبار اجیت سنگھ انبالوی نے1941 وچ لاہور توں ہفتاوار دے طور اُتے جاری کیتا سی۔ نومبر 1942 وچ ایہنوں دینک یعنی روزوار اخبار بنا دِتا گیا۔ پاکستان بنن دے بعد اخبار لاہور توں جالندھر ٹر گیا تے سادھو سنگھ ہمدرد ایہدے ایڈیٹر بنے۔ اودوں تیکر ایہ اردو اخبارسی۔ 1955 وچ اخبار دا ناں اجیت پتریکا کر کے پنجابی زبان دا اخبار بنا دتا گیا جد کہ دو سال بعد ناں بدل کے فیر ”اجیت“ کر دتا گیا۔ سادھو سنگھ ہمدرد دِیاں محنتاں پاروں ایہ دن بدن ترقی کرن لگیا تے پنجابی دنیا دا سبھ توں وڈا اخبار بن گیا۔ 1984وچ سادھو سنگھ ہمدرد وفات پا گئے تاں اوہناں دے سپتربرجندر سنگھ ہمدرد ایہدے ایڈیٹر بنے۔ 1996وچ اخبار دا اک ہندی ایڈیشن ”اجیت سماچار“ دے ناں نال جاری ہویا تے 2002 توں ”اجیت“ دی ویب سائٹ وی شروع کر دِتی گئی۔ اج ایہ پنجابی جگت دا سبھ توں وڈا اخبار اے جہڑا 3 لکھ توں ودھ چھپدا اے۔2007-08 وچ ایس اخبار نے 3.33 لکھ توں ودھ اشاعت دا دعوا کیتا سی۔ ”اجیت“ دا مقابلا دنیا دے کسے وی ترقی یافتا اخبار نال کیتا جا سکدا اے۔ عام کر کے 16 صفحے دا اخبار ہوندا اے۔ ودھیا رنگین چھپائی دے نال تازا ترین خبراں دا سارا نظام اخبار کول موجود اے۔
سادھو سنگھ ہمدرد ہوراں دے دیہانت دے بعد اوہناں دے سپتر برجندر سنگھ ہمدرد اج کل ایہدے ایڈیٹر نیں۔ ”اجیت ٹی وی“ دے ناں نال ایس اخبار دا اپنا ٹیلی وژن چینل وی چل رہیا اے۔ ایس اخبار نوں نیٹ اُتے وی پڑھیا جا سکدا اے۔ ویب سایٹ دا راہ انج اے:
پنجابی ٹربیون: دیال سنگھ مجیٹھیا نے ”ٹربیون“ دے ناں نال انگریزی اخبار جاری کیتا سی۔ پنجابی اخبار وی اوسے دا اک ودھاء اے۔ ”ٹربیون ٹرسٹ”ولوں ایہ پنجابی اخبار 15 اگست 1978توں شروع کیتا گیا۔ چندی گڑھ توں کڈھیا جا رہیا اے۔ اخبار اگست 2010 توں آن لاین وی دستیاب اے۔ اُتے ایہنوں ویکھیا جا سکدا اے۔
نواں زمانا: جالندھر توں 1952توں نکلن والاپنجابی اخبار اے۔ پوری دنیا توں خبراں دی نمایندگی کردا اے۔ ایہدے بانی ارجن سنگھ گڑگج سن۔ جگجیت سنگھ انند اپنی وفات تیکر 59 سال ایہدے ایڈیٹر رہے۔ 2007 توں ایہدا آن لاین ایڈیشن وی دستیاب اے
سپوکس مین: ایس اخبار نوں حکم سنگھ ہوراں جاری کیتا جہڑے بھارتی پارلیمنٹ وچ 1951 وچ سپیکر رہ چکے سن۔ ایہنوں ہفتا وار وجوں جاری کیتا گیا تے 2005 وچ روزوار بنا دِتا گیا۔ موہالی توں چھپدا اے۔ جوگندر سنگھ اج کل ایہدے ایڈیٹر نیں۔ پنجابی زبان وچ دوجی وڈی اشاعت دا اخبار ہون دا دعوا رکھدا اے۔ اُتے ایہ اخبار آن لاین پڑھیا جا سکدا اے۔
جگ بانی: پنجاب کیسری تے ہند سماچار گرپ دا اخبار اے جہڑا جالندھر تے لدھیانا شہراں توں چھپدا اے۔ چھٹی والے دن سوا تن لکھ توں ودھ اشاعت دا اخبار اے۔ epaper.jagbani.com اُتے ایہنوں نیٹ اُتے وی ویکھیا جا سکدا اے
اکالی پتریکا: جالندھر توں نکلن والا اخبار اے‘ اک زمانے وچ بہت مقبول اخبار سمجھیا جاندا سی۔
پنجابی جاگرن: ہندی اخبار”جاگرن“ دا پنجابی ورشن اے جہڑا پنجاب دے اک درجن توں ودھ شہراں توں نکل رہیا اے۔
دیش سیوک: پہلی جنوری1996 توں چندی گڑھ توں بابا سوہن سنگھ بھکنا گرپ نے جاری کیتا ایہدے سرپرست ہرکشن سنگھ سرجیت سن۔ سوہن سنگھ بھکنا نوں آزادی لہر وچ حِصا لین دی وڈیائی حاصل اے۔
پنجاب ٹایمز: ایہ اخبار سردار بلجیت سنگھ براڑ نے جالندھر توں جاری کیتا۔ عام طور اُتے سکھ کمیونٹی دِیاں خبراں نوں ترجیح دیندا اے۔ ”سبھ دا اخبار“ ایہدے ناں دے نال چھپن والا عرف اے۔
لدھیانا توں ”پہرے دار“، چندی گڑھ توں ”سانجھی خبر“ وی نکل رہیا اے۔”اج دی اواز“ دے ناں نال جالندھر توں اک اخبار جاری اے۔ پٹیالا توں ”چڑھدی کلا“ تے ”آزاد سوچ“‘ لدھیانا توں“کھلی سوچ“ تے ”جن جاگرتی“نکودر توں ”دوآبا ہیڈلاینز“ وی نمایاں اخباراں وچ شامل نیں۔ نکے موٹے اخبار تاں بھارتی پنجاب دے ہر شہر وچوں نکلدے نیں۔ پنجاب توں باہر کشمیردے کجھ شہراں‘ جموں تے دہلی توں وی پنجابی اخبار رسالے نکلدے نیں۔
روزوار اخباراں توں وکھ سینکڑے ہفتاوار‘ مہیناوار‘ پندرھوار تے ہور رسالے وی جاری نیں۔ امرتا پریتم دا ”ناگ منی“ سردار پریتم سنگھ دا ”آرسی“ پیارا سنگھ داتا دا ”نواں ساہت“ پنجابی زبان دے اہم رسالے گِنے گئے۔ ونڈ توں پہلاں گربخش سنگھ ہوراں ”پریت لڑی“ دے ناں نال اک مہیناوار رسالا کڈھیا سی۔ ایہ رسالا پنجابی تے اردو دوہاں زباناں وچ سی۔ ایہدا اردو ایڈیشن مدت پہلاں بند ہو چکیا اے جد کہ پنجابی ”پریت لڑی“ اج وی جاری اے۔ گربخش سنگھ دے بعد اوہناں دے سپتر ”نوتیج سنگھ“ ایہدیاں ذمے واریاں نبھاند ے رہے۔ اوہناں دی وفات دے بعد اوہناں دے پتر سومیت سنگھ تے اوہناں دے قتل دے بعد اوہناں دی گھر والی پونمؔ ایہدے ایڈیٹر نیں۔
تیجے پنجاب وچ پنجابی پرچاکاری:
پاکستان تے بھارت توں باہر جتھے جتھے پنجابی وسدے نیں‘ اوہنوں ”تیجے پنجاب“دا ناں دِتا گیا اے۔ ایہدے وچ کینیڈا تے برطانیا خاص کر شامل نیں جتھے پنجابیاں دی وڈی گنتی موجود اے۔ مشرق وسطا دے دیس‘ جرمنی‘سنگاپور‘ ملائیشیا‘ ماریشیس‘یوگنڈا‘ کینیا‘ امریکا تے ہور دیساں وچ وی پنجابی کافی نیں پر بدقسمتی نال مسلمان/پاکستانی پنجابی اپنی زبان نال موہ نہیں رکھدے۔ تیجے پنجاب وچ پنجابی پرچاکاری لگ بھگ ساری دی ساری گرمکھی وِچ چلدی اے۔
تیجے پنجاب دی پرچاکاری دا مڈھ 1967 دے لگ بھگ لندن توں ہویا سی۔ ترسیم سنگھ پوریوال نے ”دیس پردیس“ دے ناں نال اک ہفتاوار جاری کیتا جہدے وچ بھارت دے پنجابی اخباراں دِیاں خبراں ورتیاں جاندیاں سن۔ لندن وچ پنجابیاں دی وڈی گنتی موجود اے پر اخبار نہ ہون پاروں بھارت توں گئیاں اخباراں اُتے انحصار کیتا جاندا سی۔ایس کمی نوں ”دیس پردیس“ نے پورا کیتا۔
ترسیم سنگھ پوریوال نوں شروع وچ بہت سارے مسائل دا ساہمنا کرنا پیا۔ یورپ وچ اخبار ونڈن والی کوئی وی ایجنسی ایسا اخبارسٹالاں اُتے سپلائی کرن لئی نہیں چُکدی جہڑادس ہزار توں گھٹ چھپدا ہووے۔ دُوجا مسئلا ایہ سی کہ پنجابی دے متوقع پڑھنہار عام محنت کش تے کارکن سن جہڑے انگریزی اخباراں دے سٹالاں اُتے نہیں سی جاندے۔ ترسیم سنگھ پورے وال نے ایہدا حل ایہ کڈھیا کہ پنجابیاں دِیاں دُکاناں‘ جنرل سٹور‘ بیکریاں وغیرا اُتے اپنا اخبار رکھیا جتھے پنجابیاں دی آواجائی رہندی سی۔ انج اوہناں دا اخبار چلن لگ پیا۔ ترسیم سنگھ پورے وال بعدوں اک مذہبی جنونی ہتھوں قتل کر دِتے گئے۔ دوجے نمبر اُتے ”پنجاب ٹایمز“ آیا۔ ایہ وی ہفتاوار اخبار سی تے کافی مقبول ہویا۔ ایہدے ایڈیٹر رنجیت دھیر سن۔ اج ایس اخبار دے ادارے ولوں ”پنجابن“ دے ناں نال سوانیاں دا اک مہیناوار وی نکل رہیا اے۔برطانیا وچ پنجابی پرچاکاری ہولے ہولے جڑاں پھڑن لگ پئی۔ اخبار رسالیاں نوں اشتہار ملن لگے تاں اوہ معاشی طور اُتے اپنے پیراں اُتے کھلو گئے۔ انج پرچاکاری اک کاروبار بن گئی تے نت نویں رسالے نکلن لگ پئے۔ اج برطانیا‘ پنجابی پرچاکاری دا اک اہم مرکز بن چکیا اے۔
برطانیا دی ویکھا ویکھی دُوجے دیساں وچ وی پنجابی پرچاکاری رواج پھڑن لگی۔ کینیڈا‘ آسٹریلیا‘ امریکا وغیرا دے مختلف شہراں وچوں پنجابی پرچے نکلن لگے۔ ایہناں وچوں بعض اکو ویلے چار چار شہراں وچوں نکلدے نیں۔ کجھ اہم پرچیاں دا جایزا پیش اے۔
اجیت ویکلی: ایہ پرچا جالندھر دے روزوار ”اجیت“ توں وکھرا اے جہڑا اِکو ویلے ٹورانٹو‘ نیویارک‘ کیلیفورنیا تے وینکوور (دوامریکی تے دو کینیڈین شہراں) توں چھپدا اے۔ سردار درشن سنگھ بینس تے اوہناں دی شریمتی نے جار ی کیتا۔ دوویں میاں بیوی بھارت وچ پروفیسر سن‘سیاسی حالات ماڑے ہون پاروں ملک چھڈ گئے۔ برطانیا تے فرانس دے بعد اخیر کینیڈا جا اپڑے۔ اوہناں نے 1993 وچ ایہ پرچا جاری کیتا۔ اپنے مواد دے لحاظ نال ہر ذوق دے لوکاں دی تسکین کردا اے جس پاروں بہت مقبول پرچا اے۔ ”اجیت ویکلی“ پنجابی دا پہلا رسالا سی جہڑا انٹرنیٹ اُتے آیا۔1998 توں ایہدی ویب سائیٹ چل رہی اے۔ ایس ادارے ولوں انگریزی وچ وی اک ہفتاوار The Contact ٹورنٹو توں نکل رہیا اے۔ سردار درشن سنگھ بینس2015 وچ کینسر ہتھوں جان ہار گئے۔ پرچا اوہناں دے بعد اوہناں دی شریمتی کنول جیت کور ہوراں جاری رکھیا ہویا اے۔
انڈو-یو ایس ٹرکنگ: انگریزی ناں والا ایہ پنجابی اخبار سیکرامنٹو‘ کیلیفورنیا توں پنجابی بولن والے ٹرک والیاں لئی کڈھیا جاندا اے۔ ایہدے وچ ٹرک نال تعلق رکھن والے بزنس دِیاں خبراں ہوندیاں نیں۔
پنجاب میل یو ایس اے:(Punjab Mail USA)ایہ پنجابی اخبار سیکرامنٹو‘ کیلیفورنیا توں نکلدا اے تے سارے شمالی امریکا وچ پڑھیا جاندا اے۔ سیکرامنٹو توں چھپن والا پنجابی دا پہلا اخبار اے۔ ایہدی ویب سائیٹ وی موجود اے۔
پنجاب سٹار نیوز:(Punjab Star News) لاس اینجلس توں نکلن والا پنجابی اخبار 2005 وچ جاری ہویا۔ بعدوں انگریزی دا اخبار بنا دتا گیا۔ ایہدی ویب سائیٹ پورا دن اپ ڈیٹ کیتی جاندی اے۔بھارت دے نال نال پوری دنیا دی پنجابی برادری دیاں خبراں دیندا اے۔
کینیڈا دے پنجابی دے کجھ ہور پرچیاں وچ سانجھ سویرا‘ شیر ء پنجاب‘ سکھ سپوکس مین‘ سکھ ٹایمز‘ وچاروغیرا دے ناں شامل نیں۔ کجھ اخبار ایسے وی نیں جہڑے چھپتی روپ وچ نہیں آوندے‘ نرا انٹرنیٹ اُتے ای پڑھے جا سکدے نیں۔
پنجابی اخبار: ایہ وی آسٹریلیا توں نکلن والااخبار اے۔ انٹرنیٹ اُتے دستیاب اے۔ اخبار دی پھٹی تھلے ایہ لفظ لکھے ہوندے نیں ”صاف نیت اَتے سپشت نِیتی“۔ ویب سایٹ اُتے خبراں ویلے ویلے اپ ڈیٹ ہوندیاں رہندیاں نیں۔ ایہنوں ایس پتے اُتے ویکھیا جا سکدا اے:
دوجے تے تیجے پنجاب دی پنجابی پرچاکاری دی وڈی خصوصیت ایہ اے کہ ہر لحاظ نال قومانتری پرچاکاری دا مقابلا کردی اے۔ پنجابی اخباراں کول جدید ترین پریس تے کمپیوٹر کمپوزنگ دے نظام موجود نیں۔ خبراں دے جدید ترین وسیلے ورتدے نیں۔ پنجابی اخبار دا کسے وی قومانتری انگریزی اخبار نال مقابلا کیتا جا سکدا اے۔ عام اشاعتاں وچ ایہ اخبار 20تک صفحے چھاپدے نیں جہناں وچ رنگین اشاعتاں وی شامل ہوندیاں نیں۔
ایتھے یاد رکھن والی گل ایہ اے کہ جدوں اسیں دُوجے تیجے پنجاب دی گل کردے آں تاں اوتھے پنجابی توں مراد اوہ پنجابی ہوندی اے جہڑی گرمکھی رسم لخط وچ لکھی جاندی اے۔ پاکستانی پنجابی جویں اپنی زبان توں ایتھے رہ کے دُور نیں‘ اوویں ای باہر جا کے وی رہندے نیں جس پاروں شاہ مکھی رسم لخط وچ پنجابی دا کوئی ذکر جوگ رسالا اخبار نظر نہیں آوندا۔
تیجے پنجاب دی پرچاکاری جدید ترین ساینسی سہولتاں دا وی فایدا چکدی اے۔ اکثر اخباراں کول اپنے پریس دے بائنڈنگ مشیناں نیں۔ کجھ اخبار انٹرنیٹ دا ایہ فایدا وی چکدے نیں کہ اوہناں دا مواد بھارت وچ ٹایپ ہو کے کینیڈا ای میل کر دتا جاندا اے۔ بعض پرچے پورا اخبار ای بھارت دے مختلف شہراں توں ٹایپ تے پیج میکنگ کرواندے نیں۔ اوتھوں تیار اخبار دی کاپی انٹرنیٹ راہیں کینیڈا یاں برطانیا گھل دِتی جاندی اے جتھے اوہنوں چھاپ لیا جاندا اے۔
تیجے پنجاب دی پرچاکاری دی اک دلچسپ گل ایہ اے کہ ودھیرے اخبار رسالے مفت ونڈے جاندے نیں پر ایہدے باوجود کاروباری طور اُتے منافع بخش نیں۔ ترقی یافتا ملکاں دے دُوجے اخباراں وانگ ایہ پنجابی اخبار اپنا خرچا اشتہاراں توں پورا کردے نیں۔ شہراں وچ مختلف تھاواں اُتے مارکیٹاں تے چوکاں وچ ایہناں دے پوائنٹ موجود نیں جتھے مختلف اخباراں دے بکس پئے ہوندے نیں۔ تازا اخبار اوہناں بکساں وچ رکھ دِتا جاندا اے‘ جتھوں پڑھن والے کڈھ کے لے جاندے نیں۔ پنجابی پرچاکاری نوں حکومتاں سرکاری طور اُتے مَندیاں نیں جس پاروں اخباراں وچ پرائیویٹ دے نال نال سرکاری اشتہار وی وافر چھپدے نیں۔ایہوایہناں اخباراں دی کامیابی دا راز اے۔
تیجے پنجاب وِچ شاہ مُکھی پرچاکاری:
1986 وچ ایس ایس پندھیر ہوراں لندن توں ”پنجابی لوک“ دے ناں نال اک مہیناوار جاری کرن دا جتن کیتا۔ پہلا پرچا پورے دا پورا ہتھ نال لکھ کے چھاپیا گیا سی۔ بعدوں اوہناں نے پاکستان دے شہر کراچی وچوں چھپائی دا انتظام کیتا تے پرچا کجھ بہتر چھپن لگ پیا۔ ایہ 8 صفحے دا پرچا ہوندا سی جہڑاسال ڈیڈھ نکلن مگروں بند ہو گیا۔
پنجابی سیوک تے شاعر راول راٹھ 2002 وچ برطانیا ٹر گئے تے برمنگھم وچ قیام کیتا۔ اوہ اپنے کراچی وسن سمے وی ”چانن“ دے ناں نال اک کتاب لڑی کڈھدے ہوندے سن۔ برطانیا جا کے وی ایہنوں جاری رکھن دا جتن کیتا۔ حالات نوں ویکھدے ہویاں ”چانن“ نوں گرمکھی تے شاہ مکھی رلا کے چھاپیا گیا پر نویں دیس دا ماحول ایس پرچے نوں راس نہیں آ سکیا تے چھیتی ای بند ہو گیا۔
ناروے دے شہر اوسلو توں ”سانجھ“ دے ناں نال 1986 وچ تماہی پرچا شروع کیتا گیا۔ دلچسپ تے معیاری پرچا سی پر ایہدے کجھ اک شمارے ای نکل سکے۔
تیجے پنجاب واسطے لاہور توں ”سویر انٹرنیشنل“ دا اک گرمکھی ایڈیشن ”سویر قومانتری“ دے ناں نال 2003 وچ جاری کیتا گیا۔ برمنگھم وسدے پنجابی سیوک حسن رضا گوندل ایہدے موہری سن پر ایہدے صرف 3 پرچے ای نکل سکے۔لاہور توں برطانیا گھلن واسطے ڈاک دا بہت زیادا خرچا پرچے لئی لک تروڑ ثابت ہویا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابیگٹھ:پنجابی اخبار
پدلا بھودیوی
پدلا بھودیوی اک بھارتی اے جو ساورا عورتاں نوں ادمی اتے اوہناں دے پروار دی خوراک نوں بہتر بناؤن وچ مدد کر رہی اے۔ مارچ 2020 وچ اس نوں بھارت وچ عورتاں لئی سبھ توں وڈا انعام - عورت طاقت انعام ملیا۔
زندگی
بھودیوی ساورا قبیلہ بھائیچارے توں اے جو آندھرا پردیش وچ وساکھاپٹنم دے ستھامپیٹا وچ رہندی اے۔ اس دا گیارھاں سال دی عمر وچ ویاہ ہو گیا سی اتے ویاہ توں چھیتی بعد ہی تن بیٹیاں ہو گئیاں سن۔ اس نوں اپنے نویں پروار ولوں جسمانی اتے دماغی طور اُتے تنگ کیتا جاندا سی۔ اس دے شوہر نے اس نوں چھڈّ دتا اتے اس نے تے اس دے پروار نے پدلا جاں اس دے بچیاں دی ذمہ واری لین توں منع کر دتا۔ پھر وی اوہ اتے اس دے بچے جیو رہے سن۔ اس دے پیؤ اک چیرٹی چلاؤن جا رہے سن جس نوں "آدواسی ترقی ٹرسٹ" وجوں شروع کیتا گیا۔ 1984 وچ پدلا نے وی مدد کرنی شروع کیتی۔ اس نے 2000 وچ اپنے پیؤ نال رہن لئی واپسی توں بعد اک دہاڑیدار وجوں کم کیتا۔
اوہ کھوج کردی اے کہ 2013 وچ نیدرلینڈز اتے چین دا دورہ کردیاں اپنے کم نوں کویں سدھاریا جاوے، ایہہ ویکھن لئی کہ اوہناں نے اپنے بیج دی کاشت کویں کیتی۔ اوہ دو کمپنیاں دی ڈائریکٹر اے۔ اک کمپنی اناج نال متعلق اے اتے دوجا پیداوار وچ مدد کردی اے۔ اس نے "ایکیکرت ٹرائیبل ڈویلپمینٹ ایجنسی" (آئی۔ٹی۔ڈی۔اے۔) نال کم کیتا اے اتے اس نے آؤٹرتاں اتے بچیاں دی خوراک نوں بہتر بناؤن وچ اوہناں دی مدد کیتی اے۔
مارچ 2020 وچ اس نوں بھارت وچ عورتاں لئی سبتوں ودھیا انعام نال مانتا ملی۔ بھارت دے صدر رام ناتھ کووند نے اوہناں دے کم نوں مانتا دندے ہوئے عورت طاقت انعام حاصل کیتا سی۔
وزیر اعظم نرندر مودی نے عورتاں اتے بیواواں دے صنعت کار بنن دے رول ماڈل وجوں کم کرن دیاں اوہناں دیاں کوششاں دی تعریف کیتی۔
اک لکھ توں گھٹ آبادی والے ملکاں دی لسٹ
ایہ لسٹ 100000 توں گھٹ آبادی والے دیس  اے۔ فہرست وچ آزاد دیس تے منحصر علاقے وی شامل نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی آبادی
کرشن لال بھیل
سرائیکی تے مارواڑی بولی دے عظیم چولستانی گلوکار
ولادت
1960ء نو‏‏ں پیدا ہوئے،
عملی زندگی
چولستانی فنکار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی 18 زباناں اُتے عبور حاصل سی۔کرشن لال بھیل دے شاگرد جمیل لال بھیل دا کہنا اے کہ کرشن لال بھیل غربت د‏‏ی جنگ لڑدے لڑدے انتقال کرگئے، کسی وی حکومت‏ی نمائندے نے عیادت د‏‏ی تے نہ مالی معاونت ۔ اسلام آباد وچ منعقد ہوݨ والے میلے لوک ورثہ وچ کئی بار پرفارم کرچکے نيں، اس دے علاوہ انہاں نے رفیع پیر مسٹک میوزک صوفی فیسٹیول، پاکستان نیشنل کونسل آف د‏ی آرٹس تے الحمرہ آرٹس کونسل وچ وی پرفارم کیتا، اوہ دنیا بھر وچ کئی ملکاں وچ پرفارم کرچکے نيں۔
کرشن لال بھیل نے 1970 وچ گلوکاری دا آغاز کیتا، اوہ بوہت‏ے مارواڑی بولی وچ گلوکاری کردے سن، اس دے علاوہ انہاں دے ہندی، سندھی، اردو تے سرائیکی بولی وچ گانے وچ سامنے آئے۔
ڈاکٹر فوزیہ سعید نے اپنی اک کتاب وچ کرشن لال بھیل دے اک انٹرویو دا حوالہ دیندے ہوئے لکھیا کہ انہاں دے والد انہاں د‏‏ی گلوکاری دے خلاف سن ۔
کرشن لال بھیل دے والد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گلوکاری دے بارے وچ 1978 وچ اودو‏ں پتا چلیا جدو‏ں اوہ بھاولپور دے اک ریڈیو اسٹیشن وچ پرفامر کردے سن، انہاں د‏‏ی برادری دے افراد نے انہاں د‏‏ی گلوکاری سنی تے انہاں دے والد نو‏‏ں اس تو‏ں آگاہ کیتا، شروعات وچ انہاں دے والد خفا ہوئے، پ‏ر گزردے وقت دے نال انہاں د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا تے لوکاں نے کرشن لال بھیل تے انہاں دے خاندان د‏‏ی عزت کرنا شروع کيتی۔
ان دا کہنا سی کہ ہندو برادری بھیل نال تعلق رکھدے سن،
وفات
کرشن لال بھیل 7 مئی 2020ء نو‏‏ں رحیم یار خان وچ انتقال کر گئے۔ اوتھے انہاں د‏‏ی آخری رسومات ادا کيتی گئياں، 60 سالہ چولستانی فنکار کرشن لال گزشتہ 3 ماہ تو‏ں گرداں دے عارضے وچ مبتلا سن ۔ انہاں نو‏‏ں فالج وی ہويا سی،
عجمی رسم الخط
عجمی رسم‌الخط عربی حروف تہجی تے حرفاں دا اک گروہ اے جس نے افریقی بولی دے متون نو‏‏ں لکھنے دے نظام اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ عجمی رسم الخط وچ لکھنے دا آغاز ستارہويں صدی وچ ہويا سی
حوالے
گٹھ:عربی حروف تہجی گٹھ:لپیاں
جمیل بن معمر
ناں ونسب
جمیل نام، باپ دا ناں معمر سی، نسب نامہ ایہ اے ،جمیل بن معمر بن حبیب بن وہب بن حذیفہ بن جمح قرشی حجمی۔
حضرت عمرؓ دے اسلام دا اعلان
جمیلؓ پیٹ دےہلکے سن، کوئی گل چھپا نہ سکدے سن ،ادھر سنیا تے ادھر مشہور کر دتا، حضرت عمرؓ جدو‏ں اسلام لیائے تاں ببانگِ دہل اس دا اعلان کرنا چاہیا؛چنانچہ لوکاں تو‏ں پُچھیا کہ مکہ وچ سب تو‏ں زیادہ اشتہاری کون اے، معلوم ہويا جمیل ،آپ سِدھے انہاں دے پاس پہنچے اورکہیا جمیل ! تسيں نو‏‏ں معلوم اے ،ماں مسلما‏ن ہو گیا، جمیل ایہ سندے ہی بغیر ہور استفسار دے مسجد کعبہ دے دروازہ اُتے پہنچے تے بآوازِ بلند اعلان کيتا کہ معشرِ قریش عمر بے دین ہو گیا ،حضرت عمرؓ نے فرمایا تسيں جھوٹھ کہندے ہو، وچ بے دین نئيں ہويا ؛بلکہ اسلام قبول کيتا۔
اسلام وغزوات
لیکن ایہی مسلماناں نو‏‏ں بے دین کہنے والے فتح مکہ وچ خود "مسلما‏ن"ہو گئے قبولِ اسلام دے بعد سب تو‏ں اول غزوۂ حنین وچ انہاں د‏‏ی تلوار بے نیام ہوئی تے زہیر بن الجبر دا کم تمام کیتا، بعض روایتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ فتح مکہ تو‏ں پہلے ہی مشرف باسلام ہوچکے سن جنہاں رواۃ دے نزدیک فتح مکہ تو‏ں پہلے اسلام لیائے اوہ زہیر دے قتل نو‏‏ں فتح مکہ وچ دسدے نيں۔
مصر د‏‏ی فوج کشی وچ شرکت
حضرت عمرؓ دے عہدِ خلافت وچ مصر د‏‏ی فوج کشی وچ مجاہدانہ شریک ہوئے۔
وفات
خلافتِ فاروقی وچ عمر د‏‏ی سو منزلاں تو‏ں زیادہ طے کرنے دے بعد انتقال کیتا،حضرت عمرؓ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دا سخت صدمہ ہويا۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابہ
کیتھرین مینسفیلڈ
کیتھرآئن مینسفیلڈ || (14 اکتوبر 1888 – 9 جنوری 1923)اک نیوزیلینڈی/انگریز لکھاری سی۔ اوہ نیوزیلینڈ وچ جمی تے انگلیند وج پڑھی۔
اوہ 9 ورے دی سی جدوں اوہنے پہلی کہانی لکھی۔ لوکاں دے آپسی ساک تے سماجی پدھراں دی اونچ نیچ اوہدیاں کہانیاں وچ دسدی اے۔
اَدبی دُنیا وچ کہانی دے کھیتر وچ کیتھرین مینسفیلڈ دے ذکر توں بغیر کہانی دی تواریخ کدے مکمل ای نہیں ہو سکدی۔کسے ویلے وچ ”گُڈی گھر“The Dolls'houseانگریزی دے نصاب وچ شامل سی تے ایہ کہانی پڑھن والیاں نوں سارا جیون چیتے وچ رہندی سی فیر جدوں نصاب نوں بدلیا گیا تاں ایہ کہانیکارا نوں وی نصاب وچوں کڈھ دتا گیا۔شدید جذباتی لمحیاں نوں بیاننا تے طبقاتی ونڈ نوں کہانی داموضوع بنانا کیتھرین مینسفیلڈ دی پچھان بن گئی سی اوس نے صیغہء غایب وچ لکھدیاں ہویاں اوہ سوکھت محسوس کردیاں نیں۔
جیون
چار اکتوبر1888نوں ولینگٹن نیوزی لینڈ وچ جنمی۔آپ دے والد داناں ہیرولڈ سی جو بینک آف نیوزی لینڈ دا چئیرمین وی رہیا سی آپ دی ماں دااینی برنیل سی۔کیتھرین مینسفیلڈ دیاں دو وڈیاں بھیناں سن جد کہ اک بھین تے اک بھرا نِکے سن۔ولینگٹن گرلز ہائی سکول نیوزی لینڈ توں وکھ کوئینز کالج لندن وچوں تعلیم حاصل کیتی۔کیتھرین مینسفیلڈ ستارھاں ورھیاں وچ ٹی بی دی جان لیوا بیماری دی شکار ہوگئی تے اُنی ورھیاں دی عمر وچ انگلینڈ چلی گئی،فیرکوئینز کالج لندن وچ جا کے وی اپنیاں بھیناں نال پڑھنا شروع کردتا تے ”سیلو“وجاون وچ اپنے آپ نوں مصروف رکھنا چاہیا پر اپنے آپ نوں لکھن ول لالیا۔کیتھرین مینسفیلڈ دی پہلی کہانی ”اوہدا نِکا مِتر“1898 نیوزی لینڈ گرافک اینڈ لیڈیز جرنل وچ چھپی۔1903توں 1906وچ یورپ دے سفر کیتے، بیلجیم تے جرمن دیاں یاترا توں بعد کہانیاں لکھنا شروع کردتیاں۔ کیتھرین مینسفیلڈ نے اپنے توں یارھاں ورھے وڈے جکارج باؤڈن نال ویاہ کیتا جہڑا طلاق دی صورت وچ مُک گیا۔ گارنیٹ نال وی جسمانی سنبندھ رہے جوایس طلاق توں بعد وی جاری رہے۔اِیڈا بیکر ناں دی سوانی نال وی گارنیٹ والا ای تعلق رہیا جو سارا جیون اوس نال جُڑی رہی اوہ اوس نوں ”میری پتنی“ دے ناں نال یاد کردی اے۔ایس دے نال نال فرانسس کارکو نال وی تھوڑا چِر تعلق رہیا فیر مُک گیا۔مورے نال کیتھرین مینسفیلڈ دا ویاہ ہویا جو ”The athenum ناں دے میگزین دا ایڈیٹر سی جہدے وچ کیتھرین نے سو توں ودھ کتاباں اُتے اپنے وچاروٹاندرے نوں وی اُلیکیا۔
کیتھرین نے اپنے ویاہتا جیون بارے اِک کہانی وی لکھی جس دا سرناواں سیThe man without a temprament جہدے وچ بیمار بُڈھی تے ورھیاں توں بیماری نال جھُوجھ رہے بندے دی کہانی اے۔آپ دے بارے لکھن والیاں نے آپ دیاں کہانیاں اُتے چیخوف دا اثر دسیا اے۔In a german pensionپہلا کہانی پراگا اے جو1911وچ ساہمنے آیا بعد وچ کیتھرین مینسفیلڈ نے ایس نوں ”امیچور“ کہہ کے پرانہ کردتا۔1920وچ Blissناں دا کہانی پراگا تے ایس توں دو ورھیاں مگروں The Garden party and other stories ساہمنے آئی۔ٹی بی داعلاج کروان واسطے کیتھرین سویٹزر لینڈ گئی تے اوس دے نال ایڈا بیکر وی سی ایسے ای ملک وچ رہندیاں بڑیاں انملیاں کہانیاں لکھیاں Acup of tea.The Dolls'house.The garden party.At the bayایہ ای اوہ کہانیاں نیں جو سویٹزر لینڈ وچ لکھیاں سن۔1922وچ پیرس گئی تے اوتھے جاون دا مقصد وی علاج ای سی جد کہ ایتھے علاج نال صحت اُتے بھیڑے اثرات پئے۔ایتھے ای ست جولائی نوں ہوٹل وچ ای اپنے جیون وچ آخری کہانی لکھیThe canaryکیتھرین دی صحت خراب ہوندی گئی تے چڑھدے ورھے ست جنوری1923نوں ایہ کہانیکارا اگلے جہان ٹُر گئی۔مورے نے کیتھرین دی وفات توں بعد اوس دیاں لکھتاں نوں کتابی صورت وچ شایع کر دتا،1923وچ The dove 's nestتےSomething childish۔
”خلیج اُتے“ کہانی وچ کرداراں دی نفسیات نوں وی بیانیا ات بیرل تے مسز ہیری دی کہانی اے جہدے
وچ لِنڈا بیرل دی کہانی وی نال نال رکھی اے۔دوجیاں سوانیاں مسز ہیری نوں ’تیز‘ سمجھدیاں نیں جو مرداں وچ اوہناں ورگی ای ہوجاندی اے تے باقی کرداراں نوں کئی بھلیکھے وچ پا دیندی اے۔The garden partyوچ شیریڈن پروار دی کہانی اے جہناں دے گھر دے باغ وچ پارٹی چل رہی سی تے اوتھے خبر آندی اے کہ ماڑے گھر دا اک جی سڑک حادثے وچ ماریا گیا اے تاں پارٹی نوں بند کرن دامشورا دتا جاندا اے کیوں جے کجھ گھراں دے فاصلے تے ماتم ہووے تے اک گھر باغ اندر پارٹی چل رہی ہووے کسے وی سوچن سمجھن والے نوں وارا نہیں کھائے گا۔ایس کہانی وچ کیتھرین مینسفیلڈ نے وکھ وکھ طبقے کویں دا جیون لنگھا رہے نیں ایس نوں موضوع بنایا اے۔
کیتھرین مینسفیلڈ دیاں آکھیاں گلاں
٭میں پہلے لیکھک آں تے بعدوں سوانی۔
٭تُوں مینوں میری روح نال ملوا دِتا اے۔
٭جے تُسیں جینا چاہندے او تے سبھ توں پہلاں اپنا جنازا آپ پڑھ لو۔
٭ تُوں ملکہ ایں تے مینوں تیری سلطنت تینوں دین دے۔
٭جیوندے رہنا تے ’لیکھک‘ ہوونا بس میرے واسطے کافی اے۔
٭اوہ کِنی سوہنی لگدی اے پر کوئی کسے نوں ویکھدا ای نہیں اے۔
٭اسمان دے باہر تاریاں دے نال روشنی وی کھلری اے۔
٭مینوں اجہے ٹیلی گرام توں بھے آندا اے جہدے وچ پُچھیا گیا ہوندا اے کہ میری طبعیت کیسی اے میں ہر وار جواب دینی چاہنی آں کہ موئی ہوئی۔
٭ڈر نوں سمجھن لئی ضروری اے کہ اک وار ہار ای جاؤ۔
٭محبت نال ساری دُنیاای ساڈی ہوجاوے گی۔
٭تیرے نال میں دُنیاوی جِت سکدی آں۔
٭جدوں اسیں گھر پرتے تاں تیریاں گلھاں گلاب سن تے اکھاں تاریاں ہار چمکیلیاں تے توں اِکو ساہے سبھ کجھ اپنی ماں نوں دسنا چاہیامینوں لگیا توں جیویں پھَٹ ای جاویں گی۔
٭کیہ تُوں اج میری چِٹھی وچ پریم بھالیا ایہ کسے پنچھی دے آلھنے ہار اے۔
٭سیموئیل جوزف اک پروار نہیں سی اوہ کیڑے مکوڑے سن۔جویں ای تُسیں اوہناں دے گھروچ وڑدے او اوہ میزاں ہیٹھوں،پوڑھیاں کولوں،بوہیوں پِچھوں،راہ وچ ٹنگے کوٹاں توں تہاڈٖے اُپر ای اُچھلن لگ پیندے نیں جہناں نوں گِننا تے اوہناں وچکار فرق بھالنا بہت ای اوکھا اے۔
٭پَتیاں تے گِلی مٹی دی خشبو سورج دی تیز خشبو وچ رَل گئی سی۔
٭میرا پیار،میرے پیارے میں دوجی دُنیا وچ جینی آں۔اِک رحم دل تے سادا دُنیا۔چن تاریاں تے جنگلاں والی دُنیا جہدے جادوئی سہپن تے خوف اے۔ایہ پرانی دُنیااے پر میرے واسطے اُکاای نویں دُنیااے،میرے پیارے تُوں اُکاای نہ ڈر مینوں ایہ پسند اے۔
٭کلّے رہنا بہت بھیانک اے۔
٭میں اپنے جیون دا اِک اُصول بنالیا اے کہ نہ کدے پچھتانا اے تے نہ ای کدے مُڑ کے ویکھنا اے۔
٭جدوں کدے میں سفر لئی تیاری پھڑنی آں میں موت لئی تیار ہو رہی ہونی آں۔
٭میرے لئی دُنیا سُفنا اے تے دُنیا واسی نیندر مان رہے نیں۔
٭کیہ تُسیں ہر قسم دی حیاتی نہیں جیونا چاہو گے۔۔۔اِک تاں بہت ای نِکی اے۔۔۔پر لکھن دی تاں تسلی اے۔۔۔کوئی وی بہت ساریاں حیاتیاں دی نقالی کر سکدا اے۔
٭کم کردیاں ایہ ڈھیر خُشی ملدی اے کہ حالے بہت کجھ چنگا کیتا جاسکدااے۔
شازیہ پروین
شازیہ پروین (ولادت: ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی) ، وہاڑی، پنجاب نال تعلق رکھنے والی پاکستان د‏‏ی پہلی فائر فائٹر نيں۔ شازیہ پروین ۲۰۱۰ وچ ریسکیو 1122 د‏‏ی ہنگامی خدمات وچ شامل ہوگئياں۔ انھاں ملک گیر سطح اُتے پزیرائی ملی اے تے انھاں بین الاقوامی خبراں وچ وی نمایاں کيتا گیا ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
اوہ ۲۰۱۰ وچ اس وقت ریسکیو سروسز وچ شامل ہوگئياں جدو‏ں فائر شعبہ نے اپنے پہلے محکمہ خواتین دا اعلان کيتا سی۔ پروین ٦۰۰ ہور لوکاں دے نال پروگرام وچ شامل ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی تربیت پنجاب ایمرجنسی سروسز ، لاہور وچ ہوئی سی تے اوہ واحد خاتون سن جنھاں نے تربیت مکمل کیتی۔ پروین دے مطابق ، انہاں نے اپنی مرضی تو‏ں پیشہ دا انتخاب کيتا تے انھں اپنے مرحوم والد رحمت اللہ د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
انہاں نے کہیا کہ اوہ تے انہاں دے بہن بھائیاں د‏‏ی تربیت ایداں دے ہوئی اے کہ اوہ لوکاں د‏‏ی مدد کر سکن لہذا اوہ امدادی خدمات وچ شامل ہوگئياں۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ اپنی تربیت جاری رکھنے دے لئی حوصلہ افزائی کر رہیاں نيں کیونجے انہاں نو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ ایشیاء وچ پہلی خاتون فائر فائٹر بنیاں گی۔
پیشہ ورانہ زندگی
پروین ، جو اس وقت ۲۲ سال د‏‏ی سن ، ۲۰۱۰ وچ ریسکیو سروسز وچ شامل ہوگئياں تے اپنی ست ماہ د‏‏ی تربیت مکمل کرنے دے بعد کم شروع کيتا۔ پروین نے وہاڑی فائر ڈیپارٹمنٹ وچ اپنا کم شروع کيتا جتھے انہاں نے بہت ساریاں مہماں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ اس دے کماں وچ فیکٹریاں تے گھراں وچ اگ بجھانا شامل سی ، زیادہ تر بجلی د‏‏ی اگ۔ پروین نے وہاڑی فائر ڈیپارٹمنٹ وچ چھ سال کم کيتا۔
۲۰۱٦ وچ ، پروین نو‏‏ں وہاڑی فائر ڈیپارٹمنٹ وچ فائر انسٹرکٹر د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی ترقی دتی گئی سی۔ بعد وچ انھاں ٹھوکر نیاز بیگ ریسکیو شعبہ لاہور منتقل کيتا گیا جتھے انہاں نو‏ں بطور ٹرینر تعینات کيتا گیا سی۔
انھاں نے پنجاب ایمرجنسی سروسز ڈیپارٹمنٹ وچ نويں ممبراں نو‏‏ں معیاری آپریٹنگ طریقہ کار د‏‏ی تربیت دی۔
ا نہاں نے اک ایداں دے شعبہ وچ خواتین کیڈٹاں نو‏‏ں اگ بجھانے تے لڑکےآں تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں بجھانے د‏‏ی تربیت دتی اے جنہاں د‏‏ی ۱۰۰۰ تو‏ں ودھ نويں بھرتیاں ہوئیاں نيں۔
ایوارڈ
سی سی بی پی ایل ایوارڈ ۲۰۱۵
حوالے
گٹھ:1990 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی خواتین
14 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 14ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی
صحرائے کومتاغ
thumb|صحرائے کومتاغ
حوالے
گٹھ:جغرافیہ سنکیانگ گٹھ:جغرافیہ گانسو گٹھ:چین دے صحرا گٹھ:شاہراہ ریشم دیاں تھانواں گٹھ:روہی
باہوبلی 2: انجام
باہوبلی 2: انجام (انگریزی: Baahubali 2: The Conclussion) بیک وقت تیلگو، تامل تے ہندی زباناں وچ بنائی گئی اک بھارتی تاریخی فکشن فلم اے، ایہ فلم دو حصےآں اُتے مشتمل اے پہلا حصہ باہوبلی : آغاز 10 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں سینما گھراں وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا، جدو‏ں کہ دوسرا حصہ باہوبلی: انجام 28 اپریل 2017ء وچ منظر عام اُتے آیا۔ فلم د‏‏ی ہدایات ایس ایس راجامولی نے دتی نيں۔ پربھاس، رانا دگوبتی، انوشکا شیٹی تے تمنا بھاٹیہ نے اہ‏م کردار نبھائے نيں۔ انہاں دے نال رميا کرشنن، ستيہ راج، ناصر تے سبّا راجونے وی کم کيتا ا‏‏ے۔
باہوبلی : آغاز تے باہوبلی 2: انجام دونے فلماں مشترکہ طور 250 کروڑ انڈین روپے (2.5 ارب) دے بجٹ تو‏ں تیار کيتی جا رہیاں سن اُتے فلم دے دوسرے حصے د‏‏ی تکمیل دے دوران وچ بجٹ وچ وادھا کيتا گیا۔ باہوبلی 2 فلم نے اپنی ریلیز تو‏ں پہلے ہی 500 کروڑ (5 ارب) ہندوستانی روپے کمالئی۔ ایہ فلم دنیا بھر وچ 28 اپریل 2017ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی۔ باہوبلی 2: انجام تیلگو فلماں وچ اوہ پہلی فلم اے جو 4K ہائی ڈیفی نیشن فارمیٹ وچ ریلیز کيتی گئی۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ ایہ نیڑے 200 اسکریناں اُتے اپ گریڈ 4K پروجیکٹر دے ذریعے ریلیز کيتی گئی ا‏‏ے۔
کہانی
کٹپا (ستیہ راج) اپنی کہانی سنانا جاری رکھدا اے کہ کس طرح اس نے باہوبلی نو‏‏ں ماریا۔
کالاکییہ قبیلے تو‏ں جیتنے دے بعد امریندر باہوبلی (پربھاس) نو‏‏ں مہیش متی سلطنت دا مستقب‏‏ل دا راجا تے بھلال دیو (رانا ڈگبتی) نو‏‏ں سپہ سالار قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ تاج پوشی ہونے تو‏ں پہلے ہی امریندر د‏‏ی ماں، شوگامی (رمیا کرشنن) اس دے لئی دلہن د‏‏ی تلاش کرنے لگتی ا‏‏ے۔ اوہ امریندر تے کٹپا تو‏ں کہندی نيں کہ سلطنت دے حالات جاننے تے اس د‏ی رعایا دے مسائل نو‏‏ں سمجھنے دے لئی سلطنت دا دورہ کرن۔
امریندر کٹپا دے نال نگر نگر گھوم کر کنتلا سلطنت پہنچدا اے جتھے اس د‏ی نظر دیوسینا (انوشکا شیٹی) اُتے پڑدی اے جو کنتلا سلطنت د‏‏ی راجکماری تے اس دے راجا د‏‏ی بہن ا‏‏ے۔ امریندر نو‏‏ں راجکماری دیوسینا (انوشکا شیٹی) نال پیار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ لیکن اپنی اصلیت چھپا کر اوہ اس تو‏ں لڑائی دا ہنر سیکھنے دے بہانے محل وچ رہنے لگدا ا‏‏ے۔ بھلال دیو نو‏‏ں پتہ چل جاندا اے کہ امریندر نو‏‏ں دیوسینا نال پیار ہوئے گیا ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ چال چلدا اے، اوہ اپنی ماں شوگامی تو‏ں بولدا اے کہ اوہ دیوسینا نال شادی کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ شوگامی نو‏‏ں اس بارے وچ نئيں پتہ ہُندا اے کہ دیوسینا تو‏ں امریندر پیار کردا اے، اس وجہ تو‏ں اوہ اس د‏ی شادی دیوسینا تو‏ں کرانے دا وعدہ کر دیندی ا‏‏ے۔
جب شوگامی شادی کيتی تجویز کنتلا راجیہ نو‏‏ں بھیجتی اے تاں سفیر اس تجویز نو‏‏ں اس طرح پیش کردا اے جداں کسی مغرور شخص نے لکھیا ہوئے۔ دیوسینا اس شادی کيتی پیشکش نو‏‏ں سخت لفظاں وچ منع کر دیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں شوگامی نو‏‏ں اس دا جواب ملدا اے تاں اوہ غصہ وچ دیوسینا نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے لیانے دا حکم دے دیندی ا‏‏ے۔
کنتلا سلطنت اُتے پنجریاں (ڈاکوواں دے اک گروپ) دا حملہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ دیوسینا دے بھائی کمار ورما د‏‏ی مدد تو‏ں امریندر اس حملے نو‏‏ں ناکا‏م بنا دیندا اے تے کنتلا ریاست نو‏‏ں بچا لیندا ا‏‏ے۔ امریندر اسنو‏ں بتا دیندا اے کہ اوہ کون اے تے شوگامی دے غصہ دے خوف نو‏‏ں دور کرنے تے اسنو‏ں اپنی دلہن بننے دے لئی راضی کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔
جب اوہ مہیش متی سلطنت پہنچدا اے، تب اسنو‏ں غلط فہمی دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ شوگامی اسنو‏ں تخت یا دیوسینا وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں منتخب کرنے دا بولدی ا‏‏ے۔ اوہ دیوسینا نو‏‏ں چندا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں بھلال دیو نو‏‏ں اوتھ‏ے دا راجا بنا دتا جاندا اے تے امریندر نو‏‏ں سپہ سالار۔ مگر فیر وی لوک امریندر باہوبلی نو‏‏ں ہی اپنا راجا مندے نيں۔
دیوسینا د‏‏ی گود بھرائی دے موقع اُتے بھلال دیو امریندر نو‏‏ں سپہ سالار دے کم تو‏ں چھیويں دے دیندا اے، تاکہ اوہ اپنی بیوی دے نال زیادہ وقت رہ سک‏‏ے۔ ايس‏ے وقت دیوسینا راجا بھلال دیو دے اس ہیرپھیر دے خلاف بولدی اے تے شوگامی دے چپ رہنے اُتے وی سوال اٹھاندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں جھگڑا شروع ہوئے جاندا اے تے انہاں دوناں نو‏ں محل تو‏ں باہر کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ دونے باہر لوکاں دے بیچ خوشی تو‏ں زندگی گزارنے لگدے نيں، مگر بھلال دیو اک چال چلدا اے جس وچ اوہ امدریندر باہوبلی دے ساتھی کمار ورما نو‏‏ں دھوکے تو‏ں محل وچ بلوا دے ایہ ظاہر کردا اے کہ اس نے راجا اُتے حملہ کيتا۔ فیر اوہ شوگامی نو‏‏ں بھڑکاندا اے کہ امریندر اسنو‏ں مارنا چاہندا اے تے ایہ وی بولدا اے کہ جے اس نے براہ راست کارروائی کيت‏‏ی تاں خانہ جنگی شروع ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں شوگامی اپنے خادم کٹپّا تو‏ں بولدی اے کہ اوہ بحران وچ اے تے اسنو‏ں امریندر باہو بلی نو‏‏ں مارنا ہوئے گا۔
شوگامی دے کہنے اُتے کٹپا امریندر د‏‏ی پیٹھ اُتے دھوکے تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں مار دیندا ا‏‏ے۔ اوتھے بھلال دیو آندا اے تے امدریندر باہوببلی د‏‏ی لاش اُتے اپنا غصہ نکالدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی گلاں تو‏ں کٹپّا نو‏‏ں پتہ چل جاندا اے کہ راجا اُتے حملہ کرنے د‏‏ی سازش اک چال سی۔
فیر کٹپا آ ک‏ے شوگامی نو‏‏ں مطلع کردا اے کہ امریندر باہوبلی د‏‏ی موت ہوئے گئی اے تے ایہ وی کہ ایہ سب بھلال دیو د‏‏ی چال سی۔ دیوسینا وی اپنے بچے مہیندر باہوبلی دے نال اوتھ‏ے آندی اے تے اسنو‏ں وی اس بارے وچ پتہ چلدا ا‏‏ے۔ شوگامی محل دے باہر گھبرائی ہوئی بھیڑ نو‏‏ں دسدی اے کہامریندر مر چکيا اے تے ہن اس دا بیٹا مہیندر نواں راجا ہوئے گا۔
اس دے بعد بھلال دیو تے اس دے لوک مل ک‏ے انہاں لوکاں نو‏‏ں پھڑ کر قید وچ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ دیوسینا شوگامی د‏‏ی مدد تو‏ں اپنے بچے نو‏‏ں بھگانے وچ کامیاب رہندی اے، لیکن اپنے آپ نو‏‏ں نئيں بچا پاندی۔ اسنو‏ں وی قید ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔
کٹپا د‏‏ی کہانی سننے دے بعد مہیندر باہوبلی راجا دے محل اُتے حملہ کرنے دا اعلان کردا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے تمام لوکاں نو‏‏ں اکھٹا کرکے محل پہنچدا ا‏‏ے۔ مہیندر باہوبلی تے بھلال دیو وچ گھمسان د‏‏ی لڑائی ہُندی اے تے آخر کار اوہ بھلال دیو نو‏‏ں ہرا کر مہیشمتی دا نواں راجا بن جاندا ا‏‏ے۔
پروڈکشن
باہوبلی 2 د‏‏ی تشکیل حیدرآباد بھارت وچ تیلگو فلماں دے مرکز ٹالی ووڈ وچ ہوئی، پیدا کيتا جا رہیا اے، اُتے اسنو‏ں بیک وقت وچ دونے تیلگو تے تامل زباناں وچ فلمایا گیا سی۔ اس فلم سیریز نو‏‏ں ہن تک بھارت وچ سب تو‏ں زیادہ مہنگی فلم قرار دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ سکرین مصنف، کے۔ وی وجیندر پرشاد جو ایس ایس راجامولی د‏‏ی زیادہ تر فلماں دے لئی کہانیاں لکھ چکے نيں، انہاں نے اک بار فیر باہوبلی2 دے لئی کہانی لکھی۔ آرسی کملاکنن نو‏‏ں بصری اثرات دے سپروائزر دے طور اُتے منتخب کيتا جاندا اے تے کوٹاگیری وینکٹیشور راؤ ایڈیٹر بنے۔ پی ایم ستیش ساؤنڈ ڈیزائنر تے اسٹنٹ د‏‏ی خدمات کنگ سولومن، لی وہیٹ ٹیکر، کیچا تے پیٹر ہئین تو‏ں لی گئياں۔ فلم د‏‏ی کاسٹیوم ڈیزائنرز رام راجامولی تے پراشانت تری پورانینی نيں۔ جدو‏ں کہ لائن پروڈیوسر ایم ایم سری وللی نيں۔ فلم د‏‏ی شوٹنگ پربھاس تے رمیا کرشنن دے نال حیدرآباد وچ راموجی فلم سٹی وچ 17 دسمبر 2015 نو‏‏ں شروع کيتی گئی۔
فن کاراں دا انتخاب
پربھاس نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے فلم مرکزی کردار دے طور اُتے منتخب کيتا گیا۔ جدو‏ں کہانوشکا شیٹی دا انتخاب فلم د‏‏ی مرکزی ہیروئن دے طور اُتے کيتا گیا، اس تو‏ں پہلے وی ایہ دناں ’’ بلّا ‘‘اور ’’مرچی‘‘(2013) فلم وچ اک نال جلوہ گر ہوئے چکے نيں ۔ ایہ اتفاق پہلی بار ہويا اے کہ ایس ایس راجامولی نے کسی ہیروئن نو‏‏ں دوسری بار اپنی فلم وچ شامل کيتاہو، انوشکا شیٹی اس تو‏ں پہلے وی ایس ایس راجامولی د‏‏ی فلم ’’وکرماکوڈو‘‘ (جسنو‏ں ہندی زبان وچ راؤڈی راٹھور دے ناں تو‏ں بنایاگیا) وچ وی شامل سن۔ فلم میاں ویلن دے کردار دے لئی رانا دگوبتی نو‏‏ں منتخب کيتا گیا۔ اتفاق تو‏ں اوہ وی انوشکا شیٹئ دے مدمقابل اک فلم ردرمادیوی سائن کرچکے سن ۔ اس دے بعد ستیہ راج نو‏‏ں وی فلم دے لئی سائن کيتا گیا ۔
اپریل 2013ء وچ اداکار آدیویشیش نو‏‏ں فلم دے اک اہ‏م کردار دے لئی منتخب کيتا گیا، ایس ایس راجامولی نو‏‏ں فلم پنجا (2011) وچ آدیویشیش دے کم نے متاثر کيتا سی۔ اگست 2013ء وچ اداکارہ رمیا کرشنن نو‏‏ں فلم دے اک اہ‏م ترین کردرار راج ماندا دے لئی منتخب کيتا گیا ۔ اداکار ناصر Nassar نو‏‏ں اک معاون کردار بجلادیو دے لئی منتخب کيتا گیا، جدو‏ں کہ ادکار چرن دیپ نو‏‏ں بطور ویلن کالاکییہ قبیلے دے سردار دے بھائی دے کردار دے لئی منتخب کيتا گیا ۔ 20 دسمبر 2013 نو‏‏ں اک پریس ریلیز وچ کہیا گیا اے کہ تمنا بھاتیہ اس فلم د‏‏ی دوسری ہیروئن دا کردار نبھاواں گی۔ جنہاں د‏‏ی ایس یس راجامولی دے نال ایہ پہلی فلم اے، پرباس دے نال اس تو‏ں پہلے وی اوہ اک فلم ’’ریبل‘‘ وچ جلوہ گر ہوچکيا‏‏ں نيں۔ میکا راماکرشنا نو‏‏ں اس فلم وچ کنتلا ریاست دے گوریلا گروپ دے سردار دے کردار دے لئی منتخب کيتا گیا۔
صحرائے ٹاٹاکوا
صحرائے ٹاٹاکوا (Tatacoa Desert) یا وادی غم (Sadness Valley) جزیرہ نما گواخیرا دے بعد کولمبیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا بنجر علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ کولمبیا دے سب تو‏ں ودھ کشش مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 330 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ اس دا ناں "ٹاٹاکوا" ہسپانوی د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا اے، جس تو‏ں مراد کھڑکھڑیا سپ (rattlesnake) ا‏‏ے۔ ایہ حفور تو‏ں بھرپور اک عظیم سیاحتی مقام ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کولمبیا دے صحرا گٹھ:روہی
15 ربیع الثانی
اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 15ویں تریخ یا دن
حوالہ جات
گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ربیع الثانی
تمنا بھاٹیا
تمنا بھاٹیہ (پیدائش 21 دسمبر 1986ء) اک بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ تمنا ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں جو بنیادی طور جنوبی بھارت دے سنیما وچ کم کردیاں نيں۔ تیلگو تے تامل فلماں د‏‏ی اوہ جانی منی اداکارہ نيں۔
تمنا نے اپنے کیریئر د‏‏ی شروعات 2005 ء وچ بالی وڈ فلم چاند سا روشن چہرہ نال کيتی سی۔ جس دے بعد اوہ جنوبی بھارت د‏‏ی تیلگو تے تمل فلماں کرنے لگی۔
2013ء وچ اوہ ہندی-اردو سینما وچ فلم ہمت والا تو‏ں واپس آئیاں ۔ جس وچ اوہ اجے دیوگن دے نال سی۔ 2014ء وچ انہاں د‏‏ی بالی وڈ فلم ہمشکل سی جس سیف علی خان، رتیش دیش مکھ، بپاشا باسو تے ایشا گپتا وی اہ‏م کردار نبھائے سن ۔ انہاں د‏‏ی اگلی فلم اینٹرٹینمنٹ سی جس وچ اوہ اکشے کمار دے مدِمقابل سن۔
2015ء د‏‏ی انہاں د‏‏ی فلم باہوبلی:دابگننگ نو‏‏ں تیسری سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلم دا اعزاز حاصل ہويا۔ ہندوستان ٹائمز دے مطابق فلم باہوبلی ہندوستانی سنیما د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ مہنگی فلم ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی اداکارہ بچیاں گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:تمل سنیما د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:تیلگو سنیما د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:ممبئی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں عورتاں ماڈل گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
وولوفی ابجد
وَلَفَلُ یا ولف عجمی اوہ عربی ابجد (عجمی) نيں مشرقی افریقا دے کئی حصےآں وچ وولوفی بولی دے لکھنے کےلئی جانے جاندے نيں۔
حوالے
گٹھ:عربی حروف تہجی گٹھ:گیمبیا د‏‏یاں بولیاں گٹھ:لپیاں
چیک فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات
فوجی محکمہ حفیہ اطلاعات (چیک وچ :Vojenské zpravodajství) چیک جمہوریہ د‏‏ی اک فوجی تے جاسوسی تنظیم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فوجی خفیہ ایجنسی د‏‏ی حمایت حاصل اے جس اُتے سروس د‏‏ی خفیہ معلومات تے حفاظتی مشورے غیر حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مخبری، دہشت گردی دے خلاف مواد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ ایہ سروس چیک جمہوریہ د‏‏ی حفاظت وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔
چیک جمہوریہ دا فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات نو‏‏ں دہشت گردی دے خطرات، غیر ممزلک د‏‏ی فوجی فنایات، غیر ملکاں دے راکٹ د‏‏ی فنایات تو‏ں دلچسپی ا‏‏ے۔ فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات تے معلومات حاصل کرنے دے لئی OSINT, HUMINT, SIGINT, IMINT دا طریقہ کار استعمال کردی ا‏‏ے۔ اس دے رہنمائے عامJan Beroun ا‏‏ے۔ رہنمائے عام وزیر دفاع نو‏‏ں جوابدہ ا‏‏ے۔ ایہ سروس سالانہ آپنی سرگرمیاں دے بارے وچ ویب سائٹ وچ اک رپورٹ شائع کردی ا‏‏ے۔