cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پے ٹی ایم
پے ٹی ایم مال (Paytm Mall)
فروری 2017ء وچ پے ٹی ایم نے اپنے پے ٹی ایم مال ایپ دا آغاز کیتا جو صارفین نو‏‏ں 1.4 لکھ اندراج شدہ فروخت کننداں دے خریدنے دا موقع فراہ‏م کردا اے۔ پے ٹی ایم مال کاروباریاں تو‏ں صارفین دی رسائی دا اک ذریعہ اے ایسے ہی چین دے سب تو‏ں وڈے ری ٹیل پلیٹ فارم ٹی مال تو‏ں متاثر اے۔ 1.4 لکھ اندراج شدہ فروخت کننداں نو‏‏ں پے ٹی ایم دے مصدقہ گوداماں تے چینلاں تو‏ں گزرنا پڑتا اے تا کہ صارفین دا اعتماد قائم راے۔ پے ٹی ایم مال نے 17 مطالباں دے تکمیلی مراکز قائم کیتے نيں جو بھارت بھر وچ قائم کیتے گئے نيں۔ اس دے لئی 40+ کوریئراں تو‏ں وی مشارکت کيتی گئی اے۔ پے ٹی ایم مال نے $200 ملین علی بابا گروپ تے ایس اے آئی ایف دی شراکت داراں تو‏ں مارچ 2018ء وچ اکٹھا کیتے نيں۔
خود کار ٹیکس ادائیگی
پے ٹی ایم نے اپنے نظام وچ اک یکجا فعالیت شامل دی اے جو ٹیکس ادائیگی دی تکمیل کردی اے تے بعد وچ اس اُتے کارروائی تے تجزیہ این آئی سی ای تال سرکاری خدمت کيتی جانب تو‏ں ہُندی اے۔
انعامات و اعزازات
2016ء دے فوربز قیادت دے انعامات (Forbes Leadership Awards ) وچ اسنو‏ں سال دی غیر معمولی شروعاندی کمپنی دا انعام (Outstanding Startup of the Year Award) حاصل ہويا۔
نويں ملکاں وچ رسائی
پے ٹی ایم بھارت دے علاوہ کینیڈا تے جاپان وچ وی اپنے دائرہ عمل نو‏‏ں توسیع کر چک‏ی اے۔ اکتوبر 2018ء وچ پے ٹی ایم نے جاپان دے سافٹ گروپ تے یاہو جاپان دی مدد تو‏ں جاپان جداں ترقی یافتہ ملک وچ رسائی کر چک‏ی اے۔ جاپان وچ اس خدمت نو‏‏ں پے پے کہیا جاندا اے۔ یاہو جاپان نے اس شراکت داری دے حصے دار دے طور اُتے اپنے الگ تو‏ں قائم یاہو والیٹ دی مسدودی دا اعلان کیتا۔ نويں تشکیل دے تحت ہر نويں گاہک نو‏‏ں جو جاپان وچ پے ٹی ایم ایپ نو‏‏ں ڈاؤن لوڈ کرے گا 500 یین دی برقی دولت تو‏ں نوازیا جائے گا۔ پے ٹی ایم ستمبر 2021ء تک اپنی بار کوڈ فیس تو‏ں وی دستبردار ہو گیا اے۔ پے ٹی ایم اس دے نال کچھ ترقی پزیر ملکاں وچ اپنے کاروبار نو‏‏ں پھیلانے دے منصوبے دا وی اعلان کر چک‏ی اے۔
حوالے
گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی کمپنیاں گٹھ:بھارت وچ موبائل ادائیگیاں گٹھ:بھارتی برانڈ گٹھ:نجی طور اُتے قائم بھارتی کمپنیاں گٹھ:دولت
پز کیش
پز کیش سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
نیوکولن
نیوکولن جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
کراس کاؤنٹی
کراس امریکی صوبے آرکانساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بخش مرکزی شهرستان مانه و سملقان
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان مانہ و سملقان دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
fa: ‎بخش مرکزی شهرستان مانه وسملقان
چاگوس جزیرے
چاگوس جزیرے وڈا سمندر ہند چ واقع 60 نکے جزیرےآں دی اک ٹولی اے ۔ ایہہ جزیرے مالدیپ توں 500 کلومیٹر دکھن چ نیں ۔ایہ جزیرے برطانیہ دے کول نیں تے موزمبیق اینہاںدی ملکیت دا دعوی کردا اے ۔
مائیوٹس سیکاریس
مائیوٹس سیکاریس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
یو فون
یو فون پاکستان دی موبائل فون دی اک نیٹ ورک کمپنی اے۔
کوربین
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
کوربین شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ لژہ دے  ضلع کوربین دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 59 پنج ایل
چک 59 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
عہد اکبری دے ہندو امرا
ان ہندو امرا د‏‏ی لسٹ جنہاں دا ذکرامرائے ہنود (کتاب) دے باب مشہور امرا وچ نئيں ہويا۔ انہاں ہندو امرا د‏‏ی لسٹ جنہاں دا ذکر کتاب دے آخر وچ ضمیمہ دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تمام امرا ہزار سوار تے ذات تو‏ں کم سن ۔اس لسٹ وچ عہد اکبری دے اوہ مشہور ہندو امرا شامل نئيں نيں جو ہزار سوار تو‏ں  زیادہ منصب رکھدے  سن ۔ کچھ ایداں دے امرا وی شامل نئيں نيں جنہاں اکبری عہد تو‏ں لے ک‏ے جہانگیر یا شاہجہان دے عہد تک منصب اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔
چک 59 پنج ایل
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
عہد اکبری دے ہندو امرا
امرائے ہنود (کتاب) تو‏ں ضمیمہ
اونڈ
منصب : دو سو
اوڑیسہ دا زمیندار تے 40واں جلوس تک منصب مذکور تو‏ں سرفراز سی ۔
بلہدر راٹھور
منصب : تن سو
تعلقہ
تعلقہ صوبہ سندھ دے ضلعےآں دے اگانہہ اگے نکی ونڈ اے ، جہڑی پنجاب ،بلوچستان تے خیبر پختونخواہ ضلعےآں دی نکی ونڈ تصیل(تحصیل) برابر اے ۔
عہد اکبری دے ہندو امرا
40واں جلوس تک منصب مذکور تو‏ں ممتاز تھا
تعلقہ
ہور ویکھو
گٹھ:سندھ گٹھ:سندھ دے تعلقے
عہد اکبری دے ہندو امرا
بھارتی چند
تعلقہ
ہور ویکھو
Taluka
عہد اکبری دے ہندو امرا
40واں جلوس وچ وزیر اعظم د‏‏ی ماتحتی وچ جدو‏ں ہر صوبہ دا علاحدہ وزیر مقرر کیتا گیا ایہ صوبہ اجمیر دے وزیر مقرر ہوئے۔
رائے بھگوان داس
۱۹واں جلوس وچ کل محروسہ علاقے دے مستوفی (ڈاکومنٹ جنرل) مقرر ہوئے۔ ۴۶ واں جلوس تک اس عہدہ اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔ ايس‏ے سال انتقال کیتا۔
باگھا راٹھور
منصب : پنج سو
راجا ٹوڈرمل دے خوش نویس وچو‏ں سی ۔ بنگ و بہار د‏‏ی مہم وچ نواڑاں تے کشتیاں دا انتظام اس دے سپرد سی ۔ ۴۰واں جلوس تک منصب مذکور اُتے سرفراز سی ۔
پرمانند کھتری
راجا ٹوڈرمل دے خوش نویس وچو‏ں سی ۔ بنگ و بہار د‏‏ی مہم وچ نواڑاں تے کشتیاں دا انتظام اس دے سپرد سی ۔
پرتاب سنگھ
دو سو
راجا بھگوان داس دا بیٹا سی ۔ آگرہ وچ اس دا آباد کیہ ہویا محلہ پرتاب پورہ ہن تک آباد ا‏‏ے۔
رائے پرکھوتم (پرسوتم)
اکبری عہد دے بخشیان عظام تو‏ں سی ۔
پیاگداس
معرکہ دولقہ وچ راجا ٹوڈرمل دے نال شریک سی ۔ 21واں جلوس وچ صوبہ گجرات دا دیوان مقرر ہويا۔
لیبرتس
لیبرتس ( لاطینی: Liberec) چیک جمہوریہ دا اک شہر، میونسپلٹی تے قنونی شہر اے جو لیبرتس ضلع چ واقع اے۔
عہد اکبری دے ہندو امرا
حوالے
گٹھ:سلطنت مغلیہ گٹھ:جائزہ کتاباں گٹھ:عہد مغلیہ وچ ہندو امرا گٹھ:عہد اکبر گٹھ:لوک
لیبرتس
جانکاری
لیبرتس دی کل آبادی 102,301 افراد اتے مشتمل اے۔
جڑواں شہر
شہر لیبرتس دے جڑواں شہر آگسبرگ تے سانکت گالن نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
مائیوٹس ٹرائیکلر
مائیوٹس ٹرائیکلر پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
بیلارس
بیلارس چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے اتر ول روس اے، دکھن ول یوکرین اے، لیندے ول پولینڈ اے تے لیندے اتر ول لیٹویا تے لیتھوینیا اے۔ ایدی تھاں 	207,595 مربع کلومیٹر اے۔ تے ایدی لوک گنتی 9,503,807 ا۔ ایتھے بیلاروسی تے روسی بولیاں جاندیاں نیں۔
دیسی گؤن
بیلارس دا قومی ترانہ
بارلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:یورپ
اپسرا
اپسرا پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے 5 ٹوکرے تے 70 ونڈاں نیں۔ ایہ دنیا دے گرم ٹراپیکی تھانواں تے پانی وچ ہوندے نیں۔ ایہ اتلے زمینی انگ دے نیں تے دو ونڈاں دکھنی امریکہ وچ ہوندیاں نیں۔ ایہدے بوٹیاں دیاں جڑاں پانی دے تھلے مٹی وج ہوندیاں نیں پر پتے تے پھل پانی دی پدھر تے تردے نیں۔ ایہناں دے پتے گول ہوندے نیں۔ ایہ اک نکا ٹبر اے جیدے وچ تن توں جھے ٹوکرے نیں تے 70 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس دا اک بوٹا نیل کنول بنگلہ دیش تے سری لنکا دا قومی پھل اے۔
وکھالہ
ایس ٹبر دے لامت بوٹے لگے ای ریندے نیں تے کوئی کوئی سلانہ اگدا اے۔ ایہناں دیاں جڑاں پانی وچ زمین وچ ہوندیاں نیں تے پتہ ٹاہنیاں وچ موریاں ہوندیاں نیں جنہاں وچ ہوا بھری ہوندی اے تے ایس باجوں پتے پانی پدھر تے تیردے ریندے نیں۔
ناں
اپسرا ناں پرانے اتری پنجاب دے تھاں گندھارا توں لیا گیا اے۔ اپسراواں سوہنیاں تے زمین دیاں نہ لگن والیاں سوانیاں سن۔ ایہ جوان، اشناک تے نچن دے کم نوں جاندیاں سن۔ ایہدا لاطینی ناں (Nymphaeaceae) پرانی یونانی کہانیاں دیاں پریاں (Nymphs) توں لیا گیا اے۔
نشان
اپسرا ٹبر دا اک پھل نیل کنول سری لنکا تے بنگلہ دیش دا قومی پھل اے تے ایہ بنگلہ دیش د سرکاری نشان وی ہے تے اودے سکیاں تے ویکھیا جاسکدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اپسرا
مائیکل فراڈے
مائیکل فراڈے (22 ستمبر 1791 - 25 اگست 1867) اک انگریز سینسدان سی جس نیں الیکٹرومیگنیٹزم تے الیکٹروکیمسٹری دی کھوج چ بہت کم کیتا۔ اوہ اک انگریز سینسدان ہمفری ڈیوی دا شگرد سی۔ اونے بجلی دی تار چوں ڈی سی بجلی لنگا کے تے ایدے دوالے بنن والے مقناطیسی ویڑے نوں سمجیا تے اینج ایس پڑھائی دی نیو رکھی جینوں فیر جیمز کلارک میکسویل نے اگے ودایا۔ اونے الکٹرومیگنیٹک انڈکشن، ڈائمیگنیٹزم تے الیکٹرولائسس دے قنون بناۓ۔ اونے اے گل کرکے دسی جے مقناطیس چانن ڈنڈی نوں ٹیڈا کرسکدا اے۔ فراڈے نیں بجلی دی موٹر ایجاد کیتی تے اودے کماں نے بجلی دی ورتن عام کیتا تے لوکاں دے جیون چ سکھ لیایا۔
کیمسٹری چ کم کردیاں ہویاں اونے بینزین لبی، کلورین دے کالتھریٹ ہائیڈریٹ کھوج کیتے، بنسن چلے دی پہلی مورت بنائی، آکسیڈیشmن نمبر دے پربندھ بناۓ، اینوڈ, کیتھوڈ, الیکٹروڈ تے آئن ورگے بولاں نوں مشہور کیتا۔
مائیکل فراڈے غریبی توں کوئی زیادہ ناں پڑھ سکیا تے اونوں میتھمیٹکس نیں آندی سی پر سائینس دے تریخ لکھاری اے کیندے نیں جے اوہ سائینس دی تریخ دا سب توں وڈا تربے کرن والا سی۔ کییسیٹنس دا ناپ فیراڈ اودے ناں تے اے۔ اینج ای فراڈے کانسٹنٹ، تے فراڈے دا قنون اودے ناں تے نیں۔
فراڈے رائل انسٹیٹیوٹ دا پہلا فلرین کیمسٹری پروفیسر سی تے ایس کرسی تے اوہ سارا جیون ریا۔ ایلبرٹ آئینسٹائن دی میز تے نیوٹن دے جیمز کلارک میکسویل دی مورتاں نال مائیکل فراڈے دی مورت وی پئی ہوندی سی۔
جم پل
مائیکل فراڈے نیونگٹن بٹس، سرے، انگلینڈ، برطانیہ چ 22 ستمبر 1791 نوں جمیا۔ اوہدے پیو داناں جیمز فراڈے (1761–1810) تے ماں دا ناں مارگریٹ فراڈے (1764–1838) سی۔ اودا پیو جیمز فراڈے ویسٹورلینڈ، کمبریا اتلے انگلینڈ دا اکواسی سی تے اک لوہار کول کم سکھدا سی۔ نپولین لڑائیاں باجوں اوتھے کم کاج ناں ریا تے اوہ لندن اپنے ٹبر نوں لے آیا۔ مائیکل چار جواکاں چوں تیجے نمبر تے سی تے 12 ورے دی عمر تک سکول گیا جتھے اوہنے لکھنا پڑھنا تے مڈھلی میتھمیٹکس سکھی۔ اوہ 1804 وچ جدوں اوہ جارج رائیبو اک جلد بنان والے تے کتاباں ویچن والے کول 7 ورے تک کم کرن لگ گیا۔ ایتھے اونے کئی کتاباں جیہڑیاں جلد ہون لئی آئیاں سن، پڑھیاں۔ اوہ سائینس اچیچا بجلی ول تعیان دین لگ گیا۔ جین مارسٹ دی کتاب (Conversations on Chemistry) توں اودے شوق ہور ودے۔ اوہ 19 ورے دا سی تے اوہدا پیو مرجاندا اے تے ٹبر نوں پالن دی زمیواری وی اوہدے تے آجاندی اے۔ اوہدی دکان دا اک پکا گاہک ولیم ڈانس سی جیہڑا رائل انسٹیٹیوشن دا وی سنگی سی اوہنون فراڈے دے سائینس نال شوق دا پتہ سی تے اکدن اوہنے 1812 چ، جدوں فراڈے 20 وریاں دا سی، رائل سوسائٹی دے کیمیا گرو ہمفری ڈیوی تے سٹی فلاسفیکل سوسائٹی دی نیو رکھن والے جان ٹاٹم دے لیکچر سنن دے ٹکٹ لیا کے دتے۔ فراڈے نے ہمفری ڈیوی دیاں ایناں لیکچراں نوں 300 صفیاں تے لکھیا تے نال ڈرینگاں بنایاں۔ ڈیوی بڑا خوش ہویا تے اوہنے فراڈے اونوں اک چنگا جواب کلیا۔ اک تجربے چ ڈیوی دی اکھ مک گئی تے اونے فراڈے نوں اپنا سیکٹری رکھن بارے سوچیا۔ کم ٹھیک ناں کرن تے رائل اننسٹیٹیوشن دے اک سیکٹری جاں پائن نوں کڈیا گیا تے 1 مارچ 1813 نوں فراڈے نوں ہمفری ڈیوی نے کیمیکل سیکرٹری رکھ لیاگیا۔
یورپ دا پھیرا
1813-15 چ فراڈے، ڈیوی نال اوہدا سیکٹری بن کے یورپ دے پھیرے تے گیا۔ ایس سفر وچ فراڈے نوں یورپ دے وڈے سائینسی لوکاں تے سوچاں نال جانکاری دا موقعہ ملیا۔ فراڈے ڈیوی دا سیکٹری تے کاما سی۔ 27 اکتوبر دی شام نوں 5 بندیاں دی ای ٹولی پیرس اپڑی۔ فرانس دے شہنشاہ نے ڈیوی نوں اوہدے کماں تے تمغہ دین لئی سدیا سی۔ ڈیوی تے فراڈے نے لوور ویکھیا تے پیرس اوہناں نوں سوہنا لگیا۔ اک فرانسیسی کیمسٹ لوئی نکولس واکلن دی لباٹری وچ ڈیوی تے فراڈے پوٹاشیم کلورائیڈ دا بننا ویکھدے نیں تے جس ول نال ایہ بن ریا سی اوہ انگلینڈ وچ ورتے جان والے ول توں وکھرا سی۔ 23 نومبر نوں اوہ آندرے میری ایمپیر نوں ملدے نیں۔ اوتھے ای کورٹوئی، گے لساک تے ڈیوی اک کیمیائی مادے تے کوج کردے نیں تے ایس گل تے اپڑدے نیں جے اوہناں اک نواں عنصر لبیا اے تے ایدا ناں آئیوڈین رکھیا جاندا اے۔ ڈیوی دی ٹبری نوں فراڈے جنگا ناں لگیا تے اوہنے پورے سفر وچ فراڈے نوں اوکھا کیتی رکھیا۔ 29 دسمبر 1813 نوں اوہ پیرس توں ٹردے نیں تے جنوآ اپڑدے نیں تے ایتھے پالیاں ہوئیآن بجلی مچھیاں تے ایہ کرکے ویکھدے نیں جے ایہناں دی بجلی نال پانی نوں توڑیا جاسکدا اے کے نئیں۔ 16 مارچ نوں اوہ فلورنس، اٹلی اپڑدے نیں تے میوزیم وچ گلیلیو دے ورتے گۓ اوزار تے شیواں ویکھدے نیں۔ ایتھے اوہ ہیرے نوں سورج دی چانن ڈنڈ ی نال ساڑ کے ایہ دسدے نیں جے ایہ اک کاربن اے فلورنس توں ایہ ٹولی روم تے نیپلز آئی جون 1814 وچ ایہ میلان آندے نیں ایتھے اوہناں دی ملنی الساندرو وولٹا نال ہوندی اے۔ میلان توں اوہ جینیوا آندے نیں تے اوتھوں میونخ تے انزبرک راہ فیر اٹلی آندے نیں اوہناں دل تے یونان تے قسطنطنیہ آند دا وی سی پر نپولین دے ایلبا توں نسن باجوں اوہ انگلینڈ مڑدے نیں تے 23 اپریل 1815 نوں لندن اپڑدے نیں۔
ویاہ
فراڈے دا جوڑ چرچ آف سکاٹ لینڈ دی اک ٹولی گلاسی یا سینڈمینی نال سی۔ سینڈمینی گرجے وچ ایس ٹولی دے ٹبر کٹھے ہوندے سن تے ایتھے اوہ سارہ برنارڈ (1800–1879) نال ملیا جیدے نال اوہدا ویاہ 12 جون 1821 نوں ہویا۔ اوناں دے کوئی نیانے ناں ہوۓ۔ سینڈیمینی گرجے نال اوہدا گوڑا ساک ریا تے ایس گرجے دا اوہ ایلڈرمین لگا ریا۔ فراڈے دیاں سوچاں تے خدا تے فطرت دا آپسی گوڑا رشتہ چھایا ریا۔
کیمسٹری
فراڈے پہلے تے کیمسٹری دے کماں چ ہمفری ڈیوی دا کاما سی۔ فراڈے نیں کلورین دی اچیچا پڑھائی کیتی تے کاربن دے دو کلورائیڈ وی لبے۔ گیساں دے آپس چ رلن دے اونے پہلے تجربے کیتے ایناں بارے جانکاری جان ڈالٹن دے چکیا سی۔ اونوں کافی گیساں نوں پانی سار بنان چ کامیابی وی ہوئی۔ اونے بنسن چلا دا اک پہلا ڈیزائن بنایا جیہڑا کج تبدیلیاں مگروں ہلے وی ساری دنیا دیاں لیباٹریاں چ ورتیا جاندا اے۔ 1825 چ اونے بینزین لبی۔ کلورین نوں پانی سار بنایا۔ گیساں نوں پانی سار بنان تے اے نتارا سامنے آیا جے گیساں تے پانی سار دے بخارات نیں تے ایناں دا گرمی ناپ تھوڑا ہوندا اے۔ فراڈے پہلا بندا سی جینے نینو سائینس تے کم دی نیو رکھی۔
بجلی تے مقناطیس
مائیکل فراڈے دی بعوتی مشہوری اودے بجلی تے مقناطیس دے کماں تے اے۔ پہلا تجربہ جیہڑا اونے کیتا اوہ وولٹائی ٹعیر بنان دا سی۔ ایدے ج ست پینیاں کٹھیاں رکھیاں گیاں سن جناں دے وشکار ست زنک دیاں شیٹاں سن تے چھے نون چ گلیاں کیتیاں کاغز دیاں شیٹاں سن۔ ایناں دے نال اونے میگنیشیم سلفیٹ نوں وکھریاں کرکے رکھ دتا۔ 1821 چ ڈینش فزکس تے کیمسٹری گرو ہانز کرسچن اورسٹڈ نے الیکٹرومیگنیثزم لبیا، ڈیوی تے ولیم ءائیڈ وولسٹان نے کوشش تے کیتی جے بجلی دی موٹر بنا لین پر نا بنا سکے۔ مائیکل فراڈے دو ولاں دیاں موٹراں بنان چ کامیاب ہوگیا: اک چ تارے دے دوالے مقناطیس رکھے گۓ تے دوجی اکسری موٹر سی۔ اودے اے تجربے تے ایجاداں نوين الیکٹرومیگنیٹک ٹیکنالوجی دی نیو نیں۔ اونے اپنے اے تجربے چھاپے پر ایدے ج ڈیوی تے وولسٹان دا کوئی ذکر نیں سی تے ایس گل تے رائل سوسائٹی چ رپھڑ پے گیا اودا نتارا اے ہویا جے فراڈے نے کئی ورے الیکٹومیگنیثزم تے کوئی کم ناں کیتا۔ 1824 چ اونے اک سرکٹ بنایا اے ویکھن لئی جے اک مقناطیسی ویڑہ کسے لاگے دی تار چ بجلی نوں ریگولیٹ کرسکدا اے کے نیں۔ پر اونوں کوئی جوڑ ناں دسیا۔ اگلے ست ورے تک اوہ پعارے گلاس دی اک ونڈ نوں ودیا کرن تے لگا ریا۔ اگے اونے اینون اپنے چانن تے الیکٹرومیگنیٹزم دے تجربیاں تے ورتیا۔ شیشے دے کم توں جیہڑی ویل لبدی سی اودے ج اوہ اپنے کمان نوں چھاپن تے بدیساں چ بیلیاں نوں خٹھیان لکھدا سی۔ ڈیوی دے مرن دے دو وریاں باجوں اونے الیکٹومیگنیٹزم تے اپنے کم ٹورے تے الیکٹومیگنیٹزم انڈکشن لبیا۔ حبرے ہنری وی کج معینے پہلے اے لب چکیا پر دوویں فرانسسکو زنتدچی دے کم نوں آگے ودا رۓ سنجیہڑا اونے 1829 تے 1830 چ اٹلی ج کیتا سی۔
فراڈے اودوں جتیا جدوں اونے دو ٹکیاں ہویاں کوائیلاں نوں دو لوۓ دے چھلیاں گرد لپیٹیا تے جدوں اک چوں کرنٹ گزاری تے نال والی چوں وی کرنٹ لنگی۔ ایس کم نوں میوچل انڈکشن کیندے نیں۔ ایس تجربے چ ورتیا جان والا سماں لوۓ دا چھلا تے کوائل ہجے وی رائل انسٹیٹیوشن چ ویکھے جاسکدے نیں۔ اونے اک اگلے تجربے چ اے گل ویھکی جے تاراں دے اک جھلے چ مقناطیس پھیریا جاۓ تے ایدے نال تار چ بجلی بندی اے۔ بجلی تاں وی بندی اے جے اگر مقناصیس ناں ہلے پر تار دا چھلا ہلایا جاوے۔ اودے کماں نیں اے دسیا جے ہلدا ہویا مقناطیسی ویہڑا اک بجلی ویڑا بناندا اے۔ ایس گل نون میتھمیٹکس دی بولی چ جیمز کلارک میکسویل نے فراڈے دا قنون چ دسیا۔ اے مگروں اے میکسول دی ایکوایشنز دا اک بنیا تے اے سارے رل کے ہن فیلڈ تھیوری اخواندے نیں۔
فراڈے نے ایس ول نوں فیر ڈائینمو بنان چ ورتیاجیدے تون اگے فیر وڈے جنریٹر بنے۔
فراڈے پنجرہ
فراڈے نے اے کرکے دسیا جے جدون بجلی کسے چیز نال ٹکراندی اے تے اودے بارلے پاسے تے ای کم کردی اے تے اندر دا پنڈا بچیا رینددا اے۔ جیوین کار یا جعاز تے بجلی پیندی اے پر اندر دے لوک بچے ریندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:موٹر گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل گٹھ:مائیکل فراڈے
اسامی بولی
اسامی بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی 16.8 ملین اے۔
اسمیا دی پارمپرک کویتا اچورگ تکّ ہی سیمت سی ۔ بھرتردیو (1558 - 1638) نے اسمیا گدء ساہت نوں سگٹھت روپ پردان کیتا ۔ دامودر دیوَ نے پرمکھ جیونیاں لکھیاں ۔ پرشوتم ٹھاکر نے ویاکرن اتے کم کیتا ۔ اٹھارہوی شتی دے تنّ دشک تکّ ساہت وچّ وشیش تبدیلی وکھائی نہیں دتے ۔ اس دے بعد چالھی سالاں تکّ اسمیا ساہت اتے بانگلا دا ورچسو بنا رہا ۔ اسمیا نوں جیون پردان کرن وچّ چندر کمار اگروال (1858 - 1938), لکشمیناتھ بیجبروا (1867 - 1838), اتے ہیمچندر گوسوامی (1872 - 1928) دا یوگدان رہا ۔ اسمیا وچّ چھایاوادی اندولن چھیڑنے والی ماسک پترکا جوناکی دا ارمبھ ایہناں لوکاں نے کیتا سی ۔ اننیسویں شتابدی دے اپنیاسکار پدمنابھ گوہین بروا اتے رجنیکنت باردولوئی نے اتہاسک اپنیاس لکھے ۔ ساماجک اپنیاس دے کھیتر وچّ دیواچندر تالکدار اتے بینا بروا دا نام پرمکھتا ولوں آؤندا ہے ۔ آزادی پراپتی دے بعد بریندر کمار بھٹاچاریا نوں مرتئنجے اپنیاس لئی گیانپیٹھ انعام ولوں سنمانت کیتا گیا ۔ اس بھاشا وچّ کھیتری اتے جیونی روپ وچّ وی بہت سارے اپنیاس لکھے گئے ہن ۔ 40وے اتے 50ویں دشک دی کویتاواں اتے گدء مارکسوادی وچاردھارا ولوں وی پربھاوت وکھائی دندی ہے ۔
باہری کڑیاں
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں گٹھ:ہند یورپی بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں
مہدی شہر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ سمنان دے شہرستان مہدی شہر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ سمنان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
تروپویہ
البانیا براعظم یورپ دے تناں مسلمان دیساں چوں اک اے ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
تروپویہ شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ کوکس دے ضلع تروپویہ دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:البانیا دے آباد تھاں گٹھ:البانیا گٹھ:یورپ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
یوسف ہمدانی
خواجہ یوسف ہمدانی سلسلہ نقشبندیہ دے اکابرین تے اہ‏م بزرگاں وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
مقام و مرتبہ
خواجہ یوسف بن ایوب ہمدانی علم، عامل،عارف ،زاہد، پرہیز گار، صاحب احوال جلیلہ تے علوم و معارف وچ قدم راسخ رکھدے سن ۔ اپنے وقت وچ یگانہ شیخ سن ۔ آپ د‏‏ی مجلس وچ علماء و فقہاء و صلحاء دا وڈا مجمع ہُندا۔ خراسان وچ مریدین د‏‏ی تربیت آپ اُتے ختم سی۔ آپ د‏‏ی مجلس وچ علما فقہا ،تے صلحاء دا وڈا مجمع رہیا کردا سی جو آپ دے کلام تو‏ں مستفیض ہُندا سی۔ آپ سٹھ سال تو‏ں زیادہ مسند ارشاد پرمتمکن رہ‏‏ے۔ کچھ عرصہ کوہ زرا [مضافات حوزان تو‏ں اے جو خراسان وچ نواح مردِ رود تو‏ں اے ] وچ وی مقیم رہے تے سوائے نماز جمعہ دے کدی باہر نہ نکلدے سن
ولادت
آپ موضع بوزنجرد (ہمدان دے دیہات وچو‏ں شہر سادہ د‏‏ی طرف اک منزل دے فاصلے اُتے واقع اے )ماں 431ھ بمطابق 1039ء وچ پیدا ہوئے ۔"آپ دے آباؤ اجداد ہمدان دے سن "
باطنی علوم دا حصول
ظاہری علوم دے بعد باطنی علوم د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے،تصوف وچ آپ دتی نسبت شیخ ابو علی فارمدی تو‏ں اے جدو‏ں کہ شیخ عبد اللہ جوینی نیشا پوری تے شیخ حسن سمنانی د‏‏ی صحبت وچ وی رہے تے مقدم الذکر تو‏ں خرقہ پہنا۔ پہلے مرو وچ رہے اوتھ‏ے تو‏ں ہرات آئے فیر مرو چلے گئے و نيں اُتے وصال ہويا۔
شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی ملاقات
جب شیخ عبد القادر جیلانی تحصیل علم تو‏ں فارغ ہوئے تاں بغداد وچ خواجہ یوسف ہمدانی نال ملاقات ہوئی فرماندے نيں "بغداد وچ اک شخص ہمدان تو‏ں آیا جسنو‏ں یوسف ہمدانی کہندے سن تے کہیا جاندا سی کہ قطب نيں اوہ اک مسافر خانے وچ اترے وچ اوتھ‏ے گیا مگر معلوم ہويا کہ اوہ سرداب وچ نيں اوتھ‏ے گیا تاں مینو‏ں دیکھدے ہی کھڑے ہوئے گئے مینو‏ں اپنے پاس بٹھایا میرے تمام حالات میرے تو‏ں ذکر کیتے تے میری تمام مشکلات نو‏‏ں حل فرمایا فیر فرمایا اے عبد القادر تسيں لوکاں نو‏‏ں وعظ سنایا کرو ميں نے عرض دتی ميں عجمی ہاں فصحائے بغداد دے سامنے کِداں گفتگو کراں ایہ سن کر فرمایا کہ تسيں نو‏‏ں فقہ ،اصول فقہ اختلاف مذاہب،نحو،لغت،تے تفسیر قرآن یاد اے تسيں وچ وعظ کہنے د‏‏ی صلاحیت و قابلیت وی موجود اے بر سر منبر لوکاں نو‏‏ں وعظ سنایا کرو کیونجے وچ تسيں وچ اک جڑ دیکھدا ہاں جو عننیڑے درخت ہوئے جائیگی"
وصال مبارک
اخیر سفر مبارک ہرات تو‏ں مرو نو‏‏ں آ رہے سن کہ راستے وچ ہرات تے بغشور دے درمیان موضع بامئین وچ بروز دو شنبہ 22 ربیع الاول، 535ھ بمطابق 1140ء وچ وصال فرمایا تے اوتھے دفن ہوئے۔ کچھ عرصہ دے بعد آپ دے مریدین وچو‏ں ابن النجار آپ دے جسد اطہر نو‏‏ں مرو لے گیا تے اوتھ‏ے خطیرہ وچ دفن کیتا جو آپ دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔
فقہی مسلک
فقہا اربعہ وچو‏ں آپ امام الآئمہ سرج الامہ امام ابو حنیفہ دے مقلد تے حنفی سن ۔
حوالے
گٹھ:1140 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
باجستان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان باجستان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ستان
بیلجیم
بیلجیم لیندے یورپ دا اک دیس اے۔ اے نیٹو تے یورپی جٹ دا گڑھ وی اے۔
گٹھ:یورپ دے دیس گٹھ:بیلجیم
گرینڈ ڈینٹ ڈی ویسیوی
Grande Dent de Veisivi سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
ولز فارگو پلازہ
ولز فارگو پلازہ امریکہ دے شھر ہسٹن وچ اک عمارت اے ایدی اچائ 	302.4 میٹر (992 فٹ) اے۔ اے 1983 وچ بننی پوری ہوئ تے ایدیاں 71 منزلاں نیں۔
پانکو
پانکو جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
نورفوک نیلی سہنپ
نورفوک نیلی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ ایہ برطانیہ دی واسی اے۔
بیلدار
بیلدار سرکاری ملازم نوں کیندے نیں جیڑا نہراں دے کنڈیاں دی راکھی کردا اے۔ نہر دے پانی دی چوری نوں روکدا اے نہر دے کنڈے تے لگے رکھاں نوں لگاندا اے تے بچاندا اے
شبد بیندار بیلے توں بنی اے تے بیلہ دریا دے کنڈے تے تھاں نوں کیندے نیں۔
کیووا کاؤنٹی، کولوراڈو
کیووا امریکی صوبے کولوراڈو دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ بیلگوروڈ
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
چک 60 پنج ایل
چک 60 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
شتو ہوہنسٹائن
شتو ہوہنسٹائن فرانس دے صوبے السائس دے ضلعے بیس رہائن وچ اک شتو اے۔
پی ٹی سی ایل
پی ٹی سی ایل (PTCL)، پاکستان دی اک سرکاری ٹیلی کمیونیکیشن نیٹ ورک کمپنی اے۔
گٹھ:کاروباری کمپنیاں گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
بخش مرکزی شهرستان جاجرم
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان جاجرم دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
ہاس
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
ہاس شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ کوکس دے  ضلع ہاس دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مارسیلز
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
کوئی بولی
کوئی بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی 7 لکھ  اے۔
چرکس لوک
چرکسی یاں چرکس لوک ، جنہاں نوں ادیگہ یاں ادیگے وی آکھیا جاندا اے  ، اتلے قفقاز دا اک نسلی گروہ اے  ، جنہاں نوں  19ویں صدی عیسوی چ روس دی قفقاز دی فتح دے دوران  اپنے آبائی علاقےآں نوں  باہر کڈ دتا گیا ، خاص طور اتے  1862ء دی روسی چرکسی جنگ دے مگروں ۔
بنارسی داس جین
بنارسی دس جین (1889–1954) اک اُگھے ماہر لسانیات رہے ہن۔ ڈاکٹر۔ بنارسی خود کہندے ہن کہ میں پہلا پنجابی ہاں جسنے بھارت دے پردیس وچّ سائنسی تور تے پڑھن تے گھوکھن دا یتن کیتا اے۔ جین نے پنجابی دیاں اپ-بھاکھاواں دا موازناتی مطالعہ وی کیتا۔
چرکس لوک
چرکس جاں ادگیئے قفقاز دی   اک قوم اتے نسلی کروہ ہے ، جو بہت پرانے ویلے  توں قفقاز دے علاقے دے نواسی ہن ۔   چرکس لوکاں دی اپنی بولی ہے -  چرکسی بولی ۔ ایہہ لوک سنی اسلام دے ساتھی ہن ۔ دنیا دے لگبھگّ ادھے چرکس لوک  ترکی  وچّ رہندے ہن ۔
چرکسی جنہاں نوں ادیگے وی آکھیا جاندا اے ادیگہ بولی یعنی  چرکسی بولی بولدے نیں تے اینہاں دا مذہب اسلام اے ۔
بنارسی داس جین
جیون
ڈاکٹر۔ بنارسی داس جین دا جم دسمبر 1889 وچّ لالا شو چند جین دے گھر لدھیانہ وکھے ہویا سی۔ ایہناں نے اپنی مڈھلی سکھیا لدھیانہ توں حاصل کیتی۔ 1912 ای۔ وچّ بی۔اے۔ دی سکھیا گورمنٹ کالج لاہور توں حاصل کیتی۔ اس کالج دے پرنسپل ڈاکٹر۔ ولنر توں جین نوں پریرنا ملی۔ ڈاکٹر۔ بنارسی نوں تنّ سال لئی میؤ پٹیالہ کھوج-وجیپھا ملدا رہا۔ اس توں بعد ایہناں نے پنجابی سائنسی مطالعہ دوران تھیہ  علم  دی چوکھی جانکاری حاصل کیتی۔ 1915 وچّ ڈاکٹر۔ جین نے سنسکرت بولی وچّ ایم۔اے۔ دی ڈگری حاصل کیتی اتے پھر ڈاکٹر۔ جین انگریزی دے استاد وجوں نیوکت ہوئے۔ 1919 وچّ پنجاب یونیورسٹی ولوں ایہناں نوں پنجابی-انگریزی ڈکشنری تیار کراؤن لئی انچارج تعینات کیتا۔ 1924   وچّ ڈاکٹر۔ جین بولی وعلم دی اچیری سکھیا لئی ولایت گئے۔ 1926 وچّ لندن یونیورسٹی توں پئیئیچ۔ڈی۔ دی ڈگری حاصل کیتی۔
چرکس لوک
ہن ادیگہ بولی بولن آلےآں دی گنتی صرف 5 لکھ رہ گئی اے جنہاں دی اک چوتھائی روس چ تعداد اے  جہڑی کہ زیادہ تر روسی لوک راج ادیگیا چ وسدی اے  ، اس دے علاوہ اینہاں دیاں گھٹ گنتیاں  کباردینو بلکاریہ تے کراچاۓ چرکیسیا چ اے  ۔  چرکساں دی وڈی گنتی ترکی چ رہندی اے  (2000ء دی مردم شماری موجب 3 لکھ ادیگہ بولی بولن آلے لوک) ۔
غیر نمائندہ قوماں تے لوکاں دی تنظیم دا اندازا  اے کہ  چرکس لوکاں دی آبادی  گھٹو گھٹ 37 لکھ اے  (اس دا مطلب اے کہ صرف ستاں چوں اک چرکسی ، چرکسی بولی بولدا اے ) ، جنہاں چوں 20 لکھ ترکی 7 لکھ روس، تقریبا 1،50،000 مشرق وسطی تے  50،000 لہندے دیساں (یورپ تے امریکہ) رہندے نیں ۔
ناں
چرکسی لوک اپنی  دوجے قفقازی لوکاں وچکار  ، اتیغی یاں ادیگہ (ادیغہ)''' دے ناں توں الگ پہچان رکھدے نیں ۔ ادیگی لوکاں نوں عام طور اتے چرکس دے ناں نال جاندیا جاندا اے ۔
بنارسی داس جین
کتہ
پنجابی-انگریزی کوشکاری توں ترنت بعد ڈاکٹر۔ جین ہندی دے لکچرار نیوکت ہوئے اتے ایہناں نے 32 سال ادھیاپن سیوا کیتی۔ 1946 وچّ بنارسی داس نے آل انڈیا اوریئینٹل کانفرنس دے پراکرت تے جینی وحصہ دی ناگپور سماگم وچّ پردھانگی کیتی۔ 1949 وچّ ڈاکٹر۔ جین پیپسو دے پنجابی وحصہ وچّ پنجابی کوشکاری دے سپروائزر نیوکت رہِ کے پنجابی کوشکاری دا کم کردے راے۔ ڈاکٹر۔ جین نے پنجابی ساہت دے اتہاس دی کالونڈ وی کیتی۔ 12 اپریل 1954 ای۔ نوں ڈاکٹر۔ جین دی موت ہو گئی۔
چرکس لوک
ناں
چرکس لوکاں دا نام ترک بولیاں بولن والےآں نے پایا ۔ ترک بولیاں  وچّ چرکس دا مطلبّ لڑائی وچّ چتر جاں دشمن نوں کٹّ پاؤن والا دسیا جاندا ہے ۔ ایہی شبد پرانی  ہندی  وچّ وی کسے چالو لیکن جانباز انسان لئی وی استعمال ہندا سی ( چرکس آدمی ) ۔ چرکس لوک اپنی بولی وچّ اپنے - آپ نوں اتیگیئے جاں ادیگیہ بلاؤندے ہن ۔ چرکسی بولی وچّ اتیے دا مطلبّ اچائی ہندا ہے ( جویں پہاڑ دی اچائی ) اتے گیئے دا مطلبّ سمندر دسیا جاندا ہے ۔ یعنی ادگیئے دا مطلبّ ہے سمندر دے کول دے پہاڑی علاقے دے لوک جس توں مطلب ایہہ ہے دے ایہہ لوک بحیرہ اسود دے کول دے  قفقاز پربتاں  وچّ وسدے ہن ۔
بنارسی داس جین
اتہاسکاری
ڈاکٹر۔ جین دی اس اتہاس دی سرجنا اتے پریرنا سومے سنبندھی ایہہ ٹپنی اہم اے۔ اوہدے ولوں پنجابی نوں "وچاری پنجابی" کہنا، اس دے ماڑے بھاگاں دی گلّ کرنا اتے اس گلّ نوں افسوس نال انکت کرنا کہ پنجابی ہی پنجابی بولی دے لٹریچر پرتِ بے پرواہی ورت راے ہن۔ اوہدے اس بولی تے ایہدے لٹریچر پرتِ موہ-پیار دا سوچک اے۔ جیکر پنجابی پاٹھکاں نوں (کسے خاص فرقے دے لوکاں نوں نہی) پنجابی زبان تے لٹریچر بابت کوئی کجھ پچھے تاں اناں نوں "شرمندہ نہ ہونا پوے"۔
چرکس لوک
ہور بولیاں وچ
thumb|300px|کجھ چرکسی لوک
thumb|250px| 22 مارچ 1840 اتے چرکسی ودروہیاں دا اک چرکسیا وچّ بنے روسی فوجی قلعے اتے حملے دا فوٹو انگریزی وچّ چرکساں نوں سرکیسیئن ( Circassian ) کیہا جاندا ہے ۔
بنارسی داس جین
اتہاسکاری
ڈاکٹر۔ جین دی وچاربین رچنا کسے اجیاے منورتھ وچوں نہیں اپجی اتے نہ ہی کوئی پھوری اکادمک ضرورت اس دی رچنا دا وی کشتہ تے باوا بدھ سنگھ وانگ پنجابی بولی، ساہت تے ورثے پرتِ موہ-بھاونا تے اماہبھاوی برتی وچوں اپجی اے۔ اوہناں نے کسے اپادھی ساپیکھ جاں اچ ودیا توں پریرت کسے اکادمک مقصد نال جڑ کے ساہت اتہاس دی سرجنا نہی کیتی بلکہ اوہدا مقصد تاں "پنجابی بھراواں" نوں اپنی بولی ساہت تے اتہاس سنبندھی واقفی حاصل کرنا اتے سانجھے ورثے پرتِ اناں دی فکر نوں جگاؤنا ہی سی۔ ایہہ ایسا کنجی نقطہ اے جس نوں دھیان وچ رکھے بغیر جین دی ساہت اتہاسکاری دا کسے قسم دا مطالعہ ممکن پرتیتی نہیں ہندا۔
چرکس لوک
نسلی تعلق
2008 وچّ جینوموودھتاوان توں وشوویاپی منکھ سبندھاں دا خلاصہ سرلیکھ دے نال چھاپے گئے وگیانی پڑھائی وچّ وشیشگیاواں ناں 650،000 توں زیادہ ڈی این اے کھنڈاں دی جانچ توں پتہ لگایا ہے دے ہزاراں سالاں دے دور وچّ چرکس لوکاں دے پوروج یورپ ، وچکار ایشیا اتے برصغیر دے لوکاں توں ملدے جلدے سن ۔
بنارسی داس جین
اتہاسکاری
اوہناں دی اک رچنا پنجابی زبان تے اوہدا لٹریچر نوں پنجابی ساہت دے اتہاس کویں منیا جا سکدا اے۔اس پرشن دا اتر خود ڈاکٹر۔ جین دی ٹپنی وچوں ہی مل جادا اے۔ جو اس نے اس رچنا دے اندرلے موضوع سنبندھی کیتی ہے-"اس پستر وچ پنجابی لٹریچر دا سلسلیوار مختصر جیہا حالَ دتا گیا اے۔ پر انج ایہہ نوں ہر پہلو توں مکمل بناؤن دی کوشش کیتی گئی اے۔
چرکس لوک
تریخ
چرکس لوک کدے وی متحد نہیں ہوئے ہن ، جس توں حملہ کرن والیاں منگول ، آوار، پیچینیگ ، ہن اتے خزر فوجاں نوں کھدیڑ پانا اوہناں دے لئی مشکل رہا ۔ پنجوی صدی عیسوی وچّ چرکس لوک زیادہتر عیسائی بنّ چکے سن ، لیکن پندرہویں صدی عیسوی تکّ اوہ کریمیا دے تاتاراں اتے عثمانی سلطنت دے اثر توں مسلمان بنّ گئے ۔
روسی حملہ
اٹھارویں صدی دے انت توں لے کے وچکار اننیسویں صدی تکّ روس  نے بہت سارے قفقاز دے علاقیاں اتے ہلے جاری رکھے ۔ اوہناں دا دھئیئے سی دے اس کھیتراں نوں روسی سلطنت وچّ شامل کر لیا جاوے ۔ شروع وچّ روسی فوجاں دا زور پوروی کاکس دے  چیچنیا  اتے  داغستان  کھیتراں نوں قابو کرن اتے سی ، لیکن 1859 وچّ انھاننے اتھے دے سبھتوں وڈے باغی نیتا  امام شامل  نوں زیر کر لیا اتے اپنا دھیان پچھم دی ولّ چرکسیا اتے لگاؤنا شروع کیتا ۔ جدوں اس چرکس - روسی مٹھبھیڑاں دی خبر انگلینڈ اتے لہندے  یوروپ وچّ پہنچی تاں اتھے چرکسوں لئی بہت ہمدردی جتلائی گئی اتے انھاننوں مدد دا بھروسہ دتا گیا ، لیکن زمین اتے چرکساں نوں کدے مدد نہیں ملی ۔ روسی جنرل ییودوکموو نوں آدیش دتے گئے دے اوہ چرکساں نوں اوہناں دے پنڈاں - بستیاں توں کڈھ کر ترکی دی طرف دھکیل دے ۔ کیہا جاندا ہے دے روسی بندوکدھاریاں اتے اوہناں دے گھڑسوار سہائکاں نے کئی الاکیاں توں سارے مسلمان چرکساں نوں کڈھکے پنڈ دے پنڈ خالی کر دتے اتے چرکساں نوں ترکی   جان لئی مجبور کیتا ۔ لہندے  اتہاسکاراں نے روس اتے اس اپدرواں وچّ لکھاں چرکساں نوں مارنے دا الزام لگایا ہے ۔ ہولی - ہولی روسی سیناواں جیتو ہندی گئی اتے 2 جون 1864 نوں زیادہتر چرکسی مکھیاواں  نے روس نال وفاداری کرن دی صلاح اتے ہستاکھر کر دتے اتے روسی سامراج نوں قبول کر لیا ۔ جو چرکس ترکی پہنچ گئے انھاننوں عثمانی سامراج نے وہیں بسیا لیا ۔موجودہ ویلے وچّ دنیا دے لگبھگّ ادھے چرکس ترکی وچّ رہندے ہے ۔
بنارسی داس جین
اتہاسکاری
پنجابی زبان تے اوہدا ساہت پستر دے اوہ باب جہڑے پنجابی ساہت اتہاسکاری نوں سمرپت ہن اس پرکار ہن-
چرکس لوک
رہتل
روسی حملہ توں پہلاں چرکساں دا سماج وکھ وکھ طبقےآں وچّ بٹا ہویا سی اتے طبقہ فرق  سختی نال لاگھو کیتے جاندے سن ۔ سبھ توں اپری تھاں اتے راجاواں اتے راج کماراں دا طبقہ سی ، اسدے ہیٹھاں راجپروار نال تعلق رکھن والیاں دا طبقہ سی ، پھر عام لوکاں دا طبقہ  سی ، اسدے ہیٹھاں کساناں دا طبقہ سی اتے سبھ توں ہیٹھاں غلاماں دا طبقہ سی ۔ روسی حملہ توں کجھ ہی دہاکے پہلاں ، دو قبیلےآں وچّ ہیٹھلے طبقےآں  نے بغاوت کرکے اک نویں عوامی نظام چلان دی کوشش تاں کیتیاں ، لیکن حملے دے بعد دی اتھلّ - پتھل وچّ ایہہ سبھ بسر گیا ۔
بنارسی داس جین
اتہاسکاری
بنارسی داس جین دی اتہاسکاری دی اس وشیستاں نوں نظر انداز نہیں جا سکدا اے۔ اس نے خود وی اس وقت اتہاسکاری دا کم کیتا جدوں نہ تاں ساڈی اصولی سوجھ ہی پیدا ہوئی سی۔ تے نہ ہی اتہاسک فکر نے ترقی کیتا سی۔اس ستھیتی وچ اوہ دے ولوں کیتا گیا کم تاں اہم اے ہی نال ہی نال اس نے مستقبل وچ ودواناں نوں اس کھیتر وچ نترن تے اپنے ساہت تے ورثے دا اتہاس لکھن دی پریرنا تے اتشاہ وی حاصل کیتا۔نشچے ہی اس دی اس پریرنا تے اتشاہ نے مستقبل وچ اتہاسکاری دے کم نوں راتی حاصل کیتی۔ کل ملا کے اپنیاں کجھ اونتائیاں دے باو جود پنجابی ساہت اتہاسکاری دے مکھلی ترقی دے حوالہ وچ ڈاکٹر۔ جین دی وچاردھین رچنا گھوکھن تے گولنیوگ اے۔
حوالے
1. پنجابی مطالعہ اتے ادھیاپن بدلدے پرکھیپ 'جیت سنگھ جوشی، وارث شاہ پھاؤڈیشن امرتسر، 2011 2. سنواد - پنر- سنواد :- ہربھجن سنگھ بھاٹیا، روی ساہت پکاشن 11 گورو نانک دیوَ یونیورسٹی ساپنگ کمپلیکس ڈاک۔ خالصہ کالج، جی۔ٹی روڈ امرتسر گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چرکس لوک
مڈھ
چرکس لوک دا مڈھ اتلے قفقاز دے علاقے چ اے تے اینہاں نوں جگ دیاں قدیم ترین قوماں چوں اک سمجھیا جاندا اے ۔ چرکس لوک اتلے قفقاز  دی سبتوں وڈی تے ممتاز قوم سن  ، تے اینہاں نوں قفقاز دے علاقے  پہلے معلوم آباد کار سجھیا جاندا اے  ۔ چرکس لوکاں دی قفقاز دے علاقے  وسوں  پتھر دے ویلے توں اے  ، تے ایتھے اینہاں دے آثار 8،000 قبل مسیح پرانے نیں ۔
بولی
اجکلھ چرکس لوک روسی ، انگریزی ، ترکی ، عربی ، فرانسیسی ، جرمن اتے اپنی چرکسی بولی بولدے ہن ۔ قفقاز دے کبردیئی لوک چرکسی دا اک لہجہ بولدے ہے ، جسدا نام کبردین ہے ۔ وکھ - وکھ قبیلےآں اتے ستھاناں دے چرکسی لوک اپنے وکھ - وکھ لہجےآں وچّ چرکسی بولدے ہن ۔ روس وچّ لگبھگّ سوا لکھ ( 1،25،000 ) چرکسی بولن والے رہندے ہن اتے روس دے  ادیگیا لوکراج نام دے راج وچّ چرکسی نوں سرکاری بولی ہون دا اعزاز حاصل  ہے ۔ دنیا دا سبھ توں بہت چرکسی بولن والا گروہ  ترکی وچّ رہندا ہے جتھے اسدی گنتی لگبھگّ ڈیڑھ لکھ ( 1،50،000 ) ہے ۔
ادیگیئے خبزے ( ریتیاں )
چرکسی لوک اپنی وراثت وچّ ملی رہتل اتے ریتی - رواج نوں ادگیئے کھبجے ( چرکسی وچّ Адыгэ Хабзэ ) کہندے ہن ۔ ایہہ خبزے کِتے لکھتی نہیں ہے لیکن ایہناں توں ملے نیماں نوں چرکسی سماج وچّ بھلا-آدمی لوکاں لئی ضروری کیہا گیا ہے -
ہر چرکس نوں ویر ، وفادار اتے وڈے دل والا ہونا چاہیدا ہے.
لالچ اتے دھن وان ہون دا دکھاوا کسے وی آدمی دے گرے ہوئے ہون دی نشانی ہے اتے اجیہا سمجھیا جانا اس آدمی لئی اک کلنک ہے ( جنوں چرکسی وچّ ییمکو کہندے ہن )
مہمان دا آدر کرنا پرم دھرم ہے - کسے اک چرکس دے گھر دا مہمان اسدے پورے پنڈ جاں قبیلے دا مہمان منیا جاویگا ؛ مہمان نوں پریشانی ہوئے جاں اسنوں کم کرنا پئے تاں ایہہ گھروالے لئی بہت شرم دی گلّ ہے
جیکر ویری وی مہمان بنکے آئے ، تاں اسدا آدر ہونا چاہیدا ہے
جیکر کتے گل بات چل رہی ہو اتے نواں آدمی اس کمرے وچّ داخل ہو ، تاں سارے اٹھکے اسدے بیٹھن لئی جگہ بناوانگے اتے گل بات جاری رکھن نوں پہلاں سبھ توں پہلاں اسی نوں بولن دا موقع دتا جاویگا
وادھیاں اتے عورتاں نال عزت نال گلاں کیتیاں جاؤگیاں ؛ جیکر عرداں وچّ کوئی لڑائی - بحث چل رہی ہو تاں عورتاں دی حاضری وچّ اسنوں روک دتا جاویگا
باہر والےآں دی حاضری وچّ گھر دا کوئی وی مسئلہ جاں آپسی لڑائی کدے ساہمنے نہیں وکھایا جاویگا
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے مسلمان گروہ
ترغابے و شاندز
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے شہرستان ترغابے و شاندز دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
رائینکنڈورف
رائینکنڈورف جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
مائیوٹس فلاوس
مائیوٹس فلاوس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
چک 62 پنج ایل
چک 62 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
بیلیز
بیلیز وشکارلے امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدا راجگڑھ بیلموپان اے۔ ایدی لوک گنتی 320،000 اے تے ایدی تھاں 22،966 مربع کلومیٹر اے۔ ایدے اتر ویچ میکسیکو، ایدے لیندے دکھنی پاسے گویٹے مالا اے تے ایدے چڑھدے ول کیریبین سمندر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اتلے امریکی دیس
بیکٹیریالوجی
ہور ویکھو
گٹھ:مائکروبیالوجی
پنجاب ریلوے
پنجاب ریلوے(انگریزی: Punjab Railway)، برطانوی راج وچ 1855ء وچ بݨائی گئی اک ریلوے کمپنی سی جیہڑی ہُݨ پاکستان ریلوے وچ ضم اے۔
تریخ
جولائی 1855 وچ پارلیمینٹ توں ریلوے ایکٹ پاس ہوݨ مگروں پنجاب ریلوے قائم کیتی گئی۔ 13 مئی 1861 نوں کراچی، کوٹری ریلوے لائن بݨݨ توں بعد پنجاب ریلوے نے لہور توں ملتان، کراچی سروس شروع کردتی۔ اک نویں ریلوے لائن لہور توں دہلی تک بچھائی گئی جیہدے نال لہور توں دہلی تک براستا امبرسر ریلوے سروس دا آغاز ہویا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:ریلوے
مارو
اوہ تھاں جتھے صرف مینھ دے پانی نال ای ترائی ہُندی ہووے تے ایہ ریتلا تھاں ہُندا اے۔
گٹھ:جغرافیہ
مارشل جزیرے
مارشل جزیرے بحر الکاہل دا اک جزیرہ دیس اے ، ایہ دیس بحر الکاہل چ واقع کئی جزیرے اتے مشتمل اے ۔
جواین
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اوبیروتھارن
اوبیروتھارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
جوزف بینکس
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ
مائکالوجی
مائکالوجی توں مراد فنجائی دی پڑھت اے۔۔ اے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔ ایہدے وچ فنجائی دی جینیاتی تے بائیو کیمیائی خاصیتاں،اوناندی ٹیگزانومی ،اوناندا انسانی استعمال (دوائیاں،خوراک)، تے اوناندے زہریلے، بیماری پھیلان آلے خطرات دی پڑھت کیتی جاندی اے۔ مائکالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں مائکالوجسٹ کہندے نے۔
ہور ویکھو
گٹھ:مائکروبیالوجی
سپانڈو
سپانڈو جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
ہاجسن چمگادڑ
ہاجسن چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
Myotis formosus
بخش مرکزی شهرستان فاروج
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان فاروج دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
پروٹوزوالوجی
پروٹوزوالوجی توں مراد پروٹوزوا دی پڑھت اے۔۔ اے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔ پروٹوزوا جانوراں ورگے پروٹسٹ نے۔ پروٹوزوا اک ولگن آلے یوکیریاٹک جاندار نے جیہڑے حرکت کر سکدے نے۔ انا نو کنگڈم پروٹسٹا وچ شامل کیتا جاندا اے۔
بوہسلان
بوہسلان یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
پوگرادتس
البانیا براعظم یورپ دے  تناں مسلمان دیساں چوں اک اے  ، اسدا راجگھر تیرانا شہر اے ۔ البانیا بلقان دے علاقے چ  بحیرہ ایڈریاٹک دے کنڈے اٹلی دے ساہمنے واقع اے ۔
پوگرادتس شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ کورچہ دے  ضلع پوگرادتس دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
البانیا دے صوبے
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 61 پنج ایل
چک 61 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
مارخور
مارخور جنگلی بکریاں دی اک وڈی ونڈ اے جیہڑی پاکستان، تاجکستان تے ازبکستان وچ ہوندی اے۔
200px|کبھے|thumb|مارخور
مارخور جنگلی بکرے د‏‏ی اک قسم دا چرندہ اے جو پاکستان وچ گلگت بلتستان، ضلع چترال، وادی کالاش تے وادی ہنزا سمیت ہور شمالی علاقےآں دے علاوہ وادی نیلم دے بالائی علاقےآں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مارخور بھارت ‘افغانستان ،ازبکستان،تاجکستان تے کشمیر دے کچھ علاقےآں ميں وی پايا جاندا ا‏‏ے۔ قدرت تے قدردی وسائل د‏‏ی حفاظت دی عالمی تنظیم بین الاقوامی اتحاد برائے تحفظ قدرت دے مطابق اس نوع نو‏‏ں انہاں جانوراں وچ شمار کیتا جاندا اے جنہاں دا وجود خطرے وچ ا‏‏ے۔ بالغ مارخور تعداد وچ 2500 تو‏ں وی کم نيں۔ مارخور پاکستان دا قومی جانور ا‏‏ے۔
ناں دے معنی
اک قسم دا جنگلی بکرا جس دے سینگاں دا طول چار فٹ ہُندا اے تے ایہ گلگت تے کوہِ سلیمان وچ پایا جاندا اے، سپ کھانا اسنو‏ں مرغوب ہُندا ا‏‏ے۔ مارخور دا ناں تھوڑا عجیب ا‏‏ے۔ فارسی بولی وچ "مار" دے معنی نيں سپ تے " خور" تو‏ں مراد اے کھانے والا یعنی " سپ کھانے والا جانور"۔ ویسے ایہ اک چرندہ اے تے سانپ نئيں کھا سکدا۔ اس د‏ی وجہ تسمیہ شاید اس دے بَل دار سینگاں د‏‏ی سپ نال مشابہت ہو سکدی اے یا اس جانور دا سپاں نو‏‏ں مارنا۔ مقامی لوک کہانیاں دے مطابق مارخور سپ نو‏‏ں مار کے اسنو‏ں چبا جاندا اے تے اس جگالی دے نتیجے وچ اس دے منہ تو‏ں جھگ نکلدی اے جو تھلے ڈگ ک‏ے خشک تے سخت ہو جاندی ا‏‏ے۔ لوک ایہ خشک جھگ لبھدے نيں تے اسنو‏ں سپ دے کٹنے دے علاج وچ استعمال کردے نيں۔
پچھان
ایہہ کندیاں تک ڈھائی فٹ اُچا تے ایہدی لمبائی 3 فٹ تک ہوندی اے۔ ایہدا وزن 175 توں 2000 پونڈ تک ہو سکدا اے۔ ایہدے سنگ کھلرے ہوۓ تے چکر کھاندے نیں۔ سنگاں دے چکر نال ایہدی عمر دا وی حساب لایا جا سکدا اے۔ مادہ مارخور دا قد تے سنگ چھوٹے ہوندے نیں۔ سردیاں وچ مارخور دے پنڈے تے لمبے وال اُگ آندے نیں تے گرمیاں وچ اے جھڑ جاندے نیں۔ایہہ پاکستان دا قومی جانور اے۔
thumb|مارخور مارخور دا قد زمین تو‏ں کندھےآں تک 65 تا 115 سینٹی میٹر، لمبائی 132 تا 186 سینٹی میٹر تے وزن 32 تا 110 کلوگرام تک ہُندا ا‏‏ے۔ مارخور دا رنگ سیاہی مائل بھورا ہُندا اے تے لتاں دے نچلے حصے اُتے سفید و سیاہ بال ہُندے نيں۔ نر مارخور د‏‏ی ٹھوڈی، گردن، سینے تے نچلی لتاں اُتے مادہ دے مقابلے زیادہ لمبے بال ہُندے نيں۔ مادہ دا رنگ سرخی مائل ہُندا اے، جسم تے ٹصوڈی دے بال چھوٹے ہُندے نيں جدو‏ں کہ گردن اُتے بال نئيں ہُندے۔ نر تے مادہ دوناں دے سینگ بَل دار ہُندے نيں، جو سر دے نیڑے بالکل نال نال جدو‏ں کہ اُتے د‏‏ی طرف ودھدے ہوئے وکھ ہو جاندے نيں۔ نر دے سینگ 160 سینٹی میٹر تے مادہ دے سینگ 25 سینٹی میٹر تک ہو سکدے نيں۔ مارخور دے جسم د‏‏ی بُو عام گھریلو بکرے دے مقابلے وچ بہت تیز ہُندی ا‏‏ے۔
عادتاں
مارخور اوکھے پہاڑی علاقیاں چ ریندا اے۔ اے چار ہزار فٹ دی اچائی تے ریندا اے۔ ایدی سنگن دی حس بہتغتیز ہوندی اے۔
مارخور پہاڑی جانور اے تے 600 تو‏ں 3600 میٹر تک د‏‏ی بلندی اُتے پایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے شاہ بلوط، صنوبر تے دفران دے جھاڑ زدہ جنگلاں وچ رہندے نيں۔ مارخور دن وچ چرنے پھرنے والا جانور اے تے زیادہ تر صبح سویرے یا سہ پہر دے وقت نظر آندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی خوراک موسم دے نال تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔ موسم گرما تے بہار وچ ایہ گھاہ چردے نيں جدو‏ں کہ سردیاں وچ درختاں دے پتے کھاندے نيں۔ جوڑے بنانے دا عمل سردیاں وچ ہُندا اے تے نر اک دوسرے دے سینگاں وچ سینگ پھنسا کے سبقت لے جانے د‏‏ی کوشش کردے نظر آندے نيں۔ مادہ دا حمل 135 تو‏ں 170 دن تک ہُندا اے جس دے نتیجے وچ اک یا دو (کدی کدائيں تین) میمنے پیدا ہُندے نيں۔ مارخور ریوڑ د‏‏ی شکل وچ رہندے نيں جس د‏‏ی تعداد 9 تک ہُندی ا‏‏ے۔ ریوڑ وچ بالغ ماداواں تے انہاں دے بچے شامل ہُندے نيں۔ بالغ نر عموماً اکیلے رہنا پسند کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی آوازاں بکری نال ملدی جلدی ہُندیاں نيں۔ موسم سرما دے اوائل وچ نر تے مادہ اک ساتھ کھلے گھاہ دے میداناں وچ پائے جاندے نيں، جدو‏ں کہ گرمیاں وچ نر جنگلاں وچ ہی رہندے نيں تے ماداواں پتھریلی چٹاناں اُتے چڑھ جاندیاں نيں۔
قسماں
thumb|مادہ مارخور اپنے بچے دے نال ہن تک مارخور د‏‏یاں تن قسماں عالمی طور اُتے تسلیم کیتیاں جاندیاں نيں۔
گھریلو بکرے نال تعلق
کچھ مصنفاں نے مارخور نو‏‏ں عام گھریلو بکرے دے اجداد د‏‏ی صف وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔ چارلس ڈارون دے مطابق موجودہ بکرا مارخور تے پہاڑی بکرےآں د‏‏ی آپس وچ افزائشِ نسل دے نتیجے وچ پیدا ہويا۔ بعض مصنفاں نے، سینگاں وچ مشابہت د‏‏ی وجہ تو‏ں، مارخور نو‏‏ں چند مصری بکرےآں د‏‏ی نسل دا بانی قرار دتا ا‏‏ے۔ لداخ تے تبت وچ موجود "پشمینہ بکری" وی مارخور دے خاندان وچ تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سسلی وچ پائی جانے والی " گِرگنٹانہ بکری" (Girgentana goat ) تے آئرلینڈ د‏‏ی "بِلبری بکری" دے بارے وچ وی ایہی گمان کیتا جاندا ا‏‏ے۔
حفاظتی درجہ
قدرت تے قدرتی وسائل دے تحفظ د‏‏ی عالمی تنظیم بین الاقوامی اتحاد برائے تحفظ قدرت دے مطابق مارخور نو‏‏ں ایداں دے جانوراں د‏‏ی صف وچ شمار کیتا جاندا اے جنہاں دا وجود خطرے وچ ا‏‏ے۔ یعنی جے انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی مناسب اقدامات نہ کیتے گئے تاں مستقب‏‏ل قریب وچ ایہ نسل کرہ ارض تو‏ں ہمیشہ دے لئی نایاب ہو سکدی ا‏‏ے۔ کھلے جنگل وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد دو ہزار تو‏ں چار ہزار دے درمیان ا‏‏ے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ایشیاء دے ممالیا گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات گٹھ:پاکستان دے ممالیا گٹھ:لال فہرست خطرہ دے نزدیک انواع
کالی کاسنی سہنپ
کالی کاسنی سہنپ پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔
پز لینارڈ
پز لینارڈ سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
دالارنا
دالارنا یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:سویڈن دے صوبے گٹھ:سویڈن
مارچ
مارچ جارجین جنتری دا تیجا مہینہ اے۔ ایدے چ 31 دن ہوندے نیں۔ اے اوناں 7 مہینیاں چوں اک اے جیناں چ 31 دن ہوندے نیں۔
نیرکتا
مارچ دا ناں رومیاں دے جنگ دے خدا دے اتے رکھیا گیا اے۔
پوانٹ ڈ'اوٹیما
پوانٹ ڈ'اوٹیما سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
فائکالوجی
فائکالوجی توں مراد الجی دی پڑھت اے۔ اے مائکروبیالوجی تے باٹنی دوواں دی نکی شاخ دے طور تے پڑھی جاندی اے۔ الجی سادے ، یوکیریاٹک تے آٹوٹرافک جانداراں دی اک وڈی ونڈ اے، ایہدے وچ اک ولگن آلے جانداراں توں لے کے بہتیرے ولگن آلے جاندار شامل نے۔ ایس شاخ وچ نیلی-ساوی الجی (سائینو بیکٹیریا) وی پڑھی جاندی اے۔ فائکالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں فائکالوجسٹ کہندے نے۔
ہور ویکھو
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
مارٹینس بائجرنک
مارٹینس بائجرنک نیدرلینڈز دا سائنسدان سی۔ اونے نائیٹروجن چکر تے وائرس لبے۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:مائکروبیالوجی
بیلیسٹک میزائل
پہلا بیلسٹک میزائل جرمناں دا بنایاہویا اے-4 جنوں عام طور تے وی-2 کیہندے نیں ۔ ایہنوں جرمنی وچ والٹر ڈونبرگر دیاں اکھاں تھلے 1930-1940 تک بنایا گیا۔ ایہدا پہلا تجربہ 3 اکتوبر 1942 نوں کیتا گیا تے پیرس دے خلاف 6 ستمبر 1944 نوں پیرس، فرانس دے خلاف استعمال کیتا گیا تے دو دناں دے بعد لندن، برطانیہ دے خلاف۔ دوجی جنگ عظیم دے آخر تک جرمناں نیں 3000 وی-2 میزائل چلاۓ سن۔
ٹیمپلہوف-شونبرگ
ٹیمپلہوف-شونبرگ جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔
ویلوچ چمگادڑ
ویلوچ چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
گیرو بولی
بھیلی بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔۔ ایدی بولن گنتی  900,000  اے۔
دالسلینڈ
دالسلینڈ یورپ دے اک دیس سویڈن دا اک صوبہ اے۔
پیراسٹالوجی
left|thumb|282x282px پیراسائٹالوجی توں مراد پیراسائٹاں، اوناندے میزبان جاندار تے اناں دوواں دے آپس وچ تعلق دی پڑھت اے۔ اے وسیع شاخ اے، ایہدا تعلق بیالوجی دی دوسری شاخاں نال اے جناں وچ سیل بیالوجی، بائیو انفارمیٹکس، بائیو کیمسٹری، مالیکیولر بیالوجی، امیونولوجی، جینیٹکس،ارتقاؑ تے ایکالوجی شامل نے۔
بین النہرین
بین النہرین عراق چ دریاۓ دجلہ تے دریاۓ فرات دے درمیان واقع علاقے نوں کہندے نیں ۔ ایتھے دنیا دیاں قدیم ترین تہذیباں نے جنم لتا ، مثلا اکادی ، اشوری تے بابل دیاں تہذیباں ۔ ایہہ 6 ہزار سال توں وی پرانی تہذیب اے ۔
امرود
امرود اک بوٹے تے ایہدے فروٹ دا ناں اے جیدا جوڑ میندی ٹبر نال اے۔ ایہدا اصل دیس تے میکسیکو اے پر ہن ایہ سارے ٹراپیکی تھانواں تے اگایا جاریا اے۔
وکھالہ
امرود اک مدرے ناپ دا رکھ اے۔ ایدے پتے گوڑے ہرے رنگ دے تے چیڑے ہوندے نیں۔ایہ 5 توں 15 سینٹی میٹر لمبے تے سادے ہوندے نیں۔ پھل چٹے رنگدے ہوندے نیں جنہاں تے 5 پتیاں تے لامت سٹیمنز ہوندے نیں۔ایدا فروٹ 4 توں 12 سینٹی میٹر لما گول یا انڈے ورگا ہوندا اے۔کچا فروٹ ہرا تے پینڈا ہوندا اے تے پکن تے نرم تے پیلا ہو جاندا اے ایدا اپنا ای سواد اے۔ ایدے اندر نکے نکے کئ بی ہوندے نیں۔ اندروں گودا چٹا یا گلابی ہوندا اے۔
ہوند
دنیا وچ سب تو چوکھے امرود ہندستان وچ ہوندے نیں۔ Note: data includes mangoes and mangosteens together with guavas.
اتہ پتہ
گٹھ:میندی ٹبر
بخش گرمخان
ایہہ ایران دے صوبہ اتلا خراسان دے ضلعے  شہرستان بجنورد دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے اتلا خراسان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اتلا خراسان دیاں تحصیلاں
کولونیہ
کولونیہ شہر البانیا دا شہر اے تے البانیا دے صوبہ کورچہ دے  ضلع کولونیہ دا انتظامی مرکز اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:البانیا دے شہر گٹھ:البانیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
چک 63 پنج ایل
چک 63 -5ایل  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی پنجویں شاخ نہر 5ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 5ایل  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 5ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ پیندا  اے  ۔
سقوطِ خلافت
سقوطِ خلافت، اج مسلماناں وچ کِنے لوگ جاندے ہون گے کہ اج تو‏ں ٹھیک پچاسی سال پہلے 28 رجب نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی گہری سازش دے نتیجے وچ مسلماناں د‏‏ی خلافت دا خاتمہ ہويا۔ مسلماناں اُتے اغیار د‏‏ی تہذیب دے جواثرات عالمی سطح اُتے محسوس کیتے جا رہے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ضروریاتِ دین تو‏ں وڈی تیز رفتاری تو‏ں بیگانہ ہُندے جا رہے نيں اس دے پیش نظر مسلماناں دے حاشیہ خیال تو‏ں وی ایہ گل محوہوچک‏ی اے کہ خلافت دا احیاءتے استحکا‏م وی انہاں دے بنیادی دینی فرائض وچ شامل ا‏‏ے۔
وجوہات خلافت
اللہ تعالٰیٰ نے مسلماناں نو‏‏ں دنیا وچ اپنا خلیفہ نامزد کیتا اے، خلیفہ ہونے کامطلب دینی، سیاسی تے سماجی ہر طرح دے امور د‏‏ی نگہداشت، ارتقا، استحکا‏م تے قیامِ عدل د‏‏ی مساعی کوبروئے کار لاناا‏‏ے۔ اوہدی عظیم الشان ذمہ داری اللہ تعالٰیٰ نے بوساطت پیغمبر آخرالزماں مسلماناں دے دوشِ ناتواں اُتے پائی ا‏‏ے۔ قرون اولیٰ دے مسلما‏ن اس حقیقت دا گہرا شعور وعرفان رکھدے سن اسی لئی انہاں نے قیام خلافت دے لئی جان توڑ کوششاں کيت‏یاں، ہر دوسری گل اُتے اس گل نو‏‏ں ترجیح دتی۔ عدل وقسط دے تحقیق دے لئی اپنی تمام تر صلاحیتاں بروئے کار لائاں۔ اس دے نتیجے وچ اک عالمی خلافت دا قیام عمل وچ آیا جو مسلماناں د‏‏ی صفاں وچ اتحاد واتفاق قائم رکھنے د‏‏ی کوشش کردی سی۔ امر بالمعروف تے نہی عن المنکر دا فریضہ انجام دیندی سی۔ مساجد، مدارس، سرایاں تے مسافرخاناں دا قیام روبہ عمل لاندی سی، عوام الناسنو‏ں تحفظ دیندی سی، معاشرے نو‏‏ں فواحش منکرات تے بے حیائی تو‏ں پاک کردی سی۔ زکوٰة دا نظام قائم کرکے اوہدی تقسیم دا نظم کردی سی۔ علمائے کرام دے وظائف مقرر کردی سی، جہاد فی سبیل اللہ دے لئی ساز و سامان تے ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی ممکن بناندی سی، حدود کوقائم کردی سی، خواتین د‏‏ی عزت وناموس د‏‏ی حفاظت کردی سی۔ لوگاں د‏‏ی ضرورتاں پوری کرنے دے لئی کوشاں سی، سرحداں د‏‏ی حفاظت دا انتظام کردی سی۔
اسلامی خلافت تمام دنیا دے لوگاں دے لئی پیغامِ رحمت ا‏‏ے۔ خلافت تو‏ں جوبرکدیاں حاصل ہُندیاں نيں انہاں کااحصاءممکن ہی نئيں حتیٰ کہ جدو‏ں خلافت منہج نبوی اُتے برقرار نہ رہی بلکہ بہت کچھ بے اعتدالیاں دا شکار ہو گئی تب وی اس دے ذریعے خیر وبرکت دے چشمے جاری سن ۔