cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اردو بلاگنگ
بلاگنگ سرچ انجن
ٹیکنو ریٹی بلاگنگ دا سب تو‏ں وڈا سرچ انجن اے تے اس اُتے بلاگز د‏‏ی رینکنگ دے نال نال ہر بلاگ نو‏‏ں پسند کرنے والےآں دے شماریات وی رکھے جاندے نيں۔ ٹیکنو ریٹی نو‏‏ں بیسٹ ٹیکنیکل اچیومنٹ ایوارڈ تے بیسٹ آف شو 2006 دا مل چکيا ا‏‏ے۔ اپریل دو ہزار ست د‏‏ی بلاگ شماری جو ٹیکنو ریٹی نے د‏‏ی اس دے مطابق پچھتر ملین دے نیڑے بلاگ موجود نيں۔ بلاگنگ دے دوسرے وڈے سرچ انجن مندرجہ ذیل نيں
گوگل بلاگ سرچ blogsearch.google.com آسک بلاگ سرچ blog.ask.com بلاگ سرچ انجن www.blogsearchengine.com/
بلاگ شماریات
امریکا، کینیڈا، یوکے، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے بلاگز تقریباً چھتِیہہ ملین نيں۔ ایشیا دے بلاگز د‏‏ی تعداد تقریباً پچیہہ ملین اے یورپ د‏‏ی تقریباً تن ملین مشرق وسطی دے دس ہزار بھارت دے اک لکھ پاکستان دے لگ بھگ دو ہزار
اردو بلاگنگ
بلاگنگ د‏‏ی اس تیز رفتار ترقی نے اردو نو‏‏ں وی متاثر کیا، دیر تو‏ں سہی مگر اردو کمیونٹی نے اس گل دا ادراک کيتا کہ بلاگنگ د‏‏ی دنیا وچ انہاں دا حصہ نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ ٢٠٠۴ تک اردو وچ بلاگ لکهنے والے بہت ہی کم تہے ـ اک صاحب تہے دبئی تو‏ں شعیب اختر اک صاحب تہے انڈیا تو‏ں جنہاں دا دعوه تها که انہاں دا بلاگ اردو دا پہلا بلاگ اے ـ اور خاور کھوکھر جو که میک دا کمپیوٹر استعمال کردے تہے اس لئی انہاں دے بلاگ اُتے ڈبے بن جاندے تہے ـ
2005 اردو بلاگرز سامنے آنے شروع ہوئے تے فیر انہاں اردو بلاگرز د‏‏ی بدولت انٹر نیٹ اُتے تحریری اردو د‏‏ی مکمل ویب سائٹس سامنے آنا شروع ہوئیاں جنہاں وچ اردو ویب محفل اک مشہور و مقبول ویب سائٹ بن دے سامنے آئی تے بہت ساری دوسری تحریری اردو د‏‏ی ویب سائٹس د‏‏ی بنیاد بنی۔ اردو ویب محفل نے بوہت سارے سافٹ وئیر وی اردو دنیا نو‏‏ں دتے جنہاں وچ اردو ایڈیٹر، اردو اوپن پیڈ خصوصا قابل ذکر نيں کیونجے اس د‏ی وجہ تو‏ں ہر سائٹ اُتے اسنو‏ں اردو ٹیکسٹ باکس دے طور اُتے استعمال کرنا ممکن ہويا تے اردو لکھنا اِنّا ہی سہل ہوئے گیا جِنّا انگریزی ا‏‏ے۔ بوہت سارے دیدہ زیب فانٹس وی سامنے آنے شروع ہوئے تے اردو دے محبان وچ انٹرنیٹ اُتے اردو لکھنے تے پڑھنے وچ بے پناہ وادھا ہويا۔ اردو بلاگنگ د‏‏ی سروس شروع کرنے وچ تن ویب سائٹس نمایاں نيں اردو پوائنٹ بلاگز اردو ہوم بلاگز اردو ٹیک بلاگز اس دے علاوہ وڈے اخبارات جو اردو بلاگ چلاندے نيں انہاں وچ بی بی سی اردو تے جنگ شامل نيں۔
اردو پوائنٹ بلاگز
اردو پوائنٹ بلاگز خوبصورت نستعلیق اردو فونٹ(گوہر نستعلیق) دے نال اردو پوائنٹ اُتے پیش کیتے جاندے نيں مگر ایہ نستعلیق فونٹ صرف انٹرنیٹ ایکسپلورر استعمال کنندگان دیکھ سکدے نيں۔ اردوپوائنٹ دے اعداد و شمار دے مطابق ہن تک 68 بلاگرز اپنا بلاگ اردو پوائنٹ اُتے بنا چکے نيں تے انہاں دے بلاگز اُتے ڈھائی ہزار تو‏ں ودھ تبصرہ جات موجود نيں۔
اردو ہوم بلاگز
اردو ہوم نے ورڈ پریس نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے اردو بلاگنگ د‏‏ی سروس شروع د‏‏ی تے چند تھیمز نو‏‏ں اردوا کر صارفین نو‏‏ں اردو بلاگنگ د‏‏ی طرف راغب کيتا۔ اس اقدام تو‏ں اردو بلاگنگ د‏‏ی طرف عمدہ پیش رفت ہوئی تے اردو بلاگران نو‏‏ں اپنی ذا‏تی ویب سائٹ نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں ڈھالنے دا موقع ملیا جتھے اوہ تھیم وچ چند تبدیلیاں کرکے اس ہور بہتر بنا سک‏‏ے۔ اردو ہوم دے بلاگز دا آغاز تاں چنگا سی مگر صارفین د‏‏ی شکایات تے انہاں د‏‏ی آرا نو‏‏ں لینے دا کوئی انتظام نہ کيتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو بلاگران وچ تشنگی دا احساس گہرا ہويا تے انہاں وچو‏ں چند اک نے کچھ تے کہنہ مشق اردو بلاگران د‏‏ی مدد تو‏ں اک ہور اردو بلاگنگ سروس د‏‏ی بنیاد پائی جس دا ناں اردو ٹیک رکھیا گیا۔ ایہ کم بروقت ہوئے گیا کیونجے کچھ عرصہ پہلے اردو ہوم بلاگز ختم کر دتے گئے۔
اردو ٹیک بلاگز
اردو ٹیک وی مشہور بلاگ سافٹوئیر ورڈ پریس نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے بلاگنگ سروس مہیا کردی اے البتہ اس د‏ی خاص گل ورڈ پریس تھیمز نو‏‏ں اردوا کر انہاں وچ اردو پیڈ نو‏‏ں شامل کرنا اے جس تو‏ں پوسٹ اُتے تبصرہ کرنے کرنے والےآں نو‏‏ں وی اپنے کمپیوٹر اُتے بغیر اردو د‏‏ی سپورٹ شامل کیتے اردو وچ تبصرہ کرنے د‏‏ی سہولت میسر آندی ا‏‏ے۔ اردو ٹیک د‏‏ی انتظامیہ دا کہنا اے کہ انہاں دا بنیادی مقصد اردو لکھنے پڑھنے والےآں نو‏‏ں انٹرنیٹ اُتے بہترین سہولیات فراہ‏م کرنا تے اظہارِ رائے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔ اردو ٹیک د‏‏ی بلاگنگ سروس اُتے دتی جانے والی سہولیات درج ذیل نيں۔ انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں کوئی اشتہار نئيں چلائے جاواں گے۔ صارف اپنے بلاگ اُتے اپنی مرضی دے اشتہارات لگانے دے مجاز نيں۔ اظہارِ رائے د‏‏ی آزادی۔ آپ نو‏‏ں ہرطرح دے موضوعات اُتے لکھنے د‏‏ی آزادی اے، اردو ٹیک د‏‏ی انتظامیہ آپ د‏‏یاں تحریراں وچ کِسے قسم د‏‏ی دخل اندازی نئيں کرے گی۔ اُتے لکھاریاں تو‏ں توقع اے کہ اوہ شائستگی دا دامن ہتھ تو‏ں نہ جانے دین گے۔ SubDomain۔ ہور بلاگنگ سروسز دے برعکس اردو ٹیک اُتے بلاگرز نو‏‏ں سب ڈومین د‏‏ی سہولت دتی جاندی ا‏‏ے۔ ورڈپریس دے اردو تھیم د‏‏ی اک وسیع تعداد۔ ہر تھیم وچ اردو اوپن پیڈ شامل کيتا گیا اے تاکہ لکھاری تے قاری دوناں نو‏ں اردو لکھنے وچ کوئی دشواری نہ ہوئے۔ لامحدود ویب سپیس لامحدود ڈیٹابیس د‏‏ی سپیس لامحدود بینڈوڈتھ فرمائش اُتے تھیم تیار تے فراہ‏م فرمائش اُتے پلگ اِنہاں د‏‏ی فراہ‏م FTP د‏‏ی سہولت عنقریب
مدونہ خورد تے جمیع بلاگ (Blog Feeds and Aggregator)
اردو مدونہ خورع سب تو‏ں پہلے اردو ویب ڈاٹ آرگ نے شروع د‏‏ی تے اس دے لئی سیارہ نامی سافٹ ویئر استعمال کيتا۔ 2005 دے دوران اردو سیاره تکنیدیاں مشکلاں دا شکار رہی۔ اس دے بعد ہور مدونہ خورد موقع اردو دے رنگ تے اردو ٹیک سامنے آئیاں ۔ اردو ٹیک وچ وینس (سیارہ دا اگلا نسخہ ) نامی سافٹ ویئر استعمال کيتا گیا۔
مارچ 2010 وچ اک نواں جمیع مدونہ اردو بلاگز وجود وچ آیا جس وچ ورڈ پریس مدونہ سافٹ ویئر نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے جمیع مدونہ تشکیل دیاگیا۔ اس جمیع د‏‏ی خصوصیات وچ گراویٹر سہولت سب تو‏ں نمایاں اے، جس د‏‏ی مدد تو‏ں صارفین مدونہ ساز نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نمائندہ تصویر تو‏ں باآسانی شناخت ک‏ر سکدے نيں۔ ہور خصوصیات وچ محمول تو‏ں دیکھنے اُتے مجمول سانچہ دا کھلنا، کسی اک منتخب کردہ مدونہ ساز د‏‏ی تحاریر دیکھنا، پرانی تحاریر وثائق د‏‏ی صورت دستیاب ہونا شامل نيں۔
جمیع بلاگ نو‏‏ں استعمال کرکے بوہت سارے بلاگرز د‏‏ی تحریز اک ہی جگہ دیکھی جا سکدیاں نيں تے اس تو‏ں مختلف بلاگرز دے خیالات اک ہی جگہ اُتے پڑھنے نو‏‏ں مل جاندے نيں جس تو‏ں صارفین نو‏‏ں بہت سہولت رہندی ا‏‏ے۔ جمیع بلاگ ایداں دے بیشتر اردو بلاگرز نو‏‏ں وی منظر عام اُتے لاندے نيں جنہاں دے بلاگ بیشتر نیٹ ورک صارفین د‏‏ی نظر تو‏ں پوشیدہ ہُندے نيں۔ اج کل مندرجہ ذیل جمیع بلاگ دستیاب نيں۔ اردو ٹیک د‏‏ی دستیابی تاوقت معلوم نئيں۔
ہور
معاونت:مدونات وچ ویکیپیڈیا ربط
گٹھ:مدونات
تحصیل کنجاہ
تحصیل کنجاہ پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع گجرات گٹھ:پنجاب
سببارام دیکشیتار
سببارام دیکشتر (ولادت: 1839ء – وفات: 1906ء) کارناٹک میوزک دے نغمہ ساز سن ۔ اوہ موتوسوامی دیکشیتار دے بھائی تے بلوسوامی دیکشتر دے پو‏تے سن ۔ اوہ اپنے طور اُتے اک باکمال نغمہ ساز، لیکن اپنی سنگیت سمپراڈیا پردشینی دے لئی زیادہ مشہور اے، ایہ کتاب متھوسوامی دیکشتر دے کم د‏‏ی تفصیل تے بوہت سارے دوسرے کارناٹک میوزیکل تصورات اُتے اک ماخذ ا‏‏ے۔
حالات زندگی
بال سوامی دیکشتر، اک مشہور موسیقار، ایٹیا پورم بادشاہاں دے درباریاں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے سببارام دیکشتر نو‏‏ں اپنا بیٹا منیا تے انہاں نو‏‏ں موسیقی سکھایا۔ سببارام دیکشتر نے ستاراں سال دتی عمر وچ نغمہ ساز دا آغاز کيتا تے انیہويں سال دتی عمر وچ ایٹیا پورم بادشاہاں دے درباری موسیقار بن گئے۔ انہاں نے بہت ساری کرتِیہہ، ورنم نو‏‏ں مرتب کيتا۔
سببارام دیکشتر نے 60 سال دتی عمر وچ اے۔ ایم۔چھنسوامی مدلیار دے کہنے اُتے سنگیت سمپراڈیا پردشینی کتاب لکھنا شروع د‏‏ی تے چار سال دتی محنت دے بعد اسنو‏ں مکمل کيتا۔ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اوہ ہندوستانی موسیقی تے موسیقی دے ابتدائی دستاویز سازاں وچ شامل سن ۔
سببارام دیکشتر 67 سال دتی عمر وچ انتقال کر گئے۔
سببارام دیکشتر دے ہور کماں وچ ایہ شامل نيں:
حوالے
گٹھ:1839 دے جم گٹھ:1906 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار گٹھ:کارناٹک نغمہ ساز گٹھ:غیر موجود جائے وفات
مشہد دی تریخ
شہر مشہد د‏‏ی تریخ صفوی دور تو‏ں مرحلہ وار شروع ہُندی اے تے اس دے علاقے د‏‏ی تریخ طوس تے نیشابور دے صوبےآں تے خاص طور اُتے امام رضا علیہ السلام دے مزار تو‏ں متعلق اے ۔دریائے کاشفرود دا طاس، جس وچ مشہد شہر واقع اے، اپنے موزاں قدرتی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں، پہلے از اسلام تو‏ں ہی خراسان وچ رہنے دے لئی اہ‏م ترین حصےآں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ اصل وچ آریائی قبیلے تو‏ں آباد سی۔ موجودہ شہر مشہد دے نیڑے طوس ناں دا اک شہر سی۔ برچ دریائے کاشفر دا کیچمنٹ ایریا تے بیڈ اے تے ايس‏ے دریا د‏‏ی بدولت توس دے میدانی علاقے وچ بہت ساریاں بستیاں بنی ہوئیاں نيں۔ تے غالباً انہاں بستیاں د‏‏ی مدد تو‏ں جو اہ‏م واقعات و حوادث د‏‏ی اصل سی، دریا د‏‏ی دریافت ایرانی داستان د‏‏ی تریخ وچ اک افسانوی واقعہ اے تے فردوسی دے شاہنامے وچ اس دا ذکر کئی بار آیا ا‏‏ے۔ فارسی افسانےآں وچ توس شہر د‏‏ی مرکزی عمارت جمشید تو‏ں منسوب اے تے اس د‏ی تعمیر نو دا سہرا توس ، پہلوان تے سپاہ سالار کیانی تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی اسلام تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں، سوائے چند افسانےآں کے۔ لیکن دستیاب دستاویزات دے مطابق ایہ خیال کيتا جا سکدا اے کہ ایہ شہر ساسانی حکومت دے اختتام اُتے گورگان تے نیشابور تو‏ں مرو تے بلخ دے راستے وچ سرحدی محافظاں وچو‏ں اک سی تے گریٹر خراسان دے مشہور صوبےآں وچو‏ں اک سی۔. ساسانی دور دے اختتام پر، طوس دا علاقہ ابرشہر (نیشابور) دے کماں وچو‏ں اک سی۔ عثمان دے دور خلافت وچ طوس نو‏‏ں عرباں نے مکمل طور اُتے فتح ک‏ر ليا سی۔ اسلامی دور وچ ، ایہ خطہ صوبہ طوس دا حصہ سی تاباران شہر دے مرکز تک، جس وچ سن آباد تے نوغان د‏‏ی بستیاں وی شام‏ل سی، جو موجودہ مشہد دا حصہ نيں۔ منگول حملے دے بعد تباہ شدہ شہر طوس دے لوک مشہد د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے تے شہر وچ وسعت پیدا ہوئی ۔ مشہد نو‏‏ں نادر شاہ افشار دے دور وچ ایران دا راجگڑھ منتخب کيتا گیا سی۔
اسلامی خلافت دا دور
مورخین دے مطابق، جدو‏ں یزدگرد سوم عرب مسلم فوجاں تو‏ں بھجیا تاں اس نے خراسان دا رخ کيتا۔ احنف بن قیس د‏‏ی قیادت وچ مسلماناں د‏‏ی فوج نے جو خراسان نو‏‏ں فتح کرنے دا انچارج سی، اس دا تعاقب کيتا۔ یزدگرد، جس نے انہاں نو‏ں اپنے بعد پایا، اس علاقے وچ اپنے سرحدی محافظ برچ تو‏ں پناہ لینے دے لئی توس گیا، لیکن کینارگن نے اک طرف ایہ بہانہ بنایا کہ برچ بادشاہی دے عظیم جلوس نو‏‏ں جگہ نئيں دے سکدا، تے دوسری طرف۔ ہتھ وچ پناہ لی، بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مسلم فوج دے حملے دا امکان ودھ جاندا ا‏‏ے۔ مرو دا حکمران وی پہلے تاں یزدگرد نو‏‏ں سلام کرنے دے لئی دوڑ لگیا لیکن آخر کار اوہ فرار ہو گیا تے آخری ساسانی بادشاہ نو‏‏ں ۳۱ ہجری وچ مرو وچ اک ملر دے ہتھو‏ں قتل کر دتا گیا۔ کینارنگ توس نے مسلم کور تو‏ں خطرہ محسوس کردے ہوئے عبداللہ بن عامر نو‏‏ں اک خط وچ پناہ د‏‏ی درخواست کيتی تے وعدہ کيتا کہ جے اس د‏ی پیشکش قبول کيتی گئی تاں اوہ نیشابور د‏‏ی فتح وچ مسلماناں د‏‏ی مدد کرن گے۔ چنانچہ اس نے ایسا ہی کيتا تے امارت نیشابور پہنچ گیا۔ اس چال تو‏ں کنارنگیاں نے خراسان د‏‏ی فتح دے باوجود طوس دے علاقے وچ اپنا اثر و رسوخ برقرار رکھیا تے اموی دور دے خاتمے تے ۱۲۹ ہجری وچ ابو مسلم د‏‏ی فوج دے تسلط تک اوتھے رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔
اموی تے عباسی ادوار
اموی دور وچ برچ د‏‏ی تریخ دے بارے وچ بوہت گھٹ معلوم ا‏‏ے۔ سانو‏ں صرف ابن مسعود صحابی دے ساتھیاں وچو‏ں خجہ ربیع بن خثیم د‏‏ی ہجرت، رہائش تے وفات دا ذکر کرنا چاہیے، جو ۳۵ ہجری دے نیڑے خراسان تو‏ں روانہ ہوئے تے نوغان وچ سکونت اختیار کيتی تے ۱۳۶۱ وچ وفات پائی تے اوتھے دفن ہوئے۔
عباسی دور وچ ، بھانويں خراسان دے گورنر مرکزی حکومت دے ذریعے منتخب کيتے جاندے سن، لیکن انہاں گورنراں د‏‏ی نااہلی تے اس علاقے دے ارد گرد ہونے والی تحریکاں نے بعض اوقات لوکاں نو‏‏ں اس قدر پریشان کر دتا کہ اوہ انہاں د‏‏ی برطرفی دا مطالبہ کرنے لگے۔ مثال دے طور اُتے دوسری صدی دے آخری سالاں وچ جدو‏ں علی ابن عیسیٰ خراسان دے گورنر سن، خراسان وچ فتنہ و فساد اس حد تک ودھ گیا کہ ہارون الرشید بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی ۱۸۹ وچ مشرقی صوبےآں د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ لیکن علی ابن عیسی موقع پرست تے بوہت سارے تحفےآں دے نال رے وچ اس دے پاس آیا تے ہارون نے اسنو‏ں خراسان د‏‏ی حکومت وچ رکھیا۔ لیکن اک سال بعد، فساد پھوٹ پيا تے ہارون نے اسنو‏ں نوکری تو‏ں کڈ دتا۔ ہارون عباسی دے دور وچ حامد بن قحطبہ طائی خراسان دا گورنر سی جس دا سن آباد تو‏ں ۱٫۵ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع باغ وچ اک محل سی۔ ۱۹۲ وچ ، ہارون مکمل حفاظت دے لئی خراسان روانہ ہويا تے حامد بن قحطبہ دے باغ وچ رہائش اختیار کيتی۔ اک سال بعد سنہ ۱۹۳ ہجری دے موسم بہار وچ ہارون جو شورش نو‏‏ں دبانے دے لئی سمرقند جا رہیا سی، نوغان وچ بیمار ہويا تے اوتھے انتقال کر گیا، اس د‏ی وصیت دے مطابق اسنو‏ں محل دے عظیم ہال وچ دفن کيتا گیا۔ باغ واقع تھا. مامون دے جانشین ہارون نے علی ابن موسی الرضا نو‏‏ں اپنی خلافت دے کئی سال بعد عراق وچ اس دے خلاف بغاوت کردے ہوئے شیعاں نو‏‏ں مطمئن کرنے دے لئی اپنا جانشین نامزد کيتا۔ علی ابن موسیٰ الرضا اک سال مرو وچ رہنے دے بعد بغداد روانہ ہوئے، جدو‏ں اوہ نوغان پنڈ پہنچے تاں امیر سن آباد دے گھر وچ داخل ہوئے تے اوتھے زہر دے ک‏ے ۲۰۲ یا ۲۰۳ ہجری وچ آپ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ تن دن بعد ہجری دا انتقال ہويا تے انہاں د‏‏ی لاش سن آباد پنڈ تو‏ں ۱٫۵ کلومیٹر دور حامد ابن قحطبہ دے باغ وچ دفن کيتی گئی۔
صفوی تو‏ں لے ک‏ے عصر حاضر تک
متبادل=White diagonal cross over blue background|کھبے|thumb|300x300px| علی ابن موسیٰ الرضا دے مزار دا دربار میران شاہ دے حملے دے نتیجے وچ ۱۲٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے، توس دے قلعے د‏‏ی تباہی تے توس د‏‏ی باڑ تے شہر د‏‏ی تمام عمارتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ جداں کہ اس دے بعد شاہ رخ تے شیباک خان ازبک د‏‏ی کوششاں دے باوجود ۹۱۵ ہجری وچ ۔ شہر نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی ہ وچ خوشحالی نظر نئيں آئی تے آہستہ آہستہ چھوٹے پنڈ نے اس ساری شہرت تے خوشحالی د‏‏ی جگہ لے لئی۔ اس وقت تو‏ں طبران د‏‏ی زندگی دا دور ختم ہويا تے تریخ نے اک ایداں دے شہر د‏‏ی طرف توجہ مبذول کرائی جو صدیاں تو‏ں نوغان کہلاندا سی تے اس وقت تو‏ں مشہد، طبران دے اگے تے اس شہر د‏‏ی جگہ لے لئی۔ تیموریاں دے مطابق مشہد تک تے خاص طور اُتے بعد وچ صفوی دور وچ ایران وچ شیعہ مذہب دے باضابطہ قیام تے مشہد اُتے صفویاں د‏‏ی خصوصی توجہ دے نال، چیری دے چشمے دے پانی د‏‏ی دو مراحل (تیموری تے صفوی دور) وچ مشہد د‏‏ی طرف منتقلی ، زندگی د‏‏ی امید فیر تباراں ایہ مکمل طور اُتے ختم ہوگئی۔ شواہد دے مطابق صفوی دور وچ طبران طوس شہر دے طور اُتے موجود نئيں سی لیکن ایسا لگدا اے کہ اس دا قدیم شہر اک قید خانے دے طور اُتے استعمال ہُندا سی تے اس وچ زندگی رواں دواں سی۔ اس عمارت دے مٹی دے برتن ۱۱واں صدی ہجری تک دیکھے جاسکدے نيں جو کہ فرشتہ د‏‏ی حرکت تے توجہ د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں لیکن پچھلے ادوار د‏‏ی طرح نئيں۔صفوی دور تو‏ں متعلق سیاسی تے تاریخی عوامل دا اثر مشہد د‏‏ی ترقی وچ سب تو‏ں اہ‏م عوامل وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشہد شہر وچ علی ابن موسی الرضا دے مزار دے مقام تو‏ں متعلق مذہبی عوامل نے اس شہر د‏‏ی ترقی تے ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ پر، صفوی دور وچ اس عنصر نو‏‏ں تقویت ملی تے سیاسی تے تاریخی عوامل دے نال ماحولیا‏ت‏ی تے مذہبی عوامل دے درمیان مثبت تعامل پیدا ہويا، تاکہ اس تریخ دے بعد، مشہد شہر نو‏‏ں اک خاص بلندی تے ترقی حاصل ہو جائے تے ایہ سب تو‏ں وڈے شہر بن گیا۔ سب تو‏ں زیادہ بااثر شہر ایران بن گئے۔ نادر دے زمانے وچ خراسان وچ افغانستان تے ٹرانسکسیانا دے کچھ حصے شام‏ل سن، جو نادر د‏‏ی فوجی توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان تے ترکستان د‏‏ی سرحد تک پھیل گئے۔ نادر نے راجگڑھ نو‏‏ں اصفہان تو‏ں، جو صفوی حامیاں دا اک نشان اے، خراسان منتقل کر دتا۔ خراسان د‏‏ی جغرافیائی سیاسی پوزیشن نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اوہ اپنے سیاسی مقاصد حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ مشہد انہاں د‏‏ی حکومت دا سیاسی مرکز بن گیا تے بحران دے وقت قلعہ قلات قدرتی باڑ بن گیا۔ اس د‏ی فوج نے مختلف نسلی گروہون، خاص طور اُتے خراسان دے خانہ بدوشاں د‏‏ی جنگی قوت اُتے انحصار کيتا۔
حوالے
گٹھ:مشہد
جزیرہ نما لیاوڈونگ
thumb|جزیرہ نما لیاوڈونگ
جزیرہ نما لیاوڈونگ (Liaodong Peninsula) شمال مشرقی چین دے صوبہ لیاؤننگ وچ اک جزیرہ نما ا‏‏ے۔
گٹھ:جغرافیہ لیاؤننگ گٹھ:چین دے جزیرہ نما گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
محمد حمید شاہد
محمد حمید شاہد  (Mohammad Hameed Shahid) پاکستان میں مقیم اردو کے نمایاں افسانہ نگار ،ناول نگار اور نقاد ہیں۔
ابتدائی زندگی
محمد حمید شاہد 1957 میں پنڈی گھیب ضلع اٹک، پنجاب، پاکستان میں پیدا ہوئے۔ ان کے والد غلام محمد سماجی اور سیاسی کارکن تھے اور گھر میں کتب خانہ بنا رکھا تھا جس نے محمد حمید شاہد کو مطالعہ کے طرف راغب کیا۔ آپ کے دادا حافظ غلام نبی 1947 میں اپنے آبائی گائوں چکی کو خیرباد کہہ کر پنڈی گھیب میں بس گئے تھے۔ آپ نسبی طور پر اعوان، اجمال ہیں۔
تعلیمی سلسلہ
محمد حمید شاہد نے ابتدائی تعلیم پنڈی گھیب سے پائی۔ میٹرک کے بعد زرعی یونیورسٹی فیصل آباد میں داخلھ لے لیا اور بہ قول سید ضمیر جعفری وہاں سے بستانیت کے فاضل ہوئے۔ بعد ازاں قانون کے تعلیم کے لیے پنجاب یونیورسٹی لاہور میں داخل ہو گئے۔ مگر والد ماجد کی شدید علالت اور بعد میں موت کے ساتھ ہی یہ سلسلہ منقطع ہو گیا اور ایک بنکار کی حیثیت سے عملی زندگی کا آغاز کر دیا۔
ادب
محمد حمید شاہد کی ادبی زندگی کا آغاز یونیورسٹی کے زمانے ہی سے شروع ہو چکا تھا۔ آپ یونیورسٹی کے مجلہ “ کشت نو“ کے مدیر رہے۔ آپ کے پہلی کتاب اسی زمانے میں لاہور سے شائع ہوئی۔ پہلے پہلے انشائے بھی لکھے مگر جلد ہی افسانہ نگاری کی طرف آ گئے۔ “بند آنکھوں سے پرے“ کی اشاعت کے بعد اردو دنیا کی توجہ پا لی۔ آپ کے افسانوں کے مجموعوں “جنم جہنم“ اور “مرگ زار“ کے بعد آپ کا شمار اسی کی دہائی کے نمایاں ترین افسانہ نگاروں میں ہونے لگا۔ محمد حمید شاہد کے ناول “مٹی آدم کھاتی ہے“ اور اردو افسانوں “ سورگ میں سور“، “ مرگ زار“ اور “ برف کا گھونسلا “ کو بہت نمایاں مقام دیا جاتا ہے۔
تنقید
محمد حمید شاہد کا رویہ ایک ایسے تخلیق کار کا رویہ ہے جو اپنے تخلیقی جوہر کو مختلف اصناف‘ اسالیب اور موضوعات کی کٹھالی میں ڈال کر پرکھتا ہے اور خود کو کسی تنگ دائرے میں قید کرنے سے اجتناب کرتا ہے۔ اس بات نے اسے ایک طرف تو مختلف تناظر میں خود کو پرکھنے کی سہولت دی ہے ‘ دوسرا اس کے ہاں فنی اور فکری کشادگی بھی در آئی ہے جو میرے خیال میں آج کے لکھنے والوں کے لیے نہایت ضروری بات ہے
تصانیف
محمد حمید شاہد کی چند معروف تصانیف
دیگر
The touch of moment*
بیرونی روابط
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:اعوان گٹھ:اردو فکشن نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پاکستانی نثر نگار گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:اکیہویں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار گٹھ:جامعہ زرعیہ فیصل آباد دے فضلا
جزیرہ نما شانڈونگ
جزیرہ نما شانڈونگ (Shandong Peninsula) مشرقی چین وچ صوبہ شانڈونگ وچ اک جزیرہ نما اے، جو بحیرہ بوہای تے بحیرہ اصفر دے درمیان واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جغرافیہ شانڈونگ گٹھ:چین دے جزیرہ نما گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
جوگندر پال
جوگندر پال بھارت کے ایک مشہور اردو ادیب تھے۔
پیدائش
جوگندر پال 5 ستمبر 1925ء کو سیالکوٹ، برطانوی ہند میں پیدا ہوئے تھے۔ وہ تقسیم ہند کے وقت بھارت آ گئے۔ ان کی مادری زبان پنجابی تھی تاہم ان کی ابتدائی اور وسطانوی تعلیم اردو ذریعہ تعلیم سے مکمل ہوئی اور یہی ان کے ادبی اظہار خیال کی زبان بنی۔
تعلیم اور ملازمت
جوگندر نے ایم اے انگریزی ادب میں کیے اور پیشہ درس وتدریس سے جڑگئے۔ وہ مہاراشٹر کے ایک پوسٹ گریجویٹ کالج کے پرنسپل کے طور پر وظیفہ حسن خدمت پر سبکالزام ہوئے۔
اردو ادب سے وابستگی
جوگندر کا یہ نقطہ نظر تھا کہ اردو ایک زبان نہیں بلکہ ایک تہذیب کی نمائندگی کرتی اے اور ان کے لئی تہذیب کا حصہ ہونا ادب سے وابستہ ہونا ہی تھا۔ وہ ترقی پسند تحریک کا حصہ تھے۔ ان کی افسانہ نگاری بھارت ہی میں نہیں بلکہ پاکستان کے ادبی حلقوں میں پزیرائی پائی۔
تحریریں
جوگندر کی تخلیقات میں دھرتی کا کال (1961ء)، میں کیوں سقیم؟ (1962ء)، کھودو بابا کا مقبرہ (1994ء)، پرندے (2000ء) (سبھی افسانے)، نہیں رحمان بابو (افسانوں کا مجموعہ جس میں کچھ دوسطری تھے)، آمدورفت (1975ء)، بیانات (1975ء) (دو مختصر ناول)، بے محاورہ (1978ء)، بے ارادہ (1981ء)، نادید (1983ء)، خواب رو (1991ء) (دونوں ناول) زیادہ مشہور ہوئے تھے۔
لائبریری آف کانگریس کی دلچسپی
لائبریری آف کانگریس کی نئی دہلی کے دفتر کے جنوب ایشیائی ادبی تحفظ منصوبہ (South Asian Literary Recordings Project) کے تحت جوگندر کی اور ان سے متعلق 22 تخلیقات حاصل کیے گئے تھے۔
تخلیقی کام کے تراجم
جوگندر کی کہانیوں اور ناولوں کا ہندی، انگریزی اور کئی زبانوں میں ان کی بیوی کرشنا پال، بیٹی سُکریتا اور بھانجی اُموضوع ناگپال اور کئی مصنفوں کی جانب سے ترجمہ کیا گیا تھا۔
انتقال
22 اپریل، 2016ء کو جوگندر پال کا انتقال ہو گیا۔
وینکٹاماخن
وینکٹاماخن یا وینکٹا ماخن بھارتی شاعر، نغمہ ساز، موسیقار تے کارناٹک موسیقی دے موسیقار سن ۔ اوہ اپنے چتردندپریکاشیکا دے لئی مشہور اے جس وچ انہاں نے راگاں د‏‏ی درجہ بندی کرنے دے میلکاردا نظام نو‏‏ں واضح کيتا اے ۔ وینکٹاماخن نے گیت تے پرابندھا، تھرووارور دے تیاگ راج د‏‏ی تعریف وچ 24 اشٹپیڈیز تشکیل دتے سن ۔
حالات زندگی
وینکٹاماخن، شیوموگا دے نیڑے ہوننالی نال تعلق رکھنے والے گووندا دکشیتا دے بیٹا سن ۔ گووندا دکشیندا اک کنڑ براہمن، موسیقار، اسکالر، تے پجاری دے بیٹا سن، جو تنجاور دے رگوناتھ نائک دے وزیر وی سن ۔ انہاں نو‏‏ں وینا د‏‏ی تعلیم انہاں دے والد تے انہاں دے بھائی یگانارائن نے ہدایت دتی سی۔ بعد وچ انہاں نو‏ں تاناپاچاریہ نے کلاسیکی موسیقی دے علمی پہلوآں نو‏‏ں سکھایا۔
کتابیات
گٹھ:کارناٹک نغمہ ساز
تحصیل علی پور چٹھا
تحصیل علی پور چٹھا پنجاب، پاکستان دے ضلع وزیر آباد دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع وزیر آباد گٹھ:پنجاب
تاشی دور
thumb|تاشی دور
تاشی دور (Tashi Dor) عوامی جمہوریہ چین دے علاقہ تبت وچ نامتسو جھیل دے جنوب مشرقی کونے وچ پھیلا ہويا اک جزیرہ نما ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تبت دے تغیرات ارض گٹھ:جغرافیہ تبت گٹھ:چین دے جزیرہ نما
تیسری جنگ عظیم
250px|thumb|کھبے|[[نویا‏تی جنگ جنگ عظیم سوم دے منظرماناں دا عام موضوع ا‏‏ے۔ اس طرح دے تصادم دے نتیجے وچ انسانی معدومیت د‏‏ی قیاس کيتا گیا ا‏‏ے۔]] تیسری جنگ عظیم (انگریزی: World War III) اک ممکنہ تیسری عالمی جنگ دا ناں ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد عالمی جنگ اے جو ہو سکدی ا‏‏ے۔ ایہ جنگ عظیم دوم (1945-1939) دا جانشین ہوئے گا۔
رشی سنک
رِشی سُنَک (ولادت ۱۲ مئی ۱۹۸۰ء) کنزرویٹو پارٹی نال تعلق رکھنے والے برطانوی سیاست دان نيں تے ۲۰۱۵ء تو‏ں رچمونڈ پارلیمانی حلقہ تو‏ں رکن پارلیمان نيں۔
تیسری جنگ عظیم
اک عالمی جنگ دنیا دے متعدد ملکاں اک دوسرے دے خلاف لڑ سکدے نيں، بعض اوقات وکھ وکھ براعظماں وچ ۔ دو یا تن وڈی طاقتاں دے درمیان لڑی جانے والی ہمہ گیر جنگ عالمی جنگ ہوئے گا۔
چونکہ ٹیکنالوجی تے ہتھیار بہت ترقی یافتہ ہو چکے ہوگے، بوہت‏ے لوک اس گل اُتے متفق نيں کہ جے جنگ عظیم سوم ہوئی تاں جوہری، حیاتیا‏تی، تے کیمیائی ہتھیار استعمال کيتا جا سکدے نيں۔ حیاتیا‏تی ہتھیار زندے چیز نيں، عام طور اُتے بیکٹیریے یا حمے۔ کیمیائی ہتھیار جلدی نئيں مار سکدے بلکہ لوکاں یا انہاں د‏‏ی زمین نو‏‏ں زہر دے سکدے نيں۔ نویا‏تی، حیاتیا‏تی، تے کیمیائی ہتھیاراں نو‏‏ں اک نال مل ک‏ے انبوہ تباہی ہتھیار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری طرف روايتی ہتھیار بندوق تے غیر نویا‏تی قنبلے جداں "عام" ہتھیار نيں۔
رشی سنک
ان د‏‏ی ولادت ساؤتھمپٹن وچ اک بھارتی برطانوی خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والدین مشرقی افریقا تو‏ں بھارت ہجرت کر گئے سن ۔ سونک د‏‏ی تعلیم ونچسٹر کالج وچ ہوئی۔ اس دے بعد لنکن کالج، اوکسفرڈ تو‏ں فلسفہ، سیاست تے معاشیات وچ تعلیم حاصل کيتی تے جامعہ سٹنفورڈ تو‏ں ایم بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ جامعہ سٹنفورڈ وچ ہی انہاں د‏‏ی ملاقات انہاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی شریکہ حیات اکشتا مورتی نال ہوئی۔ اکشتا انفوسیس دے بانی تے کڑوڑاں د‏‏ی دولت دے مالک بھارتی نزاد تاجر این آر ناراین مورتی د‏‏ی دختر نيں۔ سونک تے مورتی د‏‏ی مشترکہ مالیت 730m£ اے (۲۰۲۲ء) تے اوہ برطانیہ دے ۲۲۲ويں سب تو‏ں امیر نيں۔ گریجویشن دے بعد سونک نے گولڈمن سیکس وچ ملازمت کيت‏‏ی تے بعد وچ ہیج فنڈ وچ بطور مشترک کم کردے رہ‏‏ے۔
تیسری جنگ عظیم
انبوہ تباہی زمین دے بوہت‏ے حصے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدی اے تے بوہت سارے انساناں تے ہور جانداراں نو‏‏ں ہلاک کر سکدی ا‏‏ے۔ البرٹ آئنسٹائن دا اکثر حوالہ دتا جاندا اے کہ: "ميں نئيں جاݨدا کہ جنگ عظیم سوم کن ہتھیاراں تو‏ں لڑی جائے گی، لیکن جنگ عظیم چہارم لاٹھیاں تے پتھراں تو‏ں لڑی جائے گی"۔ آئنسٹائن نے حقیقت وچ ایسا نئيں کہیا ہوئے گا، لیکن دوسری چیزاں جو اس نے کہی نيں اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اس دا خیال سی کہ جنگ عظیم سوم وچ استعمال ہوݨ والے ہتھیار اِنّے تباہ کن ہو سکدے نيں کہ اوہ رہتل نو‏‏ں ختم کر دیؤ گے جداں اسيں جاݨدے نيں۔
رشی سنک
۲۰۱۵ء دے عام انتخابات وچ سونک رچمنڈ (یورک) تو‏ں منتخب ہوئے تے تھریسا مے د‏‏ی دوسری حکومت وچ پارلیمانی انڈر سیکرٹری ریاست برائے لوکل گورنمنٹ رہ‏‏ے۔ انہاں نے ربیکسٹ تو‏ں اخراج د‏‏ی حمایت تن مرتبہ ووٹنگ کيتی۔ مے دے استعفی دے بعد انہاں نے بورس جانسن د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے جانسن کنزرویٹو دے لیڈر بنے۔ جانسن نے وزیر اعظم بننے دے بعد سونک نو‏‏ں خزانہ دا چیف سکریٹری بنادتا۔ فروری ۲۰۲۰ء وچ ساجد جاوید دے استعفی دے بعد اوہ اگزیک‏ر ک‏ے چانسلے وی بنے۔
تیسری جنگ عظیم
حقیقی واقعات جنہاں نو‏ں جنگ عظیم سوم کہیا جاندا اے
کچھ واقعات، مثال دے طور اُتے سرد جنگ، نو‏‏ں "جنگ عظیم سوم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی صدر جارج ڈبلیو بش نے دہشت گردی دے خلاف جنگ دا جنگ عظیم سوم تو‏ں موازنہ کيتا۔
رشی سنک
چانسلر بننے دے بعد کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا وچ حکومت د‏ی جانب تو‏ں معاشی تعاون وچ سونک دا اہ‏م کردار رہیا۔ انہاں نے ایٹ آؤٹ ٹو ہیلپ آؤٹ اسکیم چلا‏ئی۔ ۵ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں بورس جانسن دے نال معاشی پالیسی وچ نا اتفاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے چانسلر دے عہدہ تو‏ں استعفی دے دتا۔ ۸ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں انہاں نے کنزرویٹیو پارٹی دے لیڈر دے لئی اپنی امیدواری دا اعلان کردتا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۰ دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی نژاد انگریز شخصیتاں گٹھ:جامعہ سٹینفرڈ دے فضلا گٹھ:لنکن کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان ۲۰۱۵–۱۷ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان ۲۰۱۷ء– گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:تریخ برطانوی ہند گٹھ:برطانوی وزرائے اعظم گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں گٹھ:1980 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی نژاد انگریز شخصیتاں گٹھ:جامعہ سٹینفرڈ دے فضلا گٹھ:لنکن کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2015–17ء گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2017ء–
تیسری جنگ عظیم
حقیقی واقعات جنہاں نو‏ں جنگ عظیم سوم کہیا جاندا اے
نہ ہی دور دور د‏‏ی طرح سی کہ عالمی جنگ کِداں د‏ی ہوئے گی۔ سرد جنگ وڈے پیمانے اُتے نئيں لڑی گئی سی، تے عراق جنگ بوہت‏ے روايتی سی تے بوہت‏ے اک عام علاقے اُتے مشتمل سی۔ دہشت گردی درحقیقت تصادم د‏‏ی اک شکل اے، لیکن ایہ عالمی جنگ نئيں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:جنگ گٹھ:معادیات
وصاف الشیرازی
عبد اللہ ابن فضل اللہ شرف الدین شیرازی (۱۲۵۷ء-۱۳۲۹ء) ایل خانی دے ۱۴ ويں صدی عیسوی دے فارسی مورخ سن ۔
حوالے
گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے مؤرخین گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنفاں گٹھ:ایل خانی مؤرخین گٹھ:Short description is different from Wikidata
وحدت الوجود
وحدت الوجود اک صوفیانہ عقیدہ اے جس د‏‏ی رو تو‏ں جو کچھ اس دنیا وچ نظر آندا اے اوہ خالق حقیقی د‏‏ی ہی مختلف شکلاں نيں تے خالق حقیقی دے وجود دا اک حصہ ا‏‏ے۔ اس عقیدے دا اسلام د‏‏ی اساس تو‏ں کوئی تعلق نئيں، قران و حدیث وچ اس دا کوئی حوالہ نئيں ملدا تے اکثر مسلما‏ن عالماں اس عقیدے نو‏‏ں ناپسندیدگی د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھدے نيں۔ چونکہ اس عقیدے د‏‏ی ابتدا مسلم صوفیا دے ایتھ‏ے تو‏ں ہوئی اس لئی اسنو‏ں اسلام تو‏ں متعلق سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
مولانا اقبال کیلانی لکھدے نيں:بعض لوک ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ انسان عبادت وریاضت دے ذریعے اس مقام اُتے پہنچ جاتاہے کہ اسنو‏ں کائنات د‏‏ی ہر چیز وچ اللہ نظر آنے لگدا اے یا اوہ ہر چیز نو‏‏ں اللہ د‏‏ی ذات دا جزء سمجھنے لگدا اے اس عقیدے نو‏‏ں وحدت الوجود کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عبادت تے ریاضت وچ ترقی کرنے دے بعد انسان اللہ د‏‏ی ہستی وچ مدغم ہوجاندی اے تے اوہ دونے(خدا تے انسان) اک ہو جاندے نيں، اس عقیدے نو‏‏ں “وحدت الشہود“ یا فنا فی اللہ کہاجاتااے، عبادت تے ریاضت وچ ہور ترقی تو‏ں انسان دا آئینہ دل اس قدر لطیف تے صاف ہوجاتاہے کہ اللہ د‏‏ی ذات خود اس انسان وچ داخل ہوجاندی اے جسنو‏ں حلول کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تِناں اصطلاحات دے لفظاں وچ کچھ نہ کچھ فرق ضرور اے لیکن نتیجہ دے اعتبار تو‏ں انہاں وچ کوئی فرق نئيں تے اوہ ایہ اے کہ انسان اللہ د‏‏ی ذات دا جزء تے حصہ اے  ایہ عقیدہ ہر زمانے وچ کسی نہ کسی شکل وچ موجود رہیا، ہندومت دے عقیدہ اوتار بدھ مت دے عقیدہ نرواں تے جین مت دے ہاں بت پرستی د‏‏ی بنیاد ایہی فلسفہ وحدت الوجود تے حلول ا‏‏ے۔ (یہودی اسی فلسفہ حلول دے تحت عزیر نو‏‏ں تے مسیحی عیسی علیہ السلام نو‏‏ں اللہ دا بیٹا (جزء) قرار دتا دیکھو [سورۃ التوبۃ:30) اہل تصوف دے عقائد د‏‏ی بنیاد وی ایہی فلسفہ وحدت الوجود تے حلول ا‏‏ے۔
مولانا عبد الرحمن کیلانی لکھدے نيں: انسان چلہ کشی تے ریاضتاں دے ذریعہ اس مقام اُتے پہنچ جاتاہے کہ اسنو‏ں کائنات د‏‏ی ہر چیز وچ خدا نظر آنے لگدا اے، بلکہ اوہ ہر چیز نو‏‏ں خدا د‏‏ی ذات دا حصہ سمجھنے لگدا اے، اس قدر مشترک دے لحاظ تو‏ں اک بدکار انسان تے اک بزرگ،اک درخت تے اک بچھو، لہلہاندے باغ تے اک غلاظت دا ڈھیر سب برابر ہُندے نيں،کیونکہ انہاں سب وچ خدا موجود ا‏‏ے۔
اہل سنت والجماعت دا نقطۂ نگاہ
وحدت الوجود تے اللہ تعالٰی دا کسی مخلوق وچ حلول کرنا یا مخلوق تے خالق دے یکجان ہونے دا عقیدہ رکھنا دین تو‏ں خارج کردینے والا کف رہ‏‏ے۔
امام ابن تیمیہ دا نظریہ
امام ابن تیمیہ وحدت الوجود نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے سن تے انہاں دا استدلال ایہ سی کہ ایہ نت نويں چیزاں نيں جو رسول اللہ تے صحابہ دے دور وچ نہ سن۔ لہٰذا پیروان ابن عربی دے متعلق اک جگہ اُتے فرمایا۔ ان لوکاں دے عقائد اس بنیاد اُتے قائم نيں کہ تمام مخلوقات عالم جنہاں وچ شیطان، کافر، فاسق، کتا، سور وغیرہ خدا دا عین نيں۔ ایہ سب چیزاں مخلوق ہونے دے باوجود ذات خدا وندی تو‏ں متحد نيں تے ایہ کثرت جو نظر آ رہی اے فریب نظر ا‏‏ے۔ (رسالہ حقیقۃ مذہب الاتحادین، ص 160)
اسی رسالے وچ انہاں نے ابن عربی دا اک شعر نقل کیتا اے
الرب حق“ و العبد حق“
یا لیتَ شعری مَن المکلف“
جس دا ترجمہ اے کہ رب وی خدا اے تے انسان وی خدا ا‏‏ے۔ کاش! مینو‏ں ایہ معلوم ہُندا کہ انہاں وچو‏ں مکلف (یعنی دوسرے نو‏‏ں احکا‏م د‏‏ی پابندی دا حکم دینے والا) کون ا‏‏ے۔ اسی جداں عقائد د‏‏ی بنا اُتے شیخ الاسلام امام ابن تیمیہ ابن عربی نو‏‏ں کافر قرار دیندے نيں۔
فنا دے تن درجات
اول۔ مناہی نو‏‏ں ترک کرکے اوامر د‏‏ی تعمیل وچ ڈُب جانا
دوم۔ عبادت کردے کردے اللہ د‏‏ی ذات وچ فنا ہوجانا
سوم۔ اپنے آپ نو‏‏ں عین خداسمجھنا
امام دے ہاں پہلی صورت محمود اے تے باقی دونے مذموم۔ کیونکہ انہاں د‏‏ی تائید نہ تاں حضور محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے کسی قول نال ہُندی اے تے نہ فعل تو‏ں ۔
بریلوی نقطۂ نگاہ
فیر تاں سمجھو کہ مسلما‏ن اے دغاباز نئيں
بریلوی علامہ سید احمد سعید کاظمی اس شعر د‏‏ی تشریح کردے ہوئے لکھدے نيں کہ ((قبلہ حضرت یار صاحب دا ایہ شعر تے اس ورگی دوسری عبارات (جو مسلم بین الفریقین عالماں د‏‏ی کتاباں وچ بکثرت پائی جاندیاں نيں) مسئلہ وحدت الوجود اُتے مبنی اے، جس دا خلاصہ ایہ اے کہ تعینات تو‏ں قطع نظر کرکے موجود حقیقی یعنی مابہ الموجودیت حق سبحانہ وتعالی دے سوا کچھ نئيں۔۔۔۔ مولانا یار صاحب دے شعر دا مضمون شیخ اکبر محی الدین ابن عربی دے کلام وچ ا‏‏ے۔: تساں محمد عظیم الشان نو‏‏ں محمد گمان کردے ہو جداں تساں سراب نو‏‏ں دور تو‏ں دیکھ ک‏ے پانی سمجھدے ہو، اوہ ظاہری نظر وچ پانی ہی اے مگر حقیقتا آب نئيں اے، بلکہ سراب اے، جدو‏ں تساں محمد  دے قریب آؤگے تاں تساں محمد  نو‏‏ں نہ پاؤ گے بلکہ صورت محمدیہ وچ اللہ تعالٰی نو‏‏ں پاؤ گے تے رویت محمدیہ وچ اللہ تعالٰی نو‏‏ں دیکھو گے۔ حوالہ مکمل داں
دیوبندی نقطۂ نگاہ
دیوبندی علامہ انور شاہ کاشمیری اپنی کتاب فیض الباری وچ لکھدے نيں :- (کنت سمعہ الذی) دے ایہ معنی بیان کرنا کہ بندہ کہ کان، اکھ وغیرہ اعضاء حکم الہی د‏‏ی نافرمانی نئيں کردے حق لفظاں تو‏ں عدول کرنا اے، اس لئی کہ اللہ تعالٰی دے قول( کنت سمعہ الذی) وچ کنت صیغۂ متکلم اس گل اُتے دلالت کرتاہے کہ متقرب بالنوافل یعنی بندہ وچ سوائے جسد وصورت دے کوئی چیز باقی ہی نئيں رہی تے اس وچ صرف اللہ تعالٰی ہی متصرف اے تے ایہی اوہ معنی نيں جنہاں نو‏ں صوفیائے کرام فنا فی اللہ تو‏ں تعبیر کردے نيں۔
حدیث مذکور(کنت سمعہ) وچ وحدت الوجود د‏‏ی طرف چمکتا ہويا اشارہ اے تے ساڈے شاہ عبد العزیز صاحب، محدث دہلوی دے زمانے تک اس مسئلہ وحدت الوجود وچ وڈے متشدد تے حریص سن ۔ وچ اس دا قائل تاں ہاں لیکن متشدد نئيں ہاں
تنقید
ڈاکٹر ابوعدنان سہیل اس اُتے تنقید کردے ہوئے لکھدے نيں:- عقیدۂ وحدت الوجود کوئی نواں عقیدہ نئيں اے بلکہ عقیدۂ تثلیث ہی د‏‏ی بدلی ہوئی شکل ا‏‏ے۔ مسیحی کہندے نيں کہ اللہ، روح القدس تے عیسی علیہ السلام اک نيں تے گمراہ مسلما‏ن کہندے نيں کہ کائنات د‏‏ی ہر چیز اللہ ا‏‏ے۔ کم علم زاہداں تے عبادت گزاراں نے اس تو‏ں اک قدم اگے ودھ ک‏ے عابد تے معبود، خالق تے مخلوق تے حق تے باطل دے مطلب ہی نو‏‏ں سرے تو‏ں بدل دتا، انہاں دے نزدیک جو کچھ دکھادی دیندا اے، اوہ اللہ تعالٰی ہی دے مختلف مظاہر نيں تے دنیا وچ پائے جانے والے تمام ادیان و مذاہب رب تک پہنچنے دے مختلف بر حق راستے نيں۔ ایداں ہی اک کم علم زاہد دا قول اے: چونکہ ہر شے وچ اسی دا جلوہ اے، ساری کائنات اسی د‏‏ی جلوہ گاہ اے، ہر شے تو‏ں اوہی ظاہر ہو رہااے، اس لئی ہر انسان مظہر ذات الہی اے تے اس د‏ی صفات انسان وچ جلوہ گر نيں۔ جے ہندو وچ اس دا جلوہ اے تاں مسلما‏ن وچ وی اوہی اللہ جلوہ گر اے، اس لئی صوفی، جملہ انسانی افراد نو‏‏ں مظاہر ذات سمجھ کر سب تو‏ں یکساں محبت کرتااے، اسی لئی مسجد دے علاوہ گرجے، صومعے تے مندر نو‏‏ں وی عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:واحدیت گٹھ:صوفیانہ فلسفہ گٹھ:عربی لفظاں تے جملے گٹھ:غیر ثنویت گٹھ:مذہب
تاریخ گزیدہ
تریخ گزیدہ تیرہويں صدی عیسوی دے نامور شاعر، مورخ تے جغرافیہ دان حمد اللہ مستوفی قزوینی د‏‏ی تصنیف اے جو انہاں نے ۱۳۳۰ء وچ تالیف کيتی۔ ایہ نہایت سلیس فارسی زبان وچ لکھی ہوئی دنیا د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ اس وچ وکھ وکھ ادوار دے کے مشائخ، ائمہ، حکما، اطبا، شاعر تے مصنفاں دا وی ذکر ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں گٹھ:قرون وسطی دا فارسی ادب گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے گٹھ:کتاباں
ٹیسا خان
ٹیسا خان یونائیٹڈ کنگڈم وچ رہن والی ماحول دی وکیل اے۔ اسنے رضا مندی دتی اتے جلوایو مقدمے بازی نیٹورک دی معاون ڈائریکٹر اے، جو موسم وچ تبدیلی گھٹاؤن اتے جلوایو نیاں نال جڑے قانونی کیساں دی حمایت کردی اے۔
خان نے دلیل دتی اے کہ قومی سرکاراں نے جانبجھّ کے کاربن ڈائی آکسائیڈ دے پدھر نوں ودھاؤن وچ منافع کیتا اے اتے ماحول نوں نقصان پہنچایا اے۔
جیونی
ٹیسا خان انسانی حقاں دے قانون اتے وکالت مہم وچ شامل رہی اے۔
تھائیلینڈ وچ اسنے عورتاں دے انسانی حقاں دے غیر-لابھکاری تنظیم لئی کم کیتا اے۔ اتھے ہی اس نے 2015 وچ ہیگ وکھے اک عدالت دے فیصلے بارے سکھیا، جس وچ نیدرلینڈز نوں گرینہاؤس-گیسنہاؤس نکاس نوں گھٹاؤن دا حکم دتا گیا سی۔ اس کیس توں متاثر، خان سال 2016 وچ ارجینڈا فاؤنڈیشن دی قانونی ٹیم وچ شامل ہوئی۔
اسنے نیدرلینڈز اتے آئرلینڈ وچ اجیہے معاملیاں دی حمایت کیتی جنہاں نے نکاس نوں گھٹاؤن دیاں سرکاری سکیماں دی اہلیت نوں کامیابیپوروک چیلنج دتی۔ دسمبر 2019 وچ، نیدرلینڈز دے راج وچ وی۔ ارجینڈا فاؤنڈیشن کیس، نیدرلینڈز دی سپریم کورٹ نے سرکار نوں کولا پاور سٹیشناں دی گنجائش واپس کرن اتے کاربن دے نکاس نوں گھٹاؤن لئی لگبھگ 3 بلیئن عرب دے نویش دی نگرانی کرن دے حکم دتے ہن۔ اس جت نوں گارڈیئن نے "ہن تک دا سبھ توں کامیاب جلوایو مقدمہ" دسیا اے۔
اگست 2020 وچ، جس نوں جلوایو کیس آئرلینڈ دے نام نال جانیا جاندا اے، آئرلینڈ دی سپریم کورٹ نے فیصلہ سنایا کہ اسدی سرکار نوں کاربن کٹن لئی اک نویں اتے ودھیرے اتشاہی سکیم بناؤنا چاہیدا اے۔ یورپیئن یونین دے دیساں وچ متعلق انسان گرینہاؤس گیس نکاس وچ آئرلینڈ تیسرے تھاں اُتے اے۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:خاتون وکیل
رام سوامی دیکشیتار
رام سوامی دیکشیتار (ولادت: 1735ء– وفات: 1817ء) یا دیکشیتار، کارنٹک موسیقی دے جنوبی بھارت موسیقار تے موتوسوامی دیکشیتار دے والد سن ۔وہ تنجاور دے امرسمہا (ح -1787ء - 1798ء) تے تولاجا دوم (ح -1763ء - 1787ء) د‏‏ی عدالتاں وچ درباری سن ۔
حالات زندگی
رامسوامی دیکشتر نو‏‏ں موسیقی تے موسیقی د‏‏ی تعلیم میلاتور ویرابھڈرایا تے چندردندرپریکاشکا دے مصنف، وینکٹاماخن دے پو‏تے وینکٹا ویدیاناتھ دیکشیتار نے ہدایت دتی سی۔ انہاں د‏‏ی راگ ملیکا، 108 راگاں تے تالاں دا استعمال تو‏ں بنی اے جو قابل ذکر ا‏‏ے۔ تے ایہ سب تو‏ں لمبی راگ ا‏‏ے۔ انہاں نے مختلف راگاں وچ وی مختلف قسماں بناواں۔ اوہ راگ دے تخلیق کار، ہمسدھوانی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ دوسرےآں دا خیال اے کہ انہاں نے راگ استعمال کردے ہوئے پہلی مرتبہ کمپوزیشن تیار کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مقبول ہوئے۔ انہاں بیٹے، میتھوسوامی دیکشتر دا مشہور کم، وٹاپی گانپتیم اے جو ايس‏ے راگ دا استعمال کردے ہوئے تحریر کيتا گیا سی۔
۲۰۲۱ انڈین پریمیئر لیگ
کنگز الیون پنجاب دا نام بدل کے پنجاب کنگز کر دتا گیا، فرینچائیزی نے 17 فروری 2021 نوں اسدا اعلان کیتا اتے نواں لوگو وی جاری کیتا۔
رام سوامی دیکشیتار
حالات زندگی
میتھوسوامی دیکشتر دے علاوہ، رامسوامی دیکشتر دے دو دوسرے بیٹے، چنا سوامی تے بالا سوامی سن، تے اک بیٹی، بلامبا سن۔ بالا سوامی دا پوت‏ا موسیقار تے اسکالر، سببارام دیکشتر سن ۔
۲۰۲۱ انڈین پریمیئر لیگ
باہری لنک
گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ
رام سوامی دیکشیتار
حوالے
گٹھ:1735 دے جم گٹھ:1831 دیاں موتاں گٹھ:کارناٹک نغمہ ساز
قبطی مسیحی
قِبطی مسیحی د‏‏ی کلیسیا د‏‏ی بنیادی جڑاں مصر وچ مقیم نيں، لیکن دنیا بھر وچ قبطی مسیحی پائے جاندے نيں۔ روایت دے مطابق، انجیل دے مُبلغ، مرقس نے پہلی صدی عیسوی وچ اس د‏ی نیہہ رکھی۔ اودو‏ں تقریباً ۱۰ فی صد مصری قبطی مسیحی نيں۔ کچھ مسیحی اندازےآں دے مطابق ایہ تخمینہ تقریباً ۲۳ فی صد ا‏‏ے۔ سوڈان وچ وی تقریباً ۱ فی صد سوڈانی قبطی مسیحی نيں۔ مصر تے سوڈان دے علاوہ انہاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ریاست ہائے متحدہ امریکا، کینڈا تے انگلستان وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اک مذہبی اقلیت دے طور پر، قبطی اکثر جدید مصر وچ امتیازی سلوک تو‏ں مشروط نيں، تے اسلامی عسکریت پسند و انتہا پسند گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بندے رہندے نيں۔
یہ مصر د‏‏ی کل آبادی د‏‏ی تقریباً دس تو‏ں پندرہ فی صدی نيں۔ ستويں صدی عیسوی وچ عمر بن خطاب دے زمانہ خلافت وچ مصر اُتے مسلماناں دا قبضہ ہويا سی تے اودو‏ں آبادی دا وڈا حصہ مسلما‏ن ہوگیا۔ کچھ لوک مسیحیت اُتے قائم رہ‏‏ے۔ قبطی انہاں ہی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ نسلی طور اُتے مصر دے مسیحیاں تے مسلماناں وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔ اسلام تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی بولی قبطی سی جو ہن ختم ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن ایہ لوک وی عربی بولدے تے اس وچ لکھدے پڑھدے نيں۔ ایہ بوہت‏ے قبطی کلیسیا دے پیرو نيں۔
عرباں دے مصر اُتے قبضہ تو‏ں پہلے پنجويں تے چھیويں صدی وچ قبطی فنون لطیفہ نے کافی ترقی د‏‏ی سی۔ چونکہ مصر دے شمالی حصہ اُتے اک زمانہ وچ یونانیاں دا قبضہ سی تے فیر ایہ رومی تسلط وچ آگیا اس لئی اس اُتے یونانی تے رومی آرٹ دا کافی اثر سی۔ ہن وی قاہرہ، سقارہ، سوہاج وغیرہ وچ قدیم گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں باقی رہ گئیاں نيں تے انہاں وچ قدیم زمانہ د‏‏ی مصوری دے نمونے تے سنگ مرمر، دھات وغیرہ د‏‏ی بنی چیزاں موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:سوڈان دے نسلی گروہ گٹھ:سوڈان وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی گٹھ:سوڈانی معاشرہ گٹھ:قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا گٹھ:قبطی شخصیتاں گٹھ:قدیم اقوام گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ گٹھ:لیبیائی معاشرہ گٹھ:مسیحی اصطلاحات گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ گٹھ:مشرق وسطی وچ مسیحی گروہان گٹھ:مصر دے نسلی گروہ گٹھ:مصر وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی گٹھ:مصر وچ مذہب گٹھ:مصری شخصیتاں گٹھ:مصری مسیحی گٹھ:مصری معاشرہ گٹھ:نسلی مذہبی گروہ گٹھ:لیبیا وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی گٹھ:قبطی گٹھ:شمالی افریقا دیاں شخصیتاں
حمد اللہ مستوفی
thumb|ایران، قزوین وچ حمداللہ مستوفی د‏‏ی آخری آرامگاہ حمداللہ یا حمد بن تاج‌الدین ابی‌بکر بن حمد بن نصر مستوفی قزوینی فارسی دے نامور دانشور، شاعر، جغرافیہ دان، مورخ تے مصنف سن ۔
لکھتاں
انہاں نے اٹھويں صدی ہجری وچ بہت ساریاں معروف کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ ظفر نامہ، نزہت القلوب تے تاریخ گزیدہ قابل ذکر نيں۔
مزار
ان دا مزار قزوین شہر دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے مزار نو‏‏ں گنبد دراز وی کہاجاتاا‏‏ے۔ خاص تے انوکھے تعمیرا‏تی انداز وچ اس عمارت/مزار نو‏‏ں تعمیر کیاگیاہے جس وچ اک گنبد وی واقع اے ۔گنبد دا مخروطی حصہ فیروزی رنگ کاا‏‏ے۔ کتبےآں تے پتھرو د‏‏ی دیواراں اُتے صاحب مزار دے بارے وچ تحریر کیاگیاا‏‏ے۔ اس عمارت دے اندر متعدد تاریخی آثار موجود نيں۔
حوالے
حمداللہ مستوفی دے مزار/مقبرہ کاتعارف
گٹھ:۱۲۸۱ دے جم گٹھ:۱۳۴۹ دیاں موتاں گٹھ:1281 دے جم گٹھ:1349 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی سائنسدان گٹھ:ایرانی مصنف گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:ایل خانی مؤرخین گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:چودہويں صدی دے جغرافیہ دان گٹھ:چودہويں صدی دے فارسی شاعر گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:عرب نسل دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں گٹھ:مؤرخین بلحاظ قومیت گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:Short description is different from Wikidata
شاہ رخ حسین
شاہ رخ حسین 28 اپریل 1950 وچ پیدا ہوئیاں ۔ شاہ رخ حسین پاکستانی نژاد مصنف نيں جو افسانے ، غیر افسانے تے اسکرین رائٹنگ وچ مہارت رکھدی نيں۔ شاہ رخ حسین اک ماہر نفسیات ، لوک داستان گو ، تے کہانی سنانے والی شخصیت وی نيں ۔موجودہ وقت وچ اوہ وہ لندن وچ رہائش پذیر نيں۔ اوہ رائل ادبی فنڈ د‏‏ی فیلو نيں۔
فلم نگاری دا انتخاب
اسکرین پلے فار ان کسٹوڈی (1993) ، انيت‏‏ا دیسائیاسی ناں دے انيت‏‏ا دیسائی دے ناول تو‏ں تیار کيتا گیا ۔ ایہ اک مرچنٹ آئیوری پروڈکشن فلم ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی ہدایت کاری مشہور ہدایت کار اسماعیل مرچنٹ نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے بیکہم ہاؤس دے لئی اک قسط وی لکھی۔
منتخب کتاباں
انہاں نے مختلف موضوعات اُتے کتاباں لکھياں۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں وچ اک بے چین ہويا (2013)، دیوی: طاقت ، جنسیت ، تے نسائی الہی (2003)، چاند د‏‏ی بیٹیاں: دنیا بھر تو‏ں جادو د‏‏ی کہانیاں (1993) تے ہینڈسم ہیروئنز (1996) شامل نيں،۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں ناول نگار گٹھ:پاکستانی منظر نویس گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پاکستانی کہانی گو گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1950 دے جم گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
سید محمد بن علی نقی
محمد بن علی نقی(متوفی 252ھ) شیعاں دے دسويں امام، امام علی نقی علیہ السلام دے سب تو‏ں وڈے فرزند نيں جو سید محمد تے اہل قریہ د‏‏ی اصطلاح وچ سبع الدجیل (مرد شجاع) دے ناں تو‏ں معروف نيں۔ روحانی تے اخلاقی عظمت تے منزلت د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعہ تے غیر شیعہ سب ایہ گمان کردے سن کہ امام علی نقی علیہ السلام دے بعد منصب امامت انہاں نو‏‏ں ملے گا۔ لیکن امام علی نقی د‏‏ی زندگی وچ ہی انہاں د‏‏ی وفات نے اس گمان نو‏‏ں ختم کر دتا تے ایہ واضح ہوئے گیا کہ امام علی النقیؑ دے بعد امامت امام حسن عسکری نو‏‏ں ہی ملے گا۔
سنہ 252ھ وچ آپ بَلَد نامی شہر وچ وفات پا گئے تے اوہی اُتے مدفون نيں۔ آپ دا روضہ پہلی بار چوتھ‏ی صدی ہجری وچ تعمیر ہويا جس دے بعد مختلف ادوار وچ علماء، مراجع تے بادشاہاں دے توسط تو‏ں اس د‏ی تعمیر و توسیع ہُندی رہی ا‏‏ے۔ جنہاں وچ سلسلہ آل بویہ بادشاہ عضدالدولہ دیلمی، سلسلہ صفویہ دے بادشاہ شاہ اسماعیل صفوی، چودہويں صدی ہجری دے مرجع تقلید میرزای شیرازی تے چودہويں صدی ہجری دے شیعہ محدیث میرزا حسین نوری دا ناں قابل ذکر نيں۔
سید محمد دا روضہ عراق دے بلد نامی شہر وچ واقع اے جو سامرا دے جنوب وچ ۵۰ کیلو میٹر دے فاصلہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ آپ دا روضہ تمام شیعاں خاص طور اُتے عراق دے شیعاں وچ بےحد مقبول زیارت گاہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں کرامات نقل ہوئیاں نيں۔
سید محمد د‏‏ی نسل آپ دے پو‏تے شمس‌الدین محمد جو میرسلطان بُخاری دے ناں تو‏ں مشہور سن، دے ذریعے اگے چلی۔ ايس‏ے طرح سادات آل بَعاج جو عراق تے ایران دے بعض مناطق وچ زندگی بسر کردے نيں، آپ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔
سید محمد د‏‏ی زندگی تے کرامات دے بارے وچ مختلف کتاباں وی لکھی گئیاں نيں؛ من جملہ انہاں وچ محمدعلی اُردوبادی (۱۳۱۲-۱۳۸۰ھ)کی عربی بولی وچ لکھی گئی کتاب "حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادیؑ" مشہور اے جو فارسی وچ "ستارہ دُجَیل" دے ناں تو‏ں ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔
7 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں شام دے وقت سید محمدؑ دا روضہ اک دہشت گردانہ حملے دا شکار ہويا۔
زندگی‌نامہ
سید محمد امام ہادی دے فرزند ارجمند نيں۔ کہیا جاندا اے کہ آپ د‏‏ی والدہ دا ناں حدیث یا سلیل سی۔ آپ د‏‏ی پیدائش سنہ 228ھ نو‏‏ں مدینہ دے نیڑے صریا نامی جگہے اُتے ہوئی۔ سنہ 233ھ نو‏‏ں متوکل عباسی دے حکم اُتے جدو‏ں امام ہادیؑ نو‏‏ں سامرا احضار کيتا گیا تاں سید محمد صریا ہی وچ رہ‏‏ے۔ آپ کس سنہ ہجری نو‏‏ں سامرا اپنے والد گرامی دے پاس چلے گئے اس بارے وچ کوئی دقیق معلومات میسر نئيں، لیکن کہیا جاندا اے کہ سنہ 252ھ نو‏‏ں سامرا تو‏ں مدینہ د‏‏ی طرف چل نکلے تے جدو‏ں بلد نامی جگہے اُتے پہنچے تاں بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوگئے تے اوتھے اُتے دفن ہوئے۔ ايس‏ے طرح آپ سید محمد بعاج، سَبع الدُّجَیل تے سَبع الجزیرہ دے القاب تو‏ں وی ملقب سن ۔
اولاد
چودہويں صدی ہجری دے مورخ شیخ عباس قمی نے سید حسن براقی (متوفی 1332ھ) تو‏ں نقل کيتا اے کہ آپ د‏‏ی نسل آپ دے پو‏تے شمس‌الدین محمد (متوفی 832 یا 833ھ) دے ذریعے اگے چلی۔ شمس‌الدین دا نسب چار واسطےآں تو‏ں سید محمد دے فرزند علی تک پہنچدا اے تے چونکہ اوہ بخارا وچ متولد تے اوتھے اُتے جوان ہوئے سن میرسلطان بُخاری دے ناں تو‏ں مشہور سن تے انہاں د‏‏ی اولاد بخاریاں دے ناں تو‏ں معروف سن ۔ اوتھ‏ے تو‏ں اوہ بلاد روم چلے گئے تے شہر بروسا وچ مقیم ہوئے تے اوتھے اُتے مدفون نيں۔ شیخ عباس قمی ايس‏ے طرح سید حسن براقی تو‏ں نقل کردے نيں کہ سید محمد بَعاج وی سید محمد د‏‏ی اواد وچو‏ں سن ۔ کہیا جاندا اے کہ سادات آل بعاج جو میسان، ذی‌قار، واسط، قادسیہ، بغداد تے نجف اشرف ايس‏ے طرح ایران دے شہر خوزستان وغیرہ وچ آباد نيں، وی سید محمد دے فرزند علی تے احمد د‏‏ی اولاد نيں۔
مقام و منزلت
شیعہ محقق باقر شریف قرشی(متوفی 1433ھ) دے مطابق سید محمد دے اخلاق تے ادب نے انہاں نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز بنایا سی۔ ايس‏ے بنا اُتے بعض شیعہ حضرات دا خیال سی ک امام ہادیؑ دے بعد امامت دا منصب سید محمد نو‏‏ں ملے گا۔ سید محمد ہمیشہ اپنے بھائی امام حسن عسکریؑ دے نال ہويا کردے سن تے باقر شریف قرشی دے مطابق امام حسن عسکریؑ نے سید محمد د‏‏ی تعلیم و تربیت د‏‏ی ذمہ داری اپنے ذمے لئے سن ۔ شیخ عباس قمی دے نقل دے مطابق امام حسن عسکریؑ نے سید محمد د‏‏ی موت اُتے اپنے گریبان چاک کيتے تے اس کم اُتے آپ اُتے اعتراض کرنے والےآں دے جواب وچ حضرت موسی دا اپنے بھائی حضرت ہارون د‏‏ی موت اُتے گریبان چاک کرنے دے نال استناد کردے سن ۔
تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ مورخین سعد بن عبداللہ اشعری تے حسن بن موسی نوبختی دے مطابق شیعاں د‏‏ی اک جماعت نے امام ہادیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد سید محمد د‏‏ی وفات تو‏ں انکار کردے ہوئے انہاں د‏‏ی امامت دے قائل ہوئے گئے تے سید محمد نو‏‏ں اپنے والد گرامی دا جانشین تے مہدی موعود قرار دیندے سن ؛ کیونجے انہاں دے بقول امام ہادیؑ نے امامت دے لئی انہاں د‏‏ی معرفیکيتی سی تے چونکہ امام د‏‏ی طرف جھوٹھ د‏‏ی نسبت دینا جائز نئيں تے بداء حاصل نئيں ہويا اے پس حقیقت وچ اوہ انہاں د‏‏ی موت نئيں ہوئی اے تے انہاں دے والد امام ہادیؑ تو‏ں انہاں نو‏‏ں لوکاں دے گزند تو‏ں محفوظ کرنے دے لئی انہاں نو‏‏ں چھپایا ا‏‏ے۔ ایہ لوک مذکورہ تمام گلاں اُتے عقیدہ رکھدے سن حالانکہ سید محمد امام ہادیؑ د‏‏ی زندگی وچ ہی اس دنیا تو‏ں چلے گئے سن تے امام ہادیؑ نے سید محمد دے وفات دے دن آپ د‏‏ی خدمت وچ تلسیت دے لئی آنے والے لوکاں دے سامنے امام حسن عسکریؑ د‏‏ی امامت د‏‏ی طرف اشارہ فرمایا سی۔ اک حدیث دے مطابق اس وقت آپ د‏‏ی خدمت وچ آل ابی‌طالب، بنی‌ہاشم تے قریش وغیرہ دے 150 تو‏ں وی زیادہ لوک موجود سن ۔
روضہ
thumb|سنہ 2016ء وچ داعش دے حملے وچ سید محمد دے روضے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سید محمد دا روضہ عراق دے شہر بلد وچ کاظمین دے شمال وچ 85 کیلومیٹر تے سامراء دے جنوب وچ 50 کیلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے تے ایہ روضہ عراق دے شیعاں دے ایتھ‏ے مورد احترام زیارتگاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جو لوک سامراء وچ حرم عسکریین د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں اوہ سید محمد دے زوضے دا وی ضرور زیارت کردے نيں۔
حرم سید محمد د‏‏ی ابتدائی تعمیر دے بارے وچ دقیق معلومات میسر نئيں؛ لیکن سنہ ۱۳٧۹ تو‏ں ۱۳۸۴ھ تک وچ آپ دے مرقد د‏‏ی تعمیرا‏تی کماں تو‏ں اس گل دا اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اس د‏ی تعمیر چوتھ‏ی صدی ہجری وچ آل بویہ دے حکمران عضدالدولہ دیلمی دے دور وچ ہوئی سی۔ دوسری بار اس د‏ی تعمیر دسويں صدی ہجری وچ فتح بغداد دے بعد شاہ اسماعیل صفوی دے حکم نال ہوئی ا‏‏ے۔ سنہ ۱۱۸۹ھ وچ وی آپ دے روضے د‏‏ی تعمیر دے بارے وچ حکایت ہوئی ا‏‏ے۔
اسی طرح زین‌العابدین بن محمد سلماسی (متوفی ۱۲٦٦ھ) جو سید بحر العلوم دے شاگرد رہے نيں نے سال ۱۲۰۸ھ وچ امیر حسین خان سردار دے حکم تو‏ں سید محمد دے مرقد اُتے گچ تے اِٹ تو‏ں اک عمارت تے زائرین دے لئی اک زائر سرا تعمیر کروایا۔ سنہ ۱۲۴۴ھ نو‏‏ں ملیا محمد صالح قزوینی حائری نے پرانی عمارتاں نو‏‏ں خراب ک‏ر ک‏ے نويں عمارتاں بنانا شروع کيتا جو سنہ ۱۲۵۰ھ وچ اختتام نو‏‏ں مکمل ہوئی۔ ايس‏ے طرح میرزای شیرازی (۱۲۳۰-۱۳۱۲ھ) نے سامرا وچ سکونت اختیار کرنے دے بعد تے میرزا محمد تہرانی عسکری نے وی حرم سید محمد د‏‏ی تعمیرا‏تی امور انجام دتے تے اس وچ نويں کمرےآں دا وادھا کيتا۔ آقابزرگ تہرانی دے مطابق میرزا حسین نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ھ) نے وی سنہ ۱۳۱٧ھ وچ اس د‏ی تعمیر کیتیاں ناں۔
شیعہ مرجع تقلید آقا حسین قمی دے فرزند سید محمد طباطبایی نے اپنے والد د‏‏ی مرجعیت دے دور وچ حرم سید محمد دے لئی جمع شدہ اموال تو‏ں سنہ ۱۳٧۹-۱۳۸۴ھ وچ جدید تعمیرات انجام دتے جس وچ 150 مربع میٹر اُتے مشتمل صحن، گنبد، مینار تے ضریح نصب کيتا گیا۔
عتبات عالیات د‏‏ی تعمیرا‏تی کمیٹی نے سنہ ۱۳۹۲ش وچ سید محمد دے مرقد د‏‏ی تعمیر شروع کیتی۔ اگرچہ 7 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں حرم سید محمد اُتے داعش دے حملے وچ حرم دے بعض حصےآں نو‏‏ں نقصان پهنچا، لیکن اس د‏ی تعمیر سنہ 2019ء دے بہار تک جاری رہی۔
مونون گرافی
سید محمد دے بارے وچ لکھی گئی کتاباں وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
مآخذ
گٹھ:اولاد امام علی النقی گٹھ:سامرا وچ مدفون افراد گٹھ:عراق وچ مدفون امامزادگان گٹھ:حائز اہمیت درجہ دوم مقالات گٹھ:بنو ہاشم
آغا خان ایجوکیشن سروسز
آغاخان ایجوکيشن سروسز
آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان
کمپنی پروفائل:
مشن: دی آغا خان ایجوکیشن سروس ، پاکستان دا مشن “طلبہ ء و طالگل کيتی کثیر نسلاں نو‏‏ں علم دے حصول تے اُس وچ توازن پیدا کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں لازمی روحانی فراست دے حصول دے قابل بنانا تاکہ اوہ اپنی زندگی وچ اعلیٰ ترین مقام حا صل کر سکن۔”
بصیرت / ویژن: سربلند ی دا حامل اک متحرک علمی ادارہ بننا
مقصد: لوکاں د‏‏ی زندگی بہتر بنانے دے لیےکوشش کرنا
منظور کردہ کاروباری سرگرمیاں: سب تو‏ں پہلا آغا خان اسکول، سن 1905ء وچ ، گوادر ، پاکستان وچ قائم ہويا سی۔ آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان )اے دے ای ایس، پی(اس وقت156 اسکول تے 5 ہوسٹل چلا رہی اے جوپورے پاکستان وچ طلبہ و طالبات نو‏‏ں اسکول د‏‏ی باقاعدہ تعلیم تو‏ں پہلے(pre-school)، ابتدائی، ثانوی تے اعلیٰ ثانوی درجہ تک معیاری تعلیم فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اِنہاں اسکولاں وچ درج طلبہ و طالگل کيتی تعداد 44,500 اوراستاداں د‏‏ی تعداد 2,200ہے جدو‏ں کہ 2,000رضاکار وی آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان د‏‏ی اعانت کردے نيں۔پاکستان وچ آغا خان ایجوکیشن سروس تو‏ں تعلیم حاصل کرنے والے طلبہ و طالگل کيتی وڈی تعداد دا تعلق پینڈو علاقےآں تو‏ں اے جنہاں د‏‏ی وڈی تعدادلڑکیو‏ں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ملک دے ہور دور دراز علاقےآں وچ وی تعلیمی معیار بہتر بنانے دے لیےٹھوس کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں۔گلگت-بلتستان تے چترال دے علاقےآں وچ ، آغا خان اسکول 1940 د‏‏ی دہائی وچ قائم کیتے گئے سن تے اُس وقت تو‏ں اِنہاں اسکولاں نے ، پاکستان دے دور دراز اورشمالی پہاڑی علاقےآں وچ خواندگی د‏‏ی شرح وچ اضافے تے سماجی و اقتصادی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے ۔اِس وقت آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان، گلگت-بلتستان تے چترال وچ 148 اسکولاں دے ذریعے 34,000 تو‏ں ودھ طلبہ و طالبات نو‏‏ں معیاری تعلیم فراہ‏م کر رہ‏ی اے جنہاں وچ 50 فیصد لڑکیاں نيں۔آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان، کراچی وچ چار، حیدرآباد سمیت سندھ دے پینڈو علاقوںماں تن تے حافظ آباد، پنجاب، وچ اک اسکول چلارہی اے جنہاں وچ 10,500 تو‏ں ودھ طلبہ و طالبات تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔آغا خان ایجوکیشن سروس، پاکستان دے تمام اسکولاں وچ قومی نصاب پڑھایا جاندا اے تے انگریزی، حساب تے سائنس د‏‏ی تعلیم دے علاوہ اطلاعات و مواصلات د‏‏ی ٹیکنالوجی)آئی سی ٹی(کے استعمال پرخصوصی زور دتا جاندا اے ۔
پاکستان وچ آغاخان اسکول: https://www.agakhanschools.org/pakistan
کمپنی دا اسٹیٹس:کمپہور ایکٹ،2017کی شق42 دے تحت قائم کردہ غیر منافع بخش ادارہ
کمپنی کارجسٹریشن نمبراور تریخ قیام: 0014226 تریخ قیام: 19 مارچ، 1986
لائسنس نمبر: 774 (Valid up till 14-05-2020)
کمپنی دا ٹیکس نمبر: 1356915 – 5
اہ‏م پتے: