cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
راجہ راؤ
بند گلے والا کوٹ پہنن والا راجا راؤ مغربی ودواناں نوں سچا اتے سکے بند بھارتی ودوان نظر آؤندا سی۔ اوہ بھارت نوں اس دیاں کریتیاں کر کے تیاگ کے گیا سی پر جدوں فرانس وچ اس نوں قیاسیا سچ نہ ملیا تاں اوہ مڑ بھارت دی شرن آیا اتے اک ویلے اس نے سنیاسی بنن دا نرنا وی کیتا۔ دا سرپینٹ اینڈ دا روپ دو رہتلاں دا تلناتمک مطالعہ پیش کردا اے۔ بھارتی رہتل اتے فلسفہ دے جنہاں پکھاں نوں راجا راؤ نے اگھاڑیا اے اوہناں وچ کرم، علم اتے بھرفتار مکھ ہن۔
راجا راؤ نے بھاویں اک امریکن اداکار نال دوجا ویاہ کروایا پر اپنے پتر دا ناں اس نے کرسوپھر رام رکھیا جہڑا دو رہتلاں دا سمیل پرتیت ہندا اے۔ راجا راؤ دے مشہور ناول کنتھپرا، دا سرپینٹ اینڈ دا روپ، دا کیٹ اینڈ شیکسپیئر، کامریڈ کریلوو وغیرہ ہن۔ راجا راؤ نے کہانی-مجموعہ وی لکھے جویں دا کؤ آف دا بیریکیڈس۔
راجا راؤ نے رشیاں والا جیون جیویا۔ ودیساں وچ وی اس نے ویشنوں غذا کھادھا، شراب توں پرہیز کیتا، دیانتداری اتے یوگا کردا رہا۔ راجا راؤ دا ادیش تریویندرم (ہن تھروونتھپورم) وچ ٹک جان دا سی اتے اس ادیش لئی اس نے اک پلاٹ وی خریدیا پر 1959 وچ اپنے گرو دی موت کارن اوہ پھر فرانس چلا گیا۔ راجا راؤ چاہندا سی کہ اوہ عالمی نوں راما کرشنا دا سنیہا پہنچاوے پر اس لئی سنیاس لین دا نرنا اس نے کئی واری کیتا پر پیار اتے ویاہ دیاں سمسیاواں اس دیاں ویونتاں وچ وگھن پاؤندیاں رہیاں۔
اپنے وڈا مطالعہ کر کے راجا راؤ ہور بھارتی لکھاریاں نالوں ولکھن پرتیت ہندا اے۔ راجا راؤ دا اپنے ہم عصر بھارتی انگریزی لکھاریاں ملک راج آنند اتے آر۔کے۔ نرائن اتے وی ڈونگھا اثر پیا۔ اپنے وچاراں، کلا-جگتاں، رچناواں آدی کارن راجا راؤ نوں کئی نقاداں نے والمیک، ویاس، ہومر، دانتے، شیکسپیئر اتے سٹینبیک دی ونگی وچ گنیا۔ راجا راؤ دیاں رچناواں وچ انسانی من دیاں کارج- سٹائلاں دا پتہ لگدا اے۔ بھاویں اس نے ناول لکھے ہن پر ایہناں ناولاں دا اگھڑواں پکھ اس دے دارشنک وچار ہن، جنہاں وچوں بھارتی علم اتے رہتل گونجدی اے۔
حوالے
گٹھ:ہندی ساہت گٹھ:ہندی ساہتکار
سری (پنچھی)
سری  (انگریزی:chestnut-bellied nuthatch; سائنسی ناں: Sitta cinnamoventris) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو برصغیر وچ ملدا اے۔ایہہ نیپال، بھوٹان اتے تبت وچ وی کافی گنتی وچ ملدا اے۔
کھنڈی اتے نیم کھنڈی خشک جنگلی علاقے اسدا وسیبا ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:پنچھی
لال ہِکّی ٹِک ٹِکی
لال ہِکّی ٹِک ٹِکی مکھی کھانے ٹبر دا اک نکا پنچھی اے ۔ ایہ اپنی نسل کشی چڑھدے یورپ تے وچکار ایشیا وچ کردا اے تے سردیاں دا موسم دکھن ایشیا وچ بیتاندا اے ۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
جسا سنگھ رامگڑھیا
جسا سنگھ رامگڑھیا (1723–1803) دا جم سری امرتسر دے نیڑے پنڈ گگا بوہا وکھے بھگوان سنگھ دے گھر وکھے ہویا| ہناں دے دادا ہرداس سنگھ جو لاہور دا پنڈ سرُو سنگھ توں سن نے  گرو گوبند سنگھ توں امرت چھک کے سنگھ سجے اتے اوہناں نے گرو دیاں سکھیاواں نوں پنڈ پنڈ پہچایا۔
جسا سنگھ رامگڑھیا (1723–1803 ء): رامگڑھیا مثل دے بانی اتے 18ویں صدی وچ ہوئے بہادر سکھ جنگجو  جسا سنگھ دا جم 5 مئی 1723ء  نوں لاہور ضلعے دے اچھوگل (ایچوگل) پنڈ وچ گیانی بھگوان سنگھ دے گھر ہویا۔ اس دے دادا ہرداس سنگھ نے گرو گوبند سنگھ  توں امرت دی دات لئی سی اتے بندہ سنگھ بہادر دیاں مغلاں نال ہوئیاں لڑائیاں وچ حصہ لیا سی۔ سن 1739ء وچ ہوئے نادر شاہ دے حملے ویلے اس دا پیؤ لڑائی وچ ماریا گیا۔ اس توں بعد ایہہ نند سنگھ سنگھنیا دے جتھے وچ شامل ہو گیا اتے جنگی فنون وچ مہارت حاصل کیتی۔
آپ دے دادا جی بندہ سنگھ بہادر دی فوج وچ داخل ہوئے اتے مغل فوجاں نال لڑائی لڑی اتے 1716 وچ شہیدی حاصل کیتی۔ ہرداس سنگھ دی موت توں بعد بھگوان سنگھ گھر دے موڈھی بنے۔ اتے پیؤ دی موت توں بعد جسا سنگھ رامگڑھیا گھر دے موڈھی بنے۔
طاقت دا وستار
1753 تے 1758 دے ویلے دے دوران ایہناں 5-6 سالاں دے وچکار سردار جسا سنگھ رامگڑیا نے اپنی طاقت دا بڑا وستار کیتا تے سردار جسا سنگھ رامگڑیا نے کلانور ،بٹالا ،قادیان ، سری ہرگوبندپور ، اڑمڑ ٹانڈا تے نال ہی میانی دے پردیساں تے قبضہ کر لیا ۔ ہرگوبندپور نوں اپنی مثل دا راجگڑھ بنایا ۔ سردار جسا سنگھ رامگڑھیا کرکے رامگڑھیا مثل دی طاقت ودھ گئی سردار جسا سنگھ رامگڑھیا نے گنگا- یمنا دوآب دے کئی علاقیاں تے وی قبضہ کر لیا۔
پہاڑی راجیاں نال لڑھائی
غصے وچ آئے میر منوں نے فوج چڑا دتی رام - راؤنی دے قلعے نوں ڈھاؤن لئی ۔ سردار جسا سنگھ رامگڑھیا اتے خالصہ پنتھ وچ اس ویلے کچھ ناراضگی چل رہی سی ۔ پنتھ توں ناراض ہوکے سردار جسا سنگھ جی نے ادنیہ بیگ کول ( جالندھر ) جا کے نوکری کر لئی تے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا دشمناں دی فوج نال جالندھر دے نواب ادنیہ بیگ دے نال آئے سی اس ویلے ناصر علی خان جالندھری ، مرزا عزیز خان تے پہاڑی راجیاں دیاں فوجاں سبھ نے مل کے رام -راؤنی قلعے نوں گھیرا پا لیا ۔ پر جسا سنگھ رامگڑھیا دشمناں دی فوج نال آ تے گئے سی ( کیونکِ پنتھ نال ناراض ہوکے ایہہ ادنیہ بیگ دے کول جاکے نوکری کرن لگ پئے سن )۔ پر ہن اوہ اپنے ہی بھراواں نال لڑائی نئی کرنا چاہندے سن ۔ ادھر خالصہ پنتھ نوں وی پتہ لگ گیا سی قلعے دے کول والا مورچہ سردار جسا سنگھدا اے ۔ اوہ وی اپنے بھرا نال لڑائی نئی سی کرنا چاہندے ۔
ادنیہ بیک کول
اپریل 1758ء وچ ادنیہ بیگ لاہور دا صوبیدار بنیا۔ اس نے میر عزیز بخشی نوں بہت ساری فوج دے کے لاہور دے نیڑے-تیڑے دے جنگلاں نوں صاف کراؤنا شروع کیتا۔ جسا سنگھ نے جےَ سنگھ کنھیا اتے کئی ہور سرداراں سمیت رامگڑھ وچ پناہ  لئی، پر اتھوں وی کھسکنا پیا۔ ستمبر 1758ء  وچ ادنیہ بیگ دی مرتو توں بعد اس نے جےَ سنگھ نال مل کے امرتسر اتے گرداس پور دے وچالے والے کھیتر اتے اختیار جما لیا۔ ہوراں مسلداراں نال مل کے اس نے احمدشاہ درانی نال ہوئیاں کئی لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ سن 1770ء  وچ اس نے کانگڑے دیا پہاڑی ریاستاں توں خراج وصول کرنا شروع کیتا اتے ہشیارپور ول دے کئی علاقیاں نوں اپنے اختیار وچ لے لیا۔ نویں نویں علاقے جتن دی ہوڑ وچ اس دا جسا سنگھ آہلووالیا نال ویر پے گیا۔ فلسروپ اس نوں ہسار ول بھجنا پیا۔ اتھے اس نے ہسار دے مسلمان حاکم توں براہمن لڑکیاں نوں مکت کرا کے بہت جس کھٹیا۔ ہولی ہولی اس نے کافی فوجی اکٹھے کر لئے اتے ہور مسلاں دے سرداراں نال مل کے دلی اتے جمنا پار دے علاقیاں اتے جتاں حاصل کیتیاں۔
بھائی کانھ سنگھ نابھہ مطابق اپنی کڑی نوں مارن دے الزام وچ اس نوں پنتھ توں چھیکیا گیا۔ سن 1745ء وچ اس دے جالندھر دوآب دے فوجدار ادنیہ بیگ پاس نوکری کر لین تے پنتھ وچ اس پرتِ انادر دی بھاونا پسر گئی۔ اکتوبر 1748ء  وچ جدوں دیوالی دے موقعے تے امرتسر وچ سربت خالصہ جڑیا، تاں لاہور دے صوبیدار میر منو نے سکھاں نوں کھدیڑن لئی امرتسر اتے حملہ کر دتا۔ بہتے سکھ نیڑلے جنگل ول کھسک گئے، پر لگبھگ 500 سکھاں نے نویں بنی رام رونی ناں دی کچی گڑھی وچ پناہ لے لئی۔ مغل فوج نے چار مہینے گھیرا پائی رکھیا جس وچ لگبھگ دو سو سنگھ شہید ہو گئے۔ باقی بچے اندرلیاں سنگھاں نے س۔ جسا سنگھ نوں مدد لئی کیہا۔ جسا سنگھ نے ادنیہ بیگ دی نوکری چھڈ کے دیوان کوڑا ملّ راہیں گڑھی دا گھیرا ہٹوایا اتے پنتھ توں معافی منگی۔ نومبر، 1753ء  وچ میر منو دی مرتو توں بعد پنجاب وچ انتشار پسر گئی۔ سکھاں نے اپنی طاقت متحد کرنی شروع کر دتی۔ ‘رام رونی ’ گڑھی نوں پھر توں اسارن دا کم جسا سنگھ نوں سونپیا گیا۔ اس نے گڑھی دا اساری کرا کے اس دا ناں ‘رامگڑھ ’ رکھیا۔ اس دن توں اس نوں ‘رامگڑھیا’ کیہا جان لگا ۔
پنتھ دی پناہ
سردار جسا سنگھ نے لکھکے بنتی بھیجی پنتھ دی پناہ وچ آؤن لئی ۔ پنتھ نے وی اس ویلے ایہی جواب دتا کہ ہن نہ ملے تے پھر کدی وی ملیا نہیں جانا پنتھ نے ایہہ بنتی منّ لئی تے سردار جساسنگھ رامگڑھیا جھٹّ ہی ادنیہ بیگ توں اپنا سارا حساب ختم کرکے جوجھ رہے سنگھاں نال آ رلے ۔ ( سردار جسا سنگھ جی نے ادنیہ بیگ نوں کیہا کہ جنے دن میں تہاڈے کول نوکری کیتی اے اسدا حساب کرو تے اپنا سارا حساب لیکے بھاری مصیبت دے ویلے وچ جسا سنگھ رامگڑھیا اپنے نال 100 سنگھاں نوں لیکے رام - راؤنی دے قلعے وچ داخلہ کر گئیتے باقی سنگھاں نال ہی شہید ہون نوں تیار ہو گئے ۔ دشمن رام- راؤنی دے قلعے تے قبضہ نہیں کر سکے کیونکہ سنگھ پہلا وی جوجھ رہے سن تے ہن سردار ہوراں دے آؤن کرکے طاقت وچ ہور وادھا ہو گیا سی ۔ اس ویلے خالصہ پنتھ نے خوش ہوکے سردار جسا سنگھ جی دا ستکار کردے ہوئے رام - راؤنی دا قلعہ سردار جسا سنگھ رامگڑھیا دی دیکھ ریکھ ماتحت کر دتا ۔
اپنے علاقے واپس
اکتوبر 1783ء وچ جسا سنگھ آہلووالیا دے انتقال توں بعد دل خالصہ وچ تریڑاں پے گئیاں۔ جےَ سنگھ کنھیا اتے مہاں سنگھ سکرچکیا آپس وچ لڑ پئے۔ مہاں سنگھ نے جسا سنگھ نوں پنجاب واپس بلا لیا۔ دوہاں نے مل کے سن 1787ء  وچ جے سنگھ کنھیا دے بٹالا وچلے قلعے اتے حملہ کیتا۔ جےَ سنگھ ہار گیا اتے اس دا پتر گربخش سنگھ ماریا گیا۔ اس طرح جسا سنگھ نے کھوہے ہوئے اپنے ساریاں علاقیاں اتے پھر توں اختیار کر لیا۔ باری اتے جالندھر دواباں دے بوہتے علاقے اس دے ماتحت ہو گئے۔ اس نے کانگڑا، نورپور، منڈی اتے چمبے دیاں ریاستاں توں وی خراج وصول کرنا شروع کیتا۔ سمچے طور تے ایہہ اک نربھی جنگجو ہی نہیں سی، سگوں بہت دھرماتما اتے نیک-دل انسان سی۔ غریباں دی بہت مدد کردا سی۔ گربانی دے پاٹھ وچ اس دی بہت دلچسپی سی۔ اس دا انتقال 80 ورھیاں دی عمر وچ 20 اپریل 1803ء  نوں سری ہرگوبندپور وچ ہویا۔ سن 1965ء  وچ اس دے سنگھپورا (ضلع ہشیارپور) واقع قلعے دی نشاندیہی کرکے یادگار تیار کیتی گئی اے۔
حوالے
گٹھ:جٹ
جیمز فلیمنگو
جیمس فلیمنگو (James's flamingo)، اک پنچھی اے جو پیرو،چلی ،بولیویا،اتے ارجنٹائن وغیرہ دیساں دے اچے پٹھاراں  تے رہن والا اے۔ اس دا نام انگریز قدرت پریمی، ہیری برکلے جیمس دے نام تے پیا اے جسنے اس پنچھی دا مطالعہ کیتا سی۔ ایہہ پنچھی جھنڈ-بستیاں وچ رہندے ہن۔ اس پنچھی نوں 1956 تک الوپ ہو چکے پنچھی وجوں جانیا جان لگا سی جد دور دراڈیاں تھانواں تے اس دی وسوں دی گنتی دا پتہ لگا۔
حلیہ
اس پنچھی دے بارے مڈھلے ویروے چارلس راہمر نے اکٹھے کیتے جو ہیری بارکلے جیمس ، جسدے نام تے اس پنچھی دا نام پیا اے، لئی کم کر رہا سی۔ اس دا سائز 92 س م اتے بھار 2 کلوگرام تک ہندا اے۔ اس پنچھی دی گردن بہت لمی ہندی اے جو 19 منکیاں نال بنی ہندی اے جو سر نوں دو تک گھماؤن وچ شے ہندی اے۔
نسل ودھان
اس نسل دے نر اتے مادہ پنچھی نسل پیدا کرن لئی 6 سال دی عمر توں بعد ملاپ کردے ہن۔ ایہناں دا نسل ودھان دا عمل زیادہ نیمت نہیں ہندی اتے کئی واری ایہہ کوئی سال چھڈّ وی دندے ہن۔ ایہناں پنچھیاں دا ملاپ کرن دا طریقہ بڑا ودھیا اتے انوکھا اے۔ ایہہ پنچھی بستی-جھنڈاں دے روپ وچ رہندے ہن اتے اس لئی ساری بستی دا اکو ویلے ملاپ کرنا ممکن نہیں ہندا۔ اس لئی ایہناں وچوں نر کسے اک خاص مادہ نوں راغب کرن لئی کجھ خاص قسم دیاں حرکتاں کردے ہن۔ اوہ اچیاں آوازاں کددے ہن اتے اپنی گردن سدھی کر کے اگے پچھے کردے ہن۔ اس نال ملاپ لئی چاہوان مادہ چل کے جھنڈ توں وکھ ہو جاندی اے اتے نر اسدے پچھے آ جاندا اے۔ نر اتے مادہ دوویں 26-31 دن آنڈیاں تے بیٹھدے ہن اتے پھر ایہناں وچوں چوچے نکل آؤندے ہن۔ جمے بچیاں دے کھنبھ چٹے اتے لتاں گلابی ہندیاں ہن۔ ایہناں دیاں اک سال تک اکھاں سلیٹی دیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں بچیاں دے ماپے ایہناں نوں جھنڈ وچوں ایہناں دیاں آوازاں اتے دکھّ توں پہچان ن دے قابل ہندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
سپنی (کٹھپھوڑا)
سپنی (کٹھپھوڑا) {(en:wrynecks:) (genus Jynx)} پرانے کٹھپھوڑا نسل دا اک پنچھی اے جو بھانویں چھوٹا گروہ اے پر ولکھن اے ۔ اسدا انگریزی نام "wryneck" اس لئی پیا اے کہ ایہہ سپّ وانگوں 180 ڈگری تے گردن گھما سکدا اے اتے اسدا رنگ گھسمیلے سپ ورگا ہندا اے اتے خطرے ویلے سپّ ورگی آواز کڈھدا اے۔ اس لئی اسنوں پنجابی وچ سپنی کیہا جاندا اے۔ ( اندراز 301)
وکھالہ
اصل کٹھپھوڑے وانگوں ہی اسدا وڈا سر ، لمی جیبھ ہندی اے جو کیڑے- مکوڑیاں نوں پھڑن وچ شے ہندی اے ۔ ایہناں دے کھُڈ-گھونسلے اصل کٹھپھوڑیاں نالوں کجھ گھٹ ڈونگھے ہندے ہن ۔ ایہہ ہور کٹھپھوڑیاں ولوں پہلاں ہی بنے بنائے گھر وی دوبارہ ورت لیندے ہن ۔ایہناں دی اصل کٹھپھوڑیاں وانگ پوچھ دے جاندار کھنبھ نہیں ہندے ۔ ایہہ چٹے رنگ دے انڈے دندے ہن ۔
کھان پین
ایہہ عامَ طور تے کیڑیاں جاں ہور مکوڑےآں نوں اپنا غذا بناؤندے ہن جو گر چکی لکڑ اتے رڑے میدان والیاں تھانواں وچ عامَ ملدے ہن ۔
باہری لنک
* گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
بنسرا
بنسرا سائنسی ناں میگالیما ایشیاٹیکا بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
بنسرا اس دے وڈے قد، ہرے رنگ اتے بنسری وانگ اچی-اچی گاؤن کرکے کہندے ہن۔ اس دے ہور نام ہرا بسنتا جاں وڈا بسنتھا کہندے ہن۔ اس دا سائنس نام: میگالیما زیلانیکا اے۔ اس دیاں کوئی 70 ذاتیاں دے پروار ہن۔ ایہہ پنچھی برصغیر دی اپج اے جو تپت-کھنڈی علاقیاں دے جنگلاں، نہراں دے کناریاں اتے سڑکاں جاں باغاں رہندا اے۔ اس دا کھانا پھل جویں انجیر، امب، پپیتا، کیلے، نمولیاں،کیڑے-مکوڑے، وڈے پھلاں دا رس اے۔ ایہہ پنچھی لگبھگ 60 قسماں دے پھل کھا سکدے ہن۔ اس پنچھی دی آواز کرا-کرا-کٹر ہندی اے۔
سائز
اس دی لمبائی 27 سینٹیمیٹر، اس دی گردن اتے پوچھ چھوٹی پر سر وڈا اتے چنجھ بھاری تے وڈی ہندی اے۔ اس دی چنجھ موٹی اتے بھورا-لالا رنگ دی ہندی اے جو بہار دے موسم وچ سنتری-لال ہو جاندا اے۔ اس دی چنجھ دے پاسیاں اتے کھنبھ ہندے ہن۔ اس دے سر، گردن اتے چھاتی دا رنگ بھورا جس اتے ٹٹیاں-بھجیانں چٹیاں لکیراں جہیاں لگیاں ہندیاں ہن اتے باقی دا سارا سریر ہرا ہندا اے۔ اس دی پوچھ دا ہیٹھلا پاسہ نیلا ہندا اے۔ اس دیاں اکھاں دے چپھیرے دا رنگ پیلا-سنتری ہندا اے۔
اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار فروری توں جون وچ آؤندی اے اتے اس ویلے نر تے مادہ رل کے گاؤندے ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا درختاں دیاں کھوکھلیاں ٹاہنیاں وچ بناؤندے ہن۔ مادہ چٹے رنگ دے 2 توں 4 دے انڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ واری-واری انڈے سیکدے ہوئے 13 توں 15 دناں بعد انڈیاں وچوں بچے کڈھدے ہن۔ لگبھگ ویہہ دناں پالدے ہن۔ مادہ اتے نر اک-دوجے نال بہت وفادار نبھاؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:ایشیائی باربٹ
کمپنی راج
کمپنی راج (Company Raj) یا ہندوستان وچ کمپنی دی حکمرانی (Company rule in India) توں برصغیر اُپر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دی حکمرانی یا بادشاہت مراد اے۔
اسکی شروعات عام طور تے 1757ء وچ جنگ پلاسی وچ سراج الدولہ نواب بنگال دے کمپنی دے سامنے ہتھیار سٹن دے بعد توں لئی جاندی اے۔ ایہ حکمرانی 1858ء تک جاری رہی جدوں 1857ء دی جنگ آزادی دے بعد حکومت ہندوستان ایکٹ 1858ء بنایا گیا تے برطانوی حکومت ہندستان دا انتظام براہ راست نویں برطانوی راج دے سپرد کر دتا۔
کمپنی راج دا مطلب اے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی  ولوں بھارت اتے حکمرانی ۔ ایہہ 1773 وچ شروع ہوئی ، جدوں کمپنی نے   کولکاتہ  وچ اک راجگڑھ دا قیام کیتا  ، تے اپنا پہلا  گورنر جنرل   وارن ہاسٹنگز  تعینات کیتا اتے 1765 وچ صلح دا اک نتیجے دے روپ وچ  بکسر دی لڑائی  دے بعد سدھے انگریزی انتظام، وچ شامل ہو گیا    ، جدوں بنگال دے نواب کمپنی توں ہار گیا سی ، اتے دیوانی حاصل کیتی گئی سی ، جاں  بنگال  اتے  بہار  وچ معاملہ اکٹھے کرن دا اختیار کمپنی نوں مل گیا
حوالے
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس گٹھ:برطانوی ہند گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی گٹھ:بھارت دی تریخ
ہندستانی مور
ہندوستانی مور یا طاوس ہندی (Indian peafowl) (سائنسی نام: Pavo cristatus) اک وڈا تے چمکیلا رنگدار پرندہ اے جو مور دی نسل توں اے۔
حوالے
گٹھ:بھوٹان دے پنچھی گٹھ:مور گٹھ:ایشیا دے پنچھی گٹھ:جنوبی ایشیا دے پنچھی گٹھ:سری لنکا دے پنچھی گٹھ:پاکستان دے پنچھی گٹھ:نیپال دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:بھارت کی قومی علامات گٹھ:سندھ دے پنچھی
بِجڑا
بِجڑا  (انگریزی:en:Baya weaver) اک بنکر پنچھی اے جو اپنے آہلنے بے حدّ سلیقے نال بنا کے اوہناں وچ بسیرا کردا اے اتے آنڈے بچے دے کے اپنی نسل اگے توردا اے ۔
آلھنا
بِجڑا دکھنی تے چڑھدے دکھنی ایشیاء دا اک پنچھی اے۔ ایہ گھآ دیاں ویہڑیاں تے وائی بیجی دیاں پیلیاں دے دوالے ریندا اے تے ایہدی اچیچی گل ایہدا پٹھے لمکدے ہوۓ گھآ دیاں پتیاں نال بنے النے نیں۔ ایہ لمکدے آلنے کھجوراں دے رکھاں نال کٹھے بنے یا پانی اتے لمکدے رکھاں یا دب اتے بنے ہوندے نیں جتھے ایہدے ویریاں دا اپڑنا اوکھا ہوے۔
علاقہ
ایہہ زیادہتر برصغیر اتے دکھن چڑھدا ایشیا وچ ملن والا پنچھی اے ۔ گھاہ-کاہی والے کھیتاں کھلیاناں اتے ندیاں ، نہراں اتے ڈھاباں وغیرہ پانی والیاں تھانواں کنارے ایہناں دیاں ڈاراں عامَ ملدیاں ہن ۔ ایہہ ایہناں تھانواں تے اگن والی گھاہ، کاہی اتے دبھّ وغیرہ توں درختاں نال لمکن والے بین نما خوبصورت آہلنے بناؤن لئی مشہور اے۔ اس پنچھی دیاں تن ذیلی نسلاں مشہور ہن ۔ فلیپینسنام دی نسل بھارت دے زیادہتر حصےآں وچ ملدی اے جد کہ برمانکس نام دی نسل دکھن چڑھدا ایشیا وچ پائی جاندی اے۔ دکھن مغربی بھارت خطے دی نسل دا رنگ کجھ گوڑہا ہندا اے اتے اسنوں تراونکورینسس دے نام نال جانیا جاندا اے ۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
خرگوش
300px|thumbnail|left|خرگوش
خرگوش لیپورڈی پروار دا اک چھوٹا تھندھاری جانور اے، جو دنیا دے کئی تھانواں وچ پایا جاندا اے۔ دنیا وچ خرگوش دی اٹھ نسلاں پائی جاندیاں ہن۔ حالانکہ پنجابی وچ اسیں اس کل دے جنور نوں صرف خرگوش دے نام توں ہی جاندے ہن۔ خرگوش جنگلاں، گھاہ دے میداناں، ماروتھلاں اتے پانی والے علاقیاں وچ گروہ وچ رہندے نیں۔
حوالے
گٹھ:جنور
عقاب دی اکھ
عقاب دی اکھ جانور جگت وچ سبھناں توں تیز گنی جاندی اے۔ ایہدی نظر اندازاً اوسط انسانی نگاہ نالوں 4 توں 8 گنا ہندی اے۔ عقاب دو ک م دی دوری توں خرگوش نوں دیکھ لیندا اے۔{ بھاویں بھار تاں ایہدا مساں دس پونڈ ہندا اے پر ایہدیاں اکھاں آدمی دیاں دے برابر ہندیاں ہن۔ جدوں عقاب اسمان توں اپنے شکار نوں جھپٹ ماردا اے تاں ایہدیاں اکھاں دے پٹھے ڈیلیاں نوں جاری اڈجسٹ کردے رہندے ہن، تاں جو عقاب دا فوکس اتے نظر عین صاف تے واضع رہے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی
کبوتر
کبوتر پورے دنیا وچ ملن والا پنچھی اے۔ ایہہ اک نئتتاپی، اڈن والا پنچھی اے جسدا سریر پراں نال ڈھکیا رہندا اے۔ منہ دے تھاں اتے اس دی چھوٹی نوکیلی چنج ہندی اے۔ منہ وچ دند نہیں ہندے۔ ایہہ جنور انسان دے رابطہ وچ رہنا زیادہ پسند کردا اے۔ اناج، میوے اتے دالاں ایہناں دا مکھ غذا اے۔ پاکستان وچ ایہہ سفید اتے سلیٹی رنگ دے ہندے ہن پرانے زمانے وچ اس دا استعمال پتر اتے چٹھیاں بھیجن لئی کیتا جاندا سی۔
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھیگٹھ:پاکستان دے پنچھی
کالی گالھڑی
کالی گالھڑی (Pied Bush Chat) (Saxicola caprata) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو مغربی ایشیا توں لے کے مرکزی ایشیا اتے برصغیر تک ملدا اے ۔
حوالے
گٹھ:پنچھی
عراقی خانہ جنگی
عراقی خانہ جنگی مشرق وسطی وچ اک  مسلح تنازع اے جو 2014 دے جنوری وچ شروع ہویا۔ 2014ء وچ، عراقی شورش اس وقت خانہ جنگی دی صورت اختیار کر گئی جدوں فلوجہ، موصل، تکریت تے شمالی عراق دے اکثر علاقےآں تے داعش (آئی ایس آئی ایل، جو آئی ایس آئی ایے یا آئی ایس، اردو وچ داعش دے نام سے جانی جاندی اے) نے قبضہ کر لیا۔ جس دے نتیجے وچ وزیر اعظم عراق نوری المالکی نوں مجبوراً استعفا دینا پیا، اس دے نال ہی امریکا  ایران، شام تے گھٹ توں گھٹ  اک   درجن ہور دیساں نے ہوائی حملے کیتے، تے ایرانی فوجی وی شامل رہے تے روس نے عراق نوں عسکری تے انصرامی امداد مہیا کیتی۔ 9 دسمبر 2017 کو، وزیر اعظم حیدر العبادی نے داعش پر فتح دا  اعلان کیا، لیکن خبردار کیتا گیا اے کہ آئی ایس آئی ایل شورش دے ذریعے تے دوسرے ذرائع نال لڑن دی کوشش کر سکدی اے۔
بیرونی رابطے
گٹھ:عراقی خانہ جنگی گٹھ:2010ء دی دہائی دیاں خانہ جنگیاں گٹھ:عراق وج 2010ء دی دہائی گٹھ:2010ء دی دہائی دے تنازعات گٹھ:عراق وچ عرب سرما گٹھ:عراق دی تریخ گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں گٹھ:داعش گٹھ:اسلامی دہشت گردی
گرڑ
گرڑ اک پنچھی اے جسنوں ہندو مت وچ وشنو دی سواری منیا جاندا اے اس نوں نیل کنٹھ وی کہندے ہن۔ سدا قد قریب اک فٹ ہندا اے۔ گرڑ دے سر دا رنگ فروزی ہندا اے۔ ایہ پنچھی زیادہتر نہراں، سڑکاں دے کنارے، کھلھے میداناں اتے واہے ہوئے کھیتاں وچ مل جاندا اے۔ اس پنچھی دی خاص خاصیت ایہ اے کہ اسنوں کساناں دا مہربان منیا جاندا اے کیونکہ کھیت وچ فصلاں نوں نقصان پہنچان والے چوہے، کرلے، کیڑے مکوڑے اسدی خوراک ہن۔
سرخاب
سرخاب (سائنسی نام:Tadorna ferruginea) (انگریزی:Ruddy Shelduck)، برصغیر دا اک پنچھی اے جو دکھنی چڑھدا یورپ وچ نسل کشی کردا اے پنجاب وچ ایہہ سردیاں دے دناں وچ آؤن وال پرواسی پنچھی اے ۔ سرخاب دیاں کئی قسماں ملدیاں ہن، جنہاں وچوں سنہرا سرخاب، عامَ سرخاب،اتے پٹیدار سرخاب بہت مشہور ہن۔ سرخاب نوں ایہناں دے سنہری سندر رنگ کرکے کہندے ہن۔جوڑیاں وچ رہن کرکے اس نوں چکوا-چکوی وی کہندے ہن۔ ایہناں دیاں 145 نسلاں دے پروار نوں ‘ایناٹیڈیئی’ کہندے ہن۔ بدھ دھرم وچ سرخاباں نوں پوتر پنچھی منیا جاندا اے۔ ایہہ بھارت وچ دوروں دوراڈیوں ٹھنڈے علاقیاں وچوں لمے پینڈے طے کرکے سردیاں دے شروع وچ مطلب اکتوبر مہینے دے اخیر وچ آؤندیاں ہن اتے سردیاں مکن مگروں بچے دین لئی واپس ٹھنڈے علاقیاں ول چلیاں جاندیاں ہن۔ گرمیاں وچ ایہہ کشمیر، لداخ اتے نیپال وچ سماں بتیت کردے ہن۔ اہناں دا کھانا پتھراں دے ہیٹھوں کیڑے-مکوڑے اتے گھوگے-سپیاں، چھوٹیاں مچھیاں ہن۔ سرخاب اڈن لگے اچی ساری نکّ وچوں ‘انگ-انگ’ جاں بگل ورگی ‘پوک-پوک’ دی آواز کڈھدے ہن۔
گرڑ
حوالے
گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
سرخاب
حلیہ
اس دی لمبائی 60-70 سینٹیمیٹر، بھار 900-1000 گرام اتے کھنبھاں دا پسار 110-135 سینٹیمیٹر ہندا اے۔ ایہناں دا رنگ چمکیلے، سنگتری اتے کالا ہندا اے۔ اس دا سائز 110 to 135 cm دے قریب ہندا اے۔ اس دے کھنبھ سنتری رنگے ہندے ہن۔ اس دے سر سنگتری بدامی، کالیاں اکھاں اتے چھوٹی-چوڑی پاسیاں اتے کنگھیاں والی کالی چنجھ ہندی اے۔ اس دی پوچھ اتے جھلیدار پنجے کالے ہندے ہن۔ اس دیاں لتاں سریر دے تھوڑھا پچھے نوں کرکے لگیاں ہندیاں ہن
اگلی پیڑھی
ایہناں دا بہار دا سماں مئی-جون اے۔ ایہہ ٹھنڈے علاقیاں وچ پہاڑاں وچلیاں وڈیاں چٹاناں، سلاں دیاں جھیتھاں، کھڈاں جاں وڈے درختاں دیاں کھوڑاں وچ اپنا ہی کھنبھاں دا آلھنا پاؤندے ہن۔ مادہ دے انڈے 6 توں 10 ہندے ہن جہناں دا رنگ موتیائی بھاہ والے چمکیلے چٹا ہندا اے۔ مادہ ہی 28 توں 30 دن سیک کے بچے کڈھ لیندی اے۔ بچیاں دا سریر پولے اتے چھوٹے-چھوٹے کھنبھاں نال ڈھکیا ہندا اے تے 55 دناں وچ اڈن یوگ ہو جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:ایشیا دے پنچھی گٹھ:یورپ دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:پاکستان دے پنچھی گٹھ:پنچھی
چُغل
چُغل  (Athene brama) الوآں دی اک نسل اے جو وچکار ایشیا توں دکھنی ایشیا دے دیساں وچ ملدی اے۔ ایہناں دے رہن تھاں کھلھے میدان، نیم-ریگستان، کھیت، انسانی وسوں دے نیڑلے علاقے ہن۔ ایہہ درختاں دے جھنڈاں اتے باغاں وچ عام ملدے ہن۔ ایہہ رات دے شکاری پنچھی ہن اتے دن ویلے لکے رہندے ہن۔ رات ویلے رکھاں دیاں ٹاہنیاں، بجلی دیاں تاراں اتے کھمبھیاں اتے بیٹھ شکار لئی گھات لاؤندے ہن۔ ایہہ چوہے، کرلے، سپولیاں وغیرہ دا شکار کردے ہن۔
حلیہ
‘چُغل’ اک چھوٹا پنچھی اے جسدی لمبائی لگپگ 21 سینٹیمیٹر ہندی اے۔ ایہناں دا رنگ پھکا بھورا-سلیٹی ہندا اے جس اتے ہلکے چٹے چٹاک ہندے ہن۔
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
لال ڈھوئی بلبل
لال ڈھوئی جاں پونجھی بلبل (انگریزی:Red-vented Bulbul) بلبل پروار دا اک پنچھی اے۔
سوہی ڈھوئی بلبل گاندے پنچھیاں دی پتی دا اک ٹبر بلبل دا اک پنچھی اے۔ ایہ بلبل پنجاب وچ عام اے تے دکھنی ایشیاء دا عام پنچھی اے۔
وکھالہ
سوہی ڈھوئی دے سر تے تاج بنیا ہوندا اے جس نال ایہدا سر چکور لگدا اے تے ایتھوں پچھانی جاندی اے۔ پنڈا گوڑا بھؤرا ہوندا اے تے سر کالا۔ پوچھل انت تے چٹی تے تھلے پاسے ٹوئی لال ہوندی اے۔ نر مادھ اکوجۓ ہوندے نیں۔
علاقہ
بلبلاں دیاں کئی قسماں ہندیاں ہن۔ جویں عام بلبل، لال کناں والی بلبل،،پہاڑی بلبل اتے لال پونجھی بلبل وغیرہ۔ لال-پونجھی بلبل برصغیر وچ پائی جاندی اے اتے سری لنکا توں لے کے مشرق دے برما اتے تبت دیساں تک ملدی اے۔ اس پنچھی نوں ہور وی کئی ساحلی جزیرےآں دے جنگلاں جویں فجی، سموآ، اتے ہوائی وغیرہ وچ وی داخلہ کرایا گیا اے۔ اس نے اپنے آپ نوں دبئی،امریکہ،بحرین ، ،ارجنٹائناتے نیوزی لینڈ وغیرہ وچ وی قائم کیتا ہویا اے۔ اسنوں عالمی دے 100 اجیہے گھسپیٹھیا نسلاں دی لسٹ وچ شامل کیتا ہویا اے جو پرواس کر کے ہورناں اوپریاں خطےآں وچ گھس جاندے ہن۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بلبل
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی گٹھ:برصغیر دے پنچھی
چُونڈل چڑی
چُونڈل چڑی اک پنچھی اے۔
چُونڈل چڑی اس چڑی دے ہور نام بودل چنڈول، ٹوپی چڑی اے۔ اس دا ٹکانا ساری دنیا وچ اے۔ ایہہ خشک میدان، کنک، باجرہ جاں جوار دے کھیت ہن۔ اس دا کھانا دانے جاں گھاہ دے بیج، کیڑے-مکوڑے ہن۔ ایہہ پنچھی عامَ چڑیاں توں تھوڑہیاں وڈی ہندا اے۔ اس دی آواز ویہہ-ویہہ-ویہہ جاں ٹویہ-ٹی-ٹو ہندی اے۔ اس چڑی نوں سکی مٹی وچ نہاؤنا پسند اے۔
حلیہ
اس دا قد 17 توں 18 سینٹیمیٹر، کھنبھاں دا پسار 30 توں 35 سینٹیمیٹر اتے بھار 37 توں 55 گرام ہندا اے۔ اسدا رنگ بھورے-بھوسلا اتے گوڑھے-بھوریاے، کالے اتے چٹے رنگ دیاں لکیراں ورگے چھوٹے-چھوٹے دھبے ہندے ہن۔ اس دی چنجھ چوڑی اتے بھاری ہندی اے۔ اس دے پیراں دیاں پچھلیاں نہوندراں کافی وڈیاں ہندیاں ہن۔ ایہہ 30 توں 60 میٹر دی اچائی تک اڈنا اتے تاریاں لاوندی اے۔ اسدیاں لتاں لمیاں اتے رنگ بھوسلا ہندا اے۔
اگلی پیڑھی
نر چڑی بہار دے موسم وچ گاؤندی اے۔ مادہ اپنا آلھنا گھاہ-پھوس نال سدھی زمین اتے اک چھوٹا جیہا ٹوآ پٹ کے بناؤندی اے۔ مادہ تن توں پنج بھورے رنگ چٹاک والے انڈے دندی اے۔ 11 توں 12 دناں دی سیکائی توں بعد انڈیاں وچوں بچے نکل آؤندے ہن۔ نر اتے معدہ دونو پالدے ہن تے بچے 8-9 دناں بعد آلھنا چھڈّ دندے ہن۔ ایہناں دی عمر 2 توں 5 سال دی ہندی اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی
اردو شاعراں دی لسٹ
ایہ اردو شاعراں دی لسٹ اے جس نوں جم تاریخ دے حساب ترتیب دتی گئی اے۔ شاعر دے نام دے بعد بریکٹ وچ لکھیا نام اس شاعر دا تخلص اے۔
اردو شاعر جہناں دی جم تاریخ نامعلوم اے
گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو شاعر
داوینا ریچمن
باہری کڑیاں
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں گٹھ:آسٹریلیا
جنگلی مرغا
جنگلی مرغے دیاں چار نسلاں ہن اتے ایہہ بھارت، دکھن چڑھدا ایشیا، سری لنکا اتے انڈونیشیا وچ ملدیاں ہن۔ اہناں دی اک قسم جو لال رنگ دی ہندی اے، جو گھریلو طور تے پالتو مرغے دی قسم نال ملدی جلدی ہندی اے۔
حوالے
گٹھ:جنگلی مرغے گٹھ:پنچھی
قصائی چڑی
قصائی چڑی جس نوں چٹا لٹورا وی کہندے ہن، دیاں وکھ-وکھ نسلاں ساری دنیا وچ پھیلیاں ہوئیاں ہن۔ ایہناں دیاں کوئی 31 ذاتیاں دے پروار دا ناں ‘لینیڈیئی’ اے۔ ایہہ کساناں دا متر پنچھی اے۔ اس دی عمر 12 سال دے لگبھگ ہندی اے۔ ایہہ کھلھے میداناں اتے جھاڑیاں والے علاقیاں وچ رہندے ہن شکار دے ایہہ پچھلے پاسیوں حملہ کردے ہن اتے کئی وار زمین اتے ٹپوسیاں مار کے شکار دا پچھا کردے ہوئے ہوا وچوں ہی دبوچ لیندے ہن۔ ایہہ شکار کردے ہوئے اڈدے-اڈدے ہوا وچ اکو تھاں اتے 20 منٹ تک کھڑ سکدے ہن۔
سائز
چڑے دی لمبائی 22 توں 26 سینٹیمیٹر، اک کھنبھ دا پسار 11.5 سینٹیمیٹر اتے بھار 60 توں 70 گرام ہندا اے۔ اس پوچھ دی لمبائی 11 سینٹیمیٹر ہندی اے جو کالی، لمبی، چٹے سرے والی ہندی اے۔ اس دی پٹھّ والا پاسہ موتیاں جہی چمک والا سلیٹی ہندا اے۔ اسدی کالی-بھاری چنجھ دا اگلا سرا تھلے نوں مڑیا ہویا ہندا اے۔ اس دیاں اکھاں کالیاں جو اپر اک چوڑی کالی پٹی چنجھ توں شروع ہو کے پچھے نوں لنگھدی اے۔ اس کالی پٹی ہیٹھ اک باریک چٹی لکیر ہندی اے۔ اس دیاں گلھاں اتے ٹھوڈی بھورے رنگ دی ہندی اے۔ اس دے کھنبھ موڈھیاں کولوں سلیٹی پر پچھوں ڈن والے کالے اتے چٹے ہندے ہن۔ اس دیاں لتاں اتے پنجے کالے ہندے ہن۔ اس دا ڈھڈّ والا پاسہ چٹا ہندا اے۔
اگلی پیڑھی
اس دی آواز خرویاں پر بہار دے موسم وچ ‘ٹر-ٹرٹ، ٹری-ٹری-پرر، ٹو-ٹو-کرر، ٹو-ٹو-کرر پری-پری’ ورگے گانے گاؤندے ہن۔ ایہناں پنچھیاں دا بہار سماں مئی توں مارچ وچ ہندا اے۔ مادہ وڈے درختاں وچ دو توں 16 میٹر دی اچائی اتے 7 توں 10 دناں وچ پتلیاں سکیاں ٹاہنیاں، گھاہ، لیراں، کاغذ اتے پلاسٹک دے ٹکڑیاں نال آلھنا بناؤندی اے۔ ایہہ اپنے آلھنے نوں والاں اتے کھنبھاں نال پولا بناؤندے ہن۔ نر آلھنے دی اتے اپنے علاقے دی راکھی کردا اے۔ مادہ 3 توں 9 آنڈے جو سلیٹی-نیلے بھاہ والے چٹے انڈے دندی اے۔ انڈیاں اتے پیلے اتے جامنی-سلیٹی بھاہ والے بھورے چٹاک ہندے ہن۔ مادہ سین کے 16 توں 20 دن بوٹ کڈھ لیندی اے۔ انڈیاں وچوں نکلن ویلے بوٹاں دے سریر ننگے، اکھاں بند اتے اوہناں دا رنگ گلابی ہندا اے۔ بوٹ 2 توں 3 ہفتیاں وچ اڈن لگدے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:شکاری پنچھی
چُباہا
چُباہا  جاں ریتل چاہا اس نوں انگریزی وچ کومن سینٹ پائیپر کہندے ہن۔
حلیہ
اس پنچھی دی لمبائی 18 توں 21 سینٹیمیٹر اتے بھار کوئی 40 گرام ہندا اے۔ اس دا قد درمیانہ، رنگ بھورا، لمبی بھوری چنجھ دا سرا کالا، کالیاں اکھاں دے دوالے چھوٹے-چھوٹے کھنبھاں دا اک چٹا گھیرا اتیؤپر اک پھکا بھورا بھروٹا ہندا اے۔ اسدی ہلکی بھوری ٹھوڈی توں ہیٹھاں چھاتی اتے گوڑھیاں بھوریاں لیکاں، بھورے پراں اتے وی چاکلیٹی لہریا، ڈھڈّ والا پاسہ چمکدار چٹا اتے پوچھ پراں توں تھوڑھی لمبی، لمبیاں لتاں اتے پنجے پیلے ہندے ہن۔ ایہہ پنچھی ویسے تاں بہت دور-دور سارے تپتکھنڈی دیساں وچ پھیلے ہوئے ہن، پر ایہہ سردیاں وچ سبھ توں پہلاں ٹھنڈھیاں تھاواں توں میداناں وچ آ جاندے ہن اتے سردیاں مکن اتے سبھ توں بعد وچ واپس جاندے ہن۔ ایہہ کیڑے-مکوڑے، گھوگے، کیکڑے اتے جھینگر، پشواں دیاں چچڑیاں پھڑکے کھاندے ہن۔ اڈن لگے ایہہ ‘ٹوی-وی-وی’ جاں ‘ٹی-ٹی-ٹی’ ورگیاں تکھیاں اتے اچیاں آوازاں کڈھدے ہن۔ اپنا سفر کرن لئی ایہہ ڈاراں وچ اکٹھے وی نہیں ہندے۔ اڈن ویلے ایہہ اپنے لمبے پراں نوں بہت ڈونگھے ہیٹھاں-اپرں نہیں کردے، سگوں نیڑے-نیڑے اتے بڑی تیز رفتار نال ہلاؤندے ہن۔ ایہناں نوں وگدے پانی چنگے لگدے ہن، اس لئی نہراں، کولھاں، دریاواں جاں سمندر دے ریتیلے کنڈھے ایہناں نوں بہت پسند آؤندے ہن۔ ایہناں دی خاص قسم دی تور نوں ‘ٹیٹرنگ’ کہندے ہن۔ اس پروار دیاں 85 ذاتیاں ہن۔
نسل کشی
ایہ مئی توں جون نر اتے مادہ کشمیر، گڑھوال اتے کماؤ ول چلے جاندے ہن۔ اتھے دریا دے وچکار ریتے دے ٹلیاں اتے پانی توں 50 میٹر دور ریتے نوں کھرچ کے اک ٹویا جیہا بنا کے اس نوں گھاہ نال تھوڑھا جنا پولا کرکے اپنا آلہنا بنا کے مادہ اس وچ 3 توں 4 پیلی بھا والے بھورے جاں سلیٹی انڈے دندی اے۔ مادہ اکلی انڈیاں نوں 21 توں 22 دن سیککے بوٹ کڈھدی اے۔ بوٹاں دا بھار انڈیاں وچوں نکلن ویلے 8 گرام ہندا اے۔ جو 22 توں 28 دن وڈے ہو کہ اڈّ جاندے ہن۔ چباہیاں’ دی 8 توں 14 سال دی عمر ہندی اے۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:بھارت دے پنچھی
فرح ناز اصفہانی
فرح ناز اصفہانی (Farahnaz Ispahani) (فرحناز اصفهانی) (born 1963) اک پاکستانی لکھاری ،صحافی ،سیاسی تجزیہ کاراتے سیاست دان اے۔اوہ پہلاں ووڈرو ولسن مرکز وکھے عوامی پالیسی سکالر وی رہی اے۔۔ اوہ 'پیورفائنگ دا لینڈ آف پیور :مائینورٹیس آف پاکستان کتاب دی لکھاری اے جس وچ 1947 توں بعد دے ویلے دوران مذہبی گھٹ گنتیاں دی حالت بیان کیتی گئی اے۔اسنے 2008 توں 2012 تک پاکستان دی قومی اسمبلی  دے میمبر اتے صدر دے میڈیا صلاح کار وجوں سیوا نبھائی اے
باہری لنک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
چھپڑی بگلا
چھپڑی بگلا جاں اننھا بگلا وی کیہا جاندا اے۔ اس بگلے نوں اپنے ادکھّ ہون دا انا بھلیکھا اے کہ ایہہ چپ چاپ اپنی تھاں اتے ایہہ سمجھ کے کھڑھا رہندا اے کہ میں تاں کسے نوں دسدا ہی نہیں اس دا نام ‘اننھا بگلا’ رکھ دتا۔ اس نوں انگریزی وچ ‘انڈین پونڈ ہیرون’ اتے ‘پیڈی برڈ’ اتے تکنیکی ناں ‘ارڈیؤلا گریئی’ اے۔ ایہہ پاکستان، بنگلہ دیش، سریلنکا اتے بھارت دے سارے میدانی علاقیاں وچ ملدا اے۔
سروت
ایہہ پانی دے سومیاں دے کنڈھیاں اتے کھڑکے اپنے شکار نوں اڈیکدے ہن اتے شکار دے پہنچ وچ آؤن تے ایہہ چھپٹا مارکے اس نوں چنجھ نال پھڑکے ثبوتا ہی کھا لیندے ہن۔
اگلی پیڑی
بگلے چوڑے پتیاں والے وڈے درخت اتے 9-10 میٹر دی اچائی تے اپنے آلھنا بناؤندے ہن۔ آلھنا بناؤن دا سامان نر اکٹھا کردا اے اتے مادہ اوہناں پتلیاں سکیاں ٹاہنیاں نوں جچا کے پلیٹ ورگا آلھنا بناؤندی اے۔ مادہ 3 توں 5 ہری بھا والے نیلے انڈے دندی اے اتے اوہناں نوں 18 توں 24 دن سیک کے بوٹ کڈھ لیندی اے۔ نر اتے مادہ رل کے بوٹاں نوں صرف مچھیاں کھوا کے پالدے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:سمندری پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
بشری فارخ
بشری فارخ ; (جم 16 فروری 1957)، اک پاکستانی شاعرہ اے۔  اس دا جم پشاور وچ ہویا سی۔ اوہ پاکستان دی اردو شاعرہ اے۔ اسنے پاکستان ٹیلیوژن اتے ریڈیو پاکستان نوں اناؤنسر دے طور تے سیوا دتی اے۔ اوہ خیبر پختونخواہ دی کلاکار اے جسنے ٹیلیویزن اتے ریڈیو اُتے چار وکھ-وکھ بولیاں اردو، پشتو، ہندکو اتے انگریزی وچ کم کیتا اے۔ بشریٰ فارخ نے بہت سارے ریڈیو اتے ٹیلیوژن پروگرام کیتے ہن۔ اس دے سارے پروگراماں نوں خاص کرکے نوجواناں وچ پسند کیتا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1957 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی لکھاری گٹھ:اردو شاعر
برساتی پپیہا
برساتی پپیہا، (Jacobin cuckoo، pied cuckoo، or pied crested cuckoo Clamator jacobinus) اک کوئل دے قبیلے دا پنچھی اے جو افریقہ اتے ایشیا وچ ملدا اے۔ بھارت وچ ایہہ برساتاں دے دناں وچ پرواس کر کے آؤندا اے اس لئی اسنوں پرواسی پپیہا کیہا جاندا اے۔ بھارتی متھہاس وچ اسنوں خاص تھاں حاصل اے اتے اسنوں چاترک دے نام نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ اس دے سر وچ اک موری ہندی اے جتھوں ایہہ اپنی پیاس بجھاؤن لئی برسات دی منگ کردا اے جس کرن قدرت مینہہ پاؤندی اے۔
پپیہا یا چٹک اک پرندہ اے ۔ اس دے سر اُتے اک کوٹینوما دا ڈھانچہ ا‏‏ے۔ ہندوستانی ادب وچ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ بارش دے پہلے قطرے ہی پیندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے ایہ پرندہ بہت پیاسا اے تے اسنو‏ں صاف پانی د‏‏ی جھیل وچ ڈال دتا جائے تاں اوہ اسنو‏ں نئيں پیئے گا تے اپنی چونچ بند کردے گا تاکہ جھیل دا پانی اس دے منہ وچ نہ جاسک‏‏ے۔ ایہ پرندہ بنیادی طور اُتے براعظم ایشیاء تے افریقہ وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مارواڑی بولی وچ 'میکوا' تے 'پاپیہ' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
"اک ہور دوسرے نے چرنجیواٹو چشتم اُتے یقین کيتا۔ ماریٹ وی پپاسارٹے یچٹے وی پورندرم۔"
یعنی ، "چتک اک عزت نفس پرندہ اے جو ، بھانويں ایہ پیاسا اے یا مرنے والا اے ، فیر وی اسنو‏ں اندرا تو‏ں منگدا ا‏‏ے۔ ایہ کسی تے د‏‏ی طرف تو‏ں نئيں اے ، یعنی اسنو‏ں صرف بارش دا پانی ملدا اے تے کسی تے ذریعہ تو‏ں نئيں۔"
جانشروندی دے مطابق ، چاتک پرندہ سواندی نشترا وچ بارش دے پانی نو‏‏ں بغیر زمین وچ گرے قبول کردا اے ، لہذا اوہ انتظار وچ آسمان د‏‏ی طرف دیکھدا رہندا ا‏‏ے۔ اوہ پیاسا رہندا ا‏‏ے۔ لیکن حوض تلیا دے پانی نو‏‏ں نئيں پکڑدا ا‏‏ے۔
اتراکھنڈ دے علاقے گڑھوال وچ چٹک پرندے نو‏‏ں چولی کہندے نيں۔ جس دے بور وچ ایہ عوامی خیال اے کہ اس نے گھوردے ہوئے آسمان د‏‏ی طرف دیکھیا تے اس تو‏ں التجا د‏‏ی کہ 'سارگ ڈا didا پنے دتی پیر دے' دا مطلب اے کہ آسمانی بھائی پانی دے۔
گڑھوال دے علاقے وچ چولی د‏‏ی پیدائش دے بارے وچ اک دلچسپ کہانی ا‏‏ے۔
اوتھ‏ے دے اک سرسبز پنڈ وچ ، اک بوڑھی عورت اپنی جوان بیٹی تے بہو ک‏‏‏ے نال بہت ہی خوشگوار دن گزار رہی سی۔ اس نے بہو تے بیٹی وچ کوئی فرق نئيں کيتا۔ دوناں نو‏ں اک ہی کھانا دیندا سی تے کرواندا سی۔ دونے بہواں وی نال رہدیاں سن۔ نہ کوئی جھگڑا اے تے نہ ہی غیرت۔ دونے وچ فرق ایہ سی کہ بہو اپنا کم پوری ایمانداری تے دیانتداری دے نال کردی سی ، جدو‏ں کہ بیٹی اسنو‏ں جلد حل کرنا چاہندی ا‏‏ے۔
والدہ نے اس دے لئی پہلے ہی اسنو‏ں متعدد بار مداخلتکيتی سی تے بار بار اسنو‏ں اپنی بھحالے تو‏ں سیکھنے نو‏‏ں کہیا سی ، لیکن اس دا کم جوواں تک نئيں رینگے گا ، کیو‏ں کہ اس دا انہاں اُتے کوئی اثر نئيں ہويا سی۔
اک زمانے وچ ، گرمیاں دے موسم وچ بیلاں دا تسلسل ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔
دوپہر دے وقت ، بیلاں نو‏‏ں بہو یا بیٹی دے پاس بھیجاں ، بوڑھی عورت اس بارے وچ پریشانی وچ پڑ گئی۔ انہاں دوناں نو‏ں بھیجنا مناسب نئيں سمجھیا۔ آخر سوچدے ہی اوہ اک ٹپک نکل گیا۔ اس نے بہو تے بیٹی دوناں نو‏ں لالچ دیندے ہوئے کہیا کہ اوہ ہر بیل نو‏‏ں پینے دے لئی پانی لے آئیاں ، تے انہاں وچو‏ں پہلا ، جو پانی پینے دے بعد گھر پرت جاندا ، گرم کھیر کھانے نو‏‏ں مل جاندا۔
کھیر دا ناں سندے ہی دونے نے اپنے منہ وچ پانی بھر دتا۔ راضی ہُندے ہی دونے بہو تے بیٹی اپنے بیل لے ک‏ے گدھے د‏‏ی طرف چل پئی۔
بہو گدھے د‏‏ی طرف کچھ سوچے بغیر اپنے بیل اُتے جا رہی سی ، جدو‏ں کہ بیٹی دا چالاک ذہن تیزی تو‏ں حل تلاش کر رہیا سی۔ آخر کار ، اس دے ذہن وچ کچھ سوچدے ہوئے ، اس نے اپنی بھحالے تو‏ں کہیا کہ دونے مختلف رستےآں تو‏ں گزردے نيں۔ آؤ دیکھدے نيں کہ پہلے گدھے تک کون پہنچدا ا‏‏ے۔
سکھنا جنگلی جیون رکھ
سکھنا جنگلی جیون رکھ چنڈیگڑھ، سخنا جھیل دے نال لگدیاں شمال مشرق سمت وچ پیندیاں شوالک پہاڑیاں وچ بنائی ہوئی اے ۔ ایہہ جنگلی جیون رکھ 2600 ہیکٹیئر رقبے وچ بنی ہوئی اے۔
برساتی پپیہا
بیٹی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے والدہ نے خوشی تو‏ں پُچھیا ، "بیٹی بیل نو‏‏ں پانی وچ لے آئی۔" ہاں ، ماں نے ایہ کہندے ہوئے اوہ سِدھے کھیر د‏‏ی طرف بڑھی۔ پیاس تو‏ں بندھا پیاسا بیل اسنو‏ں کھیر کھا رہیا سی ، لیکن اوہ کوئی انوکھی گل نئيں کرسکدا سی۔ پیاس د‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی زندگی اڑ گئی۔ جدو‏ں اس د‏ی موت ہوگئی ، اس نے اس لڑکی نو‏‏ں لعنت بھیجی کہ جس طرح تسيں نے مینو‏ں پانی دے لئی ترس لیا ، ايس‏ے طرح تسيں وی پانی دے لئی ترس رہے ہوئے ، بوند بوند چھڈ دو۔
سکھنا جنگلی جیون رکھ
رقبہ
ایہہ جنگلی جیون رکھ 2600 ہیکٹیئر رقبے وچ بنی ہوئی اے۔ ایہہ جنگلی جیون رکھ سخنا جھیل وچ سدھا برساتی پانی روکن لئی بنائی گئی سی تاں کہ اس وچ وڈے پدھر تے جمع ہندی گار نوں روکیا جا سکے۔ اس نوں روکن لئی 25.42 ک م² زمین لیکے اس وچ جنگل لا دتا گیا سی ۔ فوریسٹ سروے آف انڈیا (ایف ایس آئی) ولوں بھارت دے جنگلاں دی حالت بارے جاری کیتی رپورٹ 2013 مطابق رکھاں ماتحت رقبے دے تناسب پکھوں چنڈی گڑھ دیس بھر ’چوں تیجے تھاں تے آؤندا اے۔
برساتی پپیہا
کہیا جاندا اے کہ بچھڑے نے اک ہی وقت وچ بیل د‏‏ی لعنت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک چولی بن گئی تے پانی د‏‏ی آرزو کرنے لگی۔ تالاب پانی تو‏ں بھریا ہويا سی ، لیکن اوہ انہاں وچ پانی د‏‏ی بجائے خون دیکھ سکدا سی۔ تب تو‏ں ، اوہ آسمان د‏‏ی طرف گھورتی اے تے اج وی چیختی رہندی ا‏‏ے۔ "سارگا دیدا پانی دتی پان دے۔" یعنی آسمانی بھائی پانی دو۔
سکھنا جنگلی جیون رکھ
حوالے
گٹھ:جنگلی جیون رکھاں گٹھ:جنگلی جانور گٹھ:بھارت دیاں جنگلی جیو رکھاں گٹھ:جنگل
چوئیسل کبوتر
چوئیسل کبوتر گھُگیاں دی اک ونڈا اے۔
چوئیسل کبوتر (انگریزی: Choiseul pigeon) کبوتر اتے گھُگیاں دے پروار وچوں اک لوپ ہویا پنچھی اے۔ ایہہ پنچھی آخری وار 1904 وچ دیکھیا گیا سی ۔ ایہہ چوئیسل جزیرہ دا مول پنچھی اے ۔ ایہہ نسل بارے زیادہ ویروے مہیا نہیں ہن ،کیوں کہ ایہہ کافی سماں پہلاں الوپ ہو گیا ۔
حلیہ
چوئیسل کبوتر دی لمبائی لگپگ 31 س م ہندی اے ۔۔ نر دے کھمب 195–197 م م (7.6–7.7 انچ )،پوچھ 100–105 م م (4–4.1 انچ )،مادہ دے کھمب 180–190 م م (7–7.4 انچ ) ہندے ہن ، پوچھ 100 م م (4 انچ )، the culmen 33 م م (1.3 انچ )، ۔ Adult Choiseul pigeons of both sexes were blue-grey overall with a buffy orange belly.
وہار تے وسیبا
مول نواسیاں توں صرف اتنا کو پتہ لگا اے کہ ایہہ پنچھی چھوٹیاں ڈاراں وچ رہندا سی اتے اک ہی انڈا دندا سی ۔ ایہہ پنچھی سنگھنے جنگلاں دی بجائے نیویں دھراتلاں والے جھاڑی نما جنگلاں اتے بیٹ  ورگے علاقےآں وچ وسیبا کردا سی ۔ چوئیسل دے مول باشندیاں نے ایہہ وی دسیا اے کہ ایہناں دے خاتمے دا وڈا کارن جنگلی بلیاں دا اس علاقے  وچ آؤنا سی ۔ اس پنچھی دی آواز کدے ریکارڈ نہیں کیتی گئی پر چوئیسل دیپ دے لوکاں نے دسیا کہ ایہہ اڈن ویلے اتے اترن ویلے بہت خوبصورت آواز کڈھدا سی۔ " کجھ لوک دسدے ہن کہ ہولی ہولی ک۔.ر۔.ر۔.ؤ۔." کر۔. ؤ۔. دی آواز کردا سی"
رام ناتھ کووند
رام ناتھ کووند بھارت دے سیاست دان نیں تے بھارت دے 14ویں صدر رہ چکے نیں۔ اوہ 65.65 فیصد ووٹاں حاصل کرکے صدر دے عہدے لئی چُنے گئے تے اوہ 25 جولائی 2017 توں 25 جولائی 2022 تک بھارت دے صدر رہے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے صدر گٹھ:ہندستان دے صدر
نکی ڈُبکنی
نکی ڈُبکنی  ایہہ بطخاں ورگے دسن والے پنچھی اپنا بچاؤ کرن لی فٹافٹ پانی وچ ڈبّ جاندے ہن۔ اس کارن ایہناں نوں ڈبکنیاں کیہا جاندا اے۔ ایہہ اپنے 22 ذاتیاں دے پروار دی سبھ توں چھوٹے قدکاٹھ والی ہن۔ ایہہ ساری دنیا وچ وسدیاں صرف انٹارکٹکا اتے گرم ریگستانی علاقیاں نہیں وسدیاں۔ ایہہ تازے پانیاں جویں پنڈاں دے چھپڑاں، ٹوبھیاں، جھیلاں، چھمبھاں، نہراں اتے دریاواں دے کنڈھیاں وغیرہ وچ جوڑیاں دے روپ وچ جاں وڈیاں جھیلاں اتے 50 تک دے جھنڈاں وچ دیکھیا جا سکدا اے۔ ایہہ ڈبکنیاں بہت چکنے اتے خبردار پنچھی ہن۔ کئی وار دیکھیا گیا اے بندوق وچوں گولی پہچن توں پہلا ہی چبھی مار جاندیاں ہن۔ ایہہ ‘ٹروں-ٹروں’ اتے ‘وٹّ-وٹّ’کردیاں ہن۔
وکھالہ
ایہناں دی گردن دی لمبائی 23 توں 28 سینٹیمیٹر اتے بھار 120 توں 140 گرام ہندا اے۔ ایہناں دی چنجھ کالی، تکھی اتے پوچھ چھوٹی ہندی اے۔ ایہناں دا پچھلا پاسہ پھکا بھورا اتے پھلے ہوئے کھنبھاں نال ڈھکیا ہندا اے۔ جوان بچیاں دے سراں اتے گردن اتے چٹیاں-کالیانں دھاریاں جہیاں وی دسدیاں ہن۔ ایہناں دے ڈھڈّ والے پاسے دے کھنبھ گلے نہیں ہندے اتے سریر توں 900 دے کون تے اگے ہندے ہن۔ ایہہ پانی دی کسے وی ستہِ تے اسانی نال تر لیندیاں ہن اتے بڑی کامیابی اتے لچکیلیپن نال مچھیاں وانگ پانی دے پودیاں دے وچ دی تر کے اپنے شکار، پانی دے کیڑے-مکوڑے اتے مچھی دی پنیری نوں پھڑھ کے کھا لیندیاں ہن۔ ایہناں دیاں لتاں، سریر دے پچھے کرکے جڑیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں دے پنجیاں دیاں اگلیاں انگلاں آپس وچ اک جھلی نال جڑیاں ہندیا ہن۔ سردیاں وچ پروڈھ اتے جوان بچے بھوسلے جاے رنگ دے ہندے ہن
اگلی پیڑھی
ایہہ 2 توں 3 فٹ ڈونگھے پانی وچ سنگھنیاں نڑیاں وچ پانی دے پودیاں نال پانی اتے تردا ہویا آلھنا بناؤندیاں ہن جس وچ مادہ 4 توں 7 چمکیلے چٹے انڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ رل کے واری-واری انڈے سیکدے ہن اتے بچے کڈھ لیندے ہن۔ انڈیاں وچوں نکلدے سار چوچے ترن لگ پیندے ہن اتے جدوں تھکّ جاندے ہن تاں اوہ اپنے ماں-پیؤ دی پٹھّ اتے چڑھکے جھوٹے لیندے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پانی والے جنور گٹھ:تیرن والے پنچھی
تارپونجھا ابابیل
تارپونجھا ابابیل، ہرنڈینیڈیئی خاندان دی اک چڑی اے۔ تارپونجھا چڑیاں دا ایہہ نام ایہناں دی پوچھ تے لگیاں تاراں کرکے پیا۔ اس دیاں 83 ذاتیاں دے پنچھی ہن تاراں اتے پتلیاں ٹاہنیاں اتے بیٹھن والیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں چڑیاں ہن۔ ایہہ پنچھی برصغیر وچ ملدا اے۔ ایہہ چڑی پانی دے سومیاں، چھپڑاں، نہراں، دریاواں، جھونے دے کھیتاں اتے چھمبھاں دے پانیاں دے نیڑے رہندے ہن۔ ایہہ اپنے شکار کیڑے نوں ہوا وچ ہی پھڑ لیندے ہن۔ ایہہ اڈدیاں-اڈدیاں ہی پانی دے سومے توں پانی پی لیندے ہن۔
وکھالہ
اس دیاں چھوٹیاں لتاں اتے چھوٹی گردن جنہاں دے کھنبھ لمے اتے پچھے نوں تکھے ہندے ہن اتے پوچھ دوپھاڑ ہندی اے۔ اس دی پوچھ دے دوواں سریاں اتے اک-اک بہت باریک اتے تار ورگا لما کھنبھ ہندا اے جہڑا نراں وچ بہتا لما ہندا اے۔ اس دی اپروں کالی بھاہ والے گوڑھے نیلے رنگ دیاں ہندیاں ہن پر ایہناں دا ڈھڈّ والا پاسہ چمکدار چٹا ہندا اے۔ ایہناں دے سر اتے لال بھاہ والی چاکلیٹی ٹوپی اتے اکھاں اتے گوڑھے نیلے رنگ دی پٹی ہندی اے۔ اس دی لمبائی 14 سینٹیمیٹر اتے بھار کوئی 20 گرام ہندا اے۔
اگلی پیڑھی
مادہ، نراں دے گانیاں اتے پوچھ دیاں لمیاں تاراں توں اوہناں دی صحتَ دا اندازہ لا کے اپنا ساتھی چندیاں ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا چٹاناں، پلاں وغیرہ دے ہیٹھ مٹی نال بناؤندیاں ہن۔ ایہہ چنجھ نال پانی دے سومیاں دے پاسیاں توں چیکنی گلی مٹی چکّ کے لیاؤندے ہن۔ ایہناں دا آلھنا کسے مٹی دے کولے ورگا ہندا اے جہڑا اک پاسے توں چٹان جاں کندھ نال جڑیا ہویا ہندا اے۔ مادہ 4 توں 5 چٹے رنگ دے انڈے دندی اے۔ نر آلھنے دی راکھی کردا اے اتے اکلی مادہ 14-16 دناں تک انڈے سیک کے بچے کڈھ لیندی اے۔ جم ویلے بچے گنجے تے بند اکھاں والے ہندے ہن اتے اوہناں دے باقی دے سریر اتے وی کھنبھ نہیں ہندے۔ بچیاں دیاں اکھاں 10 دناں وچ کھلھ جاندیاں ہن۔ دوویں ماں-پیؤ بچیاں نوں پالدے ہن۔ بچے 10 دناں وچ اڈن یوگ ہوون دے بعد وی جوان ہون تک ماں-پیؤ دے نال ہی رہندے ہن۔
باہری لنک
گٹھ:پنچھی گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گرجھ
گرجھ جاں گدھ اک شکاری پنچھی اے جیہڑا مرے ہوۓ جنوراں دیاں لاشاں نوں کھاندا اے۔ گدھ دے وڈے پر ہوندے نیں تے ایہ اچائی تے بنازور لایاں اڈ سکدا اے تے دور تک نگاہ مار سکدا اے۔ گدھاں دے سر تے کھمب نئیں ہوندے۔
گدھ ایشیاء یورپ افریقہ تے دونویں امریکہ وچ لبھدا اے۔
گرجھ پنچھیاں دی اک نسل اے جو کہ صفائی پنچھیاں دے گروہ نال متعلق ہن۔ اس نسل دیاں دو قسماں ہن- نوین گرجھاں اتے افریقہ دے میداناں اتے مردہ پسواں دیاں لاشاں نوں صاف کردے دکھن والے پنچھیاں سمیت پرانے گرجھاں۔ نوین گرجھ اتلے اتے دکھن امریکہ وچ پائے جاندے ہن۔ ایہناں وچ راجا گرجھ، کیلیفورنیائی گرجھ، ترکئی گرجھ اتے کالی امریکی گرجھ شامل ہن۔ پرانے گرجھ یورپ، افریقہ اتے ایشیا وچ پائے جاندے ہن۔ ایہناں وچ راجا گرجھ، کالا گرجھ، چٹی چنج والا گرجھ، گرفن گرجھ اتے صفائی گرجھ مکھ ہن۔ اس دا مطلب اے کہ آسٹریلیا اتے انٹارکٹیکا نوں چھڈکے گدھّ ایہناں دو گروہاں دے وچ، ہر براعظم وچ ملدے ہن۔
روپ ریکھا
ایہہ کتھئی اتے کالے رنگ دے بھاری قد دے پنچھی ہن، جہناں دی نظر بہت تیز ہندی اے۔ شکاری پنچھیاں دی طرحاں ایہناں دی چنج وی مڑی ہوئی اتے مضبوط ہندی اے پر ایہناں دے پنجے اتے نہوں اوہناں ورگے تیز اتے مضبوط نہیں ہندے۔ ایہہ جھنڈاں وچ رہن والے مرداکھور پنچھی ہن۔ ایہہ کوئی وی گندی اتے گھناؤنی چیز کھا لیندے ہن۔ ایہہ مردہ لاشاں دی صفائی کر کے روگ نہیں پھیلن دندے۔
ایہہ کسے اچے درخت اتے اپنا بھدا جیہا آلھنا بناؤندے ہن، جس وچ مادہ اک جاں دو سفید آنڈے دندی اے۔ بھارت وچ گرجھاں دیاں چار نسلاں ملدیاں ہن، بھارتی گدھّ (جپس انڈیکس)، لمی چنج والی گرجھ (جپس ٹینیئروٹرس، لال سر والی گرجھ (سارکوجپس کیلوس) اتے بنگالی گرجھ (جپس بنگالینسس)۔
دوپھانگڑ
جتھوں رکھ دا ٹاہن اک توں دو ٹاہناں وچ ونڈیا جاوے اسنوں دپھانگڑ آکھدے ہن۔ thumb|دپھانگڑ دی مورت
گرجھ
حوالے
گٹھ:شکاری پنچھی گٹھ:پنچھی
دوپھانگڑ
گٹھ:رکھ
زنک کاربن بیٹری
زنک-کاربن بیٹری یا جست-فحم برقیچہ (zinc-carbon battery) اک خشک سیل پرائمری بیٹری ہندی اے جہڑی ڈی۔سی۔ دے 1.5 وولٹ بجلی دندی اے۔ ایہہ زنک اتے مینگنیز ڈائی آکسائیڈ دی الیکٹروکیمیکل عمل توں ڈی سی پیدا کردی اے۔ کاربن دی اک راڈ مینگنیز ڈائی آکسائیڈ الیکٹروڈ توں کرنٹ لیندی اے، جس کرکے اسدا ایہہ ناں رکھیا گیا اے۔ اک خشک سیلّ عامَ طور تے زنک دے بنے اک ڈبے دا بنیا ہندا اے جہڑا کہ نیگیٹو پوٹینشل نال اینیوڈ دا کم کردا اے، جدکہ کاربن دی راڈ پوزیٹو کیتھوڈ دا کم کردی اے۔ عامَ ورتیاں جاندیاں بیٹریاں وچ الیکٹرولائیٹ دے طور تے امونیئم کلورائیڈ دا لیپ ورتیا جاندا اے، جسنوں کہ زنک کلورائیڈ دے گھول نال وی ملایا جاندا اے۔ زیادہ طاقت والیاں قسماں وچ مکھ طور تے زنک کلورائیڈ ورتیا جاندا اے۔
گٹھ:بجلی گٹھ:بیٹریاں
نیلی جلکُکڑی
نیلی جلکُکڑی  سلیٹی سر والی ککڑی دیاں 130 نسلاں دے پروار نوں ‘ریلیڈیئی’ کیہا جاندا اے۔ اس پروار دیاں نسلاں تقریباً ساری دنیا وچ پائیاں جاندیاں ہن۔ پاکستان بھارت وچ ایہہ دلدلاں اتے چھمبھاں وچ جوڑیاں وچ اتے جاں کوئی 30 پنچھیاں تک دیاں ٹولیاں وچ رہندیاں ہن۔ ایہناں دا کھانا کیڑے-مکوڑے، گھوگے اتے پانی دے پودیاں دے گودیدار تنے اتے جڑھاں ہن۔ کئی وار ایہہ پنجیاں دیاں انگلاں نال شکار نوں پھڑھ کے پنجیاں نوں اپر موڑ کے اپنی چنجھ وچ پا کے کھا جاندیاں ہن۔ ایہناں دی آواز کڑ-کڑ، گھگو، پھنکارے جاں زور-زور دی چیکاں ہندیاں ہن۔
اگلی پیڑھی
نیلی جلکُکڑی دا بچے پیدا کرن دا سماں جون توں ستمبر ہندا اے۔ نر مادہ نوں لبھاؤن لئی نڑی دی چھوٹی جنی اک سوٹی اپنی چنجھ وچ پھڑھ کے رولا پاؤندا مادہ دے پچھے دوڑدا اے ۔ ایہہ پانی دے پودیاں دیاں نڑیاں پلیٹ ورگا آلھنا بناؤندے ہن۔ مادہ 3 توں 6 انڈے دندی اے۔ انڈے دا سلیٹی جس اتے لاکھے دھبے ہندے ہن۔ مادہ 23 توں 29 دناں وچ بچے کڈھ لیندی اے۔ چوچیاں دی مادہ اتے نر دونے دو مہینے تک پالدے ہن۔
حوالے
گٹھ:پنچھی گٹھ:پانی دے پنچھی
بھارت دا صدر
بھارت دا صدر دیس دا پہلا شہری سربراہ ریاست ہندا اے۔ بھارت دے آئین آرٹیکل 52 ماتحت صدر دا عہدہ منظم اے۔ بھارت دا صدر ناں دا مکھی ہندا اے۔ 1967 توں لے کے ہن تک، ایہہ کوششاں ہندیاں رہیاں ہن کہ بھارت دے صدر نوں غیرملکی طریقے نال سرکار وچ الیکے گئے صدر دے کردار دے خاکے نالوں ودھ متحرک سیاستی ہستی بنایا جاوے۔ 1967 وچ سپریم کورٹ دے اک سٹنگ چیف جسٹس سبا راؤ نے خود نوں سیاستداناں دے جھیڑیاں وچ لپیٹ لیا اتے صدر بنن لئی نیاں پالکا دی مان-مریادا بھلّ بیٹھیا۔ چیف جسٹس سبا راؤ آزاد پارٹی تے جنسنگھ اتے کانگرس دے امیدوار ڈاکٹر۔ ذاکر حسین خلاف صدر دی چون لڑیا تے سبا راؤ ہار گیا اتے اپنا مراتبا تے ساکھ گوا بیٹھی۔ 1969 وچ ذاکر حسین دی بے وقتی موت کارن صدر دے عہدے لئی چون ویلے صدر چوناں نے اک شرارت پورن پرت دا مڈھ بنھیا۔ راجیو گاندھی تے گیانی ذیل سنگھ دا تنازعہ سیاسیات دے ہر طالب علم نوں آئینی غلط قدمی بارے احتیاط کرن دی اہم مثال اے۔ اس دے مقابلے صدر شنکر دیال شرما والا معاملہ وی اے جدوں 6 دسمبر 1992 نوں بھارت دے دھرم-نرپیکھ ڈھانچے اپر ہوئے قہری حملے بارے وزیراعظم پی وی نرسیما راؤ نے تاں خاموشی دھاری رکھنا ہی بہتر سمجھیا، پر صدر شرما نے اپنی گل کہن توں گریز نہ کیتا۔ صدر کوچیرل رمن نارائن نے نرپکھتا تے آئینی اخلاقیات اتے پہرہ دندیاں 1997 وچ اتر پردیش دی کلیان سنگھ سرکار برطرف کرن بارے اندر کمار گجرال سرکار دی سفارش واپس موڑ دتی۔ سیاسی طاقت وزیراعظم کول ہی ہندی اے۔ وزیراعظم ہی لوکاں دی جمہوری خواہش تے طاقت دا مجسمہ ہندا اے اتے اس نوں ہی لوکاں نے بھارت دے آئین مطابق دیش دا سحکمرانی چلاؤن دی ذمہ واری سونپی ہندی اے۔ ایہہ نہیں کہ صدر کول اختیار جاں طاقتاں نہیں ہندیاں، پر دیس دی حکومت چلاؤنا صدر دی ذمہ واری نہیں۔ سرپرستی، طاقت، پالیسیاں تے پہل قدمیاں ایہہ سبھ کجھ وزیراعظم دے اختیار وچ آؤندا اے، صدر دے نہیں۔ رائفوج ہلّ دا سکھرلا گھر کسے ججّ لئی نہیں اے جسنے کسے نازک موڑ تے طاقتور سیاسی نیتا نوں سنکٹ توں باہر کڈھیا ہووے۔ جو انسان (جاں عورت) صدرارتی محل وچ رہندا اے، اوہ اہم شخصیت ہونی چاہیدی اے۔ اس لئی صدر دے عہدے لئی امیدوار دا قد بتّ وی وڈا ہونا چاہیدا اے۔
صدر دا اِنتخاب
بھارتی آئین دے آرٹیکل 54 وچ صدر دی چون بارے لکھیا ہویا اے۔ بھارت وچ صدر دی چون سدھی لوکاں ولوں نہیں کیتی جاندی۔ صدر دی چون اپرتکھّ طریقے نال کیتی جاندی اے۔
صدرارتی امیدوار دی اہلیت
صدر دی چون دے سارے عہدیداراں لی بھارتی ریزرو بینک آف انڈیا کول سکیورٹی جمع کرانی لازمی ہندی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے صدر
خشک سیل
[[File:Dry cell (PSF).png|thumb|upleft|خشک سیلّ دی رچنا:
1. پتل دی ٹوپی، 2. پلاسٹک سیل، 3. خالی تھاں، 4. مسامدار گتا، 5. زنک دا برتن، 6. کاربن دی چھڑ، 7. کیمیائی مرکب]] خشک سیل بجلی دا سوما اے جس دی ورتوں اسان اے۔ اس نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کے جانا اسان اے۔ اس دی ورتوں ٹیلیوژن، ٹارچ، کھڈونا، گھڑیاں وغیرہ وچ کیتی جاندی اے۔ خشک سیل دی کھوج جاپان دے کلاک بناؤنن والے ییئی ساکیجو نے 1887 وچ اتے جرمنی دے سائنسدان کارل گاسنار نے 1888 وچ تیار کیتا۔
رچنا
خشک سیلّ وچ اک زنک دا برتن جو کہ رن الیکٹروڈ دا کم کردا اے۔ الیکٹرولائیٹ امونیئم کلورائیڈ دی لیٹی دے روپ وچ ہندا اے۔ کاربن دی چھڈ جس دے اپر پتل دی ٹوپی ہندی اے، دھن الیکٹروڈ دا کم کردی اے۔ اس دے آلے دوآلے مینگینیز ڈائی آکسائیڈ اتے کاربن دے ایٹم بھرے ہندے ہن۔ جدوں زنک دے برتن اتے کاربن دی چھڑ نوں تار نال جوڑیا جاندا اے تاں الیکٹران زنک توں کاربن ول چلدے ہن۔ سیلّ باہرو خشک ہندا اے پر اس دے کیمیائی مادےآں نوں گیلا رکھنا ضروری اے، نہیں تاں سیلّ کم نہیں کریگا۔ کاربن دے چھڑ دے اپر سیل کیمیائی مادےآں نوں گیلا رکھدی اے۔ خشک سیلّ چھوٹا، ہلکا  اتے اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کہ جانا سوکھا اے۔ خشک سیل بجلی دا سوما اے جس دی ورتوں اسان اے۔ اس نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کے جانا اسان اے۔
کیمیائی عمل
خشک سیل وچ زنک دا برتن رن الیکٹروڈ دا کم کردا اے۔ زنک دا آکسیڈائیز ہندا اے۔ پہلا ادھ دا کم دوجی کریا:
کیتھوڈ تے کریا:
ساری کریا:
خشک سیلّ دی الیٹروموٹو بل (e.m.f.) 1.5 V اے۔
حوالے
گٹھ:فزکس
مونیکا علی
مونیکا علی (جم 20 اکتوبر 1967) بنگلہ دیش وچ پیدا ہوئی بریٹیش لکھاری اے۔ اس دی مشہوری اپنے پلیٹھے ناول برک لین کارن ہوئی۔ 2003 وچ  گرانٹا  میگزین نے اس نوں اس ناول دے انشائع کھرڑے دے بنیاد تے "سبھ توں ودھیا نوجوان بریٹیش ناولکاراں" وچوں اک دے طور تے چنیا سی۔ بعد وچ اسے سال ایہہ شائع کیتا گیا سی۔ پھر ایہہ 2003 وچ ہی مین بکر انعام لئی نامزد کیتا گیا۔ 2007 وچ اس تے مشتمل اسے نام دی فلم بنائی گئی ۔ اوہ تن ہور ناول وی شائع کر چکی اے۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
علی دا جم اک بنگلادیشی پیؤ اتے انگریزی ماں دے پروار وچ 20 اکتوبر 1967 نوں ڈھاکا، مشرقی پاکستان (ہن بنگلہ دیش) وچ ہویا سی۔ اوہ اجے تن سال دی عمر دے سی جدوں اوہ اپنے ماں-پیؤ نال برطانیہ وچ آ گئی۔ اس دا پیؤ  میمن سنگھ ضلعے دا مول واسی اے۔ اس نے بولٹن دے پرائمری سکول توں مڈھلی پڑھائے کیتی اتے پھر  فلاسفی، سیاسیات اتے معاشیات تے دی اچّ سکھیا وادھام کالج، آکسفورڈ توں حاصل کیتی۔
برک لین
برکّ لین دا نام لندن دے بنگلادیشی بھائیچارے دی وسوں والے علاقے دی اک مکھ گلی دے نام توں لیا گیا اے۔ ایہہ نازنین نامی اک عورت دی کہانی اے جو چنو نام دے اک نوجوان دے نال ویاہ دے بعد 18 سال دی عمر وچ بنگلا دیش دے اک پنڈ توں لندن دے مشرقی علاقے برک لین وچ رہن آؤندی اے۔ ایہہ اوہ علاقہ اے جس وچ بنگلا دیشی پرواسیاں دی وڈی تعداد آباد اے اتے جتھے غربت اتے ہور مسئلے عامَ ہن۔ نازنین خاموشی نال گھر دے کم اتے خاوند دی خدمت وچ لگی رہندی اے اتے آہستہ آہستہ اس نوں اس اجنبی ماحول دی سمجھ آؤن لگدی اے
چنو نوں تعلیم-یافتہ ہون دے باو جود چنگی نوکری نہیں ملدی۔ نازنین خود اک کپڑے بناؤن والی فیکٹری لئی سلائی دا کم گھر توں کرن لگدی اے اتے اسے طرحاں اس دی کریم نال ملاقات ہندی جو اس دے کول سلائی دا کم لے کے آؤندا اے۔ کریم دے ذریعے نازنین نوں برطانیہ وچ مسلمان نوجواناں دے مسئلیاں اتے اوہناں نوجواناں دا اسلام دے نام اتے اپنے آپ نوں جتھیبند کرن دے جذبے دا پتہ لگدا اے۔
نازنین دی کہانی دے نال اس دی بھین حسینہ دی کہانی وی اس دیاں بنگلا دیش توں آؤندیاں چٹھیاں دے ذریعے بیان کیتی گئی اے۔ حسینہ دوناں بھیناں وچوں زیادہ خوبصورت سی اتے اسنے اپنی مرضی نال ویاہ کیتا سی۔ ظکلم شوہر توں چھٹکارا پاؤن لئی اوہ گھروں بھجّ جاندی اے اتے ڈھاکا وچ اسنوں ہور مشکلاں اتے ظلماں دا ساہمنا کرنا پیندا اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1967 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:بنگلادیشی مول دے لکھاری
عظمی خان
عظمیٰ خان (اردو: عظمی خان ; جم 14 اپریل 1987) اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اس نے فلم وار (2013) دے نال اپنا کریئر شروع کیتا اتے بعد وچ ییلگر وچ فلم دیکھن لگی۔ اسنے وار وچ مجتبیٰ دی بیوی دی کردار نبھایا۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1987 گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
بابا نودھ سنگھ
بابا نودھ سنگھ دا جم 1662 ء نوں پنڈ چیچا ضلع امرتسر وچ پیؤ بابا لدھا جی نمبردجر دے گھر ہویا۔
ہاولے
گٹھ:پنجاب دے شہید گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
سدپارہ جھیل
ناں
سدپارہ بلتی زبان دا لفظ اے جس دے معنی نیں ست دروازے اس دی وجہ ایہ اک دیومالائی کہانی اے جو ایہ اے
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں گٹھ:گلگت بلتستان دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں گٹھ:سیاحتی مقامات
ویکٹوریا نکونگ
وکٹوریا نکونگ اک نائیجیریائی کثیرلسانی منورنجن صلاح کار اتے اک پروگرام پروڈیؤسر اے۔ ایہہ اک دوبھاشی پیشکار، کورا پرسکاراں، ہیڈز اوارڈ لئی سرجن ہار رہی اے، اتے اسنے اک چیرٹی اتے لائیف فاؤنٹین اورفنئیز ہوم دے قیام کرن وچ مدد کیتی۔ وکٹوریا کروز اینڈ چلز دی ایگزیکٹیو پروڈیؤسر اے۔وکٹوریا "ایہہ روکس پروجیکٹ ورلڈ وائیڈ" اُتے نشر کیتے جان والی پہلی افریکی ہن۔
جیون
نکونگ سکھیاوادیاں دے پروار وچوں سی۔ نکونگنے دکھنی نائیجیریا دے کیلابار یونیورسٹی توں جدید بولیاں وچ اپنی پہلی ڈگری حاصل کیتی اتے دکھنی افریقہ دے کیپ ٹاؤن دی یونیورسٹی وچ بزنس کمیونیکیشن دا مطالعہ کیتا۔ اسنے لاگوس بزنس سکول وینڈرز وچ صنعتی پربندھن دا وی مطالعہ کیتا۔