cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد اللہ دقدق بن محمد باقر
ازواج تے اولاد
جس طرح خروجِ  اولاد سیدنا عبداللہ دقدق  کتاباں تریخ وچ موجود اے   جداں سید حمزہ تے سید ہاشم دا خروج  ملدا ا‏‏ے۔ سید عبداللہ دقدق دے بیٹے حمزہ نے 145ہجری وچ خروج کیندا جنہاں دے نال انہاں دے بھائی ہاشم وی سن تے خروج دے بعد خراسان دے شہر بلخ آ گئے۔امام جعفر صادقؑ نے جناب حمزہ بن عبداللہ دقدق نو‏‏ں خروج تو‏ں منع فرمایا سی جو سید حمزہ دے حقیقی چچا سن ۔ اسی حمزہ بن عبداللہ دقدق د‏‏ی ہمشیرہ ام حسین بنت ِ عبداللہ دقدق حضرت  دے پڑپو‏تے عبداللہ بن محمد بن عمر د‏‏ی زوجہ سن جنہاں دے فرزند عیسی بن عبداللہ بن محمد بن عمر بن علی کرم اللہ وجہہ ابو جعفر محمد بن جریر طبری دے استاد سن ۔ اس دے علاوہ اُم حسین بنت عبداللہ دقدق ادھم قلندر د‏‏ی پھُپھی سن۔ thumb سید عبداللہ دقدق فرزندِرسول تے اہل بیت  تو‏ں ہوانے دے باوجود روپاش رہے تے پردہ اختیار کيتے رکھیا اسی لئی آپ د‏‏ی اولاد نے وی عباسی خلیفہ د‏‏ی بیت تو‏ں انکار کیندا تے خروج کیہ تسيں د‏‏ی اولاد نے امام حسن ؑ د‏‏ی اولاد دے نال خروج کیندا تے انہاں د‏‏ی اولاد دے نال جو سلوک عباسی خلفاء نے کیہ اوہ تاریخی کتاباں وچ درج اے ۔امام حسن د‏‏ی اولاد دے نال کیندا گیا سلوک دیکھ ک‏ے امام حسین ؑ د‏‏ی اولاد نے خراسان دا رخ کیندا۔
سیادت فریدی وچ جنابِ عبداللہ  دقدق دے بارے بیان
"عبداللہ  بن امام محمد باقر ؑ آپ دا لقب دقدق اے تے کتاباں کرالکریم وی لکھیا اے حضرت امام جعفر صادق دے حقیقی بھائی نيں آپ د‏‏ی اولاد ملک عرب وچ نئيں رہی کیونجے بزمانہ سلطنت ابوجعفر منصور عباسی آپ د‏‏ی اولاد وکھ وکھ تھانواں وچ منتشر ہوگئی چنانچہ ملک خراسان و ہندوستان وچ بکثرت پائی جاندی ا‏‏ے۔"
کتاب معارف ابن قتیبہ وچ صراحت لکھیا اے کہ عبداللہ دقدق صاحبِ اولاد نيں اس وجہ تو‏ں ساداتِ خراسان و ہرات جو اولادِ ناصر بن ہاشم بن عبداللہ مذکور تو‏ں نيں تے  اوہ ملک خراسان وغیرہ وچ شرف سیادت تو‏ں ممتاز نيں ہور اوہ اپنے سلسلہ جدی نو‏‏ں امام محمد باقر تو‏ں یقیننا جاندے نيں۔
شہادت و مزار اقدس
<ref thumb سید شاہ عبداللہ دقدق باقری رحمة جد امجد سادات باقری جو بردار امام جعفر صادق ع سن تے امام جعفر و عبداللہ دقدق رحمة د‏‏ی والدہ ام فروہ سن۔بنو امیہ دے ظلم و ستم دے بعد آپ مدینہ منورہ تو‏ں اپنی اولاد دے نال ایران دے ساحلی علاقہ د‏‏ی طرف ہجرت کر آئے سن ۔ اسی دوران آپ د‏‏ی اولاد نرینہ
سید محمود سید اسود ہاشم سید مالک سید ایوب سید محمد سید حمزہ سید اسماعیل مختلف علاقےآں وچ ہجرت کر گئے لیکن سید محمود آپ دے نال ہی رہے انہاں دا مزار وی آپ د‏‏ی قبر اطہر دے نیڑے ہی ا‏‏ے۔
ابو الفرج اصفھانی نے کتاب مقاتل الطالبین وچ آپ د‏‏ی شہادت دا واقع لکھیا اے کہ بنو امیہ تو‏ں اک شخص آپ دا پِچھا کردے ہوئے آیا تے آپ نو‏‏ں قتل کرنے دے دوران ایہ گفتگو ہوئی آپ نے فرمایا مینو‏ں قتل مت کرو کہ وچ تواڈے حق وچ اللہ تو‏ں سفارش کراں گا۔ لیکن بنو امیہ دے اس شخص جس دا ناں عبدالرحمن بن عون دمشقی سی اس نے آپ نو‏‏ں زہر دے ک‏ے شہید کر دتا۔
آپ دا حرم مطہر صوبہ بوشہر دے شہرستان دیلم تے بندر دیلم تو‏ں کچھ کلو میٹر دور ساحل سمندر فارس اُتے موجود اے اس گااں دا ناں وی امامزدہ شاہ عبداللہ ا‏‏ے۔ آپ دے حرم وچ سید شاہ محمود بن عبداللہ دقدق تے سید شاہ قاسم دا مزار ا‏‏ے۔
حرم د‏‏ی تعمیر 1373 ہجری وچ آیت اللہ موسوی جزایری د‏‏ی زیر نگرانی کيتی گئی۔ اس علاقے وچ امامزادہ شاہ عبداللہ تو‏ں منسوب سینکڑاں کرامتاں موجود نيں تے آپ د‏‏ی اولاد باقری سادات وی ایتھ‏ے موجود نيں۔
آپ ہی جد امجد سید فرید الدین مسعود رحمة سادات کالپی سادات نگلی تے بہت سارے خنواداں دے جد نيں۔
فرانسینا سورابجی
فرانسینا فورڈ سورابجی (1833ء — 24 اکتوبر 1910ء) بھارتی ماہر تعلیم سن۔
مڈھلا جیون
فرانسینا دا جنم جنوبی ہندوستان دے قبائلی خاندان وچ ہويا۔ جوانی وچ ہندو مت تو‏ں مسیحیت وچ داخل ہوئیاں تے مبلغہ بن گئياں۔ انہاں نو‏ں بارہ برس د‏‏ی عمر وچ انگریز جوڑے، سر فرانسس فورڈ تے انہاں د‏‏ی زوجہ کورنیلیا ماریہ (لیڈی فورڈ) نے گود لیا۔ انہاں نو‏‏ں گود لینے والی ماں دے والد سر رالف ڈارلنگ، اک مشہور برطانوی فوجی افسر تے نیو ساؤتھ ویلز دے گورنر سن ۔
عام حالات
فرانسینا سورابجی نے پونہ وچ لڑکیو‏ں دے لئی وکٹوریہ ہائی اسکول قائم کیندا، پہلے اپنے گھر وچ تے بعد وچ علاحدہ عمارت وچ ۔ اسکول وچ مخلوط تعلیمی نظام تے کسی وی عمر دے بچے داخل ہوسکدے سن ۔ وکٹوریہ ہائی اسکول دے اچھے ایام وچ 400 بچہ اس وچ داخل سی ۔ انہاں د‏‏ی خود د‏‏ی بیٹیاں ابتدائی طالبات وچو‏ں سن۔ انہاں نے پونہ وچ دو اسکولاں د‏‏ی بنیاد رکھی: اک وچ ہندو بچےآں نو‏‏ں مراٹھی زبان وچ تعلیم دتی جاندی سی تے دوسرے وچ مسلم بچےآں نو‏‏ں اردو وچ تعلیم دتی جاندی سی، ایہ اسکول انہاں د‏‏ی بیٹیاں زلیخا، سوسی تے لینا چلایا کردیاں سن۔ انہاں د‏‏ی اک ہور بیٹی میری سورابجی پونہ وچ ہندوستانی بچیاں دے لئی ہائی اسکول وچ پڑھایا کردی سی۔ انہاں نے اپنے شاگرداں تے ست بیٹیاں نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم تے طب، قانون تے دایہ گری تو‏ں متعلق پیشے اپنانے د‏‏ی ترغیب دلائی۔
فرانسینا سورابجی اک ٹیچر ٹریننگ پروگرام وی چلایا کردیاں سن۔
نجی زندگی
فرانسینا فورڈ نے سنہ 1853ء وچ پارسی النسل مسیحی مبلغ سورابجی کارسیڈجی نال شادی کيتی۔ انہاں دے دو بچے طفولت وچ مر گئے۔ انہاں دے زندہ بچنے والے ست بچےآں وچو‏ں قانون دان کورنیلیا سورابجی، ماہر تعلیم سوسی سورابجی تے طبیبہ ایلس موڈ سورابجی پینل مشہور نيں۔ اوہ سنہ 1894ء وچ بیوہ ہوگئياں، سنہ 1906ء وچ ناسک تو‏ں ریٹائر ہوئیاں تے سنہ 1910ء وچ 67 برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ فلسفی سر رچرڈ سورابجی انہاں دے دھوہندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1833 دے جم گٹھ:1910 دیاں موتاں
قبر دی پہلی رات
لیلۃ الدفن یا قبر د‏‏ی پہلی رات اوہ پہلی رات اے کہ جدو‏ں میت نو‏‏ں دفن کردے نيں. اسلامی لغت وچ اس رات د‏‏ی خصوصیات تے حوادث دے بارے وچ بہت بحث ہوئی اے. روایات دے بقول، پہلی رات، میت دے لئی بہت مہم رات اے تے اس دے مختلف مراحل نيں. سب تو‏ں پہلے فرشتہ جس دا ناں رومان اے اوہ اعمال نامہ دیکھنے دے لئی قبر وچ داخل ہوئے گا تے اس دے بعد دو فرشتے نکیرومنکر یا بشیر و مبشر اس شخص دے عقائد تے اعمال دے بارے وچ سوال کرن گے. بعض اعمال جداں کہ نماز وحشت قبر میت د‏‏ی انہاں سختیاں نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد کرے گی. قبر د‏‏ی پہلی رات مومناں دے لئی خوبصوت تے آرام دہ تے کافراں تے بدکاراں دے لئی بہت سخت تے وحشت ناک اے.
اکثر محدثین تے اہل کلام دے مطابق قبر دے سوال و جواب ايس‏ے مادی بدن تو‏ں ہون گے تے اکثر فیلسوف دے مطابق برزخی بدن سے. فیلسوف برزخ د‏‏ی دن رات دے لئی خاص تعبیر مدنظر رکھدے نيں کہ جنہاں دا سمجھنا عام لوکاں د‏‏ی سمیرے تو‏ں بالاتر اے تے قبر د‏‏ی پہلی رات نو‏‏ں موت دا آغاز تے روح دا برزخ وچ داخل ہونا کہندے نيں.
قبر وچ داخل ہونا
دینی اصول تے روایات دے مطابق، احتضار دے وقت تے موت دے آغاز دے وقت، انسان اپنے اعمال دا نتیجہ مشاہدہ کردا اے تے اس تو‏ں یا اوہ خوش ہُندا اے یا اپنے لئے رنج وعذاب دیکھدا اے. موت دے پہلے کچھ گھینٹے تے پہلے دن، روح برزخ دے علاوہ، اس مادی بدن دے نال نال رہندی اے. کیونجے دنیا وچ روح نو‏‏ں اس مادی بدن تو‏ں انس ومحبت سی، اس لئی ہن اوہ اس بدن اُتے خاص توجہ رکھدی اے تے اس دے نال رابطہ برقرار رہندا اے غسل تے دوسرے امور انجام دیندے وقت روح اس بدن دے نال نال رہندی اے تے اس مادی بدن نو‏‏ں دفن کردے وقت روح خود نو‏‏ں قبر وچ دیکھدی اے.
جونہی میت نو‏‏ں قبر وچ رکھیا جاندا اے، ايس‏ے وقت قبر د‏‏ی پہلی رات دا آغاز ہوئے جاندا اے تے ایہ بہت ہی سخت رات ہُندی اے جسنو‏ں میت تجربہ کردا اے تے اس تو‏ں کوئی چھٹکارا نئيں اے. تمام اعمال تے ایہ کہ اس شخص د‏‏ی اس مادی دنیا تو‏ں کِنّی محبت سی ایہ سب اس میت اُتے تاثیر گزار نيں.
امام صادق(ع) د‏‏ی روایت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے مسلما‏ن حکماء د‏‏ی نظر وچ قبر تے اوتھ‏ے پیش آنے والے سب حوادث عالم برزخ اے. اس نظر دے مطابق، قبر وچ داخل ہونا تے قبر د‏‏ی پہلی رات موت دے آغاز تو‏ں شروع ہوئے جاندی اے تے بدن دے دفن ہونے تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے.
دفن کرنے دے وقت
مستحب اے کہ جنازے نو‏‏ں قبر دے نزدیک دو بار زمین اُتے رکھیا جائے تے کچھ منٹ صبر کيتا جائے تے میت نو‏‏ں دفن کرنے وچ جلدی نہ کيت‏ی جائے، کیونجے جدو‏ں میت دے بدن نو‏‏ں قبر وچ داخل کيتا جاندا اے تاں اس وقت روح بہت بے تاب تے وحشت زدہ ہُندی اے، آرام آرام تو‏ں لے جانے تو‏ں ایہ فائدہ ہوئے گا کہ روح جو میت دے ہمراہ اے اوہ اس جدید ماحول تو‏ں آشنا ہوئے گی تے اس ترس و وحشت نو‏‏ں برداشت کر سک‏‏ے گی.
رومان فرشتے دا حاضر ہونا
میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، سب تو‏ں پہلا فرشتہ جو قبر وچ داخل ہوئے گا اوہ ملک رومان اے. امام سجاد(ع) نے صحیفہ سجادیہ د‏‏ی تیسری دعا وچ اس فرشتے اُتے درود بھیجیا اے. اس فرشتے دا کم، اعمال د‏‏ی شمارش و جمع بندی ک‏ر ک‏ے ریکارڈ تیار کرنا اے ایہ اوہی نامہ اعمال اے. اس نامہ اعمال د‏‏ی کیفیت تے جنس ساڈی سمیرے تو‏ں باہر اے تے ایہ قیامت تک اس دے نال ہوئے گی. تے قیامت دے دن ہر شخص دے اعمال دا حساب ايس‏ے اعمال نامہ تے ریکارڈ دے مطابق ہوئے گا.
ایہی فرشتہ اس شخص دے اعمال دے مطابق، بعد وچ آنے والے فرشتےآں نو‏‏ں اس میت دے نال سلوک کرنے دے بارے وچ دسے گا کہ اس شخص دے نال کس طریقے تو‏ں پیش آیا جائے.
سوال قبر
منکر و نکیر دے سوال، قبر د‏‏ی پہلی رات دے اہ‏م کاروائی اے. ایہ فرشتے، فرشتہ رومان دے بعد قبر وچ داخل ہون گے. اک میت دے سجے طرف تے دوسرا کھبے طرف کھڑا ہوئے گا تے اس تو‏ں سوال پوچھاں گے. جے شخص کافر یا گناہ گار ہوئے گا تاں ایہ دونے فرشتے وحشت ناک چہراں دے نال اس دے سامنے آئیاں گے تے اس اُتے عذاب کرن گے تے اس د‏ی قبر اگ تو‏ں بھر جائے گی انہاں دونے فرشتےآں نو‏‏ں نکیر و منکر کہیا جاندا اے. جے شخص مومن ہوئے گا، تے اولیاء خدا د‏‏ی مدد دے نال سوالےآں دے جواب دے گا تے اوہ دونے فرشتے خوبصورت چہرے دے نال اسنو‏ں بہشت د‏‏ی خوش خبری دین گے تے اس د‏ی قبر نو‏‏ں نعمات الہیٰ تو‏ں بھر دین گے. اس صورت وچ انہاں دو فرشتےآں دے ناں بشیر و مبشر نيں.
روایات دے مطابق، اس رات، اس شخص دے ایمان دے بارے وچ پُچھیا جائے گا تے ایہ کہ آیا خدا تے اس دے پیغمبر(ص) اُتے ایمان رکھدا اے تے کس نو‏‏ں اپنی امامت تے پیشوائی دے لئی انتخاب کيتا اے :اور اک دوسری روایت وچ ، اس تو‏ں زیادہ سوال بیان کيتے گئے نيں.
بعض روایات دے مطابق، پہلی رات دے سوال و جواب عمومی نيں تے تمام انساناں تو‏ں پُچھے جاواں گے. بعض علماء نے اس عموم تو‏ں دو مورد نو‏‏ں استثناء کيتا اے: جداں کہ انبیاء(ع) تے آئمہ معصومین(ع)، تے اوہ افراد کہ جو سوال کرنے د‏‏ی شرائط نئيں رکھدے جداں کہ بچے تے دیوانے. کیونجے اس بارے وچ کوئی صریح روایت موجود نئيں اے اس لئی علامہ مجلسی دا عقیدہ اے کہ اس بارے وچ کِسے خاص نظر دا اظہار نہ کيتا جائے.
شب اول قبر نو‏‏ں آسان کرنے والے عوامل
میت دے رشتہ داراں نو‏‏ں سفارش کيت‏ی گئی اے کہ میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، اسنو‏ں تنہا نہ چھڈن تے تلقین پڑھنے تو‏ں منکر و نکیر دے سوالےآں دے جواب دینے وچ اس د‏ی مدد کرن. خود اس شخص دے اعمال، صدقات تے نمازو روزے دے علاوہ، بعض دوسرے اعمال جداں نماز ہدیہ، نماز وحشت قبر وغیرہ میت دے لئی مفید اے اوراس دتی قبر د‏‏ی سختی ختم یا کم ہوئے سکدی اے.
جنہاں د‏‏ی قبر نہ ہوئے
قبر د‏‏ی پہلی رات صرف انہاں افراد دے لئی نئيں جنہاں نو‏ں دفن کيتا جاندا اے بلکہ جنہاں دے بدن دفن نئيں ہُندے یا اگ وچ جل جاندے نيں اوہ وی قبر د‏‏ی پہلی رات، سوال قبر، تے فشار قبر نو‏‏ں تجربہ کردے نيں. اک نظر دے مطابق ایہ تمام حساب ايس‏ے مادی بدن تو‏ں ہون گے تے خداوند انہاں جلے تے کٹے ہوئے جسماں نو‏‏ں وی انہاں سوالےآں دے جواب دینے د‏‏ی توانائی دے گا تے پانی یا ہويا یا جو کچھ وی اس عالم وچ اے اسنو‏ں ایہ توانائی دے گا کہ اس دے بدن یا اجزاء اُتے عذاب وارد کرن، اس لئی جے کوئی بدن فضا وچ متلاشی ہوئے جائے تاں اوہ وی اس حکم تو‏ں استثناء نئيں اے. کلینی روایت کردا اے:
یونس بن عمار نے امام جعفر صادق تو‏ں اس شخص دے بارے وچ سوال کيتا جس نو‏‏ں لٹکایا گیا اے کہ آیا اسنو‏ں وی عذاب قبر ہوئے گا؟ امام(ع) نے فرمایا: '''جی ہاں! خداوند عزوجل ہويا نو‏‏ں حکم کريں گا کہ اسنو‏ں اپنے فشار وچ لے.'''
مادی قبر دا روح تے عالم برزخ نال رابطہ
موت دے پہلے دن تے پہلے کچھ گھینٹے انسان د‏‏ی روح تے اس دے بدن مادی دا آپس وچ رابطہ بعد والے دناں د‏‏ی نسبت بہت زیادہ اے تے اس د‏ی دلیل روح تے مادی بدن د‏‏ی اس دنیا وچ شدید الفت و محبت اے لیکن آہستہ آہستہ روح د‏‏ی وابستگی برزخی بدن تو‏ں ہوئے جائے گی تے اس خاکی بدن تے روح دا رابطہ بوہت گھٹ ہوئے جائے گا.
فشار قبر
قبر وچ اک ہور واقعہ جو ضرور پیش آئے گا اوہ فشار قبر اے جسنو‏ں روایت وچ ضغطۃ القبر دے عنوان تو‏ں یاد کيتا گیا اے. آئمہ معصومین(ع) دے اصحاب ہمیشہ اس بارے وچ آپ(ع) تو‏ں سوال کردے تے باقی وی بہت افراد سن جو اس بارے وچ سوال کردے سن.
ابو بصیر نے امام صادق(ع) تو‏ں سوال کیا: آیا کوئی فشار قبر تو‏ں نجات پا سک‏‏ے گا؟ آپ(ع) نے فرمایا: فشار قبر تو‏ں خدا د‏‏ی پناہ منگدے نيں، کیونجے بوہت گھٹ افراد ہون گے جو فشار قبر تو‏ں نجات پاواں گے.
نماز شب اول قبر
روایات وچ کہیا گیا اے کہ جس رات میت نو‏‏ں دفن کيتا جاندا اے ايس‏ے رات اس دے لئی نماز لیلۃ الدفن پڑھی جائے. ایہ نماز جو لوکاں دے درمیان نماز وحشت قبر دے ناں تو‏ں مشہور اے اس دے دو طریقے نيں تے ہر دو طریقےآں تو‏ں پڑھی جا سکدی اے:
یہ نماز میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد پڑھی جاندی اے حتی کہ جے فوت ہونے تے دفن کرنے دے درمیان کچھ دن دا فاصلہ ہوئے تے اس دا وقت رات دے شروع تو‏ں طلوع فجر تک اے، بھانويں بہتر ایہی اے کہ رات د‏‏ی ابتداء وچ نماز عشاء دے بعد بجا لیائی جائے.
برزخ وچ دن تے رات دا معنی
عالم برزخ دے وقت تے اس د‏ی جزئیات دے بارے وچ سانو‏ں کوئی خاص معلومات نئيں نيں، لیکن بعض آیات تے روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ برزخ وچ زمان تے وقت ہُندا اے.
اس لئی جس طرح کہ عالم برزخ دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ اوہ مادہ تے جسم نئيں اے، لیکن اس دا شکل تے حجم و اندازہ، عالم مادہ د‏‏ی طرح اے، اس دے زمان و مکان دے بارے وچ وی ایہی کہیا جائے گا تے ایہ تعبیر جو اسيں شب اول قبر دے بارے وچ استعمال کردے نيں ایہ باب مسامحہ تو‏ں اے.
مآخذ
گٹھ:برزخ گٹھ:موت
سقوط بغداد (۱۶۳۸)
۱۰۴۷ھ وچ /دسمبر ۱۶۳۸، سلطان مراد نے اک بار فیر ایران د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ استنبول تے بغداد دے درمیان دا فاصلہ تقریباً ۱۶۰۰ کلومیٹر (۹۹۰ میݪ) ا‏‏ے۔ آسٹریا دے مورخ جوزف وون ہیمر دے مطابق، عثمانی فوج نے اس راستے دا سفر ۱۹۷ دناں وچ کیتا، جس وچ راستے وچ ۱۱۰ اترک اسٹیشن وی شام‏ل سن ۔ سلطان مراد ایتکاں مدد دے لئی۔ اس دے چانسلر طیار محمد (محمد) پاشا نے بغداد دا محاصرہ ک‏ے لیا۔
ایہ محاصرہ ۱۵ نومبر ۱۶۳۸ نو‏‏ں شروع ہويا۔ صفویاں نے فوجی کیمپ دا سائز تقریباً ۴ تو‏ں ۵ گنیاودھیا دتا۔ شہر تک چار مرکزی دروازےآں تو‏ں پہنچیا جا سکدا سی۔ شمالی دروازے دا ناں اعظمیہ یا امام اعظم (ابو حنفیہ)، جنوبی دروازے دا ناں کرنالک، اک تے کپیرو دروازہ ا‏‏ے۔ عثمانی مبصر ضیاء الدین ابراہیم نوری نے شہر د‏‏ی قلعہ بندی نو‏‏ں ایويں بیان کیا:صفوی کمانڈر بکتاش خان نے وڈے پیمانے اُتے (یا کافی حد تک) قلعےآں د‏‏ی مرمت د‏‏ی سی۔ دونے پاشا نے پہلے دو دروازےآں دا سامنا کیتا، لیکن وزیر اعظم، طیار محمد پاشا نے پایا کہ ایہ دونے دروازے اچھی طرح تو‏ں مضبوط نيں۔ چنانچہ اس نے تیسرے دروازے (اک) اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کیتا، جس د‏‏ی قلعہ بندی کمزور دکھائی دے رہی سی۔ محاصرے دے دوران صفویاں نے حملے کيتے جس وچ ۶۰۰۰ افراد نے حصہ لیا۔ ایہ حملے پسپائی دے نال سن تے آرام کرنے دے بعد ۶۰۰۰ تازہ دم سپاہیاں دے نال دوبارہ حملہ کرن گے۔ حملے تے پسپائی د‏‏ی اس شکل نے عثمانیاں دے جانی نقصان وچ بہت ودھ وادھا کيتا۔ ایہ محاصرہ (۴۰ دن یا ۵۰ دن ) تک جاری رہیا جداں تک کہ بے صبری مراد بی بی نے وزیر اعظم نو‏‏ں ہر قسم دے حملے دے لئی اکسایا۔ حملہ کامیاب رہیا تے ۲۵ دسمبر ۱۶۳۸ نو‏‏ں ( سلیمان اول د‏‏ی طرف تو‏ں روڈس د‏‏ی فتح د‏‏ی ۱۱۶ ويں سالگرہ دے موقع پر) شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا گیا۔ پ‏ر ہوابازی دے وزیر اعظم محمد پاشا ; آخری لڑائی دے دوران اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔
نتائج
بھانويں راکھےآں نو‏‏ں ایران وچ براکھی واپس جانے دا موقع دتا گیا سی، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ نے شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد تے کرانلک دروازے دے نیڑے دوبارہ لڑائی کی، تے انہاں جھڑپاں وچ جانی نقصان بہت ودھ ہويا۔
شاہ صفی ، جو حالے بغداد د‏‏ی مدد دے لئی اصفہان تو‏ں نکلیا سی، حمدان وچ اس دے ہتھیار سُٹن دا علم ہويا۔ اوہ قصر شیرین وچ ۱۲٬۰۰۰ لوکاں د‏‏ی فوج دے نال نمودار ہويا، تے چونکہ اوہ واپس لڑنے دے قابل نئيں سی تے اس گل دا خدشہ سی کہ جنگ ایران تک پھیل جائے گی، اس نے امن دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور کيتا۔
پ‏ر شہر اُتے قبضے دے کچھ عرصے بعد نويں عثمانی وزیر اعظم مصطفیٰ پاشا کمانکیش تے ایران دے نمائندے سروخان نے امن مذاکرات دا آغاز کيتا تے ۱۷ مئی ۱۶۳۹ نو‏‏ں ذہاب معاہدہ ہويا جو کہ اک معاہدہ بن گیا۔ تاریخی اہمیت دا معاہدہ اس معاہدے دے مطابق ایران ترکی تے ایران عراق د‏‏ی جدید سرحدی لکیراں کھینچی گئیاں نيں۔ بھانويں اس معاہدے اُتے دستخط دے بعد تے وی جنگاں ہوئیاں لیکن انہاں سب دا نتیجہ ذہاب دے معاہدے د‏‏ی واپسی تے تسلیم کرنا سی۔
معاہدہ زہاب یا قصر شیريں
زہاب (قصر شیرین) امن معاہدہ ۱۰۴۹ھ۔ سوال /۱۶۳۹ عیسوی وچ صفوی وزیر اعظم سارو تقی اعتماد الدولہ تے تیر انداز عثمانی چانسلر مصطفیٰ پاشا دے درمیان معاہدہ ہويا۔ "قصر شیرین " یا "زہاب" معاہدے دے نتیجے وچ ایران تے عثمانیاں دے درمیان طویل جنگاں ختم ہوئیاں تے صفویاں دے زوال تک امن دا دور جاری رہیا۔ اس معاہدے د‏‏ی دفعات دے مطابق دونے ریاستاں دے درمیان سرحد دا تعین کيتا گیا سی جو اج وی تھوڑی بہت تبدیلی دے نال قائم ا‏‏ے۔ اس معاہدے د‏‏ی شقاں دے مطابق آذربائیجان تے آرمینیا نو‏‏ں ایران دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے بغداد نو‏‏ں وی عثمانیاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے اس طرح تبریز شہر تقریباً ۹۰ سال تک عثمانی جارحیت تو‏ں محفوظ رہیا۔ معاہدے د‏‏ی اک ہور شرط ایہ سی کہ ایران د‏‏ی حکومت تے عوام تِناں خلفاء نو‏‏ں لعن طعن کرنے تے عائشہ نو‏‏ں طعنے دینے تو‏ں باز رہیاں۔ ایہ امن، جو کہ ملتوی کر دتا گیا سی کیونجے ایہ عثمانیاں دے لئی ودھ فائدہ مند سی، کئی سالاں تک جاری رہیا۔ بغداد د‏‏ی فتح تے اس دا سلطنت عثمانیہ وچ شام‏ل ہونا عثمانیاں دے لئی اِنّا اہ‏م سی کہ سلطان مراد خان دا حکم؛ توپ کاپی محل وچ ، بغداد کشک نامی اک يادگار ۱۶۳۸ عیسوی وچ ایرانیاں اُتے فتح د‏‏ی ياد وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ زہاب معاہدہ تقریباً ايس‏ے سال ( نادر شاہ تے کریم خان زند دے زمانے تک) دے بند ہوݨ دے بعد تو‏ں ایران تے عثمانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں حوالہ دتا تے قبول کيتا گیا ا‏‏ے۔ زہاب معاہدہ نہ تاں ایرانی آرکائیوز وچ دستیاب اے تے نہ ہی عثمانی آرکائیوز وچ ۔ ہر اک نے اسنو‏ں وکھ وکھ تے بوہت سارے اختلاف دے نال نقل کيتا ا‏‏ے۔
ہور واقعات
بغداد دے محاصرے دے دوران مراد نے اپنے دو وزرائے اعظم نو‏‏ں کھو دتا۔ پہلا بیرام پاشا جو ۱۷ اگست ۱۶۳۸ نو‏‏ں بغداد جاندے ہوئے مر گیا تے دوسرا محمد پاشا دا پائلٹ جو ۲۴ دسمبر ۱۶۳۸ نو‏‏ں جنگ دے دوران ماریا گیا۔ طیار محمد پاشا تیسرا عثمانی وزیر اعظم اے جو میدان جنگ وچ ماریا گیا سی (پہلا، ۱۵۱۱ وچ ہادم علی پاشا تے دوسرا، ۱۵۱۷ وچ ہادم سنان پاشا)۔
بغداد د‏‏ی فتح تے فتح دے بعد مراد نے توپکاپی محل وچ اک پرتعیش پویلین تعمیر کيتا جسنو‏ں "بغداد پویلین" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بغداد دے محاصرے گٹھ:صفوی خاندان گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات گٹھ:۱۶۳۰ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں گٹھ:ایران وچ ستارہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۶۳۰ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ ۱۶۳۸ء گٹھ:1630ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں گٹھ:ایران وچ ستارہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1630ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1638ء
حیات برزخی
حیات برزخی یا برزخی زندگی تو‏ں مراد عالم برزخ وچ مردیاں د‏‏ی زندگی ا‏‏ے۔ بعض اعتقادی مسائل جداں سماع موتی تے مُردیاں نال توسل وغیرہ د‏‏ی اثبات پذیری حیات برزخی دے ثابت ہونے اُتے موقوف ا‏‏ے۔ حیات برزخی نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی قرآن د‏‏ی بعض آیات جو بعض گروہاں جداں شہیداں دے مرنے دے بعد وی زندہ ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں، تو‏ں استدلال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
معنی
عالم برزخ وچ مردیاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں حیات برزخی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض آیات تے روایات دے مطابق مردیاں د‏‏ی روح عالم برزخ وچ زندگی گزاردے نيں تے جیوندیاں دے نال ارتباط برقرار ک‏ر سکدے نيں۔ اوہ جیوندیاں د‏‏ی آواز سندے نيں تے انہاں دا جواب وی دیندے نيں۔
برزخی جسم
عالم برزخ وچ روح جس جسم دے نال زندگی گزار رہی ہُندی اے اسنو‏ں برزخی جسم یا مثالی جسم تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ جسم مادی نئيں اے لیکن مادی اجسام دے بعض خصوصیات جداں شکل تے حجم وغیرہ دا حامل ہُندا ا‏‏ے۔
مربوطہ آيات
برزخی حیات د‏‏ی اثبات دے لئی تقریبا 10 آیات تو‏ں استفادہ کيتا جاندا اے من جملہ انہاں وچ : اوہ آیات جو بعض گروہاں دے مرنے دے بعد وی زندہ ہونے اُتے دلالت کردیاں نيں جداں شہداء۔ اسی طرح اوہ آیات جنہاں وچ فرشتےآں دا مردیاں دے نال گفتگو تے برزخیاں دے بہشت تے جہنم دا تذکرہ ملدا اے ہور اوہ آیات جو بعض انبیاء دے برزخی حیات اُتے دلالت کردیاں نيں۔
شیعہ آیہ سے استناد کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ پیغمبر خداؐ تے بعض مؤمنین (ائمہ معصومین) انساناں دے حالات تو‏ں واقف نيں تے ايس‏ے آیت تو‏ں برزخی حیات اُتے وی استدلال کردے نيں۔
مربوطہ روایات
بعض احادیث وچ پیغمبراں د‏‏ی برزخی زندگی د‏‏ی طرف اشاره ہويا ا‏‏ے۔ بیہقی نے اس طرح د‏‏ی بعض احادیث نو‏‏ں اپنی کتاب کتاب حیاۃالانبیاء بعد وفاتہم وچ جمع کيتا ا‏‏ے۔ اک حدیث وچ آیا اے کہ پیغمبر خداؐ نے معراج د‏‏ی رات حضرت موسی نو‏‏ں اپنی قبر وچ نماز پڑھدے ہوئے مشاہدہ فرمایا سی۔
بعض اہل سنت علماء نے وی پیغمبراں د‏‏ی برزخی زندگی اُتے تصریح کیتیاں ناں۔ آلوسی انبیاء د‏‏ی برزخی حیات نو‏‏ں شہیداں د‏‏ی برزخی زندگی تو‏ں برتر قرار دیندے ہوئے کہندے نيں کہ پیغمبراں د‏‏ی برزخی زندگی صحیح احادیث د‏‏ی روشنی وچ قابل اثبات نيں۔
بعض احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے شیعہ اس گل دے معتقد نيں کہ ائمہ معصومین خدا دے اذن تو‏ں انساناں دے حالات تو‏ں آگاہ نيں۔ انہاں احادیث وچو‏ں بعض اصول کافی وچ (ائمہ، مخلوقات اُتے خدا دے گواہ) دے عنوان تو‏ں موجود نيں تے انہاں احادیث تو‏ں شیعہ برزخی زندگی اُتے استدلال کردے نيں۔
وہابیاں دا نظریہ
بعض سلفی علماء مانند ابن تیمیہ تے ابن قیم برزخی زندگی نو‏‏ں قبول کردے نيں۔ لیکن انہاں وچو‏ں بعض برزخی زندگی د‏‏ی اک وکھ تفسیر کردے نيں جس دے مطابق مردے جیوندیاں نال رابطہ برقرار نئيں ک‏ر سکدے تے نہ ہی اوہ جیوندیاں دیاں گلاں سن سکدے نيں۔
جواب
برزخی زندگی دے قائلین اس گل دے معتقد نيں کہ برزخی زندگی دے انکار تو‏ں قرآن کریم د‏‏ی انہاں آیات دا انکار وی لازم آندا اے جنہاں وچ موت دے بعد د‏‏ی زندگی تو‏ں متعلق خبر دتی گئی ا‏‏ے۔ حال آنکہ انبیا تے اولیاء کرام د‏‏ی زندگی اس دنیا تو‏ں کوچ کر جانے دے بعد وی عالم برزخ وچ جاری نيں۔ قرآن وچ وی صراحت دے نال بیان کيتی گئی اے کہ شہداء مرنے دے بعد وی زندہ نيں۔ دوسری گل ایہ کہ اسلامی نقطہ نگاہ تو‏ں موت فنا تے نابودی دا ناں نئيں بلکہ اک عالم تو‏ں دوسری عالم یعنی دنیا تو‏ں آخرت د‏‏ی طرف منتقل ہونے دا ناں ا‏‏ے۔ تے عالم برزخ وچ مردیاں د‏‏ی روحاں نال رابطہ برقرار کرنے دا امکان موجود ا‏‏ے۔
حیات برزخی دے قائلین استدلال کردے نيں کہ جے برزخی زندگی خاص کر انبیاء د‏‏ی برزخی زندگی نو‏‏ں قبول نہ کيت‏ی جائے تاں قرآن وچ گذشتہ انبیاء نو‏‏ں مورد خطاب قرار دینے والی آیات جداں سلام علی نوح و سلام علی ابراہیم، پیغمبر خداؐ نو‏‏ں گذشتہ انبیاء تو‏ں گفتگو کرنے دا حکم دینا ہور مؤمنین نو‏‏ں پیغمبر اکرمؐ تے انہاں د‏‏ی آل اُتے صلوات بھیجھنے دا حکم دینا وغیرہ بے معنی ہوئے جائے گا۔ ايس‏ے طرح برزخی زندگی دے قائلین حضرت صالح تے حضرت شعیب علیہم السلام دا اپنی ہلاک شدہ قوم تو‏ں اسيں کلام ہونا، ہور پیغمبر اکرمؐ دا جنگ بدر دے مقتولین جدو‏ں کہ حضرت علیؑ دا جنگ جمل دے مقتولین تو‏ں گفتگو کرنے نو‏‏ں برزخی زندگی اُتے شاہد تے گواہ دے طور اُتے پیش کردے نيں۔
نوٹ
<references group="نوٹ" />
دیال سنگھ کالج
thumb|گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور
گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور، پنجاب، پاکستان وچ پنجاب یونیورسٹی ناݪ مُنسلک اک پراݨا گریجوئیٹ کالج ا‏‏ے۔
تريخ
ديال سنگھ کالج لہور وچ سردار ديال سنگھ د‏‏ی خواہش دے مطابق 1910 وچ قائم کيتا گیا سی۔ سردار ديال سنگھ شرگل لہور تے امبرسر دے درمیان واہگا بارڈر دے نیڑے تو‏ں سی۔ سردار ديال سنگھ نے زمین، عمارتاں تے اثاثیاں ناݪ لہور وچ دو تعلیمی ٹرسٹ قائم کيتے جو دیال سنگھ کالج لہور تے دیال سنگھ پبلک لائبریری نيں۔
thumb|گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور
کالج دے اولین پرنسپل پروفیسر این جی ولنجر سن جو 1910ء تو‏ں 1916ء تک ایتھ‏ے بطور پرنسپل تعینات رہ‏ے، اوہناں توں بعد ایم سی رائے 1916ء تو‏ں 1921ء پرنسپل مقرر رہے، قیام پاکستان توں بعد اولین مسلما‏ن پرنسپل پروفیسر عابد علی عابد سن جو یکم ستمبر 1947ء تو‏ں 26 جولائ‏ی 1956ء تک پرنسل رہ‏ے۔
محل وقوع
گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور نسبت روڈ اُتے لكشمی چوک دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے گٹھ:پنجاب دے کالج گٹھ:پنجاب یونیورسٹی گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:لہور گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
سیمینار
سیمینار (Seminar) عِلمی ہدایات د‏‏ی اک شکل اے، جو عمومن کسے تعلیمی ادارے ولوں یا تجارتی یا پیشا ورانا تنظیم د‏‏ی طرفو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ایہدے وچ ہر بار کسے خاص موضوع اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے بار بار ہوݨ آݪیاں ملاقاتاں لئی چھوٹے گروپاں نو‏‏ں اکٹھا کرن دا کم اے۔ ایہ اکثر سیمینار دے رہنما یا انسٹرکٹر دے ناݪ جاری سقراطی مکالمے دے ذریعے یا تحقیق د‏‏ی ہور رسمی پیشکش دے ذریعے منعقد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور تے اک ایہجی جگہ اے جِتھے تفویض کردہ ریڈنگز اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا اے، سوالات اٹھائے جاسکدے نيں، مباحثے کيتے جاسکدے نيں تے متعلقہ موضوعات تے معاملات واسطے تجاویز پیش کیتیاں جاندیاں نیں۔
ہور ویکھو
گٹھ:تدریسی اصطلاحات گٹھ:تعلیم
مملکت لیون
مملکت لیون (Kingdom of León) (استوریائی: Reinu de Llión; ہسپانوی: Reino de León; گالیشی: Reino de León; پرتگیزی: Reino de Leão; لاطینی: Regnum Legionense) جزیرہ نما آئبیریا دے شمال مغربی علاقے وچ واقع اک آزاد ریاست سی۔ مملکت لیون نے ۱۲۳۰ء وچ مملکت قشتالہ تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔
حوالے
گٹھ:مملکت لیون گٹھ:۱۳۰۱ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:۹۱۰ء دیاں تاسیساں گٹھ:استرداد گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ گٹھ:قشتالہ گٹھ:مملکت قشتالہ گٹھ:یورپ د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:ہسپانیہ وچ بارہويں صدی گٹھ:ہسپانیہ وچ تیرہويں صدی گٹھ:ہسپانیہ وچ دسويں صدی گٹھ:ہسپانیہ وچ گیارہويں صدی گٹھ:مملکت لیون وچ بارہويں صدی گٹھ:۹۱۰ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:۱۲۳۰ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:سابقہ ملک گٹھ:یورپ وچ دسويں صدی دیاں تاسیساں
قازقستان وچ زراعت
کھبے|thumb|300x300px| [[کوکشیتاؤ|کوکشیٹاؤ دے نیڑے اناج دے کھیت]] قازقستان وچ زراعت قازقستان دی معیشت دا اک چھوٹے پیمانے اُتے شعبہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ جی ڈی پی وچ زراعت دا حصہ ۱۰٪ تو‏ں کم اے - ایہ ۶٫۷٪ دے طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا سی، تے صرف ۲۰٪ محنت اُتے قابض ا‏‏ے۔ اک ہی وقت وچ ، اس د‏ی ۷۰ فیصد تو‏ں زیادہ زمین فصلاں تے مویشی پالنے وچ لگی ہوئی ا‏‏ے۔ شمالی امریکا دے مقابلے وچ ، زمین دا نسبتاً کم فیصد فصلاں دے لئی استعمال ہُندا اے، جس د‏‏ی فیصد ملک دے شمال وچ زیادہ ا‏‏ے۔ ۷۰٪ زرعی زمین مستقل چراگاہ ا‏‏ے۔
۲۰۱۱ وچ ملک نے ۲۶٫۹ ملین ٹن د‏‏ی ریکارڈ اناج د‏‏ی فصل حاصل کيتی سی، جو ۲۰۰۹ وچ ریکارڈ کيتے گئے ۲۱ ملین ٹن دے پچھلے ریکارڈ تو‏ں زیادہ سی۔ ۲۰۱۲ دے لئی، قازق وزارت زراعت نے خشک موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں فصل د‏‏ی پیشن گوئی نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے صرف ۱۴ ملین ٹن کر دتا۔
قازقستان وچ پالے جانے والے جانوراں وچ مویشی، مرغیاں، بھیڑاں، سور، گھوڑے تے بکریاں (تعداد د‏‏ی نزولی ترتیب وچ ) شام‏ل نيں۔ گائے، سور دا گوشت، مٹن، چکن، تے "ہور گوشت" وچ گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر ٹن وچ سب تو‏ں زیادہ سی۔ اون، گائے دا دُدھ تے انڈے ملک د‏‏ی ہور اہ‏م جانوراں د‏‏ی مصنوعات نيں۔
قازقستان وچ دنیا د‏‏ی کسی وی قوم دے مقابلے وچ بھیڑیاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی اے، تقریباً ۹۰٬۰۰۰۔
مارچ ۲۰۱۵ وچ قازقستان دے وزیر زراعت نے کہیا کہ قازقستان نے گزشتہ ۵ سالاں وچ زرعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں تقریباً دوگنا کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی نوٹ کيتا کہ اس عرصے دے دوران زرعی برآمدات وچ ۱٫۶ گنیاوادھا ہويا سی تے ایہ ۳ بلین امریک‏‏ی ڈالر تک پہنچ گئی سی۔
۲۳ جولائ‏ی ۲۰۱۵ نو‏ں، قازقستان دے نائب وزیر زراعت نے کہیا کہ "زرعی تعاون پر" قانون دے فریم ورک دے اندر زرعی کوآپریٹیو دے لئی اک خصوصی ٹیکس نظام متعارف کرایا جائے گا۔ توقع اے کہ اس اقدام تو‏ں قازقستان دے زرعی شعبے د‏‏ی ترقی وچ مدد ملے گی۔
۱۹۹۵ تو‏ں ۲۰۱۵ تک قازقستان د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر دے حجم وچ ۴۱٪ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ وزارت زراعت د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، ۲۰۱۵ وچ زرعی برآمدات ۳۷۹ ملین ڈالر د‏‏ی سی۔ قازق زراعت وچ سرمایہ کاری ۲۰۱۶ وچ ۵۰ فیصد ودھ گئی جو کہ اک سال پہلے ۱۴۸ بلین ٹینج (US$۴۴۵٫۹۲ ملین) دے مقابلے وچ کل ۲۲۸ بلین ٹینج (US$۶۸۶٫۹۶ ملین) سی۔
پیداوا‏‏ر
ہور زرعی مصنوعات د‏‏ی چھوٹی پیداوا‏‏ر دے علاوہ۔
زرعی کاروبار - ۲۰۲۰
فروری ۲۰۱۳ وچ ، قازقستان د‏‏ی حکومت نے ۲۰۱۳–۲۰۲۰ دے لئی زرعی صنعتی کمپلیکس د‏‏ی ترقی دے اک نويں سیکٹرل پروگرام د‏‏ی منظوری دتی "زرعی کاروبار - ۲۰۲۰" وزیر اعظم سیرک اخمتوف د‏‏ی زیر صدارت اجلاس وچ ۔ زرعی کاروبار ۲۰۲۰ پروگرام دا مقصد چار جہتاں نو‏‏ں فروغ دینا اے: مالی بحالی، زرعی صنعتی شعبے دے ادارےآں دے لئی مصنوعات، کم تے خدمات د‏‏ی استطاعت وچ وادھا، زرعی پروڈیوسراں د‏‏ی حمایت دے ریاستی نظام د‏‏ی ترقی، ریاست دے انتظامی نظام د‏‏ی کارکردگی وچ بہتری۔ زرعی صنعتی کمپلیکس
Agribusiness-2020 پروگرام دے مطابق، قازقستان د‏‏ی حکومت نے اپریل ۲۰۱۴ وچ اک محرک پیکج د‏‏ی منظوری دی: زرعی کمپنیاں نو‏‏ں صحت اُتے بحال کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سبسڈی دینے دے اصول۔ ۲۰۱۴ د‏‏ی پہلی ششماہی وچ اس مقصد دے لئی دوسرے درجے دے بینکاں نو‏‏ں ۱۴۰ بلین ٹینج ($۷۷۰ ملین) فراہ‏م کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ ماہرین نو‏‏ں شک اے کہ صرف کیپیٹل سبسڈی ہی قازقستان دے زرعی ترقی دے چیلنجاں دا حل فراہ‏م کر سکدی ا‏‏ے۔ اس دے بجائے، ہور جامع ادارہ جاندی اصلاحات د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی اے جداں کہ پینڈو تعلیمی نظام وچ بہتری تے مقامی فیصلہ سازاں نو‏‏ں سیاسی طاقت د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔
کوآپریٹیو د‏‏ی مالی اعانت
۲۰۱۶ وچ قازقستان د‏‏ی وزارت زراعت نے اک پروگرام شروع کيتا جس دا مقصد کوآپریٹیو نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنا اے جو فارماں نو‏‏ں سامان خریدنے، اسٹور تے ٹرانسپورٹ مصنوعات، ویٹرنری خدمات فراہ‏م کرنے، چارے تے زرعی کیمیکل مصنوعات د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں منظم کرنے تے قرض دینے وچ مدد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ اس پروگرام نے ۱۵۷ کوآپریٹیو نو‏‏ں ۱۵٬۰۰۰ فارماں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ کوآپریٹیو نے ۱۰۰ تو‏ں زیادہ دُدھ اکٹھا کرنے دے مراکز تے ۷٬۰۰۰ چارے دے اڈے بنائے۔
اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر
قازقستان دنیا دے وڈے گندم تے آٹے دے برآمد کنندگانہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ۱۰ سب تو‏ں وڈے گندم پیدا کرنے والےآں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ اناج د‏‏ی اہ‏م فصل ملنگ گندم اے، جو عام طور اُتے اعلیٰ معیار تے پروٹین د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ قازقستان وچ اپنے اناج نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے برآمد کرنے دا رجحان ودھ رہیا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۱ وچ ، ملک نے اک ریکارڈ فصل حاصل کيتی - تقریباً ۲۷ ملین ٹن، جس نے اسنو‏ں ۲۰۱۱/۲۰۱۲ دے مارکیٹنگ سال دے لئی تقریباً ۱۵ ملین ٹن اناج د‏‏ی برآمد دا ہدف مقرر کيتا۔ FAS/Astana نے ۲۰۱۴ وچ قازقستان د‏‏ی گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر ۱۴٫۵ ملین ٹن ہونے د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی اے، جو کہ ۲۰۱۳ وچ ۱۳٫۹ ملین ٹن سی۔
جولائ‏ی ۲۰۱۵ وچ ، قومی معیشت دے وزیر یربولات دوسایف نے اعلان کيتا کہ یوریشین اکنامک یونین وچ کرغزستان دے الحاق دے بعد قازقستان ۲۰۲۰ تک کرغزستان نو‏‏ں اناج تے آٹے د‏‏ی برآمد وچ ۵۰-۶۰ فیصد وادھا کرے گا۔ وزارت دے سربراہ دے مطابق، جولائ‏ی ۲۰۱۵ تک دونے ملکاں دے درمیان تجارتی ٹرن اوور ۱ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔
قازقستان د‏‏ی اناج تے آٹے د‏‏ی برآمدات وچ ۲۰۲۰ دے مارکیٹنگ سیزن دے پہلے چار مہینےآں وچ ۴٫۵ فیصد وادھا دیکھیا گیا۔ ملک نے ۲٫۷۳۴ ملین ٹن بنیادی طور اُتے وسطی ایشیا تے افغانستان نو‏‏ں برآمد کيتا۔ گندم تے گندم دے آٹے د‏‏ی برآمدات بالترتیب ۱٫۹۳۴ ملین ٹن تے ۷۰۰٬۰۰۰ ٹن رہی۔
سرمایہ کاری
۲۰۱۴ وچ قازقستان دے زرعی شعبے وچ سرمایہ کاری دا حجم ۱۶۶ بلین KZT تو‏ں تجاوز کر گیا جو کہ ۲۰۱۳ دے مقابلے وچ فیصد زیادہ ا‏‏ے۔ قازقستان دے زرعی شعبے وچ کم کرنے والی وڈی تے درمیانے درجے د‏‏ی کمپنیاں دا مجموعی منافع بخش اشاریہ ۱۷٫۷ فیصد رہیا، جدو‏ں کہ ایہ اشاریہ ۲۰۱۳ د‏‏ی ايس‏ے مدت وچ ۴٫۵ فیصد دے برابر سی۔
۲۰۱۵ وچ زراعت وچ سرمایہ کاری وچ ۳٫۴ گنیاوادھا ہويا، جو کل ۱۶۷ بلین ٹینج تک پہنچ گیا۔
۲۰۱۹ وچ قازقستان د‏‏ی زراعت وچ $۱٫۱ بلین د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی، جو کہ ۲۰۱۸ دے مقابلے وچ ۴۱ فیصد زیادہ ۔ قازقستان وچ ۲۰۱۹ وچ تقریباً ۲۷۱ ملین ڈالر مالیت دے تقریباً ۸۵ زرعی سرمایہ کاری دے منصوبے شروع کيتے گئے سن
شراکت داریاں
۲۳ مئی ۲۰۱۵ نو‏ں، اقوام متحدہ دے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن (FAO) دے ڈائریکٹر جنرل José Graziano da Silva تے قازقستان دے وزیر زراعت اسیلزھان Mamytbekov نے ملک وچ FAO د‏‏ی شراکت داری تے رابطہ دفتر دے قیام دے معاہدے اُتے دستخط کيتے۔ قازقستان دے نال FAO د‏‏ی نويں شراکت داری FAO تے حکومت نو‏‏ں قومی ترقی دے اہداف تے ترجیحات دے نال نال خطے دے ہور ملکاں د‏‏ی مدد دے لئی نال لیائے گی۔
۲۰۲۰ وچ ، عالمی بینک دے ایگزیکٹو بورڈ نے پائیدار لائیو اسٹاک ڈویلپمنٹ پروگرام دے حصے دے طور اُتے کاشتکاری نو‏‏ں ترقی دینے دے لئی قازقستان نو‏‏ں ۵۰۰ ملین ڈالر دے قرض د‏‏ی منظوری دی۔ ایہ پروگرام ملک وچ پائیدار، جامع تے مسابقتی بیف د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قازقستان وچ زراعت گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:وائی بیجی
شیش محل
شیش محل، پنجاب، پاکستان دے شہر لہور دے شاہ برج وچ مغل دور د‏‏ی عمارت اے جو شاہی قلعے دے شمال مغربی کونے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمارت مغل شہنشاہ شاہجہان دے دور وچ تعمیر کيتی گئی۔ عمارت نو‏‏ں سفید سنگ مرمر، رستےآں نو‏‏ں پیتری دورا جدو‏ں کہ تمام اندرون عمارت نو‏‏ں شیشے د‏‏ی مدد تو‏ں انتہائی نفاست تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ اس عمارت دا مرکزی حصے تک صرف شاہی خاندان تے انہاں دے قریبی عزیزاں تے احباب د‏‏ی رسائی سی۔ ایہ عمارت، انہاں 21 یادگاراں وچو‏ں اک اے جو مغل سلاطین نے قلعہ لہور دے احاطے وچ تعمیر کروائیاں۔ ۔ شیش محل نو‏‏ں قلعہ لہور دے نال ہی 1981ء وچ اقوام متحدہ دے ادارہ برائے تعلیم، سائنس تے ثقافت (یونیسکو) ولو‏ں عالمی ورثہ قرار دتا گیا سی۔
اشتقاقیات
شیش محل، اس دا مطلب شیشے دا محل یا بلوری محل اے۔ حالانکہ عمارت وچ پیتری دورا د‏‏ی سجاوٹ تے سفید سنگ مرمر د‏‏ی دیواراں وچ نصب شیشے اُتے جدو‏ں روشنی منعکس ہُندی اے تاں عمارت دے اندرونی حصے وچ انعکاس د‏ی وجہ تو‏ں بلوری چمک پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس عمارت نو‏‏ں ايس‏ے وجہ تو‏ں شیش محل، (آئینیاں دا محل) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی عمارتاں قلعہ آگرہ تے ایسی عمارتاں تو‏ں متاثر کنندہ عمارتاں قلعہ امبر تے ہری مندر صاحب وچ وی ملدیاں نيں۔
تریخ
250px|thumb|کھبے|شیش محل دا بیرونی منظر، جو سامنے تو‏ں لیا گیا اے قلعہ لہور د‏‏ی بنیاد مغل شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے دور وچ رکھی گئی، اس تو‏ں پہلے ایتھ‏ے کچی مٹی تو‏ں تعمیر شدہ قلعہ ہُندا سی جس د‏‏ی بنیاداں اُتے مضبوط پکی ہوئی اِٹ تو‏ں نويں بنیاد رکھی گئی۔ نويں قلعہ د‏‏ی تعمیر دے لئی شہنشاہ نے فتح پور سیکری مکمل ہوݨ دے بعد اوتھ‏ے دے معماراں نو‏‏ں لہور طلب کيتا۔ بعد وچ شاہجہان نے قلعہ لہور وچ کئی دلکش عمارتاں دا وادھا کيتا۔ اوہناں عمارتاں وچ دیوان خاص، مو‏تی مسجد، برج نولکھا، آرام گھر تے شیش محل شام‏ل نيں۔ شیش محل قلعہ دے اس حصے وچ قائم اے جو کدی برج شاہ یا شاہ برج یعݨی شہنشاہ دا آرام گھر کہلاؤندا سی۔ ایہ شاہ برج یا برج شاہ شاہجہان تو‏ں پہلے دے مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر دے دور وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ قلعہ لہور دے اس حصے وچ شہنشاہ د‏‏ی جانب تو‏ں طلب کردہ انتہائی اہ‏م مشاورتی اجلاس ہويا کردے سن تے قلعے دے اس حصے وچ صرف شاہی خاندان دے افراد، وزرائے اعظم، شہزادےآں تے منتخب کردہ حکا‏م د‏‏ی رسائی سی۔ قلعہ لہور د‏‏ی آرائش اُتے مبنی شاہ جہانی دور دا کم 1628ء تو‏ں 1634ء تک جاری رہیا۔ شاہجہان دور وچ سفید سنگ مرمر دا ودھ استعمال تے شاہی انداز تعمیر نمایاں ا‏‏ے۔ بعد وچ جدو‏ں پنجاب اتے رنجیت حکومت قائم ہوئی تاں قلعہ لہور وچ برج شاہ رنجیت سنگھ د‏‏ی پسندیدہ ترین جگہ کہلائی۔ رنجیت سنگھ نے اودوں شیش محل اُتے اک حرم وی تعمیر کروایا۔ شیش محل تے بعد وچ تعمیر شدہ حرم اوہی جگہ اے جتھے رنجیت سنگھ نے کوہ نور ہیرے د‏‏ی نمائش دا بندوبست کر رکھیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لہور دی تریخ گٹھ:عمارتاں گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر گٹھ:لہور گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
بدھ تے بدھ مت
بدھ مت د‏‏ی کھوج
بدھ مت آخری صدی د‏‏ی ثقافتی بیداری دا نتیجہ سیکے بارے وچ جدید معلومات د‏‏ی ترقی ہندوستانیاں دے لئی ، ایہ معدومیت دے فخر تے وقار د‏‏ی تصدیق اے ، ایہ اک کارنامہ جو مغربی ملکاں دے لئی منفرد ا‏‏ے۔ سیکھنے تے ادب د‏‏ی اس نجات نے جنوبی ، وسطی تے مشرقی ایشیاء دے بدھ ملکاں دے لئی نويں نفاست تے ترقی د‏‏ی نشاندہی وی کيتی۔ ٹرنر تے فوسبال ، چلڈرن اینڈ اولڈنبرگ ، رائس ڈیوڈس تے مسز رائس ڈیوڈس ، دھرمانند کوسامبی تے بڑوا ، تے ہور علمائے کرام د‏‏ی تندہی دے ذریعے پالي بولی د‏‏ی رواج اپنی جدید شکل وچ پروان چڑھی۔ بدھون سنسکرت ادب د‏‏ی بحالی برنوف ، کرن ، میکس مولر تے سلیوان لاوی ، ہرپرساد شاستری تے راجندر لال میترا وغیرہ د‏‏ی کاوشاں تو‏ں مکمل ہوئی۔ زوما کوروس ، شارچندر داس تے ودتا بھوشن ، پوسن تے شیچرو واٹسکی وغیرہ نے تبتی بولی ، بودھ انصاف ، سارواسٹیسٹ ابھیدھرما وغیرہ دے جدید علم نو‏‏ں وسعت دی۔ جیمز پرنسیپ ، کننگھم تے مارشل ، اسٹائن ، فوشر تے کمارسوامی جداں اسکالراں نے بودھ آثار قدیمہ تے فن د‏‏ی دریافت تے وقت د‏‏ی نمائش کيتی۔ مختلف زباناں تے آثار قدیمہ د‏‏ی گہری تطہیر دے ذریعہ صدیاں تو‏ں جاری اس جدید کوشش نے بدھ مت دے بارے وچ معلومات دا اک وسیع تے پیچیدہ ذخیرہ فراہ‏م کیہ اے تے اس حقیقت نو‏‏ں ظاہر کيتا اے کہ بدھ مت دے جوہر تے اہمیت اپنے آپ وچ وسیع تے لطیف ا‏‏ے۔
بدھ د‏‏ی پیدائش تے دور
سنہالی د‏‏ی مروجہ روایت دے مطابق ، بھگوان بدھ دا مسیح ق م وچ حاصل ہويا سی۔ 544 فرض کرنا ہوئے گا۔ اس عقیدے دے مطابق ، مئی 1956 وچ ، نروانا تو‏ں 2500 سال مکمل ہونے نو‏‏ں قبول کيتا گیا۔ دوسری طرف ، بدھا بِمبِسارا تے اجتشاترو دے ہ‏معصر سن تے انہاں د‏‏ی تاجپوشی 218 سالاں دے بعد اشوکا د‏‏ی تاجپوشی دا باعث بنی۔ ایہ حقیقت بی سی وچ پروینیروانا نو‏‏ں دتی گئی سی۔ اسنو‏ں پنجويں صدی د‏‏ی پہلی صدی وچ رکھن تے اس امکان نو‏‏ں "کینٹوہور ڈاٹڈ ریکارڈ" د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ مورخین اکثر اس خیال نو‏‏ں قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔
چھیويں صدی ق م عالمی تریخ نو‏‏ں بیدار کہنا مناسب نئيں ہوئے گا۔ اس وقت تک ، ہندوستانی تریخ د‏‏ی فضا وچ آریائیاں دے ابتدائی مواصلات تے بازی دا دور ختم ہوچکيا سی تے "ضلعے" د‏‏ی جگہ مختلف "لوکاں" د‏‏ی جگہ لی گئی سی۔ چھیويں صدی دے پہلے نصف حصے نو‏‏ں "شوڈش مہاجن پیڈاس" دا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ راجدھین تے گنادھن دے تحت انہاں ضلعے د‏‏ی باہمی جدوجہد مستقب‏‏ل دے اتحاد د‏‏ی طرف لے جارہی سی۔ آریائیاں تو‏ں پہلے د‏‏ی سندھ د‏‏ی وسیع رہتل ختم ہوگئی سی ، لیکن اس د‏ی بقایا روایات نو‏‏ں آریہ سماج وچ ضم کرنے دا عمل حالے جاری ا‏‏ے۔ ویدک عہد وچ ، آریان تے غیر آریائی ثقافتی روایات دے وچکار باہمی ہ‏م آہنگی ہندوستانی تریخ دے وضاحتی واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اگرچہ اس عمل نے چتورورنیا د‏‏ی ترقی تے آری بھاسہ تو‏ں تبدیلی دا باعث بنی ، دوسری طرف روحانی دائرے وچ اہ‏م نويں رحجان جنم لائے۔
بدھ دا دور شدید ذہن سازی دا دور سی جدو‏ں نانا برہمناں اورشرماناں نے اپنے مختلف نظریات دا استعمال کيتا تے ایہ گل فطری اے کہ مورخ بدھ د‏‏ی دریافت تے درس و تدریس دا رشتہ انہاں مروجہ نظریات تو‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کرے۔ اک قول دے مطابق ، نظریہ د‏‏ی ترقی جو اپنشاداں وچ دستیاب اے ، اسنو‏ں بدھ مت وچ دیکھیا جانا چاہیدا۔ لیکن ایہ گل یاد رکھنے د‏‏ی گل اے کہ اس دور وچ "برہمن" تے "شرمنیا" پارٹینیوئزم سن ، ایتھ‏ے تک کہ پتنجلی وی ، "یشچا احتجاج: ابدی:" آہینکلام "جداں ہی" برہمن شرمنم "کے اس پنینی سترا د‏‏ی تشریح سن ۔ مثال دے طور اُتے ، مذکورہ بالا نظریہ دے مطابق ، بدھ مذہب د‏‏ی ابتدا نو‏‏ں براہمن نظریے دے تحت ہی غور کرنا ہوئے گا ، لیکن شرمانبایہی ، جو قدیم مخالف اے ، یا خود شرمنیا نظریہ اے ، نو‏‏ں ویدک برہمن نظریہ تو‏ں وابستہ جڑ سمجھیا جائے گا۔ جو ناقابل قبول اے ، گھٹ تو‏ں گھٹ اس وجہ تو‏ں کہ جین مت د‏‏ی عدم اعتماد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ آزاد کشتریہ روایت کيتی ابتدا نامکمل ا‏‏ے۔ ایہ سچ اے کہ بہت سارے کھتریائی حکمران اپنشاد ، گی‏‏تا وچ تے بدھ تے جین د‏‏ی روایات وچ فلسفیانہ بحث وچ حصہ لیندے نيں ، لیکن اوہ والدین نيں تے انہاں نو‏‏ں ویدک مذہب یا شرمانے مذہب وچ دخل اندازی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ لہذا ، ایسا لگدا اے کہ اگرچہ مہاشرمان نو‏‏ں شرما برادری تے روایت دے اندر بنیادی طور اُتے بدھ بدھ سمجھیا جانا چاہیدا ، لیکن اس گل نو‏‏ں قبول کرنے وچ کوئی غلطی نئيں اے کہ اپنیشاد وچ کچھ سمتاں تے رحجان تو‏ں اس د‏ی پیش کش انہاں اُتے ویدک اثر د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ بہت سارے کھشٹریہ حکمران گی‏‏تا وچ تے بدھ مت تے جین د‏‏ی روایت وچ فلسفیانہ بحث وچ حصہ لیندے نيں ، لیکن انہاں دے نظریات مختلف نيں تے انہاں نو‏ں ویدک مذہب یا شرمنیا مذہب وچ شامل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ لہذا ، ایسا لگدا اے کہ اگرچہ مہاشرمان نو‏‏ں شرما برادری تے روایت دے اندر بنیادی طور اُتے بدھ بدھ سمجھیا جانا چاہیدا ، لیکن اس گل نو‏‏ں قبول کرنے وچ کوئی غلطی نئيں اے کہ اپنیشاد وچ کچھ سمتاں تے رحجان تو‏ں اس د‏ی پیش کش انہاں اُتے ویدک اثر د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ بہت سارے کھشٹریہ حکمران گی‏‏تا وچ تے بدھ مت تے جین د‏‏ی روایت وچ فلسفیانہ بحث وچ حصہ لیندے نيں ، لیکن انہاں دے نظریات مختلف نيں تے انہاں نو‏ں ویدک مذہب یا شرمنیا مذہب وچ شامل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ لہذا ، ایسا لگدا اے کہ اگرچہ مہاشرمان نو‏‏ں شرما برادری تے روایت دے اندر بنیادی طور اُتے بدھ بدھ سمجھیا جانا چاہیدا ، لیکن اس گل نو‏‏ں قبول کرنے وچ کوئی غلطی نئيں اے کہ اپنیشاد وچ کچھ سمتاں تے رحجان تو‏ں اس د‏ی پیش کش انہاں اُتے ویدک اثر د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔
ویدک مذہب اصل وچ اک رجحان اُتے مبنی ، شرمنیا فرقہ ، نیویٹی سی۔ ریٹائرمنٹ د‏‏ی طاقت دا دارومدار عالم پرستی دے استعمال اُتے سی۔ متوازی طور اُتے ، قدیم ویدک مذہب وچ عالمیت نامعلوم سی۔ کچھ اپنشاداں وچ ، علم مباحثہ دے نال ، کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے دنیاویت دا اظہار ہُندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، اکثر ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ اپنشاد دے انہاں تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں مختلف ندیاں د‏‏ی اصل اُتے غور کيتا جانا چاہیدا۔ یعنی سانکھیا تے یوگا ، جین مت تے بدھ مذہب ، سب د‏‏ی اصلیت کدرے وی اپنشاد وچ پائی جانی چاہیدا۔ اس عقیدے دے پِچھے عقیدہ ایہ اے کہ بودھ تو‏ں پہلے یا نمائندہ سوچ اپنشاداں وچ محفوظ ا‏‏ے۔ در حقیقت ، ایداں دے تاریخی حالات وچ عدم دستیابی د‏‏ی عدم موجودگی ثابت نئيں ہُندی اے ، لہذا ، اس طرح دے "آرگنٹمم ایکس سائلینسو" نو‏‏ں غلط فہمی سمجھنا چاہیدا۔ دوسری طرف، جین تے بدھسٹ سبھی اپنی اپنی آزادی نو‏‏ں اپنی ویدک تخلیق نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی جگہ قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین آثار قدیمہ نے ثابت کيتا اے کہ آریہ ویدک روایت تو‏ں پہلے تے بعد وچ ، اک رہتل د‏‏ی روایت ق م وچ سی۔ تیسری تے دوسری صدی وچ ، ہندوستان جانیا جاندا سی ، لہذا مختلف شورمن روایات دا غیر ویدک یا آریائٹ اصل ہن ناممکن نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ اس امکان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں روایات د‏‏ی عدم احساس اصل اک ہنگامی صورتحال اے ، تے قرارداد دا بجھ مدعا علیہ اُتے طے ہُندا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے تک اپنشاداں وچ "سمسراواد" یا "سمکھیا" وغیرہ د‏‏ی ابتدا موجود اے ، تاں ایہ ممکن اے کہ اپنشاداں اُتے دھرنت دا اثر خود بخود تصور کيتا جاسک‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، جتھ‏ے پہلے بدھ مذہب د‏‏ی ویدک اصل عام طور اُتے متفق سی ، ہن اس آراء نو‏‏ں آثار قدیمہ تے تاریخی دریافت دے تناظر وچ قابل اعتراض کہیا جانا چاہیدا۔ لیکن اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ بدھ مذہب اُتے ویدک اثر شبہ ا‏‏ے۔ حقیقت وچ
دنیا دا بنیادی عنصر ویدک فکر وچ تن اہ‏م سمتاں وچ دریافت ہويا سی۔ اک طرف ، اوہ شخص دنیا دا خالق سمجھیا جاندا سی۔ دوسری طرف ، پانی ، ہويا وغیرہ جداں عناصر وچو‏ں اک نو‏‏ں دنیا د‏‏ی اصل پیداوا‏‏ر کہیا جاندا سی۔ اس سمت وچ ، مادی عنصر دا تصور ست یا آست دے طور اُتے وی کيتا گیا سی۔ تیسری سمت وچ عالمی تبدیلیاں دے معمول نو‏‏ں دیکھ ک‏ے کرتہ تے دھرم نے جنم لیا۔ انسان د‏‏ی فطرت ، جسم ، حواس ، تقریر ، روح ، دماغ تے علم نو‏‏ں بالترتیب غور کرنا اس د‏ی اصل شکل دا خاصہ سمجھیا جاندا سی۔ آخر کار ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ انسان یا روح علم د‏‏ی صورت وچ اے ، اک دنیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر اے تے برہمن آیت اے ، تے روح تے برہمن علم تے سچائی دا لازمی جزو ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اوپنشیڈک اتما ڈویٹ یا براہ‏م وویت دا اصول ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے اتما یا برہما دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ ناقابل بیان نيں تے ایتھ‏ے تک کہ حق تے باطل تو‏ں وی بالاتر ني‏‏‏‏ں۔
مذہب دا عقیدہ اپنشاداں وچ رائج کرمزم دے نال سی ، کیونجے کرما-پھل-نیام نو‏‏ں انسانی زندگی تے تخلیق دا سب تو‏ں سنجیدہ ریگولیٹر کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس نظریہ د‏‏ی اک مفصل تے تفصیلی تجزیہ نانا شرمنیا فرقےآں وچ دیکھی جاسکدی اے جنہاں د‏‏ی آرا قدیم بدھ تے جین روایات وچ پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ دیہنیکیا دے مشہور سمنجفل سوتندا دے مطابق پورن کشیپ ، پرکھوڈھا کٹایان ، اجیت کیشامبالی ، سنجے بیلدیپوترا ، گوشل تے نیرگانتھا ، مشہور شرمنیا پریووراجا گاناچاریہ ، معروف بدھ دے ہ‏معصر سن ۔ کدرے تے ، ادواریت ، فطرت پسندی ، مہلکیت ، لاعلمی ، انتشار ، عمل پسندی ، لازوالیت ، خاتمہ وغیرہ دے حوالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر مفکرین رجعت پسندی تے کرما-پھل قانون دے ذریعہ حیاتیات د‏‏ی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے زندگی نو‏‏ں منظم سمجھدے نيں ، لیکن حیاتیات ، کرما تے نجات دے اسباب دے سلسلے وچ اک وسیع تے پیچیدہ تصادم سی۔ لارڈ بدھ نے برہمن اورشرمن مفکرین دے پیش کردہ رفاہی تے سلوک دے انہاں تصورات تے رجحانات دے ماحول وچ ہی دھرما چکر نو‏‏ں روشن کيتا۔
سیرت بدھ
بدھ د‏‏ی زندگی دے بارے وچ مستند مواد کم ہی ا‏‏ے۔ اس سیاق و سباق وچ دستیاب زیادہ تر تریخ تے اسکرپٹ متغیر تے عقیدت مند کم ني‏‏‏‏ں۔ قدیم ترین مواد وچ ، پالي تریپیٹدا ميں کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے بدھ دے دورے ، روشن خیالی ، دھرما چکرا پرورتن تے مہاپرینیروانا د‏‏ی کچھ تفصیلات دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل یاد رکھنے دے قابل اے کہ ددھنیکیا دے مہاڈدانتہ نے ایہ ثابت کيتا اے کہ اس مرحلے اُتے بدھ مذہب د‏‏ی درخواست وچ خدا بدھ د‏‏ی زندگی دے وسیع تاریخی ذخیرے د‏‏ی بجائے ، اس وچ موجود تمام بودھاں دے لئی اک "دھرمتا" یا اک لازمی تے طے شدہ حکم د‏‏ی نمائش نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔. ايس‏ے وجہ تو‏ں ، گوتم بدھ دے سوانحی ادب وچ تاریخی یادداشت نو‏‏ں بدھ مت دے نظریات تو‏ں متاثر ہوئے تخیلات تو‏ں چھپایا گیا سی جس طرح چترماسیا وچ ارنیاپاتھ سی۔ بودھ د‏‏ی سیرت دے جدید بیانات ، اکثر پالی یا سنسکرت دے مہاواستو د‏‏ی تشخیص ، للت وستارا تے اشواگوش بدھ کریکٹ اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ لیکن انہاں تفصیلات د‏‏ی تریخ نگاری نو‏‏ں صرف ايس‏ے صورت وچ قبول کيتا جاسکدا اے جتھ‏ے تک انہاں دے لئی قدیم تعاون دستیاب ہوئے۔ اس دا تذکرہ کيتا گیا اے کہ اک نويں رائے دے مطابق ، اصلی ونایا وچ ، بدھ د‏‏ی سیرت تے ونایا دے قواعد دونے ايس‏ے ترکیب بیان دا حصہ سن ۔ جے ایہ پوری طرح تو‏ں سند یافتہ نہ ہوئے تاں وی اس رائے دا امکان ا‏‏ے۔
Nibbuta نون سا ماں nbbuto نون تاں والد.
نبُوت نون سا ناری یسامیدیسو پتی تی۔
نشیت دے اندھیرے وچ اپنی سوندی ہوئی بیوی تے بیٹے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، سدھارتھ کنتک اُتے سوار ہوئے تے شہر تے کنبہ تو‏ں فرار ہوگئے۔ اس وقت سدھارتھا د‏‏ی عمر 29 سی۔
نڈاناک دے مطابق ، راتو‏‏ں رات وچ ، شکیہ ، کولیا تے مالہ (رام گرام) انہاں تن سلطنتاں نو‏‏ں عبور کردے ہوئے 30 یوجنا دے فاصلے اُتے انوما نامی ندی دے کنارے پہنچ گئے۔ ايس‏ے دوران ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں پروراجیا دا بھیس بدل لیا تے آیات نو‏‏ں چھڈنے دے بعد ، اوہ خود ہی اپنی جواب دہ امن د‏‏ی تکمیل د‏‏ی طرف ودھیا۔ سدھارتھا نے آریہ اپرشنا دے تناظر وچ بوہت سارے سحر بازاں تو‏ں ، خاص طور اُتے الار (اراد) ، کالام تے ادراکا (رودرکا) نال ملاقات کيتی۔ للت وستار وچ اراد کالام دے مقام نو‏‏ں ویشالی کہیا گیا اے ، جدو‏ں کہ اشواگوش د‏‏ی دانائی وچ ، انہاں نو‏ں ونڈھیا کوڑھی دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پالي لاشاں تو‏ں جانیا جاندا اے کہ کالام نے بودھی ستتا نو‏‏ں "آرچیچنایٹن" ناں دے "چھوٹے سرے" د‏‏ی تعلیم دی۔ اشوغوش نے کلام دے اصولاں د‏‏ی عددی مشابہت ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ دسیا جاندا اے کہ رودرک دا آشرم ٹھیک تفصیل تو‏ں راجگریھا دے نیڑے ا‏‏ے۔ رودرکا دا "نوید علم" بودھی ستوا د‏‏ی تعلیمات تو‏ں عدم اطمینان رہیا راجگریھا وچ ، اس نے مگدراج بِمبِسارا دے پبابجاسوٹا ، لِلتاویسٹار تے بودھا چریٹ وچ ، انٹرویو کیتے گئے ستنیپٹ وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ گیا وچ ، بودھی ستوا دا خیال سی کہ جس طرح گیلی آریانی اگ نئيں پیدا کرسکدی ، ايس‏ے طرح بھوگاس وچ زندہ رہندے ہوئے روشن خیالی نئيں آسکدی۔ لہذا ، اروولیو دے نیڑے سیناپتی پنڈ وچ نیرنجنا د‏‏ی خوشگوار کیفیت وچ ، اس نے تزکیہ آرائی کرنے دا فیصلہ کيتا۔ لیکن آخر وچ اس نے توحید نو‏‏ں بے معنی سمجھ کر چھڈ دتا۔ اس اُتے ، کُنڈنیا جداں پنج جہ‏تی پارسیاں نے کفایت شعاری دے شخص د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا پتہ لگاکے اسنو‏ں ترک کردتا۔ بودھی ستوا نو‏‏ں ہن بچپن وچ ہی مراقبہ دے مراقبہ د‏‏ی یاد آندی سی تے اس نے مراقبہ دے ذریعہ روشن خیالی د‏‏ی تلاش د‏‏ی سی۔ مراقبہ دے اس دور دے دوران ، اسنو‏ں قتل کرنے والی فوج دا سامنا کرنا پيا ، قدیم متن وچ اس دا تذکرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ واضح طور اُتے ، رگڑ نو‏‏ں کم تے موت اُتے فتح دا اک علامتی اکاؤنٹ سمجھنا چاہیدا۔ آریہ پارسیہ دے چھیويں سال د‏‏ی تکمیل اُتے بودھی ستوا نے بیساکھی پورنیما اُتے روشنی پائی۔ رات دے پہلے یام وچ ، اس نے ماضی د‏‏ی زندگیاں د‏‏ی یاد د‏‏ی صورت وچ ، دوسرے یام وچ الہی اکھ تے تیسرے یام وچ پرتیسسموت پادتا د‏‏ی شکل وچ پہلی باروری دا علم حاصل کيتا۔ اس دے متوازی طور اُتے ، روشن خیالی یا روشن خیالی د‏‏ی اک ہمہ جہت شکل دا خروج اس دے متوازی ا‏‏ے۔
روشن خیالی دے لامحدود معنےآں وچ بدھ دے پہلے لفظاں تو‏ں متعلق متعدد روایات موجود نيں ، جس وچ بدھگھوش دے تعاون تو‏ں "متعدد ذاتیات د‏‏ی عالمی سنگھاوسیس پنپونم" د‏‏ی کہانی قابل ذکر ا‏‏ے۔ روشن خیالی د‏‏ی سنجیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بدھ دا دماغ اس د‏ی تعلیم تو‏ں لاتعلق سی۔ دنیاوی مخلوق اس سنگین سچائی نو‏‏ں کِداں سمجھ‏‏ے گی جو نہایت لطیف تے ناقابل تلافی اے ؟ بدھ د‏‏ی اس ناپسندیدگی اُتے ، برہما نے اس تو‏ں دھرمچکرا شروع کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ، جس اُتے بدھ نے اداس دنیا نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ترقی دے مختلف مراحل وچ پایا۔
بدھا دے لئی کسی حقیقی شک یا دلچسپی وچ اضافے دا سوال ہی پیدا نئيں ہويا سی۔ لیکن ایہ صداقت دے مطابق سی کہ دیشانہ د‏‏ی سابقہ ​​دنیاواں دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مہابھرمہ نے بدھ تو‏ں تعلیم دینے د‏‏ی التجا کيتی۔ اس طرح ، براہمچاریہ دا سیاق و سباق جہالت تے غیر تعلیم نو‏‏ں آگاہ کردا ا‏‏ے۔
ان جگہاں د‏‏ی لسٹ جتھ‏ے بھگوان بدھ نے ہر سال اپنے برسا‏‏ت دا سال گذاردے ہوئے بدھ مت د‏‏ی روایت وچ محفوظ کیہ ہویا اے تے مندرجہ ذیل نيں - وارانسی وچ پہلا بارش جنگل ، چوتھا راجگریہ وچ دوسرا ، ویشالی وچ پنجواں ، منکول گیری وچ چھٹا ، ساتواں تاوتینرا (ٹرسٹنٹریش) ) لوک وچ ، گِری دے نیڑے بھار پردیش وچ اٹھويں اٹھويں ، کوشمبی وچ نويں ، پرالیئک جنگل وچ دسويں ، ورنجا وچ گیارہويں ، چالیگیری وچ تیرہويں ، شروستی وچ چودھواں ، کپلواستو وچ پندرہويں ، علوی وچ سولہويں ، ستارھواں راججہا اٹھارہويں چالیگیری وچ ، انیہويں راجگریہ وچ ، اس د‏ی ابدی شروستی وچ ۔ اس طرح اترپردیش تے بہار دے ضلعے وچ آوارہ سال د‏‏ی عمر تک بدھ مذہب د‏‏ی تبلیغ کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی شراوستی وچ اعلیٰ رہائش سی ، اس دے بعد راجگریہ ، ویشالی تے کپللاستو۔
شاہ پرسنجیت تے ملکہ ملیکا کوسالہ وچ بدھ دے عقیدت مند سن ۔ شرافت وچ کوٹی پتی اناتھا پنڈک تے وشاکھا دے پوجا شامل سن تے انہاں نے شرواستی وچ سنگھ نو‏‏ں بالترتیب جیتاونا وہار تے پورورم مسریگراموتھ پرساد دا عطایہ کیہ۔ کوسالہ دے بوہت سارے برہمناں جداں اگنی بھاردواج ، پشکر سعدی وغیرہ نے وی بدھ مت نو‏‏ں قبول کيتا۔ شکیگان پہلے بدھ دے نال دوستی نئيں رکھدے سن ، لیکن فیر معجزات دیکھ ک‏ے اپنی دلچسپی بدل دیندے سن ۔ اگرچہ بدھ خود جمہوریہ واشالی دے خصوصی مداح سن ، لیکن نیرگانتھا دے زیادہ اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں سدھرم د‏‏ی تشہیر تنگ ہی رہی۔ سدھرما دے پھیلاؤ وچ مگدھا وچ بِمبیسارا د‏‏ی مطابقت شاید کارآمد سی ، کیو‏ں کہ ایہ جانیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے دے بوہت سارے بزرگاں تے گھریلو افراد بدھ مذہبی عبادت گار بن گئے سن ۔ اس دا ذکر اے کہ مہاپرجپتی گوتمی تے آنند دے اصرار اُتے بھگوان بدھ نے وی خواتین نو‏‏ں یونین وچ جگہ دتی سی۔