cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سارہ بریلیس
سارہ بیتھ بریلیس (تلفظ: ، ; پیدائش دسمبر 7, 1979) اک امریک‏‏ی گلوکارہ، نغمہ نگار، تے اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے ریاست ہائے متحدہ وچ تن ملین تو‏ں ودھ البمز تے 15 ملین تو‏ں ودھ سنگلز فروخت کيتے نيں۔ اس نے وکھ وکھ اعزازات حاصل کيتے، جنہاں وچ دو گریمی ایوارڈز دے نال نال تن پرائم ٹائم ایمی ایوارڈز، تے دو ٹونی ایوارڈز دے لئی نامزدگی شام‏ل نيں۔ فروری 2012ء وچ ، وی ایچ 1 نے اسنو‏ں موسیقی د‏‏ی 100 بہترین سواݨیاں وچو‏ں اک قرار دتا۔
مڈھلا جیون
سارہ بریلیس د‏‏ی پیدائش تے پرورش یوریکا، ہمبولٹ کاؤنٹی، کیلیفورنیا وچ ہوئی، بونی ہالورسن اک جنازے دے گھر دے کارکن، د‏‏ی تن بیٹیاں وچو‏ں اک، تے والد پال بریلیس، اک انشورنس ایڈجسٹر سن ۔ اس د‏ی دو بہناں نيں، سٹیسی تے جینیفر، تے اک سوتیلی بہن، میلوڈی۔ اوہ اطالوی، انگریزی، جرمن، پرتگالی تے فرانسیسی نسل نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس دا آخری ناں بریلیس فرانسیسی ا‏‏ے۔ وہ کچھ اطالوی بولدی اے تے کالج دے دوران وچ اک سال تک اطالیہ دے شہر بولونیا وچ رہندی سی سارہ بریلیس د‏‏ی پرورش کاتھولک کلیسیا دے مطابق ہوئی، تے انہاں نے جونیئر ہائی تک پاروشیئل اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، جدو‏ں اوہ پبلک اسکول وچ منتقل ہوگئياں۔ اس نے ہائی اسکول کوئر، لمیٹڈ ایڈیشن، تے مقامی کمیونٹی تھیٹر میوزیکل پروڈکشنز وچ حصہ لیا، جس وچ اس دے ہائی اسکول د‏‏ی لٹل شاپ آف ہاررز د‏‏ی پروڈکشن وی شام‏ل اے، جس وچ اوہ آڈری دے طور اُتے نمودار ہوئی۔
1998ء وچ یوریکا ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد، بریلیس نے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس وچ کمیونیکیشن اسٹڈیز دا مطالعہ کيتا۔ اس نے طلبا دے سالانہ کنسرٹ یو سی ایل اے اسپرنگ سنگ وچ پرفارم کیتا، دو بار جِتیا۔ سارہ بریلیس نے خود نو‏‏ں پیانو سمیت متعدد آلات بجانا سکھایا۔
حوالے
گٹھ:1979 دے جم گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی سواݨیاں گٹار نواز گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیج اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی پاپ راک گلوکار گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں پیانو نواز گٹھ:امریک‏‏ی راک گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی راک نغمہ نگار گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی گیت نگار گلوکاراواں گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت گٹھ:ایپک ریکارڈز دے فنکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پرتگیزی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:فرانسیسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں گٹھ:کیلیفورنیا دے کیتھولک گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین گٹھ:لاس اینجلس دیاں اداکاراواں گٹھ:لاس اینجلس دے گلوکار گٹھ:نسائیت پسند امریک‏‏ی گٹھ:یوریکا، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں گٹھ:یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس دے فضلا گٹھ:نسائيت پسند موسیقار
چوک سرور شہید
چوک سرور شہید پنجاب دے ضلع کوٹ ادو دی تحصیل چوک سرور شہید وچ اک شہر اے تے اس تحصیل دا راجگڑھ اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع کوٹ ادو گٹھ:پنجاب
کاترینا بلوکر
کاترینا واسیلیونا بلوکر (Катерина Василівна Білокур; 7 دسمبر 1900 – 9 جون 1961) پولٹاوا گورنریٹ وچ پیدا ہونے والی یوکرین د‏‏ی لوک فنکارہ سن۔ انہاں د‏‏ی تریخ پیدائش نامعلوم اے لیکن 7 دسمبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرکاری سالگرہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک غیر متوقع آغاز دے بعد، انہاں دے کم 1930 تے 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فطرت وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے۔ انہاں نو‏ں یوکرین د‏‏ی پیپلز آرٹسٹ قرار دتا گیا۔ کہیا جاندا اے کہ پابلو پکاسو نے پیرس وچ اپنے کم د‏‏ی نمائش دیکھی تے تبصرہ کیا، ’’اگر ساڈے پاس اس درجے دا کوئی فنکار ہُندا تاں اسيں پوری دنیا نو‏‏ں اس دے بارے وچ دسدے۔’’
یوکرینی وچ
گٹھ:یوکرین
فتح پور جاٹ
فتح پور جاٹ اتر پردیش، بھارت دے سہارنپور ضلعے دے بلیا کھیڑی منڈل وچ واقع اکّ پنڈ ہے۔ ایہہ راج دا راجگڑھ لکھنؤ توں 480 ک م دور درمیانہ جیہا پنڈ ہے اتے اسدی آبادی لگبھگ 1,697 ہے۔ زیادہ تر آبادی جاٹ بھائیچارے نال متعلق ہے۔
نیڑلے پنڈاں وچ مانک مو (1.5 ک م)، ساولپور نوادا (1.9 ک م)، محمدپور معافی (2.0 ک م)، دارا شوپوری (2.1 ک م)، بنی کھیڑا (2.7 ک م)، طاہرپور؉   (3.0 ک م)، اتے پنجورا (3.0 ک م) شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:سہارنپور ضلعے دے پنڈ گٹھ:بھارت
گکھڑ منڈی
گکھڑ منڈی پنجاب پاکستان دے ضلع گجرانوالا دی تحصیل وزیر آباد وچ جی ٹی روڈ اُتے واقع اک شہر اے ۔ ایہدے قریبی دیہات کوٹ وارث، راہوالی، عادل گڑھ، نت کلآں، کوٹلی ساہیاں، بدوکی، نورا کوٹ، پیر کوٹ، بینکا چیما، فتح گڑھ تے ابن والی کلاں ني‏‏‏‏ں ۔ ایہد‏ی مقامی بولی پنجابی اے ۔
معیشت
گکھڑ منڈی پنجاب وچ چاول د‏‏ی وڈی مارکیٹ اے ۔ گکھڑ دا اک مشہور شیلر اے(محلہ نورپورہ) جتھے چاول دی سکائ تے پالش ہوندی اے۔ تے ایتھے د‏‏ی مشہور صعنت دری سازی ا‏‏ے ۔ گکھڑ دے پنڈاں دے علاقے کئی قسم د‏‏ی زرعی اجناس پیدا کردے ني‏‏‏‏ں ۔ گکھڑ د‏‏ی مشہور صعنت ’دری سازی‘ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ملک دا اک وڈا گرڈ سٹیشن اے، جو پنجاب دے وڈے شہراں نو‏‏ں بجلی سپلائی کردا ا‏‏ے۔ وقت دے نال نال گکھڑ منڈی صنعتی شہر بندا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ہور صنعتاں وچ سنگ مرمر، مکئی، برتن، سرامکس تے فرنیچر شامل ني‏‏‏‏ں۔
ایتھ‏ے اُتے صدیقی میموریل لائبریری شہری کمیٹی وچ ا‏‏ے۔ ایہ لائبریری شہر دے معروف تعلیم دان “احمد حسن صدیقی“ دے ناں تو‏ں بنائی گئی ا‏‏ے۔ تعلیمی معیار تے کھیلاں دے معیار نو‏‏ں بہتر کرنے وچ انہاں د‏‏ی خدمات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کئی سال ڈی سی سکول دے ہیڈماسٹر رہ‏‏ے۔
نزدیکی پنڈ
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع گجرانوالا
انڈین یونین مسلم لیگ
thumb|انڈین یونین مسلم لیگ دا پرچم۔ انڈین یونین مسلم لیگ (Indian Union Muslim League) (ملیالم بولی :ഇന്ത്യന്‍ യുണിയന്‍ മുസ്ലിം ലീഗ്) ایہ اک سیاسی تنظیم اے جو فی الحال ریاست کیرلا، تمل ناڈو تے مہاراشٹر وچ متحرک ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1948ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں گٹھ:کیرلا وچ اسلام گٹھ:مسلم لیگ گٹھ:مسلم لیگ د‏‏ی گروہ بندی گٹھ:1951ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:انڈین یونین مسلم لیگ گٹھ:۱۹۴۸ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت وچ ۱۹۴۸ء دیاں تاسیساں گٹھ:کیرلا وچ اسلام گٹھ:مسلم لیگ گٹھ:مسلم لیگ د‏‏ی گروہ بندی گٹھ:۱۹۵۱ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
تحصیل چوک سرور شہید
تحصیل چوک سرور شہید پنجاب، پاکستان دے ضلع کوٹ ادو دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں گٹھ:ضلع کوٹ ادو گٹھ:پنجاب
نیلا تھوتھا
نیلا تھوتھا یا کاپر سلفیٹ اجیوک کمپاؤنڈ (مرکب) اے، جیہدا سائنسی فارمولا CuSO4 اے ۔ ایہنوں کیوپرک سلفیٹ وی کہیا جاندا اے ۔ کاپر سلفیٹ کئی شکلاں وچ پایا جاندا اے جیہناں وچ کرسٹلن پاݨی دی ماترا وکھ وکھ ہُندی اے ۔ ایہدا سکیا کرسٹل چٹا یا ہلکے پیلے ہرے رنگ دا ہُندا اے ۔ پینٹاہائڈریٹ (CuSO4·5H2O) چمکیلے نیلے رنگ دا ہُندا اے ۔ ایہدا پینٹا ہائڈریٹ روپ ای سبھ توں زیادہ پایا جاندا اے ۔ ایہ پاݨی وچ رَل کے ایکوا کامپلیکس ([Cu(H2O)6]2+) دیندا اے تے ایہدے نال بہت ساری گرمی وی پیدا ہُندا اے جو کہ ایہنوں ایکسوتھرمک پرتیکریا بݨاؤندا اے ۔ کاپر سلفیٹ دے کچھ پراݨے نام اس طرحاں نیں - بلیو وٹریول، بلیو سٹون، کاپر دا وٹریول، Antoine-François de Fourcroy, tr. by Robert Heron (1796) "Elements of Chemistry, and Natural History: To which is Prefixed the Philosophy of Chemistry". J. Murray and others, Edinburgh. Page 348. اتے رومن وٹریول۔ Oxford University Press, "Roman vitriol", Oxford Living Dictionaries. Accessed on 2016-11-13
گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمیکل گٹھ:کیمیائی عوامل
کمیر
کمیر پنجاب پاکستان دے ضلع ساہیوال دی تحصیل ساہیوال وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع ساہیوال
ہيڈا ايوارڈ
ہيڈا ايوارڈ ناروے د‏‏ی تھيٹر د‏‏ی دنيا دا سب تو‏ں اعزاز ا‏‏ے۔ اس ايوارڈ دا ناں ناروے دے شہرہ آفاق تمثيل نگار ہينرک ابسن ( Nenrik Ibsen ) دے مشہور ڈراما " ہيڈا گابلر " ( Hedda Gabler ) دے مرکزی کردار دے ناں اُتے رکھیا گياا‏‏ے۔ اس ايوارڈ دا اجرا 1998 وچ عمل وچ آيا۔ تے يہ ايوارڈ بہترين کارکردگی د‏‏ی بنيادپر 11 درج ذيل شعبےآں نال تعلق رکھنے والے لوکاں ميں تقسيم کياجاندا اے
گٹھ:نارویجن اعزازات گٹھ:ناروے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
روس وچ سکھ مت
سکھ دھرم روس وچ اکّ گھٹ-گنتی دھرم ہے، جس پیروکاراں دی آبادی اندازاً اکّ ہزار توں گھٹ ہے۔ روس وچ اکّ گردوارہ ماسکو وچ واقع ہے۔
اتہاس
گرو نانک دیوَ جی نوں روائتی طور 'تے روس وچ نانک کدمدار وجوں جانیا جاندا ہے۔ سکھ طالب علم 1950 دے دہاکے توں شروع ہوئے تہذیبی عدان-حاصل پروگراماں راہیں سوویت یونین وچ پڑھن لئی جان لگے سی، جس دوران اوہناں نوں غیرمستقل نواسی دا درجہ دتا گیا سی۔ کمیونزم دی حمایت کرن والے سکھاں نوں سوویت یونین وچ پرواس کرن دی اجازت دتی گئی سی۔ سوویت یونین وچ بہتے سکھ پرواسیاں نے ریڈیو اتے اشاعتاں وچ کم کیتا۔ 1991 وچ سوویت یونین دے بھنگ ہون توں بعد تہذیبی وٹاندرے دے پروگرام مٹھے پے گئے سن، پر 1990 دے دہاکے دے اخیر تک امیگریشن دی گنتی مڑ توں اپر ول ودھنی شروع ہو گئی۔ حالانکہ، 2020 تک روس وچ سکھ بھارتی طالب علماں دی گنتی 2% توں وی گھٹ ہے۔
گردوارے دی اساری توں پہلاں، ماسکو وچ سکھ اکّ کرائے دے کنٹین حال وچ پوجا کرن لئی جڑدے وسن۔ ماسکو گردوارہ کمیٹی 1996 وچ رجسٹر کیتی گئی سی، اتے گردوارہ نانک دربار دا قیام افغان سکھ بھائیچارے نے 2005 وچ کیتی سی۔ افغانستان توں پرواس نے 2010 دے دہاکے دوران سکھاں دی آبادی وچ وادھا کیتا۔
رُکھ - شِو کمار بٹالوی
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی ادب
وسط ایشیاء وچ اشاعت اسلام
وسط ایشیاء تو‏ں مراد اوہ علاقے نيں جو مغرب وچ بحیرہ کیسپین تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے مشرق د‏‏ی طرف چین تک تے شمال وچ روس دے علاقہ تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف ایران تے افغانستان د‏‏ی سرحد تک نيں انہاں علاقےآں وچ دور حاضر د‏‏یاں ریاستاں جنہاں وچ قازقستان‘ کرغزستان‘تاجکستان اُزبکستان تے ترکمانستان شامل نيں ۔وسط ایشیاء وڈا وسیع و عریض خطّہ اے جس وچ بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پہاڑ ‘ زرعی میدان تے ریگستان وی نيں وسط ایشیاء دے علاقے وچ چند دریا وی بہندے ہیںپہاڑاں دے درمیان کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے وادیاں وی نيں ۔اس علاقے دا مشہور دریا دریائے آمو اے ایہ دریا سطح مرتفع پامیر تو‏ں نکلدا اے تے پہاڑاں تو‏ں ہُندا ہويا افغانستان تے تاجکستان د‏‏ی موجودہ سرحد دے نال وگدا ہويا اُزبکستان تو‏ں گزر کر بحیر ہ ارال وچ جا گردا ا‏‏ے۔ شروع وچ اس دریاکو دریائے پنج کہیا جاندا سی اس دریا دے وسطی حصے نو‏‏ں دریائے آمو کہیا جاندا اے تے اس دے آخری حصے نو‏‏ں دریائے جیحون کہیا جاندا اے اس دریا وچ کئی ندی نالے تے چند دریا وی گردے نيں جو اس دریا د‏‏ی وسعت تے پانی وچ اضافے دا باعث بندے ني‏‏‏‏ں۔
طلوع اسلام دے وقت اس دریا تو‏ں پہلے دے علاقے نو‏‏ں مملکت خراسان کہیا جاندا سیجس وچ افغانستان تے ایران دا کچھ حصہ تے ترکستا ن شامل سیاس علاقے دے مشہور ضلعے بلخ ‘ قابلستان ‘ سیجستان ‘ ہرات‘مرو ‘ نیشا پور تے کوہستان سن ایتھ‏ے اسلام آنے تو‏ں پہلے ایہ مملکت ایرانیاں دے پاس سی۔ دریائے آمو دے آگے د‏‏ی طرف والا علاقہ ماوراء النہر کہلاندا سی اس وچ موجودہ تاجکستان کرغز ستا ن تے اُزبکستان دا کچھ حصہ شامل سی ۔ اس زمانے وچ اس علاقے د‏‏ی مشہور وادی فر غانہ سی ایہ علاقہ اپنی آب و ہويا تے زرخیزی دے لحاظ تو‏ں بہت ہی گراں قدر تصور کيتا جاندا سی اس علاقے دے مشہور ضلعے تے شہرفرغانہ‘اسبجاب‘ شاش‘ شرومنہ‘ صغد‘سمر قند تے بخارا شامل سن اس دے علاوہ اقلیم ماوراء النہر دے علاقہ ختل د‏‏ی مشہور وادیاںکلاب تے وخش سن ۔
ایران تے خراسان دے علاقےآں د‏‏ی فتوحات حضرت عمر رضی اللہ تعالیٰ عنہ دے زمانے وچ کافی حد تک پھیل چکیاں سن اس دے علاوہ خراسان دے علاقے تک وی اسلام پہنچ چکيا سی۔ خراسان دے علاقے د‏‏ی فتوحات وچ وسعت اموی دور دے خلفاء دے زمانے وچ ہوئی۔ کہیا جاندا اے کہ ۵۴ ہجری وچ عبید اللہ بن زیاد خراسان یعنی شمالی ایران دا گورنر مقرر ہوئے ا تاں اس نے عراق دے علاقے تو‏ں پنجاہ ہزار باشندے مع اہل و عیال خراسان وچ آباد کيتے اس دا خیال ایہ سی کہ دور دراز دے صوبے وچ اس قدر عرباں د‏‏ی موجودگی دے باعث مقامی لوک اسلامی حکومت دے خلاف سر اُٹھانے د‏‏ی جرأت نہ کر سکن گے انہاں افراد نو‏‏ں جاگیراں دتیاں گئیاں تے سہولتاں وی مہیا کيتیاں گئیاں جس د‏‏ی بنا اُتے اوہ لوک حکومت دے معاون رہے۔اس دے بعد زیاد بن ابی سفیان نے ۴۶ ہجری مطابق ۶۶۶ء؁ وچ ربیع بن حارث نو‏‏ں عراق تو‏ں خراسان د‏‏ی جانب روانہ کيتابلخ شہر پہنچ ک‏ے اس نے فتح حاصل کيتی اس دے بعد اس د‏ی فوجاں صغد دے علاقے نال ہُندی ہوئیںدریائے جیحون دے کنارے تک پہنچیںمگر اس دا انتقال ہوئے گیا۔اوتھ‏ے تک پہنچنے دے لئی فتوحات وچ چار سال دا عرصہ لگیا حتیٰ کہ اموی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عبید اللہ بن زیاد نو‏‏ں بخارا دے علاقے اُتے لشکر کشی دے لئی روانہ کيتامگر بخارا تو‏ں پہلے عبید اللہ زیاد نے بے کند اُتے حملہ کیہ ایہ اس زمانے وچ اک تجارتی شہر سی ۔زبردست مقابلہ دے بعد ایہ شہر فتح کر لیاگیااس دے بعد۵۴ ہجری وچ عبید اللہ بن زیاد نے بخارا اُتے چڑھائی د‏‏ی تاں اس وقت بخارا وچ اک خاتون د‏‏ی حکومت سی اس نے پڑوسی تُرکاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی جنہاں نے عرباں تو‏ں مقابلہ کيتا تے عبید اللہ بن زیاد نو‏‏ں بخارا فتح کيتے بغیر مرو واپس آنا پيا مگر اس ملکہ خاتون نے عبید اللہ بن زیاد تو‏ں سالانہ جزیہ دینے اُتے صلح کر لئی جس د‏‏ی مقدار اک لکھ درہم سی جس نو‏‏ں اوہ ادا کر تی رہی حالے کچھ عرصہ ہی گزراتھا کہ مسلماناں د‏‏ی فوجاں نے دوبارہ بخارا اُتے چڑھائی کر دتی فوجاں دے کمانڈر سعید بن عثمان سن ملکہ نے دوبارہ صلح دا مطالبہ کيتامسلم فوجاں دے امیر نے اس گل دا مطالبہ کيتا کہ صلح دے لئی کچھ بندے بطور ضمانت ساڈی نگرانی وچ دے دتے جاواں ملکہ نے شہر دے لوکاں وچو‏ں ۸۰ افراد سعید بن عثما ن دے حوالے ک‏ے دتے اس طرح ملکہ نے ملک وچ امن قائم ک‏ر ليا اس دے بعد ملکہ نے سعید بن عثمان نال شادی کر لئی تے بخارا سعید بن عثمان د‏‏ی زیر حکومت آگیا مگر تھوڑے ہی عرصہ دے بعد بخارا دے لوکاں نے انتقامی کاروائی ک‏ر ک‏ے سعید بن عثمان نو‏‏ں شہید کر دتا ۔
۹۱ ہجری وچ قُتیبہ مسلم نے اپنے دشمناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شاہ بخارا د‏‏ی حیثیت تو‏ں مسند نشین ہويا ۔ ایہ قتیبہ بن مسلم ہی سی جس نے بخارا وچ اسلامی حکومت نو‏‏ں مضبوط بنیاداں اُتے استوار کيتا سی ۔ رمضان ۱۲۱ ہجری وچ طغشادہ خراسان دے والی نصر بن سیّار د‏‏ی لشکر گاہ وچ قتل ہوئے گیا۔ اس دے طویل عہد حکومت وچ عربی سیادت دے خلاف کئی بغاوتاں ہوئیاں تے کئی مرتبہ ترکاں نے ملک اُتے فوج کشی د‏‏ی حتیٰ کہ ۱۱۰ ہجری وچ بخارا دا شہر عرباں دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل گیا اُتے دوسرے سال انہاں نے پھراس شہر دا محاصرہ کيتااور اسنو‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔
طغشادہ دا بیٹا تے جانشین ‘ جو فاتح بخارا دے اعزا ز وچ قتیبہ دے ناں تو‏ں موسوم سی شروع شروع وچ اک اچھے مسلما‏ن د‏‏ی طرح زندگی بسر کردا رہیا۔۱۳۱ ہجری وچ جدو‏ں اک عرب سردار شریک بن نوزائیدہ نے دولت عباسیہ دے خلاف بخارا وچ بغاوت د‏‏ی تاں ابو مسلم دے نائب زیاد بن صالح نے بخار خدات د‏‏ی مدد تو‏ں اس بغاوت اُتے قابو پالیالیکن کچھ عرصہ بعد اوہ وی قتل ہوگیا ۔ اس دے بعد ہور حضرات جانشین بنے مگر اوہ وی اپنے عہدے اُتے نہ رہ سک‏‏ے تے ایہ خلیفہ المہدی دا زمانہ سی ۔
اس دور دے حالات دے بعد معلوم تاں ایہی ہوئے تا اے کہ بخارا خدات خاندان دا ملک د‏‏ی حکومت وچ کوئی دخل نئيں رہیا لیکن انہاں د‏‏ی وڈی وڈی جا گیراں دے باعث انہاں دا اثر ورسوخ قائم رہیا چنانچہ اسماعیل سامانی دے عہد حکومت وچ اک بخار خدات دا ذکر آتا اے جسنو‏ں اس د‏ی وڈی زمیناں تو‏ں تومحروم کر دتا گیا سیمگر سرکاری خزانے تو‏ں اس دے لئی ویہہ ہزار درہم د‏‏ی رقم معین کر دتی گئی سی جِنّی اس تو‏ں پہلے اوہ اپنی جاگیر اں تو‏ں حاصل کر رہیا سی۔
قتیبہ بن مسلم دے عہد وچ ایہ دستور ہوئے گیا کہ بخارا دے ملکی حکمران دے علاوہ اوتھ‏ے اک عرب امیر یا عامل وی رہنے لگیا جو امیر خراسان دے ما تحت ہوئے تا سی ۔ امیر خراسان دا صدر مقام انہاں دناں مرو سی ۔ محل وقوع دے لحاظ تو‏ں بخارا دا تعلق سمر قند د‏‏ی نسبت مرو تو‏ں زیادہ سی ایتھ‏ے تک کہ بخارا خدات نے مرو وچ اپنے لئے اک محل وی بنوا رکھیا سی جب تیسری صدی ہجری وچ اُمرائے خراسان نے اپنا مستقر نیشا پور منتقل کردتا تاں بخارا دا نظم و نسق ماوراء النہر دے باقی حصےآں تو‏ں وکھ رہیا ۔ ۲۶۰ ہجری تک بخارا سامانی علاقے وچ شامل نئيں ہويا بلکہ اک وکھ والی د‏‏ی تحویل وچ رہیا جو برا ہ راست طاہریاں نو‏‏ں جواب دہ سی ۔ طاہریاں دے زوال دے بعد ۲۵۹ ہجری دے بعد بخارا وچ یعقوب بن لیث نو‏‏ں صرف اک مختصر عرصے دے لئی خراسان دا امیر تسلیم کيتا گیا چنانچہ نصر بن سامانی نے جو اس وقت سمر قند وچ حکومت کر رہیا سی۔
علماء تے عوام د‏‏ی درخواست اُتے اپنے چھوٹے بھائی اسما عیل نو‏‏ں بخارا دا والی بنادتا لہٰذا اس وقت تو‏ں لے ک‏ے انہاں دے زوال تک بخارا سامانیاں دے ماتحت رہااسما عیل اپنے بھائی نصر د‏‏ی وفات تک بدستور بخارا وچ مقیم رہاجس سےلاقہماوراء النہر اس دے زیر نگيں ہوئے گیا ۲۸۷ ہجری یعنی ۹۰۰ عیسواں وچ اوہ عمرو بن لیث اُتے وی فتح حاصل کر چکيا سی اس لئی خلیفہ نے امیر خراسان د‏‏ی تاں ثیق اس دے حق وچ کر دتی ایويں بخارا اک بہت وڈی سلطنت دا پایہ تخت بن گیا۔ گٹھ:وسطی ایشیا
ٹی وی ناروے
اس چينل دا اجرا 5 دسمبر 1988 نو‏‏ں ہويا۔ يہ ايک نجی چينل اے، جسنو‏ں صرف پنجاہ ہزار نارویجن کرونا د‏‏ی قلیل مقدار تو‏ں شروع کيتا گیا ۔ ٹی وی نورگے د‏‏ی نشريات بذريعہ کيبل يا ڈش انٹينا د‏‏ی مدد تو‏ں ديکھی جا سکدیاں نيں۔ يہ پہلا نارويجن چينل اے جسنو‏ں اشتہارات تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی تو‏ں چلايا جاندا ا‏‏ے۔
ٹی وی ناروے نے 3 اکتوبر 2008 تو‏ں ہائی ڈيفینشن ( High Definition ) نشريات دا آغاز کيا ا‏‏ے۔ 2009 دے آغاز تو‏ں ٹی وی ناروے نے خود وی ہائی ڈيفینشن پروگرام بنانے شروع کر دتے نيں۔
حوالے
گٹھ:1988ء وچ قائم ہوݨ والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن گٹھ:ناروے گٹھ:ناروے وچ 1988ء دیاں تاسیساں گٹھ:ناروے وچ ٹیلی ویژن سٹیشن گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:Short description is different from Wikidata
تھامس اینڈ فرینڈز
تھامس اینڈ فرینڈز (Thomas & Friends) ایک طویل عرصے سے گرنے والی امن بچوں کی ٹیلی ویژن سیریز جو برٹ آل کرافٹ نے بنائی ہے۔
ویاہ دیاں رسماں
“رسم رواج اک طرحاں دا کرم کانڈ ہندا اے، یعنی کسے کم نوں لوکاں ولوں مقرر ودھی مطابق نبھاؤنا رسم اکھواؤندا اے۔ ایوں رسم جدوں وار-وار نبھاؤن نال روڑھ ہو جاندی اے، اس نوں رواج کیہا جاندا اے۔” ویاہ متعلق رسماں : ویاہ اک پڑھاء اے۔ جس وچ کئیاں رسماں دا پالن کیتا اے۔
ویاہ دی ادارہ دا نکاس-ترقی
پرانے انسان قدرتی انسانی جیون قدرتی نہ رہِ کے سماجی بن گیا اے۔ جے انسانی رشتے قدرتی ہندے تاں سبھ منکھاں دا رشتہ اک ہندا۔ وکھ وکھ رشتیاں دی بنیاد ویاہ روپی سماجی ادارہ اے۔ جدوں لنگک سمبندھا دی کھل سی تاں کوئی مرد عورت توں بچیاں دی سرکھیا اتے گزارے دی پرواہ نہیں سی کردا۔ عورت نوں خود دیکھ بھال کرنی پیندی سی۔ اجہیاں سمسیاواں دے حل لئی پرانے انسان نوں ویاہدی رسم اتپن کیتی۔ اس طرحاں کرن نالؤرت مرد اندر اک دوجے متعلق جاں پیدا ہون والی سنتان دے پالن-پوشن دی ذمہ واری دا اگیاس پیدا ہون لگا۔ اس طرحاں ویاہ دی رسم لوکاچار دا روپ دھار گئی۔ کیونکہ اس وچ سموہا دی رضا مندی سی۔ اچاریاں چترسین مطابق “ رگوید وچ حال معنےآں وچ ویاہ شبد نہیں ملدا” اوہ ارتھوو وید وچ وئہ دی پرپاٹی دا قیام ہونی مندا اے مگر ڈاکٹر. رادھا کرشنن مطابق، ‘رگوید’ دے ویلے تک ویاہ دی ادارہ قائم ہو چکی سی۔
ویاہ دی اہمیت
جنسی لوڑاں دی تکمیل سماج دے انسان دی پردھان مسئلہ اے۔ ایہہ لوڑ قدرتی اے۔ اس لوڑ نوں جدوں منڈا اتے کڑی سمجھن لگ جاندے ہن تاں سماج اس لوڑ دی تکمیل لئی اوہناں دا ویاہ کردا اے۔ کام تنقید دی تکمیل لئی انسان کئی زریعہ اپناؤندا اے۔ جہناں وچوں نجئج سنمبندھ ویاہ راہیں ہوند وچ آؤدا اے۔ ویاہ اک اجیہی سماجی سنسکرتک ادارہ اے جہڑی عورت مرد نوں سماجی اصولاں ماتحت کام سنتشٹی دی پروانگی وی دندی اے اتے انسان انسان تو دے جیوک نفسیاتی، روحانی اتے اخلاقی ترقی دیاں لوڑاں پوریاں کردی ہوئی پروار وچ انسان دے سانسکرتک سماجی اتے معاشی حقاں دا نردھارن کردیاں اسدی ذمہ واری وی نسچت کردی اے۔ اس ادارہ راہیں ہی انسان ماں، پیو، دھی بھین، بھرا تے پتّ وغیرہ دے رشتے وچ بوجھدا ہویا سماج وچ ستکارت تھاں حاصل کردا اے۔ ویاہ ادارہ دو پروار نوں اجیہے روپ وچ بنّ دندی اے، جس ولوں اوہ اک دوجے نال معاون دا کم کردے ہن۔ انسان دے سماجیکرن لئی ویاہ دی رسم بہت ضروری اے۔
ویاہ دی تشریح
ایڈورڈ ویسٹر مارک مطابق ‘ویاہ اک جاں اک توں ودھ مرداں اتے عورتاں وچ قائم سمبنندھت اے، جسنوں قانون جا جات دی پروانگی پرپات ہندی اے، جس وچ ویاہ نال متعلق دوہاں پکھاں اتے اوہناں دی پیدا ہون والی سنتان دے اختیار تے کرتوّ جڑے ہندے ہن۔ ویاہ انسانی اخلاقیات اتے دیس دی طاقت دا سوما اے۔
سٹار سکرین اعزاز برائے بہترین ہونہار نووارد خاتون اداکارہ
سٹار سکرین اعزاز برائے بہترین ہونہار نووارد سواݨی اداکارہ اک اعزاز اے جو ہندی زبان وچ بننے والی فلماں وچ بہترین ہونہار نووارد سواݨی اداکارہ د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ہر سال کسی اک اداکارہ نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز سب تو‏ں پہلے سونالی باندرے نو‏‏ں دتا گیا۔
ویاہ دیاں رسماں
ویاہ دی تشریح
پنجاب وچ ویاہ دیاں وکھ وکھ ونگیاں ملدیاں ہن۔ ایہہ وکھ وکھ ونگیاں توں ایہہ سدھ ہندا اے کہ پنجابی سبھیاچار دی روایت، گوانڈھی سبھیاچار توں وکھری اے۔ "کریوا
سٹار سکرین اعزاز برائے بہترین ہونہار نووارد خاتون اداکارہ
گٹھ:سٹار سکرین اعزازات
ویاہ دیاں رسماں
اجوکا ویاہ پربندھ
نیچر وچ سبھ کجھ پرورتنشیل اے۔سمیستھان دے حوالہ وچ پرسیتھتیاں دے بدلن کرکے سماج وچ پروارتن آؤنا سمبھاوک اے اج سکھیا اتے عورت دی آزدی کرکے لوکاں دا ویاہ متعلق نظریہ بدل گیا اے۔ جدید وچارا آواجائی اتے اتی جدید کمیونیکیشن زریعاں نے اک سماج دا ہور سماجا نال رابطہ جوڑ دتا اے۔ ویاہ متعلق سماجی روکاں کمزور پے گئیاں ہن۔ پچھلے ویلے دوران ویاہ مذہبی اتے مقدس سنسکار سمجھیا جاندا سی۔ اج کل ویاہ سماجی سمجھوتہ اے۔
میرج بیورو
اج کلھ برہامنا دی لوڑ نہیں اے شہراں وچ رشتے کراؤن دا کم تھاں-تھاں کھلے میرج سیٹراں، اخباراں اتے رسالیاں نے سابھ لیا۔ تعلیم دے پاسار، مغربی اثر آزاد سوچ اتے آزاد خیالاں کارن رہا اے۔ ماپیا دے فیصلے اس کم لئی تقریباً مہر دا روپ حاصل کردے جا رہے ہن۔
رسماں دا خلاف
نیچر دے خلاف وچ اج دا انسان اپنے آپ نوں اکلا اتے اسرکھئت مہسوسہ نہیں کردا اے۔اس لئی رسماں دا روپ بھوتک سیکولر ہندا جا رہا اے ہر کھیتر وچ آ رہی پرگتی رسم رواج نوں بھرم درسا کے اوہناں نوں منن توں انکار کیتا جا رہا اے۔ سائنسی طور تے کئی رسم رواج انسان نوں نویاں پرستھتیاں نال ججھن لئی تیار کردے ہن۔
مہنگئی
ویاہ توں پہلاں شگن کرن ویلے وتوں پروکھے ہو کے مہنگیاں توں مہنگیاں سگاتاں دین جا رواج پیندا جا رہا۔ منڈے نوں مندری کڑھا پایا جاندا اے۔ مٹھیائی دے ڈبے دتے جاندے ہن۔ رشتے داراں نوں گنڈھا پھیرن دی تھاں مٹھیائی دتی جاندی اے۔ روپئے کیش دین دا رواج ودھ گیا اے ویاہ تے وادھو پیسہ خرچ کیتا جادا ہیے۔
ویاہ متعلق رسم رواج
پنجابی ویاہ اک بہت وسیع اتے جٹل عمل اے۔ ایہہ عمل ویلے مطابق بہت وڈے ویلے اپھر فیلی ہندی اے۔ روکے جاں ٹھاکے توں لے کے کڑی نوں چونکے چلھے چڑھاؤن تک ایہہ چلدی رہندی اے۔ اس دوران بہت ساریاں چھوٹیاں وڈیاں رسماں ہندیاں ہن جنہاں راہی ویاہ دی ادارہ دی سماجی قیام ہندی اے۔ مکھ طور 'تے ہیٹھ لکھیاں رسماں کیتیاں جاندیاں ہن باوے پنجاب دے وکھو وکھ علاقیاں وچ ایہناں دے نبھاؤن وچ وی تھؤڑھا بہت امتر آ جاندا اے اتے کئی رسماں کسے خاص کھیتر وچ تاں کیتیاں جاندیاں ہن پر دوسرے کھیتراں وچ نہیں۔
'روکا، ٹھاکا، شگن تے منگنا''
روکا، ٹھاکا، شگن تے منگنا لگبھگ اکو قسم دے ناں ہن۔ اس وچ لڑکے دے گھر والے لڑکی دے گھر جا کے اسنوں شگن تے ہور سامان دے کے آؤندے ہن۔ پھر چھوارا لاؤن دی رسم نبھائی جاندی اے۔ اس وچ لڑکی دا پیؤ لڑکے دے ہتھ تے سوا روپیہ دھردا اے تے سکا میوہ اسدی جھولی وچ پاؤندا اے۔” ویاہ ویلے منڈے والے گھر ‘گھوڑیاں’ اتے کڑی دے گھر ‘سہاگ’ گائے جاندے ہن۔
جنڈی کٹنا
جنڈی کٹنا اک ہور رسم ہندی اے۔ ‘جنڈی کٹنا’ اوہناں قدرتی آفتاں دے صفایا کرن دا پرتیکاتمک پرگٹاوا اے جہڑیاں لاڑے دے راہ وچ رکاوٹ بندیاں ہن۔ اہہ ورتارے مرد دی طاقت دے پرگٹاوے دے روپ وچ اپنی ہوند رکھدے ہن۔” ویاہ والے دن سبھ توں پہلاں نائی دھوئی دی رسم کیتی جاندی اے۔ نائی دھوئی ویلے منڈے، کڑی نوں وٹنا ملیا جاندا اے اتے بعد وچ مامے ولوں شگن دے کے چونکی توں اتاریا جاندا اے۔
سہرے بنھائی
سہرے بنھائی دی رسم اہم ہندی اے۔ لڑکے دی بھین ولوں اپنے بھرا دے سر سہرے بنھے جاندے ہن اتے بھابیاں ولوں سرمہ پایا جاندا اے۔ بدلے وچ لاڑے ولوں شگن دتا جاندا اے۔
برات جان تو پہلا جدو لاڑے دے اسدیاں بھیناں سیہرے بندیاں ہن تاں نال دی نال گانے وی گائے جادے ہن آٹے سرمہ پوائی ویلے وی گانے گائے جاندے ہن |
سو یو تھینک یو کین ڈانس
چنگا، تواڈا خيال اے کہ توانوں رقص کرنا آندا اے . ( انگريزی: So You Think You Can Dance ) رقص دا ايک امريکی پروگرام اے مرتبہ جو فاکس ٹی وی چينل تو‏ں پہلی مرتبہ 20 جولائ‏ی، 2005ء نو‏‏ں نشر کياگيا۔ اسنو‏ں موسيقی دے مشہور امريکی پروگرام آئیڈل [ Idol ] د‏‏ی طرز اُتے بنايا گيا ا‏‏ے۔ آئیڈل ہی د‏‏ی طرح ملک بھر تو‏ں امتحان دے عمل تو‏ں گزار دے مدمقابل منتخب کيتے جاندے نيں۔ اس پروگرام نو‏‏ں سائیمن فلر ( Simon Fuller ) تے نائیجل ليتھگو ( Nigel Lythgoe ) نے تخليق کيا اے جو آئیڈل دے وی خالق نيں۔
ویاہ دیاں رسماں
پنجابی لوکدھارا وچ
تیرا لکھاں دا چیرا وے ، سیہرے دی چمک بڑی، بڑی وے بھیناں دے ویریاں، تیرے سیہرے دی چمک بڑی وے .........
سو یو تھینک یو کین ڈانس
یہ پروگرام 2006ء دے موسم گرماميں 18 تو‏ں 49 سال د‏‏ی عمر دے لوکاں دا مقبول ترين پروگرام قرار پايا سی۔ يہ پروگرام نیوزی لینڈ، یوکرائن، ترکی، اسرائیل، کینیڈا، جرمنی، یونان، پولینڈ، ملائیشیا، ناروے، بلجیم، نیدر لینڈز، جنوبی افریقا، برطانیہ، آسٹریلیا تے پرتگال وچ کئی وکھ وکھ ناواں تو‏ں پيش کيا جاندا ا‏‏ے۔
ویاہ دیاں رسماں
پنجابی لوکدھارا وچ
پہلی سلائی دیوراں،رس بھری، کوئی دوجی گل انار، تیجی سلائی تاں پاواں، جے موہراں دیوے،وے جیون جوگیا چار،
سو یو تھینک یو کین ڈانس
اس پروگرام وچ حصہ لينے والےآں دا انتخاب کرنے دے لئی ہر سال امريکہ دے وڈے وڈے شہراں وچ مقابلے رکھے جاندے ہيں تے رقص د‏‏ی وکھ وکھ قسماں جيسے سالسا، بال روم، ہپ ہاپ، اسٹريٹ ڈانس، معاصر رقص، جاز، بیلے ،ٹيپ( Tap ) دے علاوہ ديگر تمام قسماں نال تعلق رکھنے والے رقاصاں د‏‏ی امتحان ميں شموليت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ویاہ دیاں رسماں
گھوڑی
گھوڑی چڑاؤن دی رسم اہم ہندی اے۔ پنڈ وچ ویاہ والے دن جنجھ ترن توں پہلاں گھوڑی پھیرن دا رواج اے۔ گھوڑی توں اترن ویلے اوہ بھین نوں واگ پھڑائی وجوں روپئے دندا اے اتے پھر بارات نوں وداع کیتا جاندا اے۔ پھر ملنی دی رسم کیتی جاندی اے۔ ملنی ڈھکاء ویلے دی رسم اے۔ اس وچ لڑکے دے متعلق کڑی دے سنبندھیاں نال ملدے ہن۔
سو یو تھینک یو کین ڈانس
انداز
اس شو وچ حصہ لینے والےآں دا تعین کرنے دے لئی اک امتحان رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ امیدواراں نو‏‏ں اَگڑ پِچھڑ اک کمرے وچ ججاں دے ايک پینل دے سامنے اپنی صلاحیتاں دا اظہار کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ کامیاب امیدواراں نو‏‏ں بعد وچ ہور امتحاناں تو‏ں گذرنا پڑدا اے جداں انہاں نو‏ں کسی کوریوگرافر تو‏ں چند دناں وچ رقص د‏‏ی مشق سیکھنے دے بعد فیر امتحان دینا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل پورا ہفتہ لیندا اے ،جس وچ ہر روز امیدواراں د‏‏ی چھانٹائی ہُندی اے انہاں امتحاناں وچ امیدواراں د‏‏ی سیکھنے د‏‏ی استعداد، نويں سانچے وچ ڈھلنے د‏‏ی استعداد تے رفتار وغيرہ جانچی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ امیدواراں نو‏‏ں وکھ وکھ گروہاں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے ہر گروہ نو‏‏ں اک اک گانا دتا جاندا اے، ہر گروہ نے خود رقص د‏‏ی اپنی مشق بنا ک‏ے دوسرے دن اس دا مظاہرہ کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ گراوہی امتحان دے علاوہ انفرادی طور اُتے وی رقص د‏‏ی صلاحيتاں دا اظہار کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سب امتحاناں تو‏ں گزرنے د‏‏ی بعد 20 دے لگ بھگ مد مقابل چنے جاندے نيں، جنہاں نو‏ں ہر ہفتہ ٹی وی اُتے براہ راست نشر کيے گئے مقابلہ رقص وچ حصہ لینا ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ناظرین اپنے پسندیدہ رقاصاں دے لئی ووٹ کردے نيں۔ کم ترين ووٹ مݪݨ والے دو امیدوار ہر ہفتے مقابلے تو‏ں باہر کر دتے جاندے نيں۔ آخری مقابلہ عموماً 4 تو‏ں 6 رقاصاں د‏‏ی درمیا ن ہُندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں ودھ ووٹ مݪݨ والا امیدوار کامیاب قرار پاندا ا‏‏ے۔
ویاہ دیاں رسماں
پنجابی لوکدھارا وچ
وے توں کہڑا ویرا، گھوڑا بھجائی جاندا ......... نی مے راجا بھینے،بنو ویاہون جاندا،.....
سو یو تھینک یو کین ڈانس
انداز
گٹھ:2010 د‏‏ی دہائی دے امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سلسلے گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:2005ء وچ شروع ہوݨ والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ویاہ دیاں رسماں
پنجابی لوکدھارا وچ
وے توں کہڑا ویرا،گھوڑا بھجائی جاندا .... نی مے رام بھینے،بھابو ویاہون جاندا ....
آنند کم
آنند کم دی رسم بہت ہی اہم ہندی اے۔ اس رسم وچ ‘لاواں’ گرو گرنتھ صاحب دی حاضری وچ ور، کنیا اتے دوواں دھراں دی موجودگی وچ ہندیاں ہن۔ شبد دا گائن کرکے لاڑا-لاڑی نوں سچجی گرہستھی جیون جار سکھاؤن دا نصیحت دتا جاندا اے۔” ڈولی تورن ویلے کڑی نوں پھر سنواریا شنگاریا جاندا اے۔ لاڑے دی سسّ جوائی نوں شگن دندی اے تے اسدا منہ مٹھا کراؤندی اے تے پھر کڑی نوں وداع کیتا جاندا اے۔
پانی وارنا
پانی وارن دی رسم اہم ہندی اے۔ ماں ولوں جوڑی دے سر اتوں گڑوی والا مٹھا پانی ستّ واری وار کے پیتا جاندا اے، جے ہر وار ماں پانی پی لوے تاں نویں وہوٹی دا سارا پیار سسّ نال پے جاندا اے۔ اس توں بعد پیالے دی رسم نبھائی جاندی اے، سسّ ولوں دیسی گھیؤ وچ کھنڈ رلا کے نونہہ دے منہ وچ ستّ برکیاں پائیاں جاندیاں ہن۔”
ہور رسماں
جنج بنھنا، جنج چھڈاؤنی، سٹھنیاں دینیاں، پتل دینی، جتی چکنا، چھند سننے، کھٹّ وکھاؤنی، سسّ دے جلیب، سسّ دے لڈو، ڈولی تورنا، نین دی مانتا، در چکوائی، تیل چونا، پانی وارنا، پیالہ دینا، برکیاں دینا، تھالیاں وچھاؤنیاں، جاگو کڈھنی، چھجّ بھننا، گدھا پاؤنا، گھنڈ کڈھنا، گھنڈ اتارنا، منہ وکھائی، پڑی پاؤنا، صندوق کھلھوائی، چھٹیاں کھیڈنا، جٹھیریاں دے متھا ٹیکنا، بیری پوجا، چھنا کھیڈنا، پروسا دینا، وٹنا ملنا، نؤندا پاؤنا، چولی چھکنا، مہندی لاؤنی، چپنیاں بھننا، سرمہ پاؤنا، سگی پھلّ گندنے، گئی رات تک سہاگ، گھوڑیاں گاؤنا، گانا کھیڈنا، کوٹھی جھاڑ، ساہے بنھنا، گانا بنھنا، بھیلی دینا، گٹھا دینا، میچا بھیجنا، وری بناؤنا، توی بنھنا، دالاں چگنیاں، چکیاں لاؤنیاں، مائیاں، دودھ اکٹھا کرنا، کڑاہی چاڑھنا، منجے-بسترے اکٹھے کرکے، بھانڈیاں دی ویل لیاؤنی وغیرہ اجہیاں رسماں سن۔ سٹھنیاں وچ کڑم-کڑمنی، لاڑا-لاڑی دی بھین، جیجا، بھائی ، تائی، تایا، چاچیاں ، چاچے، بھوآ، پھپھڑ، مامے، مامیاں، ماسیاں، ماسڑ تے برات وچ آئے براتیاں دے بارے اجہیاں سٹھنیاں دتیاں جاندیاں سن۔
جنج کھولھنی
“کڑی دے ویاہ دے ویلے اک رسم جس وچ ویاہلی کڑی دیاں سہیلیاں گیت گا کے برات نوں ورتائی روٹی کھان توں ورج دندیاں ہن ۔ جس نوں جنج بنھنا کہندے ہن ۔”  جنج بنھن دا رواج پرانے سمیاں وچ عام پرچلت رہا اے ۔ عام کر کے پہلاں ویاہ کئی دناں تک چلدے سن تے ہر روز نویاں ریتاں نبھائیاں جاندیاں سن جنہاں وچوں جنج بنھنا وی اک ریت رہی اے ۔ “جنج بنھن دا رواج پنجابی سماج وچ عام رہا اے، اسنوں پتل وی کیہا جاندا رہا اے ۔ پتل اک طرحاں دا شعری روپ ہندا اے ۔ دھی والی دھر دی کوئی چتر عورت جنج بنھ دندی سی ۔ پھر کوئی وی انسان جنج چھڈاؤن توں بناں روٹی نہیں سی کھا سکدا ۔ جنج نہ چھڈا سکنی بہت وڈی نموشی ہندی سی ۔” جنج بنھن دی ریت کڑی والیاں تے براتیاں وچکار اک تکرار سی جس وچ  کورڑا چھند تے دوہرا گا کے جنج بنہی تے چھڈائی جاندی سی ۔ اس ویلے ہور وی نکے موٹے ہاسے ٹھٹھے ہندے سن ۔ کڑیاں براتیاں نوں گیت گا کے نہورے ماردیاں سن تے براتی وی مذاق اڈا کے کڑیاں دا مذاق اڈاندے سن ۔ ڈاکٹر. سوہندر سنگھ ونجارا بیدی لکھدے ہن کہ “ جدوں تک جنج بنہی رہے کوئی وی جاننجی روٹی نہیں سی کھاندا ، پر کوئی جاننجی گبھرو کجھ تکاں بول کے جنج کھولدا اے ۔ ایہہ ریت کسے آدم ریت دی رہند اے ۔ جنج ویلے اس طرحاں دیاں تکاں اچاریاں جاندیاں ہن :
لے کے نام گوپال دا بنھاں جنج میں آپ ،
کھولے بناں جے کھاؤگے کھانا دیؤُ سراپ ،
تلسی پوجن میں چلی سٹھّ سہیلیاں نال ،
جاننجیؤ تہانوں بنھ دتا بنھ تے تھوڈے تھال ،
دستانے
thumb|اک سواݨی جو ہیٹ تے لمبے دستانے پہنی ہوئیاں نيں۔ دستانے اک ایسا پہناوا ہُندا اے جو عمومًا ہتھیلی تے ہتھ د‏‏ی انگلیاں نو‏‏ں پوشیدہ رکھدا ا‏‏ے۔ کچھ معاملےآں وچ ایداں دے دستانے وی موجود نيں جو پورے ہتھ نو‏‏ں ڈھانپتے نيں۔ کچھ تے نمائشی دستانے وی موجود نيں جو انگلیاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں تے باقی ہتھیلی یا ہتھ نو‏‏ں پوشیدہ رکھدے نيں۔ ایہ کدی موسم سرما وچ سردی تو‏ں نچنے دے لئی، کشتی مقابلےآں دے دوران، کسی آتشی یا مشینی کم دے وقت، ڈاکثری چانچ یا آپریشن دے وقت، ہور کورونا وائرس ورگی عالمی وبا تو‏ں بچنے دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں۔
ویاہ دیاں رسماں
جنج کھولھنی
پپلاں دے پتّ بنھاں جاننجیؤ تہاڈے ہتھ بنھاں ،
دستانے
کورونا وائرس دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی سُپر مارکیٹاں وچ کم کرنے والے ملازمین نے ڈسپوزیبل دستانے پہننا شروع کر دتے سن اُتے انہاں دستاناں د‏‏ی سیفٹی د‏‏ی کوئی گارنٹی نئيں بلکہ بعض اوقات تاں ایہ انفیکشن پھیلانے دا ذریعہ بندے پائے گئے نيں۔
ویاہ دیاں رسماں
جنج کھولھنی
بنھاں ساری جنج جی ۔
دستانے
ايك كركيٹر دستانے كو اپنے ہتھ دے حفاظت دے لئے استعمال كرتاہے جو عمومًا بكٹ كيپر اسكا استخدام كردے نيں تاكہ اپنے ہتھ اُتے ضرب آنے تو‏ں روكنے اُتے مدد كرے۔
ظاہر پیر
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
دستانے
بر صغیر د‏‏ی سبھیاچار دا حصہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مہندی شادی بیاہ تے عید وغیرہ اُتے سوانیاں دے بناؤ سنگھار وچ لازمی جزو ا‏‏ے۔ پر، 2020ء دے سال تو‏ں شروع عالمی وبا کورونا وائرس وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریبًا دو مہینے لاک ڈاؤن نے جتھے بہت کچھ بدل دتا، اوتھے عید تے ہور خوشیاں تے سوانیاں دے سجاوٹ تے بناؤ سنگھار د‏‏ی تیاریاں وی متاثر ہوئیاں نيں۔ کورونا وائرس تو‏ں بچنے دے لئی سماجی دوری دے باعث اس عید اُتے سوانیاں دے لئی ہتھو‏ں اُتے مہندی دے ڈیزائن بنوانا عملًا ناممکن ہوئے گیا، جدو‏ں کہ اس دے نال نال کار خاناں وچ مہندی د‏‏ی تیاری وی گذشتہ سالاں د‏‏ی نسبت کم ہوئی ا‏‏ے۔ ہور پیشے ور مہندی ڈالنے والی ؓسوانیاں وی دستانے پہن کر مہندی ڈالنے تک وچ کاقی دشواری محسوس کرنے لگیاں نيں۔ اس وجہ تو‏ں، دستاناں د‏‏ی افادیت اس معاملے کچھ خاص نئيں دیکھی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لباس گٹھ:چیزاں
ویاہ دیاں رسماں
جنج کھولھنی
ککراں دے ٹاہن بنھاں ، جاننجیاں دے کھان بنھاں ،
بنھاں ساری جنج جی ، ہن کیوں نی ۔ “اس طرحاں تکاں اچار کے جنج بنھ دتی جاندی اے تے جاننجیاں لئی روٹی تے پکوان کھانے ممنوعہ ہو جاندے ہن ۔ ”  “ پر کی وار کویشر قسم دا شخص منہ تور جواب دین لئی کھاڑے وچ ڈٹ کھلوندا سی ۔ اوہ تھالی وچ سارے پکوان جو پروسے ہندے سن پا کے اتے رومال نال ڈھک کھانے دی آرتی کردا جنج نوں چھڈاؤنا شروع کر دندا سی ۔ ” ایشور ردھے دھیائے کے ، گنگا-جلی اٹھائے ،
بدی کھولھاں جنج میں ، وغیرہ گنیش منائے ،
کھلے جاننجی بیٹھ کے ، کھلاں شکل سریر ،
کھلھ گئیاں سبھ تھالیاں ، کھل گیا جے نیر ،
برفی پیڑا امرتی ، کھلے چول کڑھا ،
پوڑی تازی کھل گئی ، کھلا زرد پلاء ،
روٹی کھاؤ پریم سے ، کھلے اسیں تمام ،
سچے ایشور ساڈڑے ، عام سوارے کام ۔
“جنج کھولن ویلے کئی ہور طرحاں دیاں ہاسے ٹھٹھے دیاں تکاں وی اچاردا اے ۔ کڑیاں دا مخول وی اڈاندا اے ۔ کئی وار اوہ اپنا غذا چھڈاندا ہویا ، کڑیاں دے روپ نوں بنھ دیندا اے ۔ ” چھٹے پرشاد اتے تھال تھالیاں ،
بنھاں دوویں ناراں گوریاں تے کالیاں ،
چھٹّ گئے لڈو مٹھیائی کل جی ،
بنھاں تیرا روپ جو پری دے طول نی ،
سن لے گوریئے لگا کے کنّ نی ،
چھٹّ گئی جنج تینوں دتا بنھ نی ۔
اس طرحاں کڑم پروسی روٹی وچوں کوآری روٹی تھال وچ کڈھ کے کڑیاں ول بھیج دندا اے تے روٹی کھانی شروع ہو جاندی اے ۔  کئی وار جنج چھڈاؤن والے انسان نوں بٹھا دتا جاندا سی کہ ایہہ کڑیاں دا رام رولا اے روٹی کھاؤ ۔ جدوں جنج روٹی کھان لگدی تاں کڑیاں گاؤن چھیڑ دندیاں ۔ کوآری روٹی سہرے ولوں اپنی نونہہ نوں مطلب ویاہ والی کڑی لئی بھیجی جاندی ہور وی منڈے دے پنڈوں ویاہیاں کڑیاں نوں پتل بھیجی جاندی اے ۔ سانجھ پرگٹائی جاندی اے ۔
تینوں جنج چھڈاؤنی نہ آئی ،
کچا ہندا بہہ وے گیا ،
تینوں بھیناں دی وی نہ آئی ،
بدھی روٹی کھا وے گیا ۔ ایہہ ریت کسے آدم بھرم ، وچار تے منوت دی رہند جاپدی اے ۔ پرانے دور وچ ویاہ ویلے جدوں جاننجی پرشاد چھکن لئی بھیٹھدے سن تاں دشمن قبیلے کھان دے مادےآں نوں منتراں نال بنھ دندے سن تے جدوں تر جاننجیاں دے نال آئے چیلے اتھوا ساؤری منتر پڑھ کے کھان دے مادےآں نوں ٹونے توں مکت نہیں سن کر لیندے ادوں تک اوہ کھانا ممنوعہ ہندا سی ۔ پوٹھوہاری وچ اس ریت نوں ‘منداونی’ کہندے ہن ۔
ویاہ دیاں رسماں دی وقعت
ویاہ وچ نبھاؤن والیاں ایہہ ساریاں رسماں دا عام جیون وچ بہت وڈا تھاں اے ایہہ ساریاں رسماں نوں نبھاؤن پچھے کئیاں ہی تہذیبی اتے سماجی کارن ہندے ہن۔ ویاہ دیاں رسماں راہیں انسانی رشتیاں دی آپسی سانجھ نوں پچھانیا جاندا اے جو کہ انسانی جیون دی بنیاد دے ہن۔
“ویاہ نال متعلق رسماں دی تکمیل ودھیرے کرکے سماجی قدراں دی تکمیل ہتّ کیتی جاندی اے جدوں کہ جم اتے موت نال متعلق رسماں وچ دیوی-طاقتاں دی ہوند اکثر شامل ہن۔ ویاہ ویلے دیا رسماں دا مکھ مقصد ویاہ تعقات نوں سکھاواں تے منورنجن بھرپور بناؤنا تے سنتان پیداوار کرنا ہندا اے۔”
پر اجوکے ویلے وچ ویاہ دیاں ایہناں رسماں نوں نبھاؤن دی روایت ہولی-ہولی گھٹدی جا رہی اے۔ ایہناں نوں سنبھالن اتے اگے تورن لئی لوڑیندے اپرالے کرن دی لوڑ اے۔
پنجابی ویاہ پربندھ وچ آئے تبدیلی
ویاہ پربندھ اک اجیہا پربندھ اے جس وچ بہت ساریاں رہُ-ریتاں شامل ہندیاں ہن۔ جو ویاہ دے نیپرے چڑھن توں بعد تک وی نبھائیاں جاندیا ہن۔ پر اجوکا سماں 21ویں صدی تے گلوبلائیجیشن دا اے جس دے اثر صدقہ اس وچ ہن تک بہت ساریاں تبدلیاں واپردیاں دکھائی دے رہیاں ہن۔ جاری تبدیلی نیچر دا اٹلّ نیم اے۔ ایہہ نیم انسانی سماج تے وی پورا ڈھکدا اے۔ “رسم رواج سماجی اتے بھائیچارک کم نال متعلق ہندے ہن۔ نیچر دے خلاف وچ اج دا انسان اپنے آپ نوں اکلا اتے اسرکھئت محسوس نہیں کردا اس لئی رسم-رواجاں دا روپ رہِ کے سیکولر ہندا جا رہا اے۔ اج پرانے رسم-رواجاں نوں وہم-بھرم درسا کے اوہناں نوں منن توں انکار کیتا جا رہا اے۔ اج سکھیا دے اثر اتے عورت دی آزادی کرکے لوکاں دا ویاہ متعلق نظریہ بدل گیا اے۔"
‘جس طرحاں اج ویاہ لئی نائی رشتہ نہیں لبھدا کئی وار آپسی تعاون نال ملدے ہی ویاہ تہہ کر لئے جاندے ہن۔ گوت چھڈن دا رواج وی گھٹدا جا رہا اے۔ پنجاب وچ ویاہ متعلق سماجی روکاں سن اوہ کمزور پے گئیاں ہن۔ ریتاں-رسماں اصولاں تے لوکگیتاں وچ وی بدلہ توں آیا اے۔ پنجاب وچ ویاہ منڈے-کڑی دی جم کنڈلی ملا کے جات/گوت پرکھ کے جائداد شبھ دن دا دھیان رکھ کے کیتے جاندے رہے ہن۔ پر اجکلّ زیادہ تر لوک منڈے کڑی دی مکمل پڑھائی سہپن عمر اتے گن وغیرہ پکھاں نوں دھیان وچ رکھ کے اپنے بچیاں دے ویاہ کرن لگ پئے ہن۔` “کجھ دہاکے پہلاں ماپے اپنی اولاد دا ویاہ نائی جاں بامن ولوں پئی دسّ مطابق کر دندے ہن۔ نتیجے وجوں نہ تاں نائیاں ولوں کیتے، بہتے رشتے ملدے ہن تے نہ ہی اوہناں متعلق گیت گائے جاندے ہن جویں : “نائیا تے بچے مرن بامن دی جڑ جا۔ پنج دریا دا چھوکرا دتا جھولی پا۔"
‘ویلے دے تبدیلی کارن نائی دا کم ہن ختم ہو گیا اے۔ مشرق جدیدیت دور وچ کڑی اتے منڈے دے ویاہ متعلق رائے نہیں سی لئی جاندی پر اج حالت بالکل وکھری اے دوویں اک دوجے نوں جان سکدے ہن کیونکہ ساری عمر اوہناں نے اکٹھیاں بتاؤنی ہندی اے۔ آواجائی دے زریعاں دے ترقی یافتہ ہون توں پہلاں کڑی دا ویاہ بہتی دور نہیں سی کیتا جاندا نہ ہی اس پنڈ وچ کیتا جاندا سی جتھوں دی اوہ پہلاں رہن والی ہندی سی۔ پر ہن اس گل دی پرواہ نہ کردیاں گلی-محلے وچ وی ویاہ کر دتے جاندے ہن۔ دوجے پاسے پرواس وچ کینیڈا، امریکہ، انگلینڈ، آسٹریا وغیرہ یورپی دیساں وچ ویاہ کرن توں گریز نہیں کردے سگوں چاء نال کردے ہن۔` “ویاہ توں پہلاں شگن کرن ویلے وچوں پروکھے ہو کے مہنگیاں سوغاتاں دے رواج پیندے جا رہے ہن۔ سوغاتاں دین مگروں منڈے نوں مندری، کڑا وی پایا جان لگ پیا اے۔ اس رسم دی تکمیل جتھے پہلاں گوڑ دی روڑی نال کیتی جاندی سی اتھے ہن مٹھیائی ونڈی جاندی۔ ویاہ دی اطلاع گھر وچ جاں سدا پتر دین لئی گنڈھا پھیرن دا رواج ختم ہو گیا اے اتے بھیلی دین دا رواج گھٹ رہا اے۔ اج گوڑ دی بھیلی دی تھاں مٹھیائی نے لے لئی اے۔ مشینی یگ دی آمد توں پہلا ویاہ دا کم صحیح ڈھنگ نال نیپرے چاڑھن لئی کنک پیہنی، دانہ پیہنا، بیسن بناؤنا، گوٹے لاؤنا، قصیدے کڈھنے وغیرہ سبھ کم گھراں وچ ہی کیتے جاندے ہن پر اج ایہہ کم مشینی چکیاں کردیاں ہن ویاہ متعلق رسماں اتے اوہناں نال جڑے لوک گیت اپنے فلسفے دا کمیونیکیشن کردے آ رہے ہن۔ ویاہ دے موقعے تے نبھائیاں جاندیاں رسماں اتے اوہناں نال متعلق لوک گیت ڈھکواں موقع میل سرجدے ہوئے ماحول نں سجیو بنا دندے ہن۔"
“ویاہ متعلق رہُ-ریتاں اتے رسم وچ اک اہم رسم نانکا ہندا اے۔ نانک چھکّ کنیاں دے داج دا اہم حصہ اے جہڑا کہ اسدے نانکیاں ولوں دتا جاندا اے۔ اس لئی نویں پروار دا گھر وساؤن دی لوڑ دیاں مڈھلیاں وستاں منجے، بھانڈے، کپڑے وغیرہ رل-مل کے اکٹھے کیتے جاندے سن۔ بھاویں پرانے ویلے وچ مجھاں-گاواں جاں اونٹھ، گھوڑے وغیرہ وی دندے رہے ہن پر اجکلّ اسدا رواج نہیں رہا۔"
‘اجکلّ مہندی لاؤن دا کم بیوٹی-پارلراں تے نبھایا جاندا اے اس متعلق گائے جان والے گیتاں دا رجھان گھٹ رہا اے۔ اج توں دو دہاکے پہلاں جنجھ چڑھن توں پہلاں نائی جاں نائن ولوں منڈے-کڑی نوں اسنان کروایا جاندا سی۔ وٹنا ملدے ہوئے کئیاں رہُ-ریتاں دی پالنا کیتی جاندی سی۔ اج ویاہ دی رسم اک دن وچ ہی نیپرے چڑھ جاندی اے۔ پر کجھ دہاکے پہلاں برات منڈے دے سہرے دو راتاں رہندی۔ پہلاں ویاہ پنڈ وچ قناتاں لا کے کیتے جاندے سن جاں دھرم شالہ وچ برات دے رہن دا انتظام کیتا جاندا سی۔ اس ویلے دوپیہرے جنجھ چڑدی سی جسدا ذکر لوکگیتاں وچ آؤندا اے : :ہتھ کنگنا مکھ موہڑا۔ :چھولے بازو بند :سکھر دوپیہرے جنجھ چڑھیا :تیرا چو چو پیندا :اے ویرنا میریا اے رنگ۔ پر اجکلّ جنجھ گڈیاں کاراں جاں بساں وچ جان لگی اے کئی تھائیں ویاہ میرج پیلیساں وچ ہندے ہن۔ جنجھ دوروں آؤن کرکے سویرے ہی چڑدی تے شام تک اپنے گھر واپس مڑ پیندی اے۔ برات وداع ہون مگروں چھجّ توڑن دی رسم کیتی جاندی سی اس رسم دوران سٹھنیاں دین اتے سوانگ کرن دا دور وی ہن گھٹ گیا۔ مووی بناؤن لئی بس تھوڑا جیہا شگن کر لتا جاندا اے۔` “اج دے دور وچ ملنیاں دی گنتی ودھ گئی اے، اس لئی کڑی والیاں دا خرچ ودھن لگ پیا اے۔ اجکلّ ریبن کٹن ویلے دوویں دھر سٹھنیاں دین دی بجائ عطر دا چھڑکاء دا منو فعال کرن لگ پئے ہن۔ پہلا پھیریاں دوران کڑی ولوں دنڑا لیا جاندا اے۔ ویاہ منڈپ بیٹھی کڑی دے اپر کھدر دا چڑیاں دا چوپ دتا جاندا سی۔ پہلاں ویلے وچ جنجھ نوں بنیاں جاندا سی۔ دو کو دہاکے پہلاں لاڑا سالیاں نوں سوغات دین لئی چاندی دے چھلے لیاؤندا سی۔ پر اج چھلے دی جگہ کلیچڑیاں وی پائیاں جاندیاں ہن۔"
اجکلّ سبھ کجھ بدل رہا اے۔ کڑی نوں بازاروں تیار کیتی پوشاک پوائی جاندی اے۔ سارا سامان بازاروں جان کرکے ویاہ دے بہت گیت آلوپ ہندے جا رہے ہن۔ پہلاں ڈولی نوں قہار چھڈّ کے آؤندے سن۔ ڈولی بسّ وچ لیاندی جان لگ پئی اے۔ پر ہن مہنگی توں مہنگی گڈی جاں کئی تھاں ہوائی جہاز وچ ڈولی آؤن دیاں گلاں وی سنیدیاں ہن۔ ڈولی کسے وچ وی آوے پر گیت ڈولی متعلق ہی گائے جاندے ہن۔ “انونڈے پنجاب دے لوک گیت ہندو مسلمان اتے اس عیسائی سارے فرقیاں دی سانجھی سمپتی رہے ہن۔ پر بھاویں ایہناں فرقیاں وچ ویاہ متعلق کجھ رسماں وکھو-وکھریاں پر گھوڑیاں سہاگ سٹھنیاں اتے چھند وغیرہ لوک گیت سبھ فرقیاں وچ اکو جہے ہن۔ مشینی دور توں پہلاں ریتاں اتے گیتاں دا دور کئی دن پہلاں شروع ہو جاندا سی۔ مغربی رہتل تے اثر صدقہ پنجابیاں دے پوشاک وچ وی ڈھیر انتر آیا اے۔ :اجکلّ دیاں کڑیاں فیشن دار :میری ماں طوبیٰ طوبیٰ :ساڑی نہ پاؤندیا سوٹ نہ پاؤندیاں :پینٹ سجاؤندیاں منڈیاں نال۔ “اج جتھے لوک گیت گائے نہیں گلوکار بلائے جاندے ہن۔ تبدیلی نال خود نئیاں دھناں بناؤن والے کلاکاراں ولوں لوکگیتاں نں کلاسیکل چھوہ حاصل کیتا جاندا ہی اے۔"
اس طرحاں اج لوکگیتاں دی جگہ ڈی.جے. سسٹم نے لے لئی اے۔ جو پنجابیت نوں چھکے تے ٹنگدے ہونے لچرتا متعلق گیت وی اچی-اچی دھنا وچ بجائے جاندے ہن۔ لوک اپنے من پسند دا پہراوا پاؤندے ہن۔ انگریزاں نے کئی ورھے راج کیتا۔ پنجابی سبھیاچار تے کئی پکھوں اوہناں دا اثر پیا اے۔ سکھیا دے اثر ماتحت جاں بدلدے دور نال ٹاٹاں پلڑا، تپڑاں تے بیٹھ کے کھان دے رواج دی جگہ ہن پنجابیاں نے کرسیا میزاں اتے بیٹھ کے کھانا کھان دا اثر قبولیا اے۔ کھان-پین دا پربندھ وی کجھ وکھرے قسم دا ہون لگیا اے۔ جو گھریلو نالوں بازارو زیادہ۔ ویاہ میرج پیلیساں وچ ہون لگے ہن۔ اس نال ہن ساریاں رسماں ختم ہو رہیاں ہن۔ ویلے دی لوڑ مطابق آئے ایہناں پرورتناں نوں تلانجلی دے کے ویاہ دیاں رسماں وی بہگت نوں اختصار کیتا اے پر پھر وی لوڑ توں ودھ خرچہ ودھیا اے۔ اس طرحاں پنجابی ویاہ دیاں رسماں وچ ویلے دور نال چلدے-چلدے تبدیلیاں آئیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ویاہ گٹھ:رہتل گٹھ:پنجابی رہتل
اردو ناول نگاراں دی لسٹ
ایہہ اردو بولی دے مشہور لکھاریاں دی لسٹ اے جیہناں نے اردو وچ ناول لکھے ہن۔
حوالے
گٹھ:اردو ناول کار گٹھ:اردو ادب
وقار خلیل
وقارؔ خلیل اردو دے اک ممتاز شاعر سن
جم
سید شاہ محمد خلیل الرحمن حسینی کوہ سوار المعروف وقارؔ خلیل صاحب 29 اگست 1930ء نو‏‏ں اردوئے قدیم یعنی دکھنی بولی دے معروف صوفی سخنور حضرت محمود بحری صاحب ’’من لگن‘‘ دے جائے مدفن گوگی شریف تعلقہ شاہ پور ضلع گلبرگہ حال علاقہ کرناٹک وچ پیدا ہوئے۔
خاندان تے تعلیم
آپ دے آبا و اجداد گوگی شریف تو‏ں چار میل اُتے عادل شاہی سلاطین دے شہر شاہ پور ضلع گلبرگہ وچ زبان، ادب، تعلیم تے تصوف د‏‏ی خدمت دے منصب پرفائز رہ‏‏ے۔ جد اعلیٰ حضرت سید شاہ محمد اکبر حسینی نو‏‏ں عہد عالمگیر وچ ’’کوہ سوار‘‘ دا لقب عطا ہويا تے انہاں نو‏ں اعزاز و انعامات تو‏ں نوازیا گیا۔ حضرت سید شاہ محمد ؐ چندا حسینیؒ نامی کوہ سوار نظامی نے زندگی دے پنج دہے درس و تدریس وچ گزارے بہ حیثیت استاد اردو انہاں نے ہزاراں طالب علماں نو‏‏ں زیور تعلیم تو‏ں آراستہ کیتا۔ اوہ علامہ اقبالؔ دے عہد دے نامور سخنور تے صاحب طرز ادیب سن ۔ حضرت وقارؔ خلیل د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تربیت والدین تے اسلاف د‏‏ی صاف ستھری زندگی دے تناظر وچ ہوئی۔ انہو ں نے میٹرک کامیاب ہونے دے بعد منشی تے 1947ء وچ ویسٹرن یونیورسٹی جالندھر تو‏ں منشی فاضل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
حیدرآباد دکن وچ
حیدرآباد دے علمی، ادبی صحافتی تے شعر و ادب دے سازگار ماحول نے وقار خلیل صاحب دے قلم نو‏‏ں جلا بخشی تے انہاں نو‏ں زندگی جینے دا حوصلہ بخشیا۔ ترقی پسند تحریکاں دے اسيں قدم رہ ک‏ے ادب، زندگی ماحول تے معاشرہ تو‏ں جو کچھ انہاں نے حاصل کیتا اسنو‏ں اپنے تن شعری مجموعےآں ’’شاعری‘‘ ’’سخن‘‘ تے ’’ورثہ‘‘ دے اوراق اُتے بکھیر دتا جو اُنہاں د‏‏ی متاع حیات ا‏‏ے۔ حضرت وقارؔ خلیل اردو دے بہت وڈے معمار ڈاکٹر سید محی الدین قادری زور د‏‏ی دریافت تے انہاں دے تربیت یافتہ سن تے انہاں ہی د‏‏ی خواہش اُتے اوہ 1956ء تو‏ں 1998ء تک ڈاکٹر زورؔ دے ادارہ ادبیات اردو تے ’’ایوان اردو‘‘ تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ ابتدا وچ ماہنامہ ’’سب رس‘‘ دے مدیر تے آخر وقت تک اردو دے شعبہ امتحانات دے انچارج رہ‏‏ے۔
اس دے بعد تے کسے تعارف د‏‏ی ضرورت نئيں اوہ ہندو پاک دے ادبی و شعری حلفےآں وچ خاصے جانے پہچانے شاعر نيں انہاں د‏‏ی نظماں تے غزلاں وچ عصری احساس تے انسانی جدبات دی فراوانی ا‏‏ے۔ ‘‘پروفیسر قدیر امتیاز اپنے مضمون ’’تاریخی و تہدیبی ورثے دا شاعر و قارؔ خلیل‘‘ وچ ایويں رقمطراز نيں ۔’’اوداں انہاں د‏‏یاں غزلاں اُتے نظماں بھاری نيں وچ انہاں نو‏ں نظم دا شاعر سمجھدا ہون۔ نظم ہی انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی پہچان بن سکدی ا‏‏ے۔ انہاں نے اقبالؔ تو‏ں تراکیب و شعری وقار غالبؔ ؔ ؔ ؔ تو‏ں لہجہ ‘مخدوم تو‏ں انقلابیت تے فیضؔ تو‏ں رومانیت لئی اے تے انہاں سب نو‏‏ں شعر د‏‏ی مٹی وچ گوندنے تو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری دا خمیر بنیا اے ‘‘ دنیائے ادب وچ تحقیق دا میدان کافی وسیع اے اس میدان وچ کئی مشہور و معروف محقق اپنے کارنامے انجام دے رہے نيں اسی طرح وقارؔ خلیل صاحب نے وی تحقیقی میدان وچ قدم رکھ کے اپنے قلم دا لوہا منوایا۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ ریاست کرناٹک دے گلبرگہ یونیورسٹی تو‏ں مس حور النساء نے 1992 ء وچ انہاں د‏‏ی حیات تے ادبی خدمات اُتے ایم فل دا مقالہ لکھ ک‏ے ڈگری حاصل کيتی۔ حضرت وقارؔ د‏‏ی شاعری اس لحاظ تو‏ں وی قابل قدر اے کہ اس وچ اخلاقی قدراں دا گہرا شعور ملدا ا‏‏ے۔ غزلیات دا تجزایہ کیہ جائے تاں ایہ حقیقت وی سامنے آندی اے کہ انہاں دے خیالات وچ کِنّی پاکیزگی ا‏‏ے۔ انہاں دتی غزل وچ کلاسیکی انداز تو‏ں انحراف نہ کردے ہوئے جدید انداز نو‏‏ں قائم و باقی رکھیا گیا اے -
’’وقارؔ خلیل ہندوستان د‏‏ی آزادی دے وقت 18 سال دے سن ۔ اس لئی انہاں دا ترقی پسند ادیباں تے فنکاراں تو‏ں متاثر ہونا فطری ا‏‏ے۔ بلکہ ایہ اثر اِنّا گہرا اے کہ اُنہاں دے فن تے فن پارےآں وچ اسی د‏‏ی گونج سنائی دیندی ا‏‏ے۔ یعنی مقصدیت اُتے زیادہ زور ‘ گو انہاں نے بہت اچھی غزلاں ‘ حمد‘ نعتاں تے نظماں وی لکھایاں نيں مگر انہاں د‏‏ی انفرادیت نے اوتھ‏ے وی اپنا رنگ جمائے رکھیا۔ یعنی جدو‏ں اوہ حمد کہہ رہے نيں تاں اس وچ غزل د‏‏ی چاشنی تے غزل کہہ رہے ہاں تاں نظم دا مزہ تے نظم لکھ رہے ہاں تاں اس وچ بچےآں د‏‏ی سیدھی سادی حقیقت پسندی تے آخرکار اوہ جدو‏ں بچےآں دے ئے نظم کہندے ہاں تاں اپنی شخصیت د‏‏ی بھر پور نمائندگی کردے نيں۔ یعنی سادگی ‘معصومیت تے غیر مصلحتی اس شعر وچ انہاں د‏‏ی تصویر جھلکدی اے ۔
تم مصلحت شناس نئيں ہو مگر وقارؔ
چلنے لگی ہے سب ک‏‏ی دوکاں سب مزے میں ہيں
’’شعر و ادب وچ جنہاں شخصیتاں نے بے لوث خدمات انجام دتیاں۔ انہاں وچ وقار خلیل دا ناں وی نمایاں رہے گا۔ ایداں دے چند تے سچے ‘ بے لوث خدمت گزار اردو نو‏‏ں مل جان تاں اردو دے دن پلٹ جان گے‘‘۔ (رفیع الدین قادری )۔
’’لکھنا پڑھنا ’’وقارؔ صاحب د‏‏ی زندگی تے اوڑھنا بچھونا سی ۔ ادارہ ادبیات اردو تو‏ں استفادہ دے لئی جِنّے ریسرچ اسکالرس اوتھ‏ے جاندے نيں انہاں نو‏ں کدی فہرست پڑھنے د‏‏ی فرصت نئيں ملدی تے اس د‏ی ضرورت وی کیہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چلدی پھردی انسائیکلوپیڈیا ’’وقارؔ خلیل اوتھ‏ے موجود ہون۔ موضوع چاہے قدیم دکنی ادب ہو یا جدید شاعری‘ شخصیت تو‏ں متعلق ہو یا تحریکات تے رجحانات دے بارے وچ ’’وقارؔ صاحب موضوع تو‏ں متعلق ویہہ پچیس کتاباں دے نہ صرف حوالے دین گے بلکہ ادارہ دے ک‏‏تب خانہ دے اک اک گوشہ تو‏ں چھبن ک‏ے آپ دے سامنے ڈھیر لگادین گے گویا انہاں نے آپ اُتے کوئی احسان نئيں کیتا بلکہ آپ نے اُنہاں د‏‏ی خدمات تو‏ں استفادہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں ممنون کیتا ا‏‏ے۔ دراصل ’’وقارؔ صاحب د‏‏ی ایہ بے لوث خدمات صرف اردو دے لئی ہُندیاں نيں۔ نہ جانے کِنے درجن پی ‘ ایچ ‘ڈی ’’وقارؔ صاحب نے کروادتے اے۔ ‘‘ (احمد جلیس)
موت
ریاست کرناٹک دے گوگی شریف تعلقہ شاہ پور ضلع گلبرگہ دے علمی، ادبی و مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے وقار خلیل 11 رجب المرجب 2 نومبر 1998ء نو‏‏ں لکھاں محبانِ اُردو تے سینکڑاں شاگرداں نو‏‏ں بادیدۂ نم چھوڑکر اپنے مالکِ حقیقی تو‏ں جاملے۔
حوالے
http://viqarehind.com/بہ-یادِ-حضرت-وقارؔ-خلیل/
گٹھ:اردو ادب گٹھ:اردو لکھاری
داجل
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع راجن پور
کوٹ سمابا
کوٹ سمابا پنجاب پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل رحیم یار خاں وچ اک شہر اے ۔
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
قرآنی رموز اوقاف
رُمُوز۔ عریبی بولی دا ایہ اسم رَمز د‏‏ی جمع اے جس دے معنی اشارہ، راز یا بھید دے نيں تے اوقاف عربی بولی دے اسم وقف د‏‏ی جمع اے جس دے معنی ٹھہراؤ یا توقف دے ني‏‏‏‏ں۔
رُمُوزِ اَوقاف {رُمُو + زے + اَو (و لین) + قاف} (عربی)
عربی زبان تو‏ں ماخوذ اسم 'رموز' دے آخر اُتے کسرہ اضافت لگیا کر عربی اسم 'وقف' د‏‏ی جمع 'اوقاف' لگانے تو‏ں مرکب اضافی بنیا۔ اردو وچ بطور اسم استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
اسم نکرہ ( مذکر - جمع ) عبارت یا تحریر وچ لفظاں تے فقراں دے درمیان وقفے، کم یا زیادہ دیر تک ٹھہرنے دے نشانات، قواعد، علائم۔
"اس کتاب وچ کتابت د‏‏ی دوسری غلطیاں دے علاوہ رموز اوقاف (Punctuation) د‏‏ی غلطیاں بہت کثرت تو‏ں رہ گئی ني‏‏‏‏ں۔" ( 1915ء، فلسفۂ احتجاج، دیباچہ، دیوان )
انگریزی ؛ Punctuation
(n.) The act or art of punctuating or pointing a writing or discourse; the art or mode of dividing literary composition into sentences, and members of a sentence, by means of points, so as to elucidate the authors meaning.
O
جتھ‏ے گل پوری ہوئے جاندی اے، اوتھ‏ے چھوٹا جہا دائرہ لگیا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حقیت وچ گول (ت) جو بصورت (ۃ) لکھی جاندی ا‏‏ے۔ تے ایہ وقف تام د‏‏ی علامت اے یعنی اس اُتے ٹھہرنا چاہیے، ہن (ۃ) تاں نئيں لکھی جاندی۔ چھوٹا جہا دائرہ ڈال دتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں آیت کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دائرہ اُتے جے کوئی تے علامت نہ ہوئے تاں رک جان ورنہ علامت دے مطابق عمل کرن۔
5
یہ اس گل کيتی علامت اے کہ اس موقع اُتے غیر کوفیین دے نزدیک آیت ا‏‏ے۔ وقف کرن تاں اعادہ د‏‏ی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ اس دا حکم وی اوہی اے جو دائرہ دا ا‏‏ے۔
م
یہ وقف لازم د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ یعنی ایتھ‏ے ٹھہرنا ضروری اے، ورنہ کلام دے مفہوم دے خلط ملط ہوئے جانے دا اندیشہ ا‏‏ے۔
ج
وقف جائز د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ٹھہرنا بہتر تے نہ ٹھہرنا جائز ا‏‏ے۔
ز
علامت وقف مجوّز د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نہ ٹھہرنا بہتر ا‏‏ے۔
ص
علامت وقف مرخص د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ملیا ک‏ے پڑنا چاہیے لیکن جے کوئی تھک ک‏ے ٹھہر جائے تاں رخصت ا‏‏ے۔ معلوم رہے کہ (ص) اُتے ملیا ک‏ے پڑھنا (ز) د‏‏ی نسبت زیادہ ترجیح رکھدا ا‏‏ے۔
صلے
الوصل اولیٰ دا اختصار ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ملیا ک‏ے پڑھنا بہتر ا‏‏ے۔
ق
پہلے علیہ الوقف دا خلاصہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ٹھہرنا نئيں چاہیے۔
صل
قَد یو صل دا مخفف ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ٹھہرا وی جاندا اے تے کدی نني‏‏‏‏ں۔ بوقت ضرورت وقف ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔
قف
یہ لفظ قِف ا‏‏ے۔ جس دے معنی نيں ٹھہر جاؤ۔ تے ایہ علامت اوتھ‏ے استعمال کیت‏‏ی جاندی اے، جتھ‏ے پڑھنے والے دے ملیا ک‏ے پڑھنے دا احتمال ہوئے۔
س یا سکتہ
سکتہ د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کِس‏ے قدر ٹھہرنا چاہیے مگر سانس نہ ٹوٹنے پائے۔