cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کائفینگ یہود
تریخ
ای دے دورے دے تقریباً تن سال بعد ، رکی نے اک چینی مسیحی نو‏‏ں کائفینگ دا دورہ کرنے دے لئی بھیجیا؛ انہاں نے عبادت گاہ وچ رکھی مقدس کتاباں دا مطالعہ کيتا ، جس نے رچی نو‏‏ں اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اجازت دتی کہ اوہ سب واقعی تورات ہی دے متن سن جس نو‏‏ں یورپ وچ پینٹاٹیوچ/تورات دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ، سوائے اس گل دے کہ انہاں نے عبرانی حروف تہجی استعمال نئيں کيت‏‏ی (جو نسبتا دیر سےایجادہوئی) ۔
جب رچی نے کائفینگ دے "حکمران کنیسہ" نو‏‏ں لکھیا، اس تو‏ں کہیا جس مسیح دا یہودانتظار ک‏ر رہ‏ے سن اوہ آچکيا تو، "صدر پادری" نے لکھیا سی کہ اس دے بعد مسیح دوبارہ دس ہزار سال تک نئيں آئے گا۔ پر، بظاہر تربیت یافتہ جانشین د‏‏ی کمی اُتے فکرمند ، ربی نے رچی نو‏‏ں اپنی تبلیغ کر پائی ، چاہیے کہ مسیحی مبلغ انہاں دے ایمان (یہودیت) وچ شامل ہوجائے تے سور دا گوشت کھانا ترک کر دے ۔ بعد وچ ، ای دے بھتیجے سمیت، کیفے تو‏ں کائفینگ دے تن تے یہود نے بیجنگ دے کاروباری دورے اُتے عیسائی مبلغ دے گھر پربپتسما لیا۔ انہاں نے عیسائی مبلغ نو‏‏ں دسیا کہ یہودی ربی مر چکيا تے (چونکہ رچی نے اس د‏ی پیشکش قبول نئيں کيت‏ی سی)، اسہی د‏‏ی رائے اُتے اس دا بیٹا وی قائم اے جو ایمانی معملات وچ کافی بے علم تے کمزور ا‏‏ے۔ چین دے یہودی برادری د‏‏ی صورت حال دے بارے رچی دا مجموعی تاثر ایہ سی کہ "وہ ساریسن (یعنی مسلما‏ن ) بننے دے راستے اُتے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ ، یورپی مبلغین د‏‏ی اک وڈی تعداد نے کائفینگ برادری دا دورہ کيتا ۔
1850ء دے تائپنگ بغاوت کائفینگ یہودی برادری دے منتشر ہونے د‏‏ی وجہ بنی، لیکن بعد وچ ایہ کائفینگ واپس آگئی۔ کائفینگ وچ تن سنگی ستون (حجر عمودی)ملے جس اُتے کندہ کاری ہوئی سی ۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پرانا 1489ء وچ بنا جو 1163ء وچ تعمیر ہوئے کنیسہ دا ذکر کردا اے (اس کنیسہ دا ناں 清真寺 ، قنگن سی سی ، جو مسجد دے لئی چینی اصطلاح اے )۔ اس پہ کندکاری تو‏ں لکھیا اے کہ یہود ہان بادشاہت (دوسری صدی ق م ۔ دوسری صدیء )ماں بھارت تو‏ں چین آئے ۔ ایہ 70 یہود دے ناں دا حوالہ دیندا اے جنہاں دے خاندانی ناں چینی سن، ایہ ستون اک بے ناں سونگ بادشاہ دے لئی بنایا گیا سی تے اس اُتے انہاں دے ابراہیم تو‏ں عذرا دے دور تک مذہب د‏‏ی تبدیلیاں وی درج ني‏‏‏‏ں۔ 1512ء د‏‏ی تریخ دا اک اورکتبہ(ذوانزہونگ داؤجنگ سی دے کنیسہ تو‏ں ملا) انہاں دے یہودی مذہبی طریقےآں د‏‏ی تفصیلات دسدا ا‏‏ے۔ تیسرا کتبہ1663ء د‏‏ی تریخ دا اے، جو قنگن سی کے کنیسہ د‏‏ی تعمیر نو تے دوسرے دو کتبےآں وچ موجود معلومات دا اعادہ کردے ني‏‏‏‏ں۔
دو کندہ کاری کیتے سنگی ستون(حجر عمودی) سونگ مملوک خاندان دے جنرل یوئی فے د‏‏ی کمر اُتے مشہورگودہی گئی نقش(ٹیٹو) دا حوالہ دیندے نيں۔جس دا مطلب "ملک دے لئی بےحد وفاداری" سی،ایہ سب تو‏ں پہلے 1489ء وچ اک سنگی ستون(حجر عمودی) جو نمودار ہويا دے اک حصہ اُتے یہود دے بارے وچ گل کردا اے "ملک تے شہزادہ دے لئی بے انتہا وفاداری" ۔ دوسرا حصہ 1512ء سنگی ستون(حجر عمودی) جو چینی فوج وچ یہودی فوجیاں تے افسراں کےبارے وچ لکھیا گیا"بے انتہائی وفا ملک دے لئی"۔
20 واں صدی دے ابتدائی رومن کیتھولک محقق پادری یوسف بروکر نے درج کيتا کہ رچی د‏‏ی چینی یہودیاں د‏‏ی یاداشت اس گل کيتی نشان دہی کردی اے کہ کائفینگ وچ 16واں صدی دے اختتام تے 17واں صدی دے آغاز وچ دس یا بارہ یہودی خاندان موجود سن تے ایہ کہ اطلاعات دے مطابق اوہ اوتھ‏ے پنج چھ سو سال تو‏ں رہ رہے سن ۔ انہاں مسوداں وچ وی ذکر کيتا گیا سی کہ ہانگژو وچ یہود د‏‏ی اک وڈی تعداد سی۔ ایہ تجویز کيتا جاسکدا اے کہ وفادار یہود ہانگژو یعنی جنوب د‏‏ی جانب فرار ہوئے جتھ‏ے عنقریب گواؤژونگ د‏‏ی تاجپوشی ہونا سی۔ اصل وچ ، 1489ء سنگی ستون دسدا اے کہ کسطرح یہود نے ( جینگ کانگ حادثہ دے بعد"بیانلنگ یعنی کائیفنگ ترک کيتا") ۔
کائیفنگ دے یہود دے باقی علاقےآں دے یہودی تارکین تو‏ں تفرید دے باوجود ، کائیفنگ دے یہود نے کئی صدیاں تک یہودی روایات تے رسومات نو‏‏ں زندہ رکھیا۔ 17 ويں صدی وچ ، انجذاب نے انہاں روایات نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيتا۔ یہودیاں تے ہور نسلی گروہون، جداں چینی ہان تے اقلیتاں جداں ہوئی تے منچو گروہاں دے درمیان آپسی ازدواج د‏‏ی شرح وچ وادھا ہويا۔ 1860ء وچ کنیسہ د‏‏ی تباہی یہودی برادری د‏‏ی تباہی دا سبب بنیا۔ پر، 1867ء وچ کائیفنگ دا دورہ کرنے والا پہلا مغربی یہودی ج ل لیبرمن نے محسوس کيتا کہ "دفنانے دے لئی انہاں دے پاس ہن وی انہاں د‏‏ی اپنی زمین موجودتھی"۔ 1868ء وچ ایہ اطلاع دتی گئی کہ انہاں د‏‏ی عبادت وچ فقط بائبل دے کچھ ٹکڑے شامل سن ۔ شنگھائی دے کاروباری تے دانشور س م پرلمین نے 1912ء وچ لکھیا کہ "وہ تابوت وچ مردے نو‏‏ں دفن کردے نيں لیکن چینیاں وچ مستعمل تابوتاں تو‏ں انہاں دے تابوت مختلف شکل دے ہُندے نيں تے چینیاں د‏‏ی طرح غیر مذھبی کپڑےآں د‏‏ی بجائے ململ دے کپڑ‏ے وچ مردے نو‏‏ں دفنا‏تے نيں "۔
دور حاضر
thumb| شارع زمین مارکیٹ ، کائیفنگ، 1910ء۔ کنیسہ دکاناں د‏‏ی قطار دے دوسری طرف سجے جانب اے چین وچ ، سیاسی صورت حال د‏‏ی وجہ تو‏ں، 1980ء دے آغاز وچ جدو‏ں سیاسی تے اقتصادی اصلاحات نو‏‏ں لاگو کيتا گیا چین وچ کائیفنگ یہود تے یہودیت اُتے تحقیق رک کر جمود دا شکار ہوئی۔ 1980ء دے دہائیاں وچ ، مجلسِ دانشورانِ عالم نے چینی یہودی ادارہ قائم کيتا تاکہ چین وچ یہودی طبقات د‏‏ی تریخ اُتے تحقیقات کیجاسک‏‏ے تے چین وچ یہودی تریخ تو‏ں متعلق تعلیمی منصوبےآں نو‏‏ں فروغ دتا جائے تے کائیفنگ دے یہود دے وجود د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے۔ 1992 ء وچ چین تے اسرائیل دے درمیان سفارتی تعلقات دے قیام نے یہودی تجربے تے یہودیت وچ دلچسپی نو‏‏ں فیر تو‏ں روشن کيتا، خاص طور اُتے اس ضمن وچ کہ25،000 یہود نے نازی دور وچ شنگھائی کیجانب فرار ہوئے ک‏ے پناہ لی ۔
چین وچ یہودیاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔ اعداد و شمار صرف سرکاری رویاں وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ سےبھی تبدیل ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ آخری مردم شماری دے مطابق تقریباً 400 باضابطہ یہود کائیفنگ وچ موجود سن،،جو ہن ودھ کرتقریبا 100 خاندان یعنی 500 افراد دا اندازہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ 1000 باشندےآں دا ہن وی یہودی نسب نال تعلق اے ، اگرچہ صرف 40 تو‏ں 50 افراد یہودی سرگرمیاں وچ حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔
کائفینگ دے یہود د‏‏ی نسل کہندی اے کہ انہاں دے آباء و اجداد نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ یہودی نيں تے اک دن "وہ اپنی زمین اُتے واپس جاواں گے"، دوسرےآں نو‏‏ں انہاں دے آباء دے بارے وچ مبہم واقفیت ا‏‏ے۔
کائیفنگ یہود نے مقامی غیر یہودی چینیاں دے نال باہمی ازدواج استوار کئےجس تو‏ں انہاں د‏‏ی اپنے پڑوسیاں تو‏ں کافی حد تک مشابہت ہوئی۔ البتہ اک خاصیت انہاں نو‏ں انہاں دے پڑوسیاں تو‏ں ممتاز کردی رہی اوہ ترک سور خوردنی سی۔ چو یینان، چینی خاتون، جس نے 1981ء وچ اپنی یہودی نسلیت اپنی ماں د‏‏ی اقلیتاں اُتے مجلس وچ شرکت کرنے کیوجہ دریافت ، کہندی نيں کہ انہاں دے خاندان نے سور دا گوشت یا خول مچھلی نئيں کھادی تے انہاں دے دادا نے ہمیشہ نیلے رنگ ٹوپی پہندے سن ۔
ہ‏معصر ربیائی یہودیت دے ڈھانچے وچ ، یہودیت د‏‏ی شجرہ مادری دے ذریعے ترسیل غالب اے، جدو‏ں کہ چینی یہود نے اپنی ترسیل یہودیت شجرہ پدری اُتے مبنی رکھی۔ اس دے نتیجے وچ ،اسرائیلی شہریت حاصل کرنے دے لئی واپسی دے قانون دے تحت انہاں نو‏ں اقبال یہودیت تو‏ں گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔
یہودی سیاحاں دے نال رابطے دے بعد، کائیفنگ دے کچھ یہود عالمی یہودیت دے مرکزی دھارے تو‏ں فیر تو‏ں جڑگئے نيں ۔ حال ہی وچ کائیفنگ یہود د‏‏ی نسل دے اک خاندان نے باقاعدہ طور اُتے یہودیت قبول ک‏ر ک‏ے اسرائیلی شہریت حاصل کيتی۔ انہاں دے تجربات دستاویزی فلم، کائیفنگ، یروشلم وچ بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں کائیفنگ دے یہودکی پہلی جماعت شوئے اسرائیل تنظیم (اسرائیل نو‏‏ں لوٹانے والے) دے علیا آپریشن دے تحت د‏‏ی طرف اسرائیل پہنچی ۔
21 ويں صدی وچ ، چینی یہودی ادارہ تے شوئے اسرائیل نے کائیفنگ، چین استاداں بھیجے تاکہ اوہ دلچسپی رکھنے والے کائیفنگ دے یہود نو‏‏ں انہاں دے یہودی ورثہ دے بارے وچ سکھاواں۔ جداں کہ امریکی یہودی۔عیسائی پہل کار ٹموتھی لرنر دے آغاز کردہ کم اُتے تعمیر کرن۔ پر، 2014ء وچ حکا‏م نے یہودی اسکول تے 2015ء دے موسم گرما وچ دونے تنظیماں نو‏‏ں بند کرکے استاداں نو‏‏ں کڈ دتا، اس یہودی طبقہ دے اجتماعات اُتے پابندی لگائی گئی، کائیفنگی یہود متعدد عجائب گھراں نو‏‏ں زائرین دے لئی بند کر دتا گیا، یہود دے برجماعت دوراں اُتے امتناع عائد کيتی گئی تے کنیسہ نو‏‏ں وی بند کيتا گیا۔ حکا‏م دے نال مشکلات آمدہ سالاں تک جاری رہی۔ یہودی نسل پرست تے کائیفنگ یہود دے حمای‏تی فی الحال چین دے حکا‏م تو‏ں کائیفنگی یہود د‏‏ی قدیمت تے غیر معمولیت منوانے دے طریقےآں د‏‏ی تلاش وچ نيں تاکہ انہاں وچو‏ں دلچسپی رکھنے والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی چینی یہودی زندگی اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔
کائیفنگ د‏‏ی دستاویزات
کائیفنگ یہود دے تحریر کم وچو‏ں بوہت گھٹ بچ سکیا اے ۔ پر، اک اہ‏م حصہ ، اوہایو دے عبرانی یونین کالج د‏‏ی ک‏‏تب خانہ وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس کم دے مجموعہ وچ چینی حروف وچ لکھی گئی یہودی دعائیہ کتاب سدر تے عبرانی حروف وچ لکھی بائبل دے وی سی۔ عبرانی حروف تہجی اس وچ قابل ذکر اے، جدو‏ں کہ بناوٹی طور پہ اس وچ حروف علت نو‏‏ں استعمال کيتا گیا ،جو یقیناکسی ایداں دے شخص نے واضح طور اُتے نقل کيتا گیا جو انہاں نو‏‏ں نئيں سمجھدا سی۔ اگرچہعبرانی حروف صحیح استعمال ہوئے نيں، حروف علت بے ترتیب طور اُتے رکھے گئے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لکھیا ہويا متن بے معنی معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ جدید عبرانی عام طور اُتے حروف علت دے بغیر تحریر کيتا جاندا اے، اک معتبر عبرانی گو انہاں حروف نو‏‏ں نظرانداز کرسکدا اے، کیونجے کچھ انشائیہ غلطیاں دے نال حروف صامت (حروف غیر علت)صحیح طریقے تو‏ں لکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ برطانوی ک‏‏تب خانہ وچ کائیفنگ کنیسہ دے بائبل دا اک پلندہ موجود اے ۔
کندہ کاریِ سنگِ کائفینگ
thumb| 1489ء سنگی ستون (کھبے) تے 1512ء سنگی ستون (سجے) د‏‏ی سیاہوی رگڑاں کندہ کاریِ سنگِ کائفینگ وچ : قدیم چین وچ یہودی طبقہ د‏‏ی وراثت ، عبرانی تریخ تے چینی مذہب دے استاد طبیرو ویزنے کائفینگ یہود دے چھڈے ہوئے 1489ء ، 1512ء تے 1663ء دے سنگی ستوناں دا اپنا ترجمہ پیش کيتا ۔ اس ترجمے تو‏ں اخذ کردہ نويں معلومات دے مطابق، ویز نے نظریہ پیش کيتا کہ 6 صدی ق م دے اسیری بابل دے بعد، مایوس لاوی تے کاہن عزیر ؑ تو‏ں جدا ہوک‏ے شمال مغربی بھارت وچ آباد ہوئے۔ 108 ق.م تو‏ں کچھ عرصے پہلے ، یہود نے چین دے گانسو صوبے ہجرت د‏‏ی تے چین دے جنرل لی گوانگ نے انہاں نو‏ں دیکھیا ، جو ہان راج د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ صدیاں بعد یہود نو‏‏ں عظیم انسدادِ بدھمت دے دوران (46-845ء) دے دوران چین تو‏ں کڈ دتا گیا سی، جتھ‏ے اوہ نینگشیا دے علاقے وچ رہندے سن ۔ ویزز دا مننا اے کہ اوہ بعد وچ سانگ راج دے دوران چین واپس آئے جدو‏ں اس دے دوسرے حکمران تائےژانگ نے غیر ملکی دانشوراں د‏‏ی حکمت د‏‏ی تلاش وچ اک فرمان جاری کيتا۔
کتاب دے تجزیہ وچ وکیل تے کائفینگ یہودی برادری دے حمای‏تی ارون م. برگ، نے دعوی کيتا کہ ویز نے کئی مذہبی دستاویزات جداں تورات ، ہگادہ ، نماز د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں اپنے مقالے وچ نئيں شامل کيتا سی تے صرف اس نے سنگی ستون اُتے انحصار کيتا۔ اس طرح دے دستاویزات د‏‏ی تریخ دا موٹے طور اُتے اندازہ ظاہری تے تحریری خصوصیات تو‏ں لگایا جاندا اے ۔ اگرچہ اوہ سنگی ستون وچ مستعمل فارسی لفظاں دا حوالہ دیندا اے ، ویزز نے اپنے مقالے وچ اس تحقیق نو‏‏ں شامل نئيں کيتا کہ عبادتی دستاویزات د‏‏ی یہودی-فارسی بولی کدو‏‏ں پہلی دفعہ اس دے مقالے وچ استعمال ہوئی ۔ یہودی-فارسی بولی نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے وسطی ایشیا وچ 8 ويں صدی دے دوران ترقی ملی، جو مصنف دے یہود دے چین وچ داخل ہونے دے مفروضے دے کافی عرصہ بعد اے ۔ برگ انہاں تن سنگی ستوناں اُتے لکھادی تے کندہ کاری د‏‏ی تاریخی ساکھ اُتے وی سوال کردا ا‏‏ے۔ اوہ انہاں د‏‏ی تعین زمانہ وچ سہو د‏‏ی مثال دیندے کہندے نيں یہودیاں دا دعوی سی کہ 1163ء وچ منگ راج دے حکمران نے کنیسہ تعمیر کرنے دے لئی زمین ہبہ د‏‏ی ۔
کائفینگ یہود د‏‏ی توثیق
2004ء وچ لندن دے اوریئنٹل تے افریقی مطالعہ دے اسکول دے تحقیقا‏تی رکن ڈاکٹر زن ژہو نے ، کائفینگ برادری د‏‏ی صداقت دے بارے وچ اپنے شکوک شائع کیتے۔ ژہو نے اس گل اُتے زور دتا کہ یہودی د‏‏ی ظاہری موجودگی زیادہ تر مغربی ثقافتی بناوٹ سی، جو جیمز فین 1840ء د‏‏ی تحریر چین وچ یہودی تے 1874ء د‏‏ی تحریر چین وچ یہود د‏‏ی یتیم کالونی جس د‏‏ی ابتدائی تحقیق 17 ويں صدی مسیحی مبلغین د‏‏ی یاداشتاں اُتے مبنی سی۔ اوہ اپنے بیان نو‏‏ں برقرار رکھدی نيں کہ 1851ء تک برادری دے پاس کوئی تورات دا پلندہ نئيں سی، جدو‏ں اوہ اچانک نمودار ہوئے تاکہ مغربی آرزومنداں نو‏‏ں فروخت کیتے جاواں۔ اوہ ایہ وی دسدی نيں کہ کنیسے دے نقشے مغرب وچ تراشے گئے کیونجے اوہ بالکل وی اصلی نئيں معلوم ہُندے تے ایہ کہ کائفینگ یہودی برادری دے بارے دعوی کيتا جاندا اے کہ پہچانے جانے تو‏ں پہلے ہی یہودی رسومات اُتے عمل پیرا سن ۔ زن ژہو دا اخذ کردہ نتیجہ ایہ اے کہ کائفینگ برادری کسی وی معقول حس وچ یہود نئيں سن ۔ اُتے زہو ک‏‏‏ے مفروضہ نو‏‏ں کائفینگ یہودسے منسوب تاریخی مصنوعات دے ثبوت رد کردے نيں، جو ہن ٹورنٹو دے شاہی عجائب خانہ وچ نيں یا یہود دے اولاد د‏‏ی یاداشتاں دے دوام وچ ني‏‏‏‏ں۔
حالیہ اکتشافات
یو پینگ نے مکمل طور اُتے سانگ راج وچ یہودی داخلے دے نظریہ نو‏‏ں مسترد کيتا، جسنو‏ں بوہت سارے چینی دانشوراں نے وڈے پیمانے اُتے اس نظریہ نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ماہر صینیات چن چانگچی تے وے قیانزی نے ایہ استدلال کيتا کہ یہود 998ء وچ چین گئے، جداں کہ سانگ کی تریخ لکھدی اے کہ سال 998ء راہب(مونک) نی - وے (僧 你 尾 尼) تے ہور افراد نے بھارت تو‏ں ست سال سفر کر کےحکمران سانگ زینزونگ نو‏‏ں خراج عقیدت دی۔ اوہ ایہ کہندے نيں کہ نی- وئے نی بدھ مانک نئيں بلکہ یہودی ربی سی۔ ژانگ قیانہانگ تے لیو بیلو نے بطور ثبوت سانگ تریخ وچ اک روداد دا حوالہ وی دتا کہ یہودی تارکین د‏‏ی اک وڈی آبادی نی-وائے-نی دے نال 20 فروری 998ء نو‏‏ں بھارت تو‏ں کائیفینگ پہنچے۔ پر، سانگ راج وچ مانک (راہب) ذہی-پین (志 磐) د‏‏ی تالیف کردہ بدھ کتاب فو-زوٹونگ-جی (佛祖 统计 بدھ جنتری) وچ محتاط تحقیق د‏‏ی بنیاد پر، یو پینگ مندرجہ ذیل بیان نو‏‏ں تلاش کيتا: "998ء وچ ، مرکزی بھارتی راہب نی - وے- نی (沙门 你 尾 抳) مع ہور چین وچ سانگ حکمران ذہن زونگ تو‏ں بدھمت د‏‏ی نوادرات، صحیفے، بنیان(ربڑ) دے پتے تے بیج سمیت ملنے آئے۔ کتاب نے سنگ نی وے نی (僧) د‏‏ی بجائے شہ مین (沙门) نی - وے- نی د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی ، جداں کہ سانگ د‏‏ی تریخ وچ درج اے، اگرچہ دونے لفظاں دا مطلب چینی زبان وچ "بدھ مانک(راہب)" ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، نی - وے- نی نے اپنے نال مغربی کپڑ‏ا نئيں لیایا سی تے ایہ کہ اوہ یہودی راہب نئيں سی۔
یو پینگ نے یوآن داخلے دا نظریہ تجویز کيتا کائیفینگ لوک حوئی قوم (مسلماناں) دے نال منگول یوآن راج وچ چین وچ داخل ہوئے، کیونجے چینی تاریخی ذرائع منگول آن یوآن راج تک چین وچ یہود د‏‏ی موجودگی دا ذکر نئيں کردے ۔ اوہ استدلال کردا اے کہ کائیفینگ یہودی فارس تو‏ں سن ۔
کتاباں تے فلماں
thumb| کائفینگ یہود، نیشنل جغرافیائی، 1907ء
ادبی حوالے
امریکی ناولن گار پرل س بیک ، جو چین وچ پلی بڑھی تے چینی بولی وچ رواں گفتار سی، نے اپنا اک تاریخی ناول ( پیونی )چینی یہودی برادری اُتے ترتیب دتا۔ ایہ ناول چینی ثقافتی قوتاں د‏‏ی یہود د‏‏ی جداگانہ شناخت نو‏‏ں آہستہ آہستہ مدہم کرنے تے باہمی ازدواج اُتے لکھیا گیا اے ۔ عنوانی کردار، چینی کنیزپیونی اپنے مالک دے بیٹے داؤد بن عزیر نال محبت کردی اے، لیکن اپنی نچلی حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نال شادی نئيں کرسکدی۔ آخر وچ اوہ اُچے طبقہ د‏‏ی چینی خاتون نال شادی کردا اے، جس تو‏ں اس د‏ی ماں مضطرب رہنے لگتی اے جسنو‏ں اپنی خالص نسل تے غیر منقولہ نسل اُتے فخر ہُندا ا‏‏ے۔ باقی ماندہ ناں ، جداں "چننے ہوئے پٹھے د‏‏ی سڑک" تے رواجات جداں سور دا گوشت کھانے تو‏ں اجتناب، د‏‏ی موجودگی ناول بھر اُتے حاوی ني‏‏‏‏ں۔
براڈوے موسیقانہ چو کھیم اک افسانوی کہانی اے جو کائفینگ یہودی برادری دے گرد گھمدی ا‏‏ے۔ نمائش وچ ، یورپی اداکاراں دا اک گروہ چیو کیم د‏‏ی کہانی پیش کرنے دے لئی چینی فنکاراں دے اک طائفہ وچ شمولیت اختیار کردا ا‏‏ے۔ جو اک دانشور ہُندا اے تے اپنی بیوی روز تے بیٹی لوٹے دے نال، اپنے آباءواجداد دے بارے وچ جاننے تے لڑکی دے لئی شوہر تلاش کرنے دے لئی کائفینگ دا سفر کردے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یہودی نسلی گروہ گٹھ:تریخ کائفینگ گٹھ:چینی یہودی گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ" گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:در پردہ یہود گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
معصومہ جنید
معصومہ جنید جنہاں نو‏ں عام طور اُتے معصومہ جنید فاروقی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پیداش21 نومبر 1989 ہوئی۔ اوہ پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک بین الاقوامی اے کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔
اک روزہ بین الاوامی
معصومہ نے 21 اپریل 2011 نو‏‏ں کولمبو وچ سری لنکا دے خلاف اپنا پہلا اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ میچ کھیلا۔
ٹی/20 بین الاقوامی
معصومہ نو‏‏ں چین وچ منعقد ہونے واہے ایشیائی کھیل 2010ء وچ کھیلنے دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایشیائی کھیل 2010ء وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ طلائی تمغا یافتگان پاکستانی گٹھ:2010ء ایشیائی کھیلاں وچ شریک کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1989 دے جم گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
شمالی ایران دی اسلامی فتح
جد مسلما‏ن فتوحات دا آغاز ہويا اس وقت شمالی فارس وچ طبرستان ، تاریخی ارمینیا ، کاکیشین البانیہ تے ایبیریا دا زیادہ تر حصہ وی شامل سی ۔
ستويں صدی دے وسط وچ ساسانی البانیہ فارس د‏‏ی مسلم فتوجات وچ فتح ہويا تے اسنو‏ں راشدین خلافت وچ شامل کرلیا گیا۔ البانیہ دے بادشاہ جوان شیر ،مہرانی خاندان دے سب تو‏ں زیادہ ممتاز حکمرانخلیفہ عثمان دے عرب حملے دے خلاف ساسانی ایران کی طرف تو‏ں لڑا. جنوب اُتے عرباں دے حملے تے شمال وچ خزر جارحیت دے خطرے دا سامنا کردے ہوئے ، جوانشیر نو‏‏ں خلیفہ دے اقتدار نو‏‏ں تسلیم کرنا پيا۔ اس دے بعد عرباں نے اک گورنر دے تحت ارمینیا دے نال ایہ علاقہ دوبارہ جوڑ لیا۔
موجودہ جارجیا وچ پہلا عرب حملہ تقریبا ۶۴۲ تے ۶۴۵کے درمیان ہويا سی ، ایہ فتح پارس اُتے مسلم فتح دے دوران ہوئی سی۔ ایہ جلد ہی اک مکمل پیمانے اُتے حملے وچ تبدیل ہوگیا ، تے تبلیسی ۶۴۵ وچ لے جایا گیا۔
حوالے
گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:آرمینیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:ایران دی تریخ
ملا اصغر علی جعفر
ملا اصغر علی جعفر (1936۔2000 ء)، ملیا اصغر دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ اثنا عشری خوجہ ورڈ فیڈریشن دے سابق صدر تے عالمی اہل بیت اسمبلی د‏‏ی مجلس اعلیٰ دے سابق رکن سن ۔ اوہ شیعہ اثنا عشری خوجہ شخصیتاں وچو‏ں تے سید محسن حکیم، سید ابو القاسم خوئی تے سید علی حسینی سیستانی جداں مراجع تقلید دے نمائندے سن ۔ انہاں دے آثار وچ قوانین اسلامی نامی کتاب جو آیت اللہ سیستانی دے فتاوی دا انگریزی ترجمہ اے، محفوظ ا‏‏ے۔ مارج 2000 ء وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے اوہ لندن وچ خوجہ شیعہ اثنا عشری قبرستان وچ دفن نيں۔
سوانح حیات
ملا اصغر 1936 ء وچ ممباسا (کینیا) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ملا محمد جعفر شیعہ مبلغ سن ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپنے شہر وچ ہی حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ میڈیکل (طبابت چشم) د‏‏ی تعلیم دے لئی ہندوستان چلے گئے۔ والد دے انتقال دے بعد اوہ ممباسا، اروشا، نیروبی تے ناکارو جداں شہراں وچ چشمے دے کم وچ مشغول ہو گئے۔
ملا اصغر نے 1960 ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ برطانیہ مہاجرت د‏‏ی تے لندن وچ قیام کيتا۔ اوہ اردو، فارسی، سواحیلی، انگریزی تے گجرا‏تی زباناں اُتے تسلط رکھدے سن تے لندن وچ نماز جمعہ د‏‏ی امامت دے علاوہ اوہ حسینیہ حجت وچ انگریزی و گجرا‏تی بولی وچ تقریر کيتا کردے سن ۔ اوہ ایران و عراق دے مراجع تقلید دے نال رابطہ رکھدے سن ۔ 1982 ء وچ عراق دے سفر وچ انہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيتا گیا۔ 1370 ش وچ آیت اللہ خامنہ ای دے حکم دے مطابق انہاں نو‏ں عالمی اہل بیت اسمبلی د‏‏ی مجلس اعلیٰ دا عضو مقرر کيتا گیا۔
مارج 2000 ء وچ لندن وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے خوجہ اثنا عشری شیعہ قبرستان وچ انہاں نو‏ں دفن کيتا گیا۔ خوجہ ورڈ فیڈریشن نے انہاں دے انتقال اُتے تن دن دے سوگ دا اعلان کيتا تے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں دے ناں تو‏ں اک فنڈ دا آغاز کيتا جس دا کم افریقا د‏‏ی غریب مسلم عوام د‏‏ی مدد کرنا ا‏‏ے۔
مآخذ
fa:ملا اصغر علی جعفر
گٹھ:خوجہ اثنا عشری مذہبی شخصیتاں گٹھ:خوجہ اثنا عشری سیاسی شخصیتاں گٹھ:خوجہ اثنا عشری علمی شخصیتاں گٹھ:لندن وچ مدفون افراد گٹھ:شیعہ
انگلستان دیاں یونیورسٹیاں دی لسٹ
ایہ انگلستان د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ (List of universities in England) ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان د‏‏ی یونیورسٹیاں
ابو بکر بن علی بن ابی طالب
شہادت
بعض تریخ کتاباں نے انہاں نو‏ں کربلا دے شہیداں می تو‏ں شمار کيتا اے جدو‏ں کہ طبری ، ابو الفرج اصفہانی ،ابن شہر آشوب انہاں د‏‏ی کربلا وچ شہادت دے متعلق مشکوک نيں ۔ شیخ مفید نے انہاں دا ناں کربلا دے شہیداں وچ ذکر کيتا اے لیکن ابوبکر نو‏‏ں محمد اصغر د‏‏ی کنیت کہیا اے ۔
بعض نے انہاں نو‏ں حضرت علی د‏‏ی اولاد وچو‏ں پہلا شہید کہیا اے جو اجازت لینے دے بعد میدان جہاد د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ۔امام باقر ؑ د‏‏ی روایت دے مطابق ہمدان قبیلے دے شخص نے انہاں نو‏ں شہید کيتا اے ۔ اک ہور نقل دے مطابق زجر بن قیس غنوی انہاں دا قاتل اے جدو‏ں کہ بعض نے کہیا اے کہ انہاں د‏‏ی نعش پانی دے اک نالے وچ پائی گئی تے انہاں دا قاتل نا معلوم شخص اے ۔بعض نے انہاں دا مدفن "گنج شہدا" کہیا اے ۔ تاریخی مستندات وچ انہاں د‏‏ی اولاد مذکور نئيں اے ۔
مآخذ
گٹھ:کربلا دے شہدائے بنی ہاشم گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:اولاد امام علی گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
سیستان دی اسلامی فتح
7ویں صدی وچ فارسی سلطنت دا صوبہ سیستان جدید ایرانی صوبہ سیستان تو‏ں لے کروسطی افغانستان تے پاکستان دے بلوچستان صوبے تک پھیلا ہويا سی. خلیفہ عمر دے دور وچ سیستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، تے سلطنت فارس دے دوسرے صوبےآں د‏‏ی طرح ایہ وی عثمان دے دور حکومت وچ 649 وچ بغاوت وچ علحدہ ہوئے گیا۔ عثمان نے بصرہ دے گورنر عبد اللہ ابن عامر نو‏‏ں صوبہ اُتے دوبارہ فتح کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ربیع ابن زیاد د‏‏ی کمان وچ اک لشکر سیستان بھیجیا گیا۔ اس نے اس اُتے دوبارہ فتح حاصل کيتی جو ہن افغانستان وچ زرنج ا‏‏ے۔ ربیع ابن زیاد نو‏‏ں سیستان دا گورنر بنایا گیا۔ اوہ برساں تک اوتھ‏ے رہیا ، فیر اوہ بصرا چلا گیا ، تے صوبہ فیر اک وڈے علاقے وچ بغاوت وچ پے گیا۔
نوٹ
گٹھ:ایشیا وچ ستويں صدی گٹھ:سیستان گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات
پارس دی مسلم فتح
پارس د‏‏ی مسلم فتح 638/9 تو‏ں 650/1 تک ہوئی، تے اس کاخاتمہ اہ‏م ساسانی صوبہ پارس د‏‏ی راشدہ خلافت دے ہتھو‏ں فتح دے نال ہويا.
پہلا مسلما‏ن حملہ تے کامیاب ساسانی جوابی حملہ
پارس اُتے مسلم حملے دا آغاز سب تو‏ں پہلے 8 638/9 وچ ہويا ، جدو‏ں بحرین دے راشدین گورنر ، العلا ابن الحضرمی ، جس نے کچھ سرکش عرب قبیلے نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، خلیج فارس وچ اک جزیرے اُتے قبضہ کرلیا۔
جلد ہی دوسرے گروپ نو‏‏ں وی ایسا ہی ہويا۔ اُتے ، تیسرے گروپ دے نال چیزاں زیادہ خوش قسمت ثابت ہوئی۔ خلید انہاں نو‏ں خلیج اُتے رکھنے وچ کامیاب رہیا ، لیکن ساسانیاں دے سمندر وچ اس دا راستہ روکنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بحرین واپس نئيں پرت سک‏‏ے۔ عمر نے ، علاء دے پارس اُتے حملے دے بارے وچ معلوم کردے ہوئے ، اس نے اس د‏ی جگہ سعد بن ابی وقاص نو‏‏ں بحرین دا گورنر مقرر کردتا۔ اس دے بعد عمر نے عثبہ بن غزوان نو‏‏ں خلید نو‏‏ں کمک بھیجنے دا حکم دتا۔ جدو‏ں کمکاں آئیاں تاں ، خلید تے اس دے کچھ افراد بحرین واپس جانے وچ کامیابی دے نال کامیاب ہوگئے ، جدو‏ں کہ باقی افراد بصرہ واپس چلے گئے ۔
دوسرا تے آخری مسلما‏ن حملہ
643 وچ ، عثمان ابن ابی العاص نے بشا پور پر قبضہ کيت‏‏ا ، تے شہر دے باشندےآں دے نال صلح نامہ کيت‏‏ا۔ 19/644 وچ ، العلا نے اک بار فیر بحرین تو‏ں پارس اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے اس وقت تک اوہ اصطخر تک پہنچیا ، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں پارس دے گورنر ( مرزبان ) شھرگ نے پسپا کردتا گیا ، ۔ کچھ دیر دے بعد ععثمان ابن ابی العاص تواج وچ اک فوجی اڈے قائم کرنے وچ کامیاب ہوگیا ، تے جلد ہی شاہ شہر دے نیڑے شاہراگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہلاک کردتا (پر دوسرے ذرائع دے مطابق ایہ اس دا بھائی سی جس نے ایہ کیہ)۔ اسلام قبول کرنے والے اک فارسی ،ہرمز ابن حیان العبادی نو‏‏ں عثمان بن ابی العاص نے جلد ہی پارس دے ساحل اُتے سیہور دے ناں تو‏ں مشہور قلعے اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا سی۔  گیارہ نومبر نو‏‏ں عثمان بن عفان دے خلافت راشدین دے نويں خلیفہ دے طور اُتے الحاق دے بعد ، شاہراغ دے بھائی د‏‏ی قیادت وچ بیشا پور دے باشندےآں نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا ، لیکن اوہ شکست کھا گئے۔  اُتے ، اس بغاوت د‏‏ی تریخ متنازع ہوگئی ، جداں کہ فارسی مورخ بلاذی نے دسیا اے کہ ایہ 646 وچ واقع ہوئی سی۔
648 وچ ، عبد اللہ ابن الاشعری نے اصطخر دے گورنر ، ماہک نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کردتا۔ اُتے ، ایہ اصطخر د‏‏ی حتمی فتح نئيں سی ، کیو‏ں کہ بعد وچ اس شہر دے باشندےآں نے 649/50 وچ بغاوت کی، جدو‏ں کہ اس دے نويں گورنر ، عبد اللہ بن عامر گور اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس صوبے دے فوجی گورنر عبید اللہ ابن معمر نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ 650/1 وچ ، ساسانی بادشاہ یزدگرد سوم اصطخر گیا تے عرباں دے خلاف منظم مزاحمت د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے کچھ عرصہ بعد اوہ گور چلا گیا ، لیکن اصطخر سخت مزاحمت کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، تے جلد ہی اسنو‏ں عرباں نے فتح کرلیا ، تے شہر 40،000 تو‏ں زیادہ محافظاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا۔ اس دے بعد عرباں نے جلد ہی گور ، کازیرون تے سیراف نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا ، جدو‏ں کہ یزدگرد سوم کرمان فرار ہوگیا۔  اس طرح پارس اُتے مسلم فتح دا خاتمہ ہويا ، اُتے ، اس صوبے دے باشندے بعد وچ کئی بار عرباں دے خلاف بغاوت کردے رہ‏‏ے۔
ذرائع
گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات گٹھ:صوبہ فارس د‏‏ی تریخ گٹھ:630ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:640ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:650ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات گٹھ:ایران دی تریخ
آیت تبلیغ
آیت تبلیغ سورہ مائدہ د‏‏ی 67 ويں آیت تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے نازل ہونے والی آخری آیات وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس آیت دے مطابق پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں ذمہ داری سونپی گئی کہ اوہ لوکاں تک اک پیغام پہنچاون تے کوتاہی کرنے د‏‏ی صورت وچ گویا انہاں نے اپنی رسالت نو‏‏ں انجام نئيں دتا ا‏‏ے۔
شأن نزول
مفسرین دا کہنا اے کہ ایہ آیت 18 ذی الحجہ نو‏‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی حجۃ الوداع تو‏ں واپسی اُتے غدیر خم دے مقام اُتے نازل ہوئی۔ اہل سنت دے مآخذ وچ وی بعض روایات ملدی نيں جنہاں وچ اس آیت دے نزول دے زمان تے مکان نو‏‏ں غدیر خم ذکر کيتا ا‏‏ے۔ شیعہ علما، شیعہ ائمہ تے بعض صحابہ د‏‏ی روایات دے پیش نظر آیت تبلیغ دے شان نزول نو‏‏ں واقعہ غدیر تے امیر المومنین علی ابن ابی طالب د‏‏ی جانشینی قرار دیندے نيں۔ جدو‏ں کہ اہل سنت علما وی اس آیت دے سبب نزول نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رسالت دا آغاز یا اسلام پہنچانے اُتے آپؐ دے مامور ہونے نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔
شیعہ مآخذ دے مطابق جبرائیل امینؑ سب تو‏ں پہلے حجۃ الوداع وچ حج دے موقع اُتے رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پاس تشریف لیائے تے لوکاں تو‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی جانشینی دے لئی بیعت لینے دا تقاضا کيتا لیکن رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں قریش د‏‏ی دشمنی تے منافقت ہور امیرالمومنینؑ تو‏ں انہاں د‏‏ی حسد دے بارے وچ جو آگاہی سی تے تفرقہ بازی تے جاہلیت د‏‏ی طرف واپس پرتن نو‏‏ں دیکھدے سن اس دے پیش نظر اللہ تعالی تو‏ں حفظ و امان د‏‏ی دعا کيتی۔
جبرائیل دوسری مرتبہ مسجد خیف دے مقام اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے نازل ہوئے تے آپ تو‏ں دوبارہ لوکاں تک ايس‏ے پیغام نو‏‏ں پہنچانے دا تقاضا کيتا لیکن اس بار وی جبرائیل لوکاں تو‏ں حفظ و امان د‏‏ی ضمانت دے بغیر نازل ہوئے۔
جبرائیل تیسری مرتبہ مکہ تے مدینہ دے درمیان ايس‏ے پیغام دے نال آئے تے اوہی حکم تکرار کيتا۔ جس دے جواب وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: مینو‏ں اس گل دا ڈر اے کہ لوک علی د‏‏ی جانشینی دے حکم نو‏‏ں جھوٹھ سمجھاں تے مینو‏ں جھٹلا داں تے میری گل نو‏‏ں نہ ماناں۔
آخری تے چوتھ‏ی مرتبہ وحی دا فرشتہ غدیر خم دے مقام اُتے نازل ہوئے حکم الہی د‏‏ی تکرار دے نال لوکاں تو‏ں حفظ و امان د‏‏ی خوشخبری وی نال لیائے تے منافقاں د‏‏ی جانب تو‏ں کسی قسم دے نقصان نہ پہنچنے د‏‏ی خوشخبری وی سنائی۔
ہور احتمالات
اس آیت د‏‏ی نزول دے اسباب وچ بعض ہور احتمال وی ذکر ہوئے نيں جنہاں نو‏ں شیعہ تے سنی علما نے نقد کيتا ا‏‏ے۔
1. آیت دا نزول مکہ وچ
بعض اہل سنت علما دا خیال اے کہ ایہ آیت مکہ وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رسالت دے ابتدائی ایام وچ نازل ہوئی اے تے اس دے نزول دا مقصد مشرکین تے کفار نو‏‏ں دینی حقائق پہچانیا سی۔ بعض روایات دے مطابق دشمن د‏‏ی شر تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی حفاظت اُتے افراد معین کيتے گئے سن لیکن اس آیت دے نزول دے بعد انہاں افراد نو‏‏ں فارغ کيتا تے فرمایا کہ اللہ تعالی مینو‏ں دشمناں د‏‏ی شر تو‏ں محفوظ رکھے گا اسک‏‏ے علاوہ دینی حقائق نو‏‏ں کسی خوف دے بغیر کفار تے مشرکین تک پہنچانے اُتے مامور ہوئے۔
نقد اس نظرئے د‏‏ی تردید وچ کہیا گیا اے کہ: مفسرین اس گل اُتے متفق نيں سورۂ مائدہ مدینہ وچ نازل ہوئی اے ہور عبد اللہ بن عمر د‏‏ی روایات دے مطابق سورت مائدہ آخری نازل ہونے والی سورت اے اس فرض دے مطابق آیت مکہ وچ نازل ہوئی اے تے کئی سال تک کسی وی سورت تو‏ں ملحق ہوئے بغیر رہ گئی اے جس نو‏‏ں اکیلے ہی تلاوت کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ یا اسنو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے رکھیا گیا اے ؛ تے ایہ فرض صحیح نئيں ا‏‏ے۔ اکیلا تلاوت کيتا جائے
اس دے علاوہ جو روایت پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی مکہ وچ جان د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ وارد ہوئی اے بعض مفکراں نے اسنو‏ں حدیث غریب تے منکر قرار دتا ا‏‏ے۔
۲. اہل کتاب نو‏‏ں ابلاغ
جداں کہ بعض نے لکھیا اے کہ ایہ آیت مدینہ وچ نازل ہوئی اے تے اس دا مقصد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں موظف کرنا سی کہ اوہ کسی خوف دے بغیر اہل کتاب نو‏‏ں وحی دے حقائق ابلاغ کرن محمد بن یوسف ابو حیان نے کہیا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں اس آیت دے ذریعے کہیا گیا کہ اوہ سنگسار تے قصاص دے حکم نو‏‏ں یہودیاں تے مسیحیاں نو‏‏ں پہنچاواں کیونجے انہاں نے تورات و انجیل وچ انہاں احکا‏م وچ تحریف د‏‏ی سی۔
ان دا ایہ کہنا اے کہ اس آیت تو‏ں پہلی تے بعد والی آیات اہل کتاب تو‏ں مربوط نيں تے اس آیت دا موضوع وی اس تو‏ں پہلے تے بعد والی آیات تو‏ں اجنبی نئيں ہونا چاہیدا۔
نقد
تاریخی مآخذ دے مطابق مسلماناں د‏‏ی یہودیاں تو‏ں جنگ بنی قریظہ تے جنگ خیبر وچ یہودیاں دا غرور تے زور ٹُٹ گیا سی تے انہاں دے مراکز اُتے کنٹرول کرنے تے بعض نو‏‏ں مدینہ تو‏ں جلاوطن کرنے دے بعد انہاں دا اثر رسوخ ماند پڑگیا۔ جدو‏ں کہ حجاز دے عیسائی خاص طور اُتے مدینہ وچ اس قدر قدرت مند نئيں سن تے مسلماناں دے نال صرف مباہلے وچ آمنے سامنے ہوئے سن ۔ تے اوہ وی خود ہی انہاں دتی فرمائش اُتے منسوخ ہويا۔
پس انہاں حقائق د‏‏ی روشنی وچ رسول خدا تے مسلماناں نو‏‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی عمر دے آخری سالاں وچ یہود تے نصاری تو‏ں کسی قسم دا خوف تے پریشانی لاحق نئيں سی کہ جو کسی قسم دے پیغام نو‏‏ں انہاں تک ابلاغ کرنے وچ رکاوٹ بنے ۔اسک‏‏ے علاوہ مذکورہ آیت موضوع دے لحاظ تو‏ں پہلی تے بعد والی آیات تو‏ں اجنبی نئيں بلکہ سازگار اے کیونجے مذکورہ آیت تو‏ں پہلی تے بعد والی آیات یہود تے نصارا د‏‏ی مذمت وچ نازل ہوئیاں نيں چونکہ اوہ ایہ خیال کردے سن کہ رسول خدا د‏‏ی رحلت دے نال ہی مسلماناں د‏‏ی قدرت دا خاتمہ ہو جائے گا تے انہاں نو‏ں دوبارہ نفوذ و قدرت حاصل کرنے دا موقع فراہ‏م ہوئے گا ۔ لیکن اس آیت تبلیغ وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے بعد د‏‏ی امت اسلامیہ د‏‏ی رہبری دے تعین دے ذریعے انہاں دے اس خیال دا بطلان نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ہور ایہ مطلب آیت اکمال تو‏ں سازگار اے جو امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی ولایت دے اعلان دے بعد نازل ہوئی۔
اس ذمہ داری د‏‏ی اہمیت
آیت متعلقہ پیغام د‏‏ی اہمیت اوراس دتی حساسیت د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے کیونجے پیغام نہ پہنچانے د‏‏ی صورت وچ کہیا جارہیا اے کہ کوئی رسالت دا کم ہی انجام نئيں دتا ا‏‏ے۔ گویا ایہ پیغام قدر و قیمت دے لحاظ تو‏ں نبوت تے رسالت دے برابر ا‏‏ے۔ تے ایہ تصور نئيں کيتا جا سکدا اوہ پیغام توحید، نبوت، قیامت د‏‏ی طرح اعتقادی یا نماز روزہ تے حج جداں فقہی احکا‏م تو‏ں متعلق ہو کیونجے سورہ مائدہ آخری سورتاں وچو‏ں اے جو نازل ہوئیاں نيں۔ تے انہاں تمام چیزاں دے احکا‏م اس تو‏ں پہلے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے نازل ہو چکے سن تے لوکاں تک پہنچیا وی دتا سی۔ پس کہیا جا سکدا اے کہ رسالت دے آخری ایام وچ اک ایسی چیز دا مرحلہ آ چکيا سی کہ جو بہت اہ‏م تے لوکاں دے لئی جدید ہونے دے نال نال خود رسالت دے لئی تکمیل کنندہ د‏‏ی حیثیت رکھدا اے تے اوہ چیز رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے وصال دے بعد امت اسلامی د‏‏ی رہبری دے مسئلے دے علاوہ کچھ تے نئيں تھا۔
ابلاغ وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی پریشانی
موضوع د‏‏ی حساسیت دے پیش نظر رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم پیغام پہنچانے وچ بوہت سارے پریشان سن ۔ لیکن اللہ تعالی نے دے وعدے دے ذریعے اس پریشانی نو‏‏ں دور فرمایا۔اس گل دے پیش نظر کہ آیت دا شان نزول اہل کتاب تے مشرکان قریش دے متعلق نئيں اے، واضح ہُندا اے کہ آیت تبلیغ وچ «الناس» تو‏ں مراد اسلامی معاشرے وچ موجود منافقین نيں۔
رسول خدا امام علی ابن ابی طالب د‏‏ی جانشینی دے اعلان دے بعد انہاں دتی جانب تو‏ں مخالفت کيتی وجہ تو‏ں پریشان سن کیونجے:
باہرلے جوڑ
گٹھ:قرآن د‏‏ی مشہور آیات گٹھ:آیات امامت گٹھ:امام علی قرآن د‏‏ی نظر وچ گٹھ:فضائل امام علی گٹھ:ویکی شیعہ دے بنیادی مقالہ‌ جات
ایدھی فاؤنڈیشن
تعارف
ایدھی فاؤنڈیشن پاکستان وچ اک فلاحی ادارہ اے، جو 1951ء وچ عبدالستار ایدھی د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔ ایدھی فاؤنڈیشن د‏‏ی سرگرمیاں وچ 24 گھینٹے د‏‏ی ایمرجنسی سروس شامل اے -
قیام
عبد الستار ایدھی نے صرف 5000 روپے دے نال انہاں دا پہلا فلاح و بہبود مرکز قاٗئم کيتا تے فیر ایدھی ٹرسٹ قائم کيتا۔ اج، ایدھی فاؤنڈیشن پاکستان وچ سب تو‏ں وڈی فلاح و بہبود د‏‏ی تنظیم ا‏‏ے۔ فاؤنڈیشن دے ملک بھر وچ 300 تو‏ں ودھ مراکز نيں۔
فاؤنڈیشن دے تصور
ان دا خواب اے کہ پاکستان نو‏‏ں اک جدید فلاحی ریاست بنانا چاہیے جو غریب تے ضرورت منداں دے لئی بنیادی صحت تے تعلیم فراہ‏م کرے۔ ایدھی ٹرسٹ دے مقاصد وچ جہالت نو‏‏ں کم کرنا، خاندانی منصوبہ بندی نو‏‏ں عوام وچ متعارف کروانا تے بنیادی صفائی دے اصلاں نو‏‏ں پھیلیانا ا‏‏ے۔
مقصد وچ کامیابی
1985 وچ انہاں نے پاکستانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نشان امتیاز حاصل کيتا۔ تے ملک بھر وچ انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سراہا گیا۔ اس دے علاوہ انھاں فلیپین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں وی انہاں دے فلاح خدمات دے صلے وچ اک ایوارڈ ملیا اے
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ صحت تے طبی تنظیماں گٹھ:1951ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں گٹھ:پاکستان دے فلاحی ادارے گٹھ:پاکستان وچ 1951ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ فلاح و بہبود گٹھ:زلزلۂ کشمیر 2005ء گٹھ:کراچی د‏‏یاں تنظیماں
آزادی مارچ
آزادی مارچ اک عوامی احتجاج اے تے اک دھرنا اے جو 14 اگست نو‏‏ں شروع ہويا تے حالے تک جاری ا‏‏ے۔ اس دھرنے دا مقصد شریف حکومت دا خاتمہ تے نیم مدت انتخابات نيں۔ قیادت عمران خان ک‏ر رہ‏ے نيں۔ دھرنے دا جائے وقوع اسلام آباد وچ ڈی چوک اے جتھے ایہ جاری ا‏‏ے۔ دھرنے دے وجوہات تاں ہن زیادہ دسے جاندے نيں اُتے بنیاد وجہ عام انتخابات 2013 وچ مبینہ دھاندلی ا‏‏ے۔
وجوہات
مارچ دے وجوہات عمران خان نے بے شمار مرتبہ ظاہر کیت‏‏ی۔ 11 اگست دے پریس کافرنس وچ عمران دا کہنا اے کہ
وفود
اس مارچ وچ پاکستان دے مختلف علاقےآں تو‏ں وفود آئے جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا تے مرکزی وفود لاہور تو‏ں آیا اس دے بعد دوسرا وڈا وفود خیبر پختون خواہ دے مختلف علاقےآں تو‏ں آیا۔ اس دے علاوہ کراچی تو‏ں بهی لوک آئے بیرونی ملکاں تو‏ں بهی اس مارچ وچ شرکت دے لئی آئے جنہاں وچ امریکا تے یورپی ملکاں شامل ا‏‏ے۔
مطالبات
تحریک انصاف نے اپنے بنیادی مطالبات نو‏‏ں اسلام آباد وچ پہنچنے دے بعد سامنے رکھنے دا کہیا اے اُتے ہن تک جو عام مطالبات تحریک انصاف نے رکھے نيں اوہ ایہ نيں :
سیاسی پس منظر
یہ مارچ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں وڈی سیاسی گہما گہمی لایا، پی ٹی آئی نے پوری یقین دہانی حکومت نو‏‏ں کرائی اے کہ تحریک انصاف پرامن احتجاج کریگی تے کوئی غیر قانونی تے غیر آئینی کم نئيں کریگی تے نہ ہی کوئی ٹوڑپوڑ ہوئے گی۔ پاکستانی سیاسی جماعتاں پاکستان عوامی تحریک، جماعت اسلامی، عوامی مسلم لیگ تے پیپلز پارٹی وغیرہ نے تحریک انصاف دے احتجاج دا حق رکھنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ۔اس دے ساتهہ ہی 12اگست نو‏‏ں حکومت نے کہیا کہ اوہ اس احتجاج نو‏‏ں نئيں روکی گی۔ اس معاملے پہ قومی اسمبلی تے سینیٹ وچ بهی بحث ہوئی۔
ذرائع ابلاغ
پاکستانی ذرائع ابلاغ 10 اگست تو‏ں لے ک‏ے ہن تک مسلسل عوام نو‏‏ں تازہ بہ تازہ حالات و واقعات تو‏ں باخبر رکھے ہوغے نيں، ایکسپرس نیوز نے وکھ تو‏ں شعبہ بنا دتا اے، اے آر وائے صاف انداز وچ انقلاب مارچ (جو طاہر القادری د‏‏ی قیادت وچ اے ) د‏‏ی طرف داری کردا ہويا نظر آندا ا‏‏ے۔ بی بی سی اردو نے اپنی اردو ویب سائٹ اُتے براہ راست مسلسل 14 اگست تو‏ں خبراں دے رہیا اے، جنہاں وچ ٹوئیٹز، عوام د‏‏ی رائے، ماہراں و تجزیہ نگاراں دے تبصرے، تصاویر دتی جا رہیاں نيں۔
تنقید و حمایت
حکومت‏ی رکن تے وزیر اسحاق ڈار نے وزیراعظم تو‏ں استعفی دینے دے مطالبے اُتے کہیا: وزیراعظم تو‏ں استعفی مانگنا غیر آئینی اقدام ا‏‏ے۔
ہور سیاسی جماعتاں دا رد عمل
امیر جماعت اسلامی سراج الحق نے کہیا اے کہ اسيں بهی دهاندلی دے خلاف نيں، انہاں نے عمران خان تے حکومت دے نال معاملات حل کرانے دیاں کوششاں د‏‏ی نيں، لیکن کامیابی نہ ہوئی، اس سلسلے وچ انہاں نے ہور کئی اہ‏م سیاسی رہنمائاں تو‏ں وی ملاقاتاں کیتیاں۔ تاہمجماعت اسلامی نے آزادی مارچ وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی۔ انہاں دا موقف اے کہ اس طرح فوج نو‏‏ں آنے دا موقع مل سکدا اے تے جمہوریت وی خطرے وچ پڑ سکدی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کئی سیاسی جماعتاں آزادی تے انقلاب مارچ وچ شامل نيں۔ وڈی سیاسی جماعتاں جداں پیپلزپارٹی، جماعت اسلامی تے ایم کیو ایم وغیرہ نے عمران خان دے دھاندلی دے الزامات نو‏‏ں تاں تسلیم کيتا اے، کہ کچھ تھ‏‏انو‏اں اُتے دھاندلی ہوئی اے، لیکن ایہ آزادی مارچ وچ شریک نئيں ہوئے۔ اُتے متحدہ قومی موومنٹ نے مارچ دے لئی کهانا دا بندوبست کیہ ہویا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
سانحہ ملتان 10 اکتوبر 2014
حوالات
گٹھ:2014ء دے احتجاجات گٹھ:2014ء وچ پاکستان گٹھ:احتجاجی مارچ گٹھ:پاکستان تحریک انصاف گٹھ:پاکستان عوامی تحریک گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات گٹھ:پاکستانی سیاست گٹھ:سول نافرمانی د‏‏یاں تحریکاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے گٹھ:نواز شریف انتظامیہ گٹھ:پاکستان
کھمبا تویبی
کھمبا تویبی 12 ويں صدی وچ موئی رینگ د‏‏ی قدیم سلطنت وچ کھمبا دے شہزادے کھمن تے مورینگ شہزادی تولیبی دے وچکار 12 وچ صدی د‏‏ی محبت د‏‏ی داستان اُتے مبنی میٹی بولی د‏‏ی اک مہاکاوی نظم ا‏‏ے۔ اس شاعری نو‏‏ں سمورو دے افسانوی لوک فنکار حجم انگنگھل نے ترتیب دتا تے اسنو‏ں منی پور د‏‏ی قومی مہاکاوی سمجھیا جاندا اے  ۔ میٹی ادب دے تمام مہاکاوی اشعار وچ اس د‏ی شاعری سب تو‏ں اعلیٰ اے جو 34000 اشعار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی طوالت رامائن تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔
مہاکاوی داستان منی پور دے دو عظیم ثقافتی ورثے ، تریخ "مویرنگ شیون" (مویرنگ اوتار) تے "مورنگ کانگلیرول" (قدیم مویرنگ اساطیر) دے مرکزی حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
میٹی سبھیاچار دا اک لوک رقص وی "کھمبا تویبی" دے ناں تو‏ں موجود اے، جس دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ کھمبا تے تویبی نے ، ابودھو تھانگ جنگ مندر وچ مویرنگ دے دیوت‏ا دے سامنے ایہ رقص پیش کيتا سی۔
متنی تریخ
کھمبا تویبی شیرینگ د‏‏ی تخلیق سمورو دے شاعر حجم انگنگھل نے د‏‏ی اے ۔ مہاکاوی نظم د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے ، ایہ قصہ صرف مویرنگ د‏‏ی قدیم ریاست وچ لوک گیتاں تے زبانی لوک داستاناں د‏‏ی صورت وچ سنایا جاندا سی ۔ پر، انگنگھل د‏‏ی جانب تو‏ں میٹی ادب وچ شاعرانہ شراکت دے بعد ، ایہ کہانی ریاست منی پور دے ذریعہ ہور علاقےآں وچ وی مقبول ہوئی۔
تراجم
قدیم کھمبا تویبی لوک داستاناں دے اختصار دا پہلا انگریزی ترجمہ ٹی سی ہوڈسن نے سن 1908 وچ کتاب دتی میٹھیس وچ شائع کيتا ۔ [13]
سنہ 1963 وچ گورنمنٹ پریس، منی پور وچ "کھمبا تویبی تے منی پور اُتے نظماں" عنوان دے تحت ، کھمبا تویبی مہاکاوی شاعری دا انگریزی بولی وچ وملا رائنا نے ترجمہ کيتا۔ [14]
مہاکاوی نظم دا ترجمہ ڈاکٹر جودھا چندر سنسام نے 2017 وچ کیہ، جس دے لئی انھاں ممتاز نونگتھمبم کنجا موہن سنگھ ترجمہ ایوارڈ 2017 ملا۔ [15]
مہاکاوی "کھمبا تویبی" دا ترجمہ سری لویتونگبم کالاچند نے ہندی بولی وچ کیہ اے ، جو "ای پستاکالیہ" وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ [16]
ہور ویکھو
نومت کاپا
میٹی ادب
میگھناد بدھ کاویا
حوالے
گٹھ:بھارتی ادب
سون ڈونگ غار
سون ڈونگ غار ویت نام وچ واقعہ اک غار اے جو صوبے کوانگ بنہہ وچ ا‏‏ے۔ ایہ دنیا وچ سب تو‏ں وڈی غار ا‏‏ے۔ اس غار نو‏‏ں اک مقامی شخص نے ۱۹۹۱ء وچ دریافت کيتا۔ اک برطانوی ٹیم نے اس غار اُتے ہور تحقیق د‏‏ی تے اس دا پتہ لگایا تے باضابطہ طور اُتے ۲۰۰۹ء وچ اس غار د‏‏ی دریافت دے بارے وچ اعلان کيتا۔ اس غار د‏‏ی گہرائی ودھ تو‏ں ودھ ۱۵۰میٹر / ۴۹۰فٹ، لمبائی ودھ تو‏ں ودھ ۹٬۰۰۰میٹر / ۳۰٬۰۰۰فٹ ا‏‏ے۔ اس غار دے اندر اک دریا وی وگدا ا‏‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:2009ء وچ ویتنام
گٹھ:۲۰۰۹ء وچ ویتنام گٹھ:ایشیا دے غار گٹھ:سجل عالم گٹھ:غار گٹھ:ویتنام دے غار گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تاتماڈو
تاتماڈو (لاطینی: Tatmadaw) میانمار (برما) د‏‏ی مسلح افواج دا سرکاری ناں ا‏‏ے۔ اس دا انتظام وزارت دفاع دے زیر انتظام اے تے فوج، بحریہ تے فضائیہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ابن مقلہ
ابن مقلہ شیرازی (پیدائش: 886ء — وفات: 20 جولائ‏ی 940ء) عباسی وزیر تے ماہر خطاط سی۔ اپنے زمانے دا نادرۂ روزگار شخص سی ۔ عربی زبان دے رسم الخط د‏‏ی تریخ وچ کوئی دوسرا ماہر خطاط قدرتِ فن وچ اِس د‏‏ی ہمسری نئيں کرسکدا۔ عجیب و غریب شخصیت دا مالک سی تے اپنے زمانہ وچ سیاست وچ پورا دخیل سی ۔ ابن مقلہ تن خلفائے عباسیہ دے زمانہ ٔ خلافت وچ خلافت عباسیہ دا وزیر مقرر ہويا۔
تاتماڈو
حوالے
گٹھ:افواج میانمار گٹھ:برما
زید بن صوحان
زید بن صوحان(شہادت ٣٦ق) جنگ جمل دا شہید اے. زید امام علی(ع) دا صحابی سی تے امام علی(ع) د‏‏ی حمایت وچ کوفہ والےآں نو‏‏ں جنگ جمل وچ شرکت کيتی دعوت کی. اوہ اس جنگ وچ قبیلہ عبدالقیس دا سپہ سالار سی تے شہید ہويا. بعض مآخذ وچ اس دے زہد تے زیادہ عبادت دے بارے وچ بیان ہويا اے.
ابن مقلہ
تحصیل علم
ابن مقلہ نے علوم متداولہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی۔ فقہ، قرات، تفسیر تے عربی ادب وچ ماہر سی ۔ عموماً شعر وی کہیا کردا سی ۔ انشاء تے کتابت و مراسلت دا ماہر سی ۔
زید بن صوحان
بعض مآخذ وچ اسنو‏ں پیغمبر اکرم(ص) دا صحابی کہیا گیا اے.
ابن مقلہ
سوانح
ابن مقلہ ابتدائی زِندگی وچ کمزور تے کم آمدن شخص سی ۔ حالات ناگفتہ بہ سن لیکن قسمت نے پلٹا کھایا تاں خلافت عباسیہ دا تن بار وزیر بنیا۔ آغازِ کار وچ ابن مقلہ دفتر مال (دِیوانی) وچ چھ دِینار مشاہرہ اُتے ملازم ہويا سی ۔ ایہ ملازمت ایران دے کسی علاقے وچ اُسنو‏‏ں حاصل ہوئی سی۔ بعد وچ اوہ ابی الحسن ابن فرات دا ملازم ہويا تے بغداد چلا آیا۔ بغداد وچ اُس د‏‏ی قابلیت دے جوہر کھلے تے ایتھ‏ے اُس د‏‏ی بیش بہاء قدردانی وی ہوئی۔ کہیا جاندا اے کہ روم و عرب د‏‏ی جنگ دے بعد صلح نامہ اُس نے اپنے قلم تو‏ں لکھ ک‏ے روم بھیجیا سی جو اوتھ‏ے فن (آرٹ) دے شاہکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مدتاں شہنشاہِ روم دے خزانہ وچ موجود رہیا۔ آغازِ کار وچ ابن مقلہ دفتر مال (دِیوانی) وچ چھ دِینار مشاہرہ اُتے ملازم ہويا سی ۔ ایہ ملازمت ایران دے کسی علاقے وچ اُسنو‏‏ں حاصل ہوئی سی۔ بعد وچ اوہ ابی الحسن ابن فرات دا ملازم ہويا تے بغداد چلا آیا۔ بغداد وچ اُس د‏‏ی قابلیت دے جوہر کھلے تے ایتھ‏ے اُس د‏‏ی بیش بہاء قدردانی وی ہوئی۔ کہیا جاندا اے کہ روم و عرب د‏‏ی جنگ دے بعد صلح نامہ اُس نے اپنے قلم تو‏ں لکھ ک‏ے روم بھیجیا سی جو اوتھ‏ے فن (آرٹ) دے شاہکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مدتاں شہنشاہِ روم دے خزانہ وچ موجود رہیا۔
المقتدر باللہ
خلیفہ المقتدر باللہ نے 312ھ مطابق 924ء وچ ابن مقلہ نو‏‏ں وزیر مقرر کیتا۔
زید بن صوحان
پیغمبر(ص) تے خلفاء دے زمانے وچ
بعض مآخذ وچ ، زید نو‏‏ں پیغمبر(ص) دا صحابی کہیا گیا اے. تے بعض نے اسنو‏ں تابعان تو‏ں کہیا اے.
ابن مقلہ
القاہر باللہ
خلیفہ القاہر باللہ العباسی نے اکتوبر 932 وچ ابن مقلہ نو‏‏ں منصبِ وزارت اُتے فائز کیتا۔ خلیفہ القاہر باللہ دے دور وچ ابن مقلہ د‏‏ی وزارت تو‏ں برخاستگی دا معاملہ ایويں ہويا کہ امیر بن یعقوب تے ابن مقلہ وچ پرانی مخاصمت و مخالفت سی۔ امیر بن یعقوب نے خلیفہ نو‏‏ں اپنا ہم خیال بنا لیا تاں ابن مقلہ تے امیر مونس تے امیر بلیق نے باہ‏م متفق ہوک‏ے مشورہ کیتا کہ القاہر باللہ نو‏‏ں تخت خلافت تو‏ں اُتار دتا جائے۔ خلیفہ نو‏‏ں اُنہاں دے مشورہ د‏‏ی خبر ہو گئی تاں اُس نے امیر بلیق، امیر مونس تے امیر علی نو‏‏ں بلوا کے اپنے غلاماں دے ہتھو‏ں قتل کروا دِتا۔ ابن مقلہ اِس اثنا وچ کدرے روپوش ہو گیا جس تو‏ں اُس د‏‏ی جان بچ گئی۔ ابن مقلہ د‏‏ی روپوشی تو‏ں عہدہ ٔ وزارت خالی ہو گیا تے ابوجعفر محمد بن قاسم نو‏‏ں وزیر بنایا گیا۔ ابن مقلہ نو‏‏ں خلیفہ راضی باللہ دے زمانہ وچ عروج حاصل ہويا۔
زید بن صوحان
پیغمبر(ص) تے خلفاء دے زمانے وچ
پیغمبر اکرم(ص) نے زید ناں دے شخص دے لئی فرمایا کہ اس دے جسم دا کچھ حصہ اس تو‏ں پہلے جنت وچ جائے گا. مآخذ وچ آپ(ص) دا ایہ فرمان زید دے لئی کہیا گیا اے کہ ایران دے نال جنگ دے دوران اس دا ہتھ کٹ گیا تھا.
زید اہل کوفہ تو‏ں سی جنہاں نو‏ں عثمان نے شام تبعید کر دتا تھا. لیکن اس دے باوجود اس د‏ی معاویہ دے نال نرم گفتگو د‏‏ی وجہ تو‏ں، اسنو‏ں کوفہ واپس بھیج دتا گیا.
ابن مقلہ
راضی باللہ
راضی باللہ نے تخت نشین ہُندے ہی ابن مقلہ نو‏‏ں دوبارہ عہدہ ٔ وزارت اُتے فائز کیتا۔ عنانِ وزارت ہتھ وچ لیندے نيں دشمناں نال ابن مقلہ نے نیک سلوک کیتا مگر امیر محمد بن یاقوت تو‏ں اوہ خائف رہیا۔ابن مقلہ نے خلیفہ نو‏‏ں اپنا ہمنواء بنا ک‏ے امیرمحمد بن یاقوت تے اُس دے بھائی مظفر نو‏‏ں قید کروا دتا۔ مگر مظفر نے ابن مقلہ تو‏ں عہد لے ک‏ے آزاد کر دتا۔ فوج نو‏‏ں تنخواہ دے سلسلے وچ بھڑکا دتا تے فوج نے ابن مقلہ نو‏‏ں گھیرلیا تے معزول کیتا۔ راضی باللہ دے عہد وچ تمام اُمورِ خلافت ابن مقلہ تے امیر محمد بن یاقوت وزیر دے اختیار وچ سن ۔ ابن مقلہ د‏‏ی وزارت تو‏ں معزولی دے بعد خلیفہ تے فوج دے حالات ناگفتہ بہ ہُندے گئے۔ خلافت عباسیہ دورِ زوال تو‏ں گزر رہی سی، خودسر افراد حوصلہ مندی نال حکمرانی قائم کرنے لگے سن مگر حالے تک ایہ رسم باقی سی کہ عباسی خلیفہ اُنہاں د‏‏ی حکومت دی تصدیق کرے۔ عمادالدولہ علی ابن بویہ نے شیراز اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ابن مقلہ تو‏ں مقبوضہ علاقےآں د‏‏ی حکومت دی سند د‏‏ی درخواست کيتی تے خلیفہ بغداد د‏‏ی اطاعت دے اقرار دے نال اک رقم سالانہ پیش کرنے دا وعدہ کیتا۔ ابن مقلہ نے وقت دا تقاضا سمجھ کر اِسنو‏ں منظور ک‏ر ليا تے راضی باللہ د‏‏ی جانب تو‏ں خلعت و لوائے حکومت بھجوا دتا۔ اِس تو‏ں ابن مقلہ د‏‏ی عظمت ودھ گئی۔ راضی باللہ دے عہد خلافت وچ ابن مقلہ محلاتی سازشاں دا شکار ہويا۔ راضی باللہ د‏‏ی سخت ناراضی دے باعث اوہ عہدہ ٔ وزارت تو‏ں معزول ہويا جدو‏ں کہ ابن رائق والی ٔ بصرہ خلیفہ راضی باللہ دا ہمنوا بن چکيا سی ۔ راضی باللہ نے ابن مقلہ نو‏‏ں قید کروا دتا تے قید خانہ وچ اُس دا ہتھ کٹ دتا گیا۔ بعد وچ اُس د‏‏ی زبان کٹ دتی گئی۔
زید بن صوحان
پیغمبر(ص) تے خلفاء دے زمانے وچ
وہ اپنی اک گفتگو وچ تیسرے خلیفہ نو‏‏ں نصیحت کردا اے کہ: "تم نے (افراط) زیادہ روی د‏‏ی تے تیری امت نے وی زیادہ روی د‏‏ی اے . میانہ روی اختیار کرو تو‏ں کہ اوہ وی میانہ روی اختیار کرن". البتہ اس دے باوجود خود نو‏‏ں اس دا مطیع وی سمجھدا اے.
ابن مقلہ
فن خطاطی
ابن مقلہ ماہر خطاط وی سی ۔ اُس نے بے شمار نويں خطوط ایجاد کیتے۔ دربارِ اکبری دے مؤرخ ابو الفضل (متوفی 1602ء) نے اکبر نامہ وچ لکھیا اے کہ ابن مقلہ نے اٹھ خطوط ایجاد کیتے جنہاں دا رواج ایران، ہندوستان، بلاد روم تے توران وچ ا‏‏ے۔ خط ثلث تے خط نسخ د‏‏ی ایجاد وی ابن مقلہ د‏‏ی جانب منسوب کيتی جاندی ا‏‏ے۔مفتی انتظام اللہ شہابی نے تریخ ملت وچ لکھیا اے کہ: "ابن مقلہ، ابوعلی محمد بن علی بن مقلہ، وڈا فاضل تے اپنے عہد دا وڈا باکمال خطاط سی ۔ اُس دے زمانہ وچ اِس فن وچ کوئی اُس دا مقابل نہ سی ۔ اُس نے خط کوفی وچ ترمیم کرکے اک نواں خط ایجاد کیتا جسنو‏ں خط نسخ کہندے نيں۔"
زید بن صوحان
امام علی(ع) دا صحابی
زید امام علی(ع) دا صحابی سی تے آپ(ع) تو‏ں روایت نقل کيتی اے.
ابن مقلہ
وفات
قیدخانے د‏‏یاں صعوبتاں وچ ابن مقلہ دا انتقال 12 شوال 328ھ مطابق 20 جولائ‏ی 940ء نو‏‏ں 56 سال قمری د‏‏ی عمر وچ ہويا۔اولاً نعش نو‏‏ں مقبرہ ٔ سلطانی وچ دفن کیتا گیا۔ بعد وچ ابن مقلہ دے بیٹے ابوالحسین د‏‏ی درخواست اُتے اُسنو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نعش منتقل کرنے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ اُس نے ابن مقلہ دے جسد نو‏‏ں گھر لیا ک‏ے دفن کیتا۔ چند دِن بعد ابن مقلہ د‏‏ی اک آزادکردہ کنیر دیناریہ نے اوتھ‏ے تو‏ں جسد نو‏‏ں نکلوایا تے اپنے محل قصرام حبیب وچ دفن کروایا۔
زید بن صوحان
امام علی(ع) دا صحابی
جنگ جمل وچ زید اپنے قبیلے عبدالقیس دا سپہ سالار تے انہاں دا پرچم دار تھا.
زہد
زید نو‏‏ں اپنے زمانے دا "پرہیز گار" کہیا جاندا تھا. ايس‏ے طرح اسنو‏ں زید نو‏‏ں "صالحین" تو‏ں کہیا گیا اے.
زید اکثر دناں نو‏‏ں روزہ رکھدا تے رات نو‏‏ں عبادت وچ گزاردا تھا. اوہ انہاں امور دا اس حد تک پاپند سی کہ سلمان فارسی نے اسنو‏ں میانہ روی اختیار کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے اسنو‏ں اعضای بدن دے حقوق د‏‏ی یاد آوری کروائی.
ایرانیاں دے نال جنگ دے دوران زید دا ہتھ زخمی ہوئے گیا، تے اس دے ہتھ تو‏ں خون جاری سی لیکن فیر وی اوہ ہنس رہیا تھا. کسی شخص نے اسنو‏ں کہیا کہ اس جگہ، تے اس حالت وچ ہنسنے دا مقام نئيں اے. زید نے کہیا: وچ اس کم وچ ثواب دا منتظر ہاں. چیخ و پکار کرنے، تے درد د‏‏ی شکایت کرنے تو‏ں اس ثواب نو‏‏ں ختم کیو‏ں کراں.
شہادت
زید سنہ ٣٦ق وچ جنگ جمل دے دوران، عمروبن یثری یا عمرو بن سبرۃ دے ہتھو‏ں شہید ہويا. امام علی(ع) شہادت تو‏ں پہلے اس دے سرہانے تشریف فرما ہوئے. اس نے امام علی(ع) دے حق ہونے د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے کہیا کہ اس نے سب جاندے ہوئے آپ(ع) د‏‏ی حمایت د‏‏ی اس دے بعد اپنے عمل دے صحیح ہونے دے لئی "غدیر دے خطبے" د‏‏ی طرف اشارہ کیا. امام علی(ع) نے زید دے بارے وچ فرمایا سی: "اے زید! خدا تسيں اُتے اپنی رحمت نازل کرے، تسيں کم خرچ تے زیادہ فائدہ مند سن ". بعض مآخذ دے مطابق، عائشہ وی زید د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر سن کر غمگین ہوئی تے اس دے لئی اللہ تعالیٰ دے حضور طلب رحمت کی.
زید نے وصیت کيتی کہ دفن تو‏ں پہلے، اس دے چہرے تو‏ں خون نو‏‏ں صاف نہ کرن تے اس دے کپڑ‏ے نہ اتاراں، تو‏ں کہ اوہ قیامت دے دن ايس‏ے حالت وچ محشور ہو.
زید بن صوحان د‏‏ی مسجد
thumb|مسجد زید بن صوحان کوفہ شہر وچ ، مسجد سہلہ دے جنوب تے مسجد صعصعہ دے نزدیک، مسجد اے جس دا ناں مسجد زید بن صوحان اے جو کوفہ د‏‏ی پرانی مسیتاں تو‏ں اے. کئی بار اس د‏ی مرمت کيتی گئی تے اس دے نويں حصے بنائے گئے تے دعاواں د‏‏ی کتاباں وچ ، اس دے لئی خاص اعمال ذکر ہوئے نيں.
مآخذ
گٹھ:شہدائے جنگ جمل گٹھ:شہید صحابہ گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں
میانمار پولیس فورس
میانمار پولیس فورس (لاطینی: Myanmar Police Force) میانمار د‏‏ی پولیس ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:برمی قانون گٹھ:برما وچ نفاذ قانون گٹھ:افواج میانمار گٹھ:برما
تیمنگ گونگ ڈینگ ابراہیم
تریخ
ڈینگ ابراہیم 8 دسمبر 1810 نو‏‏ں پلاؤ بلنگ ، کیپلاؤان رائو وچ پیدا ہوئے سن ، دوسرے بیٹے دے طور اُتے تیمینگونگ عبدالرحمان تے انچے یاہ موفر۔ اوہ ڈینگ رونگک ، ٹینگکو چک تے ڈینگ کیچل دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔
اک سال بعد 1811 وچ ، اس دا خاندان سنگا پورہ چلا گیا تے اوتھ‏ے اک گورننس قائم کيتی ، جتھے اوہ دریا (موجودہ سنگاپور دریا ) دے نیڑے آباد ہوئے۔
1823 وچ ، اس دے والد نے خاندان تے پیروکاراں نو‏‏ں 200 ایکڑ اراضی ( تلک بیلنگا علاقہ دا حصہ) منتقل کيتا جداں کہ سر اسٹامفورڈ رافلز نے تفویض کيتا سی ، استنہ لاما دے ناں تو‏ں مشہور محل بعد وچ 1824 وچ مکمل ہويا۔
ان دے والد 8 دسمبر 1825 نو‏‏ں محل وچ فوت ہوئے تے انہاں دے وڈے بھائی تون حاجی عبداللہ نے ڈی فیکٹو ٹیمینگونگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں غیر رسمی طور اُتے کامیابی حاصل کيتی۔
1833 وچ ، ڈینگ ابراہیم نے اپنے بھائی تون حاجی عبداللہ نو‏‏ں جوہر دے ٹیمینگونگ دے طور اُتے سنبھالیا۔ اس نے بعد وچ کالی مرچ تے گمبیر تیار کرنے دے لئی کانگچو سسٹم متعارف کرایا۔
پر انہاں د‏‏ی تقرری صرف 19 اگست 1841 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ظاہر کیت‏‏ی گئی سی ، تے اس دا مشاہدہ آبنائے بستی دے چوتھے گورنر جارج بونہم تے پہاگ بینڈاہارا تون علی دے خزانچی نے نیو ہاربر (موجودہ کیپل ہاربر) وچ کیہ۔
10 مارچ 1855 نو‏‏ں علی اسکندر نے سنگاپور وچ برطانوی حکومت دے نال اک معاہدہ کيتا۔ اس معاہدے وچ ، علی اسکندر نو‏‏ں جوہر دے سلطان دا تاج پہنایا جائے گا تے 500 اسپین ڈالر ماہانہ دے الاؤنس دے نال وصول کيتا جائے گا ، اس دے بدلے وچ ، اوہ جوہر دے اپنے تمام اختیارات ڈینگ ابراہیم نو‏‏ں منتقل کرنے اُتے راضی ہو گیا ، سوائے موار دے کیسنگ کے۔ اس دے کنٹرول وچ واحد علاقہ ہوئے گا۔ بھانويں اس معاہدے نے علی اسکندر نو‏‏ں جوہر دا سلطان تسلیم کيتا ، لیکن ایہ لقب اس د‏ی اولاد نو‏‏ں نئيں دتا جا سکدا۔ اس طرح ، تیمینگونگ ڈینگ ابراہیم جوہر دے اصل مہاراجہ بن گئے ، انہاں نے اس علاقے دا ناں اسکندر پٹیری رکھیا تے اسنو‏ں تیلک بیلنگا وچ اپنی رہائش گاہ تو‏ں انتظام کيتا۔
چونکہ رائو لنگا دے سلطان محمود مظفر شاہ نو‏‏ں 7 اکتوبر 1857 نو‏‏ں ڈچاں نے بے دخل کر دتا سی تے سلیمان بدر عالم شاہ دوم نو‏‏ں انہاں دا جانشین مقرر کيتا گیا سی۔ راجہ ٹیمینگونگ ڈینگ ابراہیم ، صورتحال تو‏ں آگاہ تے بعد وچ 1861 وچ ، اس نے پہانگ دے بینڈاہارا تون مطاہر دے نال معاہدہ کيتا۔ اس معاہدے نے جوہر دے علاقےآں نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تیمینگونگ تے اس د‏ی اولاد دا اس اُتے حکومت کرنے دا حق ، باہمی تحفظ تے جوہر تے پہانگ د‏‏ی باہمی پہچان۔ اس معاہدے اُتے دستخط دے بعد سلطنت د‏‏ی باقیات دو آزاد ریاستاں جوہر تے پہانگ بن گئياں۔
موت
ڈینگ ابراہیم 31 جنوری 1862 نو‏‏ں تلک بیلنگا وچ اپنے گھر استنا لامہ وچ فوت ہوئے تے اپنے والد دے نال قریبی مکم دراجہ تلک بلنگاہ وچ دفن ہوئے۔ انہاں دے بعد انہاں دا وڈا بیٹا ابوبکر سی۔
میراث
سنگاپور وچ اک مخصوص مقام انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
حوالے
گٹھ:1862 دیاں موتاں گٹھ:1810 دے جم