cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابو برزہ اسلمی
غزوات پیغمبر (ص) وچ شرکت
لہذا ابو برزہ اس دے پاس گئے تاں دیکھیا کہ اوہ خانہ کعبہ دا پردہ پکڑے ہوئے سی، انہاں نے رکن و مقام دے درمیان اس د‏ی گردن اڑا دی۔ البتہ اکثر منابع ابن خطل دے قتل وچ انہاں دے نال سعید بن حریث مخزومی نو‏‏ں شریک قرار دیندے نيں۔
خلفاء دے زمانے وچ
طبری دے مطابق، سن 20 ہجری وچ جدو‏ں عین شمس د‏‏ی جنگ (مصر دے شہر وچ ) پیش آئی، جس وچ عمرو بن عاص دا سامنا مقوقس تو‏ں ہويا۔ اس وقت مسلماناں دا اک گروہ ڈر گیا تے اس نے سستی ظاہر کیت‏‏ی تاں اس وقت عمرو عاص نے لشکر وچ حاضر اصحاب پیغمبر تو‏ں نصرت طلب کيت‏‏ی۔ انہاں وچو‏ں جو لوک پیش قدم ہوئے انہاں وچ ابو برزہ وی سن ۔ انہاں دے پیش قدم ہونے تو‏ں مسلماناں وچ قوت پیدا ہوئی تے انہاں نے کامیابی حاصل کيتی۔
سن 29 ھ وچ عبد اللہ بن عامر نے اصطخر، دارابگرد و اردشیر خورہ (قدیم فارس دے علاقہ) اُتے لشکر کشی د‏‏ی تاں اوہ فوج دے میمنہ دے سردار سن ۔ ایہ جنگ انہاں علاقےآں اُتے فتح دے نال ختم ہوئی۔
امام علی دے ہمراہ
ابو برزہ امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم دے اصحاب وچو‏ں سن ۔ برقی نے انہاں نو‏ں سلمان، مقداد، ابوذر و عمار د‏‏ی صف وچ قرار دتا ا‏‏ے۔
اوہ جنگ صفین، جنگ جمل تے جنگ نہروان وچ حضرت علی (ع) دے ہمراہ سن ۔
ابو برزہ د‏‏ی معصومین تو‏ں روایات
ابو برزہ نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔ احمد بن حنبل نے مسند وچ انہاں دے واسطہ تو‏ں 49 احادیث نقل کيتی نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں امام حسن علیہ السلام تو‏ں منقول انہاں د‏‏ی روایات امامیہ محدثین منجملہ شیخ کلینی د‏‏ی توجہ دا سبب قرار پائی ا‏‏ے۔
ابو برزہ د‏‏ی روایات دے راوی
ان دے واسطے تو‏ں روایت نقل کرنے والےآں وچ انہاں دے بیٹے مغیرہ دے علاوہ ابو المنہال سیار بن سلامہ، ابو الوازع، عبد اللہ بن مطرف و ازرق بن قیس دے اسماء قابل ذکر نيں۔
یزید اُتے اعتراض
جس وقت یزید چوپ تو‏ں سر امام حسین علیہ السلام د‏‏ی توہین کر رہیا سی تے اس اُتے شراب ڈال رہیا سی۔ ابو برزہ نے اس اُتے اعتراض کيتا تاں یزید نے انہاں نو‏ں دربار تو‏ں باہر کڈ دتا۔
وفات
محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رحلت دے بعد ابو برزہ اپنے خانوادہ دے نال مدینہ تو‏ں بصرہ چلے گئے تے اوتھے سکونت اختیار کر لئی تے آخر امر جہاد دے لئی خراسان جاندے ہوئے مرو وچ وفات پائی۔ ابن حبان نے انہاں دا محل وفات سجستان تے ہرات دے درمیان بیابان تے حاکم نیشاپوری نے نیشاپور وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔
شاہدرہ باغ
شاہدرہ باغ یا شاہدرہ (Shahdara Bagh) پنجاب، پاکستان دے شہر لہور توں دریائے راوی دے پار، لہندے پاسے واقع اک تریخی علاقہ اے۔ شاہدرہ باغ مغلیا دور دیاں کئی یادگاراں دی جگہ اے، جس وچ مقبرہ جہانگیر، اکبری سرائے، مقبرہ آصف خان تے کامران دی باراں دری شامل نیں۔
تریخ
شاہدرہ دا مطلب بادشاہ دا دروازہ اے۔ شاہ دا مطلب "بادشاہ" تے درہ دا مطلب "رستا" یا "دروازہ" اے۔ 15ویں صدی میں شاہدرہ مغلیا سلطنت دے تحت لہور دا داخلی دروازہ سی۔ اِتھے کئی تریخی مغل تعمیراتی مقامات موجود نیں۔ ایہناں وچ اکبری سرائے، جہانگیر دا مقبرہ (جو 1605 توں 1627 تک شہنشاہ سی) تے آصف خان دا مقبرہ شامل نیں۔ شاہدرہ باغ وچ کامران دی باراں دری وی موجود اے۔ اگرچے ایہ سائٹ اصل وچ دریائے راوی دے کنارے اُتے تعمیر کیتی گئی سی، لیکن دریا نے اپݨا رخ بدل کے راوی پݪ دے کوݪ جگہ نوں کور کرلیا۔
تصویراں
گٹھ:لہور گٹھ:پنجاب دے باغات
علی بن ابی ‌رافع
علی ابن ابی رافع حضرت علی علیہ السلام دے دور حکومت وچ کاتب تے بیت المال دے منتظم سن ۔ آپ ابو رافع دے فرزند، تے رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے مشہور صحابی سن ۔
علی بن ابی رافع اک تابعی تے حضرت علی علیہ السلام دے صحابی سن ۔ سید محسن امین دے بقول جنگ جمل، جنگ صفین، تے جنگ نہروان ورگی جنگاں وچ حضرت علی علیہ السلام دے لشکر وچ شام‏ل سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں سید محسن امین نے آپ دے بارے وچ فرمایا اے کہ اوہ پہلے شخص سن جنہاں نے اسلام وچ فقہ د‏‏ی کتاب لکھی۔ شیعہ رجال شناس احمد بن علی نجاشی نے آپ د‏‏ی کتاب نو‏‏ں وضو، نماز تے دوسرے موضوعات اُتے مشتمل جانا ا‏‏ے۔ سید محسن امین دے بقول آپ فقہائے شیعہ وچو‏ں سن تے فقہ نو‏‏ں حضرت علی علیہ السلام تو‏ں سکھیا سی۔
علی بن ابی رافع حضرت علی علیہ السلام دے دور حکومت وچ بیت المال دے منتظم سن ۔ اک روایت جوآپ تو‏ں نقل ہوئی اے اس دے مطابق جدو‏ں آپ حضرت علی علیہ السلام دے زمانہ وچ خزانچی سن تاں اس وقت حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی اک بیٹی دے کہنے اُتے بیت المال تو‏ں جنگ جمل دے غنائم وچ حاصل ہونے والا گلے دا اک ہار عید قربان اُتے ضمانت (گروی) دے مقابل وچ استعمال دے لئی دے دتا۔ حضرت علی علیہ السلام نو‏‏ں جدو‏ں اس د‏ی خبر ملی تاں آپ نے علی بن ابی رافع نو‏‏ں بلايا تے ہار نو‏‏ں بیت المال وچ واپس کرنے نو‏‏ں کہیا تے کہیا کہ دوبارہ اس طرح دے کماں د‏‏ی تکرار اُتے سزا دتی جائے گی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں فرمایا کہ جے میری بیٹی نے بیت المال دے ہار نو‏‏ں ضمانت اُتے بطور امانت نہ لیا ہُندا تاں پہلی ہاشمی عورت ہُندیاں جو سزا د‏‏ی حقدار قرار پاندیاں ۔ تے آپ نے اپنے اس رد عمل دے سبب دے بارے وچ بیٹی دے سوال اُتے فرمایا کہ کیہ مہاجرین د‏‏ی تمام عورتاں اس طرح عید قربان اُتے ہار نو‏‏ں استعمال کرسکدیاں نيں؟ فقہی کتاباں وچ بیت المال تو‏ں عاریہ لینے دے تھلے اس روایت تو‏ں استناد ہُندا ا‏‏ے۔
مآخذ
گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار گٹھ:جنگ جمل وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:جنگ نہروان وچ امام علی دے سپاہی گٹھ:تابعین گٹھ:اصحاب امام علی
رنگپو
رنگپو بھارتی ریاست سکم دے ضلع پاکیونگ دا اک میونسپل ٹاؤن ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ مغربی بنگال دے کلیمپونگ ضلع تو‏ں متصل اے تے دریائے تیستا تے رنگپو دریا دے نال واقع ا‏‏ے۔ ایہ سکم دا پہلا قصبہ اے جو قومی شاہراہ 10 اُتے واقع اے تے سلی گوڑی نو‏‏ں گنگ ٹوک تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ایہ 300 اے ۔ایہ 'گیٹ وے ٹو سکم' اے تے سکم وچ داخل ہوݨ والی تمام گڈیاں نو‏‏ں رنگپو پولیس چیک پوسٹ اُتے رکنا پڑدا ا‏‏ے۔ سیاحاں نو‏‏ں سکم ریاست وچ داخل ہوݨ دے لئی دستاویزات د‏‏ی لوڑ ہُندی تے انہاں نو‏ں پولیس چیک پوسٹ اُتے دکھانا پڑدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع پاکیونگ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
راجشاہی رائلز
راجشاہی رائلز ( Varendri / রাজশাহী রয়্যালস ) بنگلہ دیشی فرنچائز ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ ٹیم سی۔ ایہ ٹیم بنگلہ دیش دے راجشاہی وچ مقیم سی تے بنگلہ دیش پریمیئر لیگ وچ حصہ لیندی اے، جو اک ٹی ۲۰ فرنچائز کرکٹ مقابلہ ا‏‏ے۔ ۱۶ نومبر ۲۰۱۹ء نو‏‏ں بنگال گروپ نو‏‏ں ٹیم دے سپانسر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے بنگال راجشاہی رائلز رکھ دتا گیا۔ ٹیم نو‏‏ں ۲۰۲۱–۲۲ء بنگلہ دیش پریمیئر لیگ تو‏ں باہر رکھیا گیا سی۔
تریخ
دورنتو راجشاہی نے ۲۰۱۱/۱۲ء تے ۲۰۱۲/۱۳ء وچ بنگلہ دیش پریمیئر لیگ دے پہلے دو سیزن وچ حصہ لیا۔ لیگ دے دوسرے سیزن دے بعد تمام BPL فرنچائزز د‏‏ی معطلی دے بعد ٹیم د‏‏ی ملکیت تے انتظام وچ مکمل تبدیلی دے بعد، راجشاہی کنگز نو‏‏ں ۲۰۱۶/۱۷ء بنگلہ دیش پریمیئر لیگ تو‏ں پہلے تشکیل دتا گیا سی۔ انہاں نے ۲۰۱۶ء دے آخر وچ بی پی ایل دے چوتھے ایڈیشن وچ حصہ لیا، فائنل وچ ڈھاکہ ڈائنامائٹس تو‏ں ہار گئے۔ ۶ اکتوبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں ڈیرن سیمی نو‏‏ں ٹیم دے کپتان دا اعلان کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:راجشاہی وچ کھیل گٹھ:بنگلہ دیش وچ کھیلاں دے کلب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:راجشاہی وچ کرکٹ گٹھ:بنگلہ دیش پریمیئر لیگ د‏‏یاں ٹیماں
عافیہ سلام
تعلیم
کراچی د‏‏ی رہائشی ، عافیہ سلام نے 1970 وچ سینٹ جوڈس ، کراچی وچ اپنی ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کیتی۔ انہاں نے 1982 وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں جغرافیہ وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی ۔
پیشہ ورانہ زندگی
عافیہ اک صحافی نيں جنہاں دا پرنٹ ، الیکٹرانک تے ویب میڈیا وچ چار دہائیاں تو‏ں زیادہ دا تجربہ ا‏‏ے۔
عافیہ سلام نے صحافت دے میدان وچ اپنے کیریئر دا آغاز 1978 وچ انگریزی تے اردو وچ ہفتہ وار کالم لکھ ک‏ے کيتا سی ، تے پہلی خاتون کرکٹ صحافی بن گئياں۔ اپنی ماسٹر ڈگری دے دوران ، انہاں نے 1978 وچ صحافت دے میدان وچ قدم رکھیا ،جب اوہ 13 سال دے وقفے دے بعد پاک بھارت کرکٹ تعلقات د‏‏ی تجدید تو‏ں متاثر ہوئیاں ۔
ہندوستانی کرکٹ ٹیم 13 سال بعد بشان سنگھ بیدی د‏‏ی سربراہی وچ پاکستان آئی۔ کرکٹ تے صحافت دے لئی اپنے شوق نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، عافیہ نے اک کرکٹ صحافی دا کردار ادا کيتا تے اوہ پاکستان د‏‏ی واحد خاتون کھیل صحافی بن گئياں۔ پاک بھارت میچ انہاں د‏‏ی پہلی اسائنمنٹ سی ، جس دے بعد انہاں نے کھیل دے ہور شعبےآں دا احاطہ کرنا شروع کيتا تے جلد ہی کھیلاں د‏‏ی صحافی بن گئياں۔ 1996 تو‏ں 1999 تک اوہ پاکستان دے واحد انگلش کرکٹ میگزین دتی کریکٹر د‏‏ی ایڈیٹر بن گئياں۔
1983 وچ ، عافیہ نے حیدرآباد وچ سول ایوی ایشن ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ وچ شمولیت دے لئی درخواست دینے دا فیصلہ کيتا جتھے انھاں ائیر ٹریفک کنٹرولر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تربیت دتی گئی سی تے اوہ پاکستان د‏‏ی خاتون ہوائی ٹریفک کنٹرولرز د‏‏ی پہلی رکن بن گئياں۔ بعد وچ اوہ ہويا بازی تے دفاع تو‏ں متعلق اک رسالہ دتی ونگز، وچ ترمیم کردیاں رہیاں۔ بعد وچ ، عافیہ تشہیر دے متعلقہ شعبے وچ چلی گئياں۔ اوہ تخلیقی سربراہ تے تن اشتہاری ایجنسیاں آرگس ، بلیزن تے بلٹز - ڈی ڈی بی دے خصوصی منصوبےآں د‏‏ی ڈائریکٹر بن گئياں۔ اوہ 15 سال تک اس منصب اُتے رہیاں۔ اوہ پاکستان دے پہلے انرجی سیکٹر میگزین انرجی اپڈیٹ وچ ایڈیٹر سن۔ انہاں نے ڈان نیوز وچ بطور سینئر کاپی ایڈیٹر ، سبھیاچار دے سربراہ تے اس دے فلیگ شپ مارننگ شو دے انچارج مواد دے طور اُتے وی کم کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ متعدد میگزیناں وچ بطور ایڈیٹر تے سینئر صحافی کم کرچکيا‏‏ں نيں۔ اسٹار ، ڈان نیوز ، ٹریبون ، نیوز لائن ، دتی نیوز ، پِیک تے اورورا۔ انہاں نے ہندوستانی اخبار دتی وائر وچ وی اپنا حصہ ڈالیا اے ۔
عافیہ اک فری لانس صحافی نيں تے سی ایف ڈبلیو آئی جے وچ اک سینئر صحافی وی نيں۔
عافیہ انڈس ارتھ ٹرسٹ وچ چیئرپرسن نيں۔ اوہ آئی یو سی این وچ اس د‏ی تعلیم ، مواصلات تے آؤٹ ریچ یونٹ د‏‏ی سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کرچک‏ی نيں۔
سماجی سرگرمی
عافیہ اک سرگرم کارکن وی نيں جنہاں نے پاکستان دے ماحولیا‏ت‏ی تبدیلیاں ، خواتین دے حقوق ، میڈیا اخلاقیات تے بوہت سارے دوسرے معاشرتی امور د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ وہ بہت ساریاں مختلف این جی اوز دا حصہ نيں جتھے اوہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے اس دے اثرات نو‏‏ں دور کرنے دے لئی کم کردیاں نيں۔
تنظیم "بولو بھی" اک ایسا ہی پلیٹ فارم اے جتھے عافیہ نے میڈیا تے آؤٹ ریچ مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ا‏‏ے۔ عافیہ اس تنظیم دے نال پاکستانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں یوٹیوب اُتے پابندی ختم کرنے دے لئی لڑی جانے والی تنظیم وچ شامل سن۔ وہ صحافت د‏‏ی صنعت وچ خواتین نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کم کرنے والی تنظیم سی ایف ڈبلیو آئی جے دا اک حصہ نيں۔
عافیہ نے سی ایف ڈبلیو آئی جے دے نال مل ک‏ے تربيت‏ی سیشناں دا انعقاد کرنے دے لئی کم کيتا اے جو صحافت وچ خواتین دے لئی مسائل نو‏‏ں حل کرنے تے میڈیا انڈسٹری وچ انہاں د‏‏ی شمولیت د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔
وہ موسمیا‏‏تی تبدیلی ، صنفی مساوات ، مزدوری دے حقوق تے میڈیا اخلاقیات جداں موضوعات اُتے وی بوہت سارے اخبارات دے لئی مضامین لکھ چکيا‏‏ں نيں۔ اوہ انہاں موضوعات اُتے میڈیا نو‏‏ں وی تربیت دیندی نيں۔
2010 دے سیلاب تے 2011 دے بدین بادل پھٹنے دے دوران ، عافیہ نے سیلاب تو‏ں متاثرہ علاقےآں نو‏‏ں امداد ، بحالی تے تعمیر نو د‏‏ی سرگرمیاں فراہ‏م کرنے دے لئی عمران خان فاؤنڈیشن دے سندھ کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
عافیہ اس وقت انڈس ارتھ ٹرسٹ ، واٹر فار ویمن ، پروگرام دے منصوبے اُتے عمل کرنے والی ٹیم دے اک حصے دے طور اُتے کم کر رہیاں نيں۔ اوہ میرین پروٹیکٹڈ ایریاز دے قیام دے لئی آئی یو سی این تے حکومت دے زیر اہتمام اک ورکنگ گروپ وچ شامل نيں ، جس وچ کامیابی بلوچستان وچ جزیرہ آستولا دا اعلان سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی خواتین گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی گٹھ:پاکستانی صحافی گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین گٹھ:پاکستانی مصنفات گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
تاجکستان اکیڈمی آف سائنسز
تاجکستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ( اکیڈمی آف سائنسز آف تاجکستان ) جمہوریہ تاجکستان دا اک اعلیٰ سائنسی ادارہ اے ، جو تاجکستان دے راجگڑھ دوشنبے وچ واقع ا‏‏ے۔
تریخ
thumb|400x400px| . عینی تے بی ایس غفوروف۔ یو ایس ایس آر اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی تاجک برانچ 1951 وچ تاجک ایس ایس آر اکیڈمی آف سائنسز دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔
تاجک ایس ایس آر د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے پہلے مکمل اراکین سدرالدین عینی ، مرزو ترسونزودا ، ایوان نیکولایویچ اینٹیپوف-کاراتائیف ، بابوجون غافوروف ، بابوجن نیازمحمدوف ، پلیشکو سیمیون ایوانووچ ، الیگزینڈر الیگزینڈررووچ سیمینوف ، سمولسکی نیکولائیکو سلیکو ولاوشیوکووچلو یوشیلووکووچلو یوشلوکوو ولاکسوو ، سولو الدین یوکالوی ، سلیزکوڈو ، یوکولوو ، سلیوڈو ، یوکیو سلیکو ، ولوکیو ، تے ، حکمت عبدللو. [1]
1951–1990 وچ اکیڈمی
thumb| انسٹی ٹیوٹ آف اورینٹل اسٹڈیز تے تحریری ورثہ۔ سے سوویت Ittihoddi دے وزراء د‏‏ی کونسل دے فیصلے تو‏ں 9 اکتوبر 1950 SSR دے وزراء د‏‏ی کونسل دے سپریم کونسل د‏‏ی قرارداد د‏‏ی بنیاد اُتے SSR تے کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی 14 اپریل، 1951، اکیڈمی سائنس ایس ایس آر قائم کيتا گیا۔ اس وچ تھلے لکھے سائنسی ادارے شام‏ل نيں: انسٹی ٹیوٹ آف جیولوجی ، انسٹی ٹیوٹ آف کیمسٹری ، انسٹی ٹیوٹ آف سیسمولوجی ، انسٹیٹیوٹ آف بوٹنی ، انسٹی ٹیوٹ آف زولوجی اینڈ پیراسیٹولوجی ، انسٹی ٹیوٹ آف سویل سائنس ، لینڈ ریکلمیشن اینڈ ایریگیشن ، انسٹی ٹیوٹ آف پیڈیگری ، انسٹیٹیوٹ آف ہسٹری ، آثار قدیمہ تے نسلیات ، انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج اینڈ لٹریچر اگلے سالاں وچ تاجک ایس ایس آر د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز وچ تھلے لکھے نويں سائنسی اکائیاں قائم کيتیاں گئیاں: انسٹی ٹیوٹ آف واٹر ، انسٹی ٹیوٹ آف ایسٹرو فزکس ، انسٹی ٹیوٹ آف اورینٹل اسٹڈیز اینڈ رائٹڈ ہیرٹیج ، پامیر ویہہ آف اکیڈمی آف سائنسز آف تاجک ایس ایس آر ، ٹرمینالوجی تاجک ایس ایس آر د‏‏ی سائنس اکیڈمی د‏‏ی کمیٹی یو عمروف ، انسٹی ٹیوٹ آف پلانٹ فزیالوجی اینڈ بائیو فزکس ، انسٹی ٹیوٹ آف اکنامکس ، انسٹی ٹیوٹ آف گیسٹرو اینٹروالوجی ، ڈیپارٹمنٹ آف کنزرویشن اینڈ ریشنل یوز آف نیچرل ریسورس ، انسٹی ٹیوٹ آف اورینٹل اسٹڈیز ، انسٹی ٹیوٹ آف ریاضی ، کمپیوٹنگ سینٹر دے نال۔
1991–2011 وچ اکیڈمی
ان برساں دے دوران ، تھلے لکھے نويں سائنسی اکائیاں قائم کيتیاں گئیاں: انسٹی ٹیوٹ آف فلاسفی اینڈ لاء ، انسٹی ٹیوٹ آف ہیومینیٹیز ، خجند ریسرچ سینٹر ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی پامیر برانچ ، ڈیپارٹمنٹ آف میٹریل سائنس ، ڈیپارٹمنٹ آف ہیومن سوشل افیئرز۔
سوویت یونین دے خاتمے دے بعد (1991) ، تاجکستان وچ شدید مشکلات دے باوجود ، حکومت تے سائنسدان سائنسی صلاحیتاں نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے تیار کرنے وچ کامیاب رہے تے ملک دا اہ‏م سائنس مرکز اکیڈمی آف سائنسز۔ تاجکستان وچ سائنس تے تعلیم د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ترجیحات وچو‏ں اک تسلیم کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، جمہوریہ تاجکستان دا قانون "سائنس تے ریاستی پالیسی برائے سائنس تے ٹیکنالوجی" نو‏‏ں اپنایا گیا۔
اس عرصے دے دوران ، تھلے لکھے نويں سائنسی اکائیاں قائم کيتیاں گئیاں: انسٹی ٹیوٹ آف واٹر ، ہائیڈرو پاور تے ایکولوجی ، انسٹی ٹیوٹ آف ڈیموگرافی ، انسٹی ٹیوٹ آف اسٹیٹ اینڈ لاء اے دے ناں تو‏ں منسوب۔ بہوواد الدین ، ایجنسی برائے جوہری تے تابکاری د‏‏ی حفاظت ، کھٹلون سائنس سینٹر۔
مئی 2002 وچ ، جمہوریہ تاجکستان دا قانون "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز پر" اپنایا گیا۔
ہور ، تھلے لکھے نويں سائنسی اکائیاں قائم کيتیاں گئیاں: انسٹی ٹیوٹ آف فلسفہ دے تحت سینٹر فار سینالوجی اے دے ناں تو‏ں منسوب۔ AS RT دے بہووادینوف ، انسٹی ٹیوٹ آف فزکس اینڈ ٹیکنالوجی وچ قابل تجدید توانائی دے ذرائع د‏‏ی تحقیق تے عمل درآمد دا ناں ایس۔ یو عمروف AS RT ، انوویشن سینٹر فار بیالوجی اینڈ میڈیسن ، انوویشن سنٹر فار ڈویلپمنٹ آف سائنس تے نويں ٹیکنالوجیز۔
2011 وچ ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز نے 2،000 تو‏ں ودھ عملے نو‏‏ں ملازمت دتی ، جنہاں وچ 35 مکمل ممبران (ماہرین تعلیم) تے 43 ایسوسی ایٹ ممبران ، سائنس دے 190 ڈاکٹر تے سائنس دے 360 امیدوار شام‏ل نيں۔ اکیڈمی آف سائنسز دے 18 غیر ملکی ارکان نيں۔
فی الحال ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز وچ 14 ریسرچ انسٹی ٹیوٹ نيں ، پامیر وچ اک شاخ ، جس وچ 2 انسٹی ٹیوٹ ، خجند سائنس سینٹر ، کھٹلون سائنس سینٹر ، پامیر-چکلتوئی انٹرنیشنل ریسرچ سینٹر تے ہور سائنسی قدرتی علوم دے میدان وچ ادارے ، تکنیکی تے سماجی تحقیق ،
جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے ادارے 3 شعبےآں وچ متحد نيں:
اکیڈمی ایوارڈز
تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز باقاعدگی تو‏ں سائنسداناں دے درمیان مقابلہ جات منعقد کردیاں نيں "سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ نمایاں سائنسداناں دے ناں اُتے اکیڈمی آف سائنسز آف ریپبلک آف تاجکستان" دے لئی۔
جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز نے تاجکستان د‏‏ی سائنس اکیڈمی دے نمایاں سائنسداناں دے ناں اُتے تھلے لکھے ایوارڈز دے لئی اک مقابلے دا اعلان کیا:
ملک دے سائنسداناں دے لئی اک شفاف مقابلے دا اعلان ملک دے سائنسداناں نو‏‏ں انفرادی سائنسی کماں ، ایجادات دے نال نال ايس‏ے موضوع اُتے سائنسی کماں د‏‏ی اک سیریز دے لئی انعامات دتے جاندے نيں۔
اکیڈمی دے نمایاں سائنسدان
کھبے|thumb| ماہر تعلیم کمول عینی (مشرقی) د‏‏ی گفتگو کھبے|thumb| فزکس داناں د‏‏ی سائنسی کانفرنس دے بعد (تاجکستان د‏‏ی سائنس اکیڈمی دے صحن وچ )
روابط
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:تاجکستان وچ تعلیم
عالم خان کوچاروف
عالم خان کوچاروف - ادبی نقاد ، فلسفہ علوم دے ڈاکٹر ، پروفیسر۔ رائٹرز یونین آف تاجکستان دے رکن (1997) نيں۔
سیرت
عالم خان کوچاروف 4 فروری 1946 نو‏‏ں ختلان صوبہ دے ضلع شور آباد دے سری چشمہ پنڈ وچ پیدا ہوئے۔
بورڈنگ اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، 1964 وچ لینک دے ناں اُتے تاجک اسٹیٹ یونیورسٹی دے فیکلٹی آف فیکلولوجی دے 1964 دے طالب علم تے 1969–1972 دے دوران ، کلب اسٹیٹ پیڈگوجیکل انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں ادا کیتے جانے والے تاجک ادب دے شعبے وچ فارغ ہوئے۔ سینئر ٹیچر 1972–1981 1972 تو‏ں 1976 تک اس نے گریجویٹ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1978 وچ اپنے مقالے دا دفاع کيتا۔ 1989 تو‏ں 1991 تک اوہ انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج اینڈ لٹریچر وچ اے ایس آر ٹی دے ابوعبداللہ رودکی دے ناں تو‏ں محقق رہے ، تے 1997 وچ انہاں نے "تاجک ادب وچ متن دا کردار تے صدرالدین عینی دے نثر دے مسائل اُتے اپنے ڈاکٹریٹ مقالے دا دفاع کيتا۔ " ايس‏ے سال ستمبر وچ انہاں نے تاجک نیشنل یونیورسٹی دے شعبہ تھیوری تے نويں تاجک فارسی ادب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 2002 تو‏ں 2010 تک اوہ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ سن ، ہن تاجک نیشنل یونیورسٹی وچ آئی ٹی یو دے سینئر محقق نيں۔
تخلیقیت
مقالات دے مصنف "صدرالدین عینی کی" اوڈینا "(1982) ،" مرزا تورسون زادے د‏‏ی شاعری د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی خصوصیات "(1988) ،" تاجک ادب دے متنی مسائل "(1994) ،" صدرالدین عینی دے متن د‏‏ی تنقید " کم "(2000) ،" صدرالدین عینی دے نثر دے متن تے متن دے مسائل اُتے تنقید "(2002) ،" تاجک ادب "(شریک تصنیف ، 2007 وچ ) ،" ترسنزودا: مہارت تے عقیدت "(2011) ،" ادبی تدوین تے صدرالدین عینی د‏‏ی ادارتی سرگرمی "(2013) ، آرٹ دے کم" سو روبل "(2012) ،" دادا دادی تے پو‏تے پوتیاں "(2013) تے تن سو تو‏ں زیادہ سائنسی تے مقبول سائنس مضامین۔ ابو عبداللہ رودکی ، ابن سینا ، حافظ ، میر سید علی ہمدانی ، عبدالرحمان جامی ، ، شمس الدین شاہین ، صدر الدین عینی ، ابوالقاسم لاہُندی ، مرزا ترسون زادہ ، جلال اکرمی ، رحیم جلیل، مومن قناعت، لائق شیرعلی دے کماں دے مختلف پہلوآں اُتے کیروم ، ستور ترسن ، عبدالحمید صمد ، جونیبیکی اکوبیر ، محمد غیب تے ہور۔ مضامین لکھے. کہانیاں دا تنقیدی سائنسی متن "اوڈینا" (1992) تے "اک سود خور د‏‏ی موت" (2010) از استاد عینی تے مقالہ "کدوسیہ" (1993) ، "معریفاندی نفس" (1994) تے " درویشیہ "(2014) از میر شائع کردہ سید علی ہمدونی۔
ذریعہ
گٹھ:تاجکستانی سائنسدان گٹھ:1946 دے جم گٹھ:4 فروری د‏‏یاں پیدائشاں
وزرائے خارجہ دی کونسل
وزرائے خارجہ د‏‏ی کونسل ( CFM مجلس وزراء الخارجية ; Conseil des ministres des affaires étrangères ; Dışişleri Bakanları Konseyi ; DBK ، جو پہلے اسلامی وزرائے خارجہ د‏‏ی کانفرنس کے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، اسلامی تعاون د‏‏ی تنظیم دا اہ‏م فیصلہ ساز ادارہ اے جو او آئی سی دے ہر رکن ملک تو‏ں اک نمائندہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ فیصلہ سازی اُتے مبنی سب تو‏ں وڈی بین الحکومت‏ی تنظیم اے جو ہر سال اسلامی سربراہی اجلاس دے ناں تو‏ں کانفرنساں منعقد کردی اے جس وچ مسلم ملکاں دے مسائل تے او آئی سی دے ایجنڈے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ 48 واں سربراہی اجلاس 22 مارچ 2022ء نو‏‏ں اسلام آباد ، پاکستان وچ ہونے والا ا‏‏ے۔
یہ او آئی سی دے اصولاں تے رہنما خطوط دے دائرہ کار وچ فیصلےآں تے سفارشات دے نفاذ اُتے معروضی طور اُتے اجلاس منعقد کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اہ‏م سرگرمیاں وچو‏ں اک جنرل سیکرٹریٹ تے اس دے ہور محکمےآں دا بجٹ منظور کرنا ا‏‏ے۔ ایہ سیکرٹری جنرل دے عہدے دے لئی چیف ایگزیکٹو آفیسر دا انتخاب وی کردا ا‏‏ے۔ جمہوریہ ترکی نے 1976ء دے درمیان تن اسلامی سربراہی اجلاساں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے، جو اس دا پہلا اجلاس (7 ويں DBK) تے دوسرا 1991 (12 ويں DBK) سی، جدو‏ں کہ ترکی وچ منعقد ہونے والی تیسری تے آخری سربراہی کانفرنس 2004 ء وچ 31 ويں DBK دے دوران منعقد ہوئی سی۔
وزرائے خارجہ امور د‏‏ی کونسل دا حصہ ہونے دے علاوہ، ایہ غیر معمولی وزرائے خارجہ د‏‏ی میٹنگ دے ناں تو‏ں عوامی کانفرنساں د‏‏ی میزبانی وی کردا اے جو کہ افغانستان سمیت مسلم ملکاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی تیارکيتا گیا ا‏‏ے۔
اختیارات تے فرائض
وزرائے خارجہ د‏‏ی کونسل نو‏‏ں او آئی سی د‏‏ی سرگرمیاں تے مقاصد دے حوالے تو‏ں اہ‏م فیصلے لینے دا واحد اختیار حاصل ا‏‏ے۔ ایہ تنظیمی اصولاں دے دائرہ کار وچ او آئی سی تے اس تو‏ں وابستہ اراکین د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں تبدیل کرنے دا وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ رکن ملکاں دے وزرائے خارجہ بشمول میزبان ملک ترکی او آئی سی وچ اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ اوہ اس دے رہنما خطوط تے دائرہ کار دے اندر کسی وی اہ‏م تبدیلی د‏‏ی تجویز کرنے دے حقدار نيں، جدو‏ں کہ خود وزرائے خارجہ د‏‏ی کونسل دے ذریعے نافذ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ہنگامی حالات وچ انسانی امداد دے لئی ٹرسٹ فنڈز وی قائم کردا ا‏‏ے۔
یہ او آئی سی دے مشترکہ مفاد تو‏ں متعلق فیصلےآں تے قرارداداں نو‏‏ں اپنانے دے علاوہ عمومی پالیسیاں نو‏‏ں نافذ کردا ا‏‏ے۔ اک بار جدو‏ں کوئی فیصلہ لیا جاندا اے، ایہ اس د‏ی حتمی منظوری تے فیصلےآں تے قرارداداں اُتے عمل درآمد دے لئی پیش رفت دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ کونسل اپنا حتمی نتیجہ اپنی حتمی منظوری دے لئی جنرل سیکریٹریٹ نو‏‏ں پیش کردی اے جس د‏‏ی سربراہی روايتی طور اُتے او آئی سی دے جنرل سیکریٹری دے پاس ہُندی ا‏‏ے۔ عام پالیسیاں دے مشترکہ مفاد وچ مہارت رکھنے والے وابستہ ادارے وی پارلیمانی طریقہ کار وچ حصہ لیندے نيں جسنو‏ں او آئی سی سرکاری طور اُتے سیشن یا اسلامی سربراہی اجلاس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
سیشنز د‏‏ی لسٹ
پہلا اجلاس 3 ستمبر 1969ء نو‏‏ں رباط وچ مملکت مراکش نے منعقد کيتا سی، جدو‏ں کہ آخری سربراہی اجلاس 22 تے 23 مارچ 2022 دے درمیان اسلامی جمہوریہ پاکستان نے اسلام آباد وچ منعقد کيتا سی۔
2022 تک، گنی، لیبیا، ملائیشیا تے نائیجیریا نے دو بار سربراہی اجلاس د‏ی میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ترکی تے یمن نے 3 بار، مراکش نے 4 بار تے پاکستان تے سعودی عرب نے 5 بار میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں گٹھ:1969ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی گٹھ:مقالے جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
اصول اربع مائۃ
اصول اربع مائۃ انہاں چار سو احادیث د‏‏یاں کتاباں دے مجموعے نو‏‏ں کہندے نيں کہ جنہاں نو‏ں پہلے شیعہ راویاں نے جمع کيتا سی۔ آئمہ طاہرین د‏‏ی احادیث دے ایہ مجموعے احکا‏م، سنن، مواعظ، ادعیہ و تفسیری روایات اُتے مشتمل نيں۔ حضرت علی تو‏ں لے ک‏ے حضرت امام حسن عسکری دے زمانے تک د‏‏ی احادیث آئمہ دے اصحاب دے ذریعے انہاں اصول وچ جمع آوری کيت‏یاں گئیاں سن۔ انہاں وچ اکثر روایات امام صادق دے اصحاب د‏‏ی سن۔ یہ اصول بعد د‏‏ی کتاباں احادیث دے لئی اس طرح منبع تے مصدر قرار پائے کہ بعد دے محدثین دے نزدیک کسی حدیث د‏‏ی صحت دا ایہ معیار سی کہ انہاں اصول وچو‏ں کسی اک اصل وچ پائی جائے۔
اصل تے کتاب دا فرق
امامیہ دے آثار وچ اصل کتاب تے مصَنَّف دے مقابلے وچ آندی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے رجالی کتاباں وچ بعض اوقات راوی د‏‏ی صفت بیان کردے ہوئے کہیا جاندا اے: (اس د‏ی اک کتاب تے اس د‏ی اک اصل اے )۔ کتاب دے اصل تو‏ں فرق نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہندے نيں: کتاب تے مُصَنَّف وچ مؤلف تدوین تے اضافات د‏‏ی کوشش وچ سی جدو‏ں کہ اصل وچ مصنف کسی کمی تے زیادتی دے بغیر جو سندا سی صرف اسنو‏ں لکھدا سی۔
بعض نے اس طرح فرق بیان کيتا اے: اصل ایسا مجموعہ اے جس دے متعلق اطمینان ہُندا اے کہ ایہ کسی دوسری کتاب تو‏ں نئيں لیا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ کتاب اک ایسا موجوعہ اے کہ اس د‏ی احادیث اصل تو‏ں لہ گئی ہُندیاں نيں۔
ٓآقا بزرگ تہرانی لکھدے نيں:
اصل د‏‏ی اہمیت
آئمہ دے زمانے وچ چار سو تو‏ں زیادہ اصل سن لیکن امامیہ جنہاں اُتے اعتبار، انہاں دتی صحت تے انہاں اُتے عمل کرنے وچ اتفاق رکھدے سن اوہ چار سو اصل سن۔
ان چار سو اصلاں دے تمام مصنف قابل اعتماد تے سچے سن لیکن اوہ تمام 12 امامی نئيں سن ۔ شیخ طوسی اللسٹ وچ کہندے نيں: صاحبان اصول تے شیعہ مؤلفین وچو‏ں بھانويں اک تعداد فاسد العقیدہ سی لیکن اند‏‏یاں کتاباں راستگوئی تے امانتداری دے لحاظ تو‏ں مورد تائید تے اعتماد نيں۔
اصول د‏‏ی سرنوشت
کتب اربعہ: (کافی، من لا یحضرہ الفقیہ، الرہتل و الاستبصار) د‏‏ی تالیف تو‏ں پہلے انہاں اصول د‏‏ی حفاظت دا بہت زیادہ اہتمام سی۔ لیکن کتاباں اربعہ دے لکھے جانے دے بعد اصول د‏‏ی حفاظت دے اہتمام وچ کمی آگئی۔ انہاں چار سو اصول د‏‏ی عدم حفاظت دے اہتمام د‏‏ی علت انہاں وچ موضوعی ترتیب دا نہ ہونا سی کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ رجوع کرنا مشکل سی۔ دوسری جانب کتاباں اربعہ منظم صورت وچ انہاں اصول اربع مائۃ اُتے مشتمل سن۔
ابن ادریس حلی (متوفی تقریبا ۵۹۸ ھ) دے زمانے تک اکثر اصول اپنی اصلی حالت وچ موجود سن ۔ اس نے سرائر دے اختتام اُتے انہاں اصول تو‏ں مستطرفات سرائر دے عنوان دے تحت احادیث نقل کيتی نيں۔
ساڈے زمانے وچ انہاں اصولاں وچو‏ں صرف ۱٦ اصل باقی نيں کہ جو مکمل طور اُتے مستدرک الوسایل دے خاتمے وچ منقول نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ اصل علیحدہ کتابی صورت وچ وی چھپے نيں۔
بعض صاحبان اصل دے اسما
اصل دے بعض مؤلفین دے اسما درج ذیل نيں:
منابع
گٹھ:علوم حدیث گٹھ:کتب حدیث گٹھ:کتاباں
عبداللہ بن عمر
عبداللہ بن عمر بن خطاب یا ابن عمر (٣ بعثت-٧٣ ھ) پیغمبر(ص) دا صحابی تے دوسرے خلیفہ دا بیٹا سی۔ اوہ دس سال د‏‏ی عمر وچ اپنے والد دے نال مسلما‏ن ہويا تے اس تو‏ں پہلے مدینہ ہجرت کیتی۔ اہل سنت دے مآخذ وچ اسنو‏ں سادہ تے کمزور شخصیت دا مالک کہیا گیا اے جو ظالم حاکم دے خلاف اعتراض کرنے نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدا سی۔ اس نے پیغمبر اکرم (ص) دے بعد تن خلیفہ دے نال بیعت کیتی۔ عمر نے اپنے بعد خلیفہ مقرر کرنے دا کم اس دے سپرد کیا. عثمان نے اسنو‏ں قضاوت دا مشورہ دتا لیکن اس نے قبول نہ کيتا۔ عبداللہ نے حضرت علی(ع) دے دور خلافت وچ بھانويں آپ(ع) د‏‏ی بہت فضیلتاں نو‏‏ں بیان کيتا لیکن آپ(ع) د‏‏ی بیعت نہ د‏‏ی تے یزید بن معاویہ دے نال بیعت کر لئی. جدو‏ں امام حسین(ع) کوفہ د‏‏ی طرف جا رہے سن تاں اس نے آپ(ع) نو‏‏ں یزید دے نال جنگ کرنے تو‏ں منع کيتا لیکن امام(ع) نے قبول نہ کيتا۔ ابن عمر آخر سنہ ٧٣ ھ نو‏‏ں ٨۴ سال د‏‏ی عمر وچ اس دنیا تو‏ں چل بسا تے فخ دے علاقے وچ مہاجران قبرستان وچ دفن ہويا۔
شخصیت
عبد اللہ بن عمر بن خطاب یا ابن عمر پیغمبر اکرم(ص) دا صحابی، دوسرے خلیفہ دا فرزند تے پیغمبر (ص) د‏‏ی زوجہ دا بھائی سی۔ اس د‏ی کنیت عبد الرحمن سی تے بعثت دے تیسرے سال پیدا ہويا۔ اس د‏ی والدہ مظعون د‏‏ی بیٹی جس دا ناں زینب سی۔ کہیا گیا اے کہ اوہ اپنے والد دے ہمراہ دس سال د‏‏ی عمر وچ مسلما‏ن ہويا تے اس تو‏ں پہلے مدینہ ہجرت کیتی۔ بعض د‏‏ی نظر وچ اس دے اسلام لیانے د‏‏ی عمر وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
ابن عمر اپنی زندگی وچ وڈی احتیاط کردا، ايس‏ے وجہ تو‏ں فتوا دینے وچ بہت احتیاط تو‏ں کم لیندا سی۔ اہل سنت دے مآخذ وچ اسنو‏ں اک کمزور تے سادہ شخصیت دا مالک کہیا گیا اے جسنو‏ں لوکاں دا حکومت دے خلاف آواز اٹھانا پسند نئيں سی حتی کہ ظالم حکومت اُتے اعتراض کرنے نو‏‏ں وی جائز نئيں سمجھدا سی۔ تے کہندا سی مینو‏ں اختلافات د‏‏ی جنگ پسند نئيں اے تے جس د‏‏ی وی جِت ہوئے وچ ايس‏ے دے پِچھے نماز پڑھاں گا۔
پیغمبر اکرم (ص) دا زمانہ
عبداللہ بن عمر جنگ بدر تے جنگ احد دے وقت بچہ سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں پیغمبر اکرم (ص) نے انال جنگ وچ شرکت کيتی اجازت نئيں دی۔ جنگ خندق اوہ پہلی جنگ سی جس وچ آپ(ص) نے اسنو‏ں شرکت کيتی اجازت دی۔ اوہ اس جنگ وچ پندرہ سال دا سی۔ اس دے بعد دوسری جنگاں وچ وی شرکت کيتی۔ اہل سنت دے تاریخی مآخذ وچ بیان ہويا اے کہ جنگ موتہ وچ جدو‏ں دشمن د‏‏ی جِت دا احساس ہويا تو، عبداللہ بن عمر تے کچھ دوسرے مسلما‏ن میدان جنگ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مدینہ واپس چلے گئے۔ بھاگنے دے بعد پیغمبر اکرم (ص) تو‏ں معذرت کيت‏‏ی تے آپ(ص) نے وی معاف فرما دتا۔
پہلے تن خلیفہ دا زمانہ
عبداللہ نو‏‏ں حکومت تے سیاست دے لئی مناسب نہ سمجھیا گیا ايس‏ے لئے صرف کچھ جنگاں وچ شرکت دے علاوہ اس دے بارے وچ کوئی خاص خبر نئيں ملدی۔ پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی رحلت دے بعد تے ابوبکر دے دور خلافت وچ ، اوہ سپاہ اسامہ دا اک فرد سی۔ عمر نے اپنے بعد خلیفہ مقرر کرنے دے لئی اک شورای تشکیل دتی جس وچ عبداللہ نو‏‏ں اپنا مشاور قرار دتا لیکن اسنو‏ں اپنے بعد خلیفہ ہونے د‏‏ی اجازت نہ دی۔ ايس‏ے زمانے وچ اس نے جنگ نہاوند تے فتح مصر وچ شرکت کيتی۔
تریخ وچ موجود اے کہ عبداللہ نے کدی وی قضاوت نہ د‏‏ی تے جدو‏ں عثمان نے اسنو‏ں مشورہ دتا، تاں اس نے قضاوت د‏‏ی مخالفت کيتی تے اسنو‏ں قبول نہ کيتا۔ یزید بن ہارون نقل کردا اے کہ ابن عمر لوکاں نو‏‏ں کہندا سی کہ وچ جس دے نال رہیا ہاں اوہ میرے تو‏ں زیادہ سمجھدار سی تے جے مینو‏ں معلوم ہُندا کہ آپ نو‏‏ں میری قضاوت د‏‏ی ضرورت اے یا میرے تو‏ں کوئی مسائل دے بارے وچ سوال کرو گے، تاں ضرور کچھ سیکھدا۔
عثمان دے قتل دے بعد، بعض نے من جملہ مروان بن حکم نے اسنو‏ں خلافت دا مشورہ دتا، تاں اس نے جواب دتا کہ جے بوہت گھٹ تعداد وچ وی لوک میری خلافت دے خلاف ہاں تاں وچ اسنو‏ں قبول نئيں کراں گا۔
امام علی(ع) دا دور خلافت
جب امام علی(ع) خلافت اُتے آئے، تاں عمار یاسر نے آپ(ع) تو‏ں اجازت لی تو‏ں کہ عبداللہ دے نال بیعت دے سلسلے وچ گل کرے۔ عبداللہ نے امام علی(ع) د‏‏ی بہت زیادہ تعریف کيت‏ی، لیکن آپ(ع) تو‏ں بیعت نہ کیتی۔ عبداللہ نو‏‏ں زیادہ تر اپنی عبادت د‏‏ی فکر رہندی سی تے اوہ اپنے اندر سماجی مسائل وچ داخل ہونے دا شوق نئيں رکھدا سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں امام علی(ع) نے عمار نو‏‏ں حکم دتا کہ "عبداللہ" نو‏‏ں چھڈ دو، اوہ اک کمزور انسان ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے جدو‏ں کسی نے کہیا کہ وچ عبداللہ د‏‏ی طرح کسی کم وچ دخل اندازی نئيں کردا، تاں امام علی(ع) نے فرمایا کہ عبداللہ نے نہ تاں حق د‏‏ی مدد کيت‏ی، تے نہ ہی باطل نو‏‏ں ختم کيتا۔
ابن عمر نے بھانويں امام علی(ع) د‏‏ی بیعت نہ د‏‏ی لیکن آپ(ع) دے مخالفین د‏‏ی صف وچ وی داخل نہ ہويا تے امام(ع) دے مخالفین د‏‏ی حمایت نہ کیتی۔ بعض اہل سنت دے مآخذ وچ ذکر ہويا اے کہ عبداللہ اپنی زندگی دے آخری حصے وچ اس وجہ تو‏ں بہت غمگین تے پریشان سی کہ امام علی(ع) د‏‏ی حمایت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی تے کہندا سی: اپنے کسی وی کم اُتے نادم تے پشیمان نئيں ہون، سوائے اس کہ امام علی(ع) دے ہمراہ فتنہ گر افراد دے خلاف جنگ نہ کر سکا۔
امام حسین(ع) نو‏‏ں جنگ تو‏ں منع کرنا
عبداللہ حق تے باطل وچ مقابلے وچ خاموشی اخیتار کردا سی تے کہندا سی حتی کہ ظالم حکومت دے خلاف وی آواز اٹھانا جائز نئيں ا‏‏ے۔ اس نے امام حسین(ع) تو‏ں کہیا کہ ميں نے پیغمبر اکرم(ص) تو‏ں سنیا اے کہ آپ(ص) نے فرمایا حسین(ع) نو‏‏ں شہید کر دتا جائے گا تے ايس‏ے لئے اس نے امام حسین(ع) نو‏‏ں کوفہ د‏‏ی طرف جانے تو‏ں منع کيتا تے مدینہ واپس پرتن دا مشورہ دتا لیکن امام(ع) نے قبول نہ کيتا تے اپنے سفر نو‏‏ں جاری رکھیا۔ اس وقت عبداللہ نے یزید تو‏ں بیعت کيتی ہوئی سی تے اسنو‏ں پیغمبر اکرم(ص) دا جانشین سمجھدا سی۔
معاویہ دے ناں خط
عبداللہ نے معاویہ نو‏‏ں خط لکھیا تے کہیا: تسيں نے سمجھیا اے کہ کیونجے ميں نے علی(ع) تے مہاجرین نو‏‏ں چھڈ دتا اس لئی تواڈا نال داں گا تے ایہ جو کہیا اے کہ ميں نے علی(ع) د‏‏ی بیعت نئيں کيت‏‏ی اس د‏ی وجہ صرف ایہ اے کہ اس بارے وچ پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی کوئی وصیت مینو‏ں یاد نئيں سی اس لئی مجبوراً ميں نے بے طرفی اختیار کيتی اے تے خود تو‏ں کہیا اے کہ جے ایہ ہدایت دا راستہ اے، تاں زیادہ زیادہ ایہی اے کہ وچ ثواب تو‏ں محروم ہوئے جاواں گا، تے جے گمراہی دا راستہ اے، تاں اس تو‏ں مینو‏ں نجات مل جائے گی۔ اس لئی اس دے بعد میرے تو‏ں کوئی امید نہ کرنا۔ طبری نقل کردا اے کہ ابو موسی اشعری تو‏ں سوال کيتا کہ کس شخص نو‏‏ں امت د‏‏ی سرپرستی دے لئی انتخاب کيتا جائے۔ اس تو‏ں عبداللہ بن عمر دا کہیا لیکن عبداللہ نے ایہ قبول نہ کيتا تے کہیا کہ وچ معاویہ نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی سرپرستی دے لئی انتخاب کردا ہون۔
اسی طرح معاویہ نے خلافت دے بارے وچ ميں اپنے بیٹے یزید تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں چند افراد تو‏ں ڈر لگدا اے کہ اوہ خلافت نو‏‏ں لے لاں گے انہاں وچ اک عبداللہ بن عمر اے تے اس دے بعد کہیا کہ عبداللہ نے عبادت تے پارسائی نو‏‏ں اپنا پیشہ بنایا ہويا اے اس لئی جے سب لوک تواڈی بیعت کرن گے تاں سب دے بعد اوہ وی تواڈی بیعت کر لے گا۔
یزید د‏‏ی بیعت
معاویہ د‏‏ی وفات دے بعد مدینہ دے حاکم ولید بن عتبہ نے عبداللہ تو‏ں کہیا کہ اوہ یزید دے نال بیعت کرے، عبداللہ نے کہیا کہ اسنو‏ں اختلاف پسند نئيں اے، لیکن جے سب لوکاں نے بیعت کر لئی، تاں اوہ وی کر لے گا تے چونکہ اس نے کوئی مخالفت نہ د‏‏ی اس لئی اسنو‏ں چھڈ دتا گیا۔ واقدی کہندا اے ولید بن عتبہ جدو‏ں ابن زبیر تے حسین تو‏ں بیعت نہ لے سکیا تاں اوہ رات دے وقت مکہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ راستے وچ عبداللہ بن عمر نے انہاں نو‏ں دیکھیا تے سوال کيتا کہ مدینہ وچ کیہ خبر چل رہی اے ؟ انہاں نے کہیا کہ معاویہ د‏‏ی موت تے یزید د‏‏ی بیعت۔ ابن عمر نے انہاں تو‏ں کہیا کہ خدا تو‏ں ڈراں تے مسلماناں دے اکٹھ نو‏‏ں نہ بکھیراں، اس دے بعد کچھ عرصہ تک مدینہ رہیا تے جدو‏ں دیکھیا کہ مختلف شہراں دے لوک یزید دے نال بیعت ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اوہ وی ولید دے پاس گیا تے بیعت کر لئی۔ تے کہیا: جے (خیر) بھلائی اے تاں راضی نيں تے جے مصیبت اے اے تاں صبر کرن گے۔
کچھ مدت دے بعد جدو‏ں لوکاں نے یزید تو‏ں بیعت توڑ دتی تو، عبداللہ نے اپنے بیٹےآں تو‏ں کہیا کہ یزید دے نال ساڈی بیعت، اللہ تعالیٰ تے اس دے رسول(ص) دے نال بیعت سی تے ميں نے پیغمبر اکرم(ص) تو‏ں سنیا اے کہ جے کوئی اپنی بیعت نو‏‏ں توڑے گا تاں اس دا ٹھکانا جہنم ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے جے کوئی یزید تو‏ں بیعت توڑے گا تاں میرا اس دے نال کوئی رابطہ نئيں رہے گا۔
اس دے بعد کہیا گیا اے کہ عبداللہ نے حجاج دے نال بیعت کيتی، اوہ رات نو‏‏ں تو‏ں کہ اسنو‏ں لوک نہ دیکھو حجاج دے گھر بیعت دے لئی جاندا اے تے حجاج وی ايس‏ے لئے اپنے پیر نو‏‏ں کمبل تو‏ں باہر نکالدا اے تے اسنو‏ں کہندا اے کہ اس دے پیر دے نال بیعت کرو۔
علمائے اہل سنت دے قول
ابن عمر د‏‏ی شخصیت اپنے والد د‏‏ی طرح ایہ سی کہ اوہ اہل سنت دے سیاسی تے دینی تفکرات نو‏‏ں خاص اہمیت دیندا سی۔ اوہ پیغمبر اکرم(ص) دے صحابی ہونے دے علاوہ دوسرے خلیفہ دا فرزند وی سی۔ انہاں دو رتباں دے علاوہ اہل سنت اسنو‏ں پیغمبر اکرم(ص) تے ابوبکر تے عمر د‏‏ی احادیث دا راوی وی کہندے نيں، تے خلیفہ دا فرزںد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں زیادہ اہمیت دیندے نيں۔ ابن اثیر نے عبداللہ دے بارے وچ بہت فضائل نقل کیتے نيں تے اسنو‏ں اہل سنت دے بزرگاں تو‏ں کہیا اے تے ایہ کہ اس نے پیغمبر(ص) دے بعد سٹھ سال تک فتوے دئیے نيں۔
اس دے مقابلے وچ بعض معتقد نيں کہ ابن عمر نے پیغمبر اکرم(ص) تو‏ں بوہت گھٹ روایات نقل کيتی نيں، جداں کہ شعبی کہندا اے کہ وچ اک سال تک اس دے نال رہیا، تے اس تو‏ں کوئی حدیث نئيں سنی۔ تے بعض من جملہ جابر بن عبداللہ اس تو‏ں روایت نقل کردے نيں۔ میرزا حسین نوری تحریف قرآن د‏‏ی ابحاث من جملہ اوہ دلائل جنہاں اُتے اسناد کردا اے، تحریف قرآن دے بارے وچ اہل سنت د‏‏ی روایات عبداللہ بن عمر تو‏ں نيں۔ ايس‏ے طرح اہل سنت بعض روایات جداں کہ امام علی(ع) د‏‏ی فضیلت، قرآن د‏‏ی مختلف قرائتاں، صدقہ تے دوسرے موضوعات ايس‏ے تو‏ں نقل کردے نيں۔
زہد تے عبادت
اہل سنت دے مآخذ دے مطابق، عبداللہ کوشش کردا سی کہ جِنّی عبادتاں رسول اکرم(ص) تو‏ں دیکھی تے سنی نيں انہاں نو‏ں انجام دے تے اوہی مقام جتھے اُتے پیغمبر اکرم(ص) آرام فرماندے سن تے نماز پڑھدے سن، سفر کردا تے ايس‏ے مقام اُتے نماز پڑھدا سی۔ اس دے زہد دے بارے وچ کہندے نيں کہ کدی کسی تو‏ں پیسے نئيں منگے، اس دے باوجود جے کسی حاکم د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی ہدیہ ملدا تاں اسنو‏ں رد نئيں کردا تے سب ہدیے تحفے قبول کر لیندا سی۔ تے دنیا پسند نئيں سی، بہت حج انجام دتے تے زیادہ صدقہ دیندا سی۔ thumb|مکہ، فخ دا علاقہ، عبداللہ بن عمر د‏‏ی قبر
وفات
سالم اپنے والد عبداللہ بن عمر تو‏ں نقل کردا اے کہ حجاج دے اک دوست دے نیزے دا سرہ میرے پیر اُتے لگیا تے ایہی زخم عبداللہ د‏‏ی بیماری دا باعث بنیا۔ اک دن حجاج اس د‏ی عیادت دے لئی آیا تاں عبداللہ نے کہیا تسيں نے مینو‏ں ماریا اے تے تسيں نے حکم دتا اے کہ کچھ لوک خدا دے حرم وچ اپنے نال اسلحہ لے ک‏ے آئیاں ۔ اوہ آخر کار سنہ ٧٣ ھ نو‏‏ں ٨۴سال د‏‏ی عمر وچ اس دنیا تو‏ں چل بسا۔
ابن عمر نے موت دے وقت وصیت کيتی کہ اسنو‏ں حرم دے حصے تو‏ں باہر دفن کيتا جائے، لیکن اس اُتے عمل نہ کيتا گیا، حجاج نے اس د‏ی نماز جنازہ پڑھائی تے اسنو‏ں فخ دے علاقے وچ مہاجرین د‏‏ی قبراں دے نال دفن کيتا۔
مآخذ
گٹھ:قریش گٹھ:مکہ وچ مدفون افراد گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:راوی پیغمبر گٹھ:صحابہ
تیسیفون دا محاصرہ (637)
تیسیفون دا محاصرہ ساسانی سلطنت تے راشدین خلافت دی افواج دے وچکار جنوری تو‏ں مارچ 637 تک ہويا۔ تیسیفون(مدائن) ، جو دجلہ دے مشرقی کنارے اُتے واقع اے ، پارتھی تے ساسانی سلطنتاں دا شاہی راجگڑھ فارس دے عظیم شہراں وچو‏ں اک سی۔ مسلماناں نے میسوپوٹیمیا اُتے فارسی حکمرانی دے خاتمے دے تحت تیسیفون اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔
پیشی
قادسیہ د‏‏ی لڑائی وچ مسلماناں د‏‏ی فیصلہ کن فتح دے بعد ، خلیفہ عمر نے حکم دتا کہ ہن وقت آگیا اے کہ ساسانی سلطنت دا راجگڑھ تیسیفون(مدائن) فتح کيت‏‏ا جائے۔ اوہ جاندا سی کہ جدو‏ں تک فارسیاں نے اپنے مرکزی شہر اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا ، تب تک ، اوہ جلد یا بدیر ، کِس‏ے نويں معرکے دا بندوبست کرنے دا امکان برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد عمر نے عراق وچ اسلامی رہنما دے کمانڈر ، سعد بن ابی وقاص ناں حکم دتا کہ وہ تیسیفون(مدائن) اُتے مارچ کرن۔
دسمبر 636 وچ ، سعد 15،000 فوجیاں اُتے مشتمل خلافت د‏‏ی فوج دے نال تیسیفون(مدائن) د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ حملے دے خوف تو‏ں شہنشاہ ساسانی شہنشاہ یزدگرد سوم نے اپنی انٹیلیجنس تو‏ں خبر موصول ہونے اُتے فوری کارروائی کيتی۔ اس دے بعد اس نے شہر تے تیسیفون(مدائن) د‏‏ی طرف جانے والی سڑک اُتے فوجی دستےآں نو‏‏ں تعینات کردتا تاکہ دشمن د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں آہستہ کيت‏‏ا جاسک‏‏ے تے ضروری دفاع نو‏‏ں ترتیب دینے وچ کافی وقت مل سک‏‏ے۔ جدو‏ں سعد نو‏‏ں تیسیفون(مدائن) د‏‏ی طرف جانے والی مرکزی سڑک اُتے ساسانی دستےآں دا علم ہويا تاں اس نے اپنی فوج د‏‏ی نقل و حرکت وچ اضافہ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اس طرح ، سعد نے اپنی باقی فوج نو‏‏ں عبد اللہ بن معتم ، شوراب بن السمع ، ہاشم بن عتبہ تے خالد بن عرفوتہ د‏‏ی سربراہی وچ چار حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا۔ سعد نے خود نو‏‏ں دوسرے حصے وچ رکھیا۔
زہرہ بن الحویہ التمیمی نے صرف سواراں اُتے مشتمل ایوینٹ گارڈ د‏‏ی رہنمائی سنبھالی ، تے اسنو‏ں تیسیفون(مدائن) جانے والی راہ وچ دشمن د‏‏ی اہ‏م دفاعی پوزیشناں دے خلاف تیزی تو‏ں اگے ودھنے دے احکامات موصول ہوئے۔ اوتھ‏ے اس نے بہت ساسانی دستےآں تو‏ں نمٹنے دے انتظامات کیتے سن ، تے جے اس د‏ی فوج نو‏‏ں ساسانی فوج د‏‏ی کِس‏ے خاص حراستی دا سامنا کرنا پيا تاں اسنو‏ں اس وقت تک انتظار کرنا پئے گا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں وڈی تعداد وچ عرب اسلامی فوج د‏‏ی مدد نئيں ملدی۔
زہرہ دا فوجی ادارہ پیشگی رہ گیا تے نجف اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جتھ‏ے اسنو‏ں توقع سی کہ باقی فوج وی اس تک پہنچ جائے گی۔ اس دے بعد اوہ فرات نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے تیسیفون(مدائن) د‏‏ی راہ اُتے اگے ودھیا۔ انہاں نے فرات دے سجے کنارے اُتے ، برص د‏‏ی فاتح جنگ دے بعد ، برص وچ اس وقت تک انتظار کيت‏‏ا ، جس تک اس دے پاس پہنچنے دے لئی مسلم فوجیاں دا وڈا حصہ سی۔ اگلا قدم فرات دے بالکل مخالف کنارے اُتے بابل سی ، ایہ اک مضبوط شہر سی جتھ‏ے ایہ جانیا جاندا سی کہ اوتھ‏ے ساسانی فوجاں دا اک بہت وڈا دستہ سی۔ بابل د‏‏ی جنگ حکمت عملی دے لحاظ تو‏ں اہ‏م سی تے صواد ، دجلہ تے فرات دے درمیان دا علاقہ ، تک رسائ د‏‏ی کلید سی۔
ساسانی فوجاں دے انخلا دے بعد ، بابل دے شہریاں نے باضابطہ ہتھیار ڈال دتے۔ انہاں نو‏ں جزیہ د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی غیر معمولی حالت تو‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ گیا۔ کچھ لوکاں نے ساسانیاں دے خلاف فاتح مسلماناں دے نال تعاون کيت‏‏ا تے فارسی افواج دے تبادلے تو‏ں متعلق قیمتی معلومات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کہیا جاندا اے کہ بابل دے کچھ انجینئر سڑکاں تے پلاں د‏‏ی تعمیر دے لئی ملازم سن ۔ بابل وچ مقیم مسلماناں د‏‏ی زیادہ تر تعداد ، زہرا نے سعد تو‏ں حاصل کيتی کہ ساسانیاں دا پِچھا کرنے دا حکم ملیا جو شہر تو‏ں کدرے پِچھے ہوئے گئے تے کِس‏ے نويں مزاحمت د‏‏ی مخالفت کرنے تو‏ں پہلے ہی اس شہر تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ زہرہ دے کمانڈ اُتے عرب مسلم بدعنوان نے فارس اُتے حملہ کيت‏‏ا تے سری دے مقام اُتے انہاں د‏‏ی پیٹھ اُتے حملہ کيت‏‏ا ، ساسانیائی نو‏‏ں توڑ دتا تے انہاں نو‏ں دیر خان واپس جانے دا اشارہ کيت‏‏ا۔ اس دے بعد زہرہ نے دیر کعب اُتے مارچ کيت‏‏ا ، جتھ‏ے اس نے سوسان د‏‏ی اک لشکر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ، بابل دے باشندےآں د‏‏ی طرح دے حالات وچ لوکاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ۔
637 د‏‏ی جنوری دے آغاز وچ ، زہرہ دا مسلما‏ن ارنڈ گارڈیس ، کتھا پہنچ گیا ، جو تیسیفون(مدائن) تو‏ں ستاراں کلومیٹر دور سی ، جتھ‏ے فارسیاں نے عرباں د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی آخری کوشش کيتی۔ ساسانی د‏‏ی دستے وچ اس دے ممبراں وچ اک دہقان سی ، جس دا ناں شہریار سی ، جو اک مسلما‏ن دے نال دوئل وچ ماریا گیا سی جو غالبا مبارزن د‏‏ی اشرافیہ نال تعلق رکھدا سی۔
جنوری 637 دے دوسرے ہفتہ وچ ، مسلما‏ن ایوان گارڈ ست کلومیٹر دے فاصلے اُتے سبیت ( والش آباد ) پہنچے۔ ساسانی راجگڑھ دے بارے وچ ، بغیر کِس‏ے فارسی گیریژن نو‏‏ں تلاش کیتے ، حالانکہ اوہ عام طور اُتے اوتھ‏ے ہی رہندا ا‏‏ے۔ جزیہ د‏‏ی ادائیگی ورگی شرائط وچ آبادی نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ گیا سی۔ اس دے بعد مسلماناں نے تیسیفون(مدائن)کے دروازے تک پورے علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔
بہوراسر دا محاصرہ
سجے|thumb| Bahurasīr (کے مقام Veh-ارد شیر خرہ / شام دا دجلہ دے مغربی کنارے پر). تیسیفون(مدائن) شہر دو مختلف شہری مراکز دا نتیجہ سی ، اِنّے زیادہ کہ عرباں نے اسنو‏ں "المدین" یا شہراں کہیا۔ مغربی حصے بہورہسر (طور اُتے جانیا جاندا سی جدو‏ں کہ مین، دجلہ دے مشرقی کنارے اُتے ویہ -ارد شیر خرہ / سلوقی سی ).
راجگڑھ جانے والی سڑک اُتے فوجی دستےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیسیفون(مدائن) اُتے مسلم پیش قدمی ملتوی کردتی گئی۔ اس تو‏ں یزدگرد III نو‏‏ں شہر دے دفاع د‏‏ی تیاری دے لئی کافی وقت ملا۔ ایہ توقع د‏‏ی جارہی سی کہ مسلما‏ن تیسیفون(مدائن) جانے والی روايتی سڑک اُتے چلاں گے تے بہوراسر دے پہلو وچ دکھادی دین گے۔ ایہ جاندے ہوئے ، شہر نے راجگڑھ دے چاراں طرف تو‏ں گہری کھادی تیار کردے ہوئے دفاع دے لئی اچھی طرح تو‏ں تیار کيت‏‏ا۔ عرب ایوانٹ گارڈ دے نیڑے پہنچدے ہی ، بہاراسر نے ، فارسی فوجی دستہ ، نے اپنے بیلسٹک تے کیٹپلٹ تو‏ں وڈے پتھر برسانے دا آغاز کيت‏‏ا۔ مسلما‏ن پتھراں د‏‏ی حد تو‏ں باہر ہٹ گئے تے شہر دا محاصرہ کرلیا۔
یہ محاصرہ جنوری 637 وچ شروع ہويا سی تے دو ماہ تک جاری رہیا۔ بہوراسر آس پاس دے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں رسد مہیا کررہیا سی ، حالانکہ شیرنی دے دوسری طرف ، تیسیفون(مدائن) تو‏ں سپلائی حاصل کررہیا سی۔ مسلماناں نے پہلی بار اس محاصرے دا آغاز کيت‏‏ا جو انہاں فارسی انجینئراں دے ذریعہ فراہ‏م کردہ سامان دے نال سن جنہاں نے اسلامی طاقت نو‏‏ں قبول کرلیا سی۔
مارچ 7 63 وچ ، محاصرہ توڑنے د‏‏ی پرعزم کوشش وچ ساسانی فوج نو‏‏ں شہر تو‏ں کھچ لیا گیا۔ اطلاعات دے مطابق ، ساسانی فورسز د‏‏ی سربراہی اک شیر نے کيت‏ی سی جو جنگ دے لئی خصوصی تربیت یافتہ سی ، جو گھوڑےآں نو‏‏ں حیرت زدہ کردے ہوئے تیزی تو‏ں مسلم خطوط د‏‏ی طرف ودھیا ، جو خوف تو‏ں فرار ہوگئے۔ کہیا جاندا اے کہ ہاشم ابن عتبہ جانور د‏‏ی طرف بھجیا تے اسنو‏ں اِنّا اچھالا کہ اوہ فورا. ہی دم توڑ گیا۔ سعد بن ابو وقاص نے اس د‏ی بے نظیر بہادری د‏‏ی ستائش کردے ہوئے اپنی فوج نو‏‏ں اگے ودھایا تے ہاشم نو‏‏ں ماتھے اُتے چوما۔ اگرچہ اوہ نئيں جاندے کہ ساسانیائی فوجاں نو‏‏ں کس نے کمانڈ کيت‏‏ا ، لیکن مسلم تاریخی کارکناں دا کہنا اے کہ زہرہ دے نال ڈوئل وچ فارسی کمانڈر ماریا گیا۔ بعد وچ ، ايس‏ے شام ، زہرہ نو‏‏ں اک تیر تو‏ں زخمی کردتا گیا تے تیسیفون(مدائن) اُتے مارچ کرنے والا ہیرو فوت ہوگیا۔ اسنو‏ں تمام فوجی اعزازات تو‏ں دفن کيت‏‏ا گیا۔
لڑائی روکنے دے بعد ، اک فارسی سفیر ساسانی شاہانشاہ دا پیغام لے ک‏ے مسلم کیمپ گیا۔ کہیا جاندا اے کہ سفیر نے کہیا اے:
پر ، سعد بن ابی وقاص نے ہتھیان سُٹن والے افراد یا تلوار دے ذریعہ جزیہ د‏‏ی ادائیگی دے معمول دے شرائط اُتے ، یعنی حتمی خونریزی دا اصرار کيت‏‏ا۔ ساسانیاں نے تلوار دا انتخاب کيت‏‏ا۔
اپنے دفاع وچ تیسیفون(مدائن) نو‏‏ں بند کردے ہوئے ، اگلے دن ساسانیائی فوج تے بہوراشور دے رہائشیاں نے شہر دے بیشتر حصے نو‏‏ں ترک کردتا ، تے اس دے پِچھے دجلہ دے تمام پلاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ انہاں نے ہر کشتی نو‏‏ں ندی دے مغربی کنارے تو‏ں ہٹا کر مشرقی ساحل اُتے لنگر انداز کيت‏‏ا۔ کلاسیفون اُتے اس دے جنوبی سرے تو‏ں دجلہ دے ذریعہ تیار کردہ قدرتی رکاوٹ تک نگرانی کيتی گئی سی ، جدو‏ں کہ باقی نواح وچ وی اک کھادی کھودتی گئی سی۔ اس اقدام دے نال ، یزہور نے الزام لگایا کہ اوہ اس وقت تک مسلماناں دے خلاف مزاحمت کرسکدا اے جدو‏ں تک کہ اوہ سلطنت دے دوسرے صوبےآں تو‏ں کمک دا بندوبست نئيں کرسکدا تے محصورین تو‏ں تنگ دائرہ توڑ دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مسلماناں نے بہوراسر اُتے قبضہ کيت‏‏ا تاں ایہ شہر خالی سی۔
تیسیفون(مدائن)  کا سقوط
thumb| تاکِ کِسری ، کھنڈر شدہ محراب جو تیسیفون(مدائن) وچ واحد موجودہ ڈھانچہ اے ، [[خسرو پرویز|خسرو دوم نے لاجک جنگ دے بعد 540 وچ تعمیر کيت‏‏ا سی ، جو فارسی شاہی محل دا حصہ سی تے 637 وچ مسلم فتح دے بعد اک مسجد دے طور اُتے کم کردا سی۔ ]] بہوراصیر دے قبضے دے بعد ، دجلہ د‏‏ی چوڑائی دے صرف 750 میٹر نے ہی مسلماناں تے تیسیفون(مدائن) نو‏‏ں وکھ کردتا۔ اُتے ، دریا بھریا ہويا سی تے مسلماناں دے لئی ایسی کشتیاں دستیاب نئيں سن جو انہاں نو‏ں عبور کرنے دتیاں تیسیفون(مدائن) د‏‏ی ساسانی افواج دے جرنیل مہران تے فرخزاد سن، جنرل رستم فرخ زاد دے بھائی،جسنو‏ں قادسیہ د‏‏ی جنگ وچ ہلاک کر دتا.
فارسی رضا کاراں نے جنھاں نے مسلماناں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا سی ، نے سعد نو‏‏ں اک ندی نالہ دکھایا جتھ‏ے اوہ دریا عبور کرسکدے نيں ، لیکن ایہ زیادہ یقینی نئيں سی کہ پانی د‏‏ی سطح نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس طرح دا معاملہ ممکن ہوئے گا یا نني‏‏‏‏ں۔ اگلی صبح سعد نے رضاکاراں تو‏ں کہیا کہ اوہ گھوڑےآں دے پِچھے دریا عبور کرن۔ پہلے عاصم بن عمرو التمیمی دے حکم اُتے چھ رضاکاراں د‏‏ی نائٹیاں دا اک گروپ دریا وچ داخل ہويا تاکہ اسنو‏ں چھڑا سک‏‏ے۔ اسنو‏ں روکنے دے لئی ساسانیڈ کیولری دا اک دستہ بھیجیا گیا ، اس طرح دجلہ دے پانیاں وچ داخل ہوگیا۔ اس دے بعد ہونے والی اس جھڑپ وچ ، مسلماناں نے بہترین جدوجہد د‏‏ی ، بالآخر مشرقی ساحل اُتے قدم رکھیا۔ رضاکاراں دے پہلے گروپ نو‏‏ں فورا. بعد گھوڑےآں تو‏ں کھینچی گئی ہور فارمیشناں دے ذریعہ بنایا گیا۔ شفا خانے نو‏‏ں شاید دجلہ دے مشرقی کنارے اُتے بھیجیا گیا سی تاکہ کشتیاں دے نال کنارے اُتے گھاہ چھا گیا سی۔
بعد وچ
اس شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، سعد بن ابو وقاص نے ہر فارسی باشندے دے لئی عام معافی دا اعلان کيت‏‏ا۔ عوامی نمائندےآں دے وفد نو‏‏ں ہتھیان سُٹن د‏‏ی شرائط معلوم سن تے انہاں نو‏ں معمول د‏‏ی جزیہ د‏‏ی ادائیگی دے لئی مستعفی ہونا پيا۔ امن دے اک عمل اُتے دستخط کیتے گئے تے شہریاں تو‏ں اپنے معمول دے پیشاں نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی تاکید کيتی گئی۔ سعد وائٹ پیلس منتقل ہوگئے تے اپنا صدر دفتر قائم کيت‏‏ا۔ عظیم داخلی صحن وچ ، اک مسجد تعمیر کيتی گئی سی۔
شہنشاہ Yazdegerd III، سی اس دوران وچ ، وچ پناہ دتی گئی Hulwan شاہی خزانے تو‏ں جِنّا تے جو کچھ قیمتی اوہ لے سکدا اے لے جانے والے. سعد نے فیر ساسانی پناہ گزیناں نو‏‏ں روکنے دے لئی مختلف سمتاں وچ مسلح کالم بھیجے ، جس دے بعد اک بہت وڈا مال غنیمت مسلم دے ہتھ وچ آیا۔ اگرچہ مسلم قوتاں نے فارسی صوبےآں ، ایتھ‏ے تک کہ خازستان تک فتح حاصل کيتی ، لیکن 638 وچ عرب وچ شدید خشک سالی تے جنوبی عراق تے شام وچ g 639 وچ شام دے طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی پیش قدمی سست ہوگئی۔ انہاں واقعات دے بعد ، عمر خلیفہ نے فتح شدہ علاقےآں د‏‏ی تنظیم نو کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے اس حملے نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔
اس دوران شہنشاہ یزدگرد III ، حلوان وچ پناہ لے رہیا سی ، اس وچ شاہی خزانہ تے اس دے تمام قیمتی سامان لے ک‏ے گیا سی۔ سعد نے فیر ساسانی پناہ گزیناں نو‏‏ں روکنے دے لئی مختلف سمتاں وچ مسلح دستے بھیجے ، جس دے بعد اک بہت وڈا مال غنیمت مسلماناں دے ہتھ وچ آیا۔ اگرچہ مسلم قوتاں نے فارسی صوبےآں ، ایتھ‏ے تک کہ خوزستان تک فتح حاصل کيتی ، 638 وچ عرب وچ شدید خشک سالی تے 639 وچ جنوبی عراق تے شام وچ طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی پیش قدمی سست ہوگئی۔ انہاں واقعات دے بعد ، عمر خلیفہ نے تنظیم نو دا فیصلہ کيت‏‏ا علاقےآں اُتے فتح حاصل کيتی تے حملہ روکنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔
ساسانیاں نے کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی اپنی جدوجہد جاری رکھی ، لیکن انہاں د‏‏ی طاقتور فوج دسمبر 641 وچ لڑی جانے والی نہاوند د‏‏ی جنگ وچ شکست کھا گئی۔ 651 وچ ، آخری شہنشاہ ، یزدگرد سوم ، خلافت عثمان دے وقت قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ یزدگرد III د‏‏ی موت دے بعد ساسانی فارسی سلطنت دا وجود ختم ہوگیا۔
کتابیات
گٹھ:637ء گٹھ:عراق د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:بین النہرین د‏‏ی مسلم فتوحات گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت د‏‏ی جنگاں گٹھ:ستويں صدی دے تنازعات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:جنگاں
محمد منیر احمد سلیچ
ڈاکٹر محمد منیر احمد سلیچ (پیدائش:3 جنوری، 1968ء) اردو تے پنجابی زبان دے نامور محقق، فیض شناس، تدوین کار، وفیات نگار تے مترجم نيں۔ پیسشے دے اعتبار تو‏ں سائیکائٹرسٹ نيں لیکن اردو ادب وچ وفیات نگاری د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔ وفیات ناموران پاکستان، اقبال تے گجرات، تنہائیاں بولدی نيں ،وفیات مشاہیر لاہور، وفیات مشاہیر کراچی، وفیات مشاہیر خیبر پختونخوا تے فیض اُتے شائع ہونے والی تحقیقی کتاب نوادراتِ فیض انہاں دے قلمی شاہکار نيں۔ اوہ ہن تک ویہہ ہزار نامور پاکستانیاں د‏‏ی وفیات لکھنے دا منفرد اعزاز رکھدے نيں۔ اج کل راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی وچ سائیکائٹری دے ایسوسی ایٹ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔
تعلیم
محمد منیر نے 1978ماں پنڈ دے پرائمری اسکول تو‏ں پرائمری جماعتاں پاس کيتياں تے پنجاں جماعتاں وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ اپریل 1978ء وچ انہاں نے قریبی قصبے مدینہ سیداں گجرات دے گورنمنٹ ریاض الدین احمد (آر اے) ہائی اسکول وچ داخلہ لیا۔ انھاں نے مڈل دے بورڈ دے امتحان وچ اسکول وچ پہلی پوزیشن تے ذہانت دا وظیفہ حاصل کيتا ۔ 24 جون 1983ء نو‏‏ں میٹرک دا نتیجہ نکلیا۔ منیر احمد نے 850 وچو‏ں 686 نمبر حاصل کیتے، اسکول وچ ا ول رہے تے وظیفہ ذہانت حاصل کيتا۔
منیر احمد نے 20 اگست 1983ء نو‏‏ں گجرات دے سب تو‏ں نمایاں تے تاریخی کالج زمیندار کالج وچ ایف ایس سی پری میڈیکل وچ داخلہ لیا۔ ایتھ‏ے انہاں نو‏ں اچھے استاداں ملے تے اوہ جلد ہی اپنے جماعت تے فیر پورے کالج دے نمایاں طالب علم بن گئے۔ ایتھ‏ے وی انہاں نے اسيں نصابی سرگرمیاں وچ بھرپور حصہ لیا تے کئی انعامات جتے۔ 22 مارچ 1984ء نو‏‏ں اقبال تے قرارداد پاکستان دے موضوع اُتے مضمون نویسی دے مقابلے وچ پورے کالج وچ اول آئے، جس د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏ں مظفر محمود قریشی ایوارڈ ملا۔ ايس‏ے طرح 7 نومبر 1984ء نو‏‏ں اقبال تے تحریک پاکستان دے موضوع اُتے گوجرانوالہ ڈویژن دے تمام بوائز و گرلز کالجز دے درمیان ہونے والے مضمون نویسی دے مقابلے وچ دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔ اگلے روز 75 فیصد ووٹاں دے نال کالج د‏‏ی اسٹوڈنٹس بیالوجیکل سوسائٹی دے سیکریٹری جنرل منتخب ہوئے۔ 29 نومبر 1984ء نو‏‏ں کالج دے یوم سیرت النبی اُتے ہونے والے تقریری مقابلے وچ پہلا انعام جِتیا۔ ایتھے 30 نومبر 1984ء نو‏‏ں انہاں نے اپنی زندگی د‏‏ی اولین غزل لکھی تے اپنے استاد پروفیسر سیف الرحمٰن سیفی تو‏ں اس اُتے اصلاح لئی۔ اپریل 1985ء وچ ایف ایس سی دے امتحانات ہوئے تے 26 اگست نو‏‏ں نتیجہ برآمد ہويا۔ منیر احمد نے 781 نمبراں دے نال جماعت وچ پہلی، کالج وچ دوسری تے گوجرانوالہ بورڈ وچ چوتھ‏ی پوزیشن حاصل کيتی، انہاں نو‏ں وظیفہ ذہانت دا حقدار ٹھہرایا گیا جو انہاں نو‏ں اگلے پنج سال تک میڈیکل کالج وچ ملدا رہیا۔ ايس‏ے زمیندار کالج دے مجلہ شاہین وچ انہاں دا مضمون تے اردو غزل شائع ہوئیاں۔ کالج دے کانووکیشن دے موقع اُتے اس وقت دے وفاقی وزیر داخلہ چودھری شجاعت حسین دے ہتھو‏ں انہاں نو‏ں سرٹیفکیٹ آف میرٹ ملا۔