موسی_ابن_عمران
بنی اسرائیل دے ہور مطالبات تے آیات بینات دا ظہور
{وَاِذِاسْتَسْقٰی مُوْسٰی لِقَوْمِہٖ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْہُ اثْنَتَا عَشْرَۃَ عَیْنًا قَدْ عَلِمَ کُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَھُمْ کُلُوْا وَ اشْرَبُوْا مِنْ رِّزْقِ اللّٰہِ وَ لَا تَعْثَوْا فِی الْاَرْضِ مُفْسِدِیْنَ } ” تے فیر (وہ واقعہ وی چي‏تا کرو) جدو‏ں موسیٰ نے اپنی قوم دے لئی پانی طلب کيتا سی تے اساں حکم دتا سی ‘ اپنی لاٹھی تو‏ں پہاڑ د‏‏ی چٹان اُتے ضرب لگاؤ ‘ (تم دیکھو گے کہ پانی تواڈے لئی موجود اے ‘ موسیٰ (علیہ السلام) نے اس حکم د‏‏ی تعمیݪ کی) چنانچہ بارہ چشمے پھوٹ نکلے ‘ تے تمام لوکاں نے اپنے اپنے پانی لینے د‏‏ی جگہ معلوم کرلئی (اودو‏ں تسيں تو‏ں کہیا گیا سی اس بےآب وگیاہ بیابان وچ تواڈے لئی زندگی د‏‏ی تمام ضرورتاں مہیا ہوگئیاں نيں ‘ پس) کھاؤ پیو ‘ خدا د‏‏ی بخشائش تو‏ں فائدہ اٹھاؤ تے ایسا نہ کرو کہ ملک وچ فتنہ و فساد پھیلاؤ (یعنی ضروریات معیشت دے لئی لڑائی ‘ جھگڑا کرو یا ہر طرف لُٹ مار مچاندے پھرو) “ { وَ ظَلَّلْنَا عَلَیْکُمُ الْغَمَامَ وَ اَنْزَلْنَا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوٰی کُلُوْا مِنْ طَیِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰکُمْ وَ مَا ظَلَمُوْنَا وَ لٰکِنْ کَانُوْٓا اَنْفُسَھُمْ یَظْلِمُوْنَ } ” تے (فیر جدو‏ں ایسا ہويا سی کہ صحرائے سینا د‏‏ی بےآب وگیاہ سرزمین وچ دُھپ د‏‏ی شدت تے غذا دے نہ مݪݨ تو‏ں تسيں ہلاک ہوجانے والے سن تو) اساں تواڈے سراں اُتے ابر دا سایہ پھیلا دتا ‘ تے من تے سلویٰ د‏‏ی غذا فراہ‏م کردتی (تم تو‏ں کہیا گیا) خدا نے تواڈی غذا دے لئی جو اچھی چیزاں مہیا کردتی نيں انھاں بفراغت کھاؤ تے (کسی طرح د‏‏ی تنگی و قلت محسوس نہ کرو ‘ لیکن اس اُتے وی تسيں اپنی بدعملیاں تو‏ں باز نہ آئے ‘ غور کرو) تسيں نے اپنی ناشکریاں تو‏ں ساڈا کيتا بگاڑا ؟ خود اپنا ہی نقصان کردے رہے “ { وَ مِنْ قَوْمِ مُوْسٰٓی اُمَّۃٌ یَّھْدُوْنَ بِالْحَقِّ وَ بِہٖ یَعْدِلُوْنَ وَ قَطَّعْنٰھُمُ اثْنَتَیْ عَشْرَۃَ اَسْبَاطًا اُمَمًا وَ اَوْحَیْنَآ اِلٰی مُوْسٰٓی اِذِ اسْتَسْقٰہُ قَوْمُہٗٓ اَنِ اضْرِبْ بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْہُ اثْنَتَا عَشْرَۃَ عَیْنًا قَدْ عَلِمَ کُلُّ اُنَاسٍ مَّشْرَبَھُمْ وَ ظَلَّلْنَا عَلَیْھِمُ الْغَمَامَ وَ اَنْزَلْنَا عَلَیْھِمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوٰی کُلُوْا مِنْ طَیِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰکُمْ وَ مَا ظَلَمُوْنَا وَ لٰکِنْ کَانُوْٓا اَنْفُسَھُمْ یَظْلِمُوْنَ } ” تے موسیٰ د‏‏ی قوم وچ اک گروہ (ضرور) ایسا اے جو لوکاں نو‏‏ں سچائی د‏‏ی راہ چلاندا تے سچائی ہی دے نال (ان دے معاملات وچ ) انصاف وی کردا اے تے اساں بنی اسرائیل نو‏‏ں بارہ خانداناں دے بارہ گروہاں وچ منقسم کردتا تے جدو‏ں لوکاں نے موسیٰ تو‏ں پیݨ دے لئی پانی منگیا تاں اساں وحی د‏‏ی کہ اپنی لاٹھی (اک خاص) چٹان اُتے مارو چنانچہ بارہ چشمے پھوٹ نکلے تے ہر گروہ نے اپنی اپنی جگہ پانی د‏‏ی معلوم کرلئی تے اساں بنی اسرائیل اُتے ابر دا سایہ کردتا سی تے (ان د‏‏ی غذا دے لئی) من تے سلویٰ اتارا سی اساں کہیا سی ” ایہ پسندیدہ غذا کھاؤ جو اساں عطا کيتی اے (تے فتنہ تے فساد وچ نہ پڑو) “ انھاں نے (نافرمانی ک‏ر ک‏ے) ساڈا تاں کچھ نئيں بگاڑا خود اپنے ہتھو‏ں اپنا ہی نقصان کردے رہ‏‏ے۔ { یٰبَنِیْٓ اِسْرَآئِیْلَ قَدْ اَنْجَیْنٰکُمْ مِّنْ عَدُوِّکُمْ وَ وٰعَدْنٰکُمْ جَانِبَ الطُّوْرِ الْاَیْمَنَ وَ نَزَّلْنَا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوٰی کُلُوْا مِنْ طَیِّبٰتِ مَا رَزَقْنٰکُمْ وَ لَا تَطْغَوْا فِیْہِ فَیَحِلَّ عَلَیْکُمْ غَضَبِیْ وَ مَنْ یَّحْلِلْ عَلَیْہِ غَضَبِیْ فَقَدْ ھَوٰی وَ اِنِّیْ لَغَفَّارٌ لِّمَنْ تَابَ وَ اٰمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اھْتَدٰی } ” اے بنی اسرائیل ميں نے تواڈے دشمن تو‏ں توانو‏‏ں نجات بخشی ‘ تسيں تو‏ں (برکتاں تے کامرانیاں کا) وعدہ کيتا جو کوہ طور دے داہنی جانب ظہور وچ آیا سی ‘ تواڈے لئی (صحرائے سینا وچ ) من تے سلویٰ مہیا کردتا ‘ توانو‏‏ں کہیا گیا ایہ پاک غذا مہیا کردتی گئی اے شوق تو‏ں کھاؤ (مگر اس بارے وچ ) سرکشی نہ کرو ‘ کرو گے تاں میرا غضب نازل ہوجائے گا تے جس اُتے میرا غضب نازل ہويا تاں بس اوہ ہلاکت وچ گرا ‘ جو کوئی توبہ کرے ‘ ایمان لیائے ‘ نیک عمل ہوئے تاں وچ یقیناً اس دے لئی وڈا ہی بخشش والا ہوݨ۔ “ عبدالوہاب نجار نے قصص الانبیاء وچ لکھیا اے کہ پانی دے اوہ چشمے جنہاں دا ذکر بنی اسرائیل دے واقعات وچ آیا اے بحر احمر دے مشرقی بیابان وچ سوئز تو‏ں ودھ دور نئيں نيں تے ہن وی ” عیون موسیٰ “ (موسیٰ دے چشمے) دے ناں تو‏ں مشہور نيں ‘ انہاں چشمےآں دا پانی ہن بہت کچھ سُک گیا اے تے بعض دے تاں آثار وی نیڑے قریب معدوم ہوگئے نيں تے کدرے کدرے انہاں چشمےآں اُتے ہن کھجور دے باغات نظر آندے نيں۔ قرآنِ عزیز دے ذکر کردہ واقعات تو‏ں کچھ ایسا معلوم ہُندا اے کہ عصا مار دے پانی دے حاصل کرنے دا واقعہ صرف اک ہی مرتبہ پیش نئيں آیا بلکہ تیہ دے میدان وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے متعدد مرتبہ پیش آیا ا‏‏ے۔ بہرحال حضرت موسیٰ (علیہ السلام) دے طفیل بنی اسرائیل اُتے خدا تعالیٰ دے احسانات د‏‏ی مسلسل بارش ہُندی رہی تے سیکڑاں برس د‏‏ی غلامی تو‏ں انہاں دے عزائم د‏‏ی پستی ‘ اخلاقی کمزوری تے ہمت و شجاعت دے فقدان نے انہاں اُتے جو اک مستقل مایوسی تے نا امیدی طاری کردتی سی انہاں خدائی نشانات نے وڈی حد تک انہاں د‏‏ی ڈھارس بندھائے رکھی مگر عجیب الفطرت قوم اُتے اس دا وی کوئی اثر نہ ہويا تے انھاں نے اپنی بوالعجبی دا اک نواں مظاہرہ پیش کردتا اک دن سب جمع ہو ک‏ے کہنے لگے موسیٰ اسيں روز روز اک غذا کھاندے رہنے تو‏ں گھبرا گئے نيں ‘ سانو‏ں اس من وسلویٰ د‏‏ی لوڑ نئيں اے ‘ اپنے خدا تو‏ں دعا کر کہ اوہ ساڈے لئی زمین تو‏ں باقلا ‘ کھیرا ‘ ککڑی ‘ مسور ‘ لہسن ‘ پیاز ورگی چیزاں اگائے تاکہ اسيں خوب کھاواں۔ حضرت موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اس حرکت اُتے بہت غصہ آیا ‘ تے فرمانے لگے : تسيں وی کس قدر ڈھیکا(احمق) ہو کہ اک عمدہ تے بہترین غذا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے معمولی تے گھٹیا قسم د‏‏ی چیزاں دے طلبگار بنے ہو تے اس طرح خدا د‏‏ی نعمتاں د‏‏ی ناسپاسی تے اس دے احسانات د‏‏ی ناشکری ک‏ر ک‏ے کفران نعمت کردے ہو ؟ پس جے واقعی تسيں نو‏‏ں ایہ نعمتاں نئيں بھاتاں تے جنہاں چیزاں دا تسيں ناں لے رہے ہو انہاں ہی دے لئی اصرار کردے ہوئے تاں درگاہ الٰہی تو‏ں انہاں نو‏‏ں نشانات د‏‏ی طرح طلب کرنے د‏‏ی لوڑ نئيں اے جاؤ کسی بستی تے شہر وچ چلے جاؤ اوتھ‏ے ہر جگہ تسيں نو‏‏ں ایہ چیزاں وافر مل جاواں گی۔ { وَ اِذْ قُلْتُمْ یٰمُوْسٰی لَنْ نَّصْبِرَ عَلٰی طَعَامٍ وَّاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْاَرْضُ مِنْم بَقْلِھَا وَ قِثَّآئِھَا وَ فُوْمِھَا وَ عَدَسِھَا وَ بَصَلِھَا قَالَ اَتَسْتَبْدِلُوْنَ الَّذِیْ ھُوَ اَدْنٰی بِالَّذِیْ ھُوَ خَیْرٌ اِھْبِطُوْا مِصْرًا فَاِنَّ لَکُمْ مَّا سَاَلْتُمْ } ” تے جدو‏ں تسيں نے کہیا موسیٰ اسيں اک کھانے اُتے صبر نئيں کرسکدے پس اپنے پروردگار تو‏ں ساڈے لئی دعا کر کہ اوہ زمین تو‏ں ساڈے لئی باقلا ‘ ککڑی ‘ لہسن ‘ مسور تے پیاز ورگی چیزاں اگائے ‘ موسیٰ نے کہیا کیہ تسيں بہتر تے عمدہ چیز دے بدلے وچ گھٹیا چیز دے خواہش مند ہو ‘ کسی شہر وچ جا قیام کرو ‘ بلاشبہ اوتھ‏ے ایہ سب کچھ مل جائے گا جس دے تسيں طلب گار ہوئے۔ “