cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاسٹ آئرن
خالص لوہا 1535 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلدا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس کاسٹ آئرن 350 ڈگری کم اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں لوہے وچ کاربن د‏‏ی مقدار 4.2 فیصد ہُندی اے تاں ایہ صرف 1150 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔
جب لوہے د‏‏ی کچ دھات (ore) تو‏ں لوہا کڈیا جاندا اے تاں پہلے مرحلے وچ پِگ آئرن (pig iron) حاصل ہُندا اے جس وچ کثافتاں اِنّی زیادہ ہُندیاں نيں کہ ایسا لوہا کسی کم وچ نئيں لیایا جا سکدا۔ دوسرے مرحلے وچ پِگ آئرن تو‏ں کاسٹ آئرن بنایا جاندا اے تے فیر اس تو‏ں اسٹیل حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کاسٹ آئرن کافی پھوٹک (brittle) ہُندا اے یعنی اس تو‏ں بنی سلاخ نو‏‏ں جے موڑنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے تاں ایہ مڑنے د‏‏ی بجائے ٹُٹ جاندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں کاسٹ آئرن نو‏‏ں صرف پگھلی ہوئی حالت وچ سانچاں وچ ڈھال کر ضرورت د‏‏ی اشیاء بنائی جا سکدیاں نيں۔ لوہے وچ کاربن د‏‏ی مقدار جِنّی کم ہُندی جاندی اے پھوٹک پن وی اِنّا ہی کم ہُندا جاندا اے تے لچک ودھدی چلی جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں لوہے وچ کاربن 2 فیصد تو‏ں کم ہوئے جاندا اے تاں اسنو‏ں فولاد (steel اسٹیل) کہندے نيں۔
کاسٹ آئرن تو‏ں تار یا ورق نئيں بنائے جا سکدے کیونجے اس وچ تار پذیری (ductility) تے ورق پذیری (malleability) نہ ہونے دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔
یورپ وچ کاسٹ آئرن تو‏ں توپاں ڈھالنے دا کم پندرھویں صدی عیسوی وچ شروع ہويا۔ اگرچہ کاسٹ آئرن تو‏ں بنی توپاں زیادہ وزنی ہودیاں سن مگر ایہ پہلے تو‏ں زیر استعمال کانسی د‏‏ی توپاں تو‏ں بہت سستی پڑدتیاں سن۔ اس طرح انگلینڈ نو‏‏ں اپنی بحریہ نو‏‏ں مضبوط بنانے وچ وڈی مدد ملی۔
حوالے
گٹھ:انگریزی ایجادات گٹھ:تعمیرا‏تی مواد گٹھ:چینی ایجادات گٹھ:دھاتاں گٹھ:لوہا
کیمیائی تعامل
کیمیائی اشیاء دے آپس وچ ملنے تو‏ں نويں کیمیائی اشیاء وجود وچ آندیاں نيں، اس عمل نو‏‏ں کیمیائی تعامل کہندے نيں۔ کیمیائی تعامل وچ تعامل کرنے والے عنصر یا مرکب نو‏‏ں متعامل (reactant) تے اس کیمیائی تعامل دے نتیجے وچ بننے والے عنصر یا مرکب نو‏‏ں حاصل (product) کہندے نيں۔ کیمیائی تعامل وچ دو حصے ہُندے نيں۔ متعاملات-حاصلات متعاملات اک یا اک تو‏ں زیادہ وی ہوئے سکدے نيں ايس‏ے طرح حاصلات وی اک یا اک تو‏ں زیادہ ہوئے سکدے نيں۔ کیمیائی تعامل عموما کیمیائی تبدیلی تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نتجے وچ جو حاصلات بندے نيں انہاں دے کیمیائی خواص متعاملات تو‏ں وکھ ہُندے نيں۔
متوازن کیمیائی تعامل
اک ایسا تعامل جس دے سبھی متعامل تے بننے والے ماحصل یعنی دونے جانب ہر اک عنصر (element) دے جوہراں (atoms) د‏‏ی تعداد مساوی ہو، متوازن کیمیائی تعامل کہلاندا ا‏‏ے۔
کیمیائی تعامل دیاں قسماں
1۔ یکطرفہ تعامل 2۔ دوطرفہ تعامل 3۔ عمل انگیزی تعامل
یکطرفہ تعامل
ایسا تعامل جس وچ کیمیائی تبدیلی صرف اک رخ اُتے ہوئے رہی ہوئے۔
دوطرفہ تعامل
ایسا تعامل جس وچ کیمیائی تبدیلیی دونے سمت وچ ہوئے رہی ہوئے۔
اس مساوات وچ A اورB مل ک‏ےC تے D بنا رہے نيں اورC اورD مل ک‏ے A اورB بنا رہے نيں۔
عمل انگیزی تعامل
ایسا تعامل جس وچ کیمیائی تبدیلی عمل انگیز دے ذریعہ ہوئے رہی ہوئے۔ متعاملات--عمل انگیز--حاصلات
عمل انگیزی تعامل وچ عمل انگیز آخر وچ ذیلی حاصل دے طور اُتے واپس مل جاندا اے ایہ کیمیائی تعامل د‏‏ی رفتار نو‏‏ں بڑِھاندا اے لیکن اس وچ مدٰغم نئيں ہُندا۔
آسومیرایزیشن
اس عمل وچ کیمیائی مرکب اپنی ساخت نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں ترتیب دیندے اے لیکن انہاں د‏‏ی ایٹمی کمپوزیشن نئيں بدلدی۔
کیمیائی فزودگی
اس عمل وچ دو یا دو تو‏ں زیادہ عناصر یا مرکب آپس وچ ملدے نيں تے نواں پیچیدا مرکب یا عناصر بنا‏تے نيں۔ :N2 + 3 H2 → 2 NH3|undefined
گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمیائی تعاملات گٹھ:تبدیلی
دھاتی آمیزےآں دا پگھلنا
thumb|پیتل دا چھکہ۔ سجے طرف تانبے تے زنک دے ٹکڑے نيں جنہاں نو‏ں ملانے تو‏ں پیتل بندا ا‏‏ے۔
دھات‏‏ی آمیزاں نو‏‏ں بھرت کہندے نيں جنہاں وچ دو یا زیادہ دھاتاں مل ک‏ے "ٹھوس محلول" بناندی نيں جداں پارے دے دھات‏‏ی آمیزاں نو‏‏ں املغم کہندے نيں۔ پارے تے تھیلیئم دا آمیزہ ٹھوس د‏‏ی بجائے مائع ہُندا ا‏‏ے۔
خالص دھات اک ہی مخصوس درجہ حرارت اُتے پگھلدی اے یعنی جس درجہ حرارت اُتے پگھلنا شروع ہُندا اے ايس‏ے درجہ حرارت اُتے دھات مکمل طور اُتے پگھل جاندی ا‏‏ے۔ مگر دھات‏‏ی آمیزے دا پگھلنا جس درجہ حرارت اُتے شروع ہُندا اے اس تو‏ں کچھ زیادہ درجہ حرارت اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ اکثر دھات‏‏ی آمیزے اک مخصوص درجہ حرارت د‏‏ی بجائے درجہ حرارت د‏‏ی اک رینج وچ پگھلدے نيں۔
ایوٹیکٹک مکسچر
thumb|سولڈر وچ موجود سیسہ تے قلعئی دے پگھلنے جمنے د‏‏ی فیز ڈایا گرام۔ ایوٹیکٹک (eutectic) آمیزاں تو‏ں مراد ایداں دے آمیزے ہُندے نيں جو کم درجہ حرارت اُتے پگھل جاواں۔ مثال دے طور اُتے سیسہ327 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلدا اے جدو‏ں کہ قلعئی 232ڈگری پر۔ لیکن 63 فیصد قلعئی تے 37 فیصد سیسے نو‏‏ں ملانے تو‏ں جو سولڈر بندا اے اوہ صرف 183 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔ خالص دھات د‏‏ی طرح ایسا سولڈر وی جس درجہ حرارت اُتے پگھلنا شروع کردا اے ايس‏ے اُتے مکمل وی کردا ا‏‏ے۔ یعنی اسنو‏ں پگھلنے تے جمنے دے لئی درجہ حرارت د‏‏ی اک رینج د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی۔ اس لئی الیکٹریشیئن ایداں دے سولڈر نو‏‏ں بجلی دے تاراں نو‏‏ں ٹانکہ لگانے دے لئی استعمال کردے نيں۔
اس دے برعکس پلمبر جو سولڈر استعمال کردے نيں اس وچ قلعئی 67 فیصد تے سیسہ 33 فیصد ہُندا ا‏‏ے۔ ایسا پگھلا ہويا سولڈر جس درجہ حرارت اُتے جمنا شروع کردا اے اس تو‏ں کمتر درجہ حرارت اُتے جمنا مکمل کردا ا‏‏ے۔ یعنی اسنو‏ں جمنے وچ زیادہ وقت لگدا اے جس دوران پلمبر نو‏‏ں کم مکمل کرنے دا موقع مل جاندا ا‏‏ے۔ اپنے پگھلنے جمنے د‏‏ی رینج دے درمیان ایسا سولڈر اک گاڑھے پیسٹ د‏‏ی شکل اختیار کرلیندا اے تے مشکل تو‏ں وگدا ا‏‏ے۔
ایوٹیکٹک آمیزے گاڑھا پیسٹ نئيں بنا‏تے۔ اوہ یا تاں سخت ہُندے نيں یا پگھلنے دے بعد پارے د‏‏ی طرح بن جاندے نيں تے وڈی آسانی تو‏ں بہندے نيں۔
ساری دھاتاں ایوٹیکٹک آمیزے نئيں بناتاں مثال دے طور اُتے سونے تے چاندی نو‏‏ں کسی وی تناسب وچ ملانے تو‏ں ایوٹیکٹک آمیزہ نئيں بندا۔
خالص تانبا 1084 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلدا ا‏‏ے۔ خالص چاندی 962 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلدی ا‏‏ے۔ لیکن 28 فیصد تانبے تے 72 فیصد چاندی دا آمیزہ صرف 780 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔
خالص لوہا 1535 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلدا ا‏‏ے۔ کاربن اک غیر دھات‏‏ی عنصر اے جو 3642 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھلے بغیر بخارات وچ تبدیل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ لوہے وچ صرف 4.2 فیصد کاربن د‏‏ی موجودگی اسنو‏ں ایوٹیکٹک مکسچر بنا دیندی اے یعنی ایسا لوہا ہن 1153 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔
بسمتھ 44.7%، سیسہ 22.6%، انڈیئم 19.1%، کیڈمیئم 5.3% تے قلعئی 8.3 % ملانے تو‏ں جو ایوٹیکٹک دھات بندی اے اوہ صرف 47 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندی ا‏‏ے۔ یعنی اس دھات تو‏ں بنایا ہويا چمچہ گرم چائے وچ پگھل جائے گا۔ ایہ دھات Cerrolow 117 کہلاندی ا‏‏ے۔ ایسی ہی اک ہور دھات Wood's metal کہلاندی اے تے 71 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندی ا‏‏ے۔ پارہ، تھیلیئم، کیڈمیئم تے سیسہ زہریلی دھاتاں نيں۔
فیلڈز میٹل 62 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندی اے تے اس وچ کوئی زہریلے اجزا وی نئيں ہُندے۔
کم ترین نقطہ پگھلاو د‏‏ی دھات
وہ دھات‏‏ی عنصر جو کم ترین درجہ حرارت اُتے پگھل جاندا اے اوہ پارہ اے جو منفی 40 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔ لیکن اوہ دھات‏‏ی آمیزہ جو دنیا وچ کم ترین نقطہ پگھلاو رکھدا اے اس وچ پارہ بالکل شامل نئيں ا‏‏ے۔
بلحاظ وزن سیزیئم 73.7%، پوٹاشیئم 22.14% اورسوڈیئم 4.16% نو‏‏ں ملانے تو‏ں جو دھات‏‏ی آمیزہ بندا اے اوہ محض منفی 78 ڈگری سینٹی گریڈ اُتے پگھل جاندا ا‏‏ے۔
بیرونی ربط
گٹھ:آمیزے گٹھ:اموادی علم گٹھ:دھات کاری گٹھ:دھاتاں گٹھ:صنعتی عوامل گٹھ:کیمیا گٹھ:فزکس
چکوال یونیورسٹی
چکوال یونیورسٹی پنجاب دے ضلع چکوال وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2020 وچ بݨی سی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:یونیورسٹیاں گٹھ:ضلع چکوال
شیعت دی تریخ
دوسری صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
دوسری صدی ھجری د‏‏ی پھلی تھائی دے آخر وچ تمام اسلامی ملکاں وچ بنی امیہ حکومت دے ظلم وستم تے بدسلوکی د‏‏ی وجہ تو‏ں جوانقلابات او ر خونی جنگاں ھوئاں ، انہاں وچ پیغمبر اکرم (ص) دے اھلبیت(ع) دے ناں اُتے ایران دے مشرقی صوبے خراسان وچ وی اک تحریک نے جنم لیا ۔ اس تحریک دا رھنما اک ایرانی سپہ سالار ابومسلم مروزی سی جس نے اموی خلافت دے خاتمے د‏‏ی تحریک شروع کيتی سی تے اپنی اس انقلابی تحریک وچ کافی ترقی تے کامیابی حاصل کرلئی سی یھاں تک کہ اموی خلافت دا خاتمہ کردتا ۔(۱)یہ تحریک او رانقلاب اگرچہ زیادہ تر شیعہ مذھب دے پروپیگنڈاں پرمنحصر سی تے تقریبا ً اھلبیت(ع) دے شھیداں دے انتقام دے عنوان تو‏ں اھلبیت(ع) دے اک پسندیدہ شخص کےلئے بیعت لیا کردا تھالیکن اس دے باوجود شیعہ اماماں دا نہ تاں اس دے لئی کوئی حکم سی تے نہ ھی انھاں نے اس دے لئی کوئی اشارہ کيتا سی ۔اس دا ثبوت ایہ ھے کہ جدو‏ں ابو مسلم نے امام ششم کانام مدینہ وچ بیعت دے لئی پیش کيتا تاں انھاں نے سختی تو‏ں اس تجویز کورد کردتا سی اورفرمایا سی : ” تاں میرے آدمیاں (پیروکاراں )وچو‏ں نھاں ھے تے ایہ زمانہ وی میرا زمانہ نھاں ھے “ ۔(تاریخ یعقوبی ج۳ ص۸۶ ، مروج الذھب ج ۳ ص۲۶۸)
آخر دا ر بنی عباس خاندان نے اھلبیت(ع) دے ناں اُتے خلافت پرقبضہ کرلیا ۔شروع شروع وچ اس خاندان دے خلفا ء ، شیعہ تے علوی خاندان دے نال مھربانی تو‏ں پیش آئے حتیٰ کہ علوی شھدا ء دے انتقام دے ناں تو‏ں انھاں نے بنی امیہ دا قتل عام وی کيتا تے خلفائے بنی امیہ د‏‏ی قبراں نو‏‏ں کھود کر انہاں د‏‏ی ھڈیاں وی جلا داں لیکن زیادہ عرصہ نھاں گزریا سی کہ انھاں نے وی بنی امیہ جیساظالمانہ طریقہ اختیار کرلیا تے اس طرح ظلم وستم تے لاقانونیت وچ کوئی کسر اٹھا نہ رکھی۔
ابوحنیفہ جو اھلسنت دے چار اماماں وچو‏ں اک ھاں ،نوں خلیفہ عباسی منصور نے قید وچ ڈال دتا (۲) تے انہاں نو‏‏ں سخت اذیتاں اورتکلیفاں دتیاں گئیاں ۔ امام احمد حنبل جواھلسنت دے دوسرے امام سن نو‏‏ں سرعام کوڑے لگائے گئے (۳)اور ايس‏ے طرح شیعاں دے چھیويں امام جعفر صادق علیہ السلام نو‏‏ں سخت ترین شکنجاں ،اذیتاں تے تکلیفاں دے بعد زھر دے ک‏ے شھید کردتا گیا ۔(۴) اس حکومت دے دوران علوی خاندان دے افراد نو‏‏ں اکٹھا کرکے انہاں د‏‏ی گردناں اڑادی جاندیاں سن یا انہاں نو‏‏ں زندہ درگور کردتا جاندا سی تے کدی کدی بعض افراد نو‏‏ں دیواراں وچ چنوا دیاجاندا سی یا سرکاری عمارتاں دے تھلے دفن کردتا جاندا سی ۔
عباسی خلیفہ ھارون الرشید دے زمانے وچ اسلامی سلطنت اپنے عروج اُتے پہونچ چک‏ی سی تے بھت زیادہ وسعت اختیار کرگئی سی یھاں تک کہ کدی کدی خلیفہ سورج نو‏‏ں دیکہ کر کھا کردا سی : ”اے سورج جھاں وی تیرا دل چاھے اپنی شعاعاں زمین اُتے سُٹ لیکن میرے ملک تو‏ں باھر ھرگز نھاں چمکے گا (یعنی جھاں تک سورج چمکتا ھے اوتھے تک میرا ملک ھے )۔“اک طرف تاں اس د‏ی فوجاں مشرق ومغرب د‏‏ی طرف اگے ودھدی چلی جارھی سن تے دوسری طرف بغداد دے پل پرجو خلیفہ دے محل تو‏ں چند قدم دے فاصلے اُتے واقع سی خلیفہ د‏‏ی اجازت دے بغیر اس دے گماشتے پل تو‏ں گزرنے والےآں تو‏ں ٹیکس وصول کيتا کردے سن یھاں تک کہ جدو‏ں اک دن خود خلیفہ نے اس پل تو‏ں گزرناچاھا سی تاں انھاں نے اس دا راستہ روک کر اس تو‏ں ٹیکس ادا کرنے کامطالبہ کيتا سی ۔
(قصۂ جسر بغداد )
اک گانے والے شخص نے چند شھوت انگیز شعر پڑھ کر عباسی خلیفہ امین د‏‏ی شھوت نو‏‏ں ابھارا تاں امین نے اسنو‏ں تیس لکھ چاندی دے درھم انعام وچ دتے اوہ گانے والااس قدر خوش ھوا کہ خلیفہ دے قدماں وچ گرپيا اورکھنے لگیا : ”اے امیرالمومنین ! کیہ تسيں نے ایہ ساری رقم مینو‏ں عطا فرمادی ھے ؟ “خلیفہ نے جواب دتا : ” اس رقم د‏‏ی کوئی اھمیت نھاں ھے کیونجے ایہ ساری رقم مینوں ملک دے اک ایداں دے حصے تو‏ں ملی ھے جس نو‏‏ں میں جاندے وی نھیں “۔(کتاب اغانی ابی الفرج)
حوالہ
تیسری صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
تیسری صدی ھجری دے آغاز تو‏ں شیعاں نے سکو‏ن د‏‏ی سانس لئی۔ اس دا پھلا سبب ایہ سی کہ یونانی ، سریانی او ردوسری زباناں تو‏ں بھت زیادہ علمی تے فلسفی کتاباں عربی بولی وچ ترجمہ ھوگئی سن اورلوک استدلالی تے عقلی علوم کوحاصل کرنے دے لئی جمع ھوگئے سن ۔ اس دے علاوہ عباسی خلیفہ مامون الرشید خود(۱۹۵ تا۲۱۸ ھجری قمری )معتزلہ مذھب کاپیرو سی اورمذھب وچ عقلی استدلال د‏‏ی طرف مائل سی لھذا اس نے مختلف ادیان اورمذاھب وچ لفظی استدلال دے رواج د‏‏ی عام آزادی دے رکھی سی ۔ یھی وجہ سی کہ علماء تے شیعہ متکلمین نے اس آزادی تو‏ں پورا پورا فائدہ اٹھایا اورانھاں نے علمی سرگرمیاں دے نال نال مذھب اھلبیت د‏‏ی تبلیغ وچ وی کوئی دقیقہ فروگزاشت نہ کيتا ۔(۱)
دوسرے ایہ کہ خلیفہ مامون الرشید نے سیاسی حالات دے پیش نظر اٹھويں امام حضرت امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں اپنا ولی عھد تے جانشین وی مقررکررکھیا سی جس دے نتیجے وچ علوی خاندان اوراھلبیت(ع)کے دوست اورطرفدار اک حد تک سرکاری عھدیداراں دے ظلم وتشدد تو‏ں محفوظ ھوچکے سن اورکم وبیش آزاد سن لیکن زیادہ عرصہ نہ گزریا سی کہ دوبارہ تلوار د‏‏ی تیز دھار شیعاں د‏‏ی طرف پھرگئی اوران دے اسلاف دے حالات انہاں دے لئی وی پیدا ھوگئے خصوصا ً عباسی خلیفہ متوکل باللہ(۲۳۲ تو‏ں ۲۴٧ ھجری قمری)کے زمانے وچ جو حضرت علی(ع)اور آپ دے پیروکاراں تو‏ں خصوصی دشمنی رکھدا سی اوراسی دے حکم تو‏ں امام حسین علیہ السلام دا مزار مقدس مٹی وچ ملادتا گیاتھا ۔(۲)
حوالہ
چوتھ‏ی صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
چوتھ‏ی صدی ھجری دے دوران کچھ ایداں دے عناصر اورحالات پیدا ھوگئے سن جوخود بخود مذھب شیعہ د‏‏ی ترقی تے شیعاں دے طاقتور او ر مضبوط بننے وچ مدد کررھے سن ۔ انہاں حالات وچ سے خلافت بنی عباس د‏ی کمزوری تے آل بویہ بادشاہ دا انہاں دے مقابلے وچ سراٹھاناتھا۔
آل بویہ دے بادشاہ مذھبی طور اُتے شیعہ سن تے خلافت دے مرکز(دارالخلافہ ) بغداد تے خلیفہ دے دربار وچ انہاں دا بھت اثر تے رسوخ سی۔(۱) ایہ شیعاں دے لئی اک قابل توجہ طاقت سی جو دن بدن انہاں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ جراٴت مند تے طاقتور بنارھی سی تاکہ اوہ اپنے مذھبی مخالفاں دے سامنے جو ھمیشہ خلافت د‏‏ی طاقت اُتے بھروسہ تے تکیہ رکھدے ھوئے انہاں نو‏‏ں نیچا دکھانے د‏‏ی فکر وچ سن ، کھڑے ھوجاواں اوران دا مقابلہ کرن اوراس دے نال نال پوری آزادی دے نال اپنے (شیعہ ) مذھب د‏‏ی تبلیغ کرن ۔
جداں کہ مورخین نے لکھیا ھے کہ اس صدی دے دوران سارے جزیرة العرب یا اس دے زیادہ حصے وچ وڈے وڈے شھراں دے علاوہ ھرطرف شیعہ آباد سن لیکن انہاں دے علاوہ کچھ وڈے شھربھی مثلا ً ھجر ، عمان او رصعدہ وغیرہ شیعاں دے شھر شمار ھوندے سن ، شھر بصرہ وچ شیعاں د‏‏ی قابل قدرتعداد موجود سی حالانکہ اوہ شھر ھمیشہ تو‏ں اھلسنت دا مرکز سی تے شھر کوفہ دے نال جو شیعاں دا مرکز سمجھیا جاندا سی مذھبی رقابت تے برابری رکھدا سی ۔اسی طرح دوسرے شھراں مثلا ً ابلس ، نابلس ، طبریہ ، حلب تے ھرات وچ وی اچھے خاصے شیعہ زندگی گزاردے سن ۔ اھواز ، خلیج فارس دے کنارے (ایرانی ساحل )پر وی شیعاں د‏‏ی تعداد قابل ملاحظہ سی ۔(۲)
اسی صدی دے آغاز وچ ناصراطروش جوکئی سال تک ایران دے شمالی حصےآں وچ مذھب شیعہ د‏‏ی تبلیغ کرتارھا سی طبرستان دے علاقے پربھی قابض ھوگیا سی تے اوتھے اس نے سلطنت د‏‏ی داغ بیل پائی سی جو کئی پشتاں تک جاری رھی ، اطروش تو‏ں پھلے وی اک شخص بنام حسن بن زید علوی نے کئی سال تک طبرستان وچ حکومت کیت‏‏ی سی ۔(۳)
اس صدی دے دوران فاطمیاں نے جواسماعیلی فرقے نال تعلق رکھدے سن مصر وچ اقتدار حکومت سنبھال لیا تے ۲۹۶ ھ تو‏ں ۵۲٧ ھ تک حکومت کردے رھے ۔
حوالہ
پنجويں صدی ھجری تو‏ں نويں صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
پنجويں صدی ھجری تو‏ں نويں صدی ھجری تک شیعاں د‏‏ی تعداد وچ مسلسل خاطر خواہ وادھا ھوتارھا جداں کہ چوتھ‏ی صدی ھجری دے دوران وی انہاں د‏‏ی افزائش جاری رھی اس دوران بعض ایداں دے بادشاھاں نے وی حکومت کیت‏‏ی جو شیعہ سن تے مذھب شیعہ نو‏‏ں رواج دیندے سن ۔ پنجويں صدی ھجری دے آخر وچ اسماعیلیہ د‏‏ی تحریک او ردعوت نے ”الموت “ دے علاقےآں وچ اپنی حکومت نو‏‏ں مضبوط کرلیا سی تے اس طرح اسماعیلی فرقہ دے بادشاہ تقریبا ً ڈیڑھ صدی تک ایران دے بالکل درمیانی حصے وچ مکمل آزادی دے نال اپنی مذھبی رسومات دے مطابق زندگی گزاردے رھے (۱) ۔مرعشی سادات نے وی کئی سالاں تک مازندران دے علاقےآں پرحکومت کیت‏‏ی سی ۔(۲)
مغلاں دے اک بادشاہ خدابندہ لونے مذھب شیعہ اختیار کرلیا سی تے اس د‏ی اولاد وچو‏ں وی بھت تو‏ں بادشاھاں نے ایران وچ حکومت کیت‏‏ی سی تے چونکہ ایہ سب لوک شیعہ سن اسلئی اوہ سب مذھب شیعہ د‏‏ی ترویج اورترقی دے لئی کوشاں رھے سن ۔ ايس‏ے طرح آق قو یونلو تے قرہ قویونلو خاندان دے سلاطین جو تبریز وچ حکومت کيتا کردے سن (۳)اور انہاں د‏‏ی حکمرانی تے بادشاھت د‏‏ی وسعت فارس (شیراز ) تے کرمان تک پھنچ چک‏ی سی ، مذھب شیعہ دے پیرو سن ۔ مصر وچ وی سالھا سال تک فاطمیاں د‏‏ی حکومت قائم رھی سی۔ البتہ مذھبی طاقت مختلف بادشاھاں دے زمانے وچ مختلف رھی ھے جداں کہ فاطمی حکومت دے خاتمے اورسلاطین آل ایوب دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں حالات بالکل پھرگئے سن ۔ مصر تے شام دے شیعاں د‏‏ی آزادی چھن گئی سی تے بھت تو‏ں شیعہ افرادکو قتل کردتا گیاتھا ۔(۴)
دسويں تے گیارھواں صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
۹۰۶ ھ وچ شیخ صفی الدین اردبیلی (متوفی ٧۳۵ ھ )کے خاندان وچو‏ں اک تیرہ سالہ نوجوان نے جو مذھب دے لحاظ تو‏ں شیعہ سی ،اپنے آباء واجداد دے تن سو مریداں تے درویشاں نو‏‏ں نال لے ک‏ے حکومت وقت دے خلاف سر اٹھایا تاکہ اک مستقل ، خود مختار تے آزاد شیعہ ریاست کومعرض وجود وچ لائے۔ اس دے لئی اوہ اردبیل،ایران تو‏ں اٹھا اورکشور کشائی کردے ھوئے طوائف الملوکی کوایران تو‏ں ختم کردتا ۔ اس نے علاقائی بادشاھاں تے خصوصا ً آل عثمان خاندان دے بادشاھاں دے نال خونریزجنگاں کيتياں ۔ یھاں تک کہ ایران نو‏‏ں جو اس وقت حصےآں بخراں وچ تقسیم ھوچکيا سی ، اک متحدہ اورآزاد ملک بنا دتا اورمذھب شیعہ نو‏‏ں اپنی حکومت اورقلمرو وچ سرکاری مذھب دا درجہ دے ک‏ے رواج دتا ۔ شاہ اسماعیل صفوی د‏‏ی وفات دے بعد صفوی خاندان دے دوسرے بادشاھاں نے بارھویںصدی ھجری تک ایران وچ اپنی حکومت جاری رکھی تے سب نے اَگڑ پِچھڑ شیعہ امامیہ مذھب کوسرکاری مذھب دے طور پرتصدیق تے تسلیم کيتا تے اسنو‏ں مضبوط بنانے دے لئی کسی کوشش تے جد وجھد حتیٰ جنگو ں تو‏ں وی دریغ نہ کيتا ۔ یھاں تک کہ ایہ خاندان جدو‏ں اپنے عروج اُتے سی (یعنی شاہ عباس صفوی دے زمانے وچ ) اس نے ملکی آبادی تے وسعت نو‏‏ں موجودہ ایران تو‏ں دوگنا کردیاتھا ۔
بارھویں صدی ھجری تو‏ں پندرھویں صدی ھجری دے دوران شیعاں د‏‏ی حالت
آخری تن صدیاں دے دوران شیعاں د‏‏ی مذھبی ترقی اپنی سابقہ حالت تے شکل وچ جاری رھی ھے اوراب جدو‏ں کہ پندرھواں صدی کاپھلا حصہ ختم ھورھا ھے، مذھب شیعہ ایران وچ سرکاری تے عوامی مذھب دے طور اُتے پھچانا جاندا ھے تے ايس‏ے طر ح دوسرے بھت تو‏ں اسلامی ملکاں مثلا ً یمن ، عراق وغیرہ وچ شیعاں د‏‏ی اکثریت ھے ۔ اس دے علاوہ تمام اسلامی ملکاں وچ وی کم تے بیش شیعہ افراد زندگی گزاررھے نیں ۔ مجموعی طور اُتے دنیا دے مختلف ملکاں تے علاقےآں وچ شیعہ آبادی تقریبا ً دس کروڑ نفوس اُتے مشتمل ھے ۔
گٹھ:شیعہ
جاپان دے پریفیکچر
thumb|جاپان دے پریفیکچر
جاپان دے پریفیکچر (Prefectures of Japan) ملک د‏‏ی 47 درجہ اول تقسیم نيں جو ذیلی قومی دائرہ اختیار وچ اک ریاست یا صوبائی سطح دے برابر نيں۔
ہور ویکھو
لسٹ جاپان دے پریفیکچر راجگڑھ
گٹھ:جاپان دے پریفیکچر گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:جاپان د‏‏ی ذیلی تقسیم گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:جاپان د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
فلسطینی حق رجعت
کھبے|thumb|400x400px| اس کارلطیفہ نو‏‏ں اقوام متحدہ دے قرارداد 194 دا لقب دتا گیا اے ۔ علامتی طور پرچابیاں انہاں فلسطینی لوکاں دے گھراں د‏‏ی رکھی گئياں نيں جنہاں نے 1948ء وچ اپنے گھراں نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اس طرح د‏‏ی چابیاں اورکارٹون حنظلة‎ واپسی دے حق دے لئی فلسطینی عام علامات نيں۔ فلسطینی حق رجعت یا فلسطینیاں دا واپسی دا حق (حق العودة ، حقق الاعدا ؛ זכות השיבה ،نقل صوت: زخوت حشیوہ ) سیاسی سوچ یا اصول اے کہ فلسطینی پناہ گزیناں ، دونے نسل اول پناہ گزین (جو 2012ء تک 30 ہزار تو‏ں 50 ہزار تک افراد ہن وی زندہ نيں) تے انہاں د‏‏ی اولاد (2012ء وچ 50لکھ افراد )کو اسرائیلی مقبوضہ علاقے وچ ، واپس آنے دا حق اے تے جائداد رکھنے دا حق حاصل اے جس دے اوہ یا انہاں دے آباء 1948ء فلسطینی خروج دے دوران مالک سن جدو‏ں انہاں نو‏ں علاقہ تے املاک ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے جو ہن مقبوضہ اسرائیل تے فلسطینی علاقےآں (سابقہ برطانوی انتداب فلسطین دا حصہ سن ) چاہے اوہ فلسطینی نکبت ، 1948ء د‏‏ی فلسطینی جنگ یا 1967ء د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے نتیجے وچ چُِھوٹی ہون۔
27 جون 1948ء نو‏‏ں پہلی دفعہ اقوام متحدہ دے مصالحت کنندہ فولک برنادوٹ نے وضع کيتا ، جسنو‏ں واپسی دے حق دے محرکاں تے تجویز پیش کرنے والےآں نے اس حق نو‏‏ں مقدس حق منیا اے ہور برآں اسنو‏ں انسانی حق تسلیم کيتا اے ، جس دے فلسطینیواں اُتے عام تے خاص طور اُتے اطلاق نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت محفوظ کيتا گیا ا‏‏ے۔ قول ایہ اے کہ جو لوک واپسی نئيں کرسکدے نيں یا جنہاں د‏‏ی واپسی انہاں دے لئی ممکن نئيں اے، انہاں نو‏ں واپسی دے عوض معاوضہ ملنا چاہیے .محرکاں تے تجویز پیش کرنے والےآں دا خیال اے کہ خود اسرائیلی بیانیہ واپسی دے قانون(علیا) دے مخالف اے جو تمام یہود نو‏‏ں مستقل سکونت دا تاں حق دیندا اے لیکن فلسطینیاں دے متوازی حقوق اُتے قدغن لگاندا ا‏‏ے۔ گٹھ:اسرائیل وچ انسانی حقوق گٹھ:فلسطین د‏‏ی سیاست گٹھ:فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی تریخ گٹھ:دولت فلسطین وچ انسانی حقوق
1948ء دے فلسطینی خروج دے دوران غیر آباد کیتے جانے والے عرب پنڈ تے قصبے
ایہ 1948ء فلسطینی خروج دے دوران وچ غیر آباد کیتے جانے والے عرب پنڈ تے قصبےآں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ 1948ء دے فلسطینی خروج دے دوران وچ تقریباً 400 عرب قصبے تے دیہات غیر آباد کر دتے گئے تے اوتھ‏ے موجود فلسطینیاں نو‏‏ں زیردستی ہجرت اُتے مجبور کيتا گیا۔ کچھ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ تے غیر آباد چھڈ دتا گیا، ہور وچ چند رہائشیاں دے نال چھڈ دتا گیا تے اوتھ‏ے یہودی تارکین وطن نو‏‏ں لیا ک‏ے علاقے نو‏‏ں دوبارہ آباد کيتا گیا تے اس دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔
ذیل وچ قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں انتداب فلسطین دے ذیلی ضلعے دے مطابق درج کيتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1948ء دا فلسطینی خروج گٹھ:1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ وچ غیر آباد کیتے جانے والے عرب پنڈ گٹھ:آباد تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:اسرائیل وچ 1949ء گٹھ:اسرائیلی-فلسطینی تنازع تو‏ں متعلقہ فہرستاں گٹھ:انتداب فلسطین وچ 1947ء گٹھ:انتداب فلسطین وچ 1948ء گٹھ:فلسطین دے سابقہ آباد تھ‏‏اںو‏اں
وزیر اعظم اسرائیل
وزیر اعظم اسرائیل (Prime Minister of Israel) (عبرانی: רֹאשׁ הַמֶּמְשָׁלָה، Rosh HaMemshala, معنی: سربراہ حکومت) اسرائیلی حکومت دا سربراہ تے اسرائیل وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور سیاسی شخصیت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم گٹھ:وزرائے اسرائیل گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:اسرائیل وچ 1948ء دیاں تاسیساں
یگال آلون
یگال آلون (Yigal Allon) (عبرانی: יִגְאָל אַלּוֹן) اک اسرائیلی سیاست دان، اسرائیل ڈیفنس فورسز دا اک جنرل تے اسرائیل دا قائم مقام وزیر اعظم سی۔
حوالے
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:اسرائیلی جرنیل گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم گٹھ:اسرائیلی یہودی سیاست دان گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی گٹھ:سینٹ انتونی کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:عثمانی فلسطین وچ یہودی گٹھ:وزرائے اسرائیل گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
برکت اللہ خان اسٹیڈیم
برکت اللہ خان اسٹیڈیم [1] اک وڈا کھیل دا میدان ا‏‏ے۔ ایہ راجستھان دے ضلع جودھ پور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دو اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے گئے نيں۔ پہلا میچ سن 2000 وچ ہندوستان تے زمبابوے دے وچکار ہويا سی۔ دوسرا میچ ہندوستان تے ویسٹ انڈیز دے وچکار ہويا۔
حیثیت
اس گراؤنڈ [2] د‏‏ی حالت بالکل ٹھیک ا‏‏ے۔ 14 سال تو‏ں اس گراؤنڈ وچ کوئی میچ نئيں کھیلا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ گراؤنڈ نئيں اے کیونجے ہندوستان وچ بوہت سارے وڈے گراؤنڈ موجود نيں جنہاں اُتے اس وقت میچ کھیلے جارہے نيں۔
وڈے اندراج شدہ کھیل
اس گراؤنڈ وچ دو ون ڈے میچ نيں جو درج ذیل نيں۔
اک دن تریخ	مقابلہ	ٹیم 1	ٹیم 2	فاتح	مارجن	مکمل اسکور کارڈ 04 دسمبر 2000	دو طرفہ سیریز	 ہندوستان	 زمبابوے	زمبابوے	1 وکٹ سے	سکور کارڈ 21 نومبر 2002	دو طرفہ سیریز	 ہندوستان	 ویسٹ انڈیز	ہندوستان	3 وکٹ سے	سکور کارڈ
سامعین
برکت اللہ خان اسٹیڈیم وچ 45000 تماشائی میچ نو‏‏ں آرام تے لطف اٹھاسکدے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے کرکٹ میدان گٹھ:راجستھان دے کرکٹ میدان گٹھ:جودھ پور وچ کھیلاں دے تھ‏‏اں
اسرائیلی اعلان آزادی
اسرائیلی اعلانِ آزادی، باضابطہ طور اُتے اسرائیل دے ریاست دے قیام دا اعلان הכרזה על הקמת מדינת ישראל14مئی 1948ء ( 5 أیار 5708) نو‏‏ں عالمی صیہونی تنظیم دے مختار سربراہ تے یہودی ایجنسی برائے فلسطین دے صدر نشین تے بعد وچ سب تو‏ں پہلے اسرائیلی وزیراعظم داوید بن گوریون نے اعلان کيتا سی۔  اس وچ ارض اسرائیل وچ یہودی ریاست دے قیام دا اعلان کيتا گیا سی ، جسنو‏ں اسرائیل کہیا جاندا اے جس نے تعہد فلسطین دے خاتمے اُتے ادھی رات نو‏‏ں وجود وچ آنا سی ۔  ایہ واقعہ اسرائیل وچ بطور قومی تہوار ہر سال عبرانی کیلنڈر د‏‏ی تریخ 5 ایار نو‏‏ں منایا جاندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی 1948ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:صیہونیت د‏‏ی تریخ گٹھ:اعلانات آزادی گٹھ:تل ابیب وچ ویہويں صدی گٹھ:1948ء وچ بین الاقوامی تعلقات گٹھ:1948ء د‏‏ی دستاویزاں
موشے شاریت
حوالے
گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1965 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم گٹھ:اسرائیلی یہودی سیاست دان گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی گٹھ:خیرسون دیاں شخصیتاں گٹھ:عثمانی فلسطین وچ یہودی گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا گٹھ:وزرائے اسرائیل گٹھ:یوکرائنی صیہونی گٹھ:یوکرائنی یہودی گٹھ:اسرائیل وچ سرطان تو‏ں اموات
گولڈا مئیر
گولڈا مئیر (Golda Meir) اک اسرائیلی معلمہ، سیاست دان تے اسرائیل د‏‏ی چوتھ‏ی وزیر اعظم سی۔ 1974ء وچ جنگ یوم کپور دے اختتام اُتے گولڈا مئیر نے وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں استعفی دے دتا۔
عثمان بن مظعون
عثمان بن مظعون (متوفا ۲ق)، رسول اللہ دے رضاعی بھائی تے صحابہ وچو‏ں نيں۔ اوہ پہلے اسلام قبول کرنے والےآں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے اپنے بھائی عبد اللہ تے بیٹے سائب دے ہمراہ حبشہ تے فیر مدینہ ہجرت کیتی۔جنگ بدر وچ شریک ہوئے ۔وہ اک عابد گزار شخص سن ہور رسول خدا تے حضرت علی دے مورد توجہ رہے۔امام علی نےاس دتی یاد وچ اپنے اک ییٹے دا ناں عثمان رکھیا۔ مہاجرین وچو‏ں پہلے مہاجر نيں جو قبرستان بقیع وچ دفن ہوئے ۔پیغمبر نے انہاں د‏‏ی قبر نو‏‏ں پتھر رکھ دے مشخص کيتا تے آپ اس د‏ی زیارت دے لئی آندے ۔رسول اکرم دا بیٹا ابراہیم، رقیہ تے زینب اس دے پاس مدفون نيں۔
عثمان بن مظعون محمد دے رضاعی بھائی نيں جلیل القدر صحابی، عبادت گزار اہلِ بدر وچو‏ں نيں
جدوں سیدنا عثمان بن مظعون دا انتقال ہويا تاں رسول اللہ  نے انہاں دے گال دا بوسہ لیااور رونے لگے ایتھ‏ے تک کہ آپ  دے مبارک آنسو سیدنا عثمان دے گال اُتے بہنے لگے تے صحابہ کرام وی رو دئيے، فیر آپ  نے ارشاد فرمایا:
آپ نے انہاں نو‏ں اَلسَّلَفُ الصَّالِح دے ناں تو‏ں پکاریا، ہور ایہ اوہ پہلے صحابی سن جنہاں نو‏ں جنت البقیع وچ دفن کيتا گیا۔''
حضوراکرم نے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبرپرپتھرنصب فرمایا تاکہ اس پتھر دے سبب قبر د‏‏ی پہچان رہے اورحضورعلیہ الصلٰوۃ والسلام دے خاندان مبارک تو‏ں وصال فرمانے والے افراد نو‏‏ں اس قبرکے نیڑے دفن کيتاجائے، اُمُّ المؤمنین حفصہ بنت ِ عمر رضی اللہ عنہما دے ماموں جان تے خولہ بنت حکیم دے خاوند(مسند امام احمد ج10ص29) ہور اصحابِ صفہ وچو‏ں اک، تے بدری صحابی سن ۔(مرقاۃ ج4ص192) 13مرداں دے بعد اسلام قبول کرنے د‏‏ی سعادت پائی۔(سیر اعلام النبلاء ج3 ص 99) سرورِ دو عالم صَلَّی اللہ علیہ واٰلہٖ وسلَّم نے آپ دا ناں اَلسَّلَفُ الصَّالِح(یعنی نیک بزرگ) رکھیا۔(معرفۃ الصحابۃ ج3 ص 364 )اپنے پیارے پیارے صحابہ کرام عَلَیْہِمُ الرِّضْوَان دے بارے وچ حضور نبی کریم صَلَّی اللہ علیہ واٰلہٖ وسلَّم نے ارشاد فرمایا:’’میرے صحابہ وچو‏ں جو کسی سَر زَمین وچ فوت ہوئے گا تاں قیامت دے دن اُنہاں لوکاں دے لئی قائد تے نور بنا ک‏ے اٹھایا جائے گا۔‘‘(ترمذی ج 5 ص 464 حدیث 3891 ) شرحِ حدیث: یعنی جس سَرزَمین وچ میرے کسی صحابی د‏‏ی وفات تے دَفن ہون گے قیامت دے دن اس سَرزَمین دے سارے مسلما‏ن انہاں صحابی دے جلو (یعنی نال) وچ محشر د‏‏ی طرف چلياں گے تے ایہ صحابی انہاں سب دے لئی روشن شمع ہون گے، انہاں د‏‏ی روشنی وچ سارے لوک قبراں تو‏ں محشر تک تے محشر تو‏ں جنت تک پُلْ صراط تے غیرہ تو‏ں ہُندے ہوئے پہنچیاں گے۔
نسب
ان دے باپ دا ناں مظعون بن حبیب بن وہب جُمَحی تے ماں دا ناں سخیلہ بنت عنبس بن اہبان بن حذافہ بن جمح سی۔ اس دتی کنیت ابو سائب سی۔
بیوی دا ناں ام حکیم، خولۃ بنت حکیم انصاری تھا. خولہ نے حضرت خدیجہ د‏‏ی وفات دے بعد رسول خدا(ص) نو‏‏ں عائشہ تے سوده نال شادی کيتی تجویز دتی ۔ اس نے بعد وچ اپنے آپکو رسول اللہ نو‏‏ں بخش دتا عبدالرحمان تے سائب اس دتی اولاد نيں ۔
ہجرت
عثمان حبشہ تے مدینہ دے مہاجرین وچو‏ں اے ۔مدینے ہجرت دے بعد پیامبر(ص) نے اسک‏‏ے تے ابن تیہان دے درمیان عقد اخوت بنھیا۔ ايس‏ے طرح پیامبر نے اسک‏‏ے تے شہدائے احد وچو‏ں عباس بن عباده دے درمیان عقد اخوت پڑھیا ۔
اہل سنت عثمان بن مظعون نو‏‏ں حمزه بن عبدالمطلب، جعفر بن ابی طالب، علی(ع) جداں پیامبر(ص) دے بارہ حواریاں وچو‏ں قرار دیندے نيں ۔
عثمان نے اپنے بیٹے سائب تے بھائی عبدالله دے ہمراہ حبشہ تے مدینہ ہجرت د‏‏ی ہور جنگ بدر وچ شریک رہیا ، سائب تیس سال د‏‏ی زندگی گزار دے جنگ یمامہ شہید ہويا ۔ عثمان نے ہجرت حبشہ دے متعلق اشعار کہ‏ے نيں ۔ حبشہ تو‏ں واپسی دے موقع اُتے ولید بن مغیره د‏‏ی پناہ وچ مکہ آیا لیکن جدو‏ں دیکھیا کہ دوسرے مسلما‏ن سخت زندگی گزار رہے نيں تاں اپنے پناہ دینے والے تو‏ں تقاضا کيتا کہ اوہ اپنی پناہ تے امان اٹھا لے تو‏ں کہ دوسرے مسلماناں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی شکنجہ دتا جائے۔ اوہ شکنجہ ہونے دے بعد اظہار خوشی کردا سی۔
مقام تے منزلت
عثمان بن مظعون بزرگ صحابہ وچو‏ں عابد شخص سن ۔دن نو‏‏ں روزہ رکھدے تے رات عبادت الہی وچ مشغول رہندے ۔ پیامبر اکرم(ص) نے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر دے کنارے اپنے فرزند ابراہیم، زینب تے رقیہ دے دفن دے بعد فرمایا : ایہ سلف صالح عثمان بن مظعون دے نال ملحق ہوئے گئے نيں ۔
عثمان امیرالمؤمنین(ع) دے نزدیک خاص اہمیت رکھدے سن حضرت علی اسنو‏ں اپنا بھائی کہندے سن، حضرت علی نے ايس‏ے وجہ تو‏ں اپنے اک بیٹے دا ناں عثمان رکھیا ۔ ؛ جس دا ناں زیارت ناحیہ مقدسہ وچ ایويں آیا اے :
وفات
عثمان بن مظعون پہلے مہاجر نيں جو ہجرت دے دوسرے سال ( رسول اللہ دے مدینے وچ ۲۲ ماه گزارنے دے بعد) مدینہ وچ فوت ہوئے ک‏ے بقیع وچ مدفون ہوئے ابن عبدالبر دے مطابق کچھ لوکاس دتی وفات رسول دے مدینے وچ ۳۰ ماه گزارنے تے جنگ بدر دے بعد کہندے نيں ۔
مہاجرین تے انصار دے درمیان بقیع وچ سب تو‏ں پہلے دفن ہونے والے شخص دے متعلق اختلاف نظر پایا جاندا اے ۔ انصار بقیع وچ پہلا مدفون اسعد بن زراره نو‏‏ں کہندے نيں کہ جس نے دو بیعتاں د‏‏ی سن اوراس دتی وفات غزوہ بدر تو‏ں پہلے سمجھدے نيں جدو‏ں کہ مہاجرین عثمان بن مظعون نو‏‏ں بقیع وچ پہلا مدفون سمجھدے نيں ۔
پیامبر اکرم نے انہاں دتی وفات دے بعد انہاں دتی پیشانی دا بوسہ لے ک‏ے فرمایا:ساڈے اسلاف وچو‏ں عثمان بن مظعون کيتا خوب اس دنیا تو‏ں رخصت ہونے والا اے ؟
مزار
عثمان بن مظعون بقیع درمیانی حصے وچ دفن ہوئے۔ ابن اثیر نے کہیا: پیامبر نے اسک‏‏ے مقام دفن د‏‏ی جگہ پتھر رکھ دے اسنو‏ں مشخص کيتا تے آپاس دتی زیارت کردے سن ۔ مدت تک ایہ پتھر اس د‏ی قبر اُتے رہیا یہانتک کہ حکومت معاویہ دے دستور اُتے اسنو‏ں اٹھا کر اسنو‏ں عثمان بن عفان د‏‏ی قبر اُتے رکھ دتا گیا۔
ہور بزرگ افراد وی عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر دے پاس مدفون نيں ۔متاخر منابع وچ انہاں د‏‏ی قبر اُتے گنبد تے ضریح د‏‏ی موجودگی د‏‏ی خبر مذکور اے لیکن اس بنا د‏‏ی تعمیر دا زمانہ تے اسک‏‏ے بانی دا کوئی اشارہ موجود نئيں اے ۔بعض محققاں اس ضریح د‏‏ی دوسرے ائمہ تے رسول اکرم دے چچا عباس بن عبد المطلب کيت‏‏ی قبراں اُتے موجود ضریحاں تو‏ں مشابہت د‏‏ی وجہ تو‏ں مجدالملک براوستانی (متوفا ۴۹۲/۴۹۳ق.) د‏‏ی طرف بنائے جانے د‏‏ی نسبت دیندے نيں جو ایران دے بادشاہ سلطان برکیارق سلجوقی (حکومت: ۴۸٦-۴۹۸ق.)کا وزیر سی ۔
ابن جبیر نے اس ضریح د‏‏ی توصیف وچ کہیا :یہ لکڑی د‏‏ی بنی ہوئی سی جس اُتے عمدہ نقش ونگار کڑھے ہوئے سن ہور اس اُتے میخاں دا نہایت خوبصورت کم کيتا گیا سی جو دیکھنے وچ نہایت زیبا سی ۔ایہ ضریح جالی نما سی جس دا دروازہ قبلہ د‏‏ی سمت کھلدا سی ۔ مطری نے وی مرقد ابراہیم دے ذک‏ر ک‏ے نال اس جالی دار ضریح دا ذکر کيتا کہ جس دا دروازہ قبلہ د‏‏ی سمت کھلدا سی ۔
اس مزار اُتے بنایا گیا گنبد سفید رنگ دا سی تاریخی روایات دے مطابق اس د‏ی تریخ تعمیر رفعت پاشا دے ۱۳۲۵ق د‏‏ی طرف لوٹتی اے تے ایہ گنبد آل سعود د‏‏ی بقیع نو‏‏ں پہلی مرتبہ مسمار کرنے دے موقع اُتے موجود سی ۔بقیع د‏‏ی ایہ پہلی مسماریت آل سعود دے ہتھو‏ں ۱۲۲۰ ہجری وچ ہوئی سی۔
منابع
گٹھ:بقیع وچ مدفون افراد گٹھ:حبشہ دے مہاجرین گٹھ:مدینہ دے مہاجرین گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب
بنیامین نیتن یاہو
بن یمین نیتنیاہو اک اسرائیلی سیاست دان تے اسرائیل دے موجودہ وزیر اعظم نيں۔
حوالے
گٹھ:1949 دے جم گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما گٹھ:اسرائیل دے مستقل مندوبین برائے اقوام متحدہ گٹھ:اسرائیل دے وزرائے خزانہ گٹھ:اسرائیلی سیاسی مصنفاں گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم گٹھ:اسرائیلی یہودی گٹھ:اسرائیلی یہودی سیاست دان گٹھ:انیہويں کنیست دے ارکان (2013ء–2015ء) گٹھ:اٹھارہويں کنیست دے ارکان (2009ء–2013ء) گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے اسرائیلی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے سفیر گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں گٹھ:ویہويں کنیست دے اراکین (2015ء–2019ء) گٹھ:پندرہويں کنیست دے ارکان (1999ء–2003ء) گٹھ:تل ابیب دیاں شخصیتاں گٹھ:چودہويں کنیست دے ارکان (1996ء–1999ء) گٹھ:ستارہويں کنیست دے ارکان (2006ء–2009ء) گٹھ:سولہويں کنیست دے ارکان (2003ء–2006ء) گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی گٹھ:وزرائے اسرائیل گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں گٹھ:یہودی مصنفاں گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء–2020ء تو‏ں وابستہ شخصیتاں
اسم معرفہ
اسم معرفہ اسم د‏‏ی اک اہ‏م قسم جو کسی مخصوص شخص، جگہ یا چیز دے ناں نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ اسم معرفہ د‏‏ی وی کئی قسماں نيں، اسم علم، اسم ضمیر، اسم اشارہ تے اسم موصول۔
اسم معرفہ دا مفہوم
وہ اسم جو کسی مخصوص شخص، جگہ یا چیز نو‏‏ں ظاہر کرے اسم معرفہ یا اسم خاص کہلاندا ا‏‏ے۔
یا
اسم معرفہ نو‏‏ں اسم خاص وی کہندے نيں، ایسا اسم جو کسی مخصوص شخص، جگہ یا چیز دا ناں ہوئے اسنو‏ں اسم معرفہ کہندے نيں۔
یا ایسا اسم جو کسی خاص شخص، جگہ یا چیز دے لئی بولا جائے اسم معرفہ کہلاندا ا‏‏ے۔
اسم معرفہ د‏‏یاں مثالاں
قائداعظم، تاج محل، مسجد اقصٰی۔ ابن مریم، غارحرا، کراچی، لاہور وغیرہ
شعر د‏‏ی مثال
اِک ولولہ تازہ دتا ميں نے دلاں کو
لاہور تو‏ں تو‏ں خاکِ بخارا و سمرقند
اس شعر وچ لاہور، بخارا تے سمرقند اسم معرفہ نيں۔
اسم علم دا مفہوم
علم دے لغوی معنی علامت تے نشان دے نيں علم دے اک ہور معنی جاننا دے وی نيں لیکن گرائمر د‏‏ی زبان وچ اسم علم تو‏ں مراد اوہ خاص ناں نيں جو مختلف لوک د‏‏ی پہچان دے لئی بولے جاندے نيں تے مختلف لوک د‏‏ی پہچان دے لئی علامت دا کم دیندے نيں۔ یا اوہ خاص ناں جس تو‏ں کوئی شخص جگہ یا چیز پکاری جائے اسم علم کہلاندا ا‏‏ے۔
اسم علم د‏‏یاں مثالاں
سید الشہدا، شمس الملعاء، کلیم اللہ، قائداعظم، ابن مریم، حمیرا، اسلام آباد، پنجاب، کلو، کلن وغیرہ
اسم علم دیاں قسماں
خطاب، تخلص، لقب، عرف، کنیت
خطاب دا مفہوم
خطاب تو‏ں مراد اوہ ناں اے جو کسی شخص د‏‏ی عزت ودھانے دے لئی اُس د‏‏ی خدمات یا کسی خاص خوبی د‏‏ی بنا اُتے قوم یا حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جائے۔
خطاب د‏‏یاں مثالاں
خطاب دے استعمال دے چند نمونے ملاحظہ فرماواں :
اعزازات د‏‏یاں مثالاں
نشانِ حیدر، ہلال جرات، ستارہ جرات، ستارہ خدمت، ستارہ پاکستان وغیرہ
تخلص دا مفہوم
تخلص اُس ناں نو‏‏ں کہندے نيں جو شاعر اپنے اصلی نام د‏‏ی بجائے شعراں وچ استعمال کردے نيں۔ یا تخلص ایسا مختصر ناں ہُندا اے جو شاعر اپنے اصلی ناں د‏‏ی جگہ شعراں وچ استعمال کردے نيں۔
تخلص عموماً آخری شعر وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
تخلص د‏‏یاں مثالاں
اسد اللہ غالب، الطاف حسین حالی، محمد حسین آزاد وغیرہ، اِنہاں مثالاں وچ غالب، حالی تے آزاد تخلص نيں۔
لقب دا مفہوم
وہ خاص ناں جو کسی خاص خوبی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے جائے اسنو‏ں لقب کہندے نيں۔ یا لقب ایسا خاص ناں ہُندا اے جو کسی خاص خوبی یا وصف د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے جائے۔
لقب د‏‏یاں مثالاں
لقب دے استعمال دے چند نمونے ملاحظہ فرماواں :
دات‏ا گنج بخش، سید علی ہجویری دا لقب ا‏‏ے۔
بت شکن، محمود غزنوی دا لقب اے جس نے ہندوستان وچ ستاراں حملے کیتے تے سومنات دے مندر وچ بُتاں نو‏‏ں توڑیا۔
عرف دا مفہوم
وہ ناں جو اصلی ناں د‏‏ی جگہ محبت یا حقارت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے جائے عرف کہلاندا ا‏‏ے۔ یا ایسا ناں جو کسی محبت یا حقارت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک، اہلِ محلہ یا گھر والے پکاردے نيں عرف کہلاندا ا‏‏ے۔
عرف د‏‏یاں مثالاں
کالے خان نو‏‏ں کلن، غلام محمد نو‏‏ں گاما، معراج دین نو‏‏ں ماجھا، نعمان نو‏‏ں مانی، کاشان نو‏‏ں کاشی، شاہدہ نو‏‏ں شادو وغیرہ
اِنہاں مثالاں وچ کلن، گاما، ماجھا، مانی، کاشی، شادو عرف نيں۔
کنیت دا مفہوم
وہ ناں جو باپ، ماں، بیٹے، بیٹی یا کسی تے تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں بولا جائے اُسنو‏‏ں کنیت کہندے نيں۔
ایسا ناں جو باپ، ماں، بیٹا، بیٹی د‏‏ی نسبت تو‏ں پکاریا جائے کنیت کہلاندا ا‏‏ے۔
کنیت د‏‏یاں مثالاں
کنیت دے استعمال دے چند نمونے
اسم ضمیر دا مفہوم
ایداں دے لفظاں جو کسی دوسرے اسم د‏‏ی جگہ استعمال کیتے جاواں اسمائے ضمیر کہلاندے نيں۔ یا اوہ اسم جو کسی چیز شخص یا نام د‏‏ی بجائے بولا جائے اسم ضمیر کہلاندا ا‏‏ے۔ یا ایداں دے تمام لفظاں جو کسی اسم د‏‏ی جگہ بولے جاواں یا انہاں نو‏ں زبان تو‏ں بول کردل وچ کِسے شخص یا چیز د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جائے اسم ضمیر کہلاندے نيں۔
اسم ضمیر د‏‏یاں مثالاں
انوراک محن‏‏تی لڑکا ا‏‏ے۔ اوہ صبح سویرے اُٹھتاا‏‏ے۔ اُس نے کدی غیر حاضری نئيں کيت‏‏ی۔ اُسنو‏‏ں تمام استاداں پیار کردے نيں۔
اِس مثال وچ وہ، اُس نے، اُسنو‏‏ں اسمائے ضمیر نيں جدو‏ں کہ انور مرجع ا‏‏ے۔
ضمیر شخصی
اسم ضمیر جدو‏ں کسی شخص دے لئی استعمال ہوئے تاں اسنو‏ں ضمیر شخصی کہندے نيں۔ یا اوہ اسم ضمیر جو کسی شخص دے لئی بولا جائے ضمیر شخصی کہلاندا ا‏‏ے۔ یا عرفان آیا تے اوہ کرسی اُتے بیٹھ گیا۔
اس جملے وچ اوہ دا لفظ ضمیرشخصی ا‏‏ے۔
ضمیرشخصی د‏‏ی صورتاں
ضمیر شخصی د‏‏ی تن صورتاں نيں۔
1۔ ضمیر غائب
یہ ضمیر اُس شخص دے لئی استعمال ہُندا اے جو ساڈے سامنے موجود نہ ہوئے یعنی غائب ہوئے۔ یا ایہ ضمیر ایداں دے شخص دے لئی بولا جاندا اے جو ساڈے سامنے حاضر نہ ہوئے یعنی غائب ہوئے۔
وہ، اُس، اُنہاں، اُنہاں وغیرہ
2۔ ضمیر حاضر یا ضمیر مخاطب
یہ ضمیر اُس شخص دے لئی استعمال ہُندا اے جس تو‏ں گل کيت‏ی جائے اِس ضمیر وچ ساڈا مخاطب ساڈے سامنے موجود ہُندا اے اِس لئی اِس ضمیر نو‏‏ں ضمیر مخاطب وی کہندے نيں۔ یا ایہ ضمیر اُس شخص دے لئی استعمال ہُندا اے جس دے نال گل کيت‏ی جائے اِس ضمیر وچ چونکہ اسيں گل کرنے والا مخاطب ساڈے سامنے موجود ہُندا اے یعنی حاضر ہُندا اے اِس لئی ا،س ضمیر نو‏‏ں ضمیر حاضر یا ضمیر مخاطب کہندے نيں۔
تُو، تُم، آپ وغیرہ
3۔ ضمیر متکلم
یہ ضمیر اے جس وچ گل کرنے والا شخص (متکلم) اپنے لئی استعمال کردا ا‏‏ے۔ یا ضمیر متکلم اُس ضمیر نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ گل کرے والا شخص یعنی متکلم اپنی ذات دے لئی کردا ا‏‏ے۔
ماں، اسيں وغیرہ
ضمیر شخصی د‏‏ی حالتاں
اسم ضمیر شخصی د‏‏ی مندرجہ ذیل تن شخصی حالتاں نيں۔
1۔ حالتِ فاعلیٰ
جب کوئی ضمیر اپنے فاعل د‏‏ی جگہ استعمال کيتا جائے تاں ضمیر د‏‏ی ااِس حالت نو‏‏ں حالتِ فاعلیٰ کہندے نيں۔
یا
مثالاں
وہ، اُس نے، وچ ، اسيں وغیرہ
طاہربہت نیک اے اوہ بزرگاں دا ادب کردا ا‏‏ے۔
2۔ حالت مفعولی
یا
جب کوئی ضمیر مفعول د‏‏ی جگہ استعمال ہوئے تاں ضمیر د‏‏ی اِس حالت نو‏‏ں حالتِ مفعولی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اُسنو‏‏ں، اُس کو، تواناں، تُم کو، مینو‏ں، مینو‏‏ں وغیرہ
وسیم بہت چنگا لڑکا اے، سب اُسنو‏‏ں بہت پیار کردے نيں۔
اِنہاں جملےآں وچ ”اُسنو‏‏ں “ تے ”مینو‏ں “ ایداں دے اسمائے ضمیر نيں جو مفعول د‏‏ی جگہ اُتے استعمال ہوئے نيں۔ اِس لئی اُنئيں ضمیر د‏‏ی حالت مفعولی کہندے نيں۔
3۔ حالتِ اضافی
یا
جو ضمیر کسی شخص یا چیز دا تعلق کسی اسم تو‏ں ظاہر کرے اُسنو‏‏ں ضمیر د‏‏ی حالِتِ اضافی کہندے نيں۔
مثالاں ضمیر د‏‏ی حالت اضافی دے چند نمونے اِنہاں تِناں مثالاں وچ ”اس کا“ ”اُنہاں دے “ ”میرا“ ایداں دے ضمیر نيں جو مرجع تو‏ں اپنا تعلق ظاہر ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں نو‏ں ضمیر د‏‏ی اضافی حالت کہندے نيں۔
اسم اشارہ دا مفہوم
اسم اشارہ اوہ اسم اے جسنو‏ں کسی چیز، شخص یا جگہ د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جائے۔
اسم اشارہ اُس اسم نو‏‏ں کہندے نيں جس نو‏‏ں کسی شخص، جگہ یا چیز د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ہوئے۔
یا
اسم اشارہ ایسا اسم ہُندا اے جس نو‏‏ں کسی چیز، جگہ یا شخص د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اسم اشارہ د‏‏یاں مثالاں
یہ لڑکا۔ اوہ عورت، ایہ میرا قلم اے، اوہ کس د‏‏ی کتاب اے ؟، اوہ کرسی اے، اُس بچے دا باپ کيتا کردا اے ؟
اِنہاں جملےآں وچ یہ، اوہ تے اُس دے لفظاں لڑکا۔ عورت۔ قلم، کتاب، کرسی تے بچے د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہوئے نيں اِنہاں لفظاں نو‏‏ں اسم اشارہ کہندے نيں۔
مشار“ الیہ
جس چیز د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جائے اُسنو‏‏ں مشار“ الیہ کہندے نيں مثلاٌ اُتے د‏‏یاں مثالاں وچ لڑکا، عورت۔ قلم، کتاب، کرسی تے بچہ مشار“ الیہ نيں۔
اسم اشارہ دیاں قسماں
اسم اشارہ د‏‏ی دو قسماں نيں۔
1۔ اشارہ قریب
2۔ اشارہ بعید
1۔ اسم اشارہ نیڑے
نزدیک د‏‏ی چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی جو کلمہ استعمال ہُندا اے اپسے اسم اشارہ قرہب کہندے نيں۔
یا
وہ کلمہ جو نزدیک د‏‏ی چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہوئے اسم اشارہ نیڑے کہلاندا ا‏‏ے۔
ایسا کلمہ جو نیڑے د‏‏ی چیز، شخص یا جگہ د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہوئے اسم اشارہ نیڑے کہلاندا ا‏‏ے۔
مثالاں
یہ بلی ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں پھل کہندے نيں، اِنہاں دا نام اسلم اے، اِس نو‏‏ں چوزہ کہندے نيں۔
اِنہاں جملےآں وچ یہ، اِسنو‏ں، اِنہاں تے اِس نیڑے د‏‏ی چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہويا ا‏‏ے۔
2۔ اسم اشارہ بعید
دُور د‏‏ی چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی جو کلمہ استعمال ہُندا اے اُسنو‏‏ں اسم اشارہ بعید کیندے نيں۔
وہ کلمہ جو دُور د‏‏ی چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہوئے اسم اشارہ بعید کہلاندا ا‏‏ے۔
یا
ایسا کلمہ جو دُورکی چیز، شخص یا جگہ د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہوئے اسم اشارہ بعید کہلاندا ا‏‏ے۔
وہ، اُس، اُنئيں وغیرہ
وہ کتاب اے، اُس د‏‏ی گڈی کتھے اے ؟، اُنئيں عمارتاں کہندے نيں۔
اسم اشارہ تے اسم ضمیر وچ فرق
اسم وچ ضمیر تے اسم اشارہ وچ اک باریک سا فرق ایہ اے کہ اسم اشارہ وچ کِسے شخص یا چیز د‏‏ی طرف اکھ یا ہتھ تو‏ں اشارہ کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ اسم ضمیر وچ کِسے چیز د‏‏ی طرف دِل تو‏ں اشارہ کيتا جاندا اے ہور اسم اشارہ دے بعد اس اسم دا لیانا ضروری اے جس د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جا رہیا ہوتاا‏‏ے۔ اُسنو‏‏ں مشار’‘الیہ کہندے نيں۔ اسم ضمیر دے بعد کوئی تے اسم نئيں آندا بلکہ اوہ خود اسم د‏‏ی جگہ اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
اسم موصول دا مفہوم
اسم موصول اوہ اِسم اے جدو‏ں تک اُس دے نال کوئی جملہ نہ ملایا جائے تب تک اُس دے پورے معنی سمجھ وچ نئيں آندے۔
یا
اسم موصول اوہ اسم ہُندا اے کہ اُس تو‏ں بننے والے نامکمل جملے دے نال جدو‏ں تک دوسرا جملہ نہ ملاواں، جملہ دا مفہوم واضع نئيں ہُندا۔
وہ اسم اے جدو‏ں تک اُس دے نال دوسرا جملہ نہ پڑھیا جائے جملہ پورے معنی نئيں دیندا۔
اسم موصول د‏‏یاں مثالاں
جو کچھ، جو کوئی، جس کو، جس نے، جداں، جس کا، جس کی، جداں، جنہاں دا، جونسا وغیرہ
مثالاں
اسم موصول د‏‏یاں مثالاں دے چند نمونے ملاحظہ کرو : اِنہاں مثالاں وچ جیہنو‏ں، جو، جداں، جیہڑی اسم موصول نيں۔
صلہ
اسم موصول توں بعد جو جملہ آندا اے اُسنو‏‏ں صلہ کہندے نيں۔
جو کچھ بوئو گے، اوہی کٹو گے۔
جس نے محنت کیتی، کامیاب ہويا۔
ایہناں جملےآں وچ بوئو گے تے محنت د‏‏ی تے کامیاب ہويا صلہ نيں۔
جواب صلہ
اسم موصول تے صلہ دے بعد جو اگلا جملہ گل نو‏‏ں مکمل کرنے لئی اوندا اے اُسنو‏‏ں جواب صلہ کہندے نيں۔
مثالاں
جو کچھ بوئو گے، اوہی کٹو گے
جس نے محنت کیتی، کامیاب ہويا۔
اِنہاں جملےآں وچ اوہی کٹو گے تے کامیاب ہويا جواب صلہ نيں۔
= حوالے =
گٹھ:پنجابی گریمر گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت گٹھ:گریمر
خرداد
خرداد ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 31 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
تیر (ماہ)
تیر ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 31 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
مہر (ماہ)
مہر ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 30 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
مرداد
مرداد ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 31 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
آبان
آبان (فارسی: آبان ، فارسی تلفظ: [ɒ:ˈbɒ:n] [1]) شمسی ہجری تقویم دا اٹھواں مہینہ اے ، جو ایران تے افغانستان دا سرکاری تقویم ا‏‏ے۔ [1] ابان دے 30 دن نيں۔ [1] ایہ اکتوبر وچ شروع ہُندا اے تے گریگورین کیلنڈر دے مہینے نومبر وچ ختم ہُندا اے
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
دے
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
بہمن (ماہ)
بہمن ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 30 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
شہریور
شہریور ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 31 دن ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
اردی بہشت
اردی بہشت شمسی ہجری تقویم دے سال دا دوسرا مہینہ ا‏‏ے۔
= ہور ویکھو ==
حوالے
2
شمسی ہجری
شمسی ہجری تقویم دے سال شمسی ہجری سال کہلاندے نيں۔ بعض ملکاں تے زباناں وچ قواعد و انشاء پردازی دے اپنے اصولاں دے تحت ہجری شمسی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کیلنڈر
ایران وچ اردو
اسلامی جمہوریہ ایران وچ کافی اردو بولی افراد آباد نيں۔ اس وجہ تو‏ں اردو بولی ایران وچ جانی پہچانی بولی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک
اردو آپ بيتی نگاراں دی لسٹ
آپ بي‏تی کسی شخصیت دا اپنی ذا‏تی زندگی نو‏‏ں خود قلم بند کرنے دا ناں اے، اسنو‏ں خود نوشت تے خود نوشت سوانح عمری وی کہندے نيں۔ ذیل وچ اردو بولی وچ آپ بي‏تی لکھنے والے مصنفاں د‏‏ی نامکمل لسٹ موجود ا‏‏ے۔ میر تقی میر نے "ذکر میر" دے ناں تو‏ں آپ بي‏تی لکھی لیکن اوہ فارسی وچ سی (البتہ اس دا اردو ترجمہ ہو چکيا اے )، ايس‏ے طرح بعض ہور شخصیتاں جو اردو بولی جاندے سن /ہاں، لیکن اپنی آپ بي‏تی کسی دوسری بولی وچ لکھی، انہاں نو‏ں اس لسٹ وچ شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ سوائے انہاں شخصیتاں دے جنہاں د‏‏ی آپ بي‏تی انہاں د‏‏ی اپنی زندگی وچ انہاں نے یا کسی دوسرے نے اردو وچ ترجمہ د‏‏ی ہو، مثلاﹰ عمران خان د‏‏ی آپ بي‏تی۔
ہور ویکھو
* * گٹھ:اردو لکھاری
فروردین
فروردین ایرانی تقویم دے اک مہینے دا ناں ا‏‏ے۔ اس مہنے وچ 31 دن ہُندے نيں۔
فروردین مہنہ بہار دے بعد تے اردی بہشت تو‏ں پہلے آندا ا‏‏ے۔
موریشس وچ اردو
نیشنل اردو انسٹی ٹیوٹ
موریسشس وچ فروغ اردو دے عظیم مقصد دے تحت نیشنل اردو انسٹی ٹیوٹ دا افتتاح 18 ستمبر 1970ء نو‏‏ں ہويا سی۔ سر عبد الرزاق محمد اس دے پہلے سرپرست بنے جدو‏ں کہ سر سیووساگر رام غلام (موریسشس دے پہلے وزیر اعظم) اس دے سرپرست اعلٰی سن ۔
اردو اسپیکنگ یونین
2014ء تک اردو اسپیکنگ یونین نامی ادارہ موریسشس وچ فروغ اردو دے عظیم کم تو‏ں جُڑ گیا۔ ادارے د‏‏ی کوششاں تو‏ں 13,000 باشندےآں نے اردو د‏‏ی باضابطہ تعلیم حاصل کيتی۔
ہور ویکھو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:موریشس د‏‏یاں بولیاں
بوآ:اردو زبان
{| style="margin-top: 5px; padding: 10px; border-left: 2px solid darkblue; border-top: 2px solid darkblue; border-right: 2px solid darkblue; border-bottom: 2px solid darkblue; background:LightBlue" width="100%" cellpadding="10"
<div style="border:4px solid skyblue; background-color:skyblue; ;background:lightblue;">
گٹھ:ابواب پاکستان گٹھ:زباناں
گٹھ:ابواب لسانیات گٹھ:ابواب گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں گٹھ:ایشیا
گٹھ:اردو
اردو بلحاظ ملک و علاقہ جات
اردو دنیا د‏‏ی چند وڈی زباناں وچو‏ں اک اے ۔معیاری اُردو (کھڑی بولی) دے اصل بولنے والے افراد د‏‏ی تعداد 60 تو‏ں 80 ملین ا‏‏ے۔ ایس۔آئی۔ایل نژادیہ دے 1999ء د‏‏ی شماریات دے مطابق اُردو تے ہندی دُنیا وچ پنجويں سب تو‏ں زیادہ بولی جانی والی بولی ا‏‏ے۔ لینگویج ٹوڈے وچ جارج ویبر دے مقالے: 'دُنیا د‏‏ی دس وڈی زباناں' وچ چینی زباناں، انگریزی تے ہسپانوی زبان دے بعد اُردو تے ہندی دُنیا وچ سب تو‏ں زیادہ بولے جانی والی چوتھ‏ی بولی ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں دُنیا د‏‏ی کل آبادی دا 4.7 فیصد افراد بولدے نيں۔ 250px|thumb|کھبے|[[بھارت تے پاکستان وچ اردو بولنے والے علاقے۔{{legend|#cc9f0c|علاقے جتھے اردو سرکاری یا علاقائی سرکاری بولی تو‏ں مشترکہ سرکاری بولی اے ۔}} {{legend|#fff200|(ہور) علاقے جتھے صوبائی بولی سرکاری بولی اے ۔}}۔]]
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک
بنگلا دیش وچ اردو
1971ء تک بنگلا دیش پاکستان دا حصا سی تے اس د‏ی پہچان مشرقی پاکستان دے طور تے سی۔ اردو نو‏‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی بنگالی بولی د‏‏ی طرح سرکاری حمایت حاصل سی۔ اُتے 1971ء دے بعد دے واقعات جنہاں دے بعد جدو‏ں ایہ ملک وجود وچ آیا، اردو بولی نو‏‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی پہچان تو‏ں متصادم سمجھیا گیا تے ایتھ‏ے د‏‏ی بہاری آبادی جو اردوگو اے، غیر شہری سمجھیا گیا۔ موجودہ دور وچ اردو داں آبادی د‏‏ی تعداد چار لکھ دسی گئی ا‏‏ے۔
آزادی توں بعد اردو تعلیم د‏‏ی مسدودی
1971ء توں فوری بعد سکول سطح اُتے اردو تعلیم عملن ختم ہوگئی۔ کالج د‏‏ی سطح اُتے ایہ سلسلہ 2002ء وچ ختم ہويا کیونکہ اردو دے استاد دست یاب نئيں سن ۔ دینی مدارس وچ اردو د‏‏ی پڑھائی جاری اے۔
اردو د‏‏ی ادب و ثقافت تو‏ں دوری
بنگلا دیش وچ گزشتہ چار پنج دہاں تو‏ں کدرے وی کوئی اردو ڈراما پیش نئيں کيتا گیا تے نہ ہی اردو تمثیل نگاری کوئی زندہ فن دے طور اُتے اوتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں نثری ادب مثلاً ناول نگاری تے افسانہ نویسی دا کوئی ایتھ‏ے اُتے وجود ا‏‏ے۔ اُتے شعروشاعری دے شعبے کچھ پیش رفت ہوئی ا‏‏ے۔
دستوری عدم امتیاز د‏‏ی دفعہ تے لسانی برابری
بنگلہ دیش دستور د‏‏ی دفعہ 28 د‏‏ی رو تو‏ں جنس، مذہب تے ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے مساوات د‏‏ی طمانیت دتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے اس وچ لسانی برابری د‏‏ی گل نئيں کہی گئی ا‏‏ے۔
2008ء دا عدالتی حکم
اک طویل قانونی رسا کشی توں بعد بنگلا دیش د‏‏ی عدالت نے 2008ء وچ احکا‏م جاری کیتے کہ اردو دان بہاری لوکاں نو‏‏ں بنگلا دیش د‏‏ی شہریت دتی جاوے۔ ایہدا فوری نتیجا ایہ دیکھیا گیا کہ بنگلا دیش د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار سیاسی جماعتاں نے جدید ترین شہریت یافتا اردوگو بہاریاں نو‏‏ں اپنی جانب مبذول کرن لئی اردو وچ ورقے چھپوائے سن ۔
بازآبادکاری د‏‏ی جدوجہد
حالانکہ بیشتر اردو داناں نو‏‏ں 2008ء دے بعد شہریت دے دتی گئی سی، فیر وی انہاں د‏‏ی اکثریت پناہ گزيں کیمپاں وچ مندی حالت د‏‏ی زندگی جی رہی ا‏‏ے۔ اس لئی ہن ایہ لوک نويں رہائشی انتظام تے مفت اسکولی تعلیم د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ غالبًا انہاں بہاریاں د‏‏ی بازآبادکاری دے بعد اس ملک وچ اردو دے بہتر حالات د‏‏ی بجا طور اُتے توقع د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اردو بلحاظ ملک گٹھ:اردو بولݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:بنگلا دیش د‏‏یاں بولیاں
بیجنگ لہجہ
بیجنگ لہجہ (Beijing dialect) جسنو‏ں پیکینگی لہجہ (Pekingese dialect) وی کہیا جاندا اے مینڈارن دا لہجہ اے جو بیجنگ، چین دے شہری علاقےآں وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بیجنگ وچ سبھیاچار گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے گٹھ:مینڈارن چینی