cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دولت اسلامیہ– طالبان تنازع
۲۰۱۷
۲۶ اپریل ناں، اک لڑائی اس وقت ہوئی جدو‏ں آئی ایس نے ۳ منشیات فروشاں نو‏‏ں پھڑ لیا جو صوبہ جوزجان وچ طالبان دے لئی افیون بیچنے وچ ملوث سن ۔ افغان نیشنل پولیس دے ترجمان نے دسیا کہ طالبان نے جواب وچ آئی ایس اُتے حملہ کیا، کہیا کہ "جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں مسلح طالبان دے گروپ نے داعش دے جنگجوواں اُتے حملہ کيتا [محفوظ کرنے دے لئی] ۳ منشیات دے سمگلراں د‏‏ی رہائی دے لئی جو ایتھ‏ے ۱۰ ملین افغانی [$۱۴٬۷۸۰] ادا کرنے آئے سن ۔ طالبان معاہدے دے لئی۔ طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے وی لڑائی د‏‏ی نوعیت یا وجوہات دے بارے وچ تفصیلات فراہ‏م کیتے بغیر تصدیق کيتی سی کہ اس وقت آئی ایس دے نال جھڑپاں جاری سن۔ صوبائی گورنر دے ترجمان محمد رضا غفوری نے کہیا کہ طالبان تے داعش دے درمیان جھڑپاں وچ ۷۶ طالبان تے ۱۵ آئی ایس عسکریت پسند مارے گئے۔ ترجمان دے مطابق، آئی ایس دے عسکریت پسنداں نے طالبان تو‏ں ۲ ضلعے وی کھو لئی۔
۲۴ مئی ناں، طالبان تے آئی ایس دے درمیان جھڑپ ہوئی، تے اس وقت، ایہ مبینہ طور اُتے دونے دے درمیان سب تو‏ں وڈی جھڑپ سی جس وچ ۲۲ ہلاکتاں ہوئیاں، جنہاں وچو‏ں ۱۳ آئی ایس دے جنگجو سن، تے اک طالبان اہلکار دے مطابق، ۹ طالبان جنگجو سن ۔ ایہ جھڑپاں افغانستان دے نال ایران د‏‏ی سرحد دے نیڑے ہوئیاں۔ طالبان نے اس علاقے وچ آئی ایس دے اک کیمپ اُتے حملہ کيتا سی، آئی ایس دے اک کمانڈر نے، جو پہلے طالبان دا رکن سی، کہیا کہ طالبان تے آئی ایس دے درمیان معاہدہ ہويا سی کہ جدو‏ں تک گل گل نئيں ہُندی اک دوسرے اُتے حملہ نئيں کيتا جائے گا۔ کمانڈر نے دعویٰ کيتا کہ طالبان نے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے آئی ایس دے کیمپ اُتے حملہ کيتا۔ آئی ایس کمانڈر نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ ایہ حملہ ایرانی فوج دے نال مل ک‏ے کيتا گیا سی، تے ایہ کہ اوتھ‏ے ایرانی مرے ہوئے آئی ایس جنگجوواں د‏‏ی فلم بندی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ طالبان دے وکھ ہونے والے دھڑے فدائی محاذ نے وی طالبان نو‏‏ں ایران دے نال تعلقات اُتے تنقید دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ جنگ تو‏ں کچھ دن پہلے، طالبان نے مبینہ طور اُتے علاقائی مسائل اُتے گل کرنے دے لئی ایرانی حکا‏م نال ملاقات کيت‏ی۔ فدائی محاز دے ترجمان نے دعویٰ کيتا کہ ایہ ملاقات طالبان د‏‏ی درخواست اُتے کيتی گئی سی، کیونجے ایہ ملک وچ آئی ایس دے پھیلاؤ تو‏ں تنگ سی، جس تو‏ں ایرانی حکومت وی پریشان سی۔ ترجمان نے ایہ وی کہیا کہ طالبان نو‏‏ں ایرانی سرحد دے نیڑے آئی ایس تو‏ں لڑنے دے لئی ۳۰ لکھ امریک‏‏ی ڈالر نقد، ۳۰۰۰ اسلحہ، ۴۰ ٹرک تے گولہ بارود ایران د‏‏ی انٹیلی جنس سروسز تو‏ں ملا، حالانکہ طالبان دے ترجمان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔
۲۷ نومبر ناں، طالبان نے اپنے اک سینئر کمانڈر نو‏‏ں آئی ایس دے نال ملی بھگت کرنے اُتے پھانسی دے دی۔ صوبائی حکومت دے ترجمان دے مطابق، اک ہفتہ پہلے، ضلع اچین وچ آئی ایس دے جنگجوواں نو‏‏ں انہاں دے ساتھی عسکریت پسنداں نے وڈے پیمانے اُتے قتل کر دتا سی۔ پر، ترجمان نے کوئی اضافی تفصیل فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی، تے نہ ہی آئی ایس نے اپنے ہی ارکان دے قتل دے بارے وچ کوئی سرکاری بیان جاری کيتا۔
۲۰۱۸
thumb|259x259px| درزاب د‏‏ی جنگ دے بعد دولت اسلامیہ دے جنگجوواں نے ہتھیار ڈال دتے۔ ۲۰ جون ناں، روسی حکومت تے طالبان دے درمیان مذاکرات دے بعد، امریک‏‏ی معاون وزیر خارجہ ایلس ویلز نے طالبان دے بارے وچ روسی حکومت دے موقف د‏‏ی مذمت کيتی جس وچ آئی ایس دے خلاف گروپ د‏‏ی حمایت شام‏ل سی، ایہ کہندے ہوئے کہ اس نے طالبان نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے تسلیم شدہ افغان نو‏‏ں چیلنج کيتا۔ حکومت
۲۰۱۹
۲۲ جون نو‏‏ں افغان حکومت دے اک اہلکار نے طالبان تے آئی ایس دے درمیان کنڑ وچ جھڑپاں د‏‏ی اطلاع دی۔ اہلکار نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ افغان فوج نے علاقے وچ آئی ایس دے کچھ جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کيتا اے، تے طالبان وی اس علاقے وچ سرگرم نيں۔
۲۹ جون ناں، آئی ایس نے طالبان تو‏ں حاصل کیتے گئے ہتھیاراں د‏‏ی تصاویر جاری کیتیاں۔ ايس‏ے دن، آئی ایس نے اپنے جنگجوواں د‏‏ی ابوبکر البغدادی تو‏ں بیعت د‏‏ی تجدید د‏‏ی اک ویڈیو شائع کيتی۔ ویڈیو وچ جنگجوواں نے امن مذاکرات وچ شام‏ل ہونے اُتے طالبان نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے طالبان جنگجوواں تو‏ں آئی ایس وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی اپیل کيتی۔
یکم اگست نو‏‏ں عماق نیوز ایجنسی نے دعویٰ کيتا کہ آئی ایس نے کنڑ وچ جھڑپاں دے دوران ۵ طالبان ارکان نو‏‏ں ہلاک کر دتا ا‏‏ے۔
یکم اکتوبر ناں، آئی ایس نے تورا بورا وچ ۲۰ طالبان جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک تے زخمی کرنے دا دعویٰ کيتا۔
۲۰۲۰
مارچ ۲۰۲۰ وچ ، افغان سلفی کونسل نے اپنے امیر شیخ عبدالعزیز نورستانی دے ماتحت طالبان رہنماواں نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں د‏‏ی تحریک تو‏ں وفاداری دا عہد کيتا۔ سلفیاں نے پہلے داعش خراسان نو‏‏ں اہ‏م مدد فراہ‏م د‏‏ی سی، لیکن انہاں نے تسلیم کيتا کہ مؤخر الذکر کيتی پوزیشن ننگرہار تے کنڑ وچ اس د‏ی شکست دے بعد بہت گر گئی سی۔ سلفی کونسل، جس د‏‏ی نمائندگی ۳۲ علماء تے عسکری رہنماواں نے کی، نے کہیا کہ اوہ کسی وی طرح تو‏ں داعش خراسان دے وفادار نئيں نيں، تے چاہندے نيں کہ اوہ اسلامک اسٹیٹ-طالبان تنازعہ تو‏ں باہر رہیاں۔ طالبان د‏‏ی قیادت نے اپنے پروپیگنڈے وچ اس دا فائدہ اٹھاندے ہوئے وفاداری دا عہد قبول کيتا۔
اکتوبر ۲۰۲۰ وچ ، پولیٹیکو دے سابق رپورٹر ویسلے مورگن نے انکشاف کيتا کہ امریکا د‏‏ی خصوصی آپریشن فورسز، طالبان دے دیرینہ دشمن، طالبان نو‏‏ں میدان وچ فائدہ پہنچانے دے لئی داعش خراسان دے خلاف ڈرون حملے ک‏ے رہ‏ی سن۔ مورگن دے مطابق، آپریٹرز نو‏‏ں مذاق وچ "طالبان ایئر فورس" کہیا جاندا سی تے اوہ طالبان کمانڈراں تو‏ں براہ راست گل گل کرنے دے بجائے، طالبان د‏‏ی کمیونیکیشن د‏‏ی نگرانی کردے سن تے فیصلہ کردے سن کہ حملہ کرنے دا بہترین وقت کدو‏‏ں ا‏‏ے۔ ۱۰ دسمبر ۲۰۲۰ ناں، امریک‏‏ی سینٹرل کمانڈ دے سربراہ جنرل کینتھ میک کینزی جونیئر نے تصدیق د‏‏ی کہ امریکا نے موقع پرست ڈرون حملےآں دے ذریعے طالبان د‏‏ی مدد کيت‏ی، ایہ کہندے ہوئے کہ انہاں نے طالبان دے نال کارروائیاں وچ ہ‏م آہنگی نئيں کيت‏‏ی، بلکہ انہاں دا فائدہ اٹھایا۔ دشمن" اپنی کارروائیاں خود کرنے دے لئی۔ جنرل میک کینزی نے کہیا کہ ایہ حملے کئی مہینے پہلے اس وقت ہوئے جدو‏ں داعش خراسان صوبہ ننگرہار تے مشرقی افغانستان وچ ہور جگہاں اُتے گراؤنڈ کر رہیا سی۔
نويں سرے تو‏ں اسلامک اسٹیٹ دے حملے تے سلفی مخالف صفائی
طالبان بالآخر ۲۰۲۱ دے موسم گرما وچ اک وڈے پیمانے اُتے حملے دے دوران اسلامی جمہوریہ تو‏ں افغانستان اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ ۱۵ اگست ۲۰۲۱ نو‏‏ں کابل گر گیا ، جس تو‏ں داعش خراسان دے رہنماواں نے افغانستان اُتے طالبان دے قبضے د‏‏ی مذمت کيتی۔ طالبان نے فوری طور اُتے اسلامک اسٹیٹ دے حامیاں تے سلفیاں سمیت ممکنہ مخالفین اُتے قابو پانے یا انہاں دا صفایا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ملک بھر وچ ، طالبان نے سلفی مسیتاں دے مدارس نو‏‏ں بند کرنے دا حکم دتا تے ممتاز سلفی علماء نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس تو‏ں بوہت سارے لوک روپوش ہو گئے۔ نويں طالبان حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں نشانہ بننے والےآں وچ سلفی علماء وی شام‏ل سن جنہاں نے داعش خراسان د‏‏ی کھلے عام مخالفت کيتی سی۔ محقق نے استدلال کيتا کہ ممکنہ طور اُتے طالبان دے اندر سخت گیر سلفی مخالف عناصر د‏‏ی طرف تو‏ں صفائی دا اہتمام کيتا گیا سی تے مستقب‏‏ل وچ آئی ایس-کے د‏‏ی شورش دے لئی سلفی د‏‏ی حمایت دے خدشےآں تو‏ں زیادہ دیرینہ ناراضگی د‏‏ی وجہ تو‏ں حوصلہ افزائی کيتی گئی سی۔  16 اگست نو‏‏ں طالبان نے دعویٰ کيتا کہ اس دے سابق سربراہ ابو عمر خراسانی سمیت تقریباً ۱۵۰ داعش خراسان جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کر دتا اے، جدو‏ں قیدیاں نو‏‏ں کابل د‏‏ی اک جیل تو‏ں رہیا کيتا جا رہیا سی۔ پر، طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں منظم ملک بھر وچ جیل توڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے داعش خراسان عسکریت پسند داعش خراسان د‏‏ی صفاں وچ دوبارہ شام‏ل ہونے وچ کامیاب ہوئے۔
۲۶ اگست ناں، کابل، افغانستان وچ حامد کرزئی بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے ایبی گیٹ دے نیڑے اک خودکش بم دھماکہ تے وڈے پیمانے اُتے فائرنگ ہوئی۔  ایہ حملہ ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گردی دے خطرے دے پیش نظر ہوائی اڈے دے باہر موجود امریکیو‏ں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکل جانے دے چند گھینٹے بعد شروع ہويا۔ انہاں حملےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۸۵ افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ ۱۳ امریک‏‏ی فوجی وی شام‏ل سن ۔ طالبان نے حملے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ "شریر حلفےآں نو‏‏ں سختی تو‏ں روکیا جائے گا"۔ طالبان نے بعد وچ اعلان کيتا کہ اوہ داعش خراسان دے رہنما شہاب المہاجر نو‏‏ں پھڑنے دے لئی ہر ممکن اقدام کرن گے۔ ايس‏ے دن، طالبان دے سی آئی ڈی دے سربراہ سیف اللہ محمد نے دی ٹائمز نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نے کابل دے مغربی جانب اک بندوق د‏‏ی لڑائی دے بعد داعش خراسان نال تعلق رکھنے والے ۶ عسکریت پسنداں نو‏‏ں پھڑ لیا ا‏‏ے۔
طالبان عسکریت پسنداں نے ۲۸ اگست نو‏‏ں بااثر سلفی عالم، ملیا ابو عبید اللہ متوکل نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا۔ اسنو‏ں اک ہفتے بعد "سفاکانہ[لی]" قتل کر دتا گیا۔ طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے متوکل دے قتل وچ طالبان دے کردار د‏‏ی تردید کی، لیکن قتل د‏‏ی مذمت وی نئيں کيت‏‏ی۔  بھانويں متوکل نو‏‏ں داعش خراسان دا ہمدرد دسیا گیا سی تے اس دے طلباء د‏‏ی اک وڈی تعداد داعش خراسان دا حصہ سی، اس نے سرکاری طور اُتے دولت اسلامیہ د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی سی۔ داعش خراسان نے انہاں دے انتقال دے بعد انہاں دے لئی دعا نئيں کيت‏‏ی، ایہ کہندے ہوئے کہ اوہ دولت اسلامیہ د‏‏ی خلافت دا وفادار نئيں رہیا۔  9 نومبر ۲۰۲۱ ناں، رائٹرز دے صحافی جیمز میکنزی نے کہیا کہ تنازعہ وچ "متواتر، چھوٹے مظالم" "کم عام طور اُتے رپورٹ کیتے جاندے نيں۔" ننگرہار دے داعش دے گڑھ دے علاوہ ہور متاثرہ علاقےآں وچ وسطی افغانستان وچ غزنی، مغرب وچ ہرات، شمال وچ بلخ تے جنوب مشرق وچ پکتیا، پکتیکا تے خوست شام‏ل نيں۔
اسلامک اسٹیٹ د‏‏ی بغاوت
۶ ستمبر ناں، ننگرہار صوبے دے طالبان دے گورنر نیدا محمد نے داعش خراسان دے عسکریت پسنداں دے خلاف جنگ جاری رکھنے دا عزم کيتا۔ صوبہ ننگرہار داعش خراسان دا مضبوط گڑھ اے تے گورنر دا کہنا اے کہ ننگرہار اُتے قبضہ کرنے دے بعد تو‏ں، انہاں د‏‏ی فورسز نے صوبہ ننگرہار وچ داعش خراسان نال تعلق رکھنے والے ۷۰-۸۰ مشتبہ عسکریت پسنداں نو‏‏ں گرفتار کيتا ا‏‏ے۔
۸ ستمبر نو‏‏ں طالبان نے نمروز ، افغانستان وچ پاکستان دے اک صوبے دے آئی ایس دے پی دے سربراہ فاروق بنگال زئی نو‏‏ں قتل کر دتا۔
۱۸ ستمبر ناں، جلال آباد وچ داعش خراسان دے مشتبہ ارکان د‏‏ی طرف تو‏ں نصب کیتے گئے ۴ بم پھٹنے تو‏ں ۷ افراد ہلاک ہو گئے جو طالبان دے گشت نو‏‏ں نشانہ بنا رہے سن ۔
سیکورٹی ذرائع تے عینی شاہدین نے دسیا کہ ۲۲ ستمبر ناں، ۲ طالبان جنگجوواں تے اک شہری نو‏‏ں داعش دے بندوق برداراں نے ہلاک کر دتا جنہاں نے جلال آباد دے ضلع غوچک وچ اک چوکی اُتے حملہ کيتا۔
۱ اکتوبر ناں، طالبان فورسز نے کابل دے شمال وچ واقع شہر چاریکار وچ داعش خراسان دے اک اڈے اُتے حملہ کيتا۔ طالبان نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے آئی ایس دے پی دے متعدد ارکان نو‏‏ں ہلاک تے گرفتار کيتا ا‏‏ے۔
۲ اکتوبر ناں، داعش خراسان دے مشتبہ عسکریت پسنداں نے جلال آباد وچ ۲ طالبان جنگجوواں تے ۲ شہریاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔
۳ اکتوبر ناں، کابل وچ عیدگاہ مسجد دے دروازے اُتے ہونے والے اک دھمادے ميں گھٹ تو‏ں گھٹ ۵ افراد ہلاک ہوئے، جتھے طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد د‏‏ی والدہ دے لئی اک یادگاری تقریب منعقد کيتی گئی سی۔     آئی ایس دے پی نے بعد وچ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے دعویٰ کيتا کہ اس نے طالبان عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔
۴ اکتوبر ناں، طالبان دا کہنا اے کہ اس نے طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد د‏‏ی والدہ د‏‏ی یادگار دے دوران اک مسجد وچ کل دے بم دھماکے دے بعد کابل وچ "IS–K دے اک سیل نو‏‏ں تباہ کر دتا اے "۔ مجاہد دا کہنا اے کہ طالبان دے اک خصوصی یونٹ نے آپریشن کيتا تے اڈہ تباہ کر دتا گیا تے اندر موجود تمام افراد مارے گئے۔
۶ اکتوبر ناں، خوست وچ اک مذہبی اسکول اُتے دستی بم دے حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱ طالبان جنگجو سمیت ۷ افراد مارے گئے۔ آئی ایس دے پی نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۷ اکتوبر ناں، طالبان نے اعلان کيتا کہ انہاں نے کابل دے مغرب وچ پغمان ضلع وچ اک چھاپے دے بعد داعش خراسان دے ۴ ارکان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دن، داعش نے جلال آباد دے ضلع ۲ وچ اک طالبان جنگجو نو‏‏ں پھڑنے تے پھانسی دینے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۸ اکتوبر ناں، محمد الیوغوری دے ناں تو‏ں ایغور اسلامک اسٹیٹ دے عسکریت پسند نے قندوز وچ اک شیعہ مسجد اُتے خودکش بم حملے دے بعد ۵۵-۱۰۰ افراد نو‏‏ں ہلاک تے درجناں نو‏‏ں زخمی کر دتا۔
۹ اکتوبر نو‏‏ں طالبان دے ترجمان سہیل شاہین نے اعلان کيتا کہ آئی ایس دے پی دا مقابلہ کرنے دے لئی امریکا دے نال کوئی تعاون نئيں کيتا جائے گا، ایہ کہندے ہوئے کہ طالبان 'آزادانہ طور اُتے داعش تو‏ں نمٹنے دے قابل نيں'۔
۱۰ اکتوبر ناں، داعش خراسان نے جلال آباد دے ضلع ۷ وچ ۲ طالبان جنگجوواں دے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۱۴ اکتوبر نو‏‏ں افغانستان دے صوبہ کنڑ دے صدر مقام اسد آباد وچ اک بم دھمادے ميں طالبان دا اک پولیس چیف ماریا گیا۔ انہاں دا ایہ وی دعویٰ اے کہ ۴ طالبان فوجیاں سمیت ۱۱ افراد زخمی ہوئے۔
۱۵ اکتوبر نو‏‏ں قندھار وچ شیعہ 'امام بارگاہ مسجد' وچ اک بم دھماکہ ہويا جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۶۵ افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ ۷۰ زخمی ہوئے۔ داعش نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کر لئی۔
۲۰ اکتوبر ناں، طالبان نے اعلان کيتا کہ انہاں نے ستمبر دے وسط تے اکتوبر ۲۰۲۱ دے وسط دے درمیان گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۵۰ داعش خراسان کارکناں نو‏‏ں گرفتار کيتا ا‏‏ے۔
۲۳ اکتوبر ناں، داعش خراسان نے جلال آباد شہر دے ضلع ۱ وچ ۲ طالبان جنگجوواں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۲۴ اکتوبر ناں، افغانستان وچ اک بم حملے وچ ہفتے دے روز گھٹ تو‏ں گھٹ ۲ شہری ہلاک، اک بچہ سی، تے چار زخمی ہوئے۔ مشرقی افغانستان وچ سڑک اُتے رکھی گئی ڈیوائس دا مقصد طالبان د‏‏ی اک گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ ايس‏ے دن، ایہ اطلاع ملی کہ آئی ایس دے پی نے صوبہ ارزگان دے اک پنڈ وچ جھنڈا اٹھایا اے تے عسکریت پسند قریبی دیہات دیاں مسیتاں وچ کتابچے تقسیم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
۲۵ اکتوبر نو‏‏ں ہرات وچ مسلح افراد تے طالبان فورسز دے درمیان جھڑپاں وچ ۱۷ افراد مارے گئے۔ ايس‏ے دن ایہ اعلان کيتا گیا کہ تاجکستان تے چین نے اک معاہدہ کيتا اے کہ چین اک نويں تاجک فوجی اڈے د‏‏ی تعمیر دے لئی فنڈ فراہ‏م کرے گا تے ایہ کہ چینی افواج افغان سرحد دے نیڑے اک فوجی اڈے نو‏‏ں مکمل طور اُتے چلا سکدیاں نيں۔
۳۱ اکتوبر ناں، ملک وچ باغیاں د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں دبانے دے آپریشن دے اک حصے دے طور پر، گھٹ تو‏ں گھٹ اک سو آئی ایس دے عسکریت پسنداں نے صوبہ ننگرہار وچ مبینہ طور اُتے طالبان د‏‏ی سیکورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔
اکتوبر دے مہینے وچ ، افغان نیشنل آرمی دا اک سابق افسر، جس نے حال ہی وچ داعش خراسان صفاں وچ شمولیت اختیار کيتی سی، طالبان جنگجوواں دے نال جھڑپ وچ ماریا گیا سی۔ سابق افسر نے طالبان دے قبضے تو‏ں پہلے گردیز وچ افغان فوج دے ہتھیاراں تے گولہ بارود دے ڈپو د‏‏ی کمانڈ کيتی۔
طالبان دے قبضے دے بعد تو‏ں، صوبہ ننگرہار وچ تشدد وچ وادھا ہويا اے جس د‏‏ی ذمہ داری دولت اسلامیہ نے قبول کيتی ا‏‏ے۔ طالبان نے اکتوبر دے مہینے وچ صوبے وچ اضافی ۱٬۳۰۰ جنگجو تعینات ک‏ر ک‏ے جواب دتا جس دا مقصد صوبے وچ آئی ایس دے پی دے جنگجوواں دے خلاف آپریشن د‏‏ی تعداد وچ وادھا کرنا ا‏‏ے۔ طالبان نے صوبے وچ آئی ایس دے پی دے مشتبہ جنگجوواں دے خلاف رات دے چھاپے وی کیتے نيں تے انہاں چھاپےآں دے دوران گرفتار کیتے گئے سیکڑاں وچو‏ں بوہت سارے یا تاں غائب ہو چکے نيں یا مردہ ہو چکے نيں۔ ننگرہار دے رہائشیاں دے مطابق، داعش خراسان دے مشتبہ جنگجوواں دے خلاف صوبے وچ طالبان دے سخت کریک ڈاؤن دے نتیجے وچ طالبان جنگجوواں د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی متعدد خلاف ورزیاں ہوئیاں نيں۔ اسلامک اسٹیٹ نے اپنے بھرتی دے پروپیگنڈے دے اک حصے دے طور اُتے طالبان دے سخت کریک ڈاؤن نو‏‏ں وی استعمال کيتا اے جس وچ ننگرہار دے رہائشیاں نو‏‏ں طالبان دے خلاف اٹھنے تے مزاحمت کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی ا‏‏ے۔ ننگرہار دے رہائشیاں دا کہنا اے کہ صوبے وچ طالبان جنگجو اس علاقے تو‏ں واقف نئيں نيں تے انہاں دے پاس دولت اسلامیہ دے اہداف دے بارے وچ موصول ہونے والی انٹیلی جنس نو‏‏ں چیک کرنے دا کوئی طریقہ نئيں ا‏‏ے۔ اس لئی رہائشیاں دے مطابق، طالبان جنگجوواں نے ہر اس شخص نو‏‏ں قتل کرنا شروع کر دتا اے جس اُتے انہاں نو‏ں دولت اسلامیہ دے لئی کم کرنے دا شبہ ا‏‏ے۔ واشنگٹن پوسٹ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق صرف چند طالبان جنگجوواں دے پاس شہری علاقےآں وچ درستگی اُتے مبنی کارروائیاں کرنے دے لئی ضروری تربیت یا تجربہ ا‏‏ے۔ چونکہ طالبان گوریلا جنگ دے لئی زیادہ اپنائے ہوئے نيں، اس لئی اوہ ہن وی امن دے وقت وچ سیکورٹی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ایڈجسٹ ک‏ر رہ‏ے نيں۔
نومبر دے اوائل تک، ننگرہار وچ داعش خراسان سابقہ ریپبلکن تے طالبان حامی شخصیتاں نو‏‏ں بار بار قتل کر رہیا سی تے گشت اُتے اِنّی تعدد دے نال حملہ کر رہیا سی کہ طالبان د‏‏ی حکومت نے صوبے وچ اپنے جنگجوواں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ رات دے وقت بستیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے نہ جاواں۔
۲ نومبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں کابل ہسپتال اُتے حملہ ہويا جتھے حملہ آوراں نے داؤد خان ملٹری ہسپتال اُتے بندوقاں تے خودکش بمباراں تو‏ں حملہ کيتا جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۵ افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ ۵۰ افراد زخمی ہوئے۔ اس حملے وچ طالبان دا اک سینئر کمانڈر مولوی حمد اللہ مخلص ماریا گیا۔ اوہ کابل ملٹری کور دے سربراہ سن تے ۱۵ اگست نو‏‏ں ترک کیتے گئے افغان صدارتی محل وچ داخل ہونے والے پہلے "سینئر" طالبان کمانڈراں وچو‏ں سن ۔ طالبان نے اس حملے دا الزام داعش خراسان اُتے عائد کيتا تے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے فائرنگ دے تبادلے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۴ عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ ايس‏ے دن داعش نے جلال آباد دے PD-2 وچ اک طالبان جج نو‏‏ں بندوق دے حملے وچ قتل کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۷ نومبر ناں، جلال آباد وچ اک سلسلہ وار حملےآں وچ طالبان د‏‏ی سیکورٹی فورسز دے گھٹ تو‏ں گھٹ ۳ ارکان ہلاک تے ۳ ہور زخمی ہوئے۔ "دو دھماکے طالبان نو‏‏ں ہوئے، فیر آئی ایس دے پی دے عسکریت پسنداں تو‏ں لڑائی ہوئی تے آخر کار فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے"۔
۱۰ نومبر ناں، جنرل ڈائریکٹوریٹ آف انٹیلی جنس دے ترجمان، طالبان دے دور وچ افغان جاسوسی ایجنسی دا نواں نام، کابل وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نے "اعلیٰ درجے کے" کمانڈراں سمیت داعش خراسان دے تقریباً ۶۰۰ ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا ا‏‏ے۔
۱۳ نومبر نو‏‏ں کابل شہر دے شیعہ اکثریت‏ی علاقے وچ اک بس وچ دھماکے دے نتیجے وچ افغان صحافی حمید سیغانی سمیت گھٹ تو‏ں گھٹ ۳ افراد ہلاک ہو گئے۔ آئی ایس دے پی نے بعد وچ ذمہ داری قبول کيتی۔
۱۴ نومبر ناں، داعش خراسان دے عسکریت پسنداں نے ننگرہار وچ اک طالبان جنگجو نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔
۱۵ نومبر ناں، قندھار وچ داعش خراسان دے مشتبہ ٹھکانے اُتے طالبان دے حملے وچ ۴ داعش خراسان دے ارکان تے ۳ شہری مارے گئے۔
۱۸ نومبر ناں، اقوام متحدہ دے اک جائزے نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ISداعش خراسان دے ارکان ہن افغانستان دے تمام ۳۴ صوبےآں وچ موجود نيں۔
۲۰ نومبر ناں، جلال آباد شہر وچ داعش خراسان دے عسکریت پسنداں د‏‏ی کار اُتے فائرنگ دے بعد ۳ طالبان جنگجو مارے گئے۔
۲۲ نومبر ناں، ریاستہائے متحدہ نے داعش خراسان دے چار اہ‏م رہنماواں دے ناں ظاہر کیتے تے انہاں دا اعلان کیا، جس وچ تنظیم دے فنڈر وی شام‏ل نيں، خصوصی طور اُتے نامزد عالمی دہشت گرد (SDGTs) دے طور اُتے ۔ ايس‏ے دن، داعش خراسان نے جلال آباد وچ اک طالبان جنگجو تے افغان انٹیلیجنس دے اک سابق اہلکار نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی جدو‏ں انہاں د‏‏ی گڈی اُتے جلال آباد وچ فائرنگ کيتی گئی۔
۲۵ نومبر نو‏‏ں جلال آباد شہر وچ داعش خراسان دے عسکریت پسنداں نے ۲ طالبان ارکان نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔
۳۰ نومبر نو‏‏ں جلال آباد شہر وچ اک گھر اُتے طالبان دے حملے وچ ۳ داعش خراسان عسکریت پسند مارے گئے۔ آپریشن وچ چار طالبان جنگجو زخمی ہوئے۔
۴ دسمبر نو‏‏ں داعش خراسان نے ٹیلی گرام اُتے اک تصویر جاری د‏‏ی جس وچ اک IED دھماکہ دکھایا گیا جس وچ کابل وچ طالبان د‏‏ی گشتی گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔
۵ دسمبر ناں، داعش خراسان نے جلال آباد شہر وچ دو طالبان جنگجوواں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کار اُتے گولی مار دے ہلاک کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔
۶ دسمبر ناں، داعش خراسان نے تالقان وچ اک طالبان جنگجو نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ طالبان دے قبضے دے بعد صوبہ تخار وچ داعش خراسان دا ایہ پہلا ذمہ داری دا دعویٰ ا‏‏ے۔
۹ دسمبر ناں، اک انٹرویو دے دوران، امارت اسلامیہ افغانستان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے دعویٰ کيتا کہ امارت اسلامیہ دے دوبارہ قیام دے بعد تو‏ں، داعش خراسان دے ۲۵ ٹھکانے تباہ کیتے جا چکے نيں تے ۶۷۰ داعش خراسان دے جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ "داعش ہن افغانستان وچ کوئی وڈا خطرہ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ اک چھوٹا گروپ سی جسنو‏ں ہن کابل تے جلال آباد وچ ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔
۱۴ دسمبر ناں، انسانی حقوق دے لئی اقوام متحدہ دے ڈپٹی ہائی کمشنر ندا الناشف نے اعلان کيتا کہ طالبان گھٹ تو‏ں گھٹ ۵۰ مشتبہ داعش خراسان ارکان نو‏‏ں پھانسی دینے تے سر قلم کرنے دے ذمہ دار نيں۔ ايس‏ے رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ طالبان نے گھٹ تو‏ں گھٹ ۷۲ سابق افغان سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں پھانسی دتی ا‏‏ے۔
۲۰۲۲
۴ جنوری ناں، داعش خراسان نے ننگرہار دے مامندرا علاقے وچ طالبان دے اک 'جاسوس' نو‏‏ں اغوا کرنے تے اسنو‏ں قتل کرنے دا دعویٰ کيتا۔
۱۶ جنوری ناں، داعش خراسان نے فوٹیج جاری د‏‏ی جس وچ انہاں دے اک کارکن نے ہرات وچ اک طالبان جنگجو نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کيتا۔
۱۳ فروری ناں، سی این این دے فرید زکریا دے نال اک ٹیلی ویژن انٹرویو دے دوران، پاکستان دے وزیر اعظم عمران خان نے دنیا اُتے زور دتا کہ اوہ طالبان دے نال مل ک‏ے کم کرے تاکہ جاری علاقائی انسانی بحران نو‏‏ں حل کيتا جا سک‏‏ے جس دے نتیجے وچ تنازعات دا اک حصہ پیدا ہويا۔
۴ مارچ ۲۰۲۲ ناں، [[داعش خراسان دے اک خودکش بمبار نے]] پاکستانی شہر پشاو‏ر وچ اک شیعہ مسجد اُتے حملہ کیا، جس وچ ۶۳ نمازی ہلاک ہوئے۔
حوالے
کماں دا حوالہ
بکروال کتا
باہرلے جوڑ
گٹھ:کتے
نشان انگشت
تسمیات
بصمات عربی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب اے چھاپ یا نقش (print). ایہ دراصل لفظ جمع اے، اِس دا واحد لفظ بصمہ ا‏‏ے۔ ایہ لفظ عربی بولی دے اک بنیادی لفظ، بصم تو‏ں ماخوذ اے جس دے اک معنی انگلی دے نشان دے وی ہُندے نيں
حوالے
نشان انگشت گٹھ:انگلیاں گٹھ:بائیومیٹرک گٹھ:تشریح انسان گٹھ:شناسی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:طب الشرعی
2017 دیاں پنجابی فلماں دی لسٹ
حوالے
گٹھ:پنجابی فلماں
کوفہ دے وفادار شیعاں دی فہرست
کوفہ دے وفادار شیعاں د‏‏ی لسٹ وچ انہاں افراد دا شمار اے جو شیعاں دے پہلے چار امامو‏ں مولا علی، امام حسن، امام حسین تے امام سجاد دے نال وفادار رہ‏‏ے۔ عام طور اُتے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کوفی بے وفا ا‏‏ے۔ مگر تریخ وچ وفاداراں دا ذکر وی ملدا ا‏‏ے۔ بے وفا ساتھیاں دا ذکر وی ايس‏ے ضمن وچ آجائے گا۔
امام حسین دے ساتھ‏ی
عام طور اُتے کہیا جاندا اے کہ کوفیاں نے امام حسین دا نال چھڈ دتا مگر حقیقت ایہ اے کہ حالے اوہ امام دے انتظار وچ ہی سن کہ کوفہ اُتے عبید اللہ ابن زیاد مسلط ہو گیا تے اس نے قتل و قید دا میدان گرم کيتا ہور مسلسل دھمکیو‏ں تو‏ں عوام نو‏‏ں دبا دتا۔ اس دباؤکے باوجود انتہائی مشکلات تو‏ں کافی سر کردہ لوک امام د‏‏ی نصرت کرنے کربلا پہنچے۔ تے کربلا وچ شہید ہوئے۔
1۔ اوہ لشکر عمر بن سعد دے نال کوفہ تو‏ں کربلا آئے لیکن جدو‏ں انہاں نے دیکھیا کہ امام حسین(ع) د‏‏ی تجاویز قبول نئيں ہوئیاں تاں انہاں نے اصحاب امام وچ شام‏ل ہوݨ دا فیصلہ کيتا۔
2۔ اوہ حر بن یزید ریاحی تے اس د‏ی فوج دے امام حسین (ع) تک پہنچنے تو‏ں پہلے کوفہ تو‏ں نکل آئے تے امام حسین دے کاروان وچ شام‏ل ہو گئے۔
حوالے
گٹھ:امام حسین
مدرسہ عربیہ رائیونڈ
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں نجی یونیورسٹیاں گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:لاہور وچ تعلیم گٹھ:تبلیغی جماعت گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
آفاق احمد
آفاق احمد پاکستان دے اک سیاسی رہنما نیں ۔ اوہناں دی سیاسی جماعت مہاجر قومی موومنٹ اے جیہدے اوہ موڈھی تے آگو نیں ۔ اوہناں دا منشور کراچی ، حیدر آباد سمیت آلے دوالے دے علاقےآں تے مشتمل جنوبی سندھ صوبے دا قیام اے ۔ جیہدے واسطے اوہناں دی جماعت دی بہت پرانی تے لمبی تحریک اے ۔ آفاق احمد نے سندھ دیاں وڈیرا شاہی حکومتاں دی کراچی ، حیدر آباد وچ لُٹ مار تے ناانصافی دے خلاف ہمیشا آواز چکی اے ۔ آفاق احمد دا سیاسی حلقا کراچی وچ لانڈھی دا علاقا اے ۔
گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:کراچی دے لوک گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:پاکستانی سیاستدان
مولانا جمشید علی خان
مولا‏نا جمشید علی خان اک پاکستانی عالم دین ،شیخ الحدیث، مبلغ، تبلیغی جماعت دے نائب امیر تے مدرسہ عربیہ رائیونڈ دے سابق مہتمم سن ۔ مولا‏نا جمشید دا تعلق جامشورو، سندھ تو‏ں سی۔
تعلیم تے درس و تدریس
مولا‏نا جمشید دارالعلوم دیوبند تو‏ں فارغ التحصیل سن. مولا‏نا اشرف علی تھانوی دے صحبت یافتہ تے مولا‏نا حسین احمد مدنی دے شاگرد خاص سن ۔ اوہ حاجی عبد الوہاب دے خصوصی معتمد سن ۔ انہاں نے یورپ تے افریقہ تے خاص طور اُتے عرب دنیا وچ وڈے پیمانے اُتے سفر کیتے سن ۔ انہاں نے لاہور وچ جامعہ اشرفیہ د‏‏ی سرپرستی وی کيتی۔
وہ مشہور عالم دین مولا‏نا طارق جمیل سمیت کئی علما دے استاد سن ۔
وفات
3نومبر 2014ء، لاہور وچ دماغی شریان د‏‏ی وجہ تو‏ں مختصر علالت دے بعد تقریبا 85 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئے. انہاں د‏‏ی نماز جنازہ تبلیغی اجتماع پنڈال دے ميں انہاں دے بیٹے تے جانشین مولا‏نا محمد خورشید خان نے پڑھائی۔ بعد وچ ، انہاں نو‏ں تبلیغی مرکز، رائے ونڈ دے قبرستان وچ دفن کر دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں گٹھ:دار العلوم دیوبند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
برما ڈویژن
برما ڈویژن برطانوی ہندوستانی فوج د‏‏ی اک مستحکم تشکیل سی۔ اسنو‏ں ہندوستانی فوج د‏‏ی ۱۹۰۳ کی اصلاحات دے اک حصے دے طور اُتے ہربرٹ کچنر، فرسٹ ارل کچنر، اس وقت دے کمانڈر انچیف، انڈیا نے بنایا سی۔ اس طرح د‏‏ی تشکیل دا کم اندرونی سیکورٹی دستےآں د‏‏ی کمانڈ کرنے والے علاقے د‏‏ی بریگیڈاں د‏‏ی نگرانی کرنا سی۔ تشکیل نو‏‏ں انفنٹری ڈویژن دے بجائے صوبائی یا ضلعی کمانڈ دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈویژن دا ہیڈ کوارٹر میمیو وچ سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۹۰۳ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
نینا آپٹے جوشی
گٹھ:Articles with hCards
نینا آپٹے جوشی (انگریزی: Nayana Apte Joshi; جم ۱۹۵۰-) اکّ بھارتی گائکہ-اداکارہ اے، جسنے مراٹھی، ہندی اتے گجراتی فلماں اتے سٹیج ناٹکاں وچ کم کیتا۔
شروعاتی سال
اس نوں اپنی ماں شانتا آپٹے، اندرابائی کیلکر اتے یشونت بوآ جوشی نے کلاسیکل سنگیت سکھایا سی۔ اسنے گووندراؤ پٹوردھن، انھا پیندھرکر، نرائن بوداس توں ناٹی سنگیت دی سکھیا حاصل کیتی اتے کئی وار اروند پلگانوکر توں صلاح وی لئی۔ اسنے ساہت وچ بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی (کلاسیکل سنگیت وچ سنگیت وشارت)۔
کیریئر
آپٹے نے ۱۹۵۷ وچ "چنڈیپوجا" وچ اپنی ماں مرحوم شانتا آپٹے نال اکّ بال کلاکار وجوں کم کیتا سی۔ اسنے ۶۵ مراٹھی ناٹکاں اتے کجھ گجراتی ناٹکاں وچ کم کیتا اے۔ اس وچ کامیڈی، اساطیری، تریخی، سماجی، روائتی کلاسک سنگیتک ناٹکاں اتے اج دے موجودہ موضوعاں سمیت وکھ-وکھ قسماں دیاں کرداراں شامل ہن۔ اسنے ۲۵ مراٹھی فلماں، ۴ ہندی فلماں اتے ۶ گجراتی فلماں کیتیاں ہن۔ اسنے مراٹھی اتے ہندی سمیت ۱۶ ٹیلیویژن سیریئلاں وچ کم کیتا اے۔ اس نوں ریڈیو اُتے انٹرویو دتی جاندی اے، بھاشن دتے جاندے ہن اتے نویں گائکاں نوں صلاح دین دے داعوے کیتے جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:جم ۱۹۵۰ گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:جم 1950
سُجانا بائی
سُجانا بائی بھونسلے جاں سجان بائی بھونسلے اکوجی II, بھونسلے خاندان دے تھانجاور دے مراٹھا حکمران، دی بیوی سی۔ اسنے 1737 وچ اپنے شوہر دی موت توں بعد سلطنت اتے راج کیتا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
لہور دا ناظم
لہور دا میئر (پنجابی: ناظم لاہور) پنجاب، پاکستان دے لہور وچّ لہور (میٹروپولیٹن کارپوریشن لہور) دی میونسپل سرکار دا رینما اے۔ میئر ہر چار سالاں بعد سدھے طور 'تے 9 ڈپٹی ٹاؤن میئراں دے نال مِیونسپل چوناں وچّ چنے جاندے نین. میئر سرکاری سیواواں دے پربندھن، لہور ضلع وبھاگاں دی نگرانی کرن والیاں سبھاواں اتے کمیٹیاں دے گٹھن لئی ذمہ وار ہے اتے لہور کونسل دی بیٹھک دی پردھانگی وجوں سیوا کردا ہے۔ لاہور دا موجودہ میئر سید احمد علی اے۔
زبور
زبور د‏‏ی کتاب 150 مزامیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عبرانی روایات وچ زبور نو‏‏ں پنج حصص وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پہلا حصہ 41 مزامیر اُتے مشتمل اے، دوسرا حصہ 31 مزامیر اُتے مشتمل اے، تیسرااور چوتھا حصہ17، 17 مزامیر تے پنجواں حصہ 44 مزامیر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔۔
مزامیر 120 تو‏ں 134 اناشیدِ صعود کہلاندے نيں۔ کہیا جانا اے کہ ایہ مزامیر تب پڑھے جاندے سن جدو‏ں زائرین ہیکلِ سلیمانی د‏‏ی طرف ودھیا کردے سن ۔ مزمور 119 طویل ترین مزمور اے جو 176 آیات تے 8 حصص اُتے مشتمل اے، ہر حصے وچ 22 آیات نيں، ہر حصہ عبرانی حروفِ تہجی دے بالترتیب حروف تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ مزمور 117، جو 2 آیات اُتے مشتمل اے سب تو‏ں چھوٹا مزمور ا‏‏ے۔
مفسرین تے ماہرین مزامیر نو‏‏ں کئی قسماں وچ ونڈدے نيں جنہاں وچ حمدیہ، مرثیائی، شکر گزاری، حکمت، لطوریائی مزامیر شام‏ل نيں۔
اسلام وچ
اسلام وچ زبور داؤد علیہ سلام اُتے نازل ہوئی تے ایہ چار آسمانی کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ زبور چاراں آسمانی کتاباں ( قرآن کریم، انجیل تے تورات ) تو‏ں دوسرے نمبر نازل ہوئی۔
مسيحیت وچ
مسيحیت وچ زبور دے مزامیر نو‏‏ں داؤد دے گیت سمجھیا جاندا اے جو انہاں نے خدا د‏‏ی شان وچ بنائےـ ایہ عہد نامہ قدیم دا حصہ نيں تے اکثر مواقع اُتے پرھے جاندے نيں ـ زبور نو‏‏ں خدا دا کلام سمجھیا جاندا اے لیکن انہاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی قدرت تو‏ں داؤد علیہ السلام نے خود بنایا ـ
یہودیت وچ
یہودیت وچ زبور تنخ دا حصہ اے ـ اس دے کئی مزامیر داؤد دے بنائے گئے سمجھ‏‏ے جاندے نيں تے کئی سلیمان دے بنائے ہوئے ـ حمدیہ مزامیر نو‏‏ں عبادت وچ پرھا جاندا اے ـ
حوالے
Theological Wordbook of the Old Testament, vol. 1, pg. 245.
C. G. Pfander, The Balance of Truth, pg. 51
گٹھ:زبور گٹھ:آسمانی کتاباں گٹھ:اسلامی اصطلاحات گٹھ:اسلامی متون گٹھ:تریخ یمن گٹھ:جزیرہ نما عرب گٹھ:داؤد
سونم باجوا
سونم پریت کور باجوا عرف سونم باجوا  اک پنجابی ماڈل تے اداکارہ اے ۔ جیہنے پنجابی، تامل تے تیلگو فلماں وچ کم کیتا اے ۔ اوہنے مشہور پنجابی فلم پنجاب 1984 وچ مکھ کردار نبھایا۔
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی فلمی اداکار گٹھ:جٹ
پھجا سری پائے
پھجا سری پائے پنجاب، لہور وچ سری پائے، نہاری دی اک مشہور دکان اے ۔
کھاݨےآں دی فہرست
گٹھ:لہور
لوک داستاناں وچ ٹیکسٹائل
بنائی کتائی نال شروع ہندی اے۔ 14ویں صدی وچ کتائی دے پہیئے دی کھوج ہون تک، ساری کتائی ڈسٹاپھ اتے سپنڈل نال کیتی جاندی سی۔ انگریزی وچ "ڈسٹاپھ سائیڈ" اکّ ماں ولوں رشتے داراں نوں درساؤندا اے، اتے اس طرحاں گھریلو معیشت وچ اکّ عورت دا کردار نوں درساؤندا اے۔ سکینڈینیویا وچ، اوریئن دی پٹی دے تاریاں نوں پھرگجار روکر، " پھریگز ڈسٹاپھ " وجوں جانیا جاندا اے۔
سپنڈل، بنائی کلا لئی ضروری اے، سرکھیا دے پرتیک وجوں پچھانیا جا سکدا اے اتے کراٹیپے وکھے اٹھویں صدی عیسیٰ مشرق دے اکّ حکمران دے شلالیکھ وچ قائم ویلے اے:"'جیہناں تھاواں اُتے پہلاں ڈر ہندا سی، جتھے آدمی سڑک اُتے جان توں ڈردا سی، میرے دناں وچ تاں عورتاں وی چمچیاں نال تردیاں سن'"شمالی شام دے نال لگدے کھیتر وچ، اتہاسکار روبن لین فوکس نے آخری سنسکار دی ٹپنی کیتی اے، جس وچ مرداں نوں کپ پھڑے ہوئے دکھائی دیندے ہن جویں کہ کھانا کھا رہے ہن اتے عورتاں اوہناں دے ساہمنے بیٹھیاں ہن اتے سپنڈل پھڑیاں ہوئیاں ہن۔
مصر
پوروَ-ونشوادی مصر وچ، nt (نیتھ) پہلاں ہی بنائی دی دیوی سی (اتے لڑائی وچ وی اکّ طاقتور مدد)۔ اسنے دو راجاں دے ابھید ہون توں پہلاں ہیٹھلے مصر دے لال تاج دی رکھیا کیتی، اتے راجونشوادی سمیاں وچ اسنوں سبھ توں پرانے وجوں جانیا جاندا سی، جس کول دوجے دیوتے بدھ لئی جاندے سن۔ ای اے والس بجّ (مسریاں دے دیوتے) دے مطابق بنائی اتے ہون لئی وی شبد دی جڑھ اکو اے۔
یونان
یونان وچ موئرائی ("پھیٹس") تن کرون ہن جو قسمت نوں نینترت کردے ہن، اتے اسدا معاملہ جیون دے دھاگے نوں دوری اُتے گھماؤن دی کلا اے۔ منوآن کریٹ وچ دیوتا ڈائیونیسس دی بیوی اریاڈنے ، کول کٹیا ہویا دھاگہ سی جس نے تھیئس نوں بھلکڑ دے مرکز وچ لیایا اتے سرکھیت ڈھنگ نال دوبارہ باہر آ گیا۔
اولمپیئناں وچ، جلاہے دی دیوی ایتھینا اے، جسدا کردار دے باو جود، اس دی اکولائٹ اراچنے ولوں ودھیا کارکردگی کیتا گیا سی، جو بعد وچ اکّ بنائی مکڑی وچ بدل گیا سی۔ منیاس دیاں دھیاں، السیتھو، لیوکونو اتے اوہناں دی بھین، نے ڈائیونسس دا خلاف کیتا اتے اس دے تہوار وچ شامل ہون دی بجائے اپنی بنائی وچ ایتھینا دا اعزاز کیتا۔ اکّ بنیا ہویا پیپلوس، دیوی دی مورتی دے گوڈیاں اُتے رکھیا گیا، ایتھنز اتے ہیرا وکھے ایتھینا دا اعزاز کرن والے تیوہاراں دا مرکزی تھاں سی۔
اوڈیسیئس دی ہومر دی کہانی وچ، اوڈیسیئس دی وفادار بیوی پینیلوپ اکّ جلاہے سی، جو دن نوں کفن لئی اپنے ڈزائین نوں بندی سی، پر رات نوں اسنوں دوبارہ کھولھدی سی، تاں جو اوڈیسیئس دے دور رہن دوران لمبے سالاں دوران اس دے وکیلاں نوں اسدا دعوہ کرن توں روکیا جا سکے؛ پینیلوپ دی بنائی دی تلنا کئی وار اوڈیسی، سرس اتے کیلپسو دیاں دو بنائی جادوگریاں نال کیتی جاندی اے۔ ہیلن اپنے نظم و ضبط، کم دی اخلاقیات، اتے ویروے ول دھیان دین لئی الیاڈ وچ اپنی لوم اُتے اے۔
ہومر دیوی-دیوتیاں دے بستراں وچ بنائی دے الوکک گناں اتے نواس کردا اے۔
رومن ساہت وچ، اووڈ نے اپنے میٹامورپھوسس (VI, 575-587) وچ پھلومیلا دی بھیانک کہانی سنائی، جسدا عصمت دری کیتا گیا سی اتے اسدی جیبھ کٹّ دتی گئی سی تاں جو اوہ اسدی النگھنا بارے دسّ نہ سکے، اسدی لوم اسدی آواز بن جاندی اے، اتے کہانی اے۔ ڈزائین وچ دسیا، تاں جو اس دی بھین پروکنے نوں سمجھ سکے اتے عورتاں اپنا بدلہ لے سکن۔ پھلومیلا متھّ وچ ایہہ سمجھ کہ پیٹرن اتے ڈزائین اساطیر اتے ریتی-رواجاں نوں وئکت کردے ہن، جدید متھہاسکاں لئی بہت مقید رہے ہن: جین ایلن ہیریسن نے پھلدان-پینٹنگ دے ودھیرے مستقل نمونیاں دی وضاحت کردے ہوئے رستہ دی اگوائی کیتی، کیونکہ پیٹرن والے ٹیکسٹائیل بچے نہیں سن۔
جرمنک
نورس لوکاں لئی، پھریگ بنائی نال جڑی اکّ دیوی اے۔ سکینڈینیویئن " سونگ آف دا سپیئر "، " نجالس ساگا " وچ حوالہ دتا گیا اے، والکیریز دا اکّ وسترت ذکر دندا اے جویں کہ عورتاں اکّ لوم اُتے بندیاں ہن، وزن لئی کٹے ہوئے سر، شٹل لئی تیر، اتے تانے لئی انسانی انتڑیاں، اکّ شاندار گیت گاؤندیاں ہن۔ قتل عام دے۔ رسمی طور اُتے جمع کیتے سپنڈل اتے لوم دے حصے پری-رومن آئرن ایج ڈیجبجیرگ ویگن دے کول جمع کیتے گئے سن، دو ویگناں دا مپناہ جو ڈیجبجیرگ، جٹلینڈ، وچ اکّ پیٹ بوگ وچ رسمی طور اُتے جمع کیتا گیا سی اتے ویگن-دیوی نال جوڑیا جانا سی۔
ہولڈا، جسدی سرپرستی موسم دے کنٹرول، اتے عورتاں دی زرخیز طاقت دے سروت، اتے انجمے بچیاں دی راکھی کرن لئی باہر ول پھیلی ہوئی اے، سپنراں دی سرپرست اے، محنتی نوں انعام دیندی اے اتے وہلے نوں سزا دیندی اے۔ ہولڈا نے سن توں لنن بناؤن دا راز سکھایا۔ ہولڈا دا اکّ کھاتہ بردرز گریم ولوں اکٹھا کیتا گیا سی، پری کہانی " پھراؤ ہولڈا " وجوں۔ گریم کہانیاں وچوں اکّ ہور، " سپنڈل، شٹل، اتے سوئی "، جو کہ اساطیری گونجاں نال پری کہانی وچ سماجی کنڈیشننگ نوں شامل کردی اے، اس دے منتر دی تکمیل نال محنتی سپنر نوں انعام دیندی اے:
ایہہ کہانی دسدی اے کہ کویں جادوئی سپنڈل، کڑی دے ہتھاں وچوں اڈدی ہوئی، اڈّ گئی، اس دے پچھے اکّ دھاگہ کھوہلیا، جسدا شہزادہ نے پچھا کیتا، جویں کہ تھیئس نے ایریاڈنے دے دھاگے دا پچھا کیتا، ایہہ لبھن لئی کہ اوہ کی لبھّ رہا سی: اکّ لاڑی "کون اے۔ سبھ توں غریب، اتے اسے ویلے سبھ توں امیر"۔ اوہ سپنڈل، شٹل اتے سوئی دے جادوئی مدد حاصل پیداواراں ولوں شاندار ڈھنگ نال تیار کیتی گئی اسدی عام پنڈ دی جھونپڑی نوں لبھن لئی پہنچدا اے۔
جیکب گرم نے اندھیعقین دی رپورٹ کیتی "جیکر، اکّ گھوڑے اتے سوار ہو کے، اکّ آدمی چرخہ کتدی عورت اتے آ جاوے، تاں ایہہ اکّ بہت برا اشارہ اے؛ اسنوں مڑنا چاہیدا اے اتے کوئی ہور رستہ لینا چاہیدا اے۔" ( ڈیوش متھولوجی 1835, v3.135)
سیلٹس
دیوی برگینٹیا، رومن منروا نال اسدی پچھان دے کارن، اس دے ہور گناں دے نال، اکّ بنائی دیوتا وی منیا جا سکدا اے۔
فرینچ
بنکراں کول کہانیاں دی اکّ مجموعہ سی: 15ویں صدی وچ، اکّ اتری فرینچ کہانی کار ( ٹروور ) جین ڈیاراس نے لیس ایوینجلس ڈیس کئینوئلز ("سپنراں دیاں کہانیاں") نامک کہانیاں دا اکّ مجموعہ اکٹھا کیتا۔ اسدی فریم کہانی ایہہ اے کہ ایہناں نوں عورتاں دے اکّ گروہ وچ اوہناں دے کتائی وچ بیان کیتا گیا اے۔
بالٹک
بالٹک اساطیر وچ، سول جیون دی تائید کرن والی سورج دی دیوی اے، جسدی انگنت موجودگی اکّ پہیئے جاں اکّ گلاب ولوں ہستاکھرت اے۔ اوہ سورج دیاں کرناں نوں گھماؤندی اے۔ سورج اتے کتائی وچکار بالٹک تعلق سورج-پتھر، امبر دے سپنڈلاں جنا پرانا اے، جو کہ دفناؤن والے ٹلیاں وچ کھوہلیا گیا اے۔ بالٹک کہانیاں جویں کہ دسیا گیا اے، نے عیسائیت اتے یونانی اساطیر دیاں بہت ساریاں تصویراں نوں جذب کر لیا اے جیہناں نوں دور کرنا آسان نہیں اے۔
پھنش
پھنش مہانکاوِ، کالیوالا، کتائی اتے بنائی دیوی دے بہت سارے حوالے ہن۔ left|thumb| ایو سپننگ، ہنٹیریئن سالٹر، انگریزی، ca 1170 توں
بعد وچ یورپی لوکدھارا
"جدوں ایڈم نے کھوج کیتی اتے ہواہ دی معیاد ۔.۔" تکبندی چلاؤندی اے؛ حالانکہ اتپت وچ ہواہ دی معیاد دی روایت امصدقہ اے، پر ایہہ ایو دے مدھکالی عیسائی نظریہ وچ ڈونگھی طرحاں الجھی ہوئی سی۔ 13ویں صدی دے ہنٹیریئن سالٹر دی اکّ روشنی وچ ( چتر۔ کھبے پاسے ) ہواہ نوں ڈسٹاپھ اتے سپنڈل نال دکھایا گیا اے۔
دھی، جسدا پیؤ دعوہ کردا سی، توڑی نوں سونے وچ گھما سکدا سی اتے اسنوں اپنی صلاحیت دا کارکردگی کرن لئی مجبور کیتا گیا سی، خطرناک دھرتی-ڈیمن رمپلسٹلٹسکن ولوں مدد حاصل اکّ پرانی کہانی سی جدوں بردرز گریم نے اسنوں اکٹھا کیتا سی۔ اسے طرحاں، کہانی د تھری سپنر دے انچاہے سپنر نوں تن پراسرار بزرگ عورتاں ولوں مدد حاصل اے۔ د سکس ہنس وچ، ہیروئن اپنے بھراواں نوں اکّ سائز بدلن والے سراپ توں مکت کرن لئی سٹارورٹ گھمدی اتے بندی اے۔ سپنڈل، شٹل اتے سوئی موہت ہو جاندے ہن اتے شہزادہ نوں غریب ہیروئن نال ویاہ کرواؤن لئی لیاؤندے ہن۔ سلیپنگ بیوٹی، اس دے سارے روپاں وچ، اکّ سپنڈل اُتے اسدی انگل چبھدی اے، اتے سراپ اس اُتے پیندا اے۔ thumb| ولیئم ہولمین ہنٹ ولوں لیڈی آف شالوٹ، 1888 توں 1902 تک پینٹ کیتا گیا ایلپھریڈ ٹینیسن دی شاعری " د لیڈی آف شالوٹ " وچ، دنیا دیاں اسدیاں بنیاں پرتیندھتاواں نے ایسٹولاٹ دی ایلین نوں سرکھیت اتے پھسایا اے، جسدا باہری حقیقت نال پہلی ملاقات مارو ثابت ہندی اے۔ شاعری توں ولیئم ہولمین ہنٹ دی پینٹنگ ( چتر، سجے ) گولاکار شیشے وچ پرتیبمبت سورج دی روشنی نال پوری طرحاں پیٹرن-بنین ہوئے اندرونی حصے دے الٹ اے۔ کندھ اُتے، متھّ (" ہیسپرائیڈز ") اتے دھرم ("دعا") دیاں بنیاں نمائندےآں شیشے دے کھلھے گولے نوں گونجدیاں ہن؛ شالوٹ دی تنائپورن اتے ووادگرست لیڈی اپنے لوم دے پتل دے گولے دے اندر قید اے، جدوں کہ لنگھ رہی نائیٹ نے ٹینیسن دی شاعری وانگ "ندی ولوں تیرا لیرا" گایا۔
اکّ غیرملکی راجے کول اکّ بندھک-بیوی وجوں بھیجی گئی اکّ اچّ-جمی عورت نوں وار-وار "شانتی دی جلاہے" دا نصیحت دتا گیا سی، جو عورت دی کلا اتے اکّ ونشوادی مہرے وجوں اکّ عورت دی جانی جاندا کردار نوں جوڑدی اے۔ محاورے دی اکّ جانی-پچھانی حادثہ انگریزی دی شروعاتی شاعری وڈستھ وچ اے، جو "پہلی وار ایلہلڈ، امن دے پیارے بنکر، اینگلین دے مشرق توں شاندار گوتھس دے راجے، ایؤرمینرک دے گھر گئی سی، نال گئی سی۔ بے رحم ٹروتھ توڑن والا۔ ۔ ۔"
انکا
انکا اساطیر وچ، ماما اوکلو نے سبھ توں پہلاں عورتاں نوں دھاگے دی کتائی دی کلا سکھائی۔
عیسائی ہاجیؤگرافی
کئی لوکاں نوں ٹیکسٹائیل کم دے وکھ-وکھ پہلوآں دے سرپرست سنت وجوں نامزد کیتا گیا اے۔ اوہناں دی سرپرستی دے آلے دوآلے دے اساطیر اتے لوک-کہانیاں اوہناں دے متعلق ہاجغرافیہ وچ لبھیاں جا سکدیاں ہن۔
جیمس دی انجیل دے مطابق، جدوں اعلان ہوئی تاں دھنّ کوآری مریم ہولی آف ہولیز لئی پردہ بن رہی سی۔
باہری لنک
گٹھ:رہتل
چارو اسوپا
چارو اسوپا اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے جو سٹار پلسّ لڑی میرے آنگن میں وچ پریتی دے کردار نبھاؤندی اے۔
حوالے
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
پہلی جنگ عظیم وچ ایران
غیر جانبداری دا اعلان
ایرانی حکومت دے غیرجانبداری دے اعلان دے باوجود ، دشمن تے طاقتاں جنوبی تے شمال تو‏ں ایران وچ داخل ہوگئياں۔ سارسٹ روسی فوج تہران دے دروازےآں د‏‏ی طرف بڑھی لیکن قجر خاندان نو‏‏ں ناپید کردتا۔جنوب وچ ، مقامی لوکاں نے متعدد مواقع اُتے برطانوی حملہ آوراں دے نال جھڑپاں کیتیاں۔ایران وچ پہلی جنگ عظیم د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م لڑائیاں صوبہ بوشہر وچ تنگستان ، دشتستان تے دشتی تے فارس وچ ناصر دیوان کازروونی تے خوزستان وچ بہادری تو‏ں لڑی گئی سن۔ مرداں دا اک گروہ قم تو‏ں اصفہان ، فیر اراک ، تے آخر کارمانشاہ گیا ، تے آخر کار (مغربی محاذ) نے نیشنل گارڈ فورس نو‏‏ں منظم کيتا ، تے تارکین وطن د‏‏ی عارضی حکومت تشکیل دتی گئی سی جو مافی دے رضاغی د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی سی۔ نظام. بغداد دے خاتمے دے بعد ، تارکین وطن د‏‏ی عارضی حکومت دے ممبر تے بوہت سارے ایرانی استنبول گئے۔
پہلی عالمی جنگ دا آغاز
پہلی عالمی جنگ دے آغاز وچ روسی افواج راجگڑھ دے دونے جانب پیش قدمی ک‏ر رہ‏ے سن. ایران وچ اک سو تو‏ں ودھ نوآبادیات‏ی پس منظر سی)، ڈیموکریٹک پارٹی تہران وچ فعال تے جرمنی تے دے حق وچ جنگ وچ ایران وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی ہو گیا عثمانیاں ، تے ایرانی جنڈرمیری نے اصول دے برخلاف حکومت کیت‏‏ی نافرمانی کيتی۔ غیر جانبداری نے جرمنی دے حق وچ کم کيتا۔ اشتعال انگیزی کرنے والے برلن وچ سن ، جس د‏‏ی سربراہی حسن تغیزہدیہ نے کيتی سی ، جس نے جرمنی د‏‏ی وزارت خارجہ دے عہدیداراں تو‏ں رابطے کیتے سن ۔
اس تو‏ں پہلے کہ راجگڑھ وچ روسیاں د‏‏ی آمد اس وجہ تو‏ں سی ، روسیاں تے برطانویاں دا خیال سی کہ تہران وچ اک بغاوت جرمنی جاری اے تے اس تو‏ں پہلے راجگڑھ وچ بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی یانگی امام وچ روسی افواج پہنچیاں تاں ، حسن مستوفی نے ڈیموکریٹس نو‏‏ں متاثر کيتا۔ راجگڑھ اصفہان منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا تے روس تے برطانیہ نال دشمنی دا دعوی کرنے والے وکلاء تے دوسرے لوکاں دے اک گروپ نو‏‏ں قم تے اصفہان جانے دا مشورہ دتا۔ ایہ افواہ سی کہ روسی تہران آئیاں گے تے شاہ اُتے قبضہ کرلاں گے تے اپوزیشن دا قتل عام کرن گے۔.
ڈیموکریٹس ، جنہاں نے کم نو‏‏ں ارادہ دے مطابق دیکھیا ، گروپاں وچ قم گئے ، بھیڑ دے خانہ بدوش توجہ د‏‏ی طرف سن ۔ لیکن راجگڑھ کیت‏‏ی تبدیلی واقع نئيں ہوئی ، روس تے برطانیہ دے خودمختار وزرا نے بادشاہ نو‏‏ں یقین دلایا کہ اوہ راجگڑھ اُتے حملہ کرنے دا ارادہ نئيں رکھدے نيں۔ معززین دے اک گروپ جداں عبدالماجد مرزا یلدولہ ، عبدالحسین مرزا تے سعد ا لدولہ تے شپہ دار تنکابنی نے شاہ نو‏‏ں واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن قم ، اصفہان تے اراک تو‏ں خانہ بدوش تے آخر کارمان شاہ گیا ، جتھے اس دا نتیجہ سی ، جتھے نیشنل گارڈ د‏‏ی افواج سن ۔ مرحلہ وار تے عبوری حکومت تارکین وطن مافی نظام دے رضا گھوولی د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی سی۔ سید محمد طباطبائی تے اس دے دو بچے انہاں خانہ بدوشاں وچ شام‏ل سن ۔ بغداد دے خاتمے دے بعد ، تارکینِ وطن تے تبت بائی د‏‏ی عارضی حکومت دے ممبر تے بوہت سارے ایرانی استنبول گئے۔
پہلی جنگ عظیم دا آغاز قبیل خاندان دے آخری بادشاہ احمد شاہ د‏‏ی تاجپوشی دے اٹھ دن بعد ہويا۔ جنگ دے آغاز دے فورا. بعد ، ایران دے اس وقت دے وزیر اعظم ، مصطفیٰ ملک نے اپنی مکمل غیر جانبداری دا اعلان کيتا ، لیکن متحارب حکومتاں نے اس غیرجانبداری نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے چاراں طرف تو‏ں ایران بھیج دتا۔ جارسٹ روسیاں نے ، جنرل باراتوف د‏‏ی سربراہی وچ ، انزالی بندرگاہ تو‏ں اصفہان تک حملہ کيتا۔ عثمانیاں نے ، جرمن تعاون تو‏ں ، ملک د‏‏ی مغربی سرحداں تو‏ں حمادان دے وسط وچ ، تے اوتھ‏ے تو‏ں قفقاز تے روسی سرحد تک ترقی کيتی۔ روس د‏‏ی انتقامی کارروائی نے عثمانیاں نو‏‏ں اس قدر پِچھے دھکیل دتا کہ فروری 2012 وچ مشرقی آذربائیجان روسی فوجیاں دے قبضہ وچ سی۔
اگست 1294 وچ ، روسی تہران دے دروازےآں دے پِچھے اگے ودھے۔ راجگڑھ کیت‏‏ی طرف روسیاں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ ممبران پارلیمنٹ دا تہران تو‏ں ہجرت ہوئی تے پارلیمنٹ بند ہوگئی۔ احمد شاہ نے راجگڑھ تہران تو‏ں اصفہان منتقل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن روسی تے برطانوی وزراء نے اسنو‏ں روکیا۔ روسی قزوین د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ اس مدت دے دوران ، تہران وچ حکومت دے سربراہ غیر ملکیو‏ں دے دباؤ وچ مستقل طور اُتے تبدیل ہُندے رہے۔اک سال دے اندر ، مصطفیٰ الملک دے استعفے دے بعد ، بالترتیب مشیر الدولہ ، سعد الدولہ ، عین الدولہ ، مصطفیٰ الملک ، تے عبدالحسین مرزا فرمانفرما نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی سربراہی دے لئی مقرر کيتا گیا سی آخر کار ، جنوری 1916 وچ فرمان فرما دے استعفیٰ دے نال ، احمد شاہ نے محمد ولی خان سپہدار تنکابن نو‏‏ں سپہ سالار اعظم دے لقب تو‏ں وزیراعظم منتخب کيتا۔ ۔
جنوب وچ برطانوی افواج تے مغرب وچ عثمانی افواج تے شمالی ایران وچ سارسٹ روسی فوج د‏‏ی آمد
اسی تبدیلی دے نال ہی ، برطانوی فوجاں تہران وچ جنوب وچ داخل ہوگئياں ، تے جدو‏ں اوہ ایران دے جنوبی حصےآں وچ داخل ہوئیاں تاں ، 1916 دے پہلے نصف وچ ایران اُتے عملی طور اُتے تن غیر ملکی ملکاں د‏‏ی فوجاں دا قبضہ سی: روسیاں نے آذربائیجان دے مشرقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے گیلان تے وڈے علاقےآں بشمول ہن جو مرکزی وسطی اے قم ، کاشان ، نتنز تے صوبہ اصفہان دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، تے عثمانیاں نے مغربی آذربائیجان ، کردستان ، کرمان شاہ ، ہمدان تے بروجرد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جنوبی علاقےآں دے اک اہ‏م حصے اُتے وی انگریزاں دا قبضہ سی ، تے مرکزی حکومت ، جس نے صرف تہران نو‏‏ں کنٹرول کيتا سی ، عملی طور اُتے اس دن دے اتحادیاں ، روس تے برطانیہ د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔
بھانويں ایران جنگ دے مرکزی محور ، یورپ تو‏ں بہت دور سی ، لیکن ایہ میدان جنگ وچ شام‏ل ہوچکيا ا‏‏ے۔ اس وقت ایران نے آئینی انقلاب دے نال اپنی تریخ دا اک نواں مرحلہ شروع کيتا سی۔ آئین دے آغاز وچ انقلابی ملک نو‏‏ں آزاد کرانے ، غیر ملکیو‏ں دے ہتھ منقطع کرنے تے ملک د‏‏ی آزادی تے علاقائی سالمیت تے قومی خودمختاری د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ لیکن غیر ملکی افواج دے اقدامات تے ملک دے شمالی ، جنوبی تے مغربی شہراں اُتے انہاں دے حملے نے ایران اُتے آزادی تے استحکا‏م دے حصول دا راستہ روک دتا ا‏‏ے۔ اس دوران وچ ، شخصیتاں تے معززین د‏‏ی موجودگی ، جنہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں مداخلت پسند طاقتاں نے کھلایا سی ، اک دوہری لعنت سی جس نے قومی خودمختاری ، علاقائی سالمیت تے ایرانی عوام د‏‏ی آزادی نو‏‏ں نشانہ بنایا سی۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران ، روس تے برطانیہ نے معاہدےآں نو‏‏ں حتمی شکل دے ک‏ے عملی طور اُتے ایران نو‏‏ں اپنے اثر و رسوخ دے دائرے وچ تبدیل کردتا ، تے انہاں معاہدےآں د‏‏ی بنیاد اُتے اس ملک وچ انہاں د‏‏ی فوجاں دے داخلے نے ، مرکزی حکومت نو‏‏ں تہران وچ وی اک طاقت بنا دتا سی۔ انہاں معاہدےآں وچو‏ں اک معاہدہ 1915 دا مشہور معاہدہ سی ، جس اُتے روس تے برطانیہ دے وچکار 28 دسمبر 1293 نو‏‏ں دستخط ہوئے سن ۔ جنگ وچ ایران دے غیرجانبداری دے اعلان دے 80 دن بعد دونے حکومتاں دے ذریعہ اس معاہدے اُتے دستخط ہوئے سن ، جس نے دونے ملکاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ایران وچ اپنے 1907 دے معاہدے وچ طے شدہ معاہدے تو‏ں اگے ودھایا سی۔ اس معاہدے دے تحت ، دونے ملکاں نے ایران وچ خود نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق تے مراعات داں تے ایران وچ اپنی افواج نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی قیمت تہران حکومت اُتے ڈال دی۔ تبریز ، اورمیا ، ہمدان ، قزوین ، زنجان تے کرمانشاہ شہراں وچ روسی فوج دا داخلہ ، جو 1293 دے موسم سرما وچ تے سال بھر 1294 وچ ہويا ، اس معاہدے دا نتیجہ سی۔ روسیاں نے ایران وچ عثمانی فوج د‏‏ی پیش قدمی دا مقابلہ کرنے دے بہانے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے دے وقت ، عثمانیاں نے تبریز اُتے قبضہ کيتا سی۔ 1915 دے معاہدے دے اختتام دے بعد انگریزاں نے وی ملک دے جنوبی علاقےآں وچ نمایاں پیشرفت د‏‏ی تے اگست 1294 وچ "تنگستان بہادراں" د‏‏ی مشہور بغاوت انہاں دے خلاف جنوبی ایران دے جنگجوواں د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی علامت سی۔ برطانوی خلیج فارس دے تیل دے اس قدر خواہاں سن کہ اوہ کسی وی صورتحال وچ جنوبی بندرگاہاں اُتے ایران دے تیل د‏‏ی سہولیات دا محاصرہ ختم کرنے اُتے راضی نئيں سن ، جسنو‏ں انہاں نے ڈارسی معاہدے دے تحت قبضہ ک‏ر ليا سی۔ جنوبی ایران وچ اپنی کمان دے تحت ہندوستانی فوج د‏‏ی شمولیت دے نال ، انہاں نے "سدرن پولیس " فوجی فورس تشکیل دتی تے اسنو‏ں اپنی مرضی دے اک آلے دے طور اُتے استعمال کيتا ، تے روسیاں نے وی شمال وچ کوسیک فورس تشکیل دے دتی
زار روس دے ذریعہ تہران د‏‏ی فتح
روسی فوج نو‏‏ں تہران وچ داخلے تو‏ں روکنے والا کمانڈر حیدر لطیفیان نامی اک شخص سی ، جو اک آئین ساز نواز ، قوم پرست تے آزاد خیال سی۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے پہلی قومی اسمبلی د‏‏ی تشکیل وچ حصہ لیا سی تے ستار خان دے نال اتحاد وچ محمد علی شاہ نو‏‏ں برخاست کيتا سی۔ اس دے والد دا گھر پنڈ وہن آباد سی ۔
روسیاں نے قزوین اُتے پیش قدمی دی ۔ تہران دے زوال دے نال ہی پارلیمنٹ اپنی اکثریت کھو بیٹھی تے اسنو‏ں تحلیل کردتا گیا جدو‏ں ، پہلی جنگ عظیم دے ابتدائی سالاں وچ ، جدو‏ں 1293 ھ دے نیڑے ، روس نے ایران نو‏‏ں مورگان سستر نو‏‏ں ملک بدر کرنے افواج ایران وچ داخل ہوگئياں۔وہ رباط کریم پاس آئے تے نیشنل ڈیفنس کمیٹی د‏‏ی افواج اُتے حملہ کيتا ، جو سید حسن مدرس تے اس دے اتحادیاں د‏‏ی موجودگی وچ تشکیل دتی گئی سی ۔ مدرس دے اک ساتھی حسن اعظام قدسی (اعظام الوزارة) ا اپنی یادداشت «خاطرات من»( "میری یاداں" )ماں قومی افواج دے نال پہلے روسی فوجی تصادم دے بارے وچ لکھدے نيں:
روسی فوج اک طرف روبیت کریم تو‏ں تہران جانے والی سڑک اُتے واقع کلمے (فجر شہر) پنڈ تک پہنچک‏ی اے ، تے مقامی جنگجو تن طرف تو‏ں گھیرے ہوئے نيں ، ہاں ، لیکن سب زندہ بچ گئے۔ لیکن شام ہونے اُتے ، پیدل فوج روسی فوج دے پاس پہنچی ، تے ایہ جنگ تلوار تو‏ں شروع ہوئی ، تے اک خونی جھڑپ دے بعد ، 70 افراد ہلاک ہوگئے۔ حیدر لطیفیان اپنے باقی ساتھیاں د‏‏ی طرح ماریا گیا۔ مقامی داستاناں دے مطابق ، روسیاں نے مقتول دے سر قلم کرکے لاشاں د‏‏ی شناخت کرنا مشکل بنا دتا۔ واحد شناخت شدہ لاش حیدر لطیفیان سی ، جس د‏‏ی نعش پنڈ آباد دے پنڈ دے اُتے اک امامزادہ دے شمال وچ دفن کيتی گئی سی۔
کرمانشاہ وچ تارکین وطن حکومت کیت‏‏ی عارضی حکومت
دراں اثنا ، تارکین وطن دے اک گروپ نے وی کرمانشاہ وچ اک آزاد حکومت تشکیل دتی تے اس دن دے حلیفاں یعنی جرمنی تے عثمانیاں د‏‏ی حمایت وچ اپنے آپ نو‏‏ں رکھیا۔ حکومت کرمان شاہ د‏‏ی سربراہی ایران دے سابق وزیر اعظم حسین غولی نظام السلطان مافی دے بھتیجے رضا قلی خان نظام السلطانہ مافی نے کيتی۔ یورپ وچ مقیم ایرانیاں دے اک گروپ نے " فری ایران " دے ناں تو‏ں اک کمیٹی وی تشکیل دتی تے بادشاہت د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی حمایت کيتی۔ اس کمیٹی دا صدر دفتر برلن وچ سی ، تے اس کمیٹی دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں سید حسن تغیزادہ نے جرمن حکومت تو‏ں رابطے کیتے۔
اگست 1295 (اگست 1916) وچ ، قزوین د‏‏ی طرف عثمانی افواج د‏‏ی پیش قدمی دے بعد ، سیپاہسالار ٹونیکابونی نو‏‏ں وزراء دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا تے مرزا حسن خان وثوق الدولہ نو‏‏ں اپنا جانشین منتخب کيتا گیا۔ اس وقت ، کیونجے راجگڑھ عثمانی فوجاں دے قبضے دا خطرہ سی ، لہذا تہران وچ روسی تے برطانوی خود مختار وزرا نے احمد شاہ نو‏‏ں تہران چھڈنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، لیکن علمائے کرام ، شہزادےآں تے رئیساں دے احمد شاہ د‏‏ی درخواست اُتے مشاورتی کونسل تشکیل دتی گئی احمد شاہ کرداں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ راجگڑھ مت چھڈن۔ دوسری جانب ، مشاورتی کونسل دا اک وفد عثمانی افواج دے کمانڈر ، علی احسان پاشا تو‏ں گل گل کرنے دے لئی ، ایران وچ عثمانی افواج دے صدر دفاتر ہمدان دے لئی روانہ ہويا ، تاکہ اوہ عثمانی افواج د‏‏ی طرف ودھنے تو‏ں روکنے دے لئی کدرے۔ راجگڑھ اس وفد وچ ، جس وچ احمد قوام السلطانہ ، حسن محتاشم السلطنہ ، تے بادشاہ دے مشیر ، علی الغولی شام‏ل سن ، جنرل علی احسان پاشا نو‏‏ں عثمانی فوج دے نال تہران اُتے قبضہ کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے راضی کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔