cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اندرپرستھ انفارمیشن ٹیکنالوجی انسٹیچیوٹ
ڈیپارٹمنٹ
سائنس دے وزارت
مکھ تلاب
ہاسٹل دی سہولت
لائبریری
لیبارٹریز
انٹرنیٹّ پہنچ
کمپیوٹر سینٹر
کھیڈ دی سہولت
درجہ
IIIT-دلی Aglasem 2014par اک سرویکھن وچ انجینیئرنگ کالج دے وچکار بھارت وچ 9 دا درجہ دتا گیا گیا سی۔
کلبّ
ڈائننگ روم اک وکھرے عمارت وچ پہلی منزل اُتے اے۔ عمارت دی دوجی منزل دا اک منورنجن Center، سنگیت کمرے اتے جمّ اے۔ IIIT- دلی دے طالب علم نوں منورنجن نوں پورا کرن لئی بہت سارے کلبّ ہن۔ اک کمیونٹی کلبّ، ناچ کلبّ، کلبّ دی اساری دے روپ وچ، ایتھیکل ہیکنگ کلبّ، اک فلم دے کلبّ، کلبّ دے سنگیت، روبٹ کلبّ، سپورٹس کلبّ، کئز کلبّ، ویبسائیٹ ڈزائین اتے ترقی، اتے کلبّ سیل ہیریٹیج دلی، ساہتی کلبّ، آدی
لائبریری اتے لیبارٹری
RFID اتے EM سرکھیا نوں سسٹم دے نال اے، جو کہ سوے-چالت وکھرا عمارت دی پہلی منزل وچ لائبریری لئی IIITD. طالب علم لئی عمارت دی دوجی منزل اُتے بہت سارے لیبارٹریز ہن۔
اکادمک بلاک
ڈائریکٹر، پرراج اتے وتّ دے دفتر، کانفرنس روم، اک میٹنگ کمرے، اک رسمی چرچہ لئی اک کمرے دا دفتر، وچار دے مدرا پربندھکی بلاک وچ ہندا اے۔ پھیکلٹی اتے ونگ اُتے ایم۔ٹیک اتے ایچّ کمرے دی منگ کیتی۔
پورا-وارا پھیکلٹی اتے کھوج
آئی۔آئی۔ٹی۔-D تعلیمی پروگرام اتے کھوج دے کمپیوٹر، جانکاری دی سرکھیا، گوپنییتا دے انٹرنیٹّ ڈاٹا تجزیہ، چتر نوں تجزیہ، موبائیل اتے مکمل کمپیوٹر، اتے ہارڈویئر آرکیٹیکچر اتے متعلق سافٹویئر نوں انجنیئرنگ انوراج لئی پھلّ-ٹائم پھیکلٹی اے صرف مکمل طور وکھ-وکھ اوپریٹنگ بہت ہی مضبوط ​​اے۔ ایہہ ڈاکٹورل گریجوئیٹ دی چون اے، جس دے بھارت وچ کالج وچ سی۔
مڑ-کھوج
کھیتر اتے کھوج کھیتر دے کجھ وچ دھیان آئیائیٹی-دلی دے مڑ-کھوج مظاہرہ نوں اتے کھوج دے سٹاف دے اس کھیتر وچ ویکھائے گئے ہن۔ بایومینٹرکس، گھٹّ-لاگت موبائیل فون، کمپیوٹر دھوکھادھڑی اتے سائیبر کرائیم، سافٹویئر گنوتا، سافٹویئر کھوج، اتے کمپیوٹر سسٹم ڈزائن، ہارڈویئر ڈزائین اتے انوکولتا، ابھر نینو -technology اتے کجھ کم دی آدی کھیتر دا اک کھیتر دے روپ وچ اس کھیتر اُتے دھیان دتا اے کھوج کرن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:2008 وچ بھارت گٹھ:بھارت وچ تعلیم
امبلائوڈپساس مائکروفتھیلما
امبلائوڈپساس مائکروفتھیلما چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
آنند مٹھ (ناول)
انندمٹھ بنگالی بولی دا اک ناول اے، جسدا لکھاری بنکمچندر چٹوپادھیائے اے ایہہ ناول 1882 وچّ چھپیا گیا۔بھارتی آزادی دی تحریک اتے آزادی نال جڑے کم کرن آلےآں اتے اسدا گہرا اثر پیا۔ ایہہ اک سیاسی ناول اے، جس وچّ بنگال دے 1773 دی بغاوت دا بیان کیتا گیا اے۔ اس ناول وچّ دیش بھگتی دی  خشبو آؤندی اے۔ایہہ ناول بنگالی اتہاس اتے بھارتی ساہت لئی اہمیت رکھدا اے۔
بھارت دا قومی گیت وندے ماترم پہلا اس ناول وچ چھاپیا گیا سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ناول گٹھ:بھارتی ساہت گٹھ:ساہت گٹھ:بنگالی ساہت
بیرادا
بیرادا آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع بیرادا دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
امودالاوالاسا
امودالاوالاسا ہندستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ہوآنگشان
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے  چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
روسی آرمینیا
thumb|300x300px| آرمینیا د‏‏ی روسی تے عثمانی سلطنتاں دے وچکار تقسیم ، ۔ 1900۔ روسی آرمینیا 1828 تو‏ں روسی حکمرانی دے تحت آرمینیائی تریخ دا دور اے ، جدو‏ں روس فارسی جنگ (1826– 1828) وچ قاجار ایران د‏‏ی شکست دے بعد تے اس دے تے علاقےآں دے نال نال مشرقی آرمینیہ 1828 کے ترکمنانچی دے معاہدے دے مطابق روسی سلطنت دا حصہ بن گیا ۔
گریوکاک نیولا لیمر
گریوکاک نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
روسی آرمینیا
مشرقی آرمینیا 1917 وچ اس دے خاتمے تک روسی سلطنت دا حصہ رہیا۔
پس منظر
کبھے|250x250px سجے|thumb| مشرقی آرمینیا۔ 1740 سال۔ سیکڑاں سالاں تو‏ں ، مشرقی آرمینیا دے باشندے پے درپے ایرانی سلطنتاں دے زیر اقتدار رہندے سن ۔ سولہويں صدی دے اوائل تو‏ں ، 1828 تک ، مشرقی آرمینیا اُتے ایرانی صفوی ، افشاری تے قاجار خانداناں نے حکومت کيتی۔ عثمانی تے صفوی سلطنتاں دے وچکار ہونے والی جنگاں دے نتیجے وچ ارمینیائی دے بوہت سارے قصبے تباہ ہوگئے تے آرمینیائی زندگی نو‏‏ں مشکل بنا دتا۔ اس دے علاوہ ، عیسائی آرمینیین مسلما‏ن حکمراناں دے تحت ، ذمی موضوعات سن ( ملت تشکیل دیندے سن ) ، عثمانی سن یا پارسی۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] 1678 وچ ، آرمینیائی قیادت نے چپکے تو‏ں ایکمیڈزین وچ اک کانگریس د‏‏ی ، تے فیصلہ کيت‏‏ا کہ آرمینیا نو‏‏ں غیر ملکی تسلط تو‏ں آزاد کرنا پئے گا۔ اس مرحلے اُتے ، آرمینین اک نال دو سلطنتاں دے خلاف لڑنے وچ ناکا‏م رہے سن ، لہذا انہاں نے بیرون ملک تو‏ں مدد کيت‏ی تلاش کيتی۔ اسرائیل اوری ، کاراباخ دا اک آرمینیائی ، اک آرمینیائی ملک یا نواب دا بیٹا ، یورپی دارالحکومتاں وچو‏ں کئی وچ مدد کيت‏ی تلاش دے لئی گیا. اسرائیل اوری 1711 وچ ، آرمینی خواب نو‏‏ں دیکھنے دے بغیر ہی انتقال کر گیا۔ 1722 وچ ، روس دے زار ، پیٹر اعظم ، نے صفوی ایرانیاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيت‏‏ا ، جو اس وقت بھاری پستی وچ سن ۔ جارجیائیاں تے کراباغ دے آرمینی باشندےآں نے صفویاں دے خلاف بغاوت کرکے روسیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ ڈیوڈ بیک نے چھ سال تک بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ میدان جنگ وچ مر گیا۔
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
روسی قبضہ
1801 وچ اک اہ‏م موڑ اس وقت آیا جدو‏ں روسیاں نے جارجیائی ریاست کارٹلی کاکٹیٹی تو‏ں الحاق کرلیا تے ٹرانسکاکیشیا وچ انہاں نو‏‏ں اک قدم دتا۔ اگلی تن دہائیاں وچ ، روس نے قفقاز وچ اپنے علاقے نو‏‏ں عثمانی ترکی تے قاجار ایران د‏‏ی قیمت اُتے ہور وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ روسی مہماں نو‏‏ں آرمینیاں دے وچکار پُرجوش حمایت ملی ، جس د‏‏ی سربراہی تبلیسی دے بشپ ، نیرس اشٹارکِداں د‏ی نے د‏‏ی ، جس نے شخصی طور اُتے لڑائی وچ حصہ لیا۔ 1804 تو‏ں 1813 د‏‏ی روس-فارس جنگ نے دیکھیا کہ روسیاں نے مشرقی آرمینیا وچ تھوڑا سا علاقہ فتح کرلیا سی تاکہ معاہدہ گلستان وچ اس دا بیشتر حصہ ترک کردتا گیا۔
1826 وچ ، گلستان معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، روسیاں نے ایران د‏‏ی اریوان خانیت دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ اس تو‏ں دونے دے وچکار دشمنیاں دا آخری خاتمہ ہويا۔ 1826–1828 د‏‏ی روس-فارسی جنگ ۔ اس دے بعد د‏‏ی جنگ وچ ، ( روس-فارس جنگ ، 1826–1828 ) ، قاجاری ایرانیاں نو‏‏ں اک ہور وی وڈی تباہی دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے روس نے سرزمین ایران وچ تبریز تک دا قبضہ ک‏ر ليا۔ جنگ دے اختتام اُتے ، سن 1828 وچ ، ترکمانچہ دے معاہدے دے نال ، ایران نو‏‏ں اریوان خانیت (جدید دور دے آرمینیا اُتے مشتمل) ، نخچیون خانیت ، تے ايس‏ے طرح جمہوریہ آذربائیجان دے باقی حصےآں اُتے مشتمل خطےآں دا 1813 وچ زبردستی دے نال نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ اس وقت تک ، 1828 وچ ، مشرقی آرمینیا اُتے صدی طویل ایرانی حکمرانی اس طرح باضابطہ طور اُتے ختم ہوگئی۔
آبادیات‏ی شفٹ
چودھواں صدی دے وسط تک ، آرمینیائی مشرقی آرمینیا وچ اکثریت رکھدے سن ۔ چودھواں صدی دے اختتام اُتے ، تیمور د‏‏ی مہمات دے بعد ، اسلام اک غالب مذہب بن گیا سی ، تے مشرقی آرمینیا وچ آرمینین اک اقلیت بن گئے سن ۔
ایرانی آرمینیا دی آبادی دا تقریبا 80٪ مسلما‏ن ( پارسی ، ترک تے کرد ) سن جدو‏ں کہ عیسائی آرمینی باشندےآں د‏‏ی اقلیت تقریبا 20 فیصد ا‏‏ے۔ معاہدہ گلستان (1813) تے ترکمانچہ دے معاہدے (1828) دے نتیجے وچ ، ایران ایرانی آرمینیا (جو موجودہ دور دا آرمینیا وی تشکیل دیندا اے ) روسیاں دے حوالے کرنے اُتے مجبور ہويا۔
روسی انتظامیہ نے ایرانی آرمینیا اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، نسلی بناوٹ بدل گیا ، تے اس طرح چار صدیاں تو‏ں زیادہ وچ پہلی بار ، نسلی آرمینیائیاں نے تاریخی آرمینیا دے اک حصے وچ اک بار فیر اکثریت بنانا شروع کر دتی۔ نويں روسی انتظامیہ نے ایران تو‏ں مناسب تے عثمانی ترکی تو‏ں نسلی آرمینی باشندےآں نو‏‏ں آباد کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ اس دے نتیجے وچ ، سن 1832 تک ، نسلی آرمینیائیاں د‏‏ی تعداد مسلماناں تو‏ں مماثلت ہوگئی۔  بہرحال ، ایہ کریمین جنگ تے 1877–1878 د‏‏ی روس-ترکی جنگ دے بعد ہی ہوئے گا ، جس تو‏ں ترک آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی اک ہور آمد ہوئی ، نسلی آرمینی باشندےآں نے اک بار فیر مشرقی آرمینیا وچ مستحکم اکثریت قائم کرلئی ۔  اس دے باوجود ، اریوان شہر ویہويں صدی تک مسلما‏ن اکثریت وچ رہیا۔  مسافر ایچ ایف بی لنچ دے مطابق ، ایہ شہر 1890 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تقریبا 50٪ آرمینیائی تے 50٪ مسلما‏ن ( آذربائیجان تے پارسی) سی۔
روسی حکمرانی دا قیام
بشپ نیرس جداں آرمینی محب وطن لوکاں نے روسی سلطنت دے اندر اک خود مختار آرمینیا د‏‏ی امید رکھی سی ، لیکن انہاں نو‏ں نويں حکومت تو‏ں مایوس ہونا پيا۔ زار نکولس تے ٹرانسکاکیشیا وچ اس دے گورنر ، ایوان پاسکیویچ دے ، دوسرے منصوبے سن ۔ اوہ چاہندے سن کہ روسی سلطنت اک مرکزی ریاست بن جائے تے جدو‏ں نیرس نے شکایت کیت‏‏ی کہ اسنو‏ں جلد ہی قفقاز دے علاقے تو‏ں بہت دور بیسارابیا بھیج دتا گیا۔
لیلا مجنوں
لیلی مجنوں پنجابی بولی چ اک عشقیہ لوک داستان اے ۔
روسی آرمینیا
روسی سلطنت دے اندر آرمینیائی باشندے
thumb|245x245px| روسی سلطنت ، 1880 دے اندر ، ارمینیائی نسلی اکثریت والے علاقےآں آرمینیائیاں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد 1820s تو‏ں پہلے ہی روسی سلطنت وچ مقیم سی۔ قرون وسطی وچ آخری آرمینیائی ریاستاں د‏‏ی تباہی دے بعد ، شرافت ٹُٹ گیا ، جس نے ارمینی معاشرے نو‏‏ں کساناں دے نال نال اک متوسط طبقے اُتے مشتمل بنا دتا ، جو یا تاں کاریگر سی یا سوداگ‏‏ر۔ ایداں دے آرمینی باشندے ٹرانسکاکیشیا دے بیشتر قصبےآں وچ پائے جانے سن ۔ واقعی ، 19 واں صدی دے آغاز وچ ، انہاں نے تبلیسی جداں شہراں وچ آبادی د‏‏ی اکثریت تشکیل دی۔ آرمینیائی تاجراں نے پوری دنیا وچ اپنی تجارت د‏‏ی تے بہت سارے لوکاں نے روس وچ اڈے قائم کر رکھے سن ۔ سن 1778 وچ ، کیتھرین عظیم نے کریمیا تو‏ں آرمینیائی تاجراں نو‏‏ں روس مدعو کيت‏‏ا تے انہاں نے روستوف آن ڈان دے نیڑے نور ناکیچیوان وچ اک بستی قائم کيتی۔ روسی حکمران طبقات نے آرمینیاں د‏‏ی کاروباری صلاحیتاں دا معیشت نو‏‏ں فروغ دینے دے طور اُتے خیرمقدم کيت‏‏ا ، لیکن انہاں نے انھاں کچھ شکوک و شبہات تو‏ں وی دیکھیا۔ "ولی سوداگ‏‏ر" دے طور اُتے آرمینیائی د‏‏ی شبیہہ پہلے ہی وسیع سی۔ روسی رئیساں نے اپنی آمدنی انہاں د‏‏ی رہائش گاہاں تو‏ں حاصل کيت‏ی سی جو انھاں نے سرفرز دے ذریعہ کم کيت‏ی سی تے کاروبار وچ مشغول ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے اشرافیہ د‏‏ی پریشانی دے نال ، انہاں نو‏ں ارمینی باشندےآں د‏‏ی زندگی دے طریقے دے بارے وچ کچھ سمجھ یا ہمدردی نئيں سی۔
لیلا مجنوں
اس داستان نوں کئی شاعراں نے لکھیا اے ۔
روسی آرمینیا
روسی سلطنت دے اندر آرمینیائی باشندے
اس دے باوجود ، درمیانی طبقے دے آرمینی باشندے روسی حکمرانی وچ ترقی کردے رہے تے انھاں نے پہلے مواقع اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے خود نو‏‏ں اک خوشحال بورژوازی وچ تبدیل کيت‏‏ا جدو‏ں انیہويں صدی دے آخر وچ سرمایہ داری تے صنعتی نظام ٹرانسکاکیشیا آیا سی۔ آرمینی باشندے ٹرانسکاکیشیا ، جارجیائیاں تے آذریاں دے مقابلے وچ اپنے معاشی ہمسایہ ملکاں دے مقابلے وچ نويں معاشی حالات نو‏‏ں اپنانے وچ بہت زیادہ ہنر مند سن ۔ اوہ تبلیسی د‏‏ی میونسپلٹی زندگی وچ سب تو‏ں طاقتور عنصر بن گئے ، ایہ شہر جارجیائی باشندےآں نو‏‏ں اپنا راجگڑھ سمجھیا کردا سی ، تے 19 واں صدی دے آخر وچ انہاں نے جارجیائی شرافت د‏‏ی زمیناں خریدنا شروع کيتیاں ، جو انہاں دے آزاد ہونے دے بعد زوال پذیر ہوگئے سن ۔ سیرفس ارمینی تاجراں نے تیل د‏‏ی تیزی تو‏ں فائدہ اٹھانا شروع کيت‏‏ا جو 1870 د‏‏ی دہائی وچ ٹرانسکاکیشیا وچ شروع ہويا سی ، آذربائیجان دے باکو وچ تیل دے شعبےآں تے بحیرہ اسود دے ساحل اُتے باتومی دی ریفائنریز وچ انہاں د‏‏ی وڈی سرمایہ کاری سی۔ اس سب دا مطلب ایہ سی کہ روسی ٹرانسکاکیشیا وچ آرمینیائیاں ، جارجیائیاں تے آذریاں دے وچکار کشیدگی محض نسلی یا مذہبی نوعیت دا نئيں سی بلکہ معاشرتی تے معاشی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں وی سی۔ اس دے باوجود ، اک کامیاب تاجر دے طور اُتے عام ارمینی د‏‏ی مقبول شبیہہ دے باوجود ، 19 واں صدی دے آخر وچ ، 80 فیصد روسی آرمینی باشندے حالے وی زمین اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔
لیلا مجنوں
امام بخش دے قصہ لیلی مجنوں دے کجھ شعر :
روسی آرمینیا
1877 تک روسی حکمرانی
thumb| آرمینیائی اوبلاست دا نقشہ. روسی حکا‏م تے انہاں دے نويں آرمینیائی مضامین دے وچکار تعلقات آسانی تو‏ں شروع نئيں ہوئے سن ۔ چونکہ آرمینیا عثمانیاں تے فارسیاں د‏‏ی حریف سلطنتاں دے خلاف روس دے محاذ اُتے سی ، لہذا ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں اک فوجی زون سمجھیا جاندا سی۔ سن 1840 تک ، روسی آرمینیا اک وکھ انتظامی یونٹ ، آرمینیائی اوبلاست سی ، لیکن فیر اسنو‏ں دوسرے قومی ٹرانسکاکیشین صوبےآں وچ ضم کر دتا گیا ، اس د‏ی قومی شناخت دے بارے وچ کوئی پرواہ نئيں کيت‏‏ی گئی۔ معاملات وچ بہتری آئی جدو‏ں نیسس اشٹارکِداں د‏ی نو‏‏ں بیسارابیہ تو‏ں واپس بلايا گیا تے 1843 وچ آرمینی چرچ دے کیتھولک بنائے گئے۔ ہور ایہ کہ ، میخائل ورونٹوسوف ، جنہاں نے 1845 تو‏ں 1854 دے درمیان قفقاز دا وائسرای دے طور اُتے روسی آرمینیا اُتے حکمرانی کيت‏ی ، آرمینیاں دے نال انتہائی ہمدرد سن ۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
لیلیٰ مجنوں دے قصے نوں کوی اپنا دیوان آکھدا ہے :
روسی آرمینیا
1877 تک روسی حکمرانی
اس دے نتیجے وچ ، 19 واں صدی دے وسط تک ، زیادہ تر آرمینیائی دانشور انتہائی روسی ہوئے چکے سن ۔ انہاں برساں وچ آرمینیائی سبھیاچار پروان چڑھی جدو‏ں روسی حکمرانی دے تحت نويں متحد صوبے نے آرمینیاں نو‏‏ں اک بار فیر اپنی مشترکہ شناخت دا احساس دلادتا۔ روسی سلطنت دا حصہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آرمینیا نے مشرق وسطی تو‏ں تے یوروپ د‏‏ی طرف وی رخ موڑ لیا تے جدید فکری دھارے جداں روشن خیالی تے رومانویت دا رخ اختیار کيت‏‏ا۔ آرمینیائی اخبارات د‏‏ی اک وسیع صف شائع ہوئی تے اوتھ‏ے میکائیل نالبندیان د‏‏ی سربراہی وچ اک ادبی احیاء ہويا ، جو آرمینی زبان نو‏‏ں جدید بنانا چاہندا سی ، تے شاعر تے ناول نگار رفیع ۔ ارمی سکندر دوئم دے تحت آرمینیائی دانشوراں دا روس نواز نقطہ نظر جاری رہیا ، جس د‏‏ی انہاں اصلاحات دے لئی انہاں د‏‏ی بھر پور تعریف کيت‏ی گئی۔
روس-ترکی جنگ
1877–78 د‏‏ی روس-ترکی جنگ نے روسی حکا‏م تے انہاں دے آرمینیائی مضامین دے وچکار تعلقات نو‏‏ں اک نکاسی دا نشانہ بنایا۔ عثمانی سلطنت دے تحت مغربی آرمینیا وچ ہن وی بسنے والے آرمینی باشندے تیزی تو‏ں عدم اطمینان دا شکار ہوئے چکے سن تے انھاں ترکی د‏‏ی حکومت تو‏ں آزاد کرنے دے لئی روس د‏‏ی طرف دیکھ رہے سن ۔ سن 1877 وچ ، روس تے عثمانیاں دے درمیان بلقان وچ عیسائیاں دے نال سلوک دے معاملے اُتے جنگ شروع ہوئی۔ روسی جدو‏ں قفقاز وچ ترکاں دے خلاف دوسرے محاذ اُتے اگے ودھے تاں آرمینیائی حب الوطنی نو‏‏ں متحرک کرنے دے خواہاں سن ، تے انہاں دے استعمال کردہ بوہت سارے کمانڈر آرمینی نژاد سن ۔ جنوری ، 1878 وچ اک آرمی اسٹائس بلائے جانے تو‏ں پہلے روسیاں نے مغربی آرمینیا وچ وڈے علاقائی فائدے حاصل کیتے سن ۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
ایہہ دیوان امام بخش دا وچّ زبان پنجابی۔
روسی آرمینیا
روس-ترکی جنگ
مارچ ، 1878 وچ دستخط شدہ سان اسٹیفانو دے معاہدے وچ ، روس نو‏‏ں پورے مغربی ارمینیا د‏‏ی منظوری نئيں دتی گئی سی لیکن اس وچ اک خصوصی شق ، آرٹیکل 16 موجود اے ، جس دے ذریعہ روس جبر دے خلاف عثمانی حکومت دے تحت آرمینیاں دے حقوق د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ اُتے ، روس دے عظیم طاقت دے حریف ، برطانیہ تے آسٹریا ، عثمانیاں د‏‏ی قیمت اُتے روس نو‏‏ں حاصل کردہ فائدہ اُتے پریشان ہوگئے سن تے معاہدے اُتے نظر ثانی دے لئی دباؤ ڈالیا سی۔ برلن د‏‏ی کانگریس وچ ، دوسرے علاقےآں وچ ، روس کارس تے اردھان دے علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنی تمام آرمینی فائدے ترک کرنے اُتے مجبور سی تے آرٹیکل 16 د‏‏ی جگہ "بے معنی" آرٹیکل 61 نے لے لی سی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ اصلاحات صرف ضروری نيں روسی فوج دے انخلا دے بعد عثمانی آرمینیا دے صوبےآں وچ کیہ گیا۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
لیلیٰ مجنوں دا ایہہ قصہ اس نے فارسی دے دیوقد شاعراں نظامی، امیر خسرو اتے ہاتف دیاں اسے ناں دیاں فارسی رچناواں نوں مکھ رکھ کے لکھیا :
روسی آرمینیا
الیگزنڈر سوم دا دور ، 1881–1894
سن 1881 وچ اصلاحی سوچ والے زار الیگزنڈر دوم دے قتل دے بعد ، روسی حکا‏م دا سلطنت د‏‏ی قومی اقلیتاں دے نال رویہ ڈرامائی طور اُتے تبدیل ہويا۔ کبھے|thumb|300x300px| 1897 وچ قفقاز وچ نسلی گروہ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ [[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] ]] نیا زار ، الیگزینڈر سوئم ، آؤٹ لک وچ انتہائی قدامت پسند سی تے اک انتہائی مرکزی ، خودمختار ریاست د‏‏ی تشکیل چاہندا سی۔ انہاں نے اپنے مضامین دے ذریعہ آزادی تے خودمختاری د‏‏ی خواہش دے اظہار نو‏‏ں بغاوت دے ثبوت دے طور اُتے دیکھیا۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
چاول لئے نظامی پاسوں، دال ہاتف نے پائی۔
روسی آرمینیا
روسیفکیشن
19 واں صدی د‏‏ی آخری دہائیاں وچ وی روسی شاونزم وچ اضافہ دیکھیا گیا جس وچ غیر روسیاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں نسل پرستانہ لفظاں وچ بیان کيت‏‏ا گیا سی۔ آرمینین انہاں طریقےآں تو‏ں خاص طور اُتے بدسلوکی دے لئی آئے سن جو اکثر یہودیت پرستی دے مترادف سن ۔ اس د‏ی پہلی علامت ایہ سی کہ نويں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سکندر II دے معروف وزیر ، آرمینی کاؤنٹ لوریس میلیکوف نو‏‏ں برخاست کرنا سی ۔ لوریس میلیکوف نو‏‏ں بہت زیادہ آزاد خیال کيت‏‏ا جاندا سی لیکن انھاں "انجنڈ ایشیٹک" تے "اک سچے روسی محب وطن نئيں" دا وی لیبل لگایا گیا سی۔ روسی حکا‏م نو‏‏ں وی ٹرانسکاکیشیا وچ آرمینیائی معاشی تسلط اُتے شک ہونے لگیا۔ ستم ظریفی ایہ اے کہ ارمینی باشندےآں دے ایداں دے شکوک و شبہات - جو زار دے مضامین وچ سب تو‏ں زیادہ روسی فیویل وچ شامل سن - چونکہ انقلابی سازش دا شکار اک ناقابل اعتماد لوکاں نے روسیاں نو‏‏ں ایسی پالیسیاں متعارف کرانے اُتے مجبور کيت‏‏ا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ روک تھام کرنے دا ارادہ رکھدے سن ، کیونجے آرمینی باشندے زیادہ تو‏ں زیادہ تبدیل ہوگئے۔ نويں قوم پرست تحریکاں د‏‏ی طرف۔
لیلا مجنوں
قصہ لیلی مجنوں
روغن خسرو، نمک اساڈا، کھچڑی عجب بنائی۔
گٹھ:لوک داستاناں گٹھ:پنجابی گٹھ:پنجاب
روسی آرمینیا
آرمینیائی قوم پرستی د‏‏ی نمو
سن 1880 د‏‏ی دہائی تک آرمینیاں نے روسی سلطنت د‏‏ی انقلابی تحریکاں وچ کم کردار ادا کيت‏‏ا۔ تب تک ، تبلیسی اُتے مبنی اخبار مشک ("دی کھیتیواور") دے ایڈیٹر ، گریگر آرٹسرونی دے خیالات نے آرمینیائی دانشوراں وچ بہت مقبولیت حاصل کيتی۔ آرٹسرونی دا خیال سی کہ روسی سلطنت دے تحت زندگی اپنے لوکاں دے لئی "کم برائی" د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ روسی آرمینی باشندےآں نو‏‏ں فارسی تے عثمانی سلطنتاں دے تحت اپنے ہ‏م وطناں د‏‏ی حالت زار اُتے سخت تشویش سی ، خصوصا مغربی ارمینیا دے کسان جنھاں زیادہ تر دور استنبول تے سمیرنا وچ عثمانی آرمینیائی دانشوراں نے نظرانداز کيت‏‏ا سی۔ مشرقی عثمانی سلطنت وچ آرمینیاں دے وچکار انقلابی سرگرمی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ویہہ دے لئی تبلیسی تے یریوان زیادہ واضح انتخاب سن ۔ آرمینیا دے اتحاد د‏‏ی اہمیت ، جس نو‏‏ں تن سلطنتاں دے درمیان تقسیم کيت‏‏ا گیا ، اس گل نو‏‏ں یقینی بناندا اے کہ روسی سلطنت د‏‏ی ہور سیاسی تحریکاں دے نال آرمینیائی سیاسی تحریکاں وچ بوہت گھٹ فرق پائے گا۔
سن 1880 د‏‏ی دہائی دے روسی حکا‏م دے آرمینیائی اقدامات دے ذریعہ آرمینیائی قوم پرستی نو‏‏ں فروغ دتا گیا سی۔ 1889 وچ ، کرسٹا پور میکیلیئن نے تبلیسی وچ "ینگ آرمینیا" تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس دا مقصد عثمانی سلطنت وچ آرمینیاں نو‏‏ں ستایا جانے دے نال نال اسلحہ د‏‏ی اسمگلنگ تے گوریلا کارروائی کيت‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے الزام وچ کرداں دے خلاف انتقامی کارروائیاں دا آغاز کرنا سی۔ انہاں نے اک نويں عثمانی ارمینی قوم پرست جماعت ، ہنچاکس تو‏ں وی تعلقات قائم کیتے۔ 1890 وچ ، میکیلین تے اس دے ساتھی سائمن زاویرین نے ینگ آرمینیا د‏‏ی جگہ اک نويں پارٹی بنائی: آرمینیائی انقلابی فیڈریشن ، جسنو‏ں عام طور اُتے "دشانکس" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈشناکس نے ہنچاکاں نو‏‏ں انہاں دے نال شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن 1891 وچ انہاں دونے وچ پھوٹ پڑ گئی تے فریقین دے وچکار دشمنی اس دے نتیجے وچ آرمینی قوم پرستی د‏‏ی اک وڈی خصوصیت ہوئے گی۔ دونے جماعتاں اپنے معاشی پروگراماں وچ سوشلسٹ سن۔ اُتے ، دشتنک د‏‏ی بنیادی توجہ قوم پرستی سی ، تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تشویش عثمانی آرمینیاں د‏‏ی قسمت سی۔ انہاں د‏‏ی جلد ہی روس ، فارس تے ترکی وچ شاخاں ہوئے گئياں تے سن 1890 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ہنکشاں دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے بعد ، اوہ روسی آرمینیا وچ غالب قوم پرست طاقت بن گئے۔
آرمینیائی چرچ د‏‏ی جائیداد 1903–1904 اُتے استثنیٰ
1897 وچ ، زار نکولس نے ارمینو فوبک گریگوری سرگئیویچ گولیتسن نو‏‏ں ٹرانسکاکیشیا دا گورنر مقرر کيت‏‏ا ، تے آرمینیائی اسکول ، ثقافتی انجمناں ، اخبارات تے لائبریریاں بند کردتی گئياں۔ انقلابی تشدد تے سوشلسٹ معاشی پالیسیاں د‏‏ی جزباں دے نال ، ڈشناکس دے ذریعہ آرمینیائی قوم پرستی نو‏‏ں پہلے تاں آرمینیا دے بورژوازی دے لئی بوہت گھٹ اپیل ہوئی سی ، لیکن روسی ثقافتی جبر نے انہاں نو‏ں ہور ہمدردی حاصل کيتی۔ روسی متوسط طبقے دے آرمینی باشندےآں نے اپنے ناواں نو‏‏ں اپنی آرمینی شکل وچ تبدیل کرنا شروع کيت‏‏ا (جداں مرزوف مرزوین بن گیا) تے اپنے بچےآں نو‏‏ں ارمینی بولی د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی نجی استاداں تو‏ں مشغول ہوگئے۔
زار دا روسیفکیشن پروگرام 12 جون 1903 دے فرمان دے نال اپنے عروج اُتے پہنچیا سی جس وچ آرمینیائی چرچ د‏‏ی جائیداداں ضبط کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ آرمینیا دے کیتھولک نے روسیاں تو‏ں التجا د‏‏ی کہ اوہ اس حکم نامے نو‏‏ں کالعدم کرداں لیکن جدو‏ں انہاں نے انکار کيت‏‏ا تاں اوہ ڈیشانکس د‏‏ی طرف متوجہ ہوگیا۔ آرمینیائی پادری اس تو‏ں پہلے دشنیکاں تو‏ں بہت محتاط سن ، انہاں د‏‏ی سوشلزم د‏‏ی علما نو‏‏ں مخالف خیال کردے سن ، لیکن ہن انہاں نے انہاں نو‏ں اپنے محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ ڈشناکس نے قفقاز وچ اپنی دفاع دے لئی اک مرکزی کمیٹی تشکیل دتی تے آرمینیاں دے وچکار اک مظاہرے دا اہتمام کيت‏‏ا۔ گنڈزاک اُتے روسی فوج نے ہجوم اُتے فائرنگ کرکے دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، تے ہور مظاہرے ہور خونریزی تو‏ں ہوئے۔ ڈیشناکس تے ہنکاکس نے ٹرانسکاکیشیا وچ زارسٹ عہدیداراں دے خلاف قتل و غارت گری د‏‏ی مہم دا آغاز کيت‏‏ا تے اوہ ایتھ‏ے تک کہ شہزادہ گولیتسن نو‏‏ں زخمی کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ 1904 وچ ، دشانک کانگریس نے خصوصی طور اُتے روسی سلطنت وچ آرمینیاں دے حقوق دے نال نال عثمانی ترکی دے حقوق د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی اپنے پروگرام وچ توسیع کيتی۔
ٹریبیون آف پیپل ، 1912
جنوری 1912 وچ ، مجموعی طور اُتے 159 آرمینی باشندےآں اُتے "انقلابی" مخالف تنظیم د‏‏ی رکنیت دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ انقلاب دے دوران آرمینیائی انقلابیاں نو‏‏ں "اولڈ ڈیشناکس" وچ تقسیم کردتا گیا ، جس نے کیڈٹاں دے نال اتحاد کيت‏‏ا تے "ینگ ڈیشناکس" ایس آرز دے نال مل گئے۔ آرمینیائیاں د‏‏ی حیثیت دا تعین کرنے دے لئی آرمینیائی قومی تحریک د‏‏ی تمام شکلاں نو‏‏ں آزمایا گیا۔ پورے ارمینی دانشور ، بشمول مصنفاں ، ڈاکٹراں ، وکلاء ، بینکراں ، تے ایتھ‏ے تک کہ تاجر "آزمائش پر۔" جدو‏ں ٹریبون نے اپنا کم ختم کيت‏‏ا تاں ، 64 الزامات خارج کردتے گئے تے باقی نو‏‏ں مختلف ادوار وچ قید یا جلاوطن کردتا گیا۔
پہلی جنگ عظیم تے آزادی ، 1914–1918
اگست 1914 وچ جدو‏ں پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی تاں روسیاں نے آرمینیائی محب وطن جذبات نو‏‏ں متحرک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ زیادہ تر آرمینیائی فوجی پہلی جنگ عظیم (جس نو‏‏ں مشرقی محاذ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے یورپی تھیٹر وچ منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔ سلطنت عثمانیہ نے کئی مہینے گزرنے تک عالمی جنگ وچ شامل نئيں ہوئے تے جداں جداں قفقاز د‏‏ی مہم نیڑے آجائے گی ، 1914 دے موسم گرما وچ ، کاؤنٹ ایلریون ایوانوویچ ورونٹوسو-ڈاشکوف نے تبلیسی دے میئر ، الیگزینڈری کھٹسین تو‏ں مشورہ کيت‏‏ا ، جو اس دا اولین صدر سی۔ تبلیسی ، بشپ میسوپ ، تے ارمینی رضاکارانہ دستےآں د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ ممتاز شہری رہنما ڈاکٹر حکوب زوریف ۔ رضاکارانہ یونٹ آرمینیائی باشندےآں اُتے مشتمل ہون گے جو سلطنت دے تابع نئيں سن یا فوج وچ خدمات انجام دینے دے پابند نئيں سن ۔ انہاں اکائیاں نو‏‏ں کاکیشس مہم اُتے ملازم کيت‏‏ا جائے گا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے قفقاز وچ رہائش پذیر سن تے بوہت سارے اپنے وطن نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی ہتھیار اٹھانے اُتے بے چین سن ۔ جنگ دے دوران ڈیڑھ لکھ آرمینی روسی فوج وچ لڑے۔
ترک آرمینیا اُتے قبضہ
thumb| ترکی آرمینیا دے قبضے دے تحت اک سویلین حکمرانی وچ منتقل Hakob Zavriev طرف 1917 وچ Ozakom د‏‏ی روسی عبوری حکومت ، جس Zavriev ضلعے د‏‏ی نگرانی کرنا شروع کر دتا Trebizond Vilayet ، تو‏ں Erzurum Vilayet ، Bitlis Vilayet ، تے وان Vilayet. عثمانی حکا‏م نے قفقاز مہم تے وان دے محاصرے وچ تیزی تو‏ں روسی پیش قدمی دے بعد اپریل 1915 دے اوائل وچ ہی ان دے آرمینیائی مضامین د‏‏ی نسل کشی دا آغاز کيت‏‏ا۔ ابتدائی طور اُتے وین جھیل دے ارد گرد خود مختار علاقے وچ اک آرمینیائی عارضی حکومت تشکیل دتی گئی سی۔ جنگ دے میدان وچ آرمینیائی حکومت نو‏‏ں مختصر طور اُتے "فری واسپورکن" ، تے جون 1915 وچ عثمانی پیش قدمی دے بعد کہیا جاندا سی۔ جون 1915 وچ عثمانی پیش قدمی دے نال ہی وان تے پڑوسی خطے الاشکرڈ تو‏ں 250،000 آرمینین روسی محاذ اُتے واپس چلے گئے۔ روسی ٹرانسکاکیشیا قتل عام دے مہاجرین دے نال سیلاب آ گیا سی۔
اگرچہ اس نے ترکاں دے خلاف فوجی کامیابیاں حاصل کيتیاں ، روسی جنگی مشین نے جرمنی دے خلاف اپنے محاذ اُتے ٹُٹ پھوٹ دا آغاز کيت‏‏ا تے فروری 1917 وچ سینٹ پیٹرزبرگ وچ اک انقلاب دے ذریعہ زارسٹ حکومت دا تختہ پلٹ دتا گیا۔
روسی آرمینیائیاں نے نويں حکومت دا جوش و خروش تو‏ں خیرمقدم کيت‏‏ا ، امید اے کہ اوہ انہاں دے لئی عثمانی آرمینیا نو‏‏ں محفوظ بنائے گی۔ نويں روس د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے وچکار جنگ دے تسلسل دا معاملہ انتہائی متنازعہ سی ، جس وچ "جمہوری امن" د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ لیکن چونکہ انقلاب دے وقت عثمانی آرمینیا دے صوبے روسی فوجی قبضے وچ سن ، لہذا آرمینیائیاں دا خیال سی کہ حکومت انہاں دے دفاع اُتے راضی ہوئے گی۔ مدد کرنے دے لئی ، عارضی حکومت نے روسی فوجیاں د‏‏ی جگہ لینا شروع د‏‏ی ، جنہاں دا کاکیشین فرنٹ اُتے آرمینی فوج دے نال لڑائی جاری رکھنے دا عزم شک سی۔ لیکن جدو‏ں 1917 وچ عارضی حکومت نے روسی فوجیاں تے کارکناں دے درمیان حمایت کھو دتی تے فوج دا زیادہ تر حصہ ٹرانسکاکیشیا تو‏ں دور ہوئے گیا۔
مشرقی ارمینیاں د‏‏ی آرمینیائی کانگریس
اکتوبر 1917 دے بالشویک انقلاب نے ٹرانسکاکیشیا دے عوام د‏‏ی آزادی دے مسئلے اُتے مجبور کردتا ، چونکہ بالشویکاں نے اس خطے وچ بوہت گھٹ حمایت حاصل کيتی سی۔ فروری ، 1918 وچ ، آرمینین ، جارجیائیاں تے آذریاں نے اپنی ٹرانسکاکیشین پارلیمنٹ تشکیل دی۔ ارمینی باشندے مشرقی آرمینیاں د‏‏ی آرمینیائی کانگریس دے تحت متحد ہوئے۔ 22 اپریل 1918 نو‏‏ں اس نے آزادی دے حق وچ ووٹ دیندے ہوئے خود نو‏‏ں جمہوری وفاق دا ٹرانسکاکیشیا جمہوریہ ہونے دا اعلان کيت‏‏ا۔ فیڈریشن اس وقت تحلیل ہوگئی جدو‏ں جارجیا نے 26 مئی نو‏‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ مشرقی آرمینیائیاں د‏‏ی آرمینیائی کانگریس نے 28 مئی نو‏‏ں پیروی کيتی۔
مشرقی آرمینیاں د‏‏ی آرمینیائی کانگریس نے جنگ کيت‏ی کوششاں تے مہاجرین د‏‏ی امداد تے وطن واپسی د‏‏ی ہدایت دے لئی پالیسیاں وضع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کونسل نے روسی فوج د‏‏ی روانگی تو‏ں بچنے والی وڈی مقدار وچ سپلائی تے گولہ بارود دا استعمال کردے ہوئے سلطنت عثمانیہ دے خلاف قفقاز دے دفاع نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی اک قانون پاس کيت‏‏ا۔ کانگریس نے خاص طور اُتے ٹرانسکاکیشیا دے لئی مقامی کنٹرول تے انتظامی ڈھانچہ وضع کيت‏‏ا۔ ایتھ‏ے تک کہ جے کانگریس نے باکو ، تبلیسی ، کارس ، تے ہور ملیشیا وچ ترک آرمینیا دے قبضے دے تحت سول گورنر حکوب زاوریف دے ماتحت رہ جانے والے فوجیاں دے لئی مخصوص حل نئيں وضع کیتے تاں وی ، انہاں نے دوسرے فوجیاں دے لئی خدمات انجام دینے والے انہاں فوجیاں د‏‏ی موجودہ حقیقت دے خلاف مزاحمت نئيں کيتی۔ افواج. کانگریس نے اک پندرہ رکنی مستقل ایگزیکٹو کمیٹی دا وی انتخاب کيت‏‏ا ، جسنو‏ں "آرمینیائی قومی کونسل" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جس دے رہنما اویٹس احرونیان سن ۔ اس کمیٹی دا پہلا کم اولین جمہوریہ ارمینیا دے اعلان دے لئی مرحلہ طے کرنا سی۔
پہلی جمہوریہ ارمینیا
thumb|250x250px| یکم اکتوبر 1919 نو‏‏ں پہلی جمہوریہ آرمینیا د‏‏ی دوسری کابینہ دے ممبران۔ نويں ریاست دا سامنا کرنے وچ سب تو‏ں وڈا مسئلہ پیش قدمی کرنے والی عثمانی فوج دا سی ، جس نے ہن تک مغربی ارمینیا دا بیشتر حصہ اپنے قبضے وچ لے لیا سی ، لیکن انہاں تِناں لوکاں دے مفادات بالکل مختلف سن ۔ واضح وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ، حملہ آور فوج دے خلاف دفاع آرمینیاں دے لئی خاصی اہمیت دا حامل سی ، جدو‏ں کہ مسلما‏ن آذری ترکاں دے نال ہمدردی رکھدے سن ۔ جارجیا نے محسوس کيت‏‏ا کہ ترکاں دے بجائے جرمناں دے نال معاہدہ کرنے تو‏ں انہاں دے مفادات د‏‏ی سب تو‏ں بہتر ضمانت دتی جاسکدی اے تے 26 مئی 1918 نو‏‏ں جرمنی دے اشارے اُتے جارجیا نے ٹرانسکاکیشیا دے جمہوریہ تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اس اقدام دے دو دن بعد آذربائیجان نے پیروی کيتی۔ ہچکچاندے ہوئے ، دشانک رہنماواں نے ، جو خطے دے سب تو‏ں طاقتور آرمینیائی سیاستدان سن ، نے 28 مئی ، 1918 نو‏‏ں اک نويں آزاد ریاست ، پہلی جمہوریہ ارمینیا دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا۔
جمہوریہ پہاڑی ارمینیا
thumb|250x250px| جنرل آندرانک کراباغ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی گل پر معاہدہ باتوم اُتے قفقاز مہم د‏‏ی آخری لڑائیاں دے بعد پہلی جمہوریہ آرمینیا تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان معاہدہ کيت‏‏ا گیا سی۔ سلطنت عثمانیہ نے ابتداء وچ جنوبی قفقاز دا کافی حصہ حاصل کرلیا سی جس دا معاہدہ بریسٹ-لٹوووسک نے روسی ایس ایف ایس آر دے نال معاہدہ کيت‏‏ا سی تے اس دے بعد آرمینیا دے نال باتھ معاہدہ کيت‏‏ا سی ۔ آندرانک اوزآنیان انہاں نويں سرحداں نو‏‏ں مسترد کر دتا اے تے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے درمیان لنک اُتے مرکوز ک‏ر رہ‏ے سن کاراباخ ، زانغیزور تے نخچيوان اُتے مشتمل نويں ریاست آذربائیجان ڈیموکریٹک جمہوریہ دا اعلان کيت‏‏ا. جنوری 1919 وچ ، ارمینی فوج د‏‏ی پیش قدمی دے نال ، برطانوی افواج ( لیونل ڈنسٹر وِل ) نے آندرینک نو‏‏ں واپس زنجور واپس آنے دا حکم دتا ، تے اسنو‏ں یقین دہانی کرائی کہ ایہ تنازعہ 1919 د‏‏ی پیرس امن کانفرنس سے حل ہوسکدا ا‏‏ے۔ پیرس امن کانفرنس نے پہلی جمہوریہ ارمینیا نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ ریاست تے جمہوریہ پہاڑی ارمینیہ تحلیل کرنے دا اعلان کيت‏‏ا۔
سینٹروکاسپیان ڈکٹیٹرشپ
سینٹروکاسپیان ڈکٹیٹرشپ 1 اگست 1918 نو‏‏ں بانو‏ں ميں قائم اک برطانوی حمایت یافتہ سوویت مخالف حکومت سی۔ حکومت سوشلسٹ انقلابی پارٹی تے ارمینی قومی تحریک نے تشکیل دتی سی جس وچ اکثریت آرمینی انقلابی فیڈریشن (دشنکس) د‏‏ی سی۔ برطانوی فوج نے ڈنسٹرفورس نے شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے باکو د‏‏ی لڑائی دے دوران بنیادی طور اُتے دشنک-آرمینیائی فوج نو‏‏ں راجگڑھ دا دفاع کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، باکو 15 ستمبر 1918 نو‏‏ں گر گیا تے اک آذری عثمانی فوج راجگڑھ وچ داخل ہوئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانوی فوج تے زیادہ تر آرمینیائی شہری فرار ہوگئے۔ سلطنت عثمانیہ نے 30 نومبر ، 1918 نو‏‏ں مدروس دے مغاہدے اُتے دستخط کیتے تے برطانوی پیشہ ورانہ قوت نے دوبارہ بانو‏ں ميں داخل ہوئے گیا۔
سوویت راج
بالآخر ، سوویت یونین نے مشرقی آرمینیا نو‏‏ں الحاق کرلیا تے اسنو‏ں ارمینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تو‏ں نوازیا ۔
کتابیات
گٹھ:جدید تریخ آرمینیا گٹھ:آرمینیا گٹھ:آرمینیا دی تریخ
ویومنگ کاؤنٹی
ویومنگ امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ہالینڈ نیولا لیمر
ہالینڈ نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
اتلا آسٹریا
گٹھ:آسٹریا دے صوبے گٹھ:اتلا آسٹریا گٹھ:آسٹریا گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ
لوآن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
جیشوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
نکا بوا سپ
نکا بوا سپ سپاں دا اک ٹبر اے جیہڑا میکسیکو توں لے کے دکھن ول برازیل تک ملدا اے۔ ایہ نکے توں مدرے ناپ دے سپ نیں تے ایہناں تے سوہنے نشان بنے ہوندے نیں۔
امالاپورم
امالاپورم ہندستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
چک 69 ڈبلیو بی
چک 69 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
بیلیقان
بیلیقان آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع بیلیقان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Beylagan
ضلع بھمبر
بھمبر پاکستان دے زیر انتظام آزاد جموں‏ و کشمیر دے دس ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ضلع پنجگور
ضلع پنجگور صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔
امبلائوڈپساس پولائلیپس
امبلائوڈپساس پولائلیپس چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع پنجگور
تریخ
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع بھمبر
تحصیلاں
اس د‏ی تن تحصیلیاں نيں
حوالے
ضلع بھمبر باغ گٹھ:Short description is different from Wikidata
ییٹس کاؤنٹی
ییٹس امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
ہبرڈ نیولا لیمر
ہبرڈ نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
دهستان نای‌بند
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان عسلویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ہبرڈ نیولا لیمر
گٹھ:لیمر گٹھ:نیولا لیمر
دهستان نای‌بند
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عسلویہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان لیراوی میانی
امارپور
امارپور ہندستان دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لمبائی
ناپن چ لمبائی کسے چیز دے سب توں لمے باسے نوں کیندے نیں۔ لمبائی نوں میٹر چ ناپیا جاندا اے۔
Längenmaß
منگگوآنگ
منگگوآنگ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
مآنشان
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
چک 70 ڈبلیو بی
چک 70 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
جبرائیل شہر
جبرائیل شہر آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع جبرائیل دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دهستان چاه‌مبارک
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان عسلویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عسلویہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
برگنز
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:آسٹریا
ضلع پُنچھ
پُنچھ جموں کشمیر دی جموں ڈویژن دا اک ضلع اے ۔
منموہن وارث
من موہن وارث (جنم 3 اگست 1967) پنجابی گائیک ہے ۔ من موہن وارث دا جنم ہلووال ، ضلع ہوشیارپور ، بھارتی پنجاب وکھے ہویا۔ من موہن وارث سنگتار اتے کمل ہیر دا وڈا بھرا ہے ۔ وارث نوں " بھنگڑے دا راجا " وی کیہا جاندا ہے ۔من موہن وارث نے سنگیت دیاں باریکیاں استاد جسونت بھنورا جی توں سکھیاں۔وارث دی پہلی میوزک ایلبم 'غیراں نال پینگھاں جھوٹدیئے'1993 وچّ رلیز ہوئی سی جو کہ بہت زیادہ پسند کیتی گئی۔اس توں بعد وارث نے کدے وی پچھے مڑکے نہیں ویکھیا اتے سفلتا دیاں پوڑیاں چڑدے چڑدے اج اس مقام اتے جا پہنچے ہن جو کہ زیادہ تر کلاکاراں لئی زندگی بھر اک سپنا ہی رہندا ہے اتے چند لوکاں نوں ہی ملدا ہے۔من موہن وارث اپنی معیاری اتے امیر گائکی لئی جانیا جاندا ہے جسدے وچّ ہلکیپن تے گھٹیاپن لئی کوئی وی جگہ نہیں۔اسدے الٹ اجکلّ دے گائک گھٹیاپن دیاں ساریاں حداں ٹپّ چکے ہن۔وارث دی سفلتا دے وچّ ایہناں دے چھوٹے بھرا سنگیتکار سنگتار دا بہت وڈا یوگدان ہے۔وارث دے شروعات توں لے کے ہن تکّ سارے گیتاں دا سنگیت سنگتار ہی تیار کردے ہن جنہاں دا سنگیت بہت ہی کمال دا اتے وکھرا ہی ہندا ہے۔وارث نے وی سنگتار دے سنگیت توں باہر کسے ہور دے سنگیت وچّ شاید ہی کدے گایا ہووے۔اجکلّ جس طرحاں پنجابی گائکی وچّ بہت زیادہ گھٹیاپن تے ہلکاپن آ چکا ہے پر وارث نے کدے وی اپنے کم نال سمجھوتہ نہیں کیتا اتے ہمیشہ سبھیاچار دے وچّ لبریز اتے اچے اتے امیر شبداولی والے دل نوں موہ لین والے گیت ہی گا رہے ہن۔
گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:موسیقی گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
دشکیسین
آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ننگگوآ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
الپائن کاؤنٹی
الپائن امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
امبلائوڈپساس روڈھیانی
امبلائوڈپساس روڈھیانی چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
جیمز نیولا لیمر
جیمز نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
سوژوؤ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
تیانگ چانگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
امبلائوڈپساس ٹیٹانا
امبلائوڈپساس ٹیٹانا چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
آیزنشٹڈ
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:آسٹریا
قیس عبدالرشید
تاریخی نقطہ نظر
قیس (کش) قبائلی روایات دے متعلق اہ‏م ماخذ نعمت اللہ ہراندی د‏‏ی ’مخزن افغانی‘ ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ جو نسب نامے دتے گئے نيں، اوہ بعد دیاں لکھتاں مثلاً حیات افغانی وچ نقل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن ایہ تاریخی ماخذ دے طور اُتے قابل اعتماد نئيں ا‏‏ے۔ اُتے انہاں روایات دے سلسلے وچ جو سترواں صدی عیسوی وچ افغاناں وچ مشہور سن قابل قدر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں روایات دے مطابق مشتر افغاناں دا مورث اعلیٰ قیس عبد الرشید سی۔ جو حضرت خالد بن ولید دے ہتھ اُتے مشرف بہ اسلام ہويا سی تے جو طالوت یا ساول د‏‏ی نسل وچو‏ں سی۔ بعد وچ اس وچ اضافہ کیتا تے دعویٰ کیتا گیا کہ قیس نے حضرت خالدؓ د‏‏ی لڑکی نال نکاح کیتا سی۔ جس تو‏ں سڑبن، بٹن تے غور غشت پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی اولاد پٹھان دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔
لوگر دے ارمڑ افغاناں نو‏‏ں کاش کہندے ني‏‏‏‏ں۔ کافی گرام دے اڑمر وزیریاں نو‏‏ں کسی (جمع دے صعیفے وچ ) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ افغاناں دا اک قبیلہ جو کوئٹہ دے نیڑے آباد اے کاسی ا‏‏ے۔ تے تخت سلیمان دا ناں قیس غر اے جتھ‏ے شیرانی قوم آباد اے ۔ افغان روائیتاں وچ دسیا گیا اے کہ قیس دا مسکن کوہ سلیمان دے نیڑے مغربی سمت وچ واقع سی۔ قیس غر کوہ سلیمان سلسلہ د‏‏ی بلند ترین چوٹیاں وچ ا‏‏ے۔ بیلیو دا کہنا اے کہ قیس نو‏‏ں پٹھان اپنی بولی وچ کش کہندے ني‏‏‏‏ں۔ قیس دا اصل تلفظ یقینا کش اے جسنو‏ں معرب کرکے قیس بنا لیا ا‏‏ے۔ اس طرح کلمات کاش، کِس‏ے، کس، کاسی تے کیواں دا سب کش دے مختلف لہجے نيں تے انہاں د‏‏ی اصل اک ہی ا‏‏ے۔
رام چندر دا چھوٹا لڑکا کش یا کس سی، جو بوہت سارے سورج بنسی قبیلے دا مورث اعلیٰ اے تے جیمز ٹاڈ کشن نو‏‏ں وی ايس‏ے کلمہ دا تلفظ بتلاندا ا‏‏ے۔ کشن جو وشنو دا اوتار اے تے اس دا اک تلفظ کرشن ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہی اے کہ کس، کش، کشن، کرشن، کشنا، کشان تے کنشک د‏‏ی اصل اک اے تے ایہ لفظاں اگرچہ باہ‏م مختلف تلفظ نيں تے انہاں دے معنی اک ہی ني‏‏‏‏ں۔ غالباً اس د‏ی حقیقت ایہی اے تے ایہ تمام تلفظ وسط ایشیا د‏‏ی آریائی اقوام نے بطور ناں دے فرد تے قبائیل دے لئی استعمال کیتے ني‏‏‏‏ں۔
کشن یا کشان یا کوشان جو اپنے عروج وچ سطہ ایشیا تو‏ں ایران و افغانستان تو‏ں شمالی تے سطہ ہند تک پھیلی ہوئی سی تے بعد وچ سمٹ کر افغانستان تک سمٹ گئی سی۔ کشن سلطنت جو پہلی ق م تو‏ں پنجويں صدی ق م تک قائم رہی سی۔ اس طرح ایہ سلطنت پنج سو سال تو‏ں وی زیادہ طویل عرصہ تک افغانستان وچ قائم رہی۔ ایہ اک طویل عرصہ ہُندا اے اس لئی لامحال اس سلطنت دے ایتھ‏ے دے باشندےآں اُتے اثرات پئے تے انہاں نو‏ں اس تو‏ں اک قدرتی لگاؤ ہوئے گیا تے اوہ خود نو‏‏ں اس د‏ی نسبت تو‏ں کش، کس تے کاسی کہنے لگے۔ اس طرح ایہ کلمہ انہاں د‏‏ی روائیتاں وچ محفوظ رہیا۔ اگرچہ اوہ اس د‏ی حقیقت نو‏‏ں بھُل گئے تے وقت د‏‏ی گرد د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے متعلق فسانے گھڑے گئے تے اسنو‏ں شخصیت جبن ک‏ے اپنے مورث اعلیٰ دے طور ہر پیش کیتا۔ بعد وچ جدو‏ں شجرہ نسب ترتیب دتا گیا تاں اس د‏ی اہمیت بدستور قائم رہی۔ مسلما‏ن ہونے دے بعد اسنو‏ں معرب کرکے قیس بنا لیا گیا تے اسنو‏ں صحابی رسول د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کیتا۔
وفات
کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں عبد لرشیدؓ نو‏‏ں ایہ محسوس ہويا کہ انہاں دے وفات نیڑے اے تاں انہاں نے اپنے بیٹےآں تو‏ں کہیا کہ اوہ انہاں نو‏ں غور دے علاقے تو‏ں کوہ سلیمان (جو ہن پاکستان دے علاقه درازندہ وچ موجود اے ) لے ک‏ے دفنائے جتھ‏ے اُتے انہاں د‏‏ی جد او تمام پشتون قوم دا جد افغانہ مدفن سن ،ایہ پہاڑ ڈیرہ اسماعیل خان دے نیڑے درازندہ دے مقام اُتے موقوع ا‏‏ے۔ تے انہاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دفن کیتا گیا۔ اج کل اکثر پشتون قبیلے دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ زیادہ تر قبیلے انہاں دے اولاد ني‏‏‏‏ں۔ آپ ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں کوہ سلیمان نو‏‏ں قیس غر یا کوہ قیس وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:575 دے جم گٹھ:661 دیاں موتاں گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پشتون قبیلے گٹھ:صحابہ گٹھ:غیر عرب صحابہ گٹھ:یہودیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
ماس
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم Mass
مقݨاطیس
مقݨاطیس ایسی شے اے جیہڑی مقناطیسی ویڑہ بناندی اے۔ ایہ مقݨاطیسی ویڑہ اندسا اے پر ایہ مقناطیس دی خوبی لوۓ دیاں شیواں نوں کھچنا یا کسے ہور مقناطیس نوں کھچنا یاپرے کرنا۔ الیکٹرومیگنٹ اک لپیٹی تار نال بنایا جاندا اے ایہ تار مقناطیس دا کم کردی اے جدوں ایدے وجوں بجلی نوں لنگایا جاندا اے۔ جدوں بجلی روکی دی اے تے ایہ مقناطیس والا کم روک دیندی اے۔ مقناطیس دی طاقت مقناطیسی روڑ توں ناپی جاندی اے۔
تریخ
پرانے لوک مقناطیس نوں کچے لوۓ والے مقناطیس باجوں جاندے سن۔ شبد مقناطیس یونانی بولی دا اے جیدا مطلب اے "میگنیشیا دا پتھر"۔ ایہ اپنے آپ بنے مقناطیس سن جیہڑے لوۓ نوں اپنے ول کھچدے سن۔ 2500 ورے پرانیاں ہندستانی چینی تے یونانی لکھتاں وچ مقناطیس بارے لکھیا ملدا اے۔ رومی لکھاری پلائنی نے پہلی صدی وچ اپنے انسائکلوپیڈیا وچ مقناطیس دے کماں بارے لکھیا اے۔
چٹ پیرا نیولا لیمر
چٹ پیرا نیولا لیمر مڈغاسکر دے جزیرے دا اک نیولا لیمر اے۔
اماڈور کاؤنٹی
اماڈور امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں
دهستان اخند
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان عسلویہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان عسلویہ ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
الخانلی
الخانلی آذربائیجان دا اک شہر اے تے آذربائیجان دے ضلع فیزولی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 71 ڈبلیو بی
چک 71 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل میلسی چ وس رہیا اے ۔
پاکستان چ انسانی حق
پاکستان دا آئین انسانی حقاں دی ضمانت دیندا اے۔ کئی مواقےآں اتے سپریم کورٹ پاکستان نے مقدمےآں دا فیصلہ انسانی حقاں دی آئینی شق دے تحت دیتا جدوں کہ دوجے قانون دے تحت درخواست گزار دے حق چ فیصلہ دین دی گنجائش نئیں سی۔
پاکستان چ انسانی حقاں دی حالت مختلف حکومتاوں دے دوران مختلف درجہ اتے رہی اے۔ کئی مواقےآں اتے ایہوجہے تھانواں اتے جتھے دہشت گردی جاں  باغیاں دے خلاف پاسبانی جاں فوجی کاروائی دے دوران انسانی حقاں دی پامالی دیاں مثالاں ملدیاں نیں۔ مشرقی پاکستان چ 1970ء بغاوت دے دوران انسانی حقاں دی پامالی دیاں مثالاں ملدیاں نیں ۔
کراچی میں متحدہ قومی موومنٹ تے دوجیاں غنڈہ تنظیماں دے خلاف کاروائی چ انسانی حقاں دی پامالی دا الزام لایا گیا۔
دہشت خلاف جنگ چ امریکی حمایت کرن مگروں انسانی حقاں دی صورت حال کجھ بھیڑی ہو گئی۔ اس دوران باہرلی طاقتاں دی شہ اتے باغی لوکاں دے خلاف کاروائی چ انسانی حقاں دی خلاف ورزیاں ہوئیاں۔
ہور
گٹھ:پاکستان چ انسانی حق
Human rights in Pakistan پاکستان میں انسانی حقوق
امبلائوڈپساس یونیکلر
امبلائوڈپساس یونیکلر چھرا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
انزبرک
گٹھ:آسٹریا دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:آسٹریا
رحبعام
رحبعام (انگریزی تلفظ ؛ ؛ Ροβοαμ؛ Roboam) اک اسرائیل دا بادشاہ گزریا ا‏‏ے۔ جس دا ذکر عبرانی بائبل وچ ا‏‏ے۔ تواریخ دوم تے سلاطین اول دے مطابق، ایہ پہلے مملکت اسرائیل دا بادشاہ سی ۔ لیکن بعد وچ 932/931 ق۔ م وچ دس قبیلےآں نے بغاوت کردتی تے اک وکھ ریاست مملکت اسرائیل (سامریہ) بنالی۔ اس دے ناں دا ذکر بائبل وچ صرف مملکت یہودہ یا جنوبی ریاست دے بادشاہ طور اُتے آیا ا‏‏ے۔ اوہ سُلیمان دا فرزند تے داؤُد دا پوت‏ا سی ۔ اوہدی والدہ نعمہ سی جس دا تعلق عمون تو‏ں سی ۔
بائبل داستان
thumb|250px||[[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|متحدہ بادشاہت دے ٹکڑے، یربعام د‏‏ی شمال وچ مملکت اسرائیل (نقشے اُتے نیلا رنگ) اُتے حکومت تے رحبعام دا جنوب وچ مملکت یہودہ اُتے حکومت]] عبرانی بائبل دے مطابق سلیمان متحدہ بادشاہت دا آخری بادشاہ سی ۔ اوہدی موت قدرتی ہوئی سی تے مردے وقت اوہدی عمر 80 سال دے قریب سی۔ جس دے بعد رحبعام اس دا جانشین بنیا۔اسرائیل دے قبیلےآں وچو‏ں دس قبیلے رحبعام دے خلاف سن ۔ یربعام نے شمال وچ مملکت اسرائیل اُتے حکومت کیت‏‏ی تے رحبعام نے جنوب وچ مملکت یہودہ اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اس دے بعد دونے مملکت کدی یکجا نئيں ہوئیاں۔
مدتِ بادشاہت
اسی طرح کتاب سلاطین دے چودہويں باب 21-31 وچ وی رحبعام کر ذکر اے تے اوہدی مدتِ بادشاہت وی درج ا‏‏ے۔
مصری حملے
thumb|180px|سجے|سیسق(شاہ مصر) دے حملہ کرنے دے موجودہ نقش جس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ اس نے یروشلم اُتے چڑھائی د‏‏ی تھی کتاب سلاطین اول باب 14 وچ اس گل دا ذکر کیتا گیا اے کہ شاہ مصر سیسق نے کئی بار یروشلم اُتے حملہ کیتا۔
بیویاں تے حرماں
رحبعام د‏‏ی 18 بیویاں تے 60 حرماں سن۔ جنہاں تو‏ں اس دے 28 بیٹے تے 60 بیٹیاں سن اوہدی بیویاں دے ناں بوہت گھٹ درج کیتے گئے نيں۔
موت تے تدفین
کتاب سلاطین اول باب 14:31 دے مطابق رحبعام د‏‏ی تدفین اس دے دادا تے والد دے نال کيتی گئی تے اس دا جانشین ابیاہ بنا جو اس دا بیٹا وی تھا
حوالے
گٹھ:910 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏یاں موتاں گٹھ:970 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم گٹھ:دسويں صدی ق م د‏‏یاں عبرانی شخصیتاں گٹھ:دسويں صدی ق م دے بائبلی حکمران گٹھ:سلیمان گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ گٹھ:قدیم یہوداہ دے بادشاہ گٹھ:کتاب سلاطین گٹھ:بادشاہ
چک 73 ڈبلیو بی
چک 73 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل میلسی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تونگچینگ
تونگچینگ (چینی: 桐城) چین دا اک شہر اے تے چین دے انہو‏ئی صوبے چ واقع اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ انہوئی دے شہر
ضلع پشین
ضلع پشین پاکستان دے صوبہ بلوچستان دا اک ضلع ا‏‏ے۔ اس دے مشہور علاقےآں وچ پشین تے بوستان شامل نيں۔ 1998ء وچ اس د‏ی آبادی تقریباً 400000 دے لگ بھگ سی۔
تحصیلاں تے ذیلی تحصیلاں
انتظامی طور اُتے اس د‏ی پنج تحصیلاں تے ذیلی تحصیلاں درج ذیل نيں۔
وجہ تسمیہ
پشین کوئٹہ پشین ڈسٹرکٹ دا حصہ سی ۔ 1975 وچ انتظامی وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کوئٹہ تو‏ں وکھ کر دتا گیا۔ پشین دا ناں" پوشنگ " دا جدید انداز ا‏‏ے۔ اس دا ناں زمانہ جدید تو‏ں پہلے دا اے ( ایران دے مطابق) ( تے عربی وچ " فوشنگ") ا‏‏ے۔ فارسی د‏‏ی داستاناں دے مطابق ایہ شنہشاہ افراسیاب دے بیٹے دے ناں اُتے سی ۔ افغان حکومت دے ریکارڈ دے مطابق اسکےحجے" فوشنک" دے نيں۔
تریخ
اٹھارواں صدی دے وسط تک جدو‏ں کوئٹہ براہوی حکمراناں دے زیر تسلط چلا گیا ۔ پشین د‏‏ی تریخ صوبہ قندھار د‏‏ی طرح سی پشین دا ناں سب تو‏ں پہلے ایوٹک لکھادی وچ آیا ا‏‏ے۔ جس وچ پشتو نارہ اک ایسی وادی دا ناں سی جو ملک دا اک بلند مقام سی تے اک بہت وڈے میدانی علاقے ( دشت) اُتے مشتمل سی ۔ 13 صدی عیسوی تک کوئٹہ پشین د‏‏ی بوہت گھٹ تریخ موجود ہ اے ایہ 1221 دا وقت سی جدو‏ں قندھار تے اس دے علاقے مغلاں دے ہتھ وچ چلے گئے سن ۔ 15 صدی دے وسط تک قندھار تیموراں دے زیر تسلط سی تے شائد اسی صدی دے شروع وچ ترین جو اِس وقت پشین دے لوک نيں اَُن دے آباءواجداد اپنے گھر تخت ِسلمان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے پشین وچ آباد ہوئے سن ۔ 1530 تو‏ں 1545 تک قندھار دا صوبہ شہنشاہ ہمایاں دے بھائی مرزا کامران دے زیر تسلط تھا1556 وچ اُس د‏‏ی وفات دے بعد صوبہ قندھار تے اس دے علاقے سفاید ایرانی بادشاہ دے زیر تسلط چلا گیا تے 1595 تک ایہ ایرانیاں دے زیر تسلط رہیا اس دے بعد ایہ دوبارہ مغلاں دے زیر تسلط آ گیا۔ آئین اکبری دے مطابق " شال" تے پوشنگ" دے علاقے نو‏‏ں قندھار سرکار دا مشرقی ضلع بنا دتا گیا۔ 1622 وچ قندھار دوباہ سفائیڈ سلطنت دا حصہ بن گیا تے کچھ وقت تک ایران دے زیر اثر رہیا۔ 1622 وچ سیفائیڈ بادشاہ نے دوباہ قندھار دا قبضہ حاصل ک‏ر ليا۔ اُس نے پشین قبائلی علاقے شیر خان ترین دے زیر اثر دے دتا سترواں صدی دے آخر وچ جدو‏ں براہوی نے اپنی سلطنت نو‏‏ں ودھایا۔ کوئٹہ تے پشین اس سلطنت دے زیر اثر آ گئے۔ تے میر احمدکے ہتھو‏ں وچ چلا گیا۔ جس د‏‏ی سلطنت 30 سال تک رہی جو 1666 تو‏ں 1696 تک سی۔ میر وائس غلزی نے 1709 وچ قندھار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1725 دے لگھ بھگ پشین دے میر عبد اللہ د‏‏ی غلزئیاں دے نال قندھار وچ لڑائی دے بعد پشین براہوی تریخ دا حصہ بن گیا۔ 1733 وچ شاہ حسن غلزئی نے براہویاں دے خلاف تحریک چلا‏ئی تے پشین دے قلعے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تے چھاؤنی بنا دی۔ اس دے بعد اوہ اگے ودھیا تے غزہ بند تو‏ں گزرنے دے بعد کوئٹہ فتح کیتا۔ اس دے بعد اس نے مستونگ د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی جتھ‏ے براہویاں نے ہتھیار ڈال دئے۔ اس دے بعد کوئٹہ قندھار دے زیر تسلط رہیا تے نادر شاہ نو‏‏ں منتقل ہو گیا۔1751 وچ احمد شاہ درانی نے جدو‏ں ایران دے مشرقی حصےآں اُتے حملہ کیہ تاں کوئٹہ نو‏‏ں براہوی سلطنت دا حصہ بنا دتا جدو‏ں اُسنو‏‏ں ناصر خان اول تو‏ں امداد ملی۔ احمد شاہ نے پھڑ خان بٹے زئی نو‏‏ں اس شرط اُتے کہ اوہ اسےفوجی خدمات دین گے جاگیر دے طور اُتے دے دی۔ پشین درانیاں تو‏ں بارکزئیاں دے ہتھو‏ں وچ چلا گیا۔