cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اورنگزیب عالم گیر
وفات
اورنگ زیب نے دہلی دے لال قلعہ دے احاطے وچ مو‏تی مسجد (پرل مسجد) دے ناں تو‏ں مشہور سنگ مرمر د‏‏ی اک چھوٹی سی مسجد تعمیر کيتی۔  ، انہاں د‏‏ی مسلسل جنگ ، خاص طور اُتے مراٹھاں دے نال ، نے انہاں د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں دیوالیہ پن دے دہانے اُتے پہنچیا دتا جِنّا کہ انہاں دے پیشروواں دے فضول ذا‏تی اخراجات تے دولت۔ انڈولوجسٹ اسٹینلے وولپرٹ، یو سی ایل اے وچ ایمریٹس پروفیسر، کہندے نيں کہ:"دکن د‏‏ی فتح ، جس دے لئی اورنگ زیب نے اپنی زندگی دے آخری چھبیہہ سال وقف کيتے سن ، کئی لحاظ تو‏ں اک پیریک فتح سی، جس نے شطرنج دے کھیل د‏‏ی آخری دہائی دے دوران ہر سال اک لکھ جاناں ضائع کيتياں ۔ سؤݨ تے روپے وچ ہوݨ والے اخراجات دا خبرے ہی تصور کيتا جا سکدا اے یا درست اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ عالمگیر دا اکیلا راجگڑھ، تِیہہ میݪ دے دائرے وچ خیمےآں دا اک شہر، دو سو پنجاہ بازار، جس وچ پنج لکھ کیمپ پیروکار، پنجاہ ہزار اونٹھ تے تِیہہ ہزار ہاتھی سن، جنہاں سب نو‏‏ں کھانا کھلانا سی، نے جزیرہ نما ہندوستان تو‏ں اس دے تمام اضافی اناج تے دولت تو‏ں محروم کر دتا۔ نہ صرف کاݪ، بلکہ بوبونک طاعون نے جنم لیا … ایتھ‏ے تک کہ عالمگیر نو‏‏ں وی اس سب دا مقصد سمجھ وچ نئيں آیا سی … 1705. اودو‏ں شہنشاہ نوے سال د‏‏ی عمر دے نیڑے سی … 'ميں اکیلا آیا سی تے وچ اک اوپرا د‏‏ی طرح جاندا ہاں. وچ نئيں جاݨدا کہ وچ کون ہوݨ، تے نہ ہی وچ کیہ کر رہیا ہوݨ، 'مردے ہوئے بُڈھے نے فروری 1707 وچ اپنے بیٹے دے سامنے اعتراف کیا."بیمار ہوݨ تے مرنے دے بعد وی اورنگ زیب نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ عوام جاݨدے نيں کہ اوہ ہن وی زندہ اے، کیونجے جے انہاں نے اس دے برعکس سوچیا ہُندا تاں جانشینی د‏‏ی اک ہور جنگ دا امکان سی۔ 229 مارچ 3ء نو‏‏ں احمد نگر دے نیڑے بھنگر وچ اپنے فوجی کیمپ وچ 1707 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔ انہاں دے پاس صرف 88 روپے سن جو بعد وچ انہاں د‏‏ی ہدایت دے مطابق خیرات وچ دتے گئے تے انہاں نے اپنی موت تو‏ں پہلے درخواست کيتی کہ انہاں دے جنازے اُتے فضول خرچی نہ کرن بلکہ اسنو‏ں آسان رکھن۔  خلد آباد، اورنگ آباد، مہاراشٹر وچ انہاں د‏‏ی معمولی کھلی قبر انہاں دے اسلامی عقائد دے تئاں انہاں د‏‏ی گہری عقیدت دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ ایہ صوفی بزرگ شیخ برہان الدین غریب دے مزار دے صحن وچ واقع اے ، جو دہلی دے نظام الدین اولیا دے شاگرد سن ۔ براؤن لکھدے نيں کہ انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، "کمزور شہنشاہاں ، جانشینی دیاں جنگاں تے امراء د‏‏ی بغاوتاں نے مغل طاقت دے ناقابل تلافی کمزور ہوݨ دا اعلان کیا"۔ اوہ نوٹ کردیاں نيں کہ زوال د‏‏ی عوامیت پسند لیکن "کافی پرانے انداز" د‏‏ی وضاحت ایہ اے کہ اورنگ زیب دے جبر دا رد عمل سی۔  اورنگ زیب دا جانشین مقرر کيتے بغیر ہی انتقال ہو گیا ، لیکن اس نے اپنے تن بیٹےآں نو‏‏ں سلطنت نو‏‏ں آپس وچ تقسیم کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ انہاں دے بیٹے تسلی بخش معاہدے تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہے تے جانشینی د‏‏ی جنگ وچ اک دوسرے دے خلاف لڑے۔ اورنگ زیب دا فوری جانشین اس دا تیسرا پُتر اعظم شاہ سی ، جو جون 231 وچ جنگ جاجو وچ اورنگ زیب دے دوسرے بیٹے بہادر شاہ اول د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں شکست کھا کر ماریا گیا سی۔  زیب د‏‏ی حد تو‏ں ودھ توسیع تے بہادر شاہ د‏‏ی کمزور فوجی تے قائدانہ صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے ٹرمینل زوال دے دور وچ داخل ہوئے۔ بہادر شاہ دے تخت اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ، مراٹھا سلطنت – جسنو‏ں اورنگ زیب نے دور رکھیا سی ، ایتھ‏ے تک کہ اپنی سلطنت نو‏‏ں وی بھاری انسانی تے مالی نقصان ات دا سامنا کرنا پيا سی – نے مغل علاقے اُتے موثر حملے کيتے تے کمزور شہنشاہ تو‏ں اقتدار کھو لیا۔ اورنگ زیب د‏‏ی موت دے کئی دہائیاں دے اندر ، مغل شہنشاہ دے پاس دہلی د‏‏ی دیواراں تو‏ں باہر بوہت گھٹ طاقت سی
حوالے
گٹھ:1618 دے جم گٹھ:1707 دیاں موتاں گٹھ:آگرہ گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:تیموری فرماں روا گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد گٹھ:خاندان تیموری گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:ضلع داؤد دیاں شخصیتاں گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:مجددین گٹھ:مغل شہنشاہ گٹھ:مغلیہ خاندان گٹھ:مغلیہ دور حکومت گٹھ:ہندوستانی فرماں روا گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
ارنسٹ لارنس
ارنسٹ لارنس (8 اگست 1901 - 27 اگست 1958) اک امریکی فزکس گرو سی۔ اوہنے یورینیم آئیسوٹوپاں نوں وکھرا کرن تے کم کیتا۔ اونہوں 1939 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
اینریکو فرمی
انریکو فرمی  اک امریکی سائنسدان تے فزکس دان سن ۔
اینریکو فرمی (29 ستمبر 1901 - 28 نومبر 1954) اک اطالوی نظریاتی تے تجرباتی فزکس گرو سی۔ اوہنے پہلی واری نیوکلئر ری ایکٹر بنایا۔ اوہنوں جولئس اوپنھیمر دے نال ایٹم بمب دا ابا وی آکھیا جاندا اے۔ اوہنے قوانٹم تھیوری چ وادا کیتا، نیوکلئر تے پارٹکل فزکس تے شماریاتی مکینکس چ کم کیتا۔ اونہوں 1938 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
اینریکو فرمی= ؛ 29 ستمبر 1901–28 نومبر 1954) اک اطالوی امریکی فزیکسٹسٹ سی تے دنیا دے پہلے ایٹمی ریکٹر دے قیام، شکاگو پائل 1. انہاں نو‏ں "ایٹمی عمر دے معمار" تے "جوہری بم دے معمار" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ نظریاندی طور اُتے تے تجربا‏تی طور اُتے ایکسل دی تاریخ وچ بہت کم فزیکسٹسٹاں وچو‏ں اک سن ۔ فرمی نے جوہری طاقت دے استعمال تو‏ں متعلق کئی پیٹنٹس حاصل کیتے نيں تے انہاں نو‏ں نیویوران بمبار تے ٹرانسنیکی عناصر دی دریافت دی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی کرنے اُتے انہاں دے کم دے لئی فزکس وچ 1938 نوبل انعام دتا گیا۔ انہاں نے کوانٹم نظریہ، جوہری تے ذرہ فزکس تے اعداد و شمار دے میکانیات دی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ فرمی دا پہلا وڈا حصہ شماریاندی میکانکس سی ۔ وولگنگگ پالی نے 1925 ء وچ انہاں دے علیحدگی دے اصول دا اعلان کردے ہوئے، فرمی نے اس قانون اُتے عمل کیتا جس وچ انہاں نے اک اصول نو‏‏ں اک مثالی گیس وچ لاگو کیتا، جو ہن اعداد و شمار دی تشکیل وچ کم کردا اے جو ہن فرمی-ڈرااس دے اعداد و شمار دے طور اُتے جانا جاندا ا‏‏ے۔ اج، ذرات جو علیحدگی دے اصول دا اطلاق کردے نيں "نامزد" کہندے نيں۔ بعد وچ پالو نے توانائی دے تحفظ دے قانون نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بیٹا کیک دے دوران اک الیکٹران دے نال منسلک اک غیر معمولی پوشیدہ ذرہ دی موجودگی دا تعین کیتا۔ فرمی نے ایہ خیال اٹھایا، اک ایسے ماڈل نو‏‏ں تیار کیتا جس وچ پوسٹولر ذرہ شامل ہويا، جس نے اس نے "نیوٹرینو" نام دتا۔ اس دا نظریہ، بعد وچ فرمی دے تعامل دے طور اُتے وی کہیا جاندا سی تے بعد وچ بعد وچ کمزور گل چیت دے طور پر، فطرت دے چار بنیادی افواج وچو‏ں اک بیان کیتا۔ حال ہی وچ دریافت کردہ نیوٹران دے نال ریڈیو ویکیپیڈیا پیدا کرنے دے تجربات دے ذریعہ، فرمی نے دریافت کیتا کہ سست نیچرز تیز رفتار تو‏ں کدرے زیادہ آسانی تو‏ں قبضہ کر رہے سن تے فرمی نے عمر مساوات نو‏‏ں اوہدی وضاحت کرنے دے لئی تیار کیتا۔ تھوریم تے یورینیم بمباری دے بعد سست نیچرز دے نال، انہاں نے نتیجہ اخذ کیتا کہ اس نے نويں عناصر پیدا کیتے نيں۔ اگرچہ اسنو‏ں اس دریافت دے لئی نوبل انعام حاصل کیتا سی، اس دے بعد بعد وچ نويں عناصر نو‏‏ں ضائع کرنے دی مصنوعات دے لئی انکشاف کیتا گیا سی ۔ فرمی نے 1938 وچ اٹلی کو، نويں اطالوی نسلی قوانین تو‏ں بچنے دے لئی چھڈ دتا جس نے اپنی یہودی بیوی لورا کیپون نو‏‏ں متاثر کیتا۔ انہاں نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ہجرت کیتا جتھ‏ے انہاں نے دوسری جنگ عظیم دے دوران مینہٹن پروجیکٹ وچ کم کیتا۔ فرمی نے اس ٹیم دی قیادت دی جس نے شکاگو پائلٹ 1 دے ڈیزائن تے تعمیر کیتا، جس وچ 2 دسمبر 1942 نو‏‏ں اہمیت دا سامنا کرنا پيا، پہلا مصنوعی خود نو‏‏ں برقرار رکھنا ایٹمی چین دے رد عمل دا مظاہرہ۔ اوہ ہتھ اُتے سی جدو‏ں اوک ریج، ٹینیسی، X-10 گریفائٹ رییکٹور، 1943 وچ نازک ہو گیا تے جدو‏ں ہانفورڈ سائٹ وچ بی رییکٹر نے اگلے سال کیتا۔ لاس الاموس وچ انہاں نے ایف ڈویژن دی قیادت دی جس وچو‏ں اک حصہ ایڈورڈ بولر دے تھرمونیکک "سپر" بم اُتے کم کردا سی ۔ اوہ تثلیث دے ٹیسٹ وچ 16 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں موجود سن، جتھ‏ے انہاں نے بم دی پیداوار دا تخمینہ کرنے دے لئی اپنی فرمی دا استعمال کیتا سی ۔
حوالے
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:۱۹۰۱ دے جم گٹھ:1954 دیاں موتاں گٹھ:الینوائے وچ سرطان اموات گٹھ:امریکی سائنسدان گٹھ:امریدیاں شخصیتاں گٹھ:امریکی لاادری گٹھ:امریکی فزکس دان گٹھ:اطالوی فری میسن گٹھ:اطالوی لاادری گٹھ:اطالوی مؤجدین گٹھ:اطالوی فزکس دان گٹھ:اطالوئی نوبل انعام یافتہ گٹھ:رائل سوسائٹی دے غیر ملکی ارکان گٹھ:روم دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اطالوی تارکین وطن گٹھ:مینہیٹن منصوبہ دیاں شخصیتاں گٹھ:نوبل انعام برائے فزکس وصول کنندہ
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
مامون الرشید
مامون الرشید عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت گٹھ:عباسی خلیفے
دی پریسٹیج
اس فلم وچ ہیؤ جیکمین نے روبرٹ اینگیئر، کرسٹیئن بیل نے ایلفریڈ بورڈن اتے ڈیوڈ بووی نے نکولا ٹیسلا دے کردار ادا کیتے نیں۔ اس توں علاوہ اس فلم وچ سکارلیٹ جوہانسن، مائیکل کین، پائیپر پیرابو، اینڈی سیرکس اتے ریبیکا ہال نے وی اداکاری کیتی اے۔ اس فلم وچ نولن نے اداکار بیل اتے کین نال اک وار پھر توں کم کیتا اتے اس توں پہلاں ایہہ بیٹمین بگنز وچ وی اکٹھے کم کر چکے سن۔
ایہہ فلم 20 اکتوبر، 2006 نوں رلیز ہوئی سی اتے اسنوں بہت ودھیا آلوچناواں ملیاں۔ باکس آفس تے اسدے نتیجے شاندار سن۔ ایہہ فلم سبھ توں ودھیا سنیماٹوگرافی اتے سبھ توں ودھیا آرٹ ڈریکشن لئی اکادمی اوارڈ لئی وی نامزد ہوئی۔ سکوپ اتے دی الیوزنسٹ توں علاوہ ایہہ سال 2006 وچ رلیز ہون والی سٹیج جادوگراں دی دنیا تے مشتمل تیجی فلم سی۔
کہانی
سن 1890 وچ جادوگر اینگیئر اک بھرے ہوئے تھئیٹر وچ اک آدمی نوں اکدم دوجی تھاں بھیجن دا جادو وکھاؤندا اے۔ اسدا شریک جادوگر ایلفریڈ بورڈن سٹیج ہیٹھاں گھسڑدا جا رہا اے۔ ٹرک دے انت وچ اینگیئر اک لکویں باری ولوں سٹیج دے ہیٹھاں پئی اک پانی نال بھری پاردرشی ٹینکی وچ ڈگدا اے اتے بورڈن اسنوں ڈبدے ہوئے ویکھدا اے۔
بورڈن دے اپر قتل دے مقدمے وچ اینگیئر دا انجینیئر جون کٹر بیان دندا اے کہ بورڈن نے پانی دی بھری ٹینکی نوں لکویں باری دے ہیٹھاں کھسکا دتا سی تاں کہ اوہ اینگیئر نوں اسنوں اسدے جادو دے شو دوران قتل کر سکے۔ بوریئن نوں جیل وچ اک ایجنٹ لورڈ کالڈلو ملن لئی آؤندا اے جہڑا کہ بورڈن دیاں ساریاں جادو دیاں کراماتاں بدلے اسدی دھی جیس دی دیکھبھال کرن دی پیش کش رکھدا اے۔ اس دوران کالڈلو بورڈن نوں اینگیئر دی ڈائری دی اک کاپی دندا اے جسنوں جسنوں بورڈن پڑھن لگدا اے۔
کافی سال پہلاں اینگیئر اتے بورڈن جہڑے اک جادوگر ملٹن دے لئی شل (جہڑے آدمی لکویں طریقے نال اپنے-اپنے نوں خفیہ رکھ کے کسے جادوگر دا کم کردے ہن) دا کم کردے سن جس وچ کٹر اتے جولیا وی شامل سن، جہڑی کہ اینگیئر دی بیوی سی۔ ملٹن دا مشہور ٹرکّ پانی نال بھری ٹینکی والی ٹرکّ سی، جتھے کہ جولیا نوں رسیاں نال بنھ دتا جاندا سی اتے اک پانی نال بھری ٹینکی وچ سٹّ دتا جاندا سی جتھے کہ اوہ خود نووں آزاد کردی اے۔ اک وار بورڈن اسنوں اک فسلویں گنڈھ (Slip Knot) وچ بنھ دندا اے تاں جولیا اس گنڈھ نوں کھچّ کے آزاد نہیں ہو پاؤندی اتے اوہ پانی وچ ڈبّ کے مر جاندی اے۔ ایہہ ہون نال اینگیئر دے من نوں بہت ڈونگھی سٹّ لگدی اے اتے اندرو-اندر اسدا من بورڈن دے خلاف غصے نال بھر جاندا اے۔
بورڈن اپنا جادو دا پیشہ اکلا شروع کر دندا اے اتے اوہ ہمیشہ چپّ رہن والے پراسرار انسان فیلن نوں انجینیئر دے طور تے اپنے نال رکھدا اے۔ بورڈن دا ویاہ ساراہ نال ہو جاندا اے اتے اسدے گھر اک کڑی دا جم ہندا اے جسدا نام جیس اے۔ پر اوہناں دا رشتے وچ تیڑ آ جاندی اے کیونکہ ساراہ نوں لگدا اے کہ اوہ اس توں کجھ راز چھپا کے رکھدا اے اتے اوہ اس نال جھوٹھ بولدا اے۔ بورڈن دے پہلے شو تے اسدی گولی فڑن والی ٹرکّ نوں اینگیئر ولوں جان-بجھّ کے وگاڑ دتا جاندا اے جس نال بورڈن اپنیاں دو انگلاں گوا دندا اے۔ اینگیئر وی اپنا جادو دا پیشہ کردا اے جس وچ اوہ اولیویا وینسکومب نوں اپنی معاون دے طور تے رکھدا اے اتے کٹر نوں اپنے انجینیئر دے طور تے رکھدا اے۔ اینگیئر دے اک فائینل شو دے دوران بورڈن اسدی ٹرکّ (پنچھی غائب کرن والا جادو) نوں لوکاں دے ساہمنے ظاہر کر دندا اے جس نال اینگیئر دی ساخ نوں بہت سٹّ لگدی اے۔
اینگیئر نوں بورڈن دی نویں شاندار ٹرکّ د ٹرانسپورٹڈ مین (جس وچ اک آدمی نوں پلک جھپکدے ہی دوجی تھاں بھیجیا جا سکدا اے) دا پتہ لگدا اے اتے اوہ اسنوں چوری کر لیندا اے۔ کٹر اتے اولیویا، روٹ نوں لبھدے ہن جہڑا کہ اک وہلا ایکٹر اے اتے ویکھن وچ بالکل اینگیئر ورگا اے۔ د نیو ٹرانسپورٹڈ مین نوں بہت سفلتا ملدی اے پر اینگیئر اس توں کوئی بہتا خوش نہیں اے کیونکہ ٹرکّ دے انت وچ اسنوں سٹیج دے ہیٹھاں جانا پیندا اے اتے اسدے ہم شکل روٹ دے ساہمنے لوک تاڑیاں وجاؤندے ہن۔ بورڈن دی ٹرکّ دا اصل بھید جانن لئی اوہ اولیویا نوں اسدے پچھے لا دندا اے۔ پر اوہ بورڈن دی اس ٹرکّ وچ ہور سدھار کر دندی اے جس نال اسدی ٹرکّ ہور مشہور ہو جاندی اے۔ اس پچھوں بورڈن اینگیئر دے شو نوں خراب کردا اے، اسدی بے عزتی کردا اے اتے ٹرکّ دوران سٹیج ہیٹھاں گڑبڑ کرکے اوہ اینگیئر نوں زخمی وی کر دندا اے، جس نال اینگیئر ہمیشہ لئی لنگڑا ہو جاندا اے۔ اینگیئر اولیویا نال جھگڑدا اے جہڑی جواب وچ کہندی اے کہ اوہ بورڈن نوں پیار کردی اے اتے اینگیئر نوں بورڈن دی ڈائری دی اک کاپی دندی اے۔ ایہہ ڈائری پوری طرحاں کوڈاں نال لکھی ہوئی سی۔ اینگیئر اتے کٹر ملکے فیلن نوں اگواہ کر لیندے ہن اتے اس ولوں دسے کوڈورڈ ٹیسلا دا اپنے مطابق سٹہ کڈھدے ہن۔ اینگیئر، ٹیسلا نوں لبھن لئی امریکہ جاندا اے، اتے بورڈن دا اولیویا نال پیار جاری رہندا اے۔ ساراہ بورڈن دیاں حرکتاں توں بہت پریشان ہو جاندی اے اتے پوری طرحاں نراش ہو کے خدکشی کر لیندی اے۔
امریکہ جا کے اینگیئر سائنسدان نکولا ٹیسلا نوں ملدا اے اتے اسنوں کہندا اے کہ اوہ اسنوں اوہی مشین بنا کے دیوے جہڑی اسنے بورڈن لئی بنائی اے۔ ٹیسلا دے کم کرن دے دوران اینگیئر، بورڈن دی کوڈاں نال لکھی ڈائری دے مطلب جانن دی کوشش کردا اے اتے اسنوں پتہ لگدا اے کہ ایہہ صرف اک فریب اے۔ بورڈن منّ لیندا اے کہ ٹیسلا دا اسدی ٹرکّ نال کوئی لینا-دینا نہیں اے اتے بورڈن نے اوہ ڈائری اولیویا دے ہتھوں اس لئی بھجوائی سی تاں کہ اوہ دور جا سکے۔ اینگیئر ٹیسلا نوں اسدے بارے سوال کردا اے اتے ٹیسلا منّ لیندا اے کہ اسنے بورڈن دے کوئی اجیہی مشین نہیں بنائی سی جہڑی کسے آدمی نوں اک تھاں توں دوجی تھاں بھیج سکے۔ پر ٹیسلا اسنوں ایہہ وی کہندا اے کہ اسنے اسدے لئی اک اجیہی مشینی تیار کر لئی اے جس نال اک آدمی دا عکس دوجی تھاں تے کجھ دوری نال ویکھیا جا سکدا اے۔ جدوں ٹیسلا جاندا اے تاں اوہ اینگیئر نوں صلاحَ دندا اے کہ اوہ اس مشین نوں تباہ کر دیوے۔
لنڈن واپس آ کے اینگیئر د ریئل ٹرانسپورٹڈ مین دی شروعات کردا اے جس وچ اوہ مشین دی الیکٹریکل فیلڈ وچ غائب ہو جاندا اے اتے ہال دے اپر والی بالکونی وچ اکدم ظاہر ہو جاندا اے۔ اس ٹرکّ دی سفلتا توں پریشان بورڈن سٹیج دے پچھے ہون والی کاروائی دی جانچ کرن لئی جاندا اے اتے اوہ ویکھدا اے کہ اینگیئر اک لکویں باری راہیں اک پانی نال بھرے ٹینک وچ ڈگدا اے اتے مر جاندا اے۔ کٹر اسنوں موقعے تے ویکھ لیندا اے اتے بورڈن نوں گرفتار کر لیا جاندا اے۔
ہن بورڈن نوں دوشی قرار دے دتا جاندا اتے اسنوں موت دا حکم ہندا اے۔ اوہ لوورڈ کالڈلوو دیاں ساریاں شرطاں منّ لیندا اتے اپنے سارے بھید اسنوں دسّ دندا اے۔ جدوں کالڈلوو آؤندا اے تاں اوہ اسنوں اینگیئر دے روپ وچ پچھان لیندا اے۔ اینگیئر دی واپسی توں پریشان بورگن اپنی جان بچاؤن لئی اسدی منت کردا اے پر اینگیئر اس اتے ترس نہیں کردا۔ بورڈن نوں فانسی دے دتی جاندی اے اتے اسدے آخری شبد سن: آبرا کا ڈابرا۔ کٹر نوں پتہ لگدا اے کہ کالڈلوو اینگیئر دی مسین لے آیا اے۔ جدوں اوہ اسنوں مشین نوں تباہ کرن دے لئی ملدا اے تاں اسنوں پتہ لگدا اے کہ کالڈلوو ہی اینگیئر اے اتے اسدی موت اک دھوکھا سی۔ کٹر اینگیئر توں نراش ہو جاندا اے پر اوہ اس مشین نوں اپنے نجی تھئیٹر وچ لکاؤن لئی منّ جاندا اے۔
جدوں کٹر دا کم ختم ہو جاندا اے تاں اوہ تھئیٹر توں باہر نکلدا اے اتے اک اجنبی دے نالوں لنگھدا اے جہڑا کہ تھئیٹر وچ داخل ہو رہا ہندا اے۔ اوہ اجنبی اینگیئر نوں گولی ماردا اے اتے بورڈن دے روپ وچ خود نوں ثابت کردا اے۔ اینگیئر نوں اکدم احساس ہندا اے کہ اوہ ایلفریڈ بورڈن اے اتے فانسی تے چڑھن والا آدمی اسدا جڑوا بھرا سی۔ اوہناں وچوں اک بھرا دا ویاہ ساراہ نال ہویا سی اتے دوجا اسدی معاون اولیویا نوں پیار کردا سی۔ بورڈن، اینگیئر نوں کہندا اے کہ اوہ اپنی سفلتا دے لئی بہت دور پہنچ گیا سی۔ اینگیئر جواب دندا اے کہ اسنے اوہ سبھ لوکاں دا دل جتن لئی اتے اپنی دلی خواہش پورا کرن لئی ہی کیتا سی۔ اینگیئر مر جاندا اے اتے اسدی لالٹین نال تھئیٹر نوں اگّ لگ جاندی اے۔ بورڈن، کٹر دی ورکشاپ توں اپنی دھی جیس نوں چکدا اے۔ سڑ راے تھئیٹر وچ بہت سارے پانی دے پاردرشی ٹینک پئے ہندے ہن اتے جہناں وچ اینگیئر دے جائلی سریر سڑ راے ہندے ہن۔ ہریک شو وچ اینگیئر مشین نوں اپنا کلون بناؤن لئی استعمال کردا سی اتے آپ بالکونی وچ لک کے کھڑھا رہندا سی۔ اسے ٹرکّ دے کارن اسدا کلون پانی دی ڈگیا سی، جتھے اس ٹینکی دے کول بورڈن موجود سی۔
حوالے
گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:2006 دیاں فلماں گٹھ:کرسٹوفر نولن دیاں فلماں گٹھ:امریکی ایڈوینچر فلماں گٹھ:فلماں
المعتصم
المعتصم عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
چک 359 ج ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
الواثق
الواثق عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
المتوكل
المتوكل عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
سنہری پرا رس پنچھی
سنہری پرا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
تھلواں وشکارلا زنبجار
گٹھ:تنزانیہ
ایڈلف بوتنانت
ایڈلف بوتنانت (24 مارچ 1903 -18 جنوری 1995) اک جرمن بائیوکیمسٹ تے نازی پارٹی دا سنگی سی۔ اوہنوں 1939 دا نوبل انعام کیمسٹری وچ سیکس ہارمونز تے کم کرن تے دتا گیا۔ اوہنیں سرکارک جکم باجوں اوس ویلے تے انعام ناں لیا پر دوجی وڈی لڑائی مکن تے 1949 وچ لیا۔
ایڈلف بوتنانت بریمرہیون جرمنی وچ 24 مارچ 1903 نوں جمیا۔ ماربرگ یونیورسٹی توں پڑھائی کیتی۔ پی ایچ ڈی کرن لی گوٹنگن یونیورسٹی گیا تے 1927 وچ کیمسٹری وج پی ایخ ڈی کیتی۔ اوہنے دو سنگیاں دے کہن تے انڈےدانیاں دے وچ ہارمونز دی کھوج کرن لگ گیا۔ ایس کھوج وچ اوہنوں زنانہ ہارمون ایسٹرون تے کی ہور ہارمون لبے۔ ایس کھوج تے اوہنوں 1939 اچ لیوپولڈ روزیکا دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔ اوہ گوٹنگن، ڈانزگ، برلن، ٹوبنگن تے میونخ پڑھاندا ریا۔ بوتنانت 1995 وچ 91 ورے دا ہوکے مریا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
دهستان باقرآباد
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان محلات دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان محلات چ اے ۔
مستنصر حسین تارڑ
مستنصر حسین تارڑ پاکستان دے مشہور سفر نامہ نگار نيں۔ ہن تک پنجاہ تو‏ں زیادہ کتاباں لکھ چکے نيں۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت سفر نامے تے ناول نگاری ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ڈراما نگاری، افسانہ نگاری تے فن اداکاری تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ مستنصر حسین تارڑ پاکستان دے سب تو‏ں زیادہ پڑھے جانے والے ادیب نيں۔
مستنصر حسین تارڑ پاکستان چ اردو بولی دے مشہور لکھاری نیں۔ ایناں دی وجہ شہرت سفرنامے تے ناول نیں۔ ایناں دے ہن تکر 50 توں ودھ ناول تے سفرنامے کتابی شکل اچ چھپ چکے نیں۔ایناں نیں افسانے تے ڈرامے وی لکھے تے ٹی وی اتےاداکاری وی کر چکے نیں۔ ٹی وی تے مشعور کم اک صبح سویرے دا پروگرام سی جدی وجہ توں اے چاچاجی دے ناں توں مشعور ہوئے۔
حیاتی تے جیون
مستنصر نگر نگر تے دیس دیس پھرن دے شوقین تے پعاڑاں تے جھیلاں دے شیدائی نیں۔ اوناں نیں جگ دے کئی دیساں چ پھیرا ٹورا کیتا تے اپنی لکھتاں چ او سب کج دسیا اے۔ پاکستان دے شمالی علاقے آں چ او کئی ٹورسٹ ٹیماں نال پھیرے پا چکے نیں تے اچے پعاڑاں تک پہنچے ہوئے نیں۔اوناں دی ایس مقبولیت دی وجہ توں اک جھیل دا ناں ایناں دے ناں تے تارڑ جھیل رکھیا گیااے۔
مستنصر دا آبائی تعلق گجرات تو‏ں اے لیکن اس وقت لاہور وچ رہندے نيں۔ بچپن وچ قیام پاکستان نو‏‏ں دیکھنے دا موقع ملیا ۔
مستنصر حسین تارڑ دے والد رحمت خان تارڑ گجرات دے اک کاشت کار گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ مستنصر صاحب نے اپنے والد تو‏ں گہرا اثر قبول کيتا۔
ابتدائی حالات
مستنصر حسین تارڑ 1 مارچ 1939ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے۔ بیڈن روڈ اُتے واقع لکشمی مینشن وچ اُنہاں دا بچپن گزریا جتھ‏ے سعادت حسن منٹو پڑوس وچ رہندے سن ۔ اُنھاں نے مشن ہائی اسکول، رنگ محل تے مسلم ماڈل ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل ک۔ میٹرک دے بعد گورنمنٹ کالج وچ داخلہ لیا۔ ایف اے دے بعد برطانیہ تے یورپ دے دوسرے ملکاں دا رخ کيتا، جتھ‏ے فلم، تھیٹر تے ادب نو‏‏ں نويں زاویے تو‏ں سمجھنے، پرکھنے تے برتنے دا موقع ملا۔ پنج برس اوتھ‏ے گزارے تے ٹیکسٹائل انجنئیرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کرکے وطن واپس لوٹے۔
ادبی تے فنّی خدمات
ٹی وی ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ متعدد سفر کیتے۔ اج کل اخبار جتھ‏ے وچ ہفتہ وار کالم لکھدے نيں۔ اس دے علاوہ ناول دے حوالے تو‏ں وی اوہ اک اہ‏م ناں ا‏‏ے۔ انہاں نے بہاؤ، راکھ (ناول)، خس تے خاشاک زمانے تے اے غزال شب جداں شہرہ آفاق ناول تخلیق کیتے۔ اس دے علاوہ آپ نے ٹی وی پروگراماں د‏‏ی میزبانی وی کردے رہے نيں۔ پی ٹی وی نے جدو‏ں پہلی مرتبہ 1988ء وچ صبح د‏‏ی نشریات صبح بخیر دے ناں تو‏ں شروع کيتياں تاں مستنصر حسین تارڑ نے انہاں نشریات د‏‏ی کئی سال تک میزبانی دے فرائض سر انجام دیے۔ ریڈیو پروگرام د‏‏ی وی میزبانی د‏‏ی ۔
1957ء وچ شوقِ آوارگی انھاں ماسکو، روس وچ ہونے والے یوتھ فیسٹول لے گئی۔ (اُس سفر د‏‏ی روداد 1959 وچ ہفت روزہ قندیل وچ شایع ہوئی۔)۔ اس سفر د‏‏ی روداد اُتے ناولٹ "فاختہ" لکھی۔ ایہ قلمی سفر دا باقاعدہ آغاز سی۔
ٹی وی
پاکستان پرتن دے بعد جدو‏ں انہاں دے اندر دا اداکار جاگیا، تاں انھاں نے پی ٹی وی دا رخ کيتا۔ پہلی بار بہ طور اداکار ”پرانی باتیں“ نامی ڈرامے وچ نظر آئے۔ ”ادھی رات دا سورج“ بہ طور مصنف پہلا ڈراما سی، جو 74ء وچ نشر ہويا۔ آنے والے برساں وچ مختلف حیثیتاں تو‏ں ٹی وی تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ جتھ‏ے کئی یادگار ڈرامے لکھے، اوتھے سیکڑاں بار بہ طور اداکار کیمرے دا سامنا کيتا۔ پاکستان وچ صبح د‏‏ی نشریات نو‏‏ں اوج بخشنے والے میزباناں وچ انہاں دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ بچےآں دے چاچا جی دے طور اُتے معروف ہوئے۔ 2014ء وچ ایکسپریس ٹی وی اُتے "سفر اے شرط" دے ناں تو‏ں سفر نامہ پروگرام وی ک‏ر رہ‏ے نيں ۔جیو ٹی وی اُتے شادی دے حوالے تو‏ں اک پروگرام وی کيتا ۔
ڈرامے
ناول تے سفرناواں دے علاوہ مستنصر صاحب نے ڈرامے وی تحریر کیتے جنہاں وچ قابل ذکر ایہ نيں :
سفر نامے
1969ء وچ اوہ یورپی ملکاں د‏‏ی سیاحت اُتے روانہ ہوئے، واپسی اُتے ”نکلے تری تلاش وچ “ دے ناں تو‏ں سفرنامہ لکھیا۔ ایہ 71ءماں شائع ہويا۔ قارئین تے ناقدین دونے ہی نے اسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا۔ اِس کتاب نو‏‏ں ملنے والی پزیرائی دے بعد انھاں نے پِچھے مڑ کر نئيں دیکھیا۔ اگلا سفر نامہ"اندلس میں اجنبی" سی ۔
42 برساں وچ 30 سفرنامے شائع ہوئے۔ 12 صرف پاکستان دے شمالی علاقےآں دے بارے وچ نيں۔ پاکستان د‏‏ی بلند ترین چوٹی "کے ٹو" اُتے انہاں دا سفرنامہ اس قدر مقبول ہويا کہ دو ہفتے وچ پہلا ایڈیشن ختم ہوئے گیا۔ اِس علاقے تو‏ں اُنہاں دے گہرے تعلق د‏‏ی بنا اُتے اوتھ‏ے د‏‏ی اک جھیل نو‏‏ں "تارڑ جھیل" دا ناں دتا گیا۔ انہاں دے چند نمایاں سفرنامےآں دے ناں ایہ نيں:
اوائلِ عمر وچ سوویت یونین دے سفرنامے "لنڈن سے ماسکو تک"سے انہاں نے سفر ناواں د‏‏ی ابتدا کيتی۔ اس دے بعد "نکلے تیری تلاش وچ " تو‏ں انہاں نے اردو ادب وچ سفرنامہ لکھنے دے لئی اک ایسا انداز متعارف کروایا جس د‏‏ی اقتدا وچ کئی سفرنامے لکھے گئے۔ انہاں نے سفرنامہ نو‏‏ں دلچسب، پُر مزاح، آسان تے سلیس تحریر تو‏ں ادب وچ سفرناواں دے قارئین د‏‏ی اک کثیر تعداد پیدا کيتی۔ منظر نگاری کردے ہوئے اوہ لفظاں د‏‏ی ایسی جادوئی بنت کردے نيں دے پڑھنے والا اس مقام تے منظر تو‏ں بھرپور واقفیت حاصل کرلیندا ا‏‏ے۔"نکلے تیری تلاش دے بعد انہاں نے مڑ کر نئيں دیکھیا تے اندلس میں اجنبی، خانہ بدوش، کے ٹو کہانی،نانگا پربت، یاک سرائے، رتی گلی،سنو لیک، چترال داستان، ہنزہ داستان، شما ل دے سفرناواں تو‏ں ایداں دے سفرنامے تحریر کیتے جنہاں نو‏ں پڑھ کر کئی لوک آوارہ گرد بن دے انہاں مقاماں نو‏‏ں دیکھنے انہاں جگہاں تک جا پہنچے۔"غار حرا میں ایک رات تے منہ ول کعبہ شریف" انہاں دے اوہ سفر نامے نيں جوحجاز مقدس دے بارے وچ تحریر کیتے گئے نيں۔"نیو یارک کے سو رنگ،ماسکو کی سفید راتیں،پتلی پیکنگ کی،سنہری الو کا شہر وی یادگارسفر نامے کہ‏ے جا سکدے نيں ۔
ناول نگاری
راکھ نو‏‏ں 1999ء وچ بہترین ناول دے زمرے وچ وزیر اعظم ادبی ایوارڈ دا مستحق گردانا گیا، جس دا بنیادی موضوع سقوط ڈھاکا تے بعد دے برساں وچ کراچی وچ جنم لینے والے حالات نيں۔ ”قلعہ جنگی“ نائن الیون دے بعد افغانستان اُتے امریکی حملے دے پس منظر وچ لکھیا گیا۔ اردو دے نال پنجابی وچ وی ناول نگاری دا کم یاب تجربہ کيتا۔ اس سفر وچ افسانے وی لکھے۔ انہاں د‏‏ی شناخت دا اک حوالہ کالم نگاری وی اے، جس وچ انہاں دا اسلوب سب تو‏ں جداگانہ ا‏‏ے۔ ’خس و خاشاک زمانے‘ ضخیم ناول اے جس وچ دو خانداناں د‏‏ی کئی نسلاں اُتے پھیلی داستان بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
"اے غزال شب" سوویت یونین دے زوال دے بعد، پھیکے پڑچکے سرخ رنگ د‏‏ی کہانی اے جس وچ لینن دے مجسمے پگھلیا ک‏ے صلیباں بنائی جا رہیاں نيں تے کرداراں وچ اُکتاہٹ ودھ رہے ا‏‏ے۔ اکتاہٹ، جو انہاں وچ واپس اپنے وطن آنے د‏‏ی خواہش جگاندی اے، اوتھ‏ے قیام کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں نئيں کہ ہن اوتھ‏ے اُنہاں دا اپنا کوئی نئيں، فقط نامعلوم وچ جھانکنے دے لئی۔ تے جدو‏ں اوہ ایہ فیصلہ کردے نيں، تاں شوکی جھوٹھا سامنے آندا ا‏‏ے۔ اک عجیب تے غریب کردار جس دا تخیل گم شدہ چیذاں تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ تے قارئاں ناول دے چار کرداراں ہی دے زمرے وچ آندے نيں، اُس د‏‏ی بولی تو‏ں سندے نيں۔ راکھ تے خس و خاشاک زمانے د‏‏ی طرح ایہ ناول وی پاکستان د‏‏ی مٹی تو‏ں جڑا ناول اے جس دے کردار جاندار لیکن ماضی گزیدہ نيں۔ خس تے خاشاک زمانے بلا شبہ عظیم ناولاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے قابل اے لیکن اے غزال شب وی اگرچہ ضخامت وچ قدرے مختصر اے لیکن اسنو‏ں وی اک ماسٹر پیس کہیا جائے تاں بے جا نہ ہوئے گا۔ جو قاری تارڑ دے اسلوب تو‏ں آشنا نيں انہاں نو‏ں اس ناول وچ انہاں دا فن اپنے عروج اُتے نظر آئے گا۔ تارڑ نے ماسکو وچ اپنے قیام دے دوران وچ جنہاں حالات تے واقعات دا مشاہدہ کيتا تے ماسکو د‏‏ی سفید راتاں وچ تحریر کيتا اس دا عکس اگرچہ تھاں تھاں نظر آندا اے لیکن اس ناول وچ انداز بیاں، گہرائی تے گیرائی دا جواب نئيں ا‏‏ے۔ ایويں محسوس ہُندا اے کہ ہن آکے تارڑ دا فن اپنے کمال تک پہنچیا ا‏‏ے۔ اس ناول وچ تارڑ دے کردار ماضی دے خواباں دے اسیر تے زندگی د‏‏ی لایعنیت تو‏ں تنگ آئے لوک نيں ۔
ادبی کم
ٹی وی ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ متعدد سفر کیتے ۔ آجکل اخبار جتھ‏ے وچ ہفتہ وار کالم لکھدے نيں۔اس دے علاوہ ناول دے حوالے تو‏ں وی اوہ اک اہ‏م ناں ا‏‏ے۔ انہاں نے بہاؤ ، راکھ (ناول) ، خس و خاشاک زمانے اور اے غزال شب جداں شہرہ آفاق ناول تخلیق کیتے۔ اس دے علاوہ آپ نےٹی وی پروگراماں د‏‏ی میزبانی وی کرتےرہے نيں۔ پی ٹی وی نے جدو‏ں پہلی مرتبہ 1988ء وچ صبح د‏‏ی نشریات صبح بخیر دے ناں تو‏ں شروع کيتياں تاں مستنصر حسین تارڑ نے انہاں نشریات د‏‏ی کئی سال تک میزبانی دے فرائض سرانجام دئیے۔ ریڈیو پروگرام د‏‏ی وی میزبانی د‏‏ی ۔
کالم نگاری
اس دے علاوہ تارڑ صاحب کالم نگاری وی کردے رہے نيں۔ انہاں دے کالماں دے مجموعہ مندرجہ ذیل نيں:
اج کل روزنامہ نويں بات تے ہفتہ وار اخبار جتھ‏ے وچ وی باقاعدگی تو‏ں کالم نگاری جاری رکھے ہوئے نيں۔.
تخلیقات
٭خطوط (شفیق الرحمٰن،کرنل محمد خان،محمد خالداختر)۔
متاثر کرنے والے لوک
مطالعے د‏‏ی عادت جِنّی پختہ اے، اِنّی ہی پرانی۔اردو وچ قرۃالعین حیدر انہاں د‏‏ی پسندیدہ لکھاری نيں۔ اُنہاں دا ناول "آخری شب دے ہمسفر" چنگا لگا۔ ٹالسٹائی تے دوستوفسکی دے مداح نيں۔ "برادرز کرامازوف" نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا ناول خیال کردے نيں۔ شفیق الرحمن د‏‏ی کتاب "برسات‏ی کوے" نو‏‏ں اپنے سفرنامے ”نکلے تری تلاش وچ “ د‏‏ی ماں قرار دیندے نيں۔ کرنل محمد خان د‏‏ی "بجنگ آمد" نو‏‏ں اردو دا بہترین نثری سرمایہ سمجھدے نيں۔ غیر ملکی ادیباں وچ رسول حمزہ توف د‏‏ی "میرا داغستان" تے آندرے ژید د‏‏ی خودنوشت اچھی لگياں۔ کافکا تے سارتر وی پسند نيں۔ ترک ادیب یاشر کمال تے اورحان پامک دے مداح نيں۔ مارکیز تے ہوسے سارا ماگو نو‏‏ں وی ڈُب کر پڑھیا۔ ممتاز ادیب محمد سلیم الرحمن د‏‏ی تنقیدی بصیرت دے قائل نيں۔ اپنی تخلیقات دے تعلق تو‏ں انہاں تو‏ں مشورہ ضرور کردے نيں۔
تارڑ کہندے نيں’’دوستوفسکی تو‏ں مَاں نے صبر سکھیا کہ کِداں لکھیا جاندا اے، کِداں کردار نگاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مَاں کوئی اوریجنل شخص نئيں ہاں بلکہ میرے اندر اُنہاں بوہت سارے ادیباں د‏‏ی جھلک نظر آندی اے، جنہاں نو‏ں مَاں نے پڑھیا اے تے جو آہستہ آہستہ مجھ وچ سرایت کردے گئے نيں۔ آیا میرا اپنا کوئی اَنگ وی بنا اے یا نئيں، ایہ مَاں نئيں کہہ سکدا۔ دوستوفسکی، چیخوف تے ٹالسٹائی دے بعد مَاں نے کافکا، کامیو تے کئی فرانسیسی ادیباں دے نال نال جرمن ادیب ہرمن ہیسے نو‏‏ں وی پڑھیا، جنہاں دے ناول "سدھارتھ" نو‏‏ں تاں اک بائبل د‏‏ی طرح پڑھیا جاندا اے ‘‘ ۔
تاثرات تے تبصرے
اردو ادب دے مشہور ناول نگار عبداللہ حسین بہاؤ دے بارے وچ لکھدے نيں "اس تحریر کيتی پشت اُتے جس قدر تخیلات‏ی ریسرچ پائی جاندی اے اس دا اندازہ ک‏ر ک‏ے حیرت ہُندی اے - رسمی لحاظ تو‏ں سوچکيا ہاں تاں خیال آندا اے دے جے ایہ ناول کسی ترقی یافتہ ملک وچ لکھیا جاندا تاں چند سال دے اندر مصنف نو‏‏ں کسی یونیورسٹی د‏‏ی جانب تو‏ں علم بشریا ت د‏‏ی اعزازی ڈگری پیش کيت‏‏ی جاندی "عبد اللہ حسین دے انہاں لفظاں تو‏ں بہاؤ د‏‏ی ادبی حیثیت دا اندازہ کيتا جا سکدا اے ۔
“ نکلے تری تلاش میں” سفرنامہ 71ءماں شائع ہويا۔ قارئین تے ناقدین دونے ہی نے اسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا۔ اِسنو‏ں پڑھنے دے بعد محمد خالد اختر نے لکھیا سی: “ اُس نے مروجہ ترکیب دے تاروپود بکھیر ڈالے نيں!”
”اندلس میں اجنبی“ پڑھ کے شفیق الرحمن نے کہیا: "تارڑ دے سفرنامے قدیم تے جدید سفرناواں دا سنگم نيں!"
اس دے علاوہ "راکھ اورخس و خاشاک زمانے نو‏‏ں وی شاہکار نہ کہنا نہ انصافی ہوئے گی۔تقسیم برصغیر دے بارے وچ لکھ گئے ایہ ناول انہاں تاریخی حقائق نو‏‏ں بیان کردے نيں جنہاں پی ہن تک گل کرنا پسند نئيں کيت‏‏ی جاندی اے،"خس و خاشاک زمانے " نو‏‏ں تاں پاکستان د‏‏ی اک ایسی دستاویز کہیا جاسکدا اے جو پاکستانی معاشرے د‏‏ی اخلاقی تے تہذیبی اقدار تے اس دے بدلدے رویاں نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں دے "پیار دا پہلا شہر" تے قربت مرگ وچ محبت" مقبول عام نيں۔ ادب تو‏ں لگاؤ رکھنے والا شاید ہی کوئی ایسا ہوئے گا جس نے پیار دا پہلا شہر پڑھ نہ رکھیا ہوئے۔ اس دے علاوہ ڈاکیا تے جولاہا، سیاہ اکھ وچ تصویر،جپسی،قلعہ جنگی ،فاختہ اور، اے غزال شب دے ناں وی انہاں دے ناولاں وچ شمار ہُندے نيں، بقول عبداللہ حسین اے غزال شب اُنہاں دا پسندیدہ ترین ناول اے ۔
حوالے
گٹھ:1939 دے جم گٹھ:اردو سفر نامہ نگار گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان گٹھ:پاکستانی اداکار گٹھ:پاکستانی سفر نامہ نگار گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پاکستانی ناول نگار گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:ڈان (اخبار) دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جٹ گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:اردو ادب گٹھ:لہوری لوک گٹھ:پاکستانی ڈرامہ لکھاری گٹھ:ناول لکھاری گٹھ:پاکستانی ناول لکھاری گٹھ:اردو لکھاری گٹھ:اردو ساہت
بہرا پن
سماعت کی خرابی، سماعت نقصان، یا بہرا پن، سننے کے لئے ایک جزوی یا کل ناکامی ہے. یہ سمیت بہت سے مختلف عوامل کی وجہ سے، لیکن ان تک محدود نہیں ہے، عمر، شور، بیماری، یا کیمیکل اور جسمانی صدمے یا ان کے کسی بھی مجموعہ کے لئے کی نمائش.
گٹھ:روگ گٹھ:بیماری
المنتصر
المنتصر عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
درشن سنگھ آوارا
درشن سنگھ آوارا اک با‏غی پنجابی شاعر سی ۔ ہندوستان دی ازادی اوہدی شاعری تے جیون دا کم سی ۔ مُختلِف مذہباں وچ لڑائیاں اوہنوں پسند نئیں سی ۔
بجلی دی کڑک تے بغاوت اوہدیاں دو شاعری دیاں کتاباں نیں ۔
رچناواں
گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی شاعر
کارلوٹز دا معاہدہ
معاہدہ کارلوٹز اُتے 26 جنوری 1699 نو‏‏ں سیرمسکی کارلوسی وچ ، جدید سربیا ماں ، 1683–1697 د‏‏ی عظیم ترکی جنگ دا خاتمہ ہويا جس وچ سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں مقدس لیگ دے ذریعہ زینٹا د‏‏ی جنگ وچ شکست دا سامنا کرنا پيا سی۔ اس نے وسطی یورپ دے بیشتر حصےآں وچ عثمانی کنٹرول دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے ، صدیاں د‏‏ی توسیع دے بعد انہاں دا پہلا وڈا علاقائی نقصان ہويا ، تے اس نے ہیبسبرگ بادشاہت کو اس خطے وچ غالب اقتدار دے طور اُتے قائم کیتا۔
سیاق و سباق
سلطنت عثمانیہ تے 1684 د‏‏ی ہولی لیگ دے وچکار دو ماہ د‏‏ی بحث دے بعد ، رومی سلطنت ، پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ ، جمہوریہ وینس تے پطرس اعظم (زار روس) دے درمیان ، 26 جنوری 1699 نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔
اندی پوسوڈیٹیس(uti possidetis) د‏‏ی بنیاد اُتے ، معاہدے نے ہر طاقت دے اس وقت دے علاقائی انعقاد د‏‏ی تصدیق کردتی۔ ہیبسبرگ نو‏‏ں عثمانیاں تو‏ں ایگری ایالت، ورات ایالت، زیادہ تر بودین ایالت، تیمور ایالت دے شمالی حصے تے بوسنیا ایالت دے کچھ حصے جو کہ ہنگری ، کروشیا تے سلاوونیا دے بیشتر علاقےآں اُتے مشتمل سن ملے۔ پرنسپلوریٹی آف ٹرانسلوینیہ برائے ناں آزاد رہیا لیکن آسٹریا دے گورنراں د‏‏ی براہ راست حکمرانی تو‏ں مشروط سی۔ پولینڈ نے پوڈولیا نو‏‏ں بازیافت کیتا ، جس وچ کامانی دے علاقے نو‏‏ں ختم کیتا گیا اے ۔
وینس نے موریا (جنوبی یونان دا پیلوپنی جزیرہ نما) دے نال مل ک‏ے بیشتر ڈلمٹیا حاصل کیتا ، حالانکہ موریا نو‏‏ں معاہدہ پاسوروٹوز دے ذریعہ 20 سال دے اندر ترکاں وچ بحال کردتا گیا ہولی سیپلچر دے بارے وچ کوئی معاہدہ نئيں ہويا سی ، حالانکہ اس اُتے کارلوٹز وچ تبادلہ خیال کیتا گیا سی۔
المستعين
المستعين عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
کارلوٹز دا معاہدہ
سیاق و سباق
عثمانیاں نے بیلگریڈ ، بنیات آف تیمیسور (جدید تیمیونارا ) دے نال نال والچیا تے مولڈویا اُتے وی سوزائرینٹی برقرار رکھی۔ اک ہور معاہدے دے تحت ماسکووی روس دے نال اگلے سال دے لئی مذاکرات کارلوٹیز وچ 1700 دے قسطنطنیہ دے معاہدے اُتے اختتام پزیر ہوئے ، جس دے تحت سلطان نے ازوف دے علاقے نو‏‏ں پطرس اعظم دے حوالے کردتا ۔ ( روسی زار شاہی نو‏‏ں پرتھ دریا د‏‏ی ناکا‏م مہم تے پرتھ دے معاہدے دے بعد گیارہ سال بعد واپس جانا پيا۔)
آسٹریا تے ترکی دے وچکار نويں سرحداں نو‏‏ں وضع کرنے دے لئی کمیشن تشکیل دتے گئے سن ، جس دے کچھ حصے 1703 تک متنازعہ رہے سن ۔ وڈی حد تک ہیبسبرگ دے کمشنر لوگی فرڈینینڈو مارسیلی د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ کروشین تے بیہاچ د‏‏ی سرحداں اُتے 1700 دے وسط تک اتفاق ہويا تے ٹیمیسور وچ سن 1701 دے اوائل تک ، پہلی بار جسمانی نشانات دے ذریعہ اک سرحد د‏‏ی نشاندہی کی
تقریبا دا حصول ہنگری دے علاقہ کارلوٹز وچ تے تیمیسور د‏‏ی بنات دے 18 سال بعد معاہدہ پاسارووٹز دے ذریعہ ، آسٹریا د‏‏ی ریاست ہبسبرگ د‏‏ی توسیع وچ ، اس نے آسٹریا نو‏‏ں اک طاقتور علاقائی طاقت قرار دے دتا۔ اس نے 1772 تے 1795 وچ پولش علاقےآں ، 1815 وچ ڈالمٹیا تے 1908 وچ بوسنیا ہرزیگووینا دے حصول دے ذریعے اس دے سائز وچ اضافہ کیتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکی د‏‏ی جنگ عظیم گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1699ء گٹھ:1699ء دے معاہدے گٹھ:آسٹریا وچ ستارہويں صدی گٹھ:جمہوریہ وینس دے معاہدے گٹھ:پولش–لتھووینیائی دولت مشترکہ دے معاہدے گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے معاہدے گٹھ:روس دے امن معاہدے گٹھ:پولینڈ دے امن معاہدے گٹھ:عثمانی سربیا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ وچ عثمانی دور گٹھ:عثمانی یونان گٹھ:رومانیہ وچ ستارہويں صدی گٹھ:سربیا وچ ستارہويں صدی گٹھ:مضامین جنہاں وچ سربیائی بولی دا متن شامل اے
جرمنی دے قلعے
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمنی دے قلعے
اتلا زنجبار
اتلا زنجبار تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
مهتدی
مهتدی عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
آسیہ اندرابی
آسیہ اندرابی اک کشمیری سوانی اے جیڑی کشمیر نوں پاکستان نال رلانا چاندی اے۔ اوہ کشمیری سوانیاں دی ٹولی دختران ملت دی سردار وی اے۔
آسیہ اندرابی 1963 چ سری نگر کشمیر چ جمی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
چک 360 ج ب
چک 360 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
ہیولوک جزیرہ
ہیولوک جزیرہ (انگریزی: Havelock Island), (ہندی: हैवलॉक द्वीप), ملیالم: ഹെയ്വ്ലോക് ദ്വീപുകള്‍, تامل: ஹேவ்லாக் தீவு, بنگالی: হেৱলাক দ্ৱীপ), بھارت دے انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں  دا اک جزیرہ ہے۔  ایہہ انڈیمان دا سبھ توں وڈا جزیرہ ہے جسدا رقبہ  113.93 کلومیٹر 2, ہے۔ ہیولوک جزیرہ پورٹ بلیئر  دے  57  کلومیٹر  شمال وچ واقع ہے۔ 2001 وچّ اس جزیرے دی وسوں 5,354 سی ۔.
پچھوکڑ اتے ویروا
اس جزیرے وچ جو پنج پنڈ وسائے گئے اہنا دے ناں ہن :
اس جزیرے وچ جہناں کسان ٹبراں نوں آباد کیتا گیا سی اوہناں نوں اوسطاً 30-30 وگھے زمین دتی گئی سی جس وچ 15 وگھے باغبانی والی اتے 15 وگھے فصلی کھیتی والی سی۔
کھیتی اتے باغبانی
اس جزیرے وچّ باغبانی وچ زیادہ تر ناریل، سپاری اتے کیلے دی کھیتی ہندی ہے۔ فصلی کھیتی وچ مکھ روپ وچ چولاں دی کھیتی کیتی جاندی ہے۔ کجھ سبزیاں وی اگائیاں جاندیاں ہن پر زیادہ سبزیاں خاص کر آلو ، پیاز ، سلاد وغیرہ سمندری جہاز راہیں باہروں منگوائیاں جاندیاں ہن۔ کساناں دی سماجی معاشی حالت درمیانے درجے دی ہے۔ اوہناں دے بچے گھٹّ پڑھے-لکھے ہن کیونکِہ اتھے صرف 10 +2 پدھر تکّ دا ہی سکول ہے اتے اس توں بعد ہور اچیری پڑھائی لئی اہنا نوں پورٹ بلیئر جانا پیندا ہے۔
معاون کھیتی دھندے
دیہاتی علاقے وچ کھیتی اتے باغبانی دے نال نال مرغی پالن،بطخ  پالن، مچھی پالن اتے سور پالن وغیرہ معاون دھندے وی کیتے جاندے ہن ۔
سیر سپاٹا
ہیولوک جزیرہ انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں وچوں اک ہے جتھے حکومت ولوں سیلانیاں لئی سیر سپاٹا ایکو ٹوریزم سرگرمیاں نوں اتساہت کرن نوں پروانگی دتی ہے ۔ اس دیپ وچ ہیٹھ لکھیاں سبھ توں ودھ خوبصورت سمندری جھیلاں (Beaches) ہن :
اہنا وچوں رادھا نگر جھیل سبھ توں رمنیک ہے جسنوں ٹائم میگزین نے 2004 وچّ "ایشیا دی سبھ توں اعلی بیچ " دا درجہ دتا سی | اس بیچ تے سورج است ہون دا درش بے حدّ دلکش منیا جاندا ہے | ایلیفینٹا بیچ وکھے مگرمچھاں دا بسیرا ہون کرن کجھ خطرہ ہندا ہے ۔ 2010 وچ اک امریکن سیلانی تے مگرمچھ دے حملے دا واقعہ ساہمنے آیا سی ۔ اس توں علاوہ اس جزیرے دا لینڈسکیپ وی کافی رمنیک اتے منموہنا ہے جو سیلانیاں نوں بے حدّ آکرشت کردا ہے ۔دور دور تک ناریل اتے سپاری دے لمّ سلمے رکھ اس جزیرے دی دکھّ نوں چار چن لاؤندے ہن ۔ اس جزیرے وکھے ہر طرحاں دے سستے ، درمیانے اتے مہنگے درجے دے ہوٹل ملدے ہن جو 1000 روپئے توں شروع ہو جاندے ہن ۔ اس جزیرے وکھے صرف اک ہی سرکاری ہوٹل ڈالفن بیچ ریزارٹ ہے جو آن لائن بکّ ہندا ہے ۔
گھراں دی بنتر
ہیولوک وچّ روایتی روپ دے گھر ناریل جان بانس وغیرہ دی لکڑی دے چھلکے دیاں دیواراں اتے ٹین وغیرہ نال پائیاں چھتاں والے ہندے ہن ۔ ہن کجھ گھر اٹاں اتے  سیمنٹ وغیرہ دے  وی بنائے جان لگّ پائے ہن ۔ گھراں دے نیڑے تیڑے ہی پسواں اتے مرغیاں لئی وی اجیہے ہی قسم دے سامان نال واڑے بنائے  ہندے ہن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے گٹھ:جزیرے
معتمد
معتمد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
دهستان دودہک
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان دلیجان دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ترکی دا ناں
ترکی انگریزی زبان دا لفظ ا‏‏ے۔ ترکی ہن اک ملک دا ناں ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ لفظ قدیم فرانسیسی تے وسطی لاطینی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس دا پہلا استعمال درمیانی انگریزی وچ ملدا اے، پہلے Turkye، فیر Turkie تے ہن Turky بنیا۔ چاسر وچ ایداں دے ہی مذکور ا‏‏ے۔ اپنے دور د‏‏ی سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں ترکی یا سلطنت ترکی کہیا جاندا سی۔
اشتقاق
انگریزی وچ لفظ ترکی (درمیانی لاطینی) دا معنی اے ترکاں د‏‏ی سرزمین۔ درمیانہ انگریزی وچ ترکی چاسر د‏‏ی کتاب [ دی بک آف ڈچز]] ((c. 1369))سے متعلق اے ۔ اصطلاح ترکاں د‏‏ی سرزمین دا استعمال 15واں صدی عیسوی وچ ڈگبی مسٹریز وچ ملدا ا‏‏ے۔ بعد دے زمانے وچ 16واں صدی دے ڈونبار شاعری تے فرانسس بیکن دے ایتھ‏ے ملدا ا‏‏ے۔ لفظ ترکی دا موجودہ انگریزی ہجے "Turkey" 1719ء تو‏ں استعمال وچ ا‏‏ے۔ ترکی زبان دا لفظ ترکی یا Türkiye 1923ء وچ اپنایا گیا۔ ایسا یورپ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کیتا گیا سی۔
سرکاری ناں
29 اکتوبر 1923ء نو‏‏ں جدو‏ں ترکی نے اپنی جمہوریت دا اعلان کیتا ايس‏ے موقع اُتے ریاست دا ناں ترکی زبان وچ Türkiye Cumhuriyeti رکھیا گیا جس دے انگریزی معنی Republic of Turkey تے اردو وچ جمہوریہ ترکی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ترکی مصادر
لفظ Türk یا Türük دا ترکی زبان دے پہلے ماخذ وچ وسط ایشیا دے قدیم ترک مخطوطات وچ تقریباً 735 ء وچ ملدا ا‏‏ے۔ لفظ ترک دا استعمال قومیت دے لئی پہلی بار چھیويں صدی وچ گوکترک نے کیتا۔ 585ء وچ ایشبارا خاقان نے سوئی وین تی نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ خود نو‏‏ں انہاں نے ‘‘عظیم ترک خان‘‘ کہ کر متعارف کروایا ا‏‏ے۔
چینی مصادر
لفظ ترک دے ابتدائی چینی مصادر وچ "تائی لی"(鐵勒) یا "تو جوئی"(突厥) آندا ا‏‏ے۔ ایہ ناں چینی لوک نے انہاں لوکاں نو‏‏ں دتا سی جو وسط ایشیا دے کوہ الطا وچ رہندے سن ۔ ایہ قریباً 177 پہلے عیسوی دا واقعہ ا‏‏ے۔
لاطینی تے یونانی مصادر
یونانی زبان دا لفظ Tourkia لا استعمال بازنطینی سلطنت دے لسٹ قیصر بازنطینی روم قسطنطائن ہفتم نے اپنی کتاب دی اڈمنسٹرانڈو یمپیریو وچ کیہ ا‏‏ے۔ حالانکہ انہاں نے لکھیا اے کہ ‘‘ترک تو‏ں ہمیشہ مغیار مراد لئی جاندے ہیں‘‘۔ ایداں دے ہی وسط خذر، بحیرہ اسود تے بحیرہ قزوین دے کنارے اک ترک ریاست سی، اسنو‏ں بازنطینی مصادر وچ Tourkia ( تورکیا) کہیا جاندا سی۔ حالانکہ بعد وچ بازنطینیاں نے اس اصطلاح دا استعمال سلجوقی سلطنت دے لئی کیتا۔ 1071ء وچ جنگ ملازکرد دے بعد د‏‏ی صدیاں وچ سلاجقہ روم دے زیر حکمرانی سلجوقی سلطنت نو‏‏ں ترک کہیا جانے لگیا سی۔ عہد وسطی دے یونانی تے لاطینی وچ لفظ ترک دا استعمال موجودہ دور دے ترکی دے جغرافیائی علاقہ دے لئی نئيں کیتا جاندا سی۔ اس د‏ی بجائے اس علاقہ دے لئی لطٍ Tartary استعمال کردے سن تے اس تو‏ں خذر تے وسط ایشیا د‏‏ی ہور خانائیت مراد لیندے سن ایتھ‏ے تک کہ 14واں صدی وچ سلجوق خاندان تے سلطنت عثمانیہ دا عروج ہويا جدو‏ں ترک نے اپنا دائرہ کار ودھایا تے دنیا وچ پہچانے گئے۔
حوالے
گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ
سمی
سمی پنجاب وچ ساندل بار دے علاقے دا عورتاں دا اک پراݨا تے ہرمن پیارا لوک پنجابی ناچ اے۔
سمی ناچ
ایہہ لوک-ناچ پریم، پیار، وچھوڑے اتے ہر خوشی دے موقعے نچیا جاندا اے۔ اس ناچ وچّ جتھے عورتاں دے دبے ارمان تے جذبےآں دی پیشکاری ہندی اے اتھے سماجی، مذہبی، رہتلی سنکیت وی ملدے ہن۔ اس توں علاوہ اس لوک-ناچ وچّ پنچھیاں، درختاں، جانوراں وغیرہ دا ذکر وی آندا اے۔ عورتاں دے سربانگی جیون چتر نوں پیش کرن والے اس ناچ نوں ‘محبت دا ناچ` وی کہندے ہن۔ کیہا جاندا اے کہ سَمی اپنے ڈھولے دے عشقَ وچّ اک رس ہو کے ایہہ ناچ نچیا کردی سی۔ اس ناچ نوں نچن والیاں عورتاں جاں مٹیاراں دی ہر ادا اک شوخ تے چنچل جیہا نخرہ ہندی اے، جس وچّ پریمی لئی کوئی نہ کوئی سنیہا جاں سینت ہندی اے۔ بھاویں اس ناچ وچّ ڈھول تے گھڑے وغیرہ سازاں دی ورتوں ہون لگّ پئی اے پر پہلے ویلےآں وچّ نچن والیاں عورتاں چٹکیاں، تاڑیاں اتے گیتاں راہیں ہی رس، تال اتے لے سرج لیندیاں سن۔ ودوان اس ناچ نوں عورتاں دے انگاں دیاں سینتاں دا ناچ کہندے ہن۔
سمی تے جھومر
سمی لوک-ناچ بھاویں پاکستانی پنجاب دیاں باراں وچّ ہی ودھیرے مشہور سی پر ونڈ ویلے (1947) لہندے پنجاب دے جو لوک چڑھدے پنجاب وچّ آئے، اوہ اپنے نال اس ناچ نوں وی لے آئے۔ اس پاروں ایہہ ناچ چڑھدے پنجاب وچّ وی پرچلت ہو گیا۔ بھاویں اس ناچ نوں عورتاں گِدے وانگ گھیرا بنا کے نچدیاں ہن پر اس دیاں مدراواں تے انگ لہریاں گِدےوانگ بجھویاں نہیں ہن۔ ایہو وجہ اے کہ اس ناچ دیاں وکھ وکھ بھو کھیتراں وچّ وکھ وکھ ونگیاں پرچلت ہن۔ لہندے پنجاب دے جہڑے علاقےآں وچّ مرداں دا جھومر ناچ مشہور ہویا۔ اوہناں علاقےآں وچّ ہی عورتاں دا سمی ناچ پرچلت رہا اے۔ ایہو وجہ اے کہ ناچ اداواں دے پکھ توں سمی تے جھومر ناچ اک دوجے نال ملدے جلدے ہن۔
سمی دا ناچ گیت
ایہناں ناچاں دے ناچ- گیتاں وچّ وی کافی سمانتا اے۔ عورتاں دے باقی ناچاں وانگ سمی وچّ وی کجھ وارتالاپی قسم دے گیت ہندے ہن، بھاویں کہ نبھاؤ دی پدھر `تے ایہناں وچّ وکھراپن موجود ہندا اے۔ نچن والیاں عورتاں اپنے علاقے دے لوک-گیتاں نوں وی پرستت کر لیندیاں ہن۔ پر اجیہا کرن ویلے سمی ناچ دے ولکھن پچھان-چنھاں والیاں مدراواں دا خاص دھیان رکھیا جاندا اے۔ سمی ناچ ویلے گائے جان والے گیت بنتر دے پکھ توں کجھ وکھرے پر سمی دے تال دے مطابق ہندے ہن۔ ایہناں گیتاں وچّ ہر سطر، ہر پنکتی اتے ہر انترے `تے دو ستھائیاں دا جوڑ ہندا اے۔ پہلی ستھائی ‘سمی میری ون` پنکتی دے شروع وچّ ہندی اے اتے دوسری ‘ون سمیاں` پنکتی اخیر وچّ گائی جاندی اے۔ گیت دی مول بھاونا انترے وچّ ہی شامل ہندی اے۔ نچن والیاں عورتاں گیت گاؤندیاں ہوئیاں اک چکر وچّ گھمدیاں جاندیاں ہن۔ سمی ناچ وچّ برہا دی بھاونا ودھیرے ظاہر ہندی اے۔ اداہرن لئی سمی دے ہیٹھ لکھے بول ویکھے جا سکدے ہن:
‎سَمی میری ون، میں واری میں واری میری سمیئیں!
شاوا میری سمیئیں!
کوٹھے تپے تندور میری سمیئیں!
توں وسیندی نیڑے تیڑے،
میں واری میں واری میری سمیئیں!
سلام سمی ناچ
سمی لوک-ناچ دی اک ہور ونگی نوں ‘سلام سمی` وی کیہا جاندا اے۔ اس ونگی وچّ نچن والیاں عورتاں ناچ نچدے ویلے سجا ہتھ لکّ اتے اتے کھبا ہتھ متھے اتے رکھ کے سلام کردیاں ہن۔ کئی وار سمی دے عامَ ناچ وچّ چٹکیاں بھرن دی تھاں دوواں ہتھاں نوں متھے دے دوواں پاسیاں ولّ ٹکا کے اتے لکّ نوں اگانھ ولّ جھکاء کے سلام کیتا جاندا اے اتے پھر لکّ نوں باہر ولّ لچکا کے تاڑی ماری جاندی اے۔
تریخ تے لوک روایتاں
سمی لوک-ناچ بارے بہت ساریاں متھّ-کتھاواں(دیومالائی داستاناں)، دھارناواں(روایتاں) اتے دنت-کتھاواں پرچلت ہن۔ اک روایت موجب، اس ناچ نوں دھارمک ناچ وی منیا جاندا رہا اے۔ سمی سنسکرت دا شبد اے، اس دا ارتھ(مطلب) جنڈ دا رکھ اے۔ ویداں دے ویلے وچّ جنڈی (شمی) دی اگ نوں یگّ لئی بڑا پوتر منیا جاندا سی۔ لوک روایت مطابق جنڈ دی اگنی(اگ) وچّ اگن-دیوتا خود نواس کردا اے۔ شمی وچوں اگّ کڈھن توں پہلاں اگنی دیوتے دی پوجا کیتی جاندی سی اتے اگنی دیوتے نوں خوش کرن لئی اک ناچ (شمی) نچیا جاندا سی۔ اس طرحاں پہلے ویلےآں وچّ ایہہ ناچ سرد رتّ وچّ جنڈی دی اگّ دوآلے گھیرا بنا کے نچیا جاندا سی۔ اس تتھّ دی پشٹی(وضاحت)، سمی دے گیتاں وچّ ‘سمی میری ون` دی جو ستھائی گائی جاندی اے، اس توں وی ہو جاندی اے۔ کئی وار جنڈ دے ون دا مانویکرن وی سمی دیوی دے روپ وچّ کر لیا جاندا سی۔ ‘سمی میری ون` دی ستھائی سمی دیوی دی پوجا ولّ وی سنکیت کردی اے۔ سمی ناچ دا ارمبھ(شروع) دھارمک پوجا پدھتی دے انترگت ہویا ہون کر کے اس ناچ وچّ پرستت کیتے جان والے گیتاں وچّ دھارمک سر وی بھارو ہندی اے۔ نچن والیاں عورتاں اپنے گیتاں راہیں اپنے دیوی-دیوتیاں، گروآں تے پیراں-فقیراں نوں دھیاؤندیاں اوہناں دی استت کردیاں سن۔ وشکارلے ویلے تکّ آؤندیاں ایہہ ناچ ڈھول-سمی دی پریم دی لوک داستان نال جڑ گیا اتے سمی دیوی دی اہمیت گھٹّ گئی۔ ایوں ایہہ لوک-ناچ لوک روپ بنا گیا اتے اس نے اک ستنتر ہوند حاصل کر لئی۔ وشکارلے ویلے پہنچدیاں ڈھول-سمی دی پریم-کتھا وی ناچ اتے گیت دی کتھا بن گئی۔
راجستھان نال جڑی سمی دی روایت
لوک روایت مطابق سمی نے اک خاص ناچ نوں اتے ڈھولے نے اک خاص گیت روپ نوں جنم دتا۔ ڈھول اتے سمی دی کہانی صرف پنجاب وچّ ہی پرچلت نہیں اے سگوں راجستھان وچّ وی ایہہ کہانی کئی روپانتراں وچّ پرچلت ہوئی ملدی اے۔ اک لوک-کتھا مطابق، سمی مارواڑ (راجستھان) دے راجے سورسین دی دھی سی اتے ڈھولا نرور کوٹ دے راجے بیر سین دا پتر سی۔ ایہہ کہانی وشکارلے ویلےآں وچّ اینی مشہور ہوئی کہ اس وچّ مقامی پدھر `تے انیکاں پرورتن(بدلاء) کر لئے گئے۔ کیہا جاندا اے کہ ڈھولے دے وچھوڑے وچّ ویاکل سمی اپنیاں بھاوناواں نوں جنہاں مدراواں تے انگ لہریاں نال پرگٹ کردی سی، اس اپر ہی اس ناچ دی بنیاد ٹکی ہوئی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناچ گٹھ:پنجابی لوکدھارا گٹھ:پنجابی رہتل
نگری زنبجار
نگری زنبجار تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
معتضد
معتضد عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
نیل جزیرہ
نیل جزیرہ بھارت دے انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں وچّ پیندا اک جزیرہ ہے۔ اسدا نام برطانیہ  دے  فوجی افسر جیمز جارج سمتھ نیل دے نام تے پیا ہے جسنے 1857 دا غدر کرن والے کارکناں نال سختی نال نجٹھیا سی۔  اس جزیرے ڈاکٹر کلّ رقبہ 18.9 km2 ہے اتے ایہہ انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے راجگڑھ پورٹ بلیئر توں اتلے چڑھدے پاسے وچ 40 km دی دوری تے پیندا ہے۔
اس ٹاپو دی وسوں 5 پنڈاں وچ وسدی ہے جہناں دے 1-5 تکّ نمبر دتے ہوئے ہن۔
اس جویرے تے بھرتپور وکھے صرف اک ہی سمندری گھاٹ ہے جتھے سیلانیاں نوں جہاز وچوں اتاریا اتے چڑایا جاندا ہے۔ 2001 دی جنگننا مطابق اس جزیرے دی جن آبادی 2868 سی۔ اس جزیرے دی وسوں پینڈو ہے جہناں دا مکھ کِتہ کھیتی باڑی ہے اتے ایہہ جزیرہ باقی انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں نوں سبزیاں سپلائی کردا ہے۔
سمندری بیڑی
اس جزیرے اتے سرکاری سمندری بیڑی جسنوں انگریزی وچ فیری (ferry)کیہا جاندا ہے نیمت روپ وچ چلدی ہے جسدا ویلہ 6:30 سویرے تے 11:00 سویرے ہندا ہے۔ ایہہ پورٹ بلیغر توں ہیولوک جزیرہتکّ قریب 2 گھنٹے اتے ہیولوک جزیرہ توں نیل جزیرہ تکّ 1.30 گھنٹے ویلہ لیندی ہے۔ استوں علاوہ کجھ کروز وغیرا وی چلدے ہن۔ اس بیڑی دی سامان سارنی رتّ اتے موسم مطابق بدلدی رہندی ہے۔
مقامی پدھر تے بیڑی ڈاکٹر سامان سارنی دی سمیکھیا اتے اس لنک تے کیتی جاندی ہے اتے اس لنک تے اہنا دیاں قیمتاں وی دتیاں ہندیاں ہن
باہرلے جوڑ
http://www.andamanpearlpark.org/Aboutneilisland.aspx http://www.andamanpearlpark.com/neil-island.php گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے گٹھ:جزیرے
آق مسجد
آق مسجد (جسنو‏ں سفید مسجد کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) ازبکستان دے شہر تاشقند دی اک مسجد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انوش خان نے 17 واں صدی وچ تعمیر کيت‏‏ا سی۔
حوالے
گٹھ:1842ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:مسیتاںگٹھ:ازبکستان
بیگم ظفر علی
بیگم ظفر علی،ملکہ بیگم، بھارتی جموں اتے کشمیر راج وچ تعلیم اتے صوبائی اسمبلی دے ڈپٹی ڈائریکٹر سی۔ اوہ آل انڈیا ومینس کانفرنس دیاں سرگرمیاں نال جڑی ہوئی سی، پر محمد علی جناح اتے اس دی بھین فاطمہ جناح نال اک ملاقات دی میٹنگ نے اوہناں نوں متاثر کیتا اتے اسنے آزاد بھارت وچ عورتاں دی مکتی تحریک وچ اوہناں دے یتناں ول لئی کانفرنس نوں چھڈّ دتا۔
بیگم علی د‏‏ی شادی سید ظفر علی ہوئی سی تے اس دا اک بیٹا ، آغا شوکت علی سی۔ انجیلز سویٹ: دی کلیکڈڈ نظم کشمیری امریکی شاعر د‏‏ی یاد وچ اک نظم اے ، جو انہاں دے پو‏تے شاہد علی آغا نے لکھی ا‏‏ے۔ 1987 وچ حکومت ہند نے چوتھا انہاں نو‏ں ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے سویلین اعزاز ، پدما شری تو‏ں نوازیا ۔
زندگی
بیگم علی 1901 وچ خان بہادر آغا سید حسین ٹھاکر ، وزیر داخلہ و انصاف ، مہاراجہ ہری سنگھ دے دور وچ پیدا ہوئی سی۔ 1925 وچ ، اس نے اپنے کیریئر دا آغاز گرلز مشن ہائی اسکول (اب ملنسن گرلز اسکول) وچ بطور ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيت‏‏ا۔ خواتین دے حقوق د‏‏ی مضبوط مننے والی بیگم علی نے گھر گھر جاک‏ے وادی وچ لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کيت‏‏ا تے تعلیم دے ذریعہ انہاں نو‏ں بااختیار بنانے دا عزم سکھایا۔ عوامی تقاریب وچ انہاں د‏‏ی تقریراں تو‏ں انہاں خواتین وچ ہلچل مچ گئی جس نے اپنی بیٹیاں نو‏‏ں اسکول بھیجنا شروع کيت‏‏ا۔
بیگم علی دا ویاہ سید ظفر علی نال ہویا سی اتے اس دے گھر اک پتر، آغا شوکت علی دا جم ہویا۔ د انجیلس سوٹ: د اکٹھائے گئی شاعری، اسدے پوتے شاہد علی آغا ولوں لکھیاں گئیاں کشمیری امریکی شاعر، دی یاد وچ اک شاعری اے۔ بھارت سرکار نے 1987 وچ پدم شری دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری اعزاز نال نوازیا گیا۔ بیگم د‏‏ی شادی آغا ظفر علی قزلباش تو‏ں ہوئی سی ، جس دا تعلق کشمیر وچ رہنے والے اک بزرگ افغان گھرانے تو‏ں سی۔ اس جوڑے دے تن بیٹے سن ، آغا ناصر علی- IAS ، اک سرکاری ملازم جو 1977 وچ ہندوستان دے لیبر سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے ، تے آغا شوکت علی ، جو 1947 وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے دوران پاکستان د‏‏ی سول سروس وچ شامل ہوئے سن ۔ سن بیگم دا چھوٹا بیٹا آغا اشرف علی اے جو سکالر سی تے جموں‏ و کشمیر وچ کمشنر ہائر ایجوکیشن دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہويا سی۔ دتی ویلڈ سوٹ: جمع شدہ نظم انہاں دے پو‏تے آغا شاہد علی د‏‏ی لکھی ہوئی نظم اے ، انہاں دا پوت‏ا کشمیری نژاد امریکی مشہور شاعر ا‏‏ے۔ ایہ نظم بیگم ظفر د‏‏ی یاد وچ پیش کيتی گئی ا‏‏ے۔
انہاں نو‏ں ہندوستان حکومت نے 1987 وچ چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز ، پدما شری تو‏ں نوازیا سی۔ بعدازاں دوردرشن انٹرویو وچ ، انہاں نے حکومت کیت‏‏ی جمہوری پالیسیاں دے احتجاج وچ ایوارڈ واپس لینے دا اعلان کيت‏‏ا۔ اوہ 1990 د‏‏ی دہائی وچ امریکا چلی گئياں تے 1999 وچ اپنی موت تک اپنے بیٹے آغا شوکت علی دے نال رني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:بھارتی فعالیت پسند خواتین گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز خواتین گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے مصنف
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کم کرتا گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
عیدی امین
یوگنڈا دا سابق صدر تے رہنما ۔ برطانوی فوج چ رہیا جتھے اسنوں اک بہتر فوجی دی حیثیت نال سلاہیا گیا ۔ اوہ 1971ء چ اک بغاوت راہیں ملک دے اقتدار تے قابض ہون مگروں اسنے برطانوی سامراج نوں شدید تنقید دا نشانہ بنایا تے اسنوں یوگنڈا دے لوکاں نے ہولی ہولی قبول کر لیا ۔ چھیتی ای اسنے خود نوں تاحیات صدر قرار دے دتا ۔ اس دی حکومت نے ایشیائی نژاد لکھاں لوکاں نوں دیس چھڈن اتے مجبور کر دتا ۔ برطانیہ چ وسن آلے بوہتے گجراتی اس دے دور چ ای بے گھر ہوئے ۔ انسانی حقاں دیاں تنظیماں دا کہنا اے کہ اس دے اٹھ سالہ دور حکومت چ اک لکھ توں پنج لکھ لوک مارے گئے ۔ تنزانیہ دی فوج نے اپریل 1979ء چ اسنوں اقتدار توں باہر کڈ دتا ، جس دے مگروں اوہ لبیا چلا گیا ۔ ایسے جلاوطنی چ اوہ جدہ چ مر گیا تے اسنوں جدہ چ ای دفن کیتا گیا ۔ عیدی امین نے دو ویاہ کیتے جنہاں چوں اسدیاں 22 اولاداں ہویاں ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:رپھڑی صفے گٹھ:سیاستدان گٹھ:افریقہ گٹھ:افریفی شخصیتاں گٹھ:صدر
مقتدر
گٹھ:عباسی خلافت
چک 427 ج ب
چک 427 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔