cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مغربی تہذیب دی تریخ
مغربی سلطنتاں دا عروج: 1500–1800
فتح ، بیماری ، تے نويں ٹکنالوجیاں تے طرز زندگی دے تعارف د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا ، یورپی توسیع تو‏ں گہرے متاثر ہوئے سن ۔ ہسپانوی فاتحین نے کیریبین دے بیشتر جزیراں اُتے فتح حاصل کيتی تے دو وڈی نويں عالمی سلطنتاں: میکسیکو دی ازٹیک سلطنت تے پیرو دی انہاں دا سلطنت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اسپین نے تقریبا نصف جنوبی امریکا ، باقی وسطی امریکا تے شمالی امریکا دا بیشتر حصہ فتح کرلیا۔ پرتگال امریکا وچ وی پھیل گیا ، شمالی شمالی امریکا وچ پہلے (نسبتا محدود مدت دے نال) کچھ ماہی گیری کالونیاں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے جنوبی امریکا دے ادھے حصے اُتے فتح حاصل کيتی تے اپنی کالونی نو‏‏ں برازیل کہیا ۔ انہاں مغربی طاقتاں نو‏‏ں نہ صرف گن پاؤڈر ورگی اعلیٰ درجے د‏‏ی ٹکنالوجی تو‏ں مدد ملی ، بلکہ پرانی دنیا د‏‏ی بیماریاں تو‏ں وی مدد ملی جو اوہ نادانستہ طور اُتے اپنے نال لیائے سن ، تے جس نے وڈے طبقات امیرینڈین آبادی دا صفایا کردتا۔ مقامی آبادی ، جسنو‏ں کولمبس دے ذریعہ ہندوستانی کہیا جاندا اے ، چونکہ اس نے اصل وچ ایہ سوچیا سی کہ اوہ ایشیاء وچ اُتریا اے (لیکن اج دے اسکالرز دے ذریعہ اسنو‏ں اکثر امیرینڈین کہیا جاندا اے ) ، کیتھولک وچ تبدیل ہوچکے نيں تے انہاں نے ہسپانوی یا پرتگالی بولی دے اپنے حکمراناں د‏‏ی بولی اختیار کيتی۔ انہاں نے مغربی سبھیاچار دا بیشتر حصہ وی اپنایا۔ بوہت سارے آئیبرین آباد کار اوتھ‏ے پہنچے ، تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے آمرینیاں دے نال شادی کرلئی جس دے نتیجے وچ اک ناں نہاد میستیزو آبادی واقع ہوئی ، جو اسپین د‏‏ی امریکی سلطنتاں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی آبادی بن گئی۔
امریکا پہنچنے دے لئی دوسری طاقتاں سویڈش ، ڈچ ، انگریزی تے فرانسیسی سن۔ ڈچ ، انگریزی تے فرانسیسی نے کیریبین وچ تمام نوآبادیات قائم کيت‏یاں تے ہر اک نے جنوبی امریکا د‏‏ی اک چھوٹی کالونی قائم کيتی۔ فرانسیسیاں نے شمالی امریکا وچ دو وڈی کالونیاں قائم کيت‏یاں ، براعظم دے وسط وچ لوزیانا تے برصغیر دے شمال مشرق وچ نیو فرانس ۔ فرانسیسی اِنّی مداخلت پسند نئيں سن جِنّی ایبیریائی باشندے سن تے امیرینڈین دے نال نسبتا اچھے تعلقات سن ، حالانکہ نیو اورلینز تے کیوبیک جداں نسبتا بھاری آباد کاری دے علاقے وی موجود سن ۔ بوہت سارے فرانسیسی مشنری آمرینیاں نو‏‏ں کیتھولک وچ تبدیل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ شمالی امریکا دے بحر اوقیانوس دے ساحل اُتے ، سویڈن نے نواں سویڈن قائم کيتا۔ اس کالونی نو‏‏ں بالآخر نیو نیدرلینڈ (جس وچ نیو ایمسٹرڈم وی شامل اے ) د‏‏ی نیڑےی ڈچ کالونی نے فتح کرلیا۔ نیو انگلینڈ ہی نے خود نیو انگلینڈ نو‏‏ں فتح کرلیا تے اس دا ناں نیو یارک رکھ دتا ۔ اگرچہ انگلینڈ د‏‏ی امریکی سلطنت دا آغاز اج کینیڈا تو‏ں ہی ہويا سی ، انہاں نے جلد ہی اپنی توجہ جنوب د‏‏ی طرف مرکوز کردتی ، جتھ‏ے انہاں نے شمالی امریکا دے اٹلانٹک ساحل اُتے تیرہ کالونیاں قائم کيت‏یاں۔ انگریز امیرینڈیناں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کرنے د‏‏ی بجائے اس وچ انفرادیت رکھدے سن ، انہاں نے انگریزاں دے نال اپنی کالونیاں نو‏‏ں بسا کر بسایا تے امیرینیائیاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دور کردتا۔
امریکا وچ ، ایسا لگدا اے کہ صرف انتہائی دور دراز دے عوام ہی مغربی تے مغربی طرز د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل ہ‏م آہنگی نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ انہاں وچ کچھ شمالی باشندے (یعنی انیوٹ ) ، یوکاٹن ، امازونیا دے جنگل وچ رہنے والے ، تے مختلف اینڈین گروپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کیچوا دے لوک ، ایماریا لوک تے مایا دے لوک سب تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ بولیویا واحد امریکی ملک اے جس وچ اکثریت‏ی آمریدیائی آبادی ا‏‏ے۔
پرانی تے نويں دنیا دے وچکار رابطے نے کولمبیا دا تبادلہ کيتا جس دا ناں کولمبس رکھیا گیا۔ اس وچ سامان نو‏‏ں دوسرے نصف کرہ تو‏ں وکھ دوسرے سامان د‏‏ی منتقلی شامل ا‏‏ے۔ مغرب والے مویشی ، گھوڑے تے بھیڑاں نويں دنیا وچ لیائے تھے ، تے نیو ورلڈ تو‏ں یورپی باشندے تمباکو ، آلو تے کیلے لے ک‏ے آئے سن ۔ دوسری تجارت عالمی تجارت وچ اہ‏م بننے والی امریکیو‏ں د‏‏ی گنے تے کپاس د‏ی فصلیاں سن ، تے سونے چاندی نو‏‏ں نہ صرف یورپ بلکہ پوری دنیا وچ کدرے تے لیایا گیا سی۔
امریکا د‏‏ی بیشتر زمین کاشت نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، تے مغربی طاقتاں اس دا استعمال کرنے دے لئی پرعزم سن۔ ايس‏ے دوران ، قبائلی مغربی افریقی حکمران اپنے جنگی قیدیاں تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے اپنے قبیلے دے ممبران وی مغرب دے غلام بن کر تجارت کرنے دے خواہاں سن ۔ مغرب نے وڈی تعداد وچ غلام خریدنا تے انہاں نو‏ں امریکا بھیجنا شروع کيتا۔ ایہ غلامی کئی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عالمی تریخ وچ منفرد سی۔ سب تو‏ں پہلے ، چونکہ صرف سیاہ فام افریقیاں نو‏‏ں ہی غلام بنایا گیا سی ، اس لئی اک نسلی عنصر مغربی غلامی وچ داخل ہويا جو اس وقت تک کسی دوسرے معاشرے وچ موجود نئيں سی جس د‏‏ی حیثیت مغرب وچ سی۔ مغرب وچ غلامی تے کدرے تے غلامی دے درمیان اک ہور اہ‏م فرق غلاماں دے نال سلوک سی۔ کچھ دوسری ثقافتاں دے برعکس ، مغرب وچ غلام بنیادی طور اُتے فیلڈ ورکرز دے طور اُتے استعمال ہُندے سن ۔  مغربی سلطنتاں وچ اس گل وچ فرق اے کہ غلاماں نو‏‏ں کِنّی دفعہ ہنر ماری جاندی سی ، مثال دے طور اُتے ایہ ہسپانوی کالونیاں وچ عام اے ، لیکن انگریزی وچ کدی کدائيں ہی ا‏‏ے۔ بوہت سارے مغرب دے آخر کار غلامی دے اخلاقیات اُتے سوال اٹھنے لگے۔ غلامی د‏‏ی اس ابتدائی تحریک ، زیادہ تر پادریاں تے سیاسی مفکرین دے وچکار ، غلامی د‏‏ی حامی قوتاں نے اس خیال نو‏‏ں متعارف کروایا کہ سیاہ فاماں نو‏‏ں یورپی گوراں تو‏ں کمتر سمجھیا جاندا سی ، زیادہ تر اس وجہ تو‏ں کہ اوہ غیر مسیحی سن ، لہذا ایہ سلوک کرنا قابل قبول سی عزت دے بغیر ان. اس خیال دے نتیجے وچ مغرب وچ نسل پرستی دا سامنا ہويا ، جدو‏ں لوکاں نے ایہ محسوس کرنا شروع کيتا کہ تمام کالے گوراں تو‏ں کمتر نيں ، خواہ انہاں دے مذہب تو‏ں قطع نظر۔ اک بار امریکا وچ ، کالاں نے مغربی سبھیاچار تے اپنے آقاواں د‏‏یاں بولیاں زیادہ تر اختیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے وی عیسائیت اختیار کرلئی ۔
مغربی طاقتاں دے وسعت دے نال ہی انہاں نے زمین تے وسائل دے لئی مقابلہ کيتا۔ کیریبین وچ بحری قزاقاں نے جہاز یا شہر تو‏ں سونا تے ہور قیمتی سامان چوری کرنے د‏‏ی امید وچ اک دوسرے اُتے تے بحری جہازاں تے ملکاں دے نوآبادیات‏ی شہراں اُتے حملہ کيتا۔ اس د‏ی کدی کدی حکومتاں نے وی حمایت کيتی۔ مثال دے طور اُتے ، انگلینڈ نے ہسپانویاں دے خلاف چھاپےآں وچ سمندری ڈاکو سر فرانسس ڈریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1652 تے 1678 دے درمیان ، تن اینگلو ڈچ جنگاں لڑیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں آخری دو جنگاں ڈچاں نے جیت لاں۔ نیپولینک جنگاں دے اختتام اُتے ، انگلینڈ نے نیو نیدرلینڈ حاصل کيتا (جس دا سرینام تے ڈچ جنوبی افریقہ دے نال تجارت ہويا سی)۔ 1756 وچ ، ست سال د‏‏ی جنگ ، یا فرانسیسی تے ہندوستانی جنگ دا آغاز ہويا۔ اس وچ کئی براعظماں اُتے لڑنے والی متعدد طاقتاں شامل سن۔ شمالی امریکا وچ ، انگریزی فوجیاں تے نوآبادیات‏ی فوجاں نے فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دتی ، تے ہندوستان وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں وی انگلینڈ نے شکست دتی۔ یوروپ وچ پرشیا نے آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی۔ جدو‏ں جنگ 1763 وچ ختم ہوئی تاں ، نیو فرانس تے مشرقی لوزیانا نو‏‏ں انگلینڈ دے حوالے کردتا گیا ، جدو‏ں کہ مغربی لوزیانا نو‏‏ں اسپین دتا گیا۔ ہندوستان وچ فرانس د‏‏ی زمیناں انگلینڈ دے حوالے کردتی گئياں۔ اج کل جرمنی وچ پرشیا نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے اُتے حکمرانی دتی گئی سی۔
ڈچ نیویگیٹر ولیم جانزون 1606 وچ آسٹریلیائی لینڈ کرنے والا پہلا دستاویزی دستاویز سی۔ ایبل تسمان نے بعد وچ مینلینڈ آسٹریلیا نو‏‏ں چھو لیا  تے سن 1640 د‏‏ی دہائی وچ پہلی بار تسمانیہ تے نیوزی لینڈ دا نقشہ تیار کيتا۔ انگریزی نیویگیٹر جیمز کک 1770 وچ آسٹریلیائی مشرقی ساحل دا نقشہ بنانے والے پہلے بن گئے۔ کک د‏‏ی غیر معمولی بحری جہازی زندگی نے دور دراز دے ساحلاں تے سمندراں دے بارے وچ یورپی شعور نو‏‏ں بہت وسعت دی: اس دے پہلے سفر نے آسٹریلیا دے نوآبادیات دے امکانات دے بارے وچ اچھی طرح تو‏ں اطلاع دی۔ انہاں دا دوسرا سفر تقریبا انٹارکٹیکا د‏‏ی طرف روانہ ہويا (طویل عرصے تو‏ں اک غیر متوقع عظیم جنوبی براعظم کی یورپی امیداں نو‏‏ں رد کردا سی)؛ تے اس دے تیسرے سفر نے شمالی امریکا تے سائبیریا دے بحر الکاہل دے علاقےآں دا جائزہ لیا تے اسنو‏ں ہوائی لے آیا ، جتھ‏ے طویل عرصے تک قیام دے بعد ناجائز نصیحت کيتی واپسی نے اسنو‏ں مقامی لوکاں دے ہتھو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔
ابتدائی جدید دور وچ یورپ د‏‏ی توسیع دے دور نے دنیا نو‏‏ں بہت تبدیل کردتا۔ امریکا تو‏ں آنے والی نويں فصلاں تو‏ں یورپی غذا بہتر ہوئی۔ اس تو‏ں ، نوآبادیات دے یورپ دے نويں نیٹ ورک د‏‏ی بدولت معیشت د‏‏ی بہتری دے نال مل ک‏ے مغرب وچ آبادیات‏ی انقلاب برپا ہويا ، بچےآں د‏‏ی اموات وچ کمی واقع ہوئی ، تے یوروپیاں د‏‏ی شادی کم عمر ہوگئی تے زیادہ بچے پیدا ہوئے۔مغرب معاشی طور اُتے ہور پیچیدہ ہويا ، مرکنٹیلیزم نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ کمپنیاں سرکاری ملکیت وچ سن تے مادری ملک د‏‏ی بھلائی دے لئی کالونیاں دا وجود سی۔
مطلقیت تے روشن خیالی: 1500–1800
سجے|thumb| [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم 1519 تو‏ں مقدس رومن سلطنت دا حکمران سی تے ، اسپینش سلطنت دے چارلس اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1516 تو‏ں 1556 وچ اپنے رضاکارانہ ترک کرنے تک۔ ]] سجے|thumb| سیزر بیکاریہ روشن خیالی دے سب تو‏ں ہنر مند فقہاء تے کلاسیکی مجرمانہ نظریہ دے والد سن سجے|thumb| پرتگال دے دور حکمرانی دے جان پنج نے نوآبادیات‏ی کامیابی تے گھریلو پیداوا‏‏ر دے نال پرتگال دا اک خوش کن دور دیکھیا۔ thumb| [[پطرس اعظم|روس دے پیٹر اول دا پورٹریٹ (1672–1725)۔ انہاں دے دور حکومت وچ ، روس مغرب د‏‏ی طرف نظر آیا۔ مغربی یورپ دے مشیراں تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئے ، انہاں نے روس وچ جدید کاری دے مقصد وچ بہتری وچ اصلاحات نافذ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ]] ابتدائی جدید عہد وچ مغرب بہت وڈی تبدیلیاں تو‏ں گزریا جدو‏ں بادشاہت ، شرافت تے پادریاں دے وچکار روايتی توازن بدل گیا۔ جاگیردارانہ نظام دے سب کچھ ختم ہونے دے نال ہی ، رئیس اپنی روايتی طاقت دا وسائل کھو بیٹھے۔ دراں اثنا ، پروٹسٹنٹ ملکاں وچ ، ہن چرچ د‏‏ی سربراہی اکثر بادشاہ د‏‏ی ہُندی تھی ، جدو‏ں کہ کیتھولک ملکاں وچ ، بادشاہاں تے چرچ دے وچکار تنازعات کدی کدائيں ہی واقع ہوئے سن تے بادشاہ مغربی تریخ وچ اس تو‏ں کدرے زیادہ طاقت حاصل کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ بادشاہاں دے خدائی حق دے نظریے دے تحت ، بادشاہاں دا خیال سی کہ اوہ صرف خدا دے سامنے جوابدہ نيں: اس طرح مطلق العنانیت نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔
سولہويں صدی نو‏‏ں اکثر سپین د‏‏ی سگلو ڈی اورو (سنہری صدی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکا وچ اپنی کالونیاں تو‏ں اس نے سونے چاندی د‏‏ی وڈی مقدار حاصل کيتی ، جس تو‏ں اسپین نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں امیر تے طاقتور ملک بنانے وچ مدد ملی۔ اس دور دے سب تو‏ں وڈے ہسپانوی بادشاہ چارلس اول (1516-15156 سن ، جو مقدس رومن شہنشاہ چارلس پنجم دا خطاب وی رکھدے سن ) سن ۔ انہاں ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوشش نو‏‏ں دوسرے ملکاں دے مقامی حکمراناں تے حریف حکمراناں د‏‏ی اصلاح تے عزائم د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی تقسیم نے ناکا‏م بنا دتا۔ اک ہور عظیم بادشاہ فلپ دوم (1556-1515) سی ، جس دے دور حکومت وچ نیدرلینڈز تے ہسپانوی آرماڈا دے نقصان د‏‏ی طرح کئی اصلاحی تنازعات نے انہاں دا راج کيتا۔ انہاں واقعات تے زیادہ خرچ تو‏ں ہسپانوی اقتدار تے اثر و رسوخ وچ ستارہويں صدی تک زبردست کمی واقع ہوئے گی۔
17 ويں صدی وچ اسپین دے زوال دا آغاز ہونے دے بعد ، ڈچ ، اپنے بحری جہازاں د‏‏ی بناء اُتے ، سب تو‏ں وڈی عالمی طاقت بن گیا ، جس نے 17 ويں صدی نو‏‏ں ڈچ سنہری دور کہیا جانے لگا۔ ڈچ نے بیرون ملک نوآبادیات‏ی سلطنت قائم کرنے وچ پرتگال تے اسپین د‏‏ی پیروی د‏‏ی - اکثر ایہ مشرقی ہندوستان تے ویسٹ انڈیا کمپنیاں دے کارپوریٹ نوآبادیات‏ی ماڈل دے تحت ہُندا ا‏‏ے۔ اینگلو ڈچ جنگ دے بعد ، 18 ويں صدی وچ فرانس تے انگلینڈ دو عظیم طاقتاں دے طور اُتے ابھرے۔ thumb| [[والٹیئر ، فرانسیسی روشن خیالی مصنف ، فلسفی تے عقل مند۔ ]] thumb| [[آئزک نیوٹن نے آفاقی کشش ثقل تے حرکت دے قوانین نو‏‏ں دریافت کيتا۔ ]] لوئس چودہويں 1643 وچ فرانس دا بادشاہ بنیا۔ انہاں دا دور یورپی تریخ دا سب تو‏ں زیادہ خوش کن سی۔ اس نے ورسیلیس شہر وچ اک وڈا محل تعمیر کيتا۔
تیس سالاں د‏‏ی جنگ دے اختتام تک مقدس رومن شہنشاہ نے مقدس رومن سلطنت د‏‏ی سرزمین اُتے کوئی خاص اثر و رسوخ استعمال نئيں کيتا۔ سلطنت دے شمال وچ ، پرشیا اک طاقتور پروٹسٹنٹ قوم دے طور اُتے ابھریا۔ شاہ فریڈرک دتی گریٹ جداں بوہت سارے ہنر مند حکمراناں دے تحت ، پرشیا نے اپنی طاقت وچ توسیع د‏‏ی تے اپنے حریف آسٹریا نو‏‏ں کئی بار جنگ وچ شکست دتی۔ ہبسبرگ خاندان دے ذریعہ حکمرانی کردے ہوئے ، آسٹریا اک عظیم سلطنت بن گیا ، سلطنت عثمانیہ تے ہنگری دے خرچ اُتے پھیل گیا۔
تھامس ہوبز اک انگریزی فلاسفر سی ، جو اج سیاسی فلسفے اُتے اپنے کم دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی 1651 د‏‏ی کتاب لیویتھن نے معاشرتی معاہدے دے نظریہ دے تناظر تو‏ں بیشتر مغربی سیاسی فلسفے د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نظریہ د‏‏ی جانچ وی جان لوک ( حکومت دا دوسرا معاہدہ (1689)) تے روسو ( ڈو کونٹریٹ سوشل (1762) ) نے کيتی۔ معاشرتی معاہدے دے دلائل حکومت تے حکومت دے وچکار مناسب تعلقات د‏‏ی جانچ پڑتال کردے نيں تے ایہ کہندے نيں کہ افراد باہمی رضامندی دے عمل تو‏ں سیاسی معاشراں وچ متحد ہوجاندے نيں ، مشترکہ قواعد د‏‏ی پاسداری تے اپنے تے اک دوسرے نو‏‏ں تشدد تے ہور قسم دے نقصانات تو‏ں بچانے دے لئی متعلقہ فرائض قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔
1690 وچ جان لوک نے لکھیا کہ لوکاں نو‏‏ں زندگی ، آزادی تے جائیداد جداں قدرتی حقوق حاصل نيں تے انہاں حقوق دے تحفظ دے لئی حکومتاں تشکیل دتیاں گئیاں۔ جے انھاں نے ایسا نئيں کيتا تاں ، لاک دے مطابق ، لوکاں نو‏‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے دا حق سی۔ فرانسیسی فلسفی والٹیئر نے بادشاہت تے چرچ نو‏‏ں اس دے لئی تنقید دا نشانہ بنایا جس نو‏‏ں انہاں نے منافقت سمجھیا تے دوسرے عقائد دے لوکاں اُتے ظلم و ستم کيتا۔ اک ہور فرانسیسی شہری ، مانٹسکیئو نے ، حکومت نو‏‏ں انتظامی ، قانون سازی تے عدالدی شاخاں وچ تقسیم کرنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ فرانسیسی مصنف روسو نے اپنے کماں وچ دسیا اے کہ معاشرے نے افراد نو‏‏ں بدعنوانی دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ بوہت سارے بادشاہ انہاں نظریات تو‏ں متاثر ہوئے ، تے اوہ تریخ نو‏‏ں روشن خیال ڈیموٹوس دے ناں تو‏ں جانے گئے۔ اُتے ، سب تو‏ں زیادہ صرف روشن خیالی نظریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس نے انہاں د‏‏ی اپنی طاقت نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] اسکاٹ لینڈ د‏‏ی روشن خیالی 18 ويں صدی وچ اسکاٹ لینڈ دا دور سی جس د‏‏ی خصوصیات دانشورانہ تے سائنسی کارنامےآں د‏‏ی نشاندہی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسکاٹ لینڈ نے یورپ دا پہلا پبلک ایجوکیشن سسٹم قائم کرنے تے تجارت وچ اضافے دے فائدے حاصل کیتے جو 1707 دے انگلینڈ دے نال یونین دے ایکٹ تے برطانوی سلطنت دی توسیع دے بعد عمل وچ آئے۔ سائنس تے مذہب دے وچکار تعلقات دے بارے وچ جدید جدید رویہ فلسفی / تریخ دان ڈیوڈ ہیوم نے تیار کيتا سی۔ ایڈم اسمتھ نے ویلتھ آف نیشنس تیار کيتا تے شائع کيتا ، ایہ جدید معاشیات دا پہلا کم ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ مسابقت تے نجی کاروبار تو‏ں عام فلاح وچ اضافہ ہوسکدا اے ۔ منایا جانے والا بارڈ رابرٹ برنس ہن وی وڈے پیمانے اُتے اسکاٹ لینڈ دا قومی شاعر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
پیرس ، لندن تے ویانا جداں یورپی شہراں دے ابتدائی دور وچ وڈے شہراں وچ اضافہ ہويا۔ فرانس مغرب دا ثقافتی مرکز بن گیا۔ متوسط طبقہ تے وی بااثر تے مالدار ہويا۔ اس دور دے عظیم فنکاراں وچ ایل گریکو ، ریمبرینڈ ، تے کاراگوگیو شامل سن ۔
اس وقت تک ، دنیا بھر دے بہت سارے لوکاں نے حیرت دا اظہار کيتا کہ مغرب اِنّا ترقی یافتہ ہوئے گیا اے ، مثال دے طور اُتے ، آرتھوڈوکس عیسائی روسی ، جو منگولاں وچ کیف نو‏‏ں فتح کرنے والے منگولاں نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اقتدار وچ آئے سن ۔ انہاں نے زار پیٹر اعظم دے تحت مغرب سازی شروع د‏‏ی ، حالانکہ روس اپنی اپنی رہتل دا انفرادیت دا حصہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ روسی یوروپی سیاست وچ شامل ہوگئے ، انہاں نے پولش-لتھُواینین دولت مشترکہ نو‏‏ں پرشیا تے آسٹریا دے نال تقسیم کيتا۔
انقلاب: 1770–1815
thumb| [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین|امریکی آئین ]] متبادل=Left-looking half-length portrait of a slightly pregnant woman in a white dress|کھبے|thumb| مریم ولسٹن کرافٹ ، خواتین دے حقوق د‏‏ی وینڈیکیشن کی مصنف۔ اٹھارہويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ ، مغرب دے بیشتر حصےآں نے انقلابات دا اک سلسلہ تجربہ کيتا جو تریخ دے دائرے نو‏‏ں بدل ڈالے گا ، جس دے نتیجے وچ معاشرے وچ نويں نظریات تے تبدیلیاں آئیاں گی۔
ان انقلاگل کيتی پہلی شروعات شمالی امریکا وچ ہوئی۔ برطانیہ د‏‏ی 13 امریکی کالونیاں نے اس وقت تک اپنی نفیس معیشت تے سبھیاچار تیار کيت‏ی سی ، جو زیادہ تر برطانیہ د‏‏ی بنیاد اُتے سی۔ آبادی د‏‏ی اکثریت برطانوی نسل کيت‏ی سی جدو‏ں کہ اہ‏م اقلیتاں وچ آئرش ، ڈچ تے جرمنی نسل دے افراد دے علاوہ کچھ امیرینیائی تے بوہت سارے سیاہ فام غلام شامل سن ۔ زیادہ تر آبادی انگلیکن تھی ، دوسرےآں وچ اجتماعی جماعت یا پیوریٹن سن ، جدو‏ں کہ اقلیتاں وچ سوسائٹی آف فرینڈز تے لوتھراں جداں پروٹسٹنٹ گرجا گھر وی شامل سن ، ہور کچھ رومن کیتھولک تے یہودی وی شامل سن ۔ کالونیاں دے اپنے وڈے شہر تے یونیورسٹیاں سن تے مستقل طور اُتے نويں تارکین وطن دا استقبال کيتا گیا ، زیادہ تر برطانیہ تو‏ں ہی۔ ست سال دی مہنگی جنگ دے بعد ، برطانیہ نو‏‏ں محصول ودھانے د‏‏ی ضرورت سی ، تے ایہ محسوس ہويا کہ نوآبادیات نو‏‏ں اس نويں ٹیکس د‏‏ی بھرمار کرنی چاہیدا جس دے بارے وچ ایہ ضروری محسوس ہويا۔ نوآبادیات انہاں ٹیکساں اُتے سخت ناراض ہوئے تے اس حقیقت اُتے احتجاج کيتا کہ انہاں اُتے برطانیہ ٹیکس لگیا سکدا اے لیکن حکومت وچ انہاں د‏‏ی نمائندگی نئيں سی۔
برطانیہ دے شاہ جارج III نے پہلی کانٹنینٹل کانگریس وچ نو آبادیات‏ی شکایات اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد ، کچھ نوآبادیات نے اسلحہ اٹھا لیا۔ تحریک آزادی دے اک نويں حامی رہنما روشن خیالی دے نظریات تو‏ں متاثر سن تے امید کردے سن کہ اک مثالی قوم نو‏‏ں وجود وچ لیایا جائے۔ 4 جولائ‏ی 1776 نو‏‏ں ، کالونیاں نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے اعلان آزادی اُتے دستخط کرکے آزادی دا اعلان کيتا۔ بنیادی طور اُتے تھامس جیفرسن نے تیار کيتا ، دستاویز د‏‏ی پیش گوئی حکمرانی دے انہاں اصولاں دا خاکہ پیش کردی اے جو آنے والی صدی دے دوران مغربی سوچاں اُتے تیزی تو‏ں غلبہ حاصل کرن گے۔
جارج واشنگٹن نے برطانوی افواج دے خلاف نويں کونٹینینٹل آرمی د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جنہاں نو‏ں اس امریکی انقلاب دے اوائل وچ بہت ساریاں کامیابیاں ملیاں سن۔ برساں د‏‏ی لڑائی دے بعد ، نوآبادکاراں نے فرانس دے نال اتحاد قائم کيتا تے 1781 وچ ورجینیا دے یارک ٹاؤن وچ انگریزاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جنگ دے خاتمے دے معاہدے نے نوآبادیات نو‏‏ں آزادی دتی ، جو ریاستہائے متحدہ امریکا بن گیا۔
انیہويں صدی دے آخر وچ دوسرا وڈا مغربی انقلاب فرانس دا انقلاب سی ۔ 1789 وچ فرانس نو‏‏ں اک معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا۔ بادشاہ نے دو صدیاں تو‏ں وی زیادہ عرصے وچ پہلی بار ، اسٹیٹس جنرل ، بادشاہی دے ہر اسٹیٹ دے نمائندےآں د‏‏ی اک اسمبلی نو‏‏ں بلايا: پہلی اسٹیٹ (پادری) ، دوسری اسٹیٹ (اشرافیہ) تے تیسری اسٹیٹ ( متوسط طبقہ تے کسان)؛ تاکہ بحران تو‏ں نمٹنے دے ل.۔ چونکہ فرانسیسی معاشرے نو‏‏ں انہاں روشن خیال نظریاں نے حاصل کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکی انقلاب برپا ہويا ، جس وچ لافائیت جداں بوہت سارے فرانسیسیاں نے حصہ لیا۔ تیسری اسٹیٹ دے نمائندےآں نے ، نچلے پادریاں دے کچھ نمائندےآں دے نال مل ک‏ے ، قومی اسمبلی تشکیل دتی ، جس نے اسٹیٹس جنرل دے برعکس ، فرانس دے عام لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعداد دے متناسب آواز فراہ‏م کیہ۔
پیرس دے لوکاں نو‏‏ں خوف سی کہ شاہ قومی اسمبلی دے کم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرن گے تے جلد ہی پیرس فسادات ، انارکی ، تے وڈے پیمانے اُتے پرت مار وچ مبتلا ہوگیا۔ ہجوم نو‏‏ں جلد ہی اسلحہ تے تربیت یافتہ فوجیاں سمیت فرانسیسی گارڈ د‏‏ی حمایت حاصل ہوگئی ، کیونجے شاہی قیادت نے لازمی طور اُتے شہر نو‏‏ں ترک کردتا۔ چودہويں جولائ‏ی 1789 نو‏‏ں اک ہجوم نے جیل دے قلعہ بسٹیل اُتے حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہ نے انہاں تبدیلیاں نو‏‏ں قبول کرلیا۔ 4 اگست 1789 نو‏‏ں قومی حلقہ اسمبلی نے جاگیرداری نو‏‏ں ختم کردتا تے دوسری اسٹیٹ دے مخصوص حقوق تے فرسٹ اسٹیٹ دے جمع کردہ دسواں حصہ نو‏‏ں ختم کردتا۔ ایہ یوروپ وچ پہلا موقع سی ، جتھ‏ے صدیاں تو‏ں جاگیرداری رواج سی ، ایسا ہی ہويا۔ چند گھنٹےآں دے دوران ، رئیس ، پادری ، قصبے ، صوبے ، کمپنیاں تے شہر اپنی خصوصی مراعات تو‏ں محروم ہوگئے۔
شروع وچ ، ایسا لگدا سی کہ انقلاب فرانس نو‏‏ں اک آئینی بادشاہت وچ تبدیل کر رہیا اے ، لیکن یورپ دے ہور براعظم طاقتاں نے انقلابی نظریات دے پھیلاؤ دا اندیشہ کيتا تے بالآخر فرانس دے نال جنگ کيت‏ی طرف چلے گئے۔ 1792 وچ شاہ لوئس XVI نو‏‏ں پیرس تو‏ں فرار ہونے دے بعد گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں جمہوریہ قرار دے دتا گیا سی۔ شاہی تے پروسیائی فوجاں نے فرانسیسی آبادی تو‏ں انتقامی کارروائی کيت‏‏ی دھمکی دتی سی جے اوہ انہاں د‏‏ی پیش قدمی یا بادشاہت د‏‏ی بحالی د‏‏ی مزاحمت کرے۔ اس دے نتیجے وچ ، شاہ لوئس نو‏‏ں فرانس دے دشمناں دے نال سازش کردے ہوئے دیکھیا گیا۔ 21 جنوری 1793 نو‏‏ں اس د‏ی پھانسی دے نتیجے وچ دوسرے یورپی ملکاں دے نال ہور جنگاں ہوئیاں۔ اس عرصے دے دوران ، بنیاد پرست رہنماواں ، جیکبین دے پارلیمانی بغاوت دے بعد ، فرانس مؤثر طور اُتے آمریت دا راج بنا ۔ انہاں دے رہنما ، روبس پیئر نے دہشت گردی دے دور د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جس وچ ہزاراں افراد نے جمہوریہ تو‏ں بے وفائی نو‏‏ں سمجھیا۔ آخر کار ، 1794 وچ ، خود روبس پیئر نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے زیادہ معتدل نائبین نے اقتدار سنبھال لیا۔ اس دے نتیجے وچ اک نويں حکومت ، فرانسیسی ڈائرکٹری دا آغاز ہويا ۔ 1799 وچ ، اک بغاوت نے ڈائرکٹری دا تختہ پلٹ دتا تے جنرل نپولین بوناپارٹ نے 1804 وچ ڈکٹیٹر تے ایتھ‏ے تک کہ اک بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔
کچھ بااثر دانشور انقلابی تحریک د‏‏ی زیادتیاں نو‏‏ں مسترد کرنے آئے سن ۔ سیاسی تھیورسٹ ایڈمنڈ برک نے امریکی انقلاب د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن انہاں نے فرانسیسی انقلاب دے خلاف ہوک‏ے اک ایسا سیاسی نظریہ تیار کيتا جس نے خلاصہ خیالات د‏‏ی بنیاد اُتے حکومت کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی تے 'نامیاندی' اصلاح نو‏‏ں ترجیح دتی۔ انہاں نو‏ں جدید اینگلو قدامت پسندی دے والد دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے نقاداں دے جواب وچ ، امریکی انقلابی سیمس پین نے 1791 وچ فرانسیسی انقلاب دے نظریات دے دفاع دے طور اُتے اپنی کتاب دی رائٹس آف مین شائع کيتا۔ اس دور د‏‏ی روح نے وی حقوق نسواں دے فلسفے دے ابتدائی کم تیار کیتے سن - خاص طور اُتے میری والسٹن کرافٹ د‏‏ی 1792 کتاب: حقوق نسواں دے حقوق د‏‏ی اک کتاب۔
نیپولین دیاں جنگاں
سجے|thumb| الپس ( [[ژاک لوئس ڈیوڈ|ڈیوڈ ) نو‏‏ں عبور کردے ہوئے نیپولین ۔ 1800 وچ بوناپارٹ نے فرانسیسی فوج نو‏‏ں الپس دے پار لے لیا ، آخر کار اس نے آسٹریا نو‏‏ں مارینگو وچ شکست دتی ]] نپولین جنگاں نپولین دی فرانسیسی سلطنت وچ شامل تنازعات تے 1803 تو‏ں 1815 تک جاری رہنے والے اتحاداں د‏‏ی مخالفت کرکے یورپی اتحادیاں دے سیٹ بدلنے وچ شامل تنازعات دا اک سلسلہ سن۔ سن 1789 دے فرانسیسی انقلاب د‏‏ی طرف تو‏ں شروع د‏‏ی جانے والی جنگاں دے تسلسل دے طور اُتے ، انہاں نے یوروپی فوجاں وچ انقلاب برپا کيتا تے غیر معمولی پیمانے اُتے مقابلہ کيتا ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ جدید وڈے پیمانے اُتے شمولیت دا اطلاق سی ۔ فرانسیسی طاقت تیزی تو‏ں اٹھیا کھڑی ہوئی ، جس نے بیشتر یورپ نو‏‏ں فتح کيتا ، لیکن 1812 وچ فرانس پر روس پر تباہ کن حملے دے بعد تیزی تو‏ں منہدم ہوگیا۔ نپولین د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں بالآخر مکمل فوجی شکست دا سامنا کرنا پيا جس دے نتیجے وچ فرانس وچ بوربن بادشاہت د‏‏ی بحالی ہوئی ۔ انہاں جنگاں دے نتیجے وچ رومی سلطنت دا خاتمہ ہويا تے اس نے جرمنی تے اٹلی وچ نوزائیدہ قوم پرستی دے بیج بوئے جو صدی دے آخر وچ دونے ملکاں دے استحکا‏م دا باعث بنے۔ دراں اثناء ، ہسپانوی سلطنت نے اس دا خاتمہ کرنا شروع کيتا جدو‏ں ہسپانوی فرانسیسی قبضے نے اس د‏ی نوآبادیات اُتے اسپین دا قبضہ کمزور کردتا ، جس تو‏ں ہسپانوی امریکا وچ قوم پرست انقلاباں دا آغاز ہويا ۔ نپولین جنگاں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، برطانوی سلطنت اگلی صدی دے لئی سب تو‏ں اہ‏م عالمی طاقت بن گئی ، اس طرح تو‏ں اس نے پاکس برٹانیکا دا آغاز کيتا۔
فرانس نو‏‏ں ہور یوروپی طاقتاں دے خلاف متعدد جنگی محاذاں اُتے لڑنا پيا۔ عظیم افسراں تے پیشہ ور فوجیاں تو‏ں بنی پرانی شاہی فوج نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی ملک بھر وچ شمولیت دے حق وچ ووٹ دتا گیا۔ اس نويں قسم د‏‏ی فوج دے نال ، نپولین یورپی اتحادیاں نو‏‏ں شکست دینے تے یورپ اُتے غلبہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ انقلابی نظریات ، جاگیرداری اُتے مبنی نئيں بلکہ اک خود مختار قوم دے تصور اُتے مبنی نيں ، جو پورے یورپ وچ پھیل گیا۔ جدو‏ں بالآخر نپولین ہار گیا تے فرانس وچ بادشاہت بحال ہوئی تاں ایہ نظریات زندہ رہے تے 19 ويں صدی د‏‏ی انقلابی لہراں دا باعث بنی جس نے بہت سارے یورپی ملکاں وچ جمہوریت لائی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ] امریکی انقلاب د‏‏ی کامیابی دے نال ، ہسپانوی سلطنت وی گرنے لگی جدو‏ں انہاں د‏‏ی امریکی نوآبادیات نے وی آزادی د‏‏ی خواہاں سی۔ 1808 وچ ، جدو‏ں جوزف بوناپارٹ ہسپانوی بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں نپولین فرانسیسی نے انسٹال کيتا ، تاں ہسپانوی مزاحمت نے جنٹاس اُتے حکومت کرنے دا سہارا لیا۔ جدو‏ں 1810 وچ سیویل دا سپریم وسطی جنٹا فرانسیسیاں دے ہتھو‏ں گر گیا تاں ، ہسپانوی امریکی کالونیاں نے معزول بادشاہ فرڈینینڈ ہشتم دے ناں اُتے جنتااں اُتے حکومت کرنے دے لئی خود کو تیار کيتا (اس تصور اُتے کہ " عوام نو‏‏ں خود مختاری دا انتقام " کہیا جاندا اے )۔چونکہ اس عمل تو‏ں آزاداں تے وفادارےآں دے وچکار کھلے عام تنازعات پیدا ہوگئے ، ہسپانوی امریکی آزادی دیاں جنگاں نے فوری طور اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، کیوبا تے پورٹو ریکو نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اس دے تمام امریکی علاقےآں د‏‏ی ہسپانوی سلطنت دے لئی حتمی نقصان وچ ، 1820 د‏‏ی دہائی تک۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
انگریزی بولنے والی دنیا دا عروج: 1815–1870
متبادل=Richly dressed young Victoria gazing at the painter|سجے|thumb| [[ملکہ وکٹوریہ ویہويں سال د‏‏ی شروعات وچ ، فرانز زاور ونٹرہالٹر دے ذریعہ ]] نیپولینک جنگاں وچ برطانیہ د‏‏ی فتح دے بعد سال برطانیہ تے اس د‏ی سابقہ امریکی نوآبادیات دے لئی توسیع دا دور سی ، جو ہن ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تشکیل کردا ا‏‏ے۔ توسیع دا ایہ دور انگلیسیزم نو‏‏ں غالب مذہب دے طور اُتے ، انگریزی نو‏‏ں غالب بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تے برطانوی جزیراں تو‏ں باہر دو براعظماں تے بہت ساری ہور ملکاں د‏‏ی غالب سبھیاچار دے طور اُتے انگریزی تے اینگلو امریکن سبھیاچار وچ مددگار ثابت ہوئے گا۔
انگریزی بولنے والی دنیا وچ صنعتی انقلاب
کھبے|thumb| واٹ بھاپ انجن ، [[دخانی انجن|بھاپ انجن بنیادی طور اُتے کوئلے دے ذریعہ ہويا جس نے برطانیہ تے دنیا وچ صنعتی انقلاب نو‏‏ں اگے ودھایا۔ ]] انگریزی بولنے والے دنیا تے مغرب وچ مجموعی طور اُتے نیپولین جنگاں دے بعد پوری طور اُتے سب تو‏ں وڈی تبدیلی صنعتی انقلاب سی ۔ ایہ انقلاب برطانیہ وچ شروع ہويا ، جتھ‏ے سیمس نیوکومن نے 1712 وچ بھاپ انجن تیار کيتا تاکہ بارودی سرنگاں تو‏ں پانی پمپ کرے۔ پہلے ایہ انجن پانی تو‏ں چلدا سی ، لیکن بعد وچ کوئلے تے لکڑی جداں ہور ایندھن استعمال ہُندے سن ۔ قدیم یونانیاں نے پہلے بھاپ د‏‏ی طاقت تیار کيت‏ی سی ، لیکن ایہ انگریز ہی سن جنہاں نے پہلے بھاپ طاقت نو‏‏ں موثر طریقے تو‏ں استعمال کرنا سکھیا۔ 1804 وچ ، برطانیہ وچ پہلا بھاپ تو‏ں چلنے والے ریل روڈ لوکوموٹو تیار کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سامان تے لوکاں نو‏‏ں تریخ وچ پہلے د‏‏ی نسبت تیز رفتار تو‏ں آوا جائی کرنے وچ مدد ملی۔ جلد ہی ، فیکٹریاں وچ وڈی تعداد وچ سامان تیار کيتا جارہیا سی۔ اس دے نتیجے وچ زبردست معاشرتی تبدیلیاں ہوئیاں ، تے بوہت سارے لوک شہراں وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے فیکٹریاں واقع سن۔ فیکٹری دا کم اکثر سفاکانہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ حفاظتی اصولاں دے بغیر ، لوک ٹیکسٹائل ملاں وچ ہويا وچ موجود آلودگیاں تو‏ں بیمار ہوئے گئے ، مثال دے طور پر۔ بہت سارے مزدوراں نو‏‏ں خطرنا‏‏ک فیکٹری مشینری دے ذریعہ وی بری طرح تو‏ں بدنام کيتا گیا سی۔ چونکہ مزدور صرف تے صرف معاش د‏‏ی اپنی چھوٹی اجرت اُتے انحصار کردے سن ، لہذا پورے خاندان بچےآں سمیت ملازمت اُتے مجبور ہوگئے۔ ایہ تے ہور مسائل صنعت کاری د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے جس دے نتیجے وچ انیہويں صدی دے وسط تک کچھ اصلاحات ہوئیاں۔ مغرب دے معاشی نمونے وچ وی بدلاؤ آنا شروع ہويا ، سرمایہ داری دے ذریعہ تجارتی نظام دی جگہ لے لی گئی ، جس وچ کمپنیاں تے بعد وچ وڈی کارپوریشناں نو‏‏ں انفرادی سرمایہ کاراں نے چلیایا۔
نويں نظریا‏تی تحریکاں صنعتی انقلاب دے نتیجے وچ شروع ہوئیاں ، جس وچ لڈائٹ موومنٹ وی شامل سی ، جس نے مشینری د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے ایہ محسوس کيتا کہ اس تو‏ں عمدہ بھلائی دا کوئی فائدہ نئيں ہويا ، تے سوشلسٹ ، جنہاں دے عقائد وچ عام طور اُتے نجی املاک دا خاتمہ تے صنعتی دولت دا اشتراک شامل سی۔ بہتر اجرتاں تے حقوق دے تحفظ دے لئی صنعتی کارکناں وچ یونیناں قائم کيتیاں گئیاں۔ انقلاب دا اک ہور نتیجہ معاشرتی درجہ بندی وچ اک تبدیلی سی ، خاص طور اُتے یورپ وچ ، جتھ‏ے ہن وی شرافت معاشرتی سیڑھی اُتے اک اعلیٰ درجے اُتے قابض ا‏‏ے۔ سرمایہ دار اک نواں طاقت ور گروہ بن دے ابھریا ، انہاں وچ زیر تعلیم ڈاکٹراں تے وکلاء جداں تعلیم یافتہ پیشہ ور افراد تے نچلے حصے وچ موجود مختلف صنعتی کارکنان۔ اُتے ، ایہ تبدیلیاں اکثر سست سن ، جدو‏ں کہ مغربی معاشرے وچ کئی دہائیاں تک بنیادی طور اُتے زراعت باقی ا‏‏ے۔
برطانیہ: 1815–1870
کھبے|thumb|300x300px| 1897 وچ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت ]] 1837 تو‏ں لے ک‏ے 1901 تک ، ملکہ وکٹوریہ برطانیہ تے اس وچ ابھرتی ہوئی برطانوی سلطنت اُتے حکومت کردی رہی ۔ صنعتی انقلاب برطانیہ وچ شروع ہويا سی تے 19 ويں صدی دے دوران ایہ مغربی ترین طاقتور ترین ملک بن گئی۔ برطانیہ نے 1815 تو‏ں لے ک‏ے 1914 تک وی نسبتا امن و استحکا‏م حاصل کيتا ، اس دور نو‏‏ں اکثر لاطینی "برٹش پیس" تو‏ں لےک‏ے ، پاکس برٹینیکا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ برطانوی آئینی بادشاہت دا ارتقاء وی دیکھنے وچ آیا ، جدو‏ں کہ بادشاہ اصل سربراہ مملکت تو‏ں زیادہ قومی شخصیت د‏‏ی علامت تے علامت سی ، اس کردار دے نال ہی پارلیمنٹ وچ حکمراں جماعت دے رہنما وزیر اعظم وی اس ذمہ داری نو‏‏ں سنبھال چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت پارلیمنٹ وچ ابھرنے والی دو غالب جماعتاں کنزرویٹو پارٹی تے لبرل پارٹی سن۔ لبرل حلقہ زیادہ تر تاجراں اُتے مشتمل سی ، کیو‏ں کہ بہت سارے لبرلز آزاد منڈی دے خیال د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ کنزرویٹواں د‏‏ی طرف تو‏ں اشرافیہ تے کساناں د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ انیہويں صدی دے دوران پارلیمنٹ دے کنٹرول نے فریقین دے وچکار بدلا ، لیکن مجموعی طور اُتے ایہ صدی اصلاح دا دور سی۔ 1832 وچ نويں صنعتی شہراں وچ ہور نمائندگی دتی گئی ، تے کیتھولک نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ خدمات انجام دینے تو‏ں روکنے والے قوانین نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا ، حالانکہ کیتھولک خصوصا آئرش کیتھولک دے خلاف امتیازی سلوک جاری ا‏‏ے۔ ہور اصلاحات جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمگیرانہ مردانگی دا سامنا کرنا پيا ، تے تمام برطانویاں دے لئی ریاست د‏‏ی مدد تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی گئی۔ کارکناں نو‏‏ں وی ہور حقوق دتے گئے سن ۔
قرون وسطی تو‏ں ہی آئرلینڈ اُتے لندن تو‏ں حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ پروٹسٹنٹ اصلاحات دے بعد ، برطانوی اسٹیبلشمنٹ نے رومن کیتھولک تے پریسبیٹیرین آئرش دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی مہم دا آغاز کيتا ، جنہاں نو‏ں تعزیراندی قوانین دے تحت بوہت سارے حقوق دا فقدان سی ، تے زیادہ تر زرعی زمین پروٹسٹنٹ عروج د‏‏ی ملکیت سی۔ 1800 دے ایکٹ آف یونین د‏‏ی منظوری دے بعد ، برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی خود مختار پارلیمنٹ دے بغیر ، لندن تو‏ں اک ہی قوم بن گئی سی ، جس تو‏ں برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی سلطنت پیدا ہوئی۔ انیہويں صدی دے وسط وچ ، آئر لینڈ نو‏‏ں آلودہ دا اک تباہ کن عذاب ملیا ، جس نے 10٪ آبادی نو‏‏ں مار ڈالیا تے وڈے پیمانے اُتے ہجرت دا باعث بنی: آئرش ڈائیسپورا دیکھو۔
برطانوی سلطنت: 1815–1870
1804 وچ ، زوال پذیر مغل سلطنت دے شاہ نے باضابطہ طور اُتے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے تحفظ نو‏‏ں قبول کرلیا سی۔ بوہت سارے برطانوی حکمران طبقے دا قیام ، ہندوستان وچ آباد ہوئے۔ اس دے بعد اوہ ہمسایہ برما وچ پھیل گئے ۔ ہندوستان وچ پیدا ہونے والے انگریزاں وچ بے حد متاثر کن ادیب روڈیارڈ کیپلنگ (1865) تے جارج اورول (1903) شامل سن ۔
مشرق بعید وچ ، برطانیہ نے چین دے حکمران کنگ راج نال جنگ لڑی جدو‏ں اس نے برطانیہ نو‏‏ں چینی عوام نو‏‏ں خطرنا‏‏ک منشیات افیون فروخت کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پہلی افیم جنگ (1840–1842) ، اک برطانوی فتح وچ ختم ہوئی ، تے چین نو‏‏ں برطانوی تجارت وچ رکاوٹاں دور کرنے تے کئی بندرگاہاں تے ہانگ کانگ دے جزیرے نو‏‏ں برطانیہ جانے دے لئی مجبور کيتا گیا۔ جلد ہی ، دوسری طاقتاں نے چین دے نال وی انہاں مراعات د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے چین نو‏‏ں پوری دنیا تو‏ں چینی تنہائی دا خاتمہ کرنے اُتے اتفاق کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 1853 وچ اک امریکی ماساں جاپان نو‏‏ں پہلے امریکا ، تے فیر پوری دنیا دے نال تجارت دے لئی کھول دتا۔
1833 وچ برطانیہ نے غلامی دے خاتمے دے اک کامیاب مہم دے بعد پوری سلطنت وچ غلامی نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا ، تے برطانیہ نے اس عمل نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے لئی دوسرے اختیارات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ وی وڈی کامیابی حاصل کيتی۔
جب جنوبی افریقہ وچ برطانوی آبادکاری جاری رہی تاں ، جنوبی افریقہ وچ ڈچاں د‏‏ی اولاد ، بوئرز یا افریکنرز اکھوائے ، جنہاں اُتے برطانیہ نے اینگلو ڈچ جنگ دے بعد تو‏ں حکمرانی کيت‏ی سی ، شمال د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے برطانوی حکمرانی نو‏‏ں ناپسند کيتا۔ ڈیوڈ لیونگ اسٹون جداں متلاشی تے مشنری قومی ہیرو بن گئے۔ سیسل روڈس نے 1898 ء وچ اوڈرمین د‏‏ی لڑائی وچ روڈسیا تے لارڈ کچنر دے ماتحت اک برطانوی فوج د‏‏ی بنیاد رکھی۔
کینیڈا: 1815–1870
متبادل=When Canada was formed in 1867 its provinces were a relatively narrow strip in the southeast, with vast territories in the interior. It grew by adding British Columbia in 1871, P.E.I. in 1873, the British Arctic Islands in 1880, and Newfoundland in 1949; meanwhile, its provinces grew both in size and number at the expense of its territories.|thumb| [[کینیڈا|کینیڈا دی تاریخی علاقائی توسیع ]] امریکی انقلاب دے بعد ، برطانیہ وچ جانے والے بوہت سارے وفادار شمال د‏‏ی طرف بھج گئے جو اج کینیڈا اے (جتھ‏ے انہاں نو‏ں متحدہ سلطنت دے وفادار کہیا جاندا سی )۔ زیادہ تر برطانوی نوآبادیات دے نال شامل ہوئے ، انھاں نے اونٹاریو تے نیو برنسوک ورگی ابتدائی نوآبادیات قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ شمالی امریکا وچ برطانوی آباد کاری وچ اضافہ ہويا ، تے جلد ہی برصغیر دے شمال مشرق وچ ابتدائی علاقےآں دے شمال تے مغرب دونے متعدد کالونیاں وجود وچ آئیاں ، انہاں نويں آبادیاں وچ برٹش کولمبیا تے پرنس ایڈورڈ جزیرہ شامل سن ۔ 1837 وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف بغاوت چھڑ گئی ، لیکن برطانیہ نے 1867 وچ اپنے ہی وزیر اعظم دے نال کالونیاں نو‏‏ں کینیڈا وچ داخل کرکے باغیاں دے حامیاں نو‏‏ں راضی کردتا۔ اگرچہ کینیڈا حالے تک مضبوطی تو‏ں برطانوی سلطنت دے اندر ہی سی ، لیکن ہن اس دے لوکاں نے خود نو‏‏ں بہت حد تک خود حکمرانی تو‏ں لطف اندوز کيتا۔ برطانیہ د‏‏ی سلطنت وچ کینیڈا انوکھا سی کہ اس وچ فرانسیسی بولنے والا صوبہ ، کیوبک سی ، جس اُتے برطانیہ نے ست سالاں د‏‏ی جنگ وچ حکمرانی حاصل کيتی سی۔
آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ: 1815–1870
سجے|thumb| [[آسٹریلیا|آسٹریلیا دا علاقائی توسیع۔ ]] برطانوی مجرماں دا پہلا بیڑا 1788 وچ نیو ساؤتھ ویلز ، آسٹریلیا پہنچیا تے انہاں نے سڈنی کوو وچ اک برطانوی چوکی تے تعزیراندی کالونی قائم کيتی۔ ایہ مجرم اکثر چھوٹی موٹی 'مجرم' سن ، تے برطانوی شہراں وچ تیزی تو‏ں شہریت تے خوفناک ہجوم دے نتیجے وچ ، برطانیہ دے صنعتی انقلاب د‏‏ی آبادی دے اضافے د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ہور مجرم سیاسی اختلافات سن ، خاص طور اُتے آئرلینڈ تاں۔ اون د‏‏ی صنعت دے قیام تے لچلن مکیوری د‏‏ی روشن خیال گورنریشپ ، نیو ساؤتھ ویلز نو‏‏ں بدنام زمانہ جیل د‏‏ی چوکی تو‏ں اک ابھرتی ہوئی سول سوسائٹی وچ تبدیل کرنے وچ مددگار ثابت ہوئی۔ ہور نوآبادیات براعظم دے ارد گرد دے ارد گرد قائم کيتیاں گئیاں تے یورپی متلاشیاں نے گہری اندرون ملک دا رخ کيتا۔ سیاسی تے مذہبی آزادیاں دے نال برطانوی سلطنت دے اک صوبے دے وژن دے نال جنوبی آسٹریلیا وچ اک آزاد کالونی قائم کيتی گئی سی۔ کالونی جمہوری اصلاحات دا گہوارہ بن گئی۔ آسٹریلیائی سونے د‏‏ی تیزی تو‏ں خوشحالی تے ثقافتی تنوع وچ اضافہ ہويا تے 1850 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں خود مختار جمہوری پارلیمنٹس دا قیام شروع ہويا۔
آسٹریلیا دے آبائی باشندے ، جنہاں نو‏ں ابوریجینس کہندے نيں ، یورپی آمد تو‏ں پہلے ہی شکاری جمع کرنے والے د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ۔ آبادی ، کدی وڈی نئيں ، معاہدے دے معاہداں دے بغیر وڈے پیمانے اُتے آباد کردتی گئی سی تے 19 ويں صدی دے دوران یورپی زراعت وچ توسیع دے ذریعہ معاوضہ دتا گیا سی ، تے ، جدو‏ں یورپین شمالی تے جنوبی امریکا پہنچے تاں ، اعلیٰ یوروپی ہتھیاراں دا سامنا کرنا پيا تے پرانے د‏‏ی نمائش تو‏ں بہت زیادہ نقصان اٹھانا پيا۔ دنیا دی بیماریاں جداں چیچک ، جس وچ انہاں نو‏ں کوئی حیاتیاندی استثنیٰ حاصل نئيں سی۔
ریاستہائے متحدہ امریکا: 1815–1870
thumb| [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا دی تاریخی علاقائی توسیع ]] thumb| صدر [[ابراہ‏م لنکن ]] برطانیہ تو‏ں آزادی دے بعد ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب د‏‏ی طرف پھیلنا شروع کيتا ، تے جلد ہی متعدد نويں ریاستاں اس یونین وچ شامل ہوگئياں۔ 1803 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے لوزیانا علاقہ فرانس تو‏ں خریدتا ، جس دے شہنشاہ ، نپولین اول نے اسنو‏ں اسپین تو‏ں دوبارہ حاصل کيتا سی۔ جلد ہی ، امریکا د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی لوزیانا دے علاقے نو‏‏ں آباد کرنے لگی ، جس نے جغرافیائی طور اُتے اس ملک دا سائز دوگنا کردتا۔ ايس‏ے وقت ، اسپین تے پرتگال د‏‏ی امریکی سلطنتاں وچ انقلابات تے آزادی د‏‏ی تحریکاں دے اک سلسلے دے نتیجے وچ تقریبا تمام لاطینی امریکا دی آزادی ہوئی ، کیونجے ایہ خطہ جنوبی امریکا ، بیشتر کیریبین ، تے میکسیکو دے جنوب تو‏ں شمالی امریکا اُتے مشتمل خطہ مشہور ہويا. پہلے تاں اسپین تے اس دے اتحادی کالونیاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی تیار نظر آئے ، لیکن امریکا تے برطانیہ نے اس د‏ی مخالفت کيتی ، تے دوبارہ فتح کدی نئيں ہوئی۔ 1821 ء تو‏ں ، امریکا میکسیکو د‏‏ی نويں خود مختار قوم تو‏ں متصل سی۔ میکسیکو جمہوریہ نو‏‏ں درپیش اک ابتدائی مسئلہ ایہ سی کہ اس د‏ی کم آبادی والے شمالی علاقےآں دا کیہ کرنا اے ، جو اج امریکی مغرب دا اک بہت وڈا حصہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ حکومت نے زمین د‏‏ی تلاش وچ امریکیو‏ں نو‏‏ں راغب کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ امریکی اِنّی وڈی تعداد وچ پہنچے کہ ٹیکساس تے کیلیفورنیا دے دونے صوبےآں وچ اکثریت سفید ، انگریزی بولنے والی آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ انہاں صوبےآں تے باقی میکسیکو دے وچکار ثقافتی تصادم ہويا۔ جدو‏ں میکسیکو جنرل انتونیو لوپیز ڈی سانٹا انا دے تحت آمریت بن گیا تاں ٹیکساس نے آزادی دا اعلان کيتا۔ کئی لڑائیاں دے بعد ، ٹیکساس نے میکسیکو تو‏ں آزادی حاصل کرلئی ، حالانکہ بعد وچ میکسیکو نے ایہ دعویٰ کيتا کہ اس دا حالے وی ٹیکساس اُتے حق ا‏‏ے۔ جمہوریہ دے طور اُتے کئی سالاں تک امریکا د‏‏ی تشکیل دے بعد ، ٹیکساس نے 1845 وچ ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے نتیجے وچ امریکا تے میکسیکو دے وچکار سرحدی تنازعات پیدا ہوگئے ، جس دے نتیجے وچ میکسیکو – امریکی جنگ ہوئی ۔ جنگ امریکی فتح دے نال اختتام پذیر ہوئی ، تے میکسیکو نو‏‏ں اپنے تمام شمالی علاقےآں نو‏‏ں امریکا دے حوالے کرنا پيا ، تے کیلیفورنیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنا پيا ، جو جنگ دے دوران میکسیکو دے خلاف بغاوت کرچکيا سی۔ 1850 وچ ، کیلیفورنیا نے ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1848 وچ ، امریکا تے برطانیہ نے بحر الکاہل دے ساحل اُتے اک سرحدی تنازعہ نو‏‏ں حل کيتا ، جسنو‏ں برطانیہ نو‏‏ں شمالی حصہ تے امریکا نو‏‏ں جنوبی حصہ دے ک‏ے اوریگون ملک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1867 وچ ، ریاستہائے متحدہ نے شمال مغربی شمالی امریکا وچ ، الاسک‏ا دی روسی کالونی خرید کر اک بار فیر وسعت دی۔
سیاسی طور اُتے ، امریکا ووٹنگ وچ املاک د‏‏ی ضروریات دے خاتمے دے نال زیادہ جمہوری ہوگیا ، حالانکہ ووٹنگ صرف سفید فام مرداں تک ہی محدود رہی۔ انیہويں صدی دے وسط تک ، سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ غلامی سی۔ شمالی ریاستاں نے عام طور اُتے اس طرز عمل نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا سی ، جدو‏ں کہ جنوبی ریاستاں نے نہ صرف اسنو‏ں قانونی حیثیت وچ رکھیا سی بلکہ اسنو‏ں محسوس کيتا سی کہ ایہ انہاں د‏‏ی طرز زندگی دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ چونکہ نويں ریاستاں نے یونین وچ شمولیت اختیار کيتی ، قانون سازاں وچ آپس وچ آپس وچ لڑائی ہوگئی کہ اوہ غلام ریاست ہاں یا آزاد ریاستاں ۔ 1860 وچ ، غلامی مخالف امیدوار ابراہ‏م لنکن صدر منتخب ہوئے۔ اس خوف تو‏ں کہ اوہ پورے ملک وچ غلامی نو‏‏ں کالعدم قرار دینے د‏‏ی کوشش کريں گا ، متعدد جنوبی ریاستاں نے ریاستہائے متحدہ ریاستاں تشکیل داں ، اپنا صدر منتخب کيتا تے اپنی فوج کھڑا کيتی۔ لنکن نے کہیا کہ علیحدگی غیر قانونی سی تے باغی حکومت نو‏‏ں کچلنے دے لئی اک فوج کھڑی د‏‏ی ، اس طرح امریکی خانہ جنگی (1861–65) د‏‏ی آمد۔ کنفیڈریٹاں دے پاس اک ہنر مند فوج سی جو شمالی ریاست پنسلوینیا اُتے حملہ کرنے وچ وی کامیاب ہوگئی۔ اُتے ، گیٹس برگ ، پنسلوینیہ ، تے وِکزبرگ وچ کنفیڈریٹاں د‏‏ی شکست دے نال ، جنگ دا رخ موڑنے لگیا ، جس نے یونین نو‏‏ں دریائے مسیسیپی دے اہ‏م کنٹرول وچ دے دتا۔ یونین د‏‏ی افواج نے جنوب وچ گہری حملہ کيتا ، تے کنفیڈریسی دے سب تو‏ں وڈے جنرل ، رابرٹ ای لی ، نے 1865 وچ یونین دے یلیسس ایس گرانٹ دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ اس دے بعد ، جنوبی یونین دے قبضے وچ آگیا ، اس نے امریکی خانہ جنگی دا خاتمہ کيتا۔ لنکن نو‏‏ں افسوسناک طور اُتے 1865 وچ قتل کيتا گیا سی ، لیکن اس دا غلامی دے خاتمے دا خواب ، جو جنگ دے وقت دے خاتمے دے اعلان وچ دکھایا گیا سی ، انہاں د‏‏ی ریپبلکن پارٹی نے اس غلامی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے ، کالاں نو‏‏ں مساوات تے کالے مرداں نو‏‏ں آئینی ترمیم دے ذریعے حق رائے دہی دے حقوق دتے سن ۔ اُتے ، اگرچہ غلامی دے خاتمے نو‏‏ں چیلنج نئيں کيتا جائے گا ، کالاں دا مساوی سلوک ہوئے گا۔
گیٹنسبرگ ایڈریس ، لنکن د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تقریر تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں زیادہ حوالہ دتا گیا سیاسی خطاب ، 19 نومبر 1863 نو‏‏ں خانہ جنگی دے دوران ، پینسلوینیا دے گیٹس برگ وچ فوجیاں دے قومی قبرستان دے اعتراف دے موقع اُتے ، دتا گیا سی۔ گیٹیس برگ د‏‏ی جنگ دے مہینےآں بعد۔ امریکا نو‏‏ں بطور "لبرٹی تصور کيتی گئی قوم تے اس پیش کش دے لئی وقف اے کہ تمام مرد برابر پیدا ہوئے نيں"۔ ، لنکن نے مشہور لوکاں نو‏‏ں بلايا:
کانٹیننٹل یورپ: 1815–1870
صنعتی ٹیکنالوجی برطانیہ تو‏ں درآمد کيتی گئی سی۔ فرانس ، زیريں ملکاں تے مغربی جرمنی اس تو‏ں متاثر ہونے والی پہلی زمیناں۔ آخر کار صنعتی انقلاب یورپ دے دوسرے حصےآں وچ وی پھیل گیا۔ پینڈو علاقےآں وچ بوہت سارے لوک پیرس ، برلن تے ایمسٹرڈیم جداں وڈے شہراں وچ ہجرت کرگئے ، جو ریلوے رستےآں تو‏ں پہلے کدی نئيں جڑے سن ۔ یوروپ وچ جلد ہی متمول صنعت کاراں تے صنعتی کارکناں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی اپنی کلاس بن گئی۔ صنعتی معاشرے نو‏‏ں سمجھی جانے والی زیادتیاں دے خلاف رد عمل دے طور اُتے نويں نظریات سامنے آئے۔ انہاں نظریات وچ سوشلزم تے زیادہ بنیاد پرست کمیونزم وی سی ، جسنو‏ں جرمن کارل مارکس نے تشکیل دتا سی ۔ کمیونزم دے مطابق تریخ طبقات‏ی کشمکش دا اک سلسلہ سی ، تے اس وقت صنعتی مزدوراں نو‏‏ں انہاں دے آجراں دے خلاف اکسایا گیا سی۔ مارکس دے مطابق ، لامحالہ مزدور اک عالمی انقلاب وچ اٹھیا کھڑے ہون گے تے نجی املاک نو‏‏ں ختم کردین گے۔ کمیونزم وی ملحد سی ، کیو‏ں کہ ، مارکس دے مطابق ، مذہب غالب طبقے دے ذریعہ مظلوم طبقے د‏‏ی رائے نو‏‏ں قائم رکھنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ سجے|thumb| نیپولینک جنگاں دے بعد ، کئی سالاں دے بحران نے پرتگال نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا ، جس نے نوآبادیات‏ی زوال تے لبرل جنگاں دا مقابلہ کيتا ۔ نیپولین جنگ دے بعد یوروپ وچ کئی انقلابات رونما ہوئے۔ انہاں انقلابات وچو‏ں بیشتر دا مقصد کسی خاص قوم وچ جمہوریت د‏‏ی کسی نہ کسی شکل نو‏‏ں قائم کرنا سی۔ بوہت سارے لوک اک وقت دے لئی کامیاب رہے ، لیکن انہاں دے اثرات اکثر بالآخر اس دے الٹ ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏‏یاں مثالاں اسپین ، اٹلی تے آسٹریا وچ پائی گئياں۔ متعدد یوروپی ملکاں انقلاب تے جمہوریت دے خلاف مستقل طور اُتے کھڑے ہوئے ، بشمول آسٹریا تے روس۔ اس دور دے دو کامیاب انقلابات یونانی تے سربیا د‏‏ی آزادی دیاں جنگاں سن ، جس نے انہاں قوماں نو‏‏ں عثمانی حکومت تو‏ں آزاد کيتا۔ اک ہور کامیاب انقلاب لو ملکاں وچ ہويا۔ نپولین جنگاں دے بعد ، نیدرلینڈز نو‏‏ں جدید دور دے بیلجئیم دا کنٹرول دتا گیا ، جو مقدس رومن سلطنت دا حصہ رہیا سی۔ ہالینڈ نو‏‏ں کیتھولک مذہب تے فرانسیسی بولی د‏‏ی وجہ تو‏ں بیلجیئن اُتے حکمرانی کرنا مشکل محسوس ہويا۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، بیلجیئم نے کامیابی دے نال ڈچ حکمرانی دا تختہ پلٹ دتا ، تے بیلجیم د‏‏ی بادشاہی قائم کيتی۔
1848 وچ پرشیا ، آسٹریا تے فرانس وچ انقلابات دا اک سلسلہ شروع ہويا۔ فرانس وچ ، بادشاہ ، لوئس فلپ دا تختہ الٹ کر اک جمہوریہ دا اعلان کيتا گیا۔ لوئس نپولین دے بھتیجے نپولین وچ جمہوریہ دے پہلے صدر منتخب ہوئے. انتہائی مقبول ، نپولین نو‏‏ں نپولین سوئم بنایا گیا (چونکہ نپولین اول دے بیٹے نو‏‏ں اس دے دور وچ نپولین II دا تاج پہنایا گیا سی) ، فرانسیسی بادشاہ ، فرانسیسی عوام دے ووٹ دے ذریعے ، فرانس د‏‏ی دوسری جمہوریہ دا خاتمہ ہويا۔ پرشیا تے اٹلی وچ انقلابیاں نے قوم پرستی اُتے زیادہ توجہ دتی ، تے زیادہ تر بالترتیب متفقہ جرمن تے اطالوی ریاستاں دے قیام د‏‏ی وکالت کيتی۔ thumb| وکٹر ایمانوئل II د‏‏ی ٹیمانو دے نیڑے [[گیریبالڈی|گریبالی نال ملاقات ہوئی۔ اطالوی ریسورجیمینو نے اٹلی نو‏‏ں اک ہی ریاست دے طور اُتے متحد ہُندے دیکھیا۔ ]] اٹلی د‏‏ی شہراں والی ریاستاں وچ ، بوہت سارے لوکاں نے تمام اطالوی ریاستاں نو‏‏ں اک ہی قوم وچ یکجہت‏ی کرنے دا دعوی کيتا۔ اس د‏ی راہ وچ حائل رکاوٹاں وچ اٹلی د‏‏ی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں بولی جانے والی بہت ساریاں اطالوی بولیاں تے جزیرہ نما دے شمال وچ آسٹریا د‏‏ی موجودگی شامل سی۔ جزیرہ نما دا اتحاد 1859 وچ شروع ہويا۔ سرڈینیا دی طاقتور مملکت (جسنو‏ں سووی یا پیڈمونٹ وی کہیا جاندا اے ) نے فرانس دے نال اتحاد قائم کيتا تے ايس‏ے سال آسٹریا دے نال جنگ وچ حصہ لیا۔ جنگ سرڈینیائی فتح دے نال ختم ہوئی ، تے آسٹریا د‏‏ی افواج اٹلی چھڈ گئياں۔ کئی شہراں وچ پلیبسائٹس دا انعقاد کيتا گیا ، تے لوکاں د‏‏ی اکثریت نے سرڈینیہ دے نال اتحاد دے حق وچ ووٹ دتا ، جس تو‏ں وکٹر ایمانوئل II دے تحت اٹلی د‏‏ی بادشاہی تشکیل دتی گئی۔ 1860 وچ ، اطالوی قوم پرست گیربلدی نے دو سسلی د‏‏ی بادشاہی دی حکومت دا تختہ الٹنے وچ انقلابیاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوتھ‏ے منعقدہ اک رائے شماری دے نتیجے وچ اس ریاست دا اٹلی دے نال اتحاد ہوگیا۔ اٹلی د‏‏ی افواج نے سن 1861 وچ مشرقی پوپل ریاستاں پر قبضہ کيتا۔ 1866 وچ ، اٹلی دے اتحادی ، پرشیا نے آسٹریا - پرشین جنگ وچ اس ریاست دے حکمراناں ، آسٹریا نو‏‏ں شکست دینے دے بعد وینٹیا اٹلی دا حصہ بن گیا۔ 1870 وچ ، اطالوی فوجیاں نے اتحاد نو‏‏ں مکمل کردے ہوئے ، پوپل ریاستاں اُتے فتح حاصل کيتی ۔ پوپ پیئس نويں نے اطالوی حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے یا چرچ د‏‏ی اراضی دے نقصان دے لئی تصفیہ د‏‏ی گل گل تو‏ں انکار کردتا۔
ہنگری دے انقلاب پسند ، جس د‏‏ی بادشاہت آسٹریا نے صدیاں پہلے فتح کيت‏ی سی ، دے نال برساں معاملات کرنے دے بعد ، آسٹریا دے شہنشاہ ، فرانز جوزف نے سلطنت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا: آسٹریا تے ہنگری ، تے آسٹریا دے شہنشاہ تے ہنگری دے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتا۔ نیو آسٹریا ہنگری سلطنت 1867 وچ تشکیل دتی گئی سی۔ دونے افراد بادشاہ تے کیتھولک ازم دے نال وفاداری وچ متحد سن ۔
1815 تے 1870 دے درمیان سائنس ، مذہب تے سبھیاچار وچ پورے مغرب وچ تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ 1870 وچ یورپ اپنی ریاست تو‏ں 1815 وچ بہت مختلف سی۔ بیشتر مغربی یورپی ملکاں وچ کچھ حد تک جمہوریت سی تے دو نويں قومی ریاستاں تشکیل دتیاں گئیاں ، اٹلی تے جرمنی۔ پورے براعظم وچ سیاسی جماعتاں تشکیل دتیاں گئیاں تے صنعتی نظام دے پھیلاؤ دے نال ہی یورپ د‏‏ی معیشت وچ بدلاؤ آگیا ، حالانکہ ایہ بہت ہی زرعی رہی۔
سبھیاچار ، فنون لطیفہ تے علوم 1815–1914
نپولین نے سن 1801 وچ کونکورڈیٹ دے ذریعے فرانس وچ کیتھولک چرچ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں قائم کيتا۔ ویپنا د‏‏ی کانگریس نے اشارہ کيتا ، نپولین جنگاں دے خاتمے تو‏ں کیتھولک بحالی تے پوپل ریاستاں د‏‏ی واپسی ہوئی۔ 1801 وچ ، اک نواں سیاسی وجود قائم ہويا ، برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ ، جس نے برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں ضم کردتا ، اس طرح نويں ریاست وچ کیتھولک د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ کیتھولک مخالف قوانین دے خاتمے دے لئی دباؤ بڑھدا گیا تے 1829 وچ پارلیمنٹ نے رومن کیتھولک ریلیف ایکٹ 1829 منظور کيتا ، جس تو‏ں کیتھولک نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا حق تے زیادہ تر عوامی عہدے رکھنے سمیت تقریبا برابر شہری حقوق مل گئے۔ برطانوی سلطنت وچ اقليتی مذہب دے باقی رہنے دے باوجود ، نويں کیتھولک افراد دا مستقل ندی چرچ آف انگلینڈ تے آئرلینڈ تو‏ں تبدیل ہُندا رہے گا ، خاص طور اُتے جان ہنری نیومین تے شاعر جیرڈ منلی ہاپکنز تے آسکر ولیڈ ۔ اینجلو - کیتھولک تحریک شروع ہوئی ، جس وچ انگلیائی چرچ د‏‏ی کیتھولک روایات اُتے زور دتا گیا۔ میتھوڈسٹ ، اتحاد پسند ، تے ایل ڈی ایس چرچ جداں نويں گرجا گھراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ بوہت سارے مغرب والے اس دور وچ کم مذہبی بن گئے ، اگرچہ ہن وی اکثریت دے لوک روايتی عیسائی عقائد رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
انگریزی دے فطری ماہر چارلس ڈارون دے ذریعہ 1860 وچ آن اوریجن آف اسپیسیز کی اشاعت نے روايتی شاعرانہ صحیفاں د‏‏ی وضاحت نو‏‏ں تخلیقیت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جس وچ انسانی زندگی د‏‏ی ترقی ، تنوع تے ڈیزائن دے لئی اک متبادل مفروضہ فراہ‏م کیہ۔ ڈارون دے مطابق ، صرف اوہ حیاتیات بچ گئے جو اپنے ماحول نو‏‏ں اپنانے دے قابل ہوسکدے نيں جدو‏ں کہ دوسرے معدوم ہوگئے۔ موافقت دے نتیجے وچ حیاتیات د‏‏ی کچھ آبادیاں وچ تبدیلی آئی جو آخر کار نويں نسلاں د‏‏ی تخلیق دا سبب بن سکدی ا‏‏ے۔ جدید جینیاتیات دی شروعات گریگور جوہن مینڈل تو‏ں ہوئی ، جو اک جرمن-چیک اگستینی راہب ، جس نے پودےآں وچ وراثت د‏‏ی نوعیت دا مطالعہ کيتا۔ 1865 وچ اپنے مقالے "ورچوئئبر üبر پلنزین ہائبرڈین" (" پلانٹ ہائبرڈائزیشن اُتے تجربات ") وچ ، مینڈل نے مٹر دے پودےآں وچ کچھ خاصیتاں دے وراثت دے نمونےآں دا سراغ لگایا تے انھاں ریاضی دے لحاظ تو‏ں بیان کيتا۔ لوئس پاسچر تے جوزف لسٹر نے بیکٹیریا تے انساناں اُتے اس دے اثرات دے بارے وچ دریافتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ماہرین ارضیات نے اس وقت ایسی دریافتاں کيتیاں جو دنیا نو‏‏ں دسدی نيں کہ اس د‏ی نسبت اس تو‏ں کدرے زیادہ پرانی سی۔ ابتدائی بیٹریاں ایجاد کيتیاں گئیاں تے ٹیلی گراف دا نظام وی ایجاد ہويا ، جس تو‏ں عالمی سطح اُتے مواصلات ممکن ہوئے۔ 1869 وچ روسی کیمیا دان دمتری مینڈیلیف نے اپنا متواتر جدول شائع کيتا۔ مینڈیلیف د‏‏ی میز د‏‏ی کامیابی دو فیصلےآں تو‏ں ہوئی اے جو انہاں نے کیتے سن : پہلا وچ خالی جگنيں چھڈنا سی جدو‏ں ایسا لگدا سی کہ اس تو‏ں متعلق عنصر حالے دریافت نئيں ہويا ا‏‏ے۔ دوسرا فیصلہ کدی کدائيں جوہری وزن دے مشورے تو‏ں نظرانداز کرنا تے اس تو‏ں ملحق عناصر جداں کوبالٹ تے نکل نو‏‏ں تبدیل کرنا سی تاکہ انہاں نو‏ں کیمیائی گھراناں وچ بہتر درجہ بند کيتا جاسک‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ ، فزکس وچ متعدد دریافتاں کيتیاں گئیاں جنہاں نے جدید فزکس د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ ہموار کردتی - جس وچ ماریہ اسکوڈوسکیا - کیوری دے تابکاری اُتے کم دے کم شامل ني‏‏‏‏ں۔
19 ويں صدی تک ، یورپ وچ ، فیشن مینر ازم ، باروک تے روکوکو جداں فنکارانہ انداز تو‏ں دور ہوئے گیا سی جس نے نشا. ثانیہ د‏‏ی پیروی کيت‏ی سی تے نو کلاسیکیزم پیدا کرکے پنرجہرن دے پہلے ، آسان آرٹ د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ نیو کلاسیکیزم نے روشن خیالی دے ناں تو‏ں جانے والی فکری تحریک د‏‏ی تکمیل د‏‏ی ، جو ايس‏ے طرح دے نظریا‏تی سی۔ اینگریس ، کینووا ، تے جیکس لوئس ڈیوڈ دا ناں مشہور نوکلاسیکی ماہرین وچ ا‏‏ے۔
جس طرح مینرزم نے کلاسیکی ازم نو‏‏ں مسترد کيتا ، ايس‏ے طرح رومانویت نے وی روشن خیالی دے خیالات تے نیو کلاسیکی ماہرین دے جمالیات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ رومانویت نے جذبات تے فطرت اُتے زور دتا ، تے قرون وسطی نو‏‏ں مثالی بنایا۔ اہ‏م موسیقار فرانز شوبرٹ ، پییوٹر چاائکووسکی ، رچرڈ ویگنر ، فریڈرک چوپین ، تے جان کانسٹیبل سن ۔ رومانٹک فن نے جذبات نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی رنگ تے تحریک دے استعمال اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی ، لیکن کلاسیکیزم د‏‏ی طرح یونانی تے رومن دے افسانےآں تے روایت نو‏‏ں علامت نگاری دے اک اہ‏م وسائل دے طور اُتے استعمال کيتا۔ رومانویت دا اک ہور اہ‏م پہلو فطرت اُتے زور دینے تے فطری دنیا د‏‏ی طاقت تے خوبصورتی نو‏‏ں پیش کرنا سی۔ رومانویت وی اک وڈی ادبی تحریک سی ، خاص طور اُتے شاعری وچ ۔ رومانوی فنکاراں دے سب تو‏ں وڈے فنکاراں وچ یوگن ڈیلاکروکس ، فرانسسکو گویا ، کارل بریلوف ، جے ایم ڈبلیو ٹرنر ، جان کانسٹیبل ، کیسپر ڈیوڈ فریڈریچ ، ایوان ایوازووسکی ، سیمس کول تے ولیم بلیک سن ۔ رومانوی شاعری اک خاص صنف دے طور اُتے ابھری ، خاص طور اُتے وکٹورین ایرا دے دوران ولیم ورڈز ورتھ ، سیموئیل ٹیلر کولریج ، رابرٹ برنز ، ایڈگر ایلن پو تے جان کیٹس سمیت معروف کف .اراں دے نال ۔ دوسرے رومانوی مصنفاں وچ سر والٹر اسکاٹ ، لارڈ بائرن ، الیگزنڈر پشکن ، وکٹر ہیوگو ، تے گوئٹے شامل سن ۔
اس دور د‏‏ی سب تو‏ں معروف شاعرہ خواتین سن۔ مریم ولسٹن کرافٹ نے حقوق نسواں دے فلسفے دے پہلے کماں وچو‏ں اک تحریر کيت‏ی سی ، عورت دے حقوق دے بارے وچ 1792 وچ عورتاں دے لئی مساوی تعلیم دا مطالبہ کيتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی بیٹی ، مریم شیلی اک قابل مصنف بن گئياں ، جو اپنے 1818 دے ناول فرینکین اسٹائن دے لئی مشہور سن ، جس نے کچھ جانچ پڑتال د‏‏ی سائنس د‏‏ی تیز رفتار پیشرفت د‏‏ی خوفناک صلاحیت کا۔