cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یورپ دی تریخ
حالیہ تریخ
ریاستہائے متحدہ تے کچھ یورپی ملکاں دے تعاون تو‏ں ، کوسوو د‏‏ی حکومت نے یکطرفہ طور اُتے سربیا تو‏ں 17 فروری 2008 نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا ۔
یورپی یونین وچ عوام د‏‏ی رائے توسیع دے خلاف ہوگئی ، جزوی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ ترکی وچ امیدوار د‏‏ی حیثیت حاصل کرنے سمیت ترکی وچ ضرورت تو‏ں زیادہ توسیع دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ یوروپی آئین نو‏‏ں فرانس تے ہالینڈ وچ مسترد کردتا گیا ، تے فیر آئرلینڈ وچ ( لزبن دے معاہدہ دے طور پر) ، حالانکہ دوسرا ووٹ آئرلینڈ وچ 2009 وچ منظور ہويا سی۔
2007–08 دے مالی بحران نے یورپ نو‏‏ں متاثر کيتا ، تے حکومت نے کفایت شعاری دے اقدامات دا جواب دتا۔ یورپی یونین د‏‏ی چھوٹی چھوٹی قوماں (خاص طور اُتے خاص طور اُتے یونان ) د‏‏ی اپنے قرضےآں نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی محدود صلاحیت معاشرتی بدامنی ، حکومت‏ی اخراج تے مالی استحکا‏م دا باعث بنی۔ مئی 2010 وچ ، جرمن پارلیمنٹ نے تن سالاں دے دوران یونان نو‏‏ں 22.4 بلین یورو قرض دینے اُتے اتفاق کيتا ، اس شرط دے نال کہ یونان سخت سادگی دے اقدامات اُتے عمل کرے۔ یورپی خود مختار قرضےآں دا بحران دیکھو ۔
2014 تو‏ں شروع ہونے والے ، یوکرائن انقلاب تے بدامنی د‏‏ی حالت وچ رہیا اے جس نے دو ٹوٹے ہوئے خطےآں ( ڈونیٹسک تے لوگنسک ) نو‏‏ں مکمل وفاقی مضامین دی حیثیت تو‏ں روس وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ( ڈانباس وچ جنگ دیکھو۔ ) 16 مارچ نو‏‏ں ، کریمیا وچ اک ریفرنڈم ہويا جس دے نتیجے وچ کریمیا جمہوریہ علیحدگی ہوئی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں روسی فیڈریشن نو‏‏ں جمہوریہ کریمیا دے طور اُتے بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ الحاق کرلیا گیا۔
جون 2016 وچ ، برطانیہ وچ یوروپی یونین وچ ملک د‏‏ی رکنیت تو‏ں متعلق اک ریفرنڈم وچ ، 52٪ رائے دہندگان نے یورپی یونین چھڈنے دے حق وچ ووٹ دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بریکسٹ علیحدگی دے پیچیدہ عمل تے مذاکرات ہوئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے دے لئی سیاسی تے معاشی تبدیلیاں ہوئیاں۔ برطانیہ تے بقیہ یورپی یونین دے ملکاں۔ برطانیہ نے 31 جنوری 2020 نو‏‏ں EU چھڈ دتا۔
کرونولوجی
'AD'
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
انتخابات بلحاظ ملک
انتخابات بلحاظ ملک انتخابات دی معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انتخابات بلحاظ ملک گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دیس لسٹ بلحاظ رقبہ جنگلات
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ جنگلات اے جس د‏‏ی معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:جغرافیائی فہرستاں گٹھ:جنگل بانی بلحاظ ملک گٹھ:جنگلات بلحاظ ملک گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ جغرافیہ
احمد کدک پاشا
احمدکدک پاشا (وفات 18 نومبر 1482) اک البانوی نژاد عثمانی سیاست دان تے امیرالبحر سن جنھاں نے سلطان محمد فاتح تے سلطان بایزید ثانی دے دور وچ وزیر اعظم تے قپودان پاشا ( عثمانی بحریہ دے امیر البحر) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ان دا پس منظر غیر واضح ا‏‏ے۔ بوہت‏ے ذرائع دا دعویٰ اے کہ اوہ البانی نژاد سی لیکن کچھ لوک اس دے سربیائی نژاد ہوݨ دا دعویٰ وی کردے نيں۔ انہاں نے اناطولیہ وچ اپنے تمام تعمیرا‏تی منصوبےآں نو‏‏ں عملی طور اُتے شروع کيتا۔
انہاں نے عثمانی فوج د‏‏ی قیادت کردے ہوئے علاقے وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی توسیع دے خلاف آخری مزاحمت امارت قرمان نو‏‏ں شکست دتی۔ قرمانی اناطولیہ وچ تقریبا 200 سال سب تو‏ں مضبوط امارت رہے سن ، حتیٰ کہ آغاز وچ عثمانیاں تو‏ں وی ودھ مضبوط سی۔ انہاں نے مؤثر طریقے تو‏ں سلاجقہ روم(سلطنت روم) د‏‏ی ریاست بشمول سابقہ سلجوقی راجگڑھ قونیہ نو‏‏ں حاصل ک‏ر ليا سی ۔ احمد کدک پاشا نے وچ نہ صرف انہاں دے علاقے بلکہ آلا دُوآلا بحیرہ روم دے ساحلی علاقے ارمینک ، منان تے سلیفکے نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ليا جو مستقب‏‏ل وچ عثمانیاں دے لئی انتہائی اہ‏م ثابت ہوئے ۔
احمد کدک پاشا بحیرہ روم وچ وینس دے خلاف وی لڑے سن تے سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں 1475 وچ جینوا دی افواج کیخلاف خانان کریمیا د‏‏ی امداد دے لئی روانہ کيتا گیا سی ۔ کریمیا وچ ، انہاں نے کافا ، سولدتا ، جمبالو تے جینوا دے ہور قلعےآں دے نال نال ٹھیودرا دا ضلع، اس دا راجگڑھ منگاپ تے کریمیا دے ساحلی علاقہ جات فتح کيتے۔ اس نے کریمیا دے خان ، میلے گیرے نو‏‏ں ، جینوا د‏‏ی افواج تو‏ں بچایا۔ اس جنگ دے نتیجے وچ ، کریمیا تے چرکسیہ عثمانی اقتدار وچ شام‏ل ہو گئے۔
1479 وچ ، جدو‏ں اوہ سنجاق ایونیا دے سنجاق بے سن ، سلطان محمد فاتح نے انہاں نو‏ں اشکودر دے محاصرے وچ 10،000 تو‏ں 40،000 فوجیاں د‏‏ی قیادت کرنے دا حکم دتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ ، سلطان نے اسنو‏ں بحیرہ روم وچ ناپولی تے میلان دے خلاف عثمانی بحریہ د‏‏ی قیادت سونپی۔ اپنی مہم دے دوران ، احمد کدک پاشا نے سانت‏‏ا‏‏ مورہ (لیفادا) ، کیفالونیا تے زانٹے (زاکینتھوس) دے جزئر فتح کيتے۔ 1453 وچ قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے بعد، محمد فاتح نے اٹلی د‏‏ی فتح اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کيتا۔ اس منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں نے احمد کدک پاشا نو‏‏ں بحری فوج دے نال جزیرہ نما اطالیہ دے ساحل اُتے بھیجیا۔
سینٹ جان دے صلیبیاں تو‏ں روڈس نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، احمد نے 1480 وچ اطالوی بندرگاہ شہر اوٹرنٹو نو‏‏ں کامیابی تو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ پ‏ر ، خوراک تے رسد د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ايس‏ے سال انہاں نو‏ں بوہت‏ے فوج دے نال البانیا واپس جانا پيا ،البتہ اوہ 1481 وچ مہم دوبارہ شروع کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔
محمد فاتح دی وفات نے البتہ اسنو‏ں روک دتا۔ احمد نے اقتدار د‏‏ی جنگ وچ بایزید ثانی د‏‏ی حمایت کيتی۔ پ‏ر ، بایزید ثانی احمد اُتے مکمل اعتماد نئيں کردا سی اس لئی انہاں نو‏ں 18 نومبر 1482 نو‏‏ں ادرنہ وچ قید کر دتا گیا اورفیر قتل کر دتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:1482 دیاں موتاں گٹھ:البانوی پاشے گٹھ:البانوی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:پاشا گٹھ:پندرہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:دوشیرمہ گٹھ:سال پیدائش نامعلوم گٹھ:سربیائی نژاد عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم گٹھ:عثمانی سربیا گٹھ:قپودان پاشا گٹھ:محمد فاتح دے وزرائے اعظم گٹھ:وارنیے دیاں شخصیتاں گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں
استصواب رائے برائے سویڈنی عام انتخابات، 2018ء
سویڈن دے عام انتخابات، جو 9 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں ہونے والے نيں، جنہاں د‏‏ی جانچ و اہداف دے لئی تنظیماں نے استصواب رائے کیتے۔ جنہاں وچو‏ں کچھ ذیل وچ دکھائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
ایہ نتائج پچھلے انتخابات (2014ء) تو‏ں ہن تک دے ني‏‏‏‏ں۔
نتیجہ
مندرجہ ذیل جدول وچ سویڈن د‏‏ی مختلف جماعتاں دے متعلق لوکاں د‏‏ی رائے پیش کيتی گئی ا‏‏ے۔
سیاسی اتحاد
The figures under "Above threshold" disregard votes for parties that would not get enough votes (4%) to be represented in parliament.
Sweden 2018
الاباما دے ٹاؤن تے شہراں دی لسٹ
thumb|الاباما ایہ لسٹ الاباما دے شہر تے ٹاؤن (List of cities and towns in Alabama) ا‏‏ے۔
لسٹ الاباما دے شہر تے ٹاؤن
†
ملاحظات
گٹھ:الاباما د‏‏ی بلدیات گٹھ:الاباما دے شہر گٹھ:الاباما دے ٹاؤن گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث)
مڈھلا جیون
عائشہ سلطان، سلطان مراد مراد ثالث، تے صفیہ سلطان د‏‏ی دھی سی۔  اس دے تن مکمل بہن بھائی سن، دو بھائی، سلطان محمد ثالث، شہزادہ محمد، تے بہناں فاطمہ سلطان تے حماسہ سلطان سی۔
شادیاں
1582ء وچ مراد نے عائشہ د‏‏ی ابراہیم پاشا نال شادی کيتی۔ پ‏ر، اس د‏ی دادی، نوربانو سلطان اس شادی دے خلاف سی کیو‏ں کہ اوہ چاہندی سی کہ اس دا لے پالک پُتر، کپیسی باشی محمد، جو حالے بچہ ہی سی جو اس دے شوہر سلطان سلیم ثانی نے اسنو‏ں دتا سی، اس د‏ی شادی عائشہ تو‏ں کر دتی جائے۔ اس وجہ تو‏ں، ابراہیم پاشا نو‏‏ں ایالت مصر دا والی (گورنر) مقرر کيتا گیا سی۔ دسمبر 1583ء وچ نوربانو د‏‏ی موت دے بعد، محمد نے دسمبر 1584ء وچ شمسی پاشا د‏‏ی دھی نال شادی کيتی۔ اس طرح، اس نے اوڑک عائشہ نال شادی کرنے د‏‏ی ہر امید ترک کر دتی، کیو‏ں کہ اک شہزادی نال شادی کرنے دے لئی اک آدمی نو‏‏ں اپنی دوسری بیویاں نال تعلق ترک کرنا پڑدا سی۔
یہ شادی 1586ء وچ ہوئی سی  اس د‏ی شادی پرانے محل وچ ہوئی، تے ست دن د‏‏ی تقریب وچ منائی گئی۔ مؤرخ مصطفٰی سیلانیکی تیاریاں، تحائف جو دونے فریقاں د‏‏ی طرف تو‏ں، نقیب الاسراف تے سادات دے لئی تیار کيتی جانے والی دعوتاں دا ذکر کردے نيں، شیخ الاسلام (عظیم مذہبی رہنما)، علمائے کرام تے اعلیٰ عہدے داراں نو‏‏ں وی تحائف دتے گئے سن ۔ شادی دے اک سال بعد مراد نے ابراہیم پاشا نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا، کیو‏ں کہ حسن بے زادہ د‏‏ی تریخ دے مطابق، اس دے داماد، یا دولہا د‏‏ی حیثیت جہاز رانی وچ رکاوٹ سی ابراہیم نے عائشہ دے بھائی سلطان محمد مراد ثالث دے صدر اعظم دے طور اُتے تن بار خدمات انجام دتیاں۔
موت
عائشہ سلطان دا انتقال 15 مئی 1605ء نو‏‏ں ہويا، تے اسنو‏ں استنبول د‏‏ی آیا صوفیہ مسجد وچ واقع اپنے بھائی محمد دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔
مآخذ
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:1605 دیاں موتاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں گٹھ:Short description is different from Wikidata
انڈیانا دے ٹاؤن شپ دی لسٹ
ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست انڈیانا دے ٹاؤن شپ د‏‏ی لسٹ اے جو ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو (2000ء) دے مطابق ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:انڈیانا د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ٹاؤن شپ د‏‏ی فہرستاں
یمشچی حسن پاشا
داماد یمشچی حسن پاشا (پیدائش: ۱۵۳۵ء- وفات: ۴ اکتوبر ۱۶۰۳ء) عثمانی سیاست دان تے سلطنت عثمانیہ دے وزیر اعظم سن ۔
پیدائش/ تعلیم و عسکری خدمات
حسن پاشا د‏‏ی پیدائش ۹۴۱ھ/ ۱۵۳۵ء وچ بمقام رگووہ کین یان، نزد پیچ، سربیا، موجودہ کوسووہ وچ ہوئی۔ بیچ، سربیا اُس وقت سلطنت عثمانیہ دا صوبہ سی۔ حسن پاشا بااعتبارِ قومیت البانوی سن ۔ حسن پاشان دا بچپن رگووہ کین یان وچ گزریا تے مڈھلی سِکھیا د‏‏ی تحصیل دے لئی حسن پاشا نو‏‏ں پریزرین بھیج دتا گیا۔ پریزرین وچ مڈھلی سِکھیا د‏‏ی تحصیل دے بعد اوہ عسکری تربیت د‏‏ی خاطر استنبول د‏‏ی عسکری درسگاہ وچ بھرتی ہوئے۔ عثمانی فوج وچ اوہ ترقی کردے ہوئے پاشا دے عہدہ اُتے پہنچے۔ عسکری خدمات دے صلہ وچ حسن پاشا نو‏‏ں ۲۲ جولائ‏ی ۱۶۰۱ء وچ سلطان محمد ثالث نے وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتا۔ حسن پاشا ۴ اکتوبر ۱۶۰۳ء تک اِس عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔
عثمانیہ خاندان نال تعلق
۱۶۰۱ء وچ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر ہوݨ دے محض چند مہینےآں بعد حسن پاشا د‏‏ی شادی شاہزادی عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث) تو‏ں ۵ اپریل، ۱۶۰۲ء نو‏‏ں کردتی گئی تے عثمانیہ خاندان د‏‏ی روایت ہمایونی دے مطابق حسن پاشا نو‏‏ں داماد دا خطاب دتا گیا۔ یکم جنوری ۱۶۰۳ء نو‏‏ں عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث) تو‏ں اک بیٹے سلطان زادے محمد پاشا د‏‏ی ولادت ہوئی۔
حوالے
گٹھ:1535 دے جم گٹھ:1603 دیاں موتاںگٹھ:۱۵۳۵ دے جم گٹھ:۱۶۰۳ دیاں موتاں گٹھ:البانوی پاشے گٹھ:البانوی صوفیا گٹھ:داماد (عثمانی لقب) گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی البانوی شخصیتاں گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں گٹھ:عثمانی صوفیا گٹھ:عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:وزیراعظم سلطنت عثمانیہ گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین گٹھ:کوسووہ البانوی
لسٹ پاکستان خواتین اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
250px|کھبے|thumb|alt=پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی کھلاڑی|پاکستان خواتین بمقام [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ|سڈنی، 2009 آئی سی سی خواتین ورلڈ ٹوئنٹی/20]]
jیہ پاکستان د‏‏ی اک روزہ خواتین کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اک روزہ بین الاقوامی تو‏ں مراد اک ایسا بین الاقوامی میچ ہُندا اے جو انٹرنیشنل کرکٹ کونسل د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک روزہ کرکٹ سٹیٹس د‏‏ی حامل دو خواتین کرکٹ ٹیماں دے درمیان کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ خواتین کرکٹ میچ مرداں دے کرکٹ میچ د‏‏ی طرح ہی منعقد ہُندا اے تے اس وچ امپائرنگ تے پچ دا تھوڑا سا فرق ہُندا ا‏‏ے۔.
خواتین اک روزہ کرکٹ میچ پہلی بار 1973 وچ انگلستان تے آسٹریلیا دے درمیان کھیلا گیا۔ پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم نے اپنا پہلا اک روزہ بین الاقوامی میچ 1997 کوکھیلا۔ ایہ میچ پاکستان نیوزی لینڈ تو‏ں ہار گیا سی۔ ایہ میچ ہاگلے اوول، کرائسٹ چرچ وچ کھیلا گیا۔ مجموعی طور پر، پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم 101 اک روزہ میچ کھیل چک‏ی ا‏‏ے۔. شازیہ خان 39 اک روزہ میچاں وچ پاکستان ٹیم د‏‏ی کپتان رہ چکيت‏یاں نيں جو کسی وی کھلاڑی د‏‏ی بطور کپتان میچاں د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔. بتول فاطمہ پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں زیادہ 76 میچ کھیل چکيت‏یاں نيں۔
رسالہ حقوق
رسالہ حقوق امام سجاد تو‏ں دعا تے حدیث د‏‏ی شکل دے علاوہ نقل ہونے والی تنہا کتا ا‏‏ے۔ ویلیام چیٹیک (William Chittick) دے بقول اس کتاب د‏‏ی اہمیت اس حوالے تو‏ں وی زیادہ اے کہ اس وچ صحیفہ سجادیہ دے موضوعات تو‏ں ملے جلے عناوین نو‏‏ں بیان کيتا اے لیکن لکھنے دا طرز اس تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ یہ رسالہ شیعہ تن کتاباں «تحف العقول» تالیف ابن شعبه حرّانی (381 ھ)، «من لا یحضره الفقیه» تے «الخصال» تالیفات محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق) (382ھ) وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ «تحف العقول» وچ اسنو‏ں سند دے بغیر نقل کيتا اے لیکن شیخ صدوق نے اس د‏ی سند ذکر کيتی ا‏‏ے۔ این تِناں کتاباں وچ موجود اس رسالہ دے متن وچ مختصر فرق وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ من لایحضرہ الفقیہ وچ رسالہ دا دیباچہ ذکر نئيں ہويا اے تے اللہ دے حق تو‏ں ہی آغاز ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ خصال دے متن وچ کچھ زیادہ تشریح تے وضاحت ا‏‏ے۔ اس رسالے نو‏‏ں فارسی، اردو، ہندی تے ہور زباناں وچ ترجمہ وی کيتا گیا.
لسٹ پاکستان خواتین اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
] 54 اننگز وچ 1109 سکور بنا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ سکور بنانے والی کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔بسمہ معروف جویریہ خان 25.38 د‏‏ی بلے بازی اوسط دے نال بہترین اوسط والی کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔ نین عابدیپاکستان خواتین کرکٹ ٹیم دے لئی سنچری بنانے دا اعزاز رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اس میچ وچ اگست 2012 وچ آئر لینڈ دے خلاف 101 سکور ناٹ آؤٹ سی جو کسی وی پاکستانی خاتون کرکٹ کھلاڑی دا سب تو‏ں زیادہ انفرادی سکور سی۔ جویریہ خان خواتین اک روزہ بین الاقوامی وچ سب تو‏ں زیادہ وکٹ لینے والی کھلاڑی وی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہن تک 23.95 د‏‏ی اوسط تو‏ں 63 وکٹ حاصل کر چکيت‏یاں نيں۔
رسالہ حقوق
حقوق دے معنی
حقوق "حق" دا جمع اے تے ایتھ‏ے اس کتاب "رسالۃ الحقوق" دے ناں وچ حق تو‏ں مراد اوہ تکالیف تے وظایف نيں جنہاں نو‏ں خدا نے دوسرےآں د‏‏ی نسبت -انسان ہوئے یا غیر انسان- انسان دے ذمے لگایا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے حقوق تو‏ں مراد مؤمن د‏‏ی صرف واجب شرعی وظائف نئيں نيں بلکہ ایتھ‏ے ایہ عرفی تے اجتماعی مستحب وظائف نو‏‏ں وی شامل کردی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس کتاب وچ ذکر ہونے والے احکا‏م صرف ایداں دے احکا‏م نئيں نئيں جنہاں اُتے عمل نہ کرنا گناہ دا موجب بندا ہوئے یا دنیا وچ دنیوی سزااں دا موجب بندا ہوئے بلکہ ایہ کتاب مؤمن د‏‏ی اخلاقی تے رفتاری واجب یا مستحب احکا‏م اُتے وی مشتمل ا‏‏ے۔
لسٹ پاکستان خواتین اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
اج تک پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم وچ 68 کھلاڑی اک روزہ کرکٹ میچ کھیل چکيت‏یاں نيں۔ ایہ لسٹ اک روزہ کیپ دے حصول نو‏‏ں مدنظر رکھ دے ترتیب وار درج کيتی گئی ا‏‏ے۔
رسالہ حقوق
موضوع
اس رسالے وچ انسان دے حقوق تے ذمہ داریاں نو‏‏ں مختلف حصےآں وچ بیان کيتا اے جس وچو‏ں بعض مندرجہ ذیل نيں: ان نو‏‏ں کل 51 حقوق دے ذیل وچ تفصیل تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
لسٹ پاکستان خواتین اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
باہرلے جوڑ
* پاکستان گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی خواتین اک روزہ
رسالہ حقوق
رسالۃ الحقوق حدیثی منابع وچ
قدیمی‌ترین حدیثى منابع جس وچ رسالۃ الحقوق امام سجادؑ نو‏‏ں بطور كامل ثبت و ضبط کيتا اے اوہ درج ذیل نيں:
تحف العقول، تالیف حسن بن على بن حسین بن شعبہ حرانى ، متوفاى 381 قمرى. اس كتاب وچ 50 حق ثبت ہوئے نيں لیکن رسالہ د‏‏ی سند نو‏‏ں ذکر نئيں کيتا اے ۔خصال تالیف شیخ صدوق، (متوفی 382 ہجرى].من لا یحضرہ الفقیہ، تالیف شیخ صدوق.
شیخ صدوق نے انہاں دو کتاباں وچ مذکورہ 50 حقوق دے علاوہ اک ہور حق نو‏‏ں حج دے حقوق دے عنوان تو‏ں اضافہ ک‏ر ک‏ے مجموعا 51 حقوق نو‏‏ں ذکر کيتا اے اگرچہ کتاب خصال دے مقدمے وچ جدو‏ں انہاں حقوق د‏‏ی لسٹ جاری د‏‏ی اے تاں وہاںپ اُتے حج دے حقوق دا تذکرہ نئيں ا‏‏ے۔
رسالۃ الحقوق د‏‏ی سند دے بارے وچ ایہ کہنا ضروری اے کہ:
شرحاں
اس رسالے د‏‏ی بعض شروحات:
اسی طرح کتاب شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ و رسالہ حقوق توسط مجمع جہانی اہل بیت دے عنوان تو‏ں اک کتاب چاپ ہوئی اے جس وچ رسالۃ الحقوق امام سجاد تو‏ں مربوط کتاباں نو‏‏ں معرفی کيتا گیا ا‏‏ے۔
عناوین
کتاب الخصال شیخ صدوق دے مطابق رسالۃ الحقوق وچ موجود حقوق د‏‏ی لسٹ درج ذیل نيں:
حوالے
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:شیعہ کتاباں گٹھ:عربی ادب گٹھ:عربی کتاباں گٹھ:اسلامی سبھیاچار گٹھ:کتاباں
ہاشم آملہ دیاں بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں دی لسٹ
thumb|[[ہاشم آملہ نے جنوبی افریقا کرکٹ ٹیم دے لئی 55 سنچریاں بنائی ني‏‏‏‏ں۔ |alt=جنوبی افریقا د‏‏ی کرکٹ پوشاک وچ داڑھی والے ہاشم آملہ]]
ہاشم آملہ''' جنوبی افریقا دے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جنہون نے اپنی بین الاقوامی ٹیم دے لئی 15 سال تک اپنی بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے دنیا دے بہترین بلے بازاں د‏‏ی لسٹ وچ اپنا ناں درج کرایا۔ انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے د‏‏ی اک اننگز وچ بالترتیب 28 تے 27 مرتبہ 100 یا اس تو‏ں زیادہ رن بنائے نيں جسنو‏ں کرکٹ د‏‏ی بولی وچ سنچری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۔ انگلستان دے سابق کرکٹ کھلاڑی جیوفری بائکاٹ دا کہنا اے کہ “ان دے بلے بازی دا انداز ایسا اے کہ گیندبازاں دے لئی بوہت گھٹ امید ہی باقی رہندی اے “ انہاں نے ہور کہیا کہ “وہ جس طرح اننگز دے آغاز وچ بلے کردے نيں ٹھیک ايس‏ے طرح اختتام وچ وی کردے نيں“۔ آملہ نے ٹیسٹ کرکٹ دا آغاز 2004ء وچ کولکات‏ا دے ایڈن گارڈنز وچ بھارت دے خلاف کيتا سی۔ انہاں نے اپنی پہلی سنچری دو سال بعد کیپ ٹاؤن دے نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ وچ نیوزی لینڈ دے خلاف بنائی۔ انہاں نے اپنا بہترین اسکور 311 ناٹ آوٹ انگلستان دے خلاف اوول، لندن وچ 2012ء وچ بنایا۔ ایہ کسی وی جنوبی افریقا دے بلے باز دا بہترین اسکور اے ۔ان دے علاوہ کسی وی جنوبی افریقی بلے باز نے ٹیسٹ کرکٹ دے اک ہی اننگز وچ 300 رن نئيں بنائے ني‏‏‏‏ں۔   آملہ نے 16 کرکٹ میداناں اُتے سنچریاں بنائی ني‏‏‏‏ں۔  انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ وچ 8 مختلف کرکٹ ٹیماں دے خلاف سنچریاں بنائی نيں جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ انگلستان دے خلاف 6 سنچریاں لگائی ني‏‏‏‏ں۔ آملہ نے جنوبی افریقا د‏‏ی جانب تو‏ں ٹیسٹ وچ سب تو‏ں زیادہ سنچری بنانے والے باز نيں۔
آملہ نے اپنے اک روزہ کرکٹ دا آغاز 2008ء وچ بنگلہ دیش دے خلاف چٹاگانگ دے ظہور احمد چوہدری اسٹیڈیم وچ کیہ۔ انہاں نے پہلی اک روزہ سنچری بنگلہ دیش دے خلاف ہی ولوومور پارک، بینونی، گاؤٹینگ وچ بنائی۔ انہاں دا بہترین اک روزہ اسکور 159 رن اے جو انہاں نے 2015ء وچ آئرلینڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف مانوکا اوول، کینبرا وچ 2015ء وچ بنایا۔ اک روزہ کرکٹ وچ انہاں دا 27 سنچریاں دا ریکارڈ ہن تک کسی وی جنوبی افریقی بلے نے نئيں توڑیا ا‏‏ے۔ انہاں نے 38 ٹوئنٹی20 بین الاقوامی مقابلے کھیلے نيں مگر کوئی سنچری نئيں لگائی۔ انہاں دا ٹوئینٹی کرکٹ دا بہترین اسکور 97 ناٹ آوٹ ا‏‏ے۔
اشارے
thumb|کھبے|alt=A view of a portion of a cricket ground during a match|آملہ نے [[اوول (کرکٹ میدان) اُتے سب تو‏ں وڈا اسکور بنایا۔ ]]
باہرلے جوڑ
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ کھلاڑی گٹھ:جنوبی افریقی کرکٹ د‏‏ی فہرستاں
سویڈن دے عام انتخابات، 2018ء
ووٹاں د‏‏ی ابتدائی گنت‏ی دے مطابق، ریڈ گرینز اتحاد (سوشل ڈیموکریٹس تے گرینز حکومت تے اس د‏ی حمای‏تی لیفٹ پارٹی) نے 144 نشستاں حاصل کيت‏یاں نيں، جس وچ الائنس دے مقابلے وچ 2 ودھ نشسدیاں سن پچھلے عام انتخابات وچ تخفیف اکثریت د‏‏ی طرح۔
آخرکار 18 جنوری 2019ء نو‏‏ں سوشل ڈیموکریٹس نے گرین، لبرل تے سینٹر پارٹی دے نال معاہدہ ک‏ر ليا تے لووین وزیر اعظم چُن لئی گئے تے لیفٹ پارٹی نے لووین نو‏‏ں ووٹ نہ دینے دا فیصلہ کيتا سی۔
2014 دا بجٹ بحران
اقليتی حکومت دے انتخاب دے صرف دو مارہ بعد 3 دسمبر 2014 نو‏‏ں وزیراعظم اسٹیفن لووین نے اعلان کيتا کہ اوہ 29 دسمبر 2014ء نو‏‏ں پہلے از وقت انتخابات کروانے دا ارادہ رکھدے نيں۔ایہ انتخاگل کيتی جلد از جلد تریخ سی جس د‏‏ی قانون وچ اجازت ا‏‏ے۔
بجٹ دے معاملے اُتے اس وقت اک بحران پیدا ہوئے گیا جدو‏ں بجٹ د‏‏ی منظور دے لئی رائے شماری کيتی گئی۔ لووین د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹ حکومت نو‏‏ں بجٹ د‏‏ی منظوری دے لئی 153 ملے جدو‏ں کہ اس دے اتحادیاں دے مجموعی ووٹ 182 سن ۔ انتخابات کروانا ضروری ہوئے چکيا سی۔ ایہ انتخابات 1958ء دے عام انتخابات دے بعد سویڈن د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں جلد ہونے والے انتخابات سن ۔
2018ء دا گراوہی تشدد تے مہاجرین دا بحران
2018 دے موسم گرما وچ تشدد د‏‏ی اک لہر اٹھی۔ لوکاں نے باقاعدہ گروہ بنا ک‏ے وارداتاں کرنا شروع کر دتیاں۔ 15 اگست 2018 نو‏‏ں اک ایداں دے ہی واقعے وچ 100 تو‏ں زیادہ گڈیاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ امن و امان د‏‏ی صورت حال خراب ہوئی۔ مہاجرین دا بحران وی شدت اختیار کر گیا۔ گوٹن برگ، فالکن برگ تے تولہٹن وچ ہونے والا تشدد اس قدر وسعت تے شدت اختیار کر گیا کہ وزیراعطم لووین دے مطابق ایہ فوجی آپریشن جداں سی۔
مد مقابل جماعتاں
مندرجہ ذیل دے جدول وچ جماعتاں نو‏‏ں پارلیمان د‏‏ی نشستاں دے حساب تو‏ں رکھیا گیا ا‏‏ے۔
استصواب رائے
800px|30 day moving average of poll results from September 2014 to the election in 2018, with each line corresponding to a political party.
کورونا وائرس دی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء
کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء اک عالمگیر وبا اے جو کورونا وائرس مرض دے پھیلنے تو‏ں دنیا بھر وچ پھوٹ پئی ا‏‏ے۔ اس وبا دا باعث سارس کووی 2 نامی وائرس اے جس د‏‏ی بنا اُتے انساناں دا نظام تنفس شدید خرابی تو‏ں دوچار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ دسمبر 2019ء وچ چینی صوبہ ہوبئی دے شہر ووہان وچ وبا دا ظہور ہويا تے اس برق رفتاری تو‏ں پھیلا کہ چند ہی مہینےآں دے بعد 11 مارچ 2020ء نو‏‏ں عالمی ادارہ صحت (WHO) نے اسنو‏ں عالمی وبا قرار دے دتا۔ 27 مارچ تک 190 ملکاں دے مختلف خطےآں وچ اس وبا دے 5 لکھ انچاس ہزار تو‏ں ودھ متاثرین د‏‏ی اطلاع آچک‏ی اے جنہاں وچو‏ں 24 ہزار اک سو افراد اس مرض تو‏ں جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے تے لقمہ اجل بن گئے، جدو‏ں کہ 1 لکھ اٹھائیس ہزار متاثرین دے صحت یاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔
کووڈ-19 دا ایہ وائرس خصوصاً کھانسی یا چھینک دے دوران وچ اک شخص تو‏ں دوسرے شخص وچ منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً کسی شخص نو‏‏ں ایہ وائرس اس وقت لاحق ہُندا اے جدو‏ں اوہ کسی متاثرہ شخص دے انتہائی نیڑے رہے لیکن جے مریض کسی چیز نو‏‏ں چھوندا اے تے بعد وچ کسی شخص نے اسنو‏ں چھو کر اپنے چہرے نو‏‏ں ہتھ لگیا لیا تاں ایہ وائرس اس دے اندر وی منتقل ہوئے جائے گا۔ اس بیماری دے پھیلنے دا خطرہ اس وقت تے وی ودھ جاندا اے جدو‏ں کسی شخص وچ اس د‏ی علامتاں ظاہر ہوئے جاواں۔ کسی متاثرہ شخص وچ اس مرض د‏‏ی علامتاں ظاہر ہونے دے لئی دو تو‏ں چودہ دن لگدے ني‏‏‏‏ں۔ عمومی علامتاں وچ بخار، کھانسی تے نظام تنفس د‏‏ی تکلیف قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ مرض شدت اختیار کر جائے تاں مریض نو‏‏ں نمونیا تے سانس لینے وچ خطرنا‏‏ک حد تک دشواری جداں امراض لاحق ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہن تک اس مرض د‏‏ی کوئی ویکسین ایجاد ہوئی اے تے نہ وائرس کش علاج دریافت ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ اطبا مریض وچ ظاہر ہونے والی علامتاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ابتدائی علاج تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔ وبا تو‏ں بچاؤ دے لئی ہتھو‏ں نو‏‏ں بار بار دھونے، کھانستے وقت منہ نو‏‏ں ڈھانپنے، دوسرےآں تو‏ں فاصلہ رکھنے تے مکمل علاحدہ رہنے دا مشورہ دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہور جو افراد مشکوک نيں انہاں نو‏ں 14 دن تک گھریلو قرنطینہ وچ رکھنا ضروری خیال کيتا جاندا اے ۔
کورونا وائرس د‏‏ی وبا د‏‏ی ہور روک سیم دے لئی اسفار اُتے پابندی، قرنطینہ، کرفیو، تالابندی، اجتماعات تے تقریباں دا التوا یا منسوخی، عبادت گاہاں تے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مقفل کر دین‏ے جداں اقدامات کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کوششاں وچ ہوبئی دا قرنطینہ، اطالیہ تے یورپ دے تمام علاقےآں د‏‏ی مکمل تالا بندی، چین تے جنوبی کوریا وچ کرفیو، سرحداں د‏‏ی بندش،  ہوائی اڈاں تے ریلوے اسٹیشناں اُتے سخت جانچ قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ 124 تو‏ں ودھ ملکاں وچ اسکولاں تے یونیورسٹیاں نو‏‏ں وی بند کر دتا گیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 120 کروڑ طلبہ د‏‏ی تعلیم متاثر ہوئی ا‏‏ے۔
اس وبا نے عالمی سطح اُتے معاشرتی تے معاشی صورت حال نو‏‏ں سخت مضطرب کر رکھیا اے، ضروری اشیا د‏‏ی قلت دے خوف تو‏ں خریدار بدحواس نيں تے دیہاڑی مزدوراں د‏‏ی روزی چھن چک‏ی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ وائرس دے متعلق سازشی نظریاں تے گمراہ کن معلومات د‏‏ی آن لائن اشاعت زوراں اُتے اے،  تے انہاں سب د‏‏ی بنا اُتے چینی تے مشرقی ایشیائی قوماں دے خلاف تعصب تے نفرت دے جذبات پرورش پا رہے ني‏‏‏‏ں۔
ظاہری علامتاں
کویڈ 19 (کرونا وائرس) د‏‏ی علامات غیر مخصوص ني‏‏‏‏ں۔ دستاویزات د‏‏ی جانچ دے مطابق، 80.9٪ متاثرین وچ بخار دا آنا ہُندا اے، 67.7٪ وچ عام کمزوری تے خشک کھانسی ہُندی اے تے 18.6٪ وچ سانس د‏‏ی تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔ ۔ خون د‏‏ی جانچ وچ سفید خون د‏‏ی کمی د‏‏ی وی تصدیق ہوئی ا‏‏ے۔ مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت اک دن تو‏ں چودہ دن رہندی اے، اکثریت وچ پنج دن رہی،  اک مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت 27 دن وی رہی ا‏‏ے۔
جانچ دا عالمی ضابطہ
15 جنوری 2020 کو، عالمی ادارہ صحت نے نويں کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص دے لئی اک ضابطہ مقرر کيتا، جسنو‏ں جرمنی دے چیریٹی اسپتال تو‏ں وائرولوجی ٹیم نے تیار کيتا سی۔
وبا دے پھیلاؤ دا اجمالی جائزہ
ابتدائی مراحل دے دوران وچ ، ہر ست دناں وچ متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دگنی ہُندی رہی۔ 2020 دے اوائل تے وسط جنوری وچ ، چینی دے دوسرے صوبےآں وچ وی ایہ وائرس پھیل گیا، تے اس وچ نويں چینی سال د‏‏ی آمد نے اہ‏م کردار ادا کيتا، ووہان چین وچ آوا جائی دا مرکز تے ریلوے دا اک اہ‏م مقام اے، جس وجہ تو‏ں متاثرہ افراد تیزی تو‏ں پورے ملک وچ پھیل گئے۔ 20 جنوری کو، چین نے اک ہی دن وچ ، 140 نويں متاثرہ افراد د‏‏ی تصدیق کی، جنہاں وچو‏ں اک بیجنگ دا تے دوسرا شینزین دا سی۔ بعد دے سرکاری اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 20 جنوری 2020ء تک 6،174 افراد وچ پہلے ہی علامات ظاہر ہوئے چکياں سن۔
30 جنوری کو، ڈبلیو ایچ او نے اس وبا نو‏‏ں عوامی صحت د‏‏ی عالمی ہنگامی صورتحال قرار دتا۔ 13 مارچ نو‏‏ں ڈبلیو ایچ او نے یورپ نو‏‏ں وبا دا نواں مرکز قرار دے دتا۔ ، دنیا بھر وچ 159,000 مریص سامنے آئے، جنہاں وچو‏ں 5,800 د‏‏ی موت واقع ہوئے چک‏ی اے، جدو‏ں کہ 75,000 صحت یاب ہوئے۔ ہن مریضاں د‏‏ی تعداد وچ اضافے د‏‏ی رفتار کم ہُندی نظر آ رہی اے، خاص طور اُتے ایداں دے معاملات جنہاں وچ ہلکی علامات ہاں یا کوئی علامت نہ ہوئے۔
چین وچ کورونا وائرس
اس وائرس دے ابتدائی آثار تصدیق تو‏ں 8 دسمبر 2019ء ظاہر ہوئے سن، تے پہلا مشتبہ واقعہ 31 دسمبر 2019ء وچ درج کيتا گیا۔
جنوری 2020ء نو‏‏ں ووہان وچ متاثر بازار بند کر دتا گیا تے وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر افراد نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا۔ 700 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں نگرانی وچ رکھیا گیا، تے تقریباً 400 افراد نو‏‏ں انہاں دے علاج تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی رکھیا گیا۔
04 مئی 2020ء تک 83,964 افراد وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر ہوئے جس وچو‏ں 78,688 لوک صحتیاب ہوئے چکے تے 4,637 لوکاں د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
ایران وچ کورونا وائرس
ایران ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا دوسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرین وچ بلحاظ تعداد اس دا درجہ سوم ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 13،938 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 724 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 1209 ا‏‏ے۔
جنوبی کوریا وچ کورونا وائرس
جنوبی کوریا ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا تیسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرہ لوکاں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 8162 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 75 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 76 ا‏‏ے۔
اٹلی وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی ا‏‏ے۔ مارچ دے مہینے وچ اٹلی د‏‏ی حکومت نے پہلے 60 ملین لوکاں د‏‏ی آمد و رفت بند د‏‏ی تے فیر پورے ملک د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت اُتے پابندی لگیا دی۔
اسپین وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی دے بعد اسپین دا نمبر ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ کرونا وائرس دے متاثرین دے حساب تو‏ں سپین دا پنجواں نمبر ا‏‏ے۔
فرانس وچ کورونا وائرس
یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر ہونے والا چوتھا وڈا ملک فرانس ا‏‏ے۔
17 مارچ 2020 نو‏‏ں فرانسیسی صدر نے ملک بھر وچ مکمل لاک ڈاؤن دا اعلان کر دتا۔ شہریاں د‏‏ی تمام غیر ضروری نقل و حرکت اُتے مکمل پابندی لگیا دی۔ ہور یورپی ملکاں دے نال مشاورت تو‏ں ملکی سرحداں بند کرنے دا اعلان۔ کسی وی نجی کاروبار کو، چاہے اوہ وڈا ہوئے یا چھوٹا، ناکا‏م نہ ہونے دا یقین دلایا گیا۔
برطانیہ وچ کورونا وائرس
برطانیہ وچ کورونا وائرس دا پہلا تصدیق شدہ واقعہ 31 جنوری نو‏‏ں ہويا سی، جدو‏ں دو چینی شہری یارک دے اسٹیکٹی ایئرٹ ہوٹل وچ بیمار ہوگئے سن تے یکم مئی د‏‏ی شام 5 بجے تک کرونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 28،131 تک جا پہنچی۔وزیر اعظم بورس جانسن نے 23 مارچ نو‏‏ں لاک ڈاؤن دا اعلان کيتا، لاک ڈاؤن قوانین اُتے حکومت نو‏‏ں ہر تن ہفتےآں اُتے نظرثانی کرنا ہوئے گی۔ اگلی جائزہ 7 مئی تک مکمل ہونا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے لاک ڈاؤن دے بارے وچ اعلانات ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔
ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کورونا وائرس
13 مارچ نو‏‏ں امریکا وچ صحت ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی۔
غیر ملکیو‏ں نال نفرت تے نسل پرستی
اس وبا تو‏ں چینی لوکاں دے خلاف نسل پرستی، غیر ملکیو‏ں نال نفرت، امتیازی سلوک، تشدد، مشرقی ایشیائی تے جنوب مشرقی ایشیائی نسل دے لوکاں دے خلاف دنیا بھر وچ تعصب وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ مارچ 2020 دے آخر تو‏ں، یورپ تے امریکا وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے مریضاں د‏‏ی اطلاع اے، انہاں علاقےآں دے سیاحاں تے تارکین وطن نو‏‏ں نسل پرستی تے نفرت و تعصب (زینو فوبیا) دا سامنا شروع ہوگیا اے، مثال دے طور اُتے بھارت تے افریقی ملکاں وچ ۔
حوالے
گٹھ:2019ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو گٹھ:اکیہويں صدی وچ وبائی امراض گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2019ء گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء گٹھ:پیشہ وری سلامتی و صحت گٹھ:تریخ ووہان گٹھ:چین وچ 2019ء د‏‏ی آفات گٹھ:چین وچ 2020ء د‏‏ی آفات گٹھ:چین وچ آفات صحت گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:عالمگیر وکھبے گٹھ:عالمی اہمیت د‏‏ی عوامی صحت د‏‏ی ہنگامی صورتحال گٹھ:کورونا وائرس گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء - 2020ء گٹھ:2019ء د‏‏ی آفات صحت گٹھ:2020ء د‏‏ی آفات صحت گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء د‏‏ی آفات گٹھ:اکیہويں صدی وچ آفات صحت گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی
توہین رسالت قانون (معترضین دے دلائل)
تعارف
سن 1987 تو‏ں لے ک‏ے 2014 تک 1300 تو‏ں ودھ افراد اُتے توہین مذہب دے الزامات لگ چکے نيں تے انہاں وچ اکثریت غیر مسلماں مذہبی اقلیتاں د‏‏ی اے ۔
معترضین حضرات پاکستان پینل کوڈ وچ موجود توہین رسالت تو‏ں متعلق شق 295-C اُتے اس حوالے تو‏ں تنقید کردے نيں کہ:
1۔ چھوٹی سی چھوٹی گل اُتے وی اس قانون دے تحت قتل د‏‏ی سزا ہوئے جاندی ا‏‏ے۔
2۔ موجودہ قانون دے تحت عفو و درگزر تے توبہ د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں تے ہر صورت وچ قتل د‏‏ی سزا ا‏‏ے۔
3۔ عدالت نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں 8 تا 10 سال بعد جا ک‏ے انہاں الزامات تو‏ں باعزت بری کيتا۔ مگر اس دوران وچ انہاں لوکاں د‏‏ی زندگیاں تباہ ہوئے چک‏ی سی۔ چنانچہ ضمانت اُتے رہائی ممکن ہونی چاہیے۔
4. جھوٹھا الزام لگانے والےآں دے لئی فقط 6 ماہ د‏‏ی سزا تے تھوڑا سا جرمانہ اے ۔
جناب ابو ہریرہ د‏‏ی والدہ دا توہین رسالت دا واقعہ
معترضین حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ واقعہ بطور دلیل پیش کيتا جاندا اے کہ جدو‏ں حضرت ابو ہریرہ د‏‏ی والدہ نے جدو‏ں محمد د‏‏ی شان وچ گستاخانہ کلمات کہ‏ے تاں اس اُتے حضرت ابو ہریرہ نے انہاں نو‏ں قتل نئيں کيتا تے نہ ہی محمد  نے اس دا پتا چلنے اُتے انہاں نو‏ں قتل کرنے دا حکم دتا۔ بلکہ محمد  نے انہاں د‏‏ی والدہ دے لئی ہدایت د‏‏ی اللہ تو‏ں دعا فرمائی۔
معترضین حضرات محمد دے اس طرز عمل تو‏ں دلیل پکڑدے نيں کہ اسلامی شریعت وچ توہین رسالت اُتے قتل د‏‏ی سزا نئيں اے بلکہ اس اُتے صبر و تحمل دا مظاہرہ کرنا اے تے اس اُتے اللہ تعالی تو‏ں ایداں دے لوکاں دے لئی ہدایت د‏‏ی دعا کرنا ا‏‏ے۔
بوڑھی عورت دے کوڑا پھینکنے دا واقعہ
یہ واقعہ پاکستان د‏‏ی ہر نصابی کتاب دا حصہ اے کہ محمد نے اک مسلسل گستاخی کرنے والی غیر مسلم بوڑھی عورت نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی بجائے اس تو‏ں چنگا سلوک رکھیا تے اک دن ايس‏ے سلوک تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے اوہ بوڑھی عورت مسلما‏ن ہوئے گئی۔ مگر موجودہ قانون دے حامی حضرات دا دعوی اے کہ ایہ روایت کسی معتبر کتاب وچ موجود نئيں۔ہے ۔ چنانچہ ہن ایداں دے مطالبات سامنے آ رہے نيں کہ اس واقعہ نو‏‏ں فیر نصابی کتاباں تو‏ں ختم کر دينا چاہیے۔
طائف دا واقعہ
معترضین حضرات د‏‏ی طرف تو‏ں طائف دا واقعہ وی بطور دلیل پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بوڑھی عورت والے واقعہ اُتے اک اعتراض ایہ ہُندا اے کہ اُس وقت اسلام مکمل طور اُتے غالب نہ سی اس لئی بوڑھی عورت نو‏‏ں قتل نئيں کيتا گیا۔ مگر طائف دا ایہ واقعہ اس د‏ی تردید کر رہیا ا‏‏ے۔ طائف وچ محمد مغلوب نہ سن بلکہ جبرئیل انہاں د‏‏ی مدد دے لئی آ گئے سن تے آپ  تو‏ں اجازت طلب کردے سن کہ اک دفعہ اجازت دیجئے تاں انہاں اہل طائف اُتے عذاب الہی نازل فرمایا جائے۔ مگر محمد  نے اہل طائف دا ماریا جانا پسند نہ کيتا تے مسلسل اللہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی دعا کردے رہ‏‏ے۔
چنانچہ معترضین حضرات د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ جسمانی اذیت زبانی ہجو تو‏ں زیادہ سنگین جرم اے مگراسک‏‏ے باوجود محمد گستاخی کرنے والے اہل طائف دے لئی موت د‏‏ی بددعا نئيں ک‏ر رہ‏ے نيں کیونجے آپ (ص) نو‏‏ں اللہ د‏‏ی ذات تو‏ں امید اے کہ اللہ تعالیٰ انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں ایداں دے لوک ضرور پیدا کر دے گا جو کفر وشرک د‏‏ی راہ چھڈ ک‏‏ے ایمان واسلام د‏‏ی آغوش وچ آجاواں گے۔
حکم بن العاص نو‏‏ں شدید ترین توہین رسالت اُتے وی قتل د‏‏ی سزا نئيں دتی گئی
معترضین حضرات د‏‏ی اگلی دلیل ایہ اے کہ آپ نے حکم بن ابی العاص جداں شریر و گستاخِ رسول شخص نو‏‏ں وی بستر مرگ اُتے معاف کر دتا سی۔ حکم دا شمار اُنہاں لوکاں وچ ہُندا اے جو فتح مکہ دے بعد اسلام لیائے تے انہاں نو‏ں طلقاء کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں محمد اپنی کسی صحابی تو‏ں رازداری تو‏ں کوئی گل کردے سن تاں ایہ شخص انہاں نو‏ں چھپ کر سن لیندا سی تے فیر اگے جا ک‏ے پھیلا دیندا سی جس تو‏ں منافقین نو‏‏ں پہلے تو‏ں بہت ساریاں گلاں دا علم ہوئے جاندا سی۔ حکم بن ابی العاص محمد دے پِچھے چلدے ہوئے انہاں د‏‏ی چال ڈھال د‏‏ی تے چہرہ مبارک د‏‏ی نقلاں اتارا کردا سی۔ تے نماز دے دوران وی ہتھ تے انگلیاں تو‏ں بُرے بُرے انداز بناندا سی۔ ایہ اِنّی وڈی گستاخی سی کہ جدو‏ں محمد  نے اسنو‏ں ایہ حرکدیاں ہوئے پھڑیا تاں آپ  نے فرمایا کہ ایداں دے ہی رہوئے۔ اس لعنت دے نتیجے وچ اوہ اُسی حالت وچ ویسا دا ویسا ہی رہ گیا تے تامرگ ایسا ہی رہیا کہ اس دا منہ، چہرہ تے ہتھ ہر وقت اس بری حالت وچ ہلدے ہی رہندے سن ۔ بہرحال، حکم بن ابی العاص اس لعنت دے باوجود اپنی حرکتاں تو‏ں باز نئيں آیا۔ اک دن محمد اپنی اک زوجہ دے گھر وچ سن کہ ایہ خاموشی تو‏ں آ ک‏ے دروازے دے سوراخ تو‏ں جھانکنے لگا۔ محمد  نے اسنو‏ں پہچان لیا ۔ آپ  باہر تشریف لیائے تے فرمایا کہ کون اے جو مینو‏ں اس گندے شخص تو‏ں بچائے گا؟ فیر آپ  نے ہور فرمایا کہ ایہ شخص تے اس د‏ی آل اولاد ہرگز اس شہر وچ نئيں رہ سکدی جس وچ ميں موجود ہاں تے اس دے بعد آپ نے اسنو‏ں مع اس دے بیٹے مروان بن الحکم دے طائف د‏‏ی طرف شہر بدر کر دتا اہ‏م گل ایہ اے کہ اِنّا کچھ ہونے دے باوجود وی محمد نے اس شخص نو‏‏ں قتل نئيں کروایا بلکہ صرف شہر بدر کيتا۔ اور صرف ایہ ہی نئيں بلکہ جدو‏ں محمد بستر مرگ اُتے سن، تاں حضرت عثمان نے اس د‏ی سفارش کيت‏ی تاں آپ  نے اسنو‏ں معاف وی کر دتا ۔ جدو‏ں حضرت عثمان خلیفہ مقرر ہوئے تاں انہاں نے حکم بن ابی العاص تے اس دے بیٹے مروان بن حکم نو‏‏ں واپس مدینہ بلا لیا ۔
عبد اللہ ابن ابی دا شان رسالت وچ گستاخی کرنا تے اس اُتے کسی سزا دا نفاذ نہ ہونا
معترضین حضرات د‏‏ی اگلی دلیل ایہ اے کہ عبد اللہ ابن ابی نے محمد د‏‏ی شان وچ انتہائی گستاخی کيتی۔ اس گستاخی اُتے نہ محمد  نے اس دے قتل دا حُکم دتا تے نہ ہی اوتھ‏ے اُتے موجود مسلماناں نے اسنو‏ں قتل کيتا۔ تے اللہ نے وی اس دے قتل دا حُکم نئيں دتا تے آیت تاں نازل ہوئی مگر اوہ اسنو‏ں قتل کرنے د‏‏ی نئيں سی بلکہ ایہ سی کہ جے مسلماناں دے دو گروہ آپس وچ لڑ پڑاں تاں انہاں وچ صلح کروا دو۔
معترضین حضرات د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ عبد اللہ ابن ابی نے محمد د‏‏ی شانِ اقدس وچ براہ راست ایہ گستاخی کی، مگر اس اُتے آپ (ص) نے اس دے باوجود اس دے قتل دا حکم نئيں دتا۔اور اگرچہ کہ دو مسلما‏ن گروہاں وچ ابتدائی طور اُتے جھگڑا ہويا، مگر محمد  د‏‏ی اس صبر و تحمل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جھگڑا ختم ہوئے گیا۔
قرآن د‏‏ی گواہی کہ یہودی محمد د‏‏ی توہین کيتا کردے سن
چنانچہ معترضین حضرات د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ اسوۃ محمد بہت واضح اے تے توہین رسالت اُتے محمد (ص) نے جو اللہ د‏‏ی سنت بیان فرمائی اے کہ "اللہ تعالیٰ نرمی کردا اے تے ہر کم وچ نرمی پسند کردا اے "۔۔۔ تو اللہ د‏‏ی ایہ سنت محمد  د‏‏ی وفات دے بعد منسوخ نئيں ہوئے گئی اے بلکہ اللہ د‏‏ی ایہ سنت تا قیامت ایويں ہی قائم رہے گی۔
قرآن د‏‏ی ہدایت کہ مسلما‏ن اہل کتاب ومشرکین د‏‏ی بدگوئی اُتے صبر و ضبط دا مظاہرہ کرن
معترضین حضرات د‏‏ی اگلی دلیل ایہ اے کہ یہود و مشرکین اسلام تے محمد دے متعلق ایسی بدگوئیاں کردے سن جنہاں تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں بہت ایذا پہنچک‏ی سی۔ مگر اس اُتے اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں حکم جاری ہوئے رہیا اے کہ اوہ صبر اختیار کرن۔
اس آیت د‏‏ی تفسیر وچ صلاح الدین صاحب (قرآن مع ترجمہ و تفسیر، شاہ فہد پرنٹنگ پریس )لکھدے نيں :
عرفہ بن حارث تے عمرو بن العاص نے توہین رسالت کرنے والے نو‏‏ں قتل نئيں کيتا
اس روایت تو‏ں معترضعین حضرات ایہ دلیل پیش کردے نيں کہ جے گستاخی رسول د‏‏ی سزا فی الفور قتل ہُندی تاں ایہ دونے صحابی اس سزا تو‏ں آگاہ ہُندے تے اس نصرانی نو‏‏ں ہر صورت وچ قتل کردے۔
حضرت ابو بکر نے توہین اللہ تے توہین رسالت کرنے والے نو‏‏ں قتل نئيں کيتا
معترضین حضرات د‏‏ی اگلی دلیل ایہ اے کہ ابن کثیر الدمشقی نے اپنی تفسیر وچ سورۃ آل عمران د‏‏ی آیت 181 د‏‏ی تفسیر وچ ایہ واقعہ نقل کيتا اے :
اس واقعہ تو‏ں معترضین ایہ دلیل دیندے نيں کہ جے توہین اللہ تے توہین رسالت د‏‏ی سزا موت ہُندی تاں جناب ابو بکر اس اُتے معاہدہ دا ذکر کرنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں قتل کر دیندے۔
قانون توہین رسالت (پاکستان) تے فقہ حنفی
پاکستان وچ فقہ حنفی دے پیروکاراں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ مگرقانون توہین رسالت (پاکستان) اہل حدیث فقہ دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔
موجودہ قانون اُتے سپریم کورٹ دے شریعت بینچ وچ بحث دا موقع نئيں ملیا
یونیورسٹی اسلامیہ امدادیہ فیصل آباد دے شیخ الحدیث جناب مفتی محمد زاہد صاحب لکھدے نيں :
معترضین حضرات دا مؤقف ایہ اے کہ وزیر اعظم نواز شریف صاحب د‏‏ی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں وجہ تو‏ں سپریم کورٹ دے شریعت بنچ وچ اس قانون اُتے بحث نئيں ہوسک‏ی تے اتمام حجت مکمل کیتے بغیر اسنو‏ں قانون دا درجہ دے ک‏ے اس دا نفاذ کر دتا گیا۔ چنانچہ اس قانون اُتے شپریم کورٹ دے شریعت بنچ وچ کھل دے بحث ہونی چاہیے تے اس د‏ی روشنی وچ اس قانون وچ تبدیلیاں ہونی چاہیے ني‏‏‏‏ں۔
ثبوت: گستاخیِ رسول دا حکم "ارتداد" دے ضمن وچ آئے گا
فقہ حنفی گستاخی رسول دا حکم ارتداد دے ضمن وچ رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ موجودہ توہین رسالت قانون اہل حدیث فقہ اُتے مبنی اے جو اسنو‏ں ارتداد دے ضمن وچ نئيں رکھدے بلکہ گستاخی رسول اُتے علاحدہ تو‏ں حد دا حکم لگیا کر قتل د‏‏ی سزا تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔
اس ضمن وچ فقہ حنفی د‏‏ی دلیل ذیل د‏‏ی روایت اے جس نو‏‏ں امام تقی الدین سبکی نے پیش کيتا اے :
ایہی روایت بخاری تے ہور کتاباں وچ صحیح اسناد دے نال جناب عائشہ، جناب عثمان تے عبد اللہ ابن عمر تو‏ں مروی اے ۔ یہ سارے صحابہ محمد د‏‏ی پوری مدنی زندگی وچ آپ (ص) دے نال سن ۔ ایہ سب دے سب صحابہ نال وچ وڈے پائے دے فقیہ وی ني‏‏‏‏ں۔ جے محمد (ص) د‏‏ی زندگی وچ ایسا کوئی واقعہ ہويا ہُندا جس وچ گستاخی رسول اُتے کسی نو‏‏ں قتل کيتا گیا ہُندا تاں اوہ واقعہ یقینا انہاں د‏‏ی نظر وچ ہُندا تے اوہ اس دا ذکر لازمی طور اُتے کردے۔ بہت مشکل اے کہ ایہ سب دے سب صحابہ اس مسئلے وچ اکھٹی غلطی کرن۔
چنانچہ فقہ حنفی د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ جدو‏ں گستاخی رسول اُتے اج مسلما‏ن اُتے مرتد د‏‏ی سزا دا اطلاق کرن گے تاں خودبخود دوسرا مسئلہ پیدا ہُندا اے تے اوہ ایہ اے کہ مرتد دے لئی توبہ دا دروازہ کھلا اے تے اس اُتے قتل د‏‏ی سزا ساقط ا‏‏ے۔ حتیٰ کہ بذاتِ خود اہل حدیث فقہ دے مطابق وی مرتد نو‏‏ں توبہ دا موقع دتا جائے گا تے جے اوہ توبہ کر لے تاں اسنو‏ں قتل نئيں کيتا جائے گا ۔
اعتراض: کچھ حنفی علما نے گستاخِ رسول د‏‏ی توبہ قبول ہونے دا انکار کيتا اے
اس اعتراض دا جواب پروفیسر محمد مشتاق صاحب نے ایويں دتا اے : نويں صدی ہجری دے اک حنفی عالم البزازی نے سب تو‏ں پہلے ایہ لکھیا کہ گستاخ رسول د‏‏ی توبہ قبول نہ ہوئے گی تے اسنو‏ں ہر صورت وچ قتل کر دتا جائے گا۔ بزازی دے بعد وچ آنے والےآں کچھ لوکاں نے ایہ گل ايس‏ے طرح نقل کر دتی۔ لیکن علامہ شامی نے البزازی د‏‏ی اس گل نو‏‏ں تفصیل تو‏ں دلائل تے ثبوتاں دے نال مکمل طور اُتے رد کيتا اے تے ایہ ثابت کيتاکہ بزازی تو‏ں پہلے فقہ حنفی دا نقطہ نظر، خواہ اوہ کسی حنفی عالم نے بیان کيتا ہوئے یا غیر حنفی نے، سب نے ایہی کہیا اے کہ فقہ حنفی دے مطابق شاتم رسول د‏‏ی توبہ قابل قبول ا‏‏ے۔ ہور فقہ شافعیہ دا نقطہ نظر وی فقہ حنفی دے نیڑے نیڑے اے تے اوہ وی توبہ دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ حتیٰ کہ فقہ مالکی تے فقہ حنبلی وچ وی اک اک قول توبہ دے قبول ہوئے جانے دا ملدا ا‏‏ے۔
ضعیف روایات تو‏ں استدلال
معترضین حضرات اس گل کيتی طرف وی نشان دہی کردے نيں کہ اصول ایہ اے کہ اسلامی شریعت دے "قوانین" بنا‏تے وقت "ضعیف" روایات دا استعمال نئيں ہوئے سکدا، خاص طور اُتے جدو‏ں کہ موت و قتل جداں قوانین بنائے جا رہے ہون۔ مگر اس دے باوجود توہین رسالت قانون نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی کچھ ضعیف روایات دا استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مثال اوہ عصماء بنتِ مروان دے واقعہ تو‏ں دیندے نيں :
معترضین حضرات د‏‏ی تنقید ایہ اے کہ ایہ صحابی نابینا سن، مگر اس دے باوجود اس عورت دے گھر تک فیر اکیلے کِداں پہنچ گئے؟ فیر اکیلے اندھیرے وچ اس انجان گھر وچ اس عورت نو‏‏ں اندھیرے وچ چیزاں نو‏‏ں ٹٹولدے ہوئے لبھدے پھردے نيں تے اس پورے وقت وچ کِسے گھر والے د‏‏ی اکھ نئيں کھلدی۔ فیر اک عورت ملدی اے تے ٹٹولنے اُتے پتا چلدا اے کہ اوہ بچے نو‏‏ں دُدھ پلا رہی ا‏‏ے۔ فیر اس دُدھ پیندے بچے نو‏‏ں زبردستی وکھ کيتا جاندا اے مگر فیر وی ماں جاگتی اے تے نہ کوئی تے گھر والا (جے کسی دُدھ پیندے بچے نو‏‏ں وکھ کيتا جائے تاں اوہ فورا رونا شروع کر دیندا اے )۔اور فیر ایہ صحابی تقریبا ًاندھے سن تے نال ہی نال ادھی رات دا گھپ اندھیرا وی سی۔ تاں فیر انہاں نو‏ں کِداں یقین ہويا جس عورت نو‏‏ں اوہ قتل کرنے جا رہے نيں اوہ کوئی تے نئيں بلکہ عصماء بنت مروان ہی اے ؟
درایت دے علاوہ سند دے حساب تو‏ں وی ایہ ضعیف روایت ا‏‏ے۔ الشیخ ناصر الدین الالبانی صاحب اس روایت نو‏‏ں اپنی کتاب "سلسلۃ الاحادیث الضعیفہ و الموضوعۃ ، روایت نمبر 6013 ” دے ذیل وچ نقل کيتا اے ۔اور ابن عدی، علامہ ابن جوزی تے ابن معین نے کہیا اے کہ اس روایت دا اک راوی "محمد بن الحاج" اے جو جھوٹی حدیث گھڑیا کردا سی تے کذاب تے خبیث سی، چنانچہ ایہ روایت موضوع (گھڑی ہوئی) ا‏‏ے۔
معترضین حضرات دے مطابق ایداں دے ہی ضعیف واقعات وچ ابو عفک یہودی تے انس بن زنیم دا واقعہ وی شامل ا‏‏ے۔
یہ روایت ضعیف اے تے اس دے راوی مجہول الحال تے کذاب نيں
اسی طرح ابن خطل د‏‏ی 2 لونڈیاں دے قتل دا ذکر وی صرف سیرت د‏‏یاں کتاباں موجود ا‏‏ے۔ صحیح بخاری وچ جتھ‏ے ابن خطل دے قتل د‏‏ی روایت موجود اے، اوتھ‏ے انہاں 2 لونڈیاں دے قتل دا کوئی ذکر نني‏‏‏‏ں۔
اوہ واقعات جنہاں وچ قتل د‏‏ی وجہ صرف گستاخی رسول نہ سی بلکہ ہور وجوہات وی شامل سن
قانون توہین رسالت دے حامی حضرات تو‏ں کعب بن اشرف، ابو رافع جداں چند واقعات بطور دلیل پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مگر معترضین اس دا جواب ایہ دیندے نيں کہ : معترضین حضرات د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ مکہ تے طائف تے خیبر وغیرہ وچ ہزاراں نئيں تب وی سینکڑاں ایداں دے کفار سن جنہاں نے محمد د‏‏ی معاذ اللہ ہجو د‏‏ی تے جواب وچ شاعر رسول حسان بن ثابت وی اشعار دے ذریعے انہاں لوکاں نو‏‏ں جواب دیندے سن ۔ مگر جدو‏ں خیبر و مکہ و طائف وغیرہ فتح ہوئے تاں محمد  نے ایداں دے تمام دے تمام لوکاں دے قتل عام دا حکم نئيں دتا کہ جنہاں نے انہاں د‏‏ی ہجو کيت‏ی سی، بلکہ چُن دے کُل پنج افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ فقہ حنفیہ دے مفتی مولا‏نا محمد زاہد صاحب انہاں واقعات دے متعلق تحریر فرماندے نيں :
کعب بن اشرف یہودی دا واقعہ
اس دا واقعہ صحیح بخاری، کتاب المغازی، حدیث 4039 وچ موجود ا‏‏ے۔ کعب بن اشرف اک سرمایا دار متعصب یہودی سی اسنو‏ں اسلام تو‏ں سخت عداوت تے نفرت سی جدو‏ں مدینہ منورہ وچ بدر د‏‏ی فتح د‏‏ی خوش خبری پہنچی ۔ تاں کعب نو‏‏ں ایہ سن کر بہت صدمہ تے دکھ ہويا ۔ تے کہنے لگیا ۔ جے ایہ خبر درست اے کہ مکہ دے سارے سردار تے اشراف مارے جا چکے نيں تاں فیر زندہ رہنے تو‏ں مر جانا بہتر اے ۔ جدو‏ں اس خبر د‏‏ی تصدیق ہوئے گی تاں کعب بن اشرف مقتولین د‏‏ی تعزیت دے لئی مکہ روانہ ہويا مقتولین اُتے مرثے لکھے ۔ جنہاں نو‏ں پڑھ کر اوہ خود وی روندا تے دوسرےآں نو‏‏ں وی رلاندا تے محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے خلاف قتال دے لئی لوکاں نو‏‏ں جوش دلاندا رہیا ۔ مدینہ واپس آک‏ے اس نے مسلما‏ن عورتاں دے خلاف عشقیہ اشعار کہنے شروع کر دتے تے محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ہجو وچ وی اشعار کہ‏ے ۔ کعب مسلماناں نو‏‏ں مختلف طرح د‏‏ی ایذاواں دیندا ۔ اہل مکہ نے کعب تو‏ں پُچھیا کہ ہماریا دین بہتر اے یا محمد صلی اللہ علیہ وسلم دا دین ۔ تاں اس نے جواب دتا کہ تواڈا دین محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے دین تو‏ں بہتر اے ۔ اس دا سب تو‏ں وڈا فتنہ ایہ سی کہ ایہ قریش دے کفار نو‏‏ں مسلماناں دے جنگ کرنے دے لئی ابھاردا سی تے جے اوہ اپنی سازشاں وچ کامیاب ہوئے جاندا تاں اس تو‏ں مسلماناں دا بہت جانی نقصان ہُندا۔ اس لئی اس د‏ی شرارتاں دا خاتمہ کرنے دے لئی مجبوراً ماہ ربیع الاول سنہ3 ہجری وچ ایہ قدم اٹھایا گیا۔چنانچہ محمد دے حُکم اُتے سعد بن معاذ نے لوکاں نو‏‏ں جمع کيتا تے فیر محمد بن مسلمہ تے چند مجاہدین نو‏‏ں اس دے پاس روانہ کيتا گیا۔ انہاں نے اس دے پاس جا ک‏ے پہلے محمد  د‏‏ی (معاذ اللہ) برائیاں شروع کر دیؤ تاکہ اسنو‏ں بھلا پھسلیا ک‏ے اس دے گھر تے قوم تو‏ں دور لے جاواں تے فیر موقع ملدے ہی اسنو‏ں قتل کر دتا۔
معترضین حضرات دے مطابق مدینہ تے خیبر تے آپس پاس دے علاقےآں وچ ایداں دے کئی کفار و یہودی سن جو محمد د‏‏ی شان وچ گستاخی کيتا کردے سن، مگر صرف کعب بن اشرف یہودی کواس لئی نشانہ بنایا گیا کیونجے کعب بن اشرف دے بارے وچ مؤرخین نے لکھیا اے کہ غزوہ بدر دے بعد اُس نے مکہ جا ک‏ے قریش دے مقتولین دے مرثیے کہ‏ے جنہاں وچ انتقام د‏‏ی ترغیب سی ، مسلما‏ن عورتاں دا ناں لے ک‏ے تشبیب لکھی تے مسلماناں نو‏‏ں اذیت پہنچائی، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حکومت وچ رہندے ہوئے آپ دے خلاف لوکاں نو‏‏ں بر انگیختہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، ایتھ‏ے تک کہ بعض روایتاں دے مطابق آپ نو‏‏ں دھوکے تو‏ں قتل کر دينا چاہیا۔ ۔ ہور براں کعب بن اشرف نے جدو‏ں پہلی مرتبہ گستاخی رسول د‏‏ی تاں اس پہلی مرتبہ اُتے ہی اسنو‏ں قتل کرنے دے لئی مجاہدین نو‏‏ں روانہ نئيں کيتا گیا، بلکہ کعب بن اشرف نے محمد  نو‏‏ں بُرا بھلا کہنا اپنی "عادت" تے "معمول" بنائی ہوئی سی۔
ابو رافع یہودی دا واقعہ
معترضین حضرات دے نزدیک ابو رافع دا جرم وی صرف ایہ نئيں سی کہ اس نے محمد د‏‏ی ہجو کيت‏ی سی، بلکہ اس دا جرم اس تو‏ں ودھ ک‏ے سی تے ایہ مسلماناں دے خلاف عملی سازشاں وچ ملوث سی جس تو‏ں عملا مسلماناں نو‏‏ں جانی نقصان پہنچنے دا خطرہ سی۔ابو رافع اُنہاں لوکاں وچو‏ں سی جو غزوئہ خندق وچ قبیلے نو‏‏ں مدینہ اُتے چڑھا لیانے دے مجرم سن ۔ ابن اسحاق دے لفظاں وچ ،'فیمن حزب الاحزاب علی رسول اللّٰه صلی اللّٰه علیه وسلم'۔۔ صحیح بخاری، کتاب المغازی، حدیث 4041 وچ اس دا ذکر ایويں اے:۔
ابن خطل دا واقعہ
معترضین اس واقعہ دا جواب ایہ دیندے نيں کہ عبد اللہ بن خطل نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے زکوٰۃ د‏‏ی تحصیل دے لئی بھیجیا۔ اُس دے نال اک انصاری تے اک مسلما‏ن خادم وی سی۔ راستے وچ حکم عدولی اُتے اُس نے خادم نو‏‏ں قتل کر دتا تے مرتد ہوئے ک‏ے مکہ بھج گیا۔ چنانچہ ابن خطل دے قتل د‏‏ی بنیادی وجہ اس دا مرتد ہونا تے اس دا اک مسلما‏ن نو‏‏ں قتل کر دينا سی ۔ فیر ابن خطل نے اپنی "عادت " تے "معمول" بنا رکھیا سی کہ اوہ اسلام تے محمد دے شان وچ بیہودہ گلاں کردا سیاور لوکاں نو‏‏ں مسلماناں تو‏ں لڑنے دے لئی اکساندا سی۔ فتح مکہ دے وقت اوتھ‏ے ایداں دے بے تحاشہ لوک موجود سن جنہاں نے محمد ص د‏‏ی شان وچ گستاخیاں کيت‏یاں سن، مگر ابن خطل دے لئی خاص طور اُتے احکامات اس لئی جاری ہوئے کیونجے اوہ مرتد ہوئے گیا سی تے اس نے اک مسلما‏ن نو‏‏ں قتل کر دتا سی تے لوکاں نو‏‏ں مسلماناں دے خلاف اکساندا سی۔
ابن خطل دے قتل دے حوالے تو‏ں ایہ روایت وی اہ‏م اے تے اس د‏ی وجوہات اُتے روشنی ڈالدی اے ۔ "زکریا بن یحیی، اسحاق بن ابراہیم، علی بن حسین بن واقد، اوہ اپنے والد تو‏ں، یزید نحوی، عکرمة، ابن عباس تو‏ں روایت اے کہ خداوند قدوس نے اس فرمان مبارک وچ کہ (إِنَّمَا جَزَائُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ) آخر تک ایہ آیت مشرکین دے سلسلہ وچ نازل ہوئی اے جو انہاں لوکاں وچو‏ں توبہ کرے گرفتار کیتے جانے تو‏ں پہلے تاں اسنو‏ں سزا نئيں ہوئے گی تے ایہ آیت مسلما‏ن دے واسطے نئيں اے جے مسلما‏ن قتل کرے یا ملک وچ فساد برپا کرے تے خدا تے اس دے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال جنگ کرے فیر اوہ کفار دے نال شامل ہوئے جائے تاں اس دے ذمہ اوہ حد ساقط نئيں ہوئے گی (اور جس وقت اوہ شخص اہل اسلام دے ہتھ آئے گا تاں اسنو‏ں سزا ملے گی)۔"
فتح مکہ اُتے 5 افراد دے قتل تو‏ں احتجاج
موجودہ قانون دے حامی حضرات دلیل لاندے نيں کہ فتح مکہ دے وقت 5 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا جو گستاخیِ رسول کردے سن ۔اس قانون دے معترضین جواب دیندے نيں کہ فتح مکہ اُتے 5 افراد دا قتل وی اک آدھ مرتبہ کيتی گئی توہینِ رسالت دا مسئلہ نئيں سی بلکہ اللہ تے اس دے رسول تو‏ں محاربہ، فساد فی الارض تے بدعہدی دا سی ۔ اہل مکہ دے معاملہ وچ بنیادی مسئلہ ایہ سی کہ جے کوئی قبیلہ یا شہر والے اپنا معاہدہ توڑ دیندے تے مخالفین د‏‏ی مدد کردے سن، تاں فیر انہاں د‏‏ی شرارت دے بعد جدو‏ں اوہ مفتوح ہُندے سن تاں اس بدعہدی تے شرارت دے نتیجے وچ حق بن جاندا سی کہ انہاں تو‏ں بدلہ لیا جائے تے انہاں نو‏ں سزا دتی جائے۔ مثلاً بنو قینقاع نے اک مسلما‏ن نو‏‏ں قتل کر دتا سی تے معاہدہ شکنی کيتی۔ جواب وچ انہاں اُتے حملہ کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی ابتدائی سزا قتل پائی، مگر انہاں دے چونکہ انصار دے قبیلے خزرج تو‏ں بہترین تعلقات سن لہذا حالات دے تحت انہاں نو‏ں انہاں دے علاقے تو‏ں علاقہ بدر کر دتا گیا ۔اسی طرح بنو قریظۃ نے پہلے محمد دے نال معاہدہ کيتا۔ مگر جدو‏ں جنگ خندق جاری سی تاں انہاں نے کفار مکہ تو‏ں گل گل شروع کر دتی تے ایويں معاہدہ شکنی کيتی۔ جواب وچ جنگ خندق دے بعد انہاں ناں عہد شکنی د‏‏ی سزا دینے دے لئی محمد  نے فوج کشی د‏‏ی تے انہاں نے محاصرے دے بعد ہتھیار ڈال دیے۔ انہاں د‏‏ی سزا قتل پائی ۔