cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قدیم عظیم طاقتاں دی لسٹ
ہیٹائٹ ایمپائر
حتی اک قدیم لوک سن جو ہند و یورپی زبان بولدے سن ، تے 18 واں صدی ق م تو‏ں شمال بائیںی اناطولیہ وچ ہٹوسا وچ مرکز بنا ک‏ے اک ریاست قائم کيتی۔ چودہويں صدی ق م وچ ، ہیٹی سلطنت اپنے عروج اُتے سی ، جس نے بائیںی اناطولیہ ، شمال مغربی شام جتھ‏ے تک یوگریٹ تے بالائی میسوپوٹیمیا نو‏‏ں گھیر رکھیا سی۔ 1180 ق م دے بعد ، سلطنت کئی آزاد " نو ہٹائٹ " شہراں وچ تقسیم ہوگئی ، کچھ 8 واں صدی ق م تک زندہ بچ گئے۔ داواں|thumb|200x200px| طوفان دا دیوت‏ا ، گرج دا دیوت‏ا (اٹھويں صدی [[ق م) ( ہیٹیٹائٹ مذہب )]] حتیاں نو‏‏ں رتھاں دی تعمیر تے استعمال وچ مہارت دے لئی وی مشہور کيت‏‏ا گیا سی ، جداں کہ کدیس د‏‏ی جنگ نے ظاہر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ہیٹی لوہے دے دور دے علمبردار سن ، چودہويں صدی ق م دے اوائل وچ ہی لوہے دے فن پارےآں د‏‏ی تیاری کردے سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ممکنہ طور اُتے پہلی مرتبہ ایسا کردے سن ۔ ہیٹیاں نے بہت زیادہ علم پاس کيت‏‏ا تے قدیم قرب بائیںی تو‏ں یورپ وچ نويں آنے والے یونانیاں تک بہت زیادہ علم حاصل کيت‏‏ا۔
حتیاں د‏‏ی خوشحالی زیادہ تر تجارتی رستےآں تے دھات دے ذرائع اُتے قابو پانے وچ سی۔ شمالی شام د‏‏ی کلیساین دے دروازےآں نو‏‏ں میسوپوٹیمیا تو‏ں جوڑنے والے اہ‏م رستےآں د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس علاقے دا دفاعی اہمیت دا حامل سی ، تے جلد ہی فرعون رمیسز دوم دے تحت مصری توسیع دے ذریعہ اس دا امتحان لیا گیا۔ کدش د‏‏ی جنگ دا نتیجہ غیر یقینی اے ، حالانکہ ایسا لگدا اے کہ مصری فوج د‏‏ی بروقت آمد تو‏ں ہیٹی د‏‏ی مکمل فتح نو‏‏ں روکیا گیا۔ مصریاں نے ہیٹیاں نو‏‏ں قادیش دے قلعے وچ پناہ لینے اُتے مجبور کيت‏‏ا ، لیکن انہاں دے اپنے نقصانات نے انہاں نو‏ں محاصرے نو‏‏ں برقرار رکھنے تو‏ں روک دتا۔ ایہ جنگ رمیسس دے 5 واں سال وچ ہوئی۔
کارتھیج سلطنت
کارتھیجی سلطنت، کارتھیجی جمہوریہ (متبادل دے طور اُتے "کتیجینین بالادستی"، یا صرف "کارتھیج") دے طور اُتے جانیا جاندا سی کارتھیج فونیقی شہری ریاست سی تے اس دے اثر و رسوخ دا دائرہ ، جس وچ شمالی افریقہ دے ساحل دے بیشتر حصہ دے نال نال ساحلی ایبیریا دے کافی حصے تے مغربی بحیرہ روم دے جزیرے 814 تو‏ں 146 ق م تک شامل سن ۔
ایلام
داواں|thumb| الیومائٹ نمازی ایلام میسوپوٹیمیا دے بالکل مشرق وچ واقع سی تے ایہ ریکارڈ شدہ قدیم تہذیباں وچو‏ں اک سی۔ ایلام دا مرکز جدید دور دے مغرب تے جنوب مغرب وچ سی ، ایہ علاقہ خوزستان تے صوبہ ایلام (جو اس دا ناں ایلم تو‏ں لیا جاندا اے ) دے نال نال جنوبی عراق دا اک چھوٹا جہا حصہ تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اولڈ الیومائٹ دور ( مشرق کانسی دا دور ) وچ ، ایلام ایرانی سطح مرتفع اُتے سلطنتاں اُتے مشتمل سی ، جس دا مرکز عنان سی ، تے دو ہزار صدی ق م تو‏ں اس دا مرکز خوزستان دے نچلے علاقےآں وچ سوسا وچ سی۔
ایلیمائٹ د‏‏ی سبھیاچار نے سلطنت فارس وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے ہخامنشی سلطنت دے دوران ، جس نے اسنو‏ں کامیاب کيت‏‏ا ، جدو‏ں ایلیمائٹ زبان سرکاری طور اُتے استعمال کرنے والےآں وچ شامل رہی۔ الیمائٹ بولی نو‏‏ں عام طور اُتے بولی نو‏‏ں وکھ تھلگ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایويں ، ایلامی دور کو ایران د‏‏ی تریخ دا اک نقط آغاز سمجھیا جاندا ہے ۔
مادی سلطنت
فارس د‏‏ی سرزمین اُتے میڈین سلطنت پہلی سلطنت سی۔ 6 واں صدی ق م وچ ، بابل دے نال مل ک‏ے نو-اسوری سلطنت نو‏‏ں شکست دتی۔ "میڈین" لوکاں دے بارے وچ یونانی حوالےآں وچ "فارسیاں" تے "میڈین" دے وچکار کوئی واضح امتیاز نئيں ا‏‏ے۔ در حقیقت یونانی دے لئی "ایرانی سبھیاچار تو‏ں بہت نیڑے تو‏ں وابستہ" بننے دے لئی "درمیانی ہوجانا سی ، نہ کہ اجتناب کيت‏‏ا جائے"۔ مدین بادشاہی اک قلیل المدتی ایرانی ریاست سی تے اس دور دے متنی تے آثار قدیمہ دے ذرائع بوہت گھٹ نيں تے اس دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات میڈین سبھیاچار تو‏ں معلوم ہوسکدیاں نيں جس نے اس دے باوجود ایرانی سبھیاچار د‏‏ی عظیم الشان دنیا دے لئی "گہرا تے پائیدار ، شراکت" بنا دتا ا‏‏ے۔612 ق م وچ نینوی دے بوری تو‏ں لے ک‏ے 954 ق م تک میڈیاں نے اپنی سلطنت قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی جو اس دے دور دا سب تو‏ں وڈا سٹھ سال سی ، جدو‏ں سائرس عظیم نے اپنے زیرک دادا ، دادا ، آستائج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہخامنشی سلطنت قائم کيتی۔ میڈیا دا بادشاہ۔
ہخامنشی سلطنت
ہخامنشیسلطنت ، عالمی سلطنت بننے والی فارسی سلطنتاں وچ پہلی سلطنت سی۔ اپنی طاقت دے عروج اُتے ، سلطنت نے تن براعظماں ، یعنی یورپ ، ایشیا تے افریقہ پر محیط اپنی سلطنت نو‏‏ں اپنے دور د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور سلطنت قرار دتا۔ اس نے بالآخر اپنے ابتدائی دناں وچ یا وقت دے نال مستقل طور اُتے ، درج ذیل علاقےآں نو‏‏ں شامل کرلیا: شمال تے مغرب وچ پورے ایشیاء مائنر (جدید ترکی ) ، جزیرہ نما بلقان دے حصے - تھریس ، میسیڈون تے پیونیا ، تے بیشتر حصہ بحیرہ اسود دے ساحلی علاقے یا موجودہ دور جنوبی تے مشرقی بلغاریہ ، شمالی یونان تے مقدونیہ ۔ جدید عراق ، شمالی سعودی عرب ، اردن ، فلسطین ، لبنان ، شام ، قدیم مصر دے تمام اہ‏م آبادی دے مراکز تے جتھ‏ے تک مغرب وچ لیبیا دے حصے نيں مغرب تے جنوب مغربی علاقےآں وچ ۔ مشرقی جدید افغانستان وچ تے اس تو‏ں اگے باواں ایشیاء تے پاکستان دے کچھ حصےآں وچ ۔ داواں|thumb|175x175px| [[ہخامنشی سلطنت|ہخامنشی جنگجو ]] 500 ق م وچ اس د‏ی بلندی اُتے تقریبا 5.5 ملین مربع کلومیٹر دا دائرہ شامل اے ، ہخامنشی سلطنت زمینی طور اُتے قدیم دور دی سب تو‏ں وڈی سلطنت تھی ۔ اس دے دور وچ ، اسنو‏ں پڑوسی ملکاں اُتے سیاسی طاقت حاصل سی ، تے اس نے پرسیپولس وچ اپنے دلکش راجگڑھ تو‏ں اک وسیع خطے اُتے طویل حکمرانی دے دوران اعلیٰ ثقافتی تے معاشی کامیابی حاصل کيتی سی۔
سکندر اعظم (میسیڈون دا سکندر III) نے گرینیکس (334 ق م) وچ فارسی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی ، اس دے بعد ایسوس (333 ق م) ، تے آخر وچ گاگیمیلا (331 ق م) وچ ۔ اس دے بعد ، اس نے سوسا تے پرسپولیس اُتے مارچ کيت‏‏ا جس نے 330 ق م دے اوائل وچ ہتھیار ڈال دتے۔ پرسیپولیس تو‏ں ، سکندر شمال د‏‏ی طرف پسرگادے د‏‏ی طرف روانہ ہويا جتھ‏ے اس نے سائرس عظیم دے مقبرے دا دورہ کيت‏‏ا۔
پارتھیئن سلطنت
ارساڈ سبھیاچار کوئی مربوط ریاست نئيں سی ، بلکہ اس د‏ی بجائے متعدد امدادی (لیکن دوسری صورت وچ آزاد) مملکتاں اُتے مشتمل سی۔
پارتھیائیاں نے وڈی حد تک اپنی ثقافتی طور اُتے متفاوت سلطنت دے فن ، فن تعمیر ، مذہبی عقائد تے شاہی اشارے نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ فارسی ، ہیلینسٹک تے علاقائی سبھیاچار شامل ني‏‏‏‏ں۔ اپنے وجود دے پہلے نصف حصے دے لئی ، ارساڈ عدالت نے یونانی سبھیاچار دے عناصر نو‏‏ں اپنایا ، حالانکہ آخرکار اس نے ایرانی روایات نو‏‏ں بتدریج بحال کيت‏‏ا۔ ارسائڈ دے حکمراناں نو‏‏ں 'بادشاہ دے بادشاہ' دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا گیا سی ، تے ایہ دعوی کيت‏‏ا گیا سی کہ اوہ اچیمینیڈ سلطنت دا وارث ني‏‏‏‏ں۔ درحقیقت ، انہاں نے بوہت سارے مقامی بادشاہاں نو‏‏ں واسال دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا جتھ‏ے اچیمینیاں نے مرکزی طور اُتے مقرر کيت‏‏ا ہُندا ، اگرچہ وڈے پیمانے اُتے خود مختار ، سٹرپس ہی سن ۔ عدالت نے وڈے پیمانے اُتے ایران تو‏ں باہر تھوڑی تعداد وچ سٹرپس دا تقرر کيت‏‏ا ، لیکن ایہ ستراپسی اچیمینیڈ پوٹینٹیٹس تو‏ں کم تے کم طاقتور سن ۔ Arsacid اقتدار د‏‏ی توسیع دے نال، مرکزی حکومت دے سیٹ نو‏‏ں النساء، ترکمانستان تو‏ں منتقل کر Ctesiphon دے ، دجلہ دے کنارے (جدید بغداد، عراق دے جنوبی) کئی ہور سائٹس وی دارالحکومتاں دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، اگرچہ. اگرچہ پارٹین ارساسیڈس نے اک نويں ایرانی سلطنت دا راستہ تیار کيت‏‏ا ، لیکن ارساک خاندان دا وجود ارمینیا د‏‏ی ارساڈ خاندان ، ابیریہ دے ارساڈ خاندان تے کاکیسیئن البانیہ دے ارساڈ خاندان دے ذریعہ قائم رہیا ۔ Parthian ارساسیڈس د‏‏ی تمام اسم معروف شاخاں۔
ساسانی سلطنت
سلطانی سلطنت دا ناں چوتھ‏ی ایرانی سلطنت دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ، تے دوسرا فارس سلطنت (226–651)۔ سلطنت د‏‏ی سرزمین وچ اج دے تمام ایران ، عراق ، آرمینیا ، افغانستان ، ترکی دے مشرقی حص ،ے ، تے شام ، پاکستان دے کچھ حصے تے قفقاز ، بائیںی ایشیاء تے عربیہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 590–628 وچ خسرو دوم د‏‏ی حکمرانی دے دوران مصر ، اردن ، فلسطین ، لبنان نو‏‏ں وی مختصر طور اُتے سلطنت تو‏ں منسلک کيت‏‏ا گیا ، ايس‏ے طرح مغربی ایشیاء مائنر دی حد تک مغرب تک۔ مرحوم قدیم دور د‏‏ی طوالت اُتے محیط ساسانیڈ دور ، ایران دا اک اہ‏م تے اثر انگیز تاریخی ادوار وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بہت ساری طریقےآں تو‏ں ساسانی دور فارسی رہتل دی اعلیٰ کامیابی دا مشاہدہ کيت‏‏ا۔ سلطنت ہور ایہ کہ ہمسایہ ملک رومن – بازنطینی سلطنت دی 400 سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی مدت دے حریف د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ ساریانیاں د‏‏ی جگہ پرتھیناں د‏‏ی جگہ لی گئی ، انہاں نے پہلے ہی صدیاں تک جاری رہنے والی رومن – فارسی جنگاں جاری رکھن ، جو بالآخر انسانی تریخ دا سب تو‏ں طویل تنازعہ بن جاواں گے۔
سلطنت نے مسلما‏ن د‏‏ی فتح تے اسلام نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں پہلے آخری عظیم ایرانی سلطنت تشکیل دی۔ 602–628 د‏‏ی موسمیا‏‏تی بازنطینی – ساسانیان جنگ نے بازنطینیاں تے نال ہی ساسانیاں دوناں نو‏ں وڈی حد تک ختم کر دتا سی تے اک آسان فتح دے لئی راستہ کھڑا کردتا سی۔ بہت زیادہ کمزور ہونے والے ساسانیاں نے ابتدائی عرب لشکراں دے دباؤ دے خلاف کدی وی واقعتا موثر مزاحمت نئيں کيتی۔ اک طویل محاصرے دے بعد تیسیفون گر گیا. یزدیگرد سلطنت دا بیشتر خزانہ اپنے پِچھے چھڈ ک‏‏ے ، کلیسیفون تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف فرار ہوگیا۔ عرباں نے اس دے فورا بعد ہی کلاسیفون اُتے قبضہ کرلیا ، جس تو‏ں ساسانی حکومت نو‏‏ں فنڈز دے حصول وچ پھنس گیا تے اپنے استعمال دے لئی اک طاقتور مالی وسائل حاصل کيت‏‏ا۔ ساسانیڈ دے متعدد گورنرز نے حملہ آوراں نو‏‏ں پِچھے ہٹانے دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں یکجا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اک مضبوط مرکزی اتھارٹی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کوشش معل ،ل ہوگئی ، تے نیہاوند د‏‏ی جنگ وچ گورنرز نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ سلطنت ، جس دے فوجی کمان دے ڈھانچے دا وجود موجود نئيں سی ، اس دے نابالغ فوجی دستےآں دا خاتمہ ہوگیا ، اس دے مالی وسائل نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تباہ کردتا گیا ، تے آسوران نائٹلی ذات نے تباہ کن حملہ آوراں دے مقابلہ وچ بالکل بے بس کردتا۔ شکست سن کر ، فارسی اشرافیہ ہور اندرون ملک مشرقی صوبے خراسان د‏‏ی طرف بھج گیا۔
قدیم مصر
قدیم مصر دنیا د‏‏ی پہلی تہذیباں وچو‏ں اک سی ، اس د‏ی شروعات 3150 ق م دے نیڑے وادی نیل د‏‏ی زرخیز زمین وچ ہوئی سی۔ قدیم مصر عظیم بادشاہاں دے تحت نويں سلطنت (1570–1070 ق م) دے دوران اپنی طاقت دے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ قدیم مصر اک بہت وڈی طاقت سی جس دا مقابلہ دونے قدیم نیڑے مشرق بائیںی ، بحیرہ روم تے سب صحارا افریقہ دے ذریعہ کيت‏‏ا گیا سی۔ سلطنت نوبیا تک جنوب د‏‏ی طرف پھیلی تے قدیم مشرق بائیںی وچ وسیع خطےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ اک زرخیز دریا د‏‏ی وادی ، قدرتی سرحداں دے امتزاج نے کسی حملے نو‏‏ں ناقابلِ استعمال بنا دتا تے جدو‏ں ضرورت پڑنے اُتے چیلینج دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب فوج نے مصر نو‏‏ں اک وڈی طاقت وچ تبدیل کردتا۔ باواں|thumb|191x191px| اخنٹن قاہرہ کاسٹ د‏‏ی ڈرائنگ یہ تحریری نظام تے وڈے پیمانے اُتے تعمیرا‏تی منصوبےآں د‏‏ی حامل پہلی قوماں وچ شامل سی۔ اُتے ، چونکہ پڑوسی تہذیباں نے مصر د‏‏ی فطری رکاوٹاں نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی اہلیت رکھنے والی فوجاں تیار کيتیاں ، مصری فوجاں ہمیشہ انھاں پسپا نئيں کرسکدیاں سن تے ایويں اک ہزار رہتل پہلے مسیحی اثر و رسوخ اک آزاد رہتل دے خاتمے دے بعد ختم ہوگیا۔
ابتدائی سلطنت دا دورانیہ
مصر دا آثار قدیمہ یا ابتدائی سلطنت دور بالا تے زیريں مصر دے اتحاد دے فورا بعد دا دور اے ۔ 3100  بی سی۔ پہلے تے دوسرے خانداناں نو‏‏ں عام طور اُتے شامل کيت‏‏ا جاندا اے ، جو نقدہ III آثار قدیمہ دے اختتام تو‏ں لے ک‏ے تقریبا 26 2686 تک جاری رہندا اے   بی سی ، یا پرانی سلطنت دا آغاز۔ پہلے سلطنت دے نال ، راجگڑھ تھینیس تو‏ں میمفس منتقل ہوئے گیا جس وچ اک مصری دیوت‏ا بادشاہ دے زیر اقتدار متفقہ مصر سی۔ ابیڈوس جنوب وچ اک اہ‏م مقدس سرزمین بنی رہی۔ قدیم مصری رہتل د‏‏ی خصوصیات ، جداں آرٹ ، فن تعمیر تے مذہب دے بوہت سارے پہلوآں ، ابتدائی سلطنت عہد دے دوران شکل اختیار کيتی۔ ابتدائی سلطنت دور دے دوران ، فرعوناں نے دنیا وچ ابتدائی مرکزی حکومت قائم کيتی۔
پرانی سلطنت
پرانی سلطنت دا دورانیہ 2686–2181 ق م ا‏‏ے۔ ایہ وی اس دے عظیم اہرام د‏‏ی عمارت سازاں دے دور نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے، دے طور اُتے "اہرام دا دور" یا "اہرام بلڈراں دا دور" دے طور اُتے جانیا جاندا اے چوتھا خاندان -بادشاہسنفرو دے فن وچ کامل پرامڈ -بلڈنگ تے کے اہرام گیزہ بادشاہاں کھوفو ، خفری تے مینکاور دے تحت تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ مصر نے رہتل د‏‏ی پہلی پائیدار چوٹی حاصل کيتی۔ تن ناں نہاد "بادشاہت" ادوار وچو‏ں پہلا پہلا (اس دے بعد مڈل کنگڈم تے نیو کنگڈم ) جو وادی نیل وچ رہتل دے اعلیٰ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ داواں|thumb|250x250px| سقارہ اُتے جوسر دا اہرامڈ ۔ پرانی سلطنت دے دوران ، قدیم مصر وچ اہرام د‏‏ی عمارت تیسری سلطنت دے دوران بادشاہ جوسر دے دور وچ شروع ہوئی جدو‏ں اس نے ججوسیر (مصر دا پہلا اہرام) دا سٹیپ پیرامڈ بنایا سی تے گیزا پیرامڈ د‏‏ی تعمیر دے دوران چوتھے ڈانسٹی دے موقع اُتے جھانک لیا سی۔ thumb|250x250px| Giza دے عظیم ابوالہول دے سامنے [[ہرم خوفو|عظیم پرامڈ گیزہ . ]] پنجويں خاندان دے دوران ، مصر وچ اہرام د‏‏ی عمارت زوال پذیر ہوگئی۔ پرامڈ ٹیکسٹس ، قدیم مصر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم رسمی عبارت پہلی بار پنجويں سلطنت دے آخر وچ شائع ہوئی۔
مڈل کنگڈم
باواں بائیںی مملکتِ مصر (جسنو‏ں "دوبارہ اتحاد د‏‏ی مدت" وی کہیا جاندا اے ) قدیم مصر دی تریخ وچ اک ایسا دور اے جس نو‏‏ں پہلے انٹرمیڈیٹ پیریڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرق مملکت تقریبا 2050 ق م تو‏ں لے ک‏ے 1710 ق م تک برقرار رہی ، جو گیارہويں خاندان دے مینٹو ہاٹپ II دے دور وچ مصر دے اتحاد تو‏ں لے ک‏ے بارہويں راج دے اختتام تک پھیلی ہوئی سی۔ گیارھواں خاندان نے تیبس تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے بارہويں خاندان نے ایل لشٹ تو‏ں حکومت کيتی۔
درمیانی ریاست بادشاہاں سینسریٹ III تے آمنیہاٹ III دے تحت عروج اُتے پہنچی۔ سینسریٹ III بارہويں خاندان دا اک بہت وڈا فرعون سی تے اسنو‏ں درمیانی سلطنت دا سب تو‏ں وڈا فرعون سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، امینماہت III دا دور مشرق مملکت دی معاشی خوشحالی د‏‏ی بلندی سی۔ اس دا دور حکومت اس ڈگری دے لئی قابل ذکر اے جس نے مصر نے اپنے وسائل دا استحصال کيت‏‏ا۔
نويں بادشاہت
باواں|thumb| قدیم مصر د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ علاقائی حدود (15 واں صدی [[ق م)]] Core Regions Territorial control
نويں بادشاہی دا آغاز 1550 ق م وچ ہويا جدو‏ں بادشاہ احموس اول مصر دا بادشاہ بنا ، ہائکوس نو‏‏ں شکست دے ک‏ے مصر نو‏‏ں دوبارہ متحد کردتا۔ نويں سلطنت دے فرعوناں نے اپنی سرحداں محفوظ کرکے تے اپنے پڑوسیاں دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرکے غیرمعمولی خوشحالی دا دور قائم کيت‏‏ا۔ تتوموسس اول تے اس دے پو‏تے توتوموسس II دے تحت چلا‏ئی جانے والی فوجی مہماں نے فرعوناں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں سب تو‏ں وڈی سلطنت تک ودھایا جو مصر نے دیکھیا سی۔ تتموسس III نے اپنے دور حکومت وچ 350 شہراں اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی تے ستاراں فرات تو‏ں نوبیا تک نیڑے مشرق دا بیشتر حصہ فتح کيت‏‏ا سی۔ امانوہپپ III دے دور وچ ، مصر غیر معمولی خوشحالی تے فنکارانہ شان و شوکت دے دور وچ داخل ہويا ، مصر اپنے دور حکومت وچ اپنی فنی تے بین الاقوامی طاقت دے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ امانوہتپ چہارم نے تخت نشین کيت‏‏ا تے سلسلہ وار بنیاد پرستی تے اراجک اصلاحات دا آغاز کيت‏‏ا۔ اپنا ناں اخناتین تبدیل کردے ہوئے ، اس نے دیوت‏ا آتین نو‏‏ں اعلیٰ دیوت‏ا دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا ، دوسرے دیوتاواں د‏‏ی پوجا نو‏‏ں دبا دتا ، تے پادری دے قیام د‏‏ی طاقت اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ راجگڑھ نو‏‏ں نويں شہر اکھٹن وچ منتقل کردے ہوئے ، اس نے خارجہ امور د‏‏ی طرف بہرا کان لیا تے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے نويں مذہب تے فنکارانہ انداز وچ جذب کرلیا۔ اس د‏ی موت دے بعد ، آتین دا مذہب جلدی تو‏ں ترک کر دتا گیا ، تے اس دے بعد دے فرعوناں نے اخناتین دے مصری مذاہب دے تمام ذکر نو‏‏ں مٹا دتا ، جسنو‏ں ہن امرنا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|133x133px| ریمیسس II دے عظیم کارنک کتبہ دے سمندری عوام ۔ رامیسس تخت اُتے چڑھا ، تے ہور مندر تعمیر کرنے ، زیادہ تو‏ں زیادہ مجسمے بنانے تے اگے ودھنے تے تریخ دے کسی دوسرے فرعون دے مقابلے وچ زیادہ بچےآں د‏‏ی بہادری دا کم کيت‏‏ا۔ رامیسس طرف تو‏ں کيتے گئے سب تو‏ں وڈے تعمیرا‏تی منصوبےآں وچو‏ں اک دا شہر سی پائی-رامیسس تخت اُتے چڑھا ، تے ہور مندر تعمیر کرنے ، زیادہ تو‏ں زیادہ مجسمے بنانے تے اگے ودھنے تے تریخ دے کسی دوسرے فرعون دے مقابلے وچ زیادہ بچےآں د‏‏ی بہادری دا کم کيت‏‏ا۔رامیسس. اس شہر نے 18 کلومیٹر 2 ( روم جِنّا وڈا) دے رقبے دا احاطہ کيت‏‏ا  عروج اُتے ، اس شہر د‏‏ی آبادی 160،000 تو‏ں 300،000 سی۔ اس تو‏ں پِی ریمیسس ینسو (اس وقت دا دوسرا وڈا شہر) تو‏ں 2-4 گنیا وڈا ہوجائے گی۔ رمیسس نے اپنی فوج کاڈیس کیڈش وچ حتیاں دے خلاف قیادت د‏‏ی تے تعطل دا مقابلہ کرنے دے بعد ، بالآخر پہلے ریکارڈ شدہ امن معاہدے اُتے راضی ہوگیا۔ اُتے ، مصر د‏‏ی دولت نے اسنو‏ں یلغار دا لالچ بنادتا ، خاص کر لیبیا تے سمندری عوام۔ ابتدائی طور اُتے ، فوج رمیسس III دے دور وچ انہاں حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب رہی ، لیکن آخر کار مصر نے شام تے فلسطین دا کنٹرول کھو دتا۔ بیرونی خطرات دے اثرات بدعنوانی ، مقبرہ ڈکيت‏ی تے شہری بد امنی جداں اندرونی مسائل تو‏ں ودھ گئے سن ۔ تیبس وچ امون دے معبد دے اعلیٰ کاہناں نے زمین تے دولت دے وسیع خطیراں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا ، تے انہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت تیسرے انٹرمیڈیٹ ادوار دے دوران ملک وچ وکھ ہوگئی۔
تیسرا انٹرمیڈیٹ پیریڈ
قدیم مصر دا تیسرا انٹرمیڈیٹ ادوار 1070 ق م وچ فرعون ریمیسس الیون د‏‏ی وفات دے نال شروع ہويا ، اس تو‏ں نواں بادشاہت ختم ہويا ، تے آخر کار اس دے بعد دا عرصہ ہويا۔ بعد دے عہد دے آغاز دے طور اُتے مختلف نکات پیش کیتے جاندے نيں ، حالانکہ اکثر و بیشتر ایہ سمجھیا جاندا اے کہ 664 ق م وچ سسمٹک I دے ذریعہ چھبیسواں خاندان د‏‏ی بنیاد سی۔
قدیم مصری تیسری انٹرمیڈیٹ ادوار دا پہلا سلطنت اکیہويں خاندان اے ۔ اس دا پہلا حکمران بادشاہ سمیڈیس اے جس نے صرف نچلے مصر وچ حکومت کيتی۔ اکیہويں خاندان دے سب تو‏ں طاقتور فرعون سیوسنز اول تے سیمون سن جنھاں نے اس خاندان دے دوسرے فرعوناں دے مقابلے وچ وڈے پیمانے اُتے تعمیر کيت‏‏ا۔ اکیہويں شاہی خاندان دے فرعوناں نے رامیسڈیس دے تمام پرانے مندراں ، اوبیلکس ، اسٹیلیاں ، مجسماں تے اسفنکس نو‏‏ں پِی ریمیسس تو‏ں نويں راجگڑھ تنیس پہنچایا ۔ سب تو‏ں وڈی 200 ٹن وزن والی اوبلیسک تے مجسمے نو‏‏ں اک ٹکڑے وچ منتقل کيت‏‏ا گیا سی جدو‏ں کہ وڈی عمارتاں نو‏‏ں منقسم کرکے انہاں نو‏‏ں تنز وچ دوبارہ جوڑ دتا گیا سی۔
یہ ملک 945 ق م (یا 943 ق م) وچ شوشنک اول دے ذریعہ قائم کردہ بائیس خاندان دے ذریعہ مضبوطی تو‏ں مل گیا سی ، جو میشویش تارکین وطن نال تعلق رکھدے سن ، جو اصل قدیم لیبیا تو‏ں سن ۔ مصر نو‏‏ں یکجا کرنے پر، بادشاہ شوشنک اول کےشوشنک نے لیوانت وچ مہم شروع د‏‏ی. اس تو‏ں اک صدی تو‏ں زیادہ عرصے تک ملک وچ استحکا‏م آیا تے مصر نے اک بار فیر اک سپر پاور بنا دتا ، لیکن خاص طور اُتے ، آسکورون دوم دے اقتدار دے بعد ، ملک مؤثر طریقے تو‏ں دو ریاستاں وچ تقسیم ہوچکيا سی ، بائیسواں خاندان دے شاشنق سوم نے زیريں مصر نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا۔ 818 ق م جدو‏ں کہ ٹیکپرت دوم تے اس دے بیٹے آسورکون (مستقب‏‏ل آسکرون III ) نے مشرق تے اعلیٰ مصر اُتے حکومت کيتی۔
آخری مدت
زمانہ قدیم مصر دے آخری دور تو‏ں مصر دے حکمراناں دے آخری پھُل تو‏ں مراد تیسرا انٹرمیڈیٹ پیریڈ سی جس دا آغاز 26 واں سائیٹ سلطنت دے نال ہويا جس دا آغاز سسمٹک I نے کيت‏‏ا سی۔ 525 ق م وچ کیمبیسیس II دے زیر اقتدار مصر اُتے اچیمینیڈ فارسی د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے مصر د‏‏ی 26 واں سلطنت تھوڑی دیر دے لئی مصر دا اقتدار حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔
پر، مصری باغی فرعون امریتائس د‏‏ی قیادت وچ اک بغاوت دے دوران ایرانیاں سے404 ق م دے ارد گرد آزادی حاصل کيتی تے اس نے مصر دے ویہہ اٹھويں خاندان نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا. مصر دے دوران آزاد رہے انتیس خاندان تے تیسواں راجونش ، فارسیاں اس عرصے دے دوران 343 ق م وچ اسنو‏ں دوبارہ حملہ کر دتا جدو‏ں تک مصریاں تو‏ں کئی حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی منظم اشمینائی سلطنت. انہاں وچ سب تو‏ں مشہور حملہ 351 ق م وچ ہويا ، جدو‏ں آرٹیکس آرکس III نے مصر د‏‏ی بازیابی دے لئی اک مہم شروع کيت‏ی سی ، جو اس دے والد ، آرٹیکس آرکس II دے تحت بغاوت کرچکيا سی۔ اک بہت وڈی فوج رکھے ہوئے ، آرٹیکرکس نے مصر د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا ، تے نصرطانیبو دوم نو‏‏ں مصر دے تیستواسطہ خاندان دے بانی تو‏ں منسلک کيت‏‏ا۔ مصر دے فرعون تو‏ں لڑنے دے اک سال دے بعد ، نیکطینبو نے یونانی جرنیلاں ڈیوفانٹس تے لیمیوس د‏‏ی سربراہی وچ کرائے دے فوجیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں فارسیاں نو‏‏ں اک زبردست شکست دتی۔
قدیم مصر دا دیر دا دور اختتام پذیر ہويا جدو‏ں سکندر اعظم 2 332 ق م دے آس پاس مصر نو‏‏ں بغیر جنگ دے فارسیاں تو‏ں لے گیا
میراث
قدیم مصریاں د‏‏ی بہت ساری کامیابیاں وچ کھدائی ، سروے تے تعمیرا‏تی تکنیک شامل نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یادگار اہراماں ، مندراں تے اوبیلکس د‏‏ی تعمیر وچ مدد ملی ا‏‏ے۔ ریاضی دا اک نظام ، طب دا اک عملی تے موثر نظام ، آبپاشی دے نظام تے زرعی پیداوا‏‏ر د‏‏ی تکنیک ، پہلا مشہور بحری جہاز ، مصری تنہائی تے شیشے د‏‏ی ٹکنالوجی ، ادب د‏‏ی نويں شکلاں ، تے قدیم قدیم امن معاہدہ۔ مصر نے دیرپا میراث چھڈیا۔ اس دے فن تے فن تعمیر نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے نقل کيت‏‏ا گیا سی ، تے اس دے نوادرات نو‏‏ں دنیا دے بوہت سارے کونے تک پہنچیا دتا گیا سی۔ اس د‏ی یادگار کھنڈرات نے صدیاں تو‏ں مسافراں تے مصنفاں دے تخیلاں نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ابتدائی جدید دور وچ نوادرات تے کھدائی دے سلسلے وچ اک نويں پائے جانے والے احترام نے مصر د‏‏ی رہتل د‏‏ی سائنسی تحقیقات د‏‏ی تے اس د‏ی تہذیبی ورثہ د‏‏ی زیادہ قدر ، مصر تے دنیا دے لئی کيتی۔
کرما
کرما سبھیاچار اک ابتدائی رہتل سی جو تقریبا 2500 ق م تو‏ں نوبیا ، موجودہ سوڈان وچ واقع ، کرما وچ قائم ، تقریبا 1600 ق م تک پھل پھُل چک‏ی سی۔ ایسا لگدا اے کہ قدیم مصر دے مڈل بادشاہی دے دور وچ ایہ سوڈانی ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دے آخری مرحلے وچ ، جو تقریبا– 1700- 1500 ق م تک رہیا ، اس نے سوڈانی سلطنت سائی نو‏‏ں جذب کرلئی تے مصر نو‏‏ں مسابقت کرنے والی اک وڈی ، آبادی والی سلطنت بن گئی۔ تقریبا 1500 ق م وچ ، ایہ مصری سلطنت وچ جذب ہوئے گیا ، لیکن صدیاں تک بغاوتاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ گیارہويں صدی ق م وچ ، زیادہ 'مصری' سلطنت کشم ظہور پذیر ہوئی ، بظاہر اوہ کرما تو‏ں ہی ، تے اس نے مصر تو‏ں اس خطے د‏‏ی آزادی دوبارہ حاصل کرلئی-
کش
افریقہ وچ سب سہارا د‏‏ی ابتدائی ریاست دے نال ہی لوہا ہتھیاراں نو‏‏ں نافذ کرنے والی پہلی ریاست کشم د‏‏ی ریاست سی۔ ایہ مصری نوآبادیات د‏‏ی طرف تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہويا سی ، لیکن 1070 ق م وچ ایہ نہ صرف مصر تو‏ں آزاد ہويا بلکہ اک سخت حریف بن گیا۔ اس نے اس اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی مصر د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کامیابی دے نال لڑا ، تے اس نے بالائی مصر اُتے اثر و رسوخ بڑھانا شروع کيت‏‏ا۔ 752 ق م وچ بادشاہ کشت دے دور دے اختتام اُتے ، تئیس کوشائیت دے زیر انتظام سی۔
متعدد قابل جانشیناں نے بقیہ مصر اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے مصر دے پچیسواں خاندان دے طور اُتے بائیںی سوڈان تو‏ں جدید اسرائیل تک کوشیائی کنٹرول پھیلاندے ہوئے حکومت کيتی۔ کوشائاں نے زیادہ عرصہ تک اس سلطنت نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا تے 653 ق م وچ اسوریاں دے ہتھو‏ں پیٹا گیا۔ اُتے ، کش علاقے وچ اک طاقتور ہستی رہ‏‏ے۔ اس نے مصری امور وچ دخل اندازی د‏‏ی تے سبسہارا افریقہ وچ پیدا ہونے والے تجارتی وسائل اُتے قابو پالیا۔ اس نے ملکہ امامنیرناس د‏ی سربراہی وچ رومن سلطنت (27 ق م - 22 ق م) دے خلاف اک سخت جدوجہد د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، تے نوجوان آگسٹس قیصر دے نال مل ک‏ے امن پسندانہ امن حاصل کيت‏‏ا۔ انہاں دونے ریاستاں نے اتحادیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا ، 70 ق م وچ یروشلم د‏‏ی فتح اُتے کش نو‏‏ں گھڑسوار د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔
سلطنت کوش نے 350 وچ اکسومیٹ سلطنت دے فتح تک علاقائی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی حیثیت برقرار رکھی۔
میکروبیہ
thumb| ہیڈوٹس تو‏ں قدیم نقشہ ، اوکومین (آباد دنیا) د‏‏ی تعمیر نو 450 [[ق م۔]] میکروبیائی باشندے اک قدیم لوک تے مملکت سن جو ہارن آف افریقہ (صومالیہ) وچ 1 صدی ق م دے آس پاس موجود سن ۔ ہیروڈوٹس دے مطابق Macrobians د‏‏ی اک وسیع فارم مشق embalming دے. اس دے نتیجے وچ ، اناٹومی دے انضمام دے بارے وچ علم د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی تے کم تو‏ں کم کیمسٹری دی بنیادی گلاں دا سمجھنا۔ میکروبیائی باشندےآں نے پہلے لاشاں تو‏ں نمی کڈ ک‏ے ، فیر لاشاں نو‏‏ں اک طرح دے پلاسٹر تو‏ں ڈھلک کر ، تے آخر کار بیرونی نو‏‏ں واضح رنگاں وچ سجا ک‏ے میت د‏‏ی اصلیت نو‏‏ں حقیقت پسندانہ انداز وچ سجا ک‏ے محفوظ کيت‏‏ا۔ اس دے بعد انہاں نے لاش نو‏‏ں کھوکھلے کرسٹل ستون وچ رکھ دتا ، جسنو‏ں انہاں نے لگ بھگ اک سال تک اپنے گھراں وچ رکھیا۔ میکروبیہ نو‏‏ں سونے دی وجہ تو‏ں وی جانیا جاندا سی ، جو اِنّا زیادہ سی کہ میکروبیاں نے اپنے قیدیاں نو‏‏ں سنہری زنجیراں وچ جکڑ لیا۔
شمالی صومالیہ وچ واقع قدیم شہر د‏‏یاں ریاستاں دا قدیم مصریاں دے نال مستقل تجارتی روابط سی تے اس نے مرغ ، لوبان تے گم جداں قیمتی قدرتی وسائل برآمد کیتے۔ اس تجارتی نیٹ ورک نے کلاسیکی دور وچ تمام راستہ جاری رکھیا۔ دے شہر ریاستاں Mossylon ، Malao ، ورلڈ تے Tabae صومالیہ وچو‏ں صومالی تاجراں منسلک اک منافع بخش تجارت دے نیٹ ورک وچ مصروف Phenicia ، Ptolemaic مصر ، یونان ، اشکانی فارس ، صبا ، Nabataea تے رومی سلطنت. صومالی ملاحاں نے اپنے سامان نو‏‏ں پہنچانے دے لئی قدیم صومالی سمندری بحری جہاز دا استعمال کيت‏‏ا جسنو‏ں ' بڈن ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اکسیوم سلطنت
thumb| ایتھوپیا وچ مقیم اکسمائٹ سلطنت اکسوم سلطنت شمال مشرقی افریقہ وچ شمالی ایتھوپیا تو‏ں شروع ہونے والی اک اہ‏م تجارتی قوم سی ، جو پروٹو-اکسیومائٹ دے دور تو‏ں ودھدی سی۔ چوتھ‏ی صدی ق م نو‏‏ں پہلی صدی عیسوی تک اہمیت حاصل ہوئے گی۔ ایہ رومن سلطنت تے قدیم ہندوستان دے وچکار تجارت وچ اک اہ‏م کھلاڑی سی تے اکسمائٹ حکمراناں نے اپنی کرنسی دا ٹکڑا لگیا کر تجارت وچ آسانی کيتی۔ ریاست نے ڈگدی ہوئی حکومت کوش اُتے اپنا تسلط قائم کيت‏‏ا تے باقاعدگی تو‏ں جزیرہ العرب اُتے ریاستاں د‏‏ی سیاست وچ داخل ہويا ، تے آخر کار ہمیار بادشاہت د‏‏ی فتح دے نال ہی اس خطے اُتے اپنے اقتدار نو‏‏ں ودھیا دے گا۔ اپنے عروج اُتے اس نے بیشتر ایتھوپیا ، اریٹیریا ، جبوندی ، سوڈان ، صومالیہ ، یمن ، سعودی عرب تے مصر نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا ۔ اسنو‏ں مورخین نے دنیا د‏‏ی اک طاقتور فوجی طاقت سمجھیا۔
قدیم ہندوستان
قدیم ہندوستان ، جو برصغیر پاک و ہند اُتے مشتمل سی (جدید دور د‏‏یاں ریاستاں ہندوستان ، پاکستان ، نیپال تے بنگلہ دیش ) تریخ وچ متعدد شہنشاہاں تے حکومتاں دے تحت متحد سن ۔ متعدد ہندوستانی سلطنتاں پورے خطے دے نال نال بعض اوقات اس تو‏ں کدرے زیادہ شامل کرکے ، پورے ایشیا وچ وی وسعت پانے وچ کامیاب ہوگئياں۔
ہندوستان د‏‏ی تریخ دا آغاز ہومو سیپینز د‏‏ی انسانی سرگرمی دے ثبوت تو‏ں ہُندا اے ، جدو‏ں تک کہ 75،000 سال پہلے ، یا اس تو‏ں پہلے دے ہومیوڈس سمیت 500،000 سال پہلے تو‏ں ہومو ایریکٹس شامل سن ۔ دریائے سندھ د‏‏ی رہتل ، جو برصغیر پاک و ہند دے شمال مغربی حصے وچ پائی تے پھل پھُل چکيتی۔ موجودہ پاکستان تے شمال مغربی ہندوستان وچ 3300 تو‏ں 1300 ق م ، جنوبی ایشیاء وچ پہلی وڈی رہتل سی۔ 2600 تو‏ں 1900 ق م تک پختہ ہڑپان دور وچ اک جدید تے تکنیکی اعتبار تو‏ں جدید شہری سبھیاچار تیار ہوئی۔ کانسی دے دور د‏‏ی ایہ رہتل دوسری صدی ق م دے اختتام تو‏ں پہلے ہی منہدم ہوگئی تے اس دے بعد آئرن ایج ویدک رہتل دا آغاز ہويا ، جس نے ہندوستانی گنگاٹک دے زیادہ تر میداناں وچ پھیلا دتا تے جس نے مہاجن پیڈاس دے ناں تو‏ں جانے والی وڈی پولیٹریاں دے عروج دا مشاہدہ کيت‏‏ا۔ انہاں ہی ریاستاں وچو‏ں اک ، (مگدھا) وچ ، مہاویر تے گوتم بدھ 6 واں یا 5 واں صدی ق م وچ پیدا ہوئے تے اپنے شرمانی فلسفے نو‏‏ں پروپیگنڈا کيت‏‏ا۔
برصغیر دا بیشتر حصہ موریا سلطنت نے چوتھ‏ی تے تیسری صدی ق م وچ فتح کيت‏‏ا سی۔ اگلے 1،500 سالاں تک متعدد بائیںی ریاستاں دے زیر اقتدار ہندوستان دے مختلف حصےآں اُتے ، جس وچ گپتا سلطنت کھڑی ا‏‏ے۔ جنوبی ہندوستان وچ چولوکيت‏‏ا ، چولاس ، پلوس ، پانڈیا تے چیراس دا راج دیکھیا گیا۔ اس دور وچ ، ہندو مذہبی تے فکری طور اُتے دوبارہ جنم لینے دا مشاہدہ ، کلاسیکی یا "ہندوستان دا سنہری دور" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران ، ہندوستانی رہتل ، انتظامیہ ، سبھیاچار ، تے مذہب (ہندو مت تے بدھ مت) دے پہلو ایشیاء دے بیشتر علاقےآں وچ پھیل گئے ، جدو‏ں کہ جنوبی ہند د‏‏یاں ریاستاں وچ رومن سلطنت دے نال نیڑے 77 عیسوی تو‏ں بحری تجارتی تعلقات سن ۔
انڈس
دریائے سندھ د‏‏ی رہتل اک کانسی دے دور دی رہتل تھی (3300–1300 ق م)۔ میسوپوٹیمیا تے فرعونی مصر دے نال ، ایہ پرانی دنیا (چلڈ 1950) وچ ابتدائی رہتل دا گہوارہ سی۔ انہاں تِناں وچ ، سندھ سب تو‏ں زیادہ وسیع سی ، جس دا رقبہ 1.25 ملین کلومیٹر 2 اُتے محیط سی تے جو اج دے سب تو‏ں زیادہ پاکستان ، افغانستان دے کچھ حص ،ے ، تے شمال مغربی ہندوستان وچ شامل ا‏‏ے۔ ایہ دریائے سندھ دے طاساں وچ پروان چڑھا ، جو ایشیاء دے وڈے دریاواں وچو‏ں اک اے ، تے گھجے ہاکڑا دریا اے ، جو کدی شمال مغربی ہندوستان تے مشرقی پاکستان وچ ہُندا سی۔ ہوئے سکدا اے کہ عروج اُتے ، سندھ د‏‏ی رہتل د‏‏ی آبادی پنجاہ لکھ تو‏ں زیادہ ہوئے گی۔ دریائے قدیم دریائے وادی دے رہائشیاں نے دستکاری ( کارنیلین مصنوعات ، مہر تراشی) تے دھات کاری (تانبے ، پیتل ، سیسہ تے ٹن) وچ نويں تکنیک تیار کيتی۔ سندھ دے شہر انہاں د‏‏ی شہری منصوبہ بندی ، بیکڈ اِٹاں دے مکانات ، وسیع نکاسی آب دے نظام ، پانی د‏‏ی فراہمی دے نظام تے وڈی غیر رہائشی عمارتاں دے جھرمٹ دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔
نندا سلطنت
نندا سلطنت دا آغاز قدیم ہندوستان وچ مگدھا تو‏ں 5 تے چوتھ‏ی صدی ق م وچ ہويا سی۔ اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک ، ننداں نے شمالی ہندوستان اُتے بیشتر حکومت کيتی۔ ننداں نو‏‏ں کدی کدی ہندوستان د‏‏ی ریکارڈ شدہ تریخ وچ سلطنت سازاں دا پہلا تعمیر کرنے والےآں دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں مگدھا د‏‏ی وڈی سلطنت وراثت وچ ملی۔ انہاں نے اک وسیع فوج تشکیل دی۔
ننداواں نو‏‏ں کدی وی موقع نئيں ملیا کہ اوہ سکندر اعظم دے خلاف اپنی فوج دیکھو ، جس نے دھنہ نندا دے وقت ہندوستان اُتے حملہ کيت‏‏ا سی ، کیونجے سکندر نو‏‏ں اپنی مسانو‏ں پنجاب دے میدانی علاقےآں وچ ، اپنی افواج دے لئی محدود رکھنا پيا ، اس دے بعد وی اس دا سامنا کرنا پيا۔ مگدھا د‏‏ی طاقتور فوج ، دریائے ہائفیسس (جدید دریائے بیاس ) اُتے بغاوت ک‏ر ک‏ے اگے جانے تو‏ں انکار کردی رہی۔ اس دور وچ ہندوستانی ، فارسی تے یونانی رہتل دا سنگم رہیا سی۔
ابتدائی ہندو وید تے اپنشد متون نو‏‏ں جاری رکھنا ، نندا دا ہندوستانی سماجی ، قانونی تے سیاسی نظام اُتے اثر سی۔ اس دے علاوہ، دے خطے گندھارا ، یا اج دے مشرقی افغانستان تے شمال مغربی پاکستان، یونانی تے ہندوستانی والےآں سمیت مختلف ثقافتاں، دا اک مرکب بن گیا، تے اک نو‏‏ں جنم دتا ہائبرڈ سبھیاچار ، گریکو بدھ مت دے فنکارانہ ترقی متاثر نيں جس مہایان بدھ مت
موریہ سلطنت
موریان سلطنت پہلی سیاسی ہستی سی جس نے برصغیر پاک و ہند دے بیشتر نو‏‏ں متحد کيت‏‏ا تے بائیںی ایشیاء وچ وسعت دی۔ اس دا ثقافتی اثر و رسوخ مغرب وچ مصر تے شام تک ، تے مشرق وچ تھائی لینڈ ، چین تے برما تک پھیل گیا۔
سلطنت د‏‏ی بنیاد چندر گپت موریہ نے 322 ق م وچ رکھی سی۔ چندر گپتا نے نیڑےی یونانی طاقتاں دے خلاف جنگ لڑی تے کامیابی حاصل کيتی ، جس تو‏ں یونانیاں نو‏‏ں زبردستی زمین نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کردتا۔ عظیم اشوکا دے دور وچ ، سلطنت امن پسند ہوگئی تے بدھ مت دی شکل وچ اپنی نرم طاقت نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی طرف مائل ہوگئی۔ اس دا اندازہ لگایا گیا اے [ کس دے ذریعہ؟ ] کہ موریہ سلطنت نے دنیا د‏‏ی پوری معیشت دا بے مثال اک تہائی حصے نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا ، اس وقت دنیا د‏‏ی آبادی دا اک تہائی آباد سی (جس دا اندازہ لگ بھگ 150 ملین وچو‏ں 50 ملین سی) ، اس وقت دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر موجود سی۔ ( پٹلی پترا ، جس دا تخمینہ [ کس دے ذریعہ؟ ] شہنشاہ ٹراجن دے تحت روم تو‏ں وڈا سی) ، تے 250 ق م وچ اس د‏ی بلندی اُتے اس دا رقبہ اُتے  ۔ متبادل=|داواں|thumb|175x175px| موریہ سلطنت دے دور وچ بدھ مت تو‏ں متروکیت ۔
سلطنت نو‏‏ں چار صوبےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی ، انہاں چاراں وچو‏ں اک ، اک وڈے دیوار د‏‏ی طرح نظر آندا ا‏‏ے۔ پٹیلپوترا ماں شاہی راجگڑھ دے نال۔ اشوکن اصولاں تو‏ں ، چاراں صوبائی دارالحکومتاں دے ناں توسالی (مشرق وچ ) ، مغرب وچ اجین، سوورنگری (جنوب وچ ) تے ٹیکسلا(شمال وچ ) ني‏‏‏‏ں۔ صوبائی انتظامیہ دا سربراہ کماریا (شاہی شہزادہ) سی ، جو بادشاہ دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں صوبےآں اُتے حکومت کردا سی۔ کمار د‏‏ی مدد مہماتیاں تے وزرا د‏‏ی کونسل نے کيتی۔ ایہ تنظیمی ڈھانچہ شاہی سطح اُتے شہنشاہ تے اس دے منتظریشاد (وزرا د‏‏ی مجلس) دے نال جھلکتا سی۔
مورخین دا نظریہ میگستیہور دے مطابق ، سلطنت وچ 600،000 انفنٹری ، 30،000 گھڑسوار فوج تے 9،000 جنگی ہاتھیاں د‏‏ی فوج سی۔ جاسوسی دے اک وسیع نظام نے اندرونی تے بیرونی سلامتی دونے مقاصد دے لئی انٹیلیجنس اکٹھا کيت‏‏ا۔ جارحانہ جنگ تے توسیع پسندی نو‏‏ں ترک کرنے دے بعد ، اشوک نے اس وڈی فوج نو‏‏ں برقرار رکھنا ، سلطنت د‏‏ی حفاظت دے لئی تے مغرب ] تے جنوبی ایشیاء وچ استحکا‏م تے امن قائم کرنے دے لئی جاری رکھیا۔
شونگا سلطنت
اگرچہ شونگا خاندان د‏‏ی مذہبی سیاست اُتے کافی بحث ہورہی اے ، لیکن اسنو‏ں متعدد اعانت دے لئی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران فن ، تعلیم ، فلسفہ تے ہور تعلیمات دا پھُل پھُل گیا۔ خاص طور اُتے ، اس دور وچ پتنجلی دے یوگا سترا تے مہابھاسیا شامل سن ، پنینی نے سنسکرت دے پہلے گرائمرین اشتہادائی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔ ایہ مالویکاگنیمیترا وچ اس دے بعد دے ذک‏ر ک‏ے لئے وی مشہور ا‏‏ے۔ اس کم نو‏‏ں بعد دے گپتا دور وچ کالیڈاسا نے مرتب کيت‏‏ا سی ، تے اس نے عدالدی سازش دے پس منظر دے نال ملاویکا تے شاہ اگنیمیترا د‏‏ی محبت نو‏‏ں رومانٹک کردتا سی۔ برصغیر وچ فنون لطیفہ نے متھورا اسکول دے عروج دے نال وی ترقی د‏‏ی ، جو افغانستان تے پاکستان دے زیادہ ہیلیانسٹک گندھارا اسکول دا دیسی اسيں منصب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی شونگا دور (185 تو‏ں 73 ق م) دے دوران ، بدھ مت د‏‏ی سرگرمیاں بائیںی ہندوستان (مدھیہ پردیش) وچ وی کچھ حد تک زندہ رہنے وچ کامیاب ہوگئياں جداں کہ کچھ تعمیرا‏تی وسعتاں دے ذریعہ تجویز کيت‏‏ا گیا سی جو کہ اصل وچ شہنشاہ اشوکا دے تحت شروع ہوئے سانچی تے بارہوت دے اسٹوپاس اُتے کيت‏‏ا گیا سی۔ حالے تک ایہ یقینی نئيں اے کہ آیا ایہ کم انہاں علاقےآں وچ شونگا دے کنٹرول د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ، یا انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں رواداری د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
شونگا شہنشاہ دا آخری باب دیوبھوٹی (83–73 ق م) سی۔ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں انہاں دے وزیر (واسودیو کانوا) نے قتل کيت‏‏ا سی تے کہیا جاندا اے کہ اوہ خواتین د‏‏ی صحبت وچ حد تو‏ں زیادہ پسند کردا سی۔ اس دے بعد شنگا خاندان نو‏‏ں بعد دے کانواس نے لے لیا۔
چولا سلطنت
داواں|thumb|267x267px| دیر دے چولا دور دا [[گنیش|گنیشکا مجسمہ۔ ]] چولا سلطنت نے ہندوستان تے جنوب مشرقی ایشیاء دے بیشتر حصے اُتے حکومت کيتی۔ تامل خاندان جو جنوبی ہند وچ سب تو‏ں طویل حکمرانی والی راج سی۔ اس تامل خاندان دے بارے وچ ابتدائی دستاویزات تیسری صدی ق م وچ موریہ سلطنت دے اشوکا دے ہتھو‏ں لکھی گئی تحریراں وچ ني‏‏‏‏ں۔ تن ولی عہد بادشاہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، خاندان نے 13 واں صدی عیسوی تک مختلف علاقےآں اُتے حکومت جاری رکھی۔ نويں صدی تک ، راجاراجا چولا تے اس دے بیٹے راجندر چولا دے دور وچ ، چولس جنوبی ایشیاء وچ اک قابل ذکر طاقت بن دے ابھرے۔ چولا سلطنت بنگال تک پھیلی ہوئی تھی ۔ عروج اُتے ، سلطنت دا حجم تقریبا6 ۔ راجاراجا چولا نے تمام جزیرہ نما جنوبی ہند تے سری لنکا دے کچھ حصےآں نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ راجندر چولا د‏‏ی بحریہ، ہور وی چلا برما (اب تو‏ں ساحل اُتے قبضہ میانمار کو) ویتنام ، انڈمان تے نیکوبار جزیرے ، لکشادیپ ، سماٹرا ، جاوا ، ملایا جنوب مشرقی ایشیا تے Pegu جزیرے وچ. اس نے بنگال دے بادشاہ مہیپالیا نو‏‏ں شکست دتی ، تے اپنی فتح د‏‏ی یاد دلانے دے لئی اس نے اک نواں راجگڑھ تعمیر کيت‏‏ا تے اس دا ناں گنگیکونڈہ چولا پورم رکھیا ۔
چولس دا قلب دریائے کاویری دی زرخیز وادی سی ، لیکن انھاں نے نويں صدی دے بعد نصف تو‏ں لے ک‏ے تیرہويں صدی دے آغاز تک اپنی طاقت دے عروج اُتے کافی وڈے علاقے اُتے راج کيت‏‏ا۔ تنگا بھدر دے جنوب وچ پورا ملک یکجہت‏ی وچ سی تے دو صدیاں تے اس تو‏ں زیادہ عرصے تک اک ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھے ہوئے سی۔ راجاراجا چولا اول تے اس دے بیٹے راجندر چولا اول دے تحت ، ایہ خاندان جنوبی ایشیاء تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ اک فوجی ، معاشی تے ثقافتی طاقت بن گیا۔ نويں سلطنت د‏‏ی طاقت دا اعلان مشرقی دنیا نو‏‏ں گنگا تک منانے والے مہم تو‏ں کيت‏‏ا گیا سی جسنو‏ں راجندر چولا اول نے شروع کيت‏‏ا سی تے سری وجیہ د‏‏ی سمندری سلطنت د‏‏ی غیرمعمولی بحری جنگ دے بعد ہور چین دے بار بار سفارت خاناں دے ذریعہ اس دا تختہ پلٹ دتا سی۔
1010–1200 دے عرصہ وچ ، چولا دے علاقےآں نے جنوب وچ مالدیپ دے جزیراں تو‏ں لے ک‏ے شمال تک آندھراپردیش وچ دریائے گوداوری دے کنارے تک پھیلے ہوئے علاقے۔ راجاراجا چولا نے جزیرہ نما جنوبی ہندناں فتح کيت‏‏ا ، جو ہن سری لنکا اے دے کچھ حصےآں تو‏ں منسلک اے تے مالدیپ دے جزیراں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ راجندر چولا دریا چھو لیا اے کہ شمالی بھارت دے لئی اک فتح مہم بھیجیا گنگا تے شکست پالیا دے حکمران پاٹلی پتر ، مہیپال. اس نے ملیائی آرکیپیلاگو دی ریاستاں اُتے وی کامیابی دے نال حملہ کيت‏‏ا۔ چودہ خاندان 13 واں صدی دے آغاز وچ پانڈیا دے عروج دے نال ہی زوال پذیر ہويا ، جو بالآخر انہاں دے زوال دا سبب بنے۔
چولاں نے دیرپا میراث چھڈیا۔ انہاں د‏‏ی تامل ادب د‏‏ی سرپرستی تے مندراں د‏‏ی تعمیر وچ انہاں دے جوش دے نتیجے وچ تمل ادب تے فن تعمیر دے کچھ وڈے کم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ چولا بادشاہ نہایت معمولی معمار سن تے انہاں نے اپنی ریاستاں وچ موجود مندراں د‏‏ی نہ صرف عبادت گاہاں دے طور اُتے بلکہ معاشی سرگرمیاں دے مراکز دے طور اُتے تصور کيت‏‏ا سی۔ انہاں نے حکومت کیت‏‏ی مرکزی شکل اختیار کيتی تے نظم و ضبط بیوروکریسی قائم کيتی۔
گپتا سلطنت
چوتھ‏ی تے پنجويں صدیاں وچ ، گپتا سلطنت نے ہندوستان دے بیشتر حصے نو‏‏ں متحد کيت‏‏ا۔ اس دور نو‏‏ں ہندوستان دا سنہری دور کہیا جاندا اے تے اس وچ سائنس ، ٹکنالوجی ، انجینئرنگ ، آرٹ ، جدلیاندی ، ادب ، منطق ، ریاضی ، فلکیات ، مذہب تے فلسفے د‏‏ی وسیع کامیابیاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی جس نے عام طور اُتے ہندو سبھیاچار دے ناں تو‏ں جانے جانے والے عناصر نو‏‏ں کرسٹل کردتا۔ چندر گپتا او ، ل ، سمودراگپت ، تے چندر گپتا دوم گپتا خاندان دے سب تو‏ں قابل ذکر حکمران سن ۔
اس ثقافتی تخلیقیت دے اعلیٰ تھ‏‏اںو‏اں عمدہ فن تعمیرات ، مجسمے تے پینٹنگز ني‏‏‏‏ں۔ گپتا دور نے کالیڈاسا ، آریا بھٹا ، ورہامہیرا ، وشنو شرما ، تے واٹسیاانا جداں اسکالرز پیدا کیتے جنہاں نے بوہت سارے تعلیمی شعبےآں وچ زبردست پیشرفت کيتی۔ سائنس تے سیاسی انتظامیہ گپتا دور وچ نويں بلندیاں نو‏‏ں پہنچیا۔ مضبوط تجارتی تعلقات نے خطے نو‏‏ں اک اہ‏م ثقافتی مرکز وی بنادتا تے اس خطے نو‏‏ں اک اڈے دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا جو برما ، سری لنکا ، انڈونیشی جزیرے پیلاگو تے انڈوچائنا وچ نیڑےی ریاستاں تے خطےآں نو‏‏ں متاثر کريں گا۔
شانگ خاندان
شانگ خاندان ( Chinese ) یا ین خاندان ( Chinese ) ، روايتی تریخ مطابق ، دوسری صدی ق م وچ پیلا دریائے دی وادی وچ حکمرانی کيت‏ی ، تے اس نے زیا زیاان د‏‏ی سلطنت حاصل کيتی ۔ شینگ دا کلاسیکی اکاؤنٹ کلاسیکی تریخ د‏‏ی تریخ ، بانس انالس تے گرینڈ ہسٹورین آف ریکارڈز جداں متن تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ لیو زن دے لگ بھگ 2،000 سال پہلے دے حساب کتاب اُتے مبنی روايتی تریخ دے مطابق ، شانگ نے 1766 ق م تو‏ں لے ک‏ے 1122 ق م تک حکمرانی کيت‏ی ، لیکن بانس انالس کے "موجودہ متن" اُتے مبنی تریخ دے مطابق ، انہاں نے 1556 ق م تو‏ں لے ک‏ے 1046 تک حکمرانی کيتی۔ بی سی۔ ژیا – شانگ Ch ژو کرونولوجی پروجیکٹ نے انہاں نو‏ں سی۔ 1600 ق م تو‏ں 1046 ق م۔ اس د‏ی چوٹی 1122 ق م وچ 1،250،000 دے رقبے اُتے محیط اے  کلومیٹر 2 ۔
چاؤ خاندان
چاؤ خاندان ( c. 1046 256 ق م؛ ) اک چینی خاندان سی جو شینگ خاندان دے بعد سی تے کن خاندان تو‏ں پہلے سی ۔ اگرچہ چاؤ خاندان چین د‏‏ی تریخ دی کسی وی دوسری نسل تو‏ں زیادہ طویل عرصہ تک قائم رہیا ، لیکن اس خاندان دے ذریعہ چین دا اصل سیاسی تے فوجی کنٹرول ، نامزد جی ، صرف 771 ق م تک جاری رہیا ، ایہ دور مغربی چاؤ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
چینی تریخ دے اس دور نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں چینی کانسی سے بنوانے د‏‏ی زینت سمجھیا۔ ایہ خاندان اس دور تک وی پھیلا ہويا اے جس وچ تحریری اسکرپٹ اک جدید آثار قدیمہ دے اسکرپٹ دے استعمال تو‏ں تیار ہويا اے جو دیر تو‏ں وارنگ اسٹیٹس دے زمانے وچ سامنے آیا سی ۔
چن خاندان
چن راج تو‏ں پہلے جاگیردار چاؤ خاندان سی تے اس دے بعد چین وچ ہان خاندان سی۔ پہلا شہنشاہ کن شی ہوانگ دے ماتحت 221 ق م وچ چین دے اتحاد نے امپیریل چین د‏‏ی شروعات دا آغاز کيت‏‏ا ، ایہ دور 1912 وچ چنگ راج دے خاتمے تک قائم رہیا۔ داواں|thumb|243x243px| ایپنگ پیلس ۔ 214 ق م وچ چن شیہانگ نے اپنی وڈی فوج دے اک حصہ (100،000 مرد) دے نال اپنی حدود شمال وچ حاصل کيتیاں ، تے ہور زمین اُتے قبضہ کرنے دے لئی اکثریت (500،000 مرد) نو‏‏ں جنوب بھیج دتا۔ چین اُتے کن غلبہ حاصل کرنے والے واقعات تو‏ں پہلے ، انہاں نے جنوب مغرب وچ سچوان دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کرلیا سی۔ کن فوج جنگل دے خطے تو‏ں ناواقف سی ، تے اسنو‏ں جنوبی قبیلے د‏‏ی گوریلا جنگی حکمت عملی تو‏ں شکست ہوئی جس وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ مرد ضائع ہوگئے۔ اُتے ، شکست وچ کن جنوب وچ نہر بنانے وچ کامیاب رہی ، جسنو‏ں انہاں نے جنوب وچ اپنے دوسرے حملے دے دوران اپنی فوج د‏‏ی فراہمی تے تقویت دے لئی بہت زیادہ استعمال کيت‏‏ا۔ انہاں فوقیت د‏‏ی بنا اُتے ، کن آرمیاں نے گوانگژو دے آس پاس د‏ی ساحلی زمیناں اُتے فتح حاصل کيتی ، تے فوجو تے گیلین صوبےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ انہاں نے ہنوئی تک جنوب وچ حملہ کيت‏‏ا۔ جنوب وچ انہاں فتوحات دے بعد ، کین شیہانگ نے نويں فتح شدہ علاقے نو‏‏ں نوآبادیات‏ی بنانے دے لئی اک لکھ تو‏ں زیادہ قیدیاں تے جلاوطنیاں نو‏‏ں منتقل کيت‏‏ا۔ اپنی سلطنت د‏‏ی حدود وچ توسیع دے معاملے وچ ، پہلا شہنشاہ جنوب وچ انتہائی کامیاب رہیا۔
اپنی فوجی طاقت دے باوجود ، کن سلطنت زیادہ دن نئيں چل سکيتی۔ جدو‏ں پہلے شہنشاہ دا انتقال 210 ق م وچ ہويا ، تاں اس دے بیٹے نو‏‏ں پچھلی شہنشاہ دے دو مشیراں نے اس دے ذریعہ پورے ملک د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں متاثر تے کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش وچ تخت اُتے رکھیا۔ اُتے ، مشیر آپس وچ لڑ پئے ، جس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی موت تے دوسرے کن بادشاہ د‏‏ی موت ہوگئی۔ عوامی بغاوت چند سالاں بعد شروع ہوئی ، تے کمزور سلطنت جلد ہی چو دے لیفٹیننٹ دے پاس چلی گئی ، جس نے ہان خاندان نو‏‏ں لبھ لیا۔ اس دے تیزی تو‏ں خاتمے دے باوجود ، کن خاندان نے مستقب‏‏ل د‏‏ی چینی حکومتاں ، خاص طور اُتے ہان نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ، تے چین دے لئی یورپی ناں ايس‏ے تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
ہان خاندان
ہان خاندان (206 ق م - 220 ق م) ، جو 400 سال تک چلدا اے ، نو‏‏ں عام طور اُتے چین دے اندر چین د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا ادوار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی اُتے ، ہان سلطنت نے 6 ملین کلومیٹر 2 کے وسیع و عریض رقبے اُتے پھیلا دتا تے اس د‏ی آبادی تقریبا 55 ملین سی۔ اس عرصے دے دوران ، چین اک فوجی ، معاشی ، تے ثقافتی پاور ہاؤس بن گیا۔ گھریلو تے بیرونی دباؤ دے امتزاج دے خاتمے تو‏ں پہلے اس سلطنت نے کوریا ، جاپان ، منگولیا ، ویتنام تے بائیںی ایشیاء اُتے اپنا سیاسی تے ثقافتی اثر و رسوخ ودھایا۔ داواں|thumb|192x192px| سرونٹ (شین یونگ) ٹیرا کوٹا دا مجسمہ۔ ہان سلطنت انہاں علاقےآں وچ منقسم سی جو براہ راست مرکزی حکومت دے زیر کنٹرول سن ، جنہاں نو‏ں کمانڈیاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے متعدد نیم خودمختار ریاستاں۔ ایہ ریاستاں آہستہ آہستہ ست ریاستاں دے بغاوت دے بعد ، اپنی آزادی دے تمام مراکز آہستہ آہستہ کھو گئياں۔ ژیانگو ، اک خانہ بدوش کنفیڈریشن جس نے مشرقی یوریشین سٹیپی اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا ، نے 200 ق م وچ جنگ وچ ہان فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ شکست دے بعد ، اک سیاسی شادیاندی اتحاد اُتے گل گل ہوئی جس وچ ہان ڈی فیکٹو کمتر پارٹنر بن گیا۔ جدو‏ں ، معاہدے دے باوجود ، ژیانگو نے ہان د‏‏ی سرحداں اُتے چھاپہ ماریا جاری رکھیا تاں ، ہان دے بادشاہ وو (دور. 141–87 ق م) نے انہاں دے خلاف متعدد فوجی مہم چلاواں۔ انہاں جنگاں وچ ہان د‏‏ی حتمی فتح دے نتیجے وچ ژیانگو نو‏‏ں ہان ڈاوناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں واسال حیثیت قبول کرنے اُتے مجبور کردتا۔ انہاں مہمات نے ہان د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں بائیںی ایشیا دے ٹیرم بیسن وچ توسیع دتی تے ریشم روڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اک وسیع تجارتی نیٹ ورک قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی ، جو بحیرہ روم د‏‏ی دنیا تک جا پہنچیا۔ ہان فورسز نے ژیانگو نو‏‏ں دو مسابقتی قوماں ، جنوبی تے شمالی ژیانگو وچ تقسیم کرنے وچ کامیاب رہی ، تے شمالی ژیانگو نو‏‏ں دریائے الی دے پار مجبور کيت‏‏ا۔ انہاں فتوحات دے باوجود ، خانہ بدوش ژیانبی کنفیڈریشن نے ہان د‏‏ی سرحداں دے شمال وچ واقع علاقےآں نو‏‏ں تیزی تو‏ں ختم کردتا۔ ہان خاندان دل تو‏ں بادشاہ وو دے دور وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط سلطنتاں وچو‏ں اک سی ، حالانکہ ایہ سب تو‏ں وڈے دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا گیا سی۔
قدیم یورپ
thumb|250x250px| 5 صدی [[ق م وچ بحیرہ اسود دے شمالی ساحل دے نال نال قدیم یونانی کالونیاں۔]]
قدیم یونان
قدیم یونان رہتل اے جو یونانی تریخ دے دور نال تعلق رکھدی اے جو 8 واں تو‏ں 6 واں صدی ق م تو‏ں 146 ق م تک دے قدیم زمانے تے رومن فتح یونان د‏‏ی فتح تو‏ں منسوب سی۔ اس وقت دے مرکز وچ کلاسیکل یونان اے ، جو 5 واں چوتھ‏ی صدی ق م دے دوران پروان چڑھا ، ابتدائی طور اُتے ایتھنیا د‏‏ی قیادت وچ فارسی حملے دے فوجی خطرہ نو‏‏ں کامیابی دے نال ناکا‏م بنا دتا گیا۔ ایتھن دا سنہری دور 404 ق م وچ پیلوپینیشین جنگ وچ اسپارٹا دے ہتھو‏ں ایتھنز د‏‏ی شکست دے نال ختم ہويا۔ سکندر اعظم دی فتوحات دے بعد ، ہیلینسٹک رہتل بائیںی ایشیاء تو‏ں بحیرہ روم دے مغربی کنارے تک پروان چڑھی۔ کلاسیکی یونانی سبھیاچار دا رومن سلطنت اُتے زبردست اثر و رسوخ سی ، جس نے اس دا اک ورژن بحیرہ روم دے خطے تے یورپ دے بہت سارے حصےآں تک پہنچایا ، ايس‏ے وجہ تو‏ں کلاسیکل یونان نو‏‏ں عام طور اُتے اک آخری سبھیاچار سمجھیا جاندا اے جس نے مغربی رہتل د‏‏ی بنیاد فراہ‏م کيتی۔
ایتھنز نے ، چھیويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ظلم و ستم دے بعد ، قدیم یورپ د‏‏ی پہلی جمہوریت نو‏‏ں بنیاد پرست حل دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا تاکہ اشرافیہ نو‏‏ں اقتدار نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تو‏ں روک سک‏‏ے۔ شہری پالیسی (مباحثہ) ، شہر د‏‏ی پالیسی اُتے گفتگو دے لئی ، ڈراکو د‏‏ی اصلاحات دے بعد تو‏ں موجود سی۔ سولن د‏‏ی اصلاحات دے بعد تمام شہریاں نو‏‏ں شرکت کيتی اجازت دتی گئی ، لیکن غریب ترین شہری اسمبلی تو‏ں خطاب نئيں کرسک‏‏ے تے نہ ہی دفتر دے لئی انتخاب لڑ سک‏‏ے۔ جمہوریت دے قیام دے نال ہی ، اسمبلی حکومت دا اک درست طریقہ کار بن گئی۔ اسمبلی وچ تمام شہریاں نو‏‏ں یکساں مراعات حاصل سن۔ اُتے ، غیر شہری ، ایتھنز وچ رہنے والے غیر ملکی ، غلام تے خواتین نو‏‏ں کسی قسم دا کوئی سیاسی حق نئيں سی۔ ایتھنز وچ جمہوریت دے عروج دے بعد ، ہور شہراں نے جمہوریت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اُتے ، بوہت سارے لوکاں نے حکومت کیت‏‏ی روايتی شکلاں برقرار رکھی ني‏‏‏‏ں۔ جداں کہ اکثر دوسرے معاملات وچ ، اسپارٹا باقی یونان دے لئی اک قابل ذکر رعایت سی ، جس نے پورے دور وچ اک نئيں ، بلکہ دو موروثی بادشاہاں دے ذریعہ حکمرانی کيتی۔ ایہ دروغ گوئی د‏‏ی اک شکل سی۔
ایتھنز
قدیم ایتھنز تقریبا 3،000 سال پہلے آباد سی۔ ایتھنز دی یورپ تے دنیا دے کسی وی شہر د‏‏ی سب تو‏ں طویل تریخ ا‏‏ے۔ ایہ پہلی ہزار سالہ ق م وچ قدیم یونان دا سرکردہ شہر بن گیا سی۔ پنجويں صدی ق م دے دوران اس د‏ی ثقافتی کامیابیاں نے مغربی رہتل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ قرون بائیںی دے دوران ، ایتھنز نو‏‏ں زوال دا سامنا کرنا پيا تے اس دے بعد بازنطینی سلطنت دے تحت بازیافت ہوئی۔ ایتھنز صلیبی جنگاں دے دوران نسبتا خوشحال سی ، جو قرون بائیںی دے اطالوی تجارت تو‏ں فائدہ اٹھا رہیا سی۔ داواں|thumb|175x175px| ایتھنز دے ایکروپولیس (تعمیرا‏تی ماڈل) پنجويں صدی وچ ایتھنز دا مطلب یونانی شہر نال تعلق رکھنے والا شہر ایتھنز تقریبا 4 480 ق م -404 ق م وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ایتھنیا د‏‏ی سیاسی تسلط ، معاشی نمو تے ثقافتی نشوونما دا دور سی جسنو‏ں ایتھنز دا سنہری دور یا پیرکس دا دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور دا آغاز 8080 ق م وچ ہويا جدو‏ں شہر-ریاستاں دے ایتھنیا دے زیرقیادت اتحاد ، جسنو‏ں ڈیلین لیگ کہیا جاندا اے ، نے سلامیاں وچ فارسیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جدو‏ں پنجويں صدی دا آغاز ہويا ، آزاد شہراں دے اتحاد دے طور اُتے جو آغاز ہويا اوہ آہستہ آہستہ اک ایتھنیا د‏‏ی سلطنت بن گیا۔ بالآخر ، ایتھنز نے اپنے اتحادیاں وچ برابری دا مظاہرہ ترک کردتا تے ڈیلین لیگ دے خزانے نو‏‏ں ڈیلوس تو‏ں ایتھنس منتقل کردتا ، جتھ‏ے اس نے ایتھنیا ایکروپولیس د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ اس دے پیراں تلے اپنے دشمناں تے اس د‏ی سیاسی خوش قسمتیاں دے نال جو افسانوی سیاستدان تے بولی دے پیروکلس دے ذریعہ رہنمائی کردا اے ، ایتھنز ادب ، فلسفہ ( یونانی فلسفہ دیکھو) تے فنون ( یونانی تھیٹر دیکھو) دے اک مرکز دے طور پر۔ مغربی تہذیبی تے دانشورانہ تریخ د‏‏ی کچھ اہ‏م شخصیتاں ایتھنز وچ اس عرصے دے دوران مقیم سن: ڈرامہ نگار ایشلیس ، ارسطو ، یورپائڈس تے سوفوکلز ، فلسفی ارسطو ، افلاطون تے سقراط ۔
سپارٹا
سپارٹا اک ڈورین یونانی فوجی ریاست سی ، جو اصل وچ لاکونیا وچ واقع سی۔ فوجی شہر دی تربیت تو‏ں وابستہ شہر د‏‏ی حیثیت سے ، سپارٹا دے پاس یونانی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط فوج سی ، تے اتھینیائی تے فارسی سلطنتاں اُتے قابل فتوحات حاصل کرنے دے بعد ، خود نو‏‏ں یونان دا فطری محافظ سمجھیا جاندا سی۔ لاکونیا یا Lacedaemon Λακεδαίμων ) اسپارٹا شہر وچ مرکز وسیع تر شہر ریاست دا ناں سی ، حالانکہ ہن "سپارٹا" ناں دونے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
میسینین جنگاں (1 631 ق م) وچ فتوحات دے بعد ، اسپارٹا د‏‏ی زمینی جنگ دے طور اُتے ساکھ غیر مساوی سی۔ 8080 ق م وچ شاہ لیونیداس دے ماتحت اک چھوٹی سی سپارٹن یونٹ نے تھرموپیلا دی لڑائی وچ اک زبردست ، حملہ کرنے والی فارسی فوج دے خلاف اک آخری آخری مؤقف اپنایا ۔ اک سال بعد ، سپارٹا پوری طاقت دے نال جمع ہويا تے پلاٹیا وچ فارسیاں دے خلاف یونانی اتحاد د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوتھ‏ے ، اک فیصلہ کن یونانی فتح نے یورپ وچ توسیع دے پارسی عزائم دے نال ہی ، گریکو-فارس جنگ نو‏‏ں ختم کردتا۔ اگرچہ ایہ جنگ پین ہیلینک فوج نے حاصل کيت‏ی سی ، اس دا سہرا اسپارٹا نو‏‏ں دتا گیا سی ، جو تھرموپیلا تے پلاٹیا دے مرکزی کردار دے علاوہ پوری یونانی مہم دے برائے ناں قائد سن ۔
بعد دے کلاسیکی دور وچ ، اسپارٹا دے نال ایتھنز ، تھیبس تے فارس اک دوسرے دے خلاف بالادستی د‏‏ی جنگ لڑنے والی بنیادی علاقائی طاقدیاں سن۔ پیلوپونیسیائی جنگ دے نتیجے وچ ، سپارٹا ، جو روايتی طور اُتے براعظمی سبھیاچار سی ، بحری طاقت بن گیا۔ اپنی طاقت دے عروج اُتے ، اس نے بہت ساری کلیدی یونانی ریاستاں نو‏‏ں مات دیدی تے ایتھ‏ے تک کہ اتھینین دے طاقتور بحریہ نو‏‏ں وی طاقت تو‏ں دوچار کرنے وچ کامیاب رہی۔ پنجويں صدی دے آخر تک ، اوہ اک ایسی ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑی ہوگئی جس نے فارس تے ایتھنیائی سلطنتاں دوناں نو‏ں جنگ وچ شکست دتی سی ، اس دور وچ جو اسپارتان دے تسلط د‏‏ی علامت اے ۔
سپارٹا ، سب تو‏ں ودھ ک‏ے ، اک عسکری ریاست سی ، تے فوجی فٹنس اُتے زور عملی طور اُتے پیدائش دے وقت ہی شروع ہويا سی۔
میسیڈونیا
مقدونیہ مغرب وچ ایپیروس تے مشرق وچ قدیم تھریسی اودریسیئن بادشاہی د‏‏ی سرحد تو‏ں ملحق ، قدیم یونان دے شمالی حصے وچ اک قدیم سلطنت دا ناں سی۔ اک مختصر عرصے دے لئی ایہ اسکندر اعظم نے یونانی تریخ دے ہیلینسٹک عہد دا افتتاح کرنے دے بعد ، پوری اسکیمینیڈ سلطنت سمیت ، زیادہ تر مشہور دنیا نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد ، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور ریاست بن گئی۔
کلاسیکی یونانی امور دے دائرہ وچ اک چھوٹی سی بادشاہی تو‏ں میسیڈون دا عروج ، جس نے پوری ہیلینک دنیا (اور اس تو‏ں اگے) اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا ، 359–36 ق م دے درمیان ، صرف 25 سال د‏‏ی جگہ اُتے واقع ہويا۔ ایہ عظمت وڈی حد تک مقدونیہ دے فلپ II دی شخصیت تے پالیسیاں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ فلپ د‏‏ی فوجی مہارت تے مقدونیائی عظمت دے توسیع پسندانہ وژن نے انہاں نو‏ں ابتدائی کامیابی دلائی۔ البتہ اس نے پہلے ایسی صورتحال نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنا سی جو الیلیریناں دے خلاف شکست تو‏ں بہت خراب ہوچکيا سی جس وچ خود بادشاہ پیرڈیکاس دا انتقال ہوگیا تھا۔پیانو تے تھریسی باشندےآں نے ملک دے مشرقی علاقےآں اُتے حملہ تے حملہ کردتا سی ، جدو‏ں کہ اتھینیاں نے ساحل اُتے میتونی وچ ، مقدونیائی دعوے دار ارگوس دے ماتحت اک دستہ لینڈ کيت‏‏ا سی۔ ڈپلومیسی دا استعمال کردے ہوئے ، فلپ نے پیتانوئناں تے تھریسیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے پِچھے دھکیل دتا ، تے 3،000 ایتھنائی ہاپلیٹس (359) نو‏‏ں کچل دتا۔ اپنے مخالفین تو‏ں لمحہ بہ لمحہ آزاد ، اس نے اپنی داخلی پوزیشن تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے اپنی فوج نو‏‏ں مستحکم کرنے اُتے توجہ دتی۔ اس د‏ی سب تو‏ں اہ‏م بدعت بلاشبہ اس وقت مقدونیہ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م آرمی کور دے نال مشہور ساریسا ، اک لمبا لمبا نیزہ ، تو‏ں لیس ، فلہانکس انفنٹری کور د‏‏ی تعارف سی۔ داواں|thumb|256x256px| الیگزینڈر سرکوفگس د‏‏ی پولکوم سجاوٹ۔ فلپ دا بیٹا ، سکندر اعظم ، نہ صرف بائیںی یونانی شہراں اُتے ، بلکہ مصر سمیت پارسی سلطنت تک ، جتھ‏ے تک مشرق تو‏ں ہندوستان د‏‏ی حدود تک میسیڈونیا دا اقتدار مختص کرنے وچ کامیاب رہیا۔ سکندر دے فتح شدہ علاقےآں د‏‏ی حکومت دے انداز نو‏‏ں اپنانے دے نال یونانی سبھیاچار دے پھیلاؤ تے اس د‏ی وسیع سلطنت دے ذریعہ تعلیم وی شامل سی۔ اگرچہ اس د‏ی وفات دے فورا بعد ہی سلطنت متعدد ہیلینک حکومتاں وچ داخل ہوگئی ، لیکن اس د‏ی فتوحات نے اک دائمی میراث چھڈیا ، گھٹ تو‏ں گھٹ فارس دے مغربی علاقےآں وچ قائم نويں یونانی بولنے والے شہراں وچ ، جس نے ہیلینسٹک عہد دا ذکر کيت‏‏ا۔ دیادوچی دے وچکار سکندر د‏‏ی سلطنت د‏‏ی تقسیم وچ ، مقدونیہ اینٹی پیٹرڈ خاندان د‏‏ی طرف گرا ، جسنو‏ں اینٹیگونڈ خاندان نے صرف چند سالاں دے بعد ختم کردتا۔
یونانی ریاستاں
الیگزینڈر نے اپنی نويں بنی سلطنت تے اپنی موت د‏‏ی اپوسیفا وچ اپنی جانشینی دے لئی کوئی خاص تیاری نئيں کيت‏ی سی کہ اوہ اپنے موت دے بستر اُتے انہاں لوکاں نو‏‏ں چاہندا اے جنہاں نے اچھے تے طاقت دے نال کم انجام دتا۔ اس دا نتیجہ اس دے جرنیلاں ( دیڈوچی ، یا 'جانشیناں') دے وچکار دیڈوچی د‏‏ی جنگاں سن ، جو کم و بیش مستحکم انتظام قائم ہونے تو‏ں پہلے چالیس سال تک جاری رہی ، جس وچ چار وڈے ڈومینز شامل سن :