cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ایران دی اسلامائزیشن
اسلامی سبھیاچار تے رہتل اُتے ایرانی اثر و رسوخ
برنارڈ لیوس دے مطابق: "'واقعتا ایران نو‏‏ں اسلامائز کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن عربی نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ فارسی ہی فارسی رہ‏‏ے۔ تے خاموشی دے وقفے دے بعد ، ایران اسلام دے اندر اک وکھ ، مختلف تے مخصوص عنصر دے طور اُتے فیر تو‏ں ڈُب گیا ، بالآخر خود اسلام وچ وی اک نواں عنصر شامل ہوگیا۔ ثقافتی ، سیاسی تے تمام مذہبی اعتبار تو‏ں وی قابل ذکر ، اس نويں اسلامی رہتل وچ ایرانی شراکت د‏‏ی بہت زیادہ اہمیت ا‏‏ے۔ ایرانیاں دے کم نو‏‏ں عربی شاعری سمیت ثقافتی کوشش دے ہر شعبے وچ دیکھیا جاسکدا اے ، جس وچ ایرانی نژاد شاعراں نے عربی بولی وچ اپنی نظماں مرتب کرنے وچ اک بہت اہ‏م شراکت کيتی۔ اک لحاظ تو‏ں ، ایرانی اسلام خود اسلام د‏‏ی دوسری آمد اے ، اک نويں اسلام نو‏‏ں کدی کدی اسلام-اجم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اصل عرب اسلام د‏‏ی بجائے ایہ فارسی اسلام سی ، جسنو‏ں نويں علاقےآں تے نويں لوکاں وچ لیایا گیا: ترکاں نو‏‏ں ، پہلے وسطی ایشیاء وچ تے فیر اس ملک وچ مشرق وسطی وچ جو ترکی کہلایا ، تے ظاہر ا‏‏ے۔ ہندوستان نو‏‏ں عثمانی ترک ایرانی رہتل د‏‏ی اک شکل نو‏‏ں ویانا د‏‏ی دیواراں تک لے آئے۔ '" فارسیاں دا انہاں دے فاتحین اُتے وڈا اثر سی۔ خلیفہ نے ساسانیاں دے بہت سارے انتظامی طریقےآں نو‏‏ں اپنایا ، جداں سکہ ، وزیر یا وزیر دا دفتر ، تے دیوان ، ٹیکس جمع کرنے تے ریاستی وظیفہ دینے دے لئی بیوروکریسی۔ واقعی ، فارسی خود وڈے پیمانے اُتے منتظم بن گئے۔ ایہ گل اچھی طرح تو‏ں قائم اے کہ عباسی خلفاء نے اپنی انتظامیہ نو‏‏ں ساسانیاں د‏‏ی طرز اُتے تشکیل دتا ۔ خلفاء نے ساسانی دربار دا لباس تے تقریب نو‏‏ں اپنایا۔ فن تعمیر دے لحاظ تو‏ں اسلامی فن تعمیر نے فارسی فن تعمیر تو‏ں بہت زیادہ قرض لیا سی۔ ساسانی فن تعمیر دا اسلامی فن تعمیر اُتے اک خاص اثر سی۔
ایرانیاں د‏‏ی ابتداء ہی تو‏ں ہی عربی اشتقاقیات ، گرائمر ، نحو ، نقشیات ، تقریر دے اعداد و شمار ، فصاحت دے اصول تے بیان بازی دے مطالعے نو‏‏ں مرتب کرنے وچ دلچسپی تے مخلصانہ کوششاں سن۔ عربی نو‏‏ں اجنبی بولی دے طور اُتے نئيں دیکھیا جاندا سی بلکہ اسلام د‏‏ی بولی تے اس دے ذریعہ عربی نو‏‏ں اک علمی تے مذہبی بولی دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيت‏‏ا گیا سی تے ایران دے بوہت سارے حصےآں وچ اسنو‏ں قبول کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ قرآن تے اسلام د‏‏ی خاطر سی کہ فلسفہ ، تصوف ، تریخ ، طب ، ریاضی ، تے قانون دی کتاباں اس بولی وچ تحریر یا ترجمہ کيتیاں گئیاں۔
فارسیاں نے عربی بولی سیکھنے تے ادب وچ وی بہت تعاون کيت‏‏ا ۔ اکیڈمی دے گندیشاپور دا اثر و رسوخ خاص طور اُتے قابل دید ا‏‏ے۔ کبھے|thumb| ابتدائی اسلامی دور وچ ایرانی آرٹ: [[ابریق|گھڑیا 7th صدی تو‏ں فارس . کاسٹ ، پِچھا ، تے جڑا ہويا کانسی۔ نیو یارک میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ ۔ ]] عربی دے حروف تہجی وچ لکھی جانے والی نويں فارسی بولی نو‏‏ں نويں صدی وچ مشرقی ایران وچ تشکیل دتا گیا سی تے ایہ فارسی سامانی خاندان دے راجگڑھ بخارا وچ پھل پھُلن پایا سی۔
فارسی بولی ، کیو‏ں کہ عباسی حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی بولی د‏‏ی حمایت تو‏ں عربی دے بعد عالمگیر اسلامی زباناں وچ شامل ہوگئی۔
تقریبا تمام اسلامی فرقےآں تے مکاتب فک‏ر ک‏ے سب تو‏ں اہ‏م علمی فارسی سن یا اوہ ایران وچ رہندے سن جنہاں وچ شیعہ تے سنی جداں قابل ذکر تے قابل اعتماد حدیث جمع کرنے والے جداں شیخ صدوق ، شیخ کولینی ، امام بخاری ، امام مسلم تے حکیم النشابوری ، شیعہ تے سنی دے سب تو‏ں وڈے الہیات جداں شیخ طوسی ، امام غزالی ، امام فخر الرازی تے الزخشری ، سب تو‏ں وڈے معالج ، ماہر فلکیات ، لاجسٹ ، ریاضی دان ، مابعد الفزکس ، فلسفی تے سائنس دان جداں الفارابی ، اویسینا ، تے نصر ال- دین التسیī ، رومی جداں تصوف دے سب تو‏ں وڈے شیخ ، تے عبدالقادر گیلانی ۔
1377 وچ ، عرب ماہر معاشیات ، ابن خلدون نے اپنے مقدیمہ وچ روایت کيت‏‏ا اے: "'یہ اک حیرت انگیز حقیقت اے کہ ، کچھ استثناء دے نال ، زیادہ تر مسلم اسکالرز … فکری علوم وچ غیر عرب رہے نيں ، اس طرح گرائمر دے بانی سیباویح سن تے اس دے بعد الف فارسی تے الزجاج سن ۔ ایہ سب فارسی نسل دے سن انہاں نے (عربی) گرائمر دے اصول ایجاد کیتے سن ۔ عظیم فقہا پارسی سن ۔ صرف فارسی علم دے تحفظ تے منظم علمی کماں نو‏‏ں لکھنے دے کم وچ مصروف سن ۔ اس طرح پیغمبراکرم ( ص ) دے بیان کيتی حقیقت واضح ہوجاندی اے ، اگر آسمان کے سب سے اونچے حص partsوں میں سیکھنے کو معطل کردیا جاتا تو فارسی اس کو حاصل کرلیں گے  ۔ . . فکری علوم وی فارسیاں دا تحفظ سی ، عرباں دے ہتھو‏ں تنہا رہ گیا سی ، جو انہاں د‏‏ی کاشت نئيں کردے سن … جداں کہ تمام دستکاریاں دا معاملہ سی۔ . . . شہراں وچ ایہ صورتحال تب تک برقرار رہی جدو‏ں تک کہ پارسیاں تے فارسی ملکاں عراق ، خراسان تے ٹرانسسوکیانا (جدید وسطی ایشیاء) نے اپنی اجتہادی سبھیاچار نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ '" اک عباسی خلیفہ دا ایتھ‏ے تک حوالہ دتا گیا اے: "'فارسیاں نے اک ہزار سال تک حکمرانی کيت‏ی تے اک دن تک وی سانو‏ں عرباں د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ اسيں انہاں اُتے اک یا دو صدیاں تو‏ں حکمرانی ک‏ر رہ‏ے نيں تے اک گھینٹے تک انہاں دے بغیر نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ '"
معاشرتی تعلقات
پیٹرک کلاؤسن دا کہنا اے کہ "ایرانی اموی حکومت دے تحت چھاپ رہے سن ۔ اموی روايتی عرب اشرافیہ تو‏ں اٹھیا کھڑے ہوئے۔ انہاں نے دوسرے عرباں نال شادی کرنے دا رجحان بنایا ، نسلی استحکا‏م پیدا کيت‏‏ا جس تو‏ں ایرانیاں دے نال امتیازی سلوک کيت‏‏ا گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں عرباں نے روايتی ایرانی بیوروکریسی نو‏‏ں اپنایا ، عرب قبائلی مذہب نے ایرانیاں نو‏‏ں پسماندہ کردتا۔ " معاصر اسلام پسند مفکر مورٹیزہ مطاہری لکھدے نيں: "جے اسيں عرباں دے بارے وچ اسلامی مساوات تے غیر جانبداری دے معیار اُتے علی ابن ابی طالب دے دفاع تے عربی تے غیر عرب موضوعات دے بارے وچ انہاں دے رویے دے سلسلے وچ جے کچھ خلفاء نے تعصب تے امتیازی سلوک اُتے تھوڑی توجہ دتی۔ تے غیر عرب ، اس معاملے د‏‏ی حقیقت بالکل واضح ہوجائے گی۔" بوہت سارے مورخین دے مطابق عرب فاتحین نے "خصوصی حقوق تے مراعات دے حامل حکمران اشرافیہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے زور دے ک‏ے مولی کے نال اشتراک د‏‏ی تجویز نئيں کيت‏‏ی"۔ حجاج بن یوسف جداں کچھ حکمران ایتھ‏ے تک کہ موالی نو‏‏ں "وحشی" سمجھدے سن ، رعایا نو‏‏ں روکے رکھنے دے لئی برانڈنگ ورگی سخت پالیسیاں نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔
حجاج دا معاملہ خاص طور اُتے قابل ذکر اے کیونجے صوبےآں اُتے حکومت کرنے وچ انہاں د‏‏ی نسلی پالیسیاں تے آہنی ہتھکنڈاں تو‏ں بہت ساری خبراں ساڈے پاس آئی ني‏‏‏‏ں۔ تے فیر وی بوہت سارے شکیو‏ں نے اس حقیقت د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا اے کہ انہاں وچو‏ں کچھ اطلاعات عباسی دور دے مصنفاں نے لکھایاں نيں جنہاں دا اپنے پیش روواں دے بارے وچ تناؤ دا نظارہ ہوسکدا ا‏‏ے۔
پر حجاج صرف موالیاں دے خلاف ظلم دا واحد واقعہ نئيں سی۔ مثال دے طور اُتے اصفہان وچ خلیفہ دے غیر ایرانی تقرری نے انہاں مالیاں وچو‏ں کِس‏ے دے سر کٹ ڈالے جو ٹیکس ادا کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ، تے ابن اثیر نے اپنی الکامل خبراں وچ دسیا اے کہ سعید بن العاص نے سب نو‏‏ں ہلاک کردتا لیکن تمساہ بندرگاہی شہر وچ اک شخص ، 651CE وچ گورگن پر حملے دے دوران۔
اس طرح دے ہنگامہ خیز حالات آخر کار شعیبیہ تحریک دے عروج ، تے دسويں صدی وچ سامانیاں دے ظہور دے نال ہی ، فارسی قوم پرست رجحانات دے عامل سن ۔
ہور پڑھو
گٹھ:نفاذ اسلام گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ایران دی تریخ
سفیان بن عیینہ
سفیان بن عیینہ (پیدائش: 25 دسمبر 725ء— وفات: 25 فروری 815ء) محدث، ثقہ، حافظ، فقیہ، امام حجت تے اٹھويں طبقہ دے رؤسا وچو‏ں سن ۔ امام سفیان بن عیینہ دا شمار گٹھ تبع تابعین دے ممتاز علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جنہاں محدثین کرام نے حدیثِ نبوی د‏‏ی ترتیب و تدوین وچ کارہائے نمایاں انجام دیے، انہاں وچ سفیان بن عیینہ دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔
ناں و نسب
اسم سفیان، کنیت ابو محمد تے لقب امام الحرام تے محدث الحرم ا‏‏ے۔ سلسلہ نسب اس طرح اے: ابو محمد سفیان بن عیینہ بن ابو عمران میمون ہلالی۔ ابن عیینہ دے دادا ابو میمون عمارہ ضحاک دے بھائی محمد بن مزاحم دے غلام سن والد عیینہ والیِ کوفہ خالد بن عبد اللہ قسری دے عمال وچو‏ں سن ۔ 120ھ وچ جدو‏ں خالد نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تاں عیینہ والیِ کوفہ یوسف بن عمر ثقفی دے عتاب کاشکار ہوئے گھر بار چھڈ ک‏‏ے کوفہ تو‏ں پورے خاندان دے نال مکہ آگئے تے حرم ہی وچ پناہ لی تے اوتھے مستقل سکونت اختیار کرلئی-
ولادت تے بچپن
ابن عیینہ اُموی بادشاہ ہشام بن عبد الملک دے عہدِ ملوکیت وچ کوفہ وچ 15 شعبان 107ھ بمطابق 725ء وچ پیدا ہوئے تے انہاں دے والد انہاں نو‏ں مکہ معظمہ وچ لے گئے۔ 7 برس د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ کيتا۔ انہاں دا غیر معمولی حافظہ سی، خود انہاں دا اپنا قول اے کہ وچ جس چیز نو‏‏ں ضبط تحریر وچ لیایا اوہ مینو‏ں یاد ہوئے گئی۔
کوفہ واپسی
حالے ویہہ سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں نہ پہنچے سن دے فیر کوفہ وچ آئے تے امام ابو حنیفہ دے پاس تحصیل علم حدیث دے لئی بیٹھے تے انہاں تو‏ں روایت کيتی، آپ دا قول اے کہ پہلے امام ابو حنیفہ ہی نے مینو‏‏ں محدث بنایا اے، فیر عمرو بن تے ضمرہ بن سعید د‏‏ی مصاحبت د‏‏ی تے انہاں تو‏ں تے زہری وابی اسحٰق سبیعی و محمد بن المنکدرو وابی زیادہ عاصم بن ابی النجو المقری و اعمش تے عبد الملک بن عمیر وغیرہم تو‏ں حدیث نو‏‏ں سُنا تے آپ دے چچا مصعب تے عبد الرزاق بن ہمام صنعانی ویحییٰ بن اکثم نے روایت کيتی تے اصحاب صحاح ستہ نے آپ تو‏ں بکثرت تخریج کیتی۔ امام شافعی دا قول اے کہ جے آپ تے امام مالک نہ ہُندے تاں حجاز تو‏ں علم چلا جاندا تے ایہ وی انہاں نے کہیا اے کہ ميں نے کوئی شخص ایسا نئيں دیکھیا جس وچ مثل آپ دے فتویٰ دینے دا مادہ موجود ہوئے تے فیر اوہ مثل آپ دے فتویٰ دینے تو‏ں زیادہ پ رہی ز کرے۔ آپ نے ستر مرتبہ حج کيتا۔
وفات
یکم رجب 197ھ بمطابق 814ء وچ مکہ معظمہ وچ وفات پائی تے کوہ حجون دے پاس مدفون ہوئے۔
حوالے
گٹھ:725 دے جم گٹھ:814 دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دے مصنف گٹھ:بنو ہلال گٹھ:راویان حدیث گٹھ:سلف گٹھ:محدثین گٹھ:مدیاں شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے مصنف گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث گٹھ:تبع تابعین
طغرل سوم سلجوقی
طغرل سوم ( فارسی : طغرل سوم ) (وفات ۱۱۹۴) عظیم سلجوقی سلطنت دا آخری سلطان تے عراق دا آخری سلجوق سلطان سی ۔ اس دے وڈے چچا سلطان غیاث الدین مسعود (ت۔ ۱۱۳۴–۱۱۵۲) نے شمس الدین الدیگز (ت۔ ۱۱۳۵/۳۶-۱۱۷۵) نو‏‏ں اپنے بھتیجے ارسلان شاہ دا اتبیگ مقرر کيتا سی، [۱] [ ناکا‏م تصدیق ] اپنے بھائی طغرل دوم دے بیٹے نے ۱۱۳۶ وچ اران نو‏‏ں اپنے بھتیجے د‏‏ی ملکیت وچ منتقل کر دتا ۔توغرل دوم د‏‏ی بیوہ تے اس دے بیٹے نصرت الدین محمد پہلوان تے قزل ارسلان عثمان اس طرح ارسلان شاہ دے سوتیلے بھائی سن، لیکن شاہی سلجوق دے گھر تو‏ں قریبی تعلقات دے باوجود، ایلدیگز شاہی سیاست تو‏ں دور رہ‏ے، [۲] جارجیاں نو‏‏ں پسپا کرنے تے اپنی طاقت نو‏‏ں مستحکم کرنے اُتے توجہ مرکوز کرنا ۔ ۱۱۶۰ وچ ، سلطان سلیمان شاہ نے ارسلان شاہ نو‏‏ں اپنا وارث نامزد کيتا تے ایلڈیگوز د‏‏ی طاقت تو‏ں خوفزدہ ہو ک‏ے اسنو‏ں ارران تے آذربائیجان د‏‏ی گورنری دی۔ [۳]
طغرل سوم یا طغرل بن ارسلان(وفات ۵۹۰ ہجری) ابوطالب طغرل بن ارسلان‌شاه سلجوق جو سلطان ارسلان شاہ دے ولی عہد اے،۵۷۱ھ (۱۱۷۵ء) وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد، ہمدان عراق دے سلجوق خاندان دا راجگڑھ بنیا۔ طغرل سوم د‏‏ی موت دے نال ہی سلطان خوارزم شاہ دے حکم تو‏ں ایران وچ سلجوقی حکمراناں دا تسلط ختم ہو گیا۔
تقریباً اک ماہ وچ اتابیک الدیگس نے فارس تے اصفہان نو‏‏ں باغیاں تو‏ں پاک کر دتا تے انجاز دے حکمران نو‏‏ں معزول کر دتا جو آذربائیجان اُتے قبضہ کرنا چاہندا سی۔ بغداد د‏‏ی حکومت، اتابکی یلدگس تے اس دے ساتھیاں دے نال، طغرل دے زوال د‏‏ی سمت وچ پرانے خلفاء د‏‏ی طرح کم نئيں کر سکدی سی۔ چونکہ طغرل د‏‏ی حکومت دی بنیاد ودھ مستحکم سی۔
ارسلان شاہ دوم دا دور حکومت
۱۱۶۱ وچ سلطان سلیمان شاہ دے قتل دے بعد ، ایلڈیگز نے ۲۰٬۰۰۰ گھڑ سواراں د‏‏ی فوج دے نال ہمدان اُتے کوچ کيتا تے ۲۸ سالہ ارسلان شاہ II (ت۔ ۱۱۶۱–۱۱۷۶) نو‏‏ں ہور اتبیگاں دے تعاون تو‏ں عراق دا سلجوق سلطان مقرر کیتا، تے الدیگوزید نے "عتابیگ الاعظم (سپریم اتیبگ)" دا لقب اختیار کيتا تے نويں سلطان د‏‏ی نگرانی کی، [۳] جس نے ہن سلطان محمد ثانی د‏‏ی بیوہ سواݨی تے محمد بن د‏‏ی بیٹی سواݨی نال شادی کيتی۔ ارسلان شاہ اول ، کرمان دا سلجوق سلطان۔ [۹] سلطان اک شخصیت دا مالک سی، ایلڈیگوز نے فوج د‏‏ی کمان کی، خزانے نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے جداں کہ اس نے مناسب سمجھیا اسنو‏ں اقطاء تو‏ں نوازیا [۱۰]لوڑ پڑنے اُتے جارجیا د‏‏ی بادشاہی تو‏ں لڑنے دے نال ۔ [۱۱] اس نے ۱۱۶۱–۱۱۷۵ دے درمیان ہور اتبیگاں تو‏ں وی جنگ کيت‏ی، تے ایرانی آذربائیجان ، اراران ، جبل ، ہمدان ، گیلان ، مازندران ، اصفہان تے رے نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا۔ اس دے جاگیرداراں وچ شریوین، اہلت ، تے ارزان الروم دے جاگیردار شام‏ل سن [۲]ارسلان شاہ ہمدان وچ رہندا سی، اس د‏ی دیکھ بھال اس دے چھوٹے سوتیلے بھائی کردے سن، تے ۱۱۶۸ وچ توغرل دا باپ ہويا۔ ارسلان شاہ دوم نے سلجوق شہزادہ ارسلان شاہ نو‏‏ں امداد بھیجی۔ کرمان دے طغرل نے ۱۱۷۴ وچ اپنے بھائی بہرام شاہ نال جنگ کيت‏ی، جس دے نتیجے وچ کرمان د‏‏ی سلجوق سلطنت دو حصےآں وچ تقسیم ہو گئی، بحران شاہ نے اک تہائی علاقہ اپنے پاس رکھ لیا، تے ارسلان شاہ بی۔ بقیہ رقم طغرل نے وصول کيتی۔ [۱۲]
۱۱۷۵ وچ الدیگوز د‏‏ی موت دے بعد، اس دے بیٹے نصرت الدین محمد پہلوان نے اپنے سوتیلے بھائی سلطان ارسلان شاہ دوم دے بارے وچ ایہی پالیسی جاری رکھی، تے اس نے اپنا راجگڑھ نخچیوان تو‏ں مغربی ایران وچ ہمدان منتقل کر دتا۔ [۱۳] ارسلان شاہ نے ایلڈیگوزیاں دے تسلط تو‏ں ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی، تے اس نے رعایندی امیراں د‏‏ی مدد تو‏ں اک لشکر کھڑا کيتا تے اپنے سوتیلے بھائی دا مقابلہ کرنے دے لئی آذربائیجان د‏‏ی طرف کوچ کیتا، لیکن زنجان دے مقام پر، اوہ ۴۳ سال د‏‏ی عمر وچ اچانک انتقال کر گیا، شاید اس دا شکار سی۔ زہر دتا گیا، تے ست سالہ طغرل III نو‏‏ں ہمدان وچ سلطان دے طور اُتے نصب کيتا گیا ، جتھے پہلوان نے فیر ارسلان شاہ دے وڈے بھائی محمد د‏‏ی اپنے بھتیجے نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں شکست دتی۔ [۱۱] [۱۴]
فگر ہیڈ سلطان دے طور اُتے حکومت کرنا
طغرل سوم ست سال دا سی جدو‏ں اس نے اپنی حکومت دا آغاز کیتا، اس دے نال جہان پہلوان نے چنگا سلوک کیتا، [۱۵] جو سلطنت دے موثر حکمران رہ‏ے، اس دے بھائی مظفر الدین قزل ارسلان عثمان تبریز وچ اس دے ماتحت سن ، جو جتھے پہلوان دے بیٹےآں وچو‏ں اک ابو بکر دا عتاب وی سی۔ [۱۴] جتھے پہلوان صلاح الدین دے حملے نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب ہو گیا ، جو جھیل وان تک اگے ودھیا سی، لیکن واپس پلٹ گیا [۱۶] جدو‏ں ایہ خبر پہنچی کہ سیفطین بیتمر (ت۔ ۱۱۸۵–۱۱۹۳)، اخلت دے حکمران نے اس د‏ی حاکمیت قبول کر لئی ا‏‏ے۔ محمد جتھے پہلوان ۔ [۱۷]۱۱۸۶ وچ جتھے پہلوان د‏‏ی موت دے بعد مسائل پیدا ہوئے، کیونجے اس نے اپنے چار بیٹےآں نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا سی، ابوبکر نے آذربائیجان تے ارران اُتے حکومت کیت‏‏ی، اوزبیگ نو‏‏ں ہمدان اُتے حکومت کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا، انانچ سونقر د‏‏ی بیٹی دے بیٹے ، قتلوغ اننچ محمد تے امیر امیران عمر نے حکومت کیت‏‏ی ۔ رے، اصفہان تے مغربی فارس دے کچھ حصے اپنے چچا قزل ارسلان د‏‏ی نگرانی وچ ۔ [۱۱] انہاں نے قزل ارسلان د‏‏ی اطاعت کرنے تے طغرل III دے خلاف کدی بغاوت نہ کرنے د‏‏ی قسم کھادی سی۔ [۱۸] جدو‏ں جتھے پہلوانہاں دا انتقال ہويا تاں قزل ارسلان نے اپنا عہدہ سنبھالیا، جس دا مقابلہ اس دے بھائی د‏‏ی بیوہ، اناچ سواݨی نے کیتا، جو اس دے بیٹے قتال اننچ محمد نو‏‏ں چاہندی سی۔اپنے والد د‏‏ی جانشینی دے لئی، کیونجے اسنو‏ں ڈر سی کہ بے اولاد قزل ارسلان اپنے پسندیدہ ابو بکر نو‏‏ں اپنا وارث نامزد کر دے گا، طغرل سوم، جو قزل ارسلان نال ملن والے سخت سلوک تو‏ں ناراض سی، باغیاں وچ شام‏ل ہو گیا۔ [۱۵] اس تنازعہ نے ممکنہ طور اُتے طغرل سوم تے قزل ارسلان نو‏‏ں محمد بن محمد د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں روک دتا۔ بہرام شاہ، کرمان دا آخری سلجوق سلطان، جسنو‏ں ۱۱۸۶ وچ خراسان تو‏ں کڈے گئے اوغز باغیاں نے کرمان تو‏ں بھگا دتا سی [۱۹]۔
۱۱۸۷–۱۱۹۰ دے درمیان دے واقعات
باغی فوج زنجان تے مراغہ دے امیراں، مملوکاں دے سربراہ کمال عی ابا تے اناچ سواݨی دے شوہر سیف الدین روس د‏‏ی فوجاں اُتے مشتمل سی، جداں کہ خود توغرل نو‏‏ں ترکماناں د‏‏ی خاصی حمایت حاصل سی ۔ ، [۲۰] تے انہاں د‏‏ی مشترکہ فوج نے کچھ جھڑپاں دے بعد قزل ارسلان نو‏‏ں ہمدان چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ [۲۱] طغرل نے ۱۱۸۷ وچ دو سفارتی منصوبے شروع کيتے، اس نے باوندید حسام الدولہ اردشیر تو‏ں امداد د‏‏ی درخواست کرنے دے لئی مازندران دا سفر کیتا، تے اس تو‏ں فوجاں وصول کاں، تے طغرل نے خلیفہ النصیر نو‏‏ں پیغامات وی بھیجے ۔اس تو‏ں بغداد وچ سلجوق سلطان دا محل بحال کرنے نو‏‏ں کہیا، لیکن خلیفہ نے محل نو‏‏ں مسمار دے دتا تے فیر قزل ارسلان نو‏‏ں امداد بھیجی، جو خلیفہ دا ولی بننے اُتے راضی ہو گیا۔ [۱۵] خلیفہ نے اپنے وزیر جلال الدین عبیداللہ دے ماتحت ۱۵۰۰۰ د‏‏ی فوج بھیجی۔ یونس، جس نے ۱۱۸۸ وچ قزل ارسلان د‏‏ی فوج دے آنے دا انتظار کيتے بغیر ہمدان اُتے حملہ کیتا، اسنو‏ں شکست ہوئی تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا، طغرل نے اپنے سجے بازو دے ٹوٹنے دے بعد دشمن دے مرکز نو‏‏ں چارج ک‏ر ک‏ے فتح حاصل کيتی، لیکن ایہ اک Pyrrhic فتح سی، کیونجے طغرل د‏‏ی فوج نو‏‏ں شدید نقصان اٹھانا پيا۔ جنگ وچ [۲۲] اس دے بعد سلطان نے اپنی انتظامیہ وچ اصلاحات کرنے تے دستیاب وسائل دے نال حکمت عملی نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، [۲۳] لیکن اس دا چھیندی برتاؤ [۱۵]فوج د‏‏ی کمان اُتے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کمال عی ابا، سیف الدین روس تے سلطان دے کئی مخالفین نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں چھڈ دتا گیا۔ [۲۱]
قزل ارسلان نے سنجر بی نو‏‏ں قرار دتا سی۔ سلیمان شاہ عراق دے سلجوق سلطان دے طور پر، تے خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجے گئے دستےآں تو‏ں تقویت پا کر ہن ہمدان، طغرل اُتے حملہ کر دتا، حملے دا مقابلہ نہ کر سکا، پہلے اصفہان د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کيتی، [۲۲] فیر ارمیہ د‏‏ی طرف۔ [۱۵] اوہ اپنے بہنوئی حسن کپچق د‏‏ی قیادت وچ اک فوج دے نال شام‏ل ہويا، تے طغرل نے ایوبیاں تے خلیفہ تو‏ں وی مدد حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، ایتھ‏ے تک کہ اپنے شیر خوار بیٹے نو‏‏ں یرغمال بنا ک‏ے بغداد بھیج دتا۔ طغرل نے آذربائیجان اُتے حملہ کيتا تے اشنو، خوئے، ارمیا تے سلماس دے قصبےآں نو‏‏ں کھو لیا۔ [۲۴] قزل ارسلان نے اپنے بھتیجاں دے نال صلح کيت‏‏‏ی تے ۱۱۹۰ وچ جدو‏ں دوبارہ آذربائیجان اُتے حملہ کيتا تاں طغرل نو‏‏ں شکست دتی تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔قزلی ارسلان نے تبریز دے نیڑے قلعہ کہران وچ طغرل تے اس دے بیٹے ملک شاہ نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔ خلیفہ د‏‏ی حوصلہ افزائی تو‏ں قزل ارسلان نے جلد ہی خود نو‏‏ں سلطان قرار دے دتا، اپنے بھائی د‏‏ی بیوہ اناچ سواݨی نال شادی کيتی تے ستمبر ۱۱۹۱ وچ اسنو‏ں زہر دے دتا گیا ۔ محمود انس اوگلو، [۲۵] نے مئی ۱۱۹۲ وچ طغرل سوم نو‏‏ں اس د‏ی جیل تو‏ں آزاد کرایا۔
۱۱۹۲–۱۱۹۴ دے واقعات
طغرل ابوبکر د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجے گئے تعاقب تو‏ں بچ گیا [۲۴] تے اس نے اپنے حامیاں تے ترکماناں د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں جلدی تو‏ں اکٹھا کیتا، فیر مشرق د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے ۲۲ جون ۱۱۹۲ نو‏‏ں قزوین دے نیڑے قطلوغ انچن محمد تے امیر امیران عمر د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی، تے اک وڈی فتح حاصل کيتی۔ اس د‏ی فتح دے بعد دشمن دے فوجیاں دا حصہ۔ [۲۶] قتلگ اناچ تے امیران عمر نے فیر آذربائیجان وچ ابوبکر اُتے حملہ کيتا تے ماریا پیٹا گیا، امیران عمر نے اپنے سسر شیروانشاہ اخسیتان اول (ت۔ ۱۱۶۰–۱۱۹۶) دے پاس پناہ منگی، جدو‏ں کہ قتلگ اناچ رے چلے گئے۔ طغرل نے ہمدان اُتے قبضہ کیتا، خزانے نو‏‏ں محفوظ کيتا تے اصفہان تے جبل اُتے حکومت کرنے دے لئی آیا، لیکن ابوبک‏ر ک‏ے نال معاہدہ کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔قتلگ اناچ دے خلاف۔ قطلغ اناچ نے ہن خوارزمشاہ علاء الدین تکش تو‏ں مدد کيت‏ی اپیل کی، تے تکیش نے ۱۱۹۲ وچ رے اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، قتلگ اناچ نو‏‏ں شہر تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کر دتا۔ [۲۶]
شاہ تکیش دے نال صلح
سلطان طغرل نے شاہ تکیش دے نال مذاکرات دا آغاز کیتا، تے آخر کار خوارزم دا جاگیر بننے ، اپنی بیٹی شاہ دے بیٹے یونس خان نال شادی کرنے اُتے راضی ہو گیا، تے اس دے بدلے وچ شاہ تکیش نے رے نو‏‏ں اپنے پاس رکھیا، اپنے نويں حاصل کيتے گئے علاقے نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا، ٹیکس جمع کیتا، فیر تمغچ نو‏‏ں تخت نشین کيتا۔ گورنر، تے اپنے بھائی سلطان شاہ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی گھر واپس آیا۔ [۲۶] طغرل نو‏‏ں ہن یزد دے عتبیگ، لنگر ابن وردنروز، یا فارس دے سلغوری حکمران دیگل ابن زنگی تو‏ں مذاکرات کرنے دا موقع ملیا سی، دونے سلجوقیاں دے برائے ناں وفادار سن [۲۷] لیکن انہاں دے خلاف متحد ہونے دے لئی کوئی اقدام نئيں کيتا گیا۔ مشترکہ دشمن.
رے د‏‏ی جنگ
سلطان طغرل نے ری د‏‏ی طرف کوچ کیتا، تے راستے وچ اسنو‏ں بزرگ حاجی د‏‏ی طرف تو‏ں خوارزم شاہ تکیش، شہاب الدین مسعود نو‏‏ں اک خط موصول ہويا، جس وچ سلطان نو‏‏ں مشورہ دتا گیا سی کہ اوہ ساوا د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف کوچ کرے ، رے نو‏‏ں خوارزم د‏‏ی طرف لوٹے تے رے نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی اجازت دے شاہ دے بیٹے دے زیر انتظام، جو طغرل دے ماتحت ہوئے گا۔ سلطان نے اپنے کمانڈراں دے نال اس تجویز اُتے تبادلہ خیال کیتا، جو امن قائم کرنا چاہندے سن، یا گھٹ تو‏ں گھٹ زنجان تے اصفہان تو‏ں آنے والی کمک دا انتظار کرن تاکہ دشمن نال جنگ کرنے تو‏ں پہلے فوج نو‏‏ں تقویت ملے۔ [۲۹]طغرل نو‏‏ں قتلوک د‏‏ی طرف تو‏ں پیغامات وی موصول ہوئے ہون گے جس وچ اشارہ دتا گیا سی کہ طغرل دے آنے اُتے اوہ اپنے پیروکاراں تو‏ں انحراف کر سکدا اے، جس نے سلطان دے فیصلے نو‏‏ں متاثر کيتا ہوئے گا۔ سلطان نے اپنے پیروکاراں دے مشورے نو‏‏ں نظر انداز کيتا تے ری د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ خوارزمیاں د‏‏ی فوج جدو‏ں ۱۹ مارچ ۱۱۹۴ نو‏‏ں رے تک پہنچی تاں سلطان نے شہر د‏‏ی فصیلاں تو‏ں گزر کر دشمن نو‏‏ں گھیر لیا تے دشمن دے مرکز اُتے حملہ کيتا۔ اس دے صرف سٹھ ذا‏تی محافظاں نے اس دا پِچھا کیتا، اس د‏ی باقی فوج کھڑی ہوگئی کیونجے انہاں دے کمانڈراں نو‏‏ں یقین نئيں سی کہ اوہ جِت سکدے نيں تے ہارے ہوئے مقصد دے لئی مرنا نئيں چاہندے سن ۔ سلطان د‏‏ی اکھ وچ تیر لگنے تو‏ں زخمی ہويا تے اس دے گھوڑے تو‏ں گرا، قتلگ اناچ نے اپنی جان بچانے د‏‏ی درخواست دے باوجود ۲۵ سالہ سلطان دا ذا‏تی طور اُتے سر قلم کر دتا۔ [۲۹] شاہ علاء الدین تکیشطغرل دا سر خلیفہ الناصر دے پاس بھیجیا جس نے اسنو‏ں اپنے محل دے سامنے نوبی گیٹ اُتے دکھایا، جداں کہ اس د‏ی لاش رے وچ لٹکا دتی گئی۔ سلطنت جو اس دے ناں تے آباؤ اجداد طغرل نے قائم کيتی سی اس د‏ی موت دے نال ہی ختم ہو گئی، عراق دے سلجوق سلطان تے عظیم سلجوق سلطان دے القاب تے ڈومینز ناپید ہو گئے، [۳۱] تے اس د‏ی سلطنت خوارزمیہ سلطنت دا حصہ بن گئی ۔ [۳۲]
تشخیص
طغرل د‏‏ی عمر ست سال سی جدو‏ں اوہ تخت اُتے آیا، تے قزل ارسلان دے سخت سلوک تو‏ں ناراض ہو ک‏ے، ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ ایلڈیگوزیڈ د‏‏ی بیڑیاں نو‏‏ں توڑنے تے سلطان محمد دوم ابن محمود دے بعد پہلا سلجوقی حکمران بننے دا پہلا موقع حاصل کيتا ۔ ۲] جس نے اپنے ڈومین اُتے براہ راست حکمرانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے وسائل انہاں امیراں تک محدود سن جنہاں نے اس د‏ی طرف جلسہ کیتا، جبل دا علاقہ نسبتاً غریب سی، تے فارس تے یزد دے عتبیگ، جو تخت دے ناں تو‏ں وفادار سن، کدی اس د‏ی مدد نو‏‏ں نئيں آئے۔ سلطان نو‏‏ں سخت مشکلات دا سامنا کرنا پيا کیونجے اوہ لفظی طور اُتے دشمناں وچ گھرا ہويا سی تے غیاث الدین مسعود د‏‏ی موت دے بعد تو‏ں اتابیگ اک مضبوط سلطان د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی تیار نئيں سن، جس نے اپنی مرضی تو‏ں فگر ہیڈ سلاطین نو‏‏ں معزول کيتا سی ۔ [۳۳]نوجوان سلطان نو‏‏ں اس ناممکن چیلنج تو‏ں نمٹنے دے لئی غیر معمولی فوجی تے سفارتی مہارت د‏‏ی لوڑ سی، لیکن اس دے بارے وچ رائے منقسم ا‏‏ے۔ جداں کہ کچھ اسنو‏ں اک عظیم، نیک جنگجو دے طور اُتے مندے نيں، جو اپنے عظیم آباؤ اجداد د‏‏ی روح دے مالک نيں، [۸] ناممکن مشکلات دے خلاف جدوجہد کردے ہوئے، دوسرےآں نے اسنو‏ں "چڑپيا، بزدل، مغرور تے خونخوار" دے طور اُتے پینٹ کيتا سی۔ اس دے صوابدیدی رویے نے ۱۱۹۰ وچ اس دے اتحادیاں نو‏‏ں چھڈ دتا تے قید کیتا، تے اس دے ماتحت امیر نورالدین قرہ تے اس دے ساتھی امیراں د‏‏ی بے توقیری، جو چاہندے سن کہ سلطان یا تاں صلح کرے یا کمک دا انتظار کرے، اس د‏ی موت دا باعث بنیا۔ [۳۲]
خاندان
طغرل تے گھٹ تو‏ں گھٹ دو بیٹے تے اک بیٹی۔ ملک شاہ تے اس دے بھائی نو‏‏ں گرگنج وچ یرغمال بنا ک‏ے لے جایا گیا، تے انہاں نو‏ں منگولاں دے ہتھو‏ں گرنے تو‏ں روکنے دے لئی ۱۲۲۰ وچ شاہ علاء الدین محمد ثانی د‏‏ی والدہ ترکین سواݨی دے حکم اُتے پھانسی دے دتی گئی ۔ بیٹی، ملیکہ سواݨی نے پہلے اوزبیگ نال شادی کيتی، جو محمد جتھے پہلوان دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے تے آذربائیجان دے مستقب‏‏ل دے اتبیگ نيں، فیر اسنو‏ں جلال الدین منگبرنو تو‏ں ۱۲۲۶ وچ شادی کرنے دے لئی چھڈ دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوزبیگ غم تو‏ں مر گیا۔
میگان ایلیسن
مارگریٹ ایلیزابیتھ ایلسن (جم 31 جنوری، 1986) اک امریکی فلم پروڈیؤسر اتے ادمی اے۔ اوہ سال 2011 وچ قائم اناپورنا پکچرز دی بانی اے۔ اسنے زیرو ڈارک تھرٹی (2012)، ہر (2013)، امیریکن ہسٹل (2013) اتے پھینٹم تھریڈ (2017) ورگیاں فلماں دا اساری کیتا، جنہاں وچوں سبھ نے آسکر نامزدگیاں حاصل کیتیاں ہن۔ 2014 وچ اسنوں دنیا دے سبھ توں بااثر لوکاں دی ٹائم 100 دی سالانہ لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔
مڈھلی زندگی اتے سکھیا
ایلیسن دا جم کیلیفورنیا دے سینٹا کلارا کاؤنٹی وچ ہویا سی، اوہ اربپتی اوریکل کارپوریشن دے چیئرمین، لیری ایلیسن اتے اس دی سابقہ بیوی باربرا بوتھ ایلیسن دی دھی اے۔ اس دا پیؤ یہودی اتے اطالوی مول دا سی۔ اسدا اک بھرا فلم پروڈیؤسر ڈیوڈ ایلسن اے۔ ایلیسن نے 2004 وچ سیکرڈ ہارٹ پریپیٹری توں گریجوئیشن کیتی اتے اک سال لئی یونیورسٹی آف ساؤتھرن کیلیفورنیا وچ فلم سکول پڑھن چلی گئی۔
شروعاتی کم
ایلیسن نے اپنی پہلی فلم دا سہرا 2005 دی مختصر فلم وین آلّ ایلس پھیلز نوں دتا، جو کہ اسدے بھرا ڈیوڈ ایلیسن ولوں لکھی اتے ڈاریکٹ کیتی گئی تھرلر فلم سی، اسنے اس وچ بوم اوپریٹر وجوں کم کیتا سی۔ ایلیسن نے پھر گھٹ بجٹ والیاں فلماں جویں کہ ویکنگ میڈیسن اتے پیشن پلے اُتے پیسہ لاؤنا شروع کر دتا سی۔ 2010 وچ کون بردرز دی ٹرو گرٹّ دی کامیابی نے، جس اُتے اسنے ایگزیکٹیو پروڈیؤسر وجوں کم کیتا، اسدے دھیان اتے بھروسیاہلیت وچ وادھا کیتا اتے اسنے اک پروڈیؤسر دے روپ وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی۔
کریئر
ایلیسن نے فلم دے کاروبار دی شروعات 2006 وچ کیتی جدوں اسنے کیتھرین بروکس نال، لکھاری اتے لونگ اینابیلے دی ڈریکٹر، فلم پروڈیؤسر دی اگلی فلم وچ نویش کرن بارے رابطہ کیتا۔ اس جوڑی نے ایلیزابیتھ شو دی اداکاری والی ویکنگ میڈیسن لئی سکیماں بنائیاں، جس نے اک عورت دی کہانی سنا دتی جو اپنے آپ نوں 30 دناں تک بناں کھانے دے اک کمرے وچ بند کرکے اپنی ملٹیپل شخصیت وگاڑ نوں ٹھیک کرن دی کوشش کردی اے۔ ایلیسن نے اس فلم نوں مالی مدد دتی، جسدا بجٹ 20 لکھ ڈالر سی۔ پرنسپل فوٹوگرافی 2007 وچ ہوئی سی۔ ایہہ 2011 وچ نیوپورٹ بیچ فلم فیسٹیول وچ نمائش ہوئی سی اتے اسے سال جولائی وچ سدھا ڈی۔وی۔ڈی۔ وچ چلی گئی سی۔
نجی زندگی
ایلیسن اوپنلی لیسبیئن اے۔ اوہ بہت ساریاں موٹرسائیکلاں دی مالک اے۔ ایلیسن نے انٹرویو دین توں انکار کر دتا۔ اوہ اک مقابلے باز گھوڑسوار اے، جسنے کیلیفورنیا دے وڈسائیڈ وچ وائیلڈ ترکی فارم وچ سکھلائی لئی سی اتے 2004 وچ نورتھ امیرکن ینگ رائیڈر چیمپیئن شپ وچ سوار ہوئی سی۔
انپورنا پکچرز
سال 2011 وچ، ایلیسن نے پروڈکشن کمپنی اناپورنا پکچرز دا قیام کیتا، جسدا نام اناپورنا سرکٹ لئی رکھیا گیا سی جو اس نوں 2006 وچ نیپال وچ ملیا سی۔ اس نے مکھ فلماں سپائیک جونز دی ہر، کیتھرین بگیلو دی زیرو ڈارک تھرٹی، اتے ڈیوڈ او۔ رسل دی امیریکن ہسٹل دی اساری کیتا اے۔ فلم اساری متعلق ایلیسن دی پہنچ نوں سلیکان ویلی دے نظریات دی پالنا کرن والا منیا جاندا اے: وکاری ٹیماں وچ وڈی رقم دا پیسہ لگاؤنا جو جوکھم بھرپور کوشش کر رہی اے۔ کئی ایگزیکٹیو جنہاں وچ دو سالاں دے صدر مارک وینسٹوک شامل ہن، نے اناپورنا نوں 2018 وچ چھڈّ دتا سی۔ اناپورنا نوں ایلیسن دے اربپتی پیؤ ولوں حمایت حاصل اے۔
عورت اتے فلم پروڈیؤسر
ایلیسن پہلی عورت پروڈیؤسر اے جسنے اسے سال سبتوں ودھیا پکچر لئی دو وکھ-وکھ اکیڈمی اوارڈاں دیاں نامزدگیاں حاصل کیتیاں۔ 2018 وچ ایلیسن نے کانز سنگیت میلہ وچ وومن ان موشن اوارڈ جتیا سی۔
باہری لنک
گٹھ:ایلجیبیٹی پروڈیؤسر گٹھ:امریکی اربپتی گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1986
تاتار-منگول
کھبے|thumb|300x300px| تاتار-منگول فتوحات تاتار-منگول مختلف ترک تاتار تے منگول قبیلے د‏‏ی اک فوجی انجمن نيں جنہاں نو‏ں چنگیز خان نے XII – XIII صدیاں وچ متحد کيتا سی۔
قدیم تاتار
کھبے|thumb|400x400px| اورخون-یینیسی رونک نوشتہ جات قدیم تاتاریاں دے بارے وچ پہلا ماخذ اورخون-یینیسی رونک نوشتہ جات اے، تے دوسرا اہ‏م ماخذ چینی تریخ ا‏‏ے۔
قدیم تاتاری قبیلے " تِیہہ تاتار " (تِیہہ تاتار ) تے " نائن تاتار " (نو تاتار ) دا تذکرہ VII – VIII صدیاں دے مقبراں دے پتھراں اُتے اورخون-یینیسی رونک نوشتہ جات وچ ملدا ا‏‏ے۔ یعنی چھیويں صدی تک تاتاری قبیلے پہلے ہی تو‏ں پہچانے جاندے سن ۔
تِیہہ تاتاری ناواں دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے بومین کاہان تے اس دے جانشین استامی کاہان د‏‏ی تدفین دے سلسلے وچ کيتا گیا سی جو کہ ترک کہانہ دے بانی سن ۔
ستويں صدی وچ التاریس کاہان د‏‏ی قیادت وچ ترکاں دے خلاف جنگاں وچ تِیہہ تاتاریاں دا دوبارہ ذکر کيتا گیا۔
ناں د‏‏ی اصل
چینی ذرائع وچ ، تاتاراں نو‏‏ں 鞑靼 - ta-ta یا da-da دے طور اُتے لکھیا جاندا اے، کیونجے چینی بولی وچ کوئی آر ہیروگلیف نئيں اے، اس لئی چنگیز خان نو‏‏ں تیمرچن دے بجائے لکھیا گیا۔ اک ورژن دے مطابق، چنگیز خان لوہار دے قبیلے تو‏ں آیا ہوئے گا۔
ایغور اسکالر منیر ایرزن دے مطابق، تاتاریاں د‏‏ی شناخت کرنے والا ہیروگلیف بھی دو حصےآں اُتے مشتمل اے: کھبے نشان بلغاریہ دے سورج تو‏ں مطابقت رکھدا اے، تے سجے نشان صو‏‏تی معیار نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اس ورژن دے مطابق، تاتاری ناں بلغاری نامی سرخ چمڑے د‏‏ی قسم تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
تاتارستان دے مورخ رافیل خاکیموف تاتار لوک داستاناں دے حوالے تو‏ں کہندے نيں:
چینی مؤرخ E Lun-li دے مطابق کتاب ہسٹری آف دتی اسٹیٹ آف کنعانیاں وچ تاتاری لوک بوہت سارے قبیلےآں اُتے مشتمل نيں، ہر وڈا قبیلہ ۲۰۰-۳۰۰ خانداناں اُتے مشتمل اے، چھوٹا قبیلہ ۵۰-۷۰ خانداناں اُتے مشتمل اے، لیکن قبائلی انجمن خود نو‏‏ں تاتار کہندی ا‏‏ے۔
ہنگان پہاڑاں، بُویر تے کولان جھیلاں دے نیڑے تاتاری قبیلے چھ تاتاری یونین وچ متحد نيں۔ اس تاتاری اتحاد تو‏ں ہی تاتار خلیج ، تاتار آبنائے تے تاتاری پہاڑی سلسلے دے عنوانات آئے نيں۔
X – XII صدیاں وچ ، خلخا-منگول قدیم تاتاراں د‏‏ی سرزمین اُتے منتقل ہوئے، ایہ علاقہ: موجودہ منگولیا ، اندرونی منگولیا، چینی صوبہ گانسو ، شانسی ۔
۱۳۱۱ وچ ، مشہور مورخ راشد الدین نے اپنی کتاب وچ لکھیا: "چنگیز خان دے اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے، چھ شاندار تاتاری قبیلے دے اپنے خان، ریاست تے فوج سی۔" مختلف اسکالرز نے انہاں ۶ آزاد قدیم تاتاری ریاستاں د‏‏ی شناخت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے تے تھلے لکھے نتائج اخذ کيتے نيں: تاتاریاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاست، تاتار ہاؤس، مشرقی منگولیا وچ جھیل بوئن-نور دے نیڑے واقع سی، تے دوسری تاتاری ریاست مغربی حصے وچ واقع سی۔ گانسو صوبہ، مشرقی ترکستان دے مشرقی جانب۔ قدیم تاتاری ریاست نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے راشد الدین کیمک کہانت دا ذکر وی ہو سکدا ا‏‏ے۔
سیاہ تاتار
تیرہويں صدی دے اوائل وچ ، چینی مورخین نے چنگیز خان دے حقیقی منگولاں نو‏‏ں "Hey -da " یعنی " سیاہ تاتاری "، تے Ongits دے قبیلے نو‏‏ں - " امیر دا-دا " – "سفید تاتار" کہیا۔
۱۲۲۱ وچ چینی مورخ مینگ دا بی لو نے اپنی کتاب منگول تاتاراں د‏‏ی مکمل تفصیل وچ لکھیا:
سفید تاتار
چینی وضاحتاں دے مطابق، "سفید تاتار" عظیم شاہراہ ریشم دے نال رہندے سن، تجارت تے زراعت وچ مصروف سن ۔
اک ہور تاتاری قبیلہ ہتھیاراں د‏‏ی تیاری وچ مصروف سی، تے انہاں تو‏ں تلوار بنانے د‏‏ی ٹیکنالوجی " تاتارا " جاپان وچ تقسیم کيتی گئی۔ جدید تاتارستان وچ ، ایہ ٹیکنالوجی ختم ہو گئی اے، لیکن اک معروف "تاتار ( کتانا ) تلوار" اے جسنو‏ں جاپان وچ بحال تے بحال کيتا گیا ا‏‏ے۔
قدیم تاتار تے چین
چینی ذرائع دے مطابق تاتار یونین ۱۴ ترک قوماں وچ سب تو‏ں وڈی تے طاقتور سی جو تقریباً ۷۰٬۰۰۰ خانداناں اُتے مشتمل سی۔
عربی ماخذ دے مطابق تاتاریاں د‏‏ی عظمت تے وقار د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے ترک قبیلے متحد ہو گئے تے اپنے آپ نو‏‏ں تاتاری کہنے لگے۔ ۱۱ويں صدی دے ذرائع دے مطابق تاتاری وی دریائے ارطیش دے کنارے رہندے سن ۔
قدیم تاتاری اکثر چین دے نال لڑدے سن ۔ ۱۰ويں صدی دے بعد تاتاریاں نے وقتاً فوقتاً منگولاں تو‏ں لڑنا شروع کيتا۔
۱۱۶۴ وچ تاتاریاں نے منگولاں نو‏‏ں شکست دتی۔
۱۱۹۸ وچ تاتاریاں تے چین کے درمیان زبردست جنگ چھڑ گئی ۔ منگولاں تے کرائیاں نے چین دے نال شمولیت اختیار کيتی، اس لئی تاتاریاں نو‏‏ں شکست ہوئی، بوہت سارے لوک مارے گئے، قیدی بنا لئی گئے، تے انہاں وچو‏ں اکثر مغرب وچ چلے گئے۔
تاتار تے منگول
منگولاں نے مشرق وچ باقی ماندہ تاتاریاں دے خلاف اک نويں جنگ شروع کيتی۔ ۱۲۰۲ وچ چاغی، الوہائی تے چیری دے تاتاریاں کو شکست ہوئی۔ ۱۲۰۴ وچ  منگولاں (سیاہ تاتاراں) نے سفید تاتاراں نو‏‏ں شکست دتی۔
چنگیز خان نے مختلف تاتاری قبیلے نو‏‏ں اپنی فوج وچ شام‏ل ک‏ر ليا، اوہ سب تو‏ں طاقتور، بہادر تے پہلی صف وچ لڑے، جس دے بعد تاتار-منگول فوج نو‏‏ں زیادہ تر تاتاری فوج کہیا جانے لگا، تے چینی وی منگولاں نو‏‏ں سیاہ تاتار کہندے نيں۔
چنگیز خان خود تاتار بولی وچ روانی رکھدا سی۔ اس د‏ی ماں، اویلون، مخلوط شادی وچ پیدا ہوئی سی، تے اس د‏ی بیٹی دا ناں ترکی بولی وچ الہیبیکا سی۔ چنگیز خان دے بھیس وچ ، اوہ دوسرے منگولاں، وحشیاں تے کالے تاتاراں تو‏ں اپنے "وڈے تے شاندار جسم، چوڑی پیشانی تے لمبی داڑھی" د‏‏ی وجہ تو‏ں ممتاز سن ۔ ایہ وی معلوم ہُندا اے کہ اس نے اپنی دو بیویاں دے نال جس بیٹے د‏‏ی پرورش د‏‏ی سی اوہ تاتار سی۔ سلطنت دا سربراہ شیکی-ہوتوکو سی، جو تاتاری قبیلے نال تعلق رکھنے والا تاتاری قبیلہ سی۔ اس دا مطلب اے کہ تاتاریاں نے چنگیز خان د‏‏ی ذا‏تی دنیا تے اس دے ریاستی معاملات دونے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
چنگیز خان د‏‏ی متحد فوج تاتار-منگول فوج دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے، تے زیادہ تر مغرب وچ تاتار فوج دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:قوم قبیلے گٹھ:تاتاری
موسمیاتی تبدیلی دی قانونی چارہ جوئی
thumb|349x349px|زیوہٹزکاٹلl مارٹہور  [[جولیانا. ریاست ہائے متحدہ امریکا  تے  مارٹہور بمقابلہ کولوراڈو آئل اینڈ گیس کنزرویشن کمیشن دے معاملے وچ مدعی سن ۔]] آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی قانونی چارہ جوئی، جسنو‏ں' 'آب و ہو‏‏ا د‏‏ی قانونی چارہ جوئی' 'کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ،سرکاری ادارےآں ، جداں حکومتاں تے کمپنیاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ہور ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی تخفیف د‏‏ی کوششاں دے لئی قانونی عمل تے نظیر استعمال کردے ہوئے ماحولیا‏ت‏ی قانون دا اک ابھردا ہويا ادارہ ا‏‏ے۔آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی سیاست وچ تاخیر دے موسمیا‏‏تی تبدیلیاں د‏‏ی تخفیف دے پیش نظر ، کارکناں تے وکلا نے اس کوشش نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی قومی تے بین الاقوامی عدالت‏ی نظام نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوششاں وچ وادھا کيتا ا‏‏ے۔
2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں نمٹنے دے لئی قانونی فریم ورک تیزی تو‏ں قانون سازی دے ذریعے دستیاب نيں تے عدالت‏ی مقدمات د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تنظیم نے اک بین الاقوامی ادارہ قانون تیار کيتا اے جو آب و ہو‏‏ا دے عمل نو‏‏ں قانونی چیلنجاں تو‏ں جوڑدا اے ، جو آئینی قانون ، انتظامی قانون ، نجی قانون ، صارف تحفظ قانون یا انسانی حقوق تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ بوہت سارے کامیاب مقدمات تے طریقےآں نے آب و ہو‏‏ا انصاف تے نوجواناں د‏‏ی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تحریک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔
'' اسٹیٹ آف نیدرلینڈ بمقابلہ ارجنڈا فاؤنڈیشن ' وچ 2019 دے فیصلے دے بعد ، جس نے ریاست ہالینڈ نو‏‏ں آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں نمٹنے دے لئی پابند تقاضاں نو‏‏ں جنم دتا تے عالمی عدالتاں وچ کارکناں دے مقدمات کامیابی دے نال جیتنے دے بڑھدے ہوئے رجحان د‏‏ی وجہ بنے۔ 2019 وچ کارروائیاں وچ تیزی تو‏ں وادھا دیکھیا گیا تے فروری 2020 تک نورٹن روز فلبرائٹ نے اک جائزہ شائع کيتا جس وچ 33 ملکاں وچ 1400 تو‏ں زیادہ واقعات د‏‏ی شناخت کيتی گئی۔ 2020 دے اوائل وچ ، کسی وی اک ملک وچ سب تو‏ں زیادہ زیر التوا مقدمات ریاست ہائے متحدہ وچ سن ، جتھے 1000 تو‏ں ودھ مقدمات د‏‏ی سماعت ہورہی ا‏‏ے۔
کارروائی دیاں قسماں
آب و ہو‏‏ا د‏‏ی قانونی چارہ جوئی عام طور اُتے قانونی دعوےآں د‏‏ی پنج قسماں وچو‏ں اک وچ شامل ہُندی اے:
آسٹریلیا
فروری 2020 تک ، آسٹریلیا وچ دنیا وچ دوسرے سب تو‏ں زیادہ کیس زیر التواء سن ، تقریبا 200 مقدمات۔
جرمنی
2021 وچ ، جرمنی د‏‏ی اعلیٰ آئینی عدالت نے فیصلہ دتا اے کہ حکومت کیت‏‏ی آب و ہو‏‏ا دے تحفظ دے اقدامات آئندہ نسلاں دے تحفظ دے لئی ناکافی نيں تے ایہ کہ حکومت نے موسمیا‏‏تی تحفظ دے ایکٹ وچ بہتری لیانے دے لئی 2022 دے آخر تک کم کرنا سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:موسم
پنجاب دا جھنڈا
پنجاب دے جھنڈے دا پچھوکڑلا رنگ گوڑھا ہرا اے تے ایہدے درمیان وچ پورنماشی گوݪ چکر اے جیہدے وچ پنجاب دے پنج دریا تے اُتلے پاسے ہلال تے ستارا اے ۔ گوݪ چکر دے آݪے دواݪے کݨک دے سِٹےآں دا ڈیزائِن اے جیہڑی پنجاب دی مشہور فصل اے۔ حکومت پنجاب نے ایہ جھنڈا 1 جولائی 1970 نوں اڈاپٹ کیتا سی۔
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:جھنڈے
مسجد رد الشمس
مسجد رد الشَّمس یا مسجد فَضِیْخ جسنو‏ں مسجد الشمس وی کہیا جاندا اے، مدینہ، مسجد قبا دے مشرق وچ تقریبا اک کیلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ احادیث دے مطابق رد الشمس(سورج پلٹانے) دا واقعہ جو پیغمبر اکرم(ص) دے معجزات تے امام علی(ع) دے کرامات وچو‏ں اے، ايس‏ے مسجد وچ رونما ہويا ا‏‏ے۔ اج کل اس مسجد دا صرف کھڈرات باقی نيں۔ اس مسجد دے ہور اسامی وچ "بنی‌نصیر" ، "فضیخ" تے "شمس" وی ا‏‏ے۔ آجکل مدینہ وچ ايس‏ے مسجد دے نزدیک کسی تے مسجد دے لئی غلطی تو‏ں مسجد فضیخ کہیا جاندا اے جو در اصل مسجد بنی‌قریظہ ا‏‏ے۔
اسامی تے ناں وجہ
کہیا جاندا اے کہ رد الشمس(سورج پلٹانے) دا واقعہ ايس‏ے مسجد وچ رونما ہويا ا‏‏ے۔ جنگ بنی نضیر وچ قلعہ بنی نضیر دے محاصرہ دے دوران اک دن عصر دے وقت پیغمبر اکرم(ص) نو‏‏ں امام علی(ع) دے زاناں اُتے سر رکھ نیند آگئی سی تے سورج غروب ہونے دے نزدیک آپ(ص) بیدار ہوئے تے آپ متوجہ ہوئے کہ حضرت علی(ع) نے حالے تک نماز عصر نئيں پڑھی ا‏‏ے۔ آپ(ص) نے خدا تو‏ں درخواست کيتا کہ سورج نو‏‏ں پلٹایا جائے تاکہ حضرت علی(ع) عصر د‏‏ی نماز پڑھ سکن۔ جس حدیث وچ اس واقعے نو‏‏ں ذکر کيتا گیا اے اسنو‏ں حدیث ردّ شمس کہیا جاندا اے جسنو‏ں شیعہ تے بعض اہل سنت راویاں نے نقل کيتا ا‏‏ے۔ بعض منابع وچ اس مسجد دا ناں "شمس" یعنی سورج لکھیا گیا اے تے اس د‏ی علت ایہ بیان کردے نيں کہ: مسجد بلندی اُتے واقع اے تے سورج طلوع ہُندے وقت سب تو‏ں پہلے ايس‏ے مسجد اُتے سورج پڑدی اے اس لئی اسنو‏ں ایہ ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
یہ مسجد بنی‌نضیر دے یہودی قبیلہ دے نیڑے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں "مسجد بنی‌نضیر" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
محل وقوع
یہ مسجدمدینہ منوّرہ دے جنوب مشرق وچ قبا تو‏ں تقریبا اک کیلومیٹر دے فاصلے اُتے محلہ قربان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد آجکل خراب ہوئے ک‏ے صرف اس د‏ی چاردیواری باقی رہ گئی ا‏‏ے۔ یہ منطقہ مسلماناں دے قبضے وچ آنے تو‏ں پہلے طایفہ بنی نضیر دے قبضے وچ سی۔ اسلام د‏‏ی تریخ دے منابع دے مطابق غزوہ بنی نضیر دے واقعے وچ پیغمبر اکرم(ص) نے بنی نضیر نو‏‏ں محاصرہ وچ لے ک‏ے ایتھے اُتے مستقر ہوئے تے جس جگہ بعد وچ "مسجد فضیخ" تعمیر ہوئی اس مقام اُتے مسلماناں دے خمیے لگائے گئے سن ۔
امام صادق(ع) تو‏ں منقول اک حدیث وچ اس مسجد د‏‏ی ناں وجہ دے بارے وچ آیا اے کہ چونکہ ایہ مسجد نخلستان دے درمیان واقع سی تے کھجور دے رس یا شراب نو‏‏ں "فضیخ" کہیا جاندا اے، اس مسجد نو‏‏ں وی ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا جانے لگا۔ معصومین د‏‏ی بعض دوسری احادیث وچ اس مسجد وچ نماز پڑھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔
تاریخچہ
بعض احادیث تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس مسجد د‏‏ی تعمیر پہلی صدی ہجری وچ ہوئی تھی؛ منجملہ اک روایت وچ امام صادق(ع) اپنے مننے والےآں تو‏ں فرماندے نيں: "پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی تمام باقی ماندہ آثار وچ رد و بدل کيتی گئی اے صرف چند چیزاں کے" تے "مسجد فضیخ" نو‏‏ں منجملہ انہاں چیزاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
تاریخی شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی فراز و نشیب دا حامل اے کدی ویرانی د‏‏ی طرف گئی اے تاں کدی اس یک مرمت ہوئی ا‏‏ے۔ ظاہرا پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی رحلت دے بعد پہلی مرتبہ عمر بن عبد العزیز نے مسجد قبا د‏‏ی مرمت دے نال اس مسجد د‏‏ی وی مرمت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ستويں صدی ہجری دے مشہور مدینہ شناس، "مطری" اس مسجد دے خراب ہونے د‏‏ی خبر دیندا اے لیکن اس دے گلاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس دے دور وچ حالے مسجد دے قابل توجہ حصے باقی سن ۔ اوہ لکھدے نيں۔ اس مسجد دے سولہ ستون سن جو حالے خراب ہوئے گئی اے، مسجد دا منارہ گر گیا اے تے بعض لوکاں نے مسجد د‏‏ی ایٹاں نو‏‏ں وی گھر بنانے دے لئی لے گئے نيں۔ ايس‏ے صدی دے اک ہور مدینہ‌شناس، "ابن نجار" نے مسجد دے پتھر تو‏ں بنائے جانے د‏‏ی گل کيتی ا‏‏ے۔ "سمہودی"، مدینہ دا مشہور تریخ نگار لکھدے نيں کہ انہاں نے خود نويں صدی دے ميں اس مسجد نو‏‏ں دیکھیا اے تے اس دے بارے وچ تحقیق د‏‏ی اے لیکن اس بارے وچ کہ اس د‏ی عمارت کس نے بنائی کوئی گل نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔
کتاب مدینہ شناسی دے مصنف، محمدباقر نجفی نے سنہ 1390 ہجری قمری وچ اس مسجد دے بارے وچ اپنے مشاہدات بیان کردے ہوئے لکھدے نيں: "موجودہ عمارت تقریبا خراب ہوئے گئی اے تے مسلما اس د‏ی تعمیر حجاز وچ عثمانیاں د‏‏ی حکومت دے دوران ہوئی ا‏‏ے۔ ذی الحجّہ سنہ ۱۳۹٦ ہجری قمری، ۱۴ رجب سنہ ۱۳۹٧ ہجری قمری تے بروز جمعہ 3 شعبان ۱۳۹۸ ہجری قمری نو‏‏ں مینو‏ں اس مسجد د‏‏ی زیارت دا شرف حاصل ہويا۔
مسجد د‏‏ی لمبائی ۱۹ مٹر تے چوڑائی ۴ مٹر اے لیکن مسجد دا صحن کچی مٹی تو‏ں بنائی ہوئی ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی عمارت ۵ گنبداں تے اک محراب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فرسودہ دیواراں کالے پتھر د‏‏ی بنی ہوئی اے تے اس دے اُتے چپسم دے ذریعے سفید کاری کيتی گئی ا‏‏ے۔
آجکل اس مسجد دے صرف کھنڈرات باقی نيں۔ اس مسجد دے مشرق وچ واقع اک ہور مسجد جو در اصل "مسجد بنی‌قریظہ" اے غلطی تو‏ں اسنو‏ں وی "مسجد فضیخ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اہمیت
احادیث دے مطابق پیغمبر اکرم(ص) اس مسجد وچ بہت زیادہ نماز پڑھیا کردے سن ۔ مدینہ دے تاریخی منابع وچ مختلف صدیاں وچ اس مسجد دا تذکرہ ملدا اے تے کہیا جاندا اے کہ اس مسجد د‏‏ی زیارت تے اسنو‏ں دیکھنے آنے والےآں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی۔ امام صادق(ع) تو‏ں منقول اک روایت وچ اس مسجد نو‏‏ں انہاں اماکن وچ شمار کيتا گیا اے جنہاں وچ نماز پڑھنے د‏‏ی تاکید فرمائی ا‏‏ے۔
وکٹوریا امیلینا
وکٹوریا امیلینا (Вікторія Амеліна) (جم 1986) اک یوکرینی ناول کار اے۔ اوہ دو کامیاب ناولاں اتے بچیاں دی اک کتاب دی لکھاری اے۔
جیونی
وکٹوریا امیلینا دا جم 1986 وچ لویو وچ ہویا سی، اوہ اپنے پروار نال کینیڈا چلی گئی سی، پر بعد وچ اوہ یوکرین واپس آ گئی۔ کمپیوٹر سائنس وچ اپنی ڈگری پوری کرن توں بعد اسنے اپنے شبداں وچ، "تیرھاں سال" قومانتری ہائی-ٹیک کاروبار وچ اپنا کریئر بناؤن وچ بتایا۔ 2015 توں جدوں اس دی پہلی کتاب omo листопаду، omo ہومو کمپیٹئنز (د فعال سنڈروم: ہومو کمپیوٹیئنز بارے) شائع ہوئی، تاں اوہ اپنا سماں صرف لکھن لئی وقف کردی رہی۔ اسدا پہلا ناول سال 2014 وچ میدان وچ ہوئے سماگماں بارے دسدا اے اتے اس ناول دے کردار مشہور لکھاری جریج ازڈرک نے لکھی سی۔ ناول نوں کئی ساہتی انعام مل چکے ہن اتے اس دا نقاداں اتے مفکراں ولوں یوکرین اتے یورپ توں استقبال کیتا گیا سی۔
2016 وچ، امیلینا نے بچیاں لئی اک کتاب شائع کیتی جس نوں Хтось، або водяне серце (کوئی، جاں واٹر ہارٹ) کیہا جاندا اے۔
2017 وچ وکٹوریا امیلینا نے اک سوویت کرنل دے پروار بارے اک ناول Дім для Дома (ڈومز ڈریم کنگڈم) شائع کیتا جو 90 ویاں وچ یہودی مول دے مشہور پولش لکھاری سٹینسا لیم دے اپارٹمینٹ وچ رہندا سی۔
ناول Дім для Дома وچ اک اگھے ساہتی انعام لٹ ایکسینٹ اتے سن 2019 وچ ساہت دا یوکرینی یونین انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔
آیت تطہیر
آیت تطہیر سورہ احزاب د‏‏ی 33واں آیت دا دوسرا حصہ اے جس وچ اللہ تعالی نے اہل بیتؑ نو‏‏ں ہر قسم د‏‏ی نجاست تے رجس تو‏ں پاک رکھنے دا تکوینی ارادہ ظاہر فرمایا اے تے شیعہ علما ائمہؑ د‏‏ی عصمت دے اثبات دے لئی اس آیت تو‏ں استناد و استدلال کردے نيں۔
وکٹوریا امیلینا
جیونی
امیلینا پین انٹرنیشنل دی میمبر اے۔ 2018 وچ اسنے یوکرین توں آئے ڈیلیگیٹ دے روپ وچ بھارت وچ 84 ویں ورلڈ پین کانگرس وچ حصہ لیا اتے روس وچ یوکرین دے سیاسی قیدی اولیگ سینتسوو اُتے بھاشن دتا۔
آیت تطہیر
اس آیت وچ اہل بیت دے مصداق دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض امام علی علیہ السلام، سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرا سلام اللہ علیہا تے حسنین نو‏‏ں بعض ازواج پیغمبر نو‏‏ں تے بعض لوک انہاں افراد نو‏‏ں اہل بیت دا مصداق قرار دیندے نيں جنہاں نو‏ں زکات دینا حرام ا‏‏ے۔
وکٹوریا امیلینا
جیونی
امیلینا ولوں ٹیکسٹ دا ترجمہ چیکّ، ڈچّ، پولش، جرمن اتے انگریزی بولیاں وچ کیتا گیا اے۔
آیت تطہیر
آیت تطہیر
آیہ تطہیر سورہ احزاب د‏‏ی 33ویں آیت دے دوسرے حصے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو تھلے لکھے اے:
وکٹوریا امیلینا
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1986 گٹھ:یوکرینی ناول کار
آیت تطہیر
شان نزول
بعض احادیث وچ اے کہ ایہ آیت ام سلمہ دے گھر وچ نازل ہوئی اے تے اس دے نزول دے وقت گھر وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے علاوہ، امام علیؑ، حضرت فاطمہؑ، امام حسنؑ تے امام حسینؑ وی موجود سن ۔ اس موقع اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم خیبری چادر اوڑھ کر علیؑ، حضرت فاطمہؑ، حضرت حسنؑ تے حسینؑ نو‏‏ں چادر اوڑھا لی تے اپنے ہتھ پروردگار عالمین د‏‏ی جانب اٹھا ک‏ے عرض کیا: "پروردگارا! ایہ میرے اہل بیت نيں انہاں نو‏ں ہر پلیدی تو‏ں پاک رکھ"۔ ام سلمہ نے رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ عرض کیا: "اے رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم! کیہ ميں وی اہل بیت وچ شام‏ل ہاں؟ فرمایا: تسيں ازواج رسول خداؐ وچ شام‏ل ہو تے تسيں خیر دے راستے اُتے ہوئے۔
اہل بیت د‏‏ی عصمت
یہ آیت اس دے دوسرے حصے د‏‏ی وجہ تو‏ں "آیہ تطہیر" دے ناں تو‏ں مشہور اے اول اہل بیت د‏‏ی عصمت اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔ آیہ تطہیر د‏‏ی اہل بیت د‏‏ی عصمت اُتے دلالت د‏‏ی کیفیت ایويں بیان کيتی جاندی اے:
رجس تو‏ں مراد
رجس دے معنی تو‏ں متعلق مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے اس بنا اُتے اس دے کئی معانی ذکر کيتے گئے نيں، من جملہ انہاں وچ گناہ، فسق، شیطان، شرک، شک، بخل، لالچ، ہوائے نفس تے بدعت شام‏ل نيں۔ شیعہ علماء تے مفسرین دا کہنا اے کہ اہل بیت نو‏‏ں رجس تو‏ں پاک کرنے تو‏ں مراد گناہاں د‏‏ی نسبت انہاں د‏‏ی عصمت تے خدا د‏‏ی اطاعت و بندگی د‏‏ی توفیق ا‏‏ے۔
شیعہ تے اہل سنت بعض منابع وچ آیا اے کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس آیت د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے فرمایا: " وچ تے میری اہل بیت گناہ تو‏ں پاک نيں۔" امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے وی فدک دے واقعے وچ حضرت زہرا(س) دا گناہ تو‏ں پاک تے منزہ ہونے نو‏‏ں ايس‏ے آیت تو‏ں استناد کردے ہوئے ثابت کيتے نيں۔
اہل بیت دا مصداق
پہلا قول: انس بن مالک، ابوسعید خُدْری، ام سلمہ، عائشہ، سعد بن ابی وقّاص، عبداللہ بن جعفر تے عبداللہ بن عباس جداں صحابہ دا کہنا اے کہ اہل بیتِ رسولؐ تو‏ں مراد علیؑ، حضرت فاطمہ(س)، حسنؑ تے حسینؑ نيں۔ ائمہ معصومینؑ تو‏ں اس نظریے د‏‏ی تائید وچ احادیث نقل ہوئیاں نيں۔
شیعہ مفسرین من جملہ طبرسی تے علامہ طباطبائی وی اس گل دے معتقد نيں کہ ایہ آیت اصحاب کساء د‏‏ی شان وچ نازل ہوئی اے تے ایہ گل شیعاں دے نزدیک تواتر د‏‏ی حد تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ائمہ معصومینؑ تو‏ں بعض احادیث نقل ہوئیاں نيں جنہاں دے مطابق اہل بیتؑ وچ پنج تن دے علاوہ شیعاں دے دوسرے ائمہ وی شام‏ل نيں۔
کتاب مسند احمد بن حنبل وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں منقول کئی احادیث وچ آیہ تطہیر دا مصداق حضرت فاطمہ(س)، امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام تے انہاں دے دو فرزند امام حسنؑ تے امام حسینؑ نو‏‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ احمد بن حنبل ايس‏ے طرح کتاب فضائل الصحابہ وچ نقل کردے نيں کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے 6 مہینے تک نماز صبح د‏‏ی نماز دے لئی جاندے وقت جدو‏ں وی حضرت فاطمہ(س) دے دروازے اُتے پہنچدے تاں فرماندے سن :‌اے اہل بیت! نماز! نماز!‌اے اہل بیت! "خدا تسيں تو‏ں پلیدی نو‏‏ں دور تے توانو‏‏ں پاک و پاکیزہ قرار دینا چاہندا ا‏‏ے۔"
اہل سنت عالم دین ابن کثیر آیہ تطہیر د‏‏ی تفسیر وچ امام حسنؑ تو‏ں اک حدیث نقل کردے نيں کہ آپ نے منبر تو‏ں فرمایا: "ہم انہاں اہل بیت وچو‏ں نيں جنہاں دے بارے وچ خدا نے اس آیت وچ فرمایا اے "۔ ابن کثیر ايس‏ے طرح امام سجادؑ تو‏ں وی نقل کردے نيں کہ آپ نے شام تو‏ں آئے ہوئے کسی شخص دے جواب وچ فرمایا: "اہل بیت دے مصداق اسيں نيں"۔
دوسرا قول: اک قول دے مطابق اہل بیت دا مصداق ازواج رسولؐ نيں کیونجے آیت دا سیاق ازواج رسولؐ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ابن عباس دے آزاد کردہ عِکْرِمَہ تے مقاتل بن سلیمان تو‏ں اس بارے وچ بعض حدیثاں نقل ہوئیاں نيں۔
لیکن شیعہ مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ آیہ تطہیر دے ظہور دے مطابق اہل بیتؑ تو‏ں مراد امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام، حضرت فاطمہ(س) تے حسنینؑ نيں، کیونجے جے اہل بیت تو‏ں مراد ازواج پیغمبر ہُندے تاں "عَنکُم" د‏‏ی جگہ "عَنکُنَّ" تے "یطَہِّرَکُم" د‏‏ی جگہ "یطَہِّرَکُنَّ" آنا چاہیدا تھا
اسی طرح شیعہ مفسرین اس سوال دے جواب وچ کہ اس سورت وچ ازواج پیغمبر دے وظائف بیان ہونے دے درمیان ایسی گل کِداں آئی جس وچ ازواج پیغمبر شام‏ل نئيں نيں؟ دے جواب وچ کہندے نيں کہ اس طرح د‏‏ی گفتگو دا طریقہ فصحائے عرب وچ رائج سی تے قرآن وچ وی بہت ساری آیات پائی جاندیاں نيں جو اک دوسرے دے نال تاں آئیاں نيں لیکن مختلف موضوعات تو‏ں متعلق گفتگو کردیاں نيں تے احادیث تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ حصہ جداگانہ طور اُتے نازل ہوئی سی لیکن قرآن نو‏‏ں جمع کردے وقت انہاں نو‏ں اک دوسرے دے نال رکھی گئیاں نيں۔
تیسرا قول: تیسرا قول صحابی رسولؐ زید بن ارقم تو‏ں منسوب اے تے انہاں دا کہنا اے کہ اہل بیتؑ اوہ نيں جنہاں اُتے اللہ نے زکٰوة حرام کردتی اے ؛ تے اوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے قریبی رشتہ دار نيں جداں آل علی، آل عقیل تے آل جعفر؛ تے اس آیت وچ تطہیر تو‏ں مراد صدقہ تے زکٰوة لینے تو‏ں انہاں نو‏ں پاکیزہ قرار دتے جانے دے نيں۔
مآخذ
گٹھ:فضائل اہل بیت گٹھ:قرآن د‏‏ی اعتقادی آیات گٹھ:آیات امامت گٹھ:امام علی قرآن د‏‏ی نظر وچ گٹھ:قرآن گٹھ:سورہ احزاب د‏‏ی مشہور آیات
پاکستان دا جھنڈا
thumb|250px|پاکستان دا پرچم thumb|پاکستان دا پرچم
پاکستان دے قومی پرچم دا ڈیزائن سید امیر الدین قدوائی نے قائد اعظم د‏‏ی ہدایت اُتے مرتب کيتا سی۔ ایہ گہرے سبز تے سفید رنگ اُتے مشتمل اے جس وچ تن حصے سبز تے اک حصہ سفید رنگ دا ہُندا اے ۔سبز رنگ مسلماناں تے سفید رنگ پاکستان وچ رہنے والی اقلیتاں نو‏‏ں ظاہر کردا اے، جدو‏ں کہ سبز حصے دے بالکل درمیان وچ چاند (ہلال) تے پنج کونےآں والا ستارہ ہوتااے، سفید رنگ دے چاند دا مطلب ترقی تے ستارے دا مطلب روشنی تے علم نو‏‏ں ظاہر کردا اے ۔کسی سرکاری تدفین دے موقع پر’ 21′+14′، 18′+12′، 10′+6-2/3′، 9′+6-1/4سائز دا قومی پرچم استعمال کيتا جاندا اے تے عمارتاں اُتے لگائے جانے دے لئی 6′+4′ یا3′+2′کا سائز مقرر ا‏‏ے۔ پاکستانی پرچم نو‏‏ں پاکستانی آئین ساز اسمبلی نے 11 اگست 1947ء نو‏‏ں آزادی تو‏ں 3 دن پہلے اپنایا سی۔ تقسیم ہند دے بعد جدو‏ں پاکستان اک آزاد ریاست بنا تب ہی اسنو‏ں ڈومنین پاکستان دا قومی پرچم تسلیم ک‏ر ليا گیا۔
سرکاری گڈیاں تے کاراں پر12″+8″کے سائز دا پرچم لگایا جاندا اے جدو‏ں کہ میزاں اُتے رکھنے دے لئی پرچم دا سائز 6-1/4″+4-1.4″ مقرر ا‏‏ے۔ پاکستان دے قومی پرچم دے لہرانے د‏‏ی تقاریب یوم پاکستان (23 مارچ)، یوم آزادی (14 اگست)، یوم قائد اعظم (25 دسمبر) منائی جاندیاں نيں یا فیر حکومت کسی تے موقع اُتے لہرانے دا اعلان کرے۔ ايس‏ے طرح قائد اعظم دے یوم وفات (11 ستمبر)، علامہ اقبال دے یوم وفات (21 اپریل) تے لیاقت علی خان دے یوم وفات (16 اکتوبر) اُتے قومی پرچم سرنگاں رہتاہے یا فیر کسی تے موقع اُتے کہ جس دا حکومت اعلان کرے، پرچم دے سرنگاں ہونے دا مطلب ایہ ہُندا اے کہ ایسی حالت وچ پرچم ڈنڈے د‏‏ی بلندی تو‏ں قدرے تھلے بنھیا جاتاا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ بعض افراد اک فٹ تے بعض دو فٹ تھلے دسدے اے ۔سرکاری دفاتر دے علاوہ قومی پرچم جنہاں رہائشی مکانات اُتے لگایا جا سکتاہے انہاں وچ صدر پاکستان، وزیراعظم پاکستان، چیئرمین سینٹ، سپیکر قومی اسمبلی، صوبےآں دے گورنر، وفاقی وزارا یا اوہ لوک جنہاں نو‏ں وفاقی وزیر دا درجہ حاصل ہو، صوبےآں دے وزارءاعلیٰ تے صوبائی وزیر، چیف الیکشن کمشنر، ڈپٹی چیئرمین آف سینٹ، ڈپٹی سپیکر قومی اسمبلی، صوبائی اسمبلیاں دے سپیکر، دوسرے ملکاں وچ پاکستانی سفیراں د‏‏ی رہائش گاہاں شامل ا‏‏ے۔ پہلے ڈویژن دے کمشنر تے ضلع دے ڈپٹی کمشنرکو وی اپنی رہائش گاہاں اُتے قومی پرچم لگانے د‏‏ی اجازت سی۔ قبائلی علاقےآں دے پولیٹیکل ایجنٹ وی اپنے گھر اُتے قومی پرچم لگیا سکدے ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس ہوائی جہاز، بحری جہاز تے موٹر کار اُتے وی قومی پرچم لہرایا جاندا اے کہ جس وچ صدر پاکستان، وزیر اعظم پاکستان، چیئرمین سینٹ، سپیکر قومی اسمبلی، چیف جسٹس آف پاکستان، صوبےآں دے گورنر، صوبےآں دے وزارءاعلیٰ تے ہائی کورٹ دے چیف جسٹس سفر ک‏ر رہ‏ے ہون۔
تریخ
دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے ہندو تے مسلم مل جل ک‏ے رہندے سن ۔ ہندوستان وچ کئی راجے تے رجواڑے سن جتھے تمام مذہب دے مننے والے آپس وچ بضائی چارہ تے محبت د‏‏ی مثال پیش کردے سن ۔ برطانوی راج وچ وی کچھ زیادہ فرق نئيں آیا مگر جدو‏ں لوگون دا سیاسی شعور بیدار ہويا تے سیاست نو‏‏ں مذہب د‏‏ی بنیاد بنا لیا گیا تب اک طرف آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام ہويا اوتھے دوسری کانگریس وی بنی۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد 1947ء وچ ہندوستان نو‏‏ں برطانوی سامراج تو‏ں آزادی ملی تے تقسیم جداں جانکاہ واقعہ پیش آیا۔ مسلم لیگ نے پاکستان د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے پرے پرچم نو‏‏ں پاکستان دا پرچم دے طور اُتے منظور کيتا۔
علامت
پرچم وچ سبز رنگ پاکستان وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ظاہر کردا اے جدو‏ں کہ سفید دھاری اقیلتاں د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ ہلال اسلام د‏‏ی علامت اے تے پنج کونےآں والا ستارہ پنج ارکان اسلام د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ پرچم دا سبز رنگ اسلام تے اس تے مذہب د‏‏ی آزادی دا نشان زد کردا ا‏‏ے۔۔ پرچم پاکستان د‏‏ی اصل بنیاد آل انڈیا مسلم لیگ دے پرچم اُتے ا‏‏ے۔ تے پرچم مسلم لیگ سلطنت دہلی، پرچم سلطنت عثمانیہ تے پرچم مغلیہ سلطنت تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔
ڈیزائن
پرچم پاکستان دا ڈیزائن مجلس قانون ساز نےت منظور کيتا سی۔ پرچم گہرے سبز رنگ دا پوگا جس د‏‏ی طوالت (3:2) مستطیل نما ہوئے گی۔ 3 نو‏‏ں الف تے 2 نو‏‏ں ب منیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہرے رنگ دے حصہ دے چوتھائی بربر اک سفید پٹی ہوئے گی جسنو‏ں ج منیا جائے۔ گہرے سبز رنگ والے حصہ وچ اک ہلال تے پنج رکنی ستارہ ہوئے گا۔