cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابوالکلام آزاد
مختصر سوانح
’’الہلال دے بعد مولا‏نا نے البلاغ جاری کيتا تاں اس دا نصب العین وی اوہی سی جو الہلال دا لیکن طریقۂ ابلاغ کچھ مختلف سی ۔ تیور اوہی سن رخ دوسرا سی۔ انداز قدر اوہی سی مگر لباس بدلا ہويا سی۔ البلاغ نفسیات ذہنی کاالہلال حرکت و عمل، جوش و ولولہ دا پیام رساں سی تے البلاغ فکر و بصیرت تے روحانی عزم و ثبات کا۔‘‘
بہرکیف بھارت رتن مولا‏نا ابوالکلام آزاد ہندوستان دے انہاں قومی رہنماواں وچو‏ں اک سن جنھاں نے حصول آزادی دے بعد اک نويں ہندوستان د‏‏ی تشکیل وچ اپنی قیادت وچ اپنا عظیم تعاون دتا جس دے اثرات اج تک باقی نيں۔آزاد نے اک ماہر تعلیم د‏‏ی طرح نئيں بلکہ مفکر تعلیم د‏‏ی طرح تعلیمی نظام د‏‏ی تشکیل اُتے کم کيتا تے تعلیمی نظام نو‏‏ں اک نواں رخ،نويں جہت تے نويں بلندی عطا کيتی۔ انہاں نے Central Institute of Educationکی تشکیل د‏‏ی تے نال ہی اعلیٰ تعلیم دے لئیUniversity Grant Commission تے ٹکنالوجی د‏‏ی ترقی دے لیےenter for Scientific Industrial Resaerch تے Indian Council for cultural Relations دے قیام نو‏‏ں وی عملی جامہ پہنا‏تے ہوئے ہندوستانی کلچر، سبھیاچار ،تریخ و رہتل کوہندوستان تے بیرونی ملک وچ فروغ دینے دے لئی کوششاں کيتياں۔ اس دے علاوہ سنگیت اکادمی، ساہتیہ اکادمی تے للت کلا اکادمی جداں ثقافتی ادارے وی قائم کیتے جس نے ملک د‏‏ی رہتل و سبھیاچار نو‏‏ں اک نويں جہت دی۔ ’’مولا‏نا آزاد د‏‏ی سیاسی رہنمائی اُتے روشنی ڈالدے ہوئے ’ حسن احمد‘اپنے مضمون’ کامیاب سیاسی رہنمائی تے ابوالکلام آزاد‘ وچ لکھدے نيں کہ :
(حسن احمد:کامیاب سیاسی رہنمائی تے ابوالکلام (مضمون) ابوالکلام آزاد اک ہمہ گیر شخصیت مرتبہ :رشید الدین خاں،قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان،نويں دہلی،ص441) مولا‏نا ابوالکلام آزاد دا مقصداپنے ملک نو‏‏ں غلامی تو‏ں آزاد کرانااور اپنی قوم نو‏‏ں روحانی اقدار دا احساس کراکر انہاں دے درمیان قومی اتحاد قائم کرنا سی ، جس وچ اوہ وڈی حد تک کامیاب وی ہوئے ۔ان د‏‏ی اس غیر معمولی شخصیت دا احاطہ کرنا کوزے وچ سمندر بھرنے دے مترادف ا‏‏ے۔ ایداں دے اُتے خلوص ،قوم پرست، جری سیاست داں تے گوہر ریز اہل قلم د‏‏ی فکر تے رہنمائی مستقب‏‏ل وچ لوکاں دے لئی مشعل راہ ا‏‏ے۔
رباعی
تھا جوشو خروش اتفاقی ساقی اب زندہ دلی کہاں ہے باقی ساقی میخانے نے رنگ او روپ بدلہ ایسا میکش میکش رہا، نہ ساقی ساقی
اک غزل دے تنّ شعر
گمبد ہے گرد بار تو ہے شامیانہ گرد شرمندہ مری قبر نہیں سائبان کی
آزاد بے خدی کے نشیب او فراز دیکھ پچھی زمین کی تو کہی آسمان کی
حوالے
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں گٹھ:بھارت گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلمان
نوح نگینی
نوح نگینی کینیا دا اک کھڈاری سی جینے 1000 میٹر دی دوڑ وچ ورلڈ دیکاڈ بنایا۔
ضلع پربھانی
ضلع پربھانی پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی
سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی سویڈن دیاں کئی شاہی اکیڈمیاں چوں اک اے۔ ای اکیڈمی اپنے آپ چلن والی، سرکار دے اثر توں بعار اک سائنسی سنگت اے جیہڑی سائنس تے میتھمیٹکس چ وادا کرن لئی کم کردی اے۔
اے سنگت 1739 چ فطرت دے گرو لنی اس تے ہور لوکاں نے رل کے بنائی سی۔ اے اکیڈمی نوبل انعام جتن والے لوکاں دے چنوتی وی کردی اے۔
گٹھ:سویڈن گٹھ:سویڈن دے سائنسی ادارے
مقبول فدا حسین
مقبول فدا حسین (17 ستمبر 1915 – 9 جون 2011 )]) عامَ لوکاں وچّ ایم ایف حسین دے نام نال جانے جان والے، بھارتی پینٹر اتے فلم ڈائریکٹر سی۔ اوہ اک بنداس تے حساس من والا بھاوناتمی تے سنجیدہ کلاکار سی۔ اوہ ننگے پیراں والا فقیر سی۔ حسین اپنے اندرلے کلاکار نوں زندہ رکھدے سن۔ سنّ 1935 وچّ غلامی دے دناں دے بھارت وچّ اوہناں نے ممبئی دے جے.جے. آرٹ سکول وچّ پڑھائی کیتی۔ ادوں اوہ 20 ورھیاں دے سن۔ اندور نیڑے مالوا دی دھرتی پنڈرپر وکھے بچپن بیتیا سی۔ اوہناں دا دل ہمیشہ ہندوستانی رہا۔ پچھلے کئی ورھیاں توں اوہ سچ مچّ دیس نکالے ‘تے سن تے اوہناں نے قطر دی شہریت لے لئی سی۔
چتر اتے کلاکار
مقبول فدا حسین ہمیشہ وواداں(جھیڑےآں) وچّ رہے پر اوہناں دیاں سادھارن(عام) توں سدھارن کرتیاں لکھاں،کروڑاں پونڈاں تے ڈالراں دیاں وکیاں۔ ساڈے موجودہ کاروباری سمیں دے اوہ سبھ توں مہنگے کلاکار سن پر اپنے دیس بھارت وچّ اوہ پچھلے کئی سالاں توں وواداں وچّ سن۔ فوربرز رسالے نے اوہناں نوں ‘پکاسو آف انڈیا’ کیہا سی۔ فلمی اداکاراں وچّ دیہہ درشاں دی فینٹسی جہڑی مقبول نے ویکھی سی اوہ کمال دی سی۔ مادھوری ڈیکشت توں لے کے آسن تک سبھ نائکاواں اوہنوں دیوتا وانگ مندیاں رہیاں، پر ایہہ وی سنیوگ ہی ہے زندگی وچّ اوہ کٹڑپنتھیاں دی سازشاں دا شکار وی ہوئے۔ حالانکہ حسین نوں لے کے ایہہ روہ ضرور رہا ہے کہ اوہناں نے جاݨبجھّ کے سماج وچّ کجھ لوکاں نوں دکھ پہنچاؤن والے چتر بنائے۔ ایہہ وی سنیوگ ہی ہے کہ اوہناں نے آخری چتر جس بھارتی زنانی دا بنایا، اوہ ممتا بینرجی دی ججھارو اکرتی والا درگا دے روپ دا ہے۔ اندور توں شروع ہویا حسین دا سفر سفلتا دی لمبی داستان ہے۔ لندن تے ہور تھاواں ‘تے اوہ موسماں نوں وی چتردے سن۔ اوہناں دیاں ساریاں پینٹنگز چرچہ وچّ رہیاں۔ فدا نے پہلی چرچت پینٹنگ ‘ووٹ جیتنے کے لیئے’ سنّ 1970 وچّ بنائی سی۔ مقبول چترکار فدا حسین اتے اوہناں دا عورتاں دا ساتھ وی عجیب سی۔ اوہناں نے آخری دناں تیک عورت دیاں انیک چھویاں نوں چتریا۔ اوہناں ہندو دیوی دیوتیاں تے آدی نال جڑے چتراں نوں چتریا تے چرچہ وچّ رہے۔ اوہناں ‘تے کئی طرحاں دے الزام لگائے گئے، جو اوہناں نے بڑی بیباکی نال جھلے۔ اک کلاکار دے طور اتے اوہناں نوں سبھ توں پہلاں 1940 دے دہاکے وچّ پرسدھی ملی۔ 1952 وچّ اوہناں دی پہلی ایکل نمائش زیورخوچّ ہوئی۔ اسدے بعد اوہناں دی کلاکرتیاں دی انیک پردرشنیاں یورپ اتے امریکہ وچّ ہوئیاں۔
اعزاز
اسدے اک سال بعد اوہناں نے اپنی پہلی فلم بنائی: تھرو د آئیج آف ا پینٹر (پینٹراں دیاں نظراں راہیں)۔ ایہہ فلم برلن اتسوَ وچّ وکھائی گئی اتے اسنوں گولڈین بئر نال پرسکرت کیتا گیا۔ اس توں علاوہ دنیاں دے ہور انعام وی چترکاری دے کھیتر وچّ اوہناں نوں دتے گئے پر اپنی مٹی وچّ ملن دا فدا دا سپنا ادھورا ہی رہا۔
گوپنگن
گوپنگن جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
ضلع پونا
ضلع پونا پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
هشام الگروج
هشام الگروج مراکش دا اک کھڈاری سی جینے 1500 میٹر اک میل تے 2000 میٹر وچ ورلڈ دیکاڈ بنایا۔
پراگ لہندا ضلع
‎ پراگ لہندا ضلع ( لاطینی: Prague-West District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو  مرکزی بوہیمیائی علاقہ چ واقع اے۔ |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Prague-West_District&redirect=no&oldid=542086225 |title =Prague-West District|date = }}
رقبہ آبادی
‎‎پراگ لہندا ضلع دا رقبہ 580.63 مربع کیلومیٹر اے، تے اسدی کل لوک گنتی 107,947 لوکاں اتے مشتمل اے۔
سویڈنی اکیڈمی
سویڈنی اکیڈمی یا سویڈش اکیڈمی 1786 چ سویڈن دے بادشاہ گستاف تیجے نے بنائی ایدا ٹیلنٹ تے ٹیسٹ اے اے فرانس اکیڈمی دے ماڈل تے بنی تے ایدے 18 سنگی نیں۔ ایدا وڈا کم سونسکا بولی نوں تکڑا ستھرا رکھنا اے۔
پراگ لہندا ضلع
باہرلے جوڑ
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے
سویڈنی اکیڈمی
اے اکیڈمی نوبل انعام جتن والیاں نوں وی چندی اے
ہور پڑھو
گٹھ:سویڈن گٹھ:سویڈن دے سائنسی ادارے
کگالاگاڈی ٹرانسفرنٹیر نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
تحصیل رامپورہات
تحصیل رامپورہات  بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع بربھوم دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ رامپورہات شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع بربھوم چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ناروے نوبل کمیٹی
ناروے نوبل کمیٹی ہر سال امن دا نوبل انعام دیندی اے۔ ایس کمیٹی دے 5 سنگی ہوندے نیں جناں نوں ناروے دی پارلیمنٹ چندی اے تے اے سیاسی لوک ہوندے نیں۔
جوزف کانراڈ
جوزف کانراڈ پولستانی نژاد انگلستانی ناول نگار تے کہانی کار نيں۔ انہاں نو‏‏ں انیہويں صدی تے ویہويں صدی دا اہ‏م فکشن نگار تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ 3؍ دسمبر 1857 وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا انتقال 3، اگست 1924 نو‏‏ں ہويا۔ انہاں دا ناں رومانیت پسند پولش ناول نگار ہنرک سینکوچ، لیو ٹالسٹائی تے دوستفسکی دے بعد لیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ ویہويں صدی د‏‏ی فنکارانہ حسیت تے جمالیات تاں اے جو حقیقت پسند ’ جدیدیت‘ تو‏ں نیڑے ا‏‏ے۔
ممتاز ناول نگاراں وچ جوزف کانراڈ (Joseph Conrad) اپنی نوعیت دے فکشن نگار نيں۔ انہاں د‏‏ی طویل مختصر کہانی ’تاریکی دا قلب‘ (Heart of Darkness) خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ ابتدائی ناولاں وچ ’ال میئرس فولی‘ (Almayer's Folly 1898) نیگر آف نارسی سس (The Niger of Nareissus) تے ’لارڈ جم‘ (Lord Jim 1900) نيں۔ سیاسی ناولاں وچ ’مغربی اکھاں دے تلے‘ (Under The WesternEyes 1991)، خفیہ کار پرداز (The Secret Agent) نيں۔ اس دا شاہکار ’نسٹروم‘ (Nostrom 1904) ا‏‏ے۔ کانراڈ دے بیشتر ناولاں دا پس منظر بحری زندگی ا‏‏ے۔ جتھ‏ے انسان قدرت د‏‏ی سفاکی تو‏ں براہِ راست متصادم ہُندا ا‏‏ے۔ تے مہم جوئی دے جذبے د‏‏ی تشفی وی ہُندی ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی آزمائش بھی۔ کانراڈ نو‏‏ں اس زندگی دا براہ راست تجربہ سی۔ اس دے ناولاں د‏‏ی تکنیک دا نمایاں وصف ایہ اے کہ انہاں وچ علت و معلول د‏‏ی ترتیب و تسلسل ٹُٹا ہويا نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دے ایتھ‏ے کہانی دا آغاز عمل یعنی (Action) دے درمیان تو‏ں ہُندا اے تے اگے ودھنے تے پِچھے پرت آنے تے فیر اگے ودھنے دا سلسلہ برابر جاری رہندا ا‏‏ے۔ کیونجے زندگی اک خط مستقیم نئيں بلکہ پرپیچ راہاں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ اگست 1924 نو‏‏ں کانراڈ دا حرکت قلب بند بونے دے سبب انتقال ہويا۔ اوہ سینٹ تھامس رومن کیتھولک چرچ کنٹری دے قبرستان وچ رزق خاک ہوئے۔
گٹھ:انگریزی ساہت
علاء الدین حسین شاہ
علاء الدین حسین شاہ (আলাউদ্দিন হোসেন শাহ)؛ مدت حکومت: 1494ء – 1519ء) عہد وسطی دے اواخر وچ بنگال دے خود مختار سلطان سن جنہاں نے حسین شاہی خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ علاء الدین اپنے پیشرو حبشی سلطان شمس الدین مظفر شاہ دے قتل دے بعد تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے۔ مظفر شاہ دے عہد حکومت وچ علاء الدین وزیر سن ۔ سنہ 1519ء وچ علاء الدین د‏‏ی وفات دے بعد نصیر الدین نصرت شاہ انہاں دے جانشین ہوئے۔
مڈھلا جیون تے تاج پوشی
حسین شاہ دا اصل ناں سید حسین سی۔ 1788ء د‏‏ی تریخ ریاض السلاطین تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حسین شاہ شریف مکہ سید اشرف الحسینی المکی دے بیٹے سن ۔ ریاض السلاطین دے مصنف غلام حسین سلیم زیدپوری تے محمد قاسم فرشتہ دونے نے انہاں نو‏ں سید لکھیا اے جس تو‏ں انہاں دے عرب نژاد ہونے د‏‏ی تائید ہُندی ا‏‏ے۔ ہور انہاں دے سک‏‏ے اُتے وی سلطان حسین شاہ بن سید اشرف الحسینی کندہ ہُندا سی۔
پر ایہ بنگال کِداں پہنچے تے شمس الدین مظفر شاہ دے وزیر کِداں بنے ایہ امور حالے تک پردہ خفا وچ ني‏‏‏‏ں۔ غالباً اوہ پہلے ضلع مرشد آباد دے پنڈ چاندپارہ وچ مقیم سن، کیونجے اوتھ‏ے حسین شاہ دے ابتدائی برساں دے آثار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1494ء وچ ايس‏ے پنڈ وچ سلطان حسین شاہ نے اک مسجد وی تعمیر کروائی سی۔ ہور ایتھ‏ے شیکر دیگھی ناں دا اک تالاب وی حسین شاہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
ابتدا وچ اوہ خفیہ طور اُتے باغیاں دے نال سن لیکن بالآخر علانیہ طور اُتے انہاں د‏‏ی سربراہی کرنے لگے تے موقع پاندے ہی قلعہ دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ قلعہ وچ مظفر شاہ اپنے چند ہزار سپاہیاں دے نال محصور سی، ايس‏ے اثنا وچ سلطان مظفر شاہ دا قتل ہوئے گیا۔ سولہويں صدی عیسوی دا مورخ نظام الدین لکھدا اے کہ سلطان مظفر نو‏‏ں حسین شاہ نے پائکاں (محل دے محافظاں) د‏‏ی مدد تو‏ں قتل کروایا سی۔ مظفر شاہ دے قتل دے بعد بنگال وچ حبشی سلطنت دا خاتمہ ہوئے گیا۔
مذہبی رواداری
علاء الدین حسین شاہ دا عہد حکومت اپنی رعایا دے تئاں مذہبی رواداری برتنے وچ معروف ا‏‏ے۔ اُتے آر سی مجمدار نے لکھیا اے کہ اڑیسہ د‏‏ی مہماں وچ اس نے کچھ مندر تباہ کیتے سن جس دا ورنداون داس ٹھاکر نے چیتنیا بھگوت وچ تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ عہد وسطیٰ دے مشہور و معروف سنت چیتنیا مہاپربھو تے انہاں دے پیروکار علاء الدین دے عہد حکومت وچ پورے بنگال وچ بھکتی د‏‏ی تبلیغ کیتا کردے سن ۔ جدو‏ں حسین شاہ نو‏‏ں چیتنیا مہاپربھو د‏‏ی مقبولیت دا علم ہويا تاں اس نے اپنے قاضیاں نو‏‏ں ہدایت دتی کہ مہاپربھو نو‏‏ں روکیا نہ جائے، اوہ جتھ‏ے جانا چاہن انہاں نو‏ں اس د‏ی اجازت ا‏‏ے۔ کچھ عرصے بعد حسین شاہ دے انتظامی عملے وچ موجود دو اعلیٰ درجے دے ہندو افسران، دبیر خاص روپا گوسوامی تے صغیر ملک سناتن گوسوامی وی چیتنیا مہاپربھو دے معتقدین وچ داخل ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:1519 دیاں موتاں گٹھ:بنگال دے حکمران گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین گٹھ:حسین شاہی خاندان
کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ
کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ یورپ دیاں میڈیکل دیاں وڈیاں یونیورسٹیاں چوں اک تے سویڈن دی سب توں وڈی تے منی ہوئی یونیورسٹی اے۔ اے یونیورسٹی 1810 چ بنائی گئی۔
ماؤرتسہاؤس
ماؤرتسہاؤس نیدرلینڈز دے شہر ہیگ چ اک میوزیم اے۔
کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ
اے یونیورسٹی نوبل انعام جتن والیاں نوں وی چندی اے۔
گٹھ:سویڈن گٹھ:سویڈن دے سائنسی ادارے
ضلع رايگاد
ضلع رايگاد پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
راج گوپال اچاریا
چکرورتی راجگپالچاری (جاں سی۔ راجگپالچاری جاں راجاجی جاں سی۔آر۔ (10 دسمبر، 1878- 25 دسمبر، 1972) اک وکیل، 'آزادی گھلاٹیئے، سیاستدان، نیتیوان سی۔ اوہ بھارت دے آخری گورنر جرنل سی۔ اوہ بھارتی قومی کانگرس دے اچکوٹی دے لیڈر رہے ہن۔ اوہ بنگال دے گورنر وی رہے ہن۔ اس نے آزاد پارٹی بنائی۔ بھارت رتن حاصل کرن والے اوہ پہلے بھارتی شہری سی۔
مڈھلی زندگی
راجگوپالاچاری د جم تھوراپلی پنڈ دے منصف چکرورتی وینکٹرمن اتے سنگارئما دے گھر 10 دسمبر 1878 نوں ہویا سی۔ ایہہ پروار مدراس پریزیڈینسی وچ پیندے تھوراپلی پنڈ دا پکا آئنگار پروار سی۔
اک کمزور اتے بیمار بچہ، راجگوپالاچاری اپنے ماپیاں لئی جاری چنتا دا موضوع سی جنہاں نوں ڈر سی کہ اوہ زیادہ دیر نہیں جیویگا۔ اک چھوٹے بچے دے روپ وچ، اسنوں تھوراپلی وچ اک پنڈ دے سکول وچ داخل کروایا گیا سی، پھر پنج سال دی عمر وچ اوہ اپنے پروار نال ہوسور چلے گئے جتھے راجگوپالاچاری نے ہوسور آر۔وی۔ گورمنٹ بوائیز ہائر سیکنڈری سکول وچ داخلہ لیا۔۔ اسنے اپنی میٹرک دی امتحان 1891 وچ پاس کیتی اتے 1894 وچ سینٹرل کالج، بنگلور توں آرٹس وچ گریجوئیٹ ہویا۔ ] راجگوپالاچاری نے مدراس دے پریزیڈینسی کالج وچ قانون دی پڑھائی وی کیتی جتھوں اسنے 1897 وچ گریجوئیشن کیتی۔
راجگوپالاچاری نے 1897 وچ آلیمیلو منگلماما نال ویاہ کروایا اتے اوہناں دے پنج بچے سی، تن بیٹے: سی آر نرسمہن، سی آر کرشنامالک، اتے سی آر راممالک، اتے دو بیٹیاں: لکشمی گاندھی (پہلا ناں راجاگوپالاچاری) اتے ناماگری امامل سی آر۔ منگلما دی موت 1916 وچ ہو گئی سی اتے راجگوپالاچاری نے اپنے بچیاں دی دیکھبھال دی پوری ذمہ واری آپ لے لئی سی۔ اس دا پتر چکرورتی راجگوپالاچاری نرسمہا 1952 اتے 1957 دیاں چوناں وچ کرشناگری توں لوک سبھا لئی چنیا گیا سی اتے اس نے 1952 توں 1962 تک کرشناگری لئی پارلیمنٹ میمبر وجوں سیوا نبھائی سی۔ بعد وچ اسنے اپنے پیؤ دی جیونی لکھی۔ راجگوپالاچاری دی دھی لکشمی نے مہاتما گاندھی دے پتر دیوداس گاندھی نال ویاہ کروا لیاi  اسدے پوتریاں وچ جیونیکار راجموہن گاندھی، فلسفی رام چندر گاندھی اتے مغربی بنگال دے سابقہ گورنر گوپال کرشن گاندھی شامل ہن۔ اس دے پڑپوتے، چکرورتی راجگوپالاچاری کیساون، کانگرس پارٹی دے بلارے اتے تاملناڈو کانگرس کمیٹی دے ٹرسٹی ہن۔
بھارتی آزادی تحریک
راجگوپالاچاری دی عوامی معاملیاں اتے سیاست وچ دلچسپی ادوں شروع ہوئی جدوں اسنے 1900 وچ سیلم وچ اپنی قانونی پریکٹس دی شروعات کیتی۔ 28 سال دی عمر وچ، اوہ انڈین نیشنل کانگرس وچ شامل ہویا اتے 1906 دے کلکتہ سیشن وچ ڈیلیگیٹ دے طور تے حصہ لیا۔ بھارتی آزادی کارکن بال گنگادھر تلک توں متاثر اوہ 1911 وچ سلیم میونسپلٹی دا میمبر بن گیا۔ 1917 وچ، اوہ میونسپل دے چیئرمین چنیا گیا اتے 1917 توں 1919 تک اس عہدے تے سیوا کیتی۔ اس دوران اوہ سلیم میونسپیلٹی دے پہلے دلت میمبر دی چون لئی ذمہ وار سی۔ 1917 وچ، اسنے دیس دھروہ دے الزاماں دے خلاف بھارتی آزادی کارکن پی۔ وردارجولو نائڈو دا پکھ لیا۔ اتے دو سال بعد رولٹ ایکٹ دے خلاف اندولناں وچ حصہ لیا۔ راجگوپالاچاری سغیرملکی سٹیم نیویگیشن کمپنی دے بانی وی۔ چدمبرم پلائی دا نزدیکی دوست سی اتے نال ہی بھارتی آزادی کارکن عینی بے سینٹ اتے سی۔ وجیراگھواچاریا دی بھرپور تعریف دا پاتر سی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے گٹھ:جم 1878
ہور ویکھو
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
تحصیل بولپور
تحصیل بولپور بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع بربھوم دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ بولپور شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع بربھوم چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ڈینئل کومن
ڈینئل کومن کینیا دا اک کھڈاری سی جینے 3000 میٹر دی دوڑ دا ورلڈ دیکاڈ بنایا۔
سویڈنی کرونا
کرونا یا سویڈنی کرونا 1873 توں سویڈن دی کرنسی دا ناں اے۔
گٹھ:کرنسی
کروگر نیشنل پارک
کروگر نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔ ایہ 220 میل لما تے 40 میل چوڑا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی افریقہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
موج-ٹوٹا دوہراپن
موج-ٹوٹا دوہراپن ایہ سچ اے کہ ہر بنیادی ٹوٹا یا کوانٹک شے موجاں تے ٹوٹیاں دوواں دیاں خاصیتاں رکھدی اے۔ موج-ٹوٹا دوہراپن شاید فزکس دی سمج آن آلیاں گلاں چوں سب توں مشکل مگر سب توں خاص وچوں اک اے۔ فزکس گرو جیڑے 19ویں تے 18ویں صدی وچ چانن بارے چ جانکاری لب رۓ سن آپس چ اس گل دے اتے کافی بحث کردے سن کہ چانن گولیاں آر لنگدے ٹوٹیاں نال بنیا اے یا فیر پانی دی لہراں ورگی موجاں نال بنی اے۔ کیونجہ کج ویلے چانن دوواں دیاں خاصیتاں رکھدی دسدی سی۔ چانن ٹوٹیاں آر سدا ٹردی سی مگر کج تجربیاں چ ایہ گل پتہ چلی کہ چانن دی پانی تے آواز دی لہراں آر موج لمبائی تے فریکونسی اے۔
میکس پلانک، ایلبرٹ آئینسٹائن، لوئی ڈی بروگلی، آرتھر کامپٹن، نیلز بوہر تے کئی اور فزکس گروواں نے اپنے کم نال سائنسی سوچ بنائی کہ ہر ٹوٹے دا اک موجی نیچر وی ہوندی اے (تے ہر موج دی اک ٹوٹا نیچر ہوندی اے)۔ ایہ گل تجربیاں چ مڈلے ٹوٹیاں چ ویکھی گئی تے فیر ایٹم تے ملیکیولاں چ وی ویکھی گئی۔
موج-ٹوٹا دوہراپن فزکس چ بوت سوچی گئی گل اے۔ اینوں بوت فزکس گروواں نے پڑھیا۔ اوناں چوں اک جرمن گرو ورنر ہائسنبرگ سمج گیا کہ ایہ دوہراپن کائنات دی ہر شے وچ ہیگا اے۔ اس گل نال اونیں کوانٹم فزکس وچ نویں جانکاریاں پائیاں۔
موج-ٹوٹا دوہراپن وچ کسے وی شے دی موج لمبائی نپن دا فارمولا 1924 وچ فرانسیسی فزکس گرو لوئی ڈی بروگلی نیں کڈیا سی۔
اس فارمولے وچ h پلینک دا کانسٹینٹ اے تے p مومینٹم اے۔
گٹھ:فزکس
نوبل فاؤنڈیشن
نوبل فاؤنڈیشن اک ادارہ اے جیہڑا 29 جون 1900 نوں بنایا گیا ایدا کم نوبل انعام دے پیسیاں نوں ونڈناں تے ایدا پربندھک کرنا اے۔ اے فاؤنڈیشن بارود بنان والے الفریڈ نوبل دی وصیت تے بنائی گئی اے۔
ہور پڑھو
گٹھ:سویڈن گٹھ:سویڈنی تنظیماں
خلاباز
خلاباز اس بندے نوں کیندے نیں جینوں انسانی خلائی اڈاری دے کسی پروگرام وچ ٹریننگ دتی ہوۓ کہ اوہ کسی خلائی اڈان دا سنگی بن سکے۔ جگ دا پہلا خلاباز اک روسی سی: یوری گیگرین جیڑا 12 اپریل، 1961 نوں خلا گیا۔ اس توں بعد کئی لوک خلاباز بنے جیناں چوں خلاباز نیل آرمسٹرانگ تے بز ایلڈرن پہلے خلاباز سن جیڑے چن اتے گۓ۔ ہلے تک خلاباز زمین تے بار صرف چن اتے گۓ نیں تے کوئی خلاباز کسے وی دوجے پاندھی اتے نئیں گیا۔ خلاباز راکٹ یا سپیس شٹل نال خلا چ جاندے نیں۔ کئی دیساں نیں رل کہ انٹرنیشنل خلائی سٹیشن بنایا ایہ جیدے تہ جا کہ خلاباز کافی ویلہ رہ سکدے نيں تے سائنسی تجربے کردے نیں۔
گٹھ:خلا گٹھ:ٹیکنالوجی
ضلع رتنگری
ضلع رتنگری پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
فرک کلیکشن
فرک کلیکشن امریکہ دے شہر نیو یارک چ اک میوزیم اے۔
چک 26 ڈی
چک 26 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع اوکاڑا دے پنڈ گٹھ:تحصیل دیپالپور دے پنڈ گٹھ:دیپالپور نہر دے پنڈ
عظیم کناری ٹیلیسکوپ
دنیا دی سب توں وڈی آپٹیکل ٹیلیسکوپ اے۔ 13 جولائی 2007ء نوں اسدا افتتاح ہوئیا ۔ اس ٹیلیسکوپ دی لمبائی 200 میٹر اے تے ایہہ سپین دے جزیرے کنیری تے اک چوٹی تے نصب اے ۔ اے دے شیشے دا قطر 10اعشاریہ 4 میٹر اے ۔
سپین دی قیادت چ بنائی جان آلی "گریٹ کنیری ٹیلی سکوپ" ناں دی ایہہ ٹیلیسکوپ بوہت طاقتور اے تے ایہہ دور خلا چ غیر واضع سیارےآں نوں لبھن چ مددگار ہوئے گی ۔
اس ٹیلیسکوپ نون بنان چ 7 سال لگے جس دوران خراب موسم تے آلات نوں جزیرے دی چوٹی تک پہنچان دی وجہ توں بوہتا ویلا لگا ۔ اسنوں بنان تے 13 کروڑ یورو یعنی 8 کروڑ 80 لکھ پاؤنڈ خرچ ہوئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ٹیکنالوجی گٹھ:دوربیناں گٹھ:یورپ گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سائنس گٹھ:خلائی سائنسی ادارے گٹھ:سائنسی ادارے گٹھ:ٹیلیسکوپ
شیخ طوسی
ان کے فقہی نظریات اور تحریریں جیسے نہایہ، الخلاف اور مبسوط شیعہ فقہاء کی توجہ کا مرکز ہیں۔التبیان آپ کی اہم ترین تفسیری کتاب ہے۔ شیخ طوسی دوسرے اسلامی علوم جیسے رجال، کلام اور اصول فقہ وغیرہ میں بھی صاحب‌ نظر تھے اور ان علوم میں بھی ان کی کتابیں کافی شہرت کی حامل ہیں۔ انہوں نے شیعوں کے طریقہ اجتہاد میں ایک تحول ایجاد کیا اور اس کے مباحث کو وسعت دی اور اہل سنت کے اجتہاد کے مقابلے میں اسے الگ تشخص اور استقلال عطا کیا۔ ان کے نامور شاگردوں میں ابوالصلاح حلبی کا نام نمایاں ہے۔
زندگی‌ نامہ
شیخ طوسی سنہ ۴۰۸ ہجری قمری کو 23 سال کی عمر میں عراق تشریف لے گئے اور 5 سال تک شیخ مفید کی شاگردی میں رہے۔ آپ شیخ مفید کے علاوہ ۳ سال [[حسین بن عبداللہ غضائری]] و نیز ابن حاشر بزاز، ابن ابی جید اور ابن الصلت کے شاگرد بھی رہے ہیں۔ آپ نے سید مرتضی کو بھی درک کیا ہے۔
عباسی خلیفہ القائم بامر اللہ نے بغداد میں علم کلام کی تدریس آپ کے سپرد کی۔ آپ کی شاگردی میں تقریبا 300 علماء شامل تھے آپ اسی منصب پر فائز رہے یہاں تک کہ سلجوقی ترکیوں نے بغداد فتح کیا اور سنہ ۴۴۷ میں طغرل بغداد میں آئے اور اس نے شاپور لائبریری کو جلا ڈالا۔
سنہ ۴۴۸ کو اہل تشیع اور اہل سنت کے درمیان تصادم ہوا۔ ابن جوزی کہتے ہیں انہی حوادث کے دوران شیخ طوسی بغداد سے چلے گئے اور سنہ ۴۴۹ میں آپ کا گھر مسمار کیا گیا۔ اس کے بعد آپ نجف اشرف چلے گئے اور حوزہ علمیہ نجف کی بنیاد رکھی اگرچہ کہا جاتا ہے کہ یہ حوزہ ان سے قبل بھی موجود تھا۔
شیخ طوسی نے اپنی عمر کے آخری ۱۲ سال نجف اشرف میں ہی گزاریں ہیں۔
آپ کا خاندان
شیخ طوسی کا حسن کے نام سے ایک بیٹا تھا اپنے والد گرامی کی رحلت کے بعد نجف میں ہی زندگی بسر کی یہاں تک کہ شیعہ مرجعیت تک پہنچے۔ شیخ کا اپنے بیٹے حسن سے ایک پوتا بنام محمد تھا جنکی کنیت ابوالحسن تھا اپنے زمانے کے شیعہ مراجع میں سے تھے اور سنہ ۵۴۰ ق کو نجف اشرف میں اس دنیا سے رحلت کر گئے۔
علمی مقام
شیخ طوسی شیعہ فقہاء میں ایک ممتاز مقام رکھتے تھے یہاں تک کہ انہیں شیخ الطائفہ یعنی فقہاء کا استاد کہا جاتا تھا۔ انہوں نے علم فقہ اور اصول میں مطلق اجتہاد کی بنیاد رکھی۔ علم فقہ میں جب بھی لفظ "شیخ" استعمال کیا جاتا ہے تو اس سے مراد شیخ طوسی ہوا کرتا ہے۔ آپ کتب اربعہ میں سے دو مایہ ناز کتاب استبصار اور تہذیب الاحکام کے مؤلف ہیں۔
شیخ طوسی کے بعد کسی میں ان کے نظریات سے مخالفت کرنے کی جرأت نہیں تھی یہاں تک کہ ابن ادریس ( متوفی ۵۹۷ ق. ) نے ان کے نظریات پر تنقید شروع کی۔ آپ کی کتاب نہایہ شیعہ مدارس میں پڑھائی جانے والی درسی کتابوں میں شامل تھی۔ جب محقق حلی ( متوفی ۶۷۶ق. ) نے کتاب شرایع الاسلام لکھی تو طلاب علوم دینی اس کتاب کو شیخ طوسی کی کتابوں سے پہلے پڑھتے تھے۔ شیخ طوسی نے علم فقہ کے تمام ابواب میں کتابیں تألیف کی ہیں اور ہر شعبے میں انکی کتابیں متأخرین کیلئے مرجع علمی ہوا کرتی تھی کیونکہ ان سے پہلے موجود بہت سارے منابع کرخ میں شاپور لائبریری کی آگ لگنے کے وقت جل کر راکھ ہو گئی تھیں۔
آپ کے اساتید
شیخ طوسی کے اساتید بہت زیادہ ہیں۔ میرزا حسین نوری نے مستدرک وسائل الشیعہ میں ، ۳۷ نفر کو ان کے اساتید کے عنوان سے ذکر کیا ہے لیکن شیخ طوسی اکثرا جن اساتید سے روایات نقل کرتے ہیں ان کی تعداد 5 ہے:
آپ کے شاگرد
اہل تشیع اور اہل سنت کے 300 سے زیادہ مجتہدین نے شیخ طوسی کی شاگردی اختیار کی ہیں۔ جن میں سے بعض کے نام یوں ہیں:
علمی آثار
تفصیلی مضمون:شیخ طوسی کے آثار
شیخ طوسی مختلف علوم جیسے فقہ، کلام ،تفسیر اور رجال وغیرہ میں بے شمار علمی آثار کے مالک ہیں۔ ان کے بعض علمی آثار محو ہو چکے ہیں۔ آقا بزرگ تہرانی نے شیخ طوسی کے علمی آثار کی فہرست کو کتاب نہایہ کے مقدمے میں ذکر کیا ہے۔
وفات
شیخ طوسی نے اپنی عمر کے آخری ۱۲ سال نجف میں زندگی گزاری اور سوموار کی رات ۲۲ محرم سنہ۴۶۰ہجری قمری کو وفات پائے۔ ان کے شاگرد حسن بن مہدی سلیقی، حسن بن عبدالواحد عین زربیاور ابوالحسن لولوی نے انہیں غسل دیا اور انکے گھر میں ہی انہیں سپرد خاک کیا گیا۔
آپ کی وصیت کے مطابق آپ کا گھر ابھی بھی دینی علوم کیلئے درسگاہ کے طور پر استعمال ہوتا ہے اور اب یہ مسجد میں تبدیل ہو گیا ہے۔مسجد شیخ طوسی (جسے جامع الشیخ الطوسی بھی کہا جاتا ہے) آجکل نجف اشرف کی مشہور ترین مساجد میں شمار ہوتی ہے۔ اب تک کئی بار توسیع و تعمیر کی گئی ہے۔
مآخذ
گٹھ:عراقی شخصیتاں گٹھ:شیعہ گٹھ:شیعہ شخصیتاں گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ متکلمین گٹھ:پانچویں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
شمشاد بیگم
شمشاد بیگم (اردو: شمشاد بیگم; جم 14 اپریل 1919) اک اگھی بھارتی گلوکارہ اے جسنے پنجابی اتے ہندی فلماں وچ پلے بیک گلوکارہ دے طور تے گایا۔ ہندی فلماں وچ اوہ سبھ توں پہلے پلے بیک گائکاں وچوں سی۔ کندن لال سہگل اسدے پسندیدہ گلوکار ہن۔ پنجابی گیتاں وچوں بتی بال کے بنیرے اتے رکھنی آں، ربّ نہ کرے، ہائے نی میرا بالم وغیرہ اوہناں دے سدابہار گیت ہن۔
مڈھلی زندگی
شمشاد بیگم دا جم اک مسلمان پروار وچ ہویا۔ بچپن وچ اوہ نعتاں گایا کردے سن۔
شمشاد بیگم دا جنم امرتسر وِچ 14 اپریل 1919 نوں اک مسلم پریوار وِچ ہویا، ایہہ کیہا سببّ سی کہ ایہی وساکھی والا دن جلھیاں والا باغ دے خونی کانڈ والا دن سی۔
پندراں سال دی عمر وِّچ 1934 نوُں گنپت لال بتو نال ویاہی شمشاد بیگم 1955 وچ پتی دی موت مگروں اکلی رہ گئی اتے آپنی دھی اوشا رتڑا نوں پالیا سمبھالیا اتے اوہدا نکاح کریا۔ ہن آخری سمیں وی اوہ اپنی دھی اتے داماد نال ہی ممبئی وِچ رہِ رہی سی۔
پہلا گانا
بچپن وِّچ نعتاں گاؤن والی شمشاد دی آواز سن کے کیہا جاندا سی کہ ایہہ تاں کسے ٹیمپل وچّ وجدی گھنٹی ورگی آواز ہے،112 فلماں وچّ پٹھّ ورتی گائکہ وجوں وکھ وکھ اداکاراں لئی آواز بنن والی شمشاد بیگم نے صِرف شمشاد دے ناں نال پہلی وار پلے بیک گائکہ وجوں 16 سال دی عُمر وِچ آسامی فلم جوئماتی لئی 1935 وِچ گایا۔
اِس فِلم دے ڈائریکٹر،کہانی کار،میوزک ماسٹر اتے گیت کار جیوتی پرساد اگروال ہی سن۔ شمشاد بیگم دی آخری فِلم میں پاپی توں بخشنہار 1976 رہی۔
شمشاد بیگم کندن لال سہگل توں بہت پربھوت سی اتے اس نے اوہدی فلم دیوداس 14 واری ویکھی سی۔ ادوں شمشاد صرف 15 روپئے اک گیت دے لیا کردی سی اتے پھر ایکسنوفون نال سمجھوتہ کر لیا۔ اُس نے 16 دسمبر 1947 نوں لاہور ریڈیو سٹیشن توں پہلی واری گا کے اپنا گائکی سفر شروع کیتا۔ اس سمیں ریڈیو توں گایا اوہدا ایہہ گیت اک بار پھر کہو ذرا بہت مقبول ہویا سی۔
کم
بیگم نے 16 دسمبر 1937 نوں آل انڈیا ریڈیو، لاہور دی قیام ویلے ریڈیو تے گا کے اپنے گائکی جیون دی شروعات کیتی۔ ایہناں گیتاں وچوں گیت اک بار پھر کہو ذرا بہت مشہور ہویا۔ سارنگی ماسٹر، استاد حسین بخشوالا توں اوہناں سنگیت دی سکھیا لئی۔ اوہناں نے لاہور دے مشہور کمپوزر غلام حیدر دے سنگیت ہیٹھ کئی فلماں وچ گایا جنھاں وچ خزانچی (1941) اتے خاندان (1942) وی شامل ہن۔ 1944 وچ گائکی دے سفر نوں جاری رکھن لئی اپنا پروار چھڈّ کے اوہ ممبئی (ادوں بمبے) آ وصی اتے محبوب خان دی تریخی فلم ہمایوں  وچ گایا جسدا گیت نینا بھر آئے نیر اک ہٹ گیت سی۔
گیت دا سفر
اوہناں نوں بچپن توں ہی گاؤن دا بڑا شوق سی، پر روڑیوادی پروار اس دی اجازت نہیں سی دے رہا۔ آخر اوہناں دے پیؤ نے ہمیشہ برقع پہن کے رکارڈنگ کراؤن تے فوٹو نہ کھچواؤن دی شرط اتے گاؤن دی اجازت دتی سی۔ اوہناں اپنی فلمی پلے بیک گائکی دی شروعات دلسکھ پنچولی دی پنجابی فلم ‘یملا جٹّ’ توں کیتی سی۔ ایہہ ایہو فلم اے شمشاد بیگم نے 14 سال دی عمر وچ گاؤنا شروع کیتا سی۔ پروار والے ناراض سن پر اوہناں نے برقع پا کے گاؤن دی آگیا دے دتی۔ شمشاد بیگم نے گائکی دی کوئی روائتی سکھیا حاصل نہیں کیتی سی پر سریلی آواز اوہناں نوں ممبئی تک لے گئی۔ اوہناں نے شروع ‘چ پنجابی گیت گائے۔ 1947 وچ اوہ آل انڈیا ریڈیو لاہور نال جڑے اتے ریڈیو لئی گیت گائے۔ ایہناں گیتاں صدقہ ہی اوہناں نوں اگھے سنگیت ڈریکٹر ماسٹر غلام حیدر نے پنجابی فلم ‘یملا جٹّ’ وچ گیت گاؤن دا موقع دتا۔ مڑ کے اوہناں پچھے نہیں دیکھیا۔ شمشاد بیگم بالیوڈّ فلماں دی پہلی گلوکارہ سی۔ اوہناں نے تقریباً 5 ہزار گیت گائے۔
پہلا گیت
اوہناں پہلا گیت لاہور وچ پشاور ریڈیو اتے 16 دسمبر، 1947 نوں گایا سی تے پھر کدے پچھے مڑ کے نہیں دیکھیا۔
سنگیتکار دے نام کم کیتا
شمشاد بیگم نے فلم دنیا دے اگھے سنگیت ڈریکٹر ایس۔ڈی۔ برمن، او۔پی۔ نیر، غلام حیدر، نوشاد، شام سندر، مدن موہن تے ہوراں نال گیت گائے۔ اوہناں دے گائے گیت اج وی خاص کرکے بزرگاں دی زبان تے ہن۔ اوہناں غلام حیدر دی سلڑائی نال کئیاں گیت گائے، جو دیش دی ونڈ اتے پاکستان چلے گئے، پر اوہناں بھارت وچ رہن نوں ترجیح دتی۔
پدم بھوشن
شمشاد بیگم نوں 2009 وِچ پدم بھوشن ایوارڈ نال نوازیا گیا۔ ایتھوں تکّ کہ 1970 تک کسے درشک نے اوہدا چہرہ وی نہیں سی تکیا۔ بس اوہدی آواز دے ہی متوالے سن۔ اس نے زیادہ تر نوشاد علی اتے او پی نیر دے سنگیتبدھ کیتے گیتاں نوں ہی بلاں دی سرخی بنایا۔ شمشاد دے 1950،1960 اتے 1970 دے آرنبھ تک گائے گیتاں وچوں بہت سارے گیت لوکاں دی زبان 'تے چڑے۔ اُس نے آپنا میوزیکل گروپ دا کراؤن امپیریئل تھئیٹریکل کمپنی آف پرفارمنگ آرٹس وی بنایا اتے آل انڈیا ریڈیو لئی وی اوہ گاؤندی رہی۔
سنگیت سکھیا
اُس نے نامور سارنگی ماسٹر استاد حسین بکشوالے صاحب توں سنگیت سکھیا وی حاصل کیتی۔ لاہور بیسڈ کمپوسر غلام حیدر نے وی اس توں خزانچی 1941،خاندان 1942 لئی گیت گوائے۔ جدوں اوہ 1944 وِچ ممبئی آ پہنچیا تاں شمشاد وی سارا پریوار چھڈ کے ایتھے اپنے چاچا کول آ گئی اتے محبوب خان دی اتہاسک فلم ہمایوں وچ گایا گیت نینا بھر آئے نیر ہٹ گیت اکھوایا۔ ۔ سی رامچندرا اتے او پی نیر دا تیار گیت میری جان سنڈے کے سنڈے نال اس نوں بہت پرسدھی ملی۔
پنجابی گیت
پنجابی گیتاں وچوں بتی بال کے بنیرے اتے رکھنی آں، ہائے نی میرا بالم ہے بڑا ظالم ، مل وکدا سجن مل جاوے،تیری کنک دی راکھی منڈیا، بھاویں بول تے بھاویں نہ بول،اوہ ویلا یاد کر اوہ ویلا،دّس رویا کرینگا سانوں یاد کرکے، بین نہ وجائیں منڈیاں،کچی رٹّ گئی جنہاں دی یاری، وغیرہ شمشاد دے سدابہار گیت ہن۔
شمشاد بیگم دے گائے پنجابی گیت ‘چھبی دی چنیاں میں مل مل دھوندی آں’، ‘ماہی گیا پردیس میں چھم چھم روندی ہاں’ ، ‘تیری کنک دی راکھی’، ‘بھاویں بول بھاویں نہ بول’، ‘کتیا کروں تیری روں’ تے ‘میری لگدی کسے نہ ویکھی’ اس ویلے بڑا مقبول ہویا سی۔ اوہناں ولوں دل ٹمبویں آواز وچ گائی ‘ہیر’ اج وی لوکاں نوں یاد اے۔ اس ویلے اوہناں دے گیت کنکاں دیاں فصلاں پکیاں نے، آیا ہے بلاوہ مجھے دربار نبی سے وغیرہ بہت پسند کیتے گئے۔
ہندی گیت
شمشاد بیگم نے ہندی فلماں وچ کئیاں ہی سدابہار گیت گائے، جنہاں وچ کہیں پے نگاہیں کہیں پے نشانہ’، ‘میرے پیا گئے رنگون’، ‘کبھی آر کبھی پار’ اتے کجرا محبت والا’ مکھ ہن، جس توں پچھلے دنیں گزرے اداکار پران نے اپنی اداکاری دا آغاز کیتا سی۔ ریڈیو تے گائے گیتاں وچوں اک بار پھر کہو ذرا بہت مشہور ہویا۔
ہور بولی وچ گیت
اوہناں بنگالی، مراٹھی، گجراتی تے تامل فلماں نوں وی اپنی خوبصورت آواز نال شنگاریا۔
اعزاز
2009 وچ پدم بھوشن ایوارڈ
موت
23 اپریل 2013 نوں اسدی 94 سال دی عمر چ موت ہو گئی ۔
رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم
رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ اک میوزیم اے۔
چک 27 ڈی
چک 27 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
شتو میلانڈیس
بارلے جوڑ
Château des Milandes
تحصیل کوچ بہار صدر
تحصیل کوچ بہار صدر بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع کوچ بہار دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ کوچ بہار شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع کوچ بہار چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ضلع سنگلی
ضلع سنگلی پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
ماپنگبوی نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی افریقہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
شتو فوئکس
شتو فوئکس فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے اریگ وچ اک شتو اے۔
ماراکیلے نیشنل پارک
بونٹبوک نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
1987 دکھنی ایشیائی کھیڈاں
1987 دکھنی ایشیائی کھیڈاں بھارت دے میٹرو شہر کولکاتہ وکھے 1987 'چ ہوئیا۔ ایہہ کولکاتہ 'چ ہن تکّ دے سبھ توں وڈا کھیڈا میلہ سی۔ ایہناں کھیڈ مقابلے نوں بھارت نے پہلی وار منعقد کیتا گیا۔ ایہناں کھیڈاں وچّ ستّ دیساں دے کھڈاریاں نے حصہ لیا۔
حوالے
گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں گٹھ:ایشیا دیاں کھیڈاں
سارا برنہارٹ
سارا برنہارٹ اک فرانسیسی تھیٹر تے فلمی ایکٹرس سی تے اونوں جگ دی سب توں مشہور ایکٹرس منیا گیا اے۔
اوہ 23 اکتوبر 1844 نوں پیرس، فرانس چ جمی سی۔ اودی ماں اک غریب زنانی سی۔ اوہ نکی سی تے اونے سوچیا کے اوہ اک پادری بن جاۓ پر اودی ماں دے عاشق نے اونوں 13 وریاں دی ہون تے ایکٹنگ سکول چ پا دتا۔ اوتھے اونے ایکٹنگ سکھی۔ 1862 چ اونے تھیٹر چ کم کرنا دا مڈ رکھیا۔ 1865 چ اونے اک شزادے نال ویاہ کر لیا تے اودا اک بچہ ہویا۔ 1868 چ اوہ اک ڈرامے چ مشہور ہو گئی۔ اوہ کفن چ سوندی سی تا کے اونوں دکھ دی سمج آسکے۔ اوہ 26 مارچ 1923 نوں مر گئی۔
ہور پڑھو
وکیپیڈیا دے ہزار چائیدے آرٹیکل
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 28 ڈی
چک 28 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
موکالا نیشنل پارک
موکالا نیشنل پارک دکھنی افریقہ دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:دکھنی افریقہ دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
شتو میرابت
شتو میرابت فرانس دے صوبے وشکارلا پیرینیز دے ضلعے اریگ وچ اک شتو اے۔
ضلع ستارا
ضلع ستارا پعارت دے صوبے مہاراشٹر دا اک ضلع اے۔
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
رامن میگ سیسے انعام وصول کنندگان
ذیل وچ رامن میگ سیسے انعام وصول کنندگان د‏‏ی جزوی فہرست ا‏‏ے۔ مکمل فہرست دے لئی سب تو‏ں تھلے بیرونی رواط ویکھو۔ جدول دے حساب تو‏ں بلحاظ موضوع وصول کنندگان نو‏‏ں تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ GS سرکاری خدمات
PS خدمت عامہ
CL معاشرے د‏‏ی رہنمائی
JLCCA صحافت ادب تے تخلیقی مواصلا‏تی فن
PIU امن تے بین الاقوامی فہم
EL ہنگامی رہنمائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان گٹھ:انعام
اوستالبکریس
اوستالبکریس جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے گٹھ:بادنورتمبرگ
تحصیل دنہاٹا
تحصیل دنہاٹا بھارت دی ریاست لہندا بنگال دے ضلع کوچ بہار دی اک تصیل اے ۔ اس تحصیل دا راجگڑھ دنہاٹا شہر اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ تصیل [[ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ ضلع کوچ بہار چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دیاں تحصیلاں گٹھ:لہندا بنگال
ضلع سندھودرگ
گٹھ:مہاراشٹر دے ضلعے
پیلیکان
پیلیکان پانی دا اک وڈا پنچھی اے۔ ایدی وڈی چنج ہوندی اے جیدے تھلے اک وڈی تھیلی شکار پھڑن تے پانی کڈن لئی بنی ہوندی اے۔ اے جگ دیاں گرم تھاواں تے پانی دے نیڑے وسدا اے۔ پیلیکان دیاں 8 دے نیڑے ونڈاں نیں۔
جنرل سبیگ سنگھ
میجر جنرل سبیگ سنگھ ایئیسویئیم اتے پیویئیسئیم (1925–1984)، اک بھارتی فوج دے اہلکار سن جو بنگلہ دیش مکتی جنگ ویلے مکتی باہنی ولنٹیئراں دی سکھلائی لئی اپنی سیوا لئی جانیا جاندا اے۔ سنگھ دا جم کھیالا پنڈ (پہلے کھیالا نند سنگھھ والا دے طور تے جانیا جاندا سی)، جوامرتسر-چوگاواں سڑک توں لگپگ نوں میل (14 کلومیٹر) دور اے، وچ ہویا سی۔ اوہ سردار بھگوان سنگھ اتے پریتم کور دا سبھ توں وڈا پتر سی اتے اس دے تن بھرا اتے اک بھین سی۔ اس نوں سیکنڈری سکھیا حاصل کرن لئی، خالصہ کالج، امرتسر، اتے بعد وچ سرکاری کالجلاہور اچّ سکھیا دے لئی بھیجیا گیا۔
سبیگ سنگھ بھارتی فوج دا اک جنرل سی جسنے چڑھدے پاکستان (ہن بنگلہ دیش) گڑبڑ کرن لئی مکتی باہنی ناں دی بنگالیاں اک دہشت گرد تنظیم قایم کیتی تے ۔ فوج توں رٹائرمنٹ مگروں ایہہ خالصتان دی تحریک نال رلیا تے سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالا دا ساتھی بنیا تے 1984 چ اندرا گاندھی ولوں ہرمندر صاحب اتے آپریشن بیلوسٹار ناں دے حملے چ سکھ گوریلےآں دی اگوائی کردا ہویا ماریا گیا ۔
جم تے پچھوکڑ
جنرل سبیگ سنگھ کھیالا پنڈ دے رہن والے سی جو کہ چگاواں روڈ توں نوں میل دی دوری اتے اے۔ جنرل سبیگ سنگھ پیؤ بھگوان سنگھ اتے ماں پریتم کور دا سبھ توں وڈا پتر سی۔ اسدے تن بھرا اتے دو بھیناں سن۔ پروار دا تعلق بھائی مہتاب سنگھ جو کہ سکھ قوم دے مہان جرنیل سن اتے جناں نے 1740 وچ بھائی سکھا سنگھ سمیت ہرمندر صاحب دی بے ادبی کرن والے مسے رنگڑ دا سر وڈھیا سی نال جڑدا سی۔ جنرل سبیگ سنگھ دا پروار پنڈ وچ کھاندا-پیندا دھنی پروار سی جو سو کلے(بیگھے) زمین دا مالک سی۔ پنڈ کھیالا دا پہلاں نہ کھیالا نند سنگھ وجدا سی اتے سر۔ نند سنگھ، سر۔ سبیگ سنگھ دا پڑدادا سی۔ سر۔ سبیگ سنگھ دی ماں سکھ دھرم نوں پوری طرحاں سمرپت سی اتے اپنے بچیاں اتے پوتے-پوتیاں نوں ہمیشاں بھائی صاحب سنگھ جی دے وارث ہون بارے یاد کروادیاں اناں نوں پروار دے ناں نوں ہمیشاں روشن کرن دی پریرنا دندی رہندی سی۔ اناں دے پیؤ سر۔ بھگوان سنگھ پنڈ دے نمبردار سن اتے پنڈ دے لوکاں دیاں مشکلاں حل کرن وچ ایہہ ہمیشاں مصروف رہندے سن۔ اسے کرکے پنڈ دے لوک اگوائی اتے صلاحَ لئی ہمیشہ اناں ول ویکھدے سن۔ سبیگ سنگھ بچپن توں ہی اک عام بچے نالوں زیادہ بدھی مان اتے چست سی۔ اوہ بچپن وچ ہی انٹیکجوئل طور اتے انے چیتن سن کہ پنڈ دے کئی خاص سبھاء والے بندیاں بارے کویتاواں جوڑ لیندے سی۔ اسدا اتہاس اتے ساہت ول خاص جھکاء سی اتے اناں دے استاد اناں دی اس انٹیکجوئل اہلیت دے خاص طور اتے قایل سن۔ اسدے استاداں نے سبیگ سنگھ دے ماں پیؤ نوں اناں نوں کسے وڈے سکول جاں ودیک ادارہ وچ بھیجن دی صلاحَ دتی۔ سبیگ سنگھ نوں سکیڈنری سکھیا لئی لائلپور خالصہ کالج امرتسر اتے اچ تعلیم لئی سرکاری کالج لاہور بھیجیا گیا۔ اوہ فٹ بال، ہاکی اتے ایتھلیٹکس دا بیہترین کھڈاری سی۔ اٹھاراں سالاں دی عمر وچ اس سو میٹر دوڑ دے بھارتی ریکارڈ نوں توڑیا سی اتے نال ہی ضلع بورڈ چھال مارن دے ریکارڈ نوں وی توڑیا سی۔ اوہ بیہترین کھڈاری سی پر اسنے کھیڈاں نوں اپنا کتہ نہ بنا کے فوج نوں چنیا۔ اوہ پڑائی وچ وی ہشیار سی اتے 1940 وچ لاہور کالج وچ بھارتی فوج وچ بھرتی کرن آئی ٹیم ولوں چنے گئے اکو-اک طالب علم سی۔ اس نوں دوجی پنجاب رجمینٹ وچ سیتالاب لیفٹینینٹ وجوں لیا گیا۔ کجھ دناں وچ ہی رجمینٹ جاپان دے خلاف لڑن لئی برما روانہ ہو گئی۔۔
بھارتی فوج
1942 وچ، اہلکاراں دی چون لئی لاہور کالج آئی ٹیم نے سنگھ نوں بھارتی فوج دے اہلکار کاڈر وچ بھرتی کر لیا۔ انڈین ملٹری اکیڈمی وچ سکھلائی دے بعد اسنوں گڑھوال رائیفلزوچ سیکنڈ لیفٹینینٹ دے طور تے کمیشن دے دتا گیا۔ کجھ دناں دے اندر ہی رجمینٹ برما بھیج دتی گئی اتے سنگھ جاپانیاں خلاف چل رہی جنگ وچ شامل ہو گیا۔ 1945 وچ جد جنگ بند ہوئی، اوہ اپنے یونٹ سمیت ملایا وچ سی۔ ونڈدے بعد، جدوں رجمینٹاں دا پنرگٹھن ہویا، اوہ پیراشوٹ برگیڈ وچ پیراٹروپر دے طور تے شامل ہو گیا۔ اس نوں پہلی پیرا (خاص فورس) بٹالیئن پیراشوٹ رجمینٹ وچ لایا گیا، جس وچ اوہ 1959 تک رہا۔ اس نے 3/11 گورکھا رائیفلز نوں کمانڈ کیتا۔
ہندستان دی ونڈ توں بعد جدوں رجمینٹ دا مڑ تنظیم کیتا گیا تاں اوہ پیراسوٹ برگیڈ وچ پیرا ٹروپر وجوں شامل ہوئے۔ 1959 تک اوہ اس بٹالیئن وچ راے۔ جنرل سبیگ سنگھ سبھاء وجوں پڑاکو انسان سی اتے اناں نے ہریک فوجی کاروائی بارے ڈونگھی کھوج-بین کیتی سی اتے ہریک فوجی جنرل دی جیونی پڑی سی۔ اتہاس وچ اناں دی خاص دلچسپی سی۔ اوہ پنجابی، فارسی، اردو، گورکھی، انگریزی اتے ہندی بولیاں چنگی طرحاں بول لیندا سی۔ دیہرادون وکھے فوجی اکیڈمی وچ استاد وی راے اتے ہور کئی عہدیاں اپر وی سیوا نبھائی۔ فوج وچ اوہ اک نڈر افسر وجوں مشہور ہو گئے جو کہ کسے وی طرحاں دی ماڑی حرکت نوں برداشت نہیں کردا سی۔ اس دے اس سدھے سبھاء کارن جاں تاں لوک اس نوں پسند کردے سی اتے جاں اناں توں ڈردے سی۔ بھارت ولوں لڑی گئی ہریک جنگ وچ اس حصہ لیا۔ فوجی کاروائیاں اتے فوجی سائنس دی اناں دی زبردست جانکاری کارن اناں نوں برگیڈ میزر بنایا گیا۔ 1965 دی بھارت پاک جنگ دوران اوہ جموں اتے کشمیر وچ تینات سی اتے گورکھا رائیفل دا کمانڈر سی تاں اس دی ماں ولوں بھیجی ٹیلیگرام جو کہ اس دے پیؤ جی دے مرن بارے سی، بارے اپنے کسے وی سہیوگی نوں نہ دسیا۔ جدوں فوجی کاروائیاں ختم ہوئیاں تاں ہی اناں چھٹی لئی عرضی دتی۔ اناں دی ماں نے اس نوں پیؤ دیاں آخری رسماں وچ شامل نہ ہون بارے کدے وی نہ پچھیا ۔ ہر کوئی جاندا سی کہ دیس دیاں حداں دی راکھی کرناں اس لئی مکھ کرتوّ سی۔ 1965 توں بعد سبیگ سنگھ نوں کرنل بنا دتا گیا اس نوں ناگالینڈ وچ ناگا کھاڑکوآں دیاں کاروائیاں دباؤن دی ذمہ واری دتی گئی۔ اس دی کمانڈ ہیٹھ اٹھویں پہاڑی ڈویزن دے پنجاہ جوان سن۔ اتھے اس اگوائی اتے نڈر پینتڑیبازی دی اپنی کلا دی ورتوں کرکے سفلتا نال حالات نوں قابو کیتا۔
مکتی باہنی
1971 وچ پوربی پاکستان (ہن بنگلہ دیش) وچ سیاسی گڑبڑ شروع ہو گئی اتے بنگالی لوکاں نے پاکستان توں اڈّ ہون دیاں اچھاواں ظاہر کرنیاں شروع کر دتیاں۔ یحیی خان سرکار نے بنگالیاں اتے ظلم کرنے شروع کیتے تاں بنگالی بھارت وچ داخل ہونے شروع ہو گئے۔ 1971 وچ ہی بھارت سرکار نے پوربی پاکستان وچ چل راے آزادی جدوجہد وچ لکویں طور اتے شامل ہون دا فیصلہ کر لیا۔ بھارتی فوج دے مکھی مانک شاہ نے خاص طور اتے اس کم لئی سبیگ سنگھ نوں چنیا۔ اس دی کمانڈ ہیٹھ پاکستان فوج وچوں بھجے بنگالی افسراں نوں لگایا گیا۔ جنوری 1971 توں اکتوبر 1971 تک آزادی کاروائیاں اینا زور پھڑ گئیاں کہ پوربی بنگال وچ پاکستانی فوجاں دی ٹاکرا کرن دی اچھا لگبھگ ختم ہو گئی۔ بھارت سرکار دنیا وچ ظاہر نہیں ہون دینا چاہندی سی کہ بھارت بنگالی آزادی پسنداں دی اگوائی اتے ٹریننگ دا پربندھ کر رہی اے۔ سبیگ سنگھ اناں لکویاں کاروائیاں وچ اناں زیادہ لپت سی کہ پنج مہینے تک اس دے پروار نوں اناں دی کوئی اگھ-سگھ نہیں سی ملی۔ اپریل 1970 وچ اس دی نینویں نوں اس دا اک خط ملیا جو کہ بیگ دے ناں ہیٹھ سی اتے جو بھارتی سرکار ولوں لکویں جنگ وچ شامل ہون نوں لکاؤن دے پینتڑے دی اہمیت نوں واضع کردا سی۔ اس دی بیوی اتے پروار حیران سن کہ کی ہو رہا اے کیونکہ خط وچ صرف اناں ہی لکھیا سی کہ فکر نہیں کرنا، اوہ ٹھیک ہن۔ نومبر 1971 وچ مکتی باہنی نے جدوں ڈھاکے ول مارچ کیتا تاں ایہہ بناں کسے خلاف توں راجگڑھ اتے قابض ہو گئی۔ لگبھگ اک لکھ پاکستانی فوجاں نے سمیت جنرل سٹاف دے آتم سمرپن کر دتا جس دے سٹے وجوں بنگلا دیش ہوند وچ آیا۔ اس سفلتا دا سہرا سبیگ سنگھ دے سر سی کیونکہ اس بنگالی نوجواناں نوں مات زمین لئی لڑن لئی سکھئت کرن وچ دن-رات اک کیتا سی۔ مکتی-باہنی دی طاقت نوں درساؤن لئی پنج تارہ ہوٹلاں اتے چٹاگانگ بندرگاہ اتے کھڑے جہازاں نوں نشانہ بنایا گیا۔ یدھنیتک پدھر اتے اہم پل اڈا دتے گئے، فیکٹریاں بند کروا دتیاں گئیاں اتے معیشت دا لکّ توڑ دتا گیا۔ جدوں اصل کاروائی شروع کیتی گئی تاں بھارتی فوج لئی ایہہ سوکھی جہی کاروائی ہی سی۔ بھارت سرکار نے سبیگ سنگھ نوں میجر جنرل دا عہدہ دے کے اس اتے اس نوں پرم وششٹ سیوا میڈل دے کے اناں ولوں نبھائیاں سنوجواناں نوں مانتا حاصل کیتی۔
جنرل کمانڈ افسر
1973 وچ جدوں اوہ مدھیا پردیش، بہار، اوڑیسہ دے جنرل کمانڈ افسر دے عہدے اپر تینات سن تاں سرکار ولوں اناں نوں جےَ روشنی نرائن نوں گرفتار کرن لئی کیہا گیا تاں اناں انکار کر دتا۔ کانگرس سرکار ولوں اس کارن اناں خلاف سی۔بی۔آئی۔ پچھ-پڑتال شروع کیتی گئی۔ کجھ سینئر فوجی افسراں ولوں اناں خلاف ساڑے دی بھاونا اتے بھارتی سرکار دی کسے وی سکھ فوجی افسر نوں جنرل دے عہدے تک نہ پہنچن دین دی پالیسی کارن اناں نوں ترقی نہ دتی گئی۔ جدوں اناں نوں کماؤں رجمینٹ وچ بھیجیا گیا تاں اناں دی نظر وچ آیا کہ کماؤں ملٹری فارم دے کمانڈر ولوں فوج مکھی جنرل ریناں دی بیٹی دے ویاہ دوران اک وڈی راشی دتی گئی سی۔۔ اس کاروائی دے کارن اناں دی بدلی کر دتی گئی اتے اناں خلاف جانچ شروع کر دتی گئی۔ اناں دی بدلی توں بعد اناں خلاف اک سال تک کھوج پڑتال چلدی رہی اتے اناں اتے جبلپور وچ سیوا دوران 2500 روپئے دے ملّ دی شیلڈ تحفے وجوں لین دا الزام لگایا گیا جدکہ فوج وچ اجیاے توہپھے دین دی پرمپرا موجود سی۔ سبیگ سنگھ دے کیس وچ ایہہ پرمپرا جرم بن گئی۔ کجھ ہور نگنے جاے الزام جویں سرکاری گھریلو زمین نوں پیداواری فائدے لئی ورتن اتے فوجی ہیڈ کواٹر کنٹین وچوں خریدیاں وستاں نوں ویچن دی آگیا دین وغیرہ لگائے گئے بھاویں کہ اجیاے کم 1972 وچ اناں ولوں کمانڈ سامبھن توں پہلاں دے چل راے سن۔ بھارتی سرکار اتے فوج مکھی دا کھوری پنا ادوں ہور واضع طور اُتے ساہمنے آیا جدوں مکتی واہنی دے ہیرو، پرم وششٹ اتے اتی وششٹ سیوا میڈلاں نال نواجے گئے، بھارتی فوج ولوں ہریک فوجی کاروائی وچ اہم رول نبھاؤن والے افسر جس نے کدے وی سیوا توں ودھ کے بیوی اتے بچیاں ول دھیان نہیں دتا نوں اپریل 30، 1976 (سیوا مکتی توں اک دن پہلاں) فوج وچوں برخاست کر دتا گیا۔ اس طرحاں دا گھٹیا وہار اس بہادر سپاہی، سرمور جرنیل، آگوُ نال کیتا گیا اتے 1984 اتے ساکہ نیلا تارہ توں بعد بھارتی فوج ولوں اس نوں اس کرکے 'اسنتشٹ' اتے 'رسیا ہویا' آکھ کے بدنام کرن دی کوشش کیتی گئی کیونکہ اوہ اپنی قوم دا وفادار سی اتے اپنے اتے ہرمندر صاحب دی شان اتے مان لئی لڑیا سی۔
پنتھ دا سپاہی
جنرل سبیگ سنگھ نوں فوج وچ ہندیاں ہی اس گل دا احساس ہو چکا سی کہ بھارت دی ہندو سرکار پنجاب وچ سکھ آزادی کدے وی برداشت نہیں کریگی۔ اوہ اس گلوں وی چیتن سن کہ بھارتی ہندو سرکار ولوں سکھاں دیاں ترقیاں روکن اتے بھیدبھاو سکھاں نوں فوج وچوں باہر کڈھن دی پالیسی دا سٹہ اے۔ فوج وچوں سکھاں دی گنتی گھٹ کرن، وڈے ادیوگاں نوں پنجاب وچ نہ لگاؤن، سکھ کسانی ولوں کنک اتے دوجیاں فصلاں دے مل نردھارت کرن اتے کنٹرول دی پالیسی اناں ولوں کیتی جاندی محنت دا پورا فائدہ نہ لین دین دی پالیسی سی۔ پنجاب دیاں ندیاں دے پانی دی ونڈ وچ پنجاب دے بندے حصے اتے اختیار نوں ردّ کرنا سکھ دے بہتر ادھیکاراں نوں ختم کرن دی سازش دا حصہ سی۔ اس ویلے بھارت سرکار دا ایہہ پرچار کہ سکھ سمپردائک ہن اتے اناں دیاں منگاں پنجاب نوں غریب بنا دینگیاں وغیرہ سکھاں نوں بدنام کرن دی چال سی۔ اناں ولوں سوے-شاشن دی منگ نوں گداری کیہا گیا اتے ہندو پریس نے سکھ منگ نوں بھارتی راج توں وکھ ہون دیاں سکھ اچھاواں وجوں پرچاریا گیا چارے پاسے توں گھرے ہوئے سکھاں کول اپنے دکھاں نوں آواز دین توں سوا کوئی رستہ نہیں سی، اوہ پوری طرحاں متحد نہیں سن اتے نہ ہی اناں کول کوئی اپنی اخباراں جاں ہور کمیونیکیشن زریعہ سن جناں راہیں اوہ قومانتری پدھر اتے لوکاں دا دھیان اپنے ول کھچّ سکدے۔ بھارت سرکار نوں اناں کمزوریاں دا پوری طرحاں پتہ سی اتے اس نے اناں حالتاں دا سکھاں نوں ہور کمزور اتے ماتحت کرن لئی کیتا۔ اکالی پارٹی نوں ان پڑھاں، تاکتہیناں اتے تیجہیناں دی پارٹی وجوں پرچاریا گیا سی۔۔ دوجے پاسے اکالی وی سابقہ سرکاری ادھیکاریاں دی وفاداری نوں شکّ دی نگاہ نال دیکھدے سن۔ ہندو سرکار اس طرحاں دیاں حالاتاں توں بے حدّ خوش سی اتے اناں کمزوریاں دا استحصال کر رہی سی۔ فوج اتے سول پرشاشن توں ریٹائرڈ ہوئے سکھ، سکھ سیاسی پارٹی نالوں کانگرس وچ جانا ودھ پسند کردے سن۔
اکالی دل چ شمولیت
1977 وچ جنرل سبیگ سنگھ نے اکالی دل وچ شامل ہون دا فیصلہ کیتا کیونکہ اناں مطابق ایہی پارٹی سکھاں دے ہلاں لئی لڑدی رہی سی۔ اوہ سردار گرچرن سنگھ ٹوہڑا نوں ملے اتے پنتھ لئی اپنیاں سنوجواناں پیش کیتیاں۔ شروع وچ جتھیدار ٹوہڑا نے اناں فی ہچکچاہٹ وکھائی پر بعد وچ اناں دی گمبھیرتا نوں ویکھدے ہوئے سابقہ فوجیاں اتے بدھیجیویاں دیاں سنوجواناں لین لئی اناں توں صلاحَ لینی شروع کر دتی۔ بھارت سرکار نے جنرل سبیگ سنگھ ولوں اکالی دل وچ شامل ہون دے فیصلے نوں گمبھیرتا نال لیا اتے اناں نوں اکالی دل توں وکھ ہون اتے اس طرحاں نہ کرن اتے خطرناک نتیجے بھگتن لئی تیار رہن دے سنیاے دتے گئے۔ پر جنرل سبیگ سنگھ ولوں کیتا فیصلے اٹلّ سن اتے اوہ اپنے فیصلے اتے قایم راے۔ اناں دے بھرا جو کہ باجپور (اتر پردیش) وچ اک اگھے کسان اتے راجنیتیوان سن سرکار ولوں جنرل سبیگ سنگھ دے پروار اتے شروع کیتے گئے ظلم دے پہلے شکار بنے۔ پولیس اتے اک مقامی کانگرسی آگوُ ولوں تیار کیتی سازش دے سٹے وجوں اک براہمن آگوُ ولوں جنرل سبیگ سنگھ دے بھرا دا قتل کر دتا۔ اسے آگوُ ولوں ترائی کھیتر وچ رہن والے سکھاں نوں دھمکایا جاندا رہا۔ چھوٹے بھرا دا قتل جنرل سبیگ سنگھ لئی ڈونگھا صدمہ سی پر ایہہ وی اناں دے فیصلے نوں کمزور نہ کر سکیا۔ جنرل اتے اناں دے پروار نوں سی۔بی۔آئی۔ کھوج-پڑتال وچ پھسا کے 1983 تک لگاتار کھپانی خوار کیتا جاندا رہا۔ انت وچ ایہہ کیس جنرل دے حق وچ گیا اتے اوہ باعزت بری ہوئے۔ اس متعلق اناں اپنے پتر نوں کیہا "سی۔بی۔آئی۔ دے اہلکار اپنی کمزوری بارے پوری طرحاں جانو سن اتے میری دکھّ خراب کرن دیاں ناکام کاروائیاں کارن اوہ شرمسار ہن۔" پنج سال تک اناں سرکار ولوں اناں نوں کھپانی کرن دیاں کاروائیاں نوں اس کر کے سہنا پیا کیونکہ اناں راجپالیسی وچ شامل ہون دا فیصلہ کیتا سی اتے جےَ روشنی نرائن دی لہر نوں کجھ سال پہلاں ظالم طریقے نال دباؤن توں انکار کر دتا سی۔
اکالی مورچہ
جنرل سبیگ سنگھ 1980 توں 1984 تک اکالی راجپالیسی وچ پوری طرحاں سرگرم راے۔ اناں نوں کئی وار گرفتار کیتا گیا اتے اناں جیل وچ کسے وی طرحاں دی خاص سہولت لین توں انکار کرکے لہر وچلے دوجے سکھاں دا آگوُ وجوں من جتیا۔ اوہ زمین اتے سوندے اتے اپنا کوٹ بزرگ اتے بیمار سکھاں نوں دے دندے۔ اناں دیاں جرورتا دا دھیان رکھدے اتے جیل ادھیکاریاں کول اناں بزرگ اتے کمزور سکھاں دا دھیان نہ رکھن کرکے اکثر روس ظاہر کردے۔ اناں اپنے ساتھیاں اتے دوجے آگوآں جویں روشنی سنگھ بادل، بلونت سنگھ، ایس۔ایس۔ ڈھینڈسا، وائس چانسلر ب۔س۔ سمندری وغیرہ دا من جت لیا۔ سارے اکالی آگوُ اناں دے کم اتے سمرپن'بھاونا دے قایل سن۔۔ اوہ پنجاب دے لوکاں وچ جلدی ہی حرمن پیارے ہو گئے اتے پنتھ دی سیوا وچ پوری طرحاں سمرپت ہو گئے۔ جیل توں باہر اناں زیادہتر سماں اپنے پنڈ کھیالا وچ اپنی ماں نال بتایا۔ اناں اپنے بڈھاپے دوران دیہرا دون وکھے گھر بنا کے سکھی جیون جیؤن دی سکیم دا تیاگ کر دتا۔ اس دی تینویں وی پنڈ آ گئی جتھے اناں اپنا زیادہ تر سماں بتایا۔ اناں دی بیوی نے وی اپنے گردے دی بیماری اتے دیہرا دون وچلے گھر ول بے دھیانی اتے دل دی بیماری دے باو جود پنڈ رہن نوں ترجیح دتی۔
سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالیاں دے ساتھی بننا
کئی آگوآں دی موجودگی دے باو جود 1982 وچ پنجاب آگوُ رہت ہو چکا سی۔ پنجاب دے لوک الجھے ہوئے سن۔۔ اس طرحاں دے حالات وچ اک ہور کرشمئی آگوُ ابھریا۔ ایہہ دمدمی ٹکسال دے سنت اتے آگوُ سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالا سن۔ اوہ نرچھلّ، سمرپت، بے غرض، سوارتھہین، اڈول، اٹل، کھرا، بے باک اتے بے جھجک آگوُ سی۔ اسدا اکو ہی ہتّ سی، سکھ قوم (خالصے) دا ہت۔ جدوں اوہ دھوکھادیہی والی کانگرسی راجپالیسی اتے حملہ کردے تاں اکثر شبداں دی چون وچ بے ترس ہو جاندے۔ اوہ بیباکی نال دسدے کہ کویں سکھاں دا استحصال ہو رہا اے اتے کویں اکالی اپنے داعویاں دے باو جود دھوکھے اتے توڑ-بھن دی راجپالیسی دے شکار بن جاندے راے ہن۔ جدوں اوہ طاقت وچ آؤندے سن تاں مرکزی سرکار نوں خوش کرن لئی سکھ ہتاں نوں وسار دندے سن۔ لوک اناں دے وڈی پدھر اتے پچھے لگ ترے۔ جلدی ہی اوہ سکھاں دے سرمور آگوُ وجوں ابھر گئے۔ اناں دی ودھدی حرمن-پیارتا اندرا سرکار لئی خطرے دی گھنٹی سی۔ جدوں جنرل سبیگ سنگھ سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے نوں ملے تاں قدرتی اوہ اس بے باک، صاف اتے بہادر انسان جو کہ کتھنی_کرنی دا سورا اتے قدرتی آگوُ سی ول کھچے گئے۔ جیوں_جیوں سماں بیتیا دوویں ہور نیڑے ہندے گئے۔
سکھ بدھجیویاں دی کانفرنس
1983 وچ جنرل سبیگ سنگھ اتے ہوراں نے نے سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالیاں اتے سردار گرچرن سنگھ ٹوہڑا نوں صلاحَ دتی کہ سکھ بدھیجیویاں دی سبھا بلائی جاوے اتے سرکار ولوں ہندو من جتن لئی سکھاں نوں بلی دے بکرے بنائے جان لئی خطرناک حالت پیدا کرن دی سرکاری کیتی بارے وچار وٹاندرا کیتا جاوے تاں کہ اس حالت دا مقابلہ کیتا جا سکے۔ جنرل سبیگ سنگھ نے مشہور سکھاں اتے سیوا-مکت فوجی سکھ افسراں نوں سدا پتر تیار کرکے بھیجن لئی دن رات اک کر دتا اتے انت اتے ایہہ میٹنگ نیپڑے چڑی اتے ساریاں نے اس موقعے اتے پنتھک ایکتا بنائی رکھن دی لوڑ اتے زور دتا۔ وڈی پدھر اتے سیوا-مکت سکھاں نے اس میٹنگ وچ شرکت کیتی جس نے سرکار نوں ہلا دتا۔ ایہہ عہد وی لیا گیا کہ لوڑ پین اتے سکھ کاز لئی جاناں وی قربان کر دتیاں جانگیاں۔ اک لیک واہ دتی گئی اتے جو اس نال سہمت سن اناں نوں اس لیک نوں ٹپن لئی کیہا گیا۔ جنرل سبیگ سنگھ نے رستہ وکھاؤن وچ اگوائی دتی۔ سماں بیتن اتے اتے سکھاں لئی اس طرحاں دے سڑدے حالتاں توں بچن لئی اکو راہ 'ایکتا' دا بچیا سی مگر سرکار اس طرحاں دیاں کاروائیاں نوں ختم کرن دی پالیسی اتے چل رہی سی کیونکہ سرکار نے پہلاں ہی سکھاں نوں سبق سکھاؤن دا من بنا لیا ہویا سی۔