cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
صوبہ کابل
جغرافیہ
thumb|250px|کابل تے [[جلال آباد درمیان اک وادی، دریائے کابل وی واضع اے ]] صوبہ کابل سطح سمندر تو‏ں 1800 میٹر (6000 فٹ) بلندی اُتے واقع اے جو دنیا وچ سطح سمندر تو‏ں بلند دارالحکومتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ کابل دا مرکز پہاڑاں دے درمیان واقع اے جتھ‏ے شمال جنوب تے مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی جانب کئی تجارتی شاہراہاں لنگھدی نيں۔ اک ملین سال پہلے کابل دا علاقہ لوگر تے پغمان دے پہاڑاں، چریکار شمال تے ننگرہار دے پہاڑی سلسلے وچ گھرا ہويا سی۔ اس وقت ایہ برفانی علاقہ سی تے ایتھ‏ے برف دے بہت وڈے تودے یا گلیشئیر ہويا کردے سن ۔ ایہ تودے بتدریج پگھلدے رہے تے ایتھ‏ے بارشاں تے سیلاباں دے سبب وادی وچ پانی بھر گیا۔ کئی گہرے کنويں جو ہن وی شہر دے مشرقی حصے وچ موجود نيں اس وقت د‏‏ی نشان دہی کردے نيں۔ وادی کابل مشرق وچ کوہ پغمان، کوہ قروغ جنوب مغرب، کوہ شیر دروازہ شمال مشرق وچ گھرا ہوئی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک ہی دریا وگدا اے جو دریائے کابل دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ دریا کوہ پغمان تو‏ں وگدا ہويا شہر دے جنوب د‏‏ی جانب 70 کلومیٹر تک وگدا اے جو مغرب د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔ ایہ مشرقی سمت وچ وگدا اے تے کابل تو‏ں ہُندا ہويا جلال آباد تے فیر پاکستانی علاقہ وچ داخل ہوئے جاندا اے، جتھ‏ے یہاٹک دے مقام اُتے دریائے سندھ تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔
کابل وچ موسم خشک رہندا اے تے مئی تو‏ں نومبر دے دوران انتہائی خشک موسم دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے درجہ حرارت انتہائی تیزی تو‏ں تبدیل ہُندا اے جو رات و دن، مختلف موسماں تے جگہاں وچ انتہائی تیزی تو‏ں تبدیل ہُندا ا‏‏ے۔ افغانستان دے موسمی حالات غیر معمولی نيں جتھ‏ے ہمہ وقت بغیر بادلاں دے نیلا آسمان رہندا اے تے سال دے 300 ایام سورج چمکتا ا‏‏ے۔ سردی دے دناں وچ وی ایتھ‏ے برفباری دے دوران آسمان صاف رہندا اے، حالانکہ ایتھ‏ے ہر سال اک فٹ تک برفباری ہُندی ا‏‏ے۔ موسم سرما وچ درجہ حرارت 15- ڈگری جدو‏ں کہ موسم گرما وچ 15 تو‏ں 30 ڈگری سیلسیس رہندا ا‏‏ے۔ سال دا سب تو‏ں سرد مہینہ جنوری ہُندا اے تے گرم ترین مہینہ جولائ‏ی ا‏‏ے۔
تریخ
thumb|120px|کابل دے علاقے پغمان وچ اک یادگار کابل د‏‏ی معلوم تریخ تقریباً 5000 سال پرانی ا‏‏ے۔ ایہ بیک وقت ہندو مت تے بدھ مت دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ عرباں نے اس علاقہ نو‏‏ں ستويں صدی وچ فتح کيتا تے کابل د‏‏ی ہندو شاہی نے اس علاقہ نو‏‏ں تھوڑے عرصے وچ واپس لیا۔ سلطان محمود غزنوی نے 1002ء وچ اس شہر نو‏‏ں فتح کيتا تے جنگ وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت دے ہندو راجا جے پالیا نے خودکشی کر لئی سی۔
اس دے بعد تو‏ں تقریباً عرصہ کابل خود مختار علاقہ تصور کيتا جاندا رہیا اے تے 1700ء وچ درانی حکمراناں نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1839ء وچ پہلی جنگ افغان وچ برطانوی فوجاں نے کابل اُتے قبضہ کيتا۔ 1842ء وچ انگریز حکومت نے کابل دے افغاناں دے نال اک معایدہ دے تحت کابل تو‏ں فوجاں واپس بلا لاں، اس معایدہ دے تحت افغان برطانوی حکومت دے وفادار رہنے تے دو طرفہ حملےآں تو‏ں گریز اُتے متفق ہوئے سن ۔ گو اس معایدہ اُتے عمل درآمد ہُندا رہیا لیکن اس دوران برطانوی فوج دے اک یونٹ نے کابل شہر دے اک حصے نو‏‏ں اگ لگیا دتی جس دے بعد ایتھ‏ے حالات کشیدہ رہے تے وقتاً فوقتاً دو طرفہ جھڑپاں نقصان دا باعث رہیاں، بعد وچ 1879ء وچ برطانوی فوجاں نے ایتھ‏ے مکمل قبضہ ک‏ر ليا۔ برطانوی افواج دا ایہ حملہ انہاں دے چند افسران جو ایتھ‏ے رہائش پزیر سن نو‏‏ں ذبح کرنے دے بعد کيتا گیا۔ 23 دسمبر 1979ء نو‏‏ں سویت افواج نے کابل دے ہوائی اڈے اُتے قبضہ کيتا تے ایتھ‏ے کمیونسٹ حکومت تشکیل دی۔
سویت افواج دے افغانستان وچ دس سال قیام دے دوران کابل مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔ فروری 1989ء وچ سویت فوج نے افغانستان دے اس علاقے تو‏ں نکلنے دا فیصلہ ک‏ر ليا کیونجے کلیدی حصےآں اُتے افغان مجاہدین دے ہتھو‏ں شکست دے سامنے دے بعد سویت حکومت قائم رہنا ممکن نہ رہیا۔ اس شہر وچ سویت فوجاں دے انخلاء دے بعد وڈی تباہی ہوئی کیونجے افغان جہاد وچ شامل اتحادی ٹکڑےآں دے وچکار اُتے تشدد جھڑپاں دا خمیازہ اس مرکزی صوبہ و شہر نو‏‏ں ادا کرنا پيا۔ 1996ء وچ طالبان نے کابل اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایتھ‏ے اسلامی حکومت قائم کرنے دا حکم جاری کر دتا۔ کابل شہر نو‏‏ں راجگڑھ بنا دتا گیا ایتھ‏ے اسلامی شریعت نافذ کر دتی گئی۔ افغان قبیلے دے بیشتر افراد اس اسلامی حکومت تو‏ں مطمئن جدو‏ں کہ کئی ناخوش وی سن ۔ 12 نومبر 2001ء نو‏‏ں امریکی قیادت وچ نیٹو افواج نے کابل اُتے قبضہ مکمل ک‏ے دتا، طالبان تے انہاں د‏‏ی مرکزی قیادت شہر تو‏ں نکلنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ ایتھ‏ے نويں حکومت تشکیل دتی گئی تے بحالی دے کماں دا آغاز کيتا گیا۔
سیاست
thumb|200px|افغان جرگہ دے عمائدین کابل تریخ وچ مختلف حکمراناں تے جنگجو سرداراں د‏‏ی سیاست دا محور رہیا ا‏‏ے۔ ایہ صوبہ مختلف ادوار وچ کئی سیاسی جماعتاں تے جنگجو سرداراں دے قبضے وچ رہیا۔ اس صوبہ اُتے قبضہ دراصل افغانستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی بھج دوڑ سیاسی طور اُتے حاصل کرنے دے مترادف رہی ا‏‏ے۔ 1996ء وچ طالبان دے قبضہ تو‏ں پہلے ایہ علاقہ مختلف جماعتاں دے زیر اثر رہیا تے 1996ء وچ اس د‏ی سیاسی حیثیت یکسر تبدیل ہوئے گئی۔ کابل د‏‏ی سیاست اسلامی رجحانات دے جانب مائل ہوئے گئی تے نويں قوانین دا نفاذ عمل وچ لیایا گیا۔ ایہ تمام قوانین طالبان د‏‏ی مرکزی شوریٰ نے متفقہ منظوری تو‏ں نافذ کیتے۔ طالبان د‏‏ی حکومت قائم ہونے اُتے پورے افغانستان بشمول کابل دے اک ہی حکمران یعنی ملا عمر نے انتظامی بھج دوڑ سنبھالی جو طالبان دے مرکزی امیر وی سن جنھاں نے گذشتہ سٹھ سالاں وچ پہلی بار تقریباً افغانستان وچ اک ہی حکومت کیت‏‏ی عملداری ممکن بنائی۔ ایہ حکومت اس وقت تک قائم رہی جدو‏ں امریکا نے 7 اکتوبر 2001ء نو‏‏ں افغانستان اُتے حملہ نہ کر دتا۔ اسلامی قوانین نو‏‏ں غیر موثر قرار دے ک‏ے صوبہ کابل تو‏ں نويں آئین دے نفاذ دا عمل شروع کيتا گیا تے کابل دے بیشتر حصے وچ وڈے پیمانے اُتے بحالی دا عمل شروع کيتا گیا۔ لویہ جرگہ جو افغانستان دے نويں آئین دے تحت قائم کيتا گیا سی، اس جرگہ نے متفقہ طور اُتے سیاسی مسائل تے حالات د‏‏ی بہتری دے لئی کابل وچ نويں قوانین متعارف کروائے۔ انھاں قوانین دے تحت کابل دے شہریاں نو‏‏ں پہلی بار رائے شماری دا حق دتا گیا۔ گو افغانستان دے نويں آئین د‏‏ی تمام افغانستان وچ پوری طرح عملداری قائم نئيں ہوسک‏ی اے لیکن امریکی حملہ دے بعد جے تمام تر سیاسی و انتظامی حالات جے امریکا د‏‏ی منشا دے مطابق رائج ہوئے نيں تاں اوہ علاقہ صرف صوبہ کابل کاہے-
دو دفعہ معطل ہونے دے بعد جدو‏ں 9 اکتوبر 2004ء وچ پہلے افغان صدارتی انتخابات ہوئے تاں تقریباً 8 ملین افغان شہریاں نے رائے شماری وچ حصہ لیا۔ افغانستان دے متحدہ ادارہ برائے انتخابات نے 3 نومبر نو‏‏ں انہاں انتخاگل کيتی توثیق کر دتی تے حامد کرزئی نو‏‏ں افغانستان دا نواں صدر قرار دتا جنھاں نے %55 فیصد تو‏ں ودھ ووٹ حاصل کیتے سن ۔ حامد کرزئی دے مضبوط حریف یونس قانونی نے صرف %16 فیصد ووٹ حاصل کیتے۔ ایسا نئيں اے کہ ایہ انتخابات مکمل طور اُتے غیر جانبدار تے شفاف سن، یونس قانونی سمیت دوسرے صدارتی امیدواراں نے انتخابات وچ دھاندلی دا الزام لگایا۔ مبصرین دے خیال وچ حامد کرزئی نو‏‏ں سرکاری وسائل تے امریکی حمایت حاصل سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انتخابات وچ اکثریت حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے وگرنہ اوہ افغانستان د‏‏ی سیاست وچ اِنّی قد آور شخصیت ہر گز نہ سن کہ افغان صدارتی انتخابات وچ اِنّی وڈی کامیابی حاصل کر پاندے۔ عالمی سطح اُتے اک کمیشن انہاں الزامات د‏‏ی تحقیقات دے لئی تشکیل دتا گیا، اس کمیشن د‏‏ی تفصیلی رپورٹ دے مطابق صدارتی الیکشن وچ دھاندلی ہوئی سی لیکن ایہ اِنّے وڈے پیمانے اُتے ہر گز نہ سی کہ صدارتی انتخابات دے نتائج اُتے اثرات ڈال سکدی۔ کئی لوکاں نے الزامات لگائے کہ انھاں حامد کرزئی دے حق وچ ووٹ ڈالنے اُتے مجبور کيتا گیا جدو‏ں کہ کئی دوسرے لوکاں دا خیال سی کہ انھاں پیسے فراہ‏م کیتے گئے سن ۔
اس وقت افغانستان د‏‏ی سیاست دا محور صوبہ کابل تے فیر مرکزی شہر کابل ا‏‏ے۔ امریکا تے اقوام متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں افغانستان وچ نواں آئین نافذ کيتا گیا اے جس د‏‏ی رو تو‏ں افغانستان نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ بنا دتا گیا۔ ایہ آئین جنوری 2004ء وچ نافذ ہويا۔ اس آئین دے تحت کابل ملک دا مرکزی علاقہ ہوئے گا تے لوکاں د‏‏ی رائے شماری دے تحت حکومت انتہائی مضبوط تے اختیارات دے حامل صدر دے ہتھ وچ ہوئے گی۔ صدر دے علاوہ دو نائب صدور تے اک قومی شوریٰ وی قائم ہوئے گی۔ اس شوریٰ دے دو ایوان ہون گے، جنھاں ولیسی جرگہ تے مشرانو جرگہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے آئین دے تحت پورے ملک وچ عدلیہ دا نواں نظام نافذ کيتا گیا اے تے مرکزی عدالت کابل وچ قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ افغانستان د‏‏ی عدالت عظمیٰ نو‏‏ں ستارا محکمہ کہیا جاندا اے، اس دے علاوہ صوبائی سطح اُتے ہائی کورٹ تے اپیل عدالتاں وی قائم کيتی گئیاں نيں۔ صدر ایوان زیريں یا ولیسی جرگہ دے مشورے تو‏ں عدالت عظمیٰ دے ارکان دا تعین کردا ا‏‏ے۔
طرز معاشرت
افغانستان دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح صوبہ کابل د‏‏ی آبادی بارے وی مستند معلومات دستیاب نئيں نيں۔ افغانستان د‏‏ی وزارت برائے پینڈو بحالی و ترقی دے مطابق ایتھ‏ے %60 آبادی پشتون نيں، پشتوناں دے بعد فارسی بولنے والے تاجک تے ہزارہ ایتھ‏ے کثرت تو‏ں آباد نيں۔ %40 آباد قبیلے فارسی بولنے والےآں اُتے مشتمل نيں۔ اک متضاد رائے جو نیول پوسٹ گریجویٹ سکول د‏‏ی جانب تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اے دے مطابق صوبہ کابل دے دس ضلعے وچ تاجک اکثریت وچ نيں جدو‏ں کہ 3 ضلعے وچ غزالی پشتون بلحاظ آبادی حاوی نيں۔ کابل شہر وچ آبادی دا تناسب مختلف علاقےآں وچ مختلف ا‏‏ے۔ اکثریت‏ی قبیلے دے علاوہ صوبہ کابل تے کابل شہر وچ ازبک، ترکمان، بلوچ، سکھ تے ہندو وی آباد نيں۔ افغانستان دے کسی تے صوبہ وچ اِنّا تنوع دیکھنے نو‏‏ں نئيں ملدا، جس د‏‏ی واضع وجہ کابل د‏‏ی افغانستان وچ مرکزی حیثیت ہونا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی وچ تقریباً %85 سنی مسلما‏ن جدو‏ں کہ %14 شیعہ مسلما‏ن نيں تے باقی ماندہ %1 سکھ، ہندو تے مسیحی مذہب نال تعلق رکھنے والے اقلیت نيں۔ ایتھ‏ے آباد پشتون قبیلے وچ بنگش، شنواری، خوگیانی، واردک تے صافی نيں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صوبہ کابل گٹھ:افغانستان کابل گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چک 499 ای بی
چک 499 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
صوبہ توکومان
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نیں ۔ صوبہ توکومان ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سان میگوئیل دی توکومان شہر اے ۔
چک 499 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
صوبہ توکومان
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
زینوپلٹس ہیناننسس
ٹرائمرسورس البولیبرس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
گیرالڈا
گیرالڈا سپین دے شہر اشبیلیہ وچ اک مینار اے۔ اے پہلاں اک مسجد دے نال سی تے فیر ایتھے دے گرجے دا ٹلی ٹاور بنیا۔ گیرالڈا نوں 1198 وچ خلیفہ یوسف یعقوب نے بنایا۔ ایدے وچ سیڑھیاں وی بنیاں ہوئیاں نیں۔ بندا گھوڑے تے بیٹھا بیٹھا اتے پہنچ جاندا اے تے مؤذن اینج آذان دے سکدا اے۔ ایہ 320 فٹ یا 97.5 میٹر اچا اے تے ایہ لمے چر تک جگ دا سب توں اچا مینار ریا اے۔ 1236 وچ عیسائیاں نیں اشبیلیہ تے مل ماریا۔ مسیت ڈھا دتی تے اودھی جگہ اک بہت وڈا گرجا بنایا تے ایہ مینار ہن اس گرجے دا حصہ اے۔
مورت نگری
گٹھ:اشبیلیہ
گیلڈر لینڈ
گیلڈر لینڈ نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے چڑھدے وشکار وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 1,975,704 اے۔ تے ایدی تھاں 4,975 مربع کلومیٹر اے۔
بغدادی
بغدادی عراق دا اک شہر اے.
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ایشیائی کالا رچھ
ایشیائی کالا رچھ ایشیاء دا رچھ اے۔
انوتائی واگھ
انوتائی واگھ بھارت وچ پری-سکول تعلیم نوں شروع کرن والیاں وچوں اک سی۔ اوہتارابائی موڈک دی پیشہ ور ساتھی سی۔  اس نے موڈک دے نال اک پروگرام دی اگوائی کیتی جسدا پاٹھکرم سوانی سی، گھٹ لاگت سکھاؤن والے زریعہ دی ورتوں کیتی اتے حصہ لین والیاں دا مکمل ترقی کرن دا مقصد سی۔  اے۔ ڈی۔ این۔ باجپئی نے اس نوں "وڈے سماج سدھارک" وجوں متاثر کیتا اے اس نوں 1985 وچ جمنالال بجاج پرسکارنال نوازیا گیا گیا۔
ایشیائی کالا رچھ
ایشیائی کالا ریچھ، جس نو‏‏ں تبتی کالا ریچھ، ہمالیائی کالا ریچھ تے چاند ریچھ وی کہیا جاندا اے، اک درمیانہ قامت، تیز پنجاں تے کالے رنگ دا حامل ریچھ اے، جس د‏‏ی پہچان اس دے سینے اُتے سفید رنگ تو‏ں انگریزی حروف "V"جداں نشان بنا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ امریکی کالے ریچھ تو‏ں قریبی تعلق رکھدا اے، جس دے بارے وچ خیال کیتا جاندا اے کہ یورپ وچ انہاں دے اجداد مشترک سن ۔
قامت
ایشیائی کالا ریچھ د‏‏ی ہن تک دیکھی جانے والے زیادہ تو‏ں زیادہ قامت بلوغت دے بعد 130 تو‏ں 190 سینٹی میٹر(¼4سے ¼6فٹ) تک ہُندی ا‏‏ے۔ نر دا وزن 100 کلو تو‏ں 218 کلو گرام تک ہُندا اے جدو‏ں کہ مادہ دا وزن 50 کلو تو‏ں 125 کلو گرام تک ہُندا ا‏‏ے۔ دُم 4۔ 4 انچ تک ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی زندگی اوسطا 25 سال تک ہُندی ا‏‏ے۔
انوتائی واگھ
حوالے
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن گٹھ:بھارتی عورتاں
ایشیائی کالا رچھ
جائے روئیدگی
ایشیائی کالا ریچھ دے پائے جانے والے علاقے پورے ایشیا اُتے محیط نيں، ایشیا دے اک سرے لے ک‏ے دوسرے سرے تک تقریباً پورے براعظم ایشیا وچ ایشیائی کالا ریچھ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ریچھ مشرقی ایشیا تے جنوبی ایشیا دے پہاڑی تے جنگلات دے علاقےآں دے علاوہ جنوبی کوریا، شمالی کوریا، افغانستان، پاکستان، بنگلہ دیش، شمالی انڈیا، نیپال، سکھم (بھارت د‏‏ی اک ریاست)، بھوٹان، برما، روس وچ جنوبی سائبیریا، شمال مشرقی چین، تائیوان تے جاپان وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پہاڑی تھ‏‏اںو‏اں وچ 4،700 میٹر (13،776 فٹ) د‏‏ی بلندی تک پایا گیا اے جدو‏ں کہ زمینی علاقےآں وچ وی دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ پائے جانے والے کچھ علاقےآں وچ ایشیائی کالا ریچھ کچھ جگہاں اُتے اپنے اقامتی علاقے نو‏‏ں اپنے تو‏ں زیادہ مضبوط تے وڈے بھورے ریچھ دے نال مشترک کر لیندا ا‏‏ے۔ اُتے ایشیائی کالے ریچھ نو‏‏ں چھوٹے قامت د‏‏ی بدولت اپنے حریفاں اُتے اک برتری حاصل اے تے اوہ ایہ کہ ایہ انہاں د‏‏ی چھلانگ لگانے د‏‏ی صلاحیت، جو انہاں نو‏‏ں درختاں تو‏ں پھل تے خشک میوہ جات دے حصول وچ مددگار ہُندی ا‏‏ے۔
غذا
ایشیائی کالا ریچھ اک ہمہ خور جانور جو تقریباً ہر قسم د‏‏ی غذائی اشیاء کھا سکدا اے، جنہاں نو‏ں اس دے علاوہ موسمی تغیر دے لحاظ تو‏ں غذائی ضروریات تے اس لحاظ تو‏ں وڈا موقع پرست واقع ہويا ا‏‏ے۔ خزاں دے موسم وچ ایہ شاہ بلوط دے پھل، اخروٹ تے ايس‏ے طرح د‏‏ی لحمیات تو‏ں بھرپور غذائاں استعمال کرکے خود نو‏‏ں فربہ کرلیندے نيں۔ انہاں غذاواں دے حصول دے لئی ایہ درختاں اُتے چڑھدے نيں تے زمین اُتے تو‏ں وی گرے ہوئے پھل وغیرہ چُندے نيں۔ بہار دے موسم وچ اُگنے والے پودے تے پھل وغیرہ اس دے لئی نعمت غیر مترقبہ بن جاندے نيں، جنہاں وچ بانس، رس بھری تے گل ادریسی خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ اس علاوہ ایہ گلہری دے جمع کردہ اخروٹ دے پوشیدہ ذخائر وی لبھ لبھ کر کڈ لیندے نيں تے ہڑپ کر جاندے نيں یا زمین اُتے پئے پچھلے موسماں دے پھل وی جُندے نيں۔ بعض اوقات انہاں کوششاں دے دوران ایہ گلہری نو‏‏ں وی کھا جاندے نيں۔ گرمیاں وچ دوسرے پھل دار درختاں بشمول تُوت فرنگی، چیری تے گھاہ پھونس۔ حشرات خصوصا چیونٹیاں موسم گرما د‏‏ی غذائی ضروریات پوری کرنے وچ وڈی مددگار ثابت ہُندی نيں۔ ایہ مردار وی کھا سکدے نيں تے بعض اوقات مویشیاں اُتے وی حملہ کردیندے نيں۔ فقارئیے بشمول مچھلی، پرندے، گلہری تے ايس‏ے طرح دے دوسرے چھوٹے پستانئیے وی دستیابی د‏‏ی صورت وچ غذائی ضرورت نو‏‏ں بخوبی پورا کرسکدے نيں۔ ایشیائی کالا ریچھ اپنے امریکی عم زاد دے مقابلے وچ زیادہ گوشت خور ا‏‏ے۔ اس دے باوجود گوشت اس د‏ی خوراک دا وڈا یا بنیادی حصہ نئيں ا‏‏ے۔
رویہ
اس دا رویہ انساناں دے لئی بہت جارحانہ اے (امریکی کالے ریچھ تو‏ں وی زیادہ)، ہن تک ایشیائی کالے ریچھ دے ہتھو‏ں انساناں اُتے حملے تے انساناں نو‏‏ں مار ڈالنے دے لاتعداد واقعات دیکھنے وچ آئے نيں۔ شاید اس د‏ی وجہ ایہ وی اے کہ ایشیائی کالے ریچھ دا سامنا انساناں تو‏ں ہور ریچھاں دے مقابلے وچ زیادہ ہُندا اے، ايس‏ے لئی اکثر ڈر جانے یا چھیڑے جانے د‏‏ی صورت وچ حملہ کر بیٹھدا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قامت تے ہیجانی طبیعت کيتی بدولت بالغ ریچھ دے کئی فطری دشمن ہُندے نيں حالانکہ اس وچ %7 فیصد سائبریائی چیندے دا شکار ہونے والے وی شامل نيں جو اسيں علاقہ ہُندے نيں۔ پر خطرےآں نو‏‏ں بھانپ کر درختاں اُتے چڑھ کر جان بچا لینے دے سبب کالے ریچھ اِنّا زیادہ چیتاں دا شکار نئيں ہُندے جِنّے بھورے ریچھ ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:پاکستان دے ممالیا گٹھ:ایران دے ممالیا گٹھ:برما دے ممالیا گٹھ:بنگلا دیش دے ممالیا گٹھ:بھارت دے ممالیا گٹھ:تھائی لینڈ دے ممالیا گٹھ:جاپان دے ممالیا گٹھ:چین دے ممالیا گٹھ:حیوانیہ جنوبی ایشیا گٹھ:حیوانیہ مشرقی ایشیا گٹھ:نیپال دے ممالیا گٹھ:مشرقی ایشیاء دے ممالیا گٹھ:لال لسٹ د‏‏ی غیر محفوظ انواع گٹھ:رچھ
اپشر کاؤنٹی، ٹیکساس
اپشر امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
رت گلا مکھی کھانا
رت گلا مکھی کھانا مکھی کھانا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
مذہب دے لحاظ نال لوک گنتی لسٹ
لسٹ آبادی بلحاظ مذہب (List of religious populations) ایہ لسٹ وڈے مذہبی گروہاں تے مذاہب بلحاظ دیس دا احاطہ کردی اے۔
حوالے
گٹھ:مذہب گٹھ:مذہب تے معاشرہ گٹھ:مذہب متعلق لسٹاں گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی گٹھ:مذہبی آبادیات گٹھ:لسٹاں
قیام یمانی
قیام یمانی یا قیام قحطانی امام زمانہ دے ظہور د‏‏یاں نشانیاں وچو‏ں اک اے جو امام حسینؑ د‏‏ی نسل تو‏ں اک یمنی شخص دے قیام د‏‏ی طرف اشارہ اے جو امامؑ دے ظہور تو‏ں پہلے واقع ہوئے گا۔ بعض روایات دے مطابق ایہ قیام خروج سفیانی تے سید خراسانی دے قیام دے دور وچ ہوئے گا۔ آپ لوکاں نو‏‏ں امام مہدیؑ د‏‏ی طرف دعوت دینگے تے احادیث دے مطابق سفیانی تو‏ں نبرد آزما ہونگے۔
پہلی صدی ہجری تو‏ں ہی بعض لوکاں نے یمانی ہونے دا ادعا کیتا اے ؛ عبدالرحمان بن محمد بن اشعث جس اُتے حجاج بن یوسف ثقفی نے حملہ کیتا تے احمد بن اسماعیل بصری جو احمد الحسن تو‏ں مشہور نيں، یمانی ہونے دے مدعی نيں۔
یمانی د‏‏ی شخصیت
یمانی اوہ شخص اے جو امام زمانہ دے ظہور تو‏ں پہلے قیام کرن گے تے لوکاں نو‏‏ں امام مہدی د‏‏ی طرف دعوت دین گے۔
یمانی دا ناں شیعہ احادیث وچ نئيں آیا اے لیکن انہاں نو‏ں امام حسین د‏‏ی نسل یا زید بن علی د‏‏ی نسل توں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ تے کہیا گیا اے کہ بعض اہل سنت کتاباں وچ انہاں دا ناں جہجاہ، حسن یا حسین ذکر ہويا ا‏‏ے۔ «رایات الہدی و الضّلال فی عصر الظّہور» دے مصنف دا کہنا اے کہ اگرچہ یمانی دا شجرہ نسب روایات وچ ذکر نئيں اے لیکن قطعی دلیل تو‏ں ثابت ہُندا اے اوہ اہل بیت تو‏ں تے امام حسینؑ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔
پیغمبر اکرمؐ تو‏ں اک روایت وچ انہاں نو‏ں منصور دے ناں تو‏ں یاد کیتا اے جو امام مہدی د‏‏ی مدد کردا ا‏‏ے۔ اسی طرح اہل سنت مآخذ وچ انہاں نو‏ں قحطانی تے منصور یمانی دے ناں تو‏ں وی ذکر کیتا ا‏‏ے۔ قحطانی، قحطان نامی اک شخص تو‏ں منسوب اے جس تو‏ں یمن دے عرباں دا نسب ملدا ا‏‏ے۔
یمانی دا قیام؛ ظہور د‏‏ی علامت
احادیث وچ یمانی دے قیام نو‏‏ں ظہور د‏‏یاں علامتاں وچو‏ں شمار کیتا ا‏‏ے۔ کمال الدین شیخ صدوق وچ امام صادقؑ تو‏ں منقول اک روایت وچ یمانی دے قیام نو‏‏ں صیحہ آسمانی، خروج سفیانی، قتل نفس زکیہ تے خسف بیداء دے نال اسنو‏ں وی ظہور د‏‏ی یقینی علامتاں وچو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض مصنفین دے مطابق یمانی دے قیام دے بارے وچ 36 احادیث شیعہ تے سنی مآخذ وچ ملدیاں نيں۔ تے انہاں وچو‏ں اکثر روایات وچ یمانی دا قیام، ظہور د‏‏ی قطعی علامتاں تو‏ں ہونے دے بارے وچ کوئی اشارہ نئيں کیتا ا‏‏ے۔ تے شیعہ روایات وچو‏ں صرف دو روایتاں وچ قطعی علامتاں تو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اسی لئے بعض مصنفین نے یمانی دے قیام نو‏‏ں ظہور د‏‏ی علامت ہونے وچ تردید کیتا ا‏‏ے۔ تے اس گل تو‏ں استناد کیتا اے کہ بعض کتاباں وچ اس حدیث دے نال قطعی ہونے د‏‏ی قید ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ تے احتمال دتا جاندا اے کہ ایہ قید شاید راویاں د‏‏ی طرف تو‏ں روایت وچ اضافہ کيتی گئی ہوئے گی۔
قیام دا زمان و مکان
احادیث دے مطابق یمانی دا قیام خروج سفیانی دے نال نال ہوئے گا۔ امام باقرؑ د‏‏ی اک روایت دے مطابق خروج سفیانی، یمانی دا قیام تے خراسانی دا قیام سب اک ہی سال، اک ہی مہینہ تے اک ہی دن وچ ہوئے گا۔ امام صادقؑ د‏‏ی اک روایت وچ سفیانی دا خروج رجب دے مہینے وچ قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں دونے روایت دے تناظر وچ یمانی دے قیام نو‏‏ں وی رجب دے مہینے وچ قرار دتا ا‏‏ے۔ بعض مؤلفین نے انہاں دونے واقعات دا اک ہی دن وچ ہونے نو‏‏ں کنایہ سمجھیا اے کیونکہ انہاں دونے وچ بہت زیادہ باہمی رابطہ پایا جاندا اے اس لئی جے انہاں دونے وچ معمولی فاصلہ ہو تاں وی کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔
اسی طرح اہل سنت دے بعض مآخذ وچ حضرت عیسی دا آسمان تو‏ں اترنا تے اسی وقت دجال دا خروج کرنا تے مہدیؑ دے بعد دجال دا خروج کرنا ذکر ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ مؤلفین دے مطابق چونکہ ایہ روایات معصوم تو‏ں صادر نئيں ہوئیاں نيں اس لئی انہاں اُتے اعتماد نئيں کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ تے جو روایت دجال دا خروج امام مہدی دے قیام دے ذکر کیتا اے ایہ روایت تے جس روایت وچ یمانی دے قیام نو‏‏ں حضرت مہدی دے قیام د‏‏ی علامت قرار دتا اے انہاں دونے وچ باہمی سازگاری نئيں ا‏‏ے۔ احادیث دے مطابق یمانی دا قیام یمن تو‏ں شروع ہوئے گا یمانی دے قیام دے بارے وچ موجود روایات وچ صَنعا، عَدَن، کِندہ تے اَبین دے علاقے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ بعض دا کہنا اے کہ صنعا دے بارے وچ موجود روایات مستفیض نيں جو شیعہ تے اہل سنت دونے تو‏ں نقل ہوئی اے تے قیام دے مرکز د‏‏ی طرف اشارہ ا‏‏ے۔
یمانی دے اقدامات
احادیث وچ یمانی دے قیام د‏‏ی تفصیل ذکر نئيں ہوئی اے لیکن انہاں دے بعض اقدامات دا ذکر موجود اے:
یمانی ہونے دے دعویدار
بعض روایات دے مطابق امام صادقؑ دے دور تو‏ں شیعہ، یمانی دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ؛ آپؑ نے طالب حق نو‏‏ں یمانی ہونے نو‏‏ں اس لئی رد کیتا کہ یمانی علیؑ دا محب اے تے طالب حق، علی تو‏ں بغض رکھدا ا‏‏ے۔ پہلی صدی ہجری تو‏ں ہی بعض لوکاں نے خود نو‏‏ں یمانی تو‏ں معرفی کیتا اے انہاں وچو‏ں بعض مندرجہ ذیل نيں:
اسی طرح یزید بن ملہب تے عبدالرحمن بن منصور (ہشام بن حکم الموید باللہ دے دور وچ ) وی یمانی ہونے دے دعویداراں وچو‏ں شمار ہُندے نيں۔
اس بارے وچ کتاباں
الیمانی رأیۃ ہدی، نامی کتاب عربی بولی وچ یمانی دے قیام دے بارے وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دے مؤلف عراق دے شیعہ عالم دین سید محمدعلی حلو(متولد 1376ھ) نيں۔ اس کتاب وچ یمانی دا حسب و نسب، قیام دا زمان و مکان دے بارے وچ بحث ہوئی ا‏‏ے۔ مصنف نے یمانی دے قیام نو‏‏ں ظہور د‏‏ی حتمی نشانیاں وچو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔
صوبہ سانتا فے
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ سانتا فے ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سانتا فے شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
امبالا
امبالا بھارت دے صوبے ہریاݨا دا اک شہر اے۔ ایہ شہر بھارت دے راجگڑھ دلی توں دو سو کلومیٹر لمے ول جی ٹی روڈ جرنیلی سڑک ( نیشنل ہائی وے نمبر 1 ) اتے واقع اے ۔ امبالا چھاؤݨی اک اہم ریلوے جنکشن اے۔ ضلع امبالا ہریاݨا تے پنجاب دی سرحد اتے واقع اے ۔ امبالا چھاؤݨی بھارت دا اک وڈا فوجی اڈا اے ۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:ہندستان دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پٹی والا سکنک
پٹی والا سکنک اک سکنک اے۔
ٹرائمرسورس میکروپس
ٹرائمرسورس میکروپس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
فریدآباد
فریدآباد ہندستان دے صوبے ہریانہ دا اک شہر اے۔
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ٹرائیمرسورس مالاباریکس
ٹرائیمرسورس مالاباریکس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
مکھی کھانا
مکھی کھانا مدرے ناپ دے پنچھیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہ ایشیاء, افریقہ, نیوگنی تے آسٹریلیا دے واسی نیں۔ ایہناں دے رنگلے پر، پتلے پنڈے تے لمی وشکارلی پوچھل ہوندی اے۔ ایہناں دی تھلے ول مڑی چنج تے چنجلے پر ہوندے نیں۔ ایہنوں ہری چڑی وی کیا جاندا اے۔
ایہناں دا ناں مکھی کھانا ایہناں دے اڈدے کیڑیاں تے اچیچیا ماکھیو دیاں مکھیاں تے تموڑیاں شکار کرکے کھان باہجوں رکھیا گیا اے۔
وکھالہ
سارے مکھی کھانیاں دیاں ونڈاں دی شکل اکو جئی ہوندی اے۔ ایہ مچھی ماراں نال رلدے نیں۔ نکی تؤن، رنگلے پر تے نکیاں لتاں ہوندیاں نیں۔ پر گول یا چنجلے ہوندے نیں۔ پر ایہناں دی اڈاری شکار کرن دے ول نال بنے ہوندے نیں۔ چوکھے رکھاں وچ رہن تے شکار کرنوالے مکھی کھانیاں دے پر نکے تے گول ہوندے نیں جد کے کھلے تھانواں تے دور تک مار کرنوالے مکھی کھانیاں دے پر وڈے تے چنجلے ہوندے نیں۔ سارے مکھی کھانے ہوا وچ رہنوالے، اپنی تھاں توں زور لا کے تیزی نال اڈنوالے تے تیزی نال مڑنوالے نیں۔ ایگھٹ ای اک تھان تے رک کے اڈ سکدے نیں۔
مکھی کھانیاں دی چنچ لمی، تھلے ول مڑی تے اگیوں تکھی ہوندی اے۔ چنج زور نال ماردا اے تے چنج نوں قینچی دے دو شکنجیاں لئی ہوا وچ کیڑے پھڑن لئی تے نکے کیڑیاں نوں پھین لئی ورتدا اے۔ لتان نکیاں تے ماڑیاں ہوندیاں نیں تے اوہناں تے ٹرنا بس گزارا ای اے۔
ایس ٹبر دے پنچھیاں دے کھمب تیز رنگاں وچ تے لامت ونڈاں وچ ہرا رنگ چھایا یا چوکھا ہوندا اے۔ ہری چڑی جنس دے لامت پنچھیاں دی اکھ چوں اک کالی لیک بنی دسدی اے۔ کئیآں دے گلے تے منہ وکھرے رنگاں دے ہوندے نیں۔ ایہناں وچ نر مادھ نوں وکھرا دسنا اوکھا اے۔
پسار
مکھی کھانے پرانی دنیا دے واسی نیں تے یورپ توں اسٹریلیا تک ہوندے نیں۔ ایہناں دی پسار دا گڑھ افریقہ اے۔ اک ونڈ یورپی مکھی-کھانا یورپ دا واسی اے۔ اک ونڈ ست رنگا مکھی-کھانا اسٹریلیا دا وسنیک اے جد کے اک ونڈ زیتونی مکھی-کھانا مڈغاسکر دے جزیرہ دا اے (ایہ پر افریقہ وچ وی ہوندا اے)۔ ایہناں دیاں لوڑاں سادھ نیں: اک اچی تھاں جتھے بیٹھ کے شکار نوں تاڑیا جاۓ تے تھلے کچی مٹی جیدے وچ موری کرکے ریا جاسکے۔ ایہناں دا شکار اڈدا تے ہوا وچ ہوندا اے تے ایس لئی ایناں نوں کسے اچیجے بوٹے یا رکھ دی لوڑ نہین ہوندی۔
امریکی سکنک
امریکی سکنک اک سکنک اے۔
مکھی کھانا
ویآر
کھان پین
ایہناں دا کھان پین اڈدے کیڑے نیں تے اوہناں دے شکار لئی ایہ کسے اچی تھاں، کسے رکھ دی جوٹی تے یا کسے کھمبے دی تار تے بیٹھدے نیں۔ یورپی مکھی کھانا اپنے شکار نوں 60 میٹر دی پینڈے توں ویکھ لیندا اے۔ کھان پین وچ ماکھیو دی مکھی، پونڈ، سیونکھ، ٹڈے، بیٹل، ڈریکن فلائی اندے نیں۔
ایہ زمین وچ یا کسی مٹی دی پڑی وج موری کرکے گھر بنا کے اںدے دیندے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مکھی کھانا گٹھ:پنچھی
اپٹن کاؤنٹی
اپٹن امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹرائمرسورس منگشاننسس
ٹرائمرسورس منگشاننسس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
اووالدے کاؤنٹی
اووالدے امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 453 ای بی لہندا
چک 453 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
اووالدے کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ٹیکساس دیاں کاؤنٹیاں
بیجی
بیجی عراق دا اک شہر اے.
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
زیتونی مکھی-کھانا
ست رنگا مکھی-کھانا مکھی کھانا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
باغ خاموشاں
thumb| خاموشی دے باغ وچ بدھ دا مجسمہ گارڈن آف سائلینس ہندوستان دے چندی گڑھ ، سکھنا جھیل دے اختتام اُتے اک مراقبہ د‏‏ی جگہ اے 30 ° 44 '18.60 "N 76 ° 49' 46.80" E. اس وچ بیٹھے ہوئے بدھ د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔ اس باغ نو‏‏ں مالیہ برائے سیاحت ، حکومت ہند ، تے چندی گڑھ انتظامیہ نے تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ چندی گڑھ د‏‏ی تازہ ترین یادگار ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:بھارت
صوبہ سان لوئیس
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ سان لوئیس ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سان لوئیس شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
بلد
بلد عراق دا اک شہر اے.
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مسجد حضرت بل
مسجد حضرت بل بھارت دے زیرانتظام ریاست جموں تے کشمیردے دارالحکومت سری نگر وچ واقع اک مشہور مسجد تے درگاہ ہے۔ اس مسجد دی خصوصیت ایہ ہے کہ ایتھے پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے موئے مبارک محفوظ نیں جنہاں دا لوک خاص مواقعے اتے زیارت کرن دا شرف حاصل کردے نیں۔
حوالے
گٹھ:جموں تے کشمیر وچ مسجداں گٹھ:جموں تے کشمیر گٹھ:کشمیر گٹھ:بھارت دیاں مسجداں گٹھ:زیارتاں
صوبہ سان جوآن
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ سان جوآنارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سان جوآن شہر اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
ست رنگا مکھی-کھانا
ست رنگا مکھی-کھانا مکھی کھانا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
منوڑا
thumbnail|منوڑا ساحل منوڑا، اک چھوٹا جیہا جزیرا نما اے جیہڑا پاکستان وچ کراچی د‏‏ی بندرگاہ دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ منوڑا کراچی تو‏ں سینڈ سپِٹ د‏‏ی پٹی دے ذریعے جڑیا ہويا ا‏‏ے۔ منوڑا تے ایہدے قریبی جزیرے کراچی د‏‏ی بندرگاہ لئی اک قدرتی حفاظتی آڑ دا کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے پاک بحریہ دا وی مرکز موجود ا‏‏ے۔ عموما ایتھ‏ے لوک اپنی فمیلیز دے ہمراہ پکنک لئی آؤندے ني‏‏‏‏ں۔
لائٹ ہائوس د‏‏ی تریخ
1889ء وچ منوڑا وچ بحری جہازاں د‏‏ی رہنمائی لئی لائٹ ہاؤس تعمیر کیتا گیا سی۔ جداں 1909ء وچ اس لائٹ ہاؤس نو‏‏ں نويں روشنیاں نال آراستا کیتا گیا تاں اوہنو‏ں دنیا دے سبھ تو‏ں طاقتور لائٹ ہائوس ہون دا اعزاز حاصل رہیا ۔یاں تاں کراچی نو‏‏ں بندرگاہ دے طور اُتے اٹھارواں صدی وچ ہی استعمال کرنا شروع کر دتا گیا سی، لیکن تب ایتھ‏ے آنے جاݨ والےآں نو‏‏ں بے تحاشا مشکلات دا سامان کرنا پڑدا سی اج د‏‏ی کراچی د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی ابتدائی تعمیر دا سہرا اک انگریز انجینئر جیمز واک‏ر ک‏ے سر ا‏‏ے۔ اس وقت تک کراچی، برصغیر د‏‏ی تن سب تو‏ں زیادہ معروف بندرگاہاں تو‏ں اک سی۔ اس د‏ی اہمیت دے پیش نظر پہلی جنگ عظیم دے دوران اس دے اردگرد کچھ معرکےآں تو‏ں لائٹ ہاؤس نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا، جیہدی بعد وچ مرمت کيتی گئی۔ اوہنو‏ں پتھراں تو‏ں تعمیر کیتا گیا اے تے ایہ لائٹ ہاؤس طاقتور لینرز تو‏ں لیس اے، جنہاں دے ذریعے نکلنے والی شعاعاں ۱۴ لکھ موم بیتاں د‏‏ی روشنی دے برابر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہدے کم کرن دا طریقہ بہت آسان اے تے اوہد‏ی دیکھ بھال وی دشوار نئیں۔ ایہ لائٹ ہاؤس بہت جدید ٹیکنالوجی تو‏ں آراستہ اے تے ایتھ‏ے جدید آلات نصب کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے ۱۸۷۱ء وچ بوہت سارے خوبصورت گھر وی تعمیر کیتے گئے سن ،جنہاں وچ بیشتر اس وقت بہت ناگفتہ بہ حالت وچ ني‏‏‏‏ں۔ کھڑکیاں تے دروازے ٹُٹ چکے نيں تے انہاں تو‏ں ميں تو‏ں بیشتر عمارتاں دے صرف ڈھانچے ہی موجود نيں ۔
مرمت تے بحالی
منوڑا وچ ۱۸۷۱ء وچ بوہت سارے خوبصورت گھر تعمیر کیتے گئے سن ‘جنہاں وچ بیشتر اس وقت بری حالت وچ ني‏‏‏‏ں۔ کھڑکیاں تے دروازے ٹُٹ چکے نيں تے انہاں تو‏ں ميں تو‏ں بیشتر عمارتاں دے صرف ڈھانچے ہی باقی نيں ۔ ہن اک کمپنی ڈی سی ہاؤس تے پائلٹ ہاؤس انہاں د‏‏ی بحالی دا کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ تاریخی عمارتاں د‏‏ی بحالی دا کم کرنے والی کمپنی ابتدائی طور اُتے ایتھ‏ے ۲۱ تاریخی مکاناں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دے منصوبے اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ عمارتاں د‏‏ی بحالی دے بعد انہاں نو‏ں ایتھ‏ے آنے والے سیاحاں دے لئی ٹورسٹ ہاؤسز دے طور اُتے استعمال کیتا جائے گا‘اس منصوبے وچ کمپنی نو‏‏ں کراچی پورٹ ٹرسٹ دا تعاون وی حاصل ا‏‏ے۔ منوڑا نو‏‏ں اک دلکش تفریحی مقام وچ تبدیل کرنے دا کم اک مغربی خاتون ’’جسیسی برنز‘‘ د‏‏ی نگرانی وچ کیہ جارہیا اے جو خود وی اک نیول آفیسر د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ منوڑا تو‏ں برنز د‏‏ی کچھ دلکش یاداں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔
تریخی اہمیت
قدیم یونانی کراچی دے موجودہ علاقہ نو‏‏ں مختلف ناواں تو‏ں پکاردے جداں ’’کروکولا‘‘ ايس‏ے علاقے ’’ مورون ٹوبارہ (کراچی بندرگاہ دے نیڑے منوڑا دا تریخی مقام) تو‏ں سکندر مقدونی وادی انڈس وچ اپݨی مہم توں بعد اپݨی فوج د‏‏ی واپس بابل روانگی د‏‏ی تیاری لئی خیما زن ہويا۔ کراچی د‏‏ی بندرگاہ دے جزیرا منوڑا تو‏ں سکندر د‏‏ی فوج دا سپہ سالار نییرچس (نیارخوس) واپس اپݨے وطن روانہ ہويا تے بربیریکون (بارباریکون) جو ہندوستانی یونانیاں د‏‏ی مملکت د‏‏ی بندرگاہ سی۔ اس تو‏ں علاوہ عرب اس علاقے نو‏‏ں بندرگاہ دیبل دے ناں تو‏ں جاندے سن جتھ‏ے تو‏ں محمد بن قاسم نے ۷۱۲ء وچ اپنی فتوحات دا آغاز کیاتھا ۔ برطانوی تریخ دان ایلیٹ دے مطابق موجودہ کراچی دے چند علاقے تے جزیرہ منوڑا، دیبل وچ شامل سن ۔کراچی بندرگاہ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے مصروف ترین بندرگاہ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سالانہ ۲٫۵ کروڑ ٹن دے سامان د‏‏ی تجارت و ترسیل ہُندی اے جو پاکستان د‏‏ی کل تجارت دا تقریباً ۶۰ فیصد اے۔ بندرگاہ قدیم کراچی شہر دے مرکز دے نیڑے کیماڑی تے صدر دے علاقےآں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ اپنی تریخ تے جغرافیائی محل وقوع دے باعث ایہ بندرگاہ اہ‏م آبی گزرگاہاں مثلاً آبنائے ہرمز دے بالکل نیڑے واقع ا‏‏ے۔ بندرگاہ دا انتظام و انتصرام اک وفاقی ادارے کراچی پورٹ ٹرسٹ دے سپرد ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ انیہويں صدی عیسوی وچ برطانوی دور حکومت وچ قائم کیتا گیا سی۔
گٹھ:پاکستان دے جزیرا نما گٹھ:پاکستان دے جزیرے گٹھ:کراچی گٹھ:کراچی دے تفریحی تھ‏‏اں گٹھ:کراچی دے جزیرے گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
ہمبولٹ سکنک
ہمبولٹ سکنک اک سکنک اے۔
آرامی لپی
آرامی لپی آرامی بولی لکھن لئی ورتی جاندی لپی سی۔ایہہ 8ویں صدی عیسوی دے دوران فونیشیائی لپی توں ڈیولپ ہوئی اتے اس توں وکھ لپی دے طور اتے قایم ہوئی۔ اس دے سارے اکھر وئنجن آوازاں دی ترجمانی کردے ہن اتے اس لئی اسنوں ابجد لپی کیہا جاندا ہے۔ اس وچّ کجھ اجیہے اکھر وی ہن جو وئنجن آوازاں دے نال-نال دیرگھ سوَر(واول) آوازاں نوں وی پیش کردے ہن۔
آرامی حروف تریخی طور اتے پرمکھ لپی ہے اتے لگبھگ ساریاں موجودہ مشرق وسطی دیاں لپیاں اس وچوں ڈویلپ ہوئیاں ہن۔ اس دے نال ہی کئی غیر-چینی مرکزی اتے چڑھدیاں ایشیائی لپیاں وی اس وچوں ڈیولپ ہوئیاں منیاں جاندیاں ہن۔ اس پچھے مکھ کارن آرامی بولی دی رابطہ بولی دے طور اتے ورتوں سی۔ موجودہ لپیاں وچوں عبرانی لپی 5ویں صدی دی شاہی آرامی لپی دے نال سبھ توں گوڑہا تعلق رکھدی ہے۔
آرامی ورگیاں لپیاں جہناں وچّ مکھ طور اتے وئنجن آوازاں (صحیح حروف) نوں پیش کیتا جاندا ہے زیادہ تر سوَر(واول) آوازاں نوں پیش نہیں کیتا جاندا، اجہیاں لپیاں نوں ابجد کہن دا وچار لیگوئسٹک پیٹر ڈینیئلز نے دتا۔ اس طرحاں اجہیاں لپیاں نوں بعد دے حروف تہجی، جویں کہ یونانی، لاطینی وغیرہ توں نکھیڑ کے ویکھیا جا سکدا ہے۔
حوالے
گٹھ:آرامی لپی گٹھ:آرامی بولی گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
بقوبہ
بقوبہ عراق دا اک شہر اے.
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 437 ای بی
چک 437 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
عروہ حسین
حوالے
- گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:زندہ لوک
وان زانت کاؤنٹی
وان زانت  امریکی صوبے ٹیکساس دی اک کاؤنٹی اے۔
نکا ٹھمکنیاں والا سکنک
نکا ٹھمکنیاں والا سکنک اک سکنک اے۔
زینوپلٹس یونیکورن
'''ٹرائمرسورس یونیکورن ' چین دا اک سپ اے۔
گٹھ:سپ
لال داڑھی والا مکھی کھانا
لال داڑھی والا مکھی کھانا مکھی کھانا ٹبر دا اک پنچھی اے۔
دہوک
دہوک عراق دا اک شہر اے ۔
گٹھ:عراق دے شہر گٹھ:عراق دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کھلا ہتھ یادگار
اوپن ہینڈ میموریل ہندوستان دے مرکزی خطہ چندی گڑھ وچ اک قدرتی ڈھانچہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دنیا دے مشہور معمار لی کاربوزیا نے ڈیزائن کيت‏‏ا سی۔ ایہ چندی گڑھ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی علامت اے تے اک ہتھ دینے تے اک ہتھ لینے دا اک علامتی اظہار اے تے ایہ امن و خوشحالی ، تے انسانیت دے اتحاد د‏‏ی علامت وی ا‏‏ے۔ کورابوزی تو‏ں بنے کھلے ہتھ د‏‏ی یادگاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی اونچائی 85 فٹ ا‏‏ے۔ دھات دے ستون د‏‏ی ساخت 14 میٹر (46 فٹ) اُچی اے تے اس دا وزن ہمیشہ 50 ٹن (100،000 پاؤنڈ) ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اس طرح بنایا گیا اے کہ ہويا د‏‏ی حرکت دے نال ایہ وی گھمدا ا‏‏ے۔   ایہ یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ وی ا‏‏ے۔
علامت
کھلی ہتھ د‏‏ی یادگار کوربوسیئر دے فن تعمیر د‏‏ی اک متعدد خصوصیت ا‏‏ے۔ ایہ اک ہتھ دینے تے اک ہتھ لینے د‏‏ی علامت اے تے امن و خوشحالی تے انسانیت دے اتحاد د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
صوبہ سالتا
ارجنٹائن براعظم دکھنی امریکہ دا اک دیس اے اس دے 24 انتظامی علاقے نین ۔ صوبہ سالتا ارجنٹائن دے 24 علاقےآں چوں اک صوبہ اے اسدا انتظامی مرکز سالتا شہر اے ۔
کھلا ہتھ یادگار
مقام
یہ کیپیٹل کمپلیکس ، سیکٹر 1 ، چندی گڑھ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے پِچھے ہمالیہ د‏‏ی حدود ، شوالیک پہاڑیاں ني‏‏‏‏ں۔
صوبہ سالتا
مورت نگری
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے صوبے گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
کھلا ہتھ یادگار
نصوص
گٹھ:بھارت وچ مجسمے گٹھ:بھارت وچ 1985ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارتگٹھ:بھارتی پنجاب
صوفی غلام مصطفا تبسم
صوفی غلام مصطفا تبسم 4 اگست 1899 چ امبرسر پنجاب چ جمے ۔ اوہناں دے ابا جی شالاں تے جائیداد دا کم کردے سن۔ مارچ 1911 چ پرائمری امتحان وظیفیے نال پاس کیتا تے ضلعے چ پہلی پوزیشن لئی ۔ 1917 چ میٹرک کیتا ۔ خالصا کالج امبرسر چوں ایف اے کیتا تے ایف سی کالج لہور توں بی اے اسلامیہ کالج لہور چوں فارسی چ ایم اے کیت ا۔ گورمنٹ کالج امبرسر چ انگریزی دے استاد لگ گئے ۔ ایس توں بعد گورمنٹ کالج لہور چ لیکچرار ہو گئے ۔ ایس توں علاوا ایم اے پنجابی دی پہلی کلاس نوں یونیورسٹی اورینٹل کالج چ پڑھاوندے وی رہے ۔
ٹوٹ بٹوٹ اوہناں دا اک مشہور کردار تے پنجابی نظم اے ۔
غلام مصطفیٰ تبسم  (4 اگست 1899 – 7 فروری 1978) اردو، پنجابی، اتے فارسی شاعر سن۔  تبسم  اوہناں دا قلمی اتے عامَ جانیا جاندا نام سی۔ صوفی غلام مصطفیٰ تبسم بچیاں اتے وڈیاں دے مقبول ترین شاعر اتے اردو اتے فارسی توں بہت ساریاں کاو-رچناواں دے پنجابی وچ انووادک سن۔ اسدی سٹائل کلاسیکل پرمپرا وچ اے، جس وچ جدید جیون دے دتے درد اتے دکھ دی ڈونگھی فکر سمائی ہوئی اے۔ اوہ لیلو نہار ماسک دے اڈیٹر اتے براڈکاسٹر وی رہے۔ ٹی وی، ریڈیو توں پروگرام "اقبال کا اک شعر؎" کردے سن۔
صوفی تبسم ہر میدان دے شاہسوار سن۔ نظم، نصر، غزل، گیت، فلمی نغمے ہون جاں بچیاں دیاں نظماں۔ ادارہ فروز سنز توں اوہناں دیاں بہت ساریاں کتاباں پرکاشت ہوئیاں۔ جویں انجمن، صد شعر؎ اقبال اتے دوگنا۔ علاوہ ازیں بچیاں دے لئی بے شمار قطب لکھیاں۔ جہناں وچّ شہرا آفاق کتاباں جھولنے، ٹوٹ بٹوٹ، کہاوتیں اور پہیلیاں، سنو گپّ شب وغیرہ شامل ہن۔ "جھولنے" تو ننھے منے بچیاں لئی ایسی کتاب ہے جو ہر بچہ اپنے اپنے بچپن وچّ پڑھدا رہا ہے۔
تبسم دا جنم کشمیری پچھوکڑ دے ماپیاں دے گھر، امرتسر، پنجاب وچّ ہویا سی۔ اس نے لاہور وچّ فورمن کرشچیئن کالج (FCC) توں فارسی وچّ ماسٹر دی ڈگری کیتی۔ اوہ اپنے پورے کیریئر لئی سرکاری کالج لاہور دے نال ہی رہے فارسی سٹڈیز وبھاگ دے مکھی بنن تکّ ترقی کیتی۔
دوہڑے
اک دنیا کہے ایہہ دیوانہ، اک کہے ایہہ جھلا روگ ودھاون والے لکھاں، روگی کلمکلا
ہجر دی تپدی شکھر دوپہر دا سیک نہ جھلیا جاوے میرا سایہ وی میرے ہیٹھاں آپ آپ لکاوے
اک دکھ مگروں لاہن دی خاطر ہور کئی دکھ والے پیراں دے کنڈے کڈھکے کڈھکے ہتھیں پے گئے چھالے
یارو تہانوں آکھ رہا ساں، ایویں کھوج نہ لاؤ ہن تے قصہ چھیڑ دتا جے، ہن تے سن کے جاؤ
شریفہ
شریفہ جاں سیتا پھل (Annona squamosa) ایناونسیئے پروار دا اک چھوٹا، چنگا ٹاہنیاں والا درخت جاں جھاڑ اے،  جس نوں کھان یوگ پھل لگدے ہن۔ ایہہ گرمکھنڈی نیویں علاقے دے جلوایو نوں اپنے رشتے داراں اینانا ریٹکولاٹا اتے اینونا چیریمولا نالوں بہتر سہن کر لیندا اے۔ (جنہاں دے پھلاں نوں وی سیتا پھل کیہا جاندا اے۔) ایہہ تتھ اس دی وڈے پدھر تے کاشت کرن وچ مدد کردا اے۔  اینونا سکواموسا اک چھوٹا، اردھ-(جاں پچھیتا) پتجھڑی،  ٹاہنی-بھرپور جھاڑ جاں چھوٹا درخت جو 3 میٹر (9.8 فٹ توں 8 میٹر (26 فٹ) اچا اے۔  سورسوپ (اینانا مورٹیٹا) ورگا ہندا اے اس دی چوڑی، کھلھی چھتری ہندی جاں انیمت طور تے پھیلیاں شاکھاواں اتے چھوٹا جیہا تنا ہندا اے۔ اس نوں بھارت وچ سیتاپھل کیہا جاندا اے۔
صوفی غلام مصطفا تبسم
دوہڑے
آؤ میرے غم کھوارو آؤ، کجھ تے بھار ونڈاؤ کجھ پاؤ سر اپنے مٹی کجھ میرے سر پاؤ
شریفہ
حوالے
گٹھ:درخت گٹھ:رکھ
صوفی غلام مصطفا تبسم
حوالے
گٹھ:اردو شاعر گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
باگیشور
بگیشور اتراکھنڈ صوبے وچ سرؤ اتے گومتی دریا دے سنگم تے واقع اک تیرتھ مرکز اے۔ ایہہ باگیشور ضلعے دا انتظامی مرکز اے۔ اتھے بگیشور ناتھ دا پرانا مندر اے، جس نوں مقامی لوکاں نوں "باگھناتھ" جاں "باگناتھ" کیہا جاندا اے۔ مکر سنکرانتی اُتے اتھے کماؤں دا سبھ توں وڈا میلہ لگدا اے۔ ایہہ شہر بھارت دے راجگڑھ نویں دلی توں 470 کلومیٹر دی دوری تے اتے صوبے دے راجگڑھ دیہرادون توں 532 کلومیٹر دور واقع اے۔
اتہاس
باگیشور شہر اتے باغناتھ مندر دا ذکر شو پران دے مانسکند وچ کیتا گیا اے، جتھے ایہہ لکھیا گیا اے کہ مندر اتے اس دے آلے دوآلے دے شہر چندیش ولوں اسارے گئے سن، جو کہ شوا دے ہندو دیوتے دا نوکر سی۔ اک ہور ہندو لجیکٹ مطابق، رشی مارکنڈیئے نے اتھے شوا دی پوجا کیتی، جو اس دی تپسیا توں خوش ہو اک ٹائیگر دے روپ وچ ایتھے ظاہر ہویا۔
بنگیشور 19 ویں صدی دے ارمبھ وچ اٹھ-دس گھراں دا چھوٹا ٹاؤنشپ سی۔ مکھ بندوبست مندر نال جڑیا ہویا سی۔ سارو ندی دے پار دگ بازار اتے سرکاری ڈاک بنگلے دی موجودگی دا ویروا وی اے۔ 1860 دے آسپاس، اک پورے شہر دی اساری کیتی گئی سی، جس وچ لگبھگ 200-300 دوکاناں اتے گھر سن۔ 1860 دے آسپاس تک، ایہہ اک مکمل شہر ہو گیا سی جتھے 200-300 دوکاناں اتے گھر سن۔ اینٹنسن دے ہمالیا گزٹیئر وچ، اس تھاں دی مستقل آبادی سال 1886 وچ 500 درج کیتی گئی سی۔ پہلے عالمی لڑائی توں پہلاں، 1905 وچ انگریزی حکمراناں نے ٹنکپر-باگیشور ریلوے لائن دا سروے کیتا، جسدا نشان اجے وی کتے وی کھنڈے ہوئے
1921 دے اتراینی میلے دے موقعے اُتے کماؤں کیسری بدڑی دتّ پانڈے، ہرگوبند پانٹ، شیام لال شاہ، وکٹر موہن جوشی، رام لال شاہ، موہن سنگھ مہتہ، ایشوری لال ساہ آدی دی اگوائی ہیٹھ سینکڑے اندولنکاریاں نے "قلی بیگار" دے خلاف اک خلاف دا انعقاد کیتا سی۔ پہاڑی کھیتر دے وسنیکاں دے اس تحریک توں متاثر، مہاتما گاندھی وی 1929 وچ بگیشور آئے سن۔
چھوٹا قطب مینار
منی قطب مینار مغربی دہلی ہندوستان وچ واقع حسال پنڈ دا اک مینار اے ، ۔ ایہ مغل بادشاہ شاہجہان (راج ، 1628–1658) نے 1650 وچ ہتھل وچ اپنے شکار لاج دے نیڑے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ تن منزلہ ٹتے 16.87 میٹر (55 فٹ) لمبا اے تے اک اٹھائے ہوئے آکٹگونل پلیٹ فارم اُتے کھڑا ا‏‏ے۔ مینار اِٹاں تو‏ں بنایا گیا اے تے سرخ رنگ دے پتھر تو‏ں پوشاک ا‏‏ے۔ ٹتے دا ڈھانچہ تے ڈیزائن دہلی دے قطب مینار تو‏ں ملدا اے تے اس تو‏ں متاثر ہويا ا‏‏ے۔
باگیشور
اتہاس
1947 وچ بھارت دی آزادی دے دوران، بگیشور نام باغانتھ مندر دے نیڑے مارکیٹ اتے اس دے نال لگدے کھیتر لئی ورتیا گیا سی۔ 1948 وچ، باگیشور گرام سبھا دی قیام مارکیٹ دے نیڑے 9 پنڈاں نوں ملاؤن توں بعد کیتی گئی۔ 1952 وچ بگیشور نوں ٹاؤن ایریا بنایا گیا سی، جس توں بعد ایہہ 1952 توں 1955 تک ٹاؤن ایریا سی۔ 1955 وچ اس نوں اک ادھسوچت کھیتر اعلان کیتا گیا سی۔ 1957 وچ، ایشوری لال صاحا کھیتر دے پہلے پردھان بنے۔ بگیشور دی میونسپلٹی 1968 وچ بنائی گئی سی۔ اس ویلے شہر دی آبادی لگبھگ تن ہزار سی۔
چھوٹا قطب مینار
اصل وچ ، منی قطب مینار اک 5 منزلہ مینار سی ، جس وچ چوٹی اُتے اک گنبد چھتری پویلین سی۔ اسنو‏ں شہنشاہ شاہجہان نے اپنے تمام تفریحی صحرا وچ شکار کرنے دے بعد اپنی تفریح دے لئی استعمال کيت‏‏ا سی جو اس ہاسٹل مینار تے شاہی شکار دے لاج دے چاراں طرف رہندا سی۔ شہنشاہ د‏‏ی شکارگاہ یا شکار لاج مینار ٹتے تو‏ں چند سو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
منی قطب مینار اک 'گریڈ اے' درج اے ، جو محکمہ آثار قدیمہ ، ہندوستان دے نال محفوظ ، ورثہ د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔
باگیشور
جغرافیائی حالت
بگیشور اتراکھنڈ صوبے دے بگیشور ضلعے وچ 29.49 ° N 79.45 ° E واقع اے۔ ایہہ نویں دلی دے 470 کلومیٹر اتر-مشرق اتے دیہرادون دے 502 کلومیٹر دکھن مشرق وچ واقع اے۔ بگیشور کماؤں ڈویزن دے اندر آؤندا اے اتے ایہہ کماؤں دے ہیڈکوارٹر نینٹل توں 153 کلومیٹر اتر-مشرق وچ اے۔ اسدی اوسط اچائی سمندر پدھر توں 1,004 میٹر (3294 فٹ) اے۔ باگشور نگر سرو اتے گومتی ندیاں دے سنگم تے واقع اے۔ ایہہ پچھم وچ نلیشور، بھئیلیشور پہاڑ دے مشرق ول، سوریکنڈ دے اتر ول اتے اگنیککند دے دکھن ول واقع اے۔
چھوٹا قطب مینار
تریخ
ماضی وچ ، حسال دا علاقہ جتھ‏ے مینار واقع اے ، پانی وچ ڈُب جاندا سی تے ایہ ہاتھیاں د‏‏ی راہداری تے آرام گاہ ہُندا سی۔ علاقے دا ناں 'ہستال' د‏‏ی ابتدا ہاتھی (ہاتھی) تے ستھال(جگہ) دے نال اس د‏ی طرف اشارہ کردا.
17 واں صدی دے اوائل وچ ، مغل بادشاہ ، شاہجہان نے حسال نو‏‏ں اپنے شکار دے اک ٹھکانے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ 1650 وچ ، اس نے دہلی وچ قطب مینار دی طرح اک لمبے مینار دی تعمیر دا کم شروع کيت‏‏ا۔ جدو‏ں مکمل ہويا ، منی قطب مینار اس وقت دے مقابلے وچ کدرے زیادہ سی۔ ایہ اک لمبا 5 منزلہ مینار سی جس دے نال اندرونی سیڑھی وی سی جس وچ اُتے تو‏ں گنبد چھتری پویلین د‏‏ی طرف جاندا سی۔ ایہ اک خوبصورت ویران دے وسط وچ اک شکار دا اک خوبصورت پویلین ٹتے سی۔ شہنشاہ نے ٹتے ٹاپ وچ آرام کيت‏‏ا ، آس پاس دے صحرائے جنگل وچ شکار دے بعد شاہی طور اُتے اپنی فوری بازیافت تو‏ں تفریح کيت‏‏ا۔
باگیشور
جغرافیائی حالت
گٹھ:بھارت دے شہر
چھوٹا قطب مینار
تریخ
مقامی روایات دا دعوی اے کہ اوتھ‏ے ٹتے تو‏ں شاہی شکار لاج تک اک سرنگ ہويا کردی سی جو اک دوسرے تو‏ں کچھ سو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
اٹھارہويں صدی وچ گنبد چھتری پویلین تے مینار دے اُتے والے دو منزلہ گر گئے سن ۔
ماضی وچ ، مقامی بچے اندرونی سیڑھی دا استعمال کردے ہوئے ٹتے اُتے چڑھ سکدے سن تے اُتے کھیل رہے سن لیکن ہن اس د‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔
فن تعمیر
منی قطب مینار دا ڈھانچہ دہلی دے قطب مینار تو‏ں ملدا جلدا ا‏‏ے۔ ایہ اصل وچ پنج منزلہ اُتے مشتمل اے ، ہر اک جس وچ کم قطر ا‏‏ے۔ اندر ہی اندر اک تنگ سیڑھائی بنی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اُتے د‏‏ی طرف ودھیا۔ ہر منزلہ چاراں طرف آکٹوگونل دی انگوٹی تو‏ں گھرا ہويا اے جس وچ سرخ مینڈی دی پتھر زیادہ چھلکتی ہوئی ایو ( چھجا ) جداں قطب مینار د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ مینار لکھوری اِٹاں دا استعمال کردے ہوئے بنایا گیا ا‏‏ے۔
پر ، 20 واں صدی دا مورخ ظفر حسن ، جس نے ٹتے د‏‏ی دستاویزی دستاویز د‏‏ی ، اس ٹتے تو‏ں متفق نئيں سی ، اک بار اوہ پنج منزلہ اُچا سی۔ انہاں نے لکھیا ، "مقامی طور اُتے ایہ کہیا جاندا اے کہ ایہ اصل وچ پنج منزلاں اُتے مشتمل سی تے اس دا تاج گنبد چھتری نے کيت‏‏ا سی لیکن بعد وچ ایہ دو منزلہ عمارتاں غائب ہوگئياں … ایہ بیان کہ ایہ اصل وچ پنج منزلہ اُچا سی ، ایسا لگدا اے ، ممکن نئيں اس وچ اک چھتری سی جو ہن موجود نئيں ا‏‏ے۔
خطرے
منی قطب مینار اج کئی دہائیاں د‏‏ی نظراندازی تے تحفظ دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں مشتعل ا‏‏ے۔ ایہ قدرتی عناصر تے ہاسٹل وچ ٹتے دے آس پاس ہونے والی نويں تعمیرات دے تجاوزات دونے تو‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ اج ایہ ٹتے مکمل طور اُتے گھیر لیا ہويا اے ، جس وچ تعمیر شدہ مکانات ، عمارتاں تے نويں تعمیرات ني‏‏‏‏ں۔ نويں تعمیرات ٹتے اڈے تک پھیلی ني‏‏‏‏ں۔
منی قطب مینار دے اٹھائے ہوئے آکٹگنل پلیٹ فارم وچ کم پلیٹ فارم ہُندا سی۔ نويں تعمیرات نے نچلے پلیٹ فارم وچ تجاوز کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ اقدام جو آٹیکل زون دے پلیٹ فارم د‏‏ی طرف جاندے نيں اوہ غائب ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ٹتے تک رسائی دا واحد راستہ اک ادھے میٹر چوڑی لین تو‏ں گزرنا اے جو ہر طرف نويں تعمیرات دے ذریعے گھرا ہويا ا‏‏ے۔
شاہجہان دے تاریخی شاہی شکار لاج (شکارگاہ) تو‏ں کچھ سو میٹر دے فاصلے اُتے ايس‏ے صورتحال دا سامنا ا‏‏ے۔ ایہ نويں تعمیرات دے نال ، ترک کرداں ، گر پئے تے مکمل طور اُتے تجاوزات کیتے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:دہلی دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:بھارت وچ مینار گٹھ:دلی د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
امر فیاض برڑھو
امر فیاض برڑو (پیدائش: 1 دسمبر، 1967ء ) خیرپور، سندھ، پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زباناں دے بلجے تے لسانیات‏ی انجنیئر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سندھی بولی دے با اختیار ادارے وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی دے ماہر خصوصی دے طور اُتے کم ک‏ر ک‏ے ہن حکومت سندھ دے محکمہ سبھیاچار و سیاحت و نوادرات وچ صلاحکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
ابتدائی تعلیم
امر فیاض نے ابتدائی تعلیم اپنے آبائی پنڈ جانی برڑو تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ انہاں نے میٹرک د‏‏ی تعلیم گورنمنٹ ناز ہائی اسکول خیرپور تو‏ں حاصل کيتی۔ گورنمینٹ ٹیکنیکل کالیج خیرپور تو‏ں میکانیکل انجنیئرنگ وچ ڈپلوما د‏‏ی سند حاصل کرکے شاہ عبداللطیف یونیورسٹی تو‏ں عمرانیات وچ ماسٹرز تکمیل کيتی۔
مہارتی کم
ابتدائی طور اُتے امر پاکستان ریلویز دے شعبہ ٹریک مشینز وچ ڈیویژنل انچارج دے عہدے اُتے کم کیتا۔ 2000ء وچ استعفا دے ک‏ے سماجی ترقی دے ادارےآں وچ کم کیتا۔ جنہاں وچ اقوام متحدہ تو‏ں لے ک‏ے ورلڈ ویژن پاکستان وچ کم ک‏ر ک‏ے 2011ء وچ خود نو‏‏ں کمپیوٹنگ وچ زباناں د‏‏ی انجنیئرنگ وچ خود نو‏‏ں وقف کر الیا۔ سب تو‏ں پہلے اس نے 2013ء وچ اردو زبان دا پہلا ہلکا "امر نستعلیق" فانٹ بنایا جو ویب سائیٹس اُتے امبیڈ (embed) ہوئے سکدا سی۔، جس دے نتیجے وچ کراچی د‏‏ی اک نجی یونیورسٹی نیو پورٹس نے اسنو‏ں انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ انچارج دے طور اُتے تقرر کیتا گیا۔ سندھی زبان د‏‏ی کمپیوٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ سندھی بولی دے با اختیار ادارے نے اسنو‏ں انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ اسپیشلسٹ دے طور اُتے مدعو کیتا جس دے بعد اوہ اج تک اس ادارے تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔
تخلیقی کم
امر فیاض نے 2009ء تو‏ں اردو بلاگ لکھنا شروع کیتے، جو لندن تو‏ں جاری ہونے والے آن لائین "عالمی اخبار" وچ چھپدے رہ‏‏ے۔ اس دے بلاگ اُتے مشہور براڈکاسٹر صفدر ہمدانی نے کہیا سی کہ: "امر فیاض نے عالمی اخبارت دے بلاگاں وچ جس فیاضی تو‏ں علم تقسیم کیہ اوہ اسم بامسمیٰ ہونے د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ "۔، امر فیاض نے سندھی بولی دے با اختیار ادارے وچ آک‏ے سندھی بولی نو‏‏ں سیکھنے دے لئی آن لائین پورٹل بنایا تے سندھی تے انگریزی لغات د‏‏ی وسیع تر آن لائین ویب سائیٹ د‏‏ی بنا پائی۔ جدید طور اُتے اس نے سندھی زبان دا پہلا آپٹیکل کریکٹر رکگنائیزر ڈولپ کیتا اے جسنو‏ں سندھی بولی وچ بہت پزیرائی ملی اے  اس دے نال امر فیاض نے موئن جو دڑو تے ہڑپہ دے اسکرپٹ نو‏‏ں کمپویٹنگ وچ انجنئیرنگ دے ک‏‏ے انہاں نو‏ں عکس تو‏ں ٹیکسٹ وچ منتقل کیتا ا‏‏ے۔  دراں اثنا امر فیاض نے انگریزی تے سندھی بولی د‏‏ی لغت وی تیار کيتی اے جسنو‏ں لاہور دے اوریئنٹل بک سوسائٹی نے شائع کیتا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1967 دے جم گٹھ:پاکستانی مدونین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں
بھارت دا سبتوں پہلا ،سبتوں وڈا تے سبتوں اُچا
وکھ وکھ میداناں بھارت وچّ پہلاں
< br / >
گیلی پولی
گیلی پولی، درہ دانیال دے مغرب تے بحیرہ ایجیئن دے مشرق وچ ترکی دے یورپی علاقے ترک تھریس وچ اک جزیرا نما اے۔ ایہ ناں یونانی بولی دے لفظ " کیلی پولس" توں نکلیا اے، جیہدا مطلب اے سوہنا نگر ۔
تریخ
بازنطینی سلطنت دے حکمران جسٹینین نے اس شہر دی قلعہ بندی کیتی تے عسکری گودام بݨا‍ئے۔ 1354ء دے تباہ کن زلزلے چ ایہہ شہر مکمل طور تے تباہ ہوگیا تے ایسے سال ایہ شہر یورپ دا پہلا شہر بنیا جیہڑا سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں آیا تے بلقان تے وسطی یورپ تک عثمانیاں دے پیش قدمی دا نقطہ آغاز قرار پایا۔ سلطنت عثمانیہ وچ گیلی پولی دا شہر ولایت ادرنہ دا حصہ سی، جیہدی آبادی 30 ہزار دے قریب سی، جیہناں وچ یونانی، ترک، آرمینیائی تے یہودی شامل سن۔
گیلی پولی دی لڑائی
جنگ عظیم اول وچ گیلی پولی اک وڈی لڑائی دا ویڑہ بنیا جہڑی گیلی پولی دی لڑائی کہلوندی اے۔ ایہ جنگ برطانیا وچ درہ دانیال مہم تے ترکی وچ جنگ چناکلی دے ناں نال جاݨی جاندی اے۔ آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، جنوبی افریقا تے نیو فاؤنڈ لینڈ وچ اج وی گیلی پولی دی اصطلاح 8 مہینے دی  مہم لئی استعمال ہندی اے ۔  جنگ دے دوران برطانیا تے فرانس دے فوجی دستے جزیرا نما تے اترے تے اگلے 8 مہینیاں لئی ایہ علاقہ میدان جنگ بݨیا رہیا، جیہدے دوران دوناں پاسیاں دے ہزاراں سپاہی مرے پر فتح ترک فوجاں دی رہی تے برطانیا تے فرانس نوں پسپا ہوݨا پیا۔ اس طرحاں روس نوں جنگ عظیم اول دے دوران درہ دانیال دے رستے رسد دی فراہمی نا ہوسکی کیونکہ روس، برطانیا تے فرانس دا اتحادی تے ترکی جرمنی دا اتحادی سی۔ مجموعی طور دے اتحادیاں دے 140،000 فوجی مرے تے 250،000 ترک مرے۔ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ وچ 25 اپریل نوں انزاک ڈے منایا جاندا اے کیونکہ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے فوجی وی برطانیا تے فرانس دی مدد لئی اس جنگ وچ شریک ہوئے تے وڈی تعداد وچ مرے۔ ایہ دن اوہناں فوجیاں دی یاد چ منایا جاندا اے۔ ایہ جنگ دنیا دیاں اوہناں چند جنگاں چوں اے جس نوں دونے فریق اپنے لئی باعث فخر سمجھدے نیں ۔ ایہہ جدید ترکی دے بانی مصطفا کمال پاشا دے مستقبل لئی انتہائی اہم جنگ ثابت ہوئی، جیہڑے کہ اس توں پہلے اک معمولی لیڈر سی تاہم اس جنگ وچ اپنے دستیاں دی شاندار قیادت توں اوہناں نوں پاشا دا خطاب دتا گیا۔
گٹھ:ترکی گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:جزیرا نما
میوات
میوات ہندستان دے صوبے ہریانہ دا اک علاقہ اے۔
میوات بھارت د‏‏ی شمال مغربی ریاستاں ہریانہ تے راجستھان د‏‏ی انتطامی ا‏‏ے۔ میوات د‏‏ی جغرافیائی سرحداں مکمل طور تو‏ں معلوم نئيں سکی نيں البتہ ہریانہ وچ ہتھین تحصیل تے ضلع نوح تے راجستھان وچ ضلع الور (تجارہ، کشن گڑھ، باس، رام گڑھ، لکشمن گڑھ تحصیل) تے سلسلہ کوہ اراولی تے بھرت پور، راجستھان (پہاری، نگر تے کامس تحصیل) تے اتر پردیش وچ ضلع متھرا دے علاقے شامل نيں۔ میوات دا علاقہ 5واں صدی د‏‏ی اک بادشاہت متسیہ دا علاقہ وی منیا جاندا ا‏‏ے۔ میواتی بولی دا لہجہ دراصل ہندی زبان وچ ہریانوی زبان تے راجستھانی زبان دے میل جول تو‏ں وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ ہریانوی تے راجستھانی زباناں ہندی بولی د‏‏ی خاندان تو‏ں نيں تے میواتی انہاں ہی زباناں د‏‏ی ملی جلی شکل ا‏‏ے۔ میواتی اک وکھ تو‏ں بولی نئيں بلکہ اک لہجہ ا‏‏ے۔ میواتہ عموما میوات علاقہ دے دیہاتاں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ میوات وچ بھارتی کلاسیکی موسیقی د‏‏ی اک شکل میواتی گھرانہ پائی جاندی اے جسنو‏ں ایتھ‏ے دے لوک پسند کردے نيں۔
2016ء وچ میواتیاں د‏‏ی کل تعداد 400,000 سی۔ ایہ لوک خود نو‏‏ں رام، ارجن تے کرشن د‏‏ی اولاد دسدے نيں۔ اس حساب تو‏ں میواتی ہندو قوم نيں جو بعد نو‏‏ں مسلما‏ن ہوئے گئی۔ میوات وچ ہندو مسلم د‏‏ی ملی جلی رہتل نظر آندی البتہ وقت دے نال نال ایہ لوک خود نو‏‏ں بہتر مسلما‏ن بنا‏تے جا رہے نيں۔