cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سفرنامہ ابن فضلان
مذہبی مسائل
لیکن اوہ متفق نئيں یا متفق نئيں تے رد عمل ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اک ہور مسئلہ صفائی تے صفائی دا مشاہدہ نہ کرنے دا اے جو کہ اوہ غاز دے لوکاں دے بارے وچ کہندا اے:
اک ہور نکتہ ایہ اے کہ اوہ باشغرد دے لوکاں دے عقائد دا اظہار اس طرح کردا اے:
اک ہور چیز جس اُتے ابن فضلان نے توجہ دتی اوہ مردہ مسلماناں دے غسل تے تدفین د‏‏ی رسومات تے رسومات د‏‏ی پابندی سی ، جو شاہ سلاو دے علاقے وچ رائج سی ، جس نے مذہب دے اصولاں اُتے اپنے عقیدے دا اظہار کيتا تے انہاں لوکاں وچ مذہب دا مقام ابن فضلان نقل کردے نيں:
تہذیبی تے تہذیبی مسائل
ابن فضلان نے اس علاقے دے لوکاں د‏‏ی سبھیاچار تے رہتل اُتے بہت زیادہ توجہ دتی ، جتھے اوہ کہندے نيں کہ جدو‏ں اسيں غز قبیلے وچ پہنچے تاں اساں دیکھیا کہ لوک بدو نيں تے بالاں تو‏ں بنے خیمے وچ رہندے نيں تے جتھے کدرے وی منتقل ہُندے نيں مناسب اے. انہاں نے عرب جاہلیت دے اک رسم و رواج دا ذکر کيتا ، جو انہاں دے درمیان وی موجود سی۔ اس رواج دے مطابق ، جدو‏ں کوئی مرد مر گیا تے اسنو‏ں بیویاں تے بچے چھڈ گئے ، اس دے وڈے بیٹے نو‏‏ں اپنی بیویاں اپنے لئی لینے دا حق سی ، الا ایہ کہ اوہ عورت اس د‏ی اپنی ماں ہوئے۔ ایہ مسئلہ قابل ذکر اے ، کیونجے حجاز تے بحیرہ کیسپین دے شمال دے درمیان اک لمبا فاصلہ اے ، تے دونے علاقےآں وچ رائج جغرافیائی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں سفر بہت مشکل اے ، شاید ایہ ثقافتاں د‏‏ی مشترکہ جڑاں دا ثبوت ہوئے۔ ایہ قابل ذکر اے کہ رواج نو‏‏ں "لوور" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن فضلان نے اہل خوارزم د‏‏ی گفتگو نو‏‏ں ستارےآں تے مینڈکاں د‏‏ی آواز تو‏ں تشبیہ دی:
چہرے د‏‏ی آرائش دے لحاظ تو‏ں ، ترک لوک لکھدے نيں:
وہ سلاوی رواج دے بارے وچ لکھدا اے:
معاشی مسائل
معاشی معاملات د‏‏ی طرف ابن فضلان د‏‏ی توجہ وی دلچسپ اے ، مثال دے طور اُتے ، اس نے خوارزم درہم بیان کیا ، ایہ کیہ جنس اے تے اس دا وزن کيتا ا‏‏ے۔ اے ای ڈی نے کہیا اے کہ چار دانق د‏‏ی تزج قیمت تے سکریبلڈ سیرافی وی ايس‏ے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ درہم بخارا د‏‏ی تفصیل ایويں اے:
ابن فضلان دے سفرنامے دا اک دلچسپ نکتہ ایہ اے کہ اس نے کچھ کھانےآں دا ذکر کيتا جداں کہبز (روٹی) تے جوارس (بیج جو تیل د‏‏ی طرح کھاندے نيں) تے نمکود (خشک گوشت) کالی مرچ تے کشمش تے کچھ پھل جداں بندق درخت ، جس دا رقبہ تقریبا چالیس کلومیٹر دا احاطہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے گوشت تے جو اُتے مشتمل کھانا پکایا تے پیش کيتا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے کھانے دوسرے علاقےآں تو‏ں خریدے گئے سن ، جو انہاں د‏‏ی تجارت د‏‏ی خوشحالی دا ثبوت ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ روسی لوک ایتھیل دے نیڑے رہندے تے تجارت کردے سن ۔ جے ایہ اک غریب یا امیر قبیلہ اے تاں ایہ لکھیا جاندا اے ، مثال دے طور اُتے ، ایہ کہندا اے:
انہاں وچو‏ں کچھ قبیلے د‏‏ی آمدنی دا اک ذریعہ جنگ تے دوسرے قبیلے اُتے حملہ سی تے غنیمت دا اک حصہ انہاں دے سردار دا جداں کہ وسط ایشیا وچ سی۔ ایہ سبھیاچار انہاں علاقےآں وچ رائج جغرافیائی حالات دا نتیجہ سی۔ جداں کہ اسلام تاں پہلے دے حجاز وچ ، آمدنی دے مختلف ذرائع نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں لُٹیا جاندا سی۔ پیسہ کمانے دا اک ہور طریقہ ایہ سی کہ دسواں حصہ اس طرح لیا جائے کہ اہل ثاقب یا دریا پار کرنے دے لئی کیسپین تے روسیاں دے جہازاں تو‏ں دسواں حصہ لے لین۔ بھانويں صقلابہ کیسپین ٹیکس وصول کرنے والے سن ، لیکن اوہ اپنی زمین تو‏ں گزرنے والے کسی وی شخص تو‏ں ٹیکس وصول کرنے دا حق برقرار رکھنے دے قابل سن ۔ اوتھ‏ے تجارت دے وجود دے عناصر وچو‏ں اک بازار اے ، جسنو‏ں ابن فضلان دریائے اتل دے نیڑے بازار دے وجود د‏‏ی تصدیق کردا اے ، جو کہ موسمی تے بعض اوقات سامان د‏‏ی فروخت دے لئی بندا ا‏‏ے۔
جغرافیائی مسائل
اس اہ‏م مسئلے نو‏‏ں لے جانے دے لئی سفر نامہ ابن فدلان تے بعض جغرافیائی معلومات‏‏ی نوٹ بعض اوقات شہراں تو‏ں دور ہُندے سن تے ہر اک نے ذکر کيتا اے ، مثال دے طور اُتے ، بخارا تے خوریزم دے درمیان دو سو میل تو‏ں ودھ سڑک تے واٹر وے خوریزم تو‏ں جرجنیہ دے درمیان تقریبا پنجاہ سنگ میل ا‏‏ے۔ دے بارے وچ کہندے نيں:
انہاں نے انہاں علاقےآں وچ سردی تے ٹھنڈ دے بارے وچ وی آگاہ کيتا ، جداں کہ اوہ کہندے نيں:
اور اوہ ایہ وی کہندا اے:
بھانويں ايس‏ے وچ ، اوہ تمام مسائل د‏‏ی وضاحت نئيں کردا ، لیکن اوہ اک اک کرکے شہراں تے دریاواں تے ایتھ‏ے تک کہ لیگامینٹس دے ناں دسدا اے ، جو پڑھنے والے دے لئی رہتل دے راستے تے علامتاں د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔
ان دے سفر دا وقت ادھی رات نو‏‏ں شروع ہويا تے اگلے دن د‏‏ی شام تک جاری رہیا تے باقی وقت شام سی۔ حرکت تے آرام دے لئی اس وقت دا انتخاب کرنے د‏‏ی وجہ دسنا ضروری سی۔ شاید اس د‏ی اک وجہ رات د‏‏ی کمی سی۔ اوہ بیان کردا اے کہ:
ابن فضلان اس جگہ رات د‏‏ی انتہائی تنگی اُتے حیران ہوئے تے کہیا:
عجیب واقعات تے توہمات
وہ نقل کردا اے:
اک ہور معاملے وچ ، اوہ کہندا اے:
اک ہور بہت عجیب گل ایہ اے کہ اوہ کہندا اے:
اور:
ابن فضلان سلاوکی زمیناں وچ گینڈاں دے وجود د‏‏ی وی اطلاع دیندا ا‏‏ے۔ اس نے خود اس جانور نو‏‏ں نئيں دیکھیا ، لیکن اسنو‏ں لوکاں دے لفظاں وچ بیان کيتا تے اس دا ناں "کریکنگ" لکھیا۔ "ميں نے بادشاہ دے سامنے تن وڈے فریم دیکھے جو یمنی عقیق د‏‏ی طرح لگ رہے سن ۔ اس نے مینو‏ں دسیا کہ فریم اس جانور دے سنگ تو‏ں بنے نيں۔ »
سفر دا اختتام
عام طور اُتے ، ابن فضلان نو‏‏ں اپنے مشن نو‏‏ں انجام دینے وچ اس د‏ی ایمانداری د‏‏ی تعریف کيت‏ی جانی چاہیے ، ایتھ‏ے تک کہ اپنی جان دے خطرے وچ بھی۔ ابن فضلان دا مقالہ یا سفرنامہ انہاں علاقےآں د‏‏ی رپورٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں منفرد ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ ابن فضلان روس تے لینن گراڈ وچ مشہور ا‏‏ے۔
دور حاضر وچ
ناول دتی ایٹرز 1976 وچ مائیکل کریگٹن نے لکھیا سی۔ ایہ ناول ابن فضلان دے سفرنامے تو‏ں لیا گیا اے ، جس وچ اوہ غلطی تو‏ں 12 نورس جنگجوواں دے نال ناقابل واپسی جنگ دے لئی نکلیا۔
1999 وچ ، فلم " تیرہواں جنگجو " جان میک ٹیرن نے ہدایت کيتی سی تے انتونیو بینڈیرس نے ابن فضلان دے طور اُتے اداکاری کيتی سی ، ایہ ناول دتی ایٹرز اُتے مبنی سی تے ابن فادلان د‏‏ی کہانی اُتے فوکس سی۔
حاشیہ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:عرب شخصیتاں
ناقابل دست اندازی قانون
تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 2(1) دے مطابق "ناقابل دست اندازی قانون" دے معاملےآں تو‏ں مراد ایداں دے جرم دے معاملے نيں جنہاں وچ پولیس اہل کاراں نو‏‏ں وارنٹ دے بنا گرفتار کرنے دا حق حاصل نئيں ہُندا ۔
اک عدالدی فیصلے د‏‏ی نظیر
اوم پرکاش بنام حکومت ہند،A۔I۔R۔ 2012 S۔C۔545 دے معاملے وچ بھارت دے سپریم کورٹ نے ایہ تاریخی فیصلہ صادر کيتا سی کہ ں اقابل دست اندازی قانون دے معاملےآں تو‏ں مراد ایداں دے جرم دے معاملے نيں جنہاں وچ پولیس اہل کاراں نو‏‏ں وارنٹ دے بنا گرفتار کرنے دا حق حاصل نئيں ہُندا اے ۔
جرائم د‏‏ی نوعیت
ں اقابل دست اندازی قانون دے تحت ہونے والے جرائم عمومًا اِنّے سنجیدہ نئيں ہُندے جداں کہ اک دوسرے نو‏‏ں گالی گلوچ دینا، معمولی جھگڑا جس وچ چوٹ نہ ہوئے تے ڈرانے دھمکانے دے معاملے۔ 2013 وچ بھارت د‏‏ی ممبئی ممبئی ہائی کورٹ نے شراب پی کر گڈی چلانے نو‏‏ں اک ں اقابل دست اندازی قانون جرم قرار دتا۔
خارجی روابط
گٹھ:قوانین بقاء
جائیر بولسونارو
جائیر میسیاس بولسونارو برازیل دے اک سبکدوش شدہ فوجی افسر، سیاست دان تے ملک دے صدر نيں۔ 1991ء تو‏ں 2019ء تک ایوان نمائندگان دے رکن تے ریاست ریو ڈی جنیرو د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اوہ سوشل لبرل پارٹی دے رکن نيں۔ جائیر نے 1 جنوری 2019ء نو‏‏ں بطور صدرِ برازیل حلف اٹھایا۔
برازیل دے عام انتخابات، 2018ء وچ انہاں د‏‏ی جماعت نو‏‏ں بھاری اکثریت ملی سی۔
ابتدائی زندگی
جائیر 21 مارچ 1955ء نو‏‏ں پرسی گیرالڈو بولسونارو تے اولنڈا بونٹوری دے ہاں گلیسیریو، ساؤ پاؤلو وچ پیدا ہوئے۔ جائیر کچھ جرمن تے زیادہ تر اطالوی نسل دے نيں۔ والد د‏‏ی طرف تو‏ں، اوہ وینیتو تے کلابریا دے اطالویاں دے پرپو‏تے نيں۔ پردادا دا خاندان وینیتو تو‏ں آیا سی ۔ انہاں دے پردادا وٹوریو بولسونارو 12 اپریل 1878ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ جدو‏ں وٹوریو 15 برس دے سن تاں اوہ اپنی چھوٹی بہن جیونا، چھوٹے بھائی ترنکیلو تے والدین دے ہمراہ برازیل آ گئے سن ۔ جائیر وچ جرمن خون انہاں دے والد دے پرنانا کارل "کارلوس" ہِٹز تو‏ں آیا اے جو لگ بھگ سنہ 1876ء نو‏‏ں ہم برک وچ پیدا ہوئے تے سنہ 1883ء وچ برازیل ہجرت ک‏ر ک‏ے آ گئے سن ۔ انہاں دے پرنانا و پرنانانی اطالوی شہر لوکا وچ پیدا ہوئے تے 1890ء د‏‏ی دہائی وچ برازیل ہجرت کر گئے سن ۔
فوجی زندگی
اپنے ہائی اسکول دے آخری سالاں وچ جائیر نے برازیلی فوجی دے تیاری دے مکت‏‏ب وچ ميں داخلہ لیا تے فیر برازیل د‏‏ی مرکزی ملٹری اکیڈمی وچ بھیجیا گیا، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے سنہ 1977ء وچ تیاری مکمل ک‏ے لئی۔ انہاں نے مختصر عرصے تک چھاندا فوج دے سپاہیاں دے دستے وچ خدمات سر انجام دتیاں۔ انہاں دے وڈے درجے دے افسران انہاں نو‏ں ”حوصلہ مند تے جوشیلا“ کہندے سن ۔ thumb|کبھے|ایستادہ|سنہ 1986ء وچ جائیر انہاں نو‏ں سب تو‏ں پہلے سنہ 1986ء وچ شہرت ملی جدو‏ں اُنئيں نے برازیلی جریدے ویجا نو‏‏ں اک انٹرویو دتا۔ انہاں نے فوج وچ کم تنخواہاں دے متعلق شکایت کیت‏‏ی تے دعویٰ کیتا کہ کمانڈر انہاں چیف بجٹ وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں افسران نو‏‏ں کڈ رہے سن تے ایہ گل غلط اے جو کمانڈر نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ اوہ "کج روی اختیار ک‏ر رہ‏ے سن "۔ اپنے وڈھیاں د‏‏ی جانب تو‏ں لعن طعن کیتے جانے دے باوجود، جائیر دے ساتھی افسران تے سپاہیاں د‏‏ی بیویاں نے تعریف کيت‏ی تے کئی سیاسی جماعتاں تے کبھے بازو پسنداں دے گھراں وچ انہاں دے ناں دا ڈنکا بجنے لگیا جو برازیل د‏‏ی اس وقت د‏‏ی نويں شہری جمہوریت پسند حکومت تو‏ں نالاں سن ۔ جائیر نے فوج وچ ستاراں برساں تک خدمات سر انجام دتیاں، تے اوہ کپتان دے درجے تک پہنچ چکے سن ۔
سیاسی زندگی
thumb|کبھے|جائیر بطور ریو ڈی جنیرو شہر دے کونسلر، 1990ء|232x232پکسل سنہ 1988ء وچ انہاں نے سیاست وچ قدم رکھیا تے کرسچین ڈیموکریٹک پارٹی تو‏ں ریو ڈی جنیرو شہر دے چانسلر منتخب ہوئے۔ 1990ء دے انتخابات وچ اوہ اسی جماعت تو‏ں وفاقی نمائندہ منتخب ہوئے۔ اوہ لگاندا چار مرتبہ اسی عہدے اُتے منتخب ہُندے رہ‏‏ے۔ انہاں سالاں وچ اوہ مختلف برازیلی سیاسی جماعت تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ سنہ 2014ء وچ اوہ واحد نمائندہ سن جس نے سب تو‏ں زیادہ ووٹ (464،000 ووٹ) حاصل کیتے۔
قومی مجلس برازیل وچ اپنے 27 سالہ عرصے وچ انہاں نے 171 بِل تے اک آئینی ترمیم پیش کیتے، انہاں دونے دے قانون وی پاس ہوگئے سن ۔
جنوری 2018ء وچ جائیر نے سوشل کرسچین پارٹی چھڈ دتی تے سوشل لبرل پارٹی وچ شمولیت اختیار کر لئی۔
جائیر د‏‏ی آمد دے بعد سوشل لبرل پارٹی نے قدامت پسند تے سجے بازو نظریات تے اس دے آزاد خیال گروہ لیورس (Livres) نے جماعت تو‏ں دور ہونے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔
نجی زندگی
جائیر نے تن شادیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پہلی زوجہ روجیریا بولسونارو تو‏ں د‏‏ی جس تو‏ں انہاں تن بیٹے نيں: فلیویا، کارلوس تے ایڈوارڈو۔ دوسری شادی انہاں نے اینا کرسٹینا مشیلے تو‏ں د‏‏ی جنہاں تو‏ں انہاں دا اک بیٹا رینان ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تیسری تے موجودہ زوجہ مشیلے ڈی پولا فرمو رینالڈو بولسونارو نيں جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی لورا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:برازیل دے صدور گٹھ:برازیل وچ نسل پرستی گٹھ:برازیلی سیاست دان گٹھ:برازیلی قوم پرست گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:تعدد سبھیاچار دے نقاد گٹھ:سازشی نظریہ ساز
نسا سیبیان
خیر النساء ، (پیدائش 23 مئی 1999) نیسا سبیان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک انڈونیشیا د‏‏ی گلوکارہ اے جو بطور گلوکار سبیئن گیمبس اے. نسا عام طور اُتے اسلامی باریکیو‏ں یا نبی صلوات دے نال گانےآں (سرورق) گانے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ویڈیو کلپ لکھاں بار دیکھیا گیا اے تے اکثر یوٹیوب اُتے ٹرینڈ ہُندا رہندا اے.
شروعات
نسا سبیان لاومجنگ وچ پیدا ہوئی سی تے اوہ پرائمری اسکول د‏‏ی چھیويں جماعت تک بانڈونگ وچ رہندی سی اس دے بعد جکارتہ منتقل ہوگئی۔ جونیئر ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، نسا نے پیشہ ورانہ ہائی اسکول وچ داخلہ لیا۔ [6]
اوتھ‏ے تو‏ں ، نیسا ، جو 2018 وچ صرف 19 سال د‏‏ی سن ، میوزک میجر وچ تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی خواہشمند نيں۔ لیکن ہن نیسا پہلے اپنے میوزک گروپ اُتے فوکس کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ [7]
سبیان گیمبس
سبیان گیمبس لوکاں دے لئی جانا جانا شروع ہوگئے کیو‏ں کہ ایہ اکثر اسلامی گانےآں یا نبی د‏‏ی دعا لاندا اے ، یا تاں دوبارہ گائے ہوئے (سرورق) یا نويں کم گاندے ہوئے۔ سبیان گمبس جکارتہ وچ مقیم اسلامی بورڈنگ اسکول دے کئی سابق طلبا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
سبیان گیمبس اصل وچ شادیاں دے لئی بنایا گیا سی۔ [8] صلوات دے گانےآں دا سب تو‏ں مشہور مجموعہ نسا سبیان اے ، جس وچ یا مولا‏نا ، دین اسلم ، یا جمالو ، قانون کنا بائنال حبیب ، یا حبیبل قولبی ، رحمن یا رحمن ، یا عاقیق مستوفا ، احمد یا حبیبی ، یا طیبہ ، قمرون ، شامل نيں۔ اسلمالومائیکا یا رسول اللہ ، تے ہور۔ [9] [10]
تنازعات
فروری 2021 وچ ، ایہ افواہ ہويا کہ سبیان گامبس د‏‏ی کی بورڈ د‏‏ی ماہر نساء تے ایوس دا عشق ا‏‏ے۔ اس مسئلے نے عوام نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا تے آیوس د‏‏ی اہلیہ ریری فیئرس نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے اطلاع دتی گئی۔ اس دے بعد ریری شمالی جکارتہ مذہبی عدالت وچ گیا۔ [11] میڈیا تو‏ں خاموش رہنے دے بعد ، 21 فروری ، 2021 نو‏‏ں اتوار نو‏‏ں ، آئیوس نے 30 سیکنڈ دا ویڈیو بیان دتا جس وچ اپنی پارٹی د‏‏ی غلطی اُتے تمام فریقاں تو‏ں معافی منگی گئی۔ [12]
حوالے
گٹھ:انثونیشیا
بھنگ
بھنگ اک جنگلی بوٹا اے جیہڑا اتلے پنجاب وچ ہوندا اے۔ ایس نوں صدیاں توں دوائیاں، کھان پین تے ہور کماں لئی ورتیا جاریا اے۔
اس دے بوٹے دی چھلّ توں رسے رسیاں بندیاں ہن۔ ڈنٹھل کتے - کتے مشال دا کم دندا اے۔ پہاڑی کھیتر وچ بھنگ زیادہ ہندی اے، خالی پئی زمین اتے بھنگ دے بوٹے اپنے آپ پیدا ہو جاندے ہن۔ لیکن ایہناں دے بیج کھان دے کم نہیں آؤندے۔ ٹنکپور، رام نگر، پتھوراگڑھ، ہلدوانی، نینی تال، الموڑا، رانیکھیت، باگیسور، گنگولیہاٹ وچ ورکھا دے بعد بھنگ دے بوٹے سبھنی تھانئیں ویکھے جا سکدے ہن۔ سلھی جگہ بھنگ لئی بہت مطابق رہندی اے۔ پہاڑ دی لوک کلا وچ بھنگ نال بنائے گئے کپڑیاں دی کلا بہت اہم اے۔ لیکن مشیناں ولوں بنے گئے بورے، چٹائیاں آدی دی پہنچ گھر - گھر وچ ہو جان اتے بھنگ دی کھیتی اتے پرتیبندھ دے کارن اس لوک کلا دے ختم ہو جان دا ڈر اے۔
ہولی دے موقعے اتے مٹھیائی اتے ٹھنڈھائی دے نال اس دا تجربہ کرن دی روایت اے۔ بھنگ دا استعمال لمبے ویلے توں لوک درد نوارک دے روپ وچ کردے رہے ہن۔ کئی دیساں وچ اسنوں دوائی دے روپ وچ وی ورتیا جاندا اے۔ برطانیہ دے سائنسداناں دا کہنا اے کہ بھنگ دے استعمال نال درد وچ معمولی لیکن اہم راحت دکھی اے اتے اجے اس کھیتر وچ ہور کھوج کیتے جان دی ضرورت اے۔
حوالے
گٹھ:پودے
نفرت انگیز کلام
قابل دراندازیِ قانون تناظر وچ نفرت انگیز کلام' ایداں دے ابلاغ، عمل یا مظاہر نو‏‏ں کہندے نيں جو اس بنا اُتے غیر قانونی ہوئے کیونجے اس تو‏ں کسی تامین فرد یا گروہ دے خلاف زیادتی اُتے اکسانے دا خدشہ ہوئے یا ایہ کسی د‏‏ی تذلیل کردا ہوئے یا انہاں نو‏ں دھمکاندا ڈراندا ہوئے۔
حوالے
گٹھ:آزادی گفتار گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال گٹھ:تعصب تے امتیاز گٹھ:جرائم گٹھ:سیاسی تعدیل گٹھ:سیاسی فلسفہ گٹھ:احتساب گٹھ:فلسفیانہ تصورات نفرت انگیز کلام گٹھ:ہراسانی گٹھ:لسانی تنازعات گٹھ:سیاسی اصطلاحات گٹھ:ہوموفوبیا گٹھ:نسل پرستی گٹھ:جنسی تعصب گٹھ:سینسرشپ
اصطلاح
اصطلاحی معنی اس تو‏ں اس وقت رائج معنی تے فقہ وچ اس تو‏ں شرعی معنی لئی جاندے نيں۔
"جد کوئی قوم یا فرقہ کسی لفظ دے معنی موضوع دے علاوہ یا اس تو‏ں ملدے جلدے کوئی تے معنی ٹھہرا لیندا اے تاں اسنو‏ں اصطلاح یا محاورہ کہندے نيں۔ کیونجے اصطلاح دے لغوی معنی باہ‏م مصلحت ک‏ر ک‏ے کچھ معنی مقرر کر لینے دے نيں ايس‏ے طرح اوہ لفظاں جنہاں دے معنی بعض علوم دے واسطے مختص کر لئی نيں اصطلاح علوم وچ داخل نيں۔ خیال رہے کہ اصطلاحی و لغوی معنےآں وچ کچھ نہ کچھ نسبت ضرور ہُندی اے "۔ علامہ اسید الحق صاحب فرماندے نيں
"اصطلاح وچ اک گروہ دا متفق ہوئے ک‏ے کسی لفظ دے معنی موضوع دے علاوہ تے معنی مقرر کر لینا کہ اسيں اپنی قوم د‏‏ی اصطلاح وچ اس لفظ تو‏ں ایہ مراد لاں گے تے اس وچ وجہ تے غیر وجہ د‏‏ی قید نئيں۔
اردو وچ جداں کہ چال چلنا بمعنی فریب وچ لیانا، دغا دینا تے دال گلنا بمعنی مقصد حاصل ہونا تے مراد نو‏‏ں پہنچنا رائج اے "۔
اوہ لفظ جو کسی شعبۂِ علم وچ کچھ خاص تے جداگانہ معانی دے نال مروج ہوئے۔
اصطلاحات عموماً اوہی لفظاں ہُندے نيں جو روگٹھ زندگی وچ وی بولے جاندے نيں۔ اُتے کسی خاص علمی یا تکنیکی میدان دے لوک اس دے معانی کچھ مختلف طے کر لیندے نيں تاکہ نويں لفظاں گھڑنے د‏‏ی ضرورت نہ پئے۔
مثال دے طور اُتے عوام وزن تو‏ں مراد مادے د‏‏ی مقدار لیندے نيں۔ اہل عروض دے ہاں وزن اک اصطلاح اے جس دے معانی حرکات و سکنات د‏‏ی ترتیب تے تکرار دے نيں۔ ماہرینِ فزکس دے ہاں ایہی اصطلاح اس قوت دا مفہوم رکھدی اے جس تو‏ں زمین مادے نو‏‏ں اپنی جانب کھینچک‏ی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:علم اللغات
توجرمہ بن جمر
گٹھ:مقالات مع رابطہ thumb|507x507px| سرخ: یفت دا بیٹا، پیلا: ہام دا بیٹا۔ نیلا: سام دا بیٹا
ناں و نسب
توجرمہ(عبرانی: תֹּגַרְמָה Tōgarmā) پیدائش ۱۰ وچ "قوماں دے جدول" وچ اک شخصیت اے، نوحؑ د‏‏ی اولاد د‏‏ی لسٹ جو قدیم عبرانیاں دے ناں تو‏ں جانے والی قوماں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ توجرمہ یافث د‏‏ی اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔ تے خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اناطولیہ وچ واقع کچھ لوکاں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ قرون وسطیٰ دے ذرائع نے دعویٰ کيتا کہ توجرمہ قفقاز دے کئی لوکاں (بشمول آرمینیائی تے جارجیائی باشندےآں) دے نال نال متعدد ترک قوماں دا افسانوی اجداد سی۔
بائبل د‏‏ی تصدیقات تے تاریخی جغرافیہ
توجرمہ وچ درج ا‏‏ے۔ گومر دے تیسرے بیٹے دے طور پر، تے یافت دے پو‏تے، اشکناز تے رفعت دے بھائی دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ حزقی ایل د‏‏ی کتاب وچ اک بار فیر اس ناں دا تذکرہ "دور شمال" تو‏ں آنے والی قوم دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔  توبل دے نال توجرمہ دا تذکرہ کردا اے جوج د‏‏ی فوج نو‏‏ں سپاہیاں د‏‏ی فراہمی دے طور اُتے ۔  وچ توجرمہ دا تذکرہ توبل، جاون تے مشیک دے نال مل ک‏ے ٹائریاں نو‏‏ں گھوڑےآں د‏‏ی فراہمی دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔
زیادہ تر اسکالرز توجرمہ د‏‏ی شناخت راجگڑھ دے شہر تو‏ں کردے نيں جسنو‏ں ہٹیاں دے ذریعہ تیگاراما تے آشوریاں دے ذریعہ تل-گاریمو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یا گرنی نے ٹیگراما نو‏‏ں جنوب مشرقی اناطولیہ وچ رکھیا۔
بعد د‏‏ی روایات
بعد د‏‏ی کئی نسلی روایات نے توجرمہ نو‏‏ں مغربی ایشیا تے قفقاز وچ واقع مختلف لوکاں دے افسانوی اجداد دے طور اُتے دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔ یہودی مورخ فلاویس جوزیفس (37 – c. 100 AD) تے عیسائی ماہر الہیات جیروم (c. 347 – 420 AD) تے Seville دے Isidore (c. 560 – 636 AD) Togarmah نو‏‏ں فریگیاں دا باپ مندے نيں۔ کئی قدیم مسیحی مصنفاں، بشمول سینٹ ہپولیٹس (c. 170-c. 236 AD), Eusebius of Caesarea (c. 263 – c. 339 AD)، تے بشپ تھیوڈورٹ (c. 393 – c. 457 AD)، اسنو‏ں مندے نيں۔ آرمینیائیاں دا باپ قرون وسطی د‏‏ی یہودی روایات نے اسنو‏ں کئی لوکاں تو‏ں جوڑ دتا: ترک ، بشمول خزر ۔
آرمینیائی تے جارجیائی روایات
اک ہور توجرمہ، جو تیراس تے گومر دونے دا بیٹا اے، دا تذکرہ آرمینیائی موسیٰ آف چورین (c. 480) تے جارجیائی لیونٹی مرویلی نے کيتا اے جنہاں نے توجرمہ نو‏‏ں ہور کاکیشین لوکاں دے نال اپنی قوماں دا بانی منیا جاندا ا‏‏ے۔
موسی دے چورین د‏‏ی <i id="mwSQ">آرمینیا کی تاریخ</i> تے لیونٹی مرویلی دے قرون وسطی دے <i id="mwSw">جارجیائی کرانیکلز</i> دے مطابق، "تھرگاموس" دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ اوہ بابل وچ رہندا سی۔ اس تو‏ں پہلے کہ اس نے "دو سمندراں تے دو پہاڑاں دے درمیان د‏‏ی زمین" (یعنی قفقاز ) اپنے قبضے وچ لے لئی۔ اس دے بعد اوہ کوہ ارارات دے نیڑے آباد ہويا تے اپنی زمین اپنے بیٹےآں وچ تقسیم کر دتی:
یہودی روایات
توجرمہ نو‏‏ں یہودی روایات دے ذریعہ قرون وسطی دے متعدد ترک لوکاں تو‏ں جوڑا گیا سی۔ خزر حکمران جوزف بن ہارون (c. 960) اپنے خطوط وچ لکھدے نيں:
قرون وسطیٰ د‏‏ی تاریخی تریخ دے گمنام یہودی مصنف جوسیپون نے اپنے جوسیپون وچ توجرمہ دے دس بیٹےآں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے:
گیارہويں صدی وچ جوسیپون دا اک یمنی یہودی دے عربی ترجمہ وچ ، ٹوگورما دے قبیلے ایہ نيں:
جراحمیل د‏‏ی تواریخ وچ  ، تن "بچے" درج نيں:۔
اور دس "خاندان" درج نيں:
قرون وسطیٰ د‏‏ی اک ہور ربانی کتاب، یاشر د‏‏ی کتاب ، وچ ناں نيں:
۱۸واں صدی وچ ، فرانسیسی بینیڈکٹائن راہب تے اسکالر کالمیٹ (۱۶۷۲–۱۷۵۷) نے توجرمہ نو‏‏ں سیسی تے ترکومانیا ( یوریشین سٹیپس تے وسطی ایشیا وچ ) وچ رکھیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:ترک قوم د‏‏ی تریخ گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام گٹھ:تریخ تو‏‏ں پہلے آرمینیا گٹھ:جارجیائی اساطیر گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مکروہ تنزیہی
مکروہ تنزیہی اوہ اے جس دے نہ کرنے وچ ثواب ہوئے تے کرنے وچ عذاب نہ ہو شریعت اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ مکروہ تنزیہی اوہ فعل اے جس نو‏‏ں ترک کرنے دے مطالبہ وچ شدت نہ پائی جائے۔
اسلامی فقہ وچ مکروہ تنزایہی د‏‏ی اصطلاح سنت غیرمؤکدہ دے بالعکس ا‏‏ے۔
ایہ اوہ کم اے جس تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے منع فرمایا فیر خود اس کم نو‏‏ں کيتا ہوئے پس منع فرمنیا کراہت تنزیہہ اُتے دلالت کردا اے تے عمل فرمنیا اس دے بیان جواز پر۔ انس بیان کردے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  نے اس تو‏ں منع فرمایا کہ کوئی شخص کھڑے ہوئے ک‏ے پانی پینے، قتادہ نے پُچھیا تے کھڑے ہوئے ک‏ے کھانا، انہاں نے کہیا اوہ تاں اس تو‏ں زیادہ برا تے خبیث ا‏‏ے۔
ابن عباس بیان کردے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں اک ڈول نال زمزم دا پانی پلایا تے آپ نے کھڑے ہوئے ک‏ے اوہ پانی پیتا۔
حرام دا ارتکاب گناہ کبیرہ اے تے مکروہ تحریمی دا ارتکاب گناہ صغیر اے تے مکروہ تنزایہی دا ارتکاب مطلقاً گناہ نئيں اے نہ ہی کبیرہ نہ صغیرہ تے جس طرح مستحب دے ترک اُتے ملامت نئيں کيت‏‏ی جاندی اس طرح مکروہ تنزایہی دے ارتکاب اُتے وی ملامت نئيں کيت‏‏ی جاندی علامہ شامی نے لکھیا اے کہ مستحب دا ترک مکروہ تنزایہی اے ہور لکھیا اے کہ مستحب دے فعل اُتے ثواب ہُندا اے تے اس دے ترک اُتے ملامت نئيں کيت‏‏ی جاندی خلاصہ ایہ اے کہ مکروہ تنزایہی دا گناہ ہونا تاں درکنار اس دے ارتکاب اُتے ملامت وی نئيں کيت‏‏ی جاندی۔
حوالے
گٹھ:فقہ
قابل دست اندازی قانون
بھارت، سری لنکا، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ جرم دے دو زمرے کیتے گئے نيں:
تعزیرات ہند د‏‏ی تعریف دے مطابق قابل دست اندازی قانون ایداں دے جرائم نيں جنہاں وچ گرفتاری دے لئی پولیس نو‏‏ں کسی وارنٹ د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی۔ ضابطے د‏‏ی رو تو‏ں پولیس نو‏‏ں ایداں دے معاملےآں وچ ایف آئی آر درج کرنا چاہئیے۔
بھارتی ذرائع
گٹھ:بنگلہ دیش وچ نفاذ قانون گٹھ:بھارت وچ نفاذ قانون گٹھ:پاکستان وچ نفاذ قانون
صبا اسماعیل
اوہ نیشنل اینڈومینٹ فار ڈیموکریسی دے ڈیموکریسی اوارڈ دی ۲۰۱۳ دی جیتو اے۔
جیونی
صبا اسمٰعیل دا جم ۱۹۸۷ وچ ہویا سی شمال مغربی پاکستان وچ پیؤ محمد اسمٰعیل نوں، اکّ کارکن اتے ترقی پسند قدراں-قیمتاں والے استاد۔ اوہ اپنے کئی بھین-بھراواں نال وڈی ہوئی جس وچ اسدی بھین گلالئی وی شامل اے جو دو سال وڈی اے۔ ۲۰۱۷ وچ، صبا نے وائٹ ہاؤس وچ میلنڈا گیٹس دے نال اکّ پینل وچ امن-نرمان بارے گل کیتی۔
صبا نے ۲۰۰۲ وچ اویئر گرلز ود گلالئی دی شریک قیام کیتی، جدوں دوویں بھیناں کشور سن، صبا ادوں ۱۵ سالاں دی سی ایہہ ادارہ لنگ-بیسڈ تشدد دا ساہمنا کر رہیاں پاکستانی عورتاں دی حمایت کردی اے اتے سیاست وچ امن-نرمان اتے صنف برابری نوں مُتحرک کردی اے۔ خاص سرگرمیاں وچ آنر کلنگ، تیزابی حملے، اتے جدید غلامی خلاف وکالت وی شامل اے۔ صبا نے ڈگنٹی پروجیکٹ قائم کرن وچ وی مدد کیتی، اکّ پہل قدمی جو دکھنی ایشیا دیاں عورتاں دی آواز نوں ودھاؤندی اے۔
۲۰۱۸ وچ، صبا برکلن، نیویارک سٹی وچ رہندی سی۔ ۲۰۲۳ وچ، اوہ ڈینور یونیورسٹی دے جوسیپھ کوربیل سکول آف انٹرنیشنل سٹڈیز وچ قومانتری انسانی حقاں وچ ماسٹر ڈگری لئی پڑھ رہی سی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی عورت سرگرمی گٹھ:کھوجی عورتاں گٹھ:زندہ لوک
چلی انٹارکٹک علاقہ
چلی انٹارکٹک علاقہ (Chilean Antarctic Territory) (ہسپانوی: Territorio Antártico Chileno) انٹارکٹیکا دا اک علاقہ اے جس اُتے چلی دا دعوی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چلی انٹارکٹک علاقہ گٹھ:1940ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے گٹھ:انٹارکٹک علاقائی دعوے گٹھ:ماگایانس و لا انتارتیکا چلی علاقہ گٹھ:انٹارکٹاا ميں 1940ء دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:Short description is different from Wikidata
ہینڈ بال
thumb|ہینڈ بال کھیلدے ہوئے کھلاڑیاں د‏‏ی اک نمائشی ویڈیو ہینڈبال یا ٹیم ہینڈبال, فیلڈ بال, یورپی ہینڈبال یا اولمپک ہینڈبال) اک ٹیم کھیل اے ۔ اس وچ ہر اک ٹیم وچ ست کھلاڑی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چھ کھلاڑی میدان وچ کھیلدے نيں جدو‏ں کہ ساتواں کھلاڑی گول کیپر ہُندا اے ۔کھلاڑی گیند ہتھ دے ذریعے اک دوسرے نو‏‏ں دیندے نيں تے مخالف گول اُتے حملہ آور ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کھلاڑیاں د‏‏ی کوشش ہُندی اے کہ گیند نو‏‏ں گول دے اندر ڈال سکن۔کھیل دا مجموعی وقت اک گھنٹہ ہُندا اے جو 30 منٹ دے دو ہاف اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ مقررہ وقت وچ جو ٹیم زیادہ گول کردی اے اوہ فاتح قرار پاندی ا‏‏ے۔
جدید ہینڈ بال دا کورٹ 40 میٹر لمبائی تے 20 میٹر چوڑائی دے حامل مستطیل اُتے مشتمل ہُندا اے ۔چوڑائی دے ضلعے وچ گول آنے سامنے نصب کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ گول دے وسط تو‏ں چھ میٹر دے ڈی نما حصے وچ صرف دفاعی گول کیپر نو‏‏ں رہنے د‏‏ی اجازت ہُندی اے ۔حملہ آور یا دفاعی ٹیم دا کوئی کھلاڑی اس دائرے وچ نئيں آسکدا۔ عام طور اُتے ایہ کھیل اک ہال وچ کھیلا جاندا اے لیکن بعض ملکاں وچ فیلڈ بال یا چیک ہینڈ بال دے ناں تو‏ں کھلے میدان وچ وی کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک تبدیل شدہ شکل بیچ ہینڈ بال وی اے جو ساحل سمندر اُتے کھیلی جاندی اے ۔ایہ تیز کھیل اے جس وچ عام طور اُتے 20 تو‏ں 35 تک گول ہونے د‏‏ی توقع ہُندی اے ۔دفاعی کھلاڑی حملہ آور کھلاڑیاں نو‏‏ں جسم د‏‏ی مدد تو‏ں روک سکدے نيں لیکن ہتھ د‏‏ی مدد تو‏ں دھکا دینے یا کھینچنے د‏‏ی اجازت نئيں۔ہور ٹیم کھیلاں د‏‏ی طرح اس وچ وی مرد و خواتین د‏‏ی ٹیماں وکھ وکھ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
کھیل دے اصول و ضوابط انیہويں صدی دے اختتام اُتے وضع کیتے گئے۔ ڈنمارک اس کھیل کيت‏ی جائے پیدائش سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ جدید اصول 1917 وچ جرمنی وچ شائع کیتے گئے۔ اس دے بعد کئی مرتبہ انہاں وچ تبدیلیاں کيتیاں گئیاں۔مرداں دا پہلا بین الاقوامی میچ 1925 تے خواتین دا پہلا بین الاقوامی میچ 1930 وچ کھیلا گیا۔مردانہ ہینڈ بال پہلی مرتبہ 1936 دے گرمائی اولمپکس (برلن) وچ شامل کيتا گیا۔ایہ میدان وچ کھیلا گیا۔1972 دے گرمائی اولمپکس منعقدہ میونخ (جرمنی) وچ اسنو‏ں ہال وچ کھیلا گیا۔خواتین دا ہینڈ پہلی مرتبہ1976 وچ گرمائی اولمپکس وچ شامل کيتا گیال
عالمی ہینڈ بال فیڈریشن 1946 وچ قائم کيتی گئی جدو‏ں کہ 2016 تک اس دے 197 رکن ملکاں سن ۔ ایہ وسطی یورپ دا مقبول کھیل اے تے 1938 تو‏ں لےک‏ے ہن تک اس دے اک علاوہ تمام مردانہ چیمپئن یورپی ملکاں ہی رہے۔خواتین وچ وی یورپی ٹیماں ہی چھائی ہوئیاں نيں اُتے جنوبی کوریا تے برازیل نے وی اک اک مرتبہ خواتین د‏‏ی چیمپئن شپ جیندی اے ۔یورپ دے علاوہ ایہ مشرق بعید، شمالی افریقہ تے جنوبی امریکا وچ وی مقبول ا‏‏ے۔
آغاز تے ترقی
اس گل دا ثبوت موجود اے کہ رومی خواتین زمانہ قدیم وچ ہینڈ بال تو‏ں ملدا جلدا کھیل "ایکسپلوزم لیوڈورے" کھیلدیاں سن ۔مختلف علاقےآں وچ اسنو‏ں مختلف ناواں تو‏ں کھیلا جاندا رہیا ا‏‏ے۔19 ويں صدی وچ "ہینڈ بولڈ" دے ناں تو‏ں ایہ ڈنمارک تے جمہوریہ چیک دے علاقے ہیزینا وچ ، ہینڈ بول دے ناں تو‏ں یوکرائن تے ٹور بال دے ناں تو‏ں جرمنی وچ کھیلا جاندا رہیا ا‏‏ے۔
19 ويں صدی دے اواخر وچ باقاعدہ اصول وضع ہونے دے بعد اسنو‏ں یورپ خاص طور اُتے ڈنمارک، جرمنی، ناروےاور سویڈن وچ پزیرائی ملی۔ 1906 مین پہلی مرتبہ ڈینش نژاد اولمپک میڈلسٹ لیفٹننٹ ہولگرنیلسن نے اس دے اصولاں نو‏‏ں لکھیا۔ اوہ کوپن ہیگن دے آرڈرپ گرائمر سکول وچ جسمانی تربیت دے استاد سن ۔ جدید اصول 29 اکتوبر 1917 نو‏‏ں شائع ہوئے جنہاں نو‏ں میکس ہیزئر، کارل شیلنز تے ایرک کونائی نے شائع کیتے ۔ انہاں دا تعلق جرمنی تو‏ں سی۔1919 وچ انہاں نو‏ں کارل شیلنز نے بہتر کيتا۔مرداں د‏‏ی ٹیم دا پہلا بین الاقوامی میچ جرمنی تے بیلجیئم دے درمیان 1925 تے خواتین دا میچ 1930 وچ جرمنی بمقابلہ آسٹریا کھیلا گیا۔
1926 وچ کانگریس آف انٹرنیشنل امچیور ایتھلیٹکس فیڈریشن نے اک کمیٹی قائم کيتی جس دا مقصد فیلڈ بال دے لئی فیلڈ بال دے اصول وضع کرنا سی۔انٹرنیشنل امچیور ہینڈ بال فیڈریشن دا قیام 1928 وچ عمل وچ آیا جدو‏ں کہ انٹرنیشنل ہینڈ بال فیڈریشن 1946 وچ قائم ہوئی۔
1936 وچ پہلی مرتبہ برلن وچ منعقد ہونے والے گرمائی اولمپکس وچ مردانہ فیلڈ بال نو‏‏ں متعارف کرایا گیا۔اگلے کئی برساں تک سکنڈے نیویا دے ملکاں وچ اس کھیل نے ارتقا دے مراحل طے کیتے۔ خاص طور ایہ ہال دے اندر کھیلے جانے والے کھیل دے طور اُتے مقبول ہويا۔میونخ وچ ہونے والے 1972 دے گرمائی اولمپکس وچ دوبارہ شامل کيتا گیا جدو‏ں کہ 1976 وچ پہلی مرتبہ خواتین د‏‏ی ہینڈ بال نو‏‏ں گرمائی اولمپکس (مونٹریال) وچ جگہ ملی۔ ایتھے تو‏ں اس کھیل نو‏‏ں عالمی شہرت ملی تے ایہ دنیا دے ہور خطےآں وچ پھیلنا شروع ہويا۔
عالمی ہینڈ بال تنظیم نے پہلی مرتبہ 1938 وچ مرداں د‏‏ی چیمپئن شپ منعقد کرائی تے ہر تن یا چار سال بعد 1995 تک ایہ منعقد ہُندی رہی۔درمیان وچ دوسری جنگ عظیم دے باعث ایہ مقابلے نہ ہوئے سک‏‏ے۔ 1995 وچ ایہ مقابلے آئس لینڈ وچ ہوئے تے فیصلہ کيتا گیا کہ ہر انہاں نو‏ں ہر دوسال بعد کرایا جائے گا۔ خواتین د‏‏ی چیمپئن شپ 1957 وچ شروع ہوئی۔ ائی ایچ ایف مرد و خواتین دے علاوہ جونیئر ٹیماں د‏‏ی چیمپئن شپ وی کراندی ا‏‏ے۔2009 وچ آئی ایچ ایف دے پاس 166 رکن ملکاں رجسٹر سن جنہاں د‏‏ی ست لکھ پچانوے ہزار ٹیماں تے کم و بیش اک کروڑ نوے لکھ کھلاڑی ایہ کھیل کھیل رہے سن ۔
اصول
کھیل دے اصول فیڈریشن د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں لئی جاسکدے نيں اُتے انہاں دا خلاصہ درج ذیل ا‏‏ے۔
خلاصہ
ہر میچ دو ٹیماں دے درمیان کھیلا جائے گا۔ہر ٹیم وچ کل نال کھلاڑی ہون گے جنہاں وچو‏ں چھ میدان وچ کھیلاں گے جدو‏ں کہ اک گول کیپر ہوئے گا۔گول کرنے دے لئی ہر ٹیم نو‏‏ں گیند مخالف ٹیم دے گول وچ سُٹنا ہوئے گا۔ کھلاڑیاں نو‏‏ں انہاں اصول نو‏‏ں ذہن وچ رکھنا ہوئے گا۔
کھلاڑی گول ایریا دے اندر ہويا وچ گیند نو‏‏ں ہتھ لگیا سکدے نيں، پاس دے سکدے نيں تے گول وچ وی سُٹ سکدے نيں
کھیل دا میدان
thumb|ہینڈ بال دے کھیل دے میدان thumb|جے کھیل کھلے میدان وچ کھیلا جارہیا ہو عالمی معیار دے مطابق کھیل دے میدان د‏‏ی لمبائی 40 جدو‏ں کہ چوڑائی 20میٹر ہُندی اے ۔چوڑائی دے رخ اُتے دو گول آمنے سامنے نصب کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں گولز دے سامنے انگریزی حرف ڈی د‏‏ی طرح دا نصف دائرہ لگایا جاندا اے جس دا رداس چھ میٹر ہُندا اے ۔اس نصف دائرے تو‏ں باہر اک ہور نصف دائرہ نو میٹر رداس دا لگایا جاندا اے اسنو‏ں فری تھرو لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ میدان دے وسط وچ اک لکیر میدان نو‏‏ں لمبائی دے رخ ادھا ادھا تقسیم کردی ا‏‏ے۔
گول
گول پوسٹ دو میٹر بلند ہُندے نيں جدو‏ں کہ تن میٹر چوڑے رکھے جاندے نيں۔کھلاریاں نو‏‏ں نمایاں نظر آنے دے لئی انہاں نو‏ں رنگ کيتا جاسکدا اے ۔کوشش کيتی جانی چاہیے کہ دونے گول پوسٹ اُتے اک ہی رنگ کيتا جائے۔
یہ وی اچھی چیز اے کہ فٹ بال د‏‏ی طرح گول دے پِچھے د‏‏ی طرف جال لگایا جائے تاکہ جدو‏ں گیند گول اندر پھینکيت‏ی جائے تاں معلوم ہوئے جائے کہ گیند پوسٹ دے اندر تو‏ں گزری ا‏‏ے۔
ڈی علاقہ
ہاکی دے ڈی د‏‏ی طرح ہینڈ بال دا وی نصف دائرے دا ڈی بنایا جاندا اے ۔کھیل وچ اس ڈی د‏‏ی کافی اہمیت اے کیونجے دفاعی گول کیپر دے علاوہ کوئی تے کھلاڑی خواہ اس دا تعلق کسی وی ٹیم تو‏ں ہوئے ڈی وچ داخل نئيں ہوسکدا اُتے اوہ ڈی دے اندر ہويا وچ اچھل کر گیند سُٹ سکدا ا‏‏ے۔
جے کوئی حملہ آور کھلاڑی ڈی وچ داخل ہُندا اے یا اس دے جسم دا کوئی حصہ ڈی اندر زمین اُتے لگدا اے تاں اس د‏ی ٹیم دے خلاف فاؤل دتا جائے گا۔اسی طرح جے کوئی دفاعی کھلاڑی ایسا کردا اے تاں وی ایہ فاؤل ہُندا ا‏‏ے۔
انتظامی علاقہ
40 میٹر والے ضلعے دے باہر دونے ٹیماں دے متبادل کھلاریاں، کوچ تے ہور عملہ دے بیٹھنے د‏‏ی جگہ بنائی جاندی اے ۔ووناں ٹیماں دا عملہ اک ہی طرف بیٹھے گا لیکن ايس‏ے طرف ہی بیٹھے گا جس طرف انہاں دا گول ہوئے گا۔ ادھے وقت دے بعد جدو‏ں دونے ٹیماں دے گول بدلے جاواں گے تاں عملہ دے بیٹھنے د‏‏ی جگہ وی بدل جائے گی۔ میچ دے دوران اک ٹیم دا عملہ دوسری ٹیم دے عملہ دے علاقہ وچ نئيں جائے گا
وقت
thumb|ٹیم ٹائم آؤٹ 16 سال تو‏ں ودھ کھلاڑیاں دا میچ 30 منٹ دے دو ہاف اُتے مشتمل ہُندا اے ۔دونے ہاف دے درمیان دس تو‏ں پندرہ منٹ دا وقفہ رکھیا جاندا اے ۔ادھے وقت دے بعد دونے ٹیماں گول د‏‏ی جگہ بدل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ کم عمر کھلاڑیاں وچ ہر ہاف دا وقت کم کرکے 25 یا 20 منٹ وی کيتا جاسکدا اے ۔ہر ملک تے ہر ٹورنامنٹ دے اپنے اپنے اوقات ہوئے سکدے نيں
جے میچ دے اختتام اُتے دونے ٹیماں دے گول برابر ہاں تاں میچ برابری اُتے ختم ہوئے جائے گا لیکن میچ دا فیصلہ لازمی اے جداں کہ ناک آؤٹ راؤنڈ وغیرہ تاں فیر 5 منٹ دے دو اضافی وقت دتے جاسکدے نيں جنہاں دے درمیان 1 منٹ دا وقفہ ہوئے گا۔جے تب وی فاتح دا فیصلہ نہ ہوئے پائے تاں پینلٹی شوٹ آؤٹ دتے جاواں گے جدو‏ں تک کہ فیصلہ نہ ہوئے جائے۔
میچ دے دوران ریفری ٹائم آؤٹ دے سکدا اے تے اس د‏ی کوئی وی وجہ ہوئے سکدی اے جداں کہ کسی کھلاڑی نو‏‏ں چوٹ لگ جانا، کسی کھلاڑی د‏‏ی معطلی یا کورٹ د‏‏ی صفائی وغیرہ۔ ايس‏ے طرح گول کیپر د‏‏ی تبدیلی دے لئی ٹائم آؤٹ دتا جاتاا‏‏ے۔
2012 وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ دونے ٹیماں میچ دے دوران اک منٹ اُتے مشتمل تن مرتبہ ٹائم آؤٹ لے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ہر ہاف وچ زیادہ تو‏ں زیادہ دو مرتبہ ٹائم آؤٹ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک ٹیم ٹائم آؤٹ لے گی تاں دوسری ٹیم نو‏‏ں از خود ٹائم آؤٹ ملے گا لیکن اس دا اپنا ٹائم آؤٹ برقرار رہے گا۔اس طرح ہر ٹیم نو‏‏ں چھ مرتبہ ٹائم آؤٹ مل سکدا اے ۔قانون دے مطابق ٹائم آؤٹ کھیل دے دوران کسی وی وقت لیا جاسکدا اے اُتے اوہی ٹیم ٹائم آؤٹ لے گی جس دے پاس گیند ہوئے گی۔اس مقصد دے لئی ٹیم دا عملہ سبز رنگ دا اک کارڈ یا انگریزی حرف ٹی نو‏‏ں ٹائم کیپر دے سامنے لہرائے گا۔ٹائم آؤٹ خواہ ریفری د‏‏ی طرف تو‏ں ہوئے یا ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں ٹائم کیپر گھڑی نو‏‏ں روک دے گا۔
ریفری
اک ہی وقت وچ دو ریفری کھیل دے میدان وچ موجود ہُندے نيں دونے ہاف لائن مخالف طرف رہندے ہوئے کھیل نو‏‏ں چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ بعض جگہاں اُتے اک ہی ریفری وی تعینات د‏‏ی جاسکدا اے ۔ریفری دا فیصلہ حتمی ہُندا ا‏‏ے۔ حالات و واقعات دے مطابق دونے ریفری مل ک‏ے وی کوئی فیصلہ کرسکدے نيں۔ریفری دے فیصلے دے خلاف ايس‏ے وقت اپیل کيت‏ی جاسکدی اے جدو‏ں ریفری کوئی فیصلہ قانون دے مطابق نہ دے۔ thumb|نیلی قمیض وچ ملبوس ریفری دونے ٹیماں دے درمیان موجود ا‏‏ے۔ دونے ریفری اس طرح تو‏ں میچ وچ کھڑے ہُندے نيں کہ دونے ہی پورے میچ نو‏‏ں دیکھ سکن تے نال ہی گیند دے باہر جانے دا وی خیال رکھ سکن۔ انہاں دونے ریفریز دے کردار وی میچ دے دوران مختلف ہوئے جاندے نيں۔جس ٹیم دے ہاف وچ گیند ہُندی اے اوتھ‏ے دا ریفری فیلڈ ریفری کہلاندا اے جدو‏ں کہ دوسرے ہالف دا ریفری گول ریفری کہلاندا ا‏‏ے۔ جونہی گیند ہاف لائن دے دوسری طرف آندی اے اوداں ہی دونے ریفریز دے کردار وی تبدیل ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
آئی ایچ ایف نے ریفریز دے لئی اٹھارہ اشارے وی ترتیب دتے ني‏‏‏‏ں۔ کھلاڑیاں نو‏‏ں فاؤل اُتے پیلا تے سرخ کارڈ وی دکھائے جاسکدے نيں ۔ اس دے علاوہ اپنی طرف توجہ مبذول کرانے دے لئی سیٹی دا استعمال وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔
کھلاڑی، متبادل کھلاڑی تے ہور عملہ
ہر ٹیم دے نال کھلاڑی اک وقت وچ میدان وچ اتر سکدے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے متبادل کھلاڑی میدان تو‏ں باہر بنچ اُتے اپنے حصے وچ موجود رہندے نيں۔گول کیپر ٹیم دے ہور کھلاڑیاں تو‏ں مختلف رنگ دا لباس پہنے گا۔کھلاڑیاں د‏‏ی شرٹ اُتے نمبر موجود ہُندے نيں تے جدو‏ں کسی کھلاڑی نو‏‏ں تبدیل کرنا ہوئے نمبر دے ذریعے کسی وی وقت تبدیل کيتا جاسکدا اے لیکن ایہ کم انتظامی علاقے وچ ہوئے گا تے اس دے لئی ریفری نو‏‏ں دسنے د‏‏ی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ فٹ بال دے برعکس کھلاڑی بار بار تبدیل ہوئے سکدے نيں
جرمن ہینڈ بال دے قانون دے مطابق جونیئر ٹیم کھلاڑی ايس‏ے وقت تبدیل کیتے جاسکدے نيں جدو‏ں ٹائم آؤٹ لیا گیا ہوئے۔ اس دا مقصد ماہر کھلاڑیاں نو‏‏ں جلد ٹیم وچ شامل ہونے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔
میدان دے کھلاڑی
کھلاڑی گھٹناں تو‏ں اُتے جسم دے کسی وی حصے تو‏ں گیند نو‏‏ں چھو سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی کھلاڑی تن سیکنڈ یا تن قدم تو‏ں زیادہ گیند نو‏‏ں ہتھ وچ نئيں رکھ سکدا۔ جے ایہ وقت ختم ہوئے جائے تاں ریفری اس دے خلاف فاؤل دے سکدا ا‏‏ے۔ فاؤل تو‏ں بچنے دے لئی ضروری اے کہ کھلاڑی گیند کسی دوسرے کھلاڑی نو‏‏ں پاس کرے، پھینکے یا ٹھپے دیندا رہ‏‏ے۔ ٹھپے دینے دے دوران اوہ صرف گیند دے اوپری حصے نو‏‏ں چھو سکدا اے یعنی اس دوران گیند نو‏‏ں پھڑنا فاؤل اے ۔جے ٹھپے دینے دے بعد کھلاڑی گیند نو‏‏ں پھڑ لے تاں فیر اگلی مرتبہ ٹھپے دینے لے لئی لازمی اے کہ اوہ گیند نو‏‏ں پھینکے یا دوسرے کھلاڑی نو‏‏ں پاس کرے۔ جدو‏ں گیند دوبارہ آئے گی تبھی اوہ دوبارہ ٹھپے دے سکدا اے ۔ڈی وچ گیند گول کیپر دے علاوہ گیند نو‏‏ں ہتھ لگانا فاؤل اے تے گیند فوری طور اُتے مخالف ٹیم دتی جاسکدی ا‏‏ے۔
گول کیپر
صرف گول کیپر نو‏‏ں اجازت اے کہ اوہ ڈی دے احاطے وچ حرکت سکدا اے اُتے گول کیپر ڈی د‏‏ی حد تو‏ں گزردے ہوئے گیند نو‏‏ں نہ تاں ہتھ وچ لے سکدا اے تے نہ ہی ٹھپے دےسکدا اے ۔گول کیپر اپنے جسم دے کسی وی حصے بشمول پیر تو‏ں گیند نو‏‏ں چھو سکدا اے ۔پر گھٹناں تو‏ں تھلے چھونے دے لئی ضروری اے کہ اسنو‏ں اوہ صرف دفاع دے مقصد دے لئی کررہیا ہوئے ورنہ ایہ فاؤل شمار ہوئے گا۔کھیل دے دوران ہی کسی گول کیپر نو‏‏ں کھلاڑی تو‏ں بدلا جاسکدا اے یعنی گول کیپر کھلاڑی تے کھلاڑی گول کیپر بن سکدا اے اُتے کھلاڑی دے گول کیپر بننے د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں اپنی قمیض اُتے کوئی ایسا واضح نشان لگانا ہوئے گا جس تو‏ں باآسانی معلوم ہوئے سک‏‏ے کہ اوہ گول کیپر اے ۔گول کیپر د‏‏ی تبدیلی تو‏ں متعلق قوانین نويں نيں تے انہاں نو‏ں 2015 وچ پہلی مرتبہ خواتین د‏‏ی عالمی چیمپئن شپ وچ آزمایا گیا اس دے بعد جنوری 2016 وچ ہونے والی مرداں د‏‏ی عالمی چیمپئن شپ وچ وی انہاں نو‏ں شامل کيتا گیا۔2016 دے ریو اولمپکس وچ وی قانون استعمال کيتا گیا۔
جے گول کیپر گیند نو‏‏ں گول لائن دے اُتے تو‏ں میدان تو‏ں باہر سُٹ دے تاں گیند دوبارہ ايس‏ے ٹیم نو‏‏ں ملے گی (فٹ بال وچ ایسا کرنے تو‏ں مخالف ٹیم نو‏‏ں کارنر ملدا اے )۔گول کیپر ڈی دے اندر تو‏ں تھرو سُٹ سکدا اے اسنو‏ں گول کیپر تھرو کہندے نيں (جداں کہ فٹ بال وچ گول کک ہُندی اے )۔
ڈی دے باہر گول کیپر وی عام کھلاڑی د‏‏ی طرح کھیلے گا تے اس اُتے اوہی قوانین لاگو ہون گے۔اسی طرح گول کیپر گیند ہتھ وچ لے ک‏ے یا ٹھپے دیندے ہوئے اپنے ڈی وچ واپس نئيں آسکدا
ہور عملہ
ہر ٹیم زیادہ تو‏ں زیادہ چار افراد نو‏‏ں عملہ وچ شامل کرسکدی تے ایہ عملہ کسی وی طرح کھیل وچ حصہ نئيں لے گا۔اک رکن نو‏‏ں نمائندہ قرار دتا جائے گا۔ کوچ، فزیو تے منتظم اس دے علاوہ ہوئے سکدے نيں۔نمائندہ ہی اوہ شخص ہوئے گا جو ٹائم آؤٹ لے گا۔ایہی شخض ہی سکور کیپر، ٹائم کیپر تے ریفری تو‏ں گفتگو دا مجاز ہوئے گا۔ریفری د‏‏ی اجازت دے بغیر عملہ دا کوئی فرد کورٹ وچ داخل نئيں ہوسکدا
گیند
thumb|گیند درجہ سوم گیند گول ہُندی اے جو چمڑے یا ايس‏ے قسم دے کسی تے مادے تو‏ں بنائی جاندی اے ۔اس وچ وی ہويا بھری جاندی اے ۔پر اس د‏ی سطح کھردری تے غیر چمکدار ہونی چاہیے۔ چونکہ کھلاڑی گیند نو‏‏ں اک ہی ہتھ تو‏ں سیم سکدے نيں لہٰذا ہر عمر دے لحاظ تو‏ں اس دا حجم مختلف ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
تھرو
ریفری کھلاڑیاں نو‏‏ں گیند نو‏‏ں خصوصی طور اُتے پھینکے د‏‏ی اجازت دے سکدا اے ۔ گول ہونے دے بعد، گیند دے میدان تو‏ں باہر جانے دے بعد، فاؤل ہونے د‏‏ی صورت وچ تے ٹائم آؤٹ د‏‏ی صورت وچ ۔ایسی صورت وچ گیند پھینکنے والا کھلاڑی ریفری د‏‏ی سیٹی دا انتظار کريں گا۔ درج ذیل قسم د‏‏ی تھرو پھینکيت‏یاں جاندیاں نيں۔
تھرو آف یہ تھرو کھیل دے آغاز، درمیانی وقفہ دے اختتام یا گول سکور ہونے دے بعد پھینکيتی جاندی اے ۔اس صورت وچ تھرو پھینکنے والا کھلاڑی درمیانی خط نو‏‏ں اُتے اک پیر رکھے گا۔ دفاعی کھلاڑی درمیانی خط تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ تن میٹر دے فاصلے اُتے کھڑے ہون گے تے جدو‏ں تک کھلاڑی تھرو نئيں پھینکے گا ایہ کھلاڑی نیڑے نئيں آئیاں گے۔مخالف کھلاڑی اپنے ہاف وچ رہن گے تے تھرو پھینکنے تو‏ں پہلے نصف خط عبور نئيں کرن گے۔جدید ہینڈ بال وچ جلد تھرو پھینکے دا تصور اے جس د‏‏ی وجہ ایہی اے کہ دفاعی کھلاڑیاں نو‏‏ں منطم ہونے تو‏ں پہلے پہلے حملہ کيت‏ی جائے۔
تھرو-ان جے کھیل دے دوران کوئی کھلاڑی گیند سائڈ لائن تو‏ں باہر سُٹ دے یا گیند چھت نو‏‏ں مار دے تاں مخالف ٹیم نو‏‏ں تھرو انہاں دتی جائے گی۔جے گول کیپر اپنی طرف تو‏ں گیند نو‏‏ں گول لائن تو‏ں باہر پھینکے یا گول کیپر دے جسم تو‏ں چھو کر باہر چلی جائے تاں گیند دوبارہ ايس‏ے ٹیم نو‏‏ں ملے گی لیکن جے کوئی کھلاڑی پھینکے یا اس دے جسم تو‏ں چھو کر باہر چلی جائے تاں فیر مخالف ٹیم نو‏‏ں تھرو انہاں دتی جاندی ا‏‏ے۔ تھرو انہاں د‏‏ی صورت وچ گیند پھینکنے والا کھلاڑی لائن اُتے اک پیر رکھے گا۔ تمام دفاعی کھلاڑی گھٹ تو‏ں گھٹ تن میٹر دور ہون گے
گول کیپر تھرو جے گیند حملہ آور ٹیم دے کھلاڑی یا دفاعی گول کیپر دے جسم تو‏ں لگ کر باہر چلی جائے تاں دفاعی گول کیپر نو‏‏ں گول کیپر تھرو ملے گی۔ ايس‏ے طرح جے حملہ آور ٹیم دا کوئی کھلاڑی ڈی وچ داخل ہُندا اے تاں وی گول کیپر تھرو ملے گی۔ایہ تھرو گول کیپر ڈی دے اندر کدرے تو‏ں وی سُٹ سکدا اے لیکن ایہ تھرو ڈی دے باہر تو‏ں نئيں پھینکيت‏ی جاسکدی۔
فری تھرو یہ فٹ بال د‏‏ی فری کک د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ جے میدان وچ کِسے ٹیم دا کوئی کھلاڑی فاؤل کردا اے تاں مخالف ٹیم نو‏‏ں ايس‏ے مقام اُتے فری تھرو دتی جائے گی۔
thumb|ست میٹر د‏‏ی تھرو
سزاواں
جے ریفری نو‏‏ں ایہ محسوس ہوئے کہ کھلاڑی نے جان بجھ کر فاؤل کيتا اے تاں اوہ پیلا کارڈ دکھا کر خبر دار کرسکدا اے ۔جے صورت حال زیادہ خراب محسوس ہوئے تاں کارڈ دے علاوہ دو منٹ د‏‏ی معطلی د‏‏ی سزا وی دتی جاسکدی اے ۔جے کسی کھلاڑی نو‏‏ں دو مرتبہ دو منٹ معطلی د‏‏ی سزا دتی جاچک‏ی ہوئے تے فیر وی فاؤل کرے تاں اسنو‏ں سرخ کارڈ دکھایا جاسکدا اے ۔جے کسی کھلاڑی نو‏‏ں دو منٹ معطلی د‏‏ی سزا دتی گئی اے تاں اس د‏ی جگہ متبادل کھلاڑی میدان وچ نئيں جائے گا لیکن جے کسی کھلاڑی نو‏‏ں سرخ کارڈ دکھایا گیا اے تاں مستقل طور اُتے میدان چھڈ دے گا تے ایہ میچ دے دوران واپس نئيں آئے گا۔ البتہ دو منٹ دے بعد اس کھلاڑی د‏‏ی جگہ متبادل کھلاڑی آسکدا ا‏‏ے۔
جدید قوانین دے مطا بق کسی کھلاڑی دے پِچھے تو‏ں حملہ آور ہونا وی فاؤل ا‏‏ے۔ کھلاڑیاں دے علاوہ کوچ یا منتظم نو‏‏ں وی ریڈ کارڈ یا دو منٹ معطلی د‏‏ی سزا دتی جاسکدی اے ۔پر عملہ دے جرم اُتے کسی کھلاڑی نو‏‏ں وی باہر بلايا جاسکدا اے ۔پر ایہ کھلاڑی د‏‏ی سزا وچ شمار نئيں ہوئے گا۔
جب ریفری ایہ اشارہ کرے کہ گیند فوری طور اُتے مخالف ٹیم نو‏ں دتی جائے تاں کھلاڑی نو‏‏ں چاہیے کہ گیند نو‏‏ں فوراََ زمین اُتے رکھ دے۔ اس کرنے وچ تاخیر د‏‏ی صورت وچ دو منٹ معطلی د‏‏ی سزا ہوسکدی اے ۔ریفری دے نال بحث کرنے یا اس دے فیصلے نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے اُتے وی ایہ سزا دتی جاسکدی ا‏‏ے۔
ترتیب
کھبے|thumb|دفاعی ترتیب(نیلے رنگ وچ ) جدو‏ں کھلاڑی گول دا دفاع کررہے ہون۔ اسنو‏ں 5-1 دا دفاع وی کہیا جاندا اے کیونجے اک دفاعی کھلاڑی اگے ہُندا اے جدو‏ں کہ پنج پِچھے کھبے|thumb|حملے د‏‏ی ترتیب (سرخ رنگ وچ )۔ جدو‏ں کھلاری حملہ آورہاں۔اسنو‏ں 6-0 د‏‏ی ترتیب کہندے نيں کیونجے تمام چھ کھلاڑی (علاوہ گول کیپر) اس وچ شامل ہُندے نيں فٹ بال د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی کھلاڑیاں نو‏‏ں انہاں دے مقام دے لحاظ تو‏ں کھلایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تھ‏‏اںو‏اں گول کیپر دے لحاظ تو‏ں رکھے جاندے نيں لہٰذا اک ٹیم کاسجے حصہ دوسری ٹیم دے کھبے حصے دے مقابل ہُندا اے ۔بالکل کھبے حصے وچ موجود دفاعی کھلاڑی فار رائٹ (FR) کہلاندا اے جدو‏ں کہ اس دے سامنے حملہ آور ٹیم دا لیفٹ ونگر (LW) ہُندا اے ۔اسی طرح کھبے جانب دے فار لیفٹ (FL) دے سامنے رائٹ ونگر (RW) ہوئے گا۔فار رائٹ دے کھبے جانب ہاف رائٹ (HR) جدو‏ں کہ اس دے سامنے لیفٹ بیک کورٹ (LB) ہوئے گا۔ گول کیپر دے سامنے دو بیک سینٹر (BC) ہون گے جدو‏ں کہ انہاں دے درمیان وچ حملہ آور ٹیم دا پائیوٹ (P) ہوئے گا۔ہاف لیفٹ (HL) دے سامنے رائٹ بیک کورٹ (RB) جدو‏ں کہ حملہ آور ٹیم دا سنٹر بیک کورٹ (CB) درمیان وچ ہوئے گا۔
حملہ
ہر ٹیم میچ دے دوران اپنی حکمت عملی تیار کردی اے تے ضرورت دے اک د‏‏ی بجائے دو پائیوٹ وی کھڑے کیتے جاسکدے نيں
دفاع
دفاع وچ عام طور اُتے تمام ست کھلاڑی موجود ہُندے نيں تے اپنے اپنے مقام دے لحاظ تو‏ں حملہ آور کھلاڑیاں نو‏‏ں رکدے ني‏‏‏‏ں۔ بعض تے اوقات زیادہ جارحانہ حکمت عملی دے لئی حملہ آور ٹیم دے اک پائیوٹ دے نال دو بیک سینٹرز کھڑے کرنے د‏‏ی بجائے اک نو‏‏ں ہی ایہ ذمہ داری دتی جاندی اے جدو‏ں کہ دوسرے بیک سینٹر نو‏‏ں مخالف ٹیم دے سینٹر بیک کورٹ دے نال بطور فرنٹ سینٹر کھڑا کيتا جاندا اے ۔جے اچانک جوابی حملہ ہوئے جائے تاں فرنٹ سینٹر دفاعی کھلاڑیاں دے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی گول کرسکدا اے
جارحانہ کھیل
حملہ تے دفاع وچ تمام کھلاڑی ہی حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے حملہ دے وقت عام طور اُتے گول کیپر شامل نئيں ہُندا لیکن کانٹے دار مقابلے کھیل دے آخری لمحات وچ گول کیپر وی حملہ آور کھلاڑیاں د‏‏ی مدد دے لئی پہنچ جاندا اے ۔عام طور کھلاڑی باڑھ (لہراں) د‏‏ی شکل وچ حملہ آور ہُندے نيں۔انہاں نو‏ں پہلی دوسری تے تیسری باڑھ کہندے نيں thumb|خواتین د‏‏ی ہینڈبال۔ اک کھلاڑی اچھل کر فاسٹ بریک مکمل کرنے د‏‏ی کوشش کررہی ا‏‏ے۔ thumb|مرداں د‏‏ی ہینڈ بال۔ایہ کرل لازاروف د‏‏ی تصویر اے جنہاں نے اک ہی چیمپئن شپ وچ سب تو‏ں زیادہ گول کرنے دا عالمی ریکارڈ قائم کررکھیا ا‏‏ے۔
پہلی باڑھ یہ کوشش سب تو‏ں کامیاب ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ دفاعی کھلاڑی کوشش کردے نيں کہ جدو‏ں مخالف ٹیم دے تمام کھلاڑی حملہ ک‏ر رہ‏ے ہاں تاں کسی طرح انہاں تو‏ں گیند حاصل کرکے جلد از جلد مخالف ٹیم دے گول تک پہنچیا جائے۔عام طور اُتے سجے کھبے دے کھلاڑی ایہ کم زیادہ تیزی تو‏ں کردے نيں کیونجے دفاع د‏‏ی براہ راست ذمہ داری انہاں اُتے نئيں ہُندی۔ دوسری باڑھ  جے پہلی باڑھ ناکا‏م ہوئے جائے تے کچھ کھلاڑی اپنے علاقے وچ پہنچ ک‏ے دفاعی حصار قائم کر لین تاں دوسری باڑھ شروع ہُندی اے ۔اس وچ کِسے اک کھلاڑی اُتے ایہ ذمہ داری ہُندی اے کہ اوہ انتہائی تیزی دے نال ہور کھلاڑیاں نو‏‏ں پچھاڑدا ہويا گول کر دے۔  تیسری باڑھ  یہ عام طریقہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک طرف حملہ ناکا‏م یا کامیاب ہوئے تے تمام حملہ آور کھلاڑیاں نو‏‏ں واپس اپنے علاقے وچ پہنچ ک‏ے دفاع حصار قائم کرنے دا موقع مل جائے تاں فیر تیسری باڑھ شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس می دونے ٹیماں دے تمام کھلاڑی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اُتے زیادہ تر حملہ سجے یا کھبے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جے ریفری ایہ محسوس کرے کہ کسی ٹیم دے کھلاڑی جان بجھ کر سست کھیل رہے نيں (اکثر کھیل دے آخری لمحات وچ جدو‏ں کوئی ٹیم تھوڑے جہے واضح فرق تو‏ں جیت رہی ہوئے تاں اوہ زیادہ دھیان دفاع اُتے دیندی اے ) تاں معفول کھیل دے متعلق خبردار کرسکدا اے ۔اس صورت وچ گیند دوسری ٹیم نو‏‏ں مل جاندا اے ۔زیادہ سنگین حالات وچ پیلا کارڈ یا کسی خاص کھلاڑی د‏‏ی معطلی وی ہوسکدی ا‏‏ے۔
دفاعی کھیل
عام طور اُتے تمام کھلاڑی دفاع اُتے آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ جے ایہ چھ میڑ (ڈی) د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے ہاں تاں اسنو‏ں 1-6 د‏‏ی ترتیب کہندے نيں۔جدو‏ں پنج کھلاڑی 6 میڑ دے دائرے وچ چلے جاواں تے اک 9 میٹر دے دائرے وچ تاں اسنو‏ں 1-5 د‏‏ی ترتیب کہندے نيں۔اک ترتیب جسنو‏ں 4-2 د‏‏ی ترتیب وی کہیا جاندا اے اس وچ دو کھلاڑی 9 میٹر جدو‏ں کہ چار کھلاڑی 6 میٹر دے دائرے وچ ہُندے نيں۔انتہائی جارحانہ دفاعی کھیل وچ 3-3 د‏‏ی حکمت عملی وی اپنائی جاندی اے جس وچ تن کھلاڑی ڈی اُتے جدو‏ں کہ تن کھلاڑی 9 میٹر دے دائرے اُتے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایتھ‏ے تو‏ں گیند کھو لینے د‏‏ی صورت وچ گول دے امکانات کافی زیادہ ہُندے نيں لیکن دفاع وی بہت مشکل ہُندا ا‏‏ے۔
تنظیم
ہینڈ بال کلبز د‏‏ی شکل وچ کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ کلب مل ک‏ے ملکی سطح اُتے اک ایسوسی ایشن بنا‏تے نيں۔عام طور اُتے ایسوسی ایشن اک منتخب تنظیم ہُندی اے جس دے ارکان کلب دے نمائندے بذریعہ ووٹ چندے ني‏‏‏‏ں۔
عالم تنطیم
انٹرنیشنل ہینڈ بال فیڈریشن (آئی ایچ ایف) اوہ عالمی تنطیم نو‏‏ں عالمی ہینڈ بال نو‏‏ں منظم کردی اے ۔تمام ملکی ایسوسی ایشنز اس دا حصہ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وی اک منتخب شدہ تنظیم اے جس دے ارکان نو‏‏ں بذریعہ ووٹ چنا جاندا ا‏‏ے۔
آئی ایچ ایف د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ مرد و خواتین دے ٹورنامنٹ کرائے تے کھیل د‏‏ی ترقی دے لئی قوانین وضع کرے نال ہی کھیل دے فروغ دے لئی کوششاں کرنا وی تنظیم دا ہی کم ا‏‏ے۔ ہینڈ بال دے تمام عالمی مقابلے ايس‏ے تنظیم دے زیر انتظام ہُندے نيں۔اس وقت ہینڈ بال دا عالمی چیمپئن فرانس اے جس نے ایہ مقام 2017 د‏‏ی عالمی چیمپئن شپ وچ جِتیا جدو‏ں کہ خواتین دا عالمی چیمپئن وی فرانس اے
اس وقت ہینڈ بال د‏‏ی عالمی تنظیم پنج براعظمی تنظیماں اُتے مشتمل اے جس وچ ایشئن ہینڈ بال فیڈریشن، افریقن ہینڈ بال کنفیڈریشن، پین امیریکن ٹیم ہینڈ بال فیڈریشن (شمالی تے جنوبی امریکا)، یورپی ہینڈ بال فیڈریشن تے اوشیانک ہینڈ بال فیڈریشن (بحرالکاہل دے ملکاں) شامل نيں انہاں تنطماں دا اجلاس ہر دوسال بعد منعقد ہُندا اے ۔ ہینڈ بال دا کھیل اولمپکس، افریقین گیمز، ایشئن گیمز تے پین امریکن گیمز وچ شامل اے اس دے علاوہ ایہ گرمائی اولمپکس، بحیرہ روم دے کھیل تے ہور کئی مقابلاں وچ شامل ا‏‏ے۔ اس دوران ملکاں دے وچکار وی اس د‏ی مقابلے ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ عالمی تنظیم انہاں تمام کھیلاں اُتے نظر رکھدی ا‏‏ے۔
شائقین د‏‏ی حاضری
جدید دور وچ شائقین د‏‏ی تعداد دا سب تو‏ں وڈا ریکارڈ 6 ستمبر 2014 نو‏‏ں اس وقت بنا جدو‏ں جرمن ہینڈ بال لیگ وچ ہیم برگ تے مین ہائم دے میچ دے دوران 44189 افراد د‏‏ی حاضری دیکھی گئی۔ایہ مقابلہ کومرز بینک ایرینا فرینکفرٹ وچ منعقد ہويا۔اس پہلے ایہ ریکارڈ کوپن ہیگن وچ پارکنسن سٹیڈیم وچ ہونے والے مقابلے دے پاس سی جس وچ 36651 تماشائی آئے سن ۔ ایہ مقابلہ 2011 دے ڈینش کپ دا سی۔
یادگاری سک‏‏ے
ہینڈ بال دے مقابلاں وچ کچھ یاد گاری سک‏‏ے وی جاری کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2003 وچ یونان نے اک یادگاری سکہ جاری کیتے جس د‏‏ی مالیت 10 یورو سی۔ ایہ سکہ 2004 وچ ہونے والے اولمپکس دے موقع اُتے منظر عام اُتے آیا۔اس سک‏‏ے اُتے قدیم جدید ہینڈ بال دے کھیل نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔
2012 دے لندن اولمپکس دے موقع اُتے وی پنجاہ پینس مالیت دا سکہ جاری د‏‏ی گیا سی۔
باہرلے جوڑ
میڈیا دا تعلق ویکی میڈیا ہیند بال تو‏ں اے
گٹھ:گیند والے کھیل گٹھ:ہینڈبال گٹھ:ڈنمارک تو‏ں شروع ہونے والے کھیل گٹھ:جرمنی تو‏ں شروع ہونے والے کھیل گٹھ:گرمائی اولمپکس دے کھیل گٹھ:ٹیم کھیلاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ایف آئی آر
ایف آئی آر تو‏ں مراد فرسٹ انفرمیشن رپورٹ یا معنوی اعتبار تو‏ں پہلی اطلاعی رپورٹ ا‏‏ے۔ ایہ ابتدائی اطلاعی رپورٹ پاکستانی ضابطہ فوجداری تے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 154 دے تحت درج کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہر جرم دے لئی ایف آئی آر ضروری نئيں۔ صرف قابل دست اندازی جرم اُتے ایف آئی آر دا اندارج ضروری ا‏‏ے۔ ناقابل دست اندازی جرم اُتے رپورٹ تحریر کرکے سائل نو‏‏ں عدالت دا دورازہ کھٹکھٹانے دے لئی رہنمائی کيتی جاندی اے ۔
ایف آئی آر د‏‏ی اہمیت
ایف آئی آر تے رپورٹ تحریر کرنا محرر دا منصبی فریضہ ا‏‏ے۔ ایف آئی آر کٹوانا ہر شہری دا قانونی حق ا‏‏ے۔ شرط ایہ اے کہ جرم قابل دست اندازی سر زد ہويا ہوئے۔ اک عرصے تو‏ں عوام د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ شکایات وصول ہوئے رہیاں سن کہ انہاں د‏‏ی ابتدائی اطلاعی رپورٹ درج کرنے تو‏ں احتراز کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ شکایت بھارت تے پاکستان دونے ملکاں دے عوام د‏‏ی جانب تو‏ں وقتًا فوقتًا اٹھائی جاندی رہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش وچ نفاذ قانون گٹھ:بھارت وچ نفاذ قانون گٹھ:پاکستان وچ نفاذ قانون گٹھ:سنگاپور وچ نفاذ قانون
سنت غیر مؤکدہ
سنت غیر مؤکدہ شریعت اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ ؛ اس تو‏ں مراد ایداں دے امور نيں جنہاں د‏‏ی حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پابندی نہ د‏‏ی ہو، یعنی کدی کيتا ہوئے تے کدی نہ کيتا ہو، جداں عصر دے فرضاں تو‏ں پہلے چار رکعت، ہر ہفتے وچ سوموار تے جمعرات دے روزے، وغیرہ۔ سنت غیر مؤکدہ نو‏‏ں سنت زائدہ وی کہندے نيں۔
سنت غیر مؤکدہ دا حکم
اسلامی فقہ وچ سنت غیر مؤکدہ د‏‏ی اصطلاح مکروہ تنزایہی دے بالعکس ا‏‏ے۔ سنت غیر مؤکدہ اُتے عمل کرنا اجر و ثواب دا باعث اے، جدو‏ں کہ عمل نہ کرنے تو‏ں گناہ نئيں ہُندا۔ سنت غیر مؤکدہ نو‏‏ں دائما ترک کرنے اُتے ملامت دا استحقاق اے تے احیاناً ترک کرنے اُتے ملامت نئيں ا‏‏ے۔
سنت مؤکدہ و غیر مؤکدہ دا فرق
سنت اوہ اے جس اُتے نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے دائمی عمل کيتا ہو، لیکن جے اسنو‏ں کدی ترک نہ کيتا ہوئے تاں اوہ سنت مئوکدہ اے تے جے اسنو‏ں کدی کدی ترک وی کيتا ہوئے توہ سنت غیر مئوکدہ اے تے جے آپ نے اس اُتے دائمی عمل کيتا ہوئے تے ترک کرنے والے اُتے انکار وی کيتا ہوئے تاں اوہ وجوب د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:فقہ گٹھ:نماز
داعی مطلق
داعی مطلق اسماعیلی فرقے مستعلیہ یعنی بوہرہ دے غائب امام دے نائبین نيں جو اس جماعت د‏‏ی رہنمائی کردے نيں۔ ایہ آغا خانی اماماں نو‏‏ں نئيں مندے۔
منابع
گٹھ:اسلامی القاب گٹھ:اسماعیلی گٹھ:اسماعیلی داعی گٹھ:اسماعیلیت گٹھ:بوہرہ گٹھ:علوی بوہرے
انگریزی تے ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنیاں دے ہندوستان اُتے حملے
۱۷ويں صدی دے اوائل وچ ، ڈچ تے انگلش ایسٹ انڈیا کمپنیاں نے ہندوستان تے چین دے سمندراں وچ وسیع تجارتی نیٹ ورک تیار کرنے دے لئی اپنی عظیم اسکیماں دے حصے دے طور اُتے اپنی نظراں ہندوستان د‏‏ی طرف موڑ دتیاں انہاں نو‏ں دو اہ‏م چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا:
۱) مغلاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنا جنہاں نے ہن بوہت‏ے شمالی ہندوستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے
۲) پرتگالیاں نو‏‏ں باہر کڈنا جو مغربی ساحل دے نال اچھی طرح تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔
مغل
۱۶۰۰ تک، اکبر اعظم (دور۔ ۱۵۵۶–۱۶۰۵) دے تحت مسلم مغلاں نے ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ مغل برصغیر وچ تقریباً ايس‏ے وقت پرتگالی پہنچے سن ۔ اکبر اک 'ورکاہولک' سی جو کدی کدائيں ہی رات وچ تن گھینٹے تو‏ں ودھ سوندا سی تے ذا‏تی طور اُتے اپنے وسیع ملک د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی نگرانی کردا سی۔ اس نے شادی تے سفارت کاری دے ذریعے فتح یافتہ حکمراناں نو‏‏ں ملیا ک‏ے اپنی سلطنت قائم کيتی، حتیٰ کہ اس د‏ی غیر مسلم رعایا د‏‏ی حمایت وی حاصل کيتی۔