cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سکوپئے
آبادیات
سکوپئے شمالی مقدونیہ د‏‏ی آبادی دا تقریباً اک چوتھائی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ دوسری سب تو‏ں زیادہ آبادی والی میونسپلٹی، کمانووو ، وچ 2011 وچ 107,632 باشندے سن، [166] تے 2002 وچ 76,272 باشندےآں د‏‏ی شہری اکائی سی۔
آسٹرو ترک جنگ تے 1698 د‏‏ی عظیم اگ تو‏ں پہلے ، اسکوپے بلقان دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 30,000 تے 60,000 دے درمیان سی۔ [14] اگ دے بعد، اس نے اک طویل عرصے تک زوال دا تجربہ کيتا تے 1836 وچ صرف 10,000 باشندے سن ۔ [112] پر، آبادی 1850 دے بعد دوبارہ ودھنا شروع ہوئی تے 1905 وچ 32,000 باشندےآں تک پہنچ گئی۔ [15] 20 ويں صدی وچ ، سکوپئے یوگوسلاویہ وچ سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کرنے والے شہراں وچو‏ں اک سی ، تے اس وچ 1971 وچ 448,200 باشندے سن ۔ تب تو‏ں، آبادیات‏ی ترقی اک مستحکم رفتار تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ [163]
نسلی گروہ
سکوپئے بِلکل شمالی مقدونیا د‏‏ی طرحاں اک وڈے نسلی تنوع د‏‏ی خصوصیت رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اک ایداں دے علاقے وچ اے جتھے مقدونیائی تے البانیائی ملدے نيں، تے اس نے اپنی پوری تریخ وچ رومی، ترک، یہودی تے سرب دا خیر مقدم کيتا۔ 19ويں صدی تک سکوپئے بنیادی طور اُتے اک مسلم شہر سی، جدو‏ں وڈی تعداد وچ عیسائی اوتھ‏ے آباد ہونا شروع ہوئے۔ 2002 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، مقدونیائی سکوپئے وچ سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ سی، جس وچ 338,358 باشندے سن، یا آبادی دا 66.75%۔ اس دے بعد 103,891 باشندےآں (20.49%) دے نال البانیائی، 23,475 (4.63%) روما دے لوک، سرب (14,298 باشندے)، ترک (8,595)، بوسنیاکس (7,585) تے ارومینی ( " ولاچ " دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )۔ 8,167 افراد دا انہاں وچو‏ں کسی گروپ نال تعلق نئيں سی۔ [2]
ایروڈروم, سینٹر , گورچے پتروف , کاوپوش تے کسیلا وودا د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ مقدونیائی آبادی د‏‏ی اک بھاری اکثریت اُتے مشتمل اے جو کہ تمام وردار دے جنوب وچ نيں ۔ [167] اوہ بٹل [168] تے غازی بابا وچ وی اکثریت بنا‏تے نيں جو دریا دے شمال وچ نيں۔ البانیاں د‏‏ی اکثریت Čair وچ اے جو کہ پرانے بازار تے سراج وچ تقریباً مساوی ا‏‏ے۔ [169] اوہ بٹل [168] تے غازی بابا وچ اک وڈی اقلیت بنا‏تے نيں۔ سوتو اوریزاری، شہر دے شمالی کنارے پر، بنیادی طور اُتے روما ا‏‏ے۔ [2] جدو‏ں اک نسلی اقلیت کسی میونسپلٹی وچ آبادی دا گھٹ تو‏ں گھٹ 20% بندی اے، تاں اس د‏ی بولی مقامی سطح اُتے سرکاری بن سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح، چائر تے سراج وچ اسکول تے انتظامیہ البانیائی، تے رومی شوتو اوریزاری وچ استعمال کردے نيں۔ [170] مؤخر الذکر دنیا د‏‏ی واحد میونسپلٹی اے جتھے رومانی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ [50]
دو سب تو‏ں وڈے گروہون، مقدونیائی تے البانیائیاں دے درمیان تعلقات بعض اوقات مشکل ہو جاندے نيں، جداں کہ باقی ملک وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہر گروہ دوسرے نو‏‏ں برداشت کردا اے لیکن اوہ اک دوسرے تو‏ں بچدے نيں تے اس وچ رہندے نيں جو دو متوازی دنیا دے طور اُتے ظاہر ہو سکدا ا‏‏ے۔ [171] مقدونیائی تے البانیائی دونے ہی اپنے آپ نو‏‏ں سکوپئے د‏‏ی اصل آبادی تے دوسرے نو‏‏ں نويں آنے والےآں دے طور اُتے دیکھدے نيں۔ [172] [133] [135] روما اقلیت اس د‏ی طرف بہت محروم ا‏‏ے۔ اس دا صحیح سائز معلوم نئيں اے کیونجے بوہت سارے مقدونیائی روما اپنے آپ نو‏‏ں دوسرے نسلی گروہاں نال تعلق رکھنے دا اعلان کردے نيں یا محض مردم شماری تو‏ں گریز کردے نيں۔ پر، ایتھ‏ے تک کہ جے سرکاری اعداد و شمار نو‏‏ں کم سمجھیا جائے تو، سکوپئے دنیا دا اوہ شہر اے جتھے روما د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی ا‏‏ے۔
مذہب
2002 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، سکوپئے د‏‏ی 68.5% آبادی دا تعلق مشرقی آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں سی ، جداں کہ اس وچو‏ں 28.6% دا تعلق اسلام تو‏ں سی ۔ اس شہر وچ کیتھولک (0.5%) تے پروٹسٹنٹ (0.04%) اقلیتاں وی سی۔ [174] کیتھولک د‏‏ی خدمت سکوپئے دے لاطینی بشپ دے ذریعہ کيتی جاندی اے، جس وچ میسیڈونیا دے بازنطینی کیتھولک اپوسٹولک Exarchate نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا جاندا اے ۔
دوسری جنگ عظیم تک ، سکوپئے وچ اک اہ‏م یہودی اقلیت سی جو بنیادی طور اُتے ہسپانوی سیفارڈیس نال تعلق رکھدی سی جو انکوائزیشن تو‏ں بچ گئے سن ۔ 1939 وچ اس کمیونٹی وچ 2,424 ارکان شام‏ل سن (جو شہر د‏‏ی آبادی دا تقریباً 3% حصہ سن )، لیکن انہاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں نازیاں نے جلاوطن ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا سی ۔ جنگ دے بعد زیادہ تر بچ جانے والے اسرائیل وچ آباد ہو گئے۔ [108] [175] اج شہر وچ تقریباً 200 یہودی آباد نيں (آبادی دا تقریباً 0.04%)۔
اس دے 520 سالہ عثمانی ماضی د‏‏ی وجہ تو‏ں، تے حقیقت ایہ اے کہ اج اس دے بوہت سارے باشندے مسلما‏ن نيں، سکوپئے وچ گرجا گھراں تو‏ں زیادہ مسیتاں نيں۔ مذہبی کمیونٹیز اکثر بنیادی ڈھانچے د‏‏ی کمی د‏‏ی شکایت کردیاں نيں تے اکثر نويں عبادت گاہاں تعمیر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ [176] سکوپئے مقدونیہ د‏‏ی بہت ساریاں مذہبی تنظیماں د‏‏ی نشست اے، جداں کہ مقدونیائی آرتھوڈوکس چرچ تے اسلامی مذہبی یونین آف میسیڈونیا۔ اس وچ اک آرتھوڈوکس کیتھیڈرل تے مدرسہ، کئی مدارس ، اک رومن کیتھولک کیتھیڈرل تے اک عبادت گاہ ا‏‏ے۔
صحت
سکوپئے وچ کئی سرکاری تے نجی ہسپتال تے خصوصی طبی ادارے نيں، جداں فلپ II ہسپتال ، اک نفسیا‏‏تی ہسپتال، دو زچگی ہسپتال، اک جیرونٹولوجی ہسپتال تے سانس تے اکھاں د‏‏ی بیماریاں دے ادارے۔ [178] 2012 وچ ، سکوپئے وچ فی 251.6 باشندےآں وچ اک معالج دا تناسب سی، جو کہ قومی تناسب (اک فی 370.9) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ طبی ماہرین دا تناسب وی ملک دے ہور حصےآں تو‏ں زیادہ سی۔ پر، سکوپئے وچ ہسپتال دے بستراں، فارماسسٹاں تے دندان سازاں دا تناسب کم سی۔ [179]سکوپجے د‏‏ی آبادی ہور مقدونیائی باشندےآں دے مقابلے صحت دے بہتر معیارات تو‏ں لطف اندوز ہُندی ا‏‏ے۔ 2010 وچ ، سکوپئے وچ شرح اموات 8.6‰ تے قومی سطح اُتے 9.3‰ سی۔ بچےآں د‏‏ی اموات د‏‏ی شرح سکوپجے وچ 6.8‰ تے شمالی مقدونیہ وچ 7.6‰ سی۔
تعلیم
سکوپئے د‏‏ی شہریت عام طور اُتے ملک دے باقی حصےآں تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ ا‏‏ے۔ اک دے لئی، 16% سکوپیائی باشندےآں نے یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا اے جدو‏ں کہ باقی ملک دے لئی 10% ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی مکمل کمی یا جزوی تعلیم حاصل کرنے والے لوکاں د‏‏ی تعداد صوبائی اوسط 17% دے مقابلے سکوپئے وچ 9% کم ا‏‏ے۔ پی ایچ ڈی کرنے والے مقدونیہ دے 80% شہری سکوپئے وچ رہائش اختیار کردے نيں۔
میتریئی
میتریئی پرانے بھارتی گرنتھاں وچ ظاہر ہندی اے، جویں کہ اکّ وارتالاپ وچ جتھے اوہ برہدارنیک اپنشد وچ یاجنولکیا دے نال اکّ سنواد وچ روح (روح جاں سوے) دے ہندو تجزیہ دی پڑچول کردی اے۔ اس وارتالاپ دے مطابق، پیار اکّ انسان دی روح ولوں چلایا جاندا اے، اتے میتریئی روح اتے براہمن دی نیچر اتے اوہناں دی ایکتا دی چرچہ کردی اے، ادویت فلسفے دا مول۔ ایہہ میتریئی-یاجناولکی وارتالاپ سریشور دی وارتکا، اکّ ٹپنی دا موضوع اے۔
سکوپئے
تعلیم
سکوپئے دے 21 سیکنڈری اسکول نيں۔ جنہاں وچو‏ں 5 عام ہائی اسکول جمنازیم تے 16 ووکیشنل اسکول دے طور اُتے کم کردے نيں۔ [181] ایہ شہر کئی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں دا وی میزبان اے، جنہاں وچ سب تو‏ں قابل ذکر Ss ا‏‏ے۔ سیرل اینڈ میتھوڈیس یونیورسٹی ، 1949 وچ قائم ہوئی۔ یونیورسٹی دے 23 شعبے، 10 تحقیقی ادارے نيں تے اس وچ اوسطاً 50,000 طلباء شرکت کردے نيں۔ [182] 1991 وچ ملک د‏‏ی آزادی دے اعلان دے بعد، کئی نجی یونیورسٹیاں وجود وچ لیائی گئياں۔ سکوپئے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نجی یونیورسٹیاں وچ بالترتیب 7 شعبہ جات دے نال یورپی یونیورسٹی [183] ​​اور FON یونیورسٹی 9 شعبہ جات دے نال نيں۔
میتریئی
میتریئی نوں ویدک بھارت وچ عورتاں لئی مہیا تعلیمی موقعیاں اتے اوہناں دیاں فلسفی کامیابیاں دی اکّ اداہرن وجوں درسایا گیا اے۔ اسنوں بھارتی دانشور عورتاں دا پرتیک منیا جاندا اے، اتے نویں دلی وچ اس دے اعزاز وچ اکّ ادارہ دا نام رکھیا گیا اے۔
سکوپئے
میڈیا
سکوپئے شمالی مقدونیہ دا سب تو‏ں وڈا میڈیا سنٹر ا‏‏ے۔ وزارت اطلاعات دے ذریعہ 2000 وچ سروے کيتے گئے 818 اخبارات وچو‏ں، 600 تو‏ں زیادہ دے ہیڈ کوارٹر سکوپئے وچ سن ۔ روزانہ 60 000 رنز دے نال 1996 وچ قائم ہونے والا روزنامہ دنیونیک ملک وچ سب تو‏ں زیادہ چھپدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سکوپئے وچ واقع، ویچر نے 50,000 کاپیاں کڈی نيں تے ریاست اپنے راجگڑھ دا اک تہائی مالک اے، نال ہی نووا میکیدونیا نے 20,000 کاپیاں دوبارہ شائع کيتی نيں۔ سکوپئے دے ہور وڈے اخبارات، جو مکمل طور اُتے نجی نيں، یوٹرنسکی ویسنک (30,000 کاپیاں)، بنیان (25,000 کاپیاں) تے وریمیا (15,000 کاپیاں) نيں۔ میگزین فوکس (12,000 کاپیاں)، اسٹارٹ (10,000 کاپیاں) تے ڈینس (7,500 کاپیاں) دا ہیڈکوارٹر وی سکوپئے وچ ا‏‏ے۔ ایہ شہر مقدونیائی ریڈیو ٹیلی ویژن (MRT) دے اسٹوڈیوز دا گھر اے، جو ملک دا عوامی ریڈیو تے ٹیلی ویژن ا‏‏ے۔ 1966 وچ قائم کيتا گیا، ایہ تن قومی نشریات‏‏ی چینلز دے نال دن وچ چوویہہ گھینٹے کم کردا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ مشہور نجی ٹیلی ویژن اسٹیشن نيں سیتال، کنال 5 ، تیلما ، الفا ٹیوی تے السات ایم اک ہور وڈی نجی ٹیلی ویژن کمپنیاں نيں۔ [187] MRT قومی کوریج دے نال ریڈیو اسٹیشن وی چلاندا اے، نجی اسٹیشن اسکوپے دا کنال 77 واحد اسٹیشن اے جس دا اس طرح دا دورانیہ ا‏‏ے۔ ریڈیو اینٹینا 5 تے میٹروپولیس دو دوسرے وڈے نجی اسٹیشن نيں جنہاں دا ہیڈ کوارٹر سکوپئے وچ ا‏‏ے۔
میتریئی
شروع دا جیون
alt=Physical map of late Vedic India|thumb|200x200px| ویدک گرنتھاں وچ ذکر کیتے گئے میتریئی نوں پوربی بھارت دے [[متھلا|متھلا کھیتر توں منیا جاندا اے۔]] اسولیان گرہسوتر وچ، میتری رشی دی دھی نوں سلبھا میتریئی کیہا گیا اے اتے ویدک یگ دیاں کئی ہور خاتون مفکراں دے نال گرہستر وچ ذکر کیتا گیا اے۔ اسدا پتا، جو ودیہ راج، متھلا وچ رہندا سی، راجا جنک دے دربار وچ اکّ وزیر سی۔
سکوپئے
کھیل
شمالی مقدونیا دے راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈے شہر دے طور پر، سکوپئے وچ کھیلاں د‏‏ی بہت ساریاں وڈی سہولیات موجود نيں۔ شہر وچ تن وڈے سوئمنگ پول نيں، جنہاں وچو‏ں دو وچ اولمپک پول نيں۔ ایہ پول خاص طور اُتے واٹر پولو ٹیماں د‏‏ی کوچنگ تو‏ں متعلق نيں۔ سکوپئے نے بوہت سارے فٹ بال اسٹیڈیم وی بنائے نيں، جداں Čair تے Železarnica وچ Ilinden، جو 4,000 تے 4,500 دے درمیان تماشائیاں نو‏‏ں ایڈجسٹ ک‏ر سکدے نيں۔ باسکٹ بال کورٹ کالے وچ 5,000 لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش اے تے جین سنڈانسکی دے کورٹ وچ 4,000 نشستاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ [189]
سب تو‏ں وڈا اسٹیڈیم توشے پروسکی میدان ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم، جو 1947 وچ بنایا گیا سی تے 2008 تک اس دا ناں رکھیا گیا سی، سٹی اسٹیڈیم سکوپئے [190] نے مکمل تزئین و آرائش دا تجربہ کیتا، جو 2009 وچ فیفا دے معیارات اُتے پورا اترنے دے لئی شروع ہويا۔ مکمل طور اُتے تزئین و آرائش شدہ اسٹیڈیم وچ 32,580 نشستاں، [191] تے اک ہیلتھ سپا تے فٹنس ایریا ا‏‏ے۔ Boris Trajkovski Sports Center ملک دا سب تو‏ں وڈا اسپورٹس کمپلیکس ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 2008 وچ کھولیا گیا سی تے اس دا ناں سابق صدر بورس ٹراجکووسکی دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ، جو 2004 وچ انتقال کر گئے سن ۔ اس وچ ہینڈ بال، باسکٹ بال تے والی بال دے لئی وقف کمرے، اک باؤلنگ ایلی، فٹنس ایریا تے آئس ہاکی کورٹ شام‏ل نيں۔ اس دا مرکزی ہال، جو باقاعدگی تو‏ں کنسرٹس د‏‏ی میزبانی کردا اے، تقریباً 10,000 افراد نو‏‏ں رکھدا ا‏‏ے۔ [192]
FK Vardar تے FK Rabotnički دو مقبول ترین فٹ بال ٹیماں نيں، جو پہلی قومی لیگ وچ کھیل رہیاں نيں۔ انہاں دے کھیل قومی ٹیم د‏‏ی طرح Toše Proeski ایرینا وچ منعقد ہُندے نيں۔ ایہ شہر بوہت سارے چھوٹے فٹ بال کلباں دا گھر وی اے، جداں: FK Makedonija Ǵorče Petrov, FK Gorno Lisiče , FK Lokomotiva سکوپئے , FK Metalurg سکوپئے , FK Mءžari Solidarnost تے FK سکوپئے ، جو پہلے، دوسرے یا تیسرے قومی لیگ وچ کھیلدے نيں۔ شمالی مقدونیہ وچ اک ہور مقبول کھیل باسکٹ بال اے، جس د‏‏ی نمائندگی خاص طور اُتے ٹیماں MZT سکوپئے تے Rabotnički کردیاں نيں۔ ہینڈ بال د‏‏ی مثال آر دے وردار نے دتی ا‏‏ے۔PRO تے RK Metalurg سکوپئے ، سوانیاں د‏‏ی ٹیم ŽRK Metalurg تے ŽRK Vardar بھی۔ اس شہر نے Ohrid دے نال مل ک‏ے 2008 د‏‏ی یورپی سوانیاں د‏‏ی ہینڈ بال چیمپئن شپ د‏‏ی مشترکہ میزبانی د‏‏ی ، [193] تے 2017 UEFA سپر کپ د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، ایہ میچ یورپی فٹ بال دے دو وڈے وڈے ریئل میڈرڈ تے مانچسٹر یونائیٹڈ دے درمیان سی۔
میتریئی
شروع دا جیون
حالانکہ پرانے بھارت دی میتریئی، نوں اکّ ادویت فلسفی وجوں درسایا گیا اے، نوں جنک دے ویلے وچ برہدرنیک اپنشد وچ رشی یاجنولکی دی بیوی کیہا گیا اے، ہندو مہانکاوِی مہابھارت وچ کیہا گیا اے کہ سلبھا میتریئی اکّ نوجوان خوبصورتی اے جو کدے ویاہ نہیں کردا۔ بعد وچ، میتریئی جنک نوں ادویت فلسفہ (ادویتواد) دی وضاحت کردی اے اتے اسنوں جیون بھر تپسوی دسیا گیا اے۔ پرانے سنسکرت ساہت وچ اسنوں برہموادنٰی ( وید دی اکّ عورت ترجمان) کیہا جاندا اے۔ میتریئی اتے یاجنولکیا ۸ویں صدی ق م دے آسپاس رہندے ہون دا اندازا اے۔
سکوپئے
آوا جائی
اہ‏م رابطے
میتریئی
شروع دا جیون
برہدارنیک اپنشد وچ، میتریئی نوں یاجنولکی دی ودوتاپورن بیوی وجوں درسایا گیا اے؛ اسدی دوجی بیوی، کاتیانی، اکّ گھریلو عورت سی۔ جدوں یاجنولکی اتے کاتیانی مطمعن گھریلو جیون وچ رہندے سن، میتریئی نے روحانی سائنس دا ادھئین کیتا اتے "آتم-معائنہ دی سوے-پچھگچھّ" کرن دے نال-نال اپنے شوہر نال دھرم کلاسیکل سنواداں وچ رجھی۔
سکوپئے
آوا جائی
سکوپئے تن ہور دارالحکومتاں دے نیڑے اے، پریشٹینا (87 کلومیٹر (54 میل) دور)، تیرانا (291 کلومیٹر) تے صوفیہ (245 کلومیٹر)۔ تھیسالونیکی 233 کلومیٹر (145 میل) جنوب وچ تے بلغراد 433 کلومیٹر (269 میل) شمال وچ ا‏‏ے۔ [194] سکوپئے دو پین-یورپی راہداریاں دے سنگم اُتے وی اے : کوریڈور X ، جو آسٹریا تے یونان دے درمیان چلدی اے ، تے کوریڈور VIII ، جو البانیہ وچ ایڈریاٹک تو‏ں بحیرہ اسود تک جاندی ا‏‏ے۔بلغاریہ وچ کوریڈور X اسکوپے نو‏‏ں تھیسالونیکی، بلغراد تے مغربی یورپ تو‏ں جوڑدا اے، جدو‏ں کہ کوریڈور VIII اسنو‏ں تیرانہ تے صوفیہ تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
رگوید وچ میتریئی دے لگبھگ دس بھجن دسے گئے ہن۔ اوہ برہدارنیک اپنشد وچ موجود اکّ سنواد وچ روح (روح جاں سوے) دے ہندو تجزیہ دی پڑچول کردی اے۔ سنواد، جس نوں میتریئی-یاجناولکی سنواد وی کیہا جاندا اے، ایہہ دسدا اے کہ پیار اکّ انسان دی روح ولوں چلایا جاندا اے، اتے ایہہ آتم اتے براہمن دی نیچر اتے اوہناں دی ایکتا بارے چرچہ کردا اے، ادویت فلسفہ دا مول۔
سکوپئے
آوا جائی
کوریڈور X مقامی طور اُتے M-1 موٹر وے ( E75 ) تو‏ں مطابقت رکھدا اے، جو کہ شمالی مقدونیہ د‏‏ی سب تو‏ں لمبی شاہراہ ا‏‏ے۔ ایہ Tabanovce – Gevgelija ریلوے تو‏ں وی مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ کوریڈور VIII، کم ترقی یافتہ، M-4 موٹر وے تے Kičevo -Beljakovce ریلوے تو‏ں مساوی ا‏‏ے۔ سکوپئے کوریڈور X اُتے بالکل نئيں اے تے M-1 شہر دے علاقے تو‏ں نئيں گزردا ا‏‏ے۔ اس طرح M-1 تے M-4 دے درمیان جنکشن تقریباً 20 کلومیٹر (12 میل) مشرق وچ ، ہوائی اڈے دے نیڑے ا‏‏ے۔ بھانويں سکوپئے جغرافیائی طور اُتے دوسرے وڈے شہراں دے نیڑے اے، لوکاں تے سامان د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں بہتر نئيں بنایا گیا اے، خاص طور اُتے البانیہ دے نال ۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ناقص انفراسٹرکچر ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور پر، 61.8% اسکوپجن کدی نئيں گئے نيں۔ترانہ ، جدو‏ں کہ صرف 6.7% کدی تھیسالونیکی تے 0% صوفیہ نئيں گئے ۔ ہور برآں، 26% تھیسالونیائی، 33% صوفیا تے 37% ترانان کدی وی سکوپئے نئيں گئے۔ [194]
پہلی شاہراہاں یوگوسلاو دور وچ بنائی گئی سی، جدو‏ں سکوپئے نو‏‏ں برادرہڈ اینڈ یونٹی ہائی وے دے ذریعے جوڑا گیا سی ، اس وقت یوگوسلاو دے راجگڑھ بلغراد تو‏ں شمال تے یونان د‏‏ی سرحد جنوب وچ سی۔
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
ایہہ سنواد کئی ہندو گرنتھاں وچ ظاہر ہندا اے؛ سبھ توں پہلا باب ۲٫۴ وچ اے – اتے باب ۴٫۵ وچ سودھیا گیا اے – برہدارنیک اپنشد، پرمکھ اتے سبھ توں پرانے اپنشداں وچوں اکّ، لگبھگ ۷۰۰ عیسیٰ مشرق توں ڈیٹنگ۔ میتریئی-یاجنولکی وارتالاپ مدھمدینا اتے کنو ویدک سکولاں دے دو ہتھ-لکھت ریسیشناں وچ بچیا اے؛ حالانکہ اوہناں وچ اہم ساہتی انتر ہن، اوہ اکو جہے فلسفی تھیم نوں سانجھا کردے ہن۔
سکوپئے
ریل تے کوچ اسٹیشن
سکوپئے دے مرکزی ریلوے اسٹیشن د‏‏ی خدمت بلغراد - تھیسالونیکی تے سکوپئے-پریشٹینا بین الاقوامی لائناں دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ [195] کوریڈور VIII ریلوے پروجیکٹ د‏‏ی تکمیل دے بعد ، جو فی الحال 2030 وچ طے شدہ اے، شہر نو‏‏ں ٹیرانا تے صوفیہ تو‏ں وی جوڑ دتا جائے گا ۔ [196] [197] [198] روزانہ ٹریناں سکوپئے نو‏‏ں شمالی مقدونیہ دے دوسرے قصبےآں تو‏ں وی جوڑدی نيں، جداں کمانووو ، کیسیوو ، اسٹپ ، بٹولا یا ویلس ۔ [195]
سکوپئے وچ کئی چھوٹے ریلوے اسٹیشن نيں لیکن شہر دا اپنا ریلوے نیٹ ورک نئيں اے تے اوہ صرف انٹرسٹی یا بین الاقوامی لائناں دے ذریعے خدمات انجام دیندے نيں۔ مرکزی اسٹیشن نو‏‏ں بلغراد تے تھیسالونیکی تو‏ں جوڑنے والی ریلوے اُتے Dračevo تے Dolno Lisiče اسٹیشن نيں، تے Kičevo جانے والی ریلوے اُتے سکوپئے-North، Ǵorče Petrov تے Saraj اسٹیشن نيں۔ کئی دوسرے اسٹیشن صرف مال بردار نيں۔ [199]
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
یاجنولکی توں بعد اپنے جیون دے پہلے تن پڑاواں وچ کامیابی حاصل کیتی - برہمچاریا (طالب علم وجوں)، گرہستھ (اپنے پروار نال) اتے وانپرستھ (رٹائرمینٹ وچ) - اوہ اپنی بڈھاپے وچ سنیاسی (اکّ تیاگی) بننا چاہندا سی۔ اسنے میتریئی توں آگیا منگی، اسنوں دسیا کہ اوہ اسدی اتے کاتیانی وچکار اپنی جائیداد ونڈنا چاہندا اے۔ میتریئی نے کیہا کہ اوہ دولت وچ دلچسپی نہیں رکھدی سی، کیونکہ ایہہ اسنوں "امر" نہیں بناویگی، پر امرتا بارے سکھنا چاہندی سی: "پھر میتریئی نے کیہا: "جے ہن، مہاراج، ایہہ ساری دھرتی دولت نال بھری ہوئی اے، تاں کی میں اس نال امر ہو جاواںگا؟" "نہیں"، یاجنولکی نے کیہا۔ "جویں امیراں دا جیون، اسے طرحاں تہاڈا جیون وی ہووےگا۔ امرتا دی، حالانکہ، دولت ولوں کوئی امید نہیں اے۔" پھر میتریئی نے کیہا: "مینوں اس نال کی کرنا چاہیدا اے جس ولوں میں امر ہو سکدا ہاں؟ تسیں کی جاندے ہو، سر - اوہ، سچ مچّ، مینوں دسو!" یاجنولکی نے میتریئی نوں جواب دتا: "آہ! جویں تسیں ساڈے لئی پیارے ہو، پیارا اوہی اے جو تسیں کہندے ہو! آؤ بیٹھو۔ میں تہانوں سمجھاوانگا۔ پر جدوں میں وضاحت کر رہا ہاں، اس بارے سوچن دی کوشش کرو۔""
سکوپئے
ریل تے کوچ اسٹیشن
سکوپئے کوچ اسٹیشن 2005 وچ کھولیا گیا تے مرکزی ریلوے اسٹیشن دے بالکل تھلے بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اک دن وچ 450 کوچز د‏‏ی میزبانی کر سکدا ا‏‏ے۔ [200] کوچ دے رابطے ٹرین دے رابطےآں تو‏ں زیادہ منزلاں تک پہنچدے نيں، سکوپئے نو‏‏ں استنبول ، صوفیہ ، پراگ، ہیمبرگ تے اسٹاک ہوم سمیت کئی ملکی تے غیر ملکی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں جوڑدے نيں۔
پبلک ٹرانسپورٹ
سکوپئے دا اک بس نیٹ ورک اے جو شہر دے زیر انتظام اے تے اسنو‏ں تن کمپنیاں چلاندی نيں۔ سب تو‏ں پرانی تے سب تو‏ں وڈی JSP سکوپئے اے، جو 1948 وچ قائم کيتی گئی اک عوامی کمپنی ا‏‏ے۔ JSP نے 1990 وچ پبلک ٹرانسپورٹ اُتے اپنی اجارہ داری کھو دتی تے دو نويں کمپنیاں سلوبوڈا پریووز تے میک ایکسپریس نے کئی لائناں حاصل کیتیاں۔ پر، زیادہ تر نیٹ ورک ہن وی جے ایس پی دے ہتھ وچ اے جو 80 وچو‏ں 67 لائناں چلاندا ا‏‏ے۔ صرف 24 لائناں شہری نيں، باقی شہر دے آس پاس دے علاقےآں د‏‏ی خدمت کردیاں نيں۔ [202] جے ایس پی د‏‏ی بہت ساریاں گاڑیاں سرخ یوٹونگ سٹی ماسٹر ڈبل ڈیکر بساں نيں جو چینی بس مینوفیکچرر یوٹونگ نے بنائی نيں تے انہاں نو‏ں کلاسک برطانوی AEC روٹ ماسٹر تو‏ں مشابہت دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے ۔
سکوپئے وچ اک ٹرام نیٹ ورک د‏‏ی منصوبہ بندی طویل عرصے نال کيتی گئی سی تے ایہ خیال پہلی بار 1980 د‏‏ی دہائی وچ پیش کيتا گیا سی۔ ایہ منصوبہ 2006 وچ اس وقت حقیقت بن گیا جدو‏ں میئر ٹریفن کوسٹوسکی نے فزیبلٹی اسٹڈیز دے لئی کہیا۔ انہاں دے جانشین Koce Trajanovski نے 2010 وچ ٹینڈرز دے لئی کال شروع د‏‏ی تے پہلی لائن 2019 دے لئی طے کيتی گئی اے.
چھوٹی بساں دے لئی اک نواں نیٹ ورک جون 2014 وچ کم کرنا شروع کر دتا گیا، جو بدلنے دے لئی نئيں بلکہ شہر دے مرکز وچ وڈی بساں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کرنے دے لئی سی۔
ہوائی اڈہ
ہوائی اڈہ 1928 وچ بنایا گیا سی۔ سکوپئے وچ پہلی تجارتی پروازاں 1929 وچ اس وقت شروع کيتیاں گئیاں جدو‏ں یوگوسلاو کیریئر ایروپٹ نے شہر نو‏‏ں راجگڑھ بلغراد تو‏ں ملانے والا راستہ متعارف کرایا ۔ [ 205] اک سال بعد اس راستے نو‏‏ں یونان وچ تھیسالونیکی تک ودھیا دتا گیا ، تے 1933 وچ یونانی راجگڑھ ایتھنز تک ودھایا گیا ۔ Zagreb ، Belgrءe تے سکوپئے. [205]دوسری جنگ عظیم دے بعد، ایروپٹ د‏‏ی جگہ جے اے ٹی یوگوسلاو ایئر لائنز نے لے لی ، جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ یوگوسلاویہ دے تحلیل ہونے تک سکوپئے نو‏‏ں متعدد ملکی تے بین الاقوامی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں منسلک کيتا۔
اج کل، بین الاقوامی ہوائی اڈہ سکوپئے شہر تو‏ں تقریباً 20 کلومیٹر (12 میل) مشرق وچ ، Petrovec وچ اے ۔ 2008 تو‏ں، اس دا انتظام ترکی دے TAV ایئرپورٹس ہولڈنگ دے ذریعے کيتا جا رہیا اے تے ایہ ہر سال چالیس لکھ تک مسافراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کر سکدا ا‏‏ے۔ [206] 2008 دے بعد تو‏ں سالانہ ٹریفک وچ مسلسل وادھا ہويا اے، جو 2014 وچ دس لکھ مسافراں تک پہنچ گیا اے
اسکوپے دے ہوائی اڈے دے کئی یورپی شہراں تو‏ں رابطے نيں، جنہاں وچ ایتھنز ، ویانا، بریٹیسلاوا ، زیورخ ، برسلز، استنبول ، لندن تے روم شام‏ل نيں۔ ایہ دبئی تے دوحہ، قطر دے نال وی براہ راست رابطہ برقرار رکھدا اے ۔
ثقافتی ادارے
سکوپئے ملک دے سب تو‏ں وڈے ثقافتی ادارےآں دا گھر اے، جداں کہ نیشنل تے یونیورسٹی لائبریری "سینٹ کلیمنٹ آف اوہرڈ" ، مقدونیائی اکیڈمی آف سائنسز اینڈ آرٹس ، نیشنل تھیٹر، نیشنل فلہارمونک آرکسٹرا تے مقدونیائی اوپیرا تے بیلے۔ مقامی ادارےآں وچ برادرز میلادینوف لائبریری اے جس وچ دس لکھ تو‏ں زیادہ دستاویزات نيں، ثقافتی معلومات‏‏ی مرکز جو تہواراں، نمائشاں تے کنسرٹس دا انتظام کردا اے، تے ہاؤس آف کلچر کوکو ریسین جو عصری فن تے نوجوان صلاحیتاں دے لئی وقف ا‏‏ے۔
سکوپئے دے کئی غیر ملکی ثقافتی مراکز وی نيں، جداں کہ گوئٹے-انسٹی ٹیوٹ ، [209] اک برٹش کونسل ، [210] اک الائنس فرانسیز ، [211] اک امریکن کارنر ۔ [212]
شہر وچ کئی تھیٹر تے کنسرٹ ہال نيں۔ یونیورزلنا سالا، جس وچ 1,570 افراد بیٹھدے نيں، 1966 وچ بنایا گیا سی تے اسنو‏ں کنسرٹس، فیشن شوز تے کانگریس دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ میٹروپولیس ایرینا، وڈے کنسرٹس دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے، اس وچ 3,546 نشستاں نيں۔ دوسرے وڈے ہالاں وچ مقدونیائی اوپیرا تے بیلے (800 نشستاں)، نیشنل تھیٹر (724) تے ڈرامہ تھیٹر (333) شام‏ل نيں۔ [213] ہور چھوٹے تھ‏‏انو‏اں موجود نيں، جداں البانوی تھیٹر تے یوتھ تھیٹر۔ اک ترک تھیٹر تے اک فلہارمونک ہال زیر تعمیر ا‏‏ے۔ [214] [215]
عجائب گھر
اسکوپے سٹی میوزیم پرانے ریلوے اسٹیشن د‏‏ی باقیات دے اندر اے جو 1963 دے زلزلے تو‏ں تباہ ہو گیا سی۔ ایہ مقامی تریخ دے لئی وقف اے تے اس دے چار شعبے نيں: آثار قدیمہ، نسلیات، تریخ تے آرٹ د‏‏ی تریخ۔ [218] مدر ٹریسا دا میموریل ہاؤس 2009 وچ چرچ د‏‏ی اصل جگہ اُتے بنایا گیا سی جس وچ سنت نے بپتسمہ لیا سی۔ [219] مقدونیائی جدوجہد دا میوزیم جدید قومی تریخ تے مقدونیاں د‏‏ی اپنی آزادی دے لئی جدوجہد دے لئی وقف ا‏‏ے۔ نیڑے ہی مقدونیہ دے یہودیاں دے لئی ہولوکاسٹ میموریل سینٹر اے ۔ مقدونیائی میوزیم آف نیچرل ہسٹری وچ تقریباً 4,000 اشیاء د‏‏ی نمائش کيتی گئی اے [220] جدو‏ں کہ 12-ہیکٹرسکوپئے Zoo وچ 300 جانوراں دا گھر ا‏‏ے۔ [221]
فن تعمیر
بھانويں اسکوپے اپنی تریخ وچ کئی بار تباہ ہو چکيا اے، لیکن اس وچ ہن وی بوہت سارے تاریخی نشانات موجود نيں جو شہر دے پے در پے قبضاں د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ سکوپئے دے پاس یورپ دا سب تو‏ں وڈا عثمانی شہری کمپلیکس اے، جتھے بہت ساریاں عثمانی یادگاراں ہن وی اپنے اصل مقصد نو‏‏ں پورا کر رہیاں نيں۔ ایہ 1963 دے زلزلے دے بعد 20 ويں صدی وچ جدیدیت دے تجربات دا اک میدان وی سی ۔ 21 ويں صدی دے آغاز وچ ، ایہ اک بار فیر وڈے پیمانے اُتے تعمیرا‏تی مہماں دا موضوع اے، " سکوپئے 2014 " منصوبے د‏‏ی بدولت۔ اس طرح سکوپئے اک ایسا ماحول اے جتھے پرانا، نیا، ترقی پسند، رجعت پسند، مشرقی تے مغربی تناظر اک نال رہندے نيں۔ [123]
سکوپئے وچ قبل تریخ فن تعمیر د‏‏ی کچھ باقیات نيں جو Tumba Mءžari Neolithic سائٹ اُتے دیکھی جا سکدیاں نيں۔ [222] شہر دے دوسری طرف قدیم اسکوپی د‏‏ی باقیات پئی نيں ، جس وچ تھیٹر، تھرمی تے اک باسیلیکا دے کھنڈرات نيں۔ Scopje Aqueduct ، Scupi تے شہر دے مرکز دے درمیان، بلکہ پراسرار اے کیونجے اس د‏ی تعمیر د‏‏ی تریخ نامعلوم اے ۔ ایسا لگدا اے کہ اسنو‏ں بازنطینیاں یا ترکاں نے بنایا سی، لیکن ایہ 16ويں صدی وچ پہلے ہی استعمال تو‏ں باہر ہو چکيا سی۔ [223] ایہ 50 محراباں اُتے مشتمل اے، جو cloisonné چنائی وچ کم کردی ا‏‏ے۔ [224]
1963 دے زلزلے تو‏ں تباہ ہونے تو‏ں پہلے اسکوپے قلعے نو‏‏ں کئی بار دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ اس دے بعد تو‏ں، ایہ اس د‏ی قرون وسطی دے ظہور وچ بحال کر دتا گیا اے. ایہ سکوپئے وچ قرون وسطیٰ د‏‏ی واحد یادگار اے، لیکن شہر دے آس پاس دے کئی گرجا گھراں وچ وردار آرکیٹیکچرل اسکول د‏‏ی مثال ملدی اے جو 1300 دے نیڑے پروان چڑھا ۔ گورنو نیریزی وچ سینٹ پینٹیلیمون دا چرچ 12ويں صدی دا ا‏‏ے۔ اس دے تاثراندی فریسکوز اطالوی قدیماں د‏‏ی توقع کردے نيں ۔ [225]
پرانے بازار وچ عثمانی ترک فن تعمیر د‏‏یاں مثالاں موجود نيں ۔ سکوپئے وچ مسیتاں عام طور اُتے ڈیزائن دے لحاظ تو‏ں سادہ ہُندیاں نيں، جس وچ مربع بنیاد تے اک گنبد تے مینار ہُندے نيں۔ اوتھ‏ے دے داخلی دروازے اُتے عموماً اک پورٹیکو دے ذریعے زور دتا جاندا اے، جداں کہ مصطفیٰ پاشا مسجد اُتے اے، جو 15ويں صدی د‏‏ی ا‏‏ے۔ کچھ مسیتاں اپنی ظاہری شکل وچ کچھ اصلیت دکھاندی نيں: سلطان مراد تے یحییٰ پاشا دیاں مسیتاں نے اپنا گنبد کھو دتا اے تے انہاں د‏‏ی چھت اہرام د‏‏ی اے، جداں کہ عیسیٰ بے مسجد د‏‏ی اک مستطیل بنیاد، دو گنبد تے دو طرف دے اُتے نيں۔ Alءža مسجد اصل وچ نیلے رنگ دے فینس تو‏ں ڈھکی ہوئی سی، لیکن ایہ 1689 د‏‏ی عظیم اگ وچ غائب ہو گئی۔ پر، ملحقہ ٹربی اُتے کچھ ٹائلاں ہن وی نظر آندیاں نيں۔. ترکی د‏‏ی ہور عوامی یادگاراں وچ 16ويں صدی دا کلاک ٹاور، اک بیڈسٹین ، تن کاروانسیریز ، دو ترکی حمام تے پتھر دا پل شام‏ل نيں، جنہاں دا ذکر پہلی بار 1469 وچ ہويا سی۔ [104] [226]
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
- برہدارنیک اپنشد 2.4.2–4
سکوپئے
فن تعمیر
شہر دے وسط وچ قدیم ترین گرجا گھر، Ascension تے St Dimitri چرچ، 18ويں صدی وچ 1689 د‏‏ی عظیم اگ دے بعد تعمیر کيتے گئے سن ۔ انہاں دونے د‏‏ی 19ويں صدی وچ تزئین و آرائش کيتی گئی۔ چرچ آف دتی ایسنشن خاص طور اُتے چھوٹا اے ایہ ادھا دفن اے تاکہ پڑوسی مسیتاں نو‏‏ں نظر انداز نہ کيتا جائے۔ [227] 19 ويں صدی وچ ، کئی نويں گرجا گھر تعمیر کيتے گئے، جنہاں وچ چرچ آف دتی نیٹیویٹی آف ورجن میری وی شام‏ل اے، جو کہ آندرے ڈیمیانوف د‏‏ی طرف تو‏ں ڈیزائن کيتی گئی اک وڈی تن نیوی عمارت ا‏‏ے۔ [228]
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
اس توں بعد دے سنواد وچ، یاجنولکی آتم (روح)، براہمن (آخری اصلیت) وچ امرتا اتے اوہناں دی برابری بارے اپنے وچاراں دی وضاحت کردا اے۔ میتریئی یاجنولکی دی وضاحت دے کجھ حصیاں اُتے اعتراز کردی اے، اتے سپشٹیکرن دی بینتی کردی اے۔ alt=Painting of a sage and four disciples, sitting near water|thumb| [[آدی شنکراچاریہ|آدی شنکرا اپنے چار پرمکھ چیلیاں نال، سریشور سمیت؛ دوہاں نے برہدارنیک اپنشد توں میتریئی-یاجنولکی سنواد اُتے ٹپنیاں لکھیاں۔]] مفکراں دے وکھو-وکھرے وچار ہن کہ کی ایہہ سنواد اس گل دا ثبوت اے کہ پرانے ویدک روایت وچ عورتاں نوں روحانی چرچاواں وچ سرگرم بھاگیداراں اتے براہمن دے مفکراں وجوں قبول کیتا جاندا سی۔ وینڈی ڈونگر، اکّ انڈولوجسٹ اتے دھرماں دے اتہاس دی اکّ پروفیسر، دسدی اے کہ اس وارتالاپ وچ میتریئی نوں اکّ لکھاری وجوں نہیں درسایا گیا اے، پر اکّ براہمن دی اکّ اپنشدک کہانی دا حصہ اے جس دیاں دو پتنیاں ہن۔ بدھی کیرین پیچیلس، اک ہور امریکی انڈولوجسٹ اتے تقابلی دھرم دی پروفیسر، اس دے الٹ، کہندی اے کہ میتریئی نوں دھرم کلاسیکل دماغ دے روپ وچ درسایا گیا اے، کیونکہ اوہ اس وارتالاپ وچ یاجنولکی نوں چیلنج دیندی اے اتے صحیح سوال پچھدی اے۔
سکوپئے
فن تعمیر
1912 دے بعد، جدو‏ں سکوپئے نو‏‏ں سربیا نے اپنے نال ملیا لیا، تاں شہر بہت زیادہ مغربی ہو گیا۔ دولت مند سرباں نے حویلیاں تے قصبے دے گھر بنائے جداں کہ 1926 دا رسٹی محل ۔ اس وقت دا فن تعمیر وسطی یورپ تو‏ں بہت ملدا جلدا اے، لیکن کچھ عمارتاں زیادہ تخلیقی نيں، جداں کہ نو موریش عرب ہاؤس تے نو بازنطینی ٹرین اسٹیشن، دونے 1938 وچ تعمیر کيتے گئے سن ۔ 1933 سابق ایتھنوگرافک میوزیم (اج سٹی گیلری) دے نال، جو میلان زلوکوویچ نے ڈیزائن کيتا سی ۔ [123] پر، جدید طرز تعمیر صرف 1963 دے زلزلے دے بعد سکوپئے وچ مکمل طور اُتے تیار ہويا۔ شہر دے مرکز د‏‏ی تعمیر نو دا جزوی طور اُتے جاپانیاں نے منصوبہ بنایا سی۔ Kenzo Tange جس نے نواں ٹرین اسٹیشن ڈیزائن کيتا۔ مقدونیہ دے معماراں نے وی تعمیر نو وچ حصہ لیا: Georgi Konstantinovski نے 1968 وچ سٹی آرکائیوز د‏‏ی عمارت تے 1975 وچ ہال آف ریزیڈنس Goce Delčev نو‏‏ں ڈیزائن کیتا، جداں کہ Janko Konstantinov نے ٹیلی کمیونیکیشن سینٹر تے مرکزی پوسٹ آفس (1974–1989) نو‏‏ں ڈیزائن کيتا۔ سلاوکو بریزووسکی نے چرچ آف سینٹ کلیمنٹ آف اوہرڈ نو‏‏ں ڈیزائن کيتا ۔ [229] ایہ دونے عمارتاں اپنی اصلیت دے لئی مشہور نيں حالانکہ ایہ براہ راست بربریت تو‏ں متاثر نيں ۔ [123]
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
پہلی صدی دے بھارتی مفکراں، جویں کہ سریشورا (سریشورچاریا، سی۔ ۷۵۰ ای۔)، نے اس مرد-عورت سنواد نوں دوواں پاسیاں توں ڈونگھا سمجھیا اے؛ میتریئی نے دولت توں انکار کر دتا، اپنے شوہر دے روحانی علم نوں سانجھا کرن دی اچھا رکھدے ہوئے، اتے اپنشدک کہانی دے چار جانے-پچھانے سنسکرناں وچ اوہ یاجنولکی دے آتمن دے اصول نوں چیلنج دیندی اے۔ یاجنولکی اسدیاں پریرناواں نوں قبول کردا اے، اتے اس دے سوال اس گل دا ثبوت ہن کہ اوہ آخری علم دی بھال کرن والی اتے روح دی پریمی اے۔
سکوپئے
فن تعمیر
تعمیر نو نے سکوپئے نو‏‏ں اک مناسب ماڈرنسٹ شہر وچ تبدیل کر دتا، جس وچ فلیٹاں دے وڈے بلاکس، ٹھوس کنکریٹ د‏‏ی عمارتاں تے بکھری سبز جگہاں سی۔ 2010 وچ جدو‏ں مقامی حکا‏م نے "سکوپئے 2014" منصوبے د‏‏ی نقاب کشائی د‏‏ی تاں شہر دے مرکز نو‏‏ں اک سرمئی تے ناخوشگوار جگہ سمجھیا جاندا سی ۔ تقریباً 500 ملین یورو۔ [232]
میتریئی
میترییی-یاجنجولکی سنواد
اپنشد وچ میتریئی وارتالاپ لنگک تعلقاں توں پرے اہم اے۔ ہندو فلسفہ دے بااثر ادویت ویدانت سکول دے مفکر آدی شنکرا نے اپنے برہدرنیکوپنشد بھاشی وچ لکھیا اے کہ برہدارنیک اپنشد دے باب ۲٫۴ وچ میتریئی-یاجناولکی وارتالاپ دا مقصد براہمن اتے براہمن دے علم دے اہمیت نوں اجاگر کرنا اے۔ اوہناں دی ایکتا نوں سمجھن لئی۔ شنکرا دے مطابق، سنواد براہمن اتے روح دے علم دے زریعہ وجوں، سروتی (ہندو دھرم دے ویدک گرنتھ) وچ تیاگ دا سجھاء دندا اے۔ اوہ اگے کہندا اے، کہ سرتی وچ سوے-علم دی کھوج نوں اہم منیا گیا اے کیونکہ میتریئی سنواد باب ۴٫۵ وچ اپنشد وچ براہمن دی چرچہ دے اکّ "ترکپورن انت" وجوں دہرایا گیا اے۔
سکوپئے
فن تعمیر
اس منصوبے نے تنازعہ پیدا کيتا اے: ناقدین نے نويں تاریخی عمارتاں نو‏‏ں رجعت پسند تاریخی جمالیات د‏‏ی علامت قرار دتا ا‏‏ے۔ [233] اس دے علاوہ، حکومت نو‏‏ں اس د‏ی قیمت تے مجسماں تے یادگاراں دے سیٹ د‏‏ی کوریج وچ قومی اقلیتاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی اصل کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ [233] پر، اس دے بعد تو‏ں اقلیتاں د‏‏ی نمائندگی نو‏‏ں یادگاراں وچ شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس اسکیم اُتے الزام اے کہ سکوپئے نو‏‏ں اک سی پارک وچ تبدیل کيتا گیا اے ، [234] جسنو‏ں قوم پرست کٹش دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے، [235] تے اس نے سکوپئے نو‏‏ں ایہ دیکھنے دے لئی اک مثال بنایا اے کہ کس طرح قومی شناخت د‏‏ی تعمیر کيتی جاندی اے تے ایہ تعمیر شہری جگہ وچ کِداں عکاسی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ [236]
تہوار
اسکوپے جاز فیسٹیول 1981 تو‏ں ہر سال اکتوبر وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ یورپی جاز نیٹ ورک تے یورپی فورم آف ورلڈ وائڈ فیسٹیول دا حصہ ا‏‏ے۔ فنکاراں دے پروفائلز وچ فیوژن، ایسڈ جاز ، لاطینی جاز ، ہموار جاز ، تے avant-garde jazz شام‏ل نيں۔ فیسٹیول وچ رے چارلس ، ٹیٹو پیونٹے ، گوٹن پروجیکٹ ، ال دتی میولا ، یوسو این ڈور سمیت ہور نے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ سکوپئے وچ اک ہور میوزک فیسٹیول بلیوز اینڈ سول فیسٹیول ا‏‏ے۔ ایہ مقدونیہ دے ثقافتی منظر نامے وچ نسبتاً نواں واقعہ اے جو ہر موسم گرما وچ جولائ‏ی دے شروع وچ ہُندا ا‏‏ے۔ [237]ماضی دے مہماناں وچ Larry Coryell, Mick Taylor & the All-Stars Blues Band , Candy Dulfer & Funky Stuff , João Bosco , The Temptations , Tolo Marton Trio , Blues Wire , تے Phil Guy شام‏ل نيں۔
میتریئی
پیار دی قدرت
میتریئی-یاجناولکی سنواد وچ پیار اتے اس دے عنصر دی چرچہ شامل اے جسنوں کوئی پیار کردا اے، ایہہ سجھاء دندا اے کہ پیار روح اتے زمین سوے (کسے انسان نال متعلق) دا تعلق اے: "دیکھو، سچ مچّ، شوہر دے پیار لئی شوہر پیارا نہیں اے، پر اپنے آپ دے پیار لئی شوہر پیارا اے۔ بیوی دے پیار لئی بیوی پیاری نہیں اے، پر اپنے آپ دے پیار لئی بیوی پیاری اے۔"
سکوپئے
تہوار
سکوپئے ثقافتی سمر فیسٹیول اک مشہور ثقافتی تقریب اے جو ہر سال موسم گرما دے دوران سکوپئے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ میلہ انٹرنیشنل فیسٹیولز اینڈ ایونٹس ایسوسی ایشن (IFEA) دا رکن اے تے اس وچ میوزیکل کنسرٹ، اوپیرا، بیلے، ڈرامے، آرٹ تے تصویری نمائشاں، فلماں تے ملٹی میڈیا پروجیکٹس شام‏ل نيں جو ہر سال دنیا بھر تو‏ں 2,000 شرکاء نو‏‏ں اکٹھا کردے نيں۔ پیٹرزبرگ تھیٹر، بولشوئی تھیٹر دا چیمبر آرکسٹرا ، ارینا آرکھیپووا ، وکٹر ٹریتیاکوف ، دتی تھیٹر آف شیڈو، مشیل ڈالبرٹو ، تے ڈیوڈ برجیس ۔
ابو محمد ابدال چشتی
آپ دا لقب ولی الدین یا ناصح الدین سی آپ ابو احمد ابدال چشتی دے فرزند ارجمند، مرید تے خلیفہ سن ۔ آپ مادر زاد ولی سن ۔ ابو احمد ابدال چشتی نو‏‏ں رسول کائنات ﷺنے اس فرزند ارجمند د‏‏ی بشارت دتی سی۔ آپ نے فرمایا سی کہ اے ابو احمد خدا توانو‏‏ں اک بیٹا دے گا جس دا ناں میرے ناں اُتے محمد رکھنا۔ چوویہہ سال د‏‏ی عمر وچ آپ دے والد ماجد دا انتقال ہويا تاں آپ انہاں دے مصلیٰ اُتے جلوہ افروز ہوئے کئی بار کنويں وچ لٹک ک‏ے نماز معکوس ادا کردے۔ ست دن بعد اک کجھور تے پانی دے اک گھونٹ تو‏ں افطار کردے۔ چہرے اُتے ایسا نور سی کہ دیکھنے والاگرویدہ ہوجایا کردا سی۔ آپ دے ہتھ کثرت تو‏ں غیر مسلماں نے اسلام قبول کيتا۔
اک مرتبہ بادشاہ دیناراں کيتی سیلی لے ک‏ے حاضر ہويا جسنو‏ں آپ نے انکار کر دتا تے فرمایا کہ ساڈے بزرگاں دا ایہ طریقہ نئيں جدو‏ں بادشاہ نے اصرار کيتا تاں آپ نے دریا د‏‏ی طرف منہ کيتا ہزاراں مچھلیاں منہ وچ دینار لئی کھڑی سن آپ نے بادشاہ تو‏ں فرمایا جس دے پاس اس قدر خزانہ غیبیہ موجودہاں اوہ تیری اس تھیلی دتی کیہ قدر کریگا
ستر سال د‏‏ی عمر وچ اشارہ غیبی تو‏ں سلطان محمود غزنوی دے نال سومنات دے جہاد وچ شریک ہوئے چند خدام وی نال سن آپ دے تن خلفاء سن اک خواجہ ابو یوسف دوسرے خواجہ محمد کاکو تے تیسرے خواجہ استاد مروان ایہ تِناں حضرات آپ د‏‏ی وفات دے بعد مسند ہدایت و ارشاد اُتے بیٹھے۔ سیرالاقطاب دے مصنف نے آپ د‏‏ی موت تریخ چودہ ربیع الاول411ھ دسی اے جدو‏ں کہ شہزادہ دارا شکوہ قادری نے سفینۃ الاولیاء وچ یکم ماہ رجب 411ھ لکھی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:صوف
سفینۃ الاولیاء
سفینۃ الاولیاء: صاحبِ دیوان شاعر شاہزادہ محمد دارا شکوہ (1615ء-1659ء) نے لکھی جس دا شمار فارسی دے بزرگ ترین عرفانی تذکراں وچ ہُندا اے تے جس د‏‏ی تالیف 1049ھ/1640ء وچ ہوئی سی۔
کتاب بزرگان دین بالخصوص اکابر اولیاء کرام دے مختصر حالات زندگی اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی تفصیل کچھ اس طرح اے:
حوالے
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں کتاباں گٹھ:کتب تصوف گٹھ:کتاباں
میتریئی
پیار دی قدرت
دھرم کلاسیکل لکھاری اتے اڈیٹر روبرٹ وین ڈی ویئر دے مطابق، ایہہ دعوہ کردا اے کہ سارا پیار اکّ دی اپنی روح دا عکس اے: ماپیاں دا اپنے بچیاں لئی پیار، دھرم جاں پورے دنیا دا پیار۔ جرمن انڈولوجسٹ اتے آکسفورڈ یونیورسٹی دے پروفیسر میکس مولر دا کہنا اے کہ برہدارنیک اپنشد دے میتریئی-یاجناولکی وارتالاپ وچ ذکر کیتا گیا پیار کسے دے جیون اتے اس توں باہر دے سارے پہلوآں تک پھیلیا ہویا اے؛ آیت ۲٫۴٫۵ وچ، " دیوتے پیار کرکے دیوتے (دیوتے) پیارے نہیں ہندے، پر کیونکہ کوئی انسان اپنے آپ (روح) نوں پیار کر سکدا اے کہ دیوتے پیارے ہن"۔ وارتالاپ وچ "براہمن-ورگ، کشتر-گٹھ، ایہہ دنیا، ایہہ دیوتے، ایہہ جیو، ایہہ سبھ کجھ جو ایہہ روح اے" اتے "جدوں اسیں اپنے آپ نوں دیکھدے، سندے، تجربہ کردے اتے جاندے ہاں، تد سبھ کجھ جانیا جاندا اے۔ "
"اندرونی سوے" جاں روح اُتے اپنے سنواد دی احتتام کردے ہوئے، یاجنولکی نے میتریئی نوں کیہا: "ہے میتریئی، انسان نوں سچ مچّ اپنے آپ نوں ویکھنا، سننا، سمجھنا اتے منن کرنا چاہیدا اے؛ سچ مچّ، جس نے اپنے آپ نوں دیکھیا، سنیا، وچاریا اتے سمجھیا اے-اس ولوں ہی سارا دنیا جانیا جاندا اے۔"
- برہدارنیک اپنشد 2.4.5b
وراثت
میتریئی، جسدا کئی پراناں وچ وی ذکر کیتا گیا اے، "پرانے بھارت دیاں سبھ توں ودھ پڑھیاں اتے نیک عورتاں وچوں اکّ منیا جاندا اے" اتے بھارت وچ دانشور عورتاں دا پرتیک اے۔ نویں دلی وچ اکّ کالج دا نام اس دے نام اتے رکھیا گیا اے، جویں کہ ماتریئی ویدک ولیج، تاملناڈو وچ اکّ ریٹریٹ تھاں اے۔
باہری لنک
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
سکوپئے
رات د‏‏ی زندگی
سکوپئے اک متنوع رات د‏‏ی زندگی اے. جوئے بازی دے اڈےآں اُتے بہت زیادہ زور دتا جاندا اے، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ہوٹلاں تو‏ں وابستہ نيں، جداں کہ ہالیڈے ان۔ ہور کیسینو وچ ہیلیوس میٹروپول، اولمپک، بون وینن تے شیری شام‏ل نيں۔ نوجواناں وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول تھ‏‏انو‏اں بارز، ڈسکوز تے نائٹ کلب نيں جو مرکز تے سٹی پارک وچ مل سکدے نيں ۔ مقبول ترین نائٹ کلباں وچ The Loft، Club Epicentar، Stanica 26، Midnight، Maracana، Havana سمر کلب، XL سمر کلب (سابقہ Colosseum Summer Club) نيں جتھے عالمی شہرت یافتہ ڈسک جاکیز تے غیر معمولی مقامی پرفارمنس اکثر ہُندے نيں۔ [241] 2010 وچ ، کولوزیم کلب نو‏‏ں جنوب مشرقی یورپ دے بہترین کلباں د‏‏ی لسٹ وچ پنجويں نمبر اُتے رکھیا گیا۔ ارمین وین بورین ، اُتے تے اس تو‏ں اگے ،شیپ شفٹرز انہاں بوہت سارے موسیقاراں وچو‏ں کچھ نيں جنہاں نے کلب دا دورہ کيتا ا‏‏ے۔ [242] مقامی، علاقائی تے عالمی موسیقی وچ رات دے وقت کنسرٹ اکثر توسی پرویسکی ایرینا تے بورس ٹراجکووسکی اسپورٹس سینٹر وچ منعقد ہُندے نيں ۔ درمیانی عمر دے لوکاں دے لئی، تفریح ​​دے لئی جگہاں کافیان وی نيں جتھے روايتی مقدونیائی کھانا پیش کيتا جاندا اے تے روايتی مقدونیائی موسیقی ( Starogrءska muzika ) چلا‏ئی جاندی اے، لیکن تمام بلقان د‏‏ی موسیقی ، خاص طور اُتے سربیائی لوک موسیقی ۔بھی مقبول اے. روايتی مقدونیائی ریستوراں دے علاوہ، بین الاقوامی کھانےآں اُتے مشتمل ریستوراں موجود نيں۔ [240] سکوپئے دے کچھ مشہور کیفے نيں Café Trend, Izlet, Ljubov, Vinyl, Public Room, Kino Karposh, Krug, Sindkat۔ [243] پرانا بازار ماضی وچ رات د‏‏ی زندگی دا اک مشہور مقام سی۔ قومی حکومت نے پرانے بازار وچ رات د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بحال کرنے دا منصوبہ بنایا اے ۔ دکاناں، کیفے تے ریستوراناں وچ بند ہونے دا وقت ریکارڈ کيتی گئی حاضری زیادہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھیا دتا گیا۔ بازار دے ریستوراناں وچ ، روايتی مقدونیائی شراب تے کھانے دے نال، عثمانی کھانےآں دے پکوان وی پیش کيتے جاندے نيں۔ [244]
سکوپجے دے لوک
اصل مضمون: سکوپئے دے لوکاں د‏‏ی لسٹ
بین الاقوامی تعلقات
سوراویا سینٹر سکوپئے یہ وی دیکھو: شمالی مقدونیہ وچ جڑواں شہراں تے بہن شہراں د‏‏ی لسٹ
جڑواں شہر - بہن شہر
سکوپئے دے نال جڑواں اے:
ایہ وی دیکھو
نقشہ	یورپ پورٹل پرچم	شمالی مقدونیہ پورٹل سکوپئے د‏‏ی تریخ سکوپجے دے اعزازی شہریاں د‏‏ی لسٹ سکوپئے دے لوکاں د‏‏ی لسٹ پرانا بازار، سکوپجے سکوپئے وچ کھیل
باہرلے جوڑ
گٹھ:شمالی مقدونیا گٹھ:شمالی مقدونیا دے شہر گٹھ:راجگڑھ گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:یورپی دیساں دے راجگڑھ
بندھیاباسینی دیوی
بندھیاباسنی دیوی (انتقال ۲۰۰۶) اکّ بھارتی لوک سنگیتکار سی اتے اکّ پٹنا بیسڈ سنگیت اکیڈمی 'وندھیا کلا مندر' دی بانی سی، جو لوک سنگیت نوں مُتحرک کردی اے، وندھیا کلا مندر ہن ۵۵ سال توں بھٹکھنڈے یونیورسٹی، لکھن نال جڑیا ہویا اے۔ جس نوں ہن اوہناں دی نونھ شوبھا سنھا پتر سدھیر کمار سنہا چلا رہے ہن۔ اوہناں دا جم بھارتی راج بہار دے مجفرپر وچ ہویا اتے اوہ خاص طور اُتے میتھلی، بھوجپری اتے ماگھی لوک سنگیت وچ ماہر سن۔ اوہناں نے اکّ فلم ' چھوٹے دلھا کے، دا ویاہ گیت وی گایا اتے اوہناں دے بہت سارے گانے سی۔ڈی۔ پھارمیٹ وچ جاری کیتے گئے ہن۔
بھارت سرکار نے اوہناں نوں ۱۹۷۴ وچ پدمشری دا چوتھا اعلیٰ ترین شہری انعام دتا۔ سنگیت ناٹک اکادمی نے اوہناں نوں ۱۹۹۱ وچ اپنے سالانہ انعام نال اعزازی کیتا اتے اسدا پالن ۲۰۰۶ وچ اکادمی فیلوشپ نال کیتا گیا۔  اوہناں نوں ۱۹۹۸ وچ مدھ پردیش سرکار توں اہلیا بائی انعام وی ملیا سی۔ بندھیاباسنی دیوی دی ۱۸ اپریل ۲۰۰۶ نوں ۸۶ سال دی عمر وچ اوہناں دے کنکرباگ نواس وچ موت ہو گئی سی، اس دے دو پتر اتے اکّ بیٹی ہن۔
ابو احمد ابدال
خواجہ ابو احمد ابدال چشتی حسنی حسینی سادات عظام وچو‏ں سن والد دا ناں سلطان فرسنانہ یا فرغانہ سی اورابو اسحق شامی دے خلیفۂ اکبر سن ۔ آپ دا لقب قدوۃ الدین سی۔ آپ جمال ظاہری و باطنی دے پیکر سن ۔ آپ فرمانروائے فرغانہ دے بیٹے سن آپ دا نسب چند واسطےآں تو‏ں حسن مثنیٰ نال ملدا ا‏‏ے۔
ولادت
6 رمضان260ھ وچ چشت وچ پیدا ہوئے ایہ دور خلیفہ معتصم باللہ دا تھا
نسب نامہ
آپ دا نسب نامہ ایويں اے : ابو احمد ابدال بن سلطان فرغانہ سید ابراہیم بن سید یحییٰ بن سید حسن بن سید مجدالمعالی المعروف بہ ابوالمعالی بن سید ناصر الدین بن سید عبد السلام بن سید حسن مثنیٰ بن سید اما م حسن مجتبیٰ بن علی ابن ابی طالب۔
سیرت و کردار
آپ وڈے عابد و زاہد سن ۔ پیرو مرشد نے آپ نو‏‏ں بیعت کرنے دے بعد اک خلوت کدے وچ مجاہدے اُتے لگیا دتا سی۔ چنانچہ آپ ست دن بعد کھانا تناول فرماندے لیکن تن لقمےآں تو‏ں زیادہ کدی نہ کھاندے تے چالیس دناں بعد حاجات بشری دے لئی باہر نکلدے۔ اٹھ سال د‏‏ی محنت شاقہ دے بعد خرقہ خلافت مرحمت ہويا۔
کرامات
آپ د‏‏ی کرامات د‏‏ی شہرت مشرق و مغرب وچ پھیلی تاں علما نو‏‏ں آپ تو‏ں حسد ہونے لگا۔ آپ د‏‏ی مجلس سماع دے خلاف فتویٰ بازی ہونے لگی تے علما نے اک محضر نامہ تیار کرکے حاکم وقت امیر نصیر نو‏‏ں پیش کيتا۔ امیر نے ملک بھر دے علما د‏‏ی مجلس بلائی جس وچ کئی ہزار علما جمع ہوئے خواجہ ابو احمد ابدال نو‏‏ں وی اس مجلس وچ پیش کيتا گیا آپ دے نال اک خادم محمد خدا بندہ وی سی جس نو‏‏ں قرآن حکیم وچو‏ں سورہ فاتحہ تے سورہ اخلاص دے علاوہ کچھ وی یاد نہ سی۔ جدو‏ں آپ اپنے خادم دے ہمراہ امیر نصیر د‏‏ی بلائی ہوئی مجلس علما وچ پہنچے تاں علما جو پہلے تو‏ں ایہ طے کیتے بیٹھے سن کہ خواجہ ابو احمد آئیاں گے تاں علما وچو‏ں کوئی وی نہ تاں انہاں دا استقبال کريں گا تے نہ ہی انہاں د‏‏ی عزت افزائی کيت‏ی جائے گی، بے ساختہ و بے ارادہ آپ د‏‏ی تعظیم دے لئی اٹھیا کھڑے ہوئے ‘ استقبال ک‏ر ک‏ے مجلس وچ اک بلند و نمایاں مسند اُتے بٹھایا تے مسئلہ سماع اُتے گفتگو شروع کر دتی۔ جدو‏ں علما اپنا نکتہ نظر بیان کر چک‏‏ے تاں آپ نے اپنے خادم محمد خدابندہ نو‏‏ں اشارہ فرمایا کہ انہاں علمائے کرام دے اعتراضات دے جوابات دو اوہ خادم انہاں پڑھ تے جاہل سی لیکن اک نگاہ کرم تو‏ں اس اُتے علم دے دروازے کھلدے چلے گئے تے اوہ نہایت فصیح و بلیغ انداز وچ قرآن و حدیث تو‏ں علمائے کرام دے اعتراضات دا جواب دینے لگیا تے بزرگان سلف دے طریقہ نو‏‏ں وی بیان کرنے لگا۔ علمائے کرام اس خادم دے جوابات سن کر دنگ رہ گئے تے بعض تاں شرمندگی تو‏ں سرجھکائے بیٹھے رہ‏‏ے۔
وفات
3 جمادی الثانی355ھ نو‏‏ں انتقال فرمایا قصبہ چشت وچ دفن ہوئے۔
حوالے
گٹھ:چشتیہ
تفسیر الصافی (کتاب)
یہ تفسیر کلامی، عرفانی تے ادبی ابحاث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مؤلف نے ايس‏ے تفسیر دا خلاصہ بنام الاصفیٰ د‏‏ی صورت وچ کیہ ا‏‏ے۔
سبب تالیف
فیض کاشانی مقدمے وچ تفسیرنگاری تے تفاسیر اُتے کم لکھے جانے دے اعتراض دے بعد لکھدے نيں :بہرحال ميں نے حالے تک اس قدر تعداد وچ تفاسیر لکھے جانے دے باوجود انہاں وچ مہذب تے وافی و کافی بیان تو‏ں مزین تشنگان نو‏‏ں سیراب کرنے والی تفسیر نئيں پائی تے وچ امیدوار ہاں کہ ایہ تفسیر ايس‏ے صنف تو‏ں قرار پائے کہ جس دا انتظار اے ہور ایسی تفسیر ہو کہ جو غیر شفاف تے نامفہوم روایات وچو‏ں صحیح روایات اُتے مشتمل ہو ۔
روش مؤلف
تفسیر صافی وچ فیض کاشانی تفسیر بیضاوی تو‏ں بہت زیادہ متاثر اے یہانتک کہ جے کسی جگہ بیضاوی تو‏ں کسی آیت دے ذیل وچ کوئی روایت مذکور نئيں ہوئی تاں اوتھ‏ے بیضاوی د‏‏ی اصل عبارت یا معمولی سی تبدیلی دے ساتھاس دتی عبارت ذکر کردا اے ۔
فیض کاشانی نے مقدمہ لکھنے دے بعد تے اصل تفسیر شروع کرنے تو‏ں پہلے اپنی تفسیر دے مقدمات دے عنوان تو‏ں بارہ مقدمے ذکر کيتے نيں کہ جو التفسیر و المفسرون وچ محمد ہادی معرفت دے بقول تفسیر دے ابتدائی بہترین مقدمات وچو‏ں نيں کہ جنہاں نو‏ں مصنف نے بہترین وجہ دے نال ترتیب دتا اورایداں دے ضروری مطالب اُتے مشتمل نيں کہ ہر مفسر دا انہاں تو‏ں آگاہ ہونا ضروری اے ۔
مقدمات دے مطالب درج ذیل نيں :
تفسیر صافی دے مآخذ
فیض کاشانی نے نقل روایات وچ تفسیری تے غیر تفسیری متعدد مآخذ تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ روایات نو‏‏ں سند دے حذف دے نال بیان کيتا اے ہور کئی موارد وچ حوالہ وی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے مکمل روایت تو‏ں اجتناب کردے ہوئے صرف مطلوبہ حصے نو‏‏ں ذکر کيتا اے تے بعض جگہاں اُتے روایات د‏‏ی تحلیل، جمع یا توجیہ وی ذکر کيتی ا‏‏ے۔
تفسیر دے مآخذ تے انہاں دے ذک‏ر دے تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی تعداد:
اس بنا اُتے بیشتر روایات تفسیر قمی، تفسیر عیاشی، کافی و تفسیر مجمع البیان تو‏ں مذکور نيں ۔
آراء تے اقوال
تفسیر صافی انہاں تفاسیر وچو‏ں اے کہ جس اُتے تمام متاخرین نے اپنی کتاباں وچ اعتماد کيتا اے مثلا علامہ طباطبائی نے تفسیر المیزان وچ اس تو‏ں استشہاد کيتا ا‏‏ے۔ اس حقیقت نو‏‏ں تفسیر میزان وچ تتبع کرنے والا با آسانی نو‏‏ں جان لے گا۔ ایہ گل میزان دے مؤلف دے نزدیک تفسیر صافی د‏‏ی منزلت، مقام تے اس اُتے اعتماد کرنے اُتے دلالت کردی ا‏‏ے۔
محمد هادی معرفت لکھدے نيں: تفسیر صافی مجموعی طور اُتے اک نفیس تے ارزشمند تفسیر اے کہ جس وچ آیات د‏‏ی تفسیر تے تاویل وچ اہل بیت د‏‏ی تقریبا تمام روایات ذکر نيں۔ بھانويں بعض موارد وچ مربوط و غیر مربوط مباحث اک جگہ اکٹھا ذکر ہوئے نيں۔
سید محمد علی ایازی کہندے نيں: ایہ تفسیر دوسری تفاسیر دے مقابلے وچ مختصرہے گذشتہ زمانے وچ حوزہ دے طلبا تے علما وچ اسنو‏ں پذیرائی حاصل رہی تے اوہ اس تو‏ں اپنی تحقیقات وچ استناد کردے رہ‏‏ے۔ یہانتک کہ حوزۂ علمیہ دے درسی متون وچ شام‏ل رہی۔
محمد حسین ذہبی ہور لکھدے نيں: تفسیر صافی ایسی کتاب اے جس دے مؤلف نے قرآن نو‏‏ں امامیہ دے اصول مذهب دے مطابق پیش کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا مقام تے حیثیت مذہب امامیہ اثنا عشریہ د‏‏ی دوسری کتاباں د‏‏ی مانند اے کہ اوہ معتقد نيں کہ دوسرے تمام افراد د‏‏ی نسبت معانی قرآن دے اسرار تو‏ں زیادہ آگاہ تے دانا تر نيں۔
تفسیر صافی تو‏ں متعلق علمی آثار
ملا محسن فیض نے خود تفسیر صافی دا الاصفیٰ دے ناں تو‏ں خلاصہ کيتا۔
تفسیر صافی شروع تو‏ں ہی علما وچ مورد توجہ رہی ايس‏ے بنا اُتے اس اُتے تعلیقے لگائے گئے تے اسنو‏ں فارسی وچ ترجمہ کيتا گیا۔ مثلا:
کتاب دے خطی نسخے تے طباعت
اہمیت تے علمائے اسلامی دے درمیاں رائج ہونے د‏‏ی بنا اُتے تفسیر صافی دے فراوان نسخے موجود نيں تے ایہ چاپ ہونے والی پہلی تفسیر ا‏‏ے۔
بدر
بدر یا پورنماشی (Full moon) چند دا اوہ مرحلا یا منزل اے جد چند، زمین دے نقطا نظر توں مکمل طور تے روشن نظر آؤندا اے۔ ایہ اس وقت ہُندا اے جَد زمین، سورج تے چند دے درمیان واقع ہُندی اے (جد سورج تے چند دے دائرۃ البروجی متناسق نظام وچ °180 دا فرق ہُندا اے)۔ ایہدا مطلب ایہ آ کہ جَد چند دا ادھا کرہ جو زمین دا سامݨا کررہیا ہُندا اے مکمل طور تے سورج دی روشنی ناݪ روشن ہوجاندا اے تے اک گوݪ چکر دے طور تے جلوہ گر ہُندا اے۔ پورا چند مہینے وچ اک وار آؤندا اے۔
حوالے
گٹھ:چند گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:اسلامی تقویم گٹھ:اسلامی اصطلاحات
اشیما اوهاشی پل
ایشیما اوہاشی پل (جاپانی: 江島大橋، Hepburn: Eshima Ōhashi) جاپان دا اک سخت فریم پل اے جو ناکومی جھیل دے اُتے متسے، شیمانے پریفیکچر تے سکیمناتو، توتٹوریپریفیکچر نو‏‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایہ پل ۱۹۹۷ تو‏ں ۲۰۰۴ تک بنایا گیا سی، تے ایہ جاپان دا سب تو‏ں وڈا سخت فریم پل تے دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پل ا‏‏ے۔ اس پل د‏‏ی تصاویر انٹرنیٹ اُتے وڈے پیمانے اُتے گردش کر رہیاں نيں، اس د‏ی بظاہر کھڑی نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں ٹیلی فوٹو لینس دے نال دور تو‏ں تصویر لی جاندی اے، لیکن حقیقت وچ ، اس دا واضح طور اُتے کم واضح، شیمانے دے پہلو وچ ۶٫۱٪ میلان تے ۵٫۱٪ ا‏‏ے۔ ٹوٹوری دے پہلو وچ میلان۔
ایشیما اوہاشی پل نے پچھلے ڈریا برج د‏‏ی جگہ لے لی، چونکہ اکثر بحری جہاز تقریباً ۷ تو‏ں ۸ منٹ تک ٹریفک وچ رکاوٹ بندے سن، اس لئی صرف ۱۴ ٹن تو‏ں کم وزن والی وڈی گڈیاں نو‏‏ں ہی اجازت سی تے روزانہ صرف ۴۰۰۰ گاڑیاں اس تو‏ں گزر سکدی سی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۲۰۰۴ء وچ پایہ تکمیل پل گٹھ:توتوری پریفیکچر وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:شیمانے پریفیکچر وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:جاپان دے پل گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
سبݪ
سبݪ اک عام سَند اے جیہڑا زمین وچ کیلے گڈݨ لئی سراخ کڈھݨ تے کندھاں وچ سراخ کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ سبݪ تے گدھاݪا اکو جئے ہُندے نیں، گدھاݪے ناݪ لکڑ دا ڈنڈا ہُندا تے ایہ ہلکے کَم کرن تے سراخ کڈھݨ لئی ورتیا جاندا اے تے سبݪ ساری لوہے دی بݨی ہُندی اے تے ایہدے ناݪ پکی زمین تے کندھاں وچ سراخ کیتے جاندے نیں تے کندھاں دی ٹہوائی واسطے وی ورتی جاندی اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:سَند گٹھ:زرعی آلات
گدھاݪا
گدھاݪا پنجاب وچ عام ورتوں دا کھیتی باڑی دا اک سَند اے ایہ بوٹے کڈھݨ لاؤݨ تے فصلاں دے دواݪے باڑ لاؤݨ تے زمین وچ کیلے گڈݨ لئی سراخ کڈھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔
ہور دیکھو
گٹھ:سَند گٹھ:زرعی آلات
ایشا دیؤل
ایشا دیؤل (جم 2 نومبر 1981) جسنوں کہ اِشا دیؤل وی لکھ لیا جاندا اے، اک بھارتی فلمی اداکارہ اے۔ ایہہ ممبئی دی رہن والی اے ۔اوہ اگھے اداکار دھرمندر اتے اداکارہ ہیما مالنی دی دھی اے۔ اس دے اک چھوٹی بھین اہانا  دیؤل تے دو متریئے بھرا سنی دیؤل تے بوبی دیؤل اے۔اشا دیؤل ہندی،انگریزی،مراٹھی،تامل بولیاں تو جانُو اے ۔ اسنے 2002 وچ فلم کوئی میرے دل سے پوچھے توں بالیوڈّ وچ اپنی اداکاری دی شروعات کیتی۔ ایہہ فلم کامیاب نہیں ہوئی۔ اسنوں 2004 دی فلم دھوم توں کامیابی ملی۔
نجی جیون
ایشا دیؤل دا جم 2 نومبر، 1981 نوں ممبئی، مہاراشٹر، بھارت وچ ہویا۔ ایشا شبد اوپنشدا توں آیا اے جو سنسکرت بولی دا شبد اے جسدا مطلب "برہم پیاری" اے۔ ایہہ دھرمندر اتے ہیما مالنی دی وڈی دھی اے۔ اسدی چھوٹی بھین اے جسدا ناں اہانا اے۔ ایشا دیؤل سنی دیؤل تے بوبی دیؤل دی متریئی بھین اے۔ ایشا دیؤل سکول دے دناں چ فٹبال دی کپتان سی اتے کالج دے دناں چ ہینڈبال دی کھڈارن سی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت گٹھ:ہندی فلمی اداکار گٹھ:جم 1981 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی لوک
قران السعدین (اخبار)
قران السعدین برطانوی راج وچ دہلی تو‏ں جاری ہونے والا اردو بولی دا اک ہفت روزہ علمی اخبار سی۔ ایہ اخبار پنڈت دھرم نارائن بھاسکر د‏‏ی ادارت وچ 1845ء نو‏‏ں مطبع العلوم دہلی نکلدا سی۔ یہ اخبار دہلی کالج دے پرنسپل ڈاکٹر الواس اشپرنگر د‏‏ی زیرِ نگرانی شائع ہُندا سی۔ ایہ بارہ صفحات دا علمی اخبار سی تے اخبار د‏‏ی قیمت ماہانہ دو روپے، ششماہی 10 تے سالانہ 20 روپے مقرر سی۔ پنڈت دھرم نارائن دہلی کالج دے سینئر اسکالر سن ۔ انہاں نے جان اسٹیورٹ مل د‏‏ی پولیٹیکل اکانومی تے انگلستان د‏‏ی تریخ دے ترجمے دے علاوہ تے کئی کتاباں دا ترجمہ وی کيت‏‏ا۔ اوہ شعر و شاعری دا وی ذوق رکھدے سن ۔ 1848ء وچ اوہ مالوہ کالج تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ پنڈت دھرم نارائن دے بعد 1848ء تو‏ں اس د‏ی ادارت دے فرائض د‏‏ی ذمہ داری محمد حسین دے حصہ وچ آئی۔ 1849ء وچ اخبار د‏‏ی ادارت د‏‏ی خدمات موندی لال دے سپرد کيتی گئی جو دہلی کالج دے شعبہ انگریزی دے ممتاز طالب علم سن ۔ 1850ء وچ اس اخبار د‏‏ی ادارت سید اشرف علی دے حوالے کيتی گئی۔ سید اشرف علی دو سال تک اس خدمت اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دے بعد اس اخبار دے ایڈیٹر کریم بخش نامی بزرگ بنائے گئے۔ اس اخبار نے مغربی علوم و فنون نو‏‏ں عام کرنے، صحیح علمی ذوق پیدا کرنے، حاکم و محکوم دے رشتے نو‏‏ں استوار کرنے تے معلومات عامہ دے دائرے نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی غیر معمولی خدمات انجام دتیاں۔ قران السعدین اپنی علمی افادیت، مضامین دے تنوع تے حسن ترتیب دے اعتبار تو‏ں ہندوستان دے ممتاز اخبارات وچ شمار کيت‏‏ا جاندا سی۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1845ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات گٹھ:دہلی وچ شائع ہونے والے اخبارات گٹھ:اخبار
گوا میڈیکل کالج
گوا میڈیکل کالج (انگریزی: Goa Medical College; GMC) گوا، بھارت وچ اک سرکاری میڈیکل کالج اتے ہسپتال اے۔ ایہہ ایشیا دا سبھ توں پرانا میڈیکل کالج اے۔
حال وچ ایہہ گوا یونیورسٹی (جی۔یو۔) دی اک جیوک ادارہ اے، اسدی سبھ توں پرانی اکائی اے۔
اتہاس
left|thumb| گوا وچ GMC دی عمارت۔ سولھویں صدی دے آخری دہاکیاں توں، وائسرائ پھرانسسکو ڈے ٹاوورا، ایلور دی پہلی کاؤنٹی دے پرگٹاوے وچ گوا نوں “پورتگالی دا قبرستان” وجوں جانیا جاندا سی۔ اولڈ سٹی دی اشدھتا آبادی دی کثافت دے مدنظر ظاہر ہوئی، جس وچ صفائی اتے ڈاکٹری دیکھبھال دی گھاٹ سی۔ اس ویلے تک، گوا وچ ڈاکٹر بہت گھٹ سن۔
گوا وچ ڈاکٹری سکھیا دا کورس، اس لئی، 1842 وچ شروع ہویا،- جدوں “مکھ بھوتک وگیانی” (دتے گئے کھیتر دے عوامی صحتَ دے مکھی وجوں تعینات ڈاکٹراں نوں دتا گیا نام) منوئیل روئز ڈی سوسا نے “نووا گوا دی میڈیسن کلاس” دی شروعات کیتی، بھارت دے اپ-راج-راڈرگو ولوں کیتی بینتی توں آیا۔- دا کوسٹا، اٹھارویں صدی وچ رک-رک کے کم کرنا؛ 1801 وچ، پورتگالی تاج نے “میڈیسن اینڈ سرجری کلاس” قائم کرن دا فیصلہ کیتا، مکھ بھوتک سائنسدان اینٹونیؤ جوس ڈی مرانڈا ای آلمیڈا دی دیکھبھال لئی، کوئمبرا وچ گریجوئیٹ ہویا۔ ایہہ کورس 1815 تک کم کردا رہا، جدوں ڈاکٹر گوا چھڈّ گیا۔--
حالانکہ، ایہہ صرف 5 نومبر 1842 نوں ہی ہویا سی کہ "ایسکولا میڈیکو سرجکا دا گوا" دی اس دی پکا شروعات ہوئی۔ ایہہ ادارہ 11 دسمبر 1851 دے بعد وی چالو رہی، ۔ جدوں وزیر وزارت دی اک رپورٹ راہیں اتے اس نال متعلق فرمان ولوں بستیوادی سرکار نے کجھ گوا دے بچے کجھ میڈیکل سکول بجھا لئے۔- اس معیاد دے دوران، اس نے کجھ 1,327 ڈاکٹر اتے 469 پھارماسسٹ تیار کیتے۔- جدوں گوا دا فوجی الاپیشن، جدوں بھارتی یونین ولوں 1961 وچ کیتا گیا سی، سکول دا پربندھن ممبئی یونیورسٹی ولوں کیتا گیا سی۔
1986 وچ، ایہہ گوا یونیورسٹی (جی۔یو۔) دے پرراج ماتحت آ گیا، جس نے مانو اتہاس "میڈیکل-سرجیکل سکول" نوں "میڈیکل کالج" وچ بدل دتا۔
مول روپ وچ پنجم وچ واقع، پورتگالی مول دی اک بنتر وچ، اسنوں جییو دے میڈیکل-ہسپتال دے ادھیاپن کمپلیکس دا حصہ ہون کرکے 1993 وچ اسنوں آلٹو-بامبولیم وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔
تنظیم
انسٹیچیوٹ آف سائیکیاٹری اینڈ ہیومن رویہ (بامبولیم)، ٹی بی کونہا اتے چھاتی روگ ہسپتال (سینٹ انیز)، رورل ہیلتھ اینڈ ٹریننگ سینٹر (مندور) اتے اربن ہیلتھ سینٹر (سینٹ کروز) قیام دے حصے بندے ہن۔ کالج گوا یونیورسٹی نال متعلق اے اتے ایم۔بی۔بی۔ایس۔ کورس دے نال کئی ایم۔ایس۔ اتے ایم۔ڈی۔ کورس وی حاصل کردا اے۔ کجھ سپر-خاصیتاں والے کجھ کورس وی دتے جاندے ہن۔
گوا میڈیکل کالج (جی۔ایمّ۔سی۔) اتے گوا ڈینٹل کالج گوا دا راجگڑھ پانجم نوں اپنی وپاری راجگڑھ مارگاؤ نال جوڑن والے راجرستہ اُتے اک دوجے دے بالکل خلاف ہن۔ دوواں ادارےآں نوں جوڑن لئی پیدل یاتریاں دا سبوے بنایا گیا اے۔
گوا میڈیکل کالج دے موجودہ ایگزیکٹیو ڈین ڈاکٹر۔ ایس۔ایم۔ باندرکر، اک آرتھوپیڈک سرجن ہن۔
داخلے
150 ایمبیبیئیس اتے 60 پیرا میڈیکل سیٹاں NEET UG ولوں بھریاں گئیاں۔
پوسٹ گریجوئیٹ
پیجی کورساں لئی اس وچ 86 سیٹاں داخل اے جس وچ 50% آل انڈیا کوٹا ولوں ہن۔
پیش کیتے جاندے کورس
http://www.gmc.goa.gov.in/images/Site_Images/PDF/GMC_MCI_website_2014_28_03_2014.pdf
UG کورس
ایم بی بی ایس - گھٹو گھٹ 4 1/2 سال دی معیاد لئی ودھایا جاندا اے اتے اسدے بعد لازمی روٹیشنل انٹرنشپ دے 1 سال۔