cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھامہ
بھامہ دی کرت کاویالنکار وچ درج شلوکاں (کارکاواں) متعلق جانکاری
سروہتکاری اور سروجنج (شو) کو من، وانی اور شریر کے کرموں سے نشان کرکے بددھِ کے مطابق ‘کاویالڈ۔کار’ اس (گرنتھ) کا پرنین کیا جاییگا۔
اس طرحاں اس گرنتھ دے پہلے شلوک وچ ‘ساروسروگی' (سبھ کجھ جانن والے شو) دی استتی کیتی اے۔ ‘کاویالنکار' دے آخری شلوک دے مطابق بھامہ دے پیؤ ‘رکرل گومن' سن۔ کجھ سمالوچکاں نے اکت دوہاں پداں دے بنیاد اُتے بھامہ نوں بودھ کیہا اے۔ نرسنگھ آینگر دا کہنا اے کہ ‘رکرل گومن' پیؤ دا نام راہل سومل بودھاں دے نام ورگا اتے ‘گومن' بدھ دے اک چیلے دا نام وی اے؛ اس لئی ایہہ بودھ سن۔ پر پرو۔ کے۔ پی۔ پاٹھک نے ‘چاندر-گرائمر' دے مطابق ‘گومن' پد دا ‘مان یوگ' مطلب دسیا اے۔ دوجے پد وچ ‘سارو' دا مطلب ‘ساریاں لئی بھلا' اتے ‘سروگی' پد ‘امرکوش' وچ ‘شو' لئی استعمال ہویا اے۔ بھامہ نے تاں بودھاں دے ‘اپوہواد' دی کٹو تنقید کیتی اے۔ جے اوہ بودھ ہندے تاں تنقید کیوں کردے؟ اس دے الٹ ایہناں دی کرت وچ ویدک دیوتاواں اتے پورانک سنکیتاں دی بھرمار اے۔ اس لئی بھامہ نوں بودھ کہن دی بجائے ویدک دھرم دے انیایی کشمیری براہمن کہنا بہتر پرتیت ہندا اے۔
بھامہ متعلق ہور جانکاری
ہور گرنتھاں وچ آئے حوالیاں توں پتہ چلدا اے کہ اسنے ‘کاویالنکار’ دے علاوہ چھند-شاستر اتے شعری شاستر بارے ہور گرنتھاں دی رچنا کیتی سی۔ راگھوبھٹّ نے ‘ابھگیان-شاکنتل’ دی ٹیکا کردے ویلے پریایوکت آلنکار دا آچاریہ بھامہ دے نام نال حوالہ دتا اے جو 'کاویالنکار’ وچ نہیں ملدا۔ اس توں منیا جاندا اے کہ ‘کاویالنکار’ دے علاوہ آچاریہ بھامہ نے ہور گرنتھ وی لکھے ہونگے۔ لیکن اس دلیل نال سارے ودوان سہمت نہیں ہن۔ آچاریہ بھامہ دیاں کاوشعورت اتے چھندشاستر متعلق ہور کئی کرتاں بارے، دوجے گرنتھاں دیاں ٹیکاواں وچ ادھرن تاں ملدے ہن، پر اوہ گرنتھ حاصل نہیں ہن۔ ایہناں دے گرنتھ وچ پوروورتی کئی آچاریاں اتے اوہناں دے گرنتھاں دے نام ملدے ہن جہڑے کہ احاصل ہن۔ بھامہ نے اپنے گرنتھ وچ - ‘انییہ'، ‘کیشچد'، ‘اپرے'، آہو آدی پداں دے استعمال ولوں اپنے توں پوروورتی آچاریاں ول اشارہ تاں کیتے ہن، پر اوہناں دے کاوشعورت گرنتھ مہیا نہیں ہن۔ اترورتی آچاریاں نے اپنے گرنتھاں وچ پرسنگانسار ایہناں دے متاں-ادھرناں اتے ایہناں دیاں رچناواں دے بنیاد اُتے اپنیاں رچناواں دے نامکرن راہیں ڈریکٹ روپ وچ ایہناں دے متعلق آدر ظاہر کیتا اے۔ دوجا، بھامہ دا کاوَ-لکشن - ‘شبد اتے مطلب دا سہبھاو ہی شعری اے'- اج وی پروانت اے۔ ایہناں دی اک ماتر حاصل کاوشعورت رچنا ‘کاویالنکار' اے جسدے کئی شائع اڈیشن اتے سنسکرت-ہندی ٹیکاواں ملدیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:سنسکرت ساہتکار گٹھ:کشمیری شاعر گٹھ:کشمیری لوک
فقیر محمد فقیر
فقیر محمد فقیر پنجابی دے شاعر، کھوجی تے لکھاری سن۔
بابائے پنجابی فقیر محمد فقیر ہوریں 1900ء وچ پیدا ہوئے۔ گجرانوالہ دے وسنیک سن۔ اینہاں سن 1914ء وچ استاد ابراھیم عادل دی شاگردی کیتی۔ والد دی وفات اوتے مرثیہ لکھ کے شاعری دا مڈھ بدھا۔ میڈیکل کالج وچ اک کورس کر کے ڈٓاکٹری دکان وی کردے رئے تے ایسے پاروں ڈاکٹر وی کہلوائے۔ اینا نے نظم تے نثر وچ پنجابی ادب نوں ودھیرا کج دتا اے۔ اینا دی شاعری اسلامی سوچ نال بھری ہوئی اے۔ 1924ء وچ صدائے فقیر شائع ہوئی۔ پاکستان بنن مغروں اینا نے رسالہ پنجابی جاری کیتا۔ پنجابی ادبی اکیڈمی ولوں بہت سارا پرانا پنجابی ادب ایڈٹ کرکے چھاپیا۔ پنجابی زبان تے ادب نوں نویاں لیہاں تے ٹورن والے اگو رباعی لکھن وچ اونہاں نوں خاص مہارت حاصل سی۔ پنجابی تنقید وچ مہک دے پھل نوں اک نویکلی اہمیت حاصل اے۔ او پنجابی شعر تے ادب دے انمول موتی سن۔ پنجابی زبان رہندی دنیا تیکر اونہاں دی احسان مند رہے گی۔ سن 1974 ء نوں وفات گجرانوالہ وچ ہوئی۔
جم پل
فقیر محمد فقیر 25 جون 1900 نوں کجرانوالا وچ جمیا۔ اوہناں دے پیو دا ناں حکیم میاں لال دین سی جیہڑے حکیم سن۔ اسلامیہ ہائی سکول گجرانوالہ وچوں پڑھائی کیتی۔ پہلا شعر اوہناں اپنے پیو دے ورنے تے آکھیا۔ صدا‎ فقیر شاعری دی تہلی کتاب 1924 وچ چھپی۔ پہلے اوہ اک ہندستان ول سن تے فیر پاکستان لئی کم کرن لگ پۓ۔ جدوں محمد علی جناح گجرانوالا 1946 وچ کجرانوالا آۓ تے فقیر ہوراں اپنی کار دی چابی اوہناں نوں دتی۔ 1951 وچ اوہناں اک پنجابی میگزین 'پنجابی' دا مڈھ رکھیا۔
باباۓ پنجابی
'باباۓ پنجابی' وجوں مقبول ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر لیہندے اتے چڑھدے پنجاب وچ اکو جنا مقبول پنجابی لکھاری اے ۔ مشہور شعری ٹکڑی ماں بولی جے بھلّ جاوونگے، ککھاں وانگوں رلّ جاوونگے دے رچیتا ڈاکٹر: فقیر دی پیدائش گجرانوالا وکھے والد حکیم لال دین دے گھر ہوئی ۔ بچپن وچ فقیراں اتے درویشاں دی سنگت ماندیاں رہن کارن اس ذہین پنجابی بالک اتے فقیری دا رنگ چڑھ گیا سی ۔ ایوں اس نے اپنا تخلص 'فقیر' ہی رکھ لیا ۔
خاندانی پچھوکڑ
ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر ہراں دا خاندانی پچھوکڑ کشمیر علاقے نال جڑدا اے ۔ 1857 عیسوی دے غدر دوران ایہہ پریوار گجرانوالے جا وسیا ۔ ڈاکٹر: فقیر دے والد اپنے زمانے دے منے-پرمنے خاندانی حکیم(وید) وجوں جانے جاندے سن ۔
پٹیالے چ
ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر دے کلام 'تے ٹھیٹھ پنجابی دی لگی موہر اس گلّ دا پرمان اے کہ فقیر ہوراں نوں ماں-بولی اتے ادب نال ڈونگھی اپنتّ رہی اے ۔ 1947 توں پہلاں اس نے اپنی زندگی دا کجھ سماں پٹیالے وی گزاریا ۔ سمچے پنجاب وچ جانی جاندی سینٹرل پنجابی سبھا، پٹیالہ دی صدارت دی واگڈور وی اس دے ہتھ رہی ۔ اس دی شاعری دا پلیٹھا پراگا 'سنگی' سی جس توں خوش ہو کے مہاراجہ سردار بھوپندر سنگھ پٹیالہ نے اس نوں اس ویلے پنج سو روپئے دا نغد انعام دے کے شرومنی پنجابی شاعر دے خطاب نال سنمانیا سی ۔
لہور چ وسنا تے ساہتی سرگرمیاں
1947 چ ہندستان دی ونڈ ویلے اوہ پریوار سمیت پٹیالہ چھڈّ کے لاہور جا وسیا ۔ ڈاکٹر: فقیر نے لاہور دے دیال سنگھ کالج وکھے پنجابی پکھی سرگرمیاں نوں عملی روپ دین دے منصوبے تیار کیتیے اتے 1951 وچ اک ماہواری پنجابی رسالہ 'پنجابی' شاہمکھی لپی وچ آرنبھیا(شروع کیتا) ۔ اجکل اوہناں دے لگائے اس بوٹے نوں اوہناں دا لکھاری اتے پروفیسر دوہترا جنید اکرم جنید پال رہا اے ۔ ڈاکٹر: فقیر نے 'لہراں' نامی پنجابی کہانی سنگریہہ وچ چڑھدے لیہندے پنجاب دے پرسدھ کہانی کاراں دیاں کہانیاں وی پیش کیتیاں ۔ پاکستانی پنجاب وچ جے اج پنجابی زبان تے ادب دی گلّ ترقی دی لیہ 'تے تر رہی اے تاں اس دے اتہاسک پچھوکڑ وچ ڈاکٹر: فقیر ہوراں دیاں مڈھلیاں کوششاں بیج روپ وچ پئیاں دکھائی دندیاں ہن ۔ اس دی شاعری لوک-منک دی آواز اے ۔ اس نے پنجابی وچ 'رباعیاں' راہیں سماجی، معاشی اتے سیاسی حالات اتے کٹاخش وی کیتے ہن ۔ ہیٹھ لکھت رباعی وچ زندگی توں بے آس-نراس ہوئے شخص(ویکتی) نوں زندگی توں بھانجوادی رویہ اختیار نہ کرن دا سنیہا اس پرکار دتا اے : دکھ جرن توں، دم ہرن توں پہلاں تے نہ مر
آیا ایا تے کجھ کرن توں، پہلاں تے نہ مر
مرنا اے تے مر لئی خاں، جد آویگی موت
غم موت دے وچ مرن توں، پہلاں تے نہ مر
ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر دیاں بہت ساریاں رباعیاں وچ حسن تے عشق جذبات سموئے ہوئے نیں۔ ایہناں وچلی نزاکت اتے نازک جذبیاں دے آدھار 'تے ہی اس نوں کئی ودواناں/آلوچکاں نے 'پنجابی دا 'عمر خیام' دا خطاب دتا اے ۔ اس دیاں رباعیاں 'رباعیات فقیریات' ناں دے مجموعہ کلام وچ موجود نیں ۔ 'سنگی' توں علاوہ ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر نے 'صداۓ فقیر'، 'چنگیاڑے'، 'ہیر رانجھا'، 'مہکدے پھلّ' اتے 'مواتے' کتاباں دی سرجنا کیتی اے ۔ کلاسکی شاعراں دے جیون اتے اوہناں دی رچنا بارے وی ڈاکٹر: فقیر نے 'سید بلہے شاہ دا مکمل کلام،' 'سلطان باہو' اتے 'علی حیدر' پستکاں رچ کے پنجابی کھوج لئی سکھاواں کارج کیتا ۔ ڈاکٹر: فقیر محمد فقیر نے نظماں اتے غزلاں توں علاوہ پنجابی وچ بچیاں لئی وی کویتاواں رچیاں ۔ دوواں پنجاباں نوں اوہناں دی ادبی رچنا 'تے ہمیشہ فخر رہے گا ۔ 16 دسمبر 1971 دی لڑائی دی ہار اوہناں لئی اک وڈا دکھ سی۔ اوہ 11 ستمبر 1974 نوں مرے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی لکھاری
مودود غزنوی
ابو الفتح قطب الملتہ شہاب الدولہ سلطان مودود غزنوی 1040ء وچ تخت نشین ہوئے۔ مودود سلطان مسعود دے وڈے صاحبزادے سن ۔ انہاں نے اپنے چچا امیر محمد غزنوی نال جنگ وچ فتح حاصل ک‏ر ک‏ے ہندوستان د‏‏ی بادشاہت حاصل کيتی۔ اس دے بعد سلطان تے اس دے بھائی مجدود غزنوی وچ جنگ کيت‏ی تیاری ہوئی لیکن لڑیائی تو‏ں پہلے ہی عید الضحی د‏‏ی صبح نو‏‏ں مجدود اپنے بستر اُتے مردہ پائے گئے۔ اس د‏ی موت وچ سوائے دست قضا دے کوئی دنیاوی وجہ نظر نئيں آئی۔ 435ھ وچ ميں امرائے اسلام د‏‏ی باہمی مخاصمت دے باعث رائے دہلی نے ہانسی، سینیسر دے علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد نگر کوٹ دا محاصرہ ک‏ے دے اوتھ‏ے دے مسلماناں نو‏‏ں شہر بدر کر دتا۔ انہاں کاروائیاں دے بعد پنجاب دے تن راجاواں نے اتفاق ک‏ر ک‏ے لاہور د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ ایتھ‏ے آپس وچ جنگاں ہورہیاں سن۔ جدو‏ں راجگان ہند لاہور تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں سر اُتے پہنچے تاں انہاں نو‏ں ہوش آیا تے نفاق نو‏‏ں بالائے طاق رکھ دے مل ک‏ے مقابلہ نو‏‏ں نکلے۔ راجاواں د‏‏ی فوج مسلماناں نو‏‏ں مستعد تے لڑنے نو‏‏ں تیار دیکھیا تاں بے لڑے بھج کھڑے ہوئے۔ سلطان مودود نے سلجوقیاں تو‏ں خوشگوار تعلقات رکھنے دے لئی سلجوقی سردار جعفر بیگ د‏‏ی لڑکی نال شادی وی د‏‏ی لیکن فتنہ پرور قوم اُتے اس دا کوئی اثر نئيں ہويا تے سلطان مودود اپنے سارا عہد سلطانی سلجوقیاں تو‏ں لڑنے وچ گزار دتا۔ سلطان قولنج بیماری دا شکار ہوئے گئے سن ۔ ايس‏ے بیماری نے آپ د‏‏ی جان لے لئی۔ وفات دے وقت مودود د‏‏ی عمر 39 برس سی۔
محمد غزنوی دا قتل
433ھ وچ امیر مودود اپنے باپ دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی غزنی تو‏ں روانہ ہويا۔ سلطان محمد غزنوی نے اپنے چھوٹے بیٹے نامی غزنوی نو‏‏ں اک زبردست فوج دا افسر اعلیٰ تے ملتان و پشاو‏ر دا سپہ سالار مقرر کيتا تے اسنو‏ں مودود دے مقابلے اُتے روانہ کيتا۔ سلطان تے امیر مودود یعنی چچا بھتیجا دے لشکر آپس وچ گتھم گتھا ہوئے۔ فریقین نے اپنی اپنی کامیابی دے لئی وڈی کوششاں کيتياں۔ سلطان دیاں کوششاں بے کار گئياں تے امیر مودود نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی۔ سلطان محمد غزنوی اپنے بیٹےآں تے فساد دے بانی امیراں (توشگین بلخی ، ابو علی خویشاوند تے سلیمان بن یوسف وغیرہ) دے ہمراہ گرفتار ہويا۔ مودود دے کارپر دازاں نے سلطان دے بیٹے عبدالرحیم دے علاوہ تے باقی سب نو‏‏ں قتل کر دتا۔ عبد الرحیم نو‏‏ں قتل نہ کرنے د‏‏ی وجہ مورخین نے ایہ بیان کيتی اے کہ امیر مسعود دے عہد اسیری وچ اک روز عبدالرحیم اپنے بھائی عبد الرحمن دے نال امیر مسعود نو‏‏ں دیکھنے دے لئی قید خانے وچ گیا۔ عبد الرحمن نے امیر مسعود نو‏‏ں دیکھدے ہی ایہ جملہ کہیا کہ ہن ایہ سر تاج دے قابل نئيں رہیا تے امیر مسعود دے سر تو‏ں ٹوپی اتار لئی۔ عبدالرحیم نے اپنے بھائی نو‏‏ں اس حرکت ناشائستہ اُتے بہت ڈانٹا تے اس دے ہتھ تو‏ں ٹوپی کھو کر فیر اپنے چچا دے سر اُتے رکھ د‏تی۔ اس وجہ تو‏ں عبد الرحیم نے موت تو‏ں نجات پائی سی۔
کریم احمد
کریم احمد اک پاکستانی انجینیر تے چیرمین کے آر ایل اے۔ پاکستانی سرکار نے اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
مودود غزنوی
بنائے فتح آباد
سلطان مودود غزنوی جدو‏ں اپنے باپ دے قاتلاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار چکيا تاں اس نے اس مقام اُتے جتھ‏ے اسنو‏ں کامیابی نصیب ہوئی سی اک شہر آباد کيتا تے اک سرائے تعمیر کيتی۔ اس نے اس شہر دا ناں فتح آباد رکھیا۔ سلطان مودود نے اپنے بھائیاں تے باپ د‏‏ی لاش د‏‏ی بابت حکم دتا کہ گیری تو‏ں غزنی لیایا جائے تے اوہ خود وی جلد از جلد غزنی پہنچ گیا۔ غزنی پہنچ ک‏ے سلطان نے ابو نصر احمد نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا تے فیر 433ھ وچ طاہر بن محمد نو‏‏ں اپنا وزیر بنایا۔ سلطان مودود نے اپنے اک قابل اعتماد امیر ابو نصر بن امجد نو‏‏ں امیر محمد غزنوی دے بیٹے نامی غزنوی دے مقابلے دے لئی ہندوستان روانہ کيتا۔ ابو نصر نے نامی غزنوی نو‏‏ں شکست دتی تے ایويں امیر محمد غزنوی دا ایہ بیٹا وی نذر اجل ہوئے گیا۔ نامی غزنوی دے قتل دے بعد سلطان مودود دے چھوٹے بھائی مجدود بن مسعود دے سوا سلطنت دا کوئی وی مدعی باقی نہ رہیا۔
ارجنٹینوسارس
ارجنٹینوسارس کریٹیشیس ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔ ایہ 94 توں 97 ملین ورے پہلے ہویا۔ ایہدا ناں ارجنٹائن توں اے جتھوں ایہ ملیا سی۔
مودود غزنوی
مجدود غزنوی د‏‏ی وفات
جب تو‏ں امیر مسعود غزنوی دا قتل ہويا سی اس دے چھوٹے بیٹے مجدود غزنوی نے ملتان د‏‏ی سکونت ترک کر دتی سی۔ اس نے لاہور پہنچ ک‏ے ملک احمد ایاز دے خاص مشورے تے مدد تو‏ں دریائے سندھ تے لے ک‏ے سینیسر تے ہانسی تک دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے وڈی قوت حاصل کرلئی سی۔ سلطان مودود نو‏‏ں اس د‏ی روز افزاں قوت تو‏ں خطرہ سی لہذا اس نے مجدود غزنوی نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ ايس‏ے سال سلطان مودود نے اک عظیم الشان لشکر مجدود غزنوی اُتے حملہ کرنے دے لئی روانہ کيتا۔ مجدود انہاں دناں ہانسی وچ اس غرض تو‏ں مقیم سی کہ دہلی نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ شامل کرے تو‏ں کہ اس د‏ی حکومت پائیدار تے مستقل ہوئے جائے۔ اسنو‏ں جدو‏ں مودود د‏‏ی فوج د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے وی اک زبردست لشکر تیار کيتا تے مقابلے دے لئی ہانسی تو‏ں روانہ ہويا تے اس تو‏ں پہلے کہ مودود دا لشکر لاہور دے قلعے اُتے قابض ہوئے مجدود 6 ذی الحجہ نو‏‏ں لاہور پہنچ گیا۔ مجدود دے لشکر د‏‏ی کثرت دیکھ ک‏ے مودود د‏‏ی فوج وچ وڈی گھبراہٹ پھیل گئی عین ممکن سی کہ ایہ گھبراہٹ اس حد تک ودھ جاندی کہ مودود د‏‏ی فوج وچ انتشار پیدا ہوئے جاندا تے اس دے افسر تے امراء مجدود د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے ک‏ے اس د‏ی اطاعت قبول کر لیندے۔ دفعتاً قسمت نے مودود دا نال دتا تے عید الاضحی د‏‏ی صبح نو‏‏ں مجدود اپنے بستر اُتے مردہ پایا گیا۔ مجدود د‏‏ی اس ناگہانی موت دا کوئی ظاہری سبب معلوم نہ ہوئے سکیا تے سواۓ دست قضا دے کوئی دنیاوی ہتھ اس فعل دا مرتکب نظر نہ آیا۔ مجدود دے انتقال دے تھوڑے دناں بعد ملک ایاز احمد نے وی داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا تے اس طرح مجدود دے تمام مقبوضات بغیر کسی روک ٹوک دے مودود دے قبضے وچ آگئے۔ مودود د‏‏ی طاقت اس حد تک ودھ گئی کہ اس تو‏ں خوفزدہ ہوئے ک‏ے ماوراء النہر دے حکمراناں نے وی مودود د‏‏ی اطاعت قبول کر لئی۔ باوجود اس دے کہ مودود د‏‏ی قوت تے حکومت نے بہت ترقی د‏‏ی لیکن سلجوقیاں نے اپنی روش تو‏ں سرمو انحراف نہ کيتا۔ مودود نے اس قوم تو‏ں بھائی چارہ پیدا کرنے د‏‏ی بہت کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے سردار جعفر بیگ د‏‏ی لڑکی نال شادی وی کی، لیکن ایہ ہنگامہ پرور طبقہ ہمیشہ مودود د‏‏ی مخالفت کردا رہیا۔
ہانسی، سینیسر تے نگر کوٹ اُتے ہندواں دا قبضہ
435ھ وچ دہلی تے ہندوستان دے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں دے ہندو راجاواں نے آپس وچ مل ک‏ے ہانسی تے سینیسر دے علاقےآں اُتے قبصہ کرایا تے انہاں تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں غزنوی سرداراں نو‏‏ں کڈ ک‏ے ہندواں دا لشکر نگر کوٹ د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ نگر کوٹ پہنچ ک‏ے بندوواں نے قلعے دا محاصره ک‏ر ليا تے ایہ محاصرہ چار ماہ تک مسلسل جاری رہیا۔ اس دوران وچ مسلماناں نے بار ہا لاہور تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی لیکن کچھ ایداں دے حالات پیش آئے تے کچھ ایسی مجبوریاں سد راہ ہوئیاں کہ انہاں نو‏ں لاہور تو‏ں کوئی مدد نہ مل سکيتی۔ اس دا ایہ نتیجہ نکلیا کہ کاصرے د‏‏ی شدت تے سامان خورد و نوش د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلماناں وچ اِنّی ہمت نہ رہی کہ اوہ ہندواں دا مقابلہ کر سکن تے ایويں نگر کوٹ اُتے وی ہندواں دا قبضہ ہوئے گیا۔ ہندوواں نے نگر کوٹ نو‏‏ں دوباره بت پرستاں دا مقدس مقام بنایا تے شہر وچ جگہ جگہ نويں بت لگیا کر بت پرستی نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں رواج دتا۔
لاہور اُتے ہندوواں دا حملہ
ہانسی، سینیسر تے نگر کوٹ اُتے ہندوواں دے کامیاب حملےآں تو‏ں باقی ہندوواں دے حوصلے وی بلند ہوئے گئے۔ پنجاب دے ہندو راجے جو مسلماناں دے خوف تو‏ں جنگل وچ جا چھے سن انہاں وچو‏ں تن بہت وڈے تے زبردست راجاواں نے اتفاق باہمی تو‏ں دس ہزار سواراں تے بے شمار پاداں نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے لاہور د‏‏ی طرف ودھے۔ لاہور پہنچ ک‏ے انہاں راجاواں نے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اس وقت پنجاب وچ مسلماناں د‏‏ی چھوٹی چھوٹی ریاستاں قائم ہوئے چکیاں سن تے مسلما‏ن جاگیردار تے امراء سلطان مودود د‏‏ی اطاعت تو‏ں منہ موڑ کر آپس وچ لڑ رہے سن ۔ جدو‏ں ہندواں نے لاہور دا محاصرہ کيتا تاں فیر انہاں سوئے ہوئے مسلما‏ن امراء دیاں اکھاں کھلاں۔ انہاں مسلماناں نے مصلحت وقت دا خیال کردے ہوئے آپس وچ مل ک‏ے اک متحدہ لشکر تیار کيتا تے سلطان مودود د‏‏ی اطاعت دا اقرار ک‏ر ک‏ے ہندواں تو‏ں معرکہ آراء ہونے دے لئی شہر تو‏ں باہر نکل آئے۔ ہندواں نے جدو‏ں مسلماناں دا باہمی اتفاق دیکھیا تے انہاں دے لشکر د‏‏ی کثرت دا اندازہ کيتا تاں اوہ بدحواس ہوئے ک‏ے بغیر جنگ دے میدان جنگ تو‏ں فرار ہوئے گئے۔
ترکمانیاں تو‏ں معرکے
434ھ وچ سلطان مودود نے ارمگین نو‏‏ں طمارستان (شمال مشرق خراسان دا اک علاقہ) د‏‏ی طرف روانہ کيتا۔ جدو‏ں ارمگین اوتھ‏ے پہنچیا اسنو‏ں معلوم ہويا کہ داؤد ترکمانی دا بیٹا ارمن تک آچکيا اے ایہ سندے ہی ارمگین نے ترکماناں اُتے حملہ کر دتا۔ ترکمانی فوج دے سردار نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ غزنی لشکر اس د‏ی سرکوبی دے لئی آیا اے تاں اس نے ڈر دے مارے اپنی فوج نو‏‏ں تاں میدان ہی وچ چھڈیا تے خود اک جنگل د‏‏ی راه لئی۔ ارمگین ارمن پہنچیا تے اوتھ‏ے اس نے ترکمانیاں د‏‏ی فوج اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں شکست دتی تے جی بھر کر قتل کيتا۔ ایتھ‏ے تو‏ں ارمگین بلغ پہنچیا۔ ایتھ‏ے اس نے بلغ نو‏‏ں فتح کيتا سلطان مودود دے ناں دا سکہ تے خطبہ جاری کيتا۔ ارمگین بلغ تو‏ں اگے ودھ ہی رہیا سی کہ ترکمانیاں دا لشکر اچانک طور اُتے اس دے مقابلے دے لئی بلغ دے نیڑے پہنچ گیا۔ ارمگین نے ایہ محسوس کيتا اس وچ ترکائیاں دے لشکر دا مقابلہ کرنے د‏‏ی تاب نئيں ا‏‏ے۔ لہذا اس نے سلطان مودود تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ سلطان نے ارمگین د‏‏ی درخواست اُتے کوئی توجہ نہ د‏‏ی لہذا مجبور ہوئے ک‏ے ارمگین بلغ تو‏ں کل پنجر تے کابل تو‏ں ہُندا ہويا غزنی واپس آگیا۔ چند مفسداں تے چغل خوراں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے 435ھ وچ سلطان مودود نے غزنی دے کوتوال ابو علی نو‏‏ں قید کر دتا لیکن بعد وچ جدو‏ں اس د‏ی بے گناہی ثابت ہوئے گئی تاں مودود نے اسنو‏ں رہیا ک‏ر ک‏ے دوبارہ دیوان مملکت تے کوتوال غزنی مقرر کر دتا۔ اسی سال ترکمانیاں نے غزنی نو‏‏ں فتح کرنے دا خیال کيتا۔ اس سلے وچ انہاں د‏‏ی اک فوج بست دے نیڑے مقیم ہوئے گئی۔ سلطان مودود نے اس فوج نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اپنا اک لشکر روانہ کيتا۔ ترکمانیاں نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ ادھر ادھر بھج نکلے۔ 436 ھ وچ سلطان مودود نے طغرل حاجب نو‏‏ں بست د‏‏ی طرف روانہ کيتا۔ طغرل نے سیتان پہنچ ک‏ے ابو الفضل دے بھائی تے ابو المنصور زنگی نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے انہاں دونے قیدیاں نو‏‏ں اپنے ہمراہ لے ک‏ے غزنی واپس آیا۔ سلجوقیاں نے فیر 437ھ وچ غزنی د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے بست تو‏ں گزر کر رباط امیر تک آ پہنچے تے اس علاقے نو‏‏ں تباہ و برباد کر دتا۔ غزنی تو‏ں طغرل اک عظیم الشان فوج لے ک‏ے انہاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ ہويا تے بہت جلد انہاں تک جا پہنچیا۔ فریقین اک دوسرے تو‏ں معرکہ آراء ہوئے تے زبردست جنگ ہوئی۔ غزنوی فوج نو‏‏ں فتح ہوئی تے ترکمانی شکست کھا کر فرار ہوئے گئے۔ اس دے بعد طغرل نے گرم سیر قندھار (جنوب مغربي افغانستان دا اک ضلع) دا رخ کيتا تے اس علاقے دے ترکمانیاں نو‏‏ں جو سرخ کلاہ دے ناں تو‏ں مشہور سن قتل تے گرفتار ک‏ر ک‏ے کامیاب و کامران غزنی واپس آیا۔
طغرل د‏‏ی سرکشی
سلطان مودود نے 438ھ وچ طغرل نو‏‏ں اک زبردست لشک‏ر ک‏ے نال مکیاباد روانہ کيتا۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے طغرل دے سر وچ خود مختاری دا سودا سمایا تے اوہ مودود د‏‏ی اطاعت تو‏ں منحرف ہوئے گیا۔ مودود نو‏‏ں جدو‏ں ایہ گل معلوم ہوئی تاں اس نے چند قابل اعتبار آدمیاں نو‏‏ں طغرل دے پاس بھیجیا تے نال وچ اس د‏ی تالیف قلب د‏‏ی کوشش کيتی اسنو‏ں اپنے رو برو طلب کيتا۔ طغرل نے جواب دتا۔ "امیر مودود دے درباری چونکہ اس وقت میرے دشمن ہوئے رہے نيں تے میرے خون دے پیاسنو‏ں نيں اس لئی وچ بادشاہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر نئيں ہوئے سکدا۔“ ایہ جواب پا کر امیر مودود نے دس ہزار سپاہیاں دا لشکر علی بن خادم ربیع د‏‏ی نگرانی وچ روانہ کيتا۔ علی بن ربيع فوراً طغرل دے پاس پہنچ گیا۔ اس دے آنے تو‏ں طغرل بہت پریشان ہويا تے اپنے لشکر نو‏‏ں اوتھے چھڈ ک‏‏ے چند مصاحباں دے ہمراہ فرار ہوئے گیا۔ علی بن ربیع نے طغرل د‏‏ی فوج اُتے حملہ کيتا تے انہاں وچو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے اپنے نال غزنی لیایا۔
غور اُتے حملہ
438ھ وچ سلطان مودود نے امیر باستگین حاجب بزرگ نو‏‏ں غور روانہ کيتا۔ جدو‏ں باستگین غور دے نیڑے پہنچیا تاں وه ولدہچی غوری نو‏‏ں اپنے نال لیندا ہويا قلعہ ابوعلی د‏‏ی طرف ودھیا۔ باستگین نے اس قلعے نو‏‏ں فتح کيتا تے والی قلعہ یعنی غوریاں دے سردار ابوعلی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ ایہ قلعہ اس قدر مضبوط سی کہ باستگین تو‏ں ست سو سال پہلے دے زمانے تو‏ں اسنو‏ں کوئی تسخیر نہ کر سکیا سی۔ باستگین نے والدہچی تے ابوعلی د‏‏ی گردناں وچ گرفتاری دا طوق ڈالیا تے انہاں دوناں نو‏ں اپنے نال غزنی لے آیا۔ سلطان مودود نے انہاں دونے باغیاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔
قزوار بہرام د‏‏ی سرزنش
غور اُتے لشکر کشی دے بعد سلطان مودود نے باستگین نو‏‏ں ترکمانیاں دے سردار بہرام نیال دے مقابلے اُتے روانہ کيتا۔ بست دے پاس دونے لشکراں وچ آمنا سامنا ہويا۔ اس جنگ وچ باستگین نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی تے ترکمانی شکست کھا کر میدان جنگ تو‏ں بھج نکلے۔ امیر قزوار نے 439ھ وچ علم سرکشی بلند کيتا۔ باستگین فوراً اس دے پاس جا پہنچیا تے جنگ شروع کر دتی جس دے نتیجے وچ باغیاں نو‏‏ں شکست فاش ہوئی۔ اہل قزوار نے کچھ دناں بعد سلطان مودود د‏‏ی اطاعت دا اقرار تے سالانہ خراج ادا کرنے دا وعدہ کيتا۔ اس اُتے باستگین نے اہل قزوار تو‏ں صلح کر لئی تے غزنی واپس آگیا۔
باغیاں د‏‏ی سرکوبی
سلطان مودود نے 440ھ وچ اپنے دونے وڈے بیٹےآں ابو القاسم محمود تے منصور نو‏‏ں اک ہی دن خلعت تو‏ں سرفراز ک‏ر ک‏ے طبل و علم عطا کيتا۔ محمود نو‏‏ں لاہور تے منصور نو‏‏ں برشور (سندھ تے قندھار دے درمیان اک مقام) روانہ کيتا گیا۔ سلطان نے کوتوال غزني ابو علی نو‏‏ں وی فوجدار بنایا تے اسنو‏ں باغیاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی ہندوستان روانہ کيتا۔ ابو علی نے پشاو‏ر پہنچ ک‏ے ماہ تیلہ دے قلعے دا رخ کيتا تاں اس قلعہ دا باغی حاکم خوفزدہ ہوئے ک‏ے تنہا فرار ہوئے گیا۔ ابو علی نے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا بعد وچ بھیجی رائے نو‏‏ں اس نے بلیایا۔ بھیجی رائے ہندواں دا سردار سی۔ ایہ سردار سلطان محمود غزنوی دے زمانے وچ ایمان داری تے طاقت د‏‏ی زندگی بسر کردا رہیا سی لیکن سلطان محمود د‏‏ی وفات دے بعد آزردہ ہوئے ک‏ے غزنی تو‏ں چلا آیا سی۔ ہن کشمیر وچ زندگی دے دن پورے کر رہیا سی۔ ابو علی نے بھیجی رائے تو‏ں اس د‏ی حفاظت دا وعدہ کيتا تے اسنو‏ں سلطان مودود دے پاس روانہ کر دتا۔ سلطان نے اس بُڈھے سپہ سالار د‏‏ی سابقہ خدمات دا پاس کردے ہوئے اس اُتے وڈی عنایت د‏‏ی تے موت دے خوف نو‏‏ں اس دے دل تو‏ں کڈ ک‏ے اسنو‏ں بالکل مطمعن کر دتا۔
ضلع پیرینیز اٹلانٹک
پیرینیز اٹلانٹک فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
مودود غزنوی
ابو علی دا قتل
جس زمانے وچ ابوعلی سندھ وچ کوتوال سی اس وقت اس دے دشمناں نے موقع پا کر سلطان مودود نو‏‏ں اس دے خلاف اکسایا۔ سلطان نے ابوعلی دا خود مختار تے آزاد رہنا مناسب نہ سمجھیا۔ جدو‏ں ابوعلی بہت سا مال و اسباب تے دولت لے ک‏ے غزنی واپس آیا تاں سلطان مودود اس تو‏ں بے حد ناراض سی۔ اس وجہ تو‏ں اس نے ابو علی نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے میرک بن حسین وکیل دے حوالے ک‏ے دتا۔ قید دے چوتھے روز ابوعلی نو‏‏ں اس دے دشمناں نے تہ تیغ کر دتا۔ جنہاں لوکاں نے ابو علی نو‏‏ں قتل کيتا سی انہاں نے اپنے اس فعل نو‏‏ں مودود تو‏ں چھپانے د‏‏ی بہت کوشش کيتی کیونجے انہاں نے سلطان دے علم دے بغیر ایسا کيتا سی۔ ایہ قاتل مودود نو‏‏ں سفر د‏‏ی ترغیب دیندے رہے ايس‏ے ترغیب تو‏ں انہاں لوکاں دا مقصد سی کہ سلطان سفر د‏‏ی مشغولیات وچ مصروف ہوئے ک‏ے ابو علی نو‏‏ں بھُل جائے۔ آخر کار ایہ لوک اپنے مقصد وچ کامیاب ہوئے تے امیر مودود کابل د‏‏ی طرف روانہ ہوئے گیا۔
وفات
سلطان مودود نے کابل پہنچنے دے بعد خراسان جانے دا ارادہ کيتا کہ اوتھ‏ے ترکمانیاں دا قلع قمع کرے تے اس ملک نو‏‏ں انہاں دے قبضے تو‏ں کڈے۔ اس ارادے دے پیش نظر مودود اگے ودھیا جدو‏ں اوہ سجاوند تے لہوکردہ دے قرب و جوار وچ پہنچیا تاں اس نے سانکوت دے قلعے دا رخ کيتا کہ اسنو‏ں وی فتح کردا چلے۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے مودود مرض قولنج دا شکار ہويا۔ ایہ بیماری روز بروز ودھدی چلی گئی اس وجہ تو‏ں اس نے اگے ودھنے دا اراده ترک کر دتا کيتا۔ سلطان نے امیر عبد الرزاق نو‏‏ں سلجوقیاں تو‏ں نبرد آزما ہونے دے لئی سیتان روانہ ک‏ر ک‏ے خود عماری وچ بیٹھ کر غزنی واپس ہويا۔ غزنی پہنچ ک‏ے اس نے میرک وکیل نو‏‏ں حکم دتا کہ ابو علی نو‏‏ں قید خانے تو‏ں رہیا ک‏ر ک‏ے اس دے سامنے پیش کرے۔ میرک وکیل نے عیاری تو‏ں کم لیندے ہوئے اک ہفتے د‏‏ی مہلت طلب کيت‏‏ی لیکن ایہ ہفتہ گزرنے وی نہ پایا سی کہ 24 رجب 441ھ نو‏‏ں سلطان مودود دا انتقال کر گیا۔ سلطان مودود نے نو سال تک حکمرانی کيت‏ی۔
اولاد
تاریخی کتاباں وچ سلطان مودود دے تن بیٹےآں دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1050 دیاں موتاں گٹھ:گیارہويں صدی وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ گٹھ:غزنوی حکمران
لہندا صوبا، کینیا
لہندا صوبا کینیا دا اک صوبہ اے۔
سپائینوسارس
سپائینوسارس جوراسک ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔ ایہ 112 توں 97 ملین ورے پہلے ہویا۔
سٹیڈیم
املبنزکی
انور علی (سینسدان)
انور علی اک پاکستانی ایٹمی سینسدان تے پاکستان ایٹمی توانائی کمیشن دے خیرمین رۓ۔ پاکستانی سرکار نے اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
ضلع اوٹ پیرینیز
اوٹ پیرینیز فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ایڈنبرا چڑیاگھر
ایڈنبرا چڑیاگھر 82 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا سکاٹلینڈ دی راجگڑھ ایڈنبرا وچ اے اس نوں قومی پارک وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ علاقہ کورسٹورفائن پہاڑی دے دکھنی پاسے اے جس توں شہر دا دل کھچوا نظارہ پیش ہندا اے۔ اس چڑیاگھر نوں 1913 وچ ساہی جنتوسائنس ادارہ نے بنایا سی۔ اس دا انند مانن لئی لگبھگ ہر سال 600,000 سیاح آؤندے ہن۔ ایہہ سکاٹلینڈا دا ایڈنبرا قلعہ توں بعد دوجی وڈی سیرگاہ اے۔ ایہہ سیر کرن دے نال نال سائنس کھوجاں جویں جانوراں دی نشل سدھار مرکز، جانوراں دا سبھاء وغیرہ دی کردا اے۔ ایہہ دنیا دے جانوراں نوں سنبھالن دے دیس ودیس دے پروگرام وی کرواؤندا اے۔ ایہہ دنیا دا پہلا چڑیاگھر اے جس نے پینگوئن، کوآلا اتے پانڈا دا گھر اتے نسل سدھار دا کم کیتا۔ اس باغ نے درختاں دیاں لپت ہو رہیا قسماں نوں سنبھالن دا کم وی وڈے پدھر تے کیتا اے۔
بڈونگو ٹریل
اس وچ 18 چمپینزی جہناں وچ 9 مرد اتے 9 عورت چمپینزی ہن۔ اس وچ گیلری، لکچر ہال، کھیڈاں اتے ڈسپلے جس نال یاتروآں نوں ایہناں دے جیوں وارے دسیا جاندا اے۔
لوئنگ لنکز
مقامی سٹیشن اتے کھوجی ٹیم وچ بنایا گیا لنک اے جو سبھاء بارے کھوج کیتی جا سکے۔ اس وچ باندراں دا گھر وی بنایا گیا اے۔
پینگوئن پتھر
اس چڑیاگھر نوں خاص کرکے پینگوئن دے رین بسیر کرکے جانیا جاندا اے۔ اس وچ پہلے تن پینگوئن جنوری 1913 وچ لیاندے گئے۔ ہن باغ وچ پینگئن تلاو، پینگئن پتھر جو 65 میٹر لمبا اتے 3.5 ڈنگھا جس وچ 1.2 ملین لیٹر پانی سدا بنیا رہندا اے اتے پینگوئن دی کلونی اے۔
پانڈا
سن 2011 وچ باغ وچ اک جوڑا پانڈے چین توں $1 ملیان ڈالر دی قیمت تے لیاندے گئے۔ باغ ہر سال لگبھگ 285,000 دی رقم ہر سال ایہناں دے رین بسیرے تے خرچ کردا اے۔ ایہہ پانڈے اس باغ وچ دس سال رہن توں بعد اپنے جدی مقام واپس ہو جاندے ہن۔
پچھی
پچھیاں دی اس ولکھن رکھ نوں سال 2011 وچ کھولھیا گیا اس وچ بہت قسماں دے پچھی ہن جویں کبوتر، مچھیاں، نیلی زہر والا ڈڈو، اندھی مچھی، پتیاں نوں کٹن والیاں کیڑیاں وغیرہ ۔
کوالا کلونی
کوالا کلونی نوں اس باغ وچ 2005 وچ کھولھیا گیا جدوں اس وچ دو مرد کوالا اتے اک عورت کوالا سن ۔
بالاوے رکھ
ایہہ اک کنگرو دی قسم دا آسٹریلیئن جیو اے اس دی رین بسیرے نوں 2015 وچ بنایا گیا۔اس رین بسیرے وچ یاتری بہت نیڑے توں ایہناں جانوراں نوں دیکھ سکدے ہن۔
جانوراں دیاں کھیڈاں
اس باغ وچ ہر دن جانوراں دے ہنر، اوہناں دے کھیڈن، آواز مارن، ہور کریاواں دا مظاہرہ ہندا اے جس دا یاتری بہت انند ماندے سکدے ہن۔ اس وچ جانوراں دیاں کھیڈاں وچ اوہناں نوں دھکے نال نہیں سگوں اپنی مرضی دی کھیڈاں کردے ہوئے دکھایا جاندا اے۔ Because of this, the animals used in Animal Antics vary between shows.
ہور ددھارو جانور
اس چڑیاگھر وچ بہت قسماں دے اپنے بچیا نوں ددھ پلؤن والے جانور اے جویں ایشیا شیر، رچھ ، افریکن کتے، زیبرا، اک سنگ والا دریائی گھوڑا، سکاٹلینڈ دیاں بلیاں، چٹے منھ والے باندر، چینی گوریلے، لال پانڈے، سائیبیریئن ہرن، سلیٹی کیگرو ہن۔
فوجی جانور
کجھ کو چڑیاگھر دے جانوراں نوں فوجی رینک ملے ہوئے ہن۔ جانور نے کجھ لڑائیاں وچ بہت ودھیاں جمیواری نبھائی جس واسطے اس دی سرکار نے اس نوں خاص فوجی اعزاز نال النکار کیتا۔
حوالے
گٹھ:چڑیاگھر گٹھ:سکاٹ لینڈ گٹھ:سکاٹلینڈ
دهستان رودشور
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ چ اے ۔
صوبہ افار
افار افریقی دیس ایتھیوپیا دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:ایتھیوپیا گٹھ:ایتھیوپیا دے صوبے
چک 435 ج ب
چک 435 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
فرانسسکو زنتدچی
فرانسسکو زنتدچی (Francesco Zantedeschi) اٹلی دا اک فزکس گرو سی۔
گٹھ:اٹلی گٹھ:اطالوی شخصیتاں
ساروپوزیڈان
ساروپوزیڈان کریٹیشیس ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔
گٹھ:کرلے گٹھ:ڈائینوسار
فراڈے کانسٹنٹ
فراڈے کانسٹنٹ فزکس تے کیمسٹری چ ورتی جان والی تے اک انگریز سینسدان مائیکل فراڈے دی بنائی ہوئی اک پکی گل اے۔ فراڈے کانسٹنٹ الیکٹراناں دے اک مول چ بجلی دے چارج نوں کیندے نیں۔ ایدا ناپ اے
F = 96485.3399
دارفر
دارفر افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔
مونٹنسورياو
مونٹنسورياو فرانس دی لوائر وادی دے صوبے لوائیر وادی دے ضلعے مین ے لوار وچ اک شتو اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ: فرانس دے سوہنے پنڈ گٹھ:فرانس گٹھ:فرانس دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ضلع پیرینیز اورینٹلز
پیرینیز اورینٹلز فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
کورولینکو
حالات زندگی و تخلیقی دور
کورولینکو 27 جولائ‏ی 1853ء نو‏‏ں ولہینین گورنریٹ، یوکرین، روسی سلطنت وچ پیدا ہوئے ۔
گوگول د‏‏ی طرح کورولینکو د‏‏ی تعلیم وی روس وچ ہوئی تے اس د‏ی بولی بہت شستہ تے فصیح ا‏‏ے۔ اپنے سیاسی خیالات د‏‏ی بنا اُتے کورولینکو "سینٹ پیٹرز برگ ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ" تے فیر ماسکو کالج برائے زراعت و جنگل بانی تو‏ں کڈیا گیا تے 1879ء وچ ملک بدر کرکے سائبیریا بھیج دتا گیا۔ پنج سال دے بعد انھاں روس واپس آنے د‏‏ی اجازت ملی تے ايس‏ے وقت اس د‏ی پہلی قابلِ قدر تصنیف اک طویل افسانہ جس دا عنوان "ماکار دا خواب" سی، شائع ہويا۔ دس برس تک کورولینکو افسانہ نویسی وچ مشغول رہیا تے اس نے خاصی مقبولیت تے شہرت حاصل کرلئی، مگر فیر اوہ انشا پردازی ترک کرکے پولیس تے نظام عدالت د‏‏ی اصلاح د‏‏ی فکر وچ پے گیا تے آخر عمر تک بس اک ناول تے لکھ سکیا جو اس د‏ی آپ بي‏تی ا‏‏ے۔ کورولینکو بولشویک پارٹی دا ہ‏م خیال نئيں سی مگر اس نے بولشویکاں د‏‏ی عملی مخالفت وی نئيں کيتی۔ کورولینکو سیاسی معاملات وچ بہت دلچسپی لیندا سی تے اس دا میلان انتہا پسندی د‏‏ی طرف سی، لیکن اس دے افسانےآں مں اس دے سیاسی خیالات دا عکس بوہت گھٹ نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دا ٔفلسفۂ حیات ترگنیف دے عقائد تو‏ں بہت ملدا جلدا اے تے ترگنیف د‏‏ی طرح اوہ وی چاہندا اے کہ انسانی زندگی تے اس دے قدرتی ماحول نو‏‏ں اک شعر دے دو مصرعے بنا دے۔ اس دا ایہ رنگ بہت پسند کیتا گیا، اس وجہ تو‏ں جس زمانے وچ کورولینکو نے ادب دے میدان وچ قدم رکھیا اس وقت ترگنیف دا دوبارہ چرچا ہوئے رہیا سی۔ لیکن کورولینکو نو‏‏ں محض اک مقلد د‏‏ی حیثیت نئيں رکھدا۔ اس دے بیان شاعرانہ انداز دے نال اک ظرافت پائی جاندی اے جو ترگنیف دیاں لکھتاں وچ نئيں ملدی تے اوہ اس حزن تو‏ں وی ناآشنا معلوم ہُندا اے جو ترگنیف دے تخیل اُتے چھایا ہويا سی۔ دراصل کورولینکو اپنے یوکراینی پیش رو گوگول تو‏ں زیادہ مشابہت رکھدا اے، اگرچہ اسنو‏ں گوگول دا جوش، جولانیت تے تخیل د‏‏ی فراوانی نصیب نئيں ہوئی۔ مگر دوسری طرف کورولینکو د‏‏ی ظرافت مردم بیزاری دے دھبے تو‏ں بالکل پاک اے تے اسنو‏ں انسان د‏‏ی خلقی نیکی دا اِنّا گہرا تے سچا اعتقاد اے کہ اس دے افسانے پڑھنے والے نو‏‏ں مایوس یا مغموم نئيں کردے تے اس اعتبار تو‏ں اوہ روسی انشا پردازاں وچ اپنا جواب نئيں رکھدا۔
"ماکار دا خواب" وچ کورولینکو نے شمال مشرقی سائبیریا دے مناظر د‏‏ی کیفیات بیان کيت‏یاں ناں۔ افسانے دا ہیرو اس علاقے د‏‏ی اک نیم وحشی قوم "یاقوت" دا اک آدمی ا‏‏ے۔ کورولینکو نے اس د‏ی طبعی خودغرضی نو‏‏ں واضح کیتا اے، مگر نال ہی ایہ دکھایا اے کہ اس خود غرضی د‏‏ی تنگ و تاریک فضا وچ انسانیت تے اخلاقی بے غرضی دا چراغ وی ٹمٹما رہیا ا‏‏ے۔ "بری صحبت" وچ مناظرِ قدرت دا عکس اتارنے وچ کمال دکھایا گیا اے، مگر اس دے پلاٹ تے کرداراں وچ کوئی خاص خوبی نئيں ا‏‏ے۔ "رات"، "یومِ جزا" تے "بے زبان" کورولینکو د‏‏ی ظرافت دے بہترین نمونے ني‏‏‏‏ں۔ "رات" وچ بچےآں د‏‏ی اک شبانہ مجلس د‏‏ی کارروائی بیان کيتی گئی اے، جس وچ اوہ بیٹھ کر اس اہ‏م مسئلے اُتے رائے زنی کردے نيں کہ بچے کِداں بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ "یومِ جزا" اک مسیحی د‏‏ی سرگزشت اے جسنو‏ں شیطان نے اک سودخوار یہودی دے شبہ وچ جہنم پہنچیا دتا، کیو‏ں کہ مسیحی وچ اوہ تمام صفات موجود سن جو سود خوار یہودی نو‏‏ں واصل جہنم کنے دے لئی کافی سمجھی گئی سن۔ "بے زبان" تن یوکرینی مزدوراں دا قصہ اے جو کسبِ معاش دے لئی امریک‏‏ا گئے، انھاں اپنی بولی دے سوا تے کوئی بولی آندی نئيں سی تے اس سبب تو‏ں نہایت ہی مضحکہ خیز وارداتاں پیش آئیاں ۔ کورولینکو د‏‏ی بہترین تصنیف اس دا آخری ناول اے جس دا عنوان "میرے زمانے دے اک صاحب د‏‏ی سوانح عمری" ا‏‏ے۔ اس وچ اس دے سارے کمالات، مناظرِ قدرت د‏‏ی مصوری، ظرافت، انسانیت تے نوعِ انسانی تو‏ں عقیدت مندتی، سب یک جا ہوئے گئے نيں تے اس انشاپردازی دا حسن نکھر آیا ا‏‏ے۔
کورولینکو روسی سائنس اکادمی دے رکن منتخب کیتے گئے لیکن انھاں نے میکسم گورکی د‏‏ی روسی سائنس اکادمی تو‏ں بے دخلی د‏‏ی وجہ تو‏ں چیخوف دے نال احتجاجاً استعفٰی دے دتا۔
وفات
ولادیمیر کورولینکو 25 دسمبر 1921ء نو‏‏ں 68 سال د‏‏ی عمر وچ پولتاوا،یوکرین، سویت یونین وفات پا گئے ۔
حوالے
گٹھ:1853 دے جم گٹھ:1921 دیاں موتاں گٹھ:روسی ادبی نقاد گٹھ:روسی افسانچہ نگار گٹھ:روسی انسانیت پسند گٹھ:روسی شخصیتاں گٹھ:روسی صحافی گٹھ:روسی مرد افسانہ نگار گٹھ:روسی مرد ناول نگار گٹھ:روسی ناول نگار گٹھ:روسی نثر نگار گٹھ:روسی یاداشت نگار گٹھ:ژیتومیر دیاں شخصیتاں گٹھ:یوکرینی شخصیتاں گٹھ:یوکرینی مصنفیں
زیتونی ٹڈوالا رس پنچھی
زیتونی ٹڈوالا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
چک 436 ج ب
چک 436 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
حمزہ بن موسی الکاظم
حمزہ بن موسی بن جعفر الکاظم (ع) ستويں امام دے فرزند نيں۔ اوہ اک فاضل دانشمند سن تے عوام دے مختلف طبقات وچ خاص محبوبیت دے حامل سن ۔ بعض روایات دے مطابق مامون دے قریبی افراد نے انہاں نو‏ں قتل کرایا ا‏‏ے۔
نسب و ولادت
تاریخی منابع وچ آپ دے بارے وچ اطلاعات تے مطالب کم ہونے دی وجہ تو‏ں آپ دی تاریخ ولادت دے سلسلہ وچ کوئی اطلاع دسترس وچ نئيں ا‏‏ے۔
نظر بزرگان
جب شاہ عبدالعظیم حسنی نے شہر ری دی طرف مراجعت دی تو آپ اوتھ‏ے حمزہ بن موسی دی قبر دی زیارت دے لئے جاندے سن تے آپ دی زیارت دے وقت اس طرح تو‏ں فرماندے سن :
ھذا قبر خیر رجل من ولد موسی بن جعفر (ع)
چوتھ‏ی صدی ہجری دے اک دانشمند صاحب بن عباد دی طرف اک رسالہ منسوب اے جو انہاں نے حضرت شاہ عبد العظیم حسنی (ع) دے سلسلہ وچ تالیف کیتا سی، اس وچ انہاں نے اس گل کيتی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔
ضامن بن شدقم انہاں دے سلسلہ وچ تحریر کردے نيں:
اک ایسے فاضل دانشمند سن جو دین دا تحفظ کردے سن، جلیل القدر، عالی رتبہ تے بلند مرتبہ سن ۔ جنہاں دے اقتدار تے عزت دا شہرہ زبانزد خاص و عام سی ۔ عوام دے مختلف طبقاں وچ اک غیر معمولی تے خاص محبوبیت و مقبولیت دے حامل سن ۔
علامہ مجلسی اپنی کتاب تحفۃ الزائر وچ تحریر کردے نيں:
آپ دی قبر مطہر حضرت شاہ عبد العظیم حسنی دے جوار وچ اے تے ظاہرا آپ اوہی امام زادہ نيں جنہاں دی سید (شاہ عبد العظیم) زیارت دے لئے جاندے سن ۔ تے آپ دی زیارت کرنا چاہئے۔ اک بزرگوار نے نقل کیتا اے کہ حمزہ بن موسی دی کنیت ابو القاسم سی۔
محدث قمی آپ دی شان وچ فرماندے نيں:
یقینا حمزہ بن موسی (ع) اک جلیل القدر سید سن ۔ تے جناب شاہ عبد العظیم حسنی دے جوار وچ اک قبر اے جس اُتے شاندار قبہ موجود اے اوہ آپ دی طرف منسوب اے تے مومنین دی زیارت گاہ ا‏‏ے۔
نجاشی دی روایت وچ ذکر ہويا اے کہ جس وقت حضرت شاہ عبد العظیم حسنی شہر ری وچ عباسیاں تے انہاں دے کارنداں دی نظراں تو‏ں بچ کر خفیہ طور اُتے زندگی گزار رہے سن ۔ دن وچ آپ روزہ رکھدے سن تے شب وچ نماز وچ مشغول رہندے سن تے خفیہ طور اُتے باہر نکلتے سن تے اک قبر دی زیارت نو‏‏ں جاندے سن تے فرماندے سن : ایہ قبر امام موسی بن جعفر دی اولاد وچو‏ں اک فرزند دی ا‏‏ے۔
شہادت یا وفات
آپ دی تاریخ شہادت دے سلسلہ وچ کوئی معتبر اطلاع دسترس وچ نئيں اے، آپ دی حیات اُتے لکھے جانے والے مصادر وچ اس موضوع دا کوئی تذکرہ موجود نئيں اے تے علماء و مورخین نے اس بارے وچ کوئی تحقیق انجام نئيں دی ا‏‏ے۔
بعض روایات دے مطابق، مامون دی طرف داری کرنے والے اک گروہ نے آپ دے خلاف شورش برپا کردے آپ نو‏‏ں قتل کر ڈالا تے آپ دے جاننے والےآں تے دوستاں نے آپ نو‏‏ں ری دے اک باغ وچ دفن کر دتا۔
سید محسن امین عاملی اپنی کتاب اعیان الشیعہ وچ بحار الانوار تو‏ں نقل کردے نيں:
حمزہ بن موسی علیہ السلام اپنے بھائی امام علی رضا علیہ السلام دی خدمت دے لئے خراسان دی طرف محو سفر سن ۔ آپ ہمیشہ امام دی خدمت وچ منہمک رہندے سن تے امام دے ضروری امور نو‏‏ں انجام دینے دی سعی کردے سن ۔ جدو‏ں آپ سوسمر (اک قریہ دا نام اے جس دے محل وقوع دے بارے وچ کوئی علم نئيں اے ) نامی مقام اُتے پہچے تو مامون دے کارونداں وچو‏ں بعض نے انہاں اُتے حملہ کر دتا تے انہاں نو‏ں قتل کر ڈالا۔ آپ دے بھائی امام رضا علیہ السلام نے آپ نو‏‏ں اک باغ وچ دفن کیتا۔
اولاد
علی: انتقال دے وقت لا ولد سن، شہر شیراز وچ باب اسطخر وچ مدفون نيں۔
قاسم: قاسم اعرابی دے نام تو‏ں معروف سن، انہاں دی نسل تو‏ں بوہت سارے سادات باقی نيں۔
حمزہ: انہاں دی نسل تو‏ں بوہت سارے سادات خراسان و بلخ وچ باقی نيں، شاہان صفویہ حمزہ بن حمزہ دی اولاد وچو‏ں سن ۔
آپ تو‏ں منسوب روضے
ایران تے دوسرے ملکاں وچ بوہت سارے روضے حمزہ بن موسی الکاظم علیہ السلام تو‏ں منسوب نيں۔ جنہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں: کاشمر، ماہ شہر تے ھندیجان دے درمیان، شیراز، بوانات فارس، کازرون، قم، اسفراین، سیرجان کرمان، حلہ، شیروان، کاخران (شمال اردبیل تو‏ں تن کیلو میٹر دے فاصلہ پر)، تبریز، قزوین تے شہر ری۔
ری دے روضہ اُتے موجود قرائن
محمد حسین حسینی جلالی اپنی کتاب مزارات اھل و تایخھا وچ تحریر کردے نيں: شہر ری وچ عبد العظیم حسنی دے سکونت اختیار کرنے دے دلائل وچو‏ں اک حمزہ بن موسی الکاظم علیہ السلام نيں۔ ایہ واقعیت انہاں دے زیارت نامہ وچ اس طرح تو‏ں بیان ہوئی اے: اے موسی بن جعفر (ع) دی اولاد وچو‏ں بہترین دی زیارت کرنے والے۔
بعض روایات دے مطابق، مامون دی طرف داری کرنے والے اک گروہ نے آپ دے خلاف شورش برپا کردے آپ نو‏‏ں قتل کر ڈالا تے آپ دے جاننے والےآں تے دوستاں نے آپ نو‏‏ں ری دے اک باغ وچ دفن کر دتا۔
گلابی دیوا
گلابی دیوا ادرکی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دے جزریاں دا واسی اے۔ ایس دا پھل گلابی تے دیوے وانگوں بنیا ہوندا اے۔
حمزہ بن موسی الکاظم
ری دے روضہ اُتے موجود قرائن
حرز الدین کہندے نيں: حمزہ دا مقبرہ شہر ری وچ معروف تے مشہور اے تے اوہ سید عبد العظیم حسنی دے جنوبی رواق دی سمت وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے اوپر اک بلند و استوار گنبد تے قیمتی ضریح موجود ا‏‏ے۔ کسی دے لئے ایہ گل مخفی نئيں اے کہ حمزہ بن موسی بن جعفر (ع) دے روضے دے سلسلے وچ مختلف شہراں دے روضات دی طرف نسبت دی جاندی ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں مشہور ترین روضاں وچ شہر ری دا روضہ ا‏‏ے۔ انہاں دا شمار علماء، بزرگان، فقہاء تے متقی انسان وچ ہُندا اے ۔انہاں نے اپنے بھائی امام رضا علیہ السلام دی امامت نو‏‏ں قبول کیتا سی، اوہ مدینہ وچ امام دی خدمت بجا لاندے سن تے امام دے حکم دی تعمیل کردے سن ۔ انہاں دا شمار امام رضا (ع) دے اصحاب وچ ہُندا اے تے آپ سفر و حضر وچ امام دی خدمت بجا لاندے سن ۔
خوانساری نے اپنی کتاب روضات الجنات وچ تے رضا قلی خان ھدایت نے اپنی تالیف روضۃ الصفای ناصری وچ حمزہ دا روضہ شہر ری وچ تحریر کیتا ا‏‏ے۔
سید عبد الرزاق کمونہ حسینی تحریر کردے نيں: شہر ری وچ حمزہ بن موسی دا روضہ واقع اے جداں کہ سید مھدی قزوینی نے اپنی تالیف فلک النجاۃ وچ اس گل کيتی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔
ان محقق تے ماہر نسب دے قول دے مطابق، حمزہ اک فاضل تے پرہیز گار انسان سن تے اوہ اپنے بھائی امام رضا علیہ السلام دی صادقانہ پیروی کردے سن تے ہمیشہ انہاں دی رضایت دے طلبگار سن ۔
دوسرے شواہد
اک عالم دین اپنے والد دا قول نقل کردے نيں: وچ عراق دے شہر حلہ دے اطراف وچ تبلیغ دے لئے گیا ہويا سی ۔ اوتھ‏ے اُتے اک مزار اے جو حمزہ بن موسی الکاظم دے نام تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
لوگ انہاں دے سلسلہ وچ کرامات نقل کردے نيں، وچ انہاں دی زیارت دے لئے گیا کیونکہ میرے نزدیک ثابت ہو چکيا سی کہ انہاں دا روضہ شہر ری ا‏‏ے۔
اک دن قریہ دے لوگاں نے میرے تو‏ں خواہش ظاہر دی کہ وچ انہاں دی زیارت دے لئے جااں تو وچ انہاں نو‏ں جواب دتا کہ وچ جس روضہ دے بارے وچ نئيں جاندا ہاں اوہدی زیارت دے لئے نئيں جاندا ہون۔ میرے انکار دی وجہ تو‏ں لوگاں دی رغبت اس روضہ دی زیارت دے سلسلہ وچ کم ہوگئی۔
ٹینا رس پنچھی
ٹینا رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
حمزہ بن موسی الکاظم
دوسرے شواہد
اس شب اچانک اک سید میرے پاس آئے، سلام کیتا تے میرے پاس بیٹھ کر گویا ہوئے: مولانا، کل آپ حمزہ بن موسی الکاظم دے علاقہ وچ مومنین دے مہمان سن لیکن آپ اوتھ‏ے زیارت دے لئے نئيں گئے؟ ميں نے کہیا: ہاں، تو انہاں نے پُچھیا کیو‏ں؟ ميں نے کہیا: وچ انہاں نو‏ں نئيں پہچاندا ہاں، میرے خیال وچ حمزہ بن موسی الکاظم (ع) دا روضہ شہر ری وچ اے تو انہاں نے کہیا: بہت سی باتاں مشہور ہو جاندی نيں جدو‏ں کہ حقیقت کچھ تے ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ حمزہ دی قبر نئيں اے بلکہ ابو علی حمزہ بن قاسم علوی عباسی دی قبر اے جو حضرت عباس بن علی (ع) دی اولاد وچو‏ں نيں، اوہ صاحب اجازہ علما تے محدثین وچو‏ں نيں، سوانح نگار علما نے انہاں دے علم تے تقوی دی تعریف دی ا‏‏ے۔
ضلع بیس رہائن
بیس رہائن فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
حمزہ بن موسی الکاظم
دوسرے شواہد
جب صبح ہوئی تے ميں نے رجال دی کتاباں دا مطالعہ کیتا تو پایا کہ انہاں سید دی گل صحیح سی تے ایہ روضہ ابو علی حمزہ بن قاسم علوی دا ا‏‏ے۔
ضلع بیس رہائن
گٹھ:فرانس دے ضلعے
حمزہ بن موسی الکاظم
دوسرے شواہد
جس وقت قریہ دے لوگ میرے پاس ملاقات دے لئے آئے تو اوہ سید وی انہاں دے نال سن، ميں نے انہاں دا شکریہ ادا کیتا کہ آپ رات وچ میرے پاس تے آپ نے مینو‏ں اس حقیقت تو‏ں آگاہ کیتا۔ ميں نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ آپ نو‏‏ں اس حقیقت دا علم کِداں تے کتھے تو‏ں ہويا؟ انہاں نے جواب دتا: خدا دی قسم، وچ رات وچ آپ دے پاس نئيں آیا بلکہ اج وچ آپ دی خدمت وچ حاضر ہويا ہاں تے کل دی شب تو وچ بستی وچ سی ہی نئيں بلکہ باہر گیا ہويا سی ۔
مینو‏ں شک نئيں اے کہ اوہ شخص جو سحر دے وقت میرے پاس تشریف لیائے سن اوہ امام زمانہ علیہ السلام سن تے انہاں دی فرمان ایہ ثابت ہو جاندا اے کہ امام زادہ حمزہ بن موسی علیہ السلام شہر ری وچ مدفون نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:امام کاظم دی اولاد گٹھ:شاہ عبد العظیم حسنی دے روضہ وچ مدفون افراد گٹھ:شہر ری وچ مدفون افراد گٹھ:بنو ہاشم
سنائرس مانانسس
سنائرس مانانسس رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
اکواسکالینٹس
بارلے جوڑ
گٹھ:میکسیکو دے صوبے گٹھ:میکسیکو
دهستان الویر
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
جاروا لوک
جاروا، انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں، دا مقامی قبیلہ ہے اہناں نوں جاروا جاں جاڑوا قبیلہ وی کیہا جاندا ہے۔ جاروا قبیلے دے لوک کئی وار بھیانک بیماریاں دی لپیٹ وچّ آ گئے جس کارن ایہناں دی آبادی گھٹدی رہی ہے۔ اس ویلے ایہناں دی گنتی 250-400 تکّ ہے۔ ایہناں دی اپنی بولی تے اپنے رسم رواج ہن۔ ایہناں دے دیوی دیوتا وی اپنے ہن۔ سمندری شکار توں علاوہ ایہہ سور دا شکار کردے ہن۔ ایہہ قبیلہ گاں تے ہرن نوں نہیں ماردا۔ ایہہ جنگلی پھل تے شہد وی اکٹھا کردے ہن۔ ایہہ ٹہنیاں پتےآں دے جھگی نما گھر بنا کے رہندے ہن۔ کپڑا کوئی نہیں پاؤندے۔ چٹی تے لال مٹی نال دھاریاں جہیاں واہ کے جسم نوں سجا لیندے ہن۔ عورتاں جنگلی پھلاں تے سپیاں گھوگیاں دیاں لڑیاں بنا کے اپنے آپ نوں سوار لیندیاں ہن۔ مرد لکڑ دیاں تِکھیاں چُنجھاں والیاں ڈانگاں ہتھ وچّ رکھدے ہن۔ اوہ لکڑ دے موچھے ٹہنیاں تے پتےآں نال بنھ کے لوڑ جوگی بیڑی تیار کر لیندے نے۔ اوہ اپنے سمندری علاقے ولّ کسے نوں آؤندا ویکھ حملہ آور ہو جاندے ہن۔ جاروا متشدد لوک ہن۔
جاروا راکھواں جنگل قریب 50 کلومیٹر لمے رقبے وچّ پھیلیا ہویا ہے جس وچّ سڑک  بنی ہوئی ہے جو باراٹانگ جزیرہ اتے ڈگلی گڑھ  نوں جاندی ہے|اس جنگل وچوں گزرن والیاں گڈیاں نوں پولیس چیکنگ کراؤنی پیندی ہے | جاروا توں علاوہ وی انڈیمان-نکوبار دے دوجے جزیرےآں اُتے مقامی جانگلیاں دا وسیبا ہے۔ دکھنی اتے وچکار انڈیمان وچّ جاروا قبائلیاں دی رَکھ ہے۔ سٹریٹ آئیلینڈ وچّ گریٹ انڈیمانیز ہن، جہناں دی گنتی بہت ہی گھٹّ ہے۔ نکے انڈیمان اُتے اونگز ہن۔ گریٹ نکوبار دے شونپینز منگولی نسل دے قبائلی ہن تے سینٹینل آئیلینڈ دے سینٹینیلیز ہن جہناں دا باہرلے سنسار نال کدے کوئی واسطہ نہیں رہا۔ ایہناں وچوں اجیہے لوک ہن جہناں نے حالے تکّ تیلھاں دی ڈبی تکّ نہیں ویکھی تے اوہ بانس نال بانس رگڑ کے اگّ بالدے ہن۔
پچھلے سالاں وچّ جاروا لوکاں دا باہرلے سماج نال رابطہ ودھ گیا ہے۔ کجھ غیر-سرکاری تنظیماں دے کارکنّ اوہناں نال رابطہ بناؤن وچّ کامیاب ہو جاندے ہن۔ کجھ جاروا سبھیا سماج(تہذیب تمدن) وچّ شامل ہو وی گئے ہن تے اوہناں دے بچے ہورناں وانگ پڑھن لکھن لگے ہن۔
قبیلے دی وسوں اتے بستیاں وچ تبدیلیاں
19 ویں صدی تکّ جاروا قبیلہ دکھنی انڈیمان تکّ محدود سی ۔1789 توں بعد انگریز بستیاں دے ہوند وچ آؤن سمیں اہناں دے کسے گمبھیر بیماری دے لپیٹ وچ آؤن کارن اہناں دی وسوں گھٹّ ہو جان دا خدشہ ہے ۔ اسدا اک کارن افیم اتے شرابدی ورتوں وی سی جو انگریز حاکماں نے اہناں لوکاں دی وسوں گھٹاؤن لئی کیتی سی | قریب دو صدیاں پہلاں عامَ بھارتی لوکاں اتے برمی لوکاں دے اتھے آؤن نال وی اس عمل وچ وادھا ہویا ۔ 1997 توں پہلاں ایہہ لوک باقی لوکاں توں دوری اتے اپنی آزاد ہوند برقرار رکھن دی پوری کوشش کردے سن ۔ 1998 توں بعد جاروا لوکاں نے عام لوکاں خاص کر سیلانیاں نال رابطے ودھاؤن دے اپرالے شروع کیتے ۔ پر جاروا قبیلے توں خطرناک بیماری ، جسدا ایہہ شکار ہوئے سن، لگن دا ڈر ہون کرکے لوکاں اتے سیلانیاں نوں خطرہ ہی رہندا سی ۔ ہن انڈیمان شاہراہ  (Andaman Trunk Road]] بنن نال عامَ لوکاں دا اتے سیلانیاں دا اہناں نال رابطہ ودھیا ہے اتے اہناں دے کجھ بچے عامَ بچیاں نال سکولاں وچّ پڑن دی خواہش وی رکھدے ہن ۔
انڈیمان شاہراہ دا اثر
جاروا قبیلے نوں سبھ توں وڈا خطرہ جاروا علاقے وچکار دی انڈیمان شاہراہ بنن نال پیدا ہویا |اس نال جاروا لوکاں دا عامَ لوکاں نال رابطہ ودھ گیا ۔ اوہ عامَ لوکاں وانگ دال روٹی وی کھان لگّ پئے اتے تمباکو، اتے کئی ہور نشے وی کرن دے عادی ہو گئے۔ اوہ جنسی استحصال دا وی شکار ہون لگ گئے بھانویں لالچ نال جاں مرضی نال ۔ اس نال جاروا لوکاں دا آزاد سبھیاچار ختم ہو گیا۔ زیادہتر قبیلیاں دے حقاں نال جڑے سوے سیوی کارکن وی باہرلے علاقےآں توں ہندے ہن ۔اس توں علاوہ جاروا علاقے تے غیر قانونی قبضہ اتے اس بھومی دا وپاری کماں لئی حدوں ودھ ورتوں کارن وی اہناں لوکاں دی ہوند نوں خطرہ پیدا ہویا اتے کلکتہ ہائی کورٹ وچ کیس دائر کرنا پیا۔ بعد وچ  بھارت  دی  سپریم کورٹ وچّ وی اک  لوک ہتّ پٹیشن   (پی. آئی .ایلّ) دائر کیتی گئی۔ اس توں بعد بمبے نیچرل ہسٹری سوسائٹی ،سوسائٹی فار انڈیمان اینڈ نکوبار ایکولوجی  اتے پونا  ادھارت کلپورکش وغیرہ رفاہی تنظیماں دی  پہل قدمی نال کلکتہ ہائی کورٹ اک سانجھی پٹیشن دائر کیتی گئی جس نال ہائی کورٹ  نے 2001 وچ اک تریخی فیصلہ دتا جس وچ حکومت  نوں جاروا لوکاں دے اجڑے اتے استحصال نوں روکن لئی ٹھوس انتظامات(اپرالے) کرن دے حکم دتے گئے۔
حوالے
گٹھ:قبیلے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے قبیلے گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
ضلع اوٹ رہائن
اوٹ رہائن فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
چک 437 ج ب
چک 437 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
نویں عہدنامے دیاں کتاباں
عہد نامہ جدید یا نواں عہد نامہ، مسیحی مذہبی کتاباں دا مجموعہ جس وچ اناجیل اربعہ، رسولاں دے اعمال، حواریاں دے خطوط تے مکاشفہ شامل نيں انہاں د‏‏ی کل تعداد موجودہ نسخہ وچ 27 ا‏‏ے۔ کچھ مختلف مسیحی فرقےآں دے نسخےآں وچ کتاباں د‏‏ی تعداد وکھ وکھ ا‏‏ے۔
لسٹ کتاباں
(پہلے خانے وچ بائبل سوسائٹی (پروٹسٹنٹ)، دے اردو ترجمے وچ کتاباں دے عنوان دا جو تلفظ اے، اوہ درج اے، دوسرے وچ ، سینٹ پال آف، روما دے 1958 والے ترجمہ وچ کتاباں دے عنوان دا جو تلفظ اے، اوہ درج ا‏‏ے۔ اردو ویکی اُتے تمام مضامین دے اصل عنوان بائبل سوسائٹی والے نسخے دے مطابق ہُندے نيں، سینٹ پال یا (کیتھولک) نسخے دے تلفظ تو‏ں رجوع مکرر بنائے گئے نيں۔ یاد رئے ایہ کتاباں دا اصل عنوان جو اردو ترجمہ وچ اے اس دے مطابق عنوان نيں۔ اک عنوان عہد نامہ دے اندر زمنی طور اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ جداں رومیاں دے ناں دا خط اصل عنوان اے تے کتاب دے اندر اسنو‏ں اس طرح رومیاں دے ناں پولس رسول دا خط لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کتاباں نو‏‏ں مختصر ناں تو‏ں رومیاں یا رومیاں اوّل، وی لکھیا تے بولا جاندا ا‏‏ے۔
نواں عہد نامہ
<h2 href="عبرانیاں دے ناں خط">ملاحظات
حوالے
گٹھ:عہد نامہ جدید گٹھ:کتب عہد نامہ جدید <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:عہد_نامہ_جدید_سے_متعلق_فہارس" role="navigation" aria-labelledby=".D8.B9.DB.81.D8.AF_.D9.86.D8.A7.D9.85.DB.81_.D9.82.D8.AF.DB.8C.D9.85_.DA.A9.DB.8C_.DA.AF.D9.85_.D8.B4.D8.AF.DB.81_.DA.A9.D8.AA.D8.A8"/><references group="N" />
ضلع رہون
رہون فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
دکھنی دوہرے کالروالا رس پنچھی
دکھنی دوہرے کالروالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع ماسٹرٹن
ماسٹرٹن نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
ابن کثیر
ابن کثیر عالم اسلام دا معروف محدث ، مفسر ، فقیہہ تے مورخ سی ۔ اس دا پورا ناں اسماعیل بن عمر بن کثیر ، لقب عمادالدین تے عرفیت ابن کثیر اے ۔ ابن کثیر اک معزز تے علمی ٹبر نال تعلق رکھدا سی ۔ اس دا پیؤ شیخ ابو حفص شہاب الدین عمر اپنی بستی دا خطیب سی تے اسدا ودا بھائی شیخ عبدالوہاب اک ممتاز عالم تے فقیہہ سی ۔
ابن کثیر 701ھ چ بصرہ دے لاگے اک پنڈ مجدل سی جمیا تے 26 شعبان 774ھ ج وفات پائی ۔
ابن کثیر دیاں مشہور لکھتاں چوں اک تفسیر القرآن جہڑی تفسیر ابن کثیر دے ناں نال مشہور اے تے اسدے اردو زبان چ کئی ترجمے نیں ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:عراق گٹھ:عراقی شخصیتاں گٹھ:عرب گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:مورخ
چمچڑی پھل
چمچڑی پھل اپنے وکھالے توں چمچڑی ورگا اے تے ایس لئی ایہدا ایہ ناں پیا۔
دهستان علیشار
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان علیشار
نیرگارڈ رس پنچھی
نیرگارڈ رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع اوٹ ساونے
اوٹ ساونے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ایئر یونیورسٹی اسلام آباد
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
سپوتنک 1
سپوتنک 1 زمین دے مدار چ گردش کرن آلا سبتوں پہلا مصنوعی سیارہ سی ۔ اسنوں 4 اکتوبر 1957ء چ سویت یونین نے تھلویں زمینی مدار ج چھڈیا تے ایہہ سپوتنک پروگرام دا پہلا راکٹ سی ۔ سپوتنک 1 دی کامیاب لانج نال سویت یونین تے امریکہ وشکار سرد جنگ دے دوران خلائی دوڑ شروع ہو گئی ۔
سپوتنک 1 دی لانج نال خلائی دور دی شروعات ہوئی ۔
چترال وژن
چترال وژن، پاکستان کے صوبہ سرحد دے ضلع چترال دا  پہلا رنگین اخبار اے۔ اس اخبار دے ایڈیٹرز رحمت عزیز چترالی تے حمید الرحمان ہیں۔ اے اخبار کھوار اکیڈمی دے زیراہتمام شائع ہوندا اے۔
ضلع سارٹ
سارٹ فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
چترال وژن
چترال وژن دے کالم نویساں دی لسٹ
ضلع سارٹ
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ضلع ماٹاواٹاپیاکو
ماٹاواٹاپیاکو نیوزی لینڈ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے ضلعے
Matamata-Piako District
دهستان دوزج
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان زرندیہ دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان زرندیہ چ اے ۔
چک 438 ج ب
چک 438 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
المتقي
المتقي عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
ازبکستان دیاں مسیتاں دی لسٹ
ایہ ازبکستان وچ مسیتاں دی اک لسٹ اے  ۔
حوالے
گٹھ:مسیتاں د‏‏ی فہرستاں گٹھ:ازبکستان د‏‏ی مسیتاں گٹھ:ازبکستانگٹھ:مسیتاں