cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کشوری آمونکر
تکنیک اتے سٹائل
آمونکر نے وچار ظاہر کیتے ہن کہ کس طرحاں طالب علماں نوں مہارنی دے پار جان دی اتے اوہ جگتاں سکھن دی اہمیت تے بل دیکے سنگیت دی سکھیا دتی جانی چاہیدی اے، کہ اوہ اپنے آپ نویں نویں استعمال کرن دے یوگ ہو سکن۔اوہ اس نوں سر سکھاؤن لئی اپنی ماں نوں اس پہنچ دا استعمال کرن دا سہرا دندی اے، "تسیں آپ ترنا اتے دوڑنا ہندا اے۔ گرو تہانوں اؤں کرن دے اہل بنن دی طاقت دندا اے۔ جے تسیں ایہہ نہیں کردے، تسیں عامَ بن کے رہِ جاندے ہو۔ میری ماں نے ایہہ یقینی بنایا کہ میں عامَ نہ رہاں۔" اس نے نوٹ کیتا اے، کہ سکھلائی اک چلدا رہن والا کم اے، اتے اک انٹرویو وچ کیہا اے کہ اوہ اپنی تکنیک نوں سمجھن اتے نکھارن لئی اکثر اپنے ہی ریکارڈ مظاہرہ سنیا کردی سی۔
باہری لنک
گٹھ:جم 1932 گٹھ:موت 2017 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی سنگیتکار
آذر بیگدلی
آذر بیگدلی یا حاجی لطف علی اصفہانی (پیدائش: 7 فروری 1722ء — وفات: 1781ء) فارسی النسل مصنف تے تذکرہ نگار سن ۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ فارسی ادب وچ اُنہاں دے تحریر کردہ فارسی زبان دے شاعر دے تذکرہ یعنی ’’آتش کدہ‘‘ ا‏‏ے۔ جس وچ اُنہاں نے اٹھارہويں صدی عیسوی تک دے تمام فارسی شاعر دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔
پیدائش تے ابتدائی حالات
آذر بیگدلی 7 فروری 1722ء نو‏‏ں اصفہان وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد آقا خان بیگدِلی سن ۔ آذر دا تعلق ترکماناں دے قبیلۂ بِیگدِلی تو‏ں سی کیونجے اُنہاں دا نسب بیگدِلی خان سےجا ملدا اے جو اِلدِگِز خان دے چار بیٹےآں وچو‏ں تیسرا سی تے خود اِلدِگِز خان اوغوز خان دے چھیويں بیٹےآں وچو‏ں تیسرا سی ۔ غرض ایہ کہ لطف علی اِسی نسبت تو‏ں بیگدِلی اکھوائے۔
افشار سلطنت وچ سفر
نادر شاہ د‏‏ی حکومت دے پہلے سال وچ آذر دے والد آقا خان بیگدلی لار تے سواحل فارس د‏‏ی حکومت اُتے فائز کیتے گئے۔ اِسی زمانے وچ آذر شیراز آئے تے 2 سال بعد 1738ء وچ بندر عباس دے نیڑے اُنہاں دے والد آقا خان بیگدلی دا اِنتقال ہوئے گیا تاں اوہ اپنے چچا حاجی محمد بیگ دے ہمراہ حج د‏‏ی ادائیگی دے لئی عراق دے راستے تو‏ں حجاز روانہ ہوئے گئے۔ ادائیگی حج تو‏ں واپسی اُتے مشہدِ مقدس وچ امام علی ابن موسیٰ الرضا دے مزار د‏‏ی ریارت کيت‏ی۔ اِسی زمانے وچ نادر شاہ ہندوستان اُتے اپنے مشہور حملے دے بعد لزگیاں دے خلاف لشکرکشی دے لئی جا رہیا سی کہ مشہد وچ وارد ہويا تے آذر اُس دے ہمراہ ماژندران دے راستے آذربائیجان چلے گئے۔ ایہ سفر غالباً مارچ 1741ء وچ مشہد تو‏ں شروع ہويا سی ۔ آذر عراقِ عجم واپس آئے تاں اپنے آبائی شہر اصفہان وچ مقیم ہوئے گئے۔
اواخر عمر
جون 1747ء وچ نادر شاہ دے قتل دے بعد آذر اُس دے جانشیناں د‏‏ی ملازمت کردے رہے جنہاں وچ علی شاہ افشار، ابراہیم شاہ افشار، شاہ اسماعیل افشار، شاہ سلیمان دؤم شامل نيں۔ 1751ء وچ جدو‏ں کریم خان زند شاہِ ایران بن گیا تاں آذر دربارِ شاہی تو‏ں وکھ ہوئے گئے تے خود نو‏‏ں علمی کاوشاں دے لئی مختص کردے ہوئے قم آگئے تے ایتھے مقیم ہوئے گئے۔اواخر عمر وچ جامۂ فقر پہن لیا یعنی اوہ تصوف د‏‏ی جانب مائل ہوئے گئے تے خود نو‏‏ں حکومت‏ی تے شاہی کماں تو‏ں وکھ ک‏ر ليا۔
وفات
آذر بیگدِلی د‏‏ی وفات تقریباً 59 سال د‏‏ی عمر وچ 1781ء وچ ہوئی۔
شعرگوئی
آذر دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اُنہاں نے ست ہزار اشعار کہ‏ے تے اِنئيں باقاعدہ مُدَوَّن وی کیتا مگر جدو‏ں نادر شاہ دے عہد وچ اصفہان لُٹیا گیا تاں اُنہاں دا ایہ مجموعہ کلام وی ضائع ہوئے گیا۔ بعد وچ اپنا کلام دوبارہ مرتب کیتا۔ دیوانِ آذر دے نسخے بہت کمیاب نيں تے ک‏‏تب خانہ رام پور وچ اک دیوان جو آذر دا اے، 64 اوراق اُتے مشتمل اے جس وچ تقریباً 200 غزلاں موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:1722 دے جم گٹھ:1781 دیاں موتاں گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں گٹھ:فارسی بولی دے مصنفاں
مآثر الامراء
مآثر الامراء سلطنت مغلیہ دے عہدِ اکبری تو‏ں عہدِ عالمگیری تک دے مغل امرا د‏‏ی سوانح تے اُنہاں تو‏ں متعلق واقعات اُتے مشتمل اک مصدقہ تاریخی تصنیف ا‏‏ے۔ تقریباً ڈیڑھ سو سال تو‏ں ودھ تک دے عرصہ وچ مغل امرا تو‏ں متعلق حقائق دے لئی اک تاریخی ماخذ ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں نواب صمصام الدولہ شاہنواز خان نے اورنگ آباد وچ مرتب کیتا تے بعد وچ اُنہاں دے فرزند عبد الحئی خان نے دوبارہ مرتب کیتا۔
تریخ
مصنف دے متعلق تفصیلی مضمون: صمصام الدولہ شاہنواز خان
اس کتاب وچ سلطنت مغلیہ دے اُنہاں مشاہیر امرا دا مبسوط و مفصل تذکرہ اے جو مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے عہد تو‏ں لے ک‏ے محمد شاہ دے آخر عہدِ حکومت تک گزرے نيں۔ طائرانہ طور اُتے ایہ 963ھ/ 1556ء تو‏ں 1155ھ/ 1742ء تک دے مغل امرا تے دکن دے امرا و مشاہیر دے سوانح و واقعات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جدو‏ں 1741ء وچ نواب نظام الملک آصف جاہ اول نے شاہنواز نو‏‏ں صوبہ برار د‏‏ی دیوانی تو‏ں معزول کر دتا سی تاں اوہ تقریباً 9 سال تک گوشہ نشینی و عزلت وچ رہ‏‏ے۔ اِسی گوشہ نشینی دے عرصہ وچ شاہنواز خان نے اپنی تصنیف مآثر الامراء د‏‏ی ابتدا د‏‏ی تے 5 سال د‏‏ی مسلسل محنت تو‏ں اِس دا بہت ضخیم حصہ مدون ک‏ر ليا سی ۔ غالباً اِس کتاب د‏‏ی ابتدا 1155ھ/ 1742ء وچ ہوئی تے اختتام 1160ھ/ 1747ء تک ہوچکيا سی ۔
میر غلام علی آزاد بلگرامی دا تصحیح شدہ نسخہ
11 مئی 1758ء نو‏‏ں شاہنواز خان فرانسیسیاں تو‏ں جھڑپ دے دوران قتل ہويا تاں اِسی جھڑپ وچ اُس دا گھر تباہ ہوئے گیا جس وچ اِس کتاب دا اصل مسودہ وی گم ہوئے گیا سی ۔ شاہنواز خان دے قتل دے وقت ایہ مسودہ حالے ناتمام سی ۔ مصنف دے قتل دے بعد میر غلام علی آزاد بلگرامی نے تقریباً اک سال د‏‏ی جستجو تو‏ں اِس مسودہ ناتمام نو‏‏ں تلاش ک‏ر ليا۔ میر غلام علی آزاد بلگرامی شاہنواز خان دے دوست تے دبیر سن، استو‏ں علاوہ اوہ نواب ناصر جنگ دے استاد وی سن ۔ ایہ نو دریافت مسودہ نامکمل سی جس وچ امرا و مشاہیر دے تراجم د‏‏ی تعداد 261 سی۔ میر غلام علی آزاد بلگرامی نو‏‏ں جو منتشر اجزائے کتاب دستیاب ہوئے سن، اُنہاں نو‏‏ں اُنہاں نے ازسر نو ترتیب دتا تے اِس د‏‏ی ابتدا وچ اک دیباچہ تے مصنف شاہنواز خان د‏‏ی سوانح حیات دا اضافہ کیتا۔ وسط کتاب وچ امرا دے 4 تذکراں نو‏‏ں اپنی تصنیف سروِ آزاد تو‏ں اخذ کرکے اِس کتاب وچ شامل کیتا۔ شاہنواز خان دے تحریر کردہ تراجم 261 سن جو میر غلام علی آزاد بلگرامی دے اضافہ کردہ نسخہ وچ 265 ہوئے گئے۔
میر عبد الحئی خان دا تصحیح شدہ نسخہ
شاہنواز خان دے فرزند میر عبد الحئی خان (پیدائش:1142ھ/1729ء– وفات:1196ھ/1782ء) نو‏‏ں 1182ھ/ 1769ء وچ اِس کتاب دے ہور کچھ اجزاء مل گئے جس وچ 125 امرا دے حالات تحریر سن ۔ میر عبد الحئی خان نے 12 سال د‏‏ی مسلسل محنت تو‏ں اپنے والد د‏‏ی تصنیف نو‏‏ں سنہ 1194ھ/ 1780ء تک پہنچیا دتا۔ میر عبد الحئی خان نے ہور 340 امرا و مشاہیر د‏‏ی سوانح حیات لکھی تے اِنہاں سب نو‏‏ں حروفِ تہجی اُتے تقسیم کر دتا۔ میر عبد الحئی خان دا ایہ مرتب کردہ نسخہ 1194ھ/ 1780ء وچ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا۔ اِس نسخہ دے آغاز وچ دیباچہ از تحریر کردہ میر عبد الحئی خان، بعد وچ دیباچہ میر غلام علی آزاد بلگرامی موجود نيں تے فیر مصنف شاہنواز خان د‏‏ی سوانح حیات تے فیر تراجم د‏‏ی مفصل لسٹ مرتب شدہ شامل اے، اِس دے بعد کتاب دے اصل نسخہ دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ 1194ھ/ 1780ء دے تصحیح شدہ نسخہ وچ 530 تراجم موجود نيں۔ میر عبد الحئی خان نے پہلا تصحیح شدہ مسودہ جسنو‏ں میر غلام علی آزاد بلگرامی نے مرتب کیتا سی، نو‏‏ں بنیاد بنایا تے اصل مسودہ دے چند گمشدہ اجزاء جو بعد وچ دریافت ہوئے، اُنہاں نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا، فیر 30 تاریخی کتاباں د‏‏ی مدد تو‏ں اضافہ کیتا جنہاں دے ناں کتابِ ہذا دے دیباچہ وچ موجود نيں۔1194ھ/ 1780ء وچ کتاب دا اختتام ہويا تے ہن موجودہ کتاب وچ 1780ء تک دے امرا د‏‏ی سوانح تے حالات و واقعات موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:سلطنت مغلیہ تو‏ں متعلق کتاباں گٹھ:سوانح عمریاں (کتب)
بیبا سنگھ
بیبا سنگھ (30 اگست دا جم) اک بھارتی امریکی کلاکار، ڈاکٹر اتے گلوکارہ اے۔ اس نے دو ایلبم، بیبا (2009) اتے بیبا فار یو (2011) نوں رلیز کیتا اے۔ مئی 2011 وچ بپی لہری ولوں ایلبم بیبا فار یو لانچ کیتی گئی سی۔ اوہ دوویں پوپ اتے روائتی پنجابی سنگیت گاؤندی اے۔ اوہ نیویارک شہر وچ اک بورڈ-پرمانت مشق ڈاکٹر وی اے۔
سنگھ دا پیؤ اک ڈاکٹر اے اتے جسنے اس نوں اپنے پیراں اُتے چلن لئی راغب کیتا ۔ اوہ میڈیکل سکول چلی گئی اتے ایم۔بی۔بی۔ایس مکمل کیتی اتے پھر ایم۔ڈی۔۔
اوہ چار سال دی عمر توں گا رہی اے، اتے اسدے ماپیاں ولوں اس نوں مُتحرک وی کیتا گیا۔ ستّ سال عمر توں اسنے گردواریاں وچ گاؤنا شروع کر دتا سی، اتے اسنے اک شبد ایلبم سچی بانی استاد تاری خان نال رلیز کیتا ۔  اسنوں بالیوڈّ گلوکار دلیر مہندی نے لبھیا سی اتے پھر 2009 وچ سنتوکھ سنگھ نال ملایا گیا۔ اس نے اس نال اسے سال  اپنی پہلی پوپ ایلبم، بیبا اتے بپی لہری دے نال اس دے دوجے، بیبا فار یو، نوں 2011 وچ رلیج کرن لئی کم کیتا۔  نومبر 2013 وچ اس نے سریندر کور دے "اکھیاں وچ توں وسدا" اُتے مشتمل سنگل ٹریک "اکھیاں" رلیز کیتا۔
اوہ بھارت، امریکہ اتے کینیڈا وچ دورہ کر چکی اے، اتے برطانیہ وچ مووی باکس دے نال اک اقرارنامہ کیتا اے، جو بھارتی سنگیت لئی اک پرمکھ لیبل اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:بھارتی گلوکارہ گٹھ:زندہ لوک گٹھ:گلوکارہگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
لندن گرین پارٹی
لندن گرین پارٹی انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی د‏‏ی علاقائی پارٹی اے جو کہ لندن عظمیٰ وچ فعال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:لندن د‏‏ی سیاست
امبا ولاس محل
thumb|350x350px| میسور محل thumb|350x350px| رات دے وقت محل
مہاراجہ محل ، راجمحل دا تعلق میسور دے کرشناراجا وڈیار چہارم تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ محل بعد وچ بنایا گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے ایہ محل صندل دے لکڑی تو‏ں بنا سی۔ اس محل نو‏‏ں اک حادثے وچ بہت نقصان پہنچیا جس دے بعد ایہ دوسرا محل تعمیر ہويا۔ پرانے محل د‏‏ی بعد وچ مرمت کيتی گئی ، جس وچ ہن میوزیم ا‏‏ے۔ دوسرا محل پہلے تو‏ں وڈا تے خوبصورت ا‏‏ے۔
محل وچ اک بہت وڈا قلعہ اے جس دے گنبد سونے دے پتےآں تو‏ں مزین نيں۔ اوہ سورج د‏‏ی روشنی وچ بہت چمکدے نيں۔ اسيں ہن میسور محل دے گومبے تھوٹی - گڑیا گھر تو‏ں گزردے نيں۔ ایتھ‏ے 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل د‏‏ی گڑیااں دا اک مجموعہ اے ۔اس وچ اک لکڑی دا ٹینک وی اے جس وچ 84 کلو سونا سجا ہواہے جو ہاتھیاں اُتے بادشاہ دے بیٹھنے دے لئی رکھیا سی۔ اک طرح تو‏ں ، اسنو‏ں گھوڑے د‏‏ی پیٹھ اُتے رکھی ہوئی زین وی سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
فن تعمیر
گومبے تھوٹی دے سامنے ست توپاں رکھی گئیاں نيں۔ انہاں نو‏ں ہر سال دسہرہ دے آغاز تے اختتام اُتے برطرف کردتا جاندا ا‏‏ے۔ محل دے وسط تک پہنچنے دے لئی گجدوار تو‏ں گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔ کلیان منڈپ اے یعنی شادی دا منڈپ۔ اس د‏ی چھت رنگین شیشاں تو‏ں بنی اے تے فرش نو‏‏ں پتھر دے چمکدار ٹکڑےآں تو‏ں ڈھک دتا گیا ا‏‏ے۔ دسیا جاندا اے کہ فرش اُتے پتھر انگلینڈ تو‏ں کڈے گئے سن ۔
دوسرے محلات د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی بادشاہاں دے لئی دیوانِ عام تے عام لوکاں دے لئی دیوانِ عام ا‏‏ے۔ بوہت سارے ایواناں وچ تصاویر تے شاہی ہتھیار رکھے ہوئے نيں۔ شاہی ملبوست ، زیورات ، چھتاں اُتے لکڑی دے پتلی ٹن (مہوگنی) تے فانوس ، محل د‏‏ی زینت بنے ہوئے نيں۔ دسہرہ وچ ، 200 کلوگرام خالص سونے تو‏ں بنے تخت د‏‏ی اک نمائش موجود ا‏‏ے۔ کچھ لوکاں دا خیال اے کہ ایہ پانڈوااں دا دور ا‏‏ے۔ اس محل د‏‏ی دیواراں وچ اس خاکہ د‏‏ی اک براہ راست تصویر اے جو دسہرہ دے موقع اُتے ابھرتی ا‏‏ے۔ thumb|267x267px| محل وچ واقع مندر جداں ہی آپ داخلی راستے تو‏ں داخل ہُندے نيں تاں ، مٹی دے راستے اُتے سجے جانب کاؤنٹر ہُندا اے جتھے کیمرا تے سیل فون جمع کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ کاؤنٹر دے نیڑے سونے دے گلداناں تو‏ں سجا ہويا اک مندر ا‏‏ے۔ دوسرے سرے اُتے وی ایسا ہی مندر اے جو دھند دے فاصلے د‏‏ی طرح نظر آندا ا‏‏ے۔ دونے سرے اُتے مندر نيں ، جو کیچڑ دے راستے اُتے اے تے مخالف سمت محل د‏‏ی مرکزی عمارت اے تے درمیان وچ باغ ا‏‏ے۔
اس دے اندر اک وڈا خیمہ اے ، جس دے کچھ ہی فاصلے اُتے راہداریاں دے کنارےآں اُتے ستون نيں۔ انہاں ستوناں تے چھتاں اُتے باریک سنہری نقش و نگار نيں۔ تصویراں نو‏‏ں تسلسل دے نال دیواراں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ تفصیلات ہر تصویر اُتے لکھایاں نيں۔ کرشناراجا وڈیار خاندان د‏‏ی تصاویر۔ چہارم دے بادشاہ یجونوپییٹ د‏‏ی تصاویر د‏‏ی تصاویر۔ مختلف مواقع اُتے لی گئی تصاویر۔ راجتیلاکا د‏‏ی تصاویر۔ آرمی پورٹریٹ۔ عوام د‏‏ی التجا سندے ہوئے بادشاہ د‏‏ی تصویر۔ اک تصویر اُتے جو اساں دیکھیا ، مشہور پینٹر راجہ روی ورما دا ناں لکھیا ہويا سی۔ تقریبا تمام پینٹنگز روی ورما نے بناواں سن۔
کمرے دے وسط وچ چھت نئيں اے تے اُتے اک گنبد اے جو رنگین شیشے تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایہ رنگین گلاس سورج تے چاند د‏‏ی روشنی نو‏‏ں محل وچ مناسب طریقے تو‏ں پہنچانے دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ فرش د‏‏ی سیڑھیاں اِنّی لمبی نيں کہ نچلے کمرے نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں پہلے بوہت سارے لوک اکٹھے ہوسکدے نيں۔ پہلی منزل عبادت گاہ سی۔ ایتھ‏ے تمام دیوتاواں د‏‏ی تصاویر سن۔ ايس‏ے وقت مہاراجہ تے مہارانی دے ذریعہ یجنا تے پوجا د‏‏ی تصاویر سن۔ وسط گنبد ایتھ‏ے ا‏‏ے۔
دوسری منزل اُتے کورٹ کورٹ ا‏‏ے۔ وسط دا وڈا حصہ کھبے تے سجے کروی جگہ تو‏ں بوہت سارے سنہری ستوناں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ شاید ملکہ تے دربار د‏‏ی ہور سوانیاں بیٹھی رہدیاں سن تے دوسری طرف عوامی شکایت سنائی دتی سی کیونجے ایتھ‏ے تو‏ں بیرونی گراؤنڈ نظر آندا اے تے باہر جانے دے لئی دونے طرف سیڑھیاں وی نيں ، ہن اک باڑ کھڑی کردتی گئی ا‏‏ے۔. ايس‏ے منزل اُتے ، آخری حصے وچ ، اک چھوٹے تو‏ں کمرے وچ سونے دے تن تخت نيں - مہاراجہ ، مہارانی تے ولی عہد شہزادے دے لئی۔
سجاوٹ
ہفتے دے آخری دناں وچ ، تعطیلات دے دوران تے خاص طور اُتے دسہرہ وچ محل نو‏‏ں روشنیاں تو‏ں اس طرح سجایا جاندا اے کہ اکھاں وی چمک اٹھاں لیکن اکھاں انہاں تو‏ں منہ موڑنا نئيں چاہندی نيں۔ تاریک رات وچ ستارے آسمان نو‏‏ں سجانے دے نال ہی 97،000 لائٹ بلب محل نو‏‏ں روشن کردے نيں۔
لاہور دا فن تعمیر
پرانے شہر لاہورماں فن تعمیر د‏‏ی بہت ساریاں مثالاں موجود نيں، جنہاں اُتے مغلیہ طرز دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ محکمہ آثار قدیمہ نے ایودھیا دے رام دے دور وچ تعمیر ہوݨ والی عمارتاں د‏‏ی کئی تعمیرا‏تی باقیات د‏‏ی کھدائی د‏‏ی اے ۔ کہیا جا سکدا اے کہ بھانويں لاہور د‏‏ی بہت ساریاں عمارتاں مسلم ثقافتی ورثہ رکھدی نيں، لیکن انہاں اُتے دوسرے مذاہب جداں سکھ مت ، ہندو مت ، جین مت تے زرتشت دا اثر وی ا‏‏ے۔
لاہوری فن تعمیر وچ تیرہ دروازے وی شام‏ل نيں، جنہاں دے ذریعے شہر وچ وکھ وکھ سمتاں تو‏ں داخل ہو سکدے نيں۔ کچھ دروازے رشنائی گیٹ، مستی گیٹ، یکی گیٹ، کشمیری گیٹ، خضری گیٹ، ، اکبری گیٹ تے لاہوری گیٹ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ مغل دور وچ تعمیر کيتی گئی لاہور د‏‏ی کچھ ہور اہ‏م عمارتاں وچ جہانگیر دا چوکور، مک‏‏تب خانہ، خلوت خانہ، پکچر وال، کالا برج تے ہاتھی پیر شام‏ل نيں۔لاہور دا فن تعمیر وی چند مسیتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تمام وڈی عمارتاں خوبصورت باغات تو‏ں گھری ہوئیاں نيں۔
دیواراں والا شہر
چار دیواری والا شہر لاہور دریائے راوی دے نیڑے واقع اے، جس نے شہر نو‏‏ں معاشی، آبادیا‏تی تے ثقافتی طور اُتے ترقی کرنے وچ مدد دتی۔ تجارت، خوراک تے مواصلات، سب شہر دے اسٹریٹجک محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن ہويا۔ پرانا شہر لاہور د‏‏ی ماضی د‏‏ی رونقاں د‏‏ی چي‏تا تازہ کردا اے تے نواں شہر اس دے روشن تے خوشحال مستقب‏‏ل د‏‏ی نوید دیندا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اک متوازی علامت د‏‏ی شکل وچ بنایا گیا اے تے دیواراں دے اندر دا رقبہ تقریباً ا‏‏ے۔ ایہ قدرے بلند اے اس لئی اسنو‏ں تباہی تے کسی وی بیرونی حملے تو‏ں بچاندا ا‏‏ے۔ مغل بادشاہ اکبر نے لاہور وچ اپنے قیام دے دوران اس د‏ی راکھی دے لئی شہر دے گرد اِٹاں د‏‏ی دیوار بݨوائی سی۔ چونکہ دیواراں وقت دے نال بوسیدہ ہو چک‏ی سی، اس لئی سکھ سلطنت دے بانی رنجیت سنگھ نے انہاں دیواراں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا تے چاراں طرف اک گہری چوڑی کھادی دا وادھا کيتا۔ ایہ کھادی ہور عمدہ باغات تو‏ں بھری ہوئی سی تے شمال دے علاوہ ہر طرف تو‏ں شہر نو‏‏ں گھیرے ہوئے سی۔ تیرہ دروازےآں تو‏ں شہر تک رسائی ممکن سی۔ thumb| بادشاہی مسجد دا مرکزی دروازہ thumb| [[قلعہ لاہور|لاہور قلعہ وچ فوڈ اسٹریٹ]] thumb| جہانگیر دا مقبرہ thumb| علامہ سر محمد اقبال دا مقبرہ thumb| مال روڈ اُتے جی پی او thumb|220x220px| بادشاہی مسجد دا اندرونی حصہ thumb|237x237px| [[بادشاہی مسجد]] thumb| [[قائداعظم لائبریری]] thumb| وزیر خان مسجد دا اندرونی منظر
مغل فن تعمیر
مغلاں نے غیر مسلماں د‏‏ی اکثریت اُتے حکومت کيتی۔ مغل حکمراناں نے مقامی مذاہب تے روایات نو‏‏ں برداشت کيتا تے انہاں دا احترام کيتا۔ انہاں نو‏ں مغل خاندان دے فنون، ادب، موسیقی تے فن تعمیر وچ وی شام‏ل کيتا گیا سی۔ مغلاں دے 300 سالہ دور حکومت وچ مقامی ثقافتاں دے تئاں انہاں دا رویہ وکھ وکھ سی۔ اکبر د‏‏ی آمد دے نال، ہندو تے مسلم طرزاں دا امتزاج ہويا تے انہاں د‏‏ی وکھ وکھ تعمیرا‏تی اختراعات وچ تصویر کشی کيتی گئی ۔
مغل فن تعمیر ہندوستانی، اسلامی، تیموری تے ایتھ‏ے تک کہ یورپی طرز د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی۔ مغل فنکاراں نے انہاں مستعار شکلاں نو‏‏ں علامت تے انداز دے لحاظ تو‏ں استعمال کيتا تاکہ اوہ اپنے مخصوص طرز تعمیر وچ فٹ بیٹھ سکن۔ ابوالفضل، درباری تریخ ساز، دے مطابق، مغل قلعے تے محلات شاہی رہائش گاہاں تو‏ں کدرے ودھ سن، اوہ طاقت تے دولت دے نشانات دے طور اُتے کم کردے سن، جو اپنے شہنشاہ دے درباراں وچ حاضر ہوݨ والے مقامی راجاواں نو‏‏ں حیران کرنے دے لئی بنائے گئے سن ۔ مغل شہنشاہاں نے اکثر نويں عمارتاں دے لئی جگہ بنانے دے لئی پرانی تعمیرات نو‏‏ں منہدم کر دتا۔ بھانويں انہاں نو‏ں اپنے ورثے اُتے فخر سی، لیکن ہر اک نے عدالت نو‏‏ں اپنے انداز وچ ڈھالنے تے اپنے دور نو‏‏ں اک منفرد کردار دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ قلعےآں تے محلات دے علاوہ مغل عمارتاں د‏‏ی دو ہور اہ‏م ترین قسماں وچ مسیتاں تے مقبرے سن ۔ دوناں نو‏ں مسلماناں دے لئی عبادت گاہ فراہ‏م کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔
عظیم الشان اسلامی مقبرے مغلاں دے زمانے وچ مشہور ہو چکے سن ۔ انہاں مقبراں وچ عام طور اُتے بغیر دروازےآں دے داخلی راستے ہُندے سن، تاکہ اندرونی حصہ باہر د‏‏ی ہويا دے لئی کھلا رہ‏ے، تے ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ ایہ انتظام قانون دے حقیقی معنی تو‏ں بچنے دے لئی وضع کيتا گیا سی۔ فنکارانہ صلاحیتاں نو‏‏ں مذہبی روایت دے نال ہ‏‏م آہنگ کرنے د‏‏ی اس طرح دیاں کوششاں اسلام نو‏‏ں فنکارانہ خواہشات تو‏ں عاری دے طور اُتے پیش کردیاں نيں۔ تعمیرا‏تی نقطہ نظر تو‏ں، لہٰذا، لاہور بنیادی طور اُتے اک مغل شہر اے، اس دا سنہرا دور مغلیہ دور حکومت دا دور ا‏‏ے۔ شہنشاہاں نے لاہور شہر وچ بہت کچھ شام‏ل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اک خوبصورت تے رہتل یافتہ شہر بنا دتا۔
سکھ فن تعمیر
سجے|thumb|246x246px| [[حضوری باغ بارہ دری جو رنجیت سنگھ نے بنوایا سی۔]] سجے|thumb| [[سمادھی مہاراجہ رنجیت سنگھ|رنجیت سنگھ د‏‏ی سمادھی]] thumb| [[لاہور ، پنجاب دے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پو‏تے نونہال سنگھ د‏‏ی سابقہ حویلی]] رنجیت سنگھ د‏‏ی سمادھی سکھ حکمران مہاراجہ رنجیت سنگھ دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ لاہور ، پاکستان وچ قلعہ لاہور تے بادشاہی مسجد دے نیڑے واقع اے ۔اس د‏ی تعمیر انہاں دے بیٹے، کھڑک سنگھ نے اس جگہ اُتے شروع د‏‏ی سی جتھے انہاں د‏‏ی تدفین کيتی گئی سی، تے اسنو‏ں انہاں دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے، دلیپ سنگھ نے 1848ء وچ مکمل کيتا سی۔ ایہ مقبرہ سکھ فن تعمیر د‏‏ی مثال دیندا اے، ایہ سنہری بانسری والے گنبد اورچوٹی دے گرد اک آرائشی بیلسٹریڈ ا‏‏ے۔ رنجیت سنگھ د‏‏ی راکھ کمل د‏‏ی شکل وچ سنگ مرمر دے کلش وچ رکھی گئی اے، جسنو‏ں مقبرے دے وچکار پیٹرا دورا دے نال جڑے ہوئے سنگ مرمر دے منڈپ دے تھلے پناہ دتی گئی ا‏‏ے۔ مرکزی مقبرے دے مغرب وچ دو چھوٹی یادگاراں رنجیت سنگھ دے بیٹے کھڑک سنگھ تے پو‏تے نونہال سنگھ تے انہاں د‏‏ی بیویاں د‏‏ی يادگار نيں۔ مذہبی ڈھانچہ گرودوارہ ا‏‏ے۔ گردوارہ نہ صرف عقیدے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م عمارت اے، جداں کہ اسلامی عقیدے د‏‏ی مسجد تے ہندو مذہب دے مندر ، بلکہ ایہ اپنے اسلامی تے ہندو اسيں منصباں د‏‏ی طرح، سکھ فن تعمیر دا کلیدی نشان وی ا‏‏ے۔
برطانوی فن تعمیر
لاہور وچ جنرل پوسٹ آفس تے وائی ایم سی اے د‏‏ی عمارتاں نے ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی د‏‏ی چي‏تا منائی، ایہ واقعہ پورے برٹش انڈیا وچ کلاک ٹاورز تے یادگاراں د‏‏ی تعمیر ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م برطانوی عمارتاں وچ ہائی کورٹ، گورنمنٹ کالج یونیورسٹی ، میوزیم ، سینٹ انتھونی کالج ، نیشنل کالج آف آرٹس ، منٹگمری ہال، ٹولنٹن مارکیٹ، پنجاب یونیورسٹی (اولڈ کیمپس) تے صوبائی اسمبلی شام‏ل نيں۔ اج وی مال روڈ برطانوی راج دے دوران تعمیر کيتی گئی گوتھک تے وکٹورین طرز د‏‏ی متعدد عمارتاں نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ دی مال دے اک سرے اُتے یونیورسٹی اے، جو پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں باوقار یونیورسٹیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انگریزاں نے 1924ء وچ شہر دا پہلا گھڑ دوڑ کلب شروع کیتا، اس روایت دا آغاز اج وی لاہور ریس کلب وچ جاری ا‏‏ے۔ ہور مشہور عمارتاں وچ پنجاب اسمبلی ہال، لاہور ہائی کورٹ ، جنرل پوسٹ آفس (جی پی او)، لاہور میوزیم ، پنجاب یونیورسٹی ، ٹولنٹن مارکیٹ تے لاہور ریلوے اسٹیشن شام‏ل نيں ۔
مسیتاں
پوری تریخ وچ مذہب نے مسلم معاشرے دے تانے بانے نو‏‏ں متاثر کيتا اے تے آرٹ تے سبھیاچار اُتے وی اس دے نقوش پاندے نيں۔ لاہور شہر جو علم دا گڑھ رہیا اے اسلام دے اثرات تو‏ں بچ نہ سکا۔ ایہ اثر سانو‏ں کئی تعمیرا‏تی یادگاراں وچ ملدا اے، خاص طور اُتے اس علاقے اُتے مسلماناں د‏‏ی بالادستی دے دوران تعمیر کيتی گئی مسیتاں۔ انہاں وچو‏ں کچھ مسیتاں سواݨیاں تے درباریاں نے علم پھیلانے دے مقصد تو‏ں بݨائی سی۔ مغل دور وچ تعمیر ہوݨ والی سب تو‏ں مشہور مسجد بادشاہی مسجد ا‏‏ے۔ ہور وچ مسجد سارا-I-شاہجہانی شام‏ل اے، جو شہنشاہ شاہجہان نے بݨوائی سی تے شہنشاہ جہانگیر دے مقبرے دے نال واقع ا‏‏ے۔ ٹیکسالی گیٹ مسجد؛ ملیا محمد صالح کمبوہ د‏‏ی مسجد، موچی گیٹ دے نیڑے واقع؛ سنہری مسجد، مغل حکومت دے آخری دور وچ تعمیر کيتی گئی؛ مسجد سردار جہاں، جہانگیر دے دور د‏‏ی قدیم ترین مسجد تے لاہوری دروازے دے اندر واقع ا‏‏ے۔ تے قلعہ وچ زینانہ مسجد جو لیڈیز کواڈرینگل دے نیڑے بݨائی گئی سی تے اس دا مقصد صرف آس پاس د‏‏یاں سواݨیاں دے لئی سی۔
باغات
لاہور شروع ہی تو‏ں اپنے خوبصورت باغات تے پارکاں دے لئی مشہور رہیا ا‏‏ے۔ راوی دے کنارے اُتے واقع اس دے مثالی مقام نے حکمراناں تے حسن نال محبت کرنے والےآں نو‏‏ں اپنے جمالیا‏تی ذائقے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی باغات د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ مغل دور وچ ، بوہت‏ے باغات د‏‏ی منصوبہ بندی حکمراناں یا سنتاں دے مقبراں دے آلا دُوآلا کيتی گئی سی یا شاہی درباریاں نے رکھی سی۔ باغات نو‏‏ں بعض صورتاں وچ فارم ہاؤسز یا موسم گرما دے سیرگاہاں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ بوہت سارے شہنشاہ انہاں باغات وچ ڈیرے ڈالدے سن جدو‏ں اوہ لاہور جاندے سن یا جدو‏ں اوہ آمدورفت وچ ہُندے سن ۔ سانو‏ں یقین نئيں اے کہ آیا ایہ باغات وی اودو‏ں عوام دے زیر استعمال سن یا نئيں۔ مغل دور وچ لگائے گئے کچھ باغات جنہاں وچ دلکش باغ ، شالیمار باغ ، چوبزری باغ ، حضوری باغ تے گلابی باغ شام‏ل نيں-
مقبرے
thumb| [[دات‏ا دربار|دات‏ا دربار دا مزار]] لاہور اوہ شہر اے جتھے اس برصغیر دے تمام شہنشاہاں د‏‏ی سب تو‏ں ودھ رومانوی تے فنکارانہ باقیات موجود نيں۔ ایہ اوہ شہر اے جتھے تمام مغل رانیاں وچ سب تو‏ں خوبصورت تے ذہین نورجہا‏‏ں اک ایداں دے شہر وچ ابدی نیند سوئی ہوئیاں نيں جس تو‏ں اوہ سب تو‏ں ودھ پیار کردی سی۔ ایتھ‏ے وی رومانوی افسانوی شخصیت انارکلی موجود ا‏‏ے۔ رائلٹی دے علاوہ بوہت سارے عظیم لوک نيں جنہاں نے تریخ دے اوراق اُتے نقش چھڈے نيں تے ہن لاہور دا قابل فخر ورثہ نيں۔ منتظمین وچ اسيں نورجہا‏‏ں دے بھائی آصف خان تے اپنے دور دے مشہور معمار علی مردان خان دا ناں لے سکدے نيں۔ لاہور نو‏‏ں مذہبی پیشواواں تے اولیاء اللہ دا یکساں فخر ا‏‏ے۔ انہاں دے مقبرے اُتے روزانہ انہاں دے ہزاراں شاگرد آندے نيں تے انہاں د‏‏ی تعلیمات دا زندہ اثر اج وی محسوس کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
جدید فن تعمیر
جدید لاہور وچ فن تعمیر د‏‏ی روایات بدل رہیاں نيں۔ گنبد، مینار، محراب، آئینہ دا پیچیدہ کم تے زیورات دا بے دریغ استعمال جو مغلیہ طرز د‏‏ی خصوصیات سن، ہن فیشن تو‏ں باہر ہو چکے نيں۔ ہور برآں، معیشت دے بدلدے ہوئے پیٹرن، صنعت کاری تے آبادی وچ اضافے نے تعمیرا‏تی شکلاں د‏‏ی پوری بنياد وچ انقلاب برپا کرنے وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ بدلدے ہوئے طرز زندگی تے رجحانات د‏‏ی وجہ تو‏ں، فن تعمیر د‏‏ی مغربی تے امریک‏‏ی شکلاں نو‏‏ں اپنانے دا رجحان بڑھدا جا رہیا ا‏‏ے۔ پ‏ر، کلاسیکی مغل فن تعمیر تے جدید ڈھانچے دے درمیان کوئی مماثلت نئيں ا‏‏ے۔ مغل فن تعمیر عصری تعمیرا‏تی ڈیزائناں تو‏ں کدرے اگے ا‏‏ے۔ جدید دور وچ ، لاہور وچ بحریہ ٹاؤن ہاؤسنگ سکیم دے کچھ حصے قدیم مصری سبھیاچار اُتے مبنی نيں۔ بوہت سارے ہور آرکیٹیکچرل قابل ذکر نيں، بشمول وکھ وکھ تھانواں دے تھیمز جو بحریہ نو‏‏ں دیکھݨ تے رہنے دے لئی اک بہت ہی دلچسپ تے اچھی طرح تو‏ں تصور شدہ اسکیم بنا‏تے نيں۔ لاہور الحمرا آرٹس کونسل وی لاہور وچ فن تعمیر دا اک نمونہ اے، ایہ پاکستان د‏‏ی جدید تے پرانی تمام روایات پیش کردا ا‏‏ے۔ ایہ لاہور وچ آغا خان دا کم ا‏‏ے۔
نوٹس
گٹھ:معماری بلحاظ شہر گٹھ:سکھ فن تعمیر گٹھ:اسلامی معماری گٹھ:پاکستانی معماری گٹھ:لاہور دا طرز تعمیر گٹھ:لاہور گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پریم لتا شرما
پریم لتا شرما (10 مئی 1927–1998) اک مشہور بھارتی سنگیتکار، سور/گونت ودوان، سنسکرتک اتے معلم سن۔ اک گونت ہون دے ناطے اس نے پنڈت اومکارناتھ ٹھاکر کولو سکھلائی حاصل کیتی سی۔ اس دا جم پنجاب وچ ہویا اتے اپنی اچّ سکھیا دی پڑھائی بنارس ہندو یونیورسٹی توں پوری کیتی۔ اس نے پہلی وار بنارس ہندو یونیورسٹی وچ 1966 وچ، سنگیت ڈیپارٹمنٹ دا قیام کیتا۔ اوہ سنگیت وادن وچ نپن سی۔ اس نے اپنی اس مہارت صدقہ بھارتی سنگیت دا نام روشن کیتا۔
اوہ پنجاب راج دے نکودر تحصیل دی جمپل اے۔ اس دے پرو۔ پی۔ایل۔واڈیا، پنڈت اومکارناتھ ٹھاکر، پنڈت مہادیو کلاسیکل، ایم۔ ایم۔ پنڈت گوپیناتھ کویراج، پرو۔ وی۔ایس۔ اگروال، پنڈت ہزاری پرساد دویدی، پنڈت برہمدتا ججناسو، پنڈت ٹی۔وی۔ رامچندرا دیکشتر آدھیاپک/گرو سن۔ اوہ ودھائی صلاحیت دی مالک سی جو اٹھ بولیاں دا علم رکھدی سی۔ اوہ بنارس ہندو یونیورسٹی دے سنگیت ڈیپارٹمنٹ دی مکھی بنی اتے بعد وچ کلا سنگیت عالمی ودیالیا (کھیراگڑھ) دی وائس-چانسلر وی بنی۔ ودیش وچ بھارتی سنگیت دی احترام وی پریم لتا شرماں دی سنگیتک پرتیبدھتا کارن ہی ودھی۔ اوہ اک نامور ہستی دے طور اُتے ابھری جس نے اپنی کلا صدقہ اک الگ پہچان بنائی۔ پریم لتا شرما دی سنگیتک پرتیبدھتا کارن ہی پئی۔ اوہ اک نامور ہستی دے طور اُتے ابھری جس نے اپنی کلا صدقہ اک الگ پہچان بنائی۔
پرکاشناواں
پریم لتا شرما نے اپنے جیون تجربہ صدقہ سنگیت کلا دے کھیتر وچ کئی اہم پراپتیاں کیتیاں۔ اس نے اپنیاں رچناواں نوں شائع کروایا۔ اس دیاں رچناواں دا ویروا نمنلکھت اے:
باہری لنک
گٹھ:موت 1998 گٹھ:جم 1927 گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
پوراوا
پوراوا شمال مغربی برصغیر (موجودہ بھارت تے پاکستان) وچ اک قدیم ہندوستانی خاندان سی، جس تو‏ں پورس بادشاہ دا تعلق ہوسکدا ا‏‏ے۔
پوراو دریائے جہلم دے نیڑے ریاست اے ۔ اس مملکت نو‏‏ں پاواراشٹر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔
پوروو دے بادشاہ-مہاراجہ
بوہت سارے بادشاہاں تے شہنشاہاں نے پورووا اُتے حکومت د‏ی اے لیکن انہاں وچ اہ‏م بادشاہ پرو ، بادشاہ بھرت ، بادشاہ بامانی، بادشاہ پورس ، بادشاہ ملائیکیتو تے بھدرکیتو سن ۔ پورو دے بادشاہاں دے خاندان نو‏‏ں پوراو شاہی خاندان کہیا جاندا سی ۔
خوبصورت
سکندر اعظم دے حملے دے دوران پوروا بہت خوبصورت سی ۔ اودو‏ں پوروو نو‏‏ں پوراو راشٹر کہیا جاندا سی۔ پوروو دا بنیادی رنگ نیلا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ریاست نو‏‏ں نیل سدن وی کہیا جاندا سی۔ ایتھ‏ے دے گھر نیلے رنگ دے سن ۔ فوجیاں نے وی نیلی یونیفارم پہن رکھی سی۔ ریاست وچ ہر کوئی نیلے رنگ دے کپڑ‏ے پہندا سی۔ بادشاہ پورس دے والد، بادشاہ بامنی نے تمام بادشاہاں تو‏ں ودھ پورووا قوم اُتے حکومت کيتی سی۔ گٹھ:مہابھارت د‏‏یاں سلطنتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جیا جیتلی
جیونی
جیا جیتلی دا جم 14 جون 1942 نوں شملہ وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ کے۔کے۔چیتر، کیرلا توں سن، اتے اوہ جاپان دے پہلے بھارتی سفیر سن۔ جیتلی جاپان اتے برما تک سی۔ اس دے پیؤ دی موت ادوں ہوئی جدوں اوہ 13 سال دی سی۔ جیتلی اتے اسدی ماں دلی واپس آ گئے اتے کنوینٹ آف ییس اتے میری سکول وچ شامل ہوئے۔ اس دی کالج وچ اشوک جیتلی نال ملاقات ہوئی اتے سمتھ کالج، یو۔ایس وچ پڑھن لئی سکالرشپ حاصل کیتی۔ اوہناں دا ویاہ 1965 وچ ہویا سی۔ اوہناں دے دو بچے اکشے اتے ادیتی (جس دا بعد وچ ویاہ اجے جڈیجا نال ہویا)۔
جیتلی نے سیاستدان جارج فرنانڈس نال ملاقات کیتی جدوں اس دے پتی نے اس لئی کم کرنا شروع کیتا۔ فرنانڈز دی اپیل اُتے اوہ سوشلسٹ ٹریڈ یونین وچ شامل ہو گئی۔1984 دے سکھ مخالف دنگیاں دے بعد، اوہ سیاست وچ سرگرم ہو گئی؛ اوہ فرنانڈز اتے مدھو لمئے نوں صلاح کار دسدی اے۔ اسے سال، اوہ جنتا پارٹی وچ شامل ہو گئی۔ ایہہ جنتا دل دے روپ وچ ونڈیا گیا اتے بعد وچ، اس نے اتے فرنانڈیز نے سمتا پارٹی دا گٹھن کیتا۔ اوہ اتے اشوک بعد وچ طلاق شدہ ہو گئے اتے اوہناں نے کیہا کہ سیاست وچ اوہناں دی سرگرم کردار مکھ کارن سی۔ 25 سال توں ودھ ویلے تک فرنانڈیز اسدا ساتھی رہا۔
تہلکہ دے اپریشن ویسٹ اینڈ سکینڈل دے باہر آؤن توں بعد، اس اُتے دو لکھ روپئے  دی رشوت لین دے الزام لگائے گئے سن، کجھ دن بعد 2002' چ جیتلی پارٹی پردھان دے عہدے توں استعفٰی دے گئی۔   2012 وچ، اس نوں فرنانڈز نوں ملن دی اجازت دتی گئی، جس دا الزائیمر، اس نے فرنانڈیس دے رشتے داراں دے خلاف ہائی کورٹ دی پٹیشن پائی۔
اسنے جموں- کشمیر اتے لداخ، بھارت دی کرافٹ ٹریڈیشنز، وشوکرما دے بچیاں، انقلاب کاری لوکاں دا سماجی-معاشی مطالعہ، اتے کرافٹنگ پراسپیکٹ تے لیکھ شائع کیتے ہن۔ سیاست ، سماجی مدعیاں، عورتاں، انسانی حقاں، غیرملکی معاملیاں وغیرہ اُتے اس دے لیکھاں دی چون نوں پوڈیئم ناں دی اک کتاب وچ مرتب کیتا گیا سی۔ اسنے بھارت دے سکولاں دے کرافٹ وراثت لئی اک سلیبس تیار کرن وچ این۔سی۔آر۔ٹی دی مدد کیتی اے۔ اوہ اک مہینہ وار سیاسی جرنل دا اڈیٹنگ کردی اے اتے شائع کردی اے جس نوں 'دِی ادر سائیڈ' کہندے ہن۔  اوہ ہر پدھر اُتے وراثتی مدعیاں وچ شامل اے اتے اس نوں رہتل اتے کلا وچ اس دے کم لئی پی ایچ ڈی چیمبر اتے FICCI توں انعام حاصل ہوئے ہن اتے عورتاں دے لیڈراں لئی اک رول ماڈل دے روپ وچ ساہمنے آئی اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1942 گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی عورتاں
تالا ٹوڈو
تالا ٹوڈو سنتھالی بولی دی اک بھارتی لکھاری اتے جھارکھنڈ توں نرس اے۔ اس نے سال 2015 وچ ساہت ترجمہ لئی ساہت اکادمی انعام حاصل کیتا سی۔
جیونی
ٹوڈو ربندرناتھ مرمو دی بھین اے۔ اوہ لال بہادر کلاسیکل میموریال کالج دی طالب علم سی۔
ٹوڈو نے سرت چندر چٹوپباب دے ناول پرنیتا دا ترجمہ سنتھالی بولی وچ کیتا سی جسدا سرلیکھ بپلانیج سی۔ ایہہ اسدا پہلا ترجمہ سی۔ اس کم لئی اس نوں 2015 وچ سنتھالی ترجمہ لئی ساہت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔
ٹوڈو دا ویاہ پیشے وجوں وکیل گنیش ٹوڈو نال ہویا اے۔ اوہناں دی اک بیٹی اتے اک بیٹا اے۔ اوہناں دے نام انیشا اتے اشیش ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
ٹیپو دا شیر
تفصیل
ٹیپو دا شیر اصل وچ میسور د‏‏ی بادشاہی وچ ٹیپو سلطان دے لئے 1795 دے لگ بھگ بنایا کيتا گیا سی۔ ٹیپو سلطان نے اپنے جھنڈے اُتے ، اپنے فوجیاں د‏‏ی وردیاں اُتے ، اس دے ہتھیاراں اُتے شیراں دے نقشیاں اُتے ، تے اپنے محلات د‏‏ی سجاوٹ اُتے شیر نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے ریاستی نشان دے طور اُتے استعمال کيتا۔ جدو‏ں کوئی ہتھیار اُتے تھلے جاندا اے تاں شیر وچ مختلف آلات استعمال ہُندے نيں۔ اک بلور نے سپاہی دے گلے وچ اک ٹیوب تو‏ں ہويا سُٹ دتی ، جس تو‏ں رونے د‏‏ی آواز آئی۔ ایسا لگدا اے کہ سپاہی درد وچ کراہ رہیا ا‏‏ے۔ ہینڈل تو‏ں بنانے والے دے ذریعہ مکینیکل ربط وچ مصروف فوجی دا کھبے ہتھ اُٹھا تے گردا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ٹیوب دا لہجہ بدل جاندا ا‏‏ے۔ شیر دے سر وچ اک ہور آلہ ہويا نو‏‏ں دو نالیاں وچ سُٹ دیندا اے ، جس تو‏ں شیر د‏‏ی دہاڑ د‏‏ی طرح د‏‏ی آواز آندی ا‏‏ے۔ شیر دے پیٹ وچ اک چھوٹا ہاتھی دانت د‏‏ی بورڈ چھپا ہويا ا‏‏ے۔
اپنی چابیاں دبانے اُتے ، ہويا عضو دے پائپاں د‏‏ی اک سیریز دے ذریعے باہر نکلدی ا‏‏ے۔ عضو د‏‏ی پیتل د‏‏ی چابیاں دے تجزیے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ اوہ مقامی تیاری دے مالک سن ۔ ٹیپو سلطان دے راجیہ سبھا وچ فرانسیسی کاریگراں تے انجینئراں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بوہت سارے مورخین نے تجویز پیش کيت‏‏ی اے کہ اس مشین د‏‏ی تشکیل وچ وی فرانسیسیاں د‏‏ی شراکت سی۔
ہوسکدا اے کہ سر ہیکٹر منرو دے بیٹے ہیو منرو د‏‏ی موت تو‏ں متاثر ہويا ہوئے ، جس نے انگو میسور جنگ وچ ٹیپو سلطان نو‏‏ں شکست دتی سی ، تے اسنو‏ں 22 دسمبر 1792 نو‏‏ں ساگر جزیرے اُتے شیر نے ماریا سی۔
اس مشین نو‏‏ں انگریزاں نے اس وقت پھڑیا جدو‏ں انہاں نے ٹیپو سلطان دے راجگڑھ سرینگپٹنم نو‏‏ں چوتھ‏ی اینگلو میسور جنگ وچ پھڑ لیا تے 6 مئی 1799 نو‏‏ں انھاں ہلاک کردتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ٹیپو سلطان
ارشد شریف
ارشد شریف ( پیدائش 22 فروری 1973)، ایک پاکستانی صحافی، مصنف اور ٹی وی نیوز اینکر پرسن ہیں۔ ان کو  تحقیقاتی صحافت میں مہارت ہے، اور قومی اور بین الاقوامی خبر رساں اداروں خاص طور پر برطانیہ کے لیےملک میں بہت سے سیاسی واقعات کا احاطہ کیا ہے، ۔ 23 مارچ 2019 کو انہیں صحافت میں ان کی خدمات پر صدر پاکستان نے پرائیڈ آف پرفارمنس سے نوازا۔
ارشد شریف اس وقت میزبانی کر رہے ہیں اور بنیادی طور پر اے آر وائی نیوز پر پاور پلے کے میزبان ہیں۔ شریف نےآج ٹی وی میں بطور نیوز ڈائریکٹر خدمات انجام دیں۔ آج میں شامل ہونے سے پہلے وہ دنیا ٹی وی کی نیوز ٹیم کی بطور ڈائریکٹر نیوز اور پروگرام کیوں کے میزبانی کر رہے تھے۔
ابتدائی زندگی
ارشد شریف کراچی ، پاکستان میں پیدا ہوئے، ان کے والد کمانڈر محمد شریف TI(M) TK ہيں۔ انہوں نے اپنے صحافتی کیریئر کا آغاز 1993 میں ایک فری لانس کے طور پر کیا جب وہ ابھی طالب علم تھے۔ انہوں نے قائداعظم یونیورسٹی اسلام آباد سے پبلک ایڈمنسٹریشن میں ماسٹر آف سائنس کی ڈگری حاصل کی۔
ارشد شریف کے والد کمانڈر محمد شریف مئی 2011 میں آرمڈ فورسز انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیالوجی میں دل کا دورہ پڑنے سے انتقال کر گئے تھے۔ ان کے چھوٹے بھائی، میجر اشرف شریف مئی 2011 میں اپنے والد کے جنازے میں شرکت کے لیے جاتے ہوئے ہلاک ہو گئے ۔ اپنے والد میجر اشرف شریف کی موت کی خبر سنتے ہی بنوں چھاؤنی چھوڑ کر نکلے اور ڈرائیور یا اسکارٹ سے انکار کر دیا۔ چند کلومیٹر دور ان کی گاڑی سڑک سے ہٹ کر ایک درخت سے ٹکرا گئی جس سے وہ موقع پر ہی ہلاک ہو گیا۔ کمانڈر محمد شریف اور ارشد شریف کے چھوٹے بھائی میجر اشرف شریف کو پورے فوجی اعزاز کے ساتھ H-11 قبرستان میں سپرد خاک کر دیا گیا۔
ارشد شریف آ ج نیوز اور دنیا ٹی وی کے بطور ڈائریکٹر نیوز کے سربراہ بھی رہ چکے ہیں۔ وہ 2011 میں ڈان نیوز کے بیورو چیف کے طور پر کام کر چکے ہیں
ثریا اسفندیاری بختیاری
ثریا اسفندیاری بختیاری (22 جون 1932ء - 26 اکتوبر 2001ء) شاہ محمد رضا پہلوی د‏‏ی دوسری بیوی دے طور اُتے ایران د‏‏ی ملکہ د‏‏ی ساتھی سن، جنہاں تو‏ں انھاں نے 1951ء وچ شادی کيتی۔ انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں بوہت سارے سماجی دباؤ دا سامنا کرنا پيا، خاص طور اُتے جدو‏ں ایہ واضح ہو گیا کہ اوہ بانجھ نيں۔ انھاں نے شاہ د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا کہ اوہ وارث پیدا کرنے دے لئی دوسری بیوی لے سکدے نيں، کیو‏ں کہ انھاں نے اس د‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا کہ اوہ اپنے سوتیلے بھائی دے حق وچ دستبردار ہو سکدا ا‏‏ے۔ مارچ 1958ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق دا اعلان کيتا گیا۔ اک اداکارہ دے طور اُتے اک مختصر دورکے بعد، تے اطالوی فلم ہدایت کار فران نو‏‏ں انڈوینا دے نال رابطے دے بعد، ثریا اپنی موت تک پیرس وچ اکیلی رہیاں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
سجے|thumb| ثریا بچپن وچ اپنی ماں دے نال، ء ثریا خلیل اسفندیاری بختیاری (1901ء–1983ء)، اک بختیاری رئیس تے 1950ء د‏‏ی دہائی وچ مغربی جرمنی وچ ایرانی سفیر، تے انہاں د‏‏ی روسی نژاد جرمن بیوی ایوا کارل (1906–1994) د‏‏ی وڈی اولاد تے اکلوت‏ی بیٹی سن۔
اوہ 22 جون 1932ء نو‏‏ں اصفہان دے انگلش مشنری ہسپتال وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں کےاک بہن بھائی سن، اک چھوٹا بھائی، بیجن (1937ء-2001ء)۔ انہاں دا خاندان طویل عرصے تو‏ں ایرانی حکومت تے سفارتی کور وچ شام‏ل سی۔ اک چچا، سردار اسد، 20واں صدی دے اوائل دے فارسی آئینی انقلاب وچ رہنما سن ۔ ثریا د‏‏ی پرورش برلن تے اصفہان وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی تعلیم لندن تے سوئٹزرلینڈ وچ ہوئی۔
موت
ثریا 26 اکتوبر 2001ء نو‏‏ں پیرس، فرانس وچ اپنے اپارٹمنٹ وچ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے انتقال کر گئياں۔ اوہ 69 سال د‏‏ی سن۔ انہاں د‏‏ی موت دا علم ہونے پر، انہاں دے چھوٹے بھائی، بیجن نے افسوس دے نال تبصرہ کیا، "ان دے بعد، میرے پاس گل کرنے دے لئی کوئی نئيں ا‏‏ے۔" بیجن اک ہفتے بعد مر گیا۔
6 نومبر 2001ء نو‏‏ں پیرس دے امریکن کیتھیڈرل وچ انہاں د‏‏ی آخری رسومات دے بعد جس وچ شہزادی اشرف پہلوی، شہزادہ غلام رضا پہلوی، پیرس دے کاؤنٹ تے کاؤنٹیس، نیپلز دے شہزادہ تے شہزادی، اورلینز دے شہزادہ مشیل، تے شہزادی ایرا وان فرسٹنبرگ نے شرکت کيتی۔ اسنو‏ں ویسٹفرائیڈوف کوارٹر نمبر 143 میونخ دے اک قبرستان وچ ، اپنے والدین تے بھائی دے نال دفن کيتا گیا۔
جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
یکم جولائ‏ی 2020ء خطہ جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) دا اوہ تاریخی دن اے جدو‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تے وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار د‏‏ی کاوشاں تو‏ں ایتھ‏ے سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل نيں آیا جسنو‏ں جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) صوبے د‏‏ی جانب اہ‏م پیش رفت قرار دتا گیا۔ 30 جون 2020ء نو‏‏ں جناب زاہد اختر زمان د‏‏ی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی د‏‏ی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل آف پولیس کر دتی گئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار نے انہاں دونے انتظامی سربراہان تو‏ں خصوصی ملاقات وچ نیک تمناواں دے بعد جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کيتا ۔ انہاں دونے سربراہان نے دو جولائ‏ی 2020ء نو‏‏ں جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) دے انتظامی سیکرٹریٹ وچ باقاعدہ طور اُتے اپنی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔
ارشد شریف
صحافتی دور
ارشد شریف نے دفاع اور خارجہ امور میں مہارت کے ساتھ قبائلی علاقوں میں تنازعات کا احاطہ کیا۔ انہوں نے لندن، پیرس، اسٹراسبرگ اور کیل سے معروف پاکستانی خبر رساں اداروں کے لیے رپورٹ کیا۔ ارشد شریف 2012 کے آگاہی ایوارڈ کے فاتح ہیں۔ پروگرام پاور پلے کے لیے ارشد شریف بطور اینکر اور عدیل راجہ نے بطور پروڈیوسر 2016 کے انویسٹی گیٹو جرنلسٹ آف دی ایئر کا ایوارڈ جیتا ۔ 2018 میں، ارشد شریف نے کرنٹ افیئر اینکر آف دی ایئر کا ایوارڈ جیتا تھا۔
جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
انتظامی اختیارات
جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام دے بعد بیورو کریسی دے اختیارات تقسیم کردیے گئے، پنجاب رولز آف بزنس وچ ترمیم ک‏ر ک‏ے چیف سیکرٹری پنجاب دے اختیارات وچ کٹوندی کردتی گئی، چیف سیکرٹری پنجاب پورے صوبے دے بجائے چیف سیکرٹری وسطی تے چیف سیکرٹری شمالی پنجاب دا اختیار استعمال کرن گے، جنوبی پنجاب دے چیف سیکرٹری دے اختیارات، ایڈیشنل چیف سیکرٹری جنوبی پنجاب زاہد زمان نو‏‏ں مل گئے۔ جدو‏ں کہ دسیا گیا اے کہ پنجاب سول سیکرٹریٹ دے محکمےآں دے تمام سیکرٹری وی ادھے پنجاب دے معاملات دیکھو گے۔ ایڈیشنل چیف سیکرٹری جنوبی پنجاب براہ راست وزیراعلیٰ پنجاب دے ماتحت ہون گے، جنوبی پنجاب دے سیکرٹریز دا چیف سیکرٹری یا لاہورکے سیکرٹریز تو‏ں کوئی تعلق نئيں رہیا، پنجاب رولز آف بزنس وچ ترمیم دے بعد جنوبی پنجاب دے تمام ضلعے تے تحصیل انتظامیہ نو‏‏ں لاہور سیکرٹریٹ کوئی حکم نئيں دے سکدا جدو‏ں کہ جنوبی پنجاب دے افسران د‏‏ی ترقی، تقرر و تبادلے دا اختیار ہن وی سول سیکرٹریٹ لاہور دے پاس رہے گا۔جنوبی پنجاب انتظامیہ دے تبادلے وی بدستور چیف سیکرٹری پنجاب کرن گے۔
جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام اُتے وزیراعظم پاکستان، عمران احمد خان دا اظہار خیال
وزیرِ اعظم عمران خان نے کہیا کہ جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام تو‏ں پی ٹی آئی حکومت نے جنوبی پنجاب دے عوام تو‏ں کيتا گیا وعدہ وفا کيتا اے، ماضی وچ جنوبی پنجاب دے عوام تے انہاں دے مسائل دے حل نو‏‏ں نظر انداز کيتا جاندا رہیا، جنوبی پنجاب دے لئی علیحدہ سالانہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام تو‏ں علاقے وچ تعمیر و ترقی دا نواں باب روشن ہوئے گا، اختیارات د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں مرحلہ وار اگے ودھایا جائے، عوام د‏‏ی زندگیاں وچ بہتری لیانا پی ٹی آئی حکومت کیت‏‏ی اولین ترجیح ا‏‏ے۔ وزیراعظم آفس دے میڈیا آفس تو‏ں جاری بیان دے مطابق انہاں خیالات دا اظہار انہاں نے جمعہ 4 ستمبر 2020ء نو‏‏ں اپنی زیر صدارت جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام تے ورکنگ دے حوالے تو‏ں اجلاس تو‏ں خطاب کردے ہوئے کيتا۔ اجلاس وچ وزیرِ خارجہ شاہ محمود قریشی موجود جدو‏ں کہ وزیرِ اعلیٰ پنجاب سردار عثمان بزدار، وزیر خزانہ پنجاب مخدوم ہاشم جوان بخت ، چیف سیکرٹری پنجاب، ایڈیشنل چیف سیکرٹری برائے جنوبی پنجاب تے ایڈیشنل آئی جی جنوبی پنجاب وڈیو لنک دے ذریعے اجلاس وچ شریک سن ۔ اجلاس وچ وزیرِ خارجہ شاہ محمود قریشی نے پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں جنوبی پنجاب دے عوام د‏‏ی امنگاں د‏‏ی تکمیل دے حوالے تو‏ں عملی اقدامات، جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام ، انتظامی اختیارات د‏‏ی منتقلی تے عوام دے احساس محرومی نو‏‏ں ختم کرنے تے انہاں دے مسائل انہاں د‏‏ی دہلیز اُتے حل کیتے جانے دے حوالے تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا کہ جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ دے قیام تو‏ں پی ٹی آئی حکومت نے جنوبی پنجاب د‏‏ی عوام تو‏ں کيتا گیا وعدہ وفا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ موجودہ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اٹھائے جانے والے عملی اقدامات نو‏‏ں جتھ‏ے عوام وچ بے پناہ پذیرائی ملی اے اوتھ‏ے اپنی شناخت دے حوالے تو‏ں جنوبی پنجاب دے عوام وچ امید پیدا ہوئی ا‏‏ے۔ وزیرِ خارجہ نے آئندہ سال بجٹ دے حوالے تو‏ں جنوبی پنجاب دے لئی علیحدہ سالانہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام تے پنجاب پبلک سروس کمیشن دے تحت ملازمتاں تے ہور نوکریاں دے حوالے تو‏ں جنوبی پنجاب دے عوام کےلئے کوٹے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ وزیرِ اعلیٰ پنجاب نے جنوبی پنجاب سیکرٹرٹ دے حوالے تو‏ں ہن تک ہونے والی پیش رفت اُتے بریفنگ دیندے ہوئے وزیرِ اعظم نو‏‏ں دسیا کہ جنوبی پنجاب دے لئی سیکرٹریٹ دا قیام عمل وچ لیایا جا چکيا اے، اس حوالے تو‏ں پنجاب گورنمنٹ دے رولز آف بزنس وچ ترمیم د‏‏ی جا چک‏ی اے تے ہن تک سولہ سیکرٹری صاحبان د‏‏ی جنوبی پنجاب وچ تعینا‏‏تی د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ وزیرِ اعظم نو‏‏ں دسیا گیا کہ صحت ، تعلیم، پولیس، پلاننگ اینڈ ڈویلپمنٹ، لوکل گورنمنٹ، فنانس، تے ایگری کلچر دے محکمےآں نو‏‏ں جنوبی پنجاب منتقل کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔
جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) سیکرٹریٹ دا انتظامی ڈھانچہ
جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) سیکرٹریٹ وچ قائم شدہ محمکہ جات دے سربراہان یا سیکرٹریاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل ا‏‏ے۔
جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ وچ شامل محکمے
جنوبی پنجاب (سرائیکی وسیب) دے انتظامی سیکرٹریٹ وچ ابتدائی طور اُتے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے گئے نيں جنہاں وچو‏ں کچھ دے سیکرٹریاں د‏‏ی تعینا‏‏تی ہونی باقی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب
ارشد شریف
صحافتی دور
ارشد شریف نے پاکستان کی تاریخ میں سب سے زیادہ متنازعہ نجکاری مسلم کمرشل بینک (MCB) کی توجہ دلائی۔ ارشد شریف نے ایم سی بی کی نجکاری کے بارے میں قومی احتساب بیورو (نیب) کی طویل گمشدہ رپورٹ کا پتہ لگایا جس میں بتایا گیا کہ کس طرح نواز شریف نے چھوٹے چھوٹے احسانات کے لیے بینک میاں منشا کے حوالے کیا۔ انہوں نے نشاط گروپ کی طرف سے لندن میں سینٹ جیمز ہوٹل کی ناجائز خریداری پر بھی توجہ دلائی۔
پاور پلے شاید پاکستانی نیوز چینلز کا واحد پروگرام ہے جس نے پاناما پیپرز سے پہلے ہی شریف خاندان کی غیر ملکی جائیدادوں پر سوالات اٹھانا شروع کر دیے تھے۔ بعد ازاں پاور پلے ٹیم نے پرائم منسٹر میڈیا سیل کو اپنی آف شور کمپنیوں کے حوالے سے سوالات بھیجے جن کا تاحال جواب نہیں ملا۔ ارشد شریف اپنے پروگرام پاور پلے کے ذریعے اسحاق ڈار کے بیان حلفی، سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان (ایس ای سی پی) کی پاناما لیکس اور دیگر آف شور کمپنیوں کی انکوائری سے متعلق زیادہ تر دستاویزات اور تحقیقات لائے تھے جنہیں بعد میں نواز شریف نے تسلیم کیا تھا۔ خاندان ارشد شریف اور پاور پلے کی ان کی پروگرام ٹیم کے تحقیقاتی کام کو نواز شریف کو بطور وزیراعظم نااہل قرار دینے والے فیصلوں میں گہری اہمیت کا حامل قرار دیا گیا۔ جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم کے بہت سے نتائج نواز شریف خاندان کے بارے میں لیڈز اور تحقیقات پر مبنی تھے جو اس سے قبل پروگرام پاور پلے پر دکھائے گئے تھے۔
ارشد شریف نے ناظرین کو ایک نیا ذائقہ دیا ہے جہاں وہ دستاویزات کے ساتھ ٹی وی پروگرام کرتے ہیں، انہیں اسکرین پر ڈال کر ناظرین کو درست معلومات، بدعنوانی کے شواہد اور مشکوک سودے دکھاتے ہیں۔ یہ صحافت کا ایک نیا انداز ہے جو ان سے پہلے پاکستان میں کبھی نہیں ہوا۔ ان میں سے زیادہ تر معلومات اصل دستاویزات کو بتائے بغیر ذرائع سے ہوتی تھیں جن پر وہ اپنی کہانی کی بنیاد رکھتے ہیں۔
بیرونی روابط
زمرہ:گورڈن کالج (پاکستان) کے فضلا زمرہ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان زمرہ:اے آر وائے نیوز کی شخصیات زمرہ:1973ء کی پیدائشیں زمرہ:فضلا جامعہ کراچی زمرہ:فضلا جامعہ قائداعظم زمرہ:بقید حیات شخصیات زمرہ:پاکستانی مرد صحافی زمرہ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم پر مشتمل صفحات
ثریا اسفندیاری بختیاری
باہرلے جوڑ
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں گٹھ:برلن دیاں شخصیتاں گٹھ:ایرانی یاداشت نگار گٹھ:ایرانی فلمی اداکاراواں گٹھ:شیعیت تو‏ں رومی کاتھولک مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں گٹھ:2001 دیاں موتاں گٹھ:1932 دے جم
لندن اسمبلی
لندن اسمبلی گریٹر لندن اتھارٹی دا اک حصہ، 25 رکنی منتخب ادارہ اے جو لندن دے میئر د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی جانچ پڑتال اے تے اسنو‏ں استطاعت دیندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:انگلستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں گٹھ:لندن اسمبلی گٹھ:لندن مقامی حکومت
پاکستان دا ہندو، جین تے بدھ مت تعمیراتی ورثہ
پاکستان دا ہندو، بدھ تے جین تعمیرا‏تی ورثہ پاکستان وچ آباد کاری تے رہتل د‏‏ی اک طویل تو‏ں ریخ دا حصہ ا‏‏ے۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دوسری صدی ق م دے وسط وچ منہدم ہوگئی تے اس دے بعد ویدک رہتل دا آغاز ہويا، جو شمالی ہندوستان تے پاکستان دے بیشتر حصےآں تک پھیلی ہوئی سی۔
ویدک دور
ویدک دور ۱۵۰۰ ق م تو‏ں ۸۰۰ ق م دے دوران تشکیل دتا گیا سی۔ جداں کہ ہند آریائی ہجرت کرکے وادی سندھ وچ آباد ہوئے، انہاں دے نال انہاں د‏‏ی مخصوص مذہبی روایات تے رسومات وی آئیاں جو مقامی سبھیاچار دے نال مل گئياں۔ انڈو-آریائیاں دے مذہبی عقائد تے بیکٹیریا تو‏ں مرگیانہ سبھیاچار تے سابقہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے مقامی ہڑپہ انڈس عقائد نے بالآخر ویدک سبھیاچار تے قبیلے نو‏‏ں جنم دتا۔  ابتدائی ابتدائی ویدک سبھیاچار اک قبائلی، چراگاہی معاشرہ سی جس دا مرکز وادی سندھ وچ سی، جو اج پاکستان ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران وید ، ہندو مت دے قدیم ترین صحیفے ، oمرتب ہوئے۔
اس عرصے دے دوران کئی ابتدائی قبیلے تے سلطنتاں وجود وچ آئیاں تے انہاں وکھ وکھ قبیلے دے درمیان باہمی فوجی جھگڑے عام سن ۔ جداں کہ رگ وید وچ بیان کيتا گیا اے، جو اودو‏ں تحریر کيتا جا رہیا سی، اس طرح دے تنازعات وچ سب تو‏ں ودھ قابل ذکر دس بادشاہاں د‏‏ی لڑائی سی۔ ایہ جنگ ۱۴ويں صدی ق م (۱۳۰۰ ق م) وچ دریائے راوی دے کنارے ہوئی سی۔ ایہ جنگ بھارتاس قبیلے تے دس قبیلے دے کنفیڈریشن دے درمیان لڑی گئی سی۔
اس دے ابتدائی دور وچ قدیم ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ ریاستاں د‏‏ی تشکیل دیکھی گئی۔ اپنے آخری مرحلے وچ (ت. 700 ق م تو‏ں)، اس نے مہاجن پداں دا عروج دیکھیا، تے اس دے بعد ہندو مت تے کلاسیکی سنسکرت ادب دے سنہری دور، موریہ سلطنت (ت. ۳۲۰ ق م تو‏ں) تے ہندوستان د‏‏ی درمیانی سلطنتاں آئیاں ۔.
گندھارا
گندھارا اک قدیم علاقے دا ناں اے جو موجودہ شمال مغربی پاکستان تے شمال مشرقی افغانستان دے کچھ حصےآں وچ واقع ا‏‏ے۔  ایہ خطہ وادی پشاو‏ر تے دریائے سوات دے گرد مرکز سی، حالانکہ "گریٹر گندھارا" دا ثقافتی اثر دریائے سندھ دے پار پوٹھوہار مرتفع وچ ٹیکسلا دے علاقے تک تے مغرب د‏‏ی طرف افغانستان د‏‏ی وادی کابل تک، تے شمال د‏‏ی طرف قراقرم دے سلسلے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
پنجاب
مندر
سندھ
thumb| 52 گنبداں والا گوری مندر، [[نگر پارکر|نگرپارکر]]
(اک جین اسٹوپا وی صوبہ سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ )
تحفظ تے کرپشن
دسمبر ۲۰۱۷ وچ ، چیف جسٹس آف پاکستان میاں ثاقب نثار نے چکوال وچ کٹاس راج مندر تو‏ں متعلق کیس د‏‏ی سماعت کردے ہوئے زور دتا، "یہ مندر صرف ہندو برادری دے لئی ثقافتی اہمیت د‏‏ی جگہ نئيں اے، بلکہ ساڈے قومی ورثے دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔ سانو‏ں اس د‏ی راکھی کرنی ا‏‏ے۔" کیس د‏‏ی سماعت دے دوران ججاں د‏‏ی بنچ نے مندراں تو‏ں مورتیاں نو‏‏ں ہٹائے جانے اُتے برہمی دا اظہار کردے ہوئے ایہ جاننے دا مطالبہ کيتا کہ شری رام تے ہنومان دے مندراں وچ مورتیاں کیو‏ں نئيں نيں۔ بنچ نو‏‏ں دسیا گیا کہ متروکہ وقف املاک بورڈ (ای ٹی پی بی) دے اک سابق چیئرمین نے کرپشن تو‏ں [اپنے دور وچ ] کروڑاں روپے کمائے تے فیر [پاکستان تو‏ں] بھج گئے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی معماری گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:پاکستان وچ ہندومت گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
پیغمبر دزدان
شیخ محمدحسن زیدآبادی، یا در بعض زرائع : شیخ محمدحسن سیرجانی کرمانی، متخلص بہ قارانی و مشہور بہ نبی السارقین یا پیغمبر دزدان (پیدائش: حدود ۱۲۳۰ ہجری قمری در زیدآباد سیرجان، وفات: حدود ۱۳۱۰ ہجری قمری در زیدآباد)،، شاعر ، مصنف ، انہوں نے کہا کہ ایک ایرانی طنز نگار اور مولوی تھے اور قاجار دور کے علماء میں سے تھے۔ اس نے اپنے وقت کے حالات کو بہتر اور بہتر بنانے کے لیے بڑی کوششیں کیں اور اپنے تقابلی خطوط سے بھرے ہوئے نازک اور ایک ہی وقت میں نظموں کو کاٹتے ہوئے ، اپنے وقت کے حکمرانوں اور اہم اور بااثر لوگوں کو مخاطب کرتے ہوئے انہیں انصاف کے کٹہرے میں لایا اور ظلم اور جبر سے دور رہنے کی طرف بلایا۔
ان کے کاموں اور خطوط کا مجموعہ ، ان کی مختصر سوانح حیات کے ساتھ ، سب سے پہلے 1324 ہجری میں ، کرمان میں محمد ابراہیم بستانی پیرزی کی کتاب پیغمبر دزدان میں شائع ہوا۔ یہ کتاب اب تک اٹھارہ مرتبہ دوبارہ چھاپی جا چکی ہے جو کہ اپنی نوعیت کا اور قاجار دور سے متعلق تاریخی کتابوں میں ایک ریکارڈ ہے۔
سوانح عمری ، ڈائری
اپنے آبائی شہر زید آباد ، سرجان میں تعلیم یافتہ ، انہوں نے شاعری اور نثر لکھنے اور گیتوں کی نظمیں لکھنے میں ایک طویل کیریئر حاصل کیا ، اور انہوں نے اس صلاحیت کو اپنے خط و کتابت اور بزرگوں سے خطاب میں استعمال کیا۔
شیخ محمد حسن زید آبادی نے اپنے آپ کو چوروں کا نبی یا چوروں کا نبی کہا اور اس لقب کے انتخاب میں اس کا خاص مقصد تھا۔
سُربھی چندنا
سربھی چندنا (جم 11 ستمبر، 1989) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے زی ٹی۔ وی۔ اپر آؤن والے مشہور روزانہ ناٹک قبول ہے  وچ بطور حیا بروبرابر مکھ کردار ادا کیتی۔ موجودہ وچ، ایہہ سٹار پلسّ اپر آؤن والے مشہور شو عشق باز  وچ بطور انکا (عورت مکھ اداکار) مکھ کردار ادا کر رہی اے۔
پیغمبر دزدان
سوانح عمری ، ڈائری
نایب الصدر شیرازی نے شیخ محمد حسن سرجانی نے اپنی کتاب ’’ شرح الحقیق ‘‘ میں لکھی تفسیر میں اس مقصد کے ایک پہلو کی طرف اشارہ کیا ہے:
سُربھی چندنا
مڈھلا جیون اتے پروار
سربھی دا جم 11 ستمبر، 1989 نوں ممبئی وچ ہویا اتے پالن-پوشن وی ممبئی وچ ہی ہویا۔ سربھی اک پنجابی پروار توں تعلق رکھدی اے۔ اسدی اک بھین وی اے۔ سربھی نے مارکیٹنگ وچ ایمبیئے اتھروَ انسٹیچیوٹ آف مینیجمینٹ سٹڈیز توں پوری کیتی
پیغمبر دزدان
سوانح عمری ، ڈائری
جب بھی حکمران اس شخص کو چیرنا چاہتے تھے جس پر اس نے چوری کا الزام لگایا تھا ، وہ چیخ کر کہتا تھا ، "میں اپنی امت کو اس وقت تک نقصان نہیں پہنچنے دوں گا جب تک کہ یہ مکمل نہ ہو جائے!" ، اور بعض اوقات [کسی کی] بہتان [چوری] کی جاتی تھی۔ مقصد ، ان حالات اور اچھی فطرت میں ، غریبوں کے سکون کا سبب اور راحت بن گیا۔
پیغمبر دزدان ایک درویش پیشہ تھا اور اسے رحمت علی شاہ نے سفالی کے لقب سے نوازا تھا۔ اس سلسلے میں ، وہ اپنی ایک مشہور نظم میں کہتا ہے:
سُربھی چندنا
ٹیلیوژن کیریئر
موجودہ وچ، سٹار پلسّ کارکردگی عشق باز وچ بطور انکا مکھ کردار ادا کر رہی اے۔
پیغمبر دزدان
سوانح عمری ، ڈائری
علم ، صبر ، تقویٰ ، سنت اور تقویٰ۔
سُربھی چندنا
میڈیا
سربھی چندنا بج ایشیا ولوں 2017 ٹی۔وی۔ شخصیت لسٹ وچ 7ویں تھاں اُتے سی۔
پیغمبر دزدان
سوانح عمری ، ڈائری
آنچہ جز مِہرِ علی بود، بہ دزدان دادم
میں نے چوروں کو وہ دیا جو علی کے مہر کے سوا تھا۔
سُربھی چندنا
میڈیا
2018 وچ، چندنا پوربی اکھاں دی سیکسی ایشیئن عورت لسٹ وچ 16ویں اتے بج ایشیا دی ٹی۔وی۔ شخصیت لسٹ وچ 8ویں تھاں اُتے سی۔
پیغمبر دزدان
سوانح عمری ، ڈائری
ان کی وفات کے سال کے بارے میں کچھ اختلاف ہے۔ نایاب الصدر شیرازی نے اپنی وفات کی تاریخ 1290 ہجری کے ارد گرد سچائی کے طریقوں میں لکھی ہے۔اس کے علاوہ شیخ یحییٰ احمدی کرمانی نے اپنے ایک کام میں پیغمبر دزدان شیخ محمد حسن قرانی سرجانی کی وفات درج کی ہے ، 1301 ھ میں۔ یقینا، چوروں کے نبی کے خطوط اور کاموں کے مطابق ، جس میں واقعات اور واقعات کا ذکر ہے ، نیز 1290 کے بعد کی تاریخیں ، اور 1301 کے بعد ، ان میں سے کوئی بھی تاریخ ان کی موت کے لیے درست نہیں ہو سکتی۔ تاہم ، سعد السلطانہ کببی اپنی موت کا وقت 1310 ہجری کے لگ بھگ سمجھتا ہے جو کہ شاید دوسری تاریخوں کے مقابلے میں زیادہ درست ہے۔
ظل السلطان کو لکھے گئے خط کی کہانی۔
تاہم ، پیغمبر دزدان کے خطوط اور حروف میں سے ہر ایک ، حاکموں اور حکمرانوں سمیت مختلف لوگوں کو مخاطب کیا گیا ہے ، اس کی اپنی ایک کہانی ہے اور اس کے کچھ آزاد مردانہ جذبات کے بارے میں بتاتا ہے ، اور اگرچہ ان میں سے کوئی بھی خط زیادہ نہیں ہے یا دوسروں کے مقابلے میں کم اہم۔ اس خط میں اس قاجار حکمران اور اس کے ارد گرد کے لوگوں کی چوری اور لوٹ مار نے اس نے شیخ محمد حسن زید آبادی کے علم میں ایک شاندار مثال کے عنوان کی طرف اشارہ کیا اور جور کے حکمرانوں کے سامنے اس کی ہمت اور جرات اس خط کی کہانی اور اس میں شامل نظم یہ ہے کہ بظاہر اس نے سب سے پہلے ذول سلطان کو فارس میں ذول سلطان کے تیسرے دور میں یعنی 1289 ہجری کے لگ بھگ خط لکھا ، لیکن ذول سلطان ، جور کے حکمرانوں کے معمول کے طریقے کے طور پر۔
سُربھی چندنا
میڈیا
2019 وچ، پوربی چندنا ایسٹن آئی دی سیکسیئیسٹ ایشیئن عورت لسٹ وچ 5ویں اتے بج ایشیا دی ٹی۔وی۔ شخصیت لسٹ وچ پہلے تھاں تے سی۔
پیغمبر دزدان
ظل السلطان کو لکھے گئے خط کی کہانی۔
یہ معاملہ پیغمبر دزدان کے لیے بہت مہنگا ہو جاتا ہے اور شاعرانہ خطوط آپ کو مطلع کرتے ہیں: "منوچہر چہرا! ، دنیا ٹو ڈاٹ کام۔ . . . وہ ذوال سلطان کو لکھتا ہے ، اور ساتھ ہی ، وہ بڑی مہارت کے ساتھ اس بات پر زور دیتا ہے کہ نہ صرف اس کے پچھلے خط سے اس کا ارادہ بھیک مانگنا ہے ، بلکہ یہ بہت غریب اور بے نیاز ہے ، اور پیسے اور دولت کی معمولی ضرورت ہے۔ ظل السلطان ، جو معلوم نہیں ہے کہ کس طریقے سے اور کس کے ساتھ چوری اور لوٹ مار کا ذریعہ ہے؟ اس کے بعد وہ اس شاعرانہ خط کے تسلسل میں دلیری سے اس بات پر زور دیتا ہے کہ وہ ذول سلطان کے آس پاس کے تمام حلقوں اور لوگوں کو اپنے پیروکاروں اور دنیا کے چوروں اور لٹیروں کی مثال سمجھتا ہے ، اور اس دوران زول سلطان خود ، امت کے سب سے نمایاں لوگوں میں سے۔ خود (یعنی بطور گواہ! ) ، ایک اشارہ اور ستم ظریفی ہے۔