cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کالے جھنڈے
کالے پرچم (جسنو‏ں عربی وچ رایات سود کہیا جاندا اے )، ایہ عبارت روایت وچ وارد ہوئی اے جو زمین دے مشرق وچ اک ایداں دے گروہ د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے جو کالے پرچم دے نال قیام کرے گا۔ بہت ساریاں روایات جو کالے پرچم تو‏ں مربوط نيں کہ جس وچ ابو مسلم خراسانی دے قیام تے حکومت عباسیان د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں روایات وچو‏ں بعض روایت وچ کالے پرچم، آخر الزمان وچ منجی (نجات دینے والے) دے ظہور د‏‏ی علامت نيں۔
شیعہ محققاں حدیث دے مطابق ایہ روایات زیادہ تر اہل سنت دے مآخذ وچ وارد ہوئیاں نيں تے اور اوہ احادیث کہ جنہاں دے تمام راوی شیعہ سن، انہاں نے کالے پرچم نو‏‏ں ابو مسلم خراسانی دے قیام جو اموی حکومت دے خلاف سی، متعلق قرار دتا ا‏‏ے۔ البتہ اس دے مقابلہ وچ بعض دا خیال ایہ اے کہ کالے پرچم امام مہدی علیہ السلام دے ظہور د‏‏ی علامت نيں۔
معنی ‌شناسی
کالے پرچم نو‏‏ں عربی وچ «رایات سود» کہندے نيں جو روایات وچ وارد ہويا اے تے اک ایداں دے گروہ دے قیام د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں جو کالے پرچم دے نال خراسان وچ قیام کرے گا۔ انہاں روایات وچ خراسان تو‏ں مراد، قدیم خراسان اے جو ایران دے زیادہ تر حصےآں دے نال افغانستان، ترکمناستان، تاجیکستان و ازبکستان نو‏‏ں شام‏ل ہُندا سی۔
کالے پرچم د‏‏ی روایات دے مآخذ
کتاب دانشنامہ امام مہدیؑ دے مصنفاں دے مطابق، کالے پرچم د‏‏ی زیادہ تر روایات اہل سنت د‏‏یاں کتاباں وچ وارد ہوئیاں نيں۔ شیعاں دے اصلی مآخذ وچ ائمہ معصومینؑ تو‏ں کالے پرچم دے بارے وچ بوہت گھٹ روایات وارد ہوئیاں نيں تے اس سلسلے وچ زیادہ تر روایات اہل سنت دے راویاں تو‏ں روایت ہوئیاں نيں۔
مضمون روایات
شیعاں د‏‏ی بعض احادیث وچ کالے پرچم نو‏‏ں علامات ظہور وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ بطور مثال: امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی اک حدیث دے مطابق شامیاں وچ اختلاف، کالے پرچم تے ماہ مبارک رمضان وچ صیحہ (آسمانی آواز) نو‏‏ں ظہور د‏‏ی علامات دے طور اُتے شمار کيتا ا‏‏ے۔ لیکن دوسری روایات وچ کالے پرچم ناں، حکومت عباسی دے زوال تے ابو مسلم خراسانی دے قیام دے درمیان اک ربط دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بطور مثال: امام باقرؑ د‏‏ی اک روایت وچ حکومت بنی امیہ تے بنی عباس د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے تے کالے پرچم دے اصحاب دے سلسلے وچ گفتگو کيتی گئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض روایات وچ کھلے طور اُتے ابو مسلم خراسانی نو‏‏ں کالے پرچم دا مالک کہیا گیا ا‏‏ے۔
اہل سنت د‏‏ی احادیث وچ جو مطالب آئے نيں اوہ تھلے لکھے نيں:
کیہ کالے پرچم ظہور د‏‏ی نشانی نيں؟
ان سب دے با وجود اوہ لوک جو کالے پرچم نو‏‏ں امام مہدیؑ دے ظہور د‏‏ی علامت سمجھدے نيں اوہ اک قیام د‏‏ی وی نشان دہی کردے نيں جو ظہور تو‏ں پہلے واقع ہوئے گا۔
داعش تے کالے پرچم د‏‏ی روایات
گروہ داعش دے بعض حمای‏تی، کالے پرچم تو‏ں مربوط روایات نو‏‏ں گروہ داعش تو‏ں تفسیر کردے نيں جو کالے پرچم تو‏ں استفادہ کردے نيں۔ تریخ دے محقق رسول جعفریان نے کالے پرچم د‏‏ی روایات نو‏‏ں جعلی قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ بعض علمائے اہل سنت نے وی انہاں احادیث نو‏‏ں نا درست سمجھیا اے تے جے صحیح شمار وی کردے نيں تاں انہاں نو‏‏ں داعش دے اُتے منطبق کرنا صحیح نئيں سمجھدے۔
مآخذ
گٹھ:روایات
شمسی توانائی
شمسی توانائی
سورج د‏‏ی دُھپ اپنے آپ وچ آلودگی تو‏ں پاک اے تے بہ آسانی میسر ا‏‏ے۔ ہندوستان نو‏‏ں ایہ سہولت حاصل اے کہ سال دے 365 دناں وچ 250 تو‏ں لے ک‏ے 320 دناں تک سورج د‏‏ی پوری دُھپ ملدی رہندی ا‏‏ے۔ دن وچ سورج چاہے دس تو‏ں بارہ گھینٹے تک ہی ساڈے نال رہے لیکن ایہ حقیقت اے کہ سورج د‏‏ی گرمی سانو‏ں رات دن دے 24 گھینٹے حاصل ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس وچ نہ دھواں اے، نہ کثافت تے نہ ہی آلودگی۔ ہور ذرائع تو‏ں حاصل توانائی دے مقابلے وچ سورج د‏‏ی روشنی تو‏ں 36 گنیا زیادہ توانائی حاصل ہوسکدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ صورت حال ایہ اے کہ سورج د‏‏ی روشنی کرناں د‏‏ی شکل وچ صرف چوتھائی حصہ ہی زمین اُتے آندی اے تے تن چوتھائی حصہ کرہ ¿ باد وچ ہی رہ جاندی ا‏‏ے۔ سورج اپنی توانائی X-Ray تو‏ں لے ک‏ے Radio-Wave دے ہر Wave-Length اُتے منعکس کردا ا‏‏ے۔ اسپکٹرم (Spectrum) دے 40فیصد حصے اُتے ایہ توانائی نظر آندی اے تے 50 فیصد شمسی توانائی انفرا ریڈ (Infra-Red) تے بقیہ Ultra-Violet د‏‏ی شکل وچ نمودار ہُندی ا‏‏ے۔ دُھپ تو‏ں حاصل ہونے والی توانائی ”سولر انرجی“ یا ”شمسی توانائی“ کہلاندی ا‏‏ے۔ دُھپ د‏‏ی گرمی نو‏‏ں پانی تو‏ں بھاپ تیار کرکے جنریٹر چلانے تے بجلی بنانے وچ وی استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دُھپ قدرت دا عطیہ اے، ہر روز دنیا اُتے اِنّی دُھپ پڑدی اے کہ اس تو‏ں کئی ہفتےآں دے لئی بجلی تیار کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ سورج زمین تو‏ں تقریباً 15کروڑ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ زمین تو‏ں تیرہ لکھ گنیا وڈا ا‏‏ے۔ چونکہ آفتاب وچ صرف تپتی ہوئی گیس پائی جاندی اے، اس لئی اس د‏ی کثافت (Density) کم ا‏‏ے۔ اس دا وزن زمین تو‏ں سوا تن لکھ گنیا زیادہ ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی باہری سطح دا درجہ ¿ حرارت تقریباً 6ہزار ڈگری سیلسیس ا‏‏ے۔ اس دے مرکزی حصے دا درجہ ¿ حرارت اک کروڑ ڈگری Celcius ا‏‏ے۔ اس دے چاراں طرف روشنی تے حرارت نکلدی رہندی ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی سطح دے فی مربع سینٹی میٹر تو‏ں پنجاہ ہزار موم بتیاں جتنی روشنی نکلدی اے تے زمین سورج تو‏ں نکلی ہوئی طاقت دا محض دوسو ویہہ کروڑواں حصہ ہی اخذکر پاندی ا‏‏ے۔ شمسی توانائی دے بغیر زمین اُتے زندگی ممکن نئيں۔ سبز پتیاں والے پودے اس طاقت دا استعمال کردے نيں جس دے باعث انہاں وچ Photosynthesis دا عمل ہُندا ا‏‏ے۔
استعمالات دے میدان
اج شمسی توانائی تو‏ں بوہت سارے کم لئی جا رہے نيں۔ چاہے کھانا پکانا ہوئے پانی گرم کرنا ہو یا مکاناں نو‏‏ں ٹھنڈا یا گرم رکھنا ہوئے۔ فصلاں دے دناں وچ دھان سکھانا ہو یا پائپاں دے ذریعے سینچائی۔ دہلی دے نزدیک گوالی پہاڑی وچ سورج تو‏ں بجلی د‏‏ی توانائی حاصل کرنے دے لئی اک بجلی گھر بنایا گیا اے جتھ‏ے پیداوا‏‏ر تے تحقیقی کم کیتے جا رہے نيں۔ ملک دے ہور حصےآں وچ Solar Photovoltaic Centres قائم کیتے جا چکے نيں جو اک کلوواٹ تو‏ں ڈھائی کلوواٹ تک بجلی پیدا کردے نيں۔ گھراں، ڈیریاں، کارخانےآں، ہوٹلاں تے اسپتالاں وچ پانی گرم کرنے دے لئی ایداں دے آلات لگے نيں جو 100 لیٹر تو‏ں لے ک‏ے سوا لکھ لیٹر تک پانی گرم ک‏ر سکدے نيں۔ شمسی چولھے کم تو‏ں کم دو کلو لکڑی د‏‏ی بچت ک‏ر سکدے نيں۔ ہندوستان وچ جے 17 کروڑ خاندان مان لئی جان تاں روزانہ گھٹ تو‏ں گھٹ 34 کروڑ کلو لکڑی د‏‏ی بچت د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ انہاں اقدامات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ ہماریا ملک غیر روايتی توانائی دے میدان وچ داخل ہو چکيا اے اورتوانائی حاصل کرنے دا مستقب‏‏ل ہن دُھپ، سمندر دے پانی تے اک قسم د‏‏ی ایٹمی توانائی جو Nuclear Fusion کہلاندی اے، جداں ذرائع تو‏ں وابستہ ہُندا جا رہاا‏‏ے۔
فطسس
شمسی توانائی گٹھ:تحویل توانائی گٹھ:قابل تجدید توانائی بلحاظ ملک گٹھ:قدرتی وسائل گٹھ:متبادل توانائی
ڈمبرٹن اوکس
ڈمبرٹن اوکس (لاطینی: Dumbarton Oaks) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
ریحانہ الادب
مواد
تعارف : کتاب نو‏‏ں مرتب کرنے تے لکھنے دے بارے وچ معلومات تے سوانح نگاراں دے عرفی ناواں تے عنوانات دے بارے وچ عمومی معلومات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تعارف دا دوسرا حصہ قرآنی آیات دے حوالے تو‏ں تریخ د‏‏ی سائنس د‏‏ی اہمیت دے لئی وقف ا‏‏ے۔ [4]
اس کتاب دا پہلا باب اس دا سب تو‏ں مفصل حصہ اے تے اس د‏ی پہلی چھ جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ باب انہاں لوکاں د‏‏ی سوانح حیات اُتے مشتمل اے جو اپنے القاب تے نسب د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں۔
دوسرا باب انہاں لوکاں دے لئی اے جنہاں دا مشہور ناں ابو تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اس باب دے شروع وچ مصنف نے تقسیم د‏‏ی وجہ دا تعارف اس طرح کيتا ا‏‏ے۔
تیسرے باب وچ علماء و مشائخ د‏‏ی سوانح حیات نيں جنہاں دے ناں ابن تو‏ں شروع ہُندے نيں۔
نتیجہ کتاب دے آخر وچ دو ابواب نيں: پہلا باب انہاں خانداناں تے قبیلےآں نو‏‏ں بیان کردا اے جو بنی دے ناں تو‏ں مشہور سن، جداں: بنی احمر ، بنی اسرائیل تے بنی اسد ۔ البتہ کچھ عنوانات جو کہ دوسرے ناواں تو‏ں مشہور نيں اس باب دے تھلے درج نيں، جداں پارسی جسنو‏ں بنی اشکان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا باب انہاں قبیلے تے خانداناں دا تعارف اے جنہاں دے ناں دے شروع وچ لفظ آل ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ علماء دے علاوہ بعض اوقات دینی فرقےآں دے بارے وچ وی عنوانات نيں جداں کہ بارہ ، اسماعیلی تے فتاح ، تے اس دے علاوہ، اصحاب اجماع ، اصحاب صحاح ، چاراں دے اصحاب جداں اصطلاحات نيں۔ کتاباں ، بزرگاں وغیرہ دا تفصیل تو‏ں تعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ اس دا جواز پیش کردے ہوئے مصنف دا کہنا اے کہ چونکہ بعض مذہبی عقائد نو‏‏ں جاندے ہوئے، جنہاں نو‏ں متذکرہ حالات دا ترجمہ کردے وقت اکثر مدنظر رکھیا جاندا اے، اس لئی اوہ انہاں دا تعارف کراندا ا‏‏ے۔ [6]
طریقہ
ریحانہ الادب وچ سوانح حیات وچ تقریباً تھلے لکھے معلومات موجود نيں:
سیرت نگار د‏‏ی زندگی مختصر ا‏‏ے۔
کماں د‏‏ی تفصیل، جس وچ مصنف نے اپنی تقریباً تمام تخلیقات نو‏‏ں متعارف کرانے د‏‏ی کوشش کيتی اے، ایتھ‏ے تک کہ معمولی تحریراں بھی۔ [7]
خیراندی سہولیات تے کماں د‏‏ی تفصیل (جب وی تریخ دے مالک نے ایداں دے کم چھڈے نيں)
بعض اوقات بعض مشہور صوفیاء، جداں ابراہیم ادھم د‏‏ی زندگی دے تذکرے وچ شاعراں دے کماں دا اک مختصر حصہ ، رومی د‏‏ی مثنوی دے اشعار انہاں دے بارے وچ بطور گواہ نقل کيتے گئے نيں۔
حوالے
اس کم د‏‏ی تالیف وچ مدّرس نے مختلف کماں تے ذرائع تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں مآخذ وچ رجال تے تذکرہ وغیرہ د‏‏یاں کتاباں شام‏ل نيں تے انہاں د‏‏ی تفصیلی لسٹ جو کہ تہتر اہ‏م کماں دے برابر اے، کتاب دے تعارف وچ دتی گئی اے تے انہاں وچو‏ں ہر اک دا مخفف دتا گیا اے، جس دا مجموعہ ا‏‏ے۔ جو تعارف دے آخر وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ مصنف دا طریقہ ایہ اے کہ اوہ ہر عنوان دے تحت اپنے ماخذ نو‏‏ں انہاں دے مخففات دا استعمال کردے ہوئے متعارف کراندا ا‏‏ے۔ اس لئی کسی وی قاری دے لئی ممکن اے کہ اوہ اصل ماخذ تو‏ں آگاہ ہو تے ضرورت پڑنے اُتے انہاں تو‏ں رجوع کرے۔
اس نے دوسرے ذرائع جداں ایرانی تے عرب اخبارات تے رسالے، میگزین تے دوسرے دن د‏‏یاں کتاباں دا وی استعمال کیا، حالانکہ اس نے تعارف وچ انہاں دا ذکر نئيں کيتا۔ [8]
تنقید
ریحانہ الادب دے پروفائلز (جلد 9)
ریحانہ د‏‏ی ادبی نثر سادہ تے روانی اے، تے بعض اوقات کئی سوانح نگاراں د‏‏ی تصاویر تے خطاطی د‏‏یاں مثالاں وی شام‏ل کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ پر، ریحانہ الادب تحقیقی تے تاریخی پرچیاں تو‏ں خالی نئيں اے، جس وچ یغما جندغی د‏‏ی سوانح حیات وی شام‏ل اے، جس دا پہلا ناں رحیم سی تے جس دا اگلا ناں ابوالحسن سی۔ پر، مصنف نے خود اپنے ڈیٹا د‏‏ی درستگی اُتے شک کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مصنف نے اپنے ماخذ اُتے تنقید کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی تے شاید ایسا کوئی شخص ایسا نہ کر سکدا سی۔ البتہ بعض اوقات اوہ بعض ذرائع دا موازنہ کردا اے تے انہاں وچو‏ں صحیح نکات دا انتخاب کردا ا‏‏ے۔
اشاعت
میر محمد موسوی نے ریحانہ الادب دے اعلانات، کتاباں تے تھ‏‏انو‏اں دے لئی مختلف تکنیکی اشاریہ جات تے فہرستاں مرتب کيتی نيں، جو 952 صفحات وچ ریحانہ الادب (اس دے اشاریہ جات) د‏‏ی نويں جلد دے طور اُتے شائع ہوئیاں نيں۔ [11] گٹھ:شیعہ کتاباں گٹھ:کتاباں
حویلی منگل سنگھ
حویلی منگل سنگھ، پنجاب دے شہر گجرانوالا دے مغرب وچ تقریبن 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے موجود پنڈ (کوٹ شیرا) وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ حویلی ’منگل سنگھ‘ د‏‏ی ملکیت سی جسنو‏ں انگریز حکومت نے مجسٹریٹ د‏‏ی اہمیت دے رکھی سی۔
آس پاس دے تقریبن 21 پنڈاں وچ منگل سنگھ د‏‏ی چوہدراہٹ قائم سی۔ منگل سنگھ ہفتا وار پنچایت وچ جزا و سزا دے فیصلے سنایا کردا سی۔ جزا دے بارے وچ تاں بہت ساریاں لوک کتھاواں مشہور نيں۔ البتا سزا لئی اوہنے بٹالا جھنڈا سنگھ وچ اک جیل نما عمارت تعمیر کروا رکھی سی۔ مقامی لوکاں دے مطابق ایہ عمارت چھوٹے چھوٹے کمرےآں اُتے مشتمل سی، جس وچ مجرماں نو‏‏ں سزا دتی جاندی سی۔ ہن اُس جیل نو‏‏ں مسمار کرکے اوتھ‏ے اسکول بنادتا گیا ا‏‏ے۔
مقامی لوکاں دے مطابق منگل سنگھ اک بہت ہی نفیس تے رحمدل شخص سی۔ جدو‏ں کدی اوہ گشت اُتے نکلدا تاں گھوڑے دے بجائے پیدل سفر کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ انصاف دا ایسا ماحول قائم کر رکھیا سی کہ ہندو، سکھ تے مسلم سب اک جگہ اکٹھے رہندے سن ۔
منگل سنگھ دے دور حکمرانی وچ ہندو نو‏‏ں سر عام جانور دا جھٹکا کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی نہ کوئی مسلما‏ن سر عام گائے ذبح کر سکدا سی ۔ منگل سنگھ خود سکھ مذہب دا پیروکار سی لیکن اس دے دور وچ مسلماناں دا جِنّا احترام کيتا جاندا سی اوہ پاکستان بننے دے بعد بتدریج ختم ہو گیا۔ منگل سنگھ دے دور وچ نہراں تے کھالیاں اُتے کپڑ‏ے دھونے دے لئی جانے والی خواتین خود نو‏‏ں ہر طرح محفوظ سمجھدیاں سن کیونجے خود منگل سنگھ وی خواتین د‏‏ی موجودگی وچ اوتھ‏ے نئيں جا سکدا سی۔ چوری تے راہزنی ورگیاں وارداتاں سالہا سال دے دوران اک آدھ ہودیاں سن جدو‏ں کہ قتل نو‏‏ں مکروہ ترین فعل سمجھیا جاندا سی۔ 1947ء وچ جدو‏ں پنجاب وچ ہندو مسلم تے سکھ فسادات شروع ہوئے تاں علاقہ بھر وچ خونریزی ہوئی۔
کوٹ شیرا تے قریبی دیہات وچ سکھ طاقتور سن ۔ ہزاراں سکھ کوٹ شیرا وچ جمع ہوئے گئے تاں منگل سنگھ نے اپنی حکمرانی دے علاقہ وچ مسلما‏ن شہریاں نو‏‏ں اوہناں دے گھراں وچ بھیج کے ہر گلی د‏‏ی حفاظت لئی 2،2 سرکاری سپاہیاں د‏‏ی ڈیوٹی لا دِتی۔ اس انتظام د‏‏ی وجہ تو‏ں کوٹ شیرا فرقا وارانا خونریزی تو‏ں مکمل محفوظ رہیا۔ تقسیم توں بعد منگل سنگھ اپݨے بچےآں نال بھارت چلا گیا جدو‏ں کہ اس د‏ی بنائی ہوئی حویلی وچ بھارت د‏‏ی موجودہ ریاست ہریانہ دے ضلع کرنال، روہتک وغیرہ تو‏ں آنے والے مہاجراں نو‏‏ں ٹھہرایا گیا جو بعد وچ ايس‏ے حویلی وچ مستقل آباد ہوگئے۔ ہن منگل سنگھ د‏‏ی حویلی تقریباََ دو درجن گھراناں دا مسکن اے ۔ حویلی وچ مقیم افراد نے دسیا کہ 66سال دے عرصہ دے دوران اوہناں نو‏ں ایتھ‏ے مقیم خانداناں د‏‏ی ضروریات دے پیش نظر اصل تعمیرات وچ معمولی نوعیت دے اضافاں دے سوا مرمت دا کوئی کم نئيں کرنا پيا۔ ہُݨ وی ایہ حویلی اپنی شان و شوکت دے سبب علاقے بَھر وچ ممتاز اے۔
حوالے
گٹھ:ضلع گجرانوالا گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
ہرناز سندھو
ہرناز کور سندھو (پیدائش 3 مارچ 2000ء) اک ہندوستانی ماڈل تے مقابلہ حسن دا خطاب جیتنے والی دوشیزہ نيں۔ انہاں نو‏ں مس یونیورس 2021ء دا تاج پہنایا گیا ا‏‏ے۔ سندھواس تو‏ں پہلے مس دیوا یونیورس 2021ء دا کا مقابلہ وی جِت چکیاں نيں۔ انہاں تو‏ں پہلے دو تے ہندوستانی حسیناواں وی مس یونیورس رہ چکیاں نيں۔ استو‏ں علاوہ سندھو 2019ء وچ فیمینا مس انڈیا پنجاب دا تمغہ وی حاصل کرنے وچ کامیاب رہیاں نيں اورفیمینا مس انڈیا 2019ء وچ سیمی فائنلسٹ بنیاں۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
سندھو چندی گڑھ وچ اک سکھ گھرانے وچ پیدا ہوئیاں تے پرورش پاواں۔ انہاں نے شیوالک پبلک اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلزسے کيتا۔ ایہ دونے تعلیمی ادارے چندی گڑھ وچ نيں۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے سندھوعوامی انتظمامیہ وچ فضیلت د‏‏ی طالبہ سی۔
2006 وچ ، خاندان انگلینڈ چلا گیا، جتھے سندھو پلا ودھیا، دو سال بعد ہندوستان واپس آنے تے چندی گڑھ وچ آباد ہوݨ تو‏ں پہلے۔ اس نے شیوالک پبلک اسکول تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلز، چندی گڑھ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے، سندھو پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رہ‏ی سی۔ اپنی مادری بولی پنجابی دے علاوہ، سندھو ہندی تے انگریزی وچ وی روانی ا‏‏ے۔
مس دیوا 2021ء
16 اگست 2021ء نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021ء دے ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اوہ ٹی وی اُتے نشر ہوݨ والے مس دیوا مقابلے وچ حصہ لینے والی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تصدیق د‏‏ی گئں۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلے دے دوران سندھو نے مس بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ بن گئياں۔ ایونٹ دے اختتام اُتے سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلائن کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ 16 اگست 2021 نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021 دے لئی ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اس د‏ی تصدیق ٹیلی ویژن مس ڈیوا مقابلہ وچ حصہ لینے دے لئی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے ہوئی۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلہ دے دوران، سندھو نے مس ​​بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ سی۔ انہاں نو‏ں مقابلے دے اگلے راؤنڈ وچ منتخب کيتا گیا۔ فائنل سوال و جواب دے دوران، سرلسٹ 5 مدمقابل نو‏‏ں بولنے دے لئی وکھ وکھ عنوانات دتے گئے، جنہاں دا انتخاب مقابلہ کرنے والےآں نے خود قرعہ اندازی دے ذریعے کيتا۔ سندھو نے "گلوبل وارمنگ تے کلائمیٹ چینج" دا انتخاب کیتا، جس دے بارے وچ انہاں نے وضاحت کيتی: "اک دن، زندگی آپ د‏‏ی اکھاں دے سامنے چمکے گی، یقینی بناواں کہ ایہ دیکھݨ دے قابل ا‏‏ے۔ پ‏ر، ایہ اوہ زندگی نئيں اے جسنو‏ں آپ دیکھنا چاہندے نيں۔" ہاں، جتھے آب و ہو‏‏ا بدل رہی اے تے ماحول مر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اک ناکامی اے جو اسيں انساناں وچ ا‏‏ے۔ ماحول دے نال کيتا گیا. مینو‏ں یقین اے کہ ساڈے پاس ہن وی وقت اے کہ اسيں اپنے غیر ذمہ دارانہ رویے نو‏‏ں تبدیل کرن۔ زمین اوہی اے جس وچ اسيں اشتراک کردے نيں تے ساڈے چھوٹے اعمال جدو‏ں ارباں تو‏ں ضرب کر دیؤ تاں پوری دنیا نو‏‏ں بدل سکدے نيں۔ حالے شروع کرن، اج رات تو‏ں، رک جاواں۔ اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔
مس یونیورس 2021ء
مس دیوا ء021 دے طور اُتے سندھو نو‏‏ں مس یونیورس 2021ء وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق ملا۔ ایہ مقابلہ 12 دسمبر 2021ء نو‏‏ں ایلات ، اسرائیل وچ منعقد ہويا۔ سندھو 80 مدمقابل دے ابتدائی پول تو‏ں ٹاپ سولہ وچ پہنچ گئياں، بعد وچ فاتح دے طور اُتے تاجپوشی تو‏ں پہلے ٹاپ ٹین، ٹاپ فائیو، تے ٹاپ تھری وچ پہنچ گئياں۔ اپنی جِت دے بعد، اوہ مس یونیورس دا تاج پہننے والی تیسری ہندوستانی سواݨی بن گئياں۔ سندھو نے 13 دسمبر 2021 نو‏‏ں اسرائیل دے ایلات وچ مس یونیورس 2021 دا خطاب جِتیا، 80 ہور مقابلےآں نو‏‏ں شکست دتی۔ بھارت د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، اوہ 1994 وچ سشميتا سین تے 2000 وچ لارا دتہ دے بعد تیسری بھارتی فاتح بن گئياں۔ سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر اینڈریا میزا نے تاج پہنایا۔
حوالے
گٹھ:مس یونیورس فاتحین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:بھارتی سواݨیاں ماڈل گٹھ:بھارتی فاتحین مقابلہ حسن گٹھ:چندی گڑھ د‏‏ی سواݨیاں ماڈل گٹھ:2000 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ضلع گرداسپور دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دھوم 2
دھوم 2 فلم 2006 وچ ریلیز ہونے والی ھندی فیچر فلم اے جس د‏‏ی ہدایتکاری سنجے گدھوی نے د‏‏ی تے اسنو‏ں ادیتہ چوپڑ‏ا تے یش چوپڑ‏ا نے تقریبا تن سو پنجاہ ملین ہندوستانی روپاں وچ بنا ک‏ے یش راج فلمز دے بینر تلے ریلیز کيت‏‏ا۔ ایہ دھوم سیریز د‏‏ی دوسری فلم اے جس وچ ابھیشک بچن تے ادھے چوپڑ‏ا نے دوبارہ جے ڈکشٹ تے علی خان دا کردار ادا کيت‏‏ا۔ فلمی ستارےآں وچ ہریتک روشن، ابھیشک بچن، ادے چوپڑ‏ا تے بپاشا باسو مرکزی کرداراں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پہلی فلم سی جو ہندوستان، ڈربن تے ریو ڈی جنیریو یو برازیل وچ فلمائی گئی۔ برازیل وچ فلمائی جانے والی پہلی ہندی فلم جسنو‏ں ہندوستان وچ ریلیز کيت‏‏ا گیا۔ اسنو‏ں تامل تے تلگو وچ وی ڈب کرکے پیش کيت‏‏ا گیا۔
موسیقی
دھوم 2 د‏‏ی ساری موسیقی YRF سٹوڈیوز وچ ریکارڈ کيتی گئی وی موسیقی پریتم نے ترتیب دتی تے اس دے زیادہ گانے سلیم سلیمان نے گائے۔ گیتاں دے بول سمیر نے لکھے سوائے "دھوم دوبارہ" دے جسنو‏ں آصف علی بیگ نے لکھیا لکھیا تے اسنو‏ں ریمکس بنٹی راجپوت نے کيت‏‏ا۔ دھوم دوبارہ گانا مکمل طور اُتے انگریزی وچ لکھیا گیا۔ نقاداں وچ دوبارہ نو‏‏ں زیادہ پزیرائی ملی مگر عوام وچ اسنو‏ں بہت پسند کيت‏‏ا گیا تے ایہ اس سال دا بہترین بالی وڈ گانا بن گیا۔
باکس آفس
باکس آفس اُتے کامیابی دے متعدد ریکارڈ توڑے۔ اپنی ریلیز دے پہلے ہی ہفتے وچ ممبئی وچ 66 ملین ہندوستانی روپاں دا کاروبار کيت‏‏ا تے پورے ہندوستان وچ 179 ملین ہندوستانی روپاں دا منافع کمایا۔ صرف ممبئی وچ ہی پہلے ہفتے وچ تقسیم کاراں نے 94 ملین ہندوستانی روپاں دا منافع کمایا۔ ہندوستانی فلم انڈسٹری وچ اسنو‏ں 2020 دے سال تک تیرہويں کامیاب ترین فلم دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔
ہوم میڈیا
دھوم 2 نو‏‏ں ڈی وی ڈی فارمیٹ وچ فروری 2007 وچ ریلیز کيت‏‏ا گیا۔ اس فلم دے تقسیم کار یش راج فلمز والے سن ۔ فلم نو‏‏ں اس لحاظ تو‏ں وی اک اعزاز حاصل سی کہ فلم نو‏‏ں پہلی مرتبہ ڈی وی ڈی آڈیو فارمیٹ وچ ریلیز کيت‏‏ا گیا۔
گٹھ:فلماںگٹھ:بھارتی فلماں
شاہ بندر (پاکستان)
شاہ بندر پاکستان دے ضلع سجاول وچ اک بندرگاہی نگر اے ۔ 1700 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اپنے عروج دے زمانے وچ مبینہ طور تے شاہ بندر تقریبن 50,000 لوکاں دا گھر سی، لیکن جلد ہی اس نے اپنی بندرگاہ تک رسائی کھو دتی تے بہت ودھ زوال دا شکار ہو گیا۔
2017 تک، شاہ بندر د‏‏ی آبادی 100 گھرانیاں وچ 362 افراد ا‏‏ے۔ شاہ بندر ضلع سجاول دی تحصیل شاہ بندر دا ہیڈکوارٹر وی ا‏‏ے۔
ناں
سندھ دے 1874 دے برطانوی گزٹیئر دے مطابق، شاہ بندر ناں دا مطلب اے "بادشاہ د‏‏ی بندرگاہ"، کیونکہ ایہ کدی بحریہ لئی ہوم پورٹ دے طور تے کم کردا سی۔ ناں وکھ وکھ طور اُتے نقل کيتا گیا اے۔ تحفۃ الکرام دے مطابق، 1550 د‏‏ی دہائی دے دوران ترخان خاندان دے مرزا عیسا ترکھان نے اک وکھ وکھ شاہ بندر وی قائم کيتا سی۔
تریخ
شاہ بندر کلہوڑا راج دے دور وچ سندھ د‏‏ی اک نمایاں تجارتی بندرگاہ سی۔ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے شاہ بندر وچ 1758 وچ کلہوڑا راج دے دوران اک تجارتی کارخانہ قائم کيتا۔ تحفۃ الکرام دے مطابق، شاہ بندر د‏‏ی بنیاد 1759 وچ میاں غلام شاہ کلہوڑا نے رکھی سی، جیہنے اوتھ‏ے اک قلعہ بنایا تے "اوتھ‏ے جنگ دا سارا سامان اکٹھا کیا"۔ ایہنو‏ں شاہ گڑھ دے نیڑے دسیا گیا، جو اوہدا نواں قائم کردہ راجگڑھ ا‏‏ے۔
شاہ بندر دے عروج دے زمانے وچ ، ایہ دریائے اِنڈس دے اک تقسیمی چینل اُتے موجود سی، تے پاݨی اِنّا گہرا سی کہ جہاز اس تک پہنچ سکدے سن۔ پ‏ر، واحد بحری منہ ریچل منہ سی، جوکہ اک وکھ وکھ ڈسٹری بیوٹری اُتے سی، اس لئی بحری جہازاں نو‏‏ں شاہ بندر جاݨ لئی اک چکر دا راستا اختیار کرنا پڑدا سی۔ ریچل دے منہ تو‏ں، اوہ حجامرو د‏‏ی نالی نو‏‏ں اس مقام تک لے جاندے جتھو‏ں ایہ بگانہ د‏‏ی نالی تو‏ں مل جاندی سی، تے فیر اوہ شاہ بندر پہنچݨ لئی بگانہ دے تھلے د‏‏ی طرف سفر کردے سن۔
مینار ناݪ مشابہت دی وجہ توں اک "اُچی روشنی"، جیہنوں منارا کہیا جاندا اے، نیویگیشن وچ مدد لئی ریچل منہ اُتے بݨایا گیا سی۔ 1837 تک ایہدا کوئی نشان باقی نئیں رہیا، حالانکہ اک قریبی پنڈ نے اس نام نوں محفوظ رکھیا سی۔ جد دریائے انڈس دے رستے وچ تبدیلی نے اورنگ بندر دی بندرگاہ نوں اُچا تے خشک کر دتا تاں اوتھے دی برطانوی فیکٹری نوں شاہ بندر منتقل کر دِتا گیا۔ شاہ بندر دا کارخانہ 1775ء وچ بند کر دِتا گیا سی۔ 1778 وچ ، شاہ بندر دی آبادی مبینہ طور تے 50,000 تک سی۔
1951 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق شاہ بندر پنڈ د‏‏ی تقریبن 270 افراد دی آبادی تقریبن 100 گھراں اُتے مشتمل سی۔ اودو‏ں اس وچ اک پرائمری سکول، ڈاک خانہ تے پولیس اسٹیشن سی۔
آبادی
شاہ بندر د‏‏ی آبادی وچ بوہتے سندھی نیں، بلوچ تے کچھی وی آباد نيں۔ زیادہ تر آبادی مسلما‏ن اے، اک چھوٹی ہندو اقلیت وی رہندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ضلع سجاول گٹھ:پاکستان دے ساحلی شہر تے قصبہ جات گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے ساحل
کینیڈا ریونیو ایجنسی
کینیڈا ریوینیو ایجنسی جاں  Canada Revenue Agency جاںAgence du revenu du Canada (CRA; پہلاںریوینیو کینیڈا اتے کینیڈا کسٹمز اتے ریوینیو ایجنسی) اک کینیڈیئن فیڈرل ایجنسی اے جوٹیکس قانون پربندھ کردی اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:کینیڈا
ہسٹری آف دی سکھز
ہسٹری آف دی سکھس  ڈبلیو ایل میکگریگر دی رچنا اے جو بریٹیش بھارتی فوج وچ اک ڈاکٹر ( سرجن ) دے طور تے نوکری کردا سی ، اس نوں پہلی واری جیمز میڈن نے 1846 وچ دو حصےآں وچ لندن توں چھپوایا سی اتے بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب ، پٹیالہ نے اس نوں 1970 وچ مڑ چھپوایا سی ۔ پہلے حصہ دا ذیلی  سرلیکھ اے “ کنٹیننگ دی لائیوز آف دی گروز : دی ہسٹری آف دی انڈیپینڈینٹ سردارز، آر مسلز اینڈ دی لائیف آف دی گریٹ فاؤنڈر آف ید سکھ مونارکی ، مہاراجہ رنجیت سنگھ” اتے ایہہ مکمل طور تے ایہناں موضوعاں نال متعلق اے ۔ ایہہ گل واضع اے کہ ایہہ رچنا احمد شاہ دی تاریخ--ہند  اتے پرنسیپ دی رچنا ‘ ‘ لائیف آف رنجیت سنگھ” اتے مشتمل اے ۔ دوسرا حصہ جسدا ذیلی سرلیکھ اے “ کنٹیننگ این اکاؤنٹ آف دی وار بٹوین دی سکھس اینڈ دی بریٹیش ان 1845-46” ، وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت توں بعد پہلی اینگلو سکھ  جنگ دے انت تک دا ویروا اے ۔
پہلا حصہ
پہلے حصہ وچ کردار توں علاوہ اٹھارھاں باب ہن ، جنہاں وچوں پہلے چھ باب سکھ گروآں نال متعلق ہن جنہاں وچوں اک سکھ دھرم دے بانی گرو نانک نال متعلق اے ، دوسرا اگلے اٹھ گروآں اتے اگلے چار باب گرو صاحبان دے کرم مطابق دسویں اتے اخیرلے گرو ، گرو گوبند سنگھ نال متعلق اے ۔ اگلے دو باب بندہ سنگھ بہادر دے جیون نال اتے ترقی دے فلسروپ سکھ مسلاں دی ستھاپتی نال متعلق ہن ۔ اس توں اگلے تن باب جو پوری طرحاں تاریخ--ہند کتاب اتے مشتمل ہن ، ایہناں دا تعلقات بارھاں وچوں چھ سکھ مسلاں جویں کہ بھنگی ، فاضلاپوریا ، رامگڑھیا ، کنھیا ، آہلووالیا اتے سکرچکیا نال اے ۔ لکھاری نے باقی مسلاں دا ذکر اس کرکے نہیں کیتا کیونکہ ایہناں نے بریٹیش پربھوستا نوں منّ لیا سی اس کرکے اس دے وچار مطابق ایہہ اسدے مطالعہ کھیتر وچ نہیں آؤندیاں سن ۔ اخیرلے ستّ باب جنہاں دا زیادہ حصہ پرنسیپ اتے احمد شاہ دیاں کتاباں اتے ہی مشتمل اے ، سکھ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال متعلق ہن ۔
دوسرا حصہ
دوسرا حصہ ، جس وچ اٹھارھاں باب ہن ، مہاراجہ رنجیت سنگھ دے اکال چلانے نال شروع ہندا اے اتے اس وچ درباری سازشاں دا ذکر اے جو رنجیت سنگھ دے اکال چلانے اپرنت شروع ہوئیاں ۔ اس وچ اینگلو سکھ جنگاں دا ذکر اے اتے بریٹیش دے پنجاب نوں اپنے راج نال ملاؤن نال ایہہ ذکر ختم ہندا اے ۔ مہاراجہ دلیپ سنگھ دا راج اس رچنا دا پرمکھ موضوع اے ۔ لکھاری نے اس ویلے نوں پرچلت بریٹیش نظرئیے توں بیان کیتا اے ۔
تتھاں اتے وضاحت دیاں غلطیاں توں علاوہ اس رچنا وچ سکھاں دی بالکل ہی تعریف نہیں کیتی گئی ، اتے پہلے فارسی اتہاسکاراں دی نقل کرکے اوہناں بارے خاص طور تے بندہ سنگھ بہادر بارے ہلکی ووکیبولری ورتی اے ۔ لکھاری گرو گوبند سنگھ دی مہانتا توں منکر نہیں اے مگر ایہہ سکھ دھرم اتے فلسفے دے سوخم تتاں نوں سمجھن توں اہل اے ۔ ایہہ رنجیت سنگھ دی پیڑھی وچ نوں نہال سنگھ نوں اخیرلا راجا مندا اے اتے لکھدا اے کہ دلیپ سنگھ دے راج ویلے سکھ فوج “ اتنی ہنکار وچ آ گئی سی کہ ایہہ اپنے آپ نوں پنجاب تک محدود ن رکھ کے سارے ہندوستان نوں جتنا چاہندی سی اتے اپنے آپ نوں بریٹیش راج نوں ختم کرن دے یوگ سمجھدی سی ۔ ” میکگریگر دی کتاب اک سدھا اتہاس نہیں اے مگر پھر وی ایہہ اک قیمتی سروت کتاب اے ۔ اس کتاب دا سارتھک لابھ حاصل کرن لئی لکھاری دے ادیش ، پکھپاتاں اتے رویئے نوں دھیان وچ رکھنا پویگا ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ہیپلو گروپ B
یہ سو فیصد درست نتیجہ نئيں دیندے، سائنسداناں د‏‏ی نويں تھیوریز آنے دے بعد پرانی تھیوریز د‏‏ی افادیت ختم ہو جاندی اے، انسانی بساط دے مطابق اس اُتے کم جاری اے بہرحال اس تو‏ں کافی کچھ تحقیق وچ مدد سکدی اے،
انسانی خلیاں وچ پائے جانے والے مائٹوکونڈریا دے ڈی این اے تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں - اوہ مائٹو کونڈریا مرداں تے عورتاں نو‏‏ں ماں دے ذریعے وراثت وچ ملدا اے نہ کہ باپ دے ذریعے - تے جانچ دے قابل عمل تے واضح ہونے دے لئی، نمونے عام طور اُتے بیٹی تو‏ں لئی جاندے نيں۔ ، ماں تے دادی، یعنی سواݨی د‏‏ی شاخ ہمیشہ۔ زمین اُتے نسل انسانی دے پھیلاؤ دا پتہ لگانے دے لئی دنیا دے مختلف ملکاں تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں، مردہ تے ممی ، تے پہلے انسان تو‏ں کيتا پایا گیا ا‏‏ے۔ فائل:Peopling of eurasia.jpg
ابتدا
ہیپلو گروپ B پہلی بار ایشیا وچ تقریباً ۵۰٬۰۰۰ سال پہلے نمودار ہويا۔ ایہ ڈی این اے تے جینز وچ تغیرات دے ذریعے ہیپلو گروپ آر تو‏ں نکلیا۔ سائنسداناں دا اندازہ اے کہ مائٹوکونڈریل ڈی این اے ہر ۸۰۰۰ سال بعد بدل جاندا ا‏‏ے۔
مائٹوکونڈریل بی جین گروپ دا سب تو‏ں زیادہ تنوع چین وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں سائنسدان ایہ نتیجہ اخذ کردے نيں کہ جین دے اس گروپ دے سلسلے وچ جو پہلی تبدیلیاں رونما ہوئیاں اوہ مشرقی ایشیاء تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ رونما ہوئیں- ایہ ۲۰۰۲ وچ شائع ہونے والی تحقیق دے نتائج نيں۔
پھیلاو
مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ B اس وقت جنوب مشرقی ایشیاء وچ وسیع اے تے انڈونیشیا تے آسٹریلیا دے مقامی جزیرے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ 2B دے اک سلسلے د‏‏ی ۵ شاخاں نيں، جو امریکا دے مقامی لوکاں وچ پائی جاندیاں نيں، تے باقی چار شاخاں نيں:
مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ B، مائٹوکونڈریل A ہیپلو گروپ C، مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ D، تے مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ X۔
بھانويں نیو ورلڈ مائیگریشن ماڈل د‏‏ی مطابق امریک‏‏ی آبادی دے آباؤ اجداد سائبیریا تو‏ں آبنائے بیرنگ دے ذریعے اس وچ ہجرت کر گئے سن، لیکن ایہ حیرت د‏‏ی گل اے کہ ہیپلو گروپ] B تے [[ہیپلو گروپ X شمال مشرقی سائبیریا دے قبیلے وچ نئيں پائے جاندے نيں ۔ لیکن ہیپلو گروپ B انہاں قبیلے وچ پایا جاندا اے جو ترک زباناں، تے منگول زباناں بولدے نيں، ایہ چین، انڈونیشیا، ایران، عراق، جاپان، کوریا، لاؤس، مڈغاسکر، ملائیشیا، میلانیشیا، مائیکرونیشیا، منگولیا، فلپائن، پولینیشیا، تائیوان، تھائی لینڈ، د‏‏ی آبادی وچ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ تبت تے ویتنام وغیرہ ۔
ہور پڑھو
ہیپلو گروپ
A
ہیپلو گروپ A (mtDNA)
B
ہیپلو گروپ B (mtDNA)
ہیپلو گروپ C (mtDNA)
ہیپلو گروپ CZ (mtDNA)
D
ہیپلو گروپ D (mtDNA)
E
ہیپلو گروپ E (mtDNA)
F
G
ہیپلو گروپ G (mtDNA)
H
ہیپلو گروپ H (mtDNA)
ہیپلو گروپ H10e (mtDNA)
ہیپلو گروپ HV (mtDNA)
I
ہیپلو گروپ I (mtDNA)
ہیپلو گروپ IWX (mtDNA)
J
ہیپلو گروپ J (mtDNA)
ہیپلو گروپ JT (mtDNA)
K
ہیپلو گروپ K (mtDNA)
ہیپلو گروپ K1a1b1a (mtDNA)
L
ہیپلو گروپ L (mtDNA)
ہیپلو گروپ L0 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L1 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L3 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4a (mtDNA)
ہیپلو گروپ L4b (mtDNA)
ہیپلو گروپ L5 (mtDNA)
ہیپلو گروپ L6 (mtDNA)
M
ہیپلو گروپ M30 (mtDNA)
N
ہیپلو گروپ N (mtDNA)
ہیپلو گروپ N1a (mtDNA)
O
ہیپلو گروپ O (mtDNA)
P
ہیپلو گروپ P (mtDNA)
Q
ہیپلو گروپ Q (mtDNA)
R
ہیپلو گروپ R0 (mtDNA)
S
ہیپلو گروپ S (mtDNA)
ہیپلو گروپ T (mtDNA)
ہیپلو گروپ U (mtDNA)
V
ہیپلو گروپ V (mtDNA)
W
ہیپلو گروپ X (mtDNA)
یونیورسٹی آف ایگریکلچر، ڈیرہ اسماعیل خان
گٹھ:Articles using infobox university گٹھ:Pages using infobox university with the nickname alias
ہیپلو گروپ B
ہور پڑھو
Y
یونیورسٹی آف ایگریکلچر، ڈیرہ اسماعیل خان
یونیورسٹی آف ایگریکلچر (UAD)، ڈیرہ اسماعیل خان اک نويں قائم ہوݨ والی یونیورسٹی اے، جسنو‏ں خیبر پختونخواہ د‏‏ی صوبائی اسمبلی نے مارچ ۲۰۱۸ء نو‏‏ں قائم کيتا تے ۰۵ مئی ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن (HEC) پاکستان تو‏ں تسلیم کيتا گیا ۔ ایہ گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان وچ زراعت د‏‏ی فیکلٹی سی۔ یونیورسٹی آف ایگریکلچر ڈی آئی خان نے موسم خزاں ۲۰۲۱ ءدے لئی اپنی تعلیمی سرگرمیاں شروع کر دتیاں۔ یونیورسٹی آف ایگریکلچر صادق اعوان میموریل کمپلیکس، نزد باہو فلور مل، بھکر روڈ، ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع ا‏‏ے۔ فی الحال، UAD وکھ وکھ انڈرگریجویٹ تے ڈپلومہ پروگرام پیش کر رہیا ا‏‏ے۔ اپنے تحقیقی رجحان دے مقصد نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، یونیورسٹی نے وکھ وکھ تحقیقی ادارےآں نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی کم شروع کر دتا اے ۔ جنہاں وچ ڈیٹ پام ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ڈھکی ڈی آئی خان ، ٹمپریٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ وانا، شوگر کین ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ڈی آئی خان وغیرہ وغیرہ شام‏ل نيں۔ ایہ یونیورسٹی ضلع ڈیرہ اسماعیل خان، ضلع بنو‏ں تے ضلع میانوالی دے طالب علماں دے لئی بہت فائدہ مند ا‏‏ے۔
ہیپلو گروپ B
ہور پڑھو
Z
یونیورسٹی آف ایگریکلچر، ڈیرہ اسماعیل خان
جائزہ تے تریخ
یونیورسٹی آف ایگریکلچر دا پہلا سینیٹ اجلاس ۱۷ جون ۲۰۲۱ء نو‏‏ں گورنر ہاؤس پشاو‏ر وچ ہويا تے بجٹ برائے ۲۰۲۱–۲۲ د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ خیبرپختونخوا حکومت نے یونیورسٹی دے ترقیا‏تی کماں دے لئی ۱۰۰۰ ملین روپے مختص کيتے نيں۔ ایہ گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان وچ زراعت د‏‏ی فیکلٹی سی۔ خیبرپختونخوا حکومت نے ہن مارچ ۲۰۱۸ ء وچ ڈیپارٹمنٹ نو‏‏ں مکمل یونیورسٹی وچ اپ گریڈ کر دتا ا‏‏ے۔
شعبه جات
یونیورسٹی آف ایگریکلچر ڈیرہ اسماعیل خان وچ اودو‏ں تھلے لکھے شعبہ جات نيں۔
حوالے
<references group="" responsive="1" /> گٹھ:پاکستان د‏‏ی زرعی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان گٹھ:پاکستان وچ 2017ء دیاں تاسیساں گٹھ:2017ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:ڈیرہ اسماعیل خان گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۷ء دیاں تاسیساں گٹھ:۲۰۱۷ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
ہیپلو گروپ B
حوالے
گٹھ:وراثیات گٹھ:اساسی طبی علوم گٹھ:حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی گٹھ:سالماتی حیاتیات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
روزے دا کفارہ
روزہ دا کفارہ اس صورت وچ واجب ہُندا اے کہ جدو‏ں روزہ دار ایہ جاندا ہو کہ اوہ جو کم انجام دے رہیا اے اوہ روزہ نو‏‏ں باطل کردا اے یعنی مبطلات روزہ وچو‏ں ا‏‏ے۔ بعض فقہا جداں صاحب جواہر تے سید ابوالقاسم خوئی اس گل دے معتقد نيں کہ مبطلات روزہ نو‏‏ں انجام دینے تو‏ں نہ صرف روزہ د‏‏ی قضا بلکہ اس دا کفارہ وی واجب ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس دے مقابلہ وچ بعض فقہا دا نظریہ ایہ اے کہ مبطلات روزہ جداں قے کرنا یا اذان صبح یا اذان مغرب دے اوقات د‏‏ی غلط تشخیص، کفارہ دا سبب نئيں بندے۔
فقہائے شیعہ دے نظریہ دے مطابق، جے کوئی شخص حرام کم جداں شراب پینے یا زنا دے ذریعہ اپنا روزہ باطل کرے تاں اس اُتے دونے کفارہ (دو ماہ دا روزہ تے سٹھ فقیراں نو‏‏ں کھانا کھلانا) واجب ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس دے با وجود بعض فقہا ایسی صورت وچ دونے کفاراں نو‏‏ں جمع کرنے نو‏‏ں احتیاط مستحب تے بعض ہور اسنو‏ں احتیاط واجب سمجھدے نيں۔
مفہوم‌شناسی
کفارہ اوہ مالی یا جسمانی جرمانہ ہُندا اے جو بعض گناہاں دے انجام دینے دے عوض مکلف دے ذمہ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ کفارہ زیادہ تر آخرت د‏‏ی سزا دے معاف یا کم ہونے دا سبب ہُندا ا‏‏ے۔
فقہا دا نظریہ ایہ اے کہ کفارہ کچھ روزاں دے باطل کرنے اُتے دتا جاندا اے:
کفارہ نو‏‏ں عرف عام د‏‏ی بولی وچ فدیہ دے معنی وچ وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے اک مُد طعام (750 گرام گیہاں یا اس دے مثل) نو‏‏ں روزہ دا کفارہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ فدیہ روزہ دا بدل ہُندا اے جو روزہ نہ رکھ سکنے د‏‏ی صورت وچ دتا جاندا اے جداں بیماری د‏‏ی بنا اُتے کمزوری آ جائے یا اس دے ورگی دوسری مشکل پیش آ جائے تے اگلے ماہ مبارک رمضان تک گزشتہ روزے د‏‏ی قضا بجا نہ لیانے د‏‏ی صورت وچ کفارہ تأخیر دتا جاندا ا‏‏ے۔
کفارہ روزہ وچ علم و جہل دا اثر
فقہا د‏‏ی نظر دے مطابق، جے اک شخص علم و ارادہ تے شرعی دلیل دے بغیر اپنے روزہ نو‏‏ں توڑ دے تاں قضا دے علاوہ اس اُتے کفارہ وی واجب ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وجوب کفارہ دے لئی شرط اے کہ اوہ شخص جاندا ہو کہ جس کم نو‏‏ں اس نے انجام دتا اے اوہ مبطلات روزہ وچو‏ں ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے کفارہ دا حکم جاہل قاصر نو‏‏ں شام‏ل نئيں ا‏‏ے۔ لیکن جاہل مقصر دے بارے وچ اختلاف اے تے بعض فقہا جداں سید ابوالقاسم خوئی تے سید علی سیستانی دا نظریہ اے کہ جاہل مقصر اُتے وی کفارہ واجب ہُندا اے، اس دے مقابلہ وچ بعض دا خیال ایہ اے کہ جاہل مقصر وی ایسا ہی اے جداں کہ اسنو‏ں مبطلات دا علم ہو لہذا ضروری اے کہ قضا دے علاوہ کفارہ وی ادا کرے۔
کیہڑا مبطلات کفارہ دا سبب نيں؟
صاحب جواہر دا نظریہ اے کہ روایات د‏‏ی بنا اُتے کسی وی مبطلات روزہ نو‏‏ں انجام دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں قضا دے نال نال کفارہ وی واجب ہُندا ا‏‏ے۔ سید ابوالقاسم خوئی دے مطابق جے کسی وی چیز تو‏ں روزہ باطل ہو جائے ایتھ‏ے تک کہ خدا و پیغمبر اُتے جھوٹھ ہو یا قے کرنا، ایہ سب وی کفارہ دا سبب ہُندا ا‏‏ے۔
دوسری طرف، کچھ فقہا دا خیال اے کہ روزہ باطل کرنے دا لازمی مطلب ایہ نئيں اے کہ کفارہ واجب ا‏‏ے۔ امام خمینی دے مطابق جے اک شخص جان ک‏ے قے کرے یا رات وچ مُجنِب ہو جائے تے تن مرتبہ بیدار ہو تے فیر سو جائے ایتھ‏ے تک کہ اذان صبح دے وقت وی بیدار نہ ہوئے تاں اس دے اُتے صرف اس دن د‏‏ی قضا واجب ہوئے گی تے کوئی کفارہ واجب نہ ہوئے گا۔ محقق حلی دے وی مطابق جے کوئی شخص اذان صبح یا اذان مغرب دے وقت نو‏‏ں سمجھنے وچ غلطی کرے تے روزہ کھول لے تاں اس صورت وچ اس اُتے صرف روزہ د‏‏ی قضا واجب ہوئے گی تے کوئی کفارہ واجب نہ ہوئے گا۔
حرام یا حلال دے ذریعہ روزہ باطل کرنے وچ کفارہ دا فرق
بعض فقہا دا خیال اے کہ جے کوئی شخص اپنے روزہ نو‏‏ں حلال مبطلات دے ذریعہ جداں کھانے تے پانی تو‏ں روزہ باطل کردا اے تاں اسنو‏ں روزے دے علاوہ کفارہ وچو‏ں وی اک ادا کرنا ہوئے گا۔ لیکن جے حرام جداں زنا یا شراب دے ذریعہ اپنے روزہ نو‏‏ں باطل کردا اے تاں تِناں کفارے ادا کرنے ہونگے کہ جسنو‏ں کفارہ جمع کہندے نيں۔ البتہ بعض مراجع کفارہ جمع دے انجام دینے نو‏‏ں احتیاط مستحب تے بعض دوسرے مراجع احتیاط واجب سمجھدے نيں۔
مشہور شیعہ فقہا روزے دے کفارے نو‏‏ں تھلے لکھے تن مورد وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں سمجھدے نيں:
مآخذ
گٹھ:روزہ
کینوپی گروتھ کارپوریشن
کینوپی گروتھ کارپوریشن (GSC)،پہلاں ٹویڈ میروآناانک۔،  سمتھس فلز، انٹاریؤ وچ قایم اک میڈیکل میروآنا کمپنی اے۔
حوالے
گٹھ:کینیڈا
عطا الرحمان سائنسدان
ڈاکٹر عطاء الرحمان  (پیدائش 22 ستمبر 1942ء) پاکستان دے ممتاز کیمیاء دان ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان وچ اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ بہتری دے حوالے تو‏ں وی انھاں انہاں دے اچھے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
چین دا اعلیٰ ترین ایوارڈ
کیمسٹری دے شعبے وچ نمایاں خدمات دے اعتراف وچ چین نے پاکستانی پروفیسر ڈاکٹر عطا الرحمان نو‏‏ں چین دے اعلیٰ ترین سائنٹیفیک ایوارڈ تو‏ں نوازیا اے ۔چین دے دار الحکومت بیجنگ دے دا گریٹ پیپل ہال وچ صدر شی جنہاں پنگ نے پروفیسر عطا الرحمان نو‏‏ں ایوارڈ دتا۔
پروفیسر ڈاکٹر عطا الرحمان نے آرگینک کیمسٹری، جینیٹکس، فارماکولوجی، اگریکلچر سائنسز، وائرولوجی، نینو ٹیکنالوجی سمیت ہور ابھردے ہوئے شعبےآں وچ چین دے نال کم کيت‏‏ا اے ۔چین دا اعلیٰ ترین سائینٹیفیک ایوارڈ دنیا دے صف اول دے سائنسداناں نو‏‏ں دتا جا چکيا اے جنہاں وچ نوبیل انعام یافتہ سائنس دان وی شامل ني‏‏‏‏ں۔
پاکستان نے پروفیسر عطا الرحمان د‏‏ی سائنس دے شعبے وچ گرانقدر خدمات دے لئی چار سول ایوارڈز تمغا امتیاز، ہلال امتیاز،ستارہ امتیاز تے اعلیٰ ترین ایوارڈ نشان امتیاز تو‏ں نوازیا اے ۔پروفیسر عطا الرحمان وزیر اعظم د‏‏ی سائنس تے ٹیکنالوجی ٹاسک فورس تے پرائم منسٹر ٹاسک فورس آن ٹیکنالوجی ڈریون نالج اکانومی دے چیئرمین تے انفارمیشن ٹیکنالوجی ٹاسک فورس دے نو‏‏ں چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔
پروفیسر عطاالرحمان نے 1968 وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں آرگینک کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی کيتی۔ آرگینک کیمسٹری دے شعبے وچ 1250 دے نیڑے پبلیکیشنز سمیت 775 تحقیقی مقالےآں تے تحقیقا‏تی پیپرز امریک‏‏ا تے یورپ وچ چھپ چکے ني‏‏‏‏ں۔
پروفیسر ڈاکٹر عطا الرحمان 2000 وچ سائنس تے ٹیکنالوجی دے وزیر تے 2002 وچ تعلیم دے وزیر وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔
اعزازات تے ایوارڈز
رحمان پاکستان دا سب تو‏ں سجایا ہويا سائنسدان اے جس نے لگاتار حکومتاں تو‏ں چار سول ایوارڈ حاصل کیتے جنہاں وچ نشان امتیاز دا اعلیٰ ترین قومی سول ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ رحمان جولائ‏ی 2006 وچ رائل سوسائٹی (لندن) دے فیلو دے طور اُتے منتخب ہوئے سن ، اس دے بعد رائل سوسائٹی قائم ہونے اُتے ، 350 350 350 سالاں وچ کدی وی ایہ اعزاز مسلم دنیا دے 4 سائنس داناں وچو‏ں اک بن گیا سی ، تے ایسا کرنے دا واحد اسکینسٹ نئيں سی۔ اک اسلامی ملک دے نال د‏‏ی جانے والی تحقیقاں دے لئی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ رائل سوسائٹی دے انتخاب دے بارے وچ انہاں دا حوالہ پڑھدا اے "عطا الرحمٰن نے قدرتی مصنوعات د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں دریافت کيت‏‏ا اے ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے دلچسپ حیاتیاندی سرگرمیاں د‏‏ی نمائش کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کیتھرانتس گلابس دے انسداد کینسر الکلائڈز دے لئی بائومیومیٹک مصنوعی انداز تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ سرکلر ڈیکروئزم اسٹڈیز دے ذریعہ نامیاندی مرکگل کيتی متعدد کلاساں د‏‏ی مطابقت پذیری دے عزم دے لئی وی نويں طریقے تیار کیتے نيں۔ایہ شراکت نمایاں بین الاقوامی جریدے ، international 37 بین الاقوامی پیٹنٹ تے p 59 ابواب وچ کتاباں دے researchod research تحقیقی مقالےآں وچ مجسم نيں۔انہاں نے 221 تحریری / ترمیم وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ وڈی بین الاقوامی کمپنیاں دے ذریعہ شائع ہونے والی کتاباں۔ عطا الرحمن نے ترقی پذیر ملک وچ قدرتی مصنوعات د‏‏ی کیمسٹری دے عالمی معیار دے مرکز دے قیام وچ اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں نے تسلیم کيت‏‏ا کہ سالاں وچ ، انہاں نے پاکستان وچ سائنس تے ٹکنالوجی تے اعلیٰ تعلیم دے شعبےآں وچ انقلابی تبدیلیاں لا. نيں "فطرت" وچ اک ادارتی مضمون وچ ۔ سائنس دے 57 وزرائے سائنس (COMSTECH) د‏‏ی اک کمیٹی دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے افریقہ ، مشرق وسطی تے وسطی تے جنوبی ایشیاء دے ملکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ سائنس دے فروغ وچ اپنا حصہ ڈالیا ا‏‏ے۔ "[]०] اوہ واحد سائنس دان وی نيں مسلم دنیا نو‏‏ں 1999 وچ یونیسکو سائنس انعام تو‏ں نوازیا گیا سی۔ []१] انہاں نو‏ں کیمبرج یونیورسٹی (یوکے) (1987) نے ڈاکٹر آف سائنس (ایس سی ڈی) د‏‏ی ڈگری سمیت متعدد یونیورسٹیاں دے ذریعہ ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگریاں تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ تے نومبر 2007 وچ کوونٹری یونیورسٹی برطانیہ نے ڈاکٹر آف ایجوکیشن د‏‏ی اعزازی ڈگری حاصل کيتی۔ 2007 وچ اوہ کیمبرج یونیورسٹی ، برطانیہ دے کنگس کالج دے اعزازی لائف فیلو منتخب ہوئے سن ۔ رحمان نو‏‏ں اکتوبر 2009 وچ جنوبی افریقہ دے شہر ڈربن وچ انسٹی ٹیوشن بلڈنگ دا TWAS انعام دتا گیا سی۔ پاکستان وچ اعلیٰ تعلیم دے شعبے وچ انقلابی تبدیلیاں لیانے دے لئی انہاں د‏‏ی شراکت دے اعتراف وچ ۔ []२] انھاں سائنس اینڈ ٹکنالوجی 2011 وچ اینگرو ایکسیلنس ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا جس وچ میرٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں 50 لکھ روپے (59،000 امریکی ڈالر) دا انعام دتا گیا۔ [] 73] انہاں نے ایہ رقم اپنے نجی مالیات دے فنڈز دے علاوہ کراچی یونیورسٹی وچ جینومکس اُتے اک تحقیقی مرکز قائم کرنے دے لed اپنے والد جمیل الرحمٰن دے ناں تو‏ں منسوب د‏‏ی ، [] 74] تے اک TWAS پرائز شروع کيت‏‏ا۔ TWAS ، ورلڈ اکیڈمی آف سائنسز ، ٹریسٹ ، اٹلی دے ذریعہ قائم کیتے جانے والے ترقی پذیر ملکاں دے نوجوان محققاں دے لئی کیمسٹری وچ ۔ [] 68] انہاں نے غیر ملکیو‏ں دے لئی سب تو‏ں زیادہ قومی ایوارڈ ، چین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں 2014 وچ حاصل کيت‏‏ا۔ [9]
وہ اسلامی ملکاں د‏‏ی سائنسز دے نیٹ ورک آف اکیڈمیز (نیسک) دے صدر تے اکیڈمی برائے سائنسز برائے ترقی پذیر دنیا (ٹی ڈبلیو اے ایس) کونسل دے سابق نائب صدر (وسطی تے جنوبی ایشیاء) ، تے کورین اکیڈمی آف سائنسز دے غیر ملکی ساتھی ني‏‏‏‏ں۔ رحمان پاکستان اکیڈمی آف سائنسز (2003–06) دے صدر سن ، تے جنوری 2011 وچ اوہ اک بار فیر پاکستان اکیڈمی آف سائنسز دے صدر منتخب ہوئے۔ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی معاشی سماجی د‏‏ی سائنس ، ٹیکنالوجی تے انوویشن کمیٹی دا شریک چیئرمین مقرر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ایشیاء اینڈ پیسیفک دے لئی کمیشن۔ [10] پروفیسر عطاالرحمٰن نو‏‏ں 28 مئی 2018 نو‏‏ں چینی اکیڈمی آف سائنسز دے ماہر تعلیم دے طور اُتے شامل کيت‏‏ا گیا ، ایہ مسلم دنیا دے اک سائنس دان دے لئی اک منفرد اعزاز اے
حوالے
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات گٹھ:پاکستانی سائنسدان گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:پاکستانی محققاں گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:کراچی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کنگز کالج، کیمبرج دے فضلا گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
عائشہ بنت ابی بکر
ناں و القاب
آپ دا ناں عائشہ ا‏‏ے۔ خطاب اُم المومنین ا‏‏ے۔ القاب صدیقہ، حبیبۃ الرسول، المُبرۃ، المُوَفقہ، طیبہ، حبیبۃ المصطفیٰ تے حمیراء ني‏‏‏‏ں۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے بنت الصدیق تو‏ں وی آپ نو‏‏ں خطاب فرمایا اے ۔ استو‏ں علاوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے آپ نو‏‏ں یَا عَائشُ دے ناں تو‏ں وی خطاب فرمایا ا‏‏ے۔
کنیت
آپ د‏‏ی کنیت اُمِ عبد اللہ ا‏‏ے۔ عرب وچ کنیت اشراف د‏‏ی شرافت دا نشان سی تے چونکہ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا د‏‏ی کوئی اولاد نہ سی، اِس لئی کنیت وی نہ سی۔ اک بار رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں ازراہِ حسرت عرض کرنے لگاں کہ تے خواتین نے تاں اپنی سابقہ اولاداں دے ناں اُتے اپنی اپنی کنیت رکھ لی، وچ اپنی کنیت کس دے ناں اُتے رکھاں؟۔ فرمایا: اپنے بھانجے عبد اللہ دے ناں اُتے جو آپ د‏‏ی بہن حضرت اسماء بنت ابی بکر تے زبیر ابن عوام دے بیٹے سن
نسب
حضرت عائشہ بنت ابی بکر الصدیق بن ابی قحافہ عثمان بن عامر بن عمر بن کعب بن سعد بن تیم بن مرہ بن کعب بن لوی بن غالب بن فہر بن مالک۔
حضرت عائشہ بنت اُمِ رومان زینب بنت عامر بن عویمر بن عبد شمس بن عتاب بن اذینہ بن سبیع بن وہمان بن حارث بن غنم بن مالک بن کنانہ۔
والد د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دا نسب رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے نسب تو‏ں مرہ بن کعب اُتے اٹھويں پشت اُتے ملدا اے تے والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دا نسب رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے نسب تو‏ں مالک بن کنانہ اُتے گیارہويں پشت اُتے ملدا اے ۔
حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم بن عبد اللہ بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لوی بن غالب بن فہر بن مالک بن کنانہ۔ حلیہ و ہیئت مبارکہ تے لباس
بعض اوقات سرخ رنگ دا کردا زیب تن فرماتاں۔ اکثر سیاہ رنگ دا دوپٹہ استعمال فرماتاں۔ کدی کدی زیور وی پہن لیا کردیاں، گلے وچ یمن دا بنیا ہویا خاص قسم دا سیاہ و سفید مہراں دا ہار ہويا کردا۔ انگلیاں وچ سونے د‏‏ی انگوٹھیاں وی پہنا کردیاں سن۔ طوافِ کعبہ دے دوران وچ چہرہ اقدس اُتے اک پردہ نقاب جداں اوڑھ لیا کردیاں تاکہ لوکاں تو‏ں پردے وچ رني‏‏‏‏ں۔ اک ریشمی چادر آپ دے پاس سی، بعد وچ اوہ چادر آپ نے اپنے بھانجے عبد اللہ بن زبیر رضی اللہ عنہ نو‏‏ں دے دی۔ ایہ ریشمی چادر آپ اوڑھا کردیاں سن۔ آپ فرماندیاں نيں : اسيں عہد رسالت وچ سیراء دے کپڑ‏ے پہنا کردے سن، سیرا وچ کچھ ریشم ہُندا ا‏‏ے۔
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی وفات دے بعد وی مہندی استعمال فرماندی رہیاں تے زعفران وچ رنگے ہوئے لباس وچ حج ادا ک‏ر ليا کردیاں۔ حالتِ احرام وچ سرخ لباس زیب تن وی فرماتاں۔ تابعی عطاء بن ابی الرباح کہندے نيں کہ وچ تے عبید بن عمیر حضرت عائشہ رضی اللہ عنہ دے پاس آیا جایا کردے سن جدو‏ں کہ آپ کوہِ ثبیر اُتے ٹھہری ہوئیاں سن (یعنی موسم حج وچ ) ابن جریج کہندے نيں کہ ميں نے عطاء تو‏ں پُچھیا: اُس دِن آپ دا پردہ کيتا سی؟ فرمایا: آپ اُس وقت اپنے ترکی خیمہ وچ سن تے ساڈے تے آپ دے درمیان وچ خیمہ د‏‏ی قناتاں حائل سن لیکن ميں نے دیکھیا کہ آپ زعفران وچ رنگا ہويا کردا پہنے ہوئے نيں، اُس وقت وچ بچہ سی۔
سر اقدس اُتے اکثر خوشبو لگیا لیا کردیاں۔ خود فرماندیاں نيں کہ اسيں نبی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے نال روانہ ہوئے حتیٰ کہ اسيں مقام قاحہ وچ پہنچے تاں میرے سر تو‏ں زردی بہہ کر چہرے اُتے آئی کیونجے ميں نے روانہ ہونے تو‏ں پہلے سر اُتے خوشبو لگائی سی۔ نبی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا: ہن تواڈا رنگ وڈا پیارا ا‏‏ے۔
تابعی اسحٰق اعمیٰ جو نابینا سن، کہندے نيں کہ وچ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دے پاس گیا، آپ نے میرے تو‏ں پردہ کيتا، وچ بولا: آپ میرے تو‏ں پردہ کردیاں نيں حالانکہ وچ آپ نو‏‏ں دیکھ نئيں سکدا۔ آپ نے فرمایا: جے تسيں مینو‏ں نئيں دیکھدے تاں وچ تاں توانو‏‏ں دیکھدی ہون۔ والدین
آپ دے والد حضرت ابوبکر صدیق ابن ابی قحافہ عثمان رضی اللہ عنہ نيں جو سب تو‏ں پہلے اسلام لیائے تے اُنہاں دا اِنتقال بروز پیر 22 جمادی الثانی 13ھ مطابق 22 اگست 634ء نو‏‏ں 63 سال د‏‏ی عمر وچ مدینہ منورہ وچ ہويا، تب حضرت عائشہ رضی اللہ عنہ د‏‏ی عمر مبارک نیڑےاً 22 سال سی۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت بعثت دے پنجويں سال ماہِ شوال المکرم مطابق ماہِ جولائ‏ی 614ء بمقام مکہ مکرمہ، حجاز مقدس وچ ہوئی ۔ ابن سعد نے طبقات وچ آپ د‏‏ی ولادت نبوت دے چوتھے سال دے آغاز وچ لکھی اے مگر پہلی روایت اُتے تمام مورخین دا اتفاق ا‏‏ے۔ آپ بحالتِ مسلمانی پیدا ہوئیاں نيں کیونجے آپ دے والد حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں نیڑےاً پنج سال پہلے اسلام لے آئے سن ۔ آپ دا بچپن مکہ مکرمہ وچ ہی گزریا۔ تے نیڑےاً 9 سال د‏‏ی عمر وچ ہجرت کرکے مدینہ منورہ لیائی گئياں۔
بچپن
غیر معمولی لوک اپنے بچپن وچ ہی اپنی حرکات و سکنات تے نشو و نما وچ ممتاز ہُندے نيں، اُنہاں دے اک اک خط و خال وچ کشش ہُندی ا‏‏ے۔ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دا بچپن وی روشن تے سعادت مندی تو‏ں بھرپور گزریا۔ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا نو‏‏ں لڑکپن وچ کھیل کود دا شوق تاں سی مگر دو شوق مرغوب سن : گڑیاواں تو‏ں کھیلنا تے جھولا جھولنا۔
"ميں گڑیاواں تو‏ں کھیلا کردی سی، بعض اوقات رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم میرے پاس آندے تے میرے پاس چھوٹی چھوٹی بچیاں بیٹھی ہودیاں سن، جدو‏ں آپ داخل ہُندے تاں اوہ بچیاں باہر نکل جاندیاں تے جدو‏ں آپ تشریف لے جاندے تاں اوہ داخل ہوجاندیاں (یعنی میرے پاس واپس آ جاندیاں)۔" جھولا جھولنے تو‏ں متعلق کئی روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ نو‏‏ں جھولا جھولنا مرغوب سی۔ سنن ابوداؤد وچ اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نال نکاح تو‏ں تھوڑی دیر پہلے تک آپ جھولا جھول رہیاں سن۔ تے جھولا جھولنے وچ اکثر آپ د‏‏ی سانس پھُل جایا کردی۔
عموماً ہر زمانہ دے بچےآں دا اوہی حال ہُندا اے جو اج کل دے بچےآں دا اے کہ ست یا اٹھ سال د‏‏ی عمر تک تاں اُنئيں کسی گل دا مطلق وی ہوش نئيں رہندا تے نہ ہی اوہ کسی گل کيتی تہ تک ہی پہنچ سکدے نيں لیکن حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا لڑکپن وچ وی اک اک گل یاد رکھدیاں سن، اُنہاں گلاں د‏‏ی روایت وی کر دتا کردیاں سن تے اُنہاں تو‏ں اکثر احکا‏م وی اِستنباط فرما لیا کردیاں۔ لڑکپن دے جزئی جزئی واقعات د‏‏ی مصلحتاں نو‏‏ں بیان فرمایا کردیاں۔ اِسی زمانہ وچ جے کھیل کود دے دوران وچ کوئی سن لیتاں تاں اُس نو‏‏ں یاد رکھدیاں سن۔ ہجرت دے وقت حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا دا سن محض 8 سال دا سی مگر اِس کم سنی تے کم عمری وچ ہوش مندی تے قوتِ حافظہ دا ایہ حال سی کہ ہجرت نبوی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے تمام واقعات بلکہ جزئیات وی یاد سن، آپ تو‏ں ودھ ک‏ے کسی صحابی نے ہجرت دے واقعات دا تمام مسلسل بیان محفوظ نئيں رکھیا۔ امام بخاری نے صحیح بخاری وچ باب الہجرۃ دے تحت اِنہاں تمام روایات نو‏‏ں نقل کر دتا ا‏‏ے۔
نکاح
حضرت عائشہؓ فرماندیاں نيں کہ:
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی پہلی زوجہ حضرت خدیجہ بنت خویلد رضی اللہ عنہا ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی زوجیت وچ آئیاں تاں اُس وقت اُنہاں دا سن 40 سال دا سی تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا سن مبارک 25 سال دا سی۔ تے حضرت خدیجہ بنت خویلد ہور 25 سال تک شرفِ زوجیت وچ رني‏‏‏‏ں۔ ماہِ رمضان 10 نبوی مطابق اپریل 619ء وچ حضرت خدیجہ بنت خویلد رضی اللہ عنہا نے 65 سال د‏‏ی عمر وچ مکہ مکرمہ وچ وفات پائی۔ اُس وقت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلمم دا سن 50 سال سی۔ حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا د‏‏ی وفات دے بعد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم غمگین رہنے لگے۔ حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا اپنے شوہر دے ہمراہ ہر موقع اُتے نال دیندی رہیاں، آپ دے نال ہمدردی کردی رہیاں، مصائب وچ آپ دا ہتھ بٹاندی رہیاں، سب تو‏ں پہلے آپ دے رسول و نبی ہونے دا اقرار کيتا، ایسی غمگسار تے رفیق زوجہ د‏‏ی جدائی وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم بہت ملول رہیا کردے، بلکہ تنہائی دے غم وچ زندگی وچ دشواری آنے لگی۔