cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کریتیواس اوجھا
کھبے|thumb|200x200px|  'کرتیواس سمارک' ضلع نادیہ دے پھولیا وچ تعمیر کيتا گیا مہاکوی کریتیواس اوجھا ( بنگالی : াস া) یا 'کریتیواس اوجھا' (1381–1461) قرون وسطی دا اک بہت مقبول ، بنگالی شاعر تھا اس نے والمیک رامائن دا بنگالی بولی پہلا ترجمہ کيتا ۔ اس دا ایہ ترجمہ مستقل ترجمہ نئيں ا‏‏ے۔ اس نے اپنے تخیل تے شاعرانہ طاقت دے ذریعے کرداراں تے واقعات نو‏‏ں مختلف شکلاں وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ کرداراں دے اندر کچھ تے نرمی وی ظاہر کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ ہمدردی دا وی گہرا احساس ا‏‏ے۔ والمیکی دا رام کشتریہ ہیرو ا‏‏ے۔ اوہ لوک جو بہادری ، بہادری تے طاقت وچ منفرد نيں ، لیکن کرتیوس صرف رام دے کسمومکمل بت نو‏‏ں ہی دیکھ پائے نيں۔ اس دے رام دا جسم ، نوانی جنیا ، بہت نرم اے تے اوہ پھُل دھنو ہتھ وچ لے ک‏ے جنگل وچ جاندا ا‏‏ے۔ لیکن جتھے تک والمیکی رامائن دے اعلیٰ نظریات دا تعلق اے ، کرتیوس نے انہاں سب نو‏‏ں اپنی تشکیل وچ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ پتیبھکتی ، سالمیت ، ترسیل ، پرجوورجن ، پتیورتیہ وغیرہ دے تمام نظریات نو‏‏ں کامیابی دے نال پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
کدرے شاعر نے بنگال د‏‏ی رسم و رواج د‏‏ی پالیسی وچ کدرے رغبت تے کدرے رسم و رواج تے سوانیاں د‏‏ی شکل وچ اس وچ نويں داستاناں دے ک‏ے اس ریاست نو‏‏ں اپنے ریاست دے باشندےآں دا مقصد بنایا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی ساخت وچ والمیکی رامائن دے باطنی فلسفیانہ حصےآں ، افکار تے بیانات دے تجزیا‏‏تی حصےآں نو‏‏ں جگہ نئيں دتی ا‏‏ے۔ ایہ ترکیب ، اپنی ترکیب تے شاعرانہ خصوصیات دے نال ، بنگال د‏‏ی بے جان ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
کرتیواس د‏ی رامائن بنگال وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔ امیر تے غریب وچ اس دا احترام تے تشہیر کيتی جاندی ا‏‏ے۔ لوک اسنو‏ں انتہائی محبت تے عقیدت دے نال تلاوت کردے نيں۔ اکثر اسنو‏ں گانا پڑھ کر سنا‏تے نيں۔
تعارف
کرتیواس د‏ی صحیح تریخ پیدائش اس سوانح حیات تو‏ں وی نئيں معلوم ا‏‏ے۔ یوگیشچندر رائے 1433 ، دنیش چندر 1385 تے 1400 عیسوی دے درمیان تے سکومار سین اس د‏ی پیدائش نو‏‏ں 15 ويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ مندے نيں۔
ہور ویکھو
گٹھ:بنگالی لوک
دھیروبین پٹیل
دھیروبین گوردھنبھائی پٹیل (ધીરુબેન પટેલ) اک بھارتی ناول کار، ناٹک کار اتے مترجم اے۔
زندگی
دھیروبین گوردھنبھائی پٹیل دا جم 25 مئی 1926 نوں بڑودا (ہن وڈودرا، گجرات) وچ بمبے کرونیکل دے صحافی گوردھنبھائی پٹیل اتے اک سیاسی کارکن اتے آل انڈیا کانگرس کمیٹی دی میمبر گنگابین پٹیل دے گھر ہویا سی۔ اسدا پروار انند دے نزدیک دھرمج پنڈ نال متعلق اے۔ اوہ ممبئی دے اک اپنگر، سانتاکروز وچ وڈی ہوئی اتے اجے وی اتھے رہندی اے۔ اس دی پڑھائی ممبئی دے پودار سکول وچ ہوئی سی۔ اسنے ایلپھنسٹن کالج توں اچّ سکھیا حاصل کیتی۔ اسنے 1945 وچ انگریزی وچ بیئے اتے 1949 وچ بھون دے کالج توں ایم۔اے۔ کیتی۔ اسنے 1963–64 وچ دہیسر وکھے کالج وچ انگریزی پڑائی اتے بعد وچ بھارتی تعلیم بھون وکھے انگریزی ساہت پڑھایا۔
اسنے تھوڑھے ویلے لئی آنند پبلشراں نال کم کیتا۔ اس توں بعد، اسنے 1963–64 وچ کلکی پرکاشن نام دے اک پبلشنگ ہاؤس دا قیام کیتا۔ 1966 توں 1975 تک اسنے سدا نام دا گجراتی رسالہ سمپادت کیتا۔ بعد وچ اسنے گجرات ساہت سبھا دی پردھان وجوں سیوا نبھائی۔ اسنے 2003―2004 وچ گجراتی ساہت کونسل دی پردھان وجوں سیوا نبھائی اتے اسدے اک ناٹک بھونی بھاوئی نوں اک فلم وچڈھالیا گیا۔
ساہتی کم
دھیروبین پٹیل نے چھوٹیاں کہانیاں اتے کویتاواں دے کئی سنگرہیاں دے نال نال ناول وی لکھے ہن۔ اسنے ریڈیو ناٹک اتے سٹیج ناٹک لکھے ہن۔ اس دا کم گاندھیوادی آدرشاں توں متاثر اے۔ نقاد سوسی تھارو اتے کے للتا نے لکھیا اے، "حالانکہ دھیروبین، ناول کار کندنکا کپاڈیا وانگ اپنے آپ نوں ناریوادی نہیں مندی پر اوہ ایہہ مندی اے کہ عورت دے نیویں رتبے دی جڑھاں اوہناں دی اپنی دماغی حالت وچ ہن۔" اسدا مڈھلا کم، خاصکر، عورتاں دی زندگی اتے اوہناں دے تعلقاں بارے دسدا اے، اتے اس بارے اے، جس نوں تھارو اتے للتا نے "سوے دی بھال" دسیا اے۔ اسدا بعد دا کم مکھ طور تے بچیاں اتے چھوٹے بالغاں لئی رہا اے، اتے اسنے انٹرنیٹ تے جانکاری دی اسان اپلبدھتا دے باو جود بچیاں لئی ساہت دی وکالت کیتی۔
حوالے
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار گٹھ:گجراتی وچ ساہت اکادمی انعام جیتو گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1926 گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
ومیش چندر بنرجی
ومیش چندر بینرجی (ولادت: 29 دسمبر 1844ء - وفات: 21 جولائ‏ی 1906ء) اک ہندوستانی قانون دان سن ۔ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے شریک بانی تے پہلے صدر سن ۔
وومیش چندر بنرجی (یا امیش چندر بنرجی بنگالی ناں دے موجودہ انگریزی تلفظ دے مطابق) (29 دسمبر 1844 – 21 جولائ‏ی 1906) اک ہندوستانی بیرسٹر تے انڈین نیشنل کانگریس دے پہلے صدر سن ۔ اوہ برطانیہ وچ ہاؤس آف کامنز دے لئی انتخاب لڑنے والے پہلے ہندوستانی سن ۔ بھانويں اوہ الیکشن ہار گیا ، اس نے دو بار برطانوی پارلیمنٹ وچ داخل ہونے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔
وومیش چندر بونرجی (یا امیش چندر بنرجی بنگالی ناواں د‏‏ی موجودہ انگریزی آرتھوگرافی دے ذریعہ) (29 دسمبر 1844 – 21 جولائ‏ی 1906) اک ہندوستانی بیرسٹر سن ۔ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے شریک بانی تے پہلے صدر سن ۔ [1]
1844 نو‏‏ں کلکتہ وچ پیدا ہوئے اس نے اورینٹل سیمینری تے ہندو سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دا کیریئر 1862 وچ شروع ہويا جدو‏ں انہاں نے کلکتہ سپریم کورٹ دے وکیل ڈبلیو پی گلنڈرز د‏‏ی فرم وچ بطور کلرک شمولیت اختیار کيتی جتھے انہاں نے قانون دا علم حاصل کيتا۔ 1864 وچ انہاں نو‏ں انگلینڈ بھیجیا گیا جتھے اوہ مڈل ٹیمپل وچ شام‏ل ہوئے تے جون 1867 وچ انہاں نو‏ں بار وچ بلايا گیا۔ اوہ اسٹینڈنگ کونسل دے طور اُتے کم کرنے والے پہلے ہندوستانی سن ، جس د‏‏ی صلاحیت وچ انہاں نے چار بار 1882 ، 1884 ، 1886–87 د‏‏ی ذمہ داری نبھائی۔ 1883 وچ اس نے کلکتہ ہائی کورٹ وچ اپنے خلاف توہین عدالت دے مقدمے وچ سریندر ناتھ بنرجی دا دفاع کيتا۔ اوہ کلکتہ یونیورسٹی دے فیلو سن تے اس د‏ی لاء فیکلٹی دے صدر سن ۔ اوہ 1901 وچ کلکتہ بار تو‏ں ریٹائر ہوئے۔
انہاں نے 1885 وچ بمبئی وچ 28 دسمبر تو‏ں 31 دسمبر تک انڈین نیشنل کانگریس دے پہلے سیشن د‏‏ی صدارت کيتی۔ کلکتہ وچ منعقدہ 1886 دے اجلاس وچ ، اس نے ہر صوبے وچ کانگریس د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹیاں دے قیام د‏‏ی تجویز دتی تاکہ اس دے کم نو‏‏ں بہتر بنایا جا سک‏‏ے تے اس موقع اُتے انہاں نے وکالت د‏‏ی کہ کانگریس نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں صرف سیاسی معاملات تک محدود رکھنی چاہئاں۔. اوہ الہ آباد وچ 1892 دے سیشن وچ دوبارہ انڈین نیشنل کانگریس دے صدر سن جتھے انہاں نے اس پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی جسنو‏ں ہندوستان نو‏‏ں سیاسی آزادی دے لائق ثابت کرنا سی۔
وہ برطانیہ چلا گیا تے پریوی کونسل تو‏ں پہلے پریکٹس کيتی۔ اس نے لندن وچ برٹش کمیٹی آف کانگریس تے اس دے جریدے د‏‏ی مالی اعانت کيتی۔ 1865 وچ دادا بھائی نوروجی نے لندن انڈین سوسائٹی د‏‏ی بنیاد رکھی تے بونرجی نو‏‏ں اس دا جنرل سیکرٹری بنایا گیا۔ جدو‏ں بونرجی انہاں دے نال کانگریس دے صدر نورجی بنے تاں ایرڈلے نورٹن تے ولیم ڈگبی نے کانگریس پولیٹیکل ایجنسی کھول دتی ، جو کہ لندن وچ کانگریس د‏‏ی اک شاخ سی۔ انہاں نے 1892 دے برطانیہ دے عام انتخابات وچ بیرو تے فرنس سیٹ دے لئی لبرل پارٹی دے امیدوار دے طور اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ 1893 وچ ، نوروجی ، بونرجی تے بدر الدین تیاب جی نے انگلینڈ وچ انڈین پارلیمانی کمیٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔
جیون
مسٹر امیش چندر بنرجی 29 دسمبر 1844 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اس نے اپنے بنگلے وچ اک اخبار کڈیا سی۔ 1864 وچ اس نے جیجا بھائی اسکالرشپ حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ لندن چلے گئے۔ 1867 وچ اسنو‏ں بار وچ مدعو کيتا گیا۔ 1868 وچ اس نے کلکتہ ہائی کورٹ وچ قانون د‏‏ی پریکٹس شروع کيتی۔ جلد ہی اوہ اُتے پہنچ گئے۔ اوہ یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں بنگال لیجسلیٹو کونسل وچ منتخب ہوئے۔ انہاں نو‏ں 1885 وچ کانگریس دے پہلے صدر دا اعزاز ملا۔ اس دے بعد اوہ کانگریس دے ہور سیشناں وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ اوہ 1890 وچ لندن جانے والے کانگریس وفد وچ رہ‏‏ے۔
وومیش چندر بونرجی 29 دسمبر 1844 نو‏‏ں موجودہ ریاست مغربی بنگال وچ کلکتہ (اب کولکتہ) وچ پیدا ہوئے۔ [2] انہاں دا تعلق اک انتہائی معزز راڑھی کلین برہمن خاندان تو‏ں سی جو کہ موجودہ ریاست مغربی بنگال دے ہاوڑہ قصبے دے مغرب وچ واقع بگنڈا نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے دادا پیتمبور بونرجی سب تو‏ں پہلے کلکتہ (اب کولکتہ) ہجرت کرکے اوتھ‏ے آباد ہوئے۔ اپنی والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں ، وومیش چندر موجودہ مغربی بنگال دے ہگلی ضلع ٹریبینی دے مشہور سنسکرت اسکالر تے فلسفی پنڈت جگگوناتھ ترکپوچنون تو‏ں نکلے سن ۔ [3]
بطور صدر انڈین نیشنل کانگریس
انہاں نے 1885 وچ بمبئی وچ انڈین نیشنل کانگریس دے پہلے سیشن د‏‏ی صدارت د‏‏ی [4] 28 دسمبر تو‏ں 31 دسمبر تک تے 72 ارکان نے شرکت کيتی۔ [5] کلکتہ وچ منعقدہ 1886 دے سیشن وچ ، دادا بھائی نوروجی د‏‏ی صدارت وچ ، انہاں نے ہر صوبے وچ کانگریس د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹیاں دے قیام د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی تاکہ اس دے کم نو‏‏ں بہتر بنایا جا سک‏‏ے تے اس موقع اُتے انہاں نے وکالت د‏‏ی کہ کانگریس نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں صرف سیاسی معاملات تک محدود رکھن ، سماجی اصلاحات دا سوال دوسری تنظیماں اُتے چھڈ دتیاں اوہ الہ آباد وچ 1892 دے اجلاس وچ دوبارہ انڈین نیشنل کانگریس دے صدر سن اوہ برطانیہ چلا گیا تے پریوی کونسل تو‏ں پہلے پریکٹس کيتی۔ [4] اس نے برٹش کمیٹی آف کانگریس تے لندن وچ اس دے جریدے د‏‏ی مالی اعانت کيتی۔ 1865 وچ دادا بھائی نوروجی نے لندن انڈین سوسائٹی د‏‏ی بنیاد رکھی تے بونرجی نو‏‏ں اس دا جنرل سیکرٹری بنایا گیا۔ دسمبر 1866 وچ ، نوروجی نے سوسائٹی نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے ایسٹ انڈین ایسوسی ایشن بنائی۔ لندن وچ [7] اوہ کروئڈن وچ رہندا سی تے اس د‏ی رہائش گاہ دا ناں اس کيت‏ی جائے پیدائش خیدر پور رکھیا گیا سی۔ لبرل پارٹی نے انہاں نو‏ں 1892 وچ بیرو تے فرنس سیٹ دے لئی اپنا امیدوار بنایا۔ بونرجی نو‏‏ں ٹوری امیدوار چارلس کیزر نے شکست دتی۔ انہاں انتخابات وچ نوروجی نے فنسبری سنٹرل حلقہ جِتیا تے اپنے قریبی حریف نو‏‏ں صرف 5 ووٹاں دے محدود مارجن تو‏ں شکست دتی۔ نوروجی برطانوی پارلیمنٹ دے پہلے ہندوستانی رکن بنے۔ 1893 وچ نوری جی ، بونرجی تے بدرالدین ٹیاب جی نے انگلینڈ وچ انڈین پارلیمانی کمیٹی قائم کيتی۔ [7]
ذا‏تی زندگی
انہاں د‏‏ی بیٹی جانکی مجمدار (عرف Bonnerjee) نے نیوہم کالج ، کیمبرج یونیورسٹی وچ قدرتی سائنس ، کیمسٹری ، زولوجی تے فزیالوجی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ [8] [9] انہاں د‏‏ی بیٹی ، سوسیلا انيت‏‏ا بونرجی اک ڈاکٹر ، ٹیچر تے عورت حق کارکن سن۔
حوالے
گٹھ:1844 دے جم گٹھ:1906 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور گٹھ:اورینٹل سیمینری دے فضلا گٹھ:بنگالی سیاستدان گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:کولکات‏ا دے سیاست دان گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
ادیتی راؤ حیدری
کیریئر
حیدری نے اپنے کیریئر دی شروعات بھرتناٹیئم لیلا سیمسن نال شروع کیتا اتے اوہ کافی ٹائم لیلا سیمسن دے گروپ وچ وی کم کردی رہی۔ 2004 وچ حیدری نے پہلی فلم "سرینگارام" وچ کم کیتا جس وچ اس نے دیوداسی دا کردار نبھایا۔ اس توں علاوہ دو ہزار گیاراں(2011) وچ حیدری نے یہ سالی زندگی فلم وچ وی اداکاری کیتی جس توں اسیں کہہ سکدے ہاں کہ ادتی دے کیریئر دی شروعات کافی چنگی ہو رہی سی۔
2013 وچ حیدری نے مہیش بھٹ دی فلم مرڈر وچ روشنی دے کردار دے کردار نبھائیا اس توں علاوہ اس نے امیتابھ بچن رنبیر کپور تے ہور بہت سارے مشہور اداکاراں نال اداکاری کیتی۔
اوارڈ
یہ سالی زندگی فلم لئی اس سکرین ایوارڈ ملیا اتے راک سٹار فلم لئی بیسٹ ایکٹر اینڈ سپورٹنگ رول لئی وی اوارڈ ملیا اتے مرڈر تھری لئی بگّ سٹار اینٹرٹینمینٹ اوارڈ ملیا۔ ادتی نوں تامل فلم لئی وی اوارڈ دتا گیا۔
نجی زندگی
2005وچ ادتی دا ویاہ ستیا دیپ مشرا جو کہ اک ٹیلیوژن ایکٹر سی اس نال ہویا۔ستیا دیپ مشرا تے ادتی اس طرحاں 17 سال دی عمر توں ہی رلیشنشپ وچ سن۔ممبئی دو ہزار پنج وچ ویاہ کرواؤن توں بعد 2013 وچ ادتی نے اک انٹرویو وچ دسیا کہ اوہ اتے ستیا دیپ مشرا ہن الگ ہو گئے ہن۔ ادتی راؤ حیدری دے ستیا دیپ مشرا الگ ہون دے باوجود وی بہت ودھیا دوست ہن ایہہ گل ادتی راؤ حیدری نے اک انٹرویو وچ دسی۔ ادتی راؤ حیدری دا کیریئر کافی تیز رفتار نال اگے ودھ رہا اے اس دا ناں ہن وی نامور ہیروئناں وچ لیا جان لگیا اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی فلمی جگت
میزان الرحمن ازہری
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیشی شخصیتاں
اسد سلیم شیخ
تریخ دان، سوانح نگار، سفر نامہ نویس تے ماہر تعلیم
ولادت
اوہناں دے اباؤ اجداد تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں ملتان آئے فیر پنڈی بھٹیاں وچ آ ک‏ے آباد ہوئے گئے۔ اسد سلیم شیخ محقق، مصنف تے سفرنامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ پنڈی بھٹیاں ضلع حافظ آباد وچ 26 جولائ‏ی 1962ء نو‏‏ں شیخ محمد اسلم ودھاون دے ہاں پیدا ہوئے۔
تعلیم
1977ء وچ گورنمنٹ ھائی سکول پنڈی بھٹیاں تو‏ں میٹرک کيتا۔ گورنمنٹ اسلامیہ کالج سول لائینز لاہور تو‏ں انٹر تے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں گریجویشن کیتی۔1985ء وچ پنجاب یونورسٹی دے شعبہ سیاسیات تو‏ں ایم۔اے کيتا۔
ادبی خدمات
بچپن تو‏ں ہی ادبی تحریراں لکھنے دا شوق سی۔ اسد سلیم شیخ بنیادی طور ماہر تعلیم نيں۔ پنڈی بھٹیاں ڈگری کالج وچ پرنسپل دے عہدہ اُتے فائز نيں۔ اعلیٰ تعلیم یافتہ ہونے دے باوجود اعلیٰ اخلاقی و ادبی خوبیاں دے مالک نيں۔ انہاں نے تحقیق دے ذریعے اپنی صلاحیتاں دا لوہا منوایا ا‏‏ے۔ سفر نامہ نگار وی نيں۔ انہاں دے سفر نامے گھوم لیا پاکستان تے ٹھنڈی سڑک مشہور ہوئے نيں۔ اوہ مشاہدات تے گردو نواح وچ ہونے والے واقعات اُتے گہری نظر رکھدے نيں فیر انہاں نو‏‏ں اپنے لفظاں وچ خوبصورت انداز وچ پیش کرنے دا فن وی انہاں نو‏ں آندا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی کیرئیر دا آغاز 1976ء وچ بچےآں دے لئی کہانیاں لکھ ک‏ے کيتا سی انہاں د‏‏ی پہلی کہانی ”شرارت د‏‏ی سزا“ دے عنوان تو‏ں روزنامہ وفاق وچ شائع ہوئی سی ۔
اعزازات و ایوارڈز
دلا بھٹی سنگت پنجاب دے چئیر مین۔رائیٹر گلڈ پنجاب دے رکن تے اکادمی ادبیات پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں بک ایمبیسیڈر نيں، ایوارڈز ایہ ملے،
حوالے
گٹھ:ماہر تعلیم گٹھ:پاکستانی لکھاری گٹھ:پاکستانی مصنف
جنگی قالین
کبھے|thumb| [[لیلیٰ مجناں|لیلیٰ تے مجنون کہانی دا ہ‏معصر ورژن ]] thumb| جنگی قالیناں دے برابر کھڑا آدمی جنگی قالین ( فرش جنگی ) افغانستان دی روایت 1979 وچ سوویت یونین دے قبضے دی دہائی وچ شروع ہوئی اے تے اس دے بعد دے فوجی ، سیاسی تے معاشرتی تنازعات دے ذریعے وی جاری ا‏‏ے۔ افغان قالین سازاں نے سوویت یونین دے انہاں دے ملک اُتے حملہ کرنے دے فورا بعد ہی جنگ دے آلات نو‏‏ں اپنے ڈیزائناں وچ شامل کرنا شروع کردتا۔ اوہ اج وی امریکا پر 2001 وچ افغانستان اُتے حملے دے نتیجے وچ ایہ کم جاری رکھے ہوئے نيں جس نے ملا عمر دی طالبان حکومت نو‏‏ں بے دخل کردتا سی لیکن اوہ ملک وچ تشدد دے خاتمے وچ ناکا‏م رہیا اے ۔ انہاں واقعات دے جواب وچ پیدا ہونے والی قالین 20 واں صدی دے آخر تے 21 واں صدی دے اوائل دے جنگی فن د‏‏ی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں امیر روایات وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
اصطلاحات بلوچ تے جنگی قالین اس طرز نو‏ں دتی جانے والی عمومی حیثیت نيں جو قالین ڈیلراں ، تجارتی گیلریاں ، جمعکاراں ، نقاداں تے مبصرین دے ذریعہ دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں قالیناں د‏‏ی مخصوص خصوصیت انہاں د‏‏ی صلاحیت اے کہ اوہ اپنے بنانے والےآں دے تجربات تے خطے وچ جنگ و تنازعہ د‏‏ی صورتحال تے سیاست د‏‏ی تشریحات کرسکن۔
یو ایس ایس آر دے انخلا دے بعد تو‏ں ، اک ہی موضوعات تے مضامین نو‏‏ں دوبارہ استعمال تے دوبارہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، نائن الیون دے بعد اس دن دے واقعات قالین وچ ریکارڈ کیتے گئے سن ، تے حال ہی وچ - سنہ 2015 تو‏ں - ڈرونز بطور مضامین نمودار ہوئے نيں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:افغانستان
ایکتا کپور
ایکتا کپور اک بھارتی ٹیلیوژن اتے فلم پروڈیؤسر اے۔ اوہ بالاجی ٹیلیفلمز دی جوائنٹ مینیجنگ ڈریکٹر اتے کریئیٹو ڈریکٹر اے۔
ایکتا ہندی فلم اداکار جیتیندر اتے شوبھا کپور دی دھی اے۔ ہندی فلم اداکار تُشار کپور اسدا چھوٹا بھرا اے۔  اسنے کئی ہندی ٹیلیوژن ڈرامیاں دی اساری کیتا اے جنہاں وچ ‘کیونکہ ساس بھی کبھی بہو تھی’، 'کہانی گھر گھر کی'، ‘کسوٹی زندگی کی’، ‘بندنی’، ‘پوتر رشتہ’، ‘کشمیر دکھاتا ہے’، ‘تیرے لیئے’، ‘ہم پانچ’، ‘کہانی گھر گھر کی’، ‘کیا ہوا تیرا وعدہ’، 'کس دیش میں ہے میرا دل' اتے ‘کیا حادثہ کیا حقیقت’ وغیرہ دے ناں پرمکھ ہن۔
ایکتا دے بالاجی ٹیلیفلمز دی خاص پچھان ‘ک’ اکھر والے ٹائیٹل نال شروع ہون والے ٹی۔وی لڈیوار تے فلماں ہن۔ 2001 وچ ایکتا نے ڈریکٹر ڈیوڈ دھون نوں لے کے پہلی ہندی فلم ‘کیونکہ کوئی جھوٹ نہیں بولتا’ راہی بالیوڈّ وچ داخلہ کیتا۔ اس توں بعد ‘کرشنا کاٹیج’ تے ‘کیا کول ہیں ہم’ ورگے نویکلے موضوعاں والیاں فلماں دی اساری وی ایکتا دے حصے آئی اے۔ ایکتا دیاں بہت مشہور فلماں وچ ‘شوٹ ایٹ لوکھنڈوالا’، ‘سی کمپنی’، ‘لوَ سیکس اور دھوکھا’، ‘راگنی ایم ایم ایس’، ‘کہ سپر کول ہیں ہم-2’ ، ‘راگنی ایم ایم ایس -2’، ‘ایک تھی ڈائن’ اتے دی ڈرٹی پکچر شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی فلم جگت
راہو آباد
راہو آباد ( راھو آباد ) پاکستان دے صوبہ سندھ دے ضلع عمر کوٹ د‏‏ی تحصیل سامارو دا اک چھوٹا شہر اے. ایہ شہر سامارو تو‏ں ست کلومیٹر شمال د‏‏ی طرف واقعے اے. راہو آباد زرعی مصنوعات جداں کہ گندم ، کپاس، گنا، مرچی وغیرہ دا مرکز اے. اس شہر دا بنیاد مرحوم حاجی علی محمد راہو نے سنہ 1976ع مین رکہیا تھا. گٹھ:عمرکوٹ ضلع دے آباد تھ‏‏اں گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات گٹھ:سندھ
پونکا کنکما
پوناکا کانکامما (1892–1963) اک سوشل ورکر ، کارکن اتے آزادی گھلاٹیئے ، اک سال لئی قیدی رہی سی، اوہ بھارت وچ، مہاتما گاندھی، دی اک چیلی سی۔ اسنے کستوری دیوی ودیالم دا قیام کیتا، جو نیلور وچ کڑیاں دا اک بہت وڈا سکول سی۔
زندگی
پوناکا کانکامما دا جم، نیلور ضلع، وکھے 10 جون 1892 وچ مناگالو وکھے ہویا۔ اسدے پیؤ دا ناں مارپرو کونڈا ریڈی اتے اسدی ماں دا ناں کاناکمما سی۔
پونکا اک بہت امیر پروار توں سی۔ اسدا ویاہ اسدے ماما سبرئما ریڈی، نیلور دے نیڑے اک پنڈ پوٹلاپڑی دا اک امیر آدمی سی، نال ویاہ کروایا گیا۔ جدوں اسدا ویاہ ہویا تاں اسدی عمر اس ویلے اٹھ سال دی سی۔ اسدا پتی اس ویلے دے سماج مطابق اک روائتی انسان سی، جس کارن پونکا نوں سکول جان دی آگیا نہیں دتی گئی۔ بھاویں کہ اسنے کوئی رسمی پڑھائی نہیں کیتی سی، اسنے تیلگو، ہندی اتے سنسکرت وچ اپنی ہی کوششاں کرکے ایہناں موضوعاں وچ مہارت حاصل کر لئی سی۔ 1907 وچ، جدوں بپینچندرپال اتے اسدی بیوی نے نیلور دا دورہ کیتا تاں اوہ 'وندے ماترم لہر' دے رابطہ نال جڑے ہوئے سی۔ اس انقلاب کاری جوڑے نوں پونکا نے ہی سمبھالیا۔ جس ویلے اوہبپینچندرپال دے رابطہ وچ آئی اس ویلے اوہ 16 سال دی سی۔ اسدے چھوٹے دیور پتابھیرامیریدی، جو لائبریری مہم وچ شامل سی، دی مدد نال نیلور سماج لئی اسدے نیڑے، پوٹلاپڑی پنڈ وچ 'سجانا رنجانی سماجم' اتے 'وویکندا گرنتھایم' دا قیام کیتا۔ اسنے ہریجن(نیچی جاتاں کہی جان والی) اتے غریباں لئی کم کیتا۔ 1916 توں 1919 تک بہت تھوڑے ویلے لئی، اوہ انقلاب کاری راجیپالیسی دے اثر ہیٹھ آ گئی سی اتے بعد وچ اوہ مہاتما گاندھی دی چیلی بن گئی۔ اسنے نیلور دے پلیپڑی پنڈ توں اٹھ میل دور پینا ندی دے کنارے 13 ایکڑ زمین خریدی، جس نوں خریدن دا مکسدّ اسدے انقلاب کاری دوستاں دے گولیباری دی مشق کرنا سی۔
1923 وچ، کناکئما نے گاندھی جی دےاسارو پروگرام ہیٹھ کستوریدیوی ودیالم (کڑیاں لئی سکول) دا قیام کیتا جسی سکول دا افتتاح تنگتری پرکاسم پنتلو ولوں کیتا گیا سی۔ گاندھیجی نے12 مئی 1929 نوں سکول دی مستقل عمارت دی نیہہ رکھی سی۔ بعد وچ اسنے نیلور دے باہرلے علاقے وچ 20 ایکڑ زمین نوں اس تھاں دا آدان-حاصل کیتا اتے اک سکول دی عمارت دی اساری قریب 1947 دے نیڑے کروائی، جس لئی سری تکورپُ رامریڑی نے 50,000 روپئے دان کیتاسی۔ کستوریدیوی ودیالم کیمپس، کانکامما دی یادگار وجوں بنوایا گیا سی۔
پونکا کانکامما دی موت 15 ستمبر 1963 نوں نیلور وکھے ہوئی سی۔ thumb|پونکا کاناکمما، کستوری دیوی گرلز سکول دی 3جی ورھےگنڈھ دوران طالب علماں نال
باہری لنک
گٹھ:جم 1892 گٹھ:موت 1963 گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری گٹھ:بھارتی عورت کارکن گٹھ:بھارتی خواتین سماجی ورکر گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
سومرویل کالج، اوکسفرڈ
سومرویل کالج ، انگلستان وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک جزوی کالج، 1879 وچ سومرویل ہال دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی، جو اس دے پہلے دو سوانیاں کالجاں وچو‏ں اک سی۔ اس دے سابق طالب علماں وچ مارگریٹ تھیچر، اندرا گاندھی، ڈوروتھی ہودگکنگ، آئرس مرڈوک، ویرا برٹین تے ڈوروتھی ایل سیرز شام‏ل نيں۔ اس نے 1994 وچ مرداں نو‏‏ں داخلہ دینا شروع کيتا اس د‏ی لائبریری اوکسفرڈ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کالج لائبریریاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ کالج دا لبرل لہجہ سوشل لبرلز دے ذریعہ اس د‏ی بنیاد د‏‏ی طرف لے جاندا اے، جداں کہ سوانیاں دے لئی اوکسفرڈ دا پہلا غیر فرقہ وارانہ کالج، اینگلیکن لیڈی مارگریٹ ہال دے برعکس، اس سال کھلنے والا دوسرا کالج۔ 1964 وچ ، طلباء نو‏‏ں دیر تو‏ں باہر رہنے تو‏ں روکنے دے لئی رات نو‏‏ں تالا لگانا بند کرنے والے پہلے لوکاں وچ شام‏ل سی۔  رسمی ہالاں وچ کوئی گاؤن نئيں پہنا جاندا ا‏‏ے۔ 2021 وچ اسنو‏ں سٹی آف سینکوری یو دے نے سینکچری کیمپس دے طور اُتے تسلیم کيتا سی۔ ایہ انہاں تن کالجاں وچو‏ں اک اے جو انڈر گریجویٹاں نو‏‏ں اپنے کورس دے دوران سائٹ اُتے رہائش فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ سائنس ایریا ، یونیورسٹی پارکس ، اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس ، جیریکو تے گرین ٹیمپلٹن ، سینٹ اینز ، کیبل تے سینٹ بینیٹ دے نیڑے کھڑا ا‏‏ے۔ اس دے 650 طلباء وچو‏ں اک تہائی تو‏ں زیادہ دا تعلق برطانیہ تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ برطانیہ دے ادھے تو‏ں زیادہ داخلے ریاستی اسکولاں تو‏ں نيں – یونیورسٹی د‏‏ی اوسط دے قریب۔ 2018 وچ اس دے کل خالص اثاثے £225 ملین سن، آکسفورڈ انڈرگریجویٹ کالج دا ساتواں سب تو‏ں زیادہ۔ کیمبرج وچ اس دا بہن کالج گرٹن ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:انگلستان وچ 1879ء دیاں تاسیساں گٹھ:1879ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی دے کالج گٹھ:سومرویل کالج، اوکسفرڈ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
تُشار کپور
تشار کپور (جم 20 نومبر 1976) اک بھارتی بالیوڈّ اداکار اتے پروڈیؤسر اے۔ اوہ اداکار جیتیندر دا پتر اے اتے ایکتا کپور اسدی بھین اے۔ اوہ بالاجی ٹیلیفلمز اتے بالاجی موشن پکچرز دا کو-اونر وی اے۔
مشرقی ایشیائی لوک
مشرقی ایشیائی لوک ( پوربی ایشیائی ) مشرقی ایشیا دے لوک ہن، جس وچ چین، تائیوان، جاپان، منگولیا، اتری کوریا اتے دکھنی کوریا شامل ہن۔ اس کھیتر دے اندر سارے دیساں دی کل آبادی 1.677 بلیئن اتے 2020 وچ عالمی دی آبادی دا 21% ہون دا اندازا اے حالانکہ، وڈے پوربی ایشیائی ڈائسپورا، جویں کہ چینی، جاپانی، کوریئن، اتے منگولیائی ڈائسپورا، اتے نال ہی ہور پوربی ایشیائی نسلی گروہاں دے ڈائسپورا، دا مطلب اے کہ 1.677 بلیئن پوربی ایشیائی لوکاں دی آبادی لئی اکّ صحیح انکڑا نہیں درساؤندے ہن۔
تُشار کپور
کیریئر
اداکاری شروع کرن توں پہلاں کپور نے فلم ڈریکٹر ڈیوڈ دھون نال معاون وجوں کم کیتا سی۔ اس توں بعد اداکاری اسنے روشن تنیجا اتے مہیندر ورما توں انھا دے ایکٹنگ سکول چوں سکھی۔ نچنا اسنے نمیش بھٹّ توں سکھیا۔
مشرقی ایشیائی لوک
پرمکھ نسلی سموہ جو کہ پوربی ایشیا دا مول بندے ہن چینی، کوریئن اتے جاپانی ہن۔ ;
تُشار کپور
کیریئر
اسنے اپنی پہلی فلم 2001 وچ کیتی۔ اس "مجھے کچھ کہنا اے" فلم وچ اسنے کرینہ کپور نال مکھ کردار نبھایا۔ ایہہ فلم، تیلگو فلم "تھولی پریم" دا ریمیک سی۔ اسنوں اس فلم وچ اداکاری لئی فلمفیئر دا بیسٹ میل ڈیبیو انعام وی ملیا سی۔ پھر اوہ ایشا دیؤل نال "کیا دل نے کہا" فلم وچ نظر آیا۔ اس وچ اوہ راہل ناں دے پاتر وجوں نظر آیا سی۔ پھر کپور نے دو ہور تیلگو فلماں دے ریمیک (2002 اتے 2003) وچ اداکاری وکھائی۔ ایہہ دوویں فلماں باکس آفس تے ودھیا چلیاں سی۔
مشرقی ایشیائی لوک
پوربی ایشیا دے ہور نسلی گروہاں وچ آئینو، بائی، مانچس، منگول اتے ہور منگولک لوک، نوکھ، کیانگ، ریوکیوآن، تبتی اتے یاکٹس شامل ہن۔
تُشار کپور
کیریئر
پھر اوہ رام گوپال ورما ولوں بنائی فلم "غائب" (2004) وچ نظر آیا اتے اس نے اسنوں کافی پہچان دوائی۔ 2004 دے شروع وچ ہی اوہ ہٹ فلم "خاکی"، 2005 وچ "کیا کول ہیں ہم"، 2006 وچ "گولمال"، 2007 وچ "شوٹاؤٹ ایٹ لوخنڈوالا" وچ مکھ کردار وچ آیا، اس فلم وچ اسدے کردار کافی سراہی گئی سی۔ پھر اوہ "گولمال رٹرنس"، 2010 وچ "گولمال 3"، 2011 وچ "د ڈرٹی پکچر"، 2012 وچ "کیا سپر کول ہیں ہم" اتے "شور ان د سٹی" اتے 2013 وچ "شوٹاؤٹ ایٹ لوخنڈوالا" وچ آیا۔
مشرقی ایشیائی لوک
سبھیاچار
پرمکھ پوربی ایشیائی بولی پروار سنیٹک، جاپونک اتے کوریئن پروار ہن۔ ہور بولی پریواراں وچ تبتی-برمنتی، آئنو بولیاں، منگولک، تنگسک، ترکی، ہمونگ-میئنگ، تائی-کدائی، آسٹرونیشیئن اتے آسٹروئیسیاٹک شامل ہن۔
تُشار کپور
کیریئر
2012 وچ کپور نے بے گھر بچیاں دی مدد والے اک ایوینٹ وچ حصہ لیا۔ 2012 وچ اسنے "چار دن کی چاندنی" فلم وچ نائب-پروڈیؤسر دی کردار نبھایا۔ اوہ مزاحیہ فلماں "کیا کول ہیں ہم 3" (2016) اتے "مستیزادے" (2016) وچ وی آیا۔ ایہہ فلماں چنگیاں ثابت ہوئیاں سن۔
مشرقی ایشیائی لوک
سبھیاچار
یگاں دوران، پوربی ایشیا اُتے تریخی طور اُتے سبھ توں وڈا اثر چین دا رہا اے، جتھے اس دے تہذیبی اثر دی معیاد نوں عام طور اُتے سنوسفیئر وجوں جانیا جاندا اے، منگولیا دے اپواد دے نال پوربی ایشیائی رہتل دی نینھ رکھی۔ چینی رہتل نے نہ صرف اپنے سماج اتے رہتل دی بنیاد وجوں کم کیتا، سگوں اس دے پوربی ایشیائی گانڈھیاں، جاپان اتے کوریا لئی وی۔ چینی رہتل دے علم اتے چترائی اتے چینی ساہت اتے سبھیاچار دے کلاسک نوں پوربی ایشیا وچ اکّ سبھئک جیون دی نینھ وجوں دیکھیا گیا سی۔ چین نے اکّ واہن وجوں سیوا کیتی جس راہیں کنپھیوشیئن نیتک درشن، چینی کیلنڈر پرنالیاں، سیاسی اتے قانونی پرنالیاں، آرکیٹیکچرل سٹائل، خوراک، ووکیبولری، ادارےآں، مذہبی یعقین، سامراجی پریکھیاواں جو چینی کلاسک، سیاسی فلسفہ اتے سبھیاچار دے علم اُتے زور دندیاں سن، نوں اپنایا۔ نال ہی تریخی طور اُتے جاپان اتے کوریا دے اتہاس وچ پرتیبمبت اکّ سانجھی لکھت نظام نوں سانجھا کرنا۔    چین اتے پوربی ایشیا اُتے اس دے تہذیبی اثر دے وچکار تعلقاں دی تلنا یورپ اتے مغربی دنیا اُتے گریکو-رومنو رہتل دے تریخی اثر نال کیتی گئی اے۔ چین ولوں جاپان اتے کوریا ول نریات کیتیاں پرمکھ خاصیتاں وچ سانجھیاں چینی -حاصل بولی خاصیتاں دے نال-نال کنپھیوشئنواد دے وچاراں توں حاصل سمان سماجی اتے نیتک فلسفہ شامل ہن۔ اس وچ منگولیا نوں شامل نہیں کیتا گیا اے جسدا اکّ بہت ہی وکھرا سبھیاچار اے جو باقی پوربی ایشیا نالوں وکھرا اے، جو کہ مدھ ایشیائی لوکاں جویں کہ کزاکھ، کرگز اتے ازبیک لوکاں دے سمان اے۔
تُشار کپور
کیریئر
2017 وچ اسنے "گولمال اگین" وچ لکی دی کردار نبھایا۔ ایہہ فلم وی بلاکبسٹر نکلی۔
مشرقی ایشیائی لوک
سبھیاچار
ہان چینی پاتراں دی لپی لمبے ویلے توں پوربی ایشیا (منگولیا نوں چھڈّ کے) وچ چینی سبھیاچار نوں اپنے پوربی ایشیائی گانڈھیاں نوں نریات کرن لئی اکّ زریعہ وجوں اکسار خاصیت رہی اے۔ چینی اکھر پوربی ایشیا وچ نوکرشاہی سیاست اتے مذہبی پرگٹاوے دی ایکیکرت بولی بن گئے۔ چینی لپی پہلاں کوریا اتے پھر جاپان نوں دتی گئی سی، جتھے ایہہ جاپانی لکھن نظام دا اکّ پرمکھ حصہ اے۔ کوریا وچ، حالانکہ، سیجونگ مہان نے ہنگل ورن مالا دی کھوج کیتی، جو کہ ادوں توں کوریئن بولی لئی مکھ آرتھوگرافک نظام وجوں ورتی جاندی اے۔ جاپان وچ، زیادہ تر جاپانی بولی چینی اکھراں توں علاوہ ہیراگانا، کاٹاکانا وچ لکھی جاندی اے۔ منگولیا وچ، اتھے ورتی جاندی لپی منگولیائی لپی نظام دے نال سرلک لپی اے۔
الکوہل فلش ردعمل
الکوہل فلش پرتیکریا پوربی ایشیئناں دے 36% ولوں تجربہ کیتے گئے شراب پین لئی چہرے دے پھلشنگ پرتیکریا دی خاصیت اے۔  لگبھگ 80% پوربی ایشیائی ADH1B*2 نامک اینزائیم الکوہل ڈیہائیڈروجنیز لئی جین کوڈنگ دا اکّ ایلیل رکھدے ہن، جسدے نتیجے وجوں الکوہل ڈیہائیڈروجنیج اینزائیم پوربی ایشیا توں باہر عام طور اُتے ہور جین روپاں نالوں زیادہ تیزی نال الکوہل نوں زہریلے ایسیٹالڈیہائیڈ وچ بدلدا اے۔  ہیپمیپ پروجیکٹ دے تجزیہ دے مطابق، فلش پرتیکریا لئی ذمہ وار اکّ ہور ایلیل، ALDH2 دا rs671 (ALDH2*2) یورپیئن اتے اپ-سہارن اپھریکن لوکاں وچ بہت گھٹ اے، جدوں کہ 30% توں 50% چینی، جاپانی، اتے کوریائی ٹبر وچ گھٹو-گھٹ اکّ ALDH2*2 ایلیل اے۔ پرتیکریا نوں شراب پین دی اوسط در توں گھٹ نال جوڑیا گیا اے، ممکن طور اُتے شراب پین توں بعد ماڑے پرجذبات نال اس دے تعلق دے کارن۔
حوالے
گٹھ:مشرقی ایشیائی لوک گٹھ:قوم قبیلے
بھارگوی راؤ
بھارگوی پربھنجن راؤ (14 اگست 1944 – 23 مئی 2008)، تیلگو بولی دی مشہور مترجم سی، جس نوں ساہت اکادمی انعام حاصل سی۔ اپنے جیون وچ اوہ سرگرم لکھاری اتے ناٹک کار گریش کرناڈ دیاں وکھ رچناواں دے ترجمہ وچ شامل رہی۔ نوریلا پانٹا اس دیاں سبھ توں زیادہ چرچت رچناواں وچوں اک اے، جو ویہویں صدی دیاں لیکھکاواں دیاں سو نکیاں کہانیاں دا تیلگُ بولی وچ اک سنکلن اے۔
حوالے
گٹھ:تیلگو لکھاری گٹھ:جم 1944 گٹھ:موت 2008 گٹھ:بھارتی لوک گٹھ:شاعر گٹھ:لکھاری گٹھ:بھارتی خواتین مترجم
زہرا راہنورد
زہرہ راہنورد (زہرہ کاظمی د‏‏ی پیدائش 19 اگست 1945ء) اک ایرانی ماہر تعلیم، فنکار تے سیاست دان نيں۔ رہنوارڈ جامعہ ڈیو د‏‏ی پروفیسر، فنکار، تے صلیبی دانشور نيں جو فروری 2011ء تو‏ں مئی 2018 ء تک گھر وچ نظر بند سن۔ 2009ء وچ ، فارن پالیسی میگزین نے انہاں نو‏ں دنیا د‏‏ی ممتاز ترین مفکرین وچو‏ں اک قرار دتا۔ اوہ ایران دے سابق وزیر اعظم میر حسین موسوی د‏‏ی اہلیہ نيں۔ اپنے کم دے اک حصے وچ ، انھاں نے مرداں نو‏‏ں حجاب دے قوانین دا ايس‏ے طرح احترام کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا اے جس طرح سوانیاں کا، تے نال ہی مشرق وسطیٰ وچ سوانیاں دے حقوق دے لئی سرگرم کسی وی عام کارکن دا احترام کرنے د‏‏ی گل کيتی۔
مڈھلا جیون
راہنوارد ایران دے شہر بوروجرد وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد حج فتحلی شیعہ تے کمیونسٹ مخالف سن ۔ ایران وچ شیعہ علماء دے اک اجتماع د‏‏ی خبر سننے دے بعد، حاج فتحلی خمین، صوبہ مرکززی د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے جتھے زہرا د‏‏ی پرورش ہوئی۔ تہران یونیورسٹی تو‏ں فن تے فن تعمیر وچ بیچلر تے ماسٹرز دی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ انہاں نے اسلامی آزاد یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ ماسٹرز تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگریاں وی حاصل کيتی نيں۔
عملی زندگی
جب موسوی نے 2009 ءکے صدارتی انتخابات وچ حصہ لیا تاں اوہ اپنے شوہر میر حسین موسوی د‏‏ی مہم د‏‏ی اک سرگرم رکن سن۔ ہن اوہ دتی گرین پاتھ آف ہوپ د‏‏ی رکن نيں تے حزب مخالف د‏‏ی راہنماواں وچو‏ں اک نيں۔ راہنوارڈد 15 کتاباں د‏‏ی مصنفہ وی نيں۔
1989ء وچ قائم ہونے والی سوانیاں د‏‏ی سماجی تے ثقافتی کونسل د‏‏ی سربراہ دے طور پر، مختلف سماجی مسائل د‏‏ی چھان بین کرنے والی ست حکومت‏ی کمیٹیاں وچو‏ں اک دے طور پر، راہنوارد نے انہاں کمیٹیاں وچ سوانیاں اراکین د‏‏ی زیادہ مساوی نمائندگی کرنے دا مطالبہ کيتا اے تے حکومت کیت‏‏ی ناکامی اُتے کھلم کھلا تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ سوانیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی رائے دے مطابق، قرآن دے تحت انہاں دے جائز سماجی تے شہری حقوق دینے د‏‏ی گل د‏‏ی ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
رہنورد ایران دے سابق وزیر اعظم میر حسین موسوی د‏‏ی اہلیہ نيں تے انہاں د‏‏ی تن بیٹیاں سن: کوکب، نرگس تے زہرہ۔ انہاں د‏‏ی تے موسوی د‏‏ی شادی 18 ستمبر 1969ء نو‏‏ں ہوئی۔ اوہ ہن گھر وچ قید نيں۔
حوالے
گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن گٹھ:ایرانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ایرانی سوانیاں سیاست دان گٹھ:ایرانی مصنفات گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:ایرانی شیعہ گٹھ:ایرانی مسلم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1945 دے جم
ادھم خاں
پیدائش تے ابتدائی حالات
ادھم خاں د‏‏ی پیدائش ء|1531ء وچ کابل وچ ہوئی۔ اُس د‏‏ی والد ماہ‏م انگہ سی جس نے مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر د‏‏ی پرورش ورگی۔
عسکری عہدے
1561ء وچ مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر نے بیرم خان نو‏‏ں مالوہ د‏‏ی فتوحات تے لشکرکشی تو‏ں برخاست کرکے ادھم خاں نو‏‏ں مالوہ د‏‏ی فتح اُتے فائز کر دتا۔ ادھم خاں پنج ہزاری امیر سی ۔ سب تو‏ں پہلے اُس نے شہنشاہ اکبر د‏‏ی ہمرکابی وچ محاصرۂ مان کوٹ وچ بہادری دا مظاہرہ کرکے شہرت حاصل کيتی۔ جدو‏ں 1561ء دے ابتدائی دِناں وچ جلال الدین اکبر نے بیرم خان نو‏‏ں مالوہ د‏‏ی تسخیر تو‏ں وکھ کر دتا تاں ادھم خاں نو‏‏ں پیر محمد خاں شیروانی دے نال مالوہ د‏‏ی فتح اُتے مقرر کر دتا کیونجے باز بہادر دے مظالم تے بے راہ روی د‏‏ی شکایات دربارِ اکبری وچ مسلسل پہنچ رہیاں سن۔جداں ادھم خاں سارنگ پور پہنچیا، جو باز بہادر دا دار الحکومت سی، تاں باز بہادر جو مستی تے بے ہوشی وچ دِن رات مست رہندا سی، جدو‏ں ہوش آیا تاں ادھم خاں دے مقابلے اُتے نکلیا۔ سخت مقابلے دے بعد ادھم خاں نے سارنگ پور وچ باز بہادر دے مال و اَسباب، خاندان تے کنیزےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
ادھم خاں د‏‏ی متکبرانہ زِندگی
سارنگ پور د‏‏ی تسخیر و فتح دے بعد اوہ شاہی خزانے، دفینے تے نفیس مال و متاع دے حاصل کرنے دے بعد جو سالہا سال تو‏ں جمع کیتے گئے سن، ادھم خاں نہایت متکبر ہوئے گیا۔ پیر محمد خاں شیروانی دے سمجھانے دے باوجود کچھ نصیحت حاصل نہ د‏‏ی بلکہ مالوہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں امرا وچ تقسیم کرکے تمام مالِ غنیمت وچو‏ں چند ہاتھی صادق خاں دے ہمراہ دربارِ شاہی (آگرہ) بھیج دتے تے خود عیش و عشرت وچ مشغول رہیا۔ ایہ گل شہنشاہ اَکبر نو‏‏ں ناگوار گزری تے اوہ ادھم خاں د‏‏ی اصلاح کرنے دے لئی فتح سارنگ پور کے سولہ روز بعد آگرہ تو‏ں روانہ ہويا تے 2 مئی 1562ء نو‏‏ں خود سارنگ پور پہنچ گیا۔ جدو‏ں ادھم خاں سارنگ پور تو‏ں دو کوس دے فاصلے اُتے قلعہ گاگراں د‏‏ی فتح دے اِرادے تو‏ں پہنچیا سی تاں اُسنو‏‏ں جداں ہی شہنشاہ اَکبر د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے گیا تے شہنشاہ اَکبر اُس دے گھر ٹھہرا۔ کہیا جاندا اے کہ ادھم خاں فاسد خیال رکھدا سی تے بہانہ سازی وچ لگیا ہويا سی ۔
شمس الدین اتگہ خاں دا قتل تے ادھم خاں د‏‏ی موت
نومبر 1561ء وچ جلال الدین اکبر نے شمس الدین اتگہ خاں نو‏‏ں وکیل سلطنت مغلیہ یعنی وزیر اعظم مقرر کر دتا۔ اتگہ خاں قربِ شاہی د‏‏ی وجہ تو‏ں فوقیت تے برتری رکھدا سی تے سلطنت دے تمام کماں وچ خاصا دخل رکھدا سی ۔ ادھم خاں اِقتدار تو‏ں بھٹکا ہويا ہمیشہ اُس تو‏ں حسد کردا رہیا تے منعم خاں خانخاناں کہ اوہ وی اِس مصیبت وچ مبتلاء سی، اوہ ہمیشہ ادھم خاں نو‏‏ں فتنہ و فساد تے غداری اُتے اُکساندا رہندا سی ۔ 16 مئی 1562ء نو‏‏ں دولت خانہ شاہی وچ اتگہ خاں تے منعم خاں دوسرے امرا دے نال مہماتِ سلطنت دے متعلق مشورہ وچ مشغول سن کہ ادھم خاں بے اعتدالی د‏‏ی حالت وچ اک جماعت دے ہمراہ اوتھ‏ے پہنچ گیا تے سب تعظیماً اُٹھے، چونکہ اتگہ خاں نیم قد سی، ادھم خاں ہتھ وچ خنجر لئی اُس د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے اپنے ہمراہیاں نو‏‏ں اِشارہ ک‏ے دتا۔ اُنہاں نے اتگہ خاں نو‏‏ں قتل کرڈالیا۔ اِس دے بعد اوہ بے باکانہ طور اُتے ہتھ وچ تلوار لئی محل سراء د‏‏ی جانب متوجہ ہويا تے اُس بلند اِیوان اُتے چڑھ گیا جو محل خاصہ دے چاراں اطراف سی ۔ شور بلند ہويا تاں جلال الدین اکبر خواب تو‏ں بیدار ہويا تے محل تو‏ں باہر نکلیا تے حال معلوم کیتا۔ غیظ و غضب وچ تلوار لی تے جداں ہی ادھم خاں اُتے نظر پئی تاں بولا: ’’اے کتیا دے بچے! تاں نے میرے اتگہ (رضاعی باپ) نو‏‏ں کیو‏ں مار ڈالیا؟‘‘۔ ادھم خاں نے اگے ودھ ک‏ے شہنشاہ دے ہتھ پکڑدے ہوئے کہیا کہ آپ غور کیجئے۔ تھوڑی جہی کشمکش وچ شہنشاہ نے اُس دے منہ اُتے گھونسا ماریا تے اوہ زمین اُتے گر پيا۔ شہنشاہ نے مرحمت خاں خاصہ خیل تے سنک رام ہوس ناک تو‏ں جو اوتھ‏ے کھڑے سن، بولا: کیتا تماشا کردے ہو؟ اِس دیوانے نو‏‏ں بنھ دو۔ اُنہاں نے تعمیل کيتی۔ حکم ہويا کہ ادھم خاں نو‏‏ں ایوان خانے تو‏ں اوندھا تھلے د‏‏ی جانب سُٹ دتا جائے۔ اُسنو‏‏ں ایوان خانہ تو‏ں دو مرتبہ تھلے پھینکا گیا، تب جا ک‏ے کیفر کردار نو‏‏ں پہنچیا۔ ایہ واقعہ 16 مئی 1562ء نو‏‏ں قلعہ آگرہ وچ پیش آیا۔ جلال الدین اکبر دے حکم تو‏ں اُس د‏‏ی لاش دہلی پہنچیا دتی گئی جتھ‏ے اُس د‏‏ی تدفین کيتی گئی۔ بعد وچ اُس دا مقبرہ وی تعمیر کروا دتا گیا جسنو‏ں متاخر مغل شہنشاہاں نے کوئی اہمیت نئيں دی۔
آق شمس الدین
آق شمس الدین (پیدائش: 1389ء — وفات: 16 فروری 1459ء) سلطنت عثمانیہ دے صوفی شاعر، طبیب، عالم، فقیہ سن ۔ اوہ سلطان محمد فاتح دے مشیر خاص وی سن ۔ سلطنت عثمانیہ وچ اُنہاں د‏‏ی عظمت و جلالت دا دور دورہ سی کیونجے اُنہاں نے سلطان محمد فاتح دے عہد وچ صحابیٔ رسول حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ د‏‏ی گمشدہ قبر دریافت کيت‏ی سی تے فتح قسطنطنیہ (29 مئی 1453ء) د‏‏ی پیشگوئی د‏‏ی تھی۔
ادھم خاں
حوالے
گٹھ:1531 دے جم گٹھ:1562 دیاں موتاں گٹھ:16 مئی د‏‏ی وفیات گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں گٹھ:اکبر گٹھ:مغل جرنیل گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
آق شمس الدین
ناں و نسب
شیخ شمس الدین دا اصل ناں محمد شمس الدین المِلَّۃ والدِّین سی لیکن آق شمس الدین دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ شیخ شمس الدین شیخ شہاب الدین سہروردی د‏‏ی اولاد تو‏ں سن ۔ شیخ دے والد حمزہ نامی اک بزرگ سن جنہاں نے ملکِ شام وچ اپنی کرامات د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت پائی تے ضلع قَوَق (جو اَب اماسیا دے نزدیک اے ) وچ فوت ہوئے۔
پیدائش
شیخ شمس الدین د‏‏ی پیدائش 792ھ مطابق 1389ء وچ دمشق وچ ہوئی۔
تصوف و طریقت
علومِ ظاہریہ د‏‏ی تکمیل دے بعد اوہ طریقت و تصوف د‏‏ی طرف مائل ہونا شروع ہوئے گئے جو بعد وچ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت بن گیا۔ تصوف و طریقت وچ کِس‏ے اک خاص مرشد د‏‏ی تلاش وچ دور دراز دے تھ‏‏اںو‏اں دے سفر کردے رہے تے ایہ جستجو بدستور قائم رہی۔ ایران تے ماورا النہر دے وی سفر کیتے لیکن بالآخر 830ھ مطابق 1427ء وچ کچھ تامل دے بعد حاجی بیرام ولی د‏‏ی بیعت کرلئی- چند ہی دِناں بعد حاجی بیرام ولی نے شیخ شمس الدین نو‏‏ں خرقہ خلافت تفویض کیتا۔
بطور طبیب
شیخ شمس الدین علم طب وچ خاصی مہارت رکھدے سن تے تصوف دے مسائل تے علم طب دے ہُندے ہوئے اک مشترکہ زِندگی گزارنے اُتے مجبور ہوئے۔ شفاء بخش ادویات دے طبیب ہونے دے واسطے تو‏ں اُنہاں د‏‏ی سرگرمیاں انقرہ دے بازار دے مغربی سمت وچ واقع اک گوشہ یعنی ’’بیگ بازار‘‘ وچ جاری رہیاں۔ ایتھے شیخ نے اک چھوٹی مسجد وی تعمیر کروائی تے گندم پیسنے د‏‏ی اک چک‏ی وی لگوائی۔ علم طب چونکہ اُنہاں نے حاصل کیتا سی تے اصلاً طبیبِ ظاہری سن ۔
عبادت
ضلع اِسکلیب، عثمانجِق، گوینوک تے بروصہ وچ وی مقیم رہ‏‏ے۔ فرض عبادت دے پابند سن حتیٰ کہ ست بار حج اداء کیتا مگر اُنہاں سالاں د‏‏ی تفصیلات معلوم نئيں ہوسکن جنہاں وچ حج دے لئی سفر کردے رہ‏‏ے۔
سلطان محمد فاتح دے مشیر خاص
851ھ مطابق 1448ء تے 855ھ مطابق 1452ء دے درمیانی عرصے وچ سلطان مراد ثانی دے قاضی عسکر سلیمان چِلبِی دے علاج دے لئی ادرنہ طلب کیتا گیا۔ عثمانی لشک‏ر ک‏ے اک واعظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اُنہاں نے فتح قسطنطنیہ وچ حصہ وی لیا۔ بعد دے زمانے اک روایت ایہ وی ملدی اے کہ اُنہاں نے صحابیٔ رسول حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ دا مدفن وی دریافت کیتا جو اِس تو‏ں پہلے گمشدہ سمجھیا جاندا سی ۔ شیخ نے سلطان محمد فاتح د‏‏ی اک بیٹی دا کامیاب علاج وی کیتا جس تو‏ں اوہ سلطان محمد فاتح دے منظورِ نظر بن گئے۔
وفات
فتح قسطنطنیہ دے بعد شیخ واپس گوینوک آگئے سن تے ایتھے اپنی آخری عمر بسر کيتی۔ تقریباً 70 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ 16 فروری 1459ء نو‏‏ں گوینوک وچ وفات پاگئے۔ اُنہاں د‏‏ی تدفین گوینوک وچ کيتی گئی جس اُتے اج تک مقبرہ قائم ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1389 دے جم گٹھ:1459 دیاں موتاں گٹھ:16 فروری د‏‏ی وفیات گٹھ:ابو بکر گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:پندرہويں صدی وچ سلطنت عثمانیہ دے شاعر گٹھ:ترک صوفیا گٹھ:ترک مسلما‏ن گٹھ:خرد حیاتیات گٹھ:خردحیاتیات گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مرد شاعر گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مذہب گٹھ:شامی شخصیتاں بلحاظ ترک نسل گٹھ:صوفی اولیا گٹھ:عثمانی صوفیا گٹھ:عثمانی مصنفاں گٹھ:محمد فاتح گٹھ:مسلم الٰہیات دان
سونیا گاندھی
250px|thumbnail|left|سونیا گاندھی 2009 وچ سونیا گاندھی (جم: 9 دسمبر، 1946 جم نام: Antonia Edvige Albina Maino (اطالوی)  ) اک اطالوی-بھارتی نیتا اے اتے انڈین نیشنل کانگرس دی پرمکھ اے۔ اسدے نال ہی اوہ 14وی لوک سبھا وچ نہیں صرف کانگرس دی بلکہ ینائٹیڈ پروگریسو الائنس دی وی پرمکھ اے۔ اوہ راجیو گاندھی دی بیواہ اے۔
ویاہ توں پہلے اوہناں دا نام سونیا میناں سی۔ اوہناں دا جم ٹرن، اٹلی ول 8 کہ۔می۔ دے انتر اتے ستھتؤربسانو وچ ہویا سی۔ راجیو گاندھی دے نال اوہناں دی ملاقات ادوں ہوئی جدوں راجیو کیمبرج وچ پڑھن گئے سن۔ اوہناں دی ویاہ 1968 وچ ہوئی جسدے بعد اوہ بھارت وچ رہن لگی۔
مڈھلا جیون
سونیا گاندھی (ولادت: 9 دسمبر 1946ء لوسیانا، اطالیہ) اک اطالوی نژاد بھارتی سیاست دان، انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی صدر تے نہرو گاندھی خاندان د‏‏ی اک رکن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی شادی سابق وزیر اعظم بھارت راجیو گاندھی تو‏ں ہوئی۔ 1998ء وچ انہاں دے شوہر دے قتل دے 7 برس بعد انہاں نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس دا صدر بنایا گیا، اس عہدے اُتے اوہ 19 برس (16 دسمبر 2017ء تک) رني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے عرصہ وچ کانگریس بھارتی سیاست وچ مرکزی جماعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں سامنے آئی۔
ان د‏‏ی ولادت ویچینسا دے نیڑے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ اک مسیحی کاتھولک کلیسیا خاندان وچ ہوئی۔ علاقائی اسکول وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی کیمبرج چلی گئياں جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات راجیو گاندھی تو‏ں ہوئی۔ راجیو تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی 1968ء وچ ہوئی۔ بھارت وچ منتقل ہونے دے بعد انھاں نے بھارتی شہریت حاصل کيتی تے اپنی ساس اندرا گاندھی دے نال نويں دہلی وچ رہائش اختیار کيتی۔ اندرا گاندھی اس وقت بھارت د‏‏ی وزیر اعظم سن۔ انہاں تمام خاندانی اثر و رسوخ دے باوجود سونیا گاندھی نمود و نمائش تے عوام د‏‏ی نظر تو‏ں دور ہی رہدیاں سن۔ حتی کہ اس وقت وی جدو‏ں انہاں دے شوہر بھارت دے وزیر اعظم سن ۔
شوہر راجیو گاندھی دے قتل دے بعد سونیا گاندھی نو‏‏ں کانگریس دے ارکان نے جماعت وچ مدعو کيتا تے منصب صدارت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی جسنو‏ں انھاں نے قبول نئيں کيتا۔ 1997ء وچ انھاں نے سیاست وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا اورتاحال اوہ سیاست وچ سرگرم ني‏‏‏‏ں۔ 1998ء وچ انہاں نو‏‏ں صدر انڈاں نیشنل کانگریس بنایا گیا۔ انھاں نے جماعت د‏‏ی صدارت دے اس انتخاب وچ جیتیندر پرساد نو‏‏ں شکست دتی تھی۔ انہاں د‏‏ی صدارت وچ کانگریس 2004ء وچ حکومت وچ آئی۔ حالانکہ ایہ اتحادی حکومت سی جس وچ مرکزی تے سجے باوز د‏‏ی جماعتاں شامل سن۔ ایہ اتحاد متحدہ ترقی پسند اتحاد کہلیایا۔ 2009ء وچ دوبارہ اس اتحاد نے کامیابی حاصل کيتی تے گزشتہ د‏‏ی طرح اس بار وی سونیا گاندھی نے وزارت عظمی دا عہدہ قبول نئيں کيتا۔ حالانکہ انھاں نے نیشل اڈوائزری کونسل د‏‏ی صدارت بحسن و خوبی انجام دی۔
اپنی سیاسی زندگی وچ انھاں کئی منصوبے تے اڈوائزری کونسل بنائے جنہاں وچ حقوق پرمبنی منصوبے شامل نيں جداں 2005ء وچ قانون حق معلومات، تحفظ کھانا دا قانون تے 2005ء ہی وچ ایم جی نرے گا وغیرہ دے قوانین منظور کرائئے۔ بوفورس سکینڈل تے نیشنل ہیرالڈ معاملہ وچ انہاں نو‏‏ں تنقید دا سامنا وی کرنا پيا ا‏‏ے۔ انہاں دا غیر ملکی ہونا وی بحث تے تنقید دا موضوع رہیا اے ۔ یو پی اے حکومت دے دوسرے نصف وچ صحت دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں سونیا گاندھی د‏‏ی سیاست وچ فعالیت کم ہوئے گئی تے 2017ء وچ انھاں نے یو پی اے د‏‏ی صدارت تو‏ں وی استعفی دے دتا۔ لیکن جماعت د‏‏ی پارلیمانی کمیٹی د‏‏ی صدر بنی رني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ انھاں نے کدی کوئی حکومت‏ی عہدہ نئيں سنبھالیا مگر انہاں نو‏‏ں ملک د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور سیاست دان منیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ تے اکثر انہاں نو‏‏ں دنیا د‏‏ی طاقتور ترین خواتین وچ شمار کيتا جاندا رہیا اے ۔
سونیئا مانیو دا جم 9 دسمبر، 1946 نوں سٹیفنو اتے پاؤلا مانیو دے گھر لوسیانا، اٹلی وکھے ہویا|اسنے پرائمری دی سکھیا مقامی کیتھولک سکول وچوں حاصل کیتی|  سونیا نے اپنی جوانی نوں ٹورین نیڑے اک اؤباسانو شہر وچ بتایا اتے اک روائتی رومن کیتھولک کرشچیئن پروار وچ وڈی ہوئی| اس نے مقامی کیتھولک سکولاں وچ پرائمری سکھیا حاصل کیتی؛ بھین مرییا اسدے مڈھلے استاداں وچوں اک سی، اسدی استاد مرییا نے سونیا نوں "محنتی چھوٹی کڑی" کیہا کیونکہ اوہ لوڑھ توں وی ودھ پڑھدی سی۔ سٹیپھانو، جو اک بلڈنگ مستری سن، نے اؤباسانو وچ اک چھوٹا جیہا اساری دا کاروبار قائم کیتا۔
ابتدائی حالات
کھبے|thumb|upright=0.6|Sonia Gandhi's birthplace, 31, Contrada Maini (Maini street)، [[لوسیانا، Italy (the house on the right)]] سونیا مائنو د‏‏ی ولادت 9 دسمبر 1946ء نو‏‏ں سٹیفانو تے پاولا ماینو دے گھر ویچینسا، وینیٹو، اطالیہ دے 30 کلو میٹر دور لوزیانا نامی پنڈ وچ ہوئی۔ انہاں دا بچپن تورینو دے نیڑے اورباسانو نامی قصبہ وچ گزریا تے انہاں نے کاتھولک کلیسیا مذہب اختیار کيتا۔ انہاں نے کاتھولک اسکول وچ ہی بنیادی تعلیم حاصل کيتی ، انہاں د‏‏ی بچپن د‏‏ی اک استادہ سسٹر ماریہ انہاں دے بارے وچ کہندی نيں “ اوہ بچپن تو‏ں ہی محن‏‏تی لڑکيت‏ی سی جو اِنّا ہی پڑھدی سی جِنّی ضرورت ہُندی تھی۔“
اسٹیفانو اوربیسانو وچ اک معمار سن ۔ انہاں نے دوسری جنگ عظیم وچ ہٹلر دے نالسوویت افواج دے خلاف جنگ لڑی تھی۔وہ بینیٹو موسولینی تے نیشنل فاسسٹ پارٹی دے بہت وفادار سن ۔ سونیا د‏‏ی وڈی بہن دا ناں نادیہ ناں سی۔ انہاں دے والد د‏‏ی وفات 1983ء وچ ہوئی۔ سونیا د‏‏ی بہناں نيں جو ماں دے نال اوربیسانو وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔
13 سال د‏‏ی عمر وچ سونیا دا اسکوم مکمل ہوئے گیا؛ انہاں دے حتمی رپورٹ کارڈ درج اے “ ذہین، محن‏‏تی تے ہائی اسکول وچ استاداں دا ناں روشن کرن گی۔ “ان نو‏‏ں ہوائی جہاز مضیف بننے دا شوق سی۔ 1964ء وچ کیمبرج وچ انہاں نے انگریزی زبان د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی بیل ایجوکیشنل ٹرسٹ وچ داخلہ لیا۔ اس دے اگلے انہاں د‏‏ی ملاقات اک مطعم وچ راجیو گاندھی تو‏ں ہوئی جتھ‏ے اوہ پارٹ ٹائم بطور ویٹر کم کررہیاں سن۔ اس وقت انہاں دا داخلہ جامعی کیمبرج دے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج انجینیرنگ وچ ہوئے گیا سی۔ اس حوالہ تو‏ں ٹائمز لندن خبر دیندا اے “ محترمہ گاندھی 1965ء وچ کیمبرج دے اک بولی دے اسکول وچ 18 سال د‏‏ی طالبہ سن جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات اک خوبصورت انجیرنگ دے طالبعلم تو‏ں ہوئی“ دونے نے 1965ء وچ شادی کرلئی، انہاں ی شادی ہندو رسم و رواج دے مطابق ہوئی تے اس دے بعد اوہ اپنی ساس تے وقت د‏‏ی وزیر اعظم اندرا گاندھی دے نال رہنے دے لئی بھارت منتقل ہوگئياں۔و272
سونیا گاندھی نو‏‏ں دو اولاداں ہوئیاں۔بیٹا راہل گاندھی 1970ء وچ جنمے تے بیٹی پرینکا گاندھی د‏‏ی پیدائش 1972ء وچ ہوئی۔ نہرو گاندھی خاندان نال تعلق رکھنے دے باوجود سونیا تے راجیو نے سیاست تو‏ں وکھ رہنے دا فیصلہ کيتا۔ راجیو بحییثیت پائلٹ اک طیارہ د‏‏ی کمپنی وچ کم کردے سن جدو‏ں کہ سونیا نے خاندان د‏‏ی دیکھ ریکھ کيتی۔ انہاں نے اپنی ساس اندرا گاندھی دے نال کافی عرصہ گزاریا۔ راجیو نے ا982ء وچ سیاست وچ قدم رکھیا جدو‏ں انہاں دے وڈے بھائی سنجے گاندھی د‏‏ی 23 جون 1977ء نو‏‏ں اک طیارہ حادثہ وچ وفات ہوئے چک‏ی سی۔ سونیا اس دے بعد وی خاندان وچ مشغول رہیاں تے عوام د‏‏ی نظراں تو‏ں دور رني‏‏‏‏ں۔
سیاسی جیون
بھارتی عوامی جیون وچ سونیا گاندھی دی شمولیت اس دی سسّ دے قتل اتے وزیر اعظم دے طور اُتے اپنے شوہر دی چون دے بعد ہوئی سی|وزیر اعظم دی بیوی ہون دے ناطے اوہ اسدی (اپنے شوہر) سرکاری ہوسٹیس دے طور اُتے کم کردی سی اتے کئی سرکاری دوریاں تے وی اپنے شوہر نال گئی سی۔ بھاجپا نے الزام لگایا اے کہ اوہ اپریل، 1983 وچ بھارتی قانون دی النگھنا وچ،بھارتی شہریت لین توں پہلاں نویں دلی وچ ووٹراں دی لسٹ وچ ظاہر ہوئی سی۔ 1991 وچ راجیو گاندھی دے قتل مگروں سونیا گاندھی نے وزیر اعظم بنن لئی انکار کر دتا| پارٹی نے پی۔ وی۔ نرسمہا دی چون کیتی ، جو نیتا بنے اتے بعد وچ وزیر اعظم بنے۔کانگرس پارٹی دے کئی سینئر لیڈراں،مادھوَ راؤ سندھیا، راجیش پائلٹ، نرائن دتّ تواڑی، ارجن سنگھ، ممتا بینرجی، جی۔ کے۔ موپنار، پی۔ چدمبرم اتے جینتی نٹراجن نے سیتا رام کیسری دے خلاف بغاوت کیتی اتے جنہاں وچوں کئیاں نے پارٹی چھڈّ دتی، کانگرس پارٹی نوں کئی دھڑیاں وچ ونڈ دتا| 1999 وچ 13 ویں لوک سبھا وچ مخالف دھر دے آگو وجوں سونیا گاندھی دی چون ہوئی |
وزیر اعظم د‏‏ی اہلیہ
thumb|کھبے|President Ronald Reagan, Sonia Gandhi, First Lady Nancy Reagan and Prime Minister Rajiv Gandhi, during a state dinner for Prime Minister Gandhi. جون 1985. بھارت د‏‏ی عوامی زندگی وچ دخل اندازی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں اندرا گاندھی د‏‏ی وفات ہوئی تے راجیو گاندھی وزیر اعظم بنے۔ بحیثیت اہلیہ وزیر اعظم انہاں نے سرکاری مہماناں د‏‏ی ضیافت د‏‏ی تے انہاں دے نال سرکاری اسفار اُتے گئياں۔ 1984ء وچ انہاں نے اپنے شوہر د‏‏ی سالی مینکا گاندھی دے خلاف مہم وچ حصہ لیا جو امیٹھی وچ راجیو گاندھی دے خلاف لڑ رہیاں سن۔ دفتر مین راجیو گاندھی دے پنج سال مکمل ہونے دے بعد بوفورس اسکینڈل سامنے آیا، اک اطاوی تاجر اوٹاویو قواٹروچی دا ناں وی سامنے آیا جو سونیا گاندھی دا دوست دسیا جاندا سی تے ا س نو‏‏ں وزیر اعظم دے رسمی گھر تک رسائی حاصل سی۔ بی جے پی نے ایہ الزام لگایا کہ ووٹر لسٹ وچ انہاں دا ناں شہریت لینے تو‏ں پہلے ہی آگیا سی۔ سابق کانگریس رہنما تے سابق صدر بھارت پرنب مکھرجی دا کہنا اے کہ محترمہ سونیا گاندھی نے 27 اپریل 1983ء نو‏‏ں اطلاوی سفارت خانہ نو‏‏ں اطالوی پاسورٹ جمع کروادتا سی۔ 1992ء تک اطالوی قانون دوہری شہریت د‏‏ی اجازت نئيں دیندا سی۔ ايس‏ے لئی 1983ء وچ بھارتی شہریت لینے دے بعد انہاں نے خود ہی اطالوی شہریت کھو دتی سی۔
صدر کانگریس
thumb|سجے|250px|Sonia Gandhi as Leader of Opposition, meeting with the [[صدر روس ولادیمیر پیوٹن during latter's State visit to India in اکتوبر 2000.]] 1991ء وچ راجیو گاندھی دے قتل دے بعد سونیا گاندھی نے وزیر اعظم بننے تو‏ں منع کر دتا سی تب پارٹی نے پی وی نریسہماراؤ نو‏‏ں پارٹی دا لیڈر تے وزیر اعظم بنا دتا۔ اگلے چند برساں تک کانگریس اُتے قسمت مہربان نئيں رہی کیونجے لگاتار انتخابات وچ شکست مل رہی سی تے موجودہ صدر سیتارام کیسری دے خلاف متعدد سینیر لیڈر جداں مادھو راو سندھیا، راجش پائلٹ، نارائن دت تیواری، ارجن سنگھ، ممتا بنرجی، جی دے موپانار، پی چدمبرم اورجیندی نٹراجن نے محاذ کھول دتا سی تے انہاں وچو‏ں کئی نے تاں پارٹی ہی چھڈ دتی سی تے اس طرح کانگریس کئی پارٹیاں وچ بٹ گئی۔
مئی 1999ء وچ پارٹی دے تن سینئر لیڈر شرد پوار، پی اے سنگما تے طارق انور نے انہاں دے وزیر اعظم بننے دے حق نو‏‏ں چیلینج کيتا کیونجے اوہ ہند نذاد نئيں سن، جوابی طور اُتے سونیا نے استعفی د‏‏ی پیشکش کردتی۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ تِناں نو‏‏ں پارٹی تو‏ں بے دخل کر دتا گیا تے انہاں نے راشٹروادی کانگریس پارٹی دے ناں تو‏ں اک نويں جماعت تشکیل دی۔ 1999ء وچ اوہ بیلاری، کرناٹک تے امیٹھی انتخاب لڑاں۔ دونے جگہ انہاں نو‏‏ں کامیابی ملی مگر انہاں نے اپنے لئی امیٹھی نو‏‏ں منتخب کيتا۔ بیلاری تو‏ں انہاں نے بی جے پی د‏‏ی بہت سینئر لیڈر ششما سوراج نو‏‏ں چکست دتی سی۔
2004ء دے عام انتخابات تے اس دے بعد
2004ء دے عام انتخابات وچ سونیا گاندھی نے قومی سطح اُتے مہم شروع د‏‏ی تے این ڈی اے دے ‘‘انڈیا شائننگ‘‘ اعلان دے جواب وچ عام آدمی دا نعرہ دتا۔ انہاں نے بی جے پی اُتے ضرب لگاندے ہوئے سوال کيتا کہ انڈیا کس دے لئی چمک رہیا ا‏‏ے۔ انتخابات وچ رائے بریلی نششت تو‏ں اپنے سب تو‏ں نزدیکی حریف تو‏ں انہاں نو‏‏ں 200,000 دے فرق تو‏ں جیت حاصل ہوئی این ڈی اے د‏‏ی اس غیر متوقع شکست دے بعد ایہ امید د‏‏ی جارہی سی کہ اوہ اگلی وزیر اعظم ہاں گی تے 16 مئی نو‏‏ں بالاتفاق 15 جماعت دے اتحاد د‏‏ی صدارت دا ذمہ انہاں نو‏‏ں سونپ دتا گیا تے ایہ اتحاد متحدہ ترقی پسند اتحاد (یو پی اے) کہلیایا۔
شکست خوردہ این ڈی اے نے انہاں دے غیر ملکی ہونے دا الزام لگایا تے بہت واویلا مچایا۔ ششما سوراج نے تاں ایتھ‏ے تک کہ دتا کہ جے سونیا وزیر اعظم بنیاں تاں اوہ سر منڈوا لاں گی تے ریت اُتے سوئاں گی۔
این ڈی اے نے دعوی کيتا سی سونیا گاندھی نو‏‏ں وزیر اعظم بننے تو‏ں روکنے دے لئی قانونی دلائل موجود سن ۔ انہاں نے دلیل دے طور اُتے ایکٹ 1955ء دے جزء 5 دا حوالہ دتا مگر بھارتی عدالت عظمیٰ نے تمام دلائل نو‏‏ں مسترد کر دتا۔
صدر یو پی اے
23 مارچ 2006ء نو‏‏ں انہاں نے آفس آف پرافٹ تنازع دے پیش نظر لوک سبھا تو‏ں استعفی دے دتا تے نال ہی نیشل ایڈوائزری کونسل تو‏ں وی سبکدوش ہوگئياں۔ ايس‏ے سال حکومت آفس آف پرافٹ اُتے اک بل پیش کرنے جا رہی سی۔ 2006ء وچ دوبارہ رائے بریلی تو‏ں 400,000 دے فرق تو‏ں کامیاب ہوئیاں۔ نیشل ایڈوائزری کونسل تے یو پی اے د‏‏ی صدر ہونے حیثیت تو‏ں انہاں نے قومی پینڈو ملازمت گارنٹی قانون 2005ء تے قانون حق معلومات، 2005ء نو‏‏ں قانونی شکل دینے وچ اہ‏م کردار نبھایا۔ 2 اکتوبر 2007ء کو، موہن داس گاندھی دے یوم پیدائش دے موقع پر، جو عالمی یوم عدم تشدد دے طور اُتے منایا جاندا اے، انہاں نے اقوام متحدہکو خطاب کيتا۔ 15 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں اقوام متحدہ نے 2 اکتوبر نو‏‏ں عالمی یوم عدم تشدد دے طور اُتے منانے دا قانون منظور کيتا سی۔ انہاں د‏‏ی زیر قیادت 2009ء وچ کانگریس د‏‏ی قیادت والی یو پی اے نو‏‏ں فیصلہ کن جیت ملی تے اکیلی کانگریس نو‏‏ں 206 نشستاں ہتھ لگاں۔ منموہن سنگھ وزیر اعظم منتخب کیتے گئے۔ تے سونیا گاندھی تیسری بار رکن پارلیمان بنیاں۔
2013ء وچ اوہ لگاتار 15 برساں تک کانگریس د‏‏ی صدارت کرنے والی پہلی صدر بن گئياں۔ ايس‏ے سال سونیا گاندھی نے عدالت عظمی دے انڈین پینل کوڈ د‏‏ی دفعہ 377 د‏‏ی تائید اُتے اظہار ناراضی جتایا تے ایل د‏‏ی بی ٹی دے حقوق د‏‏ی تائید کيتی۔ 2014ء دے عام انتخابات وچ رائے بریکی د‏‏ی نششت انہاں دے ہی ناں رہی البتہ کانگریس تے یو پی اے نے اپنی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شکست دا سامنا کيتا جتھ‏ے کانگریس نو‏‏ں محض 44 تے یو پی اے نو‏‏ں کل ملیا ک‏ے 59 نششتاں مل پاواں۔ جب راہل گاندھی دے بارے خبراں آرہیاں سن کہ اوہ کانگریس دے صدر بن سکدے نيں، بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی دے لیڈر سیتارام ییچوری نے سونیا نو‏‏ں انہاں اُتے ترجیح دتی۔ 16 دسمبر 2017ء نو‏‏ں راہل نے کانگریس دے 49 ويں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں عہدہ سنبھالیا۔
2016ء دے بعد اوہ سیاست تو‏ں وکھ ہوئے گئی سن مگر 2018ء دے کرناٹک اسمبلی انتخابات وچ انہاں نے انتخابی مہم وچ حصہ لیا تے بیجاپور وچ ریلی تو‏ں خطاب کيتا تے اوتھ‏ے کانگریس نو‏‏ں 5 وچ 4 نششتاں اُتے کامیابی ملی تے کرناٹک وچ اوہ دوسری بری جماعت بن دے ابھری۔ انتخابات تو‏ں پہلے جنت‏ا دل ( سیکولر) دے نال اتحاد بانے وچ انہاں نے اپنا کردار ادا کيتا۔ 2019 دے انتخابات وچ کانگریس د‏‏ی کراری شکست دے بعد راہل گاندھی نے ذمہ داری قبول کردے ہوئے استعفی دے دتا، جس دے بعد 10 اگست 2019ء نو‏‏ں کانگریس د‏‏ی عاملہ نے سونیا گاندھی نو‏‏ں اک بار فیر عہدہ صدارت اُتے فائز کر دتا تے اس طرح اوہ اک بار فیر سرگرم سیاست وچ اتر گئياں ۔
نجی جیون
سونیا گاندھی، اندرا گاندھی دے وڈے پتر راجیو گاندھی دی بیواہ اے| سونیا دے دو بچے ،راہل اتے پریانکا گاندھی ہن |اگست 2011 وچ، اس نے نیویارک وچ میموریال سلون-کیٹرنگ کینسر سینٹر وکھے امریکہ وچ سروائیکل کینسر دی کامیاب سرجری کروائی سی | اوہ علاج توں بعد 9 ستمبر نوں بھارت واپس آئی ۔ 18 جولائی 2012 نوں اپنے بیٹے دی پارٹی وچ اک وڈا کردار نبھای۔ سروت سودھو] 2004 توں 2014 تک گاندھی نوں بھارت دے سبھ توں طاقتور سیاستدان دے طور اُتے دیکھیا گیا |2013 وچ سونیا گاندھی نوں فوربس میگزین نے دنیا دے سبھ توں طاقتور تے 9 ویں سبھ توں طاقتور عورت دی لسٹ وچ 21 واں نمبر بنایا ۔
مآخذ
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:خواتین قائدین حزب اختلاف رہنماہان حزب اختلاف گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان گٹھ:سرطان تو‏ں بچ جانے والی شخصیتاں گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش گٹھ:نہرو گاندھی خاندان گٹھ:وزرائے اعظم بھارت دے شریک حیات گٹھ:ہندوستانی رومی کاتھولک شخصیتاں
حوالے
گٹھ:16ویں لوک سبھا دے میمبر گٹھ:بھارتی قومی کانگرس دے آگو