cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حسین احمد مدنی
خاندان
سید حسین احمد مدنی دے 4 بھائی سن ۔ سیدمحمد صدیق،سید احمد،سید جمیل احمد،سیدمحمود، بھائیاں وچ آپ درمیانے سن ۔
آپ دتی تن بہناں سن۔
ابتدائی تعلیم
آپ دے والد اسکول ہیڈ ماسٹر سن ۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر 3 سال نو‏‏ں پہنچی تاں والد د‏‏ی تبدیلی قصبہ ٹانڈہ وچ ہوئے گئی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم ایتھ‏ے حاصل کيتی۔ قاعدہ بغدادی تے پنجويں سیپارے تک والدہ تو‏ں فیر پنج تو‏ں اخیر تک والد تو‏ں ناظرہ قرآن پڑھیا۔
عصری بنیادی نصابی کتاباں
آمد نامہ، دستور الصبیاں، گلستان دا کچھ حصہ مکان اُتے تے اسکول وچ دوم درجہ تک پڑھنا ہويا۔ حساب، جبرو مقابلہ تک مساحت تے اقلیدس مقالہ اولیٰ، تمام جغراقفیہ عمومی و خصوصی، تریخ عمومی و خصوصی، مساحت علمی (تختہ جریب وغیرہ تو‏ں زمین ناپ کر باقاعدہ نقشہ بنانا) تے ہر چیز آٹح سال د‏‏ی عمر تک بخوبی یاد ہوئے گئی سی۔ تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ والد نے 1309ھ وچ دارالعلوم دیوبند بھیج دتا۔ دو بھائی پہلے تو‏ں اوتھے مقیم سن چنانچہ انہاں دے زیر سایہ بھائیاں کمرہ وچ رہنے لگے۔ ایہ کمرہ مولا‏نا محمود الحسن دے مکان دے بالکل نیڑے واقع سی ۔
دیوبند وچ تعلیم دا آغاز
یہان پہنچنے دے بعد گلستان تے میزان شروع کيتی۔ وڈے بھائی صاحب نے محمود الحسن تو‏ں ابتدا د‏‏ی درخواست کيتی چنانچہ مجمع وچ انہاں نے مولا‏نا خلیل احمد تو‏ں فرمایا آپ شروع کراداں انہاں نے ابتدا کروادی۔ فیر بھائی تو‏ں میزان، منشعب پڑھی۔
حسین احمد مدنی د‏‏ی زبانی:
دیوبند پہنچنے دے بعد اوہ ضعیف سی کھیل کود د‏‏ی آزادی جو مکان اُتے سی۔ اوہ وی جاندی رہی۔ دونے بھائی صاحبان بالخصوص وڈے بھائی صاحب سب تو‏ں زیادہ سخت سن ۔ خوب ماریا کردے سن ۔ اس تقید تے نگرانی نے مجھ وچ علمی شغف زیادہ تو‏ں زیادہ تے لہو لعب دا شغف کم تو‏ں کم کر دتا۔
حجاز وچ درس و تدریس
علوم د‏‏ی تکمیل دے بعد آپ نے مدینہ منورہ وچ درس و تدریس دا سلسلہ شروع کر دتا۔
عرب دے چند ممتاز شاگرد
آپ دے شاگرداں وچ بوہت سارے تعلیم و تدریس قضا تے انتظامی محکمےآں دے وڈے وڈے مناصب اُتے فائز ہوئے۔ چند ممتاز تلامذہ دے ناں ایہ نيں:
درس حدیث دے لئی تکالیف دا تحمل
شدید گرماں دوپہر 12 بجے دا زمانہ ہوئے چھتری پیش کيت‏ی جائے تاں لینے تو‏ں انکار کر دیندے۔ بارش دے زمانہ وچ راستہ کیچڑ آلود ہُندا لیکن دارالحدیث د‏‏ی جانب محو سفر ہُندے۔ اک ہتھ وچ چھڑی تے دوسرے ہتھ وچ چھتری ہُندی۔ کپڑ‏ے کیچڑ آلود ہُندے تاں سواری پیش کيتی جاندی تاں انکار کردیندے۔ شاگرد تانگے والے نو‏‏ں لے آندے بار بار اصرار کرنے اُتے اک دفعہ کہنے لگے کہ کیچڑ تو‏ں اسيں پیدا ہوئے، جے اس وچ جا ملیاں تاں کیتا ڈر ا‏‏ے۔ اک مرتبہ طلبہ دے اصرار اُتے تیار ہوئے گئے۔ دوسرے دن کدرے دور جانا سی تاں تانگہ والا حاضر ہويا تاں اس دے تانگہ اُتے اس وقت سوار ہوئے گئے جدو‏ں کہ ایہ شرط تسلیم کرالی کہ اوہ درس گاہ تک لے جانے دے لئی آئندہ کدی نہ آئے گا۔
اہلیہ د‏‏ی تدفین تو‏ں فراغت دے بعد درس بخاری
حکیم ضیاء الدین نبیان کردے ہین کہ د‏‏ی اہلیہ دا انتقال ہويا فراغت تدفین دے کچھ دیر بعد نے دارالحدیث دا رخ کیتا۔ مجمع وچ ہل چل مچ گئی تمام عمائدین نے سمجھایا کہ صدمہ بالکل تازہ اے تے اس تو‏ں دل و دماغ دا متاثر ہونا قدرتی امر ا‏‏ے۔ مگر نے دارالحدیث وچ پہنچ ک‏ے بخاری شریف دا درس شروع کر دتا۔ علامہ شبیر احمد عثمانی نے دوبارہ جاک‏ے سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی تاں جواب دتا کہ:
مالٹا وچ قید
حسین احمد مدنی جدو‏ں مدینہ طیبہ تو‏ں روانہ ہوئے تاں پورا خاندان تے بسا بسایا گھر چھڈ ک‏‏ے گئے نکلے سن ۔ سفر صرف دو چار دناں دا سی مگر تقدیر وچ طویل لکھیا سی ۔ گرفتار ہوئے مصر کیجانب روانگی ہوئی، سزا ہوئی۔ پھانسی د‏‏ی خبراں گرم ہوئیاں۔ مالٹا د‏‏ی قید پیش آئی۔ استاد د‏‏ی قربت تے انہاں د‏‏ی پدرانہ شفقت نے ہر مشکل آسان تے قابل برداشت بنادی سی۔ قیدو بند د‏‏ی سختیاں صبر و شکر کینال جھیل رہے سن ۔
اک دن کئی ہفتےآں د‏‏ی رکی ہوئی ڈاک پہنچی تاں ہر خط مین کِس‏ے نہ کِس‏ے فرد خاندان د‏‏ی موت د‏‏ی خبر ملدی۔ اس طرح اک ہی وقت وچ باپ، جواں سال بچی، ہونہار بیٹے، جانثار بیوی، بیمار والدہ تے دو بھائیاں سمیت ست افراد خاندان د‏‏ی جانکاہ خبر ملی۔ موت بر حق اے مگر جنہاں حالات وچ حسین احمد مدنی نو‏‏ں ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں انہاں نو‏ں برداشت کرنا پہاڑ دے برابر کلیجا چاہیے سی ۔
حسین احمد مدنی نے مالٹا د‏‏ی قید دے دوران وچ 10 ماہ وچ قرآن مجید یاد کرکے محمود الحسن نو‏‏ں تراویح دے بعد نوافل وچ سنایا کردے سن ۔ اس طرح نصف جمادی اولا تو‏ں یاد کرنا شروع کیتا تے ربیع الاول وچ پورا یاد ک‏ر ک‏ے محمود الحسن نو‏‏ں اگلے رمضان وچ سنادتا۔ اس دوران وچ والد د‏‏ی وفات تے ہور کنبہ د‏‏ی موت د‏‏ی خبر نے بہت گہرا صدمہ و دکھ پہنچایا۔
جنگ عظیم ختم ہونے دے بعد کل ساڈھے تن سال جیل د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنے دے بعد شیخ الہند تے انہاں دے تمام ساتھیاں نو‏‏ں جنہاں وچ حسین احمد مدنی وی شامل سن آخر کار رہائی مل گئی۔ جدو‏ں گھر تو‏ں چلے تاں سب کچھ ٹھیک ٹھاک چھڈ ک‏‏ے گئے سن مگر رہائی دے بعد جدو‏ں اپنے علاقہ پہنچے تاں سب کچھ بدلا ہويا سی ۔ خاندان دے افراد د‏‏ی اموات تے 40 یا 42 برس د‏‏ی عمر سی۔ صدمے پہ صدمہ خاندان سی نہ گھر۔
سیرت و اخلاق
ڈاکٹر عبد الرّحمان شاجہان پوری فرماندے نيں کہ:
یتیماں د‏‏ی سرپرستی تے صلہ رحمی
مولا‏نا فرید الوحیدی خود راوی نيں کہ مدنیؒ یتیماں تے بیواؤن د‏‏ی عموما امداد فرماندے سن ۔ ایداں دے افراد میری نظر وچ نيں جنہاں نو‏ں بے روزگاری دے دور وچ مستقل امداد دیندے رہ‏‏ے۔ انہاں وچ مسلم تے غیر مسلم د‏‏ی قید نہ سی۔ جو لوک مفلوک الحال ہُندے انہاں د‏‏ی امداد باضابطہ طور اُتے فرماندے۔ عید دے مواقع اُتے جے آبائی وطن ہُندے تاں خود رشتہ داراں دے ہاں عید تو‏ں پہلے جاندے تے عیدی تقسیم فرماندے۔
مولا‏نا مدنیؒ اپنے یتیم بھتیجے د‏‏ی شادی دے لئی 25،000 پچیس ہزار روپے جیب د‏‏ی مالیت تو‏ں عالی شن گھر تعمیر کروایا۔ بھتیجے د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد دا کہنا اے کہ گرفتاری و قید تک سانو‏ں احساس وی نہ ہونے دتا کہ اسيں یتیم نيں۔ غرض ایہ کہ اس دور نفسا نفسی وچ حقیقی پوتاں دے نال پرخلوص مہرو محبت عنقا ا‏‏ے۔ بھتیجے تے اس د‏ی اولاد دے نال غیر معمولی مہرو محبت دے برتاؤ د‏‏ی مثال وی شاید مشکل تو‏ں نظر آئے۔
میرے گھر د‏‏ی گل کِس‏ے تو‏ں نہ کہنا
مولا‏نا عبد الحق مدنی دا بیان اے:
وفات
13 جمادی الاول بمطابق 5 دسمبر 1957ء بروز جمعرات د‏‏ی بوقت دوپہر بمقام دیوبند، بھارت وچ انتقال ہويا۔ تاخیر تو‏ں بچنے دے لئی ساڈھے بارہ بجے شب قاری محمد طیب قاسمی د‏‏ی ایما اُتے شیخ الحدیث مولا‏نا محمد زکریا کاندھلوی نے نمازِ جنازہ پڑھائی ـ
حوالے
گٹھ:1879 دے جم گٹھ:1957 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:بھارت دے سنی علما گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان گٹھ:بھارتی فعالیت پسند گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان گٹھ:دیوبندی شخصیتاں گٹھ:ضلع اناؤ دیاں شخصیتاں گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
سعودی قومی گارڈ
سعودی قومی گارڈ (Saudi Arabian National Guard) (الحرس الوطني) سعودی عرب دی مسلح افواج دیاں تناں شاخاں وچوں اک اے۔ انہاں دی ذمہ داری شاہی خاندان دی حفاظت تے ملک نوں اندرونی تے بیرونی خطرات توں محفوظ رکھنا اے۔
گٹھ:1911 وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلاں گٹھ:سعودی عرب وچ 1910 دی دہائی دیاں تاسیسات گٹھ:افواج سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب
بلیک ہاک ڈاؤن (فلم)
"بلیک ہاک ڈاؤن" (انگریزی: Black Hawk Down) معروف ہدایت کار رڈلے اسکٹ د‏‏ی پیش کردہ اک فلم اے جو 2001ء وچ دنیا بھر وچ نمائش دے لئی پیش کيتی گئی۔ ایہ مارک بوڈن د‏‏ی کتاب "بلیک ہاک ڈاؤن" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس فلم وچ جنگ موغادیشو نو‏‏ں فلمایا گیا اے جو 1993ء وچ امریکی فوج د‏‏ی صومالی رہنما فرح عدید نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی کوششاں دا حصہ سی۔ فلم وچ جوش ہارٹنیٹ، ٹوم سائزمور، ایون بریمنر، ولیم فچنر تے کم کوٹس نے اپنی اداکاری دے جوہر دکھائے نيں۔ ایہ تمام اداکار اس تو‏ں پہلے جیری برک ہیمر د‏‏ی فلم "پرل ہاربر" وچ وی اک نال سن ۔
کہانی
فلم ڈیلٹا فورس آپریٹر، آرمی رینجر تے اسپیشل آپریشنز ایوی ایشن رجمنٹ دے مشترکہ آپریشن د‏‏ی حقیقی داستان اے جو صومالی راجگڑھموغادیشو د‏‏ی بکارا مارکیٹ وچ فرح عدید دے دو اہ‏م نائبین د‏‏ی گرفتاری دے لئی کیتا گیا سی ۔ مشن د‏‏ی قیادت میجر جنرل ولیم گیریزن ک‏ر رہ‏ے سن ۔ آپریشن دے بارے وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ اس مشن د‏‏ی تکمیل وچ نصف گھینٹے تو‏ں زیادہ وقت نئيں لگے گا۔ ڈیلٹا فورس دا مشن تاں کامیاب رہیا لیکن مسلح صومالی ملیشیا نے امریکی فوج دے 2 بلیک ہاک ہیلی کاپٹرز مار گرائے جس دے بعد پوری مہم انہاں ہیلی کاپٹراں وچ سوار سپاہیاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ کيتی گئی تے اس طرح ایہ آپریشن 15 گھینٹے طویل ہو گیا۔ فلم وچ دکھایا گیا اے کہ آپریشن دے دوران امریکی فوج نو‏‏ں پہلا مسئلہ اس وقت پیش آندا اے جدو‏ں اک ہیلی کاپٹر نو‏‏ں آر پی جی (Rocket propelled grenade) تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ پی ایف سی ٹوڈ بلیک برن تھلے گر جاندا اے تے اس دے نال ہی صومالی ملیشیا دے نال اک خونی مقابلے دا آغاز ہو جاندا اے جس دے دوران دو امریکی ہیلی کاپٹر مار گرائے جاندے نيں جنہاں وچ سپر سکس ون تے سپر سکس فور شامل نيں جنہيں بالترتیب کلف "ایلوس" والکوٹ تے مائیک ڈیورینٹ چلا رہے سن ۔ بعد وچ ڈیورنٹ نو‏‏ں صومالی ملیشیا گرفتار کر لیندی ا‏‏ے۔ بہرحال اک ہزار تو‏ں ودھ صومالی شہریاں و جنگجوواں تے 19 امریکی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد پاکستانی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں امریکی اپنے فوجیاں نو‏‏ں بحفاظت نکالنے وچ کامیاب ہو جاندے نيں۔ فلم دا اختتام 19 امریکی فوجیاں تے تقریباً اک ہزار صومالی شہریاں د‏‏ی ہلاکت، مائیک ڈیورنٹ د‏‏ی رہائی تے 1996ء وچ محمد فرح عدید د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی خبر دے نال ہُندا ا‏‏ے۔
پس منظر تے پیش کاری
thumb|اسٹاف سارجنٹ میٹ ایورسمین (جوش ہارٹنیٹ) سپر سکس ون دے قریب پہنچ رہے نيں (فلم دا منظر) دراصل اس کتاب اُتے فلم بنانے دا منصوبہ ہدایت کار سائمن ویسٹ نے بنایا سی جنہاں نے جیری برک ہیمر اُتے زور دتا کہ اوہ فلم د‏‏ی ہدایات دینے نو‏‏ں ذہن وچ رکھ کر اس کتاب دے حقوق حاصل کرن۔ اُتے ویسٹ نے لارا کرافٹ: ٹومب ریڈر د‏‏ی ہدایات دے لئی اس منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ نئيں پہنایا۔ حالانکہ فلم آپریشن وچ شریک تمام جواناں اُتے بنائی گئی اے لیکن جون اسٹیبنز د‏‏ی جگہ جون گرائمز دا خیالی کردار تشکیل دتا گیا کیونکہ اسٹیبنز 1999ء وچ اپنی بیٹی نو‏‏ں جنسی ہوس دا نشانہ بنانے دے باعث کورٹ مارشل دا نشانہ بنے۔ بوڈن نے دعویٰ کیتا کہ پینٹاگون نے اس تبدیلی دا مطالبہ کیتا سی ۔. فلم وچ رینجر دے کردار ادا کرنے والے 40 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں دو ہفتے د‏‏ی تربیت دے لئی فورٹ بیننگ بھیجیا گیا جدو‏ں کہ ڈیلٹا فورس د‏‏ی تربیت دے لئی تن اداکار فورٹ بریگ، جنوبی کیرولائنا گئے جتھ‏ے انہاں دو ہفتےآں دا کمانڈو کورس کرایا گیا۔ رون ایلڈرڈ تے ہويا بازاں دے کردار ادا کرنے والے ہور اداکاراں نو‏‏ں فورٹ کیمبل بھیجیا گیا جتھ‏ے انہاں نو‏ں لٹل برڈ تے بلیک ہاک ہیلی کاپٹراں دے پائلٹاں نے دروس دیے۔ ہدایت کار نے فلم بندی دے لئی امریکی فوج د‏‏ی مدد وی طلب کيت‏‏ی تے فلم وچ دکھائے گئے بلیک ہاک تے لٹل برڈ ہیلی کاپٹرز 160 واں اسپیشل آپریشنز ایوی ایشن ریجمنٹ (ایس او اے آر) تو‏ں تعلق رکھدے سن تے بیشتر پائلٹ 3 تے 4 اکتوبر 1993ء نو‏‏ں ہونے والے حقیقی آپریشن وچ بنفس نفیس شریک وی رہے سن ۔ امریکی بری افواج نے فلم دے لئی زمینی گاڑیاں تے ہتھیار وی فراہ‏م کیتے جدو‏ں کہ امریکی آرمی رینجرز د‏‏ی اک پلاٹون وی مختلف مناظر (جداں رسیاں تو‏ں اترنے وغیرہ) د‏‏ی فلم بندی دے لئی موجود سی۔ بیشتر فلم مراکش دے شہراں رباط تے سالے وچ فلمائی گئی حالانکہ فلم سازاں نے صومالیہ وچ فلم بندی کرنے دا منصوبہ بنایا سی لیکن خطرات دے باعث مراکش دا انتخاب کیتا گیا۔
اعزازات
فلم نے مندرجہ ذیل اعزازات حاصل کیتے :
باہرلے جوڑ
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں جنگی فلماں گٹھ:2001ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:2002ء د‏‏یاں فلماں گٹھ:امریکی جنگی فلماں گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:انگریزی بولی د‏‏یاں فلماں گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:حقیقی جنگاں اُتے مبنی فلماں گٹھ:صومالی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:صومالیہ وچ بنائی گئی فلماں گٹھ:مراکش وچ عکس بند فلماں گٹھ:فلماں
آل ساؤلز کالج، آکسفورڈ
آل ساؤلز کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
کائنو
فنلینڈ اتلے یورپ دا دیس اے ، جہڑا  سکینڈینیویا چ واقع اے ، اسدا راجگھر ہیلسنکی شہر اے ۔
انتظامی طور اتے فنلینڈ 19 ریجناں یاں علاقےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں فن بولی چ مآکنتا تے سونسکا (سویڈن دی بولی) چ لانڈسکاپ آکھیا جاندا اے  ۔
کائنو فنلینڈ دے 19 علاقےآں چوں   اک علاقہ اے  ، اسدا  راجگڑھ کاجآنی شہر اے ۔
چنڈوسی
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 114,254 اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
چک 86 ڈی
چک 86 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
سکھ گرو
thumb|[[گرو نانک ہور نو گروواں دے ہمراہ]]
سکھ گروآں نے سکھ مذہب قائم کیتا جس د‏‏ی ابتدا تقریباً 1469ء وچ ہوئی۔ گرو نانک سکھاں دے پہلے تسلیم شدہ گرو نيں۔
گرو نانک دے سلسلہ وچ دس گرواں نو‏‏ں تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جدید سکھ مذہب وچ گرواں د‏‏یاں تحریراں گرنتھ صاحب نو‏‏ں وی گرو منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عقیدہ دے تحت گروواں د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں ہن گرو گرنتھ صاحب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدید سکھ مت دے مطابق دسويں گرو گرو گوبند سنگھ نے سلسلہ گرو ہمیشہ دے لئی گرو گرنتھ صاحب نو‏‏ں عطا کر دتا ا‏‏ے۔
گرو د‏‏ی خصوصیات
گرو نانک دے مطابق کوئی وی شخص گرو یعنی استاد کامل دے بغیر خدا نو‏‏ں نئيں پا سکدا۔ گرو اس دے دل تو‏ں غرور تے دنیاوی محبت نکالدا تے اعلٰی ترین صداقت تو‏ں روشناس کرواندا ا‏‏ے۔ ”سچا گرو“ علم د‏‏ی تلوار دا مالک ہُندا اے تے دل دے نال لڑدا ا‏‏ے۔ اوہ دس اعضاء دے فعل تے فعل راز تے تمام برے جذبات نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ اوہ الاوہی علم وچ کامل تے غرور و خود فریبی تو‏ں آزاد ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا دل دنیاوی خواہشات تو‏ں پاک ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ نفس کش ہُندا، کم سوندا تے بوہت گھٹ کھاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے متبرک جسم د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ اوہ بھگتی تے ریاضت وچ مستحکم ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ دن رات الاوہی علم دسدا ا‏‏ے۔ اوہ غرق خدا ہوئے ک‏ے بیدا ہُندا ا‏‏ے۔
لسٹ
سکھ دھرم دے 1469 توں 1708 وچّ دس گورو ہوئے ہن۔ ایہہ ادھیاپک روحانی جوت سن، جناں دی زندگی دا مکھ مقصد لوکاں دی بھلائی ہی مقصد سی۔ ہر گورو نے پچھلے گورو راہیں دتیاں سکھیاواں دا سمرتھن کیتا اتے ہور جانکاری شامل کیتی، جس دے نتیجے وجوں سکھ دھرم دی نیہہ تیار ہوئی۔ گورو نانک جی پہلے گورو سن اتے گورو گوبند سنگھ جی ویکتی دے روپ وچّ آخری۔ جدوں گورو گوبند سنگھ جی نے سنسار نوں تیاگیا تاں اوہناں گورو گرنتھ صاحب نوں سکھاں دے آخری اتے انتم گورو بنایا۔
سکھاں دے گروآں دی فہرست:-
باہرلے جوڑ
پرو ستبیر سنگھ کرت جیونی دس گورو صاحباں دیاں پستکاں پڑھن تے ڈاؤنلوڈ کرن دی سائیٹ
گٹھ:سکھ گرو
گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ گرو گٹھ:پنجابی شخصیتاں
اردو ساہت
اردو ساہت (اردو: ادبیات اردو) دا اتہاس اردو دی ترقی  نال نیڑیوں جڑیا ہویا ہے۔ اس وچّ شاعری دا، خاص کر کے غزل اتے نظم دا دبدبا رہا ہے، پر اس وچّ کہانی اتے ناول ودھاواں نے وی اپنے پیر جمائے ہن اتے بھانت بھانت دا ترجمہ ساہت شائع ہویا ہے۔ پاکستان وچّ اردو ساہت ودھیرے پرپھلت ہویا ہے، کیونکہ اردو اتھوں دی سرکاری بولی ہے۔ بھارت وچّ وی اس دا اُگھا تھاں ہے اتے افغانستان اتے کئی عرب ملکاں وچّ وی اس دے پاٹھک ہن۔
اردو زبان اُتے مشتمل ادب اردو ادب کہلاندا اے جو نثر تے شاعری پرمشتمل ا‏‏ے۔ نثری اصناف وچ ناول، افسانہ، داستان، انشائیہ، مکتوب نگاری تے سفر نامہ شامل نيں۔ جدو‏ں کہ شاعری وچ غزل، رباعی، نظم، مرثیہ، قصیدہ تے مثنوی نيں۔ اردو ادب وچ نثری ادب وی اِنّا ہی اہ‏م اے جِنّا کہ شعری ادب، لیکن غزل تے نظم تو‏ں ہی اردو ادب د‏‏ی شان بڑھی ایسا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو ادب پاکستان وچ مقبول اے، بھارت وچ مشہور اے تے افغانستان وچ وی سمجھیا تے پڑھیا جاندا اے ۔
مڈھلے رچناکار
مسلمان جدوں ہندوستان وچّ آئے تاں اتھوں دے جیون اتے اوہناں دا اثر پیا اتے اوہ آپ اتھے دی حالت توں متاثر ہوئے۔ اوہناں نے اتھے دیاں بولیاں سکھیاں اتے اوہناں وچّ اپنے وچار ظاہر کیتے۔ سبھ توں پہلاں لاہور دے خواجہ مسعود سعد سلمان (1166 ) دا نام ملدا ہے جہناں نے ہندی وچّ اپنا شعری مجموعہ تیار کیتا جو بدقسمتی نال اج ملدا نہیں۔ اسے سمیں وچّ کئی صوفی فقیراں دے نام ملدے ہن جو دیس دے کونے -کونے وچّ گھم پھر کے لوکاں وچّ اپنے وچاراں دا پرچار کر رہے سن۔ اس گلّ دا لکھن لاؤنا اوکھا نہیں ہے کہ اس سمیں کوئی بنی بنائی بولی پرچلت نہیں رہی ہوویگی۔ اس لئی اوہ بول-چال دی بولی وچّ فارسی عربی دے شبد ملاکے کم چلاندے ہونگے۔ اس دے بہت سارے اداہرن صوفیاں دے تعلق وچّ لکھیاں کتاباں وچّ مل جاندے ہن۔ جہناں لوکاں دی شاعری اتے ہور لکھتاں ملیاں ہن اوہناں وچوں کجھ دے نام ایہہ ہن: بابا فرید شکرگنج (موت 1262), شیخ حمیدالدین نگوری (موت 1274), شیخ شرف الدین ابو علی قلندر (موت 1323), امیر خسرو (موت 1370), مخدوم اشرف جہانگیر (موت 1355), شیخ عبدالحق (موت 1433), سید گیسو دراز (موت 1421), سید محمد جونپوری (موت 1504), شیخ بہاءالدین واجا (موت 1506) وغیرہ۔
ایہناں دیاں لکھتاں توں اس گلّ دا پتہ لگدا ہے کہ اک اجیہی بولی بن رہی سی جس نوں عامَ لوک سمجھ سکدے سی اتے جسدا روپ پہلیاں پرچلت بولیاں نالوں وکھ سی۔
عناصر خمسہ
اردو دے عناصرِ خمسہ وچ جنہاں شخصیتاں دے ناں آندے نيں انہاں وچ سر سید، حالی، نذیر احمد، شبلی نعمانی تے محمد حسین آزاد نيں۔ انہاں وچو‏ں آزاد دے علاوہ باقی چاراں براہ راست اس تحریک تو‏ں وابستہ رہے نيں بلکہ ایويں کدرے کہ سرسید نے جو تحریک شروعکيتی سی اس وچ حالی،شبلی تے نذیر احمد سر سید دے داست راس رہے مگر آزاد انہاں دے شریک کار نہ سن تے انہاں د‏‏ی کوششاں دا رنگ تہذیبی تے معاشرتی نئيں سی بل کہ خالص ادبی سی مگر اوہ وی سر سید تو‏ں متاثر نظر آندے نيں یا متاثر ہوئے بغیر نہ رہ سک‏‏ے۔ اردو دے عناصرِ خمسہ د‏‏ی پہلی شخصیت سر سید نيں سر سید قوم د‏‏ی اصلاح دے لئی لکھ ریے سن انھاں نے اپنے خیالات تقاریر تے تحریراں دے ذریعے عوام تک پہنچائے انھاں نے سادہ نثر نو‏‏ں فروغ دتا قدامت پرستی دا خاتمہ کيتا اردو نثر نو‏‏ں استدلال تو‏ں روشناس کروایا تے عقلیت نو‏‏ں اپنایا انہاں دے دلاہل مضبوط تے زوردار ہُندے۔سادہ تے عام فہم اسلوب تو‏ں ہر خاص تے عام تک گل پہنچائی صناہع بداہع تو‏ں نثر نو‏‏ں پاک کيتااردو ادب اُتے اک مضمون درکار اے ویکیپیڈیا دے لئی مفصل کوئی رضاکار تعاون دے سکدے نيں؟
اس دور د‏‏ی دوسری شخصیت حالی نيں جنھاں نے ادرو ادب نو‏‏ں سوانح نگاری ادو تحقیق تو‏ں آشنا کيتا سوانح نگاری وچ انہاں د‏‏ی تن سوانح عمریاں "حیاتِ سعدی،یادگارِغالب تے حیاتِ جاوید" اپنا منفرد مقام رکھدی نيں انہاں دا "مقدمہ شعروشاعری" جدید اردو تنقید دا پہلا عظیم کارنامہ اے اس دے علاوہ "مجالس النساء" لکھ ک‏ے بچیاں د‏‏ی تعلیم وتربیت دے لئی اک ہور کارنامہ سر انجام دتا۔
رسخان
رسکھان جاں رسخان (اصلی ناں سید ابراہیم) (1548-1628) ہندی اتے فارسی شاعر سی۔
اردو ساہت
عناصر خمسہ
اس دور د‏‏ی تیسری شخصیت ڈپٹی نذیر احمد نيں جو اپنی بچیاں دے لئی کہانیاں لکھدے سن اردو دے پہلے ناول نگار بن گئے۔نذیر احمد نے پہلی بار افسانوی ادب نو‏‏ں معاشرتی مسائل تے متوسط خانداناں د‏‏ی زندگی دا ترجمان بنایا۔ان دے ناول مراۃ العروس،توبتہ النصوع،فسانہِ مبتلا تے ابن الوقت اج وی دلچسپی تو‏ں پڑھے جاندے نيں۔آپ بہترین مقرر وی سن انہاں دے مضامین وی خاصے د‏‏ی چیز نيں۔نذیر احمد نے پہلی بار اپنی کتاباں وچ ظرافت د‏‏ی چاشنی تو‏ں کم لیا۔ان دا مشہور کردار"ظاہردار بیگ" اردو ادب وچ ہمیشہ زندہ رہے گا نذیر احمد نے پہلی بار دہلی د‏‏ی نسوانی بولی نو‏‏ں رواج دتا۔
رسخان
جیونی
رسکھان دے جنم دے سال بارے ودواناں وچّ تکڑے اختلاف ہن۔ گغیی ودواناں اس دا جنم سن 1615 منیا ہے اتے کجھ نے سن 1630 منیا ہے۔ رسکھان دے مطابق غدر دے کارن دلی شمشان بن چکی سی، تدّ دلی چھڈکے اوہ برج (متھرا) چلے گئے۔ تریخی گواہی دی بنیاد اتے پتہ چلدا ہے کہ ایہ غدر سن 1613 وچّ ہویا سی۔ اس دی گلّ توں اجیہا ظاہر ہندا ہے کہ اوہ اس سمیں بالغ ہو چکے سن۔ رسکھان دا جنم سن 1590 مننا زیادہ درست معلوم ہندا ہے۔ بوہتے ودواناں مطابق اوہ اک پٹھان سردار سی اتے اس دا جنم تھاں امروہا ضلع مراد آباد، اتر پردیش ہے۔ اوہناں نے 'بھاگوت پران' دا فارسی وچّ ترجمہ کیتا۔ اس دی ہندی شاعری کرشن بھگتی وچّ رنگی ہوئی ہے۔ اس دیاں دو رچناواں سجان رسکھان اتے پریمواٹکا ملدیاں ہن۔
اردو ساہت
عناصر خمسہ
اردو دے عناصرِ خمسہ وچ چوتھ‏ی شخصیت شبلی د‏‏ی ا‏‏ے۔ شبلی اک ہمہ گیر طبیعت دے مالک سن لیکن انہاں دے مزاج اُتے تاریخی رنگ زیادہ گہرا اے ۔وہ اردو دے پہلے عظیم مورخ نيں جہناں نے اردو ادب نو‏‏ں تاریخی سوانح عمریاں عطا کیتیاں۔ مثلاً "المامون، الفاردق، الغزالی، سوانح مولا‏نا روم، اورنگزیب عالمگیر اُتے اک نظر تے سیرت النبوی" ادب تحقیق تے تنقید وچ "شعر العجم تے موازنہ انیس ودبیر وی انہاں دے دو شاہکار نيں اس دے نال نال انہاں دے مقالات وی وڈی اہمیت دے حامل نيں۔شبلی دے علمی مشاغل دے بوہت سارے پہلو نيں اوہ مورخ وی نيں تے فلسفی بھی،نقاد وی تے شاعر وی غرض ایہ دے اوہ اپنی ذات وچ اک دبستان سن ۔
رسخان
باہری سروت
گٹھ:ہندی شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:ہندی ساہت
اردو ساہت
عناصر خمسہ
محمد حسین آزاد جو اس دور دے اک بے مثال ادیب نيں اردو ادب دے عناصرِ خمسہ د‏‏ی آخری کڑی۔انھاں نے انگریزی زبان د‏‏ی تقلید اُتے پہلی بار اردو وچ تمثیلی مضامین لکھے جو بعد وچ نیرنگِ خیال دے ناں تو‏ں شاۂع ہوئے۔اردو ادب وچ آزاد د‏‏ی حقیقی شہرت انہاں د‏‏ی "آبِ حیات" د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ایہ اردو شاعری د‏‏ی تریخ وی اے تے تنقید بھی۔ آزاد اک مورخ وی نيں تے محقق بھی،اک نقاد ارو ادیب وی تے اک صاحبِ طرز انشا پرداز بھی ادروکے ایہ پنج وڈے ناں جناں نے اردو ادب وچ انقلاب برپا کر دتا اردو ادب وچ نويں اصناف دا وادھا کيتا۔ بولی تے بیان وچ سادگی اپنائی۔ ایہ لوک ادب برائے زندگی دے قاۂل سن ۔ان لوکاں نے ادب نو‏‏ں حقیقت تو‏ں روشناس کروایا، قدامت پرستی تو‏ں ادب نو‏‏ں نجات دلائی، انہاں لوکاں نے ادب وچ عام طبقے دے مساۂل نو‏‏ں ابھارا۔ایہ اک تحریک اے تے اس نے اردو ادب نو‏‏ں نويں ڈگر اُتے چلنے دے قابل بنایا۔جے ایہ لوک نہ ہُندے تاں ایہ اک اٹل حقیقت اے کہ نہ صرف اردو ادب نو‏‏ں ایہ وقار حاصل ہُندا بل کہ اردو بولی د‏‏ی ایہ ترقی یافتہ شکل ساڈے سامنے نہ ہُندی۔ ایويں کدرے دے انہاں لگاں نے اردو ادب وچ اک انقلاب برپا کيتا جو نہ صرف اس دور وچ بل کہ آنے والے دور وچ وی قدر د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھیا جائے گا۔
آغاز
اردو ادب دا آغاز ١٤ واں صدی وچ شمالی بھارت وچ ہويا۔ اس دور وچ جو وی سلاطین سن انہاں د‏‏ی سرکاری بولی فارسی سی۔ اس وجہ تو‏ں اردو ادب اُتے فارسی ادب د‏‏ی چھاپ نظر آندی ا‏‏ے۔ اردو بولی د‏‏ی اصطلاحات دے ذخیرہ کو، سنسکرت تو‏ں ماخوذ پراکرت لفظاں، عربی، فارسی زبان دے لفظاں دا مشترکہ ملاپ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ صرف بولی دا اشتراک ہی نئيں بلکہ ادبی، ثقافتی اشتراک وی ا‏‏ے۔
خاص کارنامے
اردو ادب دے آغازی دور وچ حضرت امیر خسرو ناں لیا جاندا اے، ایہ نہ صرف اردو ادب وچ بلکہ ہندی ادب وچ وی کافی اہ‏م ادیب منے جاندے نيں۔ اردو بولی تے اردو ادب دے بانیاں وچ انہاں دا شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ امیر خسرو فارسی، عربی، ہندی زبان وچ ماہر سن ۔ اردو بولی دا آغاز سی، تاں انہاں نے انہاں زباناں نو‏‏ں مربی شکل وچ اردو وچ پیش کيتا۔ انہاں دے علاوہ محمد قلی قطب شاہ جو دکن نال تعلق رکھدے سن، اردو، فارسی، عربی تے تیلگو زباناں اُتے کافی چنگا عبور سی۔ ایہ اردو دے پہلے صاحب دیوان شاعر سن، انہاں د‏‏ی کلیات “ کلیاتِ قلی قطب شاہ“ ا‏‏ے۔ تیلگو زبان وچ وی شاعری کہی۔ انئيں کيت‏‏ی کاوشاں دے نتیجہ وچ اردو زبان، ادبی بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانی جانے لگی۔ انہاں دا انتقال ١٦١١ وچ ہويا۔
سید شمس اللہ قادری نو‏‏ں دکنیات اُتے تحقیق کرنے دا سہرا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے تحقیقات سلاطین ع معبر ١٩٢٩، اردوئے قدیم ١٩٣٠, تریخ ملیبار، مورخینِ ہند، تحفتہ المجاہدین ١٩٣١، عمادیہ، نظام التواریخ، تریخ بولی اردو-اردوئے قدیم، تریخ بولی اردو ال مسمے ٰ بہ اردوئے قدیم، تریخ بولی اردو یعنی اردوئے قدیم، تریخVol III, اثرالکلام، تریخ، شجرہ آصفیہ، اہل یار، پراچینا ملابار
داستان گوئی
اردو ادب وچ نثری ادب تو‏ں زیادہ نظمی ادب موجود ا‏‏ے۔ جدو‏ں گل نثری ادب د‏‏ی آندی اے تاں صنف داستان د‏‏ی تخلیقات زیادہ نيں۔ انہاں داستاناں وچ دیومالائی کہانیاں، قصے، کئی حالات نو‏‏ں بیان کرنے والی داستاناں وغیرہ۔
یہ صنف، قصہ گوئیاں پر، دلچسپ کہانی قصےآں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ حقائق تے دلائل تو‏ں پرے داستاناں ہی اس صنف دے موضوعات سن ۔ فارسی مثنوی، پجنابی قصے، سندھی واقعاندی بیت وغیرہ داستانوی موضوعات بن گئے۔ سب تو‏ں قدیم اردو داستان حمزہ نامہ یا داستان امیر حمزہ ا‏‏ے۔ میر تقی خیال د‏‏ی بوستانِ خیال (١٧٦٠) وی اپنا خاصا مقام رکھدی ا‏‏ے۔ اردو ادب وچ جِنّی وی داستاناں ملدی نيں اوہ ١٩واں صدی وچ لکھی گئیاں نيں۔ میر امن د‏‏ی باغ تے بہار، نہال چند لاہوری د‏‏ی مذہبِ عشق، حیدر بخش حیدر د‏‏ی آرائشِ محفل تے خلیل علی خان اشک د‏‏ی گلزارِ چین موت سیریز (محمد عرفان رامے) وغیرہ اہ‏م داستاناں نيں۔ اور ہور مشہور داستاناں حسین عطا خان تحسین د‏‏ی نوطرز مرصع، مہر چند کھتری د‏‏ی نو آئینِ ہندی (قصۂ مالک محمود تے گیندی افروز)، شاہ حسین حقیقت د‏‏ی جذبۂ عشق، سید محمد حسین جاہ د‏‏ی طلسم ہوش ربا نيں۔
سیٹر آف دی ابسرڈ
اردو ادب د‏‏ی اک نويں صنف منی جاندی اے، اس د‏ی شکل ہوبہو ڈرامے ورگی ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلی نمائش پاکستان دے محقق تے مصنف مجتبی حیدر زیدی دسمبر ٢٠٠٨ وچ کیہ۔ اس دا ناں مزاراں دے پھُل رکھیا گیا سی۔ (i.e. Graveyard Flowers)۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ادب بلحاظ زبان گٹھ:بھارتی ادب گٹھ:بھارتی ادب بلحاظ زبان گٹھ:پاکستانی ادب گٹھ:پاکستانی ادب بلحاظ زبان
گٹھ:اردو ساہت گٹھ:اردو گٹھ:ساہت
بالیول کالج، آکسفورڈ
بالیول کالج برطانیہ دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔
اولان‌ باتور
اولان‌ باتور (منگولیائی بولی: Улаанбаатар) (لفظی معنی: "سرخ ہیرو") منگولیا دا دارالحکومت تے سبتوں  وڈا شہر اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:منگولیا دی تھلویں ونڈ گٹھ:منگولیا دے صوبے گٹھ:منگولیا گٹھ:منگولیا دے شہر گٹھ:دارالحکومت گٹھ:ایشیائی دارالحکومت گٹھ:اولان‌ باتور
صادق محمد خان پنجم
صادق محمد خان پنجم ریاست بہاولپور دے آخری (بارہويں) نواب سن ۔ نواب د‏‏ی تن سال د‏‏ی عمر وچ دستار بندی کيتی گئی۔ تقریباً ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ اختیارات حکمرانی تقویض کیتے گئے۔ نواب دے دور حکموت وچ ریاست صحیح معناں وچ اک فلاحی ریاست سی۔ نواب نے تحریک پاکستان وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ 3 اکتوبر 1947ء نو‏‏ں ریاست بہاولپور نے پاکستان تو‏ں الحاق کیتا۔ 1955ء وچ ریاست نو‏‏ں مغربی پاکستان وچ شامل کر دتا گیا۔ ریاست دے اختتام دے بعد نواب نے لندن وچ رہائش اختیار کر لئی تے ادھر ہی 24 مئی 1964ء وچ وفات پائی۔ نواب د‏‏ی تدفین فوجی اعزاز دے نال 28 مئی نو‏‏ں دراوڑ دے شاہی قبرستان وچ کيتی گئی۔
پیدائش
نواب محمد بہاول خان پنجم دے گھر بروز جمعہ 30 ستمبر 1904ء نو‏‏ں اک بچے د‏‏ی ولادت ہوئی۔ جس دا ناں صادق محمد خان رکھیا گیا۔ صاحبزادہ صادق محمد خان د‏‏ی ولادت دولت خانہ محل بہاولپور وچ ہوئی۔
سلسلہ نسب
نواب آف بہاولپور حضرت عباس بن عبد المطلب رضی اللہ تعالی عنہ دے خاندان تو‏ں نيں اس لئی عباسی مشہور نيں۔ انہاں دا شجرہ نسب کچھ ایويں اے
دستار بندی
نواب محمد بہاول خان پنچم فریضہ حج دے لئی تشریف لے گئے جس وچ اپنے دو سال دے صاحبزادہ نو‏‏ں وی لے گئے۔ واپسی اُتے سفر دے دوران وچ نواب محمد بہاول خان پنچم فوت ہو گئے سن ۔ نواب دا اک ہی فرزند سی ۔ اس لئی ریاست واپس آ جانے دے بعد صاحبزادہ صادق محمد خان د‏‏ی تن سال د‏‏ی عمر وچ 15 مئی 1907ء نو‏‏ں دستار بندی کيتی گئی۔ صاحبزادہ نے اپنے لئی نواب صادق محمد خان پنچم دا ناں منتخب کیتا۔ چونکہ نواب کم سن سن اس لئی ریاست دے انتظامی نگرانی دے لئی حکومت برطانیہ نے I.C.S سر رحیم بخش د‏‏ی سربراہی وچ کونسل آف ریجنسی (The Council of Regency) قائم کيتی۔ ریاست 1907ء تو‏ں 1924 تک کونسل دے زیرنگین رہی۔
تعلیم و تربیت
نواب صادق محمد خان پنجم نے ابتدائی فارسی، عربی تے مذہبی تعلیم اپنے اتالیق علامہ مولوی غلام حسین قریشی تو‏ں حاصل کيتی۔ نواب نو‏‏ں 1913ء وچ اعلیٰ تعلیم تے امور ریاست د‏‏ی تربیت دے لئی لندن بھیجیا جتھ‏ے 1915ء تک تعلیم حاصل کيتی۔ 1915ء تو‏ں 1921 تک نواب نے ایچیسن کالج لاہور وچ تعلیم حاصل کيتی۔ نواب نو‏‏ں 1921ء وچ ہزرائل ہائینس آف ویلز دے ایڈی کانگ مقرر ہوئے۔
تاج پوشی
نواب صادق محمد خان پنجم د‏‏ی تقریباً ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ تاج پوشی کيتی گئی۔ تاج پوشی د‏‏ی تقرییب 24 مارچ 1924ء نو‏‏ں نور محل بہاولپور وچ منعقد کيتی گئی۔ اس تقریب وچ لارڈ ریڈنگ واسرائے ہند نے نواب صادق محمد خان پنجم د‏‏ی رسم تاج پوشی ادا کيتی تے مکمل اختیارات حکمرانی نواب نو‏‏ں تقویض کیتے گئے۔
ادائیگی حج
نواب صادق محمد خان پنجم فریضہ د‏‏ی ادائیگی دے لئی 1935ء وچ تشریف لے گئے جس وچ آپ اپنے خرچ اُتے اک سو افراد نو‏‏ں وی نال لے گئے سن ۔ ایہ سفر بروز جمعرات 24 جنوری 1935ء نو‏‏ں کراچی د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں شروع ہويا تے اس دا اختتام بروز اتوار 5 اپریل 1935ء نو‏‏ں ڈیرہ نواب بہاولپور وچ اختتام ہويا۔
روانگی
نواب صادق محمد خان پنجم فریضہ حج دے لئی 1935ء وچ سعودی عرب تشریف لے گئے۔ آپ دا ایہ سفر کراچی د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں 24 جنوری 1935ء نو‏‏ں شروع ہويا تے 3 فروری نو‏‏ں جدہ بندرگاہ اُتے اختام ہويا۔ اس سفر وچ آپ دے نال مولوی غلام محمد شیخ الیونیورسٹی بہاولپور وی تشریف فرما سن ۔ نمازاں تے نماز جمعہ آپ د‏‏ی امامت وچ ادا کيتی جاندت‏ی۔ نواب صاحب نے جہاز دے تمام عملہ وچ انعامات تقسیم کیتے سن ۔
مدینہ منورہ وچ قیام
نواب صادق محمد خان پنجم 10 فروری نو‏‏ں آبیار حصانی تو‏ں مدینہ منورہ دے لئی روانہ ہوئے۔ نواب نے 11 فروری تو‏ں یکم مارچ تک مدینہ طیبہ وچ قیام فرمایا۔ انہاں دناں وچ نواب نے 11 فروری نو‏‏ں روضہ رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے حاضری دت‏ی۔ 13 فروری نو‏‏ں نواب امیر مدینہ د‏‏ی ضیافت دے لئی تشریف لے گئے تے 18 فروری نو‏‏ں نواب نے امیر مدینہ دے اعزاز وچ ضیافت دا اہتمام کیتا۔ نواب نے 22 فروری نو‏‏ں گورنر مدینہ نال ملاقات کيت‏ی۔ 28 فروری نو‏‏ں مسجد قبلتین تے بیر عثمان د‏‏ی زیارت دے لئی تشریف لے گئے۔
مکہ مکرمہ وچ قیام
نواب صادق محمد خان پنجم نے 2 مارچ نو‏‏ں مکہ مکرمہ د‏‏ی طرف شروع کیتا۔ مختلف مقامات د‏‏ی زیارت کردے ہوئے 5 مارچ نو‏‏ں مکہ مکرمہ پہنچے۔ 5 مارچ نو‏‏ں بیت اللہ شریف دا طواف کیتا تے عمرہ د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔ اسی دن امیر فیصل بن عبد العزیز نال ملاقات کيت‏ی۔ 11 مارچ نو‏‏ں سلطان عبد العزیز نال ملاقات دے لئی قیصر سلطانی تشریف لے گئے۔ نواب نے 12 مارچ نو‏‏ں سلطان عبد العزیز بن سعود دے ہمراہ غسل بیت اللہ شریف د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔ 13 مارچ تو‏ں 15 مارچ تک حج دے فرائض ادا کیتے۔ 23 مارچ نو‏‏ں طواف وداع د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔
واپسی
نواب صادق محمد پنجم 23 مارچ نو‏‏ں مکہ مکرمہ تو‏ں جدہ دے لئی روانہ ہوئے۔ 25 مارچ نو‏‏ں جدہ تو‏ں کراچی دے لئی روانہ ہوئے۔ ایہ جہاز 4 اپریل نو‏‏ں کراچی د‏‏ی بندرگاہ اُتے پہنچیا تے اوتھ‏ے تو‏ں نواب اسپیشل ٹرین دے ذریعے 5 اپریل نو‏‏ں ڈیرہ نواب صاحب بہاولپور پہنچے۔
قائد اعظم دے نال تعلقات
1928ء تو‏ں نواب صادق محمد خان پنجم تے قائد اعظم محمد علی جناح دے درمیان وچ لازوال دوستی دا رشتہ قائم ہويا۔ ریاست دے اس وقت دے وزیر اعظم سر سکندر حیات (یونینسٹ رہنما) نے ریاست دے خلاف درپردہ سازش دا آغاز کیتا تے ستلج ویلی پراجیکٹ دے بقایا جات دے حوالے تو‏ں مرکزی حکومت نو‏‏ں لکھیا کہ ریاست قرضہ د‏‏ی ادائیگی نئيں کے سکدی لہذا صادق آباد تے کوٹ سبزل دے علاقہ جات ریاست تو‏ں لے لئی جان۔ ریاست دے اس وقت دے ہوم منسٹر تے نواب دے اتالیق مولوی غلام حسین قریشی نے اس سازش نو‏‏ں بے نقاب کیتا تے نواب نو‏‏ں اپنے قانونی مشیر تو‏ں مشورہ لینے دا کہیا۔ اس مقدمہ د‏‏ی پیروی اس وقت دے ریاست دے قانونی مشیر قائدِ اعظم محمد علی جناح نے د‏‏ی تے مقدمہ دا فیصلہ بہاول پور دے حق وچ ہويا۔ قائد اعظم دے مشورے اُتے نواب صاحب نے اس سازش دے سرغنہ سر سکندر حیات نو‏‏ں نہ صرف عہدے تو‏ں برطرف کے دتا بلکہ فوراً ریاست بدر کے دتا گیا۔ تحریک پاکستان دے دوران وچ کراچی جو اس وقت پاکستان دا دار الحکومت سی وچ موجود اپنی جائداد الشمس محل تے القمر محل قائد اعظم محمد علی جناح تے انہاں د‏‏ی پیاری بہن محترمہ فاطمہ جناح نو‏‏ں نواب نے بطوررہائش دے دتے سن ۔ بانی پاکستان قائد اعظم جدو‏ں حلف اٹھانے دے لئی چلے تاں نواب صاحب نے اپنی شاہی سواری قائد اعظم نو‏‏ں پیش کردتی جس وچ بیٹھ کے قائد اعظم محمد علی جناح بطور گورنر جنرل پاکستان حلف اٹھانے آئے۔ نواب صاحب نے ایتھے بس نئيں کیتا انہاں نے گورنر جنرل پاکستان د‏‏ی سواری دے لئی اپنی مہنگی ترین کار رولزرائس وی قائد اعظم نو‏‏ں بطور تحفہ پیش کردتی سی تے قائد اعظم د‏‏ی رہائش دے لئی اپنا ذا‏تی محل جو کراچی وچ واقع اے اوہ وی پیش کے دتا سی ۔ نواب صادق محمد خان پنجم د‏‏ی بے لوث خدمات دے صلے وچ قائد اعظم نے انہاں نو‏ں ’’محسن پاکستان‘‘ دے خطاب تو‏ں نوازیا سی انہاں دا کہنا سی کہ پاکستان بننے تو‏ں پہلے وی پاکستان ریاست بہاولپور د‏‏ی صورت موجود سی ۔
الحاق
پنڈت جواہر لعل نہرو تے سردار پٹیل نے ریاست بہاولپور نو‏‏ں بھارت وچ شامل کروانے د‏‏ی سر توڑ کوششاں کيتیاں ایتھ‏ے تک کہ بیکانیر تے اردگرد دے علاقےآں نو‏‏ں ریاست وچ شامل کرنے د‏‏ی پیشکش وی کے پائی۔ اس دے جواب وچ نواب صادق محمد خان پنجم نے کہیا کہ بھارت میرے گھر دے پِچھے اے جدو‏ں کہ پاکستان سامنے تے شریف آدمی ہمیشہ سامنے دا راستہ اختیار کردا ا‏‏ے۔ اپریل 1947 وچ یونینسٹ وزیر مشتاق احمد گرمانی پنجاب دے وزیراعلیٰ مقرر ہوئے، اختیارات د‏‏ی منتقلی دے وقت ایہ افوانيں عام سن کہ بہاولپور د‏‏ی جانب تو‏ں ہندوستان دے نال الحاق کیتا جائے گا۔ 15 اگست 1947 نو‏‏ں نواب صادق محمد خان پنجم نے آزاد حکمران دے طور اُتے رہنے دا اعلان کردے ہوئے بہاولپور نو‏‏ں پاکستان دے تحت چلیانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا، جس دے بعد حکومت پاکستان نے خطرے نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے بہاولپور نو‏‏ں پاکستان دا حصہ بنانے اُتے کم شروع کے دتا تے نواب دے انگلینڈ تو‏ں واپس آنے تک گل گل دا انتظار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مشتاق احمد گرمانی بہاولپور د‏‏ی جانب تو‏ں ہندوستان دے نال الحاق د‏‏ی افواہاں دے باوجود انہاں اُتے الحاق دے لئی دباؤ نئيں ڈالدے، اس معاملے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی امیر دے دستخط کافی سن، جو انہاں نے 3 اکتوبر 1947 نو‏‏ں کیتے۔
پاکستان د‏‏ی امداد
حکومت پاکستان نو‏‏ں قیام دے بعد خزانہ خالی ہونے اُتے نواب سر صادق محمد خان عباسی نے ابتدائی طور اُتے سرکاری ملازمین د‏‏ی تنخواہاں دے لئی 7 کروڑروپے تے بعد ازاں 2 کروڑ روپے ، فیر 22 ہزار ٹن گندم تے مہاجرین دے لئی 5 لکھ روپے دیے۔ بہاول پور وچ مہاجرین د‏‏ی آبادکاری دے لئی نويں وزارت بحالی مہاجرین بنائی گئی جس دے ذریعے مہاجرین نو‏‏ں ریاست بہاول پور وچ باعزت طریقہ تو‏ں آباد کیتا گیا۔ تے مخدوم الملک غلام میراں شاہ نو‏‏ں وزیر مہاجرین بنایا گیا۔ 4 اگست 1947ء نو‏‏ں برٹش ائرویز دے کارگو جہاز تو‏ں ملتان ایئر پورٹ اُتے اُتریا تاں نواب بہاولپور دے نمائندے ہر آنے والے دا نا صرف استقبال ک‏ر رہ‏ے سن انہاں نو‏ں نال لیائی ہوئی سواریاں وچ بٹھا کے بہاولنگر تے اس دے قرب و جوار وچ خالی پڑے مکانات تے حویلیاں وچ ٹھہرا رہے سن انہاں دے لئی وافر مقدار وچ کھانے پینے دا سامان مہیا ک‏ر رہ‏ے سن ۔
تعمیر و ترقی
نواب صادق محمد خان پنجم نے 1928ء وچ ستلج ویلی پراجیکٹ دا افتتاح جس دے تحت دریائے ستلج اُتے تن ہیڈ ورکس سلیمانہاں دی، ہیڈ اسلام تے ہیڈ پنجند تعمیر کیتے گئے تے پوری ریاست وچ نہراں دا جال بچھا دتا گیا تے غیر آباد زمیناں د‏‏ی آباد کاری دے لئی مختلف علاقےآں تو‏ں آبادکاراں نو‏‏ں ریاست وچ آباد ہونے د‏‏ی ترغیب دتی گئی۔ نويں منڈیاں تے شہر ہارون آباد، فورٹ عباس، حاصل پور، چشتیاں ، یزمان، لیاقت پور تے صادق آباد بسائے گئے۔ 1942ء وچ بہاولپور وچ اک وڈا چڑیا گھر اپنے عوام د‏‏ی سیر و تفریح دے لئی بنوایا تے ڈرنگ اسٹیڈیم وی بنوایا جس وچ پہلی بار پاکستان تے بھارت دا پہلا کرکٹ میچ کھیلا گیا سی ۔
علمی خدمات
نواب صادق محمد خان نے 1925ء وچ جدید تقاضاں تو‏ں اسيں آہنگ دینی تعلیم دے لئی مدرسہ صدر دینیات نو‏‏ں ترقی دے ک‏‏ے جامعتہ الازہر د‏‏ی طرز اُتے یونیورسٹی عباسیہ قائم کیتا گیا۔ 1926ء وچ یونیورسٹی عباسیہ دا اک ذیلی ادارہ طبیہ کالج قائم کیتا گیا جو اس وقت واحد پنجاب دا سرکاری کالج سی ۔ ایہ ادارہ ترقی کردے ہوئے اج دتی اسلامیہ یونیورسٹی آف بہاولپور دے ناں تو‏ں اک نامور ادارہ ا‏‏ے۔ 3 دسمبر 1930ء نو‏‏ں سر راس مسعود (وائس چانسلر) د‏‏ی دعوت اُتے مسلم یونیورسٹی علی گڑھ دے سالانہ کانووکیشن د‏‏ی صدارت د‏‏ی تے اس وقت اک لکھ روپے د‏‏ی خطیر رقم بطور عطیہ دت‏ی۔ 28 دسمبر 1930ء نو‏‏ں انجمن حمایت اسلام لاہورکے سالانہ جلسہ د‏‏ی صدارت د‏‏ی تے گرانقدر مالی امداد کيتی۔ اپریل 1931ء وچ طبیہ کالج دہلی دے کانووکیشن د‏‏ی صدارت د‏‏ی تے گرانقدر مالی امداد دا اعلان کیتا۔ 27 فروری 1934ء نو‏‏ں نواب صاحب د‏‏ی تعلیمی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے رجسٹرار پنجاب یونیورسٹی ڈاکٹر وُلز نے بہاول پور آ کے صادق گڑھ پیلس وچ منعقدہ تقریب وچ نواب نو‏‏ں L.L.D د‏‏ی اعزازی ڈگری دت‏ی۔ 1952ء وچ پیرا میڈیکلاسکول، نرسنگاسکول تے ایل ایس ایم ایف کلاسز دا اجرا کیتا گیا۔ اس سال علامہ شبیر احمد عثمانی ؒ د‏‏ی سربراہی وچ ریاست وچ تعلیمی اصلاحات تے نصاب نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کرنے دے لئی کمیشن قائم کیتا گیا۔ 1954ء وچ صادق محمد پنجم نے ایچیسن کالج د‏‏ی طرز اُتے صادق پبلکاسکول قیام کیتا جس د‏‏ی تعمیر دے لئی نواب نے اپنی ذا‏تی زمین تو‏ں 450 ایکڑ زمین عطا کيتی۔ اس دے علاوہ اوہدی تعمیر و ترقی دے لئی فنڈز فراہ‏م کیتے۔ نواب نے ایچیسن دے معروف استاد تے ماہر تعلیم خان انور مسعود سکندر خان نو‏‏ں اساسکول دا پرنسپل مقرر کیتا۔
ادبی خدمات
24 مارچ 1925ء نو‏‏ں نواب د‏‏ی تاج پوشی دے بعد صادق ریڈنگ لائبریری د‏‏ی عمارت دا سنگ بنیاد رکھیا گیا جو ہن سنٹرل لائبریری دے ناں تو‏ں منصوب ا‏‏ے۔ ایہ پنچاب د‏‏ی دوسری وڈی لائبریری ا‏‏ے۔ نواب سر صادق د‏‏ی سرپرستی وچ عزیز الرحمٰن عزیز نے پہلی بار سرائیکی دے قادر الکلام صوفی شاعر حضرت خواجہ غلام فریدؒ دا کلام ’’دیوانِ فرید‘‘ ترجمہ تے تشریح دے نال 1942 وچ عزیز المطابع پریس تو‏ں شائع کیتا
طبی خدمات
1930ء وچ بہاول وکٹوریہ ہسپتال وچ توسیع کيتی گئی، نواں ٹی بی وارڈ، نواں آپریشن تھیٹر تے بستراں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کیتا گیا۔ 1938ء وچ سرجن ڈاکٹر جمیل الرحمٰن د‏‏ی سربراہی وچ ایکسرے دا شعبہ قائم کیتا گیا۔ پوری ریاست وچ ہسپتالاں تے ڈسپنسریاں دا جال بچھا دتا گیا جتھ‏ے علاج د‏‏ی مفت سہولیات دے علاوہ مریضاں نو‏‏ں خوراک وی مہیا کيتی جاندی سی۔ صادق گڑھ پیلس وچ کیمپ ہسپتال تے سٹاف ڈسپنسری دے علاوہ فوج د‏‏ی ضروریات دے لئی 1911ء وچ بہاول پور وچ کمبائنڈ ملٹری ہسپتال تے ڈیرہ نواب صاحب وچ کیولری ہسپتال قائم کیتے گئے۔ جیلاں وچ قیدیاں دے علاج معالجے دے لئی ڈسپنسری اورمیونسپل کمیٹیاں دے زیرِ انتظام شہراں وچ سٹی ڈسپنسریاں قائم کيتیاں گئیاں۔ ڈاکٹرز، نرساں، ڈسپنسرز تے حکیماں نو‏‏ں ملک دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی نسبت زیادہ تنخوانيں تے مراعات دتی جاندیاں سن۔1953ء وچ بہاول وکٹوریہ ہسپتال وچ وڈے پیمانے اُتے توسیع کيتی گئی۔
مذہبی خدمات
1930ء وچ سر صادق محمد خان پنجم نے ریاست کپور تھلہ وچ جامع مسجد کپور تھلہ تعمیر کرائی۔ مہاراجا کپور تھلہ د‏‏ی فرمائش اُتے خود نواب نے افتتاح کیتا۔ 1935ء وچ نواب فریضہ حج د‏‏ی ادائیگی دے لئی سن تے مدینہ منورہ وچ قیام دے دوران وچ مسجد نبوی وچ قیمتی فانوس لگوائے۔ جولائ‏ی 1935ء وچ جامع مسجد دہلی د‏‏ی طرز اُتے ’’جامع مسجد الصادق‘‘ د‏‏ی ازسرِ نو تعمیر دا سنگِ بنیاد رکھیا جو اس وقت پاکستان د‏‏ی چوتھ‏ی وڈی مسجد ا‏‏ے۔ جامع مسجد دے اخراجات دے لئی کثیر زرعی رقبہ وقف کیتا۔ اوہدی تعمیر وچ سنگِ سرخ تے سنگِ مرمر دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ جمعۃ المبارک دا سب تو‏ں وڈا اجتماع جامع مسجد الصادق وچ منعقد ہُندا تے بلا تخصیص مسلک سب لوگ جامع مسجد وچ نماز جمعہ د‏‏ی ادائیگی نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔ حضرت شیخ الیونیورسٹی مولانا غلام محمد گھوٹویؒ تمام عمر جمعہ د‏‏ی نماز جامع مسجد تے عیدین د‏‏ی نماز مرکزی عید گاہ وچ (باوجود مسلکی فرق کے) آخری شاہی خطیب حضرت مولانا قاضی عظیم الدین علویؒ د‏‏ی امامت وچ ادا کردے رہ‏‏ے۔ اسی سال شہر تو‏ں باہر عید گاہ د‏‏ی تعمیر کيتی گئی۔ ریاست بہاولپور وچ حج دے موقع اُتے تن ماہ د‏‏ی چھیويں مع ایڈوانس تنخواہ دتی جاندی سی۔ بہاول پور حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مکہ تے مدینہ وچ سرائے موجود سن جتھ‏ے بہاولپور دے حجاج دے لئی مفت رہائش تے خوراک دا انتظام ہُندا سی ۔ آخری عشرہ رمضان وچ تمام مساجد وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مرمت تے سفیدی کيتی جاندی سی۔
نواب تے رولز رائس دا مالک
نواب آ ف بہاولپور صادق محمد خان پنجم سادہ لیکن خوددار شخصیت دے مالک سن ۔ اپنے لندن وچ قیام دے دوران وچ اک روز سادہ لباس وچ عام شہری دے لباس وچ ٹہلنے نکلے۔ اسی دوران وچ انہاں د‏‏ی نظر معروف ترین کار ساز کمپنی رولزرائس دے شوروم اُتے پئی۔ انہاں نو‏‏ں شو روم وچ کھڑی گاڑیاں بے حد پسند آئیاں ۔ اوہ جدو‏ں انہاں د‏‏ی قیمت معلوم کرنے دے لئی اندر داخل ہونے لگے تاں دروازے اُتے موجود گارڈ نے انہاں نو‏‏ں غریب ایشیائی باشندہ سمجھ کے انہاں د‏‏ی بے عزتی کردتی۔ گارڈ نے معمولی لباس دیکھ دے کہیا ایہ گاڑیاں تواڈی پہنچ تو‏ں بہت دور نيں۔ گارڈ د‏‏ی اس بدتمیزی دے بعد نواب واپس ہوٹل چلے گئے۔ اگلے روز نواب صادق محمد خان پنجم پورے شاہی لوازمات دے نال ملازماں د‏‏ی فوج لے ک‏ے شوروم پہنچے تے اوتھ‏ے موجود چھ د‏‏ی چھ گاڑیاں خرید لاں۔ گاڑیاں خریدنے دے بعد ملازماں نو‏‏ں حکم دتا کہ فوراً ایہ گاڑیاں بہاولپور بھجوا کے میونسپلٹی دے حوالے ک‏ے دتی جان۔ میونسپلٹی نو‏‏ں حکم سنایا جائے کہ انہاں گڈیاں تو‏ں شہر نو‏‏ں صاف کرنے تے کوڑا اٹھانے دا کم لیا جائے۔ جدو‏ں بہاولپور وچ رولز رائس گاڑیاں کوڑا اٹھانے لگاں تاں ایہ گل پوری دنیا وچ جنگل د‏‏ی اگ د‏‏ی طرح پھیل گئی۔ اس وجہ تو‏ں مارکیٹ وچ رولز رائس د‏‏ی قیمت تیزی تو‏ں گرنے لگی۔ دنیا وچ رولزرائس کمپنی د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا۔ جدو‏ں کدرے وی رولز رائس دا ناں لیا جاندا تاں لوگ ہنسنے لگدے تے کہندے کہ’’اوہی رولزرائس جس تو‏ں پاکستان دے شہر بہاولپور وچ کوڑا اٹھایا جاتاہے‘‘۔ اس صورت حال تو‏ں پریشان ہو ک‏‏‏ے رولز رائس کمپنی دے مالک نواب صاحب تو‏ں معافی مانگنے خود بہاولپور گئے۔ رولز رائس کمپنی دے مالک نے نواب نو‏‏ں تحریری معافی نامہ پیش کیتا جس وچ درخواست کيتی گئی کہ گڈیاں نو‏‏ں کوڑا اکٹھا کرنے تے صفائی دے کم تو‏ں ہٹا دتا جائے۔ نواب صادق محمد خان نے انہاں د‏‏ی معافی قبول کردے ہوئے تمام گڈیاں نو‏‏ں کوڑے تے صفائی دے کم تو‏ں ہٹا دتا۔ رولز رائس کمپنی دے مالک نے نواب آف بہاولپور نو‏‏ں بطور تحفہ چھ نويں گاڑیاں وی پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ نواب صادق محمد خان نے انہاں گڈیاں وچو‏ں اک گاڑی سعودی عرب دے شاہ نو‏‏ں تحفے وچ پیش د‏‏ی جو اس وقت پاکستان دے دورے اُتے آئے ہوئے سن ۔ ایہ سعودی عرب د‏‏ی سرزمین اُتے چلنے والی پہلی رولزرائس گاڑی سی۔ رولز رائس اس وقت دنیا د‏‏ی 10 مہنگی ترین گڈیاں وچ شامل ہُندی ا‏‏ے۔ یہ مضمون بغیر کسی حوالہ دے صرف کہانی اے اس دا اصل تو‏ں کوئی تعلق نہ اے ـ
اولاد
نواب صادق محمد خان پنجم د‏‏ی اولاد دس صاحبزادے تے دس صاحبزادیاں اُتے مشتمل سی۔
حوالے
گٹھ:بہاولپور دے نواب گٹھ:پاکستان دے نواب گٹھ:پاکستان دے نوابی حکمران گٹھ:فضلا ایچیسن کالج گٹھ:ہندوستانی نائٹ
مسجد حرام دی یرغمالی
یرغمالیٔ مسجد الحرام دا واقعہ نومبر تے دسمبر 1979ء وچ پیش آیا۔جدوں باغیاں نے مسجد الحرام توں آل سعود دی حکومت ختم کرنے دے لئی مقدس ترین مسجد اُتے حملہ کیتا۔ حج دے دوراں حملہ آوراں نے اپنے اک ساتھی محمد عبداللہ القحطانی نوں امام مہدی قرار دتا تے کہا کہ تمام مسلمان اس شخص دی پیروی کرن۔
ایہ کارروائی دو ہفتےآں تک جاری رہی بالآخر دہشت گرداں دی وڈی   تعداد نوں ہلاک کر دتا گیا تے پھیر جہیمان العتیبی تے 60 ساتھیاں نوں پھانسی دتی گئی۔ اس واقعے دے بعد سعودی حکومت نے سخت اسلامی قوانین نافذ کیتے۔
پس منظر
اس دہشت گرد گروہ دی قیادت جہیمان العتیبی کر رہیا سی، جہیمان نجد دے اک وڈے خاندان نال تعلق رکھدا سی، اس نے اپنے رشتہ دار نوں امام مہدی قرار دتا۔ جہیمان اس توں پہلے سعودی قومی گارڈ دا وی حصہ رہیا سی، اس دا والد وی آل سعود دے نال اٹھتا بیٹھتا سی۔ اس شخص نے 1400 ہجری، محرم دے مہینے وچ حملہ کیتا۔ جہیمان اک وقت وچ سعودی مفتی اعظم دا شاگرد وی رہیا۔
حملے دے پیچھے مقاصد
انہاں خوارج دے حملے دا مقصد ایہ سی کہ مسجد الحرام اُتے قبضہ کرکے نقلی امام مہدی دا اعلان کیتا جائے تاکہ دنیا بھر توں مسلمان اسدی بیعت دے لئی آؤن تے سعودی عرب اُتے پریشر پاؤن کہ "امام مہدی" نوں کچھ نا کہیا جائے۔ اس توں ایہ ہُندا کہ سعودی عرب دا ذریعہ معاش تے دیگر ملکاں دا اس دی سیکیورٹی توں اعتبار اٹھ جاندا، اگر ایہ قبضہ کچھ ہور عرصہ رہندا تے دوسرے ملک لالچ وچ مسجد الحرام نوں آزاد کران بھیجدے لیکن انہاں دے تے سعودی عرب دے وچکار  وی جنگ شروع ہوجاندی۔ ایہ اک پری-پلینڈ سازش سی تاکہ مسلماناں نوں ہور  کمزور کیتا جاسکے۔ خلافت ٹٹنے دے بعد مسلمان دوبارہ کوی ئجنگ لڑنے دے قابل نہیں سن لیکن اللہ نے انہاں ساریاں دے منصوبے ضائع کردتے تے علماء کرام نے فوری طور اُتے ہوشیاری توں کم کردے ہوئے انہاں خوارج دے خلاف فتوی دتا تے پاکستان نے اپنی بہادر تے بہترین مہارت والی فوج بھیج کے دوسآں نوں بولنے دا موقع نہ دتا۔ ایہ اللہ دا خاص کرم سی کہ نہ دوسرے ملکاں توں خروج ہویا نہ ہی مسلمان ملکاں دی آپس وچ لڑائی ہوئی۔
حملے دی تیاری
حملہ کرنے توں پہلے تمام باغیاں نوں بڑی اچھی طرح تیار کیتا گیا سی تے چونکہ باغیاں دا قائد جہیمان پہلے سعودی فوج وچ وی رہیا سی تو اس نوں اکثر جگہاں دا پتہ سی، اسلحہ وی سعودی افواج دے گوداماں توں چرایا گیا تے مسجد الحرام دے نیچے کمرےآں وچ رکھیا گیا ۔ پھر جدوں فریقین وچ جنگ چھڑی تے اسلحہ نوں استعمال کیتا گیا۔
بعد دے حالات
thumb|جہیمان تے اس دے ساتھیاں نوں گرفتار کرنے دے بعد دی اک تصویر مسجد الحرام نوں باغیاں توں چھڑانے وچ پاک فوج دا وی کردار قابل ذکر اے۔ اس دو ہفتہ مسلسل جاری جنگ دے بعد بالآخر مسجد الحرام نوں باغیاں توں چھڑا لیا گیا۔ جہیمان العتیبی تے ساتھیاں نوں چھ جرماں دے ارتکاب اُتے سعودی قاضیاں نے سزائے موت دتی۔اوہ جرم ایہ نیں:
اووٹی
اوٹی جاں اٹکمنڈلم تامل ناڈو پرانت(ریاست) دا اک شہر ہے ۔ کرناٹک اتے تاملناڈو دی سیما اتے بسیا ایہہ شہر مکھ روپ ولوں اک ہلّ سٹیشن دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ۔ کوئمبتور اتھے دا نکٹتم ہوائی اڈیا ہے ۔ سڑکو دوارا ایہہ تاملناڈو اتے کرناٹک دے ہور ہسیاں ولوں چنگی طرحاں جڑیا ہے پر اتھے آؤن لئی کنور ولوں ریلگڈی ٹوائے ٹرین دوارا اپڑیا جا سکدا ہے ۔ اوٹی جاں اٹکمنڈلم تملناڈو پرانت وچّ نیلگری دی پہاڈیو وچّ بسیا ہویا اک لوکاں نوں پیارا پہاڑ سبندھی تھاں ہے ۔ ادھگمنڈلم شہر دا نواں آدھکارک تمل نام ہے ۔ اوٹی سمندر تل ولوں لگبھگّ 7 ، 440 پھیٹ ( 2 ، 268 میٹر ) دی اوچائی اتے ستھت ہے ۔
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:تاملناڈو دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
مسجد سہلہ
مسجد سہلہ ( عربی: مسجد السهلة) عراق دی اک مسجد جو عراق وچ واقع اے۔
مسجد سہلہ کوفہ وچ موجود اک مسجد دا ناں اے جسنوں مسجد سہیل، بنی‌ ظفر تے عبدالقیس دے ناں توں وی پہچانا جاندا اے۔مشہور مساجد اسلامی وچوں اے جو پہلی صدی وچ کوفہ دے عرب قبائل دے توسط توں مسجد کوفہ توں دو کلومیٹر دے فاصلے اُتے مغرب شمال وچ بنائی گئی ۔
ایہ مسجد قدیمی مساجد  وچوں اے تے اس مسجد وچ اک مقام امام زمانہ توں منسوب اے ۔بعض روایات دی بنا اُتے امام زمانہ دے ظہور دے بعد ایہی مسجد انہاں دی جائے سکونت ہوۓ گی۔اس مسجد دے مختلف حصےآں دے مقام امام صادق، امام سجاد، ابراہیم ، ادریس تے خضر رکھے گئے نیں۔
وجہ تسمیہ
مسجد سہلہ انصار دے قبیلے بنی ظفر نے بنائی. امام علی نے مسجد بنی ظفر  نوں  مسجد کوفہ دی مانند قرار دتا اے۔ اس دی وجہ تسمیہ وچ کہیا گیا اے کہ اس مسجد دے بنانے والے دا ناں  سہیل سی تے بنی ظفر دی اک شاخ  عبدالقیس دے رہائشی علاقے وچ اسنوں بنایا گیا ۔
ابن الفقیہ حضرت علی  توں  روایت کردا اے :آپ نے فرمایا: کوفہ وچ چار مقدس مقام نیں تے انہاں وچ مساجد نیں ۔پچھیا گیا اوہ کیہڑی مساجد نیں ؟ تے فرمایا :انہاں وچوں اک بنی ظفر دی مسجد سہلہ اے.
جغرافیائی حدود
مسجد سہلہ نجف دے مشرق ول قدیم کوفہ شہر وچ واقع اے ۔ ایہ مسجد حرم امام علی دے شمال شرق وچ 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے مسجد کوفہ دے غرب شمال توں 53 دے زاویے اُتے واقع اے۔
خصوصیات
ایہ مسجد مستطیل شکل دی بنی ہوئی اے جس دا طول 120 میٹر عرض 125 میٹر دے نال 17500 میٹر مربع اُتے مشتمل اے۔شرقی کندھ دے درمیان وچ 30 میٹر بلند مینار موجود اے اس مینار دے نال ای مسجد دا اصلی حصہ واقع اے۔
مسجد سہلہ دے تن دروازے تے اک مینار اے ۔1378 ہجری قمری وچ اسنوں دوبارہ تعمیر کیتا گیا۔
مسجد سہلہ دا مقام
ایہ مسجد بوہت سارے انبیا جداں حضرت ابراہیم ، ادریس(ع)، خضر(ع) تے بعض آئمہ جداں امام صادق ، امام سجاد دی منزل گاہ تے جائے عبادت رہی ۔ امام صادق(ع) دی روایت مے مطابق  حضرت مہدی(عج) ظہور دے بعد اسی جگہ رہے گا۔
امام صادق دی روایت دی بنا اُتے  مسجد سہیل  حضرت  ابراہیم(ع) و ادریس دا گھر سی۔اسی مقام اُتے  صور پھونکیا جائے گا۔تے 70000 افراد کسے حساب دے بغیر اس دے اطراف توں بہشت وچ جائے گا۔
امام صادق(ع) توں منقول اے کہ اس جگہ حضرت ادریس دا گھر سی جتھے اوہ سلائی دا کم کر دے سن ۔ حضرت ابراہیم(ع) ایتھے توں قوم عمالقہ (بلند قامت لوکاں)ول گئے تے ایتھے اک چٹان اے جس وچ پیغمبراں دیاں تصویراں نیں جس توں خاک لے کے انبیاء نوں خلق کیتا گیا ۔ ایتھے مقام حضرت خضر تے اوہ مقام اے جتھے  حضرت موسی نے خضر نال ملاقات کیتی اسی طرح مذکور اے کہ گرفتار تے پریشان حال شخص اس وچ نئی‏‏ں جاندا مگر خدا اس لئی اوتھے گشائش فراہم نہ کر دے.
امام باقر توں  منقول اے کہ کسے ایسے پیغمبر نوں مبعوث نئی‏‏ں مگر جس نے ایتھے نماز نہ پڑھی ہو ایتھے  عدل الہی آشکار ہُندا اے تے ایہ انبیا ،اوصیاء تے صالحین دی منزل تے مقام اے ۔  امام سجاد (ع) منقول ہویا اے کہ جو شخص مسجد سہلہ وچ دو رکعت نماز پڑھے گا اللہ اس دی عمر وچ دو سال دا اضافہ فرمائے گا۔
امام زمانہ توں نسبت
اس مسجد وچ اک مقام امام زمانہ توں منسوب اے کہ جو تقریبا مسجد دے درمیان ،امام سجاد(ع) تے حضرت یونس دے مقام دے درمیان واقع اے. بعض روایات مسجد سہلہ نوں ظہور دے بعد امام زمانہ دی جائے سکونت بیان کردیاں نیں۔
اعمال مسجد سہلہ
اعمال دی بعض کتب وچ منقول اے : مسجد وچ وارد ہونے توں پہلے رکو تے کہو:
فیر آیت الکرسی، سورہ فلق تے سورہ فلق دی تلاوت کرو۔ ست مرتبہ تسبيح، ست مرتبہ حمد، ست مرتبہ تہليل تے ست مرتبہ تكبير کہو يعنى    ست مرتبہ کہو تے پڑھو:
سيد بن طاووس نے کہیا : جدو‏‏ں مسجد سہلہ وچ جانے دا ارادہ کرو تے بدھ تے جمعرات دی درمیانی رات مغرب و عشاء دی نماز دے درمیان مسجد وچ وارد ہو .کیونجے ہور اوقات دی نسبت زیادہ فضیلت رکھدا اے مغرب دی نماز تے نافلہ پڑھو فیر دو روکعت احترام مسجد دی نیت توں نافلہ پڑھو ۔اس دے بعد اپنے ہتھ آسمان ول بلند کرو تے کہو:
فیر خشوع دی حالت وچ سجدہ کرو تے خدا توں اپنی حاجات طلب کرو ۔فیر دو رکعت نماز مغرب و شمال دے کونیاں پڑھو كہ جو ‏حضرت ابراہيم (ع) دا گھر سی تے اوہ ایتھے ای توں عمالقہ توں مقابلے دے لئی گئے سن. تسبیحات حضرت زہرا (س) توں فارغ ہونے دے بعد کہو:
فیر مغرب تے قبلہ دی جانب دے گوشیاں وچ نماز تے ہتھ بلند کر کے ایہ دعا پڑھو:
فیر سجدہ وچ جاؤ اپنی صورت دے دوناں طرف خاک اُتے لگاؤ ۔فیر مشرق دے کونے وچ دو رکعت ادا کرو تے ایہ دعا پڑھو:
سید بن طاووس کہندے نیں کہ بعض کتب ادعیہ وچ نقل ہویا اے:اس دے بعد جانب دے ہور گوشے وچ دو رکعت نماز ادا کرے تے کہے :
فیر مسجد دے درمیان دے کمرے وچ دو رکعت ادا کرے تے کہے :
فیر صورت دی دوںاں طرفاں زمنین اُتے لگائے ۔
ایہ مقام امام‏ زين العابدين (ع) دے ناں توں معروف اے مزار قدیم نامی کتاب وچ منقول اے :دو رکعت پڑھنے دے بعد ایتھے ایہ دعا پڑھو :
نیز منقول اے کہ اس مسجد دے اندر شام تے رات نوں سونے دے درمیان دو رکعت ادا کرنا مستحب اے ۔ حضرت صادق (ع) روايت ہویا اے: جو مغموم شخص ایسا کرے گا تے ایسے دعا منگے گا خدا اس دے غم نوں بر طرف کرے گا۔
پرے وینگ شہر
کمبوڈیا براعظم ایشیاء دا اک دیس ا ے ، اسدا پرانا ناں کمپوچیا سی ۔ کمبوڈیا ایشیاء دے تھلویں چڑھدے علاقے جسنوں ہند چینی (انڈو چائنا)علاقہ وی آکھیا جاندا اے ، چ واقع اے ۔ پرے وینگ شہر کمبوڈیا دا اک شہر اے تے دیس دے صوبہ پرے وینگ دا راجگھر اے ۔
گٹھ:کمبوڈیا دے شہر گٹھ:کمبوڈیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کنگھارا
کونیفر پائن دی مادہ کون جیہدے اُتے بی لگدے نیں ایہنوں کنگھارا  آکھیا جاندا اے۔
چک 87 ڈی
چک 87 ڈی  ضلع پاکپتن چ تصیل پاکپتن دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن دی تصیل پاکپتن   چ وس رہیا اے  ۔
بوآ: جرمنی
{| style="background-color: white; width: 100%; border: solid 8px #479429;"
جی آیاں نوں !
جرمنی (جرمن: Bundesrepublik Deutschland / بندسریپبلک ڈوئچلینڈ) لیندے وشکارلے یورپ دا اک پارلیمانی لوکراج دیس اے۔ ایدی لوک گنتی 8 کروڑ 18 لکھ اے۔ جرمنی نے 357,021 مربع کلومیٹر تھاں کعیری ہوئی اے. ایس دی بولی جرمناے۔ ایہدے 16 صوبے نیں. جرمنی دے اتر وچ اتلا سمندر ، ڈنمارک تے بالٹک سمندر نیں ، چڑھدے ول پولینڈ تے چیک لوک راج، دکھن وچ آسٹریا تے سویٹزرلینڈ تے لیندے وچ فرانس، لکسمبرگ، بیلجیم تے نیدرلینڈز نیں۔ برلن ایدا راجگڑھ اے۔ اے نیٹو تے یورپی یونین دا وی سنگی اے۔ 8 کروڑ 18 لکھ لوکاں نال اے یورپی یونین دا وڈا دیس اے۔
جرمنی دے صوبے
برلن·بریمن·بادنورتمبرگ·باویریا·برانڈنبرگ·ہیسے·تھلواں سیکسنی·میکلنبرگ-پومرینیا·اتلا رائین لیندا فالیہ·رائین لینڈ-پالاٹیناٹے·سارلینڈ·سیکسنی·سیکسنی آنہالٹ·شلیسوگ ہولسٹاین·تھورنگیا·ہامبرگ
جرمنی دے نگر
آخن·آلن·برلن·بریمن·میونخ‎·سٹٹگارٹ·ہائیڈلبرگ·ہینوور·ہیٹنگن·فرینکفرٹ·ڈسلڈورف·ڈارٹمنڈ·کلون·جینا·ہامبرگ·لیپزش·کیل·ٹوبنگن·ڈریسڈن·ساربروکن·نیورمبرگ·الم·وائمر·کیسل·چیمنتز·کوبرگ·کوٹبس·التنبرگ·ارفرٹ·ککسہیون·فرینکفرٹ (اوڈر)·ارڈنگ·فسن·گورلٹز·مولن·مونہايیم
جرمن جغرافیہ
کالا جنگل·تھورنگیائی جنگل·ہارز·سوابی پعاڑ·نکا سویٹزرلینڈ·باویریائی جنگل·فوگلزبرگ
جرمنی دے نیشنل پارک
جیسمند·مورتز·ہائینرش·آئیفل·ہارز·سیکسن سوئیٹزرلینڈ·باویریائی جنگل
جرمنی دے دریا
رائن·ڈینیوب·ایلبے·سپری
جرمن سائنس
ایلبرٹ آئینسٹائن·رابرٹ کوخ·میکس پلانک·ورنر ہائسنبرگ·ارون شروڈنگر
جرمنی دیاں کمپنیاں
فوکس ویگن·بی ایم ڈبلیو·آڈی·سیمنز·ہیکلر تے کوخ·کرائٹک