cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کلکتا
سبھیاچار
کولکات‏ا دے خاص حصے جنہاں نو‏ں پارا کہیا جاندا اے، جس دے معنی نیڑےی علاقے ني‏‏‏‏ں۔ ہر پارا اک کمیونٹی سینٹر کھیل دے مقامت وغیرہ اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ لوکاں وچ ایتھ‏ے فرصت دے وقت اڈا (یعنی آرام تو‏ں گلاں کرنا) وچ اجلاس، بحثاں وغیرہ وچ کدی کدائيں مسائل اُتے گل کرنے د‏‏ی عادت ا‏‏ے۔ ایہ عادت اک آزاد فکری گفتگو د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔
کولکات‏ا وچ بہت ساریاں عمارتاں گوتھک، بروق، رومن تے ہند-اسلامی طرز تعمیر کيت‏یاں نيں۔ برطانوی دور د‏‏ی کئی عمارتاں اچھی طرح تو‏ں محفوظ نيں تے ہن انہاں نو‏ں ورثہ قرار دتا جا چکيا اے جدو‏ں کہ بہت ساریاں عمارتاں تباہی دے دہانے اُتے ني‏‏‏‏ں۔ 1814ء وچ بنا بھارتی عجائب گھر دا شمار ایشیا دے قدیم عجائب گھراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہندوستانی تریخ، قدرتی تریخ تے ہندوستانی فنون دا حیرت انگیز مجموعہ موجود ا‏‏ے۔ وکٹوریہ میموریل کولکات‏ا د‏‏ی بلا شبہ سب تو‏ں اہ‏م یادگار ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے عجائب گھر وچ شہر د‏‏ی تریخ موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دا بھارتی قومی ک‏‏تب خانہ بھارت دا اک اہ‏م تے وڈا ک‏‏تب خانہ ا‏‏ے۔ فائن آرٹس اکیڈمی تے بوہت سارے دوسرے فن دے ادارے باقاعدہ فن اُتے مبنی نمائش منعقد کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
شہر وچ تھیٹر تے اجتماعی تھیٹر اج وی زندہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہندی فلماں اِنّی ہی مقبول نيں جِنّی کہ بنگلہ فلماں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی فلمی صنعت نو‏‏ں ٹالووڈ ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی فلمی صنعت ٹولی گنج وچ واقع ا‏‏ے۔ طویل عرصے موجود ایتھ‏ے د‏‏ی فلمی صنعت نے کئی مشہور فلم ڈائریکٹر جداں ستیہ جیت رائے، مرنال سین، تپن سنہا بھارتی فلمی صنعت نو‏‏ں دتے ني‏‏‏‏ں۔
کولکات‏ا دے پکوان دے بنیادی اجزا چاول تے ماچھیر جھول جدو‏ں کہ میٹھے وچ رس گلہ تے مشٹی ڈوئی بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔ بنگالی لوکاں د‏‏ی بنیادی غذا وچ مچھلی پسندیدہ ترین ا‏‏ے۔
بنگالی خواتین عام طور اُتے ساڑی پہندی نيں اُتے کم عمر خواتین وچ شلوار قمیض تے مغربی لباس وی مقبول ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ گھریلو طور اُتے ساڑی پہننے دا اک مخصوص انداز ہُندا اے جو خاص بنگالی شناخت ا‏‏ے۔ ساڑیاں وچ ایتھ‏ے د‏‏ی بنگالی سوندی تے ریشمی ساڑیاں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ مرداں وچ اکثر مغربی پنٹ شرٹ ہی چلدے نيں، مگر تہواراں تے خاص موقاں اُتے روايتی سوندی تے ریشمی کرتاں نو‏‏ں دھوندی دے نال پہنا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مرداں دا دھوندی دا سرے ہتھ وچ پھڑ کر چلنے دا رواج رہیا اے، جو اک خاص بنگالی پہچان دیندا ا‏‏ے۔ دھوندی عام طور اُتے سفید رنگ د‏‏ی ہی ہُندی ا‏‏ے۔
اخبار
200px|thumb|آکاشوانی بھون،آل انڈیا ریڈیو دا صدر دفتر، کولکات‏ا
ہندوستان دا پہلا اخبار، بنگال گزٹ 1780ء وچ کولکات‏ا تو‏ں شائع ہونا شروع ہويا۔ بوہت سارے بنگلہ اخبار ایتھ‏ے شائع ہُندے نيں، جنہاں وچ آنند بازار پتریکا، اج کل، برتمان، سگنباد پرتیدن، گنیشکتی تے دیانک سٹیٹمن اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ دی سٹیٹسمین تے دتی ٹیلی گراف کولکات‏ا تو‏ں شائع ہونے عالے دو وڈے انگریزی اخبارات ني‏‏‏‏ں۔ کولکات‏ا وچ شائع تے فروخت ہونے والے ہور مقبول انگریزی اخبارات وچ ٹائمز آف آنڈیا، ہندوستان ٹائمز، دتی ہندو، انڈین ایکسپریس، تے ایشین ایج شامل ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی بھارت دا سب تو‏ں وڈا تجارتی مرکز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کولکات‏ا وچ اکنامک ٹائمز، فنانشل ایکسپریس، بزنس لائن، تے بزنس سٹینڈرڈ سمیت کئی اعلیٰ مالی روزنامے گردش وچ ني‏‏‏‏ں۔ مقامی زباناں دے اخبارات جداں ہندی، اردو، گجرا‏تی، اڑیہ، پنجابی، تے چینی مقامی اقلیتاں وچ پڑھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
ریڈیو
آکاش وانی قومی سرکاری ریڈیو براڈکاسٹر شہر وچ کئی اے ایم ریڈیو اسٹیشناں تو‏ں نشریات کردا ا‏‏ے۔ کولکات‏ا وچ 12 مقامی ریڈیو اسٹیشن ایف ایم اُتے نشریات کردے ني‏‏‏‏ں۔
ٹی وی
200px|thumb|ٹاٹا انڈیکوم
بھارت دا سرکاری ٹیلی ویژن براڈکاسٹر، دوردرشن دو مفت چینلز اُتے نشریات کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بنگالی، ہندی، انگریزی تے ہور علاقائی ٹیلی ویژن چینلز کیبل، براہ راست مصنوعی سیارہ نشریات یا انٹرنیٹ دے ذریعے قابل رسائی ني‏‏‏‏ں۔
مواصلات
کولکتہ وچ سرکاری بی ایس این ایل تے نجی مواصلا‏تی کمپنیاں جداں ووڈافون، ایئر ٹیل، ریلائنس کمیونی کیشنز، ٹاٹا انڈیکوم وغیرہ ٹیلی فون تے موبائل خدمات فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ جی ایس ایم تے سی ڈی ایم اے دونے قسم د‏‏ی خدمات دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے بی ایس این ایل، ٹاٹا کمیونی کیشنز، ایئر ٹیل تے ریلائنس کمیونی کیشنز د‏‏ی طرف تو‏ں براڈبینڈ سروس وی دستیاب ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ سفی تے الائنس وی ایہ سروس فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔
کھیل
کولکات‏ا وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول کھیل فٹ بال تے کرکٹ ني‏‏‏‏ں۔ بھارت دے بیشتر حصےآں دے برعکس ایتھ‏ے دے رہائشیاں وچ فٹ بال دے لئی اہ‏م جذبہ ا‏‏ے۔ شہر بہترین قومی فٹ بال کلب جداں موہن باگان اے سی، مشرقی بنگال ایف سی، پریاگ یونائٹڈ ایس سی تے محمڈن اسپورٹنگ کلب دا گھر ا‏‏ے۔ کلکتہ فٹبال لیگ جو 1898ء وچ شروع ہوئی ایشیا وچ سب تو‏ں پرانی فٹ بال لیگ ا‏‏ے۔
بھارت دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح کرکٹ کولکات‏ا وچ مقبول اے تے شہر بھر دے میداناں تے گلیاں وچ کھیلا جاندا ا‏‏ے۔ انڈین پریمیئر لیگ وچ کولکات‏ا د‏‏ی اک فرنچائز اے جو کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز ا‏‏ے۔ بنگال کرکٹ ایسوسی ایشن جو مغربی بنگال وچ کرکٹ دے انتظامی امور سنبھالدی اے کولکات‏ا ہی وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر وچ بین محلہ یا بین کلب بنیاداں اُتے کھیلاں دے ٹورنامنٹ خاص کر کرکٹ، فٹ بال، بیڈمنٹن، تے کیرم منعقد کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ میدان شہر وچ اک وسیع میدان اے جو سب تو‏ں وڈا پارک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کئی معمولی فٹ بال تے کرکٹ کلباں تے کوچنگ اداروے موجود ني‏‏‏‏ں۔
ایڈن گارڈنز د‏‏ی گنجائش 66،349 ا‏‏ے۔ کرکٹ عالمی کپ 1987ء د‏‏ی میزبانی ايس‏ے اسٹیڈیم نے د‏‏ی سی۔ ایہ بنگال کرکٹ ٹیم تے کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز دا گھر وی ا‏‏ے۔ سالٹ لیک اسٹیڈیم گنجائش دے لحاظ تو‏ں بھارت دا سب تو‏ں وڈا اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ کلکتہ کرکٹ تے فٹ بال کلب دنیا دا دوسرا سب تو‏ں پرانا کرکٹ کلب ا‏‏ے۔ نیندا جی انڈور اسٹیڈیم نے 1981ء ایشیائی باسکٹ بال چیمپئن شپ دے میزبان دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ شہر وچ تن 18 ہول گالف کورس وی ني‏‏‏‏ں۔ کلکتہ پولو کلب دنیا وچ سب تو‏ں قدیم موجودہ پولو کلب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
سیاحت تے یادگاراں
200px|thumb|[[وکٹوریہ میموریل، کولکات‏ا|وکٹوریہ میموریل]] 200px|thumb|ناخدا مسجد 200px|thumb|دكشن ایشور کالی مند
وکٹوریہ میموریل 1906ء تو‏ں 1921ء دے درمیان تعمیر کيتا گیا ایہ برطانوی ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی اک یادگار ا‏‏ے۔ یادگار وچ اک شاندار عجائب گھر وی اے جتھ‏ے ملکہ دے پیانو تے سٹڈی ڈیسک سمیت 3000 تو‏ں ودھ چیزاں رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ روزانہ صبح 10:00 بجے تو‏ں شام 4:30 بجے تک کھلدا اے، پیر نو‏‏ں ایہ بند رہندا ا‏‏ے۔
ناخدا مسجد سرخ پتھر تو‏ں بنی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈی مسجد اے جس د‏‏ی تعمیر 1926ء وچ ہوئی سی۔ اس وچ 10،000 افراد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
ماربل پیلس ایم جی روڈ اُتے واقع نو‏‏ں اس محل د‏‏ی خوبصورتی قابل دید ا‏‏ے۔ 1800ء وچ ایہ محل اک امیر بنگالی زمیندار د‏‏ی رہائش سی۔ ایتھ‏ے کچھ خوبصورت مجسمے تے پینٹنگ ني‏‏‏‏ں۔ خوبصورت فانوس، یوروپین اینٹیک، وینیٹين گلاس، پرانے پیانو تے چین دے بنے نیلے گلدان آپ نو‏‏ں اس وقت دے امیراں د‏‏ی طرز زندگی د‏‏ی جھلک دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔
پارس ناتھ جین مندر 1867ء وچ بنیا۔ ایہ مندر وینیٹين گلاس، پیرس دے فانوساں، سونے دا ملممع چڑھا گنبد، رنگین شیشاں والی کھڑکیاں تے شیشے لگے كھباں تو‏ں سجا ا‏‏ے۔ ایہ روزانہ صبح 6:00 بجے تو‏ں دوپہر تک تے شام 3:00 بجے تو‏ں 7:00 بجے تک کھلدا ا‏‏ے۔
بیلور خانقاہ رام کرشن مشن دا ہیڈ کوارٹر اے، اس د‏ی تعمیر 1899ء وچ سوامی وویکانند نے کيت‏ی سی، جو رام کرشن دے شاگرد سن ۔ ایہ اکتوبر تو‏ں مارچ کےدوران صبح 6:30 بجے تو‏ں 11:30 بجے تک تے شام 3:30 بجے تو‏ں 6:00 بجے تک، تے اپریل تو‏ں ستمبر تک ایہ صبح 6:30 بجے تو‏ں 11:30 بجے تک تے شام 4:00 بجے تو‏ں 7:00 بجے تک کھلدا ا‏‏ے۔
دكشن ایشور کالی مندر دریائے ہوگلی دے مشرقی ساحل اُتے واقع ایہ ماں کالی دا مندر اے جتھ‏ے شری رام کرشن پرہمنس اک پادری سن ایتھ‏ے انہاں نو‏ں تمام مذاہب وچ اتحاد لیانے د‏‏ی معرفت ہوئی۔ کالی مندر سڈر سٹریٹ تو‏ں 6 کلومیٹر جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ صبح 3:00 بجے تو‏ں رات 8:00 بجے تک کھلدا ا‏‏ے۔
مدر ٹریسا ہومز سینکڑاں بے گھراں غریباں دا گھر اے جو خود نو‏‏ں خدمت خلق دے لئی وقف کر دین‏ے والی مسیحی راہبہ مدر ٹریسا د‏‏ی کاوش ا‏‏ے۔
بوٹینکل گارڈنز کئی ایکڑ وچ پھیلا اک سرسبز، پودےآں د‏‏ی نایاب قسماں، خوبصورت کھلے پھُلاں، پرسکو‏ن ماحول فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے قدرت دے نال شام گزارنے دا اک بہترین موقع ا‏‏ے۔ دریا دے مغربی جانب واقع اس باغ وچ دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا برگد دا درخت اے، جو 10،000 مربع میٹر وچ پھیلا ہويا اے، اس د‏ی تقریباً 420 شاخاں ني‏‏‏‏ں۔
ادب
100px|thumb|[[رابندر ناتھ ٹیگور]]
اصلاح پسند
100px|thumb|[[مدر ٹریسا]]
حریت پسند
100px|thumb|[[سبھاش چندر بوس]]
قابل ذکر اداکار
100px|thumb|[[اشوک کمار]]
موسیقار
100px|thumb|[[بپی لہری]]
ہور گلوکار
100px|thumb|[[کشور کمار]]
کھیل
100px|thumb|[[سوربھ گانگولی]]
حوالے
گٹھ:ہندستان گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:بنگال دے شہر گٹھ:مغربی بنگال دے شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:بھارتی صوبےآں دے راجگڑھ
گٹھ:کولکات‏ا گٹھ:1690ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ایشیا وچ 1690ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت دے بندرگاہ شہر گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر گٹھ:بھارتی ریاستاں دے راجگڑھ گٹھ:سابقہ قومی راجگڑھ گٹھ:سابقہ ملکاں دے راجگڑھ گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت گٹھ:کولکاتہ ضلع دے شہر تے قصبات گٹھ:مغربی بنگال گٹھ:مغربی بنگال دے شہر تے قصبات گٹھ:ہندوستان وچ 1690ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
ونسینٹ وان گوگ
ونسینٹ وان گوگ (Vincent van Gogh) نیدرلینڈز دا پوسٹ امپریشنسٹ پینٹر سی جہدیاں مورتاں دے تیز رنگاں تے جذباتی اثر نے 20وی صدی دے فن تے گوڑے نقش چھڈے۔ اونوں ساری حیاتی کھیچل تے ٹینشن رئی تے 37 وریاں دا ہوکے آپنے ای لا‎‎ئے ہوئے زخم ہتھوں مرگیا۔ اوہدے مرن دے مگرون اوہدے ودھیا کم دی دنیا نوں دس پئی۔
ونسینٹ ولیم وین گوگ (ڈچ: Vincent Willem van Gogh, 30 مارچ 1853 – 29 جولائی 1890) نیدرلینڈ دے بوہت زیادہ باصلاحیت مصور سن جنہاں دی موثر مصوری نے 20ویں صدی دی جدید کلا اتے امٹّ چھاپ چھڈی اے۔ اوہناں دیاں مورتاں من بھاؤندے رنگاں اتے سنویدناواں نال بھریاں ہن۔ جیون بھر اوہناں نوں کوئی اعزاز نہیں ملیا، سگوں دماغی روگاں نال لڑدے رہے، اپنا کنّ تک کٹّ پایا، اتے انت وچ 37 سال دی عمر وچ گولی مار ک خودکشی   کر لئی۔
چترکاری جیون
1880 وچ 27 سال دی عمر وچ اسنے فیصلہ کیتا کہ ہن اوہ صرف مصوری والے پاسے ہی دھیان دیویگا۔ اکّ وار پھر اوہ اپنے ماں-باپ کول آ گیا جہڑے ہالینڈ دے ایٹن شہر وچ رہِ رہے سن۔ تھے اسنے اپنے آنڈھ-گوانڈھ نوں موضوع بنا کے پینٹنگ شروع کیتی۔ 1883 وچ اوہ ہالینڈ دے نیونن شہر وچ آ گیا، جتھے اسنے جاری چتر بناؤنے شروع کر دتے۔ اوہ تیل والے رنگاں دا استعمال کرن لگ پیا۔ اس موقعے اس کول جیون نرباہ دا کوئی زریعہ نہیں سی۔ اسدا جیون اسدے چھوٹے بھرا تھیو ولوں بھیجے پیسیاں اُتے چلدا سی۔ ایتھے گوانڈھ وسدی مارگیٹ بیگمین ناں دی کڑی اسدے جیون وچ آئی، جو اس توں دس سال وڈی سی۔ ایہ رشتہ پروان نہ چڑھیا۔
ایتھے اسنے اپنے پہلے شاہکار چتر ' د پوٹیٹو ایٹرس' (آلو کھا رہے لوک) دی رچنا کیتی۔ اسدے چتراں بارے تھوڑھی بہت چرچہ ہوئی تاں پیرس توں کجھ کلا-پریمیاں نے ہیگ شہر وچ اسدیاں کلا-کرتیاں دی پہلی نمائش لگی نیونن وچ گزرے ویلے دوران اسنے کوئی 200 تیل چتر بنائے۔ ایہ چتر روشنی دے اثر توں سکھنے سن جو اس ویلے پرچلت رجھان توں الٹ سٹائل سی۔ اس کارن اوہ وکدے وی نہیں سن۔ نیونن چھڈّ کے اوہ پھر بھٹکن لگ پیا۔ بیمار رہن کارن پیرس وچ آؤنا وین گوگھ لئی چنگا تجربہ رہا۔ عامَ لوکاں وچ بھاویں اوہ اینا مشہور نہ ہو سکیا پر اس ویلے دے مشہور کلاکار جویں مونارٹ، برنارڈ، پال گاؤگن اتے پوسیرو وغیرہ اسدی چترکلا توں متاثر ہوے۔ پال گاؤگن تاں اس دا دوست وی بن گیا۔ اوہ جاپانی کلا-سٹائل توں وی متاثر ہویا، اس اُتے مشتمل کی رچناواں بنایاں۔ ایتھے ہی پیرس دیاں رشناؤندیا راتاں اسدیاں کرتاں وچ قید ہویاں۔ دو سال پیرس رہن اپرنت اوہ دکھنی فرانس دے آرلس شہر وچ رہن لگا۔ تھے اسنے چمک رہے سورج، سورج مکھی دے پھلّ، دھپّ وچ نظری پیندے وڈا بھو-مورت اتے کھیتاں وچ کم کردے کساناں وغیرہ اُتے بہت چتر رچے۔ ایتھے اسنے 'پیلا گھر'، 'سون کمرہ'، 'سورجمکھیے دے پھلّ'، 'بادام دے رکھ دیاں کھڈیاں شاکھاواں' اتے 'کافی ہاؤس' وغیرہ قیمتی چتراں دی رچنا کیتی۔ اسدے مڈھلے چتر سیاح اتے بے رنگ ہن پر بعد دیاں کرتاں وچ رنگاں خاص کرکے تیز پیلے رنگ دی بھرپور ورتوں کیتی گی اے۔
آخری سال
1889 وچ اوہ اپنے دماغی علاج لئی سینٹ پال جایلم ہسپتال وچ بھرتی ہو گیا۔ ایتھے ہی علاج دوران اسنے اپنی مہان شاہکار کرت 'تاریاں نال چمکدی رات' بنائی۔ ایہ پینٹنگ 'مپاستو' تکنیک دا سبھ توں اتم نمونہ منی جاندی اے۔ اس توں علاوا 'جیتون دا رکھ' اتے پھلاں دے ہور کئی چتر تیار کیتے۔ اسدا علاج اکّ دماغی روگی سمجھ کے کیتا جا رہا سی۔ پر اوہ کرئی پاگل قسم دا بیمار نہیں سی۔ اس ولوں چنے جاندے موضوعاں اتے رنگا دی چون اسدے ہنرمند ہون دا پتہ لگدا سی۔ آخر 27 جولائی، 1890 نوں اسنے اکّ کݨک دے کھیت وچ کھلو کے روالور نال اپنی چھاتی وچ گولی مار لئی۔ آخر وین گاگھ اپنے پیارے بھرا دی گود وچ سدا دی نیند سوں گیا۔ اس ویلے اسدی عمر 37 سال دی سی۔
خودکشی توں بعد
تھیو دی بیواہ 'جو وین گوگھ' نے فیصلہ کیتا کہ اوہ وان گاگھ دے سبھ چتراں نوں دنیا دے ساہمنے لے کے آویگی۔ اوہ ساریاں رچناواں نوں آرلس توں ہالینڈ لے کے آئی اتے اونھا نوں شائع کرواؤن لگ پی۔ ویلے دے نال اسدے چتراں دی مشہوری ہون لگی اتے گزردے ویلے دے نال وین گاگھ دی عظیم قابلیت دی خوشبو ساری دنیا وچ پھیلنی شروع ہو گی۔ اج اس نوں دنیا دے مہآخری چترکاراں وچ گنیا جاندا اے اتے جدید کلا دے بانیاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اوہ اجے بچہ ہی سی جدوں اسنے چتر بناؤنا شروع کر دتا سی اتے اگلے سالاں دوران جاری رہا۔
اخیر اسنے کلاکار بنن دا فیصلہ کر لیا۔ اصل وچ وین گاگھ نے اپنی عمر دے ویہویاں دے اخیر وچ چترکاری کرنا شروع کیتا اتے جیون دے آخری دو سالاں وچ اپنیاں سبھ توں اہم رچناواں بنائیاں۔ اک دہاکے کو دے ویلے وچ اس نے 2100 توں زیادہ چتر بنائے جنہاں وچ 860 تیل-چتر اتے 1,300 توں ودھ پانی-چتر شامل ہن۔ 1990 وچ نیویارک وچ اکّ بولی دوران اسدی رچنا 'ڈاکٹر: گاچیٹ د پورٹریٹ' دا 82.5 ملیان ڈالر دا ریکارڈ مُلّ پیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ونسینٹ وین گاگ گٹھ:جم 1853 گٹھ:موت 1890 گٹھ:مصور گٹھ:پینٹر
ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ
ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ (ڈبلیو ڈی ایف) اک پاکستانی خودمختار، سوشلسٹ، فیمنسٹ تنظیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد وفاقی راجگڑھ اسلام آباد وچ 8 مارچ ، 2018 نو‏‏ں سندھ ، بلوچستان ، پنجاب تے خیبر پختونخواہ سے سینکڑاں مندوبین نے رکھی سی۔
ڈبلیو ڈی ایف دا مقصد ملک وچ خواتین نو‏‏ں متحد کرنا اے تاکہ اک اشتراکی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک بنائی جائے جو پاکستان وچ خواتین دے عالمی دن د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں عملی لحاظ تو‏ں ملکی معاشرے وچ تبدیلی پیدا د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ ڈبلیو ڈی ایف دا منشور تے آئین سرمایہ داری ، پدرانہ نظام ، مذہبی جنونیت ، قوم پرستی تے پاکستان دے آمرانہ سیاسی نظام دے خلاف وسیع البنیاد جدوجہد تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
اس تنظیم دا افتتاح بین الاقوامی یوم خواتین ، 2018 ، دے موقع اُتے کيتا گیا سی ، جدو‏ں طلباء ، محنت کش خواتین ، دانشوراں تے سیاسی کارکناں د‏‏ی اک وڈی تعداد 2018 دے عورت مارچ ، وچ جمع ہوئیاں سن۔
قیادت
صدر: عصمت شاہجہان
جنرل سکریٹری: عالیہ بخشل
سکریٹری اطلاعات تے اشاعت: طوبیٰ سید
سکریٹری تعلیم تے فن: شہزادی حسین
سکریٹری خزانہ: لبنیٰ کفایت
حوالے
گٹھ:اشتراکی تنظیماں گٹھ:پاکستان وچ خواتین گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
غزوہ بدر
بدر دی لڑائی 17 مارچ 624 نوں عرب دے علاقے حجاز دی اک تھاں بدر تے مدینہ دے مسلماناں تے مکہ دے کافراں دے وشکار ہوئی۔ بدر مدینہ توں 130 کلومیٹر جنوب مغرب چ واقعہ اے اے اک بڑی فیصلہ کن لڑائی سی مسلماناں دے سردار دا ناں محمد تے کافراں دے سردار دا ناں ابو جہل سی۔ مسلماناں دی گنتی 313 تے مکہ آلے 1000 دے نیڑے سن مسلماناں نے اے جنگ جت لئی۔ اس لڑائی چ 14 مسلمان شہید ہوۓ تے 70 کافر مارے گۓ جدوں کہ 70 دے نیڑ نیڑے کافراں نوں قیدی وی بنا لیا گیا۔
غزوہ بدر یا بدر الکبری، [عربی وچ غَزوَةُ بَدرٍ]، سب تو‏ں پہلی تے اہ‏م جنگ سی جو ـ تاریخ 17 رمضان سنہ 2 ہجری نو‏ں بمقام بدر ـ مسلماناں تے مشرکین قریش دے درمیان لڑی گئی۔ اس جنگ وچ گوکہ مسلماناں دی افراد قوت کم سی لیکن انھاں نے مشرکین اُتے فتح پائی۔ تاریخی حوالیاں دے مطابق مسلماناں دی فتح دے اسباب وچ اک اہ‏م سبب مسلماناں ـ تے بطور خاص علی تے حمزہ سید الشہداء ـ خاص جانفشانی سی۔ دو ہور غزوات وی بدر دے نام تو‏ں مشہور نيں: بدر الاولی تے بدر الموعد؛ لیکن تاریخی مآخذ وچ غزوہ بدر یا جنگ بدر تو‏ں مراد بدر الکبری ہی اے۔
منطقۂ بدر
مفصل مضمون: منطقۂ بدر
منطقۂ بدر مدینہ تو‏ں تقریبا 150 تے مکہ تو‏ں 310 تے بحیرہ احمر تو‏ں 45 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے۔ موجودہ زمانے وچ ایہ اک آباد شہر اے۔ "شاہراہ ہجرت" بننے تو‏ں قبل مکہ تو‏ں مدینہ تے مدینہ تو‏ں مکہ جانے دا راستہ اسی علاقے تو‏ں گذردا سی لیکن اس وقت مسافرین اس راستے تو‏ں سفر نئيں کردے۔ اس علاقے وچ شہدائے بدر دا مقبرہ مسلماناں دی زیارتگاہ اے۔ شہدائے بدر دے مقبرے دے قریب اک عمومی قبرستان وی اے۔ منطقۂ بدر قدیم الایام وچ عرباں دے اجتماع دا مقام سمجھا جاندا سی تے ایتھ‏ے ہر سال ماہ ذوالقعدہ تو‏ں 8 دناں دے لئے اک منڈی ہويا کردی سی۔ ۔
جنگ بدر دے اسباب
مشہور روایت دے مطابق، یہ اہ‏م واقعہ 17 رمضان بروز جمعہ تے اک روایت دے مطابق 17 یا 19 رمضان سنہ 2 ہجری، بروز دو شنبہ (= سوموار) رونما ہويا۔ ہجرت تو‏ں قبل کفار قریش مسلماناں نو‏ں مختلف طریقیاں تو‏ں آزار و اذیت تے جلاوطنی ورگے اقدامات دا شکار سن؛ اوہ گھر بار چھوڑنے اُتے مجبور کیتے گئے تے مناسک حج بجا لانے تو‏ں منع کیتے گئے؛ لیکن انہاں نو‏ں خدا دی طرف تو‏ں مشرکین قریش دے نال جنگ دا اذن نئيں سی تے انہاں نو‏ں فقط صبر دی دعوت دی جاندی سی۔ مسلما‏ن ہجرت کرکے مدینہ چلے گئے تو خداوند متعال نے انہاں اُتے روا رکھے گئے مظالم دی یادآوری کرائی تے انہاں نو‏ں اذن جہاد عطا کیتا۔
جنگ بدر تو‏ں قبل مسلماناں نے کئی سرایا تے غزوات وچ شرکت کیتی تے انہاں دا مقصد قریش نو‏ں نقصان پہنچانا تے انہاں دے تجارتی کاروان ضبط کرنا سی؛ گو کہ سریہ نخلہ دے سوا انہاں دا کوئی وی اقدام نتیجہ خیز ثابت نئيں ہوسکیا سی۔ اس سریے وچ ـ جو حرام مہینے وچ عبداللہ بن جحش دی سرکردگی وچ، غزوہ بدر تو‏ں تقریبا ڈیڑھ مہینے قبل انجام پایا تے مشرکین وچو‏ں اک شخص ہلاک ہويا تے دو پکڑے گئے نیز قریش دا تجارتی کاروان ضبط کیتا گیا۔ قریش اس شکست نو‏ں عرباں دے درمیان اپنے لئے خجلت تے شرمندگی دا سبب گرداندے سن تے سریئے وچ ہلاک ہونے والے عمرو بن حضرمی دی خون بہاء دا مطالبہ کررہ‏ے سن۔ اس موضوع نے جنگ بدر دا واقعہ رونما ہونے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔
مسلماناں دے ہتھ نہ آنے والے کارواناں وچو‏ں اک کاروان ابو سفیان دی سرکردگی وچ غزہ دی طرف جانے والا کاروان سی۔ پیغمبر(ص) نے مدینہ تو‏ں 5 میل دے فاصلے اُتے واقع "ذوالعُشَیرہ" تک قریشیاں دا تعاقب کیتا لیکن اوہ آپ(ص) دی دسترس وچ نہ آئے ، چنانچہ آپ(ص) مدینہ واپس آئے۔
ابو سفیان نو‏ں خبردار کیتا گیا سی چنانچہ اوہ جاندا سی کہ واپسی دے وقت مسلما‏ن اس دے قافلے دے لئے گھات لگا کے بیٹھن گے؛ چنانچہ اس نے سرزمین تبوک تو‏ں "ضمضم بن عمرو" نامی شخص نو‏ں قریش تو‏ں کمک مانگنے دی غرض تو‏ں مکہ روانہ کیتا دوسری طرف تو‏ں رسول اللہ(ص) دے سراغ رساناں ـ تے بقولے جبرائیل امین ـ نے وی غزہ تو‏ں کاروان قریش دی واپسی دی خبر آپ(ص) تک پہنچائی۔
جنگ تو‏ں قبل فریقین دے اقدامات
300px|thumb|وہ میدان جتھ‏ے اُتے رسول اللہ ﷺ دی قیادت وچ مسلماناں نے کفار نو‏‏ں شکست دتی
مسلماناں دی مدینہ تو‏ں عزیمت
غزہ تو‏ں کاروان قریش دی واپسی دے نال ہی خداوند متعال نے پیغمبر(ص) نو‏ں قریش دے کاروان یا لشکر اُتے فتح پانے دی غرض تو‏ں مدینہ تو‏ں باہر نکلنے دا فرمان دتا۔ رسول خدا(ص) نے اس حکم الہی دا اعلان کیتا تے ایداں مدینہ تو‏ں نکل گئے۔
پیغمبراکرم(ص) بقول مشہور 12 یا 13 رمضان 313 اصحاب دا لشکر لے کے ۔ مدینہ تو‏ں نکلے پہلی منزل وچ اپنے لشکر دی تیاریاں دا معائنہ کیتا تے چند افراد نو‏ں کم سنّی دی وجہ تو‏ں مدینہ واپس بھجوایا۔
مکہ وچ ابوسفیان دے اقدامات
ادھر، ابو سفیان ـ جس نو‏ں شام وچ اطلاع ملی سی کہ مسلما‏ن کاروان قریش دا سامنا کرنے دی تیار کرچکے نيں ـ نے اک قاصد مکہ روانہ کیتا تے اہلیان مکہ تو‏ں درخواست کیتی کہ اپنے اموال دے بچاؤ دے لئی مدد پہنچائے۔ ایہ خبر ابو سفیان دی ہدایت اُتے اشتعال انگیز انداز وچ مکیاں نو‏ں دتی گئی چنانچہ سارے یا اکثر مکی ـ جو کاروان تجارت وچ حصص رکھدے سن ـ خبر سندے ہی 950 افراد اُتے مشتمل لشکر وچ منظم ہوکے ابو جہل (عمرو بن ہشام مخزومی) دی سرکردگی وچ بدر دی طرف روانہ ہوئے۔ اس لشکر وچ قبیلہ بنو عدی بن کعب دے سوا تمام قبائل شامل ہوئے؛ نیز قریش دے تمام اشراف ـ سوائے ابو لہب دے، جس نے عاص بن ہاشم نو‏ں اپنی جگہ بدر روانہ کیتا سی ـ لشکر کفار وچ شامل ہوئے۔ اس دے باوجود قریش دے بعض اشراف ـ منجملہ عتبہ، شیبہ تے امیہ بن خلف ـ غزوہ بدر وچ مارے گئے ـ قریشیاں دے اس اقدام تو‏ں متفق نئيں سن؛ [تے صرف جاہلی انا دی وجہ تو‏ں لشکر وچ شامل ہوئے سن]۔
مسلماناں دی بمقام بدر تعیناتی
thumbnail|300px| العدوۃ الدنیا، اوہ ٹیلے جتھ‏ے جنگ بدر وچ سپاہ اسلام تعینات سی۔ thumbnail|300px| العدوۃ القصوی، جو بدر وچ سپاہ مشرکین دی تعیناتی دا مقام سی thumb|بدر دی مہم دا نقشہ پیغمبر(ص) متعدد منازل طے کرکے 15 رمضان نو‏ں "روحا" دے مقام اُتے پہنچے تے اوتھ‏ے دے کنواں دے کنارے نماز بجالیائے تے عمائدین قریش ـ منجملہ ابو جہل تے زمعہ بن اسود اُتے نفرین کردی۔
بدر دے قریب، جبرائیل نے رسول خدا(ص) نو‏ں لشکر قریش دے قریب ہونے دی خبر دتی۔ رسول اللہ(ص) نے اصحاب نو‏ں مشاورت دے لئے بلایا۔ مروی اے کہ: ابوبکر تے عمر نے اظہار خیال کیتا؛ لیکن انہاں دی خیالات نقل نئيں ہوئے جس تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ انہاں دا کلام مناسب نہ سی۔ واقدی واحد مؤرخ اے جس نے عمر دا کلام نقل کیتا اے جس تو‏ں انہاں دا شدید خوف تے قریش دے مقابلے وچ مسلماناں دی قوت تو‏ں مکمل نا امیدی دا اظہار ہوندا اے؛ لیکن مہاجرین وچ مقداد نے کہیا: "اے رسول خدا ! اسيں قوم یہود دی طرح نئيں نيں جنہاں نے موسی نو‏ں کہیا: بس آپ جائیے تے آپ دا پروردگار تے دوناں لڑ لیجئے۔ اسيں ایتھے بیٹھے ہوئے نيں بلکہ اسيں آپ(ص) دے دائیں بائیں تے آگے تے پیچھے لڑاں گے"۔ thumb|فلم دی میسیج دا منظر، لشکر کفار میدان وچ آرہیا اے |ربط=Special:FilePath/The_Message_–_Meccan_Army.jpg قبیلہ اوس دے سردار سعد بن معاذ نے انصار دی نمائندگی کردے ہوئے کہیا کہ انصار مکمل طور اُتے رسول اللہ(ص) دے مطیع تے فرمانبردار نيں۔ رسول خدا(ص) مقداد تے سعد دے اظہار خیال تو‏ں خوش ہوئے تے فرمایا: "خداوند متعال نے مجھے دو گروہاں (تجارتی کاروان یا مکہ دے بھجوائے ہوئے لشکر) اُتے فتح و نصرت دا وعدہ دتا اے۔ مسلماناں نے رسول اللہ(ص) دا خطاب سننے دے بعد پرچم لہرائے تے روانہ ہوئے تے 17 رمضان بوقت عصر بمقام بدر پہنچے تے حُباب بن منذر، اس کنواں دے کنارے اترے جس دا فاصلہ دشمن تو‏ں بہت کم سی۔ اسی رات بارش آنے دے بموجب رگستانی زمین مسلماناں دے قدماں دے لئے مستحکم ہوئی جدو‏ں کہ وہی بارش قریشیاں دے مقام تعیناتی نے دلدل دی سی کیفیت دا سبب ہوئی۔
بدر وچ مشرکین دی تعیناتی
چنانچہ، طالب بن ابی طالب تے بنو زہرہ (نیز بنو عدی بعض منابع و مآخذ دی روایت دے مطابق) بیچ راستے تو‏ں مکہ واپس چلے گئے۔ پر ابو جہل نے مسلماناں دے مقابلے وچ اپنی قوت ثابت کرکے دکھانے دا فیصلہ کرلیا سی چنانچہ دوسرے قریشی بعض دوسرے ابو جہل دی ضدّ تے ہٹ دہرمی دی وجہ تو‏ں مجبور ہوکے اپنا سفر جاری رکھنے دا فیصلہ کیتا۔
قریش دا لشکر سپاہ اسلام دی تعیناتی دے بعد بدر وچ داخل ہويا تے "عَقَنْقَل" نامی ٹیلے دی پشت اُتے پڑاؤ ڈالیا۔ عُمَیر بن وہْب جُمَحی تے ابو اُسامه جُشَمی باری باری مسلماناں دے مقام تعیناتی تے عسکری صف بندی دا جائزء لینے دے مامور ہوئے تے دوناں نے خبر دتی کہ مسلماناں دی افرادی قوت مختصر تے انہاں دے وسائل بہت کم نيں؛ لیکن یکجہتی تے اتحاد دے نال جنگ لڑنے تے مارے جانے دے لئے تیار نيں۔ واقدی نے نقل کیتا اے کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ نے مکیاں دے پڑاؤ ڈالنے دے بعد اک پیغام بھجوا کے انہاں نو‏ں جنگ وچ اترنے تو‏ں خبردار تے قریش دے نال جنگ دے سلسلے وچ اپنے عدم اشتیاق دا اعلان کیارده بود۔ thumb|میدان بدر دا حالیہ منظر
دو لشکراں دی تعیناتی دی قرآنی توصیف
قرآن نے مسلماناں تے مشرکین دے ٹھکاناں دی واضح تصویر کشی کیتی اے:
""
العدوۃ الدنیا وچ رسول اللہ(ص) دے اقدامات
مسلماناں نے رسول خدا(ص) دے حکم اُتے ـ مسلماناں دے زیر استعمال کنواں دے سوا ـ تمام کنؤاں نو‏ں مٹی پا کے بند کردتا تے لشکر قریش دی خبراں لیانے دے لئے اپنے سراغرساں روانہ کیتے۔
رسول اللہ(ص) نے علی (ع) سمیت چند افراد نو‏ں اس کنواں دی جانب روانہ کیتا جو لشکر قریش دے قریب واقع سی۔ انھاں نے کنواں دے قریب موجود دو قریشیاں نو‏ں گرفتار کیتا تے انہاں تو‏ں تفتیش کرکے معلوم ہويا کہ قریش دے سپاہیاں دی تعداد 900 تو‏ں 1000 افراد دے درمیان اے تے قوم دے اکثر اکابرین وی لشکر وچ شامل نيں تے انھاں نے ریت دے ٹیلیاں دی پشت اُتے پڑاؤ ڈالیا اے۔ رسول خدا(ص) نے اس موقع اُتے فرمایا: ""۔
دو لشکراں دی صف آرائی
صبح دے وقت حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ| وسلم نے اپنے لشکر دی صف آرائی دا اہتمام کیتا تے اسی اثناء وچ قریش دی سپاہ عَقَنْقَل نامی ٹیلے تو‏ں ظاہر ہوئی۔ رسول خدا(ص) نے دیکھیا تو بارگاہ احدیت وچ التجا کیتی: ""۔ رسول خدا(ص) دی سپاہ دی پشت آفتاب دی جانب سی جدو‏‏ں کہ قریشیاں دا رخ آفتاب دی جانب سی۔ قیادت دا پرچم ـ بنام عقاب ـ جو صرف اکابرین تے خاص افراد نو‏ں ملیا کردا سی، علی(ع) دے ہتھ وچ سی۔
thumbnail|300px| بدر دے مقام اُتے دو لشکراں دی صف آرائی دا نقشہ thumbnail|300px| مقبرہ شہدائے بدر دے قریب مسجد العریش
ابتداء وچ پیغمبر(ص) نے پیغام بھجوا کے قریش دے نال جنگ تے تقابل دی نسبت ناپسندیدگی ظاہر کیتی۔ حکیم بن حزام ورگے بعض افراد نے اس پیغام نو‏ں منصفانہ قرار دتا تے واپسی دا مطالبہ کیتا لیکن ابو جہل دا جنگی جنون تے تکبر آڑے آیا۔
مسلماناں نے پیغمبر اسلام(ص) دے لئے اک سائبان بنایا تے سعد بن مُعاذ سمیت انصار دے چند افراد نے اس دی حفاظت دی ذمہ داری سنبھالی؛ پر مسند ابن حنبل وچ علی(ع) تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق ـ جو زیادہ تر تاریخی منابع وچ وی نقل ہوئی اے ـ بدر دے روز رسول خدا(ص) دا ٹھکانا دشمن تو‏ں قریب ترین نقطے اُتے سی تے جدو‏‏ں جنگ وچ شدت آجاندی سی تو مسلما‏ن آپ(ص) دی پناہ وچ چلے جاندے سن۔ امکان پایا جاندا اے کہ متذکرہ بالا سائبان جنگ دی قیادت و ہدایت دے مرکز دے عنوان تو‏ں بنایا گیا ہوۓگا تے رسول اللہ(ص) کدی کدی اس وچ مستقر ہوندے رہ‏ے ہونگے۔
دو بدو لڑائی تے جنگ دا آغاز
دو بدو لڑائی شروع ہونے تو‏ں قبل، ابو جہل نے اپنے لشکریاں دے جذبات ابھارنے تے انہاں نو‏ں مشتعل کرنے دی غرض تو‏ں "عامر حضرمی" نو‏ں حکم دتا کہ اپنا سر مونڈ لے تے سر اُتے مٹی ڈال کر اپنے بھائی عمرو حضرمی دے خون دا مطالبہ کرے۔ مروی اے کہ: عامر پہلا شخص سی جو مسلماناں دی صفاں اُتے حملہ آور ہويا تاکہ انہاں دی صفاں نو‏ں دراسيں براسيں کرے؛ لیکن حضرت محمد(ص) دے سپاہیاں نے ثابت قدمی دکھائی فرمان داد تا سر خود را تراشیده، با ریختن خاک بر سر خود، خون برادرش را طلب کند۔گویند: عامر نخستن کسی بود که به صفوف مسلمانان هجوم برد تا صفوف آنان درهم ریزد؛ ولی نیروهای پیامبر(ص) از خود ثبات قدم نشان‌دادند.[90] ابو جہل تے قریش دی مسلسل طعن و تشنیع نے "عتبہ" نو‏ں ـ جو ایسی جنگ وچ جس دی اگ بجھانے دے لئے اوہ خود کوشاں سی ـ مجبور کیتا کہ پہلے فرد دے طور اُتے اپنے بیٹاں ولید تے عتبہ دے ہمراہ میدان وچ اترے تے دو بدو لڑائی دا آغاز کردے۔
رسول خدا(ص) نے اپنے چچا حمزہ، علی (ع) تے عبیدہ بن حارث نو‏ں میدان وچ بھیجا؛ حمزہ نے عتبہ نو‏ں ہلاک کیتا تے علی(ع) نے ولید نو‏ں تے عبیدہ نے حمزہ تے علی(ع) دی مدد تو‏ں شیبہ دا کم تمام کیتا۔ امام علی(ع) تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق، آپ(ع) تیناں افراد دے قتل وچ شریک ہوئے سن۔
جنگ دا انجام
عتبہ، شیبہ تے ولید دے ہلاک ہوجانے دے بعد جنگ دے شعلے بھڑک اٹھے لیکن اللہ دی غیبی امداد تے مسلماناں دی شجاعت تے پامردی دے نتیجے وچ مشرکین بہت جلد مغلوب ہوئے۔ تواریخ دے مطابق گھمسانہاں دی لڑائی دے دوران، رسول خدا(ص) نے مٹھی بھر ریت اٹھا کر قریشیاں دی جانب پھینک دی تے انہاں اُتے نفرین دی۔ ایہی امر مشرکین دے فرار ہونے تے انہاں دی شکست و ناکامی دا سبب ہويا۔ قریش دا لشکر اپنا مال و اسباب چھوڑ کر میدان جنگ چھوڑ کر بھاگ گیا تے بعض افراد شکست دی خبر مکیاں دے لئے لے گئے۔
thumbnail|300px| شہدائے بدر دے اسماء دا کتبہ جو بمقام بدر انہاں دے مدفن وچ نصب کیتا گیا اے۔
جنگ بدر وچ 14 مسلما‏ن شہید ہوئے (جنہاں وچاں 6 دا تعلق مہاجرین تے 8 دا تعلق انصار تو‏ں سی) تے مشرکین وچو‏ں 70 افراد ہلاک ہوئے تے اتنے ہی افراد نو‏ں قیدی بنایا گیا۔ ابن قتیبہ دینوری نے مشرکین دے مقتولین دی تعداد 50 تے قیدیاں دی تعداد 44 بتائی اے جنہاں وچاں 35 افراد علی (ع) دے ہتھو‏ں مارے گئے۔ دراں اثناء سینکڑاں قریشی اطراف دے صحراؤں وچ منتشر ہوگئے سن تے رات دے اندھیرے تے مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نجات پانے دے لئے لمحہ شماری کررہ‏ے سن۔
رسول خدا(ص) نو‏ں ابو جہل دی ہلاکت دی خبر سننے دا انتظار سی تے آپ(ص) نے اس نو‏ں پیشوایان کفر دا سرکردہ تے فرعون امت ورگے خطابات تو‏ں نوازا سی، چنانچہ آپ(ص) نے اس دی ہلاکت دی خبر سنتے ہی فرمایا: "" ابو جہل دو نو عمر نوجواناں "معاذ ‌بن عمرو" تے "معاذ‌ بن عفراء" دے ہتھو‏ں مارا گیا تے اوی اس دی جان وچ جان سی جدو‏‏ں عبداللہ بن مسعود نے اس دا سر تن جدا کیتا۔
دوسرا شخص، جس اُتے رسول خدا(ص) نے نفرین دی سی تے اس دی ہلاکت دے خواہاں سن، نوفل بن خویلد سی جو علی (ع) دے ہتھو‏ں مارا گیا۔ نوفل دی ہلاکت اُتے رسول اللہ(ص) نے تکبیر کہی تے فرمایا: "۔"۔
جنگ بدر جو نصف روز تو‏ں زیادہ جاری نہ رہی صدر اول دا اک اہ‏م ترین واقعہ ثابت ہوئی؛ ایتھ‏ے تک کہ رسول خدا(ص) نے فرمایا: ""۔
غنائم دی تقسیم تے قیدیاں دا انجام
دو قیدیاں نو‏ں ـ جو مکہ وچ مسلماناں اُتے تشدد دے اصل ذمہ دار سن ـ راستے وچ ہی قتل دی سزا سنائی گئی تے علی علیہ السلام نے حکم اُتے فوری طور اُتے عملدرآمد کیتا۔ امیہ بن خلف وی قید ہونے دے پہلے لمحات وچ ہی بلال بن رباح دے نال لڑ پڑا تے بلال دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگیا۔ امیہ مکہ وچ نہایت وحشیانہ انداز تو‏ں بلال اُتے تشدد کردا رہیا سی۔
رسول اللہ(ص) دے حکم اُتے، ابو البختری (عاص بن ہشام) نو‏ں شعب ابی طالب وچ مسلماناں دی قلعہ بندی دے دوران قابل قدر خدمات دی وجہ تو‏ں تے بنو ہاشم دے چند افراد نو‏ں ـ جنگ وچ جبری شمولیت دی بنا اُتے ـ نیز دو یا تن ہور افراد نو‏ں، سزائے موت تو‏ں معاف رکھیا گیا۔ باقی قیدی مدینہ وچ مسلماناں دے درمیان تقسیم کیندے گئے تے رسول خدا(ص) نے انہاں دے نال نیک رویہ روا رکھنے دی ہدایت دی۔ بعدازاں عباس بن عبد المطلب سمیت زیادہ تر افراد نو‏ں فدیہ لے رہیا گیا تے باقی افراد جو نادار تے پڑھے لکھے سن نے زید بن ثابت تے انصار دے فرزنداں نو‏ں پڑھائی لکھائی سکھانے دے عوض رہیا ہوئے جدو‏ں کہ کئی افراد فدیہ ادا کیندے بغیر رہیا کیندے گئے۔
مدینہ وچ جنگ بدر دا انعکاس
رسول خدا(ص) تن دن تک بدر وچ رہ‏ے تے بعد ازازاں زید بن حارثہ تے عبد اللہ بن رواحہ نو‏ں "اثیل" دے علاقے تو‏ں مدینہ روانہ کیتا تا کہ مسلماناں دی فتح دی خبر اہلیان مدینہ تک پہنچا دین۔
جنگ بدر دی صدائے بازگشت مدینہ وچ ـ مسلماناں دے درمیان وی تے یہودیاں تے منافقین دے درمیان وی وسیع سطح اُتے سنائی دتی۔ مسلماناں دی یہ کامیابی اس قدر عظیم تے اہ‏م سی کہ نہ صرف مسلما‏ن بلکہ زیادہ ترین یہودی تے مناققین زید بن حارثہ تے عبد اللہ بن رواحہ دی دتی ہوئی خبر اُتے یقین نئيں کررہ‏ے سن تے کہندے سن کہ "اوہ [دو افراد] نئيں سمجھ رہ‏ے کہ کیہ کہہ رہ‏ے نيں"۔ خزرج دے زعماء سمیت مدینہ دے عوام "روحا" دے علاقے وچ آئے تے بدر وچ حاصل ہونے والی فتح دے سلسلے وچ حضرت محمد(ص) نو‏ں تبریک و تہنیت پیش کیتی تے جو لوگ اس جنگ وچ شریک نئيں ہوئے سن انھاں نے آپ(ص) تو‏ں معذرت منگی۔
اس زمانے وچ شراب نوشی ممنوع نئيں ہوئی سی چنانچہ کچھ لوگ بشمول خلیفۂ اول تے خلیفۂ ثانی ابو طلحہ انصاری دے گھر وچ اجتما‏ع کیتے ہوئے سن۔ انھاں نے شراب نوشی دے ضمن وچ بدر وچ مارے گئے مشرکین قریش دے لئے مرثیہ کہہ دتا۔ رسول اللہ(ص) نو‏ں ان اشعار دی خبر ہوئی تو غضبناک ہوکے ابوبکر دے قریب آئے جدو‏ں کہ آپ(ص) دی عبا زمین اُتے گھسٹ رہی سی۔ عمر نے رسول اللہ(ص) دا غضبناک چہرہ دیکھیا تو اللہ دی پناہ منگن لگے تے قسم اٹھائی کہ اس دے بعد ہرگز شراب نوشی نئيں کرن گے۔ زمخشری دا کہنا اے کہ مذکورہ اشعار عمر نے کہے‏ سن۔
مدینہ وچ جنگ بدر دے ہور نتائج وچو‏ں اک ایہ سی کہ انصار اپنے یہودی حلیفاں دے سلسلے وچ فکرمند ہوئے تے انہاں نو‏ں کہیا: "قبل اس دے کہ توانو وی اسی صورت حال دا سامنا کرنا پئے ـ جس دا بدر وچ قریش نو‏ں سامنا کرنا پیا ـ [[اسلام قبول کرو"۔
مکہ وچ جنگ بدر دا انعکاس
مکہ وچ جنگ بدر دا انعکاس مدینہ دی نسبت وسیع تر سی۔ مکیاں نے وی مدنیاں دی طرح اس اہ‏م واقعے دی خبر سن کر اس نو‏ں اننے تو‏ں انکار کیتا تے خبر لانے والے اُتے ہذیان گوئی دا الزام لگایا۔
ابو سفیان نے مشرکین دا غیظ و غضب مشتعل رکھنے دی غرض تو‏ں انہاں نو‏ں مقتولین دے لئے رونے دھونے تے مرثیہ گوئی نیز ہر قسم دی شادمانیاں تے التذاذات تو‏ں منع کیتا لیکن مکہ اک مہینے تک غم و انداوہ وچ ڈوبا رہیا تے کوئی وی گھر ایسا نہ سی مگر یہ کہ اوتھ‏ے بدر دے ہالکین دے لئے مرثیہ خوانی ہوندی سی۔ عورتاں نے اپنے بال بکھیر دیئے۔ قریش نے اپنے مقتولین دے لئے بہت سارے غم انگیز اشعار کہے‏ جو تاریخ و ادب دی کتاباں وچ منقول نيں۔
مکیاں اُتے مرتب ہونے والی بہت بھاری مصیبت نے نہ صرف اگلے سال وچ جنگ احد دے اسباب فراہ‏م کیندے بلکہ اک ایسا کینہ قریش دے عمائدین ـ بالخصوص بنو امیہ ـ دے دلاں وچ ڈال دتا سی جو حتی کہ (فتح مکہ دے بعد) انہاں دے قبول اسلام دے بعد وی ـ جدو‏‏ں وی موقع ملدا سی اوہ ـ اپنا کینہ ظاہر کردیندے سن۔ اہل بیت رسول اللہ(ص) تے انصار ہی عام طور اُتے اس کینے تے [جاہلی] دشمنی دا شکار سن؛ چنانچہ امیرالمؤمنین(ع) نے بارہیا امویاں تے قریش دے حوالہ تو‏ں شکاوہ تے اپنے نال انہاں دی دشمنی تے بغض دی طرف اشارہ کیتا اے۔ خاندان رسول(ص) دے نال امویاں دی اس دشمنی تے کینہ و بغض دا عروج واقعۂ کربلا وچ دیکھنے وچ آیا تے جدو‏‏ں سید الشہداء علیہ السلام دا سر مبارک یزید بن معاویہ دے سامنے پیش کیتا گیا تو اس نے صراحت دے نال بدر دے قریشی ہالکین دا بدلہ لینے دا اعتراف کیتا۔
جنگ بدر قرآن دی روشنی وچ
قرآن کریم دی سورت آل عمران دی آیات 12 تے 13 ور 123 تو‏ں 127 وچ، سورت نساء دی آیات 77 تے 78 وچ تے سورت انفال انفال دی آیات 1 تو‏ں 19 تک تے 36 تو‏ں 51 تک نیز آیات 67 تو‏ں 71 تک، وچ غزوہ بدر دی طرف اشارہ ہويا اے تے اس نو‏ں یوم الفرقانہاں دا نام دتا گیا اے۔ ان آیات کریمہ وچ مشرکین دے لاحاصل اقدامات نو‏ں سابقہ اقوام ـ بالخصوص آل فرعون ـ تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے تے واضح کیتا گیا اے کہ اس جنگ وچ کفار و مشرکین دی شرکت شیطان دے مکر و فریب دا نتیجہ سی۔
ارشاد قرآنی دے مطابق بعض مسلماناں نے جہاد وچ شرکت کرنے تو‏ں انکار کیتا، جدو‏ں کہ خداوند متعال مسلماناں دا حامی و ناصر سی تے اس نے کافراں دے دل اُتے لرزہ طاری کیتا تے مسلماناں دی نظراں وچ انہاں دی تعداد کم دکھائی دی تے اس نے بارش بھیج دی تے ہور اقدامات کیندے تے یاں کامیابی نو‏ں مسلماناں دا مقدر کیتا۔ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے زیادہ صریح و روشن یہ کہ بدر دے دن فرشتے مسلماناں دی مدد نو‏ں آئے تے انہاں دے مسلماناں دے لئے قوت قلب دا سبب ہوئے۔
قرآن کریم دی نص دے علاوہ بدر دے بعض مسلما‏ن حاضرین (ورگے علی ) نیز مشرک افراد (جداںابو سفیان) نے وی مسلماناں دی امداد دے لئے فرشتاں دے نزول دی خبر دی اے تے علمائے اسلام دی رائے دے مطابق، اس حقیقت وچ کسی قسم دا شک نئيں اے۔ رسول خدا(ص) تو‏ں منقولہ بعض تفسیری تے تاریخی احادیث نیز اصحاب بدر تو‏ں منقولہ روایات وچ وی اس امر دی خصوصیات بیان ہوئیاں نيں۔
مآخذ
گٹھ:غزوات گٹھ:غزوہ بدر
کالا چٹا کوبرا
کالا چٹا کوبرا زریلے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لال پھل تھور
گٹھ:تھور
گریر کاؤنٹی
گریر امریکی صوبے اوکلاہوما دی اک کاؤنٹی اے۔
ضلع یانگی قرغان
ضلع یانگی قرغان ازبکستان دے صوبہ نمنگان دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ یانگی قرغان شہر اے ۔مقامی ازبک بولی چ ازبکستان دے ضلعےآں نوں تومان آکھیا جاندا اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،66،700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 540 مربع کلومیٹر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ نمنگان دے ضلعے
584
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
جیمس سکِنر (ایسٹ انڈیا کمپنی افسر)
کرنل جیمز سکِنر  سیبی (1778 – 4 دسمبر 1841) ہندستان وچ اک دلیر انگریز ہندستانی فوجی افسر سی۔ اسنوں بعد دے جیون وچ سکندر صاحب وجوں جانیا گیا۔ اسنوں خاص کر کے اس دیاں بنائیاں دو گھوڑسوار ٹکڑیاں کر کے جانیا گیا۔ سکنر دا جم ہندستان وچ ہی لیفٹینینٹ-کرنل ہرکلیز سکنر دے گھر اک راجپوت عورت دی ککھوں ہویا۔
حوالے
http://punjabitribuneonline.com/2013/11/%E0%A8%9C%E0%A9%87%E0%A8%AE%E0%A9%9B-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%A8%E0%A8%B0-%E0%A8%89%E0%A8%B0%E0%A9%9E-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE/
گٹھ:جم 1778 گٹھ:موت 1841 گٹھ:برطانوی لوک
خالصتان تحریک
خالصتان (مطلب: "خالصے دی سرزمین") بھارت دے پنجاب صوبہ دے سکھ وکھوادیاں ولوں پیش دیس نوں دتا گیا نام اے۔ خالصتان دے علاقائی داعوے وچ موجودہ بھارتی صوبہ پنجاب، چنڈی گڑھ، ہریانہ، ہماچل پردیش، دلی اتے استوں علاوہ راجستھان، اتر پردیش اتے اتراکھنڈ آدی پرانتا دے وی کجھ علاقے شامل ہن۔ خالصتانی وکھوادیاں نے ۲۹ اپریل ۱۹۸۶ نوں بھارت توں اپنی اکپاسڑ آزادی دا اعلان کیتا اتے ۱۹۹۳ وچ خالصتان UNPO دا ممبر بنیا۔ ۱۹۸۰ اتے ۱۹۹۰ دے دہاکے دوران خالصتان دی آزادی دی لہر اپنے چرم اُتے سی پر بعد وچ ۱۹۹۵ تک بھارت سرکار نے اس لہر نوں دبا دتا۔
سن ۱۶۹۹ وچ سری گرو گوبند سنگھ جی ولوں خالصہ پنتھ دی ساجنا اتے اوہناں دے شبد 'راج بنھاں نہِ دھرم چلیں ہیں، دھرم بنھاں سبھ دلیں ملیں اے' نال آئی مذہبی - سیاسی نظر نے سکھاں دی سوچ نوں اس یعقین نال بھر دتا کہ پنجاب اتے راج کرنا اوہناں دا ربی حق اے۔ سن ۱۷۱۰ وچ بندہ سنگھ بہادر دی اگوائی وچ، سکھ فوجاں نے دلی اتے لاہور دے وچکار واقع اس ویلے دے سبھ توں طاقتور مغل پرشاسنک مرکز سرہند اتے قبضہ کر لیا اتے اپنا راج قائم کرکے نیڑلے مخلسپر وچ اپنی راجگڑھ قائم کیتی۔ بندہ سنگھ بہادر نے سکھ گروآں دے ناں دے سکے چلا ئے اتے سکھاں نوں حکم نامے جاری کیتے پر بندہ سنگھ بہادر دا ایہہ راج زیادہ دیر نہ ٹکّ سکیا اتے کجھ مہینے بعد ہی بندہ سنگھ بہادر دے اس راج دا انت ہو گیا۔
بھاویں بندہ سنگھ بہادر دا راج تھوڑے ویلے لئی ہی رہا پر ایہہ راج سکھاں دی پنجاب اتے راج کرن دی درڑھ اچھا نوں جم دے گیا نتیجے وجوں ۱۸ویں صدی دے ادھ وچ ایہہ راج سکھ مثلاں (۱۷۶۷–۱۷۹۹) دے روپ وچ پھر ابھریا بعد وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ساریاں سکھ مثلاں نوں ملا کے خالصہ راج (۱۷۹۹–۱۸۴۹) دا قیام کیتا۔ استوں بعد سکھاں نے تقریباً ۵۰ سال تک اس خطے وچ راج کیتا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت مگروں خالصہ راج وچ گدی لئی کھچوتان شروع ہو گئی جسدا فائدہ انگریزا نے اٹھایا، خالصہ راج اتے برطانوی حکمرانی وچکار دو جنگاں ہویاں، پہلی جنگ وچ خالصہ فوج اتے کئی پرکار دیاں پابندیاں لگا دتیاں گئیاں اتے دوسری جنگ وچ خالصہ راج دی ہار ہوئی جسدے مگروں انگریزا نے خالصہ راج اتے قبضہ کر لیا اتے خالصہ راج دا پتن ہو گیا، بھاویں انگریزا نے ایہہ وعدہ کیتا سی کہ دلیپ سنگھ دے بالغ ہون تے خالصہ راج اوہناں نوں سونپ دتا جائےگا پر ایہہ وعدہ کدی پورا نہیں ہویا۔ خالصہ راج دا پتن سکھاں لئی اکّ دردناک تجربہ سی پر ایہہ وی سکھاں دی اس امید نوں بجھاؤن وچ اکامیاب رہا کہ خالصہ راج کسے نہ کسے روپ وچ واپس آئیگا۔
۱۹۴۷ وچ پنجاب دی ونڈ توں پہلاں ہوئیاں لمبیاں وارتاواں وچ اکّ آزاد سکھ راج دا وچار پرمکھتا نال ساہمنے آیا پر پنجاب دے ہور وسنیکاں دے مقابلے سکھ آبادی دی سنکھیاتمک گھاٹ نے اس نوں اکّ اووہارک تجویز بنا دتا، پر اس توں بعد ایہہ وچار کئی روپاں وچ مڑ ابھریا۔
پر خالصہ راج دا تجزیہ ہلے وی سکھاں دے مناں وچوں پوری طرحاں ختم نہیں ہویا۔ سکھاں دے اکّ طبقے نے آزاد دیس خالصتان بناؤن لئی اکّ غیر-سرکاری رائیشماری کرن دا اعلان کیتا اے، جسنوں بھارت سرکار نے وکھواد اتے اتواد نال جوڑ کے ردّ کر دتا اے اتے کینیڈا ورگے سکھ اثر والے دیس نے وی ایہہ اعلان کیتا اے کہ اوہ اس رائیشماری نوں مانتا نہیں دیویگا پر سکھ خالصہ راج دے اپنے تجزیہ اتے قائم ہن اتے اج وی گوردواریاں وچ ایہہ شبد سہجے ہی گونجدے سنے جا سکدے ہن کہ "راج کریگا خالصہ۔.۔"
خالصتان تحریک
خالصتان تحریک اک سکھ قوم پرست تحریک اے، جو کہ خالصتان (پنجابی: خالصتان، "خالص دی دھرتی") دا اک وکھرا دیس بناؤنا چاہندا اے، جو دکھنی ایشیا دے پنجاب علاقہ وچ اے۔ [۴] مجوزہ  دیس خالصتان دی علاقائی تشریح پنجاب توں اے، ہریانہ، ہماچل پردیش، جموں اتے کشمیر، اتے راجستھان دے کجھ حصیاں وچ۔ چنڈی گڑھ مجوزہ راجگڑھ اے۔ [۵] [۶] [۷] [۸] پنجاب علاقہ سکھاں دی اک روائتی جگیر رہا اے۔ برطانوی راج ولوں اپنی جت توں پہلاں اس اتے سکھاں نے ۸۲ سال حکمرانی کیتی سی؛ سکھ مسلاں نے ۱۷۶۷ توں ۱۷۹۹ تک سمچے پنجاب اتے حکمرانی کیتی سی، [۹] جدوں تک کہ اوہناں دی مہاسبھا مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں سکھ راج وچ اکجٹ نہیں ہو گئی۔ حالانکہ، علاقے وچ ہندواں اتے مسلماناں دی کافی گنتی اے، اتے ۱۹۴۷ توں پہلاں، سکھاں نے سبھ توں وڈے مذہبی گروہ دا قیام کیتا جو صرف برطانوی پنجاب صوبے دے لدھیانے ضلعے وچ سن۔ جدوں مسلم لیگ نے ۱۹۴۰ دے لاہور تجویز راہیں مسلماناں لئی اک وکھرے دیس دی منگ کیتی تاں سکھ آگوآں دا اک حصہ ایہہ چنتا دا ساہمنا کر رہا سی کہ ہندو اتے مسلماناں وچکار بھارت دی ونڈ توں بعد اوہناں دا بھائی چارا بناں کسے مات-زمین دے رہِ جاویگا۔ اوہ خالصتان دے وچار نوں اگے پاؤندے ہوئے، اس نوں اکو-اک عیسائی راج دے روپ وچ ابھار کے پنجاب دے وڈے حصے دا اک چھوٹا جیہا حصہ دکھاؤندے ہن۔ ونڈ دی اعلان توں بعد، بہتے سکھ پنجاب دے پنجاب صوبے توں پنجاب دے بھارتی صوبے ول چلے گئے، پھر اس ویلے ہریانہ اتے ہماچل پردیش دے کجھ حصے شامل سن۔ ۱۹۴۷ وچ بھارت دی آزادی توں بعد، اکالی دل دی اگوائی ماتحت پنجابی صوبہ تحریک ۱۹۵۰ ویاں وچ بھارت دے پنجاب علاقے وچ پنجابی بہو گنتی راج (صوبہ) دی سرجنا ول سی۔ [۱۰] اس گل توں فکرمند اے کہ اک پنجابی بہو گنتی راج بناؤن نال سکھاں دی بہو گنتی والا راج بناؤنا چنگی گل ہوویگی، بھارت سرکار نے شروع وچ منگ ردّ کر دتی سی۔ لڑیوار مخالفتاں دے بعد، سکھاں تے پرتشدد تکھے ٹکڑے، اتے ۱۹۶۵ دی بھارت پاک جنگ، سرکار آخر راج نوں ونڈن، پنجاب دے نویں سکھ بہومت بناؤن اتے باقی دے علاقے نوں ہماچل پردیش تے ہریانہ وچ ونڈن لئی راضی ہو گئی۔ پردیش اتے ہریانہ دا نواں راج۔ [۱۱] بعد وچ سکھ لیڈراں نے صوبےآں لئی ودھیرے خودمختیاری دی منگ کرنی شروع کر دتی، جس وچ ایہہ الزام لگایا گیا سی کہ مرکز سرکار پنجاب خلاف پکھپات کر رہی اے۔ حالانکہ اکالی دل نے اک آزاد سکھ دیس دی منگ دا واضع طور تے اظہار کیتا سی، مگر اس ولوں اٹھائے مدعیاں نوں خالصتان دے سپوٹراں ولوں اک وکھرے دیس دی سرجنا لئی اک پہل دے طور تے ورتیا گیا سی۔
۱۹۵۰ توں پہلاں
thumb|1823 وچ [[رنجیت سنگھ|مہاراجہ رنجیت سنگھ دا سکھ راج اپنے سکھر اُتے]]سکھ دکھنی ایشیا دے پنجاب خطے وچ مرتکز ہن۔ انگریزاں دے پنجاب اتے قبضے توں پہلاں اس خطے اتے بندہ سنگھ بہادر ولوں قائم سکھ مثلاں دا راج سی۔ سکھ مثلاں نے ۱۷۶۷ توں ۱۷۹۹ تک اس خطے اتے راج کیتا جدوں تک مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سکھ مثلاں نوں اپنے سکھ راج وچ نہیں ملا لیا، بعد وچ ۱۷۹۹‐۱۸۴۹ تک ایہہ خطہ سکھ راج دے ماتحت رہا۔
چک 479 ای بی
چک 479 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
خالصتان تحریک
۱۹۵۰ توں پہلاں
۱۸۴۹ وچ دوجی اینگلو‐سکھ جنگ توں بعد سکھ راج وکھ‐وکھ ریاستاں اتے برطانوی پنجاب وچ بھنگ ہو گیا۔ برطانیہ ولوں نویں جتے کھیتراں وچ انگریزاں دی "پاڑو اتے راج کروں" پالیسی دے خلاف وچ دھارمک‐قوم پرست لہراں ابھریاں۔ ہندو، مسلماناں اُتے سکھ دا مذہب تبدیل کر رہیاں عیسائی مشنریاں دی اپار کامیابی توں بعد ہندواں، مسلماناں اُتے سکھاں وچ اکّ عام خیال بنی کہ اس پتن دے حل لئی بھارت دے مذہبی سمدایاں نوں زمینی پدھر اُتے پنر سرجیت کرن دی لوڑ اے۔
خالصتان دا سبھ توں پہلاں ریفرینس ۱۹۲۹ وچ ملدا اے جدوں موتی لال نہرو نے پورن آزادی دا اکّ ایلانناما کانگرس دے لاہور سیشن وچ پیش کیتا تاں تن لوکاں نے اس دا خلاف کیتا، ایہہ تن لوک سن امبیڈکر، جناہ اتے ماسٹر تارا سنگھ، جویں ہی ۱۹۳۰ دے دہاکے وچ برطانوی سامراج کمزور ہونا شروع ہویا، سکھاں نے اپنے زدی گھر لئی پہلی آواز اٹھائی۔ جدوں مسلم لیگ دے لاہور متے نے پنجاب نوں مسلم دیس بناؤن دی منگ کیتی تاں سکھاں نے اس نوں سکھاں دے تریخی خطے نوں ہڑپن دی کوشش وجوں دیکھیا۔ اس دے جواب وچ سکھ پارٹی اکالی دل نے مسلم لیگ دے اس متے خلاف سکھاں دے وکھرے دیس خالصتان لئی متا پاس کیتا، اکالی دل نے پٹیالہ دے مہاراج یادوندر سنگھ دی اگوائی ہیٹھ خالصتان دی سوچ اک دھرم بیسڈ دیس وجوں کیتی جس وچ پٹیالہ، جند، کپورتھلہ آدی ریاستاں اتے پنجاب دے کجھ ہور علاقے شامل سن، اکالی دل نے ۱۹۴۶ وچ ایہہ متا پھر دہرایا سی۔
برطانوی بھارت دی ونڈ،۱۹۴۷
thumb|برطانوی پنجاب، ۱۹۰۹۱۹۴۷ دی بھارت دی ونڈ توں پہلاں، لدھیانے ضلعے (جتھوں دی کل آبادی دا سکھ ۴۱٫۶٪ سی) توں الاواں سکھ برطانوی پنجاب دے کسے وی دوسرے ضلعے وچ بہو گنتی وچ نہیں سن، اس دے بجائ ایہناں ضلعیاں وچ ہندواں جاں مسلماناں دی بہو گنتی سی۔
برطانوی بھارت ۱۹۴۷ وچ مذہبی ادھار اتے ونڈیا گیا، جس نال پنجاب وی بھارت اتے نویں بنے پاکستان دے وچکار ونڈیا گیا، نتیجے وجوں، ہندواں دے نال، سکھاں دی وی اکّ وڈی آبادی لیہندے پنجاب 'توں چڑھدے پنجاب ول ہجرت کر گئی، جس وچ موجودہ ہریانہ اتے ہماچل شامل سن۔ سکھ آبادی جو کہ پاکستان دے کجھ ضلعیاں وچ ۱۹٫۸٪ تک ودھ گئی سی، اکدم گھٹ کے ۰٫۱٪ رہِ گئی اتے چڑھدے پنجاب دے ضلعیاں وچ تیزی نال ودھی، حالانکہ کہ سکھ اجے وی ہندو‐بہو گنتی والے سنیکت پنجاب وچ گھٹگنتی ہی رہے۔
گاندھی‐نہرو اتے جناہ دا سکھاں نوں تجویز
thumb|نہرو اتے جناہ گولمیز میٹنگ دورانکجھ اتہاسکاراں دا ایہہ مننا اے کہ انگریزاں نے سکھاں نوں اکّ وکھرے دیس دا تجویز دتا سی جدکہ کجھ اتہاسکاراں دا ایہہ مننا اے کہ انگریزاں دا سکھاں نوں وکھرا دیس دین دا کوئی ارادہ نہیں سی، ایہناں اتہاسکاراں دا ایہہ مننا اے کہ انگریزاں نے مسلماناں نوں پاکستان اس لئی نہیں دتا کہ اوہناں نوں مسلماناں نال کوئی ہمدردی سی بلکہ انگریز پاکستان نوں اپنے مقصداں لئی ورتنا چاہندے سن، دراصل اس ویلے پوری دنیا وچ کمیونزم دا پھلار ہو رہا سی اُتے سووئت سنگھ اک مہاطاقت وجوں ابھر رہا جسدیاں سرہدا افغانستان تک آ چکیاں سن، نہرو سمیت بھارت دے کئی لیڈر کمیونزم توں متاثر سن اس لئی انگریزا نوں ایہہ ڈر سی کہ اوہناں دے جان توں بعد بھارت اکّ کمیونسٹ دیس نہ بن جائے، انگریز اتے مغربی سرمائےدار؉ دیس کمیونزم دے دھر مخالف سن اس لئی بھارت چھڈن توں پہلاں اوہ بھارت دے دو ٹکڑے کرنا چاہندے سن تاکہ مستقبل وچ اگر بھارت اکّ کمیونسٹ دیس بن وی جائے تاں پاکستان دے سہارے اوہ اس خطے وچ اپنا دبدبا قائم رکھ سکن اتے لوڑ پین اُتے پاکستان سہارے بھارت اتے دباء پا سکن اجیہے وچ جیکر انگریز پاکستان اُتے بھارت دے وچکار سکھاں نوں اکّ بفر سٹیٹ دے دیندے تاں شاید انگریز پاکستان زرئے بھارت نوں ہمیشہ دباء وچ ناں رکھ سکدے۔
اس دے خلاف وچ اتہاسکاراں دی دلیل اے کہ جدوں انگریزا نے انڈین انڈیپینڈینس ایکٹ دا ڈرافٹ بنایا سی تاں اس وچ واضع طور اُتے لکھیا گیا سی کہ بھارتی اپبراعظم نوں تن حصےآں وچ ونڈیاں جاوے گا اک حصہ مسلماناں، اکّ سکھاں اُتے باکِ دا حصہ دوجے گروہاں نوں دتا جاوے گا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
سندھ مدرسۃ الاسلام یکم ستمبر 1885ء وچ قائم کيتا گیا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے بانی حسن علی آفندی سندھ دے اک معزز گھرانے وچ 14 اگست 1830ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اخوند خاندان تو‏ں سی اوران دے آبائو اجداد ترکی تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے حیدر آباد وچ آباد ہوئے سن ۔انہاں نے وکالت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
حسن علی آفندی دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف وچ برطانوی سرکار نے انہاں نو‏ں ’’خان بہادر‘‘ دا خطاب دتا۔ آپ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ تے 1934ء تو‏ں 1938تک اوہ سندھ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 20اگست 1895ء وچ ہويا۔
سندھ مدرسۃ الاسلام دے قیام دے وقت 1885ء اس دے پہلے مینجمنٹ بورڈ دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے مسٹر علی محمد نے اپنے والد حسن علی آفندی د‏‏ی جگہ سنبھالی۔ انہاں نے اس وقت محسوس کيتا کہ مدرسہ دے انتظامات درست نئيں چل رہے لہٰذا انہاں نے ادارے وچ تبدیلی لیانے دا فیصلہ کيتا۔
چک 479 ای بی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
اس مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اس وقت برٹش حکومت سندھ وچ سرگرم عمل سی۔ انہاں د‏‏ی کوششاں سےاز سر نو سندھ مدرسۃ الاسلام دا مینجمنٹ بورڈ تشکیل دتا گیا۔30 نومبر 1896کو مسٹر ایچ ای یو جیمز کمشنر سندھ نو‏‏ں صدرجب کہ آرجائلز، کلکٹرکراچی نو‏‏ں نائب صدرمنتخب کيتا گیا۔
خالصتان تحریک
گاندھی‐نہرو اتے جناہ دا سکھاں نوں تجویز
جیکر ماسٹر تارا سنگھ جناہ دا ایہہ تجویز منّ لیندے اُتے پاکستان نال شامل ہو جاندے تاں شاید پاکستان دی سرحد انبالہ تک جاکے ختم ہندی، ماسٹر تارا سنگھ نے جناہ دے اس تجویز نوں وی ٹھکرا دتا اتے کیہا کہ – "جے سکھ پاکستان وچ شامل ہو جاندے ہن تاں کہ مستقبل وچ اوہ پاکستان توں وکھ ہو سکن گے؟"
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
پرنسپل د‏‏ی رخصتی دے بعد، وائس پرنسپل مسٹر ڈی پی کوٹلہ کوپرنسپل دا چارج دتا گیا جوکہ اک سال اپنے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ ریاست خیرپور نے پیشکش کیت‏‏ی کہ جے یورپی پرنسپل سندھ مدرسۃ الاسلام وچ مقرر کيتا گیا تاں ریاست سالانہ 12ہزار روپے ماہوار گرانٹ دے گی۔ لہٰذا پیشکش نو‏‏ں قبول کردے ہوئے یورپین پرنسپل د‏‏ی تلاش شروع کر دتی گئی تے مسٹر پیری ہائیڈکو پرنسپل نامزد کر دتا گیا۔ انہاں نے چھ سال 1897-1903ء تک اپنی خدمات انجام دتیاں۔
سندھ مدرسۃ الاسلام دے ہور پرنسپلز وچ ایم میتھیواینگلو انڈین اسکالر لاہور، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، 1930ء تک پرنسپل رہ‏‏ے۔ انہاں دے بعد مسٹر ہیمیسن پرنسپل مقرہوئے۔ سندھ مدرنال کيتی134سال اُتے محیط تریخ وچ ایتھ‏ے تو‏ں کئی تاریخی شخصیتاں فارغ التحصیل ہونے دے بعد مسلم امہ دے لئی فقیدالمثال کارہائے نمایاں انجام دیندی رہیاں۔
= قائداعظم محمد علی جناح مادر علمی=
خالصتان تحریک
گاندھی‐نہرو اتے جناہ دا سکھاں نوں تجویز
۱۹۲۹ دے لاہور ایلاننامے توں بعد گاندھی، نہرو اُتے پٹیل بابا کھڑک سنگھ نال ملاقات کرن اوہناں دے نواس‐ستھان پہنچے اتے بابا کھڑک سنگھ نوں یعقین دتا کہ سکھ ساڈے نال بھارت وچ ہی رہن اتے جدوں بھارت آزاد ہو جاوے گا تاں اتر بھارت وچ سکھاں نوں اکّ وکھرا خودمختیار کھتاں دتا جاوے گا، جس وی سکھ اپنے دھرم مطابق قانون بنا سکن گے اتے آزادی دا نگھّ مان سکن گے نال ہی بھارت وچ اجیہا کوئی وی قانون جاں ودھان ن،ہیں بنایاں جاوے گا جو سکھاں نوں منظور نہ ہووے، ایہہ گل مہاتما گاندھی نے ۱۹۳۰ وچ دلی دے گردوارے شیش گنج صاحب وکھے بھاشن دندیاں وی دہرائی سی،جدوں اتھے موجود اکّ صحافی بیدی مدھسدھن نے مہاتما گاندھی توں ایہہ پچھیا سی کہ اگر تسیں اپنے وعدے 'توں مکر گئے تاں؟ اس دے جواب وچ مہاتماں گاندھی نے کیہا سی کہ – "جیکر کانگرس اپنے کیتے وعدیاں توں مکر جائے تاں سکھاں نوں ہتھیار اٹھا کے اپنے حق لین دا حق اے" جولائی ۱۹۴۶ وچ کلکتے وچ اکّ وڈے جلوس نوں مخالف کرن توں بعد نہرو نے پریس کانفرنس کردیاں پترکاراں نوں ایہہ کیہا کہ– "پنجاب دے بہادر سکھ خاص سلوک دے حقدار ہن، مینوں اس گل وچ کوئی آپتی نہیں لگدی کہ آزادی توں بعد بھارت دے اتر وچ اکّ اجیہا خودمختیار خطہ بنا دتا جائے جتھے سکھ وی آزادی دا نگھّ مان سکن گے" ۱۹۲۹ توں بعد ۱۹۴۷ تک کانگرس نے سکھاں نال اس طرحاں دے کئی وعدے کیتے اتے سکھ لیڈراں نوں اپنے اثر ہیٹھاں رکھیا باقائدہ کانگرس نے اکّ ودھان وی لیاندا سی کہ جو ریاستاں اُتے خطے بھارت وچ شامل ہون گے اوہناں نوں پورن خودمختیاری دتی جاوے گی رکھیا، غیرملکی معاملیاں، کمیونیکیشن، آواجائی اُتے ڈاک سیوا آدی نوں چھڈّ کے بھارت دے صوبےآں نوں ہر طرحاں دی خودمختیار ہوویگی بعد وچ آزادی توں اکّ سال پہلا ۱۹۴۶ وچ نہرو نے اس ودھان اُتے بیان دتا کہ – "جیکر مضبوط بھارت دے اساری لئی کانگرس نوں اس ودھان توں پیر پچھے کھچنے پین تاں کانگرس اس لئی پوری طرحاں تیار اے" اس ویلے وکھ‐وکھ سمدایاں ولوں نہرو دے اس بیان دا بہت خلاف ہویا سی پر نہرو اپنے اس بیان اُتے اڑے رہے۔
کامریڈاں دا سکھا نوں تجویز
thumb|کامریڈاں ولوں خودمختیار پنجاب دا پیش نقشہ کجھ تریخی سروتاں توں سانوں پتہ لگدا اے کہ ۱۹۴۷ توں پہلاں کامریڈاں نے وی سکھاں نوں اکّ خودمختیار صوبے دا تجویز دتا سی پر ۱۹۴۷ توں بعد کامریڈ کدے وی بھارت دی اقتدار وچ نہیں آ سکے اس لئی اس تجویز نوں وی عملی – جامہ نہیں پہنایا جا سکیا۔
جامعہ سندھ مدرستہ الاسلام
1887ء وچ سندھ مدرستہ الاسلام دے قیام دے دو سال بعد قائداعظم ؒمحمد علی جناح نے اس مادر علمی وچ داخلہ لیا۔ آپ 1887ء تو‏ں 1897ء تقریباً ساڈھے چار سال اس ادارے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قائداعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں اس قدر محبت سی کہ انہاں نے اپنی وصیت وچ اپنی جائداد دا اک تہائی حصہ اس ادارے دے ناں کر دتا سی۔ ترقی دے مراحل طے کردے ہوئے21 جون 1943ء نو‏‏ں سندھ مدرسۃ الاسلام کالج دا قیام عمل وچ آیا، جس دا افتتاح قائداعظم نے اپنے دست مبارک تو‏ں کيتا۔
اس تاریخی موقع اُتے انہاں نے اس ادارے تو‏ں اپنی وابستگی کوان لفظاں وچ بیان فرمایا کہ ’’ماں اس ادارے دے میداناں د‏‏ی اک اک انچ تو‏ں اچھی طرح واقف ہون۔ جتھے ميں نے مختلف کھیلاں وچ حصہ لیا تے پڑھیا ہون۔ اج مینو‏ں خوشی اے کہ وچ اسنو‏ں کالج دا درجہ دے رہیا ہاں۔‘‘