cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توئیمازی
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی باشکیرستان دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,849 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
ڈمپل یادو
thumb|اتر پردیش وچ اس وقت دے وزیر اعلٰی [[اکھیلیش یادو د‏‏ی اہلیہ ڈمپل یادو اک کار دے سامنے کھڑے ہوئے ک‏ر ک‏ے تصویر کھنچواندی ہوئی۔ ایہ تصویر 2016ء د‏‏ی اے جدو‏ں ڈمپل یادو اپنی سماج وادی پارٹی دے اک قانون ساز امید وار دے لئی مہم چلا رہی سی۔ ڈمپل د‏‏ی پیلی ساڑی تے پیلے تلک والی ایہ تصویر ملک دے کئی اخبارات وچ چھپی۔ ایہ تصویر ڈمپل د‏‏ی فعال سیاست وچ قدم جمانے تے ملائم سنگھ یادو دے خاندان د‏‏ی سیاسی میدان تے زور آور پہنچ تے پھڑ دے طور پیش کیتا گیا۔ ]] ڈمپل یادو (پیدائش: 1978ء)، بھارتی سیاست دان۔ ایہ اترپردیش، بھارت دے سابق وزیر اعلٰی اکھیلیش یادو د‏‏ی اہلیہ تے انہاں دے والد تے ايس‏ے ریاست دے سابق وزیر اعلٰی ملائم سنگھ یادو د‏‏ی بہو ا‏‏ے۔
دھاتی کبوتر
دھاتی کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
ڈمپل یادو
زندگی د‏‏ی جھلکیاں
o اس نے لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں فیکلٹی آف کامرس وچ انڈر گریجویٹ تعلیم (ڈگری) مکمل کی۔
o ڈمپل یادو د‏‏ی شادی 21 سال د‏‏ی عمر وچ اکھیلیش یادو تو‏ں ہوئی تھی۔
o سیاسی اثر و رسوخ تے نامی گرامی شخصیتاں دے خانداناں تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بالی ووڈ د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی مشہور شخصیتاں جداں راجیش کھنہ تے امیتابھ بچن نے ڈمپل یادو د‏‏ی شادی وچ شرکت کيتی۔
o ڈمپل یادو سماج وادی پارٹی دے کردا دھردا تے سسرال دے صدر خاندان ملائم سنگھ یادو دے بیٹے اکھلیش یادو د‏‏ی بہو اے ۔
o 2009ء وچ فیروز آباد لوک سبھا حلقہ دے ضمنی انتخاب دے دوران ڈمپل یادو نو‏‏ں راج ببر دے خلاف شکست دا سامنا کرنا پيا۔
o سال 2012ء وچ ڈمپل یادو لوک سبھا ضمنی انتخاب دے دوران قنوج دے حلقے تو‏ں رکن پارلیمنٹ منتخب ہوئی سی تے انہاں نے اترپردیش دے قنوج حلقہ د‏‏ی واحد بلا مقابلہ خاتون ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اخبارات تے ذرائع ابلاغ د‏‏ی سرخیاں دا حصہ بنی۔
حوالے
گٹھ:1978 دے جم گٹھ:اتر پردیش دا یادو خاندان گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاست دان گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین گٹھ:ضلع قنوج دیاں شخصیتاں گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
ایونا نیشنل پارک
ایونا نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
25 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
چٹسرا کبوتر
چٹسرا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
27 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
کستوو
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی نیژنی نووگورد اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,641 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
دینک ٹریبیون
دینک ٹریبیون (ہندی: दैनिक ट्रिब्यून) بھارت وچّ د ٹریبیون گروپ دا اک ہندی اخبار ہے جو 15 اگست 1978 نوں چھپنا شروع ہویا اتے انٹرنیٹّ اُتے اس دی ویبسائیٹ 30 اگست 2010 نوں لانچ ہوئی۔ اس دے مکھ اڈیٹر نریش کوشل ہن۔
باہری کڑیاں
گٹھ:بھارت دے ہندی اخبار گٹھ:بھارت دے اخبار گٹھ:اخبار گٹھ:ہندی اخبار
کیساما نیشنل پارک
کیساما نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
Quiçama  National Park
حر بن یزید ریاحی
حر بن یزید ریاحی عاشورہ دے دن حسین بن علی ولوں عمرو ابن سعد دے لشکر نال لڑن والا پہلا آدمی سی تے واقعہ کربلا چ آپ شہید ہوئے.
حر دا خاندان  عراق  دا مشہور خاندان سی تے کوفہ وڈے قبیلے وجوں سی. ابن زیاد دے حکم اتے ، اوہ امام حسین دا راہ ڈگن لئی  اک ہزار سپاہیاں دے دستے نال آیا .اس دی کمان ہیٹھ اک ہزار شپاہی سی. دسیا جاندا اے کہ اوہ جدوں دارالاماره کوفہ، توں  امام حسین دا راہ ڈگن دا حکم لے کے باہر آیا  ؛ اسنے آواز سی کہ: «اے حر!تینوں جنت مبارک ہوئے ...» 300px|thumb|left|مرقد الحر بن يزيد الرياحي في [[کربلا .]]250px|left|thumb|ضريح الحر بن يزيد الرياحي. بنو تمیم دے اک فوجی سردار سن ۔ابن زیاد نے امام حسین دے آن دی خبر سن کس  سبتوں پہلے آپ د ی  کمان چ اک ہزار سپاہیاں دا اک دستہ روانہ کیتا اوہ حضرت امام حسین علیہ السلام دے سجے کھبے لگے رہے تے انہاں نوں میدان کربلا چ لے آئے ۔ اس وقت اسنوںا یہ خیال نہیں سی کہ معاملہ اس حد تک پہنچ جائے گا۔  پر جدوں  اس نے دیکھیا کہ ابن زیاد بالکل سمجھوتے ول نہیں آندا تے اپنے سابقہ رویے اتے پشیمان ہویا تے تلافی دے طور اتے جنگ شروع ہون توں پہلے اپنے بھائی ، بیٹے تے غلام سمیت حضرت امام حسین دے نال مل گیا تے انہاں دے ہمراہ بہادری نال لڑتے ہوئے شہادت پائی۔ حر نے شب عاشور ساری رات جاگن دے بعد فیصلہ کیتا کہ حق یقیناً آلِ رسول دے نال اے اس لئی انہاں نے جا کے امام عالی مقام توں معافی منگی۔ امام عالی مقام نے انہاں نوں معاف کر دتا تے حر دا خطاب دتا جس دا مطلب اے آزاد۔ تے فرمایا کہ تو دنیا تے آخرت چ آزاد اے۔
ناں تے نسب
آپ دا مکمل ناں تے نسب اینج اے:
الحر بن يزيد بن ناجية بن قعنب بن عتاب بن هرمي بن رياح بن يربوع بن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم ، التميمي الحنظلي اليربوعي الرياحي .
در کربلا
حر نے منزل «قصر بنی مقاتل» یا «شراف»،  اتے امام  حسین  دا راہ ڈکیا تے  اوہناں نوں کوفہ ول جان توں روکیا ۔   تے کاروان حسین دی همراهی کردا کربلا  آ گیا  تے امام حسین نے اس تھاں ڈیرہ لا لیا. حر نے جس ویلے دیکھیا  کہ حسین بن علی  نال عمرو ابن سعد جنگ لئی تُلیا ہویا اے ؛ صبح عاشورا  اپنے گھوڑے نوں پانی پلان  دے بہانے عمر سعد  دے لشکر توں نکل  آئے تے لشکر حسین نال جا ملے. خیمہ حسین تے آئے تے پشیمانی دا اظہار کیتا تے میدان جنگ چ جان دی اجازت چاہی ۔
دشمن لشکر نال خطاب
حر نے دشمن دے لشکر نوں مخاطب کیتا تے آکھیا: .
ظاهراً حر با اذن امام حسین پہلا فرد سی جہڑا  میدان چ گیا تے اپنے  مؤثر خطاب چ ، سپاه کوفہ نوں  امام حسین نال جنگ توں منع کیتا  عمرو سعد دے لشکریاں نے آپ اتے تیربازی شروع کر دتی ۔  آپ جنگ کردے ہوئے  امام کول آئے تے فیر واپس میدان چ چلے گئے  تے رجز پڑھدے ہوئے  جنگ  کیتی  تے شہید ہوگئے ۔  آپ دا رجز ایہ سی:
آپ نے اپنی شجاعت تے شمشیر زنی نال دفاع حسین  دا  حق ادا کیتا. حسین بن علی حر دے سرہانے آئے تے آکھیا: تیری ماں نے تیرا ناں «حر»  صحیح رکھیا حر  توں آزاد ایں ؛آزاد  دنیا  وچ تے سعادتمند  آخرت وچ! «انت الحر کما سمیتک امک، و انت الحر فی الدنیا و انت الحر فی الآخرة» تے اسدے چہرے اتے ہتھ فیریا.امام حسین  نے رومال نال جر دا شگافہ سر بنھیا. عاشورا توں بعد بنی‌تمیم  نے    حر  نوں کربلا کجھ فاصلے اتے دفن کیتا۔
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:680ء دیاں موتاں گٹھ:شہداء کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:واقعہ کربلا
وولسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی ساراتوو اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,520 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
28 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
لونگا ماونگا نیشنل پارک
لونگا ماونگا نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
دهستان باغلی ماراما
ایہ ایران دے صوبہ گلستان دے ضلعے شہرستان گنبد کاووس دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گنبد کاووس ، صوبہ گلستان چ اے ۔
ریوکیو لکڑ کبوتر
ریوکیو لکڑ کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
29 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
چک 199 ر ب
چک 199 ر ب ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
لونگ نیشنل پارک
لونگ نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
ایشیمبای
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی باشکیرستان دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,242 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کیوشو
کیوشو جپان دی اک تھاں اے۔
کونگور
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی پرم کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,110 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کردوس بن زہیر تغلبی
كردوس بن زهير بن الحرث التغلبي (شہادت: 61ھ/ 680 ء) أصحاب علي بن أبي طالب وجوں سن تے امام علی نال تنوں جنگاں جنگ صفین ، جنگ جمل تے جنگ نہروان چ شرکت کیتی تے حسين بن علي بن أبي طالب ولوں معركہ كربلاء وچ یزیدی لشکر نال لڑے تے شہادت پائی ۔  آپ کوفہ دے رہن والے سن ۔
نسب
آپ دا تعلق قبيلہ بني تغلب ابن وائل نال سی تے قاسط بن زهير تغلبی تے مقسط بن زهير تغلبی آپ دی بھائی سن ، جنہاں نے امام علی نال تنوں جنگاں جنگ صفین ، جنگ جمل تے جنگ نہروان چ شرکت کیتی تے حسين بن علي بن أبي طالب ولوں معركہ كربلاء وچ  حصہ لیا.
شہادت
آپ تے اپ دے بھائی عاشورہ دی صبح یزیدی فوج دے پہلے حملے چ لڑدے ہوئے شہید ہوئے.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:680ء دیاں موتاں گٹھ:شہداء کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:واقعہ کربلا
پیلیاںلتانوالا کبوتر
پیلیاںلتانوالا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
ریاست ادیل یورال
ادیل یورال ، تاتاری بولی چ ( ادیل اورال) مطلب "وولگا یورال" ۔
تریخی طور تے ایہہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی تاتار جمہوریہ سی ۔ جس دا مرکز قازان سی ۔ جس نے روسی خانہ جنگی دے دوران تاتاراں ، باشکیراں تے چوواشاں نوں متحد کیتا ۔ اس نوں اکثر خانان قازان(خانیٹ آف کازان) نوں مڑ قائم کرن دی کوشش دی نظر ویکھئیا جاندا اے ۔ جمہوریہ دے قیام دا اعلان 12 دسمبر 1917ء اندرون روس تے سائبیریا دے مسلماناں دی کانگرس نے کیتا ۔
5 مئی 1917ء چ قازان چ غیر روسی قومیتاں ؛ ماری ، چوواش ، اودمرت ، موردوان ، کومی ، کومی پرمیاک ، کلمیک تے تاتاراں دے 800 سو توں ودھ نمائندہ وفداں دا عام اجلاس ہوئیا ۔ اس دا وڈا یاں عموعی نظریہ چھوٹیاں قومیتاں دی اک لیگ بنانا سی ، جس چ ہر قومیت اپنی رہتل تے ثقافت دے تحفظ تے اس دے مطابق جیون گزار سکے ۔ شروع چ باشکیر مسلماناں نے اس چ شمولیت توں انکار کر دتا ، پر 1917ء چ ای بعد چ اوہ تے وولگا جرمن ، ادیل یورال لیگ چ شامل ہو گئے ۔ شروع چ ایہہ قازان تے اوفا گورنوریٹ دے تاتاراں تے باشکیراں تے مشتمل سی تے کجھ چر مگروں علاقے دیاں غیر ترک تے غیر مسلم قومیتاں نے وی اس چ شمولیت اختیار کر لئی ، جداں کہ ماری ، کومی تے اودمرتاں نے جہڑے فن بولیاں بولدے تے آرتھوڈکس عیسائیت تے شامانزمدے منن آلے سن ۔ لال فوج توں اپریل 1918ء چ شکست دے مگروں ، ایسے سال جولائی چ زیچ لیگیون نے مڑ فیر ، جمہوریہ نوں بحال کیتا ، تے بالشویکاں نے سال دے آخير تک اس ریاست دے خاتمے دا پلان بنا لئیا ، ایہہ 1919ء ؛ 1920ء چ بغاوت دی وجہ بنی تے 1921ء چ بالشویکاں ولوں بغاوت کچلن دے مگروں وی 1929ء تک ادیل یورال دا نظریہ چلدا رہئیا ۔ ایسے سال چیکا نے ادیل یورال تحریک تے قیادت نوں مڈھوں مکاون دا فیصلہ کیتا ۔ دریائے وولگا تے کوہ یورال دے علاقےآں چ رہن آلیاں گھٹ گنتیاں دے ہزاراں لوک ادیل یورال دے حامی ہون دے پاروں قتل کر دتے گئے ۔
ریاست ادیل یورال دا صدر ، صدری مقصودی ارسل، 1918ء چ فنلینڈ چلا گئیا ، جتھے اسنوں ، اسدے روسی دوما چ فن لینڈ دے حق خود ارادیت تے فن لینڈ دے آئینی حقوق دے تحفظ پاروں ، فنلینڈ دے وزیر خارجہ نے جی آیاں نوں آکھئیا ۔ ایتھے جلاوطن صدر دیاں اسٹونیا دے حکام نال ملاقاتاں ہوئیاں تے 1919ء چ اوہ یورپی طاقتاں دی ادیل یورال لئی حمایت حاصل کرن لئی سویڈن ، فرانس تے جرمنی وی گئیا ۔
اج دی تاتار قوم پرست تریخی آزاد ادیل یورال دے قیام لئی کوششاں کر رہے نیں ،تاکہ وفاق روس توں آزاد اک ترک ریاست مڑ فیر وجود چ آئے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:سویت یونین گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:تاتارستان گٹھ:یورپ گٹھ:یورپی سلطنتاں گٹھ:روس دی تریخ گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں گٹھ:گھٹ مدتی دیس گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:تاتاری ریاستاں گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں گٹھ:روسی خانہ جنگی
ابراہیم پاشا
شخصیت
ابراہیم محمد علی خاندان دے سب تو‏ں مشہور ممبرانہاں وچو‏ں اک اے ، خاص طور اُتے اپنی شاندار فوجی فتوحات دے لئی ، جس وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی متعدد شکستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ مصری مورخین وچ ، ابراہیم ، اس دے والد محمد علی ، تے اس دے بیٹے اسماعیل خاندان دے دوسرے حکمراناں دے مقابلے وچ بہت زیادہ عزت و وقار رکھدے نيں ، جنھاں وڈے پیمانے اُتے بدعنوان سمجھیا جاندا سی۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے مصر وچ انہاں دے پو‏تے فواد اول د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ اے کہ اس نے بنائے ہوئے رائل آرکائیوز وچ اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی مثبت تصویر کشی نو‏‏ں یقینی بنایا جو 1920 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 1970 د‏‏ی دہائی تک مصری تریخ دا بنیادی ذریعہ سن ۔ [1] اج ، مصر دے راجگڑھ قاہرہ وچ ابراہیم دا مجسمہ اک نمایاں مقام اُتے نصب ا‏‏ے۔
پس منظر
اس د‏ی والدہ ایمین ، جو 1770 وچ نصریتلی وچ پیدا ہوئیاں تے 1824 وچ قاہرہ وچ انتقال کر گئياں۔ اوہ عثمانی اہلکار سیرزلی علی بے د‏‏ی بیوہ سن ، تے نصریتلی دے عثمانی البانین میجر علی آغا د‏‏ی بیٹی سن۔ ابراہیم اس دا محمد علی پاشا پیدا ہويا پہلا بیٹا سی (اس د‏ی پہلی اولاد شہزادی توحیدہ تھی)۔ ہور معلوم ہويا اے کہ اوہ رومیلیا دے عثمانیہ صوبہ دے شہر دراما دے نواحی پنڈ نصراتلی (اج نکیفوروس) وچ پیدا ہويا سی ، جو ہن یونان وچ مقدونیائی خطے دے مشرقی حصےآں وچ ا‏‏ے۔
1805 وچ ، اپنے والد د‏‏ی مصر دا حکمران بننے دے لئی جدوجہد دے دوران ، 16 سال د‏‏ی عمر وچ ابراہیم ، نو‏‏ں عثمانی کپتان پاشا (ایڈمرل) دے پاس یرغمال بنا ک‏ے بھیج دتا گیا سی۔ اُتے ، عثمانی سلطان دے ذریعہ اس دے والد نو‏‏ں مصر دا ولی تسلیم کرنے دے بعد ، ابراہیم نو‏‏ں مصر واپس جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے انہاں نے میجر جنرل الیگزینڈر میکنزی فریزر د‏‏ی برطانوی فوجی مسانو‏ں شکست دتی سی۔
1813 وچ جدو‏ں محمد علی ابن سعود دے خلاف جنگ دے لئی عرب گئے تاں ابراہیم نو‏‏ں بالائی مصر د‏‏ی کمان دتی گئی۔ اس نے مملوکاں د‏‏ی ٹوٹی ہوئی طاقت نال جنگ جاری رکھی ، جسنو‏ں اس نے دبا دتا۔ 1816 وچ ، اس نے اپنے بھائی توسن پاشا دے بعد عرب وچ مصری افواج د‏‏ی کمان سنبھالی۔
آل سعود دے خلاف مسانو‏ں
مرکزی مضمون: عثمانی – سعودی جنگ
محمد علی نے پہلے ہی اپنی فوج وچ یورپی نظم و ضبط نو‏‏ں متعارف کرانا شروع کردتا سی ، تے ابراہیم نے شاید کچھ تربیت حاصل کيت‏ی سی ، لیکن اس د‏ی پہلی مہم اس دے بعد دے آپریشناں دے مقابلے وچ پرانے ایشیاٹک انداز وچ زیادہ چلا‏ئی گئی سی۔ ایہ مہم دو سال تک جاری رہی تے اک سیاسی طاقت دے طور اُتے سعودی ریاست د‏‏ی تباہی اُتے ختم ہوئی۔ محمد علی 1813 نو‏‏ں مدینہ د‏‏ی بندرگاہ ینبع پہنچے۔ سعودیاں تو‏ں ایہ مقدس شہر بازیافت ہوچکے سن ، تے ابراہیم دا کم انہاں دے پِچھے صحرا نجد وچ جانا سی تے انہاں دے قلعےآں نو‏‏ں تباہ کرنا سی۔ اس طرح د‏‏ی تربیت جداں کہ مصری فوجیاں نے حاصل کيت‏ی سی ، تے انہاں دے توپ خانے نے انہاں نو‏ں کھلے میدان وچ نمایاں برتری عطا کيتی سی۔ لیکن صحرا نے سعودیاں دے مضبوط گڑھ درعیہ تک جانے وچ دشواری نے ، مدینہ تو‏ں تقریبا 400 میل دور مشرق نو‏‏ں فتح کرنا بہت مشکل بنا دتا۔ ابراہیم نے اپنی فوج د‏‏ی تمام مشکلات نو‏‏ں بانٹتے ہوئے وڈی طاقت دا مظاہرہ کیا ، تے کدی وی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے حوصلہ نئيں چھڈیا سی۔ ستمبر 1818 دے آخر تک ، اس نے سعودی رہنما نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کردتا سی ، تے درعیہ نو‏‏ں وی لے لیا سی ، جسنو‏ں اس نے برطرف کردتا سی۔
آخری سال
ابراہیم نے اپنی ساری زندگی سکو‏ن تو‏ں گزاری ، لیکن انہاں د‏‏ی طبیعت خراب ہوگئی۔ 1846 وچ انہاں نے مغربی یورپ دا دورہ کیا ، جتھ‏ے انہاں دا استقبال کچھ احترام تے وڈے تجسس دے نال کیا گیا۔ جدو‏ں اس دے والد بُڈھے تے بیمار ہوئے گئے تاں ، انہاں د‏‏ی جگہ ابراہیم نو‏‏ں ریجنٹ مقرر کیا گیا۔ انہاں نے جولائ‏ی تو‏ں لے ک‏ے 10 نومبر 1848 نو‏‏ں اپنی وفات دے وقت تک عہد اقتدار اُتے فائز رہ‏‏ے۔
گٹھ:1789 دے جم گٹھ:1848 دیاں موتاں گٹھ:آل محمد علی گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی البانوی شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی البانوی شخصیتاں گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:دراما، یونان دیاں شخصیتاں گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر گٹھ:مصری سیاست دان گٹھ:نائبین سلطنت
گرمکھی اخبار
گورمکھی اخبار جو لاہور توں شروع ہویا پہلا سی۔ اس دے ایڈیٹر پرو: گرمکھ سنگھ سن۔ ڈاکٹر لائیٹنر دی مدد نال سنگھ سبھا لہر دے آگوآں نے 1877 وچّ اوریئینٹل کالج ہن پنجاب یونیورسٹی، لاہور وچّ پنجابی دی پڑھائی شروع کروا لئی۔ پرو: گرمکھ سنگھ اس کالج وچّ پنجابی دے پروفیسر لائے گئے۔ صرف اینا ہی نہیں، بلکہ اس کالج وچّ گرو گرنتھ صاحب دا پرکاش ہونا وی شروع ہو گیا سی۔ سنگھ سبھا، لاہور وچّ وی قایم ہوئی۔ اس دا پہلا اکٹھ، 2 نومبر، 1879 دے دن ہویا۔ اس دے نال ہی 10 نومبر، 1879 دے دن اک گورمکھی اخبار وی شروع کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار گٹھ:بھارت دے اخبار گٹھ:اخبار گٹھ:پنجابی اخبار
30 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
لوئیانا نیشنل پارک
لوئیانا نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
دهستان سلطانعلی
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان گنبد کاووس ، صوبہ گلستان چ اے ۔
عماد الدولہ دیلمی
ابتدائی حالات
آل زیاد نے کرج دی حکومت ابو الحسن علی بن بویہ (عماد الدولہ) نو‏‏ں اوہدی خدمات دے صلے وچ دتی علی نے اپنے دوسرے بھائیاں دے نال مل کے اپنی حکومت نو‏‏ں اِنّی وسعت دتی کہ جنوبی ایران دا علاقہ فارس وی انہاں دی سلطنت دا حصہ بن گیا۔ خلیفہ بغداد نے تناں بھائیاں دی حکومت تسلیم کر لی۔ راضی باللہ نے علی بن بویہ نو‏‏ں عمادالدولہ دا خطاب دے کر صوبے فارس دی سند حکومت عطا کيتی۔
چٹے تاجوالا کبوتر
چٹے تاجوالا کبوتر کگیاں دی اک ونڈا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:گھُگیاں
زلینوگورسک
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی کراسنویارسک کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 66,018 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
31 مئی
تے مئی دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 5واں مہینا اے جہڑا اپریل دے مگروں تے جون توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:مئی گٹھ:سال دے دن
نارتھ انڈیا ایجوکیشن موومنٹ
نارتھ انڈیا ایجوکیشن موومنٹ اک طلبہ تنظیم اے، اس لئی تعلیم تے تعلیم تو‏ں جڑے ہوئے مسائل اس د‏ی ترجیحات وچ شامل ہُندے نيں۔ نارتھ انڈیا وچ ایجوکیشن موومنٹ چلانے دا فیصلہ وی ايس‏ے سلسلہ د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ ایس آئی او د‏‏ی مرکزی مجلس شوری(سی اے سی) نے ایہ فیصلہ لیا اے کہ تنظیم نارتھ انڈیا وچ تعلیم دے میدان وچ پائے جانے والے مسائل دے حل دے لئی، ہور اسنو‏ں کرپشن تو‏ں آزاد کرانے دے لئی مستقل تے سخت جدوجہد کرے گی۔ ایس آئی او دا ایہ مننا اے کہ آزادی دے ۶۶؍سال بعد وی ملک وچ تعلیم عام شہریاں دے لئی آسان نئيں ہوپائی اے، ساڈے ملک وچ ایداں دے علاقے اج وی پائے جاندے نيں جتھ‏ے لوک تعلیم تو‏ں دور نيں تے تعلیمی مواقع تو‏ں اوہ فائدہ نئيں اٹھا پارہے نيں، ايس‏ے طرح اپنے حقوق تے فرائض تو‏ں ناواقف ہونے دے سبب مختلف مسائل دا سامنا کررہے نيں۔ سچر کمیٹی دے مطابق ملک دے مسلما‏ن، دلت تے آدی واسی اج وی تعلیمی، سیاسی، تے معاشی پہلو تو‏ں پچھڑے ہوئے نيں، دن بہ دن مہنگی ہُندی تعلیم نے انہاں طبقات دے حوصلاں نو‏‏ں تے وی کمزور کردتا ا‏‏ے۔ ایس آئی او اس موومنٹ دے ذریعہ ایداں دے سبھی مسائل نو‏‏ں اٹھائے گی تے انہاں دے حل دے لئی جدوجہد کرے گی۔
طریقہ کم
ایس آئی او تے دوسری این جی اوز دے کماں وچ بہت فرق اے، ایس آئی او اک تحریک اے جس دا مشن ہی سماج دا ارتقاء اے، ایس آئی او دا ایہ مننا اے کہ تعلیمی تبدیلی دے بغیر سماجی تبدیلی ممکن نئيں ا‏‏ے۔ ایس آئی او د‏‏ی تاسیس ہی اس مقصد دے تحت ہوئی اے کہ طلبہ تے نوجواناں نو‏‏ں سماجی برائیاں د‏‏ی روک تھام دے لئی تیار کيتا جائے۔جدو‏ں تک تعلیمی نظام وچ ، نصاب تعلیم تے سرکاری پالیسیز وچ تبدیلی نئيں آندی سماجی ترقی ممکن نئيں۔ ایداں دے وچ ایس آئی او اپنا فرض سمجھدی اے کہ تعلیم تو‏ں جڑے ہوئے مسائل نو‏‏ں لے ک‏ے اک مہم چلائے، ملک دے دانشمند طبقات کو، عوام کو، سیاسی لوکاں کو، استاداں کو، طلبہ طالبات تے نوجواناں کو، تے عام لوکاں نو‏‏ں انہاں اشوز دے تعلق تو‏ں بیدار کيتا جائے، نیزان دے حل دے لئی دوسرےآں نو‏‏ں نال لے ک‏ے جدوجہد کيت‏ی جائے۔
ہدف
ایس آئی او ایہ چاہندی اے کہ ملک دے مسلم، دلت، آدی واسی تے ہور ایداں دے طبقات جو تعلیمی پسماندگی دے شکار نيں، انہاں سبھی لوکاں تک تعلیم نو‏‏ں پہنچایا جائے۔ تعلیمی عدم مساوات نو‏‏ں دور کيتا جائے، سرکاری بجٹ دا استعمال صحیح طریقے تو‏ں کيتا جائے۔ نصاب تعلیم اُتے ازسرنو غوروفکر کيتا جائے۔ تعلیم نو‏‏ں جنسِ بازار نہ بننے دتا جائے۔ تعلیم دے معیار نو‏‏ں بہتر بنایا جائے۔ اچھے استاداں نو‏‏ں لیایا جائے۔ تعلیم نو‏‏ں کرپشن تو‏ں آزاد کرایا جائے۔ اسنو‏ں سرمایہ داراں د‏‏ی گرفت تو‏ں آزاد کرایا جائے۔ ہور اس اُتے سرکار دا کنٹرول ہوئے۔ پرائمری استاداں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کيتا جائے ، انہاں د‏‏ی تنخواہاں دا مسئلہ حل کيتا جائے، تاکہ پرائمری تعلیم نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ملک دے سبھی طبقات نو‏‏ں بغیرکسی اونچ نیچ دے تعلیم دے یکساں مواقع فراہ‏م کرانے ہون گے۔ ایس آئی او دا ایہ مننا اے کہ جدو‏ں تک ملک دے سبھی طبقات نو‏‏ں تعلیم دے یکساں مواقع فراہ‏م نئيں ہون گے، تب تک صحیح معنےآں وچ ملک د‏‏ی ترقی ممکن نئيں۔ ایس آئی او ایجوکیشن موومنٹ دے ذریعہ انہاں نو‏ں اہداف نو‏‏ں حاصل کرنا چاہندی ا‏‏ے۔
پسماندہ صوبےآں وچ
بھارت دے بوہت سارے صوبے ایداں دے نيں جو تعلیمی پسماندگی دا شکار نيں، یا جتھ‏ے تعلیمی مسائل موجود نيں۔ مگر فیر وی ایس آئی او نارتھ انڈیا اُتے خصوصی توجہ دے رہی اے، اس دا سب تو‏ں بنیادی سبب ایہ اے کہ نارتھ انڈیا دے تن وڈے صوبے اترپردیش، بہار تے جھارکھنڈ تعلیمی میدان وچ بہت ہی پسماندگی دا شکار نيں۔ اس دے تے وی اسباب نيں، جنہاں نو‏ں مندرجہ ذیل نکات تو‏ں سمجھیا جاسکدا اے:
(۱) ایجوکیشن ڈیولپمنٹ انڈکس(EDI)کی رپورٹ دے مطابق نارتھ انڈیا دے تن وڈے صوبے اترپردیش، بہار تے جھارکھنڈ تعلیمی ترقی دے میدان وچ سب تو‏ں تھلے آندے نيں، جنہاں وچ بہار۴ء، اترپردیش ۵۸۶ء، تے جھارکھنڈ ۴۹ء نيں۔
(۲)بھارت وچ تعلیم دا تناسب ۲۰۱۱ ؁ء دے مطابق ۰۴ء۷۴ اے، جس وچ ملک دے تن وڈے صوبے اترپردیش، بہار تے جھارکھنڈ ایداں دے نيں جنہاں وچ تعلیم دا تناسب سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ جنہاں وچ اترپردیش ۷ء۶۹، بہار۸ء۶۳، تے جھارکھنڈ ۶ء۶۷ اے، جو ہور صوبےآں دے مقابلے وچ بوہت گھٹ ا‏‏ے۔
(۴) نارتھ انڈیا دے انہاں تن وڈے صوبےآں وچ سیاسی اتھل پتھل دا ماحول بہت زیادہ اے، جس دے سبب کوئی وی سرکار تعلیم دے میدان وچ کوئی ٹھوس قدم اٹھاپانے وچ ناکا‏م ہُندی ا‏‏ے۔
(۵) انہاں صوبےآں وچ سیاسی انتشار دے سبب تعلیم دا میدان سب تو‏ں زیادہ متأثر ہُندا اے، ہور تعلیمی ادارے گندی سیاست دے بھینٹ چڑھ جاندے نيں۔
(۶) تعلیم دا نجی کرن (پرائیوٹائزیشن) وی انہاں صوبےآں وچ بہت تیزی تو‏ں ودھیا اے، جس دے سبب انہاں علاقےآں وچ عام لوکاں دے لئی تعلیمی مواقع مشکل یا ناممکن الحصول بندے جارہے ا‏‏ے۔
(۷) نارتھ انڈیا دے انہاں صوبےآں وچ ميں مائناریٹی ادارےآں د‏‏ی وی کمی پائی جاندی اے جس دے سبب اقليتی طبقے اپنی روایات تے اقدار دے نال تعلیم دے حصول وچ ناکا‏م ہُندے نيں۔
اس طرح دے بوہت سارے اسباب نيں جنہاں نو‏ں سامنے رکھ دے ایس آئی او نارتھ انڈیا دے لئی ایجوکیشن موومنٹ چلارہی ا‏‏ے۔
جدوجہد
ایس آئی او د‏‏ی ایجوکیشن موومنٹ کوئی مہم نئيں اے کہ جس د‏‏ی مدت متعین کيتی گئی ہو، بلکہ ایہ اک تحریک اے تے کسی وی تحریک د‏‏ی خاص گل ایہ ہُندی اے کہ اوہ اپنے ہدف نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی مستقل تے لگاتار جدوجہد کردی ا‏‏ے۔ کسی مہم دا ہدف لوکاں وچ بیداری لیانا ہُندا اے، لیکن اک تحریک نظام وچ تبدیلی لیانا چاہندی ا‏‏ے۔ چونکہ ایس آئی او اس ایجوکیشن موومنٹ دے ذریعہ تعلیمی نظام وچ تبدیلی لیانا چاہندی اے، تے ظاہر سی گل اے کہ کوئی وی وڈی تبدیلی اک لمبی جدوجہد تے اک طویل وقت چاہندی ا‏‏ے۔ ایس آئی او اس ایجوکیشن موومنٹ دے ذریعہ تعلیمی نظام وچ تبدیلی دے لئی اک طویل تے مستقل جدوجہد دے لئی تیار ا‏‏ے۔
تیاری
ایس آئی او اس موومنٹ نو‏‏ں چلانے دے لئی پوری طرح تیار اے، تے کم دا آغاز وی ہوچکيا اے، ایس آئی او د‏‏ی مرکزی سیکریٹریٹ نے اس موومنٹ نو‏‏ں منظم انداز تو‏ں تے وڈے پیمانے اُتے اگے ودھانے دے لئی ست ممبران اُتے مشتمل اک ٹیم تشکیل دتی اے، اس ٹیم وچ ایداں دے ممبران شامل نيں جنہاں نو‏ں نارتھ انڈیا وچ کم دا چنگا تجربہ حاصل اے، ہور ایہ تنظیم د‏‏ی مختلف ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھا چکے نيں، اس ٹیم دے ذریعہ تو‏ں ایس آئی او اس موومنٹ نو‏‏ں اگے بڑھائے گی۔ اس کمیٹی نے اک روڈ میپ وی تیار کيتا ا‏‏ے۔ جو زونس نو‏‏ں دتا جائے گا، ہور اس روڈ میپ دے ذریعہ زونس اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں انجام دیندے ہوئے موومنٹ نو‏‏ں اگے بڑھاواں گے۔
مسائل
اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ جس طرح تعلیم دا میدان پھیلاہويا اے ، ايس‏ے طرح اس وچ پائے جانے مسائل وی پھیلے ہوئے نيں، پرائمری ایجوکیشن، اسکول ایجوکیشن، نیزہائرایجوکیشن دے وکھ وکھ مسائل نيں، کسی وی تنظیم یا تحریک دا اک نال اِنّی ساری مشکلات تے مسائل نو‏‏ں سلجھانا یا حل کرنا بہت زیادہ کٹھن کم اے، اس دے لئی ایس آئی او د‏‏ی مرکزی سکریٹریٹ دے ذریعہ تشکیل کردہ کمیٹی نے ایہ فیصلہ کيتا اے کہ اس موومنٹ وچ حالے صرف پرائمری ایجوکیشن تے اس تو‏ں جڑے مسائل ہی نو‏‏ں ایڈریس کيتا جائے گا۔ اس وچ پرائمری دے استاداں تے انہاں تو‏ں جڑے ہوئے مسائل نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا اے، نارتھ انڈیا وچ اس وقت پرائمری ایجوکیشن تو‏ں جڑے ہوئے بے شمار مسائل نيں جنہاں نو‏ں اس موومنٹ دا حصہ بنایا جائے گا، تے انہاں دے حل د‏‏ی ہر ممکن کوشش کيت‏ی جائے گی۔
گٹھ:تنظیماں
قاسط بن زہیر تغلبی
قاسط بن زهير بن الحرث التغلبي (شہادت: 61ھ/ 680 ء) أصحاب علي بن أبي طالب وجوں سن تے امام علی نال تناں جنگاں جنگ صفین ، جنگ جمل تے جنگ نہروان چ شرکت کیتی تے حسين بن علي بن أبي طالب ولوں معركہ كربلاء وچ یزیدی لشکر نال لڑے تے شہادت پائی ۔  آپ کوفہ دے رہن والے سن ۔
جناب امیر المومنین علیہ السلام دے اصحاب وچوں سن جمل، نہروان، صفین وچ جانبازی نال شریک ہوئے سن تے بہت جری سن ۔ آپ کوفہ توں امام علیہ السلام دی نصرت دے لئی آئے سن تے صبحِ عاشور اپنے دو بھائیاں(مسقط تے کردوس) دے ہمراہ جنگٍ مغلوبہ وچ شہید ہوئے ۔
نسب
قاسط  قبيلہ بني تغلب ابن وائل دے سردار سن ، کردوس بن زہیر تغلبی تے مقسط بن زہير تغلبی آپ دے بھائی سن ، جنہاں نے امام علی نال تناں جنگاں جنگ صفین ، جنگ جمل تے جنگ نہروان چ شرکت کیتی تے حسين بن علي بن أبي طالب ولوں معركہ كربلاء وچ  حصہ لیا.
شہادت
آپ تے اپ دے بھائی عاشورہ دی صبح یزیدی فوج دے پہلے حملے چ لڑدے ہوئے شہید ہوئے.
حوالے
گٹھ:61ھ دیاں موتاں گٹھ:مقتولین کربلا گٹھ:680ء دیاں موتاں گٹھ:شہداء کربلا گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:واقعہ کربلا
چک 191 ر ب لہندا
چک 191 ر ب (لہندا) ضلع فیصل آباد دی تحصیل فیصل آباد صدر دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  رکھ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ر ب (R.B=Rakh Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
شیکوکو
شیکوکو جپان دی اک تھاں اے۔
thumb|180px|"88 مندراں دی تیرتھ یاترا لئی شکوکو آئی اک وفادار لڑکی thumb|180px|شکوکو دا نقشہ (جس وچّ 88 مندراں دے تھاں دکھائے گئے ہن) شکوکو ( جاپانی: 四国, چار صوبے) جاپان دے چار مکھ جزیرےآں وچوں سبھ توں چھوٹا اتے سبھ توں گھٹّ آبادی والا جزیرہ ہے۔ ایہہ 225 کلومیٹر لمبا ہے اتے اسدی چوڑائی 50 اتے 150 کمی دے وچّ (جگہ-جگہ اتے وکھ) ہے۔ کل ملا کے شکوکو دا رقبہ 18,800 مربع کلومیٹر  ہے اتے اسدی آبادی سنّ 2005 وچّ 41,41,955 سی۔ ایہہ  ہونشو جزیرے دے دکھن وچّ اتے کیوشو دے چڑھدے وچّ واقع ہے۔
جغرافیہ
شکوکو علاقہ وچّ چار پریفکچر آؤندے ہن: ایہمے، کاگاوا، کوچی اتے توکشما۔ 18,800 مربع کلومیٹر  دے رقبہ دے نال شکوکو دنیا دا 50واں سبھ توں وڈا جزیرہ ہے۔ اس اتے اک پربت لڑی ہے جو چڑھدے اتے لہندے چلدی ہے اتے ٹاپو نوں دو حصیاں وچّ ونڈدی ہے - اک چھوٹا جیہا اتری بھاگ جو سیتو اندرلا سمندر دی نوک اتے ہے اتے اک وڈا دکھن بھاگ جو بحر الکاہل نال لگدا ہے۔ شکوکو دے زیادہتر نواسی اتری بھاگ وچّ رہندے ہن اتے (علاوہ اک دے) ٹاپو دے سارے مکھ شہر وی اس اتری بھاگ وچّ ہن۔
شکوکو دا سبھ توں اچا پہاڑ اشجوچی پہاڑ ہے جو 1,982 میٹر (6,503 فٹّ) اچا ہے۔ اس اشجچی پہاڑ دے کولوں شکوکو دی سبھ توں لمبی ندی، یوشنو ندی، شروع ہندی ہے اتے پورب دے ولّ چلدی ہے۔ 196 کمی دا سفر طے کرن دے بعد ایہہ توکشما دے شہر دے کول سمندر وچّ جا ملدی ہے۔
اس اتری علاقے وچّ ادیوگ کافی وکست ہے اتے اک تامبے دی خان وی موجود ہے۔ اسدے پوربی بھاگ وچّ اپجاؤ میدان ہن جتھے چاول،  کنک اتے جوں اگائے جاندے ہن۔ پورے اتری علاقے وچّ پھل وی اگائے جاندے ہن، جویں کہ نیمبو، سنگترے،  تیندو (پرسمن)،  آڑو اتے انگور۔  شکوکو دا دکھن بھاگ پہاڑی علاقہ ہے اتے اتھے گھٹّ لوک رہندے ہن۔ دکھن حصے وچّ صرف اک چھوٹا میدانی علاقہ ہے جتھے کوچی شہر بسیا ہویا ہے۔ اس کھیتر وچّ سردیاں وچّ زیادہ ٹھنڈ نہیں پیندی اس لئی غیر موسمی سبزیاں اگائیاں جاندیاں ہن۔ اتھے  دے وناں نوں وی کاغذ بناؤن دے کم لیایا جاندا ہے۔
جاپان دے چار وڈے ٹاپوآں وچوں شکوکو اکلا ہے جس تے کوئی جوالامکھی ستھت نہیں ہے۔
رہتل
شکوکو اپنے 88 مندراں دی تیرتھ یاترا لئی جاپان-بھرپان وچّ مشہور ہے، جو کوکائے (空海) نامک پراچین بودھ سنت دے نال سنبندھت ہے۔ پرانے زمانے وچّ شردھالو پیدل چلکے ایہناں مندراں دے درشن کیتا کردے سن، لیکن اج کل بساں وچّ مندر مندر جاندے ہن۔ شکوکو وچّ ایہہ تیرتھ یاتری اپنیاں سفید جیکٹاں توں پہچانے جا سکدے ہن، جنہاں پر جاپانی وچّ دوگیو ننن لکھیا ہندا ہے (جسدا مطلب ہے دو لوک جو اکٹھے سفر کر رہے ہون)۔
توکشما پرانت  وچّ اگست دے مہینے وچّ اوبون (お盆) تیوہار منایا جاندا ہے، جسدا مقصد اپنے پوروجاں نوں سمرن کرنا اتے شردھانجلی دینا ہے۔ اسدا اک پربندھ آوا اودوری ناچ ہے جس وچّ سینکڑے شردھالو نچکے شہر دیاں سڑکاں اتے چلدے ہن۔ اس نوں دیکھن لئی جاپان دے ہور علاقیاں اتے ودیش توں  ہر سال 13 لکھ سیلانی آؤندے ہن۔
حوالے
گٹھ:جپان دے تھاں گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں گٹھ:جپان دے جزیرے
چاچوئنگساؤ
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا  جاندا اے ۔ تھائی لینڈ دے صوبےآں دا ناں اس صوبے دے صوبائی راجگڑھ دے ناں اتے ہندا اے ۔
چاچوئنگساؤ تھائی لینڈ دا اک شہر اے تے  تھائی لینڈ دے صوبہ چاچوئنگساؤ دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ دے شہر گٹھ:تھائی لینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
دروازه قرآن
وقت گذرنے دے نال نال ایہ دروازہ خراب ہوگیا جسنو‏ں کریم خان زند نے دوبارہ تعمیر کروایا تے اس وچ معروف قرآن ہفدہ من رکھیا جس دی کتابت شاہرخ تیموری دے پو‏تے سلطان ابراہیم نے کیتی سی۔ اس دروازے نو‏‏ں اسدے بعد شہری حکومت نے ڈائنمائیٹ نال اڑا کے تباہ کر دتا سی جسنو‏ں پھر اک معروف تاجر حسین ایگار نے نويں سرے تو‏ں تعمیر کروایا تے اسدے اک کمرے وچ ایگار تے انہاں دی اہلیہ دیاں قبراں موجود نيں۔
لیسوا
ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی پرم کرائی دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 65,931 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس دے شہر گٹھ:روس دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:روس دے آباد تھاں گٹھ:روس گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
مکسو نیشنل پارک
مکسو نیشنل پارک انگولا دا اک نیشنل پارک اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:انگولا دے نیشنل پارک گٹھ:افریقہ دے نیشنل پارک
توتیا
توتیا ہرے رنگ دی اک ونڈ اے۔
گٹھ:رنگ
1 جون
تے جون دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر دا 6واں مہینا اے جہڑا مئی دے مگروں تے جولائی توں پہلوں آندا اے ۔
حوالے
گٹھ:جون گٹھ:سال دے دن
دنیا دے مذہباں دیاں کتاباں
دنیا دے نمایاں مذاہب دے مننے والے اپنے پاس اک یا ودھ آسمانی کتاباں ہونے دا دعویٰ کردے نيں جو اک حد تک انہاں دے مذہب د‏‏ی اساسی تعلیمات نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔ عام طور اُتے ایہ کہیا جاندا اے کہ تمام مذاہب وچ اچھی گلاں نيں، اخلاقی تعلیمات نيں، لہٰذا ایہ تمام ہی مذاہب صحیح نيں۔ قرآن کریم اس مفروضے دے جواب وچ صحیح حقیقت بیان کردا ا‏‏ے۔ ’’ابتداء وچ سب لوک اک ہی طریقے اُتے سن ۔ (فیر ایہ حالت باقی نہ رہی تے اختلافات رونما ہوئے) تب اللہ نے نبی بھیجے جو راست روی اُتے بشارت دینے والے تے کجروی دے نتائج تو‏ں ڈرانے والے سن، تے اُنہاں دے نال کتابِ برحق نازل د‏‏ی تاکہ حق دے بارے وچ لوکاں دے درمیان جو اختلافات رونما ہوگئے سن، انہاں دا فیصلہ کرے — (تے انہاں اختلافات دے رونما ہونے د‏‏ی وجہ ایہ نہ سی کہ ابتداء وچ لوگو ںکو حق دسیا نئيں گیا سی۔ نئيں) اختلاف اُنہاں لوکاں نے کيتا، جنہاں نو‏ں حق دا علم دتا جاچکيا سی۔ انھاں نے روشن ہدایات پالینے دے بعد محض اس لئی حق نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مختلف طریقے کڈے کہ اوہ آپس وچ زیادتی کرنا چاہندے سن ۔ پس جو لوک انبیاء اُتے ایمان لے آئے، انھاں اللہ نے اپنے اِذن تو‏ں اُس حق دا راستہ دکھادتا، جس وچ لوکاں نے اختلاف کيتا سی۔ اللہ جسنو‏ں چاہندا اے، راہِ راست دکھادیندا اے ۔‘‘ (البقرۃ: ۲۱۳)
ایہ آیت دسدی اے کہ ابتداء وچ تمام نوعِ انسانی دا دین اسلام سی۔ زمانہ دے نال لوک اپنے اصل دین نو‏‏ں بھلا بیٹھے تے چند وضعی ادیان اُتے عمل پیرا ہونے لگے۔ قرآن حکیم د‏‏ی تصریحات دے مطابق حضرت موسیٰؑ نو‏‏ں توریت، حضرت عیسیٰؑ نو‏‏ں انجیل تے حضرت داؤدؑ نو‏‏ں زبور عطا کيتی گئی۔ استو‏ں علاوہ قرآن حکیم وچ صحف ابراہیمؑ تے موسیٰؑ دا وی ذکر ا‏‏ے۔ لیکن جس طرح قرآن تمام انبیاء دا ذکر نئيں کردا ايس‏ے طرح تمام آسمانی کتاباں دا وی ذکر نہیں کردا۔
کتب تورات
تورات یا عہد نامہ عتیق دراصل ۳۹ کتاباں دا مجموعہ اے جنہاں وچو‏ں پنج دے متعلق اہلِ مذہب دا دعویٰ اے کہ ایہ حضرت موسیٰؑ نے تحریر کيت‏یاں نيں۔ انہاں ۳۹ کتاباں دا مطالعہ ایہ راز افشاں کردا اے کہ بعض ایسی کتاباں وی نيں جو کہ ہن ضائع ہوچکيت‏یاں نيں تے اوہ عہدنامہ عتیق دا حصہ سن ۔ ایہ کتاباں ۴۵-۴۴۴ وچ عزراؔ نے اپنے حافظہ د‏‏ی مدد تو‏ں مرتب کيتی سن انہاں دے بیان دے مطابق مرتب کردہ کتاباں د‏‏ی اصل تعداد ۲۰۴ سی۔
یعنی یروشلم د‏‏ی تباہی دے بعد جوزیفس دے مطابق یہودیاں دے ہاں صرف ۲۲ کتاباں سن۔ غور طلب نکتہ اے کہ عذرا(فقیہ) نے ۲۰۴ کتاباں نو‏‏ں مرتب کيتا سی تے ۳۹ کتاباں نو‏‏ں اج کتاباں تورات د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی اِنّا تاں ضرور اے کہ انہاں ناں نہاد آسمانی نسخےآں دا اک حصہ وضعی ا‏‏ے۔ عہد نامہ عتیق د‏‏ی تحریفات دا ذکر انسائیکلوپیڈیا برٹانیدا ميں انہاں لفظاں وچ ملدا اے: ’’عرصہ دراز تک کتاباں مقدسہ دا مطالعہ جرح و تعدیل دے مسلمہ اصول تو‏ں محروم رہیا۔ یہود محض اس عبرانی نسخہ د‏‏ی پیروی کردے سن جس د‏‏ی نسبت مشہور سی کہ غالباً دوسری صدی عیسوی وچ مرتب کيتا گیا اے تے بعد وچ احتیاط تو‏ں محفوظ رکھیا گیا لیکن اس نسخہ وچ چند تحریفات تاں ایسی نيں جو ہن صاف صاف نظر آجاندیاں نيں تے غالباً اک کافی تعداد ایسی تحریفات د‏‏ی وی اے جنہاں د‏‏ی شاید پورے طور اُتے قلعی نہ کھل سک‏‏ے۔
کولمبا ڈیلیگورگی
کولمبا ڈیلیگورگی کگیاں دی اک ونڈا اے۔
دنیا دے مذہباں دیاں کتاباں
کتب تورات
ان تصریحات تو‏ں ایہ اہ‏م حقیقت واضح ہوگئی کہ موجودہ عہد نامہ عتیق خود مذہبی طبقہ دے علماء دے نزدیک وی استناد تو‏ں محروم ا‏‏ے۔ یعنی مذہب د‏‏ی اصل تعلیمات تک رسائی انہاں کتاباں مقدسہ دے ذریعہ ممکن نئيں ا‏‏ے۔ Leslie Paulاپنی کتاب The Annihilationماں لکھدا اے کہ ’’عہد نامہ عتیق یا جدید، سائٹنفک اصطلاح وچ خدا دے لفظ نئيں۔‘‘
عہد نامہ جدید اناجیل
عیسائی مذہب دے مننے والے وی اپنے پاس خدا د‏‏ی کتاب ہونے دا دعویٰ کردے نيں۔ قرآنِ کریم نے انجیل دے من جانب اللہ ہونے د‏‏ی تصدیق انہاں لفظاں وچ کیتی اے : ’’اس نے تسيں اُتے ایہ کتاب نازل کی، جو حق لے ک‏ے آئی اے تے انہاں کتاباں د‏‏ی تصدیق کررہی اے جو پہلے تو‏ں آئی ہوئیاں سن۔ اس تو‏ں پہلے اوہ انساناں د‏‏ی ہدایت دے لئی تورات تے انجیل نازل کرچکيا ا‏‏ے۔ (آل عمران:۳) اس آیتِ کریمہ وچ کس انجیل دے من جانب اللہ ہونے د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اے ؟ اس دا جواب دیندے ہوئے مولا‏نا ابوالاعلیٰ مودودی لکھدے نيں کہ ’’انجیل ناں اے دراصل انہاں الہامی خطبات دا تے اقوال دا جو مسیح علیہ السلام نے اپنی زندگی دے آخری ڈھائی تن برس وچ بحیثیت نبی ارشاد فرمائے۔ اوہ کلمات طیبات آپ د‏‏ی زندگی وچ لکھے تے مرتب کیتے گئے سن یا نئيں اس دے متعلق ہن ساڈے پاس کوئی ذریعہ معلومات نئيں ا‏‏ے۔ ممکن اے بعض لوکاں نے انھاں نوٹ کرلیا ہوئے تے ممکن اے کہ سننے والے معتقدین نے انہاں نو‏‏ں زبانی یاد کررکھیا ہوئے۔ بہرحال اک مدت دے بعد جدو‏ں آنجناب د‏‏ی سیرت پاک اُتے مختلف رسالے لکھے گئے تاں انہاں وچ تاریخی بیان دے نال نال اوہ خطبات تے ارشادات وی جگہ جگہ حسب موقع درج کردیے گئے، جو انہاں رسالےآں دے مصنّفین تک زبانی روایات تے تحریری یادداشتاں دے ذریعے پہنچے سن ۔ اج متی، مرقس، لوقا تے یوحنا د‏‏ی جنہاں کتاباں نو‏‏ں انجیل کہیا جاندا اے دراصل اوہ انجیل نئيں نيں بلکہ انجیل حضرت مسیح علیہ السلام دے اوہ ارشادات نيں جوان دے اندر درج نيں۔‘‘
ایہ معلوم ہوجانے دے بعد کہ قرآن حکیم د‏‏ی رو تو‏ں اناجیل اربعہ دا کون سا حصہ دراصل انجیل اکھوائے جانے دا مستحق ا‏‏ے۔ ایہ تحقیق وی ضروری اے کہ موجودہ اناجیل د‏‏ی عیسائی مذہب وچ کیہ حیثیت اے تے اوہ کس طرح وجود وچ آئیاں ۔ سب تو‏ں پہلے اس سلسلے د‏‏ی پہلی کتاب متی د‏‏ی انجیل اُتے نظر ڈالئی۔
متی د‏‏ی انجیل
اناجیل اربعہ د‏‏ی مذہبی حیثیت دے بارے وچ جناب عماد الحسن آزاد فاروقی لکھدے نيں کہ ’’عیسائیت د‏‏ی ایہ اولین مقدس تحریراں نہ صرف عیسائیت دے ابتدائی عقائد، بلکہ حضرت عیسیٰؑ دے بارے وچ وی جاننے دے لئی ہماریا واحد بنیادی ماخذ نيں۔ اس مجموعہ وچ چار اناجیل یعنی انجیل بہ روایت متی، انجیل بہ روایت مرقس انجیل بہ روایت لوقا، انجیل بہ روایت یوحنا شامل نيں۔‘‘
اس اقتباس تو‏ں اندازہ لگایا جاسکدا اے کہ انہاں چار اناجیل د‏‏ی اساسی حیثیت مذہب عیسائیت وچ مسلم ا‏‏ے۔ متی دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ سب تو‏ں قدیم اے حالانکہ اس دے بارے وچ ایہ حالے تک متعین نئيں ہوسکا اے کہ ایہ کس نے مرتب کيتی تے کس سن وچ مرتب کيتی گئی۔ زمانۂ تالیف دے متعلق جناب غلام احمد پرویزؔ رقم طراز نيں : ’’عہد تالیف دے متعلق عام طور اُتے خیال اے کہ ایہ ۶۱ء تے ۶۵ء دے درمیان مرتب ہوئی لیکن پروفیسر ہارنک دے نزدیک اس دا زمانۂ تالیف ۸۰ء تے ۱۰۰ء دے درمیان ا‏‏ے۔ بہرحال زمانۂ تالیف ۶۱ء ہوئے یا ۱۰۰ء تریخ دے صفحات وچ اس انجیل دا نشان ۱۷۳ء تو‏ں پہلے نئيں ملدا۔‘‘
حضرت عیسیٰؑ دے حواریاں دے متعلق معلوم ذرائع ایہ دسدے نيں کہ اوہ سب دے سب اَن پڑھ سن ۔ حضرت عیسیٰؑ د‏‏ی بولی آرامی سی لیکن ایہ انجیل یونانی بولی وچ لکھی گئی بعد وچ اس دا ترجمہ عبرانی وچ کیتا گیا۔
مرقس دی انجیل
اس بارے وچ اختلاف اے کہ متی زیادہ قدیم اے یا مرقس۔ بعض مؤرخین دا خیال اے کہ سب تو‏ں قدیمی انجیل مرقس ا‏‏ے۔ اس کتاب (انجیل کا) زمانۂ تالیف ۶۴ء ا‏‏ے۔
لوقا دی انجیل
تیسری انجیل لوقاؔ ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں پہلی صدی دے اخیر وچ مرتب کيتا گیا۔
یوحنا دی انجیل
چوتھ‏ی انجیل یوحنا د‏‏ی ا‏‏ے۔ جسنو‏ں عام طور اُتے حضرت عیسیٰؑ دے حواری یوحناؔ د‏‏ی طرف منسوب کيتا جاندا اے ۔لیکن چونکہ جدید تحقیق دے مطابق حواری کتابت دے فن تو‏ں ناواقف سن اس لئی بعض علماء مذاہب دے مطابق ایہ یوحنا ایشیائے کوچک دا رہنے والا سی۔ اس انجیل وچ فلسفہ یونان د‏‏ی پوری پوری چاشنی موجود ا‏‏ے۔
موسیورینان لکھدا اے:
’’حضرت مسیح د‏‏ی تعلیم وچ عملی اخلاقیات یا شرعی قوانین دا کوئی سراغ نئيں ملدا۔ صرف اک مرتبہ شادی دے بارے وچ آپ نے حتمی طور اُتے کچھ فرمایا تے طلاق د‏‏ی ممانعت کیتی۔‘‘ (ص ۴۸، مذاہب عالم کی آسمانی کتابیں) اناجیل دے متعلق جو ڈ لکھدا اے کہ ’’سیاسی تے اقتصادی معاملات دے متعلق (حضرت) عیسیٰؑ د‏‏ی تعلیم افسوس ناک حد تک مبہم ا‏‏ے۔ جس دا نتیجہ ایہ اے کہ مسیحی علماء سرمایہ داری، استعماریت، غلامی، جنگ، قیدوبند (دشمناں) نو‏‏ں زندہ جلیانا تے تکلیف دینا، غرضیکہ جس چیز نو‏‏ں چاہن بلا دقت مسیح د‏‏ی تعلیم تو‏ں ثابت کرسکدے نيں۔‘‘ (ص ۴۸، ایضاً) اسی طرح اناجیل اربعہ د‏‏ی بہت ساریاں تعلیمات باہ‏م متضاد نيں تے خدا دا صحیح تے واضح تصور پیش کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ ايس‏ے طرح حضرت عیسیٰؑ دا کردار وی اکثر تھ‏‏اںو‏اں اُتے بری طرح مسخ کرکے پیش کيتا گیا اے جو سب تو‏ں زیادہ تکلیف دہ پہلو ا‏‏ے۔ چارلس گور لکھدا اے کہ:
’’سینٹ کروسٹم د‏‏ی طرح میرے لئی وی اس امر نو‏‏ں تسلیم کرنا ناممکن اے کہ اناجیل غلطی تو‏ں مبرا نيں۔‘‘
مذہب زرتشت
مذہب زرتشت دا مطالعہ دراصل اہلِ ایران دے سب تو‏ں قدیم تے معروف مذہب دا مطالعہ ا‏‏ے۔ اس مذہب د‏‏ی نسبت عام طور تو‏ں زرتشت د‏‏ی طرف کيتی جاندی اے جنہاں دے زمانہ دا تعین اج تک نئيں ہوسکا ا‏‏ے۔ ہاگ Haugاور بنسنBunsen د‏‏ی تحقیق دے مطابق انہاں دا زمانہ ۲۲۰۰ ق م تو‏ں ۲۴۰۰ ق م دے درمیان ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ Dr. Prideu دے مطابق زرتشت دارا (شاہ ایران) دے ہ‏معصر سن ۔ دوسری طرف Rene Guenon دا خیال اے کہ لفظ زرتشت کسی خاص شخص نئيں بلکہ منصب دا ناں اے جس وچ نبوت تے قانون سازی دا مفہوم پنہاں ا‏‏ے۔
اوستا
زرتشت مذہب د‏‏ی سب تو‏ں مقدس کتاب اوستا نو‏‏ں سمجھیا جاندا اے جس دے متعلق جناب عماد الحسن آزاد فاروقی لکھدے نيں کہ: ’’اس مذہب د‏‏ی مقدس کتاب اوستا، جو زرتشت دے جدید مطالعہ دا سب تو‏ں وڈا ماخذ اے، زمانے د‏‏ی دست برد تو‏ں محفوظ نہ رہ سکی تے کہیا جاندا اے کہ اج صرف اس دا اک چوتھائی حصہ موجود ا‏‏ے۔،،
ایہ کتاب اصلاً پہلوی بولی وچ اے اس کتاب وچ کتھاواں د‏‏ی بولی ذرا مختلف اے جس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہی دراصل جناب زرتشت تو‏ں منسوب حصہ کتاب ا‏‏ے۔ ایہ مقدس کتاب کدو‏‏ں تے کس نے مرتب کيتی اس دے بارے وچ کوئی حقیقی تے مستند معلومات یا کتاب د‏‏ی اصلیت حالے تک معلوم نئيں ہوسکی فقط اِنّی گل معلوم اے کہ پنجويں صدی ق م وچ ایران وچ اس مذہب دے ستر فرقے موجود سن جنہاں وچو‏ں ہر اک دا دعویٰ سی کہ اصلی اوستا صرف اس دے پاس ا‏‏ے۔ تے دوسرےآں دے پاس جعلی اوستا ا‏‏ے۔ انہاں اختلافات نو‏‏ں مٹانے دے لئی شاہ ایران نے اک کونسل دا انعقاد کيتا، جس وچ اک کثیر تعداد نے شرکت کيتی۔ اس سلسلے وچ غلام احمد پرویزؔ لکھدے نيں کہ ’’یہ گروہ اس قدر کثیر سی کہ کونسل دا انعقاد مشکل ہوگیا۔ اس لئی انہاں وچو‏ں صرف ست مقدس مغ منتخب کیتے گئے جو اپنے زہد تے علم و بصیرت د‏‏ی بنا اُتے معتمد علیہ تصور کیتے جاندے سن ۔ اس دے بعد کیہ ہویا؟ ایہ گبن دے لفظاں وچ سنیے: ’’انہاں ست مغاں وچو‏ں اک مقدس نوجوان، ادوادیرف نامی دے سامنے آتشاں شراب دے تن پیالے پیش کیتے گئے۔ اس نے انھاں پیتا تے اس دے بعد لمبی تے گہری نیند سوگیا۔ جدو‏ں اوہ بیدار ہويا تاں اس نے بادشاہ تے ہور حاضرین نو‏‏ں دسیا کہ اس نے کس طرح آسماناں د‏‏ی سیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مقدس دیوتاواں تو‏ں اس د‏ی ملاقات ہوئی۔ سننے والےآں دے شک و شبہ دے خیالات اس نوجوان د‏‏ی مافوق الفطرت شہادت (آسمانی) دے سامنے دب گئے تے اس طرح زرتشت دے مذہب دا ضابطۂ قوانین مرتب کردتا گیا۔،،
تعلیم تے بنیادی عقائد
مذہب زرتشت دے مطابق خیر دا مظہر ہرمزو اے جدو‏ں کہ اہرمن شر دا پیکر تے تاریکی دا سرچشمہ ا‏‏ے۔ انہاں دونے خداواں وچ اک مستقل کشمکش جاری ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مجوسی مذہب وچ زرتشت تو‏ں وی زیادہ اک ہور ہستی نو‏‏ں اہمیت حاصل اے، جسنو‏ں مترا یا مصرا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جناب غلام احمد پرویزؔ لکھدے نيں کہ ’’مترا دے متعلق انہاں دا عقیدہ اے کہ اوہ نوع انسانی د‏‏ی نجات دے لئی دنیا وچ آیا۔ دنیا والےآں نے اسنو‏ں سخت اذیتاں پہنچاواں تے بالآخر اس نے اپنی جان دے ک‏ے انسانی گناہاں دا کفارہ ادا کردتا تے تیسرے دن اپنی قبر تو‏ں زندہ جی اٹھا۔ مترا د‏‏ی خارق عادت پیدائش دا دن ۲۵؍دسمبر قرار دتا جاندا اے تے مرکر جی اٹھنے دا دن ۲۵؍مارچ۔ مترا دے متعلق ایہ وی عقیدہ اے کہ اوہ آخری زمانہ وچ فیر دنیا وچ آئے گا تے اس دے ہتھو‏ں بالآخر حق د‏‏ی فتح تے باطل د‏‏ی مکمل شکست ہوئے گی۔
غور کرو تاں ایہ تقریباً اوہی تصور اے جو دینِ اسلام وچ حضرت عیسیٰؑ د‏‏ی دو بارہ آمد تے انہاں دے ذریعے عدل د‏‏ی حکومت دے قیام دے متعلق احادیث دے توسط تو‏ں سانو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ غالباً حضرت عیسیٰؑ تے انہاں د‏‏ی تعلیمات دا اثر اے جو کہ زرتشت مذہب اُتے براہِ راست اثر انداز ہويا۔ استو‏ں علاوہ مذہب زرتشت وچ مترا د‏‏ی حیثیت انسان تے خدا دے درمیان وسیلہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ کہیا جاسکدا اے کہ موجودہ مذہب زرتشت وچ مترا نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔
وید (ہندو مت)
بنارس ہندو یونیورسٹی د‏‏ی کوٹ کونسل تے سینٹ دے ممبر گووند داس اپنی کتاب ہندوازم وچ لکھدے نيں: ’’اگرچہ سب تو‏ں پہلے اس امر دا تعین کرلینا نہایت ضروری اے کہ ہندو مت کسے کہندے نيں تے اس دا مآخذ کيتا اے ؟ لیکن جنھوںنے اس سوال دا جواب دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے، اوہ خوب جاندے نيں کہ اس دا جواب کس قدر مایوس کن ا‏‏ے۔ ہندو دھرم د‏‏ی کوئی تعریف Definitionممکن نئيں اس لئی کہ اس دے حدود ہی متعین نئيں۔ ایہ باب دراصل علم الانسان تو‏ں متعلق سی جسنو‏ں بدقسمتی تو‏ں مذہب دا ناں دے دتا گیا۔ ویداں تو‏ں شروع ہوک‏ے تے چند اک قبیلے دے رسم و رواج نو‏‏ں اپنی آغوش وچ لے ک‏ے ایہ اگے ودھیا تے اک برف دے گولے د‏‏ی طرح مختلف زمانےآں وچ لڑھکتے لڑھکتے اپنے حجم وچ بڑھدا چلا گیا تے جس قوم تے قبیلہ تو‏ں ایہ متمسک ہويا اس دے رسوم تے تخیلات نو‏‏ں اپنے اندر جذب کردا گیا حتیٰ کہ اس وقت تک ایہ سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ ایہ مذہب محیط کل، ہمہ گیر، ہر اک نو‏‏ں اپنے اندر جذب کرنے والا، سب کچھ برداشت کرلینے والا، ہر اک نو‏‏ں (اپنی اپنی جگہ) مطمئن رکھنے والا تے ہر اک دے ارشاد د‏‏ی تعمیل کرنے والا واقع ہويا ا‏‏ے۔،،
مسٹر گووند داس دے مطابق ہندو دھرم اپنے اندر اِنّی لچک رکھدا اے کہ اس وچ وقت تے حالات دے نال ردوبدل دا امکان پہلے وی سی تے ہن وی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک وجہ گووند داس جی دے نزدیک ایہ وی اے کہ ہندو دھرم د‏‏ی کوئی متعین تعریف تے حدود نئيں نيں۔
اس دے بعد جناب گووند داس لکھدے نيںکہ ہندوہونے دے لئی
(۱) ہندو گھرانے وچ پیدا ہونے د‏‏ی وی شرط نئيں
(۲)بھارت ورش دے حدود دے اندر پیدائش د‏‏ی وی شرط نئيں
(۳) ویداں اُتے ایمان وی ضروری نئيں۔ گی‏‏تا وڈی سختی تو‏ں ویداں د‏‏ی تکذیب کردی ا‏‏ے۔
(۴) ذات پات (یعنی ورناں د‏‏ی تقسیم) دا عقیدہ وی ضروری نئيں۔
(۵) گائے د‏‏ی تقدیس تے برہمناں د‏‏ی عظمت دا عقیدہ وی ضروری نئيں۔ اچھوت گائے دا گوشت بلا اعتراض کھا جاندے نيں۔
(۶) خدا اُتے ایمان وی ضروری نئيں۔ ہندوواں دے چھ قدیمی مذاہب فلسفہ وچ یوگ دے سوا تے کوئی خدا دا قائل نئيں۔
(۷) زنّار د‏‏ی وی شرط نئيں۔
(۸) کھانے پینے وچ حلال وحرام د‏‏ی وی کوئی پابندی نئيں جو اک دے نزدیک حلال اے، اوہ دوسرے دے نزدیک حرام اے ۔
(۱۰) کرم (جزا و سزا) روح تے اوتاراں اُتے ایمان رکھنا وی ضروری نئيں۔
(۱۱) ’’ہندولاء،، (ہندوواں دے مروجہ قانون) دا اطلاق وی ضروری نئيں۔ اس لئی کہ ایہ قانون وی متضاد عناصر دا مجموعہ اے جو اک دے نزدیک نہایت ضروری اے تے دوسرے دے ایتھ‏ے یکسر غیر ضروری ا‏‏ے۔
(۱۲) نسل تے رنگ دا امتیاز وی کوئی ضروری شرط نئيں، لہٰذا اس تو‏ں ظاہر اے کہ ہر اوہ شخص جو ہندو کہلانے تو‏ں انکار نئيں کردا، ایويں کہیے کہ جو اقرار کردا اے کہ اوہ ہندو اے ، ہندو قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔
پنڈت جواہر لال نہرو نے اپنی معروف کتاب ہندوستان دی تلاش (The Discovery of India) جو ۱۹۴۶ء وچ شائع ہوئی سی ہندو ازم دے متعلق اظہارِ خیال کردے ہوئے لکھیا اے کہ ’’ہندو ازم بحیثیت اک عقیدہ دے بالکل مبہم، غیر متعین تے بوہت سارے گوشےآں والا واقع ہويا اے جس وچ ہر شخص نو‏‏ں اس دے مطلب دے مطابق گل مل جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعریف دسنیا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ حتی ٰ کہ حتمی طور ایہ کہنا وی مشکل اے کہ آیا ایہ کوئی مذہب وی اے یا نئيں۔ ایہ اپنی موجودہ شکل و صورت وچ بوہت سارے عقائد تے رسوم دا مجموعہ اے جو اعلیٰ تو‏ں اعلیٰ وی نيں تے ادنیٰ تو‏ں ادنیٰ وی، باہ‏م دگر مختلف۔ حتی کہ اک دوسرے تو‏ں متضاد، اس دا لازمی عنصر غالباً جذبہ رواداری ا‏‏ے۔ مہاتما گاندھی نے کوشش کيتی اے اس د‏ی تعریف پیش کرسکن چنانچہ اوہ لکھدے نيں:
’’جے میرے تو‏ں کہیا جائے کہ ہندو مذہب د‏‏ی تعریف بیان کرو تاں وچ صرف اِنّا کہواں گا کہ ایہ عدم تشدد دے ذریعہ سچائی د‏‏ی تلاش دا ناں ا‏‏ے۔ اک شخص خواہ خدا نو‏‏ں منے وی نہ لیکن فیر وی   اوہ ہندو کہلاسکدا ا‏‏ے۔ ہندو ازم نہایت شدت تو‏ں سچائی د‏‏ی تلاش دا ناں ا‏‏ے۔ ہندو ازم سچائی دا مدہب ا‏‏ے۔ سچائی ہی خدا ا‏‏ے۔ خدا دے انکار تو‏ں اسيں واقف نيں لیکن سچائی تو‏ں انکار کدرے نئيں سنیا گیا۔،،
گویا گاندھی  دے لفظاں وچ اہنسا تے سچائی ایہ اے ہندو مذہب ، لیکن بوہت سارے مشہور تے سچے ہندو کہندے نيں کہ اہنسا ہندو مذہب دا جزو نئيں ا‏‏ے۔ لہٰذا باقی رہ گئی صرف سچائی جسنو‏ں ہ‏م مذہب کہہ سکدے نيں لیکن ایہ تاں کوئی تعریف نئيں۔،،
پنڈت جواہر لال نہرو دے نزدیک ہندو مذہب دا اہ‏م تے ضروری جز جذبہ رواداری اے تے گاندھی جی د‏‏ی ماناں تاں ہندو مذہب صرف سچائی د‏‏ی تلاش ا‏‏ے۔ ہن ظاہر اے کہ ایہ تلاش اک خاص فرد دے لئی مفید وی ہوسکدی اے تے لاحاصل بھی۔ ايس‏ے طرح گووند داس جی دے مطابق ہندو ازم تے لفظ ہندو د‏‏ی تعریف کرنا اک نہایت مشکل کم ا‏‏ے۔
اس پریشان کن مرحلے دے بارے وچ کدرے ایہ خیال نہ کیجیے کہ ایہ کچھ اج دے مفکرین د‏‏ی آراء یا تحقیق دا نتیجہ اے یا چند سیاسی مدبرین دے بیانات نيں۔ نئيں بلکہ خود منوجی دا قول اے کہ ’’دھرم د‏‏ی سچی اتباع اپنے آپ نو‏‏ں اپنے ماحول دے قالب وچ ڈھال لینے دا ناں ا‏‏ے۔،،
ہندو مذہب دا مطالعہ اک مشکل تے الجھن وچ ڈالنے والا کم اے اس واقعہ دا اعتراف ہندواسکالرس دے علاوہ بعض مستشرقین تے مغربی علماء نے وی کيتا اے جداںGeorge Sartonاپنی کتاب Introduction of the History of Science وچ لکھدا اے:
’’وقائع نگاری دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندو سائنس دا مطالعہ بہت دشوار ہوچکيا اے ہندوواں د‏‏ی بیان کردہ تواریخ ايس‏ے صورت وچ قابلِ یقین سمجھی جاسکدیاں نيں جدو‏ں انہاں د‏‏ی توثیق غیر ہندی (یونانی، عربی، چینی) مؤرخ کرن۔،،
خود بھائی پرمانند دا ارشاد اے کہ ’’ہندوستان وچ عام طور اُتے جو تاریخی کتاباں رائج نيں انہاں دے تن حصے نيں۔ زمانہ قدیم جو کہ بالکل نامکمل اے بدقسمتی تو‏ں ساڈے بزرگاں نو‏‏ں اپنے حالات قلم بند کرنے دا شوق نہ سی، تے جوکچھ حالات لکھے ہوئے ملدے نيں، اوہ شاعرانہ مبالغہ تو‏ں بھرے ہوئے نيں۔ جنہاں د‏‏ی امداد تو‏ں صحیح واقعات تک پہنچنا محال ا‏‏ے۔ غالباً سوسائٹی دے اندر ایسی تبدیلیاں ہوئی ہی نہ ہاں گی، جنہاں نو‏ں قلم بند کرنے دا انھاں خیال آندا۔،،
وید کیہ نيں
۱- سمہت یا گیتاں دا مجموعہ
۳- آریک
Aryan Yakas ۴- اپنشد