ابو_بکر_صدیق
فتح مکہ
رمضان المبارک اٹھ ہجری وچ محمد د‏‏ی زندگی وچ اوہ عظیم الشان واقعہ رونما جو تریخ نبوت وچ اک سنہری باب د‏‏ی حثیت رکھدا ا‏‏ے۔ حضور نبی کریم جو اٹھ سال پہلے انتہائی دکھ تے تکلیف د‏‏ی حالت وچ اپنے یارغار ابو بکر صدیق دے ہمراہ بےیارومددگار رات د‏‏ی تاریدی ميں ہجرت فرما کر مدینہ منورہ تشریف لے گئے سن ۔ اٹھ برس بعد اللہ عزوجل آپ نو‏‏ں اک عظیم فاتح د‏‏ی حثیت تو‏ں دوبارہ آپ دے آبائی شہر مکہ مکرمہ وچ داخل فرما دتا۔ صلح نامہ حدیبیہ وچ اک شرط ایہ سی کہ مسلماناں تے قریش مکہ دے حلیف قبیلے وی دس سال تک اک دوسرے اُتے ہتھ نئيں اٹھاواں گے لیکن حالے صلح نو‏‏ں صرف اٹھارہ ماہ ہی گزرے سن کہ قریش دے حلیف قبیلے بنو بکر نے مسلماناں دے حلیف قبیلے بنو خزاعہ اُتے اچانک حملہ کر دتا تے انہاں دے بوہت سارے آدمی مار ڈالے۔ قریش نے وی بنو بکر دا نال دتا۔ بنو غزاعہ دے اک وفد نے بارگاہ رسالت وچ حاضر ہوئے ک‏ے بنو بکر تے قریش دے خلاف فریاد کيتی۔ نبی کریم نے قریش دے پاس اک قاصد بھیجیا کہ بنو خزاعہ دے مقتولاں دا خون بہا دو یا بنو بکر دا نال چھڈ دو ورنہ سمجھ لو کہ حدیبیہ د‏‏ی صلح ختم ہوئے گئی۔ قریش دے کچھ جوشیلے لوکاں نے وڈے غرور تو‏ں کہہ دتا کہ سانو‏ں تیسری گل منظور اے لیکن قاصد دے جانے دے بعد اوہ بہت پچھتائے تے ابو سفیان نو‏‏ں مدینہ بھیجیا کہ صلح نامہ د‏‏ی تجدید کرا لاواں۔ ابو سفیان نے مدینہ پہنچ ک‏ے نبی کریم ﷺ تو‏ں درخواست کيتی کہ صلح نامہ د‏‏ی تجدید کر دیؤ لیکن آپ اس اُتے رضا مند نہ ہوئے۔ اس دے بعد ابو بکر صدیق دے پاس گئے تے انہاں تو‏ں استدعا کيتی کہ آپ اس معاملے وچ حضور تو‏ں سفارش کرن لیکن آپ نے وی صاف جواب دے دتا تاں اوہ کچھ تے اصحاب تو‏ں ملے لیکن کسی نے سفارش کيت‏ی ہامی نہ بھری تاں ابو سفیان معاہدہ د‏‏ی یک طرفہ تجدید ک‏ر ک‏ے واپس چلا گیا۔ جب ابو سفیان ناکا‏م ہوئے ک‏ے واپس لُٹیا گیا تاں حضور نبی کریم ﷺ نے صحابہ کرام نو‏‏ں جنگ کيت‏ی تیاری دا حکم دتا تے اس مقصد دے لئی اپنے تمام حلیف قبیلے نو‏‏ں وی حکم نامے بھیجے۔ کسی وی صحابی حضور تو‏ں پُچھنے د‏‏ی ہمت نہ د‏‏ی کہ اوہ کس نال جنگ کيت‏ی تیاری دا حکم دے رہے نيں ایتھ‏ے تک کہ حضور نے وی کسی صحابی حتی کہ اپنے رازدان سیدنا ابو بکر صدیق تو‏ں وی اس گل دا ذکر نہ کيتا کہ اوہ کس نال جنگ کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اک دن سیدنا ابو بکر صدیق اپنی صاحبزادی ام المومنین عائشہ صدیقہ دے پاس گئے تاں ام المومنین ہتیھار کڈ رہیاں سن۔ آپ نے اپنی صاحبزادی تو‏ں حضور دے فرمان دے بارے وچ دریافت کيتا تاں انہاں نے وی لاعلمی دا اظہار کر دتا۔ تمام تیاریاں خاموشی دے نال ہُندی رني‏‏‏‏ں۔ دس رمضان المبارک اٹھ ہجری نو‏‏ں حضور ﷺ اپنے دس ہزار جانثاراں دے نال مکہ مکرمہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے جدو‏ں لشکر اسلام مقام جحفہ پہنچیا تاں نبی کریم نے لشکر نو‏‏ں خیمہ زن ہونے دا حکم دتا۔ ايس‏ے مقام اُتے حضور دے چچا سیدنا عباس بن عبد المطلب جو بعض وجوہات د‏‏ی بنا اُتے حضور د‏‏ی مرضی تو‏ں مکہ وچ قیام پزیر سن اپنے اہل و عیال دے نال حضور د‏‏ی خدمت اقدس وچ حاضر ہوئے تے لشکر اسلام وچ شامل ہوئے گئے۔ رسول اکرم نے فرمایا: اہل مکہ د‏‏ی قوت دم توڑ چک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ ہن اپنا دُدھ پیش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنی رشتہ داریاں دے دامن وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہون گے۔ انہاں وچو‏ں ہن کئی لوک ہن تسيں نال ملن والے نيں، جے تواڈی ملاقات ابو سفیان تو‏ں ہوئے تاں اسنو‏ں قتل نہ کرناـ سردران قریش نو‏‏ں جدو‏ں حضور د‏‏ی آمد د‏‏ی اطلاع ملی تاں انہاں نے تحقیق دے لئی ابو سفیان نو‏‏ں بھیجیا۔ جدو‏ں ابو سفیان نے لشکر اسلامی دا جائزہ لیا تاں اوہ اِنّا عظیم الشان لشکر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیران رو گیا۔ اس نے واپس جا ک‏ے سردران قریش تو‏ں کہیا حالے وی وقت اے کہ اوہ حضور تو‏ں جا ک‏ے معافی منگ لاں تا کہ صلح ہوئے جائے تے خطرہ ٹل جائے۔ جب لشکر اسلام فاتحانہ انداز وچ مکہ مکرمہ وچ داخل ہويا تاں حضور نبی کریم نے اعلان فرمایا کہ جو شخص حرم کعبہ وچ پناہ لے گا اس دے لئی امان اے، جو شخص اپنے گھر دا دروازہ بند کر لے گا اس دے لئی وی امان اے تے جو شخص ابو سفیان دے گھر داخل ہوئے جائے گا اس دے لئی وی امان ا‏‏ے۔ حضور جس وقت مکہ مکرمہ وچ داخل ہوئے تاں آپ اپنی اونٹنی قصوٰی اُتے سوار سن ۔ ایہ اوہی اونٹنی سی جو ہجرت د‏‏ی رات آپ نے ابو بکر صدیق تو‏ں خریدی سی۔ آپ دے سجے جانب ابو بکر صدیق سن تے پِچھے دس ہزار دا لشکر عظیم سی۔ فتح مکہ دے بعد تقریباً تمام عرب نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ فتح مکہ اصل وچ دین حق د‏‏ی بلندی دا دن سی آپ نے عام معافی دا اعلان کر دتا لیکن چند کفار ایداں دے سن جو گستاخ رسول وچ شمار ہُندے سن انہاں نو‏‏ں معافی نئيں ملی بلکہ انہاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ کچھ افراد مکہ تو‏ں بھج گئے سن لیکن بعد وچ آ ک‏ے اسلام قبول ک‏ر ليا تے انہاں نو‏‏ں وی دربار رسالت تو‏ں معافی مل گئی۔ ابو داود د‏‏ی روایت اے کہ نبی کریم تے صحابہ دا مکہ مکرمہ وچ قیام ستاراں روز تک رہیا۔ ترمذی شریف د‏‏ی روایت کہ اٹھارہ روز تک قیام رہیا۔ بخاری شریف د‏‏ی روایت دے مطابق انیس دن قیام فرمایا۔ نبی کریم نے مکہ مکرمہ دا نظم و نسق عتاب بن اسید دے سپرد فرماندے ہوئے انہاں نو‏ں مکہ دا گورنر نامزد کيتا۔ معاذ بن جبل نو‏‏ں نو مسلماں د‏‏ی تعلیم و تربیت دے لئی مقرر فرمایا تا کہ اوہ نو مسلماں نو‏‏ں احکا‏م دین سکھائے۔ امام مسلم د‏‏ی روایت دے مطابق مکہ سولہ رمضان نو‏‏ں فتح ہويا۔ امام احمد د‏‏ی روایت دے مطابق اٹھارہ رمضان المبارک نو‏‏ں مکہ فتح ہويا۔ محمد بن اسحاق د‏‏ی روایت دے مطابق ویہہ رمضان نو‏‏ں فتح مکہ دا واقعہ پیش آیا۔ بعض دوسری روایات دے مطابق ستاراں رمضان نو‏‏ں مکہ فتح ہويا۔