سندھ_دی_تریخ
سندھ دی تریخ
سندھ دی تریخ اِنی قدیم اے کہ اس دے متعلق درست تاریخی شواہد موجود نئی‏‏ں صرف تریخ توں اتنا پتہ چلدا اے کہ اج توں ہزاراں سال پہلے جدو‏‏ں آریہ اس خطے وچ آئے تے اُنھاں نے اس دا ناں ’’ سندھو ‘‘ رکھیا سی کیونجے آریہ اپنی زبان وچ دریا نوں ’’ سندھو ‘‘کہندے سن۔ ابتداء اوہ اس ملک نوں سندھو کہندے رہے، مگر آہستہ آہستہ انہاں نے اسنوں سندھ کہنا شروع کر دتا۔ اس ناں نے اس قدر شہرت حاصل کیتی کہ ہزاراں سال گزر جانے اُتے وی اس دا ناں سندھ ای اے۔ تریخ داناں دے مطابق ابتدا وچ آریاں نے سندھ دے جتنے وی علاقے فتح کیتےانھاں انہاں دا ناں سندھ ای رکھیا۔ ایتھے تک کہ اوہ پنجاب دی سرحد توں وی اگے ودھ گئے مگر انہاں نے ناں وچ کوئی تبدیلی نہ ہوئی۔ جدو‏‏ں آریاواں نے گنگا تک دا علاقہ فتح کر لیا تو انہاں نے اس دا ناں آریہ ورت رکھا مگر ہندوستان توں باہر اس ناں نوں پذیرائی حاصل نہ ہوئی۔ایرانیاں نے اپنے لہجے وچ سندھ نوں ہند کہیا تے تے یونانیاں نے ہند نوں بدل کر اند کر دتا۔ رومن زبان وچ ایہ لفظ اند توں اندیا ہو گیا تے انگریزی زبان وچ چونکہ دال دا تلفظ نئی‏‏ں ہُندا اس لئی اوہ انڈیا کہلایا۔ تیرہ سو سال پہلے سندھ دا اطلاق جس علاقے اُتے ہُندا سی اوہ بوہت لمبا ‘چوڑااور پھیلیا ہویا سی۔ پہلے از اسلام راجا داہر دی حکومت دے زمانے وچ جس ملک نوں سندھ دے ناں توں موسوم کیتا جادا سی اوہ سمت مغرب وچ مکران ‘جنوب وچ بحیرہ عرب تے گجرات ‘ مشرق وچ موجودہ مالوہ دے وسط تے راجپوتانہ تے شمال وچ ملتان توں گزر کر جنوبی پنجاب دے اندر تک وسیع و عریض سی ۔عرب مورخاں اسی سارے علاقے نوں سندھ کہیا اے ۔سندھ زمانہ قدیم توں اپنے دامن وچ تہذیبی ورثہ سموئے ہوئے نیں ۔ دستیاب تحقیقی شواہد دے مطابق دراڑوی آبادکاراں توں پہلے ایتھے 7000 قبل مسیح وچ مختلف قبائل آباد سن ۔ دراوڑ باشندے تقریباً4000 ق م  وچ وادی سندھ وچ آ کے آباد ہوئے ۔ موہن جوداڑو توں ملنے آثار قدیمہ کےمطابق دراڑوی قوم اپنے علم و فن وچ یکتاتھی ۔ اوہ کاشتکاری تے تجارت توں آگاہ سن تے اک مہذب قوم دی زندگی گزاردے سن۔انہاں نےپانچ ہزار سال پہلے یعنی 3000 ق م  وچ وادی سندھ نوں علمی‘ فنی تے تجارتی لحاظ توں اپنی اسی‏‏ں عصر مصری‘آشوری تے سامی تہذیباں دے ہم پلہ کھڑا کر دتا۔ قدیم دور وچ وادی سندھ دے دامن وچ کئی شہری مراکز قائم تھےجنہاں باقاعدہ منصوبہ بندی دے تحت تعمیر کیتا گیا سی۔ اج دے جدید گرڈ سسٹم دے قاعدے دے مطابق آباد کیتے گئے انہاں شہراں وچ پختہ شاہرااں تے نکاسی و فراہمی آب دا زیر زمین نظام وی قائم کیتا گیا تھالیکن فیر کسے وجہ توں وادی سندھ دے ایہ عظیم مراکز تباہی توں دوچار ہو گئے۔اس تباہی توں متعلق تاریخی شواہد دستیاب نئی‏‏ں نیں۔ موہنجو داڑو تے ہور عظیم دراڑوی مراکز دی تباہی دی وجوہات توں متعلق محققین وچ اختلاف رائے پایا جاندا اے۔ بعض نے اسنوں قدرتی آفات تے سیلاب قرار دتا ہےجبکہ بعض مورخاں دے نزدیک وسطی ایشیا تے مشرقی یورپ توں آریائاں دی فوجی یلغار نے اس تہذیب نوں نیست و نابود کر دتا۔ آریائاں نے اس خطہ وچ ہند۔آریائی تہذیب دی بنیاد ڈالی جو دریائےسرسوندی تے دریائے گنگا دے کناراں تک وسیع ہوچکی سی۔ وادی سندھ دی تہذیب 1500 ق م  وچ اپنے بام عروج اُتے سی۔ ہند۔آریائی تہذیب (ویدک سویلایزیشن 1700-500 ق م ) نے ہندوستان دے مذہب‘رسم و رواج ‘ معاشرت تے طرز رہن سہن اُتے انہاں مٹ نقوش ثبت کیتے نیں۔ماہرین آثار قدیمہ ایہ سمجھدے سن کہ پاک و ہند وچ تمدن دی داغ بیل آریاواں نے 1500 ق م  وچ ڈالی سی ۔ اس توں پہلے ایتھے دے باشندے جنگلی تے تہذیب و تمدن توں نا آشنا سن مگر بعد وچ ملنے والے شواہد نے اس نظریے وچ تبدیلی پیدا کردتی تے اس ملک دی تریخ نوں ہور ڈیرھ ہزار پیچھے کر دتا ۔ اک طرف موہن جودڑو تے ہڑپا دے آثار تے سندھ دی قدیم تہذیب دے بارے وچ جو شواہد مل سکے نیں انہاں توں ایہ بات پایہ ثبوت نوں پہنچ گئی اے کہ کہ آریاں دے آنے توں بوہت پہلے ای ایہ ملک تہذیب و تمدن دا عظیم گہوارہ بن چکیا سی ۔