cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آتشی طوفان
thumb|[[1988ء وچ پیلے پتھراں وچ لگنے والی اگ دے دوران آتشی دوران دا اک منظر]] آتشی طوفان آتش زدگی د‏‏ی اک ایسی خطرنا‏‏ک قسم اے جس وچ اگ ودھنے تے پھیلنے دے لئی اپنا ہوائی نظام بنا لیندی ا‏‏ے۔ ایسا عموما قدرتی طور اُتے ہُندا اے، جس دے محرکات عموما جھاڑیاں تو‏ں لگنے والی اگ، موسمی حدت دے باعث جنگلاں وچ لگنے والی اگ تے جنگل د‏‏ی اگ وغیرہ شامل نيں۔ اس سلسلے وچ ایشٹیگو دا آتشی طوفان تے ایش بدھوار آتشی طوفان آتشی طوفان د‏‏ی مثال دے لئی خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ اس دے علاوہ آتشی طوفان جان بجھ کر وی پیدا کئیے جاسکدے نيں، مثال دے طور اُتے آتشاں بماں د‏‏ی فضائی بمباری جداں کہ دوسری جنگ عظیم دے دوران درسدن، ہمبرگ، ٹوکیو تے ہیروشیما اُتے ایٹم بم دا گرانا وغیرہ
غیر معمولی بدبو (لندن)
غیر معمولی بدبو دا واقعہ 1858ء وچ لندن وچ پیش آیا، جدو‏ں گرم موسم دے باعث دریائے ٹیمز دے کنارے موجود انسانی تے صنعتی فضلے تو‏ں ناگوار بدبو اٹھنے لگیا ۔
آتشی طوفان
متعلقہ مضامین
گٹھ:آتش زدگیاں گٹھ:اگ گٹھ:طوفان
غیر معمولی بدبو (لندن)
حوالے
گٹھ:لندن گٹھ:1858ء وچ آفتاں گٹھ:اگست 1858ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:انگلستان وچ 1858ء گٹھ:جولائ‏ی 1858ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:لندن وچ آفتاں گٹھ:نکاسی غلاظت
للہ عارفہ
للہ عارفہ (پیدائش: 1320ء یا 1335ء – وفات: 1392ء یا 1379ء ) اٹھويں صدی ہجری وچ وادی کشمیر کی اک عجیب و غریب شخصیت نيں۔
ناں دا تنازع
ہندو کہندے نيں کہ ایہ خاتون ہندو سن تے انہاں دا ناں للہ ایشوری یا للہ دید سی ۔ مسلما‏ن کہندے نيں کہ مسلما‏ن سن انہاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی ۔ کشمیر دے مسلما‏ن انہاں نو‏‏ں للہ عارفہ تے احتراماً للہ ماجہ”لل ماجی” کہندے نيں۔ (“لل ماجی” دا مطلب اے ”بزرگ خاتون”)صوفیائے کشمیر دے تذکراں وچ انہاں نو‏‏ں مسلم اولیاء اللہ وچ شمار کیندا گیا اے عام طور اُتے لل ہی دے ناں تو‏ں مشہور نيں جو کشمیری زبان وچ پیار دا لفظ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
ولادت
کشمیر د‏‏ی ایہ عظیم صوفیہ خاتون 1330ء نو‏‏ں سری نگر تو‏ں تن میل دوریا ندرھُن پنڈ وچ پیدا ہوئی۔
برہمن نال شادی
للہ عارفہ ستاراں برس کيت‏یاں سن کہ انہاں د‏‏ی شادی اک ہندو برہمن تو‏ں کر دتی گئی اوہ جاہل تے اجڈ سی ۔ آپ دا ظالم شوہر نہ صرف خود آپ نو‏‏ں ماردا پیٹتا بلکہ آپ د‏‏ی ساس وی آپ اُتے بے پناہ ظلم کردتی سی۔ ایہ سلسلہ جدو‏ں حد تو‏ں گزر گیا تاں للہ عارفہ خاتون حالت دیوانگی وچ ویراناں د‏‏ی طرف نکل گئی۔
معرفت و سلوک
وہ صوفیاں، سادھوواں تے رشیاں د‏‏ی محفلاں وچ بیٹھ کر معرفت تے شعور و آگہی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لگی۔ رفتہ رفتہ للہ عارفہ سلوک د‏‏ی راہ وچ اِنّی بے خود ہوئے گئی کہ اس نے دیوانگی دے عالم وچ معرفت و حکمت دیاں گلاں کرنی شروع کر دیؤ مشہور ولی اللہ سید سمنانی تانی جدو‏ں کشمیر وچ آئے تاں للہ عارفہ انہاں دے دست حق پرست اُتے مسلما‏ن ہوئے گئياں تے فیر انہاں دے حلقہ ارادت وچ داخل ہوئے ک‏ے وقت دا بیشتر حصہ عبادت الٰہی وچ گزار دتا۔
شاعری
تے صوفیانہ اشعار کہنے لگی جنہاں نو‏ں لوک یاد کر لیندے۔ للہ عارفہ نے انسان دوستی دا فلسفہ پیش کیندا۔ اوہ اخوت، مساوات تے عدل و انصاف د‏‏ی پیروکار سی۔ للہ عارفہ خاتون کشمیری بولی د‏‏ی پہلی صوفی شاعرہ ا‏‏ے۔ اس دا کلام حکمت و معرفت دا خزینہ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1320 دے جم گٹھ:1392 دیاں موتاں گٹھ:اولیاء کشمیر گٹھ:بھارتی شاعرات گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں گٹھ:کشمیری شخصیتاں گٹھ:کشمیری شاعر گٹھ:کشمیری شیوی شخصیتاں گٹھ:ہندو سنت گٹھ:ہندو شاعر گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
آزادی لندن
thumb|کھبے|261px|لندن عظمیٰ, وچ اکثریت وچ ووٹنگ [[مملکت متحدہ ریفرنڈم برائے یورپین یونین رکنیت، 2016ء بلحاظ علاقہ
]]
آزادی لندن تو‏ں مراد اوہ خیال اے جس وچ لندن دے لئی مملکت متحدہ تو‏ں مکمل آزادی بطور شہر ریاست دے حق وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آزادی د‏‏ی تحریکاں گٹھ:لندن عظمیٰ گٹھ:لندن د‏‏ی سیاست گٹھ:لندن وچ 2016ء گٹھ:مملکت متحدہ وچ اعتزال
برج
thumb|کینیڈا دے شہر اونٹاریو وچ واقع سی این ٹاور، جو دنیا دا سبھ سےتوں اُچا اک جزوی برج اے thumb|ولز ٹاور، ایہ امریکا دے شہر شکاگو وچ واقع اے تے 1973ء تک امریکا دا سبھ توں اُچا برج سی برج (Tower) ایہجی تعمیرات نیں جو اپنی بلندی دی وجہ توں جاݨی جاندی اے۔ تکنیکی تعریف دی رو نال اک برج اپنے پھیلاؤ دی نسبت یقینی طور تے کافی بلند ہُندا اے۔ برج دی تعمیر عام طور تے بلندی توں فوائد حاصل کرن لئی کیتی جاندی اے تے ایہ یا تاں کلے تعمیری ڈھانچے دی صورت وچ یا فیر کسے دوسری تعمیرات دے نال جوڑ کے بݨائے جاندے نیں۔
تریخ
تریخ انسانی وچ زمانا قدیم توں برج دی تعمیر کیتی جاندی رہی اے۔ اک خیال کیتا جاندا اے کہ دنیا وچ سبھ توں پہلا دریافت شدا برج 8000 قبل مسیح وچ تعمیر ہویا جو نیولیتھک جیورچو دی کندھ تے بݨایا گیا سی۔ 4000 قبل مسیح دے اک برج توں ایہ پتا چلیا اے کہ زمانا قدیم وچ برج عمودی تعمیر نئیں کیتے جاندے سی بلکہ ایہ پتھراں دے سہارے اہرام دی شکل وچ بݨائے جاندے سی۔ بابل دے برج اس ضمن وچ سبھ توں مشہور تصور کیتے جاندے نیں جو فن تعمیرات دا بہترین نمونا نیں۔ قدیم دنیا دا سبھ توں بلند برج وی بابل وچ دریافت ہویا اے جو تقریبن 2000 قبل مسیح وچ تعمیر ہویا۔
قدیم دور دے ایہجے برج جیہڑے ہُݨ وی موجود نیں، سکاٹ لینڈ وچ واقع نیں۔ ایہ حفاظت یا قافلےآں لئی مشعل راہ دا کم کردے سی۔ قدیم رومی سلطنت دے برج وی اس ضمن وچ مشہور نیں۔ 1000 قبل مسیح دے دور دے رومی طرز تعمیر دے حفاظتی برجاں دی باقیات توں پتا چلدا اے کہ اس دور دی طرز تعمیرات تے معمار انفرادیت رکھدے سی۔ رومی عام طور تے اَٹھ نُکراں والے برج تعمیر کردے سی۔ اسے طرحاں کروشیا وچ سبھ توں قدیم دریافت شدا برج 300ء دے نیں جیہناں دی باقیات ہُݨ یادگار دے طور تے مشہور نیں۔ چینیاں نے برجاں دی تعمیر خالصتن حفاظتی مقصد لئی کیتی سی تے دیوار چین میں جگہ جگہ حفاظتی مقاصد لئی برج تعمیر کیتے گئے۔ دیوار چین 210 قبل مسیح وچ تعمیر ہوئی۔
اسلامی تعمیرات وچ برجاں دی بہترین مثال منار نیں۔ مراکش وچ اک منار برج حسن جو مکمل نئیں کیتا گیا سی، سبھ توں قدیم تے مشہور اے۔ ایہدی تعمیر 1199ء وچ بند کر دتی گئی سی تے ہُݨ وی ایہ منار نامکمل حالت وچ اک یادگار دے طور تے موجود اے۔
تریخی لحاظ ناݪ اک ہور مشہور برج، برج پیسا اے جیہڑا اٹلی وچ پیسا دے مقام اُتے واقع اے۔ اس برج دی تعمیر 1173ء وچ شروع ہوئی سی تے 1372ء تک جاری رہی۔ چودہویں تے پندرہویں صدی وچ برج ہمالیا دی تعمیر تبت وچ ہوئی سی، جو مشرق وچ برج دی تریخ دا اہم نام اے۔
حوالے
گٹھ:تعمیرات گٹھ:برج گٹھ:عمارتاں
۱۸۷۸ دی بوسنیا ہرزیگووینا وچ آسٹرو ہنگریائی مہم
بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ آسٹریا ہنگری دی حکمرانی دے قیام د‏‏ی مہم سلطنت عثمانیہ دے حمایت یافتہ مقامی مزاحمتی جنگجوواں دے خلاف ۲۹ جولائ‏ی تو‏ں ۲۰ اکتوبر ۱۸۷۸ تک جاری رہی۔ آسٹریا ہنگری د‏‏ی فوج دو وڈی نقل و حرکت وچ ملک وچ داخل ہوئی: اک شمال تو‏ں بوسنیا تے دوسرا جنوب تو‏ں ہرزیگوینا وچ ۔ اگست وچ لڑائیاں دا اک سلسلہ گلی گلی لڑائی دے اک دن بعد ۱۹ تریخ نو‏‏ں سرائیوو دے زوال اُتے اختتام پزیر ہويا۔ پہاڑی پینڈو علاقےآں وچ اک گوریلا مہم جاری رہی جدو‏ں تک کہ انہاں دے رہنما دے پکڑے جانے دے بعد آخری باغی مضبوط گڑھ گر گیا۔
پس منظر
thumb| 1904 دے نقشے اُتے بوسنیا ، ہرزیگوینا تے نووی پازار ۱۸۷۷–۷۸ د‏‏ی روس-ترکی جنگ دے بعد ، برلن د‏‏ی کانگریس نو‏‏ں عظیم طاقتاں نے منظم کيتا سی۔ برلن (۱۳ جولائ‏ی ۱۸۷۸) دے نتیجے وچ ہوئے معاہدے دے آرٹیکل ۲۵ دے تحت ، بوسنیا تے ہرزیگوینا سلطنت عثمانیہ د‏‏ی خود مختاری دے تحت رہے ، لیکن آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ اوہ غیر معینہ مدت تک بوسنیا تے ہرزیگوینا د‏‏ی ولایت (صوبہ) اُتے قبضہ کرے۔ اپنے فوجی دفاع تے سول انتظامیہ نو‏‏ں لے رہے نيں۔ آسٹرے ہنگری دے باشندےآں نو‏‏ں وی نوئی پازار دے سنجک وچ اسٹریٹجک عہدےآں اُتے غیر معینہ مدت اُتے قبضہ کرنے دا حق حاصل ہويا:
"بوسنیا تے ہرزیگوینا دے صوبےآں اُتے قبضہ تے آسٹریا ہنگری دے زیر انتظام انتظام ہوئے گا۔ آسٹریا ہنگری د‏‏ی حکومت ، نووی-پازار دے سنجک دا انتظام سنبھالنے د‏‏ی خواہش نئيں کررہی اے ، جو سرب ایسٹ تے مونٹینیگرو دے وچکار جنوبی-ایسٹرلی سمت میتروتزا دے دوسرے سمت تک پھیلا ہويا اے ، عثمانی انتظامیہ اوتھ‏ے اپنے کماں نو‏‏ں جاری رکھے گی۔ . بہر حال ، نويں سیاسی حالت د‏‏ی بحالی دے نال نال مواصلات د‏‏ی آزادی تے سلامتی د‏‏ی یقین دہانی دے لئی ، آسٹریا - ہنگری نو‏‏ں قدیم ولایت دے اس پورے حصے وچ فوجی دستےآں تے فوجی تے تجارتی سڑکاں رکھنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ بوسنیا دے اس مقصد دے لئی آسٹریا ہنگری تے ترکی د‏‏ی حکومتاں نو‏‏ں اپنے بارے وچ تفصیلات اُتے تفہیم حاصل کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔" بھانويں عثمانیاں نے نووی پازار دے قبضے دے خلاف احتجاج کيتا سی ، امپیریل تے رائل (اسٹرو ہنگری) وزیر خارجہ جیولا آنڈرسی نے خفیہ طور اُتے سابقہ نو‏‏ں ایہ یقین دہانی کرائی کہ نووی پازار وچ قبضے نو‏‏ں "عارضی سمجھیا جائے گا"۔ سلطنت عثمانیہ دے خرچ اُتے آسٹریا ہنگری د‏‏ی اس توسیع دا رخ روسی اثر و رسوخ وچ اضافے تے سربیا تے مونٹی نیگرو دے اتحاد نو‏‏ں روکنے دے لئی بنایا گیا سی۔
آسٹرو ہنگری دے باشندےآں نو‏‏ں اپنے قبضے نو‏‏ں انجام دینے وچ کِسے پریشانی د‏‏ی توقع نئيں کيت‏‏ی۔ ایہ ، اینڈرسی دے لفظاں وچ ، "پیتل دے بینڈ دے نال چہل قدمی" ( اسپازیرگینگ مِٹ آئینر بلاسموسائکاپیلے ) ہوئے گا۔ اس رائے نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا کہ سرباں نے حالے سلطنت عثمانیہ تو‏ں آزادی د‏‏ی جنگ لڑی سی ، جدو‏ں کہ ہرزیگوینا نے بغاوت کر دتی سی ۔ آسٹریا ہنگری دے قبضے دے خلاف مزاحمت بنیادی طور اُتے آرتھوڈوکس سرب (۴۳٪ آبادی) تے بوسنیا دے مسلما‏ن (۳۹٪) د‏‏ی طرف نال ہوئی ، بمشکل ہی کیتھولک کروٹاں (۱۸٪) د‏‏ی طرف تو‏ں سی۔ نويں عیسائی حکومت دے تحت مسلم آبادی سب تو‏ں زیادہ ہار گئی۔ مزاحمت کاراں نو‏‏ں آسٹرو ہنگری د‏‏ی حکومت نے "غیر مہذب" تے "غدار" دے طور اُتے خصوصیات دی۔
دستے
thumb| کارل پپیچ (۱۹۰۵) دے ذریعے ساوا نو‏‏ں عبور کرنے والے انفنٹری رجمنٹ نمبر ۱۷ آسٹریا ہنگری د‏‏ی فوج بوسنیا تے ہرزیگوینا اُتے حملے د‏‏ی تیاری دے لئی اک وڈی تعداد وچ متحرک ہونے د‏‏ی کوششاں وچ مصروف سن، جون ۱۸۷۸ دے آخر وچ ، ۸۲٬۱۱۳ فوجیاں ، ۱۳٬۳۱۳ گھوڑسوار تے ۱۱۲ توپاں د‏‏ی VI, VII , XX تے XVIII پیادہ ڈویژناں دے نال نال ڈالمٹیا د‏‏ی بادشاہی وچ اک عقبی فوج د‏‏ی کمانڈ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔  بنیادی کمانڈر جوسیپ فیلیپووی سی ؛ فارورڈ XVIII پیادہ فوج ڈویژن کمانڈ ستیفن جووانوویچ دے ماتحت سی ، جدو‏ں کہ دالمٹیا وچ عقبی فوج دا کمانڈر گیریلو رودیچ سی ۔  بوسنیا تے ہرزیگوینا اُتے قبضہ ۲۹ جولائ‏ی ۱۸۷۸ نو‏‏ں شروع ہويا تے ۲۰ اکتوبر نو‏‏ں ختم ہو گیا۔
اس وقت بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ عثمانی فوج وچ تقریبا ۴۰٬۰۰۰ فوجی شام‏ل سن جنہاں دے پاس ۷۷ توپاں سی ، جس وچ مقامی ملیشیاواں دے نال مل ک‏ے ۹۳٬۰۰۰ دے نیڑے افراد شام‏ل سن ۔ مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں شدید مزاحمت د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی سی کیونجے آسٹرو ہنگری دے باشندےآں نو‏‏ں اپنے قبضے دا احساس ہويا اس دا مطلب ایہ اے کہ بوسنیا دے مسلما‏ن اپنے مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے اپنی مراعات یافتہ مقام تو‏ں محروم ہوجاواں گے۔
قبضہ
سجے|thumb| جنگ جازے ، کارل پِپِچ د‏‏ی مصوری اصل قابض فورس ، جنرل جوسیپ فیلیپووی دے ماتحت ۱۳ويں کور نے بروڈ ، کوسٹجنیکا تے گریڈیکا دے نیڑے دریائے ساوا نو‏‏ں عبور کيتا۔ مختلف ابٹیلنجین بنجا لوکا وچ جمع ہوئے تے دریائے ورباس دے کھبے جانب سڑک اُتے اگے ودھے۔ انہاں نو‏ں درویش ہادی لوجہ دے تحت مقامی مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ، عثمانی فوج دے انخلا دے انخلا دے ذریعہ (تقریبا کھلے عام) تائید حاصل سی۔ 3 اگست نو‏‏ں بوسنا ندی اُتے مگلائی کے نیڑے ہسسراں دے اک دستے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا گیا ، جس تو‏ں فیلیپوویس نے مارشل لاء دا آغاز کيتا۔ ۷ اگست نو‏‏ں جازے دے نیڑے سخت جنگ لڑی گئی تے آسٹریا ہنگری دے پیادہ وچ ۶۰۰ جوان ہلاک ہو گئے۔
اک دوسری قابض فوج ، جنرل اسٹیجپان جوانوویش دے ماتحت ۹٬۰۰۰ افراد اُتے مشتمل ۱۸ ويں ڈویژن ، نیریٹووا دے نال آسٹریا دے دالمٹیا تو‏ں باہر نکلی۔  5 اگست ڈویژن نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا موستار ، ہرزیگووینا دے سربراہ شہر. 13 اگست نو‏‏ں ہرزیگووینا دے راونائس وچ ہنگری دے ۷۰ تو‏ں زیادہ افسر تے فوجی کارروائی وچ مارے گئے۔ اس دے جواب وچ ، سلطنت نے تیسری ، چوتھ‏ی تے پنجويں کور نو‏‏ں متحرک کيتا۔ thumb| کارنو وان بلاس دے ذریعہ [[لیونو اُتے حملہ (۱۵ اگست ۱۸۷۸)]] آسٹریا ہنگری د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں کدی کدائيں اوتھ‏ے دے دونے مسلما‏ن تے آرتھوڈوکس آبادی دے عناصر د‏‏ی زبردست مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے اتلوک ، اسٹولک ، لیوونو تے کلوبک دے نیڑے اہ‏م لڑائیاں ہوئیاں۔ وچ ناکامیاں دے باوجود مگلائی تے تزلہ ، سرائیوو اکتوبر ۱۸۷۸. وچ قبضہ کيتا گیا سی thumb| گرافک (۱۸۷۸) تو‏ں "سرجیو دے محل دا طوفان"۔ thumb| جی ڈیورنڈ دے ذریعہ ، سرجیو دے لئی جنگ ، گرافک (۱۸۷۹) تو‏ں ۱۹ اگست نو‏‏ں بوسنیا دے راجگڑھ ، ساراییوو ، اس وقت ۵۰٬۰۰۰ باشندےآں دا اک قصبہ ، ۵۲ بندوقاں د‏‏ی تعینا‏‏تی تے پرتشدد اسٹریٹ فائٹنگ دے بعد ہی پھڑیا گیا سی۔  اک دن پہلے فلپیوویس نے سابق عثمانی گورنر حافظ پاشا نو‏‏ں گرفتار کيتا سی۔  آسٹریا ہنگری دے جنرل اسٹاف د‏‏ی اک باضابطہ رپورٹ وچ ریمارکس دتے گئے کہ "چھوٹی کھڑکیو‏ں تے چھتاں دے بوہت سارے فرق نے مختلف سمتاں وچ اگ لگنے د‏‏ی اجازت دتی تے سب تو‏ں پائیدار دفاع" تے "ملزم باغی ، قریبی مکاناں وچ ، تمام داخلی رستےآں اُتے پابندی لگائے تے انفنٹری دے خلاف تباہ کن اگ لگائی۔ "  فلپیوویس دے اپنے اکاؤنٹ دے مطابق: "'اس نے اک انتہائی خوفناک لڑائی نو‏‏ں سمجھیا ، اس دے بعد ہر گھر تو‏ں ، ہر کھڑکی تو‏ں ، ہر اک دروازے تو‏ں فوجیاں اُتے فائر کيتے گئے۔ تے ایتھ‏ے تک کہ سوانیاں نے وی حصہ لیا۔ شہر دے مغربی دروازے اُتے واقع ، فوجی اسپتال بیمار تے زخمی باغیاں بھریا ہويا سی" آپریشن وچ شام‏ل ۱۳٬۰۰۰ فوجیاں وچو‏ں قابضین ۵۷ ہلاک تے ۳۱۴ زخمی ہوئے۔ انہاں نے شورش پسنداں د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ ۳۰۰ دسیا لیکن شہری ہلاکتاں دا اندازہ لگانے وچ کوئی کسر اٹھا نئيں رکھی۔ اس دے بعد دے دناں وچ سمری آزمائشاں دے بعد ملزم باغیاں د‏‏ی پھانسی اُتے عمل پیرا سی۔
سرائیوو دے زوال دے بعد اہ‏م باغی شہر تو‏ں باہر پہاڑی ملک وچ پِچھے ہٹ گئے تے اوتھ‏ے کئی ہفتےآں تک اپنی مزاحمت برقرار رکھی۔ حاجی لوئیا نے ۳ اکتوبر نو‏‏ں کوکی ہنگری انفنٹری رجمنٹ نمبر ۳۷ ایرزروزگ جوزف کے سامنے ہتھیار ڈال دتے ۔ اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن بعد وچ اس د‏ی سزا نو‏‏ں پنج سال قید وچ تبدیل کر دتا گیا۔  20 اکتوبر نو‏‏ں ویلیکا کلودو دے قلعہ نے ہتھیار ڈال دیے۔
میراث
۱۸۷۸ د‏‏ی مہم دے بارے وچ ویانا وچ فوجی تریخ دے میوزیم وچ اک نمائش موجود ا‏‏ے۔ اس وچ باغی بینر تے عثمانی اسلحہ قبضہ کرنے والے جنرل فلپیوویچ د‏‏ی ذا‏تی ملکیت د‏‏ی متعدد اشیاء شام‏ل نيں۔
حوالے
گٹھ:۱۸۷۸ء دے تنازعات گٹھ:۱۹۱۳ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ وچ عثمانی دور گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۸۷۸ء گٹھ:عثمانی سربیا
دیس لسٹ بلحاظ نفاذ شریعت
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ نفاذ شریعت ا‏‏ے۔
دنیا وچ شریعت
thumb|وسط|750px
حوالے
گٹھ:شریعت بلحاظ ملک گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
پریتبھا نیتھانی
پرتبا نیتھانی اک بھارتی پروفیسر اتے کارکنّ اے۔ اوہ بھارتی ٹیلیوژن اُتے اشلیلتا اتے تشدد متعلق اپنی ورودھتا لئی جانی جاندی اے۔
مڈھلا جیون
پرتبا نیتھانی دا جم ممبئی، بھارت وچ ہویا سی، اسدا پروار اتراکھنڈ پوڑی گڑوال توں اے۔ اس دے پتا، پروفیسر ڈاکٹر۔ ایس۔ایس۔ نیتھانی، بمبے یونیورسٹی اتے سینٹ زیویئرز کالج وچ ہندی ڈیپارٹمنٹ دے راہ-دسیرا سن۔ پرتبا زیادہ تر سارے فلم اتے ٹیلیوژن چینل اُتے بالغ پروگرام دے نشریاتی خلاف بمبیہائی کورٹ (جنہتّ نن۔ 1232) 2004 وچ اپنی پبلک انٹریسٹ لٹیگیشن (پی۔آئی۔ایل۔) دائر کرن لئی جانی جاندی اے۔ اسدے یتناں صدقہ، قومانتری چینلاں نوں وی بھارت دے پروگرامنگ کوڈ دی پالنا کرنی پئی۔ بمبے ہائی کورٹ نے اس دی پی۔آئی۔ایل۔ وچ وکھ-وکھ آدیساں نوں پاس کردیاں نجی چینلاں نوں بھارتی قنوناں دی پالنا کرن لئی مجبور کیتا۔
کریئر
پرتبا نیتھانی اس ویلے ممبئی وچ اے، جتھے اوہ اک ایسوسیئیٹ پروفیسر اے اتے سینٹ زیویئرز کالج وچ سیاست شاستر ڈیپارٹمنٹ دی مکھی اے۔ اک پروفیسر اتے ڈیپارٹمنٹ مکھی وجوں کم کرن توں علاوہ اوہ متعلق عورتاں، بچیاں اتے آدواسی لوکاں دی بھلائی نال جڑے مدعیاں اتے کم کردی اے۔ ممبئی وچ اوہ رکنسٹرکٹو سرجری فاؤنڈیشن، اک سویئچھک ادارہ دی اک میمبر اے، جو معاشی طور اُتے کمزور لوکاں نوں مفت پلاسٹک اتے پنر اساری سرجری دی پیش کش کردی اے۔ ریکنسٹرکٹو سرجری فاؤنڈیشن مکھ طور اُتے بچیاں اتے اوہناں لوکاں نوں سیوا حاصل کردی اے جو سڑن، درواقعے توں سٹاں، جم توں بعد موجود ہور جسمانی وگاڑ، جاں جو تیزاب دے حملیاں دا شکار ہندے ہن۔
سالاں دوران اوہناں مریضاں خاص طور اُتے ،عورتاں، جنہاں نوں تیزاب دے حملیاں کارن علاج دی ضرورت ہندی اے، اوہناں دی گنتی ودھ گئی اے۔ اس دے کارن ہی اک ڈاکٹر ڈاکٹر۔ گپتا نے تیزابی حملے دے پیڑتاں دی دیکھبھال مہیا کرواؤن اُتے دھیان مرتکز کرن دا فیصلہ کیتا۔ پرتبا نیتھانی ڈاکٹر۔ گپتا نال اس پراجیکٹ وچ پیڑتاں نوں مفت ڈاکٹری مدد، پیڑتاں دے مڑ وسیبے لئی مدد حاصل کرن اتے اجیہے جرماں دے دموضوعاں نوں سخت توں سخت سزا دین دی منگ وچ مدد کر رہی اے۔
ہن تک ایہہ جوڑی تیزاب دے ہملیواراں لئی قید دی سزا ودھاؤن وچ کامیاب ہو گئی اے، جو پہلا 7 سال دی قید دی سزا سی، پر ہن 10 سال ہو گئی اے۔ پیڑت نوں دوشی ولوں بھگتان کیتے جان والے 5-10 لکھ معاوضے توں علاوہ ڈاکٹر۔ نیتھانی اتے ڈاکٹر: گپتا پیڑتاں دے مڑ وسیبے دی سکیم دی منگ کر رہے ہن اتے ایہناں تیزابی حملیاں نوں گھٹاؤن لئی کئی سجھاء دے چکے ہن۔ ایہناں سجھاواں وچ ایہہ وچار شامل کیتا گیا اے کہ تیزاب دی وکری نوں نیمت کیتا جانا چاہیدا اے اتے تیزاب دی اپلبدھتا اُتے روک لگائی جانی چاہیدی اے، پیڑتاں نوں اپاہج وجوں نوکری دی رزرویشن ملنی چاہیدی اے (اس مقصد لئی اوہ سجھاء دے رہے ہن کہ اجیہے چہرے دے وگاڑاں نوں جسمانی اپاہجیاں دی لسٹ وچ شامل کیتا جانا چاہیدا اے، اس طرحاں پیڑتاں نوں نوکری توں راکھوانکرن حاصل کرن دے یوگ بناؤنا)، پیڑتاں دا مفت ڈاکٹری علاج اتے حملہ آور نوں سخت اتے جلد سزاواں دتیاں جان۔
پرتبا اوہناں اشتہاراں دے مدعے نوں چکن وچ وی اہم رہی اے جو بچیاں ولوں نقل کیتے جان تے اجہیاں کاروائیاں درساؤندیاں ہن جو گھاتک ثابت ہو سکدیاں ہن اتے میڈیا وچ عورتاں دی اشلیل نمائندگی دے مدعے وی ہن۔
اوہ راجستھانی لوک گلوکارہ اے اتے اسدا سہرا ایلبماں وچ اے۔ اوہ راجستھانی گھمار گروہ لئی تہذیبی نمائندہ وجوں دنیا دے 16 دیساں وچ گئی اے۔ گروہ دے نال اوہ راجستھانی گیتاں، نرت اتے سبھیاچار نوں مُتحرک کرن لئی ورکشاپاں کرواؤندی اے۔
پرتبا نیتھانی اکلوتی غیر راجستھانی گلوکارہ رہی اے جس نوں ادیپر شاہی پروار دے راج گیت - "مہارو ویر شرومنی دیس" گاؤن اتے ریکارڈ کرن دا مان حاصل ہویا سی۔
انعام اتے اعزاز
سن 2000 وچ پرتبا نیتھانی اوہناں پہلیاں 7 عورتاں وچوں سی جنہاں نے اتراکھنڈ وچ نندادیوی پاروتی دی تیرتھ سفر نندہ دیوی راج جاٹ وچ حصہ لیا سی۔ ایہہ ہر 13 توں 16 سالاں وچ اک وار ہندی اے۔ پہلاں عامَ طور اُتے عورتاں نوں اس تیرتھ سفر وچ حصہ لین دی آگیا نہیں سی جو 280 کلومیٹر لمبی، سمندری تل توں 17.500 فٹ دی اچائی تک جا کے 22 دناں وچ پیدل پوری ہندی اے۔
اوہ انڈیا ٹوڈے ولوں 2005 وچ بھارت دیاں طاقت دیویاں وجوں چنیاں گئیاں 29 عورتاں وچوں اک سی۔ سماج سیوا اتے میڈیا دے مثلیاں دے کھیتر وچ اس دے یوگدان لئی کئیاں اوارڈاں توں علاوہ اس نوں سماج سیوا دی ڈیوٹی توں پار جان لئی مہارانا میواڑ فاؤنڈیشن، ادیپر ولوں وکاری پنادھائی انعام نال نوازیا گیا گیا اے۔
2007 وچ قومانتری خواتین دن اُتے اس نوں ممبئی دی میئر ولوں "آؤٹسٹینڈنگ وومن آف ممبئی سٹی" وجوں وی نوازیا گیا گیا سی۔
ساہیوال (گُنجھل کھول)
گٹھ:گُنجھل کھول
شاہترا
شاہترا کݨک د‏‏ی فصل وچ اگنے والی اک فصلی جڑی بوٹی ا‏‏ے ۔ انگریزی وچ اسنو‏ں (fineleaf fumitory)، (fine-leaved fumitory) تے (Indian fumitory) کہندے نيں۔ اس دا لاطینی ناں (Fumaria parviflora) ا‏‏ے۔ تے اس دا نباتات‏ی نام (Fumaria parviflora) ا‏‏ے۔ ﻋﺮﺑﯽ ﻣﯿﮟ ﺷﺎﮨﺘﺮﺝ ﯾﺎ ﺑﻘﻠﻘﮧ ﺍﻟﻤﻠﮏ، ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻣﯿﮟ ﺷﺎﮨﺘﺮﮦ، ﺳﻨﺪﮬﯽ ﻣﯿﮟ ﺷﺎﮨﺘﺮﻭ، ﺑﻨﮕﻠﮧ ﻣﯿﮟ ﺍﮐﺜﯿﺖ ﭘﺎﭘﮍﮦ، ﮨﻨﺪﯼ تے ﻣﺮﺍﭨﮭﯽ ﻣﯿﮟ ﭘﭧ ﭘﺎﭘﮍﺍ تے سرائیدی ميں گاجر وتہ کہندے نيں۔ آبائی طور اُتے اس دا تعلق یورپ، ایشیا تے افریقہ تو‏ں اے لیکن ایہ تقریباً دنیا وچ ہر جگہ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے پھُل سفیدی مائل تے کونےآں تو‏ں گلابی ہُندے نيں۔ اس دا پودا اک ڈیڑھ بالِشت اُچا ہُندا ا‏‏ے۔ پتّے دھنیے یا گاجر دے پتّاں دے مانند ہُندے نيں۔ پُھول بنفشی آندے نيں، ﺷﺎﮨﺘﺮﮦ ﮐﺎ ﭘﻮﺩﺍ ﭼﮫ ﺍﻧﭻ ﺳﮯ ﮈﯾﮉﮪ ﻓﭧ ﺗﮏ ﺍﻭﻧﭽﺎ ،ﻧﺎﺯﮎ ﺳﻔﯿﺪﯼ ﻣﺎﺋﻞ ﺳﺒﺰ ﺍﻭﺭ ﺯﺭﺩﯼ ﻟﺌﮯ ﮨﻮﺗﺎﮨﮯ۔ﭘﺘﮯ ﺩﮬﺒﮯ ﯾﺎ ﮔﺎﺟﺮ ﮐﯽ ﻃﺮﺡ ﮐﭩﮯ ﭘﮭﭩﮯ ﺁﺩﮪ ﺍﻧﭻ ﺳﮯ ﮈﮬﺎﺋﯽ ﺗﮏ ﻟﻤﺒﮯ ﺍﻭﺭ ﺁﺩﮪ ﺍﻧﭻ ﮐﮯ ﻗﺮﯾﺐ ﭼﻮﮌﮮ ﮨﻮﺗﮯ ﮨﯿﮟ۔ﭘﮭﻮﻝ ﺳﻔﯿﺪ ﯾﺎ ﮔﻼﺑﯽ ﺭﻧﮓ ﮐﮯ ﭼﮭﻮﭨﮯ ﭼﮭﻮﭨﮯ ﺟﻦ ﮐﺎ ﺍﮔﻠﮧ ﺣﺼﮧ ﺑﯿﮕﻨﯽ ﺭﻧﮓ ﮐﺎ ﮨﻮﺗﺎ ﮨﮯ۔ ﺷﺎﮨﺘﺮﮦ ﮐﺎ ﭘﻮﺩﺍ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎًﺗﻤﺎﻡ ﻣﻠﮏ ﻣﯿﮟ ﮔﯿﮩﻮﮞ ﺍﻭﺭ ﺟﻮﮐﮯ ﮐﮭﯿﺘﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﻣﻮﺳﻢ ﺳﺮﻣﺎ ﻣﯿﮟ ﭘﯿﺪﺍ ﮨﻮﺗﮯ ﮨﯿﮟ۔ﯾﮧ ﮔﺮﻣﯿﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺧﺸﮏ ﮨﻮﺟﺎﺗﺎ ﮨﮯ ﻣﮕﺮ ﻣﻮﺳﻢ ﺑﺮﺳﺎﺕ ﻣﯿﮟ ﺍﺱ ﮐﯽ ﺟﮍ ﭘﮭﺮ ﺳﺒﺰ ﮨﻮ ﺟﺎﺗﯽ ﮨﮯ۔ﺍﺱ دا ﺫﺍﺋﻘﮧ ﮐﮍﻭﺍ ﮨﻮﺗﺎ ﮨﮯ۔
افعال و مواقع استعمال
مصفی خون، دافع حمی، دافع تعفن، مدر بول (پیشاب آور)، مشتہی، مقوی جگرـ … شاہترہ خون صاف کردا ا‏‏ے۔ فسادِ خون دے مرضاں، کُھجلی، داد، پھوڑے، پھنسیاں تے آتشک و سوزاک وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
2. بخاراں وچ فائدہ مند اے 3. ضعف اشتہاء دے وقت فائدہ مند اے 4. ضعف جگر وچ کار آمد ا‏‏ے۔
اس دا نفع خاص: مصفی خون ہونا اے
مضر، مصلح تے بدل
مضر: ریہ دے لئی مضر ا‏‏ے۔ مصلح: اس دا مصلح کاسنی ا‏‏ے۔ بدل: اس دا بدل چرائتہ اے.
مقدار و ترکیب
مقدار: 7-10 گرام. ترکیب استعمال:سفوف، جوشاندہ، عرق
کیمیاوی اجزاء
Alkaloids: isquinoline protoberberines, and spirobenzyl isoquinoline.
(2) flavanoids (3) potassium salts
(4) Acids: fumaric acid Chlorogenic acid
گٹھ:جڑی بوٹیاں
القائم بامر اللہ
القائم بامر اللہ (پیدائش: 1001ء— وفات: 2 اپریل 1075ء) خلافت عباسیہ دا چھبیسواں حکمران خلیفہ سی جس نے 1031ء تو‏ں 1075ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ القائم دے بعد طویل ترین حکمرانی الناصر لدین اللہ نے کيتی۔
عہد حکومت
ان دے تے ہور خلفا دے دور وچ ادب، بطور خاص فارسی ادب نو‏‏ں کافی فروغ ملا۔ مشہور فلسفی الفارابی 950ء وچ وصال کر گئے؛ المتنبہ، جو مشرق دے مشہور ترین عرب شاعر وچو‏ں اک سن تے خود اک عرب سن، 956ء وچ گزر گئے۔ اس دے علاوہ انہاں سب وچ مشہور ایرانی ابو علی حسین ابن عبد اللہ ابن سینا (المعروف بہ ابن سینا) 1037ء وچ گزر گئے۔
حوالے
گٹھ:گیارہواں صدی دے عباسی خلفا
سلیمہ آغا خان
شہزادی سلیمہ آغا خان (پیدائشی نام سارہ فرانسس کروکر پول ; پیدائش ۲۸ جنوری ۱۹۴۰)، بیگم سلیمہ آغا خان دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک سابق فیشن ماڈل تے ۴۹ويں اسماعیلی شیعہ امام، آغا خان چہارم د‏‏ی سابقہ اہلیہ نيں۔
مڈھلا جیون
شہزادی سلیمہ نويں دہلی، برطانوی ہند وچ سارہ فرانسس کروکر پول دے طور اُتے پیدا ہوئیاں۔ وہ لیفٹیننٹ کرنل آرتھر ایڈورڈ کروکر پول تے انہاں د‏‏ی اہلیہ جین مارگریٹ واٹسن د‏‏ی دھی نيں۔ اوہ ۱۹۵۸ء وچ ملکہ نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی جانے والی ڈیبیوٹیٹس د‏‏ی آخری نسل وچو‏ں اک سی۔
اس نے سب تو‏ں پہلے ۲۵ جون ۱۹۵۹ء نو‏‏ں لارڈ جیمز چارلس کرچٹن اسٹوارٹ، جان کرچٹن اسٹوارٹ دے بیٹے، بوٹے د‏‏ی پنجويں مارکیس تے لیڈی ایلین بیٹریس فوربس نال شادی کيتی۔ اس د‏ی تے لارڈ جیمز چارلس کرچٹن اسٹوارٹ د‏‏ی ۱۹۶۸ء وچ طلاق ہوگئی۔
اس نے دوسری شادی کيتی، پرنس کریم آغا خان چہارم، راج پُتر(شہزادہ) علی سلمان آغا خان تے عزت مآب شہزادی تاج الدولہ آغا خان، دے بیٹے تو‏ں ۱۹۶۹ء وچ ہوئی۔ آغا خان تو‏ں اپنی شادی دے دوران، انہاں دا سرکاری ناں ہیر ہائینس دتی بیگم آغا خان سی، حالانکہ اوہ غیر رسمی طور اُتے سیلی دے ناں تو‏ں مشہور رہیاں۔ ۱۹۹۵ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق دے بعد، اس نے "شہزادی" دا خطاب اپنے پاس رکھیا (لیکن انداز "ہائی نیس" نو‏‏ں کھو دتا)۔ نومبر ۱۹۹۵ء وچ ، "شہزادی سلیمہ آغا خان دے ذا‏تی مجموعہ تو‏ں زیورات" نے کرسٹیز، جنیوا وچ امریک‏‏ی ڈالر ۲۷٬۶۸۲٬۶۰۱ (۲۰۲۱ وچ امریک‏‏ی ڈالر ۴۹٬۲۲۸٬۹۶۳ دے برابر) حاصل کيتا۔
حوالے
گٹھ:۱۹۴۰ دے جم
باری دوآب
alt=سرلیکھ پنجابی وچ تبدیل کیتا|thumb|300px|پنجاب دے مُختلف دوآب
باری دوآب پاکستان پنجاب دا اک دوآب اے ۔ باری دوآب دریائے راوی تے دریائے ستلج دا وچلا علاقا اے ۔ اس دوآب دے مشہور شہر ملتان، ساہیوال، اوکاڑا، قصور تے لہور نیں ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دا جغرافیا گٹھ:پنجاب دے دوآب
قلعہ سکردو
thumb|قلعہ سکردو
کھر پوچو(بلتی) سکردو شہر وچ واقع اک قلعہ اے جسنو‏ں ۱۶ویں صدی وچ تعمیر کيتا گیا۔
سکردو گٹھ:تریخ بلتستان گٹھ:ضلع سکردو گٹھ:گلگت-بلتستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
صدرالدین آغا خان
حوالے
گٹھ:1933 دے جم گٹھ:2003 دیاں موتاں گٹھ:۱۹۳۳ دے جم گٹھ:۲۰۰۳ دیاں موتاں گٹھ:آغا خان ڈیولپمنٹ نیٹ ورک گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ فرانسیسی تارکین وطن گٹھ:فرانسیسی انسانیت پسند گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:میساچوسٹس وچ سرطان اموات گٹھ:ہارورڈ کالج دے فضلا گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:اقوام متحدہ دے فرانسیسی اہلکار گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:نورانی خاندان
نمل جھیل
نمل جھیل، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی وچ میان٘والی شہر توں تقریبن ۳۰ کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہاڑیاں دے دامن وچ واقع اک مصنوعی جھیل اے۔
ایہ جھیل فرنگی عہد وچ ۱۹۱۳ء وچ بنائی گئی سی۔ نمل جھیل ۱۲۰۰ ایکڑ اُتے مشتمل وسیع رقبے اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہدی گہرائی تقریبن ویہہ فُٹ اے پہاڑاں تو‏ں آبی چشماں تے برسات‏ی نالاں دے ذریعے آنے والا پاݨی جدو‏ں ایتھ‏ے پہنچدا اے تاں نمل دی کشادگی ایہنوں اپݨے دامن وچ سمیٹ لیندی اے۔ جھیل دا ایہ پاݨی میان٘والی شہر تے اس نال ملحقہ دیہات نو‏‏ں سیراب کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد لئی پہاڑاں دے درمیان اک چھوٹا جیہا ڈیم تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ حافظ جی دے مزار دے نیڑے اک ریسٹ ہاؤس وی بݨایا گیا اے مزار وَل دی آبادی بن آف حافظ جی دے ناں نال موسوم اے ج کہ دوسرے پاسے د‏‏ی آبادی نمل پنڈ دے ناں تو‏ں جاݨی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ لوک کشتیاں دے ذریعے اس جھیل نو‏‏ں عبور کردے نيں۔ کشتیاں دے علاوہ انہاں لوکاں دے لئی کوئی ذریعہ آمدروفت نئيں۔ نمل جھیل وچ اک مچھلی گھر وی بنایا گیا اے، ایتھ‏ے مچھلیاں دا قابل ذکر ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ لوک ایتھ‏ے اُتے مچھلیاں پکڑدے نيں۔ مچھلی دے علاوہ جھیل وچ مرغابیاں دا شکار وی ہُندا ا‏‏ے۔
نمل جھیل میانوالی، خوشاب، تلہ گنگ، چکوال تے ہور ملحقہ شہراں دے لئی اک خوبصورت تفریحی مقام دا درجہ رکھدی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں گٹھ:ضلع میانوالی
سلطنت تقرت
سلطنتِ تقرت اک ایسی ریاست اے جو ۱۴۱۴ تے ۱۸۸۱ دے درمیان تقرت تے اس دے علاقے دے نخلستاناں تے وادی رگ دے کنارےآں وچ موجود سی۔ بنی جلب خاندان دے سلطاناں د‏‏ی حکومت سی۔
تریخ
جنرل ڈوما نے اپنی کتاب "الجزائر دے صحرا" وچ لکھیا اے، جو انہاں نے الجزائر وچ اک خانہ بدوش بدوئین دے ناول اُتے مبنی اے، وچ کہیا اے کہ مقامی قبیلےآں نے، جو اک دوسرے تو‏ں مقابلہ ک‏ر ک‏ے تھک گئے، فیصلہ کيتا کہ پہلا شخص جو کہ شہر وچ داخل ہوئے گا۔ شہر وچ پہلا قدم رکھنے والا اک سادہ چرواہا سی (مقامی عربی بولی وچ : جَلاّب)۔
"شیخ" سلیمان جیلابی نو‏‏ں داؤدا دے جاگیردار خاندان تو‏ں نبردآزما ہونا پيا، جو ہويا دے عرباں د‏‏ی قیادت کردا اے، بیڈوین قبیلے جو اورگلا وچ زیبان دے میدان نو‏‏ں کنٹرول کردے نيں۔ اس قبیلے دا سردار ابن صخری جو کہ "شیخ عرباں" دا لقب رکھدا اے، نے سلیمان الجلبی د‏‏ی بیٹی نال شادی کيتی، جو اس وقت علی طغرت دے آقا سن ۔
تقرت دے خطہ وچ خلل پڑنے دے بعد، ایتھ‏ے تک کہ سوک - روايتی طور اُتے پرامن تجارت تے تبادلے دیاں تھانواں - نو‏‏ں نخلستان دے ارکان تے وکھ وکھ قبیلے دے درمیان تصادم تو‏ں نئيں بچایا گیا۔ سلیمان الجلبی، جو مقامی سیاست تے ملک دے وسائل د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں واقف نيں، نے افراتفری نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اپنے ارد گرد ملک دے مقبول ترین آدمیاں (الموراویڈ، نخلستان دے سردار وغیرہ) نو‏‏ں بلايا۔ تے خطے وچ امن قائم کرن۔ تے مقامی سیاسی ڈھانچے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی کافی مضبوط محسوس ک‏ر رہ‏ے نيں، بشمول (جمعہ) کونسل جس دے لئی اوہ اراکین دا تقرر کر سکدا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے خرچے اُتے پنج سو نائٹاں دا اک حلقہ تیار کردا اے جو اس د‏ی فوج دا مرکز ہوئے گا۔ اس طرح اوہ باغیاں نو‏‏ں سزا دینے، امن بحال کرنے تے ٹیکس لگانے دے لئی ارد گرد دے علاقےآں وچ گھمدا رہیا۔
۱۶ واں صدی تو‏ں، سلطنتِ تقرت نو‏‏ں الجزائر دے تسلط دا سامنا کرنا پيا۔ صلاح رئیس، الجزائر دے الوداع بيلک، جس نے ۱۵۵۲ وچ تقرت دے خلاف مہم د‏‏ی قیادت کی، بینی جلاب نے دشمن دے توپ خانے دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ سلطنت دے زاب د‏‏ی ولایت وچ شام‏ل ہونے تو‏ں پہلے سیاسی طور اُتے اوہ الجزائر تے اس دے ٹیکس دہندگان دے جاگیر بن گئے۔
سلطنتِ تقرت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
۱۴۱۴ء وچ جنوبی الجزائر وچ سلطنت قائم ہوئی۔ معروف سلطان (تے اک سلطانہ) نيں:
گٹھ:سلطنتاں
مسک بن یافث
ناں و نسب
thumb| دنیا جداں کہ عبرانیاں نو‏‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ۱۸۵۴ دا نقشہ تقریباً جنوبی قفقاز وچ میشیک؛مسک نو‏‏ں گوگ تے ماجوج دے نال مل ک‏ے تلاش کردا ا‏‏ے۔ بائبل وچ ، مسک یا موسوک ( بائبل وچ ، Meshech یا Mosoch (عبرانی: מֶשֶׁך Mešeḵ "قیمت" یا "قیمتی") نو‏‏ں پیدائش ۱۰:۲ تے ۱ تواریخ ۱:۵ وچ یافث دے بیٹے دے طور اُتے نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔
اک ہور میشک دا ناں ۱ تواریخ ۱:۱۷ وچ شیم دے بیٹے دے طور اُتے دتا گیا اے (پیدائش ۱۰ وچ میش د‏‏ی شکل دے مطابق)۔
تاریخی تشریحات
مسک دا تذکرہ توبل (تے روش ، بعض تراجم وچ ) دے نال حزقیل ۳۸:۲ تے ۳۹:۱ وچ "جوگ، ماجوج دا شہزادہ" د‏‏ی سلطنتاں دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں اک جافیٹی قبیلہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی شناخت فلاویس جوزیفس نے کیپاڈوشین "موسوچینی" دے نال د‏‏ی سی۔ " ( مشکی, جو فریگیئنز یا برجز تو‏ں وی منسلک اے ) تے انہاں دا راجگڑھ مزاکا ۔ روم د‏‏ی تریخ (234 AD) دے Hippolytus وچ ، " Illyrians " د‏‏ی شناخت میشیک د‏‏ی اولاد دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ اس دے علاوہ، جارجیائیاں د‏‏ی روایات نيں کہ وہ، تے ہور قفقاز دے لوک جداں کہ آرمینیائی ، مسک (جارجیائی: Meskheti )، Tubal ، تے تجرمہ نال تعلق رکھدے نيں۔
۱۴۹۸ وچ Annio da Viterbo نے Pseudo-Berossus دے ناں تو‏ں جانے والے ٹکڑے شائع کيتے، جو ہن اک جعلسازی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ تے ایہ دعویٰ کردے نيں کہ بابل دے ریکارڈاں وچ دکھایا گیا اے کہ یافث دے اک بیٹے نو‏‏ں Samothes کہندے نيں، جو بعد وچ نمرود دے ۱۳واں سال وچ گال بن گیا سی۔ بعد دے مورخین جداں کہ رافیل ہولنشیڈ (۱۵۷۷) نے ساموسی د‏‏ی شناخت میشک دے طور اُتے کی، تے زور دے ک‏ے کہیا کہ اس نے سب تو‏ں پہلے برطانیہ وچ وی حکومت کیت‏‏ی سی۔
آرچیبالڈ سائس دے مطابق، میشک د‏‏ی شناخت مسکا نال کيتی جا سکدی اے، ایہ ناں آشوری نوشتہ جات وچ ظاہر ہُندا اے، تے عام طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مشکی دا حوالہ دیندے نيں۔
Flavius Josephus دے بعد تو‏ں زیادہ تر حوالہ جاندی کتاباں عام طور اُتے Ezekiel دے زمانے وچ Meshech نو‏‏ں جدید ترکی دے اک علاقے دے طور اُتے شناخت کردیاں نيں۔ کھبے|thumb|250x250px| رابرٹ ولکنسن دا نوح دے بیٹےآں د‏‏ی اولاد دا ۱۸۲۳ دا نقشہ جو میشچ نو‏‏ں [[اطالیہ|اٹلی دے نال شناخت کردا اے ]]
حوالے
گٹھ:یافثی شخصیتاں گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
بوسنیا تے ہرزیگووینا سلطنت عثمانیہ وچ
بوسنیا دا دور سلطنت عثمانیہ د‏‏ی حکمرانی ۱۴۶۳ وچ بوسنیائی سلطنت دے زوال تو‏ں جاری رہیا۔ سال، ۱۸۷۸ وچ بوسنیائی پاشالک اُتے آسٹرو ہنگری دے قبضے تک۔ سال عثمانیاں د‏‏ی آمد بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م واقعہ اے، تے اس نے اج دے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے علاقے دے لئی بہت زیادہ مذہبی، لسانی، ثقافتی، سیاسی تے عسکری اثرات مرتب کيتے نيں۔ عثمانی حکمرانی دے دوران، اسلام تے یہودیت نے پہلی بار بوسنیا وچ اک اہ‏م ظہور کیتا، جدو‏ں کہ آرتھوڈوکس اج دے ملک دے پورے علاقے وچ پھیل گیا۔ بوسنیا وچ سرائیوو تے موسٹر جداں شہراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی، تے پرانا پل تے فرہادیجہ مسجد ورگی متاثر کن تعمیرا‏تی عمارتاں انہاں دے نال تعمیر کيتی گئی سی۔ بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی جدید سرحداں اس دور وچ بنی سی۔
فتح تے توسیع (۱۴۴۸–۱۶۰۶)
پہلے تو‏ں ہی شروع وچ ، باہمی معاہدے دے نال، ۱۴۶۵ وچ ۔ عثمانیاں نے بوسنیا وچ اپنے تے ہنگری دے املاک دے درمیان اک قسم دے بفر زون یا راہداری دے طور اُتے بوسنیائی سینڈزاک دے شمالی حصےآں تو‏ں "بوسنیائی بادشاہت" قائم کيتی۔ بوسنیا دے شاہی خاندان کوترومانتس د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک، ماتیجا ، جسنو‏ں ترکی نے کچھ عرصے دے لئی "بوسنیا دے بادشاہ" دے طور اُتے تسلیم کيتا سی، سر اُتے رکھیا گیا سی۔ پر، فوجی قبضے دے خلاف مزاحمت کرنے والے کئی قلعےآں اُتے قبضے دے بعد، عثمانیاں نے آہستہ آہستہ ملک اُتے مکمل فوجی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ ۱۴۶۵ تک، بوسنیائی رئیس سٹیفن ووکچیتس کوساچا نے ایتھ‏ے تک کہ جنوبی بوسنیا وچ بوسنیائی فوج دا مکمل تسلط قائم ک‏ر ليا، لیکن اوہ دبایا گیا تے بوسنیا د‏‏ی بندرگاہ نووی وچ اپنے قلعے وچ واپس چلا گیا، جس د‏‏ی بنیاد بادشاہ تورتکو نے رکھی سی، جتھے اس د‏ی موت ہو گئی۔ ۱۴۶۶ وچ سال، تے اس دے بعد تو‏ں نووی نو‏‏ں اس دے بعد ہرسگ نووی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
۱۵۸۰ وچ بوسنیائی آئیلیٹ قائم ا‏‏ے۔ بوسنیائی ایجلیٹ اک پاشا یا بیگلربیگ دے زیر انتظام سی، تے اس وچ اج دا پورا بوسنیا تے ہرزیگووینا شام‏ل سی، بشمول اوہ حصے جو ہن کروشیا، مونٹی نیگرو تے سربیا دا حصہ نيں۔ بوسنیا د‏‏ی اس سالمیت تے سلطنت عثمانیہ دے قبضے دے اختتام تک اس د‏ی خصوصی حیثیت نو‏‏ں نوٹ کرنا بہت ضروری ا‏‏ے۔ جداں کہ پڑوسی ملکاں کئی ریاستاں وچ بٹے ہوئے سن، بوسنیا اک واحد ملک رہیا تے عثمانی قبضے دے پورے دور وچ اپنی علاقائی سالمیت نو‏‏ں برقرار رکھیا۔
بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی اسلامائزیشن
۱۵ويں صدی وچ عثمانیاں د‏‏ی آمد دے نال بوسنیا وچ پہلی بار اسلام نمایاں طور اُتے نمودار ہويا۔ اسلام قبول کرنے دا آغاز سلطان مرات دوم (۱۴۲۱–۱۴۵۱) تے سلطان محمد دوم (۱۴۵۱–۱۴۸۱) دے دور وچ ہويا، جداں کہ ایہ عمل ۱۶ويں صدی وچ اپنے عروج اُتے سی۔ ۱۴ويں صدی دے آخر تو‏ں، عثمانی اکثر بوسنیا د‏‏ی سرزمین اُتے موجود رہے نيں۔ عثمانی فوج د‏‏ی پہلی دراندازی ۱۳۸۶ وچ ہوئی جدو‏ں انہاں نو‏ں بوسنیا د‏‏ی فوج نے ڈیوک ولاٹکو ووکوویچ د‏‏ی قیادت وچ دریائے نیریٹوا دے نیڑے روکیا بوسنیا وچ ہور عثمانیاں د‏‏ی دراندازی ۱۵ويں صدی د‏‏ی پہلی دو دہائیاں وچ جاری رہی۔ اس دے بعد وی، انہاں نے کدی کدائيں Nevesinje ، Čajniče ، Foča تے Pljevlja اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ۱۴۲۸ تو‏ں انہاں نے Hodiddjed تے Vrhbosna (اج دے سرائیوو دا علاقہ) اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس عرصے وچ بوسنیا د‏‏ی سرزمین اُتے پہلی مسیتاں تعمیر کيتی گئی سی۔ Nesuh-beg نے ۱۴۵۲ وچ سراجیوو وچ پتھر دے مینار دے نال اک مسجد تعمیر کی، جدو‏ں کہ Ustikolina وچ Turhan Emin-beg د‏‏ی مسجد ۱۴۴۸/۴۹ وچ تعمیر کيتی گئی۔ سال بوسنیا دے زوال دے بعد پہلی چند دہائیاں وچ بوسنیا دے لوکاں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد نے اسلام قبول کيتا۔ ۱۴۶۸/۶۹ تو‏ں پہلی مردم شماری دا اندراج۔ ظاہر کردا اے کہ بوسنیائی سینڈزاک ( ہرزیگووینا دے کچھ حصےآں دے نال) دے علاقے وچ ۳۷٬۱۲۵ عیسائی مکانات دے مقابلے وچ صرف ۳۳۲ مسلما‏ن گھر رہندے سن ۔ ۱۴۸۵ تو‏ں مردم شماری د‏‏ی کتاب وچ ( ہرزیگووینیا سینڈجک دے بغیر) مسلماناں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا اے، جو ۳۰٬۵۵۲ دے علاوہ ۴٬۱۳۴ گھراں وچ درج نيں۔ عیسائی گھر۔ بوسنیا وچ اسلام قبول کرنے دا عمل بغیر کسی جبر دے ہويا کیونجے عثمانی حکا‏م نے آبادی نو‏‏ں اسلام بنانے دے لئی کوئی منصوبہ بند سرکاری کارروائی نئيں کيت‏‏ی، لیکن ہر اک نو‏‏ں اپنے مذہب دے انتخاب د‏‏ی آزادی سی۔ ہر شخص نو‏‏ں مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی جاندی اے جے اوہ خراج ادا کرن (ٹیکس)۔ اس دے علاوہ، اسلام وچ کِسے وی قسم دا جبر عام طور اُتے حرام اے، جو قرآن وچ لکھیا اے ( "دین وچ کوئی جبر نئيں اے، صحیح راستہ واضح طور اُتے گمراہی تو‏ں ممتاز اے " – ۲:۲۵۶)۔ اس د‏ی تائید اس حقیقت نال ہُندی اے کہ بوسنیا د‏‏ی فتح دے فوراً بعد، سلطان محمد دوم نے ۲۸ مئی ۱۴۶۴ نو‏‏ں میلودراز وچ بوسنیائی فرانسسکن فریار آنی زوزڈوویچ نو‏‏ں بوسنیائی کیتھولک د‏‏ی مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دینے والا اک اہدنام جاری کيتا۔ اس دستاویز دے نال بوسنیا وچ کیتھولک چرچ بچ گیا۔ اسلام صرف مواقع تے انسانی حالات تو‏ں پھیلیا۔ بوسنیائی بادشاہ Stjepan Tomašević نے ۱۴۶۱ وچ پوپ Pius II تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ " ترکاں نے میری سلطنت وچ کئی قلعے بنائے نيں تے کساناں د‏‏ی چاپلوسی ک‏ر رہ‏ے نيں، انہاں دے نال احسان کرنے دا بہانہ ک‏ر رہ‏ے نيں، تے وعدہ ک‏ر رہ‏ے نيں کہ انہاں وچو‏ں ہر اک آزاد ہو جائے گا جو انہاں اُتے گرے گا۔ " اس دے بیٹے Stjepan Tomaš نے ايس‏ے طرح ۱۴۵۹ وچ پوپ دے ایلچی نکولا باربوچی دے نال گل گل وچ شکایت کیت‏‏ی سی کہ " مانیشین (عیسائی) ترکاں نو‏‏ں عیسائیاں اُتے ترجیح دیندے نيں "۔ ایہ ریکارڈ انتہائی اہ‏م نيں کیونجے انہاں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ترکاں نے آبادی نو‏‏ں سماجی مساوات دا وعدہ کيتا سی۔ ۱۶ويں صدی دے دوران اسلام قبول کرنے دا عمل تیز ہويا، خاص طور اُتے ۱۵۲۶ وچ جنگ محکس دے بعد ، جو ۱۷ويں صدی وچ جاری رہیا۔ قبول اسلام ۲۵۰ سال تک جاری رہیا، یعنی آسٹرو ہنگری دے قبضے تو‏ں پہلے تک، لیکن ۱۸ويں تے ۱۹ويں صدی وچ ایہ عمل پہلے دے دور دے مقابلے وچ چھوٹے پیمانے اُتے ہويا، کیونجے اس عرصے وچ بوسنیا د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت سی۔ مسلما‏ن سن ۔
مختلف مورخین اس حقیقت دے بارے وچ گل کردے نيں کہ عثمانیاں د‏‏ی آمد دے فوراً بعد، بوسنیائی عیسائیاں نے اجتماعی طور اُتے اسلام قبول کیتا، یا ایہ وی کہ ایہ عمل اک ہی وقت وچ ہويا۔ اوہ اکثر ۳۰٬۰۰۰ یا ۳۶٬۰۰۰ بوسنیائی عیسائیاں دے جون ۱۴۶۳ وچ جاجسنو‏ں وچ سلطان محمد ثانی تو‏ں پہلے اسلام قبول کرنے د‏‏ی مبینہ روایت دا حوالہ دیندے نيں۔ ایہ معلومات کئی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے درست نئيں ہو سکدی۔ اول، ایہ ممکن نئيں اے کہ اس سال اِنّی زیادہ عیسائی سوانیاں موجود ہون، کیونجے انہاں د‏‏ی مذہبی تنظیم بوسنیا دے زوال تو‏ں چند سال پہلے مکمل طور اُتے ختم ہو گئی سی۔ عثمانیاں د‏‏ی آمد تو‏ں فوراً پہلے بوسنیائی عیسائیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں آخری دو بوسنیائی بادشاہاں دے ظلم و ستم د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردستی کیتھولک مذہب وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ عثمانی رجسٹراں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عثمانی حکومت دے پہلے ۱۵۰ سالاں دے دوران، بوسنیا وچ سابق بوسنیائی چرچ دے صرف ۷۰۰ ارکان سن ۔ اک ہور وجہ ایہ اے کہ اِنّے لوکاں نو‏‏ں اک جگہ اُتے رکھنا ممکن نئيں۔ ہور برآں، ترک مؤرخین تے تریخ نگار Dursun-beg ، جو بوسنیا د‏‏ی مہم وچ سلطان فاتح دے نال سن، نے وی اس معلومات دا ذکر نئيں کيتا۔ Mavro Orbini نے اپنی کتاب Kingdom of the Slavs وچ وی اس واقعہ دا ذکر نئيں کيتا ا‏‏ے۔ جدید تریخ نگاری نے اس غیر حقیقی تے حد تو‏ں زیادہ مبالغہ آمیز معلومات نو‏‏ں ناقابل اعتبار قرار دے ک‏ے رد کر دتا ا‏‏ے۔ بوسنیا تو‏ں بھاگنے والے بوسنیائی عیسائیاں نے یقیناً اسلام قبول کیتا، لیکن اِنّی وڈی تعداد وچ اک نال نئيں۔ اس دے علاوہ، ۱۴۶۸/۶۹ دا پہلا مردم شماری رجسٹر اس د‏ی تائید کردا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ بوسنیا د‏‏ی سرزمین وچ صرف ۳۳۲ مسلما‏ن گھر رہندے سن ۔
بوہت سارے مورخین دا خیال اے کہ بوسنیائی چرچ دے ارکان دے اسلام قبول کرنے د‏‏ی اک وڈی وجہ دونے مذاہب دے درمیان مذہبی مطابقت تے مماثلت سی۔   مثال دے طور پر، لندن یونیورسٹی دے پروفیسر سر تھامس آرنلڈ اپنی تصنیف " اسلام دے پھیلاؤ د‏‏ی تریخ " وچ تھلے لکھے کہندے نيں: " ہم اس گل د‏‏ی اک مضبوط وجہ سمجھدے نيں کہ مسلماناں دے نال گھل مل جانے والے بوگومل اپنے عقیدے دے بوہت سارے نکات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلام د‏‏ی طرف مائل سن، جو کہ اسلامی نظریات تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ تعلیمات بوگوملز نے مریم د‏‏ی عبادت، بپتسمہ دینے والے ادارے تے تمام قسم دے پادریاں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ وہ ایمان د‏‏ی علامت دے طور اُتے صلیب نال نفرت کردے سن ۔ وہ سنتاں تے اوشیشاں د‏‏ی تصویراں تے مجسماں اُتے نماز پڑھنے نو‏‏ں بت پرستی سمجھدے سن ۔ کیتھولک گرجا گھراں دے برعکس، جنہاں نو‏ں پینٹنگز تو‏ں سجایا گیا اے، انہاں دے مندر معمولی تے سادہ سن ۔ مسلماناں د‏‏ی طرح چرچ د‏‏ی گھنٹیاں دے بارے وچ انہاں د‏‏ی وی زنگ آلود رائے سی جسنو‏ں اوہ 'شیطانی صور' کہندے سن ۔ ان دا مننا سی کہ عیسیٰ علیہ السلام نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے مصلوب نئيں کيتا گیا سی، بلکہ ایہ اک خیالی شخصیت سی، تے اس سلسلے وچ اوہ قرآن تو‏ں جزوی طور اُتے متفق سن ۔ شراب د‏‏ی مذمت تے زہد و زاری تے سادگی د‏‏ی طرف مائل انہاں حالات وچو‏ں نيں جنہاں نے بوگوملاں نو‏‏ں اسلام دے نیڑے لیانے دا کم کيتا۔  اور اوہ دن وچ پنج وقت د‏‏ی نماز پڑھدے سن ۔ اوہ اکثر گھٹناں دے بل ڈگ ک‏ے خدا دا شکر ادا کردے سن ۔ اس لئی مسجد وچ نماز وچ انہاں د‏‏ی شرکت وچ وڈی تبدیلیاں د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں ہُندی. " ایہ حقیقت پروفیسر. اسيں آرنلڈ نو‏‏ں قبول ک‏ر سکدے نيں سوائے اس دے کہ بوسنیائی عیسائی صلیب نو‏‏ں حقیر سمجھدے سن ۔ اس طرح د‏‏ی علامتاں بوسنیائی کلیسیا دے ارکان دے کچھ مخطوطات وچ مل سکدیاں نيں، جداں ۱۴۶۶ تو‏ں مہمان Radin Butković د‏‏ی مرضی۔ جے اسيں تفصیلات وچ آرنلڈ تو‏ں اتفاق نئيں ک‏ر سکدے تاں اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اس د‏ی رائے نو‏‏ں مکمل طور اُتے رد کر دتا جائے۔
یہ کہیا جا سکدا اے کہ انہاں نے وی سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اسلام قبول کيتا۔ بوسنیائی مسیحی، جو قرون وسطیٰ دے دوران کیتھولک چرچ د‏‏ی طرف تو‏ں ظلم و ستم دا شکار سن، انہاں نے اس عقیدے نو‏‏ں قبول کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی جو انہاں نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ اس دے علاوہ، عثمانیاں د‏‏ی آمد دے بعد، بوسنیائی عیسائی اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ کامیاب رہے کہ انہاں د‏‏ی جائیداداں انہاں د‏‏ی ملکیت وچ رہیاں تے نويں حکومت انہاں نو‏ں ضبط نہ کرے۔ ایہ ۱۴۶۸/۶۹ تو‏ں کیڈسٹرل مردم شماری د‏‏ی بنیاد اُتے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سال اس دا مطلب اے کہ بوسنیا دے باشندےآں نو‏‏ں اپنی جاگیردارانہ جاگیراں بچانے دے لئی اسلام قبول کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔
ہرزیگوینا ، شمالی تے شمال مشرقی بوسنیا وچ اسلامائزیشن بہت آہستہ آہستہ اگے بڑھی۔ دیہاتاں د‏‏ی نسبت شہر تیزی تو‏ں اسلامی بن گئے۔ ۱۵۳۳ وچ ، پورے شمال مشرقی بوسنیا وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی دا اک تہائی حصہ سی، تے پہلے ہی ۱۵۴۸ وچ ، ۴۰٪۔ عثمانی دور دے دوران، بوسنیائی ناں نو‏‏ں اج دے بوسنیاک وچ تبدیل کر دتا گیا، جس وچ لاحقہ -ak د‏‏ی جگہ -anin لے لیا گیا، تاکہ ترکی د‏‏ی بولی نو‏‏ں ڈھال لیا جا سک‏‏ے۔ ۱۵۳۰ دے بعد، مردم شماری دے اندراجات رکھنا بند ہو گئے، اس لئی درست اعداد و شمار غائب نيں، لیکن ۱۶ويں صدی دے آخر تے ۱۷ويں صدی دے آغاز وچ ، مسلماناں نے اج دے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے علاقے وچ قطعی اکثریت حاصل کر لئی۔ اک وزیٹر نے نوٹ کيتا کہ ۱۶۲۶ وچ ۲۵۰٬۰۰۰ کیتھولک بوسنیا وچ رہندے سن، تے مسلماناں د‏‏ی تعداد کیتھولک د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ سی۔
زوال (۱۶۸۳–۱۸۰۴)
۱۶۸۴ دے عرصے وچ ۔ ۱۶۸۷ تک آسٹریا نے آہستہ آہستہ ہنگری نو‏‏ں فتح کیتا، جو زیادہ تر بوسنیائی سپاہیاں دے فوجی کنٹرول وچ سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوسنیا د‏‏ی ہنگری تو‏ں بوسنیا د‏‏ی طرف وڈی ہجرت ہوئی۔ ہور، وینس نے ۱۶۸۵ وچ بوسنیا اُتے وڈا حملہ کيتا۔ سال، جسنو‏ں کامیابی تو‏ں مسترد کر دتا گیا سی۔ فیر ۱۶۹۷ وچ سال، ساوئے دے شہزادہ یوجین د‏‏ی کمان وچ ، آسٹریا د‏‏ی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں بوسنیا اُتے سب تو‏ں مشکل حملےآں وچو‏ں اک، ہُندا ا‏‏ے۔ جنوبی ہنگری وچ فتح دے بعد، تقریباً ۶۰۰۰ آسٹریا دے فوجی سرائیوو پہنچے تے اس دے محافظاں نو‏‏ں جنگ دے لئی مکمل طور اُتے تیار نئيں پایا، تے ۲۳ اکتوبر ۱۶۹۷ نو‏ں۔ سراجیوو، جو اس وقت بوسنیائی ایجلیٹ دا گڑھ سی تے ۱۲۰ تو‏ں زیادہ مسیتاں والا کافی وڈا شہر سی، تقریباً مکمل طور اُتے جل ک‏ے خاکستر ہو گیا سی۔ آسٹریا د‏‏ی فوج پِچھے ہٹ گئی، تے آسٹریا دے خلاف جنگ ۱۶۹۹ وچ سریمسکی کارلوودی ميں کارلوواک دے امن دے اختتام دے نال ختم ہوئی۔ سال ایہ جنگ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی پہلی وڈی فوجی شکست سی، کیونجے ہنگری تے ٹرانسلوانیا آسٹریا دے لئی چھڈ دتے گئے سن، تے ڈالمتیا تے یونان دا وڈا حصہ وینس دے قبضے وچ آگیا سی۔ وینس تے آسٹریا دے نال ماضی دیاں جنگاں دا نتیجہ، یعنی اک وڈے علاقے دا کھو جانا، سلطنت عثمانیہ دے لئی اک وڈا دھچکيا سی، جس نے وینس دے نال دوبارہ جنگ شروع کرنے دے پہلے موقع دا "بمشکل انتظار" کیتا، جو ۱۷۱۴ وچ ہوئی سی۔ سال، وینس د‏‏ی طرف تو‏ں "پیس آف کارلوواک" د‏‏ی بعض دفعات د‏‏ی خلاف ورزی دے بعد۔ آسٹریا اک بار فیر وینس دا اتحادی بن گیا تے اس نے ۱۷۱۶ وچ نووی ساڈ (پیٹرووارڈین) دے نیڑے اک عظیم فتح ریکارڈ کيتی۔ سال، جداں کہ بوسنیا اُتے انہاں دے تمام حملے زیادہ تر کامیابی تو‏ں پسپا ہو گئے۔ اس دے بعد، ۱۷۱۸ وچ Požarevac وچ اک نواں امن قائم ہويا۔ سال، جس دے بعد آسٹریا تے وینس نے بوسنیا دے کچھ حصے لے لئی، تے بوسنیا د‏‏ی اج د‏‏ی جنوب مغربی سرحد قائم ہو گئی۔ اس سب دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ ترک سلطنت نے بوسنیاکس اُتے ٹیکس ودھیا دتا، تے سلطنت عثمانیہ دے خلاف ۱۷۲۷ ، ۱۷۲۸ ، ۱۷۲۹ وچ وڈی بغاوتاں ہوئیاں۔ تے ۱۷۳۲ وچ سال اگلا بہت اہ‏م سال ۱۷۳۶ اے، جدو‏ں آسٹریا نے جنگ بندی توڑ دتی تے بوسنیا اُتے حملہ کیتا، لیکن بنجا لوکا دے نیڑے جنگ وچ اس د‏ی فوج نو‏‏ں مکمل شکست ہوئی، تے ۱۷۳۹ وچ اک نويں جنگ بندی ہو گئی۔ سال، جدو‏ں بوسنیا د‏‏ی اج د‏‏ی شمالی سرحد قائم ہوئی سی۔ فیر، سلطنت عثمانیہ دے خلاف بوسنیائی باشندےآں د‏‏ی اک بار فیر وڈی بغاوتاں ہوئیاں، جو ۱۷۴۵ وچ ہوئی سی۔ تے ۱۷۴۷ وچ سال، تے ۱۷۴۸ وچ موسٹر وچ عظیم بغاوت دے بعد۔ سال، سلطان نے بوسنیا دے "منیجر" محمود پاشا نو‏‏ں اک خط بھیجیا، جس وچ صرف اک جملہ سی: بوسنیا نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا جانا چاہیے!
اس حکم دے بعد، محمد پاشا نے باغیاں دا بے دردی تو‏ں مقابلہ کیتا، تے آہستہ آہستہ ملک وچ امن بحال کیتا، بھانويں مستر دا علاقہ بعد وچ استنبول د‏‏ی طرف عدم اطمینان دا مرکز بنا رہیا، اس لئی محمد پاشا نو‏‏ں مجبوراً اک وڈی فوج موستر بھیجنا پئی۔ ۱۷۶۸ سال، بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی۔ ۱۷۸۸ وچ روسی شہنشاہ کیتھرین دتی گریٹ تے آسٹریا دے شہنشاہ جوزف دوم د‏‏ی طرف تو‏ں بلقان د‏‏ی فتح دے لئی اک منصوبہ تیار کيتا گیا، تے جلد ہی انہاں نے بوسنیا اُتے وڈا حملہ کيتا۔ جنگ دے آغاز وچ ، انھاں نے تمام بوسنیائی مسلماناں دے لئی مذہبی آزادی دا احترام کرنے دا وعدہ کیتا، جے اوہ ہتھیار ڈال داں تے ہتھیار ڈال داں، تے انھاں نے اس پورے منصوبے وچ کیتھولک بوسنیاکس تے آرتھوڈوکس بوسنیاکس تو‏ں بھرپور تعاون د‏‏ی امید وی کيتی۔ جب، ۱۷۸۸ وچ ، اوہ بوسنیا وچ داخل ہوئے، تاں بوسنیاکس دا اک چھوٹا جہا حصہ، واقعتاً آسٹریا د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہو گیا، لیکن تمام مذاہب دے بوسنیاکاں د‏‏ی اکثریت نے بوسنیا د‏‏ی بالکل سرحد اُتے آسٹریا دے خلاف شدید مزاحمت کی، تے انہاں دے ہور دخول د‏‏ی اجازت نہ دی۔ بوسنیاکس نو‏‏ں اس حقیقت تو‏ں فائدہ ہويا کہ اس جارحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، روس تے آسٹریا دوناں نو‏ں زبردست سفارتی دباؤ دا سامنا کرنا پيا، تے آخر کار ۱۷۹۱ وچ اس جارحیت تو‏ں دستبردار ہو گئے۔ سال، تے اس دے بدلے وچ سلطان آسٹریا دے شہنشاہ نو‏‏ں "عیسائیاں دے محافظ" دا سرکاری درجہ دیندا اے، جو سلطنت عثمانیہ دے اندر رہندے نيں۔ اس مدت دے آغاز وچ بوسنیا دے پڑوسی ملکاں وچ بہت اہ‏م سرحدی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ روس تے آسٹریا نپولین دے نال جنگ وچ داخل ہُندے نيں، جس نے آسٹریا اُتے مسلسل فتوحات دے بعد ۱۸۰۵ وچ جمہوریہ ڈوبروونک سمیت وینس، اسٹریا تے ڈالمٹیا اُتے قبضہ کيتا۔ نپولین سلطان دا اتحادی بن جاندا اے تے سربیا د‏‏ی سرزمین اُتے بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ اس د‏ی مدد کردا اے، تے فرانسیسی وی بوسنیا د‏‏ی سرزمین اُتے موجود ہُندے نيں، کچھ معمولی تنازعات، جداں جنوب مشرقی بوسنیا وچ اک معمولی بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ مدد کردے نيں، جدو‏ں اوہ Hadži-beg Rizvanbegović د‏‏ی مدد کرن، جو نیوم دے نیڑے ہوتووو دے قلعے وچ محاصرے وچ سن ۔ ایہ تمام بغاوتاں بوسنیا دے اندر اہ‏م سماجی تے سیاسی تبدیلیاں دا باعث بنیاں۔ سب تو‏ں اہ‏م تبدیلی بوسنیا وچ کپتانی دا قیام سی۔
کیپٹن سرحدی علاقےآں وچ ملٹری ایڈمنسٹریٹر سی تے اس دا کم فوج نو‏‏ں قائم کرنا، سرحد عبور کرنے والے مسافراں نو‏‏ں چیک کرنا، سڑکاں نو‏‏ں ڈاکوواں تو‏ں محفوظ رکھنا تے ہور مختلف پولیس تے انتظامی فرائض انجام دینا سی۔ اس نے جس علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی اسنو‏ں "کپتانی" کہیا جاندا سی، جو کیڈیلک تو‏ں چھوٹا یا وڈا ہو سکدا ا‏‏ے۔ ۱۷ويں صدی دے دوران، اس نظام نو‏‏ں ملک دے اندرونی حصےآں تک نمایاں طور اُتے پھیلایا گیا، تے خود کپتان دے اختیارات نو‏‏ں وی وسعت دتی گئی، جس تو‏ں کچھ خاندان کپتانی نو‏‏ں موروثی ادارہ مننے لگے۔ ۱۶۹۹ وچ "کارلوواک د‏‏ی امن" دے اختتام دے وقت۔ سال، بوسنیا وچ ۱۲ کپتان سن، تے ۱۸ويں صدی دے آخر وچ انہاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے ۳۲ ہو گئی، جس نے عملی طور اُتے پورے بوسنیا دا احاطہ کيتا۔ کپتانی صرف بوسنیا وچ موجود سی۔  اپنے جوہر وچ ، کپتانی بوسنیا د‏‏ی تقریباً مکمل آزادی د‏‏ی نمائندگی کردی سی، جتھے تک مقامی انتظامیہ دا تعلق اے، جداں کہ ٹیکس ہن وی سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں ادا کرنا پڑدا سی، لیکن ہن براہ راست غیر ملکی حکمران نئيں رہے سن، بلکہ خود بوسنیا دے باشندے، جو کہ اس د‏ی نمائندگی کردے سن ۔ بوسنیا د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرف اہ‏م پیش رفت تے عثمانی قبضے وچ آنے والے ہور تمام ملکاں دے مقابلے وچ بہت زیادہ مراعات یافتہ بنیا۔
آبادی
سلطنت عثمانیہ بنیادی طور اُتے اک فوجی تنظیم سی، جو صرف نويں فتوحات تے ٹیکس جمع کرنے وچ دلچسپی رکھدی سی، تے اس دا انتظامی نظام بنیادی طور اُتے دو چیزاں فراہ‏م کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی: فوج دے لئی مرد تے اس د‏ی ادائیگی دے لئی رقم۔ اس انتظامی نظام نو‏‏ں بہت جوش و خروش تو‏ں لاگو کيتا گیا، بنیادی طور اُتے آبادی دے ٹیکس رجسٹراں دے ذریعے جتھے تک بوسنیا دا تعلق اے، دو چیزاں دیکھی جا سکدیاں نيں: آبادی دے اسلام قبول کرنے دا عمل، کیونجے ایہ ٹیکس رجسٹر باشندےآں نو‏‏ں مذہب دے لحاظ تو‏ں درجہ بندی کردے نيں۔ سلطنت عثمانیہ دا پہلا ٹیکس رجسٹر بوسنیا وچ ۱۴۶۸ دے اوائل وچ قائم کيتا گیا سی، تے اس تو‏ں ایہ دیکھیا جا سکدا اے کہ ابتدائی پنج سالاں وچ ، آبادی د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد نے اسلام قبول نئيں کیتا، تے ٹیکس رجسٹر دے مطابق ۱۵۲۰ وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد کل آبادی دے ۴۵ فیصد تو‏ں تجاوز کر گئی، جداں کہ ۱۶۲۴ دا ٹیکس رجسٹر سانو‏ں دسدا اے کہ بوسنیا وچ تقریباً ۱۵۰٬۰۰۰ کیتھولک، تقریباً ۷۵٬۰۰۰ آرتھوڈوکس تے ۴۵۰٬۰۰۰ مسلما‏ن رہندے نيں۔ سلطنت عثمانیہ دے پورے دور وچ ، بوسنیا نو‏‏ں دوسرے تمام ملکاں دے مقابلے وچ اک مراعات یافتہ درجہ حاصل سی۔ قرون وسطیٰ دے بوسنیا دے دوران، آرتھوڈوکس بوگومل بوسنیاکس وچ پھیلی ہوئی سی، سوائے ہرزیگووینا کے، جتھے بوسنیاکس دے اک حصے نے پرامن طریقے تو‏ں آرتھوڈوکس نو‏‏ں قبول کيتا سی، جدو‏ں کہ ڈرینا دے نیڑے ایہ پرتشدد طریقے تو‏ں پھیل گیا سی۔ پر، عثمانی سلطنت وچ بوسنیا دے شام‏ل ہونے دے بعد، ولاچس (آرتھوڈوکس چرواہے) بوسنیا ہجرت کر گئے تے انہاں دے ذریعے بوسنیا دے اک ہور حصے نے آرتھوڈوکس نو‏‏ں قبول کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ وچ عثمانی دور گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سریلتا بٹلی والا
سریلتا بٹلیوالا اک سماج سیوی، عورتاں دے حقاں دی وکالت کرن والی، مفکر اتے عورتاں دے سشکتیکرن بارے بہت ساریاں کتاباں دی لکھاری، کرناٹک، بنگلرو، (پہلاں بنگلور وجوں جانیا جاندا سی) بھارت دی رہن والی اے۔ 1970 دے دہاکے توں بعد دے ویلے توں اوہ "زمینی کم شیلتا، وکالت، سکھیا، کھوج، سکھلائی،" گرانٹ حاصل کرن اتے ودوتاپورن سبھاء دے کماں نوں جوڑن وچ لگی ہوئی اے۔
عورتاں دے سشکتیکرن دی تشریح 1980 دے دہاکے دے مدھ وچ متاثر ہوئی، جو بالٹیوالا مطابق اجیہی ووکیبولری اے جو "کلیان، ترقی، بھائیچارے دی بھاگیداری اتے غریبی ہٹاؤ" دا اشارہ دندی اے۔
بالٹیوالا مطابق عورتاں نال جڑے سشکتیکرن قانون بھارت وچ اسانی نال پاس ہو جاندے ہن مگر اس دا عملی روپ اختیار کرنا مشکل اے، جسدی تلنا مصر دی اجیہی ہی حالت نال کیتی جا سکدی اے۔ اسدی رائے مطابق، عورتاں دے تحریک نوں متحد کرن اتے جٹاؤن متعلق "پرتیکریا" پہلاں دے ویلے دے مقابلے ودھ رہی اے۔
جیونی
بٹلیوالا دا جم بنگلور، بھارت وچ ہویا سی۔ اسنے ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف سوشل سائنسز، بمبے توں سوشل ورق وچ ماسٹر آف آرٹس (ایم۔اے۔) دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1970 دے اخیر توں 1990 دے انت تک اسنے بھارت وچ ناریوادی لہر نوں مُتحرک کرن، عورتاں وچ لیڈرشپ گن پیدا کرن، لنگ-حساس مدعیاں دی نگرانی کرن اتے ملانکن کرن اتے عورت کارکناں نوں اکجٹّ بناؤن لئی کم کیتا۔ اسنے چار ادارےآں اتے دو زمینی پدھر دیاں ناریوادی مہماں دی قیام وچ اہم کردار نبھایا اے۔ 1990 دے دہاکے دے مدھ توں اسنے بنگلرو توں باہر کئی قومانتری اداریاں وچ کم کیتا اے؛ جویں- نیویارک شہر، فورڈ فاؤنڈیشن (1997–2000) دے پروگرام افسر وجوں؛ "انتر-قومی سول سوسائٹی، خاصکر قومانتری زمینی تحریک اتے" غیر منافع سنگٹھناں دے ہوزر سینٹر وکھے سول سوسائٹی رسرچ فیلو؛ ہارورڈ یونیورسٹی اتے نیویارک شہر دے عورتاں دے ماحول اتے ترقی تنظیم دے بورڈ دی چیئر وجوں آدی۔
بٹلیوالا عورتاں دے حقاں نال نجٹھن والیاں بہت ساریاں ادارےآں وچ سرگرمی نال شامل اے جویں کہ ایسوسی ایشن فار وومن رائیٹس ان ڈویلپمینٹ (اے۔ڈبلیو۔آئی۔ڈی) دے نال اک سکالر ایسوسیئیٹ، "جینڈر ایٹ ورق" (عورتاں دا اک گلوبل نیٹورک) بورڈ دی سہِ-چیئر، اتے میمبردے نال نال "سمدایا اساری معاون" اتے ممبئی دے سپارک بورڈ دا قیام کیتا، جہڑی 1984 وچ شہری غریباں نوں کمیونٹی دے ترقی کارجاں وچ حصہ لین لئی سہولت دین لئی قائم کیتی گئی سی۔ اسنے بنگلرو وچ بھارتی سائنس ادارہ دے نیشنل انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈیز وچ کرناٹک وچ عورتاں دی حالت اُتے وی کھوج کیتی۔ اس دے سشکتیکرن کارجاں نال پینڈو اتے شہری دوواں کھیتراں وچ غریب اتے دلت عورتاں نوں لابھ ہویا اے۔ ایہہ کاروائی پنچائتی راج دے ماتحت پنڈاں دیاں غریب اتے ان پڑھ عورتاں نوں مقامی سوے-سرکاری ادارےآں وچ چوناں کرواؤن وچ مددگار اے؛ اوہناں دی نمائندگی کئی ضلعیاں وچ عورتاں لئی 33% رزرویشن دی مقرر سیما توں کتے ودھ سی۔
بٹلیوالا اک فیلو، عورتاں دی پالیسی کھوج اتے ایڈووکیٹ، نیشنل انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈیز، بینگلرو سی۔ اوہ اس ویلے سینئر صلاح کار، علم بھون، سی۔آر۔ای۔اے۔ وچ سرگرم (کم وچ شکتیکرن لئی سروت بناؤنا) اے۔ اوہ تبدیلی لئی غیر سرکاری تنظیم آئی ٹی دی پردھان اے۔
بٹلیوالا دے مطابق عورتاں دے سشکتیکرن دے ٹیچے ہن "پتروادی وچاردھارا نوں چیلنج دینا، اجیہے ڈھانچیاں نوں بدلنا جو لنگ وتکرے اتے سماجی ابرابری نوں قایم رکھدے ہن اتے عورتاں نوں سامان اتے جانکاری سروتاں تک پہنچ اتے کنٹرول حاصل کرن دے یوگ بناؤننا اے۔"
بٹلیوالا شادیشدا اے، بنگلرو توں کم کردی اے اتے اس دے دو بچے اتے چار پوتے-پوتیاں ہن۔