cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افغانستان دی تریخ
افغانستان دی تشکیل
انیسواں صدی دے آغاز وچ افغانستان تے ہندوستان دا ایہ خطہ عالمی طاقتاں دی ہولناک جنگ دا میدان بنتے بنتے بچ گیا۔ ہوایاں کہ برصغیر ہندو پاک اُتے انگریزاں دا ودھدا ہویا اقتدار فرانسیسی استعمار دے لئی خطرے دے نشان تک پہنچ چکیا سی تے اوہ اس دا تدارک کرنے دا سوچنے لگے۔ایسے ای خدشات گرم پانیاں دا خواب دیکھنے والے روسی زاراں نوں وی لاحق سن۔چنانچہ روس تے فرانس نے مشترکہ طورپر1801 وچ ”فرانکورشین“ مہم دا آغاز کیتا۔فرانس نے اس مقصد دے لئی 35 ہزار فوج نوں متحرک کیتا جدونکہ روس نے اس مہم دے لئی ” کوساکس“ یعنی مارشل روسی نسل دے فوجیاں اُتے مشتمل لشکر جرار تیارکیا۔ انہاں دوناں افواج نے استراخان دے مقام اُتے جمع ہونا سی جتھے توں انہاں نے افغانستان نوں روندتے ہوئے ہندوستان وچ برطانوی فوج توں فیصلہ کن جنگ کرنا سی لیکن قدرت دا کرنا ایسا ہویا کہ عین آخری لمحے روس دے زار ” پال“ دا انتقال ہو گیا اس طرح روسی لشکر واپس چلا گیا تے ایہ خطہ اک عالمی طاقتاں دی اک تباہ کن جنگ توں وقتی طور اُتے بچ گیا۔
ظہیر خان
حوالے
گٹھ:1978 دے جم گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:ھندستانی کرکٹ کھیڈاری
افغانستان دی تریخ
افغانستان دی تشکیل
انگریزاں نے حالات توں فائدہ اٹھاندے ہوئے افغانستان وچ اپنے اثرات نوں وسعت دی تے سدوزئی قبیلے دے اک سردار” شجاع“ نوں اپنا کٹھ پتلی بنا کر اقتدار اس دے حوالے کر دتا۔ست سال بعد بارک زئی قبیلہ دے سردار دوست محمد خان نے شاہ شجاع دا تختہ اُلٹ کر اقتدار اُتے قبضہ کر لیا۔شاہ شجاع بھج کر ہندوستان آگیا جتھے اوہ لدھیانہ وچ انگریزاں دے نمک خوار دی حیثیت توں بیٹھا روٹیاں توڑتا رہیا۔دوست محمد خان نے 1832ءماں افغانستان نوں موجودہ ناں دے نال اک جھنڈے تلے جمع کر دے ہوئے اس ملک دی موجودہ ہیئت تشکیل دی ورنہ اس توں پہلے ایہ ملک اس ناں توں کسے اک جغرافیائی تے سیاسی وحدت دی حیثیت توں اپنا وجود نئی‏‏ں رکھدا سی۔دوست محمد خان نے 1863 تک حکومت دی تے انگریز اپنی تمام تر ریشہ دوانیاں دے باوجود اپنے کٹھ پتلی نوں افغانستان اُتے مسلط نہ کرسکے۔
یکم اکتوبر1839 کووائسرائے ہند لارڈ آک لینڈ نے شملہ وچ افغانستان کےخلاف اعلان جنگ کر دتا۔ انگریزاں نے سکھاں دی مدد توں شاہ شجاع نوں افغانستان دے تخت اُتے براجمان کرانے دے لئی افغانستان اُتے چڑھائی کردتی۔ دوست محمد خان نے مقابلہ کرنے دی بجائے ہتھیار ڈال دتے تے اس طرح شاہ شجاع انگریزاں دے ببرک کارمل جاں حامد کرزئی دی حیثیت توں تخت کابل اُتے براجمان ہو گیا۔دوست محمد خان نے تو وقتی طورپر ہتھیار ڈال دتے تے افغان عوام نے وی وقتی طورپر چپ سادھ لی لیکن جونہی انہاں سنبھلنے دا موقع ملیا،انہاں نے قابض برطانوی افواج کےخلاف چھاپہ مار کاروائیاں شروع کر دو۔انہاں نے پہاڑاں،جنگلاں، گھاٹیاں تے بازاراں وچ گھات لگیا کر برطانوی فوجیاں دا شکار شروع کر دتا۔برطانوی فوج انہاں پے درپے حملاں توں عاجز آگئی تے اس نے بہار1841 وچ واپسی اُتے پروگرام بنایا لیکن موسم بہار تک پہنچتے پہنچتے انہاں دی ساڑھے سولہ ہزار فوج وچوں بوہت کم تعداد باقی بچی سی جس نے غیر معمولی حفاظتی انتظامات کےساتھ افغانستان توں جان بچا کر نکلنے دی کوشش دی لیکن افغاناں نے انہاں بھجدے فوجیوںکو وی اک اک اکرکے شکار کرنا شروع کر دتا۔ حتیٰ کہ جلال آباد پہنچنے تک انہاں ساڑھے سولہ ہزار وچوں صرف دو برطانوی فوجی زندہ بچے سن۔
افغاناں نے انہاں دو نوں زندہ حالات وچ واپس برطانوی ہند جانے دی اجازت دی تاکہ اوہ اپنے عاقبت نا اندیش حکمراناں کواپنی تباہی دی داستان سناسکاں۔ انہاں وچوں اک فوجی راستے وچ دم توڑ گیا جدونکہ دوسرے نے جس دا ناں ڈاکٹر برائیڈن سی،پشاور پہنچ کر اپنے کمانڈراں دی اپنی تسی‏‏ں بیتی بلکہ انگریز بیتی سنائی۔ برطانوی فوج دی تباہی دے بعد افغاناں نے انہاں دے کٹھ پتلی حکمران شاہ شجاع کوگرفتار کرکے تہہ تیغ کر دتا تے دوست محمد نے دوبارہ واپس آکر اقتدار سنبھال لیا۔ افغاناں نوں دوست محمد دی بزدلی اُتے وی غصہ سی کہ اس نے انگریزاں دا مقابلہ کرنے دی بجائے پسپائی اختیار دی سی۔اُس نے اپنی اس بزدلی اُتے افغاناں توں معافی مانگ لی تے افغاناں نے اُسنوں اپنے حکمران دی حیثیت توں دوبارہ قبول کر لیا۔ دوست محمد دے انتقال دے بعد شیرعلی تخت کابل اُتے براجمان ہویا دو انگریزاں نوں پرانے زخماں وچ دوبارہ خارش محسوس ہونے لگی تے ازسرنو قسمت آزمائی دے لئی انہاں نے افغانستان توں چھیڑ چھاڑ شروع کردتی جو بالآخر دوسری اینگلو افغان جنگ اُتے منتج ہوئی۔ اس جنگ دا نتیجہ وی پہلی جنگ توں زیادہ مختلف نہ نکلا۔ انگریزاں نے افغاناں دے ہاتھاں عبرتناک شکست دے بعد اس حقیقت نوں تسلیم کر لیا کہ افغانستان نوں بزور طاقت اپنے کنٹرول وچ نئی‏‏ں رکھیا جا سکدا۔ دوسری طرف انہاں دریائے آمو دے پار کھڑی روسی کمیونسٹ افواج توں وی شدید خطرات لاحق سن۔ افغانستان تے برطانوی دے وچکار کوئی متعین سرحد نہ سی تے انگریزاں نوں خدشہ سی کہ روسی فوج کسے وی لمحے آمو دریا عبور کر دے ہوئے افغانستان دے راستے ہندوستان اُتے حملہ آور ہو سکدی اے تے اس طرح اس دا گرم پانیاں تک پہنچنے دا دیریکنہ خواب شرمندہ تعبیر ہو سکدا اے۔ لہٰذا اس مرحلہ اُتے برطانیہ وچ موجود اوہ جنگ مخالف لابی جو افغانستان اُتے حملے نوں حماقت قرار دیتی سی‘ سامے آئی تے انہاں نے افغانستان نوں اک آزاد ملک دی حیثیت توں تسلیم کرنے تے اس دی مشرقی تے مغربی سرحداں دا تعین کرنے دی ضرورت دا احساس دلایا تاکہ روس تے برطانیہ دے وچکار اک بفرزون وجود وچ آسکے۔
مغربی سرحداں دا تعین تو چنداں مشکل نہ سی کہ آمو دریا اس ملک دی فطری مغربی سرحد اے پر مشرقی سرحداں دی تشکیل ضروری سی‘ نیز افغان حکومت نوں وی حکومت برطانیہ دی آئے روز دی یلغار توں بچنے دے لئی کسے جغرافیائی سرحد دے تعین دی ضرورت سی۔ چنانچہ افغان حکمران امیر عبدالرحمان تے ہندوستان وچ برطانوی حکومت دے خارجہ سیکرٹری سرہنری ڈیورنڈ دے وچکار اک معاہدہ دے تحت 12 نومبر 1893ءکو حد بندی لائن وجو د وچ آئی جسنوں ڈیورنڈ لائن کہیا جاندا اے۔
امیر عبدالرحمان دی وفات دے بعد اس دے وڈے بیٹے حبیب اللہ نے اقتدار سنبھالیا۔ حبیب اللہ نے اپنے باپ دی پالیسیاں دے برعکس وڈی طاقتاں دے وچکار غیر جانبداری دا طرز عمل اختیار کیتا۔ اوہ خوش قسمت سی کہ اس دے دور وچ افغانستان وچ کوئی داخلی جاں خارجی یورش برپا نہ ہوئی۔ اس دی دعوت اُتے 1904ءماں اس وقت دے برطانوی سیکرٹری خارجہ سرلوئس ڈین نے افغانستان دا دورہ کیتا تے سرہنری ڈیورنڈ تے امیر عبدالرحمان دے وچکار ہونیوالے ڈیورنڈ لائن معاہدہ دی تجدید کیتی گئی۔ دو سال بعد امیر حبیب اللہ نے ہندوستان دا دورہ کیتا جتھے انہاں دا شاندار استقبال کیتا گیا تے امیر افغانستان دا درجہ ہرہائی نس توں ودھیا کر ہز میجسٹی کر دتا گیا۔
ایہ امیر حبیب اللہ ای سن جنہاں نے روسیاں کیخلاف جنگ وچ امیر بخارا دی مدد دی سی لیکن انہاں دا اقتدار زیادہ عرصہ بر قرار نہ رہ سکیا۔ امیر حبیب اللہ دے بعد 1919ءماں امیر امان اللہ دی دعوت اُتے سر راس مسعود تے مولانا سید سلیمان ندوی دے ہمراہ افغانستان دا دورہ وی کیتا لیکن امیر توں علامہ دی توقعات پوری نہ ہوئاں۔ امیر امان اللہ نے پہلے تو سلطنت برطانیہ کیخلاف ”اعلان جہاد“ کر دتا تے اپنی فوج نوں وی ڈیورنڈ لائن ول متحرک کر دتا۔ انہاں دا دعویٰ سی کہ اوہ آسانی توں برطانوی ہند نوں شکست دینگے۔ اس عرصہ وچ برطانوی فوج وی جنگ عظیم اول وچ الجھی ہوئی سی۔
امیر امان اللہ دا خیال سی کہ اوہ برطانوی ہند اُتے دباﺅ ودھیا کر آسانی توں ڈیورنڈ لائن توڑتے ہوئے دریائے سندھ دے کنارے تک قابض ہو جائے گا لیکن جلال آباد اُتے برطانوی طیاراں دی بمباری دے بعد انہاں نے حکومت برطانیہ توں معافی مانگتے ہوئے ڈیورنڈ لائن نوں سرحد دے طور اُتے تسلیم کرنے دا اعلان کر دتا تے قبائلی علاقے اُتے اپنے دعوے توں تحریری طور اُتے دستبردار ہو گئے پر اس دے بدلے برطانیہ نے افغانستان نوں داخلی تے خارجی طور اُتے اک آزاد تے خود مختار ملک دی حیثیت توں تسلیم کر لیا۔ ایہ افغانستان دی وڈی کامیابی سی۔
امیر امان اللہ خان نے اک طرف تو ”پان اسلام ازم“ دا نعرہ لاندے ہوئے برطانیہ توں پنجہ آزمائی شروع دی سی تے دوسری طرف اس دے شمالی وچ خیوا، بخارا، سمرقند تے ہور مسلم ریاستاں روسی استعمار دے خلاف اپنی بقاءکی جنگ لڑ رہی سن۔ اوہ انگریزاں توں بے وقت تے بے مصرف لڑنے دی بجائے وسط ایشیائی مسلماناں دی مدد کر دے تو ایہ ریاستاں اپنی آزادی برقرار رکھنے وچ کسے حد تک کامیاب ہو سکدی سن تے افغانستان وی برطانیہ تے روس دے درمیان سینڈوچ بننے توں بچ سکدا سی۔ ”امیرالمومنین“ دی اس بے اعتنائی دے نتیجہ وچ وسط ایشیائئی مسلم ریاستاں دی آزادی دے سارے چراغ یکے بعد دیگرے سرخ آندھیاں دا مقابلہ کر دے ہوئے بجھ گئے۔ اس طرح ہزاراں دی تعداد وچ تاجک، ازبک تے ترکمانستان کمیونسٹ، روسیاں دے ہاتھاں مظالم دا مقابلہ دا شکار ہو کے افغانستان ہجرت اُتے مجبور ہوئے۔ ایہی ازبک تاجک تے ترکمان مسلمان افغانستان دے شمال وچ آباد نیں جو بعد وچ افغانستان اُتے روسی حملے دے بعد افغان مجاہدین دی صفاں وچ شامل ہو کے روس کےخلاف افغانستان دی آزادی دی جنگ وچ پیش پیش رہے۔
1929ءماں امیر امان اللہ نے اپنی ملکہ ثریا دے ہمراہ ہندوستان، برطانیہ، مصر، اٹلی، فرانس، جرمنی، روس تے ترکی دا تفصیلی دورہ کیتا۔ اس دورے دے دوران مغربی تہذیب دی چکیا چوند توں اس دی آنکھاں خیرہ ہو گئاں تے اس نے واپسی اُتے افغانستان نوں وی مغربی تہذیب دے رنگ وچ رنگنے دا پروگرام ترتیب دے دتا۔ اوہ جولائی 1928ءماں کابل واپس پہنچا۔ اپنی دانست وچ افغانستان نوں ”روشن خیال“ بنانے دے پروگرام اُتے عمل پیرا ہویا۔ اس نے لویہ جرگہ طلب کیتا تے افغان روسا نوں داڑھیاں منڈوانے، کوٹ پتلون تے ہیٹ پہننے نیز افغان لباس تے مشرقی انداز و اطوار ترک کر دے ہوئے مکمل طور اُتے مغربی تہذیب دے رنگ ڈھنگ اختیار کرنے اُتے مجبور کیتا تو اس دے خلاف بغاوت پھیل گئی۔ حضرت صاحب شور بازار اس تحریک دی قیادت کر رہے سن۔ جنہاں امیر امان اللہ نے گرفتار کر دے نظربند کر دتا۔ اسی دوران شمالی افغانستان دے علاقے ”کوہ دامان“ توں حبیب اللہ نامی اک تاجک جسنوں بچہ سقا دے ناں توں جانا جادا سی، نے بغاوت کر دتی۔ اوہ بگولے وانگاٹھا تے دیکھدے ای دیکھدے آندھی وانگافغانستان دے افق اُتے چھا گیا۔ میر امان اللہ فرار ہو کے اٹلی وچ پناہ گزاں ہو گیا جتھے اس نے 1960ءماں وفات پائی۔
بچہ سقا نو مہینے تک افغانستان دا حکمران رہیا۔ اس دا سارا دور بدانتظامی انارکی تے افراتفری دی کیفیت وچ لنگھیا۔ اس نے امیر امان اللہ دے افغانستان نوں ”جدید تہذیب“ دے رنگ وچ رنگنے دے سارے اقدامات نوں بیک قلم منسوخ کر دے ہوئے علماءاور مذہبی طبقہ دی پرانی قدروقیمت بحال کر دتی جس توں روس اس خدشے وچ مبتلا ہو گیا کہ اک تاجک دے ہاتھاں اسلامی اقدامات وسط ایشیائی ریاستاں وچ مسلماناں وچ اسلامی بیداری دا باعث نہ بن جائاں۔ چنانچہ روسیاں نے بچہ سقا دے خلاف پروپیگنڈہ دا طوفان اٹھا دتا۔ حالانکہ بچہ سقا اک پانی ڈھونے والا مزدور دا بیٹا سی۔ اس دا نال دینے والے وی خوانین نئی‏‏ں بلکہ عام غریب قسم دے لوک سن۔ روسیاں دا نعرہ سی کہ اوہ ”بورژوا“ (بالادست طبقات) دے خلاف پرولتاری (غریب عوام) دی حکومت قائم کرنا چاہندے نیں لیکن جدو‏‏ں افغانستان وچ اک غریب مزدور دی حکومت قائم ہوئی تو روسیاں تے انہاں دے دوست افغان کمیونسٹاں نے آسمان سر اُتے اٹھا لیا۔ انہاں نے غلام نبی چرکی توں اس کےخلاف بغاوت وی کرائی۔
ضرور پڑھاں: لوئی ویل ایئرپورٹ دا ناں باکسنگ چیمپیئن محمد علی دے ناں توں منسوب کرنے دا فیصلہ بچہ سقا دے بارے وچ برطانیہ دا طرز عمل وی دہرے معیارات دا حامل رہیا۔ اوہ بچہ سقا نوں de-facto حکمران تو تسلیم کر دے سن لیکن اسنوں افغانستان دا جائز تے قانونی حکمران تسلیم نئی‏‏ں کیتا بلکہ انگریزاں نے افغانستان توں اپنے سفارت کار وی واپس بلا لئی تے اس دے کسے وی قسم دی مدد کرنے توں انکار کر دتا۔ انہاں حالات وچ بچہ سقا جداں شخص جس دے کول نہ تو امور مملکت دا کوئی تجربہ سی نہ کوئی ٹیم جس دی مدد توں اوہ اک سربراہ مملکت دی ذمہ داریاں نبھا سکدا۔ اقتدار توں اس دی گرفت ڈھیلی پڑنا شروع ہو گئی۔ انہاں حالات وچ امیر امان اللہ دے سپہ سالار نادر خان تے اس دے دو بھائیاں ہاشم خان تے ولی خان جو اس دے ہمراہ شمال فرانس وچ جلاوطنی دی زندگی گزار رہے سن۔ مارچ 1929ءماں فرانس توں ہندوستان پہنچے تے ڈیورنڈ لائن عبور کر دے ہوئے خوست وچ داخل ہو گئے جتھے انہاں دا چوتھا بھائی شاہ محمود وی انہاں دے نال شامل ہو گیا۔ افغانستان وچ مستحکم حکومت دے قیام دے سلسلہ وچ مسلمانان برصغیر نے وی نادر خان تے اس دے بھائیاں دی خوب مدد دی۔ لاہور وچ تو علامہ اقبال نے چندہ جمع کر دے انہاں بھائیاں دی مالی مدد وی دی۔ نادر خان برادران نے قبائلی سرداراں نوں اپنے نال ملیا کر بچہ سقا دے خلاف بغاوت کر دتی۔ بچہ سقا نے ہتھیاراں ڈال دتے تے نادر خان اپنے بھائیاں دی مدد توں ”نادر شاہ“ دے ناں تخت توں تخت نشین ہو گیا۔ اس نے 1931ءماں افغانستان وچ نیا آئین نافذ کیتا جو امیر امان اللہ دے نافذ کردہ آئین دا چربہ سی۔ آئین دے تحت دو ایوانی پارلیمانی تشکیل دی جانی سی لیکن بادشاہ نوں بہرحال پارلیمنٹ اُتے بالادستی حاصل سی۔ اہم وزارتاں نادر شاہ نے اپنے بھائیاں وچ تقسیم کر دتیاں۔ ہاشم خان نوں وزیر اعظم، شاہ محمود نوں وزیر جنگ جدونکہ ولی خان تے محمود عزیز (چوتھے تے پنجوی‏‏ں بھائیاں) نوں بالترتیب برطانیہ تے روس وچ سفیر بنا کر بھیج دتا گیا۔ اس طرح تریخ وچ نادر شاہ دی حکومت ”برادران دی حکومت“ کہلاندی اے۔
نادر شاہ دی حکومت وچ امیر امان اللہ دی جدیدیت پسندی تے ”بچہ سقا“ دی قدامت پسندی دے امتزاج دا عکس جھلکتا اے۔ ماضی دی حکومتاں دی پالیسیاں تے غیر ملکی اثرات دے نتیجہ وچ افغانستان وچ ناں نہاد ترقی پسنداں دا اک طبقہ وجود وچ آ چکیا سی جس دے باعث قدیم روایات تے دینی طرز فکر دی حامل افغان سوسائٹی دو طبقات وچ تقسیم ہو چکی سی۔ اک اوہ جو برطانیہ دی جدید تہذیب تے روس دے سوشلسٹ نظریات توں متاثر سی تے ترقی پسندی دے ناں اُتے ہر ”نقش کہن“ نوں مٹا دینا چاہدا سی تے دوسرا علماءاور قبائلی عمائدین اُتے مشتمل اوہ طبقہ جو قدیم رسم و رواج تے دینی روایت دے امتزاج دے حامل افغان معاشرہ وچ جدید نظریاندی نوں جگہ دینے اُتے تیار نہ سی۔ اس گروہ دے کول وی ”اسلامی نظریہ حیات“ دا کوئی واضح تصور نہ سی بلکہ محض ”طرز کہن اُتے اڑنے“ دی روش اُتے قائم سی۔ نادر شاہ بہرحال دوناں طبقات نوں مطمئن کر دے نال چلانے دی کوشش کردا رہیا جس دے باعث اس دی حکومت دی کوئی واضح جہت تے پالیسیاں دی کوئی متعین سمت نظر نئی‏‏ں آندی پر اس دے زمانے وچ زراعت نوں ترقی ملی تے کپاہ دی پیداوار وچ خاطر خواہ اضافہ ہویا، زرمبادلہ دے ذخائر ودھے۔ اس نے بینک ملی افغانستان دے ناں توں افغانستان دا پہلا بینک قائم کیتا۔ ذرائع رسل و رسائل نوں ترقی دی تے تعلیم دا بنیادی ڈھانچہ قائم کرنے دی کوشش دی۔
نومبر 1933ءماں نادر شاہ دے قتل دے بعد اس دا انیس سالہ بیٹا محمد ظاہر شاہ تخت نشین ہویا۔ اس دا چچا ہاشم خان بدستور وزیر اعظم برقراررہا تے حکومتی پالیسیاں دا تسلسل قائم رہیا۔ 1934ءماں افغانستان نے ”لیگ آف نیشن“ دی رکنیت حاصل کر لی پر عالمی تے علاقائی سیاست وچ اوہ طے نہ کر پائے کہ اوہ اپنے مشرقی ہمسائے برطانیہ ہند توں تعلقات استوار کرو جاں مغربی ہمسائے روس توں؟ کسے اک دی قربت دوسرے دی دشمنی لینے دے مترادف سی تے بے چارہ محصور افغانستان کسے اک دی دشمنی دا وی متحمل نہ ہو سکدا سی۔ لہٰذا اس نے اک تیسرا آپشن اختیار کیتا تے جرمنی توں تعلقات استوار کیتے۔ SIEMENS کمپنی دے تعاون توں کچھ توانائی دے منصوباں اُتے کم وی شروع کیتا گیا۔
جرمن ائر لائن LUFTHANSAنے برلن تے کابل دے درمیان فضائی سروس شروع دی۔ پر افغانستان روس دی زیرسرپرستی اشتراکی عناصر دا چنگا خاصا حلقہ وجود وچ آ چکیا سی۔ جو اشتراکی نظریات دے پرچار تے اپنے اثرونفوذ وچ اضافہ کرنے وچ دن رات وچ مصروف سی۔ ظاہر شاہ خود اشتراکی نہ ہونے دے باوجود انکی سرپرستی کردا رہیا تے انہاں دا خیال سی کہ وقت آنے اُتے افغان اشتراکیاں تے صوبہ سرحد تے قبائلی علاقہ وچ موجو د سرحدی گاندھی خان عبدالغفار خان دے پیروکاراں (جو اپنے تہاناں خدائی خدمتگار کہلاندے سن) نوں ملیا کر پختونستان دا قضیہ چھیڑ کر حکومت برطانیہ نوں بلیک میل کر دے ہوئے اپنا الو سیدھا کیتا جا سکدا اے۔
افغانستان دا عروج تے زوال تریخ دے مختلف ادوار وچ
افغانستان اک قدیم تاریخی مملکت اے۔ قدیم وسط ایشیا توں ہندوستان آنے دا صرف اک ای زمینی راستہ سی جو افغانستان دی شمال مغربی سرحداں توں لنگھدا اے۔ پر عظیم ہمالیائی سلسلے نوں پارکر دے چین دی حملہ آور فوجاں ضرور ہندوستان آئیاں۔ کدی کدی انہاں غیر متعین تے دشوار گزار راہاں توں منگول تے تاتار نسلاں دے لوٹ مار کرنے والے گروہ وی ہندوستان دے علاقاں وچ گھس آندے سن۔ اس دے باوجود ایہ پہاڑی علاقے تریخ وچ کسے وی مرحلے اُتے باہر توں آنے والاں دے لئی باقاعدہ تے مستقل گزرگاہ نئی‏‏ں بن سکے۔ عظیم ہمالیہ دے انہاں سلسلاں نے بہرحال مشرق ول توں آنے والے تاتاری قبائل تے انہاں جداں حملہ آوراں نوں ہمیشہ ہندوستان وچ آنے توں روکے رکھیا۔ عرباں نوں چھڈ کر جو سمندری راستاں توں ہندوستان وچ داخل ہوئے سن۔ آریا ترک، تاتار ، منگول، افغان، ستھین (Scythian ) انہاں توں ملتے جلتے گروہ تے ایران تے توران دے حکمران ،خراسان ، ہرات، قندھار، بلخ، دریائے کابل دے ذریعے تے انہاں علاقاں توں جنہاں برطانوی بلوچستا ن کہیا جادا سی، ہندوستان آئے سن۔ قدیم آریائی دور دا اک اہم شہر بلخ جو ہزاراں سال پہلے آریائی بادشاہاں دا مرکز سی، افغانستان وچ واقع اے۔ ایہ اوہی بلخ اے جس وچ علامہ اقبالؒ دے مرشد جلال الدین بلخی رومی پیدا ہوئے۔ بلخ اُتے کشتاسب دے حامیاں دے قبضے توں افغانستان وچ زرتشت دور دا آغاز ہُندا اے۔ پنج سو پہلے از مسیح دی اس مذہبی تحریک نے عوام دے ذہناں توں پرانے خیالات دا صفایا کیتا۔ اس تبدیلی نے انہاں لوگاں نوں نواں فکر ی روش توں آشنا کر دتا۔
آریانا (قدیم افغانستان دا ناں) وچ تہذیب اقوام دے آریائی و زرتشتی دور دے بعد آسوریاں تے ہخامنشیاں دا دور شروع ہُندا اے۔ سیر وس کبیر (549 – 529 ق م) تے داریوش (522- 485ق م) نے آریانا دی سرزمین نوں دو حصےآں قندھار تے باختر وچ تقسیم کیتا۔ اس دے بعد ایہ علاقہ سکندر اعظم دی یلغار دا شکار ہویا۔ ایہ سرزمین یونانی تہذیب و زبان توں وی آشنا ہوئی اے۔ اشوکا مذہب بدھ مت اکثر مشرقی علاقاں وچ ترقی کردا اے۔ 120 پہلے از مسیح وچ کوشانیاں دے دوسرے دور دا عروج ہُندا اے۔ کاپیسا جاں موجودہ بگرام اس دور دے اہم تجارتی مراکز وچ شمار ہُندا اے۔ جو چین تے ہندوستان دے سنگم اُتے واقع اے۔ بدھ مت مذہب نوں ترقی ملتی اے تے اس دور دے یادگار طویل القامت بدھا دے مجسمے تعمیر ہُندے نیں۔ جو تقریباً دو ہزار سال بعد 2001ء وچ افغانستان وچ طالبان حکومت دے ہاتھاں مسمار ہوئے۔ بدھائی دور دے بعد افغانستان وچ اسلامی دور دا آغاز ہُندا اے۔ روم و فارس دی فوجاں اسلامی جہادی لشکراں توں شکست کھاندی نیں۔ نواں صدی عیسوی وچ جنوبی ہندوکش دے راستے اسلام وڈی کامرانی توں افغانستان وچ داخل ہُندا اے تے افغانستان توں ہُندا ہویا ہندوستان دا رخ کردا اے۔ طاہر ہراندی تے یعقوب لیث صفاری زابلی دے ذریعے 871ء وچ کابل اسلامی سلطنت دے زیرِ نگین آندا اے۔ طاہر ہراندی بغداد تے ہور عربی خطاں دا رخ کردا اے تے خراسان اسلامی سلطنت دا مرکز بن جاندا اے۔ عباسی دور وچ افغانستان وچ زبردست ترقی ہُندی اے۔اقتصادیات ، زراعت، صنعت ، تجارت ، مسکوکات، انتظامی امور ، جدید انتظامی ڈھانچہ وجود پاتا اے۔ جدونکہ مساجد دی تعمیر علم و ادب ، فکر و فرہنگ وچ وی اضافے ہُندے نیں۔ اس دے بعد افغانستان وچ غزنویاں دے درخشان اسلامی دور دا آغاز ہُندا اے۔ آریانا دی سرحداں اصفہان و ہمدان دے علاوہ ہندوستان تک پھیلاں۔ محمود نے اسلام دی احیا و سربلندی دے لئی ہندوستان اُتے ستاراں حملے کیتے۔
صفویاں نوں شکست دے کر افغانستان وچ ہوتکیاں دے حکومت دا دور شروع ہُندا اے۔ نادرشاہ افشار دی ہلاکت دے بعد وچ احمد شاہ درانی افغانستان دا بادشاہ بن جاندا اے۔ احمد شاہ درانی حضرت شاہ ولی اللہ محدث دہلوی دے درخواست اُتے اسلام دی سربلندی تے مسلماناں دے تعاون دے سلسلے وچ ہندوستان اُتے حملہ آور ہُندا اے۔ قندھار توں ہُندے ہوئے لاہور تا دہلی افغان حکومت دی داغ بیل ڈالتا اے۔ اس نکتے ول حضرت علامہ اقبالؒ نے ایوی‏‏ں‏ اشارہ کیتا اے۔ جس دے دم توں دلی و لاہور اسی‏‏ں پہلو ہوئے آہ ! اے اقبال اوہ بلبل وی اج خاموش اے احمد شاہ ابدالی نے 25 سال تک برسرِ اقتدار رہنے دے بعد زمامِ حکومت اپنے بیٹے تیمور شاہ درانی دے حوالے کر دتی۔ احمد شاہ درانی دے گھرانے دے کول تقریباً سو سال تک افغانستان دے تخت و تاج دا اختیار رہیا۔
اس دے بعد محمد زئی خاندان دی حکمرانی شروع ہوئی۔ امیر دوست محمد خان ، امیر شیرعلی خان، امیر عبدالرحمن خان ، امیر حبیب اللہ خان ، امیر امان اللہ خان ، اعلیٰ حضرت محمد نادر شاہ شہید تے محمد ظاہر شاہ افغانستان دے سربراہانِ حکومت رہے۔ افغانستان وچ محمد زئی خاندان دا آخری حکمران سردار محمد دائود خان سی جو تادمِ مرگ مادرِوطن دی نگہبانی کردا رہیا۔ 27 اپریل 1978ء نوں انہاں دی شہادت دے بعد روس نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی آف افغانستان نے نورمحمد ترکئی دی سربراہی وچ زمامِ حکومت سنبھالی۔ اٹھ تے نواکتوبر 1979ء دی درمیانی شب پولیٹیکل بیورو دے حکم توں نور محمد ترکئی ہلاک کر دیئے گئے۔ 16 ستمبر 1979ء نوں حفیظ اللہ امین برسرِ اقتدار آئے مگر 27 دسمبر1979ء نوں انہاں زخمی ہونے دے بعد پھانسی دتی گئی۔
سرنیکو ڈلایٹنا
سرنیکو ڈلایٹنا اٹلی دے سچیلیا وچ کتیاں دی اک نسل اے۔ تاریخی طور اتے اس نسل دے کتے خرگوشاں نوں فڑن لئی ورتے جاندے سی تے یہ کئی گھنٹے بنا روٹی-پانی توں کم کر سکدے نے۔
افغانستان دی تریخ
افغانستان مختلف سلطنتاں دے ماتحت
تریخ انسانی دی پہلی وڈی سلطنت ایرانی بادشاہ سائرس (کوروش اعظم) دی سی۔ ڈھائی ہزار سال پہلے اوہ پہلا بادشاہ سی جس نے شہنشاہ دا لقب اختیار کیتا، یعنی شاہاں دا شاہ۔ تسی‏‏ں اس دی سلطنت دا نقشہ دیکھاں۔ امید اے کہ ہنجامنشی سلطنت وچ تہاناں دائاں طرف تمام موجودہ افغانستان وی دکھائی دے گا جو سائرس دی ہنجامنشی سلطنت دا اک صوبہ سی۔ یعنی موجودہ افغان علاقے ایرانی سلطنت دے مفتوحہ غلام سن۔
آئیے اس دے بعد مقدونیہ دے سکندر اعظم دی سلطنت نوں دیکھدے نیں۔ اس وچ وی تہاناں افغانستان ڈھونڈنے وچ دقت پیش نئی‏‏ں آئے گی۔ سکندر تے اس دے بعد اس دے مشرقی جانشین سلیوکس تے ہور یونانی بادشاہاں نے طویل عرصے تک افغانستان نوں غلام بنائے رکھیا۔
اس دے بعد پیش اے چندر گپت موریہ تے اس دے جانشیناں دی سلطنت دا نقشہ۔ تسی‏‏ں دوبارہ دیکھے گا کہ موجودہ افغانستان ٹیکسلا تے پاٹلی پتر دے موریہ بادشاہاں دا اک مفتوحہ علاقہ سی۔
چند سو سال بعد دی اگلی وڈی سلطنت نوں دیکھدے نیں۔ ساسانی بادشاہ وی افغانستان اُتے قابض دکھائی دیندے نیں۔
اسلام دا ظہور ہُندا اے۔ خلفائے راشدین دے دور وچ ای خراسان فتح ہو جاندا اے۔ لیکن تہاناں اسی‏‏ں اموی خلافت دا ایہ نقشہ دکھاندے نیں۔ افغانستان اس وچ وی اک مفتوحہ علاقہ اے۔
امویاں دا زوال ہویا۔ عباسی وی طاقت کھو بیٹھے۔ سمرقند تے بخارا دے سامانی بادشاہ ہن افغانستان اُتے قبضہ کیتے بیٹھے نیں۔ ایہ فیر اک مفتوحہ علاقہ اے۔
سامانی سلطنت نوں زوال آندا اے۔ اس دا ترک گورنر الپتگین اس وقت غزنی دے صوبے اُتے حکومت کر رہیا اے۔ اوہ خود مختاری دا اعلان کر دیتا اے۔ غزنوی سلطنت قائم ہُندی اے۔ الپتگین دا جانشین تے داماد سبکتگین لاہور دے ہندو شاہی راجاں توں جنگ چھیڑ دیتا اے جو کابل تے مزار شریف دے علاقاں دے مالک نیں۔ ایہ سب علاقے غزنی دی سلطنت دا حصہ بنتے نیں۔ محمود غزنوی چار طرف فتوحات دا سلسلہ پھیلاندا اے تے ایران وچ رے، وسطی ایشیا وچ ماورا النہر تے ہندوستان وچ لاہور تک دے علاقے اپنی سلطنت وچ شامل کر لیندا اے۔ ترکاں دی ایہ حکومت موجودہ افغانستان دے علاوہ وی بوہت سارے علاقاں اُتے قابض ہو جاندی اے۔ مگر فیر وسطی ایشیا دے سلجوق ترک قبائل اسنوں شکست دے دیندے نیں تے افغانستان توں کڈ دیندے نیں۔ ہن انہاں دا مرکز لاہور اے۔
اسی اثنا وچ پنجاہ برس دے مختصر عرصے دے لئی دور افتادہ افغان علاقے غور توں غوری سلطنت ابھرتی اے جس نے 1163 وچ سلطان غیاث الدین غوری دے بادشاہ بننے دے بعد عروج پایا تے باقی ماندہ غزنوی سلطنت اُتے قبضہ کیتا۔ لیکن 1215 وچ اس دا خاتمہ ہو گیا۔ غوریاں دے متعلق افغان نیشنسلٹ ایہ دعوی کر دے نیں کہ اوہ پشتون سن مگر محققین دا عمومی اتفاق اے کہ اوہ تاجک النسل سن تے انہاں دا ایران توں تعلق سی۔ اوہ خود نوں شنسبانی کہندے سن۔ تریخ داناں دا حکم اے کہ ایہ ساسانی ناں وشنسپ توں بگڑ کر عربی وچ آل شنسب کہلایا تے فارسی وچ شنسبانی۔ یعنی ایہ وی مقامی افغان خاندان نئی‏‏ں سی۔
ہن شہر سبز تے سمرقند توں امیر تیمور نامی تاتاری اٹھا تے افغانستان اس دی سلطنت دا صوبہ بن گیا۔ ازبک سلطان شیبانی خان وی اس اُتے قابض رہیا۔
فیر کابل دا علاقہ فرغانہ دے حکمران ظہیر الدین بابر نے فتح کر لیا تے ایوی‏‏ں‏ ایہ مغل سلطنت دا حصہ بنا۔ بابر توں اورنگ زیب تک مغل اس اُتے حکمران رہے۔
مغلاں دے کمزور پڑنے اُتے ایرانی بادشاہ نادر شاہ افشار نے افغانستان اُتے تسلط جمایا۔
نادر شاہ افشار دے قتل ہونے دے بعد افغانستان نامی ملک پہلی مرتبہ وجود وچ آیا جدو‏‏ں نادر شاہ افشار دے سردار احمد شاہ ابدالی نے 1747 وچ افغان علاقاں اُتے حکمرانی دا دعوی کر دتا۔ اس توں پہلے کابل تے قندھار عام طور اُتے ہندوستانی تخت دا حصہ رہدے سن، ہرات وغیرہ ایرانی سلطنتاں دا تے مزار شریف وغیرہ دے علاقے وسطی ایشیائی سلطنتاں وغیرہ دے صوبے ہویا کر دے سن۔ احمد شاہ ابدالی دی سلطنت وچ ایرانی شہر نیشا پور، موجودہ افغانستان، موجودہ پاکستان تے راجستھان دے کچھ علاقے شامل سن۔
برطانیہ نے وی افغانستان توں وسیع علاقے لئی۔ پہلی اینگلو افغان جنگ وچ کابل وچ موجود برطانوی گیریژن نے امن معاہدہ کیتا۔ واپسی اُتے اس اُتے حملہ کیتا گیا۔ شروع شروع وچ ایہ سمجھیا گیا کہ صرف اک سپاہی ڈاکٹر ولیم برائیڈن ای پندرہ ہزار افراد وچوں زندہ بچ سکیا اے۔ اس اُتے لیڈی بٹلر نے اک مشہور پینٹنگ بنائی۔ اس جنگ دے بعد افغانستان دی سلطنتاں دا قبرستان ہونے دی غلط فہمی پھیل گئی۔
1878 توں 1880 تک ہونے والی دوسری اینگلو افغان جنگ وچ افغانستان نوں شکست ہوئی۔ پورے افغانستان اُتے برطانیہ دا قبضہ ہو گیا۔ افغانستان دے مستقبل دا فیصلہ کر دے ہوئے ایہ وی سوچیا گیا کہ اس دے حصے بخرے کر دتے جائاں تے ہر حصے اُتے الگ حکمران بنا دتا جائے۔ مگر فیر امیر عبدالرحمان نوں حکمران بنا دتا گیا۔ معاہدے دے تحت کوئٹہ، کرم تے پشین دی وادیاں، سبی، درہ خیبر سمیت بوہت سارے علاقے برطانوی راج نوں دے دتے گئے۔ افغانستان دے امور خارجہ وی برطانیہ دے حوالے کر دتے گئے۔ بدلے وچ برطانیہ نے کسے غیر ملکی حملے دی صورت وچ افغانستان دی مدد کرنے دی ذمہ داری لی۔ افغانستان نوں صرف اک چیز نے بچایا۔ تے اوہ ایہ سی کہ انگریز اپنی ہندوستانی سلطنت تے روسی سلطنت دے درمیان اک بفر ریاست رکھنا چاہندے سن۔
تو ایہ سی افغانستان اُتے غیر ملکی قبضاں دی اک مختصر ترین تریخ۔ حالے اسی‏‏ں نے سفید ہناں، کشان، منگولاں وغیرہ وغیرہ جیسی بوہت سی سلطنتاں دا ذکر نئی‏‏ں کیتا اے جو اس علاقے اُتے قابض رہی نیں۔
ہن اگر تسی‏‏ں کسے نوں ایہ دعوی کر دے ہوئے سناں کہ افغانستان سلطنتاں دا قبرستان اے تے اس اُتے کوئی قبضہ نئی‏‏ں کر سکیا اے، تو اسنوں یاد دلا دتیاں کہ جس وڈی طاقت نے وی اس اُتے قبضہ کر دے اپنی حکومت قائم کرنی چاہی اے، اوہ ایسا کرنے وچ کامیاب ہُندی رہی اے۔ ایہ وی یاد رہے کہ نہ تو روسی افغانستان نوں سوویت یونین دا حصہ بنانے دا ارادہ رکھدے سن، نہ امریکہ اسنوں اپنی ریاست بنانا چاہندے نیں تے نہ برطانوی اسنوں اپنے ہندوستانی راج دا حصہ بنانا چاہندے سن۔
جو لوک اس مغالطے دی تشہیر کر کر دے مختلف عالمی طاقتاں نوں افغانستان وچ لا لا کر لاکھاں کروڑاں پشتوناں نوں مروانے تے بے گھر کرنے اُتے تلے ہوئے نیں اوہ تو خیر شد و مد توں اس مغالطے دی تشہیر جاری رکھن گے، مگر اصل تریخ ایہی اے جو اوپرموجود نقشے دکھا رہے نیں۔ حقیقت ایہی اے کہ افغانستان سلطنتاں دا قبرستان نئی‏‏ں بلکہ انہاں دا غلام رہیا اے۔
ویسے چلتے چلتے ایہ سن لیں کہ دنیا وچ پشتوناں دی کل آبادی دا اندازہ پنج کروڑ لایا جاندا اے۔ اس وچوں صرف اک کروڑ چالیس لکھ دے قریب افغانستان وچ رہندے نیں جدونکہ تن کروڑ ست لکھ دے قریب انہاں علاقاں وچ رہندے نیں جو کبھِی افغانستان دا حصہ سن مگر پہلے مہاراجا رنجیت سنگھ نے تے اس دے بعد سلطنت برطانیہ نے فتح کر دے اس ملک دا حصہ بنا دتا جسنوں اج پاکستان کہندے نیں۔
حوالے
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دی تریخ
چک 29 چوداں ایل
چک 29 چوداں ایل ضلع ساہیوال دی تصیل چیچہ وطنیدا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 14ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی نوں پانی 14ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل چیچہ وطنی ،ضلع ساہیوال چ وس رہیا اے  ۔
برصہ
برصیہ ترکی دا اک شہر اے۔ اے سلطنت عثمانیہ دا داجگڑھ وی ریا۔ thumb|عثمانی دور دی تعمیر کردہ جامع مسجد دا اندرونی منظر
بورصہ (Bursa) شمال مغربی ترکی دا شہر تے صوبہ بورصہ دا دارالحکومت اے۔ اس شہر دی آبادی 2000ء دی مردم شماری دے مطابق 1،194،687 اے۔ ایہ ترکی دا چوتھا سب توں وڈا شہر اے۔ اپنے باغات وجوں ایہ شہر "Yeşil Bursa" یعنی سبز بورصہ دے نام توں جانیا جاندا اے۔ ایہ شہر اپنی برفانی تفریح گاہاں، عثمانی سلطاناں دے مزراں تے زرخیز میداناں پاروں وی مشہور اے۔
1326 چ ایہ شہر سلطنت عثمانیہ دا دارالحکومت بنیا تے 1365ء چ ادرنہ دی فتح تک اسنوں ایہ اعزاز حاصل رہیا۔
الجزائر دے مشہور مجاہد رہنما عبدالقادر الجزائری نے 1852 توں 1855 ھے دوران ہیتھے قیام کیتا جدوںکہ آیت اللہ خمینی نے وی اپنے پہلے دور جلاوطنی (1963 ) چ ایتھے قیام کیتا سی تے ایتھوں پہلے نجف، عراق تے فیر پیرس، فرانس روانہ ہوئے۔
اولین عثمانی طرز تعمیر دی ایک شاہکار مسجد اولو جامع وی ایتھے واقع اے جسے سلطان بایزید یلدرم نے جنگ نکوپولس چ فتح دی یادگار دے طور اتے تعمیر کیتا سی۔
نگار خانہ
گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی دے شہر گٹھ:ترکی دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ہرشکوٹز مارموسٹ
ہرشکوٹز مارموسٹ نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے مارموسٹ دے ٹبر وچوں اے۔
ہور ویکھو
نویں دنیا دے باندر
رہینولوفس مارشلی
رہینولوفس مارشلی رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
مرسر کاؤنٹی، ویسٹ ورجینیا
مرسر امریکی صوبے ویسٹ ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ویسٹ ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
مفیدہ احمد
مفیدہ احمد اک بھارتی سیاستدان سی جو بھارتی قومی کانگرس دی میمبر سی۔ اوہ آسام دی پہلی پارلیمنٹ خواتین رکن سی اتے اوہ پہلیاں کجھ مسلم عورتاں وچوں پارلیمنٹ دی رکن وی بنی سی۔
شروعاتی زندگی اتے سکھیا
اس دا جم جورہاٹ ٹاؤن وچ ایمڈی۔ بروآ علی کول نومبر 1921 وچ ہویا سی۔ اس نے اپنی پڑھائی نجی طور اُتے جاری رکھی۔ بعد دی زندگی وچ اس نے آسامی جرنلز وچ اپنے لیکھ پیش کیتے۔ اوہناں دے کارجاں وچ بسودیپ- باپاوجی اتے بھارتر -نہرو شامل ہن۔
کیریئر
احمد نے ریڈ کراس سوسائٹی، جورہاٹ (1946–1949) وکھے سیکٹری وجوں، اعزاز یوگ گنجائش (14-7-55 توں 19-1-57) وچ قومی بچت سکیم لئی کم کیتا۔ اوہ 1956 وچ شروع توں لے کے 1956 دے انت تک گولاگھاٹ وکھے کانگرس دے خواتین ڈیپارٹمنٹ دی کنوینر وی سی۔اس نے پرسوتی کلیان اُتے خواتین سمتی (اکتوبر 1، 1951 توں جنوری 1953) دے بچاء لئی تیزپور ضلعے دے معاون سیکٹری دے طور تے وی کم کیتا۔
نجی جیون
11 دسمبر 1940 نوں اس نے اسان الدین احمد نال ویاہ کیتا۔ اس نوں پڑھنا ،  بنائی ، سلائی اتے باغبانی پسند سی۔ 17 جنوری 2008 نوں بڈھاپے دی بیماری کارن 88 سال دی عمر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:موت 2008 گٹھ:جم 1921 گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
سوری راجٹبر
سوری راجٹبر نے ہندستان تے 1540 توں 1555 تک حکومت کیتی ۔
شیر شاہ سوری
راج ویلہ 1540 توں 1545تک ، ایہہ  پٹھان سہسرام دے جاگیردار حسن خان دا پتر سی۔ اس دا پہلا ناں فرید سی۔ اس نے ہمت نال ہمایوں توں بھارت دا راج کھوہیا۔
اسلام شاہ سوری
راج ویلہ سن 1545 توں 1553 تک ، ایہہ شیر شاہ سوری دا بیٹا سی۔
محمدشاہ عادل
واج ویلہ سن 1554–1555. ایہہ شیرشاہ دے بھائی نظام خان دا پتر سی۔ اس دا ناؤں اس نے سلیمشاہ دے پتر فیروزخان نوں مارکے تخت سامبھیا، تے اس نوں ابراہیم خان (محمدشاہ دے بھنوئیے) نے تخت توں لاہ دتا۔ ابراہیم بھی تھوڑے عرصے وچ سکندرشاہ توں ہار خاکے تخت چھڈّ گیا۔ سکندرشاہ بھی راج دا آند نہ بھوگ سکیا، کیونکہ ہمایوں نے اس توں دلی دا تخت سانبھ لیا تے سوری راجٹبر دی حکومت ختم ہو گئی۔
گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:دلی سلطنت
برسلز گرفون
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
گیلان غرب
گیلان غرب ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ کرمانشاہ دے شہرستان گیلان غرب دا انتظامی مرکز اے ۔
ملتان دا محاصرہ
ملتان دی گھیرابندی شہر اتے ملتان ریاست اتے بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی وچکار لمی لڑائی سی۔ ایہہ گھیرا 19 اپریل 1848 دے درمیان چلیا جدوں ایسٹ انڈیا کمپنی ولوں لگائے گئے حکمران دے خلاف شہر وچ بغاوت نال دوجی اینگلو سکھ جنگ شروع ہوئی اتے 22 جنوری 1849 دے درمیان چلی جدوں آخری لڑن والےآں نے خود سپردگی کر دتی ۔
گیلان غرب
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
ملتان دا محاصرہ
پس منظر
1818 وچ ملتان نوں رنجیت سنگھ دے سکھ راج وچ شامل کر لیا گیا ۔ 1845 وچ، بھاویں آبادی تقریباً ادھی مسلمان سی، اس اتے اک ہندو  ، دیوان مولراج دا راج  سی۔ اس سال، پہلی اینگلو-سکھ جنگ شروع ہو گئی اتے بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی نے جت حاصل کیتی۔ تن سالاں لئی بے چینی امن سی، جس دوران ملراج نے پریکٹیکل آزادی بنائی رکھن دی کوشش کیتی، جدوں کہ اس نوں ایسٹ انڈیا کمپنی دے ماتحت نامزد کیتا گیا سی۔
گیلان غرب
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ملتان دا محاصرہ
پس منظر
1848 وچ، ملتان دی آبادی 80،000 سی۔ ایہہ اک وڈے علاقے لئی وپار دا مرکز سی اتے اپنی دولت لئی مشہور سی۔ اتھے مصالے، ریشم اتے قیمتی سامان دیاں وڈیاں دکاناں سن۔ 1848 دے شروع وچ، پنجاب دے نویں تعینات کمیشنر سر فریڈرک کری نے منگ کیتی کہ مولراج نے سکھ راج دے مرکزی دربار نوں ادا کیتے جان والے ٹیکس ادا کرے جہڑے ہن بقایا ہن۔ مولراج نے پیش بندی طور اپنے بیٹے دے حق وچ دستبردار ہوکے ملتان دی پوری آزادی قایم رکھن دی کوشش کیتی۔ کری نے پھر اک سکھ حکمران سردار خان سنگھ نوں لگاؤن دا فیصلہ کیتا، جس نال بطور معاون بریٹیش سیاسی ایجنٹ پیٹرک وان ایگنیؤ وی سی۔
ملتان وچ بغاوت
18 اپریل نوں،  ایسٹ انڈیا کمپنی دی بمبئی فوج توں وینس اگین اتے  اک ہور اہلکار لیفٹینینٹ اینڈرسن  ،  اک چھوٹے دستے گورکھا    نال ملتان دے باہر آ گئے۔ اگلے دن، مولراج نے خان سنگھ اتے دونے بریٹیش افسراں نوں قلعے بلایا تے چابیاں حوالے کر دتیاں اتے دشمنی دی کوئی نشانی دے بغیر۔ جدوں دونے افسر   قلعے وچوں باہر نکلن لگے  تاں مولراج دی فوج دے اک سپاہی نے وین ایگنیؤ اتے حملہ کر دتا۔ بھیڑ نے گھیرا گھیر لیا اتے اوہناں اُتے حملہ کیتا، جویں ایہہ اک ٹھوس حملے لئی نشان ہو سکدا اے۔ مولراج دی فوج جاں تاں  کھڑی رہی، جاں بھیڑ وچ شامل ہو گئی سی۔ دوویں افسر زخمی ہوئے سن اتے اوہ اتے خان سنگھ شہر دے باہر اک مسجد وچ ٹھہرے  سن، جتھے اینڈرسن نے مدد لئی اک عرضی لکھی۔ جسنوں اک گھڑسوار لاہور وچ کری ول لے گیا، جدوں کہ اک دوجا سوار  سندھ دریا دے پار اک وکھرے رستہ راہیں اس عرضی دی اک کاپی لے کے گیا۔
رات دے دوران، وین ایگنیؤ دے بہت سارے ایسکورٹ چھڈّ گئے۔ اگلی سویر، بھیڑ نے خان سنگھ نوں اک پاسے دھکّ دتا اتے دو بریٹیش افسراں نوں موت دی سزا دتی۔
کنیری دی لڑائی
بنوں وچ بریٹیش پولیٹیکل ایجنٹ لیفٹینینٹ ہربرٹ ایڈوارڈیز نے مولراج دی بغاوت نوں دباؤن لئی پہلے قدم چکے۔ اسنے کری نوں گھلی وین ایگنیو دی عرضی دی دوسری کاپی نوں روکیا اتے ترنت فوجیاں نوں دھیان وچ رکھنا شروع کر دتا۔ اوہ اتے ہور جونیئر بریٹیش افسراں نوں لاہور وچ کری نے نراش کیتا جانا سی، جنہاں نے گرم موسم اتے مونسون سیزن دوران کجھ نہیں کرن دی پیش کش کیتی سی۔ ایہہ انشک طور تے معیشت اتے تیاری دی گھاٹ کارن سی، مگر اس نے بنگال دے گورنر جنرل لارڈ ڈلہوزی اتے بنگال آرمی دے کمانڈر-ان-چیف سر ہیو گف نوں حمایت دتا، جو یورپیئن فوجاں نوں بے نقاب نہیں کرنا چاہندے سن کٹھور موسم دے دوران اک مہم
اس دوران، مولراج نوں سکھ خالصہ فوج دیاں کئی ہور ریجمینٹاں نے، سکھ راج دی فوج ولوں راغب کیتا، جو کہ بغاوت جاں مریا ہویا سی۔ اسنے اپنے بچاء لئی ہور اپاء وی چکے، جنہاں نوں پہلاں دفنایا گیا سی اتے ہور فوجیاں نوں بھرتی کرن لئی توپاں دی خدائی کیتی سی۔
جون دے شروع وچ، ایڈوارڈیز نے ملتان خلاف فوج دی اگوائی کرنی شروع کر دتی۔ 18 جون نوں، اوہناں دے پرمکھ فوجی (پشتون انیمت) فیری بوٹ تے چناب دریا پار کر گئے۔ اوہ ملراج دے توپخانے دے نال لڑے سن اتے کئی گھنٹیاں لئی اس نوں کور کرن لئی مجبور ہوئے سن۔ مولراج دے پیدل فوج اتے گھوڑ سوار نے اگے ودھنا شروع کر دتا مگر ایڈوارڈیج نوں قلعے دے اینگلو-بھارتی سپاہی، کرنل وان کورٹلینڈ دے ماتحت سکھ خالصہ فوج دیاں دو ریجمینٹاں ولوں راغب کیتا گیا۔ وان کورٹلینڈ دے توپخانے نے ملتانی فوجاں اتے ایڈوارڈیز دے پشتوناں وچ بھاری نقصان کر دتا سی۔ مولراج دی فوج ملتان لئی پچھے ہٹی، 500 ہتاہت دا نقصان اے اتے چھ توپاں گوائیاں ۔
باہری جوڑ
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں
رکی پونٹنگ
رکی پونٹنگ آسٹریلین کھیڈاری تے 2004 توں لے کے 2011 تک آسٹریلین کرکٹ ٹیم دے کپتان رءے نیں۔
چک 649 گ ب
چک 649 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل جڑانوالہ دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع فیصل آباد دے پنڈ گٹھ:گوگیرہ برانچ دے پنڈ
ساتیرے مارموسٹ
ساتیرے مارموسٹ نویں دنیا دے باندراں وچوں اک باندر اے۔ اے مارموسٹ دے ٹبر وچوں اے۔
ہور ویکھو
نویں دنیا دے باندر
رہینولوفس پیراڈوکسولوفس
رہینولوفس پیراڈوکسولوفس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
منرل کاؤنٹی
منرل امریکی صوبے ویسٹ ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
خورتایا
خورتایا روسی سلطنت دا اک ویکھ کے شکار کرنوالا کتا اے۔ ایہ اک وڈا پتلا تے ترکھا کتا اے۔
منرل کاؤنٹی
بارلے جوڑ
گٹھ:ویسٹ ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
برطانوی کولمبیا
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ گٹھ:کینیڈا دے صوبے
چک 30 چوداں ایل
چک 30 چوداں ایل ضلع ساہیوال دی تصیل چیچہ وطنیدا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 14ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل چیچہ وطنی ،ضلع ساہیوال چ وس رہیا اے  ۔
توفیق عمر
سلمان بٹ پاکستان دی طرفوں ٹیسٹ کرکٹ دی اوپننگ کرن والے کھیڈاری نیں۔
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کھیڈاری گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری
رہینولوفس فلپننسس
رہینولوفس فلپننسس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
دیویا مدیرنا
جیون
مدیرنا سرکاری وزیر مہپال مدیرنا اتے لیلا مدرینا دی دھی اے۔ اس دے دادا پراسرام مدیرنا وی سیاست وچ سی، راجستھان صوبائی اسمبلی وچ اک کیبنٹ وزیر دے روپ وچ کم کر چکے سن۔
مدیرن نے انگلینڈ دی نوٹنگھم یونیورسٹی توں سیاسیات وچ پوسٹ-گریجوئیٹ دی ڈگری حاصل کیتی اے۔ 2010 وچ، 26 سال دی عمر وچ، اس نے جودھپور نیڑے اوسیاں وچ ضلع کونسل دیاں چوناں دی کامیاب لڑائی لڑی۔ اس نے جودھپور دے اوسیاں توں 2018 وچ بھارتی قومی کاگرس ولوں ٹکٹ لے کے صوبائی اسمبلی دی چون وچ سفلتا پورن لڑی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی عورتاں گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
چک 648 گ ب
چک 648 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
منگو کاؤنٹی
منگو امریکی صوبے ویسٹ ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ویسٹ ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
ابیضی کتا
ابیضی سپین دے جزیرے ابیضا دا اک کتا اے جیہڑا سپین تے فرانس وچ پالیا جاندا اے۔ ایہ پتلا تے پھرتیلا ہوندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
رہینولوفس ریکس
رہینولوفس ریکس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
محمد حفیظ
محمد حفیظ پاکستان دی طرفوں ون ڈے کرکٹ تے ٹیسٹ کرکٹ دی اوپننگ کرن والے کھیڈاری نیں ۔
جوانرود
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ کرمانشاہ دے شہرستان جوانرود دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمانشاہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چک 31 چوداں ایل
اس پنڈ دی نوں پانی 14ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
ایڈورڈو چیلیڈا
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:ہسپانوی شخصیباں گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
چک 635 گ ب
چک 635 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
عثمانی یوکرین
عثمانی یوکرین / خان یوکرین (یوکرینی بولی: Ханська Україна)  سجے کنارے یوکرین (ڈینیپر دریا دے سجے یعنی مغربی کنارے دے یوکرینی علاقے دے نال نال کیف ویودشپ دے دکھنی علاے) لئی اک تریخی شبد اے   جو کہ اپنے ترک  نام ییدیسان توں بعد وی جانیا جاندا اے۔ اسدا پہلا ذکر  1737 دیاں دستاویزاں وچ آیا  جدوں روس دے خفیہ ایجنٹ لوپل نے عثمانی یوکرین اتے حملہ کرن دی اپیل کیتی۔
تریخ
سرکاری روپ وچ، ایہہ علاقہ 1520 دے دہاکے توں قریم یورتی(کریمیا خانت دی سی۔ ایہہ علاقہ  1667 دے ایندروسوو دے معاہدہ دے نتیجے وجوں سامھنے آیا، جس راہیں کاسک ہتمانیت نوں،   مقامی آبادی دے بناں لحاظ کیتے پولش کراؤن اتے ماسکوی روس وچکار ونڈیا سی ۔ 1669 توں، عثمانی اہلکاراں  نے ڈینیپر دریا دے لہندے وچ کاسک ریاست نوں تحفظ فراہم کیتا اتے اس نوں اک وکھرے سنجاک طور قایم کیتا جس دی سربراہی کاسک ہتمان پیترو دوردونکو کول سی ۔ اسدی تائید 1672 دے بچاچ دے معاہدے وچ کیتی گئی سی۔
1774 وچ بوہتا عثمانی یوکرین ، روسی سلطنت دے تحفظ تحت ، آزاد کریمیا خانت دا حصہ بن گیا ، سوائے اوچیکیف علاقے دے جو بدستور عثمانی سلطنت دا حصہ رہیا ۔
زریعے
گٹھ:یوکرین دی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے علاقے
مونونگالیا کاؤنٹی
مونونگالیا امریکی صوبے ویسٹ ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ویسٹ ورجینیا دیاں کاؤنٹیاں
لوکراج پلاٹز
لوکراج پلاٹز اک پلاٹز یا کھلے ویہڑے دا ناں اے جیہڑا جرمنی دے راجگڑھ برلن وچ جرمن پارلیمنٹ ریشتاگ دے سامنے اے۔ ایہ 36,900 مربع میٹر تے پھیلیا ہویا اے تے ایدے تے کآ تے رکھ لگ ے نیں۔ ایہ 1735 وج فوج دی پریڈ کرن لئی بنایا گیا سی۔ ایتھے پہلے جت دا کالم وی سی پر فیر اوہنوں 1939 وچ تیرگارتن لجایا گیا۔ ایدے نال جرمن چانسلری وی اے۔
1926 توں پہلے تے 1933 تے 1948 دے وشکار ایدا ناں شاہی پلاٹز سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:برلن
رہینولوفس اکومناٹس
رہینولوفس اکومناٹس رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چُست، ازبکستان
چُست (Chust/Чуст; Чуст; Чуст) چڑھدے ازبیکستان وچ اک شہر اے۔ ایہہ چست ضلعے دا انتظامی مرکز اے۔ چست شہر فرغانہ وادی دے شمالی کونے وچ چستسوئے دریا دے نال واقع اے۔
چست فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچوں اک اے۔ فرغانہ شہر نوں جان والا رستہ اتھوں لنگھدا اے۔ ایہہ سڑک چست نوں نمنگان، اندیجان اتے فرغانہ نال جوڑدی اے۔ چُست سوویت یونین دے ویلے بہت ہی اہم بدلاء وچوں لنگھیا۔ اس ویلے دوران اتھے بہت ساریاں فیکٹریاں اتے ادارے بنائے گئے سن۔ ہن ایہہ شہر کپاہ نال متعلق صنعت دا اک اہم مرکز اے۔
اتہاس
چُست فرغانہ وادی دے سبھ توں پرانے شہراں وچوں اک اے۔ آثار قدیمہ سروےآں وچوں، جہڑے کہ 1953,1957,1959 اتے 1961 وچ کروائے گئے سن، جہناں وچوں پچھلے کانسی ویلہ جاں مڈھلے لوہا ویلہ دیاں چیزاں ملیاں سن، چست دے شہر دا اجکلھ دا علاقہ اے۔ چست بارے پہلی سائنسی جانکاری اے۔ ایفّ۔ مڈنڈور دی کتاب فرغانہ وادی دے قصے جہڑی کہ سینٹ پیٹرزبرگ وچ 1882 وچ شائع ہوئی سی۔ مقامی لوکاں دے مطابق چُست فارسی دا شبد اے، جسدا مطلب تیز اے۔
وچکار دور دے دوران، چست اک اہم قلعہ سی۔ بابر دے پیؤ عمر شیخ مرزا نے چست نوں اپنا گھر بنایا سی۔ 16ویں صدی دے دوران ایہہ شہر بہت سارے چھوٹے قلعیاں دا بنیا ہویا سی۔ قلعے دے آلے-دوآلے اک کندھ وی بنائی گئی سی۔ 1882 وچ ایہہ کندھاں ڈھاہ دتیاں گئیاں اتے شہر نے پسرنا شروع کیتا۔
ویلے دے نال چست اک اہم صنعتی مرکز بن گیا۔ اس شہر دے لوہار، درزی اتے سنیارے وغیرہ مشہور ہون لگے۔ چست دے چاقو اتے اتھوں دیاں ولکھن ٹوپیاں خاص کرکے مشہور ہن۔ وچکار ایشیا دے روسی پھیلاء توں پچھوں، چست وچ کئی نویاں فیکٹریاں بنیاں۔ 1912 وچ اتھے چھ کپاہ ملاں اتے اک چمڑہ فیکٹری سی۔ چست نوں 1926 وچ بنے چست ضلعے دا انتظامی مرکز بنا دتا گیا۔ چست نوں شہر دا درجہ 1969 وچ دتا گیا۔
جغرافیہ
چست سمندر پدھر توں 1000 m-1200 m دی اچائی تے واقع اے۔ سڑک راہیں ایہہ نماگان توں 41.3 km دی دوری تے واقع اے۔ ایہہ شہر فرغانہ وادی دے شمالی سرے تے چستسوئے دریا دے کنارے واقع اے۔
لوک
نال لگدے شہر کوسونسوئے دے وانگ، اس شہر وچ فارسی بولن والے تاجک ہن۔ اس طرحاں ایہہ شہر ازبیک بہو گنتی والی فرغانہ وادی وچ بہت سارے فارسی بولن والے تاجک لوکاں دا اک گروہ اے۔
موسم
چست وچ براعظمی آب و ہوا اے جس وچ سردیاں بہت ٹھنڈھیاں اتے گرمیاں گرم ہندیاں ہن۔ جولائی دا اوسطاً درجہ حرارت 27 °C اتے جنوری دا اوسطاً درجہ حرارت0 °C ہندا اے۔
آبادی
چست دی سرکاری جنگننا دے مطابق آبادی 2004 وچ 63,800 سی۔ تاجک اتے ازبیک اس شہر دے سبھ توں وڈے نسلی گروہ ہن۔
معیشت
چست کپاہ متعلق صنعت دا اک اہم مرکز اے۔ اس توں علاوہ ایہہ اپنیاں خاص قسم دیاں ٹوپیاں جہناں نوں تیوبتیکا کیہا جاندا اے اتے جیب وچ پاؤن والے چھوٹے چاقوآں لئی وی جانیا جاندا اے۔ اس شہر وچ قومی چاقو فیکٹری اے، جس وچ دھاتو کاریگر بہت ہی ولکھن اتے خاص قسم دے چاقو بناؤندے ہن، جہناں دی ہریک باریک دا بڑا خاص دھیان رکھیا جاندا اے۔ چاقو جہناں دی نوک ٹیڈھی ہندی اے، چست کاریگراں دا مارکہ اے۔
اس ویلے وچ شہر وچ کئی جائنٹ-سٹاک کمپنیاں ہن۔ ایہناں وچ بیریئن، پاختا تولاسی اتے چستمش شامل ہن۔ اس توں چست وچ کجھ بیکریاں، اک پرٹنگ ہاؤس اتے ہور چھوٹے کاروبار وی ہن۔
سکھیا
چست شہر وچ کئی کالج اتے ووکیشنل سکول ہن:
اس توں علاوہ چست وچ کئی بورڈنگ سکول، دو سنگیت اتے کلا دے سکول، چھ ووکیشنل سکول اتے تن بچیاں دے کھیڈ سکول وی ہن۔
مشہور لوک
کاروبار نال متعلق علیشیر برہانووچ عثمانوف، جہڑا کہ ہن روس وچ رہندا اے، چست وچ 1953 وچ جنمیا سی۔ فوربس دے مطابق عثمانوف روس دے مکھ امیراں وچ آؤندا اے، جس کول $17.6 ارب ڈالر ہن اتے اوہ دنیا دا 34 واں سبھ توں امیر انسان اے۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان دے شہر گٹھ:صوبہ نمنگان گٹھ:وچکار ایشیا دے شہر
صحنہ
ایہہ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ کرمانشاہ دے شہرستان صحنہ دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمانشاہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
برطانوی راج
جنگ آزادی 1857ء دے بعد تاں لے دے 1947ء تک دے ، برطانیا دے قبضے وچ ، برصغیر یا ہندستان ناں برطانوی راج دے ناں نال پکاریا جاندا اے ۔ برطانوی راج 1858 تاں لے دے 1947 تک برصغیر پاک و ہنددی برطانوی حکومت ناں کہیا جاندا اے ۔ اس پد تاں مطلب اس ستا دا دور وی ہوئے سکدا اے۔ برطانوی پرحکمرانی ہیٹھلے کھیتر، جس ناں ہ‏معصر ورتاں وچ عامَ طور اندے بھارت کیہا جاندا اے، وچ متحدہ بادشاہی ولاں سدھے طور اندے پرشاست علاقے (ہ‏معصر طور اندے برطانوی بھارت) اندے برطانوی مکٹ دتی سرب-اچدا ہیٹھ نجی حکمراناں ولاں شاست کیندے جاندے شاہی راج شامل سن۔ اس کھیتر ناں برتانویاں ولاں کجھ وار بھارتی سامراج وی کیہا جاندا سی۔ "بھارت" وجاں ایہہ لیگ آف نیشنز دا ستھاپک میمبر سی اندے 1900، 1920، 1928، 1932 اندے 1936 دیاں گرم-رتی اولمپک کھیڈاں دا حصیدار دیش سی۔
راج-پربندھ دتی قیام 1858 وچ ہوئی سی جداں بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی دتی حکومت دا تبادلہ مہارانی وکٹوریا دے تاج ہیٹھ کر دتا گیا سی (جس ناں 1876 وچ بھارت دتی مہارانی ایلانیا گیا) اندے جو 1947 تک جاری رہیا جس تاں بعد برطانوی بھارتی سامراج ناں دو خدمختیار دیساں وچ ونڈ دتا گیا جو کہ بھارتی سنگھ (بعد وچ بھارت دا گنراج) اندے پاکستان دتی پربھدا (بعد وچ پاکستان دا اسلامی گنراج، جسدا پوربی حصہ ہور بعد وچ بنگلہ دیش دا لوک گنراج بن گیا) سن۔ 1858 وچ برطانوی راج دے ارمبھ ویلے ہیٹھلا برما پہلاں تاں ہی برطانوی بھارت دا حصہ سی؛ اتلا برما 1886 وچ جوڑیا گیا اندے نتیجے وجاں بنیا سنگھ، برما، 1937 تک اک صوبے وجاں پرشاست کیندا گیا اندے اس تاں بعد ایہہ اک وکھ برطانوی بستی بن گیا جس ناں 1948 وچ آزادی ملی۔
اس راج دے بجٹ وچ میونسپلٹی کم، پولیس، چھوٹی اُتے بہت سچجی سکھلائی والی بھارتی سول سروس جو سرکاری کم کاج چلاؤندی سی اندے بھارتی فوج شامل سی۔ اس بجٹ دا سارا خرچہ کر (خاص ک‏ر ک‏ے کھیت‏‏ی اندے لون اندے) ولاں بھارتی لوک ہی دندے سن۔ وڈا اندے چنگی سکھلائی والی بھارتی فوج نے داوتھ‏ے وشو-لڑائیاں وچ اک اہ‏م رول ادا کیندا؛ باقی ویلے ایہہ افغانستان ولاں سمبھاوت روسی ہلے دا مقابلہ کرن لئی سکھلائی لیندی سی۔ زیادہ تر بھارتی لوک بہت ہی غریب کسان سن؛ 1٪ دے معاشی ترقی ناں 1٪ دا آبادی وادھا کریاہین بنا دندا سی۔
برطانوی بھارت دے صوبے
آزادی ویلے برطانوی بھارت دے ہیٹھ لکھے صوبے سن: ٭ اجمیر-مرواڑا-کیکری ٭ انڈیمان تے نکوبار ٭ آسام ٭ برٹش بلوچستان ٭ بنگال ٭ بہار ٭ بمبے صوبا – بمبے ٭ مرکزی صوبے اندے بیراڑ ٭ دلی صوبا – دلی ٭ مدراس صوبا – مدراس ٭ شمال مغربی سرحدی صوبا ٭ پنتھ پپلودا ٭ اوڑیسا ٭ برٹش پنجاب ٭ سندھ ٭ متحدہ صوبے (آگرہ تے اودھ) <Center>
</Center>
حوالے
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دتی تریخ گٹھ:سلطنت برطانیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:ہندستان دتی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان گٹھ:ہندستان
آئری شکاری کتا
آئری شکاری کتا آئرلینڈ دا اک کتا اے-
بارلے جوڑ
گٹھ:کتے
2 رپے(پاکستانی)
دو رپے اک پاکستانی سکہ اے۔ دو رپے وچ 200 پیسے ہوندے نیں۔ایہ سکہ سب توں پہلاں 1998 وچ صدر پاکستان محمد رفیق تارڑ دی سرکار وچ بنایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے بادشاہی مسجد دی مورت بنی ہوندی اے۔اس سکہ نوں 1998 توں 2006 تک پتل دا بنایا گیا سی۔
گٹھ:پاکستان دے سکے
جہانگیر
نورالدین سلیم جہانگیر, (انگریزی: Nur-ud-din Salim Jahangir)(فارسی: نورالدین سلیم جہانگیر) 1605ء توں 1627ء چ اپنی وفات تکر مغل سلطنت دا بادشاہ رئیا سی۔ ایدا ناں 'جہانگیر' فارسی بولی دا لفظ اے جسدا معنی 'جگ دا فاتح' دے نیں۔
بغاوت
1600 وچ جدوں اکبر اپنے کسے سرکاری کم ولوں مرکز توں نکلیا تے پچھوں سلیم نے کھلی بغاوت کر دتی تے اپنے آپ بادشاہ ہون دا اعلان کر دتا۔ اکبر فورن واپس آیا تے حکم واپس لیا گیا۔
شہزادہ خسرو دی بغاوت
مغل حکمران جلال الدین اکبر دی موت توں بعد اوہدا پُتر نورالدین جہانگیر 38 سال دی عمر وچ پادشاہ بنیا۔ اوہنوں پادشاہ بݨے ہوے 6 مہینے ای لنگھے سن کہ اوہدے وڈے پُتر خسرو نے اپنے پیو خلاف بغاوت کردتی ۔ اوہ 6 اپریل 1606 نوں اکبر دے مقبرے تے حاضری دے بہانے آگرے دے قعلے توں نکلیا تے ساڈھے تِن سو سواراں نوں اپنے نال لے کے باغی ہو گیا۔ باغی ٹولا سودگراں تے عام مسافراں دے قافلے لٹ دے ہوئے اگے ودھدا رہیا۔(پئی ایہو اْس دور دی ریتOrer of the Dayسی)راہ دے وچ آن والے شہر دلی، متھرا د ے وچ وی ایہی کچھ کیتا ۔ فیر اوہ لہور ول گیا۔ جہانگیر نوں ایس گل دی خبر ملی تے اوہ اوہدے مگر ہویا ۔ خسرو نے جہانگیر دے پایہ تخت لہور نوں لٹنا شروع کردتا ۔ خسرو دے ساتھی قلعے دے اک دروجے نوں وی ساڑ چھڈیا۔ دلاور خان، حسین بیگ دیوان اتے نور الدین قلی کوتوال شہر نے اوسے ٹائم قلعہ دے دروازے پچھے دیوار بنادتی۔سیانت نال خسرو نوں اک تھاں تیک ڈک دتا گیا۔شہزادہ خسرو نے لہور نوں پورے نو دن تیک ہی اپنے قبضے وچ رکھیا سی کہ شاہی لشکرہ دے اپڑن دی خبر مل گئی۔ ایہہ خبر سُندے ہی باغی لشکر دے پیر پٹے گئے اتے خسرو جلندھر ول دوڑ لادتی۔ شاہی فوج تے خسرو وچ جلندھر تے امرتسر دے وچکار دریائے بیاس دے سجے کنڈے بھیر دوال دی تھاں تے جنگ ہوئی جس وچ خسرو نوں ہار دا سامنا کرنا پیا۔ خسرو کابل دوڑن دا فیصلہ کیتا پر اوہ پنجاب چوں نکل رہیاسی کہ سوہدرے دی تھاں تے دریائے چناں نوں پار کردیاں پھڑیچیا گیا۔ جہانگیر لہور اپڑ گیا اتے دریاوں پار مرزا کامران دے باغ وچ دربار لایا۔