cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویاہ دیاں قسماں
مسیحیت د‏‏ی جانب تو‏ں اک ہی شریک حیات د‏‏ی قبولیت
پر مغربی دنیا دے تصور تو‏ں کئی دوسرے ملکاں دے مسیحی لوک وی اتفاق نئيں رکھدے۔ اوکونکوو دے مطابق:
معاصر مغربی سماج
21واں صدی دے مغربی سماج وچ دو شریک حیات دا تصور غیر قانونی اے تے شادی دے باہر دے جنسی تعلقات نو‏‏ں عمومًا ناپسندیدگی د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا اے، حالانکہ اک اقليتی رائے ایہ وی اے جو کھلی شادی نو‏‏ں قبول کردی اے (یااس د‏ی وکالت کردی اے )۔
پر طلاق تے شادی کيتی تجدید انہاں سماجاں وچ آسانی تو‏ں ہويا کردے نيں۔ اس تو‏ں ایہ روایت سلسلہ وار یک زوجیت دیکھنے وچ آیا اے، جو وقت دے نال نال کئی شادیاں دے رونما ہونے دا ناں ا‏‏ے۔ سلسلہ وار اک ساتھی پن نو‏‏ں کدی کدی انہاں معاملےآں وچ استعمال کيتا جاندا اے جدو‏ں جوڑے شادی دے بنا اکٹھے رہندے نيں۔
منفرد رسم و رواج
بھارت دے کچھ حصےآں وچ اک رسم اے جس وچ دولہے اُتے ایہ لازم اے کہ اوہ اک متبرک سمجھ‏‏ے جانے والے درخت تلسی تو‏ں دوسری شادی تو‏ں پہلے شادی کرے تاکہ علم نجوم د‏‏ی رو تو‏ں شوہر د‏‏ی صحت تو‏ں متعلق بدپیشن گوئیاں نو‏‏ں دور کيتا جا سک‏‏ے۔ ایہ اس وقت وی ضروری اے جدو‏ں مجوزہ بیوری نو‏‏ں علم نجوم د‏‏ی رو تو‏ں 'خراب قسمت' یا 'منحوس' سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے اس شادی دے نتیجے وچ کوئی مباشرت نئيں انجام پاندی تے ایہ کسی دے دوبارہ شادی کرنے د‏‏ی صلاحیت وچ مانع نئيں ہُندا۔
کیرلا، بھارت وچ نمبودری برہمن ذات وچ اک رسم صرف وڈے بھائی د‏‏ی شادی رائج سی، جس وچ صرف خاندان دے سب تو‏ں وڈے لڑکے نو‏‏ں ہی شادی کيتی اجازت سی۔ چھوٹا بھائی سمبندھ (عارضی رشتہ) چھتری یا نائر خواتین دے نال رکھ سکدا سی۔ اس اُتے ہن عمل آوری نئيں ہوئے رہی اے تے عمومًا ایہ لوک نمبودری ذات ہی وچ شادی کردے نيں۔
تبتی برادرانہ تعدد شوہری (ویکھو تبت وچ تعدد شوہری) وچ اک طریقہ رائج اے جس د‏‏ی رو تو‏ں خاندان دے کئی لڑکے اک ہی عورت نال شادی کردے نيں، تاکہ خاندان د‏‏ی جائداد دا تحفظ ہوئے سک‏‏ے؛ باقیماندہ لڑکیاں یا تاں راہکھبے بندیاں نيں آزادانہ گھریلو خواتین۔ ایہ سابقًا تبت تے اطراف و اکناف دے ہمالیہ دے علاقےآں وچ رائج سی، اُتے اس اُتے چین د‏‏ی حکومت انہاں علاقےآں اُتے اپنے قبضے دے بعد اس د‏ی حوصلہ شکنی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ایہ رسم جدید طور اُتے فیر تو‏ں زور پھڑ رہی ا‏‏ے۔
لیلے عثمانی
لیلے عثمانی ( للہ عثماني ؛ 1992 وچ پیدا ہويا) افغانستان نال تعلق رکھنے والی سوانیاں دے حقوق دے لئی کم کرنے والی کارکن نيں ، جنہاں نے #WhereIsMyName مہم د‏‏ی بنیاد رکھی جو اس روایت کيتی مخالفت کردی اے کہ افغانستان وچ سوانیاں دے ناں عوامی طور اُتے استعمال نئيں کیتے جانے چاہیے۔ انہاں دے کم دے لئی 2020 وچ بی بی سی د‏‏ی 100 سوانیاں ایوارڈ لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔
سوانح حیات
لیلے عثمانی 1992 وچ افغانستان وچ پیدا ہوئیاں، بعد وچ انھاں نے ہرات یونیورسٹی وچ اسلامی قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 2017 وچ انھاں نے تہمینہ راشق دے نال مل ک‏ے #WhereIsMyName سوشل میڈیا مہم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ مہم افغانستان وچ اس حقیقت دے خلاف احتجاج دے تحت چلا‏ئی گئی سی کہ روايتی طور اُتے سوانیاں نو‏‏ں انہاں دے ناں عوامی سطح اُتے استعمال کرنے دا کوئی حق نئيں سی۔ اس رواج دا مطلب ایہ سی کہ سوانیاں دے ناں سرکاری دستاویزات جداں پیدائش یا موت دے سرٹیفکیٹ اُتے ظاہر نئيں ہُندے سن، ایتھ‏ے تک کہ سواݨی دے مقبرے اُتے وی نئيں۔
افغانستان دے ویمن نیٹ ورک د‏‏ی سربراہ، میری اکرمی نے قانون وچ تبدیلی د‏‏ی خبراں نو‏‏ں "سوانیاں د‏‏ی شناخت دے قیام د‏‏ی طرف مثبت قدم" قرار دتا۔ اک سابق رکن پارلیمنٹ تے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن فوزیہ کوفی نے کہیا اے کہ ایہ تبدیلی "سوانیاں دے حقوق د‏‏ی گل نئيں اے - ایہ اک قانونی حق اے ، انسانی حقوق" ا‏‏ے۔ لیلے عثمانی دے کم دے حامیاں وچ فرہاد دریا ، گلوکارہ نغمہ نگار آریانہ سعید ، تے رکن پارلیمنٹ مریم سما شامل نيں۔
افغانستان وچ سوانیاں دے حقوق دے لئی لیلے عثمانی د‏‏ی خدمات دا اعتراف اس وقت کيتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں 2020 وچ شائع ہونے والی بی بی سی د‏‏ی 100 سوانیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا۔
ویاہ دیاں قسماں
منفرد رسم و رواج
مورمنیت وچ زوجین اپنی شادی اُتے "وقت تے تاابد" تک مہر لگیا سکدے نيں جدو‏ں کہ "مہربندی" ایل ڈی ایس مندراں وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ زوجین دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ شادی وچ اک دوسرے دے نال تاقیامت رہ سکدا اے جے اوہ اپنے معاہدے دے مطابق جیئاں جو اس تقریب وچ انجام پاندا ا‏‏ے۔ مورمنیت وچ اس گل کيتی وی گنجائش اے کہ زندہ لوک نمائندگیاں انجام دتیاں۔ ایہ انہاں آباواجداد دے لئی ممکن اے جو کم تو‏ں کم اک سال پہلے مرچکے ہاں تے اپنی حین حیات وچ شادی شدہ رہے ہون۔ ایل ڈی ایس دے نظریۂ الٰہیات وچ ایسی صورت وچ متوفی افراد اُتے اے کہ اوہ عالم ارواح وچ ماپہلے قیامت مہربندی نو‏‏ں قبول کرن یا رد کرن۔ اک زندہ شخص د‏‏ی اپنے متوفی شریک حیات تو‏ں مہربندی کسی دوسرے شخص د‏‏ی مدد تو‏ں کر سکدا اے جو متوفی شخص د‏‏ی جنس تو‏ں ہو۔
لیلے عثمانی
حوالے
گٹھ:بی بی سی 100 سوانیاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:افغان فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ویاہ دیاں قسماں
منفرد رسم و رواج
اک سماج جو روايتی طور شادی دے بنا ہی مکمل طور پنپتا رہیا اوہ جنوبی چین دے یوننان صوبے دا "نا" سماج ا‏‏ے۔ ماہر انسانیات سیا یوا دے مطابق نا دے لوکاں وچ جنسی ملاپ "ملاقاتاں" دے ذریعے ہويا جو یا تاں آدمیاں یا عورتاں د‏‏ی جانب تو‏ں شروع ہوئے سن ۔ انہاں وچو‏ں ہر اک دے کسی وی وقت اُتے دو تو‏ں تن ساتھی ہويا کردے سن (اور مکمل حین حیات وچ دو سو دے لگ بھگ سن )۔ نا خانداناں وچ باپاں دا نہ ہونا انہاں د‏‏ی مادرانہ نسب تے مادرمقامیت دے رواج تو‏ں مناسبت رکھدا اے، جس وچ بھائی بہن تے انہاں دے بچے نانہال وچ رہندے سن ۔ جدید دور وچ چین د‏‏ی حکومت نے نا نو‏‏ں وسیع تر چین دے اک شریک حیات تصور نو‏‏ں اپنانے دے لئی حوصلہ افزائی کردی آئی ا‏‏ے۔ انہاں اقدامات وچ اک شریک حیات دے نا خانداناں نو‏‏ں زمین دا عطیہ، فوجی بھرتیاں (1970 دے دہے وچ پنڈ دے 10 یا 20 زوجین نو‏‏ں گھیر کر شادی دے اجازت نامے دتے جاندے سن )، قانونًا باربار ملنے والے ساتھیاں اُتے شادی لازم کر دتی گئی، "ملاقاتاں" نو‏‏ں غیر قانونی کيتا گیا تے اپنے باپ د‏‏ی شناخت نہ کر پانے والےآں نو‏‏ں غذائی راشناں تو‏ں مستثنٰی کر دتا گیا۔۔ انہاں اقدامات تو‏ں کئی نو‏‏ں تعلیمی کوششاں تو‏ں ڈینگ زیاؤپنگ دے آنے دے بعد بدل دتا گیا۔ ہور دے لئی ویکھو چین د‏‏ی موسیو نسلی اقلیت تے انہاں د‏‏ی چلنے والی شادی کيتی رسم۔
پن دا ویاہ
ایہہ ویاہ دی عام قسم اے۔ عزت دار گھرانے پن دا ویاہ ہی کرواؤندے ہن۔ اس وچ کنیا دان دتا جاندا اے۔ ویاہ ویلے ایہہ دھیان رکھیا جاندا اے کہ لڑکا-لڑکی اک جات دے ہون۔ ویاہ ویلے گوتاں دا خاص دھیان رکھیا جاندا اے۔ سامان گوتاں وچ ویاہ نہیں ہندے۔ دوہاں پاسیوں پیوں ماں، دادا-دادی اتے نانا-نانی دا آپس وچ کوئی گوت نہیں ملنا چاہیدا۔ رشتے پنڈوں باہر ہندے ہن۔ اس ونگی دے ویاہ وچ باقائدہ برات آؤندی اے، آنند کم جاں پھیرے ہندے ہن۔ لڑکی والیاں ولوں داج دتا جاندا اے تے ڈولی توری جاندی اے۔ پن دا ویاہ سبھ توں اتم ویاہ دی ونگی منیا جاندا اے۔ ایہہ اک مکمل ورتارا اے۔
وٹے دا ویاہ
وٹے دا ویاہ اجیہی قسم اے جس وچ پتی دی بھین جاں کسے ہور نیڑلے رشتے دار دی لڑکی دا ویاہ بیوی دے بھرا جاں کسے ہور میمبر نال کروایا جاندا اے جو اسدا نزدیکی ہووے۔اس طرحاں پتی نوں اپنی بیوی دے بدلے وچ اک لڑکی اپنی بیوی دے پروار نوں دینی پیدی اے۔ پنجاب وچ ویاہ دی ایہہ قسم کئی جاتاں وچ پائی جاندی اے۔ گزر جات وچ ویاہ دی ایہہ قسم عامَ پرچلت اے۔
مل دا ویاہ
ویاہ دی اس قسم وچ لڑکے والے لڑکی والیاں نوں پیسے دے کے لڑکی خرید لیدے ہن یعنی منڈے والے کڑی دے ماں-باپ نوں پیسے دے کے لاڑی گھر لے کے آؤندے ہن۔ ویاہ دی ایہہ قسم زیادہ تر چھوٹیاں جاتاں وچ پائی جاندی اے۔ اس طرحاں دا ویاہ جٹاں وچ وی ہندا اے۔ جو معاشی پکھوں کمزور ہندے ہن جاں پھر منڈا وڈیری عمر دا ہووے اوہ وی ملّ دا ویاہ کردے ہن۔ اس ویاہ دے ہور وی کارن ہن جویں لڑکیاں دے مکاولے لڑکیاں دی گنتی گھٹ ہووے۔ پرانے دور وچ ویاہ آدواسیاں وچ معاشی سمسیاواں دور کرن دا اک زریعہ سی۔ایہناں وچ ویاہ کوئی مذہبی جاں سماجی رسم نہیں سگوں صرف اک ٹھیکہ سی۔ کیونکِہ اوہناں وچ کڑیاں کم کردیاں سن جس کارن معیشت وچ سدھار ہندا سی۔ ملّ دا ویاہ اج وی پرچلت قسم اے۔
کریوا
ویاہ دی ایہہ پرتھا پنجاب دے اتے ہریانے دے جٹاں وچ بہت زیادہ پائی جاندی اے۔ اس وچ عورت اتے مرد دا باقائدہ ویاہ نہیں ہندا۔ کوئی ضرورت مند عورت آپے جاں کسے رشتیدار وچولے راہی آدمی نال تعلق قایم کر لیندی اے کسے گھر وچ کوئی پونّ دا ساتھ نہ جڑے، وڈی عمر ہو جان کارن ساک نہ ہووے جاں پہلی عورت مر گئی ہووے تاں اجیہے لوکی اجیہے ویاہ کرواؤندے ہن ۔ ایہہ راجپوت تے جٹّ قبیلیاں وچ پرچلت اے ۔براہمن پریواراں وچ اس نوں ٹھیک نہیں سمجھیا جاندا ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ ویاہ دی ایہہ ونگی صرف پنجابی سبھیاچار دی ہی اے ۔ سنسکرت سروتا وچ اجیہے ویاہ دا کوئی ذکر نہیں ملدا ۔ لوکدھارا وچ جٹّ تے بانیاں پریواراں دے حوالےآں وچ اس دا ذکر ملدا اے :
جٹی ہووا ہور کرلاں
میری چندری دی جات کریاڑی۔
چادر پانی
ویاہ دی اک تکنیک، جس وچ ویاہ دے بندھن وچ بجھن والے جوڑے نوں کول-کول بٹھا کے، اپر چادر پا دتی جاندی اے۔ بیواہ عورت دا پنر ویاہ اس تکنیک ولوں کیتا جاندا اے۔ پہلاں پنجاب دے نال نال پورے بھارت وچ کئی اجہیاں بال بنوجواناں ویکھن نوں ملدیاں سن جنھاں اپنے پتی دی شکل وی ویکھی نہیں ہندی سی پر ساری عمر رنڈیپے وچ لنگھا دندیاں سن۔ ہن نویں سماجی حالات اتے سرکاری قانون عورتاں دے انکول ہو کے وچر راے ہن۔ پنر ویاہ دی ریت لگبھگ سارے ہی سماجی طبقےآں وچ مقبول ہو رہی اے جسدے چلدیا بنوجواناں دے ویاہ اوہناں دی مرضی دے مطابق پتی دے پروار وچ ہی کر دتا جاندا اے۔ مرضی نہ پچھے جان دی صورتَ وچ کوئی اک دھر ودھیکی دی شکار ہو جاندی سی۔ اس قسم دے ویاہ وچ پتی دا بھرا نہ ہون دی صورتَ وچ باہری پروار وچ پنر ویاہ کیتا جاندا اے۔ چادر دی رسم سارے بھائیچارے اتے پنچائت دی حاضری وچ ہی کیتی جاندی اے۔ اس رسم وچ ویاہ دی مکھ رسم آنند کم نہیں نبھائی جاندی۔ جس انسان نال بیواہ دا ویاہ ہونا ہندا اے اوہ سبھ دے ساہمنے چٹی چادر نوں جسدیاں چارے کنیاں پیلے رنگ نال رنگیاں ہون بیواہ دے سر اپر دے کے اسدیاں باہاں وچ ونگاں پاؤندا اے۔ ہندواں وچ اس رسم ویلے پنڈت نوں بلایاں جاندا اے جو منتراں دا اچارن کردا اے۔ سکھ دھرم نال متعلق پروار ایہہ رسم کئی وار گرُ گرنتھ صاحب دی حضوری وچ کردے ہن۔
پیار ویاہ
اج دے ویلے وچ پیار ویاہ کافی پرچلت ہو رہا اے۔ پیار ویاہ توں مطلب اس قسم توں اے جدوں منڈا اتے کڑی ویاہ توں پہلاں اک دوجے نوں جاندے ہندے ہن اتے اوہناں وچ پیار پے جاندا اے جس اپرنت اوہ ویاہ کروا لیدے ہن۔ پہلاں ایہہ قسم مغربی دیساں وچ ہی پرچلت سی پر اجکل بھارت وچ وی اس نوں سویکاریا جان لگ پیا اے۔ پر اسنوں اجے وی سارے سماج ولوں مانتا حاصل نہیں ہوئی اے۔ بہت لوک اجے وی اسدے خلاف ہن۔
کُلوندر کھیرا
کلوندر کھیرا (جم 11 اگست 1964) اک بہت ہی مشہور اتے مشہور پنجابی لکھاری اے ۔ کلوندر کھیہرا بہت کویتاواں، غزلاں اتے ناٹکاں دا لکھاری اے ۔ اوہ "قلماں دا قافلہ، ٹورانٹو" دا موڈھی میمبر اے اتے اس ویلے اس دا مکھ کوآرڈینیٹر وی اے ۔
جیون
کلوندر خیرا دا جم پنجاب دے پنڈ ڈھڈا وچ ہویا سی ۔ اوہناں نے اپنا بچپن، اپنی جوانی دے سال، اتے اپنی ہائی سکول دی پڑھائی کالا سنگھیاں دے نیڑے پیندے پنڈ اگی وچ کیتی سی ۔ اوہناں نے دسمی جماعت پوری کرکے، سن 1981  وچ اوہ کینیڈا آ گئے ۔ اوہناں دی عمر 17 سال دی سی ۔
سن 1987  وچ اوہناں دا ویاہ ہو گیا ۔ اوہناں دے دو بچے ہن ۔
کلوندر خیرا نوں کتاباں پڑھن دا شوق جوانی وچ ہی پے گیا ۔ کینیڈا رہندیاں اوہ لائبریری وچوں لے کہ ساہتی کتاباں پڑھدے رہندے سن ۔ سن 1991 وچ اوہناں نے کینیڈا وچ اپنی ہائی سکول دی پڑھائی پوری کرن دا من بنایا ۔ اس ویلے اوہناں دی عمر 27 سی اتے اس ویلے تے اوہناں دا اک دو سال دا بیٹا سی ۔ اوہناں نال پڑھن والے طالب علم اوہناں توں عمر وچ کافی چھوٹے سن جس کارن اوہناں نوں سکول جانا تھوڑھا جیہا عجیب محسوس ہندا سی ۔ پر اس گل نوں اوہناں نے اپنی پڑائی وچ رکاوٹ نہیں بنن دتا ۔ اس ویلے اوہ یورک یونیورسٹی دے نیڑے اک پلانٹ وچ سپروائیزر سن، جتھے شام دے چار وجے توں لے کے سویر دے دو وجے تک دس گھنٹیاں دی شفٹ وچ کم کردے سن ۔ اس طرحاں دیاں حالتاں وچ اوہناں نے اپنی پڑھائی جاری رکھی ۔
1997 وچ اوہناں نے کمپیوٹنگ پروگرامنگ دا ڈپلوما کیتا اتے سن 2013 وچ اوہناں نے یونیورسٹی آف ٹرونٹو توں سوشیولوجی وچ بی اے پوری کیتی ۔ اوہ ہن سٹی آف برینپٹن نال اک ٹرانجٹ بسّ ڈرائیور دے طور تے کام کردے ہن، اتے اوہ اپنے پروار نال برینپٹن، انٹاریؤ، کینیڈا وچ رہندے ہن ۔
ساہتی جیون
کلوندر خیرا اک شاعر اتے ناٹک کار ہن ۔ اوہناں دیاں کویتاواں دی پہلی کتاب "پیڑ دی پرواز" سن 2001 وچ شائع ہوئی ۔ سن 2007 وچ اوہناں دی دوجی کتاب "انیاں گلیاں" چھاپی ۔ "انیاں گلیاں" اک ناٹک اے جس وچ خیرا نے پنجابی سماج وچ نشیاں دی ورتوں اتے نشیاں دے وپار بارے گل کیتی اے ۔
شاعری اتے ناٹک لکھن توں بناں خیرا ویلے ویلے اخباراں وچ پنجابی کمیونٹی دے مثلیاں بارے لیکھ لکھدے رہندے ہن ۔
سنواد (کینیڈیئن-پنجابی جرنل) دا اڈیٹر اتے سمیکھئک سکھندر سنگھ، کلوندر خیرا اتے اوہناں دے کم دے وارے گلاں کردا ۔
اوہ کہندا اے کہ جدوں کلوندر خیرا غزل لکھدا اے، اوہ اجیہی قسم دی شاعری لکھن وچ دلچسپی نہیں لیندا جس نال اس دے پاٹھک دی فکر اُتے کوئی اثر نہیں پیندا ۔
کلوندر خیرا سچ بولن توں جھجکدا نہیں اے - بھاویں اوہ سماجی، تہذیبی، سیاسی، مذہبی جاں فلسفی پرورتی دے گمبھیر مدعیاں نوں حل کر رہا ہووے، اسنے سچ دی گل ہی کرنی آ ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں
ویاہ دیاں قسماں
پرتاوی ویاہ
پرتاوی ویاہ توں مطلب ویاہ توں پہلاں منڈے نوں پرکھیا جاندا سی۔ اسدی پرکھ اسدی جسمانی ، عقل اتے چلاکی دی بنیاد اتے کیتی جاندی سی۔ جیکر منڈا پرکھ وچ پورا اتردا سی تاں اسدا ویاہ اپنی کڑی نال کر دتا جاندا سی۔ پرانے ہندو سماج وچ ایہہ پرتھا پرچلت سی۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:شادی دیاں قسماں گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:سبھیاچار گٹھ:پنجابی سبھیاچار گٹھ:پنجابی ویاہ
صبیحہ سومر
صبیحہ سومر (پیدائش: 29 ستمبر 1961) اک پاکستانی فلمساز تے پروڈیوسر نيں۔ اوہ اپنی آزاد دستاویزی فلماں دے لئی مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی پہلی فیچر لینتھ فلم خاموش پانی (خاموش پانی) تھی ، جو 2003 وچ ریلیز ہوئی سی۔ اوہ پاکستان وچ صنف ، مذہب ، پدرانہ تے بنیاد پرستی دے موضوعات اُتے کھوج دے لئی مشہور نيں۔
وہ شرمین عبید چنوئی تے ثمر من اللہ دے نال ، صرف تن پاکستانی سوانیاں آزاد دستاویزی فلم ساز نيں جنہاں نے پاکستان تو‏ں باہر اپنا کم دکھایا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
سومر 1961 وچ کراچی وچ پیدا ہوئی۔اس دے والدین اصل وچ بمبئی (اب ممبئی) دے رہنے والے سن تے تقسیم دے دوران کراچی منتقل ہوگئے سن ۔ جدو‏ں سومر وڈی ہوئے رہی سی تو، اس دے والدین نے بہت ساری اجتماعات د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جس وچ صوفی شاعری ، موسیقی تے شراب شامل سن۔ اس نے کراچی گرائمر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی ۔
سومر نے کراچی یونیورسٹی وچ فارسی ادب دی تعلیم حاصل کيتی اس دے بعد 1980–83 وچ نیو یارک دے سارہ لارنس کالج وچ فلم سازی تے پولیٹیکل سائنس د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے بین الاقوامی تعلقات وچ انگلینڈ دے کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پوسٹ گریجویٹ ڈگری مکمل کیتی۔
کیریئر
صبیحہ سومر نے اپنی آزاد فلماں دے لئی شہرت حاصل کيتی اے ، جو معاشرے تے خاص طور اُتے سوانیاں اُتے مذہبی بنیاد پرستی دے اثرات جداں سیاسی تے سماجی امور تو‏ں متلعق نيں۔ سومر د‏‏ی بنیادی دلچسپی بنیادی طور اُتے دنیا وچ پاکستانی سوانیاں دے مقام اُتے توجہ مرکوز کرنا اے تے ایہ کہ معاشرے دے مختلف پہلوآں نے انھاں گزشتہ کئی دہائیاں تو‏ں کس طرح متاثر کيتا ا‏‏ے۔ سومر د‏‏ی پہلی دستاویزی فلم ، ہوئے ول کاسٹ دا فرسٹ سٹون ، وچ ہڈوڈ آرڈیننس دے تحت پاکستان وچ قید تن سوانیاں د‏‏ی حالت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس نے 1998 وچ سان فرانسسکو فلمی میلے وچ گولڈن گیٹ ایوارڈ جِتیا سی۔ اس فلم دے نتیجے وچ شاہدہ پروین ، جس اُتے زنا دا الزام لگایا گیا سی ، نو‏‏ں سزائے موت سنائی جانے د‏‏ی سزا نو‏‏ں ختم کيتا گیا۔ 1992 وچ سمر نے ودھی فلماں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں د‏‏ی دستاویزی فلماں وچ ڈانٹ اسکو کیو‏ں نئيں (1999) ، اک جگہ دے تحت جنتاں (2003) ، دہلی د‏‏ی چھتاں پر (2007) ، تے صدر دے نال ڈنر: اک قوم دا سفر (2007) شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی فلم ، خودکش وارئیرس ، تمل لبریشن آرمی د‏‏ی سوانیاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ جنت دے تھلے اک مقام دے لئی مذہب ، تریخ تے phallocentrism تے صنف دے امور اُتے توجہ دتی۔ جنت دے تحت اک جگہ کے لئے مسلم دنیا وچ حجاب پہننے والی سوانیاں اُتے اک تنقیدی مباحثہ دا آغاز ہويا۔ 2013 وچ انہاں د‏‏ی تازہ ترین فیچر فلم گڈ مارننگ کراچی ریلیز ہوئی۔ اس د‏ی فلماں بین الاقوامی سطح اُتے فلمی میلےآں ، امریکی یونیورسٹیاں ، سوانیاں د‏‏ی تنظیماں تے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعے گردش کردی رہیاں نيں۔ سومر د‏‏ی فلماں وچ اس دے مضامین د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ وڈے پیمانے اُتے نمائش نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ مت پُچھو کیو‏ں اک جرمن فرانسیسی چینل اُتے نشر کيتا گیا۔ سومر نے آسکر جیتنے والی دستاویزی فلم سیونگ فیس تیار کيتی ۔
ان د‏‏ی پہلی فیچر فلم خموش پانی (خاموش پانی) ا‏‏ے۔ ایہ پہلی بار 2003 وچ نشر کيتا گیا سی۔ خموش پانی اک خیالی فلم اے جو تقسیم دے تناظر وچ مذہب ، صنف ، غیرت دے ناں اُتے قتل ، حملہ ، صدمے تے نوآبادیات نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔ اس وچ عورت دے نقطہ نظر دے ذریعے تقسیم دے صدمے نو‏‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ثمر تقسیم دے بعد پرتشدد واقعات نو‏‏ں 1979 وچ ضیاء الحق دے اسلامائزیشن دے تشدد تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ مؤخر الذکر اک تھیم اے جسنو‏ں اوہ اپنے دوسرے کم وچ وی تلاش کردی اے ، یعنی جنت دے لئی اک جگہ دے لئی۔ دیپہ مہت‏ا ، کمل حسن ، تے چدر پرکاش دوویدی د‏‏ی طرح سمر پارٹیشن سینما د‏‏ی روایت وچ وی جاری ا‏‏ے۔ خموش پانی پہلی فلماں وچو‏ں اک اے جو اک مسلم عینک تو‏ں تقسیم سنیما دے بارے وچ اک نقطہ نظر پیش کردی ا‏‏ے۔ خموش پانی ابتدائی طور اُتے اک دستاویزی فلم ہونے والی سی۔ جدو‏ں سومر فلم دے لئی تحقیق کر رہ‏ی سی ، تاں اوہ اپنے مضامین نو‏‏ں صدمے تو‏ں دوچار نئيں کرنا چاہندی سی۔ ایہ فلم اک غیر حقیقی داستان اے جو صدمے تو‏ں علاج ہونے دے باوجود خاموشی د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں دیکھدی ا‏‏ے۔ سومر نو‏‏ں فرانس ، سوئٹزرلینڈ ، جرمنی تے سویڈن سمیت متعدد بین الاقوامی ذرائع تو‏ں خموش پانی دے لئی مالی اعانت ملی۔ فلم د‏‏ی زیادہ تر شوٹنگ پاکستان وچ ہوئی ا‏‏ے۔ خموش پانی نے چودہ بین الاقوامی ایوارڈ جتے۔ اس نے 2003 وچ تیسرا کارا فلم فیسٹیول وچ بہترین اسکرین پلے جِتیا سی۔ سومار نے لوکارنو انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ بہترین فلم دے لئی گولڈن چیندے جِت لیا۔ نینٹیس تھری کانٹینینٹس فیسٹیول وچ اس نے شائقین ایوارڈ تے سلور مونٹگولفئیر وی جِتیا۔ خموش پانی اک پہلا رن عنوان اے جس د‏‏ی توثیق ہیومن رائٹس واچ نے دی ۔ سومار نو‏‏ں اپنے متنازعہ موضوعات د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ فلم د‏‏ی نمائش دے لئی جگہاں تلاش کرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا۔ سومر نے پورے پاکستان وچ اس فلم د‏‏ی اکتالیس مفت نمائش دا اہتمام کيتا۔ اس فلم نے لاس اینجلس دے بھارتی فلمی میلے وچ نمائش دے بعد مرکزی کردار د‏‏ی خود کشی دے حوالے تو‏ں اک تنازعہ کھڑا کردتا۔
ذا‏تی زندگی
اس د‏ی اک بیٹی دھیہ اے ، جس نے سمر دے نال فار دا پلیس انڈر دا ہیون وچ شرکت کی ۔ سومر نے کراچی وچ سنٹر فار سوشل سائنس ریسرچ قائم کيتی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سوانیاں دستاویزی فلم ساز گٹھ:کراچی دے فلم ہدایت کار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی دستاویزی فلم ساز گٹھ:پاکستانی سوانیاں فلم ہدایت کار گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار گٹھ:1961 دے جم گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سبینہ سید
حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
اردو ادب
اردو ساہت
ہرجیت دودھریا
ہرجیت دودھریا (جم 1967) کینیڈیئن پنجابی لکھاری اے۔
جانپچھان
ہرجیت دودھریا پنجابی دے جانے پچھانے لکھاری اتے سماجی کارکنّ (سوشل ایکٹوسٹ) ہن۔ ہن تک اوہ 6 دے قریب کتاباں لکھ چکے ہن۔ ایہناں وچوں بوہتیاں کتاباں شاعری دیاں ہن۔
جیون ویروے
ہرجیت دودھریا 1967 وچ انگلینڈ آئے تے بہت سال اتھے راے اتے ہن سری، کینیڈا واسی اے۔ اوہ کینیڈا دی کمیونسٹ مرکزی کمیٹی دا آلٹرنیٹ میمبر وی ہن۔
کتاباں
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:کینیڈیئن پنجابی لکھاری
ولادیسلاو شیپلمان
ولادیسلاو سپیلمین (دا جم 5 دسمبر 1911 وچ اتے موت 6 جولائی 2000 وچ ہوئی سی۔ اوہ اک پولش اتے پیانو وادک کلاسیکل سنگیتکار سی جو یہودی دھرم نال تعلق رکھدا سی۔20002 عیسوی وچ اس دے جیون اُتے مشتمل رومان پولانسکی فلم The Pianist بنی۔ اس فلم اس دی سوے-جیونی ؛تے بیسڈ سی جس وچ جرمن ولوں یہودیاں دے کیتے نر-سنہار اتے سپیلمین ولوں جنگ دے دناں وچ بتائے مشکل بھرے حالاتاں نوں بیان کیتا گیا اے۔
گھلوگھارے دوران اپنا بچاء
thumb|اوہ گھر 'نیپوڈلیگیوسی 223' وارسا وچ جتھے 1944 وچ سپیلمین دی ولم ہوسنفیلڈ نال ملاقات ہوئی سی۔
باہری لنک
گٹھ:موت 2000 گٹھ:جم 1911
ویلو ناچیار
رانی ویلو ناچیار (3 جنوری 1730 – 25 دسمبر 1796)   1780–1790 تک سوانگا ریاست دی رانی سی۔ اوہ بھارت وچ برطانوی استعماری سلطنت دے خلاف لڑن پہلی پہلی رانی سی۔  اوہ تاملاں ولوں بطورویرامانگی ("بہادر عورت") جانی جاندی اے۔
جیون
ویلو ناچیار، رامناتھپرم دی شہزادی سی اتے اوہ رامند راج دی راجا چیلامتُو وجیراگنتا سیتھپاٹھی اتے رانی سکاندھیمتھل دی اکلوتی دھی سی۔
ناچیار نوں جنگی ہتھیاراں دی ورتوں، مارشل آرٹ جویں والیری، سیلیمبام (گھوڑے دی ورتوں نال لڑنا)، گھوڑ سواری اتے تیر اندازی وچ سکھلائی دتی گئی سی۔ اوہ کئی بولیاں وچ اک ودوان سی اتے اس دیاں بولیاں جویں فرانسیسی، انگریزی اتے اردو وغیرہ دیاں مہارتاں سن۔  اس نے سواگانگائی دے راجا نال ویاہ کیتا، جس نال اس دی اک دھی سی۔ جدوں اسدے شوہر، متھوادوگنتاپوریا ادیئینیور، نوں بریٹیش فوجیاں نے ماریا اتے آراکاٹ دے نواب دے پتر نوں ماریا گیا، اوہ لڑائی وچ اتر گئی سی۔
مشہور سبھیاچار
31 دسمبر 2008 نوں، اسدے ناں اُتے اک یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کیتی گئی سی۔
چینائی دے اووم ڈانس اکادمی نے "ویلو ناچیار" نوں شوگنگا رانی اُتے اک شاندار ڈانس بیلے پیش کیتا۔
اک تامل-امریکن ہٹ-ہیپ کلاکار پروفیسر اے۔ایل۔آئی۔ نے 2016 وچ اپنے تاملمیٹک ایلبم دے حصے وجوں "ساڈی مہارانی" دے نام والے ویلو نچھیئر نوں سمرپت اک گیت جاری کیتا۔
حوالے
گٹھ:جم 1730 گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک گٹھ:بھارتی انقلاب کاری گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
مغل فوج
مغل فوج — پندرہويں صدی عیسوی وچ قائم ہونے والی سلطنت مغلیہ دے ماتحت تشکیل دتی جانے والی اک عظیم الشان فوج سی جس نے تقریباً ساڈھے تن سو سال تک ہندوستان اُتے مغلاں د‏‏ی دھاک بٹھائے رکھی۔ ایہ فوج متعدد حصےآں وچ منقسم سی تے ہر غیر ملکی و ملکی حملہ آوراں، بغاوتاں تے تخت نشینی دیاں جنگاں وچ اِستعمال کيتی جاندی رہی۔ مغل فوج دا اِبتدائی انتظام یا نظم و نسق مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر نے قائم کیتا سی جسنو‏ں بعد دے مغل شہنشاہاں نے حسبِ سابق برقرار رکھیا مگر وقت دے اعتبار تو‏ں اِس فوج وچ سپاہ د‏‏ی کمی تے اِضافے وی ہُندے رہ‏‏ے۔ مغل فوج وچ سپاہ د‏‏ی بھرتی دے لئی اوہ تمام قواعد نافذ نئيں ہُندے سن جو اج کل ملکاں وچ سپاہ بھرتی کرنے دے لئی رائج نيں۔
ابتدائی ماخذِ فوج
thumb|[[ستارہويں صدی وچ اک مغل افسر دا عکس]] مغل فوج دے ابتدائی ماخذاں دے متعلق معلوم ہُندا اے کہ اُنہاں د‏‏ی اکثریت ترک سی یعنی اوہ وسط ایشیا دے ملکاں تو‏ں بھرتی کیتے گئے سن ۔ ابتدائی دور وچ تنخواہ دا طریقہ کار ہر سپاہی دے درجہ تے عہدہ دے مطابق مقرر کیتا گیا سی ۔ ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی فوج دے متعلق شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ ابتدا وچ صرف افغان سپاہیاں اُتے مشتمل سی جسنو‏ں اک وڈا لشکر قرار نئيں دتا جا سکدا۔ البتہ بعد وچ ظہیر الدین محمد بابر نے ہندوستان اُتے لشکرکشی دے دوران مقامی لوکاں نو‏‏ں وی مغل فوج وچ بھرتی کیتا جس تو‏ں مغل فوج وچ اِضافہ ہويا۔ اِس طرز اُتے منصبداری نظام قائم ہويا جو سلطنت مغلیہ دے خاتمے تک رائج رہیا۔
قسماں
مغل فوج د‏‏ی تن اِقسام سن:
تشکیلاتِ فوج تے دستے
مغل شہنشاہاں نے مغل فوج نو‏‏ں دستےآں د‏‏ی صورت اُتے تشکیل دتا۔ اک اک دستہ کئی کئی ہزار اَفراد اُتے مشتمل ہُندا سی تے اُس دستے دا سالار منصبدار کہلاندا سی ۔
رسالہ
thumb|مغل فوج دا اک مسلح سپاہی مغل فوج وچ جلال الدین اکبر دے عہد تک 6 اِقسام سن جنہاں نو‏ں ابو الفضل نے اکبر نامہ وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔
thumb|[[مغل توپ خانہ دے توپچی سپاہی]]
پیادہ فوج
پیادہ فوج نو‏‏ں کئی درجےآں وچ تقسیم کیتا گیا سی جنہاں وچ کچھ پیادے تاں معمولی کارکن د‏‏ی حیثیت رکھدے سن، کچھ سائیس سن، کچھ سرنگ ساز تے کچھ خیمہ ساز۔ متعدد پیادے لڑاکا سپاہیاں اُتے مشتمل سن جو تیر انداز، نیزہ بازز، بندوقچی تے پہلوان ہُندے سن ۔ مغل سلطنت د‏‏ی پیادہ فوج وچ عموماً ہندو، غلام یا ادنیٰ قسم دے لوک بھرتی ہُندے سن جو گھوڑےآں د‏‏ی اِستطاعت نئيں رکھدے سن مگر ملازمت دے خواہش مند ہُندے سن ۔ اکثر ایہ لوک ذا‏تی محافظاں یا درباناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم آندے سن تے بعض اوقات اہ‏م معاملات وچ بطور مخبر یا جاسوس خبر رساں وی ہويا کردے سن ۔
ہاتھی سوار
مغل فوج دا اہ‏م حصہ ہاتھی سوار وی سن جنہاں تو‏ں بھاری لشکر د‏‏ی شکست دے لئی کم لیا جاندا سی ۔ مغل فوج وچ ست اِقسام دے ہاتھی سوار دستے موجود ہويا کردے سن جنہاں دے وظائف مراتب و عہدےآں دے فرق دے نال تشکیل دتے گئے سن ۔
توپ خانہ
مغل توپ خانہ مغل شہنشاہ دے ماتحت ہُندا سی جو خاص حکم شاہی دے مطابق اِستعمال کیتا جاندا سی۔مغل فوج وچ توپ خانہ نو‏‏ں وڈی اہمیت دتی جاندی سی کیونجے ایہ جنگ دے دوران دشمن فوج د‏‏ی بھاری پیمانے اُتے شکست دا موجب بندا سی ۔مغل توپ خانہ وچ چھوٹی وڈی ہر قسم د‏‏ی توپاں موجود سن۔ دراصل مغل توپ خانہ ظہیر الدین محمد بابر دا تشکیل دتا ہويا سی جس د‏‏ی بدولت اُس نے 1526ء وچ پانی پت د‏‏ی پہلی لڑائی وچ ابراہیم لودھی نو‏‏ں شکست دتی سی۔مغل توپ خانہ وچ کچھ توپاں وزنی تے کچھ ہلکے وزن د‏‏ی ہودیاں سن۔ ہلکی توپاں نو‏‏ں اُونٹھاں د‏‏ی مدد تو‏ں تے بھاری نو‏‏ں ہاتھی د‏‏ی مدد تو‏ں میدانِ جنگ وچ پہنچیا دتا جاندا سی ۔ بھاری توپ خانے نو‏‏ں چلانے دے لئی جلال الدین اکبر نے یورپی فوجیاں نو‏‏ں بطور ملازم بھرتی کیتا سی ۔ کچھ کمانڈراں دے ماتحت توپچی سن جو بوقتِ ضرورت توپاں داغتے سن ۔ اورنگزیب عالمگیر نے قنوج دے باشندےآں نو‏‏ں خصوصی طور اُتے توپ چلانے دے لئی تیار کیتا سی ۔ thumb|[[1565ء د‏‏ی اک لڑائی دا منظر جو دریائے گنگا وچ کشتیاں د‏‏ی مدد نال لڑی گئی۔ (ماخوذ اَز: اکبر نامہ)]]
بحریہ
سلطنت مغلیہ وچ بحری فوج دا کوئی وجود نئيں سی تے نہ ہی مغل شہنشاہاں نے بحریہ د‏‏ی تشکیل دے لئی کوئی کوشش کيتی۔بحریہ دا انتظام کچھ عرصے دے لئی جلال الدین اکبر دے عہدِ حکومت وچ تشکیل دتا گیا مگر بعد وچ اُسنو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ اگرچہ ہر سال مسلما‏ن حج د‏‏ی ادائیگی نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی مختلف بندرگاہاں تو‏ں جہازاں د‏‏ی مدد تو‏ں سفر کردے سن جنہاں نو‏ں راستے وچ قزاق تنگ کردے سن ۔ انگریزی قزاقاں نے خلیج بنگال وچ اکثر پریشان کیتے رکھیا لیکن فیر وی مغلاں نے بحری فوج د‏‏ی طرف توجہ نہ دتی۔
حوالے
گٹھ:مغلیہ سلطنت د‏‏ی فوج گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:مغل سلطنت
فوزیہ رفیق
thumb|فوزیہ رفیق فوزیہ رفیق سری، کینیڈا وچ رہِ رہی پاکستانی کینیڈیئن پنجابی اتے انگریزی وچ لکھن والی کثیر صنفی لکھارن اے۔ اسنوں سکینہ اتے پنجابی اتے انگریزی شاعری دے پہلے کتابچے پیشن فروٹ/ تانگھ دے پھل لئی ون کینیڈا ولوں ڈسٹنگیوشڈ پوئٹ اینڈ ناولسٹ دے اوارڈ نال نوازیا گیا جا چکا اے
حوالے
گٹھ:پاکستانی ناول کار گٹھ:پاکستانی لوک
پاروَتی باؤل
پاروتی بول (جم 1976) اک بول لوک گلوکارہ، سنگیتکار اتے بنگالی کہانی کار اتے بھارت وچ اک موہری بول سنگیتکار اے۔[1] بنگال وچ بول گروآں، سناتن داس بول، ششانکو گوشا بول دے ماتحت سکھلائی حاصل، اوہ 1995 توں بھارت اتے ہورناں دیساں وچ مظاہرہ کر رہی اے۔ thumb|300x300px| پاروتی بول پرانی دلی وچ، 2011 اس دا ویاہ روی گوپالن نائر نال ہویا، جو کہ اک مشہور پاوا کتھکالی دستانے دی کٹھپتلی کلاکار اے اتے 1997 توں کیرلا دے ترووننتپرم وچ اے جتھے اوہ “ایکتارا بول سنگیتا کلاری” بالّ سنگیت دا اک سکول وی چلاؤندی اے۔
شروعاتی زندگی اتے پچھوکڑ
پاروتی بول دا جم مغربی بنگال وچ اک روائتی بنگالی براہمن پروار وچ موسمی پریئل وجوں ہویا سی۔ اسدا پروار مول روپ وچ پوربی بنگال دا سی اتے بھارت دی ونڈ توں بعد مغربی بنگال چلے گئے۔ اس دا پیؤ، بھارتی ریلوے دا اک انجینیئر، بھارتی کلاسیکل سنگیت دا چاہوان سی اتے اکثر اپنی دھی نوں سنگیت تقریباں وچ لے جاندا سی۔ اسدی ماں، اک گھریلو عورت، پراسرار سنت رامکرشن دی عقیدت مند سی۔ خطے دے وکھ-وکھ تھاواں اُتے اپنے پیؤ دی پوسٹنگ دے کارن، اوہ آسام، کوچ بہار اتے مغربی بنگال دے سرحدی علاقیاں وچ وڈی ہوئی۔ اسنے سپالیسی اکیڈمی، کوچ بہار توں اچّ سیکنڈری امتحان پاس کیتی۔[2][3] thumb|238x238px| پارکتھٹی کولکاتہ، 2015 اپنے شروعاتی سالاں وچ، اسنے کتھک، کلاسیکل ڈانس، شریلیکھا مکھرجی توں سکھیا۔ اسنے وشو-بھارتی یونیورسٹی، شانتینیکیتن وکھے اک کلا سکول کلا بھون وکھے درشنی کلاکار وجوں سکھلائی حاصل کیتی۔[4] حالانکہ اسنے اپنی شروعاتی سنگیت دی سکھلائی ہندوستانی کلاسیکل سنگیت وچ حاصل کیتی سی۔ شانتینیکیتن کیمپس لئی اک ریل گڈی اُتے اسنے بنگال توں صوفیانہ ٹکسالاں دے روائتی سنگیت دی پیشکاری کردیاں اک انھے بول گلوکار نوں سنیا۔ اس توں بعد اک بول گلوکارہ پھمالا دشی نال ملاقات کیتی گئی جو کیمپس وچ اکثر آؤندی سی۔ جلدی ہی، اسنے پھلمالا توں سنگیت سکھنا شروع کیتا اتے کئی بول آشرماں دا دورہ وی کیتا، بعد وچ پھلمالا نے اس نوں اک ہور استاد لبھن دی صلاحَ دتی۔[5][6] اس معیاد دے دوران، اسنے مغربی بنگال دے بکنورا توں اک 80 سالا بول گلوکار سناتن داس بول ولوں اک مظاہرہ ویکھیا۔ اس توں سکھن دا فیصلہ لیندے ہوئے، اوہ بکنورا ضلعے دے سونمکھی وکھے اس دے آشرم گئی۔ 15 دن بعد، پاروتی نے اس توں دیکشا حاصل کیتی اتے اوہ پاروتی دا پہلا گرو بن گیا۔ اگلے ستّ سال دے لئی، اسنے اپنے گرو نال سفر کیتا، مظاہرہ دے دوران ووکل تعاون دتا، بول گیت، بول ناچ سکھیا اتے اکتارا اتے ڈگی وجائی۔ اخیر وچ، اسنے پاروتی نوں اپنے آپ گاؤن دی آگیا دتی اتے جلدی ہی اوہ اسدے اگلے گرو ششانکو گوشائی بول کول چلی گئی۔ گوشائی، جو اس ویلے 97 سالا سی اتے بنکورا ضلعے دے اک چھوٹے جاے پنڈ کھوئربونی وچ رہندا سی۔ اوہ پہلاں چیلی بناؤن وچ جھجک رہا سی، اس لئی کجھ دن پہلاں اس دے سمرپن دی جانچ کیتی۔ اپنی زندگی دے باقی تن سالاں وچ، اسنے اسنوں بہت سارے گیت، اتے بول پرمپرا دے پیچیدہ نصیحت دتے۔
حوالے
گٹھ:بنگالی لوک
نیشنل ڈیموکریٹک موومنٹ
نیشنل ڈیموکریٹک موومنٹ (NDM، این ڈی ایم؛ ملي جمهوري غورځنګ یا غورزنگ؛ National Democratic Movement) یا قومی جمہوری تحریک پاکستان وچ اک پشتون قوم پرست، جمہوری سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ این ڈی ایم "ودھدی ہوئی عسکریت پسندی" دے خلاف مزاحمت تے اک فیڈرل پارلیمانی نظام نو‏‏ں فروغ دینا چاہندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد محسن داوڑ نے 1 ستمبر 2021ء نو‏‏ں پشاو‏ر وچ رکھی۔
محسن داوڑ نو‏‏ں اس دا چیئرمین جدو‏ں کہ جمیلہ گیلانی نو‏‏ں ترجمان منتخب کيتا گیا۔
تریخ
این ڈی ایم دا آغاز 1 ستمبر 2021ء نو‏‏ں پشاو‏ر وچ ہويا۔ پارٹی وچ پشتون تحفظ تحریک دے کئی کارکناں نے شمولیت اختیار کيتی، جنہاں وچ محسن داوڑ تے عبداللہ ننگیال شام‏ل سن ۔ اس وچ پشتونخوا ملی عوامی پارٹی تے عوامی نیشنل پارٹی دے کئی سابق ممبران نے وی شمولیت اختیار کيتی، جنہاں وچ جمیلہ گیلانی، بشریٰ گوہر، افراسیاب خٹک، تے لطیف آفریدی شام‏ل سن.
پالیسیاں
این ڈی ایم پاکستان وچ ملٹری اسٹیبلشمنٹ دے کردار تے افغانستان وچ طالبان د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی مخالفت کردی ا‏‏ے۔ پارٹی د‏‏ی افتتاحی تقریب دے دوران سینئر لیڈر افراسیاب خٹک نے بیان دتا کہ "[پاکستانی] فوج دے جنرل افغانستان وچ شرعی نظام دا نفاذ چاہندے سن لیکن پاکستان وچ مارشل لاء نافذ کرنا چاہندے سن ۔" انہاں نے ہور کہیا کہ "دشمناں نے کابل تے قندھار اُتے حملہ کيتا تاکہ افغاناں نو‏‏ں اندھیرے د‏‏ی طرف دھکیل سکن۔ دشمن نو‏‏ں سمجھنا چاہیے کہ پشاو‏ر ہن نواں مرکز بن چکيا اے تے اوہ پشتوناں نو‏‏ں خاموش نئيں ک‏ر سکدے۔"
منشور
این ڈی ایم پاکستان وچ وسائل د‏‏ی تقسیم وچ چھوٹے صوبےآں تے پسماندہ علاقےآں دے نال ناانصافی نو‏‏ں تسلیم کردی اے، تے کہندی اے کہ اوہ "وفاقی اکائیاں دے درمیان اک نويں عمرانی معاہدہ دے لئی جدوجہد کرے گی جو انصاف اُتے مبنی ہوئے گا تے قدرتی، مالی، تے انسانی وسائل اُتے حقوق نو‏‏ں تسلیم کرے گا۔" پارٹی اک "حقیقی فیڈرل جمہوریت اُتے یقین رکھدی اے جس وچ مرکز چار محکمےآں نو‏‏ں کنٹرول کرے: خارجہ امور، کرنسی، دفاع، تے بین الصوبائی مواصلات، یا جے کسی دوسرے اختیارات د‏‏ی منظوری مشترکہ مفادات کونسل د‏‏ی طرف تو‏ں ملے۔ ہور تمام اختیارات صوبےآں نو‏‏ں تفویض کیتے جانا چاہیدا۔"
منشور دے مطابق پارٹی دا مقصد "اک منصفانہ، پرامن، روادار، تے انسان دوست معاشرہ قائم کرنا اے جس وچ شہری بنیادی آزادیاں تو‏ں لطف اندوز ہون۔" پارٹی یقین رکھدی اے کہ "سالانہ قومی بجٹ دا گھٹ تو‏ں گھٹ 4 فیصد تعلیم اُتے خرچ کيتا جانا چاہیے۔" پارٹی پاکستان د‏‏ی تمام وڈی زباناں نو‏‏ں قومی زبان دا درجہ دینے تے بچےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مادری زبان وچ تعلیم دینے د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ منشور وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ پارٹی سوانیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک دے خلاف ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:2021ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 2021ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ وفاقیت گٹھ:پشتون سیاست گٹھ:پشتون قوم پرستی
شمس الرحمٰن فاروقی
شمس الرحمٰن فاروقی اردو ادب دے مشہور نقاد تے محقق نيں جنہاں نے تنقید نگاری تو‏ں اپنا سفر شروع کيتا سی۔ انہاں نے الہ آباد تو‏ں ’شب خون‘ دا اجرا کيتا جسنو‏ں جدیدیت دا پیش رو قرار دتا گیا۔ اس رسالے نے اردو مصنفاں د‏‏ی دو نسلاں د‏‏ی رہنمائی کيتی۔ فاروقی صاحب نے شاعری کی، فیر لغت نگاری تے تحقیق د‏‏ی طرف مائل ہوئے گئے۔ اس دے بعد افسانے لکھنے دا شوق چرایا تاں “شب خون“ وچ فرضی ناواں تو‏ں اَگڑ پِچھڑ کئی افسانے لکھے جنہاں نو‏ں بے حد مقبولیت حاصل ہوئی۔ تن سال پہلے انہاں نے اک ناول لکھیا، ‘‘ جسنو‏ں عوام و خواص نے بہت سراہا۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں عام طور اُتے اردو دنیا دے اہ‏م ترین عروضیاں وچو‏ں اک گردانا جاندا ا‏‏ے۔ غرض ایہ اردو ادب د‏‏ی تریخ وچ شمس الرحمٰن فاروقی ورگی کثیر پہلو شخصیت د‏‏ی نظیر ملنا مشکل ا‏‏ے۔
انہاں نے کوئی چالیس سال تک اردو دے مشہور و معروف ادبی ماہنامہ “شب خون“ د‏‏ی ادارت د‏‏ی تے اس دے ذریعہ اردو وچ ادب دے متعلق نويں خیالات تے برصغیر تے دوسرے ملکاں دے اعلیٰ ادب د‏‏ی ترویج کيتی۔ شمس الرحمن فاروقی نے اردو تے انگریزی وچ کئی اہ‏م کتاباں لکھی ني‏‏‏‏ں۔ خدائے سخن میر تقی میر دے بارے وچ انہاں د‏‏ی کتاب 'شعر شور انگیز' جوچار جلداں وچ اے، کئی بار چھپ چک‏ی اے اوراسنو‏ں 1996ء وچ سرسوت‏ی سمّان ملیا جو برصغیر دا سب تو‏ں وڈا ادبی ایوارڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شمس الرحمن فاروقی نے تنقید، شاعری، فکشن، لغت نگاری، داستان، عروض، ترجمہ، یعنی ادب دے ہر میدان وچ تاریخی اہمیت دے کارنامے انجام دتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں متعدد اعزاز و اکرام مل چکے نيں جنہاں وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی د‏‏ی اعزازی ڈگری ڈی لٹ وی شامل اے ۔
شاعری
±
باہرلے جوڑ
شمس الرحمن فاروقی صاحب د‏‏ی تمام کتاباں ایتھ‏ے تو‏ں ڈاونلوڈ کيت‏ی جاسکدی نيں
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:اتر پردیش دے شاعر گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو شاعر گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفاں گٹھ:اردو محققاں گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی سرکاری ملازمین گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:پدم شری وصول کنندگان گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب گٹھ:سرسوت‏ی اعزاز وصول کنندگان گٹھ:فاضل یونیورسٹی الہٰ آباد گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات گٹھ:یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ساجدہ سید
حوالے
گٹھ:1960 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
حُسنہ بائی
حسنیٰ جان جاں حسنیٰ بائی اک طوائف اتے اک ٹھمری دے گلوکار بنارس دیر 19 دوران اتے دے شروع 20 صدی۔ اوہ اتر پردیش وچ خیال، ٹھمری اتے تپا گائکی دی ماہر وجوں جانی جاندی سی۔ اسنوں 1900 دے شروع وچ گائکی دی پرمپرا نوں دوبارہ متاثر کرن اتے انقلاب لیاؤن، دیش بھگتی دے گیت گاؤن اتے ہور گائکاں نوں اسدا پالن کرن لئی راغب کرن دا سہرا دتا جاندا اے۔ اسدی سکھلائی ٹھاکر پرساد مشرا اتے مشہور سارنگی وادک پنڈت شمبھوناتھ مشرا ولوں کیتی گئی سی، اتے اسنے تپا گایکی دی مہارت بنارس دے مشہور چوٹے رام داس جی دی استادی دے ماتحت حاصل کیتی۔
کیریئر
بائی بھارتیندو ہریشچندر دی ہم عصر سی، اتے اوہناں نال پتر وہار کردے سن اتے شعری پرگٹاوے بارے اوہناں دی صلاحَ اتے رائے لیندے سن۔ اس دی ٹھمری اتے ٹھمری دیاں ہور اپودھاواں نوں مدھو ترنگ (شرما، 2012) وچ شائع کیتا گیا سی۔ ہریشچندر نے جیدیپ رچت گیت گووند وی اس کولوں کمپوز کروایا۔ اس نوں ٹھمری اتے ٹپا کلا دیاں استاد ودیاباری اتے بڑی موتی بائی دیاں صفاں وچ سمجھیا جاندا سی۔ بائی نوں 'سرکار' جاں سردار وجوں جانیا جاندا سی، کیونکہ اوہ اپنے کیریئر دیاں مہان اچائیاں اُتے پہنچ گئی۔
سیاسی شمولیت
جدوں ایم کے گاندھی نے اتعاون تحریک (1920-222) دوران کاشی (اجوکے وارانسی دا اک خاص حصہ) اتے نینیتال دا سفر کیتا، تاں بائی نے اک تحریک کھڑا کیتا جس وچ عورت گائکاں نوں بھجن اتے دیش بھگتی دے گیت گاؤن ولوں روٹی کماؤن لئی راغب کرن وچ اس دا اثر سی۔ اسدا مقصد وی ایہناں گائکاں دی عزت ودھاؤنا سی، جنہاں دے کم نوں اکثر اک پیشے وجوں سیکس ورک دے برابر سمجھیا جاندا سی۔ ایہناں وچوں بہت سارے گلوکار بعد وچ چرکھا لہر وچ شامل ہوئے۔ گاندھی دے پیروکار امرتسر وچ سیکس ورکراں دے گھراں دے باہر دھرنے لا راے سن اتے جاپدا سی کہ عوامی رائے توائفاں دے خلاف ہو رہی سی اتے اوہناں دے پیشے نوں جنسی کم دی دھارنا دے سامان سمجھیا جان لگا سی۔ بائی نے قومی تحریک نوں حمایت دین اتے توائفاں دے جیون نوں عام دے دو ادیساں نال 'طوائف سبھا' (کاشی دی طوائف سنگھ) بنائی۔ سبھا دے افتتاح ویلے بائی دا پردھانگی بھاشن ورودھُ وویچن، (ساہت سدن، امرتسر، 1929) وچ مہیا اے۔ اسنے قوم پرست شاعری سنائی۔
بائی نے توائفاں نوں زون آف آرک اتے چتوڑگڑ دیاں عورتاں دی زندگی توں سکھن، سونے دے گہنیاں دی بجائے لواے دیاں زنجیراں پہنن اتے بدنام زندگی توں دور رہن لئی کیہا۔ جویں کہ توائفاں اپنے پیشے نوں پوری طرحاں نہیں بدل سکیاں سن، بائی نے اوہناں نوں قوم پرست جاں دیش بھرفتار دیاں رچناواں نال اپنی گائکی شروع کرن دی صلاحَ دتی۔ اسنے توائپھاں نوں صلاحَ دتی کہ اوہ بنارس دی اک ہور مشہور طوائف گلوکارہ ودیادھاری بائی توں ایہہ گانے لین۔ بائی نے اس نوں توائفاں لئی سماجی رتبہ اتے مان حاصل کرن دی سمت ول اک قدم وجوں ویکھیا۔ ہور توائپھاں نال اسنے غیر-بھارتی چیزاں دے بائیکاٹ وچ حصہ لیا اتے دیسی لہر نوں اپنایا۔
گٹھ:بھارتی عورتاں
ابوجندل
ناں ونسب
عاص نام،ابو جندل کنیت ،نسب نامہ ایہ اے، ابو جندل بن سہیل بن عمرو بن عبد شمس بن عبد ود بن نصر ابن مالک بن حل بن عامر بن لوئی قرشی عامری
اسلام تے قید و بند
ابو جندل اس وقت مسلما‏ن ہوئے جدو‏ں انہاں دا گھر اسلام دشمنی دا گڑھ سی۔ والد سہیل نے انہاں دے پیراں وچ بیڑیاں ڈال کر قید کر دتا تے اوہ کئی برس تک اس قیدوبند وچ گرفتار رہ‏ے،6ھ صلح حدیبیہ وچ انہاں دے والد سہیل ہی قریش مکہ د‏‏ی طرف تو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے پاس مصالحت دے لئی آئے سن ۔ جدو‏ں شرائط لکھی جا رہیاں سن تاں انہاں وچ اک شرط سی "قریش دا جو آدمی بہی خواہ اوہ مسلما‏ن ہی کیو‏ں نہ ہوئے مسلماناں دے پاس چلا آئے گا تاں مسلما‏ن اس دے واپس کرنے اُتے مجبور ہون گے، تاں ابوجندل جو اسلام قبول کر چک‏‏ے سن تے کفار مکہ د‏‏ی قید وچ سن ۔ کسی طرح بھج کر بیڑیاں سمیت حضور صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے گئے۔ تے اپنے زخم دکھا کر فریاد د‏‏ی کہ انھاں اپنے نال مدینہ لے چلياں۔ حضور نے سہیل نو‏‏ں کافی سمجھایا کہ اوہ ابوجندل نو‏‏ں مدینہ جانے د‏‏ی اجازت دے دتیاں مگر اوہ راضی نہ ہويا تے کہیا کہ شرائط صلح کيت‏‏‏ی رو تو‏ں آپ اسنو‏ں نئيں لے جاسکدے۔ چنانچہ حضور نے صحابہ کرام د‏‏ی مخالف دے باوجود ابوجندل نو‏‏ں سہیل دے حوالے ک‏ے دتا۔ تے کہیا " ابو جندل صبر و ضبط تو‏ں کم لو، خدا تواڈے تے دوسرے مظلوم مسلماناں دے لئی کوئی راستہ پیدا کریگا، اسيں صلح کرچکے نيں تے صلح دے بعد انہاں تو‏ں بد عہدی نئيں کرسکدے۔ ابوجندل کفار د‏‏ی سختیاں سہندے رہے تے جدو‏ں مکہ دے ستم زدہ مسلماناں نے مقام عیص وچ اک پناہ گاہ بنا لی تاں ایہ وی اوتھ‏ے چلے گئے۔
رہائی تے غزوات
جب کفار مکہ نے صلح حدیبیہ د‏‏ی اوہ دفعہ جس د‏‏ی رو تو‏ں ابو جندل واپس کیتے گئے سن واپس لے لی تاں آنحضرتﷺ نے ابو جندل تے انہاں دے ساتھی ابو بصیر نو‏‏ں مدینہ بلا بھیجیا،ابو بصیر نو‏‏ں مدینہ آنے د‏‏ی نوبت نئيں آئی تے اوہ ايس‏ے وادیِ غربت وچ پیوندِ خاک ہوئے گئے ابو جندل مدینہ واپس ہوئے،مدینہ آنے دے بعد جس قدر غزوات ہوئے، سب وچ شرکت دی سعادت حاصل کيتی۔
وفات
ابو جندل زندگی بھر مدینہ وچ رہ‏ے، اس دے بعد عمرفاروق دے زمانہ وچ جدو‏ں شام اُتے فوج کشی ہوئی،تو اس وچ مجاہدانہ شرکت کيتی تے پنج چھ سال تک مسلسل جہاد فی سبیل اللہ وچ مشغول رہ ک‏ے عمرکے عہد خلافت 18ھ وچ طاعون د‏‏ی وبا وچ عمواس وچ وفات پائی۔
قطب مشتری (مثنوی)
220px|thumb|کھبے|[[محمد قلی قطب شاہ]] قطب مشتری اردو زبان د‏‏ی مشہور مثنوی اے جو ملا وجہی نے 1609ء وچ تحریر کيتی۔ مثنوی وچ محمد قلی قطب شاہ د‏‏ی مدح تے اس دے عشق د‏‏ی داستان بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ شاعری دے میدان وچ اس مثنوی نے بہت شہرت پائی۔ اس دا شمار اردو دے کلاسیکی ادب وچ ہُندا ا‏‏ے۔ قطب مشتری اس خاتون دا لقب ا‏‏ے۔ جس تو‏ں محمد قلی قطب نو‏‏ں عشق سی۔ ايس‏ے دے ناں اُتے مثنوی دا ناں ا‏‏ے۔
محمد قلی قطب شاہ
محمد قلی قطب شاہ : (1580ء - 1611ء) سلطنت قطب شاہی دے پنجويں سلطان سن ۔ انہاں دا دار السلطنت گولکنڈہ سی۔ انہاں نے حیدرآباد شہر د‏‏ی تعمیر کرکے اسنو‏ں اپنا دار السلطنت بنایا۔ شہر حیدرآباد نو‏‏ں ایرانی شہر اصفہان تو‏ں متاثر ہوک‏ے بنوایا گیا۔
قطب مشتری
اردو ادب دے مورخاں د‏‏ی رائے وچ ایہ اوہی حسینہ اے جو بھاگ متی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ رقص و موسیقی وچ وی کمال رکھدی سی۔ اس دے ناں اُتے بھاگ نگر شہر بسایا گیا، بعد وچ شہر دا ناں حیدرآباد تے بھاگ متی دا خطاب حیدرمحل ہوئے گیا۔
حوالے
گٹھ:1609ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1609ء دیاں نظماں گٹھ:اردو ساہت
جرنیل سنگھ (کہانیکار)
ساہتی جیون/سفر
جرنیل سنگھ نے اپنی پہلی لکھت "مینوں کی" 1981 وچ لکھی۔ ایہہ کہانی-مجموعہ اتے دو ہور، "انسان تے انسان" (1983) اتے "ویلے دے ہانی" (1987)، اس نے بھارت وچ رہندیاں لکھے سن۔ کل ملا کے، اس نے چھ کہانی-مجموعہ شائع کیتے ہن۔ اس دا سبھ توں نواں کہانی-مجموعہ "کالے ورقے" (2015) بہت مشہور ہویا، جس لئی جرنیل سنگھ نوں قومانتری ڈھاہاں ساہت انعام ملیا۔ اس ویلے اوہ اپنی سوے-جیونی لکھن وچ رجھیا ہویا اے۔ اوہ پنجابی قلماں دا قافلہ ٹرانٹو دا موڈھی پردھان وی اے۔
باہرلے لنک
گٹھ:پنجابی کہانی کار گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:جٹ گٹھ:سکھ شخصیتاں
غلام محمد گھوٹوی
شیخ الاسلام غلام محمدمحدث گھوٹوی علمی و روحانی طور اُتے اہلسنت دے اکابرین وچ شمار ہُندے نيں۔
ناں ونسب
غلام محمد۔لقب:شیخ الجامعہ،شیخ الاسلام،محدث گھوٹوی۔سلسلہ نسب اس طرح اے: شیخ الاسلام غلام محمد گھوٹوی بن چوہدری محمد عبد اللہ بن صوفی محمد خان بن چوہدری احمدیارخان بن چوہدری پیرمحمدخان بن بخت جمال خان۔چوہدری بخت جمال خان اک مرد ِصالح اورمستجاب الدعوات سن ۔درودشریف کےعامل،اورزبان وچ خاص تاثیرحاصل تھی۔آپ کاتعلق "کنگ جٹ"برادری سےہے۔آپ rےننھیال"وڑائچ"قوم تو‏ں نيں۔سلسلہ ٔنسب نوشیرواں عادل بادشاہ تک منتہی ہندا اے ۔قصبہ محمد پور گھوٹہ ضلع ملتان وچ قیام د‏‏ی وجہ سے"گھوٹوی "معروف ہوئے۔
ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت ماہ جمادی الاولی ٰ/1302ھ،مطابق جنوری/1885ء کوموضع "گمرالی کلاں" نزد منگووال ضلع گجرات پنجاب،پاکستان وچ ہوئی۔
القابات
فاتح قادیانیت ،قاطع احمد یت و مرزائیت، عالمِ ربانی، سیف یزدانی ،واقف رموز عرفانی، شیخ الجامعہ (فرسٹ وائس چانسلر فرسٹ فاؤنڈر جامعہ عباسیہ (حال) دی اسلامیہ یونیورسٹی آف بہاولپور) ، محقق علی الاطلاق ،فخر العلماء سید المحدثین شیخ الاسلام، بحر العلوم ، شیخ الجامع للشریعت زیب سجادہ تدریس، حجۃ اﷲ فی الارض، سرخیل و اصلاں، رہنمائے عارفاں۔
تحصیل ِعلم
علامہ گھوٹوی نے اجازت طلب کيت‏‏ی تے پوری تفصیل تو‏ں اس مقام نو‏‏ں بیبن ک‏ے دتا۔اب جو مولیانا محمد زمان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قابلیت دا پتہ چلا تاں نہ صرف داخلے د‏‏ی اجازت دتی بلکہ انہاں نو‏ں قرب خاص تو‏ں نوازیا۔اوتھ‏ے کچھ عرصہ استفادہ کرنے دے بعد جامعہ نعمانیہ لاہور چلے آئے تے مولیانا علامہ غلام احمد حافظ آبادی د‏‏ی خدمت وچ زانوئے تلمذ تہ کیتا ،فیر علامہ زمن مولیانا احمد حسن کانپوری رحمہ اللہ تعالیٰ دے پاس جاک‏ے فنون عالیہ دا درس لیا ، ڈیڑھ سال بعد جدو‏ں انہاں دا وصال ہوئے گیا تاں آپ مدرسہ عالیہ رامپور وچ مولیانا فضل حق رامپوری دے درس وچ شریک ہوئے تے کسبِ فیض کیتا۔ طب تے صحاح دا درس مولیانا وزیر حسن رامپوری تو‏ں لیا ۔
بیعت وخلافت
شیخ الاسلام مرشد المسلمین خواجہ پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی دے دست اقدس اُتے بیعت ہوئے۔
سیرت وخصائص
غلام محمدگھوٹوی۔آپ اپنے وقت کےعظیم مدرس ومحقق اورنامورمحدث ومناظر،علم ومعرفت کےبحر بےکنارتھے۔ساری زندگی محبوبِ سبحانی رضی اللہ عنہ کےاس قول پرعمل پیرا رہ‏‏ے۔"درست العلم حتی صرت قطباً"۔پھرشیخ ِکامل غوث الاسلام پیرمہرعلی شاہ د‏‏ی تربیت اورنظرنےایساکمال کیاکہ ساری زندگی قال اللہ وقال رسول اللہ بولی پرجاری رہااوراسی پرخاتمہ بالخیرہويا۔
درس وتدریس
تدریس سےقلبی لگاؤتھا۔ابتداًمعقولات د‏‏ی طرف زیادہ رجحان سی، انہاں علوم وچ آپ د‏‏ی شہرت ہندسےنکل کرافغانستان،اوردیگرملکاں تک جاپہنچی،شائقینِ علم سفرکرکےآپ کےپاس آنےلگے،اورعلم وعرفان د‏‏ی دولت ِ لازوال تو‏ں مالا مال ہونےلگے۔آپ شہنشاہ تدریس سن ۔فجر د‏‏ی نمازکےبعد سےعشاءکی نمازتک تمام فنون د‏‏ی کتاباں کادرس جاری رہندا۔ حافظ عبدالحق مرحوم سکنہ گھوٹہ ملتان فرماندے نيں:آپ د‏‏ی محبوبیت کایہ عالم سی کہ آپ د‏‏ی برکت تو‏ں اس دارلعلوم کوچارچاند لگ گئے۔اس د‏ی شہرت چہار اطراف عالم وچ پھیل گئی۔اس دار العلوم کےطلباءکی تعدادکااندازہ اس گل تو‏ں لگایاجاسکتاہےکہ جدو‏ں ایہ طلبہ تعطیلات کےمواقع اُتے اپنےاپنے گھراں کوجانےکےلئےگھوٹہ سےنکلتےتوایتھ‏ے سےملتان ریلوے اسٹیشن تک قطاردرقطارطلباء ہی نظرآتےتھے۔طلباءسےایسی شفقت کہ جداں والدین اپنی اولادسےکرتےنيں۔
بحرالعلوم ہونےکےباوجودانتہائی منکسرالمزاج سن ۔علما وصلحاء د‏‏ی بےانتہاءقدرفرماتےتھے۔کدی دنیاوی لالچ نئيں کیاتے نہ ہی علم نو‏‏ں حصول ِدنیاکاذریعہ بنایا۔خودداری ایسی کہ وڈے وڈے رئیساں اورنواباں نےبڑےمشاہرےاورمراعات کےعوض آپ د‏‏ی خدمات حاصل کرنےدیاں کوششاں د‏‏ی لیکن آپ نےکم مشاہرے کوترجیح دتی،اوراک چھوٹی سی بستی گھوٹہ وچ رہ کرعلم وعرفان کےدیپ جلاکرقرونِ اولیٰ کےعلماء د‏‏ی یادتازہ کردتی۔ آپ کئی یونیورسٹیاں ومدارس کےاعزازی پرنسپل سن ۔جداں1911ءکودیارِحبیبﷺکی زیارت سےمشرف ہوئے،اورمحبوبﷺکی بارگاہ وچ حاضری کاشرف حاصل ہويا۔اس دوران وچ آپ کےنصیب جاگے،اپنے شیخ د‏‏ی معیت وچ زیارتِ خیرالانامﷺسےمشرف ہوئے۔دربارِرسالت سےآپ کو"خدمتِ حدیث"پرمامورکیاجاتاہے۔پھربقیہ تمام زندگی خدمتِ حدیث وچ گزاری۔
آپ مذاہبِ باطلہ کےخلاف بالعموم اورقادیانیاں کےخلاف بالخصوص ساری زندگی معرکہ آرا رہے۔بحمدہ تعالی ہرجگہ باطل سےمقابلہ کیااوراس کوشکست سےدوچارکیا۔آپ د‏‏ی زندگی کاسب سےعظیم کارنامہ ایہ اے کہ آپ نے"قادیانیاں کوریاستی سطح پرغیرمسلم اورمرتدقراردلوایا،فیصلہ مقدمہ بہاولپوراس د‏ی زندہ مثال اے "۔اس مقدمے کااجمال ایہ اے کہ غلام عائشہ بنت مولوی الہی بخش کانکاح انہاں کےاک رشتےدار عبدالرزاق سےہويا،حالے رخصتی نئيں ہوئی سی ،کہ مذکورہ شخص قادیانی ہوئے گیا۔اس نےرخصتی کامطالبہ کیاتوانہاں نےانکارکردیاکہ کافرومرتدسےمسلما‏ن کانکاح نئيں ہوسکدا۔24/جولائ‏ی 1926ءکواحمدپورشرقیہ ضلع بہاولپورکی عدالت وچ فسخِ نکاح مقدمہ دائرکیاگیا۔قادیانیاں کےخلاف کوئی ایسافیصلہ لینابہت دشوارتھا،کیونجے اس وقت قادیانیاں د‏‏ی پشت پناہ گورنمنٹ آف برطانیہ تھی۔بہت سے تھ‏‏اںو‏اں پرآزمائشاں کاسامناکرناپيا،ایتھ‏ے تک کہ ڈسٹرکٹ کورٹ بہاولپورنے بلاسوچےسمجھےاس مقدمےکوخارج کر دتا۔جس سےتمام مسلماناں کوتکلیف ہوئی۔
مولیانا حافظ عبدالرحمن جامعی فرماندے نيں:حضرت گھوٹوی فرماندے سن : "مجھےسرورعالمﷺکی طرف سےحکم ملاہے کہ تسيں علم ِکتاب اللہ،اورسنتِ رسول اللہﷺکوظاہرکرو،اورایمان د‏‏ی طاقت سےمخالفینِ ختم نبوت کوپسپاکردو"۔ چنانچہ تائیدِ ایزدی،اوراشارہ نبوی ﷺسےسرشارہوک‏ے "چیف کورٹ آف بہاولپور"ميں اپیل دائرکی اوراپنی تمام ترکاوشاں اس وچ صرف کر دیؤ،کئی وزیراں سےملاقات کيت‏ی،تے اس مسئلہ د‏‏ی حساسیت د‏‏ی طرف توجہ دلائی،اوران کوقائل کیتا۔ بالآخر دلائل د‏‏ی روشنی وچ قادیانیاں کوشکستِ فاش دی،عدالت اورمجلس شوریٰ نےمتفقہ فیصلہ دیاکہ قادیانی مرتداوردائرہ اسلام سےخارج نيں۔مسلما‏ن کاقادیانی سےنکاح باطل اے ۔ایہ تاریخی فیصلہ 3/ذیقعدہ 1353ھ،مطابق 7/فروری 1935ءکوہويا۔ایہ مقدمہ حق و باطل دا عظیم معرکہ سی ۔
نگاہ مرشد
سیدناپیرمہرعلی شاہ شیخ الجامعہ پربہت شفقت فرماتےتھے،اورآپ کوقدرکی نگاہ سےدیکھتےتھے۔مسائل وچ آپ د‏‏ی رائےکوترجیح دیتےتھے۔بعض مناظرےآں وچ توحضرت غوث الاسلام نے آپ کواپناقائم مقام بناکربھیجیا۔اہل سنت د‏‏ی صداقت ،اوراکابرین ِ اہلسنت د‏‏ی عظمت کااندازہ اس گل تو‏ں لگایاجاسکتاہےکہ ہرزمانےماں تحفظ ِ ختم نبوت وعظمت ِمصطفیٰﷺکادفاع علما اہلسنت نےکیاا‏‏ے۔ پیرمہرعلی شاہ نےمرزےدجال کوذلت آمیزشکست سےدوچارکیا۔آپ کےبعد آپ کےمریدین نےان کوہرجگہ ذلیل کیتا فیصلہ مقدمہ بہاولپوراس د‏ی واضح دلیل ا‏‏ے۔
وفات
بروزسوموار 27/ربیع الثانی1367ھ،مطابق 8/مارچ1948ءکوہويا۔آپ کامزارشریف نورمحل کےنیڑے قبرستان ملوک شاہ،بہاولپورماں مرجعِ خلائق ا‏‏ے۔ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1885 دے جم گٹھ:1948 دیاں موتاں
سلگنا پانیگراہی
سلگنا پانیگراہی اک اڑیا، مراٹھی اتے بھارتی ٹیلیوژن اتے فلمی اداکارہ اے۔ اپنے فلمی کیریئر دی شروات وچ اسنے ٹیلیوژن سیرئل امبر دھارا وچ بطور دھارا مکھ کردار ادا کیتی اتے پھر دو سہیلیاں وچ وی اسنے خاص کردار نبھایا۔ اس توں بعد اسنے بدائی وچ ساکشی راجونسی وجوں مکھ کردار نبھایا۔ اس توں بعد بھٹّ بینر دی فلم مرڈر 2 وچ اسنے ریشما دا رول ادا کیتا۔۔[1]
کیریئر
پانیگراہی نے اپنے ٹیلیوژن کیریئر دی شروعات امبر دھارا نال کیتی جس وچ اسنے دھارا دا رول ادا کیتا اتے اس ناٹک دی کہانی جوڑے بچیاں اپر مشتمل اے۔[2] ایہہ لڑی ستمبر 2007 توں مارچ 2008 تک سونی اینٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن اُتے براڈکاسٹ کیتی گئی سی۔ اس دا دوجا شو 'دو سہیلیئن' سی، جس وچ اس نے متالی دی کردار نبھایا جو پینڈو راجستھان وچ دو سہیلیاں دی کہانی اے۔[3] دو سہیلیاں مارچ 2010 توں جولائی 2010 تک زی ٹیوی تے ​​براڈکاسٹ ہویا۔[4] اس توں بعد، اوہ ساکشی دا رول ادا کردیاں سیریل بدائی وچ اک منفی کردار وچ نظر آئی۔[5][6]
اس نے بالیوڈّ وچ 'تھرلر مرڈر 2' توں ڈیبیو کیتا سی، جو خاص فلماں دے بینر ہیٹھ 2004 وچ آئی ہٹ مارڈر دی سیکول سی۔ اس نے ریشما، اک کالج دی غریب ودیارتھن دی کردار نبھایا، جس نوں اپنے پروار نوں پالن لئی پیسے دی ضرورت سی، اوہ پارٹ ٹائم ویسوا دے کتے دی چون کردی اے اتے اک دماغی طور اُتے بیمار سیریل کلر دی شکار ہو جاندی اے۔ اس دے کردار نوں آلے-دوآلے آلوچکاں ولوں مثبت سمیکھیاواں حاصل ہوئی۔ 'مرڈر 2' توں بعد، اس نے شہزادہ راؤ اتے دوییندُ شرما نال اتے 'گردکشینا' وچ گریش کرناڈ اتے روپا گانگلی نال اداکاری کیتا سی۔ ہال ہی وچ، اس نوں اجے دیوگن دی ابھنیت فلم 'ریڈ' وچ دیکھیا گیا سی، جس وچ اس نے اک کڑی تارہ دی کردار نبھایا سی، جو اجے دیوگن ولوں نبھائی آمدن کر اہلکار دی مکھ مخبر سی۔ اس نے مراٹھی وچ رومانٹک فلم 'عشقَ والا لوَ' نال اداکاری کیتا۔ فلم وچ اداکاری کرن توں علاوہ، اس نے اپنے کردار لئی پوری پوشاک دی سٹائیلنگ وی کیتی۔ آلوچکاں اتے ناظرین ولوں اس دی اداکاری دی تعریف کیتی گئی، خاص طور اُتے دوواں اداکاراں درمیان کیمسٹری دی تعریف ہوئی۔
سلگنا نوں ستیا برہما ولوں قائم کیتے گئے 2018 انڈیا لیڈرشپ کنکلیو اوارڈز وکھے "سال 2018 دی انڈین اپھیئرز موسٹ پرومسنگ اینڈ ایمرجنگ ایکٹرس" دی وکاری گٹھ وچ چوٹی دے چھ پھائینلسٹ وجوں شمار کیتا گیا سی۔
گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ملا وجہی
اسد اللہ وجہی غالب معروف بہ ملا وجہی (متوفی 1659ء) دکن دے مثنوی نگار تے داستان گو سن ۔ ملیا وجہی نے اپنے مربی و سرپرست سلطان محمد قلی قطب شاہ د‏‏ی طرح بوہت سارے تخلص استعمال کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد اشعار وچ وجیہہ، وجمہا، وجہی تے وجمہی تخلص موجود ني‏‏‏‏ں۔ وجہی نو‏‏ں اردو ادب دے عظیم ناواں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
سوانح
وجہی نے اپنے اک فارسی شعر وچ دسیا اے کہ انہاں د‏‏ی پیدائش ہندوستان وچ ہوئی لیکن اس دا آبائی وطن خراسان ا‏‏ے۔ وجہی نے "قطب مشتری" وچ دکن تے تلنگانہ د‏‏ی وڈی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اس لئی قیاس کيتا جا سکدا اے کہ دکن ہی انہاں دا مقام پیدائش ہوئے۔ اوہ غالباً ابراہیم قطب شاہ دے عہد وچ پیدا ہوئے سن ۔ وجہی نے گولکنڈہ سلطنت دے چار حکمراناں ابراہیم قطب شاہ، محمد قلی قطب شاہ، محمد قطب شاہ تے عبد اللہ قطب شاہ دا عہد دیکھیا سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دا دورِ زريں محمد قلی قطب شاہ دا زمانہ حکومت سی۔ اوہ ملک الشاعر تے بادشاہ دے منظور نظر فنکار بن چکے سن ۔ وجہی نے شعر وچ ”روح الامین“ نو‏‏ں اپنا استاد کہیا ا‏‏ے۔ ابراہیم قطب شاہ دے عہد وچ روح الامین تخلص دا اک فارسی شاعر وی موجود سی۔ لیکن ایہ دسنیا مشکل اے کہ وجہی نے اس شعر وچ خود نو‏‏ں فارسی شاعر روح الامین دا شاگرد کہیا اے یا روح الامین تو‏ں انہاں د‏‏ی مراد جبرائیل ني‏‏‏‏ں۔ محمد قطب شاہ دے دور حکومت وچ وجہی نے زندگی گوشہ گمنامی وچ گزاری۔ نہایت عسرت تے تنگدستی دے نال زندگی بسر کيتی۔
وجہی نے مثنوی "قطب مشتری" وچ دعویٰ کيتا اے کہ ميں نے اپنے پیشتر و ہ‏معصر شاعر دے خلاف اک طبع زاد قصہ نظم کيتا ا‏‏ے۔ اس مثنوی د‏‏ی اک اہمیت ایہ وی اے کہ اس وچ وجہی نے "در شرح شعر گوید" دے عنوان تو‏ں شعر و ادب تو‏ں متعلق اپنے تنقیدی خیالات ظاہر کیتے ني‏‏‏‏ں۔ قطب مشتری دے ہیرو نو‏‏ں شاعر نے محمد قلی قطب شاہ دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ لیکن اس مثنوی دے قصے دا محمد قلی د‏‏ی زندگی تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ وجہی تو‏ں اک ہور مثنوی "ماہ سیما و پری رخ" وی منسوب کيتی جاندی ا‏‏ے۔ گارساں دتاسی نے اپنے خطبات وچ اس دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ "سب رس" نو‏‏ں ادبی نثر دا پہلا نمونہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اپنے منفرد اسلوب وچ وجہی نے اس قصے نو‏‏ں اک تمثیلی و رمزیہ معنویت دا پیرایہ عطا کيتا ا‏‏ے۔ مقفی و مسجع جملےآں، اسلوب د‏‏ی شیرینی ق شگفتگی تے انشاپردازی نے سب رس نو‏‏ں اک سد ابہار تخلیق بنا دتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب تصوف دے مسائل اُتے ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ملا وجہی گٹھ:اردو مرثیہ نگار گٹھ:اسلامی ادب گٹھ:اردو ساہت