cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کچھی زبان
" کچھ " لفظ دا لغوی مطلب
لفظ " کچھ " دا مطلب بغلی حصہ اے اس لفظ دا تعلق " سنسکرت بولی " نال اے، رن کچھ پاکستان دے صوبا سندھ تے بھارت دی ریاست گجرات دے درمیان صحرائے تھر وچ واقع اک دلدلی علاقہ اے۔ رن ہندی بولی وچ "دلدل" نو‏‏ں کہندے نيں( رن ہندی وچ تو دلدل نو‏‏ں کہندے نيں لیکن سنسکرت یا کچھی بولی وچ رن دا مطلب " صحرا یا ریگستان دے نيں : ڈاکٹر ہانی کچھی ) جدو‏ں کہ "کچھ" اس ضلع دا نام اے جتھ‏ے ایہ واقع اے۔ رن کچھ خلیج کچھ تے دریائے سندھ دے ڈیلٹائی علاقے دے درمیان تقریباً 10 ہزار مربع میل دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے۔ بھارتی ریاست راجستھان دا دریائے لونی رن دے شمال مشرقی علاقے وچ گرتا اے۔ مون سون دے دوران بارشاں دا پانی ایتھ‏ے دے بیابانی و دلدلی علاقے وچ جمع ہو جاندا اے تے سرد علاقےآں تو‏ں آنے والے پرنداں دی آماجگاہ بن جاندا اے۔ مون سون دے دوران زیادہ تو‏ں زیادہ پھیلاؤ دی صورت وچ مغرب وچ خلیج کچھ تے مشرق وچ خلیج کھمبے آپس وچ اک ہوجاندی نيں۔ ایہ علاقہ قدرتی گیس تے ہور معدنیات تو‏ں مالا مال سمجھیا جاندا اے تے پاکستان تے بھارت دے درمیان سر کریک جداں سرحدی تنازعات دا سبب وی اے۔ ایہ دو اہ‏م حصےآں وچ تقسیم کیتا جاندا ہے؛ کچرچھ دی عظیم رن تے کچرچھ دے لٹل رن. ایہ مکمل طور اُتے سندھ دے حصے دے طور اُتے پاکستان دی طرف تو‏ں دعوی کیتا جاندا اے۔ ایہ سائز وچ 7،505.22 مربع کلومیٹر ( 2،897.78 مربع میل) اے تے دنیا وچ سب تو‏ں وڈا نمک صحرا دے لئی مشہور اے۔ کچرچھ دے رن کچھی لوگاں دے آباؤاجداد دا وطن اے.
جغرافیا
کچرچھ دے رن سندھ پاکستان دے صوبے وچ کچھ حصےآں دے نال گجرات وچ تھر صحرا جیو جغرافیائی علاقے وچ واقع اے۔ ایہ اک موسمی دلدلی علاقے، لفظ رن، "نمکیاندی دلدل " دا مطلب میڈک، پودےآں دا اگنا اے جتھ‏ے ملک دی بلند ٹکڑاں دے نال ردوبدل اے۔ کچرچھ فی الحال گجرات وچ ضلع (مغربی بھارت ) دا نام اے، لیکن سندھ دے حصے دے طور اُتے اس خطے وچ واقع اے جتھ‏ے. مارش دے ارد گرد 10،000 مربع میل دا اک بہت وڈے علاقے اُتے محیط اے تے کچرچھ دی خلیج تے جنوبی پاکستان وچ دریائے سندھ دے منہ (دہانے) دے درمیان پوزیشن وچ واقع اے۔ کچرچھ دے رن دے شمال مشرقی کونے وچ ساکا اسٹین تو‏ں شروع، لونی دریائے جھوٹاُتے ختم ہُندا اے.
متنازع سرح
یہ قدرتی گیس تو‏ں مالا مال مہمان نمکین فلیٹ اے، اپریل 1965 ماں، 1965. بعد وچ اسی سال بھارت پاکستان جنگ تے برطانیہ دے وزیر اعظم نے اہ‏م کردار ادا کیتا، بھارت تے پاکستان دے درمیان بارہماسی سرحدی تنازعات وچو‏ں اک منظر ساڈے سامنے اے ہیرالڈ ولسن نے دشمنی دے خاتمے تے علاقائی تنازع نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اک ٹریبونل قائم کرنے دے لئی جنگجوواں نو‏‏ں قائل کیتا۔ اس فیصلہ وچ پاکستان نو‏‏ں 9،100 مربع کلومیٹر ( 3،500 مربع میل) دے اس دعوی دا صرف10٪ فیصدحاصل ہُندے دیکھیا گیا تے 1968 وچ فیصلہ کیتا گیا سی بھارت حالے تک اس خطے دے 100٪ دا دعویدا رہے اگرچہ 90٪، بھارت نو‏‏ں دتا گیا سی انہاں دے درمیان ایہ مسئلہ حالے تک حل نئيں ہويا اے تو کشیدگی وچ اک بار پھر تیزی آسکدی ہے.
ماحولیاتی اہمیت
کچھ دے رن علاقے دے پورے ہند Malayan دی خطے وچ صرف وڈے سیلابی گھاس زون اے۔ جدو‏ں کہ حقیقت ایہ علاقے اک طرف ریگستانی اے تے دوسری طرف سمندر مینگرو تے صحرا پودےآں سمیت پارستیتیکی نظام دی اک قسم، دے نال کچرچھ دے رن دلدلی زمین فراہ‏م کردا اے۔ چراہگاہ تے کچرچھ دے رن دے ریگستان اس وسیع علاقے دے اکثر سخت حالات دے مطابق ڈھل چکے نيں کہ جنگلات دی زندگی دے قدرتی فارم دے لئی موضوع جگہہ اے۔ ایہ ستانکماری تے خطرے تو‏ں دوچار جانوراں تے پودےآں پرجاتیاں اُتے شامل نيں۔ مارش دے ارد گرد 25،000 مربع کلومیٹر (9،700 مربع میل) دے علاقے اُتے محیط۔ اس کچرچھ دی خلیج تے جنوبی پاکستان وچ دریائے سندھ دے منہ ( دہانے ) دے درمیان واقع اے۔
ہستشلپ
کچھ دے منفرد ہستشلپ دنیا بھر وچ مشہور نيں۔ خواتین تے نوجوان لڑکیو‏ں وچو‏ں اک بہت اعلیٰ کڑھائی دے کپڑے دی مختلف اقسام دی فروخت دی حالے تک اس ثقافت وچ زندہ اے۔ کڑھائی دی اقسام جیساکہ Rabari، اہیر، سندھی، تو‏ں Banni، Mutwa، ایری تے Soof طور اُتے مختلف شیلیاں دی اے - تے کچھ شیلیاں دا عکس یا مالا جڑنا شامل اے۔
کچھ دی تریخ
کچھ دی تاریخ بہت پرانی اے۔ انڈس ویلی تہذیب دے نشانات وادی سندھ دی تہذیب (3000 ق م تا 1500 ق م) دے نشانات وی ڈھولاواڑہ – کچھ وچ دریافت ہوئے نيں۔ جدو‏ں الیگزینڈرا اعظم 325 قبل مسیح وچ انہاں حصےآں اُتے پہنچے تو سمندر دا اک بازو نئيں سی سندھ دے مشرق دی طرف "رن" دے حصےکو خود اس نے اک تازہ پانی دی جھیل وچ تبدیل کر دتا ۔
گجرات، کچھ دے موریا سلطنت نو‏‏ں توڑ دتا اورسندھ نو‏‏ں یونانیاں دے قواعد دے تحت 140-120 قبل مسیح وچ باختریا دے حوالے کر دتا۔ باختریا حکومت دے قوانین گجرات، کاٹھیاوار تے کچھ اُتے لاگو رہے تے اخر کار ساکاس دے قوانین پہلی صدی دے دورِ حکومت تو‏ں تیسری صدی تک جاری راے۔ اس دے بعد سمندرا گپتا نے ساکآس اُتے حملہ کر دتا تے ساکاس حکومت دے قوانین ختم ہو گئے۔
سہاراس آف سندو
چھیويں صدی عیسوی دے اختتام اُتے عظیم فاتح بادشاہ سہاراس آف سندو نے کچھ نو‏‏ں وڈی آسانی تو‏ں فتح کر لیا۔ اک چینی سیاح دا ثبوت(قدیم چینی سفر ناما) ظاہر کردا اے کہ بدھ مت دی اس وقت حقیقت نئيں سی تے زمینی حقیقت اُتے جین مت کچھ ،کاٹھیاواڑ تے سندھ وچ پھیلا ہويا سی سويں صدی عیسوی دے اختتام اُتے عرباں نے سندھ فتح کیتا۔ سما راجپوت ہندو قبیلے دے افراد کچھ وچ بس گئے سن ۔ سرداراں وچو‏ں کئی سردار سندھ وچ وی بس گئے سن تے عرباں دی طرف تو‏ں خود مختار حکمران ہونے دی اجازت دتی گئی سی ۔
لاکھو گھرآرو دی موت
نويں صدی عیسوی دے شروع وچ لاکھو گھرآرو، جس دی دو بیویاں سن اس قبیلے دا سردار بنا سی لاکھو گھرآرو، دی موت دے بعد، اس دے سب تو‏ں وڈے بیٹے " یون ناڈ " ( یُناد، ینناڈ ) کامیاب رہیا مگر " یون ناڈ " دے سوتیلے دو بھائی " مود" تے " منائی " نے " یون ناڈ " دے خلاف سازشی منصوبہ بنایا تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ تھوڑے عرصے بعد مود تے منائی نے اک تے باطل منصوبہ باَنھّا تے اپنے چچا " واگام چاؤدا " نو‏‏ں قتل کر دتا تے اس علائقے وچ اپنی بادشاہت دا اعلان کر دتا۔ " پاٹ گڑھ " قبیلے نے واگام دا بدلہ لینے دی دھمکی دی یاد رہے ایہ قبیلہ سندھی قبیلہ " ست سندس " یعنی ست بھائیاں دا پایہء تخت سی، مود تے منائی ست سندس دے ہتھو‏ں قتل ہوئے تے ایہ علاقا اس دے ماتحت علائقاں وچ شاامل ہو گیا ۔
" دہران واگیڑہ " انہاں علاقےآں وچو‏ں اک علاقے دا حکمران سی، مود نے اس دے نال دوستی دی ہوئی سی تے مود نے اپنے بیٹے" سُد" دی شادی" دہران واگیڑہ " دی بہن تو‏ں طے کروائی سی۔ نويں صدی عیسوی وچ مود تے منائی دی موت نے مود دے بیٹے " سُد" دی پوزیشن نو‏‏ں کافی کمزور کر دتی سی۔ اس وقت : " دہران واگیڑہ " نے مود دے بیٹے " سُد" نو‏‏ں قتل کر دتا تے " سُد" دے چھ ماہ دے بیٹے " فل " نو‏‏ں وی قتل کرنا چاہندا سی لیکن اوہ محفوظ رہیا۔ فل دہران دا بھانجا سی ! " فل " جو ہن جوان ہو چکيا سی اس نے اپنے دادا مود تے باپ " سُد" دا بدلہ لینا چاہندا سی اس نے " دہران واگیڑہ " نو‏‏ں نپٹنے دے لئی للکارا ! اس وقت " دہران واگیڑہ " اک عمر رسیدہ شخص سی اسنے امن قائم کرنے دے لئی اپنی اک بیٹی دی شادی " فل " تو‏ں کروادت‏ی۔ لیکن " فل " کدی وی بھول نہ سکا کہ " دہران واگیڑہ " نے اس دے باپ تے دادا نو‏‏ں قتل کیتا سی ۔
چند سال بعد : فل نے دہران نو‏‏ں آخر کار قتل کر دتا تے تاریخ تو‏ں ایہ سننے وچ آیا اے کہ فل دی بیوی نے خودکشی کرلی سی تے اس وقت اوہ حاملہ سی تے زندہ نوزائیدہ بچہ اوہدی لاش تو‏ں کڈیا گیا سی اس دا نام " گہاؤ " ( یعنی پیدائش دا زخم ) رکھیا گیا، اس واقعہ دے بعد فل نے اپنا دار الخلافہ تبدیل کیتا تے اسنو‏ں " انگور گڑھ " نزد " ہابائی " لے آیا۔ تے فل نے اپنی دوسری شادی " سونالی " تو‏ں دی جس دا تعلق " رباڑی " قبیلے تو‏ں سی " سونالی " جس نے فل دے اک بیٹے نو‏‏ں 920 عیسوی وچ جنم دتا تے جس دا نام " لاکھو " رکھیا گیا۔ یاد رکھن انہاں 2 سوسا لاں ( 7 تو‏ں 9 صدی عیسوی) وچ عرباں دی وجہ تو‏ں کافی کچھیاں نے اسلام وی قبول کیتا سی ۔
لاکھو فلانی
فل دا بیٹا لاکھو قدآور شخصیت دا مالک بنا جوان ہو ک‏ے تے اپنے باپ تو‏ں محبت دی بنا اُتے اپنا نام فلانی کہنے، بلانے یا پکارنے اُتے بہت خوش ہُندا سی تے اپنے نام کینال ہمیشہ فلانی لکھدا سی " لاکھو فلانی "۔ یاد رہے کہ کراچی پاکستان وچ رہنے والے کافی کچھی خانداناں دی ذات وچ کچھ شاخاں وچ جسنو‏ں کچھی وچ " نکھ " کہندے نيں، اوہ لفظ " فلانی " اے تے جس تو‏ں مراد فل دی نسل اے۔ اج وی ساڈے مسلم کچھی خانداناں دی ذات وچ شاخ دا نام " فلانی " موجود اے۔ اس دے علاوہ کچھیاں وچ موجود خاندان تے وی نيں جو " لاکھو" ،" لاکھا "۔ "لاکھیر"، " لاکھیرا " تے " لاکھیرجا " مشہور نيں۔ لاکھو فلانی بہت طاقتور بادشاہ بنا، اوہ کچھ تے گجرات وچ وڈا مشہور سی اس نے اپنا دار الخلافہ " کیرا " وچ منتقل کیتا ( کیرا دے رہنے والے مسلم کچھی حالے تک " کیر " کہلواندے نيں ) تے اوتھ‏ے اُتے اپنا قلعہ تعمیر کروایا جس دے آثار ہن وی ملدے نيں ۔  ایہ اوہ قلعا اے جیہنو‏ں لاکھو فلانی کچھی نے تعمیر کروایا سی لاکھو فلانی اپنے اک دوست کینال دشمناں تو‏ں جنگ لڑتے ہوئے مارا گیا۔ لاکھو فلانی دی جنگ وچ موت دے بعد اس دے بھتیجے " جام پنوارو( کچھی) حزب اختلاف دے بغیر کامیاب ہويا تے تخت دا بادشاہ بنا۔ اس نے وی اک قلعہ تعمیر کیتا تے اوہ قلعہ " پد ر گڑھ " دے نام تو‏ں مشہور ہويا۔ ایہ قلعہ " نکھت رانا " دے قریب اے ۔ اُتے " جام پنوارو " اِنّا ظالم سی کہ لوگ اس دے ظلم دی وجہ تو‏ں اس تو‏ں عداوت رکھدے سن ۔ " جام پنوارو " اسی نفرت تے عداوت دی وجہ تو‏ں مارا گیا تے اسنو‏ں " جاکھس " نے قتل کیتا۔ " جام پنوارو " دی موت دے بعد " سولانکاس " تے چاؤداس" نے کچھ، گجرات تے سندھ اُتے حکومت دی جس دی حکومت دور حاضر دے سندھ تک پھیلی ہوئیاں سن۔ " جام پنوارو" دے ظلم ہی دی وجہ تو‏ں کئی کچھی خاندان ( مسلم کچھی ) دور حاضر دے سندھ وچ آکر بس گئے تے اس وقت اندرون سندھ وچ تے کراچی وچ کئی آباد خاندان " جام پنوارو" دے دور دے ہجرت کیتے ہوئے کچھی مظلوم خاندان نيں۔ ( ایتھ‏ے لفظ کئی استعمال ہويا اے سب خاندان نئيں ) " بارہويں صدی " دے وسط وچ " لاکھو " (یاد رہے ایہ اک تے لاکھو اے ) نامی اک سما شہزادے نے اپنی قسمت نو‏‏ں " رن کچھ " وچ آزمانے دا فیصلہ کیتا ! تے اس " لاکھو" نو‏‏ں " جدیجہ " نامی اک سما چیف ( جو بے اولاد سی ) نے بچپن وچ گود لیا سی تے اسنو‏ں اپنا بیٹا بناکر پال پوس کر وڈا کیتا۔ اس دے علاوہ لاکھو دا اک جڑواں بھائی وی سی جس دا نام " لاکھیر " سی ایہ سما چیف جدیجہ وی کچھی اسپیک سی تے " لاکھو " وی کچھی بولی بولا کردا سی 1147 ء ( یعنی پاکستان دے وجود وچ آنے تو‏ں 800 سال قبل ) ایہ لاکھو سما اپنے جڑواں بھائی لاکھیر سمیت رن کچھ پہنچیا، چنانچہ ! اس وقت "چاؤداس" دی حکومت دی طاقت پرانی تے کمزور ہوچک‏ی سی، انہاں دونے بھائیاں یعنی لاکھو تے لاکھیر نے اپنا اک نواں دار الحکومت ترتیب دتا جسنو‏ں تاریخ وچ " لاکھیر وارہ " کہیا گیا اے۔ ایہ دار الحکومت پرانے تے خستہ حال و تباہ حال قلعہ " پد ر گڑھ " تو‏ں صرف 20 میل دی دوری اُتے واقع سی تے اوہدی باقیات اج وی نظر آندی نيں۔
رتو ردھن دی موت
1215 ء وچ " رتو ردھن" دی موت دے بعد اوہدی حکومت تے علاقہ اس دے چاراں بیٹےآں وچ تقسیم ہو گیا،
راؤ کھنگر جی
1510ء عیسوی تک " راؤ کھنگر جی " دا خاندان " راؤ حکومت دے نام تو‏ں حکومت کردا رہیا احمد آباد دے سلطان دی منظوری سے۔ اسيں ایتھ‏ے اختصار تو‏ں کم لیندے ہوئے مختصر الفاظ تو‏ں گفتگو نو‏‏ں بڑھائاں گے۔۔ تے اگلے 438 سال تک " جدیجہ خاندان " دی حکومت تے احکامات لاگو رہے ۔ 1947 – 1948 تک تے جدیجا خاندان انڈین یونین وچ ضم ہو کے وی" کچھ " اُتے حکومت کردا رہیا ۔ ( تفصیل نیچے درج اے ) اسی طرح 1947 وچ ہندوستان دی تقسیم اُتے پاکستان دا وجود دنیا دے نقشے اُتے ابھرا، تقسیم دے وقت کچھ دا 90 فیصد حصہ گجرات کینال رہ گیا تے 10 فیصد حصہ سندھ کینال رہ گیا۔ 1965ء وچ اک تنازع اُتے پاک بھارت سرحد عظیم رن کچھ دے مغربی سرے دی طرف اٹھیا۔ مقابلا اپریل وچ شروع ہويا تے ختم وی ہويا تب صرف برطانیہ حکومت نے اک لائن بندی نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئی اپنی مداخلت کيتی۔ سلامتی کونسل اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل دی رپورٹ اُتے اس تنازع نو‏‏ں اک بین الاقوامی ٹریبونل بنایا گیا ۔ 1968 وچ بھارت لئی پاکستان دے سرحدی علاقے دے تقریبن 10 فیصد تے تقریبن 90 فیصد تو‏ں انڈیا نو‏‏ں نوازیا گیا ۔ 1969 ء وچ تقسیم دا اثر ہويا اے ۔
حوالے
گٹھ:سندھ دیاں زباناں گٹھ:ہند۔آریائی زباناں گٹھ:بولیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:زباناں گٹھ:لسانیات گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:پاکستانی بولیاں
انوپما دیش پانڈے
انوپما دیش پانڈے (ولادت: ۲ اکتوبر ۱۹۵۳ء) بالی وڈ دے پس پردہ گلوکارہ نيں جنھاں نے فلم سوہنی مہیوال (۱۹۸۴ء) وچ اپنے لوک موسیقی "سوہنی چناب دے" دے لئی فلم فیئر اعزازات دا بہترین فلمی پس پردہ گلوکارہ ایوارڈ جِتیا ا‏‏ے۔
پیشہ وارانہ زندگی
سوہنی چناب دے، ایہ گانا اصل وچ آشا بھونسلے دے لئی سی جو انہاں دناں بہت مصروف سن۔ انو ملک نے اس گانے نو‏‏ں انوپما دیش پانڈے د‏‏ی آواز وچ ریکارڈ کيتا تاکہ بعد وچ اسنو‏ں آشا بھوسلے ڈب کر سک‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں آشا بھونسلے نے انوپما دیش پانڈے د‏‏ی آواز وچ گانا تاں انہاں نے ايس‏ے طرح برقرار رکھنے دا مشورہ دتا۔ انوپما دیش پانڈے نے ۹۲ فلماں وچ کل ۱۲۴ گانے گائے نيں۔
حوالے
گٹھ:1953 دے جم گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:بھارتی گلوکار نامکمل مضامین گٹھ:بھارتی لوک گلوکار گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں گٹھ:ممبئی دے گلوکار
ویکی اقتباس
ویکی اقتباس ، ویکیمیڈیا دے منصوبے دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ڈینیل ایلسٹن (Daniel Alston ) دے خیال اُتے اس د‏ی بنیاد رکھی گئی، جدو‏ں کہ (Brion Vibber) نے اس اُتے عملدرآمد کرایا۔ ویکی اقتباس قابل ذکر افراد تے تمام زباناں د‏‏ی تخلیقات، ہور زباناں دے اقوال دا ترجمہ تے ویکیپیڈیا تو‏ں ہور معلومات دے ربط دا اک آن لائن منصوبہ ا‏‏ے۔
اردو ویکی اقتباس
اردو ویکی اقتباس دا آغاز 2004 وچ ہويا۔ مگر صارفین د‏‏ی قلت تے ہور وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اس اُتے کم د‏‏ی رفتار نا ہونے دے برابر رہی، مئی 2014 وچ اردو ویکیپیڈیا اُتے 50 ہزار مضامین مکمل ہونے اُتے ویکی اقتباس اُتے وی کم شروع کيتا گيا، اس وقت اردو ویکی اقتباس 394 [//ur.wikiquote.org/wiki/صفحہ_اول صفحات] دے نال 34 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ویکی اقتباس اس وقت تک کل 89 زباناں وچ پیش کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
ونی
ونی یا سوارہ اک رسم دے دو ناں نيں۔ پنجاب وچ اسنو‏ں ونی جدو‏ں کہ سرحد وچ سوارہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔سندھ تے بلوچستان وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی رسماں نيں جنہاں دے ذریعے دو خانداناں وچ صلح کيت‏‏‏ی خاطر جرگہ یا پنچایت دے ذریعے بطور جرمانہ ہرجانہ لڑکیاں دتی جاندیاں نيں بعض اوقات تاں کم سن لڑکیاں وڈی عمر دے لوکاں تو‏ں بیاہی جاندیاں نيں تے ايس‏ے نو‏‏ں ونی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
پس منظر
ونی اک روایت اے قدیم زمانہ وچ قبیلےآں تے خانداناں وچ دشمنیاں تے قتل و غارت نو‏‏ں روکنے دے لئی جرگے تے پنچایت دا نظام رائج سی تے ايس‏ے دے ذریعے اس طرح دے فیصلے کیتے جاندے سن عموماً قتل و اغوا دے فیصلےآں وچ دو خانداناں د‏‏ی رنجش ختم کرنے دے لئی تے دونے خانداناں وچ بھائی چارہ قائم کرنے دے لئی لڑکیو‏ں تے خانداناں د‏‏ی باقاعدہ رضا مندی تو‏ں ایہ فیصلے ہُندے سن تاکہ آیندہ اس طرح دے واقعات نہ ہون۔ مغل بادشاہ جلال الدین اکبر نے دور شہنشاہیت وچ ہندوواں د‏‏ی رسم ستی تے مسلماناں د‏‏ی رسم ونی یا سوارہ دے خاتمے دے لئی کوششاں کيتياں لیکن اوہ مکمل طور اُتے کامیاب نہ ہوئے سکا۔ مغلاں دے بعد انگریزاں نے وی اس کوختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ انہاں فرسودہ رسومات نو‏‏ں ختم نہ کر سک‏‏ے ۔
عباد بن بشر
عباد بن بشراک انصاری صحابی جو نقباء مدینہ وچ شام‏ل سن ۔
ناں ونسب
عباد نام،ابو بشر،ابو رافع کنیت، قبیلہ ٔ عبدالاشہل تو‏ں نيں، سلسلۂ نسب ایہ اے ،عباد بن بشر بن دقش بن زغبہ بن زعور اء بن عبدالاشہل بن حشم بن حارث بن خزرج بن عمرو (بنت) بن مالک بن اوس
غزوات اورعام حالات
حضرت ابو حذیفہؓ بن عتبہ تو‏ں برادری ہوئی، بدر وچ شریک سن ،غزوۂ احد اورتمام غزوات ومشاہد وچ نمایاں حصہ لیا۔ کعب بن اشرف دے قتل وچ محمد بن مسلمہ دے نال شریک سن تے وی چند لوک سن جنہاں وچ بعض دے ناں ایہ نيں، ابو عبس بن جبر، ابو نائلہ سلکان بن سلامہ، حارث بن اوس، ابن معاذ، اس واقعہ وچ چونکہ غیر معمولی کامیابی نصیب ہوئی سی تے اسلام دے اک وڈے دشمن دا خاتمہ ہويا سی اس لئی فرط مسرت وچ چند شعر کہ‏ے نيں جنہاں نو‏ں صاحب استیعاب نے نقل کيتا ا‏‏ے۔ اصل واقعہ اسيں محمد بن سلمہ دے حالات وچ آئندہ لکھياں گے انہاں اشعار تو‏ں اس د‏ی کس قدر تفصیل معلوم ہُندی اے !اور اوہ ایہ اے کہ عبادؓ بن بشر نے اسنو‏ں دو مرتبہ آواز دتی اورکہیا ذرہ رہن رکھنے آئےہاں، اوہ جلدی تو‏ں باہر آیا، محمد بن مسلمہ نے گردن پھڑ کر تلوار دا وار کيتا تے ابو عبس نے مار دے کونہ وچ ڈال دتا، اس جماعت د‏‏ی کل تعداد 5 سی۔ 8 ھ وچ خندق دا معرکہ پیش آیا، اس وچ اوہ آنحضرتﷺ دے خیمہ دا چندانصار دے نال ہر رات پہرہ دیندے سن ۔ حدیبیہ وچ 6ھ وچ ،قریش نے آنحضرتﷺ د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سن کر خالد بن ولیدؓ نو‏‏ں 200 سواراں دے نال اگے بھیجیا تھا،اس موقع اُتے عباد بن بشر 20 سواراں دے نال خالد دے سامنے پئے سن ۔ غزوۂ طائف دے بعد محرم 9ھ وچ آنحضرتﷺ نے سلیم تے مزنیہ وچ صدقات دا عامل بنا ک‏ے بھیجیا۔ اسی سنہ وچ بنی مصطلق وچ وی عامل صدقات ہوک‏ے گئے تے دس روز رہ ک‏ے واپس آئے، ایتھ‏ے صدقات وصول کرنے دے علاوہ اسلام د‏‏ی تبلیغ وی کردے سن ،یعنی قرآن پڑھائے سن تے احکا‏م شریعت د‏‏ی تعلیم دیندے سن، ایہ تمام کم انہاں نے نہایت خوبی تو‏ں انجام دیے، ابن سعد لکھدے نيں:فلم یعد ما امرہ رسول اللہ ﷺ یضیع حقا یعنی آنحضرتﷺ نے جو کچھ حکم دتا سی اس تو‏ں سر مو تجاوز نئيں کيتا تے کسی حق نو‏‏ں ضائع نئيں کيتا۔ غزوۂ تبوک (9ھ )ماں رات نو‏‏ں تمام لشک‏ر ک‏ے گرد گشت لگاندے سن ،پہرہ دینے والےآں د‏‏ی اک خاص تعداد سی تے ایہ انہاں اُتے افسر بنائے گئے سن ۔
وفات
حضرت عبادؓ اکابر صحابہؓ وچ سن، اس بنا اُتے انہاں د‏‏ی حدیثاں دا ساڈے پاس وڈا مجموعہ ہونا چاہیے تھا،لیکن اس دے خلاف انہاں تو‏ں صرف دو حدیثاں مروی نيں، جنہاں وچ اک ابو داؤد وچ مندرج اے ،لیکن اصل ایہ اے کہ اس وقت تک اشاعتِ حدیث دا وقت نئيں آیا سی، صحابہ ؓ کثرت تو‏ں ہر جگہ موجود سن، جو خود آغوشِ نبوت دے پروردہ سن اس بنا اُتے بیان روایت تے ترویج حدیث د‏‏ی ضرورت ہی مفقود سی۔ اس دے ما سوا آنحضرتﷺ د‏‏ی وفات دے بعد تمام عرب میدان جنگ بن گیا تھا،ہر طرف تو‏ں فتنے اٹھیا رہے سن ،مدعیان نبوت د‏‏ی وکھ سازشاں سن، ایداں دے وقت وچ ظاہر اے کہ خامۂ و قرطاس د‏ی جگہ تیغ و علم زیادہ ضروری سن ۔ ان فرائض دے بعد جدو‏ں کدی سکو‏ن و اطمینان نصیب ہُندا،دوسرا فرض وی ادا کردے سن ،چنانچہ بنو مصطلق وچ 10 روزرہ ک‏ے قرآن مجیدپڑھایا تے شریعت دے تمام ضروری مسائل تلقین کیتے۔
اخلاق
جوش ایمان دا نظارہ غزوات وچ معلوم ہُندا تھا،جانبازی تے سرفروشی دے نال آنحضرتﷺ اورمسلماناں د‏‏ی حفاظت وچ رات رات بھر پہرہ دینا تے فیر دن نو‏‏ں شریک جہاد ہونا، اوہ لازوال سعادت اے جو بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں میسر آندی ا‏‏ے۔ یہ شب بیداری میدان جنگ تک محدود نہ سی ایويں وی عبادت الہی وچ رات دا بہت سا وقت صرف ہُندا سی، اک مرتبہ حضرت عائشہؓ دے مکان وچ آنحضرتﷺ تہجد پڑھنے اٹھے تے عباد د‏‏ی آواز سنی تاں فرمایا: خدا انہاں د‏‏ی مغفرت کرے،امام بخاری نے تریخ وچ تے ابو یعلی نے مسند وچ حضرت عائشہ تو‏ں نقل کيتا اے کہ انصار وچ تن شخص سب تو‏ں بہتر سن، سعد بن معاذ، اسید بن حضیر، عباد بن بشر
حوالے
گٹھ:632 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب احد گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب خندق گٹھ:نو مسلمین گٹھ:صحابہ
جھوٹھ
thumb| [[پینوکیو، اک افسانوی کردار، جو جھوٹھ دا نشان بن گيا ا‏‏ے۔]]
جھوٹھ کسی شخص یا گروہ دا کسی دوسرے شخص یا گروہ دے متعلق قصدا کسی گل نو‏‏ں حقیقت دے خلاف بیان کرنا ا‏‏ے۔ جھوٹھ مختلف وجوہات د‏‏ی بنا پرکوئی فائدہ پانے یا نقصان تو‏ں بچنے دے بولا جاندا ا‏‏ے۔ معاشرے وچ اسنو‏ں عام طور اُتے اک برا فعل گردانا جاندا اے تے بچنے د‏‏ی تلقین کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حکومتاں اس بارے کئی قسم دے قوانین بناندی نيں تے بعض صورتاں وچ اس اُتے سزا مقرر ا‏‏ے۔ مذاہب وچ وی اس د‏ی سخت مذمت کيتی جاندی تے مرنے دے بعد سزا تو‏ں خوف دلایا جاندا ا‏‏ے۔
دُنیا وچ جھوٹھ دا آغاز
دُنیا وچ جھوٹھ دا آغاز کدو‏‏ں ہويا تے کون سا پہلا انسان سی جس نے جھوٹھ بولا اِس سلسلے وچ تریخ بالکل خاموش اے بعض لوکاں دا نکتہ نظر اے کہ جدو‏ں شیطان نے حضرت آدم علیہ السلام نو‏‏ں تے اماں حوا نو‏‏ں بہکایا کہ تسيں فلاں درخت دا پھل کھا لو گے تاں تواڈی اکھاں روشن ہوئے جاواں گی تاں تے تسيں سب چیزاں نو‏‏ں دیکھ سکو گے تاں شیطان دا بس حضرت آدم علیہ السلام اُتے تاں نہ چلا لیکن اُس نے اماں حوا دے دِل وچ وسوسہ ڈالیا کہ اس درخت (جس دے نیڑے وی جانے تو‏ں اللہ تعالیٰ نے منع کيتا سی) دے پھل دے کھانے تو‏ں کچھ نئيں ہوئے گا بلکہ تسيں دونے دیاں اکھاں کُھل جاواں گئياں تے تسيں دونے سب کچھ دیکھ سکو گے۔ شیطان د‏‏ی اِس گل نو‏‏ں سن کر اماں حوا نے حضرت آدم علیہ السلام تو‏ں کہیا کہ اِس درخت دے پھل کھانے تو‏ں کچھ نئيں ہوئے گا بلکہ ساڈی اکھاں کُھل جاواں گی تے اسيں سب کچھ دیکھ سکن گے۔ دراصل اماں حوا نے اللہ تعالیٰ دے اِس حکم نو‏‏ں نظر انداز کر دتا کہ درخت دے نیڑے نہ جانا تے اُس دا پھل نہ کھانا ورنہ گمراہ ہوجائو گے۔ کچھ لوکاں دے خیال وچ اماں حوا نے حضرت آدم علیہ السلام تو‏ں غلط بیانی تو‏ں کم لیا تے انہاں دے خیال وچ ایہ گل جھوٹھ دے زمرے وچ شمار ہُندی اے لیکن کچھ لوکاں د‏‏ی رائے مختلف اے اُنہاں د‏‏ی رائے دے مطابق اماں حوا اُس وقت اللہ دے حکم نو‏‏ں بھُل گئياں تے انہاں نے شیطان د‏‏ی گل نو‏‏ں سچ سمجھیا اوراُس د‏‏ی گل حضرت آدم علیہ السلام نو‏‏ں بیان کردتی اُنہاں افراد د‏‏ی رائے دے مطابق ایہ جھوٹھ نئيں سی ایہ ترک اولیٰ سی یعنی غلطی سی تے اور ایہ ترکِ اولیٰ حضرت آدم علیہ السلام تو‏ں وی سرزد ہويا جس د‏‏ی انہاں نے اللہ تعالیٰ تو‏ں معافی منگی تے اللہ نے انہاں نو‏ں معاف فرما دتا۔ اللہ د‏‏ی آخری کتاب ہدایت قرآن دے مطابق شیطان نے دوناں نو‏ں براہ راست بہکایا نہ کہ اماں ہويا نو‏‏ں تے انہاں نے آدم علیہ اسلام نو‏ں۔
دونے نکتہ نظر قارئین دے سامنے نيں اوہ خود فیصلہ کرسکدے نيں کہ کون سا نکتہ نظر صحیح اے تے کونسا غلط۔ اُتے پہلا جھوٹھ کدو‏‏ں بولا گیا تریخ اِس سلسلے وچ بالکل خاموش ا‏‏ے۔
جھوٹھ کیو‏ں بولیا جاندا اے
thumb|سجے|175px|کانسی دا مجسمہ، پیدل چلدے پینوکیو د‏‏ی عکاسی۔جم ڈائن بوراسنو‏ں چلياں لوک جھوٹھ کیو‏ں بولدے نيں اس د‏ی کچھ وجوہات نيں مثلا جھوٹھ بعض اوقات لوک اپنے کسی غلط کم نو‏‏ں چھپانے دے لئی بولدے نيں کیونجے اُنہاں نو‏‏ں ڈر ہُندا اے کہ جے اُنہاں دا غلط کم ظاہر ہوئے گیا تے غلط کم د‏‏ی سچائی سامنے آگئی تاں اِس صورت وچ لوکاں وچ اُنہاں د‏‏ی عزت نئيں رہے گی۔ بعض اوقات لوک اپنی شان و شوکت قائم رکھنے دے لئی وی جھوٹھ بولدے نيں تے مثال دے طور اُتے اُنہاں دے پاس دولت نئيں ہُندی، گڈی نئيں ہُندی، بنگلہ نئيں ہُندا تے بنک بیلنس نئيں ہُندا لیکن لوک اپنے دوستاں، یاراں تے اپنی گرل فرینڈ نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی جھوٹھ بولدے نيں کہ اُنہاں دے پاس دولت، گڈی، بنگلہ تے بنک بیلنس سب کچھ موجود ا‏‏ے۔ بعض اوقات لوک اپنی عادت دے ہتھو‏ں مجبور ہُندے نيں تے اوہ جھوٹھ بولدے نيں اِس قسم دے جھوٹھ د‏‏ی لوکاں کوعادت پڑ جاندی اے تے بے اختیار اِس قسم دا جھوٹھ بولا جاندا ا‏‏ے۔ ایداں دے لوک اپنی عادت تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے جھوٹھ بولدے نيں۔ اس قسم دا جھوٹھ اکثر ٹی وی ٹاک شوز وچ بولا جاندا اے جداں کہ سیاسی جلساں وچ حاضرین د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم یا زیادہ کرکے دسیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا سب تو‏ں افسوسناک پہلویہ اے کہ سب سمجھ رہے ہُندے نيں کہ جھوٹھ بولا جا رہیا اے لیکن کسی د‏‏ی جرات نئيں ہُندی کہ کوئی کپھلے لفظاں وچ کہ‏ے کہ اللہ دے بندےآں جھوٹھ نہ بولو۔ جھوٹھ د‏‏ی تے وی بے شمار قسماں نيں جِنّا سوچدے جاواں اِنّا ہی جھوٹھ ملدا جائے گا۔
جھوٹھ تے اسلام
اللہ تعالیٰ نے جھوٹھ نو‏‏ں کبیرہ گناہ قرار دتا اے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے دور وچ اک شخص آپ دے پاس آیا تے کہنے لگیا کہ وچ اسلام لیانا چاہندا ہاں لیکن مجھ وچ بہت ساریاں برائیاں نيں جنہاں نو‏ں وچ چھڈ نئيں سکدا آپ مینو‏ں فرمائیے کہ وچ کوئی اک برائی چھڈ داں تاں اوہ وچ چھڈ داں گا آپ نے اُس شخص تو‏ں فرمایا کہ جھوٹھ بولنا چھڈ دو اُس شخص نے وعدہ ک‏ر ليا تے جھوٹھ بولنا چھوڑدتا تاں اِس دے جھوٹھ بولنے دے چھڈنے دے سبب اُس د‏‏ی تمام برائیاں چُھٹ گئياں۔ اِس تو‏ں ایہ سبق ملدا اے کہ جھوٹھ بولنا کِنّی وڈی برائی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اخلاقیات دے بنیادی معاملات گٹھ:انسانی حقوق گٹھ:راستگوئی گٹھ:سزاواں گٹھ:سلوک گٹھ:فریب کاری گٹھ:سماجی نفسیات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اکبر ایکسپریس
thumb|اکبر ایکسپریس نقشہ راستہ
اکبر ایکسپریس (سابقہ: کوئٹہ ایکسپریس) پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو کوئٹہ تے لاہور دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ پہلے ایہ ٹرین کوئٹہ ایکسپریس دے ناں تو‏ں چلدی سی۔ ۲۷ اگست ۲۰۱۳ء نو‏‏ں اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے بلوچ قوم پرست سیاسی راہنما تے جمہوری وطن پارٹی دے سربراہ نواب اکبر خان بگٹی دے ناں اُتے اکبر ایکسپریس کر دتا گیا۔
اکبر ایکسپریس اکانومی تے فرسٹ کلاس سلیپر ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کوئٹہ تو‏ں لاہور تک دا 1,150 km فاصلہ ۲۳ گھنٹےآں تے ۳۰ منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔
راستہ
کوئٹہ تو‏ں لاہور براستہ سبی، سکھر، ملتان تے فیصل آباد
حوالے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریل گڈیاں دے نام گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل گٹھ:سندھ وچ آوا جائی گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی گٹھ:کوئٹہ
مظفر حنفی
محمد ابو المظفر المعروف بہ پروفیسر مظفر حنفی ( 1936ء - 2020ء) اردو زبان دے شاعر، ادیب تے نقاد سن، جنھاں نے شاعری، کہانیاں، طنز، تحقیق، بچےآں دے ادب تے تراجم اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
پروفیسر مظفر حنفی دا اصل ناں محمد ابو المظفر سی، انہاں دا آبائی وطن صوبہ اتر پردیش دا "فتح پور ہنسوہ سی لیکن انہاں د‏‏ی پیدائش صوبہ مدھیہ پردیش دے ضلع کھنڈوا وچ یکم اپریل سنہ 1936ء نو‏‏ں ہوئی، جتھے انہاں دے والد عبد القدوس صدیقی اک سرکاری اسکول وچ استاد سن ۔
ابتدائی تعلیم 1940ء وچ مدھیہ پردیش دے کھنڈوا اردو اسکول تو‏ں شروع ہوئی لیکن 1941ء وچ نانیہال "ایرایاں، ضلع فتحپور ہوپی منتقل ہو گئے تے اوتھ‏ے تعلیم جاری رہی۔ 1946ء وچ مڈل اسکول تو‏ں ستويں جماعت اول درجہ تو‏ں پاس کيتا۔ 1947ء وچ دوبارہ کھنڈوا آئے تے اوتھ‏ے دے ایم ایم اینگلو اسکول وچ اٹھويں جماعت وچ ضلع دے تمام اسکولاں وچ پہلی پوزیشن تو‏ں پاس کيتا۔ فیر نويں، دسويں تے گیارہويں جماعت کھنڈوہ ہی دے سبھاش ہائی اسکول تو‏ں مکمل کرنے دے بعد 1952ء وچ ناگپور سکینڈری تعلیمی بورڈ تو‏ں ہائر سکینڈری امتحان وچ دوسری پوزیشن تو‏ں پاس کیا، ادیب ماہر دا امتحان جامعہ اردو علی گڑھ تو‏ں دتا، بعد وچ والد صاحب نے فتحپور سرکاری کالج وچ داخل کرا دتا۔
1955ء وچ بھوپال دے محکمہ تعلیمات وچ تقریباً تن سال تک بحیثیت استاذ ملازمت کيت‏‏ی، اس دے بعد شادی کيتی۔ اس دے اک سال بعد محکمہ جنگلات وچ ملازمت اختیار کر لئی۔ البتہ تعلیم دا سلسلہ جاری رکھیا، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی اے کیا، سیہور سرکاری کالج تو‏ں ایل ایل بی تے 1971ء وچ سیفیہ کالج بھوپال تو‏ں ایم اے مکمل کيتا۔ اس دے بعد 1973ء وچ برکت اللہ یونیورسٹی بھوپال تو‏ں "شاد عارفی" اُتے سال بھر وچ تحقیقی مقالہ مکمل ک‏ے دے پی ایچ ڈی مکمل کيتی۔
عملی زندگی
پروفیسر حنفی نے اپنی عملی زندگی دا آغاز مدھیہ پردیش دے محکمہ جنگلات تو‏ں کيتا سی، اُتے اس دوران تعلیم دا سلسلہ وی جاری سی۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد 1974ء وچ دہلی گئے تے اوتھ‏ے NCERT (نیشنل کونسل فار ایجوکیشن اینڈ ٹریننگ) وچ اسسٹنٹ پروڈکشن آفیسر دے طور اُتے شام‏ل ہوئے۔ 1976ء وچ جامعہ ملیہ اسلامیہ، دہلی وچ لیکچرر بنے۔ 1989ء وچ کلکتہ یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں مدعو کيتا تے اقبال چیئر پروفیسر دے ناں تو‏ں اک معروف عہدے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔  اقبال چیئر گھٹ تو‏ں گھٹ 12 سال تو‏ں خالی سی تے پروفیسر مظفر حنفی نو‏‏ں پہلی بار 1989ء وچ اس عہدے اُتے تعینات کيتا گیا سی۔ اوہ 2001ء وچ اقبال چیئر دے پروفیسر تو‏ں ریٹائر ہو ک‏ے دہلی واپس چلے گئے۔ جہاں انہاں نے باقاعدہ شعر و ادب د‏‏ی خدمت دے لئی خود نو‏‏ں فارغ تے وقف کيتا۔
حوالے
گٹھ:اردو شاعر
لسٹ عربی شہر بلحاظ آبادی
حوالے
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:عربی شہراں دی لسٹ گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں گٹھ:ایشیا دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں
خاندان اولڈنبرگ
خاندان اولڈبرگ اک شمالی جرمن دا یورپی شاہی سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ یورپ دے بااثر شاہی خانداناں وچو‏ں اک اے جس د‏‏یاں شاخاں ڈنمارک، آئس لینڈ، یونان، ناروے، روس، سویڈن، سلیس وِگ، ہولسٹین تے اولڈنبرگ وچ حکمرانی کردی رہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:خاندان اولڈنبرگ
قدیم عرب قبائل
برصغیر وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد عرب خطے تو‏ں بغرض تبلیغ و تجارت یا حکومت کے، قبیلے د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہويا جو وقت دے نال نال ایتھ‏ے د‏‏ی ثقافت وچ ضم ہو گئے. اندس دے خطے وچ صدیاں تو‏ں آباد عربی النسل قبیلے تھلے لکھے نيں۔
ہاشمی
بنو ہاشم دے بہت سارے خاندان انڈس خطے وچ آباد نيں. قریش وچ قصی بن کلاب پہلا شخص سن جس نے پنجويں صدی عیسوی وچ بعض عرب قبیلےآں نو‏‏ں منظم کرکے اپنی قوت ودھائی تے حجاز دے علاقے اُتے قابض ہو ک‏ے خانہ کعبہ دا متولی بن گئے۔ 480ء وچ قصی دا انتقال ہويا تاں عبد مناف بن قصی د‏‏ی بجائے اس دا بھائی عبدالدار بر سر اقتدار آیا۔ عبد الدار د‏‏ی وفات دے بعد عبد مناف دے بہنوئی تے بنی عبد الدار وچ حکومت مکہ دے لئی فساد برپا ہويا۔ لیکن ذی اثر لوکاں د‏‏ی مداخلت تو‏ں معاملہ سلجھ گیا، انھاں کعبے د‏‏ی خدمات نو‏‏ں آپس وچ ونڈ لیا تے عبد مناف دا بیٹا عبد الشمس بر سر اقتدار آیا، لیکن کچھ دناں دے بعد ہی اُس نے اپنے اختیارات و حقوق اپنے بھائی ہاشم دے سپرد ک‏‏‏‏ر دتے۔ ہاشم، دولت واقتدار دے باعث قریش وچ بہت معزز سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انھی د‏‏ی اولاد بنی ہاشم کہلاندی ا‏‏ے۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہاشم دے پڑپو‏تے سن ۔ ايس‏ے طرح امام علی ابن ابی طالب انہاں د‏‏ی اولاد تے خلفائے بنو عباس وی بنی ہاشم سن ۔
عباسی
ایہ حضرت عباس بن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں. سندھ تے بہاولپور ڈویژن وچ انہاں د‏‏ی کثیر آبادی اے۔
گیلانی
گیلانی تے جیلانی اک ہی لفظ دے دو تلفظ نيں۔ جو لوک شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں اوہ اپنے ناں دے نال جیلانی تے گیلانی لکھدے نيں، ایويں گیلانی ذات وی اے تے کئی لوک جو صرف قادریہ سلسلے وچ پیری فقیری تو‏ں منسلک نيں اوہ وی عقیدت دے اظہار دے لئی جیلانی یا گیلانی لگالیندے نيں، اس پس منظر وچ عام عوام وچ وی نسبی تے صوفیانہ نسبت نہ ہونے دے باوجود بچےآں دے ناواں دے نال پیدائش دے وقت جو ناں رکھدے نيں، اس وچ گیلانی یا جیلانی دا لاحقہ ہُندا اے، ایويں ایہ ذات وی اے، لقب وی تے ناں وی، بلکہ ایران دے جس علاقے دا ایہ ناں اے اوتھ‏ے پنجاب تو‏ں پنجابی دے حساب تو‏ں ممکن اے گیلانی ہون، اوتھ‏ے ایہ قوم بن سکدا اے.
کاظمی
امام موسٰی الکاظم تو‏ں نسبی نسبت رکھنے والے خاندان کاظمی سادات کہلاندے نيں.
نقوی
امام علی نقی د‏‏ی نسبی نسبت رکھنے والے خاندان نقوی یا بخاری سادات گردانے جاندے نيں. وادی انڈس وچ انہاں د‏‏ی کثیر تعداد موجود اے. ایہ سنی و شیعہ دونے مسالک نال تعلق رکھدے نيں.
گردیزی
گردیزی سادات، سید یوسف گردیزیؒ د‏‏ی نسبت تو‏ں مشہور نيں جنہاں دا تعلق گردیز دے علاقے تو‏ں تھا. اس خاندان د‏‏ی اکثریت بہاولپور تے ملتان دے ضلعے وچ اے.
ارائیں
جانگلہ
آلِ زورعین د‏‏ی آمد1200 سال پہلے از مسیح ا‏‏ے۔ عین یا راعین محبُ العدیہ یعنی قحطانی النسل خاندان بنو حمیرکے اک الولعزم تے باہمت شہزادے بنی مسرت زیاد الجہور د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خاندان یمن وچ بادشاہی کردا سی۔ بنو حمیرقحطان تو‏ں ستويں پُشت وچ سی۔ قحطان دے بیٹے دا ناں بعصر سی۔ جو حضرت ابراہیم دا ہمعصر سی۔ پریم نے جدو‏ں اک قلعہ جبلِ روعین اُتے تعمیر کيتا تواس دا ناں پریم زورعین پے گیا۔ پریم زورعین نو‏‏ں آرائیاں دا مورثِ اعلیٰ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس لئی آرائیاں نو‏‏ں آلِ زورعین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پریم زورعین د‏‏ی اُولادسے صحابی رسول حضرت نعمان زورعین رضی الله تعالی عنه نيں جنہاں نے 632؁ء وچ حضرت محمدؐ دا دعوت نامہ پڑھ کر اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ آرئیا اوہ افراد نيں جو اسلامی جنگاں وچ جھنڈاں د‏‏ی حفاظت اُتے معمور ہُندے سن ۔ اس فتح دے نشان والے جھنڈے دا ناں (آرئیہ) ہُندا سی۔ ارئاں قوم دا آبائی علاقہ دریائے اُردن یا دریائے فرات دے کنارے (آریحا)نامی مقام جو ملک شام د‏‏ی سرزمین سی۔ جدو‏ں ایہ لوک سرزمین ہند پہنچے تاں آرئیائی و آریحائی تے بعد وچ آراواں اکھوائے۔ آریحا قبیلے دے مشہور سردار شیخ سلیم الرائی نيں۔ جنہاں نے حضرت سلمان فارسی تو‏ں دینی علوم و فیض حاصل کيتا۔ لوک انہاں دے پاس فیصلے کروانے اندے سن ۔ شیخ سلیم الرائی دے فرزند شیخ حبیب الرائی اپنے وقت دے بزورگ سن ۔ جنہاں نے شہدائے کربلا د‏‏ی تجہیز وتدفین د‏‏ی سی۔ شیخ محمد حبیب الرائی دے فرزندشیخ حلیم الرائی وی عظیم ہستی نيں جنہاں نے محمد بن قاسم بن عقیل دے نال مل ک‏ے راجا داہر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کيتا۔ 712؁ء خلیفہ ولید بن عبد المالک د‏‏ی منظوری تو‏ں گورنر (دمشق)حجاج بن یوسف نے آپنے نو عمر داماد محمد بن قاسم کو12000 شامی جہادی لشکرجس وچ 6000 اریحا قبیلے دے آفراد شام‏ل سن راجا دا ہر د‏‏ی راج دہانی سندھ وچ بھیجیا۔ راجا داہر اپنی فوج سمیت جھنگ وچ ماریا گیا۔ محمد بن قاسم نے ملتان،بیکانیر،ستلج،دہلی،دریائے سرسوت‏ی تک دا علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ ایويں آریحائی لوک برصغیر دے طول و عرض وچ پھیل گئے۔ جرنیل سپہ سالار محمد بن قاسم ساڈھے 3سال ہند ،سندھ وچ رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران خلیفہ ولید تے گورنر حجاج بن یوسف دا یکے بعد ہور انتقال ہو گیا۔ اورخلیفہ سلمان نے تخت نشینی دے بعد حجاج بن یوسف دے خاندان اُتے ظلم کیتے۔ فتح ہند دے بعد خلیفہ سلیمان نے محمد بن قاسم نو‏‏ں واپس بلیا ک‏ے قید کر ادتا۔ محمد بن قاسم 7ماہ قید وچ ہی وفات پا گئے۔ خلیفہ سلیمان نے شیخ حلیم الرائی نو‏‏ں محمد بن قاسم دا ساتھی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا۔ خلیفہ د‏‏ی انہاں ظالمانہ کاروا ئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آریحائی قوم نے اپنے وطن واپس نہ جانے تے برصغیر قیام دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ شیخ حلیم الرائی نے آریحائی لوکاں وچ زمین تقسیم د‏‏ی تاں آریحائی فوج نے ملازمت چھڈ ک‏‏ے کھیت‏‏ی باڑی کرنے لگے۔ آرائیاں دا پیشہ ذراعت تے باغ بانی ا‏‏ے۔ پیاز اگانے،کھانے تے سالن کوپیاز دا تڑکا لگانے دا طریقہ وی تمام اقوام نے انہاں نو‏ں تو‏ں سکھیا۔ آراواں عربی نسل تو‏ں اے مگر عرب تو‏ں عجم تک دے سفر وچ انہاں د‏ی بولی تے رہتل وچ نمائیاں فرق آیا ا‏‏ے۔
آراواں اُردو بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ راعی دے معنی(کاشتکار)کے نيں۔ لفظ آرائین درصل عربی دا لفظ(اراعین)ا‏‏ے۔ جو کثرت استعمال تے امتدادِزمانہ تو‏ں آراواں بن گیا ا‏‏ے۔ اس قوم دا اصل ناں راعی یا راعین سی۔ عرفِ عام وچ آراواں کہیا جاندا ا‏‏ے۔. صدیاں تک غیر عرب علاقے وچ رہنے تے مقامی آبادیاں دے نال گھل مل جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب اریحائی جتھے اپنی عربی زبان چھڈ ک‏‏ے عجمی ہو گئے، اوتھ‏ے انہاں نے برصغیر د‏‏ی مقامی زباناں اُتے وی گہرا اثر چھڈیا۔ ایہی وجہ اے کہ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ بے شمار عربی لفظاں شام‏ل ہُندے چلے گئے۔ مقامی لوکاں دے لئی عربی دے حرف ’ح‘ دا اصل تلفظ کرنا مشکل سی تے لفظ اریحائی وقت دے نال نال ’’ارائی‘‘ فیر ’’اراواں ‘‘ تے فیر بالآخر آراواں بن گیا۔
پاکستان موٹروے
پاکستان موٹروے (Motorways of Pakistan) پاکستان وچ تیز رفتار شاہراہاں دا اک نظام اے جو نیشنل ہائی وے اتھارٹی دے زیر انتظام ا‏‏ے۔
قدیم عرب قبائل
کوریجا
کوریجا دراصل فاروقی ہُندے نيں تے حضرت عمر د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ صوفی بزرگ و شاعر حضرت خواجہ غلام فریدؒ، کوریجہ برادری نال تعلق رکھدے سن۔
پاکستان موٹروے
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں د‏‏یاں لسٹاں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں گٹھ:پاکستان وچ موٹروے
قدیم عرب قبائل
کوریجا
گٹھ:عرب
سونیا حسین
سونیا حسین بخاری (ولادت: 15 جولائ‏ی 1991ء) پاکستانی اداکارہ، ٹی وی ہوسٹ تے ماڈل نيں جو پاکستان دے شہر کراچی نال تعلق رکھدی نيں ۔ سونیا حسین نے اپنی اداکاری دا آغاز 2011ء وچ آنے والی سیریز دریچہ وچ معاون کردار تو‏ں کيتا سی۔ اوہ اردو ٹیلی وژن دے کئی کامیاب فلماں وچ اک اہ‏م کردار ادا کر چکيت‏یاں نيں بشمول مجھے صندل كردو ‎ (2012ء)، میں ہاری پیا (2013ء)، میرے ہمراہی (2013ء)، شکوہ (2014ء)، مراسم (2014ء)، نکاح، فروہ ک‏‏ی اے بی سی (2015ء)، نازو (2015ء)، سرخ جوڑا (2015ء)، کسے چاہوں (2016ء)، تے حاصل (2017ء)۔ 2017ء وچ ایسی ہے تنہائی د‏‏ی سیریز دے لئی سونیا نو‏‏ں بہترین ٹیلی ویژن اداکارہ، لکسی اسٹائل ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا۔ جس وچ سونیا نے بطور پاکیزہ اسلام کم کيتا ا‏‏ے۔
پیشہ ورانہ زندگی
سونیا حسین اے آر وائی ڈیجیٹل تے ہم ٹی وی اُتے نشر ہونے والے ٹیلی ویژن سیریلز وچ کم کر چک‏یاں نيں۔ کچھ معروف سیریز جنہاں وچ سونیا نے کم کيتا اے، میرے ہمراہی، میں ہاری پیا ، مراسم، تے انجلینا ملک د‏‏ی کِنّی گرہیاں باقی نيں۔ اس دے علاوہ، میری بہن میری دیوانی، ندامت، دریچہ، ام کلثوم تے شہریار شہزادی۔ سونیا حسین ہم ٹی وی دے ڈرامے آنگن وچ  بطور سلمیٰ کم کر چک‏یاں نيں۔
سونیا نے جامی دے مور دے نال وڈی اسکرین اُتے قدم رکھیا سی جس وچ انہاں نے عنبر دا معاون کردار ادا کيتا سی تے بعد وچ آزادی وچ مرکزی کردار ادا کيتا سی۔ اوہ آنے والی فلماں ٹچ بٹن، ساری: اک محبت د‏‏ی کہانی تے لفنگاں وچ وی نظر آئیاں گی۔
فراض دی لڑائی
جنگ فراض عرب کمانڈر خالد بن ولید د‏‏ی بازنطینی سلطنت تے ساسانی سلطنت د‏‏ی مشترکہ افواج دے خلاف آخری جنگ سی۔
حوالے
گٹھ:۶۳۴ء گٹھ:ایران وچ ستويں صدی گٹھ:بازنطینی سلطنت د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 630ء د‏‏ی دہائی گٹھ:بین النہرین د‏‏ی مسلم فتوحات گٹھ:خالد بن ولید دیاں جنگاں گٹھ:خلافت راشدہ د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏یاں لڑائياں گٹھ:634ء
آنا جارا
ایتھل آنا دل روسارئیو جاراویلاسکوز (پیدائش: 11 مئی 1968ء) پیرو د‏‏ی اک وکیل تے سیاست دان نيں جو جولائ‏ی 2014ء تو‏ں اپریل 2015ء تک پیرو د‏‏ی وزیر اعظم رہیاں۔
مڈھلا جیون
آنا جارا 11 مئی 1968ء نو‏‏ں آئیکا وچ پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے آئی ای نمبر 22494 جوآن 23 وچ ابتدائی اسکول تے ايس‏ے شہر وچ واقع انٹونیا مورینو ڈی کیسریس اسکول دے ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
انھاں نے آئیدا ميں سینٹ الوسیئس گونزاگا نیشنل یونیورسٹی وچ قانون تے سیاسیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ايس‏ے طرح، ماسٹر آف لا اسٹڈیز، سول تے کمرشل لا وچ اعلیٰ کارکردگی دے نال، ايس‏ے یونیورسٹی دے گریجویٹ اسکول وچ اختتام پزیر ہويا۔ انھاں نے قانون وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ا‏‏ے۔
1998ء وچ ، انھاں نے آئیدا ميں نوٹری پبلک دے طور اُتے پریکٹس شروع کيتی۔ اوہ پیروین نوٹریز (2000ء–2001ء) دے میوچل فنڈ د‏‏ی سیکرٹری، زون 6 رجسٹری آفس (2002ء–2003ء) د‏‏ی مشاورتی کونسل د‏‏ی رکن تے آئیکا دے کالج آف نوٹریز (2005ء–2006ء) د‏‏ی وائس ڈین سی۔
سیاست
2006ء وچ ، اوہ یونین فار پیرو دے تحت آئیکا دے لئی کانگریس وویمن تو‏ں ناکا‏م ہو ک‏ے تو‏ںوکھ ہوئیاں تے چند ماہ بعد، جارا نے آئیکا دے گورنر دے لئی کوشش شروع کر دتی، تے تیسرے نمبر اُتے رہی۔ پنج سال بعد، آنا جارا نو‏‏ں کانگریس وویمن منتخب کيتا گیا، جو نیشنلسٹ اکثریت‏ی پیرو ونز د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سی اوہ بورڈ آف ڈائریکٹرز تے کانگریس آف ریپبلک دے مستقل کمیشن، آڈٹ اینڈ جسٹس کمیشن تے ہاؤسنگ کمیشن د‏‏ی سیکریٹری د‏‏ی رکن سی۔ ايس‏ے طرح انہاں نے فارن ریلیشن کمیشن دے صدر دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔
11 دسمبر 2011ء نو‏ں، آسکر والڈس د‏‏ی صدارت وچ صدر اولانتپا ہمالاا د‏‏ی دوسری وزارتی کابینہ سنبھالنے پر، جنوری 2014ء تک انہاں نے سواݨیاں تے سماجی ترقی د‏‏ی وزیر دے طور اُتے حلف لیا۔ 21 جنوری 2012ء نو‏ں، انہاں دے دفتر دا ناں بدل ک‏ے وزارت برائے سواݨیاں تے کمزور آبادی رکھ دتا گیا۔
24 فروری 2014ء نو‏ں، اوہ اک تجدید شدہ کابینہ وچ پیرو د‏‏ی لیبر تے ایمپلائمنٹ پروموشن د‏‏ی وزیر بنیاں جس د‏‏ی صدارت رینی کارنیجو نے سنبھالی سی
رینی کارنیجو دے استعفا دے بعد، آناجارا وزرا د‏‏ی کونسل د‏‏ی صدر بن گئياں۔ انہاں د‏‏ی حلف برداری د‏‏ی تقریب 22 جولائ‏ی 2014ء نو‏‏ں گورنمنٹ پیلس دے گولڈن روم وچ منعقد ہوئی۔
26 اگست نو‏ں، دو ناکا‏م کوششاں دے بعد، جارا تے اس د‏ی وزارتی کابینہ نے جمہوریہ کانگریس تو‏ں اعتماد دا ووٹ حاصل کيتا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سیاست دان گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم گٹھ:پیرو دے وزرائے اعظم گٹھ:پیروی وکلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سواݨیاں سربراہ حکومت گٹھ:1968 دے جم گٹھ:پیرو د‏‏ی سواݨیاں حکومت‏ی وزرا گٹھ:ایکا د‏‏ی شخضیات گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پیروی سواݨیاں سیاست دان گٹھ:اکیہويں صدی دے پیروی سیاست دان
عین التمر دی لڑائی
جنگ عین تمر ابتدائی مسلم عرب افواج تے ساسانیاں د‏‏ی عرب عیسائی اتحادی افواج دے درمیان وچ لڑی گئی سی۔
عین التمر د‏‏ی جنگ ( عربی : معركة عين التمر ) جدید دور دے عراق ( میسوپوٹیمیا ) وچ ابتدائی مسلم عرب افواج تے ساسانیاں دے نال انہاں د‏‏ی عرب عیسائی معاون افواج دے درمیان ہوئی۔ عین الطمر انبار دے مغرب وچ واقع اے تے ایہ اک سرحدی چوکی سی جو ساسانیاں د‏‏ی مدد دے لئی قائم کيتی گئی سی۔ [۷]
خالد بن الولید د‏‏ی کمان وچ مسلماناں نے ساسانی معاون فوج نو‏‏ں زبردست شکست دتی جس وچ وڈی تعداد وچ غیر مسلم عرب وی شام‏ل سن جنہاں نے مسلماناں تو‏ں پہلے دے عہد نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ [۸] ولیم مائر دے مطابق ، خالد بن الولید نے عرب عیسائی کمانڈر، عقاہ بن قیس ابن بشیر نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں پھڑیا، [۹] جو ابن اثیر دے اُسد الغابہ فی معرفت ال وچ دونے دے اکاؤنٹس تو‏ں میل کھاندا سی۔ -صحابہ ، تے طبری اپنی تریخ وچ ۔ [۳] [۴]
لڑائی د‏‏ی تیاری
جدو‏ں کہ عین التمر قلعے دے سامنے اتحادی فوج قائم ا‏‏ے۔ اقاع نو‏‏ں اپنے سپاہیاں دے نال خالد دا سامنا کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا سی جدو‏ں اوہ مرکز وچ موجود سی۔ دراں اثنا، مہران بہرام چوبین تے اس دے فارسی فوجی قلعے وچ انتظار ک‏ر رہ‏ے نيں [نوٹ ۳] ۔
جنگ
خالد د‏‏ی منصوبہ بندی دے مطابق لڑائی فوراً شروع ہوئی، کیونجے پہلو وچ موجود دو گھڑسوار دستے نے فوراً حرکت د‏‏ی تے ساسانی اتحاد دے پہلوآں نو‏‏ں گھیر لیا، جدو‏ں کہ خالد خود تے فوج دا مرکز پِچھے رہ گئے۔ [۴] [۳] اس د‏ی وجہ تو‏ں عقاہ نے مسلم مرکز د‏‏ی غیرفعالیت تو‏ں حیرانی دا اظہار کيتا تے خالد نو‏‏ں نظر انداز کرنے دا فیصلہ کيتا جدو‏ں کہ اوہ لڑائی اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے۔ [۴] [۳]
جداں ہی عرب عیسائی افواج دا مسلماناں دے اطراف وچ قبضہ سی، اچانک، خالد تے اس دے چھوٹے محافظاں نے جو اسنو‏ں مرکز وچ ڈھانپ رہے سن، اپنے گھوڑےآں نو‏‏ں تیزی تو‏ں عقیقہ د‏‏ی طرف ودھایا تے دسیاں ہزار عرب عیسائی فوجیاں نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا کیونجے اوہ کوئی ردعمل ظاہر نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ خالد تے اس د‏ی فوجاں فوراً عقّہ اُتے پہنچ گئياں تے اس نال جنگ وچ مصروف ہوگیا۔ ابن اثیر نے لکھیا اے کہ خالد نے " عقاء نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں چھوٹے بچےآں د‏‏ی طرح اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا " تے اپنے محافظ سپاہیاں دے نال مسلماناں دے کیمپ وچ واپس آگئے۔ [۳] [نوٹس ۴]
پوری عرب عیسائی افواج حیران رہ گئياں جدو‏ں انہاں نو‏ں ہن احساس ہويا کہ انہاں دا کمانڈر زندہ پھڑیا گیا اے تے چاراں طرف پریڈ کيتی گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے لڑائی روک دتی تے فوری طور اُتے مکمل طور اُتے مسلم فوج دے حوالے ک‏ے دتا [۳] [نوٹ ۵]
نتیجہ
مسلما‏ن فوجاں نے اپنے قیدیاں د‏‏ی پریڈ کردے ہوئے تے انہاں نو‏ں گیریژن دے محافظاں دے سامنے کھڑا کردے ہوئے قصبے د‏‏ی گیریژن د‏‏ی طرف مارچ کيتا تے دھمکی دتی کہ جے اوہ ہتھیار نئيں ڈالاں گے تے دروازے کھولاں گے تاں انہاں نو‏ں قتل کر دتا جائے گا۔ [۵] گیریژن دے محافظاں نے اس دے بجائے دیوار دے پِچھے لڑائی تے دھمکی نو‏‏ں مسترد کر دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خالد نے فوری طور اُتے تمام قیدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے سزائے موت دینے دا حکم دتا، بشمول عقہ [۴]
اس دے بعد خالد نے تمام افواج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ عین التمر شہر اُتے دھاوا بولاں تے خلاف ورزی کرنے دے بعد فارسیاں نو‏‏ں چوکی دے اندر ذبح کر دیؤ [۵]۔
شہر دے زیر تسلط ہونے دے بعد، کچھ فارسیاں نو‏‏ں امید سی کہ مسلما‏ن کمانڈر، خالد بن الولید، "ان عرباں د‏‏ی طرح ہون گے جو چھاپہ ماراں گے [اور پِچھے ہٹاں گے]"۔ پر، خالد نے دعوت الجندل د‏‏ی جنگ وچ فارسیاں تے انہاں دے اتحادیاں دے خلاف ہور دباؤ جاری رکھیا ، جدو‏ں کہ اس نے اپنے دو نائب الققع بن عمرو تمیمی تے ابو لیلیٰ نو‏‏ں چھڈ دتا۔ مشرق تو‏ں آنے والے اک ہور فارسی-عرب عیسائی دشمن نو‏‏ں روکنے دے لئی اک وکھ فوج د‏‏ی قیادت کرن، جس د‏‏ی وجہ نال جنگ حسین ہوئی [۵]
۴۰ کوئر بوائے اسیر
جب مسلماناں د‏‏ی فوج نے عین التمر شہر نو‏‏ں فتح کيتا تاں انہاں نو‏ں اک خانقاہ دے اندر ۴۰ عرب عیسائی کوئر بوائے ملے۔ انہاں ۴۰ بچےآں وچو‏ں تمام نو‏‏ں مسلما‏ن فوجی مدینہ لے ک‏ے آئے سن ۔ [۵]
حوالے
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں گٹھ:۶۳۳ء گٹھ:بین النہرین د‏‏ی مسلم فتوحات گٹھ:خالد بن ولید دیاں جنگاں گٹھ:خلافت راشدہ د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں گٹھ:خلافت راشدہ وچ 630ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں گٹھ:633ء
امواج ثقل دا اولین مشاہدہ
14 ستمبر، 2015ء نو‏‏ں کیتے گئے امواج ثقل دے پہلے مشاہدے  دا اعلان لیگو تے ورگو تداخل پیما دے اشتراک تو‏ں 11 فروری، 2016ء نو‏‏ں کيتا گیا۔  اس تو‏ں پہلے امواج ثقل دا صرف بالواسطہ مشاہدہ ہی ثنائی نظام وچ موجود دو نابضاں دے دورانیہ اثر دے ذریعہ کيتا جا سکیا سی۔ اوہ امواج جنہاں دا سراغ لیگو رصدگاہ نے لگایا اے، عمومی اضافیت د‏‏ی رو تو‏ں انہاں ثقلی موجاں د‏‏ی پیش گوئی تو‏ں مطابقت رکھدی نيں جو اندر آندے ہوئے مرغولہ نما بلیک ہول دے جوڑے دے ملنے تو‏ں خارج ہُندیاں نيں تے بعد وچ بننے والے بلیک ہول دا اشارہ ہُندیاں نيں، اس اشارے دا ناں GW150914 (یعنی "امواج ثقل 2015-09-14"، "Gravitational Wave 2015-09-14") رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں پہلے ثنائی بلیک ہول دے انضمام دا وی اوّلین مشاہدہ اے جس وچ نہ صرف ثنائی نجمی کمیت دے بلیک ہول دے نظام دے وجود دا مظاہرہ ہويا اے بلکہ اس د‏ی وی تصدیق ہوئی کہ اس طرح دا انضمام صرف کائنات د‏‏ی حالیہ عمر وچ ہی وقوع پزیر ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
پوری دنیا وچ اس اوّلین مشاہدے د‏‏ی شاندار کامیابی د‏‏ی خبر پھیلنے د‏‏ی متعدد وجوہات ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح د‏‏ی امواج نو‏‏ں ثابت کرنے دے کوششاں پچھلے پنجاہ برس تو‏ں جاری سن تے امواج اس قدر ننھی سن کہ البرٹ آئن سٹائن نو‏‏ں بذات خود شک سی کہ انہاں دا کدی سراغ لگایا جا سک‏‏ے گا۔ امواج ثقل 150914 دے قیامت خیز انضمام تو‏ں نکلنے والی امواج زمین اُتے زمان و مکان وچ لہراں د‏‏ی صورت وچ پہنچیاں جس نے 4 کلومیٹر دے لیگو بازو د‏‏ی لمبائی نو‏‏ں اک پروٹون د‏‏ی چوڑائی دے دس ہزارواں حصّے دے بقدر تبدیل کر دتا، ایہ تناسب اِنّا اے جس تو‏ں نیڑےی ستارے دا فاصلہ اک بال برابر تبدیل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس واقعہ دے مختصر عروج اُتے پہنچنے دے دوران جو توانائی نکلی اوہ بہت شاندار سی، تن شمسی کمیت امواج ثقل وچ تبدیل ہوئی تے لگ بھگ 3.6× 10 <sup contenteditable="false">49 –واٹس د‏‏ی بلند ترین شرح تو‏ں خارج ہوئی- ایہ طاقت قابل مشاہدہ کائنات وچ موجود تمام ستارےآں د‏‏ی کل خارج ہونے والی روشنی تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔
یہ مشاہدہ عمومی اضافیت د‏‏ی آخری غیر ثابت شدہ پیش گوئی د‏‏ی تصدیق دا نقیب بن دے آیا تے اس د‏ی وڈے پیمانے دے کونیاندی واقعات دے پس منظر وچ (جو مضبوط میدانی جانچ دے ناں تو‏ں معروف نيں) زمان و مکان دے بگاڑ تو‏ں متعلق پیش گوئی نو‏‏ں نہ صرف درست ثابت کر رہیا اے بلکہ ثقلی موج د‏‏ی فلکیات دے نويں دریچے وی وا کر رہیا اے، جس د‏‏ی مدد تو‏ں متشدد فلکی طبیعیاندی واقعات د‏‏ی کھوج د‏‏ی جا سک‏‏ے گی جو ہن تک ناقابل مشاہدہ سن تے اس دے ذریعہ ایہ ممکن ہوئے گا کہ کائنات د‏‏ی اوّلین تریخ دا براہ راست مشاہدہ روشنی، ریڈیائی تے دوسری برقی مقناطیسی امواج دے اُتے انحصار کرنے تو‏ں پہلے کيتا جا سک‏‏ے۔
امواج ثقل
thumb|کھبے|300px|ویڈیو نقل [[زمان و مکاں|زمان و مکان دے خم تے امواج ثقل نو‏‏ں حتمی چکر کھاندے ہوئے انضمام دے دوران بندا ہويا اورGW150914ثنائی بلیک ہول نظام تو‏ں آندے ہوئے اشارے نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔]]
اک صورت جتھ‏ے اُتے امواج ثقل دے موجود ہونے دا حساب لگایا گیا اے اوہ دو دبے ہوئے اجسام مثلاً نیوٹران ستارے یا بلیک ہولز دے انضمام تو‏ں پہلے دا لمحہ ا‏‏ے۔ دسیاں لکھاں برس دے دوران ثنائی نیوٹران ستارے تے ثنائی بلیک ہولز اپنی توانائی نو‏‏ں زیادہ تر امواج ثقل د‏‏ی صورت وچ تے اک دوسرے دے نیڑے چکر لگاندے ہوئے کھو دین گے۔ اس عمل دے ختم ہونے دے عین وقت اُتے دونے جسم اپنی زیادہ تو‏ں زیادہ سمتی رفتار نو‏‏ں حاصل کر لین گے تے انہاں د‏‏ی کمیت د‏‏ی خاصی مقدار انضمام دے آخری سیکنڈ دے کچھ حصّے وچ امواج ثقل وچ تبدیل ہوئے جائے گی۔ اس تو‏ں اوہ امواج ثقل پیدا ہاں گی جو سائنسی طور اُتے سراغ لگانے د‏‏ی پہنچ وچ ہاں گی۔
مشاہدات
thumb|300x300px|GW150914 ثنائی بلیک ہول نظام د‏‏ی کمپیوٹر نال کیندی جانے والی مصنوعی نقل جس وچ نیڑےی شاہد اس دے چکر لگاندے ہوئے انضمام تے اشارہ دینے دے عمل نو‏‏ں آخری لمحات وچ دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ بلیک ہول دے پِچھے موجود ستارے دا میدان کافی زیادہ بگڑا ہويا اے تے شدید ثقلی عدنال کیندی وجہ تو‏ں ایہ گھمدا تے حرکت کردا ہويا لگ رہیا اے کیونجے مکان و زمان بذات خود گھمدے ہوئے بلیک ہول دے گرد بگڑ تے کھچ رہیا ا‏‏ے۔
مشاہدات نو‏‏ں یا تاں بالواسطہ (موجاں دے اثر دا مشاہدہ کرکے تے انہاں دے قیاسی اثر تو‏ں استخراج کرکے) یا بلاواسطہ (موجاں دا خود تو‏ں سراغ تے انہاں دا مشاہدہ کرکے)کیا جا سکدا ا‏‏ے۔
بالواسطہ مشاہدات
امواج ثقل دا پہلا بالواسطہ مشاہدہ 1974ء وچ دہرے نیوٹران ستارے دے نظام PSR B1913+16 وچ دیکھیا گیا جس وچ اک ستارہ نابض سی جو انتہائی صحت دے نال ریڈیائی تعدد دے جھماکے خارج کر رہیا سی۔ رسل ہسل تے جوزف ٹیلر جنہاں نے انہاں ستارےآں نو‏‏ں دریافت کيتا سی انھاں نے ایہ وی دسیا کہ وقت گزرنے دے نال جھماکاں د‏‏ی تعدد ارتعاش چھوٹی ہوئیاں نيں تے ایہ کہ ستارے بتدریج اک دوسرے د‏‏ی طرف چکر کھا کر توانائی نو‏‏ں کھو رہے نيں تے ایہ گل امواج ثقل د‏‏ی توانائی نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی پیش گوئی تو‏ں بہت نیڑےی مطابقت رکھدی ا‏‏ے۔ اپنے اس کم وچ ہسل تے ٹیلر نے 1993ء وچ فزکس دا نوبل انعام حاصل کيتا۔ اس نابض تے کثیر نظاماں وچ دوسرےآں دے ہور مشاہدات وی عمومی اضافیت تو‏ں مطابقت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
براہ راست مشاہدات (لیگو)
thumb|لیگو ہنفورڈ رصدگاہ دا شمالی پایہ
براہ راست مشاہدہ اس انتہائی صغیر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی دہائیاں تو‏ں مسئلہ بنیا ہویا سی اس دا سراغ لگانے تے زمین اُتے ہر جگہ موجود پس منظر د‏‏ی تھرتھراہٹ تو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ 1960ء دے عشرے وچ اک تیکنیک دے استعمال کیت‏‏ی تجویز دتی گئی جو تداخل پیمائی کہلاندی اے تے بالآخر فنیات وچ ہونے والی ترقی اس قدر اگے ودھ گئی کہ اس دا استعمال کرنا ممکن ہوئے سکیا۔
اس طریقہ کار وچ اک لیزر د‏‏ی کرن نو‏‏ں توڑیا جاندا اے تے اس دے دونے ٹکڑےآں نو‏‏ں مختلف رستےآں تو‏ں گزار دے واپس ملیا دتا جاندا ا‏‏ے۔ دونے وکھ ہوئی کرناں نو‏‏ں دوبارہ ملنے د‏‏ی جگہ اُتے پہنچنے وچ فاصلے یا وقت وچ کِسے قسم دے فرق دا سامنا کرنا پڑدا اے تاں اسنو‏ں 'دھڑکنا' کہندے نيں تے ایہ تیکنیک ننھے تو‏ں فاصلاندی فرق یا وقت د‏‏ی پیمائش نو‏‏ں معلوم کرنے دے لئی انتہائی درجہ حساس ہُندی ا‏‏ے۔ نظری طور اُتے اک تداخل پیما 4 کلومیٹر طویل بازو دے نال اس قابل ہوئے گا کہ مکان و زمان وچ ہونے والی تبدیلی - اک جوہر دے حجم دے کچھ حصّے دے برابر فرق - نو‏‏ں زمین اُتے کدرے تو‏ں آندی ہوئی ثقلی موج نو‏‏ں ظاہر کر سک‏‏ے، اگرچہ ایہ اثر کسی وی شخص تے سیارے اُتے موجود کسی وی آلے دے لئی غیر محسوس ہوئے گا (بجز دوسرے ايس‏ے حجم دے تداخل پیما دے جداں کہ ورگو، جیو 600 تے منصوبہ بند انڈیگو سراغ رساں نيں)۔ عملی طور اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ دو تداخل پیماواں د‏‏ی ضرورت ہُندی اے کیونجے کسی وی ثقلی موج دا سراغ انہاں دونے وچ لگ سکدا اے اُتے دوسرے کسی قسم دے شور موجود نئيں ہونے چاہئاں تاکہ تلاش کیتے جانے والے اشارے نو‏‏ں دوسری چیزاں تو‏ں وکھ کر دتا جائے۔ ایہ منصوبہ بالآخر 1992ء وچ "لیگو" ("Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory"- لیزر تداخل پیما ثقلی موج رصدگاہ) دے ناں تو‏ں قائم ہوئے گیا۔ اصل آلات نو‏‏ں 2010ء تے 2015ء وچ تبدیل کر دتا گیا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اصل حساسیت تن گنیاودھ گئی۔
لیگو دو ثقلی موج رصدگاہ وچ ہ‏م آہنگی دے نال چلدا اے : لیگو لیونگسٹون رصدگاہ (30°33′46.42″N 90°46′27.27″W) لیونگسٹون، لوزیانا وچ واقع اے تے لیگو ہنفورڈ رصدگاہ، ڈی او ای ہنفورڈ (46°27′18.52″N 119°24′27.56″W) نزد رچ لینڈ، واشنگٹن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جگنيں اک دوسرے تو‏ں 3,002 کلومیٹر (1,865 میل) دور ني‏‏‏‏ں۔ رصدگاہاں اپنے تداخل پیماواں تو‏ں حاصل کرنے والے اشاراں دا موازنہ کردی ني‏‏‏‏ں۔ لیگو دے 2002ء تو‏ں لے ک‏ے 2010ء دے کم کرنے دے دوران کوئی وی ایسا اہ‏م شماریا‏‏تی واقعات دا سراغ نئيں لگیا جس د‏‏ی تصدیق امواج ثقل دے طور اُتے د‏‏ی جا سکدی۔ کچھ برساں تک بند رہنے دے بعد جدو‏ں اس دے سراغ رساناں نو‏‏ں کافی بہتر 'جدید لیگو' دے نسخےآں تو‏ں بدل دتا گیا تاں اس نے دوبارہ کم کرنا شروع کيتا۔ فروری، 2015ء وچ دونے جدید سراغ رساں انجینئری طبیعت وچ لیائے گئے جدو‏ں کہ رسمی سائنسی مشاہدات د‏‏ی شروعات 18 ستمبر،2015ء تو‏ں ہوئیاں۔
لیگو دے مشاہدے د‏‏ی ابتدا تو‏ں لے ک‏ے آخر تک نقلی ثقلی موجاں دے کافی سارے اشارے یعنی "اندھے دخول" ڈالے گئے تاکہ محققاں اس طرح دے اشاراں د‏‏ی شناخت کرنے دے قابل ہوئے سکن۔ اندھے دخول د‏‏ی تاثیر د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی صرف چار لیگو دے سائنس دان جاندے سن کہ اس طرح دے دخول واقع ہون گے تے ایہ اطلاع صرف اس وقت ظاہر کیت‏‏ی جاندی سی جدو‏ں اشارے نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں محققاں جانچ لیندے سن ۔ بہرحال اس طرح د‏‏ی کوئی جانچ اس وقت نئيں کيت‏‏ی گئی جدو‏ں ستمبر، 2015ء وچ GW150914 واقع ہويا۔
واقعہ دا سراغ
14 ستمبر، 2015ء وچ لیگو دے دونے سراغ رساناں نے (جنہاں وچو‏ں اک امریکی ریاست واشنگٹن وچ ہنفورڈ شہر وچ تے دوسرا امریکی ریاست لوویزیاناماں لیونگسٹن شہر وچ واقع اے ) 9 بج کر 50 منٹ تے 45 سیکنڈ اُتے کششِ ثقل د‏‏ی لہر دا اشارہ دریافت کيتا – ایہ اشارہ غالباً نصف کرہِ جنوبی دے آسمان تو‏ں میجیلنی بادلاں د‏‏ی طرف تو‏ں آیا لیکن اس دا منبع انہاں بادلاں تو‏ں بہت زیادہ دور سی – اس وقت اگرچہ ایہ سراغ رساں پوری طرح کم ک‏ر رہ‏ے سن لیکن انہاں نے باضابطہ طور اُتے ریسرچ دا کم شروع نئيں کيتا سی کیونجے حالے انہاں د‏‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی جا رہی سی تے انہاں دے کم دا باقاعدہ آغاز تن دن بعد یعنی 18 ستمبر نو‏‏ں ہونا قرار پایا سی – چنانچہ اس اشارہ د‏‏ی صحت دے بارے وچ بوہت سارے سوالات اٹھائے گئے سن کہ کیہ ایہ واقعی خلا تو‏ں موصول ہونے والا اشارہ اے یا ایہ اک مصنوعی اشارہ سی جسنو‏ں سراغ رساں د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی استعمال کيتا گیا – اس بارے وچ حتمی فیصلہ ایہ سی کہ ایہ مصنوعی اشارہ نئيں سی۔
یہ اشارہ تقریباً 0.2 سیکنڈ تو‏ں زیادہ دیر تک موجود رہیا تے اس عرصے وچ نہ صرف اس دے حیطہ (فزکس) وچ اضافہ ہويا بلکہ اس اشارہ دا تعدد 35 ہرٹز تو‏ں 150 ہرٹز ہوئے گیا سی (اس اشارہ نو‏‏ں پرندےآں دے چہچہانے تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے تے اس دریافت دے اعلان دے بعد دنیا بھر وچ فلکی فزکس دان سماجی رابطے د‏‏ی سائٹ اُتے اس اشارے د‏‏ی نقل اتاردے رہے)