cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نور سلطان القادری
حضرت علامہ محمد نور سلطان القادری (1942ء-2006ء) اک مسلما‏ن عالم دین تے صوفی بزرگ سن ۔ آپ حضرت سلطان باہو د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔
مانسبل جھیل
پہنچ
right|thumb|250x250px| مانسبل جھیل right|thumb|300x300px| ولو دے رکھ دی چھاں توں مانسبل جھیل
نور سلطان القادری
پیدائش تے بچپن
وہ 28 فروری 1942ء نو‏‏ں ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دے اک پسماندہ تے دور دراز پنڈ جمعہ شریف وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد حضرت فقیر سلطان غلام باہو (1913ء-2001ء) ویہويں صدی دے اک ممتاز صوفی بزرگ سن ۔ نور سلطان القادری حالے چھ سال دے سن کہ انہاں د‏‏ی والدہ دا انتقال ہو گیا، لہٰذا انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں خصوصی محبت تے شفقت تو‏ں پالیا۔ جس ماحول وچ انہاں د‏‏ی پرورش کيتی گئی اوتھ‏ے شریعت تے طریقت د‏‏ی محض تبلیغ نئيں، بلکہ انہاں اُتے عمل وی کیتا جاندا سی ۔
مانسبل جھیل
باہری لنک
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں گٹھ:جھیلاں
نور سلطان القادری
منطق تے فلسفہ
جامعہ اسلامیہ عربیہ انوار العلوم ملتان تو‏ں درس نظامی تے دورہ حدیث مکمل کرنے دے بعد، علوم معقول (منطق تے فلسفہ) دے حصول دے لئی اوہ ضلع میانوالی دے دور افتادہ پنڈ موسی والی پہنچے تے مارچ، 1963 وچ تھل، ریگستان وچ میاں سلطان اعظم (متوفیٰ: 1966ء)، جو اک صوفی بزرگ سن ،کی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے انہاں علوم نو‏‏ں حاصل کیتا۔ موسی والی وچ اپنے 5 ماہ دے قیام دے دوران، انہاں نے شرح رہتل تے سلم العلوم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنے استادِ محترم دے لیکچرز تے ملفوظات نو‏‏ں تفصیل تو‏ں لکھ لیا۔ فیر اوہ جولائ‏ی 1963ء وچ جامعہ مظہریہ امدادیہ بندیال شریف چلے گئے۔ انہاں دناں علمی حلفےآں وچ عطاء محمد بندیالوی (1916ء تا 1999ء) نو‏‏ں استاد الاستاداں منیا جاندا سی ۔ معقولات اُتے انہاں نو‏ں بے مثال مہارت حاصل سی۔ اوتھ‏ے انہاں نے عطاء محمد بندیالوی تو‏ں علم حاصل کیتا۔ اس دوران انہاں نے میر قطبی، ملیا حسن، ملیا جلال، رسالہ قطبیہ میر زاہد غلام یحیی، شرح قاضی تے ہور کتاباں پڑھیاں۔
اعلیٰ تعلیم
نومبر 1964ء وچ علامہ نور سلطان القادری نے اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ داخلہ لیا تے جون 1966ء وچ تخصص فی الفقہ امتیاز دے نال مکمل کیتا۔ اس وقت دے اسيں جماعتاں وچ فضل سبحان (مردان)، پیر محمد چشتی (پشاو‏ر)، حافظ اللہ بخش اویسی (کراچی)، حافظ محمد گل سعیدی چشتی (میانوالی)، عبد الحق ہاشمی (برطانیہ) تے پروفیسر نصیر الدین شبلی (ملتان) شامل نيں۔
عملی زندگی
برصغیر وچ اپنے دور دے اعلیٰ ترین استاداں علوم و فنون تے معروف درسگاہاں تو‏ں اسلامی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ جون 1966ء نو‏‏ں اپنے آبائی پنڈ جمعہ شریف واپس لوٹے۔ انہاں نے ڈیرہ اسماعیل خان تے ملحقہ ضلعے دے دور افتادہ علاقےآں دا دورہ شروع کر دتا تے تھل وچ اسلام د‏‏ی حقیقی روح تے حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی محبت د‏‏ی تبلیغ شروع کردتی۔ 21 مئی 1967ء نو‏‏ں انہاں نے اپنے والد فقیر سلطان غلام باہو د‏‏ی زیرِ سرپرستی، دمان دے ہ‏م خیال عمائدین دے اک وڈے اجلاس دا اہتمام کیتا جس دا ایجنڈا، شانِ نبوت تے شانِ ولایت د‏‏ی حفاظت کرنا سی ۔ تبلیغ دے نال نال انہاں نے تدریس، فتاویٰ نویسی تے تحقیقی کم د‏‏ی جانب توجہ دتی تے " اقوال النصیحہ فی مسائلِ ذبیحہ" دے عنوان تو‏ں اک کتاب مرتب کيتی۔
تدریس
انہاں نے اپنے آبائی پنڈ جمعہ شریف وچ حالے علمی سرگرمیاں دا آغاز کیتا ہی سی کہ انہاں دے اک چچا، صوفی بزرگ سلطان محمد مشتاق (1929ء-1967ء) نے اصرار کیتا کہ اوہ مدرسہ انوارِ باہو بھکر منتقل ہو جان، جمعہ شریف دے علاقے نو‏‏ں چھڈنا اک مشکل فیصلہ سی لیکن آخرکار چچا جان دے اصرار د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے والدتے دوسرے چچا سلطان غلام دستگیر دے مشورہ تو‏ں 1967ء وچ اوہ بھکر مدرس‏ے وچ منتقل ہو گئے۔ انہاں نے اپنی باقی ماندہ زندگی دا بیشتر حصہ بھکر وچ گزاریا تے مدرسہ انوارِ باہو نو‏‏ں جامعہ وچ تبدیل کر دتا بلکہ اس د‏ی کئی شاخاں قائم فرمائاں۔ انہاں وچو‏ں چند دے ناں مندرجہ ذیل نيں: - انہاں نے کسی معاوضے دے بغیر درس نظامی د‏‏ی تعلیم دتی تے جمعہ دا خطبہ پہلے جامع مسجد سردار بخش وچ فیر اس دے بعد جامع مسجد اے-سی کورٹ وچ دیندے رہ‏‏ے۔ بعد وچ اس دا ناں جامع مسجد خلفاء راشدین، بھکررکھ دتا گیا۔
طریقت
اپنے جد امجد د‏‏ی طرح اوہ وی طریقت (تصوف) اُتے یقین رکھدے سن، اوہ اپنے والد دے ہتھ اُتے سروری قادری سلسلہ وچ بیعت ہوئے اوہ روحانی ترقی دے لئی مختلف وظائف تے مجاہدے اُتے عمل پیرا رہ‏‏ے۔ انہاں دے بارے وچ کئی کرامات وی مشہور نيں لیکن اوہ "الاستقامة فوق من الکرامة" دے اصول دے قائل سن ۔ عشقِ رسول صلی اللہ علیہ وسلم انہاں د‏‏ی زندگی دا اک جزولاینفک اوران د‏‏ی تبلیغ دا خاص موضوع سی ۔
نکاح
1969ء وچ ، انہاں دا نکاح اپنی چچا زاد تو‏ں ہويا جوسلطان غلام دستگیر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی سن۔ اللہ نے انہاں نو‏ں چھ بچےآں تو‏ں نوازیا۔
وفات
9 رمضان المبارک 1427 ہجری بمطابق 3 اکتوبر، 2006ء نو‏‏ں جدو‏ں اوہ روزہ د‏‏ی حالت وچ اپنے مکان وچ درود شریف پڑھدے ہوئے انتقال ہويا۔ دا ورد فرما رہے سن ۔4 اکتوبر 2006ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نماز جنازہ محمد شریف رضوی نے پرھائی۔ انہاں د‏‏ی تدفین جامعہ انوار باہو بھکر وچ عمل وچ آئی۔
سوانح عمری
دسمبر 2016ء وچ انہاں دے بیٹے سلطان ناصر دے قلم تو‏ں آپ د‏‏ی سوانح اُتے اک مبسوط کتاب بعنوان ”سیرتِ نور“ منظر عام اُتے آئی جس وچ تحریر دے نال نال تصویراں تو‏ں وی قاری د‏‏ی رہنمائی کيتی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اعوان
باہرلے جوڑ
ْ
گٹھ:1942 دے جم گٹھ:1958 دے جم گٹھ:2006 دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:سلاسل تصوف گٹھ:سلسلہ قادریہ گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں گٹھ:مسلم مصنفاں
سمندری پدھر
گٹھ:جغرافیا گٹھ:سمندر گٹھ:زمین گٹھ:جیالوجی گٹھ:ناپ تول
دونی چند
دونی چند  امرتسر ضلعے دے مجیٹھا پنڈ دا اک مسند جو بھائی سالھو دا پوترا سی ۔ سن 1700ء وچ جدوں پہاڑی راجیاں نے آنندپور نوں گھیرن دی سکیم بنائی تاں ایہہ اپنے پنج سو جنگجوآں نوں نال لے کے گرو دی مدد لئی اتھے پہنچیا ۔ اک دن اچانک پہاڑی راجیاں نے لوہگڑھ دا دروازہ توڑن لئی ہاتھی نوں نشیا کے بھیجن دی جگت بنا لئی ۔ سکھ اتہاس مطابق جدوں گرو جی نوں پتہ لگیا تاں اوہناں نے کیہا کہ ساڈے پاس وی اک مست ہاتھی اے جو اس نوں مسل دیویگا ۔ گرو جی دے ارادے دے پتہ لگن’ تے دونی چند گھبرا گیا اتے اتھوں کھسکن وچ ہی اپنی سلامتی سمجھی ۔ اپنے کجھ ساتھیاں سمیت قلعے دی دیوار ٹپن لگیاں اس نے ڈگ کے ٹنگ تڑا لئی ۔ پھر جدوں اپنے پنڈ بیمار پیا سی تاں سپ نے ڈنگ لیا ۔ اس گھٹنا نوں ویکھدے ہویاں اس دے پوتریاں— سروپ سنگھ اتے انوپ سنگھ— نے گورو-دربار وچ حاضری بھر کے معافی منگی ات گرو جی نوں اپنی سیوا ارپت کیتی ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاس
امارت تبلیسی
تبلیسی د‏‏ی امارت ( თბილისის საამირო  إمارة تفليسي '' نے اج دے مشرقی جارجیا دے کچھ حصےآں اُتے تبلیسی شہر وچ واقع اپنے راجگڑھ تو‏ں 736 تو‏ں 1080 تک (برائے ناں 1122) تک حکومت کيتی۔ جارجیائی سرزمین اُتے حملےآں دے دوران عرباں نے اس امارت نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا سی، قفقاز وچ ایہ امارات مسلم حکمرانی کيت‏ی اک اہ‏م چوکيت‏ی سی ایتھ‏ے تک کہ 1122 وچ شاہ ڈیوڈ چہارم دے تحت جارجیاں نے انہاں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ تب تو‏ں ، اج تک ایہ شہر جارجیا دا راجگڑھ رہیا ا‏‏ے۔
تریخ
کبھے|thumb|250x250px| امارات دے قیام دے فورا. بعد ، جارجیا تے قفقاز 740 دے لگ بھگ۔ عرب پہلی بار جارجیا ، یعنی کارٹلی ( آئبیریا ) وچ 645 وچ نمودار ہوئے ۔ اُتے ، ایہ 735 تک نئيں سی ، جدو‏ں اوہ ملک دے اک وڈے حصے اُتے اپنا مضبوط کنٹرول قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ايس‏ے سال ، مروان دوم نے تبلیسی تے اس دے بہت سارے پڑوسی ملکاں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا تے اوتھ‏ے اک عرب امیر وی لگایا ، جس د‏‏ی تصدیق خلیفہ یا کدی کدائيں آرمینیہ دے اوستیکان دے ذریعہ کيتی جاندی تھی ۔
تبلیسی اک بہت وڈا شہر سی جس وچ اک مضبوط ڈبل دیوار سی جسنو‏ں تن دروازے تو‏ں چھیدا سی۔ ایہ دریائے کورہ دے دونے کنارےآں اُتے پيا سی ، تے دونے حصےآں نو‏‏ں کشتیاں دے اک پل تو‏ں جوڑا گیا سی۔ عصری جغرافیہ خاص طور اُتے اس دے تھرمل چشماں دا تذکرہ کردے نيں ، جس نے مسلسل گرم پانی تو‏ں غسل فراہ‏م کیہ سی۔ دریا اُتے واٹر ملز سن۔ ایہ گھر بنیادی طور اُتے دیودار د‏‏ی لکڑی دے ہ‏معصر عرب مسافراں نو‏‏ں حیرت زدہ کرنے دے لئی تعمیر کیتے گئے سن ۔ نويں صدی دے پہلے نصف وچ ، کہیا جاندا اے کہ تبلیسی قفقاز دے اک شہر ، دربند دے بعد دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر سی ، جس دے گھٹ تو‏ں گھٹ 50،000 باشندے تے فروغ پزیر تجارت سی۔ کئی دانشوراں پیدائش یا تبلیسی وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، نسب التفلیسی تو‏ں مسلم دنیا بھر وچ مشہور سن.
1010 د‏‏ی دہائی وچ عباسی خانہ جنگی دے بعد خلافت عباسی کمزور ہوگئی ، تے خلیفہ اقتدار نو‏‏ں پیروسی حکمراناں دے وچکار علیحدگی پسند رجحانات نے چیلنج کيت‏‏ا ، جنہاں وچ تبلیسی وی شامل سی۔ ايس‏ے دوران ، امارات نوآبادیات‏ی جارجیائی باغریائی خاندان دا نشانہ بن گئے جو اپنے علاقے نو‏‏ں تاؤ کلارجیٹی تو‏ں جارجیائی سرزمین وچ پھیلارہے سن ۔ اماراندی تبلیسی اسحاق بن اسماعیل (833–853) د‏‏ی حکومت وچ نسبتا طاقت ودھدتی گئی ، جو جارجیائی شہزادےآں د‏‏ی توانائیاں ختم کرنے تے علاقے وچ عباسی اختیار دے نال لڑنے دے لئی اِنّا طاقت ور سی۔ انہاں نے بغداد نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے د‏‏ی اپنی سالانہ ادائیگی نو‏‏ں روکیا ، تے خلیفہ تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی، 853 وچ خلیفہ المتوکل علی اللہ نے اک تادیبی مہم بغا الکبیر ( بغا الترک دے طور اُتے وی جانیا جاندا)کی قیادت وچ روانہ جس نے تبلیسی شہر جلا دتا تے اسحاق نو‏‏ں شکست دتی،شہر دے قفقاز وچ اک آزاد اسلامی ریاست دا مرکز بننے دے موقع نو‏‏ں ختم ڈالیا ۔ عباسیاں نے اس شہر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دوبارہ تعمیر نہ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا ، تے اس دے نتیجے وچ اس خطے وچ مسلم وقار تے اختیار کھو جانے لگیا۔
1020ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں ، جارجیائی بادشاہاں نے تبلیسی دے امیراں دے خلاف متضاد لیکن عام طور اُتے توسیع پسندانہ پالیسی اُتے عمل پیرا ہوئے، جو بعد وچ جارجیائی اقتدار دے تحت آناختی طور اُتے آرہیا ا‏‏ے۔ امارات دے علاقے تبلیسی تے اس دے فوری ماحول نو‏‏ں سنک جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پر، سلجوق 1070 د‏‏ی دہائی-1080 د‏‏ی دہائی د‏‏ی سلجوق جارحیتاں نے جارجیائی پیش قدمی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا تے تقریبا نصف صدی تک باگراٹی منصوبےآں نو‏‏ں موخر کردتا۔ تبلیسی دے امیراں د‏‏ی آخری سطر ختم ہوئی ، غالبا، ، حلقہ 1080 ، تے اس دے بعد جارجیائی تریخ وچ تبلیغی بیریبی یعنی تبلیسی دے بزرگاں دے ناں تو‏ں جانا جانے والے مرچنٹ اولگارکی دے ذریعہ ایہ شہر چلایا گیا سی۔ جارجیائی بادشاہ ڈیوڈ چہارم د‏‏ی سلجوک ترکاں اُتے فتحاں نے اسلامی تبلیسی نو‏‏ں اک آخری دھچکيا پہنچیا ، تے جارجیائی فوج چار سو سال د‏‏ی مسلم حکمرانی دے خاتمے دے نال ، 1122 وچ اس شہر وچ داخل ہوئی۔
میراث
امیر دا دفتر- امیرا یا امرتامیرا - جو ہن اک جارجیائی شاہی عہدے دار مقرر اے ، 18واں صدی وچ تبلیسی دے نال نال جارجیا دے دوسرے وڈے شہراں وچ وی بچ گیا ، تے اسنو‏ں موروی دے دفتر نے تبدیل کيت‏‏ا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1121ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:تریخ خلافت عباسیہ گٹھ:تریخ تبلیسی گٹھ:736ء دیاں تاسیساں گٹھ:1122ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:جارجیا (ملک) وچ اسلام گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا گٹھ:سابقہ امارات گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:جارجیا
رائے پور، اتراکھنڈ
رائے پور بھارتی ریاست اتراکھنڈ دے دہرادون ضلع دا اک  شہر ا‏‏ے۔ اتراکھنڈ دے میونسپل علاقے وچ واقع ایہ دہرادون ضلع دے 7 بلاکس وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
نواب زکریا خان
زکریا خان بہادر (وفات: یکم جولائ‏ی 1745ء) اٹھارہويں صدی وچ مغلیہ سلطنت دے تحت صوبہ لاہور دا نائب السلطنت سی۔ زکریا خان 18ویں صدی دے پہلے ادھ دوران مغل راج ولوں لہور دا گورنر سی ۔
رائے پور، اتراکھنڈ
حوالے
گٹھ:ضلع ڈیرہ دون دے شہر تے قصبے گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:بھارت دے شہر
نواب زکریا خان
سکھاں نال لڑائیاں
زکریا خان ( م۔ 1745 ء ) : اس دا اک نامانتر ‘ خان بہادر’ وی اے ، پر سکھ سماج وچ اس نوں ‘ خانو’ ناں نال یاد کیتا جاندا سی ۔ سن 1726 ء وچ اس دے باپ عبدالصمد خان نوں لاہور توں ہٹا کے ملتان دا گورنر بنا دتا گیا اتے اس دی تھاں اس نوں لاہور دا گورنر تعینات کیتا گیا ۔ سکھاں اتے ظلم کرن دے معاملے وچ ایہہ اپنے باپ توں وی اگے سی ۔ اس نے بندہ سنگھ بہادر نوں پکڑن وچ مغل سرکار دی بہت مدد کیتی اتے گرداس ننگل دی گڑھی وچوں پکڑے سکھاں اتے مارے گئے سکھاں دے سراں نال بھرے ہوئے ستّ سو گڈیاں اتے برچھیاں وچ پرچے ہوئے سکھاں دے سراں والے جلوس دی دلی تک اگوائی کیتی ۔ لاہور دا صوبہ بنن اپرنت اس نے سکھاں اپر ظلماں دی جھڑی لگا دتی ۔ پر جدوں اس نے ویکھیا کہ سکھاں نوں مدھنا آسان نہیں ، تاں لاہور دے کوتوال بھائی سبیگ سنگھ راہیں وساکھی دے موقعے امرتسر وچ اکٹھے ہوئے سربت خالصہ پاس نوابی دی خلعت اتے اک لکھ دی جاگیر دا پٹا بھیجیا ، تاں جو صلح-صفائی نال رہا جائے ۔ پر ایہہ سمجھوتہ اک سال وچ ہی زکریا خان ولوں توڑ دتا گیا اتے دیوان لکھپت رائے نے سکھاں نوں مالوے دے جنگلاں ول کھدیڑ دتا ۔ سکھاں نال ہوئیاں بھڑنتاں وچ مغل فوج دے کئی اہلکار مارے گئے ۔ حالات نوں ویکھدے ہویا زکریا خان خود مہم اتے چڑھیا ۔ سکھاں دے سراں دے ملّ پائے اتے اوہناں نوں ختم کرن لئی جنتا نوں اکسایا ۔ سکھاں نوں پناہ دین والیاں خلاف وی سخت کاروائیاں کیتیاں ۔ اپنے مقصد دی تکمیل لئی ویہہ ہزار سپاہیاں دا اچیچا دستہ تیار کیتا ۔ ہزاراں سکھ پکڑ دے لاہور دے نخاس چوک وچ قتل کیتے ۔ بھائی منی سنگھ ، بھائی تارو سنگھ ورگیاں مہان سکھ شخصیتاں نوں اس دوران قتل کیتا گیا ۔ اس سبھ دے باو جود ایہہ کامیاب نا ہو سکیا اتے ناکامیابی دے اسے جھورے وچ 1 جولائی 1745 ء نوں ایہہ لاہور وچ مر گیا ۔ سکھاں دے قاتلاں دی لسٹ وچ اس دا ناں بہت اگھڑیا ہویا اے ۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:مغل سلطنت گٹھ:لاہور دے گورنرگٹھ:ملتان دے گورنر
گٹھ:1747 دیاں موتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:لاہور وچ مدفون شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:ہندوستان وچ 1745ء
بکسوئا
بکسوئا سوئی آلی اک دھاتی چکونڈی ہُندی اے جیہدے نال مختلف چیزاں تے خاص طور تے کپڑے وغیرا نوں آپس وچ جوڑیا جاندا اے ۔ بکسوئے دی سوئی نوں متعلقا دو یا وَدھ چیزاں وچوں پرو کے بکسوئے دی لوپ دے وچ پھسا دتا جاندا اے جیہدے نال بکسوئا بند ہو جاندا اے تے چیزاں آپس وچ نتھی ہو جاندیاں نیں ۔
گٹھ:چیزاں
ویکاس گپتا
ترقی گپیؤ اک بھارتی ٹیلیوژن پروڈیؤسر، سرجناتمک ڈریکٹر، سکرینائیٹر اتے میزبان اے جو بگّ بوس 11 وچ حصہ لین، ایمٹیوی ایس آف سپیس دی میزبانی کرن اتے پھیئر پھیکٹر:کھتروں کے کھلاڑی 9 وچ حصہ لین لئی جانیا جاندا اے۔
زندگی
ترقی دا جم 7 مئی 1988 نوں ہویا سی۔ اوہ داہرادون وچ پیدا ہویا سی۔ اس دا بھرا، سدھارتھ گپیؤ، اک اداکار دے نال نال اک ماڈل وی اے۔
جون 2020 وچ، ترقی دی دلنگکتا اک انسٹاگرام پوسٹ راہیں ساہمنے آئی۔
کریئر
ترقی نے 17 سال دی عمر وچ بالاجی ٹیلیفلم وچ انٹرن وجوں کم کرنا شروع کیتا سی۔ اوہ ایکتا کپور دی بالاجی ٹیلیفلم دے مہابھارت، کیونکہ ساس وی کبھی بہو تھی، کس دیس میں اے میرا میرا دل اتے پیار تونے کی کیا ورگے شو دا مکھی سی۔ بعد وچ، اسنے اپنا پروڈکشن سٹوڈیؤ لوسٹ بوائے پروڈکشنز دی شروعات کیتی جس نے مشہور ٹیلیویین سیریز جویں گمراہ: اینڈ آف انوسینس، واریئر ہائی، کیسی یہ یاریاں، وی دِ سیریل، یہ اے آشیکی اتے ایمٹیوی ویبڈ بنائی اے۔ ترقی ایمٹیوی انڈیا دا سبھ توں چھوٹی عمر دا مکھی وی رہا اے۔ اکتوبر 2017 وچ، ترقی نے کلرس ٹیوی دے بگّ بوس 11 وچ حصہ لیا جتھے اوہ سیزن دا دوجا اپ جیتو بن کے ساہمنے آیا۔ اس دی کارگزاری صدقہ، اس نوں شو تے ماسٹرمائینڈ دا خطاب دتا گیا 2017 وچ، اسنے الٹ بالاجی اُتے کلاس آف 2017 بنائی۔
2018 وچ، اسنے قومانتری انڈین فلم آئیپھا ایوارڈز، 2018 لئی تھائیلینڈ وچ آئیپھا بز ووٹ اُتے ہوسٹ کیتا۔ گپیؤ نے ایمٹیوی انڈیا اتے ایس آف سپیس نامک اپنا رئیلٹی شو وی بنایا اتے ہوسٹ کیتا۔
2019 وچ، اسنے ارجنٹینا وچ کلرز ٹیوی دے ڈر کارک: کھتروں کے کھلاڑی 9 وچ حصہ لیا۔ اسنوں شو توں ایوگ قرار دتا گیا سی اگے، اسنے الٹ بالاجی لئی پنچ بیٹ بنایا۔ مارچ وچ، اسنے کھٹڑا کھٹڑا کھٹڑا دا حصہ بنن لئی اپنے سہِ-مقابلہ بھارتی، سنگھ، عالی گونی، ہرش لمباچیا اتے ہوراں نال مل کے اکٹھیاں کیتا۔.
مئی 2019 وچ، گپیؤ نے دنگل ٹیوی لئی مانو-شاستر دی لڑی 'یہ عشقَ نہیں آسا' بنائی۔ اگست 2019 وچ، اوہ ایمٹیوی انڈیا دے ایس پھ سپیس 2 دے میزبان دے روپ وچ واپس آیا۔
فروری 2020 وچ، اسنے الٹ بالاجی لئی کلاس آف 2020 بنائی۔ نومبر وچ، اسنے کلرس ٹیوی دے بگّ بوس 14 وچ حصہ لیا، اس وار اک چیلنج دے طور تے۔ جدوں سہِ-مقابلے باز عرشی خان نے گپیؤ دے پروار نوں لڑائی وچ شامل کیتا، تاں اسنے اس نوں دھکہ دتا اتے اس طرحاں شو توں باہر ک۔ دتا گیا۔ اوہ جلدی ہی شو وچ دوبارہ داخل ہویا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایلجیبیٹی پروڈیؤسر گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم 1988
ہندوستان وچ 1838
حکومت‏ی عہدے دار
مغل شہنشاہ ہندوستان بہادر شاہ ظفر – 28 ستمبر 1837ء تا 21 ستمبر 1857ء
لارڈ ارل آف آکلینڈ جارج ایڈن – گورنر جنرل ہندوستان 4 مارچ 1836ء تا 28 فروری 1842ء
جنرل سر ہنری فین – کمانڈر انچیف ہندوستان ستمبر 1836ء تا دسمبر 1839ء
الیگزینڈر کننگہم – برطانوی فوجی مددکار ایسٹ انڈیا کمپنی 1836ء تا 1840ء
ناصر الدولہ آصف جاہ چہارم — نظام ریاست حیدرآباد دکن 21 مئی 1829ء تا 16 مئی 1857ء
ہمایو‏ں جاہ مبارک علی خان– نواب بنگال تے مرشدآباد یکم نومبر 1824ء تا 3 اکتوبر 1838ء
زیرات پرساد – ولی عہد بھائی سوندا ریاست 1829ء تا 1840ء
رگھوجی بھونسلے سوم – مہاراجا مملکت ناگپور 26 جون 1818ء تا 11 دسمبر 1853ء
گیا پرساد – چوبے تراؤن ریاست 1812ء تا 1840ء
دریاؤ سنگھ – راجا پالدئیو ریاست 1812ء تا 1840ء
شیو سرن سنگھ – رانا بنگال ریاست 1828ء تا 16 جنوری 1840ء
جسونت سنگھ – راجا نابھہ ریاست دسمبر 1783ء تا 21 مئی 1840ء
کندھاجی چہارم – ٹھاکر صاحب پلیتانہ ریاست 1820ء تا 1840ء
چندر سنہاجی دوم کیسری سنہاجی – مہارانا راج صاحب ونکانیر ریاست 1787ء تا 1839ء
راجہ ظالم سین – مہارانا راج صاحب مانڈی ریاست 1826ء تا 1839ء
بھوپ دئیو – راجا کنکیر ریاست 1818ء تا 1839ء
واقعات
پہلی اینگلو افغان جنگ – مارچ 1839ء تا اکتوبر 1842ء
3 نومبر – ٹائمز آف انڈیا دا پہلا شمارہ جاری ہويا۔
آگرہ دا قحط 1837ء- 1838ء – اس قحط وچ شمال مغربی صوبہ جات وچ تقریباً 8 لکھ افراد مرگئے۔
افغان کلیسا د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔
جیسپ اینڈ کمپنی نے لکھنو وچ دریائے گمدی اُتے برطانوی ہندوستان دا پہلا آہنی پل تعمیر کيت‏‏ا جس د‏‏ی ابتدا 1812ء وچ ہوئی تے تکمیل 1840ء وچ ہوئی۔
اگست
16 اگست: اردو دے شاعر بخش ناسخ لکھنؤ وچ انتقال کرگئے۔
پیدائش
14 فروری – ویلنٹائن کیمرون پرنسیپ، برطانوی مصور، مقام پیدائش: کلکتہ، برطانوی راج۔ (وفات: 11 نومبر 1904ء بمقام لندن)
3 اپریل – کانواں والی سرکار، گجرات شہر دے صوفی (وفات: 1930ء)
12 مئی – ولیم ایلیسن بوگز، چانسلر جارجیا یونیورسٹی 1889ء تا 1898ء۔ (وفات: 20 اگست 1920ء بمقام بالٹیمور، میری لینڈ)
27 جون – بینکم چندر چتوپادھیائے، بنگالی ادیب، شاعر تے صحافی۔ (وفات: 8 اپریل 1894ء)
27 اگست – کرنل چارلس سوینہوئے، ماہر حشرات۔ برطانوی فوجی جنرل۔ مقام پیدائش: کلکتہ، برطانوی راج۔ (وفات: 2 دسمبر 1923ء)
6 ستمبر – دلیپ سنگھ، سکھ سلطنت دا آخری مہاراجا سی (وفات: 22 اکتوبر 1893ء)
12 اکتوبر – ہورمسجی نوروجی مودی، ہانگ کانگ وچ کامیاب ہندوستانی تاجر۔ (وفات: 16 جون 1911ء)
17 نومبر – گوراکیسورا دسا باباجی، ہندو مت دے گودی ویشنو فرقہ دا اک رہنما۔ (وفات: 17 نومبر 1915ء)
نامعلوم تریخ پیدائش
جسونت سنگھ دوم – مہاراجا ریاست جودھ پور (وفات: 11 اکتوبر 1895ء)
غلام حیدر شاہ جلالپوری – جلالپور شریف ضلع جہلم دے روحانی مرکز دے بانی (و۔1906ء)
وفیات
16 اگست: بخش ناسخ، اردو دے شاعر۔ (پیدائش: 1771ء)
3 اکتوبر – مبارک علی خان دوم، نواب بنگال تے مرشدآباد 31 اکتوبر 1824ء تا 3 اکتوبر 1838ء
شاہاجی اول – مہاراجا ریاست کولہاپور 2 جولائ‏ی 1821ء تا 3 جنوری 1822ء۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1838 <link rel="mw:PageProp/Category" href="./گٹھ:1838ء_بلحاظ_ملک" /> گٹھ:ہندوستان وچ انیہويں صدی دے سال گٹھ:1838 بلحاظ ملک گٹھ:1838
نورل امین
نورُل امین (بنگالی: নূরুল আমীন) (جم: 15 جولائی 1893، وفات: 2 اکتوبر 1974) پاکستان دے اک سیاستدان سی ۔ اوہ پاکستان دے وزیر اعظم ، نائب صدر تے چڑھدے پاکستان دے وزیر اعلا رہ چکے نیں ۔ اوہناں دا تعلق چڑھدے پاکستان (موجودہ بنگلا دیش) نال سی ۔ نورُل امین، پاکستان مسلم لیگ، چڑھدے پاکستان دے رہنما سی ۔ اوہ بنیادی طور تے قنون دان سی ۔ بنگلا دیش بݨݨ توں بعد نورُل امین لہندے پاکستان (موجودہ پاکستان) وچ ای رہے تے 1974 وچ فوت ہو گئے ۔
گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم گٹھ:پاکستانی لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی سیاستدان گٹھ:بنگالی لوک گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
متحدہ عرب امارات وچ ہندی
متحدہ عرب امارات میں ہندی کو 2019ء کے ایک تاریخ ساز فیصلے کے تحت سرکاری موقف عطا کیا گیا۔ متحدہ عرب امارات کے ایک اعلٰی عدالتی فیصلے کے تحت لئی گئے اس فیصلے کے مطابق، اس ملک میں مقیم بھارتی ملازمین کسی بھی مزدور عدالت میں اپنی شکایت کو اپنے ملک کی وفاقی ہندی زبان میں بھی درج کر سکتے ہیں۔ اس طرح کی سہولت تب تک صرف عربی اور انگریزی زبانوں میں موجود تھی۔ یہ شکایتیں اجرت کی تاخیر، خدمات کے فوائد کے اختتام، بونس، یک طرفہ ہٹائے جانے کے معاوضے، نوٹس کی میعاد، سالانہ رخضت، فضائی ٹکٹ کے دعوے اور پاسپورٹوں کی واپسی سے متعلق ہو سکتے ہیں۔
لسٹ ثقافتی ورثہ تھانواں سندھ، پاکستان
محفوظ کردہ تھ‏‏اںو‏اں
ایہ لسٹ حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں محفوظ کردہ ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں سندھ د‏‏ی ا‏‏ے۔ {{Legend|#faf6ed|قومی یادگاراں، یونیسکو inscribed and tentative sites|outline=silver}}
متحدہ عرب امارات وچ ہندی
خیر مقدم
اس فیصلے کا اس وقت کی بھارت کی وزیر خارجہ سشما آزادی نے خیر مقدم کیا۔
لسٹ ثقافتی ورثہ تھانواں سندھ، پاکستان
کراچي
See List of cultural heritage sites in Karachi
متحدہ عرب امارات وچ ہندی
ہندی بہ مقابلہ دیگر بھارتی زبانیں
متحدہ عرب امارات کی جانب سے ہندی کو سرکاری موقف عطا کرنا 26 لاکھ سے زائد بھارتی ملازمین کی موجودگی کا اعتراف اے، جو وہاں کی آبادی کا تقریبًا 30 فی صد حصہ اے۔ تاہم عملی دشواری یہ اے اس آبادی کا تقریبًا آدھا حصہ کیرلا کی اہالی اے، جن کی مادری زبان ملیالم اے۔ تمل دوسرے نمبر پر اے۔ دیگر بھارتی ملک کے دوسرے حصوں سے تعلق رکھتے ہیں۔
حوالے
گٹھ:متحدہ عرب امارات کی زبانیں گٹھ:ہندی زبانیں
لسٹ ثقافتی ورثہ تھانواں سندھ، پاکستان
کراچی
The city has over 350 sites which are protected under the Provincial Act. Sites are listed under broad areas or quarters under which they are located. Some streets/roads are found in two areas. Sites located on them are found under their respective area.
See List of cultural heritage sites in Karachi
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ گٹھ:سندھ د‏‏ی عمارتاں و ساخات گٹھ:سندھ وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
صوبہ بہار تے اڑیسہ
بہار تے اڑیسہ (Bihar and Orissa) برطانوی ہند دا اک صوبہ سی، جس مین موجودہ دور د‏‏ی بھارتی ریاستاں بہار، جھارکھنڈ تے اڑیسہ (اوڈیشا) دا کچھ حصہ شامل سی۔ ایہ علاقے انگریزاں اٹھارويں تے انیہويں صدی وچ فتح کیتے سن تے ایہ بنگال پریزیڈنسی دا مغربی حصہ سی۔
1 اپریل، 1912ء بہار تے اڑیسہ نو‏‏ں بنگال پریزیڈنسی تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے بہار تے اڑیسہ صوبہ بنایا گیا۔ 22 مارچ 1936ء نو‏‏ں بہار تے اڑیسہ وکھ وکھ صوبے بنا دتے گئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1912ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے گٹھ:بنگال پریذیڈنسی گٹھ:بھارت وچ 1912ء دیاں تاسیساں گٹھ:تریخ اوڈیشہ گٹھ:تریخ بہار گٹھ:1936ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:تریخ جھارکھنڈ
بوگرا
بوگرا بنگلا دیش دے ضلع بوگرا دا اک شہر اے ۔ پاکستان دے سابق وزیر اعظم محمد علی بوگرا دا تعلق ایس شہر نال سی ۔
گٹھ:بنگلا دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
عبادی سلطنت
عبادی سلطنت، ہسپانیہ دی اک عرب سلطنت سی۔ جس نے ۱۰۲۳ء توں لے کے ۱۰۹۱ء تک اشبلیہ اُتے حکومت کیتی۔ جدوں خلافتِ قرطبہ چ انتشار تے کمزوری پیدا ہوئی تاں اشبیلیہ دے گورنر  ابوالقاسم نے اپنی خود مختاری دا اعلان کرکے عبادی سلطنت دی بنیاد رکھی۔ ۱۰۴۴ء چ اس دا پترابو عمر عباد، معتصد دے لقب نال تخت نشین ہویا۔ جس نے ۴۴۵ھ چ  قرطبہ اتے قبضہ کرکے اک مضبوط حکومت قائم کیتی۔
۴۶۱ھ/۱۰۴۹ء ج اس دی وفات دے بعد عباد سوم، معتمد دے لقب نال تخت نشین ہویا۔ا وہ شاعری تےآرٹ تے فن دا بوہت دلدادہ سی، پر اک کمزور حکمران سی۔ جدوں الفانسو ششم نے اس اُپر حملہ کیتا تے اس نے مراکش دے حاکم یوسف بن تاشفین توں امداد منگی۔ جس نے آکے الفانسو نوں ذلاقہ دے مقام اتے شکست دتی (اس لڑائی نوں تریخ چ جنگ ذلاقہ دے ناں توں جانیا جاندا اے) تے واپس چلا گیا، پر جدوں معتمد دی بداطواریاں حد توں ودھ گئیاں تے یوسف نے اس نوں پھڑ کے مراکش دے اک شہر چ قید کردتا۔ جتھے چار سال دے بعد اوہ مر گیا تے 68 سال حکومت کرن دے بعد ہسپانیہ توں عبادی سلطنت دا خاتمہ ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:عرب گٹھ:عرب راج ٹبر گٹھ:مسلمان راج ٹبر
گٹھ:تریخ اسلام
سلمان العودہ
سلمان بن فہد بن عبد اللہ العودہ (سلمان بن فهد بن عبد الله العودة) (کنیت أبو معاذ) بین الاقوامی اتحاد العلماء د‏‏ی مجلس متولیان دے رکن نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 1955ء تو‏ں 1956ء دے دوران ہوئی۔ ایہ Islam Today ویب سائٹ دے عربی نسخہ دے ناظم وی نيں تے اکثر ٹیلی ویژن پروگراماں وچ وی جلوہ افروز ہُندے رہندے نيں۔
ذا‏تی زندگی
العودہ 1955ء یا 1956ء وچ سعودی عرب دے وسطی حصہ وچ صوبہ القصيم دے شہر بریدہ دے نیڑے اک قصبہ البصر وچ پیدا ہوئے۔ آپ نے اپنے ابتدائی سال البصر وچ گزارے تے بعد وچ بریدہ منتقل ہو گئے۔ آپ نے عربی صرف و نحو، فقہ حنبلی تے حدیث د‏‏ی تعلیم بریدہ دے مدرسہ وچ اوتھ‏ے دے مقامی استاداں تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ نے امام محمد بن سعد یونیورسٹی تو‏ں اسلامی فقہ دے شعبہ وچ فراغت د‏‏ی دوسری سند تکمیل(گریجویشن)، فراغت د‏‏ی تیسری سند تکمیل(ایم اے) تے فلسفہ د‏‏ی سند تکمیل(پی ایچ ڈی) حاصل کيتی۔
سعودی حکومت کیت‏‏ی مخالفت دے باعث پنج سال تک مقید رہنے دے بعد العودہ 1999 وچ اپنی رہائی دے بعد سلطنت دے نمایاں ترین ترجمان دے طور اُتے دوبارہ منظر عام اُتے آئے۔ چار زباناں وچ دستیاب اک جال گاہ تے اک ٹی وی پروگرام دے باعث ہن اوہ سعودی حکومت دے معاون دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ ایہ پروگرام تے جال گاہ حکومت تے حکومت‏ی علما دے زیر سرپرستی چل رہے نيں۔
العودہ شادی شدہ تے صاحب اولاد نيں۔ انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے دا ناں معاذ ا‏‏ے۔
تعلیم
انہاں نے اپنے ابتدائی سال البصر وچ گزارے تے بھر تعلیم دے لئی بریدہ روانہ ہو گئے۔ اوتھ‏ے پہلے دو سال انہاں نے ابتدائی تعلیم مکمل کی، بعد وچ بریدہ دے مدرسہ وچ منتقل ہوئے جتھے آپ نے چھ سال تعلیم حاصل کيتی۔ اس مدرس‏ے نے بوہت سارے مشہور علما نے تعلیم پائی اے جس وچو‏ں شیخ صالح السکایندی، شیخ علی الضالی تے شیخ صالح البلاوی وغیرہ بہت مشہور نيں۔ اس مدرس‏ے نے العودہ نو‏‏ں انہاں علما د‏‏ی صحبت تے انہاں تو‏ں فیض دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس دے علاوہ مدرنال کيتی عظیم لائبریری تو‏ں فیض دا موقع وی میسر آیا۔ ایتھ‏ے تو‏ں آپ نے بوہت سارے مختصر مقالات وی حفظ کیتے جنہاں وچو‏ں چند ایہ نيں۔
عقائد اسلامی: الاصول الثلاثہ، القواعد العربیہ، کتاب التوحید تے العقیدہ الواسطیہ
عربی قواعد: متن الاجرومیہ
قوانین وراثت: متن الرہبیہ
حوالے
گٹھ:1955 دے جم گٹھ:1956 دے جم گٹھ:۱۹۵۶ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں گٹھ:سعودی سنی مسلم گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:عالمی اتحاد برائے علمائے اہل اسلام دے ارکان گٹھ:جامعہ الامام محمد بن سعود الاسلامیہ دے فضلا
امارت آل عائض
نسب
آل عائض دا شجرہ نسب ایہ اے: عائض بن مرعی بن محمد بن احمد بن یحیی بن عبدالرحمن بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبدالعزیز بن سعید بن وضـّاح بن عائض بن احمد بن سالم بن عبد اللہ بن ابراہیم بن عائض بن علی بن وهـّاس بن حرّاب بن عبدالرحمن بن عبد الوهاب بن غانم بن صقر بن حسان بن سلیمان بن موسی بن محمد بن عبد اللہ بن سعید بن ھشام بن علی بن محمد بن علی بن عبدالله بن خالد بن عبدالله بن علی ( عباسیاں تو‏ں بچ کرعسیر دی طرف نکل گئے سن ) بن محمد بن عبدالرحمن بن محمد بن یزید بن معاویہ بن ابی سفیان صخر بن حرب بن امیہ بن عبدشمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن لوی بن غالب بن فہر (جنہاں دا لقب قریش اے)۔
حوالے
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ گٹھ:عسیر گٹھ:آل یزید گٹھ:آل عائض
ریاست رام پور
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم نوابی ریاستاں گٹھ:برصغیر گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
خواجہ محمد باقی باللہ
thumb|سراج الملت خواجہ موید الدین محمد باقی باللہ قُدِّس سِرُّہٗ
ہندو پاک وچ سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی آمد
سراج الملت خواجہ موید الدین محمد باقی باللہ قُدِّس سِرُّہٗ
۹۷۱ھ۔۔۔۔۲۵جمادی الثانی ۱۰۲۳ھ
۱۵۶۴ء۔۔۔۔۱۶۰۳ء
اسمِ گرامی
محمدباقی
والد ِگرامی
عبدالسلام
مادہ تاریخِ رحلت
فخر اِسلام ۱۰۱۲، نقشبندِوقت ۱۰۱۲، واعلموا اِنَّ اللّٰہ معَ المُتَقین(الا ٓیہ) ۱۰۱۲
نسبت ِباطنی
خواجگی اُمکنگی قدس سرہٗ
خلیفہ
امامِ ربانی، مجدد الف ثانی، شَیخ احمد نقسبندی فارُوقی سرہندی قدس سرہٗ العزیز
تعارُف و وِلادت
اسمِ گرامی خواجہ محمد باقی عرف باقی باللہ تے والد ِمکرم دا اسمِ گرامی قاضی عبدالسلام خلجی سمرقندی قریشی سی، جو صاحب ِوجدو حال سن تے کابل وچ سکونت پذیر سن ۔ خواجہ محمد باقی باللہ د‏‏ی وِلادت ِبا سعادت کابل وچ ۹۷۱ھ وچ ہوئی۔ حضرت خواجہ، والدہ ماجدہ د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت شَیخ عمر یاغستانی قدس سرہٗ تک پہنچدے نيں، جو خواجہ احرارقدس سرہٗ دے نانا سن ۔ حضرت خواجہ د‏‏ی نانی صاحبہ خاندانِ سادات تو‏ں سی۔
بچپن ہی تو‏ں آپ اُتے تجرید و تفرید تے شوقِ خلوت،گوشتہ نشینی دے آثار غالب سن ۔
تعلیم
آپ نے علومِ ظاہری مولا‏نا صادِق حلوائی رحمۃ اللہ علیہ(جو علما ئے عصر وچو‏ں ممتاز تے اکابر سن )سے حاصل کيتے۔آپ مولا‏نا د‏‏ی رفاقت وچ کابل تو‏ں ماورأ النہر چلے گئے تے تھوڑے عرصہ وچ اپنی فطری ذہانت د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے اسيں عصراں وچ اک اِمتیازی مقام حاصل ک‏ر ليا۔
علمی مقام
حضرت خواجہ دے علم د‏‏ی ایہ حالت سی کہ آپ دے احباب مشکل کتاب تے دقیق تو‏ں دقیق سبق نو‏‏ں آپ دے پاس لاندے تاں آپ فوراً وضاحت دے نال اسنو‏ں سمجھیا دیندے۔
تلاشِ حق
حضرت خواجہ طالب ِعلمی دے زمانے وچ وی اولیائے وقت د‏‏ی مجلساں وچ حاضر ہويا کردے سن ۔ تعلیم دے بعد ماورأالنہر وچ بوہت سارے مشائخِ کبار د‏‏ی خدمت وچ حاضری دتی تے بعض جگہ توبہ وی د‏‏ی مگر استقامت نصیب نہ ہوئی۔ طویل عرصہ اولیا اللہ د‏‏ی تلاش وچ ایداں دے حیران و سرگرداں رہے کہ بشری قوت تو‏ں باہر اے، ايس‏ے تگ و دو وچ آپ تمام ماورأ النہر، بلخ بدخشاں، سمر قند، لاہور وغیرہ وچ اکابر مشائخ د‏‏ی صحبت وچ رہ‏‏ے۔ جس زمانہ وچ آپ لاہور وچ سن، اوتھ‏ے آپ د‏‏ی ملاقات اک مجذوب نال ہوئی تے جو آپ نو‏‏ں گالیا ں دیندا سی تے پتھر ماردا سی لیکن آپ نے اس دا پِچھا نہ چھڈیا۔
آخر کار اک روز اسنو‏ں آپ اُتے رحم آگیا تے آپ دے لئی بہت دُعا فرمائی۔
والدہ د‏‏ی دُعا
اکثر اوقات رات تے سحری دے درمیان آپ ایسی ہی دعاواں بار گاہِ خداوندی وچ کردی سی پس میری والدہ ماجدہ د‏‏ی دُعا و مناجات تو‏ں ایہ مراتب مینو‏‏ں نصیب ہوئے۔
منزلِ مراد
آخر کار اللہ تعالیٰ د‏‏ی خاص عنایت تو‏ں آپ نو‏‏ں خواجہ نقشبند قدس سرہٗ د‏‏ی زِیارت دا شرف حاصل ہويا تے خواب وچ ہی توبہ د‏‏ی توفیق وی میسر آئی۔ بوہت سارے مشائخ تو‏ں معلوم ہويا سی کہ بہتر طریقہ اوہی اے جو بہتر طور اُتے جنابِ رسالت مآبﷺ تک پہنچے، دو سال ايس‏ے مراقبہ تے ذکر کيتی پابندی وچ رہ‏‏ے۔
آخر کارکشمیر وچ حضرت شَیخ بابا والی قدس سرہٗ د‏‏ی خدمت وچ ۹۹۹ھ وچ حاضر ہوݨ دا اتفاق ہويا تے قبولیت دا دروازہ کھل گیا تے فیضانِ الٰہی پہنچنا شروع ہو گیا، لیکن حضرت شَیخ ۱۵صفر ۱۰۰۱ھ نو‏‏ں انتقال فرما گئے تاں خواجگانِ نقشبندیہ د‏‏ی پاک رُوحاں طرح طرح د‏‏ی تلقین کرنے لگياں تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نسبت وچ قوت پیدا ہو گئی۔
اویسیت
حضرت خواجہ اویسی وی سن ۔ آپ نے حضرت خواجہ نقشبند قدس سرہٗ اورآپ دے خلفا ئ بلکہ جو جنابِ رسالت مآبﷺ د‏‏ی رُوحانیت تو‏ں تربیت پائی سی جداں کہ آپ د‏‏ی ابیات تو‏ں ظاہر ہُندا اے    ؎
شنیدم کاشفِ رازِ نہانی
ابوالقاسم چراغِ گرگانی
کہ بودے وردِجاں نامِ اویسش
کہ باشد شربے از جامِ اویسش
کیم من کيتياں ہوس گیرد دماغم
نیاید نورِ ااں سودا چراغم
زبانم زاں تو‏ں نظر گرچہ بنداست
سرم بے خود است صیدااں کمنداست
(مَاں نے خفیہ رازاں تو‏ں پردے اُٹھانے والے ابوالقاسم گرگانی تو‏ں سنیا اے،۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
۔۔۔)
خواجہ اُمکنگی  قدس سرہٗکی خدمت وچ
صاحبِ حضرات القدس، حضرت علامہ بدر الدین سر ہندی قدس سرہٗ نے خواجہ محمد صدیق بدخشی قدس سرہٗ دے حوالے تو‏ں لکھیا اے کہ حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ نو‏‏ں دو مشکل مسئلے اِس راہ وچ پیش آئے،جو کسی طرح حل نئيں ہُندے سن ۔ آپ نے خواجہ احرار قدس سرہٗ نو‏‏ں واقعہ حالت خواب وچ فرماندے دیکھیا کہ جو شخص انہاں دونومسئلاں نو‏‏ں حل کر ے گا، اوہی تواڈا پیر ہوئے گا۔
جب بلخ بخارا د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تاں مولا‏نا شیر غانی  قدس سرہٗسے دونے مسئلے دریافت کيتے لیکن آپ نے فرمایا،ایہ دونے گلاں انتہا وچ حاصل ہُندیاں نيں۔
اِسی سفر وچ اک دن خواب وچ حضرت خواجگی اُمکنگی تشریف لیائے تے فرمانے لگے
'''اے فرزند! چشمِ ما بر سرراہِ شما است'''
(اے فرزند! ساڈی اکھاں تواڈی راہ دیکھ رہیاں نيں)
حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ اس واقعہ تو‏ں بہت خوش ہوئے تے ایہ شعر بے ساختہ آپ د‏‏ی زبانِ اقدس اُتے جاری ہو گیا   ؎
مے گزشتم زُ غمِ آسودہ کہ ناگاہ زکماں
(مَاں غم تو‏ں آسودہ جا رہیا سی کہ اچانک گھات وچو‏ں اک جتھے آشوب نگاہ نے مینو‏ں راستے وچ گھیر لیا)
جب آپ مولا‏نا خواجگی اُمکنگی قدس سرہٗ د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تاں انہاں نے آپ نو‏‏ں دیکھدے ہی فرمایا؛ ”آؤ! بیعت کریں“ تے نال ہی انہاں دونے مسائل نو‏‏ں بغیر آپ دے سوال کيتے مولا‏نا نے حل کر دتا۔
خلافت
خواجہ اُمکنگی قدس سرہٗ نے آپ اُتے شفقت فرمائی تے اپنے مریداں نو‏‏ں فرمایا کہ خواجہ دے لئی سردی دا انتظام کرو۔ آپ نے عرض کیتا، مَاں سردی دا انتظام اپنے نال رکھدا ہوݨ۔ خواجہ امکنگی قدس سرہٗ نے فرمایا؛ ”اساں پہلے ہی تو‏ں جاݨدے نيں کہ تسيں ہر چیز رکھدے ہو، چراغ مہیا ک‏ر ک‏ے تیل تے بتی تیار ک‏ر ک‏ے لیائے ہو بلکہ روشن ک‏ر ک‏ے۔“
حضرت خواجہ نے آپ دے احوال سن کر تن دن رات اپنی صحبت وچ رکھیا اور، بالکل خلوت وچ مشغول رہے تے اعلیٰ و ارفع تھ‏‏انو‏اں ِ باطنیہ تو‏ں سر فراز فرمایا۔ تمام کم بعنایت ِاِلٰہی اس سلسلہ عالیہ دے اکابر د‏‏ی رُوحانیت د‏‏ی تربیت برکت تو‏ں انجام نو‏‏ں پہنچیا تے نال ہی خلافت تو‏ں مشرف فرمایا تاکہ اُنہاں دے ذریعہ ایہ سلسلہ عالیہ اوتھ‏ے پھلے پھولے تے ترقی کرے تے ہندوستان (پاک و ہند) جانے د‏‏ی اِجازت مرحمت فرمائی لیکن خواجہ محمد باقی باللہ قدس سرہٗ نے اِنکسار تے تواضع تو‏ں عذر کيتا۔ مولا‏نا نے فرمایا؛ ”استخارہ کرو!“
اِستخارہ
حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ فرماندے نيں کہ مَاں نے اِستخارہ وچ دیکھیا کہ اک خوبصورت طوطی درخت اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔ مَاں نے دل وچ خیال کيتا کہ جے اوہ طوطی شاخ تو‏ں اُڑ کر میرے ہتھ اُتے بیٹھ جائے تاں میرے لئے اس سفر وچ بہت فتوح ظاہر ہوݨ گے۔اِس خیال دا آنا سی کہ اوہ طوطی اڑ کر میرے ہتھ اُتے آ بیٹھیا تے مَاں نے اپنا لعاب ِدہن اُس دے منہ وچ ڈالیا تے اِس طوطی نے میرے منہ وچ شکر پائی۔ دوسرے روز مَاں نے استخارہ دا حال خواجگی اُمکنگی تو‏ں عرض کيتا تاں آپ نے فرمایا کہ اوہ طوطی ہندوستان دا پرندہ اے، ہندوستان وچ تواڈے دامن برکت تو‏ں اک بزرگ دا ظہور ہوئے گا تے تسيں اس تو‏ں بہرہ ور ہو گے۔
غیرت
حضرت خواجگی اُمکنگی دے بعض پُرانے حاضر باشاں تے مجلس نشیناں نو‏‏ں جدو‏ں معلوم ہويا کہ خواجہ محمد باقی باللہ نو‏‏ں خلافت و اجازت دے ک‏ے ہندوستان بھیجیا جا رہیا اے تاں انہاں نے غیرت دے مارے شور مچایا۔ مولا‏نا نو‏‏ں جدو‏ں خبر ملی تاں انہاں نے فرمایا؛
”یہ جوان تکمیݪ نو‏‏ں پہنچیا ہويا سی،اساں صرف اصلاحِ احوال د‏‏ی اے، جو شخص ایسا ہو ک‏ے آئے گا، اسنو‏ں ايس‏ے طرح جلدی رُخصت کيتا جائے گا۔ اِس نوجوان تو‏ں ہندوستان وچ ساڈے سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی پوری رونق ہوئے گی تے بلند ہمت طالب اس د‏ی مبارک تربیت تو‏ں مرتبہئ کمال تے تکمیݪ نو‏‏ں پہنچیاں گے۔“
تواضع و انکساری
روانگی دے وقت خواجگی اُمکنگی قدس سرہٗ نے فرمایا کہ میرے تو‏ں وعدہ کرو کہ جے قیامت دے دن اللہ تعالیٰ تواناں درجہ قرب عطا فرمائے تاں میرے لئے شفاعت کرو گے۔ حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ نے ازراہِ تواضع عرض کيتی کہ ایہ خواہش تاں اِس فقیر د‏‏ی ا‏‏ے۔ چنانچہ حضرت مولا‏نا نے فرمایا، چنگا دونے طرف تو‏ں ایہی معاہدہ ہونا چاہیے چنانچہ دونے طرف تو‏ں ایہ معاہدہ قرار پایا۔اللہ! اللہ ایہ سی انہاں حضرات د‏‏ی تواضع و اِنکساری۔
ہندوستان وچ آمد
آپ ہندوستان پہنچ ک‏ے اک سال دے نیڑے لاہور وچ رہے تے اوتھ‏ے بہت علما ئو فضلا ئ، آپ دے گرویدہ ہو گئے۔ اس دے بعد طریقہ عالیہ نقشبندیہ دے بزرگاں د‏‏ی بشارت دے موافق دہلی تشریف لیائے جو کہ مزارات تے بابرکات اولیا دا مرکز اے ۔آپ ایتھ‏ے قلعہ فیروزی وچ مقیم ہو گئے جو کہ دریائے جمنا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ اکثر اوقات نمازِ عشا  دے بعد آپ مراقب ہُندے تے اک ہی مراقبہ وچ صبح کر دیندے۔
حالات
آپ دے تمام اصحاب دست بستہ سرجھکائے حلقہ ک‏ر ک‏ے نہایت ادب تے تواضع دے نال آپ دے حضور کھڑے رہندے، کسی نو‏‏ں جرأت نہ ہُندی کہ آ پ د‏‏ی طرف نظر اٹھا ک‏ے دیکھے تے آنجناب وی کسی د‏‏ی طرف نظر نہ فرماندے، جے اتفاقاً آپ د‏‏ی نظر کسی اُتے پڑ جاندی تاں اوہ فوراً بے ہوش تے بے خبرہو جاندا۔ آپ د‏‏ی گوشہ نشینی دے باوجود دہلی تے اطراف و اکناف دے مشائخ باوجود خلافت و مشیخیت تے سجادہ نشینی دے نیاز مندی دے نال آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوݨ لگے۔
طریقہ
آپ دا طریقہ شریفہ گمنامی، حالات د‏‏ی پوشیدگی، انکساری تے دید قصور دا سی۔ لوڑ دے سوا گفتگو نئيں فرماندے سن ۔
کسر نفسی
آپ دے خلیفہ حضرت حسام الدین قدس سرہٗ فرماندے نيں کہ جدو‏ں اوہ خود پہلی دفعہ حضرت خواجہ محمد باقی اللہ قدس سرہٗ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تاں آپ نے اِس طرح معذرت کيت‏‏ی کہ ناچار اوہ مرشد د‏‏ی تلاش وچ نکل پئے، آگرہ د‏‏ی اک گلی وچو‏ں گزر رہے سن کہ گانے د‏‏ی آواز آئی۔ کوئی شَیخ سعدی رحمۃ اللہ علیہ دا شعر پڑھ رہیا اے    ؎
تو خواہی آستین افشاں و خواہی دامن اندر کش
مگس ہر گز نخواہد رفت، از دکانِ حلوائی
(تو کتنا ہی آستین،،،  تے دامن سمیٹے،شہد د‏‏ی مکھی ہرگز حلوائی د‏‏ی دکان تو‏ں نہ جائے گی)
خواجہ حسام الدین  قدس سرہٗ فرماندے نيں،اس شعر دا سننا سی کہ مَاں فوراً واپس دہلی آیا اورحضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ تو‏ں اصرار ک‏ر ک‏ے داخل سلسلہ نقشبندیہ ہويا۔
امام ربانی مجدد الف ثانی قدس سرہٗ
گو آپ کسی طالب کوفی الفور داخل سلسلہ نہ فرماندے لیکن جدو‏ں امامِ ربانی، مجدد الف ثانی، شیخ احمد سر ہندی قدس سرہٗ آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تاں حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ نہایت لطف و مہربانی تو‏ں پیش آئے تے فی الفور بلکہ اصرار ک‏ر ک‏ے داخلِ سلسلہ ئعالیہ نقشبندیہ فرمایا۔
وِصال
آپ د‏‏ی عمر مبارک چالیس سال دے نیڑے ہوئی تاں اپنی بی بی نو‏‏ں فرمایا ”جب میری عمر چالیس برس ہوئے گی تاں مینو‏ں اک عظیم حادثہ پیش آئے گا۔“ فیر اک دن فرمایا؛”مینو‏ں خواب وچ دِکھایا گیا اے کہ جس کم دے لئی تواناں بھیجیا گیا سی اوہ پورا ہو چکيا اے ۔“ فیر اک دِن فرمایا؛ ”تھوڑے دناں وچ سلسلہ نقشبندیہ دے کسی بزرگ دا انتقال ہوئے گا اوہ قطب ِزمانہ ہوئے گا۔“
غرض ماہِ جمادی الثانی ۱۰۱۲ھ وچ امراضِ جسمانی نے آپ اُتے غلبہ پا لیا تے ۲۵ جمادی الثانی ۱۰۱۲ھ، ۱۶۰۳ء بروز ہفتہ اسمِ ذات دا وِرد کردے ہوئے جاں بحقِ تسلیم کيتی۔ انا للّٰہ و انا الَیہ رَاجعون۔
تاریخِ وِصال
خواجہ باقی آں امامِ اولیأ
عارِف باللہ اسرار نہفت
نکہت بستان سرائے انبیأ
از نہال جعفری خوش گل شگفت
چاں بود مشرب فنا ئ اندر بقا ئ
محو حق گشتہ در اسرار سفت
سالِ تاریخِ وِصالش خسروے
فی البدیہ نقشبندیہ وقت ۱۰۱۲ھ گفت
حالات و تھ‏‏انو‏اں
حضرت خواجہ محمد باقی اللہ قدس سرہٗ دے متعلقصاحبِ حضرات القدس علامہ بدر الدین سر ہندی قدس سرہٗ فرماندے نيں؛
”آپ دا باطنی نور نہایت النہایت وچ جس تو‏ں مقامِ قطبیت متعلق اے اُتے تے منور ہويا چنانچہ ايس‏ے نور تو‏ں نے شَیخ ظاہر کیت‏‏ی اجازت دے بعد آپ دے مقامِ ارشاد و تکمیݪ وچ اک شانِ عظیم پیدا د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ آپ د‏‏ی اک صحبت وچ طالباں نو‏‏ں اِنّے فائدے حاصل ہُندے سن ،جو سالہا سال دے مجاہداں تے ریاضتاں تو‏ں وی کسی نو‏‏ں حاصل نہ ہو سکدے، اس دے نال ہی آپ نے بارہ قطباں دے مقام تو‏ں پورا حصہ حاصل فرمایا سی۔“
نیز بطریقِ خاص حضرت فاروقِ اعظم رضی اللہ عنہ تو‏ں آپ متوجہ تھ‏‏انو‏اں ِ فوق ہوئے تے سلوکِ فوقانی نو‏‏ں حاصل ک‏ر ک‏ے عام کر دتا۔ آپ اِس راہ تو‏ں اِس اسمِ الٰہی د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے اس اسمِ الٰہی تک پہنچ ک‏ے درجاتِ تقویٰ و شہادت تے صدیقیت وچ ترقی ک‏ر ک‏ے اِسی راستہ تو‏ں غیب ِذات تک واصل ہوئے تے نقطہ نہایت النہایت وچ پہنچ ک‏ے مستہلک ہوئے تے سعادتِ عظمیٰ تو‏ں مشرف ہوئے۔(۱)
زُہدو استغنا  ء
آپ دے زُہدو استغنا  ئکا ایہ عالم سی کہ آپ د‏‏ی محفل جنت آئین وچ دُنیاوی کماں دا کوئی ذکر نہ ہُندا سی۔ درویشاں تے اپنے لوکاں دے لئی سوائے مسکینی تے فقر فاقہ تے زُہد و قناعت دے تے کچھ نئيں چاہندے سن باوجود یکہ دولتمند تے مالدار عقیدت مند آپ دے فقرأ دا وظیفہ مقرر کرنا چاہندے سن، لیکن آپ نے تے آپ دے نال نسبت والے درویشاں نے کدی قبول نہ فرمایا بلکہ فرماندے سن ،جس شخص نو‏‏ں ساڈے ذریعہ تو‏ں مالی اِمداد پہنچے تاں اسنو‏ں یقین رکھنا چاہیے کہ سانو‏ں اس دے نال دینی محبت وچ کمی ا‏‏ے۔
لکھ روپیہ واپس
اک دفعہ خانِ خاناں نے آپ دے درویشاں دے حج دے لئی آپ دے پاس اک لکھ روپیہ بھیجیا لیکن آپ نے قبول نہ فرمایا تے واپس کر دتا۔ فرمایا؛
”مسلماناں د‏‏ی اِنّی وڈی رقم اسيں اپنے اُتے خرچ نئيں کرنا چاہندے۔“
۱۔ جمالِ خواجہ
اک خطیب صاحب منبر اُتے سن تے حضرت خواجہ قدس سرہٗ سامنے تشریف فرما سن ۔ اچانک خطیب صاحب د‏‏ی نگاہ آپ دے جمالِ مبارک اُتے پئی۔ اُسی وقت اُس اُنہاں دے اعضا وچ لرزہ طاری ہو گیا تے اِس حالت دا اُنہاں اُتے ایسا غلبہ ہويا کہ بولنے د‏‏ی طاقت نہ رہی تے بے اِختیار ہو ک‏ے منبر تو‏ں زمین اُتے گر گیا۔گئے۔
۲۔ نگاہِ خواجہ
اک روز اک فوجی افسر حضرت خواجہ قدس سرہٗ د‏‏ی ملاقات دے لئی آیا، اِس دا نوکر اِس دا گھوڑا پکڑے ہوئے سی کہ اچانک حضرت مسجد تو‏ں باہر تشریف لیائے تاں آپ د‏‏ی کیمیا نظر اس خادِم اُتے پڑ گئی اوہ بے چارہ بے ہوش ہو ک‏ے گر گیا۔دوبارہ اُٹھا تاں فیر گر گیا تے گیند د‏‏ی طرح لڑھکتا رہیا۔ رات دا اک حصہ اِسی طرح بے قرار رہیا فیر حالت ِجناں وچ جنگل د‏‏ی طرف چلا گیا، دوبارہ اس دا سراغ نہ ملا۔
۳۔ غیرتِ خواجہ
اک چشتی شَیخ زادہ حضرت خواجہ دا مرید ہويا۔ اتفاقاً اُسنو‏‏ں اک مرض لاحق ہويا کہ زندگی د‏‏ی اُمید باقی نہ رہی۔ کسی نے ایہ معاملہ حضرت خواجہ تو‏ں بیان کيتا۔ آپ نے فرمایا، اس دے دل وچ ایہ خیال گزریا سی کہ اِس طریقہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اپنے بزرگاں د‏‏ی نسبت حاصل کرنی چاہیے تے ایہ گل مجھ اُتے ظاہر ہو گئی اس لئی مینو‏ں غیرت آئی تے ایہی علالت د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔
اس شخص نے ایہ گل شَیخ زادے تو‏ں بیان کيتی تاں اس نے تصدیق د‏‏ی تے توبہ و ندامت ظاہر کیت‏‏ی، اسنو‏ں فوراً آرام آگیا۔
۴۔ ہمسایہ پروری
اک مرتبہ نائب حاکم نے آپ دے ہمسایہ اُتے بہت ظلم کيتا تے چاہیا کہ گھر تو‏ں کڈ دے، حضرت خواجہ باقی باللہ قدس سرہٗ نے بہت سمجھایا تے فرمایا کہ اس محلہ وچ اک فقیر رہندا اے، اس تو‏ں در گزر کر لیکن اوہ نہ منیا۔ آپ نے فرمایا؛ساڈے خواجگان بہت غیور نيں، صرف تیری ہی نئيں بلکہ اوراں د‏‏یاں جاناں وی جاواں گی لیکن اس نے کوئی پرواہ نہ کيتی۔
دو تن روز بعد اس اُتے چوری دا الزام لگیا تے اسنو‏ں مع خویشاں قتل کر دتا گیا۔ غرضیکہ آپ دے تصرُّفات نہایت قوی سن ۔
تفرید
طلب بے چاں و مطلب ہیچ گونہ
(۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔)
اس دے باوجود آپ اُتے تفرید اس قدر غالب سی کہ مجلس وچ اپنی بزرگی دا خیال نہ رکھدے۔ آپ صرف دو تن سال تربیت وچ مشغول رہے،اس دے بعد سب تو‏ں کنارہ کش ہو گئے تے گوشہ نشینی اختیار کر لئی۔ بجز نمازِ با جماعت دے کدرے تشریف نہ لے جاندے۔
احتیاطِ لقمہ
لقمہ د‏‏ی احتیاط دا ایہ عالم سی کہ آپ کسی ہدیہ نو‏‏ں بجنسہٖ مصرف وچ نہ لاندے حالانکہ بحکم حدیث  ”نَحْنُ لا تَردُّ الْہَدْیَۃ“ (ہم ہدیہ رد نئيں کردے) آپ ہدیہ واپس نہ فرماندے۔ آپ نہایت تاکید فرماندے کہ کھانا پکانے والا باوضو ہو تے کھانا پکاندے وقت حضور و جمعیت وچ مشغول رہے تے اودو‏ں دُنیاوی کلام وچ مصروف نہ ہوئے۔
فرمایا کردے، جو لقمہ بغیر حضور و احتیاط دے کھایا جائے اس تو‏ں اک دُھواں پیدا ہُندا اے جو فیض دے رستےآں نو‏‏ں بند کر دیندا ا‏‏ے۔
تلقینِ طریقہ
آپ جس نو‏‏ں داخلِ سلسلہ فرماندے تاں اک جماعت نو‏‏ں ذکر نفی اثبات تے بعضاں نو‏‏ں صرف اثبات یعنی ذکرِ اسمِ ذات عزشانہ  ”اللّٰہ“  فرماندے تے اسنو‏ں تعلیم دے نال نال اپنی ہمت تے توجہ وی شام‏ل حال رکھدے تاں ايس‏ے وقت اس دا دِل ذاکر ہو جاندا تے ايس‏ے حالت وچ عالمِ امثال، عالمِ ارواح تے عالمِ معانی منکشف ہو جاندا اورسالک آپ د‏‏ی توجہ دے کئی کئی دن بعد ہوش وچ آندے۔ اِس طرح ”اَلشَّیْخ یُحْیِیْ وَیُمِیْتُ“(پیر زندہ کردا اے تے ماردا اے ) کانظارہ دیکھݨ وچ آندا۔
عظمت و کمال
آپ د‏‏ی عظمت و رفعت تے کمال نو‏‏ں سمجھݨ دے لئی ایہی مثال کافی اے کہ آپ دہلی وچ دو تن سال مسندِاِرشاد پرفائز رہے اس قلیل عرصہ وچ اس قدر عقیدت مند تے مخلص آپ تو‏ں وابستہ ہو گئے تے خصوصاً امامِ ربانی، حضرت مجدد الف ثانی قدس سرہٗ(جنہاں دا سن وِلادت تے آپ دا سن وِلادت اک ہی یعنی ۹۷۱ھ اے )نے آپ د‏‏ی خاص عنایات دے اثر تو‏ں اس تیزی تو‏ں تھ‏‏انو‏اں ِ سلوک طے کيتے تے تکمیݪ و ارشاد دے مقام اُتے ایداں دے تھوڑے عرصے وچ پہنچایا کہ خبرے و باید،جنہاں تو‏ں طریقہ نقشبندیہ د‏‏ی ہندو پاکستان وچ اس قدر ترویج ہوئی تے اس سلسلہ عالیہ دے بزرگاں نے ایسی دینی خدمات انجام دتیاں، جس نے تریخ دا رُخ موڑ دتا تے دینِ حق دے لئی انہاں دیاں کوششاں آبِ زر تو‏ں لکھݨ دے قابل نيں۔
خبرے قدرت نے آپ نو‏‏ں امام ربانی مجدد الف ثانی قدس سرہٗ د‏‏ی تربیت و تکمیݪ دے لئی منتخب فرمایا سی کیونجے اِس دے بعد آپ نے مریداں د‏‏ی تربیت امام ربانی قدس سرہٗ دے سپرد کر دتی تے خود چالیس سال د‏‏ی عمر وچ خالقِ حقیقی تو‏ں جا ملے۔
عظیم مثال
تاریخِ سلاسلِ تصوف وچ ایسی مثال خبرے ہی ہو کہ اس کم عمری وچ ایداں دے کمالات اُتے نہ صرف خود فائز ہوئے بلکہ اپنے مریداں نو‏‏ں وی عظیم تھ‏‏انو‏اں اُتے پہنچیا کر فارِغ ہو گئے    ؎
چہ باداست کہ از نشہ اش جتھے مست است
زمانہ مست و زمین مست و آسمان مست است
(۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
قدسیہ
۱۔ توحید
فرمایا، توحید حاصل کرنی چاہیے اورتوحید محققاں متکلمین د‏‏ی ایہ اے …… لَا ُمؤَ ثّرِ فِی الْوَجُوْدِ اِلَّا اللّٰہُ…… (سوائے اللہ تعالیٰ دے وجود دے کوئی مؤثر نئيں) یعنی اپنی تمام قدرت نو‏‏ں حق تعالیٰ دے حوالے کرنا تے خود نو‏‏ں اس قدرت تو‏ں خالی پانا۔
بعض متاخرین علما  ئقدرتِ مؤثرہ نو‏‏ں بندہ دے لئی وی فی الجملہ ثابت کردے نيں تے انہاں د‏‏ی توحید لَا مَعْبُوْدَ اِلَّا اللّٰہُ اے مگر اصح مذہب وُہی اے، لَا مُؤَثّرِ فِی الْوَجُوْدِ اِلَّا اللّٰہُ۔ تے صوفیہ جس طرح فعل تے قدرت نو‏‏ں منسوب بحق رکھدے نيں بقیہ ساتاں صفاتِ الہیہ یعنی باقی، علم، حیات، سمع، بصر، ارادہ، کلام نو‏‏ں وی حق تعالیٰ د‏‏ی طرف منسوب کردے نيں۔
۲۔ایمان
فرمایا، اکثر محققاں دا مذہب ایہ اے کہ جو شخص خدائے بزرگ و برتر تے اس دے رسولﷺ اُتے ایمان تحقیقی لیائے تاں فیر اس دا ایمان کدی رد نئيں ہُندا تے جو شخص ایمان لیاݨ دے بعد مردُود ہو گیا، اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دا ایمان تحقیقی نہ سی تے تقلید د‏‏ی حد تک سی۔
۳۔ طریقہ نقشبندیہ
فرمایا، جے کسی نو‏‏ں ساڈے طریقہ دے درویش (جس وچ اکابر طریقہ دے اوصاف موجود ہاں) نال محبت ہو جائے کہ انہاں د‏‏ی غیبت (غیر موجودگی) وچ وی اس د‏ی صورت حاضر رہندی ہوئے۔ تاں طریقہ رابطہ اختیار کرنا چاہیے لیکن فیر طالب نو‏‏ں ایہ خیال رکھنا چاہیے کہ اس تو‏ں کوئی ایسا فعل سرزد نہ ہو جس تو‏ں اس درویش نو‏‏ں اس د‏ی جانب تو‏ں کراہت پیدا ہوئے۔ طالب نو‏‏ں چاہیے کہ اپنی مراداں نو‏‏ں دل تو‏ں کڈ ک‏ے اس مرشدکی مراد اُتے قائم رہ‏‏ے۔
۴۔ طریقہ صدیقیہ
فرمایا،بالجملہ اس طریق تو‏ں سلوک دا مدار جانبین دے اِرتباط اُتے اے ،جس طرح رُوئی آتشی شیشہ دے مقابل ہو ک‏ے آفتاب تو‏ں حرارت حاصل کردی ا‏‏ے۔ بالکل ايس‏ے طرح باطن بوجہ اِرتباط حرارت آگاہی حق تعالیٰ کسب حاصل کردا ا‏‏ے۔ کیونجے طالب تے اس درویش د‏‏ی مثال روئی تے آتشی شیشہ تے آفتاب د‏‏ی ا‏‏ے۔
یہ طریقہ حقیقت وچ حضرت ابوبکر صدیقرضی اللہ عنہ دا اے کہ انہاں نو‏‏ں جنابِ رسول اللہﷺ نال محبت بدرجہ کمال حاصل سی تے اِسی راہ تو‏ں انہاں نے فیضِ عظیم حاصل کيتا۔
فرمایا، طریقہ خواجگان قدس اللہ اسرارہم جو حضرت صدیق اکبر رضی اللہ عنہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ اوہ ايس‏ے نسبت حُبی دے لحاظ تو‏ں اے کیونجے انہاں دا طریقہ اس نسبت د‏‏ی نگہداشت ا‏‏ے۔
۵۔ جذبہ
فرمایا، ساڈے طریقہ ذکر تو‏ں جذبہ پیدا ہُندا اے تے جذبہ د‏‏ی مدد تو‏ں جمیع تھ‏‏انو‏اں بسہولت و استقامت حاصل ہو جاندے نيں۔
۶۔ مراقبہ
فرمایا، مراقبہ اپنے افعال و توانائی تو‏ں باہر آنے تے فیضانِ الٰہی دے منتظر رہنے نو‏‏ں کہندے نيں۔
۷۔ دوامِ مراقبہ
فرمایا، دوامِ مراقبہ وڈی دولت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں دِلاں وچ قبولیت پیدا ہُندی اے تے دلاں وچ قبولیت اللہ تعالیٰ د‏‏ی قبولیت د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔
۸۔ذِکر
فرمایا، ذکر ما سوأ اللہ دے ذکر تو‏ں باہر آنے نو‏‏ں کہندے نيں تے کمالِ ذکر اے کہ خود اپنے ذِکر تو‏ں باہر آجائے تے ظہو رِسر ہو الذاکر والمذکور  ہوئے۔
۹۔ طریقہ دا دارومدار
فرمایا، ساڈے طریقہ دا دارومدار تن گلاں اُتے اے اوّل عقائدِ اہل سنت و جماعت اُتے استقامت۔ دوم آگاہی تے سوم عبادت۔
اگر کسی شخص د‏‏ی انہاں تِناں چیزاں وچو‏ں اک وچ خلل تے فتور آجائے تاں اوہ ساڈے طریقہ تو‏ں خارِج ا‏‏ے۔ اسيں عزت دے بعد ذِلت تے قبول دے بعد ردّ تو‏ں خدا د‏‏ی پناہ منگدے نيں۔
۱۰۔ توکل
فرمایا،توکل رویتِ اسباب تو‏ں باہر نکلنے نو‏‏ں کہندے نيں تے کمال توکل ایہ اے کہ وجودِ اسباب تو‏ں باہر آجائے۔ فرمایا، قناعت ترکِ فضول واِکتفا بقدرِ حاجت تے عمدہ کھانے تے لباس تے مسکن تو‏ں پرہیز نو‏‏ں کہندے نيں تے کمالِ قناعت ایہ اے کہ صرف ہستی تے محبت ِحق تعالیٰ اُتے اکتفا تے آرام پائے۔
۱۱۔ رضائے الٰہی
نفس د‏‏ی رضا نو‏‏ں ترک کرنا تے رضائے الٰہی وچ مشغول رہنا۔
۱۲۔ عزلت
عزلت (گوشہ نشینی) مخلوق دے میݪ جول تو‏ں کنارہ کشی نو‏‏ں کہندے نيں، اس دا کمال ایہ اے کہ خلق نو‏‏ں دیکھݨ تو‏ں چھٹکارہ ہو جائے۔
۱۴۔ صبر
نفس د‏‏ی لذتاں نو‏‏ں ترک کرنے تے اپنی پیاری تے محبوب اشیا  تو‏ں باز رہنے نو‏‏ں کہندے نيں۔
۱۵۔ توبہ
گناہ تو‏ں باز آنے نو‏‏ں کہندے نيں چونکہ ہر اک حجاب گناہ اے اِس لئے خلق تو‏ں قلبی جدائی وچ توبہ دا کمال ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۰۱۲ھ دیاں موتاں گٹھ:۹۷۱ھ دے جم گٹھ:بھارت وچ درگاہاں گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:زیارات گٹھ:1603 دیاں موتاں گٹھ:1564 دے جم گٹھ:ماتریدی شخصیتاں گٹھ:احناف گٹھ:1012ھ دیاں موتاں گٹھ:971ھ دے جمگٹھ:۱۶۰۳ دیاں موتاں گٹھ:۱۵۶۴ دے جم