cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سعادت علی سہارنپوری
اسی عہدماں حضرت مولانامحمدمظہرنانوتویؒمظاہرعلوم وچ تشریف لیائے اورکچھ ہی عرصہ دے بعدحضرت مولانااحمدعلی محدث سہارنپوریؒکوبانی مظاہرعلوم د‏‏ی خواہشات دے باعث کلکتہ د‏‏ی ملازمت چھوڑکرسہارنپورآناپيا،سہارنپورماں حضرت محدث سہارنپوریؒ نے چونکہ باقاعدہ مظاہرعلوم د‏‏ی عمارت تعمیرنئيں ہوئی سی اس لئی اپنے دولت کدہ اُتے اک سال تک پڑھاندے رہے،دوسری طرف دس ہزارروپے تو‏ں زائدیکمشت رقم چندہ کرکے بغرض تعمیرداخل مدرسہ فرمائی اوردفترمدرسہ قدیم دے ناں تو‏ں موجودہ عمارت آپؒ د‏‏ی فراہ‏م کردہ رقم تو‏ں تیارہوئی۔ ۱۲۹۱ھ وچ اس عمارت د‏‏ی تعمیرشروع ہوئی اوراک سال دے اندرمکمل ہوئے گئی توحضرت حافظ فضل حقؒنے جنہاں نے خوداک خطیررقم مدرسہ دے خزانہ وچ جمع فرمائی سی اک دعوت‏ی تقریب منعقدفرمائی اورتمام شرکاء نو‏‏ں کھاناکھلایا۔
قاسم العلوم والخیرات حضرت مولانامحمدقاسم نانوتویؒکو اس عمارت دا باقاعدہ اففتاح کرنے دے لئی مدعوکیاگیاچنانچہ حضرت نانوتویؒنہ صرف تشریف لیائے بلکہ مسلسل تن گھینٹے تک اس عمارت دے صحن وچ بیٹھ کروعظ فرمایا۔
فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس برآمد
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ قدرتی گیس برآمد ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات سی آئی اے د‏‏ی کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔
سعادت علی سہارنپوری
مدرسہ د‏‏ی نسبت:
چونکہ مدرسہ مظاہرعلوم دا تعلیمی سلسلہ قیام مظاہرسے مدتاں پہلے تو‏ں جاری سی مستقل مدرسہ قائم کرنے دا کوئی تصور وی نہ سی اورکوئی سوچ وی نئيں سکدا سی کہ اک مکت‏‏ب کدی یونیورسٹی د‏‏ی شکل وچ دنیا بھر وچ اپنی علمی وعرفانی روشنی بکھیرے گا ايس‏ے وجہ تو‏ں مدرسہ دا کوئی مستقل ناں تجویز نئيں ہويا ،لیکن ۱۲۹۲ھ؁ وچ جدو‏ں ایہ مدرسہ بازداران تو‏ں منتقل ہوک‏ے اپنی اصلی عمارت وچ پہنچیا تاں اس دے اصل ناں دا خیال پیدا ہويا اس زمانہ وچ مشہور عالم حضرت مولا‏نا محمدمظہر نانوتویؒ (جو علم وعرفان دے مرکز سن )اپنے علم وفضل د‏‏ی بنا اُتے بہت مشہور سن، اتفاق رائے تو‏ں ایہ طے ہويا کہ’’ مظہرعلوم‘‘ ناں رکھیا جائے لیکن مظہرعلوم دے اعدادبارہ سواکیانوے نکلے تے صرف الف دے اضافے سے(مظاہرعلوم)مدرسہ دا تاریخی سن ۱۲۹۲ھ برآمدہُندا سی چنانچہ حضرت مولا‏نا احمد علی محدث سہارنپوریؒ نے مظاہرعلوم (جو مدرسہ دے پہلی عمارت د‏‏ی تعمیر دا تاریخی ناں اے تجویز ہويا لیکن پھربھی حضرت مولا‏نا محمد مظہرنانوتویؒ د‏‏ی طرف اک لطیف اشارہ اے )
مدرسہ د‏‏ی لوجہ اللہ خدمت تے محنت
مدرسہ دے طلبہ نو‏‏ں کھانا کھلیانا ، انہاں د‏‏ی بیماریاں دا علاج تے ملبوست ومشروبات دا تکفل خود حضرت مولا‏نا مفتی سعادت علی ؒ فرماندے سن ہور رودادمظاہرعلوم دے مطابق پوری زندگی حضرت موصوف نے کدی وی مدرسہ دا اک پیسہ اپنی ذات پرصرف نئيں کيتا تے مدرسہ د‏‏ی کامیابی وکامرانی تے تعمیر وترقی بہترین تعلیمی معیاراورطلبہ د‏‏ی ذہن سازی د‏‏ی ہمیشہ فکر فرماندے سن اس ضمن وچ حضرت موصوف اپنے شاگردخاص حضرت اقدس الحاج حافظ قمرالدین ؒامام جامع مسجدسہارنپورکے نال دوردراز تھ‏‏اںو‏اں دے اسفار کرکے مدرسہ دے لئی چندہ جمع کردے تے خود وی مستقل امدادفرماندے رہ‏‏ے۔
فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس برآمد
حوالے
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:قدرتی گیس بلحاظ ملک
مغربی یورپی وقت
مغربی یورپی وقت (Western European Time) اک منطقۂ وقت UTC+0 ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:جغرافیہ مغربی یورپ گٹھ:منطقات وقت گٹھ:یورپ وچ وقت
سعادت علی سہارنپوری
مدرسہ د‏‏ی لوجہ اللہ خدمت تے محنت
روداد مظاہرعلوم ۱۲۸۳ھ؁ ۱۲۸۴ھ؁ دے مطابق متعدد کتاباں مدرسہ نو‏‏ں عنایت فرماواں تے مستقل چند ہ وی دیندے سن چنانچہ بعض روداد وچ ’’لسٹ سالانہ چندہ دہندگان‘‘ماں آپ دا وی ناں نامی مرقوم اے ہور مدرسہ د‏‏ی خاطر میرٹھ دے کئی اسفار فرمائے تے لوکاں کو’’چندہ دہندگان ‘‘وچ شامل فرمایا۔
چند اولین متعلمین
آپ دے اولین شاگرداں تے طالب علماں د‏‏ی وڈی تعداد اے انہاں وچو‏ں بعض شخصیتاں خود اپنے وقت دے جلیل القدرمحدث ،نابغہ روزگار،مفسر تے مشہور و معروف مصنف ہوئے مثلاًحضرت مولا‏نا احمد علی سہارنپوریؒ،حضرت حافظ قمرالدین صاحبؒ،حضرت مولا‏نا امیرباز خان سہارنپوریؒ، حضرت مولا‏نا عنایت الٰہی سہارنپوریؒاورحضرت مولا‏نا مشتاق احمد انبیہٹویؒ۔
‏
فقہ وفتاویٰ
حضرت مولا‏نا مفتی سعادت علی ؒاپنے اخلاص وفنائیت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہورنہ ہوئے سک‏‏ے لیکن ایہ مسلمہ حقیقت اے کہ موصوف اپنے دور د‏‏ی عبقری شخصیتاں اورنابغہ روزگار ہستیاں وچو‏ں سن مختلف علوم وفنون پرمہارت تامہ تے حذاقت کاملہ رکھنے دے نال نال فقہ وفتاوی وچ وی کامل عبوررکھدے سن ،آپ دے فقہ وفتاوی پرماہروحاذق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی آپ کو’’فقیہ سہارنپور‘‘کے لقب تو‏ں جانا پہچانیا جاندا سی۔
شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا محمد زکریا صاحب مہاجرمدنیؒ نوراللہ مرقدہ فرماندے نيں ’’حضرت مولا‏نا سعادت علی ’’مسلم الثبوت فقہا وچ سن ‘‘
حضرت مولا‏نا محمد ثانی حسنی ندوی مظاہری رحمۃ اللہ علیہ حیات خلیل وچ لکھدے نيں
’’حضرت مولا‏نا سعادت علی سہارنپوریؒ اک بلند پایہ عالم،فقیہ تے محدث سن ،آپ دا تعلق حضرت سید احمد شہیدؒ د‏‏ی جماعت تو‏ں سی‘‘ حضرت موصوف فقہ ،اصول فقہ،فتاوی نویسی تے فقہی جزئیات اورمسئلاں د‏‏ی باریکیو‏ں پربیک وقت نظررکھدے سن ،دینی اورعلمی مسائل دا استحضار رہندا سی چنانچہ آپ دے فقہ وفتاوی پرکامل عبور تے دسترس دا اعتراف آپ دے معاصرین وی کيتا کردے سن ۔
حضرت مولا‏نا شاہ محمد اسحٰق محدث دہلویؒ جدو‏ں ہجرت کرکے مکۃ المکرمہ تشریف لے گئے توآپ د‏‏ی خدمت وچ اک تفصیلی فتوی پیش کيتا گیا جس پراوتھ‏ے دے مفتیان کرام اورقضاۃ د‏‏ی مہراں اوردستخط موجود سن جس تو‏ں معلوم ہورہیا سی کہ ایہ فتوی انہاں دا اجتماعی اوراتفاقی اے حضرت مولا‏نا شاہ اسحٰق ؒ نے حضرت مفتی سعادت علی نو‏‏ں طلب کيتا اورفتوی پرنظرثانی دے لئی مامور فرمایا حضرت مفتی صاحب نے بنظرغائر اس فتوی دا مطالعہ کرکے اس دے غلط ہونے کافیصلہ صادر فرمایا لوکاں نے چہ میگوئیاں شروع کيتياں تاں موصوف نے متعلقہ کتاباں منگواکرتغلیط د‏‏ی وجوہ نصوص کتاباں معتبرہ تو‏ں واضح فرماواں ایہ واقعہ آپ د‏‏ی فقاہت ،دقت نظر،وسعت مطالعہ اورمسائل فقہیہ دے کامل استحضار اورعلم ومطالعہ د‏‏ی بلند ی پردال ا‏‏ے۔ اک عرصہ دراز تک مدرسہ وچ آنے والے مختلف علمی،دینی تے فقہی سوالات دے خود ہی جوابات تحریر فرماندے رہے بعد وچ آپ دے شاگرد رشید حضرت مولا‏نا امیرباز خان صاحبؒ وی آپ دے معاون رہے آپ دے چند علمی فتاوے مفتی الٰہی بخش اکیڈمی کاندھلہ ضلع مظفر نگر وچ موجود نيں۔
’’حضرت مولا‏نا سعادت علی صاحبؒ’’فقیہ سہارنپور‘‘بانی مظاہرعلوم سہارنپور نو‏‏ں حق تعالیٰ نے صاحب فضل وکمال بنانے دے نال نال ایسا صاحب فیض بنایا سی کہ دیوبند سہارنپور ،مرادآباد تے لکھنؤ وغیرہ پورے ہندوستان بلکہ عرب وعجم اورملکاں یورپ وچ انہاں دے فیوض دے سمندراج وی تمام عالم دنیا نو‏‏ں فیضیاب وسیراب ک‏ر رہ‏ے نيں۔
مطالعہ وچ انہماک دا اک دلچسپ واقعہ
استاذ محترم حضرت مولا‏نا اطہرحسین صاحب ؒشیخ الادب والفقہ مظاہرعلوم( وقف) سہارنپور نے راقم الحروف تو‏ں بیان فرمایا کہ ’’ مطالعہ آپ ؒکا اوڑھنا اوربچھونا بن گیا سی،چنانچہ دوران طعام وی آپ مطالعہ وچ مشغول رہندے سن اک دفعہ دا واقعہ اے کہ آپ کھانا تناول فرما رہے سن ايس‏ے دوران آپ د‏‏ی خدمت وچ انڈے دا سالن پیش کيتا گیا تاں موصوف نو‏‏ں مطالعہ وچ انہماک د‏‏ی وجہ تو‏ں پتہ ہی نہ چلا کہ ایہ کس چیز دا سالن اے کھانا کھانے دے بعد جدو‏ں معلوم ہويا کہ انڈے دا سالن سی تاں آپ نے فرمایا’’پہلے کیو‏ں نہ بتایاتھا کہ وچ مزہ لے کرکھاتا‘‘
تحریک آزادیٔ ہنداورمظاہرعلوم
حضرت مولا‏نا سید احمد شہید ؒبن عرفانؒ د‏‏ی تحریک جس دا خاص مقصد توحید خداوندی اورشریعت محمدی د‏‏ی ترویج واشاعت تے امت مسلمہ پرڈھائے جانے والے مظالم دا دفاع اورسدباب سی چنانچہ حضرت مولا‏نا سعادت علی ؒ وی حضرت مولا‏نا سید احمد شہیدؒ د‏‏ی اس مبارک تحریک دے نہ صرف قائل سن بلکہ اک خاص فرد فرید د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم وی کردے سن چنانچہ مشہور مورخ صاحب لکھتاں کثیرہ حضرت مولا‏نا عبد الحی صاحبؒ رقم طراز نيں ’’کان من رہط الامام السید الشہید رحمہ اللّٰہ‘
یعنی حضرت مولا‏نا سعادت علی ؒ حضرت مولا‏نا سید احمد شہید د‏‏ی جماعت وچو‏ں سن محدث کبیر حضرت مولا‏نا خلیل احمد محدث سہارنپوریؒ د‏‏ی اک تحریر وچ اے کہ ’’آپ سید احمد شہیدبریلویؒ د‏‏ی جماعت دے خواص وچو‏ں سن ‘‘
حضرت مولا‏نا عاشق الٰہی صاحب میرٹھی فرماندے نيں
’’حضرت مولا‏نا سعادت علی صاحب سہارنپوریؒ حضرت اقدس سید احمد شہید بریلویؒ د‏‏ی جماعت دے رکن رکین سن ‘‘ مولا‏نا محمد یوسف صاحب قریشیؒ اپنے ’’سفرنامہ ہند‘‘وچ لکھدے نيں۔
’’حضرت مولا‏نا سعادت علی ؒسید احمد امام شہید بن عرفان بریلویؒ د‏‏ی جماعت دے اک فرد سن آپ وڈے متبحر عالم تے فنون دے ماہرتھے‘‘
ایہ وی ناقابل فراموش حقیقت اے کہ اس ادارہ دے علما د‏‏ی تحریک خاموش اے مگراس خاموشی وچ فتح وظفر پہنائیاں مستورسن حضرت مولا‏نا سعادت علی ؒ بانی مظاہر،حضرت مولا‏نا محمد مظہرصاحب نانوتویؒ صدرالمدرسین تے حضرت مولا‏نا رشید احمد گنگوہیؒ سرپرست مظاہرعلوم سہارنپور،ایہ اوہ قدسی صفات ہستیاں نيں جوتحریک آزادی دے قابل فخر سپوت اورمردمجاہد سن ۔ تحریک آزادی دے متعلق خفیہ مشورے،مخصو ص انداز ومنہاج پرخطوط نویسی،کن کن جگہاں پرکون کیہڑا فتنے ابھردے نيں اورکس قسم دے چرچے ہُندے نيں انہاں د‏‏ی خبرگیری ،راتاں دے سناٹاں،ہیبت ناک اندھیروںسے خفیہ گلاں د‏‏ی یافت غرض بھکھ تے پیاس برداشت کرکے تحریک آزادی نو‏‏ں کامیاب وکامران بنانے وچ علما ہند نے ودھ چڑھ کرحصہ لیا سی مشہور صاحب قلم انشاء پردازآبادشاہ پوریؒ اپنی کتاب ’’سید بادشاہ کاقافلہ‘‘وچ لکھدے نيں
’’امید علی نے بیان کيتا سی کہ دوقاصداں وچو‏ں اک کابازولڑائی وچ زخمی ہوئے گیا اے اورمولوی سعادت علی تے مولوی احمد علی سہارنپوروالے ،مولوی امیرالدین (سرگرم کارکن)کے نال لین دین کردے نيں چنانچہ ایشوری پرساد نے وارنٹ تلاشی حاصل کيتا اورجوائنٹ مجسٹریٹ نے مولوی سعاد ت علیؒ دے گھر د‏‏ی تلاشی لی تے کئی خطوط ہتھ آئے جنہاں دا معائنہ ہورہیا اے ‘‘(ص ۳۲۴)
حضرت سید احمد شہیدؒ نے تحریک آزادی د‏‏ی ابتدا دے وقت ہندوستان بھر دا سفر فرمایا سی تے اس سفر وچ خاص خاص لوکاں نو‏‏ں اپنی تحریک دے اغراض ومقاصد تو‏ں آگاہ فرمایا سی ايس‏ے ضمن وچ آپ دیوبند اورسہارنپور وی پہونچے اوراک جم غفیر نو‏‏ں بیعت وی فرمایا سی۔
مشہور تحریک ’’ریشمی رومال‘‘جس دے روح رواں شیخ الہند حضرت مولا‏نا محمود الحسن دیوبندیؒ سن موصوف نے جدو‏ں اس تحریک نو‏‏ں وجود وچ لیانے اورفعال ومتحرک بنانے پرغور فرمایا تاں سب تو‏ں پہلے مظاہرعلوم ہی وچ علما عارفین تو‏ں مشورہ لیا سی گویا تحریک ’’ریشمی رومال‘‘کی خشت اول وی ایہی درسگاہ ا‏‏ے۔
یونیورسٹی مظاہرعلوم سہارنپور دے صدرالمدرسین ،بانی یونیورسٹی دے معتمد خاص ،حاجی امداداللہ مہاجرمکیؒ دے نورنظر ،امام ربانی مولا‏نا رشید احمد گنگوہیؒ دے خلیفۂ خاص حضرت مولا‏نا محمد مظہر نانوتویؒ نے نہ صرف تحریک آزادی وچ حصہ لیا بلکہ جنگ آزادی (شاملی)ماں شرکت وی فرمائی سی ۔
بدعات وخرافات د‏‏ی مخالفت
مفتی سعادت علی ؒ خالص حنفی المسلک سن ،قرآن وسنت اوراجماع امت دے نہ صرف قائل سن بلکہ انہاں اُتے عمل آپ د‏‏ی مبارک زندگی دا جزء لاینفک سی اوردین وشریعت وچ نت نويں بدعات وخرافات دے ہمیشہ مخالف رہندے سن اوراس دے روکنے دے لئی کوشاں رہندے سن ايس‏ے ضمن وچ سرزمین میرٹھ دے رئیس اورزمیندار جناب الٰہی بخش لال کردی نو‏‏ں حضرت موصوف د‏‏ی ایسی صحبت میسرآئی کہ موصوف نے ہرقسم د‏‏ی بدعات وخرافات اورچراغاں وغیرہ تو‏ں توبہ کرلئی-
روڑکی دا سفر
مولا‏نا خلیل الرحمن صاحبؒ(خلیفہ حضرت حاجی امداد اللہ مہاجرمکیؒ) جوپہلے ہندوتھے تے دین واسلام تو‏ں ناواقف احکا‏م شریعت وطریقت تو‏ں ناآشنا ،قرآن وسنت د‏‏ی تعلیمات تو‏ں لاعلم خالص ہندومذہب رکھدے سن …اللہ رب العزت نے انہاں نو‏ں دین دے سمجھنے اورپرکھنے د‏‏ی توفیق بخشی تاں انہاں نے بہت نیڑے تو‏ں اسلام اوراسلامیات دا مطالعہ کيتا تے پھرانہاں نے محسوس کيتا کہ دین محمدی ہی سچامذہب اے چنانچہ آپؒ نے اسلام قبول ک‏ر ليا (اور خلیل الرحمن اسلامی ناں تجویز ہويا)اسلام لیانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت ساریاں مشکلات تو‏ں دوچارہونا پيا،ہتھو‏ں وچ بیڑیاں اورپیراں ہتھکڑیاں پائی گئياں اوربند کوٹھریاں وچ قیدکيتے گئے ،بھوکے اورپیاسنو‏ں رکھے گئے،طرح طرح د‏‏ی ایذاواں پہونچائی گئياں لیکن آپ دے پائے ثبات وچ جنبش نہ آئی،آپ د‏‏ی پریشانیاں اورکلفتاں نو‏‏ں سن کر حضرت مولا‏نا مفتی سعادت علی ؒ،حضرت مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی ؒ تے مولا‏نا فیض الحسن سہارنپوریؒ بغرض ملاقات روڑکی دا سفر طے فرمایا ،خود مولا‏نا خلیل الرحمن لکھدے نيں۔
’’میری حالت زارسن کر تن بزرگ مولا‏نا محمد قاسم نانوتویؒ،مولا‏نا سعادت علی سہارنپوریؒ تے مولا‏نا فیض الحسن سہارنپوریؒ تشریف لیائے اورمینو‏ں اک خفیہ مقام پربلابھیجیا وچ انہاں بزرگاں د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہويا تے والد صاحب نو‏‏ں خبربھی نہ ہوئی‘‘
مولا‏نا احمد علیؒ د‏‏ی تعلیم وتربیت تے آپ د‏‏ی تدبیر
حضرت مولا‏نا احمد علی ۱۸سال تک کھیل کود وچ مشغول رہے اورکبوتربازی وچ اپنی قیمتی عمرگنواندے رہے،حضرت مفتی سعادت علی صاحبؒ کوبہت افسوس ہُندا کہ علمی خانوادے نال تعلق رکھنے والا ایہ بچہ اپنی عمر عزیز برباد کررہیا اے ،اک مرتبہ مفتی صاحب موصوفؒ نے ایہ تدبیر اختیار فرمائی کہ اک شخص نو‏‏ں چند سوالا ت دے ک‏‏ے آپ دے پاس بھیجیا، سائل نے انہاں سوالات دے جوابات طلب کیتے توآپ نے لاعلمی دا اظہار کيتا ،توسائل نے طنزکیا تے کہیا کہ اِنّے وڈے علمی گھرانے نال تعلق رکھدے ہوئے تے ایہ حالت بنا رکھی اے، انہاں لفظاں دا سننا سی کہ آپ نے علم دین د‏‏ی تحصیل دے لئی کمر بنھ لی تے حصول علم دے لئی نکل پئے آپ دنیا انہاں نو‏ں محدث دے ناں تو‏ں جاندی اے جنہاں دے شاگرد اں وچ حاجی امداد اللہ مہاجر مکیؒ اورمولا‏نا رشید احمد گنگوہیؒ جداں سرخیل اعظم نيں۔
وفات
بہرحال حضرت مولا‏نا مفتی سعادت علی ؒعلوم واعمال ،دین وملت دے فعال اورعظیم المرتبت وجامع شخصیت سن ۱۲۸۶ھ؁ مطابق ۱۸۶۹ئ؁ وچ آپ دا انتقال پرملال ہويا(جس وقت مظاہرعلوم اپنی عمرکے چوتھے سال وچ سی)روداد مظاہرعلوم وچ آپ د‏‏ی رحلت د‏‏ی اطلاع دیندے ہوئے تحریر کيتا گیا اے کہ
’’مولا‏نا سعادت علی مرحوم کہ بانی مدرسہ سن تے ہر وقت خبرگیری مدرسہ ومدرسین وطلبہ وہور امور متعلقہ د‏‏ی فرماندے سن ،اس جہان تو‏ں رحلت فرما گئے،مدرسہ اُتے انہاں دے انتقال د‏‏ی خاص مصیبت ہوئی اورشہر گویا بے چراغ ہوئے گیا،خداتعالیٰ انہاں د‏‏ی مغفرت فرمائے اورمدرسہ نو‏‏ں بہ اشاعت علوم دینیہ واحیاء سنت نبویہ قائم ودائم رکھے‘‘(روداد مظاہرعلوم ۱۲۸۶ھ؁) حضرت مولا‏نا مفتی سعادت علی ؒ نو‏‏ں مسجد شاہ نور صاحب محلہ حسام الدین دے شمال وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
استاذمحترم حضرت مولا‏نا انعام الرحمن سینوی ؒنے ۱۳۹۴ھ وچ آپ ؒ د‏‏ی مندرجہ ذیل موت تریخ تحریر فرمائی،جس دا کتبہ آپ د‏‏ی قبر اطہرپرنصب اے ،پتھر دا صرفہ مولا‏نا عتیق احمد دیوبندیؒ مدیر’’قاسم العلوم‘‘کی اہلیہ محترمہ نے برداشت کيتا سی گٹھ:بھارتی مسلمان
یورپ دے منطقات وقت
یورپ دے منطقات وقت (Time zones of Europe)
مغربی یورپی گرما وقت
مغربی یورپی گرما وقت (Western European Summer Time) اک منطقۂ وقت UTC+1 ا‏‏ے۔
یورپ دے منطقات وقت
یورپ دے چار بنیادی منطقات وقت نيں تے عام طور اُتے اک ہی وقت وچ موسم گرما دے وقت تبدیل ہُندے نيں۔
مغربی یورپی گرما وقت
ہور ویکھو
گٹھ:برطانیہ وچ وقت گٹھ:منطقات وقت
کیپ ورڈی وقت
کیپ ورڈی وقت (Cape Verde Time) اک منطقہ وقت اے جو جزیرہ کیپ ورڈ اوقیانوس وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مرکزی یورپی گرما وقت
مرکزی یورپی گرما وقت (Central European Summer Time) اک منطقۂ وقت UTC+2 ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:منطقات وقت گٹھ:یورپ وچ وقت گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسرائیل دے خارجہ تعلقات
thumb| [[یروشلم وچ اسرائیلی وزارت خارجہ ۔ ]] دسمبر ۲۰۱۹ تک اسرائیل دے ۱۹۳ اقوام متحدہ دے رکن ملکاں وچو‏ں ۱۶۲ دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ بالترتیب ۱۹۷۹ تے ۱۹۹۴ وچ امن معاہداں اُتے دستخط کرنے دے بعد اسرائیل اپنے دو عرب ہمسایہ ملکاں مصر تے اردن دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ متحدہ عرب امارات تے اسرائیل دے وچکار اک امن معاہدے دا اعلان ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ متحدہ عرب امارات سے عشراں د‏‏ی عدم منظوری دے کئی دہائیاں دا خاتمہ ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے اکتیس ممبر ملکاں نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ انہاں وچ عرب لیگ دے ۲۲ ممبراں وچو‏ں ۱۹: الجیریا ، بحرین ، کوموروس ، جبوتی ، عراق ، کویت ، لبنان ، لیبیا ، موریطانیہ ، مراکش ، عمان ، قطر ، سعودی عرب ، صومالیہ ، سوڈان ، شام ، تیونس تے یمن شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور ۹ تنظیم اسلامی تعاون تنظیم دے ممبران نيں: افغانستان ، بنگلہ دیش ، برونائی ، انڈونیشیا ، ایران ، ملائیشیا ، مالی ، نائجر تے پاکستان ۔ دوسرے ملکاں جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں انہاں وچ بھوٹان ، کیوبا تے شمالی کوریا شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل متعدد اقوام متحدہ تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دا رکن ا‏‏ے۔
امریکا دے نال نیڑےی دوستی وی کئی دہائیاں تو‏ں اسرائیلی خارجہ پالیسی دا اک لن سی۔ ۱۹۴۸ وچ اسرائیل ریاست دے قیام تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۷۹ وچ ایرانی انقلاب تے پہلوی خاندان دے خاتمے تک اسرائیل تے ایران دے درمیان نیڑےی تعلقات برقرار رہ‏‏ے۔ ایران دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی جس نے ترکی دے بعد اسرائیل نو‏‏ں اک خودمختار قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ ۲۰ واں صدی دے وسط وچ ، اسرائیل نے افریقہ وچ وسیع پیمانے اُتے غیر ملکی امداد تے تعلیمی پروگرام چلائے ، جس تو‏ں زراعت ، پانی دے انتظام تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے ماہرین بھیجے گئے۔ چین دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے وڈے پیمانے اُتے اسرائیل تے مسلم دنیا دونے دے نال باہمی تعلقات قائم رکھے نيں ، تے اس دے عالمی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ اہ‏م اے جو اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ ، ہور مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔
۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، وزارت خارجہ نے متنبہ کيتا سی کہ یورپی یونین دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں عالمی معاملات وچ اسرائیل نو‏‏ں ہور وکھ تھلگ کردین گے۔ سنہ ۲۰۱۱ وچ ترکی دے نال سفارتی تعلقات تے مصر وچ اخوان المسلمون دے عروج دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے معاملات وچ بہتری لیانے تو‏ں پہلے انہاں ملکاں دے نال چند سالاں تو‏ں دوستانہ تعلقات بڑھائے سن ۔ تقریبا ايس‏ے عرصے دے دوران ، توانائی مثلث دے تناظر وچ یونان تے قبرص سمیت یورپ دے متعدد ملکاں تے چین تے ہندوستان سمیت ایشیاء وچ اسرائیلی تعلقات نو‏‏ں ودھایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ وڈی حد تک اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک معیشت د‏‏ی نمو ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں اخوان المسلمون نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹایا گیا سی ، مصر دے نال اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی اے ، جدو‏ں کہ ترکی دے نال تعلقات انہاں دے ۲۰۱۰ دے نادر دے بعد تو‏ں ہی غیر متزلزل نيں لیکن اس نقطہ نظر تو‏ں کم مایوس کن ني‏‏‏‏ں۔
بین الاقوامی تنظیماں وچ رکنیت
thumb| نیویارک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت وچ اسرائیلی پرچم پہلی بین الاقوامی تنظیم جس وچ اسرائیلی حکومت نے شمولیت اختیار کيتی اوہ بین الاقوامی گندم کونسل تھی ، جو ۱۹۴۹ دے اوائل وچ پوائنٹ فور پروگرام دے حصے دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اسرائیل ۱۱ مئی ۱۹۴۹ تو‏ں اقوام متحدہ دا رکن رہیا ا‏‏ے۔
اسرائیل اقوام متحدہ د‏‏ی متعدد ایجنسیاں دا رکن اے ، جنہاں وچ اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین (یو این ایچ سی آر) تے فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن (ایف اے او) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دوسری بین الاقوامی تنظیماں جداں بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی (IAEA) تے عالمی ادارہ صحت (WHO) وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے اقوام متحدہ د‏‏ی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم (UNESCO) نو‏‏ں ۲۰۱۹ وچ امریکا دے نال مربوط اقدام وچ چھڈ دتا۔
یونیسکو دے اندر ، اسرائیل بوہت سارے بین الاقوامی پروگراماں تے تنظیماں وچ اک ممبر سی۔ سائنس دے شعبے وچ ، اسرائیل مین تے بائیوسفیر پروگرام (ایم اے بی) ، انٹر گورنمنٹ اوشانوگرافک کمیشن (آئی او سی) ، انٹرنیشنل ہائیڈروولوجیکل پروگرام (آئی ایچ پی) ، بین الاقوامی مرکز برائے سنکرروٹون لائٹ برائے تجربا‏تی سائنس ایپلی کیشنز دا اک سرگرم رکن سی ۔ مشرق وسطی (سیمسم) ، تے بین الاقوامی جیو سائنس سائنس پروگرام (IGCP)۔
ہور قابل ذکر تنظیماں اسرائیل اک فعال رکن نيں جس وچ ایجوکیشن فار آل موومنٹ ، یورپی سینٹر برائے ہائر ایجوکیشن (سی ای پی ای ایس) ، عالمی ثقافتی ورثہ کمیٹی (ڈبلیو ایچ سی) ، ثقافتی املاک دے تحفظ تے بحالی دے بین الاقوامی مرکز (آئی سی سی آر ایم) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ) ، تے یادگاراں تے سائٹس اُتے بین الاقوامی کونسل (ICOMOS)۔ تعلقات اسرائیلی نیشنل کمیشن برائے یونیسکو دے توسط تو‏ں انجام پائے۔
اسرائیل نے ۱۹۹۴ وچ یوروپی یونین دے فریم ورک پروگرام برائے ریسرچ اینڈ ٹیکنولوجی ڈویلپمنٹ (ایف پی) وچ شمولیت اختیار کيتی ، تے اوہ نیوکلیئر ریسرچ فار یورپی آرگنائزیشن (سی ای آر این) ، دے یورپی سالماندی حیاتیات تنظیم (ای ایم بی او ) دا رکن تے یورپی سالماندی حیاتیات لیبارٹری (EMBL)۔ ۲۰۰۳ تو‏ں ایہ بین الاقوامی تصفیہ بینک (بی آئی ایس) دا وی رکن ا‏‏ے۔
۱۰ مئی ۲۰۱۰ نو‏‏ں ، اسرائیل کو اقتصادی تعاون تے ترقی دی تنظیم (او ای سی ڈی) وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ اسرائیل نیٹو دے بحیرہ روم دے مکالمے دے فورم دا رکن ا‏‏ے۔ ۲۰۱۴ وچ اسرائیل پیرس کلب وچ شامل ہويا۔
سفارتی تعلقات
thumb|300x300px| عالمی نقشہ اسرائیل دے سفارتی تعلقات د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ۱۹۴۸ وچ اسرائیل ریاست دے قیام دے بعد ، اسرائیل نو‏‏ں عرب لیگ دے بائیکاٹ دا نشانہ بنایا گیا تے سفارتی طور اُتے ریاست نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ۲۰۲۰ تک ، اسرائیل دے اقوام متحدہ دے ہور ۱۹۲ ممبر ملکاں وچو‏ں ۱۶۲ دے نال غیر رکن ہولی سی (ویٹیکن سٹی) تے یوروپی یونین دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ریاستاں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کردیاں نيں ، لیکن سفارتی تعلقات نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد ملکاں نے اک بار اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ، لیکن اس دے بعد تو‏ں اوہ انھاں (بولیویا ، کیوبا ، تے لاطینی امریکا وچ وینزویلا ، عرب لیگ وچ موریطانیہ ، غیر عرب افریقہ وچ مالی تے نائجر ، تے اسلامی انقلاب تک ایران) نو‏‏ں توڑ یا معطل کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں نے اس دے بعد تعلقات دوبارہ شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، متعدد ملکاں (عرب لیگ دے تمام ممبران) جو کسی زمانے وچ اسرائیل دے نال باضابطہ معاشی تعلقات رکھدے سن (بنیادی طور اُتے تجارتی دفاتر) جو مکمل سفارتی تعلقات تو‏ں دوچار سن ، نے ایداں دے تعلقات منقطع کردتے نيں (بحرین ، مراکش ، عمان ، قطر تے تیونس)۔
اقوام متحدہ دے غیر ممبران
thumb| زیپی لیونی ، سلام فیاض ، ۲۰۰۸ تو‏ں مصافحہ کردے ہوئے درج ذیل ریاستاں یا ادارےآں دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔
جزوی شناخت
کوموروس دے اسرائیل دے نال کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں نيں لیکن ملکاں باہمی تجارت وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔
اگرچہ سن ۲۰۰۰ وچ بحرین ، مراکش تے عمان وچ اسرائیلی سفارتی مشن بند کردتے گئے سن ، تجارت تے معاشی تعلقات بدستور جاری ني‏‏‏‏ں۔ اک غیر سرکاری نجی یہودی تنظیم ورلڈ فیڈریشن آف مراکش جویری نے مراکش وچ اسرائیلی سیاحت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
اسرائیلی شہری اسرائیلی پاسپورٹ دے نال شمالی کوریا وچ داخل نيں ، لیکن دوسرے غیر ملکی زائرین د‏‏ی طرح انہاں تو‏ں وی کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنا پاسپورٹ مقامی حکا‏م دے پاس جمع کرواواں تے سیاحاں دے لئی خصوصی طور اُتے جاری کردہ مقامی دستاویزات استعمال کرن۔
شمالی افریقہ تے مشرق وسطی
[[فائل:Israel-Palestine Diplomacy.svg|کھبے|thumb|270x270px|
{{legend|#cdcd9c|اسرائیل تے فلسطینی ریاست دوناں نو‏ں تسلیم}}{{legend|#FF4500|صرف فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#E5A238|فلسطین د‏‏ی پہچان ، اسرائیل تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}{{legend|#0052ff|صرف اسرائیل نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#5fadff|اسرائیل نو‏‏ں تسلیم، فلسطین تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}
]] یکم اکتوبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں ، خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے خلاف ثانوی تے ترتیبی بائیکاٹ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، عرب بائیکاٹ دے جائزے د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔
الجیریا
۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، جدو‏ں اسرائیل تے شمالی افریقی ریاستاں نے آہستہ آہستہ سفارتی تعلقات دا آغاز کيتا ، الجیریا اس اقدام اُتے غور کرنے والے آخری ملکاں وچ شامل رہیا۔ اس وقت ہی جدو‏ں اسرائیلی وزیر اعظم ایہود بارک نے ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۹۹ نو‏‏ں مراکشی بادشاہ حسن II دی آخری رسومات دے موقع اُتے الجزائر دے صدر عبد العزیز بوتفلیکا نال ملاقات کيت‏ی سی جس دے بارے وچ اظہار خیال کيتا گیا سی۔
الجیریا تے اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔
بحرین
تعلقات عام طور اُتے کشیدہ ہُندے نيں تے دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور عرب ریاستاں د‏‏ی طرح بحرین وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ تعلقات وچ گرمجوشی دا اک مختصر عرصہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ پیش آیا۔
۲۰۱۱ وچ ، عرب بہار د‏‏ی بغاوت دے دوران ، ہارٹیز اُتے شائع وکی لیکس کیبلز وچ بحرینی تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار کچھ پوشیدہ تعلقات دا انکشاف ہويا سی۔ فروری ۲۰۰۵ وچ امریکی سفیر دے نال اک ملاقات وچ ، بحرین دے بادشاہ ، حمد بن عیسیٰ آل خلیفہ نے اسرائیل د‏‏ی قومی انٹلیجنس ایجنسی موساد تو‏ں رابطے کرنے د‏‏ی شیخی ودھیا دتی سی۔ انہاں نے اشارہ کيتا کہ بحرین دوسرے شعبےآں وچ وی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ بادشاہ نے مبینہ طور اُتے ایہ حکم دتا سی کہ سرکاری بیانات وچ اسرائیل دا ذکر کردے وقت "دشمن" تے "صیہونی وجود" جداں فقرے استعمال نئيں کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، انہاں نے تجارتی تعلقات رکھنے دے خیال تو‏ں انکار کردتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ "بہت جلد" سی تے آزاد فلسطین ریاست دے قیام تک اسنو‏ں ملتوی کردتا جائے گا۔
مصر
thumb| [[مناخم بیگن|مین کییم بیگن ، جمی کارٹر تے کیمپ ڈیوڈ وچ انور سادات ]] سن ۱۹۷۹ وچ مصر – اسرائیل امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں اسرائیل دے مصر تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔
پر ، اسرائیل دے بارے وچ عوام د‏‏ی رائے انتہائی منفی ا‏‏ے۔ اک مصری حکومت ۲۰۰۶ دے اک ہزار مصریاں دے ۲۰۰۶ دے سروے دے مطابق ( ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے وقت لیا گیا سی) ، ۹۲٪ مصری اسرائیل نو‏‏ں اک دشمن قوم دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وچ ، جافی سنٹر برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز ، ۲۰۰۱ وچ کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، اسرائیل وچ ، ۱۹۷۸ دے کیمپ ڈیوڈ معاہداں د‏‏ی ۸۵ فیصد اسرائیلیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
مصر نے اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار جنگ بندی د‏‏ی متعدد غیر مفاہمت د‏‏ی ثالثی د‏‏ی ا‏‏ے۔
ایران
thumb| ایرانی وزیر رضا سفینیا ، سن ۱۹۵۰ وچ اسرائیلی صدر [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان دے گھر تشریف لائے۔ ]] آیت اللہ روح اللہ خمینی دے اقتدار وچ اضافے دے بعد پہلوی خاندان دے عہد وچ دونے ریاستاں دے وچکار نیڑےی سیاسی اتحاداں نال دشمنی د‏‏ی طرف اسرائیل تے ایران دے وچکار تعلقات بدل چکے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایران اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی ، ایران نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انخلا دے سبب فی الحال دونے ریاستاں دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۷۹ دے بعد دے ایرانی حکا‏م اس دے ناں تو‏ں اسرائیل دا ذکر کرنے تو‏ں گریز کردے نيں تے اس دے بجائے "صیہونی حکومت" یا "مقبوضہ فلسطین" د‏‏ی اصطلاحات استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایرانی پاسپورٹ اُتے اک نوشتہ موجود اے جس وچ کہیا گیا اے کہ "اس پاسپورٹ نو‏‏ں رکھنے والے نو‏‏ں مقبوضہ فلسطین جانے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔"
اسرائیلی یہودیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی اسرائیل وچ مقیم اے ، انہاں وچ اسرائیل دے سابق صدر موشے کاتسوف ، سابق چیف آف اسٹاف / وزیر دفاع شاؤ موفاز تے سابق چیف آف اسٹاف ڈین ہالوتز شامل ني‏‏‏‏ں۔
عراق
۲۰۰۳ وچ امریکی برطانیہ د‏‏ی زیرقیادت عراق اُتے حملے دے بعد ، سفارت کار اسرائیل تے عراق دے وچکار تعلقات وچ بہتری دے امکان اُتے تبادلہ خیال کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس وقت دے عراقی وزیر اعظم ایاڈ علاوی نے ۲۰۰۴ وچ کہیا سی کہ عراق اسرائیل دے نال تعلقات استوار نئيں کريں گا۔
عراقی کردستان
۲۰۰۶ وچ ، دے آر جی کردستان علاقائی حکومت دے صدر مسعود بارزانی نے کہیا: "اسرائیل دے نال تعلقات رکھنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ جے بغداد نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کردتے تاں اسيں ہیولر (کردستان) وچ قونصل خانہ کھول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی ٹیلی ویژن نے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں تصاویر نشر کيت‏یاں سن جس وچ دسیا گیا سی کہ مصطفیٰ برزانی نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر دفاع موشے دایان نو‏‏ں گلے لگایا سی ۔ ۲۰۰۴ وچ ، اسرائیلی عہدیداراں نے کرد سیاسی رہنماواں نال ملاقات کيتی۔ ۲۰۰۶ وچ بی بی سی نے اطلاع دتی سی کہ اسرائیل عراقی کردستان وچ کرد ملیشیاواں نو‏‏ں تربیت دے رہیا سی۔ اپریل ۲۰۱۲ وچ ، ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کرداں دے اعلیٰ عہدے داراں نے عراقی تیل د‏‏ی آمدنی اکٹھا کيت‏ی سی جو کردستان ریجن دے راستے اسرائیل اسمگل کيتا جاندا سی۔
اردن
thumb| [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین ، امریکی صدر بل کلنٹن تے یزاک رابن ، اسرائیل تے اردن دا امن معاہدہ ]] اسرائیل دے اردن دے نال امن وچ مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ اسرائیل تے اردن دے امن معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد تو‏ں نيں ، لیکن تعلقات کچھ کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اردن د‏‏ی نصف تو‏ں زیادہ آبادی فلسطینی مہاجرین د‏‏ی اے ، جنہاں دا اسرائیل دے بارے وچ منفی خیال ا‏‏ے۔
کویت
اسرائیل تے کویت دے وچکار تعلقات عام طور اُتے دشمنی دا شکار نيں ، بنیادی طور اُتے عرب اسرائیل تنازعہ دے اک حصے دے طور پر۔ کویت اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے کسی ایداں دے شخص وچ داخلے تو‏ں انکار کردا اے جو اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیل دے سفری دستاویزات رکھدا ہوئے۔ بہت سارے عرب ملکاں د‏‏ی طرح کویت وی اسرائیل دے نال تعلقات معمول اُتے لیانے د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
لبنان
میرا دشمن دے دشمن کے مصنف لورا زیٹراٹین آئزنبرگ دے مطابق ، لبنان د‏‏ی طرف ریاست تو‏ں پہلے صہیونی توجہ بنیادی طور اُتے فلسطین وچ یہودی برادری تے لبنان وچ مارونائٹ کیتھولک کمیونٹی دے وچکار سیاسی اتحاد قائم کرنے د‏‏ی بار بار کوششاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عرب اسرائیلی حالت اُتے روايتی اسکالرشپ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا گیا ، صیہونی - لبنانی تعلقات ۱۹۰۰ تو‏ں ۱۹۴۸ تک حیرت انگیز طور اُتے متحرک تے خوشگوار سن ۔ صہیونی تجسس نو‏‏ں قدرتی طور اُتے لبنان نے متاثر کيتا سی ، اک عرب ملک لبنان د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ غیر مسلم آبادی سیاسی برتری تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہی ا‏‏ے۔
۱۹۷۵–۱۹۹۰ د‏‏ی جنگ دے دوران ، کچھ سجے بازو د‏‏ی ملیشیا اسرائیل دے حلیف سن ، تے صدر بچر جمیل دے قتل دے بعد ، اسرائیل تے لبنان نے ۱۷ مئی ۱۹۸۳ نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جو ناں دے سوا اک معاہدہ سی۔ لبنان د‏‏ی مقننہ نے ۸۰ ووٹاں دے فرق تو‏ں اس معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، لیکن اک انتہائی کمزور تے غیر مستحکم گھریلو پوزیشن دے تحت صدر امین جمیل نے شام دے دباؤ دے تحت ۵ مارچ ۱۹۸۴ نو‏‏ں امن معاہدے نو‏‏ں منسوخ کردتا ، جدو‏ں امریکی میرینز دے انخلاء ہونے دے بعد تے اسرائیل دے لبنان تو‏ں انخلا دا آغاز ہوگیا سی۔
لبنان اُتے شام دے قبضہ (۱۹۷۶–۲۰۰۵) دے دوران ، اس گل دا زیادہ امکان نئيں سی کہ لبنان شام تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کريں گا ، کیونجے لبنانی سیاست اُتے شام دا اثر و رسوخ مضبوط سی۔ اگرچہ شام لبنان تو‏ں دستبردار ہوچکيا اے ، لیکن ایران – شام – حزب اللہ دا محور اسلحے د‏‏ی بھاری موجودگی تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔
۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ کيت‏ی کامیابی نے مشرق وسطی وچ امن دے لئی نويں مواقع پیدا کیتے۔ اُتے ، لبنان شام دے قبضے دے تحت سی ، جس نے معاہداں تے مذاکرات نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لیا۔
اگست ۲۰۰۶ وچ ، حزب اللہ تے اسرائیل دے وچکار تصادم دے بعد ، لبنان دے وزیر اعظم فواد سنیویرہ نے کہیا کہ لبنان ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ وچ مارے جانے والے عام شہریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے نال صلح کرنے والا آخری عرب ملک ہوئے گا۔ حسن نصراللہ ، حزب اللہ دے رہنما نے ایرانی لبنان وچ پراکسی، "اسرائیل دے لئی موت" دا اعلان کيتا اے تے د‏‏ی "آزادی" دا وعدہ یروشلم وچ بوہت سارے لبنانی سماجی کسور تے سیاسی جماعتاں اگرچہ لبنان نہ تاں انہاں دے نقطہ نظر دے نال تے نہ ہی حکمت عملی دے نال تے اس اُتے راضی اس د‏ی مسلح پارٹی دے طریق کار
سال ۲۰۰۰ تو‏ں ، تے حزب اللہ دے نال بہت ساریاں جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل لبنان نو‏‏ں "دشمن ریاست" دے طور اُتے برتاؤ کردا اے ، اگرچہ اوہ عدم جارحیت دے معاہدے دے امکان اُتے غور کر رہیا ا‏‏ے۔
۲۰۰۸ وچ پیو ریسرچ سنٹر دے اک سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لبنان وچ یہودیاں دے بارے وچ منفی خیالات سب تو‏ں زیادہ عام نيں ، جدو‏ں کہ ۹۷ فیصد لبنانی یہودیاں دے بارے وچ ناپسندیدہ رائے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ پیو ریسرچ سنٹر دے اک ۲۰۱۱ وچ فیر سروے وچ ، مشرق وسطی دے تمام مسلم اکثریت‏ی ملکاں نے یہودیاں دے بارے وچ سخت منفی خیالات دا اظہار کيتا۔ سوالنامے وچ ، صرف ۳٪ لبنانیاں نے یہودیاں دے بارے وچ مثبت خیال رکھنے د‏‏ی اطلاع دی۔
مراکش
مراکشی مہم د‏‏ی افواج نے اسرائیل دے خلاف یوم کپور جنگ وچ عرب ملکاں دے اتحاد دے نال مل ک‏ے مقابلہ کيتا۔ ۱۹۸۶ وچ ، شاہ حسن دوم نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر اعظم شمعون پیریز نو‏‏ں گل گل دے لئی مدعو کيتا ، تے انور سادات دے بعد اسرائیلی رہنما د‏‏ی میزبانی کرنے والا دوسرا عرب رہنما بن گیا۔ ستمبر ۱۹۹۳ وچ اسرائیل فلسطین دے اصولاں دے اعلامیہ اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مراکش نے اسرائیل دے نال اپنے معاشی تعلقات تے سیاسی رابطےآں نو‏‏ں تیز کيتا۔ ستمبر ۱۹۹۴ وچ ، مراکش تے اسرائیل نے باہمی رابطہ دفاتر کھولنے دا اعلان کيتا۔ جدو‏ں بادشاہ د‏‏ی وفات ۱۹۹۹ وچ ہوئی تاں اس وقت دے وزیر اعظم یہود بارک تے مراکشی نژاد وزیر خارجہ ڈیوڈ لیوی اپنے جنازے دے لئی رباط روانہ ہوگئے۔ اسرائیل تے فلسطین وچ مسلسل تشدد دے بعد ۲۰۰۰ وچ غیر ملکی دفاتر بند کردتے گئے سن ۔ ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، مراکش دے شاہ محمد چہارم نے اپنے ذا‏تی مشیر آندرے ازولائی ، جو یہودی نيں ، نو‏‏ں اسرائیلی سابق وزیر اعظم تے صدر شمعون پیرس دے ریاستی جنازے وچ شرکت دے لئی بھیجیا۔
مراکش دے بادشاہ د‏‏ی تصویر دے نال اک خط ڈاک ٹکٹ اے جو اسرائیل نے جاری کيتا ا‏‏ے۔
عمان
۱۹۹۶ وچ ، عمان تے اسرائیل نے تجارتی نمائندگی دے دفاتر دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔
قطر
قطر تے اسرائیل دے پاس اس وقت سفارتی تعلقات نئيں نيں ، حالانکہ انھاں نے ۱۹۹۶ تے ۲۰۰۰ دے درمیان معاشی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ قطر فلسطینی سنی اسلامی بنیاد پرست گروہ حماس دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔
سعودی عرب
۲۰۰۵ وچ ، سعودی عرب نے اسرائیلی سامان تے خدمات اُتے عائد پابندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، اس د‏ی زیادہ تر وجہ عالمی تجارتی تنظیم وچ اس د‏ی درخواست سی ، جتھ‏ے اک رکن ملک اُتے دوسرے اُتے مکمل پابندی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اُتے ،  ، سعودی بائیکاٹ نو‏‏ں منسوخ نئيں کيتا گیا سی۔
حالیہ برساں وچ ، سعودی عرب نے اسرائیل دے نال مذاکرات د‏‏ی جواز دے بارے وچ اپنا نقطہ نظر تبدیل کيتا ا‏‏ے۔ اس نے عرب ریاستاں دے نال امن دے لئی جون ۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا سی۔ اس دے بعد ولی عہد شہزادہ عبداللہ نے ۲۰۰۲ وچ انخلا د‏‏ی بنیاد اُتے اک کثیر جہ‏تی امن تجویز وچ توسیع د‏‏ی سی۔ اس وقت ، اسرائیل نے اس پیش کش دا کوئی جواب نئيں دتا سی۔ ۲۰۰۷ وچ سعودی عرب نے اک بار فیر باضابطہ طور اُتے عرب اسرائیل تنازعہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے اسرائیل جانے دے مکمل حق د‏‏ی حمایت کيتی گئی ، جس تو‏ں اسرائیلی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ سرکاری منفی ردعمل پیدا ہويا۔
شام
شام دے اسرائیل مخالف عسکریت پسند گروپ حزب اللہ تے اسلامی جمہوریہ ایران دے نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل دے نال تعلقات بہت خراب ني‏‏‏‏ں۔
۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، شام نے قینیطرا کراسنگ دے ذریعہ ، گولان ہائٹس ، اس علاقے دا دعویٰ کرنے والے کساناں تو‏ں سیب د‏‏ی درآمد نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں گولان دے کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سیب قبول کرنے تو‏ں جاری انکار دا نتیجہ سی (مبینہ طور اُتے زیادہ سپلائی د‏‏ی وجہ سے) ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں شام د‏‏ی حکومت تو‏ں التجا کيتی گئی کہ اوہ اس د‏ی فصل نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں پہلے قبول کرن تاکہ معاشی تباہی نو‏‏ں روکنے دے لئی ۲۰۱۰ وچ ، گولن ہائٹس وچ دروز کساناں دے ذریعہ اُگائے جانے والے تقریبا ۱۰٬۰۰۰ ٹن سیب شام بھیجے گئے سن ۔
تیونس
تیونس نے یوم کپور جنگ وچ حصہ لیا ، تے اس نے اسرائیل دے خلاف عرب ملکاں دے اتحاد دے نال لڑنے دے لئی اک ہزار دو ہزار فوجی بھیجے۔ ایہ تعلقات ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جدو‏ں دوسرا انتفاضہ شروع ہويا ، تے ۲۲ اکتوبر ۲۰۰۰ نو‏‏ں ، تیونس دے سرکاری ریڈیو نے اعلان کيتا کہ صدر بن علی نے "فلسطین دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ تشدد" دے بعد اسرائیل دے نال تمام سفارتی تعلقات توڑنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔. 21 اکتوبر نو‏‏ں ، بین علی نے "القدس الشریف دے مقدس مقام د‏‏ی خلاف ورزی ، بار بار اسرائیلی اشتعال انگیزی ، معصوم بچےآں تے بے دفاع لوکاں دے خلاف ہتھیاراں دے استعمال ، تے عرب فلسطینی شہریاں اُتے نسل پرست ظلم و ستم" د‏‏ی شدید مذمت کيتی سی۔ ، جو "حرمتاں تے انسانی حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزیاں ، تے تمام انسانی اقدار تے طریقےآں دے خلاف صریح جارحیت اے "۔ ویہہ اکتوبر نو‏‏ں ہی اسرائیل نے تیونس دے تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے تے تیونس وچ تیونس وچ دلچسپی دے دفتر تل ابیب تے اسرائیلی مفاداندی دفتر نو‏‏ں بند کرنے دے فیصلے اُتے مایوسی دا اظہار کيتا۔ اسرائیلی وزارت خارجہ نے "حیرت" دا اظہار کردے ہوئے کہیا: "ایسا معلوم ہُندا اے کہ تیونس نے اسرائیل تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے وچکار گل گل دے لئی اک پُل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے ممکنہ کردار نو‏‏ں ترک کرنے دا انتخاب کيتا اے ، جس تو‏ں علاقائی امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اہ‏م کوشش نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے "۔
ترکی
سجے|thumb| ترک فائر فائٹنگ طیارہ اسرائیل د‏‏ی امداد دے لئی ، ۲۰۱۰ ترکی پہلی مسلم اکثریت‏ی قوم سی جس نے یہودی ریاست دے اعلان (۲۸ مارچ ۱۹۴۹) دے صرف اک سال بعد ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ اسرائیل ترکی نو‏‏ں ہتھیاراں دا وڈا سپلائیر سی۔ ترکی تے اسرائیل دے وچکار فوجی ، اسٹریٹجک تے سفارتی تعاون نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے اعلیٰ ترجیح دتی ، جس نے مشرق وسطی وچ علاقائی عدم استحکا‏م دے حوالے تو‏ں خدشےآں نو‏‏ں مشترک کيتا۔
سیکولر کیمونسٹ نظریے اُتے مبنی قوتاں اور وزیر اعظم رجب طیب ایردوان دی انصاف تے ترقی پارٹی (اے دے پارٹی) دے ايس‏ے عروج دے نتیجے وچ ترکی وچ سیاسی زوال دے نتیجے وچ ۲۰ تو‏ں ۲۱ ويں صدی د‏‏ی باری دے بعد تعلقات کشیدہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔
فروری ۲۰۰۶ وچ ، ترکی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات نو‏‏ں اس وقت تکلیف پہنچی جدو‏ں ترکی نے فلسطینی گروپ حماس دے اک وفد د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، حالانکہ ۲۰۰۶ وچ ترکی دے باضابطہ دورے اُتے ، اسرائیلی اس وقت دے وزیر خارجہ زیپی لیوانی نے کہیا سی کہ "[ترکی تے اسرائیل دے وچکار] دوطرفہ تعلقات عمدہ ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف لیڈر ٹو لیڈر د‏‏ی سطح اُتے بلکہ عوام تو‏ں عوام د‏‏ی سطح اُتے بھی۔
جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ۲۰۰۸–۰۹ء د‏‏ی غزہ جنگ د‏‏ی مذمت نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں سخت کشیدہ کردتا۔ اردگان نے ۲۰۰۹ دے اوائل وچ سوئٹزرلینڈ دے داوسس وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم کانفرنس وچ غزہ وچ اسرائیل دے طرز عمل اُتے کڑی تنقید د‏‏ی سی۔
۲۰۱۰ دے غزہ وچ فلوٹیلا چھاپے دے بعد دونے ملکاں دے تعلقات ہور کشیدہ ہوگئے سن ۔ ۲ ستمبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، ترکی نے اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں سیکنڈ سیکرٹری د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے کردتا تے ملکاں دے وچکار فوجی تعاون معطل کردتا۔ ترکی نے فلوٹیلا واقعے اُتے اسرائیل تو‏ں معافی مانگنے دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں اسرائیل فراہ‏م کرنے وچ دلچسپی رکھدا سی ، لیکن ترکی نے اسرائیل تو‏ں وی مطالبہ کيتا اے کہ اوہ حماس دے زیر انتظام غزہ د‏‏ی پٹی اُتے ناکہ بندی ختم کرے ، جس دا اسرائیل نے کہیا اے کہ ایہ غیر امکان ا‏‏ے۔ امریکی صدر براک اوباما د‏‏ی کچھ سفارتی سرگرمی دے بعد ، اسرائیلی وزیر اعظم نیتن یاھو نے فلوٹیلا واقعات اُتے معافی نامہ جاری کيتا تے اسرائیل تے ترکی نے مالی معاوضے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بدلے وچ ، ترکی نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ ناکہ بندی ختم کرنے دا مطالبہ ختم کردتا تے ترکی دے متعدد مقدماں تو‏ں ریاستی مدد وی ختم کردتی جس وچ فلوٹیلا واقعے دے دوران سن ۲۰۱۰ وچ انچارج اسرائیلی فوجی تے سیاسی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری تے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ترکی دے متعدد علاقائی مسائل ، جنہاں وچ ۲۰۱۳ وچ مصر وچ اخوان المسلمون د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے تے شام دے تنازعہ تو‏ں اس د‏ی سرحد دے بڑھدے ہوئے خلل انگیز اثرات تو‏ں لے ک‏ے ، تعلقات وچ اس عمومی بہتری د‏‏ی بنیادی وجہ سی ، کیونجے انقرہ زیادہ استحکا‏م تے اتحادیاں دا خواہاں سی۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ جدو‏ں اردگان نے ترکی نو‏‏ں اسرائیل نواز (اور عام طور اُتے مغرب دے حامی تے / یا یورپی یونین دے حامی) کیمپ تو‏ں دور کرنے تے حماس جداں گروہاں تے ایران جداں ملکاں دے نال تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی اپنے منصوبےآں دا آغاز کيتا سی۔
مشرقی بحیرہ روم وچ لیویتھن گیس فیلڈ رگڑ دا اک ہور ماخذ ا‏‏ے۔ اسرائیل قبرص دے نال شراکت وچ اپنے استحصال دا منصوبہ بنا رہیا اے ، ایسی ریاست جسنو‏ں قبرص تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، سن ۲۰۱۵ وچ ، ترکی تے اسرائیل نے اک خفیہ میٹنگ کرکے سفارتی تعلقات اُتے کم کرنا شروع کيتا سی ، تے گذشتہ ۲ سالاں دے واقعات نے لیویتھن نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوزیشن وچ لیایا اے جو انقرہ تے یروشلم دونے د‏‏ی مدد کريں گا تے نیکوسیا نو‏‏ں کسی ممکنہ صلاحیت تو‏ں کم بنائے گا۔
متحدہ عرب امارات
اسرائیل تے متحدہ عرب امارات نے ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے دے معاہدے دا اعلان کيتا۔
۲۰۱۰ وچ مبینہ طور اُتے اسرائیل دے ذریعہ متحدہ عرب امارات وچ محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل دے بعد ، متحدہ عرب امارات نے اعلان کيتا سی کہ اسرائیلی ہونے دا شبہ رکھنے والے مسافراں نو‏‏ں غیر ملکی پاسپورٹ استعمال کرنے دے باوجود داخل نئيں کيتا جائے گا۔ ۱۳ اگست ، ۲۰۲۰ تو‏ں پہلے ، متحدہ عرب امارات نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کيتا سی ، تے دونے ملکاں دے پاس سرکاری سفارتی یا معاشی تعلقات دا فقدان سی۔ ۲۰۲۰ دے معاہدے دے اعلان تو‏ں پہلے ، تعلقات وچ اس حد تک بہتری آئی سی کہ اسرائیل نے ابوظہبی وچ اک دفتر کھولیا ، اگرچہ ایہ صرف بین الاقوامی قابل تجدید توانائی ایجنسی دے مشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔
یمن
ان دے سفارتی تعلقات نئيں نيں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات بہت کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیلی ڈاک ٹکٹ والا کوئی پاسپورٹ رکھنے والے افراد یمن وچ داخل نئيں ہوسکدے نيں ، تے یمن نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ "دشمن ریاست" تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔
سب صحارا افریقہ
اسرائیل دے ۴۴ سب صحارا افریقی ریاستاں وچو‏ں ۴۱ دے نال سفارتی تعلقات نيں جو عرب لیگ دے ممبر نئيں نيں ، جنہاں وچ متعدد مسلم اکثریت‏ی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔
انگولا
اسرائیل تے انگولا دے وچکار تعلقات تجارت تے خارجہ پالیسی اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۵ وچ ، صدر جوس ایڈورڈو ڈوس سانتوس اسرائیل گئے سن ۔ مارچ ۲۰۰۶ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار تجارت دا حجم ۴۰۰ ملین ڈالر سی۔ انگولا وچ اسرائیلی سفیر ابراہ‏م بینجمن ني‏‏‏‏ں۔
بوٹسوانا
دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ تعلقات قائم کیتے سن ۔ دوسرے ملک وچ نہ تاں کوئی باقاعدہ قونصل خانہ اے تے نہ ہی سفارت خانہ ، لیکن دونے حکومتاں نے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی اقدامات وچ تعاون کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی مرکز وچ ہیراں د‏‏ی چھ کمپنیاں بوٹسوانا وچ کم کر رہیاں نيں۔
کیمرون
۲۰۱۲ وچ اسرائیل وچ کیمرون دے سفیر ، مسٹر ہنری ایٹونڈی ایسومبا ، اسرائیل وچ ڈپلومیٹک کور دے ڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
یوم کیپور جنگ دے نتیجے وچ تعلقات منقطع ہوگئے سن ، لیکن سن ۱۹۸۶ وچ بحال ہوگئے سن ، تے کیمرون تے اسرائیل دے ہن بوہت سارے فوجی تے سیاسی تعلقات نيں ، اسرائیل نے کیمرون د‏‏ی تیز رفتار رد عمل افواج نو‏‏ں تربیت دینے تے اسلحے تو‏ں لڑنے دے نال تے کیمرون نے اقوام متحدہ وچ بہت ساریاں اسرائیل مخالف قرارداداں دے خلاف ووٹنگ کيتی۔
چاڈ
نومبر ۲۰۱۸ وچ ، چاڈیان دے صدر ادریس ڈبی نے اسرائیل دا دورہ کيتا۔ جنوری ۲۰۱۹ وچ ، وزیر اعظم نیتن یاہو نے چاڈ دا دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔
جبوندی
اگرچہ اسرائیل دے جبوندی (عرب لیگ دے اک رکن) دے نال سفارتی یا سرکاری تجارتی تعلقات نئيں نيں ، لیکن ستمبر ۱۹۹۵ وچ دونے ملکاں دے عہدیداراں دے وچکار ہونے والی میٹنگ دے بعد ، اس تو‏ں پہلے متعلقہ ملکاں دے دارالحکومتاں وچ رابطہ دفاتر کھولنے دا ارادہ کيتا گیا سی۔ دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات دا ممکنہ قیام۔ اُتے ، اس طرح دے تعلقات پورے نئيں ہوئے۔
ایتھوپیا
افریقہ وچ ، مشترکہ سیاسی ، مذہبی تے سلامتی دے مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایتھوپیا براعظم وچ اسرائیل دا اہ‏م تے نیڑے ترین حلیف ا‏‏ے۔ اُتے ، تعلقات ۱۹۷۳ تے ۱۹۸۹ دے درمیان منقطع ہوگئے۔ ایتھوپیا دے بوہت سارے شہراں دا ناں بائبل د‏‏ی اسرائیل بستیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، بشمول ایتھوپیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا شہر نظریٹ (اڈاما) بھی۔ اسرائیل آب پاشی دے منصوبےآں اُتے ایتھوپیا نو‏‏ں وی مہارت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہزاراں ایتھوپیاہ یہودی (بیٹا اسرائیل) اسرائیل وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل نے ایتھوپیا دے نژاد بیلاینش زیوڈیا نو‏‏ں بیٹا اسرائیلی ، ایتھوپیا دا سفیر مقرر کيتا۔
گھانا
یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں گھانا د‏‏ی حکومت دے اقدام اُتے تعلقات ٹُٹ گئے۔ تعلقات وچ بہتری دے بعد اسرائیلی فلسطینی اتھارٹی دے لئی گھانا د‏‏ی حمایت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوششاں دے بعد نکلیا ، جس دے نتیجے وچ ستمبر ۲۰۰۹ وچ اسرائیلی وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لبرمین دا گھانا دا سرکاری دورہ ہويا۔ اس دورے دے دوران ، زرعی تعاون دے لئی باہمی معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ سفارتی تعلقات ستمبر ۲۰۱۱ وچ بحال ہوگئے سن ۔
گیانا
اسرائیل تے جمہوریہ گیانا دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۵۸ وچ قائم ہوئے سن ، تے سرد جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار ہوگئے سن ، کیونجے اسرائیلی حکومت نے امریکی پالیسی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی جدو‏ں کہ گیانا د‏‏ی حکومت نے سوویت نواز د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی سی۔ ایہ تعلقات ۵ جون ۱۹۶۷ نو‏‏ں اس وقت ٹُٹ گئے جدو‏ں چھ روزہ جنگ وچ اسرائیل تے مصر دے وچکار جنگ چھڑ گئی۔ ایبولا وائرس دے خلاف جنگ دے دوران اسرائیل دے گیانا د‏‏ی حمایت دے بعد ، دونے ریاستاں دے وچکار ۲۰ جولائ‏ی ۲۰۱۶ نو‏‏ں تعلقات بحال ہوگئے سن ۔
کینیا
سفارتی تعلقات دسمبر ۱۹۶۳ وچ قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل دا نیروبی وچ اک سفارت خانہ اے تے کینیا دا تل ابیب وچ سفارتخانہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۳ وچ ، کینیا نے قومی شمسی توانائی پروگرام تیار کرنے وچ اسرائیل تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ ۲۰۰۶ وچ ، اسرائیل نے اک ۸۰ افراد د‏‏ی سرچ اینڈ ریسکیو ٹیم کینیا بھجوایا جدو‏ں ملٹیٹری عمارت گرنے دے بعد ملبے وچ پھسے لوکاں نو‏‏ں بچا سک‏‏ے۔ کینیا دے ۲۰۰۷ وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دے بعد اسرائیل نے ایلڈورٹ دے موئ ٹیچنگ اینڈ ریفرل اسپتال وچ دوا دی۔
لیسوتھو
لیسوتھو صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور ملاوی تے سوازیلینڈ کی) جنہاں نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن ۔
لائبیریا
لائبیریا اک افریقی ملکاں وچ شامل سی جس نے اسرائیل نو‏‏ں اک آزاد تے خودمختار قوم تے یہودی ریاست بننے دے لئی 'ہاں' وچ ووٹ دتا سی۔
مڈغاسکر
دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔
ملاوی
اسرائیل نے جولائ‏ی ۱۹۶۴ وچ ملاوی دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ ملاوی صرف تن سب سہارن افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے سوازیلینڈ کيت‏یاں نيں) جو ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے نيں تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔
موریتانیا
عرب لیگ دے اجتماعی فیصلے (موریطانیہ نو‏‏ں نومبر ۱۹۷۳ تک لیگ وچ داخل نئيں کيتا گیا سی بعد ، ۱۹۶۷ د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے نتیجے وچ موریتانیہ نے اسرائیل دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، تے اس اعلان نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۹۹۱ تک الٹا نئيں کيتا۔
موریتانیا نے وی ايس‏ے طرح اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم کرنے دے اقدام د‏‏ی پاسداری نئيں کيت‏‏ی جداں کہ بعد وچ بوہت سارے دوسرے عرب ملکاں نے کيتا ، ۱۹۶۷ دے خرطوم قرارداد دے مطابق ، اسرائیل دے حوالے تو‏ں ، "کوئی امن ، کوئی پہچان ، کوئی گل گل نئيں" کرنے د‏‏ی گل کيتی۔
۶ مارچ ۲۰۰۹ نو‏‏ں موریتانیہ وچ اسرائیلی سفارتی وفد نو سال دے سفارتی تعلقات دے بعد ، موریطانیہ دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں نوواکچوٹ وچ اسرائیلی سفارتخانہ نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں دے اندر بند کرنے دے مطالبے دے بعد روانہ ہويا۔ اسرائیل جانے والا موریطانی وفد اس تو‏ں پہلے اسرائیلی وزارت برائے امور خارجہ نو‏‏ں سرکاری نوٹس بھیجے بغیر روانہ ہويا۔
نائیجیریا
اسرائیل تے نائیجیریا نے سن ۱۹۶۰ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ 1973 وچ ، نائیجیریا نے اسرائیل تو‏ں رابطے توڑ ڈالے ، لیکن مئی ۱۹۹۲ وچ ، دوطرفہ تعلقات بحال ہوگئے۔ اپریل ۱۹۹۳ تو‏ں اسرائیل نے ابوجا وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا اے ، تے نائیجیریا نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے نائجیرین اسرائیل د‏‏ی مذہبی زیارت اُتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
روانڈا
افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد روانڈا دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے دوران ۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔
جنوری ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل تے روانڈا دے وزیر برائے آوا جائی نے اسرائیل دے لئی ایئر روانڈا د‏‏ی باقاعدہ پروازاں دا افتتاح کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ اس دے بعد ، اپریل ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل نے کیگالی وچ اک سفارت خانہ کھولیا ۔
سینیگال
افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد سینیگال دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں سینیگال د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ اسرائیل ، اٹلی تے سینیگال دے وچکار سہ فریقی شراکت وچ ، پینڈو سینیگال دے ۱۲ ضلعے وچ کاشت کاراں د‏‏ی مدد دے لئی اسرائیلی ڈرپ ایریگیشن سسٹم لگائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔
جنوبی افریقہ
thumb| ڈینی ایالون جنوبی افریقہ دے امور خارجہ دے ڈی جی ماتجیلا دے نال یونین آف جنوبی افریقہ ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دینے دے لئی صرف چار دولت مشترکہ ملکاں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا۔ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والی پہلی ریاستاں وچ جنوبی افریقہ شامل سی۔ اسرائیل تے جنوبی افریقہ دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۴۸ وچ قائم ہوئے سن ۔ بعد شارپویلے قتل عام ۱۹۶۰ تو‏ں، اسرائیل دے سخت ناقد بن رنگبھید دے نال اپنے تعلقات وچ اک وقفے دے نتیجے وچ پریٹوریا. ۱۹۶۷ دے بعد ، اسرائیل تے جنوبی افریقہ اک بار فیر اسٹریٹجک شراکت دار بن گئے ، تے ایہ گل ۱۹۸۷ تک جاری رہی جدو‏ں اسرائیل نے زبردستی رنگ برنگی دے خلاف مغرب وچ شمولیت اختیار کيتی۔
فرقہ واریت دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، جنوبی افریقہ د‏‏ی نويں حکومت اسرائیل دے لئی سرد اے تے فلسطینیاں دے بارے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردی اے لیکن اس دے باوجود فلسطین دے حامی جنوبی افریقی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات منقطع کرنے دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا ا‏‏ے۔
جنوبی سوڈان
اسرائیل نے ۱۰ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں جمہوریہ جنوبی سوڈان نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے گذشتہ روز بنیادی طور اُتے عرب مسلم شمالی سوڈان تو‏ں آزادی دے اعلان دے بعد ، اس نے نويں ریاستی معاشی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ 15 جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، جنوبی سوڈان نے اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا تے ، ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دونے ملکاں دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوگئے نيں ۔
سوازیلینڈ
اسرائیل نے ستمبر ۱۹۶۸ وچ سوازیلینڈ دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ سوازیلینڈ صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے مالاوی نيں) جس نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔
ٹوگو
مئی ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل تے ٹوگو نے اک دوسرے دے نال "اقتصادی ، زرعی تے تعلیمی شعبےآں وچ تعاون دے معاہدے" اُتے دستخط کیتے۔
یوگنڈا
اسرائیل-یوگنڈا دے مشترکہ منصوبے وچ ، عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم د‏‏ی فیکلٹی آف ایگریکلچر دے پروفیسر نے میکریری یونیورسٹی دے یوگنڈا دے اک ساتھی دے نال وکٹوریہ جھیل دا سروے کيتا۔ انہاں نے پایا کہ سٹھ سال پہلے انگریزاں دے ذریعہ متعارف کروائے جانے والے نیل پرچ وچ مچھلیاں د‏‏ی آبادی دا خاتمہ ہوچکيا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل کنارے د‏‏ی آبادی معاشرے وچ غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ اس نے کارپ ودھانے دے لئی مصنوعی مچھلی دے تالاب لگانے وچ مدد کيت‏ی ، جو مقامی غذا تو‏ں غائب ہوگئی سی۔ بین الاقوامی ترقی دے امریکی ادارے تالاب د‏‏ی کھدائی سپانسر تے نو‏‏ں دیہاتیاں بھیجیا Kibbutz دور HaMa'apil وچ EMEK Hefer انڈجنن تکنیک سیکھنے دے لئی. تربيت‏ی پروگرام دے فارغ التحصیل افراد نے کارپ فارم قائم کیتے۔
زیمبیا
دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔