cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پنجابی بولی تے پنجابیت
پنجابیت
عامَ کرکے پنجابی دا مطلب ایہہ لیا جاندا اے کہ پنجاب دی دھرتی متعلق موہ پنجابی من دے اجتمائی آپے ،پنجابی سروکاراں دی اک اچیت پکڑ دے سنویدنشیل احساس دا ناں ہی پنجابیت اے۔ ایہہ احساس بھاویں سچیت جیون ڈھنگ اتے تکنیک اپناؤن دی عمل ماتحت دبیا راے پر اچیت اثر وچ جاری فنکشنل رہندا اے۔ پنجابیت دا تجزیہ ادوں پیدا اے، جدوں توں لوکا نے پرواس دھارنا شروع کیتا اتے ادوں توں جدوں پنجاب نوں اسیں دھرم دے حوالہ نال جوڑ کے دیکھن لگے اتے ایہہ سمجھیا جان لگا کہ پنجابیت کوئی اجیہی چیز اے، جہڑی کہ نرول پنجابیاں دے جیون ڈھنگ ، پہراوے، دھرم، کھان-پین آدی نال متعلق اے۔
پنجابیت دا سنگٹھنکاری تتّ
پنجابیت بارے ایہہ وچار کیتی جاندی اے کہ پنجابیت دا سنگٹھنکاری تتّ دھرم اے، بولی اے، وراثتی وستاں، پہراوا ، کھاد-خوراک جاں خطہ اے۔ پنجابیت وچ ایہہ سارے تتّ اپنا وکھرا-وکھرا ستھان رکھدے ہن ،مگر دھرم اس وچ اہم پھیکٹر منیا جاندا اے، کیونکہ جدوں کوئی وی لکھاری پنجابیت بارے لکھنا شروع کردا اے تاں اک دو گلاں کرکے سدھا سکھی تے پہنچ جاداں اے تے سکھی دیاں صفتاں کرن لگ جاداں اے، اوہ پنجابیت دیاں مہان چیزاں دسدے-دسدے سکھی دیاں مہان پراپتیاں گناؤن لگ جاندا اے، حالانکہ جنا دا پنجابیت دے ڈھانچے نوں ڈپھائن کرن وچ اینا بنیادی رول نہیں اے ۔ اسے طرحاں جو لوک پنجاب توں باہر رہندے ہن ، اوہ وی دھرم راہیں ہی پنجابیت نال جڑے ہوئے ہن۔ جویں اوہناں نے اپنیاں لوڑاں مطابق گرو گرنتھ صاحب دا اناختلاف رومن تے دیوناگری وچ کروا لیا اے۔ اوہناں دی مجبوری ختم ہو گئی اے کہ اوہ پنجابی نوں سکھن ۔اس طرحاں اسیں کہہ سکدے ہاں کہ پنجابیت دا سنگٹھنکاری تتّ دھرم اے ۔
پنجابی بولی اتے پنجابیت دا ریشنل تعلق
پنجابیت دا تجزیہ پیدا ہون نال ایہہ مدعا ابھر کے ساہمنے آیا اے کہ پنجابی بولی تے پنجابیت دا کوئی ضروری تعلقات اے جاں نہیں ،کیونکہ اکثر پنجابیت دا مطلب ایہہ لیا جاداں اے کہ پنجابی بولی ہی پنجابیت اے ،پر بہت سارے وچاروان ایہہ وی کہندے ہن کہ پنجابی بولی توں بناں پنجابیت ڈپھائن ہندی اے کیونکہ پنجابیت دا مطلب پنجابی ٹریڈس ہندا اے پنجابی بولی نہیں۔ اس طرحاں اسیں دیکھدے ہاں کہ جہڑے پنجابی باہرلے دیساں وچ رہندے ہن ،اوہناں لئی پنجابیت دا مطلب ہی ہور اے۔ اوہ کہندے ہن کہ پنجابی آؤنی ساڈے لئی کوئی ضروری نہیں ۔اسیں پنجابی اس کرکے ہاں کیونکہ اسیں پنجابی وراثت دیاں چیزاں نوں سنبھال راے ہاں تے کدے-کدے پنجابی ٹریڈس کردے ہاں ،کدے-کدے پنجابی پہراوا جویں پگّ بنھ لیندے ہاں، اسیں سکھ ہاں ۔اوہناں لئی ایہہ سبھ کجھ ضروری اے،پنجابی بولی نہیں۔ اداہرن وجوں جہڑے لوک باہرلے دیساں وچ ہن، اوہ دھرم دے دائرے وچ رہندے ہن، اوہناں دی ہن دوجی جاں تیجی پیڑی رہِ رہی اے، اوہناں نبں پنجابی نہیں آؤدی پر اوہ اپنے آپ نوں پنجابی ہی کہندے ہن۔ اس طرحاں اوہناں لئی پنجابی پنجابیت دا لازمی انگ نہیں۔
اسے طرحاں پنجاب وچ رہندے لوک وی ایہہ ہی مندے ہن کہ پنجابی اوہناں لئی ضروری نہیں ، کیونکہ اوہناں دی کتے تے سکھیا دی بولی ہندی جاں انگریزی اے ۔ مگر ایہناں گلاں نوں دھیان وچ رکھ کے وی اسیں پنجابی بولی نوں منفی نہیں کر سکدے ۔ اس گل نوں سپسٹ کرن لئی اسیں راج موہن گاندھی دی گل دا حوالہ لیدیں ہاں۔ راج موہن گاندھی مطابق پنجابیاں دی طاقت ہی پنجابی اے۔ جس کارن اوہ سیاسی ستا وچ رڑکن لگے ، کیونکہ پنجابیاں دے دنیا وچ جووی مدعے ہن ،اوہناں دی سوچ پنجابی بولی توں بناں نہیں ہو سکدی۔ اس طرحاں پنجابیت اک داعویداری اے، بندہ کوئی وی داعویداری اپنی بولی وچ ہی کر سکدا اے۔ اس طرحاں پنجابیت تے پنجابی بولی دا ریشنل تعلقات اے۔
پارقومی کمیونٹی جاں پنجاب توں باہر رہندے لوکاں دا پنجابیت نال تعلق
پارقومی پنجابی سبھیاچار مطلب دنیا دے الگّ- الگ خطیاں وچ کتے وی پنجابی رہندے ہن جاں جناں دی مول پچھان پنجابی اے، کسے نہ کسے پھیکٹر کرکے پنجابیت نال جڑے ہوئے ہن ۔ اناں لئی پنجابیت دا مطلب پنجابی ٹریڈس ہن ۔ پارقومی کمیونٹی نے پنجابیت اتے زور دین لئی ایہہ کہنا شروع کیتا کہ ساڈے لئی پنجابیت دا مطلب پنجابی پہراوا، کھان پین، سکھ دھرم اتے پنجابی ٹریڈس ہن ۔ پنجابی وراثت دیاں چیزاں نوں ان-بن بنائی رکھنا وی اناں لئی پنجابیت اے ۔ اس طرحاں اناں لئی پنجابیت دی مٹیریلزم پہچان بھاوناتمکتا نال جڑی ہوئی اے ۔
پنجاب وچ رہندے لوکاں دا پنجابیت نال تعلق
اسیں جاندے ہاں کہ پنجاب لماں سماں باہرلیاں طاقتاں دا غلام رہا، جویں مغل راج ویلے رولنگ کلاس دی بولی پنجابی سی، جدوں ہندو دھرم دا بول بالا سی ،اس ویلے سنسکرت پرچلت سی۔ جسنے بندے دے انٹیکجوئل عکس نوں اچا چکنا ہندا اے، اوہ ساڈے مذہبی گرنتھ ہن ۔ پر دونو ویلے ہی اوہ عربی تے سنسکرت وچ سن۔جس تک عامَ لوکاں دی رسائی نہیں سی کیونکہ اناں دی بول چال دی بولی پنجابی سی۔ اوہ گرنتھاں نوں پڑھ تاں سکدے سن پر سمجھ نہیں سکدے سن۔ مطلب اناں دا اصل مطلب لوکاں تک نہیں پہچیا۔ ایہہ اکمکتا سکھ دھرم وچ واپری ، کیونکہ سکھاں دا مذہبی گرنتھ عامَ بول چال دی بولی وچ سی۔ جس کرکے لوکاں تک علم پہچیا۔ ایہی کارن اے کہ لوکاں نے پنجاب دی سیاسی ستا لئی کلیم کیتا۔ اس طرحاں ایہہ کیہا جا سکدا اے کہ پنجاب وچ رہندے لوکاں دا پنجابیت نال تعلقات بھاوناتمک نہیں ،بلکہ ایہہ اک سیاسی مدعا اے۔
ارنڈل
ارنڈل ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
ابن ہبیرہ
وزیر ابن ہبیرہ، عہد عباسی دے مشہور وزرا وچو‏ں اک سن، اپنے زمانے دے وڈے علما و فقہا وچ شمار ہُندے سن، پورا ناں: ابو المظفر یحییٰ بن محمد بن ہبیرہ، نسلاً شیبانی تے وطن دوری بغدادی نيں، مذہباً حنبلی سن، سنہ 499 ہجری وچ ولادت تے 560 ہجری وچ وفات ہوئی۔
حالات و اوصاف
ابن ہبیرہ زبردست باعمل عالم سن، وزارت اُتے رہندے ہوئے وی طلبِ علم، تصنیف و تالیف تے تعلیم و تدریس تو‏ں پورا اشتغال رکھدے سن، ابن ہبیرہ د‏‏ی تریخ صحیح اقوال تے کتاب وسنت تو‏ں عجیب و غریب استنباط تو‏ں بھری اے، ابن ہبیرہ انتہائی اخلاق مند تے حسن سلوک کرنے والے سن، انہاں دے عقائد و نظریات سلف دے مطابق سن، کہیا کردے سن : "بخدا اسيں امیر المؤمنین علی بن ابی طالب نو‏‏ں روافض دے حوالہ نئيں ک‏ر سکدے نيں، ہماریا انہاں اُتے انہاں تو‏ں زیادہ حق ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اسيں امام شافعی نو‏‏ں اشاعرہ ہی وچ محدود نئيں ک‏ر سکدے، بلکہ اسيں انہاں دے زیادہ حقدار نيں"۔ ابن ہبیرہ د‏‏ی وفات زہر دے اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی، ابن جوزی دے مطابق انہاں دے جنازہ وچ اِنّا مجمع سی کہ انہاں دے زمانہ وچ کِس‏ے تے دے جنازہ وچ اِنّی تعداد نئيں دیکھی گئی۔
سیرت و احوال
وزیر امام یحییٰ بن محمد بن ہبیرہ بن سعید بن حسن بن جہم شیبانی دوری عراقی حنبلی، صاحب لکھتاں، انہاں کيت‏ی جائے پیدائش عراق دے شہر دور دے بنو اوقر نامی پنڈ اے، ايس‏ے لئی انہاں د‏‏ی دوری نسبت وی مشہور اے، بچپن ہی وچ طلب علم د‏‏ی خاطر بغداد چلے گئے سن تے اوتھ‏ے قرآن و حدیث تے فقہ دا علم حاصل کیتا۔
استاداں
قرأتِ سبعہ وی پڑھیا، ہور اسلامی علوم نو‏‏ں وی سکھیا، لغات، عربی تے عروض وچ مہارت حاصل کيتی، فقہی مسلک وچ حنبلی مذہب دے فقیہ و عالم سن، عقائد وچ سلفی سن، حدیث و اثر دے دلائل اُتے اعتماد و عمل سی، اتباعِ سنت تے سلف د‏‏ی تقلید وچ بہت سخت سن، پہلے غریب سن، فیر کتابت سکھی تے ايس‏ے د‏‏ی کمائی تو‏ں گزر بسر کردے سن، ایتھ‏ے تک کہ حکومت وچ سرکاری کاتب مقرر ہوئے گئے، فیر ہور ترقی کردے گئے تے خزانہ دے نگراں مقرر ہوئے گئے، انہاں د‏‏ی امانت د‏‏ی وجہ تو‏ں اَگڑ پِچھڑ ترقی تے عہدہ ملدا گیا ایتھ‏ے تک کہ 544 ہجری وچ عباسی حکمراں مقتفی لامر اللہ نے اپنا وزیر مقرر ک‏ر ليا، وڈے دیندار، پرہیزگار، عبادت گزار، عقلمند، باوقار، متواضع تے با ادب سن، وزیر ہونے دے باوجود تدریس و تالیف تو‏ں غافل نئيں رہ‏‏ے۔
وزارت
عباسی حکمراں مقتفی لامر اللہ نے ابن نو‏‏ں ہبیرہ نو‏‏ں سنہ 544 ہجری وچ اپنے دربار وچ بلايا تے اپنا وزیر مقرر ک‏ر ليا، چنانچہ ہور ذمہ دارانِ حکومت تے عہدیداران دے نال سوار ہوئے ک‏ے ایوان وچ پورے تزک و احتشام دے نال داخل ہوئے، ایہ اک یادگار دن سی تے بعد دے مقرر ہونے والے وزرا دے لئی اک رسم بن گیا، ابن ہبیرہ اس عظیم منصب اُتے فائز ہونے دے باوجود اپنی حیثیت نو‏‏ں نئيں بھولے، نہ دنیا وچ مشغول ہوئے، منصب کيتی ذمہ داریاں نو‏‏ں بخوبی انجام دینے دے نال علمی کماں نو‏‏ں وی کیتا کردے سن، فرمایا کردے: "مینو‏ں نئيں پسند کہ لوک مینو‏ں سردار یا وڈا کدرے" تے مستنجد باللہ دے زمانہ تک وزیر رہ‏‏ے۔
وفات
ابن ہبیرہ د‏‏ی وفات زہر دے اثر تو‏ں ہوئی، سنہ 560 ہجری وچ 12 جمادی الاول اتوار د‏‏ی رات آرام تو‏ں سوئے، صبح سحر دے وقت کچھ قے ہوئی، طبیب نو‏‏ں بلايا گیا، کہیا جاندا اے کہ اس طبیب نے ابن ہبیرہ نو‏‏ں دوا د‏‏ی بجائے زہر پلا دتا، اس دے بعد اس طبیب نو‏‏ں وی اوہی زہر پلایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طبیب مر گیا، ابن ہبیرہ دا وی انتقال ہوئے گیا، اتوار دے دن شاہی محل د‏‏ی جامع مسجد وچ جنازہ لیایا گیا، نماز جنازہ ادا کيتی گئی، فیر انہاں دے قائم کردہ مدرسہ وچ باب البصرہ دے پاس لیایا گیا تے اوتھے دفن کیتا گیا، اس روز بغداد د‏‏ی بازاراں بند سی، مجمع دجلہ دے کنارے تک بھریا سی، آہ بکا تو‏ں پورا شہر گونج رہیا سی۔
حوالے
گٹھ:حنابلہ گٹھ:سنی فقہا گٹھ:عباسی وزراء گٹھ:عراقی شخصیتاں
تانگیل
تانگیل بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
سان سلوادور دی جوجوئے
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ جوجوئے دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
لماں کھچوپڑا
لماں کھچوپڑا دکھنی ایشیاء تے لیندا دکھنی ایشیاء دا اک کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
بیٹس کورنوٹا
بیٹس کورنوٹا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ولی پکھی پوچھل
ولی پکھی پوچھل پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اسٹریلیا، سولومن جزیرہ نیو گنی تے چڑھدے انڈونیشیا دا پنچھی اے۔
لارڈ ہاؤ پکھی پوچھل
لارڈ ہاؤ پکھی پوچھل آسٹریلیا دا اک پنچھی سی جیہڑا 1924 مگروں فیر نہیں دسیا۔
بیٹس گیبونیکا
بیٹس گیبونیکا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ویدما
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ ریو نیگرو دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
لاگرہیڈ سمندری کھچوپڑا
لاگرہیڈ سمندری کھچوپڑا اک سمندری کھچوپڑا اے۔
سابین پارش
سابین امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
لاگرہیڈ سمندری کھچوپڑا
گٹھ:کھچوپڑا
سابین پارش
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
ضلع بارامولا
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے ضلعے
ضلع دیناج پور
دیناج پور بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
ستاوانگیر
ستاوانگیر ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
سینٹ برنارڈ پارش
سینٹ برنارڈ امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لوئزیانا دیاں پارشاں
دهستان تیمورلو
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان آذرشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان آذرشہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
برگن
برگن ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
Берген
ضلع اٹک
ضلع اٹک، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے ۔ ایہ ضلع 1904 وچ بݨایا گیا سی۔ ایہدا راجگڑھ اٹک اے۔
ناں
ضلع اٹک دا پراݨا ناں ضلع کیمبل پور اے ۔ ایہ ناں کیمبل دے ناں اُتے سی جیہنے کیمبل پور شہر وسایا سی ۔ 1978 وچ ضلعی راجگڑھ شہر دا ناں اٹک رکھ دتا گیا ۔ اٹک دا ناں ایہدے نال لنگھݨ والے اِنڈس دریا توں بݨیا اے ۔ جیہڑا ایتھے پہاڑاں وچوں اٹک اٹک کے لنگھدا اے ۔
تریخ
ہزاراں ورھیاں توں ایتھے انسان وسدا رہیا اے ۔ پنجاب دی ٹیکسلا رہتل دا مرکز ایہدے کول اے۔
جغرافیا
ضلع اٹک دے اُبھے وچ ہمالیا دے نیویں پہاڑ، لہندے تے اُبھے وج اِنڈس دریا تے ضلعے دے اندر کئی پربت دھارے تے کسیاں نالے نیں۔
ضلع اٹک دے پہاڑی ندی نالیاں تے کسیاں چوں وڈیاں ہرو، نندنا، گھیبر نالا، گھیمبر نالہ، نالہ سل، چھبلاٹ، نالہ رش تے دریاۓ سواں نیں۔
ضلع اٹک وچ کالا چٹا، کعوگر دے پعاڑ، کھیڑیمار، کھیڑیمورت، گندگڑھ دے پعاڑ تے مکھڈ دے پہاڑ نیں ۔
ضلع اٹک دے نگر
اٹک، پنڈی گھیب، حسن ابدال، حضرو، فتح جنگ، جنڈ، واہ، منسر، مومنپور، مکھڈ، نرٹوپا، واہ چھاونی، ٹھٹھا، پنڈسلطانی، دھاری رئی دتا، غورغشتی، اٹک خرد، باڑازئی، بستی موسا، بہبدی، جلالیا، کمالپر موسی، کامرا، گڑھی متانی، شنکا، ملہو، باسیا، اخلاص، شالاٹولا، دھاری رئی دتا، داورداد۔
بولی
ضلع اٹک وچ پنجابی بولی جاندی اے۔ اس علاقے دیاں پنجابی پڑبولیاں چھاچھی، گھیبی، اعواݨکاری تے جنڈالی نیں۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع اٹک
ضلع باغ
گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے
سینٹ چارلز پارش
سینٹ چارلز امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
جمیٹری کھچوپڑا
جمیٹری کھچوپڑا اک دکھنی افریقہ دا کھچوپڑا اے۔
گٹھ:کھچوپڑا
لائکانگر
لائکانگر ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
ضلع ایبٹ آباد
ابیٹ آباد ہزارا پاکستان دا اک ضلع اے ۔ایہ ضلع 1969 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے تے ایبٹ آباد شہر ایس ضلعے دا راجگڑھ اے۔ ضلع ایبٹ آباد دیاں 3 تحصیلاں نیں ۔ ایہدے اتلے پاسے ضلع مانسہرا چڑھرے پاسے ضلع مظفرآباد لہندے پاسے ضلع ہری پور اے ۔
صوبا ہزارا تحریک
ضلع ایبٹ آباد صوبہ ہزارا تحریک دا گڑھ اے ۔ ہزارا دے لوک صوبہ سرحد دے نویں ناں خیبر پختونخوا نوں نئیں مندے ۔ ہزاروے وال اپنا وکھرا صوبا بناونا چاؤہندے نیں۔ ہزارے وال سمجھدے نیں کہ اساں صوبا سرحد دی آمدݨی وچ ٪ 80 دیندے آں۔ ٪ 40 بجلی ہزارا دے تھاں تربیلا وچ پیدا ہندی اے۔ پاکستان دی ٪ 70 چاء تے تماکھو ہزارا وچ پیدا ہوندا اے۔
ہزارا وچ پڑھے لکھے لوکاں دی گݨتی ٪ 94 اے ۔ شاہراہ قراقرم ہزارہ چوں لنگھدی اے ۔
گٹھ:ہزارا گٹھ:پاکستان دے ضلعے
چک 261 ای بی
چک 261 ای بی ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
سالتا
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ سالتا دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
فریدپور
فریدپور بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔
Faridpur District
چٹے گلے والی پکھی پوچھل
چٹے گلے والی پکھی پوچھل پکھی پوچھل ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ مارگلہ تے ہمالیہ توں لے کے چڑھدے ول دکھنی ایشیا‏ توں لے کے ہندستان، بنگلہ دیش تے انڈونیشیا تک جنگلاں، چنگیاں تے واۓ بیجے تھانواں تے ملدا اے۔ ایہ پکھی پوچھل کیڑے کھانی اے۔
وکھالہ
ایہ 9 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے تے گوڑے سانولے رنگدی۔ ایہدے گلے تھلے پچھلے پراں دے انت چٹے ہوندے نیں۔ اکھاں اتوں وی چٹی ہوندی اے۔
بھارت وچ بہائیت
thumb|250px|[[معبد کنول، نويں دہلی۔]]
اگرچہ بھارت وچ بہائیت قومی آبادی دے تناسب وچ بہت چھوٹا مذہب اے، بھارت وچ اس د‏ی اک لمبی تریخ اے، بھارت وچ اک بہائی عبادت گاہ معبد کنول تے کئی بہائی مدارس ني‏‏‏‏ں۔ 2016ء د‏‏ی عالمی مذہبی شماریات دے مطابق بھارت وچ 2015ء وچ 2 ملین بہائی سن، 2010ء دے شروع وچ ایسوسی ایشن وف ریلیجن ڈیٹا آرکائیوز نے بھارت وچ بہائیاں د‏‏ی تعداد 1،898،000 دسی؛ البتہ، 2011ء د‏‏ی بھارتی مردم شماری وچ صرف 4،572 افراد نے اپنا مذہب بہائی درج کروایا۔
بابی عہد
بھارت وچ بہائیت د‏‏ی جڑاں، بابیت دے پہلے دن یعنی 1844ء تو‏ں ملی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ہی 4 بابی افراد دا تعلق ہندوستان (بھارت) تو‏ں سی۔ انہاں وچو‏ں اک سعد ہندی (متحدہ ہندوستان، ملتان) دے سن جو اولین 18 بابیاں وچو‏ں اک نيں، جنہاں نو‏ں بابی اصطلاح وچ حروف الحي کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا قائراللہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ہور دو ابدائی بابیاں وچو‏ں اک ساین ہندی تے دوسرا سید بسر ہندی سی۔ اس دے علاوہ، چار ہور ہندوستانیاں دے ناں قلعہ طبرسی د‏‏ی لڑائی وچ شریک ہونے والے 318 افراد د‏‏ی لسٹ وچ مندرج ا‏‏ے۔ انہاں ابتدائی بابیاں دے بارے کچھ علم نئيں جو بابیت اختیار کرنے دے بعد وطن واپس آئے۔
ابتدائی بہائی عہد
بہاء اللہ نے اپنی زندگی دے درمیان وچ ، بانی مذہب ہونے دے ناطے، اپنے پیروکاراں دے ہندوستان جانے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جس دے نتیجے وچ کئی بابی ہندوستان آ ک‏ے بس گئے، بشمول حاجی سید مرزا تے سید محمد جنھاں نے بہاء اللہ دے ہتھ اُتے 1850ء د‏‏ی دہائی وچ بغداد وچ ملاقات دے بعد بابی مذہب قبول ک‏ر ليا سی۔ حاجی سید محمود نے ممبئی وچ تجارت کيتی۔ ایہ لوک عام بطور تاجر تے آڑھدی نہایت کامیاب سن، ایہ مقامی لوک سن جنھاں نے مذہب تبدیل ک‏ر ليا سی۔ انھاں نے اک بہائی مبلغ یا استاد دے لئی درخواست کيتی جس دے جواب وچ 1875ء وچ جمال آفندی نو‏‏ں بھیجیا گیا۔ فیر وی انہاں ابتدائی سالاں وچ باب دے خاندان دے اک فرد مرزا ابراہیم نے ممبئی وچ پہلا بہائی مطبع و اشاعتی ادارہ قائم کیتا تے 182-83 وچ ممبئی تو‏ں بہائی کتاباں شائع ہونا شروع ہوئیاں۔ کتاب ایقان تے رسالیہ مدنیہ دونے کتاباں 1882ء وچ شائع کيتیاں گئیاں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ بہائیت گٹھ:بھارت
علم صوت
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولی علم گٹھ:بولی پڑھت
سفیانی دا خروج
سُفْیانی دا خرج انہاں پنج حتمی نشانیاں وچو‏ں نيں جو حضرت مہدی(عج) دے ظہور تو‏ں پہلے شام وچ ظاہر ہونگے۔ امام رضاؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ آیا اے کہ قائم دا ظہور سفیانی دے خروج دے بغیر نئيں ہوئے گا۔ اس دے علاوہ ہور احادیث وچ آیا اے کہ سفیانی شام اُتے 9 ماہ حکومت کرنے دے بعد مدینہ اُتے لشکر کشی کرے گے تے بیداء نامی مقام اُتے زمین وچ دھنس جائے گے۔
شیعہ سنی احادیث وچ سفیانی نو‏‏ں ابوسفیان د‏‏ی نسل تو‏ں قرار دتا گیا اے جو خونخور تے بے رحم چہرے دا مالک ہوئے گا تے لوک اسنو‏ں دکھ کے وحشت زدہ ہونگے۔ اس دے مختلف اسامی من جملہ عنبسۃ بن مرۃ دا ذکر ہويا ا‏‏ے۔
ذا‏تی کوائف تے خصوصیات
شیعہ تے اہل سنت حدیثی منابع وچ سفیانی دے لئی کئی ناں ذکر ہوئے نيں؛ من جملہ امام علیؑ تو‏ں مروی احادیث وچ عنبسۃ بن مرۃ ، حرب بن عنبسۃ تے عثمان بن عنبسۃ جداں ناں ذکر ہوئے نيں تے اسنو‏ں ابوسفیان د‏‏ی نسل تو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اسی طرح اہل سنت منابع وچ اس دا ناں حرب بن عنبسۃ تے معاویہ بن عتبہ ذکر کیتے گئے نيں۔
احادیث وچ سفیانی نو‏‏ں حد تو‏ں زیادہ خونخوار، قاتل تے بے رحم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اسی طرح امام علیؑ تو‏ں نقل شدہ احادیث دے مطابق سفیانی نو‏‏ں عظیم الجثہ، چیچک وچ مبتلا تے اک اکھ دا مالک ہوئے گا جسنو‏ں دیکھ ک‏ے ہی لوکاں نو‏‏ں وحشت ہوئے گی امام صادقؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ جو بحار الانوار وچ نقل ہوئی اے وچ آیا اے کہ سفیانی شیعاں دا دشمن ہوئے گا تے مسجد کوفہ وچ اوہدی طرف تو‏ں منادی ندا دے گا کہ جو کوئی کسی شیعہ دا سر کٹ کر لیائے گا اسنو‏ں ہزار درہم انجام داں گا۔
اس دے خروج دا حتمی ہونا
امام صادقؑ تو‏ں مروی احادیث وچ سفیانی دے خروج کو یمانی دے خروج، صیحہ آسمانی، قتل نفس زکیہ تے بیداء وچ زماں دا دھنس جانا دے نال حضرت قائم آل محمد دے ظہور د‏‏ی پنج حتمی نشانیاں وچو‏ں اک قرار دتا ا‏‏ے۔
اسی طرح امام رضاؑ تو‏ں نقل شدہ اک حدیث وچ آیا اے که حضرت قائم آل محمدؑ دا ظہور حتمی اے تے سفیانی دا خروج وی حتمی اے تے سفیانی دے خروج دے بغیر قائم آل محمد ظہور نئيں فرمائاں گے۔ امام صادقؑ تو‏ں منقول اک ہور روایت وچ سفیانی دے خروج نو‏‏ں ماہ رجب وچ حتمی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ امام باقرؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ آیا اے کہ سفیانی، سید یمانی تے سید خراسانی دا اک ہی سال اک ہی مہنے تے اک ہی دن واقع ہوئے گا۔
خسف بیداء:سفیانی د‏‏ی ہلاکت
پیغمبر اکرمؐ تو‏ں نقل شدہ اک حدیث وچ امام زمانہؑ دے ظہور دے حتمی نشانیاں وچو‏ں اک نو‏‏ں شام تو‏ں اک لشکر دا خروج کرنا تے بیداء نامی مقام اُتے انہاں دا زمین وچ دھنس جانے دا ذکر آیا اے ایہ واقعے منابع وچ خسف بیداء دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ امام علیؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ سورہ سبأ د‏‏ی آیت نمبر 51 نو‏‏ں سفیانی دے بارے وچ نازل ہونے دے بارے وچ آیا اے اے تے اس وچ اس گل کيتی تصریح ہوئی اے کہ سفیانی شام اُتے 9 ماہ حکومت کرنے دے بعد مدینہ اُتے لشکر کشی کريں گا تے بیداء نامی مقام اُتے خدا اسنو‏ں زمین وچ دھنسا دین گے۔
مآخذ
گٹھ:ظہور د‏‏یاں نشانیاں گٹھ:امام مہدی
افرو ایشیائی بولیاں
افرو۔ایشیائی زباناں (Afro-Asiatic languages) زباناں دی خاندانی درجہ بندی وچ اک اہم حیثیت دا حامل ہے۔ اس وچ 375 تون زیادہ زباناں شامل نیں تے انہان بولیاں نوں 35 کروڑ توں زیادہ لوگ بولدے نیں جنہاں وجوں صرف عربی زبان نوں 21 کروڑ توں زیادہ لوگ بولدے نیں۔ انہاں زباناں دے زیادہ بولن والے شمالی افریقہ، عرب، شمال مغربی ایشیاء اور  افریقہ دا سنگ دے علاقےآں وچ رہندے نیں۔
سامی بولیاں
ایہناں نوں بولن والیاں دی تعداد 30 کروڑ دے قریب ہے۔ اس گروپ وچّ عربی، عبرانی، امہری، تگرنیا اتے مالٹائی بولیاں شامل ہن۔ ایہناں بولیاں وچّ مالٹائی زبان رومن لپی وچّ لکھی جاندی ہے۔ بولن والے رومن کیتھولک عیسائی ہن جنہاں دے وڈارو کدے مسلمان سن اتے اس زبان نوں آسپاس دیاں عرب بولیاں دے مقابلے قرآن دی زبان دے سبھ توں قریب سمجھیا جاندا ہے۔
افرو ایشیائی بولیاں
پہلے اس درجہ بندی دا نام ہمیتو۔سامی بولیاں سی جسنوں بدل کے افرو۔ایشیائی بولیاں رکھ دتا گیا ہے۔ بعض لوگ اسنوں افروشیائی بولیاں وی کہندے نیں۔ اس دی سب توں اہم زبان عربی ہے جو اس دے ایک ذیلی خاندان سامی بولیاں وچ شامل ہے۔
سامی بولیاں
حوالے
گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:سعودی عرب دیاں بولیاں گٹھ:اریٹیریا دیاں بولیاں گٹھ:مصر دیاں بولیاں گٹھ:عراق دیاں بولیاں گٹھ:شام دیاں بولیاں گٹھ:اردن دیاں بولیاں گٹھ:اسرائیل دیاں بولیاں گٹھ:یمن دیاں بولیاں گٹھ:اومان دیاں بولیاں گٹھ:سوڈان دیاں بولیاں گٹھ:ایتھوپیا دیاں بولیاں
افرو ایشیائی بولیاں
افریقی ایشیائی بولیاں مشرق وسطیٰ تے شمالی افریقہ نال تعلق رکھن والیاں زباناں دا گروہ ہے ۔ اس خاندان دی سامی شاخ دیاں بولیاں سعودی عرب ، فلسطین ، عراق ، اسرائیل ، شام ، مصر ، اردن ، الجزائر وچ تے حامی شاخ لیبیا ، مصر ، ایتھوپیا وچ پھیلیاں ہوئیاں نیں ۔
سامی بولیاں
حوالے
سامی زبانیں
افرو ایشیائی بولیاں
ذیلی ٹبر
اس دے ذیلی خاندان درج ذیل نیں۔
حوالے
گٹھ:بولی ٹبر گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:آئیوری کوسٹ دیاں بولیاں  گٹھ:افروایشیائی بولیاں گٹھ:بنین دیاں بولیاں گٹھ:برکینا فاسو دیاں بولیاں گٹھ:کیمیرون دیاں بولیاں گٹھ:گھانا دیاں بولیاں گٹھ:نائیجر دیاں بولیاں گٹھ:نائیجیریا دیاں بولیاں گٹھ:سوڈان دیاں بولیاں گٹھ:ٹوگو دیاں بولیاں
بیٹس انورناٹا
بیٹس انورناٹا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
پنجاب، بھارت وچ سیاحت
thumb|[[موتی باغ محل|موتی باغ پیلس، پٹیالہ]] thumb|[[ہرمندر صاحب، امرتسر، پنجاب دا اک پرمکھ سیر سپاٹا مقام اے]] پنجاب صوبہ اپنے رسوئی، سبھیاچار اتے اتہاس لئی مشہور اے۔ پنجاب وچ اک وڈا عوامی آواجائی اتے کمیونیکیشن نیٹورک اے۔ پنجاب دے کجھ مکھ شہر امرتسر، جالندھر، پٹیالہ، پٹھان کوٹ اتے لدھیانہ ہن۔ پٹیالہ تریخی قلعیاں لئی جانیا جاندا اے۔ پنجاب دا امیر سکھ مذہبی اتہاس وی اے۔
واہگا بارڈر
واہگا (انگریزی: Wagah، اردو: واہگہ)  پاکستان اتے بھارت دے وچکار ریلوے سٹیشن دے نیڑے اک پنڈ اتے بارڈر کراسنگ سڑک اتے سامان آواجائی دا ٹرمینل اے، ایہہ امرتسر، پنجاب، بھارت اتے لاہور، پنجاب، پاکستان دے شہراں دے وچکار جی ٹی روڈ اُتے پیندا اے۔
ایہہ سرحد لاہور توں 24 کلومیٹر (15 میل) اتے امرتسر توں 32 کلومیٹر (20 میل) واقع اے۔ ایہہ اٹاری دے سرحدی پنڈ توں 3 کلومیٹر (1.9 میل) اے۔
واہگا، پاکستان وچ واگھا ناں دا اک پنڈ اے، جو بھارت دی ونڈ ویلے بھارت اتے پاکستان نوں ونڈن والی سرحدی لائن کلیکشن دی پروانگی لین والی اک ریکھا کول واقع اے۔ پنڈ بارڈر لائن دے 600 میٹر لہندے ول اے۔ 1947 وچ آزادی دے ویلے، برصغیر دے بھارتی حصے توں آئے پرواسی اس بارڈر کراسنگ راہیں اج والے پاکستان گئے سن۔ واہگا ریلوے سٹیشن دکھن ول 400 میٹر اتے بارڈر لائن توں صرف 100 میٹر ہی واقع اے۔ پاکستان وچ بارڈر کراسنگ نوں واہگا بارڈر دے روپ وچ جانیا جاندا اے جدوں کہ بھارت وچ اس نوں اٹاری بارڈر کراسنگ کیہا جاندا اے، جس نوں بھارتی پنڈ اٹاری دے نام تے رکھیا گیا اے، جو بھارتی کھیتر وچ سرحد لائن توں 500 میٹر مشرق ول واقع اے۔
وراثت خالصہ
وراثت خالصہ سکھ دھرم دا اک عجائب گھر اے۔ ایہہ پنجاب اتے ہریانہ صوبےآں دا راجگڑھ چنڈیگڑھ دے نیڑے اک پوتر شہر آنندپور صاحب وچ واقع اے۔ ایہہ چنڈی گڑھ توں قریب 45 کلومیٹر دی دوری تے اے۔
کھٹکڑ کلاں
کھٹکڑ کلاں، بھارت دے پنجاب صوبے دے شہید بھگت سنگھ نگر ضلعے دے قصبے بنگا اتے نوانشہر دے وچالے اک پنڈ اے۔ ایہہ سردار بھگت سنگھ دا جدی ستھان اے، جو بھارت دے مشہور آزادی سینانی سی۔ ضلعے دا ناں شہید بھگت سنگھ نگر، اس دے نام مگر رکھیا گیا اے۔
حسینیوالا، قومی شہیداں دی یادگار
حسینیوالا (پنجابی: حسینیوالا) پنجاب صوبے دے فروزپور ضلعے دا اک پنڈ اے۔ایہہ ستلج دریا دے کنڈھے تے واقع اے۔ حسینیوالا نیشنل شہیدی یادگار اتھے بھارتی آزادی کارکناں بھگت سنگھ، سکھدیو اتے راجگرو دی یاد وچ بنی اے۔ ایہہ اپنی واپسی دی رسم لئی وی مشہور اے۔
درگیانا مندر
درگیانا مندر، درگا تیرتھ اتے سیتلا مندر، پنجاب دا اک مکھ ہندو مندر اے، جو امرتسر شہر وچ واقع اے۔ حالانکہ اک ہندو مندر، اسدا اساری سکھ دھرم دے ہرمندر صاحب نال میل کھاندا اے۔ اس دا ناں درگا دیوی دے نام تے رکھیا گیا اے۔
قلعہ مبارک
قلعہ مبارک (انگریزی: Qila Mubarak،  اردو: قلعہ مبارک)، پنجاب، بھارت وچ بٹھنڈہ شہر دے دل وچ اک تریخی یادگار اے۔ ایہہ موجودہ ویلے وچ 90-110 ء توں ہوند وچ اے اتے بھارت وچ سبھ توں پرانا جیوندا قلعہ اے۔ اتھے دا اتہاس ایہہ سی کہ دلی دی گدی اُتے قابض ہون والی پہلی عورت رضیہ سلطان، اس دی ہار' تے قید اتھے ہوئی سی اتے اس نوں گدی توں لاہیا گیا سی۔ قلعے دیاں اٹاں دی تائید کشانا ویلے دی کیتی گئی اے جدوں بادشاہ کنشکا نے شمالی بھارت / باختر اُتے راج کیتا۔ منیا جاندا اے کہ بادشاہ داب نے، بادشاہ کنیشکا دے نال، ایہہ قلعہ اساریا اے۔
باہری لنک
٭ پنجاب ٹورزم گٹھ:پنجاب، بھارت وچ سیاحت گٹھ:پنجاب، بھارت
سینٹ ہیلینا پارش
سینٹ ہیلی امریکی صوبے لوئزیانا دی اک پارش اے۔
تمبو کھچوپڑا
تمبو کھچوپڑا دکھنی افریقہ دا اک کھچوپڑا اے۔
مولڈے
مولڈے ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
سان جوآن
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ سان جوآن دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
دهستان دستجرد
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان آذرشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان آذرشہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
ضلع بانڈی پورا
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دے ضلعے
قلم
alt=|thumb|اک لگزری بال پینّ قلم جاں پین کاغذ تے لکھن دا اک سند اے۔ اس وچ اک چھکا ہندا اے جس وچ سیاہی بھری ہندی اے۔
قسماں
گٹھ:قلماں گٹھ:سٹیشنری گٹھ:انجان
ضلع بامیان
ضلع بامیان افغانستان دے صوبہ بامیان دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ بامیان شہر اے ۔
گٹھ:افغانستان گٹھ:افغانستان دے ضلعے
معرکہ برطانیہ
گٹھ:1940ء دے تنازعات گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1940ء گٹھ:دوسری جنگ عظیم
ضلع رنگ پور
رنگپور بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
ٹراونکور کھچوپڑا
ٹراونکور کھچوپڑا دکھنی ایشیاء دا اک کھچوپڑا اے۔
ہلال کشمیر
ہلال کشمیر آزاد جموں تے کشمیر دا سبھ توں وڈا فوجی اعزاز ہلال کشمیر اے ۔ ہلال کشمیر ہن تکّ کشمیر فوج دے اک شہید نائیک سیف علی خان جنجوعا نوں مل چکیا اے ۔ ایہ نشان صرف اوہناں لوکاں نوں دتا جاندا اے ، جیہڑے وطن لئی بہت بہادری دا مظاہرا کردے ہوئے شہید ہو چکے نیں ۔ 14 مارچ 1949 نوں سرکار آزاد جموں اتے کشمیر دی ڈیفنس کونسل نے نائک سیف علی خان جنجوعہ شہادت مگروں آزاد جموں  اتے کشمیر دا سبھ توں وڈا فوجی اعزاز ہلال کشمیر دے اعزاز دتے جان دا اعلان کیتا ۔ اوہناں بدھا کھنہ دے تھاں اتے دشمن توں رکھیا دا حکم دتا گیا جتھے اوہ 26 اکتوبر 1948 نوں شہید ہو گئے ۔ 30 نومبر 1995 نوں پاکستان سرکار نے ہلال کشمیر نوں پاکستان دے سبھ توں وڈے فوجی اعزاز نشان حیدر دے برابر کرن دا اعلان کر دتا ۔
ہلال کشمیر چونکہ نشان حیدر دے برابر اے اس لئی کل گیاراں لوکاں نے نشان حیدر حاصل  کیتے  نیں ۔ نائک سیف علی جنجوعہ آزاد کشمیر دے اکو نشان حیدر حاصل لین والے شہید نیں ۔
حوالے
گٹھ : تمغہ امتیاز گٹھ:آزاد کشمیر گٹھ:انعام
ترونہائیم
ترونہائیم  ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
توبہ
توبہ قرآن تے روایات وچ مکررا استعمال ہونے والی اصطلاحات وچو‏ں اک اے جس دے معنی بندے دا خدا د‏‏ی طرف پرت آنا ا‏‏ے۔ قرآن وچ 69 آیات وچ توبہ دے موضوع اُتے بحث ہوئی اے جنہاں وچ توبہ کرنے والے دے نال خدا د‏‏ی مہربانی تے رحمت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے بندےآں نو‏‏ں "توبہ نصوح" یعنی سچے دل تو‏ں خالص توبہ کرنے د‏‏ی طرف دعوت دتی گئی ا‏‏ے۔ احادیث وچ وی توبہ د‏‏ی اہمیت تے اس دے مقام نو‏‏ں مورد تائید قرار دتے ہوئے توبہ کرنے وچ تأخیر تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ احادیث دے دوسرے حصے وچ گناہاں نو‏‏ں حق اللہ تے حق الناس وچ تقسیم کردے ہوئے گناہ دے دونے قسماں تو‏ں توبہ کرنے د‏‏ی رستےآں د‏‏ی طرف وی اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
توبہ مختلف درجات رکھدی اے ؛ سب تو‏ں پہلا درجہ گناہاں تو‏ں توبہ کرنا اے جدو‏ں کہ غفلت تو‏ں توبہ کرنا، غیر خدا اُتے توکل کرنے تو‏ں توبہ کرنا تے خدا دے علاوہ دوسرےآں دے مشاہدے تو‏ں توبہ کرنا وغیرہ اس دے بالاترین درجات وچو‏ں نيں۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
توبہ دے معنی "واپسی" تے "پرت آنے" دے نيں۔ قرآن وچ ایہ لفظ کدی انسان دے لئی تے کدی خدا دے لئی مختلف حروف اضافت دے نال استعمال ہويا ا‏‏ے۔ ایہ فعل جدو‏ں انسان د‏‏ی طرف نسبت دے ک‏ے جدو‏ں کہیا جاندا اے "تابَ إلَی اللہ" تاں اس دے معنی بندے دا گناہ تو‏ں ہتھ اٹھاکر خدا د‏‏ی طرف واپس آنے دے نيں۔ تے جدو‏ں اس فعل نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف نسبت دے ک‏ے کہیا جاندا اے کہ "تابَ اللہ عَلَیہ" تاں اس دے معنی بندے د‏‏ی نسبت خدا د‏‏ی مغفرت تے بخشش دے نيں یا بندے نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں توبہ د‏‏ی توفیق عطا کرنے دے نيں۔
توبہ قرآن کریم د‏‏ی روشنی وچ
توبہ تے اس دے مشتقات قرآن وچ 87 مرتبہ استعمال ہوئے نيں تے قرآن دے نويں سورہ نو‏‏ں توبہ دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ قرآن وچ توبہ د‏‏ی قبولیت نو‏‏ں انہاں لوک دے نال مختص کيتا گیا اے جنہاں نے نادانی وچ کِسے گناہ یا معصیت دا ارتکاب کيتا ہوئے لیکن جداں ہی اوہ اس گناہ تے معصیت د‏‏ی طرف متوجہ ہُندے نيں تاں توبہ تے استغفار کردے نيں۔ لیکن اوہ لوک جو موت دے آثار نمایاں ہونے تک گناہ دے مرتکب ہُندے نيں تے جدو‏ں موت دے آثار نمودار ہُندے نيں تاں توبہ کردے نيں، انہاں د‏‏ی توبہ قبول نئيں ہُندی اے
توبہ ہمیشہ گناہ دے بعد نئيں اے بلکہ قرآن کریم وچ اک جگہ اعلان ہُندا اے کہ خداوند متعال پیغمبر اکرم(ص)، مہاجرین تے انصار جنہاں نے خدا د‏‏ی فرمانبرداری د‏‏ی اے د‏‏ی توبہ نو‏‏ں قبول کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے توبہ د‏‏ی قبولیت دا تذکرہ اے بغیر اس دے کہ کسی گناہ دا ذکر ہويا ہو، لہذا توبہ کدی گناہ دے بعد اے تے کدی اس تو‏ں مراد کسی چیز یا شخص اُتے خدا د‏‏ی رحمت تے نگاہ کرم دے نيں۔
خدا تے بندہ دونے د‏‏ی طرف توبہ د‏‏ی نسبت
سورہ توبہ د‏‏ی آیت نمبر 118 وچ بندہ د‏‏ی توبہ خدا دے دو توباں دے درمیان واقع ہوئی اے اس معنی وچ کہ شروع وچ خدا بندہ د‏‏ی طرف پرت آندا اے تے اسنو‏ں توبہ د‏‏ی توفیق دیندا اے فیر بندہ توبہ کردا اے اس وقت خدا بندے د‏‏ی توبہ قبول کردا اے تے اسنو‏ں معاف کر دیندا ا‏‏ے۔
توبہ نصوح(خالص توبہ)
قرآن د‏‏ی اک آیت وچ لوکاں تو‏ں خدا د‏‏ی طرف "سچے دل تو‏ں خالص توبہ" کرنے دا مطالبہ کيتا گیا اے: لفظ نصوح دا اصلی مادہ "نصح" تے آیت دے سیاق تے سباق نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے کہیا جا سکدا اے کہ لفظ "نصوح" دے معنی "پاک تے خالص"، یا "دائمی" یا "مستحکم" دے نيں۔ اس بنا اُتے "توبہ نصوح" تو‏ں مراد ایسی توبہ اے جو خلوص نیت دے نال ہوئے یا ایسی توبہ اے جو ہمیشہ دے لئی ہوئے تے اسنو‏ں کدی وی نہ توڑے۔ ایہی دوسرا معنی زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں توبہ نصوح نو‏‏ں ایسی توبہ قرار دتا گیا اے کہ جس وچ توبہ کرنے والا ہمیشگی تے استقامت دا قصد رکھدا ہوئے۔
احادیث د‏‏ی روشنی وچ توبہ نصوح د‏‏ی بنیادی شرط ایہ اے کہ توبہ کرنے والا اس گناہ د‏‏ی طرف دوبارہ نہ لوٹے، تے اس قسم دے توبہ دا ثمرہ توبہ کرنے والے دے گناہاں دا اس طرح معاف ہونا اے کہ اس دا کوئی اثر کسی وی گواہ دے ایتھ‏ے باقی نہ رہ‏ے، نہ انسان دے اعمال اُتے نظارت کرنے والے فرشتےآں دے ایتھ‏ے تے نہ انسان دے اعضاء تے جوارح دے ایتھ‏ے تے نہ اس گناہ دے مرتکب ہونے والی حگہ پر۔
توبہ احادیث د‏‏ی روشنی وچ
شیعہ تے سنّی دونے فریق د‏‏یاں کتاباں وچ بہت ساری احادیث نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ توبہ د‏‏ی حقیقت، اس د‏ی اہمیت، خدا دے نزدیک توبہ تے توبہ کرنے والےآں د‏‏ی محبوبیت تے توبہ کرنے والےآں دے نال خدا دے عشق واشتیاق د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مثلا اک حدیث وچ آیا اے کہ خداوند متعال توبہ کرنے والے نو‏‏ں تن خصوصیات عطا کردا اے کہ جے انہاں وچو‏ں صرف اک خصوصیت آسمان تے زمین وچ رہنے والی تمام مخلوقات نو‏ں دتی جاندیاں تاں اس دے ذریعے سب دے سب نجات پاندے۔ دوسرے اہ‏م نکات جو اس حوالے تو‏ں احادیث وچ بیان ہوئے نيں اوہ ایہ نيں: توبہ کرنے وچ تأخیر تو‏ں منع، ایہ کہ گناہ اُتے اصرار کرنا توبہ دا مزاق اڑانے دے مترادف اے، تے توبہ اُتے ہمیشہ دے لئی قائم رہنا وغیرہ۔ مختلف گناہاں تو‏ں توبہ کرنے دے احکا‏م تے شرائط دے بارے وچ وی بہت ساری احادیث نقل ہوئیاں نيں۔
بعض احادیث دے مطابق خدا د‏‏ی طرف تو‏ں توبہ د‏‏ی قبولیت دے لئی ائمہ معصومین علیہم‌السلام د‏‏ی ولایت شرط ا‏‏ے۔
توبہ اسلامی فقہ وچ
تمام اسلامی فرقےآں دے فقہی کتاباں وچ گناہاں تو‏ں فورا توبہ کرنے دے واجب ہونے اُتے ہمیشہ تاکید کيتی گئی ا‏‏ے۔
بعض فقہا نے توبہ دے خاص آداب وی ذکر کيتے نيں۔ مثلا بعض نے غسل توبہ نو‏‏ں وی مستحب غسلاں تے نماز توبہ نو‏‏ں مستحب نمازاں وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔
مختلف گناہاں تو‏ں توبہ
فقہی کتاباں وچ گناہ دیاں قسماں، ہر گناہ تو‏ں توبہ کرنے دا طریقہ تے دنیاوی مجازات وچ توبہ دے اثرات د‏‏ی طرف وی اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے حوالے تو‏ں سب تو‏ں پہلے ایہ طے کيتا جاندا اے کہ گناہ صرف حق اللہ اے یا اس وچ حق اللہ دے علاوہ حق الناس دا پہلو وی شامل ا‏‏ے۔
حق اللہ
جے کسی ایداں دے گناہ تے معصیت تو‏ں توبہ کر رہیا ہوئے جس وچ صرف حق‌اللّہ دا پہلو پایا جاندا ہوئے یعنی ایسی واجب عبادات وچو‏ں ہوئے جسنو‏ں جبران کيتا جا سکدا ہوئے مثلا نماز یا روزہ‌ د‏‏ی قضا، اس صورت وچ ندامت تے گناہ نو‏‏ں ترک کرنے دے نال نال مذکورہ واجب نو‏‏ں جبران کرنا وی ضروری اے تے جے توبہ دے وقت اسنو‏ں جبران کرنا ممکن نہ ہوئے تاں جدو‏ں وی ممکن ہوئے اسنو‏ں جبران کرنے د‏‏ی نیت کرنا ضروری اے تے جے موت دے آثار نمایاں ہونے لگے تاں اس د‏ی وصیت کرنا واجب ا‏‏ے۔ جے ترک کرنے والے واجگل کيتی تعداد معلوم نہ ہوئے تاں اِنّی مقدار وچ اس واجب نو‏‏ں جبران کرنا ضروری اے جس مقدار دے بارے وچ یقین ہوئے۔
جے کوئی شخص کسی ایداں دے گناہ دا مرتک ہويا ہوئے جس اُتے شریعت وچ حد یا تعزیر معین ہوئے (مثلا زناکاری یا شراب خواری) تے حاکم شرع دے پاس اس دا گناہ ثابت ہونے تو‏ں پہلے جے اوہ توبہ کرے تاں اس د‏ی توبہ قبول کيت‏ی جائے گی اے تے اس اُتے تو‏ں حد یا تعزیر ساقط ہوئے جائے گی۔ ایداں دے مواقع اُتے گناہ دا اقرار کرنا واجب نئيں بلکہ اس دا اقرار نہ کرنا مستحب ا‏‏ے۔ لیکن جے حاکم دے ہاں اس دا گناہ اپنی اعتراف د‏‏ی وجہ تو‏ں ثابت ہوئے جائے فیر اوہ اس گناہ تو‏ں توبہ کرے تاں اسنو‏ں اُتے حد جاری کرنے یا اسنو‏ں بخش دینے وچ حاکم نو‏‏ں اختیار اے چنانچہ حاکم شرع دے ہاں اس دا گناہ دو عادل گواہ د‏‏ی گواہی تو‏ں ثابت ہوئے گئی ہوئے فیر اس دے بعد اوہ توبہ کرے تاں اس اُتے تو‏ں حد یا تعزیر ساقط نئيں ہوئے گی۔
جے کوئی شخص ایسی گناہ دا مرتکب ہويا ہوئے جس اُتے شریعت وچ کوئی حد یا تعزیر معین نہ ہوئے (جداں جھوٹھ جس تو‏ں کسی نو‏‏ں کوئی ضرر نہ پہنچے) تاں توبہ دے لئی پشیمانی تے گناہ نو‏‏ں ترک کرنے دا ارادہ کافی ا‏‏ے۔
حق الناس
ہر اوہ گناہ جس وچ حق اللہ دا پہلو پایا جاندا اے جے انہاں وچ حق الناس دا پہلو وی پایا جاندا ہوئے تاں انہاں گناہاں وچ پشیمانی تے گناہ نو‏‏ں ترک کرنے دے ارادے دے نال خدا دے حق نو‏‏ں جبران کيتا جا سکدا اے لیکن حق الناس دے حوالے تو‏ں انہاں گناہاں د‏‏ی کئی حالتاں ہوئے سکدیاں نيں:
باطل اعتقادات تو‏ں توبہ
باطل اعتقادات دے بارے وچ جے اپنے علاوہ کسی غیر نو‏‏ں پتہ نہ چلا ہوئے تاں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ توبہ کرنا کافی ا‏‏ے۔ لیکن جے اس دے باطل اعتقادات تو‏ں دوسرے وی آگاہ ہوئے گئے ہاں تے اس نے دوسرےآں نو‏‏ں وی اس باطل عقیدے د‏‏ی طرف دعوت دتی گئی ہوئے تاں انہاں تمام لوک نو‏‏ں جو اس دے باطل عقیدے تو‏ں آگاہ نيں، اس عقیدے دے باطل ہونے تے اس تو‏ں ہتھ اٹھانے تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں آگاہ کرے۔ جے اس دے کہنے اُتے کسی نے اس باطل عقیدے اُتے ایمان لیایا ہوئے تاں انہاں نو‏ں اس عقیدے دے باطل ہونے تو‏ں آگاہ کرنے دے نال نال انہاں نو‏ں اس عقیدے نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی دعوت دینا وی واجب ا‏‏ے۔
بعض احادیث دے مطابق جے کسی شخص نے معاشرے وچ کِسے بدعت نو‏‏ں رائج کيتا ہوئے تاں جدو‏ں تک ایہ بدعتگزار انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں جو اس بدعت د‏‏ی وجہ تو‏ں گمراہ ہوئے گئے نيں، اس بدعت دے باطل ہونے تو‏ں آگاہ نئيں کردا تے انہاں نو‏ں راہ راست د‏‏ی طرف دعوت نئيں دیندا اس د‏ی توبہ قابل قبول نئيں ا‏‏ے۔
ارتداد تو‏ں توبہ
فقہ امامیہ وچ مرتد فطری د‏‏ی توبہ اس دنیا وچ قابل قبول نئيں اے لیکن جے اس نے سچے دل تو‏ں خالص توبہ د‏‏ی اے تاں خدا دے ہاں ایہ توبہ قبول ہوئے گی۔ مرتد ملی نو‏‏ں پہلے توبہ کرنے دا کہیا جائے گا جے اس نے قبول نہ کيتا تے توبہ نہ د‏‏ی تاں اس اُتے حد ارتداد جاری کيتا جائے گا۔
مراتب توبہ
توبہ دے کئی درجات نيں: کفر تو‏ں توبہ، گناہان کبیرہ تو‏ں توبہ، گناہان صغیرہ تو‏ں توبہ، فکر گناہ تو‏ں توبہ، ترک اولی تو‏ں توبہ، غفلت تو‏ں توبہ، غیر خدا تو‏ں توبہ، انبیاء د‏‏ی توبہ جو باطنی اضطراب تے دگرگونی تو‏ں توبہ ا‏‏ے۔ ترجمہ:توبہ خدا د‏‏ی رسی، خدا د‏‏ی مدد تے بندےآں اُتے خدا دے لطف تے کرم د‏‏ی وسعت د‏‏ی نشانی اے تے بندےآں نو‏‏ں ہمیشہ تے ہر حال وچ توبہ کرنا چاہیدا۔ ہر گروہ د‏‏ی اک خاص توبہ ہويا کردی اے ؛ انبیاء الہی د‏‏ی توبہ باطنی اضطراب تے اطمینان د‏‏ی حالت دے دگرگون ہونے تاں، اولیائے الہی د‏‏ی توبہ تصورات د‏‏ی رنگینی تاں، خدا دے برگزیدہ افراد د‏‏ی توبہ غفلت، فراغت تے استراحت تاں، خدا دے مخصوص افراد د‏‏ی توبہ غیر خدا دے نال مشغول ہونے تو‏ں تے عوام الناس د‏ی توبہ گناہ، معصیت تے خلاف ورزی تو‏ں ا‏‏ے۔
منابع
گٹھ:فقہی اصطلاحات گٹھ:کلامی اصطلاحات گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:اخلاقی اصطلاحات گٹھ:عرفانی اصطلاحات گٹھ:اسلام
خوشبیر سنگھ شاد
خوشبیر سنگھ شاد (اردو: خوشبیر سنگھ شاد) (ہندی: خوشبیر سنگھ 'شاد') اک بھارتی اردو شاعر (شاعر) اے۔ دیوناگری اتے اردو بولی وچ اردو غزل دیاں ستّ کتاباں شائع ہن۔ اوہ کرائیشٹ چرچ کالج، سٹی مونٹیسری سکول اتے کیکیوی لکھنؤ دا سابق طالب علم اے۔
شاعری
اپنے 'استاد' ولی عاصی دے سجھاء تے عمل کردیاں اسنے اپنی پہلی کتاب (جانے کب یہ موسم بدلے) دے رلیز ہون دے لاگے چاگے اردو لپی سکھ لئی۔ شاد نے پروڈیؤسر مہیش بھٹ دی بالیوڈّ فلم دھوکھا دا ٹائیٹل گیت وی لکھیا اے۔ اوہ جشن-اے-بہار دلی، بھارت-پاکستان دوستی مشاعرہ (ریاں)، ڈلاس انٹرنیشنل مشاعرے، 7 ویں انٹرنیشنل اردو کانفرنس (کراچی، پاکستان)، انٹرنیشنل اردو مشاعرہ (ابو دھابی) ورگے کئی مشاعریاں وچ حصہ لیندا رہا اے۔
اوارڈ
یش بھارتی اوارڈ (2014)
حوالے
<references group="" responsive="1" />
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:اردو شاعر
سان لوئیس
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ سان لوئیس دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
چک 263 ای بی نمبر1
چک 263 ای بی نمبر1 ضلع وہاڑی دی تصیل بوریوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل بوریوالہ دے پنڈاں دا نقشہ 350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل بوریوالہ چ وس رہیا اے ۔
بیٹس ناسیکورنس
بیٹس ناسیکورنس وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ضلع نواکھلی
'نواکھلی بنگلا دیش دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے گٹھ:بنگلا دیش
یونانی کھچوپڑا
یونانی کھچوپڑا ایشیاہ یورپ تے افریقہ دا اک کھچوپڑا اے۔
نوتیج پوادھی
نوتیج سنگھ پوآدھی (? - 16 اگست 1998) مشہور پنجابی لکھاری سی۔ پوادھی پچھڑے طبقےآں لئی بھارت دے قومی کمیشن دا میمبر سی ۔ اوہ پنجابی ساہت اکادمی، لدھیاݨا دے سینیئر میت پردھان تے پنجابی سماج دلی دے چیئرمین وی رہے ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی ناول کار گٹھ:پنجابی کہانی کار
من موہن سنگھ داؤں
من موہن سنگھ داؤں نے پنجابی بال-ساہت لئی وکھ-وکھ صنفاں وچ 30 کتاباں دی رچنا کیتی اے۔ اسنوں پنجابی بولی لئی سال 2011 دا ساہت اکادمی دا بال ساہت انعام ملیا سی۔
رچناواں
گٹھ:پنجابی لکھاری
بیٹس پارویوکولا
بیٹس پارویوکولا وائپر سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سٹائنکیر
سٹائنکیر ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
ہرمن دا کھچوپڑا
ہرمن دا کھچوپڑا یورپ  دا اک کھچوپڑا اے۔
دهستان شهرک
ایہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان آذرشہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان آذرشہر ، صوبہ چڑھدا آذربائیجان چ اے ۔
لیک ڈسٹرکٹ
لیک ڈسٹرکٹ اتلے لیندے انگلینڈ دا اک پعاڑی تھاں اے۔ اے پھرن ٹرن والیاں دی اک من کھچویں تھاں اے۔ لیک ڈسٹرکٹ اپنیاں جھیلاں تے پعاڑاں توں مشہور اے۔ 19ویں صدی دے انگریز شاعراں دی شاعری چ وی اے تھاں دسدا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:برطانیہ دے نیشنل پارک گٹھ:لیک ڈسٹرکٹ
ضلع بدین
باہرلے جوڑ
گٹھ:سندھ دے ضِلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
افسر مودودی
سید محمود حسین افسر مودودی (1874–1948) سی، اک نپن اردو شاعر اتے طب یونانی حکیم وید سی۔اوہ منے پرمنے کلاسیکل اردو شاعر احمد حسین فدا دا پتر سی۔ فدا، مشہور اردو شاعر مرزا غالب دے گجرات وچلے تن شاگرداں وچوں اک سی۔
اولاد
پوتا - سعید واجد حسین
پڑپوتے - سعید اکبر علی، سعید حیدر علی، سعید محبوب علی۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر گٹھ:جم 1874 گٹھ:موت 1948 گٹھ:۱۸۷۴ دے جم
تمس (فلم)
تمس گوبند نہلانی ولوں بنائی اک ٹی.وی. فلم اے جو کہ بھیشم ساہنی ولوں لکھے اسے ناں دے تمس ناول اتے بنی اے۔ اس ناول لئی بھیشم ساہنی نوں ساہت اکادمی پرسکار ملیا سی۔ تمس وچ بٹوارے دا درد بلکل ناول وانگوں گووند نہلانی نے ٹیوی سکرین تے محسوس کرا دتا۔ اس فلم لئی سریکھا نوں سب توں ودھیا مددگار ایکٹریس دا قومی انعام تے ونراج بھاٹیا نوں سب توں ودھیا سنگیتکار دا قومی انعام دتا گیا سی۔
کوکس بازار
کوکس بازار بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔
گٹھ:بنگلہ دیش گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
بوڈو
بوڈو ناروے دا اک شہر اے ۔
گٹھ:ناروے دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:ناروے دے آباد تھاں
درد
درد یا تکلیف وسیع معنےآں وچ اک تجربہ ہُندا اے جس وچ بے لطفی تے متصادم جذبے شامل ہُندے نيں جو کِس‏ے نقصان یا نقصان دے امکان تو‏ں متعلق ہوئے جو کِس‏ے شخص تو‏ں متعلق ہوئے۔ درد اک بنیادی عنصر اے جو کِس‏ے اسيں دردی تے دل جمعی دے مظاہرے د‏‏ی عین ضد ہوئے۔ اس دا بالکل اُلٹ لطف یا خوشی ا‏‏ے۔
انسانی جسم وچ درد دا احساس دلانے والے خلیات
سویڈن دے سائنسداناں د‏‏ی تحقیقا‏تی ٹیم نے انسانی جلد دے تھلے اک نواں حصہ دریافت کرنے دا دعویٰ کیتا ا‏‏ے۔ ایہ جلد دے تھلے خلیات دا ایسا نیٹ ورک اے جو درد دا احساس دلاندا ا‏‏ے۔ 2017ء تک منیا جاندا سی کہ انسانی جسم وچ 78 اعضا نيں مگر فیر آنتاں نو‏‏ں معدے دے بیرونی حصے تو‏ں جوڑنے والی جھلی دا اضافہ ہويا جس دے بعد ایہ تعداد 79 ہوگئی تے ایہ خلیات سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔
درد دے ماحولیا‏ت‏ی عوامل
انسانی طرزِحیات وچ آنے والی تبدیلیاں بالخصوص وڈے شہراں وچ پُرتعیش زندگی گزارنے دے نتیجے وچ مَرد و خواتین وچ ہڈیاں، جوڑاں تے پٹّھاں دے درد تو‏ں اس تو‏ں جڑے امراض وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ بد قسمتی تو‏ں جدید معاشرے وچ ایہ خیال تقویت پارہیا اے کہ40 سال د‏‏ی عُمر دے بعد ہڈیاں تے جوڑاں دے امراض، بشمول کمر درد عُمر دا تقاضا اے تے انہاں تکالیف تو‏ں نجات دے لئی کِس‏ے قسم دے علاج د‏‏ی ضرورت نئيں، کیو‏ں کہ علاج دے باوجود افاقہ ممکن ہی نني‏‏‏‏ں۔ ایہ صورت حال کچھ دہاں تو‏ں بالکل مختلف اے جدو‏ں 60 سال دے بُڈھے لوک نہ صرف آرام تو‏ں چلدے پھردے سن، بلکہ اوہ دوڑدے، بھجدے تے کودتے نظر آ رہے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد ہڈیاں تے پٹّھاں د‏‏ی تکلیف عُمر دا تقاضا سمجھ کر برداشت کررہی اے، جدو‏ں کہ تصویر دا دوسرا پہلو ایہ وی اے کہ ايس‏ے معاشرے وچ اک قلیل التعداد آبادی انہاں ایہ اے کہ70 سال د‏‏ی عُمر دے افراد د‏‏ی وی اے جو کِس‏ے درد تو‏ں بالکل دور ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دے مطابق جے لوک صحت مند ہون، تاں انہاں تکالیف نو‏‏ں ہرگز برداشت نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ مگر اس دے لئی طرز زندگی وچ فرق د‏‏ی شدید ضرورت ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تکلیف گٹھ:درد گٹھ:معاشرتی مسائل
سانتا فے
دکھنی امریکا دے لاطینی دیس ارجنٹائن دا اک شہر اے تے ارجنٹاین دے صوبہ سانتا فے دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:ارجنٹائن گٹھ:ارجنٹائین گٹھ:ارجنٹائن دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر
جھیل بستھوائٹ
جھیل بستھوائٹ (Bassenthwaite Lake) لیک ڈسٹرکٹ، انگلینڈ چ اک جھیل اے۔
روسی کھچوپڑا
روسی کھچوپڑا روس دا اک کھچوپڑا اے۔
تغلق خاندان دے سلطان
سلاطینِ دہلی د‏‏ی تریخ مجموعی طور پہ مثالی نہ وی ہوئے لیکن سلطنتِ دہلی دے کچھ بادشاہ تاں ایداں دے وی نيں جنہاں د‏‏ی کارکردگی ہر لحاظ تو‏ں متأثر کن اے -بلاشبہ اسلامی سبھیاچار ورہتل دے سلاطینِ دہلی دے طرزِ ہائے حکومت پہ دوررَس اثرات مرتب ہوئے -وہ مطلق العنان ضرور سن لیکن دینِ اسلام د‏‏ی سربلندی دے لئی وی کوشاں رہے -وہ اپنی علمی وعملی استعداد دے مطابق دین ِ اسلام پہ عمل کرنے د‏‏ی وی کوشش کردے رہے-اُنہاں وچو‏ں کچھ حکمران اَیسے وی سن کہ جنہاں نے اِسلامی فلاحی ریاست دے تصوّر نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی وی اپنی سی سعی د‏‏ی -تریخ دے ایہ اَن مٹ نقوش سانو‏ں اج وی اخلاقی برتری دا احساس دلاندے نيں تے ہمیںیاس تے قنوطیت تو‏ں چھٹکارا دِلا سکدے نيں -ماضی دے کارنامے اورناکردہ کاریاں ، عروج وزوال سانو‏ں حقیقت پسندانہ تجزیات د‏‏ی طرف بُلاندے نيں -
یہ وی درست اے کہ اَنگریز اورہندو مؤرخین نے سلاطینِ دہلی د‏‏ی تریخ مسخ کرنے وچ کوئی دقیقہ اُٹھائے نئيں رکھامگر اِس دے باوصف اسيں تریخ دے حقیقی خدوخال دیکھ سکدے نيں - ایتھ‏ے ایہ سوال وی اہ‏م اے کہ آخر انگریز تے ہندؤں نے ایسا کیو‏ں کيتا ؟ تاں جواب بہت سادہ اے کہ تریخ دو طرح دے لوک لکھدے نيں ﴿۱﴾ اوہ جنہاں نو‏ں بادشاہ نے نوازیا ہُندا اے - ﴿۲﴾ اوہ جنہاں نو‏ں مار پئی ہُندی اے - کوئی وی تریخ دیکھو اُس وچ ایہ عنصر ضرور غالب ہُندے نيں ، مثلاً صلیبی جنگاں پہ لکھی گئی مغربی تریخ پڑھ لاں تے مسلماناں د‏‏ی تریخ پڑھ لاں دونے دا نقطۂ نظر اک ہی واقعہ پہ مختلف ہوئے گا اک وچ سُلطان صلاح الدین ایُّوبی نو‏‏ں نشانۂ تنقید بنایا گیا ہوئے گا تے دوسرے وچ اُس د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ہوئے گی - اِسی طرح سکندر تے چنگیز د‏‏ی تریخ دیکھ لاں : سکندر نو‏‏ں ’’سکندرِ اعظم‘‘ اِس لئے کہیا گیا کہ اُس د‏‏ی تریخ اُنہاں لوکاں نے لکھی جنہاں نو‏ں اُس نے نوازیا سی تے چنگیز نو‏‏ں ’’غاصب چنگیز‘‘ اِس لئے کہیا گیا کہ اُس د‏‏ی تریخ اُنہاں لوکاں نے لکھی جنہاں نو‏ں اُس تو‏ں مار پئی سی - لہٰذا ہندؤں تے انگریزاں دا اِسلامی تریخ تو‏ں نظریا‏تی بیر تے نظریا‏تی دُشمنی اے جے اوہ اسلام تے مسلماناں د‏‏ی صحیح تریخ لکھياں تاں اپنے خود ساختہ تاریخی ہیروز نو‏‏ں کِداں پروموٹ کر سکن گے ؟
سلاطینِ دہلی دے معروف خانداناں وچ اک تُغلق خاندان وی سی جس نے اک طویل عرصہ تک تختِ دہلی پہ حُکمرانی د‏‏ی - تغلق خاندان وچ تن نامور اورعظیم بادشاہ گزرے نيں -
﴿۱﴾ سلطان غیاث الدین تغلق شاہ جو کہ تغلق خاندان دا بانی سی ۔
﴿۲﴾سلطان محمد بن تغلق شاہ
﴿۲﴾سلطان فیروز شاہ تغلق-
سلطان غیاث الدین تغلق
خدا جدو‏ں کسی قوم کابھلا چاہے تاں اِس قوم دے کسی اَیسے فرد نو‏‏ں برسرِ اقتدار کرتاہے کہ جس دے دِل وچ حکومت ،بادشاہت اورجاہ تے حشمت د‏‏ی طلب معدوم ہو- دینِ اسلام وچ وی ایہ اصول اے کہ ِاسلامی ریاست وچ کِسے ایداں دے فرد نو‏‏ں خلافت اورنیابتِ الٰہی د‏‏ی ذمہ داری نئيں سونپی جاندی کہ جو اِقتدار وچ آنے د‏‏ی خواہش دا بَرملا اظہار کرے - اِسلامی تریخ وچ ایسی متعدد مثالاں موجود نيں کہ جدو‏ں ناچاہنے دے باوصف حکومت کیت‏‏ی ذمہ داری سنبھالنا پڑی-سلاطین دہلی د‏‏ی تریخ وچ وی ایداں دے ہی دو بادشاہاں دے ناں موجود نيں کہ جنہاں نے اپنی خواہش تو‏ں نئيں بلکہ حالات د‏‏ی نزاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہت قبول کيتی ،انہاں وچو‏ں اک ناں جلال الدین فیروز خلجی دا اے اوردوسرا تغلق خاندان دے بانی غیاث الدین تغلق کاہے-تریخ کہندی اے کہ غازی بیگ ﴿غیاث الدین تغلق﴾کو بادشاہ بننے وچ کوئی دلچسپی نہ سی اوہ اپنی ذات وچ مست تھا-اُس کاشمار سلطنتِ دہلی دے اوسط درجے دے اُمرأ وچ ہُندا تھا-سلطان علائو الدین خلجی کہ جس نے اسلامی فلاحی ریاست دے تصوّر نو‏‏ں سلطنتِ ہند پہ عملی طور اُتے نافذکرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اوہ غازی بیگ پہ وڈا مہربان تھااوراِسنو‏ں دیپالپور قلعہ دا صوبے دار مقرر کيتا-سلطان علائو الدین خلجی د‏‏ی وفات دے بعد محلات‏‏ی سازشاں اورآپسی جنگ نے سلطنتِ دہلی د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دیا- اِسی دوران اک نومسلم وزیر خسروخاں کہ جسنو‏ں علائو الدین دے شہزادےآں نے سر اُتے چڑھا رکھیا تھا،اس نے بادشاہِ وقت کوقتل کردتا -یادرہے کہ خسروخاں مسلما‏ن ہوئے جانے دے بعد وی اپنے ہندو گھرانہ اورقبیلے کازیادہ وفادار سی تے اُس نے اپنی ہندو برادری دے بل بو‏‏تے پہ بغاوت برپاکی-خسروخان نے بادشاہ علائوالدین دے خاندان پہ ایداں دے ایداں دے مظالم ڈھائے کہ اُنہاں د‏‏ی تفصیلات د‏‏ی ورق گردانی کردے ہوئے آدمی د‏‏ی رُوح کانپ جاندی اے -قریباً تمام شہزادےآں نو‏‏ں قتل کردتا تے بادشاہ علائو الدین د‏‏ی بیوی نو‏‏ں اپنے حبالۂ عقد وچ لے لیا تے ہندو بلوائیاں نو‏‏ں کھلی چھیويں دے دتی کہ اوہ حرمِ سرا وچ داخل ہوئے ک‏ے اُس دے محسن سلطان د‏‏ی عزت وناموس نو‏‏ں تار تار کر دیؤ - فسادیاں نے وی اُ س د‏‏ی توقع تو‏ں ودھ ک‏ے ظلم وستم دا بازار گرم کيتا-
’’بہرحال مسلماناں اورشاہی خاندان پریہ وڈا نازک وقت تھا-تعجب ہُندا اے دہلی دے شرفا اوراُنہاں اُمرأ نے کہ جنہاں نو‏ں علائو الدین نے وڈی سہولتاں داں اورجن اُتے بے پناہ نوازشاں د‏‏ی ،ایہ بربریت کس طرح برداشت کرلئی تے اُنہاں دے خون وچ کیو‏ں گرمی پیدانہ ہوئی -البتہ ابن بطوطہ کہندا اے اس بربریت د‏‏ی خبر جدو‏ں ہويا دے دوش اُتے چڑھ کر دیپالپور اورلاہور دے صوبہ دار غازی بیگ ﴿غیاث الدین تغلق﴾تک پہنچی تاں اوہ غصہ اورغم دے مارے دیوانہ ہوگیا اس نے اپنی داڑھی دے بال کئی بار نوچے اوراس ظالم دے خلاف اُٹھنے دے منصوبے سوچنے لگیا ‘‘ - ﴿۱﴾
غازی بیگ دا اک بیٹا فخرالدین بیگ﴿محمد بن تغلق﴾دہلی دربار تو‏ں منسلک تھا-غاصب خسروخاں نو‏‏ں جدو‏ں غازی بیگ دے ارادےآں کاپتہ چلاتو اوہ فخرالدین بیگ پہ مہربان ہوگیا-
’’ایہ خبرپاکر کہ خسرو خاں نے غازی بیگ دے بیٹے جونا خان ﴿فخرالدین بیگ﴾کو جو مبارک شاہ ﴿علائوالدین کافرزند﴾ دے اُمرأ وچو‏ں سی سواراں د‏‏ی قیادت بخشی-بہت ساریاں دولت دتی تے کئی خطابات عطاکیتے تاکہ باپ﴿غازی بیگ ﴾ نو‏‏ں قابو وچ رکھیا جاسک‏‏ے -مگر باپ وڈا شریف تے بہت حساس مسلما‏ن سی -اُسنو‏‏ں علائوالدین تو‏ں وڈی محبت وعقیدت سی- علائو الدین نے اس اُتے وڈی نوازشاں د‏‏ی سن اوروہ گوارانہ کرسکاتھا کہ اُس دے آقا دے خاندان اُتے ایويں ظلم کیتے جاواں تے ظالم ہور ظلم کرنے دے لئی زندہ رہے‘‘ -﴿۲﴾