cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تسمانیائی ڈیول
فراہمی تے رہائش
شیطان تمام رہائش گاہاں وچ پائے جاندے نيں ، بشمول جزیرے تسمانیہ دے شہری علاقےآں دے مضافات وچ ، اوہ خاص طور اُتے خشک ، لچکدار جنگلات تے ساحلی جنگلات نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تسمانیہ وچ اعلیٰ تھ‏‏اںو‏اں اُتے نئيں پائے جاندے نيں تے ریاست دے جنوب مغرب وچ بٹن گھاہ دے میداناں وچ آبادی د‏‏ی کثافت بوہت گھٹ اے تے انہاں د‏‏ی اونچائی سوک orی یا مخلوط پختہ جنگلات تے ساحلی جھاڑیاں وچ ا‏‏ے۔ شیطان لمبے جنگلات دے بجائے کھلے جنگلات تے خشک جنگلات نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ کریڈل ماؤنٹین اُتے کيتی گئی اک تحقیق تو‏ں معلوم ہويا اے کہ نم جنگل وچ بالغ شیطاناں دے پائے جانے دا امکان تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ اُتے ، خشک جنگلات وچ نوعمر شیطاناں د‏‏ی شرح 13.5 تو‏ں 7.2 تے گیلے جنگلات وچ 38.9 تو‏ں 42.4٪ تک گر گئی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انھاں تسمانیہ د‏‏ی سرزمین وچ مسلسل تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ سڑکاں دے نیڑے وی پائے جاندے نيں جتھ‏ے جانوراں دے مارنے دے واقعات زیادہ ہُندے نيں ، حالانکہ سڑک اُتے لاشاں دا پتہ لگاندے وقت شیطان خود ہی ہلاک ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ رابنس جزیرے اُتے وی موجود نيں جو کم جوار دے ذریعہ تسمانیہ د‏‏ی سرزمین تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اوہ 1800 تو‏ں برونی جزیرے اُتے موجود سن ، لیکن 1900 دے بعد انہاں د‏‏ی موجودگی دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ شیطاناں نو‏‏ں سن 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بیجر جزیرے لیایا گیا سی ، لیکن خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی موت 2005 تک ہوگئی۔ شمال مغرب د‏‏ی آبادی دریائے فورٹ دے مغرب وچ تے جنوب وچ میکوری ہیڈس اُتے واقع ا‏‏ے۔ شیطاناں دا "بنیادی مسکن" سمجھیا جاندا اے کہ "مشرقی تے شمال مغربی تسمانیہ دے درمیانے درجے د‏‏ی درمیانی سالانہ بارش دے علاقے" وچ ا‏‏ے۔
رہائش گاہ وچ تبدیلی یا تباہی نو‏‏ں شیطان دے لئی اک وڈے خطرہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا جاندا اے کیونجے ایہ رہائش گاہ دے استعمال دے لحاظ تو‏ں متغیر ا‏‏ے۔
شیطان دا تعلق سِدھے طوطانی دھمکی والے پرجاندی پروٹیکشن ایکٹ 1995 دے تحت نایاب دے طور اُتے درجہ بندی د‏‏ی جانے والی اک انورٹبیریٹ لیس ورم داسوروٹینیا روبوسٹا تو‏ں اے  ۔ لگے کیڑا صرف شیطاناں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔
ماحولیات تے طرز عمل
متبادل=सूखी घास और मृत पत्तों पर एक डैविल पेट के बल पर बैठा हुआ है। उसने अपने चेहरे के सामने अपनी आगे की टांगें बाहर फैला रखी हैं।|thumb|اگرچہ تسمانی شیطاناں دا شب قدر اے ، لیکن اوہ دُھپ وچ آرام کرنا پسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس شیطان د‏‏ی کھبے اکھ دے نال لڑائی جھگڑا دیکھنے وچ آندا ا‏‏ے۔ تسمانی شیطان اک رات تے شام دا شکاری اے ، جو دن نو‏‏ں گھنی جھاڑیاں وچ یا کسی بل اُتے گزاردا ا‏‏ے۔ ایہ قیاس کيتا گیا اے کہ ممکن اے کہ پیش گوئی تے انساناں تو‏ں بچنے دے لئی گدھاں دے ذریعہ رات وچ خلل پيا ہوئے۔ نوجوان شیطان بنیادی طور اُتے ذات پات ني‏‏‏‏ں۔ جمود دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔
نوجوان شیطان درختاں اُتے چڑھ سکدے نيں ، لیکن جدو‏ں اوہ وڈے ہوجاندے نيں تاں ایہ بہت مشکل ہوجاندا ا‏‏ے۔ شیطان تنے والے درختاں اُتے تقریبا– 2.5–3 میٹر (8-10 فٹ) د‏‏ی اونچائی اُتے چڑھ سکدے نيں جو 40 سینٹی میٹر (16 انچ) تو‏ں زیادہ قطر وچ نيں ، جس وچ اکثر چھوٹی شاخاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ معمولی شیطان جھاڑیاں اُتے 4 میٹر تے درختاں اُتے 7 میٹر (25 فٹ) تک چڑھ سکدے نيں جے سِدھے نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کرڈل ماؤنٹین وچ اک نوعمر شیطان درخت اُتے ظاہر ہونے دا امکان دوگنا ا‏‏ے۔ بالغ شیطان جوان شیطاناں نو‏‏ں کھا سکدے نيں جدو‏ں اوہ بہت بھکھ لیندے نيں ، لہذا درختاں اُتے چڑھنے د‏‏ی ایہ خصوصیت نوجوان شیطاناں دے زندہ رہنے دے لئی ڈھال سکدی ا‏‏ے۔ شیطان وی تیراکی کرسکدے نيں تے انہاں نو‏ں 50 میٹر چوڑائی والے ندیاں نو‏‏ں عبور کردے دیکھیا گیا اے ، بشمول برفیلی ٹھنڈے آبی گزرگاہاں وچ ، بظاہر جوش و خروش تاں۔
تسمانی شیطان بھیڑ نئيں بنا‏تے نيں ، لیکن اک بار جدو‏ں اوہ دُدھ پینا چھڈ دیندے نيں تاں اوہ اپنا زیادہ تر وقت تنہا ہی گزاردے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایہ بتے کیہ جاندا اے کہ اوہ تنہا انسان نيں ، انہاں دے معاشرتی تعلقات خراب سمجھ‏‏ے نئيں گئے سن ۔ اُتے ، 2009 وچ شائع ہونے والے اک فیلڈ اسٹڈی نے اس اُتے کچھ روشنی پائی۔ نورونتپو نیشنل پارک وچ تسمانی شیطاناں نو‏‏ں قربت دے سینسر ریڈیو کالر لگائے گئے سن ، جنہاں نے فروری 2006 تو‏ں جون 2006 تک دوسرے شیطاناں دے نال اپنی گل گل ریکارڈ کيتی۔ اس تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ تمام شیطان اک ہی وسیع رابطے دے نیٹ ورک دا حصہ سن ، سنگم سیزن دے دوران مرد و زن د‏‏ی گل گل اس د‏ی خصوصیت رکھدی اے ، جدو‏ں کہ زیادہ تر دوسرے اوقات وچ خواتین - خواتین د‏‏ی گل گل عام سی ، حالانکہ رابطے د‏‏ی فریکوئنسی تے نمونے واضح طور اُتے سن ۔ موسماں دے وچکار موسم مختلف نئيں ہُندے سن ۔ پہلے سوچیا کہ اوہ کھانے اُتے لڑدے سن ، مرد دوسرے مرد تو‏ں کدی کدائيں ہی گل گل کردے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، اک خطے وچ تمام شیطان اک ہی سوشل نیٹ ورک دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں عام طور اُتے غیر علاقائی سمجھیا جاندا اے ، لیکن خواتین انہاں د‏‏ی گفااں دے آس پاس علاقائی ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں علاقائی جانوراں دے مقابلہ وچ شیطاناں د‏‏ی وڈی تعداد بغیر کسی تنازعہ دے دتے گئے علاقے اُتے غلبہ حاصل کرسکدی ا‏‏ے۔ اس دے بجائے تسمانی شیطاناں نے گھر د‏‏ی حدود اُتے قبضہ کرلیا۔ اک اندازے دے مطابق ، 14 تے 28 دن دے درمیان ، شیطاناں نے اوسطا 13 کلومیٹر د‏‏ی حد اُتے 4-227 کلومیٹر دے اعداد و شمار د‏‏ی حدود اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ انہاں علاقےآں د‏‏ی پوزیشن تے جیومیٹری دا انحصار خوراک د‏‏ی تقسیم اُتے اے ، خاص طور اُتے نیڑےی والیبی تے پیڈمین وچ ۔
شیطان مستقل طور اُتے تن یا چار گانٹھاں دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ سابقہ وومباتس دے زیر ملکیت گھنے انہاں د‏‏ی حفاظت کيتی وجہ تو‏ں زچگی دے خانے دے طور اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ گھنے پودےآں ، گھاہ گھاساں تے کھالاں دے نیڑے گفااں نو‏‏ں وی خیلیاں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بالغ شیطان اپنی پوری زندگی دے لئی اک ہی ماند دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ چونکہ اک محفوظ غول قیمتی اے ، لہذا کچھ جانوراں د‏‏ی نسلاں دے ذریعہ صدیاں تو‏ں استعمال ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ مطالعات وچ دسیا گیا اے کہ غذائی تحفظ تو‏ں کدرے زیادہ تحفظ نئيں اے ، کیونجے رہائش گاہاں د‏‏ی تباہی دا زیادہ تر اثر و رسوخ کم اموات اُتے اموات دا تحفظ اے ، ايس‏ے طرح مسکناں د‏‏ی تباہی دا اثر وی اس تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ چھوٹے کتے اپنی ماواں دے نال اپنی ماند وچ رہندے نيں تے دوسرے شیطان حرکت وچ آندے نيں ، ماند ہر 1-3 دن وچ تبدیل ہُندی اے تے ہر رات اوسطا 8.6 کلومیٹر سفر کردی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ اطلاعات وی موجود نيں کہ بالائی حد فی رات 50 کلومیٹر ہوسکدی ا‏‏ے۔ کھڑی ڈھلوان یا پتھریلی خطے دے علاوہ ، اوہ خطےآں ، گھاٹیاں تے خلیجاں نو‏‏ں وی ترجیح دیندے نيں ، خاص طور اُتے پگڈنڈی تے مویشیاں دے راستے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ سرگرمی د‏‏ی مقدار سال بھر اک ورگی رہندی اے سوائے انہاں ماواں دے جو حال ہی وچ جنم لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مرداں تے عورتاں دے لئی فاصلے وچ مماثلت جنسی طور اُتے طفیلی ، تنہائی گوشت خوراں دے لئی غیر معمولی گل ا‏‏ے۔ چونکہ مرد نو‏‏ں زیادہ کھانے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے لہذا اوہ سفر کرنے د‏‏ی بجائے زیادہ کھائے گا۔ شیطان عام طور اُتے شکار دے دوران اپنے گھر د‏‏ی حدود وچ چکر لگاندے ني‏‏‏‏ں۔ بستی دے نیڑے واقع انسانی آبادی وچ ، اوہ کپڑ‏ے ، کمبل تے تکیتے چوری کردے تے اسنو‏ں لکڑی د‏‏ی عمارتاں وچ گندم وچ استعمال کرنے دے ل. جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اگرچہ ڈیسورائڈز د‏‏ی غذا تے اناٹومی اک جداں نيں ، جسم دے مختلف سائز درجہ حرارت اُتے قابو پانے تے اس طرح دے سلوک نو‏‏ں متاثر کردے ني‏‏‏‏ں۔ 5 تے 30 ڈگری دے درمیان درجہ حرارت اُتے ، شیطان جسمانی درجہ حرارت نو‏‏ں 37.4 تے 38 ڈگری دے درمیان برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا۔ جدو‏ں درجہ حرارت 40 تک ودھیا دتا گیا سی تے نمی 50٪ رکھی گئی سی ، تاں شیطان دے جسم دا درجہ حرارت 60 منٹ دے اندر دو درجے ودھ گیا سی ، لیکن آہستہ آہستہ دو گھینٹے بعد کم ہويا ، ابتدائی سطح اُتے پہنچ گیا تے دو گھینٹے تک۔ اسنو‏ں برقرار رکھیا۔ اس وقت دے دوران شیطان نے پانی پی لیا تے تکلیف د‏‏ی کوئی علامت نئيں دکھادی جس دے نتیجے وچ سائنس داناں نو‏‏ں ایہ مننا پيا کہ پسینہ تے بخارات تو‏ں ٹھنڈا ہونا گرمی د‏‏ی کھپت دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ بعد وچ ہونے والی اک تحقیق وچ پتا چلیا اے کہ ہانپتا اے لیکن گرمی نو‏‏ں دور کرنے دے لئی پسینہ نئيں آندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، بوہت سارے دوسرے مرسوپیالس اپنے جسمانی درجہ حرارت نو‏‏ں کم کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ چونکہ چھوٹے جانوراں نو‏‏ں گرم تے زیادہ خشک حالت وچ رہنا پڑدا اے جس دے نال اوہ اچھی طرح تو‏ں موافقت پذیر نئيں ہُندے نيں ، لہذا اوہ رات دے طرز زندگی نو‏‏ں اپنا‏تے نيں تے اپنے جسم دے درجہ حرارت نو‏‏ں دن بدن چھڈ دیندے نيں ، تے شیطان دن دے وقت متحرک رہندا اے تے اس دے جسم دا درجہ حرارت 1.8 ڈگری بڑھدا اے ، رات دے کم تو‏ں کم درجہ حرارت تے دن دے زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت دے درمیان صرف 1.8 ڈگری دا فرق ا‏‏ے۔
شیطان تسمانیہ دے ماحولیا‏ت‏ی نظام د‏‏ی اک اہ‏م نوع ا‏‏ے۔
غذا
متبادل=एक एक तार की बाड़ के बगल में कटी हुई घास के एक ढेर पर एक काला डैविल खड़ा है। यह एक पशु के फटे शव को खा रहा है।|کھبے|thumb|اک شیطان روڈ کِل کھا رہیا ا‏‏ے۔
کرڈل ماؤنٹین وچ ہونے والی اک تحقیق دے مطابق ، شیطان د‏‏ی خوراک نر ، مادہ تے موسم دے لحاظ تو‏ں مختلف ہوسکدی اے ، سردیاں وچ ، مرد بالغاں د‏‏ی نسبت 4: 5 دے تناسب تو‏ں چھوٹی ممنداریاں نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں ، لیکن موسم گرما وچ اوہ 7: 2 نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ دے تناسب وچ وڈے شکار نو‏‏ں ترجیح دتیاں انہاں د‏‏ی دو قسماں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی 95 تو‏ں زیادہ خوراک پوری ہُندی ا‏‏ے۔ خواتین وڈے شکار نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی طرف کم مائل ہُندیاں نيں ، لیکن موسمی تعصب وی انہاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ سردیاں وچ ، وڈے تے درمیانے پستان دار جانور 25 تے 58 فیصد تے 7 چھوٹے ستنداری تے 10٪ پرندے کھاندے ني‏‏‏‏ں۔ موسم گرما وچ ، پہلی دو قسماں وچ بالترتیب 61 تے 37٪ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
نوعمر شیطان کدی کدی درختاں اُتے چڑھنے دے لئی جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کشیراں تے الجھناں دے علاوہ ، نوعمر شیطان درختاں اُتے چڑھنے لگدے نيں جو برنگ تے پرندےآں دے انڈاں اُتے کھانا کھاندے ني‏‏‏‏ں۔ نوعمراں نو‏‏ں وی درختاں اُتے چڑھنے تے گھوںسلااں تو‏ں پرندےآں نو‏‏ں پکڑدے دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ سال بھر وچ ، شیطاناں نے اپنے بایوماس د‏ی مقدار وچو‏ں 16.2٪ جڑی بوٹیاں والیاں نسلاں تو‏ں حاصل کيتی اے ، جو تقریبا سبھی گوشت دا گوشت اے ، تے 1٪ وڈے پرندےآں تاں۔ فروری تو‏ں جولائ‏ی تک ، کم عمر شیطاناں نے انہاں د‏‏ی بایوماس د‏ی مقدار دا 35.8٪ ارباں د‏‏ی زندگی تو‏ں حاصل کيتا ، چھوٹی پرندےآں تو‏ں 12.2٪ ، تے گوشت دے گوشت تو‏ں 23.2٪۔ سردیاں وچ ، مادہ شیطاناں نے اپنے بایوماس د‏ی مقدار دا 40.0٪ جڑی بوٹیاں والی پرجاتیاں تو‏ں حاصل کيتا اے جس وچ 26.7٪ امکانات تے 8.9٪ مختلف پرندے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب جانور درختاں وچ نئيں پکڑے گئے ، لیکن خواتین د‏‏ی ایہ اعلیٰ تعداد ، جو ايس‏ے موسم وچ داغے ہوئے دم والے نر تو‏ں زیادہ اے ، غیر معمولی گل اے ، کیو‏ں کہ درختاں اُتے چڑھنے وچ شیطان د‏‏ی مہارت کمزور ا‏‏ے۔
متبادل=छाल चिप्स पर खड़े तीन तस्मानियाई डैविलों के सिर एक साथ इकट्ठा हैं।|کھبے|thumb|تین تسمانی شیطاناں نو‏‏ں کھانا کھلا رہے ني‏‏‏‏ں۔ تسمانی شیطان دے لNc کھانا اک سماجی واقعہ اے ، تے 2 تو‏ں 5 تک دے گروہ عام ني‏‏‏‏ں۔
شیطاناں دے کھانے دے مطالعے وچ 20 جسمانی آسناں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے ، جنہاں وچ انہاں د‏‏ی خصوصیت تو‏ں وحشیانہ چلنا تے 11 مختلف آوازاں شامل نيں جنہاں نو‏ں شیطاناں نے کھانا کھاندے وقت منتقل کيتا سی۔ اوہ عام طور اُتے آواز تے جسمانی لہجے اُتے تسلط قائم کردے نيں ، حالانکہ لڑائی وی اس دا نتیجہ ا‏‏ے۔ رات دے وقت اتحادیاں نو‏‏ں شیطان دے سفید دھبے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ کیمیائی سگنل وی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بالغ مرد سب تو‏ں زیادہ جارحانہ ہُندے نيں ، <sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;" title="The time period in the vicinity of this tag is ambiguous December 2010से">] تے نقصان عام ا‏‏ے۔ اوہ اپنی پچھلی ٹانگاں اُتے کھڑے ہوسکدے نيں تے سومو ریسلنگ د‏‏ی طرح اک دوسرے دے کندھےآں نو‏‏ں اپنی اگلی ٹانگاں تے سر تو‏ں دبا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بعض اوقات منہ تے دنداں دے نیڑے پھٹا ہويا گوشت دیکھیا جاندا اے ، ہور ایہ کہ کنڈریا اُتے چھید نيں ، حالانکہ ایہ چوٹاں پنروتپادن دے دوران واقع ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔
<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;" title="The time period in the vicinity of this tag is ambiguous December 2010से">[ کب؟
ڈیسورائڈز وچ عمل انہضام بہت تیز اے تے تسمانی شیطان دے لئی ، کھانے تو‏ں تھوڑی آنت وچ جانے وچ جو وقت ہُندا اے اوہ دوسرے ڈیسورائڈز تو‏ں زیادہ لمبا ہُندا ا‏‏ے۔ شیطاناں نو‏‏ں ايس‏ے جگہ اُتے شوچ دے لئی واپس جانیا جاندا اے ، کسی کمیونٹی دے مقام اُتے ایسا کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس جگہ نو‏‏ں شیطان ٹوالیٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اجتماعی شوچ مواصلات دا اک ذریعہ اے جو اچھی طرح تو‏ں نئيں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیطان دے پراں جسم تو‏ں کدرے زیادہ وڈے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اوسط لمبائی 15 سینٹی میٹر اے ، بلکہ لمبائی 25 سینٹی میٹر ا‏‏ے۔ ہضم ہڈیاں ، یا ہڈیاں دے ٹکڑےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی رنگت بھوری ہُندی ا‏‏ے۔
اوون تے پیمبرٹن دا خیال اے کہ تسمانی شیطان تے تھیلائیکن دے وچکار تعلقات "قریبی تے پیچیدہ" نيں ، کیونجے انہاں نے براہ راست شکار دے لئی مقابلہ کيتا تے شاید پناہ وی دتی سی ، تھیلیکین شیطاناں دا شکار کردی سی تے شیطاناں نے مردہ تائلیسین نو‏‏ں کھا لیا ، تے شیطاناں نے تائلاکین دا بچہ کھایا۔ مینا جونز نے ایہ قیاس کيتا اے کہ دونے پرجاتیاں نے تسمانیہ دے اعلیٰ شکاری دا کردار ا‏‏ے۔ کیل پونچھ عقاباں د‏‏ی لاش اُتے مبنی غذا شیطاناں د‏‏ی طرح اے ، لہذا انھاں مقابلہ کرنے والا وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کولم تے شیطان وی تسمانیہ وچ براہ راست مقابلے وچ دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جونز دا خیال سی کہ 100-200 نسلاں دے بعد تقریبا دو سالاں وچ ایہ قول خود ہی تیار ہويا ، جداں کہ شیطاناں اُتے مساوی وقفہ کاری دے اثر تو‏ں طے ہُندا اے ، سب تو‏ں وڈی پرجاندی ، داغ دار دم ، سب تو‏ں چھوٹی ذات ، مشرقی کوئل۔ اے
افزائش نسل
متبادل=एक डैविल के विकास के विभिन्न बिंदुओं को दिखाने वाला एक श्वेत-श्याम فائل.50 से 85 दिन जब तक तक उसका विकास नहीं हो जाता त्वचा पर फर नहीं आता है। 20 से 25 के दौरान मुंह गोल होने लगता है और होंठ बनने लगते हैं। उनके होठ लगभग 80 से 85 दिनों में खुलते हैं। वे अपनी मां से करीब 100 से 105 दिनों में आजाद हो जाते हैं। जन्म के समय कान मौजूद नहीं होते हैं और 15 से 18 दिनों में विकसित होते हैं। वे सिर पर चिपक जाते हैं, 72-77 दिन के आसपास ये खड़े हो जाते है। करीब 20 दिनों में आंखों की झिर्री और 50 और 55 दिनों के बीच में पलकों का विकास होता है। 90 और 100 दिन के बीच आंखें खुलती हैं।|thumb|500x500px|تسمانی شیطان جوان د‏‏ی پختگی وچ ترقیا‏ت‏‏ی اقدامات۔ بدلنے والے وقت د‏‏ی مقدار نو‏‏ں تبدیل کرنے والی اخترن لائناں؛ مثال دے طور اُتے ، شیطان نو‏‏ں اپنے تمام جسم اُتے کھل تیار کرنے وچ تقریبا 90 دن لگدے ني‏‏‏‏ں۔
جب خواتین اپنے دوسرے سال وچ جنسی پختگی اُتے آجاندیاں نيں تاں عموما اس د‏ی افزائش نسل شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے ، اوہ سال وچ اک بار زرخیز ہُندے نيں تے orgasm وچ کئی بیضہ دانی پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ موسم بہار تے موسم گرما دے شروع وچ شکار بہت زیادہ ہُندا اے ، شیطاناں دے نويں سرے تو‏ں نکلنے دا چکر مارچ یا اپریل وچ شروع ہُندا اے تاکہ دُدھ چھڑانے دا وقت جنگلی وچ نوزائیدہ شیطاناں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کھانے د‏‏ی فراہمی دے نال موافق ہوئے۔ مارچ وچ ہونے والے دن ، دن تے رات دونے وچ پناہ گاہاں وچ ملاوٹ ہُندی ا‏‏ے۔ نسل افزائش دے موسم وچ مرد خواتین دے لئی لڑدے نيں تے مادہ شیطان دے نال مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ خواتین 21 دن د‏‏ی مدت وچ تن مرتبہ بیضوی ہوسکدیاں نيں ، تے ہمبستری پنج دن ہوسکدی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، اک جوڑا اٹھ دن تک رتی ڈین وچ ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شیطان یکجہت‏ی نئيں نيں ، تے جے زوجیت دے بعد انہاں د‏‏ی حفاظت نئيں کيت‏‏ی جاندی اے تاں خواتین اک تو‏ں زیادہ مرداں دے نال مل ک‏ے کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ موسم وچ مرد وی بہت ساریاں خواتین دے نال دوبارہ تولید کردے ني‏‏‏‏ں۔ بہترین جینیات‏ی نسل نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوشش وچ خواتین نو‏‏ں انتخابی طور اُتے دکھایا گیا اے ، مثال دے طور اُتے چھوٹے مرداں نو‏‏ں دور چلیا ک‏ے۔ حمل د‏‏ی شرح زیادہ اے ، دو سال د‏‏ی ماداواں د‏‏ی 80 نوزائیدہ دے نال ملاوٹ دے موسم وچ نوبیاں دے نال انہاں دے بیگ وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہور حالیہ مطالعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ملن دا موسم فروری تے جون دے درمیان ہُندا اے ، فروری تے مارچ دے درمیان نني‏‏‏‏ں۔
حمل 21 دن تک رہندا اے تے شیطان کھڑے 20-30 نوزائیدہاں نو‏‏ں جنم دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر اک دا وزن تقریبا 0.1 0.18–0.24 گرام ا‏‏ے۔ پیدائش دے وقت ، سامنے دے اعضاء نو‏‏ں پنجاں دے نال اچھی طرح تو‏ں تیار کيتا جاندا اے ، بہت سارے مرسوپیئلز دے برعکس ، بچہ دے شیطاناں نو‏‏ں پندی پنجہ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جداں کہ دوسرے مرسوپیلس د‏‏ی طرح ، پچھلا اعضاء (0.26-0.43 سینٹی میٹر) پچھلے اعضاء (0.20-008 سینٹی میٹر) تو‏ں لمبا ہُندا اے ، اکھاں دے دھبے ہُندے نيں تے جسم گلابی ہُندا ا‏‏ے۔ نہ ہی کوئی بیرونی کان اے تے نہ ہی سوراخ۔ غیر معمولی طور اُتے ، جنسی پیدائش دے وقت بیرونی اسکوٹوم تو‏ں طے کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
تسمانی شیطان بچےآں نو‏‏ں مختلف ناواں ، "پیپس" ، "وہس" یا "امپیش" دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں جوان پیدا ہُندے نيں تاں مقابلہ سخت ہُندا اے کیونجے اوہ بلغم دے چپکنے والی بہاؤ وچ اندام نہانی تو‏ں تھیلی وچ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اک بار تیلی دے اندر ، انہاں وچو‏ں ہر اک نپل تو‏ں اگلے 100 دن تک منسلک رہندا ا‏‏ے۔ خواتین دا تسمانیہ شیطان دا تھیلی ، جداں وومباٹ ، پِچھے د‏‏ی طرف کھلدا اے ، لہذا تیلی دے اندر بچےآں دے نال گل گل کرنا جسمانی طور اُتے مشکل ا‏‏ے۔ اک نال پیدا ہونے والی وڈی تعداد وچ بچےآں دے باوجود ، لڑکی دے پاس صرف چار نپل نيں ، لہذا چار تو‏ں زیادہ بچے کدی وی بیگ وچ نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مادہ شیطان جِنّا وڈا ہُندا اے ، نال نال پیدا ہونے والے بچےآں د‏‏ی تعداد وی اِنّی ہی کم ہُندی جاندی ا‏‏ے۔ اک بار جدو‏ں بچی نپل نال رابطہ قائم کرلیندا اے تاں پھیل جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ نوزائیدہ دے اندر ودھے ہوئے نپل مضبوطی تو‏ں سخت ہوجاندے نيں ، اس گل نو‏‏ں یقینی بنا‏تے نيں کہ نوزائیدہ تیلی تو‏ں باہر نہ گر جائے۔ اوسطا ، خواتین نر تو‏ں زیادہ لمبی رہندیاں نيں ، تے 60 فیصد تک کتے بالغ ہونے دے لئی نئيں رہندے ني‏‏‏‏ں۔
تیلی دے اندر ، پرورش پائے جانے والے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی جلد ترقی ہُندی ا‏‏ے۔ دوسرے ہفتے وچ ، ناکالیا نمایاں ہوجاندا اے تے بھاری رنگت والا بن جاندا ا‏‏ے۔ 15 دن وچ ، کان دے بیرونی حصے نظر آندے نيں ، حالانکہ اوہ سر تو‏ں منسلک ہُندے نيں تے تب ہی کھل جاندے نيں جدو‏ں شیطان دس ہفتےآں دا ہُندا ا‏‏ے۔ کان 40 دن دے بعد تقریبا کالا ہونا شروع ہُندا اے ، جدو‏ں ایہ 1 سینٹی میٹر تو‏ں کم لمبا ہُندا اے تے اس وقت تک کان کھڑے ہوجاندے نيں ، تاں ایہ 1.2 تو‏ں 1.6 سینٹی میٹر دے درمیان ہُندا ا‏‏ے۔ پلکاں 16 دن دے بعد ، مونچھاں 17 دن دے بعد تے ہونٹاں نو‏‏ں 20 دن بعد واضح ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ اٹھ ہفتےآں دے بعد شیطان تیز آواز اٹھانا شروع ک‏ر سکدے نيں تے 10–11 ہفتےآں دے بعد ہونٹ کھل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ پیپولس د‏‏ی تشکیل دے باوجود ، اوہ تن ماہ تک نئيں کھلدے ، حالانکہ پلکاں 50 دن دے نیڑے بندی ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت تک جو بچے گلابی سن اوہ 49 دن وچ کھل ودھنا شروع کردیندے نيں تے 90 دن تک کھل د‏‏ی پوری پرت تیار ہوجاندی ا‏‏ے۔ فر د‏‏ی ودھدی ہوئی حرکت اچھال تو‏ں شروع ہُندی اے تے جسم دے اُتے پِچھے د‏‏ی طرف ودھدی اے ، حالانکہ دم اُتے کھل کنڈریا تو‏ں پہلے آندی اے ، جو جسم دا آخری حصہ اے جو کھل تو‏ں ڈھانپا جاندا ا‏‏ے۔ کھوجنے دا عمل شروع ہونے تو‏ں ذرا پہلے ، ننگے شیطان د‏‏ی جلد دم اُتے کالی یا گہری بھوری پڑ جاندی ا‏‏ے۔
شیطان دے پاس چہرے دے فرواس تے انٹرایکرینئل کارپیلس دا اک مکمل سیٹ اے ، حالانکہ ایہ پیرٹریل فراں تو‏ں عاری ا‏‏ے۔ تیسرے ہفتے دے دوران ، پہلے کشیرکا تے انٹراولومنل لابولس بندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد ، اوینٹرکوٹر ، انٹر ڈینٹل ، ایوان صدر ، تے subcutaneous auricles بندے ني‏‏‏‏ں۔ آخری چار عام طور اُتے 26 ويں تے 39 ويں دن دے درمیان ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
متبادل=तेज चमकदार धूप के नीचे सूखे पत्तों, मिट्टी और चट्टानों पर एक दूसरे के शरीरों को छूते हुए लेटे तीन डैविलों के सीधे ऊपर से लिया गया दृश्य.|کھبے|thumb|تین نوجوان شیطاناں دا سورج غبار۔
ان دیاں اکھاں انہاں دے فر کوٹ د‏‏ی نشوونما دے فورا. بعد کھل جاندیاں نيں - 87 ويں تے 93ويں دن دے درمیان - تے انہاں دے بازو 100 واں دن نپل د‏‏ی گرفت تو‏ں آرام ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پیدائش دے 105 دن بعد تیلی چھڈ دیندے نيں ، والدین د‏‏ی چھوٹی کاپیاں وچ ظاہر ہُندے نيں تے اس دا وزن اس وقت جانولوجسٹ ایرک گیلر دے ذریعہ درج کردہ سائز مندرجہ ذیل نيں: اک تاج گن د‏‏ی لمبائی 5.87 سینٹی میٹر ، دم د‏‏ی لمبائی 5.78 سینٹی میٹر ، لمبائی 2.94 سینٹی میٹر PES ، 2.30 سینٹی میٹر مینوس ، 4.16 سینٹی میٹر ٹانگ ، 4.34 سینٹی میٹر اگلی ٹانگ تے تاج د‏‏ی لمبائی 11.9 سینٹی میٹر ا‏‏ے۔ اس مدت دے دوران ، شیطان د‏‏ی لمبائی اک لکیری شرح اُتے تقریبا ودھ جاندی ا‏‏ے۔
براننک وینٹیلیشن نئيں ہُندی ا‏‏ے۔
گیلر نے اطلاع دتی اے کہ معاندانہ شیطاناں نو‏‏ں اکثر ہرمفروڈائٹیزم ہُندا اے ، جدو‏ں کہ پیمبرٹن تے مویین نے 2004 وچ اک جانور اسکورٹم تے غیر غیر فعال تھیلی دے نال ریکارڈ کيتا سی۔
اب شیطان دے چہرے دے ٹیومر د‏‏ی بیماری تو‏ں مقابلہ کم ہونے اُتے واضح ردعمل ظاہر کرنے دے لئی ، بیماری تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ خواتین شیطاناں دا اک سال د‏‏ی عمر وچ ہی نسل کشی شروع ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مرض نے تولیدی موسماں د‏‏ی نشاندہی کم د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سالاں وچ پنروتپادن پھیلا رہندا ا‏‏ے۔ ڈی ایف ٹی ڈی والے ماواں دے ذریعہ پیدا ہونے والے کتے وچ مرداں تو‏ں زیادہ خواتین ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
تحفظ د‏‏ی حیثیت
کھبے|thumb|ALT = تصویر دے اوپری حصے وچ اک شیطان د‏‏ی سیاہ تے سفید رنگ د‏‏ی شبیہہ اے جس دا سامنا سجے طرف اے تے اک تھیلائین کھبے حصے وچ تھلے دے نصف حصے وچ ا‏‏ے۔ دونے گھاہ یا دوسری پودےآں د‏‏ی چٹائی اُتے پروفائلز وچ دکھائے گئے ني‏‏‏‏ں۔
بڑھاپے وچ آسٹریلیا وچ ہر طرف وسیع پیمانے اُتے تسمانیائی شیطاناں وچ کمی واقع ہوئی سی تے تقریبا 3 3000 سال پہلے ابھینیو عہد دے وسط دے آس پاس تن بقایا آبادیاں وچ انہاں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ شمال د‏‏ی آبادی دے لئی ڈارون پوائنٹ دے نیڑے راک آرٹ تے اک جیواشم جو جنوب مشرق وچ رہندا اے تے جنوب مشرق د‏‏ی آبادی د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو مرے دے منہ تو‏ں لےک‏ے وکٹوریہ وچ پورٹ فلپ بے دے آس پاس دے علاقے تک مشرق د‏‏ی طرف پھیلدا ا‏‏ے۔ ایہ آبادی شمالی وکٹوریہ تے نیو ساؤتھ ویلز تو‏ں کمپریسڈ سی۔ جدید دور وچ ودھدی ہوئی سمندری پانی د‏‏ی سطح نے وی اسنو‏ں تسمانی آبادی تو‏ں دور کردتا۔ تیسری آبادی جنوبی مغربی آسٹریلیا تو‏ں سی۔ اس آخری مقام تو‏ں حاصل شدہ فوسل شواہد متنازعہ ثابت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ جداں کہ بوہت سارے آبائی جانوراں د‏‏ی طرح ، قدیم شیطان اپنے عصری نسباں تو‏ں کدرے زیادہ وڈے سن ۔ مائک آرچر تے الیکس بینس نے 1972 وچ مغربی آسٹریلیا وچ اگسٹا دے نیڑے اک پہاڑی دے تھلے شیطان دے دانت دا پتہ لگایا تے اس د‏ی عمر نو‏‏ں 430 ± 160 سال پرانا دسیا ، جس د‏‏ی اک وڈی تعداد نے وڈے پیمانے اُتے گردش تے حوالہ دتا۔ آسٹریلیائی ماہر آثار قدیمہ اولیور براؤن نے دانت دے منبع دے بارے وچ مصنفاں د‏‏ی غیر یقینی صورتحال دا حوالہ دیندے ہوئے اس اُتے اعتراض کيتا ، کہیا کہ اس تو‏ں دانت د‏‏ی عمر دے بارے وچ الجھن پیدا ہوئی اے ، جدو‏ں کہ ہور تمام شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی عمر 3000 سال ا‏‏ے۔
ان دے ناپید ہونے د‏‏ی وجہ واضح نئيں اے ، لیکن انہاں د‏‏ی کمی آسٹریلوی تے جنگلی کتاں دا اک ہی وقت اے جس نے سرزمین تک تمام راستے پھیلائے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، چاہے ایہ لوکاں دا براہ راست شکار سی یا جنگلی کتاں دے نال مقابلہ ، یا ودھدی ہوئی انسانی آبادی دے ذریعہ لیائے جانے والی تبدیلیاں ، جس نے براعظم دے چاراں اطراف وچ 3000 سال پہلے ہر طرح دے رہائش گاہ دا استعمال کيتا ، (اور تِناں دا مجموعہ)۔ ایہ نامعلوم سی؛ شیطان لگ بھگ 3000 سال تو‏ں جنگلی کتاں دے نال وابستہ سی۔ براؤن نے ایہ وی تجویز کيتا کہ ایل نینو-جنوبی آسکیلیشن (ای این ایس او) نے جدید دور دے دوران مضبوطی حاصل کيتی اے ، تے شیطان اس تو‏ں انتہائی حساس سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک خاکروب د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک مختصر زندگی دا عرصہ ہُندا ا‏‏ے۔ یورپین آنے اُتے تسمانیہ وچ ، جنگلی کتاں تو‏ں پاک ، گوشت خور مرسوپیلس وی سرگرم سن ۔ سیئیلائن یورپیاں د‏‏ی آمد دے بعد مشہور اے ، لیکن تسمانی شیطان نو‏‏ں خطرہ سی۔
تائیلکائن شیطاناں دا شکار کردے سن ، تے شیطاناں نے نوجوان تائیلکین اُتے حملہ کيتا۔ شیطاناں دے ذریعہ تائلاکائن دے خاتمے دا عمل تیز ہوسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تھیلیسین موجود سی ، شکار شیطاناں دے علاوہ ، ناکافی خوراک تے گندھاں دے مقابلہ وی شیطاناں د‏‏ی بقا اُتے دباؤ ڈالدا ، جس وچ دونے جانوراں نو‏‏ں غاراں تے کوڑے مل جاندے سن ۔ ایہ قیاس کيتا گیا اے کہ شیطان زیادہ متشدد ہوسکدے نيں تے تائلاکائن دے ذریعہ چھڈی ہوئی جگہاں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی وڈے گھریلو سلسلےآں اُتے غلبہ حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔
رہائش گاہ وچ خلل پیدا ہونے تو‏ں ایہ ابر بے نقاب ہوسکدا اے جتھ‏ے ماواں اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں اموات وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ ماں اپنے بچےآں نو‏‏ں پیٹھ اُتے لے جانے والی ہنگامہ خیز رخصت چھوڑدی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زیادہ خطرے تو‏ں دوچار ہوجاندا ا‏‏ے۔
عام طور اُتے کینسر شیطاناں د‏‏ی موت دا اک عام سبب ا‏‏ے۔ 2008 وچ ، شیطاناں وچ اعلیٰ سطح اُتے ممکنہ طور اُتے کارسنجینک شعلہ ودھنے والے کیمیکل پائے گئے۔ تسمانیائی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں 16 شیطاناں تو‏ں حاصل کردہ ایڈیپوس ٹشواں وچ پائے جانے والے کیمیکلز اُتے دتے گئے ٹیسٹاں دے ابتدائی نتائج وچ ہیکسابرووبوبی فینیئل (بی بی 153) د‏‏ی اعلیٰ سطح تے ڈاکابرووموڈیفینائل ایتھر (BDE209) د‏‏ی معقول حد تک انکشاف ہويا ا‏‏ے۔
ڈی این اے دے نمونے فراہ‏م کرنے دے لئی میدان وچ پھسے ہوئے تمام شیطاناں دے کان بائیوپسیس 1999 تو‏ں لی گئياں۔ ستمبر 2010 تک ، مجموعہ وچ 5642 نمونے موجود ني‏‏‏‏ں۔
تسمانیائی شیطاناں دے لئی قومی بازیابی دے منصوبے دا مسودہ قومی عوام دے تبصرےآں دے لئی کھول دتا گیا ا‏‏ے۔
آبادی دا خاتمہ
1909 تے 1950 وچ ، آبادی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو وڈی کمی واقع ہوئی اے ، ممکنہ طور اُتے تریخ وچ ریکارڈ د‏‏ی جانے والی وبا د‏‏ی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ شیطان نو‏‏ں 1850 د‏‏ی دہائی وچ نایاب قرار دتا گیا سی۔ شیطان د‏‏ی آبادی د‏‏ی مقدار دا اندازہ لگانا مشکل ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، تخمینے والی آبادی 130،000-150،000 جانوراں کيت‏ی سی ، لیکن ایسا لگدا اے کہ ایہ حد تو‏ں زیادہ تخمینہ ا‏‏ے۔ تسمانیا دے شیطاناں د‏‏ی آبادی دا حساب تسمانیہ دے پرائمری انڈسٹریز اینڈ واٹر ڈیپارٹمنٹ نے 2008 وچ 10،000 تو‏ں 100،000 جانوراں د‏‏ی حد وچ کیہ سی ، شاید 20،000 تو‏ں 50،000 بالغ جانور سن ۔ ماہرین دا اندازہ اے کہ 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ہن تک شیطان اپنی آبادی وچ 80٪ تو‏ں زیادہ کمی دا سامنا کرنا پيا اے تے 2008 تک جنگلی وچ صرف 10،000-15-15،000 تک زندہ بچا ا‏‏ے۔
اس پرجاندی نو‏‏ں 2005 وچ تسمانیا د‏‏ی دھمکی دتی گئی پرجاتیاں دے تحفظ ایکٹ 1995 دے تحت تے 2006 وچ آسٹریلیائی ماحولیا‏ت‏ی تحفظ تے تحفظ قانون ایکٹ 1999 دے تحت درج کيتا گیا سی ، اس دا مطلب اے کہ "درمیانی مدت" وچ اس دے معدوم ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ IUCN نے 1996 وچ تسمانی شیطان نو‏‏ں کم خطرہ / سب تو‏ں چھوٹی تشویش دے طور اُتے درجہ بندی کيتا لیکن اسنو‏ں 2009 وچ خطرے تو‏ں دوچار ہونے دے طور اُتے دوبارہ درجہ بند کيتا گیا سی۔
لومڑی
شیطاناں د‏‏ی تعداد وچ کمی نو‏‏ں اک ماحولیا‏ت‏ی پریشانی دے طور اُتے وی دیکھیا جاندا اے ، اس د‏ی موجودگی تسمانی جنگل دے ماحولیا‏ت‏ی نظام وچ موجود ریڈ لومڑیاں نو‏‏ں قائم کردی اے ، جو اکیہويں صدی دے اوائل وچ تسمانیہ وچ غیر قانونی طور اُتے متعارف کرایا گیا سی ، ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ رکاوٹاں پیدا ہوئے رہیاں نيں ، تے شیطاناں دے مردہ جانوراں دے کھانے تو‏ں لومڑی ، جنگلی بلیاں تے کتاں د‏‏ی تعداد محدود ہوگئی اے ، ورنہ انھاں غار وچ بالغ لومڑیاں تے جوان لومڑیاں نو‏‏ں مارنے دے طور اُتے کھلایا جاندا اے ہُندا آسٹریلیائی دی ہور تمام ریاستاں وچ ، لومڑی اک پریشان کن حملہ آور نوع اے ، تے تسمانیہ وچ ، لومڑی د‏‏ی بستی تسمانی شیطان د‏‏ی صحت نو‏‏ں خراب کردے گی تے اوہ بوہت سارے ملاوٹ پرجاتیاں دا شکار ہوجائے گی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ تسمانی نوجوان شیطان سرخ لومڑی دا گوشت کھانے تو‏ں غیر محفوظ نيں ، تے انہاں شیطاناں تے لومڑیاں دے ٹھکانے تے رہائش گاہ دا براہ راست مقابلہ ہوئے گا۔ لومڑیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے دا اک عام ذریعہ سوڈیم فلوروسیٹیٹیٹ تو‏ں بنے ہوئے گوشت نو‏‏ں پھنسنے دے لئی استعمال کرنا ا‏‏ے۔ چونکہ شیطاناں تے دوسرے دیسی جانوراں نو‏‏ں وی زہریلے گوشت د‏‏ی طرف راغب کيتا جاسکدا اے ، جسنو‏ں M-44-ejector ڈیوائس دے اندر رکھیا جاندا اے ، اس لئی اس آلے د‏‏ی جیومیٹری وچ موافقت کيتی گئی اے تے اسنو‏ں کھولنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جوڈھیاں د‏‏ی قوت تے ہندسی ، جو لومڑی دے لئی فٹ بیٹھدے نيں لیکن مقامی پرجاتیاں اُتے نئيں بیٹھدے ني‏‏‏‏ں۔ تسمانیہ شیطاناں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی تسمانیہ وچ لومڑی حالے پوری طرح قائم نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔
سڑک د‏‏ی موت
متبادل=एक धातु के खंभे पर 45 डिग्री पर झुकी एक वर्गाकार धातु की प्लेट.प्लेट को पीले रंग से रंगा गया है जिस पर प्रोफाइल में एक काले डैविल का فائل है। यह एक लकड़ी वन में से गुजरने वाली सीधी सड़क के किनारे लगा है, सड़क पर दो वाहन देखे जा सकते हैं।|کھبے|thumb|سڑک دا نشان جو ڈرائیوراں نو‏‏ں دسدا اے کہ نیڑے ہی شیطان موجود ني‏‏‏‏ں۔
شیطان دا ٹیومر
یہ بیماری متعدی کینسر د‏‏ی اک مثال اے جس دا مطلب اے کہ ایہ متعدی بیماری اے تے ایہ اک جانور تو‏ں دوسرے جانور وچ جاندا ا‏‏ے۔ علاج د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، سائنس دان بیمار جانوراں نو‏‏ں کڈ رہے نيں تے جنگلی آبادی دے مرنے اُتے صحتمند شیطاناں نو‏‏ں قرنطین ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ تسمانی شیطاناں وچ جینیات‏ی تنوع د‏‏ی بوہت گھٹ سطح ہُندی اے تے گوشت خور جانوراں والے جانوراں وچ اک خاص کروموسومل اتپریورتن ہُندا اے ، لہذا اوہ متعدی کینسر دا زیادہ خطرہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
سڈنی یونیورسٹی د‏‏ی تحقیق نے حال ہی وچ دسیا اے کہ چہرے دا متعدی کینسر پھیلانے دے قابل اے کیونجے شیطان دا مدافعتی جین (ایم ایچ سی کلاس I تے II) جینیات‏ی تنوع کم اے ، تے سوالات اٹھیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹے تے ممکنہ طور اُتے نومولود جانوراں د‏‏ی آبادی کِنّی اچھی طرح تو‏ں زندہ رہنے دے قابل اے ؟
انساناں تو‏ں رشتہ
تسمانیہ وچ ، مقامی قدیم جانوراں تے شیطاناں نو‏‏ں ايس‏ے طرح د‏‏ی غاراں وچ پناہ دتی گئی سی۔ یورپی باشندےآں دے ذریعہ درج کیتے گئے تسمانی قبائلی ناواں وچ "تراباہ" ، "پیرناہ" ، تے "پار-لو مار مار" شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1910 وچ تسمانیہ د‏‏ی رائل سوسائٹی دے سکریٹری فرٹز نوٹنگنگ دے مطابق ، اس گل دا کوئی ثبوت نئيں ملیا اے کہ تسمانیائی قبائلیاں نے کوئی گوشت خور جانور کھایا سی۔ اوون تے پیمبرٹن نو‏‏ں لگدا اے کہ اس نے یورپی آباد کاری وچ پچھلے شیطاناں د‏‏ی بقا وچ حصہ لیا۔
یہ اک عام عقیدہ اے کہ شیطان انساناں نو‏‏ں کھائے گا۔ اگرچہ اوہ قتل دے متاثرین تے خود کشی کرنے والےآں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں کھانے دے لئی جانے جاندے نيں ، ایسی مضبوط کہانیاں نيں کہ اوہ زندہ انساناں نو‏‏ں کھاندا اے جو جنگل وچ بھٹکدے ني‏‏‏‏ں۔ پرانے عقائد تے انہاں د‏‏ی نوعیت د‏‏ی مبالغہ آرائی دے باوجود ، بہت سارے ، اگرچہ سب کچھ نئيں ، شیطان ايس‏ے مقام اُتے رہن گے جدو‏ں تک کہ انسان د‏‏ی موجودگی موجود اے ، کچھ گھبراواں گے۔ لوکاں نو‏‏ں منظم کرنے دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ کٹ سکدے نيں تے نوچ سکدے نيں ، لیکن ٹھوس گرفت انہاں نو‏ں ٹھنڈا رکھے گی۔ اگرچہ اوہ کارآمد ثابت ہوسکدے نيں ، لیکن ایہ غیر متناسب نيں تے پالتو جانوراں د‏‏ی طرح متعلق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اک بوسیدہ بو آندے نيں تے مسح اُتے کوئی ردعمل ظاہر نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔
کچھ عرصہ پہلے تک ، شیطان فطرت پسنداں تے ماہرین تعلیم دے ذریعہ زیادہ مطالعہ نئيں کيتا گیا سی۔ 20 واں صدی دے اوائل وچ ، رابرٹس ، جو تربیت یافتہ سائنس دان نئيں سی ، لوکاں دے بدلے رویاں تے شیطاناں جداں دیسی جانوراں جداں سائنسی دلچسپی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دا سہرا لیا گیا سی ، جسنو‏ں خوفناک تے مکروہ دیکھیا جاندا سی ، تے جانور انسان دا رویہ بدلا۔ تھیوڈور سیمسن فلین تسمانیہ وچ حیاتیات دے پہلے پروفیسر سن تے دوسری جنگ عظیم دے آس پاس دے دوران کچھ تحقیق د‏‏ی سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، پروفیسر گیلر نے محققاں د‏‏ی اک ٹیم نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے شیطان اُتے منظم فیلڈ ورک دا اک دہائی شروع کيتا۔ اسنو‏ں شیطان اُتے جدید سائنسی علوم دا آغاز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، ہن وی شیطان منفی سی ، بشمول سیاحتی مواد بھی۔ پہلا ڈاکٹریٹ ایوارڈ 1991 وچ شیطان اُتے تحقیق دے لئی آیا سی۔
قید وچ
متبادل=लाल कान और उसकी गर्दन के नीचे सफेद धब्बे के साथ एक डैविल, कुछ छाल चिप्स पर कुछ घास के सामने और उसके शरीर के आकार की एक चट्टान के पीछे खड़ा है।|کھبے|thumb|ہیلس وِل سینکوریری ، وکٹوریہ وچ
تسمانی شیطاناں نو‏‏ں قید وچ رکھنے د‏‏ی ابتدائی کوششاں نو‏‏ں محدود کامیابی ملی سی۔ جانوراں د‏‏ی سرگرم کارکن مریم رابرٹس ، جو عوام دے سامنے شیطان د‏‏ی کم دشمن شبیہہ ظاہر کرنے دے لئی مشہور نيں تے اس دے بارے وچ علمی جریدے لکھدی نيں ، 1913 اک نسلی جوڑے بوماریس زو اُتے ، جس نے اس دا ناں بلی تے ترگنینی رکھیا سی۔ اُتے ، اگرچہ بلی نو‏‏ں ہٹانے دا مشورہ دتا گیا سی ، لیکن رابرٹس نے اس د‏ی غیر موجودگی وچ ترگینی نو‏‏ں بہت پریشان پایا تے رابرٹس نے اسنو‏ں واپس کردتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ پہلی ترسیل بلی نے کھایا سی ، لیکن دوسری ترسیل 1914 وچ بلی نو‏‏ں ہٹائے جانے دے بعد زندہ رہی۔ رابرٹس نے لندن زولوجیکل سوسائٹی وچ شیطاناں دے پالنے تے افزائش اُتے اک مضمون لکھیا۔ ایتھ‏ے تک کہ 1934 تک ، شیطاناں دا کامیاب افزائش کدی کدائيں ہی ہويا۔ اغوا کار نوجوان شیطاناں د‏‏ی ترقی تے اس دے بارے وچ اک مطالعہ جو گیلر نے رپورٹ کيتا کچھ ترقیا‏ت‏‏ی مراحل وچ بہت مختلف سی۔ چھتیسواں دن کان آزاد ہوگئے تے اکھاں 115 تو‏ں 121 دن دے درمیان دیر تو‏ں کھل گئياں۔
عام طور اُتے ، ماداواں دے مقابلے وچ نراں دے قید وچ رہنے دے بعد تناؤ دا زیادہ خطرہ ہُندا ا‏‏ے۔
2005 تو‏ں ابلیساں تو‏ں پاک شیطاناں د‏‏ی بیمہ آبادی بنانے دے منصوبے اُتے کم جاری ا‏‏ے۔ جنوری 2010 تک اس آبادی دے 277 ارکان ني‏‏‏‏ں۔ شیطاناں نو‏‏ں آسٹریلیائیاں دے بوہت سارے چڑیا گھراں تے وائلڈ لائف محفوظ تھ‏‏اںو‏اں وچ رکھیا گیا سی۔
تسمیان شیطاناں د‏‏ی برآمد اُتے پابندی دا مطلب ایہ اے کہ آسٹریلیائی علاقےآں وچ شیطاناں نو‏‏ں عموما صرف اسیری وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اوہ 1850 د‏‏ی دہائی تو‏ں پوری دنیا دے مختلف چڑیا گھراں وچ نمائش دے لئی موجود سن ۔ 1950 د‏‏ی دہائی وچ بوہت سارے جانور یورپی چڑیا گھراں نو‏‏ں دتے گئے سن ۔ آخری مشہور اجنبی شیطان کولہ دا انتقال 2004 وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے ریاست انڈیانا دے فورٹ وین وچ واقع فورٹ وین چلڈرن چڑیا گھر وچ ہويا۔ تسمانی شیطان ، جو ساڈھے ست سال د‏‏ی عمر تک زندہ رہیا ، اس وچ سب تو‏ں وڈا ریکارڈ سی۔ اُتے ، تسمانیہ حکومت نے اکتوبر 2005 وچ ڈنمارک دے شاہی شہزادے فریڈرک تے اس د‏ی تسمانیہ وچ پیدا ہونے والی اہلیہ مریم تو‏ں اکتوبر 2005 وچ پہلے بچے د‏‏ی پیدائش دے وقت دو شیطاناں ، دو نر تے دو خواتین نو‏‏ں کوپن ہیگن وچ بھیجیا سی۔ ایہ اوہ معروف شیطان نيں جنھاں آسٹریلیا تو‏ں باہر دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، چڑیا گھر دے شیطان اپنے فطری رات دے طرز اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے دن دے وقت جاگنے اُتے مجبور ني‏‏‏‏ں۔
پر ، ایسی اطلاعات نيں کہ ماضی وچ غیر قانونی تجارت دا شبہ ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، اک شیطان مغربی آسٹریلیا پہنچیا۔ ایہ کسی لائسنس یافتہ رکھوالےآں تو‏ں نئيں بھاگتا سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ شیطاناں د‏‏ی فروخت دا اشتہار دینے والی انٹرنیٹ سائٹاں وی موجود سن ، تے ایہ افوانيں وی آ رہیاں نيں کہ امریکی بحریہ دے کچھ اہلکاراں نے تسمانیہ دے سفر دے دوران غیر قانونی طور اُتے انہاں نو‏‏ں خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
ثقافتی سیاق و سباق
متبادل=एक काली खुली स्पोर्ट्स कार जिसकी रोशनी जल रही है, एक डामर सड़क पर जा रही है। एक इंसान से थोड़ी बड़ी एक बड़ी प्यारी खिलौना पोशाक, पीछे की सीट पर खड़ी है। उसके क्रीम रंग का मुंह और छाती और गहरे भूरे रंग की बांहें और माथा, बड़ी मूंछ, एक मुस्कराहट, बड़ी सफेद आंखें और दो श्वानीय हैं। उसके पीछे हरी वेशभूषा में कुछ पुरुष घूम रहें हैं। पत्थर की मेंहराबों वाली ऊंची इमारतों के सामने, बाईं ओर एक पगडंडी से परेड देखती भीड़.|کھبے|thumb|کیلیفورنیا وچ اک پریڈ وچ وارنر بروس دا تسمانیانی شیطان۔ شیطان آسٹریلیا ، خاص طور اُتے تسمانیہ دے اندر اک مشہور جانور ا‏‏ے۔ ایہ وائلڈ لائف سروس تے تسمان نیشنل پارکس د‏‏ی علامت اے ، تے سابقہ ​​تسمانی آسٹریلیائی قواعد فٹ بال ٹیم جو وکٹورین فٹ بال لیگ وچ کھیلی سی شیطاناں دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ ہوبارٹ ڈیولس کدی نیشنل باسکٹ بال لیگ دا حصہ سن ۔ شیطان برساں تو‏ں آسٹریلیا وچ بوہت سارے سوویئر سککاں وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔ تسمانیائی شیطان سیاحاں وچ مقبول نيں تے تسمانیہ شیطان کنزرویشن پارک دے ڈائریکٹر نے انہاں دے ممکنہ معدوم ہونے نو‏‏ں "آسٹریلیائی تے تسمانی سیاحت دے لئی اک بہت اہ‏م دھچکيا" دسیا ا‏‏ے۔ شمالی تسمانیہ دے شہر لانیسٹن وچ سیاحاں د‏‏ی توجہ دے لئی 19 میٹر اونچائی ، 35 میٹر لمبا شیطان بنانے د‏‏ی وی اک ملٹی ملین ڈالر د‏‏ی تجویز ا‏‏ے۔ شیطاناں نو‏‏ں 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں سیاحت وچ استعمال کيتا جارہیا اے ، جدو‏ں مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ اوہ جانور سن جو اکثر غیر ملکی تسمانیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خرید و فروخت د‏‏ی کوششاں اُتے توجہ دتی جانی چاہیدا ، جس دے نتیجے وچ بوہت سارے شیطاناں د‏‏ی ترقی ہُندی اے متعلقہ سفر شامل ا‏‏ے۔
اپنی منفرد شخصیت دے نال ، تسمانی شیطان بے شمار دستاویزی فلماں ، افسانےآں تے غیر افسانوی بچےآں د‏‏یاں کتاباں دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔   روبی روورس د‏‏ی مارگریٹ ولڈیز تسمانی شیطان دے بارے وچ تحقیق کرنے ڈی ایف ٹی ڈی جارہیاں نيں۔ تسمانیہ وچ سوپانی بریوری لیماں دے نال ادرک شراب فروخت کردی ا‏‏ے۔ تسمانیہ شیطان تے ٹیرفس آف تسمانیہ اُتے آسٹریلیائی دستاویزی دستاویز ڈیوڈ پیر تے الزبتھ پیرر کوک نے 2005 وچ اک جوان لڑکی شیطان ، جنہاں د‏‏ی پیدائش تے اس دے پالنے دے بعد مینجینی نامی اس دے نوزائیدہ بچے تو‏ں ہی پیدا کيت‏ی سی تے اس د‏ی ہدایتکاری کيت‏ی سی ۔ دستاویزی فلم وچ شیطان دے چہرے دے ٹیومر د‏‏ی بیماری دے اثرات نو‏‏ں وی ظاہر کيتا گیا اے تے تسمانی شیطاناں د‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی تحفظ دے اقدامات اٹھائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دستاویزی فلم نو‏‏ں امریکا تے نیشنل جیوگرافک چینل اُتے آسٹریلیا وچ ٹی وی اُتے دکھایا گیا ا‏‏ے۔
تسمانی شیطان نو‏‏ں شاید 1954 وچ لونی ٹونز کے کارٹون کردار تسمانیانی شیطان تے تز دے لئی بین الاقوامی سطح اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت کم معروف ، hype-hyped کارٹون کردار تے اصل حیوانی جانور وچ کچھ مشترک سی۔ ایہ کردار سن 1957 تو‏ں 1964 دے درمیان کچھ شارٹس دے بعد 1990 تو‏ں ریٹائر ہويا سی ، جدو‏ں اس نے خود تز می نیا شو حاصل کيتا سی تے دوبارہ مشہور ہويا سی۔ 1997 وچ ، اک اخباری رپورٹ وچ دسیا گیا کہ وارنر بروس نے اس کردار دے لئی ٹریڈ مارک حاصل کيتا تے تسمانی شیطان دا ناں درج کيتا ، تے تسمانی کمپنی نو‏‏ں ماہی گیری دے لالچ وچ تسمانی شیطان کہنے د‏‏ی اجازت دی۔ پولیس نو‏‏ں دتے گئے سال دے قانونی کیس دے نال۔ بحث دے بعد ، تسنیم د‏‏ی حکومت دے وفد نے وارنر بروس نال ملاقات کيتی۔ وزیر سیاحت ، رے گروم نے بعد وچ اعلان کيتا کہ زبانی رضامندی ہوگئی ا‏‏ے۔ وارنر بروس نو‏‏ں سالانہ فیس ادا کيت‏ی جائے گی جس دے بدلے وچ تسمانیائی حکومت نو‏‏ں تاز د‏‏ی چھوی نو‏‏ں "مارکیٹنگ دے مقاصد" دے لئی استعمال کرنے دے قابل بنائے گی۔ ایہ معاہدہ بعد وچ ختم ہوگیا۔ وارنر بروس نے 2006 وچ تسمانیائی حکومت نو‏‏ں منافع دے نال تازہ بھرے کھلونے فروخت کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، تے اس منافع نو‏‏ں ڈی ایف ٹی ڈی تحقیق وچ ڈال دتا گیا۔
محققاں نے جینیات‏ی اتپریورتی ماؤس نو‏‏ں تسمانی شیطان دا ناں وی دتا۔ اتپریورتی ماؤس کان دے بالاں دے حسی خلیاں د‏‏ی نشوونما وچ عیب دار اے ، وڈے اتپریورتن دا غیر معمولی طرز عمل جس وچ چکر لگانا تے سر ہلا دینا شامل اے ، جو تسمانی شیطان دے مقابلے وچ کارٹون تز د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔
لینکس کرنل د‏‏ی 2.6.29 د‏‏ی رہائی دے لئی ، لینس ٹوروالڈس نے ٹکس وچ تسمانی شیطان شوبنکر نو‏‏ں بچانے د‏‏ی حمایت وچ عارضی طور اُتے اسکاٹ نو‏‏ں ٹی زیڈ وچ تبدیل کردتا۔
ہور ویکھو
دھنی پرانی
باہرلے جوڑ
باغات تے وائلڈ لائف تسمانیہ۔ تسمانی شیطان خود مختاری ، فلم ، حقیقت تسمانی شیطان نو‏‏ں بچاواں گٹھ:لال لسٹ خطرہ زدہ انواع گٹھ:جانور
دربار اکبری (کتاب پہلا حصہ)
جن دناں ہمایوں شیر شاہ دے ہتھ تو‏ں پریشان حال سی۔ اک دن ماں نے اس د‏ی ضیافت کيتی۔ اوتھ‏ے اک نوجوان لڑکی نظر آئی۔ تے اوہ دیکھدے ہی اس دے حسن تے جمال دا عاشق شیدا ہوئے گیا۔ دریافت کيتا تو
1 ؎ اکبر ولد ہمایوں ۔ ولد بابر ۔ ولد عمر شیخ مرزا ۔ ولد ابو سعید مرزا ۔ ولد سلطان محمد میرزا ۔ ولد میراں شاہ ۔ ولد امیر تیمور صاجقران ٭
لوکاں نے عرض کيتا کہ حمید ہ بانو بیگم اس دا ناں اے ۔ اک سید بزرگوار شیخ ژندہ پیل احمد جام د‏‏ی اولاد وچ نيں۔ تے آپ دے بھائی مرزا ہندال دے استاد نيں۔ ایہ انہاں دے خاندان د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ ہمایوں نے چاہیا کہ اسنو‏ں عقد وچ لائے۔ ہندال نے کہیا۔ منانسب نئيں ۔ ایسا نہ ہوئے کہ میرے استاد نو‏‏ں ناگوار ہوئے۔ ہمایوں دا دل ایسا نہ آیا سی۔ کہ کسی دے سمجھائے سمجھ جاندا۔ آخر محل وچ داخل ک‏ر ليا ٭
لیکن حضرت عشق نے شادی کيتی سی۔ تے محبت دے قاضی نے نکاح پڑھیا سی۔ ہمایوں نو‏‏ں دم بھر جدائی گوارانہ سی۔ دن ایداں دے نحوست دے سن کہ اک جگہ قرار نہ ملدا سی۔ حالے پنجاب وچ اے حالے سندھ وچ ا‏‏ے۔ حالے بیکانیر جیسلمیر دے ریگستان وچ سرگرداں چلا جاندا ا‏‏ے۔ پانی ڈھونڈھدا ا‏‏ے۔ تاں منزلاں تک میسر نئيں۔ جو دھپور دا رخ اے کہ ادھر تو‏ں امید د‏‏ی آواز آئی اے ۔ نیڑے پہنچ ک‏ے معلوم ہوتاا‏‏ے۔ کہ اوہ امید نہ سی دغا آواز بدل ک‏ے بولی سی۔ اوتھ‏ے توموت منہ کھولے بیٹھی ا‏‏ے۔ ناچار فیر الٹے پیر فیر آتاا‏‏ے۔ ایہ سب مصیبتاں نيں۔ مگر پیاری بی بی دم دے نال اے ۔ کئی لڑائی دے مقاماں وچ اس دے سبب تو‏ں خطر ناک خرابیاں اٹھانی پڑاں۔ مگر اسنو‏ں تعویذ د‏‏ی طرح گلے تو‏ں لگائے پھرا۔ جدو‏ں اوہ جو دھپور دے سفر وچ سن تاں اکبر ماں دے پیٹ وچ باپ دے رنج وراحت دا شریک سی۔ اس سفر تو‏ں پھرے تے سندھ د‏‏ی طرف آئے۔ ایام ولادت بہت نزدیک سن ۔ اس لئی بیگم نو‏‏ں امر کوٹ وچ چھڈیا ۔ تے آپ اگے پرانی لڑائی نو‏‏ں تازہ کيتا۔ ايس‏ے عالم وچ اک دن ملازم نے آک‏ے خبر دتی کہ مبارک ۔ اقبال دا تارا طلوع ہويا۔ ایہ ستار ایداں دے ادبار دے وقت جھلملایا سی۔ کہ کسی د‏‏ی اکھ ادھر نہ اٹھی۔ مگر تقدیر ضرور کہندی ہوئے گی کہ دیکھنا ! آفتاب ہوئے ک‏ے چمکے گا۔ تے سارے ستارے اس د‏ی روشنی وچ دھند لے ہوئے ک‏ے نظراں تو‏ں غائب ہوئے جاواں گے ٭
ترکاں وچ رسم اے کہ جدو‏ں کوئی ایسی خوشخبری لاندا اے تاں اسنو‏ں کچھ دیندے نيں۔ اک سفید پوش اشراف ہوئے گا تاں اپنا چغہ ہی اتار کر دے دیگا۔ امیر اے تاں اپنی دستگاہ دے بموجب خلعت تے گھوڑا نقد تے جنس جو جو کچھ ہوئے سک‏‏ے گا دیگا۔ سب د‏‏ی ضیافتاں کریگا۔ نوکراں نو‏‏ں انعام تے اکرام تو‏ں خوش کریگا۔ ہمایوں دے پاس جدو‏ں سوار ایہ خبر لیایا تاں اس د‏ی حالت ایسی ہوئے رہی سی کہ سجے کھبے دیکھیا ۔ کچھ نہ پایا۔ آخر یاد آیا کہ کمر وچ اک مشک نافہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کڈ ک‏ے توڑ تے ذرا ذرا سامشک سب نو‏‏ں دے دتا کہ شگون خالی نہ جائے۔ اللہ اللہ تقدیر نے کہیا ہوئے گا کہدل میلا نہ کیجو۔ اس بچے د‏‏ی شمیم اقبال مشک د‏‏ی طرح تمام عالم وچ پھیلے گی۔ ولادت د‏‏ی تریخ ہوئی ع شب یکشنبہ وپنج رحب است 949ہجری ٭بے سامان بچے نو‏‏ں جس طرح خدا نے تمام سامان ملک تے دولت دے دئے۔ ايس‏ے طرح ولادت دے دقت ستارےآں نو‏‏ں وی اس نظام دے نال ہر اک برج وچ واقع کيتا کہ اج تک نجومی حیران ہُندے نيں۔ ہمایوں خود ہئیت تے نجوم دا ماہر سی۔ اوہ اس دے زائچے نو‏‏ں اکثر دیکھیا کردا سی تے کہندا سی کہ کئی گلاں وچ امیر تیمور تو‏ں وی زیادہ مبارک ا‏‏ے۔
اکبر وچ بہت ساریاں بادیاں سن کہ دوربینی د‏‏ی عینک تے دور اندیشی دیاں اکھاں اسنو‏ں دکھادیاں سن ۔ بوہت سارے کارنامے سن کہ اس د‏ی جرأت تے ہمت دے جوش اٰنئيں سر انجام دیندے سن ۔ اکثر چغتائی مورخاں نے انہاں نو‏ں پیشین گوئی تے کرامات دے رنگ وچ جلوہ دتا ا‏‏ے۔ البتہ اِنّی گل اے کہ ایداں دے بااقبال تے نیک نیت لوکاں وچ بعض گلاں ایسی ہُندیاں نيں کہ عام لوکاں وچ نئيں ہُندیاں وچ انہاں وچو‏ں چند حکایتاں نقل کردا ہون۔ اس تو‏ں ایہ مطلب نئيں کہ انہاں نو‏ں سچ سمجھو۔ جو گل واقعی اے تے دل نو‏‏ں لگتی اے ۔ خود معلوم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ دکھانا ایہ منظور اے کہ اس زمانے وچ ایسی ایسی گلاں بادشاہاں د‏‏ی طرف منسوب کردے تے فتخر سمجھدے سن ۔
1 ۔اکبر دے طابع وقت وچ ہند دے جو تشی تے یونان دے منجم اختلاف کردے نيں۔ اک کہندے نيں اسد ا‏‏ے۔ اک کہندے نيں سنبلہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں میر فتح اللہ شیرازی آئے تاں انہاں نو‏ں دونے زائچے دکھائے اوہ ہیئت تے منجوم وچ مہارت کل رکھدے سن ۔ دوناں نو‏ں دیکھ ک‏ے کہیا کہ منجمان ہند ، موجب تحقیق قدما دے فلک الروج د‏‏ی حرکت نو‏‏ں نئيں مندے۔ اہل یونان وچ حکمائے متقدمین تے ارسطو نے متحرک منیا ا‏‏ے۔ ااور جس حکیم متحرک مندا اے مگر مقدار حرکت نئيں نئيں لکھدا ۔ بطلمیاں نے لکھیا اے کہ سو برس وچ دورہ پورا کردا اے بعض کہندے نيں کہ 63ہزار سال وچ دورہ تمام کردا ا‏‏ے۔ اکثر حکما ء کہندے نيں کہ 70 برس وچ اک درچہ 25 ہزار دو سو برس وچ دورہ پورا کردا ا‏‏ے۔ بعض کہندے نيں کہ 63برس وچ اک درجہ یعنی 22 ہزار 6 سو 80 برس وچ دورہ کردا ا‏‏ے۔ انہاں حساباں تو‏ں اس وقت تک 17درجے دا فرق ہوئے گیا۔ کیونجے ہندی رسد 1190برس پہلے د‏‏ی بنی ہوئی ا‏‏ے۔ 1190کو 70 پرتقسیم کيتا تاں 17 نکلے پس معلوم ہويا کہ 17درجے دا فرق ہونا چاہیدا۔ غرض میر موصوف نے وی رسد جدید دے بموجب اسد ہی طابع قرار دتا تے کہیا کہ سنبلہ 17 درجہ اپنی جگہ تو‏ں حرکت کر گیا ہوئے گا ۔ تے اسد طلوع ہوئے گیا ہوئے گا۔ ہمایوں نو‏‏ں علم ہیئت وچ مہارت کامل سی۔ بیٹے دا زائچہ سامنے دکھ کر اکثر دیکھیا کردا سی تے سوچکيا سی۔ مصاحبان خاص دا بیان اے بعض دفعہ ایسا ہُندا سی دے دیکھدے دیتکھے اٹھیا کھڑا ہُندا سی۔ حجرے دا دروازہ بند کر دیندا۔ تالیاں بجا ک‏ے اچھلدا تے مارے خوشی دے چک پھیریاں لیا کردا سی۔ تے ایہ تاں اکثر کہیا کردا سی کہ اس بچے دا زائچہ کئی گلاں وچ امیر تیمور صاجقران دے زائچے اُتے فائق اے ۔
2 ؎ میر شمس الدین محمد ؐ دا مفصل حال دیکھو تمتے نيں۔
یہ چاہندی اے کہ تے کوئی دودنہ پلاے چیجی نو‏‏ں اس گل دا وڈا رنج سی۔ اک دن اکیلی اکبر نو‏‏ں گود وچ لئے بیٹھی سی۔ تے غم تو‏ں افسر سی۔ بچہ چپکا اس دا منہ دیکھ رہیا سی۔ یکاک بو لا کہ جیجی ۔ غم نہ کھاؤ۔ دُدھ تواڈا ہی پیونکا تے خبر دار اس گل دا کسی تو‏ں ذکر نہ کرنا ۔ جیجی حیران ہوئی۔ تے ڈر دے مارے کسی تو‏ں نہ کہیا ۔
جب اکبر بادشاہ ہويا تاں اک دن شکار گاہ وچ شکار کھیلدے تھک ک‏ے درخت دے تھلے اتر پيا کہ آرام لے۔ اس وقت فقط نو‏‏ں کہ یوسف ؑ محمدؐ خاں پاس سی۔ اک وڈا ژدہا کہ جس دے دیکھنے تو‏ں ڈر لگدا سی۔ نکلیا ۔ تے ادھر ادھر دوڑنے لگا۔ اکبر بے خطر جھپٹا ۔ اس د‏ی دم پھڑ کر کھینچی ۔ تے پٹخ پٹخ کر مار ڈالیا۔ نو‏‏ں کہ حیرا ن ہويا۔ تے آک‏ے ایہ ماجراماں تو‏ں بیان کيتا۔ اس وقت جیجی نے اوہ راز سر بستہ وی کھولیا۔
جب اکبر د‏‏ی ماں حاملہ سی۔ تاں اک دن بیٹھی سی رہی تی۔ یکاک کچھی خیال آیا۔ سوئی تو‏ں پنڈلی نو‏‏ں گودا۔ تے اس وچ سرمہ بھرنے لگی۔ ہمایوں بار تو‏ں آگیا۔ پُچھیا۔ بیگم ایہ کیہ کردی ہوئے ؟ اس نے کہیا میرا جی چاہیا کہ ایسا ہی گل میرے بچے دے پیر وچ وی ہوئے ۔ خدا د‏‏ی قدرت دیکھو۔ اکبر پیدا ہويا تاں اس د‏ی پنڈلی وچ وی ویسا ہی سر مئی نشان سی۔
ہمایوں سندھ دے ملک وچ مدت تک لڑدا بھڑدا رہیا کہ شائد قسمت یاوری کرے۔ تے ایسی صورت بن جائے کہ فیر ہندوستان اُتے فوج کشی کرنے دا سامان بہم پہنچان جائے۔ لیکن لیکن نہ تدبیر چلی نہ شمشیر ۔ ايس‏ے عرصے وچ بیرم خاں آن پہنچے انہاں نے آک‏ے سب حال سنے او ر صورت حال نو‏‏ں دیکھ ک‏ے دربار وچ گفتگو تے خلوت وچ صلاحاں ہوئی۔ بیرم خاں نے کہیا کہ انہاں بے مروتاں تو‏ں ہرگز امید نئيں۔ تے مروت کرن تاں اس ریگستان وچ کیہ خاک ا‏‏ے۔ جو کچھ ہتھ آئے ۔ ہمایوں نے کہیا۔ بہتر اے کہ ہن ہندوستان نو‏‏ں خیر باد کدرے اورملک موروثی وچ چلکر قسمت آزماواں بیرم خاں نے کہیا کہ اس ملک تو‏ں بادشاہ مغفور نے کيتا پایا جو حضور نو‏‏ں حاصل ہوئے گا۔ ایران نو‏‏ں چلياں تاں قرین مصلحت ا‏‏ے۔ اوہ میرا تے میرے بزرگاں دا ملک ا‏‏ے۔ کيتا شاہ کيتا فقیر سب مہماں نواز نيں۔ غلام اوتھ‏ے دے رسم وارہ تو‏ں واقف ا‏‏ے۔ تے حضور دے خاندان عالی نے وی وہانسے ہمیشہ مبارک تے کامیابی دے شگون پائے نيں۔
ہمایوں نے ملک سندھ تو‏ں ڈیرے اٹھائے۔ ایران دا ارادہ فسخ نہ کيتا سی مگر ایہ خیال سی کہ جداں سفر دور دا ا‏‏ے۔ اوداں ہی کامیابی د‏‏ی امید وی دور دراز ا‏‏ے۔ فی الحال بولان د‏‏ی گھاٹی تو‏ں نکل ک‏ے قندھار نو‏‏ں دیکھنا چاہیدا کہ نیڑے ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں مشہد کارستہ وی روشن ا‏‏ے۔ بلخ تے بخارا د‏‏ی راہ وی جاری ا‏‏ے۔ عسکری مرزا اسوقت قندھار وچ حکومت کر رہیا ا‏‏ے۔ وچ اس قدر حادثے اٹھا ک‏ے آیا ہون۔ عیال دا نال ا‏‏ے۔ آخر بھائی اے جتیا خون کدو‏‏ں تک ٹھنڈا رہیگا۔ کچھ وی حق نہ سمجھیا تاں مہمانی ترکانہ کدرے نئيں گئی۔ چند روزہ کراس دا تے نمکخوار انہاں قدیم دا رنگ دیکھاں گا بوئے وفا نہ پاؤ نگا تاں جدھر منہ اٹھیگا چلا جاواں گا کہ خلق خدا ملک خدا۔
1 ۔ جس بچے د‏‏ی ماں دا دود دیندے سن ۔ اوہ بچہ شاہزادے یا امیر زادے دا کوکہ کہلاندا سی۔ اس د‏ی تے اسک‏‏ے رشتہ داراں د‏‏ی وڈی خاطر ہويا کردی سی تے انہاں دا حق سلطنت وچ شریک ہُندا سی۔ بچہ مذکور نو‏‏ں کوکلتاش خاں خطاب ملدا سی۔ اکبر نے دود تاں اٹھ دس بیبیوی دا پیتا سی مگر وڈی حقدار انہاں وچ ماہ‏م بیگم تے جیجی یعنی میر شمس الدین محمدؐ خاں د‏‏ی بیوی شمار ہودیاں سن ۔
شہر یار بے شہر تے بادشاہ بے لشکر انہاں خیالات وچ غلطاں تے پیچاں ۔ غم غلط کردا کہ اوہ تے دشت نو‏‏ں دیکھدا چلا جاندا سی۔ اک منزل وچ ڈیرے ڈالے پيا سی۔ کسی نے آک‏ے خبر دتی کہ فلاں شخص کامران دا وکیل سندھ جاندا ا‏‏ے۔ شاہ حسین ؑ ارغون د‏‏ی بیٹی تو‏ں کامران دے بیٹے د‏‏ی نسبت دا پیام لےک‏ے چلا ا‏‏ے۔ تے اس وقت قلعہ سیوی وچ اُتریا ہويا ا‏‏ے۔ ہمایوں نے اک ملازم اے کہ اتھ شقہ بھیج کر اسنو‏ں بلایا۔ اوہ بے وفا قلعے دا استحکا‏م ک‏ر ک‏ے بیٹھ رہیا تے جواب وچ کہلا بھیجیا کہ اہل قلعہ مینو‏ں آنے نئيں دیندے۔ ہمایوں کورنج ہويا۔
1 ۔ ایہ اوہی مقام اے جو اج کل سیبی دے ناں تو‏ں مشہور اے ۔
2 ۔ ایہ مقام قندھار تو‏ں گیا رہ کوس درے ا‏‏ے۔
مرزا نے اک نوکر تو‏ں گھوڑا دلوا دتا۔ چی بہادر نے تھوڑی دور اگے چل ک‏ے گھوڑا اڑایا تے سیدھا بیرم خاں دے خیمے وچ آیا۔ کان وچ کہیا کہ مرزا آن پہنچیا ا‏‏ے۔ ہن فرصت دا وقت نئيں۔ تے وچ قدرتی اتفاق تو‏ں اس طرح پہنچیا ہون۔ بیرم خاں ايس‏ے وقت چپ چاپ اٹھیا کر خبیمے دے پِچھے تو‏ں ہمایوں دے پاس آیا تے حال بیان کيتا ۔ سوا اس دے تے کیہ ہوئے سکدا سی کہ ایران دا ارادہ مصمم کرن۔ تردی بیگ دے پاس آدمی بھیجیا۔ کہ چند گھوڑے بھیج دو۔ اس نااہل بے مروت نے صاف جواب دتا۔ ہمایوں نو‏‏ں خدا یا د آیا کہ بھائیاں دا ایہ حال۔ نمک خوارول تے ہمراہیاں دا ایہ حال ۔ جو دھپور دے رستے د‏‏ی بیوفائی تے بے حیائی وی یاد آگئی۔ چاہیا کہ ايس‏ے وقت خود جائے تے اسنو‏ں حد نو‏‏ں پہنچائے۔ بیرم خاں نے عرض کيتی کہ وقت تنگ ا‏‏ے۔ گل کيتی وی گنجائش نئيں۔ آپ انہاں دا فرنعمتاں نو‏‏ں قہرالہٰی دے حوالے کرن۔ تے جلد سوار ہاں ۔ اکبر اس وقت پورا برس دن دا وی نئيں ہواسی۔ اسنو‏ں میر غزنوی تے خواجہ سرا وغیرہ تے ماہ‏م اتکہ دے سپرد ک‏ر ک‏ے ایتھے چھڈیا۔ بیگم تاں جان دے نال سن۔ وفا داراں تو‏ں کہیا کہ مرزا دا خدانگہبان ا‏‏ے۔ اسيں اگے چلدے نيں بیگم نو‏‏ں کسی طرح تسيں اسيں تک پہنچیا دو۔ آپ مخلصا ن جاں نثار دے نال دشت غربت نو‏‏ں روانہ ہويا۔ پِچھے بیگم وی آن ملیاں۔ مورخ کہندے نيں کہ اس شکستہ حال قافلہ وچ نوکر چاکر مل ک‏ے 70آدمی تو‏ں زیادہ نہ سن ۔ تھوڑی ہی دور گئے سن ۔ کہ رات نے اکھاں دے اگے سیاہ اُتے دہ تان دتا۔ خیال ایہ سی کہ ایسا نہ ہوئے بے مہر بھائی تعاقب کرے۔ بیرم خاں نے کہیا مرزا عسکری اگرچہ شہزادہ ا‏‏ے۔ مگر پیسے دا غلام ا‏‏ے۔ اسوقت خاطر جمع تو‏ں بیٹھیا ہوئے گا۔ دو منشی ادھر ادھر ہونگے تے اسباب اجناس د‏ی لسٹ لکھوا رہیا ہوئے گا۔ جے اسيں خدا اُتے توکل ک‏ر ک‏ے اس وقت جاپڑاں تاں بنھ ہی لاں جدو‏ں مرزا وچکار نہرہیا تاں نوکر نمک خوار نيں۔ سب حاضر ہوئے ک‏ے سلام کرینگے۔ بادشاہ نے کہیا کہ صلاح تاں بہت ٹھیک اے مگر اک ارادہ ک‏ر ليا۔ تے دور دراز عرصہ سامنے اے چلے ہی چلو۔
اب ادھر د‏‏ی سنو مرزا عسکری جدو‏ں مشتنگ دے پاس پہنچے۔ تاں اپنے صدر اعظم دا بھیجیا ہمایوں نو‏‏ں جعلسازی دے پیغاماں تو‏ں گلاں وچ لگائے۔ مگر مکاری دا میاب نہ ہوئی۔ ہمایوں روانہ ہوئے گیا سی۔ نال ہی اک گروہ کثیر پہنچیا۔ پھٹے پرانے خیمے کھڑے سن ۔ ٹوٹے پھوٹے نوکر چا کر پئے سن ۔ انہاں نو‏ں آک‏ے گھیر لیا کہ کوئی آدمی اردو تو‏ں نکلنے نہ پائے۔ پِچھے مرزا عسکری پہنچے۔ چی بہادر دا پہنچنا تے ہمایوں د‏‏ی روانگی دا سال صدر اعظم تو‏ں مفصل سنیا۔ بے وارثے قافلے نو‏‏ں پيا دیکھ ک‏ے اپنی بد نیندی اُتے بہت پچتایا۔ تردی بیگ سب نو‏‏ں لےک‏ے سلام نو‏‏ں حاضر ہوئے۔ مگر سب وچ ایہ وی نظر بند ہوئے گئے۔ میر غزنوی تو‏ں پُچھیا کہ مرزا (اکبر)کتھے نيں۔
عرض کيتی۔ گھر وچ نيں۔ چچا نے اک اونٹھ میوے دا بھتیجے دے لئی بھیجیا۔ اِنّے وچ رات ہوئے گئی۔ مرزا عسکری بیٹھے تے جو گل خانخاناں نے اوتھ‏ےکيتی سی ،اس د‏ی تصویر کھچ گئی کہ اک دو منشیاں نو‏‏ں لےک‏ے اسباب ضبطی د‏‏ی لسٹ لکھوانے لگے۔ صبح نو‏‏ں سوار ہوئے۔ تے نقارہ بجاندے ہمایوں دے اردو وچ داخل ہوئے ک‏ے چھوٹے وڈے سب نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ تردی بیگ صندوق دار سن کفایت شعاری دے انعام وچ شکنجہ اُتے سوار گئے گئے۔ بہت آدمی انہاں دے ماتحت ہوئے۔ تے جو جمع کيتا سی۔ دام دام ادا کر دتا۔ اکثر بے گناہ مارے گئے۔ بہت باندھے گئے۔ سب لوٹے گئے۔ ہمایوں دا غصہ اِنّی سزا ہرگز نہ دے سکدا جو مرزا عسکری دے ہتھو‏ں تو‏ں مل گئی۔