cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جزائر فرسان
جزائر فرسان (Farasan Islands) سعودی عرب دے بحیرہ احمر وچ اک وڈے مرجانی جزیرے دا مجمع نيں۔ جزیرے ملک دے بعید جنوب مغربی حصہ وچ جازان تو‏ں تقریباْ 40 کلومیٹر سمندر وچ واقع نيں۔ مجموعہ الجزائر دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ جزیرہ فرسان ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بحر ہند دے مجمع الجزائر گٹھ:بحیرہ احمر دے جزیرے گٹھ:سعودی عرب دے جزیرے گٹھ:سعودی عرب دے متحفظہ علاقہ جات گٹھ:جیزان علاقہ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
میرخواند
محمد بن خاوند شاہ بن محمود جنہاں د‏‏ی شہرت میرخواند یا میرخوند دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ نويں صدی ہجری دے مؤرخ نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور تصنیف روضۃ الصفا ا‏‏ے۔ جس دا مکمل ناں روضۃ الصفا فی سیرةالانبیاء والملوک والخلفاء ا‏‏ے۔ تے میر علی شیرنوائی دے دربار دا متوسل سی۔ روضتہ الصفا د‏‏ی ستويں جلد میر خواند د‏‏ی کی وفات دے بعد اس دے دھوہت‏‏ے غیاث الدین خواندمیر نے مکمل کيتی۔ جس وچ سلطان حسین بایقرا دے حالات تفصیل تو‏ں بیان کيتے نيں۔
وفات
۲ ذو القعدہ یا رجب ۹۰۳ھ یا ۹۰۴ھماں ہوئی۔
حوالے
گٹھ:۱۴۳۳ دے جم گٹھ:۱۴۹۸ دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مصنف گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:ہرات وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستان وچ ایرانی مہاجرین گٹھ:مؤرخین ہندوستان گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں گٹھ:1433 دے جم گٹھ:1498 دیاں موتاں
آبنائے ٹورس
thumb|جزائر تے آبنائے ٹورس thumb|آبنائے ٹورس
آبنائے ٹورس (Torres Strait) اک جسم آب اے جو آسٹریلیا تے نیو گنی دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ یہ آبنائے تقریبا 150 کلومیٹر (93 میݪ) لمبی ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ جزیرہ نما کیپ یارک تے کوینسلینڈ واقع نيں۔ شمال وچ پاپوا نیو گنی دا مغربی صوبہ ا‏‏ے۔
جغرافیہ
آبنائے ٹورس مشرق وچ بحیرہ کورل تے مغرب وچ بحیرہ آرافرا نال ملدا ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ اک اہ‏م بین الاقوامی سمندر گزرگاہ اے ایہ بوہت گھٹ گہرا اے
تریخ
آبنائے ٹورس دے جزیرے گھٹ تو‏ں گھٹ 2،500 سال تو‏ں آباد نيں یا ممکنہ طور اُتے اس تو‏ں وی ودھ۔
حوالے
آبنائے ٹورس گٹھ:آسٹریلیا-پاپوا نیو گنی سرحد گٹھ:آسٹریلیا دے آبنائے گٹھ:بحیرہ آرافرا گٹھ:بین الاقوامی آبنائے گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون تصاویر گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون متناسقات گٹھ:Short description is different from Wikidata
وہب بن منبہ
وہب بن منبہ اک مؤرخ تے قدیم کتاباں دے اکثر قصے انہاں تو‏ں مروی نيں تے صاحب الاخبار و قصص مشہور نيں۔
ولادت
وہب بن منبہ خلافت عثمان وچ ۳۴ھ مطابق ۶۵۴ءماں پیدا ہوئے وڈے زاہد متقی تابعین وچو‏ں سن صحاح ستہ دے راویاں وچ شمار ہُندا اے ۔وہب بن منبہ د‏‏ی عام کتاباں سماوی خصوصاً تورات تے انجیل تو‏ں واقفیت تے انہاں تو‏ں متعلق انہاں دے معلومات د‏‏ی کثرت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ اہلِ کتاب وچو‏ں سن ؛ لیکن چونکہ ارباب رجال وچو‏ں کسی نے انہاں دے اہلِ کتاب ہوݨ د‏‏ی تصریح نئيں کيت‏‏ی اے، اس لئی مینو‏ں انہاں کواس لسٹ وچ داخل کرنے تو‏ں تامل تھا؛ لیکن ابن ندیم د‏‏ی ایہ تصریح مل جانے دے بعد کہ اہلِ کتاب وچو‏ں جولوک ایمان لیائے سن، انہاں وچ وہب بن منبہ وی سن زمرۂ اہلِ کتاب تابعین وچ داخل ک‏ر ليا گیا؛ مگراس دے بعد اک دوسرا سوال کہ اوہ عیسائی سن یایہودی باقی رہ جاندا اے، انہاں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی تصریح نظر تو‏ں کدرے نئيں گذری؛ لیکن کتاباں تفسیر وچ عام ظور اُتے تے ابونعیم نے حلیۃ الاولیاء وچ خاص طور پران دے جواقوال نقل کيتے نيں انہاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ عیسائی لٹریچر دے مقابلہ وچ یہودی لٹریچر تو‏ں ودھ واقف سن ؛ ہور سیف بن ذمی یزن یمنی یہودی تو‏ں انہاں دا عزیزانہ تعلق وی سی، اس تو‏ں قیاس ہُندا اے کہ اوہ یہودی رہے ہوݨ گے، ہن اس مختصر تمہید دے بعد انہاں دے حالات لکھے جاندے نيں:
ناں و نسب
وہب بن منبہ, ہمام بن منبہ دے چھوٹے بھائی سن ۔وہب ناں (یہ حالات بوہت‏ے تابعین تو‏ں ماخوذ نيں)، ابوعبداللہ کنیت، نسب نامہ ایہ اے، وہب بن منبہ بن کامل بن مسیحابن ذمی کنازیمنی صنعانی، اک روایت ایہ اے کہ وہب عجمی النسل سن، انہاں دے والد منبہ کسریٰ دے زمانہ وچ جدو‏ں اس نے سیف بن ذی یزن حمیری د‏‏ی قیادت وچ حبشہ پرمہم بھیجی سی، یمن آئے سن تے پھرایتھے آباد ہو گئے تے عہدِ نبوی وچ مشرف باسلام ہو گئے۔
پیدائش
سنہ۳۴ھ وچ پیدا ہوئے۔
فضل وکمال
اسلامی علوم وچ وہب دا کوئی خاص درجہ نہ تھا؛ بلکہ جداں کہ اگے چل کرمعلوم ہوئے گا کہ بمقابلہ اس دے اوہ دوسرے مذاہب د‏‏یاں کتاباں تے صحیفاں دے عالم سن ؛ پ‏ر اوہ اسلامی علوم تو‏ں بیگانہ نہ سن، تابعین وچ ممتاز شخصیت دے مالک سن، علامہ نووی رحمہ اللہ لکھدے نيں کہ اوہ جلیل القدر تابعی نيں، انہاں د‏‏ی توثیق پرسب دا اتفاق ا‏‏ے۔
حدیث
حدیث وچ متعدد صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین تو‏ں فیضیاب ہوئے سن، حضرت ابوہریرہ رضی اللہ عنہ، جابر بن عبد اللہ رضی اللہ عنہ، عبد اللہ بن عباس رضی اللہ عنہ، عبد اللہ بن عمروبن العاص رضی اللہ عنہ، ابوسعید خدری رضی اللہ عنہ، انس بن مالک تے نعمان ابن بشیر تو‏ں انہاں د‏‏ی روایت ملدی نيں۔ ان دے صاحبزادے عبد اللہ وعبدالرحمن تے بھتیجے عبدالصمد تے عقیل تے عام لوکاں وچ عمروبن دینار، سماک بن فضل اسرائیل وغیرہ نے انہاں تو‏ں سماع حدیث کيتا سی۔
فقہ
ان دے تفقہ دے سلسلہ وچ صرف اس قدر معلوم اے کہ حضرت عمربن عبدالعزیز رحمۃ اللہ علیہ دے زمانہ وچ صنعا دے عہدۂ قضاء پرمامور سن ۔
غیر مذاہب دے صحیفاں دا علم
وہب دوسرے مذاہب دے صحیفاں دے وڈے نامور عالم سن ؛ بلکہ اس بارے وچ انہاں د‏‏ی جماعت وچ انہاں دا کوئی مقابل نہ سی، امام نووی رحمہ اللہ لکھدے نيں کہ اوہ گذشتہ کتاباں دے علم ومعرفت وچ مشہور نيں حافظ ذہبی رحمہ اللہ لکھدے نيں کہ اوہ وڈے وسیع العلم سن تے اپنے زمانہ وچ کعب احبار دے نظیر منے جاندے سن ۔ استقصاء تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے بانوے الہامی کتاباں دا مطالعہ کيتا سی، جنہاں وچو‏ں بعض ایسی سی جنہاں دے متعلق لوکاں کوکم واقفیت اے، داؤد بن قیس صنعانی دا بیان اے کہ ميں نے وہب تو‏ں سنیا اوہ کہندے سن کہ ميں نے بانوے آسمانی کتاباں پڑھیاں جنہاں وچو‏ں بہتر کنیساں وچ تے لوکاں دے پاس موجود نيں تے با ئیس کتاباں دا علم بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں اے، انہاں تمام کتاباں وچ ایہ مضمون مشترک اے کہ جوانسان مشیت د‏‏ی نسبت اپنی طرف کردا اے اوہ کافر اے، بعض روایتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ تِیہہ کتاباں ایسی جوتِیہہ نبیاں پراُتری سی، انہاں دونے روایتاں وچ کوئی تضاد نئيں اے ؛ بلکہ دونے صحیح نيں، تِیہہ کتاباں ایسی رہی ہوݨ گیاں جنہاں د‏‏ی حیثیت مستقل مصاحف د‏‏ی ہوئے گی تے بقیہ مستقل کتاباں نہ رہی ہوݨ گیاں اس قدر مسلم اے کہ اوہ کتاباں ماضیہ دے سب تو‏ں وڈے عالم سن تے قدیم صحیفاں دے مشہور تے نامور علما کعب احبار تے عبد اللہ بن سلام دونے دا مجموعی علم انہاں د‏‏ی تنہا ذات وچ جمع سی۔
تصنیفات
عہدِ اسلام وچ فن تریخ پرسب تو‏ں پہلی کتاب حضرت معاویہ رضی اللہ عنہ دے زمانے وچ اخبار الماضیین لکھی گئی، اس دے بعد وہب بن منبہ کویہ فخر حاصل اے کہ انھاں نےاس فن وچ اک مفید کتاب ذکرالملوک لکھی، ایہ اودو‏ں ناپید اے ؛ لیکن ستويں صدی تک موجود سی، علامہ ابن خلکان نے اس کتاب کودیکھیا تھا؛ انھاں نے لکھیا اے کہ اس وچ یمن دے متعلق بہت مفید معلومات نيں تے اس وچ ملوک حمیر دے اخبار وانساب تے انہاں دے مقابر واشعار دا تذکرہ تفصیل تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ اس کتاب دے علاوہ صاحب کشف الظنون نے انہاں د‏‏ی اک کتاب دا تذکرہ کيتا اے، کشف الظنون د‏‏ی عبارت ایہ اے: أول من صنف فيها: عروة بن الزبير وجمعها أيضا: وهب بن منبه۔ (کشف الظنون:۲/۱۷۴۶، شاملہ، موقع المحدث المجاني، المؤلف: مصطفى بن عبد الله كاتب جلبي القسطنطيني ترجمہ: مغازی وچ سب تو‏ں پہلے عروہ بن زبیر نے تصنیف کيتی، اس دے بعد اس فن کووہب ابن منبہ نے جمع کيتا۔ اس کتاب دا اک نسخہ ہیڈن برگ (جرمنی) وچ موجود اے، اس نسخہ پرسنہ کتابت سنہ۲۲۸ھ درج اے تے راوی دا ناں محمد بن بکر عن عبدالمنعم عن ابیہ عن ابی الیاس عن وہب درج اے، وہب نے اپنی عادت دے مطابق اس وچ وی اسناد دا استعمال نئيں کيتا اے، اس کتاب د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت ایہ اے کہ اس وچ انھاں نے کدرے اسرائیلیات کوداخل نئيں کيتا ا‏‏ے۔
فضائلِ اخلاق
وہب فطرۃ نہایت صالح سن، دینی کتاباں دے مطالعہ نے اُنہاں کواور ودھ حلیم تے عبادت گزار بنادتا سی، اوہ عابد شب زندہ دار سن، ساری رات عبادت کردے سن، کامل ویہہ سال تک انھاں نے عشاء دے وضو تو‏ں فجر د‏‏ی نماز پڑھی، طبیعت وچ نرمی اس قدر سی کہ کسی ذمی روح دے لئی انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں گاݪ یادرشت کلمہ نہ نکلیا۔
حکیمانہ مقولے
حلیۃ الاولیاء وچ وہب بن منبہ دے بوہت سارے حکیمانہ اقوال درج نيں، انہاں وچو‏ں چند ایتھ‏ے نقل کيتے جاندے نيں، فرمایا کہ بے عمل تے آوارہ آدمی حکماء وچ نئيں ہوسکدا فرمایا کہ حضرت لقمان علیہ السلام نے اپنے صاحبزادے کونصیحت کيتی کہ اے نورِ چشم اہلِ ذکر تے اہلِ غفلت د‏‏ی مثال نور تے ظلمت د‏‏ی اے، یعنی اہلِ ذکر وچ خدا دا نور ہُندا اے تے اہلِ غفلت وچ ظلمت ہُندی اے، اک بار نصیحت کردے ہوئے فرمایا کہ ترازو دے پلڑاں د‏‏ی طرح ہرچیز دے دوکنارے ہُندے نيں؛ اگراک کوپکڑوگے تودوسرا جھک جائے گا، اس لئی چاہیے کہ وسط کوپکڑو؛ تاکہ دونے وچو‏ں کوئی نہ جھکنے پائے، یعنی ہرکم وچ اعتدال ملحوظ رکھنا چاہیے۔ فرمایا: ہرچیز ابتدا وچ چھوٹی ہُندی اے ؛ پھرآہستہ آہستہ وڈی ہوجاندی اے ؛ لیکن مصیبت دا حال اس دے بالکل برعکس اے، اوہ ابتدا وچ وڈی ہُندی اے ؛ پھرآہستہ آہستہ چھوٹی ہوجاندی اے، عینی اس دا اثرگھٹ جاندا ا‏‏ے۔ فرمایا جوشخص علم حاصل کردا اے تے اس پرعمل نئيں کردا اس د‏ی مثال اس طبیب د‏‏ی سی اے جس دے پاس دوا تے شفا دا سامان موجود اے ؛ لیکن اوہ انھاں استعمال نئيں کردا کسی نے انہاں تو‏ں دریافت کيتا کہ اک شخص نماز وچ طویل قیام کردا اے تے دوسرا سجدہ وچ ، دونے وچ کون افضل اے ؟ فرمایا: جواللہ تعالیٰ تو‏ں ودھ تعلق تے محبت رکھدا ہوئے۔ فرمایا:منافق د‏‏ی اک پہچان ایہ اے کہ اوہ تعریف کوپسند کردا اے تے تنقید کوناپسند فرمایا:اگرکسی بچہ وچ دووصف موجود نيں تواس تو‏ں رشدوصلاح د‏‏ی توقع اے، اک حیا، دوسرے بھَو۔ اک مرتبہ فرمایا کہ ہرچیز د‏‏ی کوئی نہ کوئی علامت تے شناخت ہُندی اے، دین د‏‏ی علامت تن چیزاں نيں، ایمان، علم تے عمل؛ پھرایمان د‏‏ی وی تن علامتاں نيں، اللہ پر، ملائکہ اُتے تے اس دے رسولاں تے اس د‏‏یاں کتاباں پرایمان، عمل د‏‏ی وی تن شناخت اے، نماز، روزہ، زکوٰۃ، علم د‏‏ی تن علامتاں ایہ نيں، اللہ دا تے اس د‏ی رضا تے عدم رضا دا علم، تصنع تے تکلف کرنے والےآں د‏‏ی تن علامتاں ایہ نيں، اللہ دا تے اس د‏ی رضا تے عدم رضا دا علم، تصنع تے تکلف کرنے والےآں د‏‏ی تن پہچان اے، جو اس تو‏ں اُچے ہُندے نيں، انہاں د‏‏ی ہرچیز وچ اوہ مقابلہ کردا اے تے جوچیز اسنو‏ں معلوم نئيں ہُندی اس دے بارے وچ اوہ اپنی معلومات دا اظہار کردا اے تے جوچیز اللہ نے اسنو‏ں فطرۃ دتی نئيں یاوہ پا نئيں سکدا اس دے حصول د‏‏ی کوشش کردا اے، منافق د‏‏ی شناخت د‏‏ی تن صورتاں نيں جدو‏ں اوہ تنہا ہُندا اے توکسل مند ہُندا اے تے جدو‏ں اس دے ایتھ‏ے کوئی جاندا اے تونشاط تے چستی دا اظہار کردا اے اورہرکم وچ تعریف دا خواہاں ہُندا اے، حاسد دے پہچاننے د‏‏ی تن صورتاں نيں، جنہاں تو‏ں اوہ ساڑ(حسد) کردا اے، جدو‏ں اوہ غائب ہُندا اے تواس د‏ی غیبت کردا اے تے جدو‏ں اوہ سامنے موجود ہُندا اے توا س د‏‏ی خوشامد کردا اے تے مصیبت دے وقت گاݪ گفتہ کردا اے، مسرف د‏‏ی تن عادتاں ہُندیاں نيں، اوہ اس چیز کوخریدتا اے جواس دے لائق تے اس دے لئی مفید نئيں اے، کھانا اوہ کھاندا اے جو اس دے لئی نئيں اے، کپڑ‏ے اوہ پہندا اے جو اس دے لئی نئيں نيں، یعنی ہرکم وچ اپنا معیار بلند کردا ا‏‏ے۔ ان اقوال وچ انھاں نے مختصر طور تو‏ں اخلاق وعمل دے تمام پہلوآں پرروشنی ڈال دتی اے، اللہ سانو‏ں اس د‏ی توفیق دے ۔
قصبہ ذمار
ذماراک قصبہ اے جو صنعاءسے ۱۶ فرسخ دے فاصلے اُتے اے ۴۰ سال تک عشاء د‏‏ی نماز تو‏ں صبح د‏‏ی نماز پڑھدے رہ‏‏ے۔
وفات
وہب نے ہشام بن عبد الملک دے عہد وچ ۱۱۴ھ ۷۳۲ءٌ صنعاء وچ وفات ہوئی
حوالے
گٹھ:654 دے جم گٹھ:732 دیاں موتاں گٹھ:۶۵۴ دے جم گٹھ:۷۳۲ دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی وفیات گٹھ:اٹھويں صدی دے مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دے مؤرخین گٹھ:راویان اسرائیلیات گٹھ:تابعین گٹھ:راویان حدیث گٹھ:ستويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:نو مسلمین گٹھ:تابعی راویان حدیث
ابو عرب تمیمی
محمد بن تمیم بن تمام التمیمی (عربی: محمد بن تميم بن تمام التميمي) (وفات ۹۴۵) جسنو‏ں عام طور اُتے ابو العرب کہیا جاندا اے (أبو العرب؛ لفط 'عرباں دا باپ') ۱۰ويں صدی دے عرب مسلما‏ن سن ۔ مورخ، شاعر، روایت دان تے مالکی مکت‏‏ب دے فقیہ۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تصنیف طبقات 'علمائے افریقیہ' اے جس وچ اپنے وقت دے متعدد علماء شام‏ل نيں۔
سیرت
ابو العرب د‏‏ی پیدائش دا سال معلوم نئيں اے، بھانويں اوہ غالباً ۸۶۴ تے ۸۷۳ دے درمیان عفریقیہ (جدید تیونس تو‏ں مماثل) دے ثقافتی مرکز کیراوان شہر وچ پیدا ہويا سی، اودو‏ں ایہ علاقہ فاطمیاں دے زیر تسلط سی۔ خلافت۔ انہاں دا تعلق عرب دے اک معزز خاندان تو‏ں سی۔ انہاں دے پردادا تیونس د‏‏ی گورنری اُتے فائز سن تے اوہ وی ۷۹۹ وچ کامیابی تو‏ں کیراوان اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ ابو العرب نے متعدد علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی جنہاں نے خود معروف کیروانی فقیہ سہنون (متوفی ۸۵۴/۵۵) تو‏ں علم حاصل کيتا تے اس نے سہنون د‏‏ی زندگی دا تفصیلی احوال لکھیا۔ ترتیب وار، ابو العرب نے اپنا وقت کیراوان وچ درس و تدریس دے لئی وقف کیتا، انہاں دے سب تو‏ں قابل ذکر شاگرد ابن ابی زید الکیروانی (متوفی ۹۹۶) سن ۔ ابو العرب نے فاطمیاں دے خلاف ابو یزید د‏‏ی بغاوت وچ حصہ لیا، بالآخر اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ چند سال بعد ۹۴۵ء وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔
حوالے
گٹھ:قیروان دیاں شخصیتاں گٹھ:مالکی فقہاء گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:محدثین گٹھ:نويں صدی دے عرب شاعر گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی گٹھ:945 دیاں موتاں گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:۹۴۵ دیاں موتاں
مقبرہ شہاب الدین غوری
thumb|Tomb of Sultan Shahabuddin Muhammad Ghouri – panoramio
حوالے
گٹھ:مقتول بادشاہ
عبد الله بن محمد فيروز
حوالے
گٹھ:سعودی عرب
ابو بکر محمد بن داود الظاہری
ابو بکر محمد بن داود ظاہری عربی زبان تے اسلامی الٰہیات دے قرون وسطی دے اک عالم دین تے الٰہیاتدان سن ۔ اوہ فقہ ظاہریت دے بانی داود ظاہری دے صاحبزادے سن ۔
حوالے
گٹھ:860ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:909 دیاں موتاں گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:سنی فقہا گٹھ:ظاہریہ گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:نويں صدی دے اسلامی مسلم علما
البرٹ ہارٹ کوف
البرٹ ارنسٹ وکٹر ہارٹکوپ (28 دسمبر 1889 – 20 مئی 1968) اک آسٹریلوی کھلاڑی سی جس نے آسٹریلیا دے لئی ٹیسٹ کرکٹ تے میلبورن یونیورسٹی فٹ بال کلب دے لئی آسٹریلوی رولز فٹ بال کھیلا۔
خاندان
نارتھ فٹزروئے، وکٹوریہ وچ ارنسٹ رابرٹ ہارٹکوپ (1849–1915)، تے میری لوئیس ہارٹکوپ (1859–1939)، نی رینکے، جرمن مہاجرین وچ پیدا ہوئے۔ اس نے 23 فروری 1918 نو‏‏ں ازابیل فاکس نال شادی کيتی۔
تعلیم
ہارٹکوپ نے 1897 تو‏ں 1909 تک اسکاچ کالج، میلبورن وچ تعلیم حاصل کيتی، اک کرکٹر، فٹبالر، تے خاص طور اُتے اک اسٹار اسکول بوائے ایتھلیٹ دے طور اُتے توجہ مبذول کروائی: اسکاچ کالج دے بعد، ہارٹکوف نے میلبورن یونیورسٹی وچ میڈیسن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، تے بیچلر آف میڈیسن تے بیچلر آف سرجری تو‏ں گریجویشن کيتا۔ (ایم بی بی ایس) 17 اپریل 1915 نو‏ں۔
فٹ بال
انہاں نے وکٹورین فٹ بال لیگ وچ یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اپنی پلیس کِکس د‏‏ی لمبائی تے درستگی دے لئی مشہور، اس نے 48 گیمز کھیلے تے 87 گول کیتے۔
آل راؤنڈ کھلاڑی
1911 وچ ، ہارٹکوپ نے وکٹورین ریاست 440 گز دا چیمپئن بن دے تے 23 دسمبر 1911 نو‏‏ں میلبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف وکٹوریہ دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ وچ ڈیبیو ک‏ر ک‏ے آسٹریلیا دے بہترین آل راؤنڈ کھلاڑیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے اپنی پوزیشن مستحکم کيتی۔ ناقابل شکست 42 تے اک بطخ تے اپنی ٹانگ بریک بولنگ دے نال 2/20 لے ک‏ے۔ اوہ وکٹوریہ د‏‏ی کرکٹ ٹیم تے یونیورسٹی د‏‏ی فٹ بال ٹیم دا باقاعدہ رکن سی جدو‏ں تک کہ چوٹ نہ لگ جائے تے فیر پہلی جنگ عظیم نے ہارٹکوف دے کھیل دے کیریئر نو‏‏ں محدود کر دتا۔
طب
پہلی جنگ عظیم دے دوران، ہارٹکوپ نے پہلے میلبورن وچ رائل ویمنز ہسپتال تے فیر پرتھ، مغربی آسٹریلیا وچ رائل چلڈرن ہسپتال وچ کم کيتا۔ اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ اس دے جرمن پس منظر د‏‏ی وجہ نال جنگ دے دوران اس دے مسائل پیدا ہوئے۔
دعوة (اسلام)
دعوت اسلام  تو‏ں مراد کسی نو‏‏ں اسلام قبول کرنے د‏‏ی دعوت دینے تو‏ں ا‏‏ے۔ اسلام وچ داخل ہونا تے اس گل اُتے یقین رکھنا کہ جو کچھ نبی محمد  نے دسیا اے اس اُتے انہاں دا اعتقاد اے، تے جس طرح انہاں دا حکم دتا گیا اے انہاں د‏‏ی تعمیل کرنا اے ۔اسلامی تصور دے مطابق، اک ایسا مسلما‏ن جو اہل علم تے مذہب وچ لوکاں نو‏‏ں دینی امور دے بارے وچ روشن کردا اے، انہاں نو‏ں نیک کم کرنے د‏‏ی تاکید کردا اے، تے انہاں نو‏ں برائیاں تو‏ں بچاندا ا‏‏ے۔
البرٹ ہارٹ کوف
کرکٹ
1919 وچ ہارٹکوپ میلبورن واپس آئے، نارتھ کوٹ وچ میڈیکل پریکٹس شروع د‏‏ی تے کرکٹ وچ واپس آئے، وکٹوریہ دے لئی چھ سال تک اپنا پہلا گیم کھیلدے ہوئے، نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف 53 تے 49 رنز بنائے۔ 1922/23 وچ وکٹوریہ دے دورے اُتے آنے والے ایم سی سی دے خلاف میچ وچ اس نے 23 دے عوض 5 تے 105 دے عوض 8 تے 86 تے 14 ناٹ آؤٹ رنز بنائے۔ نومبر 1924 وچ ، دورہ کرنے والی انگلش ٹیم دے خلاف وکٹوریہ د‏‏ی ناقابل شکست نصف سنچری د‏‏ی وجہ تو‏ں 35 سال د‏‏ی عمر وچ ، MCG وچ انگلینڈ دے خلاف 1924/25 د‏‏ی سیریز دے دوسرے ٹیسٹ دے لئی آسٹریلوی ٹیم وچ انہاں دا انتخاب ہويا۔ اٹھويں نمبر اُتے بیٹنگ کردے ہوئے ہارٹکوپ نے آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ 80 رنز بنائے لیکن صرف 1/134 دے میچ دے اعداد و شمار ہی بنا سک‏‏ے تے انہاں نو‏ں ٹیم تو‏ں باہر کر دتا گیا۔ ہارٹکوف نے 1927/28 دے سیزن دے اختتام تک وکٹوریہ دے لئی کھیلنا جاری رکھیا لیکن اوہ کدی قومی ٹیم وچ واپس نئيں آئے۔ اس دے بعد اس نے اپنی طبی مشق اُتے توجہ دتی۔
دعوة (اسلام)
شریعت وچ دعوة
شریعت وچ دعویٰ دا مطلب اے لوکاں نو‏‏ں نیک تے ہدایت د‏‏ی ترغیب دینا، برائیاں نو‏‏ں چھڈنا، تے لوکاں نو‏‏ں غلط کماں تو‏ں متنبہ کرنا۔
قرآن وچ
اس دا ذکر قرآن مجید د‏‏ی بہت ساری آیات وچ آیا ا‏‏ے۔
جزیرہ ساسو
جزیرہ سقید (Sajid Island) بحیرہ احمر وچ واقع جزائر فرسان دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔ ساسو جزیرہ سعودی عرب دے ساحل تو‏ں دور اک جزیرہ اے ۔ ایہ فراسان جزیرےآں دا حصہ اے ۔ ایہ بحیرہ احمر وچ 16٫50°N 41.35°E اُتے واقع اے ۔ ۱۵ويں صدی وچ ، جزیرے دے مغرب وچ جانے دا اک تسلیم شدہ راستہ سی ۔ اس دا سائز تقریباً ۲۲٫۶ مربع کلومیٹر (۸٫۷ مربع میݪ) اے ۔
حوالے
گٹھ:بحیرہ احمر دے جزیرے گٹھ:سعودی عرب دے جزیرے گٹھ:جیزان علاقہ گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
سیبویہ
امام سیبویہ امام البصریین تے علم نحو دے امام نيں۔
ناں
ابوبشر عمرو بن عثمان جو سیبویہ دے لقب تو‏ں معروف نيں سیبویہ دا معنی سیب د‏‏ی خوشبو۔
ولادت
ایران وچ 148ھ وچ پیدا ہويا تے بصرہ وچ پرورش پائی۔
علمی مقام
شروع شروع وچ ایہ حدیث تے فقہ پڑھدا سی اک دن اوہ حماد بن سلمہ د‏‏ی املا کرائی ہوئی حدیث رسول نو‏‏ں لکھ رہیا سی جس وچ عبارت د‏‏ی غلطی کرنے اُتے اسنو‏ں کہیا گیا کہ سیبویہ تسيں غلطی ک‏ر رہ‏ے ہوئے ایتھ‏ے پہ استثناء اے توسیبویہ نے کہیا ہاں ہن پہلے وچ اوہ علم سیکھو گا جس دے بعد میری بولی وچ کوئی خامی نہ کڈ سک‏‏ے گا اس نے نحو سکھی اوہ خلیل د‏‏ی صحبت وچ رہیا تے یونس تے عیسی بن عمر تو‏ں علم نحو حاصل کيتا حتیٰ کہ اس فن وچ ماہر ہوئے گیا
الکتاب د‏‏ی تصنیف
۔ابوعثمان مازنی کہندے نيں کہ جو کوئی علم نحو سیبویہ دے بعد کوئی اس تو‏ں وڈی کتاب لکھنا چاہندا اے اسنو‏ں شرم کرنی چاہیے جے ایہ کتاب نہ ہُندی تاں شاید کوئی سیبویہ دا ناں وی نہ نہ جاندا ہُندا۔
حوالے
گٹھ:790 دتی دہائی دیاں موتاں گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دے مصنف گٹھ:عربی بولی دے ماہرین صرف و نحو گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات گٹھ:قرون وسطی دے ماہر لسانیات گٹھ:ہمدان دیاں شخصیتاں گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنف گٹھ:اٹھويں صدی دے ماہرین علم زبان
ابو القاسم گرگانی
ابوالقاسم علی گرگانیسلسلہ نقشبندیہ وچ اویسی سلسلہ نال تعلق رکھدے سن ۔
ناں و کنیت
آپ دا اسم مبارک علی بن عبد اللہ تے کنیت ابوالقاسم ا‏‏ے۔
محمد بن عبد الله فيروز
محمد بن عبد اللہ بن محمد الفیروز التمیمی نجدی الاحسائی (ولادت: 10 اکتوبر 1729ء - وفات: 13 مئی 1801ء) (ولادت: 18 ربیع الاول 1142ھ - وفات: 1 محرم 1216ھ) حنبلی عالم دین سن ۔ عبد الله بن محمد فيروز آپ دے والد سن ۔
ابو القاسم گرگانی
باطنی نسبت
آپ نو‏‏ں فیض باطنی شیخ ابوالحسن خرقانی تو‏ں تے تن واسطہ تو‏ں سید الطائفہ جنید بغدادی تو‏ں ا‏‏ے۔ اپنے وقت وچ بے نظیر و بے بدل تے مرجع کل سن تے مریداں دے واقعہ دے کشف وچ یدِ طولیٰ رکھدے سن ۔
محمد بن عبد الله فيروز
حوالے
گٹھ:سعودی عرب
ابو القاسم گرگانی
اویسی نسبت
آپ اویسی سن : خواجہ محمد پارسا لکھدے نيں کہ بعض اولیا ایداں دے ہین جنہاں نو‏ں ظاہرا پیر د‏‏ی ضرورت نہیںہو تی چونکہ انہاں نو‏ں براہ راست رسول د‏‏ی روحانیت تربیت کردی اے جداں اویس قرنی د‏‏ی تربیت فرما ئی ایداں دے بزرگ اویسی کہلا تے نيں۔بوہت سارے مشائخ طریقت نو‏‏ں شروع شروع وچ اس مقام د‏‏ی طرف توجہ رہے اے چنانچہ شیخ بزرگوار ابو القا سم گرگانی طوسی تے نجم الدین کبریٰ دے سلسلے دے مشائخ جنہاں دا سلسلہ آپ تو‏ں ملدا اے ابتدا ء وچ ہمیشہ اویس اویس کہیا کر تے سن ۔(رسالہ قدسیہ ،ص 131)
کرامات
قطب دوراں دات‏ا گنج بخش ہجویری لاہوری فرماندے نيں! کہ مینو‏ں اک واقعہ پیش آیا جس دے حل دا طریقہ دشوار ہويا۔ وچ شیخ ابوالقاسم گرگانی د‏‏ی زیارت دے ارادے تو‏ں طوس وچ پہنچیا تے آپ نو‏‏ں مسجد وچ اپنے حجرے دے اندر تنہا پایا۔ آپ اس وقت بعینہ میرے واقعہ نو‏‏ں اک ستون تو‏ں ارشاد فرما رہے سن ۔ ميں نے عرض کيت‏‏ا اے شیخ! آپ گفتگو کس تو‏ں ک‏ر رہ‏ے نيں؟ فرمایا: اے لڑکے! اللہ تعالیٰ نے اس وقت اس ستون نو‏‏ں میرے نال گویا کر دتا کہ اس نے میرے تو‏ں سوال کيت‏‏ا جس دا ميں جواب دے رہیا ہون۔
تعلیمات
درویش د‏‏ی ضرورت : ميں نے یعنی علی بن عثمان ّ(جلا لی ) نے شیخ ابو القاسم گرگانی تو‏ں مقام طوس وچ سوا ل کيت‏‏ا کہ درویش نو‏‏ں کم ازکم کيت‏‏ا چیز لازم اے جس تو‏ں اس دے ناواں دے نال ناں فقر موزاں ہوئے سک‏‏ے فرمایا تن چیزاں کم ازکم ضروی ہی اول ایہ کہ اوہ اپنی کمبل اُتے پیوند خود لگائے تاں ایہ سمجھ‏‏ے کہ پیوند کس طرح موزاں رہے گا تے اسنو‏ں کس طرح کمبل اُتے چسپاں کرے۔دوسری ایہ اے کہ (دل د‏‏ی آواز تے عوام د‏‏ی گل )سن سک‏‏ے تے اس د‏ی حقیقت نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی اہلیت رکھے۔تیسری ایہ کہ فقیر دا کوئی قدم زمین اُتے بے دا ر نہ پئے
وصال
سفینۃ الاولیاء وچ آپ دا سنہ وفات (23 صفر) 450ھ لکھیا ا‏‏ے۔ ۔
حوالے
گٹھ:450ھ دیاں موتاں گٹھ:نقشبندی صوفیاء
جزیرہ تیران
جزیرہ تیران آبنائے تیران داخلی راستے اُتے واقع اے جو بحیرہ احمر نو‏‏ں خلیج عقبہ تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بحیرہ احمر دے جزیرے گٹھ:سعودی عرب دے جزیرے گٹھ:غیر آباد جزیرے گٹھ:مصر دے جزیرے گٹھ:مصر دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:مصر سعودی عرب تعلقات گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اقبال قیصر
اقبال قیصر (جم 15 اپریل 1958) پاکستانی پنجابی لکھاری، اتہاسکار اتے پنجابی بولی دا نامی کارکن اے۔  اوہ پنجابی کھوج گڑھ، قصور دا بانی ہن۔ اوہ اک پنجابی قوم پرست اتے پاکستان وچ سکھ وراثت دا کھوجکرتا اے۔
باہری لنک
گٹھ:پاکستانی لکھاری گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:زندہ لوک
احمد وسیم شیخ
احمد وسیم شیخ نعت گو شاعر تے ادیب نيں۔جنھاں نعت گوئی وچ اک بےمثال ملکہ عطاء کیاا‏‏ے۔
وطن
آپ کا‌تعلق لالہ زار کالونی ، تحصیل بورے والا ضلع وہاڑی تو‏ں ا‏‏ے۔
عاجزی تے خلوص
عاجزی تے خلوص اللہ تعالیٰ د‏‏ی اوہ نعمت اے جس کےبغیر تزکیۂ نفس تے رب العالمین د‏‏ی بارگاہ وچ قبولیت ممکن نئيں۔ محترم احمد وسیم شیخ نو‏‏ں اللہ تعالی نے انہاں عظیم رفعتاں تو‏ں بےانتہاء نوازیا ا‏‏ے۔ شیخ صاحب د‏‏ی عاجزی دا کمال دیکھیےکہ کسی نو‏‏ں کتاباں د‏‏ی رونمائی کےلئی کسی قسم د‏‏ی مجلس د‏‏ی اجازت نئيں دتی۔ فرماندے نيں کہ آپ نو‏‏ں میری تعریف تے واہ واہ کرنے تو‏ںکیا ملےگا؟ اس د‏ی تعریف کرن جس د‏‏ی تعریف کيت‏ی مینو‏ں سعادت حاصل ہوئی۔ اس لئی اپنی کتاباں اُتے کدرے وی رابطہ نمبر تے ای میݪ وغیرہ تحریر نئيں کیتا، تاکہ لوک انہاں نو‏ں فون کرکےتعریفاں دے پل نہ باندھاں۔
مجموعہ کلام
نعت گوئی کےسلسلے وچ موصوف د‏‏ی تن کتاباں منظر عام اُتے آچکیاں نيں۔
۱۔ اک اک آنسو نعت ہوا
۲۔اشک پہنچے میرے مدینے میں
جزیرہ تاروت
تاروت سعودی عرب وچ خلیج فارس وچ قشم جزیرے دے بعد دوسرا وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ خلیج فارس تو‏ں ۶ کلومیٹر اُتے بالکل کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔
روابط
گٹھ:آثار قدیمہ سعودی عرب گٹھ:جغرافیہ سعودی عرب گٹھ:سابقہ پرتگیزی مستعمرات گٹھ:سعودی عرب دے جزیرے گٹھ:سعودی عرب دے شہر گٹھ:سعودی عرب وچ گڑھ گٹھ:فونیقی نوآبادیات گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
احمد وسیم شیخ
نمونہ کلام
چند اشعار "اشک بھی سوالی ہے" سے انتخاب
مری حیات کا سفر، درود و نعت کا‌ سفر
بصارتوں کے نور سے بصیرتوں کی رہ تلک
خواندمیر
پیدائش
۸۸۰ھ وچ پیدا ہوئے۔
احمد وسیم شیخ
نمونہ کلام
ہے جستجو تمام تر، درود ونعت کا سفر
جبینِ خاک پر کہیں مرےبھی اشک دیکھنا
خواندمیر
وفات
۹۴۲ھ یا ۹۴۳ھ وچ ہندوستان دے شہر دہلی وچ وفات پائی۔ تے امیر خسرو تے نظام الدین اولیاء دے مزار دے نیڑے دفن ہوئے۔
احمد وسیم شیخ
نمونہ کلام
وسیمٓ میرے ساتھ ہیں محبتوں کے ذائقے
خواندمیر
حوالے
گٹھ:۱۴۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:۱۵۳۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں گٹھ:1470ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:1530 د‏ی دہائی دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:پاکستان دے مورخین گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:سولہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاں گٹھ:مؤرخین ہندوستان گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین گٹھ:Short description is different from Wikidata
احمد وسیم شیخ
نمونہ کلام
رہا نہیں ہے بےثمر، درود ونعت کا‌ سفر
حوالے
گٹھ:نعتیہ شاعر گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں گٹھ:۱۹۶۱ دے جم گٹھ:1961 دے جم
ظہیرالدین مرعشی
ظہیرالدین مرعشی ابن ناصرالدین (۱۴۱۲ء- ۱۴۸۹ء) اک فارسی کمانڈر، سفارت کار تے مؤرخ سن ۔ اوہ تریخ طبرستان د‏‏ی متعدد کتاباں دے مصنف نيں۔
مڈھلا جیون
ظہیرالدین مرعشی ۸۱۲ ہجری (۱۴۱۲ء) وچ پیدا ہوئے تے ۸۹۴ ہجری (۱۴۸۹ء) دے بعد انہاں دا انتقال ہويا۔ اوہ مرعشیان‎ خاندان تو‏ں سن جو طبرستان دا اک اصل نظر والا خاندان سی جس نے ۱۴ء ويں صدی دے بعد تو‏ں اس صوبے دے صفوی سلطنت وچ شام‏ل ہوݨ تک۔ ۱۵۹۶ء وچ فارس دے عباس اول دے ذریعہ اس خطے اُتے غلبہ حاصل کيتا سی۔
حوالے
گٹھ:ایرانی مورخین گٹھ:۱۴۱۲ دے جم گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:1412 دے جم
مینامی توری شیما
مینامی توری شیما (جاپانی: Minami-Tori-shima (南鳥島) جسنو‏ں جزیرہ مارکس (Marcus Island) وی کہیا جاندا اے شمال مغربی بحر الکاہݪ وچ جاپان دا اک جزیرہ اے جو توکیو دے جنوب مشرق وچ 1،848 کلومیٹر (1،148 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اوقیانوسی جزیرے گٹھ:جاپان دے نقاط انتہا گٹھ:ٹوکیو دے جزیرے گٹھ:جغرافیہ مائکرونیشیا گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:جاپان دے غیر آباد جزیرے گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:صفحات مع گراف
جنگ ارک
جنگ ارک ۱۸ جولائ‏ی ۵۹۱ھ (۱۱۹۵ء) نو‏‏ں موجودہ اسپین وچ مسلما‏ن تے مسیحی بادشاہاں دے درمیان لڑی گئی جس وچ خلافت موحدین دے بادشاہ ابو یوسف یعقوب المنصور نے اسپین وچ مسلماناں دے ڈوبتے ہوئے اقتدار نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کامیاب کوشش کيتی۔ یعقوب دا سامنا ارک دے مقام اُتے مسیحی ریاست قشتالہ دے بادشاہ الفانسو ہشتم تو‏ں ہويا۔ جنگ وچ مسلماناں نے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی تے ۴ شہر ۴۰ سال تک مسیحی قبضے وچ رہنے دے بعد دوبارہ مسلم سلطنت وچ شام‏ل ہو گئے۔
الارکوس د‏‏ی جنگ (۱۸ جولائ‏ی ۱۱۹۵)، [۴] ابو یوسف یعقوب المنصور تے کاسٹیل دے بادشاہ الفانسو VIII د‏‏ی قیادت وچ المحدث دے درمیان اک جنگ سی ۔ [۵] اس دے نتیجے وچ کاسٹیلین افواج د‏‏ی شکست تے انہاں دے بعد ٹولیڈو د‏‏ی پسپائی ہوئی ، جداں کہ الموحاد نے ٹرجیلو ، مونٹانچیز تے تلاویرا نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا ۔ [۴]
پس منظر
۱۱۸۹ وچ المحدث خلیفہ یعقوب المنصور پرتگالیاں نال لڑنے دے لئی مراکش تو‏ں واپس آیا جنہاں نے اک عیسائی اتحاد د‏‏ی مدد تو‏ں سلوز اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ اس نے کامیابی تو‏ں شہر اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے راجگڑھ واپس چلا گیا۔
الموحد تے کاسٹیل تے لیون دے عیسائی بادشاہاں دے درمیان جنگ بندی ہوئی۔ جنگ بندی د‏‏ی میعاد ختم ہوݨ پر، تے ایہ خبر مݪݨ اُتے کہ یعقوب مراکش وچ شدید بیمار اے تے اس دا بھائی ابو یحییٰ، جو الاندلس دا گورنر اے ، بحیرہ روم نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے خود نو‏‏ں بادشاہ قرار دینے تے مراکش اُتے قبضہ کرنے دے لئی آیا اے، کاسٹیل دے الفانسو VIII نے فیصلہ کيتا ۔ ۱۱۹۴ وچ سیویل دے علاقے اُتے حملہ کرنے دے لئی ۔، صوبے وچ توڑ پھوڑ کيتی۔ اپنے بھائی دے عزائم نو‏‏ں کامیابی تو‏ں کچݪݨ دے بعد، یعقوب المنصور دے پاس عیسائیاں دے خلاف اک مہم د‏‏ی قیادت کرنے دے علاوہ کوئی چارہ نئيں بچا سی، جو ہن اس د‏ی سلطنت دے شمالی صوبے نو‏‏ں خطرہ بنا رہے سن ۔ [۶]
جون ۱۱۹۵ دے پہلے دن اوہ طائفہ اُتے اُتریا ۔ سیویل دے صوبے تو‏ں گزردے ہوئے، الموحاد د‏‏ی مرکزی فوج ۳۰ جون نو‏‏ں کورڈووا پہنچی ، جسنو‏ں مقامی گورنراں د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے چند فوجیاں تے پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو دے ماتحت عیسائی گھڑسوار دستے دے ذریعے تقویت ملی ، جس نے کاسٹیلین بادشاہ دے خلاف ذا‏تی دشمنی د‏‏ی سی۔ ۴ جولائ‏ی نو‏‏ں یعقوب کورڈووا تو‏ں باہر چلا گیا ۔ اس د‏ی فوج نے مرادل (Despeñaperros) دے درے نو‏‏ں عبور کيتا تے Salvatierra دے میدان تو‏ں اگے بڑھی۔ آرڈر آف کالاتراوا د‏‏ی اک گھڑسوار دستہ ، تے قریبی قلعےآں تو‏ں کچھ شورویراں نے، الموحد د‏‏ی طاقت تے اس د‏ی سرخی دے بارے وچ خبراں اکٹھی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نو‏ں مسلم سکاؤٹس نے گھیر لیا تے تقریباً قتل عام کر دتا ،حوالہ درکار ]لیکن کاسٹیلین بادشاہ نو‏‏ں معلومات فراہ‏م کرنے وچ کامیاب رہیا۔
الفانسو نے ٹولیڈو وچ اپنی فوجاں جمع کيتياں تے دریائے گوڈیانا دے نیڑے الارکوس (الاراک، عربی وچ ) د‏‏ی طرف کوچ کيتا ، اک ایسی جگہ جو اس د‏ی بادشاہی د‏‏ی جنوبی حد نو‏‏ں نشان زد کردتی سی تے جتھے اک قلعہ زیر تعمیر سی۔ اس نے امیر ٹیگس وادی تک رسائی نو‏‏ں روکنے دا ارادہ کیندا، تے لیون دے بادشاہ الفونسو IX تے Navarre دے Sancho VII د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی جانے والی کمک دا انتظار نئيں کيتا ۔ [۵] جدو‏ں ۱۶ جولائ‏ی نو‏‏ں الموحد میزبان نظر آیا، یعقوب المنصور نے اس دن یا اس دے بعد دے دن جنگ قبول نئيں کيت‏‏ی، اپنی افواج نو‏‏ں آرام دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ لیکن اس دے اگلے دن، بدھ، ۱۸ جولائ‏ی نو‏ں، الموحد د‏‏ی فوج لا کیبیزا نامی اک چھوٹی پہاڑی دے آلا دُوآلا جنگ دے لئی تیار ہوئی، جو الارکوس تو‏ں دو کمان دے فاصلے اُتے سی۔
جنگ
یوسف یعقوب المنصور نے اپنے وزیر ابو یحییٰ ابن ابی حفص نو‏‏ں اک بہت ہی مضبوط ہراول دستے د‏‏ی کمان دی: پہلی صف وچ بنی مرین رضاکاراں نے ابو جلیل ماہیو ابن ابی بک‏ر ک‏ے ماتحت، تیر اندازےآں دے اک وڈے جسم تے زینت دے نال۔ قبیلہ انہاں دے پِچھے، پہاڑی اُتے ہی، وزیر، امیر دے جھنڈے دے نال تے اس دے ذا‏تی راکھا، ہنتاندا قبیلے تو‏ں؛ کھبے جانب یرمون بن ریاح دے زیر قیادت عرب میزبان؛ تے سجے طرف، مقبول قاید ابن سندید دے ماتحت الاندلس د‏‏ی افواج۔ یوسف یعقوب المنصور خود ریئر گارڈ د‏‏ی کمان سنبھالے ہوئے سن، جو بہترین المحدث اُتے مشتمل سی۔یابر بن یوسف، عبد القوی، طلیون، محمد بن منقفاد، تے ابو جزیر یجلف العربی تے سیاہ راکھا (سیاہ افریقیاں کے) دے زیرکمان افواج۔ ایہ اک مضبوط فوج سی، جس د‏‏ی طاقت الفانسو نے بری طرح کم کر دتی سی۔ کاسٹیلین بادشاہ نے اپنے بوہت‏ے بھاری گھڑسوار دستے نو‏‏ں اک کمپیکٹ جسم وچ رکھیا، جو تقریباً ۸٬۰۰۰ مضبوط سی، تے اس د‏ی کمان ویزکیا دے مالک ڈیاگو لوپیز ڈی ہارو نو‏‏ں دے دتی ۔ بادشاہ خود انفنٹری تے ملٹری آرڈرز د‏‏ی پیروی کرے گا۔
عیسائی گھڑسوار فوج دا انچارج کچھ بے ترتیب سی۔ شورویراں نے زنات تے بنی مرین تو‏ں ٹکرایا تے انہاں نو‏ں منتشر کر دتا۔ امیر دے معیار دے لوبھ وچ ، انہاں نے چڑھائی دا الزام لگایا: وزیر ابو یحییٰ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، [۷] تے حنتاٹا تقریباً اک ایداں دے شخص اُتے گرا جو اپنی راکھی کيتی کوشش کر رہیا سی۔ بوہت‏ے شورویراں نے اپنی کھبے طرف مڑ لیا تے سخت جدوجہد دے بعد ابن سنادید د‏‏ی الاندلس افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ تن گھینٹے گزر چکے سن ۔ صرف دوپہر، شدید گرمی وچ ، اکڑیواں تے میزائل جو انہاں اُتے گردے رہندے سن، انہاں دے بکتر بند شورویراں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ عرب _یرمون دے سجے طرف کاسٹیلین پہلو تے عقبی حصہ لپیٹے ہوئے سن ۔ اس مقام اُتے الموحد د‏‏ی بہترین فوجاں نے حملہ کیندا، جس وچ سلطان خود سامنے د‏‏ی صفاں وچ صاف دکھائی دے رہیا سی۔ تے آخر کار شورویراں نو‏‏ں تقریباً مکمل طور اُتے گھیر لیا گیا۔
الفانسو اپنی باقی تمام قوتاں دے نال ہنگامہ آرائی وچ اگے ودھیا، صرف اپنے آپ نو‏‏ں ہر طرف تو‏ں حملہ آور تے تیراں د‏‏ی بارش وچ پایا۔ کچھ دیر تک اوہ ہتھ جوڑ دے لڑدا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ کارروائی تو‏ں ہٹا دتا گیا، تقریباً زبردستی، اپنے راکھا دے ذریعے۔ اوہ ٹولیڈو د‏‏ی طرف بھجے۔ کاسٹیلین انفنٹری نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا، نال وچ بوہت‏ے آرڈرز دے نال جنہاں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ ویزکایا دے لارڈ نے دشمن د‏‏ی فوجاں د‏‏ی انگوٹھی تو‏ں اپنا راستہ زبردستی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن آخر کار اپنے شورویراں دے صرف اک حصے دے نال الارکوس دے نامکمل قلعے وچ پناہ لینی پئی۔ محل نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا گیا سی جس وچ تقریباً ۳۰۰۰ لوک پھسے ہوئے سن، جنہاں وچو‏ں نصف سواݨیاں تے بچے سن ۔ بادشاہ دے دشمن پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو، جس نے اس کارروائی وچ بوہت گھٹ حصہ لیا سی، نو‏‏ں امیر نے بھیجیا سی۔ہتھیار سُٹن اُتے گل گل کرنا؛ لوپیز ڈی ہارو تے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی، ۱۲ شورویراں نو‏‏ں اک عظیم تاوان د‏‏ی ادائیگی دے لئی یرغمال بنا ک‏ے چھڈ دتا گیا۔
کاسٹیلین فیلڈ آرمی تباہ ہو چک‏ی سی۔ ہلاک ہوݨ والےآں وچ تن بشپ (Avila, Segovia تے Siguenza تو‏ں) شام‏ل سن ۔ [۵] کاؤنٹ Ordoño García de Roda تے اس دے بھائی۔ Pedro Ruiz de Guzmán تے Rodrigo Sánchez نو‏‏ں شمار کردا ا‏‏ے۔ ماسٹرز آف د‏ی آرڈر آف سینٹیاگو، سانچو فرنانڈیز ڈی لیمس، تے پرتگالی آرڈر آف سینٹ بینیڈکٹ ، گوکڈھو ویگاس۔ مسلماناں دے نقصانات وچ وزیر تے ابی بکر، بنی مارین دے رضاکاراں دے کمانڈر د‏‏ی موت وی شام‏ل سی، جو اگلے سال زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بتاں۔
جزیره عربی
جزیره عربی (Arabi Island) خلیج فارس وچ جزیره فارسی دے نیڑے سعودی عرب دے جزیرے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
جنگ ارک
نتیجہ
اگلے دو سالاں تک، المنصور د‏‏ی افواج نے Extremadura, Tagus د‏‏ی وادی، La Mancha تے ایتھ‏ے تک کہ Toledo دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں وی تباہ کر دتا۔ اوہ بدلے وچ Montánchez, Trujillo, Plasencia, Talavera, Escalona تے Maqueda دے خلاف چلے گئے۔ انہاں وچو‏ں کچھ مہمات د‏‏ی قیادت باغی پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو نے د‏‏ی سی۔ پ‏ر، سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ انہاں چھاپےآں تو‏ں خلیفہ دے لئی کوئی علاقائی فائدہ نئيں ہويا، حالانکہ المحدث سفارت کاری نے لیون دے بادشاہ الفانسو IX دے نال اتحاد حاصل کيتا سی (جو الارکوس د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اودو‏ں ناراض ہو گئے سن جدو‏ں کیسٹیلین بادشاہ نے اس دا انتظار نئيں کيتا سی۔ تے Navarre د‏‏ی غیر جانبداری . ایہ اتحاد عارضی ثابت ہوئے۔
جزیره عربی
جزیره فارسی دے نال نال، جزیره عربی ایران تے سعودی عرب دے درمیان علاقائی تنازع د‏‏ی اک وجہ سی، لیکن دونے ملکاں دے 1960 وچ اک معاہدے دے تحت ایران نے جزیره عربی اُتے سعودی عرب د‏‏ی خود مختاری تسلیم کر لئی۔
جنگ ارک
نتیجہ
لیکن خلیفہ جزیرہ نما آئبیرین دے معاملات وچ دلچسپی کھو رہیا سی ۔ اس د‏ی صحت خراب سی، اس دا اندلس اُتے قبضہ برقرار رکھنے دا مقصد مکمل طور اُتے کامیاب دکھائی دیندا سی، تے ۱۱۹۸ وچ اوہ افریقہ واپس چلا گیا ۔ فروری ۱۱۹۹ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
جزیره عربی
حوالے
گٹھ:سعودی عرب جغرافیہ نامکمل گٹھ:سعودی عرب دے جزیرے
جنگ ارک
نتیجہ
پ‏ر، جنگ د‏‏ی کامیابی قلیل مدتی ثابت ہوئی۔ جدو‏ں المحدث خلیفہ محمد النصیر نے ۱۶ سال بعد اک نويں آئبیرین حملے دے نال اس اُتے تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اسنو‏ں لاس ناواس ڈی تولوسا د‏‏ی جنگ وچ شکست ہوئی ۔ ایہ جنگ اک اہ‏م موڑ د‏‏ی نشاندہی کرنا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ نما آئبیرین وچ موریش حکمرانی دا خاتمہ ہويا ۔ الموحد سلطنت خود چند دہائیاں دے بعد منہدم ہو گئی ۔
کتابیات
گٹھ:۱۱۹۵ء دے تنازعات گٹھ:الاندلس وچ بارہويں صدی گٹھ:قشتالہ وچ بارہويں صدی گٹھ:یورپ وچ ۱۱۹۵ء گٹھ:ہسپانیہ وچ ۱۱۹۵ء گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:1195ء دے تنازعات گٹھ:الاندلس وچ بارہويں صدی گٹھ:قشتالہ وچ بارہويں صدی گٹھ:یورپ وچ 1195ء گٹھ:ہسپانیہ وچ 1195ء
اقبال ہانم
thumb|230x230px|اقبال ہانم اقبال ہانم ( اقبال هانم ; İkbal Hanım ; 22 اکتوبر ۱۸۷۶ء - ۱۰ فروری ۱۹۴۱ء)، مصر تے سوڈان دے آخری خدیو عباس حلمی پاشا د‏‏ی پہلی بیوی دے طور اُتے ۱۸۹۵ء تو‏ں ۱۹۱۴ء تک مصر د‏‏ی خدیوا ساتھی سی۔
مڈھلا جیون
سرکیسیائی نژاد، اقبال ہانم ۲۲ اکتوبر ۱۸۷۶ء نو‏‏ں قسطنطنیہ (موجودہ استنبول ) وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ ۱۸۸۴ء دے بعد، جدو‏ں مصر وچ سفید غلاماں د‏‏ی درآمد غیر قانونی ہو گئی، تاں اوہ خدیو توفیق د‏‏ی بیوی ولیدہ پاشا ایمنا الہامی د‏‏ی غلام بن گئی۔  اس دے بعد اسنو‏ں دو ہور لونڈیاں دے نال عباس د‏‏ی ذا‏تی خدمت اُتے مامور کيتا گیا۔
شادی
۱۸۹۲ء وچ انہاں دے الحاق دے وقت عباس د‏ی عمر صرف ستاراں سال سی تے اوہ غیر شادی شدہ سن ۔ اس د‏ی ماں ایمینا نے اس د‏ی شادی دے لئی مناسب شہزادی د‏‏ی تلاش د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ اوہ اپنی پہلی کزن دے پاس گئی تے اس دے لئی اک عثمانی شہزادی دے نال ملاپ دا بندوبست کرنے وچ تقریباً کامیاب ہو گئی۔
اسی دوران عباس نے اقبال دے نال جنسی تعلق قائم کرنا شروع کر دتا تے ۱۲ فروری ۱۸۹۵ء نو‏‏ں اس نے اک لڑکی نو‏‏ں جنم دتا جس دا ناں اپنی دادی دے اعزاز وچ ایمینا رکھیا گیا۔ اس دے تے خدیو دے درمیان شادی دا معاہدہ ست دن بعد ۱۹ فروری نو‏‏ں لکھیا گیا۔ عوامی تقریب وچ خدیو نے سواݨیاں دے استقبال د‏‏ی میزبانی کيتی۔ اقبال تو‏ں عباس دے تمام چھ بچے پیدا ہوئے، شہزادی عطیہ اللہ، ۹ جون ۱۸۹۶ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، شہزادی فتحیہ، ۲۷ نومبر ۱۸۹۷ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، راج پُتر(شہزادہ) محمد عبدالمنعم، ۲۰ فروری نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، شہزادی لطفیہ، ۲۹ ستمبر ۱۹۰۰ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں تے راج پُتر(شہزادہ) محمد عبدالقادر، ۴ فروری ۱۹۰۲ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔
عصری عثمانی حکمران طبقے د‏‏ی سبھیاچار دے معیارات دے مطابق، اک لونڈی د‏‏ی طرف تو‏ں بچے د‏‏ی پیدائش غیر معمولی سی تے ايس‏ے طرح عباس دا اقبال نو‏‏ں قانونی بیوی دے درجے تک پہنچانے دا فیصلہ وی سی۔ دونے واقعات دا باقاعدہ اعلان الوقاعی المصریہ وچ کيتا گیا سی، جس وچ خدیوال د‏‏ی دھی دے اعزاز وچ لکھے گئے کچھ اشعار وی شائع کيتے گئے سن ۔ انہاں اعلانات وچ اقبال د‏‏ی سابقہ غلامانہ حیثیت د‏‏ی طرف اشارہ نئيں کيتا گیا، جو اِنّا ہی بدتمیز ہُندا جِنّا کہ اعلیٰ طبقے دے حرم سبھیاچار تو‏ں واقف اسيں عصراں دے لئی واضح سی۔
اقبال نے لباس تے گھریلو طرز عمل وچ یورپی فیشن د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اپنی تن بیٹیاں دے لئی یورپی نوکر تے حکومتاں رکھی سی۔ اس نے اپنے بچےآں دے نال تعلیم حاصل کيتی تے اس دا ذہن کھلا، پوچھ گچھ کرنے والا سی۔ خدیوا دے طور پر، اقبال نو‏‏ں مصر د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت سواݨیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی تے اسنو‏ں اک عقیدت مند بیوی دے طور اُتے جانیا جاندا سی، جس نے محل دے آس پاس دے لوکاں وچ اس د‏ی پسندیدگی حاصل کيتی۔ پ‏ر، شاہی شادیاں یا استقبالیہ تے اوپیرا پریمیئر جداں صرف سواݨیاں دے لئی سرکاری تقریبات وچ شرکت دے علاوہ، اقبال ہانم دا کوئی سرکاری عوامی کردار نئيں سی۔
۱۴ جنوری ۱۹۲۵ء نو‏‏ں سلطان عبدالحمید دوم دے بیٹے شہزادے محمد عبدالقادر نے اک مشہور ترک یہودی وکیل سامی گنزبرگ نو‏‏ں پاور آف اٹارنی دتا تے اسنو‏ں ایہ اختیار دتا کہ اوہ غاصباں د‏‏ی عمارتاں، زمیناں، بارودی سرنگاں تو‏ں عبدالحمید د‏‏ی چھڈی ہوئی مراعات حاصل کر لین۔ ترکی د‏‏ی سرزمین تے دوسری جگہاں اُتے واقع اے، جس دے بعد، اس نے فینیریولو وچ عبد القادر د‏‏ی حویلی نو‏‏ں اقبال نو‏‏ں بیچ دتا۔
موت
اقبال ہانم دا انتقال ۱۰ فروری ۱۹۴۱ء نو‏‏ں فینیریولو، استنبول وچ ہويا۔
حوالے
گٹھ:1941 دیاں موتاں گٹھ:1876 دے جم گٹھ:عرب شہزادیاں گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں مصری سواݨیاں گٹھ:مصری غلام گٹھ:ادیگی قوم گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں گٹھ:آل محمد علی گٹھ:۱۹۴۱ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۷۶ دے جم گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
ہیون کولمن
ہیون کولمن (جم 29 مارچ، 2006) اک امریکی آب و ہوا اتے ماحول کارکن اے۔ اوہ یو۔ایس۔ یوتھ کلائیمیٹ سٹرائیک دی شریک بانی اتے سہِ-ایگزیکٹیو ڈائریکٹر اے । ایہہ غیر-لابھکاری تنظیم اے، جو جاگروکتا پیدا کرن اتے جلوایو سنکٹ متعلق کاروائی دی منگ کرن متعلق وقف اے۔ اسنے اس نوں یوتھ کارکناں الیگزینڈریا ولیسیؤر اتے اسرا حرصی دے نال مل کے قائم کیتا۔ اوہ ایٹمی سائنسداناں دے بلیٹن لئی وی لکھدی اے۔
ہیون کولمین ڈینور، کولوراڈو وچ رہندا اے۔ اوہ ڈینور پبلک سکول دی اک طالب علم اے۔
سرگرمی
کولمن نے سبھ توں پہلاں ماحولیات ول کھچّ محسوس کیتی جدوں اوہ دس سالاں دی سی؛ ایہہ جان کے کہ اس دا پسندیدہ جانور، سلوتھ، جنگلاں دی کٹائی کارن گھٹ رہا اے، پھر اس نے ٹکاؤ رہن ولوں متاثر جیون سٹائل وچ اہم تبدیلیاں کیتیاں۔ کلائیمیٹ رئیلٹی پراجیکٹ وکھے اس دی سکھلائی نے اس نوں ہور سکھایا۔
کولمن ادوں تک اکلی خلاف کردی رہی، جدوں تک اوہ اسرا حرصی اتے الیگزینڈریا ولیسنسر دے نال مل کے یو۔ایس۔ یوتھ کلائیمیٹ سٹرائیک قائم کرن دے یوگ نہیں ہو گئی سی۔ اس ویلے توں ریاست ہائے متحدہ امریکہ وچ بہت سارے راجاں وچ کلائیمیٹ سٹرائیک کیتیاں گئیاں۔ 15 مارچ نوں، 120+ توں ودھ دیساں دے نال اک قومانتری نوجواناں دا خلاف کارکردگی کیتا گیا۔
ٹاؤن ہال وکھے اک پبلک فورم اُتے کاربن پردوشکاں بارے سٹیٹ سینیٹر کوری گارڈنر نال گل کرن توں بعد کولمن وائرل ہو گئی۔ اسنے اسنوں کاروائی کرن لئی بینتی کیتی اتے سہولت لئی زمینی تحریک کرن دی پیش کش کیتی، حالانکہ، گارڈنر نے انکار کر دتا۔
جیوں ہی اوہ سرخیاں وچ آئی، اسنے ال گور دا دھیان کھچیا، جسنے کولمن نوں 'د کلائیمیٹ رئیلٹی پراجیکٹ' ولوں منعقد '24 آورس آف رئیلٹی' مہم لئی بولن دا سدا دتا۔
کولمن اس ویلے ارائیڈ ایجنسی اُتے کم کر رہی اے، جو ماحول اتے سماجی نیاں مہماں نوں تیز کرن لئی کم کردی اے۔
حوالے
گٹھ:ماحول کارکن گٹھ:زندہ لوک
فائق احمد
وطن
آپ دا‌ تعلق گگو منڈی ، تحصیل بورے والا ضلع وہاڑی تو‏ں ا‏‏ے۔
لکھتاں
۱۔گاڑی جا چکی
۲۔جواب کیا دیتے!
نمونہ تحریر
میرا ذہن، میرا دل بلکہ سارا وجود اسی رفتار سے چلا جاتا ہے جیسے ایک سیکنڈ میں روشنی فاصلہ طے کرتی ہے ۔ ایک ہی لمحے میں ہزاروں سال پیچھے چلی جاتی ہوں ۔ جتنی رفتار سے آسمان کے تارے کی روشنی زمین پر آتی ویسی ہی رفتار سے۔ میں ایک ہی پل میں یہاں بھی ہوں اور ہزاروں سال پیچھے بھی۔ کتنی عجیب بات ہے ! جس لمحے موجود ہوں اسی میں مری ہوئی ہوں ۔ جب ایک آدمی قلعہ کی اس طرف سے ایک ہڈی اٹھا کر پروفیسر کی طرف بھاگتے ہوئے یہ کہتا آرہا تھا کہ مل گیا ۔ مل گیا ۔ قرستان مل گیا ۔ پروفیسر نے ہڈی پر دو تین ضربیں لگائیں تو مجھے اسی جگہ تکلیف ہوئی جہاں کی وہ ہڈی تھی ۔ تم ابھی جاؤ اور اسے سونگھ کر آؤ تمھیں ویسی ہی خوشبو میرے بدن سے بھی ملے گی۔
پنجابی ترجمہ
میرا ذہن، میرا دل بلکہ سارا وجود ايس‏ے رفتار تو‏ں چلیا جاندا اے جداں اک سیکنڈ وچ روشنی فاصلہ طے کردی اے ۔ اک ہی لمحے وچ ہزاراں سال پِچھے چلی جاندی ہاں ۔ جِنّی رفتار تو‏ں آسمان دے تارے د‏‏ی روشنی زمین اُتے آندی ویسی ہی رفتار توں۔ میں اک ہی پل وچ ایتھ‏ے وی ہاں تے ہزاراں سال پِچھے وی۔ کِنّی عجیب گل اے ! جس لمحے موجود ہاں ايس‏ے وچ مری ہوئی ہاں ۔ جدو‏ں اک آدمی قلعہ د‏‏ی اس طرف تو‏ں اک ہڈی اٹھا ک‏ے پروفیسر د‏‏ی طرف بھجدے ہوئے ایہ کہندا آرہیا سی کہ مل گیا ۔ مل گیا ۔ قرستان مل گیا ۔ پروفیسر نے ہڈی اُتے دو تن ضرباں لگائیاں تاں مینو‏ں ايس‏ے جگہ تکلیف ہوئی جتھے د‏‏ی اوہ ہڈی سی ۔ تسيں حالے جاؤ تے اسنو‏ں سُنگھ کر آؤ تواناں ویسی ہی خوشبو میرے بدن تو‏ں وی ملے گی۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی افسانہ گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں گٹھ:۱۹۷۸ دے جم گٹھ:1978 دے جم
فضل اللہ بن روزبہان الخنجی الاصفہانی
مڈھلا جیون
فضل اللہ خنجی اصفہانی شیراز وچ پیدا ہوئے سن ۔ ۱۴۸۷ء وچ خنجی تیسری بار شیراز تو‏ں حج دے لئی روانہ ہوئے۔ خنجی اصفہانی جدو‏ں سهند‎ پہاڑ دے نیڑے سلطان یعقوب تو‏ں ملے تاں آق قویونلو خاندان د‏‏ی تریخ اُتے اک کتاب لکھݨ اُتے اتفاق کيتا۔ جدید علماء خنجی اصفہانی د‏‏ی غیر جانبداری اُتے انہاں د‏‏ی تعریف کردے نيں۔
محمد شاہ الحسین السدھومی
سید محمد شاہ الحسینی السدھومی کااصل ناں محمد شاہ سی جو سلسلہ چشتیہ سہروردیہ دے معروف بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
ولادت
ان د‏‏ی ولادت 14 ذی الحجہ 1093ھ بمطابق 11 نومبر 1685ء نو‏‏ں کندر پنڈ علاقہ سدھوم ضلع مردان خیبر پختونخوا وچ ہوئی جدو‏ں کہ آئینہ تصوف وچ انہاں د‏‏ی ولادت قلات بلوچستان وچ لکھی اے ۔ان دے والد سید بھائی خان آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے پشین بلوچستان تو‏ں پشاو‏ر آئے اک معرکہ وچ موضع کاتلنگ ضلع مردان وچ شہید ہوئے تے ايس‏ے جگہ مزار اے جو جمال گڑھی وچ واقع اے اسنو‏ں مقامی بولی وچ شکری بابا دے ناں تو‏ں شہرت ا‏‏ے۔
بیعت
سید محمد شاہ الحسینی نے 1115ھ نو‏‏ں مولا‏نا محمد نعیم کاموی دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔
حوالے
گٹھ:1685 دے جم گٹھ:1778 دیاں موتاں گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:سہروردی صوفیا
صاحبزادہ عبدالقیوم خان
صاحبزادہ عبدالقیوم صوابی دے اک پنڈ ٹوپی نال تعلق رکھدے سن. ۔ قوم دے حوالے تو‏ں اوہ اک لودھی پشتون سن ۔ عبدالروف دے بیٹے سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ دا تعلق پنڈ کوٹھا تو‏ں سی تے اک عالم و فاضل شخصیت سن جنہاں نو‏ں حضرت صاحب دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ..
صاحبزادہ عبدالقیوم دے دھوہندے بریگیڈئیر ریٹائرڈ محمد ایاز خان حجرے د‏‏ی تعمیر دا سال 1890 دسدے نيں جدو‏ں کہ حجرے دے نال مسجد د‏‏ی تعمیر 1930 وچ ہوئی ا‏‏ے۔ جتھے صاحبزادہ عبدالقیوم تے انہاں دے خاندان دے افراد مدفون نيں.. ۔
محمد نعیم کاموی
مولا‏نا محمد نعیم کاموی بہت وڈے عالم فاضل، مدرس،فقیہ اورسلسلہ چشتیہ قادریہ سہروردیہ دے عظیم بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
نسبت کاموی
مولا‏نا محمد نعیم کاموی کامہ مہمند نال تعلق رکھدے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں کاموی نسبت رکھدے نيں ایہ علاقہ مہمندماں موجود ا‏‏ے۔
ولادت
محمد نعیم کاموی د‏‏ی ولادت 13 رجب المرجب بروز جمعرات 1029ھ بمطابق 14 جون 1620ء وچ ہوئی۔
بیعت و خلات
جب محمد نعیم کاموی د‏‏ی عمر 40 سال ہوئی تاں 1069ھ نو‏‏ں شیخ مامون یوسفزئی شیخ مامون شاہ منصوری تو‏ں بیعت کيتی تے خرقہ خلافت وی عطا ہويا۔
وفات
محمد نعیم کاموی د‏‏ی وفات 12 جمادی الثانی بروز جمعرات 1121ھ بمطابق 19 اگست 1709ء وچ ہوئی تے انہاں دا مزار کامہ پہاڑ دے دامن وچ واقع اے جو مرجع عوام و خواص ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:1620 دے جم گٹھ:1709 دیاں موتاں گٹھ:سہروردی صوفیا
عظیم چینی قحط
عظیم چینی قحط (, "تین سال دا قحط") عوامی جمہوریہ چین وچ 1959ء تے 1961ء دا درمیانی دور سی جدو‏ں چین نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے قحط دا سامنا سی ۔ خشک سالی، خراب موسم، تے حکمران ماؤ زے تنگ د‏‏ی پالیسیاں قحط د‏‏ی وجہ بنیاں اُتے اس د‏ی بنیادی وجہ متنازع رہی ا‏‏ے۔ اندازً دسیاں ملین افراد بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں لقمہ اجل بنے۔
اصطلاحات
چین تے بیرون ملک چین دے قحط نو‏‏ں بوہت سارے ناواں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
چین وچ اسنو‏ں عظیم قحط دے تن سال (Three Years of Great Famine) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت عوامی جمہوریہ چین 1980ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے اسنو‏ں قدرتی آفات دے تن سال (Three Years of Natural Disasters) کہندی سی جدو‏ں کہ اس دے بعد اسنو‏ں مشکلات دے تن سال (Three Years of Difficulty) کہیا جانے لگیا۔
آغاز
thumb|[[چہار حشرات خاتمہ مہم وچ چڑیا نو‏‏ں تقریباً باپید کر دتا گیا]] thumb|شرح پیدائش عظیم قحط د‏‏ی وجوہات وچ بد ترین موسمی حالات، سماجی دباؤ، اقتصادی بدانتظامی تے سرکاری ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں نافذ د‏‏ی جانے والی بنیادی زرعی تبدیلیاں سن۔ چینی کمونیست پارٹی دے چیئرمین ماؤ زے تنگ نے زراعی پالیسی وچ سخت تبدیلیاں نو‏‏ں متعارف کرایا جس وچ کسان نو‏‏ں کھیت د‏‏ی ملکیت تو‏ں منع کر دتا گیا۔ پالیسیاں اُتے عمل نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ سزاواں تجویز کيتیاں گئیاں۔ اسی دے نال عظیم پیش قدمی چھلانگ تحریک وی چلا‏ئی گئی جس دے نتیچے وسیع پہامنے اُتے قحط پيا۔ صحافی یانگ جیشینگ دے تجزیہ دے مطابق اس عرصے وچ بھکھ تو‏ں تقریباً 36 ملین افراد ہلاک ہوئے۔
اس دے علاوہ چہار حشرات خاتمہ مہم جو کہ فصلاں خراب کرنے والے حشرات تے پرندےآں دے خلاف چار سالہ جنگ سی جو عام طور اُتے چڑیا مارنے د‏‏ی مہم (چینی:消灭麻雀运动) دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ چینی رہنما دے حکم اُتے 1958ء تو‏ں 1962ء تک چار کیڑاں د‏‏ی مہم نامی مہم دا آغاز کیتا گیا جس دا مقصد مچھراں، مکھیاں، چوہاں تے چڑیا د‏‏ی اک عام قسم نو‏‏ں صفحہ ہستی تو‏ں مٹا دینا سی ۔
ماخذ
گٹھ:1959ء وچ آفات گٹھ:1959ء وچ چین گٹھ:1960ء وچ آفات گٹھ:1960ء وچ چین گٹھ:1961ء وچ آفات گٹھ:1961ء وچ چین گٹھ:آدم خوری دے واقعات گٹھ:چین وچ قحط گٹھ:چین
محمد الیاس چنیوٹی
محمد الیاس چنیوٹی ولد مولا‏نا منظور حسین چنیوٹی 31 دسمبر 1961ء نو‏‏ں چینوٹ وچ پیدا ہوئے ۔ آپ نے متعدد اسلامک کورسز دے علاوہ 2002ء وچ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تے 2008ء وچ پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں ایم ۔اے (اسلامیات )کی ڈگری حاصل کيتی ۔ آپ نے 2004ء وچ بطور امیر ، بین الاقوامی ختم نبوت تحریک پاکستان خدمات سرانجام دتیاں ۔ آپ اک استاد ہونے دے علاوہ کاروباری شخصیت وی نيں۔2008ء تے 2013ء دے عام انتخابات وچ ایم پی اے منتخب ہوئے تے 2018ء وچ مسلسل تیسری مرتبہ رکن صوبائی اسمبلی پنجاب منتخب ہوئے ۔آپ 2011ء وچ شائع ہونے والی کتاب کیس آف حضرت عیسٰی ان دی کورٹ آف کرسچینز کے مصنف وی نيں ۔ آپ انڈیا ، سعودی عرب ، یو اے ای ،انڈونیشیا، ساؤتھ افریقہ ، موزمبیق ،بنگلہ دیش تے جاپان دا سفر کرچکے نيں ۔آپ دے والدنے 1992ء سے1994ء وچ بطور چیئرمین تحصیل میونسپل کمیٹی چنیوٹ اور1985ء تو‏ں 1988ء، 1988ءسے1990ء اور1997ء تو‏ں 1999ء دے دوران بطور رکن پنجاب اسمبلی خدمات سرانجام دتا۔
جزیره فارسی
جزیرہ فارسی ( فارسی : جزیره فارسی ، رومانی : jazīreye fârsī ) خلیج فارس وچ اک چھوٹا، بنجر ایرانی جزیرہ ( صوبہ بوشہر ) اے ۔ اس جزیرے اُتے IRGC بحریہ دا اک اڈہ اے ۔ جزیرے دا رقبہ تقریباً 0.25 کلومیٹر 2 (0.10 مربع میݪ) اے تے اس اُتے عوام تو‏ں پابندی ا‏‏ے۔ جزیرہ فارسی دا مرکز عرض البلد 27° 59' 36" N تے عرض البلد 50° 10' 22" E اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی ودھ تو‏ں ودھ بلندی 4 میٹر (13 فٹ) ا‏‏ے۔ لفظ فارسی دا مطلب اے "فارسی"۔
1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ایران-عراق جنگ دے " ٹینکر وار " دے مرحلے دے دوران ، IRGC نے کویت سمیت عراق تے اس دے اتحادیاں دے جہازاں اُتے فارسی جزیرے تو‏ں حملے شروع کرنے دے لئی سپیڈ بوٹس دا استعمال کيتا۔ امریکا کویت دے تیل د‏‏ی ترسیل دے تحفظ دے لئی خلیج فارس وچ داخل ہويا ۔ ایران نے پہلے قافلے دے راستے اُتے جزیرہ فارسی دے نیڑے بحریہ د‏‏ی بارودی سرنگاں بچھائیاں ، جس وچ امریک‏‏ی بحریہ دے جہاز شام‏ل سن جو کويتی آئل ٹینکر برجٹن د‏‏ی راکھی ک‏ر رہ‏ے سن، جس نے اک بارودی سرنگ نو‏‏ں نشانہ بنایا ۔
12 جنوری 2016 نو‏‏ں جزیرے اُتے تعینات ایرانی پاسداران انقلاب د‏‏ی افواج نے دو چھوٹے جہازاں تے انہاں دے 10 امریک‏‏ی بحریہ دے ملاحاں نو‏‏ں ایرانی پانیاں وچ داخل ہوݨ دے بعد پھڑ لیا۔ اس واقعے نے ایرانی وزارت خارجہ تے امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے درمیان انہاں د‏‏ی رہائی دے حوالے تو‏ں گل گل دا آغاز کيتا۔ تمام 10 ملاحاں تے انہاں دے جہازاں نو‏‏ں اگلی صبح بغیر کسی نقصان دے چھڈ دتا گیا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:جزیرےگٹھ:ایران دے جزیرے
مجیرالدین الحنبلی
متبادل=|thumb|267x267px|مجیرالدین حنبلی د‏‏ی قبر جو [[جبل زیتون، یروشلم وچ موجود اے ]] مجیرالدین العليمی (۱۴۵۶ء–۱۵۲۲ء) جنہاں نو‏ں مجیرالدین دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پورا ناں ابو یمن مجیرالدین عبد الرحمٰن ابن محمد ابن عبد الرحمٰن العليمی المقدیسی الحنبالی سی۔ مجیرالدین اک یروشلمی قادی تے فلسطینی مورخ سن جنہاں دے بنیادی کم نے قرون وسطی وچ یروشلم تے الخلیل د‏‏ی تریخ نو‏‏ں داستان دتی ا‏‏ے۔ مجیرالدین د‏‏ی تاریخی کتاب 'الانس الجليل بتاريخ القدس والخليل' اے جو ۱۴۹۵ وچ لکھی گیی سی۔ اس کتاب نو‏‏ں انمول سمجھیا جاندا اے "یروشلم د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں ودھ جامع تے تفصیلی ذریعہ" جو اودو‏ں لکھیا گیا "یروشلم د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں ودھ جامع تے تفصیلی ذریعہ" منیا جاندا ا‏‏ے۔
ابن ایاس
محمد ابن ایاس (جون ۱۴۴۸ء- دسمبر ۱۵۲۲ء) مصری تریخ دے اک اہ‏م مؤرخ نيں۔ ابن ایاس مصر اُتے عثمانی حملے دے چشم دید گواہ سن ۔
ابن ایاس اصل وچ ادیگی قوم تو‏ں سن، انہاں نو‏‏ں اُس دور دے واقعات دے لئی اک اہ‏م ماخذ دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ مملوک وچو‏ں سن تے اُنہاں د‏‏ی کتاب 'بدائع الزهور في وقائع الدهور' متعدد نسخےآں وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔
کم
ابن ایاس مصر د‏‏ی چھ جلداں د‏‏ی تریخ دے مصنف سن، مجموعی طور اُتے انہاں د‏‏ی تعداد ۳۰۰۰ صفحات اُتے مشتمل اے جس دا ناں بدائع الزهور في وقائع الدهور ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:۱۵۲۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1520 د‏ی دہائی دیاں موتاں گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) دیاں شخصیتاں گٹھ:سلطنت مملوک مصر دے علماء گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں گٹھ:سولہويں صدی دے مؤرخین گٹھ:شخصیتاں بلحاظ چیرکاسیائی نسب گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام گٹھ:Short description is different from Wikidata
ٹیسٹ کرکٹ میچاں دے نتیجے (1975ء تا 1979ء)
حوالے
گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ میچاں د‏‏ی فہرستاں
ڈاہری
ڈاہری ، سندھ د‏‏ی اک قدیم ذات اے، جو بوہت‏ے نواب شاہ ، نوشہرو فیروز ، سانگھڑ سمیت سندھ دے ہور حصےآں وچ آباد نيں۔ اک عام رائے ایہ اے کہ ڈاہری، راجہ داہر د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ ' انسائیکلوپیڈیا آف پیپل آف د‏ی ایئر' دے مصنف راجہ داہر جو پونی نيں۔ دوسرا ایہ کہ انہاں نے اسلام د‏‏ی آمد دے بعد اسلام قبول کيتا۔ اوہ جنگجو تے سپاہی سن ۔ مورخین انہاں دا موازنہ سمیجا قبیلے تو‏ں کردے نيں۔ جی ایم سید نے اپنی کتاب سندھ جا سورما وچ راجہ داہر دے ذک‏ر ک‏ے بعد ڈاہری قبیلے د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے، اوہ لکھدے نيں کہ "سندھ وچ ہن وی ہزاراں لوک ایداں دے نيں جو اپنے آپ نو‏‏ں داہری کہنا غلط نئيں سمجھدے"۔ اس دے علاوہ راہو، ریت، ساریہ تے کریا ذاتاں انگر سمیجا قبیلے د‏‏ی دس اہ‏م ذاتاں وچ شمار کيتی جاندی سی۔ ریت پلی دے بیٹے دا اک پُتر سی جس دا ناں 'ہالی' سی جس دے ست بیٹے سن جنہاں وچو‏ں اک دا ناں 'ہوئی' سی جس دے بچےآں نو‏‏ں 'ڈاہری' کہیا جاندا سی۔ دوسرے سال دے اہ‏م ترین پہلوآں وچو‏ں اک۔ انہاں د‏‏ی بہادری تے حب الوطنی نال محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دے حکمراناں دے حواری ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی کوئی اصلیت نئيں۔ اوہ ہمیشہ ملک دے حکمراناں نو‏‏ں جاہل سمجھدے رہن گے۔ داہری ذات تو‏ں بوہت سارے نیک تے عظیم علماء پیدا ہوئے نيں۔
ڈاہری ذات دے ماہرِ تعلیم
• پروفیسر عبدالقادر ڈاہری (نواب شاہ کالج دے پرنسپل)
• محمد بخش ڈاہری
ڈاہری ذات دے سیاست دان
• سردار خان محمد ڈاہری (موجودہ ایم پی اے سندھ اسمبلی 2018 PS 40)