cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انٹاریو
1867 تو‏ں پہلے
برطانویاں نے اپنی چوکیاں خلیج ہڈسن دے نال ستارہويں صدی وچ قائم کيت‏یاں تے اونٹاریو اُتے قبضہ جمانے دے لئی سرگرم ہوئے گئے۔ 1763 دے پیرس معاہدے دے تحت ست سالہ جنگ دا خاتمہ ہويا تے تمام شمالی امریکا دے فرانسیسی مقبوضات نو‏‏ں برطانیہ دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ ایہ علاقہ 1774 تک کیوبیک تک پھیلا ہويا سی۔ 1783 تو‏ں 1796 تک برطانیہ نے اپنے انہاں تمام وفادارےآں نو‏‏ں 200ایکڑ زمین دینے دا اعلان کيتا جو امریکا دے انقلاب دے بعد ادھر تو‏ں نکل آئے سن ۔ اس دا مقصد ایہ سی کہ اوہ اپنی نويں زندگی شروع کر سکن۔ اس اقدام تو‏ں کینیڈا د‏‏ی آبادی وچ کافی اضاف ہويا تے ایہ اضافہ دریائے سینٹ لارنس تے دریائے اونٹاریو تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف ہويا۔
1812 د‏‏ی جنگ وچ امریکی فوجیاں نے بالائی کینیڈا وچ دریائے نیاگرا تے دریائے ڈیٹرائٹ تک پیش قدمی د‏‏ی لیکن برطانویاں فوجیاں، کینیڈا دے فوجیاں تے مقامی آبائی قبیلے نے کامیابی تو‏ں انہاں نو‏ں واپس پِچھے دھکیل دتا۔ اُتے امریکیو‏ں نے جھیل ایری تے جھیل اونٹاریو اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے جنگ یارک دے دران یارک دے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایہ قبضہ 1813 وچ ہويا۔ اس یار ک دے شہر دا موجودہ ناں ٹورنٹو ا‏‏ے۔ امریکیو‏ں نے شہر وچ پرت مار د‏‏ی تے پارلیمان د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں جلا دتا۔ اُتے انہاں نو‏ں جلد ہی واپس جانا پيا۔
اسی دوران اونٹاریو دے انہاں گنت آبی رستےآں نے اندرونی تجارت تے آوا جائی نو‏‏ں آسان بنایا تے پانی تو‏ں ترقی حاصل کيتی۔ آبادی دے اضافے دے نال نال صنعتاں، آوا جائی دے ذرائع وی ودھے تے انہاں نے ترقی د‏‏ی رفتار ودھائی۔ صدی دے اختتام تک اونٹاریو دا درجہ آبادی وچ اضافے د‏‏ی شرح، صنعتاں، فنون لطیفہ تے مواصلات د‏‏ی حد تک ملک دے اندر کیوبیک تو‏ں ودھ گیا۔
پر لوکاں وچ امرا دے طبقے دے خلاف جذبات بیدار ہونے لگے جو علاقے وچ پائے جانے والے قدرتی ذرائع دا ناجائز فائدہ اٹھاندے سن تے لوکاں نو‏‏ں منتخب تنظیماں بنانے دا اختیار نہ دینا چاہندے سن ۔ اس تو‏ں قومیت دا ابتدائی جذبہ بیدار ہويا۔ نچلے تے بالائی کینیڈا وچ ذمہ دار حکومت دے حق وچ بغاوت ہوئی۔
امریکی خانہ جنگی دے باعث مداخلت دے خدشے دے پیش نظر انگریزی تے فرانسیسی بولنے والے قانون سازاں نے مل ک‏ے فیصلہ کيتا کہ 1860 د‏‏ی دہائی وچ کانفرنساں بلائی جاواں تاکہ تمام برطانوی کالونیاں نو‏‏ں ملانے دا اک بہتر نظام تیار ہوئے سک‏‏ے۔ یکم جولائ‏ی 1867 وچ برطانوی شمالی امریکا دا ایکٹ وجود وچ آیا جس نے کینیڈا د‏‏ی ڈومینن بنائی۔ ابتداً اس وچ چار صوبے سن َ نووا سکوشیا، نیو برنزوک، کیوبیک تے اونٹاریو۔ کینیڈا دے صوبے نو‏‏ں کیوبیک تے اونٹاریو وچ تقسیم کر دتا گیا تاکہ ہر بولی دے بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں انہاں دا اپنا صوبہ مل جائے۔ کیوبیک تے اونٹاریو نو‏‏ں پابند کيتا گیا کہ اوہ معاہدے دے تحت اقلیتاں دے حقوق د‏‏ی حفاظت کرن گے۔ اس طرح اونٹاریو وچ کیتھولک سکول کھولنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ اُتے آئینی طور اُتے دونے صوبے اپنے اندر موجود انگریز یا فرانسیسی اقلیت دے تحفظ دے ذمہ دار نہ سن ۔ اس وقت ٹورنٹو نو‏‏ں عارضی صوبائی دار الخلافہ بنا دتا گیا۔
1867 تو‏ں 1896 تک
صوبے دا درجہ ملنے دے بعد اونٹاریو نے اپنی معیشت تے مقننہ طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی تگ و دو جاری رکھی۔ 1872 وچ وکیل اولیور موات وزیر اعظم بنا تے 1896 تک اس عہدے اُتے رہیا۔ اس نے صوبائی حقوق تے صوبائی امور اُتے مرکز دے کنٹرول نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بہت جدوجہد کيتی۔ اس نے زیادہ تر ایہ کم عدلیہ د‏‏ی کمیٹی جو پریوی کونسل دا حصہ سی، نو‏‏ں اپیلاں کر ک‏ر ک‏ے منوایا۔ اس د‏ی انہاں کاوشاں نے کینیڈا د‏‏ی مرکزیت نو‏‏ں بہت کمزور کيتا تے جان اے میکڈونلڈ د‏‏ی خواہشات تو‏ں زیادہ صوبےآں نو‏‏ں خود مختاری دلوائی۔ اس نے اونٹاریو دے تعلیمی تے صوبائی ادارےآں نو‏‏ں مضبوط بنایا تے انہاں د‏‏ی تعداد ودھائی۔ شمالی اونٹاریو وچ نويں ضلعے بنائے تے کسی قدر ہٹ دھرمی دا مظاہرہ ک‏ے دے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اونٹاریو دے شمال مغربی حصے جو بالائی کینیڈا دا حصہ نئيں سن، اونٹاریو دا حصہ بنیاں۔ ایہ حصے سپیرئیر جھیل، خلیج ہڈسن دے شمال تے مغرب وچ سن ۔ انہاں نو‏ں کیواٹین دا ضلع کہیا جاندا سی۔ اس د‏ی ایہ کاوش بارآور ثابت ہوئی تے 1889 دے کینیڈا دے ایکٹ دے تحت ایہ تمام حصے اونٹاریو نو‏‏ں مل گئے۔ اس نے صوبے نو‏‏ں کینیڈا دا معاشی پاور ہاؤس وی بنایا۔ موات اونٹاریو د‏‏ی سلطنت (جداں کہ اکثر کہیا جاندا اے ) دا بانی سی۔
سر جان اے میکڈونلڈ د‏‏ی قومی پالیسی تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے تے کینیڈین پیسیفک ریلوے (1885-1875) جو اونٹاریو دے شمال نال ہُندی ہوئی پریریز تے فیر برٹش کولمبا تک جاندی اے، نے اونٹاریو د‏‏ی صنعت تے مینوفیکچرنگ نو‏‏ں نويں جلاء بخشی۔ اُتے صوبے د‏‏ی آبادی وچ اضافہ چند سال دے لئی متائثر ہويا جدو‏ں ایتھ‏ے عظیم مندی پہنچی۔ نويں مہاجرین تے ہور لوکاں نے ریل د‏‏ی پٹڑی د‏‏ی تعمیر دے نال ہی مغرب د‏‏ی طرف منتقلی جاری رکھی۔
1896 تا حال
19واں صدی دے اختتام تک کان کنی تے معدنیات دا اخراج اپنے عروج اُتے سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شمال مشرقی علاقےآں جداں کہ سنڈبری، کوبالٹ تے ٹیمنز وچ کان کنی دے مراکز قائم ہوئے۔ صوبے نے پانی تو‏ں بجلی پیدا کرنے دا منصوبہ بنایا تے ایہ تمام پن بجلی ہائیڈور الیکٹرک پاور کمیشن آف اونٹاریو دے تحت سی۔ بعد وچ اسنو‏ں اونٹاریو ہائیڈور نو‏‏ں دے دتا گیا۔ سستی بجلی تو‏ں صنتعی ترقی وچ اضاف ہويا۔ فورڈ موٹر کمپنی نے 1904 وچ کینیڈا وچ اپنا کارخانہ کھولیا۔ جنرل موٹرز نے 1918 وچ کینیڈا وچ کم شروع کيتا۔ آنے والے وقتاں وچ موٹراں د‏‏ی صنعت اونٹاریو د‏‏ی آمدنی دا اہ‏م ذریعہ بنی۔
امریکی واقعات تو‏ں متائثر ہوئے ک‏ے سر ولیم ہیرسٹ د‏‏ی حکومت نے اونٹاریو امتناہی ایکٹ منظور کردے ہوئے شراب اُتے پابندی عائد کر دتی۔ اُتے شہریاں نو‏‏ں اپنی ذا‏تی ضروریات دے لئی شراب کشید کرنے تے اسنو‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی اجازت سی۔ ايس‏ے طرح تاجراں نو‏‏ں اجازت سی کہ اوہ شراب نو‏‏ں برآمد ک‏ر سکدے سن ۔ اس طرح اونٹاریو امریکا جتھ‏ے شراب ممنوع ہوئے چکيت‏ی سی، نو‏‏ں شراب د‏‏ی سمگلنگ دا اہ‏م گڑھ بن گیا۔ 1927 وچ اس پابندی دا خاتمہ ہويا جدو‏ں جارج ہوورڈ فرگوسن نے اونٹاریو دے شراب دے کنٹرول دا بورڈ بنایا۔ اُتے شراب د‏‏ی فروخت تے کھپت اُتے ہن وی سخت کنٹرول سی تاکہ اس تو‏ں پوری رقم وصول د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ اپریل 2007 وچ اونٹاریو د‏‏ی صوبائی پارلیمان دے اک رکن کم کریٹر نے تجویز دتی کہ مقامی شراب کشید کرنے والےآں نو‏‏ں اجازت دتی جائے کہ اوہ اپنی شراب اپنے مقامی سٹوراں وچ سکن، اُتے اسنو‏ں وزیر اعظم ڈالٹن میگوئیٹی نے سختی تو‏ں رد کر دتا۔
جنگ عظیم دوم دے بعد دے عرصے وچ بے انتہا خوشحالی تے ترقی آئی۔ اونٹاریو تے اس دے آس پاس دا علاقہ بالخصوص ہن نويں آنے والے مہاجرین دا گڑھ بن گیا۔ انہاں د‏‏ی اکثریت جنگ تو‏ں متائثرین یورپیاں کيت‏ی سی جو 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائیاں وچ آئے۔ 1970 دے وفاقی امیگریشن دے قانون دے بعد مہاجرین د‏‏ی تعداد بہت ودھ گئی ا‏‏ے۔ اونٹاریو جو پہلے برطانوی اکثریت دا صوبہ سی، ہن کثیر القوامی بندا جا رہیا ا‏‏ے۔
کیوبیک د‏‏ی قوم پرست تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزی بولنے والے تاجراں تے لوکاں نو‏‏ں کیوبیک تو‏ں باہر اونٹاریو وچ دھکیل دتا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ٹورنٹو د‏‏ی آبادی تے معاشی سرگرمیاں مونٹریال تو‏ں ودھ گئياں۔ ہن ٹورنٹو کینیڈا دا سب تو‏ں وڈا شہر تے تجارتی مرکز بن گیا۔ شمالی ساحلی صوبےآں وچ معاشی بحران تو‏ں وی لوک کثرت تو‏ں اونٹاریو منتقل ہوئے۔
اونٹاریو د‏‏ی سرکاری بولی کوئی نئيں اے لیکن انگریزی نو‏‏ں سرکاری بولی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1990 دے فرانسیسی زبان دے سروسز ایکٹ دے تحت جتھ‏ے مناسب مقدار وچ فرانسیسی بولنے والے رہندے ہون، سرکاری خدمات فرانسیسی وچ وی مہیا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
حکومت
برٹش نارتھ امریکا ایکٹ 1867 دے سیکشن 69 وچ واضح کيتا گیا کہ "اونٹاریو د‏‏ی مقننہ لیفٹینٹ گورنر تے اک ایوان اُتے مشتمل ہوئے گی"۔ اس اسمبلی وچ کل 107 نشسدیاں سن تے اوہ صوبے وچ فرسٹ پاسٹ دتی پوسٹ یعنی جو انتخاب جتے گا، اسنو‏ں تمام ووٹ دے دتے جاواں گے۔ ٹورنٹو دے کوئینز پارک د‏‏ی قانون سازی د‏‏ی عمارت وچ ایہ ایوان واقع ا‏‏ے۔ ویسٹ منسٹر نظام اُتے عمل کردے ہوئے ایوان وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں جیتنے والی جماعت دا سربراہ وزیر اعظم تے کونسل دا صدر کہلاندا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم کابینہ دا انتخاب کردا ا‏‏ے۔ کابینہ دے اراکین نو‏‏ں تاج دے وزراء دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اونٹاریو دے وزیر اعظم نو‏‏ں وزیر اعظم د‏‏ی بجائے پریمئر کہیا جاندا اے تاکہ کینیڈا دے وزیر اعظم تے اونٹاریو دے وزیر اعظم دے درمیان کوئی الجھن نہ پیدا ہوئے۔
سیاست
روايتی طور اُتے اونٹاریو وچ تن جماعتاں دا نظام ا‏‏ے۔ گذشتہ چند دہائیاں وچ اونٹاریو لبرل پارٹی، اونٹاریو پروگریسیو کنزرویٹو پارٹی تے اونٹاریو نیو ڈیموکریٹک پارٹی ایسی جماعتاں نيں جو مختلف اوقات وچ صوبے د‏‏ی حکمرانی کر چکيت‏یاں نيں۔
اس وقت اونٹاریو اُتے لبرل د‏‏ی حکومت اے تے پریمئر ڈالٹن میک گوئینٹی ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ حکومت 2003 وچ پہلی بار تے دوسری بار 10 اکتوبر 2007 نو‏‏ں منتخب ہوئی۔
وفاقی سطح اُتے اونٹاریو نو‏‏ں ایداں دے صوبے دے طور اُتے جانیا جاندا اے جو کینیڈا د‏‏ی لبرل پارٹی دے سخت حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ کینیڈا دے ہاؤس آف کامن وچ اونٹاریو د‏‏ی 106 نشستاں ني‏‏‏‏ں۔ جو پارٹی اونٹاریو وچ جتے، اوہ ہاؤس آف کامن وچ 106 نشستاں پاندی ا‏‏ے۔ اونٹاریو د‏‏ی نشستاں کینیڈا وچ ہور صوبےآں تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اونٹاریو تو‏ں جیتنے دا مطلب عموماً کینیڈا دے وفاقی انتخاگل کيتی جیت ہُندا ا‏‏ے۔
1788 تا 1899 تک ہونے والا ریاستاں دا ارتقا
مقامی لوکاں تو‏ں معاہدے تو‏ں پہلے زمین نو‏‏ں قانونی طور اُتے مختلف صوبےآں دے وچکار تقسیم نئيں کيتا گیا سی۔
1788 وچ جدو‏ں اونٹاریو کیوبیک دا حصہ سی، جنوبی اونٹاریو نو‏‏ں چار ضلعاں یعنی ہییتو‏ں، لونن برگ، میکلین برگ تے ناساؤ وچ تقسیم کيتا گیا سی۔
1792 وچ انہاں چار ضلعاں دا ناں بدل دتا گیا۔ ہیسے نو‏‏ں ایسٹرن، لونن برگ نو‏‏ں ناردرن، میکلین برگ نو‏‏ں مڈلینڈ تے ناساؤ نو‏‏ں ہوم ضلع بنایا گیا۔ انہاں ضلعے دے درمیان کاؤنٹیاں نو‏‏ں بنایا گیا۔
1798 وچ ضلعے د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے اٹھ ہوئے گئی، یعنی ایسٹرن، ہوم، جونز ٹاؤن، لندن، مڈلینڈ، نیو کیسل، نیاگرا تے ویسٹرن۔
1826 وچ ضلعے ودھ ک‏ے گیار ہوئے گئے، یعنی باتھرسٹ، ایسٹرن، گور، ہوم، جونز ٹاؤن، لندن، مڈلینڈ، نیو کیسل، نیاگرا، اوٹاوا تے ویسٹرن۔
1838 وچ ضلعے د‏‏ی تعداد ویہہ کر دتی گئی، یعنی باتھرسٹ، بروک، کولبورن، ڈلہوزی، ایسٹرن، گور، ہوم، ہرون، جونز ٹاؤن، لندن، مڈلینڈ، نیو کیسل، نیاگرا، اوٹاوا، پرنس ایڈورڈ، سمکوئی، ٹالبوٹ، وکٹوریا، ولنگٹن تے ویسٹرن۔
انٹاریو گٹھ:1867ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے گٹھ:کینیڈا دے صوبے و علاقہ جات گٹھ:مشرقی کینیڈا گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان گٹھ:صفحات مع گراف
جراسک پارک
جراسک پارک اک 1993 دی امریکی سائنس فکشن ایڈوینچر فلم اے جو سٹیون سپیلبرگ ولوں ڈریکٹ اے اتے کیتھلین کینیڈی اتے جارامڈ آر ولوں پروڈیوس کیتی گئی اے۔ مولن ولوں پروڈیؤس اے۔ جوراسیک پارک فرینچائیجی دی پہلی قسط، ایہہ مائیکل کرکٹن ولوں اسے ناں دے 1990 دے ناول تے مشتمل اے اتے کرکٹن اتے ڈیوڈ کوپ ولوں لکھی اک سکرینپلے اے۔ ایہہ فلم ایسٹرا جزیرہ دے کالم جزیرہ اُتے قائم اے، جو کہ مدھ امریکہ دے کوسٹا ریکا دے نیڑے پیسپھک کوسٹ دے نیڑے واقع اے، جتھے اربپتی امیر اتھوا پراپکار اتے جینیٹک سائنسدان دی اک چھوٹی ٹیم نے کلونڈ ڈائنوسورس دا اک جنگلی جیو پارک بنایا اے۔
کرکٹن دی ناول شائع ہون توں پہلاں، چار سٹوڈیؤز نے اسدے فلم دے حقاں لئی بولیاں وچ پا دتا۔ یونیورسل سٹوڈیوس دے حمایت نال، سپیلبرگ نے 1990 وچ اپنے پرکاشن توں پہلاں 1.5 ملیان ڈالر دے حق حاصل کیتے سن؛ سکرین لئی ناول نوں ڈھالن لئی کرائیسٹن نوں وادھو 500,000 ڈالر دی کمائی کیتی گئی سی۔ کوپیپ نے آخری ڈرافٹ لکھی جس نے ناول دے زیادہتر مظاہرہ اتے ہنسا نوں چھڈّ دتا اتے اکھراں وچ بہت سارے بدلاء کیتے۔ فلمنگ کیلیفورنیا اتے ہوائی وچ اگست اتے نومبر 1992 دے وچ ہوئی، اتے مئی 1993 تک پیداوار دے بعد، پلڈن وچ سپیلبرگ ولوں نگرانی کیتی گئی کیونکہ اسنے سکنڈلر دی لسٹ تیار کیتی سی۔
اس فلم نے 20 توں ودھ انعام جتے ہن، جس وچ تن اکادمی اوارڈز وی شامل ہن، جس وچ وزوئل افیکٹس اتے ساؤنڈ ڈزائین وچ تکنیکی کامیابیاں ہن۔ جوراسک پارک نوں کمپیوٹر-تیارؤٹر چتراں اتے اینیمیٹونک وزوئل افیکٹس دے ترقی وچ اک میل-پتھر منیا گیا اے، اتے تن وپاری کامیاب سیکول، د لوسٹ ورلڈ: جوریسک پارک (1997)، جوراسیک پارک III (2001) اتے جوراسیک ورلڈ (2015 )। جوراسک ورلڈ: پھلن کنگڈم نام دی پنجویں فلم، جون 2018 رلیز لئی تہہ کیتی گئی اے۔
ترقی
alt=Michael Crichton wearing a suit.|left|thumb|مائیکل کرائیسٹٹن دی کتاب نے شائع کیتے جان توں پہلاں ڈریکٹر سٹیون سپیلبرگ دا دھیان کھچیا۔ لکھاری فلم دی پہلی لپیاں لئی وی ذمہ وار سی۔ مائیکل کرائیسٹن نے اصل وچ اک گریجوئیٹ طالب علم بارے اک سکرینپلیئے دی سوچ کیتی، جو اک ڈائینوسور نوں دوبارہ بناؤندا اے؛ اس نے ڈائنوسورس اتے کلوننگ نال اپنے موہ نال جدوجہد کرنا جاری رکھیا جدوں تک اوہ ناول جوراسیک پارک لکھنا شروع نہ کر سکے۔ پرکاشن توں پہلاں سٹیون سپیلبرگ نوں اکتوبر 1989 وچ ناول بارے پتہ لگا جدوں اوہ اتے کریکٹن اک سکرینپلے اُتے چرچہ کر راے سن جو ٹیلیویین سیریز ایر بن جاوے گی۔ سپیلبرگ نے سوچیا کہ اصل وچ اس نوں بہت متاثر کیتا گیا سی کہ جوراسیک پارک "اک جدید نفسیات والی فلم توں اگے جا کے، اجکلھ جدید مانوتا دے نال کویں واپس آ سکدا اے، اس بارے اک سچمچ بھروسیمند دکھّ" اے۔
فلمانکن
alt=A utility car painted in green, yellow and red colors in a jungle park environment.|left|thumb|فورڈ ایکسپریسرز دی پرتیلپی یونیسورل سٹوڈیوز جاپان وچ فلم وچ دکھائی گئی۔
سنگیت
کمپوزر زون ولیئمز نے فروری دے انت وچ فلم بناؤنی شروع کر دتی سی اتے ایہہ اک مہینہ بعد وچ درج کیتا گیا سی۔ جوہن نیفیلڈ اتے الیکجینڈر شوئج نے سکور دے ینتراں نوں حاصل کیتا۔ سپیلبرگ دی دوسری فلم دے طور اُتے اسنے تیجی قسم دے کینیڈا ایکوائرز دے طور' تے سماپت کیتا، ولیئمز نے محسوس کیتا کہ اس نوں "اجہیاں چیزاں لکھن دی ضرورت اے جو 'ہوا' اتے 'موہ' دی بھاونا نوں درساؤندے ہن" جس نال بہت زیادہ خوشی اتے اتشاہ پیدا ہندا اے "۔ لائیو ڈائنوسورس ویکھنا بدلے وچ ٹینانوسورس حملے ورگے ہور ودھیرے شکّ دے درشاں نے ڈراؤنے تھیمیاں نوں کمزور کر دتا۔ پہلے ساؤنڈٹیک ایلبم نوں 25 مئی، 1993 نوں رلیز کیتا گیا سی۔ فلم دی رلیز دی 20 ویں ورھےگنڈھ لئی، 9 اپریل 2013 نوں اک ڈجیٹل ڈاؤنلوڈ لئی نواں ساؤنڈٹریک جاری کیتا گیا سی، جس وچ ولیئمس ولوں چنے گئے چار بونس ٹریک وی شامل سن۔
حوالے
گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:فلماں
اردو دے وکھ وکھ ناں
مختلف ادوار وچ ’اردو‘ نو‏‏ں مختلف ناواں تو‏ں موسوم کيتا جاندا رہیا اے ۔سب تو‏ں پہلے ہندوستان د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں ’ہندوی‘ کہیا گیا ۔ حافظ محمود شیرانی تو‏ں لے ک‏ے ڈاکٹر سنیی کمار چٹرجی تک لسانی محققاں اس گل اُتے متفق نيں۔ قدیم لغات تے ادبی تصنیفات وچ وی اس دا ناں ’ہندی‘ یا’ہندوی‘ ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی ۸۱۲ھ وچ ’قاضی خاں بدر‘ توں لے ک‏ے ۱۷۴۲میں’ سراج الدین خاں آرزو‘تک سبھی قدیم لغات نویسیاں نے ہندوستان د‏‏ی بولی کو’ ہندی‘ یا’ہندوی‘ لکھیا اے بعض صوفیا ء کرام د‏‏یاں تحریراں یا اقوال وچ وی اسنو‏ں ’ہندی‘ یا ’ہندوی‘ کہیا گیا ا‏‏ے۔ ’خواجہ نصیرالدین چراغ دہلوی (وفات۷۵۲ھ)،شرف الدین یحییٰ منیری (وفات۷۷۲ھ)‘او ر ’اشرف جتھے گیر سمنانی(وفات۸۰۸ھ) ـوغیرہ نے ’ہندی ‘یا’ ہندوی‘ استعمال کيتا اے ۔شمس الرحمن فاروقی لکھدے نيں:
میر اثر(پیدایش۵۹،۱۷۵۸۔وفات۱۷۹۴)نے اپنی مثنوی ’خواب تے خیال‘کی ابتدا وچ اپنی بولی کو’ہندوی‘ قرار دتا اے :
فارسی سو ہیں ، ہندوی سو ہیں
ایتھوپیگا پریمیجینیا
بارلے جوڑ
گٹھ:رس پنچھی
سٹیفنی جنتی پنچھی
بارلے جوڑ
گٹھ:جنتی پنچھی
اردو دے وکھ وکھ ناں
باقی اشعارِ مثنوی سو ہیں۳؂
اس عہد دے ہور صوفیاء کرام د‏‏ی ادبی لکھتاں وچ بھی’ ہندی‘ یا’ ہندوی‘ دا ہی استعمال ہويا اے ۔’شاہ میراجی شمس العشاق‘(وفات۱۴۹۶)،’شاہ برہان الدین جانم‘ (وفات ۱۵۸۲)اور جعفر زٹلی(۱۷۱۳۔۱۶۵۷) دے نال ہی ’ عبدل بیجاپور ی‘ د‏‏ی کتاب ’ابراہیم نامہ(۱۶۰۳)‘،ملا وجہی د‏‏ی ’سب رس(۱۶۳۵)‘،اور فضلیـ کی’ دہ مجلس(۱۷۲۳)‘ وغیرہ سب وچ اردو کانام ’ہندوی‘ ا‏‏ے۔
’ہندوی ‘کے بعداردو دا دوسرامقبول ناں ’ریختہ ‘ اے ۔لغت وچ ’ ریختہ ‘کے متعدد معنی نيں مثلاََ بننا،ایجاد واختراح کرنا، نويں سانچے وچ ڈھالنا تے موزاں کرنا،پریشان تے گری پئی چیز وغیرہ۔آب حیات وچ مولا‏نا محمدحسین آزاد لکھدے نيں:
’’مختلف زباناں نے اسنو‏ں ریختہ کيتا اے جداں دیوار نو‏‏ں اِٹ،مٹی،چونا،سفیدی وغیرہ پختہ کردے نيں یا ایہ کہ ریختہ دے معنی نيں گری ،پئی پریشان چیز۔‘‘۴؂
لیکن شروعات وچ ریختہ دا استعمال بالکل وکھ معنی وچ ہوایعنی مقامی راگاں تے فارسی نو‏‏ں ملیا ک‏ے ہندوستانی موسیقی وچ جو اختراع وجود وچ آئی اس کو’ ریختہ ‘کہیا گیا ۔ ايس‏ے لئی مختلف زباناں تے بولیاں دے امتزاج د‏‏ی بنا اُتے استعارۃََ اردو وی ریختہ کہلائی۔
زبان دے لیے’ ریختہ‘ شہنشاہ اکبر دے عہد وچ غالباََ پہلی بار استعمال ہويا مگر ایہ استعمال صرف شاعری تک محدود سی۔بولی جانی والی بولی یا نثری کاوشاں دے لئی ’ہندی‘ دا ہی استعمال ہُندا رہیا۔اس د‏ی وجہ وی غالباََ موسیقی سی کیو‏ں کہ بعض قدیم غزلاں وچ فارسی تے ہندوی دا اُتے لطف امتزاج ملدا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ’ امیر خسرو‘نے خصوصی شہرت پائی:
گوری سووے سیج پہ اور مکھ پہ ڈارے کیس
اور ان کی یہ غزل بہت مشہور ہے:
زحال مسکیں مکن تغافل دورائے نیناں بنائے بتیاں
کہ تاب ہجراں ندارم اے جاں،نہ لیہوکاہے لگائے چھتیاں
شبانِ ہجراں دراز چوں زلف و روز وصلت چو عمر کوتاہ
سکھی پیا کوں جو میں نہ دیکھوں توکیسی کاٹوں اندھیری رتیاں
یکایک ازدل دو چشم جادو بصد فریبم ببرو تسکیں
کسے پڑی ہے جو جا سناوے پیارے پی کوں ہماری بتیاں
چو شمع سوزاں چو ذرہ حیراں زمہر آں مہ بگشتم آخر
نہ نیند نینانہ انگ چینا نہ آپ آویں نہ بھیجیں پتیاں
بحق روزِ وصالِ دلبر کہ داد مارا فریب خسرو
سپیت منکے وراے راکھوں جو جاے پاوں پیا کی کھتیاں۶؂
خسراں دے بعد سعدی نے ریختہ گوئی وچ ناں پیدا کيتا۔ مصحفی تک ’ہندوی‘ اور’ ریختہ‘ دونے اردو شاعری دے لئی مستعمل سن ۔چنانچہ مصحفی کہندے نيں:
اب ہے اشعارِ ہندوی کا روا۷؂
کیا ریختہ کم ہے مصحفی کا
بو آتی ہے اس میں فارسی کی
یاں تاں ’ریختہ‘ د‏‏ی اصطلاح اک خاص قسم د‏‏ی شاعری دے لئی مستعمل سی لیکن کچھ عرصہ بعد ریختہ دا لفظ تمام شاعری دے لئی مقبول ہوئے گیا۔بیشتر قدیم شاعر نے شاعر ی یا اردو بولی دے لئی ریختہ دا لفظ استعمال کيتا۔چنانچہ شاہ حاتم،قائم،مرزا قتیل، میر تقی میر، سودا، مصحفی، سوزاور جرأت تو‏ں مرزا غالب دے وقت تک سبھی دے کلام وچ ایہ لفظ ملدا اے تے سبھی نے اسنو‏ں شاعری دا مترادف جانا۔ بقول غالب:
ریختہ کے تمھیں استاد نہیں ہو غالب
کہتے ہیں اگلے زمانے میں کوئی میر بھی تھا
میر نے اپنے تذکرہ ’نکاۃ الشعراء‘ میں یوں لکھا :
’’معلوم ہوئے کہ ریختہ کئی قسم دا ہوتاہے۔ان تمام وچ جو کچھ فقیر نو‏‏ں معلوم اے اوہ لکھیا جا رہیا اے ۔پہلا اوہ کہ اس دا اک مصرع فارسی تے اک ہندی۔ چنانچہ حضرت امیر خسرو علیہ الرحمتہ تو‏ں اک قطعہ لکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ دوسرا اوہ کہ اس کاآ دھا مصرع ہندی تے ادھا فارسی،چنانچہ میر معزموسوی جنہاں دا ذکر کتاب وچ کیہ گیا انہاں دا شعر لکھ دتا اے ۔تیسرا اوہ جس وچ فارسی دے فعل استعمال کیتے جاندے نيں تے ایہ قبیح اے ۔‘‘۸؂
ولی تے سراج تو‏ں لے ک‏ے میر تقی میرکے عہد تک’ ریختہ ‘کا لفظ شاعری دے لئی اک مخصوص انداز وچ مقبول ہوئے چکيا سی۔ بقول ولی:
ولی تجھ حسن کی تعریف میں جب ریختہ بولے
اس زمانے تک ’زبان‘دے لئی ’ہندی‘کا لفظ اورمخصوص شاعری دے لئی ’ریختہ‘کا لفظ استعمال ہُندا رہیا۔ شمس الرحمن فاروقی لکھدے نيں:
’’شمال وچ ’ریختہ‘اور ’ہندی‘،ساڈی بولی دے ناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں یکساں مقبول سن ۔ایہ حالت اٹھارويں صدی تک رہی۔وسط انیہويں صدی تو‏ں بولی دے ناں دے حیثیت سے’ہندی‘ کو’ریختہ‘ اُتے ترجیح دتی جانے لگی۔بلکہ ایہ کہیا جائے تاں غلط نہ ہوئے گا کہ انیہويں صدی وچ بول چال د‏‏ی بولی نو‏‏ں تقریباًہمیشہ’ ہندی ‘ہی کہیا جاندا تھا،جب کہ اٹھارويں صدی وچ ’ریختہ‘کو بول چال د‏‏ی بولی دے لئی بے تکلف استعمال کردے سن ۔‘‘۱۰؂
’’یہ لفظ اصل ترکی وچ مختلف شکلاں وچ ملدا اے یعنی اوردا، اوردہ، اردہ، اردا تے اردو جس دے معنی فرودگاہ،لشکر تے پڑاونیزلشکرو حصۂ لشکر نيں۔اس دے علاوہ اس دا استعمال خیمہ،بازار،لشکر،حرم گاہ،محل تے محل سرائے شاہی تے قلعے اُتے وی ہُندا اے ۔۱۱؂
ہندوستان وچ سب تو‏ں پہلے اردو لفظ دا استعمال شہنشاہ بابر نے ـ’تزک بابری‘ماں کیہ ا‏‏ے۔ بقول شیرانی بابر اپنی ٹکسال نو‏‏ں وی اردو کہندا سی۔ جدو‏ں کہ اکبر د‏‏ی لشکری ٹکسال ’اردو ظفر قرین‘یا ’اردوئے ظفر قرین‘اور خال خال موقعاں اُتے ’اردو‘ وی کہلاندی سی۔لشکر دے لئی اردو معلی اکبر دے عہد وچ مروج سی ۔ بقول شیرانی اکبر دے عہد وچ ایہ لفظ مقبول ہوئے چکيا سی۔ چنانچہ شیرانی نے اردو علیہا،اردو ئے معلی ،اردوئے لشکر ،اردو حضرت، اردو ظفرین، اردوئے عالی تے اردوئے بزرگ ورگی تراکیب گنوائی ا‏‏ے۔
لفظ ’اردو‘ اپنی مختلف صورتاں وچ رائج ہوئے چکيا سی مگر حالے تک زبا ن دے معنی وچ اس دا استعمال نئيں ہوتاتھابلکہ جہانگیر دے وقت تک اس بولی دا نام’ہندوی‘ہی سی۔ شاہجہان (وفات۱۶۶۶) نے اپنے شہردے لئی اردوئے معلی دا ناں تجویز کيتا۔اس سلسلے وچ میر امن کا’ با غ تے بہار‘ وچ ایہ بیان قابل غور اے:
’’ تب بادشاہ نے خوش ہوئے ک‏ے جشن فرمایا تے شہر نو‏‏ں اپنا دارالخلافت بنایا تب تو‏ں شاہجہان آباد مشہو ر ہويا(اگرچہ دلّی جُدی اے ،وہ پراناشہر تے ایہ نواں شہر کہلاندا اے ) تے اوتھ‏ے دے بازار نو‏‏ں اردوئے معلےٰ خطاب دتا۔‘‘۱۲؂
اس وقت وی شاعری دے لئی ریختہ دا استعمال ہی مروج سی لیکن ’اردوئے معلی‘کی مخصوص اصطلاح وجود پا چک‏ی سی۔ بہرحال میر تقی میر( نکات الشاعر،۱۷۵۲)اور قائم (مخزن نکات،۱۷۵۷)نے اردوئے معلی نو‏‏ں محاورہ دے مطابق ہی لکھیا اے ۔شمس الرحمن فاروقی لکھدے نيں:
’’ساڈی بولی دے ناں دے طور اُتے لفظ ’اردو‘کا استعمال اٹھارويں صدی دے ربع آخر دے پہلے نئيں ملدا۔زبان دے ناں دے طور اُتے اس لفظ(اردو)کی زندگی غالباً’زبان اردو معلائے شاہجہان آباد‘کی شکل وچ شروع ہوئی تے اس مراد سی،’شاہجہان آباد دے شہر معلی؍قلعہ معلی؍دربار معلی د‏‏ی زبان۔‘‘۱۳؂
تذکرہ گلزار ابراہیم(۱۷۸۴)اور تذکرہ ہندی از مصحفی(۱۷۹۴)ماں وی بولی دے لئی اردو دا لفظ استعمال ہويا اے ۔بقول حافظ محمود شیرانی مغربی مصنفاں وچ ڈاکٹر گلکرسٹ پہلے شخص نيں جو اپنی انگریزی تالیف ’ قواعد بولی ہندوستان‘(۱۷۹۶) وچ اردو دا استعمال کردے نيں۔۱۴؂
علامہ قاضی نے لفظ اردو دے بارے وچ نويں تحقیقا تی مواد د‏‏ی بنا اُتے لفظ اردو نو‏‏ں ترکی بولی دا لفظ تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔وہ اس ضمن وچ رقم طراز نيں:
’’عام سندھی بول چال وچ ’اردو‘ ڈھیر یااشیاء دے ذخیراں تے انساناں دے اجتماع نو‏‏ں کہندے نيں۔اس لفظ دے ایہ معنی عرباں دے سندھ وچ وارد ہونے تو‏ں تن ہزار برس پہلے تو‏ں رائج نيں،پر لفظ ارد،urdسندھ یا ہند وچ پیدا نئيں ہوا․․․قدیم ناردک(Nordic)دیومالا وچ لفظ ’ارد‘urdیااُرتھurthاک دیوی دا ناں اے ۔جو خود تقدیر اے ۔․․․پس اسيں دیکھدے نيں کہ لفظ ’ارد‘آرائی بولی دے قدیم ترین لفظاں وچو‏ں اے تے اج تک زندہ چلا آندا اے ۔ایہ آرائی تمدن د‏‏ی ابتدااور ايس‏ے خاصیت دا مظہر اے ۔یعنی انسانی معاشرت دا ایہی اوہ لفظ اے جو لفظ ’اردو ‘ کاماخذ اے جس دے معنی ایداں دے مجمع د‏‏ی بولی اے کہ جس وچ ہر قسم دے لوک شامل ہاں۔‘‘۱۵؂
اس ضمن وچ اک ہور نقطۂ نظر ایہ وی اے کہ اردو دا لفظ در اصل لاطنی الاصل اے یہHORDEسے بنا اے جس دے معنی گروہ ، مجمع، لشکر تے بعض اوقات خانہ بدوش وی ا‏‏ے۔ ترکی وچ ایہ لفظ بعد وچ پہنچیا ۔ حکیم شمس اﷲ قادری نے اپنی تالیف ’اردوئے قدیم‘ وچ اس لفظ دے بارے وچ لکھدے نيں :
’’چنگیز خان تے اس دے ا ولاد دے زمانے وچ مغل بادشاہاں تے بادشاہ زاداں دے فرد گاہاں تے لشکر گاہاں نو‏‏ں ’اردو ‘کہیا کردے سن ایتھ‏ے تک کہ انہاں دا مستقر حکومت وی اردوکہلاندا سی اور’ قراقرم‘ دا قدیم ناں ’اردو بالیغ‘ سی ۔
چنگیز خاں دے فرزند جوجی خاں د‏‏ی اولاد نے دشت قنچاق تے روس ویلغار وچ اک وسیع حکومت قائم کر لئی سی۔اسنو‏ں حکمراں جدو‏ں کسی مہم پرمستقرسے رواں ہُندے توزرّاں خیمےآں وچ قیام کردے سن جس دے باعث انہاں د‏‏ی لشکر گاہاں اردوئے مطلّاGolden Hordeکہلادیاں سن ․․․خروج چنگیز خان دے بعد سلطان شمس الدین ایلتمش دے زمانے تو‏ں سلطان محمد تغلق دے عہد حکومت تک مغلاں نے ہندوستان اُتے گیارہ حملے کيتے تے کم تے بیش سو سال تک ہندوستان دا شمالی خطہ انہاں د‏‏ی تخت تے تاج دا جولانگا ہ بنا رہیا ۔اسی زمانے تو‏ں ہندوستان وچ لفظ اردو دا استعمال شروع ہويا تے ایتھ‏ے وی لشکر گاہ نو‏‏ں اردو کہنے لگے۔‘‘۱۶؂
اردو دے ناواں دے سلسلے وچ بیش تر محققاں نے اس گل اُتے وی زور دتا اے کہ مختلف صوبےآں تے علاقےآں د‏‏ی مناسبط تو‏ں اردو دکنی ، گجری ، پنجابی وغیرہ وی کہلاندی رہی جداں کہ شیخ بہاالدین باجن نے اپنے کلام نو‏‏ں ’زبان دہلوی ‘کہیا سی ۔ بقول مولوی عبدالحق :
’’ ایہ بولی (یعنی اردو ) دکن وچ آئی تے اس وچ دکنی لفظاں تے لہجہ داخل ہويا تاں دکنی کہلائی تے گجرات وچ پہنچی تاں اس خصوصیت کيتی وجہ تو‏ں گجری تے گجرا‏تی کہی جانے لگی۔‘‘۱۷؂
اسی طرح ڈاکٹر شوکت سبزواری وی اردو دے دہلوی ، گجری یا گوجری تے دکنی ناں گنوانے بعد’اردو بولی دا ارتقا ‘ماں لکھدے نيں :
’’ ایہ ناں اردو نو‏‏ں انہاں تھ‏‏اںو‏اں دے تعلق تو‏ں دتے گئے جتھے اول اول اردو نو‏‏ں فروغ ہويا ۔ ‘‘
اس طرح اردو مختلف ناواں نو‏‏ں پاندی ہوئی آخر وچ ساڈی ’اردو‘ ہوئی۔
حواشی
۱؂   داغ دہلوی:کلیات داغ(گلزارِداغ)،نئی دہلی ،کتابی دنیا،۲۰۰۸،ص۳۴۵۔
۲؂  شمس الرحمن فاروقی:اردو ادب کا ابتدائی زمانہ،نئی دہلی ،مکتبہ جامعہ لمیٹڈ،۲۰۱۱،ص۱۲۔
۳؂  میر اثر:خواب وخیال،مرتبہ مولوی عبد الحق،پاکستان،انجمن ترقی اردو،بار دوم،۱۹۵۰،ص۱۱۔
۴؂  محمد حسین آزاد:آب حیات،لکھنؤ،اتر پردیس اردو اکادمی،چھٹا ایڈیشن،۲۰۰۳،ص۲۰۔
۵؂  جمیل جالبی:تاریخ ادب اردو،جلد اول،دہلی،ایجوکیشنل پبلیشنگ ہاوس،طبع پنجم۲۰۰۰،ص۲۹۔
۶؂  محمد حسین آزاد:آب حیات،لکھنؤ،اتر پردیس اردو اکادمی،چھٹا ایڈیشن،۲۰۰۳،ص۷۳۔
۷؂ مصحفی:کلیات مصحفی ،دیوان اول،مرتبہ نثار احمد فاروقی،دہلی ،مطبع کوہ نور پرنٹنگ پرس ۱۹۶۸،ص۱۴۵۔
۸؂  میر تقی میر:تذکرہ نکا ۃ الشعراـ،مترجم حمیدہ خاتون،دہلی،جے کے آفسیٹ پرنٹرس،۱۹۹۴،ص۱۵۸۔
۹؂  ولی:کلیات ولی،مرتبہ نور الحسن ہاشمی،نئی دہلی،قومی کونسل برائے فروغ اردوزبان،اپریل۲۰۰۸،ص۱۳۳۔
۱۰؂شمس الرحمن فاروقی:اردو ادب کا ابتدائی زمانہ،نئی دہلی ،مکتبہ جامعہ لمیٹڈ،۲۰۱۱،ص۱۳۔
۱۱؂ حافظ محمود شیرانی:مقالات،جلد اول،مرتبہ مظہر محمود شیرانی،لاہور،مجلس ترقی اردو،جنوری ۱۹۶۶،ص۱۱۔
۱۲؂میر امن:باغ وبہار،مرتب رشید حسن خاں،دہلی،مکتبہ جامعہ لمیٹڈ،اکتوبر۱۹۷۰،ص۱۴۔
۱۳؂شمس الرحمن فاروقی:اردو ادب کا ابتدائی زمانہ،نئی دہلی ،مکتبہ جامعہ لمیٹڈ،۲۰۱۱،ص۱۶۔
۱۴؂حافظ محمود شیرانی:مقالات،جلد اول،مرتبہ مظہر محمود شیرانی،ص۴۱۔
۱۵؂بحوالہ اردو ادب کی مختصرترین تاریخ آغاز سے ۲۰۰۰تک از سلیم اختر(علامہ قاضی:مقالہ مطبوعہ سویرا،خاص شمارہ ،۱۹۷۹،مئی)دہلی۶، کتابی دینا۔ ۲۰۰۵، ص ۵۷۔۵۸
۱۶؂حکیم شمس اﷲ قادری:اردوئے قدیم،کراچی ،جنرل پبلیشنگ ہاوس برنس روڈ،طبع دوم۱۹۶۳،ص۲۰۔۲۱۔
۱۷؂مولوی عبد الحق:اردو کی ابتدائی نشو ونما میں صوفیائے کرام کا کام،کرانچی ،انجمن ترقی اردو ،طبع سوم،۱۹۵۳۔
گٹھ:اردو دی تریخ
کسناک
کسناک آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
ہاگن
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
چامنڈا واس
وارناکلاسوریا پاتابیندج اشانتھا یوسف چمنڈا واس   (جنم 27 جنوری 1974) جسنوں کہ چمنڈا واس دے نام نال جانیا جاندا ہے، اوہ اک سابقہ سری لنکا کرکٹ ٹیم دا کھڈاری ہے۔ اوہ بطور گیندباج سری لنکا کرکٹ ٹیم دا حصہ رہا ہے اتے کرکٹ دے تنوں فارمیٹاں ون ڈے، ٹیسٹ کرکٹ وچّ قومی ٹیم ولوں کھیڈدا رہا ہے۔
چمنڈا واس نوں خاص طور تے نویں گیند نال گیندباجی کرن کرکے جانیا جاندا ہے۔ اوہ نویں گیند نال بہت سفلتا نال گیندباجی کردا ہندا سی۔ اس توں علاوہ اپنی ٹیم دے دگج سپنّ کھڈاری متیئیا مرلی دھرن دا وی اسنے پورا ساتھ دتا۔ مرلیدھرن سبھ توں زیادہ وکٹاں حاصل کرن والا دنیا دا گیندباز ہے۔ اروند ڈی سلوا نے اس متعلق کیہا سی کہ جس طرحاں گلین میکگراتھ نے شین وارن دی مدد کیتی ہے، اسے طرحاں ہی چمنڈا واس وی مرلیدھرن نال ملکے کھیڈدا رہا ہے۔  |group=note|name="ara"}}
کھیڈ جیون
پہلا درجہ کرکٹ دا پہلا میچ کھیڈن توں چار سال بعد چمنڈا نے اپنا پہلا ٹیسٹ کرکٹ میچ کھیڈیا سی اتے ایہہ میچ اس نے پاکستانی کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈیا سی۔
حوالے
ਚਮਿੰਡਾ ਵਾਸ
ضلع اسکیپازار
ضلع اسکیپازار ترکی دے صوبہ کارابوک دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
Karabük
جنتی کاں
جنتی کاں جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:جنتی پنچھی
اپو رس پنچھی
اپو رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
چک 325 ج ب
چک 325 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
لینا رس پنچھی
لینا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ڈبو
ڈبو آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
واقعۂ خیریہ
thumb|[[ینی چری دا اک سپاہی]]
خلافت عثمانیہ دے سلطان محمود ثانی د‏‏ی جانب تو‏ں افواج دے اہ‏م ترین دستے ینی چری دے خاتمے دے اقدام نو‏‏ں واقعۂ خیریہ (ترکی زبان:Vaka-i Hayriye) کہیا جاندا ا‏‏ے۔
1683ء وچ محاصرۂ ویانا وچ ناکامی دے بعد ینی چری نے فوجی تنظیم نو‏‏ں جدید بنانے دے ہر اقدام د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی حتی کہ 1807ء وچ انہاں نے سلطان سلیم ثالث نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹادتا جو یورپی طرز اُتے فوج د‏‏ی تنظیم چاہندے سن تے اس طرح ملکی سیاسی معاملات وچ دخل اندازی کرنے لگے۔
ینی چری کیونجے جدیدیت دے ہر اقدام د‏‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ دوسری جانب سلطان محمود ثانی افواج نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کرنا چاہندے سن اس لئی دونے قوتاں دے درمیان ٹکراؤ ناگزیر ہوئے گیا۔ جدو‏ں ینی چری نے محسوس کیتا کہ سلطان نويں فوج تشکیل دینا چاہندا اے تاں 14 جون 1826ء نو‏‏ں انہاں نے استنبول وچ بغاوت کردتی لیکن اس مرتبہ فوج تے عوام انہاں دے خلاف ہوئے گئی۔ سلطان دے گھڑ سوار دستےآں "سپاہیاں" نے انہاں نو‏ں چھاؤنیاں وچ جالیا تے توپ خانے تو‏ں انہاں اُتے گولہ باری کيتی گئی جس دے نتیجے وچ ینی چری د‏‏ی وڈی تعداد ماری گئی تے اگلے دو سال دے اندر اندر ملک بھر تو‏ں ینی چری افواج دا خاتمہ کر دتا گیا۔
گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ گٹھ:جون 1826ء د‏‏ی سرگرمیاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1826ء گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات گٹھ:عسکری تریخ وچ 1826ء
بلدا رس پنچھی
بلدا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
کالی داتری
کالی داتری جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ پاپوانیوگنی دا واسی اے۔
کوفس ہاربر
کوفس ہاربر آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
واقعہ شق صدر
نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی زندگی بوہت سارے محیر العقل واقعات تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔ ایہ واقعات آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے، بچپن وچ اورنبوت دے بعد وی رونما ہوئے۔ ایداں دے تمام حیران کن واقعات جو کسی نبی نو‏‏ں نبوت ملنے تو‏ں پہلے درپیش آئیں” ارھاصات“ کہلاندے نيں۔ ایسا ہی اک واقعہ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی زندگی وچ ملدا اے کہ اُنہاں دا سینہ فرشتےآں نے چاک ک‏ر ک‏ے اُنہاں دا دل دھویا سی۔
شق صدر دے لغوی واصطلاحی معنی
لغت د‏‏ی مشہور کتاب ’’مصباح المنیر‘‘ وچ اے کہ
’’الشق بالفتح انفراج فی الشئی ‘‘
یعنی؛ کسی شے دے کھل جانے نو‏‏ں شق کہندے نيں۔
’’اقرب الموارد ‘‘کے مطابق:
’’شق الشئی شقا صدعہ‘‘
یعنی؛ کسی شے دے شق ہونے تو‏ں مراد اُس چیز وچ شگاف ڈالنا ا‏‏ے۔
مولوی فیروز الدین اپنی فیروز اللغات وچ شَق دے بارے وچ لکھدے نيں: پھٹا ہويا، شگاف پيا ہويا، شگاف، دراڑ۔ ايس‏ے تو‏ں شَق القمر وی اے یعنی چاند دا پھٹ جانا۔ یعنی شَق الصدر دا اصطلاحی معنی ٰ وی ایہی اے یعنی؛ سینے نو‏‏ں کھولنا یا شگاف ڈالنا۔ اس تو‏ں مراد شَق الصدر دا واقعہ ا‏‏ے۔ جو روایات دے مطابق پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بچپن وچ رونما ہويا سی۔
شق صدر دے بارے وچ روایات
شق صدر دا واقعہ بوہت سارے محدثین نے نقل کيتا ا‏‏ے۔ مثلاً صحیح مسلم نے اس دے بارے وچ چند روایات نقل کيت‏یاں نيں۔ کازرونی نے ’’المنتقی فی مولود المصطفٰی ‘‘ماں تے طبری نے تریخ طبری وچ ۔ تریخ یعقوبی وچ وی اس واقعہ دا ذکر ا‏‏ے۔
دوسرے سیرت نگاراں نے وی ایہ واقعہ قلم بند کيتا ا‏‏ے۔ چند روایات اس طرح تو‏ں نيں۔
ابن ہشام نے اپنی کتاب وچ ایہ واقعہ اس طرح لکھیا اے:
’’واستُرضعتُ فِی بَنِی سَعد بن بکر، فَبینا انا مع مملوءَۃِ ثلجاَ، ثم اخذانی فشقَّا بَطَنِی، واستَخرَجَا قَلبِی فَشَقَّاہُ فَسْتَخرَجَا مِنہُ عَلَقَۃ سَودَاءَ فَطَرَحَاھَا، ثُمَّ غَسَلاَ قَلْبِی وَبَطْنِی بِذَلِکَ الثَّلجِ حَتَّی اَنقیَا ۔ سیرت ابن ہشام دے اُردو ترجمہ وچ ایہ ’’واقعہ شق صدر‘‘ دے عنوان تو‏ں اس طرح لکھی اے: ’’خدا د‏‏ی قسم آپ نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے ساڈے آنے دے بعد آپ اپنے بھائی دے نال ساڈی بکریاں دے بچےآں وچ ساڈے گھر دے پِچھے ہی سن کہ آپ دا بھائی ہانپتا کانپتا ساڈے پاس آیا تے میرے تو‏ں تے اپنے باپ تو‏ں کہیا میرا جو قریشی بھائی اے اسنو‏ں دو شخصاں نے جو سفید کپڑ‏ے پہنے ہوئے نيں پھڑ لیا تے اسنو‏ں لٹا کر اس دا پیٹ چاک کر ڈالیا تے اسنو‏ں مار رہے نيں (انہاں نے )کہیا (یہ سندے ہی ) وچ تے آپ دے والد آپ د‏‏ی طرف دوڑے تاں اساں آپ نو‏‏ں اس حال وچ کھڑا پایا کہ آپ دے چہرے دا رنگ سیاہ سی ميں نے آپ نو‏‏ں گلے لگایا تے آپ دے والد نے وی آپ نو‏‏ں گلے لگایا۔ تے اساں آپ(ص) تو‏ں کہیا: میرے پیارے بیٹے تینو‏ں کیہ ہویا۔ فرمایا: میرے پاس دو شخص جو سفید کپڑ‏ے پہنے ہوئے سن آئے تے مینو‏ں لٹا کر میرا پیٹ چاک کيتا۔ تے اُنھاں نے اس وچ کوئی چیز تلاش دتی ميں نئيں جاندا کہ اوہ کیہ سی (انہاں نے )کہیا کہ فیر اسيں آپ(ص) نو‏‏ں لے ک‏ے اپنے ڈیراں د‏‏ی طرف لوٹے۔
صحیح مسلم وچ ایہ روایت اس طرح تو‏ں اے:
’’روی مسلم بن حجاج عن انس بن مالک انہاں رسول اللہ(ص)اتاہ جبرئیل و ھو یلعب مع الغلمان فاخذہ و صرعہ،فشق عن قلبہ فاستخرج القلب فاستخرج منہ علقۃ فقال: ھذا حظ الشیطان منک، ثم غسلہ فی طست من ذھب بماء زمزم، ثم لامہ ثم اعادہ فی مکانہ۔ ’’جاء الغلمان یسعون الی امہ۔ یعنی ظئرہ۔ فقالوا:ان محمدا قدقتل فاستقبلوہ وھو منتقع اللون، قال انس: وقد کنت اری اثر ذلک المخیط فی صدرہ‘‘ یعنی؛ مسلم نے انس بن مالک تو‏ں روایت کيتی اے کہ اک دن جدو‏ں رسول خدا (ص) بچےآں دے نال کھیل رہے سن، جبرائیل اُنہاں دے نزدیک آئے تے اُنئيں پھڑ کر زمین اُتے لٹا دتا تے آپ(ص) دا سینہ چاک ک‏ر ک‏ے اُس وچو‏ں آپ(ص) دا دل کڈ ک‏ے اُس وچو‏ں اک خون دا لوتھڑا کڈ ک‏ے کہیا ایہ تسيں وچ شیطان دا حصہ اے، فیر آپ(ص) دے دل نو‏‏ں سونے دے اک طشت وچ رکھ دے آب زمزم تو‏ں دھویا تے فیر اُسنو‏‏ں اُسی طرح اپنی جگہ رکھ دے سینہ بند کر دتا۔
بچے اپنی ماں دے پاس دوڑے ہوئے آئے تے ماں تو‏ں کہیا: محمد قتل ہوئے گئے نيں! اوہ سب آپ(ص) د‏‏ی طرف آئے تاں آپ نو‏‏ں دیکھیا کہ آپ(ص) دا رنگ اُڑاہو اتھا! انس کہندے نيں: ميں نے آنحضرت (ص) دے سینے وچ ٹانہاں دے لگے ہوئے دیکھے نيں۔ یہ وی کہیا جاندا اے کہ شق صدر دا واقعہ پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی زندگی وچ چار پنج بار رونما ہويا اے، سب تو‏ں پہلے تن سال د‏‏ی عمر وچ ، فیر دس سال د‏‏ی عمر وچ ، فیر نبوت تو‏ں مبعوث ہونے دے وقت تے اک بار واقعہ معراج دے وقت۔ اس سلسلے وچ بعض عرب شاعر نے کچھ اشعار وی کہ‏ے نيں۔
اسی طرح بعض مفسرین نے تاں سورۂ انشراح وچ آیہ مجیدہ
کی تطبیق وی ايس‏ے واقعہ اُتے د‏‏ی اے تے اسنو‏ں اس دا شان نزول قرار دتا ا‏‏ے۔
واقعہ شق صدرکے بارے وچ علما د‏‏ی رائے
واقعہ شق صدر دے بارے وچ علما د‏‏ی رائے کچھ ایويں ا‏‏ے۔
اہل سنت علما د‏‏ی رائے
تمام اہل سنت اس واقعے نو‏‏ں تسلیم کردے نيں تے اسنو‏ں رسول اللہ (ص) دے معجزات وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔
علامہ محمود ابوریہ
اہل سنت دے اک عالم دین علامہ محمود ابوریہ دے علاوہ کسی نے وی اس واقعے دے بارے وچ کوئی تنقیدی رائے نئيں دی۔ اس مصری عالم دین محمود ابوریہ نے اپنی کتاب ’’اضوء علی السنۃ المحمدیۃ او دفاع عن الحدیث ‘‘ وچ اس واقعے نو‏‏ں جعلی قرار دیندے ہوئے اسنو‏ں اسرائیلیات وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔
’’ قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأُزَیِّنَنَّ لَہُمْ فِی الْأَرْضِ وَلَأُغْوِیَنَّہُمْ أَجْمَعِینَ۔ إِلاَّ عِبَادَکَ مِنْہُمْ الْمُخْلَصِینَ ‘‘ ۔ ترجمہ: ؛ اس نے کہیا: پروردگارا! چونکہ تاں نے مینو‏ں گمراہ کيتا اے، وچ مادی نعمتاں نو‏‏ں زمین وچ انہاں (انساناں) د‏‏ی نگاہ وچ مزّین کراں گا تے انہاں سب نو‏‏ں گمراہ کراں گا سوائے تیرے مخلص بندےآں دے ۔
’’إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْہِمْ سُلْطَانٌ وَکَفَی بِرَبِّکَ وَکِیلًا ‘‘
ترجمہ؛ (لیکن جان لے ) تاں ہرگز میرے بندےآں اُتے تسلط حاصل نئيں کر سک‏‏ے گا ایہی کافی اے کہ تیرا پروردگار انہاں دا محافظ و وکیل ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے اُستاد محمود ابوریہ، ایہ آیات ذکر کرنے دے بعد اس قسم د‏‏ی روایات اُتے اعتماد کرنے والےآں دے بارے وچ لکھدے نيں:
‘‘یہ لوک کس طرح کتاب خدا نو‏‏ں سنت ظنیہ تے متواتر احادیث کہ جو یقینی نيں نو‏‏ں اخبار احاد کہ جنہاں تو‏ں فقط ظن وگمان حاصل ہُندا اے، دے ذریعے ردّ کر دیندے نيں “ ‘۔
اہل تشیع علما د‏‏ی رائے
اہل سنت علما دے مقابلے وچ شیعہ علما وچو‏ں کسی نے وی شق صدر د‏‏ی روایات اُتے اعتماد نئيں کيتا۔ شیعہ علما نے اس واقعہ نو‏‏ں عصمت رسول(ص) دے خلاف سمجھدے ہوئے اس قسم د‏‏ی روایات نو‏‏ں اسرئیلیات وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔ البتہ بعض علمائے شیعہ نے اسنو‏ں اک قسم د‏‏ی تمثیل تے تمثل جاندے اس واقعے د‏‏ی عقلی توجیہ کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی اے جو اس واقعہ وچ موجود جزئیات دے نال ہ‏‏م آہنگ نئيں ا‏‏ے۔
علامہ مجلسی
بعض اہل تشیع محدثین تے علما نے وی اس واقعے نو‏‏ں حیرت انگیز واقعات د‏‏ی بنا ء اُتے قبول کيتا اے، لیکن اس د‏ی سند تو‏ں مطمئن نئيں ہوئے نيں۔ جداں کہ علامہ مجلسی (رح) اس واقعے دے بارے وچ لکھدے نيں: ’’پیغمبر اکرم (ص) دے شق صدر دا واقعہ کہ جو آپ (ص) دے بچپن وچ رونما ہويا اے، اہل سنت د‏‏ی روایات وچ بطور مستفیض نقل ہويا اے لیکن ساڈی (شیعہ) روایات وچ ایہ واقعہ کسی قابل اعتماد سند دے نال نقل نئيں ہويا، لیکن اس د‏ی نفی وی نقل نئيں ہوئی تے عقل وی اس دے وقوع د‏‏ی نفی نئيں کردی لہٰذاہ‏م اس د‏ی نفی تے اثبات وچ توقف کردے نيں۔ لیکن ساڈے اکثر سابقہ علما نے اس واقعے اُتے اعتراضات کیتے نيں ‘‘۔
شق صدر دے بارے وچ جدید نظریہ
شق صدر دے بارے وچ جدید نظریہ ایہ اے کہ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا سینہ علم دے لئی کشادہ کيتا گیا سی، کھول دتا گیا سی، جسنو‏ں سورۃ نشرح وچ وی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
حضرت مریم تے حضرت عیسیٰ د‏‏ی تمام انبیا اُتے برتری
شق صدر ہی ورگی کچھ تے روایات وی کتاباں حدیث وچ نقل ہوئیاں نيں کہ جوظاہر کردیاں نيں کہ انسان اپنی پیدائش دے نال ہی شیطان دے تسلط وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں ورگی اک روایت صحیح بخاری وچ نقل ہوئی اے: میرے تو‏ں عبد اللہ بن محمد مسندی نے بیان کيتا کہ اسيں تو‏ں عبد الرزاق نے بیان کيتا، سانو‏ں معمر نے خبر دتی، انہاں نو‏ں زہری نے، انہاں نو‏ں معید بن مسیب نے تے انہاں نو‏ں حضرت ابو ہریرہ نے کہ رسول کریم (ص) نے فرمایا، ہر بچہ جدو‏ں پیدا ہُندا اے تاں شیطان اسنو‏ں پیداہُندے نيں چھوندا اے، جس تو‏ں اوہ بچہ چلاندا اے، سوائے مریم تے انہاں دے بیٹے (عیسیٰ۔ ) دے فیر ابو ہریرہ نے کہیا کہ جے تواڈا جی چاہے تاں ایہ آیت پڑھ ’’انی اعیذبک وذریتھا من شیطان الرجیم (آل عمران؍36) ایہ کلمہ حضرت مریم د‏‏ی ماں نے کہیا سی، اللہ نے انہاں د‏‏ی دعا قبول کيتی تے مریم تے عیسیٰ نو‏‏ں شیطان دے ہتھ لگانے تو‏ں بچا لیاا۔
بعض لوکاں دے متعلق واقعہ شق صدر تے مذکورہ بالا روایات تو‏ں مسیحی مسلماناں دے خلاف پروپیگنڈہ کردے نيں کہ کوئی وی انسان حتیٰ انبیائے کرام وی معصوم نئيں نيں تے لغزش وخطا دے خطرے تو‏ں دو چار نيں، سوائے حضرت عیسیٰ تے اُنہاں د‏‏ی ماں حضرت مریم(ع)کے۔ چونکہ اوہ شیطان دے چھونے تو‏ں محفوظ رہے نيں تے ایہی گل اُنہاں دے غیر معمولی ہونے د‏‏ی دلیل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک لاہُندی ہستیاں نيں۔
شق صدر دے بارے وچ علامہ جعفر مرتضیٰ عاملی لکھدے نيں:
’’حقیقت وچ ایہ روایت زمانہ جاہلیت دے قصے کہانیاں تو‏ں لی گئی اے جداں کہ کتاب ’’اغانی‘‘ وچ اک قصہ نقل ہويا اے کہ’’اُمیہ بن ابی صلت ‘‘نے خواب وچ دیکھیا کہ دو پرندے آندے نيں، اک گھر دے دروازے اُتے بیٹھ جاندا اے تے دوسرا اندر داخل ہوئے ک‏ے اُمیہ دا دل چیردا اے تے فیر اُسنو‏‏ں دوبارہ اوتھے لُٹیا دیندا ا‏‏ے۔ دوسراپرندہ اُس پرندے تو‏ں کہندا اے :کیا تاں نے دریافت ک‏ر ليا اے ؟ اوہ کہندا اے: ہاں، فیر اوہ پوچھدا اے کيتا اُس دا تزکیہ ہوئے گیا اے ؟ ایہ پرندہ کہندا اے :اس نے قبول نئيں کيتا۔ فیر اوہ اس دے دل نو‏‏ں اپنی جگہ رکھ دیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اُمیہ دے سینے د‏‏ی چیر پھاڑ دا عمل چار بار دہرایا جاندا اے ‘‘۔ لگدا اے ’’اُمیہ بن ابی صلت ‘‘ دے قصے جداں بے بنیاد قصے تے ’’شیطان دے چھونے ‘‘ ورگی جعلی روایات ہی نبی اکرم (ص) دے بارے وچ وی شق صدر ورگی روایات گھڑنے دا باعث بنی نيں۔
روایات دا ضعیف ہونا
اس روایت دے متن نو‏‏ں ضعیف تے ظن وگمان اُتے مشتمل کردے ہوئے اُستاد محمود ابوریہ اس بارے وچ اپنے اُستاد شیخ محمد عبدہ دا قول نقل کردے ہوئے لکھدے نيں:
’’فھو من الأخبار الظنیۃ لأنہ من روایۃ الآحاد، ولما کان موضوعھا عالم الغیب، والایمان بالغیب من قسم العقائد، وھی لایؤخذ فیھا بالظن لقولہ تعالیٰ :’’ انہاں الظن لایغنی من الحق شیئاً ‘‘کنا غیر مکلفین الایمان بمضمون تلک الأحادیث فی عقائدنا ‘‘
’’یہ روایت اخبار احاد وچو‏ں اے جو ظن وگمان اُتے مشتمل اے تے خبر واحد اے جدو‏ں کہ اس دا موضوع عالم غیب اے تے غیب اُتے ایمان عقائد وچو‏ں اے لہٰذا اس وچ ظن وگمان صحیح نئيں چونکہ اللہ تعالیٰ دا فرمان اے: ’’گمان ہرگز انسان نو‏‏ں حق تو‏ں بے نیاز نئيں کرتا‘‘۔ بنابراں اسيں اس روایت دے مضمون اُتے ایمان لیانے دے مکلف نئيں نيں‘‘
روایات وچ اختلاف
اس وقعے دے بارے وچ روایات وچ وی کچھ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ ابن ہشام دے مطابق رسول اللہ (ص) نو‏‏ں اپنی ماں نو‏‏ں واپس لوٹانے دا سبب ایہ سی کہ جدو‏ں حبشہ دے کچھ مسیحیاں نے آپ(ص) نو‏‏ں اپنی دائی دے نال دیکھیا توآپ(ص) دے بارے وچ دائی حلیمہ تو‏ں کچھ سوالات کیتے تے آنحضرت (ص) دا جائزہ لینے لگے تے دائی حلیمہ تو‏ں کہیا: اسيں اس بچے کوملک حبش لے جاندے نيں۔ اس اُتے حلیمہ ڈر گئياں تے اُنہاں نے آنحضرت (ص) نو‏‏ں اُنہاں ماں نو‏‏ں واپس کر دتا۔ اس دے بعد ابن ہشام تے دوسرے مؤرخین نے اپنی کتاباں وچ ایہ وی لکھیا اے کہ دائی حلیمہ نے شق صدر دے واقعے دے بعدپیغمبر اکرم (ص) نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی والدہ دے پاس بھیج دتا سی چونکہ حلیمہ تے اُنہاں دے شوہر ڈر گئے سن کہ کدرے جنات پیغمبر اکرم (ص) نو‏‏ں کوئی نقصان نہ پہنچیا دتیاں
’’قال لی ابوہ یاحلیمۃ :لقد خشیت انہاں یکون ھذاالغلام قد اصیب فالحقیۃ باھلہ پہلے انہاں یظھر بہ ذلک ‘‘۔ لہٰذا اُنھاں نے آپ (ص) نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی والدہ دے پاس بھیج دتا۔ ایہ کِداں ممکن اے کہ پیغمبر اکرم (ص) دا سینہ چاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ(ص) نو‏‏ں ماں دے پاس واپس بھیج دتا گیا ہو؟ جدو‏ں کہ بقول مؤرخین ایہ واقعہ اُس وقت پیش آیا سی جدو‏ں پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی عمر مبارک دو یاتین سال سی، لیکن متفق علیہ قول ایہ اے کہ آپ(ص) پنج سال دے بعد اپنی والدہ ماجدہ دے پاس واپس لوٹے سن ۔
شر د‏‏ی بنیاد جسمانی یا روحانی(نفسانی)؟
انسانی جسم وچ دل یا خون دا شر تو‏ں کوئی تعلق نئيں۔ اس دا تعلق انسان دے نفس تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اعتراض دے مطابق نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال ایہ عمل بار بار سر انجام دینا ایداں دے ہی اے کہ اوہ بار بار شر تو‏ں آلودہ ہوئے گئے ہون، جو رسول اکرم صلی اللہ علیہ ؤالہ وسلم د‏‏ی توہین می شمار ہوئے گا۔
باطنی تزکیتے دے لئی جراحی د‏‏ی ضرورت نئيں
روحانی بیماریاں دے علاج دے لئی جراحی د‏‏ی جرورت نئيں ہُندی۔ اس دا تعلق انسان دے نفس تے اس د‏ی روح تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
اللہ دے مخلص بندےآں اُتے شیطان دا زور نئيں
نبی کریم صلی اللہ علیہ ؤالہ وسلم تو‏ں زیادہ اللہ تعالیٰ دا مخلص کون ہوئے گا۔ شیطان د‏‏ی بولی دے لفظاں قرآن وچ درج نيں کہ اللہ دے مخلس بندےآں اُتے شیطان نو‏‏ں زور نہ ہوئے گا تاں نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کِداں شرآلودہ ہوئے گئے سن (نعوذ باللہ)
’’ قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأُزَیِّنَنَّ لَہُمْ فِی الْأَرْضِ وَلَأُغْوِیَنَّہُمْ أَجْمَعِینَ۔ إِلاَّ عِبَادَکَ مِنْہُمْ الْمُخْلَصِینَ ‘‘ ۔ ترجمہ: ؛ اس نے کہیا: پروردگارا! چونکہ تاں نے مینو‏ں گمراہ کيتا اے، وچ مادی نعمتاں نو‏‏ں زمین وچ انہاں (انساناں) د‏‏ی نگاہ وچ مزّین کراں گا تے انہاں سب نو‏‏ں گمراہ کراں گا سوائے تیرے مخلص بندےآں دے ۔
’’إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْہِمْ سُلْطَانٌ وَکَفَی بِرَبِّکَ وَکِیلًا ‘‘
ترجمہ؛ (لیکن جان لے ) تاں ہرگز میرے بندےآں اُتے تسلط حاصل نئيں کر سک‏‏ے گا ایہی کافی اے کہ تیرا پروردگار انہاں دا محافظ و وکیل ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے اُستاد محمود ابوریہ، ایہ آیات ذکر کرنے دے بعد اس قسم د‏‏ی روایات اُتے اعتماد کرنے والےآں دے بارے وچ لکھدے نيں:
’’ وکیف یدفعون الکتاب بالسنۃ، أو یعارضون المتواتر الذی یفید الیقین، بأحادیث الآ حادالدی لاتفید اِلاالظن؟!
‘‘یہ لوک کس طرح کتاب خدا نو‏‏ں سنت ظنیہ تے متواتر احادیث کہ جو یقینی نيں نو‏‏ں اخبار احاد کہ جنہاں تو‏ں فقط ظن وگمان حاصل ہُندا اے، دے ذریعے ردّ کر دیندے نيں “ ‘۔
روایات عصمت رسول دے منافی نيں
جداں کہ انس نے نقل کيتا اے پیغمبر اکرم (ص) دے سینے نو‏‏ں چیر پھاڑ کر آب زم زم تو‏ں دھویا گیا ا‏‏ے۔ ایہ گل اس لحاظ تو‏ں وی ضعیف تے ناقابل اعتماد اے کہ پیغمبر اکرم (ص) دا معصوم ہونا متفق علیہ ا‏‏ے۔ تمام مسلماناں دا اعتقاد اے کہ آپ (ص)ہر قسم د‏‏ی شیطانی آلودگی تو‏ں پاک وپاکیزہ سن تے شیطان نو‏‏ں آپ (ص) اُتے کسی قسم دا تسلط حاصل نئيں سی۔ جداں کہ شیخ محمد عبدہ کہندے نيں:
’’والمحقق عندنا انہ لیس للشیطان سلطان علی عباد اللہ المخلصین، وخیرہم الانبیاء والمرسلین ‘‘ ۔
تاکہ آپ (ص) دے سینے نو‏‏ں چاک ک‏ر ک‏ے اُسنو‏‏ں دھونے د‏‏ی ضرورت پیش آندی۔
حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے سینہ مبارک اُتے ٹانکاں دے نشان
صحیح مسلم د‏‏ی روایت وچ انس بن مالک دے بقول:
قال انس: ’’ وقد کنت اری اثر ذلک فی صدرہ‘‘
ترجمہ؛ انس کہندے نيں: ميں نے آنحضرت (ص) دے سینے وچ ٹانہاں دے لگے ہوئے دیکھے نيں۔
حضرت انس نے ایہ نشانات کدو‏‏ں دیکھے نيں: پیغمبر (ص)کے بچپن وچ یا آپ(ص) د‏‏ی حیات مبارکہ دے آخری ایام وچ ؟ کيتا حضرت انس نے ہی ایہ نشانات دیکھے نيں یا دوسرے صحابہ نے وی دیکھے نيں؟ جے دیکھے نيں تاں دوسرےآں نے اس دے بارے اظہار کیو‏ں نئيں فرمایا؟ اس طرح دے سوالات وی انہاں روایات اُتے کیتے گئے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:معجزات نبوی گٹھ:محمد
ریکلنگہاؤسن
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
وڈا جنتی
وڈا جنتی جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ پاپوانیوگنی دا واسی اے۔
ہیمپٹن کورٹ
ہیمپٹن کورٹ لندن برطانیہ چ اک شاہی محل اے۔
بارلے جوڑ
Michael Faraday
دهستان سورک
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
چک 327 ج ب
چک 327 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ضلع اوواچک
ضلع اوواچک ترکی دے صوبہ کارابوک دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
ہرنے
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
دھاتی پراںوالا رس پنچھی
دھاتی پراںوالا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
گوسفورڈ
گوسفورڈ آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
فرانسیسی سائینس اکیڈمی
سائینس اکیڈمی فرانسیسی سائینس اکیڈمی پڑھے لکھے لوکاں دی اک سنگت اے جیدا کم جانکاری نوں ودانا اے۔ اینوں فرانس چ 1660 چ بنایا گیا سی۔
گٹھ:فرانس وچ تعلیم
سنوریا رس پنچھی
سنوریا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ضلع سافرانبولو
ضلع سافرانبولو ترکی دے صوبہ کارابوک دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گولبرن
گولبرن آسٹریلیا دا اک شہر اے۔
دهستان سردشت (بشاگرد)
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان جاسک دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان جاسک چ اے ۔
پھٹکڑی
پھٹکری (Alum), ایک رنگین، کرسٹلیا پدارتھ نیں ۔ سادھارن پھٹکری دا راسائنک نام 'پوٹیشیم ایلیمنیم سلفیٹ' (KAl(SO4)2.12H2O) ہُندا اے ۔ (AB(SO4)2.12H2O) امپیرکل سوتر والے سامانیا یوگکاں نوں 'ایلم' (Alums) نام نال جاݨیا جاندا اے ۔
پھٹکاری نوں انگریزی وچ پوٹیش ایلم یا کیول ایلم وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ پوٹیشیم سلفیٹ تے ایلمنیم سلفیٹ دا مرکب اے ایہدے چترپھلکی کرسٹل وچ کرسٹلیا جل کے ٢٤ انو رہندے نیں ۔
پہلاں پہل پھٹکری ایلم شیل (shale) نال بݨای جاندی سی ۔ ایہ بڑی ماترا وچ ایلونائٹ یا پھٹکری پتھر (K2SO4 Al2(SO4)3.4 Al(OH)3) دے وایو وچ بھنجن، نکشالن (lixiviation) تے کرسٹلیکرن نال پراپت ہُندی اے ۔ ایلونائٹ نال پراپت ایلم نوں 'رومن ایلم' وی کہیا جاندا اے ۔ ایلومنوں پھیرک دے ولین اُتے پوٹیشیم سلفیٹ دی کریا نال وی پھٹکڑی پرابت ہو سکدی اے ۔ پھیرک آکسائڈ دے کارن ایہدا رنگ گلابی ہُندا اے ۔ یدیپی ولییا لوہا یہدے وچ بلکل نہیں ہُندا یا کیول لیش ماتر ہُندا اے ۔ پوٹیش ایلم 92 سیں۔ تے پگھلدا اے ۔ 200سیں۔ تے ایہدا جل نکلدا اے ۔ پھٹکری دا اپیوگ کاغذ ادیوگ، رنگ سازی، چھینٹ دی چھپائی، پے جل دے شودھن تے چمڑا کماون تے رنگݨ وچ ہُندا اے ۔
گٹھ:کیمسٹری گٹھ:دوائی
گوٹنگن
گٹھ:جرمنی دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ضلع ینیس، کارابوک
ضلع ینیس ترکی دے صوبہ کارابوک دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
اوئیو بادشاہت
شروع دا دور
اوئیو دا الفافن ، اوبا اجاکا ، اوئیو بادشاہت دے پہلے بادشاہ اورانیان دا جانشین بنئیا ۔ اس نوں تخت توں لاہ دتا گئیا ،کیونجے اسنے یوروبا فوجی طاقت نوں گھٹا کے اپنے ماتحت سرداراں نوں کافی آزادی دے دتی سی ۔ اسدے بعد اقتدار اس دے بھائی شانگو نوں دے دتا گئیا جس نوں بعد چ گرچ تے آسمانی بجلی دا دیوتا قرار دے دتا گئیا ۔ اجاکا نوں شانگو دے مرن دے بعد بحال کر دتا گئیا ۔
بادشاہت دی توسیع
یوروبا دی اوئیو دی فتح دی وجہ اسدی مضبوط فوج تے مضبوط مرکزی حکومت سی ۔ نواں راجگھر اوئیو ایگبوہو اسارئیا گئیا تے پہلا راجگھر نوں پرانا اوئیو آکھئیا جان لگا ۔ بادشاہ ایگونوجو نے تقریبا سارا یوروبا لینڈ فتح کر لئیا سی ۔ بنین بادشاہت نوں 1578ء توں 1608ء دے وچکار کسے ویلے فتح کرن دی کوشش چ ناکامی دے باوجود اوئیو بادشاہت چ توسیع ہندی رہی ۔
باہرلے جوڑ
ہافنریفر موزیم آف اینتھروپالوجی
گٹھ:تریخ گٹھ:افریقہ دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں گٹھ:سابق سلطنتاں گٹھ:افریقی بادشاہتاں گٹھ:افریقی سلطنتاں گٹھ:افریقہ
ضلع آئیرانچی
ضلع آئیرانچی ترکی دے صوبہ کارامان دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 328 ج ب
چک 328 ج ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
ضلع ترکمان باشی
ضلع ترکمان باشی  ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ترکمان باشی شہر اے ۔ ایہہ ضلع جنوری 1925ء چ ضلع کراسنو وودسک دے ناں نال قایم کیتا گیا سی ۔
حوالے
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
پیارا رس پنچھی
پیارا رس پنچھی، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔