cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بشنوئی لوک
بشنوئی بھاویں زیادہ تر جاٹ اتے راجپوت ہن پر اوہ اپنے ناں نال کوئی گوتر آدی لگاؤن دی بجائے بشنوئی لکھنا پسند کردے ہن۔ اوہ ماس، مچھی، شراب، تمباکو اتے ہور کسے قسم دے نشے دی ورتوں نہیں کردے۔ ایہناں اصولاں دی سختی نال پالنا کرن کارن ہرناں دے وگّ عامَ ہی بشنوئیاں دے پنڈاں وچ پھردے ویکھے جا سکدے ہن۔ ایہہ جانور انساناں نال اینے ہلے-ملے ہن کہ اوہناں دے ہتھاں وچوں آرام نال دانہ-پٹھا کھا لیندے ہن۔ جانوراں دا شکار کرن والے نال بشنوئی بہت سختی نال نپٹدے ہن۔ اوہ اپنے علاقے وچ ماس-مچھی دیاں دوکاناں وی نہیں کھلھن دندے۔ بشنوئی تھار ریگستان وچ سینکڑے سالاں توں درکھتاں اتے جانوراں نال مکمل سہچار وچ رہِ راے ہن تے گرو جمبیشور دیاں سکھیاواں دے مطابق اوہناں دی کرڑائی نال سرکھیا کر راے ہن۔ عامَ انسان ایہہ گل نہیں سمجھ سکدا۔ ایہہ اوہی انسان سمجھ سکدا اے جو راجستھان ورگے کرڑے پون-پانی والے علاقے وچ وچریا ہووے، جتھے کئی-کئی سال مینہہ نہیں پیندا۔ اجیاے مارو علاقے وچ اجہیاں پرتھاواں دی پالنا کرنا بہت وڈا معرکہ اے۔ جس علاقے وچ فصل گھٹ ہندی اے، اتھے لوک ماس کھا کے ڈھڈّ بھر لیندے ہن پر بشنوئی ادور پین اُتے وی نہ ماس کھاندے ہن تے نہ ہی درخت وڈھّ کے لکڑ ویچ کے پیسے کماؤن بارے سوچدے ہن۔ بشنوئیاں نے صدیاں توں اپنے اصولاں کارن راجیاں اتے سرکاراں نوں اپنے علاقے وچ درخت کٹن اتے شکار کھیڈن اُتے پابندی لگاؤن دے قانون بناؤن لئی مجبور کیتا اے تے سختی نال ایہہ قانون لاگوُ کروائے ہن، کیونکہ اجیاے اوڑ دے مارے علاقے وچوں لالچی وپاریاں اتے شکاریاں توں جانوراں اتے درکھتاں نوں بچاؤنا بہت ہی مشکل کم اے۔ سمیں-ویلے اُتے اوہناں دے یعقین نوں حکمراناں نے پرکھیا اے۔ کئیاں قربانیاں دین دے باو جود بشنوئی ماحول دی سرکھیاں لئی اڈگّ راے ہن۔ کسے وی کم لئی ہرے درخت دی اک ٹاہنی چھانگنا وی پاپ سمجھیا جاندا اے۔ بشنوئی درکھتاں دی سرکھیا لئی کنے وقف ہن، اس لئی کھیجڑلی کانڈ دا ذکر کرنا بہت ضروری اے۔
سن 1730 ء وچ جودھپور دے مہاراجے ابھے سنگھ نوں اپنے نویں محل دی اساری لئی لکڑ دی ضرورت پے گئی۔ اس نے اپنے اک وزیر گردھر بھنڈاری نوں فوجیاں اتے مزدوراں سمیت لکڑاں وڈھن لئی بھیج دتا۔ ایہہ قافلہ درخت لبھدا ہویا جودھپور توں کوئی 25 کہ: می: دور کھیجڑلی پنڈ پہنچ گیا۔ بشنوئیاں دا پنڈ ہون کارن اتھے بہت ہریالی سی۔ مزدوراں نے کھیجڑی دے درکھتاں نوں کہاڑا پھیرنا شروع کیتا تاں پنڈ والے خلاف کرن لئی اکٹھے ہو گئے، کیونکہ کھیجڑی دا درخت بشنوئیاں واسطے بہت ہی پوتر منیا جاندا اے۔ فوجیاں نے دھمکی دتی کہ جس کسے نے وی اس کم وچ رکاوٹ پائی، اس دا قتل کر دتا جاویگا۔ پر اک بہادر عورت امرتا دیوی بشنوئی نے اک درخت نوں بچاؤن خاطر اس نال گلوکڑی پا لئی۔ فوجیاں نے کیہا کہ اوہ درخت نوں چھڈّ دیوے، نہیں تاں اس دا سر وڈھّ دتا جاویگا۔ پر درخت نوں چھڈن دی بجائے امرتا دیوی نے کیہا کہ، 'جے اک درخت نوں بچاؤن لئی اک سر وی دے دتا جاوے تاں سودا مہنگا نہیں اے۔' بے رحم فوجیاں نے امرتا دیوی دا سر قلم کر دتا۔
ہندو ویاہ ایکٹ
ہندو ویاہ ایکٹ بھارت دی پارلیمینٹ دا 1955 وچّ پاس کیتا گیا اک ایکٹ سی۔ ایہہ ایکٹ ہندو کوڈ بلز دا حصہ سی۔
مقصد
اسدا مکھ مقصد ہندواں دے ویاہ متعلق اصولاں نوں ٹھیک کرنا اتے لاگو کرنا سی۔
بشنوئی لوک
ماحول نوں بچاؤن لئی اجیہی قربانی دی مثال دنیا وچ ہور کتے نہیں ملدی۔ اج جدوں 100 روپئے لئی بھرا بھرا نوں مار دندا اے، بشنوئی درختاں اتے جانوراں دی راکھی لئی ڈٹے ہوئے ہن۔ سلمان خان نوں وی سزا بشنوئیاں دے علاقے وچوں شکار کرن کارن ہوئی اے۔ اس دی شکایت وی بشنوئیاں نے ہی کیتی سی۔
ہندو ویاہ ایکٹ
مقصد
ہندو ضابطے د‏‏ی تجویز دے طور اُتے ہندو قانون شادی کيتی قانون سازی بھارتی پارلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں 1955ء وچ کيتی گئی۔ اس قانون سازی دا مقصد ہندوواں دے بیچ شادی دے قانون د‏‏ی ترمیم تے ہندوواں تے ہور لوکاں د‏‏ی شادیاں دے قوانین د‏‏ی باضابطگی سی۔ شاسترک قانون د‏‏ی ترمیم تے باضابطگی دے علاوہ اس قانون دے ذریعے علیحدگی تے طلاق دا تعارف کيتا گیا جو پہلے شاسترک قانون وچ عدم موجود سن ۔ ایہ قانون ہندوواں دے بیچ یکسانی لایا۔ بھارت وچ بحیثیت مجموعی مذہب اُتے مبنی عائلی قوانین نيں جو مختلف مذاہب دے مننے والےآں دے لئی وکھ وکھ بنائے گئے نيں۔
بشنوئی لوک
گٹھ:قوم قبیلے
ہندو ویاہ ایکٹ
نفاذ
ہندو قانون شادی 1955ء د‏‏ی دفعہ 2 [1] دے مطابق:
-یہ قانون ہر اس شخص اُتے نافذ ہوئے گا جو مذہبًا کسی وی شکل یا ہیئت وچ ہندو ہو، جس وچ ویراشیوا (Virashaiva)، لنگایت ٰ(Lingayat) یا برہمو (Brahmo)، پرارتھا (Prarthana) یا آریہ سماج دے پیروکار شامل نيں۔
-ہر اوہ شخص جو بدھ مت دا پیروکار، جین یا مذہبًا سکھ ہوئے۔
-ہر اوہ شخص جو انہاں علاقےآں وچ رہندا ہوئے جتھے ایہ قانون نافذ ہُندا اے تے اوہ مسلما‏ن، مسیحی، پارسی یا یہودی نہ ہو، جدو‏ں تک کہ ایہ ثابت نہ ہوئے جائے کہ ایسا شخص ہندو قانون دے تحت فیصلہ کيتا نئيں جاندا ہوئے یا کسی رسم تے رواج یا عمل درآمد تو‏ں انہاں معاملےآں تو‏ں متصادم ہوئے جو انہاں معاملےآں اُتے محیط ہوئے جو کافی ہُندے جے ایہ قانون بنایا نہ جاندا۔
یہ دفعہ وضاحت کردا اے کہ ایہ قانون ہندو کسی وی شکل وچ یا وسیع المعانی اساس اُتے ہندو یعنی بدھمتیاں، جینیاں، سکھاں تے درحقیقت ملک وچ رہنے والے ہر شخص اُتے جو مسلما‏ن، مسیحی، پارسی یا یہودی نہ ہو، جدو‏ں تک کہ ایہ ثابت نہ ہوئے کہ ایداں دے لوک اس قانون دے تحت نئيں آندے یا اس دے عمل دے دائرے دا حصہ نہ ہون۔ لہٰذا ایہ قانون بھارت دے باہر مقیم ہندو اُتے تبھی نافذ ہوئے گا جے اوہ ہندو بھارت دے علاقے وچ مقیم ہوئے۔
اس قانون نو‏‏ں قدامت پسند سمجھیا گیا کیونجے ایہ ہر اس شخص اُتے نافذ اے جو مذہبًا تے مختلف شکلاں وچ ہندو ہو، مگر فیر وی ایہ ہور مذاہب نو‏‏ں اس قانون دے دائرے وچ لاندا اے (جینی، بدھمتی تے سکھ) جداں کہ بھارت دے دستور د‏‏ی دفعہ 44 وچ وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ قانون ہر اس شخص اُتے نافذ اے جو عمل در آمد دے علاقے وچ دائمی طور اُتے مقیم ا‏‏ے۔ ایہ قانون مسلماناں، یہودیاں، مسیحیاں تے پارسیاں اُتے مذہبًا نافذ نئيں ا‏‏ے۔ اُتے آنند کرج قانون شادی (Anand Karj marriage act) دے بننے دے بعد سکھاں دے پاس اپنا وکھ عائلی قانون موجود ا‏‏ے۔
شادی دے بارے وچ ہندو تصور
ہندو مت دے مطابق شادی اک مقدس رشتہ ا‏‏ے۔ کچھ ہندو شادی دے نظاماں وچ ریاست دا کوئی عمل دخل نئيں اے کیونجے شادی سماجی دائرے دے تحت اک نجی معاملہ رہیا ا‏‏ے۔ روايتی بندھن دے حوالے تو‏ں بلاشبہ ہندو زندگی دے تغیر دا اک اہ‏م نقطہ رہیا اے تے اس وچ سب تو‏ں اہ‏م ہندو "سنسکار" (روایات) رہے نيں۔.
اسی وجہ تو‏ں مذہبی حلفےآں د‏‏ی جانب نال شادی، وراثت تے گود لینے اُتے قانون سازی د‏‏ی مخالفت کيتی گئی سی۔ سب تو‏ں زیادہ مخالفت طلاق نو‏‏ں شامل کرنے اُتے سی، جو ہندو دھرم د‏‏ی عملاً ضد لگ رہی سی۔ اس گل کيتی وی مزاحمت کيتی گئی کہ لڑکےآں تے لڑکیاں نو‏‏ں مساوی وراثت دتی جائے، قطع نظر ایہ کہ لڑکی شادی شدہ ہوئے یا کنواری ہوئے۔ ایہ ہندو نقطہ نظر دے خلاف سی جس د‏‏ی رو نال شادی شدہ لڑکیاں شوہر دے خاندان دا حصہ سی، نہ کہ اپنے باپ دے خاندان دا حصہ۔
کچھ لوکاں نے ایہ دلیل پیش کيت‏‏ی کہ ہندو شادی قانون سازی دا حصہ نئيں بن سکدی ا‏‏ے۔ ڈیریٹ (Derrett) نے اپنی بعد د‏‏یاں تحریراں وچ پیشن گوئی د‏‏ی کہ جدیدکاری دے کچھ ثبوت دے باوجود معتد بہ نقطہ نظر ہندو سماج دا قابلِ دید مستقب‏‏ل وچ ایہی رہے گا کہ شادی سماجی فریضے د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔..
شرائط
ہندو قانون شادی 1955ء د‏‏ی دفعہ 5 د‏‏ی رو تو‏ں :
"دو ہندوواں دے بیچ شادی تسلیم د‏‏ی جا سکدی اے جے حسب ذیل شرائط د‏‏ی تکمیل ہو:- <ol type="list-style:roman"> <li>فریقین وچو‏ں کسی دا شریک حیات شادی دے وقت بہ قید حیات نہ ہوئے۔</li> <li>شادی دے وقت فریقین وچو‏ں کوئی-</li> <li>بارسوخ رضامندی دینے دے لئی دماغ دے فتور دے سبب نااہل نہ ہو؛ یا </li><li>حالانکہ بارسوخ انداز وچ رضامندی دینے دا اہل ہوئے مگر دماغ دے فتور د‏‏ی ایسی کیفیت دا شکار ہوئے یا اس درجے دا ہوئے کہ اوہ شادی تے بچےآں د‏‏ی پیدائش دے لئی موزاں نہ رہے؛ یا </li> <li>وہ پاگل پن یا مرگی دے بار بار دوراں دا شکار نہ ہو؛</li> </ol> <li><li>دولہا اکیس سال د‏‏ی عمر دا ہوئے چکيا ہوئے تے دلہن شادی دے وقت اٹھارہ سال د‏‏ی ہو؛</li> فریقین ممنوعہ رشتاں دے درجےآں وچ نہ ہاں جدو‏ں تک کہ رسم تے رواج یا انہاں دونے اُتے رائج طریقے انہاں دونے د‏‏ی شادی کيتی اجازت دیندے نيں؛ </li> <li>شادی انہاں دونے دے سَپِنْداں دے درمیان نہ ہو، جدو‏ں تک کہ رسم تے رواج یا انہاں دونے دے رائج طریقے انہاں دونے دے بیچ شادی کيتی اجازت نئيں دیندے۔"</li></ol>
اٹھارہ سال تو‏ں کم عمر د‏‏ی لڑکی یا اکیس سال تو‏ں کم عمر دے لڑکے د‏‏ی شادی قابل تنسیخ اے مگر جواز تو‏ں خالی نئيں ا‏‏ے۔ ایسی شادی قانونًا درست ہوئے گی جے "کم سن" د‏‏ی جانب نال شادی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے دے اقدامات نہ اٹھائے جاواں۔
سرپرستی
ہندو قانون شادی کيتی دفعہ 6 شادی دے لئی سرپرست د‏‏ی تعریف پیش کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی دلہن د‏‏ی شادی دے لئی سرپرست د‏‏ی رضامندی اس قانون وچ ضروری قرار دتی جاندی اے، حسب ذیل لوک رضامندی دینے دا جواز رکھدے نيں: والد، والدہ، دادا، دادی، سگا بھائی، ماں یا باپ وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں مشترک رکھنے والا بھائی، وغیرہ۔ شادی دے لئی سرپرستی د‏‏ی 1978ء وچ تنسیخ ہوئے گئی سی جدو‏ں کم سنی د‏‏ی شادی انسداد قانون منظور کيتا گیا سی۔ اس ترمیم نال شادی دے لئی درکار اقل ترین عمر ودھیا دتی گئی سی تاکہ کم عمر شادیاں نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔
رسم تے رواج تسلیم کیتے گئے
اس قانون د‏‏ی دفعہ 7 دے تحت شادی دے رسم تے رواج تسلیم کیتے گئے۔ ہندو شادی کيتی تکمیل کسی وی فریق دے طور طریقےآں تو‏ں مکمل ہوسکدی ا‏‏ے۔ انہاں رسم ورواج وچ سپتپدی — زوجین د‏‏ی جانب تو‏ں اگ دے اگے ست پھیرے لینا شامل ا‏‏ے۔ شادی آخری پھیرے دے نال مکمل منی جاندی ا‏‏ے۔
اندراج
جیساکہ اس قانون د‏‏ی دفعہ 8 بیان کيتا گیا اے، ریاستی حکومتاں ہندو قانون شادی 1955ء دے تحت شادیاں دے اندراج دے اقدامات کرسکدیاں نيں۔ اندراج دا مقصد انہاں شادیاں دے ثبوت نو‏‏ں یقینی بنانا۔ اس دفعے تو‏ں متعلق تمام قواعد ریاستی اسمبلی دے روبرو پیش کیتے جاسکدے نيں۔ ہندو شادی دا رجسٹر(The Hindu Marriage Register) معائنے دے لئی ہر مناسب وقت کھلا ہونا چاہیے تے اسنو‏ں درج شدہ بیانات دے نال ثبوت دے طور اُتے قابل قبول ہونا چاہیے۔
شادی کيتی تنسیخ تے طلاق
ہر شادی قابل تنسیخ ہوسکدی اے تے اسنو‏ں حسب ذیل بنیاداں اُتے فسخ کيتا جاسکدا اے: شادی وچ عنانت د‏‏ی وجہ تو‏ں جسمانی تعلق دا قائم نہ ہونا، دفعہ 5 وچ مذکور بارسوخ رضامندی تے دماغی فتور د‏‏ی خلاف ورزی یا لڑکی دا بہ وقت شادی نوشہ دے علاوہ کسے ہور نال حاملہ ہونا۔ طلاق د‏‏ی عرضی شوہر یا بیوی د‏‏ی جانب تو‏ں کچھ بنیادی اُتے دتی جا سکدی اے جداں کہ دو یا اس تو‏ں ودھ سالاں د‏‏ی جدائی، ہندو مت دے علاوہ کسی تے مذہب دا قبول کرنا، دماغی عدم توازن، جنسی مرض تے جذام۔ اک بیوی شادی ختم کرنے د‏‏ی درخواست دے سکدی اے جے شوہر دوسری شادی کرے یا اوہ زنابالجبر، لواطت، حیوانات تو‏ں خواہشات نفسانی د‏‏ی تکمیل د‏‏ی کوشش کرے۔ نويں شادی شدہ جوڑے اک سال دے اندر طلاق د‏‏ی درخواست نئيں دے سکدے۔
سُپریم کورٹ دا 2012ء وچ فیصلہ
دستور ہند د‏‏ی دفعہ 142 دے تحت تفویض کردہ اختیارات دے تحت اگست 2012ء وچ بھارت دے سپریم کورٹ نے فیصلہ سنایا کہ باہمی مفاہمت دے تحت چھ مہینے د‏‏ی آزمائشی میعاد دوران وی ختم ہوسکدیاں نيں جو ہندو قانون شادی 1955ء وچ مذکور ا‏‏ے۔ اس قانون د‏‏ی دفعہ 13-B دے تحت طلاق دے خواہش مند زوجین نو‏‏ں طلاق د‏‏ی پہلی ملی جلی درخواست دے بعد چھ مہینے تک انتظار کرنا ضروری سی۔ اس میعاد د‏‏ی تکمیل دے بعد ہی زوجین اپنی شادی کيتی تحلیل دے لئی دوسری درخواست دے سکدے سن ۔
اس فیصلے نو‏‏ں سنا‏تے ہوئے جسٹس التمش کبیر نے کہیا: "اس وچ شک نئيں کہ قانون ساز ادارے نے اپنی فراست تو‏ں چھ مہینے دے آزمائشی دور (cooling period) دا سجھاؤ پیش کيتا سی کہ باہمی درخواست دے ادخال تو‏ں باہمی طلاق د‏‏ی تکمیل تک ایہ جاری رہ‏ے، جس دا مقصد ایہ سی کہ شادی دے رشتے دا تحفظ ہوئے سک‏‏ے۔ مگر ایداں دے مواقع ہوسکدے نيں جدو‏ں فریقین نو‏‏ں انصاف د‏‏ی تکمیل دے لئی ایہ ضروری ہوئے کہ ایہ عدالت دستور ہند د‏‏ی دفعہ 142 دے تحت تفویض کردہ اختیارات دے تحت ناقابل مصالحت صورت حال (زوجین دے درمیان) دے تحت کوئی فیصلہ سنائے۔ جدو‏ں ایہ ممکن نئيں ہوئے سکیا کہ فریقین اک نال رہ ک‏ے اک سال تو‏ں زیادہ اپنے ازدواجی فرائض د‏‏ی تکمیل کرن، اسيں ایسی کوئی وجہ نئيں دیکھدے کہ فریقین ایہ تکلیف دہ صورت حال ہور دو مہینے جھلیاں۔"
قوانین شادی (ترمیم) بل 2010ء
قانون کمیشن د‏‏ی سفارشات دے تحت قوانین شادی (ترمیم) بل 2010ء د‏‏ی تجویز رکھی گئی جس دا مقصد ہندو قانون شادی 1955ء تے خصوصی شادی قانون، 1954ء د‏‏ی ترامیم تاکہ طلاق ناقابل اصلاح حد تک شادی دے ٹُٹ جانے د‏‏ی صورت وچ آسان ہوئے جائے۔ ایہ بل پارلیمنٹ وچ 2012ء وچ پیش کيتا گیا۔ ایہ بل دفعہ 13-B دے لفظاں "چھ مہینے تو‏ں پہلے نئيں" نو‏‏ں "درخواست دے حصول پر" تو‏ں بدلنے د‏‏ی کوشش سی۔
اس وچ بیوی دے تحفظ دے لئی اک نويں دفعہ 13D شامل اے جس دے تحت بیوی کسی فیصلے دے صادر ہونے د‏‏ی مخالفت اس بنیاد اُتے کرسکدی اے کہ شادی کيتی تحلیل تو‏ں اسنو‏ں شدید مالی تنگی تو‏ں دوچار ہونا پئے گا تے ایہ ہور حالات دے بہ شمول شادی کيتی تحلیل د‏‏ی غلط وجوہات دا حصہ ہوئے گا۔
نويں دفعہ 13E دے تحت طلاق دے فیصلے اُتے حدبندی شادی دے دائرے تو‏ں باہر مولود بچےآں دا احاطہ کردی اے تے بیان اے کہ عدالت ایسا کوئی فیصلہ دفعہ 13C دے صادر نئيں کريں گا جدو‏ں تک عدالت مطمئن نہ ہوئے کہ شادی دے دائرے تو‏ں باہر مولود بچےآں د‏‏ی پرورش د‏‏ی سہولت دستیاب نئيں اے جو شادی دے فریقین دے مالی استطاعت دے مطابق طے ہوئے۔
قوانین شادی (ترمیم) بل 2010ء ايس‏ے طرح د‏‏ی ترامیم خصوصی شادی قانون، 1954ء وچ کردا اے جس وچ "چھ مہینے تو‏ں پہلے نئيں" نو‏‏ں "درخواست دے حصول پر" سے تبدیلی تے شادی دے دائرے تو‏ں باہر مولود بچےآں اُتے طلاق اثراندازی اُتے حدبندی شامل ا‏‏ے۔
پر اس بل د‏‏ی شدید مخالفت اس وجہ نال کيتی گئی اے کیونجے اس تو‏ں عورتاں اُتے زیادتیاں بڑھاں گی تے اس بل وچ اک فریق د‏‏ی پُرزور حمایت اے جدو‏ں کہ طلاق وچ دونے فریقاں نو‏‏ں مساوی سلوک ملنا چاہیے۔ لہٰذا اس بل وچ چھ مہینے د‏‏ی میعاد نو‏‏ں ہٹانے دے لئی عورتاں د‏‏ی رضامندی شامل کرنے دے لئی ترمیم کيتی گئی۔ شامل لفظاں ایہ نيں: "شوہر تے بیوی د‏‏ی جانب تو‏ں درخواستاں دے حصول د‏‏ی صورت وچ ۔"
اس بل نو‏‏ں راجیہ سبھا د‏‏ی جانب تو‏ں 2013ء وچ منظوری حاصل ہوئی۔ حالانکہ لوک سبھا د‏‏ی منظوری حالے وی درکار ا‏‏ے۔
جگ وندر جودھا
جگوندر جودھا جدید پنجابی ساہت دا غزلکار اتے سمیکھیاکار ہے۔
ہندو ویاہ ایکٹ
قوانین شادی (ترمیم) بل 2010ء
اس بل دے خلاف وسیع پیمانے اُتے احتجاج ہوئے۔ ہُرادَیا، کولکات‏ا د‏‏ی اک غیر سرکاری تنظیم نے اس بل دے خلاف احتجاجی مظاہرے کیتے۔ امرتیہ تعلقہ دار (مرداں دے حقوق دے جانے منے کارکن) نے اس گل اُتے تشویش ظاہر کیت‏‏ی کہ اس بل وچ بغیرکسی کوتاہی طلاق دا تعارف صرف ہندوواں دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق "جے حکومت واقعی خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا چاہندی اے تاں اسنو‏ں ایہ سماج دے ہر طبقے دے لئی ہونا چاہیے۔ انہاں نو‏‏ں یونیفارم سیول کوڈ لیانا چاہیے۔ ایہ صرف ہندوواں دے لئی کیو‏ں اے ؟"
موسیا نگرسکن
موسیا نگرسکن، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ہندو ویاہ ایکٹ
خارجی روابط
گٹھ:بھارت وچ شادیاں، جوڑیاں تے مشترکہ زندگیاں گٹھ:بھارتی پارلیمان دے منظور کردہ قوانین گٹھ:بھارتی خاندانی قانون گٹھ:نہرو انتظامیہ گٹھ:ہندو قانون گٹھ:ہندومت وچ شادی
حوالے
گٹھ:بھارتی قانون گٹھ:بھارت
جگ وندر جودھا
جیون تے تعلیم
جگوندر یودھا دا جنم 11جولائی 1977 نوں پنڈ بنڈالا ضلع  جالندھر وچّ ہویا ۔ مڈھلی تعلیم پنڈ دے سرکاری سنکیڈری سکول  توں  کیتی ۔ بی•اے• ڈی•اے•وی کالج نکودر توں کیتی ۔اس دوران جگوندر جودھا قومی پدھر دا ہاکی کھڈاری  سی۔ لائلپور  خالصہ  کالج توں  ایمّ •اے (پنجابی)  تے گرو نانک  دیو یونیورسٹی  توں پی•ایچّ•ڈی  دی ڈگری حاصل  کیتی۔ اک  دہاکے  دے قریب  کئی کالجاں  وچّ عارضی نوکری توں  بعد  اج  کلھ  آر•ایسّ •ڈی کالج  فیروزپور دے  پنجابی  ڈیپارٹمنٹ وچّ  سیوا  نبھا  رہی  اے۔
چیتنا
جگوندر جودھا جدید پنجابی ساہت وچّ سرجنا تے سمیکھیا نال اکو سمیں باوست نام ہے ۔جتھے اوہ غزل ودھا نوں روپک-ملکک چھک گھٹائے جان دے وکلپ وجوں غزل نوں جتنی اظہار والے روپاکار وجوں سرجن لئی جتنشیل ہے،اتھے سمکالی سدھانتکاری تے سمیکھیا پتیماناں راہیں سمکالی سرجنکاری دی تھاں اس دی دلچسپی دا کھیتر ہے ۔اس توں بناں مدھکالی اتہاسکاری نوں اسدے اصل پسنگاں وچّ سمجھن دی کوشش نوں آدھونک دور دے بستیوادی -ورودھی لہراں دے اوہلے اتہاس دیاں وسنگتیاں نوں سمجھن دی کوشش اسدیاں پستکاں وچّ اجاگر ہندی ہے ۔سرجنا تے سمیکھیا توں بناں انوواد دے کھیتر وچّ وی اسنے وشیش جتن کیتے ہن۔ اوہی
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ
چک 125 گ ب
چک 125 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
سنقر
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمانشاہ دے شہرستان سنقر دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمانشاہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
Sungur
میگاستھینیز
میگاستھینیز (350 ق م–290 ق م) یونان دا اتہاسکار، سفیر، یاتری سی جو چندر گپت موریا دے دربار وچ سکندر دے سپہ سالار سیلؤکس دا نمائندہ میگستھنیز سی۔ چندر گپت موریا نے سیلیوکس نکیٹر نوں ہرایا۔ اس نال جو معاہدہ ہوئیا جس مطابق سیلیوکس نے اک بہتّ وڈا علاقہ چندر گپت موریا نوں دے دتا۔ اسنے اپنا سفیر میگاستھنیز چندر گپت موریا دے دربار وچ بھیجیا یونانی ودوان میگاستھنیز نے انڈیکا نام دی اک کتاب لکھی سی، جو کہ تریخی نظریہ توں بہت ہی اہم اے۔ 500 ق م ویلے اک یونانی سیلانی ' میگاستھنیز' برصغیر  دے دورے تے آیا، اس مطابق اس ویلے صرف شمالی ہندستان  وچ 118 توں ودھ ریاستاں موجود سن، جو اکثر آپس وچ لڑدیاں رہندیاں سن۔
حوالے
گٹھ:یونانی فلسفی گٹھ:یونانی لوک
شہیداں مثل
شہیداں مثل یا شہیداں والی مثل (گرمکھی: ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ) خطۂ پنجاب وچ اٹھارہويں صدی دے نصفِ اول وچ قائم ہوݨ والی سکھاں د‏‏ی بارہ مثلاں وچو‏ں سب تو‏ں چھوٹی مثل سی اِس مثل دے لوک تلونڈى سابو تے شمالی انبالہ وچ آباد سن ۔ اِس مثل دا مرکز انبالہ دا اک مقام شاہزاد پور سی۔ اِس مثل نو‏‏ں نہنگ مثل وی کہیا جاندا سی۔
شہیداں مثل سکھ پنجابیاں دیاں 12 مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ دمدمہ ساحب سی۔ بابا دیپ سنگھ ایدا پہلا مثلدار سی۔ ایدے سنگی افغانیاں نال لڑدے مارے گۓ ایس لئی اے جتھہ یا مثل شہیداں والا اکھوایا۔
تریخ
ایہ مثل سکھاں دے باقی تمام مثلاں وچو‏ں چھوٹی مثل سی اِس مثل دے سردار اُن سکھ بہادراں د‏‏ی اولاد سن جو گرو گوبند سنگھ دے پرچم تلے ۱۷۰۵ء وچ دمدمہ دے علاقے وچ قتل ہوئے سن ۔ سکھاں نے اُنہاں تمام افراد نو‏‏ں جو اِس جنگ وچ مارے گئے، شہید کہنا شروع کيتا تے اِسی لئی ایہ مثل شہیداں مثل کہلائی۔ اِس مثل وچ گرو گوبند سنگھ دے اَکالی خالصہ یا نہنگ خالصہ وی شام‏ل سن (جو اکثر بدن اُتے نیلے رنگ دا لباس تے سر اُتے آہنی چکر پہندے نيں)۔ ایہ مثل وی دریائے ستلج دے مغربی علاقہ اُتے قابض سی اِنہاں د‏‏ی جنگی طاقت بقول سیندا رام کوہلی دو ہزار سوار تے بقول ہور مؤرخین دے پنج ہزار سوار سی
۱۷۴۸ء وچ بابا دیپ سنگھ اِس مثل دا سردار مقرر ہويا جو تخت شری دمدمہ صاحب دا مہنت سی۔ ۱۷۵۷ء وچ جدو‏ں احمد شاہ ابدالی نے ہندوستان اُتے حملہ کيتا تاں اُس نے ہرمندر صاحب وچ سکھاں دا داخلہ بند کر دتا۔ سکھاں نے بابا دیپ سنگھ سمیت سکھ فوج نو‏‏ں ہرمندر صاحب دے لئی بھیجیا تاکہ اوتھ‏ے تو‏ں احمد شاہ ابدالی دے فوجیاں نو‏‏ں کڈیا جاسک‏‏ے۔ بابا دیپ سنگھ نومبر ۱۷۵۷ء وچ امرتسر پہنچیا تے اوتھ‏ے درانی فوجیاں تو‏ں معرکہ جنگ برپا ہويا۔ ۱۱ نومبر ۱۷۵۷ء نو‏‏ں جنگ امرتسر (۱۷۵۷ء) وچ بابا دیپ سنگھ درانی فوجیاں دے ہتھو‏ں قتل ہويا۔ بابا دیپ سنگھ دے قتل دے بعد سودھا سنگھ اِس مثل دا سردار بنیا۔ سودھا سنگھ نے درانی فوجیاں دے ہتھو‏ں تو‏ں جالندھر وی آزاد کروا لیا۔ اِس مثل دے پہلے دو سرداراں دے ناں تو‏ں اِس مثل دا ناں شہیداں مثل یا نہنگ مثل پيا۔ ایہ مثل مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ہتھو‏ں سکھ سلطنت وچ ضم کرلئی گئی۔
حوالے
گٹھ:مثلاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جوہانز گٹنبرگ
جوہانز گٹنبرگ(1398-1498) اک جرمن سنیارا، لوہار تے کتاباں چھاپنوالا سی جینے پرنٹنگ پریس بنایا۔ اوہدے پرنٹنگ پریس نے کتاباں چھاپنا اسان تے سستا بنادتا تے اینج رینیساں، ریفارمیشن، چانن ویلہ تے سائینسی انقلاب لئی رستہ بنایا۔ جانکاری نوں ایس نے عام لوکاں دی پونچ تک لے آندا تے اجکل دے ویلے دی نیو رکھی۔
اوہ اک جرمن سنارا سی۔ اونے اک بائبل چھاپی جیدا ناں گٹنبرگ بائبل رکھیا گیا۔ اس بائبل نوں اودھی کوالٹی دی وجہ توں کافی مشہوری لبی۔ اونے ہور وی کئی کم کیتے جیناں چ تیل نال بنی انک دا ورتیا جانا، بوت وڈی تعداد چ کم کرن آلی چھاپا خانے دا بنانا تے لکڑی دے بنے ہوۓ دبان آلے بورڈ دا ورتنا۔
جیون
جوہانز گٹنبرگ جرمن نکر مائنز چ اک پیسے ٹکے والے بپاری فلیز گنوفلیش تے اودی دوجی ٹبری ایرزی وائرچ دے کعر 1398 نوں جمیا اوہ اوناں دا سب توں نکا پتر سی۔ اودا پیو مائنز دے بشپ دا سنیارا سی۔ اودے ٹبر بارے ایوی کیا جاندا اے اے جے کپڑے دا بپار وی کردا سی۔ 1411 چ ایس ٹبر نوں شٹراسبرگ انا پیا۔ اوہ ارفرٹ یونیورسٹی چ وی پڑھدا ریا۔ 1444 تک اوہ شٹراسبرگ ریا۔
چھاپہ خانہ
شٹراسبرگ چ گٹنبرگ نے چھاپے خانے دے کم دے رازاں نوں جانیا تے ایدا گرو بنیا۔ 1448 چ اوہ واپس مائنز آیا تے اپنے اک رشتے دار کولوں قرضہ لے کے چھاپے انے دی نیو رکھی 1450 چ اودا چھاپہ خانہ کم کر ریا سے تے ایدے تے اک جرمن نظم چھپی۔ 1452 چ ہونے ہور کماں نال بائیبل نوں چھاپن دا وی مڈ رکھیا گیا۔ 1455 چ گٹنبرگ نے 42 لیناں والی بائیبل چھابی جینوں گٹنبرگ بائیبل وی کیا جاندا اے۔
عدالت چ
1455 چ اوناں قرضہ دین والا عدالت اپڑ گیا تے اے الزام لایا جے گٹنبرگ قرضے دے پیس کھا گیا اے۔ عدالت نے ‍قرضہ دین والے دے حق چ فیصلہ دتا۔ عدالت نے چھاپہ خانہ تے چھپیاں ہویاں باغیبل دیاں ادیاں کاپیاں فرض دین والے نون دتیاں۔ گٹنبرگ رل گیا سی پر اونے بیمبرگ چ اک چھاپہ چانہ بنایا۔ اونے اپنیاں چھپیاں کتاباں تے کدے اپنا نان نیں سی لکھیا ایس لئی اودے پورے کم دا پتہ نیں لگایا جاسکدا۔
انت
1462 دے دو بشپاں وشکار اک چگڑے چ نساؤ دے بشپ نے مائنز نوں تباہ کردتا۔ گٹنبرگ نون دیس نکالا دتا گیا۔ اوہ ہن اک بڈا بندا سی اوہ ایلٹول اندا اے تے ایتھے اک چھاپہ خانہ لاندا اے۔ جنوری 1465 چ اودے کماں نوں من لیا جاندا اے تے اونون ہوف مین دا خطاب فان نساؤ ولوں دتا جاندا اے۔ ایدے نال اونوں وظیفہ کپڑے 2180 لٹر دانے تے 2000 لٹر شراپ ٹیکس فری دتے جاندے نیں۔ گٹنبرگ 1468 ج مرجاندا اے تے اونوں مائنز دے فرانسسکن گرجے چ دبیا جاندا اے۔ اوہ گرجا تے قبرستان تباہ کردتے جاندے نیں تے گٹنبرگ دی قبر وی گم جاندی اے۔
1504 چ اک کتاب چ اودا ناں چھاپے خانے دے پہلی واری لئی بنان والے لئی اندا اے۔ 1567 چ پہلی واری ہائینرش پینٹیلون دی کتاب وڈے جرمن چ اودی اک فرضی مورت بنائی جاندی اے۔
وراست
پیسے ٹکے نال گٹنبرگ اپنے جیون چ کنگال سی پر کم تے کتاباں چھاپن دے ول جیہڑے اونے دسے اوناں نیں یوپ چ علم دی اک انیری جلادتی تے کتاباں چار چفیرے اپڑ گیاں تے اینج یورپ ج رینیساں دی نیو پئی۔ ایدے نال شائینسی کتاباں وی اسانی نال جھپیاں تے اینج اے سائینسی انقلاب نون وی اگے لے اندا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
دهستان فیروزبهرام
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان اسلام شہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسلام شہر ، صوبہ تہران چ اے ۔
آئرش جمہوریہ
آئرش جمہوریہ (Irish Republic) (Poblacht na hÉireann یا Saorstát Éireann) اک انقلابی ریاست سی جس نے جنوری 1919ء وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تو‏ں آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1919ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:1922ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:آئر لینڈ وچ سابقہ ملک گٹھ:آئرلینڈ وچ 1919ء دیاں تاسیساں گٹھ:آئرلینڈ وچ 1920ء د‏‏ی دہائی گٹھ:آئرلینڈ وچ جمہوریت پسندی گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست گٹھ:تریخ آئرلینڈ (1801ء–1923ء) گٹھ:تریخ جمہوریہ آئرلینڈ گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ ویہويں صدی گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک گٹھ:آئیرلینڈ دی تریخ
یاکٹیریر
یاکٹیریر جرمنی دا اک کتا اے جیہڑا شکار لئی ورتیا جاندا اے۔
عام کݨک
گٹھ:گھآ گٹھ:کݨک
راجا پرویز اشرف
اتا پتا
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
وڈی کتے ورگی چمگادڑ
وڈی کتے ورگی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
اولوموتس ضلع
اولوموتس ضلع ( لاطینی: Olomouc District) چیک لوکراج دا اک ضلع جو اولوموتس علاقہ چ واقع اے۔
رقبہ آبادی
اولوموتس ضلع دا رقبہ 1,620.28 مربع کیلومیٹر دے، تےاس دی مجموعی آبادی 228,831 افراد اتے مشتمل اے۔
حوالے
گٹھ:چیک لوکراج دے ضلعے گٹھ:چیک لوکراج
گریسفیلڈ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
کوہبنان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے شہرستان کوہبنان دا انتظامی مرکز اے ۔
چک 126 گ ب
چک 126 گ ب  ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
وساکھی
بساکھی دی پنجاب دی تریخ تے پنجابی ثقافت چ خاص اہمیت اے۔ پنجاب (پاکستان) چ ایہنوں ہر مذہب دے پنجابی لوک مناوندے نیں۔ چڑھدے پنجاب چ کچھ مکتبہ فکر ایہنوں اپݨے سِکھ دھرم نال جوڑݨ دی کوشش کر دے نیں۔ سِکھ مذہب 1699ء وچ بݨایا گیا تے پنجاب چ کݨک دی واہی بیجی ہزاراں سالاں توں کیتی جا رہی اے۔ کݨک دے آثار ہڑپا رہتل چوں وی دریافت ہوئے نیں۔ پنجاب دے ہزاراں سال پراݨے ثقافتی تہوار بساکھی دی سکھ مت نال تریخی طور تے کوئی جڑت نئیں۔ پنجاب (پاکستان) دے لوک اپݨی پنجابی ثقافت دے تہوار بساکھی نوں بھر پور طریقے نال مناوندے نیں جیہدا اوہناں دی پنجابی رہتل چ اک خاص مقام اے۔
وساکھی نوں پنجاب دے نویں سال دا پہلا دن وی آکھیا جاندا اے، جیویں ایران وچ نوروز اتے یورپ وچ نیو ائیر نویں سال دی شروعات ہوندے نے بالکل ایوں وساکھی پنجاب دے نویں سال دا پہلا دن ہوندا اے۔ شبد وساکھی ،وساکھ توں اے  جیہڑا بکرمی کلینڈر دا پہلا مہینہ اے ۔ وساکھی میلے نوں سکھ دھرم وچ  کس کارن ایڈی مہاتتا  دتی جاندی اے ایس تے وی اک نظر کرنے آں۔سکھ دھرم دے بوہت سارے واقعے ایس دے نال جڑے ہوئے نیں۔ سکھ دھرم دے نویں سال دی شروعات اتے خالصہ یُگ دی یاد منان دا وی دن ہوندا اے جدوں 1699 وچ  دسویں گرو، گرو گوبند سنگھ جی  ہوراں نے  وساکھی دیہاڑے سکھاں نوں سینک سنتاں دے پریوار وچ بدل دتا جس دا ناں خالصہ پنتھ رکھیا گیا۔آکھیا جاندا اے کہ نوویں گرو، گرو تیغ بہادر جی نے جدوں اورنگزیب دی گل منن تو انکار کیتا تے اونہاں نوں سولی دے دتی گئی سی او وی دن وساکھی دا سی تے اوہی دیہاڑا  سکھ کرماں دا جنم دن وی منیا جاندا اے کیونکہ دسویں گرو، گرو گوبند سنگھ جی دی تاجپوشی تے اتہاسک خالصہ پنتھ دی ستھاپنا دا وی ایہو دن اے ۔ جلیانوالہ باغ دی گھٹنا وی وساکھی دے دن ای ہوئی سی۔ ایس کر کے سکھ اتہاس وچ وساکھی نوں سکھ تیہوہاراں وچ ایک وڈے تیوہار  دا مقام حاصل اے۔ وساکھی اونہاں تن ہندو تیوہاراں چو ں اک اے جس نوں تیجے گرو ، گرو امر داس جی نے سکھاں لئی چنیا سی۔
ایس ساری گل دا ایہ مطلب نئیں جے وساکھی سکھ دھرم دا ای تیوہار اے، صرف سکھ دھرم وچ وساکھی دی اہمیت بارے لکھیا اے۔ وساکھی پنجاب دا تیوہار اے جس داسمبندھ دھرتی نال اے نہ کے دھرم نال ، وساکھی نوں پنجاب واسی خریف دی فصل اترن دی خشی وچ مناندے نیں ،پنجابی رہتل وچ ایس دن دا اپنا ای اک مقام اے۔ جدوں تک کنکا واہیاں ،بیجیاں تے چکیاں جاندیاں رہن گیاں پنجاب دے زندہ دل واسی وساکھی مناندے رہن گے۔
صاحب سنگھ بھنگی
صاحب سنگھ بھنگی (موت 1811): سردار گجر سنگھ بھنگی دا پتر سی جس نے اٹھارھویں صدی دے پچھلے حصے وچ وشکارلے پنجاب دے گجرات علاقے وچ راج کیتا۔ ادوں پنجاب وکھ-وکھ ریاستاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ اس دا ویاہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دادا چڑھت سنگھ سکرچکیا دی دھی راج کور نال ہویا سی۔ احمد شاہ درانی دے پوتے شاہ زمان دا جدوں 1794 وچ پہلا حملہ ہویا تاں ایہہ اندازہ لگایا جاندا ہے کہ صاحب سنگھ دی ریاست دی سالانہ آمدن 13 لکھ روپئے سی۔ اس کول باراں قلعے ، 2000 پکے گھوڑ سوار اتے اس توں علاوہ ‘شاہ پسند` ناں دی مشہور توپ سی۔
دریا چناب دے کھبے کنڈھے دے علاقے تے قابض چٹھہ قبیلے دے مکھی حشمت خان چٹھہ خلاف جون 1797 وچ جدوں رنجیت سنگھ نے چڑھائی کیتی تاں صاحب سنگھ وی اس مہم وچ شامل ہو گیا سی۔ 1798 وچ شاہ زمان دے آخری حملے سمیں صاحب سنگھ نے 500 گھوڑ-سواراں سمیت رنجیت سنگھ دا ساتھ دے کے حملہ کیتا۔ جنوری 1799 وچ شاہ زمان دے پنجاب توں واپسی سمیں رنجیت سنگھ دے آدیش (حکم)انوسار(مطابق) صاحب سنگھ نے کشمیر ولّ بھیجی فوج دی اگوائی کیتی اتے 1806 وچ ستلج پارلے کھیتر وچ کیتی چڑھائی سمیں وی نال گیا۔ آس-پاس دے سکھ سرداراں دے صاحب سنگھ پرتی ویر-بھاوَ دے فلسروپ اس دی اپنی ساکھ تے شکتی مند پے گئی۔ رنجیت سنگھ نے اس دے علاقے نوں اپنے راج وچ شامل کرکے اس دے راج تے طاقت نوں ختم کر دتا۔ صاحب سنگھ دی ماں لچھمی دی وچولگی صدقہ اسنوں 1810 وچ اک لکھ روپئے دی جگیر منظور کیتی گئی اتے ایہہ اگلے سال ، اس دی موت تک اس کول رہی۔ صاحب سنگھ دے چلانے مگروں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اس دیاں دوواں تینویاں، دئیا کور تے رتن کور جو سکیاں بھیناں اتے سندرتا وچ مالا-مالا سن ، نال چادراں پا کے ویاہ کر لیا۔ دئیا کور دی ککھوں کشمیرا سنگھ تے پشورا سنگھ، اتے رتن کور توں ملتانا سنگھ پیدا ہوئے۔
جان فلیمسٹیڈ
جان فلیمسٹیڈ (19 اگست، 1646 – 31 دسمبر، 1719) برطانوی خلائی سائنسدان سی۔ اس نے یونان وچ عالمی مشہور خلائی لیبارٹری بنائی۔ اوہ ٹیلیسکوپ دی ورتوں نال پہلا جدید سٹارمیپ تیار کرن وچ کامیاب ہویا۔ اس نے لگبھگ 3000 تاریاں نوں ترتیب وار کیتا۔ اوہ ہر تتھّ دی تہہ تک پہنچن وچ مکمل سی۔ اوہ نے اپنیاں تجربےآں اتے لبھتاں نوں اس ویلے شائع کروایا جدوں اس نوں ایہہ یقین ہو علم ک ایہہ صحیح ہن۔ اس دے ہم عصر سائنسدان آئزک نیوٹن اتے ایڈمنڈ ہیلے نوں ایہہ سائنسدان پسند نہں سی۔ جدوں جان فلیمسٹیڈ نے اپنے تجربےآں اتے لبھتاں بارے اپنے مطالعہ نوں شائع نا کیتا تاں ایڈمنڈ ہیلے نے ایہناں نوں حاصل کروایا۔ اوہ اک دم غصے وچ آ ساریاں چھپی کتاب ساڑ دتیاں۔
حوالے
گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:فزکس سائنسدان گٹھ:جم 1646 گٹھ:موت 1719
بلوچستان (چیف کمشنر صوبا)
تریخ
صوبا اصل وچ رابرٹ سینڈمین (Robert Sandeman) تے خان قلات دے درمیان تن معاہدیاں توں بعد 1876–1891 دی مدت وچ قائم کیتا گیا ۔ رابرٹ سینڈمین برطانوی ہند تے افغانستان دے درمیان واقع برطانوی زیر انتظام علاقیاں دا پولیٹیکل ایجنٹ بن گیا ۔ کوئٹا وچ اک فوجی چھاونی قائم کیتی گئی جیہنے دوسری تے تیسری افغان جنگ وچ اک اہم کردار ادا کیتا۔ صوبہ 1947ء وچ پاکستان دا حصہ بن گیا  جو چیف کمشنر دے زیر انتظام سی۔ 1955ء وچ اسنوں تحلیل کر   دتا گیا تے بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)، بلوچستان ریاستی اتحاد تے گوادر نوں ملا کے نواں صوبا بلوچستان قائم کیتا گیا ۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی تقسیم گٹھ:پاکستان دے صوبے
لیونبرگر
لیونبرگر وڈے کتیاں دی اک نسل اے جیہڑی دکھنی جرمنی دے شہر لیونبرگ توں چلی۔
موتی لکشمی اُپاسیکا
thumb|263x263px|موتی لکشمی اپاسکا نیپال پہلی نکی کہانی ناری-لکھاری سی۔ موتی لکشمی اپاسکا (دیونگری: موتلکمی اپاسکا) (جم  मोतिलक्ष्मी उपासिका) (30 جون 1909–1997) نیپال دی جدید سمیاں دی پہلی عورت کہانی لکھاری سی۔اس دی پہلی رچنا، اک نکی کہانی، "رودن" سال 1935 وچ شائع کروائی گئی سی۔
شروع دا جیون
موتی لکشمی اپاسکا (بہت وار موتیلکشمی اپاسکا وی لکھ دتا جاندا اے)،نیپال دے راجگڑھ شہر کاٹھ منڈووچ پیؤ دربیا دھر اتے ماں علم لکشمی تلادھر دے پروار وچ پیدا ہوئی سی۔ اس دے پیؤ اک وپاری سی، جسدا کاروبار کرن لئی لیا اک گھر تبت دے راجگڑھ لہاسا وچ سی۔اس دا بھرا، چتادھر ہردی وی اک شاعر سی۔ اس نے سنسکرت، پالی اتے انگریزی وچ غیر رسمی طور تے سکھیا حاصل کیتی۔
لکھاری دے طور تے کیریئر
اپاسکا، جس نے قلمی نام ایم لکشمی دے ہیٹھ وی لکھیا سی، نے اپنا پہلی رچنا اک نکی کہانی 1935 وچ شائع کیتی سی، جس دا نیپالی بولی وچ نام "رودن" سی۔ ایہہ کاٹھ منڈو توں شائع شاردا رسالے وچ چھپی سی۔
اس نے نیپال بولی وچ "چتّ پنچھی" (مطلب "ہردا پنچھی") دی شاعری اتے اک کہانی "لان" ("سڑک") نال لکھنا شروع کیتا سی۔ ایہہ دونوں لکھتاں 1944 وچ دھرمدوت وچ شائع ہوئیاں سن۔ دھرمدوت ہندی وچ شائع اک بودھی میگزین سی جسنوں سارناتھ، بھارت توں مہاں بتکنیک سوسائٹی چھاپدی سی۔ ایہہ رسالہ نیپال وچ اپنے گاہکاں دی بینتی تے نیپال بھازا وچ وی رچناواں شائع کردا سی۔
بھاویں کہ اس دے بہتے لیکھ مذہبی موضوعاں نال تعلق رکھدے ہن، پر اس دیاں لکھتاں نوں اکثر مذہبی اتے مکت گد دے وچکار اک پل دے طور تے بیان کیتا جاندا اے۔ اس دے لیکھاں دی لکھن سٹائل دیاں سبھ توں وڈیاں خوبیاں آسان بولی دا ہونا اتے طاقتور انداز وچ اپنے وچار پرگٹاؤن دی تکنیک ہن۔
شائع رچناواں
موتی لکشمی اپاسکا دیاں ہیٹھ لکھت رچناواں ملدیاں ہن، جنہاں وچ دو لیکھ مجموعہ دو کہانی مجموعہ اتے اک شعری مجموعہ شامل ہن۔
حوالے
گٹھ:جم 1909 گٹھ:موت 1997 گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری گٹھ:نیپال گٹھ:نیپالی شخصیتاں
کالی گندکی
دریائے کالی گندکی شمالی نیپال تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ گندک، گندکی، گنڈک، ناراینی، سالیگرامی وغیرہ ناواں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نیپال تو‏ں گزردا ہويا بھارت وچ داخل ہُندا اے تے بالآخر دریائے گنگا وچ مل جاندا ا‏‏ے۔ کالی گندکی د‏‏ی خاص گل مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف پھیلے ہوئے دنیا دے سب تو‏ں اُچے پہاڑی سلسلے ہمالیہ نو‏‏ں بالکل وسط وچو‏ں سیدھا کٹتا ا‏‏ے۔
اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ سلسلہ کوہ ہمالیہ بعد وچ وحود وچ آیا لیکن ایہ دریا پہلے تو‏ں ایتھ‏ے موجود سی۔ ایہ پہاڑی سلسلہ انڈین تے ایشیائی پلیٹاں دے ٹکرانے تو‏ں وجود وچ آیا سی تے ایہ اندازہ اے کہ ہر سال ایہ اک سینٹی میٹر اُتے اٹھیا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ عمل لکھاں سالاں تو‏ں جاری اے لیکن کالی گندکی اپنے پانی دے تیز بہاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کٹ دیندا ا‏‏ے۔ چنانچہ کالی گندگی دے دونے کنارے بہت بلند نيں۔
صدیاں تو‏ں کالی گندگی بھارت، نیپال تے چین دے دوران اک شاہراہ دا کم دے رہیا ا‏‏ے۔
متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ
متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ (United Kingdom of Great Britain and Ireland) برطانیہ دا 1801ء تے 1927ء دے درمیان رسمی ناں سی۔ 1922ء وچ آئر لینڈ د‏‏ی اکثریت آئرش آزار ریاست بنانے دے کیتے تگ و دو وچ جت گئی۔
گٹھ:آئر لینڈ وچ سابقہ ملک گٹھ:برطانوی جزیرے دے سابقہ ملک گٹھ:برطانیہ وچ انیہويں صدی گٹھ:برطانیہ وچ ویہويں صدی گٹھ:تریخ مملکت متحدہ گٹھ:تریخ برطانیہ بلحاظ دور گٹھ:جدید تریخ مملکت متحدہ گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ انیہويں صدی گٹھ:آئرلینڈ وچ ویہويں صدی گٹھ:سابقہ مملکتاں گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:آئرلینڈ وچ 1801ء دیاں تاسیساں گٹھ:1801ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:تریخ شمالی آئرلینڈ گٹھ:تریخ آئرلینڈ (1801ء–1923ء) گٹھ:1922ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:آئیرلینڈ دی تریخ
دهستان احمدآباد مستوفی
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان اسلام شہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسلام شہر ، صوبہ تہران چ اے ۔
مکاک
مکاک پرانی دنیا دے باندراں دی اک ٹولی اے۔ ایس ٹولی وچ 22 باندر نیں۔
مکاک دیاں ونڈاں
گٹھ:باندر گٹھ:مکاک باندر
نکی کتے ورگی چمگادڑ
نکی کتے ورگی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
آہلووالیہ مثل
اہلوالیہ مثل سکھ پنجابیاں دیاں ۱۲ مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ کپورتھلہ سی تے اے ہریانہ تلونڈی پھگواڑا دیاں تھاواں چ سی۔ جسا سنگھ اہلوالیہ ایدا مثلدار سی۔ اے مثل کپورتھلہ ریاست چ پلٹ گئی۔
اہلوالیہ یا اہلووالیا مثل سکھ پنجابیاں د‏‏ی ۱۲ مثلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مرکز کپورتھلہ سی تے ایہ ہریانہ- تلونڈی- پھگواڑا دے علاقےآں وچ سی جسا سنگھ اہلوالیہ اس دا مثلدار سی۔ ایہ مثل کپورتھلہ ریاست وچ پلٹ گئی۔
موڈھی
جسا سنگھ آہلووالیا دا جم ۳ مئی ۱۷۱۸ ای: نوں س: بدر سنگھ دے گھر ماں جیون کور دی ککھوں پنڈ آہلو ضلع لاہور وکھے ہویا۔جسا سنگھ آہلووالیا (۱۷۱۸-۱۷۸۳) آہلووالیا مثل دے سردار سن جہناں نے سکھ قوم لئی بے مثال گھالنا گھالی۔ اوہناں دا جیون-دور   بندہ سنگھ بہادر دی ۱۷۱۶ وچ ہوئی موت توں لے کے ۱۸۰۱ وچ سکھ راج دا قیام دے درمیان والا سی۔ سلطان القوم دا جم لاہور نیڑے پنڈ آہلو وچ ہویا سی جس دی موہڑی اوہناں دے پرکھے سردار سدا سنگھ نے گڈی سی جو چھویں گرو ہرگوبند جی دے انوائی سن۔ آہلو پنڈ توں ہی مثل دا ناں آہلووالیا پے گیا۔سن ۱۷۴۸ نوں ہوئے سربتّ خالصہ ویلے نواب کپور سنگھ نے سردار جسا سنگھ نوں اپنا جانشین نامزد کر دتا۔
جمہوریہ یونان اول
جمہوریہ یونان اول (First Hellenic Republic) (یونانی: Αʹ Ελληνική Δημοκρατία) سلطنت عثمانیہ دے خلاف یونانی جنگ آزادی دے دوران عارضی یونانی ریاست دے بارے وچ اصطلاح ا‏‏ے۔
آہلووالیہ مثل
موڈھی
اس طرحاں نواب کپور سنگھ دی رہنمائی ہیٹھ آپ دے سیاسی جیون دا شروع ہویا اتے چھیتی ہی آپ دی گنتی سکھ آگوآں دی پہلی قطار دے لیڈراں وچ ہون لگ پئی۔
جمہوریہ یونان اول
گٹھ:1822ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک گٹھ:جنگ آزادی یونان گٹھ:سابقہ جمہوریتاں گٹھ:عبوری حکومتاں گٹھ:یونان د‏‏ی سیاسی تریخ گٹھ:یونان وچ 1832ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:1832ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں گٹھ:یونان دی تریخ
لال شاہ بخاری
لال شاہ بخاری (22 جولائی، 1909–22 جولائی، 1959) اک برطانوی ہند دا ہاکی کھڈاری سی جو 1932 دے اولمپک کھیڈاں وچ حصہ لیندا رہا۔
آہلووالیہ مثل
موڈھی
نواب کپور سنگھ دی صلاح 'تے ۱۷۴۸ ای: نوں اس ویلے تک ہوند وچ آ چکے ۶۵ جتھیاں نوں دوبارہ ۱۱ جتھیاں وچ ونڈ دتا گیا اتے ۱۱ جتھیاں دے اکٹھ نوں 'دل خالصہ' دا ناں دتا گیا۔ ادبھتّ اہلیت دے کارن سکھاں دا پردھان سپہ سالار جسا سنگھ آہلووالیا نوں نامزد کیتا گیا۔ ۱۷۶۱ ای: نوں جسا سنگھ دی اگوائی وچ سکھاں نے پانیپت دی لڑائی توں مڑ رہے احمد شاہ ابدالی 'تے حملہ کرکے ۲۲۰۰ ہندو عورتاں نوں پٹھاناں دے چنگل توں چھڈا لیا اتے گھرو-گھری پہنچایا۔
لال شاہ بخاری
1932 وچ اوہ برطانوی ہند دی ہاکی ٹیم دا کپتان سی، جس نے لاس اینجلس اولمپک وچ طلائی تمغہ جتیا سی۔اس نے ہالف بیک دے طور تے دو میچ کھیڈے۔
آہلووالیہ مثل
موڈھی
۵ فروری ۱۷۶۲ ای: نوں کپّ رہیڑا وچ واپرے وڈے گھلوگھارے دے نازک ویلے دوران جسا سنگھ نے مہرے ہو کے بڑی بہادری نال قوم دی اگوائی کیتی اتے آپ دے سریر 'تے ۲۲ فٹ لگے۔ ۱۷۶۴ ای: نوں خالصے نے سرہند دے گورنر جین خاں نوں مار کے سرہند جت لیا۔
س: جسا سنگھ نے دوآبے دا بہت سارا علاقہ فتح کرکے ۱۷۷۴ ای: وچ کپورتھلہ نوں راجگڑھ بنا کے ریاست قائم کیتی۔
لال شاہ بخاری
باہری لنک
٭ Lal Bokhari's profile at databaseOlympics.com ٭ Lal Bokhari's profile at Sports Reference.com
آہلووالیہ مثل
موڈھی
۱ مارچ ۱۷۸۳ ای: نوں سکھ سرداراں دیاں متحدہ فوجاں نے دلی فتح کر لال قلعے 'تے کیسری نشان جھلایا تاں سلطان-ال-قوم جسا سنگھ نوں دیوانے عام وچ بادشاہ اعلان کیتا گیا۔ بعد وچ اکّ متے مطابق س: بگھیل سنگھ نوں اوہناں دی فوج نال گوردواریاں دی بھال کرن اتے بناؤن لئی کجھ سماں دلی چھڈّ کے باقی سنگھ آپ سمیت واپس پرت آئے۔
لال شاہ بخاری
حوالے
گٹھ:جم 1909 گٹھ:موت 1959 گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
آہلووالیہ مثل
معروف شخصیتاں
ودھ معروف شخصیتاں جنہاں دے ناواں وچ اہلووالیا موجود اے، جو ممکن اے کہ اس مثل تو‏ں جڑے ہاں یا نہ ہاں اس طرح نيں:
حوالے
گٹھ:سکھ مثلاں
گرینڈ روئیر
گرینڈ روئیر کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 21 گ ب
چک 21 گ ب   ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
دهستان چہاردانگه
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان اسلام شہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسلام شہر ، صوبہ تہران چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان چهاردانگه
بالکونی
بالکونی (Balcony) عمارت دا اک انگ اے۔ ایہ گھر یا کِسے وی عمارت دی چھت دے اُتے کندھ توں کچھ اگے اک وادھو چھجا ہُندا اے۔ ایہ عمارت دے متھے آݪے پاسے دا سنگھار ہُندا اے جییہدے ناݪ گھر دی سروپتا وچ چوکھا وادھا ہو جاندا اے۔
بعض اوقات بالکونیاں نوں رسمی مقاصد لئی ڈھال ورتیا جاندا اے، جِداں ضیافت ہالاں وچ گلوکاراں لئی بالکونیاں فراہم کیتیاں جاندیاں نیں۔
بالکونیاں مختلف مواد ناݪ بݨائیاں جاسکدیاں نیں، سَبھ توں زیادا کنکریٹ دیاں بݨائیاں جاندیاں نیں۔ ٹیکنالوجی دے عروج تے جدید دور دے ناݪ بالکونیاں نوں ہُݨ پائیدار تے نویں شکل دیݨ لئی شیشے تے سٹینلیس سٹیل سمیت دیگر مواد ناݪ تعمیر کیتا جا سکدا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:گھر گٹھ:عمارتاں گٹھ:تعمیرات گٹھ:آرٹ گٹھ:فن تعمیر
شہرستان ثلاث باباجانی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ثلاث باباجانی ایران دے صوبہ کرمانشاہ دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ثلاث باباجانی شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمانشاہ
ہیمپسٹڈ
ہیمپسٹڈ کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چڑھت سنگھ سکرچکیا
چڑھت سنگھ سکرچکیا (1722-1770 ): شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دادا سی ۔اسدا دا جم سردار نودھ سنگھ دے گھر پنڈ سکرچک وچ سنّ 1722 وچ ہویا۔ اس نے چھوٹے ہندیاں توں ہی اپنے پیؤ نال جنگی مہماں اتے جانا شروع کر دتا۔ اپنے پیؤ دی موت توں بعد اس نے فیزلاپوریا (سنگھپوریا) مثل نالوں تعلق توڑ کے اتے اپنے جدی پنڈ سکرچک نوں چھڈ کے گجرانوالے وچ صدر مقام بنا لیا۔ سنّ 1756 وچ چڑھت سنگھ نے سردار امیر سنگھ دی پتری مائی دیساں نال ویاہ کرکے اپنی طاقت کافی ودھا لئی۔ اس نے ایمن آباد اتے وزیر آباد اتے حملہ کرکے اپنے ہیٹھ کیتا۔ اس توں بعد اس نے سیالکوٹ دے جرنیل نوردین بامیزئی نوں کھدیڑیا۔ لاہور دے صوبیدار خواجہ عبید خان نے جدوں گجرانوالے اتے حملہ کیتا تاں اس نے بڑی دلیری نال اس دا ساہمنا کیتا اتے س. جسا سنگھ آہلووالیا دی مدد نال اس نوں بھجا دتا۔ وڈے گھلوگھارے وچ وی اس نے اپنی بیرتا دی دھاک جمائی۔ احمد شاہ درانی دے افغانستان پرتدیاں ہی اس نے بھنگی سرداراں نال مل کے پہلاں اپریل 1763ء وچ قصور نوں جتیا اتے نومبر 1763ء وچ درانی دے سپہ سالار جہان خان نوں تکڑی ہار دتی۔
چڑھت سنگھ نے دھنی پوٹھوہار تک اپنی طاقت ودھائی اتے پنڈ دادن خان اتے کھیوڑا دیاں لون دیاں کاناں نوں اپنے تحت کیتا۔ اس کرکے بھنگی سرداراں نال مخالفت پیدا ہو گئی۔ اس ورودھ دا سکھر جموں راج-پروار دی آپسی لڑائی وچ ویکھن نوں ملیا جدوں ایہناں دوہاں مسلاں والیاں نے جموں دے اک اک دھڑے نوں اپنا لیا۔ دوہاں دیاں فوجاں جموں ول ودھیاں، پر اسے دوران کسے بھڑنت ویلے چڑھت سنگھ دی بندوق پھٹ گئی اتے اس دی سنّ 1770ء وچ موت ہو گئی۔ اس توں بعد اس دے لڑکے مہاں سنگھ نے مسلداری سمبھالی۔
حوالے
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ مسلاں گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:سکرچکیا مسل
حویلی
حویلی اک روایتی تے پراݨے انداز وچ بݨیا ہویا گھر ہُندا اے ۔ حویلی دا ذکر پنجابی صوفی شاعر میاں محمد بخش نے وی اپنی شاعری وچ کیتا اے۔
''' اوہ بیلی تے ہر کوئی بیلی اݨ بیلی وی بیلی
سجݨاں باجھ محمد بخشا سُنجی پئی حویلی '''
ہور دیکھو
گٹھ:گھر گٹھ:عمارتاں گٹھ:حویلیاں
بنجمن فرینکلن
بنجمن فرینکلن (1706-1790) اک امریکی لکھاری سیاستدان سائنسدان تاجر تے کتاباں چھاپن والا سی۔
سائنسی کم
بنجمن فرینکلن منیا ہویا سائنسدان وی سی اودیاں بنایاں ہویاں شیواں چ سٹوو ، بائی فوکل عینک ،تے بدلاں چ بجلی ہیگے نیں۔
سماجی کم
1737 چ بنجمن فرینکلن نے امریکہ دے پیلے فائر بریگیڈ نوں ٹوریا۔ اونوں پنسلوینیا اسمبلی دا 1751 چ سنگی چن لیا گیا۔ 1743 اونے اک پڑن والے ادارے دی سکیم بنائی جيڑی انت چ پنسلوینیا یونیورسٹی بن گئی۔ بنجمن فرینکلن نے فرانس لندن ایڈنبرا تے ڈبلن سیاسی سائنسی تے ہور کماں لئی گیا۔ فلاڈیلفیا چ 1775 نوں اونے امریکہ دے ازادی دے ٹنڈورے تے دسخط کیتے۔ 1776 توں 1765 تک اوہ فرانس چ امریکہ دا سفیر ریا تے اینج امریکہ دی ازادی چ فرانس نے ہتھ دتا۔ فرانس چوں جدوں اوہ واپس آیا تے او امریکہ چ جارج واشنگٹن تو مگروں اودا نمبر سی۔ اوہ علامی نوں پسند نیئں سی کردا تے اپنے دو غلاماں نوں اونے ازاد کردتا سی۔
موت
فرینکلن 17 اپریل 1790 نوں 84 وریاں دا ہوکے مر گیا تے اونوں فلاڈیلفیا چ دبیا گیا۔۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ترانا برک
ترانہ برک (جم 12 ستمبر، 1973) نیویارک دے برونکس توں سول حقاں لئی کارکن اے، جس نے 'می ٹو' لہر دا قیام کیتا سی۔ 2006 وچ برک نے 'می ٹو' دی سماج وچ ہو رہے جنسی استحصال اتے جرماں خلاف جاگروکتا ودھاؤن لئی کیتی۔ جس دی ورتوں 2017 وچ ہیسٹیگ #MeToo نال کیتی گئی۔
مڈھلا جیون
برک دا جم برونکس، نیو یارک وچ ہویا سی۔ اوہ اک ہاؤسنگ پراجیکٹ وچ گھٹ آمدنی والے ورکنگ طبقہ دے پروار وچ رہِ کے وڈی ہوئی اتے اسدا چھوٹے ہندیاں اتے نوجوانی  وچ جنسی استحصال ہویا سی۔
اس دی ماں نے ایہناں پرتشدد کاروائیاں توں اسنوں ٹھیک کرن لئی اسدی مدد کیتی اتے اس نوں کمیونٹی وچ شامل ہون لئی راغب کیتا۔ اسنے اپنی جیونی وچ ایہناں تزربیاں توں ہی لڑکیاں دے جیون وچ سدھار لیاؤن لئی راغب کیتا، جنہاں نوں ایہو جہے ہلاتاں دا ساہمنا کرنا پیندا اے۔ نوجوان عمر وچ، اوہ حاشیے اُتے رہِ رہے مسلماناں دے جیون نوں بہتر بناؤن لئی کم کرن وچ شامل ہو گئی سی۔ برک نے الاباما سٹیٹ یونیورسٹی توں اتے پھر آبرن یونیورسٹی توں اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ اپنے ویلے دوران کالج وچ اسنے معاشی اتے نسل پرستاں بارے پریس کانفرنساں اتے مخالف مظاہرےآں دا انعقاد کیتا سی۔
راور
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کرمان دے شہرستان راور دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کرمان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کیرن آرم سٹرانگ
کیرن آرم سٹرانگ اک عالمی شہرت یافتہ مصنفہ نيں۔ اوہ برطانیہ وچ ویسٹ مڈلینڈ دے علاقے ووسٹرشائر وچ 14 نومبر 1944ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔
ابتدائی زندگی
وہ ست برس تک کیھتولک نن رہیاں۔ اس نے اوتھ‏ے1960ء دا عشرہ گزاریا۔ اس تجربے دے بارے اس نے بعد وچ اک آپ بیتی لکھی جس تو‏ں اوہ بہت جلد برطانیہ وچ مشہور ہو گئی۔ اس دے بعد بی بی سی چینل فور دے لئی سینٹ پول اُتے اک دستاویزی فلم بنائی جس دوران وچ اسنو‏ں سامی مذاہب اُتے دلچسپی پیدا ہوئی۔
تنقید
کیرن دے کم اُتے مختلف مذہب دے علما و محقق حضرات کچھ آراء و نظریات تو‏ں اختلاف وی کیتا اے جداں اسلام و محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے حوالے تو‏ں کچھ بیانات اُتے مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں اعتراضات سامنے آئے نيں۔ واقعہ اسرا و معراج، قرآن د‏‏ی سورتاں د‏‏ی ترتیب، اسلام دا عالمگير مذہب نہ ہونا، اسلامی عبادات وچ یہودیت و مسیحیت دا حصہ وغیرہ ایہ اوہ چیزاں نيں جنہاں اُتے بوہت سارے مسلماناں نے تحقیقی طور اُتے کیرن آرمسٹرانگ د‏‏ی تحقیقی دا رد کیتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی مورخ افائیم کرش، نے کیرن د‏‏ی کتاب، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی سوانح عمری" نو‏‏ں اک ترمیم پسندانہ تے خلاف واقعہ کہیا ا‏‏ے۔ اس نے کیرن د‏‏ی اک دوسری کتاب محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم: ساڈے عہد دے اک نبی" وچ بنو قریظہ دے متنازع مسئلے دے ذکر نو‏‏ں "صداقت دا تمسخر" اڑانے د‏‏ی کوشش قرار دتا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1944 دے جم گٹھ:اسلام دے مسیحی علماء گٹھ:اسلاموفوبیا دے ناقدین گٹھ:اکیہواں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:اکیہواں صدی دے برطانوی مصنفین گٹھ:برطانوی غیر افسانوی مصفنین گٹھ:برطانوی مذہبی مصنفین گٹھ:برطانوی مصنفین گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:علماء مذہبی علوم گٹھ:غیر مسلم عالم اسلام گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں گٹھ:مستشرقین گٹھ:برطانوی روحانی مصنفین
بورنی ماٹھا لوریز
بورنی ماٹھا لوریز پرائيمیٹ دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔
ٹرینیڈاڈ کتے ورگی چمگادڑ
ٹرینیڈاڈ کتے ورگی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
برازاولے
گٹھ:جغرافیہ
چک 23 گ ب
چک 23 گ ب   ضلع فیصل آباد دی تصیل جڑانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
باکو ٹیوی ٹاور
باکو ٹی۔وی۔ ٹاور (انگریزی: Baku TV Tower، آذربائیجانی: Televiziya Qlləsi)، 1996 وچ باکو، آذربائیجان وچ بنایا گیا اک آزاد مستقل کنکریٹ دور کمیونیکیشن ٹاور اے۔ 310 میٹر دی اچائی (1017 فٹ) دے نال، ایہہ آذربائیجان دی سبھ توں اچی عمارت اے اتے قفقاز وچ سبھ توں اچی پرچلت کنکریٹ دی عمارت اے۔
ایہہ ٹاور باکو دے سبھ توں مشہور رستہ درشناں وچوں، اکثر شہر وچ قائم فلماں دے قائم شاخاں وچ مشہور بن گیا اے۔ ازیرلی ٹیوی ٹاور دی 62 ویں منزل (175 میٹر) تے اک گھمن والے ریسٹورینٹ نوں 2008 وچ کھولھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:آذربائیجان
جاوی ماٹھا لوریز
گٹھ:لوریز
پومرینی
پومرینی وشکارلے یورپ دے تھاں (پولینڈ - جرمنی) دا سپٹز ورگا نکا کتا اے۔ ایہ نمیشی کھڈونا کتا اے تے ایہدے پرکھ وڈے جرمن سپٹز کتے سن۔ گغی تھانواں تے ایہنوں نکا سپٹز وی کیا جاندا اے۔ 19ویں صدی وچ کئی شاہی لوکاں ایس نوں اپنے نال رکھ کے مانتا دتی۔ ملکہ وکٹوریہ کول اک نکے ناپ دا پومرینی سی اوہدی جندڑی وچ ایدا ناپ ادھا رہ گیا۔
پومرینی اک ہسن کھیڈنوالا تیز نکا کتا اے۔ ایہ اپنے مالک دے نال رہنا پسندکردا اے۔
بارلے جوڑ
Kleinspitz
دهستان چیچکلو
ایہ ایران دے صوبہ تہران دے ضلعے شہرستان اسلام شہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان اسلام شہر ، صوبہ تہران چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان چیچکلو
تکھی نکوالی چمگادڑ
تکھی نکوالی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تھیلی پر چمگادڑ گٹھ:چمگادڑ
ہڈسن
ہڈسن کینیڈا دے صوبے کیوبک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
پیلا ٹڈ تھیلی چمگادڑ
پیلا ٹڈ تھیلی چمگادڑ، تھیلی پر چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔
نکا ماٹھا لوریز
نکا ماٹھا لوریز پرائيمیٹ دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔
اسلام دی مختصر تریخ (کتاب)
مسلماناں دا سیاسی عروج و زوال برطانیہ د‏‏ی معروف مصنفہ کیرن آرم سٹرانگ (Karen Armstrong) د‏‏ی تحریر کردہ کتاب Islam: A Short History دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ محمد احسن بٹ د‏‏ی ترجمہ شدہ ایہ کتاب دور رسالت تو‏ں لے ک‏ے سن 2000 عیسوی تک د‏‏ی اسلامی تاریخ دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ بلا مبالغہ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ ایہ اسلام د‏‏ی مختصر تاریخ دے حوالے تو‏ں ایہ اک موزاں ترین کتاب اے جس وچ مصنفہ نے اسلام دا مختصر مگر جامع تعارف پیش کیتا اے، ہور براآں مصنفہ نے اسلام دے بنیادی عقائد دا وی تجزیہ کیتا اے تے مسلماناں دے عروج تے زوال د‏‏ی وجوہات وی بیان کيتیاں نيں۔ کتاب جو نگارشات لاہور د‏‏ی شائع کردہ اے دے فلپر اُتے مندرجہ ذیل عبارت درج ا‏‏ے۔
فنانشل ٹائمز دا تبصرہ
برطانوی اخبار فنانشل ٹائمز نے کتاب اُتے تبصرہ کردے ہوئے لکھیا اے کہ “دنیا دے عظیم ترین مذاہب وچو‏ں اک، دین اسلام، نو‏‏ں اس دے وجود وچ آنے دے بعد 1500 برس دے دوران غلط سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ حالیہ صدیاں وچ مغربی دنیا فک‏ر ک‏ے اک مکمل انقلاب تو‏ں گزرچک‏ی اے، اُتے اسلام دے حوالے تو‏ں اوہدی بے اعتمادی ہن وی جوہری طور اُتے وسطی عہد والی ہی ا‏‏ے۔ آخری صلیبی جنگ Crusade دے ست صدیاں بعد تو‏ں اسلام دے مقدس مقامات تیل د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال نيں۔ اوہدی افواج جو کدی الاوہی جبروت دا مظہر سن، ہن سیکولرازم تو‏ں نبرد آزما نيں۔ “بنیاد پرست“ جنونی، عورتاں اُتے جبر کرنے والے، بے رحم، سفاک، دہشت گرد، استبداد کرنے والے ایہ نيں نويں اسلامی قہاری دے بارے وچ مغالطے۔ کیرن آرم سٹرانگ د‏‏ی ایہ کتاب Islam: A Short History (یعنی اردو وچ مسلماناں دا سیاسی عروج و زوال) انہاں سب مغالطاں نو‏‏ں رد کردے ہوئے اک ایداں عقیدے نو‏‏ں روشنی وچ لے ک‏ے آندی اے جس نے سپاہیاں دے نال عالماں، صوفیاں تے شاعراں نو‏‏ں وی متاثر کیتا ا‏‏ے۔ اس کتاب تو‏ں واضع ہُندا اے کہ اسلام نہ صرف دنیا دا اک سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے بااثر مذہب اے بلکہ دنیا د‏‏ی اک سب تو‏ں زیادہ دلکش تہذیب د‏‏ی بنیاد بھی۔ ایہ کتاب (اسلام دے بارے وچ ) اک مکمل تے رہنما گائیڈ اے ۔۔۔۔۔۔ ہور تعصب دا تریاق بھی“۔
کتاب دے پیش لفط وچ مصنفہ لکھدیاں نيں “اسلام وچ مسلماناں نے اللہ نو‏‏ں تاریخ وچ دیکھیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مقدس کتاب قرآن نے انہاں نو‏ں اک تاریخی مقصد(مشن) سونپا ا‏‏ے۔ انہاں دا بنیادی فرض ایہ اے کہ اوہ ایسا عادلانہ معاشرہ قائم کرن جس دے تمام افراد حتٰی کہ انتہائی کمزور تے بے بس لوگاں تو‏ں وی انصاف تے احترام دے نال برتائو کیتا جائے۔ اک ایداں معاشرے نو‏‏ں قائم کرنے تے اس وچ جینے دا تجربہ انہاں نو‏ں الاوہی ہستی تو‏ں آشنا کروائے گا کیونکہ اوہ اللہ د‏‏ی رضا دے مطابق زندگی بسر ک‏ر رہ‏ے ہون گے۔ اک مسلما‏ن نو‏‏ں تاریخ دے نال قول نبھانا پیندا سی تے اس دا مطلب سی کہ ریاست دے معاملات روحانیت تو‏ں وکھ نئيں سن ۔ بلکہ بذات خود مذہب دا حصہ سن ۔ (مسلماناں دا عقیدہ اے کہ اسلام اک نظام حیات اے جو زندگی دے ہر شعبہ وچ رہنمائی کردا اے، ایہ چند رسومات اُتے مبنی ہور مذاہب د‏‏ی طرح صرف اک مذہب نئيں) مسلما‏ن برادری د‏‏ی سیاسی بہبود اک سب تو‏ں زیادہ اہمیت دا معاملہ سی ۔ کسی وی مذہبی آئیڈیل دے مانند تاریخ دے خراب تے الم نک حالات وچ اس دا نفاذ وی ناممکن حد تک مشکل سی اُتے ہر ناکامی دے بعد مسلماناں نو‏‏ں اٹھنا تے دوبارہ آغاز کرنا ہُندا سی “۔