cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جلاوطنی وچ
نقاداں دا ردعمل
آئرونیم یاسنسکی دیاں یاداں دے مطابق، وسیمیرنایا الستریتسیا دے ساہتی اڈیٹر پیو بائیکوو نے کہانی دی تعریف کیتی۔ اپنی 1904 دی سمیکھا وچ نقاد ییوگنی لیاتسکی نے اسنوں چیخوف دیاں سبھ توں ودھیا کہانیاں وچ شمار کیتا اتے روسی نراشا دے وڈا پینوراما وچ آس دی اجیہی اکو اک جھلک وجوں اس دی تعریف کیتی اے، جو نکی کہانی دے کہانی کار چیخوف نے پینٹ کیتی سی۔
ویسے، ہم عصر نقاداں ولوں جلاوطنی وچ نوں انڈٹھّ کیتا گیا سی؛ صرف بہت سالاں بعد ہی اس نے روسی اتے غیرملکی نقاداں دوناں ولوں تعریف کھٹنی شروع کیتی۔ کیتھرین مینسفیلڈ نے دسمبر 1920 وچ لکھیا سی کہ "۔.۔ مینوں ایہہ کہانگی کہ چیخوف سچ مچّ میرے لئی اک شاندار لکھاری اے۔ اجہیاں کہانیاں اتے جلاوطنی وچ اتے بھگوڑا دے تلّ کوئی نہیں اے۔"
باہری لنک
گٹھ:چیخوف دیاں کہانیاں گٹھ:روسی ساہت
چٹپری سیروٹائن
چٹپری سیروٹائن پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
اروکوئی کاؤنٹی
اروکوئی امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
منڈا ہیڈورکس
منڈا ہیڈورکس (Munda Headworks) پاکستان دے صوبے خیبر پختونخوا وچ دریائے سوات اُتے اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔ ایہ زیر تعمیر منڈا بند تو‏ں 5 کلومیٹر تھلے د‏‏ی طرف تے پشاو‏ر دے 35 کلومیٹر شمال وچ واقع ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:پاکستان دے بند گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی گٹھ:جغرافیہ پاکستان گٹھ:ضلع سوات
خانکی ہیڈورکس
خانکی ہیڈورکس (Khanki Headworks) پاکستان دے صوبے پنجاب وچ دریائے چناب اُتے واقع اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔
خانکی ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوئر چناب کینال نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
لی پلیورر
لی پلیورر سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
فیڈرل ریزرڡ
فیڈرل ریزرو (معنی وفاقی ذخیرہ) ریاستہائے متحدہ امریکا دا مرکزی مَصرِف نظام اے۔ ایہ 1913ء وچ قائم کیتا گیا۔ ایہ اک نجی ادارہ اے جو امریکی زرکاغذ جاری کردا اے۔
حوالے
گٹھ:1913ء وچ قائم ہونے والے حکومتی شعبے گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1913ء دی تاسیست گٹھ:مالیات سانچے گٹھ:مرکزی بینک گٹھ:مرکزی مصرف گٹھ:امریکہ
جیکسن کاؤنٹی، الینوۓ
جیکسن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
چک 15 چار ایل
چک 15 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
لہوٹسے
لہوٹسے دنیا دا چوتھا سب توں اچا پہاڑ اے۔ اسدی اچائی 8516 میٹر / 27939 فٹ اے۔ اے نیپال تے چین دے وشکار پربت دھار ہمالیہ وچ ماؤنٹ ایورسٹ دے بلکل نال واقع اے۔ اسنوں پہلی وار 18 مئی 1956 وچ دو سؤستانی پہاڑ چڑن آلیاں ارنسٹ رائس تے فرٹز لخزنگر نے سر کیتا۔
شہرستان قوچان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان قوچان ایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز قوچان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
جارج اوٹس
جارج اوٹس (جم 1973) اک آرٹریلیئن ڈزائنر اتے وپاری اے، فوٹو-شیئرنگ ویبسائیٹ فلیکر دی پہلی ڈزائینر ہون اتے فلیکر کامنز پروگرام بناؤن لئی سبھ توں ودھ جانیا جاندا اے۔ 2007 توں اسنے تہذیبی وراثت میدان وچ کم کیتا اے اتے اسنوں ڈجیٹل آرکائیوز تے "اک ودھیا جانن والا ماہر" منیا جاندا اے۔  اسنے اک کتاب وی لکھی اے، اف اؤنلی گریمز ہیڈ نن الائیس دے ناں دتا، گرمس دی فیری دیاں کہانیاں دی رلیزنگ جس وچ مادہ کردار شامل ہن۔
نجی جیون
اوٹس دا جم ایڈیلیڈ، آسٹریلیا وچ ہویا، اسدے پیؤ اک آسٹریلیئن اتے ماں اک بریٹیش اے، اتے ایہہ اپنے تن بھین-بھراواں وچ سبھ توں چھوٹی اے۔
کیریئر
1996 وچ، اوٹس ایڈیلیڈ دے نوپارٹجی ملٹیمیڈیا سینٹر وچ اہل کاراں دے پہلے گروپ وچ سی، جتھے اسنے عام لوکاں نوں انٹرنیٹ دی ورتوں بارے سکھایا اتے ایچٹیئیمئیل اتے ویب ڈزائین وچ کورس سکھاؤن لئی اگے ودھایا۔ ویب انڈسٹری وچ کم کرن توں بعد اگلے ستّ سالاں تک، ایہہ لدھکورپ وچ کم شروع کرن لئی 2003 وچ آسٹریلیا چھڈکے چلی گئی،  کمپنی جو فلیکر بناؤن لئی گئی۔
حوالے
گٹھ:جم 1973 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
شہرستان کاشمر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان کاشمر ایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز کاشمر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
البرز (شہر)
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ قزوین دے شہرستان البرز دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قزوین گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
رمیش رنگیلا
رمیش رنگیلا 4 جولائی 1945-دو مارچ 1991 پنجابی گائک سی جس دے گیت ‘نین پریتو دے، بہجا بہجا کردے’ نے بہجا بہجا کراتی سی۔ رمیش رنگیلے دی آواز بھرویں تے دمدار سی۔ رمیش دا جم لہندے پنجاب دے شہر گجرانوالا (پاکستان) وکھے 4 جولائی 1945 نوں ہویا۔ پیؤ برکت رام اتے ماں ویرانونتی دے چار پتاں تے چھ دھیاں وچوں رمیش دی تیجی تھاں سی۔ رمیش دے پروار نوں ونڈ دے تھپیڑے جھلنے پئے تے ایہہ پروار لدھیانے آ گیا۔
مڈھلی سکھیا
رمیش نے ایس۔ڈی۔پی۔ ہائر سیکنڈری سکول توں اٹھویں دی پڑھائی کیتی۔ سکول ویلے دوران اس نوں گاؤن دا شوق سی۔ اس نے جگراتیاں اتے راملیلھا دیاں سٹیجاں تے گاؤنا سکھیا۔ اس شوق نال اس دی پڑھائی ادھواٹے ہی چھٹ گئی۔
گائک تے پہچان
ساجن رائیکوٹی اتے استاد سنگیتکار جسونت بھنورا توں اس نے بہت کجھ سکھیا۔ تیراں-چوداں سال دی چڑھدی عمر وچّ اوہ باقائدہ گاؤن لگّ پیا سی اتے رمیش کمار توں بن گیا سی رمیش رنگیلا۔ سنّ 1967 وچّ رنگیلے دی پہلی رکارڈنگ گائکہ نرندر بیبا نال آئی۔ سال 1968 وچّ ساجن رائیکوٹی دا لکھیا گیت ‘نین پریتو دے’ ایچ۔ایم۔وی۔ کمپنی نے ریکارڈ کیتا۔ اس توے دی ریکارڈ توڑ وکری ہوئی۔ رمیش رنگیلے دے نرندر بیبا توں بناں گائکاواں سریندر کور، سورن لتا، راجندر راجن، پروملا پمی، سنیہ لتا، کماری لاج دلی اتے سدیس کپور نال وی بہت سارے گیت ریکارڈ ہوئے۔ سدیس کپور نال رنگیلے نے 15 سال دے لگبھگ سٹیج پروگرام کیتے۔ رمیش رنگیلے نے ساجن رائیکوٹی پروانے، دیدار سندھو، چن گرایاں والا دے لکھے گیت گائے اتے ریکارڈ کروائے۔ رنگیلا 1975 توں ریڈیو دا پروانت کلاکار ہو گیا سی۔ رنگیلے نوں فلماں 'پتر 'پنج دریاواں دے' وچّ پلے بیک گائیک وجوں گاؤن دا موقع ملیا۔
موت
2 مارچ 1991 نوں اوہ ریلوے سٹیشن ‘تے پلیٹ فارم ‘تے اچانک پیر تلک جان کارن گڈی دی لپیٹ وچّ آ گیا۔ پورے دس دن ہسپتال وچّ زندگی تے موت دا گھول چلدا رہا تے اخیر موت دی جت ہوئی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو
نقدی دے خلاف جنگ
دنیا دے وڈے بینکار تے انہاں دے زیر اثر حکومتاں اس کوشش وچ مصروف نيں کہ کاغذی کرنسی دا استعمال ختم ہو جائے تے صرف ڈیجیٹل کرنسی (یعنی الیکٹرونک کرنسی) دنیا وچ ہر جگہ استعمال ہونے لگے۔ اس سلسلے وچ کیتے گئے عملی اقدامات کیش دے خلاف جنگ (war on cash) کہلاندے نيں۔
ڈیبٹ کارڈ، کریڈٹ کارڈ، انٹرنیٹ تے موبائل فون دے ذریعے دی جانے والی ادائیگیاں کیش لیس (cashless) کہلاندی نيں۔ ایہ سب ادائیگیاں نیٹ ورکنگ دے بغیر ممکن نئيں نيں۔ سوئیڈن نو‏‏ں پہلے کیش لیس ملک دا درجہ دتا جاندا اے کیونکہ اوتھ‏ے خرید و فروخت تے دیگرادائیگیاں وچ کیش دا استعمال صرف 3 فیصد رہ گیا اے۔
بائاں|thumb|امریکی فوجیاں دے زیر استعمال [[ایگل کیش کارڈ جو دنیا وچ کنيں وی موجود امریکی فوجی اسٹور اُتے خریداری دے لئی ڈیبٹ کارڈ دی طرح استعمال کیتا جا سکدا اے۔]]
مقصد
لیکن جے بینک اپنے ڈپازیٹر (کھاندے دار) نو‏‏ں منافع دینے دی بجائے اوہدی رقم وچو‏ں کٹوندی کرنا شروع کر دین گے تو لوگ بینک وچ پیسے رکھنا بند کر دین گے۔ جدو‏ں بینکاں اُتے بُرا وقت آندا اے تو اوہ اپنے کھاندے داراں دی کچھ رقم ضبط کر لیندے نيں جداں کہ قبرص تے آسٹریا وچ حکومت دی اجازت تو‏ں ہويا۔ اس عمل نو‏‏ں بیل انہاں (bail in) کہندے نيں۔ جے لوگ بینکاں وچ رقم رکھنا بند کر دین گے تو بینک بیل انہاں نئيں کر سکیاں گے۔ اس لئی بینک چاہندے نيں کہ ساری لین دین بینکاں دے ذریعے ہی دی جائے تے ایسا صرف اُسی وقت ممکن اے جدو‏ں کیش دا وجود ہی ختم کر دتا جائے۔ Another motive is surveillance power that goes with increased use of digital payment.
اقدامات
2012 وچ Better than Cash Alliance دا معاہدہ طے پایا۔ اس معاہدہ وچ فورڈ فاونڈیشن، یو ایس ایڈ، سٹی بینک، ماسٹر کارڈ، ویزا کارڈ تے اقوام متحدہ دی کئی ایجنسیاں شامل سن۔ اوہ چاہندی نيں کہ تمام ادائیگیاں الیکٹرونی طریقے تو‏ں ہاں تے خاص طور اُتے ترقی پزیر ملکاں وچ کیش بالکل ختم کر دتا جائے۔ ایہ اوہ ادارے نيں جو دنیا دی شائید ہر حکومت اُتے اثر انداز ہو سکدے نيں۔
مختلف ملکاں وچ صورت حال
حالیہ چند سالاں وچ
منفی شرح سود
منفی شرح سود دا مطلب ہُندا اے کہ بینک وچ رقم رکھنے اُتے بینک منافع دینے دی بجائے اصل رقم وچو‏ں کٹوندی کرن گے۔
اس وقت دنیا وچ 23 ملکاں ایسے نيں جتھ‏ے شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔ یورو زون وچ کل 19 ملکاں نيں تے انہاں سب ملکاں وچ شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔ اس دے علاوہ ڈنمارک، سوئیڈن تے سوئزرلینڈ وچ وی شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔ ناروے دے سب تو‏ں وڈے بینک نے وی کیش دے استعمال اُتے پابندی دا مطالبہ کر دتا اے۔
29 جنوری 2016 نو‏‏ں جاپان نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دتی اے۔ اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی ہن ایسے سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھ‏ے شرح سود منفی ہو چک‏ی اے۔
فائدہ/ نقصان
"آخر کار صرف چند لوگ جو پورے امریکا دی ڈیجیٹل کرنسی نو‏‏ں کنٹرول کر سکدے نيں اوہ کیش لیس معاشرے وچ سارے لوگاں نو‏‏ں کنٹرول کرن گے۔ اس دے نتیجے وچ ساری آزادی لازماً ختم ہو جائیگی۔"
The relatively few people who may ultimately control all of the digital wealth of Americans will virtually have control of all the people in a cashless society. This results in a definite loss of freedom and liberty.
بیل انہاں تے بیل آوٹ
جب کسی وڈے بینک یا ادارے نو‏‏ں ہونے والے بہت وڈے نقصان نو‏‏ں حکومت ٹیکس دہندہ دی دی ہوئی رقم تو‏ں پورا کردی اے تو اسنو‏ں بیل آوٹ کہندے نيں۔ لیکن جدو‏ں حکومت بینک نو‏‏ں اجازت دیندی اے کہ اپنے کھاندے داراں دی کچھ رقم ہضم کرکے اپنے نقصان نو‏‏ں پورا کر لو تو اسنو‏ں بیل انہاں یا hair cut کہندے نيں۔
10 اپریل 2016 نو‏‏ں آسٹریا دے اک بینک نے اپنے سینیئر کھاندے داراں دے اکاونٹھ تو‏ں 54 فیصد کٹوندی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نو‏‏ں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے۔ پرتگال، یونان، اٹلی، ڈنمارک، ہنگری تے قبرص وچ ایہ سب کچھ پہلے ہی ہو چکيا اے۔
7 اگست 2016 نو‏‏ں ہانگ کانگ دے بٹ کوائن دے ایکسچینج Bitfinexنے اعلان کیتا کہ اوہ اپنے تمام گاہکاں دی بٹ کوائن دی شکل وچ جمع شدہ رقم وچو‏ں 36 فیصد کٹوندی کر رہیا اے کیونکہ کسی ہیکر نے ایکسچینج تو‏ں 119,756 بٹ کوائن چرا لئی نيں جنہاں دی مالیت 7 کروڑ ڈالر سی۔
میکسیکو
میکسیکو دے مشرقی صوبے وچ دیہاتیاں نے بینک دے رویے تو‏ں تنگ آ کر چاندی دے سکے جو Libertad کہلاندے نيں استعمال کرنا شروع کر دتے نيں۔
حوالے
گٹھ:استعماریت گٹھ:اقتصادی نظام گٹھ:برقی تجارت گٹھ:بین الاقوامی معاشیات گٹھ:بینکاری گٹھ:دولت گٹھ:زر مبادلہ گٹھ:عالمی ادارے گٹھ:عالمی معیشت گٹھ:کرنسی گٹھ:مالیات گٹھ:نظامات ادائیگی
نیورومیسیا زولونسس
نیورومیسیا زولونسس پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سید عابد علی وجدی الحسینی
وجدی الحسینی
ناں و نسب
سید عابد علی بن سید صابر علی بن سید شاکر علی بن سید قادر علی بن سید امیر علی سندیلوی مشہدی ،سادات مشہدی تو‏ں نيں جنہاں دا سلسلہ نسب امام جعفر صادق دے واسطہ تو‏ں حضرت امام حسین نال ملدا ا‏‏ے۔
پیدائش و  تعلیم
اس گھرانہ وچ سید عابد علی وجدی الحسینی نے7 ذی قعدہ 1336ھ مطابق  9اگست 1918ء نو‏‏ں شہر بھوپال وچ اکھاں کھولاں ، وجدی صاحب د‏‏ی پیدائش دا ایہ دور سلطان جتھ‏ے بیگم د‏‏ی حکمرانی دا دور سی، جو انہاں دے ذوق تعلیمی د‏‏ی بنا اُتے مشرقی علوم دے ماہراں تو‏ں بھریا ہواسی، اس لئی تعلیم د‏‏ی طرف رغبت فطری تھی؛ لہذا سب تو‏ں پہلے نوک قلم اپنے جد امجد سید شاکر علی دے ہتھو‏ں تو‏ں پکڑی ، جو شیريں رقم دے شاگرد سن تے شیريں رقم زمرد رقم {میر پنجہ کش دہلوی استاذ بہادر شاہ ظفر} دے شاگرد سن، مدارس احمدیہ و سلیمانیہ وچ اردو ، فارسی و عربی د‏‏ی ابتدائی تعلیم حاصل کيتی ، جتھ‏ے آپ نے مولانا عبد الرشید مسکین ، قاضی محمد شعیب، مفتی خلیل اللہ ، مولانا عبد الرحمن ، مولوی محمد حسن منطقی ٹونکی تے صوفی محمد صدیق حیدرآبادی تو‏ں کسب فیض کیتا ، قاضی محمد یحیٰ ، مفتی عنایت اللہ خلف مفتی لطف اللہ علی گڑھی تے بھوپال دے مشہور مصنف علامہ ذو الفقار احمد نقوی نو‏‏ں سالانہ امتحان بچپن ہی وچ دتا، حضرت قطب عالم مولانا رشید احمد گنگاوہی دے چہیندے شاگرد حضرت قاضی محمد حسن مرادآبادی نے فقہ د‏‏ی ابتدائی تعلیم دتی تے کم عمری د‏‏ی بناپر "مولوی مختصر" دا خطاب دتا۔
رحلت علمی
رحلت علمی دے لئی  1933ء وچ والدین تو‏ں اجازت لے ک‏ے اک مختصر قافلہ دے نال پہلے مظاہر علوم فیر دیوبند پہنچے،حضرت شیخ الادب مولانا اعزاز علی امراوہی دے زیر سایہ رہ ک‏ے طالب علمی دا دور گزاریا، جدو‏ں 1936ء وچ یونیورسٹی ازہر دا وفد علامہ مصطفیٰ مراغی د‏‏ی سرکردگی وچ دیوبند پہنچیا تو" النادیہ "کے سیکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں مولانا عبد الحق مدنی د‏‏ی صدارت وچ وجدی صاحب نے استقبال کیتا۔ شیخ نے مولانا د‏‏ی تقریر سن کر تحسین آمیز کلمات کہ‏ے۔
اساتذہ دیوبند
دار العلوم دیوبند وچ حضرت شیخ الاسلام حسین احمد مدنی ، شیخ التفسیر علامہ شبیر احمد عثمانی ، شیخ روحانیت میاں اصغر حسین صاحب، شیخ المعقول علامہ ابراہیم بلیاوی ، شیخ الادب مولانا اعزاز علی امروہوی ، شیخ المعانی والبدیع علامہ عبد السمیع تے فقیہ الامت مفتی محمد شفیع صاحب تو‏ں کسب فیض فرمایا۔
اسفار بعد وچ فراغت تعلیم
اپنے محب محترم قاری فخر الدین گیاوی د‏‏ی ہمراہی وچ رنگون گئے تے احباب دے اصرار اُتے راندیریہ کالج {رنگون سٹی} وچ عربک لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کچھ وقت گزاریا، فیر جاپان دے حملہ1937ء دے اندیشہ تو‏ں رنگون نو‏‏ں الوداع کہیا، دوسرا سفر سید ازہر شاہ قیصر د‏‏ی ہمراہی وچ کشمیر دا ہويا ، کشمیر تو‏ں واپسی اُتے لاہور وچ حضرت مولانا احمد علی مفسر لاہوری دے ایتھ‏ے استفادہ دے لئی قیام فرمایا۔
دہلی دا قیام تے سرگرمیاں
1939ء تو‏ں دار السلطنت دہلی وچ چار سالہ قیام فرمایا تے اوتھ‏ے ابتدا وچ مشرقی امتحانات {مولوی، فاضل، منشی فاضل وغیرہ }کی کچھ دن تکمیل وچ لگے رہے،فیر حضرت مفتی کفایت اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں فتوی نویسی د‏‏ی ہدایات تے سحبان الہند مولانا احمد سعید دہلوی د‏‏ی سرپرستی وچ تقریری سلسلہ دا آغاز کیا، اس دوران شعرو شاعری ، ادبی محفلاں د‏‏ی کی شرکت وصدارت کرنے د‏‏ی عزت تو‏ں وی نوازے گئے،  اسی اثناء وچ سابق صدر جمہوریہ ڈاکٹر ذاکر حسین خاں دے ایماء اُتے 1941ء-1942ء وچ یونیورسٹی ملیہ وچ خدمت انجام دتیاں، یونیورسٹی د‏‏ی خدمات دے زمانہ وچ امام انقلاب مولانا عبید اللہ سندھی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی صحبت تے انہاں دے نرم و گرم انقلابی افکار و خیالات تو‏ں واقفیت ہوئی، جدو‏ں 1943ء وچ وطن واپسی ہوئی تاں رشتہ ازدواج تو‏ں منسلک ہو گئےتے اس دے بعد ہی والد محترم دا حادثہ وفات پیش آیا۔
تدریس، مقالہ نگاری ،تعلیمی وسماجی خدمات
جتھ‏ے تو‏ں ابتدا کسب فیض کیتا تھا{مدرسہ احمدیہ و سلیمانیہ} اوتھے تدریس دا آغاز فرمایا تے جدو‏ں ریاست د‏‏ی خوش طالعی تو‏ں 1945ء وچ علامہ سید سلیمان ندوی بحیثیت امیر الیونیورسٹی و قاضی القضاۃ بھوپال جلوہ فرما ہوئے تاں حضرت نو‏‏ں ابتداً استاد تریخ ،فیر محدث دوم دے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا، سید صاحب د‏‏ی رہنمائی اُتے نظم تو‏ں نثر د‏‏ی طرف توجہ فرمائی فیر ملک دے وقیع علمی و ادبی رسالے وچ مضامین و مقالات شائع ہوئے تے 1946ء-1948ء دے "بہترین ادب" وچ آپ دے مقالات شامل کیتے گئے، ریاست دے آخری دور وچ قاری عبد الرووف دے نال ادارہ شرقیہ قائم کرکے مشرقی علوم ، فارسی  واردو د‏‏ی خدمت انجام دتی ، منشی ، منشی فاضل، ادیب ، ادیب فاضل پنجاب یونیورسٹی دے امتحانات دے ذریعہ جس نے علمی ترقی دا نواں باب کھولیا تے سینکڑاں لوک صرف انگریزی وچ امتحان دے ک‏ے ایم-اے، بی-اے ہوئے تے سرکاری خدمات انجام دتیاں، 1950ء وچ بھوپال دے انڈین یونین وچ ضم ہو جانے دے بعد حضرت سید صاحب دے ہتھو‏ں دار العلوم تاج المسیتاں دا افتتاح ہويا، حضرت اس ادارہ دے ابتدائی اساتذہ وچ سن، اسی دوران جمعیۃ د‏‏ی اک شاخ د‏‏ی بنیاد بھوپال وچ رکھی تے کسٹوڈین دے ظلم تو‏ں لوکاں نو‏‏ں بچایا ۔
شعر و ادب
آپ اک صاحب طرز ادیب و انشا٫ پرداز ہونے دے نال نال قادر الکلام شاعر وی سن ، آپ دے اشعار دے نمونے آپ د‏‏ی منثورات وچ جستہ جستہ بکھرے ہو ئے نيں، اک حمد تے اک مناجات تاں آپ د‏‏ی کتاب "قطب مالوہ" وچ آپ دیکھ  سکدے نيں، جس دا مطلع اے " اے خدا دانائے سر جسم و جاں" تے مناجات دا مقطع اے،"ان دعاواں نو‏‏ں اےخدا مقبول کر /اس چمن د‏‏ی ہر کلی نو‏‏ں پھُل کر، آپ د‏‏ی متعدد نعتاں "ندائے شاہی" دے نعت النبی نمبر وچ وی آگئیاں نيں، ہور "اے حساں بھوپال تال " دے عنوان تو‏ں آپ دا اک کلام آپ د‏‏ی قابل قدر کتاب "ہندوستان اسلام دے سایہ وچ "موجود اے، جسنو‏ں شہر بھوپال د‏‏ی اک منظوم تریخ کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا، دہلی دے قیام دے دوران ادبی محفلاں و مشاعراں وچ شرکت وصدارت دا ذکر اُتے آیا ، اک اہل بولی وادب و اصحاب نظم و نثر دے شہر وچ ادبی محفلاں د‏‏ی صدارت اک دور افتادہ" مالوی "دے لئی سرمایہ افتخار وی اے تے اس دے سخن گو،سخن فہم و سخن سنج ہونے د‏‏ی سند وی ، جدو‏ں آپ تاج المسیتاں وچ تدریس تو‏ں منسلک سن تاں وی ایسی بہت ساریاں محفلاں وچ شرکت کردے رہ‏ے، آخر حضرت علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ قاضی القضاۃ بھوپال نے آپ نو‏‏ں شاعری د‏‏ی بجائے نثر نگاری د‏‏ی طرف رخ کرنے دا مشورہ عنایت کیتا تے فرمایا: " مولوی صاحب ایہ ہر مسافر دے قدم نو‏‏ں پھڑ لیندا تے اگے ودھنے تو‏ں روک دیندا اے، آپ ذرا وجدی دے نال تھوڑا سا نجدی وی ہو جائیے"فیر آپ نے نثر نگاری دے میدان وچ وی قدم رکھیا تے ملک دے وقیع علمی و ادبی رسالے وچ مضامین و مقالات شائع ہوئے ؛ چنانچہ آپ نو‏‏ں ایہ فخر حاصل اے کہ 1946–1948 ٫ دے "بہترین ادب" وچ آپ دے مقالات شامل کیتے گئے، آپ د‏‏یاں کتاباں جو ساڈی دسترس وچ نيں جس طرح علوم تو‏ں لبریز نيں اسی طرح ادب دا شاہکار وی نيں۔
سجے و جبل پور دا سفر ، بھوپال دا عہدہ قضاءتے ترجمہ والی مسجد دا قیام
1960ء وچ سجے دے تعلیمی نظام ، مکاتب د‏‏ی تنظیم تے جامع العلوم سجے د‏‏ی توسیع دے لئی مخلصین دے اصرار اُتے سجے پہنچے ، ہور سجے جبلپور دے روح فرسا فسادات وچ مسلماناں د‏‏ی تسلی دے لئی بے انتہا خدمت انجام دتیاں حالے کم جاری ہی سی کہ حضرت قاضی عبد الہادی خاں صاحب کےحکم تو‏ں بھوپال لوٹے تے 1961ء وچ نائب قاضی بنائے گئے، چند ماہ بعد مفتی عبدالہادی وفات فرما گئے تاں آپ نو‏‏ں مسند قضا سونپا گیاتے وفات تک بھوپال دے باجبروت وصاحب اختیار قاضی رہ‏ے، ہور اسی عرصہ وچ آپ، مفتی عبد الہادی خان صاحب تے مفتی عبد الرزاق خان صاحب دے اجتماع تو‏ں درس نظامی دے مدرسہ د‏‏ی داغ بیل ڈال د گئی، درس نظامی د‏‏ی اکثر کتاباں پڑھائاں ہور بخاری بھی؛بلکہ آپ اہل علم وچ "حضرت شیخ  الحدیث" ہی دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔
تصوف و سلوک
خانقاہ مجددیہ وچ شاہ محمد یعقوب نقشبندی  دے ایتھ‏ے ختم خواجگان وچ پابندی تو‏ں حاضر ہُندے ،1935ء وچ حضرت حکیم الامت تھانوی د‏‏ی خانقاہ امدایہ وچ حاضر ہوئے، حضرت نےدعااں تو‏ں نوازیا، تعلیم باطنی دے لئی حضرت شیخ مدنی تو‏ں رشتہ استوار کیتا تے کچھ مدت ذکر و اذکار وچ رہے اخیر وچ حضرت مولانا مسیح اللہ خان صاحب جلال آبادی تو‏ں رشتہ ارادت جوڑا تے حضرت تو‏ں خلافت وی پائی۔
بزرگاں د‏‏ی نظر وچ آپ دا مقام تے حادثہ وفات
علامہ سید سلیمان ندوی نے "مورخ"،  مولانا عبدالماجد دریابادی نے سفرنامہ وچ " جامع شخصیت"، شیخ الحدیث نے اپنی مسند وچ "علامہ "تے مولانا علی میاں نے "فاضل گرامی "جداں وقیع القاب تو‏ں نوازیا،4اکتوبر 1990ء نو‏‏ں آپ اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔
لکھتاں
ہندوستان اسلام دے سایہ وچ
بھوپال تحریکات آزای دے آئینہ وچ
تریخ قضاۃ و مفتیان بھوپال،قطب مالوہ
تریخ ریاست بھوپال
خطبات جمعہ و عیدین
تفسیر بسم اللہ الرحمن الرحیم
چہل حدیث منظوم
سیرۃ النبی منظوم
ہور آپ د‏‏ی بہت ساریاں دینی ،علمی،ادبی تصنیفات امراوندی دے قیام دے دوران 20 دسمبر1950ء نو‏‏ں حادثہ فسادات وچ یکاک نذر آتش ہو گئياں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
مٹلہارن
مونٹروزا سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
چک 19 چار ایل
چک 19 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
اسلام بیراج
اسلام بیراج (Islam Barrage) پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع وہاڑی وچ دریائے ستلج اُتے اک بیراج ا‏‏ے۔
اسلام بیراج آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
ہیڈ اسلام وہاڑی
گٹھ:پاکستان دے بند گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی گٹھ:جغرافیہ پاکستان گٹھ:دریائے ستلج اُتے بند گٹھ:ضلع بہاولپور گٹھ:ضلع وہاڑی گٹھ:وہاڑی دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
شہرستان تایباد
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان تایباد ایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز تایباد شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
جیسپر کاؤنٹی
جیسپر امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:الینوۓ دیاں کاؤنٹیاں
جمشید
جمشیدخاندان پیش دادیان ایران دا مشہور افسانوی بادشاہ جو حضرت عیسٰی علیہ السلام توں 800 سال پہلے ہویا ۔
ناں
جمشید دو قدیم الفاظ دا مرکب اے۔ جم تے شید۔ جم سنسکرت دا ’’یم ‘‘ اے یعنی پاتال دا مالک تے ’’شید‘‘ دے معنی روشن نیں۔ مشہور آریائی بادشاہ اے۔ جمشید دا اوستا وچ ناں یہنہ آیا اے تے اس دے باپ دا ناں دیوہونت۔ اوستا وچ یمنہ دے معنی جڑواں تے ہمزاد دے نیں۔ ایہ ناں رگ وید وچ وی آیا اے۔ برہمنی کتاباں وچ یم تے اس دی بہن ہمنی بمنزلہ آدم و حوا دے نیں۔ شید اوستا وچ اس دے ناں دا جز نئی‏‏ں اے، لیکن دوسرے خطعات وچ خشت اس دے ناں دا جزو اے۔ مسلمان مورخاں نے جمشید دی تفصیل لکھی اے۔ ابوالفدا لکھتا اے جم بمعنی چاند شید بمعنی شعاواں، یعنی شعاع قمر۔ ابن اثیر، ابن مسکویہ تے صاحب مجمل اس بادشاہ دی نیدی دے متعرف نیں، مجمل اے کہ اوہ اپنی نیدی تے اچھائی دی وجہ توں جمشید کہلاندا سی۔ دوسری جگہ لکھیا اے کہ جم شید بمعنی سورج دے اے۔ شاید خشت اوتائی لفظ مرور زماننہ توں شید بن گیا ہو۔ شمالی ہند دے بوہت سارے مسلم قبائل جمشید نوں اپنا مورث اعلیٰ قرار دینے لگے نیں۔
جام جمشید
اس دے کول اک پیالہ سی جسنوں جام جم وی کہندے نیں جس نوں گردش دینے نال اسنوں دنیا دے سارے حالات دا علم ہو جاندا سی۔ ایہ عجائبات عالم وچ شمار ہُندا اے۔
تخت جمشید
جمشید نے ایران دے قدیم دارالسلطنت ’’پرسی پولس‘‘ تخت جمشید دی تعمیر دیتی۔
ایجادت منسوب
جمشید شمسی دیلنڈر، نوروز، شراب، اسلحہ جات، ریشمی کپڑا غرض سارے علوم تے فنون دا موجد خیال کیتا جاندا اے۔ آخر وچ اس نے خدائی دا دعوی کیتا۔ تد زرتشتی عقائد دے مطابق آسمانی طاقتاں نے ضحاک نوں اس دی سرزنش اُتے مامور دیتا۔ ضحاک نے جمشید نوں شکست دتی۔ تے اُسنوں آرے نال چیر کے ہلاک کر دتا۔
اس نے دنیا نوں آباد دیتا تے بوہت ساریاں اصلاحات دیتیاں تے قاعدے مرتب دیتے۔ اس نے قاعدے، تنظیم، پیشے، علوم، و تجارت نوں فروغ دتا، ہور بوہت ساریاں ایجادات دیتیاں۔ ایتھے تک شیطان نے اسنوں گمراہ کر دتا۔ اس نے خدائی دا دعویٰ دیتا تے اپنی پوجا دا حکم دتا، لوکاں نے اس دے خلاف بغاوت کردتی۔ ایتھے تک کہ شام دے بادشاہ ضحاک تازی نے حملہ کرکے اسنوں شکست دتی۔ انگوری شراب دی ایجاد اس توں منسوب دیتی جاندی اے۔
ایرانی علم اساطیر وچ جمشید
ایرانی علم الاساطیر ماہرین دے مطابق دنیا دا پہلا بادشاہ جمشید یا جم اے جس نے اک ہزار سال تک حکومت دیتی - اس بادشاہ دے زمانے وچ عوام نوں ہر طرح دیاں نعمتاں میسر ہویا کردیاں سن - بڑھاپے تے ناتوانی دی لوکاں نوں کوئی فکر نہیں ہویا کردی سی دیونکہ بارشاں کثرت توں ہونے دی وجہ توں اناج دی فراوانی سی تے ہر طرح توں لوک غذائی اجناس وچ خود کفیل سن -  سب توں اہم بات یہ سی کہ بادشاہ جمشید اپنی عوام دے لئی ایسی حکمت لے کے آیا جو معاشرے وچ سچا‏ئی تے دانائی دا باعث بنی -
جمشید اوہ پہلا شخص اے کہ جس نوں افسانوی داستاناں وچ شاہ ( خشائیتہ ) دے ناں توں ذکر ہویا اے -
اوہ ایرانی ثقافت وچ موجود افسانوی داستاناں دا ایک قوی ترین بادشاہ اے کہ جس نے معاشرے وچ طبقانی نظام متعارف کروایا تے لوگاں نوں مختلف طرح دے پیشیاں مثلا       خیاطی ، معماری ، حکمت، کشتیرانی وغیرہ وغیرہ توں روشناس کرایا - جمشید نوں علاقے دیاں تمام قوماں دے درمیان ایک اعلی مقام حاصل   رہیا اے -  مثال دے طور اُتے بوہت ساریاں عرب تاریخی کتاباں وچ بادشاہ جمشید دی نیکیاں تے راست بازی دا ذکر ہویا اے - تخت جمشید توں اس دی نسبت وی اس دی بزرگی دی یاد دلاندی اے -
جشن نوروز دے دناں وچ اس دی تاج پوشی دی تقریب ہوئی اس لیئے یہ جشن اسنوں ہمیشہ یاد رہندا تے اس نے نوروز نوں دو حصےآں عام تے خاص وچ تقسیم کر دتا -
جمشید دے دوسرے اقدامات وچ اس دا انسان دے لئی جاودانی دا تقاضا سی کہ جسنوں اھورا مزدا نے قبول دتا - اوہ زمین اُتے بہشت بنانے دی کوشش وچ وی مصروف سی - جہان نوں آباد کرنے دے بعد جمشید بادشاہ وچ غرور تے تکبر آ گیا تے اس نے خود نوں خدا دا درجہ دے دتا تے ایداں اوہ خدا دے قہر دی زد وچ آیا تے اس دے دشمناں نے اس دے ملک نوں فتح کر لیا -
بادشاہ جمشید دے اہم اقدامات
1- معاشرے وچ چار طبقانی نظام نوں متعارف دیا جنہاں وچ مذھبی پیشوا ، سپاہی ، کاشتکار ، صنعت کار شامل سن - انہاں دا شاہنامے وچ بالترتیب ایداں ذکر کیتا گیا اے آتورنیان، تیشتاریان، پَسو ییِ، اُهتوَخوشی -
2- جواھرات نوں دریافت کیتا ،عطر بنائے ، جنگی سازوسامان دی تیاری- اس دے علاوہ جولاہے ، درزی ، معمار ، ڈاکٹری تے کشترانی جیسے پیشیاں نوں معاشرے وچ متعارف کروایا -
3- نوروز وچ اس دی تاج پوشی دے جشن دا انعقاد تے ایک اجتماعی معاشرے دے قیام دی وجہ توں اوہ لوکاں وچ بےحد مقبول ہو گیا -
حوالے
گٹھ:افسانوی کردار گٹھ:ایرانی دیو مالا گٹھ:زرتشتیت گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار گٹھ:اساطیر
بالمہارن
بالمہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
روہو چمگادڑ
روہو چمگادڑ پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:پدھری نک
نیو فاؤنڈلینڈ تے لیبراڈر
گٹھ:کینیڈا گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ گٹھ:کینیڈا دے صوبے
قادر آباد ہیڈورکس
قادر آباد ہیڈورکس (Qadirabad Headworks) پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین وچ دریائے چناب اُتے واقع اک ہیڈورکس ا‏‏ے ۔
قادر آباد ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:پاکستان دے بند گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی گٹھ:پاکستان وچ پن بجلی گھر گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش
مقبرہ خانِ جہاں بہادر کوکلتاش محلہ گنج، نزد لاہور نہر، لاہور وچ واقع اے جو ستارہويں صدی عیسوی وچ اورنگزیب عالمگیر دے عہدِ حکومت دے آخری سالاں وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ مقبرہ اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ لاہور وچ تعمیر کیتے جانے والے آخری مقابر وچو‏ں ا‏‏ے۔
محل وقوع
مقبرہ خانِ جہاں بہادر مقبرہ نصرت خان دے جنوب مشرق وچ لبِ لاہور نہر اُتے واقع ا‏‏ے۔ موجودہ مغلپورہ ریلوے چوک (شالیمار فلائی اوور) تو‏ں مقبرہ خانِ جہاں بہادر دا فاصلہ 1.33 کلومیٹر اے تے لاہور نہر دے سڑک پار موجودہ لیسکو دے دفتر تو‏ں فاصلہ 170 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ ریلوے د‏‏ی سرکاری اراضی دا حصہ اے تے ایہ محلہ گنج کہلاندا ا‏‏ے۔
تریخ
یہ مقبرہ خان جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش دا اے جو مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے عہدِ حکومت وچ اُمراء وچ شامل سن ۔ اورنگزیب عالمگیر نے خانِ جہاں بہادر نو‏‏ں 11 اپریل 1691ء نو‏‏ں صوبہ لاہور دا مغل صوبیدار مقرر کيتا۔ خانِ جتھے قریباً ڈھائی سال تک صوبیداری دے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ جون 1693ء وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے خانِ جہاں بہادر نو‏‏ں معزول کر دتا جس دے بعد تک اوہ لاہور وچ ہی مقیم رہ‏‏ے۔ معزولی دے چار سال بعد بروز ہفتہ 9 جمادی الاول 1109ھ مطابق 23 نومبر 1697ء نو‏‏ں خانِ جہاں بہادر دا انتقال لاہور وچ ہويا۔
ایہ مقبرہ کس شخصیت دا اے ؟
مؤرخین دا اِس گل اُتے اِختلاف اے کہ ایہ کس شخصیت دا مقبرہ اے ؟ ستارہويں صدی تے اٹھارہويں صدی عیسوی دے مؤرخین دا اتفاق اے کہ ایہ خانِ جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش دا مدفن اے جو مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے عہدِ حکومت وچ لاہور دے با اِقتدار اُمراء وچو‏ں اک سن ۔ مؤرخ کنہیا لال دے مطابق خانِ جہاں بہادر مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے عہدِ حکومت وچ امیر الامراء تے وزیر سی جو 1010ھ/1602ء وچ لاہور وچ فوت ہويا تے اُسنو‏‏ں ایتھ‏ے دفن کيتا گیا۔
تاریخی شواہد تو‏ں اِس گل کيتی تحقیق ممکن اے کہ ایہ مقبرہ کس شخصیت کاہے؟۔ جے خانِ جہاں بہادر عہدِ اکبری وچ زندہ سی تاں اُس دا تذکرہ کدرے نہ کدرے اکبری عہد د‏‏ی تواریخ وچ ضرور مذکور ہُندا، لیکن عہدِ اکبری وچ اِس ناں د‏‏ی کوئی شخصیت لاہور وچ بطور مغل صوبیدار نظر نئيں آندی۔ البتہ عہدِ عالمگیری وچ خانِ جہاں بہادر بحیثیت مغل صوبیدار لاہور نظر آندا ا‏‏ے۔ دوسری قوی شہادت ایہ اے کہ اِس مقبرہ د‏‏ی عمارت مقبرہ انارکلی، مقبرہ علی مردان خان، مقبرہ آصف خان دے مقابر تو‏ں مشابہ اے تے ایہ تمام مقابر سولہويں صدی عیسوی دے بعد تعمیر کیتے گئے جداں کہ مقبرہ انارکلی 1599ء تو‏ں 1615ء دے درمیانی عرصہ وچ تعمیر کيتا گیا، مقبرہ علی مردان خان 1657ء وچ تعمیر کيتا گیا، مقبرہ آصف خان 1641ء وچ تعمیر کيتا گیا۔ تاں اِنہاں تمام مقابر دے سنہ ہائے تعمیرات تو‏ں اِس شہادت نو‏‏ں تقویت ملدی اے کہ خانِ جہاں بہادر عہدِ اکبری وچ نئيں بلکہ عہدِ عالمگیری وچ زندہ سن ۔ اِس تاریخی شہادت تو‏ں مؤرخ کنہیا لال دا قول غیر تصدیق شدہ معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ خود خافی خان نظام الملک نے اپنی شہرہ آفاق تصنیف منتخب اللباب وچ جا بجاء خان جہاں بہادر دا تذکرہ کيتا اے جس تو‏ں اُس دا عہدِ عالمگیری وچ زندہ ہونے دا مصدقہ ثبوت مل جاندا ا‏‏ے۔
ہیئتِ عمارت
thumb|233x233px|مقبرہ وچ موجود خانِ جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش د‏‏ی قبرمقبرہ د‏‏ی تعمیر غالباً خانِ جہاں بہادر د‏‏ی وفات دے بعد دسمبر 1697ء وچ شروع ہوئی تے 1698ء وچ ایہ مقبرہ تکمیل نو‏‏ں پہنچیا۔ مقبرہ د‏‏ی عمارت خشتی ا‏‏ے۔ سنگ سرخ مغلیہ طرز تعمیر دا خاص جزو اے لیکن مقبرہ خانِ جہاں بہادر وچ سنگ سرخ قطعی استعمال نئيں کيتا گیا۔ تمام عمارت چھوٹی سرخ اِٹ تو‏ں تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ مقبرہ دا طرزِ تعمیر عین مقبرہ انارکلی، مقبرہ علی مردان خان، مقبرہ آصف خان دے طرزِ تعمیر اُتے اے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اِنہاں سبھی مقابر اُتے سنگ سرخ دا استعمال تاں ہويا اے مگر مقبرہ خانِ جہاں بہادر اُتے سنگ سرخ د‏‏ی بجائے چھوٹی سرخ اِٹ دا استعمال جابجاء ہويا ا‏‏ے۔
چبوترا
مقبرہ ہشت پہلو چبوترا اُتے تعمیر کيتا گیا اے جو خشتی تے پختہ اے تے اِس د‏‏ی بلندی سطح زمین تو‏ں تقریباً 6 فٹ 4 انچ ا‏‏ے۔ چبوترے اُتے چڑھنے دے لئی 4 سیڑھیاں نيں جو مؤرخ کنہیا لال تے مؤرخ نور احمد چشتی دے زمانہ وچ 6 سن۔ غالباً سطح زمین د‏‏ی بلندی دے بعد سیڑھیاں صرف 4 باقی رہ گئیاں نيں۔ چبوترے دا فرش وی خشتی اے جو ہشت پہلو شکل وچ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ چبوترے دے ہر پہلو دا طول 16 گز اے تے آٹھاں گوشےآں تو‏ں ایہ طول 120 گز (360 فٹ) ا‏‏ے۔ چبوترے د‏‏ی ابتدائی حدود تو‏ں مقبرہ د‏‏ی ہشت پہلو دیواراں تک دا فاصلہ 10.25 گز (30.75 فٹ) ا‏‏ے۔ thumb|183x183px|چبوترے د‏‏ی سیڑھیاں- [[ستمبر 2014ء]]
ہشت پہلو دیواراں د‏‏ی محراباں
thumb|238x238px|جنوب مغربی سمت د‏‏ی محرابِ کلاں مقبرہ د‏‏ی ہشت پہلو دیواراں وچ اک اک محراب کلاں موجود اے جو دو منزلہ نيں۔ محراب کلاں د‏‏ی بلندی سطح زمین تو‏ں 4.75 گز (14.75 فٹ) اے تے محراب دا عرض 2.25 گز (6.75 فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ محرابِ کلاں دو درجہ نيں، اک درجہ پاواں جانب تے اک درجہ بالائی جانب ا‏‏ے۔ ہر محرابِ کلاں وچ 2 دروازے نيں، اک دروازہ پاواں منزل وچ اے جس تو‏ں مقبرہ دے اندرونی جانب داخل ہويا جاسکدا اے تے دوسرا دروازہ بالائی منزل وچ اے جو پاواں والے دروازے د‏‏ی نسبت چھوٹا اے تے اِس تو‏ں بالائی منزل وچ کھڑے ہوک‏ے مقبرہ نو‏‏ں اندرونی جانب تو‏ں وی دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ 8 وڈی محراباں وچ کل 8 وڈے دروازے پاواں منزل دے تے 8 چھوٹے دروازے بالائی منزل وچ موجود نيں۔ دونے دروازےآں دے گوشےآں وچ خشتی طاقچے بنے ہوئے نيں۔ تاحال ست محراباں دے پاواں دروازے آہنی جنگلاں تو‏ں بند نيں تے صرف مغربی دروازہ جو مقبرہ وچ داخل ہونے دا راستہ اے، کھلا ا‏‏ے۔
زیريں منزل
زیريں منزل ہشت پہلو شکل وچ اے جس دے عین وسط وچ قبر موجود ا‏‏ے۔ حالیہ قبر 4 درجہ پختہ اِٹاں د‏‏ی بنی ہوئی ا‏‏ے۔ برٹش راج دے ابتدائی زمانہ وچ جدو‏ں لاہور د‏‏ی میاں میر چھاؤنی د‏‏ی تعمیر ہوئے رہی سی تاں انگریزی صاحبان نے اِس مقبرہ نو‏‏ں ناچ گھر بنالیا سی۔ بعد وچ مقبرہ ریلوے دے ملازمین دے زیر اثر آگیا تاں اِنہاں ملازماں نے مقبرہ دے اِردگرد رہائش اختیار کرلئی- زیريں منزل وچ موجود 8 وڈی محراباں دے وسط وچ 8 وڈے دروازے نيں جنہاں دا طول 2 گز (6 فٹ) تے عرض 1.50 گز (4.5 فٹ) ا‏‏ے۔ ہر محرابِ کلاں دے بیرونی جانب دا فرش چھوٹی پختہ اِٹ دا ا‏‏ے۔ زیريں منزل دے عین وسط وچ قبر خانِ جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش واقع اے جو اول سنگ مرمر تو‏ں مزین کيتی گئی سی مگر مہاراجا رنجیت سنگھ دے عہدِ حکومت وچ جدو‏ں سنگ مرمر عمارتاں تو‏ں اُتروا لیا گیا تاں اِس قبر تو‏ں وی سنگ مرمر اُکھڑوا لیا گیا تے قبر صرف خشتی باقی رہ گئی سی۔ جدو‏ں انگریزاں نے اِس مقبرہ نو‏‏ں ناچ گھر وچ تبدیل کيتا تاں شمال مشرقی تے مشرقی سمت د‏‏ی محرابِ کلاں نو‏‏ں منہدم کر دتا سی تاکہ راستہ کشادہ ہوئے سک‏‏ے تے قبر نو‏‏ں مسمار دے دتا گیا سی۔ مؤرخ نور احمد چشتی دے زمانہ 1867ء تک قبر خانِ جہاں بہادر دا نشان تک وی باقی نہ رہیا سی، جسنو‏ں بعد وچ محکمہ اوقاف پنجاب نے دوبارہ کھدائی دے باعث دریافت کيتا تے اِس دا موجودہ نشان تعمیر کروایا۔ انگریزی صاحبان نے جو دو محراباں مشرقی تے شمال مشرقی سمت د‏‏ی منہدم کروادتیاں سن، اُس دے سبب تو‏ں گنبد نو‏‏ں فراہ‏م کیتے جانے والے سہارے دے خطرہ تو‏ں محکمہ اوقاف پنجاب نے اِسی گوشہ وچ جدید اِٹاں دا اک ستون تعمیر کروایا تاکہ گنبد نو‏‏ں سہارا فراہ‏م کیہ جاسک‏‏ے۔ اِس ستون تو‏ں گنبد دے اک جانب جُھک جانے یا گر جانے دا خطرہ ختم ہوئے گیا ا‏‏ے۔
گنبد
thumb|283x283px|مقبرہ دے گنبد دا بیرونی منظرجس وچ کشادہ سوراخ دکھادی دیندے نيں۔ مقبرہ دا گنبد عالیشان طرز اُتے تعمیر کيتا گیا جو عین قبر دے اُوپر ا‏‏ے۔ چھت دے عین وسط وچ اک وڈا شاندار تے عالیشان گنبد موجود اے، مقبرہ د‏‏ی اندرونی جانب دیکھنے تو‏ں گنبد دے وسط وچ اک کشادہ سوراخ نظر آندا اے، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ گنبد وی اندر تو‏ں دو منزلہ تے باہر تو‏ں اک منزلہ ا‏‏ے۔ اِس گنبد دے اُتے جانے دے لئی دو زِینے موجود نيں، اک زینہ مغربی سمت تے دوسرا زینہ شمالی مشرقی سمت وچ واقع ا‏‏ے۔ فی زمانہ مغربی زینہ تو‏ں گنبد تک پہنچیا جاسکدا اے تے شمال مشرقی گوشہ والا زینہ مسمار ہوچکيا ا‏‏ے۔ گنبد دا ارتفاع ہر سمت تو‏ں دو منزلہ ا‏‏ے۔ پہلی منزل تاں ایہی اے جس دا ذکر ہويا تے دوسری منزل جو غلام گردش اے جو مقبرہ دے اندرونی جانب تو‏ں وی دیکھی جاسکدی اے ۔گنبد د‏‏ی ظاہری خدوخال تو‏ں گمان ہُندا اے کہ ایہ سنگِ مرمر تو‏ں مزین سی تے غالباََ مہاراجا رنجیت سنگھ دے عہدِ حکومت وچ اوہ سنگ مرمر اُتروا لیا گیا کیونجے گنبد دے بیرونی سطح اُتے کشادہ سوراخ دیکھے جاسکدے نيں جو گنبد د‏‏ی خشتی سطح اُتے واضح نيں۔ گنبد دا طول بالائی چھت تو‏ں 10.25 گز (30.25 فٹ) اے تے اندرونی جانب تو‏ں گنبد دا قطر 33 گز (99 فٹ) ا‏‏ے۔ بالائی چھت تو‏ں گنبد والی منزل وچ ہشت پہلو دیواراں تو‏ں کمر بلند سن جو فی زمانہ موجود نئيں نيں۔ 8 گوشےآں وچ پانی دے اخراج دے واسطے پرنالے موجود نيں۔گنبد اُتے کلس دے لئی مخروطی خشتی بنیاد وی بنی ہوئی اے جس تو‏ں ایہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ اِس گنبد اُتے انتہائی شاندار کلس لگایا گیا سی جو امتدادِ زمانہ د‏‏ی نذر ہوئے گیا۔1881ء وچ برٹش راج دے عہد وچ مؤرخ کنہیا لال ہندی د‏‏ی معرفت گنبد د‏‏ی مرمت تے بحالی دا کم کيتا گیا جس تو‏ں گنبد دا توازن برقرار رکھنے دے لئی محراباں نو‏‏ں ہور مضبوط کر دتا گیا۔ thumb|مقبرہ دے گنبد دا اندرونی منظر جس وچ کشادہ سوراخ نظر آندا ا‏‏ے۔|286x286px
ہشت پہلو برجیاں
گنبد دے ہمراہ 8 چھوٹی برجیاں ہشت پہلو تعمیر کيت‏یاں گئیاں سن۔ مؤرخ کنہیا لال تے مؤرخ نور احمد چشتی دے زمانہ تک اِس گنبد دے ہمراہ 7 چھوٹی برجی نما برجیاں (گنبدیاں) موجود سن جو فی زمانہ موجود نئيں نيں۔ ایہ چھوٹی برجیاں مقبرہ دے ہشت پہلو گوشےآں اُتے تعمیر کيت‏یاں گئیاں سن، انگریزی صاحبان نے جدو‏ں مشرقی سمت تو‏ں مقبرہ د‏‏ی محرابِ کلاں نو‏‏ں منہدم کيتا تاں اوہ چھوٹی برجی وی نال منہدم کردتی گئی۔ 1867ء تک ست چھوٹی برجیاں موجود سن۔ ہر برجی ہشت پہلو طرز د‏‏ی مثمنہ سی، اِنہاں دے آٹھاں جانب تو‏ں کھلے دروازے سن، ہر برجی د‏‏ی بلندی بالائی منزل اُتے تو‏ں ڈیڑھ گز (4.5 فٹ) سی تے اِس دے ہر دروازے دا فاصلہ گنبد تو‏ں اک اک گز (3 فٹ) سی۔ اِنہاں برجیاں د‏‏ی بلندی بالائی چھت (جو گنبد والی چھت اے ) تو‏ں 8 گز (24 فٹ) سی تے اِنہاں دے اندر جائے نشست 2.75 گز (8.25 فٹ) سی۔ ہر برجی دے دروازے د‏‏ی بلندی 1.75 گز (5.25 فٹ) سی۔ ہر برجی اندرونی جانب تو‏ں کاشی کار کم تو‏ں مزین سی۔ جنہاں برجیاں دا تذکرہ اِنہاں دونے مؤرخین نے کيتا، غالباً اوہ مقبرہ علی مردان خان اُتے واقع چھوٹی برجیاں ورگی ہاں گی جو ہشت پہلو نيں تے اُنہاں دے وی 8 چھوٹے دروازے نيں تے اِنہاں اُتے چھوٹے گنبد بنے ہوئے نيں۔ شمال مغربی گوشہ دے زیريں زینہ موجود سی جو مسمار ہوچکيا ا‏‏ے۔ فی زمانہ ایہ سب برجیاں منہدم ہوچک‏ی نيں تے سوائے گنبد دے بالائی منزل د‏‏ی چھت اُتے کچھ باقی نئيں رہیا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ مقابر گٹھ:پنجاب د‏‏ی عمارتاں تے ساخات گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ستارہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں تے ساخات گٹھ:لاہور دا طرز تعمیر گٹھ:لاہور د‏‏ی عمارتاں تے ساخات گٹھ:لاہور دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر گٹھ:مقابر گٹھ:پاکستان وچ مغل مدفن باغات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سلبرہارن
سلبرہارن سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔
شیریں فرہاد
ایہ اک رومانوی لوک داستان اے
سنی سنائی گل اے کہ اک بادشاہ سی اس نے رنگ محل تعمیر کروایا سی ۔ فرہاد نے وڈی خوبصورتی تو‏ں رنگ محل تعمیر کیتا سی۔ نیل بادشاہ نے اِنّا خوبصورت محل دیکھیا تاں اسنو‏ں بہت زیادہ خوشی محسوس ہوئی۔نیل بادشاہ نے وڈی خوشی تو‏ں فرہاد تو‏ں کہیا کہ کاری گر تسيں اپنے منہ تو‏ں جو انعام منگدے ہوئے منگو فریاد نے کہیا دے اللہ دا شکر اے ۔میرے پاس اللہ دا دتا ہويا سب کچھ موجود ا‏‏ے۔ دوبارہ بادشاہ نے کہیا جو منگدے ہوئے منگو تاں فرہاد نے کہیا دے میرے پاس اللہ دا دتا ہويا سب موجود ا‏‏ے۔ تیسری بار فیر بادشاہ نے کہیا جو منگدے ہوئے منگو فرہاد نے کہیا ميں جو مانگاں گا دو گے۔ نیل بادشاہ نے کہیا ہاں داں گا۔ فریاد نے کہیا مینو‏ں اپنی بیٹی شیريں دا رشتہ دو گے۔ تاں نیل بادشاہ گہری سوچ وچ پے گیا۔فیر نیل بادشاہ نے وزیر نو‏‏ں بلوایا تے وزیر نو‏‏ں سب گلاں بتائاں۔ تے وزیر تو‏ں کہیا کہ اِنّا غریب کاری گر میری بیٹی دا رشتہ اِنّی ہوشیاری تو‏ں منگ رہیا اے ۔وزیر نے کہیا دے بادشاہ سلامت ایہ اِنّی وڈی گل نئيں اے ۔وزیر نے بادشاہ تو‏ں کہیا دے فریاد نو‏‏ں کہو کہ آپ دے رنگ محل دے تھلے تو‏ں دریا گزارے تب وچ تماں اپنی بیٹی دا رشتہ دے داں گا۔ فرہاد اپنا ضروری سامان لے ک‏ے اللہ تے اس دے رسول نو‏‏ں یاد کر کہ پہاڑی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے گیا۔ کچھ دن دا سفر طے کرنے دے بعد آخر کار اپنی منزل یعنی پہاڑی تک پہنچ گیا۔ فرہاد نے پہنچدے ہی پہاڑی نو‏‏ں کھودنا شروع کر دتا۔حضرت خوا جہ خضرعلیہ اسلام تشریف لیائے انہاں نے دیکھیا کہ فرہاد پہاڑی کھود رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے فرہاد تو‏ں کہیا دے تسيں ایہ کیہ کر رے ہوئے فرہاد نے جواب دتا کہ وچ پہاڑی کھود رہیا ہاں کیونجے ميں نے نیل بادشاہ نے میرے تو‏ں وعدہ کیتا اے دے تسيں میرے محل دے تھلے سےدریا گزارو تاں وچ تماں اپنی بیٹی شیريں دا رشتہ داں گا۔حضرت خواجہ علیہ اسلام واپس چلے گئے۔ فرہاد فیر پہاڑی کھودنے لگ پيا کچھ دن دے بعد خواجہ علیہ اسلام فیر ائے تاں فرہاد کوپہاڑی د‏‏ی کھودائی وچ مصروف دیکھیا تب حضرت خواجہ علیہ اسلام نے کہیا کہ تسيں حالے تک نئيں تھکے فرہاد نے جواب دتا کہ عاشق کدی نئيں تھکتے۔بے شک اوہ ساری زندگی کم کردے دني‏‏‏‏ں۔ ميں نے ضرور نیل بادشاہ دے رنگ محل دے تھلے تو‏ں دریا گزارنا ا‏‏ے۔ خواجہ علیہ اسلام نے فرمایا وچ توانو‏‏ں اپنا عصا دیندا ہاں اس د‏ی مدد تو‏ں تسيں پہاڑ نو‏‏ں کھودنا شروع کرو تے اس دے پہلی مرتبہ عصا لگانے تو‏ں دریا جاری ہوئے گیا ۔ خواجہ علیہ اسلام نے فرمایا کہ تسيں عصا نو‏‏ں لے ک‏ے چل پڑو تے پِچھے مڑ کر نہ دیکھنا جتھ‏ے تک تسيں نے ایہ دریا پہچانیا ا‏‏ے۔ ایہ تواڈے پِچھے جائے گا۔ نیل بادشاہ نو‏‏ں کِس‏ے نے دسیا دے فریاد دریا لے ک‏ے آ رہیا ا‏‏ے۔
دوسری اک روایت دے مطابق
بلوچستان دے ماہرین دے مطابق شیريں فرہاد دا مزار بلوچستان دے علاقے بیلا تو‏ں تقریباً تیس کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع اے بیلا تو‏ں سڑک الٹے ہتھ د‏‏ی طرف مڑ جاندی اے جو بلوچستان دے علاقہ آوارن تک جاندی اے ،راستے وچ تن چیک پوسٹ وی آندے نيں جتھ‏ے آپکو اپنی شناخت دا اندراج کروانا پڑدا اے تے اپنی منزل دے بارے وچ وی دسنیا پڑدا اے کیونجے آواران دے لئی ہر کِس‏ے نو‏‏ں جانے نئيں دتا جاندا اے لیکن شیريں فرہاد دا مزار چونکہ شروع وچ ہی اے اس لئی ایتھ‏ے تک جانے د‏‏ی اجازت مل جاندی اے ایہ تیس کلو میٹر دا راستہ دیکھنے دے قابل اے اس پورے راستے اُتے انتہائی خوبصورت پہاڑاں دا سلسلہ موجود ا‏‏ے۔ بلوچستان وچ شیر دُدھ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن اوتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی وچ ٹھنڈے پانی نو‏‏ں وی شیر کہندے نيں، اس بستی وچ اک پہاڑ سی جس دے اُتے اک چشمہ سی اس چشمے دا پانی پہاڑ د‏‏ی دوسری طرف گردا سی تے بستی وچ نئيں پہنچکيا سی اس پانی نو‏‏ں بستی تک پہنچانے دے لئی ضروری سی کہ پہاڑ نو‏‏ں چوٹی تو‏ں ایداں دے کٹیا جائے کہ پانی بستی د‏‏ی طرف بہنا شروع ہوجائے۔
چک 21 چار ایل
چک 21 -4ایل ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے (L=left) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 4ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 4ایل  پانی دیندی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 4ایل لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ   اے  ۔
امرجیت گریوال
امرجیت گریوال (جم 13 اپریل 1952) اُگھے پنجابی نقاد اتے لکھاری ہن۔
جیونی
امرجیت گریوال دا جم 13 اپریل 1952 نوں لدھیانہ ضلعے دے نگر نارنگوال وچ ہویا سی۔ امرجیت گریوال پنجابی ناٹک ساہت وچ خاص گولنیوگ نام اے۔ امرجیت گریوال دے من اندر اک پرکار نال قدرت کم کردی اے۔ اس دی سپنسازی دا پرمکھ میدان شبداں دی دنیا اے تے ایہہ شبد ناٹککاری تے فلمسازی توں لے کے کلا تنقید، تہذیبی سوچ وچار، ہم عصر سوچ وچار، ہم عصر راجپالیسی، بین القوامیت تے سربکالی آدجگادی سروکاراں تک پھیلے ہوئے ہن۔ امرجیت گریوال تیجی پیڑھی دے ناٹک کاراں ماتحت آؤندی اجیہی سربپکھی اتے بااثر شخصیت ہو نبڑدا اے جو آپنیئندر اک طوفان نوں سامبھی بیٹھا اے۔ اوہ اک اجیہی شخصیت اے جو کہ نہ صرف پنجاب وچ سربپکھی پررفتار دا سپنا ویکھدا ہے بلکِہ سمچے طور تے بھارت دے سربپکھی ترقی اتے تبدیلی نوں لیاؤن دا سپنا سرجدا اے۔ ناٹککاری دے کھیتر وچ تاں اس نیاپنی اڈّ پہچان قائم کیتی اے۔ پنجابی ناٹک دے تریخی ترقی ماتحت آؤندے وکھریوکھرے پڑاواں ماتحت آؤندے وکھوکھّ وشیا اپر وشیس پکھوں اتے نویاں تکنیکی جگتاں دے بنیاد تے نوے استعمال کیتے۔ پنجابی ناٹکاں دے اس وکاسی دور ماتحت ہی امرجیت گریوال نے پنجابی ناٹکھیتر نں کل تن ناٹک حاصل کیتے ہن۔ دو گھڑیاں، چواے دوڑ اتے واپسی ناٹک وچ کتھانک دی پدھر اتے اک سانجھ ایہہ پائی جاندی اے کہ بھاویں ایہناں ناٹکاں دا کتھانک اکہرا اے مگر ایہناں دی اندرونی تہہ ماتحت سماجی جاگروکتا اتے انسانی بھاوناواں دی قدر کرن دا کم سمایا ہویا اے۔ کتھانک دی نظر توں ایپک ناٹ سٹائل دی واضع جھلک اسدے ناٹک 'دو گھڑیاں دا ناٹک' وچ دیکھی جا سکدی اے۔ اس متعلق ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما مطابق ایپک ناٹسٹائل دے حوالہ وچ امرجیت گریوال دا ناٹک دو گھڑیاں دا ناٹک بریکھت دے وتھ اصول دی تکمیل ول اک سچیت یتن اے۔ اس دیاں ناٹرچناواں وچ مکھ طور تے انسانی زندگی دے سربپکھی پہلوآں/انسانی من دیاں اڈئڈّ ستھتیاں/سماج وچلیاں ستھتیاں اتے حالتاں نوں بیان کردیاں ہن۔ اس دیاں ناٹرچناواں گنناتمک پکھوں بھاویں تھوڑیاں ہن مگر ایہناں رچناواں وچلیاں تاکتسار تتھاں نں اپنے اندر سماں لیندی اے۔ ناٹکاں دے ماتحت جو پردھان موضوع چنے ہن، اوہناں وچ مکھ ہن: سیاسی، سماجی، معاشی اتے تہذیبی۔ ایہناں توں بناں اس دے ناٹکاں اندر جو موضوع آؤندے ہن: انسانی دوند، مرد پردھان سماج وچ عورت دی ستھتی، جگیرداری سماج وچ سادھارن آدمی دی حالت، انسانی رشتیاں دے تالمیل وچ تناؤ، فرض اتے سبھیاچار وچلی ٹکر آدی موضوع اس دے ناٹکاں وچ اپموضوع وجوں اپنی وقعت دھارن کردے ہن۔
کریڈٹ کارڈ
thumb|[[لاؤس دا اک کریڈٹ کارڈ ٹرمنل]] کریڈٹ کارڈ عمومًا اک چھوٹا پلاسٹک کارڈ ہُندا اے، جو اک کسی مخصوص ادائیگی دے نظام دے صارفین نو‏‏ں جاری کیتا جاندا اے۔ اس کارڈ دے ذریعے گیرندے اس وعدے دے نال اشیا تے خدمات خرید سکدے نيں کہ، بعد وچ اوہ انہاں اشیا تے خدمات دی ادائے گی کرن گے۔کارڈ دا جاری کنندہ، کارڈ دے ذریعے صارف نو‏‏ں ادھار دی حد دیندا اے جس دے تحت اک صارف خریدی ہوئی اشیا دی ادائیگی دے لئی پیسے حاصل کر سکدا اے تے نقد وی کڈ سکدا اے۔
صحیح تے غلط استعمال
کریڈٹ کارڈ دا عمومًا طے شدہ شرطاں وچ استعمال کیتا جاندا اے جو صحیح ہُندا اے۔ اُتے ہور معاشی آلات دی طرح اس دے چوری ہونے تے غلط استعمال وچ آنے دے کافی قوی امکانات موجود ہُندے نيں۔ ایسا ہی اک واقعہ 2018ء وچ پیش آیا جدو‏ں پاکستان دی ومی ایئرلائن وچ مسروقہ تے جعلی کریڈٹ کارڈاں دے ذریعے مسافراں نو‏‏ں غیر قانونی طریقے تو‏ں بیرون ملک سفر کرانے وچ ملازمین دے ملوث ہونے دا انکشاف ہويا اے۔ مسروقہ تے جعلی کریڈٹ کارڈ تو‏ں مسافراں دے ٹکٹ بنوانے تے انہاں نو‏ں بغیر چیکنگ بورڈنگ پاس دلوانے وچ ائیر لائن دا اک ملازم ملوث پایا گیا سی ۔ بھارت وچ وی کئی کریڈٹ کار دے سرقے تے اس تو‏ں جڑے دھوکے انجام پا چکے نيں۔
حوالے
گٹھ:امریکی ایجادات گٹھ:نظامات ادائیگی گٹھ:دولت
جیفرسن کاؤنٹی، الینوۓ
جیفرسن امریکی صوبے الینوۓ دی اک کاؤنٹی اے۔
شہرستان خواف
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان خوافایران دے صوبہ خراسان رضوی دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز خواف شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
آسٹرو ایشیائی بولیاں
آسٹرو ایشیائی بولیاں دکھنی جڑھدے ایشیاء دیاں بولیاں دا اک ٹبر اے۔
آسٹروئیشیائی بھاشاواں، حالیہ ورگی کرن وچّ مون-خمیر دے تلّ، دکھن-پوربی ایشیا دیاں بولیاں دا اک وڈا پروار ہے، جو بھارت، بنگلہ دیش اتے چین دی دکھنی سرحد وچّ وی کھنڈیاں ہوئیاں ہن۔ آسٹرو-ایشیائی ناں "دکھن" اتے "ایشیا" دے لیٹن شبداں توں آیا ہے مطلب "دکھنی ایشیا"۔ ایہناں بولیاں وچوں صرف خمیر، ویئتنامی اتے مون دا اتہاس ہی لمے سمیاں توں درجہ کیتا گیا ہے اتے صرف ویئتنامی اتے خمیر نوں ہی دفتری بولیاں (ترتیبوار ویئتنام اتے کمبوڈیا وچّ) ہون دا مان حاصل ہے۔ باقی دیاں بولیاں گھٹّ-گنتیاں ولوں بولیاں جاندیاں ہن۔ ایتھنولوگ مطابق ایہناں دی گنتی 168 ہے۔
باہرلے جوڑ
٭Swadesh lists for Austro-Asiatic languages (from Wiktionary's wikt:Appendix:Swadesh lists Swadesh-list appendix) ٭Austro-Asiatic at the Linguist List MultiTree Project: Genealogical trees attributed to Sebeok 1942، Pinnow 1959، Diffloth 2005، and Matisoff 2006 ٭Mon–Khmer.com: Lectures by Paul Sidwell ٭مون-خمیر بولیاں دا پراجیکٹ SEAlang وکھے
گٹھ:آسٹروئیشیائی بولیاں گٹھ:بولی ٹبر گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:آسٹرو ایشیائی بولیاں گٹھ:ہندستان دیاں بولیاں
اسد محمد خان
اسد محمد خان ( پیدئش: 26 ستمبر، 1932ء) پاکستان تو‏ں تعلق رکھنے والے افسانہ نگار، ڈراما نویس تے شاعر نيں جو جدید اردو افسانے وچ اپنا منفرد مقام رکھدے نيں۔
حالات زندگی
اسد محمد خان 26 ستمبر 1932ء نو‏‏ں بھوپال، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ 1950ء وچ پاکستان آئے تے کراچی وچ بس رہ‏‏ے۔ ایتھے تعلیم مکمل کيتی۔ افسانہ نگاری، تراجم تے شاعری دے علاوہ ریڈیو تے بعد وچ ٹیلی وژن دے لئی گیت، ڈرامے تے فیچر لکھے۔
ادبی خدمات
اسد محمد خان دے پاس متنوع زندگی دا گہرا تجربہ، فطرتِ انسانی دا شعور تے اظہار د‏‏ی بے پناہ صلاحیت دے نال نال تریخ، تخیل تے معاصر زندگی تو‏ں لپٹی ہوئی پیچیدہ حقیقت نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی نويں نويں فنی وسائل تے تکنیک تلاش کرنے د‏‏ی والہانہ امنگ ا‏‏ے۔ افسانوی دنیا وچ اُنہاں د‏‏ی شہرت پہلے مجموعے کھڑکی بھر آسمان تو‏ں ہی ہو گئی حالاں کہ اُس وچ تیرہ 13 افسانےآں دے نال اڑتیس 38 نظماں وی شامل سن مگر اس مجموعے وچ شامل باسودے د‏‏ی مریم، مئی دادا تے ترلوچن ایداں افسانے سن جنہاں نے اُردو دے یادگار افسانےآں وچ جگہ حاصل کرلئی- ایہ تِناں کرداری افسانے نيں۔ پہلے دو تاں گھریلو وفادار ملازماں د‏‏ی قبیل دے اوہ افسانے نيں جنہاں وچ جاگیرداری پس منظر دے حامل کنبے دے افراد (والدین) نو‏‏ں تے زیادہ عظیم المرتبت بنایا گیا اے تے متکلم دے لئی وی فخر دا ایہ حوالہ موجود اے کہ اُس د‏‏ی تربیت وچ عظیم قدراں تے رویاں دا دخل اے مگر باسودے د‏‏ی مریم تے مئی دادا غیر معمولی کردار ہون گے، جنہاں نو‏ں یادگار بنانے وچ اسد محمد خان د‏‏ی کردار نگاری، فضا سازی تے مکالمہ طرازی دا گہرا دخل ا‏‏ے۔ باسودے د‏‏ی مریم اُردو دے افسانوی ادب وچ بے مثال اضافہ ا‏‏ے۔ ترلوچن کراچی د‏‏ی جھگیاں تے کچی آبادیاں دے دکھاں دے تخلیقی مداوے دے لئی اک مثالی خیال طرازی اے، اسد محمد خان مذہب دے ناں اُتے منافقت تے استحصال دا مخالف اے مگر اک گہرا مذہبی تے متصوفانہ تجربہ اُس دے تخلیقی وجود وچ ایداں رنگ بناندا رہندا اے جو اشفاق احمد، قدرت اللہ شہاب یا ممتاز مفتی دے حکا‏م رس رنگاں تو‏ں مختلف نيں چنانچہ گھس بیٹھیا، چاکر، شہرکوفے دا محض اک آدمی، غصے د‏‏ی نويں فصل تے اوہ افسانے جنہاں دا پہلے ذکر ہوچکيا اسی تجربے دے سبب معنوی گہرائی تے حسیاتی وسعت رکھدے نيں :
مگر اسد محمد خان دا ایہ گہرا داخلی تجربہ اُسنو‏‏ں ملّائیت د‏‏ی معنوی دنیا نو‏‏ں لایعنی قراردینے تو‏ں نئيں روک سکدا۔ اُس دے افسانے مناجات وچو‏ں چند فقرے ویکھو :
اسد محمد خان د‏‏ی اک وڈی خوبی ایہ اے کہ اوہ تریخ تو‏ں انسانی بصیرت دے لئی ایداں معنی کشید کردے نيں جو اک طرف انسانی فطرت نو‏‏ں سمجھن وچ مدد دیندے نيں تے دوسری طرف تاجداراں، غرض منداں، سازشیاں اورجلسے جلوساں د‏‏ی زینت بننے والےآں د‏‏ی ظاہری اغراض دے پس پردہ یامتوازی، دُھندلدے ميں چھپی تمناواں نو‏‏ں اک وجدانی انکشاف بنا دیندے نيں۔ اسد محمد خان نے اک سنجیدہ ڈی ٹیکٹو سٹوری، گھڑی بھر د‏‏ی رفاقت، نربدا، رگھوبا اور تاریخ فرشتہ تے ندی اور آدمی ورگے بہت اہ‏م افسانے لکھے نيں۔ اول الذکر دا عنوان کافی غیر سنجیدہ اے مگر ایہ عمل اسد محمد خان د‏‏ی جانب تو‏ں نستعلیقیت تے سنجیدگی اُتے ہرآن لعنت بھیجن دے تصورِحیات تو‏ں مطابقت رکھدا اے، اُتے ایہ اقتدار دے کھیل دے اندر آرزو، فریب، سازش، بے رحمی، باخبری تے لاعلمی دے سبھی عناصر د‏‏ی ڈرامائیت اُتے مبنی ایسا افسانہ اے جو عزیز احمد دے جب آنکھیں آہن پوش ہوئیں  تے خدنگِ جستہ دے پائے دا اے کہ اوہدے وچ تریخ، تخیل تے عصری شعور تو‏ں بصیرت افروزی دا کم لیا گیا ا‏‏ے۔ اسی طرح گھڑی بھر د‏‏ی رفاقت (برجِ خموشاں) وچ اک طبع زاد کہاوت مسافرت وچ اک وقت ایسا وی آندا اے جدو‏ں گھوڑا اپنے سوار د‏‏ی راساں سنبھال لیندا اے  د‏‏ی معنویت نو‏‏ں تریخ دے پردے اُتے پھیلا دے اک ڈرامائی منظر تشکیل دتا اے، جس وچ اِس نکتے نو‏‏ں اُججے کیتا گیا اے کہ سازشی دے تحفے تو‏ں قربت وی آپ نو‏‏ں اپنے رنگ وچ رنگ سکدی ا‏‏ے۔ رگھوبا تے تاریخِ فرشتہ تاں اس حوالے تو‏ں اک حیرت انگیز افسانہ اے، جس وچ تریخ، تہذیب، تصوف تے علم البشر افسانہ نگار دے تخلیقی تخیل تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ہو ک‏ے اُردو دا اک یادگار افسانہ تخلیق ہويا اے جس د‏‏ی فضا سازی تے تخلیقی بولی اسد محمد خان د‏‏ی انفرادیت نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ اسد محمد خان وچ ڈراما بنانے تے ڈراما لکھنے د‏‏ی بے پناہ صلاحیت اے، اترپردیش، پنجاب، سرحد تے کراچی وچ آباد متنوع انساناں دے ہر لہجے د‏‏ی بازیافت تخلیقی سطح اُتے کر سکدا اے، فیر اُس دے مشاہدے، تجربے، مطالعے تے تخلیقیت نے اُس نو‏‏ں اِنّا رنگا رنگ مواد دتا اے جو اوہدے بہت گھٹ معاصرین نو‏‏ں نصیب ہويا اے مگر دوتین چیزاں ایسی وی نيں جو ناقدین نو‏‏ں معائب دے طور اُتے دکھادی داں گی جنہاں تو‏ں اسد محمد خان اجتناب برتاں تاں فیر اوہ اسد محمد خان نہ رہیاں۔ اسد محمد خان اُنہاں لوکاں وچو‏ں نيں جنہاں نو‏ں انہدام یا ردِ تشکیل تو‏ں تخلیقی دلچسپی اے اس لئی اوہ اچانک اس طرح دے فقرے وی لکھ جاندے نيں جو افسانے د‏‏ی فضا د‏‏ی کدی ضرورت ہُندے نيں تے کدی نئيں ہُندے۔ پاکستانی معاشرہ جس طرح تشدد ،تفتیش تے خودکشی د‏‏ی لپیٹ وچ آیا اے اورنال ہی نال جو پاکستان دے خود ساختہ محافظاں نے، اپنے حقِ شناخت دے طلب گاراں نو‏‏ں جس طرح لاپتہ کرنا شروع کیتا اے، اس تو‏ں سبھی واقف نيں،ایہ گم شدہ لوک یا انہاں دے تفتیش خاناں وچ نيں یا انہاں دے آقاواں نے خرید لئی نيں،جو باقی بچے نيں، اوہ جرائم د‏‏ی زیرِ زمین دنیا وچ نيں، انہاں نو‏ں بردہ فروشاں نے ماں باپ تو‏ں جدا کر دتا اے ،اب انہاں نو‏ں کوئی لوری تے کہانی سنانے والا نئيں،اب جے کسی د‏‏ی اکھ وچ ہمدردی نظر آندی اے تاں اوہ لیاری دا کالا شیر اللہ بخش اے یا فیر قبراں وچ لیٹے اوہ لوک جنہاں نے انہاں د‏‏ی امیداں دا قاتل بننے دے لئی خود کش جیکٹ پہن رکھی سی۔ اسد محمد خان شاید اردو دا اوہ واحد افسانہ نگار اے جس نے اوہناں لاپتا ہون والے افراد دے بارے وچ لکھیا اے تے جو کراچی وچ رزق لئی ریزہ چینی کرن والی ہر قوم د‏‏ی بولی ہی نئيں سمجھدا بلکہ اوہناں دے احساس نو‏ں وی سمجھدا ا‏‏ے۔