cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
عیسائیاں دے ذریعہ ارمیا دے لوکاں دا قتل عام
جب برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ روسی ہن ایران وچ عثمانیاں تے جرمناں نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں نيں تاں انہاں نے ایرانی تے عثمانی آرمینیائیاں دے گروہ بنانے دے لئی آشوری رہنما مارشیمون دے نال مذاکرات کیتے تے جولفا دے ذریعے ارمیا پہنچے۔ انہاں دے نال تعاون کيتا تے امریکا تو‏ں آنے والی رقم نو‏‏ں اسوریاں دے خیراندی کماں اُتے خرچ کيتا۔
فرانس ستمبر 1917 وچ ، روسیاں دے علاج دے لئی جو عثمانیاں دے نال جنگ وچ زخمی ہوئے سن ، اک ہسپتال دا موبائل یونٹ (به روس نو‏‏ں اس دا ہیڈ کوارٹر تبلیسی وچ بھیجیا گیا سی۔ تبلیسی ارمیا دا یونٹ روانہ کيتا گیا تے روسیاں دے انخلاء دے بعد ، عسکری مقامی عیسائیاں نو‏‏ں انسانی تے عسکری امداد دونے مشن لازریست (فرانسیسی) نو‏‏ں ملٹری کیتھولک تے ایتھ‏ے تک کہ پروٹسٹنٹ تے غیردینیہ (سیکولر) وی سی دشمن صفحہ 4 سیکولر حکومت دے باوجود ، فرانسیسی حکومت دے اثر و رسوخ دا اک اہ‏م ذریعہ کیتھولک مشنریاں نے ایران وچ دیکھیا۔ صفحہ 5 اامریک‏‏ی مشن دے سربراہ ڈاکٹر شاد ، جو کہ سرکاری طور اُتے جنوری 1918 تو‏ں ارمیا وچ امریک‏‏ی قونصل سن ، نے امریک‏‏ی مشن دے مذہبی عطیات دے دفاع وچ لکھیا کہ بعد وچ برطانوی فوجی حکا‏م اس د‏ی ادائیگی کرن گے۔برطانیہ نے رقم دینے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن آرمینیائی-اسوری فوج نو‏‏ں یقین دلانے وچ کیپٹن گریسی دے کردار دے ثبوت پیش کیتے جانے دے بعد ، انگریزاں نے اخراجات ادا کیتے۔ پی پی 16 تے پی 15۔
اس دوران ، مارشیمون تے ہور آشوری رہنماواں دے ذہناں وچ اک خام خواب داخل ہو گیا سی تاکہ ارمیا تے اس دے آس پاس اسوریاں دے لئی آزادی دا ملک بنایا جا سک‏‏ے۔
مارشیمون تے آغا پیٹروس تے ہور اسیرین تے عیسائی رہنماواں نے امریک‏‏ی مشنری مسٹر شیٹ د‏‏ی مدد تو‏ں جو کہ امریک‏‏ی نائب قونصل وی سن تے مسٹر نیکٹن تے فرانسیسی د‏‏ی مدد تو‏ں حاجی مشتر دے گھر وچ اک فوجی یونٹ قائم کيتا۔ تے آس کولو‏‏ں بھرتی شروع کر دتی۔ ايس‏ے سال فروری وچ اک شخص نے دو مسلماناں تے اک یہودی نو‏‏ں اک بازار دے سامنے قتل کر دتا ، چار ہور بے گناہ راہگیراں نو‏‏ں قتل کر دتا۔ پنڈ والےآں نو‏‏ں مار ڈالو۔ دو مقامی لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں میتاں نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر دفن کرنے د‏‏ی کوشش نے پورے پیمانے اُتے جنگ نو‏‏ں جنم دتا ، شہر وچ عیسائیاں نے جس نو‏‏ں وی دیکھیا اسنو‏ں گولی مار دی۔ اس دے بعد محاذ نے شہر اُتے گولہ باری شروع د‏‏ی تے آخر کار امن وفد مارشیمون وچ روسی قونصل خانے گیا۔ شہر دے کاسک ، جس دا لیڈر روسی سی ، نے اس دے حکم اُتے اک سفید جھنڈا بلند کيتا ، جس نے اسیراں نو‏‏ں بہادر بنا دتا ، تے کاسک دے گھر اُتے حملہ کيتا تے ہر کاسک نو‏‏ں مار ڈالیا۔ اس قتل عام دے بعد ، ارمیا دے لوکاں نے جگہ لی ، جو امریک‏‏ی نائب قونصل مسٹر شیٹ دے زور تے تعاقب دے نال جاری رہی۔ قتل عام دے دوران سوانیاں تے بچےآں سمیت تقریبا دس ہزار بے گناہ تے عام لوک مارے گئے۔ ایہ اعداد و شمار صرف ارمیا شہر تو‏ں متعلق سی نہ کہ اس دے دیہات تو‏ں ، تے دیہات وچ اک وڈا قتل عام ہويا۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
جناح انٹرنیشنل ایئر پورٹ' (قائداعظم بین الا قوامی ہوائی اڈا) پاکستان سندھ دے شہر کراچی چ واقع اے۔ پاکستان دا سب توں وڈا ہوائی اڈا اے۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
thumb|300x300px| ۲۰ جولائ‏ی ۱۹۱۵ نو‏‏ں آرمینیائی رضاکار یونٹ آرمینیائی رضاکار یونٹ پہلی جنگ عظیم دے دوران قفقاز دے محاذ اُتے روسی امپیریل آرمی د‏‏ی مدد تے مغربی آرمینیا نو‏‏ں عثمانی حکومت دے جوئے تو‏ں آزاد کرنے دے مقصد تو‏ں تشکیل دتے گئے سن ۔ آرمینیائی سماجی و سیاسی حلفےآں نے جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی، روس د‏‏ی شاہی حکومت دے ۲۳ جولائ‏ی ۱۹۱۴ نو‏‏ں آرمینیائی رضاکار دستےآں د‏‏ی طرف تو‏ں روسی فوج د‏‏ی مدد کرنے دے فیصلے دے بعد، تے امید ظاہر کیت‏‏ی سی کہ روسی فوج دے شانہ بشانہ آرمینیائی مسلح بٹالین تشکیل دے ک‏ے۔ اوہ مغربی آرمینیا نو‏‏ں آزاد ک‏ر سکدے نيں۔ انہاں نے قفقاز دے کمانڈر انچیف ویرونٹسیف ڈیشکوف دے نال گل گل د‏‏ی سی۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
جناح بین الاقوامی ہواگاہ یا جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا (سابقہ “قائد اعظم بین الاقوامی ہوائی اڈا“) پاکستان دا سب تو‏ں وڈا بین الاقوامی و قومی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ صوبہ سندھ دے راجگڑھ کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔ مقامی باشندےآں وچ ایہ جناح ٹرمینل دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دا ناں قائد اعظم محمد علی جناح اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
مارشیمون دا دے ہتھو‏ں قتل
کھبے|thumb|350x350px| درمیان وچ سمتھ ، ڈاکٹر شیٹ ، امریک‏‏ی مشنری اپنے سجے طرف۔ ارمیا دے عیسائی ، جو غیر ملکیو‏ں د‏‏ی حمایت تو‏ں ایران دے خلاف ملک بنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، کیونجے انہاں نے انہاں د‏‏ی تعداد نئيں دیکھی ، کرداں دے نال تعاون کرنے دا فیصلہ کيتا ، تے اس سلسلے وچ ، انہاں نے سمتاکو نو‏‏ں بہتر سمجھیا۔ ارمیا وچ قتل عام دے دو یا تن دن بعد ، مارشیمون ، جس نے بظاہر کہیا کہ اوہ اس قتل عام تے لُٹ مار تو‏ں متفق نئيں سی جو ممکن سی تے واپس لینا چاہندا سی ، سلماسنو‏ں لینے دے لئی اندر گیا تے اس دے نال سمیٹاکو نال ملاقات کيت‏ی۔ پرانے شہر نال ملاقات ہوئی۔ سیمیٹو دے نال۔ کاسراوی کہندے نيں: "کیونجے دو لوک اکٹھے بیٹھے سن ، مارشیمون بولے۔ سانو‏ں اس د‏ی ہر گل نئيں معلوم۔" سمیٹکو جو کہندا اے اوہی مارشیمون نے اسنو‏ں دسیا۔"یہ سرزمین ، جسنو‏ں ہن کردستان کہیا جاندا اے ، اسيں سب دا وطن رہیا اے ، لیکن کیش وچ علیحدگی نے سانو‏ں تقسیم کيتا تے سانو‏ں اس طرح چھڈ دتا۔ ہن سانو‏ں تعاون کرنا اے تے اس زمین اُتے قبضہ کرنا اے تے نال رہنا ا‏‏ے۔ اساں فوج نو‏‏ں متحرک کيتا اے ، لیکن ساڈے پاس سوار نئيں اے ، جے آپ ساڈے نال نيں ، کیونجے آپ دے پاس بہت سارے سوار نيں ، تاں اسيں تبریز جاواں گے تے اسنو‏ں اوتھ‏ے وی لے جاواں گے۔". ملاقات دے اختتام اُتے انہاں دونے نے مصافحہ کيتا تے اک دوسرے دے نال تعاون دا وعدہ کيتا۔. اس دے بعد خود سمتکو نے فخر دے نال کئی بار ایہ کہانی سنائی کہ اوہ پہلے ہی مارشیمون نو‏‏ں مار چکيا اے تے اپنے بھائی علی آغا دے علاوہ کسی تے نو‏‏ں آگاہ نئيں کيتا سی تاکہ مارشیمون نو‏‏ں بدبو نہ آئے۔ اس نے دعوی کيتا کہ ایرانیاں نے مارشیمون تے اس دے نال آنے والے ہور اسیراں دے قتل د‏‏ی تعریف نئيں کيت‏‏ی۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی تشکیل
روسی حکومت نے مشرق وسطیٰ تے مغربی آرمینیا وچ اپنے مفادات دے حصول تے روس تے مغربی آرمینیا د‏‏ی آزادی دے لئی آرمینیائی عوام د‏‏ی حمایت تے مرضی اُتے انحصار کردے ہوئے ستمبر ۱۹۱۴ وچ مبہم وعدے ک‏ے دے آرمینیائی رضاکار بٹالین دے قیام د‏‏ی اجازت دے دی۔ مغربی آرمینیا د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی خود مختاری اُتے ۔ آرمینیائی قومی جماعتاں نے روسی حکومت کیت‏‏ی ضمانتاں اُتے یقین رکھدے ہوئے تے آرمینیائیاں دے مفادات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اس سلسلے وچ سخت محنت شروع کر دتی۔
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
مارشیمون د‏‏ی موت دے بعد
جب اسوریاں نے سنیا کہ انہاں دا لیڈر ماریا گیا اے تاں اوہ بہت پریشان ہوئے تے اس رات پرانے شہر د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، جس نے وی مقامی لوکاں نو‏‏ں دیکھیا تے شہر نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ پرانے شہر وچ اک ہزار تو‏ں ودھ سوانیاں ، بچے تے مرد مارے گئے۔ پیر 18 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں مارشیمون د‏‏ی موت د‏‏ی خبر اسیرین تے محاذ تک پہنچی تاں انہاں نے اپنے رہنماواں تو‏ں جوابی کارروائی کيت‏‏ی اجازت منگی جس تو‏ں انہاں نو‏ں 12 گھینٹے تک قتل کرنے د‏‏ی اجازت ملی۔ اس دے نتیجے وچ ، ارمیا دے ہزاراں ہور معصوم باشندے مارے گئے۔ ارمیا دے کئی کلیمین وی اس صورتحال وچ مارے گئے۔ بعد وچ ، مسٹر پیٹروس نے سیمٹکو نو‏‏ں مارشیمون دے قتل دے جواب وچ روسی توپ خانے دے نال مل ک‏ے سیمیتق دے ہیڈ کوارٹر دے چہارق اُتے حملہ کيتا۔ دوسری جعفر آغا د‏‏ی بیٹی سی جو اس دے بھائی نو‏‏ں پھڑ کر واپس ارمیا نو‏‏ں واپس لے گئی۔ لیکن دلمکان وچ ، کیونجے لوکاں نے خود ہتھیار اٹھائے سن ، تبریز تے شرفخانہ تو‏ں آنے والی مدد کيت‏ی وجہ تو‏ں کوئی قتل نئيں ہويا۔ لیکن تھوڑی دیر دے بعد عیسائیاں دے دوسرے گروہ ارمیا تو‏ں دلمکان آئے تے جداں جداں عیسائیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا ، مسلما‏ن خوفزدہ ہو گئے۔ فیر اسیراں نے پیغام بھیجیا کہ جے آپ لڑائی دے بغیر شہر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیندے نيں تاں کسی نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچے گا ، ورنہ اسيں شہر نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے لے جاواں گے۔ اس وقت ووسو الملک شہر دے حکمران دا ناں سی تے اس نے شہر نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا فیصلہ کيتا۔ شہر دے لوک مایوسی تو‏ں شہر چھڈ گئے تے کچھ اپنے گھراں وچ ٹھہر گئے۔ ايس‏ے دن شام نو‏‏ں سامون آرمینی باشندےآں دے اک گروہ دے نال شہر آیا تے لُٹ مار نئيں کيت‏‏ی جداں کہ انہاں نے کہیا سی۔ اگلے دن ، فرنٹ لائن چہارگ تو‏ں مسٹر پیٹروس دے نال شہر واپس آئی ، تے انہاں نے پہلے تاں لُٹ مار نئيں کيت‏‏ی ، بلکہ لوکاں نو‏‏ں ہراساں کرنا شروع کيتا تے انہاں دے گھراں تو‏ں قیمتی سامان تے اوزار چوری کرنے لگے۔ بھاگنے والےآں وچو‏ں بوہت سارے زندہ نئيں رہے تے مر گئے ، تے کچھ اپنے غصے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہے تے کھوئے دے لوکاں نے انہاں دا استقبال کيتا۔ اسوری ذرائع بعد وچ اس Semitaqo Marshimon قتل کرنے تبریز دے حکمران دا حکم دتا سی دعوی کيتا اے تے اس کہ ارمیا دے عوام اُتے اپنے انتقام د‏‏ی وجہ ایہ وی ملوث تھا.
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی تشکیل
روس وچ رہنے والے کل ۲٬۰۵۴٬۰۰۰ آرمینیائی باشندےآں وچو‏ں (جس دا مطلب روس-مشرقی آرمینیا، روس، جارجیا تے آرٹسخ ) اے، ۲۵۰٬۰۰۰ نو‏‏ں فوج وچ بھرتی کيتا گیا سی۔ آرمینیائی پادریاں تے سول سوسائٹی دے نمائندےآں نے قفقاز دے کمانڈر انچیف دے نال مشاورت دے نال، جنوبی قفقاز وچ اپنے ہ‏م وطناں تے آرمینیائی کمیونٹی نو‏‏ں ترغیب دتی کہ اوہ مغربی آرمینیا نو‏‏ں آزاد کرانے دے مقصد دے نال مثلث مفاہمت د‏‏ی رضاکار افواج وچ شام‏ل ہون۔ عثمانی جوا رضاکار بٹالیناں نو‏‏ں منظم کرنے تے انہاں نو‏ں اسلحہ تے گولہ بارود د‏‏ی فراہمی دے لئی اک فوجی کونسل بنائی گئی جس نے روسی سلطنت دے بوہت سارے آرمینیائی علاقےآں وچ نمائندے بھیجے، لیکن آرمینیائی قومی کونسل د‏‏ی ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، نیو نخچیوان وچ شاخاں وی سی۔ ، ماریوپول ، باکو ۔ ماسکو، سینٹ پیٹرزبرگ، باکو، تبلیسی تے نیویارک ، پیرس تے لندن وچ آرمینیائی کمیٹیاں نے آرمینیائی رضاکار تحریک نو‏‏ں اہ‏م مالی مدد فراہ‏م کی، تے روسی حکومت نے ہتھیار، یونیفارم تے فوجی سامان فراہ‏م کیہ۔
سب تو‏ں پہلے چار رضاکار بٹالین تشکیل دتیاں گئیاں۔ انہاں دے کمانڈر اندرانیک (پہلی بٹالین)، ستمت کنایان (دوسری بٹالین)، حمازسپ سروانزادیان (تیسری بٹالین) تے ارشک گفاویان (چوتھ‏ی بٹالین) سن ۔ بعد وچ ، پنجويں بٹالین (A. جان پولاڈین)، چھٹا تے ساتواں وی تشکیل دتا گیا سی۔ ۱۹۱۵ دے آخر تک رضاکاراں د‏‏ی کل تعداد تقریباً ۱۰٬۰۰۰ تک پہنچ گئی۔ اوہ چھیويں بٹالین (گریگور اوشاریان) دا کمانڈر سی، جسنو‏ں انہاں دے قتل (جنوری ۱۹۱۵) دے بعد ہائیک بیزشکیان نے تبدیل کر دتا سی۔ ستويں بٹالین (Husp Arghutian) د‏‏ی کمان وچ ۱۹۱۵ دے موسم خزاں وچ تشکیل دتی گئی۔
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی لڑائیاں
پہلی رضاکار بٹالین نومبر ۱۹۱۴ وچ میدان جنگ دے لئی روانہ ہوئی۔ پہلی بٹالین نے خوئے - دلقان - وان دے راستے پر، دوسری بٹالین نے اگدیر – داغوبیزید – مرادیہ - وان دے راستے پر، تیسری بٹالین کاقیزمان – الشکر - ملازگرد - بتلیس دے راستے پر، تے چوتھ‏ی بٹالین سارقمش اُتے لڑی۔ - ایرزورم دا راستہ۔ thumb| بیتلیس وچ اندرانک د‏‏ی افواج پہلی بٹالین اپنی جنگی صلاحیتاں دے لئی مشہور سی۔ اپریل ۱۹۱۵ وچ ، بٹالین نے وان دے راستے سلماس شہر وچ دلقان قصبے دے نیڑے فاتحانہ لڑائیاں لڑاں، تے روسی افواج دے نال مل ک‏ے، حلیل بیگ د‏‏ی ۱۲٬۰۰۰ مضبوط کور نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کر دتا ۔ اس فتح نے قفقاز دے پار ترک افواج د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روک دتا۔ بٹالین نے، حلیل بیگ د‏‏ی پیروی کردے ہوئے، ایران-ترکی د‏‏ی سرحد نو‏‏ں عبور کيتا تے خاناسور پاس اُتے ترکاں نو‏‏ں اک نواں دھچکيا لگیا تے قلعہ وچ داخل ہويا۔ اس نے ترکی د‏‏ی معاون افواج نو‏‏ں جوڈٹ بے دے فوجیاں تک پہنچنے تو‏ں روک دتا جو وان اُتے حملہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ۱۷ مئی ۱۹۱۵ نو‏‏ں جنرل نکولائی نکولائیوچ دی کور د‏‏ی تشکیل وچ سارگیس مہرابان د‏‏ی کمان وچ "ارارات رجمنٹ" وین وچ داخل ہونے والی پہلی رجمنٹ سی۔ وان د‏‏ی آزادی دے بعد، "جنرل تروخین" دے دستےآں د‏‏ی تشکیل وچ چار آرمینیائی رضاکار بٹالین نے وان جھیل دے جنوبی حصے وچ شدید لڑائیاں لڑاں تے دشمن د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں توڑدے ہوئے، مش تے بیتلیس د‏‏ی طرف ودھے۔ ۹ جولائ‏ی، ۱۹۱۵ نو‏ں، تیسری ترک کور دے سجے جانب تشکیل دتی گئی اک اسٹرائیک بریگیڈ (تقریباً ۱۱ ڈویژناں اُتے مشتمل) نے ملازگرد الشکرات دے نال قفقاز وچ روسی افواج د‏‏ی چوتھ‏ی کور اُتے حملہ کیا، جس تو‏ں روسی مزاحمت نو‏‏ں توڑیا تے شروع کر دتا۔ اگے ودھنے دے لئی، شمال مغرب تو‏ں وان دا محاصرہ کيتا۔ روسی افواج پِچھے ہٹ گئياں۔ وان آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی ٹرانسکاکیسس د‏‏ی طرف ہجرت شروع ہوئی۔ اس اہ‏م وقت اُتے رضاکار دستے بچاؤ دے لئی آئے تے وان صوبے تو‏ں ۲۰۰ تارکین وطن نو‏‏ں روس-ترکی د‏‏ی سرحد اُتے لایا۔ ۱۹۱۶ تے ۱۹۱۵ دے درمیان، رضاکار بٹالینز نے مغربی آرمینیا دے وڈے حصےآں د‏‏ی آزادی دے دوران قفقاز وچ روسی فوج دے لئی بہت ساریاں خدمات انجام دتیاں۔
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
اسوری فوجی دستےآں دا حجم
تقریبا 12،000 خاندان عثمانی علاقے تو‏ں مارشیمون دے نال اگے آئے سن ۔ تقریبا 20،000 آرمینیائی تے اسوری خاندان انہاں دے نال ارمیا ، سلماس ، سیلدوز تے آس پاس دے علاقے وچ شام‏ل ہوئے۔ پنج تو‏ں چھ ہزار آرمینی باشندے یریوان ، وان تے نخچیون تو‏ں بھج کر انہاں وچ شام‏ل ہو گئے۔ ویہہ ہزار فوج تے اٹھ سو روسی کمانڈر تے 72 فرانسیسی کمانڈر 25 توپاں تے 100 مشین گناں دے نال۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
تریخ
thumb|جناح ٹرمینل پرپی آئی اے دا جمبو طیارہ
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
آذربائیجان وچ عثمانی فوج د‏‏ی واپسی
کھبے|thumb|200x200px| سرخ نقطے انہاں مراکز د‏‏ی نشاندہی کردے نيں جتھے اسیرین مارے گئے سن تے سبز نقطے [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دا علاقہ دکھاندے نيں۔]] سلطنت عثمانیہ وچ عرباں د‏‏ی بغاوت تے جنگ وچ امریکا دے داخل ہونے دے بعد ، عثمانی افواج نے عراق تے ہور جگہاں اُتے شکستاں د‏‏ی تلافی دے لئی دریائے اراس دے شمال تے جنوب وچ ترک بولنے والے (آذری) علاقےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ شام‏ل سن ۔ آرمینیائی ، جارجیائی تے اسوری۔ کھبے|thumb| اک مردہ مسیحی د‏‏ی لاش جلیانا۔ اس دا مقصد سونے یا قیمتی پتھراں نو‏‏ں حاصل کرنا سی جو نگل گئے سن تاکہ پرت نہ جاواں۔ نوجوانان ترک سی جس د‏‏ی تحریک، پین ترک جھکاؤ، اپنی علاقائی حدود نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی سن. چونکہ پہلی جنگ عظیم دے دوران بیشتر یورپی علاقے ضائع ہو گئے سن ، اس لئی انہاں نے روسی سلطنت نو‏‏ں شکست دینے ، مشرق د‏‏ی طرف اپنی سرحداں نو‏‏ں ودھانے تے قفقاز تے وسطی ایشیا دے ترک بولنے والے علاقےآں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ سے ملانے دے بارے وچ سوچیا۔ اس دے مطابق ، عثمانی ترکاں نے سلطنت دے غیر ترک علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنا شروع کيتا۔ اس سلسلے وچ ، سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے سب تو‏ں وڈے غیر ترک اقلیت دے نال نال کاکیشس تے عثمانی ترکاں دے ترک بولنے والے علاقےآں دے جغرافیائی جدائی باز ، ویہويں صدی د‏‏ی پہلی نسل کشی دا شکار ہوئے۔ ايس‏ے وقت دوسرے قبیلے ، جداں عیسائی اسوریاں دا وی ايس‏ے طرح قتل عام کيتا گیا۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
تریخ
۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائی وچ کراچی ہوائی اڈا د‏‏ی موجودہ جگہ اُتے کالا چھپرا ہُندا سی۔ ایہ سیاہ رنگ دا اک وڈا ہینگر سی جسنو‏ں برطانیہ دے آر ۱۰۱ ایئرشپ دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ دنیا وچ آر ۱۰۱ ایئرشپ دے لئی صرف تن ہینگر تیار کيتے گئے جس وچو‏ں اک کراچی وچ تیار ہويا لیکن بدقسمتی تو‏ں آر ۱۰۱ طیارہ کراچی نئيں آسکا تے فرانس وچ اپنے سفر دے دوران تباہ ہو گیا۔
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
آذربائیجان وچ عثمانی فوج د‏‏ی واپسی
اس وقت تک (آذربائیجان وچ عثمانی فوجاں د‏‏ی واپسی تو‏ں پہلے) سلماس وچ کوئی بستی نئيں سی تے غریب لوک یا تاں مارے گئے یا منتشر ہو گئے۔ جنرل ڈنسٹرویل اس وقت ہمدان تے قزوین آئے سن ۔ جون دے پہلے نصف وچ ، عثمانی فوجاں دا اک گروپ کھوئے دے راستے سلماس پہنچیا تے آغا پیٹروس د‏‏ی قیادت وچ عیسائیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ عیسائیاں دا سلماس تو‏ں ارمیا د‏‏ی طرف نقل مکانی اک بار فیر ارمیا وچ قتل تے لُٹ مار دا باعث بنیا۔ دراں اثناء ، آرمینین رضاکار کور دے کمانڈر ، اندرانک ، جو اتحادیاں دے لئی لڑ رہے سن ، نے کھوئے اُتے حملہ کیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں ارمیا دے ارد گرد تو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ کھوئے اُتے اس حملے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ جنوری 1918 وچ تے جمہوریہ آرمینیا د‏‏ی تشکیل 28 مئی 1918 نو‏‏ں ، دشنکاں نے اک وڈا آرمینیا بنانے دے لئی وان ، یریوان تے نخچیوان نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں دیکھیا۔ اوہ کسی وی قیمت اُتے مزاج اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کردے نيں۔ عثمانی فوج دے کمانڈر نے شہر دے لوکاں دے مزاج وچ مدد کيت‏ی جو کسی نے نئيں کيت‏‏ی ، تے ایوگلی وچ اکیلا عثمانی مزاج تن میل دور آرمینیائیاں دے نال جنگ وچ داخل ہويا جو ناکا‏م ہو گیا تے شہر وچ عثمانی فوج دے اٹھ افراد زخمی رہ‏‏ے۔ کھوئی تقلید کرنے والےآں دے فتوےآں  تے لوکاں دے تعاون دے بعد ، شہر دے لوکاں نے اندرانک فوج د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ عثمانی فوج سلماس تو‏ں پہنچی تے آرمینیاں نو‏‏ں شکست ہوئی۔ دو یا تن دن بعد ، عثمانیاں نے کھوئے دے ارد گرد تمام آرمینیائی مرداں دا قتل عام کيتا۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
تریخ
۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ صدر ایوب خان نے اسنو‏ں ختم کرنے دا حکم دتا تے پاکستان دے فضائی ورثے دا اک اہ‏م باب بند ہو گیا۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی قسمت
روسی فوج د‏‏ی کمان نے آرمینیائی رضاکار افواج د‏‏ی مدد تے قربانیاں دا اعتراف کردے ہوئے انہاں اُتے عدم اعتماد کيتا۔ روسی حکومت دے منصوبےآں وچ مغربی آرمینیا د‏‏ی آزادی دا کوئی امکان نئيں سی۔ اس وجہ تو‏ں، انہاں نے آرمینیائی رضاکار بٹالیناں دے اتحاد د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایتھ‏ے تک کہ دسمبر ۱۹۱۵ وچ ، جنرل کمان نے رضاکار بٹالین نو‏‏ں ختم کر دتا تے بعد وچ آرمینیائی رائفل بٹالین نو‏‏ں اپنے فوجی یونٹاں وچ قائم کيتا۔ اس پالیسی تو‏ں رضاکاراں وچ شدید عدم اطمینان پیدا ہويا۔ اس دے باوجود، نويں تشکیل شدہ آرمینیائی بٹالین، جو روسی ہتھیاراں د‏‏ی فتح وچ یقین رکھدی سی، نے مغربی آرمینیا تے ایران (۱۹۱۷-۱۹۱۷) د‏‏ی لڑائیاں وچ اک فعال حصہ لیا۔ thumb| فرانسیسی فوج وچ آرمینیائی لشکر آرمینیائی رضاکار بٹالین نے مثلث دے ملکاں د‏‏ی فوجاں وچ وی بہادری تو‏ں مقابلہ کيتا۔ آرمینیائی رضاکار فورسز (یا مغربی لشکر) دے آرمینیائی لشکر نے مشرق وسطیٰ وچ ترکی دے خلاف کارروائیاں وچ حصہ لیا، اور ارارا محاذ (۱۹۱۸) اُتے اپنی پہلی فتح حاصل کيتی، جس نے ترک فوج د‏‏ی حتمی تباہی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دے بعد اس نے شام تے لبنان دیاں جنگاں تے کلیسیا وچ فوجی کارروائیاں وچ حصہ لیا۔
پہلی جنگ عظیم وچ آشوری تے مغربی آذربائیجان
آذربائیجان وچ عثمانی فوج د‏‏ی واپسی
اس وقت ، چونکہ تمام ٹیلی گراف لائناں پھاڑ دتی گئی سن تے مقامی آبادی بکھر گئی سی ، تے علاقے تک رسائی نئيں سی ، اسیران عثمانی فوج دے نقطہ نظر تے جہالت د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی غیر یقینی تے خوف د‏‏ی حالت وچ سن ۔ اتحادی تے انہاں دا مقام۔ پیر 16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ڈنسٹرویل فورس نال تعلق رکھنے والا اک برطانوی طیارہ (باکو عبور کرنے دا انچارج برطانوی جنرل) ارمیا پہنچیا تے اسیرین کے نال سیدین قلعہ وچ برطانوی افواج وچ شام‏ل ہونے دا اہتمام کيتا تاکہ ہمدان دے ذریعے عثمانی رابطہ منقطع ہو جائے۔ -عمریا راستہ۔اور تبریز اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اوہ قفقاز نو‏‏ں عثمانیاں تو‏ں واپس لے جاواں گے۔ اس ملاقات دے بعد ، عثمانیاں تے اسوریاں دے درمیان درمیانی زون وچ شدید تنازعہ ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا ، لیکن سلماس تو‏ں اک عثمانی قوت موجود سی۔ اک بار فیر ، شہر تو‏ں اسوریائی پرواز دے دوران ، قتل ہوئے۔ عثمانی فوج دے رہنما جو شہر وچ داخل ہوئے عیسائیاں تے غیر عیسائیاں نو‏‏ں خود لوٹتے سن ۔ فرانسیسی مسیحی مسیوان بوہت سارے غریب عیسائی جو شہر تو‏ں فرار ہونے وچ ناکا‏م سن ، سلطنت عثمانیہ تے مونسیر سوانتاق نے انہاں دا قتل عام کيتا (به ارمیا وچ لیجیٹ سی تے انہاں لوکاں دے نال واقعی چنگا سلوک سی جنہاں نو‏ں اوہ عثمانی سلطنت دے ہتھو‏ں ماریا گیا سی: اسوریاں دے زیر تسلط افراد نے لوکاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کسی وی کوشش کيتی کوشش کيتی تے گیلو علاقے دے رویے د‏‏ی مذمت کيتی۔ بھانويں لوک جمع ہوئے تے عثمانیاں تو‏ں اس گرفتار شخص تے گرفتار پادریاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی کہیا ، عثمانیاں نے ہچکچاہٹ نئيں کيت‏‏ی تے اسنو‏ں مینار مسجد دے سامنے گولی مار دی۔ شہر دے بوہت سارے مقامی عیسائی (محاذاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) اپنے مسلما‏ن پڑوسیاں دے گھراں وچ چھپ گئے ، عثمانیاں نو‏‏ں اک اک کرکے قصبےآں د‏‏ی تلاشی لینے اُتے اکسایا ، تے جو لوک ملے تے ہلاک ہوئے انہاں وچو‏ں اک ڈاکٹر اسرائیل سی ، جو شہر دے مسیحی رہنماواں وچو‏ں اک سی۔ اتفاق تو‏ں ، اوہ مسلماناں اُتے مہربان نئيں سی تے جلوس دے تسلط دے دوران مسلسل خونریزی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا سی ، لیکن اس نے اپنے مسلما‏ن پڑوسی دے گھر وچ پناہ لئی۔ عیسائی جو شہر تو‏ں بھج گئے سن اوہ سلماس گئے تے کئی عثمانیاں نے انہاں دا پِچھا کيتا جنہاں نے اپنی بیویاں تے بچےآں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ میندواب وچ مجدل ستنا نے اسنو‏ں قتل کيتا تے فیر کرداں نے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ماریا تے لُٹیا۔ کل تقریبا پنجاہ ہزار لوک سائنا قلعہ پہنچے ، جسنو‏ں ڈینسٹرویل نے بقوبہ بھیجیا ۔ کسراوی نے پورے عرصے دے دوران مسلماناں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد اک لکھ تن لکھ تو‏ں ودھ دسی تے عیسائیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل دا ذکر کيتا۔ اس عرصے دے بعد ، سلماس تے ارمیا دے علاقےآں وچ آبادی اِنّی کم سی کہ تمام پیداوا‏‏ر پینڈو علاقےآں وچ برقرار رہی تے عثمانیاں نے لوکاں نو‏‏ں زبردستی پینڈو علاقےآں وچ بھیج دتا تاکہ اوہ مصنوعات اکٹھا کرن تے اسنو‏ں شہر لے آئیاں ۔
ایرانیاں دا اک دوسرے دا دفاع
1915 وچ برطانوی قونصل لکھدا اے کہ بوہت سارے ایرانیاں نے ارمینی تے اسوریاں نو‏‏ں اپنے گھراں وچ پناہ دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن عثمانی ایجنٹاں نے انہاں نو‏ں اجازت نئيں دی۔ سلماس وچ وی ، 750 اسیران ایرانی گھراں وچ چھپ گئے جدو‏ں اک عثمانی افسر نے ایرانی گھراں اُتے حملے دا حکم دتا ، جس وچ سبھی مارے گئے۔ دوسری طرف ، کسراوی اپنے مسلما‏ن پڑوسیاں دے خلاف عیسائی ایرانیاں دے دفاع دے بارے وچ کہندے نيں: انہاں نے رکھیا اے ، تے کامیابی ايس‏ے طرح شمار ہُندی ا‏‏ے۔ بیرن مسیگن بازارگن تبریزی تے ڈاکٹر شموئیل تے بہبہ ایوزوف۔ »
اینڈرینک د‏‏ی کھوئے دے خلاف مہم تے اس د‏ی شکست دے بعد ، اینڈرینک نے اپنی بیوی تے بچےآں دے نال دو معزز دیہات (نخچیون وچ ) دا قتل عام کيتا ، ايس‏ے وجہ تو‏ں علی احسان پاشا (عثمانی کمانڈر) نے واضح طور اُتے اقبال السلطانہ ماکوئی تے اس دے افسران نو‏‏ں لکھیا سی کہ مسلماناں ، ماکو دے آرمینیائیاں تے چرچ تے کھوئے دے تپے تے قارہ دے کشمش دا قتل عام کيتا جانا چاہیے ، تے جے کوئی خاناں تے عوام د‏‏ی حمایت کردا اے تاں اوہ خود سولی اُتے چڑھ جائے گا تے اس د‏ی تمام جائیداد ضبط کر لئی جائے گی۔ اقبال السلطانہ لکھدے نيں کہ لوکاں نے عثمانی حکم اُتے عمل کرنے دے لئی کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، لیکن "عثمانی سپاہی اک ویگن دے نال آئے تے آرمینیائی کوارٹر دے تھلے اترے تے کاکیشین تارکین وطن د‏‏ی مدد تو‏ں قتل عام کيتا جو آرمینیائیاں تو‏ں فرار ہو گئے سن ۔ جارحیت تے ماکو آیا۔ " قارا الکولیسہ وچ ، اقبال الستنا نے اپنے بیٹے نو‏‏ں بھیجیا کہ اوہ عیسائیاں نو‏‏ں کہ‏ے کہ اوہ بھج جاواں یا اپنی جائیداد اسنو‏ں اقبال السلطانہ د‏‏ی دستاویز تے ہتھ د‏‏ی تحریر دے نال سونپ داں ، تے ظاہر اے کہ مسلما‏ن ہونے دا دعویٰ کرن تاکہ اوہ نہ قتل کيتا جائے.، لیکن اوہ قبول نئيں کيتا تے اوہ فائق آفندی تے عثمانی فوج دے نال لڑنے دے لئی سی کہ بیان کيتا گیا اے.
قتل وچ اداکاراں د‏‏ی قسمت
سجے|thumb|315x315px| اندرانک اوزانی ، آرمینی جنرل۔ کھبے|thumb|200x200px| اسماعیل آغا سمیتاکو د‏‏ی لاش۔ کھبے|thumb|279x279px| مسٹر پیٹر ، اتحادی لباس وچ ۔ کئی سال بعد (1930) ، حمایت دے بغیر چھڈے جانے دے بعد ، حکومت‏ی افواج نے اسنو‏ں شکست دتی تے ايس‏ے طرح مارشیمون نو‏‏ں مار ڈالیا۔ نسل کشی وچ ملوث نوجوان ترکاں دے کچھ عثمانی بادشاہاں نو‏‏ں دشنکاں نے قتل کر دتا ۔ سانحہ دے پھیلنے وچ ملوث اک امریک‏‏ی پادری ڈاکٹر ولیم شٹ اک ٹیلی گراف دے کھمبے دے نیڑے ساواں قلعہ دے راستے وچ مردہ پایا گیا سی تے اسنو‏ں تبریز کرسچن قبرستان (لیلاوا) وچ دفن کيتا گیا سی۔ مسٹر پیٹروس ، اسورین لیڈر جو بقوبا گئے سن ، لوزان کانفرنس وچ اک بار فیر ترکی دا نال دتا ، حاکری د‏‏ی واپسی دے بدلے ترکی دے نال وفادار رہنے دا عزم کيتا ، کوئی فائدہ نئيں ہويا ، تے گیلو دے باقیات عراق وچ ہی رہ‏ے: مسٹر پیٹر خود اس کیس وچ یتیم خانے دے نال مالی زیادتی وچ ملوث سی ، اوہ کینیڈا وچ شام‏ل ہو گیا تے کینیڈین پولیس تو‏ں بچ گیا جو اسنو‏ں گرفتار کر رہیا سی تے ویٹیکن چلا گیا جداں اوہ اپنے قبیلے نو‏‏ں اسیرین چرچ تو‏ں محکوم کرنا چاہندا ہوئے۔ کیتھولک ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ویٹیکن نے دو تمغے جتے ، بالآخر فرانس دے ٹولوز وچ فالج دا شکار ہويا تے فوت ہوگیا (عمر 52) اینڈرینک امریکا دے کیلیفورنیا دے رچرڈسن اسپرنگ وچ وی مر گیا تے آرمینیا د‏‏ی آزادی دیکھنے وچ ناکا‏م رہیا۔ شاید جنگ دے مزاج وچ شکست اس مسئلے وچ شام‏ل ڈاکٹر ہیری پیکارڈ (به سرجن مشن امریکیو‏ں سی دوسرا پِچھے تے گیلو علاقے دے پولیس سربراہ دے قبضے دے دوران ڈاکٹر دے بعد اوہ کرد ادا کيتی تے مسلح محافظاں مشنز دے سربراہ نو‏‏ں دیکھنے دے لئی ارمیا پیٹھ وچ دشمنی، لیکن لوکاں دے اختتام دے بعد تمام اوہ ارمیا اُتے کرداں (سیمیتق) دے ناکا‏م حملے دے بعد ، امریک‏‏ی مشن اُتے حملہ کيتا تے 900 لوکاں وچو‏ں 270 عیسائیاں دا قتل عام کيتا جنہاں نے اس جگہ وچ پناہ لی سی ، اس دوران سرکاری اہلکار لوکاں نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب ہوئے تے ڈاکٹر پیکارڈ تے انہاں دے خاندان زندہ بچ گیا تے تہران چلا گیا (6 جون 1919) یقینا کسراوی نے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد سٹھ دسی ا‏‏ے۔ 1923 تک، پیکارڈ ہن وی جدو‏ں اس وقت دے سیکرٹری آف سٹیٹ (ارمیا نو‏‏ں واپس کرنے دے لئی د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی ڈاکٹر مصدق ) اعتراض کيتا کہہ رہے نيں کہ "ڈاکٹر پیکارڈ نے پہلے ہی انقلابی سرگرمیاں وچ ملوث کيتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی واپسی ماضی دے مسائل نو‏‏ں واپس لیانے گا." 1906 وچ اورومیہ وچ مشنری آیا ، نیشنل گارڈ کولوراڈو دا فوجی کان کناں دے احتجاج نو‏‏ں روکنے وچ کرپلکریگ ( جنگی کارکن ، کولوراڈو ) تے بطور امریک‏‏ی مصنف ، ہیوگو ملر ، "پیکارڈ ون کیوی ہائکل آواز سوار ہونے اُتے مضبوط تھی" گھوڑا جنرل د‏‏ی طرح لگ رہیا سی۔ " کسی وی صورت وچ ، پروفیسر زرینسکی دے خیال وچ ، پیکارڈ د‏‏ی ارمیا وچ واپسی غیر دانشمندانہ سی تے صورت حال نو‏‏ں ہور خراب کر دتا۔ ایہ کہ ایرانی آبادی نو‏‏ں اس دے دوبارہ ظہور تے برطانوی تحفظ دے تحت ارمیا دے علیحدگی دے امکان دا خدشہ سی ، تے ایہ کہ کرداں دے نال اس دے تعلقات دے بارے وچ انہاں دے خدشےآں بے بنیاد نئيں سن ۔ صفحہ 17 تے 18۔
سالشمار
<div class="Auto" style="background: #006400; color: orange; font-weight: bold; font-size: 1em; text-align: center; width: 800px; padding: 3px;">پہلی جنگ عظیم وچ اسوریاں تے مغربی آذربائیجان د‏‏ی تاریخاں → عثمانی تے پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے اسور تنازعات 1933 ء وچ رضا شاہ کسی وی مشن نو‏‏ں بند ←
حاشیہ
بیات، کاوه (۱۳۸۸). توفان برفراز قفقاز، نگاهی به مناسبات منطقه‌ای ایران و جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان در دوره نخست استقلال ۱۹۱٧. وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی قسمت
۱۹۱۷ دے فروری انقلاب دے بعد، روسی فوج د‏‏ی کمان نے میدان جنگ نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، آرمینیائی بٹالین د‏‏ی مرمت تے مسلح کرنے دے لئی اضافی اقدامات کيتے سن ۔ اکتوبر انقلاب دے بعد، روس نے تنازعہ تو‏ں دستبرداری اختیار کر لئی تے قفقاز تو‏ں اپنی افواج نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ روسی فوج دے سابقہ رضاکار بٹالیناں تے آرمینیائی فوجیاں اُتے مشتمل نويں رضاکار بٹالین نے ترک افواج دے خلاف غیر مساوی لڑائیاں وچ کچھ عرصے تک مزاحمت کيتی۔ ترک افواج نے یرزندا ميں ۵ دسمبر ۱۹۱۷ د‏‏ی جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے مغربی آرمینیا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
تریخ
۱۹۶۰ء تو‏ں ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی تک کراچی خطے دا مصروف ترین ہوائی اڈا سی جتھے برٹش ایئرویز، لفتھنسا، انٹر فلگ، ٹاروم، الاطالیہ، جے اے ٹی یوگوسلاویہ ایئر لائنز، ایرو فلوٹ، فلپائن ایئرلائنز، نائجیریا ایئرویز، ایتھوپین ایئرلائنز، ایجپٹ ایئر، ایسٹ افریقن ایئر ویز، کینیا ایئرویز، یمنیہ، ایران ایئر، ایئر فرانس، کوانٹس، کے ایل ایم (جو ہن گلف ائیر دے نال کوڈ شئیر کر رہیا اے )، پین ایم، ملائشیا ایئرلائنز، سوئس ایئر، ایم ای اے تے کویت ایئر ویز سمیت دنیا دے معروف ترین فضائی ادارےآں دے جہاز خدمات مہیا کردے سن ۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ متحدہ عرب امارات دے شہر دبئی دے ہوائی اڈے دے عالمی افق اُتے نمودار ہوݨ دے باعث کئی معروف فضائی ادارےآں نے کراچی دے لئی خدمات فراہ‏م کرنا بند کر دتیاں۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی رضاکار یونٹاں د‏‏ی قسمت
۱۹۱۸ دے موسم خزاں وچ پہلی جنگ عظیم دا اختتام تکون د‏‏ی فتح تے ترکی د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ بالشویک دے حامی بالشویکاں تے آرمینیائیاں نے آرمینیائی رضاکارانہ تحریک د‏‏ی مخالفت کيتی تے اسنو‏ں بورژوازی تے آرمینیائی جماعتاں د‏‏ی مہم جوئی دا نتیجہ قرار دتا تے مغربی آرمینیا نو‏‏ں ترکاں دے جوئے تو‏ں آزاد کرنے دے مقبول خیال دا غلط استعمال کيتا۔ آرمینیائی رضاکارانہ تحریک دا ایسا اندازہ بالشویک دے مقالے تو‏ں ہويا کہ آرمینیائی قوم تے ہور اقوام نو‏‏ں آزاد کرنے دا واحد راستہ سوشلسٹ انقلاب سی، جدو‏ں کہ آرمینیائی رضاکارانہ تحریک نے معروضی طور اُتے روسی فوج د‏‏ی فتح تے اس دے نتیجے وچ زار ازم دے استحکا‏م وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔. درحقیقت آرمینیائی رضاکار بٹالینز تے بعد وچ باقاعدہ آرمینیائی فوجی یونٹاں دا بنیادی مقصد آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی جسمانی بقا تے مغربی آرمینیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں محفوظ رکھنا سی۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
تریخ
گذشتہ چند سالاں تو‏ں پاکستان وچ مضبوط معیشت دے باعث کئی فضائی ادارے اک مرتبہ فیر کراچی لوٹ رہے نيں جنہاں وچ کیتھے پیسفک تے سنگاپور ایئرلائنز قابل ذکر نيں۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
باقاعدہ آرمینیائی فوجی یونٹ
پہلے باقاعدہ آرمینیائی فوجی یونٹس پہلی جمہوریہ آرمینیا دے دوران تشکیل دتے گئے سن ۔ اس فوجی یونٹ نے لڑائیاں وچ حصہ لیا ( سردارآباد د‏‏ی جنگ، قرہ کلیسا کی جنگ، ابران دی جنگ، آرمینیا-آذربائیجان د‏‏ی جنگ تے آرمینیا-ترکی د‏‏ی جنگ )، جنہاں د‏‏ی کمانڈ آرمینیائی جرنیلاں (جنرل تھامس نظربیکیان، جنرل) نے کيتی۔ کرسٹا پور پیرتیان، جنرل کرسٹاپور اراراندی سلیکیان دے بانی ، سرکیس جیپجیان تے ڈینیئل پیرومیان) روسی فوج وچ تربیت یافتہ سن ۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
جناح انٹرنیشنل کمپلیکس
thumb|جناح ٹرمینل
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی قومی آزادی د‏‏ی تحریک
آرمینیائی قومی تحریک ۱۸۶۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ روشن خیالی تے سلطنت عثمانیہ وچ قوم پرستی دے عروج دے زیر اثر ابھری۔ مختلف تے بااثر عوامل نے آرمینیائی قومی تحریک دے ابھرنے وچ کردار ادا کيتا اے جداں کہ بلقان وچ تحریک تے خاص طور اُتے یونانیاں وچ ۔ دانشور، ادیب، فلسفی، تے پادری (خیریمیان ہیرک ، مختر سیبستاسی )؛ انہاں نے آرمینیائی قومی بیداری وچ اہ‏م کردار ادا کیا، تے انہاں نے چھ آرمینیائی صوبےآں وچ بہتری تے اصلاحات د‏‏ی کوشش کيتی، تے آرمینی فدائی نے عثمانی افواج دے خلاف لوکاں دا دفاع کیا، لیکن عملی طور اُتے آرمینیائیاں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اصلاحات دا منصوبہ بنایا۔ آبادی ناکا‏م تے اس نے آرمینیائیاں نو‏‏ں عثمانی تے آرمینیائی-روسی حکومتاں دے زیر کنٹرول آرمینیائی کنٹرول والے علاقےآں وچ اک آزاد حکومت قائم کرنے دے بارے وچ سوچنے اُتے مجبور کيتا۔
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
جناح انٹرنیشنل کمپلیکس
جناح ٹرمینل دے ۱۶ دروازے نيں تے ایہ بیک وقت ۳۰ طیارےآں نو‏‏ں خدمات مہیا کر سکدا ا‏‏ے۔ ہر سال ۶۰ لکھ پاندھی اس ٹرمینل دا استعمال کردے نيں جدو‏ں کہ ہوائی اڈے اُتے سالانہ اک کروڑ ۲۰ لکھ مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
آرمینیائی رضاکار یونٹ
آرمینیائی قومی آزادی د‏‏ی تحریک
۱۸۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں، آرمینیائی تحریک عثمانی سلطنت دے آرمینیائی آبادی والے علاقےآں وچ تن آرمینیائی جماعتاں د‏‏ی قیادت وچ عثمانی افواج تے فاسد کرد گروپاں دے نال مسلح تصادم وچ الجھ گئی۔ آرمینیائیاں نے قدرتی طور اُتے عثمانی حکومت دے خلاف جدوجہد وچ روس نو‏‏ں اپنے اتحادی دے طور اُتے دیکھیا۔ پر، روسیاں نے وی قفقاز وچ آرمینیائیاں ( روسی آرمینیا ) دے خلاف جابرانہ پالیسی اپنائی۔ پہلی بلقان جنگ وچ عثمانی حکومت کیت‏‏ی شکست دے بعد تے یورپ تے روس دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں آرمینیائی علاقےآں وچ اصلاحات کرنے اُتے مجبور کيتا گیا لیکن پہلی جنگ عظیم دے آغاز دے نال ہی ایہ اصلاحات عملی طور اُتے بند ہو گئياں۔
پہلی جنگ عظیم دے دوران، سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں اس وقت د‏‏ی حکومت نے منظم طریقے تو‏ں ختم کر دتا سی۔ کچھ اندازےآں دے مطابق ۱۸۹۴ تو‏ں ۱۹۲۳ دے درمیان ۱٫۵ تو‏ں ۲ ملین دے درمیان لوک مارے گئے۔ ۲۵ فروری ۱۹۱۵ نو‏‏ں انور پاشا نے ہدایت نمبر ۸۶۸۲ دے مطابق عثمانی فوج وچ تمام آرمینی فوجیاں تے افسراں نو‏‏ں ختم کرنے دا حکم دتا۔ اس دے بدلے وچ ، قفقاز تے روس وچ رہنے والے دسیاں ہزار آرمینیائی رضاکارانہ یونٹاں وچ شام‏ل ہو گئے۔ روس نے ۱۹۱۷ وچ آرمینیائی آبادی والے بوہت سارے علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کیا، لیکن اکتوبر انقلاب تے انہاں علاقےآں تو‏ں روسی فوجاں دے انخلاء دے بعد، انہاں علاقےآں وچ باقاعدہ آرمینیائی یونٹس تعینات کر دتے گئے، تے ۲۸ مئی ۱۹۱۸ نو‏‏ں سردارآباد د‏‏ی جنگ دے بعد، آرمینیا نے آزادی دا اعلان کر دتا۔ تے پہلی جمہوریہ آرمینیا تشکیل پائی۔
۱۹۲۰ وچ ، بالشویک روس تے ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی وچ برسراقتدار آئے۔ دوسری طرف، ترک انقلابی مغربی آرمینیا اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے جدو‏ں کہ ریڈ آرمی یریوان وچ داخل ہو چک‏ی سی۔ ۱۹۲۱ وچ بالشویکاں تے ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے درمیان دوستی دا اک معاہدہ ہويا جسنو‏ں ماسکو ٹریٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور پر، مشرقی آرمینیا نے USSR وچ شمولیت اختیار کيتی ، تے مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی نسل کشی تے آرمینیائی دشمنی دے نتیجے وچ لکھاں د‏‏ی تعداد وچ آرمینیائی ہمسایہ آرمینیا تے یورپ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے، جس نے بکھرے ہوئے آرمینیائیاں د‏‏ی اک کمیونٹی تشکیل دی۔ ۱۹۹۱ وچ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا دا خاتمہ ہويا تے جمہوریہ آرمینیا قائم ہويا۔
حوالے
گٹھ:آرمینیا د‏‏یاں عسکری اکائیاں تے تشکیلات گٹھ:پہلی جنگ عظیم گٹھ:آرمینیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:آرمینیا د‏‏ی تریخ
جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ
اصفہانی ہینگر
thumb|جناح بین الاقوامی ہواگاہ(ہوائی اڈا) پی آئی اے دے طیارےآں د‏‏ی مرمت و دیکھ بھال دا اکثر کم وی جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے قائم اصفہانی ہینگر اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ بیک وقت دو بوئنگ ۷۴۷ تے اک بوئنگ ۷۳۷ نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی گنجائش رکھدا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
باضابطہ ویب سائٹ
جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا گٹھ:۱۹۳۲ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۳۲ء دیاں تاسیساں گٹھ:برطانوی راج وچ فوجی فضائیہ ریاستہائے متحدہ دے ایئرفیلڈ گٹھ:بھارت وچ ۱۹۳۲ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:ضلع کراچی گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:محمد علی جناح د‏‏یاں یادگاراں
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:کراچی گٹھ:سندھ
نارتھ ویسٹرن ریلوے (برطانوی ہند)
thumb|نارتھ ویسٹرن ریلوے دا [[اٹک دے مقام اُتے پل]]
نارتھ ویسٹرن ریلوے یا شمال مغربی ریلوے (North Western Railway) ہندوستان وچ برطانوی راج دے دوران اک ریلوے کمپنی سی۔ اس دا قیام جنوری ۱۸۸۶ء وچ نارتھ ویسٹرن سٹیٹ ریلوے یا شمال مغربی ریاست ریلوے (North Western State Railway) دے ناں تحت سندھ ریلوے (Scinde Railway)، پنجاب ریلوے (Punjab Railway)، دہلی ریلوے (Delhi Railway)، پنجاب شمالی ریاست ریلوے (Punjab Northern State Railway)، انڈس فلوٹیلا کمپنی (Indus Flotilla Company)، وادی سندھ ریاست ریلوے (Indus Valley State Railway)، سندھ ساگر ریلوے دے مشرقی حصے (Sind-Sagar Railway)، سندھ پشین ریلوے دے جنوبی حصے تے قندھار ریاست ریلوے (Kandhar State Railway) نو‏‏ں ضم کرنے تو‏ں عمل وچ آیا۔ بعد وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے نارتھ ویسٹرن ریلوے رکھ دتا گیا۔
۱۹۴۷ء وچ تقسیم دے وقت نارتھ ویسٹرن ریلوے دا وڈا حصہ ۸٬۱۲۲ کلومیٹر (۵٬۰۴۸ میݪ) راستہ پاکستان نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ فروری ۱۹۶۱ء وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے پاکستان مغربی ریلوے تے مئی ۱۹۷۴ء وچ اس دا ناں دوبارہ تبدیل ک‏ر ک‏ے پاکستان ریلویز رکھیا گیا۔
نارتھ ویسٹرن ریلوے دا بقیہ ۳٬۱۳۳ کلومیٹر (۱٬۹۴۷ میݪ) راستہ بھارت نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:برطانوی ہندوستان گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
الڈیہائڈ
گٹھ:آرگینک کیمسٹری
ایتھر
ایتھر اوناں آرگینک کمپاؤنڈاں نوں کیندے نیں جیناں وچ اک ایتھر گروپ ہووے۔ ایتھر گروپ وچ اک آکسیجن دا ایٹم دو الکائل یا ایرل گروپاں نال جڑیا ہوندا اے تہ ایناں دا عام فاروملا R-O-R' اے۔ ایتھر دیاں اگے دو ٹولیاں ہوندیاں نيں: اگر آکسیجن نال جڑے دوویں گروپ اکو جۓ ہون تہ ایہ سادہ یا مناسب ایتھر ہوندا اے تہ اگر ایہ گروپ وکھرے ہون، ایناں نوں گلے ملے یا نامناسب ایتھر ہوندے نیں۔ ایتھر آرگینک کیمسٹری چ کافی عام کمپاؤنڈ ہوندے نیں۔ ایہ کاربوہائیڈریٹاں تے لیگنن وچ جوڑ دا کم کردے نیں اس لئی ایہ بائیوکیمسٹری چ وی ہر تھاں ہوندے نیں تہ پڑھے جاندے نیں۔
گٹھ:آرگینک کیمسٹری
باجی راؤ I
باجیراؤ بلال بھٹّ، جہڑا کہ باجیراؤ I وجوں وی جانیا جاندا اے، 1720 توں اپنی موت تک مراٹھا راج دے پنجویں چھترپتی چھترپتی شاہو راجے بھونسلے دے ماتحت پیشوا سی । ایہ راؤ تخلص نال وی مشہور سی۔ باجیراؤ لگبھگ 41 لڑائیاں لڑیا جہناں وچوں اوہ اک وی لڑائی نہیں ہاریا۔ باجیراؤ نوں اتہاس دا اک مہان جنگجو منیا جاندا اے ।
باہری لنک
گٹھ:بھارت دا اتہاس گٹھ:مرہٹہ سلطنت
وحیدہ رحمان
thumb وحیدہ رحمن ایک بھارتی فلمی اداکارہ اور رقاصہ ہیں جنھوں نے تیلگو فلموں سے آغاز کیا اور پھر کئی ہندی، تیلگو، تمل، بنگالی اور ملیالم فلموں میں کام کیا۔ وحیدہ رحمن نے 1950، 1960 اور 1970 کی دہائی میں فلموں کی مختلف قسموں میں مختلف کردار ادا کیے اور ان کی شراکتوں کو سراہا جاتا اے۔ نیشنل فلم ایوارڈ، دو فلم فیئر ایوارڈ، فلم فیئر لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈاور صدی کی فلمی شخصیت کا ایوارڈ جیتا۔ اپنے پورے کیریئر میں انھیں بالی ووڈ کی بہترین، بااثر اور خوبصورت ترین اداکارہ کے طور پر مختلف میڈیا کے ذرائع پکارتے رہے اور ان کی شہرت میں اضافہ ہوتا رہا    ۔
نیشینو شیما (اوگاساوارا)
جزیرہ نیشینو یا نیشینو شیما (جاپانی: Nishi-no-shima (西之島) اک آتش فشاں جزیرہ جو توکیو دے جنوب-جنوب مشرق وچ 940 کلومیٹر (584 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ آتش فشاں جزیرے دا حصہ ا‏‏ے۔
وحیدہ رحمان
وحیدہ نے تیلگو فلم روجولو مرائی سے فلمی شروعات کی مگر ان کی اصل شہرت گورودت کی ہدایت کاری میں بنی ہندی فلموں سے اےجن میں سی آئی ڈی، پیاسا، کاغذ کے پھول، چودھویں کا چاند اور صاحب بیوی اور غلام شامل ہیں۔
نیشینو شیما (اوگاساوارا)
باہرلے جوڑ
گٹھ:آتش فشاں جزیرے گٹھ:جاپان دے غیر آباد جزیرے گٹھ:جزائر بونن گٹھ:عارضی جزیرے گٹھ:فعال آتش فشاں گٹھ:نويں جزیرے گٹھ:ٹوکیو دے جزیرے
وحیدہ رحمان
مڈھلا جیون
وحیدہ رحمٰن (جم 3 فروری 1938  ) اک بھارتی فلم اداکارہ اے۔ پیاسا، صاحب بیوی اور غلام، کاغذ کے پھول، گائیڈ، تیسری قسم وغیرہ اس دیاں مشہور فلماں ہن۔ اوہ فلماں دیاں وکھ وکھ یانراں اتے 1950, 1960 اتے 1970 دے دہاکے دے شروع دیاں وکھ-وکھ کرداراں وچ پائے یوگدان لئی مشہور اے۔ اس دی تعریف وچ اک قومی فلم اوارڈ، اٹھ نامزدگیاں وچوں دو پھلمفیئر اوارڈ، فلمفیئر لائیف ٹائیم اچیومینٹ اوارڈ اتے بھارتی فلم شخصیت لئی صدی اوارڈ شامل ہن۔ اپنے پورے کیریئر دوران، اس نوں اکثر بالیوڈّ دیاں "سبھ توں خوبصورت" خطاب والیاں اداکاراواں وچوں اک دے طور اُتے وکھ-وکھ میڈیا ناشراں ولوں درسایا جاندا رہا، جس لئی اس نوں کافی مشہوری ملی اے۔
حالانکہ رحمٰن نے اپنی فلم دی شروعات تیلگو فلم روجولو مرایی (1955) توں کیتی، پر اس نوں گرو دتّ ولوں ڈاریکٹ ہندی فلماں وچ کم کرن لئی مانتا ملی، جس وچ پیاسا (1957)، کاغذ کے پھول (1959)، چودھوی کا چند (1960) اتے صاحب بیبی اور غلام (1962) شامل سن، جس دے لئی اس نے اپنی پہلی فلمفیئر نامزدگی حاصل کیتی۔ اس نے 1960 دے دہاکے دے ادھ وچ اداکاری جاری رکھی، کامیاب فلماں وچ ابھنی کیتا اتے اپنے آپ نوں کلاسک بھارتی سنیما وچ اک موہری عورت وجوں قائم کیتا۔ رحمٰن دا کیریئر اس ویلے سبھ توں اچے پدھر اُتے پہنچ گیا جدوں اس نے ہندی بلاکبسٹر گائیڈ (1965) اتے نیل کمل (1968) لئی دو وار سبتوں ودھیا اداکارہ دا پھلمفیئر انعام جتیا اتے رام اور شیام (1967) اتے خاموشی (1970) لئی نامزدگیاں حاصل کیتیاں۔
سال 2011 وچ، بھارت سرکار نے رحمٰن نوں دیس دا تیجا سبھ توں اچا شہری انعام پدم بھوشن نال اعزازی کیتا۔ ابھنی توں علاوہ رحمٰن اک انسان دوست اے۔ اوہ سکھیا دی وکالت کردی اے اتے بھارت وچ غریبی دا مقابلہ کرن والی ادارہ "رنگ دے" دی راجسفیر اے۔
ذاتی زندگی
وحیدہ رحمن 3 فروری 1938 میں دکھنی مسلمان گھرانے میں پیدا ہوئیں، موجودہ دورمیں تمل ناڈو، ہندوستان۔ وحیدہ کے بارے میں عمومی غلط تاثر اے کہ وہ تمل ناڈو کی بجائے حیدرآباد میں پیدا ہوئیں ۔ان کے والد کا نام محمد عبدالرحمان اور والدہ کا نام ممتاز بیگم تھا، وہ چار بیٹیوں میں سب سے چھوٹی تھیں ۔
رحمٰن دا سپنا اک ڈاکٹر بننا سی، پر اس دے پروار دیاں حالات مالی طور اُتے ٹھیک نہ ہون کارن اتے اپنی ماں دی بیماری دے کارن اس نے اپنا ٹیچا چھڈّ دتا۔ اپنے پروار دی مدد کرن لئی، اس نے فلم دیاں پیشکشاں قبول کر لئیاں جو اس نوں نرت دی اہلیت کارن ملی سی۔
پچھلے دنیں ڈانسر وجوں سٹیج اُتے وحیدہ رحمٰن دی پہلی کارگزاری برہمپر ​​دی گنجم کلا کونسل وچ سی جو اس دے چاچے ڈاکٹر۔ فروز علی ولوں منعقد کیتی گئی سی جو برہمپر ​​شہر وچ اک مشہور ڈاکٹر اتے سماج سیوی سی۔
بھرتناٹئم دا ایہہ کارکردگی تیلگو فلم ڈریکٹر نے دیکھیا جس نے اس نوں تیلگو فلم لئی کم کرن دا پہلا موقع دتا۔ گرو دتّ نے اوہ فلم سیکھی اتے ممبئی وچ پیش کیتی۔ بعد وچ اوہ دیوَ آنند اتے گرو دتّ دی فلم سی۔آئی۔ڈی۔ نال بھارتی سنیما دے دل دی دھڑکن بن گئی۔
فینول (ٹبر)
فینول (ٹبر) کیمیائی کمپاؤنڈاں دا اک ٹبر ایہ جیدے وچ اک ہائیڈروکسل گروپ (-OH) کسی ارومیٹک ہائیڈروکاربن نال جڑیا ہوندا اے۔ ایناں چوں سب توں سادہ کمپاؤنڈ فینول اے جینوں کاربولک تیزاب C6H5OH وی کیندے نیں۔ فینول ٹبر دی اگے ونڈ مالیکیول چ فینول گنتی دے لحاظ نال ہوندی اے۔ اس ٹبر نوں ارینول یا ارئل الکوحل وی کیا جاندا اے۔ فینول ٹبر دے کمپاؤنڈاں وچ 2 یا 2 توں زیادہ ہائیڈروکسی گروپ ارومیٹک چھلے نال جڑے ہوسکدے نیں جنج بینزین ڈائول ٹولی۔
فینولاں الکوحلاں نال رلدیاں ہوندیاں نیں مگر ایناں دی خوبیاں وکھریاں نیں تے الکوحلاں وچ ہائیڈروکسل گروپ سیچوریٹڈ کاربن ایٹماں نلا جڑیا ہوندا اے۔ ایناں دے مالیکیول چ ارومیٹک چھلے دی آکسیجن ایٹم اتے زور دی کچھ تے آکسیجن تے ہائیڈروجن وشکار کمزور جوڑ دی وجہ توں ایہ کافی تیزابی ہوندیاں نیں۔ ایناں دے ہائیڈروکسل گروپ دی تیزابیت الیفیٹک الکوحلاں توں زيادہ تہ کاربوکسلک تیزاب توں کٹ ہوندی اے (ایناں دی pKaتقریبا 10 تے 12 دے وشکار ہوندا اے)۔
گٹھ:آرگینک کیمسٹری
آنند پور صاحب دا پہلا محاصرہ
انندپور دی پہلی گھیرابندی انندپور وکھے شوالک پہاڑیاں دے راجیاں اتے گرو گوبند سنگھ دے ماتحت سکھاں دیاں فوجاں دے خلاف گجر اتے رنگھڑ قبیلیاں دی اگوائی وچ چھ دناں دی لمبی گھیرابندی سی۔
پرستاونا
پہاڑی راجے گرو گوبند سنگھ جی دی اپنے کھیتر وچ ودھدی طاقت اتے اثر بارے فکرمند سن۔ مغل جرنیل آنندپور دی لڑائی (1700) وچ گرو جی نوں اپنے ماتحت کرن وچ ناکام رہے سن۔ راجیاں نے مغل بادشاہ اورنگزیب نوں اوہناں دی مدد کرن دی اپیل کیتی۔ ہندر دے راجا بھوپ چند نے بادشاہ دی مدد منگن دا خلاف کیتا۔ اسنے زور دے کے کیہا کہ راجیاں نوں اپنے آپ نوں جتن دے یوگ ہونا چاہیدا اے۔ پہاڑی راجاں، جموں، نورپور، منڈی، بھوٹان، کلو، کیونتھل، گلیر، چمبا، سری نگر؉ ، ڈدھوال، ہندور، جسوان، بلاس پور؉ ، کانگڑا، بجروال، ڈرولی اتے سرمور دے راجے اجمیر چند دی اگوائی ہیٹھ سبھا وچ ملے۔ اجمیر چند نے کونسل نوں اس دا پالن کرن لئی منا لیا۔ اجمیر چند نے گجراں اتے رنگھڑاں نوں بھرتی کیتا، جیہناں دوواں دی گروآں نال پہلاں دشمنی سی۔ اوہناں دی اگوائی جگتلھا کر رہے سن۔ سنیکت فوجاں 300,000 توں ودھ سن۔
اوہناں نے گرو جی نوں اکّ چٹھی بھیج کے انندپور (جو اجمیر چند دے علاقے وچ پیندا سی) دے کرائے دے بکائے ادا کرن جاں شہر چھڈن لئی کیہا۔ گرو جی نے زور دے کے کیہا کہ زمین اس دے پیؤ ولوں خریدی گئی سی اتے اسدی جائیداد سی۔
دنی چند نے گرو جی دی مدد لئی ماجھا کھیتر دے پنج سو آدمیاں دی اگوائی کیتی۔ گرو جی دی مدد لئی ہور علاقیاں توں فوجی وی پہنچ گئے۔
پہلا دن
راجیاں اتے اوہناں دے سہیوگیاں نے آنندپور نوں گھیر لیا۔ سکھاں نے ہولگڑھ (اگمگڑھ)، فتح گڑھ، تاراگڑھ، کیشگڑھ اتے لوہگڑھ دے قلعیاں وچ پزیشناں لے لئیاں سن۔ گرو جی نے اوہناں نوں بچاء پکھ اُتے رہن دا حکم دتا۔ شیر سنگھ اتے ناہر سنگھ نے 500-500 سپاہیاں نال لوہگڑھ دی راکھی کیتی جدوں کہ بھائی ادے سنگھ دنی چند دے بندیاں نال فتح گڑھ لے گئے۔ اجیت سنگھ نے 100 سپاہیاں نال تاراگڑھ دی راکھی کیتی۔
بعد وچ پہلے دن، راجیاں نے گرو جی دے قلعیاں اُتے توپاں چلائیاں۔ جسوان دے راجا کیسری چند نے اپنیاں فوجاں، گجراں اتے رنگھڑاں نال لوہگڑھ اتے ادے سنگھ دیاں چوکیاں اُتے حملہ کر دتا۔ حملہ آور بل 100,000 سی۔ تیراں اتے گولیاں دا مینھ ورھیا اتے حملہ آور فوج اپنی ادھی طاقت گوا چکی سی۔ گجر اتے رنگھڑ پچھے ہٹن دی کگار اُتے سن، پر جگتلا اپنے بندیاں نوں اکٹھا کرن وچ کامیاب ہو گیا اتے اوہناں نے زبردست جوابی حملہ کیتا۔ ایہہ دیکھ کے اجیت سنگھ اپنی 100 دی گنتی وچ فوج لے کے ادے سنگھ نال رل گیا۔ کیسری چند اتے جگتلا دیاں فوجاں پچھے ہٹن لئی مجبور ہو گئیاں۔
پہلے دن ہاراں توں بعد، راجیاں نے اکّ سبھا کیتی۔ راجیاں نے تنّ-پکھی حملہ کرن دی سکیم بنائی سی۔ کیسری چند سجے پاسے توں حملہ کریگا اتے جگتلا کھبے پاسے توں حملہ کریگا۔ اجمیر چند ساہمنے توں حملہ کریگا۔
راجے اتے سہیوگیاں نے سکیم نوں انجام دینا شروع کر دتا۔ کیسری چند نے سبھ توں پہلاں حملہ شروع کیتا۔ کیسری چند دی کمانڈ ہیٹھ 100,000 دی فوج سی۔ فوج دا ساہمنا سکھاں نال ہویا جیہناں دی اگوائی اجیت سنگھ اتے ادے سنگھ کر رہے سن۔ صاحب سنگھ اگمگڑھ، جس نوں ہولگڑھ وجوں وی جانیا جاندا اے، ول ودھیا، جتھے جگتلا اکّ وڈی فوج نال حملہ کر رہا سی۔ جلدی ہی جگتلا صاحب سنگھ دے سر وچ گولی مار کے مر گیا۔ لاش دے نیڑے نشان صاحب لگایا گیا۔ گھمنڈ چند نے گٹھجوڑ دیاں فوجاں دی اگوائی جگتلا دی لاش دے ٹکانے اُتے حملہ کرن لئی کیتی۔ بھائی مان سنگھ نے بچاء کیتا۔ جدوں سکھاں نے اپنی حالت دا بچاء کیتا تاں بہت وڈا قتل عام ہویا۔ 9 گھنٹے تک، گھمنڈ چند اتے اس دیاں شراکت دار فوجاں آرام کرن لئی پچھے ہٹن توں پہلاں لڑدیاں رہیاں، اتے سکھ نے جگتلا دی لاش نوں اپنے قبضے وچ کر لیا۔ اس جت توں بعد گرو گوبند سنگھ جی نے بھائی دھرم سنگھ، بھائی عالم سنگھ اتے بھائی مان سنگھ نوں پھرلا دتا۔ اسنے لڑن والے ہور سکھاں نوں وی انعام دتے۔
راجیاں نے رات نوں پھر اکّ سبھا کیتی، جس وچ اجمیر چند نے گرو جی نال صلح کرن دا تجویز رکھیا۔ بہت سارے راجے سہمت ہو گئے، پر جسوال دے راجا کیسری چند اتے راجا بھوپ چند نے تجویز دا خلاف کیتا، اتے اگلے دن گرو جی نوں انندپور توں باہر کڈھن لئی اکّ ہور درڑھ لڑائی دا سجھاء دتا۔
دن دو
دوجے دن تڑکے، سکھاں نے راجیاں دے کینپاں اُتے توپاں اتے لمبیاں رائیپھلاں نال گولیباری کیتی جس نال اوہناں نوں واپس جان لئی مجبور ہونا پیا۔
اگلے دن، اجمیر چند نے کرو جاں مرو دی نفسیات نال فتح گڑھ اُتے بھیانک حملہ کیتا۔ فتح گڑھ اجے اساری ماتحت سی اتے اسدی اک کندھ ادھی ہی بنی ہوئی سی۔ بھگوان سنگھ قلعے دے کمانڈراں وچوں اکّ سی۔ پنج گھنٹے چلی لڑائی وچ دوناں پاسیاں دے بہت سارے سپاہی مارے گئے۔ اس لڑائی وچ بھگوان سنگھ دی موت ہو گئی۔
دن بھر ہور حملے ہندے رہے۔ اجیت سنگھ نے دوپہر ویلے جوابی حملہ کیتا۔ اس جوابی حملے وچ 500 توں ودھ سکھ شامل ہوئے۔ اجیت سنگھ دا گھوڑا ماریا گیا پر اوہ لڑدا رہا۔ گٹھجوڑ دیاں فوجاں پچھے ہٹن لگیاں، پر راجا کیسری چند اپنیاں فوجاں نوں اکٹھا کرن وچ کامیاب ہو گیا اتے اوہ اپنی تھاں اُتے کھڑے رہے۔ اس توں بعد، راجیاں، گجراں اتے رنگھڑاں دے گٹھجوڑ نے سکھ دی اڈیک کرن دا فیصلہ کیتا۔
دن تن
اجمیر چند نے راجیاں دی اکّ ہور سبھا بلاؤن دا فیصلہ کیتا۔ منڈی دے راجے نے امن لئی زور پایا، پر اس دیاں بینتیاں نوں خارج کر دتا گیا۔ ایہہ فیصلہ کیتا گیا کہ راجیاں نوں اپنا دھیان لوہگڑھ اتے قبضہ کرن لئی لگاؤنا چاہیدا اے۔
دنی چند نوں ہاتھی دے حملہ کرن دی افواہ سن کے اتے گرو گوبند سنگھ جی دی ایہہ ٹپنی سن کے کہ دنی چند سکھ فوج دا ہاتھی اے۔ رات نوں، دنی چند اتے اس دیاں فوجاں بھجّ گئیاں اتے گرو جی نوں چھڈّ دتا۔ دنی چند اتے اس دیاں فوجاں نے دھیر ملّ ول جان دا فیصلہ کیتا۔
دن چار
right|thumb|300x300px| [[بھائی بچتر سنگھ|بھائی بچتر سنگھ نے گرو گوبند سنگھ جی ولوں دتی گئی ناگنی برچھا (سپّ دے برچھے) نال جنگ دے میدان وچ سکھ فوجاں اتے مغل فوجاں ولوں بنائے گئے شرابی ہاتھی نوں ماردے ہوئے دا اکّ چتر۔ ایہہ فوٹو موہالی توں سرہند جاندے ویلے سکھ اتہاس عجائب گھر دے باہر لئی گئی سی]] جویں ہی چوتھے دن دی سویر شروع ہوئی، اجمیر چند دی کمانڈ والی فوج لوہگڑھ دے باہر کھڑی ہو گئی۔ راجیاں نے اکّ نشئی پرسادی ہاتھی نوں لوہگڑھ بھیجن دی سکیم بنائی سی کہ ایہہ قلعے دے دروازے توڑ دیویگا۔ ہاتھی دی نوک نوں چھڈّ کے باقی سارا حصہ سٹیل نال ڈھکیا ہویا سی۔
ہاتھی ماریا گیا، اتے ایہہ غصے نال لوہگڑھ ول چلا گیا۔ ہاتھی دے پچھے پہاڑی راجیاں دی فوج نوں چارج کیتا۔ گرو گوبند سنگھ جی نے بھائی بچتر سنگھ نوں اپنا ہاتھی بنن لئی کیہا جس لئی اوہ سہمت ہو گئے۔ اس نوں برچھی دتی گئی اتے گروآں دا آشیرواد لیا۔ بچتر سنگھ شرابی ہاتھی دا ساہمنا کرن لئی تیار سی۔ اگے ادے سنگھ نے گرو جی دا اشیرواد لیا اتے کیسری چند نوں مارن لئی تلوار دتی گئی۔ ادے سنگھ نے اپنے نشانے اُتے پہنچن لئی سپاہیاں دے راہ دا الزام لگایا اتے قتل کر دتا۔
ہاتھی قلعے دے دروازیاں تک پہنچ گیا سی۔ اس نے بہت سارے سکھ مارے سن۔ بچتر سنگھ نے قلعے دے دروازے کھولھ دتے۔ اسنے اپنا برچھا چکیا اتے ہاتھی نوں شستر راہیں ونھیا، اسنوں زخمی کر دتا۔ ہاتھی نے پچھے مڑ کے پہاڑی راجیاں دے بہت سارے سپاہیاں نوں مار دتا اتے رکیا نہیں سی۔
اس طرحاں ادے سنگھ کیسری چند نوں ملیا۔ اسنے چیکیا، "کیسری چند آ کے مارو"۔ کیسری چند ماریا پر کھنجھ گیا۔ ادے سنگھ نے چند دا سر وڈھّ دتا۔ اسنے سر نوں برچھے اُتے رکھیا اتے قلعے دے دروازیاں ول واپس جان لئی اسنوں اچا کیتا۔ موکھم سنگھ نے جلدی ہی ہاتھی نوں ختم کر دتا۔ بھائی صاحب سنگھ نے ہنڈور دے راجے نوں زخمی کر دتا اتے راجے دی فوج پچھے ہٹ گئی۔
دن پنج
پہاڑی راجیاں نے اکّ وار پھر کونسل رکھی اتے امن بارے وچار کیتا گیا، پر نہیں لیا گیا۔
اگلے دن کانگڑے دے راجا گھمنڈ چند دیاں فوجاں نے آنندپور اتے حملہ کر دتا۔ خونی لڑائی ہوئی۔ گھمنڈ چند دے گھوڑے نوں عالم سنگھ نے ماریا سی۔ راجے دے آلے-دوآلے جھگڑا ہو گیا۔ اس دے بندیاں نے سکھ نوں غیرمستقل طور اُتے قابو کر لیا۔ ایہہ لڑائی شام تک چلی، جس دے وکھ-وکھ نتیجے نکلے اتے نتیجے وجوں بھائی ہمت سنگھ دے ہتھوں گھمنڈ چند دی موت ہو گئی۔
آخری دن اتے گھیرابندی دا انت
راجیاں نے اکّ سبھا ہون توں بعد گرو گوبند سنگھ نوں امن معاہدہ بھیجن دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں نے اکّ چٹھی بھیجی جس وچ لکھیا سی، “ستگرو، اسیں غلطیاں دے شکی ہاں۔ اسیں گئو اتے پوتر دھاگے ' تے سہوں کھادے ہاں کہ اسیں کدے وی آنندپور شہر اُتے چھاپا نہیں مارانگے۔ اسیں پہاڑی لوکاں نوں مونہہ دکھاؤن وچ شرم محسوس کردے ہاں۔ جیکر تسیں قلعہ آنندگڑھ نوں صرف اکّ وار چھڈّ دیندے ہو اتے بعد وچ واپس آؤندے ہو، تاں ایہہ ساڈی عزت نوں بحال کرن وچ ساڈی مدد کریگا۔” گرو گوبند سنگھ راجیاں دیاں منگاں منن توں جھجک رہے سن، پر سکھاں نے اس اُتے زور دتا۔ چھڈن دا تجویز رکھن والے سکھ کمانڈراں نوں ملن توں بعد، گرو گوبند سنگھ اتے سکھاں نے انندپور چھڈّ دتا۔
بعد وچ
گرو جی نرموہ پنڈ (نرموہگڑھ) لئی روانہ ہوئے۔ ایہہ سودا سچ مچّ سکھاں اتے گروآں اُتے حملہ کرن دی سکیم سی جدوں کہ اوہ کمزور سن۔ راجیاں نے حملہ کیتا، اتے سکھ نرموہگڑھ دی لڑائی (1702) لڑے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دا اتہاس گٹھ:سکھ سامراج گٹھ:پنجاب، بھارت گٹھ:جنگاں
ابن کلاب
ابن کلاب (وفات :241ھ/855ء) ابتدائی دور دے سنی عالم، متکلم سن ۔ اوہ خلق قرآن دے زمانہ وچ بغداد تے بصرہ وچ سن ۔ انہاں نے جہمیہ، معتزلہ تے تجسیمیت دا رد کيتا۔ انہاں نے معتزلیاں نے خلق قران دے عقیدہ د‏‏ی پرزور مخالفت کيتی۔  | انہاں نے اپنی اک وکھ تحریک چلا‏ئی جسنو‏ں کلابیہ کہیا گیا تے اس دے جڑے لوک کلابی اکھوائے۔ بعد وچ ایہ لوک اشعری اکھوائے۔ بعد وچ اشعری ماتریدی تے حنبلی دے نال مل ک‏ے اہل سنت اکھوائے۔ ابن عساکر، تاج الدین سبکی، ابن حجر عسقلانی، ابن خلدون، ابن ابی زید القیروانی، ابن قاضی شعبہ، جمال ادین اسناوی، کمال الدین البیادی، ابن طاہر البغدادی، عبد الکریم شہرستانی نے کتاب الملل و النحل تے محمد زاہد کوثری جداں نابغہ روزگار علما، فضلا تے مصنفاں نے ابن کلاب دے علم دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔
زندگی
ان دے اسيں عصراں وچ احمد بن حنبل تے اسحاق بن راہویہ سن ۔ انہاں د‏‏ی جم تریخ معلوم نہ ہوسک‏ی مگر انہاں مامون الرشید دے اسيں عمر دسیا جاندا ا‏‏ے۔
شاگرد
داود ظاہری تے الحارث المحاسبی نے انہاں تو‏ں علم کلام سکھیا۔ جنید بغدادی وی انہاں دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔
لکھتاں
بھانویں انہاں د‏‏ی تمام کتاباں ضائع ہوگئياں مگر انہاں دے باقیات ابو الحسن اشعری د‏‏ی کتاب مقالات الاسلامیہ وچ موجود نيں۔
حوالے
گٹھ:854 دیاں موتاں گٹھ:855 دیاں موتاں گٹھ:بصری شخصیتاں گٹھ:سلف گٹھ:سنی ائمہ گٹھ:شوافع گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:نو مسلمین گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں گٹھ:نويں صدی دے اسلامی مسلم علما
آتش بازی
آتش بازی (Fireworks) گھٹ دھماکا خیز پائروٹیکنک آلات دی اک کلاس اے جو جمالیاتی تے تفریحی مقاصد لئی استعمال ہُندی اے۔ ایہ سبھ توں زیادہ عام طور تے آتش بازی دے ڈسپلے وچ استعمال ہُندے نیں، جیہنوں آتش بازی دا شو یا پائروٹیکنکس وی کہیا جاندا اے۔ اس طرحاں دے دکھاݪے بہت ساریاں ثقافتی تے مذہبی تقریبات دا مرکزی نقطا نیں۔
آتش بازی چار بنیادی اثرات پیدا کرن لئی کئی شکلاں اختیار کردی اے: شور، روشنی، دھواں، تے تیردا ہویا مواد (خاص طور تے کنفیٹی)۔ اوہ لال، کھٹا، پیݪا، سبز، نیلا، جامنی تے چاندی سمیت رنگین شعلیاں تے چنگاریاں دے ناݪ جݪݨ لئی ڈیزائن کیتا جا سکدا اے۔ ایہناں نوں عام طور تے اس لحاظ ناݪ درجا بند کیتا جاندا اے جِتھے اوہ انجام دیندے نیں یا تاں 'زمین' یا 'فضائی'۔ ہوائی آتش بازی دا اپݨا پروپلشن (سکائی راکٹ) ہو سکدا اے یا مارٹر (فضائی شیل) دے ذریعے ہوا وچ گوݪی ماری جا سکدی اے۔
وکھ وکھ آتش بازی مصنوعات تے پٹاکے
گٹھ:اگ گٹھ:روشنی