cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مزدک
مزدک (میانہ فارسی: 25px) (وفات تقریباً 524ء جاں 528ء) اک ایرنی فلسفی سی جو نیشاپور دا رہنے والا سی پہلے زرتشتیت دا موبد سی بعد وچ اپنا مذہب ایجاد کیتا۔ مزدکیت زمانہ بعد وچ کچھ مزدکی زندہ رہے تے دور دراز علاقیاں وچ آباد ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ مسلمان فتح دے بعد انہاں دے عقائد شاید شاید شیعہ اسلام دے انتہا پسند فرقیاں دے نال مل کے، انہاں اُتے اثر ڈالدے نیں تے خطے وچ بعد وچ طاقتور انقلابی مذہبی تحریکاں وچ اضافہ کر دے نیں۔ امام مقناء دا گروہ، جس نے دعوی کیتا کہ خدا دا اوتار تے شیعہ دے مغربیہ فرقہ و حدیث وچ وی پیروکاراں تے ایتھے تک کہ کچھ ترک وی سن، نے مزدک دے قوانین تے اداریاں نوں برقرار رکھیا۔ 9 ویں صدی وچ، خرمین، ممکنہ طور اُتے مزدکیت توں پیدا ہونے والے اک مذہبی شیعہ فرقے نے، عباسی خلافت دے خلاف بابک خرمامین دی قیادت وچ اک بغاوت کیاور کچھ بیس سال تک خلافت دی افواج دے خلاف وڈی حدود دا دفاع کیتا۔ ہور کئی شیعہ عقائد وی مزدکیت توں منسلک ہوسکتے نیں تے اکثر معاصر مصنفین نے از ول اشارہ وی کیتا اے۔ 16 ویں صدی دے قزلباش تے فارس وچ اک شیعہ تحریک جس نے صفویاں نوں حکمران تے شیعیت نوں ایران دے مضبوط مذہب دے طور اُتے قائم کیتا - "خرمین دے روحانی نسل" تے اسی وجہ توں، مزداکیاں دے نظریات توں متاثر، کہ جس نے عرباں دے خلاف ایران نوں عجمیت دے نعرے پہ متحد کیتا۔ شیعہ عقائد وچ زیادہ تر مزدکیت دے آثار تے جھلکیاں نظر آن گی، ابو مسلم خراسانی وی مزدکیت دا ای پیروکار سی۔
مزدک دا فلسفہ
تمام انسان مساوی نیں کسے نوں کسے اُتے کوئی فوقیت نئی‏‏ں، ہر اوہ چیز جو اک انسان نوں دوسرے انسان توں بالا تر کر دے اوہ اس قابل اے کہ اسنوں مٹا کر رکھ دتا جائے مزدک نے کہیا کہ دو چیزاں نیں جو انسان دے درمیان وچ ناجائز امتیازات دی دیواراں چنتی نیں جائداد تے عورت کسے جائداد اُتے کسے دا حق ملکیت نئی‏‏ں تے نہ کوئی عورت کسے اک شخص توں نکاح دا حق رکھتی اے تمام لوگاں نوں جائداد توں فائدہ اٹھانے تے عورت توں لطف اندوز ہونے دا حق اے۔ اس وجہ توں لوک اس دی تحریک دا حصہ بنے۔ جدو‏‏ں کیقباد کسریٰ مزدک دے دام تزویر وچ آ گیا جدو‏‏ں حکومتی سرپرستی حاصل ہوئی تو مزدک اک آدمی دی بیوی دوسرے دے حوالے کر دیتا اسی طرح مال، کنیزاں،غلام تے زرعی زمیناں لوگاں وچ بانٹتا اس دی بے حیائی دی انتہا ایتھے اُتے پہنچی کہ کیقباد نوں اس دی بیوی دے متعلق کہیا کہ ایہ میرے نال رات گزارے گی کیقباد نے وی اسنوں قبول کیتا ایہ نوشیرواں دی ماں سی اس نے منت سماجت تے تے مال و دولت دے بدلے آبرو ریزی توں ایران دی مادر ملکہ نوں بچایا۔ کیقباد دے مرنے دے بعد نوشیروان نے مزدک نوں قتل کرا دتا اس دا نتیجہ کوئی بیٹا اپنے باپ تے باپ اپنے بیٹے نوں نہ پہچاندا سی۔ حیوان نوں ذبح کرنا حرام قرار دتا گیا صرف زمین دی نباتات تے حیوانات توں حاصل شدہ چیزاں(دودھ گھی وغیرہ)استعمال دی اجازت سی
مزدکیت
ایران دے رہنے والے مزدک تے منی لوگاں دا مذہب ایہ اے کہ عورت اک مشترکہ متاع اے لہٰذا ہر عورت نوں ہر شخص استعمال کر سکدا اے اس وچ نکاح دی حدود وقیود دی ضرورت نئی‏‏ں۔ انہاں وچ ماں بہن بیٹی وغیرہ دا وی کوئی امتیاز نئی‏‏ں، عورت صرف عورت اے تے ہر آدمی دی شہوت رانی دا ذریعہ بن سکدی اے۔ ایہی لفظ مزدکیت جسنوں اشتراکیت جاں کمیونزم دے لئی استعمال کیتا جانے لگیا مزدک نے سب توں پہلے دولت تے وسائل دی یکساں تقسیم دا فلسفہ دتا سی۔ اسی نسبت توں اشتراکیت نوں مزدکیت وی کہندے نیں۔ علامہ اقبال نے مثال دی- مزدکیت فتنہ فردا نئی‏‏ں اسلام اے (اقبال دی نظم ابلیس دی مجلس شوریٰ دا مصرع)
حوالے
گٹھ:520 دی دہائی دیاں موتاں گٹھ:ایران وچ مذہب گٹھ:ایرانی انبیا گٹھ:ایرانی مذاہب گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:بدعت گٹھ:پاچویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ: زرتشتیت دی تریخ گٹھ:چھیویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:زرتشتی فلسفہ گٹھ:سیاسی فلاسفہ گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:مذہب وچ چھیویں صدی
لینٹنا
لینٹنا سارا سال رہن تے پھل دین والی 150 بوٹیاں دی اک ٹولی اے۔ ایدی چعاڑی ادے توں لے کے دو میٹر تک اچی ہوسکدی اے۔ پنجاب چ اے عام جنگلی وی ملدی اے۔ لوک اینوں باڑ لئی وی لاندے نیں۔
چک نمبر110/7 آر
چک نمبر 110 پاکستان پنجاب دا اک پنڈاے۔ اے پنڈ پنجاب دے شہر ساہیوال توں ڈیڑھ گھنٹہ دے پینڈے تے، لہور توں ملتان جان آلی سڑک اتے وسدا اے۔ اے پنڈ یونین کونسل  55ضلع ساہیوال چ ھیگا اے۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
صوبہ نونتھابوری
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ نونتھابوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ نونتھابوری شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
بھروچ
بھروچ  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 168,729 اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
زین الدین زیدان
زین الدین یزید زیدان (انگریزی:Zinedine Zidane) (پیدائش: 23 جون 1972ء) المعروف زیزو فرانس دے مشہور فٹ بالر سن جنہاں نے یوونٹس ہور ریال میڈرڈ سمیت 4 فٹ بال کلباں دی وی نمائندگی کیتی۔ اوہناں نے دو عالمی کپ ٹورنامنٹس وچ فرانس دی نمائندگی کیتی جنہاں وچ 1998ء دا عالمی کپ وی شامل اے جس وچ فرانس نے عالمی چیمپین بننے دا اعزاز حاصل کیتا۔ علااوہ ازیں تن یورپی چیمپین شپس وچ وی ملکی نمائندگی دا اعزاز حاصل کیتا جس وچ توں 2000ء وچ فرانس براعظمی چیمپین بنا سی۔
زیدان 23 جون 1972ء نوں فرانس دے ساحلی شہر مارسیلز (Marseille)وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والدین اسماعیل تے ماں ملکہ دا بنیادی تعلق الجزائر توں سی جو ہجرت کرکے فرانس آئے سن۔ زیدان فرانس ہور الجزائر دونوں ملکاں دی شہریت دے حامل نیں۔
زیدان نے اس وقت عالمی افق تے زبردست شہرت حاصل کیتی جدوں اوہناں نے 1998ء دے ورلڈ کپ وچ برازیل دے خلاف ہیڈر دے ذریعے دو گول کیتے تے ملک نوں تاریخ وچ پہلی بار عالمی چیمپین بنا دتا۔ اوہناں نے یورو 2000ء وچ وی ملک نوں براعظمی فاتح بنانے وچ اہم کردار ادا کیتا۔ کلب سطح اُتے اوہناں نے یوونٹس ہور ریال میڈرڈ دی جانب توں بالترتیب اٹلی ہور اسپین دی قومی چیمپین شپ جتیاں۔2006ء دے ورلڈ کپ دے اختتام اُتے اننیں ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا جس اُتے اسنوں گولڈن بال ایوارڈ نال نوازا گیا۔ انہاں دی زیر قیادت فرانسیسی ٹیم عالمی کپ دے فائنل وچ پہنچی پر اطالوی حریف اُتے قابو نہ پا سکی۔ زیدان دے اس آخری میچ وچ ان دے کیریر دا اختتام انتہائی افسوسناک انداز وچ ہوا جدوں اوہناں نے اطالوی دفاعی کھلاڑی مارکو میٹرازی دے سینے اُتے ٹکر مار کر اسنوں زمین اُتے گرا دتا تے ریڈ کارڈ دکھائے جانے دے باعث میدان بدر کر دتے گئے۔ thumb|زین الدین زیدان
زیدان نے تن مرتبہ (1998ء، 2000ء، 2003ء وچ) فیفا ورلڈ پلیئر آف دی ایئر دا اعزاز جیتدے ہوئے عالمی ریکارڈ قائم کیتا جبکہ اوہ تن مرتبہ (1997ء، 2002ء، 2006ء وچ) اس فہرست دے اولین تن کھلاڑیوں وچ وی شامل رہے۔ اوہ 1998ء وچ یورپین فٹ بالر آف دی ایئر وی قرار پائے۔ 2001ء وچ انہاں دی ریال میڈرڈ منتقلی دے لئی ادا کیتی گئی 66 ملین یورو (87 ملین امریکی ڈالرز، 47 ملین پاؤنڈز) دی رقم ہن تک دا عالمی ریکارڈ اے۔ 2004ء وچ یوئیفا گولڈن جوبلی پول وچ اسنوں  گذشتہ 50 سالوں دا بہترین یورپی کھلاڑی قرار دتا گیا جبکہ اوہ عظیم برازیلی فٹ بالر پیلے دی 125 عظیم زندہ فٹ بالرز دی درجہ بندی "فیفا 100" وچ وی شامل سن۔
مسعود اوزیل دے کھیل ہور ان دی ٹیم دے ساتھیاں دے لیے مدد فراہم کرنے دے سٹائل ہور صلاحیت نوں ریال میدرد دے سابق مینیجر جوزے مورینیو (José Mourinho) نے لیجنڈ کھلاڑی زین الدین یزید زیدان (Zinedine Zidane) نال موازنہ کیتا اے۔
زیدان نے عالمی فٹبال کپ 2006ء دے بعد پیشہ ورانہ فٹ بال توں ریٹائرمنٹ دا اعلان کر دتا سی۔
حوالے
گٹھ:ہسپانیہ وچ غیر ملکی فٹ بال مینیجر گٹھ:بربر شخصیتاں گٹھ:فیفا 100 گٹھ:فرانسیسی مسلم گٹھ:1972ء دے جم گٹھ:لا لیگا فٹ بالر گٹھ:فرانسیسی فٹ بالر
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں گٹھ:الجزائری شخصیتاں گٹھ:مسلم فٹ بالر گٹھ:زندہ لوک
فان گوگ میوزیم
فان گوگ میوزیم نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ اک میوزیم اے۔
چک 53 جی ڈی
چک 53 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
بھوج
بھوج گجرات دا اک شہر اے ۔
وسٹالس این
وسٹالس این اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
صوبہ نکھون نایوک
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ نکھون نایوک تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ نکھون نایوک شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
نواب شاہ ایئر پورٹ
(IATA: WNS – ICAO: OPNH)
نواب شاہ ایئر پورٹ (نواب شاہ ہوائی اڈا) پاکستان سندھ دے شہر نواب شاہ چ واقع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے گٹھ:سندھ
وسٹالس اٹروفا
وسٹالس اٹروفا اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
پینزی
پینزی پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے ۔ ایہدے وچ 21 جنساں تے 800 ونڈاں نیں۔ پینزی کئی رنگاں چ ہون والا پھل اے ایدی اکتوبر نومبر چ پنیری لگائیدی تے ایدے پھل بسنت چ آجاندے نیں۔
گڑھا سلیم ایئر پورٹ
گڑھا سلیم ایئر پورٹ (گڑھا سلیم ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر جہلم چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے صرف فوج دے انتظام تے استعمال چ رہندا اے۔
سلمان فارسی
سلمان فارسی (فارسی : سلمان پارسی، عربی : سلمان الفارسی )  رسول اللہ  دے مشہور اصحاب وچو‏ں سن ۔ ابتدائی طور اُتے انہاں دا تعلق زرتشتی مذ ہب تو‏ں سی مگر حق دی تلاش انہاں نو‏‏ں اسلام دے دامن تک لے آئی۔ آپ کئی زباناں جاندے سن تے مختلف مذاہب دا علم رکھدے سن ۔ حضرت محمد  دے بارے وچ مختلف مذاہب دی پیشینگوئیاں دی وجہ تو‏ں اوہ اس انتظار وچ سن کہ حضرت محمد  دا ظہور ہو تے اوہ حق نو‏‏ں اختیار کر سکن۔
حلیہ
بال گھنے، کان لمبے تے دراز قامت سن ۔
نام نسب
نسبی تعلق اصفہان دے آب الملک دے خاندان تو‏ں سی، مجوسی نام مابہ سی، اسلام دے بعد سلمان رکھیا گیا تے بارگاہِ نبوت تو‏ں سلمان الخیرلقب ملیا، ابوعبداللہ، کنیت اے، سلسلۂ نسب ایہ اے: مابہ ابن بوذخشان بن مورسلان بن یہوذان بن فیروز ابن سہرک۔
حالات
سلمان فارسی ایران دے شہر اصفہان دے اک پنڈ روزبہ وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا تعلق زرتشتی مذہب نال سی ۔ مگر سلمان فارسی  دا دل سچ دی تلاش وچ سی ۔ پہلے آپ نے مسیحیت اختیار کيتی تے حق دی تلاش جاری رکھی۔ اک مسیحی راہب نے انہاں نو‏ں بتانا کہ اک سچے نبی دی آمد قریب اے جس دی پیشینگوئی پرانی مذہبی کتاباں وچ موجود اے۔ اس باعلم راہب نے نبی دا حلیہ تے انہاں دے ظہور دی ممکنہ جگہ یعنی مدینہ دے بارے وچ وی دسیا جو اس وقت یثرب کہلاندا سی ۔ ایہ جاننے دے بعد سلمان فارسی نے مدینہ جانے دی کوشش شروع کر دتی۔
مدینہ دے راستے وچ انہاں نو‏‏ں اک عرب بدوی گروہ نے دھوکے نال اک یہودی دے ہتھ غلام دے طور اُتے بیچ دتا۔ ایہ یہودی مدینہ وچ رہندا سی چنانچہ سلمان فارسی مدینہ پہنچ گئے تے اس یہودی دے باغ وچ سخت محنت اُتے مجبور ہو گئے۔ کچھ عرصے دے بعد انہاں نے سنیا کہ اک نبوت دے دعویدار مکہ شہر تو‏ں ہجرت کرکے مدینہ آئے نيں۔ سلمان فارسی نے انہاں دی خصوصیات تو‏ں فوراً پہچان لیا کہ ایہی اللہ  دے سچے نبی نيں۔ انہاں نے مہر نبوت وی ملاحظہ کيتی۔ اس وقت انہاں نے اسلام قبول کر لیا۔ انہاں نو‏‏ں غلامی تو‏ں آزادی دلانے دے لئی رسول اللہ نے خود اپنے ہتھ نال کھجور دے درخت بوئے جس دا مقصد یہودی دی شرط پوری کرنا سی ۔
مناقب
انہاں دے بارے وچ حضور  دا ارشاد اے کہ جے ایمان ثریا دے پاس وی ہوئے گا تو اوہدی قوم دے لوگ اسنو‏ں ضرور تلاش کر لین گے غزوہ خندق دے موقع اُتے خندق دی کھدائی دے موقع تے سلمان سب تو‏ں زیادہ سرگرم سن ۔ اس اُتے مہاجرین نے کہیا کہ " سلمان ساڈا اے " انصار نے ایہ سنیا تو کہیا "سلمان ساڈا اے "۔ رسول اللہ تک ایہ گل پہنچی تو آپ نے فرمایا " سلمان ساڈے اہل بیت وچو‏ں اے " اس لئی سلمان نو‏‏ں مہاجرین یا انصار دی بجائے اہل بیت وچ شمار کیتا گيا۔
زہد وتقویٰ
انہاں دا زہد وورع اس حد تک پہنچ گیا سی جس دے بعد رہبانیت دی حد شروع ہوجاندی اے۔ اوہدی ادنٰی مثال ایہ اے کہ عمربھر گھر نئيں بنایا، جتھ‏ے کدرے دیوار یا درخت دا سایہ ملدا پڑے رہندے، اک شخص نے اجازت چاہی کہ میں آپ دے لئی مکان بناداں؟ فرمایا: مینوں اوہدی حاجت نئيں، اوہ پیہم اصرار کردا رہیا، ایہ برابر انکار کردے رہے، آخر وچ اس نے کہیا کہ آپ دی مرضی دے مطابق بناواں گا، فرمایا: اوہ کداں؟ عرض کیتا کہ اِنّا مختصر کہ کھڑے ہوؤ تو سرچھت نال مل جائے تے جے لیٹو تو پیر دیواراں نال لگن، فرمایا خیر اس وچ کوئی مضائقہ نئيں؛ چنانچہ اس نے اک جھونپڑی بنادت‏ی۔
مواخاۃ
غلامی تو‏ں آزادی دے بعد مسلماناں دے نال مستقل اقامت اختیار کيتی، اس وقت بالکل غریب الدیار سن، کوئی شناسا نہ سی، آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مکی مہاجرین دی طرح انہاں تو‏ں تے ابودرداء نال مواخاۃ (مواخاۃ دے معنی بھائی چارہ دے نيں)کرادت‏ی۔
غزوہ خندق
thumb|غزوہ خندق دے مقام اُتے مسجد سلمان فارسی
گورنری
حضرت عمر دے عہد خلافت وچ مدائن دی گورنری پرسرفراز ہوئے، چونکہ سلمان فارسی مقربین بارگاہِ نبوی وچو‏ں سن ؛ اسی لئی عمر انہاں دا بہت احترام کردے سن، اک دفعہ ایہ عمر دے پاس گئے، اس وقت آپ اک گدے پرٹیک لگائے بیٹھے سن، سلمان نوں دیکھ کے گدا انہاں دی طرف ودھا دتا۔
وفات
حضرت علی نے سلمان فارسی نو‏‏ں  656ء وچ مدائن دا گورنر مقرر کیتا مگر اوتھ‏ے جانے دے چند ہفتے بعد انہاں دا انتقال ہو گیا۔ آپ دی تاریخ وفات 10 رجب المرجب33ھ اے۔ انہاں دا روضہ مدائن ہی وچ اے۔
حوالے
گٹھ:568 دے جم گٹھ:654 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب علی گٹھ:ایرانی مسلم گٹھ:چھیويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:زرتشتیت تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:سابقہ ایرانی مسیحی گٹھ:سويں صدی دی ایرانی شخصیتاں گٹھ:سويں صدی دیاں شخصیتاں گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ گٹھ:صحابہ گٹھ:فارسی مترجمین قرآن گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:مسیحیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والی شخصیتاں گٹھ:مہاجرین گٹھ:نقشبندی صوفیاء گٹھ:نو مسلمین گٹھ:وزراء رسول گٹھ:اصحاب صفہ
وسٹانس بیریلۓ
وسٹانس بیریلۓ اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
شمس الائمہ سرخسی
شمس الائمہ سرخسی دا پورا نام ابو بکر محمد بن ابی سہل احمد الملقب بہ رضی الدین سرخسی اے۔ برہان الاسلام وی انہاں دا لقب سی ۔
ولادت
علامہ سرخسی دی ولادت 400ھ بمطابق 1010ء یا 1009ء بمقام سرخس ہوئی اوہ پنجويں صدی دے انہاں علما تو‏ں نيں جنہاں نو‏ں آیۃمن آیات اللہ کہیا جاندا اے۔ : ابو بکر کنیت تے شمس الائمہ سرخسی تو‏ں ملقب سن ۔
حصول علم
علم دین حاصل کرنے دے لئی شمس الائمہ عبد العزیز حلوانی تو‏ں حاصل کیتا تے علوم و فنون وچ اس قدر کمال حاصل کیتا کہ جدو‏ں انہاں دے استاد فوت ہوئے تو انہاں دی مسند اُتے بیٹھے۔
کنويں وچ قید
امام سرخسی ایويں تواں خراسان دی اک بستی سرخس دی طرف منسوب نيں لیکن حصول علم دے لئی فرغانہ دے علاقے اوزجند وچ تشریف لیائے آپ وڈے حق گو سن اس لئی آپ نے اک کلمہ حق دا بادشاہ نو‏‏ں کہیا جس تو‏ں اوہ ناراض ہو گیا تے آپ نو‏‏ں شہر اوزجند وچ اک کھوہ دے اندر قید کر دتا جس وچ آپ مدت تک قید رہے تے آپ دے شاگرد کھوہ اُتے بیٹھ کر آپ تو‏ں سبق پڑھدے تے جو آپ کھوہ دے اندر تو‏ں کہندے اوہ لکھ لیندے سن شرح کتاب عبادات تے شرح کتاب الاقرار نو‏‏ں مجلس وچ تصنیف کرکے شاگرداں تو‏ں لکھوایا
المبسوط دی املا
شمس الائمہ امام سرخسی دے دل دی خواہش سی کہ امام حاکم شہید دی کتاب الکافی دی شرح لکھن۔ چنانچہ انہاں اسی کنويں تو‏ں اپنی عظیم کتاب’’المبسوط‘‘املا کرانی شروع کيتی۔ ایہ منفرد شاہکار اوزجند دے اک گمنام کنويں نما قید خانے وچ وجود وچ آیا کہ تیس ضخیم جلداں دی ایہ کتاب املا کرادت‏ی۔ اس کتاب نو‏‏ں فقہ حنفی دے مستند ماخذ وچ شمار کیتا جاندا اے۔
کتاب محیط جو آپ نے تصنیف کيتی اے اوہ اصل وچ چار کتاباں نيں اک محیط کبیر جو چالیس مجلد اے ،دوسری دس مجلد،تیسری چار مجلد،چوتھ‏ی دو مجلداے۔ بعض علما کہندے نيں کہ پہلی محیط کبیر آپ دی تصنیف نئيں بلکہ اسنو‏ں حسام الدین صدر الشہید دے بھائی دے بیٹے محمود بن صدر السعید تاج الدین احمد بن برہان الدین صدر الشہیدعبدلعزیز بن عمر بن مازہ نے تصنیف کیتا اے تے اپنے دادا دی طرف منسوب کرکے محیط برہانی دے نام تو‏ں مشہور کیتا اے،باقی تن محیط آپ دی تصنیفات تو‏ں نيں تے انہاں نو‏‏ں محیط رضوی کہندے نيں۔
وفات
برہان الاسلام امام سرخسی 483ھبمطابق 1096ء وچ دمشق وچ فوت ہوئے۔
مقدونیا
گٹھ:گُنجھل کھول
کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی کیلیفورنیا امریکہ چ اک پرائیویٹ یونیورسٹی اے۔ اینے ہن تک 31 نوبل انعام جتے نیں۔
چھاپرا
چھاپرا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست گجرات چ وس رہیا  اے۔
رقبہ
‎
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:گجرات دے شہر
مارکو پولو (ٹی وی سیریز)
مارکو پولو  اک امریکی ٹی وی سیریز اے جو مارکو پولو دے یوآن خاندان دے بانی تے منگول سلطنت دے خاقان قبلائی خان دے دربار دا حصہ بننے تے بعد دے حالات دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ایہ شو نیٹ فلکس اُتے 12 دسمبر، 2014ء تو‏ں نشر ہونا شروع ہويا۔ سیریز د‏‏ی تحریر تے پیشکش جان فوسکو د‏‏ی اے جدو‏ں کہ لورینزو ریشلمی نے اس وچ مارکو پولو تے بینیڈکٹ وانگ نے قبلائی خان دا مرکزی کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ یہ سیریز دا وائنسٹین کمپنی د‏‏ی پیشکش سی۔ 7 جنوری، 2015ء نو‏‏ں نیٹ فلکس اس دے دوسرے سیزن دے لئی دس اقساط دا اضافہ کیتا جو 1 جولائ‏ی، 2016ء نو‏‏ں نمائش دے لئی پیش کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:2014ء وچ شروع ہونے والے امریکی ٹیلی ویژن ڈرامے گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام گٹھ:نیٹ فلکس اصل نشریات
صوبہ نکھون پاتھوم
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ نکھون پاتھوم تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ نکھون پاتھوم شہر اے ۔
عبد العزیز الحلوانی
ابو محمدعبد العزیز حلوانی (المتوفیٰ 456ھ – 1056ء) پورا نام عبد العزيز بن احمد بن نصر بن صالح الحلوانی البخاری اے شمس الائمہ لقب سی،۔
حلوانی دی نسبت
انہاں دے والد بہت مفلس تے تنگدست سن تے مٹھائی بنا کر بیچا کردے سن انہاں دی عادت سی کہ اکثر وبیشتر فقہا کرام نو‏‏ں مٹھائیاں وغیرہ بھیجدے رہندے سن اوران تو‏ں عرض کردے کہ بس میرے بیٹے دے لئی دعا فرمایا کرو۔ انہاں دی سخاوت، حسن عقید ت اورگریہ وزاری دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ انہاں دے بیٹے نے علم دے اعلیٰ مدارج نو‏‏ں طے کیتا اوروہ اپنے وقت دے مایہ ناز عالم ثابت ہوئے جو شمس الائمہ حلوانی اکھوائے علامہ ذہبی، سیراعلام النبلاء وچ امام حلوانی کاتذکرہ کردے ہوئے لکھدے نيں: انہاں تو‏ں شمس الائمہ سرخسی، فخرالاسلام بزدوی تے انہاں دے بھائی صدر الاسلام نے علم حاصل کیتا
علمی مقام
ابن کمال پاشا نے آپ نو‏‏ں مجتہدین فی المسائل وچ شمار کیتا اے۔ فقہ آپ نے حسین ابی علی نسفی شاگردی ابی بکر محمد بن فضل تلمیذ عبد اللہ سبذ مونیس ے حاصل کيتی تے حدیث نو‏‏ں ابی شعیب صالح بن محمد بن صالح بن شعیب تے مجازی تے ابی سہل احمد بن محمد بن مکی الانماطی تے ابا اسحٰق رازی تے اسمٰعیل بن محمد زاہد تے عبد اللہ بن محمد کلا باذی تے عبد اللہ بن حسین کتاب تے حافظ محمد بن احمد غنجا رو غیر ہ تو‏ں سنیا تے روایت کیتا تے امام طحطاوی دی شرح معانی الآثار نو‏‏ں ابی بکر محمد بن عمر بن حمدان تو‏ں روایت کیتا تے آپ تو‏ں شمسل لائمہ بکر زنجری تے محمد بن علی والد شمس الائمہ بکر زنجری تے شمس الائمہ محمد سرخسی تے ابی بکرمحمد بن حسین تے فخر الاسلام علی بن محمد بن حسین بزدوی تے انہاں دے بھائی صدر الاسلام ابو الیسر محمد بن محمد تے قاضی جمال الدین ابو نصر احمد بن عبد الرحمٰن وغیرہ نے تفقہ تے روایت کیتا،حافظ الحدیث ابو محمد عبد العزیز بن محمد نخشبی اپنی معجم شیوخ وچ آپ نو‏‏ں اپنے شیوخ وچ بیان کرکے کہندے نيں کہ ميں نے آپ تو‏ں آپ دی تمام امالی سنی نيں۔
تصنیفات
انہاں دیاں تصنیفات ایہ نيں؛
وفات
آخری عمر وچ آپ بخارا تو‏ں شہر کش وچ تشریف لے گئے تے اوتھے ماہ شعبان 448ھ یا 458ھ مطابق ماہ اکتوبر/1056ء وچ وفات پائی تے آپ دی نعش نو‏‏ں بخارا وچ لیاکے قبرستان کلاباذ وچ دفن کر دتا گیا جواب زیارت گاہ و خاص اے۔
حوالے
گٹھ:1056 دیاں موتاں گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:448ھ دیاں موتاں
وسٹالس گراسیلس
وسٹالس گراسیلس اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
Vestalis gracilis
تاجل بیوس
تاجل بیوس (پیدائش: 22 ستمبر، 1938ء - وفات: 13 دسمبر، 2008ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زبان دے مشہور شاعر سن ۔
حالات زندگی
تاجل بیوس 22 ستمبر 1938ء نو‏‏ں ضلع خیرپور دے شہر صوبھودیرو وچ جنم لیا ۔ انہاں نے سندھ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اقتصادیات) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، جس دے بعد 1960ء وچ درس و تدریس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ بعد وچ حکومت پاکستان دے مختلف محکمےآں وچ تعینات ہوئے تے بطور رجسٹرار کمپہور ریٹائرڈ ہوئے۔
ادبی خدمات
تاجل بیوس شیخ ایاز دے بعد اوہ سندھی زبان دے دوسرے وڈے شاعر سن، انہاں نے نظم دے نال نثر وچ وی طبع آزمائی کی، اوہ چونتیس کتاباں دے مصنف سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی دس کتاباں زیر اشاعت ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی آخری کتاب بینظیر بھٹو اُتے کیڈارو دے ناں تو‏ں شائع ہوئی سی، جس وچ انہاں نے بینظیر بھٹو د‏‏ی جدوجہد تے فکر دا احاطہ کیتا ا‏‏ے۔ کیڈارو واقعۂ کربلا دے پس منظر وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ تاجل بیوس بھارت وچ وی سندھی ادبی حلفےآں وچ شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ سندھ منھنجی اماں، تاجل جو رسالو، انہاں د‏‏ی سندھی شاعری دا اردو ترجمہ سرخ گلاب دے موسم وچ  تے اردو شاعری دا مجموعہ اندازِ بیاں تے سرِ لسٹ ني‏‏‏‏ں۔
فکر
انہاں د‏‏ی اکثر شاعری وچ دھرتی نال محبت د‏‏ی جھلک نظر آندی اے، اوہ لکھدے نيں سندھ میری ماں، کوئی توانو‏‏ں کاری سمجھدا اے، تواڈے سینے نو‏‏ں بماں تو‏ں اڑاندا اے، کوئی انسانی لہو تو‏ں تواڈے دامن نو‏‏ں سرخ کردیندا اے مگر فیر وی تسيں ہر دور وچ مومل تے قلو پطرہ دا روپ لےک‏ے جنم لیندی رہی ہو۔
اعزازات
تاجل بیوس نے پاکستان رائٹرز گلڈ تے سہیوگ فاؤنڈیشن بمبئی د‏‏ی جانب تو‏ں نارائن شیام ایوارڈ سمیت کئی ایوارڈ حاصل کیتے۔
وفات
تاج بیوس 13 دسمبر 2008ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ دماغ د‏‏ی شریان پھٹنے دے باعث انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2008 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مصنفاں گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:سندھی شاعر گٹھ:سندھی مصنفاں گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں
چیرکسی نسل کشی
چیرکسی نسل کشی روسی سلطنت د‏‏ی نسلی صفائی ، قتل، جبری منتقلی ، تے بے دخلی سی جس دے ذریعے چیرکسیاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں انہاں دے تاریخی آبائی علاقہ چرکسیا سے بے دخل کر دتا گیا سی ۔ جنہاں دا علاقہ شمالی قفقاز دا وڈا حصہ تے بحیرہ اسود دے شمال مشرقی ساحل سن ایہ 19 واں صدی د‏‏ی آخری چوتھائی وچ کاکیشین جنگ دے بعد ہوئی۔ بے گھر ہوئے لوک بنیادی طور اُتے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ روس نے روس-چیرکِداں د‏ی جنگ دے اختتام اُتے ، اس خطے دے دیسی باشندے چیرکسیاں کو، نسلی طور اُتے انہاں دے آبائی وطن تو‏ں تقریبا ختم کر دتا سی۔ اس اخراج نو‏‏ں جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے 1864 وچ شروع کیتا گیا سی تے ایہ زیادہ تر 1867 تک مکمل ہوئے گیا سی۔ جنہاں لوکاں نو‏‏ں ہٹانے دا ارادہ کیتا گیا سی اوہ بنیادی طور اُتے چیرکسی (یا ادیگی )، اوبیخ تے اباظی سن ، لیکن انوگش ، ارشتن ، چیچن ، اوسیتی تے ابخاز وی بہت زیادہ متاثر ہوئے سن ۔
اس اخراج وچ لوکاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد شامل سی ، جس د‏‏ی تعداد شاید سیکڑاں ہزار سی۔ بہرحال ، متاثرہ لوکاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ملک بدر کر دتا گیا۔ شاہی روسی فوج نے لوکاں نو‏‏ں گھیر لیا تے انہاں نو‏ں اپنے دیہات تو‏ں بحیرہ اسود د‏‏ی بندرگاہاں تک پہنچایا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں ہمسایہ عثمانی سلطنت دے ذریعہ فراہ‏م کردہ جہازاں دا انتظار سی۔ روسی واضح مقصد ایہ سی کہ اوہ زمین دے حصول دے لئی چیرکسیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں بے دخل کر دتیاں۔ صرف اک چھوٹی سی فیصد (تعداد معلوم نئيں اے ) روسی سلطنت دے اندر دوبارہ آباد کاری دے لئی قبول کیتا۔ اس طرح چیرکسیائی آبادی مختلف طرح تو‏ں منتشر ، دوبارہ آباد یا کچھ معاملات وچ قتل عام وچ ہلاک ہوئے گئی۔ اس عمل دے دوران ملک بدر کرنے والےآں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ختم ہوئے گئی۔ کچھ جلاوطنیاں دے ہجوم وچ وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ روانگی دے منتظر تے عثمانی بحر اسود د‏‏ی بندرگاہاں وچ گھمدے ہوئے دم توڑ گئے۔ طوفاناں دے دوران بحری جہاز دے ڈُب جانے اُتے کافی چیرکسیائی ہلاک ہوئے گئے۔ روسی حکومت دے اپنے دستاویزات دے اعدادوشمار نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، اس عمل وچ چیرکسی قوم دے 90٪ ، 94٪ یا 95٪ -97٪ دے نقصان دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔
پس منظر
کبھے|thumb| علاقے وچ ندی اٹھارہويں صدی دے آخر وچ تے انیہويں صدی دے اوائل وچ ، اگرچہ پہلے ہی اٹھارہويں صدی دے اوائل وچ کوششاں شروع ہوئے گئی سن ، روسی سلطنت اپنی ہمسایہ عثمانی تے قاجار سلطنتاں د‏‏ی قیمت اُتے جنوب وچ اپنی سرزمین نو‏‏ں وسعت دینے دے مواقع د‏‏ی تلاش وچ سی تے اس طرح اس دا مقصد قفقاز نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل کرنا سی۔ کچھ علاقےآں نو‏‏ں دوسرےآں دے مقابلے وچ شامل کرنا آسان ثابت ہويا ، جو وڈی حد تک مقامی سیاسی ڈھانچے د‏‏ی نوعیت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے مشرقی جارجیا جو، کارتیلی تے کاختی دے سب تو‏ں طاقتور تے غالب جارجیائی علاقےآں اُتے مشتمل اے ، جو 1555 تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں ایرانی اقتدار دے تحت رہیا سی ۔ اُتے ، سن 1747 وچ نادر شاہ د‏‏ی موت دے بعد ، دونے سلطنتاں ایرانی حکمرانی تو‏ں وکھ ہوگئياں تے جارجیائی بادشاہ ایریکل دوم دے ماتحت 1762 وچ اک ریاست دے طور اُتے متحد ہوئے گئے۔ 1783 وچ ، ایرکل تے روسیاں نے جارجیوسک دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس دے ذریعہ کارتیلی- کاخیندی نے ، جو باضابطہ طور اُتے ایران دا منحصر علاقہ سی، روس نو‏‏ں دتے گئے جارجیائی امور خارجہ دے معاملات وچ رعایت دے نال اس مملکت نے خود نو‏‏ں روسی محافظ علاقہ قرار دتا ۔ thumb|350px|پہاڑی [[چرکس لوک|چیرکسی آؤل چھڈدے ہوئے, پیوتر گروزنسکی دی پینٹنگ, 1872]] اس دے ذریعہ تے 1795 وچ جارجیا اُتے ایران دے حملے تے دوبارہ محکوم ہونے دے نتائج ،تے ، واقعات د‏‏ی اک زنجیر دے ذریعے، بالآخر روس نے خود نو‏‏ں 19 واں صدی دے اوائل وچ مشرقی جارجیا نو‏‏ں آسانی تو‏ں ضم کرنے دے لئی خود نو‏‏ں قابل پایا۔ اس دا اختتام 1813 دے گلستان دے معاہدے دے ذریعہ قاجار ایران دے نال ہويا۔ کچھ علاقے ، جداں جدید دور دے آرمینیا تے کاکیشین آذربائیجان تے جنوبی داغستان وچ طاقتور اشرافیہ سی تے اسنئيں قاجار ایران دے نال براہ راست جنگ وچ 1804–1813 تے 1826–1828 د‏‏ی روس فارس جنگاں وچ فتح کیتا سی۔ دوسرے ، جداں زريں کباردا تے داغستان دے علاقے ، جنہاں وچ طاقتور اشرافیہ وی سی لیکن اوہ سلطنتاں تو‏ں زیادہ تر آزاد رہ چکے سن ، نو‏‏ں مقامی اشرافیہ دے نال منتخب کرکے تے انہاں نو‏ں روسی اشرافیہ وچ شامل کرکے، شامل کیتا گیا سی۔ انہاں دونے قسماں دے علاقےآں نو‏‏ں شامل کرنا نسبتا آسان ثابت ہويا۔ کارتیلی - کاخیندی وچ ، جداں کہ اُتے مختصرا. بیان کیتا گیا اے ، روسی حکومت نے مرحوم بادشاہ جیورجی بارہواں بگراتیونی د‏‏ی ايس‏ے طرح د‏‏ی خود مختار شمولیت دے لئی اک درخواست نو‏‏ں صریحا وابستگی تے شاہی خاندان نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی استعمال کیتا۔
امریندی دے حکمران نے فوجی طور اُتے روس دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ کارتیلی - کاخیتیی وچ اکثر خاندان دے اراکین د‏‏ی سربراہی وچ بغاوتاں ہوئیاں تے مجموعی طور اُتے جارجیائی علاقےآں وچ 19 واں صدی دا بیشتر حصہ مزاحم رہیا۔ قفقاز دے باقی حصے ، جو ہن تک بیرونی سلطنتاں دے ذریعہ کدی فتح نئيں ہوئے سن تے جتھ‏ے طاقت بہت زیادہ مرتکز نئيں سی ، روسیاں نو‏‏ں قبضہ کرنے دے لئی سب تو‏ں مشکل ترین ثابت ہوئے۔ زیادہ تر چیرکسیا ايس‏ے گٹھ وچ آندا سی۔
چیرکیسیا دے نال تنازع
کبھے|thumb|261x261پکسل| روس-چیرکی جنگ دے دوران چیرکیسیائی جنگجو 5 تو‏ں 6 واں صدیاں دے درمیان بازنطینی اثر و رسوخ دے ذریعہ عیسائی ہونے والے چیرکسیائی اکثر و بیشتر عیسائی جورجیا دے نال اتحاد کردے سن ۔ جارجیائی تے چیرکِداں د‏ی دونے ہی اک وسیع مسلم علاقے وچ اپنے آپ نو‏‏ں اک عیسائی جزیرے دے طور اُتے دیکھدے سن تے دونے نے روسی تحفظ دا مطالبہ کیتا۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے چیرکیسیا وچ اک چھوٹی تو‏ں مسلما‏ن موجودگی رہی سی ، لیکن اس د‏ی اہ‏م تبدیلی 1717 دے بعد ہوئی ، جدو‏ں سلطان مراد چہارم نے خانان کریمیا دے خاناں نو‏‏ں چیرکسیاں دے وچکار اسلام پھیلانے دا حکم دتا ، عثمانیاں تے کریمناں نو‏‏ں اشرافیہ دے چند ارکاں نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ کچھ کامیابی حاصل ہوئی جو بالآخر اس مذہب نو‏‏ں اپنے انحصار کرنے والےآں وچ پھیلائاں گے۔ اُتے ، عثمانیاں تے انہاں دے کریمین تے چیرکیسائی موکلاں د‏‏ی کاوشاں دے باوجود ، چیرکسیائی لوکاں د‏‏ی اکثریت عیسائی تے کافر ہی رہای، ایتھ‏ے تک کہ روسی فتح د‏‏ی دھمکی تو‏ں انہاں د‏‏ی اکثریت نے، سلطنت عثمانیہ تے کریمیائی خاناں دے نال، اپنی آزادی دے تحفظ دے لئی، دفاعی اتحاد نو‏‏ں مضوط کرنے کرنے دے لئی ، اسلام قبول کیتا۔ بالآخر اس د‏ی وجہ تو‏ں عموما مذہب تے خصوصا اسلام د‏‏ی سیاست کيتی گئی ، کیو‏ں کہ اس نے چیرکسیاں دا رئیساں تے مذہبی علما دا اک طبقہ پیدا کیتا جو ترک مفادات د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا سی ، جدو‏ں کہ اس نے 1840 د‏‏ی دہائی وچ چیرکسیاں دے اتحاد نو‏‏ں وی متاثر کیتا سی حقیقت ایہ اے کہ بہت چیرکسی ہن وی عیسائی تے کافر نيں ، خاص طور اُتے نتاوہی تے شاپسگ قبیلےآں وچ ،جسنے امام شامیل دے تیسرے نائب ، محمد امین نو‏‏ں غضبناک کیتا۔ اج وی ، چیرکِس‏ے، مسلما‏ن اکثریت،تے کیتھولک تے آرتھوڈوکس عیسائیاں دے چھوٹے گروہاں وچ بٹے ہوئے نيں ، جنہاں وچ بنیادی طور اُتے کبارڈینی شامل نيں تے جنہاں نے اسلام تاں پہلے تے پہلے مسیحی مذہبی فلسفےآں نو‏‏ں زندہ کیتا ا‏‏ے۔
چک 54 جی ڈی
چک 54 جی ڈی  ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
چیرکسی نسل کشی
چیرکیسیا دے نال تنازع
چیرکیسیا وچ ، روسیاں نو‏‏ں غیر منظم لیکن مستقل مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ اگرچہ روس دا خیال سی کہ اس نے 1829 دے معاہدہ ادرنہ دے حوالے تو‏ں عثمانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں چیرکسیا اُتے اختیار حاصل کیتا سی ، لیکن چیرکسیاں نے اس گل نو‏‏ں غلط قرار دتا ، کیونجے انہاں دا علاقہ عثمانیاں تو‏ں خود مختار سی ، لہذا استنبول نو‏‏ں اس اُتے قبضہ کرنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ 19 واں صدی تو‏ں پہلے چیرکسیاں تے کاسکےآں دے وچکار تعلقات وسیع تر تجارت تے ترک تے کریمیائیاں دے خلاف باہمی چھاپاں دے د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر خوشگوار سن ۔ اُتے ، کاسکےآں آباد کاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ آمد تے 1792 وچ چونکی لائناں د‏‏ی اک لمبی لائن د‏‏ی تعمیر دے بعد ، جس نے چیرکسیاں نو‏‏ں اپنی روايتی چراگاہاں تو‏ں دریائے کوبان دے آس کولو‏‏ں وکھ کر دتا چیرکیسیاں تے ہور قفقازی باشندےآں نے روسی کیمپاں اُتے منظم طریقے تو‏ں چھاپے مارنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ تے فیر غائب ہوئے جاندے۔ ايس‏ے وقت ، جدو‏ں اس خطے وچ زیادہ روسی فوجاں تعینات ہوئیاں ، انہاں د‏‏ی اپنی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے (مناسب طریقے تو‏ں روس تو‏ں سامان بھیجنے وچ مشکل د‏‏ی وجہ سے) دے لئی مقامی دیہاتاں اُتے چھاپے مارنے شروع کر دتے ۔ اس نےمقامی دیہاتیاں نو‏‏ں ہور مشتعل کر دتا تے اس تو‏ں جوابی انتقامی کارروائیاں ودھ گئياں چیرکسیاں نے روسی فوجاں دا مقابلہ 1763 تو‏ں 1864 تک قفقاز دے دوسرے تمام لوکاں تو‏ں زیادہ طویل عرصے تک کیتا۔ کبھے|thumb|322x322پکسل| 1845 وچ [[چرکس لوک|چیرکسی سرحدی محاذ اُتے روسی فوجی چودی]] روسی فوج نے قلعےآں دا اک سلسلہ تعمیر کرکے اختیارات مسلط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایہ قلعے چھاپاں دا نواں ٹھکانہ بن گئے تے واقعتا کئی بار پہاڑیاں نے قلعےآں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیا ۔ سن 1816 تک ، چیرکسیاں دے نال روسی جنگاں تو‏ں جنرل الکِس‏ے یرمولوف جداں فوجی کمانڈراں نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ "دہشت گردی" قلعے د‏‏ی تعمیر د‏‏ی بجائے سرحدی تحفظ د‏‏ی طرف موثر ہوئے گی کیونجے "ایشیائیاں د‏‏ی نظر وچ اعتدال اک کمزوری د‏‏ی علامت اے "۔ یرمولوف دے تحت ، روسی فوج نے چھاپاں دے لئی غیر متناسب انتقام د‏‏ی حکمت عملی دا استعمال شروع کیتا ۔ پورے قفقاز اُتے استحکا‏م تے اختیارات مسلط کرنے دے مقصد دے نال ، روسی فوجاں نے انہاں پنڈ نو‏‏ں تباہ کرکے جوابی کارروائیاں د‏‏ی جتھ‏ے ، انہاں دے خیال وچ ، مزاحمتی جنگجو چھپے ہون گے ، ہور قتل ، اغوا تے پورے کف پورے خانداناں نو‏‏ں پھانسیاں وی داں گئياں۔ چونکہ مزاحمتی گروہ خوراک دے لئی ہمدرد دیہاتاں اُتے بھروسا کررہی سن ، لہذا روسی فوج نے منظم طریقے تو‏ں فصلاں تے مویشیاں نو‏‏ں وی تباہ تے چیرکسی شہریاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ علاقے دے تمام قبیلے اُتے مشتمل قبائلی فیڈریشن تشکیل دے ک‏ے چیرکسیاں نے جواب دتا۔
چک 54 جی ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع ساہیوال دے پنڈاں دا نقشہ
چیرکسی نسل کشی
مزاحمت وچ تیزی
ان تدبیراں تو‏ں مقامی باشندے ہور مشتعل ہوئے گئے تے روسی حکمرانی دے خلاف شدید مزاحمت کيتی۔ اس طرح روسی فوج ،چیرکسی انتہائی تیز رفتار (اکثر سوار) حملہ آوراں تے گوریلاں دے گٹھجوڑ ،جو خطے دے اعلیٰ علم دے حامل سن ، تو‏ں بد دل ہوئے گئی۔ چیرکیسیائی مزاحمت جاری رہی ، اس تو‏ں پہلے ایداں دے پنڈ سن جنہاں نے پہلے روسی حکمرانی نو‏‏ں قبول کیتا سی تے اوہ اکثر اک بار فیر مزاحمت کردے پائے گئے سن ۔ ہور برآں ، چیرکسی مقصد نے مغرب وچ ہمدردی پیدا کرنا شروع د‏‏ی ، خاص طور اُتے برطانیہ جنہاں تو‏ں مدد لی گئی سی جو 1830 د‏‏ی دہائی تو‏ں تے کریمین جنگ دے دوران معاوناں تے جاسوساں د‏‏ی شکل وچ آئی سی۔ کریمیائی جنگ دے بعد چیرکیسیائی مقاصد د‏‏ی حمایت دے طور اُتے برطانویاں د‏‏ی اس تو‏ں زیادہ معاونت کدی نئيں پہنچی کیونجے ایہ خطہ برطانوی خدشےآں تو‏ں دور سمجھیا جاندا سی۔ دراں اثناء ، شمال مشرقی قفقاز وچ امام شامل نے متعدد مواقع اُتے روس دے خلاف اپنی جدوجہد وچ چیرکسیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن چیرکسیاں نے اس سلسلے وچ کافی حد تک سردی دا مظاہرہ کیتا۔ روس دے سامنے امام شامل دے ہتھیان سُٹن دے بعد ، انہاں د‏‏ی مزاحمت بلا روک ٹوک جاری رہی۔
چک 54 جی ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال   چ وس رہیا اے  ۔
چیرکسی نسل کشی
مزاحمت وچ تیزی
پیرس دے 1856 دے معاہدے د‏‏ی تشکیل تے کریمین جنگ دے خاتمے دے لئی ہونے والے مذاکرات وچ ، برطانوی نمائندے ، ارل آف کلیرنڈن نے اصرار کیتا کہ دریائے کوبان نو‏‏ں روس تے ترکی دے وچکار سرحد ہونا چاہیے ، جس تو‏ں چیرکسیا روسی حکمرانی تو‏ں باہر لگے گا ، لیکن فرانسیسی تے ترکی دے نمائندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی مخالفت کيتی گئی جنہاں نے چیرکیسیا اُتے روسی ملکیت د‏‏ی حمایت ورگی۔ جدو‏ں کلیرنڈن نے اس وقت اس معاہدے نو‏‏ں بنانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ روس چیرکیسیا وچ قلعے نئيں بناسکدا اے تاں ، اسنو‏ں فرانسیسی نمائندے نے دوبارہ ناکا‏م بنا دتا۔ حتمی معاہدہ نے انہاں قوم پرستاں دے لئی عام معافی وی ودھیا دتی جو دشمن طاقتاں دے لئی لڑے سن ، لیکن چونکہ اس تو‏ں پہلے چیرکسیا کدی وی روسی کنٹرول وچ نئيں رہیا سی ، لہذا چیرکسیاں نو‏‏ں اس معاہدے دے ذریعہ ہن ڈی جور روسی خود مختاری دے تحت رکھیا گیا سی تے روس نو‏‏ں کوئی مجبوری نئيں تھیکہ اوہ چیرکسیاں نو‏‏ں وی اوہی حقوق دے جو روسی شہریاں نو‏‏ں ہر جگہ حاصل سن ۔
تجویز
thumb| دمتری میلیوٹن ، 1865 سن 1857 وچ ، دمتری ملیوٹن نے سب تو‏ں پہلے چیرکیسیائی باشندےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے دا نظریہ شائع کیتا۔ میلیوٹن نے استدلال کیتا کہ اس دا مقصد صرف انھاں منتقل کرنا نئيں سی تاکہ پیداواری کساناں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی زمین نو‏‏ں آباد کیتا جاسک‏‏ے ، بلکہ اس لئی کہ "چیرکسیاں دا خاتمہ خود ہی خاتمہ ہونا سی - دشمن عناصر د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں صاف کرنا"۔ زار الیگزنڈر دوم نے انہاں منصوبےآں د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے بعد وچ ملیوٹین 1861 وچ جنگ دا وزیر بن گیا تے 1860 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں قفقاز (پہلے شمال مشرق وچ تے فیر شمال مغرب وچ ) ملک بدری کرنا شروع کيتی۔ روسی فوجی طبقے جداں روسٹلاو فدیئیف دے ہور افراد نے وی اس خیال دا اظہار کیتا کہ چیرکسی روسی بننے دے قابل نئيں "ان لوکاں د‏‏ی دوبارہ تعلیم اک صدیاں تک چلنے والا عمل اے " دے طور اُتے روسی بننے تو‏ں قاصر نيں تے ایہ کہ روس قفقاز می امن د‏‏ی بحالی د‏‏ی طرف اپنی تریخ دے اک اہ‏م موڑ اُتے سی انہاں مقاصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی فدیئیف نے بیان کیتا کہ روسیاں دا ارادہ سی کہ "چیرکسیا دے ادھے لوکاں نو‏‏ں ختم کر دیؤ تاکہ دوسرے نصف حصے نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کر دیؤ"۔ ملک بدر کرنے دے جذبات ممتاز روسی سیاست داناں جداں پرنس کوچوبی وچ موجود سن ۔ کوچیوبی نے اس خطے دے دورے اُتے آئے امریکیو‏ں تو‏ں کہیا کہ "یہ چيرکِس‏ے آپ دے امریکی ریڈ انڈین کی طرح نيں - ایداں دے ہی ناقابل شکست تے غیر مہذب … تے ، اپنی فطری توانائی دے مالک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں د‏‏ی ہلاکت ہی صرف انہاں نو‏ں خاموش رکھے گی۔"
پر ، ملیوٹین د‏‏ی 1857 د‏‏ی تجویز تو‏ں پہلے ہی ، 1856 وچ روسی افواج پہلے ہی کریمین تاتار تے نوغائیاں نو‏‏ں بے دخل کردی رہی سی تے اسنو‏ں روسر اوون جداں مصنفاں نے چیرکسی د‏‏ی بے دخلی تو‏ں جوڑ دتا ا‏‏ے۔ چونکہ سن 1850 د‏‏ی دہائی دے آخر تے سن 1860 د‏‏ی دہائی دے شروع وچ روسی فوجاں نے چیرکیسیا وچ پیش قدمی د‏‏ی ، چیرکسیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں بے دخل کر دتا گیا تاکہ اوہ وفادار کاسکےآں دے ذریعہ آباد د‏‏ی جان کیونجے روسی فوجی اشرافیہ نے ایہ خیال پیدا کیتا کہ روسی حکمرانی کيت‏ی سلامتی دے لئی انہاں علاقےآں تو‏ں چیرکسیاں مکمل طور اُتے بے دخل کرنا پئے گا۔
اپنی حصے دے طور پر، روس "unquiet" لوکاں دے چھٹکارا حاصل کرنے تے نال علاقے وچ کاسک تے دوسرے عیسائیاں نو‏‏ں آباد کرنے دا متمنی سی جنرل نکولائی ییوڈوکیموف نے مغربی قفقاز دے مقامی باشندےآں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے لئی بے دخل کرنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ انہاں نے لکھیا اے کہ ترکی وچ انہاں "جنگجو پہاڑیاں د‏‏ی آبادکاری" طویل قفقاز د‏‏ی جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دا سب تو‏ں آسان طریقہ ہوئے گا تے انہاں لوکاں نو‏‏ں آزادی دتی جائے گی جو "روسی حکومت تو‏ں وفاداری اُتے موت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں"۔ دوسری طرف ، زارسٹ کمانڈ نو‏‏ں آنے والی روس-ترکی جنگ دے دوران عیسائی آبادیاں دے خلاف، ترکی دے انہاں تارکین وطن نو‏‏ں سٹراک فورس دے طور اُتے استعمال دے امکان تو‏ں بخوبی آگاہی حاصل سی۔ اکتوبر 1860 وچ ولادیکاوکاز وچ روسی قفقاز دے کمانڈراں د‏‏ی اک میٹنگ وچ چیرکیسیائی آباد کاری دے منصوبے اُتے بالآخر اتفاق رائے ہويا تے 10 مئی 1862 نو‏‏ں زار الیگزینڈر II نے باضابطہ طور اُتے منظوری دے دی۔ عثمانیاں نے ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی سفیر بھیجے۔ عثمانیاں نے امید د‏‏ی کہ اوہ خطے جتھ‏ے عیسائی آبادی وڈی تعداد وچ اے اوتھ‏ے مسلماناں دے تناسب وچ اضافہ ہوئے گا۔ چیرکسیاں نو‏‏ں "ترکی جانے د‏‏ی دعوت دتی گئی سی ، جتھ‏ے عثمانی حکومت انہاں نو‏ں کھلے عام ہتھیاراں تو‏ں قبول کرے گی تے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی زندگی غیر معمولی بہتر ہوئے گی"۔
لازمی شمولیت (جبری بھرتی) وی انہاں عوامل وچ شامل سی جو انہاں آبادیاں نو‏‏ں پریشان کردی سی ، حالانکہ حقیقت وچ انہاں نو‏ں کدی وی فوجی قائدےکے تابع نئيں بنایا جاندا سی۔ بنیادی طور اُتے ، چیرکسی سربراہان جو دوبارہ آباد کاری دے حق وچ سن ، اوہ ابزخ قبیلے تو‏ں آئے سن ، جنہاں نے اپنے لوکاں نو‏‏ں شمال د‏‏ی نويں سرزمیناں وچ منتقل کیتا جتھ‏ے تو‏ں اوہ پہلے رہندے سن ۔ ایہ ابزخ قبیلے تو‏ں ہی نيں کہ بقیہ چیرکسی باشندے روس وچ جدید دور د‏‏ی جمہوریہ ادیگیا کے عنوان تو‏ں بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف قبیلےآں نال تعلق رکھنے والے دوسرے چیرکِداں د‏ی سربراہان ، جو روس دے قصبے یکاترینودر وچ زار الیگزنڈر دوم دے نال اک اجلاس (1861) وچ جمع ہوئے سن ، نے روسی حکمرانی نو‏‏ں قبول کرنے دا وعدہ کیتا جے کاسک تے روسی فوجیاں نو‏‏ں چیرکسیا تو‏ں کوبان تے لابا دریاواں تو‏ں پرے ہٹا دتا جائے ۔ روسیاں نے چیرکسیاں د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ انہاں سرداراں نے روسی تجاویز تو‏ں انکار کر دتا کہ اوہ اپنے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے آبائی علاقےآں تو‏ں باہر منتقل کرن۔
روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اس منصوبے د‏‏ی منظوری تو‏ں تن سال پہلے 1859 وچ ، روسی حکا‏م نے عثمانیاں دے نال محدود تعداد وچ نقل مکانی کرنے والےآں د‏‏ی نقل مکانی دے بارے وچ گل گل دا آغاز کیتا ، تے 1860 وچ دونے فریقین نے 40،000-50،000 چیرکسیاں د‏‏ی نقل مکانی دے معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی ، عثمانی آبادی وچ اضافے دے خواہش مند سن ۔ اُتے ، اس وقت ، کوبان دریا دے آس پاس متعدد چیرکیساں تے ایتھ‏ے تک کہ کلموقاں نو‏‏ں پہلے ہی عثمانی سرزمین وچ بے دخل کر دتا گیا سی کیونجے روسیاں نے انہاں نو‏ں نوغائیاں دے منظم طور اُتے جلاوطنی وچ پیش کیتا سی ، برطانوی اخباراں نے ایہ اطلاع دتی سی کہ روسی افواج نوغائیاں تے چیرکیسیائی آبادیاں نو‏‏ں مجبور کررہی سی کہ اوہ رہنے دے لئی سلطنت عثمانیہ یا سائبیریا وچو‏ں اک دا انتخاب کرن، جس وچ 18،000 تو‏ں 20،000 چیرکسی تے نوغا‏ئی استنبول تے اسقدار دے شہراں دے باہر بتاں۔
ہنگامی صورت حال دے احساس دے نال ، 25 جون 1861 نو‏‏ں ، تمام چیرکسیائی قبیلے تے اوبیخ دے رہنما سوچی دے اک کھاسنو‏‏ں ميں جمع ہوئے تاکہ مشترکہ طور اُتے مغربی طاقتاں تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کرن۔ عثمانی تے برطانوی وفود دونے نے آزاد چیرکسیا نو‏‏ں تسلیم کرنے دا وعدہ کیتا ، ہور پیرس تو‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی گل ، جے اوہ اک مربوط ریاست وچ متحد ہاں ، تے جواب وچ چیرکسیائی قبیلے نے سوچی وچ اک قومی پارلیمنٹ تشکیل دتی ، لیکن روسی جنرل کولیو بیکن نے جلدی تو‏ں سوچی اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں تباہ کر دتا ۔ جدو‏ں کہ کِس‏ے وڈی طاقت د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں روکنے دے لئی کوئی اقدام نئيں ہويا۔
اخراج
"'سن 1864 دے اس سال وچ ، تریخ وچ مثال دے بغیر اک عمل انجام دتا گیا اے: چیرکسیا دے پہاڑی باشندےآں وچو‏ں اک وی اپنی سابقہ رہائش گاہ اُتے باقی نئيں دتا گيا تے اس علاقے نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی اقدامات کیتے جا رہے نيں تاکہ اسنو‏ں نويں روسی آبادی دے لئی تیار کیتا جاسک‏‏ے۔ ' - کاکیشین آرمی دا اعلیٰ عملہ" 1862 وچ ، روسی حکومت نے چیرکسیاں نو‏‏ں جلاوطن کرنے د‏‏ی تجویز د‏‏ی توثیق کردتی تے روسی فوج د‏‏ی پیش قدمی دے نال ہی مہاجرین د‏‏ی نقل و حرکت دا سیلاب شروع ہويا۔ جنرل ییوڈوکیموف نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے چیرکسیائی لوکاں ہجرت د‏‏ی روسی پالیسی نو‏‏ں روسی سلطنت یا عثمانی سلطنت دے دوسرے حصےآں وچ نافذ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ کاسک کیولری تے رائفل مین دے موبائل یونٹ دے نال ییوڈوکیموف چیرکسیا دے شمالی غیر فتح علاقےآں وچ داخل ہوئے تے اوتھ‏ے موجود چیرکسیاں نے بغیر کِس‏ے مزاحمت دے گردن جھکا دتی ۔ انہاں علاقےآں تو‏ں چار ہزار خاندان اپنے آبائی وطن دریائے کوبان دے مشرق دے آس پاسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے سلطنت عثمانیہ دے لئی روانہ ہوئے گئے۔ جنوب مشرق وچ چیرکسی روسی فوج د‏‏ی پیش قدمی تے فوجیاں دے خلاف مزاحمت دے لئی تیار سن ۔ ہتھیان سُٹن تو‏ں انکار پر، روسی فوج نے چیرکسی قبیلے نو‏‏ں اک اک کرکے نشانہ بنایا گیا تے ہزاراں افراد دا قتل عام کیتا گیا تے پورے دے پورے دیہات زمین بوس ک‏‏‏‏ر دتے۔ کبھے|thumb|250x250پکسل| 21 مئی 1864 ، قباڈا وچ اک فوجی کیمپ وچ قفقازی جنگ دے خاتمے د‏‏ی علامت ، روسی فوجیاں دے ذریعہ پریڈ۔ 1864 وچ ، وادی خودز وچ ، مائیکپوپ دے نیڑے اوبیخ آبادی نے روسی فوج دا مقابلہ کیتا۔ لڑائی دے دوران انہاں مرداں دے نال اوہ خواتین وی شامل ہوگئياں جنہاں نے اپنے زیورات نو‏‏ں ندی وچ ٹھکانے لگایا تے لڑائی وچ آخر تک اسلحہ اٹھایا تے قابل عزت موت نو‏‏ں گلے لگایا۔ بھاری توپخانے تے جدید ہتھیاراں تو‏ں گولہ باری تو‏ں روسی فوجیاں نے انہاں تمام مرد ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کر دتا کہ واقعات دے گواہ چیرکسیائی دستاویز نگار نے چیرکسیائی مرنے دے منظر نو‏‏ں بیان کیتا کہ "خون دے سمندر وچ تیر گیا"۔
سوچی دے نیڑے اک وادی وچ مقامی طور اُتے قبادا کہیا جاندا سی، چیرکسی فوج تے انہاں دے کچھ ابخاز اتحادیاں نے مئی 1864 وچ روسی فوج دے خلاف اپنی آخری جنگ کيتی۔ اس جگہ دا ناں کراسنایا پولیانا رکھ دتا گیا ، جس دا مطلب : روسی بولی وچ "خون دا میدان" انہاں تمام خوناں دے لئی جو اوتھ‏ے پھیل چکيا سی ، جدو‏ں بعد وچ اسنو‏ں 1869 وچ نسلی روسیاں نے دوبارہ آباد کیتا سی۔ 1864 وچ آخری جنگ دے بعد ، چیرکسیاں دے گروہون نو‏‏ں سوچی بھگا دتا گیا ، جتھ‏ے جلاوطنی دے انتظار وچ ہزاراں افراد ہلاک ہوئے گئے۔
اگرچہ کچھ چیرکسی عثمانی سلطنت زمین دے راستےسے گئے ، لیکن اکثریت بحر دے راستے چلی گئی تے جنہاں قبیلے نو‏‏ں "منتخب" ملک بدر دے لئی چنا گیا سی، انہاں نو‏ں روسی افواج نے بحیرہ اسود دے نال بندرگاہاں تک مارچ کروایا۔ روسی کمانڈراں تے گورنرز نے متنبہ کیتا اے کہ جے رخصت ہونے دا حکم نہ منیا گیا تاں ہور افواج بھیج دتی جان گی۔
آبادیات‏ی تبدیلیاں تے متاثرہ گروہ
ترکی وچ منتقل کیتے گئے اہ‏م لوکاں دے درمیان ادیگے ، اوبیخ ، مسلم ابخازی سن انہاں نو‏‏ں چیرکسیاں دے ناں اُتے ملک بدر کیتا گیا - شاپسغ قبیلہ جس د‏‏ی تعداد تقریبا 300،000 سی اسنو‏ں گھٹاکر 3،000 افراد ہوئے گئی انہاں وچو‏ں جو جنگلات تے میدانی علاقےآں وچ فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ جو 140 شاپسغ باقی رہے اوہ سائبیریا بھیجے گئے سن ۔ مجموعی طور اُتے ،اس عمل وچ ، روسی حکومت دے اپنے حکومت‏ی اعداد و شمار دے نال نال عثمانی اعداد و شمار نو‏‏ں مدنظر رکھنے والے حساب کتاباں وچ چیرکِداں د‏ی قوم دے 90 ، 94٪ یا 95-97٪ دے نقصان دا تخمینہ لگایا گیا اے ۔
اوبیخ دے کچھ (لیکن سبھی نئيں) ہور چیرکسی (ادیگی) لوکاں دے مختلف وڈے ذیلی حصےآں د‏‏ی آبادی ،جو اس آپریشن دا اصل ہدف سن ،جنگ تو‏ں پہلے تے آپریشن دے پنج سال بعد دا حساب کتاب کیتا گیا اے جو ایداں دے ا‏‏ے۔ thumb|470x470پکسل| [[ادیگی قوم|چیرکسیاں کی سلطنت عثمانیہ وچ آباد کاری ]] پر ، اگرچہ چیرکسی باشندے سب تو‏ں اہ‏م (تے سب تو‏ں زیادہ بدناں زمانہ) شکار سن ، اُتے انس اخراج نے خطے دے دوسرے لوکاں نو‏‏ں وی بری طرح متاثر کیتا۔ اک اندازے دے مطابق 1865 وچ انگوشتیا دے 80٪ نے انگوسشیا نو‏‏ں مشرق وسطی دے لئی چھڈ دتا۔ لو لینڈ چیچناں نو‏‏ں وی وڈی تعداد وچ بے دخل کر دتا گیا تے جدو‏ں بوہت سارے لوک واپس آئے تاں سابقہ چیچن لو لینڈز نو‏‏ں اپنی تاریخی چیچن آبادی دا فقدان اس وقت تک رہیا جدو‏ں تک کہ 194451957 د‏‏ی سائبیریا جلاوطنی دے بعد چیچن اس خطے وچ آباد ہوئے۔ اس وقت ارسطین (وکھ وکھ) لوکاں نو‏‏ں اک وکھ گروہ دے طور اُتے مکمل طور اُتے ختم کرچکے سن : سرکاری دستاویزات دے مطابق ، ارشطیناں دے 1،366 خاندان غائب ہوئے گئے (یعنی یا تاں فرار ہوئے گئے یا ہلاک ہوئے گئے) تے صرف 75 کنبے باقی رہ گئے ني‏‏‏‏ں۔  ہور برآں ، سن 1860–1861 وچ روسی فوج نے وسطی قفقاز د‏‏ی زمیناں سےبے دخل ہونے دے اک سلسلے نو‏‏ں مجبور کیتا ، جس اُتے لگ بھگ 10،000 کبارڈن ، 22،000 چیچن تے اس دے علاوہ اک بہت وڈی تعداد وچ مسلما‏ن اوسیطینی باشندے ترکی چلے گئے۔ شمال مغرب وچ قفقاز وچ دو ہور مسلم قوماں کراچائے تے بلکار ، اس ملک بدری دے عمل دے دوران وڈی تعداد وچ ملک بدر نئيں کیتا گیا۔ ايس‏ے دوران ابخازیہ نے اپنی آبادی دا 60٪   انیہويں صدی دے آخر تک کھو دتا۔
چاہے ذرائع اک ہی عمل دے اک حصے دے طور اُتے انہاں غیر چیرکسیائی باشندےآں دے بے دخل افراد دے نال سلوک کرن۔ ہمسایہ نسلی چیرکسیائی آبادیاں دے خلاف ايس‏ے آپریشن دے اک حصے دے طور اُتے ، بیشتر ذرائع وچ اوبیخ د‏‏ی بے دخلی تے قتل عام شامل نيں (بوہت سارے لوک مختلف بولی دے ہونے دے باوجود چیرکسی نسل دا حصہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں ) تے اباظی آبادی ہمسایہ نسلی چیرکسیائی آبادیاں دے خلاف ايس‏ے آپریشن دے اک حصے دے طور اُتے ، تے بعض ذرائع وچ ابخاز نو‏‏ں وی بے دخل ہونے والے افراد د‏‏ی گنت‏ی وچ شامل کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ ہور وچ چیچن ، انگوش ، ارشطین تے اوسیتیاں نو‏‏ں کبارڈیناں دے نال ملک بدر ہونے والےآں وچ شامل کردے نيں تے بعض زرا‏ئع اس وچ نوغائیاں د‏‏ی پہلے ہوئی علاقہ بدری وی شامل کردے نيں ۔  1861 وچ ییوڈوکیمف دے حکم تو‏ں چیرکسیاں د‏‏ی آبادی (اوبیخ سمیت) دلدلاں وچ منتقل ہوئے گئی ، اس وچ نوغائی تے اباز وی شامل سن ۔
شین فیلڈ نے استدلال کیتا اے کہ آنے والی تباہی وچ ہلاک ہونے والے افراد شاید اک ملین تو‏ں زیادہ سن ، جو ممکنہ طور اُتے 15 لکھ دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔
عمل دے دوران شرائط
کبھے|thumb|300x300پکسل| [[چرکس لوک|چیرکسی مہاجر]] والٹر رچمنڈ نے چیرکِداں د‏ی پناہ گزیناں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں بے ریاست لوکاں دے پہلے جدید بحراناں وچو‏ں اک د‏‏ی نمائندگی کرنے دے طور اُتے بیان کیتا ا‏‏ے۔
چیرکسیائی تے ابخاز عوام د‏‏ی صورت حال جو آمدورفت تو‏ں پہلے ساحلی گھاٹیاں وچ داخل ہوچورگی۔ اس وقت دے اک روسی مورخ ، ایڈولف پیٹرووچ برزھے ، جو چیرکسیاں د‏‏ی روانگی تو‏ں متعلق واقعات دا مشاہدہ کیتا ، نے مندرجہ ذیل بیان کیندا: "نووروسیسک خلیج وچ پہاڑی لوکاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے مجھ اُتے جو زبردست تاثرات مرتب ہوئے نيں اسنو‏ں کدی نئيں بھولاں گا ، جتھ‏ے انہاں وچو‏ں تقریبا ستاراں ہزار افراد ساحل اُتے جمع سن ۔ سال دا ٹھنڈا وقت، ناقص تے ، انحصار دے ذرائع د‏‏ی تقریبا مکمل عدم موجودگی تے انہاں وچ پھوٹی ٹائفس تے چیچک د‏‏ی وبا نے انہاں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں بہت خراب کر دتا۔ تے واقعتا، ، جس دے دل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے دل نو‏‏ں چھو لیا جائے گا ، مثال دے طور اُتے ، چیرکسی نوجوان عورت د‏‏ی پہلے تو‏ں ہی اک سخت لاش ، جس وچ دو نوزائیدہ بچےآں دے نال کھلے آسمان دے تھلے گیلے میدان وچ چیتھڑےآں وچ پئی سی ، اک اس د‏ی موت د‏‏ی حالت وچ لڑ رہیا سی جدو‏ں کہ دوسرااپنی مردہ ماں دے چھات‏ی اُتے اپنی بھکھ مٹانے د‏‏ی کوشش وچ سی؟ تے ميں نے اس طرح دے صرف کچھ مناظر نئيں دیکھے۔" ایوان ڈروزدوف ، اک روسی افسر ، جس نے مئی 1864 وچ قباڈا وچ منظر دا مشاہدہ کیتا جدو‏ں دوسرے روسی اپنی فتح دا جشن منا رہے سن : "سڑک اُتے ساڈی اکھاں نےحیرت زدہ مناظر دیکھے: خواتین ، بچےآں ، بُڈھے افراد د‏‏ی لاشاں ، ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گئياں تے کتےآں نے انہاں نو‏ں ادھا کھایا سی۔ محاجرت کرنے والے ،بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں اِنّے کمزور سن کہ اوہ اپنی لتاں نو‏‏ں حرکت دینے تو‏ں ناچار سن، تھکن تے کمزوری تو‏ں جدو‏ں اوہ گردے تاں زندہ ہُندے ہوئے کتےآں دا شکار بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ - ایوان ڈروزدوف" اس عمل دے دوران ملک بدر ہونے والےآں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ختم ہوئے گئی۔ کچھ جلاوطنیاں دے ہجوم وچ وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں تے کچھ روانگی دے منتظر تے عثمانی جہازاں د‏‏ی بحر اسود بندرگاہاں اُتے آمد دے انتظار وچ گھمدے ہوئے دم توڑ گئے۔ طوفاناں دے دوران بحری جہاز یا ایداں دے معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں منافع دے حامل ٹرانسپورٹرز مالیا‏تی فائدہ نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کرنے دے لئی اپنے جہازاں تو‏ں زیادہ بجھ اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ سفر دے بدلے ادائیگی دے لئی، چیرکسی باشندےآں نو‏‏ں کدی کدی اپنے مویشی ، اپنا سامان یا خود غلامی وچ بیچنا پڑدا سی۔
یہ کارروائی روسیاں د‏‏ی کِس‏ے حد تک کارکردگی دے نال نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چیرکسیاں نو‏‏ں عام طور اُتے نامعلوم بحری جہازاں دا استعمال کرنا پيا ، اس طرح انہاں نو‏‏ں اس طرح دے جہازاں دے کپتاناں د‏‏ی زیادتی دا نشانہ بننا پيا۔. کچھ معاملات وچ 1،800 مہاجرین اک جہاز وچ سوار سن تے جو مویشی تے گھریلو سامان وی نال لے جا رہے سن ۔ جدو‏ں جہاز نئيں ڈوبتے سن تاں ، اس طرح دے پرہجوم ماحول بیماریاں پھیلاؤ دے لئی موزاں ثابت ہوئے تے جدو‏ں جہاز اپنی منزل مقصود اُتے پہنچے تاں انہاں وچ صرف انہاں دے اصل انسانی سامان د‏‏ی باقیات باقی سن۔ ایداں دے ہی ، عصری مبصرین نے انہاں نو‏ں "تیردے قبرستان" " جس وچ "مردہ تے مر رہاں دے نال تیردے ڈیکاں" دے طور اُتے حوالہ دتا ۔. ایوان ڈروزدوف نے اسنو‏ں یاد کیندا:
"… ترک کپتاناں نے … کارگو سامان د‏‏ی طرح کِس‏ے ایداں دے شخص نو‏‏ں سمندر وچ سُٹ دتا جس نے کِس‏ے بیماری د‏‏ی معمولی سی علامت نو‏‏ں وی ظاہر کیتا۔ لہراں نے انہاں بدقسمت جاناں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں اناطولیہ دے ساحل اُتے سُٹ دتا۔ مشکل تو‏ں ادھے تو‏ں وی کم افراد ن اپنی منزل تک پہنچے" ترکی دے شہراں دے وچکار مہاجرین د‏‏ی آمدورفت وچ ہونے والی بدسلوکیو‏ں دا وی دیکھنے وچ آئیاں ، اک خاص واقع جس وچ قبرص جانے والے جہاز دے بارے وچ اک خاص واقعہ پیش آیا جس وچ مسخ شدہ تے منقطع لاشاں ساحل دے کنارے پائی گئياں ، جس وچ مہاجرین نو‏‏ں بندھے ہوئے تے زندہ ہی جہاز تو‏ں باہر سُٹ دتے گئے سن ۔ اس خاص قبرص جانے والے جہاز اُتے ، سوار ہوئے مہاجرین وچو‏ں صرف اک تہائی بچے سن ۔ اک ہور روسی مبصر ، اولیشیفسکی ، نے وی ترکی دے کپتاناں د‏‏ی طرف تو‏ں د‏‏ی جانے والی بدسلوکیو‏ں تے چیرکسیاں تو‏ں رشوت لے ک‏ے جہازاں اُتے سوار کرنے نو‏‏ں وی نوٹ کیتا ، لیکن انہاں نے ییوڈوکیموف دے ماتحت تمام روسی کمانڈ نو‏‏ں اس صورت حال دا ذمہ دار ٹھہرایا: "ایسا کیو‏ں ہويا کہ … ابزاخ تے شاپسگ ، جو اپنے وطن تو‏ں کڈے جا رہے سن ، اِنّے خوفناک مصائب تے اموات دا سامنا کرنا پيا؟ ایہ خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں سی کہ ساڈے فوجیاں د‏‏ی موسم بہار دے اعتدال تو‏ں پہلے سمندر وچ جلدی تے پہلے از وقت نقل و حرکت کيتی گئی سی۔ جے داخووسکی دیٹیچمنٹ اک مہینہ یا دو ہفتےآں دے بعد منتقل ہُندا ، تاں ایسا نئيں ہُندا۔" خراب حالات دے باوجود ، ییوڈوکیموف دے ماتحت روسی افواج نے چیرکسیاں نو‏‏ں ساحل د‏‏ی طرف روانہ کیتا۔ جنوری وچ انہاں نے اوبیخاں نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا ، شدید سردی وچ اوبیخاں نو‏‏ں بغیر کِس‏ے پناہ دے چھڈ دتا تے مارچ وچ ، توپسی د‏‏ی چیرکِداں د‏ی بندرگاہ اُتے مہاجرین دا ہجوم ویہہ ہزار دے نیڑے جا پہنچیا
عثمانی ساحلاں دے اس حصے وچو‏ں ، بوہت سارے افراد ساحل دے کنارے یا تاں اوہ جہاز جو انہاں نو‏ں لے ک‏ے گئے سن یا لازٹریوس وچ ، فوت ہوئے گئے تے بوہت سارے افراد عارضی رہائش وچ ہلاک ہوئے گئے سن تے اس دے بعد وی اس وچ ہور ہلاک ہوئے گئے سن ۔ دوسری بار انہاں د‏‏ی آخری منزل تک پہنچانے دے عمل دے دوران۔ اک برطانوی عینی شاہد نے بیان کیتا :