افریقا_دی_تریخ
افریقہ وچ پہلی عالمی جنگ ، جو ۱۹۱۴ وچ شروع ہوئی سی تے ۱۹۱۸ تک جاری رہی ، اس وچ جرمنی ، فرانس ، برطانیہ ، آسٹریا ، ہنگری ، روس سمیت ۳۶ قوماں تے دولت مشترکہ دے آزاد ریاستاں دے سرمایہ دار نامور قائدین شامل سن ۔ جنگ جرمنی ، ہنگری تے ترکی د‏‏ی شکست اُتے ختم ہوئی تے دنیا دے نقشہ اُتے اک بہت وڈی تبدیلی لائی۔ دنیا د‏‏ی دو کامیاب ترین ملکاں وچو‏ں دو ، برطانیہ تے فرانس نے افریقہ وچ واقع جرمن کالونیاں سمیت جرمن تے ترکی د‏‏ی کالونیاں نو‏‏ں تقسیم کيتا۔ یونین دے اثر و رسوخ وچ ، اس نے افریقی عوام د‏‏ی سماجی و اقتصادی تے سیاسی زندگی دا اک نواں باب کھولیا۔ افریقہ د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی صورتحال افریقہ د‏‏ی جنگ دے بعد د‏‏ی تریخ (۱۹۲۰۔۱۹۳۹) براعظم صغیر وچ سیاسی تے قومی شعور دے ابھرنے دا مشاہدہ کر رہ‏ی اے جس د‏‏ی وجہ استعماری حکومتاں دے خلاف مزاحمت ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عوامی بغاوت ہويا۔ غیر ملکی استعمار تو‏ں بچانے دے لئی پورے براعظم وچ شورش برپا ہوئی۔ ايس‏ے دوران ، شمالی افریقی ملکاں مصر ، الجیریا تے مراکش نے آزادی د‏‏ی جنگ لڑنا شروع کردتی ا‏‏ے۔ ہر اوہ ملک جو ۱۸۸۲ تو‏ں انگلینڈ دے زیر اثر رہیا تے ۱۹۱۸ وچ سوشلسٹ پارٹی بنی اس نے سوشلسٹ پارٹی تشکیل دتی اے تے ايس‏ے سال مصر وچ کارکناں د‏‏ی اک عام کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بغاوت برطانوی فوجیاں دے ذریعہ شروع ہوئی لیکن انہاں دا تختہ الٹ دتا گیا ۔۱۹۲۱ وچ مصر وچ اک ہور بغاوت شروع ہوئی۔ اس بغاوت نو‏‏ں انگریزاں نے وی دبایا سی۔ان واقعات نے برطانوی حکومت نو‏‏ں مصریاں نو‏‏ں مراعات دینے اُتے مجبور کيتا سی۔ ملک نے پروٹو پروٹو پہاڑی سیمور دے رہنماواں دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، تے عبد الکریم نے ہسپانویاں نو‏‏ں امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ ہسپانوی مسلح افواج دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد فضول اے ، لیکن ہسپانویاں نے اس پیش کش نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ اُتے ، باغیاں نے اپنی جدوجہد جاری رکھی تے متعدد جنگاں وچ انہاں نو‏ں شکست دتی جس دا اثر شمالی افریقہ د‏‏ی اقوام اُتے پيا تے آزادی دے حصول وچ انہاں دا اعتماد ودھ گیا۔ ۱۹۲۹ تک اسپین نے معاہدے اُتے دستخط کرنے تک دائرہ خودمختاری نو‏‏ں ہور محدود کردتا۔ مراکش فرانس تے اسپین دے وچکار تقسیم سی تے عبدل کریم د‏‏ی پوجا کيتی جاندی سی۔ الجیریا نو‏‏ں وی اس وقت اک وڈی بغاوت دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن فرانسیسیاں دے خلاف کوئی وڈا نتیجہ حاصل نئيں ہويا ، جو دوسری جنگ عظیم دے بعد وی جاری رہیا۔ وسطی تے جنوبی افریقہ دے ملکاں وچ صورتحال کچھ ایسی ہی سی ، لیکن لوکاں د‏‏ی زندگیاں وچ آنے والی تبدیلیاں نے آزاد امنگاں د‏‏ی شکل وی تبدیل کردتی۔اب نو قبائلی بغاوتاں نے اپنی جگہ طبقات‏ی معاشرتی جدوجہد اُتے چھڈ دتی ا‏‏ے۔ ۱۹۱۹ وچ جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین وچ اک ایسوسی ایشن تشکیل دتی گئی جس دا ناں یونین آف اسٹریٹجک اینڈ کمرشل ورکرز سی ، جس وچ دانشور ، اشرافیہ ، تاجر ، سوداگ‏‏ر ، آزادی پسند جنگجوواں دے قائدین تے قبائلی رہنما پہلی جنگ عظیم دے بعد۔ اس دا اک وڈا حصہ بیلجیئم د‏‏ی کالونی سی۔ گریٹ لبریشن فیسٹیول ۱۹۲۱ وچ زیريں کانگو وچ سیاہ فام مذہبی مبلغین د‏‏ی اک تحریک دے نال منعقد ہويا سی۔ ۱۹۳۶-۱۹۳۵ وچ ، اطالوی سلطنت دے ذریعہ ڈیوسن پیپلز کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا سی۔ اس کانفرنس وچ مغربی افریقی نیشنل کانگریس تشکیل دتی گئی سی جس د‏‏ی عمر ۱۰ سال تھی۔اس کانگریس نے لوکاں د‏‏ی قومی تے سیاسی بیداری دے لئی وی موثر اقدامات اٹھائے سن ۔انسانی تے قدرتی وسائل دا استحصال استعماری طاقتاں دے دباؤ وچ افریقی ملکاں د‏‏ی معاشی زندگی د‏‏ی اساس سی۔ جداں کافی ، چائے ، اخروٹ ، تمباکو ، آپٹ نابھا د‏‏ی صنعتاں انہاں د‏‏ی ترجیحات دے مطابق بنائی گئياں ، خاص طور اُتے معدنی صنعتاں جداں ہیرے ، کوبالٹ تے سونے کے۔ دونے عالمی جنگاں دے وچکار برساں دے دوران ، افریقہ وچ متحدہ افریقہ کمپنی ، برطانوی کمپنی تے بیلجیئم د‏‏ی کمپنی ہمداشان ورگی وڈی اجارہ داریاں بہت مشہور سن ، جس دا مقصد انہاں کمپنیاں دے قدرتی تے انسانی وسائل دا استحصال کرنا سی۔ ایہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ صورتحال نو‏‏ں وڈی تعداد وچ یورپی کارکناں د‏‏ی ضرورت سی۔ زرعی کمپنیاں خود افریقیاں دے ذریعہ چلا‏ئی گئياں۔ کان کنی د‏‏ی کمپنیاں انہاں کمپنیاں تو‏ں کم قیمت اُتے کوئلہ حاصل کرنے وچ کامیاب سن۔ فائدہ استعمال کرن۔ یورپیناں دے ذریعہ افریقہ د‏‏ی براہ راست تے بالواسطہ انتظامیہ افریقہ وچ دو نوآبادیات‏ی نظام سن : براہ راست انتظامیہ دا نظام جو فرانسیسی نوآبادیات وچ مروجہ سی تے برطانوی نوآبادیات وچ بالواسطہ نظام۔ براہ راست انتظامیہ: اک بالواسطہ انتظامیہ جو براہ راست افریقی افریقی نوآبادیات‏ی کارکناں دے ذریعہ چلا‏ئی جاندی ا‏‏ے۔ ملازمین نو‏‏ں اس لئی استعمال کيتا گیا سی کہ برطانوی ملازمین زیادہ تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں ملازمت اُتے رکھنا چاہندے سن ۔انتظامیہ وچ دوسرے لوکاں دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایہ دعوی کردے سن کہ اوہ جمہوریت دے حامی تے جمہوریت دے حامی لوک ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف بالواسطہ انتظامیہ وچ بلکہ براہ راست انتظامیہ وچ وی انہاں نو‏ں خطے د‏‏ی قیادت حاصل اے تے اوہ اپنی ساکھ نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ پنجويں پین افریقی کانگریس: پہلی پین افریقی کانگریس فروری ۱۹۱۹ وچ فرانس دے شہر فارس وچ منعقد ہوئی۔ اکتوبر ۱۹۴۵ وچ مانچسٹر نے پین افریقی کانگریس د‏‏ی میزبانی کيتی۔ آزادی دا مطالبہ کيتا گیا ۔اس کانگریس دے اعلامیے وچ کہیا گیا اے کہ کالونیاں دے عوام نو‏‏ں خود اپنے فیصلےآں دا انتخاب کرنے دا حق ہونا چاہیدا تے کوئی بیرونی طاقت اس وچ رکاوٹ نئيں ڈال سکدی۔ خاص طور اُتے نوآبادیات‏ی ملکاں وچ جدوجہد وچ مزدوراں نو‏‏ں سب تو‏ں اگے ہونا چاہیدا کالونیاں دے باشندےآں نو‏‏ں متحد ہونا چاہیدا۔ اک ہور دستاویز جو اس کانگریس وچ منظور کيتی گئی سی اوہ کسان مزدوراں تے ہور روشن خیال مفکرین دا مطالبہ سی کہ اوہ آزادی دے خلاف بغاوتاں وچ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہون۔ افریقہ تے ۱۹۶۰: تاریخی تناظر ۱۹۶۰ دا افریقی سال اوہ اے جدو‏ں افریقی براعظم اُتے ۱۷ نويں قوماں ابھراں۔ کیمرون نے یکم جولائ‏ی نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا ، اس تو‏ں پہلے فرانس دے زیر انتظام سی۔ مہینےآں دے اندر ، مغربی افریقہ تے استواکی افریقہ اک دے بعد اک فرانسیسی نوآبادیات تو‏ں آزاد ہوئے گیا۔ اسلامی جمہوریہ نائیجیریا تے اسلامی جمہوریہ موریتانیا نے اکتوبر وچ آزادی حاصل کيتی۔ اس طرح ، مشرق بعید دے ملکاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد دے لئی ۱۹۶۰ سال سی۔ گلستان ، آسٹریا ، ہنگری اور روس سرمایہ دارانہ معاشرے کے ممتاز رہنما ہیں ۔دنیا کی دوبارہ تقسیم کے لئے سرمایہ داروں اور رہنماؤں کی جدوجہد عالمی جنگ کی ایک وجہ تھی ، جو جرمنی ، ہنگری اور ترکی کی شکست پر ختم ہوئی اور عالمی نقشہ میں ایک بہت بڑی تبدیلی لائی۔ افریقہ میں جرمن کالونیوں کو بھی شامل کیا گیا تھا