cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شینیانگ
شینیانگ لیاوننگ صوبے دا اک شہر اے۔
دهستان آلوارس
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان سرعین دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سرعین ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
یعقوب ابن اسحاق الکندی
یعقوب ابن اسحاق الکندی دا پورا ناں ابو یوسف یعقوب ابن اسحاق الکندی سی ، مغرب چ ایہہ "الکندس " دے ناں نال جانے جاندے نیں ۔ الکندی دا شمار اسلامی دنیا دے اولین حکماء تے فلسفیاں چ ہندا اے ۔ فلسفہ تون علاوہ اینہاں نوں حساب ، طب ، فلکیات تے موسیقی چ وی مہارت حاصل سی ۔ الکندی دے کارنامیاں چ اک کارنامہ اسلامی دنیا نوں حکیم ارسطو دے خیالات توں روشناس کروانا وی سی ۔ قرون وسطی چ اینہاں نوں چند وڈیاں تے اہم شخصیتاں چ شمار کیتا جاندا سی ، جسدا اظہار کارڈانو نے کیتا اے ۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بہاری (پنجابی شاعر)
بہاری پنجابی بولی دا اک شاعر سی ۔ بہاری شاعر گرو گوبند سنگھ دا ہم عصر سی ۔ اوہ گرو  نوں لکھی جنگل وچ ملے ۔ اوہناں دا جم بھاگی باندر وچ ہویا ۔ اوہ دیوانے سادھوآں دی کوٹ پیر دی گدی دے مہنت سن ۔ اوہناں نے پنجابی وچ ماجھاں لکھیاں ۔
شعری نمونے
ماجھاں بہاری
1
درد پیارے دے گھائل کیتی، من تن ہی نت جاندی ۔ کرِ کرِ رہی علاج گھنیرے، نت پیڑ کلیجہ کھاندی ۔ پیڑ کلیجیوں نکل ویندی، گجھی رہے نیناں دی ۔ گوبند سنگھ پیارے ! سو سالاہیں، جِ لیہندے خبر دلاں دی ۔ 2
لٹک تساڈی میں لوٹن کیتی، پھراں لٹیندی راہیں ۔ تاگتِ کڈھ کھڑی وچھوڑے، میں کتاں کیں دی باہیں ۔ جاں سواں تاں توں نالے سویں، جاں چلناں اٹھِ راہیں ۔ گورو گوبند سنگھ ! جب بھیتر ویکھاں، توں ہے ہیں میں ناہیں ۔ 3
عاشق نال بروبر کیہی، جس دھڑ ہے سرُ ناہیں ۔ اوہ رہن پلکاں دے مارو، جیوں سورے رن مانہیں ۔ گلیاں وچ پھریں چپ کیتے، تلیاں بھڑکن بھاہیں ۔ نویں کھنڈیں تھرتھل بہاری، جاں عاشق کڈھن آہیں ۔ 4
تیراں کولوں تکھیاں پلکاں، ظالم کرن تکبیراں ۔ کامنہاری کامن پائے، ایہہ تن کیتا لیراں ۔ محبوباں دی ایہا وہدت، لوں لوں دیندی سیراں ۔ محبوباں دے گھاؤ بہاری، سہنے پئے فقیراں ۔ 5
جنہاں باجھہُ گھڑی ن جیواں، ہن ان کؤ بھئے مہینے ۔ سک محبوباں کیبر لایا، غرق گیا وچ سینے ۔ آہیں نالِ ن نکل ویندا، سننجے جی کمینے ۔ تن دیاں تپتاں مٹن بہاری، جاں ملسن یار نگینے ۔ 6
جاں ہسے تاں مٹھا لگے، رسے تاں کھرا پیارا ۔ جیوں جیوں بوند پیوت ہے چاترک، سیتل ہوئِ منجھارا ۔ جاں دسے تاں چانن تھیوے، بنُ ڈٹھیاں اندھیارا ۔ اکھیں کن نہ صحن بہاری، وچ متّ سماوے سارا ۔ 8
بندرابن دیاں ٹھنڈھیاں چھاواں، موریں رن جھن لایا ۔ کڈھ کلیجہ کوئلے کیتا، کوئی دادرُ دندُ رچایا ۔ بجلی لشکے تے گھنیئر گرجے، میرا ستا پریم جگایا ۔ اکسُ مرلی والے باجھ بہاری، سانوں خونی ساون آیا ۔ 9
رتی پریم جنہاں دے اندرِ، بنا شرابوں کھیوے ۔ اٹھِ پہر محلیں چانن اتھے، بلن پریم دے دیوے ۔ جیہی لائن توڑ نباہنِ، سفل تنھاں دا جیوے ۔ ہرِ امرت سنتاں دے مکھ ورسے، گرمکھ ہوئِ سو پیوے ۔ 10
اچن چیتیاں تے چپ-چپاتیاں، لگیاں پریم-نگاہاں ۔ جھلاں دے وچ پھراں ککیندی، ہتھ گھتی وچ کاہاں ۔ اگے بھی پریم سو ہوندا آہا، کہ لگا دوش اساہاں ۔ 11
گھڑی نہالی واٹ متراں دی، جو کوئی آکھے آوے ۔ سارا دہُ نہاردے گزرے، میں کوں دکھی رینِ وہاوے ۔ جس کمم نوں میں ہتھ لگائیں، سو کم کھاون دھاوے ۔ شانتِ ملن سو لڑیندے سجن، ساڈی تاں دلگیری جاوے ۔ 12
دتی کنڈ ن جاہِ پیاریا ! میں تیرے درد رننجانی ۔ گھنڈا ہیڑے دی ہرنی وانگوں، بان غرق گیا سن کانی ۔ تاگتِ کڈھِ کھڑی وچھوڑے، میں تٹی پھراں پرانی ۔ گل وچ پلو ستگور والا، میں ارد بازار وکانی ۔ 13
لوہا وس پیا استاداں، ملِ دلِ کیتا کاہیں ۔ جاں مکھ دیکھن لایق تھیا، تاں سبھ لوک صلاحیں ۔ توں ہی مینڈا سجن پڑدے کہن، جنِ اوڑک پریتِ نباہی ۔ دل دے محرم نال بہاری، بھیکھ منگنُ پاتشاہی ۔ 15
کلر دھان ن ہونی کبہوں، جے کوٹکُ بدل برکھانے ۔ تن منُ چت دیئیے سبھ اپنا، للچی کبہو ن اگھانے ۔ اپرادھی ن رہے اپرادھہں، سنِ سنِ بید پرانے ۔ اگنِ پانی دی آنچ بہاری، موٹھُ کٹھورُ ن مانے ۔ 16
پریم پکام لگا تن اندر، کرک کلیجے نوں آوے ۔ اندر وننجِ شناکھتُ ہویا، رتُ پیوے ماس کھاوے ۔ سدہں وید دکھالہُ ناڑی، اوہ غرق گیا گرکاوے ۔ سرنگ پیکامُ ن کڈھہُ مولے، متُ درد بھی (نالِ) نکل جاوے ۔ 17
جانی میرا میں جانی دا، جانی باجھ بگانی ۔ جانی لایا کرک کلیجے، تاں کیتی درد دوانی ۔ جانی باجھ میں گھڑی ن جیواں، جانی پھرے گمانی ۔ جب جانی تب جان بہاری، جانِ جانِ وچ جانی ۔ 18
منِ مہتابُ جوتِ تنھاں نوں، اکھی بلن مثعلاں ۔ جنہاں ساڈا منُ تنُ لیتا، باجھ تنھاں کیوں جالاں ۔ لگی محبت پیا وچھوڑا، پل پل تونہی سمالاں ۔ آہیں دے لکھ لیکھ بہاری، درگہہ جائ دکھالاں ۔ 19
نکڑیاں ہوندیاں دی پئی محبت، ہوئی بند دلاں نوں ۔ سکن اکھیں تے من جھورے، متراں وچھڑیاں نوں ۔ رتیا ہویاں دلاں وچھوڑن، پؤسی صبر تنھاں نوں ۔ جیودیاں ن ملن بہاری، کی کرسن یاد میاں نوں ۔ 20
آکھ دکھا سبھرائیے ہیرے ! تدھ رانجھن کت گن پایا ۔ لاہِ ادبُ وڑی وچ اتن، کملی آپ سدایا ۔ راجُ ہوئکے پیا پیالہ، تینڈا شہہ مکلاؤُ آیا ۔ ساری عمر ڈھونڈھیدیاں گزری، وچے ہی شہہ پایا ۔ 21
عاشق مانوں رہے ن گجھا، جے سطر میلا ہووے ۔ ماریا غرض پھرے ڈگلاندا، تن جھورے منُ رووے ۔ جتھے نظر چنگیری ہووے، اتھے جائ کھلووے ۔ اس عاشق نوں میل ن لگے، جو ہڈّ پلیت ن ہووے ۔ 22
تو لکھ کے پتیا لے آئیو، اودھو اسیں پریم دردِ دکھ بھریاں ۔ تو بدردُ تینوں دردُ ن کوئی، اسیں کون وکھت دیاں کھڑیاں ۔ مرلی والے وسِ کر لیتیاں، سرِ پائِ پریم دیاں جڑیاں ۔ سے کیوں ملنِ ببھوتُ بہاری، جنِ سرِ سوہاگ دیاں دھڑیاں ۔ 23
جیوں جیوں جانی مینوں چلن سنائے، تؤں تؤں سوگ بھریواں ۔ اسے سوگ تساڈے کولوں، ن میں مراں ن جیواں ۔ اندرُ پاٹ تھیا ٹویرا، ٹک ٹک کیہڑا سیواں ۔ مینوں لے چلُ نالِ بہاری، توڑے خدمتدار سدیواں ۔ 24
خاصے باجھ ن رہن دلدری، جیوں سوم ن رجدا مالوں ۔ پانی باجھِ دریاؤ ن رجن، جویں درکھت ن رجدا ٹالوں ۔ ریتِ باجھِ پاتشاہ ن رجن، جویں فقر ن رجدا ہالوں ۔ اس بھتِ نواں سنیہُ بہاری، نین ن رجنِ بھالوں ۔ 25
بھکھ جیڈُ زہمتِ نہیں کوئی، انُ جیڈُ نہیں دارو ۔ کام جیڈُ کملا نہیں کوئی، اگُ جیڈُ نہیں چارو ۔ پؤن جیڈُ کوئی دھاوا ناہیں، کال جیڈُ نہیں مارو ۔ پاپ جیڈُ کوئی ڈونگھا ناہیں، دھرمُ جیڈُ نہیں تارو ۔ 26
رامُ وساریو کتُ بھرواسے، تینوں کیہا گمان پئیو ری ۔ لالچ لگکے جنمُ گوائیو، خودی خراب کتوئی ۔ جاں جم آوی پکڑِ چلاوی، تینڈا بھائی بندھ ن کوئی ۔ ستگور کے پرسادِ بہاری، تینڈی ہرِ سمرن گتِ ہوئی ۔ 28
سبھے کھوہ بھر متھرا دے، سو بھیجے کشن سنیہے ۔ آپ ن آوے تے لکھ ن بھیجے، اوہُ کے جاناں ہرِ کیہے ۔ کانے کھٹے کہ مسُ نکھٹی، کے کاگد کھادھے لیہے ۔ کے لکھنہار نہ ملمُ بہاری، جو پتیاں لکھ دیہے ۔ 30
نکلِ بان گئے دسلو، جو کس مارے نیہی ۔ اگے پھٹّ چماندے آہے، ہن لگا وچِ دیہی ۔ رتی رتّ رگاں وچ ناہیں، توڑے دیکھو پائِ ولیہی ۔ اس وچھوڑے دی پیڑ بہاری، سجری ن تھیندی بیہی ۔ 31
ہک دن ماہی میں اندر ستی، مینڈی شام ہلائی کھڑکی ۔ کھڑکی ہلی تے دھمک پہتی، تٹی کنّ دی لڑکی ۔ اندر ماؤں گالھی دتیاں، باہرِ بابل جھڑکی ۔ شام سلونے دی لٹک بہاری، اساں روندیاں چاٹی رڑکی ۔ 32
بے پرواہی تے اسلمستی، مہتاباں کؤ سنہدی ۔ سنہدی سہج سہاریاں تائیں، دردونداں نوں کنہدی ۔ ایہہ دل مینڈی تینڈے کارنِ، راتی ڈیہاں لنہدی ۔ اجنُ سک ن گئی بہاری، سجن تساڈے منھ دی ۔ 33
آہِ درد مت مارو کوئی، تین لوک جلِ جائے ۔ آہ درد تے پنکھی ڈردے، سن آکاش ڈرائے ۔ آہ درد تے دھرتی کمبے، مت الٹی ندی وہائے ۔ دھنّ عاشق دی آہ بہاری، جتھے آہِ سمائے ۔ 34
عاشق عاشق سبھ کوئی آکھے، سر ٹیڈھی پگڑی دھر کے ۔ سر تھے پرے صدق دا ڈیرہ، سبھ مڑ آئن ڈر کے ۔ مان منی تے خودی تکبر، کوئی ن رہیو جر کے ۔ سجناں دے اچ محل بہاری، کوئی عاشق پہتا مر کے ۔ 35
میر پیر سبھ وس کر لیتے، کال قہر دیاں تبراں ۔ سبھنا دے سرِ ایکو جیہی، مؤت غریباں گبراں ۔ قاضی پنڈت تے فانی دے، اکِ سیونِ اک قبراں ۔ دیکھِ بہاری اوناں سنگ کیہی ورتی، وت ن آئیاں خبراں ۔ 36
جنگلِ بیلے جیوں ڈؤں لگا، کدے ن تھیندا مٹھا ۔ ڈیہیں راتیں سک اکہی، جورُ نیناں دا لتھا ۔ متراں کولوں مکھ ن موڑاں، جے سؤ لوک اکٹھا ۔ یار اساڈا آہِ بہاری، سنکے دوزکُ نٹھا ۔ 37
اسیں سک تساڈی آئے، تساں رکھائے پڑدے ۔ لوکاں دی بدناویں کولوں، اسیں ڈردے عرض ن کردے ۔ عاشق سٹِ گھتے وچ دوزک، دوزک نو لے تردے ۔ جے سؤ سٹھِ وگن تلواریں، اسیں آئی باجھ ن مردے ۔ 38
کر مسلت عاقی گڑھ لیچن، مسلت لوہے بھنے ۔ کر مسلت دریاؤ تریون، سپ کیچن دند بھنے ۔ سبھ کچھ مسلت وسّ بہاری، عشقَ ن مسلت منے ۔ 39
ہائے ! محبت کیہی لائی، میرے سینے اندر رڑکے ۔ جیوں جیوں دیکھاں باغ ماہی دا، میرے اندر آتش بھڑکے ۔ امبڑی جھڑکے مینوں بابل مارے، ویر بلاون لڑ کے ۔ اس وچھوڑے دی آتش کولوں، دم نکل جائے سڑ سڑ کے ۔ 40
اپنا آپ مار نرمل ہوئِ، صاحب دے رنگ رتے ۔ جیوتّ موئے موئے سے جیوے، نہچؤ جانؤ ستے ۔ سبھ سیوں آپ کؤ گھٹّ سدائن، درلبھ تن کی متے ۔ سوئی سنت سو بھگت بہاری، جنہاں ہؤمے کیتی ہتے ۔ 42
صاحب سمرتھ سکھاں دا داتا، سبھ دیوے سکھ انمنگے ۔ سبھہوں کے ہردے مہہ رویا، سبھسے دے ہے سنگے ۔ کرپا کرِ جن بھجن سکھایا، سے ساچے رنگ رنگے ۔ ہوئے گھر دے داس بہاری، جو چھاپے تیرے دنگے ۔ 43
سادھ سنگتِ دا جس رسُ آیا، سو مل مانے رلیاں ۔ جیوں برکھ ساتھ پھل پھل پاکے، عجب ٹاسیاں پھلیاں ۔ بچن جتھارتھ ورکھا ہووے، ڈھل ڈھل ساکھاں پلیاں ۔ جائ پہنچہِ خصم بہاری، شاہاں ڈالیاں گھلیاں ۔ 44
تن ہمانی دے وچِ پایا، سوئنا روپا ساسا ۔ رات دوس وچ کڈھ کڈھ لیون، پل پل کرن بناسا ۔ پوے ن ہک، تے نکلن بہتے، تس رہن دا کیا بھرواسا ۔ ایسے گڑھ مہہ بیٹھ بہاری، ہوا کہاں مواسا ۔ 45
بھاہِ لگی مینوں درشٹی آئی، جیوں داوانل ترن جالے ۔ کال بلی سبھ جگ چن ماریا، تپے تپیشر نالے ۔ اچنچیت سر بمب بجاوے، ون دتیاں کاگل کالے ۔ اک ہرجن اس سیوں بچے بہاری، ہور کیتی کال حوالے ۔ 46
جگ وچ دھم پئی سوماں دی، کوئی کرم ن بھلا کیتو نے ۔ اپنے آپ کؤ دکھ دیئ دیئ، اکٹھا دھن کیتو نے ۔ جیوں مکھیاں ماکھیوں بہو کیتی، اک آئِ کر گھنّ گیئو نے ۔ سوم مر ہوئے سرپ بہاری، ایہہ پھل پلو پئیو نے ۔ 47
جنہاں عدل من اوپرِ کیتا، تن کا عدل جگ منے ۔ جسکا من اپنا ہے مورکھ، تس سکھ کوئی ن گھنے ۔ آپ کھائِ جو ساگا الونا، سو دان کہ دئے سونے ۔ جگ اسمیدھُ کیوں کرے بہاری، جو آپ درے در پنے ۔ 48
جے کوئی ہک ویری مل لیوے، اوہ اسدا ہو چکیا ۔ میں تینوں لکھ ویر مل لیتا، بھی تیرا ہوئِ ن مکیا ۔ گناہ گار وڈ لون حرامی، سیوا سمرن تھیں لکیا ۔ کوکر کنوں میں گھٹ بہاری، اپنے صاحب اگے ن جھکیا ۔ 49
گھٹ گھٹ دے وچ ڈھانڈھی بالی، اس ترشنا راکھشیانی ۔ پائِ کر ڈور سگل دے گل وچ، نچائے کپِ پرانی ۔ مانس تے اس گدھا بنایا، لد دھندا بوجھ ستانی ۔ اک ہرجن سیوں ڈرے بہاری، ہور جیتی چارے کھانی ۔ 50
اماں نی ! ہؤں مردی وننجاں، مینڈے اٹھن سول کلیجے ۔ برہُ قصائی اندر وڑیا، کیتی ریزے ریزے ۔ جس دن دی گھر کھیڑیاں آندی، سکھ ن ستی سیجے ۔ تنھاں وٹہُ قربانُ بہاری، جو چاک اساتھے بھیجے ۔ 51
پیراں باجھ مریدُ ن سوہنِ، تھماں باجھ ن کڑیاں ۔ پتراں باجھ ن سوہنِ ماواں، لکھ ہیرے موتی جڑیاں ۔ کنتاں باجھ ن سوہنِ ناری، توڑے ہوون حوراں پریاں ۔ سو کیوں ملن ببھوت بہاری، جنہاں سر سہاگ دیاں دھڑیاں ۔
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ گٹھ:پنجابی شاعر
وڈے سنگوالا سانا
وڈے سنگوالا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
ہان سلطنت
thumb|ہان خاندان دے ایک سپاہی دا مجسمہ
ہان راج ٹبر جاں خاندان (چینی : 汉朝) چین دا اک شاہی خاندان سی۔ ایہ خاندان 202 قبل مسیح وچ اقتدار وچ آیا سی ۔ انہاں نے کنفیوشس مت تےلیگل ازم دے فلسفہ دی پیروی کیتی۔ اس شاہی ٹبر دے دور وچ چین نے فن تے سائنس وچ بہت ترقی کیتی۔ اسی دور وچ فتوحات دا سلسلہ شروع ہویا تے ہان سلطنت پھیلدی چلی گئی۔ چین نے ہور دیساں دی اک وڈی تعداد دے نال تجارت شروع کر دتی۔ تاجر شاہراہ ریشم دے ذریعے چین تک پہنچدے سن۔ اسے دور وچ چین وچ  بدھ مت نوں متعارف کرایا گیا۔ ہان خاندان دا دور قدیم چین دا بہت اہم دور سی بلکہ ایہ اک سنہری دور دے نام توں جانیا جاندا ہے۔
ہان سلطنت
ہان سلطنت (206 قبل مسیح - 220 عیسوی) پرانے چین دی اک سلطنت سی جیدی نیو ہان راجٹبر نے رکھی۔ ایہ چین دی دوجی شاہی سلطنت سی تے ایہ چن ٹبر سلطنت (221 - 207 قبل مسیح) توں بعد آئی سی۔ ہان سلطنت توں بعد تین دیس ویلا (220 - 280 عیسوی) آیا سی۔ ہان سلطنت 4 صدیاں تک رئی تے اس دے ویلے نوں چینی تریخ دا سنہری ویلا آخیا جاندا اے۔ اج تک چینی لوک اپنے آپ نوں "ہان لوک" آخدے نیں تے چینی لکھائی نوں "ہان لپی" آخدے نيں۔ ہان سلطنت لیو بینگ، جینو مرن مگروں مہاراجہ گاوزو ہان آخیا گيا، نیں بنائی۔ ہان سلطنت دے وچ اک ویلا ین ٹبر دا وی آيا (9 - 23 عیسوی) تے اس ویلے بادشاہ وانگ مانگ نے حکومت کیتی۔ ین ٹبر دا ویلے ہان سلطنت دے ویلے نوں دو ویلیاں چ ونڈ دیندا اے: پرانا یا لیندا ہان (206 قبل مسیح - 9 عیسوی) تے بعد آلا یا چڑدا ہان (25 - 220 عیسوی)۔
مہاراجہ ہان سوسائٹی دے سب توں اتے ہوندا سی۔ اوہ ہان حکومت توں اتے ہوندا سی مگر اوہ شاہی ٹبر تے چینی سول کامیاں نال رل کے حکومت کردا سی۔ ہان سلطنت دے تھاں نکے صوبے تے نکے دیساں چ بٹے ہوندے سن جیناں اتے مہاراجہ سدھی حکومت کردا سی۔ ویلے دے نال نال ایناں دیساں دی آزادی وی مکدی چلی گئی تے مہاراجہ وو دے ویلے چ چینی دربار نیں کنفیوشس دی فلاسفی نوں چین وچ پڑھائی تے قنون وچ ودایا۔ ایہ فلاسفی چین وچ چنگ ٹبر دی حکومت تک رئی (1911 عیسوی)۔
ہان سلطنت دا ویلا بوت ترقی دا ویلا سی۔ 119 قبل مسیح وچ جیڑے سکے حکومت نیں بناۓ اوہ ٹینگ ٹبر سلطنت(618 - 907 عیسوی) تک چین وچ چلدی رئی۔ ہان سلطنت وچ اداریاں نوں پرانے تریقیاں نال ای چلن دتا گيا۔ ہان سلطنت نیں اپنیاں جنگاں تے نوے تھاواں نوں ٹھیک کرن دے پیسے پورے کرن لئی نمک تے لوۓ دی صنعت نوں حکومت تھلے لے لیا۔ ہان سلطنت وچ سائنس تے ٹیکنالوجی نیں بتیری ترقی کیتی جس وچ کاغذ بنانا، سمندری جعازاں نوں موڑن آلا رڑر، میتھمیٹکس وچ نیگیٹو نمبر، گہرے نقشے، تارہ پڑھت لئی نویں ونڈ دے گلوب تے اک پینڈولم جیدے نال بھونچال ناپے جاندے سن۔ زینوگلو لوک اک خانہ بدوش لوک سن جیڑے چینی سٹیپ وچ وسدے سن، اوناں نیں ہان سلطنت نوں 200 قبل مسیح وچ جنگ وچ ہرا دتا تے ہان نوں اپنے تھلے لے آن دے بعد وی ایناں نوں لٹدے رۓ۔ ہان ٹبر دا مہاراجہ وو (141 - 87 قبل مسیح) نیں زینگلو دے خلاف کئی جنگاں کیتیاں جیناں دے آخر تے ہان جت گۓ تے زینگلو ہان نوں ٹیکس دین لگ پۓ۔ ایناں جنگاں دے جتن نال ہان سلطنت دا زور وشکارلا ایشیا وچ ٹارم بیسن تک پہنچ گیا تے زینگلو نوں وی وکھرے دیساں وچ ونڈ دتا۔ اینے زور نال ہان سلطنت نیں اک وڈا تجارتی نیٹورک بنایا جینوں ریشم راہ کیندے نیں۔ ریشم راہ ایناں وڈا سی کہ ایہ رومی سمندر تک جا پہنچیا۔ ہان مہاراجہ وو نیں دکھنی پاسے وی جنگاں کیتیاں تے نانیوے تے دیان اتے مل مار لیا۔ کوریا وچ اونے 108 قبل مسیح وچ مل مار کے اپنے صوبے بنا لۓ۔
92 عیسوی وچ دربار دی سیاست وچ کافی گرمی پے گئی تے بادشاہت پچھے شاہی ٹبراں وچ لڑائیاں پے گئیاں تے ایہی لڑائیاں ہان سلطنت دے گرن دی وجہ بنی۔ ہان سلطنت دی حکومت اگے تاؤ مت دے منن آلیاں نیں بغاوتاں وی کیتیاں۔ مہاراجہ لنگ (168 - 189 عیسوی) دے مرن بعد شاہی محل وچ فوجی لیڈراں نيں سب نوں مار دتا تے جس دے بعد شاہی ٹبر تے فوجی سلطنت دے ٹوٹے کر سکے۔ جدوں چاو پی جیڑا وائی دا بادشاہ سی نیں مہاراجہ زیان توں حکومت کھوئی ہان ٹبر سلطنت مک گئی۔
تریخ
210 قبل مسیح وچ چن ٹبر حکومت مکدیاں ای چین وچ کعر دی جنگ ٹر پئی۔ چین نوں ہان ٹبر دی حکومت نیں دوبارہ رلا دتا تے دیس وچ سکھ آیا۔ ہان ٹبر سلطنت دو ویلیاں چ وٹی ہوئی اے: لیندا یا پرانا ہان (206 قبل مسیح - 6 عیسوی) تے چڑدا یا نواں ہان (25 - 220 عیسوی)۔ چین دے جیڑے باڈر چن سلطنت نیں بناۓ سن ہان سلطنت وچ وی اوئی ٹردے رۓ تے اج تک چین دے دیس دے اوہی باڈر نیں۔ لیندے ہان دا راجکعر چانگ ان جیڑا اج کل دے چینی صوبے شانشی چ اے اک بوت وڈا شہر سی جیدے اتلے تے دکھن پاسے ساہی محل تے لوکاں دے کعر سن تے شہر وچ دو وڈے بازار سن۔ اے شہر جگ وچ اپنے ویلے وچ روم نال سب توں وڈا شہر سی۔
ساہت دی ترقی
شاعری، ساہت تے فلاسفی نیں ہان سلطنت دے مہاراجہ وو دے ویلے چ بوت ترقی کیتی۔ اس ویلے حکومت دے کین اتے گرو سیما چیان نیں اک تاریخ دی کتاب شیجی لکھی، بعد چ چین چ ساریاں تریخ دیاں کتاباں شیجی ورگیاں ہوندیاں سن۔ ایناں تریخ دیاں کتاباں وچ چین دی تریخ دے علاوہ چین دے باڈراں نال رہن آلے لوکاں دی تریخ وی لکھی گئی سی جیناں نوں چینی "جنگلی" آخدے سن۔ مہاراجہ وو نیں کنفیوشنازم نوں ودایا تے کنفیوشنازم نوں اپنے دربار توں لے کہ عام آدمی تے پڑھائی تک پہنچا دتا۔ کنفیوشنازم وچ بیوروکریسی دے کم بوت پڑھے لوکاں دے ہتھ ہوندا سی اس لئی چین وچ حکومت نوں چلان آلے بیوروکریٹ شاہی خاندان توں باروں وی ہوندے سن۔ مہاراجہ وو دی حکومت وچ چین نیں اپنے دکھنی چین تے اتلے ویتنام وچ تھاواں اتے واپس مل ماریا جیناں اتے چن سلطنت نیں مل ماریا سی۔ کوریا وچ نوے صوبے بناۓ گۓ تے وشکارلے ایشیا وچ دیساں نال ملن جلن بنایا گیا۔ ازبکستان دے شہر فرغانہ اتے مل مارن نال سلطنت نوں اودر دے زبردست گھوڑے لب گۓ جیناں نوں چینی آسمانوں اترے ہوۓ آخدے سن۔ اوناں گھوڑیاں نال چینی فوج نوں مزید طاقت لب گئی جس نال اوناں نیں تکلامکان صحرا دے اتلے تے دکھنی پاسے تجارتی راہواں نوں پھڑ لیا۔ تجارب وچ چین اپنے ریشم تے سونے دے بدلے شراب، مرچاں، اون دے کپڑے، انگور، انار، سمسم, لوسن تے مٹر لیندا سی۔
شاہی ٹبر دے لوکاں وچ لڑائیاں تے کج ہور دربار دے مسئلیاں دی وجہ نال لیندا ہان ٹٹ گیا۔ کج وریاں بعد ای چین وچ چڑدے ہان نیں نوین جان پا دتی جیڑی لویانگ توں حکومت کردی سی جیدا راجکعر ہینان صوبے وچ سی۔ ایہ شہر 4 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا سی تے شہر وچ دو وڈے محل سن جیڑے دونوں 125 ایکڑ دے سن تے آپس چ ڈھکے ہوۓ راہ نال رلے ہوۓ سن۔ گروواں دے اک مشہور ٹبر دے اک پڑھے لکھے بندے بان چاو (32 - 102 عیسوی) نیں وشکارلے ایشیاء نوں چین دے زور تھلے دوبارہ لے آيا۔ ہن تجارت اتے حکومت دا کنٹرول کٹ گیا سی تے اینے بوت ترقی کیتی تے لیویانگ ہر مہینے نوے تجارتی قافلے پہنچے ہوندے سن۔
ہان سلطنت دے ویلے چ دوجے دیساں نال اوناں دا سفارتی میل جول وی ودیا۔ 94 عیسوی وچ وشکارلے ایشیاء توں 5 سفیر چین آۓ تے جپانی سفیر 57 عیسوی تے 107 عیسوی وچ آۓ۔ لیندے ایشاء توں 122 عیسوی وچ جادوگر آۓ۔ روم دے بادشاہ مارکس انٹونینس نیں وی اپنا نمائندا 166 عیسوی وچ آئیوری، گینڈے دا سنگھ تے کچھوپڑے دی کھل نال چین پیجیا جس نال ایہ پتہ چلدا اے کہ روم تے چین دا آپس چ سفارتی تعلق سی۔ ہان سلطنت وچ کاغذ، پانی دی کعڑی، سنڈائل، تارہ پڑھت لئی شیواں تے بھونچال نپن دیاں شیواں ایجاد ہوئیاں۔
حوالے
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:221 ق م گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:چن خاندان گٹھ:چینی شاہی خاندان گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:چین گٹھ:چین دی تریخ
رحمان بابا
پشتو دے عظیم صوفی شاعر عبد الرحمن(1632-1711ء) مہمند قبیلے د‏‏ی اک شاخ غوریہ خیل تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ پشاو‏ر دے قریب بہادر کلی وچ پیدا ہوئے۔ اپنے زمانے دے معتبر علما تو‏ں فقہ تے تصوف د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ پشتون شاعری دے حافظ شیرازی کہلاندے نيں۔ آ پ دا کلام تصوف دے رموز و عوامض تو‏ں مملو ا‏‏ے۔ مجموعہ کلام دیوان دے ناں تو‏ں شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ اس وچ پنج ہزار دے قریب اشعار نيں۔ مزار پشاو‏ر دے جنوب وچ ہزار خوانی دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔
ابتدائی حالات
پشتو دے عظیم صوفی شاعر رحمان باباؒ اک غریب گھرانے وچ پیداہوئے سن ۔ آپ ؒکے ابتدائی حالات د‏‏ی زیادہ تفصیل نئيں ملد‏ی۔ البتہ کہیا جاندا اے کہ آپ خوشحال خٹک دے ہ‏معصر سن ۔ آپ ؒکا اصل ناں عبد الرحمن سی لیکن رحمان باباؒ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ آپ ؒنسلاً مہمند قبیلے د‏‏ی اک شاخ غوریہ خیل تو‏ں تعلق رکھدے سن، آپؒ دے والد دا اسم گرامی عبد الستار سی جو اک روایت دے مطابق اپنے علاقے دے اک متمول خان سن جو بہادر کلی وچ رہندے سن ۔ ایہ پنڈ پشاو‏ر تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف پنج میل دے فاصلے اُتے اُس سڑک اُتے واقع اے جو نو‏‏ں ہاٹ نو‏‏ں جاندی ا‏‏ے۔ رحمان باباؒ د‏‏ی ولادت لگ بھگ 1042ہجری بمطابق 1632ء وچ پشاو‏ر دے قریب بہادر کلی وچ ہوئی۔ آپؒ نے ملّامحمد یوسف زئی تو‏ں تصوف وفقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی فیر کوہاٹ تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے دے مختلف علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ آپ ؒجوانی ہی تو‏ں زہدوریاضت د‏‏ی طرف مائل سن تے دنیا تے اہل دنیا تو‏ں ابتداہی تو‏ں بے نیاز سن ۔ عبد الرحمان نوجوانی ہی وچ فقیری تے تصوف د‏‏ی طرف مائل سن ۔ علم دین حاصل کيتی۔ اس لئی وڈے خان دا ایہ بیٹا ملیا تے صوفی کہلیایا۔ آپ اسلامی تعلیمات دے وڈے عالم تے متقی انسان سن ایہی وجہ اے کہ پشتوناں وچ انہاں دا بہت احترام رہیا اے تے اسی احترام د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ’’بابا‘‘ دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا اے ۔اس آرٹیکل دے ابتداٸ سطر وچ لکھیا اے کہ بابا ” اک غریب گھرانے وچ پیداہوئے سن “ فیر اگ لکھیا اے ”آپؒ دے والد دا اسم گرامی عبد الستار سی جو اک روایت دے مطابق اپنے علاقے دے اک متمول خان سن “ تاں متمول خان غریب گھرانے تو‏ں ہُندا اے کیا?
شاعری
thumb|عبدالرحمن [[مہمند د‏‏ی شاعری]] آپ د‏‏ی شاعری نو‏‏ں پشتو د‏‏ی اعلیٰ شاعری وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ مشہور پشتون شاعر تے بہادر جنگجو خوشحال خان خٹک دے هم عصر نيں۔ تے آپ نے ہر قسم دے فلسفہ تے علم نو‏‏ں اپنی شاعری وچ بیان کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ آپ دا اک شعر:
سواحلی
سواحیلی افریقہ وچ بولی جان والی اک بولی ھے۔ اے بانتو بھاشاواں دے پروار نال سمبند رکھدی ھے لگبھگ 45 توں 100 میلین لوک سواحیلی بولدے ھن۔ اس وچ سواحیلی نو ماں بولی جاں دوسری بھاشا دے طور تے بولن والے شامل ھن۔
رحمان بابا
شاعری
یعنی جے اس جہان وچ جے کوئی ہدایت تے پیروی دے لائق روشنی اے تاں اوہ صرف محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی ذات اقدس د‏‏ی راہ ا‏‏ے۔ ورنہ اس جتھ‏ے وچ اس دے علاوہ کوئی روشنی والا راستہ نئيں ا‏‏ے۔
اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں شعر
رحمان بابا لوکاں وچ رحمان دے ناں دے ناں تو‏ں مشہور سن تے اے اس لیۓوہ کہندے نيں
سواحلی
سواحیلی بولن والے سومالیا توں لے کے پاتے، پیمبا، زازیبار تے مافیا ناں دے الاقیاں توں ھندے ھوے موزامبیک دے اتر تک فیلے ھوئ ھن۔ سوحیلی مکھ طور تے تنزانیا، کینیا، کونگو (لوکتاننری جمھوریت)، یوگانڈا، برونڈی، زامبیا تے ملاوی دیشاں وچ بولی جاندی ھے۔>
رحمان بابا
اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں شعر
مجھ رحمان نو‏‏ں جے کوئی رحمان کہ‏ے تووہ کافر اے وچ رحمان تاں اپنے رب دا عبد الرحمان(اللہ دا بندہ)ہو ں-
رحمان بابا د‏‏ی شاعری
رحمان بابا فرماندے نيں کہ
سواحلی
سواحیلی لفظ دا مطلب "سمندر دا کنڈا" ھندا ھے۔ اے نام عربی زبان دے شبد "ساحل" تون بنیا ھے۔ سواحیلی مکھ طور تے افریکا دے پوربی کندے تے رھن والے لوکا دی مات-بھاشا ھے۔ سواحیلی اک لوک بھاشا ھے۔ اے اس وقت ھوند وچ آئ جد عرب وپاریاں نے افریکا دے لوکاں نال وپار کرنا شورو کتا- اس کارن سواحیلی وچ بھت سارے عربی لفظ وی ملدے ھن۔ سواھیلی وچ سب توں پورانی ھست-لکھت اک کوتا ھے۔ اندازا ھے کئ اے کویتا 1728-ی وچ لکھی گئ سی۔ سواحیلی بھاشا وچ چھپن والے سب توں قدیم اخبار دا نام ھاباری یا مویزی سی تے اے اخبار عسای پادریاں ولوں 1885 وچ شورو کتا گیا سی۔ یورپی اپنیویشواد توں پھیلاں سواحیلی نو لکھن لئ عربی حروف دی ورتوں ھندی سی پر ھن سواحیلی لاتینی لیپی وچ لکھی جاندی ھے۔
رحمان بابا
رحمان بابا د‏‏ی شاعری
انسانیت دولت تو‏ں پیدا نئيں ہُندی اے رحمان بت سونے دا ہو توبھی انسان نئيں بن جاندا
سواحلی
سواحیلی بھاشا وچ آم گلبات
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
رحمان بابا
رحمان بابا د‏‏ی شاعری
الله تو‏ں بخت منگو عقل مت منگو اے رحماؔن کیونکہ عقلمند اکثر بخت والےآں دے غلام ہُندے نيں
کسی دے راستےماں گڑھا مت کھودو!! کدرے اس وچ خود ہی نہ گر جاؤ
نہ رکھ کوئی دنیا تو‏ں بے جا غرض کوئی تیرے تو‏ں رکھے گا فیر کیتا غرض
ایتھ‏ے ترکِ دنیا وچ اے عافیت کہ رُسوا تو‏ں رکھدا اے رُسوا ہی غرض
یہ دنیا تاں اے احمقاں تو‏ں بھری کتھے اس تو‏ں رکھدا اے دانا کچھ غرض
وہ آسودہ اے لذتِ درد سے رحماؔن نو‏‏ں دواواں تو‏ں اے کیتا غرض
تم میرے تو‏ں پُچھدے ہو میرے آنسوواں دے متعلق لیکن میرے دل نو‏‏ں نئيں دیکھیا، جو بے وفا نئيں
اس نے محبت وچ تگ و تاز دتی کایہ کیہ وحشتاں سنیاں بس اس غم تو‏ں میرے آنسو بہنے ہی والے نيں
خودی دے ہوش اُڑ جان اوہ مے پلا اے ساقی ماں اک عمر تو‏ں اپنی خودی وچ ہاں محبوس
غیب وچ وی حضوری اے یار د‏‏ی رحمان کہ روک سکدا نئيں نورِ شمع نو‏‏ں فانوس
رحمان باباتے اخلاص
اخلاص دے حوالے تو‏ں عبد الرحمن بابا دے دیوان وچ اک پوری نظم موجود ا‏‏ے۔ اس نظم نو‏‏ں پڑھ کر اندازہ ہُندا اے رحمان بابا نے نبی کریم ۖ د‏‏ی مشہور حدیث اعمال دا دارومدار نیت اُتے ہُندا اے دے مفہوم اُتے بیان اخلاص دے بغیر ہر قسم دے عمل نو‏‏ں بے کار قرار دتا اے کوئی عمل کتنا ہی چنگا کیو‏ں نہ ہو لیکن نیت درست نہ ہو تاں بیکار چلا جاندا ا‏‏ے۔ جو عمل خالص اللہ پاک د‏‏ی رضا تے اوہدی خوشنودی دے لئی کیتا جائے اوہ مبنی بر اخلاص اے :
ہم دوشِ ثریا اے بلند مقامِ اخلاص لیکن جتھ‏ے وچ کم ملدے نيں غلامِ اخلاص
بے وقوف اے جو جنت نو‏‏ں آسمان وچ لبھدا اے اس دا سفر تاں اخلاص دے چند قدماں تو‏ں ہُندا اے
عجب نئيں کہ صیاد نو‏‏ں ہما ہتھ لگ جائے گر اوہ وی پھیلائے محبت تو‏ں دامِ اخلاص
میری شیرنی گفتار اُتے حیرت کیسی ہے گفتہء رحمان کلامِ اخلاص
رحمان بابا تے مجاز
رحمان بابا فرماندے نيں کہ
رحمان بابا تے دنیا
رحمان بابا عشق رسول وچ گُم رہندے سن انہاں نو‏ں دنیا د‏‏ی کوئی فکر نئيں ہُندی سی انہاں نے دنیا دے متعلق ہور کہیا اے کہ :
رحمان بابا د‏‏ی شاعری دنیا نو‏‏ں ترک کرنے تے مکمل تسلی بخش شاعری اے:
حوالے
گٹھ:1653 دے جم گٹھ:1711 دیاں موتاں گٹھ:افغانستان وچ تصوف گٹھ:پاکستان وچ تصوف گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتو شعرا گٹھ:پشتون شخصیتاں گٹھ:پٹھان صوفیا
پرتاگی لا پرائری
پرتاگی لا پرائری کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
نانجنگ
نانجنگ جیانگزو صوبے دا اک شہر اے۔
گٹھ:چین
ضلع ڈاگانہ
ڈاگانہ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
اوکیٹان
اوکیٹان بولی فرانس سپین تے مناکو ج بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیان دی کنتی دس لکھ توں 37 لکھ دے وشکار اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
نکی پوجھلوالا سانا
نکی پوجھلوالا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
آئیڈو
آئیڈو اک آپ بنائی گئی بولی اے جیدے بولن والیاں دی گنتی 100 توں 200 دے وشکار اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
جوروا دریا
جوروا دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 2414 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
چک 470 گ ب I
چک 463 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
دهستان ارجستان
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان سرعین دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سرعین ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
خورموج
خورموج ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ بوشہر دے شہرستان دشتی دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ بوشہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اراغونی بولی
اراغونی بولی سپین چ بولی جان والی اک بولی اے جیدے بولن والیاں دی گنتی 30 ہزار دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
سلکرک
سلکرک کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:مانیٹوبا دے شہر
ریو نگرا دریا
ریو نگرا دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 	2,230 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع گاسا
گاسہ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان دے ضلعے گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
تائیپے
تائیپے تائیوان دا اک شہر تے راجگڑھ اے ۔
گٹھ:تائیوان گٹھ:تائیوان دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹوکینٹنز دریا
ٹوکینٹنز دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 2,640 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
یمن
یمن دکھنی لیندے ایشیاء ول جزیرے ورگا عرب دے دکھنی لیندے ول اک عرب دیس اے۔ ایہدے اتر وچ سعودی عرب تے چڑدے ول عمان اے۔ یمن دا تھاں 527,829 مربع کلومیٹر / 203,796 مربع میل اے.یمن دی لوک گنتی 23,833,000 اے۔یمن دی بولی عربی اے۔ یمن دا راجگڑھ صنعاء اے۔ یمن کول 200 دے نیڑے جزیرے نیں تے سب توں وڈا سقوطرہ اے۔
کنال
کنال زمین نوں ناپن دا اک ناپ اے اے 20 مرلہ دے برابر اے۔
سید ضیاء الدین شاہ
مولا‏نا سید ضیاء الدین شاہ سلطان پوری عالم با عمل ، فقیہ زماں تے سید حسین الدین شاہ دے والد نيں۔
ولادت
سید ضیاء الدین ابن سید حمید شاہ قریباً 1312ھ/1894ء وچ سلطان پور ضلع اٹک وچ پیدا ہوئے۔آپ دا خاندان علم وفضل تے تقویٰ و پرہیز گار ی وچ مشہور و معروف سی ۔
تعلیم و تربیت
آپ نے ابتدائی تعلیم مولا‏نا احمد دین (والد ماجد استاذ الاستاداں مولا‏نا محب النبی ) تو‏ں حاصل کيتی ۔ ترکیب پڑھنے دے لئی موضع شاہراں ( ضلع اٹک) وچ صرف و نحو دے مشہور آفاق استاداں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے بعد وچ مختلف استاداں تو‏ں استفادہ کردے ہوئے اہل سنت دے مایہ ناز فاضل مشتاق احمد کانپوری ابن مولا‏نا احمد حسن کانپوری د‏‏ی خدمت وچ اجمیر شریف حاضر ہوئے او معقول و منقول د‏‏ی منتہی کتاباں کادرس لیا، دورہ حدیث شریف دہلی وچ جامعہ امینیہ وچ پڑھیا ۔ مولاناسید ضیاء الدین پیر مہر علی شاہ گولڑوی دے مخلص مریدین وچو‏ں سن ، بار ہا سیال شریف دے سفر وچ آپ پیر صاحب دے اسيں سفر رہے ۔
درس و تدریس
مولا نا سید ضیا ء الدین نے فراغت دے بعد 1336ھ وچ سلطان پور وچ دار العلوم حمیدیہ ناں تو‏ں دینی مدرسہ قائم کیتا تے وصال تو‏ں دو تن سال پہلے تک علوم دینیہ دا درس فی سبیل اللہ دیندے رہے۔اوداں تاں تمام علوم وچ دسترس رکھدے سن لیکن فقہ، اصول فقہ تے میراث وچ خاص طور اُتے ید طولیٰ رکھدے سن ۔ استاذ الا ساتذہ مولا‏نا محب النبی انہاں د‏‏ی زندگی وچ فرمایا کردے سن کہ ميں نے فقہی جزئیات دا ایساماہر کوئی شخص نئيں دیکھیا ۔
سیرت و اخلاق
علم و فضل دے با وجود آپ سراپا اخلاق ، پیکر شفقت ، متواضع تے حلیم الطبع شخصیت دے مالک سن ، سحری دے وقت طلبہ نو‏‏ں درس دیندے تے نماز دے بعد ہل چلاندے ،آخر دم تک نماز با جماعت ادا کردے رہے۔آپ دے تلامذہ وچ ایہ حضرات قابل ذکر نيں :۔
مولا‏نا سید ضیاء الدین دے فرزندان گرامی دے افکار و کر دار د‏‏ی بلندی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انہاں دے والد ماجد د‏‏ی عظمت دا اعتراف کرنا پڑدا اے جنہاں دے فیض تربیت تو‏ں تِناں صاحبزادے اج دنیائے سنیت دے لئی سرمایۂ افتخار نيں۔
جامعہ رضویہ ضیاء العلوم
راولپنڈی د‏‏ی مشہور دینی درس گاہ جامعہ رضویہ ضیاء العلوم ( سبز منڈی) مولا‏نا سید ضیاء الدین دے ناں ہی د‏‏ی طرف منسوب ا‏‏ے۔
وفات
سید ضیاء الدین 17 جمادی الثانی 19 جولائ‏ی ( 1393ھ/1973ء) بروز جمعرات دا وصال ہويا، ،سلطان پور وچ آپ دے آبائی قبرستان وچ آخری آرام گاہ بنائی گئی ۔
گٹھ:علمائے اہلسنت گٹھ:1894 دے جم گٹھ:1974 دیاں موتاں
مادیرا دریا
مادیرا دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 3,250 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع پوناکھا
پوناکھہ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چک 48 گ ب I
چک 48 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
ضلع زیرانگ
زیرانگ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
ٹرومبیٹاس دریا
ٹرومبیٹاس دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
جاپانی ین
ین جپان دی کرنسی دا ناں اے۔ دنیا دی کرنسی مارکیٹ چ امریکی ڈالر تے یورو توں مگروں تیجے نمبر تے جپانی ین دا کاروبار ہوندا اے۔
سٹینباخ
سٹینباخ کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ
آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ اک غیر حکومت‏ی تنظیم اے جو سنہ 2005ء وچ قائم ہوئی۔ تنظیم دے قیام دا مقصد ایہ اے کہ بھارت وچ مسلم خواتین دے عائلی قوانین، نکاح، طلاق تے ہور نسوانی حقوق دا تحفظ تے مسلم پرسنل لا ایکٹ نو‏‏ں بدستور نافذ العمل رکھنے دے لئی مناسب تے ضروری حکمت عملی اختیار کيت‏ی جائے۔
تفصیلات
آل انڈیا خواتین مسلم پرسنل لا بورڈ د‏‏ی مجلس عاملہ وچ تیس افراد نيں جنہاں د‏‏ی سربراہ شائستہ عنبر ني‏‏‏‏ں۔ اس تنظیم نو‏‏ں مارچ 2008ء وچ ذرائع ابلاغ وچ اس وقت کچھ پزیرائی ملی جدو‏ں تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں بارہ صفحات اُتے مشتمل "شرعی نکاح نامہ" شائع ہويا۔ تنظیم دے مطابق ایہ نکاح نامہ سنی تے شیعہ دونے برادریاں دے لئی تیار کیتا گیا اے تے ہندی تے اردو زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔
بیلاروسی
بیلاروسی بولی بیلاروس ج بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیان دی کنتی 40 توں 90 لکھ دے نیڑے اے۔
آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ
حوالے
گٹھ:اسلام گٹھ:بھارت وچ 2005ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ خواتین دے حقوق گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں
بیلاروسی
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:بیلاروس دیاں بولیاں گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
دهستان سبلان
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان سرعین دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان سرعین ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
کیار
کیار ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دے  شہرستان کیار دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
تھومپسن
تھومپسن کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:مانیٹوبا دے شہر
ینعان
گٹھ:چین گٹھ:چین دے صوبے
چک 48 گ ب II
چک 48 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
ہوالاگا دریا
ہوالاگا دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 230 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع وانگڈو فوڈرانگ
وانگڈو فوڈرانگ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
سیان
سیان شانسی صوبے دا اک شہر اے۔
گٹھ:چین
پڑی سانا
پڑی سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
مورون دریا
مورون دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
کوہرنگ
کوہرنگ ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دے  شہرستان کوہرنگ دا انتظامی مرکز  اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹھمنا نکے سنگوالا سانا
ٹھمنا نکے سنگوالا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
دهستان سنجبد جنوبی
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان کوثر دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان کوثر ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
لال داس خیالی
لال داس خیالی' اک پنجابی بولی دا شاعر سی ۔ایہہ الونڈی سادھو سن، جو گرو گوبند سنگھ دے لکھی جنگل دے شاعر دربار وچ شامل ہوئے ۔ اس توں بعد ایہہ گرو دے نال ہی رہے ۔ 'خیالی' اتے 'دریائی' خطاب ایہناں دے ناں نال لگیا ملدا ۔ کیہا جاندا اے کہ اوہ لدھیانہ ضلعے دے پنڈ خیالی دے سنیارے سن ۔
شعری نمونے
ماجھاں لال داس خیالی
محبوباں دے درشن کارن، ککھّ گلی دا تھیواں وگے واؤ پرے دی جیوں جیوں، در تے جائ سٹیواں آندے جاندے دا درشن پاواں، چرنیں کدی چھہیواں چرن دھوڑِ بن ستگور والی، مر مر کے میں جیواں ۔1۔
بن مہبتِ کوئی پار نہ پؤسی، کیا شیخ مسائق ہازی تیہے رکھن تے پنج گزارن، اٹھے پہر نمازی جے سؤ واری مکے جاندے، حج گزارن حاجی لال کھیالِ سا بات نرالی، جت شہہ تھیوہِ راضی ۔3۔
دائم عشقَ ن تھیوے میلا، سول کدے ن ہون پرانے نیناں ناگاں دی وہدتِ مندی، کدے ن ہون سیانے ڈنگ مریندے زہر گھلیندے، کیں دے صبر رننجانے بھاویں جان ن جان سیاما، اسیں تینڈے دست وکانے ۔4۔
پنجابی شاعراں دی لسٹ
ایہ پنجابی وچ شاعری کرن آلے شاعراں دی لسٹ اے۔
چ
چاچا غلام رسول
پوروس دریا
پوروس دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 63,166 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
لال داس خیالی
شعری نمونے
مائل کرکے گھائل کیتی، واہُ مہبتِ تیری مٹی چاٹ چٹائ کرکے، خبرِ ن لدھی میری جت ول وننجاں تت ولِ تونہیں، جھلی پریم اندھیری لوہے دیاں زنجیراں کولہں، نیناں دی بندِ ڈڈھیری ۔6۔
جت دن آوے عشقَ دی چؤکی، پہلاں عقل رننجانے گنگے دے گڑ کھادھے وانگو، کیا کوئی آکھِ وکھانے لکھ چترائیاں ایویں جاسن، اڈنُ وانگُ ٹنانے لال کھیالِ، پریم دیاں جھوکاں، کئل ہوئِ سو جانے ۔7۔
مشکل ملن ماہی نوں ہیرے، لکھ اوجھڑ جھنگ بلائیں کرِ کرِ شیر جماتیں بیٹھے، ناگ کنڈل ول پائیں پندھ محال ن دیندے جاون، ملّ ڈاکے بہن سرائیں اگے بیپرواہُ رنجھیٹا، بھاوے ملن رجائیں ۔8۔
گھلِ کے قاضی متا پکایا، ہیر پیر پیاندی آندی سچ نسیہتِ دیون لگے، 'توں کھیڑیاں دی باندی' اساں تے کھیڑیاں دے دل اندرِ، سے کوہاں دی کانجی متُ رانجھن دے بھلاوے بھلی، نہیں آوے کیں دی آندی ۔9۔
رہُ وے قاضی ! مینڈی جان ن راضی، میں جیہیاں تدھ دھیاں متُ رانجھن پوستُ مینڈی ہڈیں رویا، پیتے باجھ ن جیواں اکے ت رانجھن آنِ ملاوہُ، اکے میں بیراگنِ تھیواں ۔10۔
جاں جاں عشقَ الٰہی اندرِ، غفلتِ چھوڈِ سیالی دوجی چھوڈِ سبھا دل پکڑے، تھیوہِ رانجھن والی دم دم نالِ سمالے شہہ نوں، کو دم جائ ن خالی آکھ دکھا رت-رنیاں باجھہُ، کیہڑی کنت سمالی ۔11۔
ماہیئڑا کوکیندی وتاں، رانجھن سندا نہ ہی ہٹ پٹن دروازے چاڑھے، دارو لگدا ناہی چوڑا بھناں پتھر سیتی، سرہُ پراندا لاہیں ویکھہُ لوکا ! بھائِ تتی دے، رات پئی دن ماہیں ۔13۔
وکھت پئے رنجھیٹا ٹریا، ربّ دیس اساڈے آندا سائی کائی جاہُ مناون، آوہِ جیں دا آندا جو دن رانجھے باجھہُ گزرے، پچھوتاؤ تنھاں دا ۔14۔
سپنے اندرِ بھیو سداگر، سپنے لیتے ریزے سپنے اندر کھیپ چلا ئے، سپنے ہنڈی بھیجے سپنے اندرِ نارِ اپائیو، سپنے ستے سیجے لال کھیالِ سبھ سپنو سپنا، ڈھاہِ چلی سبھ نیزے ۔15۔
سبھ کٹنب پروجن دا پریتم، کسےَ ہرِ کی بھگتِ ن بھاندی بھائی باپُ کٹنب قبیلہ، سبھ منگتِ اپنے سکھاں دی جاں سکھ ویکھن تاں سبھ مل بیٹھن، دکھ دیکھِ سبھا بھج جاندی لال کھیالِ ایہہ ٹھگّ بازاری، لے جاسن مال سرھاندی ۔16۔
کر پرکھارتھ سمر نرائن، ویندی اؤدھ وہاندی ایہہ جنمُ امولک دتا ٹھاکر، ملّ ن لکھ من چاندی سمرن کرکے پرگٹ ہووہِ، مت ن کچھ سکھاندی لال کھیالِ گل سمرن والی، آپِ پربھو کؤ بھاندی ۔17۔
اک دم کوچ مقام ہوؤُ کل، عالم عامَ ڈسیندا لڈِ لڈے ساتھ ستھوئی ویندے، تینوں ناہں تدہں سنیندا سنِ سنِ گلاں کجھ ن کیتا، اؤسر بنی کہ تھیندا ؟ پربھ کا سمرن کرہُ خیالی، متاں اج کلّ ساتھ لڈیندا ۔18۔
چت چاہے پربھ کرپا تمھاری، رہندا سدا سوالی نس دن تک تھکاں چاترک جیوں، منگاں میگھ وصالی سوئی کرائے جیوں کر تؤ بھاواں، چلاں سادھاں کی چالی سبھسے دے من دیاں مندا، اک مینڈی بھ منّ خیالی ۔19۔ کافیاں
1
سانوں ماہوماہی دیہہ، دلاں دیا بھاگی بھریا وے ۔1۔رہاؤ۔ خالی چھڈن مناسب ناہی، اساں تیرا لڑ پھڑیا وے ۔1۔ پار بھوجل دے سوئی لنگھدے، نام تیرا جنہاں پڑھیا وے ۔2۔ ساری خلکتِ منگنہاری، سبھ جگ لے لے تیتھوں تریا وے ۔3۔ جو توں دیئ سو لئے خیالی، ڈاڈھے نالِ ن جاندا اڑیا وے ۔4۔ (راگ ہنڈول)
2
بابا ہمری جات سنار رے ! ہمرا چوری سیوں بیوہار رے ۔ ہرِ رس لوٹ سرب سکھ پایا، ستگور دیا قرار رے ۔1۔رہاؤ۔ سنھی شانتِ دھری رد انتر، گر کا سبدُ ہتھؤڑا رے ۔ پنچ دوت بھوت متوارے، بھانت بھانت کرِ توڑا رے ۔1۔ نالِ نام ہرِ نس دن جپیئ، دبدھا پھوک اڈائی رے ۔ ستگور دیال بھئے ہم اوپرِ، سمع کر صفعہ وچھائی رے ۔2۔ لیت چراوہِ دیت چراوہِ، چراوہِ تول تلارا رے ۔ پورا کر خسمے پہنچاوہِ، تؤ بھیٹہِ کرتارا رے ۔3۔ گگن منڈل مہہ واس ہمارا، تہاں جن کیا پہارا رے ۔ گیان دھیان دئِ گہنے پہرے، لال کھیالِ سنیارا رے ۔4۔ (راگ رامکلی) شلوک
اکھیں تھیونِ انھیاں، جو دوجی درشٹِ پکھنِ جت ولِ دیکھاں کھیالیا، تت ولِ پری دسنِ ۔
گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندوگٹھ:پنجابی شاعر
ضلع سرپانگ
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
ٹامبو دریا
ٹامبو دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 159 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع ٹرونگزا
ٹرونگزا دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
چینگدو
چینگدو سوجوان صوبے دا اک شہر اے۔
گٹھ:چین
ونکلر
ونکلر کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ونیپگ
ونیپگ کینیڈا دے صوبے مانیٹوبا دا اک شہر اے۔
دهستان زرج آباد
ایہ ایران دے صوبہ اردبیل دے ضلعے شہرستان کوثر دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان کوثر ، صوبہ اردبیل چ اے ۔
چک 47 گ ب II
چک 47 گ ب (II)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
زنگو دریا
زنگو دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 1,979 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
وڈانکے سنگوالا سانا
وڈانکے سنگوالا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
بیگہ
بیگہ زمین نوں ناپن دا اک ناپ اے اک بیگہ 4 کنال دے برابر اے۔
چانگچون
چانگچون جی‌لین صوبے دا اک شہر اے۔
نانے دریا
نانے دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع زیمگانگ
زیمگانگ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
ضلع چوکھا
چوکھا دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
جاپورا دریا
جاپورا دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے ای 2,414 کلومیٹر لما اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
شہرستان لردگان
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان لردگانایران دے صوبہ چہارمحال تے بختیاری دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز لردگان شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ چہارمحال تے بختیاری
هانگژو
هانگژو زیزیانگ صوبے دا اک شہر اے۔
شائستہ عنبر
شائستہ عنبر آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ د‏‏ی صدر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ادارہ آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ تو‏ں ہٹ کر بنایا گیا اے تاکہ بھارت وچ مسلماناں عائلی قانون وچ خواتین دے حقوق نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔
پیدائش
شائستہ د‏‏ی ولادت الہ آباد دے محمد مُرسلین دے گھر ہوئیاں جو پیشے تو‏ں اک ریلوے گارڈ سن ۔ جم تریخ 14 فروری 1962ء ا‏‏ے۔ والد شاعری دا ذوق رکھدے سن تے شیدا انہاں دا تخلص سی۔
تعلیم
شائستہ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل نيں تے دو ڈگریاں اردو تے فارسی ادب وچ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔
شادی
شائستہ عنبر د‏‏ی شادی محمد ادریس عنبرؔ بہرائچی تو‏ں ہوئی۔ عنبر بہرائچی ہندستان دا سب تو‏ں وڈا ادبی ایورڈ ساہتیہ ایورڈ تو‏ں نوازے جا چکے ہیے۔ اوہ سیول سروس وچ سن ۔ ۔ اس شادی تو‏ں تن بچے ہوئے: اک لڑکا تے دو لڑکیاں۔
سماجی خدمات
شائستہ نے اک مسجد د‏‏ی تعمیر کروائی۔ انہاں نے آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اوہ اک ماڈل نکاح نامہ وی پیش کر چکياں ناں جو انہاں دے مطابق عصر حاضر تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔ اوہ بہ یک وقت طلاق ثلاثہ دے ذریعے شادی ختم کرنے د‏‏ی مخالفت کر چکياں نیں تے اسنو‏ں قرآن د‏‏ی تعلیمات دے مغائر قرار دے چکيت‏یاں ناں۔
پدھری پوچھلوالا سانا
پدھری پوچھلوالا سانا کنڈیلے ایگوانے دے ٹبر دا اک کرلا اے۔
ازٹیک
ازٹیک وشکارلے میکسیکو دے لوکاں نوں کیا جاندا اے جیڑے ناہوتی بولی بولدے سن تے 14ویں 15ویں تے 16ویں صدی چ ایتھے چھاۓ ہوۓ سن۔
باتھرسٹ(کینیڈا)
باتھرسٹ کینیڈا دے صوبے نیو برونسوک دا اک شہر اے۔
گٹھ:کینیڈا دے شہر گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
چک 47 گ ب I
چک 47 گ ب (I)  ضلع فیصل آباد دی تصیل سمندری دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل سمندری چ وس رہیا اے ۔
ٹائگر دریا
ٹائگر دریا دکھنی امریکہ دا اک دریا اے۔ اے دریائے ایمیزون وچ ڈگدا اے۔
ضلع ہآ
ہا جنوبی ایشیا دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ مسلمانان ہند د‏‏ی اک غیر حکومت‏ی تنظیم اے جو سنہ 1972ء وچ قائم ہوئی۔ بورڈ دے قیام دا اصل مقصد ایہ سی کہ بھارت وچ مسلماناں دے عائلی قوانین دا تحفظ تے بالخصوص نفاذ مسلم پرسنل لا ایکٹ، 1937ء نو‏‏ں بدستور نافذ العمل رہنے دے لئی مناسب تے ضروری حکمت عملی اختیار کيت‏ی جائے۔ ہور بھارت دے مسلماناں دے نجی معاملات وچ شرعی احکا‏م دے مطابق فیصلہ کیتا جا سک‏‏ے، سنہ 1937ء تو‏ں پہلے انہاں معاملات وچ کچھ مسلما‏ن ہندو رسم و رواج د‏‏ی پیروی کردے سن ۔ مذکورہ قانون چند وراثتی معاملات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام عائلی قوانین دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔
یزید
یزید (645-683) بنو امیہ دا دوجا غاصب تے لعنتی سی تے معاویہ دا پتر سی۔ اس نے 680 توں لے کے 683 تک راج کیتا۔
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
مسلم پرسنل لا بورڈ نو‏‏ں بھارتی مسلم رائے عامہ دے نمائندہ دے طور اُتے پیش کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہرچند کہ اس نمائندگی د‏‏ی کچھ مسلماناں نے مخالفت وی کی لیکن بیشتر مسلم فرقےآں، جماعتاں تے مسلکاں نے بورڈ د‏‏ی نمائندگی اُتے اتفاق کیتا تے عملاً اس د‏ی کارگردگی وچ شریک رہ‏‏ے۔ بورڈ وچ مسلم معاشرے دے مختلف شعبہ ہائے زندگی دیاں شخصیتاں موجود نيں جنہاں وچ بالخصوص مذہبی رہنما، علما، ماہرین قانون تے سیاست دان قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ اُتے بعض دانشوراں مثلاً طاہر محمود، عارف محمد خان تے عدالت عظمی دے سبکدوش جج مارکنڈے کاٹجو  وغیرہ نے بورڈ نو‏‏ں تحلیل کرنے د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔  مسلم پرسنل لا بورڈ دے فیصلے بھارت وچ موجود احمدیاں (قادیانیاں) اُتے نافذ نئيں ہُندے،   ہور انہاں نو‏ں بورڈ وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت وی نئيں اے کیونجے عالم اسلام تے تمام مسلماناں دا متفقہ فیصلہ اے کہ احمدی (قادیانی) اسلام تو‏ں خارج ني‏‏‏‏ں۔  بورڈ دے موجودہ صدر محمد رابع حسنی ندوی نيں جدو‏ں کہ دیوبندی، بریلوی، جماعت اسلامی، اہل حدیث(سلفی) تے شیعہ مکاتب فکر د‏‏ی سرکردہ نمائندہ شخصیتاں بحیثیت نائب صدر منتخب کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
قیام دا پس منظر
1972ء وچ بھارتی پارلیمنٹ وچ لے پالک بل پیش کیتا گیا جو تمام مذاہب دے لئی سی۔ اس بل د‏‏ی رو تو‏ں منہ بولے بیٹے نو‏‏ں سگے بیٹے دے تمام حقوق حاصل ہوئے رہے سن ۔ اس وقت دے وزیر قانون ایچ آر گوکھلے نے اس بل نو‏‏ں یکساں سول کوڈ د‏‏ی جانب پہلا قدم دسیا سی۔ اس بل دا اثر ایہ ہويا کہ مسلماناں دے کئی حلفےآں وچ بے چینی پیدا ہوئے گئی۔ چنانچہ سید منت اللہ رحمانی د‏‏ی تحریک اُتے دار العلوم دیوبند دے سابق مہتمم قاری محمد طیب قاسمی نے 13 ،14 مارچ، 1972ء نو‏‏ں دیوبند وچ اہل فکر دا اک اجلاس بلايا جس وچ ملک بھر دے علما تے دانشور جمع ہوئے۔ اجلاس وچ طے کیتا گیا کہ مسلم عائلی قوانین دے تحفظ د‏‏ی پرزور آواز ممبئی تو‏ں اٹھیا رہی اے، اس لئی ممبئی وچ اک نمائندہ اجلاس منعقد ہونا چاہیے۔
یزید
چناؤ
یزید دا چناء معاویے نے دھکے شاہی نال کیتا کجھ لوکاں نوں ڈرا دھمکا کے تے کجھ لوکاں نوں مال و زر دے کے کیتا ۔
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
تاسیس
27 ،28 دسمبر، 1972ء نو‏‏ں ممبئی وچ اک وڈے اجتماع وچ اجلاس منعقد ہويا۔ اک طرف لکھاں عوام دا مجمع سی تاں دوسری طرف حنفی، شافعی، مقلد، غیر مقلد، دیوبندی، بریلوی، شیعہ، سنی، داؤدی بوہرہ، سلیمانی بوہرہ، جماعت اسلامی ہند تے جمعیت علمائے ہند غرض ایہ کہ تمام مسلم فرقےآں، مسلکاں تے جماعتاں دے رہنما موجود سن تے آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ د‏‏ی تاسیس اُتے اتفاق ہويا۔ لہٰذا 7 اپریل، 1973ء نو‏‏ں حیدرآباد، دکن وچ بورڈ د‏‏ی باقاعدہ تاسیس عمل وچ آئی۔ قاری محمد طیب قاسمی اس دے پہلے صدر تے منت اللہ رحمانی پہلے معتمد عمومی منتخب ہوئے۔
یزید
یزید دے کالےکرتوت
یزید اُتے الزام اے کہ اس نے والی مُلک ہوک‏ے زمین وچ فساد پھیلایا، حرمین طیبین وخود کعبہ معظمہ وروضہ طیبہ د‏‏ی سخت بے حرمتیاں کيتياں، مسجد کریم وچ گھوڑے باندھے، انہاں د‏‏ی لید تے پیشاب منبر اطہر اُتے پئے، تن دن مسجد نبی صلی اللہ تعالی علیہ وسلم بے اذان ونماز رہی، مکہ ومدینہ وحجاز وچ ہزاراں صحابہ وتابعین بے گناہ شہید کیتے، کعبہ معظمہ اُتے پتھر پھینکے، غلاف شریف پھاڑ ا تے جلادتا، مدینہ طیبہ د‏‏ی پاکدامن پارساواں تن شبانہ روز اپنے خبیث لشکر اُتے حلال کر دیؤ، رسول اللہ صلی اللہ تعالی علیہ وسلم دے جگر پارے نو‏‏ں تن دن بے آب ودانہ رکھ دے مع ہمرائیاں دے تیغ ظلم تو‏ں پیاسا ذبح کيتا، مصطفیٰ صلی اللہ تعالی علیہ وسلم دے گود دے پالے ہوئے تن نازنین اُتے بعد شہادت گھوڑے دوڑائے گئے کہ تمام استخوان مبارک چور ہوئے گئے، سر انور کہ محمد صلی اللہ تعالی علیہ وسلم دا بوسہ گاہ سیکاٹ کر نیزہ اُتے چڑھایا تے منزلاں پھرایا، حرم محترم مخدرات مشکوئے رسالت قید کیتے گئے تے بے حرمتی دے نال اس خبیث دے دربار وچ لیائے گئے، اس تو‏ں ودھ ک‏ے قطع رحم تے زمین وچ فساد کيتا ہوئے گا، ملعون اے اوہ جو انہاں ملعون حرکات نو‏‏ں فسق وفجور نہ جانے۔
آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
مقاصد
مسلم پرسنل لا بورڈ دے مقاصد حسب ذیل نيں :
یزید
مختلف مکتبہ ہائے فکر د‏‏ی آرا
یزید بحیثیت شخصیت تے بحیثیت کردار ہمیشہ تو‏ں مسلماناں دے مختلف مکاتبِ فکر وچ متنازع رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اختلاف شیعہ تے سُنی مکت‏‏ب فکر وچ تاں اے ہی لیکن خود سنی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مختلف سوچ رکھنے والے طبقات اس بارے وچ اختلاف رکھدے نيں۔