بازیگر_قبیلہ
بازی گر
بازی گر قبیلے دا نیابندھ بڑا ولکھن (Unique) اے ۔ قبیلے وچ اج وی قبیلہ پنچائت سدھے جاں اسدھے روپ وچ کم شیل اے۔ بازی گر قبیلے وچ کسے وی جھگڑے دی صورت وچ قبیلے دے پینچاں ولوں پنچائت وچ بہہ کے جھگڑے دی گہرائی بارے وچار وٹاندرا کیتا جاندا اے۔ ایہہ سنوائی اک دن توں لے کے اک مہینے تک وی چل سکدی اے۔ قبیلے وچ کسے وی جھگڑے دا فیصلہ لمی سنوائی پچھوں کیتا جاندا اے۔ ‘پنچائت جاں 'ڈھوء' دا فیصلہ دوہاں دھراں نوں منظور ہندا اے ۔ قبیلے وچ ہر اک جھگڑے دی سنوائی نرپکھتا نال کیتی جاندی اے ۔ پنچائت جاں ‘ڈھوآں ولوں ملن والی ہر اک سزا ‘سنکیتک ہندی اے۔ پنچائت وچ ملن والا ‘ڈھنڈ جاں ‘سزا’ کئی واری قبیلے دے لوکاں نوں کئی پیڑھیاں تک وی متاثر کردی اے۔ بازی گر قبیلے وچ قبیلہ پنچائت دا فیصلہ ‘آخری فیصلہ ہندا اے فیصلے توں نابر ہون والی دھر نوں قبیلے وچوں چھیک دتا جاندا اے۔ اجوکے ویلے بھاویں کہ قبیلہ پنچائت دی اقتدار کافی حدّ تک گھٹ گئی اے مگر پھر وی قبیلہ پنچائت سدھے جاں اسدھے روپ وچ اج وی کم شیل اے۔ قبیلے وچ کسے وی ‘دنڈ' دی رقم ‘گیتر مطابق ونڈ لئی جاندی اے۔قبیلہ پنچائت وچ زیادہ تر جھگڑے 'رشتہ ناطہ پربندھ نال متعلق ہندے ہن۔ قبیلے وچ مان مریادا نال متعلق ہر اک جھگڑے نوں قبیلے دی مہاپنچائت ‘ڈھوء' وچ نجٹھیا جاندا اے۔ قبیلے دی جیون جاچ اتے کار وہار تے قبیلے دی مہاپنچائت ڈھوء دا خاص دبدبا بنیا رہندا اے ۔ اس توں علاوہ قبیلے دی 'ووٹم ٹیبو' انتظام اس تعلق وچ مکھ کردار ادا کردی اے۔ بازی گر قبیلے دا ‘گوتر پربندھ’ ‘نانویاں وچ ونڈیا ہویا اے ۔ قبیلے وچ وکھ-وکھ گوتر ‘نوں ناواں’ ‘سات نانواں’ اتے ‘پانچ ناواں’ وچ ونڈے ہوئے ہن۔ ناویاں توں مطلب وکھ-وکھ قبیلہ پرکھیاں دے بھراواں دی گنتی اتے اقتدار نال اے ۔ قبیلے وچ 'نانویاں نوں سیاسی اتے سماجی سنتا دے روپ وچ ویکھیا جاندا اے۔ قبیلے دے رشتہ ناطہ پربندھ اتے ‘نیاں انتظام وچ ‘نانویاں دا کردار بڑی گولنیوگ ہندی اے۔ بازی گر لوک ‘ناویاں دی اقتدار نوں بڑے مان اتے ستکار نال نتمستک ہندے ہن ۔ اس طرحاں قبیلے دے سماج سبھیاچار اتے جیون وچ قبیلہ گوتر ‘نانویاں دے بنیاد اُتے اپنی وکھری پچھان رکھدے ہن۔ اتھے ایہہ گل ذکر یوگ اے کہ قبیلے وچ ‘پتری گنڈھاں’ خاص تھاں رکھدیاں ہن۔ بازی گر لوک “پنتر پوجا'، “نرجلا اکادسی’ اتے ‘لوہڑی’ اک وکھرے حوالہ وچ مناؤندے ہن۔ قبیلے وچ ‘پنتر پوجا’ دیوالی توں اک دن بعد کیتی جاندی اے۔ ‘نرجلا اکادشی پتراں دی یاد وچ ورت رکھ کے اتے 'مہا لوہڑی لوہڑی توں اک دن بعد سانجھے روپ وچ منائی جاندی اے۔ اس دن قبیلے دے لوک ڈیرے وچ سانجھے روپ جگّ کرکے پتراں دی سانجھ دا پرگٹاوا کردے ہن۔ بازی گر لوک باہرلی دنیا نوں ‘غور اتے کور' دے تصوراتی معنےآں وچوں ویکھدے ہن۔ قبیلے دے لوکاں وچ سروؤچتا دی بھاونا پائی جاندی اے۔ قبیلے دے لوک کسے وی باہرلے انسان توں اک نسچت دوری رکھدے ہن۔ بازی گر قبیلے دے لوکاں دا اتہاس اتے اساطیر گوروشالی زبانی کہانیاں نال بھریا ہویا اے ۔ قبیلے دے لوک ایہناں تریخی واقعے اتے متھک کہانیاں دی روشنی وچ اپنے گوروشالی ماضی نوں دہراؤندے ہن۔ بازی گر لوک اندھوشواسی ہن اتے بھوت-پریت وچ گہرا یعقین رکھدے ہن۔ بھوت-پریت دے سائے توں بچن لئی قبیلے دے لوک قبیلے دے سادھو سنتاں اتے جھاڑ-فوک راہیں علاج کرن والے 'اﷲ لوکاں دی سرن لیندے ہن۔ قبیلے وچ گھر دا مکھی گھر دا مالک ہندا اے۔ اسدی موت مگروں گھر بار اتے اسدی جائیداد دا مالک اسدا سبھ توں چھوٹا پتر ہندا اے۔ قبیلے وچ لڑکی دا جائیداد اُتے کوئی حق نہیں ہندا۔ انج اوہ ہر ویاہ شادی اتے تہوار تے ‘پنّ' (شگن) دی حقدار ہندی اے۔ پتر نہ ہون دی صورت وچ اوہ گھر اتے جائیداد متعلق دعوہ کر سکدی اے۔ قبیلے وچ جم، ویاہ اتے موت ویلے ‘وڈاروآں دی اقتدار دا خاص روپ وچ گنگان کیتا جاندا اے۔ اتھے ایہہ ذکر کرنا ضروری اے کہ بھاویں ‘غور’ قبیلے دا اجتمائی ناں کتے دے بنیاد اُتے ‘بازی گر' بھجدا اے مگر قبیلے وچ ‘بازیکلا نال کجھ کُ طبقہ ہی جڑے رہے ہن۔ اگے ایہناں وچوں کجھ لوک 'کچی بازی’ اتے ‘پکی بازی' نال جڑے رہے ہن۔ قبیلے دے زیادہ تر لوک ‘آجڑی اتے پشو پالک رہے ہن آدی دور توں ہی گھمنت حالت وچ رہن کارن، ایہہ لوک اجوکے دور وچ وی اک تھاں توں دوجی تھاں ول کوچ کردے رہے ہن۔ مگر اجوکے دور دیاں بدلدیاں سماجی پرحالات وچ بازی گر لوک مستقل بستیاں وچ نواس کرن لگ پئے ہن۔ اسے حوالہ وچ بھارت سارے گر، گورماٹی، ونجارا اتے بازی گر لوک مستقل بستیاں، ڈیریاں اتے ٹانڈیاں وچ تبدیل ہو چکے ہن۔ بین القوامیت دے اس دور وچ ایہہ لوک اپنے پرمپرک دھندے چھڈّ کے مزدوری اتے کئی ہور نمن پرکار دے دھندے کرکے گزارا کردے رہے ہن۔ قبیلے وچ سکھیا دی در بہت گھٹ اے۔ قبیلے دا پسوں پالن اتے ‘بازیگری دا کتا ختم ہو گیا اے ۔ پنجاب وچ صرف چار پنج ٹولیاں وراثتی میلیاں اتے سماگماں وچ ‘بازیکلا` دا کارکردگی کردیاں ہن ۔ قبیلے دے بہتے لوک ہن گھریلو لوڑاں لئی ہی پشو پالدے ہن۔ چراگاہاں دے ختم ہو جان نال پسوں پالن دا دھندا کافی مہنگا ثابت ہندا اے۔ انت وچ اسیں آکھ سکدے ہاں کہ بازی گر قبیلے نے آدی دور توں ہی تنگیاں ترشیاں اتے دوسواریاں بھوگن دے باو جود اپنی بولی، کلا اتے سبھیاچار نوں مول روپ وچ بنا کے رکھیا ہویا اے ۔ ایہی اس قبیلے دی ولکھنتا اے۔