cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نیوٹرینو
نیوٹرینو دے تعاملات
thumb|400px|13 نومبر 1970 وچ نیوٹرینو نو‏‏ں پہلی دفعہ ہائیڈورجن دے [[ببل چیمبر وچ مشاہدہ کیتا گیا۔]]
Muon decay
میون اک نا پائیدار ایٹمی ذرہ ہُندا اے جو الیکٹرون تو‏ں لگ بھگ 200 گنیا بھاری ہُندا ا‏‏ے۔ اوہدی نصف حیات صرف 2.2 مائیکرو سیکنڈ ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ عمر پوری ہونے اُتے ٹُٹا اے تاں اک الیکٹرون تے دو مختلف طرح دے نیوٹرینو وجود وچ آندے نيں۔
حوالے
گٹھ:1930ء وچ سائنس گٹھ:اجرام فلکی گٹھ:بنیادی ذرات گٹھ:ستارے گٹھ:سورج گٹھ:نحیفہ گٹھ:نیوکلیئر فزکس گٹھ:فزکس
لملٹا
لملٹا
کوہل پپسٹرل
کوہل پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
ضلع چیرنگ
ضلع چیرنگ پعارت دے صوبے آسام دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آسام دے ضلعے
رابرٹ ایڈلر
رابرٹ ایڈلر اک آسٹریا چ جمن آلا امریکی موجد سی جینے مختلف شیواں ایجاد کیتیاں سن۔ اوہ ویانا چ 1913 چ جمیا۔ اونے 1937 چ ویانا دی یونیورسٹی توں فزکس چ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ امریکہ ٹر گیا تے 1941 چ زینتھ الیکرانکس کمپنی چ کم شروع کر دتا۔ اونے زندگی چ 58 ایجاداں کیتیاں۔ اوہ 15 فروری 2007 چ مر گیا۔
گٹھ:موجد
بھیما کنایت
بھیما کنایت ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
شاروکس
شاروکس فرانس دے صوبے اوورن دے ضلعے الائیغ دا اک پنڈ اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔
یاماگوچی
یاماگوچی (Yamaguchi) (جاپانی: 山口市) جپان دے یاماگوچی پریفیکچر دا راجگڑھ اے۔ شہر دی نیہہ 10 اپریل، 1929 نوں رکھی گئی سی۔ فروری 2010 دے اک آنکڑے باہجوں شہر دی گنتی 198,971 تے لوک گنجانی 194.44 لوک اک مربع کلومیٹر سی۔ شہر دا کل تھاں 1,023.31 مربع کلومیٹر اے۔
میڈیرا پپسٹرل
میڈیرا پپسٹرل پدھری نک دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
یاماگوچی
اتہ پتہ
گٹھ:جپان گٹھ:جاپان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
میڈیرا پپسٹرل
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
چک 41 دس آر
چک 41 -10آر ضلع خانیوال چ تصیل خانیوال دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی سجے (R=right) پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 10آر اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں نہر 10آر  سیراب کردی اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 10آر لگیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ تصیل خانیوال ، ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ضلع انانتاپور
ضلع انانتاپور پعارت دے صوبے آندھراپردیش دا اک ضلع اے۔
گٹھ:آندھراپردیش دے ضلعے
قرآن تے طب
قرآن تے طب (Medicine) دراصل قرآن وچ جدید طب دے بارے وچ معلومات تے انکشافات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن د‏‏ی اک ہزار تو‏ں زیادہ آیات جدید سائنس دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردیاں نيں۔ تے اس وچ ویہہاں آیات صرف طب دے بارے وچ گفتگو کردیاں نيں۔ قرآن وچ موجود طب دے متعلق حقائق، جدید سائنس تو‏ں مکمل مطابقت رکھدی ا‏‏ے۔
شہد : نوع انسانی دے لئی شفا
شہد د‏‏ی مکھی کئی طرح دے پھلاں تے پھُلاں دا رس چوستی اے تے اسنو‏ں اپنے ہی جسم دے اندر شہد وچ تبدیل کردی ا‏‏ے۔ اس شہد نو‏‏ں اوہ اپنے چھتے وچ بنے خاناں (Cells)ماں جمع کردی ا‏‏ے۔ اج تو‏ں صرف چند صدیاں پہلے ہی انسان نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ شہد اصل وچ شہد د‏‏ی مکھی دے پیٹ (Belly)سے نکلدا اے، مگر ایہ حقیقت قرآن پاک نے 1400 سال پہلے درج ذیل آیات مبارکہ وچ بیبن ک‏ے دتی سی۔
یَخْرُجُ مِنْ بَطُوْنِھَا شَرَا بُ مُّخْتَلِفُ اَ لْوَ انُہ فِیْہِ شِفَاآ ئُ لِّلنَّا سِ ط
استو‏ں علاوہ اساں حال ہی وچ دریافت کیتا اے کہ شہد وچ زخم کوٹھیک کرنے د‏‏ی شفا بخش خصوصیات پائی جاندیاں نيں تے ایہ نرم(مرہم ورگی) جراثیم کش دوا (Mild antiseptic) دا کم وی کردا ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم وچ رو سیاں نے وی اپنے زخمی فوجیاں دے زخم ڈھانپنے دے لئی شہد دا استعمال کیتا سی ۔ شہدکی ایہ خاصیت اے کہ ایہ نمی نو‏‏ں برقرار رکھدا اے تے بافتاں (tissue) بر زخمو ں دے بہت ہی کم نشان باقی رہنے دیندا اے شہد د‏‏ی کثافت (Density) دے باعث کوئی پپوندی (fungus) یا جراثیم، زخم وچ پروان نئيں چڑھ سکدے۔
سسٹر کیرول (Carole) نامی اک مسیحی راہبہ (Nun) نے برطانوی شفا خاناں وچ سینے تے الزائیمر:Alzheimer) اک بیماری کاناں )کے بیماریاں وچ مبتلابائیس ٢٢ ناقابل علاج مریضاں دا علاج پرپولس (Propolis) نامی مادے تو‏ں کیتا۔ شہد د‏‏ی مکھیاں ایہ مادہ پیدا کردیاں نيں تے اسنو‏ں اپنے چھتّے دے خاناں نو‏‏ں جرا ثیماں کوروکنے دے لئی استعمال کردیاں نيں۔
جے کوئی شخص کسی پودے تو‏ں ہونے والی الرجی وچ مبتلا ہو جائے تاں اسی پودے تو‏ں حاصل شدہ شہد اس شخص نو‏‏ں دتا جا سکدا اے تا کہ اوہ الرجی دے خلاف مزاحمت پیدا کرلے۔ شہد و ٹامن۔ دے (vitamen K) تے فر کٹوز (: Fructoseاک طرح د‏‏ی شکّر) تو‏ں وی بھر پور ہُندا ا‏‏ے۔
قرآن وچ شہد اسدیاں تشکیل تے خصوصیا ت دے بارے وچ جو علم دتا گیا اے اسنو‏ں انسان نے نزول قرآن دے صدیاں بعد اپنے تجربے تے مشاہدے تو‏ں دریافت کیتا ا‏‏ے۔
نشانات انگشت ( Finger Prints)
اَ یَحْسَبُ الْاِ نْسَانُ اَلَّنْ نَّجْمَعَ عِظَا مَہ ط ہ بَلٰی قٰدِ رِ یْنَ عَلٰی اَنْ نُّسَوِّ یْ بَنَا نَہ ہ
ترجمہ:۔ کیتا انسا ایہ سمجھ رہیا اے کہ اسيں اسدیاں ہڈیاں نو‏‏ں جمع نہ کرسکن گے؟ کیو‏ں نئيں؟ اسيں تاں اسدیاں انگلیاں د‏‏ی پور پور (finger tips) تک ٹھیک بنادینے اُتے قادر نيں۔
کفارتے ملحدین ایہ اعتراض کردے نيں کہ جدو‏ں کوئی شخص مرجانے دے بعد مٹی وچ مل جاندا اے تے اسدیاں ہڈیاں تک بوسیدہ ہو جاندیاں نيں تاں ایہ کِداں ممکن اے کہ قیامت دے روز اُسدے جسم دا اک اک ذرہ دوبارہ یکجا ہو کرپہلے والی( زندہ) حالت وچ واپس آجائے ۔۔۔ تے جے ایسا ہوبھی گیا تاں روزِ محشراس شخص د‏‏ی ٹھیک ٹھیک شناخت کیونکر ہوئے گی؟ اللہ تعالیٰ رب ذوالجلال نے مذکورہ بالاآیات مبارکہ وچ اسی اعتراض کابہت واضح جواب دیندے ہوئے فرمایا اے کہ اوہ ( اللہ تعالیٰ) صرف اسی اُتے قدرت نئيں رکھدا کہ ریزہ ہڈیاں نو‏‏ں واپس یکجا ک‏ے دے۔ بلکہ اس اُتے وی قادر اے کہ ساڈی انگلیاں د‏‏ی پوراں (finger tips) تک دوبارہ تو‏ں پہلے والی حالت وچ ٹھیک ٹھیک طور لے آئے۔
جلد وچ درد دے اخذے ( Pain Receptors)
پہلے ایہ سمجھیا جاندا سی کہ محسوست تے درد وغیرہ دا انحصار صرف تے صرف دماغ اُتے ہُندا اے البتہ حالیہ دریافتاں تو‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ جلد وچ درد نو‏‏ں محسوس کرنے والے آخذے (Receptors) ہُندے نيں۔ اگریہ خلیات نہ ہو تاں انسان درد نو‏‏ں محسوس کرنے دے قابل نئيں رہندا۔
جب کوئی ڈاکٹر کسی مریض وچ جلنے د‏‏ی باعث پڑنے والے زخماں دا معائنہ کردا اے تووہ جلنے دا درجہ ( شدت) معلوم کرنے دے لئی ( جلے ہوئے مقام پر) سوئی چبھوکردیکھتاا‏‏ے۔ جے چُھبنے تو‏ں متاثرہ شخص نو‏‏ں درد محسوس ہوتاہے تاں ڈاکٹر نو‏‏ں اس اُتے خوشی ہُندی اے ۔۔۔ کیونکہ اس دا مطلب ایہ ہوتاہے کہ جھلنے دا زخم صرف باہر د‏‏ی حد تک اے اوردردمحسوس کرنے والے خلیات (درد دے آخذے) محفوظ نيں۔ اس دے برخلاف جے متاثرہ شخص نو‏‏ں سوئی چُھبنے اُتے درد محسوس نہ ہوتو ایہ تشویشناک امرہُندا اے کیونکہ اس دا مطلب ایہ اے کہ جلنے تو‏ں بننے والے زخم د‏‏ی گہرائی زیادہ اے تے درد دے آخذے (receptor) وی مردہ ہوچکے نيں۔
درج ذیل آیت مبارکہ وچ قرآن پاک نے بہت واضح لفظاں وچ درد دے آخذاں د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ بیان فرمایااے:
تھائی لینڈ وچ چانگ مائی یونیورسٹی دے ڈیپارٹمنٹ آف اناٹونی دے سربراہ پروفیسر تیگاتات تیجاشان (Tagatat Tejasen) نے درد دے آخذاں پرتحقیق وچ بہت وقت صرف کیتا۔ پہلے تاں انہاں نو‏ں یقین ہی نئيں آیا کہ قرآن پاک نے ١٤٠٠ سال پہلے اس سائنسی حقیقت دا انکشاف کر دتا ہوئے گا۔ اُتے بعد وچ جدو‏ں انہاں نے مذکورہ آیت قرآنی دے ترجمے د‏‏ی باقاعدہ تصدیق کرلئی تاں اوہ قرآن پاک د‏‏ی سائنسی درستی تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے کہ سعودی عرب دے شہرریاض وچ منعقدہ اٹھويں سعودی طبی کانفرنس دے موقع اُتے جس دا موضوع 'قرآن پاک تے سنت وچ سائنسی نشانیاں' سی انہاں نے بھرے مجمعے وچ فخرکے نال کہیا۔
لَا اِلٰہَ اِلَّا اللّٰہُ مُحَمَّدُ الرَّسُوْلُ اللّٰہ۔
ترجمہ: اللہ تعالیٰ دے سوا کوئی عبادت دے لائق نئيں محمدۖ اللہَّ دے رسول ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قرآن گٹھ:مذہب تے طب
اولین ٹیسٹ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے والے پاکستانی کھلاڑی
{{lang|ur| thumb|200px|کھبے|[[شاہد آفریدی نے پہلے ہی ٹیسٹ میچ وچ آسٹریلیا کرکٹ ٹیم دے خلاف 1998–99 وچ 52 دے ک‏ے 5 وکٹاں حاصل کیتیاں۔، |alt=شاہد آفریدی پاکستان دورہ نیوزی لینڈ دسمبر 2010]]
کرکٹ د‏‏ی اصطلاح وچ {{انگریزی نام|five-wicket haul، five-for یا fifer}} تو‏ں مراد کسی وی گیند باز دے لئی اولین میچ د‏‏ی اک اننگز وچ پنج وکٹ لینا ا‏‏ے۔ ایہ کارکردگی بہت اعلیٰ منی جاندی ا‏‏ے۔ اکتوبر 2016ء تک 147 کرکٹ کھلاڑی اولین ٹیسٹ میچ وچ پنج وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ جنہاں وچو‏ں دس کھلاڑی پاکستان نال تعلق رکھدے نيں۔ پاکستان دے کھلاڑی ست مختلف ملکاں، تن بار نیوزی لینڈ، دو بار آسٹریلیا تے اک اک بار بنگلہ دیش، بھارت، انگلستان، زمبابوے تے جنوبی افریقہ دے خلاف اولین میچ وچ پنج وکٹ حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں دس مواقع اُتے پاکستان نے چار مرتبہ میچ جِتیا جدو‏ں کہ چھ مرتبہ میچ "بے نتیجہ" رہیا۔ پاکستانی کھلاڑیاں نے اٹھ وکھ وکھ تھانواں اُتے اولین ٹیسٹ میچ وچ پنج وکٹاں حاصل کرنے دا اعزاز حاصل کيتا جنہاں وچ پنج بیرون ملک تھ‏‏اںو‏اں تے تن بار نیشنل اسٹیڈیم، کراچی وچ ایہ اعزاز حاصل کيتا۔
عارف بٹ پہلے پاکستانی کھلاڑی سن جنہاں نے اولین ٹیسٹ میچ وچ پنج وکٹ حاصل کرنے دا اعزاز حاصل کيتا۔ انہاں نے 65-1964ء وچ آسٹریلیا دے خلاف 89 سکور دے ک‏ے 6 وکٹ حاصل کیتیاں۔
محمد نذیر تے محمد زاہد اوہ واحد گیند باز نيں جنہاں نے اولین میچ وچ ست ست وکٹاں حاصل کیتیاں۔ بٹ تے تنویر احمد نے چھ چھ وکٹاں تے ہور چھ کھلاڑیاں نے اولین ٹیسٹ میچ وچ پنج پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔ زاہد نے97-1996 ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف 66 سکور دے ک‏ے 7 وکٹاں حاصل کيتياں جوکسی وی پاکستانی گیند باز د‏‏ی اولین ٹیسٹ میچ وچ بہترین کارکردگی ا‏‏ے۔ انہاں نے پورے میچ وچ 130 سکور دے ک‏ے 11 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ایہ واحد پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں نے اپنے اولین میچ وچ 10 یا اسنو‏ں تو‏ں زیادہ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ پاکستانی گیند بازاں وچ شاہد آفریدی 2۔ 21 سکور فی اوور دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں بہترین شرح اکانومی دے حامل گیند باز نيں جدو‏ں کہ زاہد سب تو‏ں بہترین سٹرائیک ریٹ دے نال سر لسٹ نيں۔ {{#tag:ref|کرکٹ وچ ، سٹرائیک ریٹ تو‏ں مراد اوسط گینداں بلحاظ حاصل شدہ وکٹ دے لحاظ تو‏ں ناپیا جاندا ا‏‏ے۔ |group=note}}
2014 ء تک، سب تو‏ں آخری پاکستانی کرکٹ کھلاڑی جس نے اولین ٹیسٹ میچ وچ پنج وکٹاں حاصل کيتياں تنویر احمد نيں۔ انہاں نے 11-2010ء وچ شیخ زید اسٹیڈیم، ابوظہبی، متحدہ عرب امارات وچ جنوبی افریقہ دے خلاف دوسرے ٹیسٹ وچ 120 سکور دے ک‏ے 6 وکٹاں حاصل کیتیاں۔
حوالے
* پاکستان ٹیسٹ گٹھ:پاکستانی کرکٹ د‏‏ی فہرستاں }}
ایناٹونی الیگزنڈروو
ایناٹونی الیگزنڈروو اک روس دا فزکس گرو، کرچاٹوو انسٹیٹیوٹ دا ڈریکٹر تے سوویٹ سینس اکیڈمی دا صدر سی۔ اوہ 13 فروری 1903 نوں کیف چ جمیا جیڑی اس ویلے روس دا حصہ سی۔ اونے دوجی جنگ عظیم چ سمندری جہازاں نوں بارودی سرنگاں توں بچان واسطے اونا نوں ڈی میگناٹائز کرن دا طریقہ لبیا۔ اس توں بعد اونے روس دی نیوی آسطے سمندری جہازاں تے آبدوزاں واسطے ایٹمی ریایکٹر بناۓ۔ اوہ 3 فروری 1994 نوں ماسکو چ دل دے دورہ نال مر گیا۔
گٹھ:موجد
لداخ
لداخ بھارت دے زیر قبضا اک ہمالیائی علاقا اے جیہڑا دو پہاڑی سلسلےآں دے وچکار، قراقرم دے تھللے تے ہمالیا دے اُتلے پاسے واقع آ ۔ ایہدے چڑھدے پاسے چین، تھللے پاسے ہماچل پردیش، لہندے پاسے جموں تے کشمیر تے اُتلے پاسے بلتستان نیں ۔ لداخ چوں سندھ شیوک یاپولہ تے زنسکر دریا وگدے نیں۔ ایس ویلے لداخ بھارت دے مَل ہیٹھ اک یونین ٹیریٹری اے ۔ لہ تے کارگل لداخ دے دو ضلعے نیں۔
لداخ تے بدھ رہتل دا گوڑھا رنگ چڑھیا ہویا اے ۔ ایتھے مسلماناں توں بعد دوجے نمبر تے بدھ مت دے منݨ والے نیں ۔
ناں
لداخ لداخ دا مطلب "اچے دریاں دی دھرتی" اے ۔ ایہدے اُتلے پاسے کونلون پہاڑاں تے لمے ول ہمالہ پہاڑاں دا سلسلا اے اتے جتھوں دے لوک ہند-آریا تے تبتی نسل چوں نیں۔ ایہہ جموں اتے کشمیر دے سبھ توں گھٹّ ابادی گھنتا والے علاقےآں وچوں اک اے۔
""لداخ، تبتی لا-دواگس (La-dvags) دا فارسی لپی انترن، دا پرمان بہت سارے تبتی ضلعیاں وچ اس شبد دے اچارن توں ملدا اے۔ اے۔""
تریخی طور تے ایس کھیتر وچ اتر ول بلتستان (بالتییول) دیاں گھاٹیاں، سندھ دریا دیاں گھاٹیاں، دراڈا زانسکر، دکھن ول ضلع لاہول اتے سپیتی ، چڑھدے ولّ اکسائی چن اتے نگاری، رودوک اتے گوگے سمیت اتے اتر ولّ نبرا گھاٹیاں شامل نیں۔
اج دے لداخ دیاں حداں چڑھدے ول تبت، دکھن ولّ ہماچل پردیش دے ضلع لاہول اتے سپیتی ، لہندے ول کشمیر گھاٹی، جموں اتے اتر ول بالتییول(بلتستان) اتے دور اتر ولّ کنلن پار چڑھدا ترکستان نال لگدیاں نیں۔ ایہ اپنی دورورتی پہاڑی سندرتا اتے سبھیتا کرکے پرسدھ اے۔ ایہنوں "چھوٹا تبت" وی آکھیا جاندا اے کیونکہ ایہہ تبتی سبھیاچار توں بہت پربھاوت ہویا اے۔
ماضی وچ لداخ دی اہمیت پرمکھ وپار راہاں دے لانگھیاں تے نیتیگت ستھتی کرکے ودھی پر چین دے 1960 دے دہاکیاں وچّ تبت اتے وشکارلے ایشیا نال لگدیاں سرحداں بند کر دین کرکے سیر سپاٹے توں بغیر قومانتری وپار مٹھا پے گیا۔ 1974 توں بھارت سرکار نے اتھوں دے سیر-سپاٹا ادیوگ نوں کافی اتشاہت کیتا اے۔ کیونکہ لداخ فوجی طور تے اہم تھاں جموں اتے کشمیر وچّ ستھتّ(واقع) اے، اس کرکے بھارتی فوج اتھے اپنی مضبوط موجودگی رکھدی اے۔
لداخ دا سبھ توں وڈا شہر لہہ اے۔ ایہہ دکھنی ایشیا وچّ چٹاگانگ پہاڑی کھنڈاں، بھوٹان اتے سری لنکا سمیت بدھ مت دے باقی بچے تھوڑھے جہے ٹکانیاں وچوں اک اے؛ زیادہ تر لداخی تبتی بودھی نیں اتے باقی بہتا کرکے شیعہ مسلمان نیں۔ حال وچّ ہی کجھ لداخی سرگرم کارج-کرتاواں نے بہومت مسلمان والے کشمیر توں اسدی دھرمی اتے سبھیاچاری ولکھنتا کارن لداخ نوں بھارت دا اک مرکز ہیٹھ علاقہ بناؤن دی منگ کیتی اے۔
تریخ
لداخ دے بہت سارے حصیاں وچوں ملیاں چٹانی تراشاں توں پتہ لگدا اے کہ ایہہ کھیتر نویں پتھر دور توں ای آباد سی۔ ایہدے سبھ توں پرانے واسیاں وچ مون تے درد دیاں ہند آریائی آبادیاں دا ملاپ سی جہناں دا ذکر ہیرودوتس، نئرچس، میگاستھینز، پلینی، اتے ٹولیمی دیاں رچناواں اتے پراناں دیاں بھوگولک سوچیاں وچّ آؤندا اے۔ پہلی صدی دے آلے-دوآلے لداخ کشن سامراج دا حصہ سی۔ اتھے بدھ دھرم دوجی صدی وچّ کشمیر توں آ کے پھیلیاں جدوں چڑھدے لداخ اتے لہندے تبت دے بہتے حصے وچّ بون دھرم دا بول بالا سی۔ ستویں صدی دے بودھی پاندھی چھوانجانگ نے وی اپنے چٹھیاں وچّ اس کھیتر دا ورنن(ذکر) کیتا اے۔
1949 وچ چین نے نبرا اتے زنجیانگ وچلی سرحد بند کر دتی جس کرکے پرانے وپار راہ بند ہو گئے۔ 1955 وچ چین اس کھیتر وچوں زنجیانگ اتے تبت نوں جوڑدیاں سڑکاں بناؤن لگّ پیا۔ اسنے پاکستان نال سانجھے طور 'تے کراکورم شاہراہ وی بنایا۔ اس چر چ بھارت نے سرینگر لیہینگر شاہراہ دا نرمان کیتا جس نال سرینگر اتے لہہ وچلی سفر دا ویلہ16 دناں توں گھٹ کے دو دن ہو گیا۔ پر ایہہ راہ سردیاں وچّ بھاری برفباری کرکے بند رہندا اے۔ سڑک نوں سال بھر چلدا رکھن لئی زوجیلا درے دے آر پار ساڈھے چھے کلومیٹر لمبی سرنگ بناؤن دا کم جاری اے۔ جموں اتے کشمیر دا علاقہ اجے تکّ وی بھارت، پاکستان اتے چین وچکار چلدے راجکھیتری تکراراں دا نشانہ اے۔ کارگل 1947، 1965 اتے 1971 دیاں جنگاں ویلے ٹاکرے دا کھیتر سی اتے 1999 دی کارگل لڑائی ویلے ممکنہ ایٹمی ٹکر دی مرکزی وجہ سی۔
1894 توں لے کے لداخ دے اتر-چڑھدے کونے وچّ پیندا سیاچن گلیشیئر پاکستان اتے بھارت وچکار چلدے نرنتر فوجی اڑکیاں دا ٹکانا بن گیا اے اتے ایہہ دنیا دا سبھ توں اچا جنگ-میدان اے۔ 1972 دے شملہ سمجھوتے وچّ NJ 9842 پوائنٹ توں پرھاں سرحد دی نشاندیہی نہیں کیتی گئی سی۔ سیاچن گلیشیئر دے دوآلے پیندے سکتورو رجّ دے سکھراں اتے قبضہ کرن لئی مقابلہ چل رہا اے۔ اس ویلے توں لے کے گلیشیئر دے فوجی اہمیت دے تھاں دوہاں پاسیاں نے گھیرے ہوئے نیں جہناں وچّ بھارتیاں کول فوجی اہمیت دیاں اہم تھانواں نیں۔
قرآن تے فلکیات
قرآن تے فلکیات (Astronomy) دراصل قرآن وچ جدید فلکیات دے بارے وچ معلومات تے انکشافات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن دے اک ہزار تو‏ں زیادہ آیات جدید سائنس دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردیاں نيں۔ تے اس وچ ویہہاں آیات صرف فلکیات دے بارے وچ گفتگو کردیاں نيں۔
لداخ
تریخ
1979 وچّ لداخ کھیتر نوں کارگل اتے لہہ ضلعیاں وچّ ونڈیا گیا سی۔ 1989 وچّ اتھے بودھیاں اتے مسلماناں وچکار پرتشدد دنگے ہوئے سن۔ کشمیری لوکاں دی بہومت والی راج سرکار توں آزادی لین لئی ہوئیاں منگاں نوں مدنظر رکھدے ہوئے 1990 دے دہاکیاں وچّ لداخ سوراجی پہاڑی ترقی کونسل دی ستھاپنا کیتی گئی۔ ہن لیہ اتے کارگل ضلعیاں دے اپنے-اپنے ستھانی طور تے چنے ہوئے پہاڑی کونسل نیں جہناں دا ستھانک نیتی اتے ترقیاتی فنڈ(وکاس پونجیاں) اتے کجھ اختیار اے۔
قرآن تے فلکیات
کائنات د‏‏ی تخلیق :بگ بینگ (Big Bang)
فلکی فزکس دے ماہرین٫ ابتداے ِکائنات د‏‏ی وضاحت اک ایداں مظہر دے ذریعے کردے نيں جسنو‏ں وسیع طور اُتے قبول کیتا جاندا اے تے جس دا جانا پہچانا نا م بگ بینگیعنی عظیم دھماکا ا‏‏ے۔ بگ بینگ دے ثبوت وچ گزشتہ کئی عشراں دے دوران مشاہدات و تجربات دے ذریعے ماہرین فلکیات و فلکی فزکس د‏‏ی جمع کردہ معلومات موجود ا‏‏ے۔ بگ بینگ دے مطابق ابتدا وچ ایہ ساری کائنات اک وڈی کمیت د‏‏ی شکل وچ سی۔ (جس نو‏‏ں Primary nebula وی کہندے اے ) فیر اک عظیم دھماکا یعنیبگ بینگ  ہويا جس دا نتیجہ کہکشائاں د‏‏ی شکل وچ ظاہر ہويا۔ فیر ایہ کہکشائاں تقسیم ہو ک‏ے ستارےآں، سیارےآں، سورج، چاند وغیرہ د‏‏ی صورت وچ آئیاں ۔ کائنا ت د‏‏ی ابتدا اس قدر منفرد تے اچھوندی سی کہ اتفاق تو‏ں اس دے وجود وچ آنے دا احتمال صفر (کچھ وی نئيں) سی ۔
لداخ
جغرافیہ
لداخ ایس خطے دا سبھ توں اچا پٹھار(سطح مرتفع) اے جیہدا بہتا حصا 3،000 میٹر (9،800 فٹّ) توں ودھ اچائی والا اے۔ ایہہ ہمالہ تے قراقرم پہاڑاں تے سندھ دریا گھاٹی دے آر پار پھیلیا اے۔
قرآن تے فلکیات
کائنات د‏‏ی تخلیق :بگ بینگ (Big Bang)
قرآن پاک درج ذیل آیات وچ ابتدائے کائنا ت دے متعلق دسیا گیا اے:
لداخ
جغرافیہ
تریخی طور تے ایس کھیتر وچ اُبھے ول بلتستان (بالتییول) دیاں گھاٹیاں، سندھ دریا دیاں گھاٹیاں، دراڈا زانسکر، دکھن ول ہماچل پردیش دا ضلع لاہول تے سپیتی، چڑھدے ول اکسائی چن تے نگاری، رودوک اتے گوگے سمیت اتے اتر ولّ نبرا گھاٹیاں شامل نیں ۔اج دے لداخ دیاں حداں چڑھدے ولّ تبت، دکھن ولّ ہماچل پردیش دے ضلع لاہول اتے سپیتی ، لہندے ولّ کشمیر گھاٹی، جموں اتے بالتییول(بلتستان) اتے دور اتر ولّ کنلن پار زنجیانگ نال لگدیاں نیں۔۔ دکھن-لہندے توں اتر-چڑھدے ولّ جاندے ہوئے آلتن تاغ پہاڑ کشمیر وچّ کنلن پہاڑاں، جو دکھن-چڑھدے توں اتر-لہندے ولّ جاندے نیں، نال مل جاندے ہن جس کرکے پلو، نیپال وکھے میل کرکے اک "V" شکل بن جاندا اے۔ کشمیری پہاڑاں وچّ لداخ اتے تبتی پٹھار دی جغرافیائی ونڈ پلو کولوں ہی شروع ہندی اے۔ اگوں ایہہ ونڈ دکھن ولّ رودوک دے چڑھدے ولّ پیندے ابھریاں ریکھاواں دے گنجھل دار جنجال ولّ نوں چلی جاندی اے جتھے النگ کانگڑی اتے موانگ کانگڑی ستھتّ نیں اتے میوم لا درے کول سبھ توں سکھر تے پجّ جاندی اے۔
پہلاں بلتستان لداخ دا اک ضلع سی ۔ سکردو ایہا سیال رُتی راجگڑھ سی جدکہ لہہ گرمیاں دا ۔
قرآن تے فلکیات
پھیلدی ہوئی کائنات
1925ء وچ امریکی ماہر فزکس ایڈون ہبل (Edwin Hubble) نے اس امر دا مشاہدات‏ی ثبوت فراہ‏م کیہ کہ تمام کہکشائاں اک دوسرے تو‏ں دور ہٹ رہی نيں جس دا مطلب ایہ ہو کہ کائنات پھیل رہی اے کائنات پھیلا رہی اے ایہ گل اج مسلمہ سائنسی حقائق وچ شامل اے ملیا حظہ فرمائے کہ قرآن پاک وچ کائنات د‏‏ی فطرت تے خاصیت دے حوالے تو‏ں کیتا ارشاد ہوتاہے ۔
لداخ
جغرافیہ
ایس کھیتر دیاں پہاڑی لڑیاں 4.5 کروڑ سالاں دے سمیں دوران بھارتی پلیٹ دے یوریشیائی پلیٹ وچّ کھسکن نال بنیاں سن ۔ ایہہ کھسکاء اجے وی جاری اے جس کرکے ہمالہ کھیتر وچ اکثر بھچال آؤندے نیں۔ لداخ لڑی دیاں چوٹیاں زوجی-لاجی کول درمیانی اچائی (5،000-5،500 میٹر) والیاں نیں اتے دکھن-چڑھدے ولّ ودھدیاں جاندیاں نیں اتے سبھ توں اچیاں نن-کن دیاں جوڑیاں چوٹیاں (7000 میٹر) کول ہندیاں نیں۔
قرآن تے فلکیات
پھیلدی ہوئی کائنات
ترجمہ:۔ تے اسيں ہی اے جس نے آسمان نو‏‏ں اپنی دست قدرت تو‏ں پید ا کیتا تے اسيں ہی اسنو‏ں پھیلا رہے ا‏‏ے۔
عربی لفظ موسعون  دا صیح ترجمہ اسنو‏ں پھیلا رہے نيں  بندا اے تے ایہ اک ایسی کائنات د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے جس د‏‏ی وسعتاں مسلسل پھیلدی جا رہی ہوئے۔ عصر حاضر دا مہشور ترین فلکی فزکس دان اسٹیفن ہاکینگ (Stephen Hawking) اپنی تصنیف اے بریف ہسٹری آف ٹائم  وچ لکھدا ا‏‏ے۔ یہ دریافت کہ کائنات پھیل رہی اے ویہويں صد ی دے عظیم علمی و فکری انقلابات وچو‏ں اک اے ۔
لداخ
جغرافیہ
سیاچین یکھ-ندی(گلیشئیر) تکراری ہند-پاکستان سرحد دے نال-نال ہمالہ پہاڑاں دی چڑھدی قراقرم لڑی وچّ ستھتّ اے۔ قراقرم لڑی اک وڈا واٹرشیڈ اے جو چین نوں برصغیر (انڈین سب کانٹینینٹ) توں وکھ کردی اے اتے کئی وار اسنوں "تیجا قطب" کیہا جاندا اے۔ ایہہ گلیشیئر لہندے ولّ سلتورو پہاڑ اتے چڑھدے ولّ مکھ قراقرم لڑی وچکار پیندا اے۔ 70 کلومیٹر دی لمبائی نال ایہہ قراقرم دا سبھ توں لما اتے دنیا دے غیر-قطبی علاقےآں وچّ دوجا سبھ توں لما گلیشیئر اے۔ ایہہ چین سرحد اتے اسدے سروت اندرا کول وکھے سمندر پدھر توں 5،743 میٹر دی اچائی توں اپنی تھتھنی وکھے 3،620 میٹر ولّ ڈگدی اے۔ سلتورو رجّ اتلے درے اتے چوٹیاں، جہناں دی اچائی 5،450توں 25،330 میٹر تکّ اے، اتے دوہاں پاسیاں دیاں جنڈلیاں دا قبضہ اے۔
قرآن تے فلکیات
پھیلدی ہوئی کائنات
غو ر فرمائیے کہ قرآن پاک دے کائنات دے پھیلنے نو‏‏ں اس وقت بیان فرما دتا اے جدو‏ں انسان نے دوربین تک ایجاد نئيں کيت‏‏ی سی، اس دے باوجود، متشکک ذہن رکھنے والے بعض لوک ایہ کہہ سکدے نيں کہ قرآن پاک وچ فلکیا‏تی حقائق دا موجود ہونا کوئی حیرت انگیز گل نئيں۔ کیونکہ عرب اس علم وچ بہت ما ہر سن، فلکیات وچ عرباں د‏‏ی مہارت د‏‏ی حد تک تاں انہاں دا خیال درست اے، لیکن اس نکتے دا ادراک کرنے وچ و ہ ناکا‏م ہو چکے نيں کہ فلکیات وچ عرباں دے عروج تو‏ں وی صدیاں پہلے ہی قرآن پاک دا نزول ہو چکيا سی ۔
لداخ
جغرافیہ
قراقرم لڑی دی سبھ توں چڑھدی لڑی سسیر مزتاغ دی سبھ توں اچی چوٹی سسیر کانگڑی اے تے سسیر کانگڑی دی اچائی 7،652 میٹر (25،171 فٹ) اے۔
قرآن تے فلکیات
کہکشائاں د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے، ابتدائی گیسی کمیت یعنی مادہ
سائنس دان اس اُتے متفق نيں کہ کائنات وچ کہکشائاں بننے تو‏ں وی پہلے، کائنات دا سارا مادہ اک ابتدا یٔ گیسی حالت وچ سی، مختصر ایہ کہ کہکشائاں د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے، وسیع و عر یض (گیسی مادہ) بادلاں د‏‏ی شکل وچ موجود سی جسنو‏ں کہکشائاں د‏‏ی شکل وچ آنا سی ۔ اس ابتدائی گیسی مادے د‏‏ی وضاحت وچ گیس تو‏ں زیادہ موزاں لفظ دھواں ا‏‏ے۔ درج ذیل آیت قرآن وچ کائنات د‏‏ی اسی حالت دا حوالہ دخان  یعنی دھوئيں دا لفظ استعمال کرکے دتا گیا ا‏‏ے۔
لداخ
جغرافیہ
لداخ لڑی وچ کوئی پرمکھ چوٹیاں نہیں نیں؛ ایہدی اوسط اچائی 6،000 میٹر توں تھوڑی گھٹ اے اتے اتھوں دے کچھ درے 5،000 میٹر توں تھوڑھے جہے ہیٹھاں نیں۔ پانگونگ لڑی لداخ لڑی دے متوازی(اکھشانش) (چشول توں 100 کلومیٹر اتر-لہندے توں لے کے پانگونگ جھیل دے دکھنی تٹ دے نال-نال) چلدی اے۔ اتھوں دی سبھ توں اچی چوٹی 6،700 میٹر اچی اے اتے اتری ڈھلاناں بہت ہی برفانی نیں۔ شیوک اتے نبرا دریاواں دیاں گھاٹیاں والے کھیتر نوں نبرا کیہا جاندا اے۔ لداخ وچّ قراقرم لڑی انی زوراور نہیں اے جنی بلتستان وچّ۔ نبرا-سیاچین ریکھا دے اتر اتے چرھدے ولّ پیندے پہاڑی سلسلے وچّ اپسارسس گروپ (سبھ توں اچا تھاں 7،245 میٹر)، ریمو گروپ(سبھ توں اچا بندو 7،385 میٹر) اتے ماموستونگ کانگڑی (7،526 میٹر) اتے سنگھی کانگڑی (7،751میٹر) سمیت تیرم کانگڑی گروپ (سبھ توں اچا پوائنٹ 7،464 میٹر) شامل نیں۔ قراقرمدے اتر ولّ کنلن پیندی اے۔ سو، لہہ اتے چرھدے وشکارلے ایشیا وچکار تیہرے روکے پیندے نیں؛— لداخ لڑی، قراقرم لڑی اتے کنلن۔ پر پھیر وی لہہ اتے یارقند وچکار اک پرمکھ وپار رستہ ستھاپت کیتا گیا سی۔
قرآن تے فلکیات
کہکشائاں د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے، ابتدائی گیسی کمیت یعنی مادہ
ثُمَّ اسْتَوٰی اِلَی السَّمَآ ئِ وَ ھِیَ دُخَا نُ فَقَا لَ لَھَا وَ لِلْاَ رْ ضِ ائْتِیَا طَوْ عًا اَوْ کَرْ ھًا ط قَا لَتَآ اَ تَیْنَا طَآ ئِعِیْنَ ہ
لداخ
جغرافیہ
لداخ اک اچا ماروتھل اے کیونکہ ہمالہ اک برساتی پرچھاواں بنا دندا اے جس کرکے مانسونی بدل اتھے نہیں آ سکدے۔ پانی دا مکھ سروت سردیاں وچّ پہاڑاں اتے پین والی برف اے۔ کھیتر وچّ آئے حالیہ ہڑھاں دا کارن کسوتیاں برساتاں اتے پچھانہہ ہٹدیاں یخ ندیاں(گلیشیئر) دسیاں جاندا اے جہناں دا کارن سنساری پات چتاونی ہو سکدا اے۔ چیوانگ نورفیل، جسنوں 'گلیشیئر مین' وی کیہا جاندا اے، دی اگوائی ہیٹھ لہہ پوشن پریوجنا پچھانہہ کھسکدے گلیشیئراں دی سمسیا نال نجٹھن لئی ہن بناوٹی گلیشیئر بناؤندی اے۔
قرآن تے فلکیات
کہکشائاں د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے، ابتدائی گیسی کمیت یعنی مادہ
ترجمہ : فیر اوہ آسمان د‏‏ی طرف متوجہ ہو ا جو اس وقت محض دھواں سی، اس نے آسمان تے زمین تو‏ں کہیا: وجود وچ آجا ئو، خواہ تساں چاہو یا نہ چاہو دونے نے کہیا : اسيں آ گئے فرماں برداراں د‏‏ی طرح۔
لداخ
جغرافیہ
ہمالہ دے اتری پاسے دے کھیتراں؛— دراس، سرو گھاٹی اتے زنسکر ؛— وچّ بھاری برفباری ہندی اے اتے سال دے کئی مہینیاں لئی ایہہ باقی دے کھیتر توں کٹے جاندے نیں اتے ایہہ پورا کھیتر سڑک راہیں باقی دیس توں کٹیا جاندا اے۔ گرمیاں بہت چھوٹیاں ہندیاں نیں پر فصلاں اگاؤن لئی کافی ہندیاں نیں۔ گرمیاں دا موسم سکا اتے سہاونا ہندا اے۔ گرمیاں وچّ تاپمان(درجہ حرارت) 3 توں 35&nbsp؛C ہندا اے اتے سردیاں دا گھٹو-گھٹو تاپمان -20 توں -35&nbsp؛C تکّ چلا جاندا اے۔
قرآن تے فلکیات
کہکشائاں د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے، ابتدائی گیسی کمیت یعنی مادہ
اک بار فیر ایہ حقیقت وی بگ بینگ  د‏‏ی طرح واضح اے جس دے بارے وچ محمد ۖ د‏‏ی بعثت تو‏ں پہلے کسی نو‏‏ں کچھ علم نئيں سی ۔ (بگ بینگ د‏‏ی حقیقت ویہويں صد ی د‏‏ی یعنی عہد نبوی دے 1300سال بعد د‏‏ی پیدا وار ا‏‏ے۔ مترجم)۔ جے اس زمانے وچ کوئی وی اس تو‏ں واقف نئيں سی تاں فیر اس علم دا ذریعہ کیتا ہو سکدا ا‏‏ے۔؟
لداخ
جنگلی جیون
اس کھیتر دے جنگلی جیون دی پہلی گھوکھ فردیناند ستولکسزکا، اک آسٹریائی-چیکیائی پراپرانی شاستری ولوں کیتی گئی سی جسنے 1870 دہاکیاں وچ اک بھاری مہم شروع کیتی سی۔ اتھوں دا جڑھ جیون (بنسپتی)، ندی-نالیاں دے تل تے سیم والی دھرتی، اچیاں ڈھلاناں تے سنجیاں تھانواں توں چھٹّ بہت ہی ورلا اے۔
اتھوں دے جیو-جنتو عامَ طور 'تے وشکارلے ایشیا تے خاص طور تے تبتی پٹھار ورگے نیں ۔ ایہدا اپواد ہن پنچھی جیہناں چوں بہتے بھارت دے نگھے حصیاں چوں لداخ وچ گرمیاں بتاؤن آؤندے نیں ۔ انی مارو دھرتی ہون باو جود لداخ وچ پنچھیاں دی بہت زیادہ وبھنتا اے ؛— کلّ 225 ذاتیاں فرد کیتیاں گئیاں نیں۔ گرمیاں وچّ فنچاں (چھوٹی چڑی)، روبناں اتے ریڈسٹارٹاں اتے چکیراہے دیاں بہت ساریاں ذاتیاں عامَ ویکھیاں جاندیاں نیں۔ بھورے سر والیاں جل مرغیاں گرمیاں وچّ سندھ دریا اتے چانگتھانگ دیاں کجھ جھیلاں وچّ ملدیاں نیں۔ وسنیک جل-پنچھیاں وچّ باہمنی بطخ (رڈی شیلڈریک) اتے چھڑ-سری ہنس شامل نیں۔ کالی-دھونا سارس، تبتی پٹھار وچ پائی جاندی اک درلبھ(نایاب) قسم، لداخ دے کجھ حصیاں وچ ملدا اے۔ اتھے پائے جان والے ہور پنچھیاں وچ پہاڑی کاں، لال-چنجھی چوگھ، تبتی برف-مرغا اتے چکور شامل نیں۔ داڑھیدار گرجھ اتے سنہری عقاب اتھوں دے عامَ شکاری پنچھی نیں۔
خلائی سائنس
بہت اچائی اتے صاف اسماناں کرکے لداخ خلائی سائنس دے مرکز وجوں موہری بن کے ابھر رہا اے۔ بھارتی سرکار دے سائنس اتے ٹکنالوجی وزارت ولوں اتھے دنیا دی قومی وڈی سورجی دوربین (National Large Solar Telescope، NLST) پینگاگ تسو جھیل علاقے وچّ ستھاپت کیتی جا رہی اے۔
قرآن تے فلکیات
زمین د‏‏ی کروی (گول نہا Spherical) ساخت
یہ نکتہ ذہن وچ رکھدے ہوئے ذرا ذرج ذیل قرآنی آیت اُتے غور فرمایے جو دن تے رات دے آنے تے جانے تو‏ں متعلق اے:
لداخ
میڈیا
سرکاری ریڈیو "آل انڈیا ریڈیو" اتے سرکاری ٹیلیوژن سٹیشن "دوردرشن" دوہاں دے ہی لہہ وکھے سٹیشن نیں جو دن دے کجھ گھنٹیاں ویلے مقامی نشریات دا نشر کردے نین ۔ اس توں بغیر لداخی خود وی فلماں بناؤندے نیں جو جلسہ گھراں اتے برادری دیوانخانیاں وچّ وکھائیاں جاندیاں نیں۔ ایہہ کافی حد تکّ عام بجٹ اتے بنائیاں جاندیاں نیں۔
قرآن تے فلکیات
زمین د‏‏ی کروی (گول نہا Spherical) ساخت
اَ لَمْ تَرَ اَنَّ اللّٰہَ یُوْ لِجُ الَّیْلَ فِی النَّھَا رِ وَ یُوْ لِجُ النَّھَا رَ فِی الَّیْل
لداخ
میڈیا
اتھے کچھ نجی خبری زریعے وی نیں ۔ ٭ رنگیول جاں کارگل نمبر اک اخبار اے جو کشمیر وچ چھپدا اے تے لداخ وچ انگریزی تے اردو بولیاں وچ آؤندا اے ۔ ٭ کول لداخی پترکار نیں جو سمیں-سمیں 'تے خبراں پہنچاؤندے نیں۔ ٭ لداخ دیاں روزانہ تازیاں خبراں اتھے پڑھیاں جا سکدیاں نیں۔
کجھ اشاعتاں، جو سارے جموں اتے کشمیر نوں سامبھدیاں نیں، لداخ دیاں کجھ خبراں طے کردے نیں۔ ٭ دا ڈیلی ایکسیلسیئر، "جموں اتے کشمیر دا سبھ توں ودھ وکدے اخبار" دا دعوہ کردا اے۔ ٭ایپیلوگ، جموں اتے کشمیر دا اک مہیناوار رسالہ۔ ٭کشمیر ٹائیمز، جموں اتے کشمیر دا اک روزانہ اخبار۔
قرآن تے فلکیات
زمین د‏‏ی کروی (گول نہا Spherical) ساخت
ترجمہ:کیہ تسيں نئيں دیکھدے کہ اللہ تعا لیٰ رات نو‏‏ں دن وچ داخل کردا اے تے دن نو‏‏ں رات وچ داخل کردا ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے واضح طور اُتے دیکھیا جا سکدا اے کہ اللہ تعالیٰ نے رات دے بتدریج دن وچ ڈھلنے تے دن دے بتدریج رات وچ ڈھلنے دا تذکرہ فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ صرف اسی وقت ہو سکدا اے جدو‏ں زمین د‏‏ی ساخت کسی گولے ورگی یعنی کر وی ہوئے۔ جے زمین چیٹی ہُندی تاں دن د‏‏ی رات وچ یا رات د‏‏ی دن وچ تبدیلی اچانک ہُندی۔ ذیل وچ اک ہور آیت مبارک ملیا حظہ ہوئے۔ اس وچ وی زمین د‏‏ی کروی (spherical ) ساخت د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ خَلَقَ السَّمٰوٰ تِ وَ الْاَرْضَ بِا لْحَقَّ یُکَوِّ رُ الَّیْلَ عَلَی النَّھَا رِ وَ یُکَوِّ رُ النَّھَا رَ عَلَی الَّیْلِ
ترجمہ:۔  اس نے آسماناں تے زمین نو‏‏ں برحق پیدا کیتا ا‏‏ے۔ اوہی دن پررات کوتے رات پردن کولپیٹتاا‏‏ے۔
ایتھ‏ے استعمال کیتے گئے عربی لفظ کور  دا مطلب اے کسی اک چیز نو‏‏ں دوسری اُتے منطبق کرنا یا (اک چیز نو‏‏ں دوسری چیز پر) چکر دے ک‏ے (کوائل د‏‏ی طرح) باندھنا۔ دن تے رات نو‏‏ں اک دوسرے اُتے منطبق کرنا یا اک دوسرے اُتے چکر دينا صرف اسی وقت ممکن اے جدو‏ں زمین د‏‏ی ساخت کر وی ہوئے۔
زمین کسی گیند د‏‏ی طرح بالکل ہی گول نئيں بلکہ ارضی کر وی (Geo spherical) اے، یعنی قطبین(Poles ) اُتے تو‏ں تھوڑی تو‏ں چپٹی (Flate) ہُندی ا‏‏ے۔ درج ذیل آیت مبارک وچ زمین د‏‏ی ساخت د‏‏ی وضاحت وی کر دتی گئی ا‏‏ے۔
وَلْاَرْضَ بَعْدَ ذٰٰٰٰلِکَ دَحٰھَا
ترجمہ:۔فیر اساں زمین نو‏‏ں شتر مرغ دے انڈے د‏‏ی طرح بنایا۔
ایتھ‏ے عربی عبارت دَ حٰھَا استعمال ہوئی ا‏‏ے۔ جس دا مطلب اے شتر مرغ دا انڈہ۔ شتر مرغ دے انڈے د‏‏ی شکل زمین د‏‏ی ارضی کروی ساخت ہی تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ پس ایہ ثابت ہو ا کہ قرآن پاک وچ زمین د‏‏ی ساخت بالکل ٹھیک ٹھیک بیان کيتی گئی اے، حالانکہ نزول قرآن پاک دے وقت عام تصور ایہی سی کہ زمین چپٹی یعنی پلیٹ د‏‏ی طر ح ہموار ا‏‏ے۔
چاند د‏‏ی روشنی، منعکس شدہ (Reflected) روشنی اے
قدیم تہذیباں وچ ایہ تسلیم کیتا جاندا سی کہ چاند اپنی روشنی خود خارج کردا اے (یعنی از خود روشن اے ) سائنس سانو‏ں دسدی اے کہ چاند د‏‏ی روشنی، منعکس شدہ روشنی ا‏‏ے۔ تا اسيں ایہ حقیقت اج تو‏ں چودہ سو سال پہلے، قرآن پاک د‏‏ی درج ذیل آیت مبارک وچ بیبن ک‏ے دتی گئی ا‏‏ے۔
تَبٰرَ کَ الَّذِ یْ جَعَلَ فِی السَّمَآ ئِ بُرُ وْ جًا وَّ جَعَلَ فِیْھَا سِرٰ جًا وَّ قَمَرً ا مُّنِیْرًا ہ
ترجمہ :۔ وڈا متبرک اے اوہ جس نے آسمان وچ برج (constillation) بنائے تے اس وچ اک چراغ (یعنی سور ج) تے روشنی منعکس کرنے والا چاند بنایا۔
قرآن پاک وچ سورج دے لئی عربی لفظ شمس  استعمال ہويا ا‏‏ے۔ البتہ اسنو‏ں (سورج کو)سراج وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مطلب اے مشعل (ٹارچ) جدو‏ں کہ بعض مواقع اُتے اسنو‏ں وہاج بمعنی جلدا ہويا چراغ یا جلدا ہو ادتا دے لفظاں وچ وی بیان کیتا گیا اے جس دا مفہوم چمکتی ہوئی شان و عظمت اے مذکورہ تِناں وضاحتاں سورج دے لئی بالکل صحیح ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ سورج اپنی اندرونی سوختگی(Combustion)کی وجہ تو‏ں نہایت تیزروشنی پیدا کرتاا‏‏ے۔ چاند دے لئی عربی لفظ قم رہ‏‏ے۔ قرآن پاک وچ چاند نو‏‏ں ْمُنیر'یا نور کہاگیاا‏‏ے۔ نور دے معنی اے اخذکی گیٔ روشنی۔ جدو‏ں کہ ُُُمُنیرکامطلب اے منعکس د‏‏ی گیٔ روشنی۔ اک بار فیر قرآن پاک د‏‏ی وضاحت مکمل طور اُتے چاندکی خاصیت تے فطرت تو‏ں ملد‏ی اے کہ چانداپنی کویٔ روشنی خارج نئيں کرتابلکہ سورج د‏‏ی روشنی نو‏‏ں منعکس کرتاا‏‏ے۔ قرآن پاک وچ اک مرتبہ وی چاند نو‏‏ں وہّاج یا دیہ یا سراج نئيں کہاگیااورنہ سورج نو‏‏ں مُنیر یا نور کہیا گیا۔ اس تو‏ں ایہ پتہ چلتاہے کہ قرآن مجیدنے چاند تے سورج د‏‏ی مختلف خاصیت تے فطرت نو‏‏ں پہچاناا‏‏ے۔ مذکورہ آیت وچ سورج تے چاند د‏‏ی خا صیت تے فطرت دے با رے وچ بتا یا گیا ا‏‏ے۔
ھُوَ الَّذِیْ جَعَلَ الشَّمْسَ ضِیَآ ئً وَّ الْقَمَرَ نُوْ رً ا
ترجمہ:۔ اوہی اے جس نے سورج نو‏‏ں اجالا (یعنی بذات خود روشنی دینے والا) تے چاند نو‏‏ں چمک دار (یعنی منعکس کرنے والا روشنی کو)بنایا۔
اَ لَمْ تَرَ وْا کَیْفَ خَلَقَ اللّٰہُ سَبْعَ سَمٰوٰ تٍ طِبَا قًا ہ وَّ جَعَلَ الْقَمَرَ فِیْھِنَّ نُوْ رًا وَّ جَعَلَ الشَّمْسَ سِرَ اجًا ہ
ان آیات مبارکہ دے مطالعے تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ قرآن مجید تے جدید سائنس وچ سورج تے چاند د‏‏ی روشنی د‏‏ی فطرت دے بارے وچ مکمل اتفاق رائے ا‏‏ے۔
سورج گھُمدا اے
اک لمبے عرصے تک یورپی فلسفیاں تے سائنس داناں دا یقین ایہ رہیا کہ زمین، کائنات دے مرکز وچ ساکن کھڑی اے تے سورج سمیت، کائنات د‏‏ی ہر چیز اس دے گرد چکر لگیا رہی ا‏‏ے۔ اوریہ نظر ایہ جسنو‏ں ارض ساکن یا 'ارض مرکزی ساکن' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بطلیموس (Ptolmy) دے زمانے (دوسری صدی پہلے از مسیح ) تو‏ں لے ک‏ے سو لیواں صدی عیسوی تک سب تو‏ں زیادہ تسلیم کیتا جانے والا سائنسی نظریہرہیا۔ فیر 1512ء وچ نکولس نو‏‏ں پرنیکس(Nicholas Copernicus ) نے (Heliocentric Theory of Planetry Motion) دا نظریہ پیش کیاجس دے مطا بق سورج نظام شمسی دا مرکز اے تے ساکن اے تے تمام سیارے اس دے گرد گھوم رہے نيں۔1609ء وچ اک جرمن سائنسدا دن یوہا نس کیپلر (Yohannus Keppler) نے آسٹرونومیانووا '' ( Astronomia Nova) دے ناں تو‏ں اک کتاب شائع کروائی۔ اس کتاب وچ کیپلر(Keppler) نے صرف ایہی ثابت نئيں کیتا کہ نظام شمسی دے سیارے بیضہ نمامداراں (Eliptical Orbits ) وچ سورج دے گرد گھُمدے	 نيں۔ بلکہ اس نے ایہ وی ثابت کیاکہ سیارے اپنے محوراں اُتے غیر مستقل نوعیت د‏‏ی رفتاراں تو‏ں گردش وی کردے نيں۔ اس علم د‏‏ی بدولت یورپی سائسنداناں دے لئی نظام شمسی دے کئی اک نظاماں د‏‏ی درست وضاحت کرنی ممکن ہو گئی۔ بشمول رات تے دن دے تسلسل کے، انہاں دریافتاں دے بعد ایہ سمجھاجانے لگیا کہ سورج ساکن اے تے زمین د‏‏ی طرح اپنے محور اُتے گردش نئيں کردا۔ مینو‏ں یاد اے کہ سکو ل دے دناں وچ جغرافیہ د‏‏ی کئی کتاباں وچ اسی غلط فہمی دا اُتے چار کیتا گیا سی ۔ ہن ذرا قرآن پاک د‏‏ی درج ذیل آیت مبارکہ ملیا خطہ فر مایے۔
وَ ھُوَ الَّذِ یْ خَلَقَ الَّیْلَ وَ النّھَا رَ وَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ط کُلُ فِیْ فَلَکٍ یَّسْبَحُوْ نَ ہ
غور فرمائیے کہ مذکورہ بالا آیت وچ عربی لفظ یَسْبَحُوْن استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لفظ بذات خود تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ جس دے نال اک ایسی حرکت دا تصور وابستہ اے جو کسی جسم دے متحرک ہونے تو‏ں پیدا ہوئی ہوئے۔ جے آپ ایہ لفظ زمین اُتے کسی شخص دے لئی استعمال کرن گے تاں اس دا مطلب ایہ نئيں ہوئے گا کہ اوہ لڑک رہیا ا‏‏ے۔ بلکہ اس تو‏ں ایہ مراد ہوئے گی کہ اوہ شخص دوڑ رہیا اے یا چل رہیا ا‏‏ے۔ جے ایہ لفظ پانی وچ کسی شخص دے لئی استعمال کیتا جائے تاں اس دا مطلب ایہ نئيں ہوئے گا کہ اوہ (پانی پر) تیر(float) رہیا کہ بلکہ اس تو‏ں مراد ہوئے گی کہ اوہ شخص پانی وچ تیراکی کر رہیا ا‏‏ے۔
لداخ
ڈیموگرافی
لداخ دی لوک گنتی2،60،000 اے ، جہڑی کئی نسلی گروہاں نال ملی جلی اے ۔جنہان چ بوہتے تبتی ، مونپا لوک تے دردی لوک نیں ۔ دوجے لداخیاں وانگ ، بلتستان ، کارگل نبرا تے سورو وادیاں دے بلتی اپنی بولی تے اپنے نین نقشے چ تبتیاں نال گوڑا جوڑ رکھدے نیں ،تے کجھ ک سو سال پہلے تک بودھی سن ۔
قرآن تے فلکیات
سورج گھُمدا اے
لَا الشَّمْسُ یَنْبَغِیْ لَھَآ اَنْ تُد ْرِکَ الْقَمَرَ وَ لَا الَّیْلُ سَا بِقُ النَّھَا رِط وَکُلُّ فِیْ فَلَکٍ یَّسْبَحُوْ نَ ہ
ترجمہ:۔ نہ سورج دے بس وچ ایہ اے کہ اوہ چاند نو‏‏ں جا پکڑے تے نہ رات دن اُتے سبقت لے جا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ سب اپنے اپنے مدار وچ تیر رہے نيں۔
لداخ
ڈیموگرافی
ضلع لہہ تے زنگسکر چ بوہتے لداخی تبتی بدھ مت ، تے ضلع کارگل ج بوہتے شیعہ مسلمان نیں ۔ پر چنگیاں بھلیاں گھٹ گنتیاں بودھیاں دیاں ضلع کارگل تے مسلماناں دیاں ضلع لہہ چ نیں ۔ کارگل ، لہہ تے زنگسکر وچ پدوم چ کچھ کشمیری نسل دے سنی مسلمان وی نیں ۔
قرآن تے فلکیات
سورج گھُمدا اے
وہ ساکن جگہجس د‏‏ی سمت ہماراسورج اپنے تمام (نظام شمسی ) سمیت سفرکر رہیا ا‏‏ے۔ جدید فلکیات د‏‏ی بدولت ٹھیک شاخت کر لئی گئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سولر اپیکس  دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ پورا نظام شمسی در حقیقت خلا وچ اس مقام د‏‏ی سمت حرکت کر رہیا اے جو ہر نو‏‏ں لیس (Herculis) نامی برج (ایلفا لیرایٔ ) وچ واقع اے تے جس د‏‏ی درست جگہ اج سانو‏ں معلوم ہو چک‏ی ا‏‏ے۔
لداخ
ڈیموگرافی
ضلع لہہ دے بلتی پڈاں چ کئی ہزار نوربخشی صوفی سلسلے دے مسلمان وی نیں ، جہڑے مسلمان صوفی شاہ سید محمد نوربخش قہستانی دے پیروکار نیں ۔ ایتھے لداخی سعائیاں دے 40 ٹبر وی نیں جنہاں نے 19ویں صدی چ مذہب بدلیا ۔اینہاں دا تعلق بوہت نکے سعائی چرچاں نال اے ،ایہہ 19ویں صدی چ سیکسونی ، جرمنی دے موراوی چرچ دے مشنریاں راہیں سعا‏ئی ہوئے
قرآن تے فلکیات
سورج گھُمدا اے
چاند اپنے محور اُتے اِنّی مدت وچ گردش پوری کردا اے کہ جتنی دیر وچ اوہ زمین دے گرداک چکر پورا کردا اے چاند نو‏‏ں اپنی اک محوری گردش پورے کرنے وچ ساڑ ے انتیس دن لگ جاندے نيں۔ قرآن پاک د‏‏ی آیات مبارکہ وچ سائنسی حقائق د‏‏ی درستی پرحیران ہوئے بغیر کوئی چارہ نئيں رہندا۔ کیتا ساڈے زہیناں وچ ایہ سوال پیدا نئيں ہوتاکہ قرآن وچ پیش کیتے گئے علم دا ماخذ، علم دا منبع آخر کیتا اے ؟
لداخ
ڈیموگرافی
علاقے دے غیر لداخیاں چ ہندو تے سکھ وی نیں ۔
قرآن تے فلکیات
سورج بجھ جائے گا
سورج د‏‏ی روشنی اک کیمیائی عمل (Fusion Reaction) د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ جو اسدیاں سطح اُتے گز شتہ تقریباً پنج ارب سال تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل وچ کسی موقع اُتے ایہ عمل رک جائے گا تے تب سورج مکمل طور اُتے بجھ جائے گا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین اُتے زندگی وی ختم ہو جائے گی۔ سورج دے وجود د‏‏ی اس فانی خاصیت دے بارے وچ قرآن پاک فرماندا ا‏‏ے۔
لداخ
ڈیموگرافی
چانگپا خانہ بدوش ، جہڑے روپشو پٹھار (سطح مرتفع) چ رہندے نیں ، تبتیاں نال بوہتے نیڑے نیں ۔ 1960ء توں چانگتھانگ خانہ بدوشاں دے چینی تبت توں لداخ چ فرار پاروں خانہ بدوشاں دی گنتی ودھ رہی اے ۔ پر 2000ء توں کجھ خانہ بدوشاں نے ، خاص کر کھرناک کمیونٹی نے خانہ بدوش جیون تیاگ کے لہہ شہر چ وسوں کر لئی اے ۔ ضلع لہہ چ سارے تبت توں 3،500 پناہ گیر نیں ۔
قرآن تے فلکیات
سورج بجھ جائے گا
ترجمہ:۔ تے سورج، اپنے ٹھکانے د‏‏ی طرف چلا جا رہیا اے، ایہ زبردست علیم ہستی دا بنھیا ہويا حساب ا‏‏ے۔ کم و پیش اسی نوعیت دیاں گلاں قرآن پاک د‏‏ی سورة 13آیت 2سورة 35آیت 13سورة 39آیت 5تے سورة 39تے آیت21ماں وی بیان کيتی گئیاں نيں۔
لداخ
ڈیموگرافی
دراس تے دھاہانو علاقےآں چ دارد نسل دے لوک دی اکثریت اے ۔دھاہانو دے واسی ، جنہاں نوں بروکپا کہندے نیں ، تبتی بدھ مت نوں منن آلے نیں تے اینہاں نے اپنیاں کافی ساریاں اصل داردی رسماں تے رواجاں نوں محفوظ رکھیا ہویا اے ۔پر دراس دے داردی اپنے کشمیری گوانڈھیاں دے اثر ہیٹھ مسلمان ہوگئے ۔
قرآن تے فلکیات
سورج بجھ جائے گا
ایتھ‏ے عربی لفظ مستقر استعمال ہويا ا‏‏ے۔ جس دا مطلب اے پہلے تو‏ں متعین کیہ ہویا وقت یا جگہ، یعنی اس آیت مبارکہ وچ اللہ تعالٰی ایہ فرما رہیا اے کہ سورج پہلے تو‏ں طے شدہ اک مقام د‏‏ی طرف جا رہیا اے تے ایہ کہ اوہ ایسا پہلے تو‏ں طے شدہ وقت دے مطابق ہی کريں گا۔ مطلب ایہ کہ سورج وی ختم ہو جائے گا یا بجھ جائے گا۔
لداخ
ڈیموگرافی
علاقے دی لوک گنتی ضلع کارگل تے ضلع لہہ وشکار تقریبا ادھی ادھی اے ۔لہہ 77٪ بدھ مت تے کارگل 80٪ مسلمان اے ۔
قرآن تے فلکیات
بین الخمی مادہ (Interstellar Matter)
پچھلے زمانےآں وچ منظم فلکیا‏تی نظاماں تو‏ں باہر د‏‏ی خلاء (بیرونی خلا) نو‏‏ں مکمل طور اُتے خالی خلا (vaccum) تصور کیتا جاندا سی ۔ بعد وچ ماہرین فلکی فزکس نے اسی خالی خلا یعنی بین النجمی خلا وچ مادے دے پل (برج ) دریافت کیتے۔ مادے دے انہاں برجاں پلاں نو‏‏ں پلازما (plasma) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو مکمل طور اُتے آئن شدہ گیس اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ جس وچ مثبت چارج والے آئن تے آزاد الیکٹراناں د‏‏ی مساوی تعداد ہُندیاں نيں۔ مادے د‏‏ی تن جانی پہچانی حالتاں یعنی، ٹھوس، مائع تے گیس نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پلازما نو‏‏ں بیشتر اوقات مادے کیچوتھ‏ی حالت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ درج ذیل آیات مبارکہ وچ قرآن پاک بین النجمی مادے (انٹر سٹلر میٹر) د‏‏ی جانب اشارہ کردا ا‏‏ے۔
لداخ
ڈیموگرافی
لداخ دی وڈی بولی لداخی اے جہڑی اک تبتی بولی اے ۔پڑھے لکھے لداخی ہندی ، اردو تے انگریزی جاندے نیں ۔ لداخ چ لداخی بولی دے مختلف لہجےآں دی بھرمار اے ۔تجارتی رستےآں اتے اپنی اہم پوزیشن وجوں لہہ دی بولی چ بوہت سارے بدیسی لفظ رل گئے نیں ۔تریخی طور اتے لداخی دی کلاسیکل تبتی توں علاوہ کوئی لکھی شکل نہیں ، پر ہن کئی لداخی لکھاریاں نے تبتی لپی ورتنی شروع کر دتی اے ۔انتظامی تے تعلیمی کم انگریزی چ ہندا اے ، پر ماضی چ اردو وڈے پیمانے اتے ورتی جاندی سی ، پر ہن لینڈ ریکارڈ تے کجھ پولیس ریکارڈ ای اردو چ رکھے جاندے نیں ۔
قرآن تے فلکیات
بین الخمی مادہ (Interstellar Matter)
الَّذِیْ خَلَقَ السَّمٰوٰ تِ وَ الْاَ رْضَ وَمَا بَیْنَھُمَا
لداخ
باہرلے جوڑ
لداخ دے کھاݨے
قرآن تے فلکیات
بین الخمی مادہ (Interstellar Matter)
ترجمہ:۔ وہ جس نے زمین تے آسماناں تے جو کچھ انہاں دے درمیان نيں پیدا کیا،
لداخ
حوالے
گٹھ:لداخ گٹھ:علاقے گٹھ:ایشیا گٹھ:پاکستان گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
قرآن تے فلکیات
بین الخمی مادہ (Interstellar Matter)
کسی دے لئی بطور قیاس وی ایہ کہنا مضحکہ خیز ہوئے گا کہ بین النجمی کہکشانی مادے د‏‏ی موجودگی اج تو‏ں 1400سال پہلے ساڈے علم وچ سی۔
استو‏ں علاوہ تے بیان کردہ بوہت سارے سائنسی حقائق، مثلا بگ بینگ، تو‏ں کائنات د‏‏ی ابتدا وغیرہ تو‏ں تاں عرب اس وقت وی واقف نئيں سن جدو‏ں اوہ سائنس تے ٹیکنا لوجی وچ ترقی دے عروج اُتے سن لہٰذا قرآن پاک وچ بیان کردہ سائنسی حقائق کسی وی طرح تو‏ں فلکیات وچ عرباں د‏‏ی مہارت دا نتیجہ قرار نئيں دتے جا سکدے۔ درحقیقت اس دے بر عکس گل سچ اے، عرباں نے فلکیات وچ اس لئی ترقی د‏‏ی کیونکہ فلکیا‏تی مباحث نو‏‏ں قرآن پاک وچ اہ‏م مقام دتا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:قرآن
سید علی نقی نقوی نجفی
سید العلماء سید علی نقی نقوی نجفی معروف بہ نقن صاحب ، برصغیر دے اک معروف شیعہ عالم دین سن جنہاں نے 26 رجب المرجب سنہ 1323ھ نو‏‏ں اک علمی گھرانے وچ اکھ کھولی ـ
ابتدائی تعلیم اپنے والد بزرگوار تے وڈے بھائی تو‏ں حاصل کيتی فیر ہور علم حاصل کرنے دے لئی نجف تشریف لے گئے جتھ‏ے اپنی زندگی دا اک نمایاں باب رقم کیتا تے پنج سال د‏‏ی مدت وچ اس دور دے بزرگ علما تو‏ں کسب فیض دے بعد بھارت واپس آ گئے ،ـ جتھ‏ے علوم اہل بیت اطہارعلیہم السلام د‏‏ی تبلیغ و ترویج وچ مشغول ہو گئے ـ
اس دوران آپ نے بہت ساریاں کتاباں تصنیف کيتیاں ـ
آپ نے اپنی زندگی وچ مختلف عناوین اُتے جو کتاباں یا رسالے تحریر کیتے انہاں د‏‏ی تعداد 411 دے قریب اے جنہاں وچو‏ں کچھ عناوین کئی جلداں اُتے مشتمل نيں ـ
پیدائش
26/ رجب سنہ 1323ھ مطابق سنہ 1905ء نو‏‏ں آپ ہندوستان دے شہرلکھنؤماں ممتاز العلماء ابو الحسن منن صاحب دے ایتھ‏ے پیدا ہوئے جوشمس العلماء سید ابراہیم بن جنت مآب سید تقی بن سید العلماء سید حسین علیین مکن ابن غفران مآب دلدار علی دے فرزند سن ـ
تعلیم تے تربیت
آپ دے والد ماجد 1327ھ وچ اپنے اہل و عیال نو‏‏ں نال لے کے اپنی ہور تعلیم تے تکمیل علوم دے لئی نجف تشریف لے گئے ـ
آپ د‏‏ی عمر 9/ برس د‏‏ی سی جدو‏ں سنہ 1332ھ وچ آپ دے والد گرامی ہندوستان واپس آئے ـ اس وقت تک آپ د‏‏ی صرف ونحو د‏‏ی ابتدائی کتاباں ختم ہوئیاں سن ـ
لکھنؤ واپس آکے آپ دے والد صاحب نے آپ د‏‏ی تعلیم اپنے ذمہ رکھی ـ
والد د‏‏ی علالت دے زمانے وچ آپ دے برادر معظم مولانا سید محمد عرف میرن صاحب آپ نو‏‏ں پڑھاندے سن ـ
وفات
یکم شوال (بروز عید الفطر) سنہ 1408ھ مطابق 18 مئی سنہ 1988ء نو‏‏ں لکھنؤ وچ آپ دا انتقال ہويا ،ـ تے اوتھے آپ نو‏‏ں دفن کیتا گیا ـ
علمی صلاحیت
آپ بے پناہ علمی صلاحیتاں دے مالک سن ـ اک ہی وقت وچ دو مدرسےآں (مدرسہ ناظمیہ تے سلطان المدارس) وچ پڑھدے سن تے آپ نے مدرسہ ناظمیہ دے فاضل تے سلطان المدارس دے سند الافاضل دا اک ہی ساتھ امتحان دتا ـ
فیر دوسرے سال دونے درجیاں دے ضمیماں دا تے تیسرے سال ممتاز الافاضل تے صدر الافاضل دا اک نال امتحان دتا ـ
طالب علمی وچ ہی رسالہ سر فراز لکھنؤ، الواعظ لکھنؤ تے شیعہ لاہور وچ آپ دے علمی مضامین شائع ہونے لگے سن ـ
3 یا 4 کتاباں وی عربی تے اردو وچ اسی زمانے وچ شائع ہوئیاں ـ
آپ دے اس دور دے شاگرداں وچ مولانا محمد بشیر (فاتح ٹیکسلا)، علامہ سید مجتبی حسن کامون پوری تےحیات اللہ انصاری قابل ذکر نيں ـ
عربی ادب وچ آپ د‏‏ی مہارت تے فی البدیہہ قصائد ومراثی لکھنے دے اسی دور وچ بوہت سارے مظاہرے ہوئے تے عربی شعر وادب وچ آپ دے اقتدار نو‏‏ں شام، مصر تے عراق دے علما نے قبول کیتا ـ
اسی مہارت نو‏‏ں قبول کردے ہوئے علامہ عبد الحسین امینی نے آپ دے قصائد دے مجموعے وچو‏ں حضرت ابو طالب د‏‏ی شان وچ آپ دے قصیدے نو‏‏ں اپنی عظیم شاہکار کتاب (الغدیر) د‏‏ی زینت قرار دتا ـ
ہور آقا بزرگ تہرانی نے شیخ طوسی دے حالات نو‏‏ں آپ ہی دے لکھے ہوئے مرثیے اُتے ختم کیتا ـ
اسی طرح آپ د‏‏ی ہور علمی صلاحیتاں دا مشاہدہ عراق وچ حصول علم دے ابتدائی ایام د‏‏ی تالیفات تو‏ں کیتا جا سکدا اے جتھ‏ے آپ نے سب تو‏ں پہلے عربی وچ وہابیت دے خلاف اک کتاب تصنیف کيتی جو کشف النقاب عن عقائد ابن عبد الوهاب دے ناں تو‏ں شائع ہوئی ـ
عراق وایران دے مشہور اہل علم نے اس کتاب نو‏‏ں اک شاہکار قرار دتا ـ
دوسری کتاب اقالۃ العاثر فی اقامۃ الشعائر امام حسین د‏‏ی عزاداری دے جواز وچ لکھی
ہور تیسری کتاب چار سو صفحات اُتے مشتمل السیف الماضی علی عقائد الاباضی خوارج دے عقائد د‏‏ی رد وچ لکھی ـ
اساتذہ
1: آپ دے والد بزرگوار ممتاز العلماء ابو الحسن (عرف : منن صاحب)
2: مولانا سید محمد (عرف : میرن صاحب)
3: آیت اللہ نجم الحسن امروہوی
4: آیت اللہ باقر العلوم
سفر عراق تے تحصیل علم
سید العلماء اپنی زندگی وچ دو مرتبہ عراق تشریف لے گئے ،ـ پہلی مرتبہ اپنے والد محترم دے نال گئے تے دوسری مرتبہ سنہ 1345ھ مطابق 1927ء وچ خود اپنی تعلیم د‏‏ی تکمیل دے لئی گئے ـ
آپ نے عراق وچ صرف پنج سال دا عرصہ گزاریا ،ـ اس پنج برس وچ آپ نے فقہ واصول فقہ وچ اوہ ملکہ پیدا ک‏ر ليا کہ اس دور وچ آپ د‏‏ی علمی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس زمانے دے 3/ بزرگ مجتہدین یعنی آیت اللہ سید ابوالحسن اصفہانی، آیت اللہ محمد حسین نائینی تے آیت اللہ سید ضیاء الدین عراقی نے آپ نو‏‏ں واضح الفاظ وچ اجتہاد دے اجازے دے کے آپ د‏‏ی علمی صلاحیتاں دا اعتراف کیتا ـ
علم کلام تے دفاع مذہب د‏‏ی صلاحیت وچ آپ دا لوہا علامہ سید محسن امین عاملی، شیخ جواد بلاغی، محمد حسین کاشف الغطاء  تے سید عبد الحسین شرف الدین موسوی نے منیا ـ
اجازۂ اجتہاد
مندرجہ ذیل فقہاء نے آپ نو‏‏ں اجازۂ اجتہاد تو‏ں نوازیا :
1: آیت اللہ سید ابوالحسن اصفہانی
2: آیت اللہ محمد حسین نائینی
3: آیت اللہ سید ضیاء الدین عراقی
4: آیت اللہ شیخ عبد الکریم حائری یزدی(مؤسس حوزہ علمیہ قم)
5: آیت اللہ محمد حسین اصفہانی
6: آیت اللہ ابراہیم معروف بہ مرزائے شیرازی
7: آیت اللہ شیخ ہادی کاشف الغطاء
8: آیت اللہ میرزا علی یزدانی
12: آیت اللہ سید سبط حسن مجتہد
خطابت
سید العلماء د‏‏ی خطابت دا اک خاص رنگ سی جو عبارت آرائی وسست نکتہ آفرینی د‏‏ی بجائے علم تے تحقیق اُتے مبنی سی ـ اک گھنٹہ د‏‏ی تقریر وچ حقائق دے بے شمار دروازے وا ہوجاندے سن ـ
آپ د‏‏ی تقریر تے تحریر وچ بہت کم فرق ہُندا سی ـ
دوسری خاص گل آپ د‏‏ی تقریر وچ ایہ سی کہ ہرمذہب وملت دا مننے والا اسنو‏ں اطمینان قلب دے نال سن سکدا سی تے فیض یاب ہو سکدا سی ـ کسی جملہ تو‏ں کسی د‏‏ی دل آزاری دا خطرہ نئيں سی ـ
تدریس
لکھنؤ یونیورسٹی : عراق تو‏ں واپسی دے کچھ عرصہ بعد سنہ 1932ء وچ آپ لکھنؤ یونیورسٹی دے شعبۂ عربی تو‏ں وابستہ ہو گئے تے ستائیس سال تک طالب علماں نو‏‏ں فیض پہونچاندے رہے ـ
علی گڑھ یونیورسٹی : سنہ 1959ء وچ علی گڑھ یونیورسٹی نے آپ نو‏‏ں شیعہ دینیات دے شعبے وچ بحیثیت ریڈر مدعو کیتا تے آپ علی گڑھ منتقل ہو گئے ـ فیر آپ شیعہ دینیات دے پروفیسر بنائے گئے ـ
ریٹائرمنٹ دے بعد وی آپ نے مستقل طور اُتے علی گڑھ وچ ہی سکونت اختیار کرلئی ـ
سنہ 1977ء وچ لکھنؤ دے کچھ شرپسنداں نے آپ دے لکھنؤ دے مکان وچ اگ لگادی ،ـ جس وچ ہزاراں قیمتی کتاباں جل کے راکھ ہوگئياں ـ
اسی وچ آپ د‏‏ی عربی لکھتاں دے غیر مطبوعہ مسودات وی خاکستر ہو گئے جس دا آپ نو‏‏ں آخر عمر تک صدمہ رہیا ـ
تحریری خدمات
آپ دین دے نشر و اشاعت دے لئی خطابت دے بہ نسبت تدریس تے تحریر نو‏‏ں زیادہ ترجیح دیندے سن جس دا اندازہ آپ د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی طویل فہرست نو‏‏ں دیکھ کے لگایا سکدا اے ـ
آپ نے اپنی تمام مصروفیات دے باوجود، خاص طور اُتے اردو بولی وچ نہایت اہ‏م کتاباں، رسائل تے مضامین دا ذخیرہ آنے والیاں نسلاں دے لئی صدقۂ جاریہ دے عنوان تو‏ں چھڈیا اے ـ
اس دے علاوہ عربی بولی وچ وی عمدہ کتاباں تصنیف کيتیاں ـ
آپ دے قلم تو‏ں تحریر ہونے والی کتاباں، رسائل تے مضامین د‏‏ی کل تعداد فہرست کتابچہ سید العلماء دے مطابق 141 بیان کيتی گئی اے ـ
حالانکہ انہاں د‏‏ی تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ اے ـ
اردو تحریراں
علامہ سید علی نقی اعلیٰ اللہ مقامہ د‏‏ی اردو کتاباں د‏‏ی فہرست :
علم واعتقاد کی منزل میں کلام رسو ل کی خاص انفرادیت
حوالے
گٹھ:1905 دے جم گٹھ:1988 دیاں موتاں گٹھ:آیت اللہ گٹھ:اجتہادی خاندان گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں گٹھ:شیعہ علما گٹھ:عربی شعراء گٹھ:علماء علوم اسلامیہ گٹھ:فارسی شعرا گٹھ:فارسی مصنفین گٹھ:لکھنوی شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی عربی شعراء گٹھ:مجتہدین گٹھ:مراجع تقلید گٹھ:مسلم الٰہیات دان گٹھ:مفسرین گٹھ:مفسرین بلحاظ ملک گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
بھوٹان
بھوٹان ہمالیہ دے پربت دھارے دے چرھدے پاسے چ اک چارے پاسیوں سکے وچ گھریا اک دیس اے۔ ایدے اتر چ چین تے دکھن، لیندے تے چڑھدے چ ہندستان اے۔ لیندے ول بھارتی صوبہ سکم ایہنوں نیپال نالوں وکھرا کردا اے۔ دکھن ول بھارتی صوبے اسام تے لیندا بنگال ایہنوں بنگلہ دیش نالوں وکھ کردے نیں۔ جیگمے ہیسار نامگیال وانگچوک بھوٹان دا بادشاہ اے۔ بھوٹان دی نیو 1644 وچ تبت توں نس کے آن والے اک بدھ لاما شبدرنگ نگاوانگ نامگیال نے رکھی۔ جونگکا ایتھوں دی سرکاری بولی تے ٹھمپھو ایدا راجگڑھ اے۔708,427 لوک ایتھے وسدے نیں۔
17ویں صدی تک بھوٹان نکے نکے رجواڑیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ فیر اک بدھ لاما تے اک فوجی آگو تبت توں آندے نیں تے بھوٹاں اکٹھا کردے نیں تے ایہنوں اک دیس تے قوم دا ویس دیندے نیں۔ 20ویں صدی دے مڈھ وچ ایہ برطانوی سلنت دے نیڑے ہویا۔ 1947 دے مگروں بھوٹان بارلی دنیا لئی تھوڑا تھوڑا کھلیا۔ بجلی بھوٹان دی سب توں وڈی بپار کرن دی شے اے جیہڑی ہندستان ہتھ ویچی جاندی اے۔ ایتھے قنوی بادشائی اے۔ 2006 دے آک آنکڑے وچ بھوٹان ایشاء دب توں خوش دیس منیا گیا سی۔
جغرافیہ
بھوٹان اک پعاڑی دیس اے۔ ایہ چڑھدے ہمالیہ دیاں دکھنی اترایاں تے وس ریا اے۔ ایہدے کسے پاسے سمندر نہیں لگدا۔ بھوٹان دے اتر وچ چین تے دکھن, لیندے، چڑدے ول ہندستان اے۔ ایس دی سب توں اوچی چوٹی گنکھڑ پیونسم اے، جیدی اچائی 24,836 فٹ/7,570 میٹر اے۔ تورسا، راۓدک، سنکوش تے مانص بھوٹان دے وڈے دریا نیں۔
دیسی گؤن
بھوٹان دا راج گاؤن
بارلے جوڑ
گٹھ:دیس گٹھ:ایشیا دے دیس گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
کیلونا، برٹش کولمبیا
کیلونا نامی شہر کینیڈا دے صوبے برٹش کولمبیا وچ اوکناگن نامی وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اس د‏ی کل آبادی 1,06,707 افراد اُتے مشتمل سی۔ مقامی بولی وچ اس شہر دے ناں دا مطلب گرزلی ریچھ ا‏‏ے۔ کینیڈا وچ ایہ 22 واں وڈا شہر ا‏‏ے۔
تریخ
فرانسیسی رومن کیتھولک پادری چارلس ایم پنڈوسے ایتھ‏ے آباد ہونے والا پہلا یورپی سی۔ کیلونا نو‏‏ں 1905ء وچ شہر دا درجہ دتا گیا۔
شاہراہاں
بہت سالاں تک شہر تو‏ں صرف اک ہی شاہراہ گذرتی سی جو ہائی وے نمبر 97 سی۔ ایہ شاہراہ مناسب حالت وچ اے اُتے اس تو‏ں جڑنے والی سڑکاں اُتے پیچ تے سست رفتار ني‏‏‏‏ں۔
ہوائی سفر
کیلونا انٹرنیشنل ائیرپورٹ شہر دے مرکز دے شمال وچ واقع اے تے ایتھ‏ے تو‏ں کیلگری، ایڈمنٹن، ٹورنٹو، وینکوور، وکٹوریا، لاس ویگاس، ہونولولو تے سیئٹل نو‏‏ں پروازاں جاندی ني‏‏‏‏ں۔
موسم
کیلونا دا موسم نیم بنجر تے کانٹی نینٹل نوعیت دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دا موسم ہور شہراں د‏‏ی نسبت خشک تے معتدل رہندا ا‏‏ے۔ سالانہ اوسط درجہ حرارت 7.7 ڈگری رہندا ا‏‏ے۔ جنوری دا اوسط درجہ حرارت منفی 3.8 تے جولائ‏ی دا اوسط درجہ حرارت 19.1 رہندا ا‏‏ے۔
جڑواں شہر
کیلونا دے دو جڑواں شہر نيں جو درج ذیل نيں:
گٹھ:1879ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں گٹھ:برٹش کولمبیا دے شہر گٹھ:کینیڈا