cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد تقی
امام (ع) نال توسل
thumb|ضریح امام جواد و امام موسی کاظم (ع) بعض شیعہ وسعت رزق تے مادی امور د‏‏ی آسانی دے لئی بعض شیعہ علماء د‏‏ی سفارشات دے مطابق امام محمد علیہ السلام تو‏ں توسل کردے نيں تے انہاں نو‏ں باب الحوائج مندے نيں۔ انہاں سفارشات دا اک نمونہ علامہ مجلسی نے ابو الوفاء شیرازی تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ جس وچ انہاں نے ایہ دعوی کيتا اے کہ پیغمبر اکرم (ص) نے خواب وچ انہاں نو‏ں مادی امور وچ امام محمد تقی (ع) تو‏ں توسل د‏‏ی سفارش کيت‏ی ا‏‏ے۔
اس روایت دے مطابق جسنو‏ں داوود صیرفی نے امام علی نقی علیہ السلام تو‏ں نقل کيتا اے، جواد الائمہ دے روضہ د‏‏ی زیارت دا بہت اجر و ثواب ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں ابراہیم بن عقبہ نے اک نامہ وچ امام علی نقی (ع) تو‏ں امام حسین علیہ السلام امام جواد و امام موسی کاظم (ع) د‏‏ی زیارت دے بارے وچ سوال کيتا۔ امام علی نقی نے امام حسین د‏‏ی زیارت نو‏‏ں مقدم و برتر شمار کردے ہوئے فرمایا: تِناں زیارتاں کامل تر نيں تے انہاں دا بہت ثواب ا‏‏ے۔ امام محمد تقی و امام موسی کاظم دا روضہ بغداد وچ مسلماناں خاص طور اُتے شیعاں د‏‏ی زیارت گاہ ا‏‏ے۔ اوہ حرم کاظمین وچ آپ دے مرقد د‏‏ی زیارت کردے نيں۔ آپ تو‏ں توسل کردے نيں تے آپ دا زیارت نامہ پڑھدے نيں۔
۔
ترجمہ: اے ابا جعفر، محمد بن علی، اے تقی جواد، اے فرزند رسول خدا (ص)، اے مخلوقات اُتے خدا د‏‏ی حجت، اے ساڈے آقا و مولا، اسيں آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے نيں تے آپ نو‏‏ں واسطہ قرار دتا اے تے اللہ د‏‏ی بارگار وچ آپ نو‏‏ں وسیلہ قرار دتا اے تے اساں آپ نو‏‏ں اپنی حاجات دے سامنے پیش کيتا اے، اے خدا دے نزدیک آبرومند، اللہ دے پاس ساڈی شفاعت فرماؤ۔
زيارت الإمام الجوادؑ
السَّلامُ عَلَيْكَ ياأَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ البَرَّ التَّقِيَ الإمام الوَفِيَّ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الرَّضِيُّ الزَّكِيُّ، السَّلامُ عَلَيْكَ ياوَلِيَّ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يانَجِيَّ الله السَّلامُ عَلَيْكَ ياسِرِّ الله السَّلامُ عَلَيْكَ ياضِياءَ الله السَّلامُ عَلَيْكَ ياسَناءَ الله السَّلامُ عَلَيْكَ ياكَلِمَةَ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يارَحْمَةَ اللهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها النُّورُ السَّاطِعُ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها البَدْرُ الطَّالِعُ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الطَّيِّبُ مِنَ الطَّيِّبِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الطَّاهِرُ مِنَ المُطَهَّرِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الايَةُ العُظْمى السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الحُجَّةُ الكُبْرى، السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها المُطَهَّرُ مِنَ الزَّلاتِ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها المُنَزَّهُ عَنِ المُعْضِلاتِ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها العَلِيُّ عَنْ نَقْصِ الاَوْصافِ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّها الرَّضِيُّ عِنْدَ الاشْرافِ السَّلامُ عَلَيْكَ ياعَمُودَ الدِّينِ. أَشْهَدُ أَنَّكَ وَلِيُّ اللهِ وَحُجَّتُهُ فِي أَرْضِهِ وَأَنَّكَ جَنْبُ الله وَخِيَرَةُ الله وَمُسْتَوْدَعُ عِلْمِ الله وَعِلْمِ الأَنْبِياءِ وَرُكْنُ الإيْمانِ وَتَرْجُمانُ القُرْآنِ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مَنِ اتَّبَعَكَ عَلى الحَقِّ وَالهُدى وَأَنَّ مَنْ أَنْكَرَكَ وَنَصَبَ لَكَ العَداوَةَ عَلى الضَّلالَةِ وَالرَّدى. أَبْرأُ إِلى الله وَإِلَيْكَ مِنْهُمْ فِي الدُّنْيا وَالآخِرةِ وَالسَّلامُ عَلَيْكَ مابَقَيْتُ وَبَقِيَ اللَيْلُ وَالنَّهارُ. وقل في الصلاة عليه: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَيْتِهِ وَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ بْنَ عَلِيٍّ الزَّكِيّ التَقِيّ وَالبَرِّ الوَفِيّ وَالمُهَذَّبِ النَّقِيِّ، هادِي الاُمَّةِ وَوارِثِ الأَئِمَّةِ وَخازِنِ الرَّحْمَةِ وَيَنْبُوعِ الحِكْمَةِ وَقائِدِ البَرَكَةِ وَعَدِيلِ القُرْآنِ فِي الطَّاعَةِ وَواحِدِ الأَوْصِياء فِي الاِخْلاصِ وَالعِبادَةِ وَحُجَّتِكَ العُلْيا وَمَثَلِك الاَعْلى وَكَلِمَتِكَ الحُسْنى الدَّاعِي إِلَيْكَ وَالدَّالِّ عَلَيْكَ، الَّذِي نَصَبْتَهُ عَلَما لِعِبادِكَ وَمُتَرْجِما لِكِتابِكَ وَصادِعاً بِأَمْرِكَ وَناصِراً لِدِينِكَ وَحُجَّةً عَلى خَلْقِكَ وَنُوراً تُخْرَقُ بِهِ الظُّلَمُ وَقُدْوَةً تُدْرَكُ بِها الهِدايَةُ وَشَفِيعاً تُنالُ بِهِ الجَنَّةُ ، اللّهُمَّ وَكَما أَخَذَ فِي خُشُوعِهِ لَكَ حَظَّهُ وَاسْتَوْفى مِنْ خَشْيَتِكَ نَصِيبَهُ فَصَلِّ عَلَيْهِ أَضْعافَ ماصَلَّيْتَ عَلى وَلِيٍّ ارْتَضَيْتَ طاعَتَهُ وَقَبِلْتَ خِدْمَتَهُ وَبَلِّغْهُ مِنَّا تَحِيَّةً وَسَلاماً، وَآتِنا فِي مُوالاتِهِ مِنْ لَدُنْكَ فَضْلاً وَإِحْساناً وَمَغْفِرَةً وَرِضْوانا إِنَّكَ ذُو المَنِّ القَدِيمِ وَالصَّفْحِ الجَمِيلِ اللّهُمَّ أَنْتَ الرَّبُّ وَأَنا المَرْبُوبُ
مآخذ
گٹھ:امام محمد تقی گٹھ:امام رضا د‏‏ی اولاد گٹھ:شیعہ ائمہ گٹھ:چودہ معصومین گٹھ:کاظمین وچ مدفون افراد گٹھ:شہدائے بنی ہاشم گٹھ:عراق وچ مدفون امام گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
گٹھ:811 دے جم گٹھ:835 دیاں موتاں گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ گٹھ:اہل بیت گٹھ:بنو حسین گٹھ:چودہ معصوم گٹھ:شیعہ ائمہ گٹھ:نويں صدی دے ائمہ کرام گٹھ:زہر خودرنی تو‏ں اموات گٹھ:835ء دی وفات گٹھ:811ء دے جم گٹھ:اہل بیت گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ گٹھ:تاریخ اسلام گٹھ:شیعہ امام گٹھ:امام گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی گٹھ:علیگٹھ:خاندان محمد
باراٹانگ جزیرہ
باراٹانگ (en: Baratang), jan باراٹانگ جزیرہ  (coordinates: 12.11667°N, 92.78333°W) بھارت دے انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں  دا اک جزیرہ ہے جسدا رقبہ تقریباً  297.6 km2 ہے |. اسدے شمال وچ  مڈل انڈیمان  اتے دکھن وچ دکھنی انڈیمان  پیندا ہے |اس جزیرے توں پورٹ بلیئر ، جو انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دا راجگڑھ ہے، دکھن پاسے 100 کلومیٹر دی دوری تے پیندا ہے ۔ اس جزیرے تے جان لئی پورٹ بلیار توں سڑک راہیں پہلاں 47 کلومیٹر جاروا راکھواں جنگل تکّ جانا پیندا ہے ۔ اتھے اک پولیس پوسٹ ہے جو اگے پیندے  جاروا راکھواں جنگل داخل ہون توں پہلاں چیکنگ کردی ہے ۔ استوں بعد قریب 53 کلومیٹر جاروا جاروا راکھواں جنگل وچوں گزرنا پیندا ہے اتے اخیر وچّ مڈل سٹریٹ نام دا پڑاؤ آؤندا ہے جتھوں سمندری بیڑے راہیں کجھ میٹر سمندر پار کروایا جاندا ہو اتے باراٹانگ جزیرے وچ داخل ہویا جاندا ہے ۔
چکڑ اتش فشاں
باراٹانگ دی خاص خاصیتایہہ ہے کہ اس وچ بھارت دا اکو اک چکڑ اتش فشاں (en:Mud Valcano:) پیندا ہے جو 2004 وچّ پیدا ہویا سی ۔ ایہہ اجے وی موقعے تے متحرک حالت وچّ ہے ۔ علاقائی بولی وچّ اسنوں جلکی کیہا جاندا ہے ۔
چونا پتھر گپھاواں
اس جزیرے وچّ چونا پتھر توں ادھبھت گپھاواں ہن جو ہزاراں لکھاں سالاں دے سمندر دے کیمیکل عمل نال ہوند وچ آئیاں ۔
ایہ وی ویکھو
گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرےآں دے جزیرے گٹھ:انڈیمان اتے نکوبار جزیرے گٹھ:جزیرے
تاج الدین احمد
تاج الدین شیخ مجیب الرحمٰن دے انتہائی معتمد تے سنہ 1960ء دی دہائی دے اواخر تے 1970ء دی دہائی دے اوائل وچ بنگلہ دیش عوامی لیگ دے معتمد عمومی (جنرل سیکریٹری) رہے۔ پاکستان عام انتخابات، 1970 دی لیگی مہم وچ وی اوہ شریک رہے جس وچ لیگ نے تاریخی اکثریت حاصل کیتی سی۔ منتخب قومی اسمبلی پاکستان نوں  اقتدار منتقل کرنے دے لئی تاج الدین احمد نے شیخ مجیب الرحمن تے ڈاکٹر کمال حسین دے نال مل کے اس وقت دے صدر پاکستان یحییٰ خان تے ذوالفقار علی بھٹو نال مذاکرات وی کیتے سن۔
مڈھلا جیون
تاج الدین احمد غازی پور شہر وچ کپاسیا دے مقام اُتے 23 جولائی 1925ء نوں  پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں مولوی محمد یاسین خان تے والدہ دا ناں مہر النساء خانم سی۔ سینٹ گریگوری ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی۔ سنہ 1944ء وچ دسویں دے امتحان وچ بارہواں مقام حاصل کیتا۔ ڈھاکہ یونیورسٹی توں معاشیات وچ بی اے (آنرز) کیتا۔ سنہ 1943ء وچ مسلم لیگ وچ شامل ہوئے۔ 4 جنوری 1948ء نوں   ایسٹ پاکستان اسٹوڈنٹ لیگ وچ بانی رکن دی حیثیت توں شمولیت اختیار کیتی۔
جنگ آزادی بنگلہ دیش
مارچ سنہ 1971ء وچ افواج پاکستان نے مشرقی پاکستان وچ آپریشن سرچ لائٹ دی ابتدا کیتی تے شیخ مجیب الرحمن دی ایما اُتے تاج الدین احمد اپنے ہمسایہ ملک بھارت پہنچے۔ ادھر پاک فوج نے شیخ مجیب الرحمن نوں  گرفتار کر لیا۔ چنانچہ تاج الدین احمد نے عبوری حکومت دی بنیاد رکھی تے اپنے دار الحکومت (مجیب نگر) نوں   شیخ مجیب الرحمن دے ناں توں موسوم کیتا تے ایہ عبوری حکومت مجیب نگر حکومت کہلائی۔ بنگلہ دیش دے پرانے سیاسی تے فوجی رہنماواں دے نال مل کے انہاں نے بنگلہ دیش دی پہلی حکومت دی بنیاد رکھی جس دی تقریب حلف برداری 17 اپریل سنہ 1971ء نوں   بنگلہ دیش دی سرزمین ای اُتے مہرپور وچ منعقد ہوئی۔
حوالے
گٹھ:بنگالی سیاستدان گٹھ:بنگالی مسلمان گٹھ:بنگلہ دیش عوامی لیگ دے سیاست دان گٹھ:بنگلہ دیشی مسلم گٹھ:بنگلہ دیشی وزرائے اعظم گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دے فاضل گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی لوک
ید بیضا
ید بَیضَاء (سفید تے چمکدار ہتھ) حضرت موسی دے انہاں نو معجزات وچو‏ں اک اے جنہاں دا تذکرہ قرآن مجید وچ ہويا ا‏‏ے۔ اس معجزہ دے تحت حضرت موسی دا ہتھ سفید تے چمکدار ہو جاندا سی ۔ ایہ معجزہ اک دفعہ فرعون دے دربار وچ جانے تو‏ں پہلے تے اک بار فرعون دے دربار وچ ظاہر ہويا۔ توریت وچ وی مختصر تفاوت دے نال اس دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔
معجزہ ید بَیضَاء
معجزہ ید بیضاء (سفید تے چمکدار ہتھ) حضرت موسی دے معجزات وچو‏ں سی ۔ قرآن د‏‏ی مختلف سورتاں من جملہ سورہ اعراف، طہ، شاعر، نمل تے قصص وچ اس دا ذکر ایويں آیا اے :
قرآن دے مطابق ایہ معجزہ اک دفعہ فرعون دے دربار وچ جانے تو‏ں پہلے حضرت موسی نو‏‏ں اس معجزہ تو‏ں آشنائی دے لئی ظاہر ہويا تے دوسری دفعہ ایہ معجزہ خود فرعون دے سامنے واقع ہويا۔
لفظ بیضاء دے معانی وچ مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے:
نورانی ہتھ
بعض مفسرین دے مطابق "ید بیضاء" دا معجزہ اس طرح سی کہ حضرت موسی دا ہتھ نورانی ہو جاندا سی تے اس تو‏ں نور ظاہر ہُندا سی ۔ اس دا نور اس طرح سی کہ فرعون دے دربار وچ موجود تمام افراد اسنو‏ں دیکھ سکدے سن ۔
بعض احادیث وی اس مطلب اُتے دلالت کردیاں نيں۔
قرآن تے تورات وچ اختلاف
قرآن وچ "ید بیضاء" دے معجزہ نو‏‏ں ہمیشہ "مِنْ غَیرِ سُوء" د‏‏ی صفت دے نال ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس بارے وچ مفسرین دا خیال اے کہ ایہ تعبیر اس گل دی نشاندہی کردی اے کہ اس معجزہ وچ حضرت موسی دے ہتھ د‏‏ی سفیدی دوسرے انساناں وچ برص د‏‏ی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی سفیدی تو‏ں بالکل مختلف سی۔ شیعہ تے اہل سنت مابع وچ موجود بعض احادیث وی اس گل دے اُتے دلالت کردیاں نيں۔ لیکن تورات وچ اس دے بر خلاف ایويں ذکر ہويا اے:
مآخذ
گٹھ:حضرت موسی دے معجزات گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:قرآنی داستاناںگٹھ:قرآن
نیکٹارینیا جانسٹونی
نیکٹارینیا جانسٹونی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
ہبوط
ہبوط تو‏ں مراد حضرت آدم تے حوا نو‏‏ں بہشت تو‏ں کڈ ک‏ے زمین وچ سکونت دینے دے نيں۔ لیکن بعض مفسرین ہبوط تو‏ں مراد تنزل معنوی لیندے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ خداوند متعال نے ترک اولی د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت آدم تے حوا دے مقام نو‏‏ں تنزل دتا سی جسنو‏ں ہبوط تو‏ں تعبیر کیتا جاندا ا‏‏ے۔
لغوی تے اصطلاحی معنی
ہبوط لغت وچ کسی نو‏‏ں زبردستی اُتے تو‏ں تھلے اتارنے دے معنی وچ نيں۔
ہبوط کدی طرف مقابل نو‏‏ں نیچا دکھانے دے لئی ہُندا اے جداں شیطان دا ہبوط۔
کدی مخاطب د‏‏ی تعظیم تے اوہدی تجلیل دے لئی ہويا کردا ا‏‏ے۔ چنانچہ طوفان دے خاتمے دے بعد حضرت نوح دا کشتی تو‏ں تھلے اترنے دے لئی وی ہبوط دا استعمال ہويا ا‏‏ے۔ اسی طرح ایہ لفظ کدی کدائيں مذکورہ معانی دے علاوہ دوسرے معانی وچ وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
ہبوط آدم تے حوا
قرآن مجید وچ حضرت آدم تے حوا نو‏‏ں بہشت تو‏ں نکالے جانے د‏‏ی طرف ایويں اشارہ ہويا اے: ؛ [خدا] نے کہیا: دونے اک نال بہشت تو‏ں تھلے اتر آن؛ حضرت آدم تے حوا بہشت تو‏ں ہبوط دے بعد زمین اُتے ساکن ہوئے۔
بعض مفسرین معتقد نيں کہ احکا‏م الہی دا وجوب تے امر و نہی دا اجراء ہبوط دے بعد تو‏ں شروع ہويا تے اس تو‏ں پہلے کسی قسم دے احکا‏م وغیرہ نئيں سن ۔
ہبوط ابلیس
حضرت آدم نو‏‏ں سجدہ کرنے تو‏ں انکار دے بعد خدا د‏‏ی طرف تو‏ں ابلیس نو‏‏ں بہشت تو‏ں خارج ہونے دا حکم ملیا۔ جدو‏ں کہ ابلیس تو‏ں متعلق اک حکم ہبوط دا وی اے جو اوہدی طرف تو‏ں حضرت آدم تے حوا نو‏‏ں دھوکا دے ک‏ے میوہ ممنوعہ کھلانے دے بعد ابلاغ ہويا: "۔
مفسرین انہاں دو حکماں(خروج تے ہبوط) نو‏‏ں جمع کرنے تے سجدے تو‏ں انکار دے نتیجے وچ بہشت تو‏ں نکالے جانے دے بعد دوبارہ کِداں بہشت وچ پہنچیا تے آدم و حوا نو‏‏ں میوہ ممنوعہ کھلایا؟، مختلف توجیہات پیش کردے نيں۔
پوانی
پوانی تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
ہبوط
بہشت آدم و حوا تے شجرہ ممنوعہ
ایہ بہشت کتھے سی ؟ اس بارے وچ کئی اقوالی موجود نيں۔ فخر رازی نے تن نظریاں نو‏‏ں انہاں دے دلائل سمیت لیایا اے جو کچھ ایويں نيں: "روئے زمین اُتے اک باغ سی "، "بہشت موعود دے علاوہ اک آسمانی بہشت سی " تے "بہشت موعود"۔
اک مصرعی نظم
اک مصرعی نظم اردو تے کھوار شاعری دی اک جدید قسم اے ۔ اس دی ابتدا چترال توں ہوئی۔, رحمت عزیز چترالی پہلی یک مصرعی نظم 1996 وچ لکھی، اس توں بعد 2010 میں روف خیر تے دیگر پاکستانی شعراء وی چند یک مصرعی نظمیں کہیں۔ اُردو تے کھوار زبان وچ سب توں پہلی یک مصرعی نظمیں رحمت عزیز چترالی نے کہی, ۔ تے اوناں نو ہی اردو تے کھوار زبان وچ یک مصرعی نظم کہن والے شعراء توں سبقت حاصل اے -
ہبوط
بہشت آدم و حوا تے شجرہ ممنوعہ
جس وقت حضرت آدم و حوا بہشت وچ ساکن سن انہاں نو‏ں خدا د‏‏ی طرف تو‏ں شجرہ ممنوعہ دے پھل تو‏ں منع کیتا گیا سی ۔ لیکن شیطان دے وسوسے وچ آک‏ے انہاں نے اسنو‏ں کھا لیا۔ میوہ ممنوعہ د‏‏ی کہانی قرآن وچ تن جگہاں اُتے آئی ا‏‏ے۔ اس میوہ ممنوعہ د‏‏ی ماہیت تے حقیقت تو‏ں متعلق نظریات مختلف نيں۔
ہبوط تے حکمت الہی دا تقاضا
بعض مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ حضرت آدم و حوا نو‏‏ں سزائے دے طور اُتے بہشت تو‏ں نئيں کڈے گئے سن ۔ صدرالمتالہین تے طبرسی معتقد نيں کہ حضرت آدم و حوا نو‏‏ں بہشت تو‏ں کڈ ک‏ے زمین اُتے اتارا جانا انہاں نو‏ں سزائے دے عنوان تو‏ں نئيں سی ۔ کیونکہ بعض دلائل موجود نيں کہ انبیاء ایسا کوئی کم انجام نئيں دیندا جو سزا یا عقوبت دا موجب بن سک‏‏ے۔ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں آدم و حوا نو‏‏ں بہشت تو‏ں کڈیا جانا حکمت دے مطابق سی ۔ خدا نے انہاں نو‏ں بہشت تو‏ں کڈ ک‏ے زمین اُتے لے آیا کیوںکہ حکمت دا تقاضا ایہی سی کہ ایہ دونے میاں بیوی زمین اُتے اترن تاکہ انہاں دے گردن اُتے تکالیف تے مشقتاں پک دتیاں جان جس دے نتیجے وچ اوہ سعادت اخروی تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ اس بنا اُتے حضرت آدم و حوا دے اُتے تکالیف دا آنا حقیقت وچ انہاں نو‏ں ثواب دا مستحق قرار دینے دے لئی سی تے ایہ سزا تے عقوبت دے نال کوئی سازگاری نئيں رکھدا۔
ہبوط مقامی
بعض مفسرین معتقد نيں کہ حضرت آدم دا ہبوط تے نزول، ہبوط و نزول مکانی نئيں سی تے انہاں نو‏ں کسی مکان تو‏ں دوسرے مکان د‏‏ی طرف منتقل نئيں کیتا گیا بلکہ ایتھ‏ے ہبوط تے نزول تو‏ں مراد مقام و منزلت تو‏ں ہبوط تے نزول ا‏‏ے۔ خدا نے آدم و حوا دے مقام و مرتبے نو‏‏ں انہاں دے ترک اولى د‏‏ی وجہ تو‏ں تنزل دتا تے انہاں دوناں نو‏ں بہشت دے نعمات تو‏ں محروم کر دتا تے دنیا د‏‏ی مصیبتاں تے گرفتاریاں وچ مبتلا ک‏ر دتا۔
منابع
گٹھ:قرآنی اصطلاحات گٹھ:آدم و حوا گٹھ:قرآن
علی حیدر ملتانی
علی حیدر (1690 توں 1785) پنجابی دے مشہور صوفی شاعر سن ۔ علی حیدر سلطان باہو مگروں سی حرفی دے دوجے وڈے شاعر منے جاندے نیں ۔ ساندل بار دی ثقافت تے پڑبولی دے حوالے نال اوہناں دی شاعری اک وکھ حُسن رکھدی اے ۔ اوہناں نے پنجابی سی حرفی تے دوہڑے دے مزاج نوں فکری تے فنی پکھوں کافی ڈھولا تے غزل نال ملا دتا اے جہڑا پنجابی صوفیانہ شاعری وچ اک نویکلا تے من کھچواں انگ تے ڈھنگ اے۔ ۔
علی حیدر ملتانی (1690–1785) دا جم ملتان ضلعے دے پنڈ قاضیاں وکھے ہویا ۔کیہا جاندا اے کہ اوہناں نے اپنا بہتا سماں اپنے جدی پنڈ وچ ہی لنگھایا ۔ اوہناں دی زندگی دے حالاتاں بارے بہتی جانکاری نہیں ملدی ۔اوہناں نے سیحرفیاں، دیوان اتے قصہ ہیر-وا-رانجھا دی رچنا کیتی ۔ اوہ کئی بولیاں توں چنگی طرحاں جانوں سن ۔ اوہ صوفی شاعری نوں کئی قدم اگے لے کے گئے ۔ اوہناں نے ویلے دے حاکماں نوں اس لئی بھنڈیا کہ اوہ نادر شاہ دا بہادری نال ساہمنا نہیں کر سکے
شاعری دا گݨ
علی حیدر دی شاعری دا اک ہور گن اوس دی ساڈی پرانی رہتل نال اک سرتا اے۔ حیدر آپنی تخلیق وچ جتھے شرع اتے قرآن دی گل کردے ہین، اوتھے پران اتے پنڈت نوں وی اکھوں پروکھے نہیں کردے۔ اوہ جدوں رسول نبی دی گل کردے نیں اودوں موہن، بندرابن وی اوہناں دی قلم توں نہیں وسردے۔ م۔مار وے ڈھولی میں ویکھاں،کوئی عشق دا ترکھڑا تال ولے علی حیدر دی شاعری وچ عشق وی ہے اتے برہا وی۔ ایہہ شاعر عالم سی، ایس لئی اس دی ورتی بولی وچ عربی، فارسی دے لفظ آپ مہارے آ گئے نیں۔
روحانی سفر
اوہناں حضرت محمد ﷺ  ہوراں نوں بڑی عقیدت نال یاد کیتا اے تے اوہناں کولوں وار وار مدد منگی اے۔ ہورناں صوفی سادھاں وانگ علی حیدر دا روحانی سفر وی گورو دی مہربانی نال ای شروع ہوندا اے۔ علی حیدر دا یقین سی کہ:
دل دا گھونگھٹ مشکل کھلدا، مدد باجھ نہ کھلدا اے۔ ولولیاں نال بھرپور علی حیدر دی شاعری نوں فقیر لوک شوق نال گاؤندے ہین:
مویاں نوں چا جوائیں توں، اس بندڑی نوں جند گھت ولے،
لگی سٹ نوں سٹھ کریندا ای، حیدر یار دا ستھ ولے
علی حیدر دی شاعری وچ صوفی ازم ظاہری طور وکھدا اے۔ عشق دی راہ تے تردے علی حیدر جدوں جذباتی ہو کے اپنے دل دیاں ڈونگھائیاں وچوں شاعری دے بول کڈھدے نیں تاں اس حالت وچ اوہ رب دے پریم دا دیوانہ ہونا لوچدے نیں۔
سوزن پلک نگاہ دے دھاگے، زخم اساڈڑے سیونا ایں،
علی حیدر نے وی عشق نوں اﷲ دی ذات کہیا اے۔ آپ نے وی آپ نوں معشوق تے رب نوں عاشق دے طور تے چتریا اے۔ آپ دی شاعری وچ اوس پیارے رب لئی لاڈ اے۔ پریم اے۔ مان اتے رحم اے۔ اک نہورا تے بھروسا اے۔ عشق دی ایس جذب دی کیفیت وچ اوہ لکھدے نیں:
رگ رگ میری تے لوں لوں میرا دھڑ دھڑ دھاڑ کریندی رگ
انہد ذکر محبوب میرے دا افضل ذکر کریندی رگ
علی حیدر دی شاعری وچ دو سراں ظاہر نیں۔ جو اندروں مخالف وی ہن تے اک دوجے دیاں پورک وی نیں۔
اوہناں دی روحانیت بندیائی لئی پنجاب دی لوک کتھا ہیر رانجھا نوں اپنا مڈھ متھ کے ہیر نوں روح تے رانجھے نوں رب دے روپ وچ ظاہر کردی اے۔
موت
علی حیدر دیاں ان گنت کراماتاں ملتان تے اوس دے لاگے دے علاقیاں وچ مشہور سن۔ وکھ وکھ کھوجیاں نے علی حیدر دی موت دا ویلا 1785 عیسوی نوں منیا اے ۔
صوفی مت
علی حیدر ربی عشق وچ رنگیا فقیر سی۔ اوہدی شاعری وچ عشق تے صوفی مت دیاں رمزاں کٹ کٹ کے بھریاں ہین۔ ایہناں کارناں کرکے ہی اوس دیاں تخلیقاں صوفیاں دیاں مجلساں وچ ودھیرے مشہور ہین۔
صوفیت پریم بھگتی دا راہ ہے۔ ایہ کھڑا ہی رب یا مرشد دے عشق دے مڈھ اُتے ہے۔ منصور نے کہیا سی : اﷲ دی روح عشق اے۔ ﷲ نے آدم وچ اپنے سبھ گن پیدا کیتے تاں جو اوہ اوہدے راہیں آپنے آپ نوں پیار کر سکے۔ بہت سارے صوفی درویشاں نے وچار ظاہر کیتے نیں کہ زمین دی تخلیق دا وڈا کارن عشق اے۔ ایسے لئی علی حیدر دی شاعری وچ وی عشق اے تے مستی اے۔ ایہدے وچ اک مٹک اے۔ دلیری تے ہلاشیری اے۔ اوہناں دی شاعری نوں جے کوئی اک وار پڑھ لیندا اے۔ بار بار پڑھن لئی مجبور ہو جاندا اے۔ اوہناں دی شاعری سدابہار پھل ونگوں اے۔ جیہدی تازگی تے خوشبو نوں ویلا مدھم نہیں کر سکیا۔ ایتھے ایہہ کہنا ٹھیک ہووے گا کہ شاعری آپ مہاری اے تے ربی عشق کارن اپنے آپ پھٹی جاپدی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی ادب گٹھ:پنجابی صوفی شاعر گٹھ:پنجابی مسلمان گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک
ولیم ویول
ولیم ویول (William Whewell) انگلینڈ دا اک گرو سی۔
ضلع ویرونا
ویرونا اٹلی دا اک ضلع اے۔
گٹھ:اٹلی دے ضلعے
تہران دی تریخ
تہران ماضی وچ رے کے پنڈ وچو‏ں اک سی، رے تہران کی ماں ا‏‏ے۔ رے وچ انسانی آبادی د‏‏ی آبادکاری دا پس منظر 5000 ق م پہلے ا‏‏ے۔ جنوری 2014 وچ ، تہران دے محلہ مولوی تو‏ں 7،000 سال پہلے دا اک انسانی ککڈ دریافت کیتا گیا تھا. ایہ اک خاتون کے ست ہزار سالہ ککڈ جو تہران دے مولوی محلہ وچ نکاسی آب دے ڈرلنگ دے دوران دریافت ہويا، اس نے تہران دے تریخ کے بارے وچ گمان نو‏‏ں تبدیل کر دتا اے.
سیاسی تریخ
thumb|تصویر هوایی از تهران حدوداً در سال 1303 (اثر: والتر میتل‌هولتسر) کبھے|thumb|300px| تہران وچ کاروان سرائے ، 1303 تہران افغاناں ( پشتوناں ) دے حملے دے خلاف اٹھیا کھڑے ہويا، جنہاں نے، تہران اُتے قبضہ کرنے دے بعد، شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا تے اس دے باغات تے انگوراں دے تاکستاناں نو‏‏ں تباہ کر دتا. نادر شاہ کے وقت ، تہران دوبارہ منظر عام اُتے آیا تے ايس‏ے شہر وچ نادر شاہ نے شیعہ تے سنی رہنماواں نو‏‏ں نال لے ک‏ے انہاں نو‏ں اسلامی اتحاد تے اختلافات دا حل پیش کیا. کبھے|thumb|300px| ایرانی قازقستان نے پہلی مرتبہ آئی جی جج د‏‏ی طرف تو‏ں ایران د‏‏ی سرمایہ بنائی . [[رے (شہر)|رے زون زون 20 دے تہران دے شمال چشمہ علی کے چٹانی پہاڑی اُتے فتح علی شاہ کی تصویری تصویر]] thumb
تہران دار الحکومت بنا
1 اپریل نو‏‏ں آغا محمد خان قاجار د‏‏ی موت دے بعد 11 اپریل نو‏‏ں ، تخت 1 تو‏ں ودھ افراد نے تخت اُتے پکاریا تے کہیا کہ راجگڑھ"دار الحکومت" تے " تہران دار الحکومت " پکاریا جانے لگیا.
پہلی ریلوے لائن
پہلی ایرانی ریلوے لائن شہر رے تے تہران دے درمیار تعمیر کيتی گئی سی، جسنو‏ں 1261 ھ تے 1883 ء وچ اک فرانسیسی انجنیئر، مسیوبواتان نے، نصیر الدین شاہ دے حکم تو‏ں تعمیر کیا.
گھوڑا ویگن
کبھے|thumb|250x250پکسل| ہارس وگن تہران وچ - 1920
تہران پہلوی
thumb|300px| [[انقلاب ایران|ایران دے 1979 انقلاب تو‏ں پہلے شاہی اسکوائر د‏‏ی تصویر]]
باہرلے جوڑ
گٹھ: تہران دی تریخ گٹھ:ایرانی خط زمانی گٹھ:ایشیا وچ شہراں دے خطوط زمانی گٹھ:تہران متعلقہ فہرستاں گٹھ:سالہائے ایران گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:ایران دی تریخ
ہینک ویلیمز
ہینک ویلیمز اک امریکی گانا لکھاری تے گلوکار سی۔
منی کول
منی کول (25 دسمبر 1944 – 6 جولائی 2011) ہندی فلماں دا ڈریکٹر کشمیری پنڈت سی۔ اسنے فلم اینڈ ٹیلیوژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا (FTII)،پونا توں گریجئیشن کیتی جتھے اوہ رتوک گھٹک دا طالب علم رہا اتے بعد وچ استاد بن گیا۔ اسنے اپنا کیریئر اسکی روٹی (1969) نال شروع کیتا، جسنے اسنوں سبتوں ودھیا مووی لئی فلمفیئر آلوچکاں دا اوارڈ دوایا۔ اوہنے کل چار اوارڈ جتے۔ 1974 وچ دودھا لئی سبتوں ودھیا ڈریکٹر دا قومی اوارڈ اتے بعد نوں 1989 وچ دستاویزی فلم، سدھیشوریلئی قومی فلم اوارڈ حاصل کیتا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر گٹھ:کشمیری لوک
عثمانی سربیا
اب جو جمہوریہ سربیا اے اس دا علاقہ ابتدائی جدید دور وچ خاص طور اُتے وسطی سربیا وچ سلطنت عثمانیہ دا حصہ سی ، جوجوڈوینا دے برعکس جو 17 واں صدی دے آخر تو‏ں ہیبسبرگ د‏‏ی حکمرانی وچ گزر چکيا اے (وسطی سربیا دے متعدد قبضاں دے نال) اچھی طرح سے). عثمانی سبھیاچار نے اس خطے ، فن تعمیر ، کھانا ، زبان تے لباس خصوصا فنون تے اسلام وچ نمایاں طور اُتے اثر انداز کیتا۔
آئن
آئن (Ion) اک ایٹم یا مالیکیول ہندا اے جیدے چ الیکٹراناں دی گنتی پروٹاناں دی گنتی دے برابر نیں ہندی تے اینج ایدے تے چارج (نیگیٹو)اینآئن یا (پوزیٹو)کیٹآئن ہندا اے۔ آئن بنان لئی کیمیائی تے فزیکل، دوویں ول ورتے جا سکدے نیں۔
عثمانی سربیا
14 واں تے 15 واں صدیاں وچ ، بلقان اُتے عثمانی فتح دے بعد سربین ڈیسپوٹیٹیٹ نو‏‏ں زیر کیتا گیا۔ عثمانیاں نے 1371 وچ ماریٹا د‏‏ی لڑائی وچ سرباں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے جنوبی گورنریاں د‏‏ی مدد کيتی۔ اس دے فورا بعد ہی ، سربیا دے شہنشاہ اسٹیفن اروش پنجم دا انتقال ہوگیا۔ چونکہ اوہ بے اولاد سی تے شرافت دے وارث اُتے اتفاق نئيں ہوسکدا سی ، اس دے بعد سلطنت نیم نیم آزاد صوبائی حکمراناں د‏‏ی حکومت سی ، جو اکثر اک دوسرے دے نال جھگڑےآں وچ رہندے سن ۔ انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور ، سربیا دے لازار ، اک خطے دے ڈیوک جو اج دے وسطی سربیا نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے تے جو عثمانی حکمرانی دے تحت نئيں گذرا سی ، 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانیاں دے خلاف کھڑا ہويا سی۔ اس جنگ دا نتیجہ دوٹوک سی ، لیکن سربیا بالآخر عثمانیاں دے ہتھ پے گیا۔ اسٹیفن لازاریوی ، جو لازر دے بیٹے سن ، نے انہاں د‏‏ی جگہ حاکم د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی ، لیکن سنہ 1394 تک عثمانی واسال بن گیا سی۔ 1402 وچ اس نے عثمانی حکمرانی نو‏‏ں ترک کردتا تے ہنگری دا حلیف بن گیا ، تے اس دے بعد دے سال عثمانیاں تے ہنگری نے سربیا دے علاقے اُتے لڑدے ہوئے دکھائے۔ 1453 وچ ، عثمانیاں نے قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کرلیا ، تے 1458 وچ ایتھنز لے لیا گیا۔ 1459 وچ ، سربیا نو‏‏ں الحاق کرلیا گیا ، اس دے بعد اک سال بعد یونان وی شامل ہوگیا۔
آئن
بارلے جوڑ
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم گٹھ:کیمسٹری گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
عثمانی سربیا
عثمانی حکمرانی دے خلاف زیادہ تر ہیبس برگ دی مدد تو‏ں متعدد معمولی ، ناکا‏م تے قلیل المدتی بغاوتاں انجام دتیاں گئیاں۔ ۔ 1594 ، 1688–1691 ، 1718–1739 تے 1788۔ 1799 وچ ، داہیا (جانسیری قائدین ، ​​صوبےآں وچ اعلیٰ درجے د‏‏ی پیدل فوج) نے سمیڈریو دے سنجک نو‏‏ں سنبھال لیا ، سلطان نو‏‏ں ترک کردے ہوئے زیادہ ٹیکس عائد کیتا۔ 1804 وچ ، انہاں نے انتہائی قابل دانشوراں تے امراواں دا قتل کیتا ، جنہاں نو‏ں سلاٹر آف ڈیوکس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جوابی کارروائی وچ ، سرباں نے اسلحہ لے لیا تے 1806 تک سارے داہیا نو‏‏ں مار ڈالیا یا کڈ دتا ، لیکن لڑائی بند نئيں ہوئی ، جدو‏ں سلطان نواں پاشا صوبہ بھیجنے والا سی ، سرباں نے اسنو‏ں مار ڈالیا۔ ایہ بغاوت جاری رہی ، جس وچ پہلا سربیا بغاوت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے کارجورج دے تحت سرباں نے متعدد جنگاں وچ ترکاں نو‏‏ں شکست دتی ، تے وسطی سربیا دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں آزاد کرایا - اک مکمل کم کرنے والی حکومت قائم ہوئی۔ 1813 وچ ، سرباں نو‏‏ں اک بہت وڈی شکست دا سامنا کرنا پيا ، 1814 وچ ناکا‏م بغاوت ہوئی تے 1815 وچ دوسری سربیا بغاوت شروع ہوئی۔ 1817 وچ ، سربیا (حقیقت وچ سربیا د‏‏ی حیثیت سے) آزاد سی۔
سربیا دے لئی جنگاں (1389–1540)
کھبے|thumb| کوسوکا ڈووجکا (کوسوو میڈین) ، اروش پریڈی د‏‏ی اک تصویر سجے|thumb| اوہ ریاستاں جو 14 واں صدی وچ سرب سرب سلطنت دے تحلیل دے بعد ابھراں ترکاں نے اک اہ‏م لڑائی وچ سربیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی: سن 1371 وچ دریائے ماریسا دے کنارے ، جتھ‏ے اج دے شمالی مقدونیہ نال تعلق رکھنے والے ووکین تے جووان یوگلیہ مسنجاویوی د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، تے اس نے اک متحدہ سربیائی سلطنت د‏‏ی امید نو‏‏ں ختم کردتا۔ تب تو‏ں ، سربیا د‏‏ی ریاست دفاعی دفاع اُتے مامور سی ، تے اس جنگ دا اختتام سن 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ ہويا۔ اس لڑائی وچ سربیا دے لازار ، ووک برنکوویć ، تے ولٹکو ووکوئچ نے سلطان مراد اول دی بہترین فوج دے خلاف مقابلہ کیتا۔ سلطان مراد اول تے شہزادہ لازر دونے اس جنگ وچ اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ، جو اک بے قابو خون ہفتہ وچ ختم ہويا۔
کوسوو د‏‏ی لڑائی نے سربیا د‏‏ی طویل المدت قسمت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، کیو‏ں کہ ہن اس دے پاس براہ راست ترکاں دے سامنے کھڑے ہونے د‏‏ی اہلیت نئيں سی۔ ایہ اک غیر مستحکم دور سی جس وچ شہزادہ لازر دے بیٹے - آمریت اسٹیفن لازاریوی - اک حقیقی یوروپی طرز دا نائٹ ، اک فوجی رہنما ، تے اک شاعر سی۔ اسٹیفن پہلے بایزید اول دا اک باجگزار سی ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں 1396 وچ نیکوپولیس تے انقرہ وچ 1402 وچ ممتاز کیتا ، بعد وچ سلطان بایزید I دے خاتمے دے بعد آزادی حاصل کرلئی- ترکاں نے اپنی فتح جاری رکھی ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں انہاں نے آخر وچ 1459 وچ سمیڈریو دے ہتھو‏ں آڑے جاندے ہوئے شمالی شمالی سربیائی علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔ ترکاں نے اپنی فتح جاری رکھی ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں انہاں نے آخر وچ 1459 وچ سمیڈریو دے ہتھو‏ں آڑے جاندے ہوئے شمالی شمالی سربیائی علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔ صرف مفت سربیا دے علاقے بوسنیا تے زیٹا دے کچھ حصے سن ۔ 1496 وچ جیٹا دے اصول پرستی دے خاتمے دے بعد ، سربیا اُتے عثمانی سلطنت نے تقریبا تن صدیاں تک حکومت کيتی۔ ہنگری دے تحفظ وچ سربیا د‏‏ی سلطنت برانکویا دے خاندان (بعد وچ دوسرے سربیا دے امیراں نے تخت سنبھالنے) دے بعد سربیا دیسوپٹائٹ دے خاتمے دے بعد پیدا کیتا سی جو ہن ووجوڈینا ، سلاوونیا تے بوسنیا وچ ا‏‏ے۔ محکوم ریاست نے اپنا سارا حصہ عثمانیاں تو‏ں لڑنے وچ صرف کیتا تے سربیا د‏‏ی سلطنت دے باقی حصے دے ورثے د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ایہ 1540 وچ اس وقت زوال پذیر ہويا جدو‏ں تقریبا 200 سال تک جاری رہنے والی صربیائی سرزمین اُتے عثمانیہ د‏‏ی فتح دا عمل مکمل ہويا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ہنگری تے سربیا (1389–1540)
thumb| بلغراد دے محاصرے دے دوران عثمانی فوج (1456) ۔ چودہويں صدی دے بعد تو‏ں ، سرب د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نے اج شمالی علاقے نو‏‏ں وجوڈوڈینا دے ناں تو‏ں جانا جانا شروع کیتا ، جو اس وقت ہنگری د‏‏ی بادشاہی وچ سی ۔ ہنگری دے بادشاہاں نے سرباں د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں سلطنت وچ آنے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے فوجیاں تے سرحدی محافظاں د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لہذا ، اس خطے وچ سرب آبادی وچ بہت زیادہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ تے ہنگری دے وچکار جدوجہد دے دوران ، اس سرب آبادی نے سرب سرب ریاست د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوشش کيتی۔ 29 اگست ، 1526 کو موہائ د‏‏ی لڑائی وچ ، عثمانی ترکی نے ہنگری - بوہیمیا دے بادشاہ لوئس جاگیلین د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کیتا ، جو میدان جنگ وچ ماریا گیا سی۔ اس جنگ دے بعد ہنگری نے آزاد ریاست بننا چھڈ دتا ، تے اس دا سابقہ علاقہ زیادہ تر سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گیا۔ ہنگری وچ سربیا دے باڑے دے رہنما موہč د‏‏ی جنگ دے فورا. بعد ، جوانا نیناد "دی بلیک" نے ، بقکہ ، شمالی بنات ، تے سریم دے اک چھوٹے تو‏ں حصے وچ اپنا راج قائم کیتا (یہ تِناں خطے ہن ووجووڈینا دے حصے نيں)۔ اس نے اک آزاد ریاست تشکیل دتی جس دے نال ہی سبوٹیکا اس دا راجگڑھ سی۔ اس د‏ی طاقت د‏‏ی چوٹی اُتے جوون نیناڈ نے صبوٹیدا ميں سرب شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تاج پوشی کيتی۔ انتہائی اُلجھیا ہويا فوجی تے سیاسی صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، خطے نال تعلق رکھنے والے ہنگری دے امرا نے اس دے خلاف فوج وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1527 دے موسم گرما وچ سربیا د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ شہنشاہ جوون نیناد نو‏‏ں قتل کیتا گیا تے اس د‏ی ریاست منہدم ہوگئی۔
آسٹریا تے سربیا
یوروپی طاقتاں تے خاص طور اُتے آسٹریا نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بہت ساریاں جنگاں لڑاں تے عثمانی حکومت دے تحت رہنے والے سرباں د‏‏ی مدد اُتے بھروسہ کیتا۔ آسٹریا ترک جنگ (1593–1606) دے دوران ، 1594 وچ ، سرباں نے ترکی دے پینونیئن حصے بنات وچ بغاوت کيتی۔ سنن پاشا سربیا دے سب تو‏ں مقدس بزرگ سینٹ ساوا د‏‏ی باقیات نو‏‏ں جلیا ک‏ے جوابی کارروائی کيتی۔ سرباں نے ہرزیگوینا وچ مزاحمت دا اک ہور مرکز تشکیل دتا ، لیکن جدو‏ں ترکی تے آسٹریا دے ذریعہ امن اُتے دستخط ہوئے تاں انہاں نو‏ں ترک انتقامی کارروائی اُتے ترک کردتا گیا۔ اس دے بعد آنے والی صدیاں وچ واقعات دا ایہ سلسلہ معمول بن گیا۔
آسٹریا - عثمانی جنگ
سربیا د‏‏ی تریخ دا اک ہور اہ‏م واقعہ 1716–1718 وچ رونما ہويا ، جدو‏ں سربیا دے نسلی خطے ڈالمیا تے بوسنیا تے ہرزیگووینا تو‏ں لے ک‏ے بلغراد تک تے ڈینوب بیسن ، سووی دے شہزادہ یوجین دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی نويں آسٹریا - عثمانی جنگ دا میدان جنگ بن گئے۔ سرباں نے اک بار فیر آسٹریا دا نال دتا۔ پوؤریواک وچ امن معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد ، عثمانیاں نے ڈینیوب طاس دے نال نال شمالی سربیا ، شمالی بوسنیا ، تے ڈالمٹیا دے کچھ حصonے تے پیلوپنیسیس وچ اپنا تمام سامان کھو دتا۔
آخری آسٹریا - عثمانی جنگ نو‏‏ں ڈوبیکا وار (1788–1791) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جدو‏ں آسٹریا نے بوسنیا دے عیسائیاں تو‏ں بغاوت د‏‏ی اپیل د‏‏ی سی۔ 20 واں صدی تک اس دے بعد کوئی جنگ نئيں لڑی گئی ، جس نے دونے طاقتور سلطنتاں دا خاتمہ کیتا (اس وقت تک آسٹریا آسٹریا ہنگری بن چکيا سی)۔
بنات بغاوت (1594)
تھوڑی دیر دے لئی ، سرب دے باغیاں نے بنات دے متعدد شہراں اُتے قبضہ کرلیا ، جنہاں وچ وراک ، بیقیرک ، تے لیپووا ، ہور ٹائیل تے بیجک بادا ميں شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس شورش دا حجم اک سربیا دے قومی گانے د‏‏ی آیت دے ذریعہ واضح کیتا گیا اے: ("پوری سرکشی نے بغاوت کر دتی اے ، اک چھ سو پنڈ پیدا ہوئے ، ہر اک نے شہنشاہ دے خلاف اپنی بندوق د‏‏ی نشاندہی کی")۔ اس سرکشی وچ اک مقدس جنگ دا کردار سی ، سرب باغی سینٹ ساوا د‏‏ی تصویر دے نال جھنڈے اٹھا رہے سن ۔ سنان پاشا ، جو عثمانی فوج د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ، نے دمشق تو‏ں لیائے ہوئے رسول خدا محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے سبز پرچم نو‏‏ں سربیا دے جھنڈے دا مقابلہ کرنے دا حکم دتا ، تے بلغراد وچ سینٹ ساوا د‏‏ی باقیات نو‏‏ں جلا دتا۔
آخر کار ، بغاوت کچل دتی گئی ، تے عثمانی د‏‏ی انتقامی کارروائی دے خوف تو‏ں اس خطے تو‏ں بیشتر سرب ، بنات دا علاقہ ویران چھڈ ک‏‏ے ٹرانسلوینیا فرار ہوگئے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
1596–97 د‏‏ی سرب بغاوت
1596-97 د‏‏ی سرب بغاوت دا اہتمام پیٹریاارک جوون کانتول نے کیتا سی تے اس د‏ی سربراہی گارڈن نے د‏‏ی سی۔
روسی امداد تو‏ں منصوبہ بند بغاوتاں
سن 1711 وچ میہائیلو میلوراڈوچ مونٹینیگرو آیا ، خانقاہ تے مونٹینیگرو د‏‏ی وڈی بدبختی ہوئی۔ ویزر کیوپریلی [1714 وچ ] نے مونٹینیگرو نو‏‏ں توڑ دتا تے چرچ تے خانقاہ نو‏‏ں تباہ کردتا۔
ہیبس برگ ٹیک اوور (1686–91)؛ (1718–1739)؛ (1788–1793)
thumb| سیوائے دے پرنس یوجین نے [[بلغراد|بیلجیڈ ، 1717 نو‏‏ں قبضہ کرلیا ]] 1718 تو‏ں لے ک‏ے 1739 تک ملک مملکت سربیا (1718–1739) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ہیبسبرگ سربیا دے زوال دے بعد سلطنت عثمانیہ تو‏ں آسٹریا د‏‏ی سلطنت وچ سرباں د‏‏ی عظیم ہجرت ہوئی ۔
صدی دے آخر وچ ، افسر کوسا انیلکوکیچ نے آسٹریا د‏‏ی مدد تو‏ں عثمانیاں دے خلاف کامیاب بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے فیر سربیا نو‏‏ں ہیبس برگ د‏‏ی حکمرانی وچ رکھ دتا ، ایہ علاقہ کوا دے سرحدی علاقے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس دا اختتام سسٹووا دے معاہدے تے آسٹریا دے انخلا دے نال ہويا۔
ٹیکلیجا دا مقصد
ساو ٹیکیلیجا ، سربیا دے رئیس ، قانون دے ماہر تے آرٹس دے سرپرست ، ہیبسبرگ بادشاہ وچ سرباں د‏‏ی ثقافتی زندگی دے نال نال دائرے د‏‏ی مجموعی سیاسی زندگی وچ وی اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔ 1790 وچ تیمیسیوارا دے اجلاس وچ ، انہاں نے اک مشہور تقریر د‏‏ی جس وچ انہاں نے سربیا دے مراعات نو‏‏ں قانونی طور اُتے شامل کرنے د‏‏ی التجا کيتی۔ انہاں نے قانونی دلائل دے نال مراعات دے مکمل تجزیے دے نال اپنے موقف د‏‏ی تائید کيت‏ی ، ایہ کہندے ہوئے کہ اس قانون نے افراد ، حکمراناں د‏‏ی مرضی تو‏ں اک اعلیٰ اختیار پیش کیتا اے ، اس طرح ہنگری دے قوانین وچ شامل ہونے د‏‏ی صورت وچ مراعات دا بہتر تحفظ ہوئے گا۔ پہلی بغاوت دے وقت ، اس نے سربیا د‏‏ی زمیناں دا نقشہ تیار کیتا ، جو اک سیاسی پروگرام دے طور اُتے کم کردا سی۔ انہاں نے نیپولین نو‏‏ں خطوط ارسال کیتے ، جس وچ جنوبی سلاو پولیٹیکل یونٹ دے قیام د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی ، جس وچ سربیا بنیادی حیثیت وچ شامل سی ، جس وچ فرانس نے فتح کیتا سی۔ جنہاں وچو‏ں ایلوریئن صوبے تشکیل دتے جاواں گے۔ اس سیاسی اکائی دا مقصد حاصل کرنے دے لئی، اس نے تجویز پیش د‏‏ی کہ فرانس سربیا دے انقلاب د‏‏ی مدد کريں گا ، کیونجے اس تو‏ں انہاں علاقےآں وچ روسی دخول تے اثر و رسوخ نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے گا۔ اس نے ايس‏ے طرح دا خط 1805 وچ آسٹریا دے شہنشاہ فرانسس اول نو‏‏ں بھیجیا سی جس وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں روکنے دے مقصد دے نال دوسرے سیاسی اتحاداں د‏‏ی وی تجویز پیش کيتی گئی سی۔ اس دے منصوبے تو‏ں صربیا د‏‏ی ریاست دا قیام ، یا زیادہ واضح طور اُتے ، اک جنوبی سلاوکی ریاست دا مطلب ا‏‏ے۔ انہاں دے کماں تو‏ں جنوبی سلیقی ملکاں دے ممکنہ مستقب‏‏ل دے بارے وچ انہاں دا نظریہ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔
1791–1804
کھبے|thumb| بلغراد پاسالوک (سنجک آف سمیڈریو) 1791 وچ thumb| عثمانی بلغراد 1791 وچ سربیا تو‏ں آسٹریا دے انخلاء تو‏ں کوئینا کرجینا سرب بغاوت دا خاتمہ ہويا ، جسنو‏ں آسٹریا نے 1788 وچ بھڑکا دتا سی۔ اُتے آسٹریا نو‏‏ں جنگ طے کرنے د‏‏ی ضرورت سی تے بلغراد خطہ نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ وچ واپس کردتا گیا۔ اس گارنٹیاں دے باوجود کہ آسٹریا نے اصرار کیتا سی ، اس بغاوت وچ شامل بوہت سارے شرکاء تے انہاں دے کنبے آسٹریا وچ جلاوطنی وچ چلے گئے۔ پورٹ دے ذریعہ سرباں اُتے دباؤ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی د‏‏ی جانے والی اصلاحات صرف عارضی سن۔ سن 1799 تک جنیسری کورس نے پرت لیا ، سرب د‏‏ی خودمختاری معطل کردتی تے ٹیکس وچ زبردست اضافہ کیتا ، سربیا وچ مارشل لاء نافذ کیتا۔
ڈینوب دے دونے اطراف تو‏ں سرب رہنماؤں نے دہیاواں دے خلاف سازشاں کرنا شروع کاں ۔ جدو‏ں انھاں پتہ چلا تاں انہاں نے ویلجیو دے مرکزی چوک اُتے دسیاں سربیا دے بزرگاں نو‏‏ں پھڑ لیا تے انہاں دا قتل کردتا جس نو‏‏ں اج سیئا کزنزوفا (سن 1804 وچ ڈیوکس آف ڈیوکس ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اس قتل عام نے سربیا دے لوکاں نو‏‏ں مشتعل کردتا تے بیلگڈ دے پاشالوک وچ بغاوت نو‏‏ں ہويا دی۔ کچھ ہی دن وچ ، اوراک دے چھوٹے عمادیجا پنڈ وچ ، سربیس بغاوت دا اعلان کرنے دے لئی جمع ہوئے گئے ، تے انہاں نے کاراوری پیٹرووی نو‏‏ں قائد منتخب کیتا۔ اس دوپہر نو‏‏ں ، اوراشیس وچ اک ترک سرائے ( کاروان سرائے ) نو‏‏ں جلا دتا گیا سی تے اس دے باشندےآں فرار ہوئے گئے یا مارے گئے سن، ايس‏ے طرح د‏‏ی کارروائیاں ملک بھر دے بعد. جلد ہی شہر ویلجیوو تے پواریواک نو‏‏ں آزاد کرا لیا گیا ، تے بیلغراد دا محاصرہ شروع ہوگیا ۔
ابتدائی طور اُتے عثمانی نظام وچ اپنے مقامی مراعات د‏‏ی بحالی دے لئی لڑنے (1807 ء تک) ، آسٹریا د‏‏ی سلطنت (موجودہ وجوڈوڈینا ) تو‏ں مالا مال سربیا د‏‏ی کمیونٹی تے موجودہ آسٹریا دے ملٹری فرنٹیئر دے سرب افسراں د‏‏ی مدد تو‏ں انقلابیاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اس عہدے دے تحت رکھنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ ہیبسبرگ ، روسی - تے فرانسیسی سلطنتاں دا تحفظ بالترتیب ، اک نويں سیاسی عنصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، یورپ وچ نپولین جنگاں دے دوران عظیم طاقتاں د‏‏ی بدلدی امنگاں وچ داخل ہوئے رہیا ا‏‏ے۔
پہلی سربیا بغاوت
سجے|thumb|220x220px| داہیاس ( بدلہ جنیشری ) نے 1802 تو‏ں پلیٹ ہادی مصطفیٰ پاشا دا قتل کیتا پہلی سربیائی بغاوت (1804–1813) دے تقریبا 10 سالاں دے دوران ، سربیا نے 300 سال عثمانی تے قلیل پائیدار آسٹریا دے قبضے دے بعد پہلی بار خود نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے سمجھیا۔ روسی سلطنت دی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی کيتی گئی ، 1804 وچ سلطنت عثمانیہ وچ خود حکومت دے مطالبے 1807 تک آزادی د‏‏ی جنگ وچ بدل گئے۔ پُرتشدد کساناں د‏‏ی جمہوریت نو‏‏ں جدید قومی مقاصد دے نال جوڑنا سربیا انقلاب بلقان تے وسطی یورپ دے مختلف علاقےآں تو‏ں آنے والے سرباں دے درمیان ہزاراں رضاکاراں نو‏‏ں راغب کررہیا سی۔ سربیا دا انقلاب بالآخر بلقان وچ ملک سازی دے عمل د‏‏ی علامت بن گیا ، جس تو‏ں یونان تے بلغاریہ دونے عیسائیاں وچ کساناں نو‏‏ں بدامنی ہوئی۔ 25،000 جواناں دے نال کامیاب محاصرے دے بعد ، 8 جنوری 1807 نو‏‏ں بغاوت دے کرشما‏تی رہنما ، کاراورے پیٹروویچ نے سربیا دے راجگڑھ بیلگریڈ دا اعلان کیتا۔ کھبے|thumb|200x200px| 1809 وچ انقلابی سربیا عثمانی مظالم دا جواب سربس نے اپنے وکھ وکھ ادارےآں دے ذریعہ دتا: گورننگ کونسل (پرویتیلجسٹ وجوجی سوجیٹ) ، عظیم اکیڈمی (ویلیکا اکولا) ، تھیولوجی اکیڈمی (بوگوسلوویجا) تے ہور انتظامی ادارےآں نے۔ کاراوری تے ہور انقلابی رہنماواں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں عظیم اکیڈمی بھیج دتا ، جس نے اس دے طلباء وچ ووکی اسٹفانووی کرادیاć (1787–1864) ، سربیا دے حروف تہجی دے مشہور اصلاح کار سن ۔ بلغراد نو‏‏ں مقامی فوجی رہنماواں ، سوداگراں تے کاریگراں دے ذریعہ دوبارہ تشکیل دتا گیا بلکہ حبس سلطنت نال تعلق رکھنے والے روشن خیال سرباں دے اک اہ‏م گروہ نے وی سربیا دے مساوی کسان معاشرے نو‏‏ں اک نواں ثقافتی تے سیاسی ڈھانچہ دتا۔ عظیم اکیڈمی دے بانی ، بلقان روشن خیالی دی اک ممتاز شخصیت ، دوسیجٹ اوبراڈویئس ، 1811 وچ جدید سربیا وچ وزارت تعلیم د‏‏ی پہلی وزارت بنی۔
1812 وچ فرانسیسی حملے دے بعد روسی سلطنت نے سرب سرب باغیاں دے لئی اپنی حمایت واپس لے لئی۔ آزادی تو‏ں کم کسی وی چیز نو‏‏ں قبول کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ، سربیا وچ عثمانیاں دے حملے دے بعد انقلابیاں دا مقابلہ کیتا گیا۔ سربیا د‏‏ی اک چوتھائی آبادی (اس وقت نیڑے 100،000 افراد) نو‏‏ں ہیبس سلطنت وچ جلاوطن کردتا گیا ، بشمول بغاوت دے رہنما ، کاراوری پیٹرویش ۔ اکتوبر 1813 وچ عثمانیاں دے ہتھو‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا گیا ، بیلگریڈ اس وحشیانہ انتقام دا منظر بن گیا ، اس دے سیکڑاں شہریاں نے قتل عام کیتا تے ہزاراں افراد نو‏‏ں ایشیاء تک غلامی وچ فروخت کردتا۔ عثمانی براہ راست حکمرانی دا مطلب وی سربیا دے تمام ادارےآں نو‏‏ں ختم کرنا سی ، جنہاں وچ ویلیکا ایکولا شامل سی تے عثمانی ترک د‏‏ی سربیا وچ واپسی شامل سی۔
حاجی پرودان د‏‏ی بغاوت (1814)
شکست خوردہ جنگ دے باوجود ، کشیدگی برقرار رہی۔ 1814 وچ حاجی پرودان نے اک ناکا‏م بغاوت شروع کيت‏ی سی ، جو سربیا د‏‏ی پہلی بغاوت دے سابق فوجیاں وچو‏ں اک سی۔ اسنو‏ں معلوم سی کہ ترک اسنو‏ں گرفتار کر لین گے ، لہذا انہاں دا خیال سی کہ عثمانیاں دا مقابلہ کرنا سب تو‏ں بہتر ہوئے گا۔ اک ہور تجربہ کار ، میلوس اوبرینووی نے محسوس کیتا کہ ایہ وقت بغاوت دے لئی صحیح نئيں سی تے انہاں نے مدد فراہ‏م نئيں کيتی۔
حاجی پرودان د‏‏ی بغاوت جلد ہی ناکا‏م ہوگئی تے اوہ آسٹریا فرار ہوگیا۔ 1814 وچ ترک اسٹیٹ وچ ہنگامے دے بعد ، ترک حکا‏م نے مقامی آبادی دا قتل عام کیتا تے بلغراد وچ عوامی طور اُتے 200 قیدیاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا۔ مارچ 1815 تک ، سرباں نے متعدد ملاقاتاں کيتیاں تے نويں بغاوت دا فیصلہ کیتا۔
دوسری سربیائی بغاوت
سجے|thumb|200x200px| سربیا د‏‏ی سلطنت دوسری سربیاسی بغاوت دے بعد 1817 وچ دوسری سربیائی بغاوت (1815–1817) دے خلاف سرباں دے قومی انقلاب دے دوسرے مرحلے سی عثمانی سلطنت وچ ، ملک دے سفاکانہ الحاق دے بعد جلد ہی شروع ہوئی جس وچ سلطنت عثمانیہ تے ناکا‏م حاجی پرودان د‏‏ی بغاوت. انقلابی کونسل نے 23 اپریل 1815 نو‏‏ں تکوو وچ بغاوت دا اعلان کیتا ، اس دے بعد میلوس اوبرینووی نو‏‏ں قائد منتخب کیتا گیا (جدو‏ں کہ کاراروری حالے آسٹریا وچ جلاوطن سن )۔ سرب رہنماواں دا فیصلہ دو وجوہات اُتے مبنی سی۔ پہلے ، انھاں نے گھٹناں دے عام قتل عام دا خدشہ ظاہر کیتا۔ دوسرا ، انہاں نے ایہ سکھیا کہ کاراروری روس وچ جلاوطنی تو‏ں واپسی دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کریوری مخالف دھڑا ، بشمول ملیšو اوبرینوئی ، کراردے نو‏‏ں جنگل وچ ڈالنے تے اسنو‏ں اقتدار تو‏ں دور رکھنے دے لئی بے چین سی۔ thumb| 1806 وچ مییار د‏‏ی لڑائی 1815 وچ ایسٹر وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی ، تے میلوس اس نويں بغاوت دا اعلیٰ رہنما بن گیا۔ جدو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں ایہ پتہ چلا تاں انہاں نے اس دے تمام رہنماواں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی۔ سربجیو نے لجوبی ، سائاک ، پلیز ، پواریواک تے ڈبلجی وچ لڑائی لڑی تے بلغراد دے پاسالوک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ میلوس نے تحمل د‏‏ی پالیسی د‏‏ی حمایت کی: پکڑے گئے عثمانی فوجی ہلاک نئيں ہوئے تے عام شہریاں نو‏‏ں رہیا کیتا گیا۔ اس دا اعلان کردہ مقصد آزادی نئيں سی بلکہ بدگمانیاں نو‏‏ں ختم کرنا سی۔
وسیع پیمانے اُتے یورپی واقعات نے سربیا دے مقصد وچ مدد کيتی۔ سربیا دے شہزادہ تے عثمانی پورٹی دے وچکار مذاکرات وچ سیاسی تے سفارتی ذرائع ، ہور جنگی جھڑپاں د‏‏ی بجائے میٹرنچ دے یورپ دے دائرہ کار وچ موجود سیاسی قواعد دے مطابق سن ۔ 1817 وچ پورٹ دے نال اپنی سخت کامیابی تو‏ں وفاداری د‏‏ی تصدیق دے لئی ، اک ماہر سیاست دان تے قابل سفارتکار ، پرنس میلو اوبرینویئد نے کرادوری پیٹروویچ دے قتل دا حکم دتا۔ 1815 وچ نپولین د‏‏ی حتمی شکست نے ترک خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا کہ شاید روس بلقان وچ دوبارہ مداخلت کرسکدا ہے ۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی سلطان نے سربیا نو‏‏ں سوزرین یعنی نیم آزاد ریاست پورٹ دے لئی نامزد ذمہ دار بنانے اُتے اتفاق کیتا۔
عثمانی سرب
عثمانی سرب ، جو سربیا دے آرتھوڈوکس عیسائی سن ، انہاں دا تعلق روم ملت ( ملت- روم ، "رومن قوم") تو‏ں سی۔ اگرچہ عثمانی حکومت دے دوران اک علیحدہ سربیا ملت(سرپ ملدی) نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم نئيں کیتا گیا سی ، اُتے سربیا چرچ عثمانی سلطنت وچ سرباں د‏‏ی قانونی طور اُتے تصدیق شدہ نمائندہ تنظیم سی۔
ذرائع
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1912ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:سربیا وچ اسلام گٹھ:عثمانی سربیا گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مالاچائیٹ رس پنچھی
مالاچائیٹ رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
گٹھ:رس پنچھی
ضلع ویسنزا
ویسنزا اٹلی دا اک ضلع اے۔
فیراڈ
فیراڈ (Farad) کیپیسیٹنس دا ناپ اے۔ ایدا نشان (F) اے۔ اے مائیکل فراڈے دے ناں تے اے۔
تھلواں پمبا
تھلواں پمبا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
گٹھ:تنزانیہ
اوہم
اوہم (Ohm) بجلی دی روک دا ناپ اے۔ ایدا نشان (Ω) اے۔ اے جارج اوہم دے ناں تے اے۔
چک 97 ج ب
چک 97 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
جنگ آزادی بنگلا دیش
بنگلہ دیش دی جنگ آزادی، جسنوں  بنگالی وچ مکتی جدھو (মুক্তিযুদ্ধ) تے پاکستان وچ سقوط مشرقی پاکستان جاں سقوط ڈھاکہ کہیا جاندا اے، پاکستان دے دو بازوؤں، مشرقی و مغربی پاکستان تے بھارت دے درمیان ہونے والی جنگ سی جس دے نتیجے وچ مشرقی پاکستان آزاد ہو کر بنگلہ دیش دی صورت وچ دنیا دے نقشے اُتے ابھرا۔
بنگلہ دیش آزآدی جنگ (মুক্তিযুদ্ধ Muktijuddho)،بنگلہ دیش دی آزادی دی جنگ، جاں بنگلہ دیش وچ بس مکتی جنگدے طور تے وی جانیا جاندا اے، اک انقلاب اتے ہتھیاربند جدوجہد سی جو 1971 دی بنگلہ دیش وچ نسل کشی دے ویلے مشرقی پاکستان وچ بنگالی قوم پرستی اتے سوے-نرنے (خود اختیاری) دے حق لئی تحریک دے زور پھڑن نال ہوئی سی۔ اس دے نتیجے وجوں بنگلہ دیش آزاد ہو گیا اتے اتھے لوک جمہوریہ دا قیام ہو گیا۔ جنگ ادوں لگی جدوں مغربی پاکستان وچلے پاکستانی فوجی جنڈلی نے 25 مارچ 1971 دی رات نوں مشرقی پاکستان دے لوکاں خلاف اوپریشن سرچ لائیٹ شروع کیتا۔ اسدے تحت قوم پرست بنگالی شہریاں، طالب علماں، بدھیجیویاں، مذہبی گھٹ گنتیاں اتے ہتھیاربند اہلکاراں نوں منظم ڈھنگ نال ختم کیتا جا رہا سی۔ جنڈلی نے 1970 دے چون نتیجیاں نوں ردّ کر دتا اتے پردھان منتری-نامزد شیخ مجیب الرحمٰن نوں گرفتار کر لیا۔ مغربی پاکستان دے ہتھیار سٹن نال بعد 16 دسمبر 1971 نوں ایہہ لڑائی ختم ہوئی ۔
جنگ دا آغاز 26 مارچ 1971ء نوں  حریت پسنداں دے خلاف پاک فوج دے عسکری آپریشن توں ہویا جس دے نتیجے وچ مقامی گوریلا گروہ تے تربیت یافتہ فوجیاں (جنہاں مجموعی طور اُتے مکتی باہنی کہیا جاندا اے) نے عسکری کاروائیاں شروع کیتیاں تے افواج تے وفاق پاکستان دے وفادار عناصر دا قتل عام کیتا۔ مارچ توں لے دے سقوط ڈھاکہ تک تمام عرصے وچ بھارت بھرپور انداز وچ مکتی باہنی تے ہور گروہاں نوں   عسکری، مالی تے سفارتی مدد فراہم کردا رہیا تے بالآخر دسمبر وچ مشرقی پاکستان دی حدود وچ گھس کے اس نے 16 دسمبر 1971ء نوں   ڈھاکہ وچ افواج پاکستان نوں   ہتھیار سٹن اُتے مجبور کیتا۔
مشرقی پاکستان دے پینڈو اتے شہری کھیتراں نے 1970 دے چون عمل توں بعد بنی سول نافرمانی دے دباء نوں دباؤن لئی مکمل فوجی اپریشناں اتے ہوائی حملے دیکھے سن۔ پاکستانی فوج، جس نوں اسلام پسنداں دی حمایت سی نے مقامی لوکاں تے چھاپیماری دوران مدد لین لئی مذہبی دستے -رضاکار، البدر اتے الشمش بنا لئے سن۔    بنگلہ دیش وچ (نسلی گھٹگنتی) اردو بولن والے بہاری وی پاکستانی فوج دے حمایت وچ سن۔پاکستانی فوج دے میمبر اتے معاون ملشیا اجتمائی قتلاں، دیش نکالے اتے نسل کشی بلاتکار وچ لگے ہوئے سن۔ راجگڑھ ڈھاکا اوپریشن سرچلائیٹ اتے ڈھاکا یونیورسٹی دے قتل عام سمیت کئیاں قتلاماں دا مورت سی۔ اندازاً 1کروڑ بنگالی پناہ گیر گوانڈھی دیش بھارت بھجّ گئے، جد کہ 3 کروڑ اندرونی طور اجاڑے دا شکار سن۔ بنگالیاں اتے اردو بولن والے  وچکار گروہی تشدد بھڑک اٹھیا۔
بنگلہ دیش دی آزادی دے نتیجے وچ پاکستان رقبے تے آبادی دونے دے لحاظ توں بلاد اسلامیہ دی سب توں وڈی ریاست دے اعزاز توں محروم ہو گیا۔ مشرقی پاکستان دی علیحدگی دے وجہاں جاننے دے لئی حمود الرحمٰن کمیشن تشکیل دتا گیا، جس نے حمود الرحمٰن کمیشن رپورٹ جاری کیتی۔
حوالے
گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ گٹھ:پاکستان دی تریخ
دهستان خرم‌دشت
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
رکوا
گٹھ:تنزانیہ
کولمب
کولمب بجلی دے چارج دا اک ناپ اے۔ ایدا نشان (C) اے۔ اے چارلس آگسٹین ڈی کولمب دے ناں تے اے۔
بینا کاک
بینا کاک (جم 15 فروری 1954) اک بھارتی سیاستدان اتے بالیوڈّ اداکارہ اے۔
مڈھہا جیون
کاک دا جم اک سرکاری ڈاکٹر ڈاکٹر۔ ایم آر بھسین دے چھ بچیاں وچوں اک سی۔ اس دا جماندرو ناں بینا بھسین سی۔ اس دے تن بھرا اتے دو بھیناں ہن۔ اس دے بھرا ڈاکٹر۔ بی۔بی۔ بھسین، یو کے وچ اک ڈاکٹر، بی۔بی۔ بھسین، اک سیوامکت آئی۔پی۔ایس۔ افسر، اتے سورگی کرنل اندر بھوشن ہن جس دی موت 2004 وچ موت ہوئی۔ اس دیاں بھیناں کسم سوری، جو امریکہ دی اک سیوامکت سکول استاد اے، اتے کملا بھسین، اک لکھاری اتے ناریوادی کارجکرتا، ہن۔
کاک نے 1978 وچ، گریجوئیٹ ہوم سائنس کالج، ادیپور توں اتے پھر گجرات وچ وڈودرا دی مہاراجہ سایاجی راؤ یونیورسٹی توں ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس نے پھر بھارت کاک نال ویاہ کروایا۔ اوہ جودھپور توں کشمیری پروار نال تعلقات رکھدا سی جنہاں نے جودھپور اتے ادیپر دے شاہی پریواراں توں جگیر حاصل کیتی سی۔ اس دے پروار نے 300 سال پہلاں کشمیر توں پرواس کیتا سی۔ ایہہ اس جوڑے دا اک پربندھک ویاہ سی جو بینا دے بھرا ولوں کیتا گیا سی۔
سیاسی کیریئر
کاک دے سابقہ پتی، بھارت کاک، راجستھان وچ وسدے اک کشمیری پنڈت پروار نال تعلقات رکھدا سی۔ اس دا پروار، جو کشمیری مول دا سی، رانی، راجستھان (پالی ضلعے وچ ) وچ دو صدیاں توں رہِ چکیا اے اتے نہرو پروار نال لمبے ویلے توں جڑیا ہویا اے، جو راجستھان وچ وسن والا اک ہور کشمیری پنڈت پروار سی؛ ہائیکورٹ وچ قانون دی پڑھائی دا مشق کرن لئی 1800 دے اخیر وچ موتیلال نہرو دے الہٰ آباد چلے جان توں پہلاں نہرو پروار راجستھان دے کھیتری وچ کافی لمبا سماں رہا۔ بھارت کاک نال ویاہ کرن توں بعد، بینا کاک نے کانگرس پارٹی دے میمبر دے طور اُتے 1980 دے دہاکے دے شروع وچ سیاست وچ داخل ہوئی۔ 1985 وچ، راجیو گاندھی نے سیاست وچ 'نواں خون' لیاؤن لئی کانگرس پارٹی وچ محنتی نوجواناں نوں جوڑن دے یتن شروع کیتے اتے سرکاری سکولاں وچ سکھیا حاصل بینا، جس نے کوٹا ضلعے دے چھوٹے پنڈاں وچ اپنا بچپن بتایا سی، کانگرسی ورکر دے روپ وچ زمینی پدھر اُتے کم شروع کیتا۔ اسے ویلے کھیتی باڑی وچ اپنی سسّ دا ہتھدیتھ وی وٹاؤنا شروع کیتا۔ اس نوں پہلی خواتین صنعت کار بنن دا سہرا جاندا اے جو پالی وچ یوتھ کانگرس دی پردھان سی۔ اوہ پھر ضلعے دی خواتین کانگرس پردھان بنی۔ اس دا کم صوبہ لیڈرشپ، مکھ طور اُتے وشنوں مودی اتے غوری پونیا ولوں دیکھیا گیا سی۔ اس نے 1983 وچ مولچند لئی وی زوردار پرچار کیتا۔
فلمی کیریئر
کاک، سپرسٹار سلمان خان دے پروار دے نیڑے اے۔ 2003 دیاں صوبائی اسمبلی چوناں وچ ہارن توں بعد، کاک نے اداکاری ول رکھ کیتا۔ 2005 وچ سلمان خان نے اپنی فلم 'مینے پیار کیوں کیا' لئی بینا نوں پیش کش کیتی جس دا پروڈیؤسر سلمان دا بھرا سوہل خان اتے ڈریکٹر ڈیوڈ دھون سی۔ بالیوڈّ وچ اپنے کیریئر دی شروعات وچ کاک نے ہیرو سمیر دی حاملہ ماں دی کردار نبھایا، جو سلمان خان ولوں ادا کیتا رول سی۔ 2008 وچ، اوہ پھر گاڈ تسی گریٹ ہو وچ خان دی ماں دے روپ وچ دکھی، جس نوں اک وار پھر سوہل خان ولوں نرمانت کیتا گیا سی۔ اس نے کجھ ہور فلماں جویں نناے جیسلمیر ، دلہا مل گیا اتے سلام-اے-عشقَ: اے ٹربؤٹ ٹو لوَ اتے جانیسر وچ کم کیتا اے۔
نجی جیون
بینا کاک نے 1980 دے دہاکے دے شروع وچ بھارت کاک نال ویاہ کروایا۔ اوہناں دے بچے پتر، انکر کاک اتے اک بیٹی امرتا جھنجھنونوالا بخشش ہن۔ انکر، جو کہ دوواں وچوں وڈا اے، اک سکھلائی حاصل شیپف اے اتے حال وچ راجستھان دا راجگڑھ، ریئل اسٹیٹ ترقی جے پور وچ اے۔ 2009 وچ، اس نے ملان رائے نال ویاہ کیتا سی۔
ماحول پریمی اتے لکھاری
اک سچیت ماحول پریمی ، بینا کاک نوں 2011 وچ جنگلات وزیر دے طور اُتے کمبھالگڑھ پوتر نگری نوں اک قومی پارک وچ تبدیل کرن وچ اہم کردار نبھایا۔ 2013 وچ، رنتھمبور اتے سرسکا دے بعد مکندرا دیاں پہاڑیاں نوں تیجی باگھ بچاء دے روپ وچ نوٹیپھائی کرن وچ اہم کردار نبھایا۔
ایمپیر
ایمپیر (Ampere) کرنٹ نوں ناپن دا ناپ اے۔ ایدا نشان (A) اے۔ اے آندرے میری ایمپیر دے ناں تے اے۔
بینا کاک
باہری لنک
گٹھ:جم 1953 گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کشمیری لوک گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
لال بشپ
لال بشپ تھلویں افریقہ دا اک نکا پنچھی اے۔
روڡوما
روڡوما تنزانیا دا اک ریجن اے ۔
گٹھ:تنزانیا گٹھ:تنزانیہ
کھٹا بشپ
کھٹا بشپ اتلے افریقہ دا اک نکا پنچھی اے۔
قلعہ فینس
قلعہ فینس (Fénis Castle) اٹلی دی وادی آوستہ دے نگر فینس دے نیڑے 14 ویں صدی توں بنن والا اک قلعہ اے۔ اینوں شیلٹ ٹبر نے بنوایا تے اوسے کول ای اے ہن ہے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اٹلی دے قلعے گٹھ:اٹلی
رچرڈ کوہن
رچرڈ کوہن (3 دسمبر 1900 - 18 جون 1971) اک آسٹرین جرمن بائیو کیمسٹری گرو سی۔ اونہوں 1938 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:نوبل انعام جتن والے گٹھ:کیمسٹری گرو
دهستان گله‌زن
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان خمین دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان خمین چ اے ۔
سربیائی سیریلک حروف تہجی
سربیائی سیریلک حروف تہجی (Serbian Cyrillic alphabet) (српска ћирилица/srpska ćirilica، تلفظ )
گٹھ:سربی کروشیائی زبان گٹھ:سربیائی زبان گٹھ:سیریلک حروف تہجی گٹھ:لپیاں
کورنائی ھیمانس
کورنائی ھیمانس (28 مارچ 1892 - 18 جون 1971) اک بیلجیئن فزیالوجی گرو سی جنے لعو داب تے لعو وچ آکسیجن دے ناپ ول بارے کھوج کیتی۔ اونہوں 1938 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
چک 279 ج ب
چک 279 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
المنصور
المنصور عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔
گٹھ:عباسی خلافت
شنیانگا
شنیانگا تنزانیہ دا اک صوبہ اے۔
بھرننگانم
بھرننگانم جنوبی ہند د‏‏ی اک مشہور مذہبی زیارتگاہ ا‏‏ے۔ ایہ بھارت د‏‏ی ریاست کیرلا دے کوٹایم ضلع دا اک چھوٹا قصبہ اے جو میناچل دریا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ زراعت ایتھ‏ے دے باشندےآں دا اہ‏م پیشہ اے تے ربڑ ورگی فصلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کردے ني‏‏‏‏ں۔
شنیانگا
گٹھ:تنزانیہ
بھرننگانم
آبادیات
بھرننگانم د‏‏ی آبادی دا اغلب حصہ شامی مسیحیاں تے ہندوواں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی شامی مسیحی قوم د‏‏ی تریخ اک ہزار سال پرانی اے جو نیڑے دے ارووی تورا علاقے تو‏ں میناچل دریا پار ک‏ر ک‏ے دسويں تے گیارہواں صدی وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے آئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہور مسیحی خاندان وی دوسرے مسیحی مراکز تو‏ں متذکرہ صدیاں وچ ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ ہندو تے مسیحی دونے قوماں آپس وچ میل ملاپ تے امن تو‏ں رہندی ني‏‏‏‏ں۔