cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حبیب احمد نقشبندی قادری
کوئٹہ وچ دینی مرکزکاقیام
مستونگ تو‏ں بددل ہوکرکوئٹہ منتقل ہوئے گئے،شروع وچ خلیفہ عبد العزیزقادری نے اپناذا‏تی بنگلہ عارضی طورپرمدرسہ دے استعمال دے لئی امندا دیدی،بعدماں مفتی اعظم مدظلہ د‏‏ی دینی خدمات تے شعلہ بیانی تو‏ں متاثرہوکراپنازاندی بنگلہ چھ پختہ کمرےآں پرمشتمل اُس وقت تقریباً 12 لکھ روپے مالیت کاتھا مدرسہ دے لئی ہمشہ دے لئی وقف کرنے کااعلان کیا،اوراپنی آخرت کاتوشہکر دتا تے اس طرح بلوچستان دے مرکزی وبنیادی عظیم ادارے جامعہ اسلامیہ نوریہ کاافتتاح ہويا، اورپھرمفتی اعظم بلوچستان مدظلہ نے اپنی پُرخلوص کوشیشاں تو‏ں توسیع وتعمیری کم کاآغاز کر دتا جامعہ دے نال متصل دوسرامکان 30لکھ روپے وچ خریدکر شامل توسیع کر دتا، اِس وقت جامعہ نوریہ بضلِ خدا دومنزلہ 30کمرےآں پرمشتمل عمارت موجود اے تے تقریباً 150 طلباءدارالاقامہ ونورتعلیم تو‏ں آراستہ ہوئے رہے نيں، دورہ حدیث تک درس نظامی اورحفظ وناظرہ کی کلاساں جاری نيں، اورملک بھر تو‏ں مسافرطلباء فیض یاب ہوئے رہے نيں، جامعہ اسلامیہ نوریہ کے علاوہ آپ نے بلوچستان بھرماں اپنی خصوصی دلچسپی تو‏ں دینی مدارس کاجال پھیلادتا، نوکنڈی، یک مچھ ،مستونگ ،پتک،مشکے، لسبیلہ، حب، نال تے تحصیل خاران وچ پتکین، نوروزقلات، کلی بنگلزئی، جنگل، زیان، ھرو، سبی، کانیان، چبی، ٹوپیان، وچ جامع مسیتاں تے دینی مدارس قائیم کردیے نيں، اورآپ دے فاضل تلامذہ سرگرم عمل ہوک‏ے کم وچ لگے ہوئے نيں،
اولاد
آپ دے چارصاحبزادے نيں، علامہ مولانامختاراحمد،علامہ مولاناحافظ افتخاراحمد شہید، وقاراحمد،محمدعباس،اول الزکرالحمدللہ دینی اوردنیاوی تعلیم تو‏ں آراستہ بہترین مقرراورمدرس نيں اورناظم الاموربھی نيں تے محکمہ اوقاف دے امام وخطیب وی ،ثانی الزکراپنے اسيں جنساں وچ اعلیٰ پایہ دے مقرر،مدرس اورمناظرتھے،میڈیاماں بہت مذہبی پروگرام کردے سن ،تدریس وتقریر سے وقت کڈ ک‏ے میڈیاماں دینی پروگراماں وچ دلچسہی رکتھے سن ۔ آخروچ ميں پی ٹی وی بولان وچ مسلسل چارسال تک بلاناغہ بلوچی سوال وجواب د‏‏ی نشست وچ ملک وبیرون ملک سامعین وناظرین کواپنی جاذب گفتگوسے فیضیاب کردے سن ،مخالفین اورحاسدین نے اپنے خبث باطن د‏‏ی وجہ تو‏ں پروگرام وچ جاندے ہوئے راستے وچ آپ پرفاہرنگ کرکے اپنے دل کا بھڑاس کڈ کرشہیدکرکے اس گونج دارآواز نو‏‏ں 18/2/2009کوہمشہ دے لئی خاموش کر دتا باقی سوم اورچھارم صاحبزادہ دنیاوی تعلیم تو‏ں زیادہ بہتریاب ھوکرسرکاری ملازمت وچ نيں نیزآپ دے دودھوہندے مولانااسراراحمدحبیبی وحافظ اخلاق احمد کوحسدوبغض د‏‏ی بناپرمسجد وچ بمورخہ 4/1/2013 کوبعدنمازجمعہ فاہرنگ کرکے شدید زخمی کرکے ہمشہ دے لئی معزور بنادتا،والی اللہ المشتکیٰ
ملک وبیرون ملک تبلیغی دورے
بلوچستان بھر وچ آپ نے وعظ ونصیحت وخدمت مسلک حقہ د‏‏ی اشاعت د‏‏ی غرض تو‏ں تبلیغی سفرکيتے نيں البتہ 1984ماں دالبندین وچ آپ دے جلسہ پربدعقیدےآں نے فاہرنگ د‏‏ی مرحوم عبد الباری نامی شخص شہید ہوئے گئے اورآپ کو40 دن تک دالبندین لیویز تھانے وچ بندرکھیا گیا،چنانچہ سنت یوسفی اداکرنے کے بعدآپ نو‏‏ں رہیا کر دیاگیا،اس دے بعد آپ دے 50 سالہ تبلیغی دوراں وچ کوئی ناخشگوار واقعہ پیش نئيں آیا، ایران سراوان وچ پیرسید عبد الرؤف صاحب دے زیر انتظام کہی دفعہ دینی محافل وچ خطاب کیاتے مسلک کاپیغام پہنچاندے رہ‏ے، عرب امارات دبئی، ابوظبئی ،ماں کہی بار دینی محافل وچ خطاب فرمایا،
حج زیارت دا سفرنامہ
سن 1984 وچ آپ نے پہلا حج کيتا، سن 1985 وچ براستہ لندن آپ نے مع اہل خانہ سفرحج کيتا، سن 1987 نو‏‏ں آپ نے اپنی والدہ د‏‏ی رفاقت وچ حج اداکیا اس دے بعد اکثر ہرسال حج وزیارت پرجاندے رہے نيں ،سن 1990 تو‏ں آپ نے رمضان مبارک کاعمرہ شروع کيتا، بفضل خدا تاحال جاری اے ،سن 1992 کوآپ ھندوستان کاسفرزیارت کیا،دہلی، آگرہ تے اجمیر شریف د‏‏ی زیارت پرحاضری دتی، عراق دے سفر وچ ،بغداد شریف، کربلامعلیٰ دا سفرکیا تے زیارات مقدسہ د‏‏ی حاضری دی ایران وچ مشھد شریف ،کرمان، شیراز، شارو، وتربت جام دے مزارات د‏‏ی حاضری دا سفر مقدس کيتا، لیبیاء دے جشن آزادی وچ شرکت کيتی ،سرکاری دعوت اُتے قائد ایل سنت علامہ شاہ احمد نورانی دے ھمراہ طرابس کاسفرکیا،افغانستان قندھار وچ طالبان حکومت کیت‏‏ی دعوت پر سفر کرکے خرقہ شریف د‏‏ی ریارت کيت‏ی،
سیاسی خدمات
سن 1974 تو‏ں آپ نے جمعیت علما پاکستان،زیرقیادت قائدملت اسلامیہ شاہ احمد نورانی ماں شمولیت اختیار کيتی تے صوبہ بلوچستان دے جنرل سیکٹری دے عہدہ پرباربار منتخب ہُندے رہے اورخدمات سر انجام دہندے رہ‏ے، 1988 تے 1990 دے تمام انتخابات وچ پارٹی ٹکٹ پر قلات خاران تو‏ں قومی اسمبلی دے الیکشن لڑدے رہے،اورہربار اٹھ ہزار لئی مگرکامیابی حاصل نہ ہوئی، آخر وچ کچھ دوستاں دے اصرار پر2013 دے عام انتخابات وچ خاران سے صوبائی اسمبلی دے الیکشن لڑے مگرحالات د‏‏ی بدتری اورلوکاں د‏‏ی خوفزدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ووٹ کاسٹ نہ ہوئے سک‏‏ے ورنہ کامیابی دے اثار نمایاں سن، آخر وچ ہارس ٹریڈنگ نے وی اپنی خوبی دکھادی
حوالے
گٹھ:بلوچستان دیاں شخصیتاں گٹھ:جمعیت علمائے پاکستان دے سیاست دان گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
راسٹر گرافکس ایڈیٹر
راسٹر گرافک ایڈیٹر اک کمپیوٹر پروگرام اے جس وچ کمپیوٹر د‏‏ی سکرین اُتے تصاویر د‏‏ی تدوین کيتی جاندی اے تے فیر انہاں تصاویر نو‏‏ں "بٹمیپ (bitmap)" "راسٹر (raster)" یا "جے پی ای جی (JPEG)"، "پی این جی (PNG)"، "جی آئی ایف (GIF)" یا "ٹی آئی ایف ایف (TIFF)" دے فارمیٹ وچ کمپیوٹر د‏‏ی ہارڈ ڈسک اُتے محفوظ ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:اطلاقی سافٹ ویئر گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اے سی سی دیاں اُبھردیاں ٹیماں دا ایشیا کپ ۲۰۲۳ء
اے سی سی د‏‏یاں ابھردیاں ٹیماں دا ایشیا کپ 2023ء اے سی سی ایمرجنگ ٹیمز ایشیا کپ دا پنجواں مقابلہ ہوئے گا۔ اس دا انعقاد جولائ‏ی 2023 وچ ہونا ا‏‏ے۔ ٹورنامنٹ د‏‏ی اٹھ ٹیماں وچ بھارت، پاکستان، سری لنکا، افغانستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی اے ٹیماں تے اے سی سی مینز پریمیئرکپ 2023ء د‏‏ی ٹاپ 3 ٹیماں نيں جنہاں وچ نیپال، متحدہ عرب امارات تے عمان شام‏ل نيں۔    ٹورنامنٹ دا اہتمام ایشیائی کرکٹ کونسل (اے سی سی) کرے گا۔
ٹیماں
جنوری 2023ء وچ ، ایشین کرکٹ کونسل (ACC) نے 2023ء تے 2024ء دے لئی راستے دے ڈھانچے تے کیلنڈر دا اعلان کیتا، جتھے انہاں نے ٹورنامنٹ د‏‏ی تاریخاں تے فارمیٹ د‏‏ی تصدیق کيتی۔ میزبان، گروپ ڈویژن تے فکسچر دا اعلان بعد وچ کیہ جائے گا۔
پوائنٹس ٹیبل
سیمی فائنل وچ پیش قدمی۔
حوالے
گٹھ:کرکٹ
ضیاء الدین لاہوری
ضیاء الدین لاہوری (پیدائش: 1935ء - وفات: 27 ستمبر 2021ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور محقق تے سر سید شناس سن ۔ انہاں دے اہم موضوعات وچ سرسید تے علی گڑھ تحریک،1857ء د‏‏ی جنگ آزادی تے اسلامی تقویم شامل نيں ۔
حالات زندگی
ضیاء الدین لاہوری 1935ء وچ لاہور، برطانوی پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ابتدائی تعلیم لاہور ہی وچ حاصل کيتی ۔1966ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف ایجوکیشن اینڈ ریسرچ پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں ایم اے (ایجوکیشن)دیڈگری حاصل کيتی ۔اس دے بعد تدریس دے پیشے تو‏ں وابستہ ہوگئے ۔1970ء وچ ہور برطانیہ چلے لے گئے۔لندن وچ قیام دے دوران انڈیا آفس لائبریری تے اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقن سٹڈیز لندن یونیورسٹی تے برٹش میوزیم د‏‏ی لائبریریاں تو‏ں بھرپور استفادہ کيتا ۔بے شمار مقالے تحریر کيتیے جو پاک و ہند دے معروف رسالے و جریدے وچ شائع ہوئے۔ انہاں اک عمر سرسید دے مطالعے وچ بسر کردتی۔ ضیاء الدین لاہوری دے اہم موضوعات وچ سرسید تے تحریک علی گڑھ،1857ء د‏‏ی جنگ آزادی تے اسلامی تقویم شامل نيں ۔
وفات
ضیاء الدین لاہوری 27 ستمبر 2021ء نو‏ں لاہور، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔انہاںوں علامہ اقبال ٹاؤن لاہور دے قبرستان وچ سپردخاک کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1935 دے جم گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی محققیں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:2021 دیاں موتاں
نثار ناسک
نثار ناسک (15 فروری 1939ء – 3 جولائ‌ی 2019ء) پاکستانی شاعر سن ۔ انہاں دی وجہ شہرت اک ملی نغمہ ”دل دل پاکستان“ بنا جو اک موسیقار گروپ ”وائٹل سائنز“ نے گایا سی۔ پاکستان ٹیلی ویژن نے اردو ادب وچ خدمات دے اعتراف وچ انہاںاں لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ اوہ اردو تے پنجابی وچ لکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی دو کتاباں ”چوتھی سمت آ نکلیا“ تے ”دل دل پاکستان“ شائع ہوئیاں۔ تمغائے حسن کارکردگی تو‏ں وی نوازے گئے۔
وفات
نثار ناسک کچھ عرصے تو‏ں جزوی طور اُتے بینائی تو‏ں محروم تے ایمنیزیا دے مرض وچ مبتلا سن، آخری دناں وچ کسمپرسی د‏‏ی زندگی گزاری، ڈھوک رتہ (ضلع راولپنڈی) وچ 3 جولائ‌ی 2019ء بروز بدھ نو‏‏ں وفات پا گئے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے شاعر گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
سندھ کرکٹ ٹیم
سندھ کرکٹ ٹیم پاکستان وچ ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم اے جو صوبہ سندھ د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏ے۔ ایہ گھریلو فرسٹ کلاس، لسٹ اے تے ٹی 20 کرکٹ مقابلےآں وچ حصہ لیندی اے، یعنی قائد اعظم ٹرافی، پاکستان کپ تے قومی ٹی/20 کپ  ایہ ٹیم سندھ کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر انتظام ا‏ے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں گٹھ:پاکستان دے سابقہ فرسٹ کلاس کرکٹ کلب گٹھ:سندھ وچ کرکٹ گٹھ:کرکٹ ٹیم نامکمل مضامین
ٹائپ رائٹر
thumb|200px|اک طبعہ نویس
ٹائپ رائٹر دراصل اک ایسی میکانیکی یا برق میکانیکی (electromechanical) اختراع اے جس وچ ایداں دے کلیدی ٹکڑے (keys) لگے ہُندے نيں جنہاں نو‏ں دبانے تو‏ں محارف(علامت) (characters) کسی وسیلہ جداں کاغذ اُتے چھپ جاندے نيں۔
مورتاں
گٹھ:1873ء د‏‏ی متعارفات گٹھ:آلات گٹھ:اطالوی ایجادات گٹھ:متن
نیلم منیر
نیلم منیر (نیلم منیر) اک پاکستانی اداکارہ اے جو 20 مارچ 1992 وچ پیدا ہوئیاں تے پاکستانی ڈرامےآں تے فلماں وچ نظر آندیاں نيں   ۔ انہاں د‏‏ی بہترین پرفارمنس ٹی وی سیریز "دل موم دا دتا (2018) وچ الفت دے کردار وچ دیکھنے وچ آئی جس اُتے انھاں لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ وی ملیا   ۔ انھاں نے فلم وچ "چھپن چھپائی" (2017) تو‏ں آغاز کيتا ، جس دے بعد رانگ نمبر 2 وچ وی کم کیا، دونے فلماں منافع بخش رہیاں ۔
مڈھلا جیون
نیلم سوات ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں مگر کراچی وچ پلی بڑھاں۔ اوہ تن سال د‏‏ی سن کہ والد د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔ انہاں د‏‏ی والدہ نے نیلم منیر تے تن بہناں نو‏‏ں اکیلے پالیا۔ اسکول دے زمانے وچ ہی نیلم نے ماڈلنگ شروع کر دتی تے تعلیم نجی طور اُتے مکمل د‏‏ی ۔ شروع وچ انھاں شمعون عباسی نے ٹی وی سیریز دے لئی آمادہ کيتا ۔ بعد وچ ٹی وی انڈسٹری دے مشہور ہدایت کار کاظم پاشا دے ڈرامہ سیریل "تھوڑا سا آسمان" تو‏ں اوہ ٹی وی انڈسٹری وچ شامل ہوئیاں، ڈرامہ پی ٹی وی ہوم تو‏ں نشر ہويا ۔
کیریئر
نیلم نے اداکاری دا آغاز "تھوڑا سا آسمان" تو‏ں اوہ ٹی وی ڈرامے تو‏ں کيتا۔ اس دے بعد اوہ جیو ٹی وی دے ڈرامے "میری صبح دا ستارہ" وچ جلوہ گر ہوئیاں۔ اس دے بعد قید تنہائی ، آںکھ مچولی ، شہر دل دے دروازے اسيں ٹی وی اُتے ، جل پری ، اشک جیو ٹی وی اُتے تے اردو ون دے سیریل "میری سہیلی میری ہمجولی" وچ نظر آئیاں ۔ اس دے بعد جیو ٹی وی دے سیریل "میری بہن مایا" تے ڈرے ڈرے نینا وچ نظر آئیاں ۔ 2018 وچ انھاں نے ام ہانیہ وچ مرکزی کردار ادا کيتا ۔ ايس‏ے سال نیلم نے ڈرامہ سیریز دل موم دا دتا وچ یادگار کردار ادا کيتا جو پاکستان ٹی وی د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھے جانے والا ڈرامےآں وچو‏ں اک ثابت ہويا  ۔ اسی سیریز دے لئی اوہ 18واں لکس اسٹائل ایوارڈ وچ بہترین اداکارہ دے لئی نامزد ہوئیاں ۔ 2019 وچ عمران اشرف دے مقابل ڈرامہ سیریل کدرے دیپ جلے وچ کم کيتا ۔
فلماں
2017 وچ پہلی فلم چھپن چھپائی احسن خان دے نال د‏‏ی جو اک کامیڈی فلم سی   ۔ ایکسپریس ٹریبون دے راحل اعجاز نے لکھیا کہ "نیلم نے فلم وچ مصالحہ شامل کرنے دے محدود کردار نو‏‏ں ادا کیا" ۔ اس فلم تو‏ں نیلم نو‏‏ں 17واں لکس اسٹائل ایوارڈ وچ بہترین اداکارہ د‏‏ی نامزدگی ملی ۔ اس دے بعد سمیع خان دے مقابل فلم رانگ نمبر 2 د‏‏ی جو عید الفطر دے موقع اُتے ریلیز ہوئی  ۔ فلم وچ نیلم د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں سراہا گیا ۔ چھپن چھپائی اوررانگ نمبر 2 دونے نے باکس آفس اُتے کامیابی سمیٹی  ۔ نیلم نے فلم کاف کنگنا وچ آئٹم نمبر کيتا  ۔ ڈان د‏‏ی حیا بخاری نے نوٹ کیا، "نیلم بلا ضرورت غلط اقدام تے حرکات نئيں کردی۔ اوہ اپنی اکھاں تے چہرے دے تاثرات تو‏ں جذبات ادا کرنے دے نال نال گانے دے مکالمےآں نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کردی اے "۔
2017 وچ چھپن چھپائی
حوالے
گٹھ:ایکسپریس ٹریبون گٹھ:لولی وڈ گٹھ:عید اُتے ریلییز ہونے والی فلماں گٹھ:پاکستان ٹی وی گٹھ:پاکستانی مقبول ڈرامے گٹھ:ہم ٹی وی گٹھ:اے آر وائے ٹی وی گٹھ:جیو ٹی وی گٹھ:اردو 1 گٹھ:لکس اسٹائل ایوارڈ گٹھ:گریجویٹ ٹی وی اداکارہ گٹھ:کاظم پاشا دے ڈرامے گٹھ:ٹی وی انڈسٹری گٹھ:پی ٹی وی ہوم گٹھ:سوات د‏‏ی پیدائش گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:خیبر پختونخواہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں گٹھ:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں گٹھ:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:1992 دے جم گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
اصغر وجاہت
اصغر وجاہت (پیدائش - 5 جولائ‏ی 1946 ) ہندی ادب دے میدان وچ بنیادی طور اُتے سٹھ د‏‏ی دہائی دے بعد اک اہ‏م کہانی مصنف تے ہنر مند ڈرامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہانی ، ڈرامہ ، ناول ، سفر نامہ ، فلم تے مصوری وغیرہ جداں مختلف شعبےآں وچ تخلیقی اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اوہ جامعہ ملیہ اسلامیہ ، دہلی وچ ہندی ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ رہ چکے نيں۔
زندگی دا تعارف
اصغر وجاہت 5 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں ہندوستان دے اترپردیش دے فتح پور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ہندی وچ ایم اے تک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے اوتھ‏ے تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی۔ جواہر لال نہرو یونیورسٹی ، دہلی تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ 1971 دے بعد تو‏ں جامعہ ملیہ اسلامیہ ، دہلی دے شعبہ ہندی وچ پڑھایا گیا۔ اس دے علاوہ Otvosh Lorand یونیورسٹی وچ 5 سال دے لئی سکھایا بڈاپسٹ ، ہنگری. انہاں نے یورپ تے امریکا د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں وچ لیکچر دتا ا‏‏ے۔
تحریری تفویض
اصل تے بنیادی طور اُتے اصغر وجاہت کہانی سنانے والا ا‏‏ے۔ کہانی دے بعد انہاں نے نثر ادب د‏‏ی تقریبا تمام صنفاں وچ لکھیا تے اپنے لئے ہمیشہ نويں مثال قائم کيتی۔ اس نے اپنے لئے جو وی صنف منتخب کيتا ، پہلے درجے د‏‏ی تخلیق ہمیشہ ہی ممکن سی۔ اصغر وجاہت د‏‏یاں تحریراں وچ کئی کہانیاں دے مجموعے ، پنج ناول ، اٹھ ڈرامے تے بہت ساریاں دوسری لکھتاں شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی پہلی کہانی سن 1964 دے آس پاس شائع ہوئی سی تے پہلا اسٹوری مجموعہ 'آندھرے' ایمرجنسی دے دوران 1976 وچ پنکج بشٹ دے نال (مشترکہ طور پر) شائع ہويا سی۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں دا انگریزی ، اطالوی ، روسی ، فرانسیسی ، فارسی، ازبک ، ہنگری ، پولش ، وغیرہ زباناں وچ ترجمہ ہوچکيا ا‏‏ے۔
انہاں نے ہنگری دے بوڈاپسٹ وچ دو سولو تصویری نمائشاں وی کرلئی نيں۔ اوہ ٹیلی ویژن تے فلم لکھنے تے ہدایتکاری تو‏ں وی وابستہ رہے نيں۔ انہاں نے متعدد دستاویزی فلماں ، سیریلز تے کچھ فیچر فلماں دے اسکرین پلے وی لکھے نيں۔
اصغر وجاہت اخبارات تے رسالے دے لئی وی باقاعدگی تو‏ں لکھدے رہے نيں۔ 2007 وچ ، انہاں نے بطور مہمان ایڈیٹر بی بی سی ویب میگزین وچ ترمیم کيتی۔ مشہور ہندی رسالہ ' ہنس' دے ہندوستانی مسلما‏ن انہاں نے 'موجودہ تے مستقب‏‏ل' دے خصوصی شمارے تے 'پیشوسی ادب' دے موجودہ شمارے دے خصوصی شمارے وچ وی ترمیم د‏‏ی سی۔
اصغر وجاہت اُتے لٹریچر
کیلے جان ، شمارہ 21 ، جنوری تو‏ں مارچ 2017 ، ایڈیٹر پالو ، (اصغر وجاہت ہر قائد سی آزاد اُتے مرکوز 428 صفحات اُتے مشتمل اک خصوصی خصوصی شمارہ) : اصغر وجاہت )
باہرلے جوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1946 دے جم گٹھ:مصنفاں گٹھ:ہندی بولی دا ادب گٹھ:ادب
گٹھ:ہندی ناول نگار
چانڈیو
چانڈیو یا چانڈیہ بلوچ قبیلہ ا‏ے۔ ایہ سندھ تے پنجاب وچ وسیع تعداد وچ آباد نيں۔
چانڈیو بلوچ قبیلے د‏‏ی تریخ
چانڈیہ پاکستان دے صوبہ سندھ ، پنجاب تے بلوچستان دا اک بلوچ قبیلہ ا‏ے۔ چانڈیہ ، اجبانی ، ((سخانی)) قمبرانی ، غیبیانی ، مارفانی ، چولانی ، بنگولی ، مصریانی ، میروانی ، سخانی ، بھنڈا ، سمرانی ، دے قبیلے سندھ تے پنجاب وچ مشہور نيں۔ خاص طور اُتے دور رحیم یار خان وچ تھلے لکھے قبیل مشہور نيں: حسنانی ، حیدرانی ، صہب خانانی ، لالوانی ، پیسانی تے مبارکانی۔
چانڈیہ د‏‏ی قیادت
غیبی خان چانڈیو چانڈیو دا سردار سی۔ اپنی زندگی وچ اس نے سلطان احمد چانڈیو نو‏‏ں چانڈیو قبیلے دا چیف سردار بنا دتا۔ بعد وچ سردار شبیر احمد خان چانڈیو اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد چانڈیو دے چیف سن ۔  اس وقت نواب سردار احمد خان چانڈیو 1930 وچ اپنے قبیلےآں تے برطانوی مہماناں دے نال پاکستان دے سب تو‏ں وڈے اراضی دے مالک ، چانڈیہ نواب سر غیبی خان چانڈیو دے چیف نيں۔
چانڈیو د‏‏ی ابتدا
یہ پہلا بلوچ قبیلہ سی جو رند تے لاشاری دے وچکار بیکار تے بلوچ نسل‌کشی د‏‏ی جنگ دی مأیوسی د‏‏ی وجہ تو‏ں بلوچستان دے پہاڑاں خصوصاً ہربو قلات تے دھدر بولان تو‏ں رخصت ہويا سی تے ایہ قبیلہ ڈی جی خان دے کوہ سلیمان علاقےآں وچ آباد سی۔  اس وقت قبیلہ دے سربراہ 1600 ء وچ سردار ہریان خان بلوچ نے اپنے خوبصورت چھُٹے بیٹے احمد خان چانڈیو دے ناں اُتے اک نواں پنڈ قائم کيتا سی تے اسنو‏ں عام طور اُتے کوٹ احمد خان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔  اس وقت ایہ پنڈ ڈیرہ غازیخان دے نیڑے کوٹلہ احمد خان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے اس بہادر سردار د‏‏ی قبر ڈی جی خان دے نیڑے پیر سخی سرور د‏‏ی حدود وچ ا‏ے۔  سردار ہریان خان دا دادا بیٹا جو عراق تو‏ں تعلیم مکمل کرنے دے بعد اس قبیلہ دے نال گیا تے اوہدی سربراہی کردا سی سردار سلیمان خان چانڈیو سی تے مشہور سردار سلیمان خان چانڈیو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جو سندھ دے آرمی چیف دولہ دریا خان لاشاری د‏‏ی درخواست دے بعد ڈیرہ غازی تو‏ں ہجرت کرگیا  خیر دے پہاڑاں نو‏ں ، اس خطہ وچ جتھے ایہ خاندان رہندا سی ، اسنو‏ں چانڈکا علاقہ کہیا جاندا اے ، جو قمبر - شہدادکوٹ تے لاڑکانہ تے دادو ضلعے وچ ا‏ے۔  اک بوڑھی بلوچی شاعری دے مطابق ، چیف سردار سریمان خان دے اک بھائی ، یعنی سردار حامل خان چانڈیو اپنے سب تو‏ں قدیم پنڈ چانڈدا ميں رہندے نيں ، لیکن اج کل اوہ روجھان مزاری پرانے چانڈکا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏ے۔  پرانے چانڈکا دا آخری سردار میر مارک خان چانڈیو مبارک خان نے مزاری سردار میر شہالی خان نو‏‏ں شکست دتی لیکن بد قسمتی تو‏ں مین چانڈیو دے کمانڈر اس جنگ وچ فوت ہوگئے تے باقی چانڈیو قبیلہ اپنے آبائی علاقے تو‏ں بہاول پور ریاست دے علاقے وچ چلا گیا جس نو‏‏ں "بھونگ" کہیا جاندا ا‏ے۔  اس وقت سردار میر حیدر خان چانڈیو چانڈیو قبیلے دا کمانڈر سی۔  چانڈیو قبیلہ بعد وچ سندھ تے پنجاب دے پورے خطے وچ پھیل گیا۔  چانڈیو قبیلہ ہن سندھ وچ ارتکاز دے نال پاکستان وچ پھیل چکيا ا‏ے۔ سر نواب غیبی خان چانڈیو نو‏‏ں وی لارڈ ماؤنٹ بیٹن نے 19s دے آخر وچ انگریزاں نے نواب دے لقب تو‏ں نوازیا سی۔ بعد وچ برطانوی حکومت نے چانڈکا خطے د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں "معذور" کردیا۔ چانڈیو دا قدیم ترین پنڈ غیبی ڈیرو اے تے سب تو‏ں زیادہ بااثر پنڈ رئیس حاجی بھنبھو خان چانڈیو اے جسنو‏ں فیروز خان چانڈیو نے قبضہ کرلیا ا‏ے۔ اوہ فیروز خان چانڈیو د‏‏ی وفات دے بعد اس قبیلے دے عظیم فرد سن ان دے بیٹے غل محمد خان چانڈیو نے ان د‏‏ی قیادت سنبھالی۔  محمد کھیزر چانڈیو غوث محمد خان چانڈیو دا بیٹا اے ، مظفر علی چانڈیو محمد خیزر چانڈیو دا بیٹا اے تے محمد یاسر چانڈیو مظفر علی چانڈیو دا بیٹا اے اس خاندان نے چانڈیو دے قبیلے د‏‏ی کامیابیاں وچ وڈا کردار ادا کيتا اے تے اس پنڈ حاجی رئیس بھنبھو  خان چانڈیو تعل .ق میرو خان ضلع قمبر شہدادکوٹ دے نیڑے ا‏ے۔  تے اس وقت دتی گریٹ تے بہادر نواب ڈاکٹر عبدالقادر چانڈیو بیٹا نواب غلام محمد چانڈیو پنڈ رئیس بھنبو خان چانڈیو چانڈیو دے قبیلے د‏‏ی کامیابی وچ اک عظیم کردار ادا کررہے نيں۔  ڈاکٹر عبدالقادر چانڈیو سندھ پولیس وچ ایس پی او نيں۔  تے ان دے وڈے بھائی عبدالخالق چانڈیو تے چھُٹے بھائی عبدالستار چانڈیو وی چانڈیو دے قبیلے وچ بہت وڈا کردار ادا کر رہ‏ے نيں تے چانڈیو دے ترقیاندی کم دے لئی کم کر رہ‏ے نيں۔  ضلع اجبانی وچ خضدار خیر محمد چانڈیو چانڈیو قبیلے دے سربراہ نيں۔  بعد وچ آفتاب چانڈیو قبیلے دے سربراہ ہون گے۔
بلوچستان وچ چانڈیو
سبی دے ضلع سبی وچ چانڈیو د‏‏ی اکثریت دو تاریخی دیہات نيں: پنڈ جمعہ کچ چنڈیا پنڈ رضا چاندتا تے تین موضع موضع جمعہ کچ چانڈیہ موضع دلاور کچ چانڈیا موضع رضا چنڈیا تے اقلیت جعفرآباد وچ ، استاد محمد ، بولان خضدار ، برکھان ، کوہلو ایجنسی تے بلوچستان دے ضلعے گوادر۔
چانڈیو د‏‏ی آبادی
سندھ قومی ویلفیئر ایسوسی ایشن دے اک سروے دے مطابق ، چانڈیو قبیلے د‏‏ی مجموعی آبادی 60 لکھ تو‏ں زیادہ اے جو دنیا دے مختلف حصےآں وچ رہندے نيں۔ ضلع لاڑکانہ ، ضلع قمبر ، دادو ضلع ، ضلع نواب شاہ تے ضلع خیرپور سندھ وچ چانڈیو د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی والی جگہاں نيں۔  چانڈیو برادری وی پنجاب ، پاکستان جداں ملتان تے مظفر گڑھ تے ضلع لیہ تے ضلع بھکر تے تحصیل دریا خان جداں سرائیکی پٹی وچ آباد ا‏ے۔ جنوری چانڈیو دا اک وکھ ذیلی قبیلہ اے ، جس نے اک وکھ قبیلہ قائم کيتا۔
اسلام‌آباد وچ چانڈیو قبیلہ
سندھ د‏‏ی سماجی ترقیاتی معاشراں دے مطابق 2008 تک ایتھ‏ے 10،000 تو‏ں ودھ سندھی اسلام‌آباد وچ مقیم نيں۔ چانڈیو قبیلہ 700 ، تالپور 300 ، چنار 450-500 ، میمن ، سومرو ، لاشاری ، حطار ، قاضی ، کھنڈ ، جونیجو ، ناریجو تے سندھ دے ہور قبیلے 8000-9000 اسلام‌آباد وچ مقیم نيں۔  اسلام‌آباد وچ رہنے والے چانڈیو قبیلے د‏‏ی اکثریت دا تعلق پنڈ لیٹ ننگر خان چانڈیو ، مٹھیانی دے نیڑے ، تحصیل مورو ، ضلع نوشہرو فیروز تو‏ں ا‏ے۔  ضلع لاڑکانہ دے ہور چانڈیو ، قمبر شدادکوٹ ، ٹنڈو الہ یار ، دادو ، سبی ، مظفر گڑھ وی رہائش پذیر نيں۔
حوالے
گٹھ:بلوچ قبیلے گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ گٹھ:سندھی قبیلے
پنگلک
پنگلک پنچتنتر وچ اکّ پاتر اے۔ ایہہ اکّ شیر اے جس نوں النکارک روپ وچ پنگلک کیہا جاندا اے۔ ایہہ پرکلپنا اے اتے کہانی دی ورتوں اصل اخلاقی اتے حال وچ وی موفق دی تلنا کرن لئی کیتی جاندی اے۔ پنچتنتر، کہانیاں دا اکّ مجموعہ جو انسانی حالات وچ جانوراں نوں درساؤندا اے (دیکھو مانو-سائنس، فکشن وچ جانوراں دی گل کرو )۔ ہر اکّ کہانی وچ، ہر اکّ جانور دی اکّ "شخصیت" ہندی اے اتے ہر کہانی اکّ اخلاقی سکھیا نال  ختم ہندی اے.
پہلے باب نوں "متربھید" کیہا گیا اے، جسدا مطلب اے دوستاں دا یعقین گھات۔ ایہہ کہانی اکّ شیر اتے اکّ بلد دی اے جو دوست بن گئے۔ کسے گل نوں لے کے دوواں وچالے جھگڑا ہو گیا اتے دوواں وچ لڑائی ہو گئی۔ انت وچ، اوہناں وچوں اکّ دی موت ہو گئی۔
کہانی
کہانی وچ پنگلک اکّ شیر اے۔ سنجیوک اکّ بلد سی، جسنوں اسدی اسمرتھا اتے بیماری دے کارن اس دے مالک نے راہ وچ اکّ جنگل وچ اکلاّ چھڈّ دتا سی، جتھے اوہ یمنا ندی دے کنڈھے بیٹھ گیا اتے ہولی ہولی تکڑا ہو گیا۔ اک وار جنگل دا راجا پنگلک ناں دا شیر اپنی پیاس بجھاؤن لئی ندی دے کنڈھے آیا، پر جدوں اس نے سنجیوک دی ڈراؤنی عجیب آواز سنی تاں اوہ اک درخت ہیٹھاں لک گیا۔ شیر دے دو چلاک گدڑ وزیر سن جیہناں دا ناں کارکٹ اتے دمنک سی۔ جدوں اوہناں نے شیر نوں دریا ہویا دیکھیا، تاں دمنک سنجیوک کول گیا اتے کسے طرحاں پنگلک اتے سنجیوک وچکار دوستی کراؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ شیر دی دوستی اینی ڈونگھی ہو گئی کہ اسنے اپنا سارا راج چھڈّ دتا۔ جدوں جنگل دے سارے جانور اس کارن اسرکھیت محسوس کرن لگے تاں گدڑ پھر پنگلک اتے سنجیوک وچکار اختلاف پیدا کرن وچ کامیاب ہو گئے۔ اتے انت وچ، شیر اتے بلد دی لڑائی وچ، بلد ماریا جاندا اے۔ ایہہ پاتر * متر-بھید : دوستاں دا وچھوڑا (شیر اتے بلد) دی کہانی وچ ہن۔
اسدا مول بھارتی روپ متر-بھید اے، دوستاں دا وچھوڑا۔ پہلی کہانی وچ، جنگل دے راجے شیر پنگلک اتے اکّ بلد سنجیوک وچکار دوستی پیدا ہندی اے۔ کراٹک ('بھیانک طور' تے اڑنگنا') اتے دمنک ('جیتو') دو گدڑ ہن جو شیر راجے دے نوکر ہن۔ کرٹک دی صلاح دے خلاف، دمنک نے حسد دے کارن شیر اتے بلد وچکار دوستی توڑ دتی۔ اس کتاب وچ تیہہ دے قریب کہانیاں ہن، جیہناں وچ زیادہ تر دو گدڑاں دیاں کہانیاں ہن۔ ایہہ پنج کتاباں وچوں سبھ توں لمبی اے، رچنا  دی لمبائی دا لگبھگ ۴۵٪ بندی اے۔
ایہہ وی ویکھو
گٹھ:جنور کہانیاں گٹھ:ساہت دا اتہاس گٹھ:پرانا بھارتی ساہت گٹھ:قصہ گوئی
گریراج کشور
گریراج کشور (8 جولائ‏ی 1937 ء - 9 فروری 2020) ہندی دے مشہور ناول نگار ہونے دے نال نال اک مضبوط کہانی داستان ، ڈرامہ نگار تے نقاد وی سن ۔ مختلف رسالے دے ذریعہ انہاں دے عصری موضوعات اُتے سوچیا سمجھ‏‏ے مضامین شائع ہوئے نيں۔ انہاں دا ناول ڈھائی گھر بہت مشہور ہويا۔ 1991 وچ شائع ہونے والے اس کم کو 1992 وچ ہی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ گریراج کشور دا لکھیا ہويا گرمیٹیا نامی پہلا ناول مہاتما گاندھی دے افریقہ وچ قیام اُتے مبنی سی ، جس نے انہاں نو‏ں خصوصی پہچان بخشی۔
زندگی دا تعارف
گیراج کشور 8 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں اترپردیش دے مظفر نگر نگر وچ پیدا ہوئے ، انہاں دے والد اک زمیندار سن ۔ گریراج جی کم عمری وچ ہی گھر تو‏ں چلے گئے تے آزادانہ تحریر وچ مصروف سن ۔
انہاں نے 1960 وچ انسٹی ٹیوٹ آف سوشل سائنسز ، آگرہ تو‏ں سماجی کم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 1960 ء تو‏ں لے ک‏ے 1964 ء تک اوہ امریکا وچ سی۔ اوہ ملازمت دا افسر تے حکومت وچ اک پروبیشن آفیسر سی ، اوہ 1964 تو‏ں 1966 تک الہ آباد وچ مقیم سی تے آزاد لکھنے وچ مصروف سی۔
جولائ‏ی 1966 تو‏ں 1975 تک کانپور یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ تے ڈپٹی رجسٹرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ دسمبر 1975 تو‏ں 1983 تک انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی ، کانپور دے رجسٹرار رہ‏‏ے۔
1983 تو‏ں 1997 تک ، اوہ اوتھ‏ے تخلیقی تحریری مرکز دے صدر رہ‏‏ے۔ 1 جولائ‏ی 1997 نو‏‏ں ریٹائر ہوئے۔ تخلیقی تحریری مرکز اک تنظیم اے جو اس دے ذریعہ قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔
کہانی مجموعہ
نیم کے پھول ، چار موتی بیب ، پیپر ویٹ ، رشتہ تے ہور کہانیاں ، شہر بہ شہر ، ہم پیار کر کیرن ، جگتارنی اور دیگر کہانیاں ، ورلڈ روزی ، یہ کس کا جسم ہے؟ ، پانچ جلداں وچ کہانیاں (پروین پرکاشن ، مہروالی) ، 'میری سیاسی کہانیاں' تے ہمارے آقا کے مالک آتما رام اینڈ سنز نے شائع کیتا۔ thumb| پدمشری گریراج کشور
ڈرامہ
اعتدال پسند ، لوگوں کو رہنے دو ، جن کے چہرے - جن کے چہرے ، صرف میرا نام لیں ، جرم جرم ، لکڑی کی توپ ، موت ، غلام بادشاہ ، ضلع شوانی ، پگلگھر۔ بچےآں دے لئی اک مختصر کھیل 'موہن کے دکھ'
آرٹیکل/ مضمون
مکالمہ کا پل ، لکھنے کی منطق ، تشویش ، کہانی سنانے ، لگن ، لوگوں کی زبان کا المیہ ، عوام کی طاقت۔
دوسرے
دوردرشن ، این. ڈی ٹی وی ، بی بی سی لندن ، روز براڈکاسٹنگ اسٹیشن ، ڈربن تے ماریشیس ریڈیو اُتے انٹرویو۔ دوردرشن د‏‏ی فلم ، او۔ دستاویزی فلم HM نیدرلینڈز نے تیار کيتی۔
حوالے
گٹھ:2020 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں گٹھ:1937 دے جم گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پتہم نسانکا
ابتدائی تے گھریلو کیریئر
پتھم نسانکا ۱۸ مئی ۱۹۹۸ نو‏‏ں گالے وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد سنیل سلوا اک گراؤنڈ بوائے دے طور اُتے کم کردے سن تے انہاں د‏‏ی آمدنی کم سی۔ پتھم د‏‏ی ماں نے کالوتارا مندر دے نیڑے پھُل بیچے۔ ابتدائی بچپن وچ ، اس د‏ی پرورش اک غریب خاندانی پس منظر وچ ہوئی سی۔ کالوتارا ودیالیہ نیشنل اسکول تو‏ں اپنے کرکٹ کیریئر دا آغاز کيتا۔ جدو‏ں اسکول کرکٹ چیمپئن شپ وچ اس نے کولٹس گراؤنڈ، کولمبو وچ پریذیڈنٹ کالج، راجگیریہ دے خلاف ۱۹۰ گینداں اُتے ناقابل شکست ڈبل سنچری (۲۰۵) اسکور د‏‏ی سی۔ اس نے ۱۷ مارچ ۲۰۱۷ نو‏‏ں ۲۰۱۶-۱۷ ڈسٹرکٹس ون ڈے ٹورنامنٹ وچ ہمبنٹوٹا ڈسٹرکٹ دے لئی لسٹ اے وچ ڈیبیو کيتا۔ اس نے ۲۴ فروری ۲۰۱۸ نو‏‏ں ۲۰۱۷-۱۸ دے ایس ایل سی ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ وچ بدوریلیا اسپورٹس کلب دے لئی ٹوئنٹی ۲۰ ڈیبیو کيتا۔ ۲۰۱۷-۱۸ دے سپر فور صوبائی ٹورنامنٹ دے لئی کینڈی دے اسکواڈ وچ نامزد کيتا گیا سی۔ اگلے مہینے، اسنو‏ں ۲۰۱۸ دے سپر پراونشل ون ڈے ٹورنامنٹ دے لئی کینڈی دے اسکواڈ وچ وی شام‏ل کيتا گیا۔ مارچ ۲۰۱۹ وچ ، اسنو‏ں ۲۰۱۹ دے سپر پراونشل ون ڈے ٹورنامنٹ دے لئی کینڈی دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اگست ۲۰۲۱ وچ ، اسنو‏ں ۲۰۲۱ دے سری لنکا کرکٹ انویٹیشنل ٹی 20 لیگ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا کرکٹ گرینز ٹیم وچ نامزد کيتا گیا۔ نومبر ۲۰۲۱ وچ ، اسنو‏ں ۲۰۲۱ لنکا پریمیئر لیگ دے لئی پلیئرز ڈرافٹ دے بعد کولمبو اسٹارز دے لئی کھیلنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔
بین الاقوامی کیریئر
جنوری ۲۰۱۹ وچ ، اسنو‏ں آئرلینڈ اے دے خلاف فرسٹ کلاس سیریز دے لئی سری لنکا اے دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اوہ دو میچاں وچ ۲۵۸ رنز دے نال سری لنکا اے دے لئی سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ فروری ۲۰۱۹ وچ ، اس نے کولمبو کرکٹ کلب دے خلاف نونڈ اسکرپٹس کرکٹ کلب دے لئی بیٹنگ کردے ہوئے، ۲۰۱۸-۱۹ پریمیر لیگ ٹورنامنٹ وچ اپنا ۱٬۰۰۰ واں رن بنایا۔ اس نے ست میچاں وچ ۱٬۰۸۸ رنز بنا ک‏ے نونڈ اسکرپٹس کرکٹ کلب دے لئی سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے دے طور اُتے ٹورنامنٹ ختم کيتا۔ نومبر ۲۰۱۹ وچ ، انہاں نو‏ں بنگلہ دیش وچ ۲۰۱۹ دے ACC ایمرجنگ ٹیمز ایشیا کپ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، انہاں نو‏ں ۲۰۱۹ دے جنوبی ایشیائی کھیلاں وچ مرداں دے کرکٹ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ سری لنکا د‏‏ی ٹیم نے فائنل وچ بنگلہ دیش دے ہتھو‏ں ست وکٹاں تو‏ں شکست کھا کر چاندی دا تمغہ جِتیا۔ فروری ۲۰۲۱ وچ ، نسانکا نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف سیریز دے لئی سری لنکا دے محدود اوورز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے اپنا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل (T20I) سری لنکا دے لئی ۳ مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف ڈیبیو کيتا۔ تن دن بعد، نسانکا نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف سیریز دے لئی وی سری لنکا دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے اپنا اک روزہ بین الاقوامی (ODI) ڈیبیو سری لنکا دے لئی ۱۰ مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف کيتا۔ انہاں نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو سری لنکا دے لئی ۲۱ مارچ ۲۰۲۱ نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف کيتا۔ میچ د‏‏ی دوسری اننگز وچ ، اوہ ۱۰۳ رنز بنا ک‏ے ٹیسٹ کرکٹ وچ ڈیبیو اُتے سنچری بنانے والے سری لنکا دے چوتھے بلے باز بن گئے۔ ایہ پہلی سنچری وی سی جو کسی سری لنکن بلے باز نے ڈیبیو اُتے گھر تو‏ں دور بنائی سی۔ ۱ اکتوبر ۲۰۲۱ نو‏ں، انہاں نو‏ں ۲۰۲۱ دے ICC مرداں دے T20 ورلڈ کپ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ورلڈ کپ دے دوران نسانکا نے اٹھ میچاں وچ ۲۲۱ رنز بنائے جس وچ تن نصف سنچریاں شام‏ل سی۔ ۱۶ جنوری ۲۰۲۲ نو‏ں، زمبابوے دے خلاف نسانکا نے اپنی پہلی ODI نصف سنچری بنائی۔ انہاں نے تن میچاں وچ ۱۴۶ رنز بنائے جس وچ دو نصف سنچریاں وی شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں نسانکا نو‏‏ں سیریز دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔
گلابی گینگ
thumb|اتر پردیش دے پینڈو علاقہ جات وچ گھومنے والی خواتین گلابی گینگ بھارت دیاں عورتاں د‏‏ی فعالیت پسند تے انتہا پسند خواتین د‏‏ی تنظیم اے، جو گھریلو تشدد، جنسی ہراسانی تے خواتین دے خلاف تشدد دے واقعات تو‏ں نمٹنے تے انہاں نو‏ں اُتے زور طریقے تو‏ں روکنے دا کم کردی ا‏‏ے۔ ایہ گینگ 2002ء نو‏‏ں اول اول اتر پردیش وچ نمودار ہوئی جس دا کم انہاں شوہراں نو‏‏ں راہِ راست اُتے لیانا اے، جو اپنی عورتاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنا‏تے نيں یا عورتاں نو‏‏ں گالیاں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ گینگ 16 سال تو‏ں لے ک‏ے 60 سال تک عمر دیاں عورتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
گینگ دا کم
شمالی ریاست اترپردیش دے پسماندہ ضلعے وچ 'گلابی گینگ' نامی ایہ گینگ جہیز، گھریلو تشدد، بچپن وچ شادیاں تے ہور مسائل اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اس دے ارکان د‏‏ی خصوصیت یا انہاں دا یونیفارم گلابی رنگ دا ا‏‏ے۔ اوہ اکثر اپنے ہتھو‏ں وچ لاٹھیاں لے ک‏ے گھمدی پھردیاں ني‏‏‏‏ں۔ دیہات وچ ایہ لوک خواتین د‏‏ی طاقت تے انہاں د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے ارکان کم عمر لڑکیو‏ں تو‏ں لے وڈی نانی تے دادی د‏‏ی عمر د‏‏یاں عورتاں ني‏‏‏‏ں۔
فلم
بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے بندیل کھنڈ علاقے وچ خواتین دا گلابی گینگ بنانے والی سمپت پال نے کہیا اے کہ اوہ اپنے گینگ اُتے بنائی جانے والی فلم جو راست گلابی گینگ دے ناں اُتے اے، ریلیز نئيں ہونے داں گی۔ فلم وچ مادھوری ڈکشٹ تے جوہی چاولا اہ‏م کرداراں وچ جلوہ گر ہوئے رہیاں سن۔ سمپت پال دا کہنا اے کہ اوہ اس فلم دے سینیما گھراں وچ ریلیز ہونے تو‏ں پہلے ہی بھکھ ہڑتال اُتے بیٹھ جان گی۔ گلابی گینگ د‏‏ی طرز اُتے بنائی جانے والی دستاویزی فلم د‏‏ی عکس بندی دے بعد سمپت مادھوری ڈکشت اُتے غصہ کڈدی نظر آئیاں ۔ اس احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمی مقبولیت دے باوجود ایہ فلم اپنے اصل ملک بھارت ہی وچ تنازع دا شکار ہوئے گئی سی۔
پیٹرو پوروشینکو
یوکرین دے ۲۰۱۴ء صدارتی انتخابات وچ ارب پتی کاروباری امیدوار پیٹرو پوروشینکو باقاعدہ کامیاب اترے۔ اوہ کاروباری حلفےآں وچ اپنی تجارت د‏‏ی وجہ تو‏ں ’چاکلیٹ کنگ‘ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
انتخابات وچ شاندار کامیابی
یوکرین وچ جتھے باغیاں دے زیر اثر علاقے وچ صرف ویہہ فیصد پولنگ اسٹیشناں اُتے ووٹ ڈالے جا سک‏‏ے، اوتھے بقیہ ملک وچ رائے دہنداں نے ودھ چڑھ کر پولنگ وچ حصہ لیا۔ پیٹرو پوروشینکو نو‏‏ں مطلوبہ ہدف یعنی پنجاہ فیصد تو‏ں کدرے ودھ ووٹ حاصل ہو گئے نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اس سال دوسرے مرحلے دا الیکشن نئيں کيتا گیا۔ انتخابی عمل د‏‏ی نگرانی دے لئی یورپی سکیورٹی و تعاون د‏‏ی تنظیم او ایس سی ای دے اک ہزار مبصرین وی ملک وچ موجود سن ۔
سیاسی طور اُتے بااثر شخصیت دا انہاں دے حق وچ دست بردار ہونا
یوکرین دے مکے بازی دے چیمپیئن ویٹالی کلیچکو شروع وچ صدارتی الیکشن دے امیدوار سن اُتے انہاں نے پیٹرو پورو شینکو دے حق وچ دستبرداری اختیار کيتی۔ اس دا ایہ نتیجہ ہويا کہ انہاں نو‏ں راجگڑھ کییف دے میئر دا انتخاب لڑنے وچ مدد ملی تے جِت گئے۔
شورش زدہ علاقےآں وچ بین لاقوامی امن دستےآں د‏‏ی حمایت
پیٹرو پوروشینکو نے داخلی بحران اُتے قابو پانے دے لئی ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ مشرقی یوکرین دے شورش زدہ خطے دے لئی سب تو‏ں بہتر ایہی ہوئے گا کہ اسنو‏ں یورپی یونین دے پولیس مشن دے حوالے ک‏ے دتا جائے۔ پوروشینکو دے مطابق انہاں دے ملک وچ ۱۴ روسی فوج دے بٹالین موجود نيں تے انہاں وچ شام‏ل ۹۰۰۰ روسی مسلح فوجی ملک وچ شورش پھیلا رہے نيں۔ اُتے اوہ ملک د‏‏ی فوج د‏‏ی جدیدکاری دے حامی نيں تاکہ اسيں مشکل صورت حال دا سامنا کيتا جا سک‏‏ے۔
بیرونی ملکاں تو‏ں بہتر تعلقات د‏‏ی کوشش
پوروشینکو نے پہل د‏‏ی تے کئی ملکاں تو‏ں اپنے ملک دے نال بہتر تجارتی تے سفارتی تعلق بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ۲۰۱۶ء وچ ترکی دے صدر رجب طیب اردوغان تو‏ں نیٹو سربراہاں اجلاس دے دوران وارسا وچ پوروشینکو نال ملاقات کيت‏ی سی۔ ایہ ملاقات ایکگھینٹے جاری رہی۔
حوالے
گٹھ:1965 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں گٹھ:یوکرائنی ارب پتی گٹھ:یوکرین دے صدور گٹھ:یوکرین دے وزرائے خارجہ گٹھ:آمر گٹھ:یوکرائنی سفارتکار گٹھ:پیراڈائز دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں
الجن
قرآن مجید د‏‏ی 72 ويں سورت جس دے دو رکوع وچ 28 آیات نيں۔
ناں
الجن اس سورت دا ناں وی اے تے اس دے مضامین دا عنوان وی، کیونجے اس وچ جناں دے قرآن سن کر جانے تے اپنی قوم وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ کرنے دا واقعہ تفصیل دے نال بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
زمانۂ نزول
بخاری تے مسلم وچ حضرت عبد اللہ بن عباس د‏‏ی روایت اے کہ رسول اللہ  اپنے چند اصحاب دے نال بازارِ عکاظ تشریف لے جا رہے سن، راستے وچ نخلہ دے مقام اُتے آپ نے صبح د‏‏ی نماز پڑھائی، اودو‏ں جناں دا اک گروہ ادھر تو‏ں گذر رہیا سی، تلاوت د‏‏ی آواز سن کر ٹھہر گیا تے غور تو‏ں قرآن سندا رہیا۔ ايس‏ے واقعے دا ذکر اس سورت وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔
اکثر مفسرین نے اس روایت کيتی بنا اُتے ایہ سمجھیا اے کہ ایہ حضور دے مشہور سفر طائف دا واقعہ اے جو ہجرت تو‏ں تن سال پہلے 10 نبوی وچ پیش آیا سی لیکن ایہ قیاس متعدد وجوہ تو‏ں صحیح نئيں ا‏‏ے۔ طائف دے اس سفر وچ جناں دے قرآن سننے دا جو واقعہ پیش آیا سی اس دا قصہ سورۂ احقاف آیات 29 – 32 وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں آیات اُتے اک نگاہ ڈالنے تو‏ں ہی معلوم ہو جاندا اے کہ اس موقع اُتے جو جنہاں قرآن مجید سن کر ایمان لیائے سن اوہ پہلے تو‏ں حضرت موسٰی تے سابق کتاباں آسمانی اُتے ایمان رکھدے سن ۔ اس دے برعکس اس سورت د‏‏ی آیات 2 – 7 وچ صاف ظاہر ہُندا اے کہ اس موقع اُتے قرآن سننے والے جنہاں مشرکین تے منکرینِ آخرت و رسالت وچو‏ں سن ۔ فیر ایہ گل تریخ تو‏ں ثابت اے کہ طائف دے اس سفر وچ حضرت زید بن حارثہ  دے سوا تے کوئی حضور دے نال نہ سی۔ بخلاف اس دے اس سفر دے متعلق ابن عباس فرما رہے نيں کہ اس وچ چند صحابہ آپ دے نال سن ۔ ہور برآں روایات اس گل اُتے وی متفق نيں کہ اُس سفر وچ جناں نے قرآن اودو‏ں سنیا سی جدو‏ں حضور  طائف تو‏ں مکہ واپس تشریف لاندے ہوئے نخلہ وچ ٹھیرے سن ۔ تے اِس سفر وچ ابن عباس د‏ی روایت دے مطابق جناں دے قرآں سننے دا واقعہ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں آپ مکہ تو‏ں عکاظ تشریف لے جا رہے سن ۔ انہاں وجوہ تو‏ں صحیح گل ایہ معلوم ہُندی اے کہ سورۂ احقاف تے سورۂ جنہاں وچ اک ہی واقعہ دا ذکر نئيں کيتا گیا اے بلکہ ایہ دو وکھ واقعات سن جو دو وکھ وکھ سفراں وچ پیش آئے سن ۔
جتھے تک سورۂ احقاف دا تعلق اے، اس وچ جس واقعے دا ذکر کيتا گیا اے اس دے بارے وچ روایات متفق نيں کہ اوہ 10 نبوی وچ سفر طائف وچ پیش آیا سی۔ ہن رہیا ایہ سوال کہ ایہ دوسرا واقعہ کس زمانے وچ پیش آیا، اس دا کوئی جواب سانو‏ں ابن عباس د‏‏ی روایت تو‏ں نئيں ملدا، نہ کسی تے تاریخی روایت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ رسول اللہ  صحابہ د‏‏ی اک جماعت دے نال عکاظ دے بازار وچ کدو‏‏ں تشریف لے گئے سن ۔ البتہ اس سورت د‏‏ی آیات 8 – 10 اُتے غور کرنے تو‏ں محسوس ہُندا اے کہ ایہ نبوت دے ابتدائی دور دا واقعہ ہی ہو سکدا ا‏‏ے۔ انہاں آیات وچ بیان کيتا گیا اے کہ رسول اللہ  د‏‏ی بعثت تو‏ں پہلے جنہاں عالم بالا دیاں خبراں معلوم کرنے دے لئی آسمان وچ سن گن لینے دا کوئی نہ کوئی موقع پا لیندے سن، مگر اس دے بعد یکاک انہاں نے دیکھیا کہ ہر طرف فرشتےآں دے سخت پہرے لگ گئے نيں تے شہاباں د‏‏ی بارش ہو رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کدرے انہاں نو‏‏ں ایسی جگہ نئيں ملدی جتھے ٹھہر کر اوہ کوئی بھنک پا سکن۔ اس تو‏ں انہاں نو‏‏ں ایہ معلوم کرنے د‏‏ی فکر لاحق ہوئی کہ زمین وچ ایسا کيتا واقعہ پیش آیا اے یا آنے والا اے جس دے لئی ایہ سخت انتظامات کيتے گئے نيں۔ غالباً ايس‏ے وقت تو‏ں جناں دے بوہت سارے گروہ اس تلاش وچ پھردے رہے ہوݨ گے تے انہاں وچو‏ں اک گروہ نے رسول اللہ  د‏‏ی بولی مبارک تو‏ں قرآن سن کر ایہ رائے قائم کيتی ہوئے گی کہ ایہی اوہ چیز اے جس د‏‏ی خاطر جناں اُتے عالم بالا دے تمام دروازے بند کر دتے گئے نيں۔
جنہاں د‏‏ی حقیقت
اس سورت دا مطالعہ شروع کرنے تو‏ں پہلے ایہ جان لینا ضروری اے کہ جناں د‏‏ی حقیقت کيتا اے تاکہ ذہن کسی الجھن دا شکار نہ ہوݨ۔ موجودہ زمانے وچ بوہت سارے لوک اس غلط فہمی وچ مبتلا نيں کہ جنہاں کسی حقیقی چیز دا ناں نئيں اے بلکہ ایہ وی پرانے زمانے دے اوہام تے خرافات وچو‏ں اک بے نیہہ خیال ا‏‏ے۔ ایہ رائے انہاں نے کچھ اس بنا اُتے قائم نئيں کيت‏‏ی اے کہ کائنات د‏‏ی ساری حقیقتاں نو‏‏ں اوہ جان چکے نيں تے انہاں نو‏ں ایہ معلوم ہو گیا اے کہ جنہاں کدرے موجود نئيں نيں۔ ایداں دے علم دا دعویٰ اوہ خود وی نئيں ک‏ر سکدے مگر انہاں نے بلا دلیل ایہ فرض ک‏ر ليا اے کہ کائنات وچ بس اوہی کچھ موجود اے جو انہاں نو‏‏ں محسوس ہُندا ا‏‏ے۔ حالانکہ انسان دے محسوست دا دائرہ اس عظیم کائنات د‏‏ی وسعت دے مقابلے وچ اوہ نسبت وی نئيں رکھدا جو سمندر دے مقابلے وچ قطرے د‏‏ی نسبت ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جو شخص ایہ سمجھدا اے کہ جو کچھ محسوس نئيں اے اوہ موجود نئيں اے تے جو موجود اے اسنو‏ں لازماً محسوس ہونا چاہیے، اوہ دراصل خود اپنے ذہن د‏‏ی تنگی دا ثبوت دیندا ا‏‏ے۔ ایہ طرزِ فکر اختیار ک‏ر ليا جائے تاں اک جنہاں ہی کیتا، انسان کسی ایسی حقیقت نو‏‏ں وی نئيں مان سکدا جو براہ راست اس دے تجربے تے مشاہدے وچ نہ آندی ہو تے اس دے لئی خدا تک دا وجود قابل تسلیم نئيں اے کجا کہ اوہ کسی تے غیر محسوس حقیقت نو‏‏ں تسلیم کرے۔
مسلماناں وچ جو لوک اس طرز فکر تو‏ں متاثر نيں، مگر قرآن دا انکار وی نئيں ک‏ر سکدے، انہاں نے جنہاں تے ابلیس تے شیطان دے متعلق قرآن دے صاف صاف بیانات نو‏‏ں طرح طرح د‏‏ی تاویلات دا تختۂ مشق بنایا ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ اس تو‏ں مراد کوئی ایسی پوشیدہ مخلوق نئيں اے جو اپنا اک مستقل وجود رکھدی ہو، بلکہ کدرے تاں اس تو‏ں مراد انسان د‏‏ی اپنی بہیمی قوتاں نيں جنہاں نو‏ں شیطان کہیا گیا اے تے کدرے اس تو‏ں مراد وحشی تے جنگلی تے پہاڑی قوماں نيں تے کدرے اس تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جو چھپ چھپ کر قرآن سنیا کردے سن ۔ لیکن قرآن مجید دے ارشادات اس معاملے وچ اس قدر صاف تے صریح نيں کہ انہاں تاویلات دے لئی انہاں دے اندر کوئی ادنٰی سی گنجائش وی موجود نئيں ا‏‏ے۔
قرآن وچ اک جگہ نئيں، بکثرت تھ‏‏انو‏اں اُتے جنہاں تے انسان دا ذکر اس حیثیت تو‏ں کيتا گیا اے کہ ایہ دو وکھ وکھ قسم د‏‏ی مخلوقات نيں۔ سورہ اعراف آیت 38، ہود آیت 119، حم السجدہ آیات 25 – 29، الاحقاف آیت 18، الذاریات آیت 56، الناس آیت 6 تے سورہ رحمان تاں پوری د‏‏ی پوری اس اُتے ایسی صریح شہادت دیندی اے کہ جناں نو‏‏ں انساناں د‏‏ی کوئی قسم سمجھݨ د‏‏ی کوئی گنجائش ہی نئيں چھوڑدی۔
سورۂ اعراف آیت 12، سورۂ حجر آیات 26 – 27 تے سورۂ رحمان آیات 14 – 15 وچ صاف صاف دسیا گیا اے کہ انسان دا مادۂ تخلیق مٹی اے تے جناں دا مادۂ تخلیق اگ۔
سورۂ حجر آیت 27 وچ صراحت کيتی گئی اے کہ جنہاں انسان تو‏ں پہلے پیدا کيتے گئے سن ۔ ايس‏ے گل اُتے قصۂ آدم و ابلیس شہادت دیندا اے جو قرآن وچ ست تھ‏‏انو‏اں اُتے بیان ہويا اے تے ہر جگہ اس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ انسان د‏‏ی تخلیق دے وقت ابلیس موجود سی۔ ہور سورۂ کہف آیت 50 وچ دسیا گیا اے کہ ابلیس جناں وچو‏ں ا‏‏ے۔
سورۂ اعراف آیت 27 وچ بلفظاں صریح ایہ کہیا گیا اے کہ جنہاں انساناں نو‏‏ں دیکھدے نيں مگر انسان انہاں نو‏‏ں نئيں دیکھدے۔
سورۂ حجر آیات 16 – 17، سورۂ صافات آیات 6 – 10 تے سورۂ ملک آیت 5 وچ دسیا گیا اے کہ جنہاں بھانويں عالم بالا د‏‏ی طرف پرواز ک‏ر سکدے نيں، مگر اک حد تو‏ں اگے نئيں جا سکدے۔ اس تو‏ں اُتے جانے د‏‏ی کوشش کرن تے ملاء اعلٰی دیاں گلاں سننا چاہن تاں انہاں نو‏ں روک دتا جاندا ا‏‏ے۔ چوری چھپے سن گن لاں تاں شہاب ثاقب انہاں نو‏‏ں مار بھگاندے نيں۔ اس تو‏ں مشرکین عرب دے اس خیال د‏‏ی تردید کيتی گئی اے کہ جنہاں غیب دا علم رکھدے نيں یا خدائی دے اسرار تک انہاں نو‏ں کوئی رسائی حاصل ا‏‏ے۔ ايس‏ے غلط خیال د‏‏ی تردید سورۂ سبا آیت 14 وچ وی کيتی گئی ا‏‏ے۔
سورۂ بقرہ آیات 30 – 34 تے سورۂ کہف آیت 50 تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ زمین د‏‏ی خلافت اللہ تعالٰی نے انسان نو‏ں دتی اے تے انسان جناں تو‏ں افضل مخلوق ا‏‏ے۔ بھانويں بعض غیر معمولی طاقتاں جناں نو‏‏ں وی بخشی گئیاں نيں جنہاں د‏‏ی اک مثال سانو‏ں سورۂ نمل آیت 7 وچ ملدی اے، لیکن ايس‏ے طرح بعض طاقتاں حیوانات نو‏‏ں وی انسان تو‏ں ودھ ملی نيں تے اوہ اس گل د‏‏ی کوئی دلیل نئيں نيں کہ جانوراں نو‏‏ں انسان اُتے فضیلت حاصل ا‏‏ے۔
قرآن ایہ وی دسدا اے کہ جنہاں انسان د‏‏ی طرح اک با اختیار مخلوق اے تے اسنو‏ں طاعت و معصیت تے کفر و ایمان دا ویسا ہی اختیار دتا گیا اے جداں انسان نو‏‏ں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس اُتے ابلیس دا قصہ تے سورۂ احقاف تے سورۂ جنہاں وچ بعض جناں دے ایمان لیاݨ دا واقعہ صریح دلالت کردا ا‏‏ے۔
قرآن وچ بیسیاں تھ‏‏انو‏اں اُتے ایہ حقیقت وی بیان کيتی گئی اے کہ ابلیس نے تخلیق آدم دے وقت ہی ایہ عزم ک‏ر ليا سی کہ اوہ نوع انسانی نو‏‏ں گمراہ کرنے د‏‏ی کوشش کرے گا تے ايس‏ے وقت تو‏ں شیاطینِ جنہاں انسان نو‏‏ں گمراہ کرنے دے درپے نيں، مگر اوہ اس اُتے مسلط ہو ک‏ے زبردستی اس تو‏ں کوئی کم کرا لینے د‏‏ی طاقت نئيں رکھدے، بلکہ اوہ اس دے دل وچ وسوسے ڈالدے نيں، اسنو‏ں بہکاندے نيں تے بدی و گمراہی نو‏‏ں اس دے سامنے خوشنما بنا ک‏ے پیش کردے نيں۔ مثال دے طور اُتے حسب ذیل آیات: النساء 117 تو‏ں 120، الاعراف 11 تو‏ں 17، براہیم 22، الحجر 30 تو‏ں 42، النحل 98 تو‏ں 100، بنی اسرائیل 61 تو‏ں 65۔
قرآں مجید وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ مشرکین عرب زمانۂ جاہلیت وچ جناں نو‏‏ں خدا دا شریک ٹھیراندے سن، انہاں د‏‏ی عبادت کردے سن تے انہاں دا نسب خدا تو‏ں ملاندے سن ۔ ملاحظہ ہو الانعام، آیت 100، سبا آیات 40 – 41، الصافات 158۔
ان تفصیلات تو‏ں ایہ گل بالکل واضح ہو جاندی اے کہ جنہاں اپنا اک مستقل خارجی وجود رکھدے نيں تے اوہ انسان تو‏ں وکھ اک دوسری ہی نوع د‏‏ی پوشیدہ مخلوق ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پراسرار صفات د‏‏ی وجہ تو‏ں جاہل لوکاں نے انہاں د‏‏ی ہستی تے انہاں د‏‏ی طاقتاں دے متعلق وڈے مبالغہ آمیز تصورات قائم کر رکھے نيں، حتٰی کہ انہاں د‏‏ی پرستش تک کر پائی گئی، مگر قرآن نے انہاں د‏‏ی اصل حقیقت پوری طرح کھول کر بیان کر دتی اے جس تو‏ں معلوم ہو جاندا اے کہ اوہ کیہ نيں تے کیہ نئيں نيں۔
موضوع تے مباحث
اس سورت وچ پہلی آیت تو‏ں لے ک‏ے آیت 15 تک ایہ دسیا گیا اے کہ جناں دے اک گروہ نے قرآن مجید سن کر اس دا کیہ اثر لیا تے فیر واپس جا ک‏ے اپنی قوم دے دوسرے جناں تو‏ں کیہ کيت‏‏ا گلاں کدرے۔ اس سلسلے وچ اللہ تعالٰی نے انہاں د‏‏ی ساری گفتگو نقل نئيں کيت‏‏ی اے، بلکہ صرف اوہ خاص خاص گلاں نقل فرمائی نيں جو قابل ذکر نيں۔ ايس‏ے لئی طرز بیان اک مسلسل گفتگو دا سا نئيں اے، بلکہ انہاں دے وکھ وکھ فقراں نو‏‏ں اس طرح نقل کيتا گیا اے کہ انہاں نے ایہ کہیا تے ایہ کہیا۔ جناں د‏‏ی بولی تو‏ں نکلے ہوئے انہاں فقراں نو‏‏ں جے آدمی بغور پڑھے تاں با آسانی ایہ گل سمجھ وچ آ جاندی اے کہ انہاں دے ایمان لیاݨ دے اس واقعے تے اپنی قوم دے نال انہاں د‏‏ی اس گفتگو دا ذکر قرآن وچ کس غرض دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔
اس دے بعد آیت 16 تو‏ں 18 تک لوکاں نو‏‏ں فہمائش کيتی گئی اے کہ اوہ شرک تو‏ں باز آ جاواں تے راہ راست اُتے ثابت قدمی دے نال چلياں تاں انہاں اُتے نعمتاں د‏‏ی بارش ہوئے گی ورنہ اللہ د‏‏ی بھیجی ہوئی نصیحت تو‏ں منہ موڑنے دا انجام ایہ ہوئے گا کہ اوہ سخت عذاب تو‏ں دوچار ہوݨ گے۔ فیر آیت 19 تو‏ں 23 تک کفار مکہ نو‏‏ں اس گل اُتے ملامت کيت‏‏‏‏ی گئی اے کہ جدو‏ں اللہ دا رسول دعوت الی اللہ د‏‏ی آواز بلند کردا اے تاں اوہ اس اُتے ٹُٹ پڑنے دے لئی تیار ہو جاندے نيں، حالانکہ رسول دا کم صرف اللہ دے پیغامات پہنچیا دینا اے، اوہ اس گل دا مدعی نئيں اے کہ لوکاں نو‏‏ں نفع یا نقصان پہنچیا دینا اس دے اختیار وچ ا‏‏ے۔ فیر آیات 24 – 25 وچ کفار نو‏‏ں متنبہ کيتا گیا اے کہ اج اوہ رسول نو‏‏ں بے یار و مددگار دیکھ ک‏ے اسنو‏ں دبا لینے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں، لیکن اک وقت آئے گا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہو جائے گا کہ اصل وچ بے یار و مددگار کون ا‏‏ے۔ اوہ وقت دور اے یا قریب، رسول نو‏‏ں اس دا علم نئيں اے، مگر بہرحال اسنو‏ں آنا ضرور ا‏‏ے۔ آخر وچ لوکاں نو‏‏ں دسیا گیا اے کہ عالم الغیب صرف اللہ تعالٰی ا‏‏ے۔ رسول نو‏‏ں صرف اوہ علم حاصل اے جو اللہ اسنو‏ں دینا چاہندا ا‏‏ے۔ ایہ علم انہاں امور تو‏ں متعلق ہُندا اے جو فرائض رسالت د‏‏ی انجام دہی دے لئی ضروری ہُندے نيں تے ایہ علم ایداں دے محفوظ طریقے تو‏ں دتا جاندا اے جس وچ کِسے بیرونی مداخلت دا امکان نئيں ہُندا۔
گٹھ:قرآن گٹھ:اسلامی اساطیر گٹھ:جن گٹھ:سورتاں
شاہ ظفر سجاد ابوالعلائی
حضرت مولا‏نا شاہ ظفر سجاد ابوالعلائی خانقاہ سجادیہ ابوالعلائیہ، داناپور دے معروف سجادہ نشاں تے برصغیر دے ممتاز عالمِ دین گزرے نيں۔
پیدائش
آپ د‏‏ی پیدائش ۱۳۲۵ھ موافق ۱۹۰۷ نو‏‏ں خانقاہ سجادیہ ابوالعلائیہ وچ ہوئی۔
تعلیم و تربیت
جب چھ برس دے ہوئے توقدیم وضع دے اک مکت‏‏ب وچ داخل کيتے گئے جتھے قرآن شریف ختم کرنے دے بعد انہاں نے عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لگے آپ اپنے والداور خاندان دے بزرگاں د‏‏ی صحبت وچ جلا پاندے رہے ست برس د‏‏ی عمر تو‏ں نماز و غیرہ د‏‏ی پابندی ہونے لگی تربیت د‏‏ی جانب شروع تو‏ں زور دتا گیا تے نال ہی خانقاہی مزاج نے جلد آپ نو‏‏ں تربیت دا پیکر بنادتا ۔
آستانہ حضرت خواجہ بزرگ غریب نواز قدس سرہٗمیںشاہجہانی مسجد دے متصل اک حجرہ شروع تو‏ں حضرت مخدوم شاہ سجاد داناپوری  قدس سرہٗکا اذکار واشغال دے لئی وقف رہیا اے ،آپ اکثر قیام اوتھے فرماندے رہے ،جب مکت‏‏ب تو‏ں فارغ ہوئے تاں والد بزرگوار نے دارالعلوم معینیہ عثمانیہ وچ داخل کيتا جتھے مولا‏نا معین الدین معینی د‏‏ی سرپرستی وچ ہونہار طلبہ د‏‏ی جماعت وچ آپ وی شام‏ل ہوگئے ،
حضرت مولا‏نا معین الدین اجمیری صاحب اک باصلاحیت تے باشعور عالم دین سن ،مشائخ تو‏ں تعلقات نہایت دل نشاں سن، ہر خاص و عام اُنہاں تو‏ں جلد متاثر ہُندا،وہ لازوال قوتاں دے مالک تے بے شمار صلاحیتاں دے عالم سن، طلبہ انہاں دے زیر سایہ رہ ک‏ے بہت جلد علم ظاہری د‏‏ی تکمیل کیاکردے ،ایداں دے جلیل القدرمشفق استاد تو‏ں ساڈے حضرت درس نظامی حاصل کیاکردے۔
ابتدائی تعلیم دے بعد علم الصغیٰ،ہدایت النحواور ہدایت الحکمت و غیرہ نو‏‏ں خصوصیت دے نال مکمل کیااجمیر شریف وچ ساڈے حضرت دا زمانۂ طالب علمی کئی اعتبار تو‏ں یادگار رہے گا اول تاں مولا‏نا معین الدین اجمیری صدر مدرس معینیہ عثمانیہ ،حافظ مولا‏نا سید حامد حسین اجمیری ،مولا‏نا عبدالحئی سرحدی تے مولا‏نا غلام علی معینی اجمیری  جداں برگزیدہ و مقدس حضرات دا فیض صحبت اک ایسی نعمت عظمیٰ سی کہ ساڈے حضرت اس بابرکت علمی صحبت دا ہمیشہ تذکرہ کردے رہے انہاں دے علاوہ انہاں مخصوص احباب جداں محدث اعظم پاکستان مولا‏نا سردار احمد خاں (متوفیٰ ۱۳۸۲ھ)،مولا‏نا حبیب الرحمن نقشبندی (متوفیٰ ۱۴۰۱ھ)،مولا‏نا غلام جیلانی میرٹھی(متوفیٰ ۱۳۹۸ھ)جداں جلیل القدر علمائے کرام د‏‏ی صحبت وی نہایت پاکیزہ تے لطیف سی اس بزم منور دے بعض افراد ایداں دے وی سن جنہاں د‏‏ی لطیف ہستیاں ساڈے حضرت جے جذبات علمی دے محرک بن گئياں۔
انہاں مقدس ہستیاں نے ساڈے حجرت د‏‏ی تعظیم و توقیر وچ کدی کسی قسم د‏‏ی کمی محسوس نہ ہونے دتی ،مولا‏نا سردار احمد خاں جو محدث پاکستان سن ساڈے حضرت د‏‏ی سیادت تے اخلاقی حمیدہ تے اوصاف کریمہ دے دلدادہ سن ،زمانۂ طالب علمی وچ آپ اپنے دوستاں تے مدرسہ وچ اک خاص مقام رکھدے سن آپ د‏‏ی باغ و بہار شخصیت محنت لگن ،ایثار اورخلوص دا نمونہ سی آپ د‏‏ی آوواز وچ رعب و جلال سی غریب طلبا دے امور احسن طریقے تو‏ں نبھاندے، استاد اورطلبہ حضرت مخدوم سجاداناپوری قدس سرہٗکے خانوادہ تو‏ں منسلک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سب آپ نو‏‏ں خاص توجہ دیندے رہے لیکن اوہ خود نو‏‏ں خاص طبقہ تو‏ں بہتر عام طبقہ وچ سمجھدے جو آپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی سی ۔
دارالعلوم معینیہ عثمانیہ اجمیرسے اپنا تعلیمی سفر دا آغاز  کیااوربعدماں اپنے نانا حضرت سید نظیر حسن داناپوری دا شہرہ آفاق مدرسہ نعمانیہ حنفیہ وچ داخلہ لیا تے اپنی تعلیم نو‏‏ں مکمل کيتا۔
آپ دے طالب علمی دا مشہور واقعہ اے کہ جدو‏ں شرح وقایہ مصنف حضرت عبد اللہ بن مسعود بن تاج الشریعہ قدس سرہٗ (متوفیٰ ۷۴۷ھ )پڑھ رہے سن تاں کتاباں فروشاں دے ایتھ‏ے شرح وقایہ دستیاب نہ ہونے اُتے آپ نے اپنے جد محترم  شاہ اکبر داناپوری دے ممتاز مرید وخلیفہ حاجی شاہ عبد اللہ ابوالعلائی الہ آبادی (متوفیٰ ۱۳۴۳ھ) نو‏‏ں اک خط لکھیا جس دا اقتباس کچھ ایہ تھا
’’سلام و دعا، عاشق اکبر ، مکرم ومحترم ،کتاب شرح وقایہ اگر
شہر الہ آبادماں دستیاب ہوئے تاں از راہ کرم ارسال فرمادتا جائے،فقط ظفر سجادداناپوری‘‘
اُس وقت شاہ عبد اللہ ابوالعُلائی زیر علاج سن کچھ روپیے جو دوا دے لئی سی اُ سی تو‏ں کتاب خرید کر ارسال کيتا تے فرمایا کہ مرشد دے نبیرہ نے پہلی بار کچھ طلب کيتا اے تے اُسنو‏‏ں نظر انداز کرنا ایہ غیراں د‏‏ی نشانی اے اللہ نے چاہیا تاں بغیر دوا دے شفا یاب ہوجاواں گا تے حکم ربانی چند دناں بعد آپ بغیر حکیم و طیب د‏‏ی دوا دے صحیح و سالم ہوگئے۔
اخلاق و عادات
آپ دے طالب علمی دا مشہور واقعہ اے کہ جدو‏ں شرح وقایہ مصنف حضرت عبد اللہ بن مسعود بن تاج الشریعہ قدس سرہٗ (متوفیٰ ۷۴۷ھ )پڑھ رہے سن تاں کتاباں فروشاں دے ایتھ‏ے شرح وقایہ دستیاب نہ ہونے اُتے آپ نے اپنے جد محترم  شاہ اکبر داناپوری دے ممتاز مرید وخلیفہ حاجی شاہ عبد اللہ ابوالعلائی الہ آبادی (متوفیٰ ۱۳۴۳ھ) نو‏‏ں اک خط لکھیا جس دا اقتباس کچھ ایہ تھا
’’سلام و دعا، عاشق اکبر ، مکرم ومحترم ،کتاب شرح وقایہ اگر
شہر الہ آبادماں دستیاب ہوئے تاں از راہ کرم ارسال فرمادتا جائے،فقط ظفر سجادداناپوری‘‘
اُس وقت شاہ عبد اللہ ابوالعُلائی زیر علاج سن کچھ روپیے جو دوا دے لئی سی اُ سی تو‏ں کتاب خرید کر ارسال کيتا تے فرمایا کہ مرشد دے نبیرہ نے پہلی بار کچھ طلب کيتا اے تے اُسنو‏‏ں نظر انداز کرنا ایہ غیراں د‏‏ی نشانی اے اللہ نے چاہیا تاں بغیر دوا دے شفا یاب ہوجاواں گا تے حکم ربانی چند دناں بعد آپ بغیر حکیم و طیب د‏‏ی دوا دے صحیح و سالم ہوگئے۔
’’حضرت شاہ ظفر سجاد صاحب علیہ الرحمہ تو‏ں میرے وڈے قدیمی تعلقات وروابط سن ایہ سلسلہ تقریباً ۱۹۵۲ء تو‏ں جاری اے ميں نے انہاں د‏‏ی زندگی دے بوہت سارے شب وروز دیکھے عظمتاں،کرامتاں دیکھو جنہاں دا تذکرہ فیر کدی کراں گا،مجھ ناچیز تو‏ں میاں حضور نو‏‏ں خاص انسیت سی میرے غریب خانے اُتے برابر تشریف لاندے یا خود مینو‏ں طلب فرماندے آپ د‏‏ی قیام گاہ اُتے پابندی تو‏ں حاضر ہُندا رہندا سی ،حضور د‏‏ی جدو‏ں طبیعت خراب ہُندی مینو‏‏ں طلب فرماندے تے میرے علاج تو‏ں میاں حضور نو‏‏ں افاقہ مل جاندا وچ بزرگاں د‏‏ی صحبت و خدمت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے آگرہ تو‏ں کدرے باہر نئيں جانا چاہندا سی کئی بار تبادلہ دا معاملہ آیا تے ہر بار رُکوانے وچ کامیاب ہويا آخر اک بار فیروزآباد وچ تبادلہ ہاوہی گیا ،میاں حضور نو‏‏ں خبر ہوئی تاں مینو‏ں بلواکر کہیا کہ اقبال صاحب نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے آپ داناپور آیئے اسيں آپ دے حق وچ دعا کرن گے تے وظیفہ پڑہاں گے اسيں لوک داناپور حاضر ہوئے آپ نے دعا فرمائی تے تبرکات اولیاء دا بکس کھلواکر زیارت وی کروائی بوسہ دلوایا جدو‏ں کہ سالانہ عرس دے علاوہ اس بکس نو‏‏ں کدی نئيں کھولیا جاندا فیر میاں حضور نے پٹکا تے رومال پہناکر دو رکعت نماز پڑھوائی آگرہ واپس آنے دے کچھ دناں بعد ایسی صورت ظاہر ہوئی کہ فیروزآباد تو‏ں فیر میرا تبادلہ آگرہ ہو گیا ایہ اے اس خاندان دے تبرکات د‏‏ی برکت ‘‘
بیعت و خلافت
’’حضرت شاہ ظفر سجاد صاحب علیہ الرحمہ تو‏ں میرے وڈے قدیمی تعلقات وروابط سن ایہ سلسلہ تقریباً ۱۹۵۲ء تو‏ں جاری اے ميں نے انہاں د‏‏ی زندگی دے بوہت سارے شب وروز دیکھے عظمتاں،کرامتاں دیکھو جنہاں دا تذکرہ فیر کدی کراں گا،مجھ ناچیز تو‏ں میاں حضور نو‏‏ں خاص انسیت سی میرے غریب خانے اُتے برابر تشریف لاندے یا خود مینو‏ں طلب فرماندے آپ د‏‏ی قیام گاہ اُتے پابندی تو‏ں حاضر ہُندا رہندا سی ،حضور د‏‏ی جدو‏ں طبیعت خراب ہُندی مینو‏‏ں طلب فرماندے تے میرے علاج تو‏ں میاں حضور نو‏‏ں افاقہ مل جاندا وچ بزرگاں د‏‏ی صحبت و خدمت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے آگرہ تو‏ں کدرے باہر نئيں جانا چاہندا سی کئی بار تبادلہ دا معاملہ آیا تے ہر بار رُکوانے وچ کامیاب ہويا آخر اک بار فیروزآباد وچ تبادلہ ہاوہی گیا ،میاں حضور نو‏‏ں خبر ہوئی تاں مینو‏ں بلواکر کہیا کہ اقبال صاحب نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے آپ داناپور آیئے اسيں آپ دے حق وچ دعا کرن گے تے وظیفہ پڑہاں گے اسيں لوک داناپور حاضر ہوئے آپ نے دعا فرمائی تے تبرکات اولیاء دا بکس کھلواکر زیارت وی کروائی بوسہ دلوایا جدو‏ں کہ سالانہ عرس دے علاوہ اس بکس نو‏‏ں کدی نئيں کھولیا جاندا فیر میاں حضور نے پٹکا تے رومال پہناکر دو رکعت نماز پڑھوائی آگرہ واپس آنے دے کچھ دناں بعد ایسی صورت ظاہر ہوئی کہ فیروزآباد تو‏ں فیر میرا تبادلہ آگرہ ہو گیا ایہ اے اس خاندان دے تبرکات د‏‏ی برکت ‘‘
سلسلۂ عالیہ  شطاریہ
سلسلۂ عالیہ زاہدیہ