cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حملہ اولی
اصحابِ حسین علیہ السلام نے فیر دشمن نو‏‏ں شکست دتی تے فوج نو‏‏ں پسپا کيتا مگر اس حملہ دا نتیجہ خود جماعتِ حسینی کےلئی وی بہت دردانگیز ثابت ہويا چنانچہ جس وقت میدان صاف ہويا تے گرد و غبار دور ہويا تاں معلوم ہويا کہ ایہ مختصر تعداد تے زیادہ مختصر ہوچک‏ی سی اس لئی کہ پنجاہ آدمی انصارِ حسین علیہ السلام وچو‏ں درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے سن جنہاں وچو‏ں بعض تیراں دا نشانہ بنائے گئے سن تے بعض جنگِ مغلوبہ وچ شہید کیتے گئے سن ۔اس دے علاوہ جِنّے گھوڑے اصحابِ حسین علیہ السلام د‏‏ی سواری وچ سن اوہ سب ختم کردتے گئے سن تے چند اصحابِ حسین علیہ السلام وی جو سوار سن ہن پیادہ ہوگئے سن ۔چنانچہ حُر بن یزید ریاحی وی جنکا گھوڑا اس تو‏ں پہلے ہی زخمی ہو چکيا سی ہن پیادہ ہوگئے جس دا تذکرہ انہاں دے دشمن ایوب بن مشرح خیوانی نے اس طرح کيتا اے کہ وچ ہی اوہ شخص سی جس نے حُر دے گھوڑے نو‏‏ں پے کيتا۔ بس ميں نے اک تیر ایسا لگایا کہ فرس تھرا کر زمین اُتے گرگیا تے حُر شیر د‏‏ی مانند جست کرکےاس دتی پشت تو‏ں علیحدہ ہوئے۔تلوار ہتھ وچ لئی ہوئے تے اس مضمون دا شعر پڑھ رھے سن کہ
"اگر تسيں نے میرا گھوڑا پے کرڈالیا تو کوئی حرج نئيں
میں اک شریف انسان دا فرزند ہاں تے شیر تو‏ں زیادہ شجاعت دا مالک ھاں" دوسرے مشاھد دا بیان اے کہ انہاں دا سا ميں نے دوسرا شمشیرزنی کرنے والا نئيں دیکھیا۔
اس حملہ دے تھلے جو پنجاہ انصارِ حسین علیہ السلام شہید ہوئے انہاں وچ نئيں کہیا جاسکدا کہ کون پہلے شہید ہويا تے کون بعد وچ ، اس لئی انہاں دے حالات و واقعات حروفِ تہجی د‏‏ی ترتیب تو‏ں درج کیتے جاندے نيں۔
قبیلہ عبد قیس تو‏ں بصرہ دے باشندہ سن ۔بصرہ وچ اک سواݨی سن ماریہ بنت منقذ عبدیہ جو شیعہ علی علیہ السلام تے محبِ اھلبیت نبوت علیھم السلام سن تے انہاں دے مکان اُتے اکثر شیعان علی علیہ السلام دا اجتماع ہُندا رھدا سی۔جدو‏ں امام حسین علیہ السلام نے مکہ معظمہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی روانگی دا قصد کيتا تے ابن زیاد بصرہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی گورنری اُتے مامور ہويا تے بصرہ دے نويں گورنر د‏‏ی جانب تو‏ں ناکہ بندی دا انتظام ہويا تاکہ کوئی شخص نصرتِ حسین علیہ السلام کےلئی بصرہ تو‏ں نہ جانے پائے تاں ماریہ عبدیہ دے مکان اُتے یزید بن ثبیط قیسی نے نصرتِ حسین علیہ السلام د‏‏ی غرض تو‏ں کوفہ د‏‏ی طرف جانے دا عزم ظاھر کيتا۔ چونکہ صریحی طور اُتے انہاں دا ایہ مقصد خطرے تو‏ں خالی نہ سی کچھ زیادہ لوک انہاں دے اس عزم تو‏ں اسيں آھنگ نہ ہوئے فیر وی یزید بن ثبیط دے دو فرزند تے چار دوسرے افراد اوہ سن جنہاں نے انہاں دے نال اتحادِ عمل کيتا۔ چنانچہ انہاں سب نے اپنی جاناں اُتے کھیل کر مقام ابطح اُتے جو کہ مکہ معظمہ ہی د‏‏ی حدود وچ سی امام (ع) د‏‏ی ہمراھی اختیار کيتی۔ان ہی چار لوک وچ اک ادھم بن امیہ عبدی وی سن جو روزِعاشور حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
قبیلہ طے دے بہادر ، جنگ آزما تے شہسوار سن ۔امام علی ابن ابی طالب بن ابی طالب علیھما السلام دے اصحاب وچ محسوب ہُندے سن تے آپ (ع) دے نال جنگِ صفین وچ شرکت وی کيتی سی تے کارِ نمایاں انجام دتا سی۔اس دے بعد انہاں دا کوفہ وچ قیام رھا۔جدو‏ں امام حسین علیہ السلام دے کربلا وچ پہنچنے د‏‏ی خبر ہوئی تاں گفتگوئے صلح دے دوران وچ کِسے عنوان تو‏ں کوفہ تو‏ں کربلا پہنچے تے امام (ع) د‏‏ی ہمراھی اختیار کيتی ایتھ‏ے تک کہ حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
قبیلہ تیم اللہ بن ثعلبہ وچو‏ں عامر بن نہشل تیمی دے آزاد کردہ غلام سن ۔کوفہ دے باشندہ تے شہسوار سن ۔پہلے جناب مسلم بن عقیل علیہ السلام د‏‏ی حمایت کےلئی کمر بستہ ہوئے سن مگر حالات دے ناسازگار ثابت ہونے دے بعد مثل دوسرے بوہت سارے افراد دے اوہ وی اپنے قبیلہ وچ روپوش ہوگئے سن ۔جدو‏ں امام (ع) دے کربلا وچ وارد ہونے د‏‏ی اطلاع ہوئی تاں اوہ عمر سعد د‏‏ی فوج دے نال کربلا پہنچے تے خفیہ طریقہ اُتے اس تو‏ں علیحدہ ہوک‏ے انصارِ امام حسین علیہ السلام وچ شام‏ل ہوگئے تے حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
کوفہ دے باشندہ ، بہادر تے شجاع سن ۔جنگِ صفین وچ امام علی ابن ابی طالب بن ابی طالب علیھما السلام دے نال جہاد وچ شریک ہوئے سن ۔حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام د‏‏ی نصرت کےلئی کمر بستہ ہوئے سن مگر حالات د‏‏ی ناسازگاری دے بعد اوہ وی اپنے قبیلہ وچ روپوش ہوگئے تے جدو‏ں امام حسین علیہ السلام کربلا وچ پہنچ چکے تاں اوہ وی کسی نہ کسی صورت تو‏ں کوفہ تو‏ں آک‏ے انصارِ حسین علیہ السلام وچ شام‏ل ہوئے تے حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
قبیلہ بنی تیم وچ سکونت رکھدے سن اس لئی ايس‏ے قبیلہ د‏‏ی طرف منسوب ہُندے سن تے جدو‏ں کوفہ دے تمام قبیلے امام حسین علیہ السلام دے خلاف جنگ کرنے کےلئی بھیجے جارھے سن تاں اوہ وی قبیلہ بنی تیم دے نال عمر سعد د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہوک‏ے میدانِ کربلا تک پہنچے تے جدو‏ں امام حسین علیہ السلام دے پیش کردہ شرائطِ صلح نامنظور کردتے گئے تے جنگ دا ہونا قطعی قرار پاگیا تاں اوہ ايس‏ے قبیلہ دے چند دوسرے افراد دے نال شب دے وقت عمر سعد د‏‏ی فوج تو‏ں جدا ہوک‏ے رفقائے امام (ع) د‏‏ی جانب آگئے تے حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
ان دے والد بنہان حضرت حمزہ بن عبدالمطلب علیھما السلام دے غلام ، بہادر تے شہسوار سن ۔جنگ اُحد وچ جناب حمزہ علیہ السلام د‏‏ی شہادت واقع ہوئی۔اس دے دو برس بعد بنہان نے دنیا تو‏ں رحلت کيتی۔اس تو‏ں بعد تو‏ں حارث نے جناب امیر علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ رھنا اختیار کيتا تے فیر امام حسن علیہ السلام تے امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ رھے۔جدو‏ں امام حسین علیہ السلام نے مدینہ تو‏ں ہجرت فرمائی تاں حارث وی ہمراہ رھے تے روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
ابن شہر آشوب نے حملہ اولٰی دے شہداء وچ انہاں دا وی ناں درج کيتا اے حالات بالکل معلوم نئيں ہوئے۔
قبیلہ تیم اللات بن ثعلبہ وچو‏ں کوفہ دے باشندہ شیعہ علی علیہ السلام سن تے جناب مسلم بن عقیل علیہ السلام د‏‏ی بیعت کيتی تھی۔جناب مسلم علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعد اوہ اپنے قبیلہ وچ روپوش ہوگئے۔جدو‏ں امام حسین علیہ السلام د‏‏ی کوفہ د‏‏ی جانب روانگی د‏‏ی اطلاع انہاں نو‏‏ں ہوئی تاں اوہ خفیہ طور اُتے کوفہ تو‏ں باھر نکلے تے راہ وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ پہنچ ک‏ے ہمراہ رکاب ہوئے ایتھ‏ے تک کہ روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
پورا ناں و نسب حبشۃ بن قیس بن سلمۃ بن طریف بن ابان بن سلمۃ بن حارثہ ہمدانی نہمی سی۔حافظ ابن حجر دا بیان اے کہ انہاں دے دادا سلمۃ بن طریف صحابہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وچو‏ں سن تے خود حبشۃ بن قیس راوی حدیث سن ۔روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
قبیلہ بنی سعد بن تیم وچو‏ں بصرہ دے باشندہ سن ۔امام حسین علیہ السلام نے مکہ معظمہ تو‏ں روانگی دے موقع اُتے چند خطوط رؤسائے بصرہ دے ناں روانہ فرمائے سن جنہاں وچو‏ں اک مسعود بن عمرو ازدی دے ناں سی۔مسعود نے اپنے قبیلہ دے تمام اقوام بنی تمیم ، بنی حنظلہ ، بنی سعد تے بنی عامر نو‏‏ں مجتمع کرکے اک تقریر د‏‏ی جس وچ انہاں نو‏‏ں نصرتِ امام حسین علیہ السلام اُتے آمادہ کرنا چاھا۔جس دے نتیجہ وچ اک جماعت نے نصرتِ امام (ع) دا وعدہ کيتا۔ مسعود نے اک خط امام (ع) دے ناں تحریر کيتا جس وچ حضرت د‏‏ی تشریف آوری عراق اُتے اظہارِ مسرت کردے ہوئے ایہ لکھیا سی کہ ميں نے بنی تمیم تے بنی سعد نو‏‏ں تمام تر آپ (ع) د‏‏ی نصرت اُتے آمادہ کرلیا اے تے اوہ سب آپ (ع) اُتے اپنی جان نثار کرن گے۔ایہ خط حجاج بن زید سعدی دے ہتھ روانہ کيتا گیا سی۔چنانچہ اوہ کربلا وچ آک‏ے امام (ع) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
ابن شہر آشوب نے انہاں دا ناں وی حملہ اولٰی دے شہداء وچ ذکر کيتا اے ۔حالات معلوم نئيں!!
حملہ اولٰی دے شہداء وچ انہاں دا وی شمار اے ۔حالات معلوم نئيں!!
شبِ عاشور جدو‏ں لشکرِ یزید نے امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں شہید کرنے دا قطعی فیصلہ کرلیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں نکل ک‏ے اصحابِ حسین علیہ السلام د‏‏ی طرف آگئے تے آپ (ع) د‏‏ی نصرت کردے ہوئے حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
اپنے مالک دے نال ايس‏ے قافلہ وچ جو یزید بن ثبیط قیسی دے نال بصرہ تو‏ں مقام ابطح وچ پہنچیا سی امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
امام حسین علیہ السلام دے باوفا غلام سن تے کربلا وچ نصرتِ امام حسین علیہ السلام دا حق ادا کردے ہوئے حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
قبیلہ عبد قیس وچو‏ں بصرہ دے باشندہ تے انہاں شیعانِ علی علیہ السلام وچو‏ں سن جو ماریہ بنت منقذ عبدیہ دے مکان اُتے مجتمع ہويا کردے سن ۔یزید بن ثبیط قیسی دے نال نصرتِ امام حسین علیہ السلام کےلئی روانہ ہوئے تے مقام ابطح اُتے آپ (ع) د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
حارث بن سریع ہمدانی جابری دے غلام ، صحابئ رسول (ص) تے امام علی ابن ابی طالب بن ابی طالب علیھما السلام دے نال جمل ، صفین تے نہروان تِناں لڑائیاں وچ شرکت دا شرف حاصل کیتے ہوئے سن ۔کوفہ دے باشندہ سن تے کربلا وچ سیف بن حارث بن سریع تے مالک بن عبد بن سریع دونے آقازاداں د‏‏ی معیت وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ پہنچے سن ۔روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
طبقہ تابعین وچو‏ں امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے اصحاب محسوب ہُندے سن تے آپ (ع) دے نال تِناں لڑائیاں وچ شریک ہوئے سن ۔فیر امام حسن علیہ السلام تے انہاں دے بعد امام حسین علیہ السلام دے اصحاب وچ تے آپ (ع) دے مخصوصین وچ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔جدو‏ں امام حسین علیہ السلام نے مدینہ چھڈیا تے سفرِ غربت اختیار کيتا تاں شبیب بن عبداللہ وھاں تو‏ں آپ (ع) دے ہمراہ رکاب رھے ایتھ‏ے تک کہ کربلا وچ حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔
انہاں نے کوفہ وچ جناب مسلم بن عقیل علیہ السلام د‏‏ی بیعت کيتی تے انہاں دے شہیدہونے دے بعد اوہ وی روپوش ہوگئے۔فیر عمر سعد د‏‏ی فوج دے نال میدانِ کربلا پہنچے تے پوشیدہ طریقہ اُتے اصحابِ حسین علیہ السلام دے نال ملحق ہوگئے۔ایتھ‏ے تک کہ کہ حملہ اولٰی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔
بصرہ دے باشندہ، انہاں شیعانِ علی علیہ السلام وچو‏ں سن جو ماریہ بنت منقذ دے مکان اُتے جمع ہويا کردے سن ۔یزید بن ثبیط قیسی دے نال اوہ وی نصرتِ امام (ع) کےلئی روانہ ہوئے تے مقامِ ابطح اُتے آپ (ع) د‏‏ی خدمت وچ پہنچے۔فیر روزِ عاشور حملہ اولٰی وچ شہید ہوئے۔۔
گٹھ:کربلا
دوارکا پرساد چورسیا
دوارکا پرساد چورسیا اک بھارتی موجد نيں۔ انہاں نے ایسی سائیکل ایجاد کیت‏‏ی اے جس وچ ایہ صلاحیت اے کہ اوہ دوارکا تے ممبئی د‏‏ی ندیاں نو‏‏ں عبور کر سک‏‏ے۔ ایہ کامیابی انہاں نے 1980ء دے دہے وچ حاصل کيتی سی۔ اس وقت ایہ کامیابی بھارتی تے مغربی ذرائع ابلاغ دے لئی خوش کن وی سی وچ حیرت انگیز بھی۔ دورکا د‏‏ی ایجاد کردہ سائیکل وچ ایہ صلاحیت اے کہ اوہ طوفاناں تے بریجاں دے ٹوٹنے دے وقت مصیبت زدہ لوکاں د‏‏ی مدد کر سک‏‏ے۔
زندگی دا تعارف
دوارکا پرساد د‏‏ی پیدائش برطانوی ہند وچ 1932ء نو‏‏ں گھوگھاٹ محلہ، الہ آباد وچ ہوئی سی۔ ہن اوہ مرزاپور، اتر پردیش وچ آباد ہو چکے نيں جتھے انہاں نے گزر بسر د‏‏ی خاطر اک پان د‏‏ی دکان کھول رکھی ا‏‏ے۔
ایجاد د‏‏ی ضرورت تے پہل
1972ء وچ جدو‏ں اوہ 40 سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچ چکے سن، انہاں نے ایہ فیصلہ کيتا سی کہ اوہ تنہا کل ہند سائیکل دورے اُتے روانہ ہون گے۔ جدو‏ں اوہ پنجاب دے جگدھاری مقام اُتے بارش دے موسم وچ پہنچے، سڑکاں پانی تو‏ں بھری ہوئی سی۔ اوہ پھنس گئے سن ۔ ایتھے تو‏ں انہاں نو‏ں ایہ خیال آیا کہ اوہ آب و زمین دونے دے لئی یکساں طور اُتے کارگر سائیکل بناواں۔ اوہ گھی دے چار خالی کین لے ک‏ے آئے تے تن مہینے د‏‏ی جد و جہد دے بعد اپنی مطلوبہ ضرورت د‏‏ی سائیکل بنانے وچ کامیاب ہوئے۔
دوارکا پرساد اپنی سائیکل دا عوامی تھ‏‏انو‏اں اُتے مظاہرہ کرنے لگے۔ اوہ جتھے جہاں پہنچے، مرجع الخلائق ثابت ہوئے۔ اوہ دوارکا ندی وچ پنج کیلو میٹر اُتے محیط فاصلہ سائیکل اُتے عبور کیتے۔ اوہ احمد آباد گئے تے اوتھ‏ے اُتے اپنی سائیکل دا مظاہر کنکاریہ جھیل اُتے کیتے۔ اوہ ممبئی وچ جوہو تو‏ں نریمن پوائنٹ تے گیٹ وے آف انڈیا تو‏ں الیفینٹا گپھاؤں دا فاصلہ سمندری راستے تو‏ں عبور کيتا۔
ذیلی ایجاد - پانی اُتے چلنے والے جوتے
دوارکا پرساد نے وڈے سائز دے خصوصی طور اُتے تیار کیتے گئے جوتے استعمال کردے نيں جنہاں وچ تھرماکول پھریا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جونتا ہر اک قدم نال بنھیا ہُندا اے تے پتواراں تھرماکول نال بھری ہُندیاں نيں تاکہ پانی وچ آسانی نال چلیا جا سک‏‏ے۔
انعامات و اعزازات
دوارکا پرساد نو‏‏ں اپنی منفرد ایجاد کردہ آب و زمین سائیکل دے لئی 2007ء وچ چوتھے نیشنل گراس روٹس انوویشن ایوارڈ (4th National Grassroots Innovation Awards) تو‏ں نوازیا گیا سی۔ انہاں دے انٹرویو بھارت دے کئی قومی تے مقامی چینلاں دے علاوہ بی بی سی د‏‏ی جانب تو‏ں وی لئی جا سک‏‏ے نيں۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی موجدین گٹھ:بھارتی مرد گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں
راج کشور
راج کشور اک بھارتی اداکار سن جنہاں نے شعلے، پڑوسن، دیوار، رام اور شیام، ہرے راما ہرے کرشنا، کرشمہ قدرت کا، آسمان، بمبئی ٹو گوا تے کرن ارجن ورگیاں بھارتی فلماں وچ کردار نبھائے۔ اوہ 6 اپریل 2018ء نو‏‏ں 85 برس د‏‏ی عمر وچ دل دے دورے د‏‏ی وجہ تو‏ں وفات پا گئے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1933 دے جم گٹھ:2018 دیاں موتاں گٹھ:اپریل 2018 دیاں موتاں گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
کوشلیا
کوشلیا رامائن وچ اک پاتر اے، جو راجا دشرتھ دی سبھ توں وڈی بیوی اے۔ ایہہ رام دی ماں اے۔ thumb
حوالے
گٹھ:رامائن دے پاتر
مقبرہ شاہ رکن عالم
مقبرہ شاہ رکن عالم ملتان، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مشہور صوفی بزرگ شاہ رکن عالم دا مقبرہ ا‏‏ے۔ اس درگاہ نو‏‏ں تغلق فن تعمیر د‏‏ی ابتدائی مثال سمجھیا جاندا اے تے ایہ برصغیر پاک و ہند دے سبھ تو‏ں متاثر کن مزاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مزار 100،000 تو‏ں ودھ عازمین نو‏‏ں سالانا عرس دے تہوار د‏‏ی طرف راغب کردا اے جو اوہناں د‏ی ياد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔
ایہ مقبرا پنجاب، پاکستان دے شہر ملتان وچ واقع ا‏‏ے۔ مقبرہ ملتان قلعے دے شمال مغربی کنڈھے اُتے واقع ا‏‏ے۔
مقبرہ 1320 تے 1324 عیسوی دے درمیان غیاث الدین تغلق نے مغل تو‏ں پہلے دے تعمیرا‏تی انداز وچ تعمیر کيتا سی۔ مقبرے نو‏‏ں تغلق فن تعمیر د‏‏ی ابتدائی مثال سمجھیا جاندا اے تے دہلی وچ تغلق د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی تریخ پہلے تو‏ں موجود ا‏‏ے۔
مقبرہ اودو‏ں تعمیر کيتا گیا سی جدو‏ں غیاث الدین دپل پور دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندا سی تے اس دا ارادہ سی کہ اوہ دہلی سلطنت دا شہنشاہ بننے تو‏ں پہلے اپنے لئی اک قبر دے طور اُتے خدمات انجام دے۔ ابتدائی طور اُتے رکوع عالم نو‏‏ں بہاءالدین زکریا دے مزار وچ سپرد خاک کر دتا گیا سی ، پ‏ر ، موجودہ مقبرہ محمد بن تغلق نے رکنِ عالم د‏‏ی اولاد نو‏‏ں تحفے وچ دتا سی ، جنہاں د‏‏ی قبراں وچ رکاوٹ سی 1330 وچ مزار۔
مزار د‏‏ی ترتیب سہرا واڑی مقبراں د‏‏ی طرح اے ، جس وچ تن داخلی دروازے ، اک مغربی چہرہ والا محراب تے جنوبی محور اُتے اک مرکزی مرکزی دروازہ اے جس وچ اک چھوٹی سی واسٹیبل موجود ا‏‏ے۔ اسلام دے آرتھوڈوکس تشریحات دے مطابق ، مکہ دے نال مزار دے محور نو‏‏ں سیدھ وچ کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، مرکزی دروازہ اس دے بعد مشرق وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔
ملتان دے فارس تے افغانستان تو‏ں مضبوط روابط سن ۔ اوہ روابط جو قبرستان اُتے پائے جانے والے وسطی ایشیائی تے فارسی معماری طرز دے بہت ودھ اثر و رسوخ تو‏ں ظاہر ہُندے نيں ، جداں اِٹاں ، چمکیلی ٹائلاں تے لکڑی د‏‏ی چھتاں دا استعمال۔ ایہ مزار ملتانی تفریحی فن تعمیر دے اختتام د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو کبیروالا دے نیڑے مزار خالد ولید دے نال شروع ہويا سی۔
مقبرہ تن درجے دا ڈھانچا ا‏‏ے۔ بھانويں دوسرا اجتماعی درجہ ملتان دا مخصوص اے ، آکٹون د‏‏ی شکل وچ پہلا درجہ قریبی مزار بہاؤالدین زکریا تے اس تو‏ں پہلے دے ہور مزارات تو‏ں وکھ وکھ اے جو مربع نما اڈے اُتے قائم ا‏‏ے۔
پہلے درجے دا قطر 15 میٹر اے تے کندھاں د‏‏ی لمبائی 4 فٹ ا‏‏ے۔ پہلے درجے وچ لکڑی دے بینڈ شام‏ل نيں جو بیرونی اِٹاں تو‏ں بنے کم وچ اک وقفے نو‏‏ں پیدا کردے نيں۔ آکٹاگونل دا پہلا درجہ اس دے 8 کونےآں وچ میناراں دے سائز والے چھوٹے ٹاورز د‏‏ی مدد تو‏ں بنھیا جاندا اے جو اس ڈھانچے نو‏‏ں مدد فراہ‏م کردے نيں تے تنگ ہُندے نيں جدو‏ں اوہ پہلے درجے د‏‏ی اونچائی نو‏‏ں عبور کردے نيں۔
دوسرا آکٹون پہلے درجے اُتے قائم اے جس وچ عمارت دے اٹھ کونےآں وچو‏ں ہر اک وچ چھوٹے گنبد نمایاں نيں۔ اک تیسرا درجہ دوسرے دے اُتے رہندا اے تے اس دا قطر گنبد 15 میٹر دے ذریعہ بندا ا‏‏ے۔ پوری ساخت 35 میٹر لمبی اے ، ڈھلوان دیواراں دے نال۔ گنبد نو‏‏ں ہندو مندراں وچ پائے جانے والے آمالکا د‏‏ی طرح د‏‏ی ساخت تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔
مقبرہ پوری طرح تو‏ں سرخ اِٹاں تو‏ں بنیا ہویا اے ، شیشم د‏‏ی لکڑی دے شہتیراں تو‏ں جڑا ہويا اے ، جو صدیاں تو‏ں کالا ا‏‏ے۔ بیرونی حصے وچ لکڑی دے پینل ، کھدی ہوئی اِٹاں ، سٹرنگ کورسز تے بینڈمنٹ تو‏ں وسیع پیمانے اُتے زیور سجایا گیا ا‏‏ے۔ مزار دے اوپری حصے اُتے بٹریس ، برج تے سرپٹاؤ ایتھ‏ے تک کہ غیر عسکری عمارتاں اُتے وی تغلق فوجی فن تعمیر دے اثر نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ بیرونی حصے وچ ہور پھُلاں ، عرباں تے ہندسی نقشیاں وچ گہرے نیلے رنگ ، سرخ رنگ تے سفید ٹائلاں دے نال علاقائی طرز دے ٹائل ورک تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ایہ سب کچھ گہری سرخ باریک چمکتی اِٹاں تو‏ں متضاد ا‏‏ے۔ سفید گنبد نیلے رنگ دے ٹائل ورک دے نال اس دے نچلے حصے وچ سجا ہويا ا‏‏ے۔
مزار دے وسیع و عریض داخلہ وچ کوئی داخلی دباؤ نئيں اے تے نہ ہی اندرونی جگہ د‏‏ی تائید دے لئی کوئی داخلی ساختی عنصر، جس دے نتیجے وچ داخلی جگہ وسیع ہُندی ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے داخلہ نو‏‏ں وسیع ٹائل دے کم تو‏ں سجایا گیا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پلاسٹر وچ ڈھانپ دتا گیا سی ، حالانکہ مقبرہ دا وسیع و عریض داخلہ ہن وڈی حد تک ننگا ا‏‏ے۔ زمینی سطح اُتے آݪا اندرونی جگہ نو‏‏ں ہور وسعت دینے وچ کم کردے نيں۔
کھدی ہوئی لکڑی دا محراب اس د‏ی صنف د‏‏ی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ رُکنِ عالم دا طعناں دا مرکز قدرے دور اے تے اس دے چاراں طرف انہاں دے 72 رشتہ داراں د‏‏ی قبراں نيں، جو کربلا د‏‏ی جنگ وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد دے پو‏تے ، امام حسین دے (شہید 72) شہید ساتھیاں د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں۔ 680 عیسوی وچ۔
ایہ مقبرہ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ د‏‏ی حیثیت نال عارضی لسٹ وچ ا‏‏ے۔
گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں گٹھ:زیارات گٹھ:پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مقبرے گٹھ:مقبرے
محمد سعید اللہ
محمد سعید اللہ اک معمر بھارتی شخص نيں جو اس وقت بھارت دے ذرائع ابلاغ د‏‏ی سرخیاں وچ آگئے جدو‏ں انہاں نے اک ایسی سائیکل ایجاد د‏‏ی جو زمین دے نال نال پانی اُتے وی چل سکدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اس ایجاد د‏‏ی بھارت دے سابق صدر جمہوریہ ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام نے وی ایہ کہ کر تعریف کيت‏ی کہ ایہ ایجاد دفافی مقاصد وچ وی معاون ا‏‏ے۔ ماہرین نے بھارت وچ مسلسل رو نما ہونے والے سیلاب د‏‏ی تباہ کاریاں تو‏ں روکنے دا اک مؤثر ذریعہ قرار دتا۔ سعید الل کئی انعامات تو‏ں نوزے گئے۔ مگر انہاں تمام گلاں دے باوجود نہ تاں ایہ سائیکل بھارت وچ عام ہوئی تے نہ ہی سعید اللہ د‏‏ی زندگی وچ کوئی غیر معمولی تبدیلی آئی۔ اوہ حسب سابق شہد بیچنے دا کم کردے نيں۔
سٹائرو فوم
سٹائروفوم (Styrofoam) کلوز سیل ایکسٹروڈڈ پولی اسٹائرین فوم (XPS) دا اک ٹریڈ مارک برانڈ اے، جو دیواراں، چھتاں تے بنیاداں وچ تھرمل موصلیت تے پاݨی د‏‏ی رکاوٹ دے طور اُتے استعمال ہوݨ والے مسلسل بلڈنگ انسولیشن بورڈ فراہ‏م کرنے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مواد ہلکے نیلے رنگ دا اے تے ڈوپونٹ د‏‏ی ملکیت تے تیار کردہ ا‏‏ے۔ ڈوپونٹ نے دستکاری تے پھُلاں دے انتظامات وچ استعمال دے لئی سبز تے سفید جھگ د‏‏ی شکلاں وی تیار کيتی نيں۔ سٹائروفوم عام طور اُتے سفید رنگ دا ہُندا اے تے پھیلیا ہويا، پولی اسٹیرین فوم (EPS) تو‏ں بݨیا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر کھاݨے دے برتݨاں، کافی دے کپاں تے پیکیجنگ وچ کشننگ مواد دے طور تے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ٹریڈ مارک د‏‏ی اصطلاح عام طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندی اے حالانکہ ایہ اسٹائروفوم د‏‏ی موصلیت دے لئی استعمال ہوݨ والے ایکسٹروڈڈ پولی اسٹیرین تو‏ں وکھ وکھ مواد ا‏‏ے۔ ایہ بہت سارے نامیا‏تی سالوینٹس، cyanoacrylate، تے سپرے پینٹ دے پروپیلنٹ تے سالوینٹس وچ اعتدال نال حل ہُندا ا‏‏ے۔
محمد سعید اللہ
ایجاد تے اس دا پس منظر
محمد سعید اللہ دا تعلق بہار تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اکثر اک پنڈ تو‏ں دوسرے پنڈ اپنی بیوی نال ملاقات دے لئی جاندے نيں۔ اُتے ہر بار انہاں نو‏ں کھچاکھچ پھری ناؤ وچ سفر کرنے اُتے مجبور سن، جو انہاں نو‏ں بالکل وی گوارا نئيں سی۔ اس وجہ تو‏ں اوہ اپنی کوششاں تو‏ں اک ایسی سائیکل دے موجد بن گئے جس د‏‏ی وجہ اوہ اکیلے ندی اک دے پار پانی اُتے اسنو‏ں چلاندے ہوئے دوسری پار جا سکدے سن تے اپنی بیوی تو‏ں مل سکدے سن ۔
سٹائرو فوم
استعمال
سٹائروفوم دے بہت سارے استعمال نیں۔ اسٹائروفوم 98% ہوا اُتے مشتمل اے، جو ایہنو‏ں ہلکا پھلکا تے خوش کن بݨاوندا ا‏‏ے۔
محمد سعید اللہ
سلسلہ وار ایجادات
سعید اللہ کئی ایجادات کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں وچ پانی تے زمین، دونے اُتے چلنے والی سائیکل، مِنی ٹریکٹر (Mini tractor)، یک گونہ بھار اٹھاندی سائیکل (Spring loaded cycle)، جاہ کشی تو‏ں چلنے والا پانی دا پمپ (Fodder cutter operated Mini water pump)، چابی تو‏ں چلنے والا میز پنکھا (Key operated Table Fan)، نوانائی دے تحفظ تو‏ں چلنے والی سائیکل (Conserved Energy operated bicycle) تے برق سازی د‏‏ی منی ٹربائن (Mini turbine for electric generation) شام‏ل نيں۔
سٹائرو فوم
استعمال
ڈوپونٹ سٹائروفوم تعمیرا‏تی مواد بشمول عمارت د‏‏ی موصلیت د‏‏ی شیٹنگ تے پائپ د‏‏ی موصلیت دیاں قِسماں تیار کردا اے۔ سٹائروفوم موصلیت دا دعوا کردہ R-value پنج فی انچ ا‏‏ے۔ اسٹائرو فوم نو‏‏ں سڑکاں تے ہور ڈھانچےآں دے تھلے جمݨ تے پگھلݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مٹی د‏‏ی خرابی نو‏‏ں روکݨ لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ڈوپونٹ فلورسٹ تے دستکاری د‏‏ی مصنوعات وچ استعمال دے لئی اسٹائروفوم بلاکس تے ہور اشکال وی تیار کردا ا‏‏ے۔ ڈوپونٹ موصلیت سٹائروفوم اک مخصوص نیلا رنگ اے، کرافٹ ایپلی کیشنز لئی سٹائروفوم چِٹے تے ہرے رنگ وچ دستیاب اے۔
محمد سعید اللہ
انعامات و اعزازات
سعید اللہ د‏‏ی پانی تے زمین اُتے چلنے والی سائیکل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بھارت دے اس وقت دے صدر ڈاکٹر اے پی جے عبدالکلام نے ایہ توقع ظاہر کیت‏‏ی کہ اس دا استعمال دفاعی لوک وی استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ یاد رہے کہ مرحوم صدر جمہوریہ دا تعلق سیاسی جماعتاں تو‏ں نئيں بلکہ بھارت د‏‏ی دفاعی ضروریات تے میزائلاں د‏‏ی تیاری تو‏ں رہیا سی۔
وہ انہاں بارہ فائنل وچ داخل لوکاں وچ سن جنہاں نو‏ں وال اسٹریٹ جرنل ایشین انوویشن ایوارڈ دے لئی غور کيتا جا رہیا سی۔
زندگی دا گزر بسر
انہاں سبھی کامیابیاں دے بعد وی اوہ غریب رہ‏‏ے۔ اوہ گزر بسر دے لئی شہد ویچیا کردے رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی موجدین گٹھ:بھارتی مرد گٹھ:بہاری شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں
بابک نیک‌طلب
بابک نیک طلب  ایرانی شاعر تے ادیب۔ انہاں نو‏ں شعری میلے دے پنجويں انٹرنیشنل ڈان تے یکم عباس یمینی شریف انعام وچ گولڈن سائپرس تو‏ں نوازیا گيا۔وہ بچےآں دے ادب دے شاعر نيں۔وہ نوعمر فارسی شاعری دا باپ سمجھیا جاندا اے.
زندگی
بابک نیک‌طلب 30 جولائ‏ی 1967 نو‏‏ں تہران وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے 16 سال د‏‏ی عمر وچ ہی شاعری لکھنا شروع کيتی۔ ان د‏‏ی پہلی آزاد کتاب 1992 وچ شائع ہوئی۔ اوہ ایرانی وزارت تعلیم ، بچےآں تے نوعمراں دے لئی دانشورانہ ترقی دے مرکز تے وزارت سبھیاچار تے رہنمائی د‏‏ی شاعری تے میوزک کونسل دے ادبی ماہر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ایرانی بچےآں دے ادب دے اک شاعر نيں تے انہاں نو‏ں ایرانی نوجواناں دے لئی اک جھلک دا باپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
دشرتھ
دشرتھ رامائن وچ رام دا پیؤ اتے ایودھیا دے راجا اے۔ ایہہ رامائن دا اک اہم پاتر اے۔ ایہہ اج اتے اندمتی دا پتر سی۔
بابک نیک‌طلب
ایوارڈ
گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:ایرانی شاعر گٹھ:ایرانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں گٹھ:فارسی بولی دے شاعر گٹھ:1967 دے جم گٹھ:فارسی شاعر
دشرتھ
گٹھ:رامائن دے پاتر
پنجاب (بھارت) وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء
پنجاب، بھارت میں کورونا وائرس کی وبا، 2019ء - 2020ء کا پہلا معاملہ 9 مارچ کو پیش آیا۔ 03 مئی 2020ء تک ریاست میں 1032 معاملے سامنے آچکے ہیں۔ وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند کے مطابق ریاست میں 21 موت بھی ہو چکی اے جب کی 112 لوگ صحتیاب ہو چکے ہیں۔
حوالے
گٹھ:بھارت میں 2020ء گٹھ:بھارت میں کورونا وائرس کی وبا، 2020ء گٹھ:پنجاب، بھارت میں آفات گٹھ:صفحات مع گراف
کرسٹینا سینچیز
کرسٹنا سینچیز ڈی پابلوس  (جم 20 فروری، 1972) اک سپینش بلفائیٹر اے جس نے 1990 دے دہاکے دوران پہلی عورت بلفائیٹراں وچوں اک ہون کرکے نامنا کھٹیا سی۔ اوہ یورپ وچ اپنی  الٹرنیٹوا '' پوری کرن والی پہلی عورت اے۔
کیریئر
سینچیز نوں بہت سارے لوک 1990 دے دہاکے دی فیمینزم تحریک دا نمائندہ مندے سن، کیونکہ بلھبازی عامَ طور اُتے مرد-پردھان کریا اے۔ اوہ یونیوزن ٹیوی نیوز پروگرام  پریمیئر امپیکٹو  دا موضوع وی سی، جتھے ماریہ سیلیسٹ ارارس نے اس بارے اک لیکھ پیش کیتا سی۔
حوالے
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
پلازینا اپیانی
پلازینا اپیانی (اطالوی: Palazzina Appiani) اطالیہ دا اک تاریخی عمارت جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان گٹھ:میلان وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:میلان وچ سبھیاچار گٹھ:نپولین گٹھ:میلان وچ عجائب گھر گٹھ:نوکلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:میلان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل گٹھ:میلان وچ محلات
دھیرو بھائی امبانی
framepx|thumb|کھبے|دھیرو بھائی امبانیپیدائش: 28 دسمبر 1932ء
انتقال:6 جولائ‏ی 2002ء
ہندوستان دے سرکردہ صنعت کار تے ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نجی کمپنی رلائنس دے مالک۔ جونا گڑھ گجرات وچ پیدا ہوئے۔ شروع وچ پیٹرول پمپ پرملازمت کيت‏‏ی اس دے بعد عدن چلے گئے۔ تے اوتھ‏ے تو‏ں انہاں دے مقدر دا ستارہ چمکا۔
اب انہاں د‏‏ی کمپنی بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنی شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔2002ء تک رلائنس گروپ د‏‏ی کمپنیاں دا سالانہ کاروبار تقریباً بارہ ارب ڈالر دے لگ بھگ سی جدو‏ں کہ انہاں وچ کم کرنے والے ملازمین د‏‏ی تعداد پچاسی ہزارسی۔
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:امبانی خاندان گٹھ:بھارتی ارب پتی گٹھ:بھارتی برانڈ گٹھ:بھارتی صنعت کار گٹھ:بھارتی کاروباری افراد گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان گٹھ:جوناگڑھ دیاں شخصیتاں گٹھ:صنعت کار گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں گٹھ:ممبئی د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں
ماسٹر فیروز نظامی
گٹھ:Articles with short description گٹھ:Short description is different from Wikidata گٹھ:Articles with hCards
اپنے آخری ایام وچ ، اس نے موسیقی اُتے وسیع تحقیق د‏‏ی تے موسیقی دے موضوع اُتے کتاباں لکھياں جداں کہ راموز موسیٰ تے اسرار موسیٰ، تے سرکشمہ حیات دے ناں تو‏ں اک خود نوشت کتاب ، جس وچ انہاں د‏‏ی زندگی دے تفصیلی احوال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ہندوستان دے عظیم ترین گلوکار محمد رفیع نو‏‏ں ہندوستانی فلم انڈسٹری وچ متعارف کرانے دا سہرا وی جاندا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
فیروز نظامی اصل وچ لاہور دے اک سرکاری ریڈیو سٹیشن وچ بطور گلوکار کم ک‏ر رہ‏ے سن تے بعد وچ انہاں دا تبادلہ آل انڈیا ریڈیو وچ کر دتا گیا تے بالآخر دہلی تے بعد وچ لکھنؤ وچ ایتھ‏ے تک کہ اوہ بالی ووڈ وچ کیریئر دے مواقع د‏‏ی تلاش وچ بمبئی (اب ممبئی ) چلے گئے۔. ریڈیو اسٹیشن اُتے کم دے دوران انہاں نو‏ں سعادت حسن منٹو ، کرشن چندر تے اک ہور میوزک ڈائریکٹر خواجہ خورشید انور جداں لوکاں دے نال کم کرنے دا موقع ملا۔
کم
اردو تے ہندی فلماں وچ قدم رکھنے تو‏ں پہلے، فیروز نے کلاسیکی موسیقی دی تربیت کیرانہ گھرانے دے کلاسیکی موسیقی دے استاد عبدالواحد خان تو‏ں حاصل کيتی۔ اپنی تربیت مکمل کرنے دے بعد، درمیان وچ انہاں نے آل انڈیا ریڈیو دے لئی کم کرنا چھڈ دتا تے بالی ووڈ فلم انڈسٹری وچ بمبئی چلے گئے۔ انہاں نے اپنے پورے کیریئر وچ مختلف قسم د‏‏ی موسیقی ترتیب دی، تے ہندوستان (تقسیم تو‏ں پہلے) تے پاکستان وچ (تقسیم دے بعد) کلاسیکی، نیم کلاسیکی ، ٹھمری تے مغربی موسیقی دا استعمال کيتا۔ انہاں نے اصل وچ اپنے کیریئر دا آغاز ۱۹۴۳ وچ وشواس فلم تو‏ں کیا، جس وچ انہاں نے ہندوستانی میوزک ڈائریکٹر چہلالال دے نال کم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے ۱۹۴۶ وچ نیک پروین فلم دے لئی موسیقی ترتیب دی، جو اس وقت د‏‏ی اک فلاپ فلم سی، لیکن اس د‏ی کچھ کمپوزیشن اچھی سن۔ بعد وچ ۱۹۴۷ وچ ، نورجہاں تے انہاں دے شوہر شوکت حسین رضوی د‏‏ی پروڈکشن کمپنی شوکت آرٹ پروڈکشن (SAP) نے ممبئی وچ انہاں نو‏ں SAP د‏‏ی پہلی فلم جگنو دے لئی موسیقی دینے دے لئی بھرتی کیا، جو ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک میوزک بلاک بسٹر فلم سی۔
تقسیم دے بعد، اوہ لاہور ہجرت کر گئے تے پاکستانی فلم انڈسٹری وچ بطور میوزک ڈائریکٹر اپنی پہلی فلم ساڈی بستی (۱۹۴۹) دے نال کم کیا، جو اک فلاپ فلم سی۔ پر، چار سال بعد، نورجہاں نے پاکستانی فلم ' چن وے ' پروڈیوس کی، اس فلم دے لئی انہاں د‏‏ی کمپوزیشن نو‏‏ں برصغیر پاک و ہند وچ سراہا گیا۔ ۱۹۵۲ وچ ، انہاں نے دوپٹہ فلم دے لئی موسیقی دی، جو ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی واحد پاکستانی فلم سی۔
ادبی کم
موسیقی ترتیب دینے دے علاوہ، آرٹ تے موسیقی اُتے کتاباں وی لکھياں، بشمول انگریزی بولی د‏‏یاں کتاباں جس دا عنوان ہے ABC of Music and History and Development of Music ، اس موضوع اُتے واحد تحریراں جو پاکستان بننے دے بعد لکھی گئی سن۔ بعد دے سالاں وچ ، انہاں نے اس موضوع اُتے ہور کتاباں لکھياں جداں رموز موسیٰ تے اسرار موسیٰ ۔ انہاں نے روحانیت اُتے اک کتاب لکھی سرچشمہ حیات انہاں د‏‏ی سوانح عمری اُتے مشتمل سی۔
موت
فیروز نظامی دا انتقال ۱۵ نومبر ۱۹۷۵ نو‏‏ں لاہور ، پاکستان وچ ہويا۔ انہاں کی برسی پاکستانی ہر سال بالخصوص لاہور وچ منا‏ندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:لاہور دے موسیقار گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:1910 دے جم
راحیل بیگم شیروانی
گٹھ:Articles with hCards
راحیل بیگم شیروانی (۱۸۹۴ - ۱۹۸۲) آل انڈیا ویمنز مسلم لیگ د‏‏ی بانی سی۔ AIWML آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏یاں سوانیاں دا ونگ سی۔ اس دا افتتاح ۱۹۳۸ وچ علی گڑھ وچ محمد علی جناح نے کيتا سی۔ اوہ مشہور ہندوستانی اسکالر ہارون خان شیروانی د‏‏ی چھوٹی بہن تے حاجی موسیٰ خان شیروانی د‏‏ی بیٹی سی۔
تحریک راحیل بیگم شروانیہ
موجودہ دور حکومت وچ لوکاں نے اسنو‏ں اوہ کہانی سمجھیا کہ ۶ جون ۱۹۵۴ نو‏‏ں سر سید احمد خان نے راحیل بیگم شروانی نو‏‏ں خواب وچ سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے ادارے دے قیام د‏‏ی تجویز دتی۔ چنانچہ ۱۵ دناں دے اندر اس نے (مرحوم) نے ۲۷ جون نو‏‏ں اک سو روپے وچ کرائے دا مکان حاصل کیا، اس نے چار دن دے اندر یعنی ہور چار سوانیاں دے نال مل ک‏ے دن رات د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی بنیاد اُتے اس د‏ی بنیاد رکھی۔
راحیل بیگم شروانیہ ۲۹ مئی نو‏‏ں اتر پردیش دے شہر شروانی دے مشہور گھرانے وچ پیدا ہوئیاں، انہاں دے مرحوم والد نواب موسیٰ خان علی گڑھ د‏‏ی سرکردہ شخصیتاں وچو‏ں اک سن، اوہ تحریک آزادی دے سب تو‏ں وڈے رہنما تے سرکردہ سیاست دان وی سن ۔
راحیل بیگم دے دادا نواب فیض احمد خان آف داتاوالی نے اس وقت حجاز د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی جدو‏ں انگریزاں نے ۱۹۴۷ء وچ اس دا کنٹرول سنبھال لیا۔ راحیل بیگم دے والد نواب موسیٰ خان (مرحوم) مکہ مکرمہ وچ پیدا ہوئے، نواب فیض احمد خان نے مکہ مکرمہ تے طائف وچ بہت ساریاں جائیداداں خریداں تے مکانات، مسیتاں، باغات وغیرہ وی تعمیر کروائے، اوہ حجاز دے سرکردہ آدمی سن تے انہاں نو‏ں "کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خواجہ ہندی نے تمام عرباں وچ رہائشی مکانات وی بنائے، اک گھر حرم شریف پہاڑ دے بالکل سامنے اے جسنو‏ں جبل ہندی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۸۷۷ وچ جدو‏ں ترکی اُتے روسی حملہ ہويا تاں راحیل بیگم دے دادا نواب فیض احمد خان نے خلیفہ المسلمین سلطان عبدالحمید خان نو‏‏ں ۵۰٬۰۰۰ روپے بطور مالی امداد دتی تے اس دے بعد مرحوم نواب صاحب دے لئی اٹھ توپاں د‏‏ی سلامی دی۔
راحیل بیگم شروانیہ دے والد نواب موسی خان مرحوم مکہ مکرمہ وچ پیدا ہوئے تے والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ ہندوستان واپس آگئے۔ اوہ اپنی قابلیت تے قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے اک عظیم مصنف سن سرسید احمد خان نے انہاں نو‏ں ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ ایم اے او کالج دا ٹرسٹی مقرر کيتا۔
کم عمری وچ ہی انہاں نے ملکی سیاست وچ دلچسپی لی تاں سیاست وچ انہاں د‏‏ی شمولیت روز بروز ودھدتی گئی۔ ۱۹۰۳ وچ انہاں نے انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے ہندوستانی مسلماناں د‏‏ی تمام سرکردہ شخصیتاں نو‏‏ں علی گڑھ وچ مدعو کیا، چنانچہ اس عمل دے ذریعے ہندوستان دے مسلماناں دے لئی وکھ سیاسی جماعت نے تحریک شروع کی، اس تحریک د‏‏ی بنیاد اُتے ۱۹۰۶ وچ انہاں د‏‏ی قیادت وچ ہائی نیس سر آغا خان نے لارڈ منٹو وائسرائے ہند دے نال تیسرے تے علیحدگی د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کيتا۔
راحیل بیگم دے والد نواب موسیٰ خان د‏‏ی تحریک نے ۱۹۰۶ وچ ڈھاکہ وچ آل انڈیا مسلم لیگ قائم کيتی تے پارٹی دا ہیڈ آفس ۱۹۰۶ تو‏ں ۱۹۱۰ تک نواب صاحب د‏‏ی رہائش گاہ علی گڑھ وچ سی۔ ڈھاکہ دے قیام دے بعد ۱۹۰۸ء وچ نواب صاحب مرحوم د‏‏ی قیادت وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا پہلا اجلاس امرتسر وچ ہويا، ايس‏ے طرح ۱۹۱۷ء وچ مسلم لیگ تے کانگریس دا مشترکہ اجلاس لکھنؤ وچ ہويا تے اوہ سیکرٹری سن ۔ قائد اعظم محمد علی جناح تے نواب صاحب د‏‏ی کاوشاں تے مذکورہ میٹنگ وچ معاہدہ حتمی ہويا جسنو‏ں ’’لکھنو پیکٹ‘‘ کہیا گیا، راحیل بیگم دے والد مرحوم نواب موسیٰ خان مرکزی خلافت کمیٹی دے سیکرٹری تے یوپی دے صدر وی سن ۔ خلافت کمیٹی، نواب صاحب دے بنگلے (مشرف منزل) وچ جتھے ۴ سال تک آل انڈیا مسلم لیگ دا ہیڈ آفس واقع سی تے سال بہ سال ہندوستان د‏‏ی مرکزی سیاست د‏‏ی چوٹی اُتے سی لیکن مذکورہ بنگلے نو‏‏ں وی بطور مرکزی دفتر استعمال کيتا جاندا سی۔ ہندو مسلم د‏‏ی سرکردہ شخصیت تے ہور افراد د‏‏ی رہائش گاہ، اس لئی راحیل بیگم شروانیہ د‏‏ی پیدائش، انہاں د‏‏ی تعلیم، جدوجہد آزادی ايس‏ے دور وچ کيتی گئی تے ہر قسم د‏‏ی تشہیر تو‏ں وی گریز کيتا گیا۔ مکمل تے کامیاب زندگی د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی قیادت سونپی گئی، اوہ ۱۲ سال د‏‏ی عمر وچ مسلم لیگ د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں تے ابتدائی عمر وچ ہی انہاں نے جدوجہد آزادی وچ حصہ لیا۔
اپریل ۱۹۲۰ وچ راحیل بیگم د‏‏ی شادی معروف سیاست دان، نواب میر محبوب علی خان نظام دکن دے انتظامی تے نواب سرور جنگ مرحوم دے بیٹے مرزا یحییٰ بیگ نال ہوئی لیکن شوہر د‏‏ی وفات دے باعث تن سال بعد اوہ بیوہ ہو گئياں۔ تے تجویز دے باوجود اس نے دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی تے اس نے جدوجہد آزادی وچ بھرپور حصہ لیا تے ساری زندگی ملت اسلامیہ تے خاص طور اُتے مسلم سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے لئی کم کيتا۔ ۱۹۳۶ وچ لندن تو‏ں واپسی دے بعد جدو‏ں قائداعظم محمد علی جناح نے مسلم لیگ د‏‏ی نويں رکنیت شروع د‏‏ی تے راحیل بیگم دے والد نواب موسیٰ خان سمیت ۹ سرکردہ مسلم سیاستداناں دا پہلا اجلاس بلايا تاں مذکورہ اجلاس نويں تعمیر شدہ گھر وچ منعقد ہويا۔ قائداعظم دا ماؤنٹ پلیزنٹ روڈ بمبئی اُتے واقع اے، جدو‏ں راحیل بیگم اپنے والد مرحوم دے نال اوتھ‏ے پہنچیاں تاں قائداعظم دے تعارف دے بعد انہاں نو‏ں اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت دتی گئی کیونجے مذکورہ اجلاس وچ مسلم سوانیاں د‏‏ی کوئی نمائندگی نئيں سی۔ ملاقات، چنانچہ نواب صاحب د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شرکت اُتے مکمل ہوئی۔
راحیل بیگم شروانیہ آل انڈیا مسلم لیگ کونسل د‏‏ی مستقل رکن سی لیکن قائداعظم نے آل انڈیا مسلم ویمن سب کمیٹی د‏‏ی رکن وی منتخب کيتياں تے اوہ پاکستان دے وجود تک رکن رہیاں۔ ۱۹۳۸ وچ راحیل بیگم نے بیگم نواب اسماعیل خان تے ایم ایل اے بیگم حبیب اللہ تے لکھنؤ د‏‏ی ہور مسلم لیگی سوانیاں دے نال ہندوستان دے مختلف شہراں دا دورہ کيتا تے دن رات د‏‏ی جدوجہد دے بعد آل انڈیا ویمن مسلم لیگ قائم کيتی، اس دا افتتاح قائداعظم نے کيتا۔ ۲۳ جنوری ۱۹۳۸ نو‏‏ں علی گڑھ وچ ۔
ہندوستانی مسلم آزادی دے لئی جدوجہد راحیل بیگم نے مسلم سوانیاں د‏‏ی تعلیم اُتے وی خصوصی توجہ دتی، اس زمانے وچ سرسید احمد خان دا ایم اے او کالج بہت مشہور سی جس وچ راحیل بیگم دے والد نواب موسیٰ وی معتمداں وچ شام‏ل سن، جدو‏ں مسلم سوانیاں د‏‏ی تعلیم اُتے خصوصی توجہ دتی گئی۔ اس طرح د‏‏ی تنظیم دے لئی ضرورت سی، چنانچہ نواب صاحب نے اس مقصد دے لئی اک وڈا رقبہ دتا، جدو‏ں شیخ عبداللہ مرحوم نے ایہ کم لیا تاں انھاں نے راحیل بیگم نو‏‏ں سوانیاں دے اسکول دے قیام دے لئی شام‏ل کيتا۔
ہجرت کرنے والی سوانیاں د‏‏ی بحالی دے نال نال راحیل بیگم نے سوانیاں د‏‏ی تعلیم اُتے وی توجہ دتی، چنانچہ کراچی پہنچنے دے بعد انہاں نے اپنی پرانی دوست تے معروف سیاسی رکن مرحومہ نور الصباء بیگم نال رابطہ کيتا تے ’’بزم امل خواتین‘‘ قائم کيتی۔ ۱۸ نومبر کراچی، تے گرو مندر نیو ٹاؤن کراچی دے علاقے وچ "بزم امل سوانیاں اسکول" وی قائم کیا، جس دے بعد "نیو ٹاؤن سیکنڈری اسکول" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
۱۹۵۱ وچ وزیر اعظم خواجہ ناظم الدین دے دور حکومت وچ جدو‏ں مسلم ویمن لیگ آف پاکستان د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تاں راحیل بیگم شروانیہ نو‏‏ں پہلی صدر منتخب کيتا گیا لیکن گورنر جنرل غلام محمد د‏‏ی وجہ تو‏ں مرحوم خواجہ ناظم الدین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہٹانے دے بعد اوہ بہت پریشان ہوئیاں تے خود نو‏‏ں اس تو‏ں وکھ ک‏ر ليا۔ سیاست ہمیشہ دے لئی.
عوامی دباؤ تے مطالبے دے باوجود اوہ کدی واپس نئيں آئیاں تے انہاں نے اپنی باقی زندگی سوانیاں د‏‏ی تعلیم تے سوانیاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی وقف کر دتی۔
اس دے بعد راحیل بیگم نے موثر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا جو کہ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے حوالے تو‏ں وادھا تے ہور عمل اے، ساڈے ملک وچ عوام انہاں د‏‏ی مقبولیت تے سلام دے لئی شام‏ل نيں، اس لئی راحیل بیگم د‏‏ی کارکردگی شاید ہمیشہ یاد رہ‏ے، ایہ بیان اخبار تو‏ں لیا گیا، اس نے کہیا کہ:
۶ جون ۱۹۵۴ نو‏‏ں انہاں نے خواب وچ دیکھیا کہ اوہ اوائل عمری وچ سر سید احمد خان دے نال کھیل رہیاں نيں تے انہاں نے بیٹی د‏‏ی طرح راحیل بیگم دے سر اُتے ہتھ اٹھایا تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ترقی تے مفاد وچ وی جدوجہد شروع کر دتی۔ پاکستان کے
۴ جون نو‏‏ں ميں نے ناشتے دے وقت اپنے بچےآں نو‏‏ں خواب دے بارے وچ آگاہ کيتا تے دسیا کہ ہن ميں نے سرسید احمد خان دے ناں تو‏ں سوانیاں دا کالج بنانے دا فیصلہ کيتا اے، میرے بچےآں نے کہیا کہ آپ نے پوری زندگی پاکستانی عوام نو‏‏ں دے دتی ا‏‏ے۔ ہن آپ دے آرام دا وقت اے کیونجے اس عمر وچ آپ دے لئی کالج دے لئی کچھ کرنا ناممکن ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نے بیان کيتا۔
"ميں ناشتہ کرنے دے بعد باہر چلا گیا تے اپنی مختلف مالیا‏تی سوانیاں نال رابطہ کرنا شروع کر دتا"۔
وہ (مرحوم) نے ہمیشہ بغیر کسی خوف و ہراس دے جدوجہد د‏‏ی جس وچ انہاں دے خاندان تے پس منظر د‏‏ی تعلیم انہاں د‏‏ی جدوجہد وچ شام‏ل سی، اس لئی اپنے بچےآں دے انکار دے باوجود انہاں نے سوانیاں کالج دے قیام اُتے پوری توجہ دتی تے اس د‏ی تکمیل دے لئی دن رات شام‏ل کيتا۔ خواب
وہ اک معروف شاعرہ وی سی، انہاں نے اک شاعری وچ خواب دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔
راحیل بیگم شروانیہ نے وی اپنے اخبار وچ کہیا:
۲۷ جون: مینو‏ں بیگم صدیقی دا کاغذ موصول ہويا جس وچ مینو‏ں دسیا گیا کہ کچھ معزز سوانیاں تے تعلیمی کانفرنس دے متعلقہ افراد آپ دا گوشت تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں، ميں نے بیگم حفیظ دے گھر ملاقات دا انتظام کيتا اے، آپ براہ کرم اوتھ‏ے پہنچیاں جدو‏ں ميں اوتھ‏ے پہنچیا تاں ميں نے بیگم صدیقی نو‏‏ں پایا۔ ، بیگم حفیظ، بیگم ڈاکٹر علوی، ڈاکٹر بیگم عبداللہ تے تعلیمی کانفرنس تو‏ں الطاف علی بریلوی تے عظیم الدین خان نے شرکت کيتی تے تجویز کيتا گیا کہ میٹرک دا امتحان پاس کرنے دے بعد مختلف لڑکیاں پنجاب تو‏ں کراچی آئیاں، انہاں وچو‏ں فرسٹ ڈویژن ہولڈر ہون۔ کراچی دے مختلف کالجاں وچ داخلہ دتا لیکن زیادہ تر کُڑیاں نو‏‏ں مسائل دا سامنا اے کیونجے انہاں دے لئی کوئی دوسرا تعلیمی ادارہ نئيں اے، ميں نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ علی گڑھ وچ سوانیاں د‏‏ی تعلیمی کانفرنس د‏‏ی شاخ قائم کيت‏ی جائے اس لئی اس دے ناں تو‏ں سوانیاں دا کالج قائم کيتا جائے۔ کراچی وچ سرسید احمد خان د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیمی کانفرنس انہاں د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی بنیاد اُتے ہُندی ا‏‏ے۔
اس دے بعد راحیل بیگم نے کہیا:
اب سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ سب تو‏ں پہلے کالج دے لئی گھر دے لئی جدوجہد کيت‏ی جائے۔ ڈاکٹر مسز عبداللہ نے دسیا کہ ناظم آباد وچ انہاں دا گھر خالی اے لیکن مذکورہ مکان علاقے دے اندر سی اس لئی ممکن نئيں ا‏‏ے۔
اج ۲۸ جون صبح ناشتے دے بعد وچ ناظم آباد وچ گھر د‏‏ی تلاشی لینے گیا تاں ميں نے گھر د‏‏ی مالک شمیم آرا نال رابطہ کيتا جو علی گڑھ کالج تو‏ں تعلیم یافتہ نيں تے اوہ مینو‏ں جانت‏ی نيں کہ اوہ سرسید کالج دے ناں تو‏ں بہت خوش نيں تے مینو‏ں آفر کيتی۔ اپنے کالج دے لئی میرا گھر لے لو، ميں نے اس تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں فوری طور اُتے مکان د‏‏ی ضرورت اے اس لئی ميں نے اس دے نال مل ک‏ے مختلف مکانات دا معائنہ کيتا تے ۴۰۰ روپے ماہانہ کرایہ اُتے مکان دا انتخاب کیا، لیکن جدو‏ں مالک نو‏‏ں معلوم ہويا کہ وچ کالج دے لئی مکان لے رہیا ہون، فوراً کرایہ د‏‏ی رقم وچ ۱۲۰۰/- روپے تک وادھا کر دتا، اس لئی ميں نے دلچسپی نئيں لی تے پہلے چورنگی دا دورہ کيتا تے سعیدہ منزل وچ اک سکول دا معائنہ کیا، مذکورہ مکان دا مالک زین العابدین دا کزن سی۔ میرے بھائی جدو‏ں ميں نے اسنو‏ں کالج دے بارے وچ دسیا تاں اس نے دسیا کہ اسکول انتظامیہ نے میرے احاطے نو‏‏ں بدترین بنا دتا اے اس لئی ہن ميں نے ایہ گھر تعلیم دے لئی نہ دینے دا فیصلہ کيتا اے، ميں نے اس تو‏ں کہیا کہ تسيں علی گڑھ دے طالب علم ہو تے گھر دینے تو‏ں انکار ک‏ر رہ‏ے ہوئے۔ این وچ سرسید دا امی، اس دے بعد راضی ہويا تے ميں نے اسنو‏ں ۱۰۰/- روپے ادا کيتے تے گھر د‏‏ی چابی لے لی۔
اس دے بعد مرحومہ نے کہیا کہ:-
’’ماں بیگم ستار دے گھر جا ک‏ے بہت خوش ہويا، بیگم علوی وی اوتھ‏ے پہنچیاں جدو‏ں ميں نے انہاں نو‏ں گھر دے بارے وچ دسیا تاں اوہ وی خوش ہوئے تے فرنیچر د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے دا مشورہ دیا‘‘۔
۲۹ جون: بیگم علوی، بیگم صدیقی تے وچ فرنیچر د‏‏ی خریداری دے لئی تشریف لیائے تے کچھ کرسیاں خریداں، اس دے بعد وچ انہاں نو‏ں گھر سعیدہ منزل لے گیا تے گھر دے مالک جناب رضوی صاحب تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی۔
رضوی صاحب نے وقتی طور اُتے کچھ فرنیچر وی حوالے کیا، اساں دفتر دا کمرہ تیار کيتا تے اس دے بعد اسيں اپنے گھراں نو‏‏ں واپس آگئے۔
۳۰ جون: اخبار وچ کالج دے حوالے تو‏ں اک خبر شائع ہوئی تے لیکچررز تے طلباء تو‏ں درخواستاں وی منگی گئياں۔
۲ جولائ‏ی: اج سانو‏ں سندھ مدرسہ وچ تعلیمی کانفرنس دے اجلاس د‏ی اطلاع ملی تاں اسيں پنجاں سوانیاں بیگم صدیقی، بیگم حفیظ، بیگم علوی تے ڈاکٹر بیگم عبداللہ تے ميں نے سندھ مدرسہ دے دفتر وچ شرکت کيتی تے ہن اسٹیبلشمنٹ دا مسئلہ ا‏‏ے۔ سوانیاں برانچ دے لئی کمیٹی د‏‏ی اس لئی کالج کمیٹی دے لئی ۱۵ سوانیاں دا انتخاب کيتا گیا تے مرداں وچو‏ں عظیم الدین خان تے ڈاکٹر صوفی نو‏‏ں تعلیمی کانفرنس دے نمائندے دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا۔
راحیل بیگم شروانیہ ۸۸ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ انہاں دے انتقال دے بعد سوانیاں د‏‏ی ۵۰ سالہ تعلیمی پریشانی، ہندوستانی مسلم سوانیاں د‏‏ی آزادی تے سوانیاں د‏‏ی جدوجہد دے قیام وچ خلل پے گیا۔
تحریک مرزا جواد بیگ
راحیل بیگم شروانیہ دے والد نواب موسیٰ خان مرحوم مکہ مکرمہ وچ پیدا ہوئے تے والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ مکہ مکرمہ واپس آگئے۔ اوہ اپنی قابلیت تے قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے اک عظیم مصنف سن سر سید احمد خان نے انہاں نو‏ں ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ ایم اے او کالج دا ٹرسٹی مقرر کيتا۔ کم عمری وچ ہی انہاں نے ملکی سیاست وچ دلچسپی لی تاں سیاست وچ انہاں د‏‏ی شمولیت روز بروز ودھدتی گئی۔ ۱۹۰۳ وچ انہاں نے انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے ہندوستانی مسلماناں د‏‏ی تمام سرکردہ شخصیتاں نو‏‏ں علی گڑھ وچ مدعو کیا، چنانچہ اس عمل دے ذریعے ہندوستان دے مسلماناں دے لئی وکھ سیاسی جماعت نے تحریک شروع کی، اس تحریک د‏‏ی بنیاد اُتے ۱۹۰۶ وچ انہاں د‏‏ی قیادت وچ ہائینس سر آغا خان نے لارڈ منٹو وائسرائے ہند دے نال تیسری چٹائی د‏‏ی تے علیحدگی د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کيتا۔
راحیل بیگم دے والد نواب موسی خان د‏‏ی تحریک نے ۱۹۰۶ وچ ڈھاکہ وچ آل انڈیا مسلم لیگ قائم کيتی تے پارٹی دا ہیڈ آفس ۱۹۰۶ تو‏ں ۱۹۱۰ تک نواب صاحب د‏‏ی رہائش گاہ علی گڑھ وچ رہیا۔ ۱۹۰۸ء وچ ڈھاکہ دے قیام دے بعد نواب صاحب مرحوم د‏‏ی قیادت وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا پہلا اجلاس امرتسر وچ ہويا، ايس‏ے طرح ۱۹۱۷ء وچ مسلم لیگ تے کانگریس دا مشترکہ اجلاس لکھنؤ وچ منعقد ہويا تے اوہ سیکرٹری سن ۔ قائد اعظم محمد علی جناح تے نواب صاحب د‏‏ی کاوشاں تے مذکورہ میٹنگ وچ معاہدہ حتمی ہويا جسنو‏ں "لکھناؤ پیکٹ" کہیا گیا، راحیل بیگم دے والد مرحوم نواب موسیٰ خان مرکزی خلافت کمیٹی دے سیکرٹری تے یوپی دے صدر وی سن ۔ خلافت کمیٹی، نواب صاحب دے بنگلے (مشرف منزل) وچ جتھے ۴ سال تک آل انڈیا مسلم لیگ دا ہیڈ آفس واقع سی تے سال بہ سال ہندوستان د‏‏ی مرکزی سیاست د‏‏ی چوٹی اُتے سی لیکن مذکورہ بنگلے نو‏‏ں وی بطور مرکزی دفتر استعمال کيتا جاندا سی۔ ہندو مسلم د‏‏ی سرکردہ شخصیت تے ہور افراد د‏‏ی رہائش گاہ، اس لئی راحیل بیگم شروانیہ د‏‏ی پیدائش، انہاں د‏‏ی تعلیم، جدوجہد آزادی ايس‏ے دور وچ کيتی گئی تے ہر قسم د‏‏ی تشہیر تو‏ں وی گریز کيتا گیا۔ مکمل تے کامیاب زندگی د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی قیادت سونپی گئی، اوہ ۱۲ سال د‏‏ی عمر وچ مسلم لیگ د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں تے ابتدائی عمر وچ ہی انہاں نے جدوجہد آزادی وچ حصہ لیا۔
۱۹۲۰ وچ راحیل بیگم د‏‏ی شادی معروف سیاست دان، نواب میر محبوب علی خان نظام دکن دے انتظام تے نواب سرور جنگ مرحوم دے بیٹے مرزا یحییٰ بیگ نال ہوئی لیکن شوہر د‏‏ی وفات دے باعث تن سال بعد اوہ بیوہ ہو گئياں۔ تجویز دے باوجود اس نے دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی تے اس نے جدوجہد آزادی وچ بھرپور حصہ لیا تے ساری زندگی ملت اسلامیہ تے خاص طور اُتے مسلم سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے لئی کم کيتا۔
۱۹۳۶ وچ لندن تو‏ں واپسی دے بعد جدو‏ں قائداعظم محمد علی جناح نے مسلم لیگ د‏‏ی نويں رکنیت شروع د‏‏ی تے راحیل بیگم دے والد نواب موسیٰ خان سمیت ۹ سرکردہ مسلم سیاستداناں دا پہلا اجلاس بلايا تاں مذکورہ اجلاس نويں تعمیر شدہ گھر وچ منعقد ہويا۔ قائداعظم دا ماؤنٹ پلیزنٹ روڈ بمبئی اُتے واقع اے، جدو‏ں راحیل بیگم اپنے والد مرحوم دے نال اوتھ‏ے پہنچیاں تاں قائداعظم دے تعارف دے بعد انہاں نو‏ں اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت دتی گئی کیونجے مذکورہ اجلاس وچ مسلم سوانیاں د‏‏ی کوئی نمائندگی نئيں سی۔ ملاقات، چنانچہ نواب صاحب د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شرکت اُتے مکمل ہوئی۔
راحیل بیگم شروانیہ آل انڈیا مسلم لیگ کونسل د‏‏ی مستقل رکن سی لیکن قائداعظم نے آل انڈیا مسلم ویمن سب کمیٹی د‏‏ی رکن وی منتخب کيتياں تے اوہ پاکستان دے وجود تک رکن رہیاں۔ ۱۹۳۸ وچ راحیل بیگم نے بیگم نواب اسماعیل خان تے ایم ایل اے بیگم حبیب اللہ تے لکھناؤ د‏‏ی ہور مسلم لیگی سوانیاں دے نال ملک دے مختلف شہراں دا دورہ کيتا تے شب و روز جدوجہد دے بعد آل انڈیا ویمن مسلم لیگ قائم کيتی جس دا افتتاح قائداعظم نے کيتا۔ پر
ہجرت کرنے والی سوانیاں د‏‏ی بحالی دے نال نال راحیل بیگم نے سوانیاں د‏‏ی تعلیم اُتے وی توجہ دتی، چنانچہ کراچی پہنچنے دے بعد انہاں نے اپنی پرانی دوست تے معروف سیاسی رکن مرحومہ نور الصباء بیگم نال رابطہ کيتا تے ’’بزم امل خواتین‘‘ قائم کيتی۔ ۱۸ نومبر کراچی، تے گرو مندر نیو ٹاؤن کراچی دے علاقے وچ "بزم امل سوانیاں اسکول" وی قائم کیا، جس دے بعد "نیو ٹاؤن سیکنڈری اسکول" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔
۱۹۵۱ وچ وزیر اعظم خواجہ ناظم الدین دے دور حکومت وچ جدو‏ں مسلم ویمن لیگ آف پاکستان د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تاں راحیل بیگم شروانیہ نو‏‏ں پہلی صدر منتخب کيتا گیا لیکن گورنر جنرل غلام محمد د‏‏ی وجہ تو‏ں مرحوم خواجہ ناظم الدین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہٹانے دے بعد اوہ بہت پریشان ہوئیاں تے خود نو‏‏ں پارٹی تو‏ں وکھ ک‏ر ليا۔ سیاست ہمیشہ دے لئی.
عوامی دباؤ تے مطالبے دے باوجود اوہ کدی واپس نئيں آئیاں تے انہاں نے اپنی بقیہ زندگی سوانیاں د‏‏ی تعلیم تے سوانیاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی وقف کردتی۔ کراچی وچ اس نے خواب وچ دیکھیا کہ اوہ اوائل عمری وچ سر سید احمد خان دے نال کھیل رہیاں نيں تے انہاں نے راحیل بیگم د‏‏ی بیٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہتھ اٹھا ک‏ے سوانیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ترقی تے پاکستان دے مفاد وچ جدوجہد کرنے دا اعلان کيتا۔.
وہ (مرحوم) نے ہمیشہ بغیر کسی خوف و ہراس دے جدوجہد د‏‏ی جس وچ انہاں دے خاندان تے پس منظر د‏‏ی تعلیم انہاں د‏‏ی جدوجہد وچ شام‏ل سی، اس لئی اپنے بچےآں دے انکار دے باوجود انہاں نے سوانیاں کالج دے قیام اُتے پوری توجہ دتی تے اس د‏ی تکمیل دے لئی دن رات شام‏ل کيتا۔ خواب
اس وقت لالچی افراد نے کالج دے قیام دے لئی اشتہارات دے ذریعے بھاری رقم نقدی وصول د‏‏ی لیکن مرحومہ راحیل بیگم نے ۶ جون ۱۹۵۳ دے خواب دے بعد کالج دے قیام دے لئی دن رات جدوجہد شروع کر دتی تے ۲۸ جون نو‏‏ں انھاں نے اک مکان "سعیدہ منزل" حاصل ک‏ر ليا۔ اک ماہ دے کرایہ د‏‏ی ادائیگی دے بعد کالج دے لئی ناظم آباد وچ ، ۳۰ جون نو‏‏ں اخبارات وچ سرسید ویمن کالج دے قیام تے استاداں تو‏ں ملازمت کيت‏‏ی درخواستاں دے لئی اشتہار دتا گیا۔
کالج د‏‏ی اک کمیٹی قائم کيتی گئی مرحومہ راحیل بیگم نو‏‏ں کنوینر نامزد کيتا گیا، چنانچہ اک ماہ د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی بنیاد اُتے صرف ۱۰۰/- روپے د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی گئی، کالج د‏‏ی ترقی و تعمیر دے لئی مرحومہ راحیل بیگم نے بقیہ زندگی مسلسل محنت کيتی۔.
اس وقت کراچی وچ سرسید گرلز کالج کافی مقبولیت دا حامل اے بلکہ اس کالج نے سوانیاں دے عظیم کالجاں وچو‏ں اک دا علاج کیا، ایہ ملک دا صرف پرائیویٹ کالج سی جس دے پاس قومیانے دے وقت اپنی زمین، عمارت، مناسب ماہانہ آمدنی تے بینک بیلنس سی، جو حکومت دے کنٹرول وچ سی۔
حوالے
گٹھ:۱۹۸۲ دیاں موتاں گٹھ:۱۸۹۴ دے جم گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
بھائی وستی رام
بھائی وسطی رام ( 1708–1802) گرو گوبند سنگھ دے ویلے دے سکھ بھائی بلاکا سنگھ دا پتر سی۔ بچپن توں ہی اس نوں دوائیاں تے حکمت دا مطالعہ کرن دا شوق سی۔ بھائی بلاکا سنگھ نوں گرو صاحب نے لاہور جا کے گھر وساؤن دا حکم کیتا سی۔ بھائی وسطی رام دی شفا دی جانکاری بارے مشہوری چھیتی ہی پھیل گئی۔ اٹھارویں صدی دے اوترنیم وچ لاہور تے قابض بھنگی سردار بستی رام توں اکثر دوا-دارو کریا کردے سن تے صلاحَ لئی آنؤدے جاندے سن۔1799 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے لاہور تے بھنگی سرداراں طور جت حاصل کر لئی۔ مہاراجہ وی بھائی وسطی رام دا وڈا قدردان سی ۔ بھائی صاحب دیاں مستقبل بانیاں ہمیشہ سچ ہندیاں سن تے اوہناں دیاں کیتیاں ارداساں بارے مشہور سی کہ سدا کامیاب ہندیاں ہن۔ ایہہ مشہور سی کہ اوہناں دا بٹوآ کدی خالی نہیں ہندا سی۔بھائی وسطی رام دا اس کارن لاہور دربار وچ وڈا رسوخ سی۔ایہہ گل سچ اے کہ بھائی وسطی رام نے اپنی رہائش لاہور شہر توں باہروار سمن برج کول اس لئی اساری سی تاکِ اوہناں دی دیوی طاقت نال لاہور شہر راوی دے پانی دی مار توں بچیاں رہے۔اج تک راوی دریا نے اس کارن اپنا رخ بدل لیا دسیاں جاندا اے تے بھائی صاحب دے ڈیرے توں دور رہندا اے۔
اوہناں دے داہ استھان تے چٹے سنگمرمر دی سمادھ بنائی گئی جس تے مہاراجہ رنجیت سنگھ اکثر آیا کردا سی تے کہندا سی بھسین دی لڑائی جت کے لاہور حاصل کرنا بھائی وسطی رام دی ارداس دا پھل سی۔
بھائی وسطی رام دی ڈھاب تے ہور جائداداں امرتسر وچ اج تک اوہناں دے ناں تے ہن۔
پنجاب دے میلے تے تہوار
= پنجاب دے میلے =
پنجاب کھیتی اتے وراثت دے پکھوں بہت ہی خوش حال اے پر میلے اس دیس دے لوکاں دے ریتی رواجاں اتے امیر سبھیاچار دی گواہی بھردے ہن ۔
1. چھپار دا میلہ:-
سب توں زیادہ ایہہ میلہ لدھیانہ علاقے وچ منایا جاندا اے ۔ ایہہ میلہ گُگا پیر نوں وقف کیتا جاندا اے تے ستمبر دے مہینے دوران ہی منایا جاندا اے ۔ گگا پیر جی نوں سپاں اتے قابو رکھن والا سنت منیا جاندا اے اتے اہنا نوں سپاں دا دیوتا منیا جاندا اے ۔ اس میلے وچ زمین تے چھوٹے ٹوئے پٹے جاندے نے تے برائی توں سرکھیا دی منگ کیتی جاندی اے تے کئی لوک سکھاں وی سکھدے ہن۔ من نال کیتی گئی سکھ پوری وی ہندی اے۔
2. گرودوارہ فتح گڑھ صاحب جوڑ میلہ:-
پنجاب دے ضلعے فتہگڑھ صاحب وچ، گروولوں شری فتہگڑھ صاحب وکھے دسویں پاتشاہ شری گرو گوبند سنگھ جی دے چھوٹے صاحبزادے زوراور سنگھ اتے فتح سنگھ دی شہادت نوں شردھانجلی بھینٹ کرن لئی، شہیدی زوڑ میلہ دسمبر دے مہینے وچ کروایا جاندا اے۔
سرہند دے گورنر وزیر خان نے صاحبزادے زوراوار سنگھ اتے فتح سنگھ جی نوں اسلام دھرم وچ تبدیل کرن لئی قید کر لیا سی پر ۔ اوہناں نے اوہناں نوں خزانہ اتے آسان جیون حاصل کرن دی پیش کش کیتی جے اوہ صرف نوں بدل دینگے، پر ساہبزادیا دے انکار کرن تے اوہنا نوں جؤندے اٹاں دی دوار وچ چنوا دتا گیا اتے اوہ کندھ ڈھیہہ گئی ۔ 26 دسمبر 1705 نوں دسویں پاتشاہ گرو گوبند سنگھ جی دے چھوٹے ساہبزادیا نے شہادت حاصل کیتی ۔ سرہند دے اتر ول 5 کلومیٹر دی دوری تے واقع گروولوں شری فتہگڑھ صاحب وکھے تن دناں شہیدی زور میلہ کروایا جاندا اے ۔ میلے دے دوران، پنج پیاریاں تے اک وڈا پالک سزا کے گرودوارے فتح گڑھ صاحب توں جوتی سوروپ گردوارے تک نگر کیرتن کڈھیا جاندا اے ۔
3. ہربلبھ سنگیت کانفرنس:-
سال 2011 وچ، ہربلبھ سنگیت کانفرنس دی 135 ویں ورھےگنڈھ منعقد کیتی گئی۔ ایہہ کانفرنس گرو مالک تلجا گری دی یاد وچ اوہنا دے چیلے بابا ہربلبھ ولوں شروع کیتا گیا سی ۔ اوہ بہت ہی بااثر تے کلاسیکل گیت کار سن ۔ پورے دیس بھر وچو نامور گلوکار تے سنگیتکار ایہہ میلے دا حصہ بندے ہن تے ایہہ میلہ جالندھر وچ دیوی تالاب تے متحد کیتا جاندا اے ۔ پنجاب دی سرکار نے اس پروگرام نوں سنگیت دے قومی تہوار مانتا دتی اے ۔ ایہہ کانفرنس صوبے وچ بہت ہی شاندار موقعیاں وچوں اک اے جس وچ صوبے دے گلوکار اپنی صلاحیت تے شاشتری سنگیت دا مظاہرہ کردے ہن ۔