پنجابی_دی_سیاسی_تریخ
بھٹو دور وچ
بھٹو ہوراں دے دَور وچ پاکستان وچ پہلی واراک حد تیک پنجابی، سندھی، بلوچی، براہوی تے پنجابی نوں سرکاری پدر تے منیا گیا۔ بھٹو ہوراں آپدے بنائے 1973دے آئین دے تحت ایہناں زباناں دے سرکاری بورڈ وی بنائے۔ ایس سب ہون نال وی انگریزی زبان دی حیثیتاں اپنی تھاں رہیاں اتے نالوں نال اُردو تے دیسی زباناں وچ تکرار وی جاری رہی ۔ 1972وچ کراچی ہون والا اُردو سندھی جھیڑا ایس تکرار دی نشانی سی۔ ایہہ جہیڑا جداں ہویا اس ویلے ممتاز بھٹو گورنر سندھ سی۔ حضرت نیں سندھی لاون دا بل جلدیاں وچ منظور کردتا۔ ایس تے سندھ وچ اُردو سندھی لڑائیاں شروع ہوگیاں۔ اکتوبر1972وچ عبوری آئین آیا تاں بلوچستان تے سرحد وچ نیشنل عوامی پارٹی والیاں دے گورنر تے وزیراعلیٰ سن۔ انقلابی قوم پرستاں وی پنجاب سرکار وانگ اُردو نوں صوبیاں وچ لایا۔ پشتو والے صوبہ سرحد وچ ہندکو، گوجری ، سرائیکی لہجیاں وچ بولی جاون والی پنجابی نوں نہےں منیندے سن تے بلوچ آپدے صوبہ وچ پشتونوں نہےں منیندے سن۔ آئین منظور ہویا تاں اس وچ پاکستانی مادری زباناں نوں کسے حد تیک من لیاگیاپر مسئلہ ہلے وی حل نہ ہویا کیونجے انگریزی دی حاکمیت موجود سی۔ آرٹیکل 251دی دوجی شق آکھ رہی سی پر جد تیک اُردو ایس قابل نہیں ہوندی، انگریزی ہی سرکاری زبان رہ سی۔ مطلب ایہو پئی نہ نو من تیل ہوسی نہ رادھا نچ سی۔ نہرو دے قنون وانگ ایہہ گل اج وی پاکستان وچ گواچی ہوئی ہے۔ وچلی گل ایہہ سی پئی جو سلوک انگریزی والے اُردو نال کریندے سن اوہی سلوک اردو دے حمام دستے دیسی زباناں نال کر دے رہے۔ پر ضیاالحق دَور وچ اُردو انگریزی دے حامیاں تے افسر شاہی نیں نویں پالیسی بنائی اتے دیسی زباناں وچ لہجیاں نوں وکھری زباناں آکھدے ہوئے ایہناں دے مامے بن گئے۔ سندھ وچ تھری لہجہ ، بلوچستان وچ براہوی تے صوبہ سرحداتے پنجاب وچ ہندکو، گوجری، پوٹھواری، سرائیکی نوں جِن جپھا پایا۔ کیونجے اوہ سب توں وڈی زبان دے خلاف سن تاں مارے باقی زباناں دے لہجیاں نوں چھڈ کے سرائیکی نوں 1981 دی مردم شماریاں (Census) وچ شامل کرلیا۔ آپدی پالیسی نوں اگے ودھان لئی سندھی، بلوچ تے پختون قوم پرستاں نوں پنجاب مخالفتاں وچ آپدا سجن بنایا تے سرائیکی دی حمایتاں لئی راضی کیتا۔ انہاں نوں یقین سی پئی پنجابی اینہاں نوں گالاں کڈھن تے ایہہ پنجاب نوں، تاں مسئلہ چلدا رہے گا۔ جِنج انگریزاں نوں کسے وی زبان نال کوئی پیار نہیں سی تے اوہ نکی وڈی زباناں نوں آپسی تکرار وچ رکھنا چاہندے سن اِنج ہی ضیا راج وچ وی زباناں تے لہجیاں دی لڑائی نوں اگے ودھایا گیا۔ اک پاسے بلوچ، سندھی، پختون قوم پرست تے مہاجراں دے لیڈر پنجابیاں نوں طعنے دیندے سن پئی تسی آپدی زبان نوں نہیں منیندے تے دُوجے پاسے پنجابی نوں ونڈن دی مہماں اُساردے سن۔ حیران نہ ہونا، نیشنل عوامی پارٹی والیاں 1972 وچ بھٹو ہوراں کولوں صوبہ سرحد تے بلوچستان دی وزارت اعلیٰ تے گورنریاں لِتیاں سن پر اس ویلے وی انہاں آپدے صوبیاں وچ پشتو، بلوچی تے براہوی نہیں لائی سی۔ ہون اوہ کس منہ نال پنجابیاں نوں طعنے دیندے سن۔ غوث بخش بزنجو،رسول بخش پلیجو، ولی خان تے الطاف حسین وغیرہ نے 1986 توں بعد جنوبی پنجاب نوں سرائیکی لہجہ دی بنیاداں تے وکھ کرن لئی بڑے پاپڑ بیلے پر جنوبی پنجاب والیاں ایہناں نوں گھاہ نہ پائی۔ فیر 21ویں صدی دے پہلے دھاکے وچ مسلم لیگ(ن) دی دشمنی وچ پیپلز پارٹی نوں گیلانی اینڈ کمپنی نے اس کم تے لا دِتا۔ صوبہ توڑن لئی بھارت دے حوالے دتے پر ایس گل تے کسی جھات نہ پائی پئی بھارت وچ اجہی پالیسی نال کیہ ہویا سی۔ بھارت وچ 1950دے آئین وچ کانگرس نیں صوبہ توڑن ےانواں صوبہ بناون دی طاقت مرکز کول رکھی سی۔ فےر مرکز نیں ایس طاقت نوں آپدے سیاسی فیدیاںلئی ورتےا۔ تاملاں مخالفتاں کیتیاں تے ملیا لم نوں چارہ پادتا اتے فیر کانگرس انہاں نوں وکھرا صوبہ بناون دا آکھیا۔ اینج ہی جداں پنجاب وچ کانگرس نوں مسلہ خراب نظر آیا تے اس دے ترے ٹوٹے کر چھڈے۔ نویں صوبے بناون بارے کوئی پالیسی نہ بنائی سگوں آپدے سیاسی فیدیاں نوں سامنے رکھیا۔ پر ایس دے نتیجہ وچ کانگرس کسے نوےں صوبہ وچ نری پہلی وار چوناں جت جاندی سی اتے فیر ایتھے مقامی قوم پرست ہی چھا جاندے سن۔ بھارت وچ علیحدگی پسنداں دی لڑیاں پیدا کرن وچ اجہی سیاستاں دا وڈا ہتھ ہے۔ صوبے توڑن ےا لہجیاں نوں ورتن دی سیاست دا بھارتی تجربہ ایڈھا کوڑہے پئی اس توں انگریز دور دا تسلسل ہی آکھیا جاسکدا ہے۔ پنجاب وچ جمن والی پیپلز پارٹی نے ایڈا کُوڑ ماریا پئی اوہ اے این پی تے ایم کیو ایم دی پدر تیک ڈِگ گئی۔ ایس دا انجام وی پیپلز پارٹی اج تیک بُھگت رہی ہے۔ اتے جے بلاول ہوری وی پرانی کوڑ پالیسی تے مڑ جھات نہ پائی تاں فیر ایس دا کم ہور خراب ہوئے گا۔ پی پی پی جنوبی پنجاب دا وکھرا یونٹ بنایا پر لوکاں اس دی کوئی حمایت نہ کیتی۔ جنوبی پنجاب والیاں ایس مسئلہ تے ایہناں پارٹیاں دی مہماں نوں گھاءنہ پایا۔ حیران نہ ہونا، ایہناں وچوں کسے وی پارٹی یا گروہ نیں زباناں دے مسئلہ تے بحثاں نہیں کیتیاں نہ ہی کوئی لکھت لکھی۔ اے این پی نیں تے پچھلے دَور وچ صوبائی اسمبلی وچ زباناں دے ناں تے اک کُوڑ بل بحثاں کروائے بغیر منظور وی کیتا پر زباناں بارے مسئلہ اج وی اتھے ہی کھلوتا ہے کیونجے ایہہ مرکزی پدر تے آئینی کمشناں نال بھرنویں بحثاں نال ہی حل ہوئے گا۔ ایہہ گل ثابت کردی ہے پئی زباناں دے مسئلیاں نوں حل کرن دا نہ تے انگریزاں نوں کوئی شوق سی، نہ پاکستانی حکمراناں تے حکومتی تے اپوزیشن پارٹیاں اس نوں بنّے لانا ضروری سمجھیا اتے نہ ہی قوم پرست ایس نوں حل کرنا چاہندے سن۔ اوہ تے بس آپدے مفاداں لئی ایس نوں ورتن تے راضی سن۔ ضیا الحق کیونجے ترے تے اک صوبے وچ تکرار نوں ودھانا چاہند ا سی تاں مارے اوہ مردم شماریاں وچ سرائیکی نوں 1981 وچ شامل کیتا۔ ضیاالحق دی اصل دشمن پیپلزپارٹی تے اس دے حمایتی سن اتے انہاں دی وڈی گنتری پنجاب وچ سی۔ ضیاالحق پنجاب نوں دس رہیا سی جے تسی میرا ساتھ نہ دِتا تاں میں پنجاب ونڈ دیواں گا۔ اوہ پنجاب توں پی پی پی دا جنازہ کڈھنا چاہندا سی۔ اُردو والے وی سرائیکی مہماں وچ ضیاالحق دے نال سن اتے اوہ سندھ وچ ضیاالحق دی مدد نال آپدی تھاوں ودھا رہے سن۔ پہلے دن توں ایہناں دا ٹیچا کراچی صوبہ سی۔ ایہہ سب نفرتاں دی سیاست سی اتے ضیاالحق تے اس دا ٹولہ نفرتاں دی سیاستاں دے حمام دستے سن۔ اوہ نِرا بولیاں تے لہجیاں دی لڑائیاں نوں ودھا نہیں رہیا سی سگوں اس نیں فرقہ وارانہ لڑائیاں نوں وی تگڑا کیتا۔ ضیاالحق دے دَور توں مشرف دے دَور تیک اجہی لڑائیاں نوں بہوں ودھایا گیا۔ پئی ایس دا نِرا مطلب ایہوسی جے لوکائی آپسی لڑائیاں وچ رہ سی تاں فیر اسلام آباد وچ چین رہ سی۔ پر ویلے نے ثابت کیتا پئی جے ملک وچ لڑائیاں تے ماردھاڑ رہے گی تاں اسلام آباد وی نہیں بچ سکے گا۔ مشرف دَور توں بعد ایتھے اسمبلیاں دا راج مُڑ چالُو ہویا تاں جمہوری فیصلے وی ہون لگے۔ جمہوری میثاق تے دستخط کرن والیاں جداں 18ویں ترمیم نال صوبائی خودمختاری دے پرانے مسئلہ نوں حل کر دِتا تاں صوبیاں وچ لڑائیاں کروان دے ضیاالحقی ایجنڈے نوں دھچکا لگیا۔ ہن جس دیہاڑے اسمبلیاں زباناں بارے کمیشن بنا کے پاکستان دی زباناں نوں انہاں دی تھاں دوا دین گے تاں اس دیہاڑے زباناں ، لہجیاں دی لڑائی وی مک جاسی ۔ 2011 توں بعد ضیاالحق دی بنائی اتے مشرف دی بچائی ایم کیو ایم نیں کراچی صوبہ دی گل چھیڑی تاں جاکے سندھیاں، بلوچاں تے پٹھاناں نوں سمجھ آئی پئی ایہہ ایم کیو ایم ہزار ہ تے سرائیکی دی ایڈی حمایتاں کیوں کریندی رہی ہے اتے نویں صوبیاں دی مامی کیوں ہے؟