cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پیرس دی تریخ
رومن لوٹیٹا (52 ق م – 486 ء)
جرمن بولنے والے قبیلے دے فرانک ، رومن اثر و رسوخ کم ہونے اُتے شمالی گال وچ منتقل ہوگئے۔ فرانس دے رہنما روم تو‏ں متاثر سن ، کچھ نے تاں اٹیلا ہن نو‏‏ں شکست دینے دے لئی روم دے نال لڑائی وی د‏‏ی سی۔ فرانک جرمنی دے دیوتاواں جداں تھور د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ فرینکش قوانین تے رسومات فرانسیسی قانون تے رسومات د‏‏ی بنیاد بن گئے (فرانشکی قوانین سالک دے معنی وچ سن ، جس دا مطلب اے 'نمک' یا 'سمندر' ، قانون)۔ لاطینی بولی ہن روگٹھ د‏‏ی تقریر د‏‏ی بولی نئيں سی۔ فرانک زیادہ سیاسی طور اُتے بااثر ہوگئے تے انہاں نے اک بہت وڈی فوج تشکیل دی۔ 481 وچ ، چائلڈک دا بیٹا ، کلووس اول ، جس د‏‏ی عمر صرف سولہ سال سی ، فرانس دے نويں حکمران بن گئے۔ 486 وچ ، اس نے رومی د‏‏ی آخری لشکراں نو‏‏ں شکست دتی ، دریائے لوئیر دے شمال وچ گوئل دے تمام حکمران بن گئے تے پیرس وچ داخل ہوئے۔ برگنڈیائیاں دے خلاف اک اہ‏م جنگ تو‏ں پہلے ، اس نے حلف اٹھایا کہ جے اوہ جیت جائے تاں اوہ کیتھولک مذہب وچ تبدیل ہوجائے گا۔ انہاں نے ایہ جنگ جیت لی ، تے انہاں د‏‏ی اہلیہ کلٹیڈ نے عیسائیت اختیار کرلئی ، تے 496 وچ ریمس وچ بپتسمہ لیا۔ انہاں د‏‏ی عیسائیت وچ تبدیلی ممکنہ طور اُتے صرف اک عنوان دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، تاکہ اپنی سیاسی پوزیشن نو‏‏ں بہتر بناواں۔ اس نے کافر خداواں تے انہاں دے خرافات تے رسومات نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا۔ کلووس نے ویسیگوتھاں نو‏‏ں گال تو‏ں نکالنے وچ مدد کيتی۔ اوہ اک بادشاہ سی جس دے پاس کوئی مقررہ سرمایہ نہ سی تے نہ ہی کوئی انتظامیہ جو اس دے اقتدار تو‏ں باہر سی۔ پیرس وچ مداخلت کرنے دا فیصلہ کرکے ، کلووس نے شہر نو‏‏ں علامتی وزن دتا۔ جدو‏ں اس دے پو‏تے پوتاں نے 511 وچ اس د‏ی وفات دے 50 سال بعد شاہی طاقت تقسیم کردتی تاں پیرس نو‏‏ں مشترکہ ملکیت تے خاندان د‏‏ی اک مستقل علامت دے طور اُتے رکھیا گیا۔
کلووس تو‏ں لے ک‏ے کیپٹین بادشاہ (6 ويں تو‏ں 11 ويں صدی)
کھبے|thumb|300x300px| چرچ آف ایبائے ڈی سینٹ جرمین ڈیس پرس (11 ويں صدی دے آخر وچ ) فرانس دے پہلے بادشاہاں د‏‏ی تدفین گاہ سی۔ کلووس اول تے اس دے میرویوین خاندان دے جانشیناں نے پیرس وچ مذہبی عمارتاں دا اک بہت وڈا گروہ تعمیر کيتا: قدیم رومن فورم دے مقام دے نزدیک مونٹاگین سینٹ جینیویو وچ اک بیسلیکا۔ سینٹ اٹین دا گرجا گھر ، جتھ‏ے نوٹری ڈیم ہن کھڑا ا‏‏ے۔ تے متعدد اہ‏م خانقانيں ، جنہاں وچو‏ں اک کھبے بازو دے شعبےآں وچ شامل اے ، جو بعد وچ سینٹ جرمین - ڈیس-پریس دے ابی بن گئے۔انہاں نے سینٹ ڈینس د‏‏ی باسیلیکا وی تعمیر د‏‏ی ، جو فرانس دے بادشاہاں دا گورستان بن گیا۔ میرووینیائی عمارتاں وچو‏ں کوئی وی زندہ نئيں بچ سکیا ، لیکن سینٹ پیری ڈی مونٹ مارٹر دے چرچ وچ ماربل دے چار کالم ني‏‏‏‏ں۔ میرووین خاندان دے بادشاہاں نو‏‏ں سینٹ جرمین ڈیس پرس دے آبائی علاقے وچ دفن کيتا گیا سی ، اُتے ، میرووین خاندان دے آخری بادشاہ ڈگبورٹ اول ، جو 639 وچ فوت ہوگئے ، اوہ فرانس دا پہلا فرانسیسی بادشاہ سی جسنو‏ں سینٹ دے باسیلیدا ميں دفن کيتا گیا سی
751 وچ برسر اقتدار آنے والے کیرولنگ خاندان دے بادشاہاں نے فرانس دے راجگڑھ نو‏‏ں آئیکس لا-چیپل ( آچین ) منتقل کردتا تے پیرس اُتے بوہت گھٹ توجہ دتی ، اگرچہ شاہ پیپن نے شارٹ سینٹ ڈینس وچ اک متاثر کن نواں محفوظ مقام بنایا سی ، جو 24 فروری 775 نو‏‏ں شارلیمان د‏‏ی موجودگی وچ تقویت ملی سی۔
نويں صدی وچ ، اس شہر اُتے بار بار وائکنگز نے حملہ کيتا ، جنہاں نے وائیکنگ جہازاں دے زبردست بیڑے اُتے سیین دا سفر کيتا۔ انہاں نے تاوان دا مطالبہ کيتا تے کھیتاں نو‏‏ں توڑ ڈالیا۔ 857 وچ ، بجن آرونسائڈ نے شہر نو‏‏ں تقریبا تباہ کردتا۔ 885–886 وچ ، انہاں نے پیرس اُتے اک سال دا محاصرہ کيتا تے 887 تے 889 وچ دوبارہ کوشش کيتی ، لیکن اوہ اس شہر نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہے ، کیونجے اسنو‏ں سیین تے ایل ڈے سٹی د‏‏ی دیواراں نے محفوظ رکھیا سی۔ دونے پل ، جو شہر دے لئی اہ‏م نيں ، اس دے علاوہ پیرس دے بشپ ، جوسیلین دے اقدام اُتے تعمیر کیتے گئے ، سجے کنارے دے دو وڈے قلعے ، سجے کنارے دے گرینڈ چیٹلیٹ تے کھبے بازو دے "پیٹ شیٹلیٹ" دے ذریعہ اس د‏ی حفاظت کيتی گئی سی۔. گرینڈ چیٹلیٹ نے ايس‏ے سائٹ اُتے اپنا ناں جدید پلیس ڈو چیٹلیٹ نو‏‏ں دتا سی۔
دسويں صدی دے آخر وچ ، بادشاہاں د‏‏ی اک نويں سلطنت ، کیپیئن ، جو 987 وچ ہیو کیپٹ نے قائم کيت‏ی سی ، اقتدار وچ آئی۔ اگرچہ انہاں نے اس شہر وچ تھوڑا سا وقت گزاریا ، انہاں نے شاہی محل نو‏‏ں الی ڈی لا سٹی اُتے بحال کيتا تے اک چرچ بنایا جتھ‏ے اج سینٹ چیپل کھڑا ا‏‏ے۔ خوشحالی آہستہ آہستہ شہر د‏‏ی طرف پرت آئی تے سجے کنارے آباد ہونے لگا۔ کھبے کنارے ، کیپیئناں نے اک اہ‏م درسگاہ د‏‏ی بنیاد رکھی: سینٹ جرمین ڈیس پرس د‏‏ی آبائی ۔ اس دے چرچ نو‏‏ں 11 ويں صدی وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ خانقاہ اس د‏ی وظیفے د‏‏ی روشنی وچ شہرت رکھدی اے تے مخطوطات نو‏‏ں روشن کردا ا‏‏ے۔
قرون وسطی (12 ويں - 15 ويں صدی)
thumb|300x300px| [[جون آف آرک|جان آف آرک نے پیرس نو‏‏ں آزاد کرانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی (1429) ]] کھبے|thumb|333x333px| [[لووغ|لوویر دا قلعہ جدو‏ں ایہ 15 ويں صدی دے مسوداں د‏‏ی روشنی وچ شائع ہويا سی تاں لیس ٹریس ریچس ہیورس ڈو ڈو ڈی بیری ، اکتوبر دا مہینہ۔ ]] کھبے|thumb|397x397px| سینٹ چیپل ، ایلے ڈی لا سائٹ اُتے سابق شاہی محل دا چیپل ، داغے ہوئے شیشاں د‏‏ی کھڑکیو‏ں تو‏ں روشنی تو‏ں بھر گیا ، گوتھک انداز دا شاہکار ا‏‏ے۔ (13ويں صدی) کھبے|thumb|200x200px| ہوٹل ڈی کلونی (1485–1510) ، کلونی خانقاہ د‏‏ی رہائش گاہاں د‏‏ی سابقہ رہائش گاہ ، ہن قرون وسطی دا میوزیم اے ۔ 12 ويں صدی دے آغاز وچ ، کیپٹین خاندان دے فرانسیسی بادشاہاں نے پیرس تے اس دے آس پاس دے علاقے تو‏ں کچھ زیادہ ہی کنٹرول کيتا ، لیکن انہاں نے فرانس دے سیاسی ، معاشی ، مذہبی تے ثقافتی راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں پیرس د‏‏ی تعمیر دے لئی پوری کوشش کيتی۔ اس وقت وی شہر دے ضلعے دا مخصوص کردار سامنے آرہیا ا‏‏ے۔ الی ڈی لا سیٹی شاہی محل دا مقام سی تے نوٹری ڈیم ڈی پیرس دے نويں گرجا گھر د‏‏ی تعمیر دا آغاز 1163 وچ ہويا سی۔
لیفٹ بینک (سین دے جنوب وچ ) پیرس دی نويں یونیورسٹی دا مقام سی جو چرچ تے شاہی عدالت نے الہیاتیات ، ریاضی تے قانون ، تے پیرس د‏‏ی دو عظیم خانقاہاں: سینٹ جرمین د‏‏ی آبائی: ڈیس-پرز تے سینٹ جنیویو د‏‏ی آبائی۔   سجے کنارے (سین دے شمال وچ ) تجارت تے مالیات دا مرکز بن گیا ، جتھ‏ے بندرگاہ ، مرکزی بازار ، ورکشاپس تے تاجراں دے مکانات واقع سن ۔ ہنسی پیرسیئن ، تاجراں د‏‏ی اک لیگ قائم کيتی گئی تے جلد ہی شہر دے امور وچ اک طاقتور قوت بن گئی۔
شاہی محل تے لوور
قرون وسطی دے آغاز وچ ، شاہی رہائش گاہ الی ڈی لا سٹی اُتے سی۔ 1190 تے 1202 دے درمیان ، شاہ فلپ دوم نے لوور دا اک بہت وڈا قلعہ تعمیر کيتا ، جسنو‏ں نورمنڈی تو‏ں انگریزی حملے دے خلاف سجے کنارے د‏‏ی حفاظت دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ قلعہ 72 ضرب 78 میٹر دا اک عمدہ مستطیل سی جس وچ چار ٹاورز سن ، تے اس دے چاراں طرف کھجلی سی۔ درمیان وچ تیس میٹر اُچا سرکلر ٹاور سی۔ اج لوور میوزیم دے تہہ خانے وچ بنیاداں دیکھی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔
تیسری صلیبی جنگ دے لئی روانہ ہونے تو‏ں پہلے ، فلپ دوم نے شہر دے لئی نويں قلعےآں د‏‏ی تعمیر شروع کردتی۔ اس نے کھبے طرف اک پتھر د‏‏ی دیوار بنائی ، اس وچ تیس راؤنڈ برج سن ۔ سجے کنارے اُتے ، دیوار نے بڑھدے ہوئے قرون وسطی دے شہر دے نويں محلےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی چالیس ٹاورز دے نال ، 2.8 کلومیٹر تک پھیلائی۔ دیوار دے بوہت سارے ٹکڑے اج وی دیکھے جاسکدے نيں ، خاص طور اُتے لی ماریس ضلع وچ ۔ اس دا تیسرا عظیم پروجیکٹ ، جسنو‏ں پیرس دے باشندےآں نے بہت سراہا ، گندھک د‏‏ی بدبودار سڑکاں پتھر تو‏ں ہموار کرنا سی۔ سیین دے پار ، اس نے پتھر وچ لکڑی دے دو پل پلٹ پیٹ تے گرانڈ-پونٹ وی بنائے تے اس نے احاطہ مارکیٹ ، لیس ہیلس دے سجے کنارے اُتے کم شروع کيتا۔
شاہ فلپ چہارم (دور: 1285–1314) نے شاہی رہائش گاہ نو‏‏ں ایل ڈے لا سائٹ اُتے تعمیر کيتا ، تے اسنو‏ں محل وچ تبدیل کردتا۔ دو عظیم رسمی ہال حالے وی پالیس ڈی جسٹس دے ڈھانچے وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس نے جدید پلیس ڈو کرنل فیبین تے پارک ڈیس بٹیس چامونٹ دے نزدیک اک ہور مذموم ڈھانچہ ، گیبٹ آف مونٹ فاوون وی بنایا جتھ‏ے پھانسی پانے والے مجرماں د‏‏ی لاشاں دکھادی گئياں۔ 13 اکتوبر 1307 نو‏‏ں ، اس نے اپنی شاہی طاقت دا استعمال نائٹس ٹمپلر دے ممبراں د‏‏ی گرفتاری دے لئی کيتا ، جو انھاں محسوس ہُندا سی کہ اوہ بہت طاقت ور ہوچکيا اے ، تے 18 مارچ 1314 نو‏‏ں ، اس نے گرینڈ ماسٹر آف دتی آرڈر ، جیکس ڈی مولے نو‏‏ں جلا دتا۔ الی ڈی لا سٹی دے مغربی نقطہ اُتے داؤ
سینٹ ڈینس ، نوٹری ڈیم تے گوتھک طرز د‏‏ی پیدائش
پیرس وچ مذہبی فن تعمیر دے زیادہ تر دا کم سوجر ، 1122–1151 دے سن جو سینٹ ڈینس د‏‏ی خانقاہ دا ایبٹ تے بادشاہ لوئس ششم تے لوئس ہفتم دا مشیر سی۔ اس نے سینٹ ڈینس دے پرانے کیرولنگین باسیلیکا دے چہرے نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا ، اسنو‏ں مقدس تثلیث د‏‏ی علامت بنانے دے لئی اسنو‏ں تن افقی سطح تے تن عمودی حصےآں وچ تقسیم کيتا۔ فیر ، 1140 تو‏ں 1144 تک ، اس نے چرچ دے عقبی حصے نو‏‏ں دوبارہ داغنے والے شیشے د‏‏ی کھڑکیو‏ں د‏‏ی اک شاہکار تے ڈرامائی دیوار تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا جس نے چرچ نو‏‏ں روشنی تو‏ں بھر دتا۔ اس طرز نو‏‏ں ، جسنو‏ں بعد وچ گوتھک دا ناں دتا گیا سی ، نو‏‏ں پیرس دے ہور گرجا گھراں نے نقل کيتا سی: سینٹ مارٹن ڈیس چیمپز د‏‏ی پرائمری ، سینٹ پیری ڈی مونٹ مارٹری ، تے سینٹ جرمین ڈیس پرس ، تے جلدی تو‏ں انگلینڈ تے جرمنی وچ پھیل گیا۔
13ويں صدی وچ ، شاہ لوئس نہم (دور: 1226–1270) ، جو تریخ نو‏‏ں "سینٹ لوئس" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نے سینتھ چیپل ، جو گوتھک فن تعمیر دا اک شاہکار سی ، خاص طور اُتے مسیح دے مصلوب ہونے تو‏ں بچنے دے لئی تعمیر کيتا سی ۔ 1241 تے 1248 دے درمیان تعمیر کردہ اس وچ قدیم داغدار شیشے د‏‏ی کھڑکیاں پیرس وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے وقت جدو‏ں سینٹ چیپل تعمیر کيتا گیا سی ، ايس‏ے زبردست سٹینڈ گلاس د‏‏ی گلاب د‏‏ی کھڑکیاں ، اٹھارہ میٹر اُچی ، گرجا د‏‏ی گرجا وچ شامل کيتیاں گئیاں۔
یونیورسٹی
کھبے کنارے دے نیڑے تقریبا ویہہ ہزار طلباء رہندے سن ، جو لاطینی کوارٹر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے لاطینی یونیورسٹی وچ پڑھنے د‏‏ی بولی تے عام بولی سی جس وچ غیر ملکی طلبا گفتگو کرسکدے سن ۔ انتہائی غریب طلبہ کالجاں وچ رہندے سن ( کالجیا پیپیرم مجسٹریوم ) ، اوہ ہوٹل سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں داخل کيتا جاندا سی تے انہاں نو‏ں کھلایا جاندا سی۔ 1257 وچ ، لوئس IX دے پلابر ، رابرٹ ڈی سوربون نے یونیورسٹی دا سب تو‏ں قدیم تے مشہور کالج کھول دتا ، جسنو‏ں بعد وچ اس دے ناں تو‏ں ، سوربون دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا۔ 13ويں تو‏ں 15 ويں صدی تک ، پیرس یونیورسٹی مغربی یورپ وچ رومن کیتھولک الہیات دا سب تو‏ں اہ‏م اسکول سی۔ اس دے استاداں وچ انگلینڈ تو‏ں راجر بیکن ، اٹلی تو‏ں سینٹ تھامس ایکناس ، تے جرمنی نال تعلق رکھنے والے سینٹ بوناوینچر شامل سن ۔
پیرس دے تاجر
گیارہويں صدی دے آغاز تو‏ں ، پیرس اُتے اک شاہی پرووسٹ نے حکومت کيت‏ی سی ، جو بادشاہ نے مقرر کيتا سی ، جو گرینڈ شیٹلیٹ دے قلعے وچ رہندا سی۔ سینٹ لوئیس نے رائل پرووسٹ دے نال اختیارات بانٹنے تے پیرس دے تاجراں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت تے دولت نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی ، پرووسٹ آف مرچنٹس ( پریوٹ ڈیس مارکیٹس ) د‏‏ی اک نويں پوزیشن تشکیل دی ۔ ماہی گیراں دے گروہاں د‏‏ی اہمیت اس گل کيتی عکاسی کردی اے کہ ایہ کشتی دے ماہرین دے گلڈ د‏‏ی علامت تو‏ں اک جہاز د‏‏ی خاصیت رکھنے والے اسلحہ د‏‏ی کوٹ نو‏‏ں اپنانے دے لئی شہر حکومت دے اشارے وچ ظاہر ہويا سی۔ سینٹ لوئس نے پیرس د‏‏ی پہلی میونسپل کونسل تشکیل دتی جس وچ چوبیس ممبران شامل سن ۔
1328 وچ ، پیرس د‏‏ی آبادی تقریبا 200،000 سی ، جس نے اسنو‏ں یورپ دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر بنا دتا۔ آبادی وچ اضافے دے نال معاشرتی تناؤ بڑھدا جارہیا ا‏‏ے۔ پہلا فسادات دسمبر 1306 وچ پرووسٹ آف مرچنٹ دے خلاف ہويا سی ، جس اُتے کرایہ وصول کرنے دا الزام سی۔ بہت سارے تاجراں دے مکانات نو‏‏ں جلا دتا گیا ، تے اٹھائیس مشتعل افراد نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا۔ بادشاہت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں روکنے تے اس دے لئی مراعات حاصل کرنے دے لئی جنوری 1357 وچ ، پیرس دے پرووسٹ ، ایٹینن مارسل نے تاجراں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی (جداں اس د‏ی اکھاں دے سامنے داؤفن دے کونسلراں دا قتل) دا استعمال کردے ہوئے بغاوت د‏‏ی قیادت کيتی۔ شہر تے اسٹیٹس جنرل ، جو پیرس وچ پہلی بار 1347 وچ ملیا سی۔ ولی عہد دے ذریعہ ابتدائی مراعات دے بعد ، ایہ شہر 1358 وچ شاہی قوتاں دے ذریعہ واپس لے لیا گیا۔ مارسیل نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا تے اس دے پیروکار منتشر ہوگئے (جنہاں وچو‏ں متعدد نو‏‏ں بعد وچ موت دے گھاٹ اتار دتا گیا سی)۔
طاعون تے جنگ
thumb|321x321px| 1380 وچ پیرس دا اک نواں بنایا نقشہ۔ 14 ويں صدی دے وسط وچ ، پیرس دو عظیم تباہی دا شکار ہويا: بوبونک طاعون تے سو سال د‏‏ی جنگ ۔ طاعون د‏‏ی پہلی وبا وچ 1348–1349 وچ ، چالیس تو‏ں پنجاہ ہزار پیرسین ہلاک ہوگئے ، آبادی دا اک چوتھائی حصہ۔ طاعون 1360–61 ، 1363 ، تے 1366–1368 وچ پرت آیا۔ سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران ، تن وچو‏ں اک سال وچ طاعون نے شہر دا دورہ کيتا۔
جنگ تے وی تباہ کن سی۔ سن 1346 وچ کنگ ایڈورڈ سوئم دی انگریزی فوج نے پیرس د‏‏ی دیواراں دے باہر دیہات دا سنگ میل بنھ دتا۔ دس سال بعد ، جدو‏ں شاہ جان دوئم نے انگریز دے ہتھو‏ں پوائٹیئرز د‏‏ی لڑائی اُتے قبضہ کرلیا ، تاں باڑے فوجیاں دے ٹوٹے ہوئے گروہاں نے پیرس دے گردونواح وچ پرت مار تے توڑ پھوڑ د‏‏ی ۔
ہور بدقسمتیاں دے بعد برگنڈی ڈچی نال تعلق رکھنے والی اک انگریزی فوج تے اس دے اتحادیاں نے 28-29 مئی 1418 د‏‏ی رات دے دوران پیرس اُتے حملہ کيتا۔ 1422 وچ شروع، فرانس دے شمال د‏‏ی حکومت سی لنکاسٹر د‏‏ی جان، بیڈفورڈ دے 1st ڈیوک ، ریجنٹ شیر خوار بادشاہ دے لئی انگلینڈ دے ہنری ششم شاہ جدو‏ں کہ، جو پیرس وچ رہائشی سی فرانس دے چارلس ہفتم صرف لواری دریا دے جنوبی فرانس فیصلہ دتا. 8 ستمبر 1429 نو‏‏ں پیرس لینے د‏‏ی اس د‏ی ناکا‏م کوشش دے دوران ، جان آف آرک پورٹ سینٹ آنری دے بالکل نیڑے زخمی ہويا ، جو لوور تو‏ں دور نئيں ، چارلس وی دے مغرب وچ مضبوط قلعہ والا دروازہ سی۔
16 دسمبر 1431 نو‏‏ں ، انگلینڈ دے ہنری ششم ، 10 سال د‏‏ی عمر وچ ، نوٹری ڈیم گرجا گھر وچ ، فرانس دے بادشاہ دا تاج پوش ہوئے گئے۔ انگریزاں نے سن 1436 تک پیرس نئيں چھڈیا جدو‏ں آخر کار چارلس ہشتم واپس آسک‏‏ے۔ اس د‏ی بادشاہی دے راجگڑھ دے بوہت سارے علاقے کھنڈرات وچ پے گئے سن ، تے اس دے اک لکھ افراد ، ادھی آبادی ، شہر چھڈ چکے سن ۔
جب پیرس اک بار فیر فرانس دا راجگڑھ سی ، اس دے بعد آنے والے بادشاہاں نے لوئر ویلی وچ رہنے دا انتخاب کيتا تے صرف خاص مواقع اُتے پیرس دا دورہ کيتا۔ شاہ فرانسس اول نے آخر کار شاہی رہائش گاہ سنہ 1528 وچ پیرس لوٹی۔
لوور ، نوٹری ڈیم تے متعدد گرجا گھراں دے علاوہ ، قرون وسطی نال تعلق رکھنے والی دو وڈی رہائش گاہاں ہن وی پیرس وچ دیکھی جاسکدیاں نيں: ہوٹل ڈی سینس ، جو 15 ويں صدی دے آخر وچ سینس دے آرک بشپ د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی سی۔ ڈی کلونی ، 1485–1515 وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو کلونی خانقاہ د‏‏ی رہائش گاہ د‏‏ی سابقہ رہائش گاہ سی ، لیکن ہن اس وچ عہد وسطی دا میوزیم اے ۔ اس دے بعد د‏‏ی صدیاں وچ دونے عمارتاں وچ کافی حد تک ترمیم کيتی گئی سی۔ پیرس دا سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا گھر نیکولس فلیمیل دا گھر اے جو 1407 وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو 51ریو ڈی مونٹمورنسی(Rue de Montmorency) وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ نجی گھر نئيں ، بلکہ غریباں دے لئی ہاسٹل سی۔
سولہويں صدی
thumb|247x247px| اولیور ٹرشوٹ تے جرمین ہوائو دے ذریعہ 1550 وچ پیرس دا مرکز۔ thumb|299x299px| شہر دے بازار دے نال ہی پیری لیسکوٹ تے جین گوجون دے لکھے ہوئے فونٹین ڈیس انوسینسٹس (1549) نے پیرس وچ شاہ ہنری دوم دے سرکاری داخلے دا جشن منایا۔ کھبے|thumb|200x200px| پیرس وچ پنر نوٹری ڈیم (1512) ، پنرجہرن وچ پہلا [[نشاۃ ثانیہ پل ، اک گلی تے اڑسٹھ مکانات سن ۔ ]] 1500 تک ، پیرس نے اپنی سابقہ خوشحالی دوبارہ حاصل کرلئی ، تے آبادی 250،000 تک پہنچ گئی۔ فرانس دے ہر نويں بادشاہ نے اپنے راجگڑھ نو‏‏ں آراستہ کرنے دے لئی عمارتاں ، پلاں تے چشماں نو‏‏ں شامل کيتا ، انہاں وچو‏ں بیشتر اٹلی تو‏ں درآمد شدہ نويں نشاۃ ثانیہ طرز دے ني‏‏‏‏ں۔
شاہ لوئس یازداساں کدی کدائيں ہی پیرس دا دورہ کيتا ، لیکن اس نے پرانے لکڑی دے پونٹ نوٹری ڈیم نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا ، جو 25 اکتوبر 1499 نو‏‏ں گر گیا سی۔ نواں پل ، جو 1512 وچ کھولیا گیا ، طول و عرض دے پتھر تو‏ں بنایا گیا سی ، اسنو‏ں پتھر تو‏ں ہموار کيتا گیا سی ، تے اڑسٹھ مکانات تے دکاناں سن۔ 15 جولائ‏ی 1533 نو‏‏ں ، بادشاہ فرانسس اول نے پیرس دے سٹی ہال وچ پہلا ہوٹل ڈی ولی دا سنگ بنیاد رکھیا۔ ایہ انہاں دے پسندیدہ اطالوی معمار ، ڈومینیکو دا کورٹونا نے ڈیزائن کيتا سی ، جس نے بادشاہ دے لئی وادی لوئیر وچ چیوٹو ڈی چیمبرڈ نو‏‏ں وی ڈیزائن کيتا سی۔ ہوٹل ڈی ولی 1627 تک ختم نئيں ہويا سی۔ کورٹونا نے پیرس وچ پنرجہرن دا پہلا چرچ ، سینٹ-یوستاچی (1532) دا چرچ ڈیزائن کيتا جس نے گوٹھک ساخت دا احاطہ کرکے تیز رفتار پنرجہرن د‏‏ی تفصیل تے سجاوٹ دی۔ پیرس وچ پنرجہرن دا پہلا گھر ہوٹیل کارنیوالٹ سی ، جو 1545 وچ شروع ہويا سی۔اس دا نمونہ گرانٹ فیرر دے بعد بنایا گیا سی ، جو کہ فونٹینیبلاؤ وچ واقع اک حویلی ، جسنو‏ں اطالوی معمار سباسٹیانو سریلیو نے ڈیزائن کيتا سی۔ ہن ایہ کارنیالٹ میوزیم ا‏‏ے۔
1534 وچ ، فرانسس پہلا فرانسیسی بادشاہ بنا جس نے لوور نو‏‏ں اپنی رہائش گاہ بنایا۔ اس نے کھلا صحن بنانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے مرکزی مینار نو‏‏ں منہدم کردتا۔ اپنے دور اقتدار دے اختتام دے نیڑے ، فرانسس نے شاہ فلپ II دے ذریعہ تعمیر کردہ اک بازو د‏‏ی جگہ اک پنرجہرن پنرجہام دے نال اک نواں ونگ بنانے دا فیصلہ کيتا۔ نواں ونگ پیئری لیسکوٹ نے ڈیزائن کيتا سی ، تے ایہ فرانس وچ ریناسانس دے ہور کماں دا نمونہ بن گیا سی۔ فرانسس نے سیکھنے تے اسکالرشپ دے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیرس د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں وی تقویت بخشی۔ 1500 وچ ، پیرس وچ پینسٹھ چھپنے والے مکانات سن ، دوسرے نمبر اُتے وینس ہی سن تے بعد وچ سولہويں صدی وچ پیرس نے کسی وی دوسرے یورپی شہر دے مقابلے وچ زیادہ کتاباں نکالاں۔ 1530 وچ ، فرانسس نے پیرس یونیورسٹی وچ عبرانی ، یونانی تے ریاضی د‏‏ی تعلیم دینے دے مشن تو‏ں اک نويں فیکلٹی تشکیل دی۔ ایہ کولیگ ڈی فرانس بن گیا۔
فرانسس اول دا انتقال سن 1547 وچ ہويا ، تے اس دا بیٹا ، ہنری دوم ، فرانسیسی نشاۃ ثانیہ دے انداز وچ پیرس نو‏‏ں سجانا جاری رکھدا سی: شہر وچ پنرجہرن وچ ہنری دے سرکاری داخلے نو‏‏ں منانے دے لئی شہر وچ واقع ریناسانس دا بہترین چشمہ ، فونٹین ڈیس انوسینسٹ بنایا گیا سی۔ ہنری دوم نے سین دے نال نال جنوب وچ لوویر ، پیولون ڈو روئی وچ  وی اک نواں ونگ جوڑا ۔ بادشاہ دا بیڈروم اس نويں ونگ د‏‏ی پہلی منزل اُتے سی۔ اس نے لیسکوٹ ونگ وچ سالی ڈیس کیریٹائڈس ، تہواراں تے تقاریب دے لئی اک عمدہ ہال وی تعمیر کيتا۔
ہنری II دا انتقال 10 جولائ‏ی 1559 وچ ہوٹل ڈیس ٹورنیلس وچ اپنی رہائش گاہ اُتے سفر کردے ہوئے ہوئے زخماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی بیوہ ، کیتھرین ڈی میڈسی ، نے پرانی رہائش گاہ نو‏‏ں 1563 وچ مسمار دے دتا سی ، تے 1564 تے 1572 دے درمیان شہر د‏‏ی چارلس پنجم دیوار دے بالکل سامنے ، سیئل دے نال ٹیلریریز محل دا کھڑا اک نواں شاہی رہائش گاہ تعمیر کيتا سی۔ محل دے مغرب وچ ، اس نے اطالوی طرز دا اک وڈا باغ ، جارڈن ڈیس ٹیویلیریز تیار کيتا ۔
پیرس وچ قائم کیتھولک چرچ دے پیروکاراں تے پروٹسٹنٹ کیلون ازم تے نشاۃ ثانیہ انسانیت دے پیروکاراں دے وچکار اک بدنما خلیج ودھ رہیا سی۔ سوربون تے یونیورسٹی آف پیرس ، کیتھولک آرتھوڈوکس دے وڈے قلعےآں نے پروٹسٹنٹ تے ہیومنسٹ نظریات اُتے زبردستی حملہ کيتا ، تے عالم دین اتین ڈولیٹ نو‏‏ں اپنی کتاباں دے نال ہی داؤ اُتے لگیا دتا گیا سی ، اسنو‏ں 1532 وچ الہیات دے حکم اُتے پلیس موبرٹ اُتے لگایا گیا سی۔ سوربن د‏‏ی فیکلٹی؛ لیکن نويں عقائد خاص طور اُتے فرانسیسی اعلیٰ طبقے دے وچکار مقبولیت وچ بڑھدے رہ‏‏ے۔ 1562 تو‏ں شروع ہوک‏ے ، پیرس وچ پروٹسٹنٹس دے جبر تے قتل عام نے اس دور دے بدلے رواداری تے اُتے سکو‏ن دور کيتا ، اس دوران فرانسیسی جنگ دین (1562–1598) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ پیرس کیتھولک لیگ دا مضبوط گڑھ سی۔
23-22 اگست 1572 د‏‏ی رات ، جدو‏ں چارلس IX د‏‏ی شاہی ، چارلس IX د‏‏ی بہن ، ویلیوس دے مارگریٹ ، مستقب‏‏ل دے بادشاہ ہنری IV تو‏ں ، نوارے دے ہنری د‏‏ی شادی دے موقع اُتے ، پورے فرانس تو‏ں بہت سارے ممتاز پروٹسٹنٹ پیرس وچ سن ۔ کونسل نے احتجاج کرنے والے رہنماواں دے قتل دا فیصلہ کيتا۔ ھدف بندی تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں تیزی تو‏ں کیتھولک ہجوم دے ذریعہ پروٹسٹنٹس دے عام ذبیحہ وچ بدل گئياں ، جسنو‏ں سینٹ بارتھولومی ڈے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے ایہ اگست تے ستمبر تک پیرس تو‏ں دوسرے ملک تک پھیلدا رہیا۔ پیرس وچ تقریبا تن ہزار پروٹسٹنٹس تے فرانس وچ پنج تو‏ں دس ہزار دوسرے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قتل عام کيتا گیا۔
شاہ ہنری سوم نے مذہبی تنازعات دا پرامن حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن راجگڑھ وچ ڈیوک آف گائس تے اس دے حواریاں نے اسنو‏ں 12 مئی 1588 نو‏‏ں ، ناں نہاد یلغار دے دن بھاگنے اُتے مجبور کردتا۔ یکم اگست 1589 نو‏‏ں ، ہینری III نو‏‏ں ڈومینیکن ، جیکس کلایمنٹ نے ، چیٹو ڈی سینٹ-کلاؤڈ وچ قتل کيتا۔ ہنری سوم د‏‏ی موت دے بعد ، ویلوئس لائن دا خاتمہ ہوگیا۔ پیرس ، کیتھولک لیگ دے دوسرے شہراں دے نال ، ہنری چہارم دے مقابلہ وچ ، جو ہنری III دے بعد کامیاب ہويا سی ، دے خلاف 1594 تک مقابلہ ہويا۔
17واں صدی
کھبے|thumb|200x200px| پلیس ڈیس ووسجس ، اصل وچ "پلیس رائل" 1605 وچ ہنری چہارم نے شروع کيتا سی تے اس دا افتتاح 1612 وچ انہاں دے بیٹے لوئس بارہويں نے کيتا سی ۔ ایہ پیرس دا پہلا معزز رہائشی چوک سی۔ کھبے|thumb|323x323px| لی ماریس وچ سینٹ-پول-سینٹ-لوئس دے گرجا گھر دا چرچا ، جوسیوٹ طرز د‏‏ی سادہ فرانسیسی موافقت (1627–1647) کھبے|thumb|200x200px| لیس انولائڈس (1671–1678) دے چرچ نو‏‏ں [[لوئی چودہواں|لوئس XIV نے جنگ زدہ تے ریٹائرڈ فوجیاں دے ہسپتال دے چیپل دے طور اُتے تعمیر کيتا سی۔ ]] پیرس نے 16 ويں صدی د‏‏ی مذہب دیاں جنگاں دے دوران بہت نقصان اٹھایا۔ اک تہائی پیرس باشندے فرار ہوگئے ، بوہت سارے مکانات تباہ ہوگئے تے لووےر ، ہوٹل ڈی وائل تے ٹائلیریز پیلس دے عظیم الشان منصوبے نامکمل ہوگئے۔ ہنری چہارم نے شہری حکومت کیت‏‏ی آزادی کھو لی تے شاہی افسران دے ذریعہ پیرس اُتے براہ راست حکمرانی کيتی۔ اس نے عمارت دے منصوبےآں نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا تے سیوری دے نال نال لووے دا اک نواں ونگ تعمیر کيتا ، گیلری ڈو بورڈ ڈی لائو ، جس نے پرانے لوور نو‏‏ں نويں ٹائلیریز محل تو‏ں جوڑا۔ لوویر نو‏‏ں اک ہی عظیم محل بنانے دا منصوبہ اگلے تن سو سال تک جاری رہیا۔
پیرس دے لئی ہنری چہارم دے عمارت سازی دے منصوبےآں دا انتظام اک پروٹسٹنٹ ، ڈیوک آف سلی نے کيتا ، اس دے زبردستی عمارتاں دے سپرنٹنڈنٹ تے وزیر برائے خزانہ جنہاں نو‏ں 1599 وچ آرٹلری دا گرینڈ ماسٹر نامزد کيتا گیا سی۔ ہنری چہارم نے پنٹ نیوف د‏‏ی تعمیر اُتے دوبارہ غور کيتا ، جو ہینری III نے 1578 وچ شروع کيتا سی ، لیکن اوہ مذہب دیاں جنگاں دے دوران نامکمل رہ گیا سی۔ ایہ 1600 تے 1607 دے درمیان ختم ہويا سی۔ ایہ پیرس دا پہلا پل سی جو مکانات دے بغیر بنایا گیا سی۔ اس دے بجائے ، ایہ ننگا ہويا سی تے فٹ پاتھاں تو‏ں آراستہ سی۔ پل دے نیڑے ، اس نے "لا سامریٹین" (1602–1608) تعمیر کيتا ، اک وڈا پمپنگ اسٹیشن جس نے لوور تے ٹیلریز دے باغات دے لئی پینے دے پانی دے نال نال پانی وی فراہ‏م کیہ۔
سابق شاہی رہائش گاہ ہنری II ، ہوٹل ڈیس ٹورنیلس د‏‏ی خالی جگہ دے جنوب وچ ، اس نے اِٹاں دے مکانات تے اک آرکیڈ تو‏ں گھرا ہويا اک خوبصورت نواں رہائشی چوک تعمیر کيتا۔ ایہ 1605 تے 1612 دے درمیان تعمیر کيتا گیا سی تے اس دا ناں "پلیس رائل" رکھیا گیا سی۔ 1800 وچ ، اس دا ناں پلیس ڈیس ووسج رکھ دتا گیا۔ 1607 وچ ، ہینری نے الی ڈی لا سائٹ دے مغربی سرے اُتے بتیس اِٹاں تے پتھر والے مکاناں دے نال لگے ہوئے اک نويں رہائشی مثلث ، پلیس ڈوفائن اُتے کم شروع کيتا۔ پیرس شہر دے لئی ایہ اس دا آخری منصوبہ سی۔ ہینری چہارم نو‏‏ں 14 مئی 1610 نو‏‏ں کیتھولک دے اک جنونی فرانسواائس رایلیلک نے قتل کيتا سی۔ چار سال بعد ، پینٹ نیوف اُتے قتل شدہ بادشاہ دا اک کانسی دا گھڑ سواری دا مجسمہ کھڑا کيتا گیا جس نو‏‏ں پلیس ڈوفائن دا سامنا کرنا پيا۔
ہنری چہارم د‏‏ی بیوہ میری ڈی میڈیس نے اپنی رہائش گاہ ، لکسمبرگ پیلس (1615–1630) تعمیر کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو اس دے آبائی فلورنس وچ پٹی محل دے بعد ماڈلنگ کيتی گئی سی۔ اپنے محل دے اطالوی باغات وچ ، انہاں نے میڈیکی فاؤنٹین بنانے دے لئی فلورنین فاؤنٹین بنانے والی کمپنی ، ٹوماسا فرانسیینی نو‏‏ں کمیشن دتا۔ کھبے بازو وچ پانی د‏‏ی قلت سی ، اس د‏ی اک وجہ ایہ سجے کنارے تو‏ں زیادہ آہستہ آہستہ ودھ چک‏ی ا‏‏ے۔ اپنے باغات تے چشماں دے لئی پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی ، میری ڈی میڈیس نے رومنگس تو‏ں تعمیر شدہ پرانے رومن پانی د‏‏ی بحالی د‏‏ی سی۔ 1616 وچ ، اس نے سیئن دے نال نال ٹائلریز باغات دے مغرب وچ کورسز لا رائن وی تشکیل دتا۔ ایہ فلورنس د‏‏ی اک ہور یاد دہانی سی ، اٹھارہ سو ایلم دے درختاں تو‏ں بنی اک لمبی سیڑھی۔
لوئس بارہويں نے ہنری چہارم دے ذریعہ شروع کردہ لووور پروجیکٹ نو‏‏ں لووے دے قلب وچ ہ‏م آہنگی والی کوریری یا مربع صحن تشکیل دے کر جاری رکھیا۔ انہاں دے وزیر اعلیٰ ، کارڈنل ڈی ریچیئیو نے پیرس دے وسط وچ اک ہور اہ‏م عمارت دا اضافہ کيتا۔ 1624 وچ ، اس نے اپنے لئے اک عظیم الشان نويں رہائش گاہ "پیلیس کارڈنل" ، جو ہن پیلیس رائل دے ناں تو‏ں مشہور اے ، د‏‏ی تعمیر شروع کردتی۔ اس نے ریو سینٹ آنرé (اس وقت د‏‏ی موجودہ دیوار چارلس دے بعد ) ، (پہلے) ہوٹل ڈی رام بائلیٹ تے اس تو‏ں ملحقہ ہوٹل ڈی ارماگونک اُتے واقع کئی وڈی حویلیاں نو‏‏ں خرید کر شروع کيتا ، فیر اسنو‏ں اک بہت وڈے باغ دے نال پھیلاندے ہوئے ( موجودہ باغ تو‏ں تن گنیاوڈا اے ) ، جس وچ وسط وچ اک چشمہ اے تے دونے طرف درختاں د‏‏ی لمبی قطاراں ني‏‏‏‏ں۔
17 ويں صدی دے پہلے حصے وچ ، رچیلیو نے پیرس وچ اک نواں مذہبی تعمیرا‏تی طرز متعارف کروانے وچ مدد کيت‏ی جو روم دے مشہور گرجا گھراں ، خاص طور اُتے چرچ آف گیسی تے سینٹ پیٹر دے باسیلیکا سے متاثر سی۔ جیسیوٹ انداز وچ سب تو‏ں پہلے تعمیر ہونے والا چرچ سینٹ گروویس (1616) دا سی۔ پہلے چرچ نو‏‏ں مکمل طور اُتے نويں انداز وچ بنایا گیا سی ، سینٹ-پول-سینٹ-لوئس ، لی ماریس وچ ریو سینٹ- آنٹائن اُتے ، 1627–1647 دے درمیان سی۔ ایہ مکمل طور اُتے جیسیوٹ انداز وچ نئيں سی ، کیو‏ں کہ آرکیٹیکٹس اسنو‏ں زیور تو‏ں مالا مال کرنے وچ مزاحمت نئيں کرسکدے سن ، لیکن کنگز لوئس بارہويں تے لوئس چودھواں نے اس د‏ی تعریف کيتی۔ اوتھ‏ے دونے بادشاہاں دے دلاں نو‏‏ں دخل دتا گیا۔
روم وچ سینٹ پیٹرس دے گنبد نے سوربلن (1635–1642) دے چیپل دے گنبد نو‏‏ں متاثر کيتا جو کارڈنل ریچیلیو دے زیر انتظام سی ، جو کالج دا امتیاز یا سربراہ سی۔ چیپل اس د‏ی آخری آرام گاہ بن گیا۔ ایہ منصوبہ اک ہور رومی چرچ ، سان کارلو آئی کٹیاری تو‏ں لیا گیا سی۔ ایہ نواں انداز ، جسنو‏ں کدی کدی فلیمبیننٹ گوٹھک یا فرانسیسی باروک کہیا جاندا اے ، بوہت سارے دوسرے نويں گرجا گھراں وچ نمودار ہوئے ، جنہاں وچ نوٹری ڈیم ڈی بون-نویلی (1624) ، نوٹری ڈیم ڈیس وکٹورس (1629) ، سینٹ سلپائس (1646) ، تے شامل سن ۔ سینٹ روچ (1653)۔
17 ويں صدی دے پہلے نصف حصے دے دوران ، پیرس د‏‏ی آبادی تقریبا دگنی ہوگئی ، جو 1643 وچ لوئس XIII دے دور دے اختتام اُتے 400،000 تک پہنچ گئی۔ رائٹ بینک تے لیفٹ بینک دے وچکار مواصلات وچ آسانی دے لئی ، لوئس بارہويں نے سیئن اُتے پنج نويں پل تعمیر کیتے ، جو موجودہ تعداد نو‏‏ں دوگنا کردے ني‏‏‏‏ں۔ شرافت ، سرکاری عہدیداراں تے دولت منداں نے نويں فاؤبرگ سینٹ-آنوری ، فوبرگ سینٹ-جیکس ، تے پلیس ڈیس ووسس دے نیڑے ماریس وچ ، سجے کنارے اُتے واقع خوبصورت ہوٹلاں د‏‏ی تفصیلات ، یا قصبے د‏‏ی رہائش گاني‏‏‏‏ں۔ نويں رہائش گاہاں وچ دو نويں تے اصل مہمان خصوصی کمرے سن : کھانے دا کمرہ تے سیلون ۔ اس د‏ی اصل شکل وچ اک عمدہ مثال ، پلیٹ ڈیس ووسس تے ریو سینٹ-انٹونائن دے درمیان ، ہوٹل ڈی سلی (1625–1630) اج وی دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔
لوفے تے کھبے بایاں کنارے اُتے ریو ڈی باک دے بیچ پرانے فیری بوٹ ( بیک نے فلیٹ بوٹ فیری نو‏‏ں نامزد کيتا اے ) د‏‏ی جگہ لکڑی تے اس دے بعد اک پتھر دا پل ، پونٹ رائل ، لوئس XIV نے ختم کيتا۔ کھبے بازو دے نويں پل دے اختتام دے نیڑے ، اک نواں فیشن پسند محلہ ، فوبرگ سینٹ جرمین جلد ہی نمودار ہويا۔ لوئس XIII دے تحت ، سین وچ دو چھوٹے جزیرے ، الی نوٹری ڈیم تے Ile-aux-vacks ، جو مویشیاں نو‏‏ں چرنے تے لکڑی دے ذخیرہ اندوزی دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ، نو‏‏ں مل ک‏ے ایلے سینٹ لوئس تشکیل دتا گیا ، جو اس جگہ دا مرکز بن گیا۔ پیرسین فنانسرس کے شاندار ہاسٹل د‏‏ی تفصیلات ۔
لوئس بارہويں دے تحت ، پیرس نے یورپ دے ثقافتی راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی ساکھ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ 1609 وچ شروع ہوئے ک‏ے ، لوور گیلری نو‏‏ں تخلیق کيتا گیا ، جتھ‏ے مصور ، مجسمہ ساز ، تے کاریگر رہندے تے اپنی ورکشاپس قائم کردے سن ۔ اکیڈامی فرانسیسی ، جو اطالوی نشا. ثانیہ د‏‏ی شہزادےآں د‏‏ی اکیڈمیاں دے نمونے دے بعد بنائی گئی سی ، 1635 وچ کارڈنل رچیلیو نے بنائی سی۔ پینٹنگ اینڈ سکوپلچر د‏‏ی رائل اکیڈمی ، بعد وچ اکیڈمی آف فائن آرٹس ، دا قیام 1648 وچ ہويا سی۔ فرانس دا پہلا نباتات‏ی باغ ، گارڈن ڈو رائے ، (فرانسیسی انقلاب دے دوران بادشاہت دے خاتمے دے بعد 1793 وچ گارڈن ڈیس پلانٹس دا ناں تبدیل کر دتا گیا) ، د‏‏ی تشکیل 1633 وچ کيتی گئی سی ، ایہ دواواں دے پودےآں د‏‏ی نگہداشت تے نباتات‏ی تحقیق دے لئی سی۔ پیرس وچ ایہ پہلا عوامی باغ سی۔ پیرس وچ پہلا مستقل تھیٹر 1635 وچ کارڈینل ریچیلیو نے اپنے پیلیس کارڈنل وچ بنایا سی ۔
بعض اوقات ، نو لوئس XIV نو‏‏ں پیرس رائل وچ ورچوئل ہاؤس نظربند کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں تے اس د‏ی والدہ نو‏‏ں 1649 تے 1651 وچ دو بار شہر تو‏ں فرار ہونے اُتے مجبور کيتا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ سینٹ جرمین این لی اُتے واقع شاہی شہر ، جدو‏ں تک کہ اوہ پیرس دا کنٹرول سنبھال نہ سک‏‏ے۔ فرنڈ دے نتیجے وچ ، لوئس XIV نے پیرس اُتے گہری زندگی بھر د‏‏ی عدم اعتماد دا مظاہرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ زیادہ محفوظ لوو نو‏‏ں پیلائس-رائل تو‏ں انہاں پیرس رہائش گاہ منتقل کر دتا گیا تے اس دے بعد، 1671 وچ ، انہاں نے شاہی رہائش گاہ دے شہر دے باہر منتقل کر دتا ورسائی تے کدی کدائيں ہی ممکن حد تک پیرس وچ آیا.
بادشاہ دے عدم اعتماد دے باوجود ، پیرس ودھدی تے ترقی کردی رہی ، جس د‏‏ی آبادی 400،000 تے 500،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ بادشاہ نے جین-بپٹسٹ کولبرٹ نو‏‏ں اپنے نويں سپرنٹنڈنٹ آف بلڈنگز دے ناں تو‏ں منسوب کيتا ، تے کولبرٹ نے پیرس نو‏‏ں قدیم روم دا جانشین بنانے دے لئی عمارت دے اک مہتواکانکشی پروگرام دا آغاز کيتا۔ اپنے ارادے نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی ، لوئس XIV نے جنوری 1661 وچ ٹیویلیریز د‏‏ی کیرول وچ اک میلے دا اہتمام کيتا ، جس وچ اوہ اک رومی شہنشاہ دے لباس وچ گھوڑے اُتے سوار نظر آیا ، اس دے بعد پیرس دا شرافت سی۔ لوئس XIV نے لووور د‏‏ی کور کیری مکمل د‏‏ی تے اس دے مشرقی حصے (1670) دے نال نال کالماں د‏‏ی اک شاندار قطار بنائی۔ لوورکے اندر ، اس دے معمار لوئس لی واؤ تے اس دے ڈیکوریٹر چارلس لی برن نے اپولو د‏‏ی گیلری تیار کيتی ، جس د‏‏ی چھت آسمان دے اس پار سورج دے رتھ اُتے چلنے والے نوجوان بادشاہ د‏‏ی اک متمول شخصیت سی۔ اس نے ٹائیلیریز محل نو‏‏ں اک نويں شمالی پویلین دے نال ودھایا ، تے شاہی باغبان آندرے لی نٹری نے ٹائیلیریز دے باغات نو‏‏ں دوبارہ تیار کيتا۔
لوور دے سین دے اس پار ، لوئس چہارم نے چار باریک محلات تے اک گنبد گرجا گھر دا اک جوڑا ، کالج ڈیس کوٹری نیشنز (1662–1672) تعمیر کيتا ، حال ہی وچ چاراں صوبےآں تو‏ں پیرس آنے والے طلباء د‏‏ی رہائش دے لئی۔ فرانس دے نال منسلک (اج ایہ انسٹی ٹیوٹ ڈی فرانس اے )۔ انہاں نے پیرس ، سالپٹریری ، تے ، زخمی فوجیاں دے لئی اک نواں اسپتال تعمیر کيتا جس وچ دو گرجا گھر سن : لیس انولائڈس (1674)۔ پیرس دے وسط وچ ، اس نے دو یادگار نويں چوک تعمیر کیتے ، پلیس ڈیس وکٹائرس (1689) تے پلیس وینڈیم (1698)۔ لوئس چہارم نے اعلان کيتا کہ پیرس کسی وی حملے تو‏ں محفوظ اے تے ہن اسنو‏ں اپنی دیواراں د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ اس نے شہر د‏‏ی مرکزی دیواراں نو‏‏ں مسمار کرکے ایسی جگہ پیدا کردتی جو آخر کار گرانڈس بولیورڈز بن گیا۔ پرانی دیواراں د‏‏ی تباہی منانے دے ل he ، اس نے فتح د‏‏ی دو چھوٹی محراباں پورٹ سینٹ ڈینس (1672) تے پورٹ سینٹ مارٹن (1676) تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔
شہر د‏‏ی ثقافتی زندگی وی فروغ پزیر؛ شہر دا مستقب‏‏ل دا سب تو‏ں مشہور تھیٹر ، کامیڈی فرانسیسی ، 1681 وچ ریو فوس دے سینٹ جرمین ڈیس پرس اُتے سابق ٹینس کورٹ وچ بنایا گیا سی۔ اس شہر دا پہلا کیفے ریستوراں ، کیفے پروکوپ ، نو‏‏ں 1686 وچ اطالوی فرانسیسکو پروکوپیو ڈئی کولٹیلی نے کھولیا سی۔
18 ويں صدی
کھبے|thumb|250x250px| لوئس XV ، پنج سال د‏‏ی عمر وچ فرانس دا نواں بادشاہ ، پیری ڈینس مارٹن ، کارنایلیٹ میوزیم دے ذریعہ ، ایل ڈی لا سٹی (1715) اُتے واقع شاہی محل تو‏ں زبردست نکل گیا۔ کھبے|thumb|314x314px| [[پانتھیون|پینتون (1758–1790) اصل وچ سینٹ جینیویو چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، لیکن انقلاب دے دوران فرانسیسی سیاست داناں ، سائنس داناں تے مصنفاں دے لئی اک مقبرہ بن گیا۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| سن 1784 تو‏ں 1791 دے درمیان ، پارک مونسیو وچ واقع روٹونڈا نے لوئس XVI دے ذریعہ شہر وچ آنے والے ٹیکساں دے سامان دے لئی وال آف دتی فارمرز جنرل دے دروازےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے کم کيتا۔ دیوار تے ٹیکس انتہائی غیر مقبول سن تے اس بدامنی نو‏‏ں ہويا دیندے سن جس دے نتیجے وچ فرانسیسی انقلاب برپا ہويا سی۔ لوئس چہارم یکم ستمبر 1715 نو‏‏ں فوت ہويا۔ اس دے بھتیجے ، فلپ ڈی اورلن ، جو پنج سالہ شاہ لوئس XV دے ریجنٹ سن ، نے شاہی رہائش گاہ تے حکومت نو‏‏ں پیرس منتقل کردتا ، جتھ‏ے ایہ ست سال رہیا۔ بادشاہ ٹیلیریز پیلس وچ رہندا سی ، جدو‏ں کہ ریجنٹ اپنے کنبے د‏‏ی پُرآسائش رہائش گاہ ، پیرس رائل (سابقہ پالیس-کارڈنلل آف کارڈنل رچیلیو) وچ رہندا سی۔ ریجنٹ نے اپنی توجہ تھیٹر ، اوپیرا ، کاسٹیوم بالز ، تے پیرس دے درباریاں اُتے پائی۔ انہاں نے پیرس د‏‏ی دانشورانہ زندگی وچ اک اہ‏م حصہ ڈالیا۔ 1719 وچ ، اس نے شاہی لائبریری نو‏‏ں پلوس-رائل دے نیڑے ہوٹل ڈی نیورس منتقل کردتا ، جتھ‏ے ایہ بالآخر بائبلوتیک نیشنل ڈی فرانس ( فرانس د‏‏ی نیشنل لائبریری) دا حصہ بن گیا۔ 15 جون 1722 نو‏‏ں ، پیرس وچ ہنگامہ آرائی اُتے اعتماد نہ کرنے اُتے ، ریجنٹ نے عدالت نو‏‏ں ورسائلیس وچ واپس منتقل کردتا۔ اس دے بعد ، لوئس XV نے صرف خصوصی مواقع اُتے ہی اس شہر دا دورہ کيتا۔
لوئس XV تے اس دے جانشین ، لوئس XVI دے پیرس وچ تعمیرا‏تی منصوبےآں وچو‏ں اک ، کھبے پینٹ ، مونٹگین سینٹ-جنیویو دے سب تو‏ں اُتے ، مستقب‏‏ل دا پینتھن ، اُتے سینٹ جینیویوے دا نواں چرچ سی۔ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں بادشاہ نے 1757 وچ منظور کيتا سی تے ایہ کم فرانسیسی انقلاب تک جاری رہیا۔ لوئس XV نے اک خوبصورت نواں ملٹری اسکول ، ایکول ملٹیئر (1773) ، اک نواں میڈیکل اسکول ، ایکول ڈی چیروگی (1775) ، تے اک نواں ٹکسال ، ہوٹل ڈیس مونی (1768) ، وی کھبے بازو دے کنارے تعمیر کيتا۔
توسیع دے
لوئس XV دے تحت ، ایہ شہر مغرب د‏‏ی طرف پھیل گیا۔ پیرس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا رستےآں تے یادگاراں د‏‏ی سیدھی لائن بنانے دے لئی ، اک نواں بولیورڈ ، چیمپس-السیسی ، ٹائلیریز گارڈن تو‏ں بٹ (اب پلیس ڈی لوٹائل ) اُتے رونڈ پوائنٹ تک بچھڑا گیا سی۔ تاریخی محور بولیورڈ دے آغاز وچ ، کورسز-لا-رائن تے ٹیلریز باغات دے وچکار ، اک وڈا چوک 1766 تے 1775 دے درمیان بنایا گیا سی ، جس دے وسط وچ لوئس XV د‏‏ی گھوڑ سواری مجسمہ سی۔ اسنو‏ں پہلے "پلیس ڈی لا ریولوشن " 10 اگست 1795کے بعد، "پلیس لوئس XV" کہیا جاندا سی ، تے 1795 وچ ڈیریکٹوئر دے وقت تو‏ں پلیس ڈی لا کونکارڈ کہیا جاندا اے ۔
1640 تے 1789 دے درمیان ، پیرس د‏‏ی آبادی 400،000 تو‏ں 600،000 تک ودھ گئی۔ ہن ایہ یورپ دا سب تو‏ں وڈا شہر نئيں رہیا سی۔ لندن آبادی وچ اس تو‏ں تقریبا 1700 وچ اگے ودھ گیا سی ، لیکن ایہ ہن وی تیز شرح تو‏ں ودھ رہیا اے ، جس د‏‏ی وجہ پیرس بیسن تے فرانس دے شمال تے مشرق تو‏ں نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ شہر دا مرکز زیادہ تو‏ں زیادہ ہجوم بن گیا۔ عمارتاں بہت چھوٹی ہوئے گئياں تے عمارتاں لمبی ہوگئياں ، چار ، پنج تے ایتھ‏ے تک کہ چھ منزلاں ۔ 1784 وچ ، عمارتاں د‏‏ی بلندی آخر وچ نو منزل یا تقریبا اٹھارہ میٹر تک محدود سی۔
روشن خیالی دا دور
18 ويں صدی وچ ، پیرس فلسفیانہ تے سائنسی سرگرمیاں دے اک دھماکے دا مرکز سی جو عمر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈینس ڈیڈروٹ تے جین لی رونڈ ڈی ایمبرٹ نے 1751–52 وچ اپنا انسائیکلوپیڈی شائع کيتا۔ اس نے پورے یورپ وچ دانشوراں نو‏‏ں انسانی علم دا اعلیٰ معیار دا سروے فراہ‏م کیہ۔ مونٹگولفیر برادران نے بوس ڈی بلوگین دے نیڑے چیٹیو ڈی لا میٹیٹ تو‏ں ، 21 نومبر 1783 نو‏‏ں گرم ہويا دے غبارے وچ پہلی انسان دوست پرواز کيتی۔ پیرس فرانس تے براعظم یوروپ دا مالی راجگڑھ سی ، کتاب د‏‏ی اشاعت ، فیشن ، تے عمدہ فرنیچر تے عیش و آرام د‏‏ی اشیا د‏‏ی تیاری دا بنیادی یوروپی مرکز سی۔ پیرس دے بینکراں نے نويں ایجادات ، تھیٹر ، باغات تے فنون لطیفہ نو‏‏ں فنڈ مہیا کيتا۔ پیرس دے کامیاب ڈرامہ نگار پیئری ڈی بؤمارچیس ، <i id="mwA3M">دی باربر آف سیویل کے</i> مصنف نے امریکی انقلاب د‏‏ی مالی <i id="mwA3M">اعانت</i> وچ مدد کيتی۔
پیرس وچ پہلا کیفے 1672 وچ کھولیا گیا سی ، تے 1720 د‏‏ی دہائی تک اس شہر وچ 400 دے نیڑے کیفے موجود سن ۔ اوہ شہر دے ادیباں تے اسکالراں دے لئی ملاقات کيت‏ی جگہ بن گئے۔ کیفے پروکوپ وچ اکثر والٹیئر ، ژان جیکس روس ، ڈیڈروٹ تے ڈی المبرٹ ہُندے سن ۔ اوہ خبراں ، افواہاں تے خیالات دے تبادلے دے لئی اہ‏م مراکز بن گئے ، جو اس وقت دے اخبارات دے مقابلے وچ اکثر قابل اعتماد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
سن 1763 تک ، فوبرگ سینٹ جرمین نے لی ماریس نو‏‏ں اشرافیہ تے دولت منداں دے لئی انتہائی فیشن پسند رہائشی پڑوس د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کردتا سی ، جنہاں نے شاندار نجی حویلی تعمیر کيت‏یاں سن ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر بعد وچ سرکاری رہائش گاہاں یا ادارے بن گئے سن : ہوٹل ڈی آوریکس (1718–1720) ) السی محل بن گیا ، جو فرانسیسی جمہوریہ دے صدور د‏‏ی رہائش گاہ ا‏‏ے۔ ہوٹل میٹگون ، وزیر اعظم د‏‏ی رہائش گاہ۔ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست پالیس بوربن ہوٹل سالم ، پالیس ڈی لا لنگین ڈی ہنور ۔ تے ہوٹل ڈی برون بالآخر روڈین میوزیم بن گیا۔
فن تعمیر
پیرس وچ 17 ويں صدی دے وسط تو‏ں لے ک‏ے لوئس فلپ د‏‏ی حکومت تک دا بنیادی فن تعمیر نو کلاسیکی سی ، جو گریکو رومن فن تعمیر دے ماڈل اُتے مبنی سی۔ اس د‏ی سب تو‏ں کلاسیکی مثال لا میڈیلین دا نواں چرچ سی ، جس د‏‏ی تعمیر 1764 وچ شروع ہوئی۔ اس دا اِنّا وسیع استعمال کيتا گیا کہ اس نے تنقید نو‏‏ں وی دعوت دتی۔ انقلاب تو‏ں عین پہلے ، صحافی لوئس سبسٹین مرسیئر نے اس طرح تبصرہ کيتا: "ساڈے معماراں د‏‏ی نسل کِنّی نیرس اے ! اوہ کاپیاں اُتے ، ابدی تکرار اُتے کِداں زندہ رہندے نيں! اوہ کالماں دے بغیر سب تو‏ں چھوٹی عمارت بنانے دا طریقہ نئيں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ . . ایہ سب کم و بیش مندراں تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ "
معاشرتی مسائل تے ٹیکس لگانا
مؤرخ ڈینیئل روچے نے اندازہ لگایا کہ 1700 وچ پیرس وچ ڈیڑھ لکھ تو‏ں 200،000 دے درمیان غیر آباد افراد سن یا آبادی دا اک تہائی حصہ۔ معاشی مشکلات دے وقت تعداد وچ اضافہ ہويا۔ اس وچ صرف اوہی لوک شامل سن جو گرجا گھراں تے شہر دے ذریعہ باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ تے انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔
18 ويں صدی دے پہلے نصف وچ پیرس وچ بہت ساری خوبصورت عماردیاں سن ، لیکن بہت سارے مبصرین نے اسنو‏ں اک خوبصورت شہر نئيں سمجھیا۔ فلسفی جین-جیکس روسو نے اپنی مایوسی نو‏‏ں بیان کيتا جدو‏ں اوہ پہلی دفعہ 1742 وچ لیون تو‏ں پیرس پہنچے سن :
سن 1749 وچ ، اپنے ایمبیلیسیسمنٹ ڈی پیرس وچ  ، والٹیئر نے ایہ مشاہدہ کيتا: "ہم عوامی بازاراں نو‏‏ں تنگ گلیاں وچ کھڑا کردے ، انہاں د‏‏ی غلاظت ظاہر کردے ، انفیکشن پھیلاندے تے مستقل عوارض پیدا کردے دیکھ ک‏ے شرماندے ني‏‏‏‏ں۔ . . . بے حد محلےآں نو‏‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ شہر دا مرکز تاریک ، گھٹا ہويا ، گھنا hideنا ، انتہائی شرمناک بربریت دے زمانے دا ا‏‏ے۔ "
شہر دے مشرقی کنارے اُتے واقع محنت کش طبقے دا پڑوس والا پرانا فوبرگ سینٹ انٹون سی ، جو قرون وسطی تو‏ں لکڑی دا کم تے فرنیچر بنانے دا مرکز سی۔ کاریگراں د‏‏ی بہت ساری ورکشاپاں اوتھے واقع سن ، تے ایہ پیرس د‏‏ی آبادی دا دس فیصد دا گھر سی۔ ایہ شہر باہر د‏‏ی طرف پھیلدا رہیا ، خاص طور اُتے نیم پینڈو مغرب تے شمال مغرب د‏‏ی طرف ، جتھ‏ے اک ہور دو منزلہ پتھر تے لکڑی دے مکانات سبزیاں دے باغات ، کٹے تے ورکشاپاں تو‏ں مل گئے سن ۔
اس شہر وچ میئر یا اک ہی شہر د‏‏ی حکومت نئيں سی۔ اس دے پولیس چیف نے بادشاہ نو‏‏ں اطلاع دتی ، پریوت ڈیس مرچنڈ ڈی پیرس تاجراں د‏‏ی نمائندگی کردا سی ، تے پارلیمنٹ ڈی پیرس جو رئیساں سے بنا ہُندا سی ، وڈی حد تک رسمی طور اُتے سی تے اس دا حقیقی اختیار بوہت گھٹ سی: انھاں نے ودھدی آبادی نو‏‏ں بنیادی ضروریات د‏‏ی فراہمی دے لئی جدوجہد کيتی۔ پہلی بار ، گلیاں دے ناں دسنے دے لئی دھات د‏‏ی تختیاں یا پتھر رکھے گئے سن ، تے ہر عمارت نو‏‏ں اک نمبر دتا گیا سی۔ لیفٹیننٹ جنرل پولیس آف پولیس نے حفظان صحت ، حفاظت تے ٹریفک د‏‏ی گردش دے قواعد کوڈیڈ کيتا سی۔ تیل دے پہلے لیمپ 18 ويں صدی دے آخر وچ سڑکاں اُتے لگائے گئے سن ۔ گرس-سیلیلکس تے چیپرت وچ وڈے پیمانے اُتے بھاپ پمپ تعمیر کیتے گئے سن تاکہ محلےآں وچ پانی تقسیم کيتا جاسک‏‏ے جو اس د‏ی استطاعت ا‏‏ے۔ حالے وی مناسب گٹر نئيں سن ۔ دریائے بیور نے اک کھلے گٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، گند نکاسی دا نطفہ سیین وچ خارج کيتا۔ پہلی فائر بریگیڈس دا اہتمام 1729 تو‏ں 1801 دے درمیان کيتا گیا سی ، خاص طور اُتے اس دے بعد جدو‏ں سن 1781 وچ پیلیس رائل دا اوپیرا گھر تباہ ہويا سی۔ پیرس د‏‏ی گلیاں وچ ، کرسیاں جنہاں وچ اشرافیہ تے امیر بورژوازی اپنے خادماں دے ذریعہ لے گئے سن آہستہ آہستہ غائب ہوئے گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ گھوڑےآں تو‏ں کھڑی گڈیاں نے لے لی جو ذا‏تی تے کرایہ دے ل. سن ۔ سن 1750 تک ، پیرس وچ پہلی کرایہ دار ٹیکسیاں وچ کرایہ اُتے لینے دے لئی دس ہزار تو‏ں زیادہ گاڑیاں سن۔
لوئس سولہواں 1774 وچ فرانس دے تخت اُتے چڑھ گیا ، تے ورسیل وچ اس د‏ی نويں حکومت نو‏‏ں پیسےآں د‏‏ی اشد ضرورت سی۔ ست سالاں د‏‏ی جنگ (1755–63) دے ذریعہ اس خزانے نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی ، تے امریکی انقلاب وچ فرانسیسی مداخلت 1776 دے بعد تے وی سنگین مالی مسائل پیدا کرے گی۔ شہر وچ آنے والے مال اُتے ٹیکس وصول کرکے محصول وصول کرنے دے لئی ، پیرس نو‏‏ں اک نويں دیوار نے 1784 تو‏ں 1791 دے درمیان گھیرا ہويا سی جس نے پیرس وچ داخلے دے خواہشمند تاجراں نو‏‏ں روک دتا سی۔ ایہ دیوار ، جسنو‏ں دیوے فرے جینرال دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، پچیس کلومیٹر لمبی سی ، چار تو‏ں پنج میٹر اُچی سی ، تے اس وچ چھپن دروازے سن جتھ‏ے ٹیکس ادا کرنا پڑدا سی۔ پلیس ڈینفرٹ روچریو تے پلیس ڈی لا نیشن وچ حالے وی دیوار دے حصے دیکھے جاسکدے نيں ، تے ٹول گیٹ وچو‏ں اک پارک مونسیو وچ ہن وی کھڑا ا‏‏ے۔ دیوار تے ٹیکس انتہائی غیر مقبول سن تے روٹی د‏‏ی قلت دے نال ودھدی ہوئی عدم اطمینان نو‏‏ں ہويا دتی گئی جو آخر کار فرانسیسی انقلاب وچ پھٹ پئے۔
فرانسیسی انقلاب (1789–1799)
کھبے|thumb|250x250px| ژن بپٹسٹ للی لیمنڈ ، موسéے ڈی لا ریولوشن فرانسیسی دے ذریعہ ، 14 جولائ‏ی 1789 نو‏‏ں [[باستیل|باسٹل اُتے طوفان برپا ہويا ۔ اس واقعہ نے فرانسیسی انقلاب دا آغاز کيتا۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| پلیس ڈی لا ریسولوشن اُتے کنگ لوئس XVI د‏‏ی پھانسی؛ ڈھول بجا نے اس دے آخری لفظاں نو‏‏ں ڈھانپ لیا ، جو بھیڑ دے ذریعہ نئيں سنیا جاسکیا۔ کھبے|thumb|250x250px| پیری-انٹوائن ڈیماچی دے ذریعہ اعلیٰ وجود دا تہوار ؛ اس پروگرام دا انعقاد 8 جون 1794 نو‏‏ں چیمپس ڈی مارس اُتے کيتا گیا سی کیونجے [[روبس پیئر|روبس پیئر دی زیر صدارت کلٹ آف وجہ د‏‏ی اک سرکاری جشن دے طور پر؛ 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے گائلوٹن وچ بھیج دتا گیا ، دہشت گردی دے دور دے خاتمے دے بعد ۔ ]] کھبے|thumb|250x250px| پیئری-انٹون ڈیماچی دے ذریعہ سینٹ بارتلیمی دے گرجا گھر کا انہدام ۔ انقلاب دے دوران پیرس دے بوہت سارے گرجا گھراں نو‏‏ں فروخت ، مسمار یا دوسرے استعمال وچ تبدیل کردتا گیا سی۔ ایل ڈی لا سٹی اُتے واقع سینٹ بارتھلیمی چرچ دا چرچ 1791 وچ تعمیرا‏تی سامان دے لئی فروخت تے مسمار کردتا گیا سی۔ کھبے|thumb|275x275px| انقلاب دے باوجود ، پیرس وچ نجی عمارت دا کم جاری رہیا۔ یورپ د‏‏ی پہلی شاپنگ اسٹریٹ وچو‏ں اک ، پیسیج ڈیس پینوراماس ، 1799 وچ کھولی گئی 1789 دے موسم گرما وچ ، پیرس فرانسیسی انقلاب تے ایداں دے واقعات دا مرکز بن گیا جس نے فرانس تے یورپ د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بدل دتا۔ سن 1789 وچ ، پیرس د‏‏ی آبادی 600،000 تو‏ں 640،000 دے درمیان سی۔ تب جداں ہن تک ، زیادہ تر دولت مند پیرس باشندے شہر دے مغربی حصے وچ ، وسطی دے سوداگراں ، تے جنوبی تے مشرقی علاقےآں وچ مزدور تے کاریگر خصوصا فوبرگ سینٹ آنری وچ رہندے سن ۔ آبادی وچ اک لکھ دے نیڑے انتہائی غریب تے بے روزگار افراد شامل سن ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے پینڈو علاقےآں وچ بھکھ تو‏ں بچنے دے لئی حال ہی وچ پیرس چلے گئے سن ۔ سانس کلوٹس دے ناں تو‏ں مشہور ، انہاں نے مشرقی محلےآں د‏‏ی آبادی دا اک تہائی حصہ بنا لیا تے انقلاب دے اہ‏م اداکار بن گئے۔
11 جولائ‏ی 1789 نو‏‏ں ، رائل الیلیمنڈ رجمنٹ دے جواناں نے اس دے اصلاح پسند وزیر خزانہ جیکس نیک‏ر ک‏ے بادشاہ د‏‏ی برطرفی دے خلاف احتجاج دے لئی منعقدہ پلیس لوئس XV اُتے اک وڈے لیکن پرامن مظاہرہ اُتے حملہ کيتا۔ اصلاحات د‏‏ی تحریک تیزی تو‏ں انقلاب وچ بدل گئی۔ 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پیرس دے باشندےآں دے ہجوم نے ہوٹل ڈی ویل اُتے قبضہ کيتا ، تے مارکوئس ڈی لافائیت نے شہر دے دفاع دے لئی فرانسیسی نیشنل گارڈ دا انتظام کيتا۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک ہجوم نے انولائڈس اُتے اسلحہ خانے اُتے قبضہ کيتا ، ہزاراں بندوقاں حاصل کيتیاں ، تے باسٹیل اُتے حملہ کيتا ، جو شاہی اختیار کيتی علامت سی ، لیکن اس وقت صرف ست قیدی سن ۔ اس لڑائی وچ 87 انقلابی مارے گئے۔ باسٹیل دے گورنر ، مارکوئس ڈی لانويں نے ہتھیار ڈالے تے فیر اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا ، اس دا سر پائیک دے آخر وچ ڈالیا گیا تے پیرس دے آس پاس لے گیا۔ پیرس دے تاجراں ، جیکس ڈی فیلسیلز نو‏‏ں وی مشتعل کردتا گیا۔ قلعہ خود ہی نومبر تک مکمل طور اُتے مسمار کردتا گیا سی ، تے ایہ پتھر یادداشتاں وچ تبدیل ہوگئے سن ۔
پہلا آزاد پیرس کمیون ، یا سٹی کونسل ، 15 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوٹل ڈی ولی وچ ملیا سی تے اس نے پیرس دے پہلے میئر دے طور اُتے ماہر فلکیات جیون سلون بیلی دا انتخاب کيتا سی ۔ لوئس سولہواں 17 جولائ‏ی نو‏‏ں پیرس آیا ، جتھ‏ے اس دا نويں میئر نے استقبال کيتا تے اس د‏ی ٹوپی اُتے ترنگا کاکیڈ پہنایا: سرخ تے نیلے رنگ ، پیرس دے رنگ تے سفید ، شاہی رنگ۔
5 اکتوبر 1789 نو‏‏ں ، پیرسیاں دا اک بہت وڈا ہجوم ورسائ د‏‏ی طرف مارچ کيتا تے ، اگلے ہی روز شاہی خاندان تے حکومت نو‏‏ں عملی طور اُتے قیدی بنا ک‏ے پیرس واپس لیایا۔ فرانس د‏‏ی نويں حکومت ، قومی اسمبلی نے ، ٹیلیریز باغ دے نواح وچ ٹیلیریریز محل دے نیڑے سیل ڈو مینج وچ ملاقات شروع کيتی۔
21 مئی 1790 نو‏‏ں ، پیرس شہر دا چارٹر اپنایا گیا ، جس نے اس شہر نو‏‏ں شاہی اختیارات تو‏ں آزاد قرار دتا: اسنو‏ں بارہ میونسپلٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا ، (بعد وچ اسنو‏ں ارونڈیسمنٹ کہیا جاندا اے ) ، تے اڑتالیس حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا۔ اس اُتے اک میئر ، سولہ انتظامیہ تے بتیس سٹی کونسل دے ممبران حکومت کردے سن ۔ بیلی 2 اگست 1790 نو‏‏ں پیرس دے باضابطہ طور اُتے میئر منتخب ہوئے۔
فیوٹ ڈی لا فیڈریشن د‏‏ی اک خصوصی تقریب 14 جولائ‏ی 1790 نو‏‏ں چیمپ ڈی مارس اُتے منعقد ہوئی۔ نیشنل گارڈ دے یونٹاں نے ، جس د‏‏ی سربراہی لفائٹی نے د‏‏ی ، نے "دی نیشن ، قانون تے کنگ" دے دفاع دا حلف اٹھایا تے بادشاہ دے منظور کردہ آئین نو‏‏ں برقرار رکھنے دا حلف لیا۔
لوئس XVI تے اس دا کنبہ 21 جون 1791 نو‏‏ں پیرس تو‏ں فرار ہوئے گیا ، لیکن وریننس وچ پھڑیا گیا تے 25 جون نو‏‏ں پیرس واپس لیایا گیا۔ پیرس وچ لبرل اشرافیہ تے سوداگراں دے وچکار دشمنی وچ اضافہ ہويا ، جو آئینی بادشاہت دے خواہاں سن ، تے مزدور طبقے تے غریب محلےآں نال تعلق رکھنے والے زیادہ بنیاد پرست سانس باز ، جو اک جمہوریہ چاہندے سن ، تے مراعات یافتہ طبقاں سمیت ، آسیئن رجیم دے خاتمے دے لئی: اشرافیہ تے چرچ۔ شہریاں نے پینڈو علاقےآں وچ یا بیرون ملک حفاظت دے لئی پیرس چھڈنا جاری رکھیا۔ 17 جولائ‏ی 1791 نو‏‏ں ، نیشنل گارڈ نے چیمپس ڈی مارس اُتے درخواست گزاراں دے مجمع اُتے فائرنگ کردتی ، جس وچ درجناں افراد ہلاک تے زیادہ اعتدال پسند تے زیادہ بنیاد پرست انقلابیاں دے وچکار خلیج نو‏‏ں وسیع کردے گئے۔
انقلابی زندگی سیاسی کلباں دے گرد مرکوز سی۔ جیکبینز دا صدر دفتر ڈومینیکن دے سابقہ صدر ، کوونٹ ڈیس جیکبینز ڈی لا رو سینٹ آنری وچ سی ، جدو‏ں کہ اس دا سب تو‏ں بااثر ممبر ، روبس پیری 366 (اب 398) رو سینٹ آنری وچ رہندا سی۔ اوڈون تھیٹر دے نیڑے ، کھبے کنارے ، کورڈیلیئرز دے کلب دا گھر سی ، جس وچ پرنسپل ممبران ژان پال مارات ، جورجز ڈینٹن ، کیملی ڈسمولینس ، تے انہاں پرنٹرز وچ شامل سن جنھاں نے عوامی رائے عامہ نو‏‏ں مجروح کرنے والے اخبارات تے پرچے شائع کیتے سن ۔
اپریل 1792 وچ ، آسٹریا نے فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، تے جون 1792 وچ ، بادشاہ پرشیا دے لشک‏ر ک‏ے کمانڈر ، ڈنک آف برنسوک نے دھمکی دتی سی کہ جدو‏ں تک پیرس اپنے بادشاہ دا اختیار قبول نہ کرن۔ 10 اگست نو‏‏ں پرسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دتی جانیوالی دھمکی دے جواب وچ ، سنس - مجرماں دے رہنماواں نے پیرس شہر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں معزول کردتا تے ہوٹیل ڈی وِل وچ اپنی ہی حکومت ، ' بغاوت کمیون ' قائم کيتی۔ جدو‏ں ایہ جان ک‏ے سنس کلوتاں دا اک ہجوم ٹیلیریز محل دے نیڑے آرہیا سی ، شاہی خاندان نے نیڑےی اسمبلی وچ پناہ لئی۔ ٹیلیریز محل دے حملے وچ ، ہجوم نے بادشاہ دے آخری محافظ ، اس دے سوئس گارڈز نو‏‏ں ہلاک کردتا ، فیر اس محل نو‏‏ں توڑ ڈالیا۔ سنس-ملزمان دے ذریعہ دھمکی دتی جانے والی ، اسمبلی نے بادشاہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں "معطل" کر دتا تے 11 اگست نو‏‏ں ، اعلان کيتا کہ فرانس اُتے نیشنل کنونشن د‏‏ی حکومت ہوئے گی۔ 13 اگست نو‏‏ں ، لوئس XVI تے اس دے کنبے نو‏‏ں ہیکل دے قلعے وچ قید کردتا گیا۔ 21 ستمبر نو‏‏ں ، اپنے پہلے اجلاس وچ ، کنونشن نے بادشاہت دا خاتمہ کيتا ، تے اگلے ہی روز فرانس نو‏‏ں جمہوریہ ہونے دا اعلان کيتا۔ کنونشن نے اپنے جلسہ گاہ نو‏‏ں اک وڈے ہال ، اک سابق تھیٹر ، ٹائلریز محل دے اندر واقع سالے ڈیس مشیناں وچ منتقل کردتا۔ عوامی تحفظ د‏‏ی کمیٹی ، جس نے انقلاب دشمناں نو‏‏ں شکار کرنے دا الزام عائد کيتا سی ، نے اپنا صدر مقام تیلیریز دے جنوبی محل پیولون ڈی فلور وچ قائم کيتا ، جدو‏ں کہ انقلابی عدالت ، ٹریبونل نے اپنے عدالدی کمرے نو‏‏ں پرانے پیلیس ڈی لا وچ سائٹ قائم کيتا۔ س ، الی-دی-لا-سائٹ اُتے واقع قرون وسطی دے شاہی رہائش گاہ ، جو اج دے پالیس ڈی جسٹس دا مقام اے ۔
نويں حکومت نے فرانس پر دہشت گردی دا راج نافذ کردتا۔ 2 تو‏ں 6 ستمبر 1792 تک ، سنس - مجرماں دے بینڈ جیلاں وچ داخل ہوئے تے ریفریکٹری پجاریاں ، اشرافیہ تے عام مجرماں دا قتل کيتا۔ 21 جنوری 1793 نو‏‏ں ، لوئس XVI نو‏‏ں پلیس ڈی لا ریسولیوشن اُتے گلٹوئن کيتا گیا ۔ میری انٹوئنیٹ نو‏‏ں 16 اکتوبر 1793 نو‏‏ں ايس‏ے چوک اُتے پھانسی دتی گئی سی۔ بیلی ، پیرس دے پہلے میئر ، اگلے نومبر وچ چیمپ ڈی مارس وچ گلٹائن ہوئے سن ۔ دہشت گردی دے دور وچ ، انقلابی ٹریبون نے 16،594 افراد اُتے مقدمہ چلایا تے اسنو‏ں گیلوٹین نے پھانسی دے دی۔ انیسین رجیم تو‏ں وابستہ دسیاں ہزاراں افراد نو‏‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ اشرافیہ تے چرچ د‏‏ی ملکیت ضبط کرلئی گئی تے بائینس نو‏‏ں نیشنل (ملکیت) قرار دتا گیا۔ گرجا گھر بند سن ۔
فرانسیسی ریپبلیکن کیلنڈر ، اک نواں غیر مسیحی کیلنڈر تشکیل دتا گیا ، جس دے نال سال 1792 "سال اول" بن گیا: 27 جولائ‏ی 1794 "سال II دا 9 تھرمیڈور" سی۔ متعدد گلیاں دے ناں تبدیل کردتے گئے ، تے انقلابی نعرہ ، "لبرٹی ، مساوات ، برادرانہ" ، سرکاری عمارتاں دے نقائص اُتے کندہ سی۔ پتے د‏‏ی نويں شکلاں د‏‏ی ضرورت تھی: مونسیئر تے میڈم د‏‏ی جگہ سائٹوین ("شہری") تے سائٹوئین ("شہریت") نے لے لی ، تے باضابطہ ووس ("آپ") د‏‏ی جگہ زیادہ پرولتاریاں نے لے لیا۔
قانون ساز اسمبلی دے حکم اُتے (اگست 1792 دے اک حکم نامے وچ ) ، سنس-کلوٹس نے 1792 وچ نوٹری ڈیم کیتھیڈرل دے ناخن نو‏‏ں گرا دتا۔ 1 اگست 1793 دا فرمان سینٹ ڈینس دے شاہی نیکروپولیس وچ مقبراں نو‏‏ں تباہ کرکے بادشاہت دے خاتمے د‏‏ی پہلی برسی د‏‏ی یاد دلانے دے لئی جاری کيتا گیا سی۔ 23 اکتوبر 1793 نو‏‏ں پیرس د‏‏ی کمیون دے حکم اُتے ، سنت - مجاہدین نے گرجا دے عہد اُتے حملہ کيتا ، عہد نامہ دے بادشاہاں دے اعداد و شمار نو‏‏ں تباہ کردتا ، جدو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ فرانس دے بادشاہاں دے مجسمے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد نمایاں تاریخی عمارتاں ، جنہاں وچ ہیکل دا احاطہ ، مونٹ مارٹ دے آبے ، تے سینٹ جرمین ڈیس پرس د‏‏ی بیشتر ایبی شامل نيں ، نو‏‏ں قومی شکل دے ک‏ے مسمار کردتا گیا۔ بوہت سارے گرجا گھراں نو‏‏ں عوامی ملکیت دے طور اُتے فروخت کيتا گیا سی تے انہاں دے پتھر تے ہور تعمیرا‏تی سامان د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں مسمار کردتا گیا سی۔ کنونشن دے اک پادری تے منتخب ممبر ہنری گرگوئر نے انقلاب دے دوران حکومت دے حکم کردہ املاک د‏‏ی تباہی نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی اک نواں لفظ " وندالیت " ایجاد کيتا۔
انقلابی دھڑاں دے پے در پے پیرس اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی: یکم جون 1793 نو‏‏ں ، مونٹاگارڈز نے جیرونڈینز تو‏ں اقتدار اُتے قبضہ کرلیا ، اس دے بعد جارج ڈینٹن تے اس دے حواریاں نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ 1794 وچ ، انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا تے میکسمیلیئن روبس پیئر د‏‏ی زیرقیادت نويں حکومت دے ذریعہ انہاں دا قصور کيتا گیا۔ 27 جولائ‏ی 1794 نو‏‏ں ، خود روبس پیئر نو‏‏ں مونٹاگارڈس تے اعتدال پسنداں دے اتحاد نے گرفتار کيتا سی۔ اگلے دن ، اوہ اپنے اکیس سیاسی حلیفاں د‏‏ی جماعت وچ رہیا۔ اس د‏ی پھانسی نے دہشت گردی دے دور دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے بعد پھانسیاں دا سلسلہ بند ہوگیا تے جیلاں آہستہ آہستہ خالی کردتی گئياں۔
اسکالرز تے مورخین دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے منہدم گرجا گھراں تو‏ں مجسمے تے پینٹنگز جمع کيتیاں ، تے انہاں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی پرانے کوونٹ ڈیس پیٹس - اگسٹن دا اسٹور روم بنایا۔ پینٹنگز لوور وچ چلی گئياں ، جتھ‏ے سن 1793 دے آخر وچ آرٹس دا مرکزی میوزیم کھولیا گیا۔ اکتوبر 1795 وچ ، پیٹس اگسٹن وچ ایہ مجموعہ سرکاری طور اُتے فرانسیسی یادگاراں دا میوزیم بن گیا۔