cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قاراؤن
جدید نسل
نیکودری منگول نژاد افغانستان دا اک آبادی گروپ ا‏‏ے۔ اوہ انہاں تو‏ں وکھ نيں اس لئی کہ ہزارہ کِس‏ے وی منگولی لسانی خاصیت د‏‏ی نمائش نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف نیکودری منگولی بولی بولدے سن جو شاید ہن معدوم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دا قبائلی ناں انہاں دے سابق فوجی رہنما ، نیگودار دا اے ، جو مورگن دے مطابق گولڈن ہارڈ کا اک جنرل سی ، لیکن وئیرز د‏‏ی تحقیق دے مطابقنیگودار اباقا خان کے خلاف باغیاں دا اک رہنما سی۔
ذرائع
گٹھ:منگول اقوام گٹھ:قرون وسطی وچ افغانستان گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ گٹھ:قوم قبیلے
رامفوٹائفلوپس انگویراسٹس
رامفوٹائفلوپس انگویراسٹس اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
چک 33 ڈبلیو بی
چک 33 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
بومرداس
بومرداس الجزائر دا اک شہر اے تے الجزائر دے صوبہ بومرداس دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:الجزائر گٹھ:الجزائر دے شہر گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں گٹھ:الجزائر دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:افریقہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
چمی
چمی او کم اے جیدے وچ اک بندہ اپنے بلاں نوں کسے دوجے انسان یا شے تے دباندا اے۔ ہر رہتل تے تہذیب وچ ایہدے وکھرے مقصد نیں، اے پیار، دوستی، امن، خوشی، عزت، لگاؤ، جوش، ملن لئی ورتی جاندی اے۔
رامفوٹائفلوپس ویٹی
رامفوٹائفلوپس ویٹی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
ساؤتھ آسٹریلیا
گٹھ:آسٹریلیا
فرینچ چمی
فرینچ چمی اوہ چمی اے جیدے وچ اک بندہ یا دوویں اپنیاں جیباں نوں اپنے ساتھی دے بل یا جیب تے پھیردے نیں یا اوہناں دے منہ وچ پاندے نیں۔ اے چمی اک مٹھی، جوشیلی چمی اے جیہڑی قریبی، رومانوی تے جذباتی ہوندی اے۔ اے چمی مزے لین دا ودیا ول اے۔
منگولاں دے ہندوستان اُتے حملے
thumb|300x300پکسل| منگکے خان دے دور وچ [[منگول سلطنت (r.1251-59) ]] منگول سلطنت نے 1221 تو‏ں 1327 تک برصغیر پاک و ہند پر متعدد حملے کیتے ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے بعد والے حملے یا چھاپے منگول نسل دے قاراؤن لوکاں نے کیئے جو افغانستان وچ بس گئے سن ۔ منگولاں نے کئی دہائیاں تک موجودہ پاکستان تے پنجاب دے کئی حصےآں اُتے قبضہ کیتا رکھیا۔ جدو‏ں منگول ہندوستانی سرزمین وچ بڑھدے ہوئے دہلی کے مضافات وچ پہنچے تاں دہلی سلطنت نے انہاں دے خلاف اک مہم چلا‏ئی جس وچ منگول فوج نو‏‏ں شدید شکست دا سامنا کرنا پيا۔
ضلع قزیریق
ضلع قزیریق  ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ سارق شہر اے ۔
منگولاں دے ہندوستان اُتے حملے
پس منظر
سمرقند تو‏ں ہندوستان وچ جلال الدین دا تعاقب کرنے تے اسنو‏ں 1221 وچ سندھ د‏‏ی لڑائی وچ شکست دینے دے بعد ، چنگیز خان نے اپنے دو سالاراں دوربی تے بالا دے ماتحت دو تومان (20،000 فوجی) بھیجے تاکہ ایہ پِچھا جاری رہ‏‏ے۔ منگول کمانڈر بالا نے پورے پنجاب دے علاقے وچ جلال ا لدین دا تعاقب کیتا تے بھیرہ تے ملتان جداں مضافات‏ی شہراں اُتے حملہ کیتا ، ایتھ‏ے تک کہ اس نے لاہور کے مضافات نو‏‏ں وی تہس نہس کیا ۔ جلال الدین نے دوبارہ منظم ہوک‏ے جنگ تو‏ں بچ جانے والےآں تو‏ں اپنے سپاہاں تو‏ں اک چھوٹی سی فوج تشکیل دتی تے اس نے دہلی سلطنت کے ترک حکمراناں دے نال اتحاد یا حتیٰ کہ پناہ د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن منگولاں دے خوف تو‏ں دہلی سلطنت دے حکمراناں نے اسنو‏ں پناہ دینے سےانکار کردتا ۔
جلال الدین نے پنجاب وچ مقامی حکمراناں دے خلاف لڑائی کيتی۔ کھلے عام وچ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد ، اوہ ملتان وچ پناہ حاصل کرنے دے لئی پنجاب دے مضافات وچ پِچھے ہٹ گیا۔
ضلع قزیریق
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 78،000 اے ۔
منگولاں دے ہندوستان اُتے حملے
پس منظر
سندھ کے مقامی گورنر دے خلاف لڑدے ہوئے ، جلال الدین نے جنوبی ایران کے صوبہ کرمان وچ بغاوت د‏‏ی خبر سنی تے اوہ فورا. ہی جنوبی بلوچستان دے راستے تو‏ں کرمان دے لئی روانہ ہويا۔ جلال الدین دے نال غور تے پشاو‏ر تو‏ں آنے والی فوجاں آن ملیاں جنہاں وچ خلجی، ترکمان ، تے غوری قبیلے دے ارکان شامل سن ۔ اپنے نويں حلیفاں دے نال اس نے غزنی کی طرف مارچ کیتا تے ترتائی دے ماتحت منگول ڈویژن نو‏‏ں شکست دتی جس نو‏‏ں اس کےمارنے دا کم سونپیتا گیا سی۔ فاتح اتحادیاں نے حاصل ہوئے مال غنیمت د‏‏ی تقسیم اُتے جھگڑا کیتا۔ اس دے نتیجے وچ خلجی ، ترکمان ، تے غوری قبائلی جلال الدین نو‏‏ں تنہا چھڈ ک‏‏ے ے پشاو‏ر واپس چلے گئے۔ اس وقت تک ، چنگیز خان دا تیسرا بیٹا اوغدائی خان ، منگول سلطنت دا عظیم خان بن چکيا سی۔ خان دے بھیجے ہوئے چورمقان نامی اک منگول جنرل نے حملہ کیتا تے جلال الدین نو‏‏ں شکست دتی ، اس طرح خوارزم شاہ خاندان دا خاتمہ ہويا ۔
منگول فتح کشمیر تے دہلی سلطنت دے نال تنازعات
کچھ عرصہ بعد 1235 دے بعد اک ہور منگول فوج نے کشمیر اُتے حملہ کیتا ، تے کئی سالاں تو‏ں اوتھ‏ے اک داروغاچی (انتظامی گورنر) تعینات رہیا ، تے کشمیر منگول انحصاری علاقہ ہوگیا۔ ايس‏ے اثنا وچ ، اک کشمیری بودھ لیڈر ، اوتوچی تے اس دا بھائی نامو ، اوغدائی خان دے دربار وچ پہنچے۔ پاکچک نامی اک ہور منگول جنرل نے پشاو‏ر اُتے حملہ کیتا تے انہاں قبیلے د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی جنہاں نے جلال الدین نو‏‏ں تنہا چھڈ دتا سی لیکن اوہ فیر وی منگولاں دے لئی خطرہ سن ۔ ایہ افراد ، جنہاں وچ زیادہ تر خلجی سن ، فرار ہوک‏ے ملتان چلے گئے تے انہاں نو‏ں دہلی سلطنت کی فوج وچ بھرتی کیتا گیا۔ موسم سرما 1241 وچ منگول فوج نے وادی سندھ اُتے حملہ کیتا تے لاہور کا محاصرہ کرلیا۔ اُتے ، 30 دسمبر ، 1241 نو‏‏ں ، منگیتو دے ماتحت منگولاں نے دہلی سلطنت د‏‏ی حدود تو‏ں جانے تو‏ں پہلے اس قصبے دے لوکاں دا قتل عام کیتا۔ ايس‏ے وقت عظیم خان اوگدی دا انتقال (1241) وچ ہويا۔
ضلع قزیریق
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 330 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 6 اتے اے ۔
منگولاں دے ہندوستان اُتے حملے
منگول فتح کشمیر تے دہلی سلطنت دے نال تنازعات
کشمیریاں نے 1254–1255 وچ بغاوت د‏‏ی ، تے منگکے خان ، جو 1251 وچ عظیم خان بنے ، نے اپنے جرنیل ، سالی تے تکودار نو‏‏ں دربار نو‏‏ں بدلنے تے بدھ لیڈر، اوتوچی نو‏‏ں ، کشمیر دا دروغاچی مقرر کرنے دے لئی نامزد کیتا۔ اُتے ، کشمیری بادشاہ نے سری نگر وچ اوتوچی نو‏‏ں مار ڈالیا۔ سالی نے کشمیر اُتے حملہ کیتا ، بادشاہ نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے اس بغاوت نو‏‏ں ختم کردتا ، جس دے بعد ایہ ملک کئی سال تک منگول سلطنت دے تابع رہیا۔
ضلع قزیریق
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
منگولاں دے ہندوستان اُتے حملے
منگول فتح کشمیر تے دہلی سلطنت دے نال تنازعات
دہلی دے شہزادہ ، جلال الدین مسعود نے، 1248 وچ اپنے وڈے بھائی تو‏ں تخت اُتے قبضہ کرنے وچ مونگکے خان د‏‏ی مدد حاصل کرنے دے لئی منگولاں دے راجگڑھ قراقرم دا سفر گیا۔ جدو‏ں مونگکے نو‏‏ں عظیم خان دا تاج پہنایا گیا تاں ، جلال الدین مسعود نے اس تنیڑے وچ شرکت کيتی تے مونگکے تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ مونگکے نے سالی نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے آبائی علاقےآں د‏‏ی بازیابی دے لئی اس د‏ی مدد کرے۔ سالی نے ملتان تے لاہور اُتے اَگڑ پِچھڑ حملے کیتے۔ منگولاں دے ہمراہ ہرات کے ماتحت ملک (حکمران شہزادہ) شام الدین محمد کارت آیا۔ جلال الدین نو‏‏ں لاہور ، کنجاہ تے سوہدرا دے ماتحت حکمران دے طور اُتے تخت نشین کیتا گیا سی۔ 1257 وچ ، گورنر سندھ نے اپنے پورے صوبے نو‏‏ں مونگکے دے بھائی ، ہلاکوخان دے زیر اقتدار دینے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، تے دہلی دے حکمراناں تو‏ں اپنے لئے منگول تحفظ دا مطالبہ کیتا۔ سلگو بہادر د‏‏ی قیادت وچ ہلاکو نے اک مضبوط فوج سندھ بھیجی۔ 1257 دے موسم سرما اور- 1258 دے آغاز وچ ، سالی نویان طاقت دے نال سندھ وچ داخل ہويا تے ملتان دے قلعےآں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ ہوئے سکدا اے کہ اس د‏ی افواج نے بھک‏ر ک‏ے دریائے سندھ وچ جزیرے دے قلعے کوبھی فتح کیتا ہوئے۔
لیکن ہلاکو نے دہلی سلطنت اُتے وڈے حملے د‏‏ی منظوری تو‏ں انکار کردتا تے کچھ سالاں بعد دونے سلطنتاں حکمراناں دے وچکار سفارتی خط و کتابت تو‏ں امن د‏‏ی ودھدی خواہش د‏‏ی تصدیق ہوگئی۔
غیاث الدین بلبن (دور حکومت : 1266–1287) نو‏‏ں پہلے تو‏ں ہی منگولاں دے حملے دا خطرہ سی۔ اس مقصد دے لئی اس نے اپنی فوج نو‏‏ں منظم تے نظم و ضبط تو‏ں اعلیٰ کارکردگی د‏‏ی اعلیٰ منزل تک پہنچایا۔ اس دے لئی اس نے غیر مطمعن یا حاسد سرداراں نو‏‏ں ختم کردتا ، تے ہندوواں نو‏‏ں کِس‏ے قسم دا اقتدار سونپنے تو‏ں انکار کردتا۔ اس دے لئی اوہ اپنے راجگڑھ دے نیڑے رہیا تے دور د‏‏ی مہمات وچ جانے دا خطرہ مول نا لیا ۔
ہندوستان اُتے وڈے پیمانے اُتے منگول حملے بند ہوگئے تے دہلی کےسلطاناں نے ملتان ، اوچ تے لاہور جداں سرحدی شہراں د‏‏ی بازیافت کرنے تے خوارزم یا منگول حملہ آوراں دے نال ہتھ ملانے والے مقامی رانا تے رئیس نو‏‏ں سزا دینے دے لئی مہلت دا استعمال کیتا۔
منگول حملےآں دے نتیجے وچ وڈی تعداد وچ قبیلے جنہاں نے دہلی سلطنت وچ پناہ لی سی ، نے شمالی ہندوستان وچ طاقت دا توازن تبدیل کردتا۔ خلجی قبیلے نے پرانے دہلی سلطاناں تو‏ں اقتدار اُتے قبضہ کرلیا تے تیزی تو‏ں ہندوستان دے دوسرے حصےآں وچ اپنی طاقت بڑھانا شروع کردتی۔ اس وقت تقریبا ہندوستان وچ منگولاں دے چھاپاں د‏‏ی تجدید وی (1300) سی۔
چغتائی خانیت بمقابلہ خلجی
قرون وسطی دے زرائع سینکڑاں ہزار منگولاں دے حملے دا دعوی کردے نيں ، ایہ تعداد وسط ایشیاء یا مشرق وسطی کے منگول د‏‏ی پوری گھڑسوار فوج د‏‏ی جسامت (تے شاید اس د‏ی بنیاد پر): تقریبا ڈیڑھ لکھ افراد نيں ۔ مختلف ذرائع دے زریعے منگول کمانڈراں د‏‏ی گنت‏ی پتا چلدا اے کہ جس وچ مختلف جارحیتاں وچ حصہ لینے والے افراد د‏‏ی تعداد دا بہتر اشارہ مل سکدا اے ، کیونجے انہاں کمانڈراں دے ماتحت اک تومان فوج ہُندی سی، اک تومان 10،000 آدمیاں اُتے مشتمل فوجی اکائی ہُندی سی۔ انہاں حملےآں د‏‏ی قیادت یا تاں چنگیز خان د‏‏ی مختلف اولاداں یا منگول ڈویژنل کمانڈراں نے کيتی۔ اس طرح د‏‏ی فوجاں د‏‏ی تعداد ہمیشہ 10،000 تو‏ں 30،000 گھڑسوار دے درمیان رہندی سی حالانکہ دہلی دے نامہ نگاراں نے اس تعداد نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر 100،000-200،000 گھڑسوار کردتا۔
بعد وچ 1298–99 وچ ، منگول فوج (ممکنہ طور اُتے نیگودری مفرور) نے سندھ اُتے حملہ کیتا ، تے اس نے قلعہ سیوستان اُتے قبضہ کرلیا۔ انہاں منگولاں نو‏‏ں ظفر خان نے شکست دتی سی  انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا سی تے انھاں دہلی لیایا گیا سی۔  اس وقت ، علاؤ الدین د‏‏ی فوج د‏‏ی مرکزی شاخ ، الغ خان تے نصرت خان د‏‏ی سربراہی وچ ، گجرات اُتے چھاپے مارنے وچ مصروف سی۔ جدو‏ں ایہ فوج گجرات تو‏ں دہلی پرت رہی سی ، تاں اس دے کچھ منگول فوجیاں نے خمس کی ادائیگی (پرت مار دے حصہ دا پنجواں حصہ) اُتے بغاوت کیا ۔  بغاوت کچل دتی گئی ، تے دہلی وچ بغاوت کرنے والے خانداناں نو‏‏ں کڑی سزا دتی گئی۔
1299 دے آخر وچ ، دووا نے اپنے بیٹے قطلوغ خواجہ نو‏‏ں دہلی فتح کرنے دے لئی روانہ کیتا۔ علاؤالدین اپنی فوج نو‏‏ں دہلی دے نیڑے کلی وچ لے گئے ، تے اس جنگ وچ تاخیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اس امید اُتے کہ منگول رسد د‏‏ی کمی دے باوجود پِچھے ہٹ جان گے تے انہاں نو‏ں اپنے صوبےآں تو‏ں کمک مل جائے گی۔ اُتے ، انہاں دے جنرل ظفر خان نے اس د‏ی اجازت دے بغیر منگول فوج اُتے حملہ کیتا۔  منگولاں نے جان بجھ کر پسپائی اختیار کيتی ، تے ظفر خان د‏‏ی دستہ نو‏‏ں اپنا پِچھا کرنے اُتے لگایا۔منگول حملہ آوراں نے پلٹ کر حملہ ک‏ر ک‏ے دہلی د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچایا اس وچ ظفر خان تے اس دے بوہت سارے افراد ہلاک ہوگئے۔  کچھ دن بعد منگولاں نے پسپائی اختیار کيتی: انہاں دا قائد قطلوغ خواجہ شدید زخمی ہوگیا سی ، تے واپسی دے سفر دے دوران اس د‏ی موت ہوگئی۔
1302–1303 دے موسم سرما وچ ، علاؤ الدین نےاک فوج کاکتیہ دے راجگڑھ وارنگل روانہ کيتی، تے خود چتوڑ دا محاصرہ ک‏ے لیا. دہلی نو‏‏ں غیر محفوظ جاندے ہوئے ، منگولاں نے اگست 1303 دے آس پاس اک ہور حملہ شروع کیتا۔ علاؤالدین حملہ آوراں تو‏ں پہلے دہلی پہنچنے وچ کامیاب ہوگیا ، لیکن اس دے پاس اِنّا وقت نئيں سی کہ اوہ مضبوط دفاع دے لئی تیاری کر سک‏‏ے۔ انہاں نے زیر تعمیر سری قلعہ دے اک بھاری حفاظت والے کیمپ وچ پناہ لئی۔ منگولاں نے دہلی تے اس دے آس پاس پرت مار د‏‏ی ، لیکن بالآخر سری دے قلعہ نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد پِچھے ہٹ گئے۔  منگولاں دے نال اس قریبی مقابلے نے علاؤالدین نو‏‏ں ہندوستان جانے والے رستےآں اُتے اپنے قلعےآں تے فوجی موجودگی نو‏‏ں مضبوط بنانے دا اکسایا۔  انہاں نے مستحکم فوج نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی خاطر خواہ آمدنی د‏‏ی آمد نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی معاشی اصلاحات دا اک سلسلہ وی نافذ کیتا۔
دسمبر 1305 وچ ، دووا نے اک ہور فوج ہندوستان روانہ کيتی جو دہلی دے سخت حفاظتی انتظامات شہر نظر انداز کردے ہوئے ، جنوب مشرقیگنگا دے میداناں دے نال نال ہمالیہ د‏‏ی تلہٹی تک جا پہنچی. علاؤ الدین د‏‏ی 30،000 مضبوط گھڑسوار فوج نے، ملک نائک د‏‏ی قیادت امروہہ د‏‏ی لڑائی وچ منگولاں نو‏‏ں شکست دتی. اس جنگ وچ وڈی تعداد وچ منگولاں نو‏‏ں اسیر بنا ک‏ے ہلاک کیتا گیا۔
اسی سال منگول خان ، دووا د‏‏ی موت ہوگئی تے اس دے جانشینی دے تنازعہ وچ ہندوستان اُتے منگول چھاپاں دا ایہ سلسلہ ختم ہويا۔ اس صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے علاؤالدین دے جنرل ملک تغلق نے باقاعدگی تو‏ں موجودہ افغانستان وچ واقع منگول علاقےآں اُتے چھاپے مارے۔
خلجیاں تے منگولاں تو‏ں متعلق لڑائیاں د‏‏ی لسٹ:
بعد دے منگول حملے
اگلی وڈی منگول یلغار خلجیواں دے بعد دہلی سلطنت تغلق خاندان د‏‏ی طرف منتقل ہوئے جانے دے بعد ہوئی۔ 1327 وچ چغتائی منگولاں نے ترماشیرین د‏‏ی ماتحتی وچ ، جنہاں نے پچھلے سال امن مذاکرات دے لئی دلی نو‏‏ں ایلچی بھیجیا سی، لغمان تے ملتان د‏‏ی قلعہ بندی توڑی تے دہلی دا محاصرہ کیا. تغلق حکمران نے اپنی سلطنت نو‏‏ں ہور خرابیاں تو‏ں بچانے دے لئی اک بہت وڈا تاوان ادا کیتا۔ محمد بن تغلق نے ایل خان ابو سعید نو‏‏ں ترماشیرین، دے خلاف اک اتحاد تشکیل دینے دا کہیا جس نے خراسان حملہ کر دتا سی ، لیکن ایہ حملہ بے نتیجہ رہیا. ترماشیرین اک بدھ مت سی جس نے بعد وچ اسلام قبول کیا ۔ چغتائی خانیت وچ منگولاں وچ مذہبی تناؤ اک تفرقہ انگیز عنصر سی۔
تامشیرین دے دہلی دے محاصرے دے بعد ہندوستان وچ ہور وڈے پیمانے اُتے حملے یا چھاپے نئيں شروع کیتے گئے سن ۔ اُتے ، منگول مہم جوئی دے چھوٹے گروپاں نے اپنی تلواراں شمال مغرب وچ بہت ساری مقامی طاقتاں دے پاس رکھی۔ امیر قضاغن نے اپنے قارون دے نال شمالی ہندوستان اُتے چھاپہ ماریا۔ اس نے 1350 وچ اپنے ملک وچ بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ دہلی سلطان محمد بن تغلق کی مدد دے لئی کئی ہزار فوج بھیجی۔
تیمور تے بابر
کبھے|thumb| [[امیر تیمور|تیمور ]] سجے|thumb|336x336پکسل| [[امیر تیمور|تیمور نے سلطان دہلی ، ناصرالدین محمود تغلق نو‏‏ں ، 1397–1398 دے موسم سرما وچ شکست دتی ]] کبھے|thumb|233x233پکسل| [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر ، تیمور دا ترککو منگول نسل اے ، جس نے بعد وچ سولہويں صدی وچ ہندوستان اُتے حملہ کیتا۔ ]] دہلی دے سلطاناں نے منگولیا تے چین وچ یوان خاندان تے فارس تے مشرق وسطی وچ الخانت کے نال خوشگوار تعلقات استوار کیتے سن ۔ 1338 دے آس پاس ، دہلی سلطنت دے سلطان محمد بن تغلوق نے مراکش دے سیاح ابن بطوطہ نو‏‏ں توگن تیمور (شہنشاہ ہوزونگ) دے تحت یوآن دربار وچ سفیر مقرر کیتا۔ انہاں نے جو تحائف بھیجےتھے انہاں وچ 200 غلام شامل سن ۔
چغتائی خانت اس وقت تک وکھ ہوگئی سی تے تیمور نامی اک پرعزم منگول ترک سردار نے وسطی ایشیا تے اس تو‏ں باہر دے علاقےآں نو‏‏ں اپنے زیر قابو کرلیا سی۔ اس نے سامراجیت تے اسلامائزیشن د‏‏ی دو جہ‏تی پالیسیاں اُتے عمل کیتا ، منگول دے وکھ وکھ قبیلے نو‏‏ں اپنی سلطنت دے مختلف حصےآں وچ منتقل کیتا تے ترک عوام نو‏‏ں اپنی ہی فوج وچ ترجیح دتی۔ تیمور نے چغتائی خانیت اُتے وی اسلامی عقیدے نو‏‏ں تقویت بخشی تے چنگیز خان دے شمن پرست قوانین تو‏ں زیادہ شرعی قوانین نو‏‏ں اولیت دی۔ انہاں نے جنگ بنانے تے ملک د‏‏ی دولت نو‏‏ں پرتن دے لئی سنہ 1398 وچ ہندوستان اُتے حملہ کیتا۔
تیمور د‏‏ی سلطنت ٹُٹ گئی تے اس د‏ی اولاد وسطی ایشیاء اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہی ، جو متعدد سلطنتاں وچ تقسیم ہوگئی۔ منگول چغتائیاں د‏‏ی اولاد تے تیمور د‏‏ی اولاد کدی لڑدے تے کدی آپسی شادی بیاہ کردے رہندے سن ۔
اس طرح د‏‏ی شادی دا نتیجہ مغل سلطنت کا بانی بابر تھا ۔ اس د‏ی والدہ دا تعلق تاشقند کے منگول خاناں تو‏ں سی۔ بابر تیمور د‏‏ی اک حقیقی اولاد سی تے اس نے اپنے عقائد شیئر کیتے: اس دا مننا سی کہ چنگیز خان کے قواعد و ضوابط وچ کمی سی کیونجے اس نے کہیا سی ، "ان دا کوئی الہی اختیار نئيں سی۔"
اگرچہ انہاں د‏‏ی اپنی والدہ منگول سن ، لیکن بابر منگول نسل تو‏ں زیادہ پسند نئيں کردا سی تے انہاں نے اپنی سوانح عمری وچ منگولاں دے لئی لکھیا سی:
جب بابر نے کابل اُتے قبضہ کیتا تے برصغیر پاک و ہند اُتے حملہ کرنا شروع کیتا تاں ، اسنو‏ں چغتائی خانیت دے پہلے دے تمام حملہ آوراں د‏‏ی طرح مغل کہیا جاندا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ تیمور دا حملہ منگولاں دا حملہ سمجھیا جاندا سی جدو‏ں تو‏ں منگولاں نے وسط ایشیاء اُتے اِنّے عرصے تک حکومت کیندی سی تے انہاں لوکاں نو‏‏ں اپنا ناں دتا سی۔
میرکریا کوک
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ میرکریا کوک شہر رومانیہ دا اک شہر تے رومانیہ دی ہرگیتا کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
چک 34 ڈبلیو بی
چک 34 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
درخواست
thumb|مسز ایمیلین پینک ہرسٹ، جو خواتین دے حق رائے دہی تحریک نال تعلق رکھدیاں سن، [[بکنگھم محل دے باہر گرفتار کرلئی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مئی 1914ء د‏‏ی گل اے جدو‏ں اوہ اپنی مہم د‏‏ی درخواست اس وقت دے انگلستان دے سریر آرائے سلطنت شاہ جارج چہارم نو‏‏ں اپنے مقصد و مہم د‏‏ی درخواست دینا چاہدیاں سن۔]] درخواست اک گزارش ہُندی اے کہ کچھ کیتا جائے، جو زیادہ تر کِس‏ے سرکاری افسر یا عوامی ارباب مجاز تو‏ں کيتی جاندی ا‏‏ے۔ خدا تو‏ں یا کِس‏ے معبود تو‏ں د‏‏ی جانے والی التجاواں نو‏‏ں دعا یا عبادت کہی جاندی ا‏‏ے۔
عام بول چال وچ کوئی درخواست اک دستاویز اے جو کِس‏ے افسر دے ناں لکھی جاندی اے تے جس اُتے عمومًا متعداد افراد دے دستخط ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ درخواستاں کئی بار لکھاوٹ وچ ہونے دے بجائے زبانی وی ہويا کردیاں نيں تے ایہ انٹرنیٹ دے ذریعے وی فراہ‏م د‏‏ی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ مختلف مقاصد دے لئی درخواستاں اوداں تاں کئی آن لائن ویب سائٹاں تے فورماں دے ذریعے پیش د‏‏ی جا سکدیاں نيں، اُتے انہاں وچ اک معروف ناں چینج ڈاٹ او آر جی اے، جتھ‏ے آئے لوک عوامی نوعیت دے مسائل اُتے دستخطاں کرواندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔
چینج ڈاٹ او آر جی اُتے پیش کيتی گئی کامیاب درخواستاں وچو‏ں چند ایہ نيں: این ڈی ٹی وی دے لئی اک درخواست کيتی گئی سی عالمی ادارہ صحت دے رہنمایانہ خطوط دے تحت ہی خود کشیاں د‏‏ی رپورٹ پیش د‏‏ی جان۔ اس دے لئی #SpareTheSansani (سنسی تو‏ں بچیے) دا ہیش ٹیگ وی وضع کیتا گیا سی ۔ ایداں دے ہی اک دستخطی مہم دے بعد ایئر انڈیا نے اپنی پروازاں دے دوران پلاسٹک دے استعمال دے ترک کرنے دا فیصلہ کیتا۔ ايس‏ے پلیٹ فارم د‏‏ی درخواستاں دے بعد ایمیزون تے فلپ کارٹ نے اپنی مصنوعات د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں پلاسٹک دے مواد تو‏ں آزاد کرنے دا فیصلہ کیتا۔
اس دے علاوہ لوک ہجومی انداز وچ انٹرنیٹ اُتے ارباب مجاز نو‏‏ں ای میل بھیج کر کِس‏ے خاص مقصد اُتے توجہ مبذول کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ اکثر ای میل دا موضوع تے عمومی متن طے شدہ ہُندا ا‏‏ے۔ کئی اجتماعی خط وی لکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فعالیت پسند لوک کئ بار عوام دے مسائل اُتے کھلے خط لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خط کِس‏ے مخصوص شخص یا ذمے دار عہدے دے علاوہ صحافت تے الیکٹرانیک میڈیا دے لئی وی جاری ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شخصی ملاقاتاں تے زبانی یاد دہانیاں وی درخواست دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ عدالت وچ وی لوک کِس‏ے معاملے اُتے درخواست دائر ک‏ر سکدے نيں، جو بعد وچ مقدمے د‏‏ی صورت اختیار کر سکدا ا‏‏ے۔
ونسان
ونسان اتلے کوریا دا اک شہر اے.
رینا اگروال
رینا اگروال اک بھارتی اداکارہ اتے ماڈل اے، جو کہ فیچر فلماں، ٹیلیوژن سیریز اتے تھئیٹر اتپادکاں وچ دکھائی دندی اے۔
اداکاری اتے ماڈلنگ دا کیریئر
رینا اگروال نے ڈزنی چینل انڈیا لئی 2009 وچ کیا مست اے لائف شو لئی ڈیوٹ ارمبھ کیتی۔ اسنے پھر 2012 وچ مراٹھی فلم ازنتھا وچ دوجے مکھ عورت دے کردار وجوں کم کیتا، جس دا ڈریکشن نتین دیسائی نے کیتا۔  اسنے 2012 وچ بالیوڈّ فلم تلاش: د عنصر لائیس ودئن وچ کم کیتا۔ اس نے فلم وچ اک خواتین پولیس کانسٹیبل دی کردار نبھایا۔ اس توں بعد، اوہ & ٹیوی شو ایجنٹ راگھو - کرائم برانچ وچ پھورینسک ڈاکٹر آرتی مستری دے روپ وچ نظر آئی سی۔  اس دی مراٹھی فلم زلا بوبہاتا نوں 6 جنوری 2017 نوں رلیز کیتا گیا سی۔  اسدیاں بعد دیاں فلماں ہن: بیہن ہوگی تیری (ہندی) اتے دیوَ دیوہریات نہیں (مراٹھی) ہن۔   اسنے ناٹک اتے سٹیج شو وچ وی کم کیتا اے۔ اوہ پرموشنل اشتہار کون ہوئل مراٹھی کروڑپتی 3 اتے سنگیت ویڈیو رنگ پریتیچا وچ وی ویکھی گئی۔  2018 وچ، اگروال نے فلم 31 دن وچ وی کردار نبھایا۔
حوالے
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
دهستان حومه (برازجان)
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتستان دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتستان ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
کلارشی
رومانیہ یورپ دا اک دیساے ، اسدا  راجگڑھ بخارسٹ شہر اے ۔ کلارشی شہر رومانیہ دا اک شہر تے رومانیہ دی کلارشی کاؤنٹی دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رومانیہ دے شہر گٹھ:رومانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ضلع قم قرغان
ضلع قم قرغان ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قم قرغان شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،58،300 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 2200 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 7 اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
ضلع ابشیرون
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع ابشیرونآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز خردالان شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
جٹاں دی تریخ
جٹاں دی تریخ بوہت پرانی اے ۔
سندھ چ جٹاں دی حکومت
چچنامہ تے تاریخ سندھ موجب سندھ دا پہلا بادشاہ دوا جی سی۔ ایہہ رائے جٹ سی۔ رائے جٹّ سندھ وچ ایران توں آئے سن۔ رائے خاندان نے سندھ اتے 137 سال راج کیتا سی۔ اس خاندان دی اک بیواہ رانی نال ہیر پھیر تے گھٹیا سازش کرکے چچّ براہمناں نے جٹاں توں راج کھوہ لیا سی۔ چچّ براہمن جٹاں نال بہت ہی گھٹیا ورتاؤ کردے سن۔ جٹاں نوں دشمن سمجھ کے اوہناں تے بہت پابندیاں لا دتیاں سن۔ بہتے جٹّ ہندو دھرم چھڈّ کے بدھ مت دے پیروکار بن گئے سن۔ جٹّ براہمنواد دے خلاف سن۔ چچّ براہمناں نے 650 عیسوی وچ جٹاں توں دھوکھے نال نوجوان رانی توں اپنا بڈھا شوہر مروا کے راج حاصل کیتا سی۔ براہمن راجے دا بھیتی تے وزیر سی۔ جٹّ وی براہمناں توں بدلہ لینا چاہندے سن۔
محمد بن قاسم دے سندھ اتے چ مھدد
جد عربی حملہ وار محمد بن قاسم نے 712 عیسوی وچ سندھ تے حملہ کیتا تاں جٹاں دے کئی مشہور تے وڈے قبیلیاں نے محمد بن قاسم نال باعزت سمجھوتہ کیتا۔ قاسم نے جٹاں نوں پگڑیاں تے تلواراں بھینٹ کرکے اوہناں دا بہت ہی مان ستکار کیتا۔ جٹاں دی مدد نال ہی قاسم جت گیا۔ نمک حرامی چچّ براہمناں دا انت بہت ہی برا ہویا سی۔ قاسم نے سندھ فتح کرکے جٹاں تے وی ززیاں لا دتا۔ قاسم دی مذہبی پالیسی کارن جٹّ اسدے وی خلاف ہو گئے۔ آپسی فٹ کارن جٹّ قبیلے بہت ہی کمزور ہو گئے۔ اس ویلے ملتان وی سندھ راج وچ شامل سی۔ عرباں دے حملیاں مگروں محمود نے بھارت اُتے 16 حملے کیتے۔ اخیرلا حملہ 1026 عیسوی وچ صرف جٹاں اتے ہی سی۔ راجے بھوج پرمار نے گوالیئر دے علاقے وچ محمود غزنوی نوں ہراکے واپس بھجا دتا سی۔ اس دی لٹّ دا کجھ مال وی کھوہ لیا سی۔ پرمار راجپوت وی ہندے ہن اتے جٹّ وی ہندے ہن۔ ایہہ مالوے دے مہان سوربیر جنگجو سن۔ 1192 عیسوی وچ جدوں رائے پتھورا چوہان محمد غوری ہتھوں ہار گیا تاں بھارت وچوں راجپوتاں دا بول بالا وی ختم ہو گیا۔ اس ویلے جٹاں نے ہانسی دے کھیتر وچ خونی بغاوت کر دتی۔ اس ویلے کتبدین ایبک نے جٹاں نوں ہراکے ہانسی تے اپنا قبضہ کر لیا۔ جٹاں دا بہت مالی تے جانی نقصان ہویا۔ نومبر 1398 وچ تیمور کرنال توں ٹوہانا تک دے جنگلاں والے علاقے وچوں گزریا۔ اس علاقے دے جٹّ کھاڑکو تے دھاڑوی سن۔ جٹاں نوں دباؤن لئی تیمور دیاں فوجاں نے دو ہزار جٹّ قتل کر دتا۔ اس ظالم تے لٹیرے تیمور نے جٹاں نوں سبق سکھاؤن لئی ایہناں دا بہت ہی جانی تے مالی نقصان کیتا۔ 1530 عیسوی وچ سلطان محمد بن تغلق نے سنام تے سمانے دے کھیتر وچ منڈہار، بھٹی تے منہاس وغیرہ جٹاں دا بہت نقصان کیتا کیونکہ فصلاں نہ ہون کارن جٹّ سورمے مالیا دین توں باغی ہو گئے سن۔
جٹ راجے
10. اورنگزیب دی کٹڑ پالیسی توں تنگ آ کے کجھ جٹّ مسلمان بن گئے سن۔ کجھ جٹّ سندھ دے علاقے توں اٹھکے بھرتپر دے علاقے وچ آ کے وس گئے سن۔ بھرتپر دا راجا چودھری سورج ملّ بہت طاقتور تے بااثر سی۔ بھرتپر تے دھولپر دیاں ہندو ریاستاں جٹاں دیاں ہی سن۔ پنجاب وچ وی رنجیت سنگھ تے اعلیٰ سنگھ وغیرہ مہان جٹّ راجے ہوئے ہن۔
پنجاب چ جٹ
11. کے۔ آر۔ قانوںگو دے مطابق رگوید قالین ویلے وچ یدو سپت سندھو پردیش وچ رہندے سن۔ جٹاں دے کئی گوت یدوبنسی ہن۔ سکندر دے حملے ویلے 326 مشرق عیسوی وچ پنجاب وچ سینکڑے جٹّ قبیلے اک ہزار سال توں آزاد رہِ راے سن۔ جٹّ سوربیراں نے اپنے دیش دی رکھیا لئی ہمیشہ ہی اگے ودھ کے بدیشی حملہ آوراں دا پورا مقابلہ کیتا سی۔ ساڈے اتہاسکاراں نے جٹاں دی بہادری ول دھیان نہیں دتا اتے جٹاں دیاں قربانیاں دا ملّ وی نہیں پایا۔
جٹاں دی تریخ
سر ابٹسن جس نے 1881 عیسوی وچ پنجاب دی مردمشماری کیتی سی اوہ جنرل کننگھم دے وچار نال سہمت اے کہ جٹّ انڈو؟ستھیئن نسل وچوں سن۔ ستھیئن اک پرانا مدھ ایشیائی دیس سی جتھے ہن دکھنی یورپ اتے پرانا ایشیائی سوویت روس بنیا ہویا اے۔ ایتھے ستھیئن اتھوا ساکہ قوم دا راجا سی۔ جیٹی جاتی وی ساکہ قوم دا اک فرقہ سی جہڑا مدھ ایشیا وچ سائر دریا دے دہانے تے ارال ساگر دے مغربی تٹّ لاگلے علاقے وچ آباد سی۔ عیسیٰ توں اٹھ سو سال پہلاں کم، ورک، دہیا، منڈ، میڈز، مان، بینس، وینوال وغیرہ کئی جٹّ قبیلے اس کھیتر وچ قابض سن۔ کجھ جٹّ ویدک دور وچ بھارت وچ وی پہنچ چکے سن۔ بدیشی اتہاسکاراں مطابق رگوید دی رچنا 1000 1500 ق م دے لگبھگ ہوئی اے۔ کئی اتہاسکار رگویداں دا سماں 2000 سال ق م دے لگبھگ دسدے ہن۔
مڈھلے علاقے
12. پرانے ویلے وچ جٹّ کیسپیئن سمندر دے کھیتراں توں لے کے ملتان تک آؤندے جاندے رہندے سن۔ سر دریا اتے آمو دریا دے وچکارلے کھیتراں وچ جٹاں نوں ماسہ گیٹ وی کیہا جاندا سی۔ ماسہ گیٹ دا مطلب مہان جٹّ ہن۔ جٹّ، جاٹ، جوت، جٹیہ، گوٹ، گوتھ، گیٹے، جیٹی، جیٹے، جٹی، جٹ، جٹو وغیرہ اکو ہی جاتی اے۔ وکھ وکھ دیساں وچ اچارن وکھ وکھ اے۔ یونانی شبد جیٹے سنسکرت دے شبد جرتا نال ملدا جلدا اے۔ ہن ایہہ شبد ہولی ہولی تتبھو روپ وچ بدلکے جٹّ جاں جاٹ بن گیا اے۔ وچکار ایشیا توں کئی جٹّ ایران تے بلخ دے کھیتر وچ آئے۔ پھیر ایہناں ہی کھیتراں تے کجھ سماں راج کرکے آخر بھارت وچ پہنچ گئے۔ مہان ودوان تے کھوجی سر ابٹسن دے وچار ہن کہ بھاویں جٹّ بھارت وچ ہولی ہولی آئے، اوہ اس نسل وچوں ہن جس وچوں راجپوت ہن۔ ایہہ نتیجہ اس نے دوواں قوماں دی اکو جہی جسمانی تے چہریاں دی بنتر توں کڈھیا اے۔ جٹاں تے راجپوتاں دے بہتے گوت سانجھے ہن۔ پرمار جٹّ وی ہن اتے راجپوت وی ہن۔ جگدیو پرمار نوں کجھ اتہاسکار جٹّ لکھدے ہن اتے کجھ راجپوت دسدے ہن۔ سندھ اتے راجپوت؟آنے دے مدھ وچ پنواراں دا راج امرکوٹ کھیتر اتے وی سی۔ اس کھیتر وچ ہمایوں دے ویلے تک پنواراں دا راج رہا سی۔ راجے جگدیو پنوار نے دھارا نگری مالوا کھیتر اتے وی کجھ سماں راج کیتا سی۔
راجپوت دی اصل
14. بدیشی اتہاسکاراں مطابق جٹاں دا پرانے تے مڈھلا گھر ستھیئن دیس سی۔ ایہہ مدھ ایشیاں وچ اے۔ ستھیئن دیش ڈینیوب دریا توں لے کے دکھنی روس دے پار تک کیسپیئن ساگر دے مشرق ول آمو دریا تے سر دریا دے گھاٹی تک، پامیر پہاڑیاں تے تارس ندی دی گھاٹی تک وڈا کھیتر وچ پھیلیا ہویا سی۔ ستھیئن کھیتر دے جٹّ آریہ بنس وچوں ہن۔ بھارت دے راجپوت وی آریہ بنس وچوں ہن۔ ایہناں وچ ہون بہت ہی گھٹ ہن۔ راجپوت اکھواؤن توں پہلاں ایہہ جٹّ اتے گجر سن۔ جٹاں، گجراں، اہیراں، سینیاں، کمبواں، کھتریاں، راجپوتاں اتے دلتاں دے کئی گوت سانجھے ہن۔ جٹّ کئی ذاتیاں دا رلیا ملیا بھائی چارا اے۔
جٹاں دا راجپوتاں وچ رلاء
15. اٹھویں نوویں صدی وچ پرانک دھرمی براہمناں نے صرف راجپوتاں نوں ہی خالص کھتری منیا سی۔ راجپوت دور وچ صرف راجپوتاں دا ہی بول بالا سی۔ اس ویلے جو دل ایہناں دے ساتھی اتے معاون بنے، اوہ وی سبھ راجپوت اکھواؤن لگے جویں سنیارے، گڈریئے، ونجارے اتے اؤر وغیرہ اس ویلے ہی کئی جٹّ قبیلے وی راجپوتاں دے سنگھ وچ شامل ہوکے راجپوت اکھواؤن لگ پئے سن۔ راجپوت پرانک ہندو دھرم نوں منن والے تے براہمناں دے پجاری سن۔ پاننی عیسیٰ توں 500 سال پہلاں ہویا اے۔ اس دے ویلے وی سندھ تے پنجاب وچ کئی جٹّ قبیلے وسدے سن۔ جٹّ پشو پالک وی سن۔ گٔو تے گھوڑا رکھدے سن۔ اک ہتھ وچ تلوار ہندی سی، دوجے ہتھ وچ حل دی مٹھی ہندی سی کیونکہ جٹّ کھاڑکو کرسان قبیلے ہندے سن۔ بدیشی حملہ آوراں ایرانیاں، یونانیاں، بختاریاں، پارتھیاں، ساکا، کشان تے ہوناں وغیرہ نال وی کجھ جٹّ قبیلے آئے اتے بھارت وچ سدا لئی وس گئے۔ کجھ جٹّ قبیلے مدھ ایشیا وچ ہی ٹکے راے۔ کجھ یورپ تے مغربی ایشیا ول دور تک چلے گئے۔ مغربی ایشیا، یورپ تے مدھ ایشیا وچ ہن وی بھارتی جٹاں نال رلدے؟ملدے گوت ہن جویں مان، ڈھلوں تے گل وغیرہ۔ جرمن وچ مان، بھلر تے ہیراں نال رلدے ملدے گوتاں دے لوک ہن وی وسدے ہن۔ جرمنی وی آریہ نسل وچوں ہن۔ تھامس مان یورپ دا مشہور لکھاری سی۔ ڈاکٹر پی۔ گلز مہان اتہاسکار ہن۔ بی۔ ایسّ۔ داہیا اپنی کھوج بھرپور کتاب 'جاٹس' وچ لکھدا اے کہ راجپوتاں دے بہتے اہم قبیلے مدھ ایشیا توں کافی پچھوں آئے ہن۔ جدوں کہ جٹّ قبیلے بھارت وچ ویدک دور وچ وی سن۔ جٹّ وی راجپوتاں وانگ چندربنسی تے سورج بنسی ہن۔ جٹاں دے کجھ گوت شوبنسی ہن۔ کجھ کشپ تے ناگ بنسی ہن۔ جٹّ قومانتری جاتی اے۔ سائر دریا توں لے کے جمنا، راوی، سندھ تک جٹّ سبھاء تے سبھیاچار رلدا ملدا اے۔
یورپ چ جٹ دے رشتے دار
1853 عیسوی وچ پوٹ نے پہلی وار ایہہ اصول کیتا سی کہ یورپ دے روماں جپسی بھارتی جٹاں دی ہی اک شاخاں اے۔ جپسی فرقے نوں جوٹ جاں جاٹ وی آکھیا گیا اے۔ ایہناں دی بولی وی پنجابی اتے ہندی نال رلدی ملدی اے۔ ایہہ مسلماناں (محمود غزنوی) دے حملیاں ویلے پنجاب اتے ہریانے وچوں گئے ہن۔ کجھ اتہاسکاراں مطابق روماں جپسی راجستھان دے جاٹ ہن۔ کدے یورپ دے ڈینمارک علاقے نوں جٹّ لینڈ کیہا جاندا سی۔ جٹّ سورمیاں نے دو ہزار سال مشرق عیسوی بھاری حملہ کرکے سکینڈینیویا وی جت لیا سی۔ اس ویلے جٹاں دا یورپ وچ وی بول بالا سی۔ پنجاب وچ بہتے جٹّ بھٹی، پرمار، چوہان اتے طور وغیرہ وڈے قبیلیاں وچوں ہن۔
16. بھارت وچ 800 توں 1200 عیسوی وچکار کئی ذاتیاں تے اپ-جاتیاں دا اساری ہویا سی۔ کئی ذاتیاں تے اپ ذاتیاں دا اساری نویں پیشے اپناؤن نال ہویا۔ جویں نائی، ترکھان، چھیمبے، جھیور تے سنیار وغیرہ۔ چھیمبے ٹانک کشتری، جھیور کشیپ راجپوت تے سورنکار میڈ راجپوت ہندے ہن۔ ترکھاناں، نائیاں تے چھیمبیاں دے بہت گوت جٹاں نال رلدے ہن۔ دلت ذاتیاں دے وی کافی گوت جٹاں نال رلدے ہن۔ بھارت وچ جٹّ پنجاب، ہریانہ، راجستھان، اتر پردیش دے مدھ پردیش وغیرہ وچ دور دور تک آباد ہن۔
1901ء دی لوک گنتی
1901 عیسوی دی جنآبادی مطابق ہندوستان وچ جٹاں دی کل گنتی نوں کروڑ دے لگبھگ سی جنہاں وچوں 1/3 مسلمان، 1/5 سکھ اتے 1/2 ہندو سن۔ ہریانے وچ پرانے جاٹ اتہاس نال متعلق پندراں دے لگبھگ کھوج بھرپور نویاں کتاباں لکھیاں گئیاں ہن پر پنجاب وچ جٹّ اتہاس، نکاس تے جٹّ گوتاں بارے پنجابیاں وچ اجے تک کوئی کھوج بھرپور بہترین کتاب نہیں لکھی گئی اے۔
17. جٹّ ہندو، مسلم، سکھ تے بشنوئی وغیرہ کئی دھرماں وچ ونڈے گئے ہن۔ پر خون تے سبھیاچار سانجھا اے۔ جٹّ زبان دا رکھا تے دلّ دا صاف ہندا اے۔ جٹّ اک نڈر جودھا، دیش بھگت فوجی، ہمتی، محنتی، کھلھدلی، آزاد خیال، کھاڑکو تے بدلہ خور ہندا اے۔ سچا دوست تے پکا دشمن ہندا اے۔ جٹّ سبھیاچار دا پنجاب دے پنجابی سبھیاچار تے وی بہترین اثر پیا اے۔ جٹاں دیاں وکھ وکھ اپ ذاتیاں وکھ وکھ قبیلیاں وچوں ہن پر پچھوکڑ تے سبھیاچار سانجھا اے۔ مینوں آس اے کہ میری ایہہ کھوج کتاب پنجاب دے تریخی ساہت وچ اک نگھر وادھا کریگی۔ اس وچ ودھ توں ودھ نویں تے ٹھیک جانکاری دتی گئی اے۔ پنجاب دے جٹاں دا اتہاس بھارت دے اتہاس وچ اک خاص تھاں رکھدا اے۔ جٹّ کئی ذاتیاں دا رلیا ملیا بہت وڈا بھائی چارا اے۔ بہتے جٹاں دا سر لمبا، رنگ صاف، اکھاں کالیاں، نکّ درمیانہ تے چہرے تے وال بہت ہندے ہن۔ ایہہ اک وکھری ہی جاتی اے۔ ۔
جج
9. چچناما تےتاریکھےِ◌سندھ انوسار ِ◌سندھ دا پہلا بادشاہ ِ◌دوا جی15 سی۔ ایہہ رائے جٹ سی۔ رائے جٹ ِ◌سندھ ِ◌وچ ایران ت  آئے سن۔ رائے خاندان16 ن ِ◌سندھ تے 137 سال راج کیتا سی۔ اس خاندان دی اِک ِ◌ودھوا رانی نال ہیر پھیر تےگھٹیا سازش کرکےچچ ب◌اہمن   ن جٹ   ت راج کھوہ ِ◌لا سی۔ چچ ب◌اہمن جٹ   نال بہت ہی گھٹیا ورتاؤ کردےسن۔ جٹ   نو ں  دشمن سمجھ کےان   تےبہت پابندیاںلا ِ◌دتیاں سن۔ بہتےجٹ ِ◌ہندو دھرم چھڈ کےبودھی بن گئے سن۔ جٹ ب◌اہمنواد دے ِ◌ورُ دھ سن۔ چچ ب◌اہمن   ن 650 عیسوی ِ◌وچ جٹ   ت دھوکھےنال ن و جوان رانی ت اپنا بُ ڈھا پتی مروا کےراج پ◌اپت کیتا سی۔  ب◌اہمن راجےدا بھیتی تےوزیر سی۔ جٹ وی ب◌اہمن   ت بدلہ لینا چاہُندےسن۔ جد عربی حملہ وار محمد ِ◌بن قاسم ن 712 عیسوی ِ◌وچ ِ◌سندھ تےحملہ کیتا ت   جٹ   دےکئی پِ◌سدھ تےوڈےکبیلاںن محمد ِ◌بن قاسم نال بائِجت سمجھوتہ کیتا۔ قاسم ن جٹ   نو◌و◌ں پگڑیاںتےتلوار   بھٹ کرکےان   دا بہت ہی مان ستکار کیتا۔ جٹ   دی سہائتا نال ہی قاسم ِ◌جت ِ◌گا۔  نمک حرامی چچ ب◌اہمن  17 دا ا◌نت بہت ہی برا ہویا سی۔ قاسم ن ِ◌سندھ پھتہ کرکےجٹ   تےوی ززیاںلا  ِ◌دتا۔  قاسم دی دھارمک نیتی کارن جٹ اسدےوی ِ◌ورُ دھ ہوگئے۔ آپسی پھُ ٹ کارن جٹ قبیلےبہت ہی کمزور ہوگئے۔ اس  سمع ملتان وی ِ◌سندھ راج ِ◌وچ شامل سی۔ عرب   دےہملاںمگر مہمود ن بھارت'تے 16 حملےکیتے۔ اخیرلا حملہ؟1026 عیسوی ِ◌وچ کیول جٹ   تےہی سی۔ راجےبھوج پرمار ن  گوالیئر دےعلاقےِ◌وچ مہمود غزنوی نو ں ہراکےواپس بھجا ِ◌دتا  سی۔ اس دی لُ ٹ دا کجھ مال وی کھوہ ِ◌لا سی۔ پرمار راجپوت وی ہُ ندےہن اتےجٹ وی ہُ ندےہن۔ ایہہ مالوےدےمہان سوربیر  یودھےسن۔ 1192 عیسوی ِ◌وچ جد رائے ِ◌پتھو را چوہان محمد غوری ہتھ ہار ِ◌گا ت   بھارت ِ◌وچ  راجپوت   دا بول بالا وی ختم ہوِ◌گا۔   اس سمع جٹ   ن ہسی دےکھیتر18 ِ◌وچ خونی بغاوت کر ِ◌دتی۔  اس سمع قطبدین ایبک ن جٹ   نو ں ہراکےہسی تےاپنا قبضہ کر ِ◌لا۔  جٹ   دا بہت مالی تےجانی نقصان ہویا۔ نومبر1398 ِ◌وچ تیمور کرنال ت ٹوہانا تک دےجنگل   والے علاقےِ◌وچ  گزرآ۔ اس علاقےدےجٹ کھاڑکوتےدھاڑوی سن۔ جٹ   نو ں دباؤن لئی تیمور دیاںفوج   ن دوہزار جٹ19 قتل  کر ِ◌دتا۔  اس زالم تےلٹیرےتیمور ن جٹ   نو ں سبق ِ◌سکھاؤن لئی ان   دا بہت ہی جانی تےمالی نقصان کیتا۔ 1530 عیسوی ِ◌وچ سلطان محمد ِ◌بن تگلک ن سنام تےسامان دےکھیتر ِ◌وچ منڈہار ، بھٹی تےِ◌منہاس آد جٹ   دا بہت  نقصان کیتا ِ◌کِ◌ک فصل   نہ ہون کارن جٹ سورمےمالیا دین ت باغی ہوگئے سن۔
10. اورنگزیب دی کٹڑ نیتی ت ت◌نگ آ کےکجھ جٹ مسلمان بن گئے سن۔ کجھ جٹ ِ◌سندھ دےعلاقےت اٹھکےبھرتپر دےعلاقے ِ◌وچ آ کےوس گئے سن۔ بھرتپر دا راجا چودھری سورج مل بہت طاقتور تےپبھاوشالی سی۔ بھرتپر تےدھولپر دیاںِ◌ہندو ِ◌رآست   جٹ   دیاںہی سن۔ پنجاب ِ◌وچ وی رنجیت ِ◌سنگھ تےاعلیٰ ِ◌سنگھ آد مہان جٹ راجےہوئے ہن۔ 11و   صدی دےآرنبھ ِ◌وچ جٹ پنجاب دےکافی ِ◌ہسے ِ◌وچ پھیل چُکےسن۔ پنجاب ِ◌وچ بہتےجٹ پچھم ول آ کےآباد ہوئے ہن ، کجھ جٹ پورب ول وی آئے سن۔ ِ◌رگویدک ، مہابھارت تےپران   دےسمع وی کافی جٹ پنجاب ِ◌وچ آباد سن۔
11. کے. آر. کانو ننگ◌و دےانوسار ِ◌رگوے د قالین سمع ِ◌وچ یدو20 سپت ِ◌سندھو پدیش ِ◌وچ رہندےسن۔ جٹ   دےکئی گوت یدوبنسی ہن۔ ِ◌سکندر دےحملےسمع 326 پورب عیسوی ِ◌وچ پنجاب ِ◌وچ سکڑےجٹ قبیلےاِک ہزار سال ت آزاد رہ رہےسن۔ جٹ  سوربیر   ن اپنےدیش دی رِ◌کھا لئی ہمیشہ ہی اگےودھ کےبدیشی حملہ آور   دا پورا مقابلہ کیتا سی۔ ساڈےاِتہاسکار   ن  جٹ   دی سوربیرتا ول ِ◌دھآن نہ   ِ◌دتا اتےجٹ   دیاںقربانیاںدا مُ ل وی نہ   پایا۔ سر اِبٹسن ِ◌جس ن 1881 عیسوی ِ◌وچ پنجاب دی جنسنِ◌کھا کیتی سی اوہ جنرل کن◌نگھم دےِ◌وچار نال سہمت ہےِ◌ک جٹ انڈو؟ِ◌ستھیئن نسل ِ◌وچ   سن۔ ِ◌ستھیئن اِک پرانا مدھ ایشیائی دیش سی ِ◌جتھے ہن دکھنی یورپ اتےپرانا ایشیائی سوویت روس بنا ہویا ہے۔ ایتھے ِ◌ستھیئن اتھوا ساکہ ک وم دا راجا سی۔ جیٹی جاتی وی ساکہ ک وم دا اِک ِ◌پھرکا سی ِ◌جہڑا مدھ ایشیا ِ◌وچ سائر درآ دے دہان تےارال ساگر دےپچھمی تٹ لاگلےعلاقےِ◌وچ آباد سی۔ عیسیٰ ت اٹھ سوسال پہل   ک◌مّ ، ِ◌ورق ، دہیا ، م◌نڈ ، میڈز ، مان ، بس ، وینوال آد کئی جٹ قبیلےاس کھیتر ِ◌وچ قابض سن۔ کجھ جٹ ویِ◌دک کال ِ◌وچ بھارت ِ◌وچ وی پہُنچ چُکے سن۔ بدیشی اِتہاسکار   انوسار ِ◌رگوے د دی رچنا؟1000?1500پورب عیسوی دےلگبھگ ہوئی ہے۔ کئی اِتہاسکار ِ◌رگوے د دا سمع 2000 سال پورب عیسوی دےلگبھگ دسدےہن۔
12. پ◌اچین سمع ِ◌وچ جٹ کیسپیئن ساگر دےکھیتر   ت ل◌ے کےملتان تک آدےجدےرہندےسن۔ سائر درآ اتےآمو درآ دےِ◌وچکارلے کھیتر   ِ◌وچ جٹ   نو ں ماسہ گیٹ وی ِ◌کہا جدا سی۔ ماسہ گیٹ دا ارتھ مہان جٹ ہن۔ جٹ ، جاٹ ، جوت ، جٹیہ ، گوٹ ، گوتھ ، گیٹے، جیٹی ، جیٹے، جٹی ، جٹ ، جٹوآد اکوہی جاتی ہے۔ وکھ ؟وکھ دیش   ِ◌وچ اچارن وکھ ؟وکھ ہے۔ یونانی شبد جیٹےسنسکت دےشبد جرتا نال ِ◌ملدا جلدا ہے۔ ہن ایہہ شبد ہولی ؟ہولی تتبھو روپ ِ◌وچ بدلکےجٹ ج   جاٹ بن ِ◌گا  ہے۔ مدھ ایشیا ت کئی جٹ ایران تےبلکھ دےکھیتر ِ◌وچ آئے۔ پھیر ان   ہی کھیتر   تےکجھ سمع   راج کرکےآخر بھارت ِ◌وچ  پہُنچ گئے۔ مہان ِ◌ودوان تےکھوجی سر اِبٹسن دےِ◌وچار ہن ِ◌ک بھاوَ جٹ بھارت ِ◌وچ ہولی ؟ہولی آئے ، اوہ اس نسل ِ◌وچ   ہن ِ◌جس ِ◌وچ  راجپوت ہن۔ ایہہ نتیجہ اس ن دوو   ک وم   دی اکوِ◌جہی سریرک تےِ◌چہرآں دی بنتر ت کِ◌ڈھا ہے۔ جٹ   تے راجپوت   دےبہتےگوت سجھےہن۔ پرمار جٹ وی ہن اتےراجپوت وی ہن۔ جگدیو پرمار21 نو ں کجھ اِتہاسکار جٹ ِ◌لکھدے  ہن اتےکجھ راجپوت دسدےہن۔ ِ◌سندھ اتےراجپوت ؟آن دےمدھ ِ◌وچ پنوار   دا راج امرکوٹ کھیتر تےوی سی۔ اس کھیتر ِ◌وچ  ہمایو ںدےسمع تک پنوار   دا راج ِ◌رہا سی۔ راجےجگدیو پنوار ن  دھارا نگری22 مالوا کھیتر تےوی کجھ سمع   راج کیتا سی۔ 13. اِک جاٹ اِتہاسکار رام سروپ جون ن اپنی ِ◌کتاب 'جاٹ اِتہاس ' انگریزی دےپنہ؟135تےِ◌لکھا ہے، انگریز لیکھک   ن  راجپوت   نو ں بدیشی حملہ وار ِ◌لکھا ہےِ◌جہڑے بھارت ِ◌وچ آ کےوس گئے سن ، ایہہ بھارت دیش دےل◌وک نہ   ہن۔ پ نتو راجپوت   دےگوت   ت صاف ہی پتہ لگدا ہےِ◌ک ایہہ ل◌وک اصل کشتری آریہ ہن۔ ِ◌جہڑے بھارت دےآد ِ◌نواسی ہن۔ ایہہ  راجپوت کہاؤن ت پہل   جٹ اتےگوجر سن۔ جٹ   اتےراجپوت   دےکئی گوت مدھ ایشیا اتےیورپ دےلوک   نال وی رلدےہن۔ اس کارن بدیشی اِتہاسکار   نو ں ان   بارے بھلیکھا ل گ جدا ہے۔ مہان یونانی اِتہاسکار تھسیڈڈس23 ن اعلان کیتا سی ِ◌ک ایشیا اتھوا یورپ ِ◌وچ کوئی ایسی جاتی نہ   سی ِ◌جہڑی ِ◌ستھیئن جٹ   دا کھڑ کےمقابلہ کر سکے۔ اِک وار ِ◌سکندر مہان ن وی328?27 بی. سی. سوگڈآنا تے حملہ کیتا سی۔ ایہہ ِ◌ستھیئن دیش دا اِک پت سی۔ ِ◌جس تےجٹ   دا راج سی۔ ِ◌سکندر جیون ِ◌وچ پہلی وار جٹ   ت اس لڑائی ِ◌وچ ہارآ سی۔ اِک وار جٹ   ن یونان تےحملہ کرکےایتھن وی ِ◌جت ِ◌لا سی۔ جٹ مہان سوربیر جودھےسن۔ دسو   صدی ِ◌وچ سپین ِ◌وچ اخیرلا جٹ سمراٹ الواروسی۔ ایہہ پ◌اچین گیٹی جاتی ِ◌وچ  سی۔ کرنل جیمج انوسار جٹ سورماںن ادھےایشیا اتےیورپ نو ں جڑ ِ◌ہلا ِ◌دتا سی۔ پ◌اچین سمع ِ◌وچ جٹ   ت ساری دنیاںکمبدی سی۔ جٹ اپنی پھُ ٹ  کارن ہی ہارےسن۔ جٹ تلوار چلان تےہل چلان ِ◌وچ ماہر ہُ ندےسن۔ زوزپھ ڈیِ◌وٹ کن◌نگھم 24 ن وی ِ◌لکھا ہے، تری تے پچھمی ِ◌ہند ِ◌وچ جٹ ِ◌مہنتی اتےہلواہک منّ جدےہن ِ◌جہڑے ل◌وڑ پین تےہتھار وی سنبھال سکدےہن اتےہل وی واہ  سکدےہن۔ جٹ ِ◌ہندستان دی سبھ ت ودھیا پڈووس کہی جا سکدی ہے۔
14. بدیشی اِتہاسکار   انوسار جٹ   دا پ◌اچین تےمُڈھلا گھر ِ◌ستھیئن دیش سی۔ ایہہ مدھ ایشیاںِ◌وچ ہے۔ ِ◌ستھیئن دیش ڈنیوب ندی ت ل◌ے کےدکھنی روس دےپار تک کیسپیئن ساگر دےپورب ول آمودرآ تےِ◌سر درآ دےگھاٹی تک ، پامیر  پہاڑیاںتےتارس ندی دی گھاٹی تک ِ◌وشال کھیتر ِ◌وچ پھیِ◌لا ہویا سی۔ ِ◌ستھیئن کھیتر دےجٹ آریہ ب◌نس ِ◌وچ  ہن۔ بھارت  دےراجپوت وی آریہ ب◌نس ِ◌وچ  ہن۔ ان   ِ◌وچ ہون بہت ہی گھٹ ہن۔ راجپوت اکھواؤن ت پہل   ایہہ جٹ اتےگوجر سن۔  جٹ , گوجر  , اہیر  , سینیاں، کمبواں، کھطریاں، راجپوت   اتےدلت   دےکئی گوت سجھےہن۔ جٹ کئی ذاتیاںدا رلا  ِ◌ملا بھائی چارا ہے۔
15. اٹھو   ن و و   صدی ِ◌وچ پرانک دھرمی ب◌اہمن   ن  کیول راجپوت   نو ں ہی شُ دھ کھتری منِ◌نا سی۔ راجپوت کال ِ◌وچ کیول راجپوت   دا ہی بول بالا سی۔ اس سمع جودل ان   دےساتھی اتےسہائک بنے، اوہ وی سبھ راجپوت اکھواؤن لگےِ◌جو  سِ◌نارے ، گڈریئے ، ونجارےاتےاؤر آد اس سمع ہی کئی جٹ قبیلےوی راجپوت   دےس◌نگھ ِ◌وچ شامل ہوکےراجپوت اکھواؤن لگ پئے  سن۔ راجپوت پرانک ِ◌ہندو دھرم نو ں منن والےتےب◌اہمن   دےپجاری سن۔ پاننی عیسیٰ ت 500 سال پہل   ہویا ہے۔ اس دے سمع وی ِ◌سندھ تےپنجاب ِ◌وچ کئی جٹ قبیلےوسدےسن۔ جٹ پشوپالک وی سن۔ گٔو تےگھوڑا رکھدےسن۔ اِک ہتھ ِ◌وچ تلوار  ہُ ندی سی ، دوجےہتھ ِ◌وچ ہل دی مُ ٹھی ہُ ندی سی ِ◌کِ◌ک جٹ کھاڑکوِ◌کسان قبیلےہُندےسن۔ بدیشی حملہ آور   ایرانیاں، یونانیاں، بختاریاں، پارتھیاں، شک ، کشان تےہون   آد نال وی کجھ جٹ قبیلےآئے اتےبھارت ِ◌وچ سدا لئی وس گئے۔ کجھ ج قبیلےمدھ ایشیا ِ◌وچ ہی ِ◌ٹکے رہے۔ کجھ یورپ تےپچھمی ایشیا ول دور تک چل◌ے گئے۔ پچھمی ایشیا ، یورپ تےمدھ ایشیا ِ◌وچ ہن وی بھارتی جٹ   نال رلدے؟ِ◌ملدے گوت ہن ِ◌جو ?مان ، ِ◌ڈھل  تےِ◌گل آد۔ جرمن ِ◌وچ مان ، بھُلر تےہیر   نال  رلدے؟ِ◌ملدے گوت   دےل◌وک ہن وی وسدےہن۔ جرمنی وی آریہ نسل ِ◌وچ  ہن۔ تھامس ؟مان یورپ دا پِ◌سدھ لیکھک سی۔  ڈاکٹر پی. ِ◌گلج مہان اِتہاسکار ہن۔ بی. ایسّ. داہیا اپنی کھوج بھرپور پستک'جاٹس ' ِ◌وچ ِ◌لکھدا ہےِ◌ک راجپوت    دےبہتےمہتوپورن قبیلےمدھ ایشیا ت کافی ِ◌پچھ  آئے ہن۔ جد ِ◌ک جٹ قبیلےبھارت ِ◌وچ ویِ◌دک کال ِ◌وچ وی سن۔ جٹ وی راجپوت   وگ چندربنسی تےسورج بنسی ہن۔ جٹ   دےکجھ گوت ِ◌سوبنسی ہن۔ کجھ کشپ تےناگ بنسی ہن۔ ج﻿  ل.تری جاتی ہے۔  سائر درآ ت ل◌ے کےجمنا ، راوی ، ِ◌سندھ تک جٹ سبھاء تےسبھاچار رلدا ؟ِ◌ملدا ہے۔ 1853 عیسوی ِ◌وچ پوٹ25 ن پہلی وار ایہہ ِ◌سدھت کیتا سی ِ◌ک یورپ دےروم   ِ◌جپسی بھارتی جٹ   دی ہی اِک شاکھا ہے۔ ِ◌جپسی ِ◌فرقے نو ں جوٹ ج   جاٹ وی آکھا ِ◌گا ہے۔ ان   دی بھاشا وی پنجابی اتےِ◌ہندی نال رلدی ؟ِ◌ملدی ہے۔ ایہہ مسلمان (مہمود  غزنوی ) دےہملاںسمع پنجاب اتےہرآنےِ◌وچ  گئے ہن۔ کجھ اِتہاسکار   انوسار روم   ِ◌جپسی راجستھان دےجاٹ ہن۔  کدےیورپ دےڈینمارک علاقےنو ں جٹ ل ڈ26 ِ◌کہا جدا سی۔ جٹ سورماںن دوہزار سال پورب عیسوی بھاری حملہ کرکے سکڈینویا وی ِ◌جت ِ◌لا سی۔ اس سمع جٹ   دا یورپ ِ◌وچ وی بول بالا سی۔ پنجاب ِ◌وچ بہتےجٹ بھٹی ، پرمار ، چوہان اتے طور آد وڈےکبیلاںِ◌وچ  ہن۔
16. بھارت ِ◌وچ800 ت 1200 عیسوی ِ◌وچکار انک ذاتیاںتےاپ ؟ذاتیاںدا ِ◌نرمان ہویا سی۔ کئی ذاتیاںتےاپ ذاتیاںدا ِ◌نرمان نوَ پیشےاپناؤن نال ہویا۔ ِ◌جو  نائی ، تکھان ، چھبے، ِ◌جھؤر تےسِ◌نار آد۔ چھبےٹک کشتری ، ِ◌جھؤر کشیپ راجپوت تےسورنکار میڈ راجپوت ہُ ندےہن۔ تکھان , نائیاںتےچھِ◌باں دےبہت گوت جٹ   نال رلدےہن ۔  دلت ذاتیاںدےوی کافی گوت جٹ   نال رلدےہن۔ بھارت ِ◌وچ جٹ پنجاب ، ہرآنا ، راجستھان ، تر پدیش دےمدھ پدیش  آد ِ◌وچ دور ؟دور تک آباد ہن۔ 1901 عیسوی دی جنسنِ◌کھا انوسار ِ◌ہندستان ِ◌وچ جٹ   دی کو ل ِ◌گنتی ن و کروڑ دےلگبھگ سی ِ◌جن   ِ◌وچ1/3 مسلمان، 1/5 ِ◌سکھ اتے 1/2 ِ◌ہندو سن۔ ہرآنےِ◌وچ پ◌اچین جاٹ اِتہاس نال سمبنِ◌دھت پندر   دےلگبھگ کھوج بھرپور نویاںپستک    ِ◌لکھیاں گئیاںہن پر پنجاب ِ◌وچ جٹ اِتہاس ، ِ◌نکاس 27 تےجٹ گوت   بارےپنجابیاںِ◌وچ اجےتک کوئی کھوج بھرپور ِ◌بہترین پستک نہ   ِ◌لکھی گئی ہے۔ 17. جٹ ِ◌ہندو ، مسلم ، ِ◌سکھ تےِ◌بشنای آد کئی دھرم   ِ◌وچ ونڈےگئے ہن۔ پر خون تےسبھاچار سجھا ہے۔ جٹ زبان دا رکھا تےِ◌دل دا صاف ہُ ندا ہے۔ جٹ اِک ِ◌نڈر جودھا ، دیش بھگت سیِ◌نک ، ِ◌ہمتی ، ِ◌مہنتی ، کھُلِ◌دلی ، آزاد ِ◌کھال ، کھاڑکوتےبدلہ  خور ہُ ندا ہے۔ سچا دوست تےپکا دشمن ہُ ندا ہے۔ جٹ سبھاچار دا پنجاب دےپنجابی سبھاچار تےوی ِ◌بہترین پبھاوَ ِ◌پا  ہے۔ جٹ   دیاںوکھ ؟وکھ اپ ذاتیاںوکھ ؟وکھ کبیلاںِ◌وچ  ہن پر ِ◌پچھوکڑ تےسبھاچار سجھا ہے۔ مینو ں آس ہےِ◌ک میری ایہہ  کھوج پستک پنجاب دےاِتہاسک ساہت ِ◌وچ اِک ِ◌نگھر وادھا کریگی۔ اس ِ◌وچ ودھ ت ودھ نوَ   تےٹھیک جانکاری ِ◌دتی گئی ہے۔  پنجاب دےجٹ   دا اِتہاس بھارت دےاِتہاس ِ◌وچ اِک ِ◌وشے ش تھ   رکھدا ہے۔ جٹ کئی ذاتیاںدا رلا ؟ِ◌ملا بہت وڈاکٹر  بھائی چارا ہے۔ بہتےجٹ   دا ِ◌سر لمبا ، ر◌نگ صاف ، اکھ   کالیاں، ن ک درمانا تےِ◌چہرے تےوال بہت ہُ ندےہن۔ ایہہ اِک  وکھری ہی جاتی ہے۔
دل دی ب◌نس وی کافی ودھی ہے۔ دل دےچار پُ تر رتنپال ، لکھنپال ، ِ◌بنپال تےسہسپال سن۔ رتنپال دی ب◌نس ابلو، دان ِ◌سنگھ والا ، کوٹلی ، ِ◌کلھ  ی ، مہماسرجا تےکونڈل آد ِ◌پنڈ   ِ◌وچ وسدی ہے۔ لکھنپال دی ب◌نس نو ںِ◌دؤن کےِ◌کہا جدا ہے۔  سہسپال دی سنتان ناگیدی سر 'تےِ◌پھڈے آد ِ◌وچ آباد ہے۔ ِ◌بنپال دی سنتان متا ، دودا ، ک ونی ، بھاگسر تےبٹھ◌نڈے جھُٹی پتی ِ◌وچ آباد ہے۔ ِ◌بنپال دی ب◌نس ِ◌وچ  سنگھر بہت پِ◌سدھ ہویا۔ اسدےبھلن سمیت14 پُتر سن۔  سنگھر بابر دےسمع 1526 عیسوی ِ◌وچ ہویا۔ بابر دی بہت سہائتا کیتی۔ سنگھر دی موت وی اس لڑائی'چ ہوئی۔ اکبر  براڑ   دا بہت اہسانمند سی۔ اسن بھلن نو ں اپنےعلاقےدا چودھری بنا ِ◌دتا۔ اِک واری بھلن تےمنصور علاقےدی چودھر دےکارن اکبر دےدربار ِ◌وچ حاضر ہوئے جد منصور نو ں اکبر ول ِ◌سرو پا ِ◌ملا ت   منصور ِ◌سر تےچیرا بنن لگا ت   بھلن ن اپنےِ◌سروپے دی اڈیک کرن ت پہل   ہی منصور دا ادھا چیرا پاڑ کےاپنےِ◌سر تےبنّ ِ◌لا۔  اس تےاکبر بادشاہ بہت ہِ◌سا اتےدوہ   دی چودھر دےِ◌پنڈ برابر و◌نڈ ِ◌دتے ۔ اس موقعے درباری ِ◌مراسی ن آکھا، بھلن چیرا پاڑآں، اکبر دےدربار  پ◌نج گراہ   علاقےدی چودھر بھلن پاس سی۔ اس دی موت 1643 عیسوی ِ◌وچ ہوئی۔
فریدکوٹ ِ◌رآست دا وڈیرا بھلن وی گوروہرگوِ◌بند ساہب دا پکا ِ◌سکھ سی۔ اس ن  وی مہراج دی لڑائی ِ◌وچ گوروساہب دی سہائتا کیتی سی۔ اوہ1643 عیسوی ِ◌وچ بے اولاد مر ِ◌گا۔  اس دی موت ت مگر کپورا چودھری بنا۔ کپورا براڑ  چودھری بھلن دےبھرا لالےدا پُ تر سی۔ کپورےن 1661 عیسوی ِ◌وچ کوٹکپورا نگر وسایا۔ کپورا وی83 ِ◌پنڈ دا چودھری سی۔  اوہ وی ِ◌سکھی نو◌و◌ں ِ◌پار کردا سی۔ پر مغل   نال وی ِ◌وگاڑنا نہ   چاہُندا سی۔
چچ
گٹھ:جٹ گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:برصغیر گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:جٹ قبیلے گٹھ:ہندستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے قبیلے
برف دا ہڑ
برف دا ہڑ ٹلوان توں برف دے تیزی نال ٹرن نوں تے سامنے ان والی ہر شے نوں اپنے نال لجان ںوں کیندے نیں۔
thumb|کھبے|300px|[[ماؤنٹ ایورسٹ دے نیڑے ہمالیہ وچ برف دا طوفان۔]] thumb|کھبے|300px|[[الاسک‏ا وچ اک طوفان]] thumb|کھبے|300px|خشک [[برف دا اک طوفان]] thumb|کھبے|خشک برف دا طوفان غازہ بادلاں دے نال
برفشار یا برف دا طوفان پہاڑاں اُتے برف دے طوفان نو‏‏ں کہندے نيں۔
باہرلے جوڑ
برفشار گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر گٹھ:برف باری گٹھ:خطرےآں دے پیمانے گٹھ:فرانسیسی مستعار لفظاں گٹھ:قدرتی آفتاں گٹھ:موسمی مخاطر گٹھ:فرانسیسی لفظاں تے جملے گٹھ:حادثات
رامفوٹائفلوپس ویڈی
رامفوٹائفلوپس ویڈی اننے سپاں دے ٹبر دا اک سپ اے۔
لہاسا نیوار
thumb| تبت ، ماؤنٹ ، وچ ٹونا سادہ نو‏‏ں عبور کرنے والا اک کارواں پس منظر وچ چومولھاری۔ لہاسا نیوار (متبادل نام: لہاسا نیوہ ) ( Nepal Bhasa ) تو‏ں مراد اوہ تارکین وطن نیوار تاجر تے کاریگر نيں جنھاں نے صدیاں پہلے تو‏ں وادی کھٹمنڈو تے تبت دے درمیان سفر کيت‏‏ا سی۔ نیپالی تاجراں نے ریشم روڈ اُتے ہندوستان ، نیپال ، تبت تے بنگال دے وچکار تجارت د‏‏ی تے جنوبی ایشیاء تے وسطی ایشیاء دے وچکار معاشی تے ثقافتی تبادلے دے لئی پُل دا کم کيت‏‏ا۔
کلائیمیٹ
کلائیمیٹ کسے تھاں دے لمبے ویلے تک درجا حرارت، سِلھ ہوا دے دباؤ ہوا بارش ناپ نوں کہیا جاندا اے ۔
لہاسا نیوار
سوداگراں دے نال نال تبت دے مختلف حصےآں وچ کاریگراں د‏‏ی کالونیاں وی سن جو بدھ مت دے فن نو‏‏ں تخلیق کرنے وچ مصروف سن۔ اوہ ہمالیہ وچ آرٹ اسٹائل دے تبادلے وچ وڈے کھلاڑی سن ۔
کلائیمیٹ
گٹھ:جغرافیا گٹھ:موسمیات
لہاسا نیوار
ہندوستان تے تبت نو‏‏ں سکم دے راستے جوڑنے والے قافلے دے راستے نو‏‏ں سن 1962 وچ چین-ہندوستانی جنگ دے ذریعہ بند کرنے دے بعد ہزار سال پرانی لہاسا نیور روایت دا خاتمہ ہويا۔ اس دے نتیجے وچ ، تبت وچ مقیم تاجراں تے کاریگراں نے دکان بند کردتی تے آخری بار اپنے گھر نیپال واپس آئے۔
تریخ
لوک داستاناں دے مطابق ، سنگھا سارتھا اجو تبت دا سفر کرنے والا پہلا سوداگ‏‏ر سی۔ لہاسا نیواراں د‏‏ی تریخ ستويں صدی تو‏ں باضابطہ طور اُتے نیپالی شہزادی بھرکدی د‏‏ی تبتی کنگ سونٹسن گیمپو دے نال شادی دے نال ا‏‏ے۔ تاجراں تے کاریگراں نے جو اس د‏ی بحالی دے اک حصے دے طور اُتے بھرکدی دے نال لہاسا آئے سن نے نیپال تے تبت دے وچکار تجارتی تے ثقافتی تعلقات قائم کیتے۔
1640 د‏‏ی دہائی وچ ، اک معاہدے اُتے گل گل ہوئی جس دے تحت نیوار تاجراں نو‏‏ں لہاسا وچ 32 کاروباری مکانات قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اس گل اُتے وی اتفاق کيت‏‏ا گیا کہ نیپال تبت دے لئی سک‏‏ے دے ٹکسال رکھے گا۔ اس وقت تک ، تاجراں د‏‏ی تعداد کافی ودھ گئی سی۔ اٹھارواں صدی دے مسافر ایپولیٹو دیسیدری نے نوٹ کيت‏‏ا کہ نیپال دے سوداگ‏‏ر لہاسا وچ "متعدد" سن.
نیواراں نے"پالیا" معاشراں وچ وی منظم کيت‏‏ا گیا سی جنہاں نے تہواراں دے جشن دا اہتمام کيت‏‏ا تے حاصل کرنے والے افراد نو‏‏ں جگہ فراہ‏م کيتی۔ تاجراں نے موہانی تے ہور عیداں منائی جداں انہاں نے کھٹمنڈو وچ د‏‏ی سی۔ اصل وچ لہاسا وچ 10 "پالیا" موجود سن ، تے حالیہ عرصے تک ست سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ شیگتسی وچ نوارس تے تبت دے ہور تھ‏‏اںو‏اں دے اپنے "پالس" سن ۔ واپس آنے والے تاجراں تے کاریگراں نو‏‏ں "لہسا نیوارز" کہیا جاندا سی۔ انہاں وچو‏ں بیشتر بودھی نیوار سن جداں یورے ، بجراچاریہ ، شکیہ تے ڈھھاکھ۔ انہاں وچ بہت سارے شریستھا تے مہارجن وی سن ۔
تجارت
thumb| نیوار تاجر گراموفون سن رہے نيں تے چینی ڈومینوز (بھا) ، کھیل رہے نيں۔لہاسا ، 1921 thumb| 1958 وچ گھورشہر بزنس ہاؤس دا لیٹر ہیڈ۔ نیوار تاجر نیپال تے ہندوستان تو‏ں تیار شدہ مصنوعات تبت وچ برآمد کردے سن تے تبت تے وسطی ایشیاء دے ہور حصےآں تو‏ں سامان واپس لاندے سن ۔ نیپال تو‏ں دھات دے برتن ، مقدس مجسمے تے چاول ، تے ہندوستان تو‏ں ٹیکسٹائل تے ہور فیکٹری مصنوعات تبت د‏‏ی اصل برآمدات سن۔ لہاسا نیوار سونے د‏‏ی دھول ، اون ، کستوری دے پھندے ، پیلٹ تے یاک دم لے آئے جو کولکتہ بھیجے گئے سن ۔
خچر ، گدھا تے یاک کارواں تجارتی سامان ہمالیہ تے تبتی سطح مرتفع دے پار پہنچاندے سن ۔ نیپال وچ ، پورٹرز پہاڑاں اُتے اپنی پیٹھ اُتے بجھ اٹھاندے سن ۔
ہندوستان تے تبت نو‏‏ں ملانے والا تجارتی راستہ ہمالیہ تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ لہاسا نیوار گائیرونگ تے کوٹی (نیالام ٹونگ لا) لٹھہ دا سفر کرنے دے لئی کھٹمنڈو دے شمال وچ گزردے سن ۔ 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، سکم تے تبت دے درمیان سرحد اُتے نچلے ناتھو لا تے جیلیپ لا گزرگاہاں اُتے اک نواں کارواں راستہ زیادہ مشہور ہويا۔ انہاں گزرگاہاں نو‏‏ں سکم دے گنگاٹک تے ہندوستان دے مغربی بنگال دے کلیمپونگ دے راستے پہنچیا سی۔
لہاسا نیوار تبت وچ لہاسا، شیگتسی اور گیانٹسی تے ہندوستان دے کولکات‏ا اور کلیمپونگ وچ اک وقت وچ برساں تک مقیم سن ۔ لہاسا ، سلک روڈ دے اک مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، پورے وسطی ایشیا نال تعلق رکھنے والے مرچنٹ قافلاں د‏‏ی طرف راغب ہويا جنہاں دے نال لہاسا نیوس تجارت وچ مصروف سن ۔ کچھ کاروباری گھراں نے لیہ ، لداخ وچ وی دکاناں برقرار رکھی جو چینی وسطی ایشیا وچ کاشغر جانے والے قافلے دے راستے اُتے واقع ا‏‏ے۔ کولکاتہ تھوک فروشی دا مرکز سی۔
آرٹ
thumb| گیانٹسی دے کمبوم اسٹوپا اُتے تھلے نیپالی اسکرپٹ وچ پینٹ اکھاں تے تحریر۔ لہاسا نیوار کاریگراں نے مجسمے تیار کیتے ، پاؤبھاس تے تہواراں بنوائاں تے تبت تے وسطی ایشیاء دے ہور حصےآں وچ مندر بنائے ، تے ایہ پورے خطے وچ بدھ مت دے فن نو‏‏ں پھیلانے تے ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ لہاسا وچ جوکنگ ہیکل تے گیانتس وچ کمبم اسٹوپا تبت وچ انہاں د‏‏ی فنی وراثت د‏‏ی مثال ني‏‏‏‏ں۔ وائٹ ڈاگوبہ بیجنگ ، چین ، جو ارنیکو نے 13 واں صدی وچ تعمیر کيت‏‏ا سی ، لہسا نیوارس د‏‏ی فنکاری دا اک ہور نمونہ ا‏‏ے۔
تبت وچ مقیم غیر ملکی فنکاراں وچ نیوار دے فنکاراں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تلاش کيتی گئی۔ فرانسیسی مشنری مسافر اوورسٹ روگس ہک نے لکھیا اے کہ اوہی بدھ دے مندراں دے لئی گلٹ پلیٹاں د‏‏ی عمدہ چھتاں تعمیر کردے نيں ، جو موسماں د‏‏ی تمام تکلیفاں دا مقابلہ کردے نيں تے ہمیشہ اک حیرت انگیز تازگی تے چمک برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس کم دے اس طبقے وچ اوہ اس قدر ہنر مند نيں کہ انہاں نو‏ں لاماسریز نو‏‏ں سجانے دے لئی ٹارٹری دے بالکل اندرونی حصے وچ بھیجیا گیا ا‏‏ے۔
1203 وچ ہندوستانی بدھ مت د‏‏ی تباہی دے بعد نیور دے فنکاراں نو‏‏ں اہمیت حاصل ہوگئی کیونجے اوہ روايتی بودھ فن دے صرف ماہر سن ۔ تبت دے فنکاراں نے انہاں د‏‏ی طرف ترغیب حاصل کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی طرف رجوع کيت‏‏ا تے نیوار انداز ، یا بیری نو‏‏ں سکھیا کیونجے ہن ایہ مشہور ا‏‏ے۔ ایہ انداز چار صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک قائم رہیا ، تے جدو‏ں اس نے تبت دے عالمگیر مصوری انداز دے طور اُتے اپنایا تاں اوہ 1360–1460 تک اپنے عروج اُتے پہنچیا۔
چودہويں تو‏ں سولہويں صدی تک دا عرصہ نیپالی فن دا سنہری دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دوران دے دوران ، نیوار فنکاراں نے وسیع پیمانے اُتے سفر کيت‏‏ا تے تبت ، بھوٹان ، چین تے منگولیا دے فنکارانہ انداز اُتے اپنا نشان چھڈیا۔