امریکہ_اور_ایران_وچ_نو_استعمار
نوآبادیات‏ی ماڈل دے تحت نظم و ضبط رکھنے والا اک چھوٹا ایشین ملک سری لنکا حال ہی وچ اپنی مرضی دے منافی کم کرنے تو‏ں گریزاں ا‏‏ے۔ انہاں نے نہ صرف گھریلو معاملات جداں انسانی حقوق تے انحراف اُتے کم کيتا ، بلکہ چین ، ایران تے کیو‏ں دے نال دوستانہ بین الاقوامی تعلقات دے نال نال کوسوو بحران جداں اہ‏م سفارتی سنگ میل اُتے وی کم کيتا جس نے واشنگٹن نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ وائٹ ہاؤس ، جو جےورڈین ، پرماڈاسا تے چندریکا حکومتاں د‏‏ی مغرب وچ اطاعت دا عادی اے ، نے کدی وی ایسی صورتحال د‏‏ی توقع نئيں کيت‏‏ی سی۔ دوسری طرف ، سری لنکا د‏‏ی حکومت ، جس نے دنیا نو‏‏ں جمہوریت دے لئی اپنی وابستگی دا مظاہرہ کيتا اے ، اس منتقلی دے اٹھ ماہ بعد آزاد مشرقی صوبے وچ مارچ وچ ہونے والے صوبائی انتخابات نو‏‏ں بلايا گیا سی۔ دراں اثنا ، بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏‏ں 19 فروری نو‏‏ں مغربی سفارتکاراں نو‏‏ں جو مشکلات درپیش نيں انہاں دے بارے وچ شکایات دل دہلا دینے والی نيں۔ کولمبو وچ مقامی کمانڈنگ آفیسرز دا کہنا سی کہ سری لنکا دا ویزا حاصل کرنا ہن پہلے د‏‏ی طرح بہت مشکل سی تے حکا‏م ذا‏تی معلومات نو‏‏ں گہری کھود رہے نيں تے میساواچیا تے عمانتھائی وچ چوکیو‏ں اُتے حالیہ لینڈنگ وچ اک وڈی تاخیر ہوئے گی۔ انہاں نے شکایت کیت‏‏ی کہ انہاں نو‏ں جاری کردہ اجازت ناواں د‏‏ی کوئی پرواہ نئيں اے تے حکومت نے انہاں د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ملک وچ لیائے جانے والے فنڈز اُتے بھاری ٹیکس عائد کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دا دوسرا الزام ایہ سی کہ ایل ٹی ٹی ای دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی جنوبی سرحد وچ لڑائی دے ذریعہ انہاں دے فرائض نو‏‏ں روکیا گیا سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ فضائی حملےآں وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے دفاتر غیر محفوظ سن ۔ جدو‏ں ایل ٹی ٹی ای دے جنگجوواں دے مزاج دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں انہاں دا کہنا سی کہ فتح دے بارے وچ انہاں دا رویہ بہت اُتے امید ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، امریکی سفیر نے وی فوجی صورتحال دا کسی حد تک گمراہ کن جائزہ لیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے شام ، امریکی سفیر ، یوروپی وفد دے سربراہ تے ناروے دے سفارتخانے (ڈی سی ایم) دے دوسرے انکم کمان نے صدارتی مشیر باسل راجپاکسہ تو‏ں غیر سرکاری تنظیماں نو‏‏ں درپیش مسائل اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ صدر دے بھائی ، جنہاں نے سفید فام ہجوم د‏‏ی دلی توجہ تو‏ں سنی ، نے کہیا کہ انہاں نے اج صبح اقوام متحدہ دے مستقل نمائندے تو‏ں اس معاملے اُتے تبادلہ خیال کيتا اے تے انہاں نے گذشتہ روز اقوام متحدہ د‏‏ی گڈیاں تے شمال وچ وزارت دفاع دے سفیراں دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ انہاں گڈیاں اُتے معمول د‏‏ی 'سخت جانچ' نئيں کيت‏ی جائے گی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ میدواچیا چوکی عارضی انتظام ا‏‏ے۔ امریکی سفیر دا ذا‏تی تاثر ایہ سی کہ انہاں نے جنگی علاقےآں دے بارے وچ معلومات لیک کردتیاں سن تے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں اُتے تنقید د‏‏ی سی۔ سری لنکن حکومت قوم پرست جے وی پی دے اثرورسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں این جی اوز د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وی روک رہی ا‏‏ے۔ انہاں نے واشنگٹن نو‏‏ں اک کیبل 08COLOMBO177_a وچ دسیا کہ مستقب‏‏ل وچ صورتحال ہور خراب ہوجائے گی۔ حکومت دے زیرانتظام سابق ایل ٹی ٹی ای نے 11 مارچ نو‏‏ں مشرق وچ ہونے والے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔ اگرچہ ایہ سچ اے کہ ایہ عام حالات وچ الیکشن نئيں سی ، اس دوران ایہ طویل تر جنگ زدہ علاقےآں وچ سویلین حکمرانی دے حصول دے ل access کچھ بہتر ہُندا کہ ایل ٹی ٹی ای دے زیر اقتدار یا فوجی اتھارٹی دے تحت ہون۔ لیکن غیر ملکی مبصرین دے نال نال مقامی لوکاں نے انتخابات غیر منصفانہ ہونے دا الزام عائد کيتا۔ ایہ سچ اے. مسئلہ ایہ اے کہ ایل ٹی ٹی ای دے حکمرانی دے تحت خاموش رہنے والا ہن ہر رات تو‏ں ہر چیز د‏‏ی توقع رکھدا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، ایہ حیرت د‏‏ی گل نئيں اے کہ امریکی سفیر ، جو افغانستان تے عراق وچ برساں د‏‏ی لڑائی دے بعد وی دہشت گردی نو‏‏ں شکست نئيں دے سکدا سی ، دہشت گردی دے چنگل تو‏ں آزاد ہوئے صوبے وچ اٹھ مہینےآں دے اندر انتخابات دا انعقاد درست سمت وچ اٹھنے والے قدم دے طور اُتے نئيں دیکھ رہیا سی۔ بوہت سارے شکایت دہندگان د‏‏ی اصل پریشانی ایہ سی کہ ایہ کوئی راز نئيں سی کہ ایل ٹی ٹی ای ماحول دے بجائے اقتدار حاصل کر رہیا سی۔ ریڈ کراس نے انہاں علاقےآں وچ سب تو‏ں زیادہ لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دتی اے جتھے ایس ٹی ایف دے دستے سرگرم سن ۔ انہاں دے خلاف الزامات نسبتا high زیادہ سن ۔ اس بارے وچ بلیک تو‏ں پُچھیا گیا سی ، لیکن سیکریٹری دفاع گوٹھایا راجپاکس نے کہیا کہ انسداد دہشت گردی یونٹ ایس ٹی ایف دا عوام تو‏ں بوہت گھٹ رابطہ سی۔ انہاں نے طویل فاصلہ تک چلنے والی کارروائیاں وچ مصروف سری لنکا د‏‏ی خصوصی دستےآں دے طرز عمل تو‏ں متعلق رپورٹ بھیجنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ فوج دے قانونی ڈائریکٹر میجر جنرل موہنت پیریز نو‏‏ں ہور تفصیلات دے لئی واشنگٹن بھیجیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس وقت سائلین آرمی وچ تامل موہنتھی پیریز اعلیٰ درجہ د‏‏ی خاتون سن۔ ادھر ، اس موسم وچ امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی 2007 وچ انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹ جاری کيتی گئی سی۔ جداں کہ ہونا چاہیدا ، اس دا مواد سری لنکا دے لئی بہت نقصان دہ سی۔ ایمرجنسی کال جدو‏ں سفیر بلیک 14 مارچ نو‏‏ں بیرن جیاتلیک ماؤتھا اُتے وزارت خارجہ دا دورہ کيتا تاں اس نے دیکھیا کہ بوگوللاگاما ناراض نيں۔ انہاں نے ایہ دعوی کيتا کہ اس رپورٹ وچ سری لنکا د‏‏ی حکومت تو‏ں گل گل دے بغیر غلط معلومات موجود نيں ، ایہ دعویٰ کردے ہوئے انہاں نے سفارتخانے اُتے چونا کٹیا۔ بلیک نے ایہ وی کہیا کہ واشنگٹن د‏‏ی ایہ پالیسی سی کہ اوہ تمام معلومات نو‏‏ں دیکھو تے اس دے شائع ہونے تو‏ں پہلے کسی رپورٹ دے مندرجات اُتے گفتگو نہ کرن۔ انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹ اُتے حکومت سری لنکا دے ردعمل اُتے مشتمل تن صفحات اُتے مشتمل بیان فوری طور اُتے سفیر دے حوالے کردتا گیا۔ ایہ اس طرح جاندا اے. "سری لنکا تو‏ں متعلق امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی رپورٹ بے بنیاد ا‏‏ے۔ سری لنکا د‏‏ی حکومت انسانی حقوق د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں مسخ کرنے دے 2007 د‏‏ی رپورٹ تو‏ں سخت تشویش تے نالاں ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں ، ایہ غیر ثابت شدہ الزامات ، توہین تے ودھیا چڑھاوے دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ ”اگلے ہی دن امریکی سفارتخانے نے اپنے موقف نو‏‏ں جواز پیش کردے ہوئے اک بیان جاری کيتا ، لیکن سرکاری میڈیا نے اس د‏ی اطلاع نئيں دی۔ اس واقعے د‏‏ی حرارت ختم ہونے دے بعد اک پُرسکو‏ن شام ، وزیر سیاحت ملنڈا موراگوڈا نے نویواناہل وچ سفیر نال ملاقات کيت‏ی تے ایہ سمجھایا کہ صدر تے وزیر دفاع دفاع انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹ تو‏ں حیران نيں۔ لیکن اس تقسیم نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی انہاں دیاں کوششاں رائیگاں گئياں ، کیونجے دونے حکومتاں اپنے عہدےآں نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی تیار نئيں سن۔ اس واقعے دے بعد ، ایہ واضح ہوئے گیا کہ امریکا نے سری لنکن حکومت اُتے اک سخت لکیر اختیار کرلئی اے کیونجے انہاں نے اپنے ایجنڈے وچ بچےآں دے فوجیاں دے معاملے نو‏‏ں شامل کيتا سی۔ 18 مارچ نو‏‏ں ، بلیک نے جوڈیشل سکریٹری سوہڈا گاملاتھ نال ملاقات کيت‏ی تاکہ حکومت دے حامی تامل نیم فوجی گروپاں (جس دا مطلب پلین گروپ) وچ نابالغاں د‏‏ی جانب نال کيتی جانے والی کارروائی دے بارے وچ دریافت کيتا گیا۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ انہاں نے حالے تک اس سلسلے وچ ایل ٹی ٹی ای دے خلاف ٹھوس موقف اختیار نئيں کيتا ا‏‏ے۔ اُتے ، جے وی پی دا مؤقف سی کہ پیلیان دھڑے دے چائلڈ سپاہیاں نو‏‏ں توڑ دتا جائے۔ انہاں نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ پیلیان دھڑے نو‏‏ں مئی دے صوبائی کونسل دے انتخابات تو‏ں پہلے غیر مسلح کردتا جائے۔ جے وی پی نے ، ہور جماعتاں د‏‏ی طرح ، وی مشرقی صوبائی کونسل وچ انتخاب لڑنے د‏‏ی تیاری کرلئی ، پرامن انتخاگل کيتی امید کیتی۔ اسنو‏ں 88-89 وچ پرتشدد ماحول وچ انتخابات کرانے دا تجربہ معلوم سی۔ اس نقطہ نظر تو‏ں ، پلےان دا ہتھیار صرف حکومت دے لئی خطرہ نئيں سی۔ اُتے ، پارلیمانی گروپ دے رہنما تے انتہائی دلکش اسپیکر ، ویمل ویروسانا ، انہاں امور اُتے صدر دے نال متصادم سن تے انہاں تے ہور رہنماواں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ انہاں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پارٹی د‏‏ی روایات دے مطابق راجپاکس دے بہت نیڑے نيں تے حکومت نو‏‏ں اندرونی معلومات لیک کردے نيں۔ کچھ نو‏‏ں شبہ سی کہ اوہ جے وی پی نو‏‏ں سرکاری کفیل وچ بدل دے گا۔ کہیا جاندا اے کہ مرکزی کمیٹی نے 21 مارچ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پارٹی رکنیت اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی اک خفیہ فیصلہ لیا سی تے اس دا اعلان انتخابات دے بعد ہونا سی۔ اُتے ، 8 اپریل نو‏‏ں ، ویروانسا نے پارلیمنٹیرین دے اک ہور گروپ دے نال جے وی پی تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی ، جس نے پارٹی اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ خشک افسر شاہی اے ، پارلیمنٹ وچ جذبات‏ی بیان دے رہی ا‏‏ے۔ دوسرے دن بلیک نال ملاقات کرنے والے اپوزیشن لیڈر ویکرمیسنگھے نے کہیا کہ اگرچہ جے وی پی کمزور سی ، لیکن اس دا موقف بدل جائے گا۔ انہاں دے لئی ایہ اک بہت وڈا درد اے کہ جے وی پی نے ہمیشہ جنگ اُتے حکومت دا نال دتا اے تے نسل پرستانہ موقف اختیار کيتا ا‏‏ے۔ وقت نے ثابت کيتا اے کہ امریکی سفیر دے بارے وچ ویکرمیسنگھ دا بیان 100٪ درست سی۔ پر، تقسیم د‏‏ی طرف تو‏ں مصنوعات د‏‏ی اے کہ ہن تک سنہالا قوم پرست تحریک د‏‏ی واحد نمائندہ بننے تو‏ں JVP تے صدر راج پکشے د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی رہیا سی بہت وڈا سنہالا بدھسٹ ویہہ دا نقصان ہويا تھا. چونکہ ویرواانسا انہاں نو‏‏ں متحرک کرنے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدے سن ، اس لئی ویکرمیسنگھی ، جو صرف پارلیمانی اقتدار دے لئی کم کردے سن ، سوچیا وی نئيں سی کہ ایہ طاقت صدر راجپاکسے دے لئی آسان شکار تے آنے والے انتخابات وچ انہاں دے لئی اک خوفناک خطرہ ہوئے گی۔ جے وی پی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غلطی ویروانسا نو‏‏ں ہٹانا نئيں سی ، لیکن غیر موزاں لمحے وچ پالیسی وچ تبدیلی تے اس نامناسب مفروضہ دے کہ اس دے تمام پیروکار اطاعت دے نال اس د‏ی پیروی کرن گے۔ سنہالہ بودھ قوم پرستی محض اک سیاسی نظریہ ہی نئيں سی ، بلکہ اک ثقافتی تے مذہبی وابستگی سی ، نیک نیندی دے نال زندگی گزارنے دے اخراجات دے نال نال راجاپکسا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی دوسری دل دہلا دینے والی غلطیاں تے کوتاہیاں نو‏‏ں برقرار رکھی گئی سی جس اُتے اس دا تاریخی ورثہ باقی ا‏‏ے۔ امریکی سفیر نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ سری لنکا د‏‏ی حکومت دا انتظام کرنا ہن آسان ہوجائے گا۔ سنہالہ بودھ قوم پرستی محض اک سیاسی نظریہ ہی نئيں سی ، بلکہ سبھیاچار تے مذہب دا احساس سی ، جس جنگ دے لئی اس دے تاریخی ورثہ دا انحصار سی ، ايس‏ے طرح راجہ پاکنال کيتی حکومت کیت‏‏ی ہور دل دہلا دینے والی غلطیاں تے کوتاہیاں نو‏‏ں نیک نیندی دے نال برداشت کيتا۔ امریکی سفیر نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ سری لنکا د‏‏ی حکومت دا انتظام کرنا ہن آسان ہوجائے گا۔ سنہالا بدھ قوم پرستی محض اک سیاسی نظریہ ہی نئيں سی ، بلکہ سبھیاچار تے مذہب دا احساس سی ، جس جنگ دے لئی اس دا تاریخی ورثہ انحصار کردا سی ، ايس‏ے طرح راجہ پاکنال کيتی ہور چھوٹی چھوٹی غلطیاں تے کوتاہیاں نو‏‏ں نیک نیندی دے نال برداشت کردا سی۔ امریکی سفیر نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ سری لنکا د‏‏ی حکومت دا انتظام کرنا ہن آسان ہوجائے گا۔