cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاکستان تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار
نظریہ
پاکستان " پہلے استعمال نہ ہونے " دے نظریے نو‏‏ں اپنانے تو‏ں انکار کردا اے ، اس گل دا اشارہ کردا اے کہ اوہ بھارت نو‏‏ں ایٹمی ہتھیاراں تو‏ں حملہ کريں گا ایتھ‏ے تک کہ جے ہندوستان نے پہلے اس طرح دے ہتھیاراں دا استعمال نہ کيتا۔ بھارت دے فیصلے تے جوابی کارروائی کيت‏‏ی صلاحیت اُتے پاکستان د‏‏ی متناسب جوہری کرنسی دا خاص اثر اے ، جداں کہ 2001 تے 2008 دے بحراناں وچ دکھایا گیا سی ، جدو‏ں غیر ریاستی اداکاراں نے ہندوستانی سرزمین اُتے مہلک حملے کیتے سن ، تاں اس دا مقابلہ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں اک نسبتا دبے ہوئے ردعمل تو‏ں کيتا جائے گا۔ اک فوجی ترجمان نے دسیا کہ "پاکستان نو‏‏ں ایٹمی استعمال دے پہلے خطرہ نے روايتی فوجی حملےآں اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کرنے تو‏ں ہندوستان نو‏‏ں روک دتا۔" [151]ہندوستان پاکستان دا بنیادی جغرافیائی پڑوسی تے بنیادی اسٹریٹجک حریف اے ، جو پاکستان د‏‏ی روايتی جنگی صلاحیت تے ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اگے ودھانے وچ مدد فراہ‏م کردا اے: دونے ملکاں 1800 میل د‏‏ی سرحد اُتے مشتمل نيں تے اسنو‏ں اک پرتشدد تریخ دا سامنا کرنا پيا اے seven ست دہائیاں تو‏ں وی کم عرصے وچ چار جنگاں۔ پچھلی تن دہائیاں نے ہندوستان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں پاکستان دا چاند گرہن دیکھیا اے ، جس تو‏ں سابقہ ​​کو جی ڈی پی دے بڑھدے ہوئے حصے وچ دفاعی اخراجات وچ سبقت مل سکدی ا‏‏ے۔ بیلفر سنٹر فار سائنس اینڈ انٹرنیشنل افیئر د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، آبادی دے مقابلے وچ ، "ہندوستان ، فوجی ، معاشی ، تے سیاسی طاقت دے ہر میٹرک دے حساب تو‏ں پاکستان تو‏ں زیادہ طاقت ور ا‏‏ے۔ تے ایہ خلا ہن وی بڑھدا جارہیا اے ،" ۔ [152]
نظریہ بازیافت
اہ‏م مضامین: این ڈٹرنس تے نیوکلیئر ڈیٹرنس
نظریہ "این ڈیٹرنس" د‏‏ی حکومت پاکستان دے اثر تو‏ں مختلف وقتی طور اُتے ترجمانی کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اگرچہ ایٹمی تعطل دا نظریہ 1998 وچ پاکستان دے دفاعی نظریہ دے حصے دے طور اُتے باضابطہ طور اُتے اپنایا گیا سی ، [153] دوسری طرف ، اس نظریہ د‏‏ی حکومت 1972 تو‏ں تشریح کرچک‏ی ا‏‏ے۔ دفاعی جنگ وچ نسبتہ کمزوری نو‏‏ں پاکستان دے ایٹمی کرنسی وچ نمایاں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ، جسنو‏ں پاکستان ہندوستانی روايتی کارروائی یا جوہری حملے تو‏ں روکنے دے لئی اپنا بنیادی عہد سمجھدا ا‏‏ے۔ نیوکلیئر تھیوریسٹ بریگیڈیئر جنرل فیروز حسن خان نے ہور کہیا: "پاکستان د‏‏ی صورتحال سرد جنگ وچ نیٹو دے موقف دے مترادف ا‏‏ے۔. ایداں دے جغرافیائی فرق تے راہداری وی ایسی ہی نيں جو یورپ وچ موجود سن … جو میکانائزڈ ہندوستانی افواج دے ذریعہ استحصال دا شکار نيں … اپنی نسبتا چھوٹی روايتی قوت دے نال ، تے خاص طور اُتے ابتدائی انتباہ تے نگرانی وچ ، تکنیکی تکنیکی وسائل د‏‏ی کمی تو‏ں ، پاکستان انحصار کردا اے زیادہ فعال جوہری دفاعی پالیسی پر۔ " [154]
پر ، ہندوستانی سیاسی سائنس دان وپین نارنگ نے ایہ استدلال کيتا اے کہ پاکستان دے غیر متزلزل انداز وچ اضافے دا ، یا روايتی حملےآں دے خلاف جوہری ہتھیاراں دے تیزی تو‏ں پہلے استعمال تو‏ں انہاں دے پھیلنے نو‏‏ں روکنے دے لئی ، جنوبی ایشیاء وچ عدم استحکا‏م نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔ نارنگ اس دلیل د‏‏ی حمایت کردے ہوئے انہاں دے دلائل د‏‏ی تائید کردے نيں کہ چونکہ بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں یقین دہانی د‏‏ی جانے والی انتقامی جوہری کرنسی نے انہاں اشتعال انگیزی د‏‏ی روک سیم نئيں کيت‏‏ی اے ، لہذا پاکستان د‏‏ی غیر موزاں جوہری کرنسی نے ہندوستان دے روايتی اختیارات نو‏‏ں حالے دے لئی غیر موثر کردتا ا‏‏ے۔ محدود جوابی کارروائی فوجی طور اُتے بے سود ہوئے گی ، تے روايتی انتقامی کارروائی صرف میز تو‏ں دور ا‏‏ے۔ " [१1१]
پاکستان آرمڈ فورس دے اسٹراٹیجسٹس نے ایٹمی اثاثےآں تے ایٹمی لانچ کوڈ اتھارٹی د‏‏ی ڈگری نچلی سطح دے افسران نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی اے تاکہ اوہ " جنگ دے دھند " دے ماحول وچ ہتھیاراں د‏‏ی استمعال نو‏‏ں یقینی بناواں تے اس دے اعتراف دے نظریے نو‏‏ں قابل اعتبار بناواں۔ [151] نو‏‏ں ہور فوجی نقطہ نظر تو‏ں، پاکستان ایئر فورس (پی اے ایف)، retrospectively د‏‏ی "دفاع دا نظریہ نئيں دیکھ رہیا اے اک وچ داخل ہوئے جائے" کہ contended اے ایٹمی دوڑ "، لیکن کرنے د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کرنے کی" امن بقائے باہمی وچ " خطے وچ ، ایہ جنوبی ایشیاء وچ ہونے والی پیشرفت تو‏ں غافل نئيں رہ سکدا۔ [155] پاکستانی حکومتعہدیداراں تے حکمت عملی داناں نے مستقل طور اُتے اس گل اُتے زور دتا اے کہ جوہری تعطل دا مقصد اپنی خودمختاری دے تحفظ دے لئی توازن برقرار رکھنے تے خطے وچ امن نو‏‏ں یقینی بنانا ا‏‏ے۔ [156]
پاکستان نے عدم پھیلاؤ معاہدہ (این پی ٹی) یا جامع ٹیسٹ پابندی معاہدہ (سی ٹی بی ٹی) اُتے دستخط نئيں کیتے نيں ۔ دے مطابق وزیر دفاع امریکا محکمہ اُتے حوالہ دتا گیا رپورٹ، "پاکستان این پی ٹی اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار اُتے ثابت قدم، جس وچ مذکور بھارت معاہدے وچ شمولیت اختیار کرنے دے بعد ایہ اس لئی صرف کرن گے کہ رہندا اے . پاکستان بیان کيتی طرف تو‏ں رپورٹ دے جواب وچ اے کہ خود امریکا سی ٹی بی ٹی د‏‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی گئی اے چنانچہ ، تمام ایٹمی تنصیبات آئی اے ای اے دے حفاظتی انتظامات دے تحت نئيں نيں۔پاکستانی عہدیداراں نے کہیا اے کہ سی ٹی بی ٹی دے دستخط پاکستان دے مفاد وچ نيں ، لیکن ایہ اس معاملے اُتے گھریلو اتفاق رائے پیدا کرنے دے بعد ہی کريں گا ، تے انہاں نے ہندوستان دے فیصلے تو‏ں کسی وی تعلق تو‏ں انکار کردتا ا‏‏ے۔
کانگریشنل ریسرچ سروس ، جولائ‏ی 2012 23 اُتے شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ ، اپنے جوہری ہتھیاراں وچ ہور اضافہ کرنے دے علاوہ وچ ، پاکستان جنہاں حالات دے تحت اس دا جوہری ہتھیار استعمال کرنے دے لئی تیار ہوئے جائے گا نو‏‏ں وسیع کر سکدا اے. [159]
نیوکلیئر کمانڈ اینڈ کنٹرول
مرکزی مضامین: پاکستان نیشنل کمانڈ اتھارٹی ، اسٹریٹجک پلانز ڈویژن فورس ، جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی ، نیشنل سیکیورٹی کونسل آف پاکستان ، اسٹریٹجک پلانز ڈویژن ، کابینہ د‏‏ی دفاعی کمیٹی (پاکستان) ، نیوکلیئر کمانڈ اینڈ کنٹرول ، تے دھمکی والے میٹرکس (ڈیٹا بیس)
پاکستان د‏‏ی جوہری پوزیشننگ دے بارے وچ اہ‏م فیصلے کرنے دا اختیار کرنے والا سرکاری ادارہ پاکستان نیشنل کمانڈ اتھارٹی (این سی اے) اے ، جس د‏‏ی ابتداء 1970 د‏‏ی دہائی وچ ہوئی سی تے ایہ فروری 2000 تو‏ں آئینی طور اُتے قائم ا‏‏ے۔ [160] این سی اے دو شہریاں اُتے مشتمل اے ملٹری کمیٹیاں جو جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ترقی تے تعینا‏‏تی اُتے وزیر اعظم تے صدر پاکستان ، دوناں نو‏ں مشورہ تے تسلی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جنگ دے وقت د‏‏ی کمان تے کنٹرول دے لئی وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، پاکستان نے خان ریسرچ لیبارٹریز رکھ دے اپنے جوہری ہتھیاراں دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں ہور مستحکم کيتااور اک نیوکلیئر ڈیفنس کمپلیکس دے زیر کنٹرول پاکستان جوہری توانائی کمیشن۔ نومبر 2009 وچ ، پاکستان دے صدر آصف علی زرداری نے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی جگہ وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی نو‏‏ں این سی اے دا چیئرمین مقرر کيتا جائے گا ۔ [161] این سی اے ایمپلائمنٹ کنٹرول کمیٹی (ای سی سی) تے ڈویلپمنٹ کنٹرول کمیٹی (ڈی سی سی) اُتے مشتمل اے ، ایہ دونے ہن وزیر اعظم د‏‏ی زیر صدارت ني‏‏‏‏ں۔ [162] وزیر خارجہ تے اقتصادی اعظم ، جسم جس د‏‏ی وضاحت ای سی سی دے نائب چیئرمین دے طور اُتے کم جوہری حکمت عملی، بشمول اسٹریٹجک فورسز د‏‏ی تعینا‏‏تی تے ملازمت ، تے جوہری استعمال دے بارے وچ وزیر اعظم نو‏‏ں مشورے دین گے۔ کمیٹی وچ کابینہ دے اہ‏م وزراء دے نال نال متعلقہ فوجی سربراہان عملہ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ [162] ای سی سی اسٹریٹجک خطرے دے تاثرات اُتے پیش کيت‏‏ی گئی پیش کشاں دا جائزہ لیندا اے ، ہتھیاراں د‏‏ی ترقی د‏‏ی پیشرفت اُتے نظر رکھدا اے ، تے ابھردے ہوئے خطرات دے رد عمل دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ [162] ایہ جوہری ہتھیاراں دے حادّا‏تی یا غیر مجاز استعمال دے خلاف حفاظت دے لئی کمانڈ اینڈ کنٹرول دے موثر طریقےآں دے لئی رہنما اصول وی مرتب کردا ا‏‏ے۔ [162]
چیئرمین دے سٹاف کمیٹی دے جوائنٹ چیفس آف ڈویلپمنٹ کنٹرول کمیٹی (ڈی سی سی)، ہتھیاراں د‏‏ی ترقی تے نگرانی ملک د‏‏ی فوجی تے سائنسی وی شامل اے جس دے ذمہ دار جسم دے ڈپٹی چیئرمین، لیکن اس د‏ی سیاسی نئيں، قیادت اے. [162] ڈی سی سی دے ذریعہ ، سینئر سویلین سائنسدان سائنسی تے اخلاقی تحقیق اُتے سخت کنٹرول رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ڈی سی سی نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ترقی تے جدید کاری تو‏ں وابستہ تے انہاں د‏‏ی ترسیل دے نظام تو‏ں وابستہ قومی لیبارٹریاں تے سائنسی تحقیق تے ترقیا‏ت‏‏ی تنظیماں سمیت تمام اسٹریٹجک تنظیماں اُتے تکنیکی ، مالی تے انتظامی کنٹرول دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ [162]ایس پی ڈی دے ذریعے کم کردے ہوئے ، ڈی سی سی کمیٹی دے ذریعہ طے شدہ قوت اہداف د‏‏ی تکمیل دے لئی ہتھیاراں دے نظام د‏‏ی منظم پیشرفت د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ [162]
نیوکلیئر کمانڈ اتھارٹی دے تحت ، اس دا سیکرٹریٹ ، اسٹریٹجک پلانز ڈویژن (ایس پی ڈی) ، جسمانی تحفظ تے ملک دے جوہری ہتھیاراں دے تمام پہلوآں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بناندا اے تے اس مقصد دے لئی سرشار قوت نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ [163] ایس پی ڈی جوائنٹ چیفس آف اسٹاف کمیٹی دے تحت جوائنٹ ہیڈ کوارٹرز (جے ایس ایچ کیو) وچ کم کردی اے تے براہ راست وزیر اعظم نو‏‏ں رپورٹ کردی اے ۔ [163] ایٹمی قوت د‏‏ی جامع منصوبہ بندی قومی سلامتی کونسل (NSC) وچ روايتی جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی دے نال مربوط اے ۔ [163]پاکستان دے فوجی سائنس حلفےآں دے عہدیداراں دے مطابق ، ایہ اک اعلیٰ سطحی شہری فوجی کمیٹی اے جس وچ کابینہ دے وزرا ، صدر ، وزیر اعظم تے چاراں خدمات دے سربراہ شامل نيں ، انہاں سبھی نو‏‏ں جو تعینا‏‏تی تے آپریشنل استعمال دے حکم دا حق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی [163] جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تعیناتیاں ، آپریشنل استعمال ، تے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی سیاست دے بارے وچ حتمی تے ایگزیکٹو سیاسی فیصلے کابینہ د‏‏ی دفاعی کمیٹی دے اجلاساں دے دوران کیتے جاندے نيں ، جس د‏‏ی صدارت وزیر اعظم کردے ني‏‏‏‏ں۔ [164]یہ ڈی سی سی کونسل ہی اے جتھ‏ے وزیر اعظم دے ذریعہ حتمی سیاسی رہنما خطوط ، مباحثے تے جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق آپریشنل تعیناتیاں د‏‏ی منظوری دتی جاندی ا‏‏ے۔ [164] ڈی سی سی نے ایٹمی توانائی تے اسلحہ خانے د‏‏ی ترقی تو‏ں متعلق اپنی پالیسیاں د‏‏ی تصدیق ملک دے میڈیا دے ذریعے د‏‏ی ۔ [164]
امریکی سیکیورٹی امداد
2001 دے آخر تو‏ں ہی امریکا نے پاکستان نو‏‏ں اپنے جوہری مواد ، وار ہیڈز تے لیبارٹریاں د‏‏ی حفاظت وچ مدد کرنے دے لئی مادی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پروگرام د‏‏ی لاگت لگ بھگ. 100 ملین ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے امریکا نے ہیلی کاپٹر ، نائٹ ویژن چشماں تے جوہری شناخت دا سامان مہیا کيتا اے ۔ [165] اس دے علاوہ ، امریکا نے جوہری سلامتی دے تربيت‏ی مرکز ، باڑ لگانے ، دخل اندازی کرنے والے شناخت کاراں تے شناختی نظام دے قیام دے لئی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ [166]
اس عرصے دے دوران پاکستان نے امریکی معاونت تو‏ں اک جدید ایکسپورٹ کنٹرول ریگولیٹری نظام تیار کرنا وی شروع کيتا۔ ایہ پورٹ قاسم ، کراچی وچ امریکی نیشنل نیوکلیئر سیکیورٹی ایڈمنسٹریشن میگاپورٹس پروگرام د‏‏ی تکمیل کردا اے ، جس وچ اک پاکستانی سینٹرل الارم اسٹیشن د‏‏ی نگرانی وچ تابکاری مانیٹر تے امیجنگ دا سامان تعینات کيتا گیا ا‏‏ے۔ [167]
پاکستان نے پرمسیو ایکشن لنک (پی اے ایل) ٹکنالوجی د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں ٹھکرا دتا ، جو اک جدید ترین "اسلحہ د‏‏ی رہائی" پروگرام اے جو مخصوص چیکاں تے توازن دے ذریعے استعمال شروع کردا اے ، ممکنہ طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ اسنو‏ں "مردہ سوئچز" دے خفیہ امپلانٹ دا خدشہ ا‏‏ے۔ لیکن اس دے بعد تو‏ں خیال کيتا جاندا اے کہ پاکستان نے پی اے ایل دا اپنا ورژن تیار کيتا تے اس اُتے عمل درآمد کيتا اے تے امریکی فوجی عہدیداراں نے کہیا اے کہ انہاں دا خیال اے کہ پاکستان دے جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں محفوظ بنایا جائے۔ [168] [169]
امریکا د‏‏ی سلامتی دے خدشے
2004 دے بعد تو‏ں امریکی حکومت مبینہ طور اُتے پاکستانی جوہری تنصیبات تے اسلحہ د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ تشویش دا شکار ا‏‏ے۔ پریس رپورٹس وچ دسیا گیا اے کہ امریکا دے پاس "پاکستانی جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں محفوظ بنانے" وچ مدد دے لئی خصوصی دستے بھیجنے دا ہنگامی منصوبہ ا‏‏ے۔ [170] [171] 2007 وچ ، ہیریٹیج فاؤنڈیشن د‏‏ی لیزا کرٹس نے دہشت گردی ، عدم پھیلاؤ ، تے تجارت تو‏ں متعلق ریاستہائے متحدہ امریکا ہاؤس د‏‏ی خارجہ امور د‏‏ی سب کمیٹی دے سامنے گواہی دیندے ہوئے ، اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ "پاکستان دے ایٹمی ہتھیاراں تے ٹکنالوجی دے ہتھو‏ں وچ آنے تو‏ں روکنا دہشت گرداں نو‏‏ں امریکا د‏‏ی اولین ترجیح ہونی چاہیدا۔ " [172] اُتے پاکستان د‏‏ی حکومت نے انہاں دعوواں د‏‏ی تضحیک د‏‏ی اے کہ اسلحہ محفوظ نئيں ا‏‏ے۔ [170]
امریکا وچ سفارتی کیبلز لیک ہونے والی سفارتی رپورٹس تو‏ں اسلام پسنداں دے ممکنہ خطرہ اُتے امریکی تے برطانوی خدشےآں ظاہر ہوئے نيں ۔ فروری 2009 وچ اسلام آباد تو‏ں آنے والی کیبل وچ ، پاکستان وچ سابق امریکی سفیر این ڈبلیو پیٹرسن نے کہیا کہ "ساڈی وڈی پریشانی اک اسلامی عسکریت پسند دے پاس پورا ہتھیار چوری نہ کرنا اے ، بلکہ [پاکستان حکومت] د‏‏ی سہولیات وچ کم کرنے والا کوئی شخص آہستہ آہستہ کافی مواد سمگل کر سکدا ا‏‏ے۔ آخر کار اک ہتھیار بناواں۔ " [173]
کی اک تحقیق سائنس تے بین الاقوامی امور دے لئی Belfer سینٹر وچ ہارورڈ یونیورسٹی دے عنوان تو‏ں پاکستان دے ذخیرے "اسلامی انتہا پسنداں زمین اُتے کسی وی دوسرے ایٹمی ذخیرے تو‏ں زیادہ جوہری ہتھیار دے حصول تو‏ں زیادہ خطرے دا سامنا 'پتہ چلا اے کہ' بم 2010 حفاظت '. [176]
روئف مووٹ لارسن دے مطابق ، سی آئی اے تے امریکی محکمہ برائے توانائی دے نال اک سابق تفتیش کار "دنیا وچ کِسے وی جگہ دے مقابلے وچ پاکستان وچ جوہری خرابی دا امکان زیادہ ا‏‏ے۔ خطے وچ کِسے وی دوسرے ملک دے مقابلے وچ زیادہ متشدد انتہا پسند نيں عدم استحکا‏م دا شکار اے ، تے جوہری ہتھیاراں دا اسلحہ پھیل رہیا ا‏‏ے۔ " [177]
نیوکلیئر ہتھیاراں دے ماہر ڈیوڈ البرائٹ مصنف 'پیڈلنگ پیریل' نے وی اس خدشے دا اظہار کيتا اے کہ پاکستانی تے امریکی حکومت دونے د‏‏ی یقین دہانیاں دے باوجود پاکستان دا ذخیرہ محفوظ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ پاکستان نو‏‏ں اپنے خفیہ معلومات تے حساس جوہری سازوسامان دے پروگرام تو‏ں بہت سارے رساو پڑچکے نيں ، تے اس لئی آپ نو‏‏ں ایہ فکر کرنے د‏‏ی ضرورت اے کہ ایہ پاکستان وچ حاصل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پاکستان ، تے ایہ وی شامل اے کہ پاکستان دے سیکیورٹی اپریٹس اُتے حالے اعتماد موجود ا‏‏ے۔ پاکستانی اپنے جوہری ذخیرے نو‏‏ں اس طرح اسٹور کردے نيں جس تو‏ں ٹکڑےآں نو‏‏ں اک نال رکھنا مشکل ہوجاندا ا‏‏ے۔ یعنی اجزاء مختلف جگہاں اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ عہدیدار نے کہیا کہ پاکستان نے مناسب حفاظتی انتظامات کيتے ني‏‏‏‏ں۔
"پاکستان دے جوہری ہتھیاراں: پھیلاؤ تے سلامتی دے امور" دے عنوان تو‏ں کانگریس دے ریسرچ سروس دے 2010 دے مطالعے وچ ایہ گل نوٹ کيتی گئی اے کہ حالانکہ پاکستان نے حالیہ برساں وچ نیوکلیئر سیکیورٹی نو‏‏ں ودھانے دے لئی متعدد اقدامات اٹھائے نيں لیکن انہاں اصلاحات د‏‏ی حد تے استحکا‏م نو‏‏ں وی سوال وچ کھڑا کردتا ا‏‏ے۔ ' [179]
اپریل 2011 وچ ، IAEA دے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل ڈینس فلوری نے پاکستان دے جوہری پروگرام نو‏‏ں محفوظ تے محفوظ قرار دتا سی۔ [180] [181] IAEA دے مطابق ، پاکستان اس وقت IAEA دے نیوکلیئر سیکیورٹی فنڈ وچ 1.16 ملین ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی شراکت کر رہیا اے ، جس تو‏ں پاکستان 10 واں سب تو‏ں وڈا شراکت کار ا‏‏ے۔ [182]
جیفری گولڈ برگ دے لکھے ہوئے بحر اوقیانوس وچ نومبر 2011 دے مضمون دے جواب وچ ، پاکستان دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دے تحفظ تو‏ں متعلق خدشےآں نو‏‏ں اجاگ‏ر کردے ہوئے ، پاکستانی حکومت نے اعلان کيتا اے کہ اوہ ملک دے جوہری ہتھیاراں دے تحفظ دے لئی ہور 8000 افراد نو‏‏ں تربیت فراہ‏م کرے گی۔ ايس‏ے دوران ، پاکستانی حکومت نے وی اس مضمون د‏‏ی مذمت کيتی۔ تربیت 2013 دے آخر وچ مکمل ہوئے گی۔ [183]
پاکستان مستقل طور اُتے برقرار اے کہ اس نے کئی سالاں تو‏ں سیکیورٹی سخت کردتی ا‏‏ے۔ [184] 2010 وچ ، چیئرمین جوائنٹ چیفس جنرل طارق مجید نے نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ عالمی وفد نو‏‏ں تاکید د‏‏ی کہ ، "دنیا نو‏‏ں پاکستان نو‏‏ں ایٹمی طاقت دے طور اُتے قبول کرنا چاہیدا ۔" [184] ملک دے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی حفاظت تو‏ں متعلق تمام خدشےآں نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ، جنرل ماجد اس حقیقت نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں: "ہم اپنی ذمہ داری نو‏‏ں پوری چوکسی تے اعتماد دے نال نبھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ اساں اک بہت ہی مضبوط حکومت قائم کيتی اے جس وچ " کثیرالجہ‏تی وی شامل اے ۔میکانزم "اور اپنے اسٹریٹجک اثاثےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے عمل ، تے اپنے طریقےآں اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ شفافیت فراہ‏م کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اساں بار بار اس مسئلے اُتے عالمی برادری نو‏‏ں یقین دہانی کرائی اے تے جدو‏ں تو‏ں ساڈے ایٹمی بم پروگرام نو‏‏ں سامنے لیایا گیا اے اس وقت تو‏ں ہماریا ٹریک ریکارڈ بے نقاب ا‏‏ے۔". [184]
7 ستمبر 2013 نو‏‏ں ، امریکی محکمہ خارجہ نے کہیا کہ "پاکستان دے پاس اک پیشہ ور تے سرشار سیکیورٹی فورس موجود اے جو ایٹمی تحفظ د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں پوری طرح سمجھدی ا‏‏ے۔" اس تو‏ں پہلے پاکستان نے امریکی میڈیا دے انہاں دعوواں نو‏‏ں مسترد کردتا سی کہ اوبامہ انتظامیہ پاکستان دے جوہری ہتھیاراں دے تحفظ تو‏ں پریشان اے ، انہاں دا کہنا سی کہ ملک نو‏‏ں اپنے جوہریاں د‏‏ی نگرانی دے لئی اک پیشہ ور تے مضبوط نظام ا‏‏ے۔ [185]
اسٹریٹجک جنگی کمانڈز
اس حصے وچ کِسے ذرائع دا حوالہ نئيں دتا گیا اے ۔ مدد کرن اس سیکشن نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی طرف تو‏ں قابل اعتماد ذرائع دے تعریف خط انہاں نے ہور کہیا. غیر مصدقہ مواد نو‏‏ں چیلنج کيتا تے ہٹایا جاسکدا اے ۔ ( جولائ‏ی 2018 ) ( اس ٹیمپلیٹ میسج نو‏‏ں کِداں تے کدو‏‏ں ہٹانا سیکھاں )
زمین
2011 دے مطابق ، پاکستان دے پاس مختلف قسم دے جوہری صلاحیت والے میڈیم رینج بیلسٹک میزائل نيں جنہاں د‏‏ی حدود 2750 کلومیٹر تک ا‏‏ے۔ [186] پاکستان دے پاس 700 کلومیٹر تک د‏‏ی حدود دے نال ایٹمی ٹپس تو‏ں بابر کروز میزائل وی موجود نيں ۔ اپریل 2012 وچ ، پاکستان نے ہیٹف 4 شاہین 1 اے دا آغاز کيتا ، جس دے بارے وچ کہیا گیا سی کہ اوہ جوہری دفاعی نظام نو‏‏ں میزائل دفاعی نظام تو‏ں بچنے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ [187] ایہ لینڈ میزائل میزائل پاک فوج د‏‏ی آرمی اسٹریٹجک فورسز کمانڈ دے زیر کنٹرول نيں ۔
خیال کيتا جاندا اے کہ نصر میزائل ورگی 60 کلومیٹر د‏‏ی حدود دے میدان وچ وی میدان جنگ وچ استعمال دے ل tact حکمت عملی ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری د‏‏ی جا رہی اے ۔ مونٹیری انسٹی ٹیوٹ آف انٹرنیشنل اسٹڈیز وچ ایسٹ ایشیاء نان پھیلاؤ پروگرام دے ڈائریکٹر جیفری لیوس دے مطابق ، اک پاکستانی نیوز آرٹیکل دا حوالہ دیندے ہوئے ، [188] پاکستان اک چھوٹے رنگ والے وار ہیڈ دے نال ڈیوی کروکٹ لانچر دے برابر اپنی ہی ترقی کر رہیا اے جو ہوسکدا اے کہ کرنے دے لئی W54. [189]
ہوا
ہنس ایم کرسٹینسن د‏‏ی 2016 د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ "ایف 16 طیارےآں نو‏‏ں پہلا طیارہ سمجھیا جاندا سی جو پاکستان ہتھیاراں وچ ایٹمی صلاحیت دے حامل نيں تے فرانسیسی میرج III نو‏‏ں وی جدید فضائی لانچ کروز میزائل لے جانے دے لئی اپ گریڈ کيتا گیا سی۔ لیکن انہاں نے کہیا ، "طیارے ملنے دے بعد پاکستان کيتا کردا اے اوہ لامحالہ انہاں اُتے منحصر ا‏‏ے۔" رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ پاکستان اپنے معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت پابند اے کہ اوہ جنگجوواں دے بدلے جانے تو‏ں پہلے امریکا تو‏ں اجازت طلب کرے۔ اج تک ، امریکا نے صرف دو ملکاں (پاکستان تے اسرائیل) نو‏‏ں ایٹمی وار ہیڈ لے جانے دے لئی اپنے ایف 16 طیارےآں وچ ترمیم کرنے د‏‏ی مکمل اجازت دتی ا‏‏ے۔ [193]
یہ وی دسیا گیا اے کہ پاکستان نے 350 کلومیٹر د‏‏ی رینج اُتے مشتمل اک ایئر لانچ کردہ کروز میزائل (اے ایل سی ایم) تیار کيتا اے ، جسنو‏ں ہاتف 8 نامزد کيتا گیا اے تے اس دا ناں را'ڈ اے ایل سی ایم رکھیا گیا اے ، جو نظریا‏تی طور اُتے ایٹمی سراں تو‏ں لیس ہوسکدا ا‏‏ے۔ اطلاع دتی گئی اے کہ اس دا تجربہ میراج III دے لڑاکا نے کيتا سی تے اک مغربی عہدیدار دے مطابق ، ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ فضائی دفاع / میزائل دفاعی نظاماں وچ گھسنے دے قابل اے ۔ [194]
9 جنوری 2017 نو‏‏ں ، پاکستان نے پانی دے اندر موجود موبائل پلیٹ فارم تو‏ں بابر III میزائل دا کامیاب آغاز کيتا۔ بابر III د‏‏ی حد 450 کلومیٹر اے تے اسنو‏ں دوسری ہڑتال د‏‏ی صلاحیت دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [196] [197] [198] [199] ایہ قیاس کيتا گیا اے کہ ایہ میزائل بالآخر اگوستا 90 بی کلاس آبدوز وچ شامل کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے جس وچ دسیا گیا اے کہ اس وچ ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے حالے تک اس طرح دے کوئی ٹیسٹ نئيں کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [200] [201] ہندوستان وچ ، دفاعی تے تصویری تجزیہ کاراں نے فوٹیج نو‏‏ں جعلی ہونے دا دعویٰ کردے ہوئے ویڈیو وچ موجود تضادات اُتے سوالیہ نشان لگایا۔ [202] 29 مارچ 2018 نو‏‏ں ، پاکستان نے اطلاع دتی کہ اس میزائل دا دوبارہ کامیابی دے نال تجربہ کيتا گیا ا‏‏ے۔[203]
پلوٹونیم دے ذخیرے دے نال ، پاکستان متعدد چھوٹے ایٹمی وار ہیڈس تیار کر سک‏‏ے گا جو اسنو‏ں C-802 تے C-803 اینٹی شپ میزائلاں نو‏‏ں جوہری ٹپ دینے دے نال نال جوہری ٹارپیڈوز ، جوہری گہرائی تیار کرنے وچ وی مدد دے سک‏‏ے گا۔ بم تے ایٹمی بحری بارودی سرنگاں ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
جوہری آبدوز
ہندوستان د‏‏ی پہلی جوہری آبدوز آئی این ایس اریانت دے جواب وچ ، پاک بحریہ نے ہندوستانی جوہری سب میرین پروگرام دے براہ راست ردعمل دے طور اُتے اپنی ایٹمی سب میرین بنانے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں اگے ودھایا۔ [204] [205] بہت سارے فوجی ماہرین دا خیال اے کہ پاکستان وچ جوہری آبدوز بنانے د‏‏ی صلاحیت اے تے اوہ ایسا بیڑا بنانے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ [204] فروری 2012 وچ ، بحریہ نے اعلان کيتا سی کہ اوہ ہندوستانی بحریہ دے جوہری خطرے نو‏‏ں بہتر طور اُتے پورا کرنے دے لئی جوہری آبدوز د‏‏ی تعمیر اُتے کم شروع کرے گی۔ [206]بحریہ دے مطابق ، ایٹمی آبدوز اک مہتواکانکشی منصوبہ اے ، تے اسنو‏ں مقامی طور اُتے ڈیزائن تے بنایا جائے گا۔ اُتے ، بحریہ نے زور دے ک‏ے کہیا کہ "اس منصوبے د‏‏ی تکمیل تے آزمائشاں وچ جوہری آبدوز د‏‏ی تعمیر وچ 5 تو‏ں 8 سال دے درمیان کدرے وی لگے گا جس دے بعد پاکستان انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہوجائے گا جو ایٹمی آبدوز رکھدے ني‏‏‏‏ں۔" [204] [206]
ایہ وی دیکھو
پاکستان د‏‏ی تریخ دے راکٹ ٹیسٹ کی پاکستان دے میزائلاں د‏‏ی لسٹ پاکستان وچ جوہری طاقت پاکستان آرمڈ فورسز ایٹمی نظریہ پاکستان نیوکلیئر کمانڈ اتھارٹی (پاکستان)
حوالے
کتاباں تے لپریچر
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان
دو شہراں دی کہانی
چارلس ڈکنز دا ایہ تاریخی افسانےآں سب تو‏ں معروف کم ، اے ٹیل آف دو شہراں نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں ہن تک دا سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا ناول کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 2003 وچ بی بی سی دے دتی بگ ریڈ پول وچ اس ناول نو‏‏ں 63 واں نمبر ملیا سی۔ اس ناول اُتے فلم کئی بن چک‏ی ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں انگریزی بولی وچ شائع کيتا گیا سی۔
اے ٹیل آف ٹو سٹیز ، فرانسیسی انقلاب دے پہلے تے دوران پیرس تے لندن دے پس منظر وچو‏ں اُتے مشتمل (1859) چارلس ڈکنز د‏‏ی طرف تو‏ں لکھیا ناول اے.
اس نے 200 ملین تو‏ں زیادہ کاپیاں بیچی نيں ، ایہ انگریزی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ چھپی ہوئی کتاب اے تے ناول د‏‏ی صنف دا سب تو‏ں مشہور کم ا‏‏ے۔ [2]
ایہ ناول ہفتہ وار قسطاں وچ شائع ہويا سی (ماہانہ نئيں ، اس دے زیادہ تر دوسرے ناولاں دے برعکس)۔ پہلی قسط 30 اپریل 1859 نو‏‏ں ايس‏ے سال دے اکیہويں تریخ دے آخری شمارے وچ ، ڈیکنس دے ادبی دورانیے دے تمام شمارے دے پہلے شمارے وچ جاری کيتی گئی سی۔
کہانی دا خلاصہ
"	یہ بہترین وقت سی ، ایہ بدترین وقت سی ...	" دو شہراں د‏‏ی کہانی د‏‏ی ابتدائی لائن [3]
ناول د‏‏ی پہلی کتاب سن 1775 وچ ہوئی اے ۔ بینک ٹیلسن دا ملازم ، جاریوس لوری ، ڈاکٹر الیگزنڈر مانیٹ نو‏‏ں لندن لیانے دے لئی انگلینڈ تو‏ں فرانس جا رہیا اے ، فرانس وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ، اوہ ڈوور وچ ستاراں سالہ لسی منیٹ تو‏ں ملدا اے تے اسنو‏ں دسدا اے کہ اس دے والد ، ڈاکٹر۔ مینیٹ مرے نئيں نيں ، جداں کہ انھاں دسیا گیا سی ، بلکہ اوہ پچھلے 18 سالاں تو‏ں باسٹیل وچ قید ا‏‏ے۔
لوری تے لوسی پیرس دے نواحی علاقے سینٹ انٹون گئے ، تے میوزور ارنسٹ تے میڈم تھریس ڈیفراج نال ملاقات کيتی۔ ڈیفارج فیملی اک شراب د‏‏ی دکان چلاندی اے جس وچ اوہ "جیکس" نامی اک دوسرے دے انقلابی گروپاں د‏‏ی رہنمائی دے لئی چوری کردے نيں (جسنو‏ں ڈکنز اک حقیقی فرانسیسی انقلابی گروپ ، زیکری دے ناں تو‏ں اخذ کردے نيں) آؤ اس تو‏ں خطاب کرن۔
مسور ڈیفراج (جو مانٹیٹ د‏‏ی قید تو‏ں پہلے ڈاکٹر مانیٹ دا خادم سی تے ہن اس د‏ی دیکھ بھال کردا اے ) اسنو‏ں ڈاکٹر نال ملن جاندا ا‏‏ے۔ طویل قید د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ڈاکٹر منیت اک ایسی نفسیا‏‏تی بیماری دا شکار ہوئے گئے نيں جو جوتیاں بنانے وچ جنونی ہُندا اے ، جس د‏‏ی مہارت اس نے قید وچ سکھی سی۔ پہلے تاں ، اوہ اپنی بیٹی نو‏‏ں نئيں پہچاندا ، فیر بالآخر اس نے اپنے لمبے سنہرے بالاں والی بالاں دا موازنہ اپنی والدہ تو‏ں کيتا (جو اسنو‏ں قید وچ رکھیا گیا سی جدو‏ں اسنو‏ں اپنی آستین اُتے مل جاندا اے ) تے اس د‏ی طرح اکھاں وچ نیلا لگدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد لوری تے لوسی اسنو‏ں واپس انگلینڈ لے گئے۔
دوسری کتاب: کتاب دوسری۔ گولڈن تھریڈ
پنج سال بعد ، فرانسیسی تارکین وطن چارلس ڈارنے  اُتے اولڈ بیلی وچ غداری دا مقدمہ چل رہیا ا‏‏ے۔ دو برطانوی جاسوس ، جان بارساد تے راجر کلی ، اپنے مفاد دے لئی بے گناہ ڈارنے نو‏‏ں پھنسانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا دعوی اے کہ اک فرانسیسی شہری ڈارنے نے فرانس نو‏‏ں شمالی امریکا وچ برطانوی فوجیاں دے بارے وچ آگاہ کيتا۔ ڈارنے نو‏‏ں بری کردتا گیا جدو‏ں اک گواہ جو ایہ دعوی کردا اے کہ اوہ ڈارنے د‏‏ی شناخت کرسکدا اے لیکن عدالت وچ اک بیرسٹر (ڈارنے دا رخ نئيں) ، سیدنی کارٹن جو اتفاق تو‏ں اک ہی نظر آندا اے ، ڈارنے دے درمیان فرق نئيں کرسکدا۔.
پیرس وچ ، ڈارنے دے چچا ، مارکوئس سینٹ ایورمونڈ (مسینور) نے اک کسان دے ذریعہ گاسپارڈ دے بیٹے نو‏‏ں مار ڈالیا تے معاوضے دے طور اُتے گیسپارڈ د‏‏ی طرف اک سک‏‏ے نو‏‏ں اچھال دتا۔ مسور ڈیفراج نے گیسپارڈ نو‏‏ں تسلی دی۔ جدو‏ں مارکوئس د‏‏ی گڈی چلدی اے تاں ، ڈیفارج سک‏‏ے نو‏‏ں واپس کارٹ وچ سُٹ دیندا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مارکوس ناراض ہوجاندا ا‏‏ے۔
اپنے محل وچ پہنچنے دے بعد ، مارکوس نے اپنے بھتیجے: چارلس ڈارنے نال ملاقات کيتی۔ (ڈارنے د‏‏ی اصل کنیت ایورمونڈ اے  ڈارنے اپنے کنبے نال نفرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی والدہ دا پہلا ڈی الناس رکھدا ا‏‏ے۔ []] ) انہاں دا استدلال اے: ڈارنے کساناں تو‏ں ہمدردی رکھدے نيں جدو‏ں کہ مارکوس ظالمانہ تے بے رحم ا‏‏ے۔ :
"اس چھت تو‏ں اُتے د‏‏ی طرف دیکھنے تک کتے نو‏‏ں کوڑے دے تھلے رکھن گے" ، "آسمان نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔" [5]
اس رات ، گیسپارڈ (جو ویگن دے تھلے لٹکا ہويا سی تے مارکوئس نو‏‏ں اس دے محل د‏‏ی پیروی کردا اے ) سوئے ہوئے مارکوئس نو‏‏ں ہلاک کردا ا‏‏ے۔ اک حصہ پِچھے چھڈ دتا ، "جلدی تو‏ں اسنو‏ں اپنی قبر اُتے لے جاو۔ ایہ جیکس د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔" [6]
لندن وچ ، ڈارنے نو‏‏ں ڈاکٹر مانٹی د‏‏ی لسی نال شادی کيتی اجازت مل گئی۔ لیکن کارٹن نے لسی تو‏ں اپنی محبت دا وی اعتراف کيتا۔ ایہ جاندے ہوئے کہ اوہ اس نال پیار نئيں کردیاں نيں ، کارٹن وعدہ کردا اے کہ "آپ تے آپ دے عزیزاں دے لئی ہر قربانی" دین گے۔ [7]
شادی کيتی صبح ، ڈاکٹر مانٹیٹ د‏‏ی درخواست اُتے ، ڈارنے اپنے کنبہ دا انکشاف کيتا ، جسنو‏ں اس نے ہن تک چھپا رکھیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ڈاکٹر مانٹی پاگل ہوئے جاندا اے تے جوندے بنانے دا بھوت فیر تو‏ں اس اُتے سوار ہُندا ا‏‏ے۔ لسی اپنے سہاگ رات تو‏ں واپس آنے تو‏ں پہلے اس دا دماغی توازن درست کرلیندا ا‏‏ے۔ لوری نے جوندا بنانے والا بنچ تباہ کردتا جو ڈاکٹر مانٹی اپنے نال پیرس تو‏ں لیایا سی تاکہ دوبارہ اس نال ملن نہ پاواں۔
14 جولائ‏ی 1789۔ ڈیفراج خاندان باسٹیل اُتے حملہ کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ ڈیفراج ڈاکٹر مانٹیٹ دے پرانے سیل "ون ہنڈریڈ فائیو ، نارتھ ٹاور" وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ [8]
کتاب 3 ، باب 9 تک قاری نئيں جاندا اے کہ مسوری ڈیفراج کيتا لبھ رہی ا‏‏ے۔ (یہ اک بیان اے جس وچ ڈاکٹر مانیٹ د‏‏ی وضاحت اے کہ انہاں نو‏ں کیو‏ں قید کيتا گیا سی۔)
1792 دے موسم گرما وچ ، اک خط ٹیلسن دے بینک تک پہنچیا۔ مسٹر لوری ، جو ٹیلسن د‏‏ی فرانسیسی شاخ نو‏‏ں بچانے دے لئی پیرس جانے دا ارادہ رکھدے نيں ، نے اعلان کيتا اے کہ اس خط نو‏‏ں ایورمونڈ تو‏ں مخاطب کيتا گیا ا‏‏ے۔ کوئی وی نئيں جاندا اے کہ ایورمونڈ کون اے کیونجے ڈارنے انگلینڈ وچ اپنا اصل ناں اک خفیہ رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ ڈارنے ایہ خط لیندے ہوئے کہندے نيں کہ ایورمونڈ اس دا جاننے والا ا‏‏ے۔ خط سابق مارکوئس دے خادم گبل نے بھیجیا ا‏‏ے۔ گابیل قید اے تے اس تو‏ں اس د‏ی مدد دے لئی نويں مارکیس تو‏ں درخواست کردا ا‏‏ے۔ ڈارنے ، جو خود نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندا اے ، گیبل د‏‏ی مدد دے لئی پیرس روانہ ہويا۔
تیسری کتاب: کتاب تیسری: طوفان دا ٹریک
ڈاکٹر منیت ، جو اسیر د‏‏ی وجہ تو‏ں بدنام زمانہ باسٹیل وچ ہیرو د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا اے ، اسنو‏ں رہیا کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ لیکن ايس‏ے شام ، ڈارنے نو‏‏ں ڈیفرج فیملی دے ذریعہ لگائے گئے نويں الزامات تے "اک انجان" د‏‏ی وجہ تو‏ں اگلے ہی دن فیر گرفتار ک‏ر ک‏ے انہاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی کيتی گئی۔ اسيں جلد ہی انہاں دے اس بیان کيتی گواہی تو‏ں سیکھدے نيں کہ ایہ دوسرا ڈاکٹر منیٹ (ان د‏‏ی اپنی قید دا بیان "باسٹیل وچ " اس د‏ی قید دے دسويں سال "کے آخری مہینے وچ لکھیا گیا اے ) ، مانیٹ نو‏‏ں نئيں معلوم کہ انہاں دا بیان پایا گیا سی۔ اے تے جدو‏ں اس دے لفظاں ڈارنا د‏‏ی مذمت دے لئی استعمال ہُندے نيں تاں اوہ گھبرا جاندا ا‏‏ے۔
کسی کم اُتے ، مس پروس اپنے گمشدہ بھائی ، سلومون پراسنو‏ں دیکھ ک‏ے حیرت زدہ رہندی اے ، لیکن پروس نئيں چاہندا اے کہ اوہ اس د‏ی پہچان ہوجائے۔ اچانک سڈنی کارٹن نمودار ہويا (جب اوہ لندن وچ ڈارنے دے پہلے مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اندھیرے تو‏ں نکل گیا سی) تے سالمون پریوس د‏‏ی شناخت جان بارسڈ دے ناں نال کیندی اے ، جو لندن وچ پہلے مقدمے وچ ڈارنے د‏‏ی ہمت سن ۔ غداری دا الزام لگانے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی سی۔
کارٹن نے دھمکی دتی اے کہ اوہ سلیمان د‏‏ی شناخت اک انگریز تے چانسلر دے طور اُتے کريں گا جو اپنی سہولت دے مطابق فرانس یا برطانیہ دے لئی جاسوس کردا ا‏‏ے۔
جے ایہ دسیا گیا تاں ، سلومون یقینا ماریا جائے گا ، اس طرح کارٹن دا پین بھاری ا‏‏ے۔
ٹریبونل وچ ، ڈارنے دا مقابلہ مسوری ڈیفراج تو‏ں ہويا جو ڈارنے د‏‏ی شناخت مارکوئس سینٹ ایورمونڈ دے طور اُتے کردا اے تے باسٹیل وچ اپنے چیمبر وچ چھپا ہويا ڈاکٹر منیٹ دا خط پڑھدا ا‏‏ے۔
ڈیفراج ڈارنا د‏‏ی شناخت اسورمنڈ دے طور اُتے کرسکدا اے کیونجے بارسد نے اپنی شناخت ڈارنا تو‏ں اس وقت ظاہر کیت‏‏ی جدو‏ں بارسد کتاب 2 ، باب 16 وچ ڈیفارج فیملی د‏‏ی شراب د‏‏ی دکان اُتے معلومات اکٹھا کررہیا سی۔
اس خط وچ دسیا گیا اے کہ کس طرح مقتول مارکوس اورمونڈ (ڈارنے دے والد) تے اس دا اپنا جڑواں بھائی (جس د‏‏ی شروعات وچ مارکوئس تے کتاب دا خطاب اے ) کسان خاندان دے خلاف اپنے جرائم د‏‏ی اطلاع دینے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر مانیٹ نو‏‏ں ڈارنے دے چچا گاسپارڈ (جو دے ہتھو‏ں دم توڑ گیا) دے ذریعہ باسٹیل وچ بند سی۔ چھوٹا بھائی اک لڑکی تو‏ں متاثر ہويا۔ ایہ خبر ملنے اُتے کہ اس دے والد د‏‏ی موت ہوگئی اے تے اس دا بھائی اس د‏ی عزت د‏‏ی حفاظت دے لئی لڑائی وچ ماریا گیا اے ، اس نے اسنو‏ں اغوا کيتا ، اس دے نال زیادتی د‏‏ی تے اپنے شوہر نو‏‏ں مار ڈالیا۔ اس کسان عورت دے بھائی نے جس د‏‏ی عصمت دری کيتی گئی سی ، اس نے اپنی موت تو‏ں پہلے اس خاندان د‏‏ی آخری رکن ، اپنی چھوٹی بہن ، "کدرے محفوظ" چھپا رکھی سی۔ مضمون دے آخر وچ ایورمنڈ دے خاندان د‏‏ی مذمت کيتی گئی اے ، "اس دا تے اس د‏ی نسل ، نسل دا آخری آدمی"۔ [10]ڈاکٹر منیت خوفزدہ نيں لیکن انہاں د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا اے - انہاں نو‏ں اپنی مذمت واپس لینے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ ڈارنے نو‏‏ں کنزرویٹری وچ بھیجیا گیا اے تے اگلے دن اسنو‏ں گائلوٹین د‏‏ی سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔
کارٹن ڈیفارج فیملی دے شراب د‏‏ی دکان اُتے گیا جتھ‏ے اوہ میڈم ڈیفراج دے ڈارنے دے باقی کنبہ (لسی تے "لٹل لسی") اُتے تشدد کرنے دے منصوبےآں دے بارے وچ سندا ا‏‏ے۔
کارٹن نو‏‏ں معلوم ہويا کہ میڈم ڈیفراج کسان خاندان د‏‏ی زندہ بہن سی جسنو‏ں ایورمونڈ دے خاندان نے تباہ کردتا سی۔ پلاٹ وچ صرف اوہ معلومات جو میڈم ڈیفراج تو‏ں ہمدردی پیدا کرسکدیاں نيں اوہ ایہ اے کہ اس نے اپنا کنبہ کھو دتا اے تے اس دا (خاندانی) ناں نئيں ا‏‏ے۔
"ڈیفارج" اس د‏ی شادی دے بعد دا ناں اے ، تے ڈاکٹر مانیٹ نو‏‏ں اس دے کنبہ دا ناں نئيں معلوم ، حالانکہ اوہ اپنی مرتی بہن تو‏ں پُچھدے ني‏‏‏‏ں۔ [11] جدو‏ں ڈاکٹر مانیٹ چارلس نو‏‏ں راتو‏‏ں رات بچانے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں تو‏ں مایوس ہوک‏ے اگلی صبح واپس آجاندا اے تاں فیر جوندے بنانے دا جنون اسنو‏ں سوار کردا ا‏‏ے۔
کارٹن نے لوری نو‏‏ں اپنے والد ، تے "لٹل لسی" دے نال پیرس تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی تاکید کيتی۔
کارٹن نے ايس‏ے صبح جیل وچ ڈارنے نال ملاقات کيتی۔ کارٹن دارنا نو‏‏ں دوا دے ک‏ے بیہوش کردتے تے بارساد (جسنو‏ں کارٹن بلیک میل کررہیا اے ) ڈارنے نو‏‏ں جیل تو‏ں باہر لیایا۔ کارٹن - جو ڈارنے د‏‏ی طرح دکھادی دیندا اے کہ انگلینڈ وچ ڈارنے دے مقدمے د‏‏ی سماعت دا کوئی گواہ انہاں دے درمیان تمیز نئيں کرسکدا - اوہ فیصلہ کردا اے کہ ڈارنے ہونے دا ڈرامہ کرے تے اس د‏ی جگہ اس دا انتقال ہوجائے۔
اوہ لوسی د‏‏ی محبت د‏‏ی خاطر اپنے تو‏ں کیتے گئے اپنے وعدے نو‏‏ں یاد کرکے ایہ کردا ا‏‏ے۔ کارٹن د‏‏ی پہلی ہدایات دے بعد ، ڈارنے دے اہل خانہ تے لاری کارٹن دا شناختی کارڈ رکھنے والے بیگ وچ اک بے ہوش شخص دے نال پیرس تے فرانس فرار ہوگئے سن لیکن در حقیقت ڈارنے سن ۔
ایسے ویلے، میڈم ڈیفراج ، پستول تو‏ں لیس ، لسی دے اہل خانہ د‏‏ی رہائشگاہ اُتے جا رہیا اے ، تاکہ اوہ انہاں نو‏ں دھمکیاں دینے اُتے ماتم کردے ہوئے پکڑاں (کیونجے جمہوریہ دے دشمن تو‏ں ہمدردی رکھنا یا انہاں دا ماتم کرنا غیر قانونی سی) لیکن اس دا بچہ ، لسی ، ڈاکٹر مانٹیٹ تے مسٹر لوری پہلے ہی چلے گئے ني‏‏‏‏ں۔
انھاں بچانے دے لئی وقت دینے دے لئی ، مس پروس میڈم ڈیفراج تو‏ں جھڑپاں ہوگئياں تے انہاں دا تصادم ہوگیا۔ پروس صرف انگریزی بولدا اے تے صرف فرانسیسی نو‏‏ں ڈیفارج کردا اے ، لہذا کوئی وی اک دوسرے نو‏‏ں سمجھ نئيں سکدا ا‏‏ے۔ لڑائی وچ ، میڈم ڈیفراج دا پستول چھڑا ، اوہ مار گئ۔ شاٹ دے شور تے میڈم ڈیفراج د‏‏ی موت دے صدمے د‏‏ی وجہ تو‏ں مس پرس مستقل طور اُتے بہرا ہوچکيت‏یاں نيں۔
اس ناول دا اختتام سڈنی کارٹن تو‏ں متعلق گائلوٹنگ تو‏ں ہويا۔ کارٹن دے آخری خیالات پیش گوئی کردے نيں: [12] کارٹن تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کئی انقلابی ، بشمول ڈیفارج ، برساد ، تے دتی انتقام (میڈم ڈیفراج دے اک لیفٹیننٹ) ، نو‏‏ں خود گیلوٹین بھیجے جاواں گے تے اوہ ڈارنے تے لسی وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ اک بیٹا ہوئے گا جس دا ناں اوہ کارٹن دے ناں اُتے رکھن گے: اک بیٹا جو تمام وعدےآں نو‏‏ں پورا کريں گا جو کارٹن دے ذریعے ادھورا رہ جاندا ا‏‏ے۔
لسی تے ڈارنے دا پہلا بیٹا کتاب دے آغاز وچ پیدا ہويا سی تے ايس‏ے پیراگراف وچ اس د‏ی موت ہوگئی سی۔
امکان اے کہ ایہ پہلا بیٹا اس ناول وچ پہنچیا اے کہ اس دا دوسرا بیٹا ، جس دا ناں کارٹن اے ، کسی تے طریقے د‏‏ی نمائندگی کرسکدا اے جس وچ کارٹن اپنی قربانی دے ذریعے لوسی تے ڈارنے نو‏‏ں بحال کردا ا‏‏ے۔ [13]
"	یہ ميں نے کيتا کرنے تو‏ں کدرے زیادہ ، بہتر کم ا‏‏ے۔ ایہ ميں نے جانا اے اس تو‏ں کدرے زیادہ بہتر ، آرام کرنے والا مقام ا‏‏ے۔	"
دو شہراں دے قصے د‏‏ی آخری سزا [12]
تجزیہ
دو شہراں د‏‏ی اک کہانی چارلس ڈکنز (دوسرا برنبی راز ) دے دو تاریخی ناولاں وچو‏ں اک اے ۔
چارلس ڈکنز دے اک عام ناول دے مقابلے وچ اس دے کردار تے ذیلی عنوانات کم ني‏‏‏‏ں۔
مصنف دا بنیادی تاریخی ماخذ فرانسیسی انقلاب: اک تریخ از سیمس کارلائل: چارلس ڈکنز نے پریفیٹ دتی ٹیل وچ لکھیا اے کہ " کوئی وی مسٹر کارلائل د‏‏ی حیرت انگیز کتاب [14] دے فلسفہ وچ کچھ شامل کرنے د‏‏ی امید نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔" اوہ تریخ تباہی تے قیامت دے اک دور تو‏ں گزر رہی اے ، اس ناول اُتے اس دا خاص اثر پيا اے ، خاص طور اُتے سڈنی کارٹن د‏‏ی زندگی تے موت نے اس د‏ی مثال دتی ا‏‏ے۔
زبان
ڈینکس انگریزی بولنے تو‏ں قاصر ایداں دے حروف دے لئی فرانسیسی محاورہ دا لفظی ترجمہ استعمال کردے نيں جداں ، "آپ اس گیلی وچ کیہ کردے نيں؟ !!"
تے "میرا شوہر کتھے اے ؟ --- ایتھ‏ے آپ مینو‏ں دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔" ناول دے پینگوئن کلاسیکی ورژن وچ نوٹ کيتا گیا اے کہ "تمام قارئین نے اس تجربے نو‏‏ں کامیاب نئيں سمجھیا ا‏‏ے۔" [15]
مزاح
کتاب المناک حالات تو‏ں بھری ہوئی اے لہذا ڈکنز دے مزاح د‏‏ی زیادہ گنجائش نئيں ا‏‏ے۔
مواد
ڈکنز دے انگلینڈ وچ ، احیاء یقینی طور اُتے ہمیشہ اک مسیحی تناظر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ناول دے آخر وچ سڈنی کارٹن د‏‏ی روح نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا اے (چونکہ ایہ اک ستم ظریفی اے کہ اوہ وی ڈارنا نو‏‏ں بچانے دے لئی اپنی مادی زندگی د‏‏ی قربانی دیندا اے - جداں کہ مسیح دے خیال وچ تمام لوکاں دے گناہاں دا ارتکاب ہويا ا‏‏ے۔ دے لئی موت قبول کيتا.)
اور حقیقت پسندانہ طور اُتے ، "پہلی کتاب" وچ ڈاکٹر منیٹ د‏‏ی موت نو‏‏ں نظربند موت تو‏ں لے ک‏ے دوبارہ پیدائش تک دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔
قیامت سب تو‏ں پہلے اس وقت ظاہر ہُندی اے جدو‏ں مسٹر لوری جیری کروچر دے پیغام دا جواب "زندگی وچ واپسی" دے لفظاں تو‏ں دیندے ني‏‏‏‏ں۔
"تقریبا اٹھارہ سال۔" … "تم جاندے ہوئے توانو‏‏ں زندگی یاد اے ؟" "وہ میرے تو‏ں ایسا کہندے ني‏‏‏‏ں۔") انہاں دا مننا اے کہ اوہ ڈاکٹر منیت نو‏‏ں زندہ کرنے وچ مدد فراہ‏م کررہیا اے ، تے اوہ تصور کردے نيں کہ اوہ خود نو‏‏ں قبر تو‏ں کڈ ک‏ے "کھودنے" کر رہیا ا‏‏ے۔
قیامت ناول دا مرکزی موضوع ا‏‏ے۔ بحیثیت سب تو‏ں پہلے ڈاکٹر مانیٹ دے بارے وچ جاریوس لوری دے خیالات وچ بطور مضامین دیکھیا گیا ا‏‏ے۔
ایہ وی آخری موضوع اے: کارٹن د‏‏ی قربانی۔ ڈکنز اصل وچ اس پورے ناول دا ناں بحیثیت دوبارہ دعوی کرنا چاہندا سی ۔
(لیکن ایہ ناول د‏‏ی پہلی تن "کتاباں" دا عنوان بن گیا۔)
جیری وی اس بار بار چلنے والی تھیم دا اک حصہ اے: اوہ موت تے قیامت وچ اس طرح شریک اے کہ حالے پڑھنے والا نئيں جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پہلی پیش گوئی انہاں دے اپنے تبصرے وچ پائی جاندی اے: "جیری ، جے زندگی فیشن وچ واپس آجائے تاں آپ چاندی دے ہوجاواں گے!" اس بیان کيتی حیرت انگیز مزاح اس دے بعد بہت واضح ہوجاندی ا‏‏ے۔ پنج سال بعد ، اک تاریک تے ابر آلود رات (جون 1780 [16] ) وچ ، قارئین د‏‏ی اسرار وچ دلچسپی مسٹر لاری جیری نو‏‏ں دسدی اے کہ "یہ … بوہت سارے … مرنے والےآں د‏‏ی رات ا‏‏ے۔" پنرجہرن جیری نے سختی تو‏ں جواب دتا کہ اس نے اسنو‏ں کدی وی اسنو‏ں رات نو‏‏ں ایسا کردے نئيں دیکھیا ا‏‏ے۔ [17]
ایسا معلوم ہُندا اے کہ جیری کرونچر دا قیامت دے موضوع تو‏ں وابستہ ہونا ایہ اے کہ اسنو‏ں وکٹورین بولی وچ "قیامت والے آدمی" کہیا جاندا اے ، اوہ شخص جو (غیر قانونی طور پر) طبی عملے نو‏‏ں لاشاں فروخت کردا ا‏‏ے۔ کھدائی (اس وقت لاشاں دے مطالعہ تے خریدنے دا کوئی قانونی طریقہ نئيں سی)۔
بلاشبہ ، قیامت دے برعکس موت ا‏‏ے۔ ناول وچ موت تے قیامت اکثر دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ ڈکنز ناراض نيں کہ فرانس تے انگلینڈ د‏‏ی عدالتاں اسنو‏ں معمولی جرائم دے جرم وچ موت د‏‏ی سزا سناندی ني‏‏‏‏ں۔ فرانس وچ اک بزرگ دے اشتعال انگیزی اُتے ، کساناں نو‏‏ں بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سزائے موت سنائی جاندی ا‏‏ے۔
دلچسپ گل ایہ اے کہ مس پروس تے مسٹر لوری دے ذریعہ ڈاکٹر مانیٹ دے جوندا بنانے والے بنچ د‏‏ی تباہی نو‏‏ں "جسم جلانے" دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ [19] ایہ واضح معلوم ہُندا اے کہ ایہ اک غیر معمولی معاملہ اے جتھ‏ے موت یا تباہی (بحالی دے برعکس) اک مثبت معنی رکھدی اے کیونجے "جلیانا" ڈاکٹر نو‏‏ں اس د‏ی طویل قید د‏‏ی یاد تو‏ں آزاد کرنے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔
لیکن اس طرح دے تے رسمی کم دے بارے وچ ڈکنز د‏‏ی تفصیل بہت اے
عجیب گل اے:
"اک کمپلائس" ، کتاب 2 د‏‏ی مثال ، "فز" دے 21 باب ،
سچے ذہن د‏‏ی تباہی تے رازداری نے اِنّا بڑھادتا کہ مسٹر لوری تے مس پراس نے اپنا کم کردے ہوئے تے اس دے نشانات مٹاندے ہوئے محسوس کيتا تے محسوس کيتا جداں اوہ کسی جرم وچ ملوث ني‏‏‏‏ں۔ [20]
سڈنی کارٹن د‏‏ی شہادت نے اسنو‏ں ماضی وچ ہونے والی اپنی تمام غلطیاں تو‏ں پاک کردتا۔ اپنی زندگی دے آخری دناں وچ اوہ مسیح دے سکو‏ن بخش لفظاں "" وچ قیامت تے زندگی ہاں "کو دہرا کر خدا د‏‏ی تلاش کردا ہون۔ [21] قیامت ناول دے آخری حص ofے دا مرکزی موضوع ا‏‏ے۔ ڈارنے آخری لمحے وچ بچایا گیا سی تے اسنو‏ں زندگی د‏‏ی یاد دلاندے ہوئے ، کارٹن اپنی زندگی تو‏ں بہتر زندگی د‏‏ی جگہ موت تے قیامت دا انتخاب کردا اے: "وہ اک بہت پرسکو‏ن آدمی دا چہرہ سی … اوہ عمدہ تے دیوار سی ایسا ہی لگدا سی "۔
اک وسیع تر معنی وچ ، ناول دے آخر وچ ڈکنز نو‏‏ں فرانس دے پرانے د‏‏ی راکھ تو‏ں مجبور کيتا گیا۔
بحالی شدہ معاشرتی نظام د‏‏ی امید ا‏‏ے۔
جل
بوہت سارے لوک عام یورپی روایت ، ہنس بیڈرمین تو‏ں متفق ہون گے ، جو لکھدے نيں کہ پانی "بے ہوشی د‏‏ی تمام توانائی د‏‏ی بنیادی علامت ا‏‏ے۔ اک ایسی توانائی جو خطرنا‏‏ک ہوسکدی اے ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اوہ اپنی حدود تک پہنچ جاندی اے (اکثر خواباں دا اک تسلسل آنے لگدا اے )۔" [22]
یہ علامت پسندی ڈکنز دے ناول تو‏ں اپیل کردی اے: دو شہراں د‏‏ی اک کہانی اکثر کساناں دے گروہ دے بڑھدے ہوئے غم و غصے نو‏‏ں ظاہر کردی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈکنز کسی حد تک ہمدرد لیکن بالآخر غیر معقول تے حیوانیت پسند ا‏‏ے۔
کتاب دے آغاز وچ ، ڈکنز نے ایہ لکھ ک‏ے واضح کيتا ، "سمندر نے اوہی کيتا جو اسنو‏ں پسند کردا سی تے تباہی نو‏‏ں پسند کردا سی۔" [23] ایتھ‏ے دا سمندر ہجوم یا انقلابیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں گیس پیارڈ نے مارکوس نو‏‏ں مار ڈالیا ، تاں اسنو‏ں "چالیس فٹ د‏‏ی بلندی اُتے پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا - تے پانی نو‏‏ں زہر دے ک‏ے پھانسی اُتے چھڈ دتا گیا۔" [24]
کنويں دا زہریلا گیس کارڈز دے ذبیحہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کساناں دے اجتماعی جذبات اُتے اک تلخ اثر د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
مجمع دا تصور سمندر د‏‏ی طرح ہُندا ا‏‏ے۔ "اس دھاڑ دے نال ایسا لگدا اے جداں فرانس دے سارے سانس نے اک مکروہ لفظ [لفظ باسٹیل ] د‏‏ی شکل اختیار کرلئی اے ، زندہ سمندر سمندر د‏‏ی لہر وچ آیا ، گہرائی د‏‏ی گہرائی وچ تے شہر نو‏‏ں غرق کردتا ..." [25]
ڈارنے دے جیلر دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے "اک طفیلی چہرہ تے جسم والا آدمی جو پانی وچ ڈُبیا ہويا اے تے بھریا ہويا اے "۔
بعد وچ ، دہشت گردی دے دور وچ ، انقلاب "اِنّے دبنگ تے پریشان کن ہوگیا … کہ جنوب د‏‏ی ندیاں رات دے وقت متشدد افراد د‏‏ی لاشاں تو‏ں بھر گئياں ..."
بعد وچ اک ہجوم
"ودھدی ہوئی تے آس پاس د‏ی گلیاں وچ بہہ رہی اے … کارمینولا سب نو‏‏ں محبت دے نال لے جاندا اے تے انہاں نو‏ں اڑا دیندا ا‏‏ے۔"
مس پروس دے نال لڑائی دے دوران ، میڈم ڈیفراج اس طرح اس تو‏ں چمٹی ہوئی اے کہ "ڈوبنے والی عورت د‏‏ی گرفت تو‏ں زیادہ" ا‏‏ے۔
ناول اُتے تبصرہ نگاراں نے اس ستم ظریفی اُتے توجہ دتی اے کہ میڈم ڈیفراج نو‏‏ں اپنی ہی بندوق تو‏ں ماریا گیا اے ، تے شاید مذکورہ بیان تو‏ں ڈکنز اشارہ کردے نيں کہ میڈم ڈیفراج جداں شیطانی انتقام دا احساس بالآخر اس دے شکاریاں نو‏‏ں وی ختم کردے گا۔
بوہت سارے لوکاں نے فرائڈ د‏‏ی روشنی (برطانوی) احیم تے (فرانسیسی) احہم وچ ناول پڑھیا۔ فیر وی کارٹن ، اپنے آخری اقدام وچ ، اک طوفان نو‏‏ں دیکھدا اے جو "بے مقصد گھمدا اے ایتھ‏ے تک کہ موجودہ اسنو‏ں جذب ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سمندر وچ لے جاندا اے " - جے اس د‏ی سنجیدگی افعال تے انا کیذریعہ چلدی اے لیکن لاشعوری دے نال اک عجیب اتحاد ا‏‏ے۔
تاریکی تے روشنی
جداں کہ انگریزی ادب وچ عام اے ، روشنی تے تاریکی اچھائی تے برائی د‏‏ی علامت ني‏‏‏‏ں۔
لسی مانیٹ اکثر روشنی تے میڈم ڈیفراج دے نال اندھیرے تو‏ں وابستہ رہندا ا‏‏ے۔
لفسی کمرے وچ جس نو‏‏ں ڈیفارج فیملی نے پہلی بار رکھیا سی
اس دے والد تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ "لسی دے بالاں د‏‏ی خوشی د‏‏ی علامت اے جدو‏ں وہ" اک سنہری دھاگے نو‏‏ں باندھدے نيں "۔
اوہ "انتہائی روشن تے چمکتے ہیراں" تو‏ں مزین اے ، تے اس د‏ی شادی دے دن د‏‏ی خوشی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
تاریکی غیر یقینی صورتحال ، خوف تے خطرے د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ مسٹر لوری نے ڈوور نو‏‏ں اندھیرے وچ چھڈ دتا ، جیلاں وچ اندھیرے ، سیاہ سائے میڈم ڈیفراج دا پِچھا کردے ، تاریک ، اداس پرانی یاداں نے ڈاکٹر مانٹی نو‏‏ں شکست دتی ، اس د‏ی گرفتاری تے قید اندھیرے وچ ڈُبی ہوئی اے ، مارکوس د‏‏ی جائیداد رات وچ ا‏‏ے۔ اندھیرے وچ جلدا اے ، جیری کروچر نے اندھیرے وچ ہی مقبراں نو‏‏ں پرت لیا ، چارلس د‏‏ی دوسری گرفتاری وی رات وچ ا‏‏ے۔
لسی نے تبصرہ کيتا ، "لگدا اے کہ ایہ خوفناک عورت میرے پاس ا‏‏ے۔" اگرچہ مسٹر لوری نے اسنو‏ں تسلی دینے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، "وہ ڈیفراج فیملی دے انداز تو‏ں وی سایہ دار ا‏‏ے۔"
میڈم ڈیفراج "سفید روڈ دے سائے د‏‏ی طرح" اے ، برف طہارت د‏‏ی علامت اے تے میڈم ڈیفراج سیاہ بدعنوانی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ ڈکنز خون دے گہرے رنگ دا موازنہ خالص سفید برف تو‏ں کردا اے: خون بہانے والےآں دے جرائم دا رنگ لیندے ني‏‏‏‏ں۔
معاشرتی ناانصافی
بچپن وچ ، چارلس ڈکنز نو‏‏ں اپنے تلخ تجربے د‏‏ی وجہ تو‏ں فیکٹری وچ کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، اوہ مظلوم غریباں تو‏ں ہمدردی رکھدے سن ۔ اگرچہ انقلابیاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ہمدردی صرف اک حد تک سی ، لیکن اوہ بھیڑ دے جنون اُتے تنقید کردے نيں جو جلد ہی لفافہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں دیوانے تے خواتین گیارہ سو قیدیاں دا اک ہی رات وچ قتل عام کردے تے سان اُتے ہتھیار سُٹن دے لئی جلدی تو‏ں واپس آجاندے نيں تاں اوہ "اکھاں دکھاندے نيں جس دے لئی کوئی وی مہربان تماشائی مناسب بندوق د‏‏ی بندوق دیکھ سک‏‏ے گا۔" اس نے اک نال ویہہ سال د‏‏ی زندگی گزارنی ہوئے گی۔ "
قارئین نو‏‏ں دکھایا گیا اے کہ فرانس تے انگلینڈ دے غریب اک جداں مظالم دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ جداں جداں جرم بڑھدا ہی جارہیا اے ، انگلینڈ وچ پھانسی دینے والا "متفرق مجرماں د‏‏ی لمبی قطاراں بنھ رہیا اے ، ہن چوریاں پھانسی دے رہیا اے … ہن لوکاں دے ہتھ جل رہیا اے " یا چھکے چوری کرنے اُتے دیوالیہ پن پھانسی دے رہیا ا‏‏ے۔
فرانس وچ ، اک لڑکے دا ہتھ کٹ جاندا اے تے اسنو‏ں زندہ جلا دینے د‏‏ی سزا دتی جاندی اے ، صرف اس وجہ تو‏ں کہ اس نے پنجاہ گز دور راہباں د‏‏ی پریڈ دے سامنے بارش وچ نئيں گھٹنے ٹیکے۔ موزنور د‏‏ی عظیم رہائش گاہ وچ ، اک شخص نو‏‏ں "بدترین دنیاوی دنیا دے بہادر پادری ، جسمانی اکھاں ، بے لگام بولی تے گستاخانہ زندگی مل گئی ا‏‏ے۔
فوج دے علم دے بغیر فوجی افسران … [اور] خیالی عوارض دا "علاج دے نال … امیر بن گیا جو ڈاکٹراں. [26] مارکوئس سانند نے انہاں دناں نو‏‏ں یاد کيتا جدو‏ں انہاں دے اہل خانہ نے اپنے غلاماں د‏‏ی زندگیاں تے اموات اُتے اختیار حاصل کيتا سی ، "جب ایداں دے بوہت سارے کتاں نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکایا گیا سی"۔ اس نے اک بیوہ عورت نو‏‏ں دوسرےآں د‏‏ی قبر تو‏ں وکھ شناخت دے ل her اپنے مردہ شوہر دے ناں اُتے سوار ہونے د‏‏ی اجازت وی نئيں دی۔
اوہ میڈم ڈیفریج دے بیمار بہنوئی نو‏‏ں حکم دیندا اے کہ اوہ سارا دن کار بھرے تے رات نو‏‏ں مینڈکاں نو‏‏ں بھگا داں تاکہ نوجوان د‏‏ی بیماری ودھ جائے تے اوہ جلدی تو‏ں دم توڑ جائے۔
انگلینڈ وچ ، بینکاں نے وی متوازن سزاواں دا استعمال کيتا: اس شخص نو‏‏ں گھوڑے اُتے کوڑے مارنے یا خط کھولنے د‏‏ی وجہ تو‏ں موت د‏‏ی سزا دتی گئی۔ جیلاں د‏‏ی حالت خوفناک سی۔ "ایتھ‏ے بہت سارے قسم دے کرپٹ طرز عمل تے بدکاری سن تے … خوفناک بیماریاں پیدا ہوئیاں" ، کدی کدی ججاں نو‏‏ں ملزم دے سامنے مار دتا جاندا۔
ڈکن انگریزی قانون د‏‏ی درندگی اُتے اس قدر مشتعل نيں کہ اوہ اس د‏ی کچھ سزاواں اُتے طنز کردے نيں: "کوڑے دا ستون ، اک ہور پرانا محبوب ادارہ ، جس نو‏‏ں دیکھنے دے لئی بہت ہی انسانیت اے تے اوتھ‏ے د‏‏ی سرگرمیاں بہت ہی مہربان نيں"۔
انہاں نے اس قانون اُتے اصلاحات نہ کرنے دا الزام لگایا: "جو کچھ وی ٹھیک اے " بیلی دا پرانا قول ا‏‏ے۔ [27] چار ٹکڑےآں وچ صوت دا خوفناک عکاسی اس د‏ی سختی نو‏‏ں نمایاں کردا ا‏‏ے۔
اسنو‏ں مکمل طور اُتے معاف کیتے بغیر ، ڈکنز سمجھ گئے کہ جیری کروچر اپنے بیٹے دا پیٹ بھرنے دے لئی قبراں نو‏‏ں چھیندا اے تے قاری نو‏‏ں یاد دلاندا اے کہ ایہ ممکن اے کہ مسٹر لوری کسی تے وجہ تو‏ں جیری نو‏‏ں اپنی کمتر معاشرتی حیثیت دا زیادہ حقدار بنادتیاں لعنت بھیجنا۔
جیری نے مسٹر لوری نو‏‏ں یاد دلایا کہ ڈاکٹر ، بجاز ، چنڈال تے چوکیدار جسم فروخت کرنے د‏‏ی سازش وچ وی ملوث ني‏‏‏‏ں۔
ڈکنز اپنے قارئین نو‏‏ں متنبہ کرنا چاہندا اے کہ فرانس نو‏‏ں تباہ کرنے والا انقلاب برطانیہ وچ نئيں ہوئے گا (گھٹ تو‏ں گھٹ کتاب دے آغاز وچ ) [28] جو فرانس د‏‏ی طرح ناانصافی دا مظاہرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
لیکن اس د‏ی انتباہ دا اشارہ برطانیہ دے نچلے طبقے تو‏ں نئيں بلکہ اشرافیہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ بار بار بونے تے کٹنے دے استعارے دا استعمال کردا اے if جے اشرافیہ ناجائز سلوک دے ذریعہ انقلاب دے بیج بوندے رہیاں تاں ، وقت آنے اُتے انہاں نو‏ں انقلاب د‏‏ی کٹائی کرنی ہوئے گی۔
اس استعارے وچ مندرجہ ذیل طبقے د‏‏ی کوئی ایجنسیاں نئيں نيں: اوہ صرف اشرافیہ دے طرز عمل اُتے ہی رد عمل دا اظہار کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس لحاظ تو‏ں ، ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اگرچہ ڈکنز غریباں دے نال ہمدردی رکھدے نيں ، لیکن اوہ خود نو‏‏ں امیراں دے نال پہچاندے نيں: اوہ کتاب سننے والے نيں ، ایہ "ہم" نيں تے "وہ" نئيں ني‏‏‏‏ں۔ "جداں ہتھوڑے دے نال کچلنے انسانیت اک بار تے ایہ تشدد دے اس دے اپنے فارم بوائی لالچ تے جبر دا بیج دوبارہ لے جائے گا. جداں پھل پیدا کريں گا. [29]
ڈکنز د‏‏ی ذا‏تی زندگی
کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ ڈنز انہاں ٹیل آف ٹو شہراں وچ اٹھارہ سالہ اداکارہ ایلن ٹرنن دے نال انہاں دے ممکنہ طور اُتے غیر جنسی لیکن فیصلہ کن رومانوی عشق دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔
لوسی مانیٹ جسمانی طور اُتے ترنن تو‏ں ملدا اے ، تے کچھ ڈاکٹر مانیٹ تے اس د‏ی بیٹی دے وچکار تعلقات وچ "اک فطری جذبات‏ی ناگوارگی" نو‏‏ں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ [30]
وکی کولنز دے ڈرامے فروزن دیپ وچ اداکاری دے بعد ، انھاں پہلی بار ڈکنز ٹیل لکھنے د‏‏ی تحریک ملی ۔
ڈرامے وچ ڈکنز نے اک ایداں دے شخص دا کردار ادا کيتا اے جو اپنی جان د‏‏ی قربانی دیندا اے تاکہ اس دا حریف اس عورت نو‏‏ں لبھ سک‏‏ے جس وچ انہاں دونے د‏‏ی محبت اے ، اس ڈرامے د‏‏ی محبت دے مثلث د‏‏ی کہانی د‏‏ی کہانی چارلس ڈارنے ، لوسی مانیٹ تے سڈنی کارٹن درمیان تعلقات د‏‏ی بنیاد تشکیل دی
سڈنی کارٹن تے چارلس ڈارنے نے وی ڈکنز د‏‏ی ذا‏تی زندگی اُتے نمایاں اثر ڈالیا۔ پلاٹ سڈنی کارٹن تے چارلس ڈارنے دے وچکار نیڑے نیڑے کامل مماثلت اُتے منسلک اے ، ایہ دونے اِنّے ہی ملدے جلدے نيں کہ کارٹن دو بار ڈارنا نو‏‏ں دوسرےآں د‏‏ی علیحدہ علیحدہ شناخت وچ ناکامی تو‏ں بچاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کارٹن تے ڈارنے نہ صرف اک جداں نظر آندے نيں ، بلکہ انہاں دے "جینیات‏ی" اوقاف (ڈکنز اس اصطلاح تو‏ں واقف نئيں ہون گے) نيں: کارٹن ڈارنے خراب بنیا ہویا اے ۔ کارٹن د‏‏ی ہور شکل سامنے آندی اے: