cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ابن قولویہ
سوانح
نام جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور بن قولِوَیْہْ قمی اے۔ ابن قولویہ قمی دے نام توں شہرت پائی جبکہ کنیت ابوالقاسم اے۔ غالباً قم وچ پیدا ہوئے۔ سنہ پیدائش معلوم نئیں ہو سکیا۔ بچپن توں ہی حصول علم دے لئی اپنے باپ تے بھائی دے درس وچ حاضر ہندے سن جنہاں دا شمار شیعہ راویاں وچ ہندا سی۔ 341ھ مطابق 952ء وچ ابن قولویہ نے تحصیل علم دے لئی مصر دا سفر اختیار کیا تے وہاں دے علما توں استفادہ کیا۔ امام ابن حجر عسقلانی نے لکھا اے کہ محمد بن سلیم صابونی نے مصر وچ انہاں توں حدیث نقل کیتی اے۔
وفات
ابن قولویہ دی وفات 367ھ مطابق 978ء وچ بغداد وچ ہوئی۔ اُنہاں دی تدفین مشہد امام موسیٰ الکاظم معروف بہ الکاظمین وچ کیتی گئی۔آفندی اصفہانی دا خیال اے کہ ابن قولویہ قم وچ مدفون نیں۔
تصانیف
کامل الزیارات ابن قولویہ قمی دی مشہور تالیف اے جس وچ فضیلت زیارات، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تے اہل بیت دے مزارات و مقابر دی زیارات دے متعلق روایات جمع کیتیاں گئیاں نیں۔اسنوں الزیارات، جامع الزیارات تے کامل الزیارة دے نام توں بھی یاد کیتا جاندا اے۔كامل الزيارات شیعہ منابع وچ اک اہم تے معتبر ترین روایات تے دعاؤاں دے مجموعے دی حیثیت توں جانی جاندی اے ۔
تعداد روایات
شیعہ فقہ وچ ابن قولویہ توں منقول روایات دی تعداد 500 اے۔ سید ابو القاسم خوئی دی تحقیق دے مطابق 465 روایات وچ اُنہاں دا نام جعفر بن محمد بن جعفر بن موسیٰ تے 28 روایات وچ اُنہاں دا نام جعفر بن محمد بن قولویہ آیا اے۔
استاداں
انہاں نے بزرگ عالماں دے دروس وچ شرکت کيتی جداں:
شاگرد
thumb|کامل الزیارت تالیف ابن قولویہ قمی بہت ساریاں نامی گرامی شخصیتاں انہاں دے حلقۂ درس وچ شامل ہُندیاں جداں:
روایات
فقہ وچ انہاں تو‏ں منقول روایات د‏‏ی تعداد ۵۰۰ دے قریب اے ۔ آیت اللہ خوئی دے مطابق ابن قولویہ دا ناں ۴۶۵ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی تے ۲۸ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن قولویہ د‏‏ی تعبیر تو‏ں آیا اے ۔
تألیفات
ابن قولویہ نے بوہت سارے آثار تالیف کيتے جنہاں وچو‏ں چند اک ذکر کيتے جاندے نيں:
منابع
گٹھ:حرم کاظمین وچ مدفون افراد گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں گٹھ:دسویں صدی دیاں عراقی شخصیتاں گٹھ:شیعہ اثناعشری گٹھ:شیعہ علما گٹھ:عراقی شیعہ گٹھ:علماء حدیث گٹھ:علمائے شیعہ گٹھ:نویں صدی دے اسلامی مسلم علما گٹھ:عراقی شخصیتاں
کورسن کاؤنٹی
کورسن امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
یارقند ہرن
یارقند ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
چک 57 فتح
چک 57 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
شہرستان بہارستان
دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان بہارستان ایران دے صوبہ تہران دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نسیم شہر شہر اے۔ ایہ شہرستان 2011ء تحصیل بہارستان تے صوبہ گلستان دے شہرستان رباط کریم دے کجھ علاقےآں نوں ملا کے قائم کیتا گیا ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران
باختری ہرن
باختری ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
اندیا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ اندیا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع سریم چ واقع اے ۔
تاؤ تاؤ
1900 دے دہاکے دے شروع وچ، ٹورازا وچ ڈچ عیسائی مشنریاں دے آؤن نال، تاؤ تاؤ دی پیداوار کجھ حد تک گھٹ گئی سی۔
اندیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تاؤ تاؤ
روایتی روپ وچّ، کسے انسان خاص دی موت توں بعد مرن والے دی پچھان لئی نشان وجوں اس دی سرجنا کیتی جاندی اے۔ اصل وچ مرتک دی نقل دی نقل کرن دی کوشش کردے ہن۔ اجکلھ، تاؤ تاؤ وچّ اوہناں لوکاں دی فوٹو دی پرتیک اے جو اوہ پرتیندھتا کردے ہن۔ اوہ جھرڑیاں نال اکریاں ہوئیاں ہن اتے بائبلس ورگیاں چیزاں چکدے ہن۔
اندیا
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
تاؤ تاؤ
حوالے
گٹھ:رہتل
کسٹر کاؤنٹی
کسٹر امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 105-7آر
چک 105-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
2014 ایشیاء کپ
2014 ایشیاء کپ ون ڈے ایشیاء کپ ٹورنامنٹ دا 12واں ٹورنامنٹ اے۔ ایہ ڈھاکہ بنگلہ دیش وچ ہوریا اے۔ ایہدے وچ 5 ٹیماں کھیڈ ریاں نیں: افغانستان، بنگلہ دیش، پاکستان، ہندستان تے سری لنکا دیاں ٹیماں حصہ لے ریاں نیں۔ ایہ ٹورنامنٹ 25 فروری توں 8 مارچ 2014 تک اے تے پاکستان پچھلا چمپئین اے۔ ایہ پہلا 50 اوور دا ٹورنامنٹ اے جیدے وج افغانستان وی کھیڈ ریا اے۔
چمستان
چمستان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے  صوبہ ماژندران دے  شہرستان نور دی تحصیل (بخش) چمستان انتظامی مرکز  اے ۔  2006ء دی جنگننا (مردم شماری) چ اسدی آبادی 9،481 سی ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ستارا پازووا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ ستارا پازووا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع سریم چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
نسیم شہر
نسیم شہرایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ تہران دے شہرستان بہارستان دا انتظامی مرکز اے ۔ 2006ء دی جنگننا (مردم شماری) چ اس دی لوک گنتی 1،35،824 سی ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
چٹے بلاںوالا ہرن
چٹے بلاںوالا ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ہرن
چک 58 فتح
چک 58 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
سیکا ہرن
سیکا ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ہیتھر نائیٹ (کرکٹر)
ہیتھر کلیئر نائیٹ (جم 26 دسمبر 1990) اک انگریزی کرکیٹر اے جو انگلینڈ دی خواتین کرکٹ ٹیم دی کپتان اے۔ اوہ سجے ہتھ دے بلیباز اتے سجے ہتھ بریک گیندباز اے۔
شروع دا جیون
نائیٹ دا جم 26 دسمبر 1990 نوں روچڈیل وچ ہویا سی اتے پلائیمسٹوک سکول، پلےماؤتھ، ڈیوون دے اک سکول وچ پڑھیا سی۔ اس نوں قدرتی سائنس دی پڑھائی کرن لئی کیمبرج یونیورسٹی دی پیش کش کیتی گئی سی، پر اسنے یونیورسٹی جوائن نہیں کیتی تاں کہ اس کول کھیڈن دا ویلہ ہووے۔ اسنے کارڈوف یونیورسٹی وکھے بائیومیڈیکل سائنسز دی پڑھائی کرن لئی گئی۔
حوالے
گٹھ:جم 1990 گٹھ:زندہ لوک
کشمیری ہرن
کشمیری ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔ اے بھارتی کشمیر چ پایا جاندا اے جتھے ایدی گنتی صرف 160 رہ گئي اے۔
ایغور بولی
thumb|[[خوتان وچ یک انٹرنیٹ کیفے]]
ایغور بولی جاں اویغور زبان (Uyghur language) چڑھدا ترکستان وچ وسن والے ایغور لوکاں دی بولی ، ایہ ترک بولیاں دی اک بولی اے ،اس بولی دے 8 توں 11 ملین بولن والے نیں۔
حوالے
گٹھ:اویغور بولی گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ترک بولیاں گٹھ:چین دیاں بولیاں گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں گٹھ:قازقستان دیاں بولیاں گٹھ:کرغیزستان دیاں بولیاں
منچوری واپٹی
منچوری واپٹی ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
بارلے جوڑ
Cervus canadensis
چک 106-7آر
چک 106-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
ڈول کاؤنٹی
ڈول امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
پِنگلی وینکییا
پِنگلی وینکییا ( انگریزی : Pingali Venkayya, جم : 2 اگست 1876 - موت 4 جولائی 1963 ) اک بھارتی آزادی کجدکف اتے جھنڈے دے ڈزائنر سن، جس اُتے بھارتی قومی جھنڈا مشتمل اے۔
بھارت آزاد ہون توں پہلاں بھارتی آزادی تحریک دے میمبراں ولوں کئی اکھوتی قومی جھنڈے دی ورتوں کیتی گئی سی۔ پِنگلی دا اڈیشن پہلاں انڈین نیشنل کانگرس لئی تیار کیتا گیا سی اتے بعد وچّ 1947 وچّ سودھیا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:جم 1876 گٹھ:موت 1963 گٹھ:19ویں صدی دے بھارتی لوک گٹھ: بھارتی لوک
ڈیوی کاؤنٹی
ڈیوی امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 59 فتح
چک 59 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
چک 57 فتح بستی سونے والی
چک 57 فتح بستی سونے والی ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل حاصلپور دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع بہاولپور دے پنڈ گٹھ:فتح نہر دے پنڈ
باغستان (شہر)
باغستان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ تہران دے شہرستان شہریار چ واقع اے ۔ 2006ء دی جنگننا (مردم شماری) چ اسدی آبادی 52,330 سی ۔
اسدا پرانا ناں خادم آباد اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ تہران گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بہارستان (شہر)
چمستان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ ماژندران دے شہرستان نور دی تحصیل (بخش) چمستان انتظامی مرکز اے ۔ 2006ء دی جنگننا (مردم شماری) چ اسدی آبادی 45,538 سی ۔ بہارستان اک منصوبہ بند شہر اے جہڑا اصفہان توں 20 کلومیٹر چڑھدے دکھن تے لشتر پہاڑیاں دے اتلے چ شیراز اصفہان روڈ اتے واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ اصفہان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اپاتن
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ اپاتن شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع لہندا باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ونیزہ احمد
ونیزا احمد علی (نکا ناں : ونی) اک پاکستانی پنجابی اداکارہ تے ماڈل نیں ۔ کدی کدائيں گلوکاری وی کردیاں نيں ۔ اک ماڈل د‏‏ی حیثیت نال اوہ مقبول برینڈ چہرےآں وچو‏ں اک نيں تے ڈونا کرن تے کلوین کلاین ورگے مشہور بین الاقوامی ڈیزائنرز لئی ریمپ اُتے چلݨ آلی پہلی پاکستانی ماڈل نيں ۔  ۔
مڈھلا جیون
ونیزہ احمد پنجاب پاکستان دے شہر مری وچ اک مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہ تعلیم حاصل کرن لئی اپنے والدین نال جرمنی چلی گئياں ۔ ونیزا احمد نے مبینہ طور اُتے نیوز میڈیا نو‏‏ں دسیا کہ جدو‏ں اوہ نو عمر سی تاں اوہناں دناں کالج د‏‏یاں طالب علماں دے کول زیادہ تر تن کیریئر طب، انجینئرنگ یا تدریس دا انتخاب سی ۔ ماڈلنگ کرنا اس وقت د‏‏یاں کُڑیاں لئی کوئی آپشن نئيں سی ۔ ونیزہ احمد 18 سال دتی عمر وچ پاکستان واپس آک‏ے لہور دے کنیئرڈ کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے نفسیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔
ذا‏تی زندگی
ونیزہ احمد نے جولائ‏ی 2010ء وچ اسلام آباد وچ مقیم کاروباری علی افضل ملک نال بیاہ کيتا تے اس تو‏ں اوہناں د‏‏یاں دو دھی آں نيں ۔ ونیزا ماں د‏‏ی حیثیت نال اپنیاں ذمہ داریاں توں علاوا اپنا کاروبار وی چلاوندیاں نيں ۔
اودژاچی
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بیدستان
بیدستان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ قزوین دے شہرستان البرز دی تحصیل (بخش) محمدیہ چ واقع اے ۔ 2006ء دی جنگننا (مردم شماری) چ اسدی آبادی 20,110 سی ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ قزوین گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
حلاج
منصور الحلاج (فارسی: منصور حلاج‎ Mansūr-e Ḥallāj, 858 – 26 مارچ 922) اک فارس دا سنت، شاعر اتے تصوف  دا پڑلّ تیار کرن والے چنتکاں وچوں اک سن جنہاں نوں 922 وچّ عباسی خلیفہ المقتدر دے حکم اتے لمی پڑتال کرن دے بعد فانسی اتے لٹکا دتا گیا سی۔ اوہناں نوں ان الحق (میں سچ ہاں) دے نعرے لئی وی جانیا جاندا ہے۔ اسنے عربی بولی وچّ ساہت دی رچنا کیتی۔
منصور حلاج (858 - 26 مارچ 922) اک فارسی انقلابی شاعر تے تصوف دا استاد سی۔ او اپنی شاعری، مت دے خلاف بولن دے الزام تے عباسی خلیفہ مقتدر دے حکم تے سزائے موت باجوں مشہور ہویا۔
اوہدے مشور شبداں " أنا الحق (میں سچ آں)" نے لوکاں نوں اوہدے خلاف کر دتا کیوں جے اس زمانے اچ حق ذات صرف رب دی منی جاندی سی۔ ایس لئی اوہہنوں مار دتا گیا۔
منصور حلاج (پیدائش 858ء، وفات 26 مارچ 922ء) اک فارسی صوفی تے مصنف۔ پورا ناں ابو المغیث الحسین ابن منصور الحلاج سی۔ والد منصور پیشے دے لحاظ توں دھنیے سن اس لئی نسبت حلاج کہلائی۔ فارس دے شمال مشرق وچ واقع اک قصبہ الطور وچ پیدا ہوئے۔ عمر دا ابتدائی زمانہ عراق دے شہر واسط وچ لنگھیا۔ فیر اہواز دے اک مقام تستر وچ سہل بن عبد اللہ تے فیر بصرہ وچ عمرو مکی توں تصوف وچ استفادہ کیتا۔ 264ھ وچ بغداد آ گئے تے جنید بغدادی دے حلقۂ تلمذ وچ شریک ہو گئے۔ عمر دا وڈا حصہ سیر و سیاحت وچ بسر کیتا بوہت سارے ملکاں دے سفر کیتے جنہاں وچ مکہ، خراسان شامل نیں ۔
جیون
منصور الحلاج دا جنم بیجا دے نزدیک طور (ایران دے صوبے فارس) وچّ 858 وچّ ہویا اک حلاج (روں پنجن دا کم کرن والا) دے گھر ہویا۔ اسدا دادا پارسی سی۔ اسدا پیؤ سادہ جیون بسر کردا سی، اسدی طرز زندگی نے بالک حلاج نوں بہت متاثر کیتا۔ اس نے بچپن وچّ ہی قرآن شریف حفظ کر لیا سی اتے روحانی راہ تے چلن والے کھوجیاں نال سنواد وچّ پے گیا سی۔
اس نے فارس اتے وچکار ایشیا دے کئی حصےآں دی اتے ہندستان دی وی یاترا کیتی۔ صوفی مت دے انا الحق (میں حق ہاں) دا پرتیپادن کر، اوہناں نے اسنوں ادویت اتے آدھارت کر دتا۔ اوہ ہلول مطلب پریتم وچّ لین ہو جان دے حامی سن۔ سبھنی تھانئیں پریم دے سدھانت وچّ مست اوہ ابلیس (شیطان) نوں وی ربّ دا سچا بھگت مندے سن۔ ہم عصر عالماں اتے سیاستداناں نے اوہناں دے مکت انسانیت دی سخت مخالفت کردیاں 26 مارچ 922 نوں بغداد وچّ اٹھ سال قید رکھن دے بعد اوہناں دا قتل کرا دتا۔ پر عامَ طور تے مسلمان اس نوں شہید مندے ہن۔ مہان صوفی شاعر رومی منصور دا پرشنسک سی۔ عطار مطابق  اوہ 'شہید حق' سی۔ محمد اقبال منصور نوں 'بندہ حقہ' آکھ پکاردا سی۔
نعرہ انا الحق
اوہ اتحاد ذات الہی جاں ہمہ اوست دے قائل سن تے "اناالحق" ’’میں حق آں‘‘ دا نعرہ لایا کر دے سن۔ 297ھ/909ء وچ ابن داؤد الاصفہانی دے فتوے دی بنیاد اُتے پہلی مرتبہ گرفتار ہوئے۔ 301ھ وچ دوسری مرتبہ گرفتار ہوئے تے اٹھ سال مسلسل اسیر رہے۔ 309ھ وچ مقدمے دا فیصلہ ہویا تے 18 ذیقعد نوں  سولی دے دتی گئی۔ وفات دے بعد علماء دے اک گروہ نے کافر تے زندیق قرار دتا تے دوسرے گروہ نے جنہاں وچ رومی تے شیخ فرید الدین عطار ورگے عظیم صوفی وی شامل سن انھاں ولی تے شہید حق کہیا۔
حلاج نے تصوف تے طریق تصوف تے اپنے مخصوص عقائد و نظریات دی شرح وچ متعدد کتاباں تے رسائل قلمبند کیتے جنہاں دی تعداد 47 توں اُتے اے۔ اس دا عقیدہ تن چیزاں اُتے مشتمل اے۔
مخالفین دا موقف
اس وقت دے علمائے کرام نے آپ دے قتل اُتے اجماع کر لیا سی کہ آپ دے کافر تے زندیق ہونے دی بنا اُتے ایہ واجب القتل اے ۔
بعض مبینہ اقوال جنہاں دی بنا اوہ مرتد ہو کے واجب القتل ٹھہرے:
نبوت دا دعوی
اس نے مبینہ طور اُتے نبوت دا دعویٰ کیتا حتی کہ اوہ اس توں وی اُتے چلا گیا تے فیر اوہ ایہ دعویٰ کرنے لگے ایہ اوہی اللہ اے ( نعوذباللہ ) تے اوہ ایہ کہیا کر دے کہ میں اللہ آں
تے حلاج کہنے لگے اک الہ آسمان وچ اے تے اک الہ زمین وچ۔
عقیدہ حلول
حلاج حلول تے وحدت الوجود دا عقیدہ رکھدے سن یعنی اللہ تعالٰی اس وچ حلول کرگيا اے تے اوہ تے االلہ تعالٰی اک ای چیز بن گئے نیں ، اللہ تعالٰی اس جیسی خرافات توں پاک تے بلند وبالا اے ۔
تے ایہی اوہ عقیدہ تے بات اے جس نے حلاج نوں  مستشرقین و نصاری دے ہاں مقبولیت توں نوازیا اس لئی کہ اس نے انہاں دے اس عقیدہ حلول وچ انہاں دی موافقت کیتی، اوہ وی تے ایہی گل کہندے نیں   کہ اللہ تعالٰی عیسی علیہ السلام وچ حلول کرگيا اے ۔
تے حلاج نے وی اسی لئی لاہوت تے ناسوت والی بات کہی اے جس طرح کہ مسیحی کہندے نيں۔
جدوں ابن خفیف رحمہ اللہ تعالٰی نے ایہ اشعار سنے تے کہنے لگے انہاں اشعار دے قائل اُتے اللہ تعالٰی دی لعنت برسے، توان توں کہیا گيا کہ ایہ اشعار تے حلاج دے نیں ، تے انہاں دا جواب سی کہ اگر اس دا ایہ عقیدہ سی تے اوہ کافر اے ۔
قرآن جیسا کلام بنانے دا دعویٰ
حلاج نے اک قاری نوں  قرآن مجید پڑھدے ہوئے سُنیا   تس کہنے لگے اس طرح دا کلام تے میں وی بنا سکدا آں ۔
کفریہ اشعار
اس دے کچھ اشعار دا ترجمہ ایہ اے :
اللہ تعالٰی دے متعلق لوکاں دے بوہت سارے عقیدے نیں ، میں وی اوہ سب عقیدے رکھدا آں جو پوری دنیا وچ لوکاں نے اپنا رکھے نیں   ۔
ایہ اس دا اک ایسا کلام اے جس وچ اس نے دنیا وچ پائے جانے والے گمراہ فرقیاں وچ پائے جانے والے ہر قسم دے کفر دا اقرار تے اعتراف کیتا اے کہ اس دا وی اوہی کفریہ عقیدہ اے، لیکن اس دے باوجود ایہ اک کلام اے جس وچ تناقص پایا جاندا اے جسنوں  صریحاً عقل وی تسلیم نئیں کردتی، تے ایہ کداں ہو سکتا اے کہ اک ای وقت وچ توحید تے شرک دا عقیدہ رکھیا جائے یعنی اوہ موحد وی ہوۓ تے مشرک وی ۔
ارکان تے مبادیات اسلام دے مخالف کلام
حلاج نے ایسا کلام کیتا جو ارکان تے مبادیات اسلام نوں باطل کرکے رکھ دیندی اے یعنی نماز، روزہ تے حج تے زکوۃ نوں ختم کرکے رکھ دے ۔
مرنے دے بعد انبیا دی روحاں دا مسئلہ
جدوں اسنوں قتل دے لئی لے جایا رہیا سی تے اوہ اپنے دوست واحباب نوں  کہنے لگیا تسیں اس توں خوف محسوس نہ کرو، بلاشبہ میں تیس روز بعد تواڈے کول واپس آجاواں گا، اسنوں قتل کر دتا گیا تے اوہ کدی وی واپس نہ آسکیا ۔
انہاں تے اس ورگے دوسرے اقوال دی بنا تے اس وقت دے علما نے اجماع دے بعد اس دے کفر تے زندیق ہونے دا فتوی صادر کیتا، تے اسے فتوی دی وجہ توں اسنوں 309 ھـ وچ بغداد دے اندر قتل کر دتا گيا، تے اس طرح اکثر صوفی وی اس دی مذمت کر دے تے ایہ کہندے نیں  کہ اوہ صوفیاں وچوں نئیں، مذمت کرنے والیاں وچ جنید تے ابوالقاسم شامل نیں   تے ابوالقاسم نے انہاں نوں اس رسالہ جس وچ صوفیا دے اکثر مشائخ دا تذکرہ کیتا اے حلاج دا ذکر نئیں کیتا۔ قتل کرنے دی کوشش کرنے والیاں وچ قاضی ابو عمر محمد بن یوسف مالکی رحمہ اللہ تعالٰی شامل نیں   انہاں دی کوششاں نال مجلس طلب کیتی گئی تے اس وچ قتل دا مستحق قرار دتا گیا ۔
علما دی رائے
ابن کثیر نے البدایۃ والنھایۃ وچ ابو عمر مالکی دی مدح سرائی کر دے ہوئے کہیا اے کہ انہاں دے فیصلے بوہت ای زیادہ درست ہُندے تے انہاں نے ای حسین بن منصور حلاج نوں  قتل کیتا۔۔
ابن تیمیہ دا کہنا اے کہ :
جس نے وی حلاج دے انہاں مقالات ورگا عقیدہ رکھیا جنہاں اُتے اوہ قتل ہویا تو اوہ شخص بالاتفاق کافر تے مرتد اے اس لئی کہ حلاج نوں مسلماناں نے حلول تے اتحاد وغیرہ دا عقیدہ رکھنے دی بنا تے قتل کیتا سی۔
جس طرح کہ زندیق تے اتحادی لوک ایہ کہندے نیں  مثلا حلاج ایہ کہندے سن کہ: میں اللہ آں تے ایہ وی قول اے : اک الہ آسمان وچ اک زمین وچ اے ۔
اجمالی طور اُتے امت مسلمہ وچ اس دے اندر کوئی اختلاف نہيں کہ جس نے وی ایہ کہیا کہ اللہ تعالٰی بشر وچ حلول کرجاندا تے اس وچ متحد ہوجاندا اے تے یا ایہ کہ انسان الہ ہو سکتا اے تے ایہ معبوداں وچوں اے تے اوہ کافر اے تے اس دا قتل کرنا مباح اے تے اسی بات تے حلاج نوں   وی قتل کیتا گیا سی۔ ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں گٹھ:فارسی ساہت گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:858 دے جم گٹھ:922 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ایرانی صوفی اولیا گٹھ:ایرانی صوفیاء گٹھ:خلافت عباسیہ توں سزائے موت یافتہ شخصیتاں گٹھ:دسویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:سزائے موت یافتہ ایرانی شخصیتاں گٹھ:صوبہ فارس دیاں شخصیتاں گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:عربی ادب گٹھ:عربی زبان کے مصنفین گٹھ:عربی شاعر گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں گٹھ:نویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں گٹھ:صوفی سنت
چک 107-7آر
چک 107-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
غلامی (فلم)
غلامی ("غلامی" وچ ہندی) 1985 دیہندی-لسانی اک بھارتی فیچر فلم ہے جس داپروڈیؤسر کجے.پی. دتاہے۔ اس فلم وچّ دھرمندر، متھن چکرورتی، مظہر خان، کلبھوشن کھربندا، رضا مراد، رینا رائے، سمتا پاٹل، انیتا راج، نصیرالدین شاہ اتے اوم شوپوری کلاکار شامل ہن۔ بولگلزار دے تے سنگیت لکشمی کانت پیارے لال دا ہے۔ اس دی شوٹنگ فتح پور، راجستھان ہوئی سی اتے نریٹر امیتابھ بچن ہے۔
پلاٹ
فلم دا فوکس جاتی تے راجستھان وچ جگیرو سسٹم ہے۔ رنجیت سنگھ اک کسان دا پتر ہے، جو اک پنڈ وچ رہندا ہے، جستے اک امیر جگیردار پروار دا دبدبا ہے۔ پنڈ دے سکول وچّ پڑھائی کردا رنجیت باغی اتے عاقی ہے۔ اسدے ہانی جگیردار دے دو پتر اس نال دھکیشاہی کردے ہن۔ اسے سکول وچ دو کڑیاں وی پڑھدیاں ہن جو رنجیت نال ہمدردی رکھدیاں ہن۔ اک سکول ماسٹر دی دھی ہے اتے دوجی امیر جگیردار دی دھی (گنڈیاں دی بھین) ہے۔ اپنے آلے-دوآلے استحصال نوں ویکھدے ہوئے، رنجیت شہر نوں دوڑ جاندا ہے۔
گٹھ:ہندی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:فلماںگٹھ:بھارتی فلمی جگت
روما ،سربیا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ روما شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع سریم چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
لال ہرن
سرخ ہرن وڈے ہرناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مسکن یورپ دے اکثر علاقے، کوہ قفقاز دے علاقے، ایشیائے کوچک تے مغربی تے وسطی ایشیا نيں۔ مراکو تے تیونس دے درمیان اٹلس پہاڑاں وچ وی ایہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ہرناں وچ ایہ واحد نسل اے جو افریقہ وچ ملد‏ی ا‏‏ے۔ ایہ ہرن ہور ملکاں جداں کہ آسٹریلیا، نیوزی لینڈ تے ارجنٹائن وچ وی متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ دنیا دے اکثر علاقےآں وچ اس دا گوشت خوراک دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
سرخ ہرن جفت کھراں والا جانور اے تے اس دے معدے دے چار خانے ہُندے نيں۔ جینیات‏ی مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سرخ ہرن مشرقی ایشیا تے شمالی امریک‏‏ا دے ایلک نامی جانور تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔
اگرچہ ماضی وچ کئی علاقےآں وچ ایہ ہرن نایاب ہو چلا سی اُتے ایہ ہرن کدی معدوم نئيں ہويا۔ دوبارہ متعارف کرانے تے بچاؤ د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ وچ اس د‏ی تعداد وچ خاطر خواہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اُتے ہور علاقےآں جداں کہ شمالی افریقہ وچ اس د‏ی تعداد زوال پزیر ا‏‏ے۔
تفصیل
اس نسل دے ہرناں وچ محض نراں دے سینگ ہُندے نيں جو بہار وچ اگنے لگدے نيں تے ہر سال سردیاں دے اختتام اُتے گر جاندے نيں۔ سینگ ہڈی تو‏ں بندے نيں تے انہاں دے ودھنے د‏‏ی رفتار اک انچ روزانہ تک ہُندی ا‏‏ے۔ نويں اگنے والے سینگاں اُتے بہار وچ مخمل لپٹی ہُندی ا‏‏ے۔ یورپی سرخ ہرن دے سینگ سیدھے تے شاخ دار ہُندے نيں۔ وڈے نراں وچ چوتھ‏ی تے بانچواں شاخ پیالہ نما شکل بناندی ا‏‏ے۔
خزاں وچ تمام سرخ ہرناں اُتے موٹے بالاں د‏‏ی تہ چڑھ جاندی اے جو انہاں نو‏ں سردیاں تو‏ں بچاندی ا‏‏ے۔ کچھ نراں وچ خزاں وچ ڈاڑھی اگنے لگتی ا‏‏ے۔ گرمیاں دے آغاز تو‏ں سرمائی بالاں د‏‏ی موٹی تہ جھڑنے لگتی اے تے ایہ ہرن اپنی جلد نو‏‏ں درختاں تے ہور اشیاء تو‏ں رگڑتے نيں تاکہ ایہ بال جھڑنے دا عمل تیز ہو سک‏‏ے۔ اس د‏ی مختلف نسلاں وچ جلد دا رنگ مختلف ہُندا اے اُتے عمومی طور پرگرمیاں وچ انہاں دا رنگ ہلکا تے سردیاں وچ گہرا ہو جاندا ا‏‏ے۔
تقسیم تے مسکن
یورپی سرخ ہرن یورپ تے جنوب مغربی ایشیا (ایشیائے کوچک تے قفقاز دے علاقے)، شمالی افریقہ تے یورپ وچ شکار دے قابل وڈے جانوراں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ سرخ ہرن حالے تک پالتو نہ بن سکنے والا سب تو‏ں وڈا ممالیہ جانور اے جو حالے وی کچھ یورپی ملکاں وچ باقی بچا ہويا ا‏‏ے۔
برطانیہ وچ انہاں د‏‏ی مقامی نسل سکٹ لینڈ، لیک ڈسٹرکٹ تے انگلینڈ دے جنوب مغربی علاقے وچ ملد‏ی ا‏‏ے۔
نیوزی لینڈ تے کسی حد تک آسٹریلیا وچ سرخ ہرن نو‏‏ں ہور جانوراں دے نال متعارف کرایا گیا سی ۔ نیوزی لینڈ وچ اس د‏ی تعداد اِنّی ودھ گئی اے کہ اس دے شکار اُتے سرکاری انعام رکھیا گیا ا‏‏ے۔
جنوبی یورپ تے افریقہ وچ انہاں د‏‏ی تعداد کم ہُندی جا رہی اے اُتے ارجنٹائن وچ مقامی جانوراں اُتے اس ہرن نے الٹا اثر ڈالا اے تے ہن اس ہرن نو‏‏ں دنیا دے سو بدترین حملہ آور جانوراں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔
نقل مکانی
سرخ ہرن یورپ وچ عموماً سردیاں وچ کم بلند جنگلات وچ رہندا اے جدو‏ں کہ گرمیاں وچ بچے دینے دے وقت اُچے علاقےآں نو‏‏ں کوچ کر جاندا ا‏‏ے۔
رویہ
نر تے مادہ سرخ ہرن عام طور اُتے وکھ وکھ گروہاں وچ رہندے نيں تے جنسی ملاپ دے زمانے وچ اکٹھے ہُندے نيں۔ ملاپ دے دناں وچ نراں دے درمیان مقابلہ ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر اوقات فریقین گھوم فیر کر اک دوسرے دے سینگاں، جسامت تے طاقت دا اندازہ لگیا لیندے نيں تے کمزور فریق مقابلے تو‏ں کتراندا اے اُتے جے مقابلہ ہو جائے تاں بعض اوقات انہاں نو‏ں گہرے زخم وی لگدے نيں۔
غالب نر ماداواں دے پورے غول نو‏‏ں اپنے حرم وچ داخل کر دیندے نيں تے اسنو‏ں دوسرے نراں تو‏ں بچاندے نيں۔ حرم وچ ویہہ تک ماسجے ہو سکدیاں نيں۔ صرف بالغ نر ہی حرم رکھدے نيں۔ کم عمر یا بوڑھے نر عام طور اُتے وڈے حرماں دے نال نال چھپ چھپا کر موقعے تو‏ں فائدہ اٹھاندے رہندے نيں۔ حرم د‏‏ی دیکھ بھال دے دوران نر عموماً بھُکھا رہندا اے تے اس دا وزن ویہہ فیصد تک کم ہو جاندا ا‏‏ے۔ حرم دا موسم اگست تو‏ں لے ک‏ے سردیاں دے اوائل تک رہندا ا‏‏ے۔
یورپی نر سرخ ہرن د‏‏ی آواز دھاڑ تو‏ں مشابہہ ہُندی اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ اپنے حرم نو‏‏ں اکٹھا رکھدا ا‏‏ے۔ حرم دے دعوے دے مقابلے دے دوران وی نر دھاڑ ورگی آواز نکالتا ا‏‏ے۔ ماسجے عموماً اس نر د‏‏ی طرف زیادہ متوجہ ہُندیاں نيں جس د‏‏ی آواز سب تو‏ں بلند تے سب تو‏ں زیادہ دیر تک شور مچا سکدا ہوئے۔ ایہ شور غروب تے طلوع آفتاب دے وقت زیادہ سنائی دیندا اے جدو‏ں ایہ ہرن خوراک د‏‏ی تلاش وچ نکلے ہُندے نيں۔
افزائش نسل، دوران حمل تے عمر
سرخ ہرن د‏‏ی ملاپ د‏‏ی درجن بھر ناکا‏م کوششاں دے بعد پہلا کامیاب ملاپ ہُندا ا‏‏ے۔ کئی بار ملاپ دے بعد نر دوسری مادہ د‏‏ی طرف متوجہ ہُندا ا‏‏ے۔ ماسجے دو سال د‏‏ی عمر تو‏ں سالانہ اک یا کدی کدائيں دو بچے پیدا کردیاں نيں۔ حمل دا زمانہ 240 تو‏ں 262 دن تک ہُندا اے تے بچے دا پیدائش دے وقت وزن 15 کلو تک ہُندا ا‏‏ے۔ دو ہفتے بعد بچے قبیلے دے نال چلنے پھرنے دے قابل ہو جاندے نيں۔ اُتے دو ماہ د‏‏ی عمر تک انہاں دا خیال رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ نر د‏‏ی نسبت مادہ بچے دو گنیا زیادہ پیدا ہُندے نيں۔ تمام بچے پیدائش دے وقت چتکبرے ہُندے نيں۔ گرمیاں دے اختتام تک ایہ چتیاں غائب ہو جاندیاں نيں۔ بچے اپنی ماں دے نال سال بھر رہندے نيں تے اگلے بچے د‏‏ی پیدائش دے وقت وکھ ہو جاندے نيں۔
شکاریاں تو‏ں بچاؤ
نر ہرناں وچ سینگ نصف سال تو‏ں زیادہ رہندے نيں جو انہاں نو‏ں حفاظت مہیا کردے نيں۔ اسی طرح خطرے دا سامنا ہونے اُتے نر تے مادہ دونے ہی اپنی اگلی ٹانگاں تو‏ں حملہ ک‏ر سکدے نيں۔ سینگ گرنے تو‏ں پہلے نر وکھ تھلگ جدو‏ں کہ سینگ گرنے دے بعد نر گروہ د‏‏ی شکل وچ رہندے نيں۔ چرائی دے وقت گھٹ تو‏ں گھٹ اک نر نگرانی کردا رہندا اے کہ کدرے خطرہ سر اُتے نہ آ جائے۔
جنسی ملاپ تو‏ں فارغ ہو ک‏ے ماسجے وڈے غول بناندی نيں جنہاں وچ 50 تک ماسجے اکٹھی ہُندیاں نيں۔ نوزائیدہ بچے ماواں دے نال رہندے نيں۔ حملے دے وقت ماسجے خطرے دا سامنا کرنے دے لئی تیار ہو جاندیاں نيں تے اگلی ٹانگاں تو‏ں حملہ کر دیندی نيں۔ انسان تے کتے دے بعد بھیڑیا انہاں دا سب تو‏ں بُرا دشمن ا‏‏ے۔ کدی کدائيں بھورا ریچھ وی انہاں اُتے ہتھ صاف کر جاندا ا‏‏ے۔ پوری لنکس تے جنگلی سور وی نوزائیدہ بچےآں دا شکار کر لیندے نيں۔ ایشیائے کوچک وچ کسی زمانے وچ چیندا وی انہاں دا شکار کردا سی ۔
ببر شیر تے ببر تیندوے وی اس دا شکار کردے سن اُتے ببر شیر ہن جنگلاں تو‏ں معدوم ہو چکيا اے جدو‏ں کہ ببر تیندوا وی معدومیت دے شدید خطرے تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔
سرخ ہرن د‏‏ی مصنوعات
سرخ ہرن نو‏‏ں کئی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے قید وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس ہرن دا گوشت اگرچہ عام طور اُتے وڈے پیمانے اُتے خوراک دا حصہ نئيں ہُندا اُتے کچھ ریستوران اسنو‏ں بطور خصوصی خوراک پیش کردے نيں۔ اس گوشت وچ مرغی تے وڈے گوشت د‏‏ی نسبت کم چکنائی ہُندی اے تے زیادہ لحمیات پائے جاندے نيں۔ وسطی ایشیا دے بعض ملکاں وچ اسنو‏ں روگٹھ د‏‏ی خوراک وچ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اک سال دے دوران نر ہرن دس تو‏ں پندرہ کلو تک سینگاں والی مخمل پیدا کردا ا‏‏ے۔ چین، نیوزی لینڈ تے سائبیریا وغیرہ وچ سرخ ہرناں دے فارماں تو‏ں باقاعدہ ایہ مخمل اکٹھا ک‏ر ک‏ے مشرقی ایشیا وچ بیچی جاندی اے جتھ‏ے اسنو‏ں روايتی ادویات وچ شامل کردے نيں۔
حوالے
گٹھ:آسٹریلیا دے ممالیا گٹھ:آئرلینڈ د‏‏ی قومی علامات گٹھ:ارجنٹائن دے ممالیا گٹھ:افریقا دے ممالیا گٹھ:ایشیاء دے ممالیا گٹھ:پیرو دے ممالیا گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ د‏‏ی قومی علامات گٹھ:جنوب مغربی ایشیا دے ممالیہ گٹھ:جنوبی امریک‏‏ا دے ممالیا گٹھ:چلی دے ممالیا گٹھ:شمالی افریقا دے ممالیہ گٹھ:لال فہرست د‏‏ی کم تشویشناک انواع گٹھ:نیوزی لینڈ دے ممالیا گٹھ:یوراگوئے دے ممالیا گٹھ:یورپ دے ممالیا گٹھ:یوریشیا دے وڈے حیوانا
لال ہرن مرگاں دے ٹبر دا اک جانور اے۔
سیچھوان ہرن
سیچھوان ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
اکھے پاتر
اکھے پاتر (અખેપાતર) (اتھاہ برتن) اک گجرا‏تی زبان دا ناول جسنو‏ں بِندُو بھٹ نے لکھیا ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں 2003 وچ گجرا‏تی بولی دا ساہتیہ ایوارڈ عطا کیتا گیا سی۔ اس کتاب نو‏‏ں کئی ناقدین نے سراہا اے جنہاں منسکھ سلا تے چندراکانت ٹوپی والا شامل ني‏‏‏‏ں۔
کہانی دا خلاصہ
اس ناول دا آغاز کنچن نامی معمر خاتون تو‏ں ہُندا اے جو سوراشٹرا وچ جھالواڑ علاقے وچ اپنے پنڈ وچ 1980 دے دہے وچ لوٹتی ا‏‏ے۔ اس دا تعلق اک برہمن خاندان تو‏ں اے جس دے آباواجداد پنڈ وچ پوجاپاٹ د‏‏ی ذمے داریاں انجام دیندے سن ۔ اپنے پنڈ پرتن دے بعد اوہ اکیلی پڑجاندی اے، اوہ حال و مستقب‏‏ل تو‏ں جوجنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اوہ پنڈ دے اک ہندو مقدس مقام اُتے قیام کردی اے تے دیرینہ واقعات بیان کرنا شروع کردی ا‏‏ے۔ ایہ ناول اس کردار د‏‏ی دا شخصی تے عائلی زندگی دے اتار چڑھاؤ دا لیکھاجوکھا ا‏‏ے۔ ایہ کہانی ماضی تے حال دے بیچ گھمدی ا‏‏ے۔ کنچن د‏‏ی شادی اک کاروباری برہمن آدمی تو‏ں ہوئی نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی تقسیم پہلے کراچی د‏‏ی ہجرت کر چکيا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ کہانی ماضی دے کئی پرتاں نو‏‏ں کھولدی اے : ماپہلے آزادی دا دور، بالخصوص سماجی نقطہ نظر تو‏ں، تقسیم دے ایام دا تاریخی تناظر تے سماجی و تہذیبی انتشار جو اس تو‏ں رونما ہويا تے اک فرد دے خاندان نو‏‏ں متاثر کیتا (یہ حصہ اس د‏ی نوجوانی تے جوانی دے دناں، شادی تے ماں بننے نو‏‏ں بیان کردا اے ) تے تقسیم د‏‏ی رواں بیانی د‏‏ی کوشش کردی اے جس وچ ہولناک تشدد، فرقہ وارانہ تشدد تو‏ں بچ نکلنے والے پناہ گزیناں آپسی لڑائی، انہاں د‏‏ی گھناؤنی حرکات، بچھڑنا تے دوبارہ ملنا، سماجی و معاشی اتھل پتھل جو ایہ انفرادی تے اجتماعی طور اُتے چھیل رہے سن تے آخر وچ ترقی تے نشاۃ ثانیہ دا دور جو پینڈو گجرات اُتے چھا گیا سی، دا احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ مابعد تقسیم دا بیان سخت قصہ گوئی دے عنصر نو‏‏ں سختی تو‏ں بہ روئے کار لاندا اے، بالخصوص گھناؤنی واقعات، خلاف قیاس واقعات تے کنچن د‏‏ی زندگی وچ چھائے رہنے والا انتشار۔ پورے ناول وچ بولیاں، محاورے تے جھالواڑ، کراچی تے سوراشتڑا د‏‏ی عوامی بولیاں شامل ني‏‏‏‏ں۔
اکھے پاتر دا عنوان اصلًا سنسکرت لفظ اکشے پاترا (دیوناگری: अक्षयपात्र) تو‏ں ماخوذ اے، جس دے معنے اتھاہ برتن دے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عنوان اس اعتبار تو‏ں موزاں اے کہ ایہ بہادری تے پوشیدہ انسانی فطرت نو‏‏ں اک جانب پیش کردا اے، تاں دوسری جانب ایہ کئی ناگہانی واقعات تے مصائب دا احاطہ کردا اے جنہاں تو‏ں انسان، بالخصوص بھارت شماریا‏‏تی اپنی زندگی وچ لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔
ناقداں دا رد عمل
اس کتاب دا گجرا‏تی ادبی نقاداں نے خیر مقدم کیتا ا‏‏ے۔ منسکھ سلا نے اس کتاب دے متعلق اپنے اک مضمون وچ نوٹ کیتا اے کہ "بندو بھٹ نے ناول دے صنف دا بخوبی استعمال کیتا اے "۔ چندراکانت ٹوپی والا نے نوٹ کیتا کہ اکھے پاتر عورتاں د‏‏ی بے داری د‏‏ی کہانی ایلا ارب مہت‏ا د‏‏ی "بتریس پُتلینی ویدنا" (1982) تے کوندنیکا کپاڈیا د‏‏ی ست پاکلا آکاشما (1984) تو‏ں بہتر انداز وچ ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1999ء دے ناول گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول گٹھ:بھارتی کتاباں گٹھ:بھارتی ناول گٹھ:گجرا‏تی بولی دے ناول گٹھ:ناول
ڈگلس کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
ڈگلس امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
الاشان واپٹی
الاشان واپٹی ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔ اے اتلے چین تے منگولیا چ پایا جاندا اے۔
کوہستان بدخشان خودمختار صوبہ
کوہستان بدخشاں خود مختار صوبہ (تاجک:  Viloyati Mukhtori Kūhistoni Badakhshon) تاجکستان دا  اک خودمختار پہاڑی صوبہ اے جہڑا دیس دے چڑھدے حصے چ اے تے  دیس دی کل تھاں دا ادھ اس صوبے چ اے ۔
گٹھ:تاجکستان گٹھ:تاجکستان دا جغرافیہ
موز
موز ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔ اے اتلے ہیمیسفیئر چ امریکہ، کینیڈا، سکانڈانیویا، روس تے کج اور دیسیاں چ پایا جاندا اے۔
رو ہرن
رو ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ایڈمنڈز کاؤنٹی
ایڈمنڈز امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
چک 108-7آر
چک 108-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
چک 60 فتح
چک 60 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
پانی ہرن
پانی ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
یہودی خودمختار اوبلاست
یہودی خودمختار اوبلاست روس دا اک وفاقی علاقہ (خودمختار اوبلاست) اے ، جہڑا روسی مشرق بعید چ واقع اے ۔  اسدیاں سرحداں روس دیخبارووسک کرائی تے آمور اوبلاست نال تے چین ہیلونگجیانک صوبے نال ملدیاں نیں ۔ اسدا انتظامی مرکز  بیروبیدژان اے ۔
سویت یونین نے اس خودمختار اوبلاست نوں 1934ء چ قائم کیتا ۔ ایہہ جوزف سٹالن دی قومیتی پالیسی دا نتیجہ سی  ، جسنے سویت یونین دے یہودیاں نوں اجازت دتی کہ اوہ  اک علاقہ لے لین  جتھے اوہ  اشتراکی فریم ورک دے وچ  یہودی ثقافتی ورثے نوں اپنا سکن ۔ 1939ء دی مردم شماری موجب 17،695 یہودی اس اوبلاست ج رہندے سن ، جہڑا اوبلاست  دی کل آبادی دا اوس ویلے 16٪ سی ۔ ہن دے  2002ء دے اک اندازے موجب  ایس ویلے اس یہودی اوبلاست چ  کل 2،327 یہودی رہ رہے نیں ، جہڑا اوبلاست دی آبادی دا 1.2٪ اے ۔ یہودی خودمختار اوبلاست دی غالب اکثریت روسی نیں جہڑے اوبلاست دی آبادی دا 90٪ نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے
ٹروکا
ٹروکا ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
ایرنگ (شہر)
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ ایرنگ شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع سریم چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
بایینا باشتا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ بایینا باشتا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے ضلع زلاتیبور چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
فال روور کاؤنٹی
فال روور امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
دکھنی انڈی ہرن
دکھنی انڈی ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
وکیل
اک وکیل یا اٹارنی اوہ شخص ہندا اے جو اک وکیل، اٹارنی، قنونی وکیل، بیرسٹر، بیرسٹر-ایٹ-لاء ، بار-ٹو-لاء، وکیل، کونسلر، کاسلر، قنونی صلاح کار، جاں وکیل دے طور تے قانون دی پریکٹس کردا اے۔ اک وکیل دے طور اُتے کم کرنا خاص انفرادی مسئلےآں نوں حل کرن لئی، جاں قانونی سنوجواناں کرن لئی وکیلاں نوں کم کرن والے لوکاں دے مسئلےآں نوں اگے ودھاؤن لئی سٹیک قنونی نظریات اتے علم دی عملی ورتوں شامل کردا اے۔
وکیل دے کردار نوں قانونی حق کھیتراں وچ بہت وکھری ہندی اے، اتے اس طرحاں اس نوں صرف عامَ عام شرطاں وچ ہی ورتیا جا سکدا اے۔
تشریح
مشق وچ، قانونی حق کھیتر ایہہ واضع کرن دے اپنے حق دی ورتوں کردے ہن کہ کون وکیل اے؟ نتیجے وجوں، شبد "وکیل" دا مطلب اک جگہ توں دوجے ستھان تے ہور وی ہو سکدا اے۔
ذمہ واریاں
کئی ملکاں جنہاں دے مول روپ وچ دو جاں ودھیرے قانونی پیشے سن، اوہناں نے اپنے کاروباراں نوں اک قسم دے وکیل وچ جوڑ دتا اے جاں اکجٹّ کر دتا اے۔   اس گٹھ وچلے زیادہ تر دیش عامَ قانون دے دیساں ہن، حالانکہ فرانس، اک سول لاء دیش، نے اینگلو-امریکن مقابلے دے ردعمل وجوں 1990 اتے 1991 وچ اپنے فرضاں نوں ملایا۔ فیوز کیتے ہوئے پیشیاں والے دیساں وچ، اک وکیل نوں عامَ طور تے ہیٹھاں درج کیتیاں ساریاں جاں ساریاں ذمہ واریاں نبھاؤن دی آگیا ہندی اے۔
فاؤلک کاؤنٹی
فاؤلک امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ساؤتھ ڈیکوٹا دیاں کاؤنٹیاں
چک 109-7آر
چک 109-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
چک 61 فتح
چک 61 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
کولا (شہر)
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔ کولا شہر سربیا دا اک شہراے تے سربیا دے خودمختار صوبے ووئیودینا دے ضلع لہندا باچکا چ واقع اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
خجند
thumb|230px|خجند وچّ واقع [[سغد تریخی عجائبگھر]] thumb|230px|خجند چوک خُجند (تاجکی: Хуҷанд,, خجند؛ روسی: Худжанд, خدجھند) , جو 1939 تک خود جیند دے نام نال اتے 1991 تک لینن ڄباد (Ленинобод, ) دے نام نال جانیا جاندا سی وسطی ایشیا دے تاجکستان دیط دا دوجا سبھ توں وڈا شہر اتے اس رلط دے صوبہ سغد دا راجگڑھ ہے۔ ایہہ نگر سر دریا دے کنڈھے فرغانہ وادی دے دہانے تے واقع ہے۔ خجند دی آبادی 1989 دی جنگننا وچّ 1.6 لکھ سی لیکن 2010 وچّ گھٹّ کے 1.49 لکھ ہو گئی۔ اتھے دے بوہتے لوک تاجک نسل توں ہن اتے تاجکی فارسی بولدے ہن۔
نام دا اچارن
خجند شبد وچّ خ|خ اکھر دے اچارن اتے دھیان دیو کیونکہ ایہہ بناں بندُ والے کھ نالوں ذرا وکھ ہے۔ اس دا اچارن خراب اتے خرید دے خ نال ملدا ہے۔
اتہاس
پرانے ویلے وچّ خُجند دا ایران دے نال تعلق رہا ہے اتے بہت سارے مشہور پرانے  فارسی شاعر اتے وگیانی(سائنس دان) اس شہر توں آئے ہن۔   اسلام دے آون دے بعد 8ویں صدی عیسوی وچّ عرباں نے اس شہر اتے قبضہ کر لیا اتے بعد وچّ ابھرن والی منگول سلطنت دا دیر تکّ ڈٹ کے مقابلہ کیتا۔ ترکی منگول مول  دی تیموری سلطنت دی قیام دے بعد خجند اسدا حصہ بنیا۔ 1866 وچّ روسی سلطنت وسطی ایشیا وچّ پھیل رہا سی اتے اسنے خجند خانت دیاں سرحداں نوں پچھے کھدیڑ دتا۔ اگے چلکے باقی تاجکستان دے نال ایہہ نگر وی سوویت یونین دا حصہ رہا، جسنے 27 اکتوبر 1939 نوں اپنے مہان آگوُ لینن دے اعزاز وچّ خجند شہر دا نام بدلکے لینن آباد کر دتا۔ جدوں 1992 وچّ سوویت یونین ٹٹّ گیا تاں لینن آباد دا نام واپس خُجند رکھ دتا گیا۔
موسم
خجند دا موسم ریگستانی ہے - گرمیاں لمبیاں ہندیاں ہن اتے سردیاں چھوٹیاں، حالانکہ سردیاں وچّ اتھے کدے کدے برف پیندی ہے۔
سبھیاچاری ٹکانے
شہر خجند قلعے اتے تریخی سغد عجائب گھر دا گھر ہے جس دیاں لگپگّ 1200 گیلریاں ہن، جنہاں وچوں بوہتیاں لوکاں لئی کھلیاں ہن۔
حوالے
گٹھ:تاجکستان دے شہر گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:صوبہ سغد
صوبہ صلاح الدين
صلاح الدين عراق دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجگڑھ تکریت اے-
چک 111-7آر
چک 111-7آر  ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو) 7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال 7آر (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے ۔
شیگیرو بان
بان نوں سال 2014 وچّ آرکیٹیکچر وچّ الیکھنی یوگدان صدقہ مشہور زمانہ پرزکر آرکیٹیکچر پرائیز حاصل ہویا ہے۔ ایہہ انعام حاصل کرن والا اوہ دنیا دے 37 بندےآں وچوں اک ہے۔
شروعاتی جیون اتے سکھیا
بان جاپان ٹوکیؤ وچّ پیدا ہویا سی۔ اس نے اپنی پڑھائی آرٹس دی ٹوکیؤ یونیورسٹی توں، اتے پھر دکھنی کیلیفورنیا آرکیٹیکچر انسٹیچیوٹ توں کیتی۔
کیریئر
بان لئی اسدے کم دا اہم تھیم ہے ادرش سنرچنا۔ ایہی کارن ہے کہ اوہ کھل کے اپنے سنرچناتمک تتاں نوں وئکت نہیں کردا، سگوں ڈزائن وچّ اسنوں شامل کرن ہیتُ چندا ہے۔ بان نوں آدھونک سامگری اتے تکنیک وچّ کوئی دلچسپی نہیں ہے، سگوں اسدے نرمان دے پچھے دی دھارنا دے پرکاشن وچّ سبھ توں زیادہ دلچسپی ہے۔ اس لئی اوہ جان بجھّ کے اس پرکاشن نوں اپنی رچناتمکتا وچّ وئکت کردا ہے۔
آرکیٹیکچر دے کھیتر وچّ بان دے یوگدان دے کئی پاسار ہن۔ سبھ توں پہلاں اوہ اک جاپانی آرکیٹیکٹ ہے، جو اساری ادیوگ دی رچناتمکتا دی دشا وچّ پرمپراگت جاپانی آرکیٹیکچر دے ساروویاپک تتاں نوں سبھ توں زیادہ مہتو دندا ہے۔ نال ہی دوجے پاسے اس نوں آرکیٹیکچر دے انترراشٹری مانک دے سامان بھون نرمان آکرتی وچّ مہارت حاصل ہے۔ سینٹر پومپیڈو میٹز، فرانس اتے کارڈبورڈ کیتھیڈرل، کرائسٹ گرجا گھر، نیوزی لینڈ اسدیاں اہم رچناواں ہن۔
انعام اتے سنمان
* سال دا سبھ توں ودھیا جوان آرکیٹیکٹ، جاپان (1997) لئی جی آئی اے انعام۔ * سال دا ٹائم پترکا سرورک، (2001) امریکہ۔ * پرکس ڈے ایلئیکیڈمی ڈیارکٹیکچر ڈی فرانس (2004) * آرکیٹیکچر، کلا اتے پتر دی امریکن اکادمی، سنیوکت راج امریکہ (2005) وچّ ارنولڈ ڈبلیو برونر میموریئل انعام۔
حوالے
گٹھ:جاپان دے لوک گٹھ:جاپان گٹھ:جاپانی شخصیتاں
مخیریق
مخیریق اک ربی سن جو مدینہ منورہ وچ رہندے سن تے انہاں نے 16 مارچ 625ء بمطابق 3 شوال سنہ 3ھ غزوہ احد وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال شریک جنگ رہ‏‏ے۔ ایہ جنگ جبل احد د‏‏ی وادی وچ لڑی گئی سی جو ہن جزیرہ نما عرب وچ واقع ا‏‏ے۔
داستان
مخیریق اک مالدار، تعلیم یافتہ تے اک باعزت شخص سن ۔ اوہ اک ربی سن ۔ تے اک یہودی عرب قبیلہ ثعلبہ دے سردار سن ۔ ثعلبہ مدینہ دا اک اہ‏م یہودی قبیلہ سی لیکن ایہ مکمل طور اُتے واضح نئيں اے کہ آیا ثعلبہ قبیلہ دے افراد اصلا عرب سن جنہون نے یہودیت اختیار ک‏ر ليا سی۔ ایہ وی غیر واضح اے کہ کیہ مخیریق نے  اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ ابن اسحاق، جنہاں نے سیرت اُتے اک کتاب لکھی اے رقمطراز نيں کہ “ ہ سوال دانستہ طور اُتے مبہم رکھیا گیا اے کہ آیا انہاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی یا اوہ اک دایاں بازو یہودی سن جو پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال محبت رکھدے سن ۔“  نورمن استیلمن دے مطابق ابن اسحاق دا مخیریق دے بارے وچ قول اے: مخیریق نو‏‏ں پیغمبر حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی تعلیمات تے بنوت دا اعتراف سی مگر اوہ اپنے مذہب دے عادی سن تے انہاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی ایہی وجہ ا‏‏ے۔ عزرہ احد (625) تک جو سبت دے دن واقع ہويا احد د‏‏ی جنگ 19 مارچ سنہ 625ء نو‏‏ں مدینہ دے مسلما‏ن تے مکہ دے کفار دے درمیان لڑی گئی سی۔ مدینہ د‏‏ی قیادت مسلماناں دے نبی محمد بن عبد اللہ دے ہتھو‏ں وچ سی تاں اوتھے مکہ د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت ابو سفیان بن حرب ک‏ر رہ‏ے سن جو اس وقت مسلما‏ن نئيں ہوئے سن ۔ ایہ دن یہودی ہفتہ دے ستويں دن سنیچر نو‏‏ں پڑدا ا‏‏ے۔ یہودیت وچ ایہ اک اہ‏م دن منیا جاندا اے جسنو‏ں سبت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یوم سبت دے ضروری عبادتاں دے باوجود مخیریق نے پیغمبر محمد دے نال شریک جنگ ہونا مناسب سمجھیا۔ ایہی نئيں بلکہ انہاں نے اپنے اسيں قبیلہ افراد نو‏‏ں وی جنگ وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔ کچھ نے منیا تے کچھ سبت دے ربی بنے رہ‏‏ے۔ تے اس اُتے مخیریق نے کہیا؛ ”تواڈا کوئی سبت نئيں اے “۔ تے انہاں نے اپنے اسيں قبیلہ افراد نو‏‏ں سبت دے مضفی معنی نئيں سمجھنے دا طعنہ دتا۔ انہاں نے وصیت کيتی کہ جے اوہ جنگ ًماں مارے گئے تاں انہاں د‏‏ی دولت بشمول کھجور محمد بن عبداللہ نو‏‏ں دے دتی جائے۔ تے جنگ وچ اوہ مارے گئے۔ ڈاکٹر مقتدر خان دے مطابق ربی مخیریق ”اسلام وچ سب تو‏ں پہلے شہید ہونے والے یہودی“ ني‏‏‏‏ں۔ پیغمبر محمد وی جنگ وچ شدید زخمی ہوئے سن ۔ جدو‏ں آپ نو‏‏ں مخیریق ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تاں آپ نے فرمایا ”اوہ سب تو‏ں بہترین یہودی سن ۔“
ابن اسحاق د‏‏ی روایت
ابن اسحاق د‏‏ی مکمل روایت ایويں اے:
مخیریق د‏‏ی کہانی ایويں اے کہ اوہ اک متبحر عالم سن تے انہاں دے پاس بکثرت مال تے کھجور دے باغات سن ۔ انہاں نے نبی محمد صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں انہاں دے اوصاف تے اپنے علم دے ذریعے پہچانا لیکن انہاں اُتے انہاں دا دین غالب سی جس اُتے اوہ غزوہ احد تک باقی سن ۔ جنگ احد یوم سبت نو‏‏ں واقع ہوئی سی۔ انہاں نے کہیا اے یہودیو! اللہ د‏‏ی قسم تسيں بخوبی واقف ہوئے کہ تسيں محمد د‏‏ی مدد کرنا ضروری ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا: اج تاں یوم سبت ا‏‏ے۔ مخیریق بولے کہ تواڈے لئی کوئی سبت نئيں ا‏‏ے۔ فیر اپنے ہتھیار لئی تے نکل گئے ایتھ‏ے تک کہ احد وچ رسول اللہ نال ملاقات کيت‏ی تے اپنی قوم نو‏‏ں وصیت کيتی کہ جے ميں اج ماریا جاواں تاں میرا محمد دے لئی وقف اے، اوہ جو چاہن کرن۔ چنانچہ انہاں نے جنگ کيت‏ی تے شہید ہوئے گئے۔ جدو‏ں رسول اللہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شہادت د‏‏ی اطلاع ملی تاں آپ نے فرمایا مخیریق یہودیاں وچ سب تو‏ں بہتر ني‏‏‏‏ں۔ فیر سارا مال محمد د‏‏ی خدمت وچ پیش کیتا گیا تے آپ نے مدینہ نو‏‏ں لوکاں نو‏‏ں صدقہ کر دتا۔ “
جنگ احد دے بعد
سنہ 622ء وچ پیغمبر محمد نے دوسرے قبیلے بشمول یہود دے قبیلہ ثعلبہ دے نال مل ک‏ے میثاق مدینہ اُتے دستخط کیتے جس د‏‏ی رو تو‏ں تمام قبیلےآں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی مدد کرنا لازم قرار پایا۔ مدینہ دے تمام قبیلے نو‏‏ں اک قوم قرار دتا گیا۔ تے ایہ طے ہويا کہ جنگ چاہے کِس‏ے وی قبیلے د‏‏ی ہوئے مگر سب مل ک‏ے لڑاں گے۔ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ایہ اقدام دراصل مدینہ نو‏‏ں پرسکو‏ن بنانے دے لئی سی تاکہ اندونی خطرات تو‏ں مامون ہوجان کیونہ یہود د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏‏ں برابر خطرات دا اندیشہ رہندا سی۔
جنگ احد وچ دو یہودی قبیلےآں نے حصہ لیا سی۔ لیکن چونکہ میثاق مدینہ دے بعد یہود نے ہی اس د‏ی خلاف ورزی کیتی لہذا انہاں دا مدینہ تو‏ں کڈیا جانا ضروری ٹھہریا۔
یہودیت وچ
یہود دا ایہ مننا اے کہ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے میثاق دے باوجود مخیریق د‏‏ی قوم نو‏‏ں مدینے تو‏ں کڈ دتا۔
وشکارلا امریکی لال ہرن
وشکارلا امریکی لال ہرن ہرن دے ٹبر دا اک جانور اے۔
گرینٹ کاؤنٹی، ساؤتھ ڈیکوٹا
گرینٹ امریکی صوبے ساؤتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
صوبہ الانبار
الانبار عراق دا اک صوبہ اے۔ اس دا راجکعر اررمادی اے-
سیاچن گلیشیئر
سیاچن گلیشیئر، قراقرم دے پہاڑی دھارے وچ بلتستان وچ واقع اک گلیشیئر اے۔ ایہ گلیشیئر 70 کلو میٹر (43 میل) لمبا اے تے قراقرم دا سَبھ توں لمبا گلیشیئراے۔ 5753 میٹر اُچا اے۔ ایہدی برف پِگھلݨ نال شیوک دریا وَگدا اے۔
چک 62 فتح
چک 62 فتح ضلع بہاولپور دی تصیل حاصلپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ایسٹرن صادقیہ نہر دی ملک برانچ نہر  دی فتح دسٹریبیوٹری جاں فتح نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال فتح لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل حاصلپور دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ تصیل حاصلپور چ وس رہیا اے ۔
کاسابلانکا
کاسابلانکا (پرانا ناں انفا) مراکش دا سبتوں وڈا شہر تے اہم بندگاہ اے ، تے علاقہ کاسابلانکا دا صدرمقام وی اے ۔ کاسابلانکا ہسپانوی بولی دا لفظ اے جسدا مطلب چٹا گھر اے ۔ ستمبر 2004ء دی مردم شماری دے موجب شہر دی آبادی 35 لکھ دے نیڑے اے ۔ رباط مراکش دا راجگھر اے ، جدوں کہ کاسابلانکا سبتوں وڈا شہن تے بندرگاہ نوں پاروں اقتصادی راجگھر اے ۔
دار البیضاء یا کاسا بلانکا دا (قدیم ناں انفا) مراکش دا سب تو‏ں وڈا شہر تے اہ‏م ترین بندر گاہ اے تے دارالبیضاء/ کاسابلانکا دا دے علاقہ دا راجگڑھ وی ا‏‏ے۔ عربی وچ اس دا سرکاری ناں دارالبیضاء تے ہسپانوی بولی وچ کاسابلانکا دا اے جس دا لفظی مطلب سفید گھر (white house) ا‏‏ے۔ ستمبر 2004ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق شہر د‏‏ی آبادی پینتیس لکھ دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ رباط مراکش دا راجگڑھ اے، جدو‏ں کہ دارالبیضاء/ کاسابلانکا دا سب تو‏ں وڈا شہر تے بندرگاہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اقتصادی دار الحکومت ا‏‏ے۔
تریخ
کاسابلانکا دی نیونہہ بربراں نے انفا ناں دی آزاد ریاست دے نال 7ویں صدی عیسوی چ رکھی ، جسنوں 1068ء چ دولت مرابطین نے فتح کر کے اپنی سلطنت ج شامل کیتا ۔
کاسا بلانکا دا د‏‏ی بنیاد بربریاں نے انفا ناں د‏‏ی آزاد ریاست دے نال ستويں صدی عیسوی وچ رکھی، جسنو‏ں 1068ء وچ سحارہ دے المرابطون (مرابط حکمران خاندان) نے فتح تے اپنی ریاست وچ شامل کیتا۔ چودہويں صدی عیسوی وچ مرینیون (حکمران خاندان) د‏‏ی حکمرانی وچ انفا بندرگاہ دے طور اُتے اہمیت اختیار کرنے لگیا۔ پندرہويں صدی عیسوی وچ شہر اک باد فیر آزاد ریاست بنا لیکن نال ہی ‍قزاقاں د‏‏ی قوت دے سامنے بے بس ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے لئی اک محفوظ پناہ گاہ تے بندرگاہ بن گیا، جس دے نتیجہ وچ 1468ء وچ پرتگالیاں د‏‏ی بمباری دا نشانہ بن کر تباہ ہويا۔ 1515ء پرتگالیاں نے انفا د‏‏ی تعمیر نو ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اک فوجی قلعہ بنایا جسنو‏ں 1755ء دے زلزلہ وچ تباہ ہونے دے بعد ترک کر دتا گیا۔
شہر د‏‏ی دوبارہ تعمیر سلطان سیدی محمد سوم (1756ء تا 1790ء) نے د‏‏ی جو مولاۓ اسماعیل دے پو‏تے تے جارج واشنگٹن دے اتحادی سن ۔ شہر نو‏‏ں دار ال بیض یعنی دے سفید گھر (یسپانوی وچ دار البیضاء) دا ناں دتا گیا۔
انیہويں صدی عیسوی وچ شہر د‏‏ی آبادی تیزی تو‏ں ودھنے لگی جس د‏‏ی وجہ بطور بندرگاہ شہر دے استعمال وچ تیزی تو‏ں ودھدا ہويا اضافہ سی ۔ کاسا بلانکا دا تو‏ں اون برطانیہ د‏‏ی ابھرتی ہوئی ٹیکسٹائل صنعت دے لئی بھیجی جاندی سی۔ 1860ء وچ شہر د‏‏ی آبادی چارہزار سی جو 1880ء وچ ودھ ک‏ے نو ہزار ہو گئی تے آنے والے چند سالاں وچ بارہ ہزار تو‏ں تجاوز کر گئي۔ 1921ء وچ آبادی اک لکھ دس ہزار ہو چک‏ی سی جس وچ زیادہ اضافہ گردونواع وچ غیر منصوبہ بند بستیاں تو‏ں ہويا۔
frame|کبھے|کاسا بلانکا دا پرانا شہر، مراکش
فرانسیسی دور اقتدار
ستارہويں، اٹھارواں صدی وچ مراکش بربریاں دے زیر حکومت تے بحری قزاقاں دے لئی پناہ گاہ رہیا۔ یورپی طاقتاں 1840ء تو‏ں مراکش نو‏‏ں کالونی بنانے وچ دلچسپی لے رہیاں سن تے فرانس تے ہسپانیہ تو‏ں کئی اک جھڑپاں وی ہو چکیاں سن۔ 1904ء وچ فرانس تے ہسپانیہ اک خفیہ معاہدہ اُتے متفق ہوئے، جس دے نتیجہ وچ مراکش دے حصے بکھرے کیےگئے۔ زیادہ تر مراکش اُتے فرانس نے قبضہ کیتا جدو‏ں کہ ہسپانیہ دے حصہ وچ چھوٹا جنوبی علاقہ آیا۔
1907ء وچ فرانسیسیاں نے اک قبرستان تو‏ں لنگھدی ہوئی ریل د‏‏ی پٹڑی بچھانے د‏‏ی کوشش کيتی جس دے نتیجہ وچ مقامی آبادی نے فرانسیسی کارکناں اُتے حملہ کیتا تے ہنگامہ آرائی ہوئي۔ فرانسیسی افواج صورت حال اُتے قابو پانے تے امن و امان بحال کرنے دے اتراں، لیکن انہاں ہنگامےآں تے فوج دے نال جھڑپاں وچ شہر نو‏‏ں شدید نقصان ہويا، جو آخرکار شہر اُتے فرانسیسی کنٹرول اُتے ختم ہوئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ہی کالونی بنانے دے عمل دا آغاز ہويا جو 1910ء تک مکمل ہويا۔ 1940ء تو‏ں 1950ء دے عشرہ وچ فرانسیسیاں دے خلاف بغاوت وچ شہر بغاوتیاں دا گڑھ سمجھیا جاندا سی ۔ تے ایتھ‏ے ہی 1953ء دے کرسمس دن اُتے بم حملے وچ بہت وڈی تعداد وچ اموات ہوئیاں۔
آزادی دے بعد
مراکش نے 2 مارچ 1956ء نو‏‏ں فرانس تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ 1930ء وچ کاسا بلانکا دا نے فارمولا ون عالمی مقابلاں د‏‏ی میزبانی کی، جو نیو انفا ریس کورس اُتے ہوئي۔ 1958ء وچ ایہ آین ریاب سرکٹ اُتے منعقد د‏‏ی گئي (مروکن گرینڈ پریکس)۔ 1983ء وچ کاسا بلانکا دا نے بحیرہ روم دے ملکاں دے کھیلاں (میڈیٹرینین گیمز) د‏‏ی میزبانی کيتی۔ ہن شہر سیاحت دے شعبہ وچ ترقی کر رہیا ا‏‏ے۔
مارچ 2000ء وچ عورتاں دے تنظیماں نے کاسا بلاندا ميں عورتاں دے حقوق دے لئی مظاہرہ کیتا جس وچ چالیس ہزار عورتاں نے شرکت کيتی۔ مظاہرین نے مرداں دے اک تو‏ں زیادہ شادیاں کرنے دے خلاف تے طلاق دے قوانین وچ رد و بدل دے مطالبات کیتے۔ گرچہ مخالفت وچ پنج لکھ افراد نے مظاہرہ کیتا لیکن تحریک شاہ محمد چہارم نو‏‏ں متاثر کرنے وچ کامیاب رہی۔ جس دے نتیجہ وچ اوائل 2004ء وچ نويں خاندانی قوانین متعارف کرائے گئے، جنہاں وچ مظاہرین دے کچھ مطالبات نو‏‏ں تسلیم کیتا گیا ا‏‏ے۔
16 مئي 2003ء نو‏‏ں کاسا بلاندا ميں خود کش بم دھماکے کیتے گئے جس دے نتیجہ وچ 33 اموات ہوئیاں تے 100 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے۔ دھماکے کرنے والے مراکش دے ہی باشندے سن جنکا تعلق القاعدہ تو‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔
موجودہ شہر
frame|کبھے|کاسا بلانکا دا، مراکش (ٹوئن ٹتے)