cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تریخ وہابیت
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
۴۸۴. جزیرة العرب فی القرن العشرین ص ۳۱۳، چنانچہ وہابیاں د‏‏ی حکومت آنے دے بعد وی ایہ لوک عہد شکنی کردے رہندے سن تے وہابیاں دے دشمناں دے نال مل جاندے سن، تے اک دوسرے دے سامنے برائیاں تے فتنہ وفسادبرپا کردے رہندے سن، (تریخ نجد ابن بشر جلد اول ص ۱۹، ۲۱۲ اُتے رجوع فرماواں)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵٧. ہدیہ طیبہ، ص ۸۳۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۲۸. زین الدین تو‏ں مراد، شریف زین الدین قمی اے ،جس کوغازان خان نے دوسرے تن لوکاں دے نال دمشق  دے لئی روانہ کيتا سی۔ (السلوک جلد اول ازق ۳ ص ۸۹۰)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
ڈاکٹر عبد الرحمن زکی مذکورہ گل نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے کہندے نيں کہ وہابی مذہب وی دوسرے مذہبی، سیاسی، اجتماعی طریقےآں تو‏ں متاثرہويا اے ۔ متاثرہونے تو‏ں انہاں د‏‏ی مراد مذہب وچ اختلاف تے اس د‏ی تعلیم کوسمجھنا تے اس دے نظریات نو‏‏ں جاری کرنا ا‏‏ے۔
۴۳۴. حاضر العالم الاسلامی جلد اول ص ۲٦۴۔
قدیم ایرانی کتاباں وچ وہابیت دا ذکر
مرحوم میرزائے قمی نے اک خط دے ضمن وچ لکھیا اے (جو اج وی باقی اے ) جس وچ وہابیاں دے بارے وچ اس طرح بیان کيتا گیا اے:
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۱٧. المنتظم ابن الجوزی ج٦ ص ۳۲۔
اسلامی دور وچ کعبہ دا غلاف
زید تے عبداللهبن زبیر نے کعبہ اُتے خسروانی (بقول بعض خراسانی)دیبا کپڑ‏ے دا غلاف چڑھایا عبدالملک مروان وی ہر سال دیبا دا ہی غلاف کعبہ  دے لئی بھیجاکردا تھااور مدینہ تو‏ں گذردے وقت اسنو‏ں مسجد نبوی دے ستوناں وچ باندہ دتا جاندا تھاکہ سب لوک اسنو‏ں دیکھ لاں تے اس دے بعد اسنو‏ں مکہ  لے جاندے سن ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴٦۰. المسلمون فی العالم الیوم ج ۳ ص ٦۳، ٦۴۔ جداں کہ معلوم ہُندا اے کہ وہابی تقلید دے مسئلہ (جداں کہ دوسرے اسلامی فرقےآں وچ رائج اے ) دے مخالف نيں، تے ایہ لوک خود نو‏‏ں اِنّی اجازت دیندے نيں کہ مسائل وچ اجتھاد کرن، تے قرآنی آیات د‏‏ی وی اپنی رائے دے مطابق تفسیر کرن۔
”کوئی اس د‏ی اجازت دے بغیر شفاعت کرنے والا نئيں اے “۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
یہ گل معلوم ہونا چاہیدا کہ پہلے آخرت وچ خدا دے دیدار دا نظریہ موجود سی، چنانچہ ”مرجئہ“نامی فرقہ دے بعض افراد اس طرح دا اعتقاد رکھدے سن، ايس‏ے طرح بعض لوک خدا نو‏‏ں صاحب جسم ایتھ‏ے تک کہ اعضاء وجوارح والا تصور کردے سن (۹۰) ( تعالی اللّٰه عما یقولون علواً کبیراً ) ۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۴۲. تریخ مکہ ج۲ ص ۲۳٦۔
٦۴۳. وہابی لوک اپنے حاکم نو‏‏ں اپنا امام کہندے سن ۔
٦۴۴. المملکہ العربیة السعودیہ ج۲ ص ۲۹۹، ۳۰۰، ”جرج آنتونیوس“ دے قول دے مطابق انگلینڈ د‏‏ی حکومت نے کہیا سی کہ جے دونے حکومتاں اسيں تو‏ں ایہ درخواست کرن کہ انہاں دونے دے درمیان فیصلہ کراداں تاں اس وقت اسيں انہاں دے کم وچ مداخلت کرسکدے نيں۔ (یقظة العرب ص ۴۵۵)
٦۴۵. صلاح الدین مختار ج۲ ص۳۰۰ تاں۔
٦۴٦. صلاح الدین مختار، ج۲ ص ۳۰٦، تے ۳۱۴ تو‏ں ۳۱٦ تک۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۱۵. وفاء الوفاء جلد اول ص ۴۲۴، آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی قبر مطھر د‏‏ی پوشش دے بارے وچ ایہ کہیا قابل ذکرہے کہ اس وقت وی آپ د‏‏ی قبر مطھر اُتے اک ضخیم (بھاری)کپڑ‏ا پيا ہويا اے، جس نو‏‏ں ضریح مبارک د‏‏ی جالیاں تو‏ں دیکھیا جاسکدا اے ،گویا ملک سعود دے زمانہ تو‏ں دس پندرہ سال پہلے تو‏ں ہی ایہ چادرپئی ہوئی تھی
ابن سعود اُتے ”جمعیة الاخوان“ دے اعتراضات
سلطان عبد العزیز نو‏‏ں جداں ہی اس واقعہ د‏‏ی اطلاع ملی اوہ فوراً نجد واپس آگیا تاکہ اس بحران نو‏‏ں تدبیر دے نال حل کرسک‏‏ے، اس لئی اس نے تمام ”جمعیة الاخوان“کے لیڈراں کو(۲۵)رجب ۱۳۴۵ھ نو‏‏ں ریاض وچ اک جلسہ وچ بلايا، چنانچہ ”جمعیة الاخوان“ دے تمام لیڈر مذکورہ تریخ اُتے ریاض پہونچ گئے صرف سلطان بن بجاد (”جمعیة الاخوان“ دا اک لیڈر) اس وچ شریک نئيں ہويا، سلطان عبد العزیز نے اس جلسہ وچ اپنے احوال وخدمات اُتے اک مفصل تقریر د‏‏ی جس وچ اس گل اُتے زور دیاکہ وچ شریعت اسلام دا اک خادم تے نگھبان ہون، تے وچ ہن وی وھی ہاں جو پہلے سی، تے جداں کہ بعض لوکاں دا خیال اے کہ وچ بدل گیا ہون، نھاں! میرے اندر کوئی تبدیلی واقع نئيں ہوئی اے، وچ ہر لمحہ بیدار تے عرباں ہور مسلماناں دے حقوق دا پاسباں ہون۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۲. وہابی حضرات اپنے فرقہ نو‏‏ں نواں فرقہ نئيں کہندے بلکہ کہندے نيں ایہ فرقہ ”سَلَف صالح“ دا فرقہ اے تے ايس‏ے وجہ اپنے نو‏‏ں سَلَفیہ کہندے نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۲۔ لیکن جومسجد ”راس الحسین ںسے متصل اے اوہ کسی وی وقت فا طمیاں تو‏ں مربوط نئيں رہی بلکہ سلسلہ فاطمی دے خا تمہ دے بر ساں بعد تے صلاح الدین ایوبی جو سادات نو‏‏ں نیست و نابود کرنے والا سی ايس‏ے دے زمانہ وچ اس دے وزیر قاضی فاضل عبد الرحیم (متوفی۵۹٦ھ) دے ھا تھاں بنائی گئی تے مسجد دے برابر وچ اک وضو خانہ بنایا تے اک سقاخانہ وی بنوایا، تے بہت ساریاں چیزاں نو‏‏ں وقف کيتا۔(۳۸۳)
مذکورہ مطلب دے بارے وچ اس گل کيتی طرف اشارہ کرنا ضروری اے کہ قبور د‏‏ی زیارت، ايس‏ے طرح قبراں اُتے عمارت یا گنبد بنانا، ایہ کم شیعاں تو‏ں مخصوص نئيں اے بلکہ شروع ہی تو‏ں اسلامی فرقے اپنے بزرگاں د‏‏ی قبراں اُتے بہترین عمارتاں بنایا کردے سن انہاں دے لئی بہت ساریاں چیزاں وقف وی کيتا کردے سن تے انہاں د‏‏ی زیارت دے لئی وی جایا کردے سن ہن وی ایہ سلسلہ جاری وساری ا‏‏ے۔
رافضی کون لوک نيں؟
”لاٰ تُشَدُّ الرِّحَالُ اِلاّٰ اِلیٰ ثَلاٰثَةِ مََسَاجِدَ: اَلْمَسْجِدُ الْحَرَامُ وَمَسْجِدِیْ وَمَسْجِدُ بیت الْمُقَدَّسْ (مسجد اقصیٰ)“
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۰۸. تریخ مکہ ج ۲ ص ۱۳۱ تاں۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی سیرت تے اس دا طریقہ کار
زَینی دحلان کہندے نيں: محمد بن عبد الوہاب دے کمیں وچو‏ں اک کم ایہ سی کہ جوشخص وی اس د‏ی پیروی دا دم بھردا سی اسنو‏ں ثبوت دے طور اُتے اپنا سر منڈوانا پڑدا سی جدو‏ں کہ ایہ کم تاں کسی وی خوارج تے بدعت گذار فرقےآں نے انجام نئيں دتا،سید عبد الرحمن اَہدل مفتی زَبِید کہندے نيں کہ وہابیاں د‏‏ی ردّ وچ کوئی کتاب لکھنے د‏‏ی ضرورت ہی نئيں اے بلکہ انہاں دے لئی ایہ حدیث رسول کافی اے کہ آنحضرت نے فرمایا کہ ”سیماہ‏م التحلیق“ ۔ اتفاق تو‏ں اک عورت جس نو‏‏ں شیخ د‏‏ی اطاعت اُتے مجبور کيتا گیا سی اس نے شیخ محمد بن عبد الوہاب  تو‏ں کہیا کہ تاں جدو‏ں عورتاں نو‏‏ں سرمنڈوارنے اُتے مجبور کردا اے تاں فیر مرداں نو‏‏ں وی اپنی داڑھی منڈوانے اُتے مجبور کر، کیونجے عورتاں دے سر دے بال تے مرداں د‏‏ی داڑھی دونے زینت ہُندے نيں، شیخ دے پاس اس عورت دے سوال دا کوئی جواب نئيں سی۔(۲۵٧)
رافضی کون لوک نيں؟
حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی گفتگو تے عورتاں دا گریہ کرنا
واقدی کہندے نيں کہ جنگ احد وچ سعد بن ربیع شھید ہوگئے، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم مدینہ تشریف لیائے تے اوتھ‏ے تو‏ں ” حمراء الاسد“ گئے، جابر ابن عبد اللہ کہندے نيں کہ اک روز صبح دا وقت سی وچ آنحضرت د‏‏ی خدمت وچ بیٹھیا ہويا سی، چنانچہ جنگ احد وچ مسلماناں دے قتل وشھادت دیاں گلاں ہونے لگياں، منجملہ سعد بن ربیع دا ذکر آیا تاں اس وقت پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے فرمایا کہ اٹھو ! سعد دے گھر چلدے نيں، جابر کہندے نيں کہ اسيں ویہہ افراد ہونگے جو آنحضرت دے نال سعد دے گھر گئے اوتھ‏ے اُتے بیٹھنے دے لئی کوئی فرش وغیرہ وی نہ سی چنانچہ سب لوک زمین اُتے بیٹھ گئے اس وقت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے سعد بن ربیع دا ذکر کيتا تے انہاں دے لئی خدا تو‏ں طلب رحمت د‏‏ی تے فرمایا کہ ميں نے خود دیکھیا اے کہ اس روز سعد دے بدن نو‏‏ں نیزےآں نے زخمی کررکھیا سی، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏‏ں شھادت مل گئی، جداں ہی عورتاں نے ایہ کلام سنیا تاں رونا شروع کردتا، اس وقت پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اکھاں تو‏ں وی آنسوجاری ہوگئے تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے انہاں عورتاں نو‏‏ں رونے تو‏ں منع نئيں فرمایا۔(۱۹۱)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
نجد تے حجاز  وچ وہابیاں دے غلبہ تو‏ں پہلے وی بوہت سارے گنبداور عمارتاں موجود سن جنہاں د‏‏ی زیارت دے لئی لوک جایا کردے سن تے انہاں دے اُتے بہت زیادہ عقیدہ رکھدے سن، لہٰذا ایہ دعویٰ کرنا کہ قبراں د‏‏ی ریارت کيت‏ی ابتداء کرنے والے شیعہ  نيں باطل تے بے بنیاد ا‏‏ے۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۲۴. عنوان المجد فی تریخ نجد جلد اول ص ۱۲۱، ۱۲۲۔
رافضی کون لوک نيں؟
ابن اثیراس حدیث ”نَهٰی عَنِ الصَّلاٰةِ فِیْ الْمَقْبَرَةِ “کو نقل کرنے دے بعد کہندے نيں کہ مقبراں وچ نماز نو‏‏ں ممنوع قرار دینے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ مقبراں د‏‏ی مٹی، خون تے مرداں د‏‏ی نجاست تو‏ں مخلوط ہُندی اے لیکن جے کسی پاک قبرستان وچ نماز پڑھی جائے تاں صحیح اے، اس دے بعد ابن اثیرکھدے نيں کہ ”لاتجعلوا بیوتکم مقابر“(یعنی اپنے گھراں نو‏‏ں قبرستان نہ بناؤ)گذشتہ حدیث د‏‏ی ہی طرح اے یعنی تواڈے گھر نماز نہ پڑھے جانے وچ قبرستان د‏‏ی طرح نہ ہوجاواں، کیونجے جو مرجاندا اے اوہ فیر نماز نئيں پڑھدا، چنانچہ مذکورہ معنی اُتے درج ذیل حدیث دلالت کردی اے: ”اِجْعَلُوا مِنْ صَلاٰتِكُمْ فِی بُیُوْتِكُمْ وَلاٰ تَتَّخِذُوْا قُبُوْراً “ (اپنے گھراں نو‏‏ں قبرستان د‏‏ی طرح قرار نہ دو کہ کدی اس وچ نماز نہ پڑھو بلکہ کچھ نمازاں گھراں وچ وی پڑھیا کرو)بعض لوکاں نے کہیا اے کہ اس حدیث دے معنی ایہ نيں کہ اپنے گھراں نو‏‏ں قبرستان قرار نہ دو کہ اس وچ نماز پڑھنا جائز نئيں اے ،لیکن پہلے والے معنی بھتر نيں ۔(۱٧۸)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۲٦. روضات الجنات ج۴ ص ۱۹۸۔
کعبہ دے اندرونی حصہ دا غسل
غسلِ کعبہ دا طریقہ ایہ اے کہ جس دن کعبہ  د‏‏ی دہلائی دا وقت ہوتاہے کعبہ  دے کلید داراں دا سرپرست آل شیبہ(٧۴۵) دے دوسرے کلید داراں دے نال طلوع آفتاب دے کچھ دیر بعد کعبہ  دے پاس آتا اے فیر کعبہ  دا دروازہ کھولاجاندا اے فیر کلید دار تے انہاں دے ہمراہ افراد آب گلاب تو‏ں بھرے ہوئے تشت تے گل سرخ دے عطر تو‏ں بھری شیشیاں تے عود و عنبر وغیرہ جداں عطر لےک‏ے آتے نيں جو لوک کعبہ  نو‏‏ں غسل دیندے نيں اوہ کشمیری شالاں د‏‏ی لنگی باندہے رہندے نيں ۔
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
۴۸۵. جزیرة العرب فی القرن العشرین ص ۳۳٦، ۳۳٧۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۲۵. مرآة الحرمین ج۲ص۳۰۴، چنانچہ معمول ایہ سی کہ محمل نو‏‏ں سال وچ دو مرتبہ گہم ایا جاندا سی اک مرتبہ ماہ رجدو‏ں ميں تے دوسری مرتبہ ماہ شوال وچ ، تے اس دے لئی محفلاں دا انعقاد کيتا جاندا سی تے جس راستہ تو‏ں محمل دا گذر ہُندا سی اس راستہ نو‏‏ں سجایا جاندا سی تے اس د‏ی ناکہ بندی کيتی جاندی سی تے اوتھ‏ے دے لوک اسنو‏ں دیکھنے دے لئی جمع ہوجایا کردے سن ۔ (مرآة ج۲ ص۳۰۹)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
جس وقت وہابیوںنے حجاز اُتے غلبہ حاصل کيتا اس تو‏ں پہلے مکہ  وچ تمباکو نوشی رائج سی، صاحب تریخ مکہ  کہندے نيں کہ۱۱۱۲ھ وچ تمباکو مصر  تو‏ں مکہ  لیایا گیا تے ايس‏ے وقت تو‏ں تمباکو نوشی دا آغاز ہوگیا، تے کچھ ہی مدت وچ مکہ  وچ كُھلے عام تمباکو نوشی ہونے لگی۔
بربَہاری دا واقعہ
ابو علی مُسكُویہ۳۲۳ھ دے حالات وچ کہندا اے کہ ايس‏ے سال بَدرخَرشنی (صاحب شُرطہ) نے بغداد وچ ایہ اعلان کروایا کہ ابو محمد بربہاری(۱۴) دے مریداں وچ کوئی وی دوآدمی اک جگہ جمع نہ ہون، بدر خرشنی نے اس دے مریداں نو‏‏ں جیل وچ ڈلوادتا لیکن بربہاری اوتھ‏ے تو‏ں بھج نکلیا یا مخفی ہوگیا، اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ بربہاری تے اس دے پیروکار ہمیشہ فتنہ وفساد کردے رہندے سن ۔ اس گروہ دے سلسلے وچ خلیفہ الراضی دا اک فرمان صادر ہويا جس وچ بربہاری دے مریداں دے عقائد مثلاً شیعاں د‏‏ی طرف کفر وضلالت د‏‏ی نسبت دینا تے ائمہ د‏‏ی قبور د‏‏ی زیارت وغیرہ نو‏‏ں ناجائز مننا جداں امور دا تذکرہ سی تے انہاں نو‏‏ں اس گل تو‏ں ڈرایا گیا سی کہ یا تاں اوہ اس کم تو‏ں باز آجاواں، ورنہ انہاں د‏‏ی گردن قلم کردتی جائے گی،اور انہاں دے گھر تے محلےآں نو‏‏ں اگ لگادی جائے گی(۱۵)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۵۸. مسائل الجاہلیہ ص ۵۰۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
دمشق دے حنبلی عظیم فقھاء وچو‏ں اک تقی الدین ابن تیمیہ  سی جو مختلف فنون وچ مھارت رکھدا سی، تے اہل دمشق  نو‏‏ں منبر تو‏ں وعظ ونصیحت کردا سی، اک مرتبہ اس نے اک گل ایسی کھی، جس نو‏‏ں اس وقت دے علماء نے قبول نئيں کيتا، تے اسنو‏ں برا سمجھیا، تے اس وقت دے مصر ی بادشاہ ملک ناصرکو خبر دتی کہ ابن تیمیہ  ایسی ایسی گلاں کہہ رہااے، ملک ناصر نے حکم دتا کہ اسنو‏ں قاہرہ روانہ کردتا جائے، تے جدو‏ں ابن تیمیہ  قاہرہ لیایا گیا تاں اس وقت ملک ناصر نے قضات وفقھاء نو‏‏ں بلايا، جس وچ سب تو‏ں پہلے شرف الدین زاوی مالکی نے آغاز سخن کيتا، تے ابن تیمیہ  دے عقائد نو‏‏ں شمار کرنا شروع کيتا، (بحث وگفتگو دے بعد) ملک ناصر نے حکم سنایا کہ ابن تیمیہ  نو‏‏ں زندان وچ ڈال دتا جائے، چنانچہ چند سال ابن تیمیہ  نو‏‏ں زندان وچ رہنا پيا، لیکن اس نے اوتھ‏ے رہکر تفسیر وچ اک کتاب بنام”البحر المحیط“ لکھی جو تقریباً چالیس جلداں اُتے مشتمل تھی،اور جدو‏ں زندان تو‏ں آزاد ہويا تاں فیر وھی اپنا پرانا عقیدہ لوکاں دے سامنے بیان کرنا شروع کيتا جس د‏‏ی فیر علماء نے مخالفت کيتی، وچ (ابن بطوطہ) اس وقت شام وچ سی جدو‏ں ابن تیمیہ  نے جمعہ دے دن جامع مسجد دے منبر اُتے تقریر د‏‏ی تے لوکاں نو‏‏ں وعظ ونصیحت کيتی ،تو وچ وی اس وقت مسجد وچ سی، اس نے اپنی گفتگو دے دوران کہیا کہ خداوندعالم آسمان دنیا(پہلے آسمان) اُتے ايس‏ے طرح نا زل ہُندا اے جس طرح وچ تھلے آندا ہون، ایہ کہہ ک‏ے ابن تیمیہ  منبر دے اک زینے تو‏ں نیچےاتر آیا۔(۹۱)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۲۹. مقریزی در السلوک جلد اول از قسم ۳ ص ۸۸۹
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
چنانچہ اسيں دیکھدے نيں کہ عبد العزیز آل سعود بادشاہ جو وہابیاں دا امام وی سی، ۱۹۳۴ ھ وچ جدو‏ں اس د‏ی جنگ یمن دے امام یحيٰ (زیدی مذہب) نال ہوئی، تے جنگ دے بعد دونے نے آپس وچ اخوت تے بھائی چارگی دا عہد نامہ کيتا تے اس عہد نامہ نو‏‏ں قبول وی کيتا کہ یحيٰ بادشاہ یمن  دا شرعی حاکم اے، ایہ اعتراف کرنا گویا زیدی مذہب دا اعتراف کرنا ا‏‏ے۔
کربلا اُتے حملہ
اس حادثہ دے بعد شھر کربلا د‏‏ی حالت ایہ سی کہ شاعر لوک اس دے لئی مرثیہ کہندے سن، تے جو لوک اپنی جان بچا کر بھج نکلے سن، شھر وچ پرت آئے، تے بعض خراب شدہ چیزاں دے ٹھیک کرنے د‏‏ی کوشش کرنے لگے۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۹. بدعت تو‏ں مراد کسی عقیدہ یا عمل دا ظاہر کرناجو دین دے خلاف ہوئے تے اسنو‏ں دین وچ داخل کرنا ۔
وهابیاں دا مسقط اُتے حمله تے امام مسقط دا فتح علی شاه تو‏ں مدد طلب کرنا
امیر سعود نے ایرانی لشکر تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی سیف بن مالک تے محمد بن سیف د‏‏ی سرکردگی وچ اپنا اک عظیم لشکر بھیجیا،جنگ شروع ہوگئی، اس جنگ وچ سیف بن مالک تے محمد بن یوسف نو‏‏ں بہت زیادہ زخم لگے ایہ دونے اوتھ‏ے تو‏ں بھج نکلے، تے وہابیاں دے لشک‏ر ک‏ے بوہت سارے لوک مارے گئے، تے اس جنگ وچ امام مسقط نو‏‏ں فتحیابی حاصل ہوئی انھاں نے اس دا شکریہ ادا کردے ہوئے شاہزادہ حسین علی د‏‏ی قابلیت د‏‏ی داد تحسین دیندے ہوئے کچھ ہدایا تے تحائف بھیجے، فتح علی شاہ کواسواقعہ د‏‏ی خبر(۲۰)ربیع الاول نو‏‏ں پہونچی۔(۵۸٧)
رافضی کون لوک نيں؟
اسی طرح جدو‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے جنگ احد وچ اپنے چچا حمزہ نو‏‏ں شھید پایا تاں گرایہ کیہ تے جدو‏ں آپ نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا کہ جناب حمزہ نو‏‏ں مُثلہ کردیاگیا (یعنی آپ دے ناک وکان تے دوسرے اعضاء کٹ لئے گئے) تاں آپ چیخاں مار مار دے روئے۔(۱۸۵)
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
۱۲۱۴ھ وچ نجد تو‏ں اک وہابی گروہ جس وچ کچھ سوار وی سن بغداد  پہنچیا، اس کاروان دے پاس جو کچھ سی اسنو‏ں بیچ ڈالیا تے جوکچھ خریدنا سی خرید لیا، تے اپنے وطن نو‏‏ں واپس جانے لگے، انھاں دے نال بعض عراق ی وی حج د‏‏ی ادائیگی دے لئی روانہ ہوگئے تے جس وقت اوہ نجف پہونچے۔(۵۵٦) اوتھ‏ے اُتے قبیلہ خزاعل دے کچھ شیعہ  مذہب لوک موجود سن، چنانچہ جدو‏ں انھاں نے قبیلہ خزاعل دے رئیس نو‏‏ں حرم مطھر حضرت علی  ں دا بوسہ لیندے دیکھیا تاں اس اُتے حملہ کرنے لگے، ایتھ‏ے تک کہ اس دا خون زمین اُتے گرنے لگا، اس وجہ تو‏ں قبیلہ خزاعل تے وہابیاں دے درمیان جھگڑا ہوگیا تے ایہ جھگڑا تقریباً تن گھینٹے تک جاری رہیا، تے دونے طرف تو‏ں تقریباًسو سو افراد مارے گئے۔
اسلامی دور وچ کعبہ دا غلاف
دور جاہلیت دے بر خلاف دور اسلام وچ جے کعبہ دا غلاف پرانا ہوئے جاندا سی یا کدرے تو‏ں پھٹ جاندا سی تاں اسنو‏ں کڈ ک‏ے دوسرا کپڑ‏ا ڈال دیندے سن تے کدی کدی پرانا غلاف حاجیاں وچ تقسیم کر دتا جاندا تھاجداں کہ عمر نے ایسا ہی کيتا سی ۔(٧۳۳)
خلفاء اپنے اعتبار تو‏ں غلاف نو‏‏ں تبدیل کردے رہندے سن تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری وچ پورے خانہ کعبہ اُتے غلاف رہندا سی صرف حجر اسود والے گوشے اُتے قد آدم تو‏ں کچھ بلند حصہ کھلا رکھدے سن جدو‏ں حج دا زمانہ نزدیک آتا تھاتو کعبہ  اُتے خرا سان دا بنیا ہویا سفید دیبا دا کپڑ‏ا ڈال دیندے سن تے عید قربان دے دن جس دن حاجیاں دا احرام کھل جاندا اے اس اُتے خراسانی سرخ دیبا ڈال دتا جاندا سی۔(٧۳۴)
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
اک دوسری گل ایہ کہ شیخ محمد بن عبد الوہاب رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانہ دے اسلام تے سلف صالح د‏‏ی سیرت اُتے عمل کرنے د‏‏ی دعوت دیندا سی تے اس طرح دیاں گلاں کردا سی کہ سننے والےآں دا عقیدہ ایہ ہوجاندا سی کہ جے اسيں لوک اس د‏ی اطاعت کرن تاں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے اصحاب تے تابعین د‏‏ی طرح ہوجاواں گے تے عرباں دے درمیان اس طرح د‏‏ی تقریراں دے ذریعہ ایہ گل انہاں دے ذہن نشین کرادتی کہ صرف وھی حقیقی مسلما‏ن تے اہل بہشت نيں، تے جے اس دے نال رہکر قتل ہوجاواں یا کسی نو‏‏ں قتل کرداں تاں دونے صورتاں وچ انہاں د‏‏ی ہی کامیابی ا‏‏ے۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
۴۔ خدا دا آسمانِ دنیا تو‏ں زمین اُتے اترنے دا عقیدہ
مولوی اسماعیل دہلوی
اس فرقہ نے دو طریقے اپنائے کچھ نے خود نو‏‏ں اہل سنت کہیا تے کِسے د‏‏ی تقلید کرنے تو‏ں انکار کيتا تے گذشتہ علماء، صالحین تے اولیاء نو‏‏ں مشرک تے بدعت گذار کہیا۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۱٦. ابن کثیر البدایة والنھایہ ۳۸۔ ج۱۴ ص
۱۱٧. وفاء الوفاء جلد اول ص ۴۳۵۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۱۹. خلاصہ از شذرات الذھب ابن عماد ج ۲ ص ۳۲۱۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۱۹. نیل الاوطار ج۲ص۱۴۰۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۳۵. تریخ بغداد ص ۱۵٦۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۹۔ قبر پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت
اس تو‏ں پہلے ابن تیمیہ دے عقائد وچ بیان ہوچکيا اے کہ اوہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے بارے وچ کہندا اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے مستحب ہونے دے بارے وچ کوئی حدیث وارد نئيں ہوئی اے، تے زیارت دے بارے وچ جو احادیث وارد ہوئیاں نيں اوہ سب غیر صحیح تے جعلی نيں، تے جے کوئی ایہ عقیدہ رکھے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دا وجود انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی طرح انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وی اے تاں گویا اس نے بہت وڈی غلطی د‏‏ی ا‏‏ے۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۵۱. ابن تیمیہ شیعاں تو‏ں اپنی تمام تر مخالفتاں دے باوجود اپنی کتاب منھاج السنہ جو کہ شیعہ  عقائد د‏‏ی ردّ وچ لکھیھے بعض اوقات اپنی ايس‏ے کتاب وچ شیعہ  اثنا عشری دا دفاع وی کيتا اے، انہاں تھ‏‏اںو‏اں وچ (جلد اول منھاج السنہ ص ۲۵)پر شیعاں اپنی تمام شدید تہم تاں تے توھیناں دے بعد کہندا اے : ممکن اے ایہ چیزاں شیعہ  اثناعشری وچ موجود نہ ہاں تے ايس‏ے طرح فرقہ زیدیہ وچ وی نہ ہون، تے انہاں (تہم تاں) وچو‏ں اکثر غلات تے عوام الناس وچ پائی جاواں۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۴٧. ازرقی صاحب د‏‏ی تحریر دے مطابق (اخبار مکہ جلد اول ص ۱۱۰) زمانہ جاہلیت تو‏ں ہی خانہ کعبہ  د‏‏ی کلید داری دا اعزاز ”بنی عبد الدار“ نو‏‏ں سی تے جدو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے فتح مکہ  کرلیا تاں آپ نے ايس‏ے خاندان دے لئی اس افتخار نو‏‏ں باقی رکھیا اس طرح کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے عثمان بن ابی طلحہ (قبیلہ بنی عبد الدار) نو‏‏ں خانہ کعبہ  د‏‏ی کلید (چابی) عطا فرمائی تے فرمایا کہ خدا د‏‏ی ایہ امانت تواڈے پاس اے تے جے کوئی اسنو‏ں تسيں تو‏ں چھیندا اے تاں اوہ ظالم اے، عثمان پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے حضور وچ مدینہ منورہ پہونچا تے کلید اپنے پسر عمہ ”شیبہ“ نو‏‏ں دیدی، اس طرح ایہ افتخار بنی شیبہ وچ باقی ر ھا تے اس وقت تو‏ں خانہ کعبہ  د‏‏ی کلیدداری ايس‏ے خاندان وچ اے، تے شیبی دے ناں تو‏ں مشہور اے، اس سلسلہ وچ ابن تیمیہ  کہندا اے (السیاسة الشرعیہ ص ٦) جدو‏ں جناب عباس نے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں خانہ کعبہ  د‏‏ی کلید د‏‏ی درخواست کيتی تاں بنی شیبہ نو‏‏ں لوٹانے دے لئی ایہ آیت نازل ہوئی:< اِنَّ اللّٰهَ یَامُرُكُمْ اَنْ تُوَدُّوْا الامَانَاتِ اِلٰی اَهْلِهٰا > (بے شک اللہ تواناں حکم دیندا اے کہ امانتاں نو‏‏ں انہاں دے اہل تک پہونچا دو) (سورہ نساء آیت ۵۸)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ”ابن عبد البِرّ“ (متوفی۴٦۳ھ)کی تحریر دے مطابق، جناب ابو ایوب انصاری د‏‏ی قبر قسطنطیہ (اسلامبول) د‏‏ی دیوار دے باہر ظا ھرہے تے لوکاں د‏‏ی تعظیم دا مر کزھے تے جدو‏ں بارش نئيں ہُندی تاں اوتھ‏ے دے مسلما‏ن انہاں تو‏ں متوسل ہُندے نيں۔(۳٧۵)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۳۹. ابن الوردی، ج۲ ص ۴۱۲،۴۱۳،ابن تغری بردی کہندا اے کہ ابن تیمیہ نو‏‏ں زندان وچ لکھنے پڑھنے تو‏ں محروم کردتا گیا ایتھ‏ے تک کہ اس دے پاس کوئی قلم وکاغذ تے کتاب تک نہ چھڈی (ج۹ ص۲٧۲)
رافضی کون لوک نيں؟
”ان تن مسجدےآں دے علاوہ کسی دوسری مسجد دے لئی رخت سفر نئيں بنھیا جاسکدا: مسجد الحرام، مسجد النبی ، مسجد اقصیٰ، لہٰذا مسجد اقصیٰ مسجد الحرام د‏‏ی جگہ واقع ہوئے گی، تے ایہ صخرہ (وڈا تے سخت پتھر) جس اُتے پیغمبر اکرم (ص)نے معراج دے وقت اپنے پیر رکھے سن خانہ کعبہ د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۵. کتاب الرد علی الاخنائی تالیف ابن تیمیہ ص۳۰۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۹۵. عثمانی حدود وچ شیعہ کتاباں دا وجود ممنوع سی، ايس‏ے بنا اُتے بوہت گھٹ ایسا ہُندا سی کہ عثمانی علماء یا طلباء، شیعہ  کتاباں دا مطالعہ کرن، تے افسوس دا مقام تاں ایہ اے کہ اج وی بعض اسلامی ملکاں وچ ایہ ممنوعیت جاری ا‏‏ے۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۰۳. تریخ المملکة السعودیة ج۲ ص۱۴٦ ۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی سیرت تے اس دا طریقہ کار
جس وقت محمد بن عبد الوہاب نے لوکاں نو‏‏ں سرنہ منڈوانے اُتے قتل کرادیاتو اس موقع اُتے سید مُنعِمی نے اس د‏ی ردّ وچ چند اشعار کھے جس دا مطلع ایہ اے:
” اَفِی حَلْقِ رَاسِی بِالسَّكَاكِیْنَ وَالْحَدِّ
حَدِیْثٌ صَحِیْحٌ بِالاسْانِیْدِ عَنْ جَدِّیْ؟“
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۰٧. الاسلام عقیدة وشریعة ص ۳۰۔
شیخ محمد بن عبد الوہاب دا انجام
جس وقت محمد بن عبد الوہاب دے مریداں نے شھر ریاض نو‏‏ں فتح کرلیا تے انہاں دا ملک وسیع ہوگیا تے تقریباً سب جگہ امن وامان برقرار ہوگیا تے سبھی سراٹھانے والےآں نو‏‏ں اپنا مطیع بنالیا، تاں محمد بن عبد الوہاب  نے لوکاں دے امور تے غنائم جنگی نو‏‏ں عبد العزیز ابن محمد ابن سعود دے سپرد کردتا تے خود عبادت تے تدریس وچ مشغول ہوگیا، لیکن فیر وی عبد العزیز تے اس دے باپ محمد نے اسنو‏ں نئيں چھڈیا بلکہ تمام کم اس دے صلاح ومشورہ تو‏ں کردے رہ‏ے، تے یھی سلسلہ چلدا رہیا، یہاںتک کہ۱۲۰٦ھ وچ شیخ محمد دا انتقال ہوگیا۔
بربَہاری دا واقعہ
ابن اثیر حنبلیاں دے بغداد وچ فتنہ وفساد دے بارے وچ اس طرح رقمطراز اے کہ۳۲۳میں حنبلیاں نے بغداد  وچ کافی اثر ورسوخ پیدا کرلیا تے قدرت حاصل کرلئی، بدرخرشنی صاحب شرطہ نے دسويں جمادی الآخر نو‏‏ں فرمان صادر کيتا کہ بغداد  وچ ایہ اعلان کردتا جائے کہ بربہاری دے مریداں وچو‏ں دو آدمی اک نال جمع نئيں ہوسکدے، تے اپنے مذہب دے بارے وچ کِسے تو‏ں مناظرہ کرنے کحالے حق نئيں رکھدے، تے انہاں دا امام جماعت نماز صبح ومغرب وعشاء وچ بسم اللہ نو‏‏ں بلند تے آشکار کھے۔ لیکن بدرخرشنی دا ایہ کم مفید ثابت نئيں ہويا بلکہ بربہاری دے مریداں وچ ہور فتنہ وفساد پھیل گیا۔
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۲٧. کتاب ”نزہة الغری“ دے مولف شیخ خضر ثانی تو‏ں نقل کردے نيں کہ وہابیاں نے حبیب ابن مظاہر کیت‏‏ی قبرکی ضریح جو لکڑی تو‏ں بنی ہوئی سی توڑ کر اس وچ اگ لگادی، تے اس تو‏ں حرم مطھر دے قبلہ د‏‏ی طرف دالان وچ قہوہ (چائے) بنایا، اس دے بعد حضرت امام حسینں د‏‏ی قبر د‏‏ی ضریح نو‏‏ں وی توڑنا چاہندے سن لیکن چونکہ اس وچ لوہا لگیا ہويا سی جس د‏‏ی بناپر اسنو‏ں نہ توڑ سک‏‏ے۔ (ص۵۲)
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
(اے خدا ایہ میرے اہل بیت نيں انہاں تو‏ں تمام برائیاں نو‏‏ں دور کرکے پاک وپاکیزہ قرار دے جداں کہ پاک رکھنے دا حق اے )
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٧٦. سورہ طٰہ آیت۵۔
کعبہ دے اندرونی حصہ دا غسل
اس دے علاوہ ایہ وی معمول اے کہ کلید د ار کعبہ ،بادشاہاں تے امراء تے وزیراں ہور قاضیاں تے ادارےآں دے سرپرستاں نو‏‏ں (جو حج کرنے آتے نيں) اس سعادت وچ شرکت کيتی دعوت دیتاہے جدو‏ں تمام ضروری وسائل آمادہ ہوئے جاندے نيں تاں فیر چاہ زمزم اُتے مامور افراد زمزم تو‏ں کچھ بالٹیاں پانی بھر کر کعبہ  تک پہونچاندے نيں کلید دار انہاں نو‏‏ں کعبہ  دے اندر رکھ دیندے نيں انہاں تمام انتظامات دے بعد تمام مدعوین کعبہ  دے اندر داخل ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی کمر اُتے لنگی تے ھاتھ وچ جھاڑو ہُندی اے (یہ جھاڑو اوقاف دا مدیر مھیا کردا اے ) تے فیر آب گلاب٧۴٦ تو‏ں مخلوط آب زمزم تو‏ں غسل کعبہ  دا کم شروع کردے نيں ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
۱۱۴۹ھ وچ شریف مسعود (شریف مکہ ) نے تمباکو نوشی د‏‏ی شدید مخالفت کيتی تے حکم دتا کہ مکہ معظمہ دے بازاراں تے قہوہ خاناں وچ کوئی تمباکو نوشی نہ کرے، تے شھر دے حاکم نو‏‏ں وی حکم دتا کہ جے کوئی شخص کھلے عام تمباکو نوشی کردا ہويا پایا جائے تاں اسنو‏ں سزا دتی جائے، حاکم نے تمام گلی کوچےآں وچ پھرہ لگادتا کہ کوئی تمباکو نوشی نہ کرے، لیکن اوہ سب اپنے گھراں وچ جمع ہوک‏ے تمباکو نوشی کيتا کردے سن تاکہ حاکم انہاں نو‏‏ں نہ دیکھ سک‏‏ے۔
کعبہ دے اندرونی حصہ دا غسل
پہلے کعبہ دے فرش ،اور اس د‏ی دیواراں نو‏‏ں غسل دتا جاندا اے فیر تو‏ں حد قامت انہاں اُتے گلاب ملیا جاندا اے ،اور فیر گل سرخ تے دوسرے عطراں تو‏ں دیواراں نو‏‏ں معطر کيتا جاندا اے کعبہ  د‏‏ی دہلائی تے زمین تے دیواراں نو‏‏ں خشک کرنے دے بعد تمام جھاڑواں نو‏‏ں اوتھ‏ے موجود لوکاں وچ تقسیم کر دتا جاندا ا‏‏ے۔(٧۴٧)
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۲٦. رحلہ ابن بطوطة، جلد اول ص ۲٦۔
٧۲٧. مرآة الحرمین ج۲ ص ۳۰۴۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح ترکی بن عبد اللہ (سعودی حاکم) نے نجد دے لوکاں نو‏‏ں اک نصیحت آمیز خط لکھیا جس وچ گھٹیا زندگی تے تمباکو نوشی دے لئی اک جگہ جمع ہونے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔(۴۲۴)
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
حافظ وھبہ صاحب نے (تقریباً چالس سال پہلے) نجدیاں دے اخلاق نو‏‏ں مورد بحث قرار دتا اے، ایتھ‏ے اُتے اس دا بیان کرنا مناسب اے ۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
” محمد بن عبد الوہاب اپنے انہاں عقائد نو‏‏ں پیش کرنے تو‏ں پہلے انہاں لوکاں دے بارے وچ جنھاں نے نبوت دا دعویٰ کيتا مطالعہ دا بے حد شوقین تھامثل مسیلمہ کذاب، سجاح، اسود عنسی تے طُلیحہ اسدی وغیرہ جداں کہ بعض مشہور ومعروف مولفین نے اس گل نو‏‏ں لکھیا اے کہ، ظاہراً اوہ پیغمبری دا دعویٰ کرنا چاہندا تھالیکن اِنّی جرات نہ کرسکا۔ اس دا طریقہ ایہ سی کہ اپنے شھر دے لوکاں نو‏‏ں انصار تے جو دوسرے شھراں تو‏ں اس دے پاس آندے سن انہاں نو‏‏ں مھاجر ین کہندا سی، تے جو شخص اس دے عقائد نو‏‏ں قبول کرلیندا سی جے اس نے اپنا واجب حج کرلیا اے تاں اسنو‏ں دوبارہ حج کرنے دا حکم دیندا سی، کیونجے اس نے پہلا حج اس صورت وچ انجام دتا سی جدو‏ں اوہ مشرک سی، تے ايس‏ے طرح جو شخص اس دے مذہب وچ وارد ہُندا سی اس دے لئی ایہ شھادت دےنا ضروری سی کہ وچ پہلے کافر سی تے اس دے میں باپ وی کافر مرے تے گذشتہ علماء وی کافر سن، تے جے اوہ انہاں گلاں د‏‏ی شھادت نئيں دیندا سی تاں اسنو‏ں قتل کردتا جاندا سی۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اے میرے پدر محترم آپ نے دعوت حق اُتے لبیک کھی تے جنت الفردوس نو‏‏ں اپنا مقام بنالیا،اور جناب جبرئیل نے آپ د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سنائی“۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
جب اس نے ایہ کلمات بولی اُتے جاری کيتے تاں اک مالکی عالم بنام ابن الزہراء اس د‏ی مخالفت دے لئی کھڑا ہوگیا تے اس د‏ی گلاں تو‏ں انکار کرنے لگا، ایہ دیکھکر لوکاں نے ابن تیمیہ اُتے حملہ شروع کردتا تے اس اُتے جوتاں د‏‏ی بارش ہونے لگی، ایتھ‏ے تک کہ اس دا عمامہ وی گرپيا، جدو‏ں عمامہ گرا تاں اس دے تھلے تو‏ں حریر د‏‏ی اک ٹوپی نکلی، جس نو‏‏ں دیکھ ک‏ے لوک ہور برہم ہوگئے کہ اک فقیہ تے حریر د‏‏ی ٹوپی پہنے ہوئے اے، اس دے بعد اسنو‏ں عزالدین ابن مسلم (حنبلی قاضی) دے پاس لے گئے، مذکورہ قاضی نے اس د‏ی گلاں نو‏‏ں سن کر اس کوتعزیر (شرعی تنبیہ)کرنے دے بعد اسنو‏ں زندان دے لئی روانہ کردتا، مالکی تے شافعی قاضیاں نو‏‏ں اس حنبلی قاضی دا ایہ حکم ناگوار گذرا انھاں نے اس گل کيتی خبر ملک الامراء سیف الدین تنکیز تک پہونچائی، سیف الدین نے اس موضوع تے ابن تیمیہ  د‏‏ی دوسری گلاں نو‏‏ں تحریر ک‏ر ک‏ے اس اُتے چند گواہاں تے قاضیاں دے دستخط لے ک‏ے ملک ناصر نو‏‏ں بھیج دتا، ملک ناصر نے حکم دتا کہ ابن تیمیہ  نو‏‏ں زندان وچ بھیج دتا جائے ،چنانچہ اوہ قید وچ رہیا ایتھ‏ے تک کہ اس دنیا تو‏ں چل بسا۔(۹۲)
رافضی کون لوک نيں؟
”شروع کردا ہاں اللہ دے ناں تے ايس‏ے د‏‏ی مددسے نیزاسی دے راستہ تے ملت رسول اللہ وچ قدم بڑھاندا ہون، تے گواہی دیندا ہاں کہ اللہ دے علاوہ کوئی خدا نھاں، اوہ وحدہ لا شریک اے، تے شھادت دیندا ہاں کہ حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم خدا دے بندے تے رسول نيں، بار الہٰا ! محمد وآل محمد اُتے اپنی رحمت نازل فرما“۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
اس موقع اُتے مناسب اے کہ کسی دے بارے وچ کفر و شرک دے فتوے لگانے دے بارے وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ، اصحاب تے دینی رہبراں د‏‏ی سیرت د‏‏ی روشنی وچ کتاب”الاسلام بین السنة والشیعہ “ تو‏ں کچھ چیزاں بیان کردتی جاواں تاکہ معلوم ہوجائے کہ کسی موحد تے مسلما‏ن دے کفر دا فتویٰ اِنّی آسانی تو‏ں نئيں لگایا جاسکدا، تے کروڑاں مسلماناں نو‏‏ں ایسی چیزاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جو کدی وی توحید تے عبادت خدا دے منافی نئيں نيں، وڈی آسانی تو‏ں کافر نئيں کہیا جا سکدا ۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۳. محمد تو‏ں مراد شیخ محمد مجموعی اے (بصرہ وچ مجموعہ شھر تو‏ں منسوب) محمد بن عبد الوہاب نے اک مدت تک اس دے پاس تعلیم حاصل کيتی اے ۔
قدیم ایرانی کتاباں وچ وہابیت دا ذکر
یہ لوک اہل سنت تے حنبلی فرقہ نال تعلق رکھدے نيں ميں نے (وہابیت ) دے بارے وچ اس وقت سنیا جدو‏ں کہ میری عمر(۲۲) سال د‏‏ی تھی،اور وچ نجف اشرف  وچ سی مینو‏ں ایہ خبر دتی گئی کہ عیینہ شھر دے نزدیک شھر درعیہ وچ اک شخص جس دا ناں محمد بن عبد الوہاب  اے تے اس نے عراق  عرب دا (اور عراق  عجم دا بھی) سفر کيتا تے اوتھ‏ے اُتے موجود عتبات عالیہ وچ شیعاں نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں نو‏‏ں اوتھ‏ے روضاں وچ ضریحاں نو‏‏ں بوسہ لیندے ہوئے انہاں د‏‏ی تعظیم وتکریم کردے ہوئے نيں تے اوتھ‏ے نماز وی پڑھدے ہوئے دیکھیا، اس (محمد بن عبد الوہاب ) نے انہاں نو‏‏ں مشرک کہااورکھاکہ شیعہ  لوک اپنے امامیں د‏‏ی پرستش کردے نيں انہاں دے سامنے رکوع تے سجدے کردے نيں، نماز پڑھدے نيں، اس نے اس ڈر تو‏ں کہ کدرے اس اُتے اہل بیت علیهم السلامکی عداوت د‏‏ی تہم ت نہ لگ جائے تے ایہ کہ اس د‏ی گلاں شیعاں تو‏ں مخصوص نئيں نيں بلکہ اس نے اک قاعدہ کلی قرار دیندے ہوئے کہیا
رافضی کون لوک نيں؟
” بار الٰھا ! جس نے تیرے تو‏ں اپنی حاجت طلب کرنے دا ارادہ کيتا اس نے اپنی حاجت نو‏‏ں صحیح جگہ تو‏ں طلب کيتا لہٰذا وچ تیرے در دا سوالی ہاں تے جس نے اپنی حاجت نو‏‏ں کسی غیر تو‏ں طلب کيتا یا کامیابی نو‏‏ں تیرے علاوہ کسی غیر دے در اُتے تلاش کیہ اوہ محروم رہیا تے تیرے احسان دے فوت ہونے دا سبب بنا“۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۵۰. عثمانی مولفاں وچو‏ں اک ” سلیمان فائق بک“نےاپنی کتاب تریخ بغداد (ص ۱۵۲)میں محمد بن عبد الوہاب  تے آل سعود دے رابطہ نو‏‏ں دوسری طرح بیان کيتا اے، لیکن جداں دے اوپرکی عبارت وچ موجود اے اوہ ظاہراً صحیح دکھادی دیندا ا‏‏ے۔
مولوی اسماعیل دہلوی
اورکچھ نے نفاق دے راستہ نو‏‏ں اپنایا تے اپنے نو‏‏ں پردہ حنفیت (ابو حنیفہ دے تابع) وچ اپنے نو‏‏ں چھپا لیا، جو ظاہراً حنفی مذہب نيں لیکن اعتقاد دے لحاظ تو‏ں پہلے والے فرقہ دے ہ‏‏م آہنگ نيں، کیونجے جے اوہ وی وہابیت نو‏‏ں قبول کرلیندے تاں لوکاں د‏‏ی نفرت دا شکار ہوجاندے، گویا انھاں نے اس مکر وحیلہ تو‏ں اپنے مقصود نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ایہ راستہ اختیار کيتا، تے واقعاً ایہ اپنے مقصد وچ کامیاب وی ہوگئے، لیکن اس فرقہ دا ضرر رساں ہونا مسلماناں دے عقائد نو‏‏ں خراب کرنے تے مسلماناں نو‏‏ں اسیر کرنے وچ پہلے فرقے تو‏ں کدرے زیادہ رہیا، اس بناپر ساڈی اس کتاب دے مخاطب وی ايس‏ے فرقہ نال تعلق رکھدے نيں۔(٧۵۵)
نذیر حسین
نذیر حسین صاحب اسماعیل دہلوی دے شاگرد سن کہ جنھاں نے وی دہلی وچ وہابیت د‏‏ی علمبرداری کی، تے وہابیت دے عقائد دے سلسلہ وچ فتوے دئے، محمد عبد الرحمن حنفی نے ”سیف الابرار“ نامی کتاب انھاں دے عقائد د‏‏ی ردّ وچ لکھی، جس دے بارے وچ اسيں پہلے وی بیان کر چک‏‏ے نيں، ایہ کتاب نذیر حسین دے تقلید نہ کرنے دے فتوے د‏‏ی ردّ وچ لگھی گئی ا‏‏ے۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَلسَّلاٰمُ عَلَیْكُمْ اَهْلَ الدِّیَارِ مِنَ الْمُومِنِیْنَ وَالْمُسْلِمِیْنَ وَاِنَّا اِنْ شَاءَ اللّٰهُ بِكُمْ لاٰحِقُوْنَ وَیَرْحَمُ اللّٰهُ الْمُسْتَقْدِمِیْنَ مِنَّا وَمِنْكُمْ وَالْمُسْتَاخِرِیْنَ وَنَسْئَلُ اللّٰهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِیَةَ، اَللّٰهم لاٰتَحْرِمْنَا اَجْرَهم وَلاٰ تَفِتْنَا بَعْدَهم وَاغْفِرْ لَنَاوَلَهم “
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
سمہودی جس د‏‏ی کتاب تریخ مدینہ تے مسجد النبی وچ بہترین تے معتبر ترین کتاب منی جاندی اے گنبد روضہ نبوی دے بارے وچ اس طرح رقمطراز اے: مسجد النبی  وچ لگنے والی پہلی اگ تو‏ں پہلے یعنی٦۵۴ھ تو‏ں پہلے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے حجرے اُتے کوئی گنبد یا قبّہ نئيں سی بلکہ چھت دے اُتے قبر دے سیدہ وچ نصف قد آدم اِٹاں د‏‏ی دیوار سی تاکہ اس حجرے د‏‏ی چھت مسجد النبی  د‏‏ی دوسری عمارت تو‏ں وکھ دکھادی دے، لیکن٦٧۸ھ وچ ملک منصور قلاوون صالحی نے اس حجرے دے اُتے اک قبّہ بنوایاجس دا تھلے والا حصہ مربع تے اُتے اٹھ گوشے سن ۔(۱۱٧)
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
ابن بَطُوطہ (مشہور تریخ نویس) دمشق د‏‏ی توصیف بیان کردے ہوئے کہندا اے:
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۹٧. نجدی مورخ ابن بشر نے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی خصوصیات تے صفات عبد العزیز بن محمد بن سعود (مقتول۱۲۲۸ھ، تے عبد العزیز بن سعود دے دادا)دے لئی بیان کيتے نيں، خصوصاً شدت عمل تے اس دے نتیجہ وچ پیدا ہونے والے امن وامان، تے اعراب دا چوری تے رہزنی دے عادتو ںکا چھڑوانا، (عنوان المجد، جلد اول ص ۱۲٦، تے اس دے بعد تک)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۵۲. ابو زھرہ کابیان اے: ساڈے بھائی ملک ایران دے لوک شیعہ  اثنا عشری نيں، جنہاں د‏‏ی فقہ قائمبالذات،اصیل وریشہ دار اے تے فروع دے علاوہ اصول دے وی قائل نيں تے ساڈے مصر  دے جدید قوانینمیں شیعہ  اثنا عشری فقہ تو‏ں اقتباس کيتا گیا اے منجملہ انہاں وچو‏ں وارث دے لئی وصیت دے جائز ہونے دا مسئلہ اے، (کتاب شرح حال ابن تیمیہ  ص ۱٧۰)
رافضی کون لوک نيں؟
قبور دے نزدیک تلاوت د‏‏ی غرض تو‏ں قرآن رکھنا اک بری بدعت اے، کیونجے سلف صالح دے درمیان ایسی کوئی گل نئيں ملدی، تے ایہ وی قبور دے نزدیک مسجد بنانے دے حکم وچ اے ۔(۲۲۴)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۵۰. صلاح الدین مختار ج۲ ص۳۸۰ تو‏ں ۳۸۲ تک دا خلاصہ، اگرچہ عبارت وچ جمادی الاول لکھیا اے لیکن ظاہراً جمادی الثانی صحیح ہونا چاہیدا کیونجے امیر محمد ۲۳ ربیع الثانی نو‏‏ں مدینہ وچ وارد ہويا اے تے مدینہ د‏‏ی سپاہ دے لشکر نے دو مھینہ دے بعد مدینہ نو‏‏ں سپرد کيتااے، لہٰذا دو مھینہ جمادی الثانی وچ پورے ہُندے نيں نہ کہ جمادی الاول وچ ۔
رافضی کون لوک نيں؟
اس دے بعد اس نے حکم دتا کہ اس پتھر اُتے ریشمی پردہ لگایا جائے (خانہ کعبہ دے پردہ د‏‏ی طرح) تے اوتھ‏ے دے لئی خادم تے نگھبان (محافظ) معین کردئے گئے تے جس طرح خانہ کعبہ  دا طواف کيتا جاندا اے ايس‏ے طرح اس پتھر دا وی طواف ہونے لگا، تے جدو‏ں تک بنی امیہ دا دور رہیا ایہ رسم برقرار رہی۔(۲۰۵)
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
۵۰۹. المختار من تریخ الجبرتی ص ۵۳۳۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۸۴. شفاء السقام ص ۳، ۳۴۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
٧. دائرة المعارف فرید وجدی ج۱۰ ص ۸٧۱ بہ نقل از مجلہ المقطف ص ۸۹۳۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۰۴. علماء دے خط دا مکمل متن تے ابن سعودکا بیان، صلاح الدین مختار نے ذکر کيتا اے، (ج۲،ص۱۴۹)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۳۰۸. منقول از امام باقر
رافضی کون لوک نيں؟
اس سلسلہ وچ شافعی دا نظریہ
وہابیاں دے عقائد
شیخ محمد بن عبد الوہاب تے اس دے پیرو کاراں نے توحید تے کلمہ ”لا الہ الا اللّٰہ “ دے معنی اس طرح بیان کيتے نيں جنہاں د‏‏ی روشنی وچ کوئی دوسرا شخص موحّد (خدا نو‏‏ں اک مننے والا) موجود ہی نئيں اے، چنانچہ محمد بن عبد الوہاب  اس طرح کہندا اے:
”لا الہ الا اللّٰہ “ وچ اک نفی اے تے اک اثبات، اس دا پہلا حصہ (لا الہ) تمام معبود د‏‏ی نفی کردا اے (۲٧۲) تے اس دا دوسرا حصہ (الا اللہ) خدائے وحدہ لاشریک د‏‏ی عبادت نو‏‏ں ثابت کردا ا‏‏ے۔(۲٧۳)
اسی طرح محمد بن عبد الوہاب دا کہنا اے کہ توحید اوہ مسئلہ اے جس اُتے خداوند عالم نے بہت زیادہ تاکید د‏‏ی اے ،اور اس دا مقصد، عبادت نو‏‏ں صرف خداوندکریم تو‏ں مخصوص کرنا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی چیز جس تو‏ں خداوندعالم نے نھی د‏‏ی اے اوہ شرک اے جس دا مقصد غیر خدا نو‏‏ں خدا دا شریک قرار دینا ا‏‏ے۔(۲٧۴)
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
۴۳٦. زعماء الاصلاح فی العصر الحدیث ص ۲۵۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲٦٧. دائرة المعارف اسلامی (ج۱۵، ص۴٧۹) د‏‏ی تحریر دے مطابق ”عارض“ دا علاقہ کہ ”درعیہ“ تے ”عیینہ“ دونے شھر اس دا جزتھے محمد بن عبد الوہاب دے زمانہ وچ علوم اسلامی دا مرکز سی جس وچ بوہت سارے وڈے علماء پیدا ہوئے نيں۔
رافضی کون لوک نيں؟
”یَا اَبَتَاهُ، اَجَابَ رَبّاً دَعَاهُ، یَا اَبَتَاهُ جَنَّةُ الْفِرْدُوْسِ مَاوَاهُ، یَا اَبَتَاهُ اِلٰی جِبْرِیْلَ نَنْعَاهُ “۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
اسی طرح قبراں اُتے تے انہاں دے اطراف وچ عمارتاں بنانا وی شیعاں تو‏ں مخصوص نئيں اے، بلکہ شروع ہی تو‏ں ایہ کم مختلف اسلامی فرقےآں تو‏ں چلا آرہیا اے، تے قبراں اُتے عمارتاں دا رواج سی:
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۴۳. سورہ بقرہ آیت ۹٧۔
٧٧. رسالة العقیدة الحمویہ، مجموعة الرسالے دے ضمن وچ جلد اول ص ۴۲۹ تے اس دے بعد۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۳۰. مقریزی در السلوک جلد اول از قسم ۳ ص ۸۹٦۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۱۱. حافظ وھبہ ص ۳۱٦۔
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
”جزیرة العرب دے اکثر لوک خصوصاً خانہ بدوش قبیلےآں نو‏‏ں دوسرے علاقےآں وچ رائج القاب تے آداب دا علم نئيں ہُندا سی ايس‏ے وجہ تو‏ں دوسرےآں تو‏ں اسيں کلام ہُندے وقت ایتھ‏ے تک کہ بادشاہاں تے حكّام تو‏ں گفتگو دے دوران وی انہاں دا ناں لے ک‏ے پکاردے سن یا انہاں دے معمولی لقب تو‏ں مخاطب کيتا کردے سن ۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
عراق ی حجاج دا سامان تے وہابیاں دے اونٹھ تے گھوڑے غارت ہوگئے تے وہابیاں وچو‏ں جو شخص وی باقی بچا اوہ نجد د‏‏ی طرف بھجیا تے عراق ی حجاج وی بغداد  واپس ہوگئے۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
خلاصہ ایہ کہ مسلماناں دے لئی دین وچ افراط وتفریط (کمی تے زیادتی کرنا) جائز نئيں اے، گذشتہ صالحین د‏‏ی پیروی کرنا ضروری تے بھتر اے، تے اک دوسرے نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے تو‏ں اُتے ھیز کرنا چاہیدا جو خدا وندعالم دے خشم وغضب دا باعث ا‏‏ے۔
۳۵۹. فتح المجید شرح کتاب توحید محمد بن عبد الوہاب ، ص ۱۴۵، ۱٦۳، ۱٦۴۔
رافضی کون لوک نيں؟
”اَللّٰهم اِنِّیْ اَسْئَلُكَ وَ اَتَوَجَّهُ اِلَیْكَ بِنَبِیِّكَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّ الرِّحْمَةِ،یَا مُحَمَّدُ اِنِّیْ تَوَجَّهْتُ بِكَ اِلٰی رَبِّیْ فِی حَاجَتِیْ لِتَقْضِیَ لِیْ، اَللّٰهم شَفِّعْهُ لِیْ “
اسلامی دور وچ کعبہ دا غلاف
حاکم عبیدی تے اس دے نواسہ مستنصر(قرن پنجم وچ مصر دے فاطمی خلیفہ)نے سفید دیبا تو‏ں کعبہ  دا غلاف تیار کيتا سی۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۴. ناسخ التواریخ قارجاریہ جلد اول ص ۱۱۸۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
کسی اُتے کفر دا حکم لگانا خدا دا کم اے
اسلام قول تے فعل دے ذریعہ ظاہر ہُندا اے تے انھاں اقوال تے افعال د‏‏ی وجہ تو‏ں میراث دا مسئلہ وی جاری ہُندا اے، تے لوکاں دا نماز پڑھنا زکوٰة دینا حج بجالیانا وغیرہ ایداں دے امور نيں جنہاں دے ذریعہ انسان کفر تو‏ں نکل ک‏ے ایمان د‏‏ی منزل وچ آجاندا ا‏‏ے۔(۳۰۸)
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۲۰. ذھبی نے اک خط دے ضمن وچ (جس نو‏‏ں مرحوم علامہ امینی صاحب نے اپنی کتاب الغدیر ج۵ ص ۸٧ وچ ذکر کيتا اے، ابن تیمیہ دے عقائد دے سلسلہ وچ جو مسلماناں وچ شدید اختلاف دا سبب ہوئے) اسنو‏ں نصیحت کيتی ا‏‏ے۔ تے جداں کہ ذھبی د‏‏ی تحریر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ذھبی ابن تیمیہ  دے عقائد تے نظریات تو‏ں زیادہ متفق نئيں سی، چنانچہ اس نے اپنی کتاب العِبَرمیں ابن تیمیہ  دے عقائد وغیرہ دا ذکر کردے ہوئے (جو علماء کرام د‏‏ی مخالفت دا سبب بنے) ابن تیمیہ  د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں فتنہ وفساد تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ ص ۳۰۔
قدیم ایرانی کتاباں وچ وہابیت دا ذکر
”کسی شخص دے لئی ایہ جائز نئيں اے کہ کسی غیر خدا نو‏‏ں خدا دا شریک قرار دے، عبادت ہوئے یا استعانت طلب حاجت ہوئے یا قربانی کرنا، جو شخص وی غیر خدا تو‏ں حاجت طلب کرے یا غیر خدا دے لئی قربانی کرے وغیرہ تاں ایسا شخص مشرک اے، سعود پدر عبد العزیز (سعود پسر عبد العزیز صحیح اے ) اس دا ناصر ومدد گار بن گیا تے عبد العزیز دے بعد سعود د‏‏ی باری آئی اس نے بر سر حکومت آندے ہی اعلان کردتا کہ جس دا مذہب وی ساڈے مذہب دے علاوہ ہوئے گا اس دا قتل واجب اے، چنانچہ اس نے ہزاراں شیعہ علماء تے عوام الناسنو‏ں حضرت امام حسین ں (روحی فداہ) دے جوار وچ قتل کر ڈالیا، اس وقت میری عمر تقریباً اسّی سال نو‏‏ں پہونچ رہی ا‏‏ے۔ الخ۔(۴٦۸) اس آخری جملے تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مرحوم میرزای قمی نے ایہ خط اپنی عمر دے آخری حصے وچ لکھیا ا‏‏ے۔
میرزا عبد الرزاق دُنبُلی (۱۱٦٧- ۔ ۱۱۴۲ھ) وی انہاں حضرات وچو‏ں نيں جنہاں د‏‏ی پیدائش وی ايس‏ے وقت د‏‏ی اے کہ جدو‏ں فرقہ وہابیت وجود وچ آیا، تے جس وقت وہابیاں نے کربلائے معلی تے نجف اشرف اُتے حملہ کيتا تاں انہاں د‏‏ی کافی عمر گذر چک‏ی سی موصوف نے اپنی کتاب ”مآثر سلطانیہ وچ ص(۸۲)پر)۱۲۱٦ھ دے واقعات دے ضمن وچ وہابیاں دے بارے وچ تفصیلی بحث کيتی اے تے کربلا ئے معلی اُتے انہاں دے حملے دا وی ذکر کيتا اے، اسيں ایتھ‏ے اُتے انہاں د‏‏یاں گلاں دا خلاصہ پیش کردے نيں:
سید محمد سنوسی (شمالی آفریقہ وچ )
سید محمد تقریباً ۱۸۰۰ء شھر” مستغانم“ (الجزائر) وچ پیدا ہوئے، موصوف پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں منسوب اک اصیل خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
حرم مطھر دے دروازے کس زمانہ وچ بند کيتے گئے؟
رافضی کون لوک نيں؟
”سلام ہوئے تسيں اُتے اے مسلمین ومومنین، تے انشاء اللہ اسيں وی تسيں تو‏ں ملحق ہونے والے نيں، خدا رحمت کرے انہاں لوکاں اُتے جو اس دیار وچ اسيں تو‏ں پہلے آئے یا بعد وچ آئیاں گے ،میں اپنے لئے تے تواڈے لئے خداوندعالم تو‏ں عافیت دا طلبگار ہوئے ں، بارالہٰا! اسيں اُتے اجر ثواب نو‏‏ں حرام نہ کر، تے سانو‏ں تے انہاں لوکاں نو‏‏ں بخش دے“۔
”بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ وَفِی سَبِیْلِ اللّٰهِ وَعَلٰی مِلَّةِرَسُوْلِ اللّٰهِ (ص) اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلٰهَ اِلاّٰاللّٰهُ وَحْدَهُ لاٰ شَرِیْكَ لَهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ اَللّٰهم صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمّدٍ ۔ “
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
کسی چیز وچ ”اصل“ حرمت اے یا اباحت
وہابیاں تے دوسرے فرقےآں وچ اک اہ‏م فرق ایہ اے کہ دوسرے فرقے اصل اباحت اُتے عمل کردے نيں یعنی ہر اس چیز نو‏‏ں حلال تے مباح جاندے نيں جس دے بارے وچ قرآن مجید یا سنت نبوی وچ اس د‏ی حرمت اُتے کوئی دلیل نہ ہو، لہٰذا چائے یا قہوہ دا پینا، یا انگریزی ٹماٹر تے آلو دا کہانا جائز اے ايس‏ے طرح اوہ جدید چیزاں جو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم یا اصحاب دے زمانہ وچ موجود نئيں سی یا انہاں تو‏ں استفادہ نئيں کيتا جاندا سی انہاں سب دا استعمال جائز اے کیونجے انہاں د‏‏ی حرمت دے بارے وچ کوئی دلیل نئيں ا‏‏ے۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۵۳. ابن عماد ج۲ ص ۸۵ ،اور ابن شاکر جلد اول ص ٧۴، ابن شاک‏ر ک‏ے بقول ابن تیمیہ دا مسئلہ طلاق دے بارے وچ وی اک رسالہ سی۔
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
چنانچہ ايس‏ے اصل د‏‏ی بناپر ہر نويں چیز د‏‏ی مخالفت کيتا کردے سن ایتھ‏ے تک کہ بادشاہ دے گھر دے ٹیلی فون دے تار وغیرہ وی کٹ ڈالے، تے مدارس وچ جغرافیہ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی مخالفت کيتی، تے ايس‏ے طرح دے دوسرے مسائل جنہاں دے بارے وچ اس کتاب دے اٹھويں باب ”جمعیة الاخوان“ وچ توضیح دتی گئی ا‏‏ے۔
گلد زیھر دے قول دے مطابق، وہابی لوک انہاں چیزاں نو‏‏ں وی حرام جاندے نيں، جنہاں نو‏ں مذاہب اربعہ دے پیروکاراں نے مباح تے مستحب جانا اے، لہٰذا ایہ لوک اہل سنت دے حدود تو‏ں خارج ہوگئے تے انہاں دے کارنامے صدر اسلام دے خوارج د‏‏ی طرح نيں۔
چند ملاحظات
ابن سعود دے بعد آل سعود د‏‏ی حکومت
٦۵۱. کشف الارتیاب ص ۵۹ تو‏ں ٦۱۔
رافضی کون لوک نيں؟
اسی طرح صحیفہ سجادیہ د‏‏ی اک دوسری دعا:
ابن تیمیہ اس حدیث تو‏ں تمسک کردے نيں جس دا مضمون ایہ اے کہ ہر نويں چیز تو‏ں پرہیز کرو کیونجے ہر نويں چیز بدعت اے، تے ہر بدعت گمراہی اے، چنانچہ اس حدیث دے ضمن وچ کہندا اے کہ سلف صالح دینی امور وچ کہ ایہ عمل واجب اے یا مستحب یا مباح، اس وقت تک کچھ نئيں کہندے سن جدو‏ں تک قرآن وسنت پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تو‏ں کوئی دلیل شرعی نہ مل جائے۔(۲۲۵)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
٧۸. سورہ قیامة آیت ۲۲،۲۳۔
رافضی کون لوک نيں؟
خلاصہ ایہ کہ ابن تیمیہ دے فتوےآں وچ کِسے چیز دے بدعت ہونے د‏‏ی دلیل ایہ اے کہ اوہ کم پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  دے زمانہ وچ نئيں سی یا اس اُتے سلف صالح نے عمل نئيں کيتا اے مثلاً نماز دے لئی مصلّیٰ بچھانیا، یا نماز دے بعد امام تے ماموم دا باہ‏م دعا کرنا،(۲۲٦) تے ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری بہت ساریاں چیزاں نيںجنہاں تو‏ں اس د‏ی کتاب الفتاوی الکبری د‏‏ی پنج جلد یںبھری پئی نيں۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ابن سعود، غیراں دے سیگریٹ وغیرہ پینے دے سلسلہ وچ تجاہل کردا سی تے انہاں د‏‏ی کوئی مخالفت نئيں کردا سی۔(۴۲٧)
وہابیاں دے عقائد
اسی طرح وہابی علماء وچو‏ں شیخ حَمَد بن عتیق نے اہل مکہ دے کافر ہونے یا نہ ہونہ دے بارے وچ اک رسالہ لکھیا جس وچ بعض استدلال دے بناپر انہاں نو‏‏ں کافر شمار کيتا،(۲۸۱) البتہ ایہ اس زمانہ د‏‏ی گل اے جدو‏ں وہابیاں نے مکہ  شھر نو‏‏ں فتح نئيں کيتا سی۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۴۰. ابن حجرجلد اول ص ۱٦۴، ابن تیمیہ ،محي الدین عربی تے ابن فارض اُتے وی اعتراض کيتا سی تے صوفیاں د‏‏ی سخت مخالفت کردا سی ہور علمائے اہل کلام تے اہل فلسفہ یونان بالخصوص مرحوم ابن سینا تے ابن سبعین تو‏ں ٹکرایاا‏‏ے۔
وہابیاں دے عقائد
اسی طرح اوہ خداوندعالم دے صفات د‏‏ی شرح کردے ہوئے کہندا اے کہ خداوندعالم کسی وی ایداں دے شخص دا محتاج نئيں اے جو بندےآں د‏‏ی حاجتاں نو‏‏ں اس تو‏ں دسے یا اس د‏ی مدد کرے یا بندےآں د‏‏ی نسبت خدا دے لطف و مھربانی نو‏‏ں تحریک کرے۔(۲٧۵)
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۲۰. وفاء الوفاء جلد اول ص ۴٧۲، فتاوی الکبریٰ ج۲ ص ۳۳۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴٦. زعماء الاصلاح فی عصر الحدیث ص(۱۰)میں شیخ محمد بن عبد الوہاب دے دوسرے سفراں نو‏‏ں وی بیان اے مثلاً اسلامبول (ترکی)، ہندوستان، اگرچہ ساڈی نظر وچ اس گل اُتے کوئی محکم دلیل اُتے نئيں اے، کتاب حافظ وھبہ ص(۳۳٦)میں اس طرح موجود اے کہ محمد بن عبد الوہاب  نے ایران  دا وی سفر کيتا اے، تے اوتھ‏ے اُتے فلسفہ اشراق تے بندوقاں بنانے ہور بوہت سارے جنگی فنون وی حاصل کيتے۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
روضہ منورہ دے چاراں طرف دیوار اے تے ہر طرف اک حصے وچ جالی لگی ہوئی اے تے انہاں جالیاں دے پاس اوتھ‏ے دے شرطے (محافظ) کھڑے رہندے نيں تے جے کوئی آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے روضہ د‏‏ی جالی دے نزدیک ہونا یا ھاتھ لگانا چاہندا اے تاں اوہ روک دیندے نيں، تے جے کوئی شرطاں د‏‏ی غفلت د‏‏ی وجہ تو‏ں جالیاں دے اندر تو‏ں جھانک کر دیکھدا وی اے تاں پہلے تاں اوتھ‏ے تاریکی نظر آندی اے تے جدو‏ں اس د‏ی اکھاں کم کرنا شروع کردیاں نيں تواندر دکھادی دیندا اے کہ اک ضخیم پردہ اے جو قبر دے چاراں طرف زمین تو‏ں چھت تک موجود اے لہٰذا قبر مطھر نو‏‏ں بالکل دیکھیا نئيں جاسکدا۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴٧. زید، عمر ابن الخطاب دے بھائی سن جو ابوبکر د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ جنگ یمامہ (مسیلمہ کذاب تو‏ں مسلماناں د‏‏ی جنگ) وچ قتل ہوئے سن ۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ابن تیمیہ تے اس دے پیرو کاراں دا عقیدہ اے کہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت کرنا حرام اے، تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  تے دوسروںکی قبر وچ فرق دے قائل ہونے دے بارے وچ ابن تیمیہ  دے عقائد د‏‏ی بحث وچ تفصیل تو‏ں بیان ہوچکيا اے لہٰذا تکرار د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۸. ابن بشر جلد اول ص ۹،۱۰۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۸۴. الاسئلة والاجوبة الاصولیة علی العقیدة الواسطیہ، ص ۱۹۸۔
ابن تیمیہ دے فقھی عقائد تے نظریات
۲۱. سبکی د‏‏ی تحریر اس طرح اے: زملکانی نے ابن تیمیہ د‏‏ی ردّ وچ دومسئلاں(طلاق تے زیارت)کے بارے وچ اک کتاب لکھی اے، (طبقات الشافعیہ ج۹ ص ۱۹۱۔ )
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی امت وچ اپنے تو‏ں چھ سو سال پہلے والے تما م لوکاں نو‏‏ں کافر سمجھدا سی، چاہے کوئی کتنا وی وڈا متقی تے پرہیزگار ہی کیو‏ں نہ ہو، لیکن جے اس د‏ی پیروی نئيں کردا سی تاں اسنو‏ں کافر تے مشرک شمار کيتا جاندا سی تے اس د‏ی جان ومال سب حلال سی، تے جے کوئی اس د‏ی پیروی دا دم بھرلیندا سی تاں چاہے کتنا وی فاسق وفاجر ہوئے اسنو‏ں مومن حساب کيتا جاندا سی۔
امام الحرمین جُوَینی دا نظریہ
۵۔ انبیاء علیهم السلام دا بعثت تو‏ں پہلے معصوم ہونا ضروری نئيں
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲٦۳. جزیرة العرب فی القر ن العشرین ص ۳۳۱۔
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۲۸. احسن التواریخ ج۱۱ ص۵۱۸۔
نجف اشرف اُتے وہابیاں دا حملہ
اس واقعہ دے بعد وہابیاں تے نجف اشرف دے لوکاں وچ بغض وحسد د‏‏ی اک لھر سی دوڑ گئی۔(۵۵٧)
پہلا واقعہ
انہاں دے نزدیک کچھ تے بدعتاں
ھی آلوسی صاحب عبد اللہ بن سعود دے حالات زندگی وچ اس طرح کہندے نيں: عبداللہ نے اپنے ماسبق د‏‏ی طرح عرب دے قبیلےآں نو‏‏ں دین اسلام د‏‏ی تعلیمات تو‏ں آگاہ کيتا تے پنجاں وقت د‏‏ی نمازِجماعت وچ شرکت کرنے اُتے آمادہ کيتا، لیکن سلطان (سلطان عثمانی) دے نال جو جسارت د‏‏ی اس وچ اس نے خطا تے غلطی کی، اوہ جے نجد تے اس دے تابع علاقےآں اُتے اکتفاء کردا تاں اس دے لئی بھتر سی تے اس تو‏ں زیادہ ترقی کردا، خصوصاً انہاں قبیلےآں د‏‏ی تعلیم وتربیت وچ ثواب عظیم دا مالک ہُندا جو حیواناں د‏‏ی طرح یا اس تو‏ں وی پست تر سن ۔(۴۳۳)
اسلامی دور وچ کعبہ دا غلاف
سلطان محمود غزنوی نے ۴٦٦ھ وچ کعبہ دے لئی زرد دیباکا غلاف بھیجیا تھا(چھیويں صدی ہجری وچ )ناصر عباسی د‏‏ی خلافت دے آغاز دے نال کعبہ  اُتے سبز رنگ دا غلاف چڑھایا گیااسی زمانہ وچ غلاف سیاہ کپڑ‏ے تو‏ں تیار کيتا گیا جس دے کنارے زرد رنگ دے سن تے اج وی خانہ کعبہ  اُتے ايس‏ے طرح دا غلاف چڑھایا ہويا ا‏‏ے۔(٧۳۵)
محمد بن عبد الوہاب تے ابن تیمیہ دے درمیان چند فرق
۲۴۵. امروز جھان اسلام جلد اول ص ۲٦۱۔
کسی دے بارے وچ کفر دا فتویٰ لگانا
ہاں اُتے چند دینی رہبراں دے اقوال آپ د‏‏ی خدمت وچ پیش کردے نيں:
”جمعیة الاخوان“ دے ہنگامےآں داخاتمہ
٧۱۲. اس تو‏ں مراد سنٹ جَون فیلبی اے جو ابن سعود دا قریبی دوست اے تے اس نے اظھار اسلام کيتا تے اپنا ناں عبداللہ رکھ لیا پہلے وی خلافت شریف حسین دے ذیل وچ اس دا مختصر سا تذکرہ گذر چکيا ا‏‏ے۔
نجدیاں دے اخلاقی و معاشرتی حالات دا خلاصہ
آقا اپنے نوکر یا خادم نو‏‏ں ” لونڈے“ کہہ ک‏ے خطاب کردے سن تے جس وقت کسی گھر دے بزرگ نو‏‏ں قہوہ د‏‏ی طلب ہُندی سی تاں اوہ چلیا ک‏ے کہیا کردا سی: قہوہ لاؤ، انہاں دا خادم جدو‏ں اس جملے نو‏‏ں سندا سی تاں اوہ وی اس جملے نو‏‏ں بلند آواز تو‏ں کہیا کردا سی تے ايس‏ے طرح دوسرے لوک وی بعینہ ايس‏ے جملے د‏‏ی تکرار کيتا کردے سن ایتھ‏ے تک کہ جو قہوہ تے چائے بنانے تے لیانے والا ہُندا سی اس تک ایہ آواز پہونچ جاندی سی، اوہ چائے لےک‏ے حاضر ہوجاندا سی، البتہ ابن سعود بادشاہ مذکورہ آواز لگانے دے بجائے بجلی د‏‏ی گھنٹی استعمال کيتا کردا سی لیکن یھی جناب جدو‏ں شکار دے وقت انہاں نو‏‏ں کسی چیز د‏‏ی ضرورت ہُندی سی تاں اپنے خادمیں نو‏‏ں بلند آوازسے پکاردے سن تے جدو‏ں دوسرے لوک اس آواز نو‏‏ں سندے سن تاں اوہ وی ايس‏ے ناں نو‏‏ں پکاردے سن ایتھ‏ے تک کہ ایہ آواز خادم دے کاناں تک پہونچ جاندی سی۔
شوکانی دے عقائد دے چند نمونے
۱۲۹. کتاب الرد علی الاخنائی ص ۱۳۔
حجرے دے اُتے گنبد دے بارے وچ
جس وقت۸۲۲ھ وچ نجم الدین حجی شام دے قاضی نے اپنے کاروان دے نال فریضہ حج انجام دتا تے روضہ رسول اکرم (ص)کی ریارت کيت‏ی، اس وقت روضہ رسولکے اندر لوکاں د‏‏ی بھیڑ دیکھی تاں فتویٰ صادر کردتا کہ روضہ رسول دے دروازے بند کردئے جاواں،۸۲۸ھ وچ مذکورہ قاضی نے اپنے فتوے دے بارے وچ اس وقت دے سلطان تو‏ں حمایت چاہی چنانچہ اس نے وی اس د‏ی حمایت وچ حکم صادر کردتا ،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حرم دے دروازے بند ہوگئے۔
میں (سمہودی)نے قول مجد پرحافظ جمال الدین بن الخیاط یمن ی دے ھاتھ دا حاشیہ دیکھیا، جس وچ اس طرح لکھیا سی کہ ملک اشرف بَر سْبای،جوکہ مصر وشام دا حاکم سی اس دے زمانہ وچ حرم تے روضہ مطھرکے اطراف وچ جالیاں والے درلگائے گئے، تے ۸۳۰ھ دے بعد تو‏ں لوک انہاں جالیاں دے پِچھے تو‏ں کھڑے ہوک‏ے زیارت رسول اکرمکیا کردے سن، تے کوئی وی اندر داخل نئيں ہُندا سی۔
خداوند عالم د‏‏ی صفات دے بارے وچ
ابن الجوزی۳۸۹ھ دے واقعات نو‏‏ں قلمبند کردے ہوئے کہندا اے کہ اہل سنت مُصعب بن الزبیر د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں جس طرح شیعہ  حضرات امام حسین ں د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں۔(۳٧٦)