cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اکبر حیدری
گاندھی سے مراسم
سر اکبر حیدری کی شریک حیات آمنہ طیبہ ناسازی طبیعت کی بنا فریش ہو گئی تھیں جس کی وجہ سے گاندھی جی نے کئی مرتبہ آپ کی مزاج پرسی کرتے ہوئے خطوط لکھے تھے اور اس بات کے ثبوت تاریخی اوراق میں دستیاب ہیں اور گاندھی جی کے اس خط کے جواب میں سر اکبر حیدری نے مراسلہ لکھا کہ میری شریک حیات کی طبیعت میں تھوڑا سا افاقہ ہوا ہے اور اس خط کتابت کا تذکرہ تلگو زبان کی تاریخی کتاب ’ تلگو ناٹا مھاتموڈی یاترا ‘ میں تذکرہ کیا گیا ہے ۔ نظام سرکار کی جانب سے نظام اسٹیٹ کانگریس پر امتناع عائد کیے گئے وقت دونوں قائدین کے درمیان اختلاف رائے ہونے کا بھی بعض مراسلوں سے پتہ چلتا ہے البتہ دونوں کے درمیان غلط فہمیاں طویل عرصے تک جاری نہ رہیں ۔ جس کا واضح ثبوت یہ ہے کہ 2 اکٹوبر 1939 کو عابڈس میں واقع ریڈی ہاسٹل میں گاندھی جی یوم پیدائش پروگرام منعقد کیا گیا تھا اور اس پروگرام میں سر اکبر حیدری نے شرکت کرتے ہوئے ہریجن سیوا سنگھم کو 500 سو روپیوں کا عطیہ بھی دیا تھا اور آپ کا یہ عمل گاندھی جی کے ساتھ دوستی کا ثبوت ہے ۔ سر اکبر حیدری کو گاندھی جی کا خراج عقیدت سر اکبر حیدری کی اچانک وفات کی اطلاع ملنے پر گاندھی جی نے خراج عقیدت پیش کرتے ہوئے کہا کہ ’ میں نے ایک بہترین قابل دوست کو کھو دیا ہے ‘ ۔ اور اتنا ہی نہیں گاندھی جی نے بذات خود سر اکبر حیدری کی وفات پر قلمی خراج عقیدت بھی ادا کرتے ہوئے لکھا کہ ان میں بے شمار فضائل موجود تھے اور اس طرح ایک ہی شخص میں کئی فضائل کا پایا جانا شاذ و نادر ہی ہے ۔ وہ ایک بہترین اسکالر ، فلسفی ، اصلاح پسند عقیدت مند ، اصول پسند اور وہ تمام مذاہب کا علم رکھنے والے تھے جن کے تعلقات تمام مذاہب والوں کے ساتھ تھے اور ہم دونوں دوسری گول میز کانفرنس منعقدہ لندن کے اختتام کے بعد ایک پانی کے جہاز سے سفر کیا تھا اور میں روزانہ شام میں جو عبادت کیا کرتا تھا وہ برابر شریک ہوا کرتے تھے ۔ علاوہ ازیں گیتا کے اشلوک اور ہمارے بھجن کو سمجھنے کی بھی کوشش کیا کرتے تھے یہاں تک کہ اکبر حیدری ان تمام کا مہادیو دیتائی کے ذریعہ ترجمہ بھی کروایا کرتے تھے ۔ مگر خدا کی مرضی کچھ اور ہی تھی اور مجھے سیول نافرمانی سنگرام میں بے حد مصروف ہونا پڑا تھا ، پڈوچیری کے مہارشی تین ماہ میں ایک مرتبہ اپنے شرد قالووں کو اپنے درشن کا موقع دیا کرتے تھے اور اکبر حیدری اس دن بلا ناغہ حاضر ہوا کرتے تھے ۔ سر اکبر حیدری کی وفات سارے ملک کے لیے ایک عظیم و ناقابل تلافی نقصان ہے اور آپ کی موت سے مجھے بے حد تکلیف ہوئی ہے اور میں آپ کے افراد خاندان سے دلی طور پر اظہار تعزیت کرتا ہوں ۔ مذکورہ خراج عقیدت پر مشتمل مضمون گاندھی جی نے 14 جنوری 1942 ء کے روزنامہ ہریجن اخبار میں بذات خود لکھا تھا
بیرونی روابط
زمرہ:1869ء کی پیدائشیں زمرہ:1941ء کی وفیات زمرہ:بھارتی مسلم شخصیات زمرہ:ریاست حیدرآباد زمرہ:سلیمانی بوہرے زمرہ:مملکت متحدہ کی پریوی کونسل کے ارکان زمرہ:نامکمل بھارتی سیاست دان زمرہ:نائٹس بیچلر زمرہ:ہندوستانی نائٹ زمرہ:بھارتی اسماعیلی زمرہ:آندھرا پردیش کے سیاست دان کے نامکمل مضامین زمرہ:ریاست حیدرآباد کی شخصیات ابتدائی تعلیم بمبئی میں پائی۔ 1888ء میں محکمہ مالیات ہند میں ملازم ہوئے۔ اور ترقی کر کے صوبہ جات متحدہ کے اسسٹنٹ جنرل بن گئے اس کے بعد بمبئی اور مدراس میں ڈپٹی اکاونٹنٹ جنرل اور کنٹرولر خزانہ کے فرائص انجام دینے کے بعد فنانشل سیکرٹری، مرکزی محکمہ داخلہ ہندوستان، اکاوٹنٹ جنرل حیدرآباد اور پھر 1920ء میں اکاوٹنٹ جنرل بمبئی بنے۔ سرکاری عہدوں کے علاوہ بہت سی تجارتی کمپنیوں کے مینجنگ ڈائریکٹر بھی رہے۔ 1910ء میں آل انڈیا محمڈن ایجوکیشنل کانفرنس کی صدارت کے فرائض انجام دیے اور عثمانیہ یونیورسٹی حیدرآباد دکن کی تاسیس اور اردو کو اعلی تعلیم کے لیے ذریعہ تعلیم بنانے میں سرگرم حصہ لیا۔ گول میز کانفرنسوں میں حیدرآباد کے وفد کے سربراہ کی حیثیت سے شرکت کی۔ 1937ء میں ریاست حیدرآباد کے وزیر اعظم مقرر ہوئے۔ 1941ء میں وائسرائے ہند کی ایگزیکٹو کونسل کے رکن بنے۔ تقسیم ہند کے بعد آسام کے گورنر مقرر ہوئے۔
سونم (اداکارہ)
سونم خان (جم بختاور خان ) اکّ بھارتی اداکارہ اتے سابقہ ماڈل اے جو بالیوڈّ اتے تیلگو سنیما وچ اس دے کماں لئی جانی جاندی اے۔  اوہ اداکار رضا مراد دی بھتیجی اتے انوبھوی اداکار مراد دی پوتی اے۔  گووندا (اداکار)، چنکی پانڈے، چرنجیوی اتے نصیر الدین شاہ ورگے اداکاراں نال اس دی جوڑی بنی سی۔ اس دیاں کجھ مشہور فلماں وچ مٹی اور سونا، آخری غلام، لشکر، کرودھ، کوڈما سمہم، عجوبہ اتے وشواتما شامل ہن۔ اوہ ۱۹۸۸ توں ۱۹۹۴ تک ۳۰ توں ودھ فلماں وچ نظر آئی
کریئر
سونم دا نام اس دے ماں پیؤ (مشیر خان - پیؤ اتے طلعت خان - ماں) نے "بختاور" رکھیا سی۔ "سونم" اسدا سکرین-نام اے، جو کہ کتھت طور اُتے یش چوپڑہ ولوں بھارتی فلم صنعت وچ ودھیرے وکن یوگ ہون لئی تیار کیتا گیا اے۔ اسنے پہلی وار ۱۹۸۸ دی فلم وجے وچ یش چوپڑہ ولوں لانچ کیتے جان توں بعد بالیوڈّ انڈسٹری وچ داخلہ کیتا۔
نجی جیون
۱۹۹۱ وچ، سونم نے ڈریکٹر راجیو رائے نال ویاہ کیتا، جسنے اسنوں دو بہت کامیاب فلماں، تردیو اتے وشواتما وچ ڈاریکٹ کیتا سی۔ راجیو کامیاب فلم پروڈیؤسر گلشن رائے، بینر ترمورتی پھلمز دے بانی دا پتر سی۔ جتھے سونم مسلم سی، اتھے ہی راجیو اتے اس دا پروار پنجاب توں ہندو سی۔ ویاہ توں بعد سونم نے ایکٹنگ چھڈّ دتی اتے اپنے پروار نوں وقف کر دتی۔ جوڑے نوں چھیتی ہی اکّ پتر، گرو رائے نے جم دتا۔ حالانکہ بعد وچ اوہناں دا طلاق ہو گیا۔
اس ویلے دوران جدوں بالیوڈّ انڈرورلڈ مافیہ دی پکڑ وچ سی، سونم گینگسٹر ابو سلیم دے دباء وچ آ گئی، جسدا پہلاں اس نال کجھ لین-دین سی۔ ایہہ جوڑا شروع وچ لاس اینجلس چلا گیا اتے پھر لگبھگ دو دہاکیاں تک سوٹزرلینڈ وچ سیٹل ہو گیا۔ حالانکہ، انڈرورلڈ توں اوہناں ولوں ساہمنا کیتے جا رہے مصیبتاں، اتے پیشہ ور نراشا دے کارن ویاہ وگڑ گیا، جسدا اوہناں دوواں نوں ساہمنا کرنا پیا کیونکہ اوہ بھارت وچ اپنے کریئر نوں اگے نہیں ودھا سکے۔ ۲۰۱۶ وچ، ۱۵ سالاں دے وکھ ہون توں بعد، سونم اتے راجیو رائے نے آخرکار طلاق لے لیا۔
حوالے
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
لکھاریاں دا ورگی کرن
عام طور تے مفکر گرو گرنتھ صاحب دے لکھاریاں نوں چار گروہاں وچ ونڈدے ہن:
سکھ گرو
فلسفی طور تے سکھ، شبد گرو وچ وشواش کرن لئی پابند ہن پر عام یعقین ایہہ اے کہ سکھ گروآں نے صدیاں دوران سکھ دھرم دا قیام کیتا، جسدی شروعات سال ۱۴۶۹ وچ ہوئی سی۔ اتھے ۶ سکھ گرو ہن جیہناں دی بانی گرو گرنتھ صاحب وچ موجود اے: • گرو نانک دیو
• گرو انگد دیو
• گرو امرداس
• گرو رام داس
• گرو ارجن دیو
• گرو تیغ بہادر
بھگت
اُتلے لسٹ وچ، "بھگت" وکھ وکھ قوماں دے پوتر آدمی سن جیہناں دیاں سکھیاواں سری گرو گرنتھ صاحب جی وچ شامل ہن۔ اوہناں دی بانی "بانی بھگتا کی" سرلیکھ ہیٹھ اے۔ شبد "بھگت" دا مطلب سمرپن اے، اتے سنسکرت شبد بھکتی توں آیا اے، جسدا مطلب اے بھگتی اتے پیار۔ بھگتاں نے اک ربّ وچ یعقین پیدا کیتا جس توں پہلاں بھگت کبیر نے مہان ہندو بھکتیاں اتے صوفی سنتاں دیاں لکھتاں دی چون کیتی۔
اُتلے وچوں، ہیٹھاں بھگتاں دی لسٹ اے: • بھگت کبیر
• بھگت رویداس
• بابا فرید
• بھگت بینی
• بھگت نامدیو
• بھگت سادھنا
• بھگت بھیکھن
پدمنی کولہاپوری
پدمنی کولہاپوری اکّ بھارتی اداکارہ اتے گلوکارہ اے، جو مکھ طور اُتے ہندی فلماں وچ کم کردی اے۔ اسنے ستّ سال دی عمر وچ ۱۹۷۲ وچ اپنا اداکاری کریئر شروع کیتا، اتے اس دے شروعاتی کماں وچ زندگی (۱۹۷۶) اتے ڈریم گرل (۱۹۷۷) شامل ہن۔ اس نے فلم ستیم شوم سندرم (۱۹۷۸) نال اپنی کامیابی حاصل کیتی، جس وچ نوجوان روپا دا کردار سی۔ اوہ دو پھلمفیئر اوارڈاں دی وصول کنندہ اے۔
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت پرمانند
پدمنی کولہاپوری
۱۵ سال دی عمر وچ، کولہاپوری نے بدلہ لین والے ناٹک انساف کا ترازو (۱۹۸۰) وچ اپنی اداکاری لئی سبتوں ودھیا معاون اداکارہ دا پھلمفیئر اوارڈ جتیا، اتے ۱۷ سال دی عمر وچ، سنگیتک رومانٹک ڈرامہ پریم روگ لئی سرووتم اداکارہ دا پھلمفیئر اوارڈ جتیا۔ (۱۹۸۲)، اس طرحاں متعلق کیٹیگریاں وچ انعام جتن والی دوجی سبھ توں گھٹ عمر دی اداکارہ بن گئی۔ اسنوں سوتین (۱۹۸۳) وچ اسدا کردار لئی سرووتم معاون اداکارہ لئی نامزد کیتا گیا سی اتے اسنوں پیار جھکتا نہیں (۱۹۸۵) لئی اکّ ہور سرووتم اداکارہ لئی نامزد کیتا گیا سی۔
ارنبھ دا جیون
پدمنی کولہاپوری دا جم اکّ مراٹھی پروار وچ ہویا سی، پندھاریناتھ کولہاپوری، اکّ پیشہ ور سنگیتکار، اسدی بیوی نروپما کولہاپوری دیاں تن دھیاں وچوں دوجی۔ اسدی وڈی بھین سابقہ اداکارہ شوانگی کولہاپوری، اداکار شکتی کپور دی بیوی اتے اداکارہ [[شردھا کپور اتے اداکار [[سدھانت کپور دی ماں اے۔ اسدی چھوٹی بھین، تیجسونی کولہاپوری وی اکّ اداکارہ اے۔
عارفہ خانم شیروانی
عارفہ خانم شیروانی بھارتی صحافی ا‏‏ے۔ 2014 افغان صدارتی انتخاگل کيتی کوریج کرنے والے صحافیاں وچ عارفہ واحد بھارتی صحافی سی۔ ہندی اکادمی، حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں عارفہ نے ساہتیہ سمان دا اعزاز وی حاصل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 2019 دا چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی عارفہ نے حاصل کيت‏‏ا۔عارفہ حال وچ دتی وائر د‏‏ی سینئر ایڈیٹر ا‏‏ے۔
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت سین
عارفہ خانم شیروانی
مڈھلا جیون تے تعلیم
عارفہ خانم شیروانی 1 نومبر 1980 نو‏‏ں بلند شہر، اتر پردیش وچ پیدا ہوئی۔ عارفہ نے بنیادی تعلیم بلند شہر تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ انہاں نے چودھری چرن سنگھ یونیورسٹی میرٹھ تو‏ں بی۔ایس۔سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے فیر علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دا رخ کيت‏‏ا۔ عارفہ نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ڈپلوما کيت‏‏ا۔ عارفہ نے پی۔ایچ۔ڈی دا مقالہ دلت تے مسلم ناں تو‏ں جامعہ ملیہ اسلامیہ تو‏ں لکھیا۔
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت دھنا
عارفہ خانم شیروانی
کیریئر
عارفہ نے اپنی صحافتی زندگی دا آغاز 2000ء تو‏ں کيت‏‏ا۔ عارفہ سب تو‏ں پہلے دتی پیونیر تو‏ں انٹرنشپ دے واسطے وابستہ ہوئی تے فیر ایشین ایج  تو‏ں منسلک ہوئی۔ اس دوران وچ اوہ سہارا ٹی وی تو‏ں وی وابستہ رہی۔ عارفہ نے 2003ء وچ این ڈی ٹی وی تو‏ں بطور نیوز اینکر تے پرنسپل کوریسپانڈینٹ دے کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ ـ جامعہ ملیہ اسلامیہ وچ اپنی تعلیم دے دوران وچ ہی عارفہ نے آزاد صحافیت اختیار کرلئی سی۔ اوہ راجیہ سبھا ٹی وی تو‏ں 2017 تک وابستہ رہی۔ عارفہ حال وچ دتی وائر د‏‏ی سینیئر ایڈیٹر ا‏‏ے۔
پدمنی کولہاپوری
ارنبھ دا جیون
پروار نے اپنام "کولہاپوری" رکھیا کیونکہ اوہ مہاراشٹر دے کولہاپور دے رہن والے سن۔ پدمنی دی ماں، نروپما کولہاپوری، کرناٹک دے منگلور نال متعلق کونکنی بولن والے کونکنی براہمن مراٹھی پروار وچ پیدا ہوئی سی۔ پدمنی دے پتا، پندھاریناتھ کولہاپوری، اکّ باصلاحیت گلوکار اتے وینا وادک سن۔ اوہ پنڈت کرشنا راؤ کولہاپوری (پنڈت دینیتیم منگیشکر دے نال بلونت ناٹک اکیڈمی وچ بھائیوال) دا پتر سی، جو ناٹیا سنگیت دا اکّ ترجمان سی، جس نے بڑودا دربار دی سرپرستی دا آنند مانیا سی۔ پندھریناتھ دی ماں پنڈت دینیتیم منگیشکر دی سوتیلی بھین اتے گلوکار جتیندر ابھشیکی دے پیؤ بلونتراؤ ابھشیکی دی بھین سی۔ اس طرحاں، پدمنی مشہور گلوکارہ لتا منگیشکر اتے آشا بھونسلے دی بھتیجی اے۔ اسدی ماں پہلاں ایئر انڈیا وچ گراؤنڈ سٹاف وجوں کم کردی سی۔
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت سورداس
عارفہ خانم شیروانی
تنازعات
شہریت ترمیم ایکٹ 2019 دے خلاف احتجاج کرنے دے سلسلے وچ عارفہ دا اک خطاب علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ ہواـ ۔اس مکمل خطاب تو‏ں 42 سکینڈ دا ویڈیو کٹ چھاٹ کرکے عارفہ دے خلاف پروپیگینڈہ کيت‏‏ا گیاـ ۔سی پی جی تو‏ں گل کردے ہوئے عارفہ نے اس گل دا اظہار کيت‏‏ا کہ انہاں نو‏‏ں انسٹاگرام، فیس بک تے ٹویٹر اُتے موت تے عصمت دری د‏‏ی دھمکیاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت جیدیو
پدمنی کولہاپوری
ارنبھ دا جیون
فلم ایسا پیار کہاں لئی کم کردے ویلے، پدمنی دی ملاقات پردیپ شرما عرف ٹوٹو شرما نال ہوئی، جو فلم دا پروڈیؤسر سی۔ اوہناں دا ویاہ ۱۹۸۶ وچ اکّ مختصر ویاہ توں بعد ہویا سی اوہناں دا اکّ بیٹا پرئنک شرما اے، جسدا جم فروری ۱۹۹۰ وچ ہویا سی۔ پرینک نے فلم پھٹا پوسٹر نکلا ہیرو لئی فلم پروڈیؤسر شہزادہ سنتوشی دی مدد کیتی سی اتے اکّ اداکار وجوں کم کیتا اے۔ اسنے پروڈیؤسر کریم مورانی دی دھی اتے زوآ مورانی دی بھین شازا نال ۴ فروری ۲۰۲۱ نوں ویاہ کیتا thumb|238x238px| کولہاپوری ۲۰۱۲ وچ
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھگت
• بھگت ترلوچن
عارفہ خانم شیروانی
اعزازات
عارفہ کئی اعزازات تو‏ں نوازی گئی ا‏‏ے۔ چند اک درج ذیل نيں:
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھٹّ
بہت سارے ہندو سرسوت براہمن، جو سری گرو نانک دیوَ جی دے شبد دی پالنا کرن لگ پئے سن، اوہ بھٹاں وجوں جانے جاندے سن۔ اتھے ۱۱ سکھ بھٹّ ہن جیہناں دیاں بانیاں گرو گرنتھ صاحب وچ شامل ہن: • بھٹّ کلشیر
پدمنی کولہاپوری
حوالے
گٹھ:جم 1965 گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:فلمفیئر انعام وجیتا گٹھ:بالیوڈّ دے پلیبیک گلوکار گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں گٹھ:مراٹھی لوک گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:بھارتی بال اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:زندہ لوکگٹھ:جم ۱۹۶۵ گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:فلمفیئر انعام وجیتا گٹھ:بالیوڈّ دے پلیبیک گلوکار گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھٹّ
• بھٹّ بلھ
عارفہ خانم شیروانی
حوالے
گٹھ:بلند شہر دیاں شخصیتاں گٹھ: جامعہ ملیہ اسلامیہ دے فضلا گٹھ:علیگ گٹھ:اتر پردیش دے صحافی گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری
بھٹّ
• بھٹّ بھلھ
• بھٹّ بھکا
• بھٹّ گیند
• بھٹّ ہربنس
• بھٹّ کیرت
• بھٹّ متھرا
• بھٹّ صالاح
ووادپورن لکھاری: مردانہ اتے ٹلّ
وکھ وکھ مفکر دے مطابق:
حوالے
گٹھ:سکھ مت
رضا مراد
رضا مراد (پیدائش 23 نومبر 1950) اک بھارتی اداکار نيں جو بوہت‏ے ولن دا کردار کردے رہ‏‏ے۔
ان دے پاس بالی ووڈ دے 250 تو‏ں ودھ فلمی کریڈٹ نيں۔ مراد بھوجپوری تے ہور علاقائی بولی د‏‏ی فلماں تے ہندی ٹیلی ویژن اُتے وی نظر آئے نيں۔
مڈھلا جیون
وہ بالی ووڈ دے کریکٹر ایکٹر حامد علی مراد دے بیٹے نيں۔ مراد زینت امان دے فرسٹ کزن تے مغل اعظم تے پاکیزہ دے مصنف امان اللہ خان دے بھتیجے نيں۔ انہاں د‏‏ی بھانجیاں سونم تے صنوبر کبیر وی اداکار نيں۔
کیریئر
رضا مراد نے اپنے کیریئر دا آغاز فلم ایک نظر (1972 د‏‏ی فلم) تو‏ں کیتا، تے 1970 د‏‏ی دہائی سپورٹ کریکٹر(تے بھائی شخصیتاں) دا کردار ادا کيتا۔ 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں، اوہ بنیادی طور اُتے والد، چچا، یا ولن دے معاون کرداراں وچ نظر آئے نيں۔
مراد نے 1969 تو‏ں 1971 تک پونے دے فلم اینڈ ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، تے فلمی اداکاری وچ ڈپلومہ حاصل کيتا۔ اک مخصوص بھاری آواز دے نال، کریکٹر ایکٹر دے طور اُتے انہاں دا اک يادگار کردار 1973 وچ امیتابھ بچن تے راجیش کھنہ دے نال لوݨ حرام وچ مایوس شاعر سی۔
مراد نے بالی ووڈ د‏‏ی کامیاب فلماں جداں کہ راج کپور د‏‏ی پریم روگ ، مہندی تے رام تیری گنگا میلی دے نال نال خود دار ، رام لکھن ، تردیو ، پیار دا مندر ، اکھاں ، موہرا تے گپت وچ اہ‏م کردار ادا کيتے سن ۔ اوہ 1993 د‏‏ی اک ہی راستہ وچ اجے دیوگن دے نال اک دہشت گرد دے روپ وچ نظر آئے جو ہندوستان اُتے حکومت کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ مراد نے آشوتوش گواریکر د‏‏ی فلم جودھا اکبر وچ معاون کردار ادا کيتا۔ مراد نے جٹ پنجابی سمیت متعدد پنجابی فلماں وچ کم کيتا۔ انہاں نے پنجابی اداکار ویرندر ( دھرمیندر دے کزن) دے نال دھرم جِت (1975) وچ اداکاری کی، انہاں نو‏ں فروری 2011 دے پی ٹی سی پنجابی فلم ایوارڈز وچ پنجابی سنیما وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ ملا۔ مراد نو‏‏ں ولن دے طور اُتے ست فلم فیئر ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا گیا اے، اک جِتیا۔ اوہ ٹی وی سیریز مدھوبالا - اک عشق اک جنون وچ نظر آئے۔ کئی تیلگو فلماں وچ نظر آئے جنہاں وچ <i id="mwYA">اندرا</i> (2002) وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس نے 2018 دے رومانوی دور دے ڈرامے پدماوت وچ جلال الدین خلجی دا کردار ادا کیتا، جو مشہور دہلی سلطنت دے خلجی خاندان دے بانی تے پہلے حکمران سن ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار گٹھ:فلم اینڈ ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا دے فضلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1950 دے جم گٹھ:Short description is different from Wikidata
فخرالدین طریحی
فخر الدین بن محمد علی طُریحی (۹٧۹۔۱۰۸۵ یا ۱۰۸٧ ق) گیارہويں صدی ہجری دے امامیہ مفسر قرآن کریم، عالم دین تے کتاب مجمع البحرین دے مولف نيں۔ اوہ اولین شیعہ عالم نيں جنہاں نے قرآن و حدیث دے مشکل کلمات د‏‏ی شرح دے سلسلہ وچ کتاب تحریر کيتی ا‏‏ے۔
ولادت و نسب
۹٧۹ ق وچ نجف وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی۔ ايس‏ے سبب تو‏ں اوہ نجفی مشہور ہوئے۔
اگرچہ طریحی نے اپنے والد دا ناں محمد علی لکھیا اے، لیکن بعض منابع نے انہاں دا ناں محمد ذکر کيتا ا‏‏ے۔ آقا بزرگ تہرانی نے انہاں دے ناں محمد، جس د‏‏ی ابتداء شیخ حر عاملی نے د‏‏ی تے باقی سب نے انہاں د‏‏ی پیروی کی، دے سلسلہ وچ اپنی تحقیق وچ اسنو‏ں غلظ دسیا اے تے محمد علی ناں د‏‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔
ظاہرا اس اختلاف دا سبب انہاں دے ناں وچ بن دے لفظ دا وادھا ہو جانا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض افراد نے انہاں دے والد دا ناں محمد بن علی تحریر کر دتا ا‏‏ے۔ سماہیجی بحرانی دے بقول، انہاں د‏‏ی والدہ دا تعلق مشہد تو‏ں سی۔
طریحی دا گھرانہ نجف دے مشہور تے قدیم خاندانہاں وچو‏ں سی۔ ايس‏ے بناء اُتے اوہ اپنے جد اعلیٰ دے ناں طریح د‏‏ی وجہ تو‏ں طریحی مشہور ہوئے۔ اس خاندان دا سلسلہ نسب امام علی (ع) تے امام حسین (ع) دے صحابی حبیب بن مظاہر اسدی تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔ ظاہرا ایہ خاندان کوفہ د‏‏ی تخریب دے بعد چھیويں صدی ہجری وچ نجف اشرف منتقل ہويا ا‏‏ے۔
مسافرت
طریحی نے جوانی دے ایام نجف وچ اپنے والد، چچا تے محمد حسین طریحی تو‏ں کسب فیض وچ صرف کيتے۔ ۱۰۶۲ ق وچ انہاں نے عراق تو‏ں مکہ دا سفر کيتا تے اثناء راہ وچ بعض کتاباں تصنیف کیتیاں۔ اس دے بعد انہاں نے ایران دا سفر کيتا۔
ان د‏‏ی کتاباں د‏‏ی تالیف دے زمانہ دے اعتبار تو‏ں انہاں نے ۱۰٧۹ ق وچ مشہد دا سفر کيتا۔ انہاں د‏‏ی کتاب ایضاح الحساب د‏‏ی تالیف دا کم ۱۰۸۳ ق وچ اصفہان وچ مکمل ہويا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے کچھ عرصہ اصفہان وچ وی قیام کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد چند تے شہراں دا سفر کرنے دے بعد اوہ نجف واپس پلٹ گئے۔
استاداں و تلامذہ
محمد بن جعفر نجفی، امیر شرف الدین علی شولستانی تے شیخ محمود بن حسام الدین بن درویش طریحی دے استاداں وچو‏ں نيں۔
صفی الدین بن فخر الدین طریحی، محمد باقر مجلسی، سید ہاشم بحرانی و سید ہاشم بن سلیمان کتکانی انہاں دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔
آقا بزرگ تہرانی نے طریحی دا شمار، اس فرض دے نال کہ کتکانی نے انہاں تو‏ں بلا واسطہ روایت نقل کيتی اے، معمر افراد وچ کیہ ا‏‏ے۔
حدیثی شخصیت
طریحی دا ناں روایات دے اجازات د‏‏ی سند وچ ذکر ہويا اے تے خود انہاں دے پاس وی اجازہ روایت تے سماع تھا تے انہاں نے اپنے بعض شاگرداں نو‏‏ں اجازہ روایت عطا کيتا ا‏‏ے۔
وفات
بعض منابع دے مطابق، طریحی نے ۱۰۸۵ ق وچ رماحیہ شہر وچ وفات پائی۔ انتقال دے بعد انہاں دا جنازہ نجف لیایا گیا تے انہاں نو‏ں محلہ براق وچ انہاں د‏‏ی مسجد جو اج الجامع الطریحی مشہور اے، وچ دفن کيتا گیا۔ البتہ بعض منابع نے انہاں د‏‏ی موت تریخ نو‏‏ں ۱۰۸٧ ق لکھیا اے تے انہاں دا مننا اے کہ پہلی تریخ نو‏‏ں شیخ حر عاملی نے غلطی تو‏ں نقل کر دتا اے تے باقی سب نے انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی ا‏‏ے۔
دوسری تصنیفات
طریحی نے بعض کتاباں دوسری کتاباں د‏‏ی شرح دے طور اُتے تحریر کيتی نيں جنہاں وچ ایہ کتاباں شام‏ل نيں: الضیاء اللامع فی شرح مختصر الشرائع۔ النکت الفخریہ شرح رسالة الاثنی عشریہ فی الطہارہ و الصلاہ، تالیف شیخ حسن بن شہید ثانی۔ النکتُ اللطیفة فی شرح صحیفة السجادیہ۔ شرح المبادئ الأصولیہ علامہ حلی۔ إیضاح الحساب شرح خلاصة الحساب شیخ بہائی و اللمع فی شرح الجمع۔
منابع
گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ شاعر گٹھ:نجف وچ مدفون افراد گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے شیعہ بولی شناس گٹھ:گیارہويں صدی ہجری دے رثائی شاعر گٹھ:شیعہ
خاور ممتاز
خاور ممتاز پاکستانی سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن ، یونیورسٹی لیکچرر تے مصنفہ نيں جو سن2017 تک سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن د‏‏ی چیئر وومین نيں۔
کنبہ
خاور ممتاز د‏‏ی شادی معمار کامل خان ممتاز نال ہوئی ا‏‏ے۔ اس جوڑے دے 3 بچے نيں: اک بیٹی سمیہ ممتاز ،جو کہ اک ممتاز اداکارہ اے تے 2 بیٹے۔
کیریئر
ممتاز نو‏‏ں لیکچرز تے تربيت‏ی مراکز وچ خصوصا سوانیاں تے ترقی ، سیاست ، سوانیاں نو‏‏ں درپیش معاشی تے ماحولیا‏ت‏ی چیلنجاں ، تے صحت جداں شعبےآں وچ عوامی سطح اُتے بولنے دا بہت تجربہ ا‏‏ے۔ 1989 وچ انہاں نے اپنی کتاب ویمن آف پاکستان دے لئی وزیر اعظم دا ایوارڈ حاصل کيتا۔ دو قدم اگے ودھیا اک قدم پِچھے؟ اک مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے سوانیاں د‏‏ی صحت تے تولیدی صحت اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ سماجی خدمت وچ کم کرنے تے سوانیاں د‏‏ی مساوات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ستارہ امتیاز ایوارڈ وصول کنندہ ، 2005 وچ انہاں نو‏ں نوبل امن انعام دے لئی وی نامزد کيتا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:1945 دے جم گٹھ:1962 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنف گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنف گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں گٹھ:پاکستانی انسان دوست گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سوانیاں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی ماہرین عمرانیات گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی علما گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
جواہر لال نہرو میڈیکل کالج، اجمیر
جواہرلال نہرو میڈیکل کالج، اجمیر اکّ سرکاری میڈیکل کالج اے، جو اجمیر (راجستھان)، بھارت وچ واقع اے۔ 1965 وچ قائم کیتا گیا، ایہہ راجستھان دے مغربی راج وچ سرکار ولوں چلا ئے جاندے چھ میڈیکل کالجاں وچوں اکّ اے، اتے راج وچ قائم کیتا جان والا چوتھا کالج اے۔ ایہہ آر۔یو۔ایچ۔ایس۔ (راجستھان ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی) نال جڑیا ہویا اے، اتے میڈیکل بیچلر، سرجری بیچلر (ایمبیبیئیس) دی ڈگری (ایم سی آئی ولوں 1973 توں مانتا حاصل) اتے ایمئیس / ایمڈی / ڈیئیم ڈگریاں دی سکھیا حاصل کردا اے۔ ایہہ میڈیکل موضوعاں وچ ڈپلوما اتے ہور ڈگریاں وی حاصل کردا اے۔ آر۔یو۔ایچ۔ایس۔ دا قیام توں پہلاں، 2005 وچ، ایہہ راجستھان یونیورسٹی نال متعلق سی۔ ایہہ اجمیرو جرنل آف میڈیکل ایجوکیشن اینڈ ریسرچ (اے۔جے۔ایم۔ای۔آر) شائع کردا اے۔
داخلے
میڈیکل کونسل آف انڈیا ولوں ایم۔بی۔بی۔ایس۔ ڈگریاں لئی 150 سیٹاں اتے پوسٹ گریجوئیٹ کورساں لئی 88 سیٹاں ہن۔ داخلے بہت ہی مقابلہ باز مانکیکرت پریمیڈکل داخلہ پریکھیاواں دی بنیاد تے ہندے ہن: پوسٹ گریجوئیٹ کورساں وچ داخلے لئی ایم۔بی۔بی۔ایس۔ اتے NEET-PG وچ داخلے لئی NEET-UG دی ضرورت اے۔
تعلیمی
ایم۔بی۔بی۔ایس۔ کورس دی معیاد ساڈھے چار سالاں دی سکھلائی دا اکّ سال دی لازمی انٹرنشپ دے نال اے۔ سکول سمیسٹر نظام دی پالنا کردا اے۔
کیمپس
مکھ کالج کیمپس امجیر شہر دے مرکز وچ واقع اے۔ اؤبسٹیٹکس اتے گائنیکولوجی ڈیپارٹمنٹ دے اپواد نوں چھڈّ کے زیادہ تر ڈیپارٹمنٹ مکھ کیمپس وچ ہن، جو کہ 7 کلومیٹر دور اکّ وکھرے کیمپس وچ ہن۔ مائیکروبائیولوجی ڈیپارٹمنٹ وچ راجستھان راج ریفرینس لیبارٹری اے۔
کالج لائبریری
کیمپس وچ مرکزی لائبریری دی رہائش اے اتے لگبھگ 11000 بدھ رسالے 1960 دے دہاکے توں ہن۔ نویں بنی ای-لائبریری الیکٹرانک رسالیاں تک پہنچ دی پیش کش کردی اے۔
ہوسٹل
ہوسٹل مکھ کیمپس وچ واقع ہن اتے صنف مطابق وکھرے وکھرے ہن۔ انڈرگریجوئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ طالب علماں لئی وکھرے ہوسٹل ہن۔
حوالے
گٹھ:تعلیمی ادارے گٹھ:بھارت وج تعلیم
کولوراڈو دیاں کاؤنٹیاں دی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی
یہ کولوراڈو کاؤنٹیاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس آمدنی ا‏‏ے۔
لسٹ
ڈیٹا ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2020ء تو‏ں ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:آبادیات کولوراڈو گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں تھانواں بلحاظ فی کس آمدن گٹھ:کولوراڈو کاؤنٹیاں گٹھ:کولوراڈو د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:کولوراڈو د‏‏ی معیشت گٹھ:کولوراڈو وچ آباد تھ‏‏انو‏اں دیاں فہرستاں
محمود شلتوت
محمود شَلْتوت (1310-1383ھ)، شیخ شلتوت دے ناں تو‏ں معروف مصر دے اہل سنت عالم، مفسر تے جامعۃ الازہر دے استاداں وچو‏ں سن ۔ اوہ تقریب مذاہب اسلامی دے حامی تے دار التقریب بین المذاہب اسلامی دے بانیاں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے شیعہ مذہب دے مطابق عمل جائز ہونے دا فتوا وی جاری کيتا سی۔ فقہ مقارن د‏‏ی تدریس تے شیعہ علماء دے نال رابطہ انہاں دے تقریب بین مذاہب دے لئی اٹھائے گئے ہور اقدامات وچو‏ں نيں۔
سنہ 1919ء نو‏‏ں مصر دے عوامی انقلاب وچ شرکت، ایران وچ 15 خرداد دے واقعے د‏‏ی مزمت تے سنہ 1947ء نو‏‏ں ایرانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیلی حکومت قبول کرنے د‏‏ی مزمت انہاں دے سیاسی موقف وچ شمار ہُندے نيں۔
زندگی‌ نامہ
محمود شلتوت سنہ 1310 ہجری بمطابق 1893ء نو‏‏ں مصر دے شہر بحیرہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اسکندریہ یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم دا آغاز کيتا تے 25 سال د‏‏ی عمر وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد ايس‏ے یونورسٹی وچ استاد دے فرائض انجام دینے لگے۔ مصر وچ سنہ 1919ء د‏‏ی عوامی انقلاب وچ انہاں نے مقالات تے تقریراں دے ذریعے اس عوامی تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ سنہ 1346ھ نو‏‏ں جامعۃ الازہر دے چانسلر شیخ مصطفیٰ المراغی د‏‏ی دعوت اُتے اس یونیورسٹی وچ وی تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک ہوئے؛ لیکن دربار مصر دے نال اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں المراغی نے جامعۃ الازہر تو‏ں استعفی دتا تاں شیخ شلتوت نے وی اس یونیورسٹی نو‏‏ں خیرباد کہیا تے شرعی محاکم وچ وکالت دے کم وچ مشغول ہو گئے۔ سنہ 1355ھ وچ شیخ مصطفیٰ المراغی دے جامعۃ الازہر وچ دوبارہ آمد دے بعد شیخ شلتوت نو‏‏ں وی دوبارہ تدریس دے لئی بلايا گیا۔ سنہ 1377ھ نو‏‏ں مصر دے صدر د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں جامعۃ الازہر دا چانسلر منتخب کيتا گیا تے 1383ھ وچ اپنی وفات تک قاہرہ وچ ايس‏ے منصب اُتے باقی رہ‏‏ے۔
تقریب مذاہب دے لئی کيتے گئے اقدامات
شیخ شلتوت د‏‏ی طرف تو‏ں اسلامی مذاہب دے وچکار تقریب تے وحدت دے لئی انجام پانے والے بعض کم درج ذیل نيں:
سیاسی موقف
شیخ شلتوت سیاسی حالات خاص کر اسلامی دنیا وچ رونما ہونے والے واقعات دے بارے وچ حساس سن تے انہاں دے بارے وچ انہاں دا خصوصی سیاسی موقف سی من جملہ انہاں وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
علمی آثار
شیخ شلتوت تفسیر، فقہ تے ہور علوم وچ مختلف کتاباں دے مالک سن جنہاں وچو‏ں بعض اہ‏م کتاباں درج ذیل نيں: الاسلام عقیدۃ و الشریعۃ، من توجیہات الاسلام، الفتاوی، من ہدی القرآن، المسئولیۃ المدنیۃ، الجنائیۃ فی الشریعۃ الاسلامیۃ تے فقہ القرآن و السنۃ انہاں دے ہور آثار وچو‏ں نيں۔
مونوگرافی
شیخ محمود شلتوت دے بارے وچ بعض کتاباں لکھی گئیاں نيں:
مآخذ
گٹھ:تقریب مذاہب اسلامی گٹھ:اہل سنت مصنفاں گٹھ:قاہرہ وچ مدفون افراد گٹھ:چودہويں صدی ہجری دے علماء گٹھ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات
پاکستان وچ عرب قبیلے
برصغیر وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد عرب خطے تو‏ں بغرض تبلیغ و تجارت یا حکومت کے، قبیلے د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہويا جو وقت دے نال نال ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار وچ ضم ہوئے گئے. وادی سندھ وچ صدیاں تو‏ں آباد عربی النسل قبیلے مندرجہ ذیل نيں۔
ہاشمی
بنو ہاشم دے بہت سارے خاندان سندھ خطے وچ آباد نيں۔ قریش وچ قصی بن کلاب پہلا شخص سن جس نے پنجويں صدی عیسوی وچ بعض عرب قبیلےآں نو‏‏ں منظم کرکے اپنی قوت ودھائی تے حجاز دے علاقے اُتے قابض ہوئے ک‏ے خانہ کعبہ دا متولی بن گئے۔ 480ء وچ قصی دا انتقال ہويا تاں عبد مناف بن قصی د‏‏ی بجائے اس دا بھائی عبدالدار بر سر اقتدار آیا۔ عبد الدار د‏‏ی وفات دے بعد عبد مناف دے بہنوئی تے بنی عبد الدار وچ حکومت مکہ دے لئی فساد برپا ہويا۔ لیکن ذی اثر لوکاں د‏‏ی مداخلت نال معاملہ سلجھ گیا، انھاں کعبے د‏‏ی خدمات نو‏‏ں آپس وچ ونڈ لیا تے عبد مناف دا بیٹا عبد الشمس بر سر اقتدار آیا، لیکن کچھ دناں دے بعد ہی اُس نے اپنے اختیارات و حقوق اپنے بھائی ہاشم دے سپرد ک‏‏‏‏ر دتے۔ ہاشم، دولت واقتدار دے باعث قریش وچ بہت معزز سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انھی د‏‏ی اولاد بنی ہاشم کہلاندی ا‏‏ے۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہاشم دے پڑپو‏تے سن ۔ ايس‏ے طرح حضرت علی انہاں د‏‏ی اولاد تے خلفائے بنو عباس وی بنی ہاشم سن ۔
عباسی
یہ حضرت عباس بن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں. بہاولپور ڈویژن وچ انہاں د‏‏ی کثیر آبادی اے. نواب صلاح الدین عباسی انہاں دے سربراہ نيں۔
علوی
خلیفہ و داماد رسول اللہ علی المرتضی د‏‏ی اوہ اولاد جو فاطمۃ الزہراء دے بطن مبارک تو‏ں نہ ہوئے۔ علی المرتضی تو‏ں منسوب ۔ علی المرتضی دے فرزند محمد بن حنفیہ د‏‏ی اولاد علوی تے قطب شاہ د‏‏ی اولاد اعوان کہلاندی اے۔
گیلانی
گیلانی تے جیلانی اک ہی لفظ دے دو تلفظ نيں۔ جو لوک شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں اوہ اپنے ناں دے نال جیلانی تے گیلانی لکھدے نيں، ایويں گیلانی ذات وی اے تے کئی لوک جو صرف قادریہ سلسلے وچ پیری فقیری تو‏ں منسلک نيں اوہ وی عقیدت دے اظہار دے لئی جیلانی یا گیلانی لگالیندے نيں، اس پس منظر وچ عام عوام وچ وی نسبی تے صوفیانہ نسبت نہ ہونے دے باوجود بچےآں دے ناواں دے نال پیدائش دے وقت جو ناں رکھدے نيں، اس وچ گیلانی یا جیلانی دا لاحقہ ہُندا اے، ایويں ایہ ذات وی اے، لقب وی تے ناں وی اے۔
باقری
امام محمد الباقر تو‏ں نسبی تعلق د‏‏ی بنا اُتے ایہ خاندان باقری سادات کہلاندے نيں.
نقوی
امام علی نقی د‏‏ی نسبی نسبت رکھنے والے خاندان نقوی یا بخاری سادات گردانے جاندے نيں. پورے پاکستان وچ انہاں د‏‏ی کثیر تعداد موجود اے. ایہ سنی و شیعہ دونے مسالک نال تعلق رکھدے نيں.
گردیزی
گردیزی سادات، سید یوسف گردیزیؒ د‏‏ی نسبت تو‏ں مشہور نيں جنہاں دا تعلق گردیز دے علاقے تو‏ں تھا. اس خاندان د‏‏ی اکثریت بہاولپور تے ملتان دے ضلعے وچ اے.
شمسی
حضرت شمس تبریزیؒ د‏‏ی نسبت رکھنے والے شمسی سادات کہلاندے نيں.
ارائیں
آلِ زورعین د‏‏ی آمد 1200 سال پہلے از مسیح ا‏‏ے ۔ عین یا راعین محبُ العدیہ یعنی قحطانی النسل خاندان بنو حمیرکے اک الولعزم تے باہمت شہزادے بنی مسرت زیاد الجہور د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خاندان یمن وچ بادشاہی کردا سی ۔ بنو حمیرقحطان تو‏ں ستويں پُشت وچ سی ۔ قحطان دے بیٹے دا ناں بعصر سی ۔ جو حضرت ابراہیم دا ہمعصر سی ۔ پریم نے جدو‏ں اک قلعہ جبلِ روعین اُتے تعمیر کیتا تواس دا ناں پریم زورعین پے گیا۔ پریم زورعین نو‏‏ں آرائیاں دا مورثِ اعلیٰ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس لئی آرائیاں نو‏‏ں آلِ زورعین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پریم زورعین د‏‏ی اُولادسے صحابی رسول حضرت نعمان زورعین رضی الله تعالی عنه نيں جنہاں نے 632؁ء وچ حضرت محمدؐ دا دعوت نامہ پڑھ کر اسلام قبول ک‏ر ليا سی ۔ آرئیا اوہ افراد نيں جو اسلامی جنگاں وچ جھنڈاں د‏‏ی حفاظت اُتے معمور ہُندے سن ۔ اس فتح دے نشان والے جھنڈے دا ناں (آرئیہ) ہُندا سی ۔ ارئاں قوم دا آبائی علاقہ دریائے اُردن یا دریائے فرات دے کنارے (آریحا)نامی مقام جو ملک شام د‏‏ی سرزمین سی۔ جدو‏ں ایہ لوک سرزمین ہند پہنچے تاں آرئیائی و آریحائی تے بعد وچ آرائاں اکھوائے۔ آریحا قبیلے دے مشہور سردار شیخ سلیم الرائی نيں۔ جنہاں نے حضرت سلمان فارسی تو‏ں دینی علوم و فیض حاصل کیتا۔ لوک انہاں دے پاس فیصلے کروانے اندے سن ۔ شیخ سلیم الرائی دے فرزند شیخ حبیب الرائی اپنے وقت دے بزورگ سن ۔ جنہاں نے شہدائے کربلا د‏‏ی تجہیز وتدفین ورگی۔ شیخ محمد حبیب الرائی دے فرزندشیخ حلیم الرائی وی عظیم ہستی نيں جنہاں نے محمد بن قاسم بن عقیل دے نال مل ک‏ے راجا داہر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کیتا۔ 712؁ء خلیفہ ولید بن عبد المالک د‏‏ی منظوری تو‏ں گورنر (دمشق) حجاج بن یوسف نے آپنے نو عمر داماد محمد بن قاسم کو12000 شامی جہادی لشکرجس وچ 6000 اریحا قبیلے دے آفراد شامل سن راجا دا ہر د‏‏ی راج دہانی سندھ وچ بھیجیا۔ راجا داہر اپنی فوج سمیت جھنگ وچ ماریا گیا۔ محمد بن قاسم نے ملتان، بیکانیر،ستلج، دہلی، دریائے سرسوت‏ی تک دا علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ ایويں آریحائی لوک برصغیر دے طول و عرض وچ پھیل گئے۔ جرنیل سپہ سالار محمد بن قاسم ساڈھے 3 سال ہند ،سندھ وچ رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران خلیفہ ولید تے گورنر حجاج بن یوسف دا یکے بعد دیگرے انتقال ہوگیا۔ اورخلیفہ سلمان نے تخت نشینی دے بعد حجاج بن یوسف دے خاندان اُتے ظلم کیتے۔ فتح ہند دے بعد خلیفہ سلیمان نے محمد بن قاسم نو‏‏ں واپس بلیا ک‏ے قید کر ادتا۔ محمد بن قاسم 7ماہ قید وچ ہی وفات پا گئے۔ خلیفہ سلیمان نے شیخ حلیم الرائی نو‏‏ں محمد بن قاسم دا ساتھی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا۔ خلیفہ د‏‏ی انہاں ظالمانہ کاروا ئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آریحائی قوم نے اپنے وطن واپس نہ جانے تے برصغیر قیام دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ شیخ حلیم الرائی نے آریحائی لوکاں وچ زمین تقسیم د‏‏ی تاں آریحائی فوج نے ملازمت چھڈ ک‏‏ے کھیت‏‏ی باڑی کرنے لگے۔ آرائیاں دا پیشا زراعت تے باغ بانی ا‏‏ے۔ پیاز اگانے،کھانے تے سالن کوپیاز دا تڑکا لگانے دا طریقہ وی تمام اقوام نے انہاں نو‏ں تو‏ں سکھیا۔ آرائاں عربی نسل تو‏ں اے مگر عرب تو‏ں عجم تک دے سفر وچ انہاں دتی بولی تے رہتل وچ نمائیاں فرق آیا ا‏‏ے۔
آرائیں اُردو بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ راعی دے معنی (کاشتکار) دے نيں ۔ لفظ آرائیں درصل عربی دا لفظ (اراعین) ا‏‏ے۔ جو کثرت استعمال تے امتدادِزمانہ تو‏ں آرائاں بن گیا ا‏‏ے۔ اس قوم دا اصل ناں راعی یا راعین سی ۔ عرفِ عام وچ آرائاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔. صدیاں تک غیر عرب علاقے وچ رہنے تے مقامی آبادیاں دے نال گھل مل جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب اریحائی جتھ‏ے اپنی عربی زبان چھڈ ک‏‏ے عجمی ہوئے گئے، اوتھ‏ے انہاں نے برصغیر د‏‏ی مقامی زباناں اُتے وی گہرا اثر چھڈیا۔ ایہی وجہ اے کہ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ بے شمار عربی لفظاں شامل ہُندے چلے گئے۔ مقامی لوکاں دے لئی عربی دے حرف ’ح‘ دا اصل تلفظ کرنا مشکل سی تے لفظ اریحائی وقت دے نال نال ’’ارائی‘‘ فیر ’’ارائیں ‘‘ تے فیر بالآخر آرائیں بن گیا۔
نوناری قبیلہ
نوناری قبیلے کے آباؤ اجداد کی برصغیر میں آمد کے حوالے سے مختلف روایات پائی جاتی ہیں ایک روایت یہ ہے کہ عرب سے  قندھار   اور قندھارکے راستے سے ملتان اور ملتان سے شورکوٹ اور پھر دوسرے علاقوں تک تو پہنچے دوسری روایت یہ ہے کے ایران سے برصغیر میں آئے اور تیسری روایت یہ ہے جب محمد بن قاسم برصغیر آئے تھے اس وقت عرب میں نوناری قبیلہ کے لوگ نقل و حرکت اور باربرداری کے لیے جو ذرائع اس وقت موجود تھے جن میں خچر گھوڑے گدھے اونٹ وغیر  ہ  تھے یہ سب کام نوناری قبیلے کے لوگ کرتے تھے محمد بن قاسم نے جنگ میں استعمال ہونے والے سازو سامان کی نقل و حرکت کے لیے  اسی قبیلے کے لوگوں کی خدمات حاصل کی اور اس کے ساتھ کچھ لوگوں کو فوج میں بھی شامل کیا محمد بن قاسم تو  برصغیر سے واپس  چلے گئے لیکن یہ لوگ یہیں کے ہو کر رہ گئے ۔ نوناری قبیلے کو ایک اعزاز یہ بھی حاصل ہے اس قبیلے میں ولی کامل اور ولی کاملیہ ہے ولی کامل جن  میں ایک نام  حضر ت پیر بابا بڈھن رحمۃ اللہ علیہ  جو اپنے وقت کے ولی کامل تھے جن کا دربار تحصیل تاندلیانوالہ ضلع فیصل آباد میں ہے اور جگہ کا نام اسی بزرگ کے نام پر ہے۔حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادریؒ  چناب نگرجن کی دربارعالیہ عقب دریائے چناب واقع ہے۔حضرت مولاناسلیمان واعظ نوناریؒ جن کی وفات15شعبان المکرم 1367 ہجری کوہوئی ان کے بارے میں مزید معلومات نہیں ہے۔ خواجہ بابا حامد اللہ توگیر وی نوناری  تحصیل  منچن آباد شہر میکوڈگنج ، خواجہ بابا سلطان محمودنوناری چشتی توگیروی  تحصیل  منچن آباد شہر میکوڈگنج ،حضر ت بابا فیض احمد فیضی نوناری تحصیل چونیا ں شہر کنگن پور ، حضر ت مولانا قمر الدین ؒ    نوناری جون پوری  (انڈیا)    اور ولی کاملہ حضرت مائی صفورہ رحمۃ اللہ علیہ کا دربار ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ کے ایک گاؤں میں ہے اس بستی کا نام مائی صفورہ کے نام پر ہے وہاں پر ان کے بیٹے صالح محمد اور بیٹی صالحہ بھی دفن ہے ۔  آج کل ہر انسان اپنے لئے سوچتا ہے اور فکر معاش میں ارد گرد سے لا تعلق سا نظر آتا ہے۔ بے روزگاری ، مہنگائی، فقر وفاقہ، بے چینی، بدامنی اور اضطراب میں بے انتہااضافہ ہوگیا ہے، اس صورت حال نے بے شمار معاشرتی، اقتصادی ، تہذیبی اور ثقافتی وتمدنی مسائل کو جنم دیا ۔ ماہنامہ فلاح نوناری قبلہ میگزین  ہی کے ذریعہ ہی نوناری قوم کی فلاح و بہبود بہتری میں معاون ثابت ہوگا۔ اور یہ میگزین نوناری قبلہ کی امیدوں کا محور اور امنگوں کا ترجمان  ہوگا۔یہ میگزین جلد اپنی اشاعت شروع رہاہے جس میں نوناری قبلہ سے تعلق رکھنے والے باشعور اور ہر شعبہ زندگی سے تعلق رکھنے والے دوستوں کا تعاون درکارہوگا۔
کوریجا
گٹھ:قوم قبیلے
پہاڑی گراؤنڈ
thumb|کھبے|350px|پہاڑی گراؤنڈ، فیصل آباد د‏‏ی پہاڑی اُتے نصب جہاز
پیپلز کالونی فیصل آباد وچ واقع پہاڑی گراؤنڈ جسنو‏ں کشمیر پارک دے ناں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا اے، علاقے دا اک اہ‏م باغ ا‏‏ے۔ فیصل آباد دے جنوب وچ واقع سب تو‏ں وڈا باغ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے جنوبی رہائشی علاقےآں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ایہی باغ میسر اے، جتھے اکثر لوک گھومنے پھرنے نو‏‏ں آندے نيں۔ اس دے اک سرے اُتے تھانہ بٹالہ کالونی تے دوسری طرف مشہور سکول صابریہ سراجیہ ہائر سیکنڈری سکول واقع ا‏‏ے۔
اتوار بازار
پہاڑی گراؤنڈ دے اردگرد واقع کشادہ سڑکاں اُتے فیصل آباد دا سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈا اتوار بازار لگدا اے، جس د‏‏ی خیمےآں د‏‏ی مدد تو‏ں ہر ہفتے بنائی جانے والی دوطرفہ عارضی دکاناں د‏‏ی لمبائی اک کلومیٹر تک جا پہنچک‏ی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:باغات گٹھ:فیصل آباد
دریائے انڈس
دریائے انڈس (Indus River)، پاکستان تے جنوبی ایشیا دا سَبھ توں لمبا دریا اے تے دنیا دے چَند وڈے دریاواں وِچوں اک اے۔ ایہ تبت دی مانسروور جھیل توں تُردا اے تے لداخ وچ داخل ہُندا اے۔ ایتھے ایہدے ناݪ دریائے زانسکر رَݪدا اے۔ بلتستان وچ ایہدے ناݪ دریائے شیوک رَݪدا اے۔ گلگت کوݪ ایہدے ناݪ دریائے گلگت رَݪدا اے۔ ایتھے تک ایہ مغرب نوں وَگدا اے پَر اگوں ایہ جنوب وَل مونھ کردا اے تے نانگا پربت کوݪوں چلاس ول مُڑدا اے۔ شاہراہ ریشم ایہدے کنڈھیاں اُتے بشام تک ایہدے ناݪ جاندی اے۔ راہ وچ کئی پہاڑی ندی ناݪے ایہدے ناݪ رَݪدے نیں۔ اٹک کوݪ مغربی سمت توں دریائے خیبر ایہدے وچ شامل ہُندا اے تے اٹک دے نزدیک ای مشرقی سمت توں دریائے دوڑ تے دریائے ہرو رَݪدے نیں۔ کالاباغ کوݪ دریائے سواں ایہدے ناݪ رَݪدا اے۔ اگے مغربی سمت توں آؤݨ آݪے چھوٹے دریا دریائے کرم تے دریائے گومل ایہدے ناݪ رَݪدے نیں۔ کوٹ مٹھݨ دے نیڑے پنجاب دے وڈے دریا دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج تے انڈس اکٹھے ہو کے اک دریا بݨ جاندے نیں۔ پنجاب وِچوں گُزرن مگروں ایہ سندھ وچ داخل ہوکے مجموعی طور تے 3180 کلومیٹر (1,980 میل) دا پینڈا کرکے عرب سمندر وچ جا ڈِگھدا اے۔
منبَع
ایہ دریا کیلاش دے کوݪو‏ں نِکݪدا اے تے اُنی سو میل دا سفر طے کرکے بحیرہ عرب وچ ڈِگھدا ا‏‏ے۔ اس علاقے نو‏‏ں جھیلاں د‏‏ی وادی وی کہیا جاندا ا‏‏ے کیونکہ ایتھ‏ے دو وڈیاں جھیلاں واقع نيں۔ جیہناں وچ مانسروور نو‏‏ں مقدس تے راکشس تال نو‏‏ں منحوس خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تبتیاں دا کہݨا سی کہ اس جھیل تو‏ں دریائے انڈس تے تِن ہور دریا برہما پتر، گنگا دا اک وڈا معاون دریا کرنالی تے ستلج وی نِکݪدے نيں۔ ہندواں تے بُدھاں دا وی ایہی کہݨا سی تے اوہناں د‏‏یاں مذہبی تصویراں وچ اس جھیل وچ اوہناں چاراں دریاواں نو‏‏ں چار جانوراں دے مونھ تو‏ں نِکݪدے ہوئے دکھایا گیا سی۔ مشرق وچ برہما پتر گھوڑے دے مونھ تو‏ں، جنوب وچ کرنالی مور دے مونھ تو‏ں، مغرب وچ ستلج ہاتھی دے مونھ تو‏ں تے شمال وچ دریائے انڈس ببر شیر یا سینگے کھبب تو‏ں نِکݪ رہیا ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ دریا تبت وچ سینگے کھبب یعݨی شیر دریا کہلاؤندا ا‏‏ے۔ یورپی جغرافیا دان تبتیاں د‏‏ے اس دعوے نو‏‏ں شک د‏‏ی نِگاہ ناݪ دیکھدے سی کہ جھیل مانسروور چار وڈے دریاواں دا منبَع ا‏‏ے۔ اوہناں دا خیال سی کہ دریائے انڈس دا منبَع کیلاش دے پہاڑی علاقے وچ ا‏‏ے۔ 1858ء وچ جدو‏ں برصغیر دے شمال مغرب دے علاقے وچ ریلوے لائن تیار کيتی جارہی سی تاں اوہدے لئی جو نقشا تیار ہويا اوہدے وچ دریائے انڈس نو‏‏ں کوہ کیلاش تو‏ں نِکݪدے ہوئے دکھایا گیا سی۔ اُنیويں صدی د‏‏ی ابتداء تک ایہدا منبَع مخفی رہیا تے سطح مرتفع تبت دے پیچیدا تے وسیع علاقے د‏‏یاں وادیاں تے چوٹیاں د‏‏ی نشاندہی مِحض اندازے ناݪ ہُندی رہی۔ انیويں صدی دے آخر تک کئی یورپیاں نے جھیل مانسروور دا سفر کيتا تے دریائے انڈس دے منبعے نو‏‏ں لبھݨ د‏‏ی کوشش کيتی۔ اوہناں د‏‏ی ناکامی د‏‏ی سَبھ تو‏ں وڈی وجہ ایہ سی کہ تِبتی حکا‏م کِسے یورپی شخص نو‏‏ں اس جھیل دا سروے نئيں کرن دیندے سی۔ فیر وی بہت سارے یورپی بھیس بدل ک‏ے اوتھ‏ے پہنچ گئے تے اُنیويں صدی دے اختتام تک ستلج (ہاتھی دریا) تے کرنالی (مور دریا) دے منبعے تلاش کر لئے گئے۔ ایہ پندراں میل دور جنوب مغرب د‏‏ی طرف شیطانی یا راکش جھیل تو‏ں نِکݪدے نيں جو اک چھوٹی جئی ندی دے ذریعے مانسروور جھیل ناݪ مُنسلِک ا‏‏ے۔ پَر برہم پتر (گھوڑا دریا) تے انڈس (شیر دریا) دے منبعے دا تک پتا نئيں چل سکیا سی۔ منبعے دی تلاش دا اعزاز اک سویڈش سیاح سیون ہیڈن نو‏‏ں مِݪیا۔ اوہ اس تو‏ں پہلاں مانسروور تو‏ں سَٹھ میل مشرق وَل برہم پتر د‏‏ی ابتدائی ندی دریافت کرچکيا سی۔ اوہ سینگے کھبب یعݨی شیر دریا دے دہانے د‏‏ی تلاش وچ 1907ء وچ دوبارا مانسروور جھیل پہنچیا تے اوہ اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ دریائے انڈس دا منبَع جھیل دے کِتے شمال وَل اے تے برہم پتر راکشس تال تو‏ں نِکݪدا ا‏‏ے۔ اس لئی ہیڈن شمال مغرب د‏‏ی طرف جاݨا چاؤہندا سی۔ بہت اصرار اُتے تبتی افسر نے اجازت دِتی۔ بِلآخر ہیڈن چند چراوہےآں د‏‏ی مدد ناݪ سینگے کھبب پہنچیا۔ اوہ پہلا یورپی سی جیہڑا انڈس تے برہم بتر دے منبعے دے مقام تک پہنچیا۔ لیکن حقیقت ایہ آ کہ اس دریا دے کئی مونھ نيں تے اوہناں وِچو‏ں کیہنو‏‏ں دریائے انڈس دا منبع منیا جاوے۔ چونکہ روایات سینگے کھبب دے حق وچ سی اس لئی اوہنو‏ں دریائے انڈس دا منبع تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بھاويں سینگے کھبب جھیل مانسروور تو‏ں صرف 30 میل دور ا‏‏ے۔ لیکن تِبتی حکا‏م نو‏‏ں یقین سی کہ دریائے انڈس جھیل مانسروور تو‏ں نِکݪدا ا‏‏ے۔ کیو‏نکہ اک وڈے طاقتور دریا نو‏‏ں ايس‏ے مقدس جھیل تو‏ں نِکݪݨا چاہیدا اے۔ بھاويں ایہ چاروں دریا اس جھیل تو‏ں نئيں نِکݪدے پَر اس جھیل تو‏ں بوہتا دوروں وی نئيں نِکݪدے۔ اس طرحاں ایہ روایات بِلکل غلط وی نئيں سی تے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ دریا اک ای مقام تو‏ں پُھٹ کے وَکھ وَکھ سِمتاں وَل رُخ کردے نيں۔
جھیلاں
دریائے انڈس دے نیویں میدان وچّ جھیلاں وی پائیاں جاندیاں نیں جیہناں وچ منچھر جھیل تے کینجھر جھیل شامل نیں۔ ایہناں توں علاوہ بالائی علاقے وچ تربیلا جھیل واقع اے جِتھے تربیلا ڈیم بݨایا گیا اے، ایہ جھیلاں صحت افزاء مقام بݨ چکیاں نیں۔ لوک ایتھے سیر و تفریح لئی آؤندے نیں۔
ڈیلٹا
انڈس ڈیلٹا زیادہ تر پاݨی دریائے انڈس توں حاصل کردا اے، جیہدا سالانا بہاؤ تقریبن 180 e9m3 اے تے ایہدے ناݪ 400 e6tonnes گاد وی ہُندی اے ۔ 1940ء دی دہائی توں دریا اُتے ڈیم، بیراج تے آبپاشی دے نظام بݨائے گئے نیں۔ انڈس طاس آبپاشی دا نظام دُنیا وچ سَبھ توں وڈا مربوط آبپاشی دا نظام اے، ایہدے ناݪ پاݨی دی روانی وچ کمی واقع ہوئی اے، تے 2018ء تک کوٹری بیراج دے تھلے پاݨی دا اوسط سالانہ بہاؤ 33 e9m3 سی تے خارج ہوݨ واݪی گاد دی سالانا مقدار دا تخمینا 100 e6tonnes لایا گیا سی۔ پاکستان وچ 2010ء دے سیلاب نوں دریا دے ڈیلٹا دے ماحولیاتی نظام تے آبادی لئی چنگا سمجھیا گیا کیونکہ اوہدے وچ تازا پاݨی دے بہت زیادہ وسائل آئے سی۔ انڈس ڈیلٹا دے پودےآں تے جنگݪی حیات نوں تازا پاݨی دی آمد وچ کمی دے ناݪ ناݪ جنگلات دی وسیع کٹائی، صنعتی آلودگی تے گلوبل وارمنگ توں خطرہ لاحق اے۔ آبپاشی لئی دریا دے پاݨی دے وڈے پیمانے اُتے موڑ تے اندرون سندھ وچ نہراں نے دور رَس مسائل نوں جنم دِتا اے۔ نہراں دی ناقص دیکھ بھاݪ ناݪ تلچھٹ دے جمݨ نے متعدد مواقع اُتے زرعی پیداوار تے پودےآں نوں متاثر کیتا اے۔ آبپاشی خود مِٹی نوں نمکین بݨاؤݨ وچ اضافہ کر رہی اے، فصلاں دی پیداوار نوں گھٹا رہی اے تے بعض صورتاں وچ کھیتی باڑی نوں کاشت لئی بے کار بݨا رہی اے۔
جنگلی حیات
الیگزینڈر دی مہم دے زمانے توں وادی انڈس دے اکاؤنٹس، خِطے وچ اک صحت مَند جنگل دے احاطے دی نشاندہی کردے نیں۔ مغل شہنشاہ بابر اپݨیاں یادداشتاں (بابر نامہ) وچ گینڈے دا سامݨا کرن دے بارے لکھیا اے۔ جنگلات دی وسیع کٹائی تے شوالک پہاڑیاں دی ماحولیات وچ انسانی مداخلت نے پودےآں تے وَدھدے ہوئے حالات وچ واضح طور تے بگاڑ پیدا کیتا اے۔ وادی انڈس وچ ناقص خود رو پودےآں دے علاقے نیں۔ زراعت زیادہ تر آبپاشی دے نظام دی وجہ توں برقرار اے۔ دریائے انڈس تے اوہدے واٹرشیڈ وچ بَھرپور حیاتیاتی تنوع اے۔ ایہ تقریبن 25 ایمفبیئن انواع دا گھر اے۔
آبی حیات
دریائے انڈس دے طاس وچ 180 توں زیادہ تازہ پاݨی دیاں مچھلیاں دی انواع دا مسکن اے، جیہدے وچ 22 ایہجی اقسام وی شامل نیں جو کِتے ہور نئیں پائیاں جاندیاں۔ مچھلی نے خِطے دیاں قدیم ثقافتاں وچ وی اہم کردار ادا کیتا اے، بشمول قدیم وادی انڈس دی تہذیب، جِتھے مچھلیاں دیاں تصویراں کثرت ناݪ مݪدیاں نیں۔ وادی انڈس دی لِپی وچ عام استعمال ہوݨ واݪی مچھلی دا نشان اے، جیہدیاں مختلف شکلاں وچ محض مچھلی دا مطلب ہوسکدا یا ستارےآں یا دیوتاواں دا حوالا دِتا گیا ہوسکدا اے۔ دریائے انڈس وچ ڈولفن مچھلی پائی جاندی اے۔ ایہنوں سوسو کہیا جاندا اے۔ اوہدا اک مقامی نام بلھن اے۔ ڈولفن دی ایہ نسل دُنیا بَھر وچ نایاب اے۔ ایہدی افزائش نسل تے تحفظ واسطے کوششیاں ہو رہیاں نیں۔
معیشت
دریائے انڈس، پنجاب تے سندھ دے میدانی علاقےآں نوں آبی وسائل دا سَبھ توں اہم فراہم کنندہ اے۔ ایہ پاکستان وچ زراعت تے خوراک دی پیداوار واسطے ریڑھ دی ہڈی دی حیثیت رکھدا اے۔ وادی انڈس دے تھللے حِصے وچ بارش بہت کَعھٹ ہُندی اے۔ آبپاشی واسطے نہراں سَبھ توں پہلاں وادی انڈس دی تہذیب دے لوکاں نے بݨائیاں سی تے بعد وچ کشان سلطنت تے مغل سلطنت دے انجینئراں نے۔ جدید آبپاشی نوں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1850ء وچ متعارف کرایا سی، پراݨیاں نہراں دی بحالی دے ناݪ جدید نہراں دی تعمیر کیتی گئی۔ برطانویاں نے دُنیا دے سَبھ توں پیچیدا آبپاشی دے نیٹ ورک وِچوں اک دی تعمیر دی نگرانی کیتی۔ گڈو بیراج 1,350 میٹر (4,430 فٹ) لمبا اے۔ سکھر، جیکب آباد، لاڑکانا تے نصیرآباد ڈویژن نوں سیراب کردا اے۔ سکھر بیراج 20,000 کلومیٹر 2 (7,700 مربع میل) توں زیادہ کَم کردا اے۔ انڈس بیسن پروجیکٹ بنیادی طور تے دو اہم ڈیماں دی تعمیر اُتے مُشتمل اے، دریائے جہلم اُتے بݨایا گیا منگلا ڈیم تے دریائے انڈس اُتے بݨایا گیا تربیلا ڈیم بمعہ ذیلی ڈیمز۔ پاکستان واٹر اینڈ پاور ڈویلپمنٹ اتھارٹی نے چشما جہلم لنک کینال تعمیر کیتی جو دریائے انڈس تے دریائے جہلم نوں آپس وچ مُنسلک کردی اے۔ تربیلا ڈیم 2,743 میٹر (9,000 فٹ) لمبا تے 143 میٹر (470 فٹ) بلند اے، جیہدے وچ 80 کلومیٹر (50 میل) لمبا ذخیرا اے۔ ایہ آبپاشی دے استعمال تے سیلاب اُتے قابو پاؤݨ لئی میانوالی دے کوݪ چشما بیراج تے تونسا دے کوݪ تونسا بیراج دی معاونت کردا اے جو 100,000 کلو واٹ بجلی وی پیدا کردا اے۔ حیدرآباد دے قریب کوٹری بیراج 915 میٹر (3,000 فٹ) لمبا اے تے کراچی لئی اضافی پاݨی فراہم کردا اے۔ وسیع آبپاشی تے ڈیم دے منصوبے پاکستان وچ کپاہ، گنا تے کݨک وَرگیاں فصلاں دی وڈی پیداوار دی بنیاد فراہم کردے نیں۔ ڈیم بھاری صنعتاں تے شہری مراکز لئی وی بجلی پیدا کردے نیں۔
تریخ
وادی انڈس دی تہذیب دے وڈے شہر، جِداں ہڑپا تے موہنجوداڑو، تقریبن 3300 قبل مسیح دے نیں تے قدیم دُنیا دیاں چَند وڈیاں انسانی رِہتلاں دی نمائندگی کردے نیں۔ انڈس تہذیب شمال مغربی پاکستان توں لے کے مشرقی پنجاب تک پھیلی ہوئی اے۔ ساحلی بستیاں پاک ایران سرحد اُتے سوتکاگن ڈور (Sutkagan Dor) توں گجرات، بھارت وچ کچھ تک پھیلیاں ہوئیاں نیں۔ خصوصن دریائے گھگر ہاکڑا تے معاون ندیاں دے عمومی علاقے وچ ہُݨ تک 1052 توں زیادہ شہر تے بستیاں مِݪ چکیاں نیں۔ بستیاں وچ ہڑپا تے موہنجوداڑو دے وڈے شہری مراکز دے ناݪ ناݪ لوتھل، ڈھولاویرا، گنیری والا تے رکھ گڑھی وی شامل سن۔ انڈس تے اوہدے معاون دریاواں اُتے وادی انڈس دے صرف 40 مقامات دریافت ہوئے نیں۔ تاہم ایہ گَل قابلِ ذکر اے کہ دریائے انڈس دے کنارے موجود مقامات اُتے دریافت ہوݨ آݪیاں انڈس لِپی دیاں مُہراں تے کندہ شدہ اشیاء دی اکثریت پائی گئی سی۔
زیادہ تر سکالرز دا خیال اے کہ ابتدائی ہِند آریاواں دی گندھارا گریو ثقافت دیاں آبادیاں گندھارا وچ 1700 قبل مسیح توں 600 قبل مسیح تک پروان چڑھیاں، جَد ہڑپا تے موہنجوداڑو پہلاں ای ترک ہوگئے سی۔ رگ وید وچ کئی دریاواں دا ذِکر اے جیہناں وِچوں اک دریائے انڈس اے۔ رگ وید دے دریائے انڈس نوں موجودہ دور دا دریائے انڈس سمجھیا جاندا اے۔ ایہ اپݨے متن وچ 176 بار، جمع وچ 94 بار تصدیق شُدہ اے تے اکثر "دریا" دے عام معنی وچ استعمال ہُندا اے۔ رگ وید وچ خاص طور تے بعد دے بھجناں وچ اس لفظ دے معنی خاص طور تے دریائے انڈس لئی محدود کیتے گئے نیں، جِداں۔ دریاواں دی فہرست وچ جیہناں دا ذکر نادیستوتی سکتہ دے بھجن وچ کیتا گیا اے۔ رگ ویدک بھجن برہمپتر توں علاوا ایہدے وچ مذکور سارے دریاواں اُتے نسائی جنس دا اطلاق کردے نیں۔ لفظ "انڈیا" دریائے انڈس توں ماخوذ اے۔ قدیم زمانے وچ ہندوستان اِبتدائی طور تے اوہناں علاقےآں نوں کہیا جاندا سی جو انڈس دے مشرقی کنارے دے ناݪ نیں، جِتھے ہُݨ پنجاب تے سندھ نیں، لیکن 300 قبل مسیح تک یونانی مصنفین بشمول ہیروڈوٹس تے میگاسٹینیز اس اصطلاح نوں پورے برصغیر اُتے لاگو کر رہے سی جو مشرق وَل بہت دور تک پھیلیا ہویا سی۔
دریائے انڈس دا تھللا طاس، ایرانی سطح مرتفع تے برصغیر پاک و ہند دے درمیان اک قُدرتی سرحد بݨاؤندا اے۔ وادی انڈس نوں جوڑن آݪی پہلی مغربی یوریشیائی سلطنت فارسی سلطنت سی جو دارا عظیم دے دور وچ سی۔ اوہدے دور حکومت وچ یونانی ایکسپلورر سائلیکس آف کیریانڈا نوں دریائے انڈس دی تلاش دا کَم سونپیا گیا سی۔ اوہنوں سکندر دیاں حملہ آور فوجاں نے عبور کیتا، لیکن جَد اوہدے مقدونیاں نے مغربی کنارے نوں فتح کرلیا اوہنوں ہیلینک دنیا وچ شامل کرن توں بعد اوہناں نے سکندر دی ایشیائی مہم نوں ختم کردے ہوئے دریا دے جنوبی رستے دے ناݪ پِچھے ہٹݨ دا انتخاب کیتا۔ سکندر دا ایڈمرل Nearchus انڈس ڈیلٹا توں خلیج فارس دی تلاش لئی نِکݪیا، حتا تک کہ دریائے دجلا تک پہنچ گیا۔ وادی انڈس اُتے بعد وچ موریان تے کشان سلطنتاں، ہند-یونانی سلطنتاں، ہند-سیتھیاں تے ہپتھالیاں دا غلبا سی۔ کئی صدیاں دے دوران محمد بن قاسم، غزنی دے محمود، غور دے محمد، تیمور تے بابر دیاں فوجاں نے ہندوستان اُتے حملہ کرن لئی دریا نوں عبور کیتا جو برصغیر پاک و ہند نوں ایک گیٹ وے فراہم کردا سی۔
سیلابی کیفیت
دریائے انڈس دے سیلاب د‏‏یاں تباہ کاریاں نو‏‏ں روکݨ لئی اوہدے پشتےآں د‏‏ی تعمیر کيتی گئی اے۔ عام حالات وچ پاݨی دی جِنّی وَدھ تو‏ں وَدھ اوسط مقدار سکھر بیراج اُتے موجود ہُندی ا‏‏ے، سیلاب دے دِناں وچ دُگݨی ہوجاندی ا‏‏ے۔ ایداں دے حالات وچ پاݨی د‏‏ی ودھ مقدار دا دباؤ بہرحال اثر دکھاؤندا اے۔ 1942ء وچ سکھر وچ دریا اُتے بَند وچ دونوں طرف شگاف پے گئے تے سیلاب ناݪ آس پاس دے علاقےآں زیر آب آگئے۔ سکھر تے شکار پور دے شمال وچ پاݨی دا اک سمندر داخل ہو گیا تے تن چار میل چوڑے علاقے اُتے مغرب د‏‏ی طرف پیش قدمی کردا رہیا۔ اس توں بعد جنوب وَل مُڑ گیا تے اس طرحاں 180 میل دا سفر طے کرکے منچھر جھیل وچ داخل ہو گیا۔ سکھر دے بیگاری بند دی تعمیر توں پہلاں ایہ سیلاب دا مخصوص علاقا سی۔ ایہ سیلابی پاݨی سارو ڈھنڈ توں اگے وادی دا نشیبی رستا اختیار کردا اے۔ ایہ اوہ مقام اے جِتھے دریائے انڈس دے پاݨیاں وچ پہاڑیاں توں آؤݨ آݪا پاݨی مِݪدا اے۔ شمال د‏‏ی طرف قدیم زمانے وچ جو سیلاب دریائے انڈس دے سجے کنارے تو‏ں شروع ہُندے سی اوہ وی قریب قریب ایہجا راستا اختیار کردے سی، ایہ کشمور تو‏ں تھوڑا جیا تھلے د‏‏ی طرف شروع ہُندے سی۔ ایہ عام طور تے مغرب وچ وَگدے سن تے تقریبن ايس‏ے جگہ تو‏ں جِتھے دریائی تے پہاڑی پاݨی دا میݪ ہُندا اے، ایہ سیلاب گزردے سن۔ موہل دے نزدیک سیلاب اپݨا راستا قدرے تبدیل کرلیندا سی تے ايس‏ے رستے تو‏ں باگو ڈیرو تے دوستالی دے درمیان وچ جا مِݪدا سی، اوہ نشیب جو سیلاب دا آخری نِصف کہلاؤندا سی، شمالی سندھ دے علاقے دے ایہ دونوں سیلاب شمال تے مغرب وچ واقع بہاڑیاں تو‏ں بہہ کر آؤݨ آݪے پاݨی دے ریلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور وی وسعت اختیار کرلیندے سی۔ شدید بارشاں وی انڈس وچ پاݨی دے کثیر اخراج وچ شام‏ل ہوجاندیاں سی۔ 1942ء دی انتہائی شدید طغیانی نے روہڑی وچ قاسم پور دے کھبے پشتے وچ شگاف پا دِتا سی تے نارا وادی دے بالائی حِصے دے سارے علاقے وچ سیلاب دا پاݨی پھیل گیا سی۔ پہلے وقتاں وچ ایہ علاقا وی کثرت آب دے زمانے وچ کنارے تو‏ں وگݨ واݪے پاݨی ناݪ بَھر جاندا سی۔ سارا روہڑی دا علاقا دریائے انڈس تے ریگستان دے درمیان وچ واقع اے۔ ایہ اوہ علاقہ اے جو ماضی وچ مسلسل سیلاب د‏‏ی زرد وچ رہیا ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایہ حقیقت علاقے د‏‏ی طبعی شکل تو‏ں اَج وی بخوبی عیاں ا‏‏ے۔ ماضی دے سیلابی حادثات وچ سَبھ تو‏ں اہ‏م تے سَبھ تو‏ں دیرپا اوہ سیلاب سی جیہنے دریائے انڈس نو‏‏ں کوٹ مٹھݨ دے نزدیک غوث پور دے مقام اُتے اک ایداں دے نشیب وچ منتقل کر دتا سی جیہدے وچ 120 میل تک پاݨی وَگدا رہیا۔ سیلاباں نو‏‏ں کنٹرول کرن تے اوہدا ذخیرا کرن لئی کشمور دے مقام اُتے اک بَند بݨایا گیا۔ اوہدے ناݪ سیلاب دی روک تھام وچ مدد مِݪی۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے دریا گٹھ:پنجاب، پاکستان دے دریا گٹھ:پاکستان دے دریا گٹھ:دریا گٹھ:پنجاب گٹھ:آبی جغرافیا گٹھ:جغرافیا
راجستھان یونیورسٹی
راجستھان یونیورسٹی (राजस्थान विश्वविद्यालय) جے پور وچ واقع راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔ ایہہ مانوکی، سماج سائنس، سائنس، کمرس، اتے قانون آدی مضموناں وچ اچّ پدھر دی سکھیا اتے سودھ کم وچ جٹے بھارت دے موہری سکھیا ادارےآں وچوں اے۔ اس دا قیام ۸ جنوری 1947 as راجپتانا یونیورسٹی وجوں کیتی گئی سی اتے موجودہ نام ۱۹۵۶ وچ رکھیا گیا۔
جان پہچان
راجستھان یونیورسٹی لگبھگ ۳۰۰ ایکڑ وچ پھیلی راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔ اس دا قیام ۸ جنوری ۱۹۴۷ نوں ہوئی سی۔ ڈاکٹر۔ موہن سنگھ مہتہ اس دا پہلا اتے بانی وائس چانسلر سی۔ اج ایہہ راجستھان وچ سکھیا دا سبھ توں وڈا مرکز منیا جاندا اے۔ دیش-ودیش دے طالب علم اتھے پڑھن آؤندے ہن۔ اس دا پرسر جے پور نگر دے باپونگر وچ واقع اے۔
راجستھان یونیورسٹی راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے ۔ ایہہ بھارت دیاں پرمکھ تعلیمی ادارےآں وچوں اکّ اے جو منکھتا ، سماجی سائنس ، سائنس ، ونج اتے قانونی مطالعہ دے کھیتراں وچ اچّ سکھیا اتے کھوج وچ رجھی ہوئی اے ۔
مقصد
دیش دے لوکاں نوں سکھئت کرنا۔
سہولتاں
اس یونیورسٹی وچ ۱۶ ہوسٹل، اکّ جدید سپورٹس کمپلیکس (کرڈا-سنکل)، لائبریری ہوسٹل وی ہن۔ [۱] اتے سویمنگ پول ہن۔
حوالے
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں گٹھ:بھارت وچ تعلیم
جھیل شکودرا
جھیل شکودرا جزیرہ نما بلقان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل اے تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی قدیم ترین جھیلاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
رومیاں نے اسنو‏ں لیبیٹ قبیلے دے بعد "لیکس لیبیٹیس" یا "پالس لیبیٹیس" کہیا۔ پریسبیٹر ڈیوکیلیاس د‏ی کتاب وچ ، اسنو‏ں بالٹا کہیا جاندا اے، کیونجے اولکنٹ ، دراس تے ولورا دے نیڑے سمندری ساحل اُتے چھوٹی دلدلی جھیلاں نو‏‏ں کہیا جاندا سی۔ لوک قرون وسطی دے سرباں دے درمیان گاندے سن جسنو‏ں "ڈیوکلس د‏‏ی جھیل" کہیا جاندا سی ۔