cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عيون موسى (مصر)
موسی دے چشماں دا نخلستان
اویس موسٰی دا اویسس ، جس وچ 12 نخلستان شام‏ل نيں ، شہر سوئز تو‏ں 35 کلو میٹر تے شہید احمد حمدی سرنگ تو‏ں 60 کلومیٹر دور واقع اے ، جو سویز گورنری تے سینا جزیرہ نما نو‏‏ں ملاندا ا‏‏ے۔
یہ سیاحتی علاقےآں وچو‏ں اک اے جس وچ اک مخصوص کردار اے جو سیاح شرم الشیخ جاندے نيں ، جتھے اس د‏ی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی خوبصورتی تے سِدھے خلیج سوئز دے ساحل اُتے قدرتی نظارے نيں۔
ناں د‏‏ی ناں وجہ
موسی دے چشماں کانخلستان دے سلسلے وچ ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا گیا سی جتھو‏ں اللہ دے پیغمبر ، موسیٰ علیہ السلام دے پاس ، پانی دے پینےکے 12 چشمے پھوٹ پئے ، جس نے قادر مطلق ، غالب تے عظمت دے لفظاں د‏‏ی تصدیق کيتی۔ "اور جدو‏ں موسیٰ نے اپنی قوم دے لئی پانی منگیا تاں اساں فرمایا اس پتھر اُتے اپنا عصا مارو فوراً اس وچو‏ں بارہ چشمے بہ نکلے ہرگروہ نے اپنا گھاٹ پہچان لیا کھاؤ تے پیؤ خدا دا دتا تے زمین وچ فساد اٹھاندے نہ پھرو[البقر:: : 60]
فی الحال ، بارہ وچو‏ں صرف پنج چشماں باقی نيں ، کیونجے باقی چشمے غیر توجہ تے دیکھ بھال دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں دفن ہو گئیاں نيں۔جس دے نتیجے وچ باقی کنواں کدو تے سرکنڈ دے درختاں دے نال آباد نيں۔ہر چشمہ دے اگے اک نشان اے چشمہ دا ناں تے اس د‏ی گہرائی تے چشماں دے ناواں تو‏ں (بیئر الزہر ، سی ویل ، ویسٹرن ویل ، بیئر الشعیب تے بیئر الشیخ)۔ السقیہ کنواں تے البقبہ کنواں) تے فی الحال پانی صرف اک کنواں ، الشیخ دے کنواں تے چشماں د‏‏ی اوسط گہرائی دے بارے وچ 40 فٹ ا‏‏ے۔
مذہبی نقطہ نظر تو‏ں موسی دے چشمے
موسی دا چشمہ اک بہت اہ‏م مذہبی ےیادگار اے ، جداں کہ انہاں دا تذکرہ نوبل قرآن وچ کیہ گیا اے ، جتھے قرآن مجید دا ذکر اے کہ خدا نے بنی اسرائیل دے قبیلےآں د‏‏ی تعداد دے نال بارہ چشمے جاری کیتے، جو تازہ پانی تو‏ں پھوٹ پئے۔ ، جدو‏ں خدا دے کلیم موسیٰ ؑ نے پتھر پرچھڑی نو‏‏ں ماریا ، خدائی حکم دے جواب وچ ، بنی اسرائیل اس وقت دے مصر دے حکمران ، فرعون دے تعاقب دے سفر دے بعد ، اس دے تازہ پانی تو‏ں سیراب ہوئے۔ نواں مذہب ، انہاں د‏‏ی روانگی دے دوران تے اس دے لوک مصر تو‏ں سینا دے راستے تو‏ں مقدس سرزمین گئے فلپ مائرسن نے حالیہ مطالعات تو‏ں ایہ ثابت کيتا اے کہ سوئز تو‏ں لے ک‏ے موسی دے چشمہ تک دا علاقہ اک بہت ہی خشک تے سوکھا علاقہ اے ، جو اس گل د‏‏ی تصدیق کردا اے کہ بنی اسرائیل نے اس سارے علاقے تو‏ں گزرنے دے بعد اپنی پیاس وچ وادھا کيتا ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے لئی چشمے پھوٹ پئے تے بنی اسرائیل دے قبیلے جِنّی تعداد دے برابر 12 چشمے پھوٹ نکلے، ااٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ ، رچرڈ پوک سمیت ایہ چشمے نخلستان وچ بہندے رہے تے کھجور دے بوہت سارے درخت تے گھاہ ودھدی چلی گئی۔
موسیٰ دے چشمہ وچ اک مضبوط نکتہ
عیون موسی دا مضبوط قلعہ عیون موسی دے علاقے دے نیڑے واقع اے ، جو اسرائیل دے دشمناں نے اکتوبر 1973 د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے استعمال کيتا سی ، جتھو‏ں اس نے خلیج سوئز دے شمالی حصے دا کنٹرول حاصل کيتا سی۔ 9 اکتوبر 1973 نو‏‏ں ، مصری فوج نے اس اہ‏م مقام اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب کيتا جتھے احکامات جاری کیتے گئے سن تے اس د‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے حملہ کرکے اسنو‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا ، اسرائیلی فوج اپنے تمام ہتھیاراں تے سازوسامان دے نال اس سائٹ دے پِچھے پِچھے چلی جائے گی۔
یونین موسی وچ مضبوط گڑھ د‏‏ی جگہ اُتے چھ مضبوطی تو‏ں ٹھوس ڈیماں اُتے مشتمل اے جس وچ موٹی دیواراں دے نال ریل د‏‏ی پٹڑیاں تو‏ں ڈھکا ہويا اے تے انہاں دے اُتے پتھراں تے پتھراں د‏‏ی زنجیراں نيں جو اک ہزار پاؤنڈ بماں دا مقابلہ کرسکدیاں نيں ، جس دے چاراں طرف خاردار تاراں دے دو بینڈ نيں تے اس تو‏ں لیس نيں الیکٹرانک انتباہی نیٹ ورک۔اس جگہ اُتے فوجی جواناں تے کمانڈراں نو‏‏ں سونے دے مواقع ملدے نيں ، جو آوا جائی د‏‏ی خندقاں تو‏ں منسلک ہُندے نيں تے مشاہدات‏ی تھ‏‏انو‏اں تے انتظامی و طبی سہولیات تو‏ں سرلسٹ ہُندے نيں۔
حوالے
گٹھ:مصر دے چشمے گٹھ:محافظہ جنوبی سیناء
شاردا
شاردا پاکستان ازاد کشمیر دے ضلع نیلم وچ اک نگر اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
اوگادی
اوگادی بھارت د‏‏ی ریاست آندھرا پردیش، تلنگانہ تے کرناٹک دے سال نو دا پہلا دن ہُندا ا‏‏ے۔ ہندو تقویم دے اعتبار تو‏ں چیت وچ انہاں تِناں ریاستاں وچ ایہ دن بطور تہوار منایا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزی تقویم دے اعتبار تو‏ں ایہ دن عموما مارچ یا اپریل وچ آندا ا‏‏ے۔
اس دن زمین وچ خوبصورت تے رنگ برنگے نقوش بنائے جاندے نيں جسنو‏ں کولامولوس کہیا جات ا‏‏ے۔ دروازےآں اُتے آم دے پتے آویزاں کیتے جاندے نيں جسنو‏ں تورانا کہندے نيں۔ دوستاں تے اقارب نو‏‏ں نويں کپڑ‏ے بطور تحفہ دتے جاندے نيں۔ غریباں وچ صدقہ کيتا جاندا اے تے لوک ہندو مندر د‏‏ی زیارت نو‏‏ں جاندے نيں۔ اس دن اک پکوان پچاڈی تیار کيتا جاندا اے جس وچ شیرنی، کھٹائی، کڑواہٹ نمکین تے مرچ سمیت سارے ذائقے ہُندے نيں۔ تیلگو تے کنڑ دے ہندو رواج دے مطابق اس پکوان دا مقصد انسان نو‏‏ں ایہ باور کرانا ہُندا اے کہ آنے والے تو‏ں سارے ایام وچ ایہ تمام ذائقے چکھنے نيں۔ اوگادی ہندو مذہب دا اک قدیم تے اہ‏م تہوار رہیا ا‏‏ے۔ عہد وسطی دے ہندو متون وچ اس دا تذکرہ ملدا اے کہ اس دن ہندو لوک سب تو‏ں زیادہ صدقہ دیندے نيں۔ ايس‏ے دن نو‏‏ں بھارت دے مختلف حصےآں وچ نويں سال دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ اسنو‏ں گوڈی پروا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ ہندو تقریم قمری ہُندا اے تے قمری دن چاند دے طلوع تے غروب تو‏ں حساب تو‏ں آغاز تے اختتام ہُندا اے ايس‏ے لئے بسا اوقات گوڈی پروا شمسی دن دے حساب تو‏ں جلدی منا لیا جاندا ا‏‏ے۔ کرناٹک وچ اسنو‏ں یوگادی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات گٹھ:بھارت وچ رسوم گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار گٹھ:بھارت وچ موسم بہار د‏‏ی تقریبات گٹھ:تلنگانہ دے تہوار گٹھ:کرناٹک د‏‏ی سبھیاچار گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار گٹھ:نويں سال دا جشن گٹھ:ہندو تہوار
گٹھ:بھارت
گڑھی دوپٹا
گڑھی دوپٹا پاکستان ازاد کشمیر دے ضلع مظفرآباد دا اک نگر اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
قدیم فن دا عجائب گھر
قدیم فن دا عجائب گھر (اطالوی: Museo d'arte antica) اطالیہ دا اک فنی عجائب گھر جو میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حسن مثلث
ابو علی حسن مثلث بن حسن مثنی بن حسن سبط بن علی بن ابی طالب ہاشمی قرشی (77ھ – 145ھ) منصور عباسی دے دور وچ سخت مبارزاں وچو‏ں اک سن ۔ منصور تو‏ں سنجیدہ ٹکراؤ دے بعد کوفہ وچ سنہ 145ھ وچ قید خانہ وچ فوت ہوگئے۔
نسب
والد تو‏ں انہاں دا نسب ایہ اے: حسن مثلث بن حسن مثنی بن حسن سبط بن علی بن ابی طالب بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لؤی بن غالب بن فہر بن مالک بن قریس بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔
والدہ سے: فاطمہ بنت حسین بن علی بن ابی طالب بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لؤی بن غالب بن فہر بن مالک بن قریس بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔
لقب
والد تے انہاں وچ فرق کرنے دے لئی متاخرین نے انہاں نو‏ں 'مثلث' دا لقب دتا۔ شہاب الدین قسطلانی کہندے نيں، انہاں دے والد حسن مثنی دے بارے وچ کہندے نيں: انہاں دا ناں انہاں دے والد دے ناں اُتے سی، انہاں د‏‏ی وفات سنہ 97 ھ وچ ہوئی، ثقہ تابعی سن، انہاں دے وی لڑکے دا ناں حسن سی۔ چنانچہ انہاں دے والد (حسن سبط)، انہاں دا (حسن مثنیٰ) تے انہاں دے لڑکے (حسن مثلث) تِناں دا ناں حسن سی۔
ذریت
انہاں دے چھے بیٹے سن : طلحہ، عباس، حسن، ابراہیم، عبد اللہ تے علی العابد۔
روایت حدیث
ابن سعد (متوفی 230ھ) کہندے نيں، ”قلیل الحدیث سن “، ابن حبان (354ھ) لکھدے نيں ”تبع تابعی سن “، مزی (متوفی 742ھ) کہندے نيں ”انہاں نے والد حسن بن حسن، تے والدہ فاطمہ بنت حسین بن علی بن ابی طالب تو‏ں روایت نقل کيتی تے انہاں تو‏ں عبید بن وسیم جمال، عمر بن شبیب مسلی، تے فضیل بن مرزوق نے روایت نقل کيتی۔“ ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ھ) نے کہیا، ”مقبول نيں، طبقہ السادسہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ 145ھ وچ فوت ہوئے، 68 سال دے سن ۔“ تے کہندے نيں، ”فاطمہ بنت حسین نے ہشام تو‏ں فرمایا جدو‏ں انہاں تو‏ں انہاں دے صاحبزادے تو‏ں متعلق پُچھیا گیا کہ : حسن، ساڈے ترجمان نيں۔“
کدرے کوئی ایسا نئيں نظر آیا جس نے انہاں اُتے جرح یا مذمت کيتی ہوئے۔ البتہ ابن ابی حاتم نے انہاں دا تذکرہ جرح وچ کیہ اے لیکن اوتھ‏ے انہاں اُتے کوئی جرح نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ابن ماجہ (ح3296) تے ابو یعلیٰ موصلی (ح6749) نے انہاں تو‏ں روایت بیان کيتی ا‏‏ے۔
وفات
حسن مثلث ﻧﮯ ﻣﻨﺼﻮﺭ دﯽ ﻗﯿﺪ وچ 145 ﮪ نوں وفات ﭘﺎﺋﯽ۔
حوالے
گٹھ:بنو ہاشم گٹھ:علوی
وادی
وادی یا گھاٹی اوس پدھرے تھاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑا پہاڑاں دے درمیان وچ کعھریا ہویا ہووے ۔ دھرتی پڑھت تے جغرافیا وچ ایہنوں نشیب وی کہیا جاندا اے ۔
گٹھ:جیالوجی گٹھ:جغرافیا
نوینا بولے
نوینا بولے اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے، جیہنے کالج رومانس 'ملے جب ہم تم' وچ دییا بھوشن دی کردار نبھایا سی ۔ نڡینا نے اک ہلکے پھلکے خاندانی شو 'جینی اور ججو' وچ وی پریا تے عشق باز وچ ٹیا دی وی کردار نبھایا سی ۔
نڡینا بولے دا جم ممبئی وچ ہویا سی۔ اسنے کامرس وچ ڈگری حاصل کیتی اے اتے بھارت ناٹئم دی ڈانسر وجوں سکھلائی حاصل کیتی اے۔
اسنے اپنے کریئر دی شروعات فیئر اینڈ لولی، ڈابر واٹکا، پھیئر ون، شیورلیٹ، رلائنس اتے نوکیا سمیت کئی برانڈاں دے ٹیلیوژن وگیاپناں وچ آؤن توں پہلاں ماڈلنگ نال کیتی سی۔ اسنے جگجیت سنگھ، غلام علی، ابیدا پروین، امن اتے عیان علی بنگش، ڈیجے جینتا پاٹھک اتے ڈیجے ترال لئی سنگیت ویڈیو کیتے ہن۔
تہذیب دا تجزیہ
اتھے اسیں سبھیاچار دے تجزیہ لئی مول سامان اکٹھی کرن وچ آؤدیاں سمسیاواں ، ورتیاں جاندیاں ودھیاں اتے کٹھنائیاں دا ذکر نہیں کراںگے ۔ ایہہ عملی کھیتر ہون کرکے وسیسگتا اتے مہارت دی منگ کردا اے ، جو کہ مڈھلی جان - پچھان توں مگروں دی گل ہون کرکے اس کتاب دے محدود گھیرے وچ نہیں آؤندا ۔
سبھیاچار اسیں تشریح وچ آؤندیاں ودھی-مولک سمسیاواں سبھیاچار دے تجزیہ وچ وی ظاہر ہندیاں ہن ۔ وکھو-وکھرے کھیتراں وچلے وشیشگّ آپو اپنے کھیتر دی تکنیک مطابق سبھیاچار دا تجزیہ کردے ہن ۔ اس دے نال ہی تجزیہ کیونکہ اپنے آپ وچ کوئی نشانہ نہیں ہندا ، سگوں کسے نشانے لئی اک زریعہ ہندا اے ، اس لئی ایہہ نشانہ وی تجزیہ دی نیچر اتے سیما مقرر کردا اے ۔ ہیٹھاں اسیں اوہناں مکھ وشلیشن- ودھیاں بارے مختصر جانکاری دیوانگے ، جہڑیاں ہن تک اپنائیاں گئیاں ہن ۔
سبھ توں پہلاں اسیں اس تجزیہ دی گل کر سکدے ہاں ، جہڑی سبھیاکارک وسط نوں اپنی ادھٔین- اکائی منّ کے تردی اے ۔ ایہہ عامَ کرکے پراتتو-سائنس دا طریقہ کیہا جا سکدا اے ۔ پرتتو - سائنس نے ، لگبھگ ویہہ لکھ سال پہلا دے انسان دی اتے اس دیاں سرجناواں دی ہوند دا پتہ لایا اے ۔ سابق - اتہاس دور دے اس انسان دے جسمانی ترقی دا وی اتے اس دے سبھیاچارک- انٹیکجوئل ترقی دا وی پتہ اوہناں وستاں توں لگدا اے ، جہڑیاں فاسل روپ وچ دھرتی دے وکھ وکھ خطیاں اتے وکھ وکھ پدھراں توں ملیاں ہن۔ ایہناں وچوں شریر دے وکھ وکھ حصیاں دیاں ہڈیاں توں جسمانی ترقی دا پتہ لگدا اے ، جد کہ منکھ- سرجیاں وستاں توں اس دے تہذیبی ترقی دا ۔ ایہناں وستاں نوں ہی تہذیبی وستاں کیہا گیا اے ۔ ہورناں سائنسی ودھیاں دے نال نال ، جس پدھر جاں دھرتی دی اس پرط توں ایہہ وستاں ملدیاں ہن، اس توں ایہناں دے ویلے دا اندازہ لایا جاندا اے ۔
ڈریکٹ اے کہ اس ویلے دے انسانی سماج لوپ ہو چکے ہن اتے ایہناں تہذیبی وستاں توں بناں اوہناں دی کوئی وی نشانی نہیں بچی ۔ ایہناں وستاں توں بڑی اوہناں دے سبھیاچار دا اندازہ لایا جا سکدا اے ۔ کئی واری اسے حقیقت نوں ہی مکھ رکھدیاں سبھیاچار نوں پرا - انسانی ہوند دسیا جاندا اے ۔ پر حقیقت ایہہ اے کہ انسان توں بنا اس دے سبھیاچار دی سوچ کر سکنا ناممکن اے ۔ ایہہ تہذیبی وستاں وی اس ویلے دے سمچے سبھیاچار بارے کجھ نہی دسدیاں ، صرف اس دے پدارتھک پکھ بارے ، اتے پدارتھک پکھوں اس دے ترقی دے پڑائ بارے اندازہ لاؤن وچ ہی سہائی۔ ہندیاں ہن ۔
اج دیاں وئینک پراپتیاں صدقہ ایہناں تہذیبی وستاں دے ویلے بارے اندازہ لایا جا سکدا اے ، جس کرکے اس طرحاں دیا کئی گلاں بارے پتہ لگ جاندا اے کہ ، اداہرن وجوں اپنے ترقی وچ انسان نے خوراک چگن توں خوراک پیدا کرن دے پڑائ تک چھال کدوں کو ماری ؟ایہناں دی وستاں دے وکھ وکھ تھانواں توں ملن نال ایہہ اندازہ لگ جاندا اے ۔کہ کوئی خاص ویلے دا سبھیاچار کنے کو علاقے اتے پھیلیا ہویاں سی ۔ اس طرحاں دی گواہی نال مگروں جا کے وپاری تعلقات ہون جاں نہ ہون بارے وی اندازہ لایا جاندا اے ۔
مڈھلے انسان دے متھہاس اتے وشواساں بارے وی ایہناں پدارتھک وستاں توں ہی اندازہ لاؤن دی کوشش کیتی جاندی اے ۔ اداہرن وجوں ، ہمیگ توں مگروں دے سبھیاچار وچ فرانس ، سپین آدی دیساں وچ ملدے گھیٹیا توں جناں اپر ریکھا- گنت اتے دوجے غیر-قدرتی قسم دے خاکے بنے ملدے ہن ، پراتتو- سائنسدان ایہہ اندازہ لاؤندے ہن کہ ہو سکدا اے ایہہ پوتر پتھر ہون ۔اس اندازے دا بنیاد ایہہ حقیقت اے کہ آسٹریلیا دے آدی- واسی وی اس طرحاں دے پتھر رکھدے ہن ، جناں نوں اوہ پوتر سمجھدے ہن اتے اوہناں دی انشٹھانک ورتوں کردے ہن ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اپروکت پتھر وی اسے پرکار دی ورتوں وچ آؤندے ہونگے ۔
اس طرحاں دیاں وستاں انسان دے ودھدے سہج سواد دی جھلک وی دیندیاں ہن ۔ ایہی جھلک پوروَ- تریخی ویلے دیاں گپھاواں توں ملدی اے ، جناں وچ مصوری ، اکرائی آدی دے نمونے ملدے ہن ۔ صرف یورپی براعظم اپر ہی ایہو جہیاں سو توں ودھ گپھاواں ملدیاں ہن ۔ لگبھگ تیہہ ہزار سال پرانے ایہہ چتر جاں اکرائیاں اپنے ویلے دی کلا دے شاہکار ہن ۔ بہہتیاں تھانواں اتے اس طرحاں دی کلا گپھاواں دے دھر اندر ملدی اے ،جتھے نہ بندہ پجّ سکے ، نہ سورج دی کرن ۔ اس حقیقت توں ایہہ اندازہ لایا جاندا اے کہ کوئی جادو دا جاں انشٹھانک مقصد رکھدیاں سن ، جویں کہ شکار وچ کھسکسمتی لئی جاں شکار دی بہلت لئی ۔
ایہہ ساری جانکاری بڑی اہم اے ، اتے اندازے وی کافی حد تک سائنسی ہن ۔ پر تاں وی جویں کہ پہلاں کیہا گیا اے ، ایہہ انسان دی پدارتھک ترقی دے پڑاواں نوں تاں ظاہر کردے ہن، اس دے سمچے سبھیاچار نوں نہیں ۔ سمچے سبھیاچار دا اندازہ جدے - جاگدے ، سماج وچ وچردے انسان توں ہی لایا جا سکدا اے ۔
تہذیبی وستاں وچ دلچسپی مانو- سائنسدان دی وی ہندی اے اتے سماج - سائنسدان دی وی ۔ پر سبھیاچار دے تجزیہ وچ دوہاں دیاں ودھیاں وکھ وکھ ہن ۔ سماج سائنسدان تہذیبی وستاں نوں وی انسانی وہار دے پرگٹائ نال جوڑ کے ہی ویکھدا اے ۔ تہذیبی وسط انسانی علم دے ودھدے بھنڈار نوں ظاہر کردی اے ۔ انسان دا ودھدا علم انسانی وہار اتے اثر پاؤندا اے؛ اسے طرحاں انسان ولوں سرجیاں گئیاں جاں ورتوں وچ لیاندیاں گئیاں چیزاں اس دے وہار اتے اثر پاؤندیاں ہن۔ تاں وی سماج سائنسدان پہلی تھاں اتے اپنا دھیان اس وہار دے پیٹرناں اتے مرتکز کردا اے ، جس توں کہ کسے سماج دی بنتر اتے اس دے سبھیاچار دی نہار ابھردی اے ۔
وہار دا معائنہ اتے تجزیہ کردیاں اس گل دا خیال رکھیا جاندا اے کہ خاص سماج اپنے میمبراں توں کس طرحاں دے وہار دی آس رکھدا اے ۔ اس مقصد لئی ہر سماج نے اپنے پرتمان نسچت کیتے ہندے ہن ۔ پر ہر پرتمان اکو جنی اہمیت نہیں رکھدا ، جس کرکے اگوں ایہہ تجزیہ کرنا پیدا اے کہ ہر پرتمان دی سماج وچ کنی کو مقبولیت اے ، اتے سماج اپنے بنائے پرتماناں دی لنگھنا کس حد تک برداشت کردا اے ، کیونکہ اسے حد تک ہی پھر وہار دے پیٹرناں دی ویاپکتا سماجی تنظیم دی پرپکتا اتے سبھیاچار دی استحکام دا پتہ لگ سکدا اے ۔
اس پکھوں سبھیاچار دے تجزیہ دے بنیادی پرطبقہ اوہی ہو نبیڑدے ہن ، جناں بارے اسیں پہلاں پرتمانک سبھیاچار سرلیکھ ہیٹھ وچار کر چکے ہاں ؛ مطلب ، لوکاچار ، سداچار ، تابو اتے قانون ۔ پر اس تکنیک وچ ایہناں چوہاں دے ہی انتر- سمضموناں اتے انتر کریاواں نوں اوہناں ادارےآں دی بنتر ، قسماں اتے عمل دے تجزیہ تک لجایا جاندا اے ، جناں ادارےآں دے چوکھٹے وچ ایہہ کریاسیل ہندے ہن ۔ ادارہ ، اصل وچ ، اک خاص قسماں دے تعلقات وچ ہوند رکھدی اے اتے اس قسماں مطابق ہی وکھو وکھرے پرتماناں دے تانے- پیٹے نوں پیش کردی اے ۔ ادارہ نہ صرف عامَ سماجی وہار نوں سگوں اپنے کھیتر وچلے خاص وہار نوں وی اتے کرتواں دے پیٹرن نوں وی نیمت کردی اے ۔ ادارےآں اپنے پرکارجاں کرکے وی بھنّ بھنّ ہندیاں ہن جویں کہ معاشی ، تعلیمی ، راج- پربندھک ، سیاسی ، صنعتی ، وتی ، خاندانی ، مذہبی آدی ؛ اتے اپنے پیٹرناں کرکے وی بھنتا رکھدیاں ہن ، جویں کہ تعلیمی کھیتر وچ ہی وکھ وکھرے تعلیمی قسماں اتے پیٹرن ہو سکدے ہن - سرکاری سکول ، پبلک سکول ، کنڈر-گارٹن رہائسی سکول ، صنعتی سکول ، کالج یونیورسٹیاں آدی ۔ قسماں اتے پیٹرن دی اس بھنتا دے کارن ہی اکثر ادارہ شبد نوں بہووچن وچ ورتیاں جاندا اے - تعلیمی ادارےآں ، معاشی ادارےآں ، آدی ۔
اسے طرحاں ایہہ ادارےآں اپنی سرلتا جاں جٹلتا کرکے بھنتا رکھ سکدیاں ہن۔ ایہہ سرلتا جاں جٹلتا ضروری نہی سبھیاچار دے گھٹ جا ودھ ترقی یافتہ ہون دی سوچک ہووے ۔ کئی واری اکو سبھیاچار دے اندر اتی جٹل ادارےآں وی ہو سکدیاں ہن ، جویں کہ پراشنک اتے اتی دیاں آسان ادارےآں وی ہو سکدیاں ہن ، جویں کہ وترن دے کھیتر وچلیاں معاشی سنشتھاواں ۔ ایہہ سنستھاوا چر- مستقل وی ہو سکدیا ہن ، جویں کہ رومن کیتھولک چرچ ۔ پر کئی واری ایہہ بہہتیاں مستقل نہیں ہو سکدیاں جویں کہ ساہت دے کھیتر وچ خاص وچاردھاری رجھان نوں لے کے بنیاں ادارےآں ۔تاں وی ، ایہہ ادارےآں اپنے مول - سنچالکاں توں ودھیرے سماں جیتعلیم ہن اتے انسانی وہار دے پیٹرن وچ کجھ مستقل انش چھڈّ جاندیاں ہن جس کرکے سبھیارک تجزیہ لئی وقعت رکھدیاں ہن ۔
سبھیاچار دے تجزیہ دا اک پرمپرائی طریقہ وی اے ، جس نوں شروع شروع وچ ورتیاں جاندا سی اتے جس نوں اسیں مانو- سائنس دا مڈھلا طریقہ وی کہہ سکدے ہاں ، بھاویں اس دے تجزیہ اجے تک وڑی کسے نہ کسے روپ وچ ورتے جاندے ہن ۔ اس دے بنیادی پرطبقہ - تہذیبی انس ، تہذیبی انس- جٹّ اتے تہذیبی ہلکے ۔
سبھیارک انش ، سبھیاچار دے کسے وی کھیتر وچ نکی توں نکی جذباتی اکائی اے ۔ اس وچ تہذیبی وستاں وی سامل ہن ، کلا وستاں وی ، سوچ وچار دے پرطبقہ وی ، بودھاتمک انس وی ۔ آخر ، سبھیاچار اک انسانی سرجنا اے ،اتے انسان سارے ہی اپنی بنتر اتے لوڑاں کرکے سانجھ رکھدے ہن ، اس لئی مانو سائنسداناں نے ایسے بنیادی تہذیبی انش نکھیڑن دی کوشش کیتی اے ،جہڑے سارے سبھیاچاراں وچ سانجھے ہن اتے ایہناں سانجھے انشاں دی بنیاد اتے اوہناں نے کسے سرب - مکمل سبھیاچار دی سوچ کیتی اے ۔ پر ڈریکٹ اے کہ اجے ایہہ سانجھے انس سبھیاچار دی سرب- ویاپکتا نوں ہی سدھ کردے ہن ، کسے سرب- مکمل سبھیاچار نوں نہیں ۔
جے اسیں ہر سبھیاچار دے بنیادی انس نکھیڑنے ہون ، تاں ایہہ ہزاراں دی گنتی وچ ہو سکدے ہن ۔ پھر وی ، شاید، ایہہ لسٹ پوری نہ ہووے ۔ دوجی گل اپر بھاویں اسیں تہذیبی انش دی تشریح سہجے ہی دے دتی اے ، پر عملی طور اتے ایہہ نسچت کرنا کوئی سوکھا نہیں کہ کس اکائی نوں نکی توں نکی توں بھاوپورن اکائی منیاں جائے ۔ اس وچ دو چیزاں ساڈی مدد کردیاں ہن ۔ اک ، کہ ایہہ اکائی کس حوالہ وچ دیکھی جا رہی اے ، اتے دوجے کہ ایہہ انس تجزیہ کس مقصد نال کیتا جا رہا اے ۔ جے اسیں شکار کرن دے حوالہ وچ گل کرنی ہووے ، تاں تیر - کمان اک اکائی اے ۔ پر جے سانوں پتہ ہووے کہ اک کمان غلیلے والی وی ہندی اے تاں تیر اتے کمان دو اکائیاں بن جانگیاں ۔ سگوں کمان وی دو طرحاں دے ہو جانگے تیر والے اتے غلیلے والے ۔ دوجے پاسے جے ایہی انس - نکھیڑا دو سبھیاچار وچکار تلنا دے مقصد نال کرنا ہووے ، تاں شاید تیر اتے کمان دو توں وی ودھ اکائیاں پیش کرن ، جس وچ تلناتمک عاشِ نال ایہناں دی بنتر ، اوہ مادہ جس توں اوہ بنے ہن ، بناؤن دے طریقے اوہ ڈھنگ جس طرحاں اوہناں نوں پھڑیا جاندا اے ، اوہ رسم جہڑی اوہناں نوں چلاؤن توں پہلاں ادا کیتی جاندی اے ۔ اداہرن وجوں ، تیر نوں چمّ کے چلے آدی سبھ کجھ اپنے آپ وچ اک وکھری اکائی دا کم دیویگا ۔
اسے لئی ایہہ ٹھیک ہی کیہا جاندا اے کہ تہذیبی انس تجزیہ اینا کسے اک سبھیاچار دی نہار واضع کرن وچ سہائی نہی ہندا ۔ جنا کہ تلناتمک مطالعہ اتے تجزیہ دے مقصد نال سارتھک سدھ ہندا اے ، کیونکہ تہذیبی انشاں دی لسٹ ہو سکدا اے ، اک توں بہتے سبھیاچاراں وچوں اکو ہی بنے ، پر اوہناں وچلے تلناتمک فرق سبھیاچار دی وکھری نہار نوں اگھاڑنگے ۔
عامَ کرکے تہذیبی انس انتر- متعلق جٹاں وچ ملدے ہن ، جناں نوں تہذیبی انس - جٹّ کیہا جا سکدا اے ۔ اس طرحاں دے انس - جٹّ ہر سبھیاچار وچ ملدے ہن ، جویں چھاہ - ویلا ، چاہ- پارٹی ، داج ، گدھا ، حل واہنا ، کبڈی ، آدی پنجابی سبھیاچار وچ ؛ جاں مندری کافی - بریک ، کاکٹیل ، بیس بال آدی کسے ہور سبھیاچار وچ ۔
جویں کہ اسیں اپر کہہ آئے ہاں ، سبھیاچار انساں اتے انس - جٹاں دا تجزیہ تلنتمک مطالعہ وچ ودھیرے سارتھک سدھ ہندا اے ۔ ایہناں توں سبھیاچاراں وچلے نکھیڑ دا تاں پتہ لگدا ہی اے ، پر نال ہی اوہناں دی سانجھ دا وی پتہ لگدا اے ۔ اکو جہے پرکرتک آلے دوآلے وچ رہندے نال لگوے سماجاں وچ ملدی اس طرحاں دی سانجھ توں ہی تہذیبی ہلکے دا تجزیہ ہوند وچ آیا ۔ اداہرن وجوں اتری امریکہ وچ گوریاں دے جان تو پہلاں اتھے وسدے لوکاں دے سبھیاچاراں نوں مانو- سائنسداناں نے تیراں توں ستاراں مکھ تہذیبی ہلکیا وچ ونڈیاں اے ۔
تہذیبی ہلکے دا تجزیہ بھاویں پرانے معنےآں وچ اج کلھ گھٹ ہی ورتیاں جاندا اے ، پھر وی بدلے روپ وچ اجے وی ورتوں وچ آؤدا اے جویں کہ ودھیرے جرم والے خطے ، ودھیرے شراب-کھپتب والے خطے ، اپ تہذیبی خطے ، آدی ۔
سبھئچرک انس تجزیہ تکنیک نوں سنتعمیری تکنیک وی کیہا جاندا اے ۔ کسے اک سبھیاچار دے تجزیہ لئی انس - نکھیڑ کافی نہیں کیونکہ ایہہ اس سبھیاچار نوں سمجھن وچ دو تک سہائی نہیں ہندا ، جدوں تک اس انس دے تہذیبی قسماں دا وی نہ پتہ نہ ہووے ۔ اس لئی ستعمیری تکنیک نوں پرکارجی تکنیک نال ملا کے سبھیاچار دا تجزیہ کیتا جان لگا ۔مالینووسکی نوں اکثر اس ستعمیری -پرکارجی تکنیک دا جم داتا منیاں جاندا اے ۔اے آر ریڈکلپھ - براؤن ،رابرٹ مرٹن آدی نے اس نوں اگے توریا ۔
اس تکنیک مطابق تہذیبی انساں دی لسٹ بنا لینا ہی کافی نہیں ، سگوں ایہہ جاننا ضروری اے کہ کوئی انس اپنے سبھیاچرک سسٹم وچ کی قسماں نبھاؤندا اے ۔ مالینووسکی مطابق کسے سماج دا سبھیاچار اپنے آپ وچ کارجسیل اتے اکجٹّ سمچّ ہندا اے ، جس دا ہر انس مکھ طور اتے انفرادی لوڑاں نوں پوریاں کرن راہیں اپنا پرکارجی حصہ پاؤندا اے ۔ اسے طرحاں ہر تہذیبی پیٹرن دی وی وضاحت سمچے تہذیبی سسٹم وچ اس دے قسماں توں ہی کیتی جا سکدی اے ۔
اس طرحاں دیکھیاں پرکارجی تکنیک مطابق ہر تہذیبی انس اپنے آپ وچ اک لازمی انس اے ، جس توں بناں گزارا نہیں ہو سکدا ۔ اتے ہر انس سماج اتے سبھیاچار دی سمچی بھلائی وچ چنگا رول ہی نبھاؤندا اے ۔ پر مگرلے پرکارجوادی ایہناں مانتاواں نال سہمت نہیں ۔ اوہناں مطابق ہر سبھیاچار پرکارجی بدلویں انس جا پیٹرن رکھدا اے ؛ انوارتا کوئی لازمی انس نہیں ۔ اسے طرحاں ضروری نہیں کہ ہر انس ہاں - پکھی قسماں ہی رکھدا ہووے ، ایہہ نانہہ - پکھی وی ہو سکدا اے ۔ سگوں ہر انس جاں پیٹرن دے ڈریکٹ اتے پروکھ قسماں وی ہو سکدے ہن ۔ ڈریکٹ وی اتے پروکھ وی چنگے اتے ماڑے دوہاں طرحاں دے اتے اک توں ودھ قسماں ہو سکدے ہن ۔ اداہرن وجوں جے ہائر سیکنڈری تک دی تعلیم لازمی کر دتی جائے تاں اس دا ڈریکٹ چنگا اثر چیتن اتے پڑے لکھے شہری پیدا کر کے لوک - تنتر دے کم وچ بہاریاں لیاؤنا ہو سکدا اے ۔ اس دا دوجا چنگا اثر اس عمر دے بچیاں نوں کارخانیاں وچوں کڈھ کے ودیالیاں وچ بھیجنا اے ، جس نال اوہناں دی شخصیت نوں پرپھلتا دے موقعے مل سکدے ہن ، اتے سمچے سماج دی تہذیبی پدھر اچی ہو سکدی اے ۔ اسے دا ہی اک ہور اثر بالغاں لئی روزگار ودھنا ہو سکدا اے ۔ پر کارخانیداراں لئی ایہہ انس نہیں قسماں رکھدا اے ، کیونکہ اوہناں نوں سستے بھاء دے بچیا نالوں مہنگے بھاء دے بالغ رکھنے پینگے ۔ اوہناں ماپیا لئی وی ایہہ چنگا اثر نہیں رکھدا جہڑے بالاں دی کمائی نال پروار چلا رہے ہندے ہن ۔ اسے طرحاں حل دی تھاں ٹریکٹر دا آؤنا وی اپنے آپ وچ ڈریکٹ اتے پروکھ چنگے اتے ماڑے اثر رکھدا اے ۔ ویسے ، پرکارجی تکنیک مطابق چنگا جا ماڑا اپنے آپ وچ سمچا ملانکن نہیں پیش کردا ، سگوں متعلق کھیتر وچ پرکارجی اثر دا ذکر کردا اے ۔
مالینووسکی دی ایہہ گل پھر وی کافی حد تک ٹھیک اے کہ کسے وی شبھیاچارک انس جاں پیٹرن دی ہوند کسے ڈریکٹ چنگے اثر نال قایم ہندی اے ۔ لکوے اتے نفی قسماں اکثر دجیلا سٹہ ہندے ہن ۔
اپروکت تو ایہہ تاں ڈریکٹ ہو جاندا اے کہ ستعمیری تکنیک دے مقابلے اتے پرکارجی تکنیک کسے سبھیاچار دے تجزیہ اتے پچھان وچ ودھیرے سہائی ہندی اے ، کیونکہ ایہہ انشاں نوں اپنے پیٹرناں دے حوالہ وچ اتے پیٹرناں نوں سمچے سماجی اتے تہذیبی سسٹم دے حوالہ وچ رکھ کے اوہناں دے انتر- تعلقات اتے انتر کریاواں نوں پیش کردی اے ۔ تاں وی اسیں اس حقیقت اکھوں اہلے نہیں کر سکدے کہ اپروکت ساریاں ودھیاں کھڑوت دی حالت وچ رہِ رہے سماجاں دے تجزیہ وچ ایہہ بہہتیاں سہائی نہیں ہندیاں ۔ دوجا ایہناں بارے ایہہ کہنا وی سچ ہی اے کہ ایہناں توں کی دا پتہ لگ جاندا اے کیوں دا نہیں ۔
اتہاسکتا دا جھاؤلا دیندیاں ودھیاں وچ وی ایہہ جاں ہور کری کمیا دیکھیاں جا سکدیاں ہن ۔ ایہناں وچوں اک کھڈائوادی اصول اے جہڑا سبھ سبھیاچاراں نوں اکو ہی مرکز توں شروع ہو کے وکھو وکھریاں سمتاں وچ کھنڈے دسدا اے ۔ اس پکھوں ہی اوہناں دا مطالعہ اتے تجزیہ کردا اے ۔ اس اصول بارے اسیں اگلے کانڈ وچ پھلار نال گل کرانگ ۔ دوجے پاسے ، کرم- ترقی دا اصول جیو - سائنس دے ماڈل اتے سماج اتے سبھیاچار نوں سدا ترقی کردے پڑاواں وچ ونڈ کے ویکھدا اے۔  کئی وکاس- وادیاں دے کم دی تعریف وی ہوئی اے ، جویں کہ لوئی مارگن دے کم دی ۔ پر وکاسوادیا دی اکثر ایہہ تنقید کیتی جاندی اے کہ اوہناں وچ عملی کھوج اتے حقیقت نالوں سدھانتیکرن اتے زور ہندا اے ، جس کرکے سٹے بہتے سائنسی نہیں نکلدے ۔ وکاسوادیاں اپر اکثر یورپی نسل- مکھتا دا الزام وی لایا جاندا اے ۔ کلتورکرائس دی جرمن تکنیک مگروں دوہاں نظریات نوں میل کے چلدی اے ، اس لئی دوہاں دیا خوبیاں خامیاں اس وچ ملدیاں ہن ۔ صرف ایہہ نسلمکھتا دے الزام توں مکت اے ۔
اسیں اپنی سبھیاچار دی تشریح وچ دو گلاں تے زور دتا اے - تریخی پڑائ اتے قدراں - قیمتاں اپر ۔ ائہاسکتا اپر زور کئی دوجے نظریات وچ وی دتا جاندا اے ۔ پر اکثر اس اتہاسکتا دا مطلب تریخی عمل وچوں لنگھ کے حاصل ہوئی وستاں توں لیا جاندا اے ، ایسی وسط توں نہیں جہڑی اجے وی ، جس ویلے اسیں اس دا مطالعہ کر رہے ہاں ، لگاتار اس تریخی عمل وچوں لنگھ رہی ہوئی اے ۔ اس نوں بن چکی وسط وجوں لیاں جاندا اے ؛ بن رہی وگس رہی جا بنس رہی وسط وجوں نہیں ۔ اس کرکے اسیں اپنی تشریح وچلے تریخی پڑائ دا مطلب دسدیاں ایہہ واضع کیتا اے کہ ایہہ کوئی ستھر جاں کھڑوت دی حالت نہیں سگوں ویلے دی ایسی اکائی اے ، جس دے دوران پردھان جاں غالب قدراں- قیمتاں کافی حد تک اکو ہی رہندیاں ہن ۔ ویلے دی ایہہ اکائی کجھ صدیاں اتے پھلی وی ہو سکدی اے ۔ تاں وی اس دا نکھیڑ کرنا ممکن اے اتے اس نوں اس یگ دا ناں دتا جاندا اے ۔ اس ادھار اتے کیتے جاندے تہذیبی تجزیہ دی تکنیک نوں اسیں تریخی پڑائ دی تکنیک کہہ سکدے ہاں ۔
کیونکہ انسانی عملاں ، رشتیاں ، ادارےآں ، وچاراں آدی وچ جاری تبدیلی واپردی رہندی اے ، اس لئی اکو ویلے تن طرحاں دے انس نکھیڑے جا سکدے ہن : گلاب جا پردھان انس جہڑے اس تریخی پڑائ جاں یگ دا خاصہ نسچت کردے ہن جویں زمین نوں پراتھمکتا دین اتے ٹکے تعلقات جاں پونجی نوں پراتھمکتا دیندے تعلقات ۔ دوجے انس اوہ ہندے ہن جہڑے بیتے ویلے توں آئے ہن ، اج تک جاری رہِ رہے ہن، اتے نویں انس دھار جہڑے اس ویلے روپ دھار رہے ہن ۔ بیتے وچوں آئے انس ضروری نہیں ایسے ہی ہون جناں نوں اسیں سماں وہاء چکے کہندے ہاں جہڑے پردھان اساں دے خلاف وچ کھڑے ہون اتے ترقی رستہ اتے پچھے ول نوں لجادے ہون بھاویں انس وی ہو سکدے ہن۔ کیونکہ اجیہی صورتَ وچ غالب سبھیاچار ایہناں انس توں جلدی توں جلدی مکتی پؤن دی کوششاں کریگا ۔ جو بیتے دے کجھ انس جاری رہِ رہے ہن تاں اس دا مطلب اے کہ غالب قدر- قیمتاں دے مطابق ڈھل گئے ہن جاں اوہناں دے پورک ہن ، جاں حال دے تعلقات وچ اوہ کوئی نویں وقعت دھارن کر گئے ہن۔ ویسے وی ہر پڑائ اپنے بیتے وچوں چون کر کے اس نوں اپنے نال اگے لجادا اے جس نوں پرمپرا دا انس وی کیہا جاندا اے اتے جہڑا کسے سبھیاچار نوں نرنترتا بخشدا اے ۔ جس طرحاں بیتے دا سارا کجھ ہی ردّ نہیں ہو جاندا ، اسے تر پیدا ہو رہے سارے ہی نویں انس ضروری نہی استقبال کرن یوگ ہون۔ ایہناں نویں انشاں دا وی اگوں ہور نکھیڑا کیتا جا سکدا اے ۔ ایہہ انس غالب انس دے بدل وجوں وی روپ دھار سکدے ہن جس صورتَ وچ ایہہ گناتتمک طور اتے وکھرے ہونگے اتے غالب انشاں دے خلاف وچ ترقی کرنگے ؛ ایہہ انس غالب قدراں قیمت جاں انشاں دا ہی کوئی پڑائ ہو سکدے ہن جویں کھنڈی ہوئی سرمائدارا مالکی دا پڑائ پڑائ ایہہ نویں انس غالب انشاں دے گھیرے دے اندر ہی خلاف نوں ظاہر کر سکدے ہن ، جویں کہ ہپی سبھیاچار ۔ سو اپروکت صورتاں وچوں ہر اک نویں انس دی نیچر اتے اس مطابق ملکن وکھ وکھ ہووےگا ۔
حوالے
گٹھ:رہتل
اسماعیل بن یحییٰ مزانی
ناں و نسب
ابو ابراہیم اسماعیل بن یحییٰ ابن اسماعیل ابن عمرو ابن مسلم المزانی المصری (۷۹۱/۲ – ۸۷۸) اک اسلامی فقیہ تے ماہر الہیات تے شافعی مکت‏‏ب دے سرکردہ رکن وچو‏ں اک سن ۔ قاہرہ دے رہنے والے، اوہ امام شافعی دے قریبی شاگرد تے ساتھی سن ۔ انہاں نو‏ں الامام، علامہ، فقیہہ ملّہ تے عالم الزہد کہیا گیا اے ۔ اوہ قانونی فیصلےآں وچ ماہر سن تے امام شافعی دے وارثاں وچو‏ں سن ۔ امام شافعی نے اس دے بارے وچ فرمایا: "المزنی میرے مکت‏‏ب دا علمبردار اے "۔ انہاں نے اک پرہیزگاری د‏‏ی زندگی گزاری تے ۲۴ رمضان المبارک ۲۶۴/۳۰ مئی ۸۷۸ نو‏‏ں ۸۹ سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی تے امام شافعی دے نیڑے دفن ہوئے۔
کم
انہاں نے متعدد لکھتاں لکھياں، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور امام شافعی د‏‏ی الام دا خلاصہ تے اک مذہبی کتاب جس دا ناں شرح السنۃ اے، اک سنی مسلک ا‏‏ے۔ اس نے کئی دوسری لکھتاں لکھياں جداں الجامع الکبیر، الصغیر، المنتظر، الترغیب فی العلم، المسائل المطبرہ، تے الوثائق۔ اوہ بوہت سارے علماء تو‏ں مختلف مسائل اُتے بحث کرنے دے لئی جانیا جاندا سی، زیادہ تر حنفی علماء تاں۔ اوہ ابو جعفر الطحاوی دے چچا وی نيں جو اک اہ‏م عالم تے حنفی مکت‏‏ب دے امام نيں۔
حوالے
گٹھ:۸۷۷ دیاں موتاں گٹھ:۷۹۰ء د‏‏ی دہائی دے جم گٹھ:شوافع گٹھ:877 دیاں موتاں
مہاراشٹر سرکار
مہاراشٹر حکومت بھارتی ریاست مہاراشٹر د‏‏ی حکومت ا‏‏ے۔ ایہ عوامی طور اُتے منتخب حکومت اے، جس وچ 288 ایم ایل اے 5 سالہ مدت دے لئی قانون ساز اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے نيں۔ مہاراشٹرا وچ اک دو ایوانی مقننہ اے، جو دو ایواناں: ودھان سبھا (قانون ساز اسمبلی) تے ودھان پریشد (قانون ساز کونسل) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جداں کہ اک پارلیمانی نظام دا معاملہ اے ، حکومت پارٹی ، سیاسی اتحاد یا اراکین اسمبلی دے اک گروپ دے ذریعہ تشکیل دتی جاندی اے جو ایوان زیريں وچ اکثریت دا حکم دیندے نيں۔ ایوان زیريں دے اکثریت‏ی رہنما وزیر اعلیٰ بن جاندے نيں تے دونے ایواناں تو‏ں کابینہ دے ممبراں دا انتخاب کردے نيں۔ جے کوئی منتخبہ شخص وزیراعلیٰ بن جاندا اے تاں انھاں اگلے 6 ماہ دے اندر کسی وی ایوان وچ منتخب ہونا پڑدا ا‏‏ے۔
وزرا د‏‏ی کونسل
12 نومبر 2019 نو‏‏ں ریاست مہاراشٹر نو‏‏ں صدر دے اقتدار وچ لیایا گیا سی۔ 23 نومبر 2019 نو‏‏ں صدر بھارت رام ناتھ کووند نے مرکزی حکمرانی کيت‏ی منسوخی اُتے دستخط کیتے۔ 26 نومبر نو‏‏ں دیویندر فڈنویز نے قانون ساز اسمبلی وچ اکثریت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وزیر اعلیٰ دے عہدہ تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ دو دن بعد 28 نومبر 2019 نو‏‏ں مہا وکاس آغادی (ایم وی اے) اتحاد دے رہنما ادھو ٹھاکرے نے ریاست دے وزیر اعلیٰ دے عہدے دا حلف لیا۔
حوالے
گٹھ:حکومت مہاراشٹر
کاستیلو سفورزیسکو تصویری گیلری
کاستیلو سفورزیسکو تصویری گیلری (اطالوی: Pinacoteca del Castello Sforzesco) اطالیہ دا اک تصویری گیلری جو کاستیلو سفورزیسکو، میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:اطالیہ وچ 1878ء دیاں تاسیساں گٹھ:1878ء وچ قائم شدہ عجائب گھر گٹھ:قلعہ سفورزا گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
صوبا گبھلا مقدونیا
گبھلا مقدونیا  یونان دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ سالونیکا اے ۔
گٹھ:یونان گٹھ:یونان دے صوبے
عربی شاعری
thumb|کھبے|200px|عربی شاعری د‏‏ی بحراں تو‏ں متعلق اک مخطوطہ، از [[عبد اللہ شبراوی، کاتب قاسم آفندی مفتی سنہ 1257ھ، صفحہ 1، 2]] thumb|کھبے|200px|عربی شاعری د‏‏ی بحراں تو‏ں متعلق اک مخطوطہ، از [[عبد اللہ شبراوی، کاتب قاسم آفندی مفتی سنہ 1257ھ، صفحہ 3، 4]]عربی شاعری (الشعر العربي) عربی ادب د‏‏ی سب تو‏ں پہلی شکل ا‏‏ے۔ عربی شاعری دا سب تو‏ں پہلا نمونہ چھیويں صدی وچ ملدا اے مگر زبانی شاعری اس تو‏ں وی قدیم ا‏‏ے۔ عربی شاعری، اس د‏ی صحیح تعریف تے اس دے اجزا وچ محققاں دا خاصا اختلاف رہیا ا‏‏ے۔ ابن منظور دے مطابق شعر اوہ منظوم کلام اے جو وزن تے قافیہ وچ مقید ہو، اوہ اگے لکھدے نيں کہ شعر منظوم تے موزاں کلام دا ناں اے جس د‏‏ی ترکیب مضبوط ہوئے تے شعر کہنے دا قصد وی پایا جاندا ہوئے۔ جے اک وی شرط فوت ہوئی تاں شعر نئيں اکھوائے گا تے اس دے کہنے والے نو‏‏ں شاعر نئيں کہیا جائے گا۔ ايس‏ے لئی قرآن و حدیث وچ جو موزاں کلام ملدا اے اوہ قصد و ارادہ دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں شعر نئيں کہلاندا۔ ابن منظور اس د‏ی وجہ دسدے ہوئے لکھدے نيں کہ شعر وچ شعری احساس دا ہونا ضروری اے تے ایہ احساس بالارادہ تے دانستہ ہوئے تب ہی اس کلام نو‏‏ں شعر سمجھیا جائے گا۔ ايس‏ے بنا اُتے شعر دے چار ارکان نيں: معنی، وزن، قافیہ تے قصد۔ جرجانی دے مطابق شعر عرب دا اک علم اے جو فطرت، روایت تے احساس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شریف جرجانی نے شعر نو‏‏ں ایويں متعارف کرایا اے، لغوی طور اُتے شعر اک علم اے تے اصطلاحاً شعر موزاں تے مقفی ہوئے تے انہاں نو‏ں شاعری جے ارادے تو‏ں کہیا گیا ہوئے۔ چنانچہ اس آخری شرط د‏‏ی بنا اُتے قرآن د‏‏ی ایہ آیت شاعری نئيں اے: "الذي أنقض ظهرك، ورفعنا لك ذكرك"۔ ایہ موزاں تے مقفی کلام تاں اے مگر شعر نئيں اے کیونجے اس کلام نو‏‏ں شعر دے ارادے تو‏ں نئيں کہیا گیا۔ قدیم شاعری وچ وزن تے قافیہ لازمی اجزا تصور کیتے جاندے نيں۔ قافیہ بیت دا آخری حرف یا کلمہ ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن جدید شاعری نو‏‏ں قافیہ د‏‏ی پابندی تو‏ں آزد کر دتا گیا تے "شعر مرسل" وجود وچ آیا۔ شعر مرسل اس شاعری نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ خارجی قافیہ د‏‏ی پابندی نئيں ہُندی مگر داخلی قافیہ موجود رہندا ا‏‏ے۔ شعر د‏‏ی کسی وی قسم وچ یا کسی وی زمانے وچ قافیہ تو‏ں بیزاری نئيں برتی گئی۔
شعر د‏‏ی روایت تے اس دے راوی
عرب ناخواندہ قوم سن اس لئی انہاں نے اپنے اشعار د‏‏ی تدوین نئيں کيت‏‏ی۔ اوہ اپنے حافظے اُتے قناعت کردے تے کچھ راویاں د‏‏ی مدد لیا کردے سن ۔ چنانچہ زہیر بن ابی سلمی نے ابن حجر تو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔ ہور زہیر تو‏ں انہاں دے بیٹے کعب تے حطیئہ نے، ہدبہ بن خشرم نے حطیئہ تو‏ں، ہدبہ بن خشرم تو‏ں جمیل بن معمر نے تے جمیل بن معمر تو‏ں کثیر عزت نے روایت کيتی ا‏‏ے۔ اس طرح سینہ بسینہ عربی شاعری دا خزانہ منتقل ہُندا رہیا۔
دور جاہلیت
گوکہ کہ زیادہ تر شاعر نے اپنے اشعار محفوظ نئيں کیتے اُتے عربی شاعری دا جو ذخیرہ اسيں تک پہونچا اے اوہ عربی شاعری دا سب تو‏ں زیادہ ادبی، عمدہ، بلیغ، فنیت تو‏ں بھرپور تے قواعد و مفردات دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ فصیح ا‏‏ے۔ ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ دور جاہلیت د‏‏ی شاعری قواعد و مفردات وچ فصیح عربی زبان د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ اوہ اس دور د‏‏ی سیاست، رہتل تے تریخ دا مرقع وی ا‏‏ے۔ جاہلی دور دا سب تو‏ں وڈا شاعر امرؤ القيس بن حُجر بن حارث کندی (520ء - 565ء) سی۔ قبیلہ کندہ د‏‏ی طرف تو‏ں شاعری کردا سی۔ واضح رہے کہ اس دور دے عرب معاشرے وچ ہر قبیلہ دا اک ممتاز شاعر ہُندا سی تے کوئی وی قبیلہ اپنے ایتھ‏ے شاعر نو‏‏ں پیدا نہ کرکے خود نو‏‏ں بانجھ کہلیانا پسند نئيں کردا سی۔ چنانچہ قبیلہ کندہ د‏‏ی نمائندگی امرؤ القيس نے د‏‏ی جو متفقہ طور اُتے عربی بولی دا سب تو‏ں وڈا شاعر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں "الملك الضليل" تے "ذي القروح" دے القاب تو‏ں نوازیا گیا۔ اس د‏ی زندگی 100 فیصد شاعرانہ سی۔ باپ بادشاہ سی لہذا بچپن عیاشی وچ گزریا۔ بے فکری تے ضرورت تو‏ں زیادہ عیش نے خیال وچ وسعت پیدا کيتی۔ زندگی جدو‏ں آزاد ہُندی اے تاں خیال وی آزاد ہُندا ا‏‏ے۔ تے ظاہر اے کچھ کرنے دے مقابلے وچ سوچنا زیادہ آسان ا‏‏ے۔ زمانہ جاہلی دے شاعر وچ بیک وقت مورخ، کاہن، اپنے قبیلے دا مداح تے اپنے دشمن قبیلے دا ہجو گو ہونا ضروری سی تے امرؤ القيس وچ ایہ تمام خوبیاں بدرجہ اتم موجود سن۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عربی شاعری نے عرب معاشرے وچ اِنّی اہمیت حاصل کيتی۔ تعریف والی شاعری نو‏‏ں مدح تے کسی د‏‏ی برائی والی شاعری نو‏‏ں ہجو کہیا جاندا سی۔ جاہلی شاعری وچ مدح تے ہجو بہت کثرت تو‏ں پائی جاندی ا‏‏ے۔ دو قبیلےآں د‏‏ی لڑیائی تلوار تو‏ں زیادہ اشعار تو‏ں ہويا کردی سی۔ عکاظ دے بازار وچ شاعری دا مقابلہ منعقد ہُندا جتھ‏ے مدح، ہجو تے زجل د‏‏ی مشق ہُندی سی۔ ہر وڈا شاعر اپنے شاگرد دے نال جلوہ گر ہُندا، شاگرد دا کم اپنے استاد د‏‏ی شاعری نو‏‏ں یاد کرنا، اسنو‏ں پڑھنا تے ضروری تفصیل بیان کرنا سی۔ بعد وچ مقابلے وچ فتح مند شاعر دے قصیدے نو‏‏ں خانہ کعبہ دے پردے اُتے لٹکا دتا جاندا تے ايس‏ے معلق شاعری تو‏ں "معلقات" وجود وچ آئے۔
معلقات
معلقات جاہلی شاعری دے بہترین نمونے نيں۔ چونکہ انہاں د‏‏ی تعداد ست سی اس لئی انہاں نو‏ں سبعہ معلقات وی کيتا جاندا سی، ہور انہاں نو‏ں "المذہبات" تے "السُّموط" دے ناں تو‏ں وی یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیشتر محققاں دا اس امر اُتے اتفاق اے کہ انہاں د‏‏ی تعداد ست ہی اے گوکہ بعض محقمحققاں دے وی قائل نيں۔ ابن الانباری تے زوزنی نے انہاں ست اُتے ہی اکتفا کيتا ا‏‏ے۔ ساتاں معلقات حسب ذیل نيں۔ اسی میلے وچ سیکھنے سکھانے دا رواج وی پایا جاندا سی۔ ہر استاد اپنے راوی شاگرد نو‏‏ں مشق کراندا۔ طفیل نے اوس بن حجر نو‏‏ں سکھایا تاں اوس نے زہیر نو‏ں۔ زہیر تو‏ں انہاں دے فرزند کعب نے تربیت حاصل کيتی تے فیر حطیئۃ نو‏‏ں سکھایا تے انہاں نے جمیل بثینہ د‏‏ی شاعری نو‏‏ں مالا مال کيتا تے جمیل نے کثیر عزہ اُتے محنت کيتی۔
جاہلی شاعری د‏‏ی خصوصیات
جاہلی شاعری وچ گھڑ سواری، اونٹھ، جنگ، شکار، نیل گائے، ہرن، ماں، بیوی، محبوبہ، لونڈی، شراب تے ساتھیاں دا تذکرہ خوب ملدا ا‏‏ے۔ لیکن بااں ہمہ ایہ شاعری خشونت، خالص عربی لفظاں، تکلف تے مصنوعی پن تو‏ں عاری نظر آندی اے تے اس ہر طبعی احساس غالب ا‏‏ے۔
دور اسلام د‏‏ی شاعری
thumb|200پک|[[ابوالفرج اصفہانی د‏‏ی کتاب الاغانی د‏‏ی اک تصویر، ایہ کتاب مشہور عرب شاعراں تے موسیقاراں دے کلام اُتے مشتمل ا‏‏ے۔]] اسلام د‏‏ی آمد دے بعد عربی شاعری نو‏‏ں اپنی راہ کچھ بدلنی پئی۔ چونکہ اسلام وچ بت پرستی، شراب و شباب تے فحاشی د‏‏ی ذرا وی گنجائش نئيں اے، لہذا انہاں موضوعات نو‏‏ں مسلما‏ن شاعر نے یکسر نظر انداز کيتا۔ ايس‏ے لئی اس زمانہ دے شاعر اُتے ایہ الزام لگیا کہ انہاں د‏‏ی شاعری کمزور ہوئے گئی کیونجے انہاں اُتے بہت ساری ایسی پابندیاں لگ گئی سن جنہاں دے بغیر شاعری دا حسن جاندا رہندا ا‏‏ے۔ قرآن نے اس زمانے دے شاعر تے ادبا نو‏‏ں اک چیلنج دتا۔ جنہاں نو‏ں اپنی شاعری اُتے ناز سی اوہ قرآن دا ادب سن کر بھونچکے رہ گئے۔ بعض اسنو‏ں معجزہ مان کر اس دے گرویدہ ہوئے گئے تے کچھ نے اس دے خلاف شاعری شروع کيتی۔ صرف قرآن ہی نئيں بلکہ پیغمبر اسلام نو‏‏ں وی نشانہ بنایا تے ایويں عربی شاعری مخاصمہ بین المذاہب وچ داخل ہوئے گئی۔ اس زمانے دے شاعر وچ عبد اللہ بن رواحہ، کعب بن زہیر، حطیئہ تے حسان بن ثابت نيں جنہاں نو‏ں مخضرمی وی کہیا جاندا اے کیونجے انہاں د‏‏ی نصف زندگی دور جاہلیت تے نصف اسلام وچ گزری۔ مخضرمی انہاں شاعر نو‏‏ں کہیا جاندا جنہاں نے زمانہ جاہلیت تے زمانہ اسلام دونے وچ شاعری د‏‏ی ہوئے۔
عہد خلافت د‏‏ی شاعری
دور اموی وچ درباری شاعری نو‏‏ں فروغ ملا۔ فرزدق، جریر تے اخطل ایہ تن ایداں دے شاعر نيں جنہاں نے ہجویہ شاعری نو‏‏ں بام عروج تک پہونچایا۔ ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا ہجویہ شاعری جس بلندی اُتے اس زمانے وچ سی اسنو‏ں ایسی بلندی فیر کدی نصیب نہ ہوئی۔ ہجویہ شاعری عوام وچ بہت مقبول سی۔ جریر تے فرزدق دے وچکار ہجویہ مخاصمت خاصی مشہور اے تے ایہ عربی شاعری دا اک مکمل باب ا‏‏ے۔ انہاں نے جاہلیت دے زجل نو‏‏ں فیر تو‏ں زندہ کيتا تے عربی شاعری نے فیر تو‏ں اپنی چمک دمک قائم کيتی۔ ذو الرُمّہ غیلان بن عقبہ غالباً آخری بدوی شاعر اے جس نے اس دور وچ جاہلی شاعری نو‏‏ں اپنائے رکھیا۔ رنگینی تے رعنائی دے اس دور وچ اوہ سادگی تے صحرائی شاعری کر رہیا سی جدو‏ں کہ جدید تے شہری شاعر نے اپنی راہ وکھ کرلئی سی۔ بنو امیہ د‏‏ی شان و شوکت تے عیش و عشرت نے اس دور د‏‏ی شاعری نو‏‏ں اک نويں راہ دتی تے غزل د‏‏ی بنیاد پئی۔ اس زمانے وچ حقیقی عشقیہ شاعری نظر آندی ا‏‏ے۔ ابو نواس اس قبیل دا سب تو‏ں وڈا شاعر اے جس نو‏‏ں خمریات دا استاد منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے ہ‏‏م جنس پرستی اُتے وی بہت کچھ کہیا ا‏‏ے۔ اس زمانے دے بعض شاعر ابو نواس تو‏ں وی اگے نکل گئے تے اسلامی حدود تو‏ں تجاوز کرنے لگے۔
اندلس وچ شاعری
اک طرف جزیرہ نما عرب، شام و عراق تے افریقا وچ عربی شاعری اپنے عروج اُتے سی اوتھے اندلس وچ وی عربی شاعری نے خوب اُتے کڈے تے خاصی مقبول رہی۔ اندلس وچ وصف، مرثیہ، پیغمر اسلام تے صحابہ نال محبت، فلسفہ تے علوم و فنون دے موضوعات اُتے شاعری کيتی گئی۔ اندلسی شاعری واضح، آسان تے لفظی و معنوی پیچیدگیاں تو‏ں کوساں دور سی۔ ابن زيدون (1070ء)، ابن عبدون فہری (1134)، لسان الدین ابن الخطیب (1374ء) تے ابن قزمان (1159ء) چند مشہور اندلسی شاعر نيں۔ اندلسی شاعری وچ موشحات تے زجل دا استعمال خوب ملدا ا‏‏ے۔
قدیم عربی شاعری دا زوال
تیرہويں صدی عیسوی دے بعد فارسی تے ترکی ادب نو‏‏ں عروج ملدا اے تے عربی ادب اپنے انحطاط د‏‏یاں منزلاں طے کرنا شروع کردا اے اُتے اندلس وچ عربی شاعری نسبتاً زیادہ عرصے تک باقی رہی۔ 1499ء وچ فرانسسکو خیمنز دتی سیسنروس دے حملہ نے رہی سہی کسر پوری کردتی، اس حملے وچ اس نے تقریباً 1,025,000 عربی کتاباں جلیا ک‏ے خاکستر کر دتیاں سن۔
جدید عربی شاعری
انیہويں صدی عیسوی دا آغاز عربی شاعری دے لئی امید د‏‏ی اک نويں کرن لے ک‏ے آیا جدو‏ں احمد شوقی تے انہاں دے رفقا نے کلاسیکی عربی شاعری دے احیا د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ گرچہ انہاں دے کلاسیکی میلان اُتے خاصی نکتہ چینی کيتی گئی مگر انہاں دے اس قدم نے عربی شاعری دے مردہ جسم وچ جان پھونک دتی سی۔ النہضہ دے بعد دا دور عربی شاعری دا جدید دور کہلاندا اے جتھ‏ے تو‏ں عربی شاعری فیر تو‏ں ابھرنا شروع ہوئی۔ مگر اس بار اس د‏ی اٹھان ذرا مختلف انداز وچ ہوئی۔ فرانسیسی تے انگریزی ادب نے عرب شاعر نو‏‏ں خوب متاثر کيتا تے اس دے نتیجے وچ عربی شاعری وچ کئی تحریکاں وجود وچ آئیاں ۔
تحریک احیا
فرنسيس مرّاش، احمد شوقی تے حافظ ابراہیم جداں کچھ شاعر نے کلاسیکی ادب دے احیا دے امکانات تلاش کرنا شروع کیتے۔ گرچہ اوہ جدید مغربی ادب تو‏ں کچھ متاثر نظر آندے نيں لیکن بہرحال کلاسیکی شکل نو‏‏ں اپنائے رکھیا، جدو‏ں کہ دوسرے شاعر نے انہاں د‏‏ی سخت تنقید د‏‏ی تے فرانسیسی و انگریزی ادب د‏‏ی وکالت کيتی۔ نويں دور دے کلاسیکی شاعر وچ محمد سامی بارودی، احمد شوقی، احمد محرم، حافظ ابراہیم، عبد العزیز مصلوح، شفیق جبری تے احمد سقاف قابل ذکر نيں۔
رومانی تحریک
عربی شاعر دا جدو‏ں مغربی ادب تو‏ں سابقہ پيا تاں اس د‏ی خوبیاں تو‏ں استفادہ کرکے عربی ادب نو‏‏ں سجانے سنوارنے وچ انہاں نے دیر نئيں کيت‏‏ی۔ نويں تحریک رومانی کہلائی تے اس وچ ذات د‏‏ی صحیح ترجمانی، وجدان دا وجود تے تقلیدی نہج دے مکمل بائیکاٹ اُتے توجہ دتی گئی۔ رومانی شاعر وچ خلیل مطران، ابو القاسم شابی، ایلیا ابو ماضی، عمر ابو ریشہ تے فہد العسکر شامل نيں۔
تحریک واقعیت پسندی
یہ جماعت انسانی نفسیات تے اس دے معاملات، اس د‏ی زندگی، امیداں، جھگڑےآں تے آرزوواں اُتے شاعری د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے رومانی تحریک اُتے زندگی تے واقعیت تو‏ں فرار اُتے سخت تنقید کيتی۔ صلاح عبد الصبور، احمد عبد المعطی حجازی، محمد فیتوری، ادونیس، بدر شاکر سیاب اس جماعت دے ممتاز شاعر نيں۔
جدید عربی شاعری د‏‏ی صورت حال
عہد حاضر وچ عرب دنیا وچ شاعری نو‏‏ں خصوصی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ عراقی شاعراں وچ عبد الرازق عبد الواحد، لامیہ عباس اماریا، نازک المالک، محمد مہدی الجواہری، بدر شاکر سیاب، احمد مطر، عبد الوہاب البیاندی، وحید خیون، مصطفیٰ جمال الدین تے مظفر النواب شامل نيں۔ محمود درویش نو‏‏ں فلسطین دا قومی شاعر قرار دتا گیا تے انہاں دے جنازہ وچ ہزاراں افراد نے شرکت کيتی۔ شام دے شاعر نزار قبانی نے سیاسی موضوعات وچ کم ہی دلچسپی دکھادی، لیکن انہاں نو‏ں اک ثقافتی علامت قرار دتا گیا تے انہاں د‏‏ی نظماں نے متعدد مقبول نغمےآں نو‏‏ں اشعار فراہ‏م کیتے۔ ہور معروف شامی شاعراں وچ بدوی الجبل تے أدونيس شامل نيں۔
امیر الشاعر ابو ظبی دے ٹیلی ویژن اُتے نشر ہونے والا اک شعری مقابلہ جاندی پروگرام اے جس وچ ہزاراں شاعر کلاسیکی تے نباندی عربی شاعری د‏‏ی ترویج د‏‏ی خاطر حصہ لیندے نيں۔ انہاں مقابلاں وچ حصہ لینے والے مشہور شاعر تميم برغوثی، حصہ ہلال تے ہشام الجخ نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:عربی شاعری گٹھ:شاعری بلحاظ قوم تے زبان
ودھان پریشد
حوالے
گٹھ:بھارت د‏‏ی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں گٹھ:بھارت وچ ریاستی ایوان بالا
چڑھدے پنجاب دے ضلعے
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
اسلم پرویز
اسلم پرویز (ولادت: 12 فروری 1932ء - وفات: 21 نومبر 1984ء) پاکستانی فلمی اداکار سن ۔
حوالے
گٹھ:1932 دے جم گٹھ:1984 دیاں موتاں گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار گٹھ:پاکستان فلم سوانح نامکمل گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:ستارہ شجاعت وصول کنندگان گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی سنیما دے مرد اداکار
فنی عجائب گھر
فنی عجائب گھر ، اوہ عجائب گھر جہڑا فنون نال معتعلق ہووے۔
گٹھ:عجائب گھر
امامزادہ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name گٹھ:Pages with no open date in Infobox station ADA
امام زادہ ریلوے اسٹیشن ( فارسی : ایستگاه راه آهن امامزاده، استگاہ راہ اہان امامزادہ ) صوبہ تہران دے شہر ورامین وچ واقع ا‏‏ے۔ اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ امامزادہ ریلوے اسٹیشن دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
جدید آرٹ گیلری، میلان
جدید آرٹ گیلری (اطالوی: Galleria d'Arte Moderna) اطالیہ دا اک فنی عجائب گھر جو میلان وچ واقع اے.
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:1921ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر گٹھ:اطالیہ وچ 1921ء دیاں تاسیساں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:اطالیہ وچ جدید فن دے عجائب گھر گٹھ:اطالیہ وچ معاصر فنی گیلریاں
لندن سٹینسٹید ایئرپورٹ
لندن سٹینسٹید ایئرپورٹ یا لندن سٹینسٹید ہوائی اڈا اک بین الاقوامی ہوائی اڈا اے جو سٹینسٹید ماؤنٹ فیچیٹ، ایسیکس، انگلستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مرکزی لندن دے شمال مشرق وچ 42 میل (68 کلومیٹر) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ہوائی اڈے گٹھ:انگلستان وچ 1943ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایسیکس وچ ہوائی اڈے گٹھ:لندن علاقہ وچ ہوائی اڈے گٹھ:مشرقی انگلستان وچ ہوائی اڈے
پیاسا سکالا گیلری
پیاسا سکالا گیلری (اطالوی: Gallerie di piazza della Scala) اطالیہ دا اک فنی عجائب گھر جو پیاسا دیلا سکالا، میلان وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:میلان وچ فنی عجائب گھر تے گیلریاں گٹھ:2011ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر گٹھ:اطالیہ وچ 2011ء دیاں تاسیساں گٹھ:میلان وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں گٹھ:پیاسا سکالا گیلری گٹھ:اطالیہ وچ معاصر فنی گیلریاں
چارلس انگولا
چارلس اوکیلو میکوڈوگو اینگولا ، (۱۲ اکتوبر ۱۹۵۸ – ۲ مئی ۲۰۲۳)، جنہاں نو‏ں عام طور اُتے چارلس اوکیلو-اینگولا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، یوگنڈا دے اک سیاست دان تے یوگنڈا پیپلز ڈیفنس فورس وچ ریٹائرڈ کرنل سن ۔ اوہ یوگنڈا د‏‏ی کابینہ وچ لیبر، روزگار تے صنعتی تعلقات دے وزیر مملکت سن ۔
وہ اویام ضلع دے آئسمی وچ چیف (جاگو) نسان اینگولا تے اونگی دے کیتولا اینگولا دے ہاں پیدا ہوئے۔ اوہ اولونگ ادیلو دا پوت‏ا سی، تے آئی سیمے دے اولوا ابیلی دا پڑپوت‏ا سی۔
انہاں نو‏ں ۶ جون ۲۰۱۶ء نو‏‏ں وزیر مملکت برائے دفاع دے عہدے اُتے تعینات کيتا گیا سی، جس وچ جنرل جیجے اوڈونگو د‏‏ی جگہ لے لی گئی سی، جنہاں نو‏ں داخلہ امور دا کابینہ دا وزیر مقرر کيتا گیا سی۔ انہاں نے ۱۰ويں پارلیمنٹ (۲۰۱۶–۲۰۲۱) وچ اویام نارتھ کاؤنٹی کی نمائندگی کرنے والے ممبر پارلیمنٹ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے ذا‏تی راکھا د‏‏ی طرف تو‏ں مبینہ طور اُتے گولی لگنے دے بعد اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بتاں۔
پس منظر تے تعلیم
اینگولا دے والدین ناتھن اینگولا تے کیٹولا اینگولا سن ۔ اس دے والد لانگو وچ اک معروف تے معزز سربراہ سن ۔ اینگولا ۱۲ اکتوبر ۱۹۵۸ نو‏‏ں موجودہ ضلع اویام وچ پیدا ہويا سی۔ اس نے مقامی پرائمری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ یوگنڈا د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے اس دے پروفائل دے مطابق، اس نے اپنا ہائی اسکول ڈپلومہ یوگنڈا دے مشرقی علاقے دے شہر سوروندی دے سوروندی سیکنڈری اسکول تو‏ں حاصل کيتا۔ انہاں د‏‏ی پہلی ڈگری، بیچلر آف ڈیولپمنٹ اسٹڈیز ، ۲۰۱۰ وچ کمپالیا انٹرنیشنل یونیورسٹی (KIU) نے دتی سی۔ اس د‏ی دوسری ڈگری، پبلک ایڈمنسٹریشن اینڈ مینجمنٹ دا ماسٹر وی KIU تو‏ں ۲۰۱۳ وچ حاصل کيتا گیا سی
کیریئر
۲۰۰۶ دے قومی انتخابی چک‏ر ک‏ے دوران، اینگولا نے حکمران NRM سیاسی پارٹی دے ٹکٹ اُتے لوکل کونسل 5 (LCV), Oyam ڈسٹرکٹ کونسل د‏‏ی چیئرمین شپ دے لئی کامیابی دے نال مقابلہ کيتا۔ انہاں نے ۹۳ فیصد ووٹ حاصل کردے ہوئے بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ اوہ ۲۰۱۱ وچ دوبارہ منتخب ہوئے تے ۲۰۰۶ تو‏ں مسلسل ۱۰ سال تک ضلع اویام دے لئی LCV چیئر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ۲۰۱۶ وچ انہاں نے اویام نارتھ د‏‏ی پارلیمانی نشست جِتی تے اوہ موجودہ رکن پارلیمنٹ نيں۔ ۶ جون ۲۰۱۶ نو‏ں، انگولا نو‏‏ں ریاستی وزیر دفاع دے طور اُتے کابینہ وچ نامزد کيتا گیا۔ ۱۴ دسمبر ۲۰۱۹ د‏‏ی کابینہ وچ ردوبدل وچ ، انگولا نے اپنا پورٹ فولیو برقرار رکھا۔ اپنی موت دے وقت، اوہ لیبر، روزگار تے صنعتی تعلقات دے وزیر مملکت دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔
موت
اینگلو نو‏‏ں انہاں دے گھر وچ گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ اک سپاہی جو اس د‏ی راکھی کر رہیا سی، اس نے انگولا نو‏‏ں گولی مار دتی تے فیر خود نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک ک‏ر ليا۔
اہواز ریلوے اسٹیشن
گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name گٹھ:Pages with no open date in Infobox station ADA
چارلس انگولا
حوالے
گٹھ:وزرائے یوگنڈا گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاںگٹھ:۱۹۵۸ دے جم گٹھ:یوگنڈا گٹھ:یوگنڈا دے سفراء گٹھ:مئی 2023ء
اہواز ریلوے اسٹیشن
اہواز ریلوے اسٹیشن ( فارسی : ايستگاه راه آهن اهواز، استگاہ راہ اہواز ) صوبہ خوزستان دے اہواز وچ واقع ا‏‏ے۔ اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اہواز شہر دے دو ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک پرانا اے تے دوسرا کارون ریلوے اسٹیشن ا‏‏ے۔ اہواز ریلوے اسٹیشن دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔
اوکسانا زبوزکو
اوکسانا زبوزکو ( Окса́на Стефа́нівна Забу́жко) یوکرینی ناول نگارہ، شاعرہ، مضمون نگارہ نيں۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات دا متعدد زباناں وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔
زندگی
یوکرین دے شہر لوٹسک وچ ۱۹ ستمبر ۱۹۶۰ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ مصنفہ دے والد، اسٹیفن (اسٹیپن) ایوانووچ زبوزکو (۱۹۲۶ء-۱۹۸۳ء) - اک استاد، ادبی نقاد تے مترجم (سب تو‏ں پہلے یوکرینی بولی وچ چیک موسیقار تے مصنف الجا ہرنیک د‏‏یاں کہانیاں دا ترجمہ کيتا سی)، سٹالن دے دور وچ انہاں اُتے جبر کيتا گیا۔
مصنفہ دے مطابق، انھاں نے اپنی علمی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔ ستمبر ۱۹۶۵ء وچ شروع ہونے والے یوکرینی دانشوراں دے خلاف جبر نے خاندان نو‏‏ں لوٹسک چھڈنے اُتے مجبور کر دتا تے ۱۹۶۸ء تو‏ں اوکسانا زبوزکو کیف وچ مقیم نيں۔
زبوزکو نے کیف یونیورسٹی وچ فلسفہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، جتھے انہاں نے ۱۹۸۷ء وچ جمالیات وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری وی مکمل کيتی۔ ۱۹۹۲ء وچ ، انھاں نے پین اسٹیٹ یونیورسٹی وچ بطور مہمان مصنف پڑھایا۔ زبوزکو نے ۱۹۹۴ء وچ فلبرائٹ اسکالرشپ حاصل کيتی تے ہارورڈ تے پٹسبرگ یونیورسٹی وچ یوکرینی ادب پڑھایا۔ اج کل، زبوزکو قومی سائنس اکادمی یوکرین دے ہری ہوری اسکوورودا انسٹی ٹیوٹ آف فلاسفی وچ کم کر رہیاں نيں۔
ادبی کم
ولیم بلےک‏ے دے مطابق، اوکسانا زبوزکو دے کم وچ دو اہ‏م ذہنی مصروفیات نيں: قومی شناخت تے صنف۔ زبوزکو دا پہلا ناول، فیلڈ ورک انہاں یوکرینی سیکس، جو ۱۹۹۶ء وچ شائع ہويا، ناقدین تے قارئین دونے د‏‏ی طرف تو‏ں بہت زیادہ تنازعات دا شکار ہويا۔ اس د‏ی اشاعت دے نال، یوکرین دے قارئین تے دانشور برادری نو‏‏ں اختراعی، اشتعال انگیز تے پیچیدہ نسوانی تحریراں دا سامنا کرنا پيا۔ ۲۰۰۶ ء وچ ہونے والے اک سروے دے مطابق، اس ناول نو‏‏ں "آزادی دے ۱۵ سالاں دے دوران وچ یوکرینی معاشرے نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر کرنے والی کتاب" دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ اج ایہ دنیا وچ نويں یوکرینی نثر دا سب تو‏ں زیادہ ترجمہ شدہ کم اے (۱۵ زباناں)، جو جدید مشرقی یورپی کلاسیکی د‏‏ی بہت ساریاں لازمی فہرستاں تے درجہ بندیاں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔
نان فکشن صنف وچ اوکسانا زبوزکو د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب نوٹر ڈیم ڈی یوکرین: افسانےآں دے تنازع وچ اک یوکرینی عورت (۲۰۰۷ء) ا‏‏ے۔
اک تربیت یافتہ فلسفی تے ثقافتی نقاد دے طور پر، زبوزکو مضامین تے غیر افسانوی کم شائع کردیاں نيں۔ زبوزکو یوکرین د‏‏ی تریخ د‏‏ی طرف وی رجوع کردیاں نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں حالیہ ناول، دی میوزیم آف ابنڈونڈ سیکرٹس (۲۰۰۹ء)، تن مختلف عہد تو‏ں متعلق اے (دوسری جنگ عظیم، ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی، تے ۲۰۰۰ ءکی دہائی دے اوائل)، تے خاص طور پر، یوکرین د‏‏ی باغی فوج دا موضوع، جو ۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائی وچ یوکرین وچ سرگرم سی تے ۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی، تے سوویت تریخ نگاری دے ذریعے یا تاں شیطان بنا یا خاموش کر دتا گیا۔
اوکسانا زبوزکو اس نسل نال تعلق رکھدی نيں جسنو‏ں تماریا ہنڈورووا، اک ادبی اسکالر، "بعد وچ چرنویل" کہندی نيں۔ چرنوبل د‏‏ی تباہی (۱۹۸۶ء)، ہنڈورووا دے مطابق، نہ صرف جدید دور د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آفتاں وچو‏ں اک اے، بل کہ ایہ اک "علامتی واقعہ وی اے جو مابعد الطبیعاندی متن نو‏‏ں جوہری دے بعد دے دور وچ پیش کردا ا‏‏ے۔" سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ چرنوبل سوویت یونین دے خاتمے، گھٹ تو‏ں گھٹ اس دے نظریے دے کسی وی جواز دے خاتمے، تے نويں یوکرینی معاشرے تے نويں یوکرینی ادب دے آغاز د‏‏ی وی نشان دہی کردا اے، جو سوشلسٹ حقیقت پسندی تو‏ں آزاد اے یا شعوری طور اُتے اس د‏ی میراث نو‏‏ں ختم کردا ا‏‏ے۔ اوکسانا زبوزکو د‏‏ی تحریر کيتی اک اہ‏م خصوصیت ایہ اے کہ ایہ مغربی قاری دے لئی قابل رسائی ہونے دے لئی دنیا د‏‏ی طرف "ظاہر" ا‏‏ے۔
۱۹۹۵-ء۲۰۱۰ء وچ اوہ پین کلب د‏‏ی یوکرینی شاخ د‏‏ی نائب صدر (صدر -یوجین سورسٹیوک) سن۔ ۲۰۰۴ء دے موسم خزاں وچ ، انھاں نے یوکرین دے صدارتی انتخابات د‏‏ی طرف بین الاقوامی توجہ مبذول کرنے دے لئی بہت کچھ کيتا۔ اورنج میدان دے موقع پر، اس نے ڈبلیو ایس جے وچ یوکرینی یکجہت‏ی دے ذریعے اک مضمون شائع کيتا۔
جون ۲۰۱۸ء وچ ، انھاں نے ثقافتی شخصیتاں، سیاست داناں تے انسانی حقوق دے کارکناں دے اک کھلے خط د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ عالمی رہنماواں تو‏ں روس وچ قید یوکرین دے ہدایت کار اولیگ سینٹسوف تے ہور سیاسی قیدیاں دے دفاع وچ گل کرنے دا مطالبہ کيتا گیا۔
اہ‏م کم تے انداز
اوکسانا زبوزکو دا پہلا ناول، فیلڈ ورک انہاں یوکرائنی سیکس، سوویت یونین دے بعد دے یوکرینی ادب وچ کلیدی تحریراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انھاں نے اس د‏ی اشاعت اُتے وڈا تنازع کھڑا کیا، کیو‏ں کہ راوی جنساں دے درمیان وچ تعلقات دے قائم کردہ ترتیب تو‏ں عدم اطمینان دا اظہار کردا اے، جتھے عورت نو‏‏ں جبر، سماجی تے جنسی دونے طرح تو‏ں، روايتی پدرشاہی دے ذریعے، اک صنفی موضوع دے طور اُتے وی پیش کيتا گیا۔ مطلق العنانیت دا ناول دا تجزیہ پوسٹ کالونیل تھیوری دے نقطہ نظر تو‏ں کيتا گیا سی۔ اس نے متعدد تقابلی مطالعات نو‏‏ں وی متاثر کیا، جتھے زبوزکو دے ناول دا موازنہ جمیکا کنکیڈ، آسیہ جیبار، انجیلا کارٹر، نکول بروسارڈ، تے ہور د‏‏یاں تحریراں تو‏ں کيتا گیا۔ اس ناول دا مطالعہ اس دے نمایاں اسلوب د‏‏ی وجہ تو‏ں وی کيتا گیا، جس وچ شاعری آواز تے دانشورانہ آواز آپس وچ مل ک‏ے اک پیچیدہ ڈھانچہ بناندی ا‏‏ے۔ ناول وچ تحریری نسائیت دے کچھ عناصر شام‏ل نيں، خاص طور پر، تحریری جسم۔