cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مسعود غزنوی
سلطان مسعود دی تخت نشینی
سلطان مسعود غزنوی جدو‏ں تخت نشین ہويا تو اس نے احمد بن حسن میمندی نو‏‏ں جو سلطان محمود دے حکم تو‏ں کالنجر دے قلعے وچ اسیر سی رہیا کیتا تے اسنو‏ں پھر وزارت سلطنت دے عہدے اُتے سرفراز کیتا۔ اس دے علاوہ امیر احمد بن نیالتگین تو‏ں بجبر بہت سا مال و دولت حاصل کیتا۔ اس دے بعد سلطان مسعود نے امیر احمد نو‏‏ں ہندوستان دا سپہ سالار مقرر کرکے لاہور روانہ کر دتا۔ ہور مجد الدولہ دیلمی نو‏‏ں جو سلطان محمود دے حکم تو‏ں اک قلعے وچ قید سی رہیا کیتا تے اسنو‏ں اپنے درباریاں وچ شامل کر لیا۔
مکران دی فتح
423ھ وچ سلطان مسعود بلغ تو‏ں غزنی آیا ایتھ‏ے پہنچ کر اس نے مکران نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اک بہت وڈا لشکر روانہ کیتا ایتھ‏ے دی فتح دے بعد سلطان نے ایتھ‏ے اپنے نام دا خطبہ تے سکہ جاری کیتا۔ سلطان مسعود دے زمنے وچ کچ تے مکران دے حاکم نے وفات پائی۔ اس دے دو بیٹے سن انہاں وچ اک جس دا نام عیسی سی اپنے باپ دی سلطنت اُتے قابض ہو گیا اس نے اپنے بھائی ابو العساکر نو‏‏ں ہر چیز تو‏ں محروم کرکے سلطنت تو‏ں باہر نکال دتا۔ ابو العساکر وچ اتنی قوت نہ سی کہ اوہ اپنے بھائی دا مقابلہ کردا۔ لہذا اس نے سلطان مسعود دی بارگاہ وچ فریاد دی تے اس نے ایہ درخواست کیتی کہ جے سلطان اپنے لشکر دی مدد تو‏ں اسنو‏ں اپنے آبائی ملک اُتے قبضہ کروا دے گا تو ہمیشہ ہمیشہ حکومت غزنی دی اطاعت دا دم بھرتا رہے گا ہور اپنے علاقے وچ سلطان دے نام دا خطبہ تے سکہ جاری کر دے گا۔ سلطان نے ابو العساکر دی درخواست قبول دی تے اک زبردست لشکر اس دے نال مکران دی طرف روانہ کیتا۔ مسعود نے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں ایہ ہدایت دی کہ جے عیسی صلح اُتے آمادہ ہو تے سلطنت وچو‏ں نصف علاقہ ابوالعساکر نو‏‏ں دینے اُتے تیار ہو تو اس تو‏ں جنگ نہ دی جائے، لیکن جے اوہ اس لشکر نو‏‏ں دیکھ کر صلح اُتے آمادہ نہ ہو تو اس تو‏ں جنگ دی جائے تے ملک اس دے قبضے تو‏ں نکال کر ابو العسا کرکے حوالے کر دتا جائے۔ جدو‏ں غزنوی فوج مکران دی حدود وچ پہنچی تو اس دے افسر اعلیٰ نے سلطان مسعود دی ہدایت دے مطابق امیر عیسی تو‏ں صلح دی گل چیت شروع دی تے اس گل دی پوری پوری کوشش کيتی کہ معاملہ امن دی فضا وچ طے ہو جائے، لیکن بد قسمت عیسی دے برے دن آ چکے سن اس نے کوئی گل نہ سنی تے صلح تو‏ں انکار کرکے جنگ دی تیاری کرنے لگیا۔ امیر عیسی دے چند عاقبت اندیش امرا نے اس تو‏ں اختلاف کیتا تے اسنو‏ں لڑائی تو‏ں روکنے دی بہت کوشش کيتی لیکن عیسی اُتے کوئی اثر نہ ہويا تے اوہ پہلے دی طرح لڑائی دے خیال وچ مگن رہیا تے اپنے خاص خاص لوگاں نو‏‏ں نال لے کر غزنوی فوج دے مقابلے اُتے آیا۔ فریقین وچ زبردست لڑائی ہوئی عیسی خاں اس قدر لڑا کہ اپنے لشکریاں دے نال نال خود وی میدان جنگ وچ کم آیا۔ امیر عیسی دی وفات دے بعد ابوالعساکر ملک اُتے قابض ہو گیا تے اس نے حسب وعدہ اپنے ملک وچ سلطان مسعود غزنوی دے نام دا خطبہ تے سکہ جاری کر دتا۔
رے تے ہمدان وغیرہ دا انتظام
422ھ وچ سلطان مسعود نے رے ، ہمدان تے ہور کوہستانی شہریاں دی حکومت اپنے اک فراش دے سپرد کر دی جس دا نام تاش سی تاش نے کچھ عرصہ دے اندر محمود دے خراسانی امیراں دی جاگیراں ضبط کر لین تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل کر لیا۔ سلطان مسعود دے حسب الحکم تاش نے علاء الدولہ نو‏‏ں اوہدی سرکشی دی سزا دی تے اس دے ملک نو‏‏ں اس دے عالماں دے قبضے تو‏ں نکال لیا تے انہاں عالماں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔
ترکمانیاں تو‏ں معرکہ
422ھ وچ سلطان مسعود غزنی تو‏ں صفاہان تے رے دی طرف روانہ ہويا۔ جدو‏ں اوہ ہرات پہنچیا تو سرخس تے بار آورد دے باشندے اس دے پاس آئے تے اس تو‏ں ترکمان سلجوقی دے ظلم و ستم دی شکایت کيتی۔ مسعود نے عبد الرئیس بن عبد العزیز نو‏‏ں اک زبردست لش کرکے نال ترکمانیاں دی سرزنش دے لئی روانہ کیتا۔ عبد الرئیس نے بار ہا ترکمانیاں دے نال جنگ کی، لیکن انہاں دا کوئی نتیجہ نہ نکلیا۔ آخر کار سلطان مسعود ناکم و نامراد واپس غزنی آيا۔
علی مگین تو‏ں جنگ
422ھ وچ علی مگین نے بخارا تے سمرقند اُتے قبضہ کرکے وڈے ہنگامے پیدا کر رکھے سن ۔ سلطان مسعود نے التونتاش نو‏‏ں على مگین دی سرکوبی دے لئی نامزد کیتا۔ التونتاش خوارزم تو‏ں ماوراء النہر دی طرف روانہ ہويا۔ سلطان مسعود نے وی غزنی تو‏ں پندرہ ہزار سپاہیاں دی اک فوج التونتاش دی مدد دے لئی روانہ دی تے ایہ فوج بلغ دے علاقے وچ التونتاش دے لشکر وچ جا ملی۔ التونتاش نے دریائے اسویہ نو‏‏ں عبور کرکے پہلے بخارا اُتے حملہ کیتا تے اسنو‏ں فتح کرکے سمرقند دی طرف روانہ ہويا۔ علی مگین نو‏‏ں جدو‏ں غزنوی لشکر دی آمد دی خبر ملی تو اوہ شہر تو‏ں نکل کر اک میدان وچ آیا۔ اس میدان دے اک طرف تو اک بہت وڈی نہر بہ رہی سی تے دوسری طرف اک بہت وڈا پہاڑ سی جدو‏ں لڑائی شروع ہوئی تو التو نتاش دے لشکر اُتے علی مگین دی فوج دے اک دستے نے پیچھے تو‏ں حملہ کیتا ایہ دستہ کوچ گاہ وچ چھپا ہويا سی اس حملے وچ غزنوی فوج دے بے شمار سپاہی مارے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ التونتاش دے جسم اُتے وی اک کاری زخم لگیا تے اتفاق تو‏ں ایہ زخم جسم دے اک ایسے حصے وچ لگیا جتھ‏ے پہلے وی جدو‏ں کہ التونتاش سلطان محمود دے نال ہندوستان وچ معرکہ آرا ہويا سی منجیق دے اک بھاری پتھر تو‏ں زخم لگ چکيا سی التونتاش نے اپنے اس زخم دا حال اپنے ساتھیاں تو‏ں چھپائے رکھیا تے میدان جنگ وچ وڈی ثابت قدمی تو‏ں ڈٹا رہیا۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا دشمن دے حملے دے باوجود غزنوی فوج وچ بد دلی تے پریشانی نہ پھیلنے پائی تے غزنوی سپاہیاں نے دشمن دے وی بے شمار افراد نو‏‏ں تہ تیغ کیتا تے باقی لوگاں نو‏‏ں میدان جنگ تو‏ں بھگا دتا۔ جدو‏ں علی مگین دا کوئی سپاہی وی باقی نہ رہیا تو التونتاش نے لشکر نو‏‏ں واپسی دا حکم دتا۔ غزنوی لشکر اپنے خیماں وچ واپس آگیا۔ رات دے وقت التونتاش نے فوری سرداراں نو‏‏ں اپنے پاس بلیایا انہاں نو‏‏ں اپنے زخمی ہونے دی کیفیت بتائی تے کہیا کہ "اس زخم تو‏ں میرا بچنا ناممکن نظر آندا اے ہن تساں لوگ اپنے حالات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے لڑائی دے بارے وچ جو چاہو کرو- فوجی سرداراں نے جدو‏ں دیکھیا کہ التونتاش دی حالت نازک اے تے صبح دشمن تو‏ں پھر مقابلہ کرنا اے تو انہاں نے باہمی مشورے دے بعد ایہ طے کیتا کہ مناسب تے معقول شرائط اُتے صلح کرکے جنگ تو‏ں ہتھ اٹھا لیا جائے۔
التونتاش دی وفات تے صلح
ان فوجی سرداراں نے علی مگین دے پاس اک قاصد روانہ کیتا تے اس تو‏ں صلح دی درخواست کيتی۔ صلح دے لئی ایہ شرط رکھی کہ بخارا نو‏‏ں غزنوی سلطنت وچ شامل کیتا جائے تے سمرقند تے اس دے آس پاس دا علاقہ على مگین دے قبضے وچ راے۔ علی مگین نے اس شرط نو‏‏ں قبول کر لیا تے صلح کرکے دوسرے دن سمرقد دی طرف روانہ ہو گیا۔ غزنوی لشکر وی واپس روانہ ہويا روانگی دے دوسرے ہی دن التونتاش نے داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔ فوج دے سرداراں نے اوہدی موت دی خبر نو‏‏ں راستے وچ لشکریاں تو‏ں چھپائے رکھیا تے خوارزم پہنچ کر اس دا اعلان کیتا گیا۔ سلطان مسعود نو‏‏ں التونتاش دے مرنے دی اطلاع خراسان وچ ملی اس نے التونتاش دی خدمات دے صلے وچ اس دے بیٹے ہارون نو‏‏ں خوارزم دا حاکم مقرر کر دتا۔
قحط تے مرض
اس سال دنیا دے اکثر حصےآں وچ بارش نہ ہونے دی وجہ تو‏ں اک زبردست قحط پیتا سی قحط گیا تو اک عالمگیری وباء نے اپنا رنگ جمایا۔ اس وبا تو‏ں صرف اصفهان ہی وچ چالیس ہزار آدمی لقمہ اجل ہو گئے۔ ہندوستان دے اکثر شہراں تے دیہاتاں وغیرہ وچ مرنے والےآں دی تعداد اتنی ودھ گئی کہ کھیندی باڑی تے ہور پیشاں دے لئی مزدوراں دا ملنا مشکل ہو گیا۔ بغداد دے نواحی علاقےآں موصل تے جرجستھان وچ "جدری" (چیچک) دے مرض دی وبا پھیلی۔ انہاں شہراں دا شاید ہی کوئی گھر ایسا ہو جتھ‏ے دو تن افراد اس مرض جان کاہ دا شکار نہ ہوئے ہاں۔
والی طبرستان اُتے حملہ
سلطان مسعود نے 435ھ وچ آئل تے ساری (طبرستان دے دو مقالات) فتح کرنے دا ارادہ کیتا۔ انہاں علاقےآں دے باشنداں نے آپس وچ مل کر سلطان مسعود دا مقابلہ کیتا۔ لیکن غزنوی فوج دے سامنے انہاں دا زور نہ چل سکا تے سلطان مسعود نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی۔ ابا دا کالنجار امیر طبرستان نے اپنا اک پیامبر سلطان مسعود دی خدمت وچ بھیجیا تے اس دا مطیع رہنے دی درخواست کیتی تے ایہ وعدہ کیتا کہ اوہ اپنے ملک وچ مسعود دے نام دا سکہ تے خطبہ جاری کرے گا۔ (مسعود نے صلح دی ایہ شرط مان لی) امیر طبرستان نے اپنے فرزند بهمن تے برادر زادے شیردیہ نو‏‏ں گورگان روانہ کیتا تے سلطان مسعود واپس غزنی روانہ ہويا۔
ترکمانیاں نال معرکہ آرائی
جب سلطان مسعود نیشاپور پہنچیا تو اوتھ‏ے دے باشندے ترکمان سلجوقی دے ظلم و ستم دی شکایت لے کر مسعود دے پاس آئے تے اس تو‏ں امان طلب کيتی۔ مسعود نے بک تعذی تے حسین بن علی میکال نو‏‏ں اک زبردست فوج دے نال ترکماناں دی سرزنش دے لئی روانہ کیتا جدو‏ں ایہ فوج شقيد القاق (نامی مقام اُتے) پہنچی تو ترکمانیاں دا اک پیامبر بک تعذی دے پاس پہنچیا تے اس تو‏ں کہیا کہ "ترکمنی ایہ درخواست کردے نيں کہ ساڈی ساری قوم غزنویاں دی تابع تے امیر مسعود دی طرف دار اے جے سانو‏ں تباہ و برباد کیتا گیا تو اس تو‏ں آس پاس دے علاقےآں دے باشنداں نو‏‏ں تکلیف ہوئے گی۔ لہذا جے سلطان مسعود ساڈی معاش دے لئی زمین دی حد بندی کر دے تو اسيں اقرار کردے نيں کہ آئندہ اسيں کسی نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچائے گے۔" بک تعذی ترکمنی قاصد دے نال ذرا سختی تو‏ں پیش آیا تے اسنو‏ں جواب دتا کہ ترکمانیاں تو‏ں جا کر کہہ دو کہ اطاعت دا اقرار کریئے تے آئندہ کسی بد اعمالی دے مرتکب نہ ہاں۔ ہور اپنا اک قابل اعتبار آدمی سلطان مسعود دی خدمت وچ بھیجے کہ میرے نام اک شاہی فرمان منگوائاں تاکہ وچ انہاں تو‏ں کسی قسم دا تعرض نہ کراں جے ایہ شرائط منظور نہ ہاں تو پھر ساڈے تے انہاں دے درمیان تلوار ہی تو‏ں صلح ہوئے گی۔ ترکمانیاں نو‏‏ں جدو‏ں ایہ جواب ملیا تو اوہ مجبوراً جنگ دے لئی تیار ہوئے تے وڈی سرفروشی تے جان بازی تو‏ں لڑے لیکن بک تعذی دے سامنے انہاں دا زور نہ چلا تے شکست کھا کر میدان جنگ تو‏ں بھاگ گئے۔ بک تعذی نے ترکمانیاں دا تعاقب کیتا تے انہاں دے بیوی بچےآں نو‏‏ں اپنا قیدی بنا کر انہاں دے تمام مال و دولت اُتے قبضہ کر لیا۔ اس دے بعد غزنوی فوج لوٹ مار دے لئی ادهر ادهر منتشر ہو گئی۔ ترکماناں نو‏‏ں اک اچھا موقع ہتھ آیا تو انہاں نے درہ کوہ تو‏ں نکل کر بک تعذی دی فوج اُتے حملہ کر دتا۔ طرفین وچ دو دن تے دو رات تک زبردست لڑائی ہوندی رہی۔ غزنوی سپاہیاں دی تعداد کم سی اس لئی میدان جنگ تو‏ں انہاں دے قدم اکھڑنے لگے ایہ عالم دیکھ کر بک تحذی نے حسین میکال تو‏ں کہیا ہن ایتھ‏ے زیادہ ٹھہرنا مناسب نہ ہوئے گا۔ بہتر ایہی اے کہ میدان جنگ تو‏ں بھاگ کر اپنی جاناں بچائاں. حسین میکال نے یک تعذی دے مشورے اُتے عمل نہ کیتا۔ یک تعذی خود میدان جنگ تو‏ں بھاگ نکلیا. میکال نے وڈی ہمت و جرات تو‏ں کم لیا تے خوب جان توڑ کر لڑتا رہیا آخر کار دشمناں دے ہتھو‏ں گرفتار ہو گیا۔ بک تعذی جان چھپا کر بھاگتا ہويا نیشاپور پہنچیا تے سلطان مسعود تو‏ں سارا ماجرا بیان کیتا۔ سلطان نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں وڈا رنج ہويا تے اوہ 436ھ وچ ناکم و نامراد واپس غزنی روانہ ہويا۔
احمد نیالتگین دی سرکشی
اسی زمنے وچ ہندوستان تو‏ں احمد نیالتگین دی بغاوت دی خبراں آئیاں ۔ سلطان مسعود نے نانھ نام دے اک ہندو سردار نو‏‏ں اوہدی سرکوبی دے لئی روانہ کیتا۔ ناتھ اپنے لش کرکے نال روانہ ہويا تے اس تو‏ں معرکہ آرا ہويا دونے وچ زبردست جنگ ہوئی۔ احمد نے وڈی دلیری تے جوانمردی دے نال ناتھ دا مقابلہ کیتا اس لڑائی وچ ناتھ مارا گیا تے غزنوی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی۔ جدو‏ں سلطان مسعود تک اس واقعے دی اطلاع پہنچی تو اس نے تولک بن حسین نو‏‏ں جو ہندواں دا بہت وڈا امیر سی نیالتگین دے مقابلے اُتے روانہ کیتا۔ تولک نے نیالتگین تو‏ں جنگ کرکے اسنو‏ں شکست دت‏ی۔ نواں لتگین پریشانی دے عالم وچ منصورہ ، ٹھٹھہ تے سندھ دی طرف بھاگ گیا۔ تولک نے اس دا تعاقب کیتا تے اس دے جس ساتھی نو‏‏ں دیکھیا اس دے کان تے ناک کاٹ کر اسنو‏ں چھڈ دتا۔ احمد ہانپتا کانپا دریائے سندھ دے کنارے تک پہنچیا اوہ دریا نو‏‏ں پار کرکے دوسری طرف اترنا ہی چاہندا سی کہ دفعتاً دریا وچ سیلاب آگیا تے نیالتگین اس سیلاب دے سامنے بے دست و پا ہو ک‏ے رہ گیا تے ایويں اس دا خاتمہ ہو گیا۔ پانی دے بہاو نے نیالتگین دی لاش جدو‏ں کنارے اُتے پھینک دی تو لاش نو‏‏ں غزنوی سپاہیاں نے اپنے قبضے وچ کر لیا تے اس دا سر کاٹ کر تولک دے سامنے پیش کیتا۔ تولک نے سر نو‏‏ں سلطان مسعود دے پاس غزنی بھیج دتا۔
عالی شان تاج
437ھ وچ سلطان مسعود نے غزنی وچ اک نواں محل تعمیر کروایا۔ اس وچ اک وڈا خوبصورت جڑاؤ تخت بچھایا گیا تے اس تخت اُتے اک عالی شان تاج جس دا وزن ستر من سی (من دا وزن فارس وچ آدھا سیر دے قریب ہے) سونے دی زنجیراں تو‏ں بنھ کر لٹکایا گیا۔ سلطان مسعود نے اس جڑاؤ تخت اُتے قدم رنجہ فرمایا تے ایہ تاج اپنے سر اُتے رکھیا۔ اس سلسلے وچ اس نے دربار عام منعقد کیتا تے ہر شخص نو‏‏ں اپنی ملاقات تو‏ں نوازا۔
قلعہ ہانسی تے سون پت دی فتح
اسی سال سلطان مسعود نے اپنے بیٹے مودود غزنوی نو‏‏ں صاحب طبل و علم کیتا تے خود قلعہ ہانسی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی ہندوستان دی طرف روانہ ہويا۔ طبقات ناصری دے مولف دا بیان اے کہ اس زمنے وچ ہانسی سوالک دا دارالسلطنت سی تے ہانسی دا قلعہ بہت ہی مضبوط سی اوہدی بابت ہندو عقیدہ رکھدے سن کہ ہن کدی کوئی مسلما‏ن فرمانروا تسخیر نئيں کر سکدا۔ سلطان مسعود نے ہانسی پہنچ کر اس قلعے دا محاصرہ کر لیا تے چھ روز دی محنت دے بعد اسنو‏ں فتح کر لیا۔ اس قلعے تو‏ں بہت سا مال غنیمت مسعود دے ہتھ لگیا۔ اس نے ایہ قلعہ تے تمام مال غنیمت اپنے قابل اعتماد سرداراں دے حوالے کیتا تے خود سون پت دا قلعہ فتح کرنے دے لئی آگے بڑھا۔ سون پت دے راجا دیپال ہری نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ سلطان مسعود اوہدی سرزنش دے لئی آ رہیا اے تو اوہ پریشان و بد حواس ہو ک‏ے جنگل دی طرف بھاگ گیا۔ غزنوی لشکر نے سون پت پہنچ کر اوتھ‏ے دے قلعہ نو‏‏ں تسخیر کر لیا تے اس دے تمام بتاں نو‏‏ں پاش پاش کرکے تمام مال و دولت اُتے اپنا قبضہ کر لیا۔ مسلماناں نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ دیپال ہری راجا سون پت ایتھ‏ے تو‏ں فرار ہو چکيا اے تو انہاں نے اس دا تعاقب گیا۔ دیپال نو‏‏ں جدو‏ں اوہدی خبر ہوئی تو اس نے اپنا ساز و سامان تے لشکر جنگل ہی وچ چھڈ دتا تے خود کسی گوشے وچ روپوش ہو گیا۔ مسلماناں نے دیپال ہری دے ساز و سامان اُتے قبضہ کیتا تے اس دے لشکر نو‏‏ں گرفتار کرکے ایتھ‏ے تو‏ں دره رام دیو دی طرف بڑھے۔ راجا رام دیو اپنی اکھاں تو‏ں دیپال ہری دا حشر دیکھ چکيا سی اسنو‏ں جدو‏ں سلطان مسعود دی آمد دی خبر ہوئی تو اس نے وڈی دانشمندی تو‏ں کم لیا۔ اس نے بہت سا مال و دولت سلطان دی خدمت وچ روانہ کیتا تے ایہ درخواست کیتی کہ وچ بہت ضعیف تے کمزور ہاں اس لئی مجھ وچ اتنی ہمت نئيں اے کہ بذات خود خدمت اقدس وچ حاضر ہو سکاں میرے حال اُتے رحم کیتا جائے تے جو کچھ ارسال خدمت اے اسنو‏ں قبول کیتا جائے تے مینو‏ں اپنے اطاعت شعاراں وچ شمار کیتا جائے۔ سلطان نے اوہدی درخواست قبول کر لی تے اس تو‏ں کسی قسم دا تعرض نہ کیتا ایتھ‏ے تو‏ں اوہ سون پت واپس آگیا۔ امیر مسعود نے سون پت دی حفاظت تے انتظام دے لئی اپنے اک معتد امیر نو‏‏ں اوتھ‏ے چھڈیا تے خود سون پت دے آس پاس دے علاقےآں دی تسخیر وچ مصروف ہو گیا۔ انہاں علاقےآں نو‏‏ں اس نے بہت جلد فتح کر لیا۔ انہاں اُتے قبضہ کرنے دے بعد اوہ غزنی دی طرف روانہ ہو گیا۔ جب سلطان مسعود لاہور پہنچیا تو اس نے کچھ دن اوتھ‏ے قیام کیتا اس نے اپنے دوسرے بیٹے ابو المجدود نو‏‏ں اوتھ‏ے دا حاکم بنایا تے اسنو‏ں طبل و علم عطا کیتا تے ایاز خاں کو اس دا اتابک (عینی اتالیق) مقرر کرکے خود واپس غزنی روانہ ہويا۔
طغرل بیگ دی سرزنش دا ارادہ
ترکمانیاں دی شورشاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سلطان مسعود 438ھ وچ بلغ پہنچیا۔ ترکمانیاں نو‏‏ں جدو‏ں اوہدی اطلاع ہوئی تو اوہ بلغ نو‏‏ں چھڈ دے ادھر ادھر دے علاقےآں وچ منتشر ہو گئے۔ بلخ دے باشنداں نے سلطان مسعود دی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے گزارش دی کہ سلطان دی غیر موجودگی وچ طغرل بیگ نے دریا نو‏‏ں پار کرکے کئی بار مسلماناں نو‏‏ں مارا تے لوٹا اے۔ سلطان مسعود نے ایہ سن کر موسم سرما وچ ہی طغرل دی سرکوبی دا ارادہ کیتا تے ترکمانیاں دی سرزنش نو‏‏ں موسم بہار دے ابتدائی زمنے تک دے لئی ملتوی کیتا۔ سلطنت دے امرا تے فوجی افسراں وغیرہ نو‏‏ں بادشاہ دے اس ارادے دی خبر ہوئی تو انہاں نے گزارش دی کہ دو سال تو‏ں ترکمنی خراسان وچ لوٹ مار مچائے ہوئے نيں تے اہل خراسان انہاں دی اس روش تو‏ں اس حد تک عاجز آ چکے نيں کہ خراسانیاں دا اک وڈا حصہ انہاں دی حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی تیار ہو گیا اے اس وقت ایہی مناسب اے کہ سب تو‏ں پہلے ترکمانیاں دا قلع قمع کیتا جائے تے پھر اس دے بعد کسی تے طرف توجہ دی جائے۔ (سبھی لوگ بادشاہ دے اس ارادے دے مخالف سن تے اسنو‏ں اس تو‏ں باز رکھنے دی کوشش کرنے لگے) اک شاعر نے اس مضمون دی اک نظم وی لکھی کہ بادشاہ نو‏‏ں پہلے طغرل بیگ اُتے حملہ نئيں کرنا چاہیے۔ اس نے ایہ نظم سلطان مسعود دی خدمت وچ پیش دی لیکن سلطان اُتے کوئی اثر نہ ہويا تے اوہ اپنے ارادے اُتے قائم رہیا۔ اس دا ایہ خیال سی کہ طغرل بیگ دا ملک بآسانی اس دے قبضے وچ آجائے گا۔ لہذا اس نے دریائے جیحون اُتے پل بندھوایا تے دریا نو‏‏ں پار کرکے ماوراء النہر پہنچیا۔ ماوراءالنہر وچ کسی نے سلطان مسعود دا مقابلہ نہ کیتا اس لئی اس صوبے دے بوہت سارے علاقےآں اُتے مسعود نے بغیر کسی روک ٹوک دے قبضہ کر لیا۔ انہاں دناں وچ اس علاقے وچ شدید برف باری تے بارش ہوئی ، اک تو سردیاں دا موسم تے دوسرے ایہ مصیبت اس وجہ تو‏ں غزنوی فوج نو‏‏ں بہت سی تکلیفاں تے مصائب دا سامنا کرنا پیتا۔ اس زمنے وچ داؤد سلجوقی نے سر اٹھایا تے اوہ سرخس تو‏ں بلغ دی طرف بڑھا۔ خواجہ احمد وزیر نے بلغ تو‏ں سلطان مسعود نو‏‏ں اطلاع دی کہ داؤد سلجوقی اک زبردست لش کرکے نال بلغ دی طرف آ رہیا اے تے میرے پاس اتنی فوج تے سامان جنگ نئيں اے کہ اس دے مقابلے وچ صف آرا ہو سکاں۔ ایہ خبر ملتے ہی سلطان مسعود بلغ دی طرف روانہ ہو گیا۔ جو نہی سلطان بلغ دی طرف روانہ ہويا طغرل نے غزنی اُتے حملہ کر دتا تے بوہت سارے شاہی اونٹھ تے گھوڑے لوٹ کر لے گیا۔ اس لوٹ مار دے دوران وچ طغرل نے اہل غزنی نو‏‏ں خوب جی بھر دے بے عزتی کيتی۔ سلطان مسعود جدو‏ں بلخ دے قرب و جوار وچ پہنچیا تو داؤد بلغ اُتے حملہ کرنے دا ارادہ ترک کرکے مرو دی طرف چلا گیا۔ سلطان نے بلغ پہنچ کر اپنے بیٹے مودود نو‏‏ں نال لیا تے داؤد دے تعاقب وچ گورگان دی طرف روانہ ہو گیا۔ گورکان وچ کچھ لوگ علی تقندری دے ظلم و ستم دا شکار سن انہاں نے سلطان مسعود دی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے على تقندری دی شکایت دی تے اس دے ظلم و ستم تو‏ں نجات دلانے دی درخواست کيتی۔ على تقندری اک ظالم عیار تے چالاک ڈاکو سی لوٹ مار اس دا پیشہ سی تے اس اُتے اوہ گزر بسر کردا سی سلطان مسعود نے اس تو‏ں اطاعت گزاری دے لئی کہیا۔ اس نے نے انکار کیتا تے حسب معمول اپنی روش اُتے چلدا رہیا، علی تقندری نے جدو‏ں دیکھیا کہ سلطان جنگ دا ارادہ کر رہیا اے تو اوہ قلعہ وچ پناہ گزین ہو گیا۔ مسعود نے اس قلع دی تسخیر دے لئی لشکر دا اک دستہ روانہ کیتا انہاں سپاہیاں نے بآسانی قلعے نو‏‏ں فتح کر لیا تے علی تقندری نو‏‏ں گرفتار کرکے سلطان دے سامنے لیائے ، مسعود نے اس بد معاش شخص نو‏‏ں اوہدی بد اعمالیاں دی سزا دی تے پھانسی اُتے چڑھا دتا۔
ترکمانیاں تو‏ں معاہده
جب ترکمانیاں نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا کہ سلطان مسعود اک زبردست لشکر لے کر مرو دی طرف آ رہیا اے تو انہاں نے اک قاصد دے ذریعہ سلطان دے پاس پیغام بھیجیا کہ ساڈی قوم پوری طرح بادشاہ دی فرماں بردار تے اطاعت گزار اے۔ اسيں نے ہن تک جو بدعنوانیاں کيتیاں نيں انہاں دی وجہ ایہ اے کہ ساڈا کوئی ذریعہ معاش نئيں۔ جے بادشاہ ساڈی معاش دے لئی مدد فرمائے تے ساڈے لئی اتنی جاگیر وقف کر دے کہ اوہدی آمدنی تو‏ں ساڈے اہل و عیال تے جانوراں دی کفالت ہو سکے تو اسيں سب اوہدی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے اپنی گذشتہ بد کرداریاں دے لئی معافی مانگاں گے تے آئندہ دے لئی ایسی حرکتاں تو‏ں توبہ کرن گے۔ سلطان مسعود نے ترکمانیاں دی اس درخواست نو‏‏ں قبول کر لیا تے انہاں دے سردار مسمی پیغو دے پاس اپنا اک قاصد بھیجیا تا کہ ترکمنی اپنے وعداں دی کوئی ضمانت دے کر سلطان مسعود نو‏‏ں اپنی نیک چلنی دا یقین دلا دتیاں ترکمانیاں نے مسعود دی خواہش دے مطابق قول و قسم دے کر اپنے وعداں نو‏‏ں پورا کرنے دا یقین دلیایا تے مسعود نے وی انہاں دی خواہش نو‏‏ں پورا کیتا تے انہاں دی گزر بسر دے لئی جاگیر وقف کر دی ایتھ‏ے تو‏ں مسعود نے ہرات دی طرف کوچ کیتا۔ راستے وچ ترکمانیاں دے اک گروہ نے مسعود دے لشکر اُتے چھاپہ مارا چند سپاہیاں نو‏‏ں قتل کرکے اوہ لوگ تھوڑا بہت مال وی اپنے ہمراہ لے گئے۔ مسعود نے اپنے لشکر دا اک دستہ انہاں دے پیچھے روانہ کیتا۔ اس دستے نے ترکمانیاں دے اس گروہ نو‏‏ں جا لیا تے انہاں نو‏ں تہ تیغ کر دتا۔ ان مقتولاں دے سر تے اہل و عیال نو‏‏ں نال لے کر ایہ دستہ سلطان مسعود دی خدمت وچ حاضر ہويا۔ مسعود نے انہاں مردہ تے زندہ ترکمانیاں نو‏‏ں گدھاں اُتے سوار کرکے پیغو دے پاس بھجوا دتا۔ تے اس تو‏ں کہلا بھیجیا ایہ دیکھو تے آئندہ دے لئی ہوشیار ہو جاؤ۔ جو کوئی وعدہ خلافی کردا اے تے اپنے عہد نو‏‏ں توڑتا اے اس دا ایہی حال ہوندا اے۔ پیغو نے اس جماعت تو‏ں اپنی لا علمی دا اظہار کیتا تے جواب وچ سلطان مسعود نو‏‏ں کہلا بھیجیا۔ "وچ خود وی انہاں لوگاں تو‏ں بیزار سی تے وچ خود انہاں نو‏‏ں سزا دینا چاہندا سی جو انہاں نو‏ں خود بخود مل گئی۔" سلطان مسعود ہرات تو‏ں نیشاپور آیا تے اوتھ‏ے تو‏ں طوس دی طرف روانہ ہويا۔ طوس دے قرب و جوار وچ وی ترکمانیاں دے اک چھوٹے تو‏ں لشکر نے سلطان دے نال چھیڑ چھاڑ کيتی۔ مسعود نے انہاں نو‏ں وی موت دے گھاٹ اتار دتا تے طوس دے شہر وچ داخل ہوا- ایتھ‏ے پہنچ کر سلطان مسعود نو‏‏ں معلوم ہويا کہ باد آورد دے باشنداں نے قلعہ ترکمانیاں دے حوالے کر دتا اے۔ مسعود نے طوس دے قلعہ نو‏‏ں ختم کرکے اہلیان قلعہ نو‏‏ں قتل کیتا تے پھر نیشاپور دی طرف واپس ہويا۔ سلطان مسعود نے سردیاں دا زمانہ نیشاپور ہی وچ بسر کیتا تے 430ھ دے موسم بہار وچ طغرل بیگ نو‏‏ں کچلنے دے ارادے تو‏ں بار آورد دی طرف روانہ ہويا۔ طغرل نے جدو‏ں مسعود دی آمد دی خبر سنی تو اوہ ڈر دے مارے تزن دی طرف فرار ہو گیا۔ طغرل دے فرار دی خبر سن کر مسعود نے راستے ہی تو‏ں اپنی باگ موڑی تے مہتہ ہوندا ہويا سرخس دی طرف چل نکلیا۔ مہتہ وچ مسعود نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ایتھ‏ے دے باشندے وی بغاوت اُتے آمادہ نيں تے خراج ادا کرنے تو‏ں انکار کردے نيں۔ مسعود نے ایتھ‏ے دے باشنداں نو‏‏ں اس نافرمنی دا مزا چکھایا۔ بعض نو‏‏ں قتل کیتا بعض دے ہتھ پاآں کاٹ کر انہاں نو‏ں معذور تے ناچار بنایا تے انہاں دے قلع کوفتح کرکے آگے بڑھا تے دندانقان وچ پہنچیا۔
ترکمانیاں تو‏ں جنگ
رمضان 430ھ نو‏‏ں سلطان مسعود نو‏‏ں اک بار پھر ترکمانیاں تو‏ں واسطہ پیتا۔ انہاں دے اک زبردست لشکر نے سلطان مسعود نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا۔ بادل ناخواستہ مسعود نے وی اپنی فوج نو‏‏ں مرتب کیتا تے فریقین وچ لڑائی شروع ہو گئی۔ لڑائی دے دوران وچ سلطان دے لش کرکے کئی سردار دشمن تو‏ں جا ملے (دشمن دی طرف تو‏ں لڑنے لگے) مسعود نے جدو‏ں اپنے ساتھی سرداراں دی ایہ نمک حرامی دیکھی تو اوہ بذات خود میدان جنگ وچ اترا۔ ترکمانیاں دے بیشتر سپاہیاں نو‏‏ں اس نے تلوار دے گھاٹ اتار کر سب اُتے اپنی دھاک بیٹھا دت‏ی۔ اوہ اس جوان مردی تو‏ں لڑا کہ شاید ہی کسی بادشاہ نے میدان جنگ وچ ایسی بہادری دا مظاہرہ کیتا ہو مگر اس دا کیتا علاج کہ مسعود دے برے دن آ چکے سن ۔ فوج دا کچھ حصہ تو دشمناں تو‏ں جا ملیا تے جو باقی بچا سی اس نے میدان جنگ تو‏ں فرار ہو ک‏ے غزنی دی راہ لی۔ جب مسعود نے ایہ دیکھیا کہ اس دے آس پاس کوئی ساتھی باقی نئيں رہیا اے تو اس نے مجبور ہو ک‏ے لڑائی تو‏ں ہتھ اٹھایا تے دشمن دی صفاں نو‏‏ں چیرتا ہويا میدان جنگ تو‏ں بھاگ نکلیا۔ دشمناں نے اسنو‏ں تنہا بھاگتے ہوئے دیکھیا لیکن کسی نو‏‏ں ایہ جرات نہ ہوئی کہ اس دا تعاقب کردا۔ سلطان مسعود اسی طرح بھاگتا ہويا مرو پہنچیا اوتھ‏ے اس دے مفرور لشکر دا کچھ حصہ اس تو‏ں آملیا۔ راستے وچ مسعود نے انہاں مفرور سپاہیاں تو‏ں کسی قسم دی کوئی گل نہ دی تے انہاں نو‏ں نال لے کر غزنی پہنچیا۔ ایتھ‏ے اس نے مفرور سپاہیاں دے مشہور سرداراں علی دایہ ، بک تعذی تے حاجب شیبانی وغیرہ نو‏‏ں گرفتار کرکے انہاں نو‏ں سخت زلیل و رسوا کیتا تے آخر کار انہاں نو‏ں ہندوستان بھجوا کر اوتھ‏ے دے مختلف قلعاں وچ قید کروا دتا۔ انہاں قیدیاں وچو‏ں اکثر نے قید دی حالت ہی وچ بہت جلد وفات پائی۔
حفاظتی انتظامات
ان مفرور سپاہیاں نو‏‏ں سزا دینے دے بعد مسعود ترکمانیاں نو‏‏ں کچلنے دی ترکیباں سوچنے لگیا۔ آخر کار اس نے ہندوستان جانے دا ارادہ کیتا تاکہ اوتھ‏ے اپنے لشکر وچ نويں سپاہیاں نو‏‏ں داخل کرکے اپنی قوت وچ اضافہ کرے تے پھر ترکمانیاں تو‏ں معرکہ آراء ہو ک‏ے انہاں نو‏ں انہاں دی بد اعمالیاں دی پوری سزا دے۔ اس دے بعد مسعود نے اپنے بیٹے مودود نو‏‏ں دوباره بلغ دا امیر مقرر کیتا تے خواجہ محمد بن عبد الصمد وزیر نو‏‏ں اس دے ہمراہ روانہ کیتا۔ ازمگین نو‏‏ں وی مودود دا مصاحب بنایا تے چار ہزار سپاہیاں دے لش کرکے نال اسنو‏ں وی بلغ روانہ کر دتا۔ سلطان دا دوسرا لڑکا شہزادہ امیر مجدود غزنوی لاہور تو‏ں آیا ہويا سی اسنو‏ں سلطان نے دو ہزار سپاہیاں دے ست ملتان روانہ کیتا کہ اوہ ایتھ‏ے دے نظام حکومت نو‏‏ں بہتر بنائے تے ابتری و انتشار پیدا نہ ہونے دے۔ تیسرے بیٹے امیر ایزدیار غزنوی نو‏‏ں سلطان مسعود نے کوہ پایہ غزنی دی طرف روانہ کیتا تا کہ اوتھ‏ے دے سرکش افغانیاں نو‏‏ں قابو وچ رکھیا جائے تے اس طرح غزنوی سلطنت دی سرحداں انتشار تو‏ں محفوظ رہیاں۔
غلاماں دی بغاوت تے سلطان دی گرفتاری
ان حفاظتی انتظامات دے بعد سلطان مسعود نے اپنے باپ (محمود غزنوی) دی جمع دی ہوئی تمام دولت اونٹھاں اُتے لادی تے اس خزانے نو‏‏ں اپنے نال لے کر لاہور دی طرف روانہ ہويا۔ سلطان نے راستے ہی وچ اپنے اک آدمی نو‏‏ں اس کم دے لئی بھیجیا کہ اوہ اس دے بھائی محمد غزنوی نو‏‏ں قلعے تو‏ں نکال کر انہاں دے سامنے لیائے۔ سلطان رباط مارکلہ (مارگیلہ)(یہ مقام راولپنڈی تے اٹک دے درمیان واقع ہے) دریائے جہلم دے قریب پہنچیا تو سلطان دے قابل اعتبار غلاماں نے لالچ وچ آ کر اونٹھاں اُتے لدے ہوئے خزانے نو‏‏ں جی کھول کر لوٹا تے اس دوران وچ سلطان دے بھائی محمد غزنوی وی اوتھ‏ے پہنچ گیا۔ انہاں نمک حرام غلاماں نے جنہاں نے خزانہ شاہی نو‏‏ں لوٹا سی ایہ خیال کیتا کہ سلطان مسعود نو‏‏ں معزول کر دینا مناسب اے ورنہ اوہ انہاں دی ناشائستہ حرکت نو‏‏ں معاف نہ کرے گا۔ (تے کڑی سزا دے گا) ایہ سوچنے دے بعد انہاں غلاماں نے سلطان مسعود اُتے حملہ کر دتا۔ مسعود مجبوراً رباط مارکلہ وچ قلعہ بند ہو گیا۔ غزنوی فوج دا ہر چھوٹا وڈا فرد آئے دن دی جنگاں تو‏ں تنگ آ چکيا سی ہور وطن دی جدائی دی وجہ تو‏ں وی ایہ سب لوگ پریشان سن ۔ اس بنا سارے لشکر نے سلطان دی مخالفت کيتی۔ ایہ لوگ رباط دے اندر داخل ہو گئے تے سلطان مسعود نو‏‏ں گرفتار کرکے امیر محمد غزنوی دے پاس لے آئے۔ امیر محمد نے اپنے بھائی تو‏ں کہیا سلطان مسعود نے قلعہ گیری (یہ قلعہ دریائے سندھ دے قریب واقع تھا) وچ رہنا پسند کیتا تے روانگی دی تیاری کرنے لگیا۔ مورخین دا بیان اے کہ جس وقت مسعود غزنوی روانہ ہويا اس وقت اس دے پاس پھوٹی کوڑی وی نہ سی لہذا اس نے اک آدمی نو‏‏ں اپنے بھائی محمد غزنوی جو اس وقت سلطان سی دے پاس بھیجیا تا کہ اوہ اخراجات دے لئی رقم لیائے۔ سلطان نے پنج سو درہم بھجوائے۔ جدو‏ں ایہ رقم مسعود دے سامنے آئی تو اسنو‏ں دیکھ کر اوہدی اکھاں وچ آنسو آگئے تے اسی عالم وچ اوہدی بولی تو‏ں بے اختیار ایہ الفاظ نکلے۔ سبحان اللہ كل اس وقت میرے قبضے وچ زر و جواہر تو‏ں لدے ہوئے تن ہزار اونٹھ سن تے اج میری بد قسمتی دا ایہ عالم ہے۔ مسعود نے اسی وقت اپنے چند ساتھیاں تو‏ں اک ہزار دینار بطور قرض لئی تے اوہ پنج سو درہم جو سلطان نے بھجوائے سن اسی شخص نو‏‏ں بطور انعام دے دتے جو لے کر آیا سی
سلطان مسعود دا قتل
محمد غزنوی جدو‏ں دوبارہ سلطان بنے تو اس وقت چونکہ نابینا سن اس لئی اس نے زندگی نو‏‏ں سادہ طریقے تو‏ں بسر کرنے اُتے اکتفا کیتا تے سلطنت دا تمام کاروبار اپنے مخبوط الحواس بیٹے احمد غزنوی دے سپرد کر دتا۔ احمد عنان حکومت ہتھ وچ لیندے ہی سلیمان بن یوسف سبکتگین تے علی خویشاوند دے بیٹے نو‏‏ں نال لے کر اک روز قلعہ گیری وچ داخل ہو گیا تے اس نے بغیر اپنے باپ دی اجازت تو‏ں سلطان مسعود نو‏‏ں قتل کر دتا۔ یہ واقعہ 433ھ دا اے۔ بعض مورخین دا بیان اے کہ احمد نے مسعود نو‏‏ں زندہ کنوئاں وچ پھینکوا کر کنوئاں نو‏‏ں پتھر تے مٹی تو‏ں اُتے کر دتا۔ یہ کہیا جاندا اے کہ احمد نے دایہ محمد نو‏‏ں مجبور کرکے مسعود نو‏‏ں قتل کروایا۔
مدت حکومت
تاریخ گزیدہ دے بیان دے مطابق سلطان مسعود نے نو سال نو ماہ حکومت دی لیکن بعضاں دے خیال وچ اوہدی مدت حکومت بارہ سال اے۔
سیرت
سلطان مسعود وڈا بمادر رحم دل تے ہنس مکھ انسان سی اسنو‏ں علما و فضلاء تو‏ں بے حد عقیدت سی تے اوہ ہمیشہ انہاں دی صحبت وچ بیٹھنا پسند کردا سی اس دے زمانہ دے بوہت سارے علما و فضلاء نے اپنی کتاباں اس دے نام تو‏ں معنون کيتیاں نيں۔ استاد خوارزمی ابوریحان البیرونی منجم اپنے زمنے دے بہت وڈے عالم تے فن ریاضی دے ماہر سن ۔ انہاں دی کتب قانون مسعودی اک اعلیٰ درجے دی کتاب اے جو فن ریاضی تو‏ں متعلق اے۔ ایہ کتاب جداں کہ اس دے نام تو‏ں ظاہر اے سلطان مسعود دے نام اُتے لکھی گئی۔ اس گراں با تصنیف دے سلسلے وچ سلطان مسعود نے ابو ریحان نو‏‏ں اک ہاتھی دے وزن دے برابر چاندی دت‏ی۔ قاضی ابو محمد نامی نے اپنی عظیم الشان کتاب نو‏‏ں جو فقہ حنفی تو‏ں متعلق اے۔ سلطان مسعود ہی دے نام تو‏ں منسوب کیتا تے اس دا نام کتاب مسعودی رکھیا۔ "تاریخ رونته الصفا“ وچ بیان کیتا گیا اے کہ مسعود محتاجاں تے غریباں وغیرہ دا بہت خیال رکھدا سی تے ہمیشہ انہاں نو‏ں صدقہ تے خیرات دتا کردا سی چنانچہ اک دفعہ دا واقعہ اے کہ رمضان دے مہینے وچ سلطان مسعود نے صرف اک دن وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ درہم خیرات کیتے۔ مسعود دی حکومت دے زمنے وچ ممالک غزنویہ وچ بے شمار مسجداں تے مدرس‏ے تعمیر ہوئے۔"
اولاد
تاریخی کتب وچ سلطان مسعود غزنوی دے چھے بیٹےآں دا ذکر ملدا اے۔
حوالے
گٹھ:1040 دیاں موتاں گٹھ:غزنوی حکمران گٹھ:قرون وسطی دی تریخ ہندوستان گٹھ:گیارہویں صدی وچ ایشیا دے حکمران گٹھ:غزنوی سلطنت
بیریئن کاؤنٹی
بیریئن امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
فولادی پھُل
فولادی پھُل نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
خالد مسعود
خالد مسعود خان پنجابی دے شاعر صحافی کالم نگار تے سیاح نیں۔ اوندی شاعری پنجابی تے اردو دا ملاپ اے۔
جیون کتھا
1976-77 چ کالج ج پڑھدیاں ہویاں شاعری ول اۓ تے ایتھے اونان مشاعراں چ مزاحیہ نظماں پڑھیاں۔ 1988 توں پاکستان ٹی وی تے فیر دوجیاں ٹیلی ویژن چینلاں تے وی پڑھن لگے۔ ھن تک امریکہ' انگلینڈ' آسٹریلیا' فرانس' جرمنی' ھالینڈ' ناروے' بلجیئم' سعودی عرب' متحدہ عرب امارات' بحرین' قطر' مسقط' کویت ' انڈیا ' اٹلی' ترکی ' مصر' نیدر لینڈ' سپین ' تے تھائی لینڈ چ مشاعرے پڑھ چکے نیں۔ اپنی مزاحیہ شاعری دے حوالے نال دنیا بھر چ مقبول نیں۔ اپنی پنجابی شاعری چ اردو بول ورتدے نیں۔ اونھاں دے دو شعر:
حالد مسعور اردو اخبار چ کالم وی لکھدے نیں۔ 1997 توں کالم لکھن دا مڈ پیا۔ خبریں، اوصاف ، جنگ تے آجکل دنیا اخبار چ کالم آرہے نیں۔
خالد مسعود جی ویاۓ ہوۓ نیں تے اناں دیان تن تعیاں تے اک پتر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پنجابی شاعر
شہرستان ابو موسی
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ابوموسیایران دے صوبہ ہرمزگان دا شہرستان (ضلع) اے ، ایہہ خلیج فارس چ واقع اک جزیرہ اے تے ایران تے متحدہ عرب امارات وچکار متنازعہ علاقہ اے۔
نند لال نورپوری
نند لال نورپوری (1906-1966) اک پنجابی شاعر، لکھاری اتے گیت کار سی ۔اسدی جم پیؤ بشن سنگھ اتے ماں حکم دیوی دے گھر پنڈ نورپور، ضلع لائلپور (ہن فیصل آباد) ، برطانوی ہند وچّ ہویا| اسنے اپنی پڑھائی خالصہ سکول اتے خالصہ کالج لائلپور توں کیتی۔ نند لال نورپوری دا ویاہ سمترا دیوی نال ہویا اتے دیس دی ونڈ توں بعد اوہ جالندھر آ وسے۔
شہرستان ابو موسی
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان
نند لال نورپوری
رچناواں
اج دے دور وچّ میڈیا ولوں لچر شعراں آلی جس طرحاں دی گیت کاری سنچاری، پساری اتے پرچاری جا رہی اے اوہ پنجابی نوجوان نوں وہلڑ، جنسی مریض ،بے فکرے تے نشئیّ دے روپ وچّ بیاندی ای نہیں سگوں سرجدی وی اے ۔ پر نورپوری دے گیتاں وچلا نوجوان سریری، دماغی اتے روحی طور تے بہت بلوان اے ۔ اس دے امر گیتاں نوں گا کے ہرچرن گریوال، آسا سنگھ مستانہ، پرکاش کور، سریندر کور وغیرہ نے اپنی امرتا نوں یقینی بنایا-
انعام-سنمان لین لئی ترلے نہیں
نند لال نورپوری نے ہن دے رواجاں وانگ انعام-سنمان لین، کھوج پربندھ لکھوا کے چرچہ مشہوری کراؤن لئی ترلے نہیں مارے۔ اس دی سمچی رچنا اس دے مرن توں کئی سال مگروں ‘پنجاب بولیا’ دے ناں ہیٹھ کتابی روپ وچّ ساہمنے آئی ۔ پر اسدی شبد شکتی لوک مناں نوں اجے تکّ ونھ رہی اے۔
آخری ویلا
سٹھاں سالاں دی عمر چ اس سماجی تے معاشی حالت اتے راج پربندھ دی کروکتا توں مایوس ہوئے انت گھور غریبی دی حالت وچّ 13 مئی 1966 نوں خدکشی کر لئی۔
نند لال نورپوری سوسائٹی
نند لال نورپری سوسائٹی کجھ سال پہلا کجھ ودواناں، شاعراں نے رل کے بنائی جسدا مقصد نند لال نورپوری دے وچاراں نوں پرپھلت کرنا اے اتے ہر سال کسے اک کلاکار نوں پرسکار وی دندی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر گٹھ:پنجابی گیت کار گٹھ:پنجابی لکھاری
ہولو کاسٹ توں انکار
تجدید پسندان مرگ انبوہ محققین کا ایک گروہ ہے جو اس بات پر شک کا اظہار کرتے ہیں کہ مرگ انبوہ میں ساٹھ لاکھ سے زیادہ یہودی قتل ہوئے تھے۔ کچھ لوگ مرگ انبوہ کو سرے سے کہانی سمجھتے ہیں مگر زیادہ لوگ یہ سمجھتے ہیں کہ مرگ انبوہ پر نئے سرے سے تحقیق ہونا چاہئیے کہ اس میں مرنے والوں کی اصل تعداد کیا تھی۔ ان کے خیال میں یہ ساٹھ لاکھ سے بہت کم تھی اور اتنی بڑی تعداد کا ذکر پہلی دفعہ مرگ انبوہ کے کئی سال بعد سامنے آیا جس کا مقصد اسرائیل کے وجود کو بہانہ مہیا کرنا تھا۔ یہ خود کو ترمیم پسند (revisionists) کہلاتے ہیں مگر یہودی اور مرگ انبوہ پر مکمل یقین رکھنے والے ان کو منکرینِ مرگ انبوہ (Holocaust deniers) کہتے ہیں۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار تے ہولوکاسٹ دے نامکمل حقائق بیان کرنا یا اُنئيں توڑ مروڑ کر پیش کرنا سام دشمنی د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے افراد اس واقعے دے ثبوت نو‏‏ں نظر انداز کردے نيں تے اصرار کردے ہيں کہ ہولوکاسٹ اک من گھڑت کہانی اے جو اتحادیاں، سوویت کمیونسٹاں تے یہودیاں نے خود اپنے مفاد د‏‏ی خاطر گھڑ لی ا‏‏ے۔ انکار کرنے والےآں د‏‏ی "منطق" ایہ اے کہ 1945 وچ اتحادیاں نو‏‏ں جرمنی اُتے قبضہ کرنے دے لئی تے نازیاں د‏‏ی حمایت کرنے والےآں اُتے "سخت" تشدد دے جواز دے طور اُتے "ہولوکاسٹ د‏‏ی من گھڑت کہانی" د‏‏ی ضرورت سی۔ ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے اس گل دا وی دعوٰی کردے ہيں کہ یہودیاں نو‏‏ں جرمنی تو‏ں معاوضہ حاصل کرنے دے لئی تے اسرائیلی ریاست قائم کرنے دے لئی "ہولوکاسٹ د‏‏ی من گھڑت کہانی" د‏‏ی ضرورت سی۔ ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے افراد دعوی کردے ہيں کہ ہولوکاسٹ دا استعمال دوسری جنگ عظیم دے فاتحین، یہودی تے اسرائیل د‏‏ی اک وسیع و عریض سازش اے جس دے ذریعے ایتھ‏ے اپنے مقاصد حاصل کرسکن۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والےآں دا دعوٰی اے کہ جے انہاں نے ہولوکاسٹ نال تعلق رکھنے والی اک حقیقت نو‏‏ں جھوٹھا ثابت کردتا، تاں اوہ پورے واقعے نو‏‏ں ہی جھوٹھا ثابت کرسکن گے۔ اوہ اس تاریخی واقعے د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں نظر انداز ک‏ر ک‏ے ایداں دے دلائل پیش کردے ہيں جو انہاں دے مطابق مجموعی طور اُتے ہولوکاسٹ د‏‏ی حقیقت د‏‏ی نفی کردے ہيں۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے کچھ افراد ایہ کہندے ہيں کہ اپنی جان تو‏ں ہتھ دھونے والے "چند" یہودی قدرتی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مارے گئے، یا انہيں نازی ریاست نے اپنے جرائم د‏‏ی سزا دے طور اُتے ماریا سی۔ اوہ کہندے ہيں کہ یہودیاں تے اتحادیاں نے جنگ وچ مارے جانے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر بیان کيتا سی۔ ہولوکاسٹ دے تریخ داناں نے حقیقی طور اُتے دستیاب تاریخی ذرائع تے آبادی دے اعداد و شمار دے طریقہ کار دے ذریعے ہولوکاسٹ وچ مارے جانے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد 5.1 تے 6 ملین دے درمیان دسی ا‏‏ے۔ ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے افراد اس قابل قبول رینج دے درمیان اموات د‏‏ی صحیح تعداد دے بارے وچ غیریقینی پن نو‏‏ں اس گل دا ثبوت سمجھدے ہيں کہ ہولوکاسٹ د‏‏ی تمام تریخ اک من گھڑت کہانی اے، تے دوسری جنگ عظیم دے درمیان یہودی اموات د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر بیان کيتا گيا ا‏‏ے۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے کچھ افراد کہندے ہيں کہ نازیاں نے یہودیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی گیس چیمبراں دا استعمال نہيں کيتا سی۔ اوہ قتل و غارت دے مراکز د‏‏ی حقیقت تو‏ں انکار کردے ہيں۔ انکار کرنے والےآں نے اپنی توجہ آشوٹز اُتے مرکوز ک‏ر ک‏ے ایہ سمجھ لیا اے کہ جے انہاں نے اس گل نو‏‏ں غلط ثابت کر دتا کہ آشوٹز وچ یہودیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی گیس چیمبر دا استعمال کيتا گيا سی، تاں ہولوکاسٹ د‏‏ی تمام تریخ غلط ثابت ہوئے جائے گی۔
ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے افراد اکثر عوام نو‏‏ں اپنے نظریات د‏‏ی نوعیت دے بارے وچ دھوکے مبتلا کرنے د‏‏ی خاطر دانشوراں دے انداز د‏‏ی نقالی ردے نيں۔ اوہ عام طور اُتے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے دوسرے افراد د‏‏ی اشاعتاں نو‏‏ں اپنے کماں وچ ثبوت دے طور اُتے پیش کردے ہيں، تے اس مقصد دے لئی کنونشن منعقد کردے ہيں۔
انٹرنیٹ اُتے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار خاص طور اُتے غلط معلومات پھیلانے وچ آسانی تے تیزی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ، جتھ‏ے آئين د‏‏ی پہلی ترمیم دے تحت آزادی اظہار د‏‏ی ضمانت دتی جاندی اے، ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنا یا نازی نظریات دے فروغ تے سام دشمنی دے بارے وچ اظہار خیال قانون دے خلاف نہيں ا‏‏ے۔ جرمنی تے فرانس جداں یورپی ملکاں وچ ہولوکاسٹ تو‏ں انکار نو‏‏ں جرم قرار دے دتا گيا اے تے اوتھ‏ے نازی تے نیو نازی اشاعتاں د‏‏ی ممانعت ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ ہن ہولوکاسٹ تو‏ں انکار دا اہ‏م ترین ذریعہ اے تے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والی تنظیماں دے لئی لوکاں نو‏‏ں بھرتی کرنے دا اہ‏م ذریعہ اے ۔
تاریخ
سب سے پہلے نازی جرمنی کے لوگوں نے ہی اس بات کی مخالفت کی کہ انہوں نے یہودیوں کو خصوصی طور پر نشانہ بنایا تھا۔ اس کے بعد ہیری المر بارنز (Harry Elmer Barnes) نے جو ایک امریکی مصنف تھے، مرگ انبوہ کو جنگ کے پروپیگنڈہ مہم کا حصہ قرار دیا جس کا مقصد امریکا کی جنگ میں شمولیت کا جواز پیدا کرنا تھا۔ اس کے بعد اس سلسلے کی پہلی نمایاں کتاب ڈیوڈ ہگان نے آلمانی (جرمن) زبان میں لکھی جس کا نام 'ٹھونسی گئی جنگ' (Der Erzwungene Krieg) تھا جو 1961ء میں چھپی۔ 1969ء میں اس نے ایک اور کتاب بنام 'ساٹھ لاکھ کا افسانہ' (The Myth of the Six Mill) انگریزی میں لکھی۔ جو لاس اینجلس سے چھپی۔ یہ کتابیں یورپ میں ضبط کر لی گئیں۔.
1964ء میں ایک مشہور فرانسیسی مؤرخ پال ریسینئے (Paul Rassinier) نے ایک کتاب لکھی جس کا نام 'یورپی یہودیوں کا ڈراما' (The Drama of the European Jews) تھا۔ پال ریسینئے خود ایک یہودی تھے اور کیمپ میں قید رہے تھے اور انہوں نے اپنی آنکھوں سے کافی کچھ دیکھا تھا اس لیے وہ مرگ انبوہ کے افسانے (بقول پال ریسینئے کے ) کو تسلیم نہیں کرتے تھے۔ اسی طرح آرتھر بٹز ( Arthur Butz) نے 1976ء میں ایک کتاب بنام 'بیسویں صدی کا افسانہ' ( The Hoax of the Twentieth Century) لکھی۔ اور 1977ء میں ڈیوڈ ارونگ نے اپنی مشہور کتاب 'ہٹلر کی جنگ' (Hitler's War) لکھی جس میں مرگ انبوہ میں ساٹھ لاکھ کی تعداد سے انکار کیا گیا۔ 1979ء میں ایک فرانسیسی پروفیسر رابرٹ فوغیسوں (Robert Faurisson) نے، جن کا تعلق فرانس کی جامعہ لیوں (Université de Lyon) کے ادبیات کے شعبہ سے تھا، فرانس کے سب سے مشہور اخبار لو موند (Le Monde) کو ایک خط لکھا جس میں اس بات کا صریحاً انکار کیا گیا کہ یہودیوں کو قتل کرنے والے گیس چیمبروں کا کوئی وجود بھی تھا۔
تجدید پسندان کی فہرست
ایسے لوگ جو مرگ انبوہ پر تحقیق کے خواہش مند ہیں یا اس کی کسی بات پر متفق نہیں مثلاً وہ سمجھتے ہیں کہ مرنے والوں کی تعداد ساٹھ لاکھ سے بہت کم تھی۔ ان میں سے کچھ مشہور لوگوں کی فہرست درج ذیل ہے۔
حوالہ جات
زمرہ:تکذیب زمرہ:جرمنی میں سینسرشپ زمرہ:ضد سامیت زمرہ:مرگ انبوہ
مکھݨ
مکھݨ دئیں یا ملائی نال بݨی شے اے ۔ ایہ مدھاݨی وچ دئیں نوں ولوڑݨ نال بݨدی اے ۔ مکھݨ گاں، مجھ، بکری، بھیڈ، اونٹھ، یاک تے ہور تھݨ دار جانوراں دے دُدھ نال بݨدی اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ددھ گٹھ:پنجابی کھاݨے گٹھ:پنجابی پکوان گٹھ:کھان پین
برانچ کاؤنٹی
برانچ امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:مشیگن دیاں کاؤنٹیاں
دیس لسٹ بلحاظ فی کس خالص بین الاقوامی سرمایہ کاری حیثیت
ایہ دیس لسٹ بلحاظ فی کس خالص بین الاقوامی سرمایہ کاری حیثیت ا‏‏ے۔ اس دے اعداد تے شمار 2011–2012 دے مطابق نيں۔
اس دے اعداد تے شمار 2010–2011 دے مطابق نيں۔
حوالے
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس اقدار گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
لوئی چودواں
لوئی چودواں (انگریزی:Louis XIV of France) (1638 - 1715) فرانس دا اک بادشاہ سی جینے 1643 توں 1715 تک فرانس تے راج کیتا۔ اوہ جار وریاں دا سی جدوں اوہ تخت تے بیٹھیا تے اونے 72 سال 3 معینے تے 18 دن راج کیتا تے اینج اے کسے وی یورپی بادشاہ دا سب توں لمبا راج اے۔
ورسائی دا بنانا
لوئی نے اک شکارگاہ نوں 1661 چ اک محل چ پلٹ دتا۔ ایدا ناں ورسائی رکھیا گیا اے پیرس توں 12 میل بار سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
چک 71 ڈی بی
چک 71 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع بہاولپور دے پنڈ
منجھدھار
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
گٹھ:پنجابی ناول گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی ساہت
دہیں
دہی ددھ نوں خمیر دے کے بنی ہوئی کھان والی شے اے۔ ایہ گاں دے ددھ توں بندا اے پر مج، بکری، بھیڈ دے دد توں وی بن سکدا اے۔ دہی ساری دنیا وج کھادا جانوالا کھانا اے۔
دہی ترک بولی دا شبد اے۔ انسان دہی پرانے ویلیاں توں ورتدا آریا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ددھ
کھامپاتبتی بولی
[ کھامپاتبتی بولی بھوٹان دی اک تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان تے چین وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 1.5 ملین اے۔
آئس کریم
آئس کریم اک جمی ہوئی کھان والی شے اے جیہڑی دد، ملائی، سواد، تے فروٹ نال ملا کے بنائیدی اے۔ ایہدے وچ کھنڈ یا ہور مٹھے وی رلاۓ جاسکدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ددھ
کالہاؤن کاؤنٹی، مشیگن
کالہاؤن امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 277 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل جڑانوالہ چ وس رہیا اے ۔
گوام اڈنا لومڑ
گوام اڈنا لومڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
لاکھا بولی
لاکھا بولی بھوٹان دی اک دکھنی تبتی بولی اے۔ ایہ بھوٹان دے ضلع ٹرونگزا وچ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 8,000 اے۔
گٹھ:بھوٹانی بولیاں گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
کاس کاؤنٹی
کاس امریکی صوبے مشیگن دی اک کاؤنٹی اے۔
رجنی (ناول)
رجنی نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
"رجنی" ناول بنکم چندر جی دا لکھیا ہویا ہے .پہلے ایڈیشن وچّ ایس دا نام "گگنی" سی پر اگلے وچّ ایس دا نام "رجنی"رکھ دتا گیا .رجنی شبد تو مطلب رات کیؤنکہ اس ناول دی ہیروئن انھی ہے .انھے انسان دا موازنہ رات نال ہی کیتا جا سکدا ہے،کیؤنکہ اس دا ہنیرا جیون رات ورگا ہی ہندا اے .بنگال دے کئی نقاداں دا خیال ہے کی "رجنی"بنکم بابو دی دماغی رچنا نہیں، ایہہ "لارڈ لٹن" دے ناول "the last days of pompei دے ادھار تے لکھیا گیا ہے .کئی وار دوہاں کتاباں دا کریکٹر آپس وچّ مل جاندا اے .نانک سنگھ ..ولوں ایس ناول دا پنجابی وچّ ترجمہ کیتا گیا جو کہ لوکاں وچ بوہت مقبول ہویا ..
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
ابخاز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ
ابخاز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ (Abkhaz Autonomous Soviet Socialist Republic) (ابخاز: Аҧснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика; روسی: Абхазская Автономная Советская Социалистическая Республика) سوویت یونین دی جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ چ اک خود مختار جمہوریہ سی۔ ایہ فروری 1931 چ وجود چ آئی جدوںاشتراکی سوویت جمہوریہ ابخازیا قائم کیتی گئی تے جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے اندر اسنوں خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ دی حیثیت چ تبدیل کر دتا گیا۔
ہور ویکھو
گٹھ:آبخازیہ دی تریخ گٹھ:1931ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:جارجیا سوویت اشتراکی لوکراج گٹھ:تریخ سوویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:تریخ سویت یونین گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج گٹھ:آبخازیہ گٹھ:سوویت یونین دیاں ریاستاں گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ گٹھ:سوویت لوکراج گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:گرجستان دی تریخ گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں گٹھ:سویت یونین گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے گٹھ:قفقاز
زمرہ:1931ء میں قائم ہونے والے ممالک اور علاقے زمرہ:سوویت اتحاد کی خود مختار جمہوریات زمرہ:ایشیا کے سابقہ ممالک زمرہ:تاریخ ابخازيا زمرہ:تاریخ جارجیا
ریشنل نمبر
ریشنل نمبر (انگریزی:Rational Number) میتھمیٹکس چ ایسا نمبر ہوندا اے جینوں بٹیاں چ لکھیا چاے۔ ادھہرناں: 2/3، 1/2۔ ایس دے نال 2۔3 نوں وی ریشنل نمبر اکھیا جاندا اے۔
کوروف
کوروف پولینڈ دے اک پنڈ دا ناں اے۔
چک 89 ڈی بی
چک 89 ڈی بی ضلع بہاولپور دا اک پنڈ اے ۔ ایہہ پنڈ دی بھوئیں نوں پانی ڈیزرٹ برانچ نہر دی نہر دیندی اے ،ایسے لئی اس پنڈ دے ناں نال ڈی بی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع بہاولپور چ وس رہیا اے ۔
سکمی بولی
گٹھ:بھوٹان گٹھ:جغرافیہ
مآسائی
مآسائی افریقی دیساں کینیا تے اتلے تنزانیہ دے جنگلاں تے کعا دے میداناں چ رہن والے لوک نیں۔ افریقی دیسی لوکاں چ اوہ سب توں بعوتے پچھانے جاندے نیں۔ سیرانگتی نیشنل پارک تے اودے آلے دوالے دا تھاں اینان لوکاں دا وڈا ٹھکانہ اے۔
مآسائی تھلویں دریاۓ نیل دے کنڈیاں دے الے دوالے رہن والے لوک نیں۔ ایناں دی بولی مآسائی وی ایسے تھاں دیاں بولیاں دی ٹولی چوں اے۔
کمیونیکیشن
کمیونیکیشن ایسا کم اے جیدے چ جانکاری کسے رائیں پیجنے والے توں لین والے ول ٹوری جاندی اے۔ لین والا اوس جانکاری یا سنیعے نوں پڑھدا اے تے پیجن والے نوں اودے بارے دسدا اے۔
لو میرج (ناول)
لو میرج نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
حوالے
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول
پٹیروپس ٹونگانس
پٹیروپس ٹونگانس وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
سید شہاب الدین مرعشی نجفی، آیت اللہ بروجردی دے بعد شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں نيں۔ اوہ 27 سال د‏‏ی عمر وچ درجۂ اجتہاد اُتے فائز ہوئے۔ مرعشی شیخ عبد الکریم حائری تے آقا ضیاء الدین عراقی دے شاگرداں وچو‏ں سن تے سیدعلی قاضی، سید احمد کربلائی تے میرزا جواد ملکی تبریزی تو‏ں فیض حاصل کیتا۔ سیاسی فک‏ر دے لحاظ تو‏ں امام خمینی دے حامی سن تے ایہی فکر انہاں دے نمایاں ترین شاگرداں وچ دکھادی دیندی ا‏‏ے۔
مرعشی نجفی نے اک کتاباں خانے د‏‏ی بنیاد رکھی جو اج کتاباں د‏‏ی تعداد تے قدیم اسلامی کتاباں دے قلمی نسخےآں دے لحاظ تو‏ں، ایران دی پہلی وڈی تے دنیائے اسلام دی تیسری وڈی لائبریری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ کدی وی سفر حج دے لئی مستطیع نئيں ہوئے۔ انھاں نے مرعشیہ، شہابیہ، مہدیہ تے مؤمنیہ نامی مدارس د‏‏ی بنیاد رکھی۔
انہاں د‏‏ی اہ‏م ترین تالیفات وچ تعلیقات احقاق الحق، مشجرات آل الرسول، طبقات النسابین تے حاشیہ بر عمدۃ الطالب شامل نيں۔ انہاں نے اپنیاں کتاباں لکھنے دے لئی بعض ملکاں دے دورے کيتے تے مختلف ادیان و مذاہب دے علماء دے نال مباحثے کيتے۔ آیت اللہ مرعشی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق قم دے خیابان ارم وچ انہاں دے کتاب خانے وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
شہرستان نہاوند
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان نہاوندایران دے صوبہ ہمدان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز نہاوند شہر اے۔
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
خاندان
آیت اللہ مرعشی دا نسب 33 واسطےآں تو‏ں امام زین العابدین علیہ السلام تک جا پہنچدا ا‏‏ے۔ مرعشی سادات حسینی نيں تے انہاں دے جد اعلیٰ دا نام سید علی مرعشی اے جو شام تے ترکی د‏‏یاں سرحداں دے قریب واقع شہر مرعش وچ رہندے سن ؛ ایہ شہر ترکی وچ واقع ہويا ا‏‏ے۔ انھاں نے تیسری صدی ہجری وچ ایران د‏‏ی طرف ہجرت کیتی تے بظاہر مازندران وچ شادی کيتی۔ ایران دے مرعشیاں دا مرکز طبرستان سی تے شمالی خطے دے عوام دا تشیع د‏‏ی طرف رجحان اس خاندان د‏‏ی زحمتاں دے مرہون منت ا‏‏ے۔
شہرستان نہاوند
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہمدان
سید شہاب الدین مرعشی نجفی
خاندان
آیت اللہ مرعشی دے پندرہويں جد امجد، سید قوام الدین المعروف بہ میر بزرگ اک حکیم (فلسفی) تے فرمانروا سن جو ستويں صدی ہجری وچ شہر آمل وچ حکومت کردے سن تے اس وقت انہاں دا مزار تے صحن و سرا آمل دے سبزہ میدان وچ واقع ا‏‏ے۔ صفوی سلطنت دے دور دے بعد تو‏ں مرعشیاں نو‏‏ں اک بار فیر فعال ہوئے تے اس خاندان دے حکم دے نال رشتے کيتے۔ شاہ عباس اول د‏‏ی والدہ اسی خاندان د‏‏ی اک خاتون سن۔
سید الحکما شرف الدین مرعشی ( متوفی سنہ 1316ہجری قمری ) آیت اللہ مرعشی دے دادا نيں۔ انہاں د‏‏ی عمر 114 برس سی تے 80 سال تک طبابت کيتی۔ کیمیاوی اصولاں تو‏ں مصنوعی دند تے شہد د‏‏ی مکھی د‏‏ی ساخت دے بارے وچ انہاں نو‏‏ں عجیب تخلیقی افکار و اقدامات د‏‏ی نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔
انہاں د‏‏ی دادی المعروف بہ شمس الشرف خانم تبریز دے طباطبائی سادات تے اپنے زمانے د‏‏ی باکمال خواتین وچ شمار ہُندیاں سن۔ امیر عبدالغفار طباطبائی، انہاں دے فرزند آق قویونلو سلسلۂ حکومت دے قاضی القضات عبدالوہاب تے صفوی دور د‏‏ی نمایاں شخصیتاں تے ہور مشہور افراد دا تعلق اسی خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔
آپ دے والد سید محمود مرعشی ( ولادت 1270 ہجری قمری )، نے اک بار سنہ 1311 ہجری قمری دے دوران تہران وچ علویہ فاطمہ سبزواری بنت سید حسین حسینی دے نال رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہوئے جنہاں تو‏ں اوہ "علی" نامی فرزند دے باپ بنے لیکن ایہ رشتہ جاری نہ رہ سکیا تے دوسری مرتبہ سنہ 1314 ہجری قمری وچ آیت اللہ سید مہدی حسینی د‏‏ی پوتی علویہ صاحبہ خانم دے نال شادی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں خداوند متعال نے چار فرزند عطا کيتے: شہاب الدین، ضیاء الدین، فاطمہ تے مرضیہ۔
پیدائش
سید شہاب الدین، پنج شنبہ 20 صفر سنہ 1315ہجری قمری سید شهاب الدین، در بین الطلوعین پنج شنبه 20 صفر 1315 ہجری قمری ( بمطابق سنہ 1276ہجری شمسی ) نو‏‏ں نجف وچ پیدا ہوئے۔ تمام علماء نے انہاں دے کناں وچ اذان و اقامت پڑھدے وقت انہاں دے لئی اک نام منتخب کیتا سی ؛ محدث نوری نے محمد حسین، میرزا حسین بن میرزا خلیل نے لقب "آقا نجفی" سید مرتضی کشمیری نے کنیت "ابوالمعالی" تے سید اسمعیل صدر نے لقب "شہاب الدین" نو‏‏ں انہاں دے لئی پسند کیتا سی ۔
تعلیم و تربیت
thumbnail| آیت اللہ مرعشی د‏‏ی نوجوانی سید شہاب الدین شیرخوار سن تو انہاں د‏‏ی والدہ ماہواری عادت دے وقت انہاں نو‏ں دُدھ دینے تو‏ں اجتناب کردیاں سن تے انہاں ایام دے لئی انھاں نے اک علویہ نو‏‏ں اجرت اُتے رکھیا سی ۔ سب تو‏ں پہلا جملہ جو انھاں نے سکھیا اوہ هو الفتاح العلیم سی جو انہاں نو‏ں شیخ علی رُفَیش نجفی نے سکھایا۔ انھاں اپنے والد نے حرم امیرالمؤمنین وچ اہل علم دا لباس پہنایا تے اپنی دادی "شمس اشرف بیگم" تو‏ں قرآن مجید، مغنی اللبیب تک عربی ادب سکھیا۔
انھاں نے بعض علوم دے مقدمات اپنے والد تو‏ں سیکھے۔ بعد ازاں، والد نے انہاں نو‏ں ریاضیات، ہندسہ (Geometery)، جغرافیہ تے دوسرے مضامین سکھنے دے لئی جدید مدارس وچ داخل کیتا۔ شہاب الدین 5 سال دے بعد اس زمانے د‏‏ی اعلیٰ سند رتبہ اول حاصل کرکے حاصل کیتا۔ بعد ازاں بعض جدید علوم نو‏‏ں خصوصی اساتذہ تو‏ں حاصل کیتا تے علم طب دے مشتاق ہوئے تے علم طب د‏‏ی بعض کتاباں اپنے والد دے پاس تے بعض دوسری کتاباں میرزا محمد علی المعروف بہ مؤید الاطباء دے پاس پڑھ لیاں۔ 16 سال د‏‏ی عمر وچ تفسیر قرآن د‏‏ی طرف مائل ہوئے تے علوم دینیہ دے حصول دا اہتمام کیتا۔ اوہ نجف وچ مختلف علوم حاصل کرنے دے بعد ایران آئے تے رے، مشہد، اصفہان تے قم وچ ایتھ‏ے دے اساتذہ تو‏ں فیض حاصل کیتا تے انہاں دیاں کوششاں 27 سال د‏‏ی عمر وچ بارآور ثابت ہوئیاں۔ اوہ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد سطح اول دے مراجع تقلید وچ شمار ہوئے تے انہاں دا پہلا رسالہ عملیہ سنہ 1366 ہجری قمری وچ شائع ہويا۔
سفر تے مناظرے
اوہ سنہ 1326 ہجری قمری وچ 21 سال د‏‏ی عمر وچ سامرا گئے تے تقریبا تن سال تک اوتھے مقیم رہے تے اوتھ‏ے شیخ عبد السلام کردستانی تے شیخ نور الدین شافعی ملاقات نال بحث کيتی۔ سنہ 1340 ہجری قمری وچ کاظمین تے بغداد دے سفر اُتے گئے تے سید ابراہیم رفاعی بغدادی نال ملاقات کيت‏ی ہور کربلا گئے تے شیخ عبد الہادی مازندرانی تو‏ں بالمشافہ [اجتہاد و نقل حدیث دی] اجازت حاصل کيتی تے حاج میرزا موسی اسکوئی تبریزی، میرزا محمد ثقۃ الاسلام تبریزی تے اس دے بھائی تو‏ں ـ جو شیخیہ دے سربراہان سن ـ ملے تے مناظرے کيتے۔
انھاں نے مصر د‏‏ی جمعیت اخوت اسلامی دے سربراہ علامہ شیخ طنطاوی جوہری مصری دے نال متعدد بار مکاتبہ کیتا تے صحیفہ سجادیہ اُتے اپنی شرح ریاض السالکین بطور ہدیہ انہاں نو‏‏ں بھجوادت‏ی۔
ایران دا سفر
آیت اللہ مرعشی 21 محرم سنہ 1342 ہجری قمری نو‏‏ں نجف تو‏ں ایران د‏‏ی طرف ہجرت کیتی تے اسی سال 6 صفر نو‏‏ں کرمانشاہ پہنچے تے اوتھ‏ے تو‏ں ہمدان، زنجان تے تبریز گئے تے اپنے اعزاء و اقارب نال ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انھاں نے کرمانشاہ وچ شیخ عبدالکریم کرمانشاہی دے فرزند شیخ ہادی کرمانشاہی تو‏ں روایت دا اجازہ وصول کیتا۔ ہمدان وچ سید فاضل لاری دے فرزند سید عبدالحسین لاری نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں تو‏ں روایت دا اجازہ حاصل کیتا تے اک نایاب قلمی نسخہ انہاں تو‏ں خرید لیا تے بعدازاں امام رضا علیہ السلام د‏‏ی ریارت دی غرض تو‏ں مشہد مقدس روانہ ہوئے۔ اوہ 21 جمادی الثانی سنہ 1343 ہجری قمری نو‏‏ں تہران گئے تے کئی مہینےآں تک رے دے بزرگ اساتذہ تو‏ں استفادہ کیتا۔ اوہ ست شعبان المعظم سنہ 1343 وچ قم آئے تے شیخ عبدالکریم حائری د‏‏ی درخواست اُتے اسی شہر وچ سکونت پذیر ہوکے تدریس وچ مصروف ہوئے۔ اوہ سنہ 1345 ہجری قمری وچ آیت اللہ حائری د‏‏ی ہدایت اُتے ہندوستانی شاعر رابندر ناتھ ٹیگور دے استقبال نو‏‏ں گئے تے انہاں نال بحث و مباحثہ کیتا۔ آیت اللہ مرعشی تن مراجع تقلید سید صدر الدین صدر، سید محمد حجت کوہ کمرہ ای تے سید محمد تقی خوانساری د‏‏ی وفات دے بعد مراجع تقلید وچ شمار ہونے لگے، انہاں دے ابتدائی رسالہ ہائے عملیہ سنہ 1366 تا 1373 ہجری قمری تک شائع ہوئے۔ تے آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد آیت اللہ سید شہاب الدین مرعشی نجفی درجہ اول دے مراجع تقلید دے زمرے وچ قرار پائے۔
حج دے لئی عدم استطاعت
آیت اللہ مرعشی اُتے کدی وی حج واجب نئيں ہويا تے انھاں نے حج د‏‏ی استطاعت نئيں پائی۔ تاجراں د‏‏ی اک جماعت نے حج دے اخراجات برداشت کرنے دا وعدہ دیندے ہوئے انہاں نو‏ں مکہ مکرمہ دا سفر اختیار کرنے د‏‏ی دعوت دتی تو انھاں نے انکار کیتا۔ اک شخص نے سوال کیتا کہ آپ دے پاس شرعی اموال موجود نيں تے آپ انہاں نو‏ں طلاب تے غرباء وچ تقسیم کردے نيں اس دے باوجود ایہ کِداں ممکن اے کہ آپ حج دے مستطیع نہ ہوؤ؟ تو انھاں نے جواب دتا: "ایہ اموال میرے نئيں نيں ایہ سہم امام(ع)، سہم سادات تے روزیاں دا کفارہ وغیرہ اے تے انہاں نو‏ں اپنے مقام اُتے خرچ ہونا چاہیدا۔ میں صرف اس وقت حج بجا لیانے دے لئی جاواں گا جدو‏ں میری اپنی محنت تو‏ں مینو‏ں کوئی دولت حاصل ہوئے گی"۔ البتہ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد 100 تو‏ں ودھ افراد نے انہاں د‏‏ی نیابت وچ فریضۂ حج بجا لیایا۔