cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ضلع لئیا
لئیا وِچ چھپن آلے اخبار تے رسالے
1994ء وِچ حنیف قمر شیرازی دی ادارت وِچ ہفتہ روزہ ’’رئیس‘‘ دا اجراء کیتا گیا۔ 1995ء وِچ حنیف قمر شیرازی نیں دوجا اخبار ہفتہ روزہ ’’پکارِ تھل‘‘ کڈھنا شروع کردِتا۔ ایہ دونویں اخبار 24جون 1999ء نوں بند کردِتے گئے۔ ایہہ حنیف قمر ہر سال ٹیلیفون ڈائریکٹری چھاپن دا کم وی کردے نیں۔ 1996ء دے وِچ ہر مہینے چھپن آلے اردو ادبی جریدے ’’شاہکار‘‘ دا افتتاح چوک اعظم دے وِچ ہوئیا تے ایس نیں ہِک سال تائیں پورے ملک وِچ ادب دی شمع بالی رکھی فیر بند کر دِتا گیا۔ چوک اعظم وِچوں اِی ’’احساسِ انسانیت‘‘ دے عنوان نال ہک میگزین دا اجراء عمل وِچ آیا پَر ہک دو شُمارے کڈھن دے بعد ایہہ وی بند ہوگیا۔
1997ء وِچ ستوارا وار ’’ فخرِ تھل‘‘دی اشاعت دا مُڈھ بَجھیا۔ ایہہ ملک مختار تے ایم آر ملک دی زیر ادارت چلدا رہیا۔ ایہدی باقاعدہ اشاعت ممکن ناں ہوسگی۔ 1998ء وِچ لئیا توں منیر عاطف نیں ہفتہ روزہ ’’داور‘‘ کڈھیا۔ بہوں واری ایس نوں روزنامے دے طور تے چھاپن دی کوشش کیتی گئی پر اشاعت وِچ تسلسل ناں ہوون دے پاروں کامیابی ناں ہوسگی۔ منیر عاطف ہِک ہور وی ہفتہ روزہ ’’پاسبانِ تھل‘‘ نوں بے قاعدگی نال چلائی رکھدے نیں۔ منیر عاطف ٹیلی فون ڈائریکٹری دی اشاعت لئی وی کوشاں رہندے نیں۔
2000ء دے وِچ جسارت خیالی ’’نیا قدم ‘‘ دے ناں نال ادبی تے تحقیقی سہ ماہی رسالہ چھاپدے رہندے نیں۔ایہدے وِچ علاقے دے شاعراں، ادیباں تے صحافیاں دے شاہ پارے شامل ہوندے نیں۔ نویں صدی دے مڈھلے سال 2001ء وِچ ہفتہ روزہ ’’ہمروز‘‘ جاری ہویا جیہدے ایڈیٹر جاوید اکبر کلاسرہ سن۔ کُجھ چِر اں بعد ایہہ وِی بند ہوگیا۔چوک اعظم توں چوہدری غلام عباس سندھو اپنے ہفتہ روزہ ’’ایٹمی کارنامہ‘‘ دا ڈیکلیریشن لین دے چکراں وِچ پئے ہوئے نیں۔
پریس کلب
لئیا دے وِچ ڈسٹرکٹ پریس کلب قائم اے۔ انتخابات تے صحافتی سرگرمیاں بھرپور انداز وِچ ویکھن نوں لبھدیاں نیں۔ کروڑ تے چوک اعظم وِچ وی پریس کلب کھولے گئے نیں۔ اینہاں دی ذاتی عمارت نئیں اے۔ کروڑ ، فتح پور تے چوک اعظم دے وِچ باقاعدہ صحافتی سرگرمیاں ناں ہوون دے پاروں صحافی بہوں پریشان رہندے نیں۔
صحافی تے نمائندے
ضلع لئیا دے معروف صحافیاں،نمائندیاں تے نامہ نگاراںدے ناں ایہہ نیں۔
روزنامہ ’’جنگ‘‘ دے نال نثار عادل (لئیا) ، حافظ خلیل احمد فقیر(کروڑ) ، منشی دوست محمد (چوک اعظم) ، سعید احمد باروی (جمن شاہ) تے نذیر احمد چوہدری (فتح پور) منسلک نیں۔
روزنامہ ’’نوائے وقت‘‘ دے پلیٹ فارم تے عبدالرحمن قریشی (لئیا)، طارق محمود پہاڑ (کروڑ) تے چوہدری غلام عباس سندھو (چوک اعظم) اپنی صحافتی ذمہ داریاں نبھائوندے پئے نیں۔
روزنامہ ’’پاکستان‘‘ نال راجہ اعجاز احمد (لئیا)، محمد جہانگیر اعوان (چوک اعظم) تے زاہد محمود عارفی (کروڑ)کم کردے پئے نیں۔
روزنامہ ’’دن‘‘ دے تھڑے تے ارشد حفیظ سمراء (لئیا) ، راجہ اعجاز احمد (لئیا) تے غلام مصطفی بھٹی (کروڑ) براجمان نیں۔
روزنامہ ’’نیادور‘‘ نال منسلک ہوکے محمد یاسین ارائیں(چوک اعظم) ، جہانگیر احمد خاقان(چوک اعظم) تے ریاض الحسن چنڈی (کروڑ لعل عیسن) کم کردے پئے نیں۔
روزنامہ ’’انصاف‘‘ دے راہیں محمد احمد محمود (کروڑ) تے ڈیلی ’’دی نیوز‘‘ دے راہیں چوہدری محمد اسلم (کروڑ) صحافتی پندھ کردے پئے نیں۔
اینہاں توں علاوہ سید گلزار حسین شاہ، مہر نور محمد تھند، شفیق احمد میو (اعلان)، محمد عثمان خان (اے پی پی) ، محمد اسحاق رحمی (بزنس رپورٹ)،محمد جاوید لودھی (وفاق)، سلیم اختر ندیم (اوور سیز انٹرنیشنل)، قاضی امیر عالم (عدل)، ایم آر ملک (کالم نگار) تے امانت لہوری (پریس فوٹو گرافر) وِی صحافت نال وابستہ نیں۔ لئیا دے اکثر شاعر حضرات اپنے ایس شغل دے نال نال صحافت دا شوق وِی رکھدے نیں۔ پَر ہُن آئون آلے اخباراں دی پالیسیاں دے پاروں اوہ اپنا ایہہ شوق پورا نئیں کر سگدے۔
لئیا دے سکول ، کالج تے تعلیم
(محکمہ تعلیم دے منسلک معلومات مارچ 2002ء نوں حاصل کیتیاں گئیاں نیں۔) ضلع لئیا دے وِچ مُنڈیاں لئی ہائی سکول = 55 ضلع لئیا دے وِچ کُڑیاں لئی ہائی سکول = 29 ضلع لئیا دے وِچ مُنڈیاں لئی ہائر سیکنڈر ی سکول= 3 ضلع لئیا وِچ کُڑیاں لئی ہائر سیکنڈری سکول = 1 اینہاں ہائی سکولاں تے ہائر سیکنڈری سکولاں وِچ پڑھن آلے مُنڈے تے کُڑیاں دی تعداد تحصیلاں دے لحاظ نال مندرجہ ذیل اے۔ تحصیل لئیا دے وِچ پڑھن آلے منڈے = 13,989 تحصیل لئیا وِچ پڑھن آلیاں کُڑیاں = 8,621 تحصیل کروڑ وِچ پڑھن آلے مُنڈے = 8,939 تحصیل کروڑ وِچ پڑھن آلیاں کُڑیاں = 3,301 تحصیل چوبارہ وِچ پڑھن آلے منڈے = 1,378 تحصیل چوبارہ وِچ پڑھن آلیاں کُڑیاں = 317 ضلعے وِچ منڈیاں دی کُل تعداد = 24,302 ضلعے وِچ پڑھوکی کُڑیاں دی کُل تعداد = 12,239 ضلع لئیا وِچ پڑھوکیاں دی تعداد دے حساب نال وَڈے ہائی سکول مندرجہ ذیل نیں تے اونہاں دی تعداد وِی ساہمنے دِتی ہوئی اے۔ ۱۔ گورنمنٹ گرلز ہائی سکول چوک اعظم = 1,505 ۲۔ گورنمنٹ بوائز ہائی سکول فتح پور = 1,299 ۳۔ گورنمنٹ بوائزماڈل ہائی سکول لئیا = 1,277 ۴۔ گورنمنٹ بوائز مسلم ہائی سکول چوک اعظم = 1,264 ۵۔ گورنمنٹ ایم سی ہائی سکول لئیا = 1,181 ۶۔ گورنمنٹ گرلز ماڈل ہائی سکول لئیا = 1,111 ۷۔ گورنمنٹ گرلز ہائی سکول کروڑ لعل عیسن = 1,032 ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفیسر (ایلیمنٹری زنانہ) نوں 1987ء وِچ اَنج کرکے نواںانتظامی ڈھانچہ تشکیل دِتا گیا۔ایس ڈھانچے وِچ 636گرلز سکول کُڑیاں نوں تعلیم دے زیور نال آراستہ کردے پئے نیں۔ اینہاں وِچوں 102مڈل سکول نیں جدوں کہ 522پرائمری سکول تے 12گرلز کمیونٹی سکول نیں ۔ پرائمری حصے دے وِچ ضلع لئیا دیاں پڑھن آلیاں بچیاں دی تعداد 33,069اے جدوں کہ مڈل حصہ وِچ صرف 1,577بچیاں تعلیم حاصل کردیاں پئیاں نیں۔
ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفس (ایلیمنٹری مردانہ) دے زیر انتظام ضلعے دے وِچ 70مڈل سکول، 407پرائمری سکول تے 357مکتب سکول کم کردے پئے نیں۔ اینہاں سکول وِچ کل 60,887مُنڈے پڑھائی کردے نیں۔ سکولاں دی تعداد تحصیل چوبارہ وِچ دوجیاں دونواں تحصیلاں نالوں نسبتاً بہوں گھٹ اے۔
کالج تے وَڈے تعلیمی ادارے
ضلع لئیا دے وِچ تعلیم دے فروغ لئی بہوں سارے اہم سرکاری وَڈے ادارے کم کردے پئے نیں۔ اینہاں اداریاں دا تعلیمی معیار دوجے ضلعے دے اداریاں توں کسِے لحاظ نال گھٹ نئیں پَر اونیاں سہولتاں حاصل نئیں۔ اہم اداریاں دے ناں ایہہ نیں۔
گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج ، لئیا گورنمنٹ ڈگری کالج برائے خواتین ، لئیا گورنمنٹ کالج آف کامرس ، لئیا گورنمنٹ پولی ٹیکنیک انسٹی ٹیوٹ، لئیا گورنمنٹ گرلز کمرشل کالج ، لئیا گورنمنٹ ووکیشنل ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ، لئیا گورنمنٹ ڈگری کالج ، چوک اعظم گورنمنٹ انٹر میڈیٹ کالج فار گرلز ، چوک اعظم گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول ، کوٹ سلطان گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول ، لدھانہ گورنمنٹ ڈگری کالج برائے خواتین، کروڑ لعل عیسن گورنمنٹ ڈگری کالج، کروڑ لعل عیسن گورنمنٹ کمرشل کالج، کروڑ لعل عیسن گورنمنٹ گرلز کمپیوٹر کالج، کروڑ لعل عیسن گورنمنٹ ڈگری کالج ، فتح پور گورنمنٹ انٹرمیڈیٹ کالج فار گرلز، فتح پور گورنمنٹ ڈگری کالج، چوبارہ گورنمنٹ کمرشل کالج، چوبارہ
لئیا دے بینک
ضلع لئیا وِچ عوامی لوڑ نوں پورا کرن لئی مالیات ادارے (بینک، انشورنس کمپنیاں) موجود نیں۔اینہاں وِچوں کُجھ سرکاری تحویل وِچ نیں تے کُجھ پرائیویٹائزیشن دا شکار ہوچکے نیں۔ اینہاں اداریاں دیاں اہم برانچاں دے ناں ایہہ نیں۔
نیشنل بینک آف پاکستان، لئیا نیشنل بینک آف پاکستان،چوک اعظم نیشنل بینک آف پاکستان،فتح پور نیشنل بینک آف پاکستان،کوٹ سلطان نیشنل بینک آف پاکستان،چوبارہ نیشنل بینک آف پاکستان،کروڑلعل عیسن حبیب بینک لمیٹڈ،مین برانچ لئیا حبیب بینک لمیٹڈ،شوگر ملز برانچ لئیا حبیب بینک لمیٹڈ،منڈی بازار فتح پور حبیب بینک لمیٹڈ،کوٹ سلطان حبیب بینک لمیٹڈ،چوک اعظم حبیب بینک لمیٹڈ،پیر جگی حبیب بینک لمیٹڈ،دھوری اڈہ حبیب بینک لمیٹڈ،کروڑ لعل عیسن زرعی ترقیاتی بینک (اے ڈی بی پی)، لئیا زرعی ترقیاتی بینک (اے ڈی بی پی)، بسراء بلڈنگ کروڑ زرعی ترقیاتی بینک (اے ڈی بی پی)، چوبارا الائیڈ بینک آف پاکستان،مین برانچ لئیا الائیڈ بینک آف پاکستان،لئیا روڈ چوک اعظم الائیڈ بینک آف پاکستان،کروڑ لعل عیسن یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،مین برانچ لئیا یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،شہید روڈ برانچ لئیا یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،کروڑ لعل عیسن یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،کچہری روڈ لئیا یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،چوک اعظم یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،دھوری اڈہ یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،مین چوک فتح پور یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،لالہ زار یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،لدھانہ یونائیٹڈبینک لمیٹڈ،چک نمبر 98/ML بینک آف دی پنجاب، لئیا برانچ مسلم کمرشل بینک ،لئیا مسلم کمرشل بینک ،چوک اعظم مسلم کمرشل بینک ،فتح پور مسلم کمرشل بینک ،جمن شاہ پنجاب پراونشل کواپریٹو بینک،لئیا پنجاب پراونشل کواپریٹو بینک،فتح پور پنجاب پراونشل کواپریٹو بینک،چوبارہ پنجاب پراونشل کواپریٹو بینک،چوک اعظم پنجاب پراونشل کواپریٹو بینک،کروڑ لعل عیسن نیشنل سیونگز سنٹر، اسلم موڑ لئیا سمال بزنس فنانس کارپوریشن ، لئیا پنجاب سمال انڈسٹریز ، لئیا اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، لئیا نیشنل جنرل انشورنس کمپنی، لئیا میٹرو پولیٹن انشورنس کارپوریشن ، لئیا
لئیا دے دینی مدرسے
کوٹ کروڑ (کروڑ لعل عیسن ) وِچ قریشیاں نیں تبلیغ و تدریس اسلام دا جیہڑا سلسلہ جاری کیتا سی اوہ کدیں وِی زوال پذیر نئیں ہویا سی۔ قیامِ پاکستان دے مگروں ایتھے کئی مدرسے قائم ہوئے جنہاں نیں اپنے اپنے مسلک دی تعلیم دین دے نال نال اسلام دی شمع فروزاں رکھی۔ اینہاں درس گاہواں وِچوں کئی تاں زمانہ بُرد ہوگئیاں تے کئی ہالے تیک علم وَنڈدیاں پئیاں نیں۔ایس ویلے ضلع لئیا دے وِچ اشاعتِ اسلام لئی کم کرنے آلے اہم اداریاں دے ناں ایہہ نیں۔
مدینۃ العلوم، محلہ عیدگاہ لئیا اشرف المدارس، چوبارہ روڈ لئیا دارالعلوم فاروقیہ، محلہ عید گاہ لئیا جامعۃ القائم، محلہ عیدگاہ لئیا جامعہ قاسم العلوم، بیلے والا محلہ لئیا مدرسہ صدیقیہ ، پرانی غلہ منڈی لئیا مدرسہ فیض القرآن ، قادر آباد لئیا امام خانہ حسینیہ، سرکلر روڈ لئیا مدرسہ ترتیل القرآن ، فیض آباد لئیا مدرسہ فیضان مصطفی ﷺ، لئیا جامعہ نعمانیہ رضویہ، شیخانوالا لئیا مدرسہ تجوید القرآن ، منظور آباد لئیا مدرسہ احیائے سنت، نزد لئیا مائنر لئیا امام خانہ عباسیہ، دربار میاں عارف لئیا دارالعلوم محمودیہ، شہزاد کالونی لئیا مدرسہ غوثیہ رضویہ ، چوک اعظم مدرسہ جواہر القرآن ، ملتان روڈ چوک اعظم مدرسہ ابوبکر صدیق، چوک اعظم مدرسہ فاروق اعظم، فتح پورروڈ چوک اعظم امام خانہ حسینیہ، امام بارگاہ چوک اعظم مدرسہ رحیمیہ ابی بن کعب، چوک اعظم مدرسہ فیض القرآن ، چوک اعظم مدرسہ جامعہ عربیہ، چوبارہ دارالعلوم شمس المدارس، چوبارہ جامعہ فاروقیہ، اسٹیشن روڈکروڑ مدرسہ باب الرضاء، کروڑ لعل عیسن دارالعلوم عیدگاہ کروڑ لعل عیسن مدرسہ جامعہ سعیدیہ، کروڑ لعل عیسن مدرسہ غوثیہ، کوٹ سلطان مدرسہ ابی بکر صدیق، کوٹ سلطان جامعہ فاروقیہ ، محمدی محلہ کوٹ سلطان جامعہ رحیمیہ، کوٹ سلطان دارالعلوم عربیہ نقشبندیہ، کوٹ سلطان مدرسہ جواہر العلوم ، ایم ایم روڈ فتحپور مدرسہ مولانا فیض محمد، غوثیہ بازار فتح پور مدرسہ حسینیہ، امام بارگاہ فتح پور مدرسہ انوارِ حبیب، لدھانہ
پینٹرز، مصور، خطاط
تخلیق کار تے فنکار ہر وسیب وِچ نمایاں اہمیت دے حامل ہوندے نیں۔ قیامِ پاکستان دے ویلے ایتھے سید ریاض حسین شاہ (ریاض آرٹ) اپنی خوش خطی تے خوش نویسی دے پاروں بہوں مشہور سن۔ اوہ اعلیٰ پائے دے گلوکار تے صداکار وِی ہے سن۔ بعد وِچ ایتھوں ہجرت کرکے کراچی ٹُر گئے سن۔ اونہاں دے جان توں مگروں محمد صدیق صاحب خوش نویسی وِچ ناں کمایا۔ اوہ وِی محکمہ تعلیم وِچ بھرتی ہوکے حیدر آباد ٹُر گئے۔ ضلع لئیا وِچ استاد قاسم بھٹی نیں پینٹنگ دا سلسلہ شروع کردِتا۔ اوہ پینٹنگ دے نال نال لئیا شوگر ملز وِچ ملازمت وی کردے سن۔ گڈیاں دی کلر میچنگ تے ٹریکٹر ٹرالیاں نوں رنگ کرن تے اونہاں دی تزئین و زیبائش کرن وِچ استاد الحاج محمد انوار بسمل نوں اینہاں دیہاڑیاں وِچ منفردمقام حاصل ہوئیا۔ اونہاں سعودی عرب وِچ وی سَت وَرے اپنے فن دا لوہامنوایا۔ استاد فردوس احمد خان’’خیال آرٹ‘‘دے ناں نال کم کردے سن، اوہ استاد کریم بخش، مجید راہی ڈیرہ غازیخان دے شاگرد سن۔ اونہاں نوں واٹر کلر تے آئل پینٹ نال تصویراں مُورتاں بنان وِچ کمال مہارت حاصل سی۔ پینتی چالئیاہ (۴۰۔۳۵) وَرے ناز سینما لئیا دا پینٹری تے مصوری دا کم کردے رئے تے فلماں دی مشہوریاں کندھاں تے لکھدے رئے۔ استاد نیاز دانش نیں تصویراں بنائون وِچ ملکی سطح تے شہرت حاصل کیتی۔ اوہ واٹر کلر تے آئل پینٹ دونواں نال تصویراں بنائوندے سن۔ بہوں چِراں تائیں تھیٹر دی دُنیا نال وابستہ رئے۔ کئی شاہکار تخلیق کرن دے بعد دنیا توں اَکھ میٹ گئے۔ اونہاں دے فن پاریاں وِچ نمایاں نمونہ آرٹ ’’قصرِ زینب بھکر‘‘ اے۔
1970ء وِچ استاد خلیل نیں لئیا وِچ اپنے فنی پندھ دا مُڈھ بنھیا۔ پختہ لکھائی کردے نیں تے آئل پینٹ دے کم وِچ علاقے وِچ مشہور نیں۔ اونہاں دے علاوہ لئیا شہر وِچ آئون آلیاں فنکاراں وِچ سلیم راہی (سکرین پرنٹنگ وِچ کمال مہارت رکھدے نیں)، ارشاد دانش (استاد نیاز دانش دے بھِرا تے شاگرد نیں)، ماسٹر علی جان شاکر الظفر (انگلش، اردو تے عربی دے کی خطاں تے عبور رکھدے نیں، لیبیا وِچ وی کم کر چُکے نیں)، سرور خیال، جاوید جیدی، اسلم مغل، عنائت اللہ، فرید (ماربل دے کم وِچ مہارت رکھدے نیں) تے جہانگیر احمد (فیصل آبادوں کم سکھ کے آئے نیں) مشہور نیں۔
چوک اعظم وِچ استاد محمد اسلم علوی دا ناں فنی حلقیاں وِچ کِسے تعارف دا محتاج نئیں۔ اونہاں نوں اچھا خوشنویس تے نفیس مصور آکھیا جاندا اے۔ محمد اسلم شاہد( استاد محمد اسلم علوی دے پرانے سنگتی نیں)، عزیز جنجوعہ( اردو نستعلیق تے خطِ نسخ تے عبور رکھدے نیں، خطاطی وی کردے نیں، بنیادی طور تے لدھانے دے نیں تے روزگار لئی چوک اعظم منتقل ہوئے نیں)، اشرف غزل، عباس مغل( آرٹ لائن چوک اعظم، پینٹری تے پلاسٹک دا کم کردے نیں)، فاروق سحر (اونہاں دے نال اونہاں دے وَڈے بھِرا صوفی بشیر احمد وی ہوندے نیں جیہڑے پلاسٹک دے کم وِچ بہوں مہارت رکھدے نیں)ہوراں نیں چوک اعظم وِچ بہوں ناں کمایا۔ محمد اقبال راہی بہوں مشہور آرٹسٹ نیں۔ اوہ سجی بانہہ توں محروم نیں تے کھبے ہتھ نال لکھدے نیں۔
فتح پور دے وِچ اللہ رکھا (المدنی آرٹس) نیں پینٹنگ دا کم شروع کیتا۔ اوہ ہمہ گیر شخصیت دے مالک سن۔ محمد انوار (ڈان آرٹس) پلاسٹک دے کم وِچ مہارت رکھدے سن۔ اوہ لاہور منتقل ہوگئے۔ ریاس علی (پرنس کنول آرٹس) ہک لما عرصہ فتح پور دے وِچ فنی خدمت سرانجام دیندے رئے۔ جمیل صاحب وِی فتح پور دے چنگا لکھن آلیاں وِچوں اک سن۔ سجاد حسین ’’عدم آرٹس‘‘ دے ناں نال لکھدے رہندے نیں۔ صدیقی خاندان (مرید عباس صدیقی، ساگر صدیقی تے اونہاں دے دونِکے بھرا) فتح پور تے سبھ توں مشہور آرٹسٹ نیں۔مرید عباس صدیقی ہمہ گیر فنکار نیں۔ اونہاں دا ناں ناں صرف فن خطاطی تے مصوری دے حوالے نال علاقے وِچ مشہور اے بلکہ اونہاں دی شہرت دی اک وجہ اونہاں دا اعلیٰ پائے دا گلوکار ہوونا وی اے۔ اونہاں دا ہکِ البم وی مارکیٹ وِچ آچُکیا اے۔
کروڑ لعل عیسن وِچ حبیب آرٹس دا کم ویکھن دے لائق اے۔حافظ خلیل احمد ، خورشید بھٹی، اطہر تے بھٹو شاہ (ڈرائنگ ماسٹر) معروف پینٹر تے آرٹسٹ گنے جاندے نیں۔
لدھانا وِچ خاور بہوں چنگے تے منے پروَنے پینٹر نیں۔ چوبارہ دے علاقے وِچ احسان دانش لنگڑیاں دا کیتا ہوئیا کم ویکھن وِچ آئوندا اے۔
خطاطی اَج دے عہد وِچ متروک ہوگئی اے۔1993ء وِچ ضلع لئیا دے پریس دے پِڑ وِچ کمپیوٹر آن وارد ہوئیا سی تے اونہاں کاتباں دا بی مار دِتا سی۔ ایس توں پہلاں کاتباں دا راج ہوندا سی۔ ظفر یوسفی تے اونہاں دے شاگرد محمد اکرم نقشبندی نیں لئیا شہر وِچ بہوں ناں کمایا۔
چوک اعظم 1986ء توں لے کے 2000ء تائیں فنِ خطاطی دا گھر رہیا اے۔ ایہہ فن استاذالخطاط محمد حسن فاروقی دے راہیں لہوروں چوک اعظم تے منتقل ہوئیا سی۔ اوہ سمی پور بھاگل دے مقیمی نیں پَر چوک اعظم وِچ کم کردے رئے نیں۔ پرنس ناصر، محمد اسحق کھوکھر تے عزیز جنجوعہ نیں خطاطی تے کتابت وِچ بہوں ناں کمایا تے معیاری کم کیتا۔ لئیا تے چوک اعظم دے علاوہ پورے ضلع وِچ ہور کسے وی شہر نوں کاتباں تے خطاطاں دی سہولت حاصل نئیں سی۔ کمپیوٹر نیں جتھے بہوں ساریاں آسانیاں پیدا کیتیاں نیں اوتھے کاتباں دے فن دی رَج کے حوصلہ شکنی کیتی اے۔
لئیا دے پرنٹنگ پریس
ضلع لئیا وِچ کئی باقاعدہ پریس قائم نیں۔ اونہاں دے علاوہ کئی پرنٹنگ ایجنسیاں وی پرنٹنگ دا کم کردیاں پئیاں نیں۔ ایتھے اخبار لئی کوئی وَڈا پریس کم نئیں کردا پئیا جیہدی وجہ توں ایس علاقے وِچ روزنامے دے طور تے کوئی اخبار کامیاب نئیں ہو سگدا۔ سارے پریساں تے 13″x27″چھاپن آلیاں روٹا مشیناں (Rotaprint Machine)لگیاں ہوئیاں نیں۔ضلع لئیا دے پریس تے پرنٹنگ ایجنسیاں درج ذیل نیں۔
قالین بافی
1960ء وِچ ہِک کارپٹ سنٹر کھولیا گیا سی جتھے ناں صرف تربیت دِتی جاندی سی بلکہ ماہوار وظیفہ وی دتا جاندا سی۔ ایتھوں قالین بافی دا ہُنر سکھن آلیاں نیں اپنی کھڈیاں لائیاں تے اپنی معیشت نوں سہارا دِتا۔ لئیا دے وِچ ہُن وِی بہوں ساریاں کھڈیاں لگیاں ہوئیاں نیں تے بہوں سارے کاریگر ایتھوں نقل مکانی کرکے فیصل آباد تے لہور ٹُر گئے نیں۔
سلائی کڈھائی
رَناں ویہلے سمے کپڑیاں دی سلائی تے کشیدہ کاری تے کڈھائی ترپائی دا کم کردیاں نیں۔ ایہناں وِچوں کُجھ سوانیاں بہوں سوہنے زیبائشی ’’مکرامے‘‘ بنائوندیاں نیں تے اونہاں نوں بازار وِچ دکاناں دے لے جا کے ویچ دیندیاں نیں۔اینہاں دستکاریاں نال اینی آمدنی ہوجاندی اے کہ اوہ اوکھے سوکھے ہوکے گھر دا نظام چلائون دے قابل ہوجاندیاں نیں۔ کشیدہ کاری تے سلائی دا کم سکھان لئی ضلع لئیا دے تقریباً سبھ قصبیاں تے شہراں وِچ دستکاری سنٹرکھلے ہوئے نیں۔ ایہہ اپنی مدد آپ دے تحت کم کردے نیں تے اپنے خرچے آپ پورے کردے نیں۔ اینہاں اداریاں دا انتظام محکمہ سوشل ویلفیئر دے ہتھیں ہوندا اے۔
مٹی دے بھانڈے تے آویاں
ایہدے باوصف کہ وسیب دیاں ترقی پسند قدراں دے پاروں مٹی دے بھانڈے ختم ہوندے جاندے نیں ، کمہار مٹی دے بہوں سوہنے بھانڈے بنائوندے نیں تے اینہاں نوں آوی (بھٹھی) وِچ پکا کے بازار ویچ دیندے نیں۔ لئیا، چوک اعظم ، وَسی سبانی تے کروڑ لعل عیسن دے علاقیاق وِچ بہوں ساریاں آویاں چالو حالت وِچ نیں۔ گھڑے، چلم، ساہنک، کوزے، پیالے، ٹھوٹھے تے مٹ (مٹکے) دیاں بھریاں دکاناں بازاراں وِچ کھلیاں ہوئیا ں نیں۔
فرنیچر سازی
ٹاہلی دی اعلیٰ قسم دی لکڑ ایتھے لبھن دے کارن ایتھے فرنیچر سازی دا کم وی عروج تے اے۔ نکے وَڈے سبھ شہراں وِچ سینکڑاں کاریگر اپنے فن دا لوہا منوائوندے نیں۔ ایتھوں دور دراز دے علاقیاں وِچ فرنیچر تیار کرکے گھلیا جاندا اے۔جہیز لئی تیار کیتا جاون آلا فرنیچر بہوں وَدھیا تے سوہنا ہوندا اے۔
کھجی دے پتراں دیاں چیزاں
دیہاتاں دی سوانیاں کھجی دے پَتراں نال مختلف رنگاں دیاں چھابیاں، چنگیراں، چٹائیاں تے پھوڑیاں، مصلے،پڑوٹیاں (پٹاریاں) ، تونگ،پکھیاں، ڈَلّاں، ٹوکریاں تے بہوں قسم دے ڈیکوریشن پیس تیار کردیاں نیں۔ ایہہ سندرتا تے سوہنپ دے حساب نال اپنی مثال آپ ہوندیاں نیں تے اینہاں وِچ انسانی ہتھاں دی قدرتی واشنا وی ہوندی اے جیہدے پاروں اینہاں دی خوبصورتی ہور وِی زیادہ ہوجاندی اے۔ ایتھے کھجی دے پتے وافر مقدار وِچ لبھدے نیں جیہدی وجہ توں دیہاتاں وِچ ایس دستکاری نوں بہوں اہمیت حاصل اے۔ ہِک دوجے نوں زنانیاں اپنے ہتھ دیاں بنیاں ہوئیاں چیزاں دے کے پیسے دی بچت وی کر لیندیاں نیں تے اپنی محبت دا اظہار وِی کر لیندیاں نیں۔ پِنڈاں تھاواں تے دیسی گھیو اکٹھا کرن دا وِی بہوں رواج اے۔ ایہہ دیسی گھیو شہراں وِچ چنگے پیساں نال وِک جاندا اے۔
بجلی دا سامان
وَڈے قصبیاں تے شہراں وِچ چھوٹے پیمانے تے بجلی دا سامان وی تیار کیتا جاندا اے جینہاںوِچ ٹیوب لائٹ دیاں چوکاں، پکھیاںدے بٹن، سوئچ تے نکے نکے ٹرانسفارمر وغیرہ شامل نیں۔ گھراں وِچ نکیاں ڈائی مشیناں لگیاں ہوئیاں نیں جنہاں دی مدد نال پلاسٹک دے سوئچ تے بٹن بنائے جاندے نیں۔ اینہاں نوں بازار ویچ کے روزی روٹی دا سمان کیتا جاندا اے۔
گُڈی سازی
پتنگ سازی وی ہِک پیشے دی صورت اختیار کر گئی اے۔ رنگ برنگے پتنگ تے گُڈیاں (اینہاں نوں ساخت دے اعتبار نال کئی ناں دِتے جاندے نیں) تے کئیاں قسماں دی ڈوراں تیار کرکے ویچیاں جاندیاں نیں۔ لئیا ، کروڑ، چوک اعظم تے فتح پور وِچ کئی بندے ایس ہنر توں فائدہ چُکدے پئے نیں۔
دواسازی
ہربل ادویات دی تیاری وی دستکاری وِچ شامل سمجھی جاندی اے ۔ ایتھے کئی لیبارٹریاں قائم نیں جیہڑیاں نکے پیمانے تے شربت (Syrup)، دیسی معجوناں، کشتہ جات، مربہ جات، عرقیات تے کیپسول تیار کردیاں نیں تے مارکیٹ وِچ سپلائی کردیاں نیں۔ اینہاں لیبارٹریاں وِچوں مشہور باروی ہربل لیبارٹری، ایم ایم صادق ہربل فارما، میاں ہومیوفارمیسی، غوثیہ دواخانہ، پاک ہومیوفارما، انصاف دواخانہ، ارم لیبارٹری وغیرہ قابلِ ذکر نیں۔ادویات دے میدان وِچ ایتھے دی مشہور جڑی بوٹی ’’کوڑ تُمہ‘‘ اکٹھی کیتی جاندی اے تے اینہوں سُکا کے وَڈے وَپاریاں دے ہتھیں ویچ دِتی جاندی اے۔
دوپٹے رنگنا
زنانیاں دے کپڑے لتے نال کلر میچنگ لئی دوپٹے رنگن دا کم وی شہراں وِچ اپنے جوبن تے اے۔ چِٹے دوپٹیاں نوں کپڑیاں نال رلدا مِلدا رنگ کیتا جاندا اے۔ شہراں وِچ خبرے کِنے دوپٹے رنگن آلے نکیاں نکیاں بھٹھیاں لا کے اپنے ہنر نال روزی کماون وِچ مصروف نیں۔
حلوائی گیری
مٹھائیاں، بیکری دا سَمان تے گولی ٹافی بنائون آلے ہر قصبے تے شہر وِچ کاریگر موجود نیںجیہڑے خام مال توں چنگے چنگے ذائقیاں دی حامل مٹھائیاں وغیرہ تیار کردے نیں۔ کُجھ وَریاں دے وِچ وِچ ای بہوں چنگے بیکرز، سویٹ مارٹ تے فوڈ پوائنٹ ضلع لئیا دے شہراں وِچ قائم ہوئے نیں جتھے معیاری چیزاں لبھدیاں نیں۔ مٹھائیاں دے ڈبے وی تیار کیتے جاندے نیں تے اینہاں توں چنگا بھلا منافع کمایا جاندا اے۔ راجن شاہ ٹیشن (تحصیل کروڑ) تے بہوں شیریں تے ذائقے دار سوہن حلوہ تیار کیتا جاندا اے جیہڑاں علاقے بھروِچ مشہور اے۔
بھٹھے
خشت سازی وی صنعت دا درجہ رکھدی اے۔ ضلع لئیا وِچ جتھے ایس کام لئی موزوں مٹی لبھدی اے اوتھے بھٹھے لائے گئے نیں۔ دیہاڑی داراں دے ہتھیں اِٹاں تے ٹائیلاں وغیرہ بنوائیاں جاندیاں نیں تے اینہاں نوں اَگ تے پکایا جاندا اے۔ ایتھے دی بنی ہوئی اِٹاں تے ٹائلاں دا رنگ زردی مائل پیلا اے۔
متفرق پیشے
نجی تعلیمی ادارے، نجی ہسپتال، میڈیکل سٹور، لیبارٹریز، نجی ٹرانسپورٹ، گڈز ٹرانسپورٹ، آٹوز سٹور، گڈیاں دے شوروم، ورکشاپاں، ٹیکسی سٹینڈ تے ٹیکسیاں رکشے، سروس سنٹر، ڈیکوریشن سنٹر، پٹرول پمپ، آئل ٹریڈرز، پراپرٹی ڈیلرز، پان سیگریٹ تمباکو فروش، ڈرنک کارنر، عینک ساز، گھڑی ساز، ٹرنک پیٹی تے بھڑولے بنائون آلے، بان و چارپائی فروش تے مَنجیاں اونن آلے، الیکٹرونکس، الیکٹرک سٹور، الیکٹریشنز، آڈیو اینڈ وِڈیو سنٹر، سلائی مشین ڈیلرز، آئرن سٹور، ٹیلرز، ہارڈ ویئراینڈ بلڈنگ مٹیریل سٹور، جنرل اینڈ سپر سٹور، ہوٹل اینڈ ریسٹورنٹ، چائے خانے، فوٹوگرافر، کریانہ سٹور، انسٹالمنٹ کارپوریشنز، ٹینٹ ہائوس، پینٹ ہائوس، ایسنس مارٹ، بیوٹی پارلر، بک سنٹر، کاپطی سنٹر، جیولرز،فوٹو کاپیئر، غلہ منڈی تے سبزی منڈی دیاں آڑھتاں، زرعی ادویات دے ڈیلرز، کھل بنولہ تے کھاڈ ڈیلرز، سیمنٹ سریا تے بجری دیاں دکاناں، گرم حمام، قصائی، گھیو تے کوکنگ آئل دے ڈپو، گیس ویچن آلے، بچیاں دے ملبوسات تے کپڑا ویچن آلے، پی سی او، فیکس گھر، کنٹریکٹرز، انشورنس ایجنٹ، ڈینٹر تے پینٹر، شوز سنٹر، چوڑیاں تے گجرے ویچن آلے ، اسٹامپ فروش، عرضی نویس، پرائز بانڈ ڈیلر، پرائز بانڈاں دیاں پرچیاں ویچن آلے، ٹائر ہائوس، مکینکل انجینئرنگ ورکس تے وہیل بیلنسنگ آلے تے دوجے کئی کاروباری ادارے شہراں وِچ موجود نیں جنہاں دے پاروں لوکی اپنی روزی کماون وِچ رُجھے ہوئے نیں۔
سوشل ویلفیئر،بیت المال تے رفاعی ادارے
سوشل ویلفیئر ویمن ڈویلپمنٹ تے بیت المال ضلع لئیا دے قدیمی محکمیاں وِچوں ہک اے۔ 1986ء دے وِچ ایہدی عمارت تعمیر کیتی گئی۔ انتظامی سربراہ ڈسٹرکٹ سوشل ویلفیئر آفیسر تعینات ہوندا اے۔ لئیا تے کروڑ وِچ سوشل ویلفیئر دے ضلعے وِچ دو کمیونٹی ڈویلپمنٹ پروجیکٹ نیں۔ ایہہ قائم شدہ سوسائیٹیاں نوں گائیڈ کردے نیں تے اونہاں دی پُن چھان دے فرائض وی سرانجام دیندے نیں۔ محکمے وَلوں ڈسٹرکٹ ہیڈکوارٹرز ہسپتال لئیا وِچ ’’میڈیکل سوشل سروسز پراجیکٹ‘‘ وی شروع کیتا گیا اے ۔ ایہدے وِچ ہک میڈیکل آفیسر تے دو معاون اہلکار خدمتِ خلق وِچ مصروف عمل نیں۔
محکمہ سوشل ویلفیئر ویمن ڈویلپمنٹ لمے عرصے توں عوامی فلاحی تے امدادی کماں وِچ وَدھ چڑھ کے حصہ لیندا آئوندا اے۔ معذور لوکاں لئی خاطر خواہ کاروباری امداد کردا اے جیہدی بدولت معذور لنگڑے لولہے افراد اپنی روزی کمائون دے قابل ہوجاندے نیں تے بھِک منگے بنن توں بچ جاندے نیں۔ ڈاکٹر جیہڑے اعلیٰ تعلیم تے قابلیت دے باوجود وسائل دی کمی دے پاروں کلینک نئیں کھول سگدے تے معاشی مسائل اونہاں دی صلاحیتاں نوں زنگ وانگوں کھاہدی رکھدے نیں، اونہاں لئی محکمہ ہیلتھ فائونڈیشن نوں قرضیاں بارے سفارش کردا اے۔ بین الاقوامی اداریاں امداد لئی درخواستاں دین آلے بندیاں دی رہنمائی وی محکمہ کردا اے۔ بچیاں لئی دستکاری سکول تے ڈسپنسریاںدے قیام وِچ محکمے دی کوششاں نوں ہلاشیری دتی جاندی اے۔جیہڑیاں مستحق زنانیاں کڈھائی سلائی دا کم سکھ جاندیاں نیں اونہاں نوں ناں صرف سند جاری کیتی جاندی اے بلکہ اونہاں نوں آرڈر تے کم وِی لے کے دِتا جاندا اے تاکہ اوہ اپنے کنبے دی کفالت دی ذمہ داری پوری کر سگن۔
رفاعی ادارے
اپنی مدد آپ دے تحت قائم ہوون آلیاں خدمتِ خلق دے جذبے نال ضلع لئیا وِچ بہوں ساریاں این جی او‘ز (Non Government Organizations)قائم نیں۔ ایہہ محکمہ سوشل ویلفیئر ویمن ڈویلپمنٹ نال وابستہ نیں۔ مخیر حضرات تے مالی تعاون ، عطیات، صدقات، ممبراں دی مالی امداد تے نجی وسائل نال چلدیاں ہوئیاں اپنے فرائض سرانجام دیندیاں پئیاں نیں۔ اینہاں نوں بین الاقوامی ادارے وی بعض سکیماں تے تحت سپورٹ کردے نیں۔ اینہاں دی Recommendationمحکمہ سوشل ویلفیئر کردا اے۔لئیا وِچ قائم ہوون آلے رفاعی ادارے جیہڑے رجسٹرڈ ہوئے نیں، اونہاں دی تعداد 41اے تے اوہ ایہہ نیں۔
ادارے دا ناں سن اجرا خدمات الشیخ ویلفیئر سوسائٹی لئیا 1991ء انڈسٹریل ہوم، پبلک سکول جناح ویلفیئر سوسائٹی لئیا 1977ء فری ٹیوشن سنٹر یونین ویلفیئر سوسائٹی لئیا 1965ء دستکاری سنٹر، بہبودِ آبادی سنٹر الفیصل ویلفیئر سوسائٹی لئیا 1980ء انڈسٹریل ہوم، مذہبی درسگاہ پیپلز ویلفیئر سوسائٹی لدھانہ 1976ء انڈسٹریل ہوم ریاست ویلفیئر سوسائٹی کوٹ سلطان 1994ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سنٹر اکبریہ ویلفیئر سوسائٹی پیر جگی 1992ء ایم۔ سی ۔ایچ سنٹر پاکستان ویلفیئر سوسائٹی چوک اعظم 1994ء انڈسٹریل ہوم، مذہبی درسگاہ ادارے دا ناں سن اجرا خدمات جناح ویلفیئر سوسائٹی چوک اعظم 1976ء انڈسٹریل ہوم، مذہبی درسگاہ پبلک ویلفیئر سوسائٹی جمن شاہ 1976ء دستکاری، نان فارمل ایجوکیشن سکول بلوچ فلاحِ مریضاں سوسائٹی کوٹ سلطان 1991ء فری ڈسپنسری، پرائمری سکول شاہین دیہی ترقیاتی کونسل کوٹ سلطان 1976ء انڈسٹری ہوم، دستکاری سکول انجمنِ نسواں لئیا 1985ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سکول ویمن سوشل آرگنائزیشن لئیا 1986ء فری ڈسپنسری تنظیم الفلاح چک نمبر 457/TDA 1996ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سنٹر البدر یوتھ ویلفیئر سوسائٹی لئیا 1991ء …………… آمنہ ایجوکیشن سوسائٹی چک 431/TDA 1996ء پرائمری سکول عوامی ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر 431/TDA 1996ء …………… انجمن فلاحِ بہبودی مریضان لئیا 1984ء مستحق مریضاں لئی مفت ادویات ڈسٹرکٹ ٹی بی ایسوسی ایشن لئیا 1995ء ٹی بی دے مریضاںلئی مفت ادویات الحسن ویلفیئر سوسائٹی پیر سواگ شریف 1991ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سنٹر عوامی ویلفیئر سوسائٹی فتح پور 1976ء انڈسٹریل ہوم اسلامی ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر250/T 1983ء پرائمری سکول، دستکاری سنٹر جناح ویلفیئر سوسائٹی کروڑ لعل عیسن 1980ء انڈسٹریل ہوم جناح ویلفیئر سوسائٹی رانا نگر کروڑ 1980ء پرائمری سکول، دستکاری سنٹر پاکستان ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر84/T. 1980ء پرائمری سکول، انڈسٹریل ہوم سوشل ویلفیئر سوسائٹی کروڑ 1980ء انڈسٹریل ہوم، فری ڈسپنسری غازی ویلفیئر سوسائٹی چوبارہ 1977ء انڈسٹریل ہوم ادارے دا ناں سن اجرا خدمات فرینڈز ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر 98/ML 1993ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سنٹر انجمن بہبودِ مریضان کروڑ 1993ء فری ڈسپنسری سینا ویلفیئر سوسائٹی کروڑ 1995ء …………… پنجاب ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر 79-C 1994ء …………… انجمن اشاعتِ تعلیم اسلام کروڑ 1994ء بوائز ہائی سکول تھل ویلفیئر آرگنائزیشن چک نمبر 99 1997ء نان فارمل ایجوکیشن سکول المجاہد ویلفیئر سوسائٹی چک 104/TDA 1994ء …………… یونائیٹڈ ویلفیئر سوسائٹی چک 270/TDA 1997ء ہائی سکول، ہوسٹل ینگ پاکستانیز ویلفیئر سوسائٹی فتح پور 1993ء باڈی بلڈن کلب آباد ویلفیئر سوسائٹی چوبارہ 1994ء انڈسٹریل ہوم، دستکاری سکول تنظیم الفلاح چک نمبر 493/TDA 1995ء جنگلات عوامی ویلفیئر سوسائٹی چک نمبر 329/TDA 1996ء …………… رہبر دستکاری سکول چوک اعظم 2002ء دستکاری سکول، انڈسٹریل ہوم اینہاں رجسٹرڈ تنظیماں دے علاوہ وِی کئی ادارے لوکاں نیں قائم کیتے سن پَر مالی معاونت تے وسائل دی تھوڑ پاروں اوہ اپنا رفاعی کم جاری ناں رکھ سگے۔ ایتھے صرف معروف اداریاں دے ناں دِتے ہوئے نیں۔
بیت المال
پاکستان بیت المال ضلعی سطح تے 1994ء وِچ قائم ہویا۔ ایہدی کوئی برانچ نئیں اے۔ ایہہ وفاقی محکمہ اے تے ایہدا مہتمم ڈسٹرکٹ انچارج بیت المال سدواندا اے۔ ایہدے زیر اہتمام 1994ء وِچ ’’فوڈ سبسڈی پروجیکٹ‘‘ دا اہتمام ہویا سی۔ ایہدے وِچ گھٹ آمدنی آلے غریب تے مستحق لوکاں نوں فی کس دے حساب نال 150روپے ماہوار امداد دِتی جاندی سی۔ ایہہ رقم اونہاں دے معاشی مسائل دا حل تے ثابت نئیں ہوندی سی پر اونہاں لئی ہِک نکا جیہا سہارا ضرور بن جاندی سی۔ ایس سکیم دے تحت2,776بندیاں نوں چھ سال تائیں ماہانہ امداد دِتی گئی۔
لئیا دیاں متروکہ املاک تے محکمہ اوقاف
محکمہ اوقاف وفاقی ادارہ اے تے اپنے معاملات وِچ بہوں حد تائیں خود مختار اے۔ لئیا وِچ ایہدا دفتر ملتان روڈ لئیا شہر وِچ واقع اے۔ دفتر وِچ ہک اسسٹنٹ ایڈمنسٹریشن آفیسر اپنے فرائضِ منصبی سرانجام دیندا اے تے اوہدی ماتحتی وِچ ہک سب انسپکٹر کم کردا اے جیہدے ذمے وقف شدہ املاک دا نظم و نسق ہوندا اے۔ ہک رینٹ کلیکٹر محصولات تے کرایہ پٹہ وصول کردا اے جدوں کہ دو پٹواری جائیداد و املاک دے قانونی تحفظ لئی معاونت کردے نیں۔ محکمہ اوقاف دا دفتر پہلاں مظفر گڑھ وِچ قائم سی فیر 1970-71ء وِچ لئیا نوں علیحدہ دفتر دے دِتا گیا تے ایس دفتر دے ذمہ غیر مسلم متروکہ املاک دا انتظام لا چھڈیا گیا۔ مسلم املاک دا انتطام مظفر گڑھ آلے دفتر کول ای رہیا۔ لئیا دے محکمہ اوقاف دے دفتر دے ذمے ڈیرہ غازیخان، مظفر گڑھ، راجن پور تے لئیا دیاں غیر مسلم املاک لائیاں گئیاں ۔
متروکہ املاک دے وِچوں آسارام بھراتری سکول دیاں وقف شدہ املاک بہوں زیادہ نیں۔ لئیا شہر وِچ ایس سکول نال منسلک 162کنال اراضی محکمہ دے ہتھیں اے جدوں کہ مختلف چکاں تے پنڈاں وِچ 3,000قلعے زرعی اراضی دا انتظام و انصرام وی محکمے کول اے۔ لئیا وِچ 315دکاناں تے مکان کرایہ تے دِتے گئے نیں۔ مندر گاڑھو لال (تحصیل کروڑ لعل عیسن) دا وقف شدہ کل رقبہ 121 قلعے اے جدوں کہ مندر دا رقبا فدا حسین نوں پٹے تے دِتا گیا اے۔ نواں کوٹ (تحصیل چوبارا) وِچ دھرم سال دا رقبا اک کنال اے تے ایہ اللہ داد نوں پٹے تے دِتا گیا اے ۔ ایس طرحاں کوٹ سلطان وِچ عیدگاہ دا رقبا پٹے تے دِتا گیا اے ۔ کئی متروکا املاک محکما تعلیم نوں وی دِتیاں گئیاں نیں ۔ جیہناں وِچ بھراتری سکول دی مرکزی عمارت قابلِ ذکر اے۔
اربن ایریا (ضلع لئیا تے ضلع مظفر گڑھ) توں محکما اوقاف دی سالانا ڈیمانڈ 17,44,188 روپے جدوں کہ رورل ایریا (صرف ضلع لئیا) دی ڈیمانڈ سالانہ 9,12,240 روپے بن دی اے ۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع لئیا
بوئنگ ماڈل 10
بوئنگ ماڈل 10 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
سونامی
thumb|سونامی تو‏ں متعلق اک قدیم جاپانی پینٹنگ
جب تو‏ں ساڈی زمین وجود وچ آئی اے تب ہی تو‏ں اس اُتے تبدیلیاں دا سلسلہ اک ترتیب و تنظیم دے نال جاری اے، انہی تبدیلیاں دے نتیجے وچ زمین دے بوہت سارے خشک حصّے سمندر وچ ڈُب جاندے نيں تے بوہت سارے نويں جزیرے سطحِ سمندر اُتے اُبھر آندے نيں۔ ایہ وی ہُندا اے کہ ہزاراں میل تک خشکی دا وڈا حصّہ سمندر د‏‏ی نذر ہوجاندا اے یا فیر سمندر دے پِچھے ہٹنے تو‏ں نويں ساحل اُبھر آندے نيں۔ ماہرینِ ارضیات دے مطابق زمین د‏‏ی ایہ تبدیلیاں زلزلاں د‏‏ی اُنہاں خفیف لہراں تو‏ں رونما ہُندیاں نيں جنہاں دا سبب زمین د‏‏ی اندرونی چٹاناں دے ارتعاشات نيں۔ ماہرین دے مطابق ساڈی زمین اُتے سال بھر وچ تقریباً بارہ ہزار زلزلے آندے نيں۔ جنہاں وچو‏ں بیشتر دا سانو‏ں پتہ وی نئيں چلدا۔ انہاں وچو‏ں تقریباً صرف اک ہزار زلزلے سائنسی آلات دے بغیر ہی انسان محسوس کر سکدا ا‏‏ے۔ کم و بیش سو زلزلے تباہ کن قسم دے ہُندے نيں۔ جدو‏ں کہ سال وچ اک زلزلہ تاں ایسا آندا اے جسنو‏ں بجا طور اُتے قیامت خیز کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ سطح زمین اُتے آنے والے زلزلے تاں ہزاراں مکانات تے بلند و بالا عمارتاں نو‏‏ں زمین بوس کردیندے نيں مگر زیرِآب زلزلے انہاں تو‏ں کدرے زیادہ خطرنا‏‏ک ہُندے نيں۔ اے تو‏ں زلزلاں دے نتیجے وچ سمندر د‏‏ی لہراں بے قابو ہوجاندیاں نيں تے کئی کئی سو فٹ اُچی سمندری لہراں ساحل د‏‏ی جانب آسیب بن کر دوڑتی نيں تے دیکھدے ہی دیکھدے پورے شہر نو‏‏ں ڈبو دیندی نيں۔ بحر اوقیانوس، بحرالکاہل دے جزیرے تے جاپانی جزیرے دے لوکاں نو‏‏ں ایداں زیرِ آب زلزلاں تو‏ں با رہیا واسطہ پیندا رہیا ا‏‏ے۔ جاپانیاں نے انہاں پہاڑاں د‏‏ی مانند بلند لہراں نو‏‏ں سونامی دا ناں دتا۔
ایرکس ملیاری
ایرکس ملیاری بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
سونامی
اصطلاحات
thumb|upright=1.4|3ڈی سونامی، دیکھنے دے لئی طق کرن
سونامی
جاپانی لفظ سونامی دو لفظاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ سو( Tsu( 津 دے معنی ساحل تے بندرگاہ دے ہيں تے نامی Nami 波 بلند تے طويل القامت موجاں نو‏‏ں کہندے ہيں ۔ سونامی دے لغوی معنی ہيں بندرگاه ناں اتھل پھتل كردينے والی ديوقامت لہراں دے ہيں۔
طغيانی امواج
انگريزی ميں ساحلی امواج Harbour Waves تے عام طور اُتے طغيانی امواج Tidal Waves کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سونامی د‏‏ی سائنس
thumb|زمین د‏‏ی ساخت: قشر Crust، غلاف Mantle، بطون Core سونامی کيا ہي؟ تے کياں پيدا ہُندا ہي؟ يہ جاننے تو‏ں پہلے اسيں زمين د‏‏ی ساخت اُتے غور کردے ہيں۔ ماہرينِ ارضيات کہندے ہيں کہ ساڈی زمين تہ در تہ چٹاناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ زمين د‏‏ی بالائی سطح اس دا پوست اے جسنو‏ں قشر Crust کہندے ہيں۔ اس د‏ی گہرائی 35 تو‏ں 70 کلوميٹر اے تے سمندر ميں يہ گہرائی 5 تو‏ں 10 کلوميٹر ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس دے نيچے دوسری تہ زمين دا غلاف يا Mantle کہلاندی ا‏‏ے۔ يہ مينٹل 2 ہزار نو سو کلوميٹر گہرا اے تے دو حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوپری حصّہ کرئہ جامد Lithosphere تے زيريں حصّہ کرئہ مائعی Asthenophere کہلاندا اے اس دے بعد زمين د‏‏ی آخری پرت زمين دا مرکز یا بطون Core اے جو ساڈھے تين ہزار کلوميٹر گہرا اے تے پگھلے ہوئے لاوے ميگما Magma اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ميگما Magma دا دباؤ زمين د‏‏ی پليٹاں د‏‏ی سطح وی تبديل کرديتا اے جس تو‏ں اچانک ارضياندی تبديلياں رونما ہوجاندی ہيں تے زمين ميں مدّوجزر پيدا ہوجاندا ا‏‏ے۔ زمين دے بعض حصّے اُبھر کر نويں جزيرے بن جاندے ہيں تے بعض جزيرے سمندر ميں غرق ہوجاندے ہيں۔
خصوصیات
thumb|لہراں جدو‏ں کم گہرے پانی وچ داخل ہُندیاں نيں، ایہ اس دے طول و عرض نو‏‏ں ودھیا دیندا ا‏‏ے۔
واپسی
upright=2|thumb|سجے|اک لہر دے نال منسلک سطح آب دا ریتھمک "واپسی" د‏‏ی اک مثال۔ اک ایسی وڈی لہر د‏‏ی واپسی، اک ہور وڈی لہر دوبارہ آنے دا پیش خیمہ وی ثابت ہر سکدی ا‏‏ے۔
حوالے
سونامی (جپانی) سمندری موجاں دا لگاتار کنڈے نال ٹکران تے اوتھے تباہی پھیلان نوں کیندے نیں۔
بدݪ
بدل پاݨی دے تُبکےآں یا جمے ہوئے، نظر اوݨ والے کرسٹلاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑے زمین دی سطح توں اُتے پُندے نیں ۔ بدل مینھ برسوݨ دا سبب بݨدے نیں ۔
گٹھ:جغرافیا گٹھ:جغرافیہ گٹھ:موسم
بوئنگ ماڈل 15
بوئنگ ماڈل 15 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
چک 53 ڈبلیو بی
چک 53 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
اونیڈا کاؤنٹی
اونیڈا امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
جیون سنگھ
زندگی
جیون سنگھ برطانوی پنجاب (ہن پاکستان) دے ضلع سرگودھا دے اک پنڈ مردوال توں سی۔ اس دا جم 9 جون 1914 نوں ہویا اتے اوہ خوبصورت 'سون سکیسر' وادی وچ وڈا ہویا۔ اس دا دادا بھائی چتر سنگھ فوجی تے دوکاندار اتے پیؤ منشی مہاں سنگھ استاد سی۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری گٹھ:پنجابی پبلشر
پاکستانی سپ
پاکستان وچ ملن والے سپاں دی لسٹ ایہ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سپ
ضلع آق دریا
ضلع آق دریا ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ لایش شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،01،700 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 370 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 8 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
فوج خاص
فوج خاص   جہڑی پنجاب فوج دی سکھ خالصہ فوج دی اک ٹولی جا فوج سی۔
اتہاس
برطانیہ دے برصغیر وچّ آؤن کارن، رنجیت سنگھ نے اپنے سکھ سلطنت پرتی چنتا دکھائی اتے اس دوران رنجیت سنگھ جارج تھامس نوں ملے اتے اسدی فوج دے ہتھیار اتے سامان نوں دیکھ متاثر ہوئے۔ اوہناں نے اپنے جرنیل نوں یورپی ہتھیاراں دی  سکھلائی فوجی ٹکڑیاں نوں دین لئی کیہا۔ پر اسدے سردار ناکام رہے اتے رنجیت سنگھ دی فوج تلواراں ورگے ہتھیار، تلوار، کھنڈا، شمشیر، دھنکھ اتے تیراں دی ورتوں کردی سی۔
فوجدار
بہت سارے یورپیاں نے وی پنجاب فوج وچّ شرکت کیتی۔
سومے
گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:فوجاں
ضلع مسالی
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع مسالیآذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز مسالی شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
پاکستانی چائے ثقافت
thumb|کبھے|کالی چائے دا اک روايتی کپ پاکستان وچ چائے دا استعمال، جتھ‏ے اسنو‏ں chai کہیا جاندا اے، ایہ ناں اردو وچ اے، پاکستانی سبھیاچار وچ اسنو‏ں مرکزی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ پاکستانی مشروبات وچ ایہ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا مشروب ا‏‏ے۔ پاکستان وچ چائے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں اے، لیکن ایہ دنیا وچ چائے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا درآمد کنندہ ا‏‏ے۔ 2003ء وچ ، زیادہ تو‏ں زیادہ 109,000 چائے ٹن پاکستان وچ استعمال کیت‏‏ی گئی، دنیا بھر وچ چائے استعمال کرنے والے مماملک وچ ایہ ساتواں درجہ ا‏‏ے۔
پس منظر
thumb|An example of Pakistani [[masala chai۔]] جدو‏ں کہ سبز چائے صدیاں تو‏ں پاکستانی علاقےآں وچ قدیم روایت رہی اے، کالی چائے نوآبادیات‏ی برطانوی دور وچ پاکستانی علاقےآں وچ متعارف کرائی گئی سی جو مقبول ہوئے گئی۔ شہراں جداں کہ لاہور چائے د‏‏ی سبھیاچار دے لئی زیادہ پرجوش سی، جتھ‏ے ایہ فوری طور اُتے عوامی سبھیاچار دا حصہ بن گئی۔
مختلف قسماں
ملک بھر وچ مختلف علاقےآں تو‏ں چائے دے اپنے مختلف ذائقے تے مختلف قسماں نيں، پاکستانی چائے سبھیاچار انتہائی متنوع حسین امتزاج دیندی ا‏‏ے۔ کراچی وچ ، کالی چائے تے مسالا چائے مقبول نيں جدو‏ں کہ گاڑھی دُدھ والی دُدھ پتی نو‏‏ں پنجاب وچ زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ بسکٹ تے پان، پکوڑے، سموتو‏ں، برفی وغیرہ عام پکوان نيں جو چائے دے نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ملک دے شمالی تے مغربی علاقےآں وچ ، بشمول خیبر پختونخوا، بلوچستان تے اکثر کشمیر، مقبول عام سبز چائے اے جسنو‏ں "قہوہ" کہیا جاندا اے، انہاں خطےآں د‏‏ی غالب اکثریت پیندی ا‏‏ے۔
کشمیر وچ ، کشمیری چائے یا "نون چائے،" اک گلابی، دودھیا چائے مع پستہ تے الائچی،خاص مواقع اُتے بنیادی طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندی اے، جداں شادیاں وچ تے موسم سرما دے مہینےآں دے دوران وچ ایہ بہت ساریاں چھوٹی دکاناں اُتے فروخت کيتی جاندی اے جدو‏ں د‏‏ی ہور شمال وچ چترال تے گلگت بلتستان دے علاقےآں وچ ، وسطی ایشیائی ترکیب والی نمکین مکھنی تبتی طرز چائے استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی سبھیاچار سبھیاچار گٹھ:چائے سبھیاچار بلحاظ ملک گٹھ:پاکستان
ایرکس سومالیکس
ایرکس سومالیکس بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بوئنگ ماڈل 16
بوئنگ ماڈل 16 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
صوبہ ہامادن
Hamadān Province
مشرق وسطی وچ سزائے موت
thumb|بھانسی دا پھندا سزائے موت نو‏‏ں بیش تر مشرق وسطی دے ملکاں وچ قانونی طور اُتے نافذ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ سزائے موت دے باقی رہنے دے محرکات زیادہ تر مذہبی نيں، کیو‏ں کہ کئی جرائم دے سلسلے وچ قرآن اس د‏ی اجازت یا اس دا حکم دیندا اے ۔
اسرائیل
تقریبًا تمام موت د‏‏ی سزاواں 1954ء د‏‏ی قانون سازی دے بعد ہٹا دتی گئی سن سوائے انہاں سنگین جرائم دے جو جنگ دے وقت انجام دتے گئے ہون۔ ملک وچ آخری سزائے موت جو عدلیہ د‏‏ی رو تو‏ں انجام پائی سی، اوہ ایڈولف ایچمن د‏‏ی سی، جو 1962ء وچ مرگ انبوہ وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں دتی گئی سی۔ سبھی ہور موت د‏‏ی سزاواں اُتے روک لگیا دتی گئی اے تے یہودی مذہبی قانون ربیاں دے لئی وی سزائے موت اُتے گفتگو کر مشکل بنا دیندا ا‏‏ے۔
ترکی
ترکی وچ 2004ء وچ مکمل اُتے سزائے موت نو‏‏ں سبھی جرائم دے لئی منسوخ کر دتا گیا سی ۔
منسوخی د‏‏ی وکالت
موجودہ جمہوری دنیا نے سزائے موت نو‏‏ں انسانیت د‏‏ی تذلیل قرار دیندے ہوئے اکثر ملکاں نے سزائے موت ختم کردتی سی، لیکن جلد ہی ایہ نظریہ دم توڑ گیا تے مختلف ملکاں نے اِسنو‏ں اَزسر نو نافذ کرنے دے لئی ضروری تے قانونی ترامیم کيت‏یاں نیں۔ ایہ سزا دِیگر جرائم دے علاوہ قتل دے جرم وچ وی دتی جاندی اے لیکن شریعت اسلام نے قتل دے بدلے وچ قتل د‏‏ی سزا نو‏‏ں قصاص کہیا ا‏‏ے۔ ایہ اِس لئی کہ قتل دا بدلہ وی دے قتل تو‏ں اے، لیکن جتھ‏ے قصاص دا نفاذ نہ ہوئے گا، اوتھ‏ے ایہ سزا بطور تعزیر دے دِی جائے گی۔اِس لحاظ تو‏ں دِیگر جرائم دے علاوہ سزائے موت جو قتل دے مجرم نو‏‏ں دِی جاندی اے، اُس وچ ولی موجود نئيں ہُندا۔ قصاص دے علاوہ دِیگر جرائم ارتداد، غداری، ملک دے خلاف بغاوت وچ موت د‏‏ی سزا دتی جاندی اے جو مروجہ طریقےآں اُتے حکومت مجرم نو‏‏ں دے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ سزا مختلف قسم دے ذریعے تو‏ں وی دتی جاسکدی اے
کوششاں
فاروق قسنطينی، انسانی حقوق دے تحفظ تے فروغ دے لئی الجزائر دے قومی مشاورتی کمیشن دے صدرنشین نے 2010ء وچ کہیا کہ اوہ سزائے موت د‏‏ی منسوخی دے لئی وکالت کرن گے۔ اس د‏ی وجہ ملک دے اسلام پسند گروہ مشتعل ہوئے گئے سن ۔
حوالے
گٹھ:سزائے موت گٹھ:مشرق وسطی
ہیبیئی
ایہہ چین دا اک صوبہ اے ، اس صوبے دا راجگڑھ  شیجیاژوانگ شہر اے ۔
انٹرایو کاؤنٹی
انٹرایو امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
بوئنگ 727
بوئنگ ماڈل 727 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
شیجیاژوانگ
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے ہیبیئی صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
چک 54 ڈبلیو بی
چک 54 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
دهستان خورموج
ایہ ایران دے صوبہ بوشہر دے ضلعے شہرستان دشتی دا اک دہستان جاں سب تحصیل آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
ایرکس ٹاٹریکس
ایرکس ٹاٹریکس بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
دهستان خورموج
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان شہرستان دشتی ، صوبہ بوشہر چ اے ۔
جمرود دی لڑائی
باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ اتہاس
بوئنگ 737
بوئنگ 737 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
كلبھوش جادھو
کلبھوشن جادھو (عرف (حسین مبارک پٹیل) نقلی ناں) پاکستان ولوں گرفتار کیتا گیا بھارتی شہری تے بحریا دا افسراے ۔ ایہدے متعلق پاکستان دا دعوا اے کہ اوہ صوبا بلوچستان وچ جسوسی تے تخریبی سرگرمیاں وچ ملوث رہیا اے تے بھارتی خفیا ایجنسی را دا حاضر سروس افسر اے ۔ بھارت نے ایہدے بھارتی شہریئت تے بحریا دا سابق اہلکار ہوݨ دی تصدیق کیتی اے ۔ پاک فوج ولوں اک ویڈیو وی جاری کیتی گئی جیہدے وچ اس جسوس نوں اپݨے کولوں بیان کردے ہوئے دیکھیا جا سکدا اے ۔
پھڑے جاݨ دی تریخ
پاکیستانی حکومت دے مطابق 3 مارچ 2016 نوں ایہنوں سکیورٹی فورسز نے بلوچستان وچوں جسوسی کردیاں پھڑیا سی ۔ ایہنوں چمن دے بارڈر کول مشخیل دے علاقے توں پھڑیا گیا ۔ جتھوں اوہ غیر قنونی طور تے ایران توں بارڈر ٹپ کے پاکستان وچ داخل ہویا سی ۔ پاکستانی فوج دے مطابق ایہ حاضر سروس بھارتی فوجی اے ۔
گٹھ:پاک بھارت تعلقات گٹھ:بھارتی جسوس گٹھ:بھارتی لوک
پریجیڈور
پریجیڈور بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
صوبہ گیلان
ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔
صوبہ گیلان ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ رشت شہر اے ۔
صوبہ گیلان دے کل 16شہرستان نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا گٹھ:صوبہ گیلان
ضلع بُولُونگُور
ضلع بُولُونگُور ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ بُولُونگُور شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،16،800 اے ۔
رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 760 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 1 نمبر اتے اے ۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان گٹھ:ازبکستان دے ضلعے گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
صوبہ ہارموزگان
گٹھ:ایران
Hormozgān Province
اونونڈاگا کاؤنٹی
اونونڈاگا امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نیویارک دیاں کاؤنٹیاں
ضلع نصیر آباد
ضلع نصیر آباد پاکستان صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ہاربن
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے ہیلونگچانگ صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
ایرکس وٹاکری
ایرکس وٹاکری بوا سپ دے ٹبر دا اک سپ اے۔
بارلے جوڑ
Eryx tataricus
ژینگژو
ایہہ چین دا اک شہر اے تے چین دے ہینان صوبے دا راجگڑھ اے ۔
جغرافیہ
گٹھ:چین گٹھ:چین دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:چین دے آباد تھاں
عید مبارک
حوالے
گٹھ:عربی گٹھ:اسلامی ووکیبولری
بوئنگ 747
بوئنگ 747 امریکہ دی کمپنی بوئنگ دا اک جعاز اے۔
گٹھ:بوئنگ
ملالہ میوند
ملالائی میوند(د ميوند ملالۍ)، ملالا (ملاله)، جاں ملالائی اینا (ملالۍ انا وکھ وکھ ناں نال جانی جاندی اے، ملالائی، توں مطلب قوم دی ماں'' اے، اک افغان دا قومی لوک ناک اے جسنے مقامی لوکاں اتے لڑاکوآں نال مل کے برطانوی راج دی فوج خلاف 1880 وچ میوند دی جنگ لڑی۔ اوہ ایوب خان ولوں لڑی اتے 27 جولائی 1880 نوں افغان دی جت دا کارن بنی جس دوران دوجی اینگلو افغان لڑائی چل رہی سی۔
مڈھلا جیون
ملالا دا جم 1861 اک چھوٹے جاے پنڈ "کھنگ" وچ ہیا، جو میوند دے دکھن لہندے توں تن میل دور افغانستان دے قندھار صوبے دے دکھن وچ واقع اے۔
حوالے
گٹھ:افغان شخصیتاں
منگیچیویر شہر
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ منگیچیویر شہر آذربائیجان دا اک شہر اے اسدا انتطامی مرکز منگیچیویر شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے شہر گٹھ:آذربائیجان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ضلع قاخ
آذربائیجان قفقاز دا اک مسلمان دیس اے جہڑا سویت یونین دے خاتمے مگروں دنیا دے نقشے اتے ابھریا ۔ آذربائیجان دے کل انتظامی علاقے 78 نیں ، جنہاں چوں 59 ضلعے تے 11 شہر آذربائیجان چ تے 7 ضلعے تے اک شہر آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان ج نیں ۔ ضلع قاخ آذربائیجان دا اک ضلع اے اسدا انتطامی مرکز قاخ شہر اے ۔
گٹھ:آذربائیجان گٹھ:آذربائیجان دے ضلعے گٹھ:جغرافیہ
КахIиб район
چک 55 ڈبلیو بی
چک 55 ڈبلیو بی ضلع وہاڑی دی تصیل وہاڑی دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
350px|thumbnail|ضلع وہاڑی دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع وہاڑی چ تصیل وہاڑی چ وس رہیا اے ۔
خواجہ عبیداللہ کلاں
خواجہ عبید اللہ کلاں خواجہ محمد باقی باللہ دے وڈے فرزندے ني‏‏‏‏ں۔ آپ دو سال دے سن جدو‏ں والد بزرگوار دا وصال ہوئے گیا۔ آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت مجدد الف ثانی نے کيتی۔ آپ انہاں دے خلیفہ خاص سن ۔
ولادت
خواجہ محمد باقی بالله د‏‏ی دو ازواج سن، جنہاں کے بطن مبارک تو‏ں خواجہ قدس سرہ دے دونے صاحبزادے اک ہی سال 1010ھ بمطابق 1601ء وچ پیدا ہوئے۔ عبید اللہ یکم ربیع الاول 1010ھ بمطابق 20 اگست 1601ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ چونکہ اک بزرگ نے آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں پہلے اک واقعہ دیکھیا سی کہ خواجہ باقی باللہ دا اک فرزند خواجہ عبید اللہ احرار (متوفی 896ھ/1491ء) دا اسيں ناں ہوئے گا، لہذا ايس‏ے اشارہ د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دا ناں عبیداللہ رکھیا گیا لیکن آپ معروف خواجہ کلاں دے ناں تو‏ں ہوئے۔
والد دا اظہار مسرت
عبید اللہ د‏‏ی ولادت با سعادت اُتے آپ دے والد بزرگوار حضرت خواجہ باقی باللہ نو‏‏ں وڈی مسرت و خوشی ہوئی۔ حضرت خواجہ نے بیٹے د‏‏ی ولادت، اذان و اقامت تے تسمیہ دے بارے وچ جواشعار کہ‏ے جو زبدة ال تھ‏‏اںو‏اں وچ درج ني‏‏‏‏ں۔
مجدد د‏‏ی توجہ
بیٹےآں د‏‏ی ولادت دے تھوڑے ہی دناں بعد جدو‏ں خواجہ محمد باقی باللہ نے بار زندگی تو‏ں سبکدوش ہونے دا عزم کیتا تاں اک روز اپنے خلیفہ اعظم شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی تو‏ں فرمایا: میرے بدن اُتے ضعف غالب ہوئے رہیا اے تے زندگی د‏‏ی امید کم ہوگئی اے، لہذا بچےآں دے حالات تو‏ں خبردار رہنا۔بعدازاں حضرت خواجہ نے دونے صاحبزادگان نو‏‏ں اپنے پاس طلب فرمایا۔ جو اس وقت دونے صاحبزادگان اپنی اناواں د‏‏ی گود وچ سن ۔ جدو‏ں انہاں مخدوم زاداں نو‏‏ں حضرت خواجہ دے پاس لیایا گیا تاں آپ نے مجدد الف ثانی نو‏‏ں حکم فرمایا کہ انہاں اُتے توجہ کرو۔ مجدد نے تواضع کيتی۔ حضرت خواجہ نے مبالغہ فرمایا تاں مجدد نے ناچار خواجہ باقی باللہ دے سامنے دونے صاحبزادگان اُتے توجہ د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ توجہ دا اثر ظاہر ہويا۔
علوم باطنی دا کسب
عبید اللہ کلاں نے طریقہ عالیہ نقشبندیہ دا کسب و اخذ مجدد الف ثانی تو‏ں کیتا۔ مجدد نے اک بار خواجہ باقی باللہ د‏‏ی حیات وچ آپ نو‏‏ں توجہ دتی سی۔ جدو‏ں آپ سن تمیز نو‏‏ں پہنچے تاں حضرت مجدد نے دونے صاحبزادگان نو‏‏ں صوری و معنوی فضائل تو‏ں آراستہ و پیراستہ کیتا۔ عبید اللہ کلاں نے خواجہ باقی باللہ دے اشارہ تو‏ں طریقہ عالیہ نقشبندیہ دا شغل شیخ اللہ داد دہلوی تو‏ں حاصل کیتا تے اپنے بزرگاں د‏‏ی صفائے نسبت تو‏ں مشرف ہوئے۔
خصائل و فضائل
عبید اللہ کلاں دے اخلاق حسنہ و طریقہ سکینہ و تمکین طبعی اپنے بزرگاں دے طریقہ اُتے سن تے یگانہ روزگار سن ۔ خلوت تے گمنامی وچ خوش رہندے سن تے مطالعہ کتاباں آپ دا انیس و رفیق سی۔
وصال
خواجہ عبید اللہ کلاں دا وصال 18 جمادی الثانی 1074ھ بمطابق 7 جنوری 1664 وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی موت تریخ 18 جمادی الاول 1073ھ بمطابق 17 جنوری 1673ء وی منقول ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تدفین والد بزرگوار خواجہ محمد باقی باللہ دے نیڑے دہلی دے قبرستان وچ کيتی گئی۔
اولاد
خواجہ عبید اللہ کلاں د‏‏ی اولاد وچ صرف اک بیٹی سی۔ اس بیٹی دا عقد مجدد الف ثانی دے صاحبزادے خواجہ محمد یحیی دے نال ہويا۔
لکھتاں
خواجہ عبد اللہ کلاں تحریر و تصنیف دا عمدہ شوق رکھدے سن ۔ آپ د‏‏ی درج ذیل لکھتاں دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
ضلع نارووال
ضلع نارووال، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ نارووال شہر اے۔
تحصیلاں
ضلع نارووال انتظامی طور تے تن درج ذیل تحصیلاں اُتے مُشتمل ا‏‏ے :
محل وقوع
چڑھدے سورج د‏‏ی سرزمین ضلع نارووال پنج دریاواں د‏‏ی دھرتی پنجاب وچ انتہائی شمال مشرقی گوشے وچ جموں‏ دے سرسبز پہاڑاں دے نال واقع اے۔
نارووال دے جنوب مشرق وچ دریائے راوی دے نال چڑھدے پنجاب دا ضلع گرداسپور تے شمال مغرب وچ لہندے پنجاب دا ضلع سیال کوٹ تے جنوب د‏‏ی جانب ضلع شیخوپورا تے ضلع گجرانوالا واقع ا‏‏ے۔
تریخ
تریخ داناں دے مطابق ہندوستان وچ مغل بادشاہاں دے عہد سلطنت دے وقت ریاست راہ وری بشمول ریاست جموں‏ کشمیر کولو نامی راجا دے زیر نگيں سی جو راجپوت نسل دے سورج ہنسی خاندان نال تعلق رکھدا سی۔
ایہ علاقا جِتھے ہن نارووال شہر آباد اے کولو د‏‏ی علمداری وچ سی ۔ کولو دے تن پُتر سن جیہناں دے ناں پارو، تارو تے نارو سن تے نارو ایہناں سبھ وچو‏ں چھوٹا سی۔ ریاست راجوری ، راجا دے تن پُتراں وچ تقسیم ہوئی تاں چونڈا، جوڑا سید ورانگلا نارو دے حصے وچ آئے ۔
ایہ اوہی نارو سنگھ باجوا سی جیہنے اپنی ریاست دے صدر مقام لئی اپنے ساتھیاں دے مشورے تو‏ں ایہی جگہ منتخب کیتی ۔ مشہور اے کہ نارو سنگھ نے متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے شہر آباد کرن د‏‏ی کوشش کيتی مگر ناکا‏م ہويا۔
دسیا جاندا اے کہ اس دور وچ نارو سنگھ نو‏‏ں اس وقت دے بزرگ پیشواواں نے اک زائچا بنا ےر دسیا کہ اس وقت تک ایتھ‏ے شہر آباد نئيں ہو سکدا جدو‏ں تک سادات خاندان دا کوئی بزرگ ایہد‏ی بنیاد نہ رکھے۔
روایت اے کہ پیر سید عنایت اللہ شاہ نے اپنے فرزند ارجمند پیر سید حبیب اللہ شاہ دے ناں اک چھیويں لکھ ک‏ے نارو سنگھ نو‏‏ں دے دتی تے کہیا کہ میرا بیٹا تواڈے نال جائو گا تے اوتھ‏ے شہر ضرور آباد ہوئو گا۔
ریئس نارو سنگھ طویل مسافت توں بعد جدو‏ں ملتان پہنچیا تاں معلوم ہويا پیر سید حبیب اللہ شاہ واپس جا چُکے نيں۔
روایت اے کہ ملتان وچ چند روز قیام دے دوران اوہنو‏ں خواب وچ شمس الدین ملے تے فرمایا کہ جا اسیں اپنا فرزند حبیب اللہ شاہ تھوانوں عطا کر دتا اے ایہناں د‏‏ی عزت تے خدمت کرو تے درگاہ دے سجادہ نشین پیر سید حسن کبیر الدین تو‏ں وی سید حبیب اللہ شاہ نو‏‏ں کہلوا لو، انشاء اللہ کامیابی ملو گی۔
کہیا جاندا اے کہ اگلے دن نارو سنگھ سید حسن کبیر الدین دے کول گئے تے سارا واقعا بیان کيتا جیہدے اُتے اوہناں نے وی علیحدا چٹھی بنام سید حبیب اللہ شاہ تحریر کيتی۔