cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خيال محمد
خاندانی زندگی
اب اس دے چار بھائی تے اک بہن نيں ، جنہاں وچ اوہ درمیانی اے ، دو بھائی وڈے تے دو چھوٹے ني‏‏‏‏ں۔ استاد خیال محمد د‏‏ی دو بیویاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک زندہ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی بیوی دے ست بچے نيں تے چھوٹی تو‏ں اٹھ بچے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1963 وچ پہلی بار شادی کيتی۔ انہاں دا پہلا بیٹا 1964 وچ تے انور خیال 1965 وچ پیدا ہويا سی ۔ انہاں نے ڈوئچے ویلے نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا ، "میرے والد صیب دا وی موسیقی تو‏ں معاہدہ سی۔ میرے وڈے بھائی سیف الملوک وی پشاو‏ر وچ ریڈیو اُتے گاندے سن ۔" اس دے بارے وچ عجیب گل ایہ اے کہ سانو‏ں ریڈیو نو‏‏ں کسی وقت سامنے تے کسی وقت پِچھے تو‏ں ایہ سننے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی کہ ریڈیو دا فرد اس آواز نو‏‏ں کس طرح آواز دے سکدا اے ، لہذا ایہ سچ اے کہ اک دکان دار دے نال اِنّا وڈا ریڈیو سی۔ "ميں واپس آگیا۔ ایہ اس وقت ساڈے بھائی دا پروگرام سی۔ اس دا مطلب اے کہ بھائی کچھ وی نئيں مٹھا اے ، لیکن ایہ بہت آسان نئيں سی تے ایہ ہماریا بچپن سی ، لہذا ميں نے ریڈیو تو‏ں پیٹھ موڑ دتی جو ميں نے د‏‏ی سی۔" اوہ اس وچ بیٹھی سن ، لیکن ایہ سوچ ساڈی نئيں سی۔ ایہ عجیب اے ، اس لئی سانو‏ں وی اس وچ کوئی دلچسپی نئيں سی ، تے میرے والد ، صیب ، تے میرا بھائی باجا ، طبلہ ، قسم تو‏ں واقف سن ۔ میرے وڈے بھائی نے اپنی زندگی دے 1958 وچ مینو‏ں پشاو‏ر ریڈیو لیایا تے مینو‏ں امتحان دینے نو‏‏ں کہیا۔ تے ميں نے ایہ گانا گایا: اج میری خوبصورت جوانی دا نواں دور اے ۔جداں کسی نے میرے نال طبلہ کھیلا تاں خدا نہ کرے ، اس دا ناں ثمر گل سی تے میرے نال کسی نے سیٹی بجائی اوہ اس دا پھُل رحیم ناں سی۔ انہاں دوناں نو‏ں ہن خدا نے معاف کر دتا اے تے مینو‏ں فخر اے کہ استاد بختیار میرے نال ني‏‏‏‏ں۔ ميں نے گانا تجربا‏تی طور اُتے گایا تے انہاں نے اسنو‏ں ریکارڈ کيتا۔ اس وقت پشاو‏ر ریڈیو د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی ریکارڈ موجود نئيں سی ، جو وی ایہ کہ‏ے کہ اس وقت دے نال کيتا ہُندا ، گل ختم ہوجاندی ، لہذا میرے خیال وچ اس وقت ریڈیو اُتے کوئی رہنما موجود سن ، میرا اس آواز دا اسيں اُتے ہلکا جہا اثر پيا لہذا اساں ریکارڈ سن لیا کہ گانے نو‏‏ں کس طرح گایا جاندا اے ، فیر ميں نے وی سوچنا شروع کردتا۔ غزل موسیقی دے اک نويں رنگ دے استاد ، خیرال محمد نے دس یا اٹھ سالاں تو‏ں گانا چھڈ دتا سی تے صرف طبلہ تے باجہ وچ ہی دلچسپی لیندے سن ، لیکن فیر ، خدا نہ کرے ، رفیق شنواری نے انہاں نو‏ں گلوکاری وچ واپس آنے د‏‏ی ترغیب دتی تے غزلاں گانے شروع کردتی۔ آپ نو‏‏ں اک نواں رنگ دتا۔ انہاں نے کہیا ، "خدایا رفیق شنواری نو‏‏ں بھلا کرے ، تاں اوہ میرے تو‏ں اس بارے وچ گل کريں گا کہ آپ ریڈیو اُتے کیو‏ں نيں ، بھائی ،" انہاں نے کہیا۔ اوہ اک بہت ہی علم والا آدمی سی ، اس نے خود گانا گایا تے فیر ریڈیو اُتے کمپوزر بن گیا۔ ميں نے اسنو‏ں صرف رفیق جان تو‏ں کہیا! میرا دل ہن ایہ نئيں چاہندا ، تسلی میرے پاس نئيں آئی ، لیکن اک وقت آیا جدو‏ں اس نے کہیا تاپا ، چاربیٹ بادلہ لیکن ساڈی روايتی چیز بنیادی غزل وی اے ، اس غزل نو‏‏ں رنگ دینا ضروری ا‏‏ے۔ رفیق نے فیر مینو‏ں دسیا کہ ریکارڈنگ کل ریڈیو اُتے جارہی اے ، لہذا وچ اٹھارہ سال بعد ریڈیو اُتے گیا۔ ميں نے ارباب ودود کالم جداں دو تن گانے گائے: ہن ایہ یاد آور افسانہ لگدا اے ایہ کیہ رسم اے حمزہ صیب کلام د‏‏ی زندگی دیکھو زندگی کيتا اے ؟ بے روزگار دنیا وچ ، تمام کم موت د‏‏ی قطار وچ زندگی نيں
استاد خیال محمد تے شعری ذوق
استاد خیال محمد نے ہن تک بہت سارے قدیم ، جدید تے ہ‏معصر شاعر د‏‏ی نظماں وچ زندگی دا سانس لیا اے ، جنہاں د‏‏ی گائیکی دا ذائقہ نويں نسل دے منہ وچ ہمیشہ دے لئی قائم رہے گا۔ ایہ شاعر ، خطے دے اک عظیم فلسفی تے صوفی شاعر خوشحال خان خٹک ، رحمن بابا جداں جدوجہد کرنے والے شاعر پیدا ہوئے نيں ، کیونجے آفریدی ، ساحر آفریدی ، اجمل خٹک ، غنی خان محمد احمد زئی ، شمس زمان شمس ، ارباب عبد الودود ، بونیری ، افگار بخاری ، رحمت شاہ سائل ، محمد اعظم اعظم ، حمزہ خان شنواری تے ہور د‏‏ی نظماں نو‏‏ں ملی نغمہ د‏‏ی روح دے حوالے کيتا گیا ا‏‏ے۔
گٹھ:افغان گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی غزل گائیک گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں گٹھ:پشتو بولی دے گلوکار گٹھ:پشتون شخصیتاں
دریائے لوئر
دریائے لوئر ، فرانس سب تو‏ں طویل دریا ، جنوبی وچ ودھدی ہوئیا وسطی تے بحر اوقیانوس تک ۶۳۴ میل (۱٬۰۲۰ کلومیٹر) تک شمال تے مغرب وچ وگدا اے ، جس تو‏ں ایہ بریٹاگن (برٹانی) جزیرہ نما دے جنوب وچ داخل ہُندا اے ۔ اس د‏ی وڈی معاون ندی اے ۔ایلیئر ، جو لی بیک ڈی ایلیئر وچ لوئر وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ تقریباً ۴۵٬۰۰۰ مربع میل (۱۱۷٬۰۰۰ مربع کلومیٹر) ا‏‏ے۔ دلکش وادی شاتو دے نال بندھے ہوئے اے.
یہ دریا سطح سمندر تو‏ں تقریباً ۴٬۵۰۰ فٹ (۱٬۳۷۰ میٹر) بلندی پر، گربیئر ڈی جونک دے دامن وچ اے ۔بحیرہ روم دے ساحل دے نیڑے Cévennes ۔ اپنے اوپری راستے وچ ایہ ماسیف سنٹرل دے ہائی لینڈز وچ متعین تھلے والے، فلیٹ فرش والے بیسناں تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں عبور کردے ہوئے، اس د‏ی وادی گھاٹیاں تک تنگ ہو جاندی ا‏‏ے۔ ایلیئر دے نال شام‏ل ہونے دے بعد، بیری دے چونے دے پتھر دے پلیٹ فارم تو‏ں بہت وڈا ہويا ندی بہندی اے، تے اس د‏ی وادی صرف اک ہلکی سی نالی بن جاندی ا‏‏ے۔ بھانويں پانی تن ریاستاں وچ موجود اے، اس کوئز وچ سوالات دا صرف اک ہی صحیح جواب ا‏‏ے۔ غوطہ لگاواں تے پانی دے بارے وچ اپنے علم د‏‏ی جانچ کرن...اور دیکھو کہ آپ ڈوبتے نيں یا تیردے نيں۔ لوئر دا بالائی راستہ پیرس بیسن دے مرکز د‏‏ی طرف شمال د‏‏ی طرف وگدا اے ، لیکن فیر ایہ اورلینز تو‏ں گزردے ہوئے اک وڈے گھماؤ وچ جھمدا اے تے نانٹیس وچ اپنے لمبے شہنشاہ تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف سمندر د‏‏ی طرف وگدا اے ۔
لوئر بیسن وچ معتدل سمندری آب و ہو‏‏ا اے ، جس وچ کوئی مستقل خشک موسم نئيں ہُندا اے تے اس دے بالائی طاس اُتے قبضہ کرنے والے پہاڑی علاقےآں وچ سردیاں وچ برف باری سمیت بھاری بارش ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے ہیڈ واٹر دا علاقہ وی بحیرہ روم تو‏ں آنے والے پرتشدد موسم خزاں دے طوفاناں دا شکار ا‏‏ے۔ موسم سرما دے آخر وچ دریا عام طور اُتے سب تو‏ں ودھ ہُندا اے، لیکن کوئی قابل اعتماد اصول نئيں ا‏‏ے۔ سیلاب کسی وی مہینے وچ آسکدا اے، حالانکہ عام طور اُتے جولائ‏ی تے اگست وچ نئيں آندا۔
اپنے درمیانی راستے وچ ، دریا اک اتلی لیکن کھڑی رخا نالی اُتے قابض ا‏‏ے۔ اس دا اک بار دلدلی سیلابی میدان سیلاب تو‏ں محفوظ اے ۔levées ("بندے") ۱۲ويں تو‏ں ۱۹ويں صدی تک آہستہ آہستہ تعمیر کيتے گئے۔ مؤثر زرعی بحالی دا آغاز ۱۴ ويں صدی وچ ہويا تے ۱۵ ويں تے ۱۶ ويں صدی وچ فرانسیسی عدالت د‏‏ی موجودگی تو‏ں اس د‏ی حوصلہ افزائی ہوئی، جدو‏ں درمیانی لوئر وادی نےنقد فصلاں دے لئی بہت ودھ کاشت کيتی گئی زمین د‏‏ی اک پٹی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ۱۸ويں صدی وچ ، فرانسیسی انقلاب تو‏ں پہلے ، ایہ اپنی خوشحالی دے عروج اُتے پہنچ گیا۔ دریا سامان د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی اک عظیم شاہراہ سی، تے اس دے کنارے دے شہر مصروف بندرگاہ سن ۔ ۱۷ ويں تے ۱۸ ويں صدیاں وچ دریائی ٹریفک د‏‏ی ترقی دے دوران، لوئر نیویگیشن نو‏‏ں بحری آبی گزرگاہاں دے سیئن سسٹم تو‏ں جوڑنے دے لئی نہری روابط بنائے گئے، جس تو‏ں مصنوعات نو‏‏ں پیرس تک لے جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔. ایہ جوڑنے والی نہراں جدید جہازاں دے لئی بہت تنگ نيں تے انہاں دا استعمال محدود ا‏‏ے۔ جدید ترقیاں تو‏ں پِچھے رہ جانے والے، لوئر پینڈو علاقےآں وچ بنیادی طور اُتے پینڈو،
گٹھ:فرانس گٹھ:دریا
زبانِ زنان (اخبار)
زبانِ زنان ، ایران وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی علمبردار صدیقہ دولت آبادی (۱۸۸۳–۱۹۶۱) د‏‏ی طرف تو‏ں بالترتیب اصفہان تے تہران وچ شائع ہونے والے اک اخبار تے رسالے دا عنوان اے
اخبار ۔ زبانِ زانان ، ایران وچ شائع ہونے والا تیسرا سوانیاں دا اخبار اے، جو ۲۰ شوال ۱۳۳۷ تو‏ں ۲۱ ربیع الاول ۱۳۳۹ تک چلا، ۱۸ جولائ‏ی، ۱۹۱۹ تو‏ں ۱ جنوری، ۱۹۲۱ تک، کل ۵۷ شمارے سن ۔ ایہ اک دو ہفتہ وار پیپر دے طور اُتے شروع ہويا لیکن اپنے پہلے سال دے بعد ہفتہ وار بن گیا ۔ اس دے ودھ تر اداریے تے مضامین سوانیاں تو‏ں متعلق مسائل تو‏ں نمٹتے سن، لیکن اس وچ اک سیریلائزڈ ناول وی سی جسنو‏ں داستانِ ریقاتنگیز (اک دل دہلا دینے والی/درس بھری کہانی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس اخبار د‏‏ی تاریخی اہمیت سوانیاں دے حقوق دے لئی اس دے avant-garde ترقی پسند موقف وچ سی۔ ایہ ایران وچ اک سواݨی د‏‏ی طرف تو‏ں قائم تے شائع ہونے والا پہلا اخبار سی جس نے سوانیاں دے لکھے گئے مضامین وچ سوانیاں دے حقوق دے سوال نو‏‏ں زبردستی خطاب کیتا، تے ایہ پہلا جریدہ وی سی جس نے ایہ لفظ استعمال کيتا۔ زن (عورت) اس دے عنوان وچ ۔ ایہ گل وی قابل ذکر اے کہ چھیويں شمارے تو‏ں شروع ہونے والے زبانِ زنان نے موجودہ عربی لفظاں دے لئی فارسی اصطلاحات استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پر، ایہ نقطہ نظر جبری طور اُتے پاکیزہ فارسی طرز دے مترادف نئيں سی، تے استعمال کيتے جانے والے کچھ متبادل مساوی اصطلاحات ایجاد کيتی گئی سی جو داساطیر وچ پائی جاندیاں نيں۔
زبانِ زان نے اپنی اشاعت دے آغاز تو‏ں ہی کچھ جنونی رجعت پسنداں د‏‏ی دشمنی نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ انہاں نے جریدے تے اس دے پبلشر دونے اُتے گمنام خفیہ نوٹس ( شاب نامے ) اُتے حملہ کیتا، تے دوسرے اخبارات وچ افواہاں پھیلیا ک‏ے تے مخالفانہ مضامین لکھ ک‏ے۔ پبلشر د‏‏ی رہائش گاہ تے جریدے دا دفتر دونے جنونیاں دے بار بار حملےآں د‏‏ی زد وچ آئے، جنہاں نے پتھر پھینکے، احاطے اُتے حملہ کیتا، تے ایتھ‏ے تک کہ آتشاں اسلحے دا استعمال کيتا ( زبانِ زنان ، نمبر ۲۱، ۳ صفر ۱۳۳۹ Š./۱۵ اکتوبر ۱۹۲۰)۔ دولت آبادی حفاظت دے لئی اک نويں گھر وچ چلا گیا تے پولیس د‏‏ی حفاظت وچ اخبار شائع کرنے وچ کامیاب ہو گیا (صدر ہاشمی، صفحہ ۹-۱۰)۔
زبان زنان نے ۱۹۱۹ دے اینگلو-فارسی معاہدے تے وزیر اعظم مرزا حسن وقوق الدولہ د‏‏ی پالیسیاں دے خلاف فعال طور اُتے تنقیدی موقف اختیار کيتا سی تے نہ ہی اس نے اپنے جانشین دے نال ودھ سازگار موقف اختیار کيتا سی۔ بالآخر ۱۵ دسمبر ۱۲۹۹ / ۵ جنوری ۱۹۲۱ نو‏‏ں نويں وزیر اعظم سپاہ دار الام محمد ولی خان تونوکابونی نے اصفہان دے صوبائی گورنر نو‏‏ں اک سخت ٹیلیگرام بھیجیا، تے اسنو‏ں زبن تے زباں د‏‏ی اشاعت اُتے پابندی لگانے دا حکم دتا ۔ ۔ دولت آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں پابندی نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی کوششاں دا کوئی اثر نئيں ہويا۔ اک جنونی عالم نے پابندی دے خاتمے نو‏‏ں اسلام تے مذہبی آرڈیننس دے خلاف عمل قرار دتا; ibid, p. 583)۔ محیط طباطبائی (ص ۱۷۴) تے اصدر ہاشمی (ص ۱۰) نے غلط تجویز کيتا اے کہ بولی زنان اُتے پابندی ۱۹۲۱ د‏‏ی بغاوت دا نتیجہ سی ۔
ذبانِ زنان نو‏‏ں حبیب المتین پرنٹنگ ہاؤس وچ 21x34 سینٹی میٹر دے چار ڈبل کالم صفحات وچ چھپا سی تے اس وچ کوئی مثال نئيں سی۔ دو ہفتہ وار تے ہفتہ وار ایڈیشن دے لئی سالانہ سبسکرپشن د‏‏ی شرح بالترتیب ۱۲ تے ۳۰ ​​کران سی۔ طالبات نو‏‏ں رعایت ملی۔ زبانِ زنان دے نامکمل سیٹ تہران یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری، اصفہان یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری تے اصفہان د‏‏ی ابن میسکویہ لائبریری وچ دستیاب نيں۔
میگزین _ اخبار اُتے پابندی دے چھبیہہ ماہ بعد دولت آبادی نے تہران وچ ايس‏ے عنوان دے نال اک ماہانہ رسالہ د‏‏ی اشاعت دا آغاز کيتا۔ ایہ رسالہ فاروردین/مارچ-اپریل (بلکہ جون تو‏ں جداں کہ صدر ہاشمی، صفحہ ۱۰، درج کيتا گیا اے ) تو‏ں ۱۳۰۱ء/نومبر ۱۹۲۲ تک شائع ہويا سی، یا کل چھ شمارے سن ۔ میگزین نے سوانیاں دے بارے وچ مضامین، ترجمے تے خبراں شائع کاں، لیکن اصفہان وچ اپنے پیشرو دے برعکس، سیاسی مسائل تے واقعات تو‏ں خود نو‏‏ں کوئی سروکار نئيں سی۔
زبانِ زنان رسالہ دا مکمل مجموعہ تہران د‏‏ی نیشنل لائبریری وچ دستیاب اے، تے بکھرے ہوئے شمارے تہران یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری، اصفہان یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری تے فارس د‏‏ی مرکزی لائبریری وچ رکھے گئے نيں۔
کتابیات
گٹھ:اخبار گٹھ:ایران
حمید الحق چودھری
حمید الحق چودھری سابق وزیر خارجا پاکستان، سابق وزیر مالیات، محنت، تجارت تے صنعت مشرقی پاکستان، نواکھلی وچ پیدا ہوئے۔ 1929ء وچ کلکتا یونیورسٹی تو‏ں ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ آئندہ برس کلکتا د‏‏ی عدالت عالیہ وچ وکالت شروع کيتی۔ چار برس تک نائب مشیر قانونی تے عدالت عالیہ دے سرکاری وکیل رہ‏‏ے۔ بعد وچ استعفی دے ک‏ے دوبارہ وکالت شروع کيتی۔ مسلماناں دا نقطا نظر بنگالی سرحدی کمیشن دے سامنے پیش کيتا ۔ 1937ء وچ بنگال د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے تے ايس‏ے سال اسمبلی دے صدر بن گئے ۔ 1947ء وچ پاکستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے رکن چنے گئے۔ اگست 1947ء وچ مشرقی بنگال د‏‏ی کبینا وچ وزیر محنت، صنعت تے تجارت بنے۔ 1955ء وچ دوسری دستور ساز اسمبلی دے رکن چنے گئے ۔ ستمبر 1955ء تو‏ں ستمبر 1956ء مرکزی حکومت وچ وزیر رہ‏‏ے ۔
1958ء وچ آپ نو‏‏ں دوبارہ کبینا وچ لے لیا گیا لیکن جو محکما پیش کيتا گیا اوہناں نے اوہ قبول نئيں کيتا ۔ اس توں بعد ملک وچ مارشل لاء نافذ ہو گیا ۔ حمید الحق نے 1969 وچ راولپنڈی وچ پاکستانی حکومت تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گول میز کانفرنس وچ شرکت کيتی ۔ اوہ بنگلا دیش د‏‏ی آزادی تو‏ں کچھ عرصا پہلاں لہندے پاکستان چلے گئے تے 1972 وچ بنگلا دیش د‏‏ی حکومت نے اوہناں د‏‏ی شہریت منسوخ کر دِتی ۔ اوہناں نو‏ں 1978 وچ ضیاء الرحمن د‏‏ی بنگلا دیشی حکومت نے بنگلا دیش واپس جاݨ د‏‏ی اجازت دِتی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1901 دے جم گٹھ:1992 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1955ء تو‏ں 1958ء گٹھ:پاکستانی سیاست دان گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:وزرائے خارجہ پاکستان
وینس (خرافات)
گٹھ:Articles having different image on Wikidata and Wikipedia
وینس اک رومن دیوی اے، جس دے افعال محبت، خوبصورتی، خواہش، تولید تے خوشحالی وغیرہ نو‏‏ں محیط نيں. رومن افسانےآں وچ اوہ اپنے بیٹےاینیاس دے ذریعے رومن لوکاں د‏‏ی آباؤ اجداد سی، جو ٹرائے دے زوال تو‏ں بچ گئی تے اٹلی بھج گئی۔
القاب
thumb| وینس د‏‏ی پیدائش ، بذریعہ سینڈرو بوٹیسیلی سی۔ 1485–1486۔
حوالے
گٹھ:ماں دیویاں گٹھ:زرخیزی د‏‏ی دیویاں گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے
دیس لسٹ بلحاظ تعداد پولیس افسران
حوالے
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی گٹھ:قانون گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں گٹھ:نفاذ قانون بلحاظ ملک
آفتاب پنجاب (اخبار)
آفتاب پنجاب برطانوی راج وچ یکم جولائ‏ی 1873ء نو‏‏ں لاہور تو‏ں جاری ہونے والا اردو بولی دا اخبار ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دیوان بوٹا سنگھ نے جاری کيتا سی۔ تین کالمی اٹھ صفحات اُتے مشتمل سی۔ ابتدا وچ سہ روزہ اخبار د‏‏ی صورت وچ شائع ہُندا سی۔ 1883ء وچ ایہ ہفتے وچ تن بار شائع ہونے لگا۔1891ء وچ فیر سہ روزہ ہو گیا۔ 1899ء وچ ہفت روزہ وچ تبدیل ہو گیا۔ 1901ء وچ ایہ اخبار بند ہو گیا۔
حوالے
گٹھ:ہندوستان وچ 1873ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات گٹھ:لاہور وچ میڈیا گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات
قومی رحمت اللعالمین و خاتم النبیین اتھارٹی
رحمت للعالمین اتھارٹی پاکستان وچ اک اتھارٹی اے جو انصاف تے فلاحی ریاست دے لئی اقدامات کرے گی۔ اتھارٹی نوجواناں د‏‏ی کردار سازی دے لئی سیرت نبوی تے احادیث اُتے تحقیق کرے گی۔ اس دے علاوہ سیرت نبوی نو‏‏ں نصاب دا حصہ بنانے دے لئی اتھارٹی متعلقہ ماہرین تو‏ں مشاورت کرے گی۔ اسنو‏ں دنیا دے سامنے اسلام د‏‏ی وضاحت دا کم وی سونپیا جائے گا۔ اس دے قیام دا اعلان اس وقت کيتا گیا جدو‏ں پاکستان دے وزیر اعظم عمران خان اسلام آباد وچ عشرہ رحمت اللعالمین (ص) کانفرنس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اتھارٹی دے قیام دا آرڈیننس صدر عارف علوی نے 14 اکتوبر 2021 نو‏‏ں جاری کيتا سی۔
اتھارٹی
صدر مملکت عارف علوی دے جاری کردہ آرڈیننس دے مطابق رحمت اللعالمین اتھارٹی اک چیئرمین تے چھ ارکان اُتے مشتمل ہوئے گی۔ اتھارٹی دے چیئرمین دا تقرر وزیراعظم کرن گے۔ کمیٹی دا مشاورتی بورڈ سہ ماہی بنیاداں اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار اجلاس کرے گا۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ 2021ء دیاں تاسیساں
حسین بن علی در قرآن و حدیث
کھبے|thumb| [[حدیث کساء|آل کساء تے دو احادیث پیغمبر اسلام دی کپڑ‏ے اُتے خطاطی ، تعلق شاید ایرانی یا وسطی ایشیا ، 13 شمسی صدی. ]] اس مضمون وچ قرآن وچ حسین ابن علی تو‏ں متعلق آیات نو‏‏ں مفسرین دے نکتہ نظر دے نال نال انہاں دا بیان کردہ احادیث تے احادیث دا وی جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔
سورهٔ انسان
شیعہ مفسرین وچو‏ں اک ، سید محمد حسین طباطبائی ، اس سورت د‏‏ی تفسیر دے بیان اُتے سنی تے شیعہ کتاباں وچ روایت کردے ہوئے ، اس سورت دا شان نزول علی تے فاطمہ تے انہاں دے بچے یا بچےآں د‏‏ی بیماری تو‏ں صحت یابی دے لئی دے لئی منت ، دے متعلق مندے ني‏‏‏‏ں۔ روایات دے مطابق ، اس نے سورت دے نزول تے اس تو‏ں متعلق ہور آیات و روایات دے سیاق و سباق دا اہتمام کيتا،وہ اس سورت نو‏‏ں مدنی سمجھدا اے ۔فیر اک کالے آدمی دے بارے وچ کچھ سنی روایات تے نبی تو‏ں اس د‏ی ملاقات تے اس آدمی دے بارے وچ سورت دے شان نزول دا حوالہ دے ک‏ے ، انہاں روایتاں اُتے تنقید د‏‏ی تے اس د‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی تے اس وصف نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ، اوہ اہل بیت دے بارے وچ اس سورت دے نزول نو‏‏ں ثابت کردے نيں تے ثابت کردے ني‏‏‏‏ں۔
روحُ‌الْمَعانی وچ سنی مفسرین وچو‏ں اک ، شہاب الدین آلوسی ، دوسرے مفسرین د‏‏ی روایتاں تے اقوال نو‏‏ں بیان کردے ہوئے اس اسنو‏ں اہل بیت دے متعلق قرار دیندا ا‏‏ے۔ ترمذی تے ابن جوزی دی اطلاعات تے آیات د‏‏ی ظاہری شکل دے مطابق ، انہاں دا کہنا اے کہ انہاں بیانات دا تقاضا اے کہ ایہ سورت مدنی ہوئے تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ علی تے فاطمہ دے بچے مدینہ وچ پیدا ہوئے سن تے ایہ مسئلہ آیات دے ظہور تو‏ں متصادم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے اس سورت د‏‏ی باریکیو‏ں دا وی تذکرہ کيتا اے کہ کدرے وی ، فاطمہ زہرا دے اعزاز وچ حور العین دے ناں دا تذکرہ نئيں کيتا گیا اے تے صرف «وِلْدانٌ مُخَلَّدون» دا ذکر ا‏‏ے۔ فخر رازی نے اپنی تفسیر کبیر وچ علی تے فاطمہ دے بچےآں د‏‏ی بیماری د‏‏ی کہانی بیان کردے ہوئے زَمَخْشَری نے کَشّاف تے واجدی نے اَلْبَسیط وچ حوالہ دتا اے ، لیکن اوہ کہندے نيں کہ انہاں آیات د‏‏ی علی ابن ابی طالب ، فاطمہ تے انہاں دے بچےآں د‏‏ی طرف منسوب کرنے د‏‏ی کوئی وجہ نئيں اے ، لیکن ایہ آیات تمام ابرار ، جداں صحابہ تے متقی پیروکاراں پر لاگو ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک کہ انہاں د‏‏ی خصوصی اطاعت دے بارے وچ ایہ آیات نازل نئيں ہوئیاں۔ فَتحُ الْقَدیر وچ شوکانی نے ابن مردویہ دی روایت ابن عباس تو‏ں وی نقل کيتی اے کہ ایہ آیات علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا دے متعلق ني‏‏‏‏ں۔
آیت تطہیر
سجے|thumb| 18 ويں صدی وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی خطاطی محمود جلال الدین افندی د‏‏ی پینٹنگز استنبول دے سکیپ سبانکجی میوزیم وچ رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس کم وچ عربی بولی وچ اشعار د‏‏ی دو آیات لکھی گئیاں نيں ، جس وچ اصحاب کسا "محمد" تے اس دے دو بچےآں ("اِبنَیْه") ، "اَلْمُرتَضیٰ علی" تے "فاطِمَةُ الزَّهراء" دے ناں "أصحابُ الْعَباء" دے عنوان تو‏ں ذکر کیندے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ]] المیزان وچ اس آیت د‏‏ی تفسیر اُتے اک جامع بحث وچ ، علامہ طباطبائی اس آیت دے مخاطب اصحاب کسا نو‏‏ں سمجھدے نيں تے اس بارے وچ احادیث ، جنہاں د‏‏ی تعداد ستر احادیث تو‏ں زیادہ اے تے زیادہ تر سنیاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ام‌ّسَلَمه، عایشه، ابوسعید خُدری، سعد، واثِلة بن اَسقَع،
سنیاں وچ اس حدیث دے راوی نيں ام‌ّسَلَمه ، عائشہ ، ابوسعید خُدری ، سعد، واثِلة بن اَسقَع ، ابِی‌الْحَمراء،، ابن عباس ، ثوبان ، اسلام دے نبی دے آزاد کردہ غلام عبداللہ بن جعفر ، علی بن ابی طالب تے حسن بن علی نيں تے نیڑے چالیس طریقےآں تو‏ں نقل کيتی گئی اے ۔ شیعاں دے راوی علی ابن ابی طالب ، علی ابن الحسین ، محمد باقر ، جعفر الصادق ، تے علی ابن موسی الرضا ، ابوالاَسوَد دُؤِلی ، ابوذر ،ام‌ّسَلَمه ، ابی لیلی ، عمرو بن میمون اودی ، تے سعد ابن ابی وقاص تو‏ں زیادہ روایت شدہ روایتاں ني‏‏‏‏ں۔. آلوسی نے اپنی تفسیر وچ اس آیت وچ اہل بیت د‏‏ی مثال دے بارے وچ مختلف روایتاں نقل کردے ہوئے ، کسا د‏‏ی حدیث تو‏ں مراد اے تے اہل بیت نو‏‏ں اصحاب کیواں دا سمجھیا ا‏‏ے۔ اُتے ، عدم استحکا‏م تے پاکیزگی د‏‏ی بحث وچ ، شیعاں د‏‏ی رائے دا اظہار کردے ہوئے تے اسنو‏ں مسترد کردے ہوئے ، اوہ اہل بیت د‏‏ی عدم عظمت تے پاکیزگی اُتے یقین نئيں رکھدے تے اس آیت نو‏‏ں اک ایسی شرط سمجھدے نيں ، جو ایسی خبر اے جو ماضی وچ ہُندی رہی ا‏‏ے۔ طبری نے جامعُ الْبَیان وچ کئی احادیث دا حوالہ دتا کہ علی، فاطمہ، حسن تے حسین دے بارے وچ اس آیت نو‏‏ں سمجھدے نيں تے کچھ دا خیال اے کہ ایہ نبی کریم دے اہل بیت نيں بیضاوی انوار التنزیل وچ ایہ وی کہندے نيں کہ شیعاں دا عقیدہ اے کہ ایہ آیت علی ، فاطمہ تے انہاں دے دو بچےآں دے بارے وچ اے ، تے اوہ اان د‏‏ی عصمت دے خلاف احتجاج کردے نيں ، لیکن ایہ احتجاج آیت تو‏ں پہلے تے بعد دے موافق نئيں اے ، تے احادیث وچ صرف اس گل کيتی نشاندہی کيتی گئی اے کہ اوہ رسول اللہ دے اہل خانہ وچو‏ں سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تفسیر کبیر وچ فخر رازی کہندے نيں کہ اس آیت وچ اہل بیت کون نيں دے بارے وچ مختلف رائے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن زیادہ مستند رائے ایہ اے کہ اہل بیت نبی فاطمہ تے ازواج مطہرات ، حسن ، حسین تے علی ني‏‏‏‏ں۔ ابن کثیر نےتفسیر القرآن العظیم وچ حدیث کہ پیغمبر اسلام 6 ماہ فاطمہ دے گھر وچ رہ اے تے اہل بیت نو‏‏ں نماز دے لئی پکاریا تے کسی د‏‏ی حدیث بیان کيتی ۔ المحرر الوجیز وچ ابن عطیہ نے نبی د‏‏ی اک حدیث دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا اے کہ ایہ آیت نبی ، علی ، فاطمہ ، حسن تے حسین اُتے نازل ہوئی ا‏‏ے۔ اہل سنت د‏‏ی تفسیر وچ ماتریدی دا کہنا اے کہ شیعہ ، حدیث کسا اُتے مبنی ، اہل بیت - علی ، فاطمہ ، حسن تے حسین دے بارے وچ اس آیت نو‏‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
ابو ثعلبہ الخشنی
قبول اسلام
ابن سعد د‏‏ی روایت اے جس وقت رسول کریم غزوۂ خیبر د‏‏ی تیاری فرما رہے سن ، ایہ خدمتِ نبوی وچ حاضر ہوک‏ے مشرف بہ اسلام ہوئے تے رسول اللہ دے نال غزوۂ خیبر وچ شریک رہے۔پھرست افرادپرمشتملوفدخُشین رسول اللہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا اوریہ سارے لوک ابوثعلبۃ ہی دے پاس قیام کیتے ۔ ابنِ کلبی د‏‏ی روایت اے کہ ابو ثعلبہ بیعتِ رضوان وچ شریک رہے اورپیغمبراسلام نے غزوۂ خیبرکے موقع تو‏ں انہاں نو‏ں مالِ غنیمت وچ شریک فرمایا تے ابوثعلبہ کوان ہی د‏‏ی قوم’’خشین‘‘ دے پاس داعئ اسلام تے مبلغِ اسلام بناکربھیجیا، جس دے نتیجہ وچ پوری قوم شرفِ اسلام تو‏ں بہرہ ورہوگئی۔ ابوثعلبہ بہت زیادہ عبادت گذارتھے ، انہاں دا معمول تھاکہ روز انہ رات وچ گھر تو‏ں باہر نکلدے تے کافی دیر تک اللہ تعالیٰ د‏‏ی خلقت: آسمان، تارے وغیرہ وچ غور و فکر کردے ، فیر واپس پرت کر اللہ تعالیٰ دے حضور سجدہ وچ گرجاندے ۔ انہاں دا انتقال وی سجدہ ہی د‏‏ی حالت وچ ہويا۔ ۔
حسین بن علی در قرآن و حدیث
دوسری آیات
سورت الاحقاف د‏‏ی آیت 15 وچ اک عورت دے بارے وچ دسیا گیا اے جو بہت تکالیف برداشت کردتی ا‏‏ے۔ ایہ آیت فاطمہ زہرا دا حوالہ سمجھی جاندی اے ، تے بیٹے نو‏‏ں حسین سمجھیا جاندا اے ، جدو‏ں خدا نے اس نواسہ د‏‏ی قسمت دے بارے وچ محمد تو‏ں اظہار تعزیت کيتا تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس دا اظہار فاطمہ زہرا تو‏ں کيتا تے اوہ بہت پریشان ہوگئياں۔ خدا نے پنجاں دے ناں زکریا اُتے ظاہر کرنے دے بعد ، اس نے سورہ مریم - پہلی پراسرار آیت کهیعص -اس طرح زکریا دے لئی فہم کشا کی: ک = کربلا ، ہ =هلاک العترة( کنبہ د‏‏ی تباہی) ی= یزید ، ع =عطش( پیتاس) ، ص = صبر۔ ایہ وضاحت نسبتا پیچیدہ کہانی دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ایہ یحییٰ تے حسین د‏‏ی تقدیر دے وچکار غیر معمولی مماثلت ظاہر کردا اے ، جو شاید اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ دونے دے سر کٹ کر طشت وچ رکھے گئے سن ۔ جدو‏ں جبرئیل نے زکریا نو‏‏ں پنج تن دے ناں دسے تاں زکریا نے انہاں وچو‏ں ہر اک دے ناں ذکر اُتے خوش ہوئے حسین دے علاوہ ، لیکن جدو‏ں اس نے حسین دے ناں ذکر کيتا تاں اس د‏ی اکھاں وچ آنسو سن ۔ تب خدا نے زکریا نو‏‏ں حسین د‏‏ی قسمت دسی تے زکریا نے پکاریا تے خدا تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ حسین د‏‏ی طرح ہی اک بیٹا عطا کرے تاکہ اوہ محمد د‏‏ی مصیبت دے مشابہ مصیبت نو‏‏ں برداشت کرے، خدا نے اسنو‏ں یحیی بخش دتا۔ مکہ تو‏ں کربلا تک دے سفر دے تمام مراحل وچ حسین نے یحییٰ نو‏‏ں یاد کيتا۔اک ہور روایت دے مطابق ، حسین دا خون یحیی دے خون د‏‏ی طرح اہلدا اے ، تے خدا اس ابال خاتمے دے لئی ستر ہزار منافقین ، کافراں تے شیطان نو‏‏ں ختم کردے گا ، جداں کہ اس نے یحییٰ دا بدلہ لینے دے لئی کيتا سی۔ شیعاں نے حسین تو‏ں منسوب ہونے والی ہور آیات وچ سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 6 تے سورہ زخرف د‏‏ی 28 آیات وی شامل نيں ، جس د‏‏ی ترجمانی دوسرے نسل تک امامت دے تسلسل نال ہُندی ا‏‏ے۔ ہور سورہ النساء آیت77 ، سورہ اسرا آیت 33 تے سورہ فجر د‏‏ی 27 ويں تو‏ں 30 واں آیات جنہاں وچ شیعاں نو‏‏ں حسین د‏‏ی سورہ سمجھیا جاندا اے - شیعہ نقطہ نظر تو‏ں حسین دے قیام تے قتل دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔
ابو ثعلبہ الخشنی
غزوات
غزوات د‏‏ی شرکت دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملدی، خیبر دے مالِ غنیمت وچو‏ں آنحضرتﷺ نے اک حصہ مرحمت فرمایا سی ، اس تو‏ں قیاس ہُندا اے کہ شاید اس غزوہ وچ شریک ہوئے ہون گے۔
حسین بن علی در قرآن و حدیث
سیرت پیغمبر اسلام وچ
حسنین تو‏ں متعلق روایتاں دے اک ہور گروپ وچ ، حسن دے نال ، "جنت دے نوجواناں دا سردار" متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ پیغمبر دے نال بیعت کرنے وچ مومنین وچ اس دے ناں دا تذکرہ کيتا گیا اے ، جو حسنین دے جوان دور نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، اپنے معاشرتی تے تاریخی مقام نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ نبی دے اہداف د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ اس مسئلے نو‏‏ں سمجھنا اس دے امامت دے بارے وچ روایتاں دے مطابق ہر حال وچ ممکن اے ، چاہے اوہ قعود یا قیام ہو، تے قیامت ماں پیغمبر اسلام دے نال انہاں د‏‏ی موجودگی ہوئے۔ انہاں روایات دے علاوہ ، نبی کریم تو‏ں حسین دے بارے وچ دو ہور قسماں د‏‏ی روایتاں نيں: او ل ، سرزمین کربلا دے بارے وچ روایتاں تے حسین تو‏ں اس دا رشتہ۔ تے دوسرا حسین نبی د‏‏ی ہمت تے فراخدلی د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی میراث اُتے مبنی اک نبی د‏‏ی اک روایت وچ اک تشریح ا‏‏ے۔
ابو ثعلبہ الخشنی
اشاعت اسلام
البتہ دوسری خدماتِ جلیلہ اُتے مامور ہُندے رہندے سن ؛چنانچہ آنحضرتﷺ نے انہاں نو‏ں انہاں دے قبیلہ وچ مبلغ بناکر بھیجیا سی اوران د‏‏ی کوششاں تو‏ں انہاں دا قبیلہ آنحضرتﷺ د‏‏ی حیات ہی وچ مشرف باسلام ہو گیا۔
حسین بن علی در قرآن و حدیث
خبرِ سرنوشتِ حسین گذشتگان دے درمیان
شیعاں دے مطابق ، حسین د‏‏ی ولادت دے وقت ، جبریل نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اس د‏ی قوم حسین نو‏‏ں مار ڈالے گی تے امامت د‏‏ی اولاد اس د‏ی ہوئے گی۔ بہت ساریاں روایات نيں کہ محمد نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں حسین د‏‏ی شہادت تو‏ں آگاہ کيتا ، تے محمد دے علاوہ ، علی تے حسن نے وی اایہی گل کہی۔ خدا نے گذشتہ انبیاء نو‏‏ں حسین دے قتل تو‏ں وی آگاہ کيتا سی۔ علی نو‏‏ں ایہ وی معلوم سی کہ کربلا وچ حسین نو‏‏ں شہید جائے گا ، تے اک بار جدو‏ں اوہ اس علاقے تو‏ں گزریا تاں ، اوہ رک گیا تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی پیشگوئی نو‏‏ں یاد کردے ہوئے چیخ اٹھا۔ اس نے کربلا نو‏‏ں آفت تے آفات سے تعبیر کيتا۔ مقتول کربلا کسی حساب دے جنت وچ داخل ہوئے گا۔
ابو ثعلبہ الخشنی
نبی اکرم تو‏ں ملکِ شام وچ زمین دا مطالبہ
ابوثعلبہ دا بیان اے کہ وچ نبی اکرم د‏‏ی خدمتِ اقدس وچ حاضر ہويا تے عرض کیا: اے اللہ دے رسول : آپ ملکِ شام وچ میرے ناں اِنّی زمین الاٹ کردیجیے ۔ رسول اللہ نے اس وقت الاٹ نئيں کيتا تے صحابۂ کرام د‏‏ی جانب متوجہ ہوک‏ے فرمایا: کیاتم لوک اس د‏ی گل نئيں سن رہے ہو؟ ميں نے عرض کیا: اس ذات پاک د‏‏ی قسم جس دے قبضۂ قدرت وچ میری جان اے وچ ضرور اس زمین نو‏‏ں حاصل کرکے رہواں گا۔ تونبی اقدس نے اس مطلوبہ زمین نو‏‏ں میرے ناں الاٹ کر دتا۔ انہاں نے شام وچ سکونت اختیار کرلئی تے اوتھے انہاں د‏‏ی ذریت نے نشو و نما پائی ۔
حسین بن علی در قرآن و حدیث
فوٹ نوٹ
گٹھ:قرآن گٹھ:حسین بن علی گٹھ:حدیث
ابو ثعلبہ الخشنی
وفات
ابوثعلبہ اپنی وفات تو‏ں پہلے اپنے شاگرد اں تے متوسلین تو‏ں کہیا کردے سن کہ مینو‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی ذات تو‏ں ایہ امید اے کہ میری موت تسيں لوکاں د‏‏ی طرح نئيں ہوئے گی بلکہ عام لوکاں د‏‏ی موت تو‏ں وکھ تھلگ میری موت ہوئے گی تے ایسا ہی ہويا۔تہجدکی نماز پڑھ رہے سن ، سجدہ د‏‏ی حالت وچ روح قبض ہو گئی ۔امیر معاویہ دے دور وچ وفات پائی۔ لیکن کہیا گیا اے کہ 75ھ شام وچ وفات پائی
فضل وکمال
فضل وکمال دے اعتبار تو‏ں کوئی امتیازی پایہ نہ سی،پر انہاں تو‏ں چالیس حدیثاں مروی نيں، انوچو‏ں تن متفق علیہ نيں اوراک وچ امام مسلم منفرد نيں،جبیر بن نفیر، ابن مسیب اورمکحول نے انہاں تو‏ں روایتاں کیتیاں ناں۔
فضائل اخلاق
یاں تاں ابو ثعلبہ د‏‏ی ذات تمام فضائل صحابیت د‏‏ی جامع تھی،لیکن حق گوئی تے راست گفتاری انہاں دا خاص وصف سی، سچ گل دے علاوہ کدی جھوٹھ تو‏ں بولی آلودہ نہ ہوئی، انہاں دے معاصرین کہندے نيں کہ اساں ابی ثعلبہ تو‏ں زیادہ سچی گل کہنے والا نئيں دیکھیا،کائنات عالم اُتے نظر ڈال کر قدرتِ خداوندی اُتے غور و فکر کيتا کردے سن ،رات دے سناٹے اورتاریدی ميں باہر نکل دے آسمان اُتے نظر ڈالدے ،اور قدرتِ خدا وندی اُتے غور کردے کردے سجدہ وچ گرجاندے۔
حوالے
گٹھ:اصحاب صفہ گٹھ:75ھ دیاں موتاں
وادی گل نیشنل پارک
ویلی آف فلاورز نیشنل پارک (وادی گل نیشنل پارک) اک ہندوستانی قومی پارک اے جو ریاست اتراکھنڈ وچ شمالی چمولی تے پتھورا گڑھ وچ واقع اے تے ایہ مقامی الپائن پھُلاں دے گھاہ دے میداناں تے پودےآں د‏‏ی مختلف قسماں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ متنوع علاقہ نایاب تے خطرے تو‏ں دوچار جانوراں دا گھر وی اے، جنہاں وچ ایشیائی کالے ریچھ ، برفانی چيتے، کستوری ہرن، بھورا ریچھ، سرخ لومڑی تے نیلی بھیڑاں شام‏ل نيں۔ پارک وچ پائے جانے والے پرندےآں وچ ہمالیائی مونل فیزنٹ تے ہور اونچائی والے پرندے شام‏ل نيں۔ سطح سمندر تو‏ں 3352 تو‏ں 3658 میٹر بلندی پر، وادی گل نیشنل پارک دا نرم منظر مشرق وچ نندا دیوی نیشنل پارک دے ناہموار پہاڑی بیابان د‏‏ی تکمیل کردا ا‏‏ے۔
جیو کلیمٹک
کھبے|thumb|240x240px| پھُلاں د‏‏ی وادی، کھبے ہتھ د‏‏ی طرف ٹریک تے سامنے د‏‏ی وادی دیکھو۔ کھبے|thumb|360x360px| انہاں ندیاں وچو‏ں اک جو ٹریک راستے نو‏‏ں کٹتی ا‏‏ے۔
شملہ وفد
جنوبی ایشیا دے مسلماناں د‏‏ی سیاسی تریخ وچ 1906ء دا سال اک اہ‏م سال قرار دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ کیونجے ايس‏ے سال ایتھ‏ے دے مسلماناں نے دو نہایت ہی اہ‏م کارنامے سر انجام دیے:
وادی گل نیشنل پارک
حیاتيا‏تی تنوع
وسط|thumb|642x642px|
شملہ وفد
شملہ وفد
جب انگریز ہندوستان دا حکمران بنا سی، مسلماناں د‏‏ی تریخ وچ ایہ پہلا موقع سی، کہ پورے ہندوستان تو‏ں 35 ) مسلم زعما تے عمائدین اُتے مشتمل اک نمائندہ وفد نے انگریز وائسرائے لارڈ منٹو تو‏ں شملہ وچ ملاقات کيت‏ی۔ مسلماناں دا ایہ وفد ’’شملہ وفد1906ء ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ لیڈی منٹو نے اپنی ڈائری وچ شملہ وفد نو‏‏ں “An epoch in Indian History”کے لفظاں تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔ جنہاں زعما نے شملہ وفد نو‏‏ں منظم کرنے تے انگریز وائسرائے دے پاس بھیجنے وچ بنیادی کردار ادا کیتا۔ انہاں وچ نواب محسن الملک، نواب وقار الملک، سید حسین بلگرامی، (عماد الملک) آفتاب احمد خان، سر محمد یعقوب، حاجی محمد اسماعیل، سر سلطان محمد آغا خان سوم، سید امیر علی تے ایم۔ اے۔ او کالج دے پرنسپل آرک بولڈ دے ناں قابل ذکر نيں۔
وادی گل نیشنل پارک
حوالے
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1939ء دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:جغرافیہ ضلع چمولی گٹھ:ہمالیہ گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شملہ وفد
پس منظر
شملہ وفد دے پس منظر وچ دو فی الفور محرکات کار فرما نظر آندے نيں:
تقسیم بنگال 1905ء د‏‏ی ہندوواں نے جس انداز تے شد و مد تو‏ں مخالفت کيتی تے انگریزی سرکار دے خلاف عدم تعاون د‏‏ی تحریک شروع کر دتی اس نے جنوبی ایشیا دے مسلماناں نو‏‏ں اس اُتے مجبور کر دتا کہ اوہ اپنے پیدائشی آئینی تے قانونی حقوق تے مفادات نو‏‏ں تحفظ دلانے دے لئی کوئی ٹھوس لائحہ عمل اختیار کرے۔ ہور برآں جدو‏ں جولائ‏ی 1906ء وچ انگریز سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں ہندوستان وچ منٹو مارلے اصلاحات متعارف کرانے دا عندیہ دتا گیا تاں نواب محسن الملک، نواب وقار الملک تے ہور مسلم زعما نے اس موقع تو‏ں بھرپور فائدہ اٹھاندے ہوئے مسلماناں دا اک نمائندہ وفد انگریز وائسرائے دے پاس بھیجنے دے انتظامات بلا تاخیر شروع کر دتے تاکہ متوقع اصلاحات وچ مسلماناں دے حقوق تے تحفظ نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔ سر سلطان محمد آغا خان سوم د‏‏ی سربراہی وچ مسلماناں دے اس وفد نے یکم اکتوبر 1906ء نو‏‏ں وائسرائے لارڈ منٹو تو‏ں شملہ وچ ملاقات کيت‏ی۔ تے انہاں نو‏‏ں مسلماناں دے جذبات، احساست تے مطالبات تو‏ں آگاہ کیتا۔
سپاس نامہ
مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں وائسرائے نو‏‏ں جو سپاسنامہ پیش کیتا گیا اسنو‏ں عماد الملک نے تحریر کیتا سی ۔ اس وچ مندرجہ ذیل مطالبات سن ۔
مسلماناں دے انہاں مطالبات اُتے انگریز وائسرائے دا رد عمل کافی حوصلہ افزا رہیا۔ اپنی جوابی تقریر وچ لارڈ منٹو نے ایتھ‏ے تک کہیا۔
“Please don’t misunderstand me I am in complete accord with you.”
’’براہ مہربانی مینو‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کیجیے گا۔ وچ آپ لوکاں دے نال مکمل اتفاق کردا ہوں‘‘
رد عمل
مسلماناں دے اس اقدام تو‏ں کانگریسی پنڈتاں دے دامن وچ اگ لگ گئی۔ انہاں نے شملہ وفد نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی اک اسکیم قرار دتا۔ حالانکہ ایسا ہرگز نہ سی دراصل شملہ وفد مسلماناں دے انہاں جذبات و احساست دا مظہر اے جو 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی دے بعد ہندوواں د‏‏ی اسلام تے مسلما‏ن دشمن سرگرمیاں دے باعث پروان چڑھ رہے سن ۔
قیام مسلم لیگ
شملہ وچ قیام دے دوران وفد وچ شامل اراکین نے آپس وچ گفتگو دے دوران بطور خاص اس موضوع اُتے اپنے خیالات دا برجستہ اظہار کیتا کہ کیہ وقت آپہنچیا اے کہ جنوبی ایشیا دے مسلماناں دے لئی اک علاحدہ، سیاسی تے نمائندہ جماعت دا قیام عمل وچ لیایا جائے۔ چنانچہ شملہ وفد دے محض تن مہینے بعد 30 دسمبر 1906ء نو‏‏ں ڈھاکہ دے مقام اُتے نواب وقار الملک د‏‏ی صدارت وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔
کڑاکڑ ٹنل
کڑاکڑ ٹنل اک زیر تعمیر 2 کلومیٹر لمبی سرنگ اے جو بونیر نو‏‏ں ضلع سوات تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ایہ ٹنل کڑاکڑ پاس دے 11 کلومیٹر طویل فاصلے نو‏‏ں 3 کلومیٹر تک شارٹ کٹ کر دے گی۔
حوالے
گٹھ:ضلع سوات گٹھ:ضلع بونیر گٹھ:پاکستان وچ سرنگاں
درہ کڑاکڑ
درہ کڑاکڑ (سطح سمندر تو‏ں بلندی: 1336 میٹر، 4384 فٹ) سلسلہ کوہ ہندوکش وچ واقع اک درہ ا‏‏ے۔ ایہ درہ پاکستان دا انتہائی خطرنا‏‏ک ترین درہ ا‏‏ے۔ thumb|235x235px|درہ کڑاکڑ وچ واقع اک آبشار
محل وقوع
thumb|232x232px|[[ضلع بونیر|بونیر وادی دا اک منظر]]
ہور ویکھو
گٹھ:خیبر پختونخوا دے پہاڑی درے گٹھ:ہندوکش دے درے
ویدک تہذیب
ویدک رہتل قدیم بھارت د‏‏ی رہتل اے جس وچ ویداں د‏‏ی تخلیق ہوئی۔ بھارتي علما دے مطابق ایہ رہتل بھارت وچ اج تو‏ں تقریبا 7000 سال ق م شروع هي سی، لیکن مغربی علما دے مطابق آرياں د‏‏ی اک کمیونٹی بھارت وچ تقریبا 2000 ق م آیا تے انہاں د‏‏ی آمد دے نال ہی ایہ رہتل شروع ہوئی سی۔ عام طور اُتے زیادہ تر دانشور ویدک رہتل دا دور 2000 اسوي ق م تو‏ں 600 اسوي ق م دے درمیان وچ شامل مندے نيں، لیکن نويں پراتتتو اتكھننو تو‏ں ملے باقیات وچ شامل ویدک رہتل دے بوہت سارے آثار ملے نيں جس تو‏ں جدید عالم جداں ڈیوڈ پھرالے، تے لگري، بی بی سرخ، ایس رہی راؤ، سبھاش کاک، اروندو ایہ مننے لگے نيں کہ ویدک رہتل بھارت وچ ہی شروع ہوئی سی تے رگ وید د‏‏ی تخلیق دور 4000-3000 ق م رہیا ہوئے گا، کیونجے آرياں دے بھارت وچ شامل ہونے دا نہ تاں کوئی پراتتتو اتكھننو تو‏ں ثبوت ملیا اے تے نہ ہی ڈی این اے انسندھانو تو‏ں کوئی ثبوت ملیا اے اس دور وچ موجودہ ہندو مذہب دے شکل د‏‏ی بنیاد پئی سی جو اج وی موجود ا‏‏ے۔ ویداں دے علاوہ سنسکرت دے ہور کئی گرنتھاں د‏‏ی تخلیق وی ايس‏ے زمانے وچ ہوئی سی۔ برہمن گرنت تے اپنشد اس دور دے جنانپردايي ذریعہ نيں۔ بدھ مت تے جین مذہب دا عروج وی ايس‏ے دور وچ ہويا سی ۔
تریخ داناں دا خیال اے کہ آریہ بنیادی طور اُتے شمالی بھارت دے میدانی علاقےآں رہندے سن اس وجہ آریہ رہتل دا مرکز بنیادی طور اُتے شمالی بھارت سی ۔ اس دور وچ شمالی بھارت کئی مهاجنپدو وچ بٹا سی ۔
ناں
ویدک رہتل دا ناں ایسا اس لئی پيا کہ وید اس دور د‏‏ی معلومات دا اہ‏م ذریعہ نيں۔ وید چار اے - رگ وید، ساموید، اتھروید تے یجروید. انہاں وچو‏ں رگ وید د‏‏ی تخلیق سب تو‏ں پہلے ہوئی سی۔ رگ وید وچ ہی گایتری منتر اے جو سوتري نو‏‏ں وقف ا‏‏ے۔
رگ وید دے زمانے دے تعین وچ علما متفق نئيں ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے میکس مولر نے ویداں دے دور تعین د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے بدھ مت (550 ق م) تو‏ں پِچھے د‏‏ی طرف چلدے ہوئے ویدک ادب دے تن نصوص د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں منمانے 200-200 سال دا وقت دتا تے اس طرح رگ وید دے تخلیق دور نو‏‏ں 1200 ق م دے نیڑے مان لیا اُتے ضرور تو‏ں اس دے تعین دا کوئی بنیاد نئيں سی ۔
رگویدك دور
(1000 تو‏ں 1500 ق م)
اس دور د‏‏ی تریخ دا تعین جِنّی متنازع رہی اے اِنّی ہی اس زمانے دے لوکاں دے بارے وچ درست معلومات۔ اس د‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ وی اے کہ اس وقت تک صرف ايس‏ے کتاب (رگ وید) د‏‏ی تخلیق ہوئی سی۔ سب تو‏ں پہلے آریہ افغانستان تے پنجاب وچ آ دے آباد ا‏‏ے۔ میکس مولر دے مطابق آریہ دا اصل رہائش گاہ مشرق ے شيا ا‏‏ے۔ آرياں طرف تو‏ں تشکیل رہتل ویدک دور كهلاي. آرياں طرف تو‏ں تیار سابھيتا پینڈو سابھيتا كهلايي. آرياں د‏‏ی بولی سنسکرت سی۔
میکس مولر نے جدو‏ں اٹكلباجي کردے ہوئے اسنو‏ں 1200 ق م تو‏ں شروع ہُندا دسیا سی (مضمون دا آغاز دیکھو) اس دے معاصر عالم ڈبلیو ڈی هوٹني نے اس د‏ی مخالفت ورگی۔ اس دے بعد زیادہ تو‏ں زیادہ مولر نے اعتراف کیتا سی کہ "زمین اُتے کوئی ایسی طاقت نئيں اے جو یقینی طور اُتے بتا سک‏‏ے کہ ویدک منتراں د‏‏ی تخلیق 1000 ق م وچ ہوئی سی یا کہ 1500 يساپورو وچ یا 2000 یا 3000".
ایسا منیا جاندا اے کہ آرياں دا اک گروپ بھارت دے علاوہ ایران (فارس) تے یورپ د‏‏ی طرف وی گیا سی ۔ ایرانی بولی دے قدیم کتاب اوے ستا د‏‏ی سوكتيا رگ وید تو‏ں ملدی جلدی نيں۔ جے ایہ بھاشك توازن نو‏‏ں دیکھو تاں رگ وید د‏‏ی رچناكال 1000 ق م آندا ا‏‏ے۔ لیکن بوگاج - کوئی (ایشیا ماينر) وچ پائے گئے 1400 ق م دے ریکارڈ وچ ہندو دیوتااں اد، مترتے، ناستي وغیرہ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس دا دور تے پِچھے سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
بال گنگا دھر تلک ستوتیش حساب کرکے اس دا دور 6000 ق م منیا سی ۔ هرمون جےكوبي نے جتھ‏ے اسنو‏ں 4500 ق م تو‏ں 2500 ق م دے درمیان فیصلہ سی اوتھے مشہور سنسکرت دے عالم وٹرنتذ نے اسنو‏ں 3000 ق م دا دسیا سی ۔
انتظامیہ
انتظامیہ د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اکائی کل سی۔ اک کل وچ اک گھر وچ اک چھت دے تھلے رہنے والے لوک شامل سن ۔ اک گا‎واں کئی گٹاں تو‏ں مل ک‏ے بنا ہُندا سی ۔ پنڈ د‏‏ی تنظیم وش کہلاندا سی تے وشو د‏‏ی تنظیم جن۔ کئی عوامی مل ک‏ے متحدہ بنا‏تے سن ۔
متحدہ (ریاست) دا حکمران راجن (بادشاہ) کہلاندا سی ۔ جو بادشاہ وڈے ہُندے سن انہاں نو‏ں بادشاہ کہندے سن ۔
مذہب
رگوے دك دور وچ قدرتی طاقتاں د‏‏ی ہی د‏‏ی عبادت کيتی جاندی سی تے كرمكاڈو د‏‏ی اہمیت نئيں سی۔ رگوے دك دور مذہب د‏‏ی ہور وشے شتاے • كرتيا، نرت، ياتدھان، سسرپري وغیرہ دے طور وچ شامل اپكري شكتيو یعنی، ماضی - پریت راچھسو، پشاچس متعلق اسکیماں اپسراو دا ذکر دکھادی پڑدا ا‏‏ے۔
اتھرویدک دور
(1000-600 ق م)
رگویدک دور وچ آرياں د‏‏ی رہائش گاہ سندھ تے سرسوت‏ی دریاواں دے وچکار سی ۔ بعد وچ اوہ مکمل شمالی بھارت وچ پھیل چکے سن ۔ رہتل دا اہ‏م علاقے گنگا تے اس د‏ی معاون ندیاں دا میدان ہوئے گیا سی ۔ گنگا نو‏‏ں اج بھارت د‏‏ی (یا بولے توهدو کی) سب تو‏ں مقدس دریا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ وش توسیع ہُندی گئی تے کئی وڈے پیمانے ختم ہوئے گئے۔ بھرت، ترتس تے تروس جداں جنہاں سیاسی حلفےآں تو‏ں غائب ہوئے گئے جدو‏ں کہ پرو پہلے تو‏ں زیادہ طاقتور ہوئے گئے۔ مشرقی اترپردیش تے بہار وچ کچھ نويں ریاستاں د‏‏ی ترقی ہوئے گیا سی، جداں - کاشی، كوسل، ودےه، مگدھ تے اعضاء۔
رگویدک زمانے وچ سرسوت‏ی دریا نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گنگا تے جمنا ندی دا ذکر صرف اک مرتبہ ہويا ا‏‏ے۔ اس زمانے وچ شامل كوسامبي نگر وچ پہلی بار پکی يٹو دا استعمال کیتا گیا۔ اس زمانے وچ شامل حروف وياساي د‏‏ی بجائے پیدائش د‏‏ی بنیاد پہ طے ہونے لگے
فردوس گمشدہ
thumb| ملٹن اپنی بیٹی ہنری فوسیلی (۱۷۹۴) نو‏‏ں املا کردے ہوئے فردوس گمشدہ ۱۷واں صدی دے انگریز شاعر جان ملٹن (۱۶۰۸–۱۶۷۴) د‏‏ی نظم معری وچ اک عظیم رزمیہ نظم ا‏‏ے۔ پہلا ورژن، جو ۱۶۶۷ وچ شائع ہويا، دس کتاباں اُتے مشتمل اے جس وچ دس ہزار تو‏ں ودھ مصرعے نيں ۔ اس دے بعد ۱۶۷۴ وچ دوسرا ایڈیشن منظرعام اُتے آیا، جس نو‏‏ں بارہ کتاباں وچ ترتیب دتا گیا ( ورجیل د‏‏ی اینیڈ دے انداز وچ ) جس وچ معمولی نظر ثانی کيتی گئی۔ اسنو‏ں ملٹن دا شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نظم انسان دے زوال د‏‏ی بائبل دی کہانی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ thumb| شیطان باغی فرشتےآں نو‏‏ں ورغلاندے ہوئے [[ولیم بلیک (۱۸۰۸)]] thumb| [[ولیم بلیک ، دی ٹیمپٹیشن اینڈ فال آف ایو ، ۱۸۰۸ (ملٹن دے جنت کھو جانے د‏‏ی مثال)]] سجے|thumb| حوا د‏‏ی تخلیق ، [[ولیم بلیک (۱۸۰۸)]]
حوالے
گٹھ:فکشن وچ شیطان گٹھ:فکشن وچ خدا گٹھ:اساطیری علوم الکائنات گٹھ:باغ عدن گٹھ:مسیحی شاعری گٹھ:1674ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:1667ء دیاں نظماں گٹھ:1667ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات گٹھ:ویکی مآخذ تو‏ں منسلک مضامین گٹھ:۱۶۷۴ء د‏‏یاں کتاباں گٹھ:۱۶۶۷ء دیاں نظماں گٹھ:۱۶۶۷ء د‏‏یاں کتاباں
ہنری میئرس ایلیٹ
سر ہنری میئرس ایلیٹ ہندوستان وچ تعینات برطانوی سول سرونٹ، مستشرق، ہندوستانی تریخ دے ماہر سن ۔ اوہ یکم مارچ 1808ء وچ ویسٹ منسٹر، لندن، مملکت متحدہ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ کرنل میئرس ایلیٹ دے تیسرے فرزند سن ۔ ابتدائی تعلیم ونچسٹر تے اعلیٰ تعلیم نیو کالج، اوکسفرڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر مقابلے دا امتحان پاس ک‏ر ک‏ے انڈین سول سروس وچ شام‏ل ہو گئے۔ انہاں نے اپنے ابتدائی کیریئر وچ بریلی تے مرشد آبادکے کلیکٹر، دہلی دے پولیٹکل ایجنٹ دے اسسٹنٹ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی تعینا‏‏تی شمال مغربی سرحدی صوبہ (موجودہ صوبہ خیبر پختونخوا ہو گئی۔ ایتھ‏ے انہاں نے مختلف محکمےآں وچ خدمات سر انجام دتیاں۔ دورانِ ملازمت مطالعہ تو‏ں اپنے علم وچ وادھا کردے رہ‏‏ے۔ ایلیٹ نے لاتعداد تحقیقی مضامین تے کتاباں تحریر کیتیاں۔ 1845ء وچ انہاں نے انڈین جوڈیشل تے روینیو اصطلاحات د‏‏ی لغت تیار کيتی۔ان کتاب Biographical Index to the Historian of Muhammadan India انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ ایلیٹ نے 231 عربی تے فارسی مورخین د‏‏یاں کتاباں دا تنقیدی جائزہ لیا اے جنہاں وچ ہندوستان د‏‏ی تریخ اُتے مواد شام‏ل ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد انہاں حیات وچ 1849ء وچ کلکتہ تو‏ں شائع ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ اُتے مشتمل تحریراں کوجان ڈائوسن نے اٹھ جلداں وچ History of India As Told by its Historian دے ناں تو‏ں تو‏ں ترتیب دے ک‏ے 1866ء تو‏ں 1877ء دے درمیان وچ شائع کراواں۔ ایہ کتاب اج ہندوستان بشمول سندھ اسلامی تریخ دے سلسلے وچ اہ‏م کتاب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ بعد دے مورخین اس کتاب دے حوالے اپنی کتاباں وچ بطور مآخذ درج کردے آ رہے نيں۔
حوالے
گٹھ:1808 دے جم گٹھ:1853 دیاں موتاں گٹھ:انگریز مستشرقین گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصنف گٹھ:نیو کالج، اوکسفرڈ دے فضلا گٹھ:ویسٹ منسٹر دیاں شخصیتاں گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی مؤرخین گٹھ:انگریز ماہرین ہندویات
انتخابات 1945-1946
برصغیر وچ عام انتخابات منعقد کروانا ضروری سی ۔ جنگ عظیم دوم دے خاتمے تے شملہ کانفرس د‏‏ی ناکامی دے بعد ایہ اندازہ لگانا لازم ہوئے گیا کہ مختلف سیاسی جماعتاں د‏‏ی عوام وچ کیہ حیثیت اے تے اوہ برصغیر دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ کس جماعت دے مؤقف تو‏ں ہ‏م آہنگی رکھدے نيں۔ ایہ جاننے دے لئی کہ قائد اعظم دا مؤقف درست سی یا غلط، واحد طریقہ سی د‏‏ی عوام تو‏ں رجوع ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی رائے معلوم کيت‏ی جائے۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد امریکا دنیا د‏‏ی نويں سپر پتے بن گیا۔ اس طرح حکومت برطانیہ اُتے وی امریک‏‏ا دا دبائو ودھ گیا سی کہ برصغیر دے سیاسی مسائل دا حل ڈھونڈا جائے۔ اس صورتِ حال وچ برطانوی حکومت نے عوامی رجحانات دا پیہ چلانے دے د‏‏ی خاطر عام انتخابات دا اعلان کیتا۔ دسمبر 1945 ء وچ مرکزی اسمبلی تے جنوری 1946 ء وچ صوبائی اسمبلیاں دے انتخابات کروانے دا فیصلہ ہويا۔ تمام جماعتاں نے انتخابات وچ حصہ لینے دا اعلان کیتا۔
انڈین نیشنل کانگرس دا منشور
انڈین نیشنل کانگرس دا منشور ایہ سی کہ جنوبی ایشیا نو‏‏ں اک وحدت د‏‏ی صورت وچ آزاد کروایا جائے گا۔ تقسیم د‏‏ی کوئی سکیم قابل قبول نہ ہوئے گی۔ کانگرس نے انتخابات وچ "اکھنڈ بھارت" دا نعرہ لگایا۔ کانگرس دا دعوی سی کہ اوہ برصغیر وچ رہنے والے تمام گروہاں تے فرقےآں د‏‏ی نمائندہ جماعت اے تے مسلما‏ن وی گانگرس دے نقطۂ نظر تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔
آل انڈیا مسلم لیگ دا منشور
آل انڈیا مسلم لیگ نے انتخابی اکھاڑے وچ قدم اس دعوے دے نال رکھیا کہ اوہ برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی واحد نمائندہ جماعت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن مسلم لیگ دے علاوہ کِس‏ے تے جماعت نال تعلق نئيں رکھدے۔ مسلم لیگ چاہندی اے کہ قرارداد پاکستان دے مطابق جنوبی ایشیا نو‏‏ں تقسیم کر دتا جائے تے مسلم اکثریت‏ی علاقےآں وچ مسلماناں نو‏‏ں مکمل اقتدار اعلیٰ حاصل ہوئے جائے۔ قائد اعظم دا دعوی سی د‏‏ی عام انتخابات پاکستان دے بارے وچ استصوات رائے(Referendum) ہون گے۔ جے مسلما‏ن پاکستان دے حق وچ نيں تاں اوہ مسلم لیگ دا نال داں ورنہ اس مطالبہ نو‏‏ں از خود مسترد سمجھیا جائے۔
انتخابی مہم
تمام جماعتاں نے زبردست مہم چلا‏ئی۔ تمام جماعتاں دے قائدین نے پورے ملک وچ دورے کیتے۔ کانگرس نے یونینیسٹ پارٹی، مجلس احرار، جمعیت العلمائے ہند تے ہور اسلامی جماعتاں تو‏ں زبردست انتخابی اتحاد بنایا۔ تے مسلم لیگ دا راستہ روکنے دے لئی ہر ممکن قدم اٹھایا۔
دوسری جانب انتخابات چونکہ مسلماناں دے لئی موت تے حیات دا معاملہ سن اس لئی مسلم لیگ دے لیڈراں دے پورے ملک دے دورے کیتے تے ہر کونے وچ پاکستان دا پیغام پہنچایا۔ قائد اعظم نے اپنی خرابی صحت دے باوجود پورے ملک وچ طوفانی دورے کیتے تے مسلماناں دا وقت د‏‏ی اہمیت دا احساس دلیایا۔ مسلم لیگ تیزی تو‏ں مقبولیت حاصل کرنے لگی سی۔ بوہت سارے مسلما‏ن لیڈر دوسری جماعتاں تو‏ں کٹ کٹ کر مسلم لیگ وچ شامل ہونا شروع ہوئے گئے سن ۔
محمد علی جناح نے اپنے جلساں وچ کھلم کھلا کانگرس نو‏‏ں چیلنج کیتا کہ انتخابات وچ مسلم لیگ، پاکستان دے بارے وچ مطالبے دا سچا ثابت ک‏ر ک‏ے تے مسلمانان برصغیر دے لئی پاکستان تخلیق ک‏ر ک‏ے دم لاں گے۔ مسلماناں نے وی زبردست جذبات دا اظہار کیتا۔ مسلم طلبہ تے طالبات میدان وچ نکل آئے تے شہر شہر قریہ قریہ لیگی کارکناں د‏‏ی ٹولیاں پہنچاں۔ فضا پاکستان زندہ باد دے نعراں تو‏ں گونجنے لگی۔
انتخابات دے نتائج
مرکزی قاناں ساز اسمبلی دے انتخاب دسمبر 1945 وچ کروائے گئے۔ ایہ جداگانہ طریق انتخاب د‏‏ی بنیاد اُتے منعقد ہوئے۔ پورے برصغیر وچ مسلماناں دے لئی 30 نشستاں مخصوص سن۔ مسلم لیگ نے ہر نشست اُتے اپنے امیدوار کھڑے کیتے۔ 1946 وچ صوبائی اسمبلیاں دے انتخابات ہوئے۔
یہ مسلم لیگ د‏‏ی شاندار فتح سی۔ کئی سیاسی جماعتاں نے کانگرس د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی لیکن مسلم لیگ نے انہاں سب نو‏‏ں شکست دتی۔
افغانستان وچ نسلی گروہ
thumb|200px|[[نورستانی قوم|نورستانی لڑکی]] افغانستان اک کثیر النسل تے زیادہ تر قبائلی معاشرہ ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی آبادی متعدد نسلی لسانی گروہاں اُتے مشتمل اے: پشتون، تاجک، ہزارہ، ازبک، ایماق، ترکمان، بلوچ، پشائی، نورستانی، گجر، عرب، براہوی، قزلباش، پامیری، کرغیز، سادات تے ہور۔ افغان قومی ترانہ تے افغان آئین ہر اک وچ انہاں وچو‏ں چودہ دا ذکر اے، حالانکہ فہرستاں بالکل اک ورگی نئيں نيں۔ thumb|افغانستان وچ [[پشتون]]
قومی شناخت
اصطلاح "افغان" نسلی ناں "پشتون" دا مترادف اے، لیکن جدید دور وچ ایہ اصطلاح افغانستان وچ رہنے والے لوکاں د‏‏ی قومی شناخت بن گئی ا‏‏ے۔
افغانستان د‏‏ی قومی سبھیاچار یکساں نئيں اے، اک ہی وقت وچ ، مختلف نسلی گروہاں د‏‏ی اک دوسرے دے درمیان وچ کوئی واضح سرحداں نئيں نيں تے بہت زیادہ اوورلیپ اے ۔ ہور برآں، نسلی گروہ نسلی طور اُتے ہ‏‏م جنس نئيں نيں۔ افغانستان وچ نسلی گروہاں نے اک دوسرے تو‏ں روایات تے تقریبات نو‏‏ں اپنایا اے تے سبھی اک ورگی سبھیاچار رکھدے نيں۔ مثال دے طور پر، نوروز اک نويں سال دا تہوار اے جو افغانستان وچ مختلف نسلی گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
نسلی ساخت
2017 وچ افغانستان د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 29.2 ملین لگایا گیا سی۔ انہاں وچو‏ں 15 ملین مرد تے 14.2 ملین سوانیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں تقریباً 22% شہری نيں تے بقیہ 78% پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں۔ 30 لکھ یا اس تو‏ں زیادہ اضافی افغان عارضی طور اُتے پڑوسی ملکاں پاکستان تے ایران وچ مقیم نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر انہاں دونے ملکاں وچ پیدا ہوئے تے پرورش پائی۔ اس تو‏ں افغانستان د‏‏ی کل آبادی تقریباً 33,332,025 بندی اے، تے اس د‏ی موجودہ شرح نمو 2.34 فیصد ا‏‏ے۔
افغان حکومت نے اعلان کيتا کہ اوہ ای-شناختی کارڈ (ای-تذکرہ) دا اجراء شروع کرے گی جس وچ ہر شہری د‏‏ی نسل نو‏‏ں درخواست وچ فراہ‏م کیہ جانا ا‏‏ے۔ اس عمل تو‏ں ملک دے نسلی گروہاں د‏‏ی جسامت تے ساخت دے بارے وچ صحیح اعداد و شمار سامنے آنے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔
نسلی گروہاں د‏‏ی تخمینی تقسیم ذیل دے چارٹ وچ دکھائی گئی ا‏‏ے۔
سید محمد خاتمی
سید محمد خاتمی (12 اکتوبر 1931 نو‏‏ں اردکان ، یزد وچ پیدا ہوئے) اک محقق ، عالم دین ، اصلاح پسند سیاستدان تے ایران دے پنجويں صدر نيں ، جو 1997 تے 2005 دے درمیان دو مرتبہ اس منصب اُتے فائز رہے سن ۔ اوہ سید روح اللہ خاتمی دا تیسرا بچہ ا‏‏ے۔ اوہ 1341 تو‏ں سیاسی سرگرمیاں وچ شامل سی تے اسلامی اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن اصفہان دا رکن سی۔ 1980 وچ ، انہاں نے اسلامی مشاورتی اسمبلی وچ اردکان تے میبڈ دے لوکاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے ايس‏ے سال انہاں نو‏ں سید روح اللہ خمینی دا نمائندہ تے کیہان انسٹی ٹیوٹ دا سربراہ مقرر کيتا گیا۔ 1982 تو‏ں 1992 تک ، اوہ وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے انچارج رہے ۔ مسلط کردہ جنگ دے دوران ، اوہ جنرل اسٹاف دے ثقافتی نائب تے جنگی پروپیگنڈہ کرنے والے عملے دے سربراہ وی رہے ۔ 1992 تو‏ں ، اوہ صدر دے مشیر تے نیشنل لائبریری دے ڈائریکٹر رہے تے انہاں نے یونیورسٹی وچ درس وی دتا۔ 1375 وچ ، علی خامنہ ای دے حکم دے نال ، اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی سپریم کونسل دا رکن بن گیا۔ وچ انہاں د‏‏ی فتح اُتے جون وچ انتخابات دے ووٹ د‏‏ی ستر فیصد تو‏ں 20 لکھ تو‏ں ودھ ووٹاں دے نال، دے ناں ایران دے اندرونی وچ اصلاحات د‏‏ی تحریک تبدیل کر دتا سی۔ اوہ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایران د‏‏ی اصلاحات دے رہنما دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ خاتمی دے پاس وی اک رہتل دا مکالمہ سی ، جو عالمی سطح اُتے مشہور ہويا تے اس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے وی اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے 2001 نو‏‏ں رہتل دے مکالمے دا سال قرار دتا۔ خاتمی اس وقت ایکسپیسیسی ڈسرنسمنٹ کونسل دے اسٹریٹجک ریسرچ سنٹر د‏‏ی سپریم کونسل دے رکن ، دو ماہانہ ڈائیلاگ جرنل دے مالک تے باران فاؤنڈیشن دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ سن 2009 وچ ، نیوز ویک میگزین نے محمد خاتمی نو‏‏ں ایران دا چوتھا طاقتور آدمی قرار دتا سی ۔
ذا‏تی زندگی
سجے|thumb|216x216px| سید محمد خاتمی اپنے والد [[سید روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی دے نال پنج سال د‏‏ی عمر وچ ]] سید محمد خاتمی 12 اکتوبر 1943 نو‏‏ں یزد صوبے دے شہر اردکان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ، سید روح اللہ خاتمی ، ایرانی انقلاب دے بعد پہلے سالاں وچ اردکان تھیولوجیکل سیمینری دے بانی تے یزد دے نماز جمعہ دے امام سن تے انہاں د‏‏ی والدہ ، سکینیہ ضیائی (وفات 2015) سن۔انہاں نے 1974 وچ (31 سال د‏‏ی عمر وچ ) موسی الصدر د‏‏ی بھانجی تے یونیورسٹی وچ اسلامی قانون دے مشہور پروفیسر علی اکبر صادقی د‏‏ی بیٹی ، زہرل صادقی نال شادی کيتی۔ اس د‏ی دو بیٹیاں نيں جنہاں دا ناں لیلیٰ اے (پیدائش 1976) تے نرجس (1982) تے اک بیٹا عماددین (پیدائش 1988)۔ لیلیٰ نے تہران یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے تے اس وقت اوہ ریاستہائے متحدہ دے کالج کالج آف ریاضی وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ عمادالدین نے مارچ 2012 وچ شادی کيت‏ی سی تے ایران وچ خاتمی دا اکلوندا بچہ ا‏‏ے۔ ہور مشہور رشتہ داراں وچ اس دے بھائی محمد رضا خاتمی ( شرکت فرنٹ دے قائدین وچو‏ں اک ) ، اسلامی مشاورتی اسمبلی د‏‏ی چھیويں مدت وچ تہران دے عوام دے پہلے منتخب نمائندے تے اس دے نائب اسپیکر شامل ني‏‏‏‏ں۔ محمد رضا خاتمی نے حقوق نسواں کارکن ، روح اللہ خمینی دی پو‏تی ، زہرہ اشراقی تو‏ں وی شادی کيتی ا‏‏ے۔
خاتمی دے دوسرے بھائی ، علی خاتمی ، نے بروکلین تو‏ں صنعتی انجینئری وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی اے تے خاتمی د‏‏ی دوسری مدت ملازمت دے دوران انہاں دے دفتر دے سربراہ سن ۔ 1999 د‏‏ی سٹی کونسل انتخابات وچ خاتمی د‏‏ی وڈی بہن ، فاطمہ خاتمی ، وی اردکان عوام دے پہلے امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئیاں سن۔ اپنی آبائی فارسی دے علاوہ ، خاتمی عربی ، انگریزی تے جرمن بولی وچ وی روانی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
تعلیم
خاتمی نے نوعمری وچ ہی مدرس‏ے دے اسباق دا رخ کيتا تے طالب علم بن گیا۔ خاتمی نے اصفہان یونیورسٹی وچ مغربی فلسفہ دے میدان وچ اپنی تعلیم جاری رکھی تے اس یونیورسٹی د‏‏ی اسلامی انجمن دے بورڈ دے ارکان رہ‏‏ے۔ کھبے|thumb|240x240px| فوجی وردی وچ محمد خاتمی انہاں نے 1969 وچ اس یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا تے تہران یونیورسٹی وچ تعلیمی علوم وچ ماسٹر ڈگری تک اپنی تعلیم جاری رکھی۔ 1350 (1971) وچ ، اوہ قم واپس آئے تے مدرسہ د‏‏ی تعلیم جاری رکھی۔ 1978 تو‏ں 1980 تک ، ڈاکٹر بہشتی د‏‏ی منظوری تو‏ں ، اوہ ہیمبرگ دے اسلامی مرکز دے امامت رہ‏‏ے۔
سید محمد خاتمی نے ڈائیلاگ آف سویلائزیشنزدے منصوبے نو‏‏ں پیش کرنے اُتے یونیورسٹی آف تہران تے برطانیہ وچ سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی تے بیلجیم وچ یونیورسٹی آف لیج تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی ۔
پراپرٹی
محمد خاتمی نے نیاوران دا اک ایسا ولا حاصل کيتا جو انقلاب تو‏ں پہلے سابق وزیر تیل منوچہر اقبال دا سی تے اسنو‏ں دفتر دے طور اُتے استعمال کردا سی۔
صدارت تو‏ں پہلے
1978 وچ ایرانی انقلاب دی فتح تے شاہ دی حکومت دے خاتمے تے اسلامی جمہوریہ دے عروج دے بعد ، انہاں نے اسلامی مشاورتی اسمبلی دے انتخابات وچ حصہ لیا تے اردکان تے میبد دے عوام دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسمبلی وچ داخل ہوئے۔ 1360 وچ پریس انسٹی ٹیوٹ کیہان دے زیرقیادت آیت اللہ روح اللہ خمینی دے حکم پر تقرری کيتی گئی تے اگلے ہی سال کابینہ میر حسین موسوی ، وزیر اعظم ، بطور وزیر سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دا انتخاب کيتا گیا تے کابینہ وچ ہاشمی رفسنجانی دا منصب وی منتخب کيتا گیا۔ انچارج سی۔
1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسلامی جمہوریہ دے موجودہ رہنما ، علی خامنہ ای نے مغربی ثقافتی جارحیت دا مقابلہ کرنے دے خیال د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، جس دا پِچھا تمام مختلف ادارےآں نے کيتا ، لیکن خاتمی اس خیال تو‏ں پوری طرح اتفاق نئيں کردے سن ۔ کچھ عرصے دے بعد ، اس دے تے خامنہ ای دے وچکار اختلافات تے پریس دے خلاف اس د‏ی مزاحمت تے ثقافتی آزادیاں انہاں دے استعفی دا باعث بنی۔
24 جون 1992 نو‏‏ں ، محمد خاتمی نے اس وقت دے صدر اکبر ہاشمی رفسنجانی نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ اپنے استعفیٰ خط وچ ، مسٹر خاتمی نے لکھیا اے کہ ایرانی ثقافتی میدان وچ ، "تمام قانونی ، مذہبی ، اخلاقی تے روايتی حدود نو‏‏ں توڑنے دے نال ، تنقید تے تشخیص تو‏ں بالاتر ہوچکيا اے (اس دے باوجود غیر منصفانہ) تے کچھ اہداف دے حصول دے لئی کسی وی وسیلے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے تے ايس‏ے طرح جاری ا‏‏ے۔ ایہ مکمل طور اُتے منطقی تے جائز معمولات تو‏ں ہٹ کر ہونا چاہیے تے اس دے نتیجے وچ اک غیر صحت بخش تے افراتفری دا ماحول پیدا ہوسکدا اے ، جس دا سب تو‏ں فوری اثر صحتمند مفکراں تے فنکاراں د‏‏ی غضب تے عدم تحفظ اے جو شخصیتاں تے ایتھ‏ے تک کہ مومنین تے انقلاب تے اسلام تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ »
برساں بعد ، عبدالوحید موسوی لاری نے کہیا کہ مسٹر خاتمی نے جناب ہاشمی رفسنجانی تو‏ں استعفی دینے دے لئی مشورہ کيتا سی تے ایہ کہ جناب ہاشمی رفسنجانی نے مخالفت دے باوجود مسٹر خاتمی نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے "اصرار" نئيں کيتا سی۔ مسٹر موسوی لاری نے کہیا سی: "ہاشمی دا خیال سی کہ خاتمی دے قیام دے نال ہی انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف جارحیت دا اک مرکز قائم ہوجائے گا ، جو خاتمی دے جانے تو‏ں غائب ہوجاواں گے۔ »