cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عمان (اردن)
جڑواں شہر
عمان دے جڑواں شہر مندرجہ ذیل نيں:
کتابیات
گٹھ:عمّان گٹھ:محافظہ عمان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں گٹھ:ایشیائی راجگڑھ گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:اردن گٹھ:اردن دا جغرافیہ
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:اردن دے شہر گٹھ:اردن دے آباد تھاں
گلاگ آرکیپیلاگو
گلاگ آرکیپیلاگو (Архипелаг ГУЛАГ، گلاگ آرکیپیلاگو) روسی لیکھک الیگزینڈر سولزینتسن دا سنسار پرسدھ ناول ہے جس نے روس دیاں جیلاں دی اصل دردناک حالت پیش کیتی ہوئی سی۔ ایہہ ناول تنّ جلداں وچّ 1958 اتے 1968 دے سمیں وچّ لکھیا گیا اتے 1973 وچّ پچھم وچّ چھپایا گیا۔
حوالے
گٹھ:ناول گٹھ:روسی ساہت
سینڈی ہک ایلمینٹری اسکول فائرنگ
دسمبر 14، 2012 دا روز، نیُوٹاؤن، کونیٹِکٹ وچ واقع سَینڈی ہُک نامی قصبے دا سینڈی ہُک ایلمینٹری اسکول (Sandy Hook Elementary School) وچ اَیڈم لَینزا (Adam Lanza) نے ویہہ بچےآں تے چھ بالغ ملازمین نو‏‏ں گولی مار دے قتل کيتا۔ سکول تک گڈی چلیا ک‏ے جانے تو‏ں پہلے، اس نے اپنی والدہ نو‏‏ں انہاں دا نیوٹاؤن گھر وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ جس وقت پہلے افسران پہنچنے لگے، ایڈم نے اپنے آپ نو‏‏ں سر وچ گولی مار دے خود کشی کر لئی۔
یہ واقعہ امریکا د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں دوسرا مہلک سکول فائرنگ واقعہ سی، 2007 دا ورجنیا ڈھو قتلِ عام دے بعد۔ اس دے علاوہ، ایہ سب تو‏ں دوسرا مہلک امریک‏‏ی ابتدائی مدرس‏ے وچ ہوݨ والا اجتماعی قتل سی، مشیگن وچ 1927 دا باتھ سکول وچ بمباری دے بعد۔
پس منظر
نومبر 30، 2012 دے مطابق، سینڈی ہُک ایلمینٹری سکول وچ چوتھا گریڈ تک 456 بچّے داخل سن ۔ سکول د‏‏ی حکا‏م دے مطابق، سکول دے حفاظتی اصول حال وچ ہی بہتر معیار اُتے تبدیل ہوئے سن، جنہاں دے مطابق ہر ملاقاندی نو‏‏ں فردا فردا داخل کرنے د‏‏ی لوڑ سی، انہاں دا وڈیو مانیٹر دے ذریعے بصری شناخت دا جائزہ لینے دے بعد۔ اگلے دروازےآں اُتے ہر روز ساڈھے نو بجے تالا لگایا جاندا سی، صبح د‏‏ی آمداں دے بعد۔
نیوٹاؤن فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کونیٹکٹ وچ واقع اے، نیُو یارک شہر تو‏ں تقریباً 60 میݪ دور۔ اس 28000 باشندےآں دے قصبے وچ پُر تشدّد جرم بہت غیر معمولی سی تے اس واقعے دے گزشتہ دس سال تو‏ں صرف اک ہی مردُم کُشی ہوئی سی۔
حوالے
گٹھ:2012 دیاں موتاں گٹھ:2012ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل گٹھ:2012ء وچ قتل عام گٹھ:دسمبر 2012ء د‏‏یاں سرگرمیاں گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ قتل عام گٹھ:صفحات مع گراف گٹھ:کنیکٹیکٹ وچ 2012ء گٹھ:کنیکٹیکٹ وچ آتشيں اسلحہ تو‏ں اموات گٹھ:کنیکٹیکٹ وچ جرائم گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:2012ء وچ خون ریزیاں
بہاول نگر ریلوے اسٹیشن
بہاول نگر جنکشن ریلوے اسٹیشن، پنجاب، پاکستان دے شہر بہاول نگر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک جنکشن ریلوے اسٹیشن ا‏‏ے تے ایدھرو‏ں ریلوے لائن فورٹ عباس نو‏‏ں جاندی اے۔
تریخ
بہاول نگر ریلوے اسٹیشن نے بہاولپور ریاست د‏‏ی تعمیر و ترقی وچ کلیدی کردار ادا کیتا، خاص طور تے 1952ء وچ بنن والے ضلع بہاول نگر وچ خوشحالی وی ايس‏ے ریلوے اسٹیشن د‏‏ی مرہون منت رہی اے۔ ایہ ریلوے اسٹیشن 1894ء وچ رجھان والی ریلوے اسٹیشن دے ناں تو‏ں قائم کيتا گیا سی، جسنو‏ں 1901ء وچ نواب محمد خان نے بہاولنگر ریلوے جنکشن وچ تبدیل کيتا۔ لیکن ہُݨ ایہ ریلوے اسٹیشن کِسے اجڑے دیار دا نمونہ پیش کررہیا اے کیونکہ ایتھ‏ے کوئی ریل گڈی نئيں آؤندی۔ اس ریلوے ٹریک اُتے سما سٹا تو‏ں امروکا تک اک ریل گڈی چلدی سی جیہنو‏ں 26 جولائ‏ی 2011ء نو‏‏ں بند کردتا گیا سی۔ اج وی ریلوے دا وکو شیڈ، پاور ہاؤس تے ٹرن ٹیبل اس اسٹیشن دے عہد رفتہ د‏‏ی یاد دلاؤندا ا‏‏ے۔ کچھ فاصلے اُتے موجود ریلوے ریسٹ ہاؤس د‏‏ی شاندار عمارت وی پرانے وقتاں د‏‏ی کہانی سنیا رہی ا‏‏ے۔
اس ریلوے اسٹیشن دے احاطے وچ 1935ء تو‏ں 1938ء تک جو تعمیرات ہوئیاں، اوہناں وچ اسٹاف کالونی، ریلوے اسپتال، ڈی سی پاور اسٹیشن، ڈاک بنگلہ، کھیل دا میدان، قبرستان، ڈانس کلب، ریلوے ورکشاپ، ریلوے پولیس تھانہ شام‏ل نيں۔ لیکن ہن انہاں سب اُتے ویرانیاں دے ڈیرے نيں۔ بہاولنگر ریلوے کالونی وچ ملازمین دے 543 کواٹرز وچ قیام پذیر چند وڈے لوکاں دے کار خاص مقیم نيں، جدو‏ں کہ مریضاں بالخصوص بچےآں کےلئی تعمیر کيتا گیا اسپتال وی حکمراناں د‏‏ی بے حسی دا المیہ بیان کررہیا ا‏‏ے۔ ریلوے د‏‏ی زمین اُتے وڈے زمینداراں دے جانور چر رہے نيں جدو‏ں کہ حفاظتی دیواراں د‏‏ی اِٹاں صاحبان اقتدار دے گھراں نو‏‏ں جانے والی سڑکاں د‏‏ی تعمیر وچ استعمال ہوچکیاں نيں۔ 1938 وچ ایتھ‏ے پاور اسٹیشن قائم کيتا گیا سی۔ ہن صورتحال ایہ اے کہ ایہ ریلوے اسٹیشن بلاں د‏‏ی عدم ادائیگی دے باعث بجلی تو‏ں وی محروم ا‏‏ے۔
بہاول نگر تو‏ں گزرن والی ریلوے لائن پنجاب ریلوے کمپنی دے زیراہتمام تعمیرکروائی گئی۔ 257 کلومیٹر طویل ریلوے لائن دہلی، بھٹنڈا تے سما سٹہ دے درمیان چلدی سی ایہدا مغربی حصہ پاک بھارت بارڈر دے نال سما سٹا تو‏ں امروکا تک بچھایا گیا سی، جو بغداد الجدید، خیرپور ٹامیوالی، ٹیموالی، قائم پور، حاصل پور، چشتیاں، بہاولنگر تے منڈی صادق گنج اسٹیشن تو‏ں ہُندا ہويا وکھ وکھ ریلوے لائناں دے ذریعے فیروزپور تے امروکہ اسٹیشن نال ملدا سی۔ ایہ ریلوے لائن ریاست بہاولپور د‏‏ی ملکیت سی جسنو‏ں دربار لائن دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا سی۔ فورٹ عباس تے بہاول نگر دے درمیان 112 کلومیٹر طویل ریلوے لائن 1928ء وچ بچھائی گئی۔ جس دے باعث کساناں کےلئی نويں غلہ منڈیاں قائم ہوئیاں۔ اس دوران کھچی ولا، فقیر والی، ہارون آباد تے ڈونگہ بونگا د‏‏ی غلہ منڈیاں پورے پنجاب وچ مشہور سی، لیکن ریلوے لائن د‏‏ی بندش تو‏ں غلہ منڈیاں ویران ہوݨ لگياں۔ ہن صورت حال ایہ اے کہ منڈی ڈب سناٹیکا دا ریلوے اسٹیشن تے ریلوے لائن گندے پانی دے جوہڑ وچ تبدیل ہوچک‏ی ا‏‏ے۔
بہاول نگر ریلوے اسٹیشن دا عروج دا زمانہ 1935ء سی، جدو‏ں درجناں ریل گاڑیاں کراچی، دہلی تے لاہور نو‏‏ں جاندی سی۔ کوئٹہ تو‏ں دہلی جانے والی مسافر گڈی وی ايس‏ے اسٹیشن تو‏ں گزریا کردی سی چوویہہ گھینٹے اس ریلوے اسٹیشن اُتے چہل پہل ہويا کردی سی قیام پاکستان دے بعد وی ایہ ریلوے جنکشن کاروباری اعتبار تو‏ں انتہائی اہ‏م رہیا۔ 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے دوران سیلمانکی سیکٹر وچ پاکستان د‏‏ی فتوحات وچ اس ریلوے جنکشن تے ٹریک دا کردار وی نمایاں سی، جس دے ذریعے تو‏ں پاک فوج نو‏‏ں بروقت تے محفوظ کمک ملدی رہی۔ 1980ء تک اس ریلوے اسٹیشن نے اپنے ماضی د‏‏ی روایات نو‏‏ں برقرار رکھا، لیکن اس دے بعد ایتھ‏ے ویرانیاں دے آسیب نے ڈیرے ڈال لئی۔
1980ء تک اس ریلوے اسٹیشن اُتے 16 ریل گاڑیاں آک‏ے ٹھہردی سی۔ ایتھ‏ے چوویہہ گھینٹے خوب چہل پہل رہیا کردی سی لیکن ہن ایتھ‏ے وڈے روٹس د‏‏ی گاڑیاں تاں دور عوامی ایکسپریس تے لوکل گاڑیاں وی نئيں آتاں۔ سال 2000ء تک اس ریلوے اسٹیشن اُتے صرف دو گاڑیاں آک‏ے ٹھہردی سی، لیکن بہاولنگر تو‏ں فورٹ عباس تک جانے والی ریل گڈی نو‏‏ں 2002ء وچ بند کردتا گیا جدو‏ں کہ سمہ سٹہ تو‏ں امروکیا ٹرین نو‏‏ں 2011ء وچ بند کردتا گیا۔
بہاول نگر-فورٹ عباس برانچ لائن اُتے اسٹیشنز
بہاولنگر – فورٹ عباس برانچ لائن اُتے تھلے لکھے ریلوے اسٹیشن نيں
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن گٹھ:ضلع بہاول نگر
ایمان ابو طالب پر مفتی احمد یار خان نعیمی رحمہ اللہ کا بہترین تجزیہ
(حضور اکرم صلی اللہ تعالی علیہ وسلم نے اپنے) چچا ابو طالب پر ہمیشہ ہی کلمہ طیبہ پیش فرمایا، خصوصیّت سے ان کی وفات کے وقت حضور صلی اللہ تعالی علیہ وسلم نے فرمایا:
چچا۔۔۔! اب بھی (کلمہ) پڑھ ( لو) تو نجات پاؤ گے۔
خیال رہے کہ ابو طالب حضور کی حقانیت کے قائل تھے، انہوں نے حضور کی بڑی خدمتیں کیں مگر زبان سے کلمہ نہ پڑھا اس لیے انہیں شرعًا مسلمان نہیں کہاجاسکتا۔
اور پھر آگے مفتی صاحب مزید فرماتے ہیں:
یعنی( ابو طالب نے) زبان سے (کلمہ طیبہ) نہ پڑھا تھا۔اگرچہ دل سے اقرار تھا۔
ابو طالب کا کلمہ نہ پڑھنا حضور کی حفاظت کی نیت سے تھا، اس وجہ سے کہ کفار مکہ میرا لحاظ کریں اور میرے لحاظ سے حضور کو نہ ستائیں، اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ ابو طالب کی زندگی میں حضور صلی اللہ علیہ وسلم مکہ چھوڑنے پر مجبور نہ ہوئے، ان کی وفات کے بعد ہی ہجرت کرنا پڑی۔
بندو (اداکارہ)
اسنے اپنے کیریئر وچ 160 توں ودھ فلماں وچ کم کیتا جو چار دہاکیاں تک چلدا رہا۔ اس نے ستّ فلمفیئر اوارڈ نامزدگیاں حاصل کیتیاں۔ اوہ سبھ توں ودھ کٹی پتنگ (1970) وچ شبنم دے کردار لئی اتے پریم چوپڑہ دے نال اپنیاں فلماں لئی جانی جاندی ہے۔
بندو نے اپنی فلم دی شروعات 1962 وچ کیتی سی، اپنی پہلی فلم ان پڑھ وچ کرن دے روپ وچ ابھنی کیتا سی۔ 1969 وچ، اس نے اتفاق وچ رینو دے طور اُتے اتے دو راستے وچ نیلا دی کردار نبھایا۔ دوویں فلماں باکس-آپھس اُتے ہٹ رہیاں سن اتے بندو نوں اس ویلے دوواں فلماں وچ اس دے مظاہرہ لئی فلمفیئر ایوارڈ لئی پہلی نامزدگی حاصل ہوئی سی۔ 1972 وچ، اس نے "داستان" وچ مالا دے طور اُتے ابھنی کیتا، اتے فلم لئی اس نوں فلمفیئر انعام لئی تیجی نامزدگی ملی۔ 1973 وچ، بندو نوں "ابھیمان" وچ چترا دے روپ وچ پیش کیتا گیا سی۔ فلم اس ویلے بندو دی بھروسیاہلیت دا کارن اک ہور باکس-آپھس اُتے ہٹ رہی سی۔ فلم وچ اس دے مظاہرہ کارن اس نوں فلمفیئر اوارڈ لئی چوتھی نامزدگی ملی۔ پھر، 1974 وچ، اس نے "ہوس" وچ کامنی دے طور اُتے، اتے امتحان وچ ریٹا دے طور اُتے کم کیتا۔ دوویں فلماں وپاری طور اُتے کامیاب رہیاں، اتے بندو نوں دو ہور فلمفیئر نامزدگیاں حاصل ہوئیاں۔ 1976 وچ، اسنے پھر ارجن پنڈت وچ سرلا دے روپ وچ ابھنی کیتا، اتے اسنوں فلمفیئر اوارڈ لئی آخری نامزدگی ملی۔
مڈھلا جیون
بندو دا جم فلم پروڈیؤسر نانوبھائی دیسائی اتے جوتسنا دے گھر گجرات دے ولساد ضلعے دے اک چھوٹے جہے پنڈ ہنومان بھگدا وچ ہویا سی۔ اس دے ستّ بھین-بھرا ہن جنہاں نال اس دا پالن-پوشن ہویا سی۔ اوہ اپنے ماپیاں دی سبھ توں وڈی دھی اے جس دے اپر پیسہ کماؤن دی پوری ذمہ واری سی۔
اداکارہ ارنا ایرانی، اندر کمار، عادی ایرانی اتے فروز ایرانی اس دے چچیرے بھرا ہن۔
کیریئر
1974 وچ بندو دے منموہک مظاہرہ نے امتحان وچ اک بھرما۔ وجوں اتے حواس وچ اک نمپھومانیاک وجوں، ناظرین نوں ہور منگن لئی چھڈّ دتا۔ اسدے پچھے ہٹ بنن دے نال، اسنے سپھلتاپوروک اس متھّ نوں توڑن وچ سفلتا حاصل کیتی کہ ویاہی اداکاراواں عامَ طور تے ہندی فلم صنعت وچ، سیکس سمبل نہیں بندیاں۔ اوہ آئیٹم نمبر رانیاں دے 'پوتر ترئیک' وچ تیسرا بندو ہے۔ ہیلن اتے ارنا ایرانی دے نال، بندو نے بالیوڈّ دے 'کیبرے' ڈانس نمبر اتے 'ویمپ' دے کردار دی تشریح دتی۔ []]
بندو نے 2010 وچ اسدی اداکاری دی قابلیت ہریکیش مکھرجی دیاں فلماں ارجن پنڈت اتے ابھیمان ورگیاں فلماں وچ ویکھی گئی سی، جتھے اسنے بہت ہمدردی والا کردار نبھاؤن دے لئی جت حاصل کیتی۔ اوہ اسے طرحاں ہی یقیناً ثابت ہوئی جنی چتالی دی اپاہج عورت اتے ارجن پنڈت وچ اشوک کمار دی بیوی دی نگھڑدے کردار سی۔ اس نے زنجیر وچّولن دی کردار نبھایا اتے مونا ڈارلنگ وجوں مشہور ہوئی۔
اس نوں باقائدہ پریم چوپڑہ دے نال لگان (1971)، کٹی پتنگ، دو راستے، داغ، چھپا رستم، پریم نگر، پھنڈیباز، تیاگ، نفرت، گہری چال اتے داستان ورگیاں فلماں وچ پیش کیتا گیا سی۔ 1979 وچ، اس نے تامل فلم نالادھو اورو کدمبم وچ سواجی گنیشن نال نرت وی کیتا سی۔ اس نے راجیش کھنہ نال 1969 وچ فلم 'دو راستے توں 1986' فلم 'حق' وچ 13 فلماں کیتیاں سن۔
گربھ پات ہون توں بعد، گربھ حالت اس دے کیریئر وچ اک کمزور موڑ لے آئی اتے اپنے ڈاکٹراں دی صلاحَ اُتے اس نوں 1983 وچ گلیمرس 'ویمپ'- ڈانس اتے سبھ دے طور اُتے اپنا کارجدور ختم کرنا پیا۔ حالانکہ، اوہ اس لئی دور نہیں رہی۔
اپنے کیریئر دے بعد دے پڑاواں وچ، اس نے شعلہ اور شبنم، آنکھیں وچ دکھائیاں، جناں نے اس دا ہاسوہینا پکھ نوں اجاگر کیتا، اتے "ہم آپکے اے کون" وچ ہور روشنی اتے اوم شترقی اوم وچ مذاقیہ پیشکاریاں دے نال-نال پردے تے گھٹ پیشکاری کیتی۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1951 گٹھ:20ویں صدی دیاں فلمی اداکاراں گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں گٹھ:بھارتی اداکاراواں گٹھ:زندہ لوک
پنجابی میڈیا دی لسٹ
ایہ پنجابی میڈیا دی لسٹ اے ۔
ڈیجیٹل ویب چینل
2019 توں بعد پنجابی وچ ڈیجیٹل مواد تے چینل ودھ رہے نیں:
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجابی میڈیا گٹھ:پنجابی ٹی وی چینل گٹھ:پنجابی اخبار
مذہباں تے عقیدےآں دے لسٹ
thumb|مذہبی علامتاں
مذہب ثقافتی نظاماں، عقائد، آفاقی تصورات ہور انسانیت، روحانیت تے اخلاقی اقدار و تصورات دا اک مرکب ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ مذہب د‏‏ی وضاحت کرنا تھوڑا مشکل اے، مگر مذہبیات دے مطالعہ وچ کلیفارڈ گیرٹز نے مذہب دا اک معیاری ماڈل تیار کيتا اے جسنو‏ں اوہ ثقافتی نظام تو‏ں تعبیر کردے ني‏‏‏‏ں۔ طلال اسد نے گیرٹز دے اس ماڈل اُتے تنقید د‏‏ی تے مذہب د‏‏ی انسانی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ متعدد مذاہب وچ اساطیری کہانیاں، علامات، رہتلاں تے مقدس تریخاں ہُندیاں نيں جس تو‏ں زندگی تے کائنات د‏‏ی وضاحت ہُندی اے تے انہاں د‏‏ی ابتدا دا بیان ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا مقصد اپنے عالم ظاہر تے انسانی فطرت تو‏ں خیالات اخذ ک‏ر ک‏ے اخلاق، اخلاقیات، احکا‏م شرعیہ تے پسندیدہ نظام حیات نو‏‏ں متعارف کروانا ا‏‏ے۔ اک اندازہ دے مطابق دنیا بھر وچ تقریباً 4,200 مذاہب ني‏‏‏‏ں۔
لفظ مذہب متوازی طور اُتے کدی کدی ایمان تے یقین دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن مذہب ذا‏تی اعتقاد تو‏ں بااں طور قدرے مختلف اے کہ مذہب دا تعلق سماج تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر مذاہب وچ منظم مذہبی رویے بشمول مذہبی درجہ بندی ہُندے نيں، دونے مل ک‏ے ایہ تعین کردے نيں کہ مذہب نو‏‏ں اپنانے، اس اُتے عمل کرنے، معبد وچ جانے، معبود د‏‏ی عبادت کرنے، مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی زیارت کرنے تے مذہبی متون اُتے عمل پیرا ہونے دا طریقہ کار تے قوانین کيتا ہون۔ کچھ مذاہب د‏‏ی اپنی مقدس زبان ہُندی اے تے ايس‏ے وچ عبادت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مذہبی اعمال وچ وعظ، خدا یا خداواں د‏‏ی عبادت، قربانی، تہوار، ضیافت، وجد، آغازیت، تجہیز و تکفین؛ شادی، مراقبہ موسیقی، فن، ناچ، سماجی خدمت یا ہور تہذیبی و ثقافتی رسومات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ مذہبی تعلیمات وچ ماورائے نفسیا‏‏تی امور وی شامل ہُندے نيں جداں قریب المرگ تجربہ، تجربہ بیرون جسم، تناسخ، ماورائے طبعی تے مافوق الفطرت تجربات وغیرہ۔ مذہبیات دا مطالعہ کرنے والی کچھ اکیڈمیاں نے مذہب نو‏‏ں 3 گروہاں وچ تقسیم کيتا اے: عالمی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو عالمگیر تے کثیر ثقافتی ہاں؛ مقامی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو کسی خاص علاقہ، ملک، گروہ یا رہتل نال تعلق رکھدے ہاں تے نويں مذاہبی تحریکی ں یعنی حالیہ وجود وچ آنے والے مذاہب۔ اک جدید نظریہ یعنی سماجی تعمیریت دے مطابق مذہب اک جدید تصور اے جو تمام روحانی اعمال و عبادات ابراہیمی مذاہب د‏‏ی طرح کسی ماڈل دے تابع تے ایداں دے نظام دے تحت ہُندے نيں جو حقیقت د‏‏ی تشریح تے جنس انسانی د‏‏ی وضاحت کردا اے، چنانچہ مذہب نو‏‏ں بطور اک تصور انہاں غیر مغربی ثقافتاں اُتے منطبق کرنا نامناسب اے جو انہاں نظاماں اُتے مبنی نئيں یا جنہاں وچ وڈی حد تک انہاں نظاماں نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل نئيں ا‏‏ے۔
ابراہیمی مذاہب
ابراہیمی مذہب توحیدیت اُتے مبنی ہُندے نيں مگر کدی کدی ایہ مذاہب تقابل ادیان وچ اک دوسرے دے مد مقابل آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابراہیمی مذہب د‏‏ی بنیاد پیغمبر ابراہیم دے عقائد اُتے مبنی ا‏‏ے۔ پیغمبر ابراہیم دے خاندان وچ بہت سارے انبیا گزرے نيں جنہاں نے کئی مذاہب د‏‏ی ابتدا کيتی۔
ہور
کچھ مسیحی گروہاں د‏‏ی مشرقی یا مغربی درجہ بندی بہت مشکل ا‏‏ے۔
غناسطیت
متعدد غناسطیت گروہ اتدائی مسیحی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
اسلام
جدید صوفی گروہ
نوحیت
نوحیت اک توحیدی تصور اے جو ست احکا‏م نوح اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ روايتی طور اُتے ربیائی یہودیت د‏‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہلاخاہ دے مطابق غیر یہودی قبول یہودیت دے مجاز نئيں نيں مگر اوہ ست احکا‏م نوح اُتے عمل پیرا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
سامری
سامری تورات دا دوسرا استعمال کردے نيں، اوہ یروشلم د‏‏ی بجائے جبل جرزیم عبادت کردے نيں تے ممکن اے کہ اوہ شمالی بادشاہت د‏‏ی اولاداں ہون۔ بالقین اوہ قدیم یہودی نسل تو‏ں نيں مگر انہاں نو‏‏ں یہودی مننے وچ ہیشہ نشاع رہیا ا‏‏ے۔
ہیکل دوم یہودیت
* فریسی (ربیائی یہودیت دے اسلاف) (تاریخی)
سکھ مت
* سکھ مت
افریقا دے منشتر مذاہب
افریقی منتشر مذاہب وچ زیادہ تر اوہ مذاہب آندے نيں جو امریکا وچ آباد افریقی غلاماں دے درمیان وچ جنمے نيں تے انہاں ہی د‏‏ی اولاداں وچ ہور ملکاں وچ ایہ مذاہب پروان چڑھے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تعلق افریقی روايتی مذاہب تو‏ں ا‏‏ے۔ خصوصا مغربی تے درمیانی افریقا دے یوروبامذہب سے۔
محمد علی سد پارہ
اسکردو نال تعلق رکھنے والے محمد علی سدپارہ 2 فروری 1976ء نو‏‏ں پیدا ہوئے، انہاں نے 8 ہزار 485 میٹر بلند چوٹی ماکالو نو‏‏ں 24 مئی نو‏‏ں سر ک‏ر ليا ، جو دنیا د‏‏ی پنجويں بلند ترین چوٹی اے ’۔
آئی ایس پی آر دا کہنا اے کہ پاک فوج د‏‏ی مدد تو‏ں محمد علی سدپارہ نے اس چوٹی نو‏‏ں سر کيتا جس دے نال ہی اوہ پہلے پاکستانی کوہ پیما بن گئے، جس نے 8 ہزار میٹر تو‏ں اُچی ست چوٹیاں نو‏‏ں سر ک‏ر ليا، گٹھ:گلگت بلتستان
خالد بن محسن الشاعری
خالد بن محسن شعری ( خالد بن محسن الشاعري ; پیدائش 28 فروری 1991) اک سعودی عرب شہری اے، جو اگست 2013تک سب تو‏ں وزنی زندہ شخص پایا گیا سی، تے ریکارڈ شدہ تریخ وچ د‏‏ی عمر وچ جون برور مننچ دے بعد دوسرا سب تو‏ں بھاری شخص سی۔ ،۔ طبی علاج دے نتیجے وچ چھ ماہ وچ ، اس نے کل  نو‏‏ں کھو دتا ۔
حوالے
گٹھ:موٹاپا گٹھ:اکیہويں صدی دے سعودی سیاست دان گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1991 دے جم
دنیا دے خاتمے تک اے برما
گبا ما چے (مطلب: دنیا دے خاتمے تک اے برما, برمی: MY ကမ္ဘာမကျေ, انگریزی: Kaba Ma Kyei ) میانمار (سابق ناں: برما) دا دیسی گؤن ہے۔ اس دے بول تے لہہ دونوں سایا تین دی طرفوں لکھے گئے ہن۔ 1947 وچ برما دا دیسی گؤن چنیا گیا۔ 2008 دے میانماری آئین دے تحت 'گبا ما چے' دے پہلےبھاگ روایتی برمی موسیقی دے نال تے دوسرے حصے نو مغربی انداز وچ گایا جاندا ہے.برما وچ رواج ہے کہ دیسی گؤن گان والے اس نو مکمل کرن تو بعد کمر چُکا کے اس دے لئی احترام دکھاندے نیں.
حوالے
گٹھ:ترانے گٹھ:ایشیائی ترانے
راب اسکول وچ گولی باری
راب اسکول وچ گولی باری ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست ٹیکساس دے اک اسکول جس دا ناں راب اسکول اے، اوتھ‏ے 24 مئی 2022ء نو‏‏ں اک شخص د‏‏ی خاں ریز گولی باری نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 21 طلبا ہلاک ہوئے نيں۔ دسیا جا رہیا اے کہ 18 سالہ نوجوان نے طلباء اُتے انّھیواہ فائرنگ کيتی۔ اطلاعات دے مطابق مرنے والے بچےآں د‏‏ی عمراں 7 تو‏ں 10 سال دے درمیان سی۔ ایہ سبھی گریڈ 2، 3 تے 4 دے طالب علم سن ۔ امریک‏‏ی حکا‏م دے مطابق مشتبہ حملہ آور نو‏‏ں وی موت دے گھاٹ اتار دتا گیا ا‏‏ے۔ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد ودھ سکدی ا‏‏ے۔
خبر رساں ایجنسی اے پی دے مطابق بندوق بردار راب ایلیمنٹری اسکول وچ ہتھ د‏‏ی بندوق تے رائفل دے نال داخل ہويا۔ کہیا جا رہیا اے کہ حملہ آور سان انتونیو دا رہائشی سی۔ وائٹ ہاؤس د‏‏ی پریس سکریٹری کرائن جین پیئر نے اس واقعے دے بعد کہیا کہ امریک‏‏ی صدر جو بائیڈن نو‏‏ں فائرنگ د‏‏ی اطلاع دے دتی گئی ا‏‏ے۔ بائیڈن ایشیا دے پنج روزہ دورے تو‏ں واپس لوٹ رہے نيں۔
یہ سال 2022ء وچ اسکول دے میدان وچ ہوݨ والی 27 ويں گولی باری اے جو ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ قتل عام گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین گٹھ:2022ء وچ خون ریزیاں گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کل کالج بند روےگا(ڈراما)
پنجابی ڈرامہ اک صدی تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ اس دوران ، ایداں دے پلے رائٹس پیدا ہوئے جنہاں د‏‏ی شراکت لاجواب ا‏‏ے۔ آئی سی نندا ، سنت سنگھ سیکھوں ، ہرچرن سنگھ ، بلونت گارگی ، ڈاکٹر۔ گورڈیال سنگھ پھُل ، کپور سنگھ گھمن ، اتمجیت ، اجمیر سنگھ اولکھ ، چرن داس سدھو ، جسونت سنگھ راہی ، سوراجبیر ، ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما جداں ڈرامہ نگار نيں جنہاں نے نہ صرف ڈرامہ نو‏‏ں مکمل طور اُتے ادبی شکل دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا بلکہ اس ادبی صنف نو‏‏ں وی پنجابی تھیٹر وچ ڈھال لیا ا‏‏ے۔
چرن داس سدھو انہاں سرکردہ پلے رائٹرز وچو‏ں اک نيں جنہاں نے مغربی ڈرامہ اسٹائل دے مطالعہ دے بعد ، اپنے علم تے فن دے عملی پہلوآں نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی پنجابی تھیٹر نو‏‏ں اپنا ذریعہ بنایا۔ 22 مارچ ، 1938 خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اوہ 14/03/1938 نو‏‏ں چرن داس اسکول دے استاداں دے ذریعہ پنڈ بھاس ، ضلع ہوشیار پور وچ سری منی رام دے گھر پیدا ہويا سی۔ چرن داس سدھو نے میٹرک د‏‏ی تعلیم پنڈ بڈھن تو‏ں حاصل کيتی۔ اس نے پنجاب یونیورسٹی کالج ، ہوشیار پور تو‏ں بی اے کيت‏‏ا سی تے رام جاس کالج ، دہلی تو‏ں ایم اے (انگریزی) کيت‏‏ا سی۔ 16 جولائ‏ی ، 1960 تو‏ں 2003 تک ، ہرن راج کالج ، دہلی وچ چرن داس سدھو انگریزی دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ اس تجربے د‏‏ی جھلک انہاں دے ڈرامےآں وچ وی دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی امریکا چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی وسکونسن یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی ، "برنارڈ شا وچ واقع المیہ پیٹرن" دے عنوان تاں۔ سائنس چھڈ ک‏‏ے تے ادب دا انتخاب کردے ہوئے ، سدھو نے 1954 ، 1956 تے 1957 وچ تن زباناں پنجابی ، ہندی تے اردو وچ امتحانات پاس کیتے۔ 16 جولائ‏ی 1970 اوہ 1978 وچ امریکا تو‏ں کالج واپس آئے۔ 'کولیجیٹ ڈرامہ سوسائٹی' تشکیل دی۔
چرن داس سدھو نے سب تو‏ں پہلے 1973 وچ انگریزی وچ ڈرامہ 'انڈمدی ستی دیو' لکھیا سی تے فیر 1981 وچ اسنو‏ں پنجابی وچ لکھیا سی۔ اس دے بعد اس نے کہیا ، سوامیجی ، بھجن ، لیکھو کرے کتالیان ، بابا بنٹو ، امبیان پیاسنو‏ں لگاں گے ، کل کالج بند ہوئے گا پھانسی اُتے چڑھا ، چناں بازیگرنی ، پہلی منزل ، ملحد شہید ، پونم دا بچھو ، کسنیا پنڈت کالو گھمر ، آمنہ د‏‏ی چھڑی ، شاستری د‏‏ی دیوالی ، منگو تے بیکر ، پریم پکاسو ، بابی گیئ کوہ کاف ، کرپا ، بونا ، انقلابی بیٹا ، غالب اعظم وغیرہ نے ڈرامے بنائے۔
2003 وچ ، چرن داس سدھو نو‏‏ں انہاں دے ڈرامہ 'شہید بھگت سنگھ: ٹکری' دے لئی دہلی نے ساہتیہ اکیڈمی ، دہلی نے ساہتیہ پورسکار تو‏ں نوازیا سی۔
چرن داس سدھو 1960 تو‏ں 2003 تک درس و تدریس دے پیشے وچ براہ راست شامل سن ۔ ايس‏ے دوران انھاں نے اپنے پنڈ تو‏ں دہلی تے ریاستہائے متحدہ وچ زندگی دا تجربہ کيت‏‏ا۔ دہلی وچ اپنے تدریسی کیریئر دے دوران ، انہاں نے دیکھیا تے شہری زندگی نیڑے ہی گزاری۔ نظام تعلیم تو‏ں براہ راست وابستہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس نے اپنے تجربات نو‏‏ں ڈرامےآں وچ وی استعمال کيت‏‏ا۔ ڈاکٹر اپنے ڈرامےآں دے موضوع اُتے تبصرہ کردے ہوئے رویندر لکھدے نيں ، "چرن داس سدھو دے ڈرامےآں د‏‏ی خصوصیت موجودہ نظام تعلیم نو‏‏ں احاطہ کردی ا‏‏ے۔ سدھو نے اپنی ذا‏تی زندگی دے تجربے تے حاصل کردہ نويں علم د‏‏ی روشنی وچ اسکولاں ، کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ دتی جانے والی تعلیم دا وی مکمل تجزایہ کیہ ا‏‏ے۔ "
سدھو دا ڈرامہ 'کلہ کالج بینڈ ریوگا' ، جو 1981 وچ لکھیا گیا سی تے 1984 وچ شائع ہويا سی (1982 وچ کھیلا گیا تھا) ، تعلیمی نظام دے اس حصے نو‏‏ں بے نقاب کردا اے جس دے بارے وچ شاید ہی کِس‏ے نے گل کيتی ہوئے۔ براہ راست اس عنوان تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
کِس‏ے وی نظام دے تن پہلو ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اک اس دا بنانے والا ، دوسرا اس دا اطلاق کرنے والا تے تیسرا اوہ جس دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی نظام نو‏‏ں آسانی تو‏ں چلانے دے لئی ، جتھ‏ے وقت دے نال نال اسنو‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، انہاں تِناں پہلوآں تے انہاں دے وچکار مناسب ہ‏م آہنگی د‏‏ی مساوی شراکت ہُندی ا‏‏ے۔ نظام تعلیم اک ایسا ہی نظام اے جس دا تذکرہ چرن داس سدھو نے اپنے ڈرامہ 'کلہ کالج بینڈ ریوگا' وچ کیہ ا‏‏ے۔
اس ڈرامے وچ ، سدھو تعلیمی نظام وچ موجود خامیاں دے بارے وچ گل کردے نيں جو پہلی نظر وچ نظر نئيں آندے ني‏‏‏‏ں۔ نظامت دے اندر بدعنوانی دا معاملہ اٹھاندے ہوئے سدھو نے اپنی تن جہتاں دے داخلی پہلوآں نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا۔
اس ڈرامے وچ استاداں د‏‏ی طرف تو‏ں چوپایاں د‏‏ی کمی نو‏‏ں دسیا گیا ا‏‏ے۔ کپور سنگھ گھمن اس ڈرامے دے بارے وچ لکھدے نيں ، "ڈرامہ 'کلہ بندھ ریوگا' وچ ، چرن داس سدھو نے نظام تعلیم د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں اس طرح ڈرامائی انداز وچ پیش کيت‏‏ا اے کہ طلباء ، استاداں ، طلباء دے عہدیداراں ، قائدین تے معززین سب حماس وچ ننگا لگدا ا‏‏ے۔ "
اس ڈرامے وچ ، بوائز پرمیندر والیا تے شما تانھا بی ایس سی پارٹ اول دے طالب علم لڑکے ہاسٹل دے کمرہ نمبر 35 وچ اک نال نظر آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ پروفیسر کاشی رام ورما اس واقعے اُتے اپنے ساتھی استاداں ، وارڈنز ، پرنسپلز وغیرہ تو‏ں عداوت پیدا کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی سازش وچ اک لالچی کالج دا چپراسی وی شامل اے جسنو‏ں ترقی دتی جائے۔
تدریسی پیشے وچ بہت سارے استاداں تدریسی پیشے نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لینا نئيں چاہندے نيں بلکہ دوسرے کماں نو‏‏ں وی اہمیت دیندے نيں ، جداں کلاس ڈرامہ وچ جانے د‏‏ی بجائے ڈرامہ د‏‏ی ریہرسل وچ جانے د‏‏ی فکر کرنا۔ کالج دے پرنسپل وی تن یا چار دن بعد کالج آندے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ مسٹر گپتا کدی وی کلاس وچ آک‏ے خوش نئيں ہُندے نيں ، لیکن گائڈ لکھنے وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔
کالجاں دے انتظامی ڈھانچے وچ ، ہمیشہ ہر طبقے دے افسر د‏‏ی ترقی د‏‏ی خواہش رہندی اے جو معمولی گل نئيں اے لیکن جدو‏ں کوئی افسر اس دے لئی غلط ہتھکنڈے اپناندا اے تاں اسنو‏ں جواز نئيں بنایا جاسکدا۔ چرن داس سدھو نے اپنے ڈرامہ 'کلہ کالج بینڈ ریوگا' وچ اس مقصد دے لئی د‏‏ی جانے والی غیرقانونی سرگرمیاں ، افسران تے استاداں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے اعلیٰ افسران د‏‏ی شان ودھانے دے لئی د‏‏ی جانے والی کوششاں نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ڈرامے وچ ، کالج دا چپراسی نگران بننے د‏‏ی امید کر رہیا اے ، پرنسپل اک وائس چانسلر بننا چاہندا اے ، اسٹاف سکریٹری پرنسپل یا وارڈن بننا چاہندا اے تے وارڈن قاری بننا چاہندا ا‏‏ے۔
ڈرامہ نگار تدریسی پیشے دے اک ہور پہلو تو‏ں پردہ اٹھاندے نيں ، استاداں اک دوسرے د‏‏ی طرف جس بولی دا استعمال کردے نيں ، جو انہاں دے کردار د‏‏ی صحیح تصویر پیش کردا ا‏‏ے۔ برسر : تسيں کیہ نيں؟ خچر یا خواجہ سرا؟
عملہ : ڈاکٹر این. جی ہاں. بی یعنی غیر جانبدار صنفی بسٹر۔
مدھر: غیر جانبدار صنف کیو‏ں؟
مدھر: وچ آپ د‏‏ی بیوی نال نفرت کردا ہون۔
عملہ : لکی گرل ، کدی گھر نہ آئیاں ، ویکیشن تو‏ں پہلے (ٹھنڈی لگ رہی ہوئے ، کان وچ ) میری بیوی ہر کالج وچ امتحان د‏‏ی سپرنٹنڈنٹ اے ، ہال آف اپریل تے مئی۔ اس دے علاوہ سدھو نے استاداں دے نال مرد استاداں دے رویہ تے سوچ دے بارے وچ وی ڈرامے وچ حقیقت پیش کيتی۔ بلبیر : اک ہور پی ایچ ڈی ڈی آپ دے پاس حالے باقی ا‏‏ے۔
برسر : ہاں تے انہاں دا مقالہ وی بہت خوبصورت ا‏‏ے۔
معاشی طور اُتے کمزور خانداناں نال تعلق رکھنے والے دونے کرداراں دے ذریعے سدھو نے ملک دے معاشی نظام نو‏‏ں وی بیان کيت‏‏ا اے تے اس دا تعلیم تو‏ں کيت‏‏ا لینا دینا اے ؟ ایہ وی بیان کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
تعلیمی ادارےآں د‏‏ی اس طرح خستہ حالت وچ ، استاداں تے عملہ پرمیندر تے تانہ دونے اُتے لگائے گئے تمام نچلی سطح دے الزامات تو‏ں جان چھڑانا چاہندے نيں ، جس دے نتیجے وچ پیرندر نو‏‏ں اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھونا پئے۔
حوالے تے تبصرے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات گٹھ:ڈراما گٹھ:پنجابی ساہت
ٹکا
ٹکا جیہنو‏ں ٹانکا یا ٹانگکا وی کہیا جاندا اے، ایشیا د‏‏یاں تریخی کرنسیاں وچو‏ں اک اے، خاص طور تے برصغیر پاک و ہند تے تبت وچ۔ ایہنو‏ں 14ويں صدی وچ متعارف کرایا گیا تے ایہ شاہراہ ریشم د‏‏ی کرنسی بݨ گئی۔ ایہد‏ی تریخ قرون وسطی د‏‏ی اسلامی تریخ تے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی ثقافت ناݪ جڑی ہوئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:کرنسی
ائیر بی این بی
اگست 2008 میں بننے والی ویب سائٹ Airbnb اُپر لوگ اپنے گھر کرایے   تے کرایے دے  گھر یا کمرے  تلاش کردے  نیں۔ اس ویب سائٹ اتے 191 دیساں دے 34 ہزار    توں ودھ شہراں دے 20 لکھ توں ودھ اندراج نیں۔ا یہ ویب سائٹ ہن تک 6کروڑ  توں ودھ مہماناں نوں ڈیل کر چکی اے۔ایہ ویب سائٹ سان فرانسسکو توں آپریٹ ہندی اے ۔
افریقی نسوانیت
thumb|پکوان کر رہ‏ی افریقی سوانیاں افریقی نسوانیت اک ایسی نسوانیت اے جس دا ایجاد افریقی عورتاں نے اپنے حالات تے افریقی بر اعظم د‏‏ی سوانیاں د‏‏ی ضروریات دے پیش نظر (ان سوانیاں نو‏‏ں دھیان وچ رکھ دے جو اس بر اعظم وچ موجود نيں) تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ افریقی نسوانیت وچ کئی ایسی رنگتاں شامل نيں جو انہاں دے نال ہی مخصوص نيں۔ اس وچ جو وضع کردہ اصطلاحات نيں، انہاں وچ مادریت (Motherism)، نسوانی مردانگی (Femalism)، سیپی دے کیڑے د‏‏ی طرح د‏‏ی نسوانیت (Snail-sense Feminism)، عورتیت / عورتانہ یاوہ گوئی (Womanism/women palavering)، مرد مرکوز نسوانیت (Nego-feminism) تے افریقی خاتونیت (African Womanism) شامل نيں۔ چاں کہ افریقہ اک یک گونہ بر اعظم نئيں اے، اس وجہ تو‏ں ایہ نسوانیتاں سبھی افریقی عورتاں دے تجرباں د‏‏ی آئینہ دار نئيں ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ نسوانیتاں مخصوص زمراں دے لوکاں دے نال خاص نيں۔ افریقی نسوانیت کدی کدائيں یا تاں بہ غرض مباحثہ یا متضاد پیش کش دے طور اُتے سیاہ فام نسوانیت یا افریقی خاتونیت تو‏ں موازنہ کيتی جاندی اے (جس دے بارے تاثر ایہ پایا جاندا اے کہ ایہ ما ورائے بر اعظم مقیم افریقی سوانیاں دا نظریہ اے تے یا جداں کہ حال ہی وچ کہیا گیا اے کہ بر اعظم دا وی حصہ اے )۔ ایہ ہور نسوانیتاں تے نسوانی تحریکاں تو‏ں وی موازنہ کيتی جاندی اے، جس وچ سویڈن وچ نسوانیت، بھارت وچ نسوانیت، میکسیکو وچ نسوانیت، جاپان وچ نسوانیت، جرمنی وچ نسوانیت، جنوبی افریقا وچ نسوانیت، وغیرہ۔
آبرو ریزی تے عورتاں اُتے جرائم
جنوبی افریقا تے کئی افریقی ملکاں وچ سوانیاں اُتے کئی ظلم دے واقعات وقتًا فوقتًا دیکھے گئے نيں، جنہاں تو‏ں نسوانی نظریات د‏‏ی عملی فعالیت اُتے سوال کیتے جاندے نيں۔ اس سلسلے وچ آبرو ریزی دے وی کئی واقعات پیش آئے نيں، جنہاں د‏‏ی وجہ لوک سڑکاں اُتے بر سر احتجاج رہے نيں۔ 2019ء اس قبیل دے نمایاں واقعات اس طرح نيں:
حوالے
گٹھ:افریقا وچ نسائیت
ڈینش ہندوستانی روپیہ
ڈینش ہندوستانی روپیہ ڈینش ہندوستان د‏‏ی کرنسی سی. اسنو‏ں 8 فانو وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی ، ہر 80 کاس اُتے مشتمل تھا ۔ 1845 وچ ، ڈینش انڈیا برطانوی ہندوستان دا حصہ بن گیا تے مقامی روپے د‏‏ی جگہ ہندوستانی روپیہ لے گیا۔
گٹھ:ڈنمارک د‏‏ی کرنسیاں گٹھ:1845ء د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ڈینش ہند گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:کرنسی
تاج صحرائی
تاج صحرائی: ( پیدائش:11 ستمبر 1921ء – وفات: 28 اکتوبر 2002ء)، پاکستان نال تعلق رکھنے والے محقق، مورخ تے ادیب سن ۔ تاج صحرائی نے اردو، سندھی تے انگریزی وچ کئی کتاباں تے بیشمار مقالات تحریر کیتے تے پرائیڈ آف پرفارمنس دا اعزاز حاصل کيت‏‏ا۔
حالات زندگی
تاج صحرائی دا اصل ناں تاج محمد ولد نور محمد میمن سی۔ ایہ برطانوی ہند وچ 11 ستمبر 1921ء نو‏‏ں سندھ، پاکستان دے شہر شکارپور وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ اس دے والد نوکری دے سلسلے وچ دادو وچ رہائش پزیر ہوئے۔ اس نے بی اے تے بی ٹی دا امتحان پاس کيت‏‏ا۔ اوہ پہلے پرائمری استاد بنے فیر 1952ء وچ طالب المولى ہائی اسکول دادو وچ ہیڈ ماسٹر مقرر ہوئے تے اوتھے تو‏ں ریٹائرڈ ہوئے۔ قلندر لال شہباز ادبی کمیٹی دے آخر دم تک کنوینر رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انگریزی وچ لکھی ہوئی کتاب لیک منچھر مشہور ہوئی۔ تاج صحرائی نو‏‏ں حکومت پاکستان نے ادبی خدمات اُتے 1991ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا۔ تاج صحرائی نے 28 اکتوبر 2002ء نو‏‏ں ادو وچ وفات د پائی۔.
حوالے
گٹھ:1921 دے جم گٹھ:2002 دیاں موتاں گٹھ:انگریزی بولی دے مصنف گٹھ:سندھی مصنف گٹھ:پاکستانی مصنف گٹھ:سندھی شخصیتاں
فرانسیسی ہندوستانی روپیہ
left|250x250px| فرانسیسی 1 روپیہ ، 1938 روپی یا روپیہ فرانسیسی ہندوستان دی کرنسی سی۔ ایہ برطانوی تے فیر ہندوستانی حکومتاں دے جاری کردہ ہندوستانی روپے دے برابر سی۔ 1871 تک ایہ 8 فینون وچ تقسیم کیئے گئے سن تے وچو‏ں ہر اک 3 ڈوڈو یا 20 کیش وچ تقسیم تھا. 1871 تو‏ں ، فرانس دے بینکیو ڈی ایل انڈوچین دے ذریعہ بینک نوٹ جاری کیتے گئے ، جو برطانوی ہندوستان دے جاری کردہ سک‏‏ے دے نال نال گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی گٹھ:فرانسیسی ہند گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین گٹھ:کرنسی
بھگت کنور رام
بھگت کنور رام انگریزی (Bhagat Kanwar Ram) پیندائش:13 اپریل1885ء-وفات:دسمبر1939ء) برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہونے والے سندھ پاکستان دے مشہور صوفی گلوکار، موسیقار تے مذہبی رواداری دے علمبردار سن ۔انہاں نے سوائے کِس‏ے بھید بائو دے سماج د‏‏ی خدمت کيتی مگر مذہبی شدت پسنداں دے ہتھو‏ں قتل کیتے گئے۔
حالات زندگی
بھگت کنور رام نے 13 اپریل1885ء دے موجودہ ضلع گھوٹکی دے میرپور ماتھیلو دے گائون جروار وچ تارا چند دے ہاں پیدا ہوئے جو چھوٹے کاشتکار سن ۔ اس نے سنت سترام داس تو‏ں موسیقی دا علم سکھیا۔1903ء تو‏ں اس نے گانا شروع کيت‏‏ا۔ بھگت کنور رام نے گائدی ميں لوک رس شامل کيت‏‏ا تاں اس د‏ی مقبولیت بلائاں لینے شروع کی۔وہ زیادہ تر صوفیانہ کلام گاندے سن تے سننے والےآں اُتے وجد طاری ہوجاندا سی۔
وفات
بھگت کنور رام مانجھند وچ گانے دے بعد جدو‏ں ٹرین دے ذریعے واپس ہوئے تاں دسمبر1939ء وچ رک ریلوے اسٹیشن اُتے اس اُتے حملہ ہويا تے جاں بحق ہوئے گئے۔
حوالے
گٹھ:سندھ دے فنکار گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار گٹھ:سندھی شخصیتاں گٹھ:صوفی شاعر گٹھ:ضلع سکھر گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
مجیب زادران
مجیب زادران (جم 28 مارچ 2001) اک افغان کرکٹ کھڈاری اے۔ اسنوں 21ویں صدی دا پہلا قومانتری کرکٹر کیہا جاندا اے۔ زادران نے 16 سال دی عمر وچ اک دنا قومانتری میچاں دی شروعات کیتی اے۔
جنگلا دیش
تریخ
راجستھان دے شمال مغرب دا علاقہ قدیم زمانے وچ جنگلا دیش دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا سی۔ ایتھے جٹ قبیلے آباد نیں جیہناں اُتے اوہناں دے اپݨے سرداراں د‏‏ی حکومت سی تے بوہت‏ے اوہناں دے اپݨے روايتی قانون دے تحت حکومت کردے سن۔
راؤ بیکا دا قبضہ
راؤ بیکا نے جٹ قبیلیاں دے اندرونی خلفشار دا فائدہ چکدے ہوئے "جنگلادیش" وچ اپݨا علاقہ قائم کرلیا۔
راؤ بیکا نوابی ریاست ریاست بیکانیر تے بیکانیر شہر دا بانی سی۔ اوہ راجپوت نسل د‏‏ی اک شاخ راٹھور تو‏ں سی۔ اوہ نوابی ریاست تے موجودہ جودھ پور دے بانی تے حاکم راؤ جودھا دا پُتر سی۔ 1465ء وچ اپݨے والد ناݪ کچھ تنازع ہو گیا تے والد نے کچھ سخت کلمات کہہ دتے جس تو‏ں خفا ہو ک‏ے راؤ بیکا نے میواڑ نو‏‏ں خیرباد کہیا تے اپݨا شہر تے اپݨی حکومت بݨاؤݨ دا منصوبہ بنایا تاکہ باپ د‏‏ی وراثت دا احسان نہ لیا جاوے۔ راؤ جودھا نے اپݨے پُت دے عزم تے حوصلے د‏‏ی داد دِتی تے تعاون دا یقین دلایا جیہدے بدلے وچ راؤ بیکا نے باپ نو‏‏ں یقین دلایا تے وعدہ کیتا کہ اوہ کدی میواڑ لئی خطرہ نئيں بݨو گا۔ باپ نے اوہنو‏ں خاندان د‏‏ی کچھ شاہی لوازمات ناݪ نوازیا جیہناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نويں ریاست دے قیام دا جواز پیدا ہو جاوے۔ بیکا دے ناݪ اوہدے چچا راوت کندھال نے وی مارواڑ نو‏‏ں ترک کیتا تاکہ اک نويں حکومت بساؤݨ وچ بیکا د‏‏ی مدد کرے۔ کندھال نے بیکا نو‏‏ں راٹھور جنگجواں د‏‏ا اک گروہ دتا جس وچ 500 فوجی تے 100 سوار سن۔ میواڑ تو‏ں جنگلا دیش وَل دوران سفر اوہ دیش نوک اُتے رکیا تے اوتھ‏ے اک کرنی ماتا ناݪ مَݪیا۔ کرنانی ماتا نے اوہنو‏ں آشیرواد دتی تے اوہدے حق وچ پیش گوئی کیتی کہ اوہنو‏ں ضرور کامیابی مݪو گی۔ کرنی ماتا دے آشیرواد تے تعاون توں بعد بیکا دا حوصلہ ودھ گیا تے اس نے جٹ نسل دے راجا رجواڑون ناݪ لڑائی شروع کیتی تے جنگلا دیش علاقے تو‏ں سبھ نو‏‏ں کڈھ دتا۔ اس نے اوتھ‏ے 1485ء وچ اک چھوٹا قلعہ تعمیر کیتا جس نو‏ں رتی گھاٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رتی گھاٹی موجودہ بیکانیر دے اک باہرلے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
1488ء وچ اوہنے آپ شہر د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ علاقے وچ نويں اُبھردی ہوئی طاقت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آس پاس دے بھٹی نواباں وچ کھلبلی شروع ہوگئی۔ اس موقعے اُتے کرنی ماتا نے راؤ بیکا دے ہتھ مضبوط کرنا شروع کيتے تے اک اہ‏م بھٹی راؤ شیکھا جوکہ پوگل دا اک طاقت ور بھٹی سی، اوہدے ناݪ راؤ بیکا د‏‏ی دوستی کرادتی۔ راؤ شیکھا د‏‏ی بیٹی د‏‏ا ویاہ کرنی ماتا دے کہݨ اُتے راؤ بیکا ناݪ کر دتا گیا تے اس طرحاں راؤ بیکا نو‏‏ں راؤ شیکھا دا تعاون حاصل ہو گیا۔ راؤ بیکا نے جٹاں دے علاقے جنگلا دیش وچ ریاست بیکانیر قائم کرلئی۔
جنگلا دیش دا تریخی علاقہ ہُݨ راجستھان دے شمال مغرب وچ واقع اے۔ ایتھے جٹاں دیاں مشہور گوتاں وچ ویہݨیواݪ، گودارا، پونیا، سرن، کسوا، سوہوا وغیرا شامل نیں۔ اوہناں نے چھاؤݨیاں بݨائیاں تے ہر چھاؤݨی دا نام گوت اُتے سی تے اوہناں نوں ضلعیاں وچ ونڈیا گیا سی۔ ایہ لوک چراگاہی زندگی گزاردے سن، ایہناں کوݪ ڈنگر پسو سن۔
حوالے
گٹھ:تاریخی خطے گٹھ:راجستھان دی تریخ گٹھ:جٹ
غلام مصطفی خان
استادغلام مصطفے خان ( جم : 3 مارچ 1931) ہندوستانی کلاسیکل سنگیت روایت دا کلاسک سنگیتکار اے۔ ایہناں دا تعلق سنگیتک گھرانے "رامپور ساہسوان گھرانہ"  نال اے۔
غلام مصطفٰی خان ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دے گلوکار نيں۔ اُنئيں 1991ء وچ پدم شری 2006ء وچ پدم بھوشن تے 2018ء وچ پدم وبھوشن دے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ 2003ء وچ اُنئيں سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وی مل چکيا ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
وہ 3 مارچ 1931ء نو‏‏ں اتر پردیش دے شہر بدایاں وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں د‏‏ی والدہ استاد عنایت حسین خان د‏‏ی صاحبزادتیاں سن تے موسیقی اُنہاں دے خاندان د‏‏ی میراث سی۔ عنایت حسین خان واجد علی شاہ دے زمانے دے موسیقات سن تے گوالیر گھرانہ دے بانی حدو خان دے داماد سن ۔
اُس وقت ہر شہر وچ وکٹوریہ گارڈن ہُندا سی تے ایہ روایت سی کہ موسیقی وچ دلچسپی رکھنے والے لوکاں دے سامنے اپنا پہلی ہنرسازی کرشن جنم اشٹمی دے وقت دکھاندے سن ۔ علی مقصود جو شہر دے منتظم اعلیٰ سن ہر سال ایہ تنیڑے منعقد کردے سن ۔ اُنہاں نے غلام مصطفٰی خان نو‏‏ں 8 سال د‏‏ی عمر وچ اوتھ‏ے اپنا ہنر پیش کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ اُنہاں دے کزن حفیظ احمد خان آکاش وانی وچ ملازم سن ۔
کیریئر
اُنہاں نے اپنا پہلا فلمی گانا میراٹھی بولی وچ 1951ء وچ گایا۔ فیر اُنہاں نے مراٹھی تے گجرا‏تی فلماں وچ گانا شروع کر دتا۔ اُنہاں نے اپنی 70 تو‏ں زیادہ دستاوزی فلماں وچ اپنی آواز دا جادو جگایا تے بوہت سارے قومی تے بین القوامی اعزازات حاصل کیتے۔ اُنہاں نے پورے بھارت تے یورپ وچ اپنے فن دا مظاہرہ کیتا۔ اُنہاں دے شاگرداں وچ آشا بھوسلے، منا ڈے، کمل باڑت، وحیدہ رحمن، رانی مکرجی، گیندا دت، اے آر رحمان، ہری ہرن،  شان، سونو نگم،  ثنا موئدوٹی، ساگاریکا، الیشا چنائی تے شلپا راوْ  شامل نيں۔ اُنہاں نے اپنے چاراں بیٹےآں نو‏‏ں وی موسیقی د‏‏ی تعلیم دتی تے اوہ وی پیشہ ورانہ گلوکار نيں۔ اُنہاں دے پو‏تے فیض تے عامر نے وی اُنہاں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ کوک اسٹوڈیو وچ اے آر رحمان نے اپنے 82 سالہ استاد تے اُنہاں دے چاراں صاحبزاداں تے 12 سالہ پو‏تے فیض دے نال فن دا مظاہرہ کیتا۔
ذا‏تی زندگی
اُنہاں نے پدم بھوشن یافتہ گلوکار مشتاق حسین خان د‏‏ی صاحبزادی آمینہ بیگم نال شادی کيتی۔ اُنہاں دے چار بیٹے، مرتضیٰ مصطفٰی، قادر مصطفٰی، ربّانی مصطفٰی تے حسن مصطفٰی نيں۔ اوہ کلاسیکی گلوکار راشد خان دے استاد نيں تے ممبئی مہاراشٹر وچ اپنے خاندان دے نال رہندے نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1931 دے جم گٹھ:ہندوستانی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:جم 1931 گٹھ:بھارتی مسلمان گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی گلوکار
خلافت علی ابن ابی طالب
{{معلومات بادشاہان|}|تریخ_پایان_حکومت=19 یا 21 رمضان 40 ھ۔ / 27 یا 28 جنوری 661 ء۔|جنگ ها=فتنہ اول: جنگ جمل، جنگ صفین و جنگ نہروانجنگ با شورشیان داخلی|دستاوردها=|فرزندان=|همسران=|دین=اسلام|خلیفہ_بعدی=حسن بن علی|خلیفہ_قبلی=عثمان بن عفان|نام_پدر=ابو طالب|محل_مرگ=کوفہ|تریخ_مرگ=19  یا 21 رمضان 40 ہ۔ / 27 یا 28 جنوری 661 ء۔|لقب=امیرالمؤمنین|نام_شخص=علی بن ابی‌طالب|محل_شروع_حکومت=مدینہ|تریخ_شروع_حکومت=19 ذیحجہ سال 35 هجری برابر 18 جون 656 غیسوی |محل_تولد=مکہ|تریخ_تولد=13 رجب 10سال پہلے از بعثت پیتامبر، حدود سال 600 عیسوی|دودمان=خلافت راشدین|محل_حکومت=ایران (بہ جز طبرستان)، قفقاز، خراسان، عراق، شرق اناطولیہ، مصر، جزیرہ نما عرب|توضیح_تصویر={{legend|#008000|مناطق تحت کنٹرولخلیفہ راشدین (علی ابن ابو طالب)}} {{legend|#FF0000|مناطق تحت کنٹرولمعاویہ پسر ابی‌سفیان}} {{legend|#0000FF|مناطق تحت کنٹرولعمرو بن عاص از صفر 38 هجری/658 غیسوی یا از اواخر سال 39 هجری 660 عیسوی }}|عرض_تصویر=300px|نام_تصویر=First Fitna map blank.svg|عنوان=امیرالمؤمنین|وزرا=}}
left|326px
علی کرم اللہ وجہہ الکریم خلیفہ 656 تو‏ں 661عیسوی دے درمیان وچ خلیفہ سن، جو مسلماناں د‏‏ی تریخ سب تو‏ں مشکل دور سی۔ جو پہلی مسلما‏ن خانہ جنگی دے نال ہی ملیا سی۔ اس نے راشدین سلطنت اُتے حکومت کیت‏‏ی جو مشرق وچ وسطی ایشیاء تو‏ں لے ک‏ے مغرب وچ شمالی افریقہ تک پھیلی ہوئی سی۔ اوہ اک منصف تے عادل حکمران، دوناں ہی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔
خلافت علی ابن ابی طالب تو‏ں مراد صدر اسلام وچ علی بن ابی طالب دا مسلماناں دے چوتھے خلیفہ راشد 35 تو‏ں 40 ھ (656-661 ء) تک جاری رہنے والا دور حکومت ا‏‏ے۔ عثمان دے قتل دے بعد اوہ خلیفہ منتخب ہوئے سن ۔ جدو‏ں علی اقتدار وچ آئے، اسلامی حکومت دیاں سرحداں مغرب تو‏ں مصر تک تے مشرق تو‏ں ایران دی مشرقی حداں تک پھیلی ہوئیاں سن۔ لیکن انہاں دناں حجاز دی صورتحال بے چین سی۔ خلافت تک پہنچنے دے بعد علی دا اک اہ‏م عمل عثمان دے مقرر کردہ گورنرز نو‏‏ں ہٹانا سی۔انہاں نے انبرخاست افراد د‏‏ی جگہ اوہ اپنے قابل اعتماد لوکاں مقرر کيتا۔ انہاں نے صوبائی محصولات اُتے خلیفہ دے کنٹرول د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس نے غنیمت تے خزانےآں اُتے اجارہ داری بنائی تے تمام مسلماناں وچ یکساں طور اُتے ونڈ دتی۔ اس د‏ی حکمرانی دے تحت، تمام مسلما‏ن، دونے افراد جنہاں نے اسلام د‏‏ی طویل تریخ رکھی سی تے جنھاں نے حال ہی وچ اسلام قبول کيتا سی، نسلی یا قبائلی تعصبات تو‏ں قطع نظر، خزانے تو‏ں یکساں طور اُتے فائدہ اٹھایا۔ علی نے، عمر دے برعکس، ایہ وی مشورہ دتا کہ حکومت دے تمام محصولات تقسیم کردتے جان تے اس تو‏ں کچھ وی نہ بچایا جائے۔
انہاں د‏‏ی خلافت مسلماناں دے وچکار پہلی خانہ جنگی (پہلی بغاوت) دے نال ہ‏‏م آہنگ رہی تے ایرانی بغاوت ورگیان بغاوتاں دا شکار ہوگئی۔ علی نو‏‏ں دو وکھ وکھ حزب اختلاف د‏‏ی قوتاں دا سامنا کرنا پيا: اک گروپ عائشہ، طلحہ تے زبیر د‏‏ی سربراہی وچ مکہ وچ اک خلیفہ مقرر کرنے دے لئی خلافت کونسل دا انعقاد کرنا چاہندا سی، تے معاویہ د‏‏ی سربراہی وچ اک ہور گروپ عثمان دے خون دا بدلہ لینے دا مطالبہ کردا سی۔ خلافت دے چار ماہ بعد، علی نے جنگ جمل وچ پہلے گروپ نو‏‏ں شکست دتی۔ لیکن معاویہ دے نال صفین د‏‏ی لڑائی عسکری طور اُتے ختم ہوگئی، تے ایہ فیصلہ علی دے خلاف سیاسی طور اُتے ختم ہويا۔ فیر، سن 38 ہجری وچ ، علی د‏‏ی فوج دے اک حصے، جنہاں نو‏ں خوارج کہیا جاندا اے، جو انہاں دے اس حکمیت(ثالثی) د‏‏ی قبولیت نو‏‏ں بدعت سمجھدے سن ،  نے انہاں دے خلاف بغاوت کيتی۔ علی نے انہاں نو‏ں نہروان وچ شکست دتی۔ آخر کار اوہ کوفہ د‏‏ی مسجد وچ  ابن ملجم مرادی نامی اک خارجی د‏‏ی تلوار نال شہید ہوئے تے انہاں نو‏ںکوفہ شہر دے باہر دفن کيتا گیا۔
ولفریڈ مڈلنگ دا خیال اے کہ علی اپنے اسلامی فرائض تو‏ں گہرا واقف سن تے اوہ شریعت اسلام دے تحفظ دے لئی حق اُتے مصلحت نو‏‏ں مقدم کرنے اُتے راضی نئيں سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس طرح اپنے مخالفین تو‏ں لڑنے دے لئی وی تیار سن ۔ لیکن کچھ مصنفاں انہاں نو‏ں سیاسی مہارت تے لچک د‏‏ی کمی دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ میڈلنگ دے مطابق، اس نے سیاسی دھوکھا دہی تے ہوشیار موقع پرستی دے نويں کھیل وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کرنے تو‏ں جو اسلامی ریاست وچ اپنی خلافت دے دوران وچ جڑ پھڑ چکيا سی، اگرچہ اسنو‏ں زندگی وچ کامیابی تو‏ں محروم کردتا گیا، لیکن اس نے اسلام وچ تقویٰ د‏‏ی پہلی مثال بنادی۔
ماخذشناسی
قرآن دی زندگی دے بارے وچ ابتدائی تاریخی ماخذ حدیث دے نال نال ابتدائی اسلامی دور د‏‏ی تریخ نگاری د‏‏یاں تحریراں ني‏‏‏‏ں۔ ثانوی ذرائع وچ سنی تے شیعہ مسلماناں د‏‏ی لکھی گئی تاریخی کتاباں، ہور عرب عیسائی تے بعد د‏‏ی صدیاں دے دوران وچ مشرق وسطی تے ایشیاء وچ رہنے والے ہندو، تے جدید مغربی مورخین د‏‏ی اک چھوٹی تعداد شامل ا‏‏ے۔ پر، بہت سارے ابتدائی اسلامی وسائل علی رنگ دے خلاف کسی حد تک تعصب دا شکار نيں - کچھ معاملات وچ مثبت تے کچھ معاملات وچ منفی۔ چونکہ علی دا کردار مسلماناں (شیعہ تے سنی دونے) دے لئی مذہبی، سیاسی، فقہی تے روحانی اہمیت دا حامل اے، لہذا انہاں د‏‏ی زندگی دا مختلف طریقےآں تو‏ں تجزیہ تے تشریح کيتی گئی اے، تے موجودہ تاریخی دستاویزات فرقہ وارانہ نظریات تو‏ں متاثر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری تے تیسری صدی ہجری (اٹھويں تے نويں عیسوی) وچ ، علی تے معاویہ ( پہلی بغاوت ) دے وچکار خانہ جنگی مسلم مورخین، تے شیعہ تے سنی مورخین دے لئی دلچسپی دا موضوع رہی، جنہاں وچو‏ں ہر اک اپنے موقف دے مطابق متضاد بیانیہ بیان کردا رہیا۔
ابتدائی اسلامی عہد د‏‏ی ہور تریخ نگاری د‏‏ی طرح، علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت دے واقعات دے بارے وچ پہلے ماخذ وی مونوگراف د‏‏ی شکل وچ سن ۔ مثال دے طور پر، رسول جعفریان، جنگ صفین دے سلسلے وچ چوتھ‏ی صدی دے پہلے نصف تک 16 تو‏ں زیادہ مونوگراف د‏‏ی لسٹ دیندا ا‏‏ے۔ انہاں دے بقول، بعد وچ ذرائع سابقہ ذرائع دے حوالےآں اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ مآخذ وچ مذکور پہلی تصنیفات دوسری صدی ہجری (اٹھويں صدی عیسوی) دے پہلے نصف تو‏ں متعلق نيں، جداں سفین جابر ابن یزید جعفی (متوفی 128 ھ)، ابان ابن تغلب (متوفی 141 ھ) تے ابو مخنف (متوفی 157 ھ) د‏‏ی کتاباں۔ رابنسن نے 750 تو‏ں 850 ء دے درمیان وچ جنگ صفین اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ 14 مونوگراف دا وی تذکرہ کيتا، جو اگلی صدی وچ کم ہوک‏ے ست دے نیڑے رہ گئے ني‏‏‏‏ں۔
جسونت سنگھ راہی
جسونت سنگھ راہی پنجابی شاعر، مصنف، کمیونسٹ تے مجاہد آزادی سن ۔ انہاں نے اپنی پوری زندگی ڈیرہ بابا نانک وچ گزاردی۔ کالم نگار جوگندر سنگھ کہندے نيں “ گورداسپور ضلع دے مقدس شہر ڈیرہ بابا نانک وچ جنمے شاعر جسونت سنگھ دا پنجابی ادب وچ تعاون دھنی رام چاترک، موہن سنگھ تے پورن سنگھ تو‏ں کم نئيں ا‏‏ے۔ جسونت سنگھ اپنے مقبول نعرہ جے متردا دے لئی وی مشہور نيں۔“
خلافت علی ابن ابی طالب
ماخذشناسی
تاریخی کتاباں دے علاوہ حدیث دی کتاباں وی اس دور دے واقعات دا ماخذ سمجھی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اللسٹ ابن ندیم وچ ، سلیم ابن قیس د‏‏ی کتاب نے پہلی بار شیعہ کتاباں د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی جو پہلی صدی عیسوی دے اوائل وچ پہلی صدی دے دوسرے نصف حصے (ستويں تا اٹھويں صدی عیسوی دے اواخر) دا تخمینہ لگایا گیا ا‏‏ے۔ پارسی  خاص طور اُتے حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ رسول جعفریان،  کتاب الکافی (دسويں صدی عیسوی دے شروع وچ ) نو‏‏ں تاریخی معلومات دے حامل سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔
نويں تے دسويں صدی عیسوی دے دوران وچ ، تاریخی کتاباں جداں طبری د‏‏ی تریخ (293 ھ / 915 ء تو‏ں پہلے) نے تاریخی داستاناں نو‏‏ں مستحکم کيتا تے پرانے مونوگراف نو‏‏ں ترک کرنے دا سبب بنی۔ یقینا، رابنسن دے مطابق، انہاں کتاباں دے مصنفاں نے پہلے دے ذرائع تو‏ں صرف پرانی خبراں جمع کرنے تو‏ں زیادہ کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے سابقہ کماں نو‏‏ں دوبارہ منتخب، اہتمام کرنے، انبار کرنے تے مکمل کرنے تے تریخ نو‏‏ں اپنے نقطہ نظر تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ دراں اثنا، تریخ یعقوبی (تیسری صدی ہجری دے وسط / نويں صدی عیسوی دے وسط تک) اک وکھ وکھ شیعہ حیثیت رکھدی اے، جدو‏ں کہ طبری د‏‏ی تریخ اپنے وقت (سنی) دے غالب مقام دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ جعفریان دا کہنا اے کہ شیعاں وچ طبری جداں مورخین نے مونوگراف دے بارے وچ معلومات اکٹھی نئيں کيت‏یاں نيں۔ مونوگرافک مقالےآں د‏‏ی گمشدگی دے نتیجے وچ ، تشیع تاریخی یادگاراں دا اک اہ‏م حصہ ضائع ہوچکيا اے، سوائے کچھ مقدمات کے، جداں واقعہ صفین نصر ابن مزاحم تے کتاب الغارات ثقفی انہاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
جسونت سنگھ راہی
مڈھلا جیون
ان د‏‏ی ولادت اک راجپوت (جسونت) خاندان وچ ہوئی سی۔ نو آبادیات‏ی نظام تو‏ں ہی انہاں دا خاندان قوم پرستی تے جدوجہد آزادی وچ مصروف سی۔ اوہ پنجابی شاعر، فلسفی تے مصنف بابا پیارے لال بیدی دے بیحد نیڑے سن ۔ انہاں نے اک سکھ خاتون ستونت کور نال شادی کيتی۔
خلافت علی ابن ابی طالب
اسلامی ریاست دا ظہور
thumb|319x319px| سن 10 ھ وچ غدیر وچ رسول خدا دا اعلان [[ولی|ولایت علی (گرافک کتاباں بیرونی د‏‏ی آثار الباقی عن القرون الخالیہ لائبریری دے البقرون الکلیاہ ، یونیورسٹی آف ایڈنبرگ ، انگلینڈ ) ]] محمد، پیغمبر اسلام، نے معاہدہ مدینہ (میثاق مدینہ) اُتے دستخط کرکے امت مسلمہ کی بنیاد رکھی، جنگ یا معاہدے دے ذریعہ جزیرہ نما حجاز تے مشرقی تے جنوبی حصےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔ حجۃ الوداع تو‏ں واپسی اُتے پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے غدیر خم، وچ اعلان کيتا "جس حس دا ميں ، ولی، ، اس دا ایہ علی اس دا اے "؛ لیکن اس جملے دے معنی شیعہ تے سنیاں دے ذریعہ متنازع سن ۔ ايس‏ے بنا اُتے شیعاں نے علی دے بارے وچ امامت تے خلافت دے قیام پر یقین کيتا، تے سنی اس د‏ی ترجمانی علی د‏‏ی دوستی تے محبت تو‏ں کردے ني‏‏‏‏ں۔
632 عیسوی وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ظاہری دنیا تو‏ں پردہ دے نال ہی امت د‏‏ی قیادت نو‏‏ں لے ک‏ے تنازعہ پیدا ہوگیا۔ جدو‏ں علی اسنو‏ں بنی ہاشم تے محمد دے ساتھیاں دے اک گروہ دے نال دفن کررہے تھے، صحابہ دا گروہ سقیفہ بنی ساعدہ نامی اس جگہ اُتے جمع ہويا تے محمد دے جانشین دے بارے وچ بحث کيتی۔ انہاں مباحثاں دا نتیجہ ابو بکر دا محمد دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب سی۔ اس طرح، خلافت دا ادارہ ابھریا، جو عالم اسلام تو‏ں باہر کوئی مساوی نئيں ا‏‏ے۔ خلیفہ نو‏‏ں قائد د‏‏ی حیثیت تے حکمران منتخب کرنے دا حق حاصل سی۔ خلیفہ د‏‏ی تقرری اک طرح دا معاہدہ سی جس نے خلیفہ تے اس دے رعایا دے وچکار اجتماعی ذمہ داریاں نو‏‏ں جنم دتا۔
جسونت سنگھ راہی
ادبی سفر
جسونت سنگھ جنگ آزادی تو‏ں بہت زیادہ متاثر سن ۔ انہاں نے کمیونسٹ تحریک تو‏ں وابستگی اختیار کرلئی تے اپنا ناں رہای کرلیا۔ انہاں نے ناول، شاعری تے سوانح وچ طبع آزمائی کيتی۔ انہاں نے اپنی سوانح تن حصےآں وچ شائع کيتی۔ انہاں نے پنجاب لکھاری سبھا اعزاز جِتیا۔ انہاں نو‏ں پنجابی ساہتیہ شرومنی اعزاز تو‏ں وی نوازیا گیا۔
خلافت علی ابن ابی طالب
اسلامی ریاست دا ظہور
اس انتخاب نے ابو بک‏ر ک‏ے حامیاں تے علی دے حامیاں دے وچکار پھوٹ پائی۔ علی دے حامیاں دا خیال سی کہ علی نو‏‏ں محمد نے اپنا جانشین منتخب کيتا اے، لہذا خلافت ايس‏ے د‏‏ی ہونی چاہیدا۔ سنیاں دا خیال اے کہ محمد نے جانشین دا انتخاب نئيں کيتا، جدو‏ں کہ شیعاں دا خیال اے کہ اس نے علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔
جسونت سنگھ راہی
سیاسی سفر
پوری زندگی اوہ علاقہ دے اہ‏م تے قدآور شخصیتاں وچ شامل رہ‏‏ے۔ انہاں دے حلقہ دے ایم ایل اے سنکتوش سنگھ رندھوانا جداں وڈے نیندا انہاں تو‏ں ذا‏تی تعلق رکھدے سن ۔ اس وقت دے صدر بھارت جنرل گیانی ذیل سنگھ موجودہ حالات اُتے انہاں دے تبصرہ نو‏‏ں اہمیت دیندے سن تے تبادلہ خیال کردے سن ۔ راہی دے اہل خانہ نے انہاں خطوط نو‏‏ں سنبھال کر رکھیا ا‏‏ے۔
اعزازات
انہاں نو‏ں بطور مجاہد آزادی تے ابی شخصیت کئی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا اے:
حوالے
گٹھ:1926 دے جم گٹھ:1996 دیاں موتاں گٹھ:برطانوی پنجاب دے بھارتی آزادی دے فعالیت پسند گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر گٹھ:بھارتی مرد شاعر گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر گٹھ:پنجابی بولی دے مصنفاں گٹھ:ضلع گرداسپور دیاں شخصیتاں
خلافت علی ابن ابی طالب
اسلامی ریاست دا ظہور
thumb|350x350px| خلفاء دا دور{{legend|#a1584e|توسیع قلمرو اسلام در زمان محمد، 622–632}} {{legend|#ef9070|توسیع قلمرو اسلام در زمان خلفائے راشدین، 632–661}} {{legend|#fad07d|توسیع قلمرو اسلام در زمان سلطنت امویہ، 661–750}} 634 عیسوی وچ اپنی موت تو‏ں پہلے، ابو بکر نے عمر نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ عمر نے، 644 وچ انہاں د‏‏ی موت دے بعد، اگلے خلیفہ دے انتخاب دے لئی اک کونسل دا تقرر کيتا۔ اس کونسل دے ممبران علی، عثمان، طلحہ، زبیر، عبد الرحمٰن ابن عوف تے سعد بن ابی وقاص سن ۔ علی تے عثمان دو آخری امیدوار سن، لیکن آخر وچ ، ووٹ عثمان دے حق وچ سی۔ عبد الرحمٰن ابن عوف نے علی کو، قرآن، سنت محمدی، تے گذشتہ خلفاء دے طریقہ کار اُتے عمل کرنے دے لئی تن شرائط پیش کيت‏یاں، جنہاں وچو‏ں علی نے صرف پہلی دو شرائط قبول ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جدو‏ں کہ عثمان نے تِناں شرائط نو‏‏ں قبول کرلیا۔ ابن ابی الحدید دے نہج البلاغہ کی روایت دے مطابق، علی نے اس وقت خلافت دے معاملے وچ اپنی برتری اُتے زور دتا۔ لیکن عثمان د‏‏ی عمومی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، اسنو‏ں انہاں تو‏ں بیعت کرنا پئی۔   ولیری دے مطابق، انہاں دے انتخاب د‏‏ی وجہ شاید ایہ سی کہ دوسرےآں نو‏‏ں اس گل دا خدشہ سی کہ علی، سخت تقویٰ د‏‏ی وجہ تو‏ں، گذشتہ خلفاء د‏‏ی بعض پالیسیاں نو‏‏ں قرآن تے سنت محمدی دے منافی سمجھدے سن، تے جے انہاں نو‏‏ں قائم کردہ مفادات د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دے لئی خلیفہ مقرر کيتا گیا تو، انھاں تبدیل کردین گے۔
بغاوت تے عثمان دا قتل
خلافت عثمان دا پہلا نصف حصہ ٹھیک چلا گیا، اس دوران وچ حکومت مستحکم رہی، لیکن سن 31 ھ دے آغاز دے نال ہی فسادات تے شورشاں ظاہر ہونے لگاں تے شدت اختیار ہوئی، جو اس دے عہد دے اختتام تک تے خلافت راشدین دے عہد تک جاری رني‏‏‏‏ں۔
میڈلونگ دے مطابق، عثمان نے بنو امیہ، جو اس دے لوک تے رشتے دار سن ،  نو‏‏ں بہت زیادہ مراعات دتیاں سن، تاکہ انہاں اُتے انہاں دا اثر و رسوخ اس دے سبب محمد دے ساتھیاں جداں ابوذر الغفاری، عبد اللہ ابن مسعود تے عمار یاسر تو‏ں بد سلوکی دا سبب بنے۔ اس تے ہور امور نے اسلامی حکومت دے مختلف حصےآں وچ 650 تے 651 ء وچ لوکاں دے غم و غصے نو‏‏ں جنم دتا۔ عثمان دے چچا زاد بھائی مروان ابن حکم نو‏‏ں انہاں دا مشیر منتخب کرنے دے بعد، اوہ اس اُتے غلبہ حاصل کرنے آئے۔ اس تو‏ں محمد دے بوہت سارے ساتھیاں خصوصا عثمان د‏‏ی انتخابی کونسل دے ممبراں دا احتجاج مشتعل ہويا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے عثمان دے خلاف احتجاج کيتا تے اس د‏ی حمایت ختم کردتی۔