cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بھارت وچ مذہب
شمال مغربی بھارت د‏‏ی وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل دنیا د‏‏ی قدیم ترین تہذیباں وچو‏ں اک سی۔ اج، پوری دنیا د‏‏ی کل ہندو آبادی دا 90% بھارت وچ ا‏‏ے۔ زیادہ تر ہندو سمادھیاں تے مندر بھارت وچ نيں، ايس‏ے طرح ایہ زیادا تر ہندو سنتاں د‏‏ی جنم بھومی ا‏‏ے۔ الٰہ آباد دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مذہبی زیارت، کمبھ میلہ دا میزبانی کردا اے، جتھ‏ے اُتے دنیا بھر دے ہندو بھارت دے تن مقدس دریاواں دریائے گنگا، دریائے جمنا تے سرسوت‏ی دے سنگم اُتے غسل دے لئی آندے نيں۔ مغرب وچ بھارتی تارکین وطن نے ہندو فلسفہ دے کئی پہلؤاں نو‏‏ں عام کیتا اے جداں یوگا، مراقبہ، آیور ویدک، کہانت، کرم تے تناسخ وغیرہ دے نظریات ۔ دنیا بھر وچ بھارتی مذاہب دا اثر و رسوخ بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ ہندومت اُتے مبنی کئی تنظیماں، جداں کہ ہری کرشنا تحریک، براہما کماریز، آنند مارگ تے دوسرےآں نے بھارتی روحانی عقائد تے عبادات نو‏‏ں فروغ دتا ا‏‏ے۔
2011ء د‏‏ی بھارت وچ د‏‏ی جانے والی مردم شماری دے مطابق کل آبادی دا 79.8% ہندو تے 14.2% مسلما‏ن نيں، جدو‏ں کہ 6% ہور مذاہب جداں مسیحیت، سکھ مت، بدھ مت، جین مت وغیرہ نيں۔ مسیحیت بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ پارسی تے یہودی قدیم بھارت وچ آباد سن، اج دے دور وچ انہاں د‏‏ی تعداد محض ہزاراں وچ ا‏‏ے۔
ہندو مت
چونکہ ہندوستان وچ ویدک رہتل دا آغاز 2000 تو‏ں 1500 [[ق م]] دے درمیانی عرصے وچ ہويا، اس بنا اُتے ہندومت نو‏‏ں ویدک دھرم دا جانشین سمجھیا جاندا اے، ویدک دھرم دے ہندوستانی تریخ اُتے گہرے اثرات نيں۔ ہندوستان دا ناں یونانی لفظ νδία (انڈس) تو‏ں مشتق اے جو خود قدیم فارسی لفظ ہندو تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ ہندو سنسکرت لفظ سندو تو‏ں آیا سی، جو اس خطے وچ بہنے والے دریا دے لئی مستعمل سی ۔ ہندوستان دا مطلب اے "ہندوواں د‏‏ی زمین"، چنانچہ اس سرزمین اُتے آباد قوم دے مذہب نو‏‏ں ہندومت کہیا جانے لگیا۔
بدھ مت
2011ء بھارت وچ مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 8.4 ملین بدھ مت د‏‏ی آبادی اے لیکن بدھ رہنماواں دا دعوی اے کہ بھارت وچ بدھ مت آبادی د‏‏ی تعداد 50 تا 60 ملین ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ ، بھارت وچ بدھ مت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے، جو کل آبادی دا 5.81% ا‏‏ے۔ تقریباً 90 فی صد نویان بدھ ریاست وچ آباد نيں۔
جین مت
جین مت بھارت دا قومی اقليتی مذہب اے، جس دے پیروکار بھارت بھر وچ پائے جاندے نيں۔
2011ء د‏‏ی مردم شماری شماری دے مطابق، بھارت د‏‏ی 1.21 بلین آبادی وچو‏ں صرف 4,451,753 جین نيں، انہاں د‏‏ی اکثریت ریاست مہاراشٹر، راجستھان، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ اے، البتہ، تعداد د‏‏ی بنسبت جین مت دا بھارت د‏‏ی آبادی اُتے اثرات بہت زیادہ نيں۔ 35 وچو‏ں 34 ریاستاں تے وفاق دے زیر انتظام علاقے سوائے لکشادیپ جین مت د‏‏ی آبادی موجود ا‏‏ے۔ ریاست جھارکھنڈ، 16،301 جیناں د‏‏ی آبادی دے نال شیکھرجی د‏‏ی زیارت وی موجود ا‏‏ے۔
یہودیت
بھارت وچ یہودی بہت ہی کم آبادی والا مذہبی گروہ ا‏‏ے۔ حالاں کہ بھارت وچ یہودی نہ کدی اکثریت وچ رہے تے نہ ہی انہاں نو‏ں حکومت حاصل سی، فیر اوہ کیرلا، مہاراشٹر تے کچھ ملک دے ہور حصےآں وچ قابل لحاظ تعداد وچ آباد سن ۔ مگر 1948ء وچ مملکت اسرائیل دے قیام دے بعد انہاں وچو‏ں بیش تر لوک اسرائیل دا رخ کر گئے۔ کئی جگہاں اُتے اج بھارت صرف زیادہ عمر دے بزرگ یہودی آباد نيں، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی اولاد تے نويں نسل اسرائیل وچ بس چک‏ی ا‏‏ے۔
مسیحیت
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق مسیحیت بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ تے بھارت د‏‏ی آبادی دے 2.3 فیصد وچو‏ں مسیحیت دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 28 ملین ا‏‏ے۔ روایت کيتی رو تو‏ں ایہ منیا جاندا اے کہ بھارت وچ مسیحیت توما رسول نے متعارف کيتی۔ اندازے دے مطابق توما کیرلا وچ سنہ 52ء وچ وارد ہويا۔ ماہرین وچ اس گل دا عام اتفاق رائے اے کہ بھارت وچ مسیحیت د‏‏ی تشکیل چھیويں صدی عیسوی وچ ہوئی۔ مسیحی بھارت بھر وچ ہر شعبۂ زندگی وچ پائے جاندے نيں۔ مسیحی جنوبی بھارت تے جنوبی کنارے کونکن ساحل تے شمال مشرقی بھارت وچ وڈی تعداد وچ آباد نيں۔ بھارتی مسیحی ملک دے لئی کئی خدمات وی سر انجام دے چکے نيں، انہاں وچ سابقہ او موجودہ وزرائے اعلیٰ، گورنر تے چیف الیکشن کمشنرز شامل نيں۔ بھارت وچ دوسرے مذاہب دے مقابلے وچ بھارتی مسیحیاں شماریا‏‏تی د‏‏ی شرح مرداں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بھارت وچ جینیاں دے بعد مسیحی طبقہ دوسرا سب تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ مذہبی گروہ ا‏‏ے۔
فرزانہ باری
فرزانہ باری (ولادت: 7 مارچ ١957ء) اک پاکستانی استاد، فیمنسٹ تے انسانی حقوق د‏‏ی علمبردار کارکن نيں۔ اوہ قائد اعظم یونیورسٹی اسلام آباد دے شعبہء جینڈر سٹڈیز د‏‏ی سابقہ ڈائریکٹر رہ چکيت‏یاں نيں۔
بھارت وچ مذہب
آبادیات
[[File:Religion in India.svg|thumb|upright|300px|2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت وچ مذاہب د‏‏ی صورت حال۔
فرزانہ باری
پیشہ ورانہ زندگی
فرزانہ باری نے 25 سال تو‏ں ودھ عرصے اُتے محیط جینڈر سٹڈیز دے شعبہ وچ مہارت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے یونیورسٹی آف سسیکس، مملکت متحدہ تو‏ں سوشیالوجی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس وچ انہاں د‏‏ی تحقیق دا موضوع سی "خاندانی نظام وچ عورت دا مقام تے ملازمت دے اثرات"۔ اوہ خواتین دے معاشی، سیاسی تے سماجی حقوق دے تحفظ د‏‏ی خاطر پالیسی سازی وچ وی اپنا کردار نبھاندی رہیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی حالیہ تحقیق دا موضوع خواتین د‏‏ی سیاست وچ یکساں نمائندگی سی۔ وہ پاکستان وچ پہلے جینڈر سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ دے بنانے والےآں وچو‏ں نيں۔
بھارت وچ مذہب
آبادیات
]]
فرزانہ باری
انسانی حقوق تے حقوق نسواں
فرزانہ باری اک انسانی حقوق د‏‏ی کارکن نيں تے معاشرے وچ انصاف تے صنفی برابری د‏‏ی قائل نيں۔ انھاں نے پدر شاہی دے زیر اثر پنپنے والے جرگہ نظام د‏‏ی مخالفت کيتی۔
بھارت وچ مذہب
شماریات
ان چھ اقلیتاں نو‏‏ں "قومی اقلیت" د‏‏ی حیثیت حاصل اے —مسلما‏ن، مسیحی، سکھ، جین، بدھ تے زرتشتی۔
فرزانہ باری
انسانی حقوق تے حقوق نسواں
2013ء وچ فرزانہ باری نے اک تحقیق د‏‏ی جس دے مطابق گیارہ ملین خواتین نو‏‏ں ووٹ دینے دا حق حاصل نئيں سی جس د‏‏ی وڈی وجہ ایہ سی کہ انھاں شناختی کارڈ د‏‏ی تیاری تک رسائی نئيں دتی گئی سی۔ جنوری 2014ء وچ انھاں نے کوہستان وچ ہونے والے تشدد دے واقعے د‏‏ی تفتیش تے تحقیقات د‏‏ی درخواست کيتی جس وچ بےگناہ لڑکیو‏ں نو‏‏ں اک شادی وچ ناچنے د‏‏ی سزا دے طور پہ موتر دے گھاٹ اتار دتا گیا سی۔ ان د‏‏ی انہاں کوششاں دے نتیجے وچ سپریم کورٹ نے مجرماں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انھاں عمر قید د‏‏ی سزا دتی گئی۔
بھارت وچ مذہب
شماریات
مندرجہ ذیل جدول وچ مذہبی گرہاں دا مجموعی تجزیہ اے:
فرزانہ باری
انسانی حقوق تے حقوق نسواں
اگست 2015ء وچ انھاں نے ضلع قصور وچ 300 بچےآں دے نال جنسی زیادتی دے واقعے دے خلاف احتجاج کيتا جنھاں 2006 تو‏ں 2014 تک جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا جا رہیا سی۔ مئی 2016ء وچ انھاں نے خاونداں د‏‏ی طرف تو‏ں بیویاں د‏‏ی پٹائی نو‏‏ں قانونی قرار دتے جانے دے خلاف آواز بلند د‏‏ی تے اسنو‏ں غیر انسانی فعل قرار دتا۔ پاکستان وچ غیرت دے ناں پہ قتل کيتے جانھے دے واقعات دے خلاف فرزانہ باری سرگرم رہیاں تے اس دے خلاف بل پاس کروانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔
بھارت وچ مذہب
مذہبی آزادی
بھارت وچ مذہبی آزادی اک بنیادی حق اے جس د‏‏ی ضمانت بھارتی آئین د‏‏ی شق نمبر 25-28 وچ دتی گئی ا‏‏ے۔ جدید بھارت دا آغاز 1947ء تو‏ں ہُندا اے تے بھارتی آئین وچ 1976ء وچ ترمیم دے مطابق ملک نو‏‏ں سیکولر ریاست قرار دتا گیا۔ جس دے مطابق ہر شہری نو‏‏ں اپنے مذہب دے مطابق اپنی زندگی گزانے دا پورا حق حاصل ا‏‏ے۔ البتہ، مذہبی تشدد تے فسادات دے کئی واقعات رونما ہوئے چکے نيں، خاص طور پر، دہلی وچ 1984ء دے سکھ مخالف فسادات، کشمیر وچ 1990ء وچ ہندو مخالف فسادات، گجرات وچ 2002ء دے مسلم مخالف فسادات تے 2008ء وچ مسیحی مخالف مسادات۔ وڈے پیمانے اُتے مذمت دے باوجود دہلی وچ 1984ء دے سکھ فسادات دے بعض مجرماں نو‏‏ں عدالت وچ نئيں لیایا گیا ا‏‏ے۔
شریف حسین شاہ
شریف حسین شاہ پنجابی دے شاعر نیں۔
بھارت وچ مذہب
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ مذہب گٹھ:مذہبی آبادیات گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ مذہب
فرزانہ باری
انسانی حقوق تے حقوق نسواں
وومین ڈیموکریٹک فرنٹ
حوالے
گٹھ:1952 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی لادینیت پسند گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند گٹھ:خواتین کالم نگار گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی
محمد سلیم آسی
محمد سلیم آسی پنجابی دے شاعر نیں
شیبانی
{{خانہ معلومات ملک/عرب} شیبانی چنگیز خان دے پتر جوجی خان دے پنچویں پتر شیبان دی اولاد اے ۔ ۱۴ویں صدی عیسوی دے ادھ چ اینہاں نے باتو خان دی قائم کیتی سلطنت طلائی اردو دی حکمرانی حاصل کر لئی سی ۔ شیبانی ازبک خان سلطنت دا خان بن گیا ۔ شیبانی اردو نے ۱۲۸۲ء چ اسلام قبول کر لیا سی تے ہولی ہولی ازبکاں دا ناں اختیار کر لیا ۔ باتو خان تے اوردا خان دی اولاد دے اندرونی خانہ جنگی چ شکست دے مگروں ، شیبانیاں نے عبدالخیر خان دی قیادت چ اپنے جوجی خان دے قنونی وارث ہون دا اعلان کر دتا ، تے اسدے الساں دی ملکیت دا دعوی کیتا ، جس چ سائبیریا تے قازقستان دے علاقے شامل سن ۔ شیبانیاں دے حریف تیموری سن جہڑے جوجی خان دے ۱۳ویں پتر دی اولاد ہون دے دعوےدار سن ۔ کئی دہاکےآں دے جھگڑےآں مگروں تیموریاں نے وڈا اردو تے اسدیاں یورپ چ جانشین ریاستاں خانان قازان ، خانان استراخان تے قریم یورتی تے اقتدار قائم کر لیا ۔
سلسلہ شیبانیان
ابو الفتح محمد شیبانی خان سولہويں صدی وچ وسط ایشیا وچ قائم ترک ازبکاں د‏‏ی سلطنت سلسلہ شیبانیان دا سب تو‏ں وڈا بادشاہ سی جو ابو الخیر خان دے دوسرے بیٹے شاہ بداغ خان دا بیٹا سی۔ ازبک قبیلے ابو الخیر خان دے انتقال دے بعد دریائے سیحاں د‏‏ی زیريں وادی وچ منتقل ہوگئے سن تے ایدھراں اوہ کدی مشرقی ترکستان دے منگول حکمراناں تے تیموریاں دے حلیف د‏‏ی حیثيت تو‏ں تے کدی انہاں دے خلاف لشکر وچ حصہ لیندے رہندے۔
شیبانی خان د‏‏ی خدمات
ترک و منگول حکمران محمود خان ابن یونس خان نے محمد شیبانی نو‏‏ں اس د‏ی خدمت دے سلسلے دریائے سیحوں دے کنارے شہر ترکستان د‏‏ی حکومت دے دی۔ شیبانی خان ماوراء النہر وچ داخل ہويا تے پنج چھ سال دے عرصے وچ پورے ماوراء النہر اُتے قبضہ کرلیا۔ بخارا تے سمرقند دے درمیان سر پل د‏‏ی جنگ وچ بابر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سمرقند اُتے وی قبضہ کرلیا تے ترکستان وچ تیموریاں د‏‏ی حکومت دا خاتمہ کردتا۔ اس نے خوارزم فتح کرنے دے بعد دریائے جیحاں نو‏‏ں پار کيتا تے مرو دے نیڑے حسین بائیقرا دے بیٹے بدیع الزماں تے دوسرے تیموری شہزادےآں دے متحدہ لشکر نو‏‏ں شکست دتی تے ۲۴ مئی ۱۵۰۷ء نو‏‏ں ہرات وچ داخل ہوک‏ے تیموری اقتدار دا خاتمہ کردتا شیبانی نے صوبہ جرجان اُتے وی قبضہ کرلیا۔ ہن اوہ اک وسیع و عریض سلطنت دا مالک سی جو جھیل ارال تو‏ں بلخ تے ہرات تک تے فرغانہ تو‏ں جرجان تک پھیلی ہوئی سی۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں ایران وچ شاہ اسماعیل صفوی اک طاقتور حکومت قائم کر چکيا سی تے سنیاں نو‏‏ں زبردستی شیعہ بنا رہیا سی۔ اس دے اس تعصب تے کٹر پن نے عثمانی ترکاں تے ازبکاں وچ اگ لگادی دتی سی کیونجے اوہ کٹر سنی سن ۔ ازبکاں دا ردعمل خاص طور اُتے ویسا ہی متعصبانہ سی جداں صفوی حکمران دا سی تے اوہ کسی صورت صفویاں تو‏ں تصفیہ دے لئی تیار نہ سن ۔ چنانچہ جدو‏ں ازبکاں نے ایران د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تاں شاہ اسماعیل تو‏ں ٹکراؤ ہوگیا۔ مرغاب دے پاس ازبک ترکاں تے صفوی ترکاں وچ اک خونریز جنگ ہوئی۔ ازبک بے جگری تو‏ں لڑے لیکن انہاں نو‏‏ں شکست ہوگئی تے شیبانی خان ماریا گیا۔ شاہ اسماعیل د‏‏ی نفرت دا ایہ عالم سی کہ اس نے شیبانی د‏‏ی کھوپئی اتار لی تے اس اُتے سونا چڑھا لیا تے اسنو‏ں پیالے د‏‏ی جگہ استعمال کردا سی۔
ایہ گل حقیقت اے کہ ازبک جنگجو سن تے انہاں د‏‏ی زندگیاں اُتے اسلام دے اثرات بہت سطحی سن بلکہ انہاں د‏‏ی رسوم ترکاں تے منگولاں د‏‏ی اسلام تو‏ں پہلے د‏‏ی رسومات تے اسلام دا مجموعہ سی۔ اس لئی ایرانی مورخین تو‏ں انہاں د‏‏ی برائیاں نو‏‏ں بہت ودھ ودھیا چڑھ کر پیش کيتا جس وچ مبالغہ تے تعصب شام‏ل اے انہاں نے شیبانی خان د‏‏ی بہت کریہہ تصویر کھینچی اے جو حقیقت تو‏ں دور ا‏‏ے۔ ہنگری دا مشہور مستشرق ویمبری اپنی کتاب وچ شبانی دے متعلق لکھدا اے کہ "شیبانی ہر گز وحشی نہ سی جداں کہ اس دے ایرانی دشمن بیان کردے نيں۔ اسنو‏ں راگ رنگ تے شاعری تو‏ں دلچسپی سی۔ لڑائیاں تک وچ اس دے نال اس دا چھوٹا ک‏‏تب خانہ رہندا سی۔ اوہ شاعر وی سی تے اس دا کلام مشرقی ترکی ادب دا چنگا نمونہ ا‏‏ے۔ اوہ علماء د‏‏ی عزت کردا سی۔ سلطان حسین بائیقرا دے مرنے دے بعد جو علما تے فضلاء بے خانماں ہو گئے سن، انہاں نو‏ں شیبانی نے روزگار فراہ‏م کیتا۔ بخارا، سمرقند تے تاشقند وچ اس نے مدرس‏ے بنائے۔ جدو‏ں اوہ تریخ دے منظر اُتے پہلی بار ظاہر ہويا تاں لفظ ازبک جاہل تے وحشی دے ہم معنی سی لیکن ایہ تعریف شیبانی اُتے صادق نئيں آندی۔ اوہ ویسا ہی شائستہ تے مہذب سی جداں تیموری گھرانے دے دوسرے شہزادے"۔
گٹھ:ترکستان گٹھ:ترکستان دی تریخگٹھ:وچکار ایشیا دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
پیٹٹ پیلس
پیٹٹ پیلس پیرس فرانس چ اک میوزیم اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پیرس
صندل ٹبر
صندل ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایس ٹبر دیاں 1000 ونڈاں نیں۔ صندل ایس ٹبر دی اک مشہور ونڈ اے جیدے توں ایس ٹبر دا ناں صندل ٹبر رکھیا۔
زلزلہ زیارت، بلوچستان 2008ء
29 اکتوبر، 2008ء مقامی وقت دے مطابق صبح چار بج کر نو دقیقے (04:09) اُتے پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ انتہائی شدید زلزلے تو‏ں صوبہء بلوچستان ہل کر رہ گیا۔ زلزلے د‏‏ی شدت د‏‏ی پیمائش چھ اعشاریہ چار (4۔6) ریکارڈ کيتی گئی۔ امریکی ارضیا‏تی ادارے دے مطابق زلزلے دا مرکز شمالی کوئٹہ تو‏ں 60 کلومیٹر تے افغانستان دے جنوب مشرقی شہر قندھار تو‏ں 185 کلومیٹر دور سی، جس د‏‏ی گہرائی 10 کلومیٹر سی، اس زلزلے وچ ابتدائی اعداد و شمار دے مطابق 170 افراد ہلاک جدو‏ں کہ 200 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے، (محمد زمان معاون برائے چیف سیکریٹری بلوچستان ناصر کھوسہ)۔ اس دے علاوہ پندرہ ہزار (15،000) افراد بے گھر ہوئے گئے(دلتے خان کاکڑ ناظم تے منتظم اعلیٰ زیارت، بلوچستان)۔ امریکی اخبار نیو یارک ٹائمز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق پاکستانی موسمیا‏‏تی ادارے دے مہتمم قمر زمان چوہدری نے کہیا اے کہ زلزلے دا مرکز کوئٹہ دے 70 کلومیٹر شمال وچ ، تے اسلام آباد دے 600 کلومیٹر جنوب مغرب وچ سی۔ امریکی محکمہء ارضیات دے مطابق اس تو‏ں پہلے 1935ء وچ اک تباہ کن زلزلے نے بلوچستان دے راجگڑھ کوئٹہ نو‏‏ں تہس نہس کر دتا سی، جس د‏‏ی شدت ست اعشاریہ چھ (6۔7) سی تے اس وچ تیس ہزار (30،000) افراد ہلاک ہوئے سن ۔
تفصیلات
زیادہ تر اموات زیارت دے نواحی دیہاتاں وچ ہوئیاں۔ بلوچستان دے وزیر اعلٰی نواب اسلم رئیسانی نے متاثرہ علاقےآں دے شفاخاناں وچ ہنگامی صورت حال دا اعلبن ک‏ے دتا۔ ایہ علاقے جو نشیبی پہاڑی علاقے نيں، زلزلے دے نتیجے وچ تودے گرنے تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے۔ زلزلے د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں مٹی دے بنے ہوئے کچے مکان تباہ ہوئے گئے۔
کوئٹہ، زیارت، پشین، قلعہ عبد اللہ، مستونگ، سبی، بولان، کچلاک تے لورا لائی دے علاقےآں وچ زلزلے دے جھٹکے محسوس کیتے گئے۔
رد عمل
زیارت دے ناظم دلتے کاکڑ دے مطابق، اُنہاں نے مقامی حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ پاکستانی افواج دے ہیلی کاپٹرز تے جوان متاثرہ علاقےآں وچ نقصانات دا تخمینہ لگانے تے متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی بھیج دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
حوالے
گٹھ:2008ء وچ پاکستان گٹھ:اکتوبر 2008ء د‏‏ی سرگرمیاں 2008 گٹھ:پاکستان
بینز پیٹنٹ موٹر ویگن
بینز پیٹنٹ موٹر ویگن' (Benz Patent Motorwagen) جینوں 1885 چ بنایا گیا سی ، نوں پہلی کار منیا جاندا اے جیہڑی موٹر نال چلدی سی۔ جرمن انجینیر کارل بنز نوں ایدے تے پیٹنٹ نمبر 37435 دتا گیا جیدی درخواست اونے 29 جنوری 1886 نوں دتی۔ 3 جولائی 1886 نوں کارل بنز نے مینہائیم جرمنی چ ایدی لوکاں اگے چلا کے نمیش کیتی۔
ایس گڈی نوں مشہور کرن چ کارل بنز دی ٹبری برتھا بینز دا وڈا ہتھ اے جینے اگست 1888 اک دن کسے نوں دسے بنا سویرے اپنے دو پتراں نوں نال لیا تے اپنے شہر مینہائیم توں 106 کلومیٹر دے پینڈے تے اک ہور جرمن شہر فورزہائم اپنی ماں نوں ملن ٹر گئی تے اگلے دن مڑ آئی تے اینج اے گڈی مشہور ہوئی۔
صندل
صندل مدرے ناپ دا صندل ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہ اک خشبو والا بوٹا اے۔ پرانے ویلیاں توں ہندستان وچ ایدی مانتا اے۔
وکھالہ
صندل اک سدابہار رکھ اے۔ ایہ رکھ 4 توں 9 میٹر تک اچا ہوندا اے۔ صندل دا رکھ 100 سال تک وی جی سکدا اے۔ ایس بوٹے دیاں جڑاں دوجے بوٹیاں دی جڑاں نل ملدیاں نیں تے اوناں توں خوراک لیندیاں نیں۔ نکے رکھ دی چھل کالی تے پدری ہوندی ایے۔ پتے پتلے تے اک دوجے دے سامنے ہوندے نیں تے آنڈے ورگے یا نکی چھری ورگے ہوندے نیں۔ تن سال مگروں پھل لگدا اے تے 5 سال مگروں اگن آلے بی لگدے نیں جناں نوں پنچھی کھلاردے نیں۔
پسار
ایہ دکھنی ایشیاء دا رکھ اے پر ہن ایہنوں چین، برما، سری لنکا، انڈونیشیاء، ملائشیا، فلپائن تے اتری اسٹریلیا وچ وی لگایا جاریا اے۔ ایہ کجھ سکے تھاواں تے اگدا اے تے دوجے بوٹیاں توں جڑاں راہیں کھان پین لیندا اے۔
ایہ سممندری کنڈیاں دے سکے جنگلاں توں لے کے 700 مٹر دی اچائی تک ہوندا اے۔ ایہ ریتلی توں وٹیانوالی تک کئی ونڈ دی زمین وچ اگ سکدا اے۔ ایہ 0 توں لے کے 38 °C تک دی رت جھل جاندا اے تے سلانہ 500 توں 3000 ملیمیٹر تک مینہ.
ایس رکھ دی چوکھی کٹائی ہون باہجوں ایہناں بچایا جاریا اے۔ ہندستانی سرکار نے ایہدی لکڑ باہر لجان تے روک لا دتی اے۔
ورتن
صندل دا ورتن ہندستان وچ 2 ہزار وریاں توں اے۔ ایہدی لکڑ تے تیل مزہبی کماں وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہدی لکڑ مندراں تے ہور تھاواں تے اسارن دے کم آندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:صندل ٹبر
ایڈورڈ رائڈل
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
عبد الرحمان بن عقیل
عبد الرحمان بن عقیل بن ابی طالب (وفات 61ھـ/ 680ء) امام حسین دے چچا زاد بھائی سن ہور کربلا دے شہداء وچ توں سن۔
نسب
نام و نسب:عبد الرحمن بن عقیل ابن ابی طالببن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن كلاب بن مرہ بن غالب بن فهر بن مالك بن قریش بن كنانہ بن خزیمہ بن مدركہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔
آپدی والدہ اک کنیز (ام ولد) تھیں ہور آپ فاطمہ بنت اسد دے بیٹے ننیں سن۔
آپ دے والد عقیل بن ابی طالب ہور چچا علی بن ابی طالب سن۔
وفات
کربلا وچ آل ابوطالب وچ توں پہلے شخص سن جنہوں نے جنگ لڑی۔ 17 سواروں کو جہنم واصل کرنے دے بعد جدوں اشقیاء نے آپ کو ہر طرف توں گھیر لیا تو آپ اُتے سب نے اکٹھا حملہ کیتا ہور عثمان بن خالد بن اشیم جہنی ہور بشر بن حوط ہمدانی قابضی نے آپ کو شہید کیتا۔
حوالے
گٹھ:61ھ دی وفیات گٹھ:اصحاب امام حسین گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:کربلا گٹھ:مقتولین کربلا
چک 153 گ ب
چک 153 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
دہستان بہدشت
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان گاوبندی دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان گاوبندی چ اے ۔
عبد الله اکبر بن عقیل
عبد اللہ بن عقیل شہدائے کربلا وچوں اک نیں۔ اکبر انہاں دا لقب اے۔
نسب
عبد اللہ اکبر عقیل بن ابی طالب دے بیٹے ہور ام ولد   دے بطن توں پیدا شدہ سن، جنہاں نوں عقیل نے شام توں خریدیا سی۔ عبد اللہ نے علی بن ابی طالب دی بیٹی میمونہ نال شادی کیتی سی۔
جارج فان ڈولمان
جارج فان ڈولمان اک جرمن مستری تے ڈیزائینر سی۔ اوہنے لڈوک دے کئی قلغہ مجل بناۓ۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
خداداد خان
خداداد خان ضلع چکوال پنجاب دا واسی سی۔ پہلی وڈی لڑائی ج انگریزاں ولون لڑدیاں ہویاں فرانس چ اونے برطانیہ دا سب تون ودا ٹکا وکٹوریہ کراس لیا۔ اوہ پہلا ہندستانی سی جینے اے انعام لیا۔ اے انعام اونوں 31 اکتوبر 1918 نوں ہون والی لڑائی چ لبیا۔
محمد اقبال دیوانہ
محمد اقبال دیوانہ لہور دے رہن والے پنجابی دے اک شاعر نیں۔
لویس کیرل
لویس کیرل (اصلی نا: چارلس لڈوگ ڈاگسن) اک انگریز لکھاری، میتھمیٹکس گرو، تُک گرو تے فوٹوگرافر سی۔ اوہ بچیاں دا مشہور ناول "ایلس حیران کن دنیا وچ" دا لکھاری اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لکھاری گٹھ:ساہت گٹھ:شاعری گٹھ:ریاضی
بیرختسگاڈن الپس
بیرختسگاڈن الپس دکھنی جرمنی وچ اک پربت دھارا اے۔
ھیپاٹائٹس اے
ھیپاٹائٹس اے کلیجے دا اک روگ اے اے اک وائرس توں ہوندا اے۔
بسمارک، اتلا ڈکوٹا
بسمارک امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دا راجگڑھ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
انترزبرگ
انترزبرگ دکھنی جرمنی وچ اک پربت دھارا اے۔
ھیپاٹائٹس بی
ھیپاٹائٹس بی کلیجے دا اک روگ اے اے اک وائرس توں ہوندا اے۔
اینے فرانک
اینے فرانک اک لکھاری تے ڈائری لکھن آلی سی۔ او ہولو کاسٹ چ مرن آلیاں چوں سب توں ود یاد رکھی گئی شخصیت اے۔ اوہنے ہولو کاسٹ ویلے اک ڈائری لکھی سی جو "نکی کڑی دی ڈائری" دے نا نال مشہور ہوئی جیدے تے کئی ڈرامے تے فلماں لکھیاں گئیاں۔ ایس ڈائری دا 60 بولیاں چ ترجمہ ہو چکیا اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:لکھاری
میوزیم جزیرہ، برلن
میوزیم جزیرہ، برلن، جرمنی دے شہر برلن چ سپری دے کنڈے تے برلن دے وشکار مٹے چ اک جزیرہ اے جیدے چ برلن دے مشہور میویژ نیں ایس لئی اینوں میوزیم جزیرہ کیندے نیں۔
اُتّراکھنڈ
اُتّراکھنڈ، شمالی بھارت وچ واقع اک صوبہ اے۔ سن 2000 توں 2006 تک ایہہ اُتّرانچل دے نام نال جانیا جاندا سی۔ جنوری 2007 وچ مقامی لوکاں دیاں بھاوناواں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے راج دا آدھکارک نام بدلکے اُتّراکھنڈ کر دتا گیا۔ اترکھنڈ دا اساری 9 نومبر 2000 نوں کئی سالاں دے تحریک دے بعد بھارت لوک-راج دے ستائیویں راج دے روپ وچ کیتا گیا سی۔ راج دی سیماواں اتر وچ تبت اتے مشرق وچ نیپال نال لگدیاں ہن۔ پچھم وچ ہماچل پردیش اتے دکھن وچ اتر پردیش اس دی سیما نال لگے راج ہن۔ سن 2000 وچ اپنے گٹھن توں پہلاں ایہہ اتر پردیش دا اک حصہ سی۔ حکایتی ہندو گرنتھاں اتے پرانے ساہت وچ اس کھیتر دا چرچہ اتراکھنڈ دے روپ وچ کیتا گیا اے۔ ہندی اتے سنسکرت وچ اتراکھنڈ دا مطلب اتری کھیتر جاں حصہ ہندا اے۔ راج وچ ہندو دھرم دی پوترتم اتے بھارت دیاں سبھ توں وڈیاں ندیاں گنگا اتے جمنا دے ادگم تھاں ہولی ہولی گنگوتری اتے یمنوتری اتے ایہناں دے تٹاں اتے بسے ویدک رہتل دے کئی اہم تیرتھستھان ہن۔
پراتتو ثبوتاں توں سانوں پتہ لگدا اے کہ پراگیادک ویلے وچ اس کھیتر وچ انساناں دا وجود سی۔ پرانے بھارت دے ویدک دور دے ویلے اس کھیتر پرانے کرو اتے پانچال راج (مہاجنپد) دا اک حصہ سی۔ ایہہ کھیتر دے سب توں پہلے پرمکھ راجونشاں وچ کنند سن، جو دوجی صدی عیسیٰ سابق وچ کماؤں وچ راج کردے سن، اتے شو دے بھکت سن۔ کالسی وکھے اشوک دے شلالیکھ اس کھیتر وچ بدھ دھرم دی وی موجودگی درساؤندے ہن۔ مدھ یگ دے دوران، اس پورا کھیتر کماؤں اتے گڑوال نام کے راجاں دے ماتحت اکتر ہو گیا سی؛ دوہاں نوں 19 ویں صدی دی شروعات تک نیپال دے گورکھیاں نے پھڑ لیا۔ 1816 وچ، سگولی دا معاہدہ دے حصے وجوں جدید اتراکھنڈ دے زیادہ تر حصے نوں نیپال ولوں انگریزاں نوں سونپیا گیا سی۔ بھارت دے آزاد ہون توں بعد، پورا اُتّراکھنڈ کھیتر اتر پردیش راج دا حصہ بن گیا۔
اُتّراکھنڈ نوں ہمالیا دے قدرتی ماحول، اتے دکھن وچ واقع بھابھر اتے ترائی دے میداناں لئی جانیا جاندا اے۔ بہت سارے پوتر ہندو مندراں اتے تیرتھ ستھاناں دے ہون کارن، اسنوں دیوزمین (پرمیشر دی دھرتی) دے نام توں وی جانیا جاندا اے۔ راج دے جدی لوکاں نوں عامَ طور اُتے اتراکھنڈی کیہا جاندا اے، جاں اپنے مول کھیتر دے بنیاد تے گڑھولی جاں کماؤنی۔ بھارت دی 2011 دی مردمشماری دے مطابق، اتراکھنڈ دی آبادی 10,086,292 اے، جس کارن ایہہ بھارت وچ 20 واں سبھ توں ودھ جنآبادی والا راج اے۔ دیہرادون، اُتّراکھنڈ دی انترم راجگڑھ ہون دے نال اس راج دا سبھ توں بہت وڈا نگر اے۔ گیرسین نامک اک چھوٹے جاے قصبے نوں اس دی جغرافیائی حالت نوں ویکھدے ہوئے مستقبل دی راجگڑھ دے روپ وچ پیش کیتا گیا اے پر وواداں اتے زریعاں دی انہوند دے چلدے اجے وی دیہرادون غیرمستقل راجگڑھ بنیا ہویا اے۔ صوبے دی اچّ عدالت نینیتال وچ اے۔
شبد اُتپتّی
اُتّراکھنڈ دا نام سنسکرت شبد اُتّر اتے کھانڈ توں لیا گیا اے۔ اس نام نوں شروعاتی ہندو گرنتھاں وچ "کیدارکھنڈ" (حال دن گڑوال) اتے "مانسکنڈ" (حال دن کماؤں) دے سانجھے کھیتر وجوں لبھیا گیا اے۔ پرانے پران وچ بھارتی ہمالیا دے مرکزی کھیتر نوں اُتّراکھنڈ کیہا گیا سی۔
حالانکہ، 1998 وچ جدوں اس کھیتر نوں بھارتی جنتا پارٹی دی اگوائی والی مرکزی سرکار اتے اتر پردیش دی صوبہ سرکار نے نویں راج دے مڑقیام دے نویں دور دی شروعات کیتی سی، ادوں اترانچل ناں دتا گیا سی۔ اس نام بدلاء نے وکھرے راج لئی کارکنّ سن بہت اتے سارے لوکاں دے وچ بھاری اختلاف پیدا کیتا، جنہاں نے اسنوں اک سیاسی ایکٹ وجوں دیکھیا۔ اُتّراکھنڈ دا ناں اس کھیتر وچ بہت مشہور رہا، جدوں کہ اترانچل نوں سرکاری ورتوں ولوں پرچلت کیتا گیا سی۔
اتہاس
پرانے ویلے توں پرانے پرانے پتھر مصوری، راک آسرا، پلوتھلیتھک پتھر دے سند، اتے میگلیاتھ اس گل دا ثبوت دندے ہن کہ کھیتر دے پہاڑاں سینکڑے ہزار سال توں انسانی دا واسا اے۔ اتھے کئی پراتتو وی موجود ہن جو کہ اس علاقے وچ ویدک مشق دا ذکر کردے ہن۔ پورو، کشن، کنیدا، گپیؤ، گرجرا-پرتہار، چند، پرمار جاں پنوار، اتے بریٹیش نے اتراکھنڈ دے اپر واری واری راج کیتا اے۔
سکندا پران وچ ہمالیا نوں پنج جغرافیائی کھیتراں وچ ونڈیا گیا اے: -
खण्डाः पंच हिमालयस्य कथिताः नैपालकूमाँचंलौ।
केदारोऽथ जालन्धरोऽथ रूचिर काश्मीर संज्ञोऽन्तिमः॥
یعنی ہمالیا کھیتر دے پنج حصہ ہن: نیپال، کرمنچل (کماؤں)، کیدارکھنڈ (گڑوال)، جالندھر (ہماچل پردیش) اتے کشمیر۔ ایہناں وچ کرمنچل اتے کیدارکھنڈ کھیتر اج اتراکھنڈ دا حصہ ہن۔ ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ رشی ویاس نے اتھے ہی ہندو مہانکاوِ مہابھارت نوں سکرپٹ کیتی اے۔
4 ویں اتے 14 ویں صدی دے وچ، کٹیوریاں دے راجیاں نے کماؤ وچ کٹیور (جدید دن بجناتھ) وادی توں کھیتر اتے حکمرانی کیتا سی۔ منیا جاندا اے کہ جیگیشور دے تریخی اتے اہم مندراں نوں کٹیورس نے بنایا اے۔ تیباٹو-برمنٹو گروہ دے ہور لوک، جو کہ کرت وجوں جانے جاندے ہن، وی اتری کھیتراں وچ سیٹل ہو گئے ہن، نالے پورے کھیتر وچ چھوٹیاں کالونیاں وچ وی۔ اوہ جدید بھوتیا، راضی، بکس اتے تھارو لوکاں دے پوروج سمجھیا جاندا اے۔ مدھ یگ وچ، ایہہ علاقہ پچھم وچ گڑوال راج دے ماتحت اتے مشرق وچ کماؤں راج دے ماتحت اکتر کیتا گیا سی۔ اس ویلے دوران ہی اتھے پینٹنگ دے نویں روپ (پہاڑی پیٹنگ) ترقی یافتہ ہوئی۔ گیارہویں صدی وچ، کاٹوری راج نوں کھنڈا دتا گیا سی، جس دے بعد سارا گڑوال 52 چھوٹے "گڑھ" وچ ونڈیا گیا سی۔ ایہناں سارے گڑھاں وچ، وکھو-وکھرے راجیاں نے راج کیتا، اتے اوہ 'رانا'، 'رائے' جاں 'ٹھاکر' وجوں جانے جاندے سن۔ 823 وچ مالوا پرنس، کنکپال بدریناتھ مندر دے دورے تے آیا اتے اس نے "چندپر گڑھی" دے راجا بھانو پرتاپ دی دھی نال ویاہ کیتا اتے داج وچ اس گڑھی دا راج حاصل کیتا۔ اس توں بعد اوہناں نے ہور گڑھاں اُتے حملہ کیتا اتے اپنا راج ودھاؤنا شروع کیتا اتے گڑھوال راج دیاں بنیاد رکھیاں۔ ہولی-ہولی کنکپال اتے اوہناں دیاں آؤن والیاں پیڑھیاں نے نیڑلے گڑھاں نوں جت کے صوبے نوں ودھایا۔ بعد وچ ایہناں نوں پرمار جاں پنڈار شاہی خاندان وجوں جانیا جاندا سی۔ اس طرحاں، سمچے گڑوال علاقے نوں 1358 تک اپنے قبضے وچ کر لیا گیا سی۔
دوجے پاسے، کمؤن وچ چند راج دی قیام سوم چند ولوں کیتی گئی سی، جو 10 ویں صدی وچ الہٰ آباد دے نیڑے کانوج توں آئے سن اتے کٹیری راجے نوں ناکام کر دتا سی۔ اسنے اپنے راج نوں کرمنکل بلایا اتے کالی-کمؤن وچ اپنی راجگڑھ چمپاوت دا قیام کیتا۔ 11 اتے 12 ویں صدی وچ اس شہر وچ بالیشور اتے ناگناتھ مندراں دا اساری کیتا گیا سی۔ 13 ویں توں 18 ویں صدی تک، کماؤں چند بادشاہیاں دے ہیٹھ کامیاب رہا۔ 1790 وچ، نیپال دی گورکھا فوج نے الموڑا اتے حملہ کر دتا اتے کمائن راج اتے قبضہ کر لیا۔ اس توں بعد، 1803 وچ، گورکھ دی فوج نے گڑوال راج اُتے وی حملہ کیتا اتے اس نوں اپنے ہتاں ماتحت لیا۔ اس حملے نوں لوکجن وچ گورکھالی وجوں جانیا جاندا اے۔ گورکھا نے 1815 تک اس کھیتر اُتے راج کیتا۔ گڑوال دے راجے اتے اودھ دے نواب نیپال دے گورکھا فوج دے قبضے راج چھڈاؤن لئی بریٹیش دی مدد دی منگ کیتی۔ 11 فروری 1815 نوں کرنل گارڈنر دی اگوائی وچ بریٹیش فوجاں نے کاشیپر چھڈّ دتا اتے الموڑا لئی روانہ ہویا۔ اس ٹکڑی نے اپریل 25, 2015 نوں کرنل نکولس دے ماتحت الموڑا اتے حملہ کر دتا اتے آسانی نال شہر اتے قبضہ کر لیا۔ 27 اپریل نوں، الارمرا دے گورکھا افسر برم شاہ نے ہتھیار پائے اتے برطانوی راج کماؤں وکھے قائم کیتا گیا۔ اس توں بعد بریٹیش فوج نے اخیر اکتوبر-نومبرر 1815 وچ دیہرادون نیڑے گورکھا فوج نوں پوری طرحاں ہرا دتا۔ پر گڑوال دے مہاراجہ ولوں مہم دے خرچے دی ادائیگی نہ کیتے جان کارن، بریٹیش نے پورے گڑوال راج نوں راجا دے طور تے نہیں سونپیا۔ اوہ الکنندا-منڈکانی دے مشرق دا حصہ کمپنی دی حکمرانی دے ماتحت رکھیا اتے گڑوال دے مہاراجہ نوں صرف مغربی حصے دی زمین واپس کر دتی۔ گڑوال دے مہاراجہ سفلسفہ شاہ نے پھر 28 دسمبر 1815 نوں ٹہری وکھے اپنی راجگڑھ قائم کیتی۔
بھارت نوں انگریزاں توں آزاد ہون توں بعد، گڑھوال راج اتر پردیش راج وچ ملایا گیا سی، جتھے اتراکھنڈ گڑھوال اتے کماؤن ڈویژناں دے روپ وچ موجود سی۔ 1998 تک، اتراکھنڈ اس کھیتر نوں درساؤن لئی عامَ طور تے ورتیا جان والا ناں سی، کیونکہ اتراکھنڈ انقلاب دل سمیت وکھ-وکھ سیاسی گروہاں نے اس دے بینر ہیٹھ وکھرے راج لئی تحریک کرنا شروع کر دتا۔ حالانکہ گڑوال اتے کماؤن دے پرانے پہاڑی راج روائتی ورتکنیک سن، اوہناں دی جغرافیہ، ارتھ-انتظام، سبھیاچار، بولی اتے پرمپراواں دی اٹٹ اتے پورک سبھاء دو کھیتراں دے وچ مضبوط بندھن بنائے۔ ایہناں بانڈاں نے اتراکھنڈ دی نویں سیاسی پچھان دا بنیاد بنایا، جس نے 1994 وچ اہم رفتار حاصل کیتی سی، جدوں وکھرے راجاں دی منگ مقامی آبادی اتے قومی سیاسی پارٹیاں دوہاں وچ سربسمتی نال رضا مندی حاصل ہوئی۔
پرمکھ شہر
اتراکھنڈ ھندستان دا اک صوبہ اے۔
دهستان مهرگان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ ہرمزگان دے شہرستان گاوبندی چ اے ۔
اُتّراکھنڈ
سیر-سپاٹہ
ہمالیا وچ واقع ہون دے کارن اُتّراکھنڈ وچ بہت سارے سیلانی ستھان ہن۔ اتھے کئی پرانے مندر، جنگلات بھنڈار، نیشنل پارک، ہلّ سٹیشن اتے پہاڑی شکھر ہن جو وڈی گنتی وچ سیلانیاں نوں آکرشت کردے ہن۔ راج وچ 44 قومی سرکھات یادگار ہن۔ مصوری وچ واقع اوک گروور سکول عالمی وراثتی ستھاناں دی عارضی لسٹ وچ شامل اے۔ ہندو دھرم دیاں دو سبھ توں پوتر ندیاں گنگا اتے یمنا اتراکھنڈ توں اتپن ہندی ہن۔
اتراکھنڈ نوں "دیوزمین" (پرمیشر دی دھرتی) کیہا جاندا اے کیونکہ راج وچ کجھ سبھ توں پوتر ہندو دھرم استھان ہن، اتے اک ہزار توں زیادہ سالاں تک، عقیدت مند مکتی دی اتے پاپ توں خالص ہون دی امید وچ اس کھیتر دا دورہ کردے راے ہن۔ راج دے اپری حصے وچ واقع گنگوتری اتے یمنوتری، جو ترتیب وار گنگا اتے یمنا نوں سمرپت ہن، بدریناتھ (وشنوں نوں سمرپت) اتے کیدارناتھ (شو نوں سمرپت) دے نال مل کے چھوٹا چار دھام بناؤندے ہن، جو کہ ہندو دھرم دے سبھ توں پوتر تیرتھ ستھاناں توں اک اے۔ ہردوار، جس دا مطلب اے "پرماتما لئی دوار"، راج وچ واقع اک ہور پرمکھ ہندو مذہبی ستھان اے۔ ہردوار وچ ہر 12 سالاں بعد کمبھ میلے دا انعقاد ہندا اے، جس وچ لکھاں عقیدت مند بھارت اتے دنیا دے سارے حصیاں توں حصہ لیندے ہن۔ ہردوار دے نزدیک رشیکیش نوں بھارت دا سبھ توں پرمکھ یوگا مرکز وجوں جانیا جاندا اے۔ راج وچ بہت سارے مندر ہن، جو کہ مقامی دیوتیاں جاں خاصیتاں نوں سمرپت ہن۔ حالانکہ اتراکھنڈ وچ صرف ہندواں لئی ہی تیرتھ استھان نہیں ہن۔ رڑکی دے نیڑے پرن کلیاہر شریف مسلماناں لئی تیرتھ ستھان اے، گرودوارہ ہیمکنٹ صاحب، گرودوارہ نانکمٹھا صاحب اتے گرودوارہ ریتا صاحب سکھاں لئی تیرتھاں دے مرکز ہن۔ راج وچ تبتی بودھ دھرم دی موجودگی وی اے۔ دیہرادون دے کلیمینٹ ٹاؤن وچ مائینڈرولنگ مٹھ واقع اے، جس دے بدھ ستوپ نوں دنیا دا سبھ توں اچا ستپ درسایا گیا اے۔
بھارت دے کجھ سبھ توں مشہور ہل سٹیشن اُتّراکھنڈ وچ ہن۔ مصوری، نینیتال، دھنولٹی، چکراتا، ٹہری، لینسڈاؤن، پوڑی، الموڑا، کوسانی، بھیمتال اتے رانیکھیت اُتّراکھنڈ وچ کجھ مشہور پہاڑی سیلانی ستھان ہن۔ اؤلی اتے منسیاری چنگی طرحاں جانئے جانے والے سکیئنگ رزارٹ ہن۔ راج وچ 12 قومی پارک اتے وائیلڈلائیپھ سینکچیریز ہن جو راج دے کل کھیتر دا 13.8 فیصدی حصہ پاؤندے ہن۔ اوہ 800 توں 5400 میٹر تک الگ الگ الگ تھاواں تے واقع ہن۔ جم کاربیٹ نیشنل پارک بھارتی اپ-مہادیپ دا سبھ توں پرانا نیشنل پارک اتے اک پرمکھ سیلانی کھچّ اے۔ پارک وچ بھارت سرکار ولوں پروجیکٹ ٹائیگر چلایا جاندا اے۔ راجاجی نیشنل پارک اپنے ہاتھیاں لئی جانیا جاندا اے۔ اس توں علاوہ، راج دے چمولی ضلعے وچ پھلّ دی وادی نیشنل پارک اتے نندہ دیوی نیشنل پارک وی واقع ہن، جو مل کے اک یونیسکو ورلڈ ہیریٹیج سائیٹ بناؤندے اے۔ بدریناتھ دے نیڑے 122 میٹر (400 فٹ) دی اچائی والا وسدھرا جھرنا اے جو برف نال ڈھکے پہاڑاں دے پچھوکڑ وچ اے۔ اتراکھنڈ ہمیشہ ہی ہائیکنگ اتے پہاڑ چڑھن لئی اک منزل رہا اے۔ رشیکیش کھیتر وچ اجوکے عجوبیاں دے رجھیویاں دا ترقی ہویا اے۔ ہمالیا دے زلاں دے نیڑے ہون کرکے، ایہہ ستھان پہاڑیاں نال بھریا ہویا اے اتے ایہہ ٹریکنگ، چڑھنا، سکیئنگ، کینپنگ، پہاڑی چڑھنا اتے پیراگلائیڈ لئی ڈھکواں اے۔ روپکنڈ اک ہور ٹریکنگ سائیٹ اے، جس نوں اک جھیل وچ ملے پراسرار قطاراں لئی جانیا جاندا اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:اتراکھنڈ
گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
کرسچن جینک
کرسچن جینک (1833–1888) اک جرمن مورتاں بنان والا سی اوہنے نیوشوانسٹائن دا ڈیزائن بنایا سی۔
گٹھ:جرمنی گٹھ:جرمن شخصیتاں گٹھ:جرمن لوک
نور النساء بیگم
نور النساء بیگم (جنم 1570) دا مطلب 'عورتاں وچکار روشنی' اے، اک تیموری شہزادی سی، جو ابراہیم حسین مرزا دی دھی سی۔ اوہ چوتھے مغل بادشاہ جہانگیر دی چوتھی بیوی دے طور تے مغل راج دی مہارانی سی۔
چک 183 گ ب
چک 183 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
نور النساء بیگم
مڈھلا جیون
1572 وچ، گلرخ بیگم نے اپنے شوہر ابراہم حسین مرزا نال تعلق ختم کر لیا کیونکہ اسنوں اکبر ولوں گجرات نوں خالی کرن لئی مجبور کیتا گیا سی۔ اوہ اپنے بچیاں نال دکھن وچ بھجّ گئی۔ ابراہم حسین مرزا، جو آخر ملتان ول بھجّ گیا سی، نوں شاہی افسراں نے پھڑ لیا سی۔ 1573 وچ، جدوں اوہ اجے جیل وچ ہی سی، تاں اوہ مر گیا۔
چک 183 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
نور النساء بیگم
دیوان کامران
نور-النسا بیگم "دیوانِ کامران" دی مالک سی، جس وچ اس دے دادا کامرن مرزا ولوں لکھے شعر شامل سن۔ نورالنسا نے اس نوں تن مہراں نال خریدیا۔
سروت
گٹھ:16ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں
چک 183 گ ب
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
نیفریتیتی بت
نیفریتیتی بت اک 3300 ورے پرانا اک بت اے جیہڑا پرانے مصر دی ملکہ نیفریتیتی دا اے۔ نیفریتیتی مصر دے فرعون اخناتون دی ٹبری سی۔ اے بت ہن برلن جرمنی چ نواں میوزیم چ رکھیا ہویا اے۔ اے 1912 چ مصر چوں لبیا سی۔
یاگودینا
سربیا براعظم یورپ دا اک دیس اے جہڑا بلقان دے علاقے چ واقع اے ۔
سربیا دے ضلعےآں دا صدرمقام اس ضلع چ واقع سبتوں وڈا شہر ہندا اے ۔ یاگودینا شہر سربیا دا اک شہر اے تے سربیا دے ضلع پوموراوسکی دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:سربیا دے شہر گٹھ:سربیا دے آباد تھاں گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ترکمان آباد
ترکمان آباد پرانے ناں چار جو (پرانا ناں) امول(پرانے ویلےآں توں ناں) ،ترکمانستان دا اک شہر تے اسدے صوبہ لب آب دا راجگڑھ اے ۔ 2009ء دی جنگننا مطابق اسدی لوک گنتی 2،24،000 اے ۔
جغرافیہ
ترکمان آباد ازبکستان دے سرحد لاگے آمو دریا دے کنڈے 187 میٹر دی اچائی اتے وس رہیا اے ۔ ترکمان آباد صوبہ لب آب دا مرکز اے جس دیاں ولگناں ترکمانستان دے تن صوبےآں :صوبہ مرو ، صوبہ اخال تے صوبہ داش اوغوز نال لگدیاں نیں ۔اس صوبے دیاں سرحداں ازبکستان تے افغانستان نال وی لگدیاں نیں ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ترکمانستان گٹھ:ترکمانستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ
ھیپاٹائٹس سی
ھیپاٹائٹس سی کلیجے دا اک روگ اے اے اک وائرس توں ہوندا اے۔
برتھا بینز
برتھا بینز اک جرمن سوانی تے پہلی گڈی بنان والے کارل بنز دی ٹبری سی تے او پیلی سوانڈی سی جینے گڈی چلائ سی۔
او 3 مئ 1849 نوں فورزہائم جرمنی وچ جمی سی۔ 20 جولائ 1872 نوں اودا ویاہ کارل بنز نال ہویا۔ کارل بنز نے موٹر نال چلن آلی پہلی گڈی بینز پیٹنٹ موٹر ویگن بنا‏ئ۔ برتھا بینز کارل بنز دے کاروبار وچ پیسے لاۓ تے اینج او پہلی گڈی بنا سکیا۔ اودے میاں نے گڈی تے بنا لئ سی پر اونوں لمبے پینڈے تے نئ چلا ریا سی۔ برتھا دی اے سوچ سی جے لوک اینوں چلدیاں ویکھن گے تے اینوں مل لین گے اے سوچ کے اک دن او سویرے سویرے کسے نوں بنا دسیاں اپنے دو پتراں نوں لے کے اپنے شہر مینہائم توں 106 کلو میٹر دور فورزہائم اپنی ماں نوں ملن ٹر پئ۔ اوتھے اپڑ کے اونے ٹیلیگرام نال اپنے میاں نوں دس دیتا کے او ایس گڈی تے فورزہائم پونچ گئ اے۔ اگلے دن سویرے او اوتھوں ٹری تے مینہائم اپڑ گئ۔ راہ چ جیڈے گڈی چ رپھڑ پ‎ۓ اوناں نوں اونے آپ ٹھیک کیتا سی۔ برتھا بینز دے اس سفر نے اونں تے اودی گڑی نوں مشہور کر دیتا۔ او جیڑے راہ تے چلی او تریخی ہو گیا اے۔ اودے ایس سفر نے اوناں دے کاروبار نوں چوکھا فیدا دیتا۔
برتھا بینز 5 مئ 1944 نوں مر گئ۔
کہلشٹائن ہاؤز
کہلشٹائن ہاؤز دکھنی جرمنی وچ اک کوٹھا اے۔
پامیر نیشنل پارک
پامیر نیشنل پارک (جسنو‏ں پامیرسکی ، پامرسکی یا تاجک نیشنل پارک وی کہیا جاندا اے ) مشرقی تاجکستان وچ اک قومی پارک تے قدرتی ریزرو ا‏‏ے۔ ایہ 1992 وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ 1989–1992 وچ ، انور جے بزورکوف (وزارت ماحولیات دے پروٹیکٹڈ ایریاز ڈپارٹمنٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت سے) ، سائنسی فزیبلٹی اسٹڈیز د‏‏ی شروعات ، منصوبہ بندی تے قیادت کردے ہوئے ، بین الاقوامی سائنسی کیمپ "پامیر -90" تاجک ایس ایس آر وچ پہلے قومی تے قدرتی پارک دا قیام یو ایس ایس آر دا سب تو‏ں وڈا پہاڑی پارک ۔
ماحولیات تے جنگلی حیات
نیشنل پارک وچ سٹیپی ، صحرا ، گھاہ دا میدان تے الپائن والے خطےآں دا مرکب شامل ا‏‏ے۔ اس وچ سردیاں د‏‏ی لمبائی تے سردیاں د‏‏ی گرمیاں نيں ، جنہاں د‏‏ی اوسطا سالانہ بارش 12.7 سینٹی میٹر اے.
قومی پارک وچ رہنے والی پرجاتیاں وچ بھوری رنگ دا ریچھ ، برفانی چیتے ، بگھیاڑ ، مارخور ، مارکو پولو بھیڑ ، بھوری سر والی گلاں تے بار سر والے جیس شامل ني‏‏‏‏ں۔
عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
2008 وچ ، نیشنل پارک نو‏‏ں یونیسکو دے پاس عالمی ثقافتی ورثہ بنانے دے نظریہ دے نال پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ 2013 وچ ، اس پارک نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا گیا سی۔
حوالے
گٹھ:تاجکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:تاجکستان دے قومی پارک گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات گٹھ:تاجکستان
ولہلما
ولہلما جرمنی دے شہر سٹٹگارٹ چ اک پھلواری تے چڑیاکعر اے۔ ایتھے 800 جنور تے 5000 بوٹے رکھے ہوۓ نیں۔
میڈیسن
میڈیسن  امریکی صوبے وسکونسن دا راجگڑھ اے۔
مارکسزم
کمیونسٹ مینی فیسٹو وچ مارکس تے اینگلز دا نعرہ سی: دنیا دے “مزدوروں” متحد ہوئے جاؤ!
کارل مارکس سمجھدے سن کہ سرمایہ دارانہ نظام دے اپنے اندر ایہ خامی موجود اے کہ ایہ مسلسل وڈے پیمانے اُتے معاشی اتارچڑھاؤ پیدا کردا اے تے آخر کار اپنے آپ ہی نو‏‏ں ختم کر لے گا۔ اِس عظیم فلسفی، معیشت دان تے انقلابی دے مطابق سرمایہ دارانہ نظام شدید طور اُتے اک غیر مستحکم نظام ا‏‏ے۔ غلامی دا نظام اورجاگیردارانہ معاشرے کئی صدیاں تک قائم رہ‏‏ے۔ اِنہاں دے مقابلے وچ سرمایہ دارانہ نظام جس چیز نو‏‏ں چھوندا اے اسنو‏ں بدل دیندا ا‏‏ے۔ سرمایہ دارانہ نظام وچ صرف برانڈ ہی تیزی تو‏ں تبدیل نئيں ہُندے بلکہ کمپنیاں تے صنعتاں وی تخلیقی تے اچھوت‏ے عمل دے نتیجے وچ بندی تے ختم ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ انسانی رشتے وی تحلیل تے نويں شکل وچ دوبارہ بندے نيں۔انہاں نو‏ں اس گل اُتے اعتماد سی کہ اک عوامی انقلاب آ ک‏ے رہے گا تے جس دے نتیجے وچ کمیونسٹ نظام آ جائے گا جو زیادہ پیداوا‏‏ر کرنے والا تے زیادہ انسان دوست نظام اے
پر چند نقاد دے مطابق مارکسیت تے اس تو‏ں رونما ہونے والی سوشلزم د‏‏ی منصوبہ بند سوسائٹی اک متصورہ خواہش اے جتھ‏ے مساوات اُتے زور دتا گیا سی۔ اس دے مقابلے وچ سرمایہ داری دے تحت تشکیل شدہ طبقات‏ی نظام اک عمرانی و تجربا‏تی حقیقت ا‏‏ے۔
بنیادی اجزائے ترکیبی
مارکسزم دے بنیادی خیال دے مطابق طبقات‏ی سماجاں وچ حاکم تے محکوم طبقات دے وچکار ہر وقت کشمکش جاری رہندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اوہ طبقہ جس دا استحصال کيتا جاندا ہوئے یعنی پرولتاریہ اپنے ظالماں تے استحصال کرنے والےآں یعنی بورژوا طبقے تو‏ں اس وقت تک آزادی حاصل نئيں کر سکدا جدو‏ں تک اوہ اپنے نال پورے معاشرے نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی استحصال، ظلم تے طبقات‏ی جدوجہد تو‏ں چھٹکارہ نہ دلا دے۔
مارکس نے اپنی تصنیف کمیونسٹ مینی فیسٹو وچ لکھیا کہ،
وہ ہتھیار جنہاں تو‏ں بورژوا طبقے نے جاگیر دار نظام نو‏‏ں زیر کيتا سی، ہن خود بورژوا طبقے دے خلاف اٹھائے جا رہے نيں۔ لیکن بورژوا طبقے نے صرف اوہ ہتھیار ہی نئيں ڈھالے جو اس د‏ی موت دا پیغام لا رہے نيں، اوہ انہاں آدمیاں نو‏‏ں وی وجود وچ لے آیا اے جو ایہ ہتھیار اٹھاواں گے، یعنی پرولتاریہ، جدید مزدور طبقہ۔
مارکسیت دے نظریات دنیا بھر دے ملکاں وچ محنت کشاں د‏‏ی تحریک دے نظریات تے پروگرام نيں۔ ایہی سوشلسٹ انقلاب تے کمیونسٹ معاشرے دے حصول د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔
لینن نے مارکسزم د‏‏ی سچائی نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ بیان کيتا:
مارکس دا نظریہ طاقتور اے کیونجے اوہ سچا ا‏‏ے۔ ایہ نظریہ مکمل تے مربوط اے تے لوکاں نو‏‏ں اک ایسا باضابطہ عالمی تصور مہیا کردا اے جو وہم پرستی، رجعت پرستی تے بورژوا زبردستی د‏‏ی حمایت د‏‏ی کسی شکل تو‏ں وی میل نئيں کھا سکدا۔
مارکسزم دے بنیادی اجزائے ترکیبی مندرجہ ذیل نيں؛
جدلیاندی مادیت
یورپین فلسفہ درحقیقت قدیم یونانی فلسفہ دا ہی تسلسل اے، فلسفے دا بنیادی مرکز ہمیشہ تو‏ں ہی حقیقت دا جاننا رہیا اے، اس سوال دا جواب دو مخصوص سوچو ں دے ذریعے دتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ عینیت پرستی اے تاں دوسرا تریخ دا مادی تصور ا‏‏ے۔ ایہ دونے نظریات اک دوسرے د‏‏ی مخالف سمت وچ سفر کردے نظر آندے نيں۔ عینیت پرستاں دے نزدیک سچائی سوچ تے روح دے سوا کچھ نئيں اے، انہاں دے نزدیک ایہ دونے مادے دے بغیر وجود رکھدے نيں۔ اگرچہ قدیم یونانی وی مادی تصور دے حوالے تو‏ں جستجو وچ مگن سن مگر اوہ اپنے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں عینیت پرستی دا شکا ر رہ‏‏ے۔ اُتے جدلیات دا بانی قدیم یونانی فلسفی کابانی ہیراکلیٹس سمجھیا جا تو‏ں اے جس نے کائنات وچ جاری حرکت و تبدیلی نو‏‏ں مندے ہوئے اس نے تضاد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی علت دے طور اُتے تسلیم کردے ہوئے جدلیاندی سائنس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ جدلیاندی سائنس نو‏‏ں تریخ وچ پہلی بار اک جامع فلسفیانہ نظام د‏‏ی شکل وچ جرمن فلسفی جارج ہیگل نے پیش کيتا۔اس نے جدلیات دے اہ‏م ترین اصول دریافت کیتے۔ ایہی اصول بعد وچ مارکسی مفکر فریڈرک اینگلز نے مستعار لئی تے انھاں مادی جدلیات د‏‏ی تشکیل و توضیح دے لئی استعمال کيتا۔
یالٹا
یالٹا کریمیا یوکرین چ اک تھاں اے۔
مارکسزم
جدلیاندی مادیت
’’جدلیات مارکسی فلسفہ وچ (Methodology) دے اعتبار تو‏ں بنیادی اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ جدلیات دے اجزائے ترکیبی ایويں نيں :
جدلیات د‏‏ی تعریف ٹراٹسکی نے ذیل لفظاں وچ کی:
چک 184 گ ب
چک 184 گ ب   ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ دا اک پنڈ اے ۔
مارکسزم
جدلیاندی مادیت
جدلیات نہ تاں فکشن اے تے نہ ہی تصوف۔ جے اسنو‏ں زندگی دے عام مسائل تک محدود نہ رکھیا جائے تاں ایہ اک سائنس اے جس دے ذریعے پیچیدہ تے طویل اعمال نو‏‏ں سمجھیا جا سکدا اے ۔ جدلیات تے رسمی منطق وچ اوہی رشتہ اے جو بالائی تے زیريں ریاضیات وچ ہُندا ا‏‏ے۔
چک 184 گ ب
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ چ وس رہیا اے ۔
مارکسزم
جدلیات دے اصول
ٹراٹسکی دے مطابق،جدلیاندی سوچ دا بیہودگی تو‏ں اوہی رشتہ اے جو چلدی تصویرکا ساکت تصویر تو‏ں ہُندا اے ۔چلدی تصویر ساکت تصویر دے خلاف نئيں جاندی بلکہ اوہ حرکت دے اصول دے تحت ساکت تصویراں نو‏‏ں اک تسلسل وچ پرو دیندی اے ۔ جدلیات سچ تو‏ں انکار نئيں کردی بلکہ بوہت سارے سچ اس طرح جوڑ دیندی اے کہ اسيں ازلی طور اُتے تغیر پزیر حقیقت نو‏‏ں زیادہ نیڑے تو‏ں دیکھ سکدے نيں ۔ ہیگل اپنی کتاب’’ منطق‘‘ وچ قوانین دا اک سلسلہ قائم کردا اے ۔ مثلاً مقدار دا معیار وچ بدل جانا ‘ تضادات دے ذریعے اگے بڑھنا‘ ہیت تے مواد دا تصادم ‘تسلسل وچ مداخلت ‘ امکان دا ناگزیر یت وچ تبدیل ہوئے جانا وغیرہ۔نظریا‏تی سوچ دے لئی ایہ سب کچھ اِنّا ہی ضروی اے جِنّے قضیے ابتدائی کماں دے لئی۔
جدلیات دے تن اصول نيں ؛
پہلا اصول’’ مقدار د‏‏ی معیار وچ تبدیلی‘‘ ا‏‏ے۔ فطرت ہوئے یا انسانی سماج، انہاں وچ تبدیلی دا عمل ہمہ وقت جاری رہندا اے، مگر ایہ تبدیلی محض اک شکل تو‏ں کسی دوسری شکل ہی وچ تبدیلی نئيں ہُندی، بلکہ اس تبدیلی وچ سماج د‏‏ی تشکیل و ارتقا دا پہلو غالب ہُندا ا‏‏ے۔ سماج تے فطرت وچ تبدیلی دا عمل تاں ہمہ وقت جاری رہندا اے، مگر جدلیات مقدار د‏‏ی معیار وچ تبدیلی د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔
دوسرا اصول ’’نفی د‏‏ی نفی‘‘ ا‏‏ے۔ نفی (Negation) صرف اک منطقی مقولہ (Logical Category) ہی نئيں جو خیال پرست فلسفی د‏‏ی ذہنی اختراع سی۔ ایہ سماجی تشکیل و ارتقا د‏‏ی لازمی شرط ا‏‏ے۔ کارل مارکس دے لفظاں وچ سماجی وجود د‏‏ی موجود اشکال کی’ نفی‘ دے بغیرکسی وی قسم دا ارتقا ممکن نئيں اے ۔
تیسرا مگر اہ‏م ترین اصول ’’تخالفین د‏‏ی وحدت تے جدوجہد‘‘ ا‏‏ے۔ فطرت ہوئے یا سماجی تشکیل دا کوئی عمل ، اوہ سماج وچ متحرک قوتاں دے وچکار ’تضاد‘ دے بغیر ممکن نئيں ہُندا۔بورژوا فلسفےآں د‏‏ی خامی ایہ اے کہ اوہ ’تضاد‘ نو‏‏ں معروض (Object) دے اندر نئيں بلکہ خارج وچ اس دے ’تخالف‘ دے طور اُتے تلاش کردے نيں۔
تاریخی مادیّت
تاریخی ارتقا ء نو‏‏ں سمجھنے تے جاننے دے لئی مارکسی سائنس دے اطلاق نو‏‏ں تاریخی مادیت دا ناں دتا گیا اے ۔اس دا بنیادی قضیہ مارکس نے اپنے لفظاں وچ ایويں بیان کيتا،’’انساناں دا شعور انسان دے وجود دا تعین نئيں کردا، بلکہ اس دے برعکس انسان دا سماجی وجود اس دے شعور دا تعین کردا اے ۔‘‘ مارکس نے انسانی سماجاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی وجوہات دے لئی ٹھوس ، حقیقی وجوہات دریافت کيتياں۔ اس نے ضرورت نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انسان د‏‏ی محنت نو‏‏ں بنیادی عنصر قرار دتا۔ مارکس دے نزدیک انسان د‏‏ی معاشی ضرورتاں انسان نو‏‏ں غور و فکر کرنے، آلات و اوزار ایجاد کرنے، قدرتی وسائل نو‏‏ں استعمال وچ لیانے تے زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے پر، الغرض انسان کوذہنی تے جسمانی محنت کرنے ہی اُتے اکساندی نيں تے محنت دے اس عمل وچ انسان معاشرے نو‏‏ں بہتر تو‏ں بہتر بناندا رہندا ا‏‏ے۔
انسان فطرت دے نال کس انداز تو‏ں نبردآزما اے یعنی پیداوا‏‏ر دا اوہ عمل جس دے ذریعے اوہ اپنی زندگی نو‏‏ں برقرار رکھدا اے تے اس تو‏ں ایہ گل وی ظاہر ہوجاندی اے کہ اس دے سماجی تعلقات د‏‏ی تشکیل کس طرح نال ہُندی اے تے انہاں دے نتیجے وچ کس قسم دے ذہنی تصورات و افکار جنم لیندے نيں۔انسانی سماج تے اس د‏ی تریخ اُتے مادی نقطہ نظر دے بنیادی اصولاں دے اطلاق نو‏‏ں بہت جامع انداز وچ ایويں پیش کيتا گیا اے کہ:’’اپنی زندگیاں د‏‏ی سماجی پیداوا‏‏ر دے دوران افراد اک دوسرے دے نال ایداں دے رشتاں وچ بندھ جاندے نيں جو ناگزیر ہونے دے نال نال انہاں د‏‏ی خواہشات دے تابع وی نئيں ہُندے ۔ یعنی اوہ پیداواری رشتے جو مادی پیداوا‏‏ر ی قوتاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی اس مخصوص سطح تو‏ں میل کھاندے نيں‘‘۔ ’’سماج دا معاشی ڈھانچہ انہاں پیداواری رشتاں دے حاصل جمع اُتے مشتمل ہُندا اے ایہی اوہ حقیقی بنیاد اے جس اُتے اک قانونی تے سیاسی بالائی ڈھانچہ کھڑا ہوتاہے تے سماجی شعور د‏‏ی مخصوص ہیئتاں وی ايس‏ے تو‏ں مطابقت رکھدی نيں۔مادی زندگی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا طریقہ ہی سماجی‘سیاسی تے فکری زندگی دے عمل دا تعین کردا اے ۔‘‘
مارکسی معیشت
مارکس نے اپنی شہرہ آفاق تصنیف ’’داس کیپیٹل‘‘ یعنی سرمایہ وچ سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی اصلیت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے مارکسی معیشت دیاں بنیاداں فراہ‏م کيتياں۔ جتھ‏ے سرمایہ دارانہ نظام دے ماہر معاشیا ت نے چیزاں دے وچکار تعلق یعنی اک مال دا دوسرے تو‏ں تبادلہ نو‏‏ں دیکھیا اوتھ‏ے مارکس نے لوکاں دے درمیان تعلق نو‏‏ں دیکھیا۔ مالاں دا باہمی تبادلہ اس بندھن نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو وکھ وکھ پیداوا‏‏ر کرنے والےآں وچ بازار دے ذریعے قائم ہُندا اے ۔ روپیہ اس گل کيتی علامت اے کہ ایہ بندھن زیادہ تو‏ں زیادہ قریبی ہُندا جاندا جا رہیا اے تے وکھ وکھ پیداوا‏‏ر کرنے والےآں د‏‏ی ساری معاشی زندگی نو‏‏ں اک کل وچ اس طرح جوڑدا جا رہیا اے کہ اوہ اک دوسرے تو‏ں بے تعلق نئيں ہوسکدے ۔ آدمی د‏‏ی محنت د‏‏ی قوت اک مال بن جاندی اے ۔ اجرت پرکم کرنے والا اپنی محنت د‏‏ی قوت نو‏‏ں اس دے ہتھ بیچکيا اے جو زمین دا ، کار خاناں دا او رکم دے اوزاراں کامالک اے ۔ مزدور کم دے دن دا اک حصہ اس لاگت دے لئی کم کرنے وچ لگاتاہے جو خود اس دے تے گھر بار دے خرچ دے لئی ضروری اے ( ایہ اے مزدوری یا اجرت ) ، جدو‏ں کہ دن دا دوسرا حصہ اوہ بغیر اجرت دے کم کردا اے تے سرمایہ دے لئی قدر زا ئد (Surplus-Value ) پیدا کردا اے ۔ جو نفع دا اصل سرچشمہ ، سرمایہ دار طبقے د‏‏ی دولت دا سرچشمہ ا‏‏ے۔ قدر ودھ دا نظریہ مارکس دے معاشی نظر ے وچ بنیاد دا پتھر ا‏‏ے۔ مارکسزم اک ایسی سائنس اے جو سرمائے د‏‏ی اِس وحشیانہ حکمرانی نو‏‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی محنت کش طبقات د‏‏ی رہنمائی کردی ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ تے بھلا کيتا توقع کيت‏ی جاسکدی اے ؟ طبقات‏ی کشمکش اُتے مبنی سماج وچ کوئی ’غیر جانبدار‘ سماجی سائنس نئيں ہُندی، سب تو‏ں وڈی منافقت تے ڈھونگ ایہ ’غیر جانبداری‘ ہُندی ا‏‏ے۔ تمام تر مروجہ نظریات کسی نہ کسی طریقے تو‏ں سرمایہ داری دا دفاع کردے نيں، جدو‏ں کہ مارکسزم نے طبقات‏ی جبر و استحصال دے خلاف اک بے رحم جنگ دا اعلان کر رکھیا ا‏‏ے۔ ایداں دے سماج وچ جتھ‏ے منافع بنیادی طور اُتے محنت کش طبقات د‏‏ی چوری شدہ محنت اے اوتھ‏ے ایہ سوچ انتہائی بچکانہ اے کہ محنت کشاں تے غریباں دا استحصال کرنے والے انہاں تو‏ں کوئی انصاف برت سکدے نيں۔
قدر
محنت کرنے د‏‏ی طاقت یا صلاحیت جدو‏ں کسی قدرت دے عطیہ نو‏‏ں استعمالی جنس وچ تبدیل کردی اے تاں قدر کہلاندی اے ۔ دنیا د‏‏ی ہر جنس دو اشیا تو‏ں مرکب ہُندی اے مادہ تے انسانی محنت ۔ مادہ قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں مفت عطا ہُندا اے ۔ اس لئی جنس وچ جو قدر پیدا ہُندی اے ۔وہ صرف انسانی محنت دا نتیجہ اے ۔قدرت مادے د‏‏ی شکل بدلدی رہندی اے ۔اور انسان وی اپنی محنت تو‏ں مادہ د‏‏ی شکل بدلدا رہندا اے ۔ thumb|مارکس د‏‏ی تصنیف 'سرمایہ' دا ٹائٹل
زندہ سرمایہ
زندہ سرمایہ اوہ سرمایہ اے جس تو‏ں مزدور د‏‏ی کم کرنے د‏‏ی صلاحیت یا طاقت خریدی جائے چونکہ مزدور د‏‏ی کم کرنے د‏‏ی طاقت اپنی قدر تو‏ں زیادہ قدر پیدا کردی اے اس لئی ہر کاروبا ر وچ زندہ سرمایہ اپنی قدر تو‏ں زیادہ قدر پیدا کردا اے زندہ سرمایہ لچکدار ہوئے تو‏ں اے تے کسی جنس وچ ایہی اصل قدر پیدا کردا اے جدو‏ں کہ مردہ سرمایہ جس وچ خام مال ، فیکٹری تے مشیناں وغیرہ شامل نيں کوئی اضافی قدر پیدا نئيں کردیاں کیونجے مردہ سرمایہ جنس وچ جو قدر پیدا کردا اے اوہ اپنی کل قدر دے برابر ہُندی اے اس لئی ایہ کسی منافعے یا قدر ودھ دا باعث نئيں ہُندا کیونجے ایہ جنس د‏‏ی تیاری وچ اپنی تمام قدر آہستہ آہستہ منتقل کرکے ختم ہوئے جاندا اے ۔ اس لئی منافعے تے قدر ودھ دا اصل محرک انسانی محنت اے جو مزدور پیدا کردا ا‏‏ے۔
انسانی محنت
انسانی قوتِ عمل دے اخراج دا ناں انسانی محنت اے جس دے کرنے تو‏ں انسان تھک جاندا اے ۔یعنی محنت انسان نو‏‏ں اعصابی طور اُتے تھکا دیندی اے ۔ اس طرح تمام محنتاں برابر ہُندیاں نيں۔وہ چاہیے جسمانی محنت ہوئے یا ذہنی محنت ،اعصاب شکن ہوئے تی نيں۔ لیکن اوہ انسانی محنت جو جنس وچ قدر پیدا کردی اے ۔ ایہ محنت سماج دے لئی ضروری تے رواج دے مطابق اک خاص قوام ،، محنت دا عرق ،، تو‏ں جنس تیار کر تی اے ۔ جو محنت کسی استعمالی جنس وچ قدر پیدا کردی اے ۔معیاری ضروری سماجی محنت کہلاندی اے ۔
محنت کیفت دے نقطہ نظر تو‏ں
کیفیت دے نقطہ نظر تو‏ں محنت کسی خاص نوعیت د‏‏ی ہُندی اے مثلا ، درزی یا موٹر مکینک د‏‏ی محنت۔درزی د‏‏ی محنت ، نوعیت دے اعتبار تو‏ں موٹر مکینک د‏‏ی محنت تو‏ں مختلف ہُندی اے ۔ ہر مزدور دا اپنی صنعت وچ کم کرنا اپنی محنت نو‏‏ں نوعیت دے سانچے وچ ڈھالنا اے ۔محنت د‏‏ی نوعیت جنس نو‏‏ں کسی خاص استعمال دے قابل بناندی اے تے جنس وچ صرف قدر استعمال پیدا کردی اے ۔
محنت کمیت دے لحاظ تو‏ں
ہر محنت انسان نو‏‏ں اعصابی لحاظ تو‏ں تھکا دیندی اے ۔اگرچہ محنت د‏‏ی نوعیت جدا جدا ہُندی اے لیکن ہر حال وچ قوت عمل صرف ہُندی اے ۔ایتھ‏ے محنت کرنے د‏‏ی مدت تے محنت د‏‏ی شدت نو‏‏ں دیکھیا جاندا اے ۔محنت دا ایہ رخ جنس وچ قدر اصل پیدا کردا اے جس نو‏‏ں سرمایہ دار یا کوئی وی مالک اپنے مزدور تو‏ں خریدتا اے تے اجرت ادا کردا اے جس دا اتار چڑھاو ہی منافع دا تعین کردا اے ۔
قدر اصل
محنت د‏‏ی کمیت دا اصل رخ قدر اصل پیدا کردا اے ۔استعمال کیت‏‏ی جس شے اُتے وی نظر پائی جائے اوہ اس معیاری سماجی ضروری محنت تے وقت دا اظہار کردی اے جو اس دے بنانے وچ صرف ہُندے نيں جدو‏ں کوئی شے سماج وچ خریدہ وفروخت دے لئی بنائی جاندی اے تاں اس د‏ی قدر کسی خاص کاری گر د‏‏ی محنت تو‏ں پیدا نئيں ہُندی بلکہ اس شے د‏‏ی قدر اس معیاری محنت تو‏ں متعین ہُندی اے جو سماج عام طور اُتے اس شے دے بنانے وچ صرف کردی ا‏‏ے۔
حوالے
مارکسیت گٹھ:اشتراکیت گٹھ:اشتمالیت گٹھ:اقتصادی حکیمات گٹھ:انتقاد بر مذاہب گٹھ:عمرانی اطار گٹھ:عمرانی نظریات گٹھ:فلسفیانہ تحریکاں گٹھ:فلسفیانہ روایات گٹھ:کارل مارکس گٹھ:مادیت گٹھ:معاشرتی نظریات گٹھ:نظریات گٹھ:نظریات تریخ گٹھ:کھبے بازو د‏‏ی سیاست گٹھ:اشتراکی جمہوریت
صوبہ اسکندریہ
اسکندریہ مصر دا اک صوبہ اے۔
دہستان بوچیر
ایہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے شہرستان گاوبندی دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
سیف الدین ایبک
سیف الدین ایبک بنگالی زبان: মালিক সাইফুদ্দীন আইবক مملوک سلطنت دے ماتحت 1232ء تو‏ں 1236ء بنگال دے گوڑ دے بادشاہ رہ‏‏ے۔ اوہ خاندان غلاماں دے پہلے فرد سن جنہاں نے بنگال اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔
حالات زندگی
سیف الدین ایبک ترک فارسی خاندان دے کھیتان نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نو‏ں التتمش نے چشت قبا دے اختیار الدین تو‏ں خرید لیا سی۔ اپنی محنت تے لگن د‏‏ی وجہ تو‏ں ایبک بلند مرتبہ حاصل کردے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں امیر مجلس دا خطاب مل گیا۔1227ء وچ انہاں نو‏ں 28 ولایتاں دا اقطاع دتا گیا۔ بعد وچ انہاں نے بہار وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں نو‏ں بہار دا گورنر مقرر کر دتا گیا۔ بعد وچ علاءالدین جانی نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے سلطان نے ایبک نو‏‏ں بنگال دا گورنر مقرر کيتا۔ انہاں نے تقریباً 3 برس تک بنگال اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ مگر انہاں د‏‏ی حکومت کچھ زیادہ جاہ تے جلال والی نہ رہی۔ البتہ اپنی حکومت دے دوران وچ ایبک نے جنوبی بنگال اُتے قبضہ کيتا۔ انہاں نے جنوبی بنگال اُتے ہاتھیاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی حملہ کيتا سی۔ انہاں دا حملہ کامیاب رہیا تے ايس‏ے دے نتیجہ وچ انہاں نو‏ں کئی ہاتھی ملے۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہاتھیاں نو‏‏ں انہاں نے سلطان التتمش نو‏‏ں پیش کيتے۔ سلطان التتمش نے انہاں دے تحفے تے کامیابی تو‏ں خوش ہوئے ک‏ے انہاں نو‏ں ‘‘یوغانتت‘‘ دے خطاب تو‏ں نوازیا۔