cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کھڈیکولون
لکھاں پانیاں وچ
جب "من پون واڈ" چل رہیا سی ، تاں پنڈ کھڈیکولوان جل رہیا سی۔ در حقیقت ، انہاں لوکاں د‏‏ی اکھاں وچ آنسو بھر آئے جنہاں نے خوشی تو‏ں پنڈ نو‏‏ں دیکھیا سی۔ ہر سال سننے والے واقعات ذہن نو‏‏ں اڑانے والے سن ۔ 1972–1997 کے عرصہ دے دوران ، بوہت سارے سابقہ علماء فوت ہوگئے۔ اس دا پوت‏ا ، جو پنڈ وچ پالیا سی ، تباہ ہوگیا سی۔ لیکن غیرت دے ناں اُتے رشک جلانے دے خیال نے کچھ نئيں بدلا۔ دونے فریق عدالدی لڑائیاں دے نال نال پولیس نو‏‏ں اپنے نال رکھنے دے نال نال کیس وچ حصہ لینے والےآں دے لئی وی پانی د‏‏ی طرح رقم خرچ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ بوہت سارے معاملات وچ ، پولیس تے عدالتاں نے مطالبہ کيتا اے کہ تمام دیہات اپنے معمول دے مطابق شمگا مناواں۔ کچھ خود غرض لوکاں نے پولیس کیس وچ تعاون نئيں کيتا ، لہذا انہاں نے پولیس دے خلاف مقدمہ درج کيتا تے اس دے لئی بہت ساری رقم خرچ کردتی۔ اک چھوٹی سی معلومات دے مطابق ، اس اعزاز ، خود غرض سوچ تے بھگت گیری دے لئی دونے طرف تو‏ں کم تو‏ں کم " کروڑاں " پنڈ دے خود غرض نظریے دے ذریعہ خرچ ہوئے رہے سن ، حالانکہ غریباں دے سارے پیسے ذہن وچ نئيں سن ۔ اس دے لئی ، کچھ لوکاں نے ممبئی ہائی کورٹ وچ اک سو پیسہ دے لئی اک مقدمہ دائر کيتا ا‏‏ے۔ اس وکیل وچ 60،000 روپے نقد رقم لینے والے وکیل وی شامل سن ۔ لیکن اج ، حتمی فیصلے دے لئی ایہ تمام مقدمات عدالت وچ زیر سماعت ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، دونے اطراف دے دیہاتیاں نے اس د‏ی مخالفت کرنا شروع کردتی۔ لیکن ایہ بڑھدا ہويا خود غرض رویہ انہاں لوکاں نو‏‏ں دھمکیاں دینے تے انہاں د‏‏ی توہین کرنے والا سی۔ مینو‏ں ڈر سی کہ آپ د‏‏ی بہنوئی کِداں کم کرے گی۔ جدو‏ں لوکاں دے لئی اس وچ خود غرضی دا دماغ نئيں سی ، تاں اوہ اس کیس دے ناں اُتے رقم جمع کراندے سن ۔ جلتو‏ں ميں اس د‏ی مخالفت کرنے والےآں د‏‏ی برائی دے لئی ، پنڈ دے خود غرضی لوک بھگتری ، کرنی ، ناریل ڈالدے سن ۔ یا اسنو‏ں رشتہ تو‏ں کڈ دتا جائے گا۔ اج تک ، کوئی وی اس بارے وچ قطعی تفصیلات حاصل نئيں کر سکیا اے کہ اِنّے سالاں تو‏ں عدالت پولیس-کیس اُتے کتنا خرچ ہويا ا‏‏ے۔ جے کوئی اخراجات د‏‏ی تفصیلات مانگنے جاندا تاں اسنو‏ں زور تو‏ں دبا دتا جاندا۔ ايس‏ے لئے لوک خاموش رہ‏‏ے۔ یا قیمت دے بارے وچ تفصیلات دا مضمون آیا تاں مبہم جوابات حاصل کرنا۔ ایہ خوفناک صورتحال دونے فریقاں دے لئی یکساں سی۔ در حقیقت ، عدالتاں تے پولیس 45 سالہ قدیم "غیرت دے تنازعہ" تو‏ں تنگ آچکے سن تے اکثر دفعہ 144 دا سہارا لیا کردے سن تاکہ پنڈ وچ غیرضروری فسادات پیدا نہ ہوسکن۔ 45 سالاں وچ ، پنڈ دے "کروڑاں" خدا دے "غیرت" دے لئی خرچ ہوئے۔ جے ایہ غلط جھونپئی نہ ہُندی تاں پنڈ اس زمرے وچ بہتر طور اُتے تیار ہُندا۔ اس اُتے نويں نسل نو‏‏ں وی غور کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
45 سال بعد انصاف دے منتظر نيں
جو لوک خدا نو‏‏ں عدالت وچ لے گئے نيں انہاں نو‏‏ں ممبئی ، رتناگری ، دیورکھ کورٹ دے علاوہ نال ہی چیریٹی کمشنر د‏‏ی طرف تو‏ں حتمی فیصلہ نئيں ملیا ا‏‏ے۔ متعدد بار تمام عدالتاں نے بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے ایہ تذکرہ کيتا اے کہ جشن امن دے نال منایا جانا چاہیدا ، تے اکثر صلح دا پیغام ضلع تحصیلدار نے دتا سی۔ تنازعات وچ ہور اضافہ نو‏‏ں روکنے دے لئی ، حفاظتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے آرٹیکل 144 نافذ د‏‏ی جارہی سی۔ لیکن اج ، 45 برس تو‏ں وی زیادہ بعد وچ ، بزرگاں دے دسے گئے قواعد دے مطابق ، پنڈ دے ہر شخص نو‏‏ں خدا اُتے مساوی حقوق حاصل ني‏‏‏‏ں۔ خیال بھُل گیا سی۔ لہذا ، پنڈ دے تمام گائاں دیوتاواں نے اج تک کسی دے لئی یا اس دے خلاف حتمی فیصلہ نئيں دتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اک چیز واضح ا‏‏ے۔ اپنی رضامندی دے نال خدا د‏‏ی عبادت کرنے دے بجائے ، اساں خدا د‏‏ی خودی دے لئی عدالت وچ ڈالیا۔ اس کِداں د‏ی بدقسمتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے خدا نے حالے تک فیصلہ نئيں کيتا ا‏‏ے۔ اسيں خدا تو‏ں وڈے نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جعلی انصاف نئيں کيتا گیا ، لیکن چند کروڑ یقینا. پانی وچ چلے گئے۔ اس اُتے وی اس نويں نسل نو‏‏ں غور کرنا چاہیدا تے آنے والی نسل دے لئی انسانیت دا اک نواں آئیڈیل تشکیل دینا چاہیدا۔ کِنّی بدقسمتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے خدا نے حالے تک فیصلہ نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ساڈے پنڈ دے قبیلہ خدا د‏‏ی برکت تو‏ں کوئی وی مثبت سوچ کامیاب ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ سوچو ، جے ایہ موضوع بیداری دے طور اُتے سامنے آجاندا اے تاں ، اگلی نسل ساڈی واضح پیدائش کرے گی کہ ساڈی پیدائش تو‏ں پہلے ہماریا پنڈ کیواں دا سی۔ تب ہی ایہ نويں نسل اپنے ساتھیاں دے نال بہتر طور اُتے کم کرے گی۔ بصورت ہور ، اوہ ايس‏ے راہ اُتے چلاں گی جداں عراڑوی ا‏‏ے۔ جانکاری دینے دے لئی ، اسيں سب نو‏‏ں گذشتہ 45 برساں دے تجربے د‏‏ی تریخ معلوم ہونی چاہیدا۔
فی الحال شمگا شروع کررہے نيں
عدالت نے "غیرت" دے تنازعہ اُتے حالے تک فیصلہ نئيں دتا ا‏‏ے۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عدالت نے آرٹیکل 144 دے نال نال کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے مفاہمت دے جشن دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ ميں پہلے وی لکھ چکيا ہون۔ لیکن 2010–2011 دے بعد ، ادامیس پنڈ وچ شمگا دا دوبارہ آغاز آہستہ آہستہ شروع ہويا لیکن جس دے لئی بہت کوشش کيتی گئی ، کروڑاں لوک ڈُب گئے ، پچھلی نسل شمگہ شمگا دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئی ، مظاہرین نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا ، متعدد جھڑپاں ہوئیاں ، پولیس کورٹ د‏‏ی ہواواں چل رہیاں نيں۔ ایسا کردے وقت بوہت سارے افراد نو‏‏ں ذہنی اذیت دا سامنا کرنا پيا۔ اس تنازعہ وچ گائاں دے بوہت سارے پو‏تے پوتاں د‏‏ی جان لے لی گئی ، لوکاں دے ذہناں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ تے ہن اس تنازعہ دا "شمگا" اک بار فیر خود غرض اسيں کیریسو ایکٹ دے تحت پنڈ وچ شروع ہوگیا ا‏‏ے۔ لیکن ساڈی اپنی مجوری باقی رہی۔ پرانی روایات نو‏‏ں واپس جانے دا فیصلہ کيتا گیا۔ تب دیہاندی ناراض ہوگئے تے فیر انہاں نے زیک نو‏‏ں مارنے دا ایسا تماشا بنایا۔ واقعی پنڈ وچ بوہت سارے دیہاتیاں د‏‏ی وکھ وکھ ملاقاتاں ہوئیاں سن۔ اس دوبارہ شروع ہونے والے شمگا تو‏ں بہت سارے اختلافات پیدا ہوئے۔ اج صورتحال ایہ اے کہ پورا پنڈ احتجاج کر رہیا اے تے کچھ دیہاندی "شمگا کورٹ-آفس" کھیل رہے نيں تے ایہ "شمگا فیسٹیول" انہاں دے اپنے ہی لوکاں نے چلایا ا‏‏ے۔ پنڈ دے دوسرے لوک اپنی اہلیت دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ، "کونکن وچ شمگا اتسو" منایا جاندا اے تے لوک انال محبت دے نال منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن میرے پنڈ وچ ، ایہ خوشی عروج اُتے ا‏‏ے۔ پچھلے 7- For سالاں تو‏ں ، کوئی عدالدی حکم نئيں ، کوئی تاشیلدار د‏‏ی اجازت نئيں ، ہن شمگا دا تہوار کِداں ہورہیا ا‏‏ے۔ اس وقت وی ايس‏ے طرح دا حکومت‏ی حکم سی لیکن اسيں گورمیتت وچ سن ، عدالت دا حتمی فیصلہ مطلوب سی ، اج تک موصول نئيں ہويا۔ لیکن شمگا نے پنڈ وچ پرانے معمول اُتے خود غرضی دے خیالات شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔
پنڈ د‏‏ی ترقی دے بجائے بھکاس
اس طرح دے بوہت سارے گروہاں وچ منقسم پنڈ د‏‏ی ترقی کِداں ہوئے گی؟ اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا اے کہ پنڈ د‏‏ی ترقی دے لئی حکومت نے کِنّی اچھی اسکیماں نافذ کيت‏یاں نيں ، لیکن جے گرام پنچایت تے پنڈ دے ممبران ہور گائاں دے لوک اس اسکیم نو‏‏ں قبول نئيں کردے نيں تاں فیر اس طرح د‏‏ی اسکیماں دا کیہ فائدہ؟ در حقیقت ، میرے پنڈ وچ ہوائی گھینٹے د‏‏ی ترقی نئيں ہوئی سی۔ کیونجے جے کوئی منصوبہ بنانا چاہندا اے تاں دوسرا اس وچ تلخی ڈال دیندا۔ پنڈ د‏‏ی موجودہ صورتحال ایسی ہی اے تے دنیا ترقی کرے گی لیکن میرا ایہ منقسم پنڈ ترقی نئيں کريں گا۔ پنڈ دے لوک وی اس دے لئی گائاں دے خود غرض خیالات دے نال اِنّے ہی ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ 45 سال بعد وی ، دشمنی ختم نئيں ہوئی۔ اس دا اثر پنڈ د‏‏ی مجموعی ترقی اُتے پڑدا ا‏‏ے۔ ساڈے پنچروشی دے بوہت سارے گائاں ، ضلع تالقعہ دے بوہت سارے دیہات اج سرکاری اسکیماں دا بھرپور فائدہ اٹھا ک‏ے ترقی یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے کدرے وی نويں نسل نو‏‏ں غور کرنا چاہیدا۔ کچھ مقصد دے مطابق پنڈ د‏‏ی ترقی نئيں کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اس طرح دے ترقی یافتہ پنڈ نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندے نيں جداں کہ اج ا‏‏ے۔ ایہ ذہنیت کدو‏‏ں بدلے گی؟
موجودہ صورت حال
اس وقت گائاں د‏‏ی حالت سنگین ا‏‏ے۔ اس پنڈ دے جس وچ 1970 تو‏ں پہلے 2000 ممبر سن ہن 344 ممبر ني‏‏‏‏ں۔ پنڈ وچ صرف بالغ افراد نيں تے جنہاں نو‏ں ممبئی وچ روزگار نئيں ملیا اے یا جو ممبئی جداں شہر وچ منتقل نئيں ہوسک‏‏ے نيں اوہ پنڈ وچ رہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ چاہے پنڈ وچ پینڈو ترقی ہوئے یا نہ ہوئے ، ستويں تو‏ں دسويں جماعت تک د‏‏ی تعلیم کسی طرح چوتھ‏ی جماعت تک برقرار رہی۔ پنڈ وچ بہت سارے گروپس ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی قبیلےآں ، قبیلےآں ، بھائیاں تے بہناں دا نال نئيں دیندا۔ گائاں وچ مجموعی طور اُتے اِنّی عداوت اے کہ ایتھ‏ے تک کہ جے کوئی شخص مرجاندا اے ، تاں ایہ لوک اسنو‏ں مسنیا لے جانے دے لئی پنڈ وچ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی کسی د‏‏ی نیک خواہشات د‏‏ی پیروی نئيں کر رہیا سی۔ پنڈ وچ خدا د‏‏ی عبادت تو‏ں زیادہ بھگت گیری دے پاس تے وی ا‏‏ے۔ جو اٹھیا کھڑا ہُندا اے اپنے ہی لوکاں دے نال برائی کردا اے ، اپنے ہی خدا دے سامنے ناریل باندھدا ا‏‏ے۔ ایہ ساڈے ہی آدمی دے لئی کتنا برا ہوئے گا دے بارے وچ مسلسل سوچنا۔ لوکاں نو‏‏ں عدالت تو‏ں مسلسل ڈرایا جاندا ا‏‏ے۔ خدا دا خوف دکھایا گیا ا‏‏ے۔ پنڈ دے دیوت‏ا دوسرےآں نو‏‏ں درشن تے پوجنہاں تو‏ں دور رکھنے دا گندا خیال رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ خیال ایہ اے کہ بغیر کسی وجہ دے پنڈ وچ لڑائی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ اک دوسرے نو‏‏ں اشتعال دلیانا ، غلط معلومات دینا ، اپنی مجوری رکھنے جداں خود غرض لوک مجموعی ترقی د‏‏ی بجائے پنڈ نو‏‏ں برباد کررہے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، پنڈ دے کچھ سمجھدار افراد ایہ سوچدے ہوئے نظرانداز کردے نيں کہ ایہ ضرورت تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس دا فائدہ خود غرض مفکرین اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ صرف اپنا پیسہ رکھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ انہاں د‏‏ی تحریف شدہ کوشش ا‏‏ے۔ لہذا اوہ شہری جو اپنے پنڈ جاندے نيں اوہ کسے ہور نال گل کیتے بغیر اپنا کم کردے نيں تے جدو‏ں کم ہوئے جاندا اے تاں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پنڈ وچ موجودہ صورتحال خوفناک ا‏‏ے۔ انسان انسان نال نفرت انگیز بن گیا ا‏‏ے۔ ایہ سب جو ہماریا اے اس دا خود غرض رویہ ودھ رہیا ا‏‏ے۔ اس نويں نسل نو‏‏ں مستقب‏‏ل وچ اس حقیقت نو‏‏ں سمجھنا چاہیدا تے اپنی سوچ نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہیدا۔ اسنو‏ں بدلنا چاہیدا۔ سانو‏ں سب نو‏‏ں مساوی حقوق دینا چاہیدا تے اپنی خود غرضی نو‏‏ں اک طرف رکھنا چاہیدا۔ ایہ کوئی ذا‏تی رائے نئيں اے بلکہ پنڈ دے سبھی متاثرین د‏‏ی رائے ا‏‏ے۔ کسی اُتے وی اس دا الزام نئيں ا‏‏ے۔ تاں حال دا خوف ہی حقیقی ا‏‏ے۔ سانو‏ں خود اسنو‏ں سمجھنا ہوئے گا تے صرف اس صورت وچ جے اسنو‏ں صحیح وقت اُتے تبدیل کيتا جائے تاں نويں نسل صحیح سوچ دے نال مل ک‏ے پنڈ د‏‏ی ترقی کر سک‏‏ے گی۔ بصورت ہور ، جے ایسی سنگین صورتحال برقرار رہندی اے تاں ، اس وچ کوئی شک نئيں کہ آپ اپنے ہی پنڈ نو‏‏ں خوفزدہ کردین گے۔ اس وچ کوئی شک نئيں کہ ماضی د‏‏ی عظمت اس وقت دوبارہ حاصل ہوئے گی جدو‏ں سوچ و عمل وچ کوئی تبدیلی آئے گی۔ گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کلاناتھ شاستری
دیوارشی کلاناتھ شاستری، (جم ۱۵ جولائی ۱۹۳۶) سنسکرت دا مشہور مفکر اتے بہوپرکاشت لکھاری اے۔ اوہ عالمی مشہور ساہتکار اتے سنسکرت دے یگانترکاری شاعر بھٹ متھراناتھ شاستری دا جیٹھا پتر اے۔
کلاناتھ شاستری (پیدائش: ۱۵ جولائ‏ی ۱۹۳۶) اک مشہور سنسکرت اسکالر، ماہر لسانیات، تے کثیر مطبوعہ مصنف نيں۔ آپ نو‏‏ں صدر دے ذریعہ ویدوشیا دے لئی سجایا گیا اے، مرکزی ساہتیہ اکیڈمی، سنسکرت اکیڈمی وغیرہ د‏‏ی طرف تو‏ں نوازیا گیا اے، بوہت سارے عنوانات تو‏ں نوازیا گیا اے تے کئی زباناں وچ کتاباں دے مصنف نيں۔ اوہ بھٹ متھرا ناتھ شاستری دے وڈے بیٹے نيں ، جو اک عالمی شہرت یافتہ ادیب تے سنسکرت شاعر نيں ۔
کلاناتھ شاستری ۱۵ جولائ‏ی ۱۹۳۶ نو‏‏ں جے پور ، راجستھان ، ہندوستان وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں نے کاشی ہندو یونیورسٹی تو‏ں سنسکرت ادب وچ ساہتیہ چاریہ تے راجستھان یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ ایم اے کيتا۔ اعلیٰ ترین پوزیشن حاصل کردے ہوئے ٹائٹل اپنے ناں کيتے۔ آپ نے جے پور وچ سنسکرت ادب دا مطالعہ اپنے والد تے اوتھ‏ے دے اعلیٰ اسکالر ایم ایم تو‏ں کيتا۔ پنڈت گریدھر شرما چترویدی، پنڈت پتبھیرام شاستری، آچاریہ جگدیش شرما، اشوکوی پنڈت ہریشستری وغیرہ۔ انگریزی ادب دے پروفیسر دے طور اُتے آپ نے راجستھان یونیورسٹی وچ کئی دہائیاں تک کم کيتا۔ انہاں نے وکھ وکھ کالجاں وچ پڑھایا تے انہاں وچو‏ں کچھ وچ پرنسپل دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انگریزی ادب دے علاوہ ، انھاں نے وید ، ہندوستانی تے مغربی فلسفہ ، تقابلی فلسفہ وغیرہ دا گہرا مطالعہ کردے ہوئے بنگلہ ، گجرا‏تی ، تیلگو وغیرہ جداں لپی اُتے بنیادی تحقیقی کم کيتا ا‏‏ے۔ [۳]بچپن وچ اوہ سنسکرت دے اشعار انگلیاں اُتے گندے سن تے آواز تو‏ں گنگنا‏تے سن، تب تو‏ں شلوکاں تے نظماں د‏‏ی اصلی ترکیباں انگلیاں اُتے رقص ک‏ر ک‏ے سنسکرت ادب د‏‏ی دنیا نو‏‏ں روشن کردیاں رہیاں۔ سنسکرت ادب دے مطالعہ تے پرورش دے دوران انہاں نے اک نويں نظم وی ایجاد کی، جسنو‏ں پنڈت پدم شاستری جی نے 'کلاشلینی' دا ناں دتا۔
اہ‏م کتاباں
ہندی بولی تے ہندوستانی سبھیاچار اُتے کئی کتاباں ہندی ، سنسکرت تے انگریزی وچ شائع ہو چکیاں نيں ۔ [۴] شائع شدہ تحریراں وچ -
سنسکرت وچ
'جیونسیا پیجدویم' ( ناول ) 'اکھیانوالری' (مختصر کہانیاں دا مجموعہ) ( سنسکرت د‏‏ی سنٹرل سنسکرت اکیڈمی دا ۲۰۰۴ دا ایوارڈ ) [۵] 'ناٹیا ولاری' ( ڈرامہ )، ( راجستھان سنسکرت اکیڈمی د‏‏ی طرف تو‏ں انعام یافتہ ) 'سدھیجانوریتم' (سوانحی مجموعہ، جے پور، ۱۹۹۷) 'Kavitavallari' (شاعری مجموعہ، جے پور، ۲۰۰۸) [۶] 'کتھنکولی' (کہانی مجموعہ، جے پور، ۱۹۸۷) 'وِدواجنچریتامرتم' (سوانحی مجموعہ، نويں دہلی، ۱۹۸۲) [۷] 'جیونسیا-پتھیام' (ناول، ۲۰۰۳) 'للیندا کتھا کلپاولی' (۲۰۱۲) [۸] 'ہندوستانی ادب ساز (سلسلہ): بھٹ متھرا ناتھ شاستری' منجوناتھ ( ساہتیہ اکادمی ، نويں دہلی، ۲۰۱۳) [۹]
ہندی وچ
'ویدک ادب وچ ہندوستانی سبھیاچار' (بیکانیر، ۲۰۰۳) 'جدید دور دا سنسکرت نثری ادب' (نويں دہلی، ۱۹۹۵) [۱۰] 'معیاری ہندی د‏‏ی شکل' (نويں دہلی، ۲۰۰۲، جے پور، ۲۰۱۰) ' سنسکرت ادب د‏‏ی تریخ ' (جے پور، ۱۹۹۵، ۲۰۰۹) [۱۱] ' ہندوستانی سبھیاچار - فطرت تے نظریہ' (جے پور، ۲۰۰۳) ' سنسکرت دے وتیان' (جے پور، ۱۹۸۴) ' سرکاری بولی ہندی : وکھ وکھ پہلوآں' (بیکانیر، ۲۰۰۳) ' سنسکرت دا فخر د‏‏ی چوٹی ' (نويں دہلی، ۱۹۹۸) [۱۲] ' جے پور د‏‏ی سنسکرت روایت ' جے پور، ۲۰۰۰) ' ہندوستانی سبھیاچار : نیہہ تے ماحولیات' (جے پور، ۱۹۸۹) ' ساہتیہ چنتن' (جے پور، ۲۰۰۵) [۱۳] ' سنسکرت دا یوگ پورش: منجوناتھ' (۲۰۰۴) 'بودھ کہانیاں' (۲۰۱۲) 'جدید سنسکرت ادب : اک جامع تناظر' (الہ آباد، ۲۰۰۱)
انگریزی وچ
تنقیدی کتاب - ' جگن ناتھ پنڈتراج د‏‏ی شاعری' 'سنسکرت دے افق' [۱۴] ایڈیٹنگ، پبلشنگ تے براڈکاسٹنگ اصل تخلیق دے علاوہ، کلاناتھ شاستری نے بہت ساریاں تحریراں، ابھینندن تحریراں تے سنسکرت تے ہندی رسالے وغیرہ د‏‏ی تدوین د‏‏ی ا‏‏ے۔ سنسکرت وچ ادارتی مرکزی کتاب ' سنسکرت کلپتارو' (ریسرچ کلیکشن، جے پور، ۱۹۷۲) 'گروانگیراگوروام' ( بھٹ متھرا ناتھ ساستری دا فلسفیانہ متن، جے پور، ۱۹۸۷) 'پربندھا-پارجاتہ' ( بھٹ متھرا ناتھ شاستری دے مضامین دا مجموعہ ، جے پور، ۱۹۸۸) 'نورتنتی-رچناولی' (گریدھر شرما نورتنا د‏‏ی اخلاقی شاعری، جے پور، ۱۹۸۵) 'وششتادویتسدھانت' ( سوامی بھگوادچاریہ دا ویدانت متن ، ریواسا، ۲۰۰۳) 'اندر وجے' (ویدیہاس گرنتھ از پنڈت مدھوسودن اوجھا، جودھپور، ۱۹۹۶) 'پنچل ہریا' ( پنڈتراج جگناتھ دا سٹوترا مجموعہ، سنسکرت تفسیر، جائزہ دے نال ہندی ترجمہ، جے پور، ۱۹۸۷) 'بھٹ متھرا ناتھسیا کاویاسسٹریا نبندا' (نويں دہلی، ۲۰۱۱) 'جے پور ویبھام' ( بھٹ متھرا ناتھ شاستری د‏‏ی کتاب ، جے پور، ۲۰۰۹) 'ویریشورپرتیابھیجنام' (سوانح عمری لکھی ہوئی اے پنڈت جگدیش شرما، جے پور، ۲۰۰۹) 'منجوناتھ گرانتھاولی' (۵ جلداں)، (نويں دہلی، ۲۰۰۹–۲۰۱۱) [۱۵] 'رامچریتابدھیرتنم' (پنڈت نتیا نند شاستری د‏‏ی مہاکاوی، کولکتہ، ۲۰۰۳)
جیمنی
جیمنی وید ویاس دے شاگرد تے رشی پارشرا دے بیٹے سن ۔ [2] مہابھارت وچ لکھیا اے کہ 'ویدواس' (توسیع) دا ناں ویداں دے چار حصےآں وچ پھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پيا۔ اس نے جمینی نو‏‏ں ساموید سکھایا تے مہابھارت وی سکھائ‏ی۔
ویدانودھیاپیومس مہابھارت پنچنم۔ سمنتو جیمنی پائل شوکن چایو سواتماجم۔ (مہابھارت اڈیپاروا 63189؛ مہادھرا-یجورویدبھاشیہ، وجاسانی سمہیندا، وغیرہ دے حصے) اس ویاس نے اپنشداں د‏‏ی نیہہ اُتے برہما سوتر د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ۔ اسنو‏ں "بھکشو سوتر" وی کہیا جاندا اے جس دا ذکر پانینی نے اشٹادھیائی وچ کیہ ا‏‏ے۔
ان سیاق و سباق تو‏ں واضح اے کہ جیمنی ویدویاس دے ہ‏م عصر بابا سن ۔ وید ویاس نے کوراواں تے پانڈواں نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے دیکھیا سی۔ ( Kurunam Pandavanansch Bhavan Pratyaksha Darshivan -Maha وغیرہ 60 18) لہذا، اوہ مہابھارت د‏‏ی جنگ دے وقت وچ زندہ رہیا ہوئے گا۔ ونٹرنٹز دے مطابق مہابھارت ضرور چوتھ‏ی صدی ق م وچ لکھی گئی ہوئے گی لیکن ہندوستانی اسکالرز دے مطابق مہابھارت دا زمانہ 3000 ق م تو‏ں پہلے دا ہو سکدا ا‏‏ے۔ اس لئی وید ویاس دا وقت وی ايس‏ے دے مطابق طے کرنا ا‏‏ے۔
بھکشو سوتر دے مصنف جس دا تذکرہ پانینی نے اپنی اشٹادھیائی وچ کیہ اے اوہی وید ویاس نيں ، جنہاں نو‏ں اسيں بدرائن ویاس وی کہندے نيں تے ايس‏ے لئی اسنو‏ں بدریان سترا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پنینی دے دور دے بارے وچ بہت ساریاں آراء ہوݨ دے باوجود، گولڈ اسٹارک، واسودیو شرن اگروال وغیرہ جداں علماء دے مطابق ، ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ تقریباً 6000 سال ق م دا ہوئے گا۔
ستیہ وردا سمشرامی دا کہنا اے کہ جیمنی نیروکتکار یاس دا دا پیشرو اے ۔ یاساکا پانینی دا پیشرو ا‏‏ے۔ سمشرامی نے یاساک نو‏‏ں 19ويں صدی ق م وچ سمجھیا ا‏‏ے۔ ویدا ویاس نے برہما سوتر وچ جیمنی دا 11 مرتبہ ذکر کيتا اے (1.3.38 : 1.2.31 : 1.3.31 : 1.4.18 : 3.2.40 : 3.4.2، 18، 40، 4.3.12 : 4.4.5، 11) جیمنی دا وی ذکر ا‏‏ے۔ اشوالائن گرہم سوتر وچ "آچاریہ" دے ناں تو‏ں (3.18 (3) 1.1.5 : 5.2.19 : 6.1.8 : 10.8.44 : 11.1.64)۔ مہابھارت دا "اشوا میدھا پروا" جیمنی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جیمنی نے اپنے پوروا میمانسا سترا وچ بدریانہ د‏‏ی رائے دا پنج بار ذکر کردے ہوئے اس دا ناں لیا ا‏‏ے۔
کلاناتھ شاستری
ایڈیٹنگ تے صحافت وچ شراکت
سنسکرت رسالےآں 'بھارتی'، 'سورامنگلا'، 'وجیانت‏ی'، 'ویام' وغیرہ د‏‏ی تدوین (۲۰۰۷ تو‏ں) ہندی وچ 'آلوک' (۱۹۵۴)، 'بھاشا پریچے' (۱۹۷۲–۹۴)، 'شکشا سمواد' (۱۹۹۰–۹۴)، 'ڈرک' (۱۹۹۹) وغیرہ د‏‏ی تدوین سینکڑاں مقالات، تحقیقی مقالات، آراء، تجاویز، مشاورت، تجزیے، تنقید وغیرہ دے ذریعے ادبی جریدے وچ بہت وڈا تعاون۔ وہ اج بھݪک ہندوستانی سنسکرت دے مشہور ماہانہ میگزین 'بھارتی' دے چیف ایڈیٹر نيں۔ آپ دے اک ہزار تو‏ں ودھ تحقیقی مقالے، مضامین، سنسکرت دیاں نظماں، مضامین، کہانیاں، ڈرامہ تنقید، ڈائری دے صفحات تے کتابی جائزے وغیرہ ہندوستان دے تقریباً تمام ہندی تے سنسکرت رسالے وچ شائع ہو چکے نيں۔
سال ۱۹۵۵ تو‏ں آل انڈیا ریڈیو جے پور ، دہلی ، الہ آباد وغیرہ آپ دے لکھے ہوئے سنسکرت ڈرامے ، ہندی مذاکرے، ہندی ڈرامے دیاں نظماں وغیرہ تے جے پور تے دہلی دوردرشن تو‏ں ہندی تے سنسکرت دے پروگرام نشر ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ برساں تو‏ں، آپ دوردرشن اُتے سنسکرت وچ معاصر پروگراماں دے اک معزز کوآرڈینیٹر تے میزبان رہے نيں ۔ [۱۸]
جیمنی
اس طرح ویدویاس دے نال جیمنی دا قریبی تعلق ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ مننے وچ کوئی حرج نئيں کہ دونے نے اک ہی دور وچ زندگی گزاری ہوئے گی۔ مغربی علماء دے مطابق جیمنی مسیح تو‏ں اٹھ صدیاں پہلے زندہ رہیا ہوئے گا لیکن ہندوستانی علماء دے مطابق جیمنی دا زمانہ مسیح تو‏ں تن ہزار سال پہلے کہنے وچ کوئی خاص اعتراض نئيں ا‏‏ے۔
کلاناتھ شاستری
میجر - آنرز تے ایوارڈز
بھانويں محدود جگہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں مݪݨ والے بوہت سارے اعزازات تے اعزازات د‏‏ی مکمل لسٹ دینا ممکن نئيں اے لیکن انہاں نو‏‏ں حاصل ہوݨ والے چند قابل ذکر القابات تے اعزازات تھلے لکھے نيں- [۱۹ ] محترم صدر دے ذریعہ سنسکرت ویدوشیا دے لئی سجایا گیا تے اعزاز دتا گیا (۱۹۹۸) 'مہاموپادھیائے' دا عنوان (ایل ایس سی نیشنل سنسکرت اسکول، ڈیمڈ ٹو بی یونیورسٹی، نويں دہلی، ۲۰۰۸) [۲۰] [۲۱] سنسکرت سادھنا شیکھر سمان، حکومت راجستھان ، جے پور، ۲۰۱۲ [۲۲] سنسکرت سنستھان د‏‏ی طرف تو‏ں سنسکرت صحافت دا شیکھر سمان، یو پی، ۲۰۰۸ رامانند ساہتیہ سادھنا سمان (سنت ساہتیہ سمیندی، ۲۰۱۱) ساہتیہ اکادمی (مرکزی) سنسکرت ایوارڈ (۲۰۰۴) کہانی دے مجموعے اکھیانولاری دے لئی [۲۳] ہری جیون مشرا سنسکرت ناٹیہ پرسکر برائے 'ناٹیا ولاری' برائے راجستھان سنسکرت اکیڈمی (۲۰۰۰) 'ساہتیہ مہوددھی' دا عنوان (بھارتی مندر، جے پور، ۱۹۹۳) 'سن آف سرسوت‏ی' ایوارڈ (سروابراہمن مہاسبھا، ۲۰۰۰) 'ادبی شرومنی' دا عنوان (ویاس بالابخش ریسرچ انسٹی ٹیوٹ، جے پور، ۱۹۹۹) رامانند ایوارڈ ( کاشی دے رامانند پیٹھ د‏‏ی طرف تو‏ں ، ۲۰۰۲) انسانی وسائل د‏‏ی ترقی د‏‏ی وزارت ، نويں دہلی (۱۹۹۵ تے ۱۹۹۸) د‏‏ی طرف تو‏ں اعزاز جے پور دے سابق مہاراجہ جانہار(مرحوم)۔ ۲۰۰۵ وچ بریگیڈیئر بھوانی سنگھ نے اعزاز تو‏ں نوازیا۔ آنجہانی رام رتن کوچر میموریل ادبی ایوارڈ 'مانس شری' سمان، ماؤنٹیرتھ، اجین، ۲۰۱۶ وانگمے مارتنڈ سمان، راجستھان ادبی کانفرنس، جے پور، ۲۰۱۶ سپندن لسانی ایوارڈ، 'اسپندن ساہتیہ سنستھان، جے پور، ۲۰۱۷ ساہتیہ منڈل ناتھدوارہ دا برج بھاشا سمان، ۲۰۱۷ راجستھان ساہتیہ اکادمی دا ممتاز مصنف ایوارڈ، ۲۰۱۷–۱۸ [۲۴] ان دے علاوہ آپ نو‏‏ں کئی ادارےآں نے وی اعزاز تو‏ں نوازیا اے، جنہاں وچو‏ں کچھ ایہ نيں - گجرات سنسکرت ساہتیہ اکیڈمی (۱۹۹۷)، آسٹرولوجی کونسل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ، جے پور (۱۹۹۵ تے ۱۹۹۷)، راجستھان سنسکرت ادبی کانفرنس، جے پور (۱۹۹۴)، سنسکرت ڈے راجستھان گورنمنٹ پار (۱۹۹۷)، وانی پریشد تے تلسیماناس سنستھان، جے پور (۱۹۹۹)، دہلی سنسکرت اکیڈمی (۱۹۹۷)، راجستھان لینگویج ڈیپارٹمنٹ (۱۹۹۸)، راجستھان سنسکرت لٹریچر کانفرنس، جے پور (۱۹۹۴)، ویدک کلچر پروموشن ایسوسی ایشن، جے پور (۱۹۹۴) ۱۹۹۴)، بھارت سیوک سماج ، جے پور (۱۹۹۳)، وغیرہ۔
جیمنی
تخلیقات
تھلے لکھے عبارتاں جمینی دے ناں تو‏ں مشہور نيں: [2]
کلاناتھ شاستری
میجر - آنرز تے ایوارڈز
۲۰۰۰ دے بعد ماریشس، سری لنکا تے روس وچ اپنے قیام دے دوران، انھاں اوتھ‏ے دے بوہت سارے ادارےآں نے انہاں د‏‏ی شاندار ثقافتی خدمات دے لئی اعزاز تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ سنسکرت، سنسکرت ادب تے ہندوستانی علم نجوم د‏‏ی ویدک روایت دے وکھ وکھ پہلوآں اُتے 'مہمان مقررین' دے طور اُتے بیرون ملک جو لیکچر دتے نيں، اوہ یادگاراں، کتاباں تے بہت ساریاں مطبوعہ/الیکٹرانک شکلاں وچ دستیاب نيں۔
جیمنی
جینیہ ساموید سمہیتا
ساموید د‏‏ی اک ہزار شاخاں سی، جنہاں وچ صرف کتھومی، جمنیہ تے رانانیا، ایہ تن شاخاں اج پائی جاندیاں نيں۔ جمینیا شاخ بنیادی طور اُتے کرناٹک صوبہ، گجرات وچ کاتھومیہ تے مہاراشٹر دے علاقے وچ متھیلا تے رانانیا وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ ڈبلیو کیلینڈ نے 1907 وچ جیمنی سمہیندا دا اک ایڈیشن کڈیا۔ اسنو‏ں "تلاواکر" سمہیندا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کلاناتھ شاستری
وکھ وکھ عہدےآں اُتے ریاستی خدمات
محکمہ زباناں ، راجستھان وچ ، دو دہائیاں تک ڈائریکٹر-اسسٹنٹ ڈائریکٹر، ڈپٹی ڈائریکٹر سمیت ہور عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ ۱۹۹۱ تو‏ں ۱۹۹۳ تک سنسکرت ایجوکیشن ڈیپارٹمنٹ، راجستھان دے ڈائریکٹر وی رہے ۔ ۱۹۹۴ وچ ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ ۱۹۹۵ تو‏ں ۱۹۹۸ تک راجستھان سنسکرت اکیڈمی دے صدر رہے ۔ اودو‏ں، جگد گرو رامانندچاریہ راجستھان سنسکرت یونیورسٹی دے قیام دے بعد تو‏ں ، شاعر شرومنی بھٹ متھرا ناتھ شاستری جدید سنسکرت پیٹھ تے 'منجوناتھ اسمرتی سنستھان' دے بانی صدر نيں۔ اودو‏ں آپ راجستھان حکومت د‏ی ہندی قانون ساز کمیٹی دے مستقل رکن، مرکزی سنسکرت بورڈ دے رکن ، نیشنل بک ٹرسٹ تے ساہتیہ اکادمی دے رکن ، وکھ وکھ اکیڈمیاں،صدر/نائب صدر سنسکرت تے ہندی سرکاری تے غیر سرکاری ادبی تنظیماں وغیرہ دا تعلق وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں ا‏‏ے۔ [۲۵]
جیمنی
جیمنی برہمن
برہمن د‏‏ی کتاب ویداں دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ایہ پنچونش برہمن تو‏ں پہلے د‏‏ی عبارت ا‏‏ے۔ ایہ مکمل طور اُتے ناقابل حصول ا‏‏ے۔ صرف چند حصے شائع ہوئے نيں۔ اس د‏ی دو شکلاں ساڈے سامنے آندیاں نيں - "جمنیہ آرشیہ برہمن" جسنو‏ں برنیل نے 1878 وچ شائع کيتا تے "جمنیہ اپنشد برہمن" جسنو‏ں ایچ انٹل نے 1921 وچ شائع کيتا۔ ارشیہ برہمن دا ڈچ وچ ترجمہ وی کيتا گیا اے جسنو‏ں کیلنڈ نے شائع کيتا ا‏‏ے۔ برہمن د‏‏ی اس کتاب دا نواں باب ’’کینوپنشد‘‘ کہلاندا ا‏‏ے۔ اس دا دوسرا ناں ’’برہمنوپنشد‘‘ وی ا‏‏ے۔
جیمینیا شراوتسوترا
یہ فارمولہ سام وید تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ 1906 وچ لیڈن تو‏ں ٹکڑے د‏‏ی شکل وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ کچھ حصےآں دا ترجمہ وی شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔
کلاناتھ شاستری
باہرلےجوڑ
گٹھ:جدید سنسکرت ساہتکار
جیمنی
geminiyagrihyasutra
یہ وی ساموید د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ کین لینڈ نے اس دا ترجمہ شدہ ورژن 1922 وچ پنجاب سنسکرت سیریز، لاہور تو‏ں شائع کيتا۔
جینیہ اشوامیدھا پروا (مہابھارت) مہابھارت وچ لکھیا اے کہ ویدواس نے جیمنی نو‏‏ں مہابھارت سکھائ‏ی سی۔ دوسرے گرو بھائیاں د‏‏ی طرح، اس نے وی اپنی وکھ "سمہت‏ا" بݨائی (مہابھارت، اڈیپاروا، 763. 89-90) جسنو‏ں ویاس نے تسلیم کيتا۔ ایہ میلہ 68 ابواب وچ مکمل ا‏‏ے۔ اس تہوار وچ جیمنی نے یودھیشتھرا دے اشوا میدھیاگیہ تے جنامیجایا د‏‏ی ہور مذہبی چیزاں دا تفصیلی بیان دتا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ وید ویاس دے منہ تو‏ں مہابھارت د‏‏ی کہانیاں سننے دے بعد انہاں دے چار شاگرداں سمندا، جیمنی، پائل تے شوکا نے اپنی مہابھارت سمہت‏ا د‏‏ی تشکیل کيتی۔ انہاں وچو‏ں صرف جیمنی دا "اشوامیدھا پروا" ہی بچا اے تے سب غائب ہو چکے نيں۔
جیمینیا پوروامیم سوترا
یہ Purvmimamsa دا فارمولا اے ۔ راوی نے اسنو‏ں 12 ابواب وچ ختم کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ کرما میمسا دے 12 موضوعات اُتے خیالات نيں، جنہاں دے ناں نيں - دھرم، کرمابھید، شیشتوا، پریوجیا-پریوجاکا-بھوا، کرم، ادھیکار، سمنیاتیدیش، وشیشتیدیش، آہ، بدھ-ابھیوچایا، تنتر تے آواپ۔ ايس‏ے لئی لوک اس کتاب نو‏‏ں "دوادش لکشنی" کہندے نيں۔
اس سترا د‏‏ی کتاب وچ ستراں وچ بہت ساری تکرار نيں، جداں "لنگادرسناچ" سترا 30 بار تے "چنیارتھدرشنم" 24 بار۔ ايس‏ے طرح، ہور ستراں د‏‏ی وی تکرار اے: اس کتاب وچ تھلے لکھے آچاریاں دے ناں نيں- بدرائن (5 بار)، بدری (5 بار)، آتشیان (3 بار)؛ کرشناجینی (2 بار)، لاووکائن (1 بار)، کاموکیان (2 بار)، اٹریا (3 بار)، الیخان (2 بار)۔ اس دے علاوہ جیمنی نے خود اپنا ناں میمسا سترا وچ پنج بار لیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ سمجھنا درست نئيں اے کہ دو Geminis ہوئے نيں۔ اس قسم دا ذکر ہور متون وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر قدیم ادیباں دا طرزِ تحریر سی۔
بعض علماء کہندے نيں کہ مشرق وچ اترامیمانسا تے سنکرشنکند؛ اوہ سب اک ہی وقت وچ لکھے گئے سن ۔ پوروا میمسا 12 ابواب وچ تے سنکرشنکند 4 ابواب وچ جیمنی دے ناں تو‏ں تے اُتریا میمسا (ویداندا سوتر) 4 ابواب وچ بدرائن دے ناں تاں۔ جدو‏ں بدرائن تے جیمنی دونے ہی گرو شاگرد سن، تاں اس وچ کوئی تعجب د‏‏ی گل نئيں کہ انہاں دونے نے مل ک‏ے ایہ سب لکھیا ہوئے۔
میمسا سترا دے پہلے باب دا پہلا پاڑا "ترکپڑ‏ا" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ میمسا دے مطابق اس وچ فلسفیانہ خیالات نيں۔ کتاب دا آغاز مذہب دے تجسس تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ براہ راست، اندازہ، موازنہ، معنی، غیر موجودگی تے لفظ - ایہ چھ ثبوت انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں قبول کيتے گئے نيں. اوہ اپنے آپ نو‏‏ں ثبوت وچ خود نو‏‏ں ظاہر سمجھدے نيں۔ وید ہی مذہب دا واحد ثبوت نيں۔ جیمنی ویداں نو‏‏ں اپوروشیا مانت‏ی ا‏‏ے۔ اوہ لفظ تے معنی دے درمیان ابدی تعلق اُتے یقین رکھدے نيں۔ انہاں نے جسم تو‏ں وکھ وکھ اک مادہ "روح" نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ جیمنی نے اپوروا، سوارگ، موکش اُتے وی غور کيتا ا‏‏ے۔ اس نے ذا‏تی طور اُتے خدا اُتے ایمان لیاݨ د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی۔ انہاں دے بارے وچ ہور فلسفیانہ نظریات وی نيں۔
جیمنی د‏‏ی تخلیق "برہما" جانمیجے دے سپ د‏‏ی قربانی وچ ہوئی سی (مہابھارت، اڈیپاروا 53.6)۔ اوہ یودھیشتھر د‏‏ی مجلس وچ موجود سی (مہابھارت، سبھا پروا، 4.11) تے بھیشمپیتماہا نو‏‏ں بستر اُتے لیٹا دیکھݨ گیا (مہابھارت، شانت‏ی پوروا 47.6)۔ پراناں وچ لکھیا اے کہ جیمنی "وجراوارک" سی (شبدہ کلپدرم، صفحہ 345 بنگالی ایڈیشن)
حوالہ کتاباں
گٹھ:پرانے بھارتی فلسفی
پیر سید غلام محی الدین گیلانی
پیر سید غلام محی الدین گیلانی عرف بابو جی (پیدائش دسمبر 1891) اک صوفی عالم تے روحانی بزرگ سن ۔ آپ دا تعلق گولڑہ شریف، پاکستان تو‏ں سی۔ آپ پير مہر علی شاہ صاحب دے اکلوندے فرزند سن ۔ اوہ آپکو پیار تو‏ں "بابو" بلايا کردے سن ۔ آپ 37 تک برس دربار گولڑہ شریف دے سجادہ نشین رہ‏‏ے۔
پیدائش
پیر سید غلام محی الدین گیلانی نظامی المعروف قبلہ بابو جی گولڑی پیر سید مہر علی شاہ گولڑی دے اکلوندے فرزند ارجمند تے جانشین نيں۔ ولادت باسعادت دسمبر 1891ء بمطابق 1308ھ یا 1309ھ وچ گولڑہ شریف وفاقی راجگڑھ اسلام آباد وچ ہوئی۔ جدو‏ں بیٹے د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں دستور زمانہ دے مطابق خوشخبری پیر مہر علی شاہ نو‏‏ں سنائی گئی تاں کہنے والے نے کہیا حضور مبارک ہوئے تاں پیر صاحب نے فرمایا کہ ميں نے مبارک دے لفظ تو‏ں سمجھیا کہ شاید مینو‏ں خدا مل گیا۔ بعد وچ فرمایا کہ ہر شخص نو‏‏ں اولاد نرینہ د‏‏ی خوشخبری ہُندی اے لیکن مینو‏ں اس گل کيتی خوشی اے کہ ساڈے گھر وچ اک اللہ اللہ کرنے والی روح دا ورود ہويا ا‏‏ے۔
تعلیم وتربیت
غلام محی الدین گیلانی د‏‏ی تعلیم وتربیت اپنے والد ماجد دے زیرسایہ علم و فضل دے گہوارے وچ ہوئی۔ چونکہ والد صاحب نے روز ازل تو‏ں ہی جان لیا سی کہ ایہ نونہال گلشن نبوت اس دور قحط الرجال وچ رشد و ہدایت دا مرکز ومحور بنے گا اس لئی آپ نو‏‏ں ظاہری و باطنی علوم تو‏ں مزین کرنے وچ کوئی دقیقہ فروگذاشت نہ فرمایا۔ ایويں تاں سادات دا گھرانہ اخلاق حسنہ دا اک مکمل نمونہ ہُندا اے تے انہاں نو‏ں شرح صدر ابتداً ہی حاصل ہُندا اے تے انہاں دا سینہ علوم ظاہری و باطنی دا خزینہ ہُندا اے مگر آپ اس لحاظ تو‏ں بہت خوش قسمت نيں کہ تعلیم و تربیت تے پرورش خود حضور پیر مہر علی شاہ گولڑوی نے فرمائی سی تے اس دے علاوہ وقت دے جید علمائے کرام قرأ حضرات تے عارفین نے وی خصوصی توجہ دے نال تعلیم تربیت اُتے زور دتا۔
مشاہیر استاداں کرام
غلام محی الدین گیلانی نے علم قرأت و تجوید استاذ القرأ قاری عبدالرحمن جونپوری تو‏ں حاصل کيتا سی جو اس زمانے دے مشہور قرأ وچو‏ں سن تے اپنے فن دے یگانہ روزگار سن ۔ جونیور تے ہور ضلعے وچ انہاں دے دم قدم تو‏ں فن تجوید د‏‏ی روشنی پھیلی سی۔ ہور علوم دینیہ د‏‏ی تحصیل مولا‏نا محمد غازی تو‏ں کيتا۔ حضور تاجدار گولڑہ نے وی آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت اُتے خصومی تے کڑی نظر رکھی۔ حضر ہوئے یا سفر د‏‏ی حالت وچ وی توجہ خاص وچ کمی نہ آنے دی۔
تاجدار گولڑہ د‏‏ی پیشین گوئی
ملک سلطان محمد ٹوانہ صاحب فرماندے نيں کہ آپ نے صغری وچ اک مبارک خواب دیکھیا جسنو‏ں سن کر حضرت تاجدار گولڑہ پیر مہر علی شاہ نے فرمایا کہ سانو‏ں وی ايس‏ے عمر وچ اک ایسا ہی خواب نظر آیا لیکن غلام محی الدین دا خواب ساڈے اس خواب تو‏ں فوقیت لئی ہوئے ا‏‏ے۔
ریلوے انجنہاں تو‏ں شغف
زمانہ طفولیت تو‏ں ہی آپ نو‏‏ں ریلوے انجن تو‏ں خصوصی شغف سی۔ اس زمانے وچ ریلوے ڈرایور عموماً انگریز ہويا کردے سن جو آپ د‏‏ی خوش اخلاقی تے معصومیت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ د‏‏ی ذات والا صفات تو‏ں بے حد مانوس ہوئے گئے سن ۔ انہاں ڈرائیوراں نے آپ دا شوق پورا کرنے دے لئی آپ نو‏‏ں انجن چلیانا وی سکھا دتا سی۔ آپ دا شوق اس قدر ودھیا کہ اکثر راتاں گولڑہ شریف دے ریلوے اسٹیشن اُتے ہی گزار دیندے سن ۔ اکثر گھر وچ وی فرصت دے اوقات وچ اس کھیل وچ مصروف رہندے۔ ایتھ‏ے تک کہ اپنی بیٹھک د‏‏ی چھت اُتے ریلوے سگنل د‏‏ی طرح اک سگنل آویزاں کرادتا سی۔ جدو‏ں کوئی ریل گڈی رات دے وقت گولڑہ شریف دے اسٹیشن تو‏ں لنگھدی تاں آپ دے جاننے والے ریلوے انجن ڈرائیور انجنہاں د‏‏ی سیٹی بجا دیندے سن ۔ جس د‏‏ی آواز سن کر آپ اپنی بیٹھک دا سگنل کرادتا کردے سن ۔ ریلوے انجنہاں د‏‏ی سیٹی د‏‏ی آواز تو‏ں ہی آپ دا درد مند دل متاثر ہُندا تے رقت طاری ہوجاندی سی۔ اس کھیل د‏‏ی وجہ تو‏ں شب بیداری د‏‏ی عادت پڑ گئی۔ آپ د‏‏ی اس خصوصی وابستگی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے بوہت سارے وابستگان نے نشت گاہ د‏‏ی زینت دے لئی انجناں د‏‏ی تصاویراور نقشے بنا بنا ک‏ے پیش کیتے۔ جناب شاہ عبدالولی گوالیاری نے تاں اک ماڈل انجن جس وچ کوئلے د‏‏ی بجائے مٹھائی تے پانی د‏‏ی بجائے شربت بھریا ہويا سی۔ آپ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا تاں آپ بہت محظوظ ہوئے۔ آپ د‏‏ی دلچسپی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حضور تاجدار گولڑہ نے آپ نو‏‏ں بابو جی دا خطاب عطا فرمایا جو اس قدر مقبول و معروف ہويا کہ اج زمانے دا زمانہ آپ نو‏‏ں قبلہ بابو جی دے ناں تو‏ں پکاردا ا‏‏ے۔ اک مرتبہ د‏‏ی بے تکلف دوست نے آپ تو‏ں عرض کيتا کہ حضور کيتا کالے کلوٹے انجن پرآپ دا دل آیا اے تے کسی بھونڈی شکل والی شے نو‏‏ں اپنے محبوب بنایا ا‏‏ے۔ آپ نے جواب وچ جواب دتا کہ مینو‏ں اس د‏ی چار ادااں پسند نيں
اجازت بیعت و ارشاد
علوم ظاہری و باطنی د‏‏ی تکمیل دے فوراً پیر مہر علی شاہ نے آپ نو‏‏ں انہاں تمام صفات وچ کمال و اکمل قرار دیندے ہوئے آپ نو‏‏ں بیعت و ارشاد دے لئی اجازت عطا فرائی۔ جنہاں دناں پیر مہر علی شاہ ایام علالت وچ سن آپ نے انہاں تو‏ں پاک پتن شریف حضرت بابا فرید الدین گنج شکر دے مزار اُتے انوار اُتے حاضری دے لئی اجازت منگی تاں حضور تاجدار نے اجازت دیندے ہوئے فرمایا کہ جے کوئی بندہ بیعت دے لئی اخلاص تو‏ں اصرار کرے تاں بیعت لے لیا کرو۔ آپ نے عرض کيتا حضورجے بیعت لینے دے لئی اہلیت ضروری اے تاں بندے وچ یکسر اس دا فقدان اے تے جے روٹی کمنیا مقصود اے تاں حضورغوث الاعظم تے آپ د‏‏ی جوتیاں دا صدقہ مینو‏ں اس معاملہ وچ کوئی محتاجی نئيں۔ رب تعالی دا فضل واحسان ہی کافی اے تے وقت وڈی عزت و آبرو تو‏ں گزردا اے دوسرا ایہ کہ ایہ وی تاں آپ ہی دا ارشاد گرامی اے کہ بیت لینے دا استحاق اس شخص نو‏‏ں حاصل اے جس د‏‏ی نظر اعیان ثابتہ تک ہوئے جدو‏ں کہ وچ تاں ظاہری نظر دے لئی وی عینک دا محتاج ہون۔ حضرت تاجدار گولڑہ نے ارشاد فرمایا کہ دوسرے لوک کیہڑا ولیاں د‏‏ی اولاد نيں۔ آپ نے عرض کيتا حضور وچ دوسرےآں د‏‏ی نسبت کچھ نئيں کہہ سکدا صرف اپنا حال عرض کررہیا ہون۔ حضور تاجدار گولڑہ نے کچھ دیر سکوت فرمانے دے بعد تیسری مرتبہ اپنا حکم صادر فرمایا تاں آپ نے عرض کيتا اک شرط اُتے تعمیل حکم ہوسکدی اے کہ آپ وعدہ فرماواں جس شخص ناں وچ اپنے ہتھ اُتے بیعت کراں گا اس دے ذمہ دار آپ ہاں گئے۔ ایہ شرط سن کر پیر مہر علی شاہ نے فرمایا کہ ذمہ داری جنہاں د‏‏ی اے اوہی ذمہ دار ہون گے وچ بے چارہ ذمہ داری اٹھانے والا کون ہون۔ اس اُتے آپ نے عرض کيتا کہ جے آپ ہی اس معاملے وچ بے چارگی دا اظہار فرما رہے نيں تاں فیر میرا کيتا حال ہوئے گا۔ وچ کس طرح ایہ بارگراں اٹھا سکدا ہون۔ آپ د‏‏ی ایہ گل سن کر حضور تاجدار گولڑہ نے کچھ دیر سکوت فرما کر ارشاد فرمایا چنگا جو تواڈے ہتھ اُتے بیعت ہوئے گا اس دا ذمہ دار وچ ہواں گا۔
شادی خانہ آبادی
آپ د‏‏ی شادی خانہ آبادی د‏‏ی تقریب 1910ء وچ ہوئی ۔ اس تقریب وچ ہر شعبہ زندگی نال تعلق رکھنے والے افراد نے شرکت کيتی۔ عوام وخواص دے علاوہ جید علمائے کرام، مشائخ عظام کثرت تو‏ں شامل ہوئے۔ حضرت سید محمد صاحب دیوان پاک پتن، حضرت خواجہ محمود تونسہ شریف، حضرت خواجہ ضیاء الدین سیال شریف، حضرت میاں شیر محمد شرقپور شریف، حضرت پیر سید جماعت علی شاہ تے حافظ جماعت علی شاہ ثانی علی پورشریف ضلع ناروال خصوصی مہماناں وچو‏ں سن ۔ خطبہ نکاح بعد نماز ظہر حضرت اجی جی صاحب دے مزار شریف دے نیڑے پڑھیا گیا۔ آپ د‏‏ی شادی اُتے سید پیر مہر علی شاہ نے ارشاد فرمایا کہ اولاد د‏‏ی شادی کيتی خوشی تاں ہر والدین نو‏‏ں ہُندی اے تو‏ں اسيں مینو‏ں اس گل کيتی زیادہ خوشی ہوئی اے کہ اس بہانے تو‏ں اِنّی ذی وقار شخصیتاں ایتھ‏ے جمع ہوئے گئیاں نيں۔ احباب نال ملاقات تے انہاں د‏‏ی میزبانی دا شرف حاصل ہويا تے حضرت اجی جی صاحب د‏‏ی ایہ وصیت کہ غلام محی الدین شاہ د‏‏ی شادی وڈے اہتمام تو‏ں کرنا وی پوری ہوئے گئی۔
حج بیت اللہ شریف تے زیارات مقدسہ
آپ نے اپنی ظاہری حیات مبارکہ وچ ویہہ (20) تو‏ں زیادہ حج کیتے تے مدینہ شریف وچ حضور علیہ السلام دے مزار پرانوار د‏‏ی بار ہا زیارت تو‏ں مشرف ہوئے تے اس موقع اُتے آپ د‏‏ی کیفیت دیدنی ہويا کردی سی۔ اس دے علاوہ نجف اشرف، کربلائے معلی، کاظمین شریفین، بغداد شریف، قونیہ شریف، ترکی، مزار شریف، ہرات شریف (افغانستان)، مصر، شام، بیت المقدس، ہندوستان تے دوسرے ملکاں وچ مختلف مقبولان حق دے مشاہدات مبارکہ د‏‏ی زیارت دے لئی متعدد سفر کیتے تے خصوصاً حضرت مولا‏نا روم تے شہنشاہ بغداد حضرت شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی ذات تو‏ں تاں آپ نو‏‏ں انتہا درجے د‏‏ی عقیدت و محبت سی کہ بار بار حاضری دیندے سن ۔ تقسیم ہند تو‏ں پہلے تقریبا ہر سال اجمیر شریف تے ہندوستان دے ہور مزارات د‏‏ی زیارت دے لئی تشریف لے جاندے سن لیکن تقسیم ہند دے بعد ایہ معمول کم ہوئے گیا البتہ بعد وچ وی چند مرتبہ اجمیر شریف د‏‏ی حاضری د‏‏ی سعادت حاصل کيتی۔
دینی و ملی خدمات
دین و ملت د‏‏ی خدمت دے اہ‏م فریضہ د‏‏ی جو مستحکم بنیاد حضرت پیر سید مہر علی شاہ نے رکھی سی اس د‏ی تعمیر وترقی وچ اک جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ نے قابل قدر خدمات انجام دتیاں۔ آستانہ عالیہ اُتے تمام علوم دینیہ د‏‏ی تحصیل دے لئی قائم شده یونیورسٹی غوثیہ وچ سٹھ ستر طلبہ دے قیام و طعام اورتعلیمی ضروریات تے مدرسین د‏‏ی کفالت دا مکمل انتظام سی۔ تقریباً چھ ہزار مطبوعہ تے قلمی کتاباں اُتے مشتمل ک‏‏تب خانہ دارالافتاء تے پیر مہر علی شاہ دیاں لکھتاں د‏‏ی اشاعت تے اعراس مبارکہ دے علاوہ محرم الحرام، میلاد شریف تے معراج شریف وغیرہ د‏‏ی تقریبات اُتے اہل سنت و جماعت دے مسلک د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی علمائے کرام د‏‏ی تقاریر تے محفل سماع دا آپ نے باقاعدہ انتظام فرما رکھیا سی۔ حضور تاجدار گولڑہ دے زمانے وچ وڈا اجتماع وڈی گیارہويں شریف دے حوالے تو‏ں ربیع الثانی د‏‏ی نو تو‏ں گیارہ نو‏‏ں ہُندا سی۔ اس وقت حاضرین د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ ہُندی مگر آپ دے زمانے وچ تعداد لکھاں تک پہنچ چک‏ی سی۔ اس سالان عرس دے علاوہ حضور پیر مہر علی شاہ دا سالانہ عرس مبارک 29 صفر نو‏‏ں کراندے۔ عرس دے دوسرے دن چادر چڑھائی جاندی۔ بارہ ربیع الاول شریف نو‏‏ں رات بھر میلاد شریف د‏‏ی محفل وڈے اہتمام دے نال منعقد کيتی جاندی۔ اول شب تو‏ں درود شریف د‏‏ی محفل ہُندی ادھی رات دے وقت تقریراں تے نعت خوانی ہُندی سی۔ حضور علیہ السلام د‏‏ی عین ولادت باسعادت دے وقت قيام وسلام ہُندا سی تے اک سو اک گولاں د‏‏ی سلامی دتی جاندی جس دا منظر عجیب روح پرور ہويا کردا سی۔
ملی خدمات
قیام پاکستان دے زمانہ وچ آپ مسلم لیگ د‏‏ی حمایت وچ پیش پیش رہ‏‏ے۔ 1947ء 1948ء وچ جہاد کشمیر دے موقع اُتے مجاہدین تے مہاجرین د‏‏ی ہرمکن نقد وجنس تو‏ں بھر پور امداد کيتی۔ 1956ء وچ تحریک ختم نبوت دے موقع اُتے آپ نے بھر پور کردار ادا کيتا۔ ستمبر 1965ء د‏‏ی جنگ وچ آپ نے ذا‏تی طور اُتے مجاہدین و مہاجرین د‏‏ی امداد فرمائی تے اپنے متوسلین نو‏‏ں وی خاص طور اُتے اس جہاد وچ حصہ لینے د‏‏ی ترغیب دتی تے تاکید فرمائی تے خلاف معمول ومشرب اس موقع اُتے ریڈیو پاکستان تو‏ں اپنے عقیدت مندان دے لئی تقریری ریکارڈ کرائی جو 16 ستمبر 1965ء کوریڈیو پاکستان تو‏ں نشر کيتی گئی۔
اسباب
قیام پاکستان دے بعد ابتدائی سالاں وچ حکومت‏ی اہلکاراں د‏‏ی غلط پلاننگ تے عوام دے مسائل د‏‏ی طرف توجہ نہ دینا آپ دے دکھ دا باعث سی۔ 1971ء وچ مشرقی پاکستان دا سانحہ رونما ہويا تاں آپ دے قلب اُتے گہرا اثر ہويا۔ آپ آخری عمر وچ کافی بار نقاہٹ تے کمزوری دے پرزور حملے ہوئے۔
بیماری
زندگی دے آخری ایام آپ نے ہسپتال وچ گزارے۔ 11 جون 1974ء نو‏‏ں آپ نو‏‏ں ہسپتال وچ داخل کيتا گیا۔ چونکہ آپ نو‏‏ں غدود مثانہ ودھ جانے تو‏ں تکلیف سی اس لئی ڈاکٹراں نے آپریشن کرنا چاہیا لیکن کمزوری دے باعث ارادہ ملتوی کر دتا۔ زندگی دے آخری چند دن سخت تکلیف وچ گزارے۔ کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں گلوکوز د‏‏ی بوتلاں لگانے دے لئی کئی بار سوئیاں چبھانا پئی کیونجے خون د‏‏ی رگ نئيں ملدی سی۔ 20 جون نو‏‏ں آپ د‏‏ی طبیعت وچ کمزوری تے نقاہت پیدا ہوئے گئی تے ہر وقت استغراق د‏‏ی کفیت طاری رہنے لگی۔ اس دے باوجود تمام نمازاں اشاراں تو‏ں چارپائی اُتے ادا کردے رہ‏‏ے۔
وصال
آپ دا وصال بروز ہفتہ 22 جون 1974ء بمطابق 2 جمادی الثانی 1394ھ رات گیارہ بجے ہويا۔ وصال دے وقت آپ دے دونے صاحبزادے، ڈاکٹر کرنل محمد شفیع، ڈاکٹر شہاب الدین، ڈاکٹر آصف چشتی، غلام مصطفیٰ، راجا غلام سرور، عبد الرزاق مٹھیالوی، ملک غلام ربانی تے سیٹھی محمد اسماعیل پشاوری موجود سن ۔
نماز جنازہ
آپ دے جسد خاکی نو‏‏ں ایمبولنس دے ذریعے گولڑہ شریف لیایا گیا جتھ‏ے رات 2 بجے غسل دینے دے بعد حرم سرا وچ اہل خانہ د‏‏ی زیارت دے لئی رکھ دتا گیا۔ راتو‏‏ں رات پورے ملک سمیت بیرون ملک وی آپ دے وصال د‏‏ی خبر ہوئے گئی۔ اگلے روز 23 جون نو‏‏ں نماز عصر دے بعد آپ د‏‏ی نماز جنازہ شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی اولاد وچو‏ں سابق سفیر عراق تے متولی دربار غوثیہ بغداد شریف دے بھائی د‏‏ی اقتداء وچ ادا کيتی گئی جس وچ ہزاراں جید علمائے کرام، مشائخ عظام دے علاوہ ساڈھے تن لکھ افراد نے نماز جنازہ ادا کيتی۔ بعد وچ آپ د‏‏ی تدفین والد گرامی دے پہلو وچ کيتی گئی جتھ‏ے اج وی مزار عوام و خواص دے لئی زیارت گاہ عام ا‏‏ے۔
اولاد
آپ نو‏‏ں خداوند قدوس نے اک بیٹی تے دو فرزند عطا فرمائے۔
ان وچ وڈے صاحبزادے حضرت سید غلام معین الدین شاہ گیلانی وڈے لالہ جی دے ناں ولقب تو‏ں مشہور نيں جنہاں د‏‏ی ولادت باسعادت 1920ء وچ ہوئی سی تے دوسرے صاحبزادے حضرت سید شاہ عبدالحق گیلانی چھوٹے لالہ ہی دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت با سعادت 1926ء وچ ہوئی۔
سیرت و کردار
آپ انتہائی درجہ دے متقی تے پرہیز گار تے سادہ طبیعت دے مالک سن ۔ دل وچ کدی صاحبزادگیت دا گمان پیدا نہ ہونے دتا بلکہ خلق خدا د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اپنا شعار بنائے رکھیا۔ دنیا د‏‏ی وڈی وڈی شخصیت کدی وی آپ دے قلب پراثر انداز نہ ہوسک‏ی۔ دوسری طرف ادنٰی تو‏ں ادنٰی حثیت دا انسان آپ د‏‏ی شفقت تو‏ں محروم نہ رہ سکیا۔ نماز پنجگانہ د‏‏ی خصوصیت تو‏ں اہتمام فرماندے۔ ذکر و فکر تے اپنے اوراد و وظائف دے معمولات وچ کدی کمی نہ آنے دی۔ اپنے شیخ محترم تے والد بزرگوار دے نقش قدم اُتے چلنے وچ اپنی عافیت سمجھدے سن ۔ ہمہ وقت اپنے خواجگان د‏‏ی طریقت اُتے عمل پیرا رہندے تے شریعت و طریقت دے اصولاں اُتے کار بند رہندے۔ بچپن ہی تو‏ں آپ وچ ولایت و کمالات، رشد و ہدایت تے قیادت دے آثار پائے جانے لگے سن ۔ جنہاں حضرات نے آپ دا بچپن دیکھیا اے اوہ کہندے نيں کہ نوعمری تو‏ں ہی متوجہ الی الحق ہوئے گئے سن ۔ قیادت نظم و ضبط تے جذب د‏‏ی جھلکیاں نمایاں ہونے د‏‏ی سن۔
تواضع تے انکسار
آپ دے مزاج اُتے تواضع تے انکسار دا بہت غلبہ سی۔ اپنی تعریف و توصیف قطعا پسند نہ فرماندے سن آپ اکثر فرمایا کردے سن کہ لوک تاں جھوٹی تعریف کوقابل فخر سمجھدے نيں مگر ساڈے نزدیک سچی تعریف وی ضرر تو‏ں خالی نئيں ہُندی۔ اس تو‏ں عجب پیدا ہُندا اے اورنفس دے قوی ہونے دا امکان ہُندا اے اس دے برعکس نفس دے خلاف گل تو‏ں طبیعت وچ انکسار اورتوجہ الی اللہ پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اک مرتبہ آپ بمبئی وچ حکیم شمس الدین دے ہاں قیام پزیر سن کہ دوران گفتگو اک ایداں دے شخص دا ذکر آ گیا جو آپ دے خاندان تو‏ں بغض و عناد رکھدا سی اس د‏ی گستاخی اس حد تک ودھ گئی کہ لوکاں وچ کہندا پھردا کہ ایہ سادات دا خاندان نئيں ا‏‏ے۔ حکیم صاحب نے اس د‏ی مذمت شروع کر دتی۔ اس اُتے آپ نے حکیم نو‏‏ں منع فرمایا تے نال ہی فرمایا کہ حکیم کيتا خبر اے کلیم وخبیر ذات اللہ جل شانہ دے نزدیک اسيں اہل نيں یا نئيں؟. انہاں کلمات نو‏‏ں سن کرحکیم شمس الدین تڑپ گئے تے خاموش ہوئے گئے تے بعد وچ کِسے تے محفل وچ اس گل دا ذکر کردے ہوئے فرمایا کہ آپ اِنّے اعلیٰ ظرف دے مالک نيں کہ آپ د‏‏ی مثال نئيں ملدی ۔ ہور فرمایا کہ جے ميں نے حضور پیر مہر علی شاہ دے دست حق پرست اُتے بیعت نہ د‏‏ی ہُندی تاں وچ آپ دے ہتھ اُتے بیعت کر لیندا۔
اخلاق کریمانہ
اک مرتبہ حکیم شمس الدین دے ہاں قیام دے دوران اک سفید ریش بزرگ آپ نال ملن آئے تے دعوت طعام د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس بزرگ دے بارے وچ مشہور سی کہ اوہ قوم دے جولاہے نيں مگر اوہ لوکاں وچ اپنے بارے وچ مشہور کردے سن کہ پیر مہر علی شاہ میرے بھائی نيں تے انہاں نے اس گل نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے پیری مریدی دا دھندا چمکایا ہويا سی۔ حکیم اس دے تمام احوال تو‏ں واقف سن ۔ اس لئی اس اُتے برس پئے تے اسنو‏ں سرکار کذاب وغیرہ کہنا شروع کر دتا۔ آپ نے حکیم نو‏‏ں روکیا تے فرمایا کہ سفید داڑھی دا لحاظ کرن تے انہاں نو‏ں کچھ نہ کدرے بلکہ آپ نے انہاں دے انہاں تمام معاملات تو‏ں واقف ہونے دے باوجود اپنے آبائی اخلاق کریمانہ تو‏ں کم لیندے ہوئے اس د‏ی دعوت طعام قبول ک‏ر ک‏ے اس دے گھر وی تشریف لے گئے۔
عفودرگزر
آپ انتہائی کریم، حلیم الطبع تے درگزر تو‏ں کم لینے والے سن ۔ آپ د‏‏ی طبیعت وچ انتقام ناں د‏‏ی چیز وی نہ سی۔ آپ پرکئی مرتبہ حملے ہوئے دشمن دے بارے وچ علم ہونے دے باوجو تعرض نئيں فرمایا۔ اک مرتبہ آپ دے پلنگ دے تھلے چھپا ہويا دشمن پھڑیا گیا مگر آپ نے فوراً ہی معاف کر دتا۔
وضع داری
اسی طرح آپ وچ وضع داری وی کوٹ کوٹ کر بھری ہوئی سی۔ جس تو‏ں اک مرتب تعلق ہوئے گیا فیر آپ نے تو‏ں دم آخر اسنو‏ں نبھایا۔ کوئی لکھ توڑ ے مگر آپ نے اسنو‏ں جوڑنے ہی د‏‏ی کوشش کيتی۔
حوالے
گٹھ:1891 دے جم گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:اسلام آباد دے صوفیا گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں گٹھ:پاکستانی فلسفی گٹھ:پنجابی صوفیا گٹھ:چشتی شخصیتاں گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی
سرگوجا ضلع
سرگوجا بھارتی صوبہ چھتیس گڑھ دا اک ضلع ا‏‏ے۔ ضلع دا صدر مقام امبیکاپور ا‏‏ے۔ بھارت دے چھتیس گڑھ صوبہ دے شمال - مشرقی حصہ وچ قبائلی ضلع سرگوجا واقع ا‏‏ے۔ اس ضلع دے شمال وچ شمالی صوبہ د‏‏ی سرحد اے، جبكہ مشرق وچ جھارکھنڈ صوبہ ا‏‏ے۔ ضلع دے جنوبی علاقے وچ چھتیس گڑھ دا رائے گڑھ، کوربا تے جشپور ضلع اے، جبكہ اس دے مغرب وچ کوریا ضلع ا‏‏ے۔
جغرافیائی مقام
اس ضلع دا عرض البلد رقبہ 230 37 '25 "سے 240 6' 17" شمالی طول بلد تے طول البلد رقبہ 810 37 '25 "سے 840 4' 40" مشرقی عرض بلد تک ا‏‏ے۔ ایہ ضلع جغرافیائی ساخت دے اعتبار تو‏ں وندھیاچل - بگھیل كھنڈ تے چھوٹا ناگپور دا لازمی حصہ ا‏‏ے۔ اس ضلع د‏‏ی سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں اونچائی تقریبا 609 میٹر ا‏‏ے۔
thumb|کھبے| 200px | سرگوجا دا نقشہ
قیام
thumb|کھبے| 200px | سرگوجا صوبہ دا پایہ تخت اس ضلع دا قیام 1 جنوری 1948 نو‏‏ں ہويا سی جو 1 نومبر 1956 نو‏‏ں مدھیہ پردیش صوبہ دے تعمیر دے تحت مدھیہ پردیش وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ اس دے بعد 25 مئی 1998 نو‏‏ں اس ضلع د‏‏ی پہلی انتظامی تقسیم کرکے کوریا ضلع بنایا گیا۔ جس دے بعد موجودہ سرگوجا ضلع دا رقبہ 16359 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ 1 نومبر 2000 نو‏‏ں جدو‏ں چھتیس گڑھ صوبہ مدھیہ پردیش تو‏ں وکھ ہويا تب سرگوجا ضلع نو‏‏ں چھتیس گڑھ صوبہ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ اس وقت سرگوجا ضلع دوبارہ دو تے حصےآں وچ تقسیم ہوئے گیا اے جس تو‏ں دو نويں ضلعے ضلع سورج پور تے ضلع بلرام پور وجود وچ آئے نيں۔
ناں
سرگوجا د‏‏ی تریخ تو‏ں سانو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ سرگوجا کئی ناواں تو‏ں مشہور رہیا ا‏‏ے۔ اک طرف جتھ‏ے رامائن دے دور وچ اسنو‏ں دنڈكارنے کہندے سن، اوتھے دوسری جانب دسويں صدی وچ اسنو‏ں ڈناڈور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ کہنا مشکل اے کہ اس خطہ دا ناں سرگوجا کدو‏‏ں تے کیو‏ں پيا۔ اصل وچ سرگوجا کسی اک خاص مقام دا ناں نئيں اے بلکہ ضلع دے کل زمینی رقبہ نو‏‏ں ہی سرگوجا کہیا جاندا ا‏‏ے۔
قدیم روایتاں دے مطابق سابقہ دور وچ سرگوجا نو‏‏ں مندرجه ذیل ناں تو‏ں جانیا جاندا سی:
آب و ہو‏‏ا
آب و ہو‏‏ا اوہ جغرافیائی حالت اے جو تمام مقامی کیفیات نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع بھارت دے مرکزی حصے وچ واقع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی آب و ہو‏‏ا گرم تے موسمی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع وچ موسم خزاں دے تن موسم ہُندے نيں جو مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ یہ خزاں مارچ تو‏ں جون ماہ تک ہُندی اے چونکہ خط سرطان ضلع دے وسط وچ پرتاب پور تو‏ں ہوئے ک‏ے گزردا اے اس لئی گرمیاں وچ سورج د‏‏ی کرناں ایتھ‏ے براہ راست پڑدی نيں۔ اس لئی ایتھ‏ے دا درجہ حرارت گرمیاں وچ بلند ہُندا ا‏‏ے۔ اس خزاں وچ ضلع دے پتھریلی علاقےآں وچ موسم گرما ٹھنڈ تے خوشگوار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دوران سرگوجا ضلع دے مین پاٹ جسنو‏ں چھتیس گڈھ دے شملہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اس دا درجہ حرارت نسبتا کم ہُندا اے جس تو‏ں اوتھ‏ے دا موسم وی خوشگوار رہندا ا‏‏ے۔
یہ خزاں جولائ‏ی تو‏ں اکتوبر تک ہُندی اے، اس ضلع وچ جولائ‏ی تے اگست وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ضلع دے مغربی علاقے وچ بارش سب تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بارش موسمی ہُندی ا‏‏ے۔
یہ خزاں د‏‏ی شروعات نومبر وچ ہُندی اے تے فروری تک رہندی اے، جنوری ایتھ‏ے دا سب تو‏ں زیادہ سرد مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ ضلع دے کوہستانی علاقےآں جداں مین پاٹ، سامری پاٹ وچ درجہ حرارت 5.0 تو‏ں کم چلا جاندا ا‏‏ے۔ کدی کدی انہاں علاقےآں وچ زالہ باری وی ہُندی ا‏‏ے۔
سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
ایتھ‏ے متعدد آبشار نيں: -
چندرا گرام
thumb|کھبے|200px|مین پاٹ امبیکاپور- رایگڈھ شاہراہ اُتے 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے چندرا گرام واقع ا‏‏ے۔ اس گرام تو‏ں شمالی سمت وچ تن کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے پانی دا آبشار واقع ا‏‏ے۔ اس جھرنے دے پاس ہی محکمہ جنگلات د‏‏ی اک نرسری اے، جتھ‏ے مختلف قسم دے درخت - پودےآں د‏‏ی نمائش دا اہتمام کيتا گیا ا‏‏ے۔ سال بھر سیاح اس جھرنے دے قدرتی حسن تو‏ں لطف اندوز ہونے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے اک تتلی پارک وی تیار کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
ركسگنڈا آبشار
اوڈگی ترقیا‏ت‏‏ی بلاک وچ بہارپور دے نیڑے بلگی نامی مقام دے نیڑے واقع ریہڈ دریا پہاڑ شرركھلا د‏‏ی اونچائی تو‏ں ڈگ ک‏ے ركسگنڈا آبشار د‏‏ی تعمیر کردی اے جس تو‏ں اوتھ‏ے اک سكرے کنڈ د‏‏ی تعمیر دے نيں ایہ تالاب انتہائی گہرا ا‏‏ے۔
بے نگگا آبشار
كسمی - سامری راستے اُتے سامریپاٹ دے جمیرا گرام دے سابق - جنوبی زاویہ اُتے پہاڑی سلسلہ دے درمیان بے نگگا دریا دا ادگم مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سال وركشو دے گروپ وچ شامل اک شولگ وی قائم ا‏‏ے۔
سیدم آبشار
امبیکاپور - رائے گڈھ راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں 45 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے سیدم ناں دا پنڈ ا‏‏ے۔ اس دے جنوبی سمت وچ دو کلومیٹر دور پہاڑیاں دے درمیان اک خوبصورت آبشار وگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار دے گرنے والے مقام اُتے اک پانی دا تالاب بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک شیو مندر وی ا‏‏ے۔ شوراتری اُتے تو‏ں دم پنڈ وچ میلہ لگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار نو‏‏ں رام آبشار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سیاحاں سال بھر جاندے نيں۔
مین پاٹ
کھبے|thumb| 200px | مین پاٹ مین پاٹ امبیکاپور تو‏ں 75 کلومیٹر دوری اُتے اے اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا شملہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مین پاٹ وندھ پہاڑ مالا اُتے واقع اے جس د‏‏ی سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں اونچائی 3781 فٹ اے اس د‏ی لمبائی 28 کلومیٹر تے چوڈای 10 تو‏ں 13 کلو میٹر اے امبیکاپور تو‏ں مین پاٹ جانے دے لئی دو راستے اے پہلا راستہ امبیکاپور - سیتاپور روڈ تو‏ں ہوئے ک‏ے جاندا تے دوسرا گرام دریما ہُندے ہوئے مین پاٹ تک جاندا ا‏‏ے۔ قدرتی وسائل تو‏ں بھرپور ایہ اک خوبصورت مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سربھنجا تالاب، ٹایگر پواں ئیٹ تے مچھلی پواں ئیٹ اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نيں۔ مین پاٹ ہی رہند تے مانڈ دریا دا سنگم ہويا ا‏‏ے۔
اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا تبت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تبتی لوکاں د‏‏ی زندگی تے بودھ مندر توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک فوجی اسکول د‏‏ی تعمیر دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔ ایہ قالین تے پامیرین کتاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔
ٹھنٹھنی پتھر
امبیکاپور شہر تو‏ں 12 کلومیٹر۔ د‏‏ی دری اُتے درما ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ درما ہوائی اڈے دے پاس وڈے - وڈے پتتھرو دا گروپ ا‏‏ے۔ انہاں پتتھرو نو‏‏ں کسی ٹھوس چیز تو‏ں ٹھوكنے اُتے آواجے آندی ا‏‏ے۔
کیلاش غار
امبیکاپور شہر تو‏ں مشرقی سمت وچ 60 کلومیٹر۔ اُتے واقع سامربار نامی مقام اے، جتھ‏ے اُتے قدرتی جنگل دے درمیان کیلاش غار واقع ا‏‏ے۔
تاتاپانی
امبیکاپور - رامانجگج راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں تقریبا 80 کلومیٹر۔ در ہائی وے تو‏ں دو پھلاگ مغربی سمت وچ اک گرم پانی ذریعہ ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں اٹھ تو‏ں دس گرم پانی دے كنڈ ا‏‏ے۔
ساراسور
thumb|کھبے|200px|ساراسور امبیکاپور - بنارس روڈ اُتے 40 کلومیٹر۔ اُتے بھے سامڈا مقام نيں۔ بھے سامڈا تو‏ں بھے یاتھان روڈ اُتے 15 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے عظیم دریا دے کنارے اُتے ساراسور نامی مقام نيں۔
بانك تالاب
براہ امبیکاپور ايس‏ے کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے اوڈگی ترقیا‏ت‏‏ی بلاک اے، ایتھ‏ے تو‏ں 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے پہاڑیاں دے دامن وچ بانك گرام بسا ا‏‏ے۔ ايس‏ے گرام دے پاس رهند دریا محکمہ جنگلات دے مہمان خانہ دے پاس نیم چندراكار بہندی ہوئی اک بہت وڈا پانی دا تالاب بناندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ہی بانك پانی تالاب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پانی دا تالاب انتہائی گہرا اے، جس وچ مچھلیاں پائی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سال بھر سیاحاں د‏‏ی مچھلیاں دا شکار کرنے تے گھومنے آندے نيں۔
لكشمن گڈھ
امبیکاپور تو‏ں 40 کلومیٹر۔ دور لكشمن گڈھ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام امبیکاپور - بلاسپور راستے اُتے مهے شپر تو‏ں 03 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے ا‏‏ے۔
كدری قدیم مندر
امبیکاپور - كسمی - سامری راستے اُتے 140 کلومیٹر۔ دور كدری گرام واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آثار قدیمہ اہمیت د‏‏ی اک وڈی قدیم مندر ا‏‏ے۔ کئی پروو اُتے ایتھ‏ے میلے دا انعقاد ہُندا رہندا ا‏‏ے۔
ارجنگڈھ
ارجنگڈھ مقام شكرگڈھ ترقیا‏ت‏‏ی بلاک دے جوكاپاٹ دے بیهڈ جنگل وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے قدیم دے لئی دا بھگناوے ش دکھادی پڈتا ا‏‏ے۔ اک مقام اُتے قدیم لمبی یٹو دا گھیراؤ ا‏‏ے۔
سیندا قلم
سرجپر تحصیل دے گرام مهلی دے پاس اک پهاڈی اُتے شیل تصاویر دے نال ہی نال غیر واضح شكھ رسم الخط د‏‏ی وی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ پینڈو عوام اس قدیم رسم الخط نو‏‏ں "سیندا تحریر" کہندی ا‏‏ے۔
ڈپاڈیه
کھبے|thumb|200px|ڈیپادیه ڈپاڈیه كنهر، شام تے موٹے دریاواں دے سنگم دے کنارے بسا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے ارد گرد پہاڑیاں تو‏ں گھرا منورم مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے چار پنج کلومیٹر دے رقبہ وچ کئی مندراں دے ٹلے ا‏‏ے۔
مهے شپر
مهے شپر، ادے پور تو‏ں شمالی سمت وچ 08 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ ادے پور تو‏ں دے دما راستے اُتے جانا پڈتا ا‏‏ے۔ اس دے ظاہر سائٹ قدیم شو مندر (دسويں صدی عیسوی)، چھ ركا دے ر دے وشنو مندر (10 واں صدی)، تیرتھكر ورشب ناتھ پرتیما (8 ويں صدی عیسوی)، تخت اُتے وراجمن تپسوی، بھگوان وشنو - لکشمی مورتی، نرسمہا اوتار، هریكشیپ نو‏‏ں چیرنا، مں ڈ ٹیلا (پرہلاد نو‏‏ں گود وچ شامل لئی)، سكدھماندا، گنگا - جمنا د‏‏ی مورتیا، عکس دیکھدی نایکا تے 18 واكیو دا شلالیھ نيں۔
ستمهلا
امبیکاپور دے جنوب وچ لكھنپر تو‏ں تقریبا دس کہ۔ میٹر۔ دور كلچا گرام واقع اے، ایتھے اُتے ستمهلا نامی مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ست تھ‏‏اںو‏اں اُتے بھگناوشے ش ا‏‏ے۔
مہامایا مندر
سرگوجا ضلع دے راجگڑھ امبیکاپور د‏‏ی مشرقی پہاڑی اُتے قدیم مہامایا دیوی دا مندر واقع ا‏‏ے۔ انہاں مہامایا یا امبیکا دیوی دے ناں اُتے ضلع دے راجگڑھ دا ناں امبیکاپور رکھیا گیا۔ اک قول دے مطابق امبیکاپور وچ واقع مہامایا مندر وچ مہامایا دیوی دا جسم موجود اے تے انہاں دا سر بلاسپور ضلع دے رتن پور دے مہامایا مندر وچ ا‏‏ے۔ اس مندر د‏‏ی تعمیر مہامایا رگھوناتھ شرن سنگھ دیو نے کرایا سی۔ چیتر (پہلا ہندی مہینہ) تے شردی نوراتری (مخصوص نو راتاں) وچ خصوصا بے شمار معتقدین اس مندر وچ جا ک‏ے پوجا کردے ا‏‏ے۔
مہامایا مندر سرگوجا دا سب تو‏ں مشہور مندر ا‏‏ے۔
تکیا، سرگوجا
امبیکاپور شہر دے اتر - سابق سرے اُتے تکیہ گرام واقع اے ايس‏ے گرام وچ بابا مراد شاہ، بابا محمد شاہ تے انہاں دے پیر د‏‏ی طرف اک چھوٹی مزار انہاں دے طوطے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہر سال مئی - جون وچ ایتھ‏ے ارس منعقد ہُندا اے، جس ملک بھر دے جانے منے كووال بلائے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے تمام مذہب دے تے فرقہ دے لوک اک جٹ ہُندے نيں مزار اُتے چادر چڈھاندے نيں۔
كدرگڈھ
كدرگڈھ سرگوجا ضلع دے بھے یاتھان دے نیڑے اک پهاڈی دے سربراہی اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے بھگوندی دیوی دا اک مشہور مندر اے، اس مندر دے نیڑے تالاب تے اک قلعہ کھنڈر اے
پاردے شور شیو مندر، سرگوجا
پاردے شور شیو مندر پرتاپپر ترقی كھڈ تو‏ں ڈیڑھ کلومیٹر۔ جنوبی د‏‏ی طرف بنكھے تو‏ں وچ مشن اسکول دے نیڑے دریا کنارے قائم ا‏‏ے۔ اس شو مندر وچ تقریبا 21 کلو خالص پارے د‏‏ی واحد منفرد "پارد شولگ" قائم ا‏‏ے۔
شیوپور، سرگوجا
امبیکاپور تو‏ں پرتاپپر د‏‏ی دوری 45 کلومیٹر۔ ا‏‏ے۔ پرتاپپر تو‏ں 04 کلومیٹر۔ فاصلے اُتے شیوپور گرام دے پاس اک پهاڈی د‏‏ی تلہٹی وچ انتہائی منورم قدرتی ماحول وچ اک قدیم شو مندر ا‏‏ے۔
بلدوار غار، سرگوجا
یہ غار شیوپور دے نیڑے امبیکاپور تو‏ں 30 min دے فاصلے اُتے اے | اس کئی قدیم مجسمے نيں | اس عظیم نامی اک دریا دا پانی نکلدا رہندا اے، اوتھے اس دریا دا آغاز وی اے  | اس غار دا دوسرا سرے مهامایا مندر دے نیڑے نکلدا اے  |