cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حافظ شیرازی
مڈھلا جیون
عبدالنبی نے "میخانہ عبدالنبی " چ لکھئیا اے کہ حافظ دا پیؤ اصفہان دا رہن آلا سی ۔ بعد چ اپنا وطن چھڈ کے تجارت دے پاروں اپنے ٹبر سنے شیراز چ آ وسئیا ۔ حافظ خمیر گیری کر کے اپنی روزی کماندا سی تے ویہلے ویلے نیڑلے مدرسے چ تعلیم حاصل کردا سی ۔ اسنے بعد چ شیراز دے نامور استاداں کولوں علم حاصل کیتا تے قرآن مجید حفظ کیتا ایسے لئی اپنا تخلص حافظ رکھئیا ۔ حافظ نے الہیات ، تفسیر ، فقہ تے حکمت دا مطالعہ کیتا ۔ علم الہندسہ تے موسیقی نال وی اسنوں بوہت لگاؤ سی ۔ اسدے ہم عصر تے ہم درس نے اسنوں مولانا الاعظم ، استاد التحریر الادباء تے فخر العلماء دے نانواں نال یاد کیتا اے ۔
حافظ دا دور
اسلام نیں حافظ دی شاعری تے رنگ پایا پر ہور دوجے مذہباں نوں وی اونے عزت نال ویکھیا۔ اوہ ایران دا سب توں مشہور شاعر اے۔ کسے لائبریری چ قرآن ہووے ناں ہووے پر اوتھے حافظ شیرازی دا کلام ضرور ہووے گا۔ انگریزی چ اودی شاعری نوں چونز نے 1771 چ پلٹیا۔ امریکی شاعر رالف والڈو ایمرسن تے جرمن شاعر گوئٹے نوں وی اوہ بڑا چنگا لگدا سی۔
حافظ دیاں گلاں
اگ آن ترک شیرازی بدست آرد دل مارا را - بخال ہندش بخشم سمرقند بخارا را
ہافظ جیاڑا اوس ویلے پہڑے حال چ دسدا پیا سی اونے اے گل تیمور نوں آکھی جے حضور ایہو ای اللے تللے نیں جیدے توں میں ایس حال نوں اپڑیا آن۔ تیمور ایس حاضر جوابی تے بڑا خوش ہویا تے حافظ نوں انعام دے کے واپس ٹوریا۔
انتقال
حافظ نے 791 ہجری چ شیراز چ وفات پائی تے مصلی دے مقام تے دفن ہوئیا ۔ اس دا مزار اج وی ہر خاص تے عام دی زیارت گاہ اے۔
حافظ دی قبر
1390 چ حافظ مرگیا تے تیمور دے گورنر نیں اودی قبر تے مزار بنیایا۔ اودی قبر دے دوالے دا باغ گلگشت مصلا اودی شاعری وچ وی دسدا اے۔ اگلے 300 وریاں چ ایدے چ وادے کیتے کۓ۔ 1899 چ ہندستان دے اک پارسی نے لکڑ تے لوۓ دا کم سرکاری اجازت نال کیتا پر وشکار چ لوکاں نے مسلہ کھڑا کیتا جے اک کافر کنج اک مسلمان دی قبر دے الے دوالے کج بنا سکدا اے۔ تے جو بنیا سی اپنے سنگیاں نال اوہ اونے ٹعاہ دتا۔ لوکاں نین رولا پایا پر اوہ بنداہ اپنی گل توں باز نان آیا۔ دو ورے تک مقبرہ ایج ای ریا۔ 1901 چ اک شزادے نین کج اینوں ٹھیک کیتا۔ 1931 چ حافظ دی قبر نوں ٹھیک کرن دک کم فیر ٹریا۔ 1935 چ آندرے گودرد اک فرانسیسی نوں ایدی مرمت لی بلایا گیا۔ مقبرے چ وادے کیتے کۓ اینوں سوہنا بنایا گیا۔ مقبرے دے آلے دوالے دی پھلواری چ مستطیل تلع بناۓ کۓ پھلاں دے روش پانی دے وارے دے نالیاں تے بیٹھن دی جگاں بنایاں گیاں اینج اے پھرن ٹرن والیاں لئی وی آن دی اک تھان بن گئی۔ اک ودیا ہوٹل نال بنادتا گیا تے نال ای اک وڈی لائبریری وی بنائی کئی جتھے جاقظ تے 10000 کتاباں رکھیاں نیں۔
لکھتاں
حافظ دی زندہ جاوید تصنیف اسدا دیوان اے ۔ جہڑا قصیدے ، غزلاں تے قطعاں تے رباعیاں تے مشتمل اے ۔ ایہہ دیوان اسنے خود مرتب کیتا تے اسدے معاصر محمد گل اندام نے ترتیب دتا ۔ پر افسوس دی گل ایہہ اے کہ محمد گل اندام دا مرتب کیتا گئیا دیوان اج موجود نئیں ۔ اس دےعلاوہ حافظ نے تفسیر قرآن وی لکھی ۔ محمد گل اندام دے بقول حافظ شیرازی نے کشاف تے مصباح دے حواشی وی لکھے ۔
نوٹ
1۔ حافظ تے ایرانی ثقافت دا جگ چ مقام آغا خان سوم ولوں 1936ء لندن
2۔ تحفہ:عظیم صوفی حافظ دیاں نظماں
باہرلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
2ھ
موت
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:1ھ کی دہائی
گیس
گیس مادہ دیاں تِن حالتاں وچوں اک حالت اے ۔ جد پاݨی نوں گرم کرکے ابالیا جاوے تاں گیس بݨ جاندی اے ۔
ضلع مین-اے-لوار
مین ے لوار فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ننٹینڈو
ننٹینڈو کمپنی لیمٹڈ. (任天堂株式会社) اک جاپانی بہو-راشٹری کمپنی ہے جو کہ بچئاں دیئاں ویڈیو گیماں توں لاوا ڈجیٹل بجلی آلات بنان لی جانی جاندی ہے۔ اس کمپنی دا مکھ دفتر کیوٹو، جاپان وچّ واقع ہے۔
حوالے
گٹھ:جاپانی کمپنیاں گٹھ:جاپان
آواز
آواز اک ٹرن والی موج نوں کیندے نیں جیڑی کے ٹھوس، پانی سار یا گیس چ دباؤ تے اتار چڑھاؤ دی وجہ توں ٹردی اے تے ایدی فریکونسی تے طاقت اس زور دی ہوندی اے کے جاندار اپنے سننے آلے انگ توں اینوں محسسوس کر سکن۔
گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
نروان
نروان بدھ مت وچ دکھوں تے دوبارہ جمن توں بچن دی حالت دا ناں اے۔
نیرکتا
نروان پالی بولی دا شبدے اے دو شبداں نال رل مل کے بنیا اے ۔ نی جیدا مطلب اے ناں وان جیدا مطلب اے ہوا یعنی ہوا دا نا ہونا ، بندے دا لالچ تے دوجیاں روگاں توں بچنا۔
نروان مہا تما بدھ نے گیا ھندستان چ پپل دے رکھ تھلے بیٹھ کے 49 دناں دی تپسیا توں مگروں لبیا سی۔
ضلع گیلیبولو
ضلع گیلیبولو ترکی دے صوبہ چناکلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
صوبہ تھائی نگوین
صوبہ تھائی نگوین ویت نام دے 58 صوبےآں چوں اک اے ، اسدا راجگڑھ تھائی نگوین شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام گٹھ:ویت نام دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا
نتھیاگلی
نتھیاگلی پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد توں 100 کلومیٹر دے پینڈے تے صوبہ سرحد، ضلع ایبٹ آباد چ اک پہاڑی تھاں اے۔ گرمیاں چ ایتھے بوت پھرن رن آلے آندے نیں۔ ایتھون دے ہوٹلاں چ ریندے نے تے ایدے نال ای دو اچیاں پاڑیاں مکشپوری تے میراں جانی تے چڑدے نیں۔ میراں جانی ضلع ایبٹ آباد دی سب توں اچی چوٹی اے تے مکشپوری ہزاراں سالاں توں ھندوؤاں دے نیڑے اک پوتر پہاڑ اے۔
نتھیاگلی دی لوک گنتی تھوڑی اے تے ایدی رونق بار دے لوکاں دے آن توں ای اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
Nathia Gali
تصیل چتر
گٹھ:بلوچستان
3ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:1ھ دی دہائی
ہوآ بنہ
ہوآ بنہ شہر ویت نام دا اک شہر اے تے ویت نام دے صوبے ہوآ بنہ دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام دے شہر گٹھ:ویت نام دے آباد تھاں گٹھ:ویتنام دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹھوس
ٹھوس مادے دیاں تِن حالتاں وچوں اک حالت اے۔ پانی سار یا گیس نوں ٹھنڈا کر کے ٹھوس بݨدی اے۔
ضلع مانچے
مانچے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
مریم جمیلہ
مریم جمیلہ ( پیدائشی ناں : مار‍گریٹ مارکس) معروف ، لکھاری ، صحافی ، شاعرہ تے مضمون نگار نیں ، جہڑیاں 23 مئی 1923ء چ امریکہ دے شہر نیو یارک دے اک یہودی ٹبر چ پیدا ہوئیاں ۔ دکھنی افریقہ دے شہر ڈربن دے اک مسلم ڈائجسٹ لئی تحریراں لکھن دے بعد اوہناں نے 24 مئی 1961ء چ اسلام قبول کر لئیا ۔ جمیلہ اسلام دے حوالے نال دو درجن کتاباں دی مصنفہ نیں ۔ اوہ پاکستان دے سید ابوالاعلی مودودی دی تعلیمات توں بے حد متاثر سن ۔ اس لئی اسلام قبول کرن دے بعد اوہناں نے پاکستان چ سکونت اختیار کیتی ۔
انہاں دے اسلام قبول کرن دی وجہ مسلم ڈائجسٹ چ سید مودودی دا چھپن آلا مضمون حیات بعد موت سی جس دے بعد اوہناں نے 5 دسمبر 1960ء چ سید مودودی نال خط راہیں پہلا رابظہ کیتا ۔
1962ء چ اوہ لہور آئیاں تے مودودی تے اسدے ٹبر نال ملیاں ۔ بعد چ اوہناں نے پاکستان چ ای محمد یوسف خان ناں دے بندے نال ویاہ کر لئیا ۔
اوہ محمد مارمادوک پکتھال دے ترجمہ قرآن تے محمد اسد دی یہودیت چھڈ کے اسلام ول آن دی کہانی توں بے حد متاثر سن ۔
مریم جمیلہ اج کل لہور چ رہائش پزیر نیں ۔
گٹھ:نو مسلم گٹھ:امریکی مسلمان گٹھ:امریکہ گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں
تحصیل ڈیرا مراد جمالی
گٹھ:بلوچستان
ضلع گوکسیڈا
ضلع گوکسیڈا ترکی دے صوبہ چناکلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
نرگس
نرگس پھلوالے بوٹے دے نرگس ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدا ناں یونانی اے۔ ایہ اک گنڈ توہونوالا بوٹا اے۔ ایہدے تے 1 توں 20 تک پھل کھڑدے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:نرگس ٹبر گٹھ:نرگس گٹھ:سجاوٹی بوٹے
کرن ارجن (فلم)
کرن ارجن اک 1995 بھارتی کارروائی ڈراما فلم ابنیت شاہ رخ خان ، سلمان خان ، کاجول ، Rakhee ، ممتا کلکرنی ، امریش پوری ، Aashif شیخ تے رنجیت. فلم راخ روشن دے ذریعہ ہدایت کيتی گئی سی تے سچن بومک ، روی کپور تے انور خان نے لکھیا سی. کرن ارجن اک اعلیٰ درجے د‏‏ی بالی ووڈ کے موسیقار دا اک موازنہ اے تے اک ایکٹ فلم اے جس دے نال مذہبی اضافے دے نال اے. دہلی دلہنیا لی جے جے کے بعد، جس نے شاہ رخ خان تے کاجول وی ادا کیتا. ایہ 1995 دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ گروہ بھارتی فلم سی ۔
دوگھا سنگھ ( راحی ) اک غریب خاتون اے جو اس دے دو محبوب بیٹےآں کرنن سنگھ ( سلمان خان )، بزرگ تے ارجن سنگھ ( شاہ رخ خان ) جوان سن ۔ ارجن تے کران گھر تو‏ں چلدے نيں جتھ‏ے اوہ کم کردے نيں، اوہ اپنی ماں دے لئی کچھ چوڑیاں ملدیاں نيں جو کہندا اے کہ اوہ اپنی بہواں نو‏‏ں دے دین گے. جدو‏ں اک عمر ودھنے ٹھکور ( اشوک سرف ) دے منین دھگ تو‏ں گفتگو کردے نيں، کرن تے ارجن جاندے نيں کہ انہاں دے والد مر چکے نيں۔ درگا تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں دے والد ٹھاکور دا بیٹا سی، جو اس نے اپنے والد د‏‏ی خواہشات دے خلاف شادی د‏‏ی تھی. دھنجان سنگھ ( امرشوری )، ٹھاکور دے اک رشتہ دار نے دوگہ دے شوہر نو‏‏ں قتل کر دتا سی، اسنو‏ں دوگرا یا اپنے بیٹےآں نو‏‏ں ٹھاک‏ر ک‏ے اسٹیٹ تو‏ں وراثت تو‏ں روکنے دے لئی. کرن تے ارجن اس تو‏ں سکھدے نيں کہ مرنے والے ٹھاکر اپنی جائداد نو‏‏ں اپنے والدین نو‏‏ں مرنے تو‏ں پہلے مرنے دے لئی چاہندا اے کیونکہ ایہ انہاں د‏‏ی پیدائشی حق ا‏‏ے۔
درجن نے ٹھاکور نو‏‏ں قتل کر دتا، انہاں تو‏ں انکشاف کیتا کہ اس نے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں انہاں سال پہلے ہی قتل کیتا سی تے جدو‏ں اوہ اسٹیٹ اُتے کران تے ارجن نو‏ں دستخط کرنے دے لئی اپنے منصوبےآں تو‏ں سیکھتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ بے شک طور اُتے کرن تے ارجن دوناں نو‏ں قتل کرکے انہاں دے بھائی سوداں نو‏‏ں نوار ( ارجن ) تے شمشیر ( جیک گوڈ ) د‏‏ی مدد تو‏ں دھگڑا دے سامنے لے ک‏ے قتل کر دیندے نيں۔ دوگا قبول نئيں کرسکدے نيں کہ انہاں دے بیٹےآں نو‏‏ں مر گیا تے انہاں نو‏ں واپس لیانے دے لئی دیوی کالی د‏‏ی دعا ہُندی ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں، دوگا د‏‏ی نمازاں سنیا جا رہی نيں تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں دوبارہ پیدا کر دتا گیا اے، لیکن مختلف خانداناں وچ انہاں د‏‏ی زندگیاں دے بارے وچ کوئی علم نئيں اے - درگا اس معجزہ تو‏ں واقف ا‏‏ے۔ 20 سال تک، اوہ اپنے پنڈ دے لوگاں نو‏‏ں قائل کردی رہندی اے کہ کرن تے ارجن واپس آئیاں گے. درجن تے اس دے خاندان نے مذاق کردے ہوئے کران تے ارجنہاں د‏‏ی تصویر ڈالنے دے لئی اپنی گڑھاں دتی نيں۔ دھگڑا نے اپنے مریضاں نو‏‏ں گڑھاں نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔
ارجن وجی دے طور اُتے دوبارہ بازی ہوئی ا‏‏ے۔ اوہ امیر سونیا ( کاجول ) تو‏ں محبت وچ آندا اے، لیکن نہ ہی جاندا اے کہ سونیا درجان سنگھ دے بیٹے، سراج ( عاطف شیخ ) نال شادی کرنا چاہندے نيں۔ کرن نو‏‏ں اجمی دے طور اُتے دوبارہ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ جلد ہی انہاں دے غیر قانونی ہتھیار ٹریڈنگ دے کاروبار وچ سونیا دے باپ تے درجن دے ساتھی ساکینا ( رنجیٹ ) دے لئی کم کردے نيں۔ کرنن تے ارجن نے حالے تک گزشتہ زندگیاں وچ انہاں د‏‏ی موت دے بارے وچ خواب دیکھیا ا‏‏ے۔ وجی دے بارے وچ سیکھنے پر، سراج نے اسنو‏ں مارنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن وجے دے چچا دے فارم جلا کر ختم ہو گیا۔ سونیا تے سراج د‏‏ی مصروفیت پارٹی وچ ، وجی آندے نيں تے سراج اُتے حملہ کردے نيں۔ اجے نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی بھیجیا جاندا اے تے دونے لڑائی شروع کردے نيں۔
درگا نو‏‏ں اس دا نشانہ بنایا جاندا اے جدو‏ں اس دے بیٹےآں د‏‏ی تصویر پھیل جاندی ا‏‏ے۔ اوہ دیوی کالی دے مندر تے دعا اُتے چلدا ا‏‏ے۔ وجی تے اجے نے اچانک بجلی د‏‏ی برتریاں دے بٹ دے بعد لڑائی روک دی. ساکینا نے وجی نو‏‏ں گولی مار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اجنبی نے اسنو‏ں روک دتا جدو‏ں اوہ ارجن چلیانے دے لئی چمکتا سی ۔ ایہ کچھ ایسی چیز اے جو اجمی نے انہاں دے پچھلے پیدائش وچ وجی تو‏ں کہیا سی جدو‏ں اوہ نھار نے حملہ کیتا سی ۔ عیسی نو‏‏ں جیل بھیج دتا جدو‏ں کہ وجے فرار ہو گئے۔ وجی اس واقعے دے بارے وچ الجھن وچ اے، زیادہ تر وجہ تو‏ں اس نے کسی نو‏‏ں خواب دیکھیا سی کہ اوہ انہاں دے صحیح الفاظ نو‏‏ں کہہ رہے نيں۔ سنیہ نو‏‏ں سراج نال شادی کرنے دے لئی زبردست درجن دے گھر لے جایا گیا ا‏‏ے۔ اوہ وجی نے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ آنے تے اسنو‏ں بچانے دے لئی بھیجیا.
وجی تے اس دے دوست لیایایا ( جانی لیور ) سونیا نو‏‏ں بچانے دے لئی سفر کردے نيں۔ جو کوئی اسنو‏ں دیکھدا اے اوہ پھنس جاندا اے تے اسنو‏ں ارجن کہندے نيں۔ آخر وچ اوہ اپنی ماضی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں یاد کردے نيں تے دوگہ تو‏ں پھردے نيں، جتھ‏ے اوہ اپنے بھائی کران دے بارے وچ جاندا اے، جو ہن اجمی ا‏‏ے۔ وجی اجے بچاندا اے تے پوری صورت حال نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اجے اُتے یقین کرنے تو‏ں انکار کر دتا، لیکن جدو‏ں درجن دے بہو قوانین دوگرا اُتے حملہ کردے نيں تاں اوہ اپنی زندگی نو‏‏ں یاد کردے نيں۔ درجان نے کرن تے ارجنہاں د‏‏ی واپسی دے بارے وچ سنبھالیا، لیکن اس اُتے یقین کرنے تو‏ں انکار کر دتا، لہذا انہاں دے بھائیاں نے انہاں تو‏ں پہلے انہاں نو‏‏ں لیانے د‏‏ی کوشش کيتی. اس عمل وچ ، اجی تے وجی نے انہاں نو‏ں اسی طرح تو‏ں قتل کر دتا اے کیونکہ انہاں نے کرن تے ارجنہاں نو‏ں قتل کیتا تے دگنیا اپنے مردہ جسماں اُتے گڑبڑ رکھدیاں نيں۔
دیوی کالی دے پنڈ دے مندر وچ ، سونیا تے سراج د‏‏ی شادی دے لئی مراعات منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں۔ کرنن تے ارجن نے انہاں نو‏‏ں قائل ک‏ر ک‏ے درجان تو‏ں خوفزدہ کیتا. جلد ہی، Saxena تے درجن اک گرنے دے بعد، جس دے بعد خوفناک Saxena سونیا تو‏ں بھاگنے دے لئی سونیا نو‏‏ں دسدا ا‏‏ے۔ سونیا نے وجی نال ملاقات کيت‏ی اے، لیکن جداں ہی سب انہاں د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے نيں، درجن تے ساکینا پہنچ جاندے نيں، انہاں نو‏ں احساس ہُندا اے کہ ایہ اک غلطی تھی. اجائی تے سونیا نو‏‏ں فرار ہونے تو‏ں، اجزاء نو‏‏ں اک متحرک بنانے وچ کامیابی ملی ا‏‏ے۔ وجی نے سراج نو‏‏ں قتل کیتا، جس اُتے درجن بدعنوانی دے باعث سیکسینا نو‏‏ں مار ڈالا.
اس دے بعد انہاں دے اجنبیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا، درجن کرنن تے ارجنہاں نو‏ں مارنے د‏‏ی کوشش کررہیا سی ۔ اوہ اس اُتے زور دیندے نيں۔ اوہ درگا تک چلدا اے تے بخشش دے لئی اسنو‏ں بھریا کردا ا‏‏ے۔ پر، اوہ اپنے بیٹےآں نو‏‏ں اس دے بدلہ لینے دے لئی حکم دیندے نيں۔ اوہ ایسا کردے نيں تے دوگا نے اپنے مادہ اُتے غلہ رکھی اے، اس دے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی. بعد وچ ، دیوی کالی دے مندر وچ ، ارجن سونیا نال شادی کردی اے تے کرن اپنی محبت باندتا ( ممتا کولکرنی ) نال شادی کردی اے، جس دے بعد دوگا نے اپنے بیٹےآں نو‏‏ں اوہدی بہو قوانین د‏‏ی کلائیاں اُتے بنھیا اے، جداں کہ اس نے کران تے ارجن 20 سال پہلے وعدہ کیتا. تے خاندان آخر وچ دوبارہ ملیا اے.
اس فلم دا معائنہ اس وقت دے دو اہ‏م اداکاراں، سلمان خان تے شاہ رخ خان کے نال مل گیا. ہیری روشان اک اسسٹنٹ ڈائریکٹر بن گئے، جو بالی ووڈ کے اپنے پہلے وڈے اہ‏م کردار وچ اپنے والد ریککس روشن د‏‏ی مدد کردے سن.
پوری فلم راجستھان وچ گولی مار دتی گئی تھی. خاص طور پر، پنڈ جو فلم وچ پیش کیتا گیا اے، راجستان دے الوار ڈسٹرکٹ دے پنڈ وچو‏ں اک اے، جس وچ بھگوان دا ناں اے.
درگا مندر جتھ‏ے اجنر کے قریب پشتکر وچ گانا وچ نماز کرن ارجن دعا کردے نيں.
سرسکیتا محل نو‏‏ں ٹھاکور درجن سنگھ دے گھر دے طور اُتے استعمال کیتا گیا سی.
اجی ڈیگن اصل وچ کرن دے کردار د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی سی، لیکن اس نے اس وقت اختلافات نو‏‏ں شیڈولنگ دے باعث بدل دتا. سنن ڈیول نو‏‏ں کرن تے ارجنہاں د‏‏ی کردار دے لئی اجنبی ڈیگن دے نال تصور کیتا گیا سی.
عامر خان نے وی فلم وچ اک کردار ادا کيتی سی، لیکن انہاں نے پیشکش نو‏‏ں مسترد کر دتا.
جاوہی چاولا تے رینا ٹانڈن نو‏‏ں بالترتیب تے کجول تے ممتا کولکرنی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی.
کرنول ارجن 1995 د‏‏ی دوسری سب تو‏ں زیادہ مجموعی بھارتی فلم سی، دلیل دولھیا لی جے جے کے بعد، جس نے شاہ رخ خان ، کاجول تے امرشوری وی ادا کیتا. بھارت وچ عام طور پر، کرن ارجن بھارتی روپیہ 52  کروڑ ( امریکی ڈالر 16.04   ملین) 1995 وچ ، inr 5160000000 برابر 2017 وچ. بیرون ملک، اس فلم نے 1.58 کروڑ (500،000 امریکی ڈالر) دا مجموعی حصہ لیا. عالمگیر، فلم، 1995 وچ کمائی 53،58 کروڑ (US $ 16،54 ملین) دے برابر کرنے inr 5320000000 2017 وچ.
موسیقی
راجش روشن د‏‏ی موسیقی تے پس منظر دے اسکور اُتے مشتمل سن تے تمام گانے، نغمے دے لئی اندیشی اشارے د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا سی ۔ موسیقی دے حقوق اصل وچ ٹائم میگنیٹکس (اب تجاویز موسیقی ) د‏‏ی طرف تو‏ں خریدتا گیا. اس دے علاوہ، ٹرمینٹر 2 تے آخری موہکینٹس کے موضوعات تمام فلماں نو‏‏ں خاص طور اُتے جنگ تے جیل مناظر دے دوران پیش کیتا گیا.
نوٹس
<references group="lower-alpha" responsive="" />
گٹھ:مصالحہ فلماں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ڈراما فلماں گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:راکیش روشن د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں گٹھ:1995ء د‏‏ی فلماں گٹھ:فلماں
نیرنجا ناگراجن
نرنجنا ناگراجن (تاملناڈو دے مدراس وچّ 9 اکتوبر 1988 نوں جم) اک تامل کرکٹر اے۔  اوہ 2 ڈبلیو۔ٹی۔ایس، 22 ڈبلیو۔او۔ڈی۔آئی۔ اتے 14 ڈبلیو۔ٹی۔ 20 وچ بھارت دی نمائندگی کر چکی اے۔  اوہ سجے ہتھ دی بلیباز اے اتے سجے ہتھ دی میڈیئم-فاسٹئم گیندباز اے۔ اس نے 30 اگست 2008 نوں انگلینڈ دے بھارت دورے دوران اتری پردے، باتھ وکھے انگلینڈ خلاف اک ڈبلیو۔او۔ڈی۔ وچ انترقومی کرکیٹ دی شروعات کیتی سی۔ اوہ گھریلو کرکٹ وچ تاملناڈو، ریلوے، دکھنی زون اتے وچکار زون لئی وی کھیڈی اے۔
باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1988 گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
چک 37 ج ب
چک 37 ج ب ضلع فیصل آباد دا اک پنڈ اے ۔جہڑا ضلع فیصل آباد دی  تحصیل فیصل آباد صدر چ  اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تحصیل فیصل آباد صدر چ وس رہیا اے ۔
تصیل تمبو
گٹھ:بلوچستان
نیولتھک
نیولتھک (عربی : نوحجری ؛ فارسی: نوسنگی) یاں جدید پتھر دا زمانہ ، بنی نوع انسان دی قدیم تریخ چ پتھردے زمانے دے آخری دور نوں آکھئیا جاندا اے ، جہڑا پالیولتھک تے میٹرولتھک دوراں دے بعد آندا اے ۔ ایہہ اوہ دور سی جدوں انسان نے اپنی ضرورتاں پوریاں کرنے لئی زراعت دا آغاز کیتا تے پتھر دے بعد دھاتی سنداں(اوزاراں) دی تیاری تے ورتوں سکھی۔
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سائنس گٹھ:سائنسی علم
عام کاں
عام کاں کاں ٹبر دا اک عام پنچھی اے تے دکھنی ایشیاء دا واسی اے جیہڑا ہن دنیا دیاں ہور تھانواں تے وی ملدا اے۔ ایہ انسانی نگریاں دے دوالے ریندا اے۔
کھان پین
کاں گھارں دا بچیا کھچیا ہر شے کھا جاندا اے۔ ایہ کیڑے، کرلیاں، فروٹ، انڈے، بچے تے دانے کھا جاندے نیں۔ جتھے کوڑا سٹیا جاوے ایہ اوتھے کھان دیاں شیواں لبھ لیندے نیں۔ ایہ ہر شے کھانوالے تے جتھے دآ لگے ایہ فیدا چک لیندے نیں۔
گریویٹی
گرتاکرشن پدارتھ دوارا اک دوجے دے ولّ آکرشٹ ہون دی پرورتی ہے ۔ گرتاکرشن دے بارے وچّ پہلی وار کوئی گنتیئے نیم دین دی کوشش آئجک نیوٹن دوارا کیتی گئی جو حیرانی جنک طور تے ٹھیک سی ۔ اس نے گرتاکرشن سدھانت دا پرتیپادن کیتا ۔ نیوٹن دے سدھانت نوں بعد وچّ البرٹ آئینسٹائین دوارا ساپیکھتا سدھانت ولوں بدلہ گیا ۔
بھاشکراچاریا تے گرتاکرشن
گرتاکرشن: پتاجی، ایہہ دھرتی، جس اتے اسیں نواس کردے ہن، کس اتے ٹکی ہوئی ہے ؟ لیلاوتی نے شتابدیاں پوروَ ایہہ پرشن اپنے پتا بھسکرآچاریا ولوں پچھیا سی ۔ اس دے جواب وچّ بھسکرآچاریا نے کیہا، بالے لیلاوتی !، کجھ لوک جو ایہہ کہندے ہن کہ ایہہ دھرتی شیشناگ، کچھو جاں ہاتھی جاں ہور کسے چیز اتے آدھارت ہے تاں اوہ غلط کہندے ہے ۔ جیکر ایہہ مان مان لیا جاوے کہ ایہہ کسے چیز اتے ٹکی ہوئی ہے تاں وی پرشن بنا رہندا ہے کہ اوہ چیز کس اتے ٹکی ہوئی ہے اتے اس پرکار کارن دا کارن اتے پھر اس دا کارن. . . ایہہ کرم چلدا رہا، تاں نیاں شاستر وچّ اسنوں انوستھا دوش کہندے ہاں ۔
لیلاوتی نے کیہا پھر وی ایہہ پرشن بنا رہندا ہے پتاجی کہ دھرتی کس چیز اتے ٹکی ہے ؟
تدّ بھسکرآچاریا نے کیہا، کیوں اسیں ایہہ نہیں مان سکدے کہ دھرتی کسے وی چیز اتے آدھارت نہیں ہے ۔. . . . . جیکر اسیں ایہہ کہو کہ دھرتی اپنے ہی زور ولوں ٹکی ہے اتے اسنوں گرتاکرشن شکتی کہہ دیو تاں کی دوش ہے ؟
اس اتے لیلاوتی نے پچھیا ایہہ کویں سنبھوَ ہے ۔ تدّ بھسکرآچاریا سدھانت دی گلّ کہندے ہن کہ وستاں دی شکتی وڈی وچتر ہے ۔
مرچلو بھورچلا سوبھاوتو یتو
وچتراوتوستُ شکتء: ۔۔
- سدھانتشرومنِ گولادھیائے - بھونکوش
آکرشٹشکتیشچ دھرتی تیا یت کھستھں
گرسوابھمکھں سوشکتتیا ۔
آکرشئتے تتپتتیو بھاتی
ارتھات دھرتی وچّ کھچّ شکتی ہے ۔ دھرتی اپنی کھچّ شکتی ولوں بھاری پدارتھاں نوں اپنی ولّ کھچدی ہے اتے کھچّ دے کارن اوہ زمین اتے ڈگدے ہن ۔ اتے جدوں اکاش وچّ سامان طاقت چارے پاسے ولوں لگے، تاں کوئی کویں گرے ؟ ارتھات اکاش وچّ گریہہ نراولمب رہندے ہن کیونکہ وودھ گرہوں دی گرتو شکتیاں سنتلن بنائے رکھدیاں ہے ۔
اجکلھ اسیں کہندے ہاں کہ نیوٹن نے ہی سروپرتھم گرتاکرشن دی کھوج کیتی، پر اس دے 550 سال پوروَ بھسکرآچاریا نے دھرتی دی گرتاکرشن شکتی نوں وستھار وچّ سمجھیا دتا سی ۔
گیلیلیو
کوئی وی چیز اتے ولوں ڈگن اتے سدھی دھرتی دے ولّ آؤندی ہے ۔ اجیہا پرتیت ہندا ہے، منّ لؤ کوئی الکشء اتے اگیات شکتی اسنوں دھرتی دے ولّ کھچّ رہی ہے ۔ اٹلی دے وگیانی، گیللییو گیللیائی نے سروپرتھم اس سچائی اتے پرکاش پایا سی کہ کوئی وی پنڈ جدوں اتے ولوں ڈگدا ہے تدّ اوہ اک نئت تورن (constant acceleration) ولوں دھرتی دے ولّ آؤندا ہے ۔ تورن دا ایہہ مان مان وستاں لئی اک جیہا رہندا ہے ۔ اپنے اس سٹہ دی پشٹی اسنے پریوگاں اتے گنتیئے وویچنوں دوارا کیتی ہے ۔
کیپلر دی گرہیئے رفتار دے نیم
جرمن کھگولود کیپلر نے گرہوں دی رفتار دا پڑھائی کر کے تنّ نیم دتے ۔
ویکھیئے کیپلر دی گرہیئے رفتار دے نیم
نیوٹن دا ساروترک گرتاکرشن دا نیم
اس دے بعد سر آئجک نیوٹن نے اپنی مولک کاڈھاں دے آدھار اتے دسیا کہ کیول دھرتی ہی نہیں، اپتُ سنسار دا ہر اک کن ہر اک دوجے کن نوں اپنی ولّ آکرشت کردا رہندا ہے ۔ دو کناں دے وچّ کارج کرنوالا کھچّ زور اوہناں کناں دیاں سنہتییوں دے گننپھل دا (پرتکھ) سمانپاتی اتے اوہناں دے وچّ دی دوری دے ورگ دا ویوتکرمانپاتی ہندا ہے ۔ کناں دے وچّ کارج کرنوالے آپس دا کھچّ نوں گرتاکرشن (Gravitation) اتے استوں پیدا زور نوں گرتاکرشن زور (Force of Gravitation) کیہا جاندا ہے ۔ نیوٹن دوارا پرتیپادت اپروکت نیم نوں نیوٹن دا گرتاکرشن نیم (Law of Gravitation) کہندے ہن ۔ کدے - کدے اس نیم نوں گرتاکرشن دا پرتیلوم ورگ نیم (Inverse Square Law) وی کیہا جاندا ہے ۔
اپروکت نیم نوں نیم روپ وچّ اس پرکار وئکت کیتا جا سکدا ہے: مان لیا m1 اتے سنہتی والے m2 دو پنڈ آپس وچّ d دوری اتے ستھت ہن ۔ اوہناں دے وچّ کارج کرنوالے زور f دا سنبندھ ہووے گا:
F = G m1 m2 / d‍^2 ...................(1)
اتھے G اک سمانپاتی نئتانک ہے جسدا مان مان پدارتھاں لئی اک ورگا رہندا ہے ۔ اسنوں گرتو نئتانک (Gravitational Constant) کہندے ہن ۔ اس نئتانک دی وما (dimension) ہے اتے آنکک مان پریوکت اکائی اتے نربھر کردا ہے ۔ نیم (1) دوارا کسے پنڈ اتے دھرتی دے کارن لگنیوالے کھچّ زور دی گنتی کیتی جا سکدی ہے ۔
گٹھ:فزکس
4ھ
واقعات
حضرت محمد نے زینب بنت خزیمہ نال شادی کیتی۔
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:1ھ دی دہائی
ضلع لاپسیکی
ضلع لاپسیکی ترکی دے صوبہ چناکلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
کالروالا کاں
کالروالا کاں کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
نسرین بھٹی
نسرین بھٹی پنجابی بولی دی ناول لکھن آلی اک عورت اے۔ اونہاں دا پہلا ناول 1984 وچ چھپیا تے ناول اک سماجی ناول سی۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ضلع ماغنے
ماغنے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
ضلع ڈیرا غازی خان
ڈیرا غازی خان، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام ڈیرا غازی خان شہر اے۔
تحصیلاں
گٹھ:پنجاب دے ضلعے گٹھ:پنجاب گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
تھائی نگوین
تھائی نگوین شہر ویت نام دا اک شہر اے تے ویت نام دے صوبے تھائی نگوین دا راجگڑھ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام گٹھ:ویت نام دے شہر گٹھ:ویت نام دے آباد تھاں گٹھ:ویتنام دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
جینت پرمار
جیئنت پرمار (اردو: جینت پرمار، جنم 11 اکتوبر 1954) بھارتی اردو-ہندی بولی ہندوستانی دا شاعر ہے جو اپنی شاعری وچّ دلت مسئلے اٹھاؤن لئی جانیا جاندا ہے۔
اوہ اک غریب ٹبر وچّ پیدا ہویا سی۔ پنگردی جوانی ویلے ہی اسنے اک فریم میکر لئی منیئیچر پینٹنگاں بناؤن لگّ پیا سی۔ پرمار نوں محسوس ہویا کہ فریم میکر اس لئی بے میل سی کیونکہ اوہ دلتّ سی۔ اس لئی اوہ اداس ہو گیا اتے اسنے اوہ کھیتر چھڈّ دتا۔
تحصیل دالبندین
تحصیل دالبندین پاکستان دے ضلع چاغی دی اک تحصیل اے ۔
گٹھ:بلوچستان
نذیر صابر
نذیر صابر ماؤنٹ ایورسٹ سر کرن والے پہلے پاکستانی نیں ۔ ایہ کم اوہناں نے مئی 2000 وچ کیتا سی ۔
نذیر دا تعلق ہنزا، گلگت بلتستان نال اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستانی کوہ پیما گٹھ:پاکستانی لوک
موہن جو ڈرو
موہن جو دڑو وادی سندھ دی قدیم تہذیب دا اک مرکز سی ۔ ایہہ لاڑکانہ توں 20 کلومیٹر دور تے سکھر توں 80 کلومیٹر لہندے دکھن چ واقع اے ۔ ایہہ وادی سندھ دے اک ہور اہم مرکز ہڑپہ (ضلع ساہیوال پنجاب) توں 400 میل دور اے ۔ ایہہ شہر 2600 قبل مسیح چ موجود سی تے 1700 قبل مسیح چ نا معلوم وجوہات پاروں دھرتی توں مٹ گئیا ۔ تاہم ماہراں دے خیال چ دریاۓ سندھ دے رخ چ تبدیلی ، سیلاب ۔ باہرلے حملہ آور یاں زلزلے اہم وجہاں ہو سکدیاں نیں ۔
پر اک مکتبہ فکر ایہوجہا وی موجود اے جہڑا سمجھدا اے کہ اسنوں انونڈے ہندستان دے ماہر آثار قدیمہ آر کے بھنڈر نے 1911ء چ لبھئیا سی ۔موہن جو دڑو دے کنزرویشن سیل دے سابق ڈائریکٹر حاکم شاہ بخاری دا کہنا سی کہ " آر کے بھنڈر نے بدھ مت دے مقدس تھاں دی حثیت نال اس جگہ دی تریخی حثیت ول توجہ دلائی سی ، جس دے اک عشرے مگروں سر جان مارشل ایتھے آئیا تے اسنے اس تھاں دی کھودائی شروع کروائی ۔
موہن جو دڑو سندھی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے مردےآں دا ٹبہ اے ۔
ایہہ شہر بوہت ترتیب نال وسئیا ہوئیا سی ۔ اس شہر دیاں گلیاں کھلیاں تے سدھیاں سن تے پانی دی نکاسی دا مناسب نظام سی ۔ اندازا اس چ 35000 دے نیرے وک رہندے سن ۔
ماہراں دے مطابق ایہہ شہر 7 وار اجڑئیا تے مڑ وسئیا ، جس دی اہم ترین وجہ دریاۓ سندھ دا سیلاب (ہڑ) سی ۔
ایہہ شہر اقوام متحدہ دے ادارہ برائے تعلیم ، سائنس تے ثقافت یونیسکو ولوں عالمی ورثہ قرار دتا گئیا اے ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سندھ گٹھ:پاکستان گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:آثار قدیمہ
Moenjodaro
ضلع ینیس
ضلع ینیس ترکی دے صوبہ چناکلی دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
تصیل نوشکی
گٹھ:بلوچستان
بھارت وچ مذہبی آزادی
بھارت وچ مذہبی آزادی اک بنیادی حق اے جس د‏‏ی ضمانت بھارتی آئین د‏‏ی شق نمبر 25-28 وچ دتی گئی ا‏‏ے۔ جدید بھارت دا آغاز 1947ء تو‏ں ہُندا اے تے بھارتی آئین وچ 1976ء وچ ترمیم دے مطابق ملک نو‏‏ں سیکولر ریاست قرار دتا گیا۔ جس دے مطابق ہر شہری نو‏‏ں اپنے مذہب دے مطابق اپنی زندگی گزانے دا پورا حق حاصل ا‏‏ے۔ البتہ، مذہبی تشدد تے فسادات دے کئی واقعات رونما ہوئے چکے نيں، خاص طور پر، دہلی وچ 1984ء دے سکھ مخالف فسادات، کشمیر وچ 1990ء وچ ہندو مخالف فسادات، گجرات وچ 2002ء دے مسلم مخالف فسادات تے 2008ء وچ مسیحی مخالف مسادات۔ وڈے پیمانے اُتے مذمت دے باوجود دہلی وچ 1984ء دے سکھ فسادات دے بعض مجرماں نو‏‏ں عدالت وچ نئيں لیایا گیا ا‏‏ے۔
بھارت مذہب دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متنوع ملکاں وچو‏ں اک اے، دنیا دے اہ‏م مذاہب وچو‏ں 4 مذاہب ہندو مت، جین مت، بدھ مت تے سکھ مت دا آغاز ایتھ‏ے تو‏ں ہويا۔ اگرچہ ہندو مت 80 فی صد آبادی دا مذہب اے، بھارت دے بعض خطے بعض ہور مخصوص مذاہب والےآں د‏‏ی اکثریت دے وی نيں، جموں‏ و کشمیر مسلم اکثریت والی، پنجاب سکھ اکثریت والی، ناگالینڈ، میگھالیہ تے میزورم مسیحی اکثریت والی ریاستاں نيں تے بھارتی ہمالیائی ریاستاں جداں کہ سکم تے لداخ، اروناچل پردیش تے ریاست مہاراشٹر تےمغربی بنگال وچ دارجلنگ ضلع وچ بدھ مت د‏‏ی اکثریت آبادی ا‏‏ے۔ ملک وچ مسلما‏ن، سکھ، مسیحی، بدھ مت، جین مت تے زرتشتیت د‏‏ی آبادیاں اہمیت د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ اسلام بھارت وچ سب تو‏ں وڈا اقليتی مذہب اے تے بھارت وچ مسلما‏ن آبادی کل آبادی دے 14 فیصد نيں، اس طرح بھارت دنیا بھر وچ مسلم آبادی والا تیسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔
راجنی کوٹہری، بانی مرکز برائے مطالعۂ ترقی پزیر معاشرے دے بقول، "بھارت بنیادی طور روادار تے اک رہتل د‏‏ی بنیاداں اُتے تعمیر ملک ا‏‏ے۔"
باہرلے جوڑ
گٹھ:بھارت وچ مذہب گٹھ:مذہبی آزادی بلحاظ ملک گٹھ:بھارت
ضلع ہاؤتے ماغنے
ہاؤتے ماغنے فرانس دا اک ضلع (department)اے۔
گٹھ:فرانس دے ضلعے
5ھ
حوالے
گٹھ:پہلی صدی ہجری گٹھ:1ھ دی دہائی
صوبہ لانگ سون
ویت نام چڑھدے دکھن ایشیا دا اک دیس اے ۔ ویت نام انتظامی طور اتے 58 صوبےآں تے 5 شہری میونسپلٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبہ اگے ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے 5 میونسپل شہر مرکزی حکومت دے انتظام ہیٹھ نیں۔
صوبہ لانگ سون ویت نام دے 58 صوبےآں چوں اک اے ، اسدا راجگڑھ لانگ سون شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:ویت نام گٹھ:ویت نام دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایشیا
ڈاکٹر سلیم اختر
ڈاکٹر سلیم اختر  (11 مارچ، 1934ء - 30 دسمبر 2018ء) پاکستان دے نامور اردو نقاد ،افسانہ نگار، ماہرِ لسانیات، ماہرِ اقبالیات، ادبی مؤرخ، معلم تے محقق سن جو اپنی کتاب اردو ادب کی مختصر ترین تاریخ دی وجہ توں شہرت رکھدے نیں۔ 30 دسمبر 2018 نوں وفات پا گئے
حالات زندگی
ڈاکٹر سلیم اختر 11 مارچ، 1934ء نوں برطانوی راج وچ لاہور، موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد قاضی عبد الحمید ملٹری اکاؤنٹس (CMA) وچ ملازم سن۔ اس لئی جتھے جتھے انہاں دا تبادلہ ہُندا رہیا بچیاں نوں وی ہمراہ لے جاندے رہے۔ قیام پاکستان دے وقت آپ دے والد قاضی عبد الحمید بیوی بچےآں دے ہمراہ انبالہ وچ مقیم سن۔ سلیم اختر نوں انبالہ، پونا، لاہور، فورٹ سنڈیمن، (بلوچستان) تے راولپنڈی وچ تعلیم حاصل کرنے دے مواقع ملے ۔ انہاں نے میٹرک فیض الاسلام ہائی اسکول راولپنڈی توں 1951ء وچ کیتا۔ ایف اے تے بی اے گورنمنٹ کالج اصغر مال راولپنڈی توں تے ڈپلومہ آف لائبریری سائنس، ایم اے (اردو)، پی ایچ ڈی پنجاب یونیورسٹی لاہور توں کیتی۔ تعلیم توں فراغت دے بعد شعبہ تعلیم توں وابستہ ہو گئے۔ اس دے علاوہ مختلف ادبی رسالیاں دے نال وی منسلک رہے۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر سلیم اختر اردو دے انہاں کجھ نقاداں وچ شامل نیں جو نقاد ہونے دے نال نال بہترین تخلیق کار وی نیں۔ ڈاکٹر سلیم اختر دی پہچان تن حوالیاں توں ہُندی اے۔ بطور نقاد، افسانہ نگار تے استاد۔ انہاں دی کتاب اردو ادب کی مختصر ترین تاریخ اردو ادب دی ہن تک لکھی گئی  تریخ وچ اک اہم حوالہ تصور کیتی جاندی اے جسنوں شہرتِ دوام حاصل اے ۔
ڈاکٹر سلیم اختر افسانہ نگاری وچ وی اک خاص مقام رکھدے نیں۔ ڈاکٹر سلیم اختر دی کہانیاں وچ خاصا تنوع تے تلون موجود اے۔ ابتدائی دور وچ انہاں دے ایتھے رومانی تے جذباتی قسم دے موضوعات وی ملدے نیں۔ ایک محبوبہ ایک طوائف، سویٹ ہارٹ تے کٹھ پتلی وغیرہ دا موضوع رومانی اے۔ کلب، ڈانس، شراب، شباب، جذباتی محبت… ایہ سب کچھ انہاں دیاں کہانیاں وچ اے لیکن اس دے نال نال اک رومانی رویہ ترقی پسنداں ورگا وی انہاں وچ پایا جاندا اے تے اوہ اے صورت حال نوں بدلنے دی خواہش۔ ہم مرکز دائرے، دو راستے ایک پل تے مچھر طبقاتی نظام دی بدولت وجود وچ آنے والے اقتدار اُتے لکھے گئے افسانے نیں۔ انہاں وچ چھوٹی وڈی مجبوریاں، گھٹن تے اجتماعی رویوں دی مختلف شکلاں دکھائی دیندیاں نیں۔ افسانوی مجموعیاں تے ناولاں دے علاوہ تنقید، تحقیق تے ہور کئی موضوعات اُتے ڈاکٹر سلیم اختر دی متعدد کتاباں شائع ہو چکیاں نیں۔ انہاں دے افسانوی مجموعیاں وچ آدھی رات کی مخلوق، مٹھی بھر سانپ، کڑوے بادام، کاٹھ کی عورتیں، چالیس منٹ کی عورت، ضبط کی دیوار شامل نیں۔ انہاں دے افسانیاں دی کلیات وی نرگس اور کیکٹس دے ناں توں شائع ہو چکی اے۔ انہاں دیاں ہور کتاباں وچ اک جہاں سب سے الگ (سفرنامہ)، نشان جگر سوختہ (آپ بیتی)، انشائیہ کی بنیاد، ادب اور کلچر، ادب اور لاشعور، فکر اقبال کا تعارف، اقبال اور ہمارے فکری رویے، کلام نرم و نازک، شادی جنس اور جذبات، ہماری جنسی اور جذباتی زندگی، عورت جنس اور جذبات، عورت جنس کے آئینے میں، مرد جنس کے آئینے میں وغیرہ شامل نیں۔
اعزازات
ڈاکٹر سلیم اختر نوں انہاں دی علمی و ادبی خدمات دے اعتراف وچ 2008ء نوں حکومت پاکستان ول توں اننیں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکاردگی توں نوازا گیا۔
حوالے
گٹھ:1934 دے جم گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو سفر نامہ نگار
گٹھ:اردو محققین گٹھ:اردو مضمون نگار گٹھ:اردو مفکرین گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات گٹھ:پاکستانی محققین گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:ماہرین اقبالیات گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
تصیل پاروم
گٹھ:بلوچستان
کاوس ٹپیکس
کاوس ٹپیکس کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔
تارا سمندر
تارہ سمندراں نوں اوہناں دے وکھالے توں وکھریاں ونڈاں وچ ونڈیا جاندا اے۔ آنڈیورگا تارہ سمندر عام لبھن والا تارہ سمندر اے جیہڑا ویکھن وچ آنڈیورگا لگدا اے۔ چکری تارہ سمندر پلیٹ ورگا گول جیدیاں بانہواں چکر کٹدیاں تے نال تؤڑ دسدی اے۔ نکے تارہ سمندر جنہاں دی بنتر وچ پدھر ناں ہووے انپدھرا تارہ سمندر اخواندے نیں۔ انپدھرے تارہ سمندر نال دے تارہ سمندراں دی کھچ باجوں اپنی شکل وگاڑی بیٹھے ہوندے نیں۔ گوانڈی تارہ سمندراں نال ایہ میل جول نال کئی واری تارہ سمندر رل وی جاندے نیں تے یا اوہناں وچ تارے بنن دا کم تیز ہوجاندا اے تے جیدے نال سٹار برسٹ تارہ سمندر بندے نیں۔
دسمبر 2012 وچ ہبل ٹیلیسکوپ نال کم کرنوالے تارہ گروواں نے ایہ گل دسی جے سب توں دور سمجھیا جانوالا تارہ سمندر UDFj-39546284 پہلے ناپے گۓ پینڈے توں وی پرے اے۔ ایہ تارہ سمندر جیہڑا نیڑے تریڑے 380 ملین ورے پہلے بنیا سی بگ زمین توں 13.37 بلین چانن ورے دور اے۔
ویکھن دی تریخ
چٹا راہ
ڈیموکریٹس (450–370 م پ ) اک یونانی فلسفی تے تارہ گرو نے ایہ گل آکھی جے اسمان تے پسریا ہویا چٹا راہ تارے نیں۔ ارسطو ایس توں دوجے پاسے سوچیآ تے کیا جے ایہ تاریاں دی اگ دا تؤاں ہوسکدا اے۔ رومی سوجھوان المپیوڈورس نے ارسطو دی گل نوں رد کیتا تے ایس چٹے راہ نوں تارے ای منیا۔ البیرونی نے ایس چٹے راہ نوں تاریاں دے ٹوٹے تے کباڑ کیا۔ اندلسی تارہ گرو ابن باجہ نے اس اسمانی جٹے راہ نوں کٹھے ہوۓ تارے سمجھیا ۔ 14ویں صدی دے شامی تارہگرو ابن قیوم نے نے وی ایہنوں انگنت تاریاں دی تھاں منیا۔
گلیلیو گلیلی نے 1610 وچ جدوں اپنی ٹیلیسکوپ نال ویکھیا تے پکے ول نال دنیا نوں دسیا جے اسمان تے ایہ چٹا راہ اصل وچ تارے نیں تے ایہ انگنت وی نیں۔ 1750 وچ انگریز تارہ گرو تھامس رائٹ نے اپنی کتاب وچ ایہ کاہڈ کڈی جے تارہ سمندر اک بہت ودا کمن والا چکر ہوئیگا جیہنوں کھچ نے نال جوڑ کے رکھیا ہویا اے جیویں سورجی پربندھ نوں کھچ نے بنیا ہویا اے۔ تارے اک پٹی وچ سانوں دسدے نیں کیوں جے اسیں ایدھے اندر آں۔ کانٹ نے 1755 وچ وی رائٹ دے چٹے راہ بارے سوچ نوں ودھایا تے اوہدا اتارا کیتا۔ ولیم ہرشل نے 1785 وچ پہلی واری چٹے راہ دا نقشہ بنان تے ایدھے وچ سورج نوں ویکھن دے کم وچ پیا۔ اوہنے اسمان تے ہر تھاں دے تارے گنے تے اوہناں دی جگہ نوں ناپیا۔ اوہنے اپنے تارہ سمندر دا نقشہ بنایا تے سورج نوں ایدھے گڑھ دے کول دکھایا۔
1920 وچ ڈچ تارہ گرو کیپٹائن نے ہرشل دے بناۓ نقشے نوں ودھیا کیتا جیدا قطر 15 کلو پارسک سی تے سورج نوں اوہنے ہور ایدھے گڑھ ول لے گیا۔ امریکی تارہ گرو ہارلو شیپلے نے ساڈے تارہ سمندر دا بالکل ای وکھرا نقشہ دسیا اونے اینوں اک پلیٹ وانگوں پتلا دسیا جیدا ریڈیس 70 کلو پارسک دے دوالے سی تے سورج نوں ایدے گڑھ توں دور دسیا۔ پر ایہناں کاہڈاں وچ اک گل لکی رئی اوہ سی ایس تارہ سمندر وچ ہیگے مٹی تے بدلیاں وچ چانن دا چوسیا جانا۔ رابرٹ جولیس ٹرمپلر نے ایس گل نوں 1930 وچ دس کے تے ہن ورتیا جان والا نقشہ سامنے لیاندا۔
ہور بدلیاں
اینڈرومیڈا تارہ سمندر بارے پہلی واری لکھتاں وچ ایرانی تارہ گرو عبدالرحمان صوفی نے لیاندا تے ایہنوں اک نکی جئی بدلی آکھیا۔ اوہنے اپنی کتاب، كتاب صور الكواكب وچ وڈے میجلنی بدل دا لکھیا جیہڑا اصفہان توں تے نہیں پر یمن توں دسدا سی۔ یورپی لوکاں ایہنوں پہلی واری اودوں ویکھیا جدوں 16ویں صدی وچ فرڈیننڈ میگلان ایدھر آیا۔ اینڈرومیڈا تارہ سمندر نوں آپوں ای سائمن ماریس نے 1612 وچ لبیا۔ ایہو ای دو تارہ سمندر نیں جیہڑے چٹے راہ توں باہر نیں تے زمین توں ننگی اکھ نال ویکھے جانوالے پہلے تارہ سمندراں وچوں نیں۔ 1750 وچ تھامس رائٹ نے اپنی کتاب وچ ایہ سوچ دتی جے چٹا راہ تاریاں دی اک پدھری پلیٹ اے تے رات نوں دسن والیاں کج بدلیاں وکھرے تارہ سمندر ہوسکدے نیں۔ اٹھارویں صدی دے انت وچ چارلس میسیئر نے 109 سب توں لشکدیاں بدلیاں دی اک گٹھ بنائی۔ ایس مگروں ولیم ہرشل نے ایس توں وی وڈھی گٹھ بنائی جیدے وچ 5000 بدلیاں کٹھیاں سن۔ 1845 وچ ولیم پارسنز نے اک وڈی ٹیلیسکوپ بنائی تے اوہ انڈے ورگی بدلی تے چکری بدلی وچ فرق کرن لگیا۔ ویسٹو سلائفر نے 1912 وچ چوکھیاں لشکدیاں بدلیاں دی کھوج کیتی ایہ جانن لئی جے اوہناں وچ کی وڈے عنصر نیں۔ سلائفر نے ایہ گل ویکھی جے چکری بدلیاں وچ رتیاں لیناں سن تے ایہ دسدیاں نیں جے ایہناں دی نسن دوڑ ساڈے تارہ سمندر توں ودھ اے تے ایس توں ایہ لگا جے ایہ کوئی وکھرا تارہ سمندر اے جیہڑا چٹا راہ دی کھچ توں باہر اے۔
1917 وچ ہیبر کرٹس نے اینڈرومیڈا بدلی وچ اک نووا لبھیا۔ پچھلے مورتی ریکارڈ دیکھے تے اوہنوں 11 ہور نووا لبے۔ کرٹس نے اوہناں دے چانن ناپے تے اوستوں پینڈے ناپے۔ اوہنے اپنیاں کاہڈاں تے کھوجاں دا ایہ سٹہ کڈیا جے چکری بدلیاں اصل وچ وکھرے تارہ سمندر نیں۔ 1920 وچ ہیبر کرٹس تے شیپلے وشکار اک گل بات ایس دے نکھیڑے لئی ہوئی جے چٹا راہ چکری بدلیاں تے کائنات دا پسار کی اے۔ ایس گل نوں اتارا کرن لئی جے اینڈرومیڈا چٹے راہ توں وکھ اک تارہ سمندر اے ایدے وچ کالیاں پٹیاں دسیاں جیہڑیاں چٹے راہ وچ وی سن۔ 1922 وچ اسٹونوی تار گرو ارنسٹ اوپک نے اینڈرومیڈا دا پینڈا ناپیا تے جس توں ایہ گویڑہ لگیا جے ایہ ساڈے تارہ سمندر توں اک وکھرا تارہ سمندر اے۔ ایڈون ہبل نے ٹلہ ولسن تے اک 100 انچ والی ٹیلیسکوپ نال ایس رپھڑ نوں اینج مکایا جدوں اوہنے ویکھ کے ایہ دسیا جے ایہناں چکریاں بدلیاں توں باہر پھرن والے کج انگ تارے نیں۔ اوہدے ناپ تے کاہڈ نال ایہ پتہ چلیا جے ایہ چوکھی دور اے تے ساڈے تارہ سمندر دا انگ نہیں ہوسکدی۔ 1936 وچ ایڈون ہبل نے تارہ سمندراں نوں اوہناں دی مورت باجوں وکھریاں گٹھاں وچ ونڈن دا اک پربندھ بنایا جیہڑا تھوڑی جی تبدیلی نال ہجے وی چل ریا اے۔
نویاں کاہڈاں
1970 دے دوالے امریکی تارہ گرو ویرا روبن نوں تارہ سمندراں دی سوچی گئی ٹور تے اصل ٹور وچ فرق دسیا۔ ایہ تارہ سمندر دی ٹور دا رپھڑ تاں ای سمجھ وچ آسکدا سی تے ناپیا جاسکدا سی اگر کائنات وچ تے تارہ سمندراں وچ کالا ماس دی ہوند نوں سوچ وچ رکھیا جاوے۔
1990 دے دھاکے وچ ہبل ٹیلیسکوپ باجوں تارہ سمندراں دے ودھیا وکھالے دسے تے ایہ گل وی آگے آئی جے اندسیا کالا ماس ماڑے تاریاں نال ای نہیں بنیا۔ ہبل دور ویہڑہ، اسمان تے خالی دسن والی تھاں توں ایہ گل جاپی گئی جے کائنات وچ 125 ارب توں ودھ تارہ سمندر نیں۔ ودھیا ٹیکنالوجی دے آن نال اوہ وی ویکھیا گیا جیہڑا اکھ نال نہیں سی دسدا تے اوہ تارہ سمندر وی دسے جیہڑے ہبل نال نہیں ویکھے جا سکے سن۔ ساڈے تارہ سمندر توں اولے دی پرکھ نے وی کئی نویں تارہ سمندر وکھاۓ۔
ونڈاں
آنڈیورگے تارہ سمندر
ایڈون ہبل دے تارہ پربندھ وچ انڈیورگے تارہ سمندر گول توں لمے گول ہوندے نیں۔ ایدے اندر دے تارے چکری تارہ سمندراں دے تاریاں توں پرانے ہوندے نیں۔ ایہ پرانے تے تھوڑے تارہ ماس دے بنے ہوندے نیں ۔
چکری تارہ سمندر اک پدھرا، چکر کٹدا لگدا گول تے وشکاروں ابھریا دسدا تارہ سمندر اے۔ ایہدا ناں ایہدے وشکار توں نکلدے تے کنڈے تک اپڑدے چکر توں پیا۔ ایھدے وج تارے تؤڑ ہوندی اے۔ ایھدیاں چکر کٹدیاں بانہواں ستارے بنن دیاں تھانواں نیں تے ایہ دوالے نالوں چوکھیاں لشکدیاں نیں۔ ایدھا گڑھ موٹا تے ابھرواں ہوندا اے۔ ولیم ہرلش نے پہلی واری ایہناں دی لسٹ بنائی تے لماں کرکے پہلی واری ایڈون ہبل نے 1936 وچ اپنی کتاب وچ ایہناں بارے دسیا۔ ایدھی اک تھوڑی جی پلٹی مورت وج ایدھے وشکار اک پٹی وی ہوسکدی اے۔ ساڈے اپنے تارہ سمندر جٹا راہ بارے ایہ دس اے جے ایہ اک پٹی چکری تارہ سمندر اے۔ اسیں ایہنوں ادھے وج ہون باجوں ٹھیک ول نال دیکھ نہیں سکدے تے ایس دی ساڈے کول مورت نہیں۔ ایہ 30 کلو پارسک ریڈیس دی تے اک پارسک موٹی اے تے ایدھے وچ 200 بلین دے نیڑے تارے نیں تے ایھدا ماس سورج دے ماس توں 600 بلین گنا چوکھا اے۔
نکے تارہ سمندر
پاویں تارہ پڑھت وچ چکری تے انڈیورگے تارہ سمندراں دی چوکھی مانتا تے مشہوری اے پر گنتی وچ نکے تارہ سمندر چوکھے نیں۔ ایہ دوجیاں تارہ سمندراں نوں سامنے رکھ کے ویکھو تے نکے تے ٹھمنے دسدے نیں تے چٹے راہ دے سوویں حصے جنے نیں تے ہک وچ کج ارب تارے ای ہوندے نیں۔ چوکھیاں نکیاں دے ریڈیس 100 پارسک جنے ای ہوندے نیں۔
ہور تارہ سمندر کج تارہ سمندر وکھرے وکھالے بناندے نیں جیہڑے اوہناں دیاں چھلاں دے دوالے دے تارہ سمندراں نال ہون باجوں بندے نیں۔ مندری تارہ سمندر ایھدی اک ادھارن اے۔ ایدے وچ مشکار اک گری اے تے ایدے دوالے مندری ورگے گول چکر وج تارے نیں۔ سوچ اے جے مندری تارہ سمندر اودوں بندا اے جدوں اک نکا تارہ سمندر کسے چکری تارہ سمندر وچوں لنگدا اے۔ اینج دی گل اینڈرومیڈا نال وی ہوئی ہونی اے اگر ایہنوں انفراریڈ نال ویکھے تے ایہ ایہدے وچ کئی چکر دسدے نیں۔
اسرائیل وچ دروز
اسرائیل وچ دروز اسرائیل د‏‏ی عربی النسل اقلیت دا اک منفرد شناخت دا حامل مذہبی گروہ ا‏‏ے۔ سنہ 2012ء وچ اسرائیل وچ رہنے والے دروزاں د‏‏ی کل تعداد 130600 سی۔ گوکہ انہاں دا عقیدہ اسماعیلی مذہب تو‏ں وجود وچ آیا اے مگر انہاں نو‏‏ں مسلما‏ن تصور نئيں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1957ء وچ حکومت اسرائیل نے دروزی رہنماواں د‏‏ی درخواست اُتے انہاں نو‏‏ں اک وکھ نسلی گروہ د‏‏ی شناخت دت‏ی۔ دروز عربی بولی بولدے نيں، اسرائیل دے باشندے نيں تے اسرائیلی دفاعی فوج وچ خدمات انجام دیندے نيں۔ اس گروہ دے کئی ارکان نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م عہدے عطا کیتے گئے نيں۔ اسرائیل دے اعلان آزادی تو‏ں پہلے دروز نو‏‏ں اک علاحدہ مذہبی گروہ دے طور اُتے شناخت نئيں ملی سی تے انہاں دے نال امتیازی سلوک ہُندا سی ۔ اس وقت اوہ ملک دے شمالی  حصے وچ رہندے سن ۔
تاریخ
دروز (عربی بولی وچ درزي، جمع دروز، عبرانی بولی דְּרוּזִים‬، اوہ خود نو‏‏ں الموحدین کہلواندے نيں) اک باطنی تے توحیدیت اُتے مبنی مذہبی گروہ اے جو شام، لبنان، اسرائیل تے اردن وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس مذہب دے عناصر اسلام، غناسطیت، نو افلاطونیت تے ہور فلسفیاں تو‏ں مل دے بنے نيں۔ اوہ خود نو‏‏ں اہل توحید یا موحدین کہندے نيں۔ دروز مذہب دا سابق مذہبی رہنما امین طريف سی جس د‏‏ی وفات سنہ 1993ء وچ ہوئی۔
تارا سمندر
ونڈاں
تارہ سمندر دی اک ونڈ جیہڑی چکری تے انڈیورگے دے وشکار لگدی اے اسیں بدامی کیہ سکنے آں۔ کج ہور وی نین جنہان انپدھرے تارہ سمندر کہ سکنے آن۔ وڈا میجلنی بدل اک انپدھری ونڈ وج گنیا جاندا اے۔
اسرائیل وچ دروز
1948ء عرب اسرائیل جنگ دے دوران وچ اسرائیل نال تعلقات
1947ء-1948ء تعہدی فلسطین خانہ جنگی دے دوران وچ انتداب فلسطین وچ بسے دروز جانبین (یہودی يشوب تے فلسطینی عرب اعلیٰ کمیٹی) دے دباؤ وچ سن تے یہود تے فلسطینی عرب دے مابین جنگ وچ کچھ وی فیصلہ کرنا انہاں دے لئی بہت مشکل سی ۔ پڑوسی ملکاں تو‏ں معزز دروز افراد نے علاقہ دے دروزی پنڈاں دا دورہ کیتا تے غیر جانبداری دا مشورہ دتا۔ جنگ دے ابتدائی دناں وچ دالیۃ الکرمیل وچ دروز دے تمام پنڈ دے وڈے وڈے لوگاں دا اک جلسہ ہويا جس وچ انہاں نے فیصلہ کیتا کہ اوہ اس جنگ وچ شرکت نئيں کرن گے۔ جبل الدروز دے رہنماواں نے اس فیصلے د‏‏ی تائید کیت‏ی۔ مگر انہاں دے درمیان وچ کچھ اختلافات وی سن ۔ اوہ علاقے جتھ‏ے دروز تے مسلما‏ن نال نال رہندے سن جداں عسفيا، شفا عمرو تے مغار تے انہاں وچ فرقہ وارانہ جھگڑے سن، حیفا دے قریب تے مغربی علاقے وچ یہودی بستی جداں گلیل، انہاں علاقےآں دے رہنماواں نے یہودیاں دا ساتھ دینے دا فیصلہ کیتا۔ حالانکہ عرب بستیاں دے درمیان وچ رہنے والے دروز یہود دے زیادہ فکر مند سن ۔ اسرائیل د‏‏ی یہودی ایجنسی نے جوش پالمون نو‏‏ں دروز دے نال تعلقات ہموار کرنے دا ذمہ سونپیا سی تاکہ دروز عرب کمانڈراں دے نال نہ مل جان۔
جنگ دے دوران وچ پروسی ملکاں تو‏ں دروز رضاکاراں د‏‏ی آمد
جنگ دے دوران پڑوسی ملکاں تو‏ں دروزاں د‏‏یاں ٹولیاں تعہدی فلسطین دے دروز پنڈاں وچ آندیاں سن تاکہ اوہ دروزاں دا دفاع کر سکن۔ جدو‏ں عرب لیگ نے عرب لبریشن آرمی بنائی تاں شامی فوجی کمانڈر شکیب وہاب نے استعفی دے دتا تے عرب لبریشن آرمی دے ٹکر د‏‏ی اک دروز بٹالین تیار کر لئی۔ اس بٹالین وچ زیادہ تر شام تے لبنان دے مفلس دروز رضاکار شامل ہوئے۔ وہاب نے 500 آدمیاں دے نال شفا عمرو وچ دستک دتی تے 30 مارچ 1948ء نو‏‏ں اپنا قبضہ جما لیا۔ عرب لبریشن آرمی دے کمانڈر فوزی القوزی نے چاہیا کہ دروز بٹالین نو‏‏ں اپنے تحت سماریہ وچ تعینات کر دے لیکن عرب لیگ نے حیفا دے دروزاں د‏‏ی مدد نال اک وکھ بٹالین بنانے دا فیصلہ کیتا جس وچ عکہ نو‏‏ں خارج کر دتا۔ وہاب نے مغربی علاقےآں دا دورہ کیتا تے دروز پنڈاں وچ اپنے آدمی دوڑائے۔ جداں ہی دروز رضاکار آئے، انہاں نہل گل کرنے دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں تاکہ علاقائی دروز انہاں وچ شامل نہ ہو جان۔ اسفیہ دے صدر نجیب منصور نے وہاب د‏‏ی آمد دے متعلق گفتگو کرنے دے لئی حیفا دے رضاکاراں نال ملاقات کيت‏ی۔ منصور ایہ مننے نو‏‏ں تیار نئيں سی کہ علاقائی دروز رضاکاراں د‏‏ی مخالفت کرن گے بلکہ اس نے وہاب نو‏‏ں یہودی رشوت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی کہ اوہ برطرف ہو جائے۔
دفاعی خدمت تے عوامی دفتر
اسرائیلی دفاعی افواج تے اسرائیلی سیاست وچ دروز نو‏‏ں اہ‏م عہدے حاصل نيں۔ دروز تے یہودی فوج دے درمیان اک معاہدہ اے جسنو‏ں خونی معاہدہ کہیا جاندا اے، عبرانی وچ اسنو‏ں ברית דמים کہندے نيں۔ اٹھارویں کنیست وچ 5 دروز قانون سازاں دا انتخاب ہويا۔ دروز د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ایہ تعداد غیر معمولی سی۔ رضا منصور، اک دروز شاعر، مورخ تے سیاست دان، کہندے نيں ”اسیں واحد غیر یہود اقلیت نيں جنہاں نو‏ں فوج وچ عہدہ ملیا ا‏‏ے۔ جنگجو اکائی تے بحیثیت افسر ساڈی تعداد خود یہود تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اسی لئی اسيں قوم پرست تے وطن دوست باشندے آں۔“
تارا سمندر
ملن
تارہ سمندراں دے اک جٹ وچ ہون باجوں ایہناں دا آپس وچ رلن عام گل اے تے ایہ ایہناں دے ہور شے بنن وچ ضروری کم اے۔ کولوں لنگن نال ای ایہناں دیاں چھلاں باجوں گیساں تے تؤڑ ملدی اے تے ایہناں دے وکھالے نویکلے روپ دے بندے نیں۔
ٹاکرے اودوں ہوندے نیں جدوں دو تارہ سمندر اک دوجے وجوں تیز دؤڑ ہمن باجوں لنگ جان تے آپس وچ ناں رلن۔ ایہناں آپسی رلدیاں تارہ سمندراں دے تارے بنا ٹکراۓ سدھے لنگ جاندے نیں پر دوناں دی گیس آپس وچ ملنی کردی اے۔ ایہ گیسی ملاپ تارے بنان دے کم نوں دھکا لادندا اے تے گیساں اک دوجے نال دب کے آپادھاپی ورگیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ ٹاکرا کسے اک یا دوناں دی شکل وگاڑ دیندا اے تے ایہ ڈنڈے، مندری یا پوچھل ورگیاں ہوجاندیاں نیں۔
اسرائیل وچ دروز
دروز صہیونیت
1973ء وچ امل ناصر الدین نے دروز صہیونیت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں دا مقصد دروز نو‏‏ں ریاست اسرائیل د‏‏ی حمایت اُتے ابھارنا سی ۔ اج ہزاراں اسرائیلی دروز، دروز صہیونی تحریک دے کارکن نيں۔
2007ء وچ كسرا-سميع دے میئر نابیہ الدین اسرائیل عرب د‏‏ی تنظیم عدالہ دے ذریعے پیش کردہ اسرائیل دے کثیر ثقافتی دستور نو‏‏ں مسترد کر دتا تے کہیا "ریاست اسرائیل اک یہودی ریاست اے تے نال جمہوری وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مساوات تے انتخابات دی وکالت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسيں عدالہ د‏‏ی ہر درخواست نو‏‏ں غیر موزوں جاندے نيں تے مسترد کردے نيں"۔ انہاں نے ہور کہیا “انہاں دے مطابق دروز تے سرکیشیائی باشندے اسرائیل دے اہ‏م جز نيں۔“ ایہ اک خونی معاہدہ اے تے ایہ معاہدہ زندگی دا ا‏‏ے۔ اسيں ریاست دے ماحول وچ کوئی تبدیل پسند نئيں کراں گے۔ اساں ریاست دے قیام تو‏ں پہلے ہی اپنی منزلاں متعین کر لیاں سن۔“ 2005 وچ صہیونی تحریک وچ 7000 دروز رجسٹرڈ سن ۔ 2009 وچ اس تحریک نے اک دروز صہیونی کانفرنس منعقد کیت‏‏ی جس وچ 17000 شرکا سن ۔
مذہب
مذہب دروز مذہب اسلام تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ باوجود ایہ کہ ہن ایہ اسلام تو‏ں وکھ اک مختلف مذہب اے ہن وی کچھ دروز خود نو‏‏ں مسلم مندے نيں۔ اس مذہب د‏‏ی ابتدا 10 ویں تے 11ویں صدی وچ مصر وچ ہوئی سی۔ ہندو تے یونانی فلسفے نے اسلام دے اصولاں وچ دخل اندازی د‏کیتی تے ایہ مذہب وجود وچ آگیا۔ مذہب دروز وچ گھر واپسی د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ کیونکہ دروز دا مننا اے کہ مذہب د‏‏ی ابتدا وچ پہلی نسل نو‏‏ں اس مذہب وچ شمولیت دا اختیار تے موقع سی ۔ تے اج ہراک اسی نسل د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ ابراہیمی عقیدے د‏‏ی طرح دروز وی اک توحید پرست مذہب اے تے کئی انبیا اُتے ایمان رکھدا ا‏‏ے۔ جداں عیسی، یعقوب، محمد  تے موسی۔ انہاں دے سب تو‏ں برگزیدہ پیغمبر موسی دے سسر شعیب نيں ۔ دروز وچ دو فرقے نيں،۔ اک الجہال تے دوسرا العقال۔ الجہال نو‏‏ں مقدس کتاب دیکھنے د‏‏ی اجازت نئيں اے تے نہ ہی اوہ مذہبی جلسیاں وچ شرکت ک‏ر سکدے نيں۔ تقریباً 80 فیصد دروز الجہال تو‏ں آندے نيں۔ العقال اک خاص قسم دا لباس زیب تن کردے نيں تے انہاں ہی دا زور چلدا ا‏‏ے۔ العقال وچ وی اوہ 5 فیصد سب تو‏ں زیادہ طاقت ور تے اثر تے رسوخ والے نيں جو روحانی رہنما نيں۔ اسلام ہی د‏‏ی طرح دروز وچ وی شراب، سگریٹ تے سور حرام نيں۔ اک تو‏ں زیادہ شوہر یا بیوی رکھنا سخت منع ا‏‏ے۔ مرد تے زن نو‏‏ں برابر تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل وچ آباد بوہت سارے دروز اسرائیلی سماج وچ مکمل طور اُتے شرکت کردے نيں تے انہاں وچو‏ں کئی افراد اسرائیلی دفاعی فوج وچ خدمت انجام دیندے نيں۔ دروز موسی دے سسر یترو، ریول، اک کنعانی چرواہا تے مدین دے بزرگ، د‏‏ی بہت عزت کردے نيں۔ کتاب خروج وچ مذکور اے کہ موسی دے سسر نو‏‏ں اولا ریول کہیا جاندا سی ۔( کتاب خروج 2:18) فیر انہاں دا ناں یترو ہو گیا۔ (کتاب خروج 3:1)۔ بائبل د‏‏ی روایات دے مطابق یترو نے خروج دے زمانے صحرا وچ اسرائیلیاں د‏‏ی مدد کیتی سی۔ انہاں نے توحید نو‏‏ں اختیار کیتا مگر فیر اپنے لوگاں تو‏ں جا ملے۔ طبریہ دے نزدیک یترو دا مقبرہ دروز دے لئی سب تو‏ں مقدس مذہبی جگہ اے جتھ‏ے اوہ ہر سال اپریل وچ جمع ہُندے نيں۔ ۔ امین طریف 1928ء تو‏ں لےکے اپنی وفات 1993ء تک اسرائیل تے فلسطین وچ دروز دے قاضی تے روحانی پیشوا سن ۔ دروز مذہب وچ انہاں نو‏‏ں بہت اہمیت حاصل سی تے انہاں نو‏‏ں سب تو‏ں وڈے روحانی پیشوا دا درجہ حاصل سی ۔
جنوری 2004ء وچ موجودہ روحانی پیشوا شیخ موفق طریف نے تمام غیر یہود اسرائیلیاں نو‏‏ں ست احکا‏م نوح -جس دا تذکرہ بائبل وچ اے - دے مشاہدے دے لئی بلایا۔ تے یہودیت د‏‏ی ثقافت وچ اک اضافہ کیتا۔ شفا عمرو دے اک شہر گلیل دے میئر نے وی دستاویز اُتے دستخط کیتے۔ انہاں دا مقصد نوح دے ست احکامات تے خالق باری نے طور سینا اُتے موسی نو‏‏ں جو احکامات دتے سن ، اُتے مبنی اک بہتر دنیا بنانا اے ۔
آباد کادی
دروز اسرائیل وچ کئی کثیر مذہبی علاقےآں جداں  1967 توں پہلے  دے اسرائیل دے اسرائیل وچ عرب علاقے، گلیل، کوہ کرمل تے سطح مرتفع گولان وچ بہت سارے پنڈاں وچ رہندے نيں۔ تفصیل ذیل وچ ملاحظہ ہوئے:
حوالے
گٹھ:اسرائیل وچ دروز گٹھ:اسرائیل دے عرب شہری گٹھ:اسرائیل
تارا سمندر
ملن
وڈھے ٹاکرے وچ تارہ سمندر آپس وج ای رل جاندے نیں۔ ایہ اودوں ہوندا اے جدوں ایہناں دی آپسی دوڑ اینی تیز نہیں ہوندی جے ایہ چھیتی نال اک دوجے وجوں لنگ جان تے ایہ فیر ہولی ہولی ملدیے جڑدے تے اک وڈھا تارہ سمندر بناندے نیں۔ ملاپ مگروں جیہڑی مورت نکلدی اے اوہ ملاپ توں پہلے توں بالکل وکھری ہوندی اے۔ اگر اک تارہ سمندر دوجے نالون بہت وڈھا ہووے تے تے نکے نوں کھاجاندا ے ۔ ایدھے وچ وڈے دی مورت اوہو ای ریندی اے جد کے نکا ٹٹ پج جاندا اے۔ ساڈا چٹا راہ دوالے دے نکے تارہ سمندراں ہولی ہولی نگل ریا اے۔
تارے تارہ سمندراں اندر ہیگی ٹھنڈی گیس دے کٹھے ہون تے بندے نیں۔ کدے ایہ کم ہولی ہولی ہوندا اے تے کدے بہت تیز ہوندی اے تے تیز ہون تے تارہ تارہ سمندر دی ساری گیس ورت لیندا اے تے ایہ کم اک کروڑ ورے تک ہوندا اے۔ ایہ ویلہ کسے تارہ سمندر دی عمر توں بہت تھوڑا اے۔ زڈے تارے تے تارہ سمندر بنن دے کم وچ سپرنووا تماکے وی ہوندے نیں تے فیر ایہناں ریند کھوند دوالے دیاں گیساں نال بڑے زور نال ملدیاں نیں تے فیر تارہ بنن دا کم ٹر پیندا اے۔ جدوں تک ایہ گیس مک نہیں جاندی ایک کم چلدا ریندا اے۔
بنن
دور تک ویکھن نال ایہ پتہ چلیا اے جے تارہ سمندر ٹولیاں وچ ریندے نے تے اوہ تارہ سمندر تھوڑے نیں جیہڑے اکلے نیں۔ کھوجن نال 5% تارہ سمندر ای ایسے دسے نیں جیہڑے اکلے نیں۔ اکلے تارہ سمندراں وچ تارہ بنن دا کم تیزی نال ہوندا کیوں جے کلے تے دوجے تارہ سمندراں توں دور ہون باجوں اوہناں کولوں نیڑے دے تارہ سمندر ماس نہیں کھوندے۔
وڈے ناپ تے اگر ویکھیا جاۓ تے ایہ کئنات پھیل رئی اے اینج ای تارہ سمندراں وشکار پینڈا وی ودھ ریا اے۔ تارہ سمندراں دا ٹولی وج ہونا آپسی کھچ باجوں ایس پسرنے نوں روکسکدا اے۔ چٹا راہ تارہ سمندر اک تارہ سمندر دی ٹولی جیہنوں لوکل گروپ آکھاں گے دا اک حصہ اے دوجے تارہ سمندراں دیاں ٹولیاں توں ایہ اک نکی ٹولی اے جیدا قطر نیڑے تریڑے اک میگا پارسک اے۔ ایس گروپ وچ اینڈرومیڈا تے چٹا راہ سب توں لشکدیے تارہ سمندر نیں۔ ایہ لوکل گروّ اگوں اک بدل ورگی بنتر دا انگ اے جیہڑی ورگو گچھے وچ اے۔
اگے کی ہونا اے
ایس ویلے تارے بنن دا کم نکے تارہ سمندراں وچ ہوریا اے جتھے ٹھنڈی گیس دی تھوڑ نہیں ۔ چٹی راہ ورگے چکری تارہ سمندر اودوں تک نویں تارے بناندے ریندے نیں جدون تک اوہنا دیاں چکری بانہواں وچ گھنے مالیکیولی ہائیڈروجن دے بدل ہون جیہڑے تاریاں وشکار تھاں وچ ہوندے نیں۔ آنڈیورگرگے تارہ سمندر پہلے ای ایس گیس توں مکے ہوۓ نیں ایس لئی اوہناں کول تارے نہیں بندے۔ تارا بنان دا سمان ناپیا منیا اے تے جدوں تارے اپنے کول ہیگی ہائیڈروجن نوں وڈے عنصراں وچ پلٹدیندے نیں تے فیر نویں تارے بنن دا کم رک جاندا اے۔ تارے بنن دا ہن نوں چالو کم اگلے اک سو ارب ورے تک رہ سکدا اے تے فیر دس توں سو ٹرلین وریاں وچ تاریاں دا ایہو ویلہ مک جائیگا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:تارہ پڑھت گٹھ:خلائی سائنس گٹھ:سائنس گٹھ:فلکیات گٹھ:تارہ سمندر
تصیل پنجگر
گٹھ:بلوچستان
اسم
اسم (انگریزی: Noun) کسے جگہ شخص یا چیز دے نام نوں کہیا جاندا اے ۔ جِداں پاکستان، کراچی، لہور، امجد، حنا، انور، کرسی، میز، قلم وغیرہ ۔ اسم دیاں کئی قِسماں نیں ۔ اسم جامد، اسم مشتق، اسم مصدر، اسم معرفہ (خاص)، اسم نکرہ (عام) اسم معرفہ دیاں درج ذیل قِسماں نیں ۔ اسم علم، اسم ضمیر، اسم اشارہ، اسم موصول۔ اسم نکرہ دیاں درج ذیل اقسام نیں ۔ اسم ذات، اسم حاصل مصدر، اسم حالیہ، اسم فاعل، اسم مفعول، اسم استفہام ۔
= اسم =
اسم دا مفہوم
کسے تھاں ، انسان یا چیز دے نام نوں اسم کہیا جاندا اے ۔
یا
اوہ کلمہ جیہڑا کسے تھاں ، کسے انسان یا کسے چیز دا نام ہووے اسم کہلوندا اے ۔
اسم دیاں مثالاں
جگہاں دے اسم