cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمد علی عمری
تعلیم و تحصیل
15 یا 16 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں نے نجف اشرف دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے حوزہ علمیہ وچ تحصیل علم وچ مشغول ہو گئے تے حوزہ دے مقدمات و سطوح دے مراحل نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد درس خارج وچ وارد ہوئے۔ انہاں نے کچھ عرصہ حوزہ علمیہ قم تے مشہد وچ وی گذارا تے اوتھ‏ے دے علماء تو‏ں استفادہ کیندا۔
اساتذہ
thumb|شیخ عمری دے ناں آیت اللہ خامنہ ای دا وکالت نامہ
مدینہ واپسی
1370 ق وچ اوہ آیت اللہ سید محسن الحکیم د‏‏ی مرجعیت دے شروع وچ انہاں دے حکم اُتے مدینہ واپس آ گئے تے مدینہ دے شیعاں د‏‏ی رہبری د‏‏ی ذمہ داری قبول کیتا۔ اوہ اس زمانہ وچ بوہت سارے مراجع تقلید دے نمائندے سن جداں:
خدمات
شیخ عمری نے بہت ساریاں خدمات انجام دتیاں نيں جنہاں وچ مسیتاں تے امام بارگاہاں د‏‏ی تعمیر تے اسلامی و شیعی مناسبات دا احیاء کرنا شامل نيں۔ نخاولہ دے مشہور ترین علاقہ وچ شیعاں دا امام باڑہ اے کہ جو شیخ عمری دے مشہور مزرعہ دے درمیان محصور ا‏‏ے۔ اسی طرح تو‏ں انہاں نے شہر مدینہ وچ حوزہ علمیہ د‏‏ی تاسیس کیتی اے جس وچ حوزہ د‏‏ی ابتدائی تعلیم تو‏ں لےک‏ے درس خارج تک دے دروس تدریس ہُندے نيں۔ مسجد تے انہاں دا دفتر اسی مزرعہ وچ واقع نيں جو شیخ عمری دے مزرعہ دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ رات نو‏‏ں بوہت سارے زائرین جنہاں وچ ایرانی وی ہُندے نيں، اوتھ‏ے نماز دے لئی جاندے نيں۔ اوتھ‏ے اذان وچ اشھد ان علیا ولی اللہ د‏‏ی آواز سنائی دیندی ا‏‏ے۔ اسی طرح تو‏ں انہاں نے اوتھ‏ے زائرین دے لئی اک مہمان خانہ مضیف امام حسن علیہ السلام دے ناں تو‏ں بنایا اے تے مذہبی مناسبتاں وچ اوتھ‏ے اُتے محافل و مجالس منقعد ہُندیاں نيں۔
قید و ناکا‏م پھانسی
thumb|شیخ عمری د‏‏ی تشییع جنازہ دا اک منظر شیخ عمری نے اپنی عمر دے 45 سال سعودی عرب د‏‏ی جیل وچ گذارے تے انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی دے کچھ سال دے بعد جیل تو‏ں آزاد ہوئے۔ آل سعود د‏‏ی عدالت وچ کئی بار انہاں نو‏ں پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی لیکن ہر بار کسی نہ کسی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی پھانسی ٹل گئی۔ آخری بار انہاں دے پھانسی دے تمام مقدمات فراہ‏م ہوگئے لیکن اوہ بطور معجزہ اس تو‏ں نجات پا گئے۔ اس پھانسی تو‏ں نجات پانے د‏‏ی داستان خود اوہ اس طرح تو‏ں بیان کردے نيں: مینو‏ں پھانسی دینے دے تمام امکانات فراہ‏م ہونے دے بعد، کئی مہینے جیل وچ رکھیا گیا۔ آخر کار جدو‏ں پھانسی د‏‏ی تریخ آ گئی تاں مینو‏ں ملاء عام وچ ہزاراں شیعاں تے بعض سعودی افسراں دے سامنے پھانسی د‏‏ی جگہ تک لے جایا گیا۔ رسی میری گردن وچ ڈال دتی گئی، ميں نے حضرت زہرہ السلام اللہ علیہا تو‏ں توسل کیتا۔ جدو‏ں پھانسی دا بھندا کھِچیا گیا تاں تقریبا 30 سکینڈ دے بعد رسی ٹُٹ گئی تے میں بیہوش ہو گیا۔ جدو‏ں مینو‏ں ہوش آیا تاں 35 دن گذر چکے سن تے میں مدینہ دے اک ہاسپیٹل وچ ایڈمٹ سی اس وقت مینو‏ں سمجھ وچ آ چکيا سی کہ میں نجات پا چکيا آں۔
منابع
گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ علما گٹھ:بقیع وچ مدفون افراد گٹھ:سعودی عرب دے شیعہ علما گٹھ:شیعہ شخصیتاں
محمد مخدوم شاہ
سید محمد مخدوم شاہ سیال شریف دے روحانی پیشوا خواجہ شمس الدین سیالوی دے خلیفہ خاص سن ۔
سلسلہ نسب
سید محمد مخدوم شاہ دا تعلق سادات تو‏ں سی۔ آپ دا سلسلہ نسب کچھ ایويں ا‏‏ے۔
تعلیم
محمد مخدوم شاہ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد ماجد سید علی شاہ تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ پاکپتن شریف ، تونسہ شریف تے سیال شریف وچ علوم متداولہ د‏‏ی تحصیل و تکمیل حاصل کيتی۔
بیعت و خلافت
سید مخدوم شاہ علوم دینیہ د‏‏ی تکمیل دے بعد وطن واپس تشریف لائے۔ اپنے وطن وچ اپنے والد گرامی دے زیر نگرانی سلوک و طریقت د‏‏ی منازل طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بعد وچ سیال شریف تشریف لے گئے۔ خواجہ شمس العارفین سیالوی نے آپ نو‏‏ں بیعت کیتا تے خلافت عطا فرمائی۔ مرشد کامل نے ہدایت فرمائی کہ وطن جاک‏ے دین د‏‏ی خدمت دا فریضہ سرانجام دتیاں۔
درس و تدریس
عطائے خلافت دے بعد محمد مخدوم شاہ نے اپنے مرشد کال دے حکم اُتے سوہاوہ شریف وچ ہی تعلیم و تدریس تے تبلیغ دا کم شروع کر دتا۔ والد ماجد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے نقش قدم اُتے قائم رہ‏‏ے۔ آپ نے پونچھ، مظفر آباد، مری تے پنجاب دے مسلماناں وچ دین د‏‏ی خدمت کيتی۔ آپ د‏‏ی ساری زندگی ریاضت و مجاہدات ، درس و تدریس تے تبلیغ دین وچ گزاری۔ آپ طالبان حق نو‏‏ں تصوف تے تزکیہ نفس د‏‏ی تعلیم دے نال دینی تعلیم وی دیندے سن ۔
تلامذہ
سید مخدوم شاہ دے پاس مریدین و طلبہ دا اک جم غفیر ہُندا سی جس د‏‏ی رہائش و طعام دا بندوبست آپ کردے سن ۔ آپ دے چند تلامذہ دا ناں درج ذیل ا‏‏ے۔
مزارات اُتے حاضری
سید محمد مخدوم شاہ اکثر پاکپتن شریف، اجمیر شریف تے لاہور وچ دات‏ا گنج بخش دے مزار اُتے حاضر ہُندے سن تے فیوض و برکات حاصل کردے سن ۔
معاصرین
سید محمد مخدوم شاہ دے معاصر بزرگان وچ خواجہ سید پیر مہر علی شاہ گولڑوی تو‏ں آپ دے گہرے تعلقات استوار سن ۔ آپ اکثر انہاں دے پاس حاضر ہُندے۔ انہاں دے علاوہ حضرت خواجہ سید نیاز علی شاه سرسید اں شریف وی آپ دے معاصر بزرگ سن ۔ آپ انہاں دے پاس وی سرسیداں تشریف لے جاندے سن ۔ آپ د‏‏ی خواجہ سید نیاز علی شاہ دے نال قریبی رشتہ داری وی سی۔ حضرت خواجہ سید رستم علی شاہ سرچھہ شریف تے گڑھی افغانان دے خلفاء دے نال وی آپ دے خصوصی مراسم سن ۔
سیرت
سید محمد مخدوم شاہ شریعت مطہرہ دے پابند سن ۔ آپ اپنے زمانے دے ولی کامل، شیخ الحدیث تے شیخ الفقہ سن ۔ آپ نو‏‏ں فقہ اُتے اس حد تک عبور سی کہ کہندے جے علوم فقہ د‏‏ی تمام کتاباں غائب ہوئے جائے تاں وچ تمام کتاباں فیر تو‏ں نويں سرے تدوین کر لاں گا۔ آپ سادہ غذا کھاندے سن تے چائے زیادہ پسند کردے سن ۔ غذا وچ مکئی د‏‏ی روٹی تے دُدھ شامل ہُندا سی۔ آپ بہت سخی سن ۔ آپ بوقت عصر سیر دے لئی گھر تو‏ں نکلدے تاں جو پیسے گھر وچ ہُندے یا جیب وچ اوہ سب یتامی، بیوہ تے ملنے والے بچےآں وچ تقسیم کر دیندے سن ۔
حلیہ
سید محمد مخدوم شاہ دا بدن نجیف و لاغر سی۔ آپ دا چہرہ چمکدار تے درخشاں سی۔
کرامات
خواجہ سید محمد مخدوم شاہ سوہاوی بلاشبہ اپنے دور دے مرد کال تے قطب سن ۔ آپ صاحب کرامت بزرگ سن ۔
وصال
سید محمد مخدوم شاہ اپنی وفات تو‏ں پہلے اک ماہ بیمار رہ‏‏ے۔ آپ دا وصال 19 رجب 1349ھ بمطابق 10 دسمبر 1930ء نو‏‏ں بروز بدھ ہويا۔
نماز جنازہ
جس روز آپ دا وصال ہويا رات نو‏‏ں مولا‏نا محمد سعید رواندی نو‏‏ں خواب وچ بشارت ہوئی کہ خواجہ مخدوم شاہ سوہاوی دا انتقال ہوئے گیا ا‏‏ے۔ آپ سوہاوہ شریف جا ک‏ے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائاں۔ مولا‏نا موصوف اس رات راولپنڈی وچ سن ۔ صبح بیدار ہونے دے بعد روانہ ہوئے۔ چونکہ پھگواڑی تو‏ں پیدل روانہ ہوئے تے سہ پہر تن بجے سوہاوہ شریف پہنچے تاں جنازہ تیار سی۔ حضرت والا دے صاحبزادے پیر سید حمید اللہ شاہ دے حکم دے مطابق نماز جنازہ پڑھائی۔ نماز جنازہ وچ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ عقیدت منداں تے مریداں نے شرکت کيتی۔
عرس
سید محمد مخدوم شاہ دا عرس ہر سال 16 تا 18 نومبر تک سوہاوہ شریف تحصیل دھیر کوٹ ضلع باغ وچ عقیدت و احترام تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔
اولاد
سید محمد مخدوم شاہ د‏‏ی اولاد وچ چار بیٹے شامل سن ۔ سید ہدایت اللہ شاہ
ستندر سرتاج
کم
ستندر سرتاج دیاں ہن تک چار ایلبماں آئیاں ہن ۔
سرتاج (2010 )
ایہہ سرتاج دی پہلی ایلبم سی ۔ اس ایلبم دے گانے - "سائیں" اتے "پانی پنجاں دریاواں والا " نوں بہت پسند کیتا گیا ۔
چیرے والا سرتاج (2011 )
ایہہ سرتاج دی دوجی ایلبم ہے ۔ پہلی ایلبم وانگ ہی اس دا سنگیت جتندر شاہ دا ہے تے لیبل سپیڈ رکارڈس ہے ۔ اس ایلبم دے گانے - چیرے والا ، دستار اتے موتیا چمیلی بہت پسند کیتے گئے۔
سرتاج لائیو (2012)
ایہہ سرتاج دی لائیو ایلبم ہے ۔ ایہہ شوٕ پنجاب یونویرسٹی ، چنڈی گڑھ اتے آئی ای ٹی بھدل وکھے ہوئے سی ۔
افسانے سرتاج دے (2013)
ایہہ ایلبم بہت سفل ہوئی سی اتے اسدا لیبل فردوس پروڈکشن ہے ۔ اس ایلبم دے گیت - سوہے خط ، مولٰی جی ، پتّ ساڈے ، آخری اپیل بہت سفل ہوئے سن ۔
حوالے
گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی سنگیت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ
تانا دریا لال کولوبس
تانا دریا لال کولوبس پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
گٹھ:پرانی دنیا دے باندر
545ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:540ھ دی دہائی
اندرا ناتھ
اندرا ناتھ (جم 14 جنوری 1938)، اک بھارتی روگ-سائنسدان اے ۔ میڈیکل سائنس وچ اسدا مکھ یوگدان انسان وچ امیون غیر-ردعمل دے ماتحت کارجاں، پرتیکریاواں اتے کوہڑ وچ نساں دا نقصان اتے لیپروسی بائسلس دی کارگرتا لئی مارکراں دی کھوج نال متعلق اے ۔ پرو۔ ناتھ دے ماہراں وچ امیونولاجی (روگ ) ، پیتھولوجی (بیماری) ، میڈیکل بائیوٹیکنالوجی (جیو) اتے سنچاری روگ شامل ہن ۔
کریئر
ناتھ نے ایم۔بی۔بی۔ایس۔ آل انڈیا انسٹیچیوٹ آف میڈیکل سائنسز ( ایمز )، نویں دلی توں کیتی ۔ اوہ یو کے وچ لازمی ہسپتال سکھلائی توں بعد ایم ڈی (پیتھلوجی) دے روپ وچ ایمز وچ شامل ہو گئی۔ 1970 دے دہاکے دوران بھارت وچ 4.5 ملیان دے دنیا وچ دنیا دے سبھ توں ودھ کوہڑ دے مریض ہن۔
1970 وچ ناتھ یوکے وچ اک نپھفیلڈ فیلوشپ نال سی۔ اس ویلے دوران اوہ امیونولاجی وچ مہارت حاصل کرن لئی آئی سی۔ اسنے لندن دے نیشنل انسٹیچیوٹ آف میڈیکل رسرچ ، رائل کالج آف سرجنز اتے ڈاکٹر آر جے ڈبلیو ریس وکھے پروفیسر جون ٹرک دے نال چھوت دیاں بیماریاں، خاص طور اُتے کوہڑ دے کھیتر وچ کم کیتا۔
اسنے ودیش وچ تجربہ حاصل کرن دی اہمیت نوں ویکھیا، پر اوہ اپنا دماغی نکاس بھارت توں بنھاں ہور تھاں نہیں کرنا چاہندی سی۔ اوہ اتے اسدے پتی نے ودیش توں 3 سال بعد بھارت واپس آؤن دا اک سمجھوتہ کیتا سی۔ اوہ 1970 دے دہاکے دے شروع وچ بھارت پرط آئی سی۔
اس نے 2002 وچ نیچر میڈیسن وچ چھپی اک انٹرویو وچ کیہا، "پھر وی، واپس آؤن دا ایہہ بہت ہی دلچسپ سماں سی کیونکہ تسیں محسوس کیتا کہ تسیں کھوج دی رنپالیسی وچ اک کردار نبھا سکدے ہو۔
بھارت واپس آؤن توں بعد، اوہ ایمس وچ پروفیسر گدرشن تلواڑ دے بائیو کیمیکل ڈیپارٹمنٹ وچ داخل ہو گئے، جس نے بھارت وچ امیونولوجی کھوج شروع کیتی سی۔ بعد وچ 1980 وچ اوہ پیتھولوجی ڈیپارٹمنٹ چلی گئی اتے اسنے ایمز وچ ڈپارٹمینٹ بائیوٹیکنالوجی (1986) دا قیام کیتا اتے قائم کیتی۔ اوہ 1998 وچ سیوامکت ہو گئی پر ایئیمئیسئیسئیسئے-ایس۔این۔ بوس رسرچ پروفیسر دے طور تے ایمز وچ کم کرنا جاری رکھدی رہی۔
اوہ بھارتی سائنس نوں عام لئی سجھاء دین لئی پردھان وزیر راجیو گاندھی ولوں اکٹھے کیتے گئے 100 سائنسداناں وچوں اک سی۔
اسنے پائرے اتے میری کیوری یونیورسٹی، پیرس توں 2002 وچ ڈی ایس سی حاصل کیتی۔ اس نوں ملیشیا وچ اے آئی ایم ایس ٹی یونیورسٹی دے ڈین اتے بلیو پیٹر رسرچ سینٹر (لیپرا رسرچ سینٹر)، حیدرآباد دے ڈائریکٹر وجوں تعینات کیتا گیا ۔
کھوج
اسدی رسرچ انسانی کوہڑ وچلے سیلولر امیون پرتکریا اتے اس بیماری نال نساں نوں نقصان پہنچاؤن اُتے مرتکز اے۔ اس دا کم وی کوڑھ دے روگانوآں دے جیوانوآں دے پرتیک وجوں ویکھیا گیا اے۔ اس کول قومانتری رسالیاں وچ ہال ہی وچ ہوئے ترقی بارے 120 توں ودھ پرکاشناواں، سمیکھیاواں، رائے / ٹپنیاں لئی سدا دتا گیا اے۔ اس دی کھوج اتے اس دی پائنیئری دا کم علاج دے ترقی اتے کوس لئی ویکسیناں ول اک اہم قدم ہن۔
کوڑھ اُتے
بھارت دے سٹیٹ ٹی۔وی۔ دوردرشن دے پروگرام یوریکا وچ ٹیلیوژن انٹرویو دوران، اندرا نے کیہا کہ کوڑھ دا کلنک اس اتے کدے وی متاثر نہیں ہویا۔ اسنے ایہہ وی ذکر کیتا کہ کوڑھ بگّ نوں ختم نہیں کیتا جاندا، اس نوں اک چلاک بگّ کہندے ہن جو صرف سریر وچ شانتیپورن طریقے نال جینا چاہندا اے۔ "اس لئی سانوں اس نوں دھیان نال ویکھنا چاہیدا اے۔" اس نے کیہا: " کوڑھ کوئی وی چھوت والا نہیں ہندا۔ اصل وچ ٹھنڈھ، پھلو آدی ودھیرے چھوتکاری ہن۔۔کوڑھ بہت ہولی-ہولی ودھدا اے اتے ایہہ بہت جلدی اندر دخل نہیں ہندا ۔ پرپھلت کرن دا سماں سال لگ جاندا اے۔ اوہ اگے کہندی اے،" ایہہ نساں نوں نقصان پہنچدا اے اتے سریر اپر جو وکرم ہندے ہن، ایہہ مریضاں نوں ڈراؤندے ہن ۔
1983 وچ عالمی صحتَ تنظیم (ڈبلیو ایچ او) ولوں بھارت وچ بہو-دوائی علاج (ملٹی ڈرگّ تھیریپی) پیش کیتی گئی ۔ دیش وچ بیماری دیاں واقعے نے 1983 وچ 57.8 / 10،000 دی پرچلن در وچ 2005 دے اخیر تک 1 / 10،000 توں وی گھٹ دی کمی دیکھی گئی، جدوں بھارت نے جن صحتَ مسئلہ دے خاتمے لئی ڈبلیو ایچ او دے ٹیچے' تے پہنچن دا اعلان کیتا۔ اندرا ورگی سائنسدان دا یوگدان اس ترقی وچ اہم کردار نبھا رہا اے۔
اعزاز
اوہ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز،بھارت ، الہٰ آباد (1988)، انڈین اکیڈمی آف سائنسز، بنگلور (1990)، انڈین نیشنل سائنس اکادمی (آئی ان ایس اے: 1992)، نیشنل اکیڈمی آف میڈیکل سائنسز (بھارت ) (1992)، رائل کالج آف پیتھولوجی (1992) اتے اکائی اکیڈمیز فار دِ ڈویلپنگ ورلڈ ( ٹی۔ڈی۔اے۔ایسّ۔ ) (1995) لئی چنی گئی ۔اوہ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (بھارت)، الہٰ آباد دے وتّ سیکٹری (1995–97)، کونسل میمبر (1992-94، 1998–2006) اتے وائس پریزیڈینٹ (2001-03)، کیبنٹ دی سائنسی صلاح کار کمیٹی دے میمبر، اتے چیئرپرسن، عورتاں سائنسی پروگرام، سائنس اتے تکنالوجی ڈیپارٹمنٹ، بھارت (2003) دی میمبر وجوں چنی گئی ۔
اسنوں 1999 وچ بھارت سرکار ولوں پدم شری، اتے لوریئل-یونیسکو ایوارڈس فار ومین ان سائنس 2002 اتے ہور کئی انعام (اپروکت جَدوَل ویکھو) نوازیا گیا گیا سی ۔
حوالے
<references group="" responsive="" /> گٹھ:بھارتی لوک
مس پوجا
مسّ پوجا پنجابی دی سریلی آواز دے نال-نال شخصیت پکھوں وی بہت پرسدھ ہے۔ thumbnail|250px|2009 وچّ [[کینیڈا چ]] مس پوجا دا جم 4 دسمبر، 1979 ‘چ راجپورا وکھے اندرپال کینتھ اتے سروج دیوی دے گھر ہویا۔ اوہناں دا اصل ناں گرندر کور کینتھ ہے۔ اوہناں دے گھر دا ناں پوجا ہون کرکے اوہناں نے اپنا پروفیشنل ناں وی پوجا رکھنا پسند کیتا۔
گائیکی دا سفر
چھوٹی عمر وچّ ہی اس نوں گاؤن دا شوق لگّ پیا تے اوہناں دے پروار اوہناں دا پورا ساتھ دتا۔ آپ نے سنگیت وچّ پوسٹ-گریجوئیشن تے بی.ایڈّ. پاس کیتی۔ اس نے راجپورا ‘چ بچیاں نوں سنگیت سکھیا دتی۔ اس نے پہلی وار جنوری 2006 ‘چ سنگیت ڈائریکٹر لال کمل نال کم کیتا تے ‘رومانٹک جٹّ’ پہلی ایلبم آئی۔ ایلبم ‘جان توں پیاری’ نوں سبھ توں ودھیا قومانتری ایلبم دا خطاب وی ملیا۔ اوہ 2000 توں ودھ دوگانے گا چکی ہے تے 350 توں ودھ کیسیٹاں کڈھ چکی ہے۔ اس دے گانے ‘پانی ہوگے ڈونگھے جھونا لاؤنا ہی چھڈّ دینا’ نے اس نوں راتو-رات سخراں ‘تے پہنچا دتا۔ مس پوجا کا اصل نام گرندر کور کینت ہے مگر وہ اپنے اسٹیج کے نام مس پوجا کے نام سے جانی جاتی ہیں۔وہ ایک ہندوستانی گلوکارہ اور اداکارہ ہیں جو بنیادی طور پر بھنگڑا ، پاپ اور لوک انواع میں پنجابی گانے گاتی ہیں
مڈھلا جیون
مس پوجا د‏‏ی پیدائش پنجاب وچ ہوئی۔ان دے والد دا ناں اندرپال کینتھ تے والدہ دا سروج دیوی اے ۔و1و اس نے پنجابی یونیورسٹی تو‏ں ووکل تے آلات د‏‏ی مہارت وچ بی اے کيتا۔ انہاں نے پی جی جی سی جی چنڈی گڑھ تو‏ں موسیقی وچ بی ایڈ کیاو3و پوجا نے راج پورہ دے پٹیل پبلک اسکول وچ میوزک ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا۔ سیاست تو‏ں دلچسپی ہونے کیتی۔وجہ تو‏ں انھاں نے بی جے پی وچ وی شمولیت اختیار کيتی تے انہاں نو‏ں ہوشیار پور لوک سبھا محفوظ حلقہ انتخاب دے لئی پیش کيتا گیا سی۔ و1و
موسیقی کیرئر
2006 وچ مس پوجا نے اپنے پہلے جوڑے دے گانے "جان تاں پیاری" تو‏ں ڈیبیو کيتا سی۔2009 وچ ، اس د‏ی پہلی سولو البم "رومانٹک جٹ" سی تے اس البم دے انہاں دے گانے "دو نین" د‏‏ی میوزک ویڈیو کینیڈا دے شہر ٹورنٹو وچ فلمائی گئی سی۔ 2010 وچ ، انہاں د‏‏ی پہلی دو فلماں "پنجابان" تے "چننا سچی موچی" سن۔ 2012 وچ انہاں دے تیسرے سولو البم "جاٹٹیڈ" دے گانے "سونا شونا" د‏‏ی میوزک ویڈیو د‏‏ی شوٹنگ ہانگ کانگ وچ ہوئی سی تے انہاں نے بالی ووڈ انڈسٹری وچ فلم "کاک ٹیل" دے گانے "سیکنڈ ہینڈ جوانی" تو‏ں قدم رکھیا سی۔اس گانے نے لوکاں وچ بے پناہ مقبولیت حاصل کيتی۔ اس دے بعد اس دا کیریئر کوئی خاص ترقی نہ کر سکا۔ 2013 وچ ، انہاں د‏‏ی تیسری فلم "پوجا کیون آ" سی تے چوتھ‏ی فلم "عشق گیاری" سی تے ایہ انہاں دے مردے ہوئے کیریئر نو‏‏ں زندہ کرنے د‏‏ی آخری ناکا‏م کوشش سی۔
گٹھ:1979 دے جم گٹھ:۱۹۷۹ دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:پنجاب، بھارت دے گلوکار
حوالے
گٹھ:پنجابی گائیک گٹھ:پنجابی سنگیت گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:جٹ گٹھ:گلوکارہ گٹھ:اداکارہ
زیتونی کولوبس
زیتونی کولوبس پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
گٹھ:پرانی دنیا دے باندر
شہباز دیاں گلاں
گٹھ:پنجابی کتاباں
ضلع دُکی
ضلع دُکی صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے گٹھ:پاکستان دے ضلعے
قبر جنہاں دی جیوے
گٹھ:پنجابی کتاباں
صوبہ لمبارڈی
لمبارڈی اٹلی دا اک تھاں اے۔
گٹھ:اٹلی دے صوبے گٹھ:اٹلی
نیپالی پورا لنگور
نیپالی پورا لنگور پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
548ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:540ھ دی دہائی
چک 776 گ ب
چک 776 گ ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
دونا روپ
گٹھ:پنجابی کتاباں
صوبہ مارچے
مارچے اٹلی دا اک صوبہ اے۔
احمد راہی:باتاں ملاقاتاں
گٹھ:پنجابی کتاباں
549ھ
باہرلےجوڑ
گٹھ:چھیویں صدی ہجری گٹھ:540ھ دی دہائی
کشمری پورا لنگور
کشمری پورا لنگور پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
جت آہرجگ ادھرے
گٹھ:پنجابی کتاباں
دهستان باغان
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان خنج دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
صوبہ مولیزے
مولیزے اٹلی دا اک صوبہ اے۔
دهستان باغان
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
پنجاب (بھارت)
پنجاب (بھارت) ھندستان دے اک صوبے دا ناں اے جدیاں حداں پاکستان دے صوبے پنجاب، جموں تے کشمیر، ہریانہ ، ہماچل پردیش تے راجستھان نال ملدیاں نیں۔ ایدا رقبہ 50,362 مربع کلومیٹر اے تے ایدے چ 24,289,296 لوک وسدے نیں۔ ایدا راجگڑھ چندیگڑھ اے۔ایدے مشہور شہراں چ امرتسر، لدھیانہ، جلندر تے فیروزپور اے۔
بھارتی پنجاب اس تاریخی پنجاب دا اک حصے اے جدے وچ پاکستانی پنجاب، پاکستانی شمال مغربی سرحدی صوبہ، افغانستان دے صوبے دے کج ٹوٹے، جموں تے کشمیر دا کج علاقہ، ہماچل پردیش، ہریانہ تے دلی ہے گے سن۔ 1947 دی ونڈ ویلے ہن دے پاکستانی پنجاب نوں جدھے وچ بوتے مسلمان سن وکھریاں کر دتا گیا فیر 1968 چ ہماچل پرادیش تے ہریانہ وی وکھرے کر دتے گۓ۔
وائی بیجی پنجاب دا سب توں وڈا کم اے تے اے پورے ھندستان نوں سب توں بوہتی کنک دیندا اے۔ پنجاب چ دوجیاں چیزاں دے وی کارخانے ہے گے نیں۔ بھارتی پنجاب چ پورے ھندستان دے مقابلے چ سب توں گھٹ غریبی اے۔
پنجاب بارے
بھارت دے شمال مغرب وچ واقع پنجاب، بھارت دے سبھ توں خوش حال صوبےآں وچوں اک اے۔ ستلج، بیاس، راوی، چناب اتے جیہلم دیاں پنج ندیاں نے اسدا ناں 'punj-ab' جاں 'پنج پانی دی دھرتی' دتا اے۔ ایہہ پنج ندیاں راج نوں تن حصیاں وچ ونڈدیاں ہن: ماجھا،دوآبائتے مالوا ۔پنجاب مکھ روپ وچ اک کھیتی باڑی راج اے اتے زرخیز مٹی اتے بھرپور پانی دے قدرتی فائدے ماندا اے۔
پنجاب، جو کہ بھارت وچ سبھ توں امیر راج اے، جو اکو جہے گنجھل دار لوکاں دے جیونت سبھیاچار دے نال گھمدا اے، اتے ہر طرحاں دیاں مشکلاں دے باو جود خوش حالی دے راہ اُتے اگے ودھیا اے۔ صنعت اتے کوشش ولوں کامیابی دی کہانی وچ ہر سمبھاوی موقعے نوں بدلن دی اپنی انمول سٹائل نال، پنجاب ہمیشہ بھارت دی ترقی کہانی وچ سبھ توں اگے رہا اے۔ پنجاب - "بھارت دی فوڈ ٹوکری اتے گرنتھی"، نوں 1991–92 توں لے کے 1998–99 اتے 2001 توں 2013–14 تک لگاتار دس سالاں لئی کھیتی باڑی پھلار سیواواں لئی قومی پیداوار اوارڈ نال اعزازی کیتا گیا اے۔
چھوٹے، مدھم اتے وڈے پدھر دے صنعتاں دے متحد ترقی راہیں پنجاب ہن تیزی نال ادیوگیکرن ول ودھ رہا اے۔ پنجاب نوں بھارت وچ ودھیا بنیادی ڈھانچہ منیا جاندا اے؛ اس وچ سڑک، ریل اتے ہوائی رابطہ شامل اے جو پورے کھیتر وچ مکمل ہن۔ عالمی بینک سٹڈی، 2009 مطابق لدھیانہ (پنجاب) نوں بھارت وچ بزنس کرن دا سبھ توں ودھیا تھاں منیا گیا اے۔
قومانتری ہوائی اڈا امرتسر اتے قومانتری ہوائی اڈا ایس اے ایس نگر دی اپگریڈیشن دے نال، پنجاب دکھنی ایشیا وچ ودھیا اتے آسانی نال سفر کرن والے یاتریاں دے نال نال وپاری تھاںاں وچوں اک وجوں تیار اے۔ تلونڈی صابو، راجپرا اتے گوئندوال صاحب وکھے تن نویں پاور پراجیکٹ قائم کرکے پنجاب نے پاور سرپلس راج دا درجہ حاصل کیتا اے۔
قیام
بھارت دے پنجاب صوبے دا قیام 1947 وچ ہوئیا جدوں بھارت دے بٹوارے نے سابقہ برطانوی پنجاب صوبے نوں بھارت اتے پاکستان وچ ونڈ دتا۔ زیادہ تر مسلم مغربی حصہ پاکستانی پنجاب دا صوبہ بنیا جدوں کہ سکھاں والا زیادہ تر مشرقی حصہ بھارت دا پنجاب راج بن گیا۔ اس بٹوارے وچ کئیاں لوک اجڑ گئے اتے مذہبی دنگے پھیل گئے کیونکہ بہت سارے سکھ اتے ہندو مغرب اتے کئی مسلمان مشرق وچ وسے ہوئے سن۔ کئی چھوٹیاں پنجابی شاہی ریاستاں جنہاں وچ ریاست پٹیالہ وی شامل سی، بھارتی پنجاب دا حصہ بن گئیاں۔
سن 1950 وچ دو وکھرے راج بنے؛ پنجاب وچ سابقہ پنجاب راج صوبہ شامل سی، جدوں کہ پٹیالہ، نابھہ، جیند، کپورتھلہ، مالیرکوٹلا، فریدکوٹ اتے کلسیا دیاں شاہی ریاستاں نوں ملا کے اک نواں راج قائم کیتا گیا، پٹیالہ اتے ایسٹ پنجاب سٹیٹس یونین (پیپسو)۔ ہماچل پردیش نوں کئی شاہی ریاستاں اتے کانگڑا ضلعے ولوں اک یونین علاقہ  بنایا گیا۔ سن 1956 وچ پیپسو نوں پنجاب راج وچ ملا دتا گیا اتے پنجاب دے ہمالیا وچ پیندے کئی شمالی ضلعیاں نوں ہماچل پردیش وچ شامل کر دتا گیا۔
1947 دی بھارت-ونڈت توں بعد برطانوی بھارت دے پنجاب صوبے نوں بھارت اتے پاکستان درمیان ونڈ دتا گیا سی۔ 1966 وچ بھارتی پنجاب دی مڑ ونڈ ہوئی اتے نتیجے وجوں ہریانہ اتے ہماچل پردیش ہوند وچ آئے اتے پنجاب دا موجودہ راج بنیا۔ ایہہ بھارت دا اکلا صوبہ اے جتھے سکھ اکثریت وچ ہن۔
یونانی لوک پنجاب نوں پینٹاپوٹامیا ناں نال جاندے سن جو کہ پنج اکٹھے ہندے دریاواں دا اندرونی ڈیلٹا اے۔ پارسیاں دے پوتر گرنتھ اویسٹا وچ پنجاب کھیتر نوں پرانے ہپیؤ ہیندو جاں سپت-سندھو (ستّ دریاواں دی دھرتی) نال جوڑیا جاندا اے۔ برطانوی لوک اس نوں "ساڈا پرشیا" کہہ کے بلاؤندے سن۔ تریخی طور تے پنجاب یونانیاں، مدھ ایشیائیاں، افگانیاں اتے ایرانیاں لئی بھارتی اپ-براعظم دا پرویش-دواریش رہا اے۔
کھیتی باڑی پنجاب دا سبھ توں وڈا صنعت اے۔ ایہہ بھارت دا سبھ توں وڈا کنک اتپادک اے۔ ہور پرمکھ صنعت ہن: سائنسی سازاں، کھیتی باڑی، کھیڈ اتے بجلی متعلق مال، سلائی مشیناں، مشین سنداں، سٹارچ، سائیکلاں، کھاداں آدی دا اساری، وتی روزگار، سیر-سپاٹہ اتے دیودار دے تیل اتے کھنڈ دا پیداوار۔ پنجاب وچ بھارت وچوں سبھ توں ودھ اسپات دے رڑھویاں ملاں دے کارخانے ہن جو کہ فتہگڑھ صاحب ضلعے دی اسپات نگری منڈی گوبندگڑھ وکھے ہن۔
شبد اتپتی
پنجاب فارسی بولی دے دو شبداں 'پنج' اتے 'آب' دا میل اے جسدا مطلب اے پنج پانی اتے جسدا شبدی مطلب اے پنج دریاواں دی دھرتی۔ ایہہ پنج دریا ہن:ستلج، بیاس، راوی، چناب اتے جہلم۔
اتہاس
مہامبھارت سماں دے دوران پنجاب نوں پنچند دے ناں نال جانیا جاندا سی । ہڑپا (اس ویلے پنجاب، پاکستان،پاکستان وچ) جاے شہراں کرکے سندھو-گھاٹیو رہتل پنجاب علاقے دے کافی وڈے حصے وچ پھیلی ہوئی سی۔ ویدی رہتل سرسوتی دے کنارے پنجاب سمیت لگبھگ پورے اتری بھارت وچ پھیلی ہوئی سی۔ اس رہتل نے بھارتی اپّ براعظم وچ آن والے سبھیاچاراں تے کافی اثر پایا۔ پنجاب گندھار، مہانجنپد، نند، موریا، شنگ، کشان، خفیہ خاندان، پلاس، گجر-پرتیہار اتے ہندو شاہی سمیت مہان پرانے سامراج دا حصہ سی۔ مہان سکندر دے انویشن دے دور مشرقی سیما سندھو ندی دے کنڈے سی۔ کھیتی باڑی نکھری اتے وپاری شہراں (جویں جالندھر اتے لدھیانہ) دی جائداد وچ وادھا ہویا۔
اپنے جغرافیائی ٹکانے کرکے پنجاب دا علاقہ پچھم اتے مشرق ولوں لگاتار حملیاں اتے حلیاں ہیٹھ رہا۔ پنجاب نوں فارسیاں، یونانیاں، ستھیئناں، ترکاں، اتے افگانیاں دے حملیاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ اس کرکے پنجاب نے کئی سو سال کوڑا خون-خرابہ جھلیا۔ اسدی وراثت وچ اک نویکلا سبھیاچار اے جو ہندو، بتکنیک، فارسی/پارسی، مدھ-ایشیائی، اسلامی، افغان، سکھ اتے برطانوی تتاں نوں جوڑدا اے۔
پاکستان وچ تکشلا شہر بھرت (رام دا بھرا) دے پتر تقش ولوں تھاپیا گیا سی۔ اتھے دنیا دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی، تکشلا یونیورسٹی، سی جسدا اک استاد مہان ویدی وچارک اتے سیاستدان چانک سی۔ تکشلا موریا سامراج دے ویلے ودئک اتے انٹیکجوئل چرچہ دا بہت وڈا مرکز سی۔ ہن ایہہ ستعینات دیس دا اک عالمی وراثت ٹکانا اے۔
پنجاب اتے کئی فارسی سامراجاں دے وچ رابطہ دا ہ سماں خاص اہمیت رکھدا اے جدوں اسدے کجھ حصے جاں تاں سامراج دے نال ہی رل گئے جاں فارسی بادشاہاں نوں ٹیکساں دے بھگتان بدلے آزاد علاقے بنے راے۔ آؤن والیاں صدیاں وچ، جدوں فارسی مغل سرکار دی بولی بن گئی، فارسی واستوکلا، شاعری، کلا اتے سنگیت کھیتر دے سبھیاچار دا اک انکھڑواں حصہ سن۔ مدھ 19وی صدی وچ انگریزاں دے آؤن تک پنجاب دی دفتری بولی فارسی سی جس توں بعد ایہہ ختم کر دتی گئی اتے پربندھکی بولی اردو بنا دتی گئی۔
پرانے پنجاب دی کہانی
پرانے پنجاب دیاں جغرافیائی حداں تے سرحداں دو دریاواں نال چلدیاں آئیاں ہن: مشرق (چڑھدے) ول جمنا اتے پچھم (لیہندے) ول سندھ دریا۔ سانجھے پنجاب دی حدبندی طے کرن والے ایہناں دو دریاواں درمیان پنج دریا وہندے ہن۔
پنجاب دیاں پنج ڈویژناں
بٹوارے ویلے پنجاب دیاں پنج ڈویژناں اتے ترقی ضلعے سن۔
پرانا پنجاب بہت وڈا سی جس وچ لہندا پنجاب ( سارا پاکستان ) جموں کشمیر ، ہماچل ، ہریانہ ، راجستھان ، دلی وی آؤندے سی ایہہ ساریاں سٹیٹاں ملا کے اک دیش بندا سی اس سمے پنجاب دیاں پنج ڈویژناں اتے ترقی ضلعے سن۔ پنجاب دے ریتی رواج وکھ سی رہن سہن وکھ سی بولی وکھ سی پہراوا وکھ سی قانون وکھ سی پر انگریزاں دے جان تو بعد سن 1947 نوں ایہناں سیاستداناں نے پنجاب دے 2 حصے کر دتے اک حصے دا پاکستان دیش بن گیا تے اک حصہ بھارت وچ رلا لیا گیا تے پھر پنجاب وی ہور چھوٹا کر دتا گیا جہدے چو راجستھان ، جموں ، کشمیر ، تے دلی کڈھ دتے گئے تے آخر سن 1966 نوں اک وار پھر پنجاب دے ٹکڈے کیتے گئے تے پنجاب وچوں دو ہور سٹیٹاں ہریانہ ، تے ہماچل بنا دتیاں ایہہ سبھ تاں ہی کیتا گیا کہ مڈ دوبارہ کتے سکھ راج قایم ناں ہو سکے تے پنجاب نوں اک چھوٹا جیہا صوبہ بنا دتا کیونکہ ایہہ اک دیش ناں بن سکے ہن تسیں دسو کہ 1947 نوں پنجاب آزاد ہویا سی کہ غلام ایہہ ساڈے لئی آزادی نہیں بربادی سی گھر باہر لٹوائے قتل عام ہویا گھرو بے-گھر ہو گئے زمیناں جائداداں گئیاں انگریزاں نے سن 1849 نوں پنجاب ضبط کیتا سی اتہاس چ ذکر آؤندا آ کہ اس ویلے انگریزی گورنر ہارڈگ تے لارڈ لاریس دا دفتر ( کلکتے ) بھارت دیش وچ سی پنجاب وچ نہی، شاعر شاہ محمد جنگ نامے کتاب وچ لکھدا - جنگ ہند پنجاب دا ہون لگا دوویں پاتشاہی فوجاں بھاریاں نے - مطلب کہ پنجاب تے ہندوستان دوویں وکھ - دیش ہن ایہہ کتاب شاعر ساہ محمد نے 1900 سن تو پہلاں دی لکھی اے جنگنانماں جس وچ سارا سکھ راج دا تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا سارا اتہاس اے، چین دے اہل کار اج وی کہندے آ کہ ساڈی بھارت نال کوئی سندھی نہی آ ساڈیاں سندھیاں سکھ راج نال مہاراجہ رنجیت سنگھ نال سی تے حجے تک بھارت دیاں کئی دیساں نال وپاری سندھیاں سکھ راج دے نام تے چل رہیاں نے
لیہندے پنجاب دے ٹکڑے
لیہندے پنجاب دے ٹکڑے کر کے اس ‘چوں ملتان جاں بہاول پور ورگے خطے کڈھ دتے جان تاں اتہاس نال اس توں وڈی زیادتی کی ہوویگی؟ ایہہ پنجاب دا اوہ خطہ اے جتھے ساڈے صوفی-سنتاں اتے گرو صاحبان نے سرب-سانجھیوالتا دی بانی رچی۔ پنجابی دے آدی شاعر بابا فرید ملتان وچ تعلیم حصول توں بعد قندھار، مکے اتے بغداد دی زیارت تے گئے سن۔ آپ دی بانی وچ لیہندے پنجاب دی بولی دا چوکھا اثر اے۔ اس خطے دے واسیاں دا دعوہ اے کہ اوہ پنجابی نہیں سگوں سرائکی بولی بولدے ہن۔ آپس وچ رچیاں-مچیاں بولیاں نوں نکھیڑنا دو سکے بھراواں دی پیڈی گلوکڑی کھولن وانگ لگدا اے۔ بہاول پور مول دے لوک وڈی گنتی وچ ہندوستانی پنجاب اتے ہور خطیاں وچ وی وسدے ہن۔ اوہناں دی بولی دا اپنا وسمادی رنگ اے جس نال پنجابی بولی نوں ونّ-سونتا ملدی اے۔ سرائکی دے بنیاد تے وکھرا پنجاب منگن والیاں نے پیش صوبے نوں ‘سرائکستان’ دا ناں وی دتا سی۔ ویسے پنجابی نوں حق ادوں وی نہیں سی ملیا جدوں شکرچکیا مثل دے موہری، سردار چڑھت سنگھ دے پوترے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 19 سالاں دی عمر وچ سن 1799 وچ لاہور اتے قبضہ کر لیا سی۔ پنجابیاں دے راج دا سپنا سکھ پنتھ دی ساجنا توں صرف سو سال بعد ہی پورا ہو گیا سی۔ افسوس، پنجابی ماں دے مانمتے پتّ دے راج ویلے لاہور دربار دی بولی پنجابی دی بجائے فارسی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے چڑھدے اتے مدھ پنجاب وچ پیر جماؤن توں بعد کشمیر، ملتان اتے خیبر تک راج جما لیا سی۔ مطلب، پنجاب دیاں جغرافیائی حداں دور-دور تک پھیل گئیاں سن۔ بدیشی اتہاسکاراں نے پنجاب نوں کدے وی اک خطے دے طور تے پروان نہ کیتا۔ ملتان دا علاقہ تاں کئی صدیاں، سندھ دا انکھڑواں حصہ منیا جاندا رہا۔
پنجابی صوبہ
1 نومبر، 1966 نوں وجود وچ آیا۔ اس وچ 17 ضلعے تے 83 تحصیلاں سن۔ نویں پنجاب دی آبادی 1 کروڑ، 11 لکھ، 47 ہزار 54 سی اتے رقبہ 50,225 طبقہ کلومیٹر۔ اس وچ سکھ آبادی 56% سی۔ 1967 دیاں اسمبلی چوناں وچ، 104 حلقیاں وچوں 62 تے 1969 وچ 81 سکھ میمبر چنے گئے سن۔ پہلی نومبر، 1966 نوں قایم ہویا۔
منورنجن
پرانے ویلے منورنجن دے زریعہ گھٹ ہی ہندے سن۔ جدوں میلے لگدے تاں سارا پنڈ ہی ادھر نوں مہار کر دندا۔ کئی-کئی دن توں تیاریاں شروع ہو جاندیاں، نویں کپڑے سیون دے دینے۔ ہریک لئی اندروں-اندری چاء ہندا سی۔ کسے اک پنڈ گیتاں دا اکھاڑا لگنا تاں کئی-کئی پنڈ اس نوں سنن لئی جاندے سن۔ ہریک نے میلے واسطے پیسے جوڑنے۔ کسے نے ونگاں لینیاں، کسے نے ہار شنگار دا سامان۔ ترلے والی پگّ تے پھبویں کڑتے چادرے نال میلہ ویکھنا۔ کڑیاں نے وی پھلکاریاں لے کے ہیڑاں دیاں ہیڑاں ‘چ میلہ دیکھن آؤنا۔ اوہ مداری دا تماشہ دیکھدے سن اتے بھلواناں دے گھول۔ اوہ ہاضمے وچ راے تے اوہناں دا جسا وی بہت ودھیا ہندا سی۔ سو سال دا بابا وی کھیتاں ‘چ گیڑا لا آؤندا سی۔ اوہ سیر دو سیر دودھ ڈیک لا کے پی جاندے سن۔ کلو-کلو بیسن کھا جاندے۔ دودھ ‘چ گھیؤ پا کے پیندے۔ پنجاب دے نوجواناں نوں اپنے سبھیاچار نالوں ناطہ نہیں توڑنا چاہیدا۔
جغرافیہ
پنجاب اتر-مغربی بھارت وچ واقع اے جسدا رقبہ 50,362 طبقہ ک می اے۔ پنجاب اکشانش (latitudes) 29.30° توں 32.32° اتر اتے ریکھانش (longitudes) 73.55° توں 76.50° مشرق وچکار پھیلیا ہویا اے۔ پنجاب دی سرحد اتر وچ جموں اتے کشمیر، اتر-مشرق وچ ہماچل پردیش، دکھن-مشرق وچ ہریانہ، دکھن-پچھم وچ راجستھان اتے پچھم وچ پاکستانی پنجاب نال لگدی اے۔
بھوچال کھیتر
پنجاب دوجی، تیجی اتے چوتھی بھوچال زوناں ہیٹھ آؤندا اے۔ دوجی زون دھیمے، تیجی مٹھے اتے چوتھی بھاری نقصان والی خطرناک زون منی جاندی اے۔
جلگاہاں اتے سیلانی تھاواں
راج وچ کافی تر-بھومیاں، پنچھی شرنمعنےآں اتے جیو-جنتو پارک ہن۔ ایہناں 'چوں کجھ کو ہن: اس توں علاوہ پنجاب دے ندیاں نالیاں ، چوناں اتے پنڈاں دے کئی وڈے چھپڑاں وچ وڈی گنتی وچ کھیتری اتے پرواسی پنچھی آمد کردے ہن ۔
مقامی ندیاں وچ مگرمچھ وی عامَ پائے جاندے ہن۔ ریشم دے کیڑیاں دی کھیتی بہت ہی جاچ نال اتے ادیوگی طور تے کیتی جاندی اے اتے مدھومکھی پالن نال موم اتے شہد حاصل کیتا جاندا اے۔ دکھنی میداناں وچ اوٹھ اتے دریاواں دے نال لگدیاں چرگاہاں وچ مجھاں دے وگّ پائے جاندے ہن۔ اتر-پوربی حصے وچ گھوڑے وی پالے جاندے ہن۔ کجھ جگاواں تے زہریلہ سپّ کوبرا وی پایا جاندا اے۔ ہور کئی ستندھاری جویں کہ اودبلاو، جنگلی سور، چمگادڑ، جنگلی بلے، کاٹوآں، ہرن اتے نیولے وی ویکھن نوں مل جاندے ہن۔
پنجاب دا سیاسی پنچھی باج ، سیاسی پشو کالا ہرن اتے سیاسی رکھ شیشم اے۔
پونپانی
پنجاب دے موسمی لچھن اتّ دی گرمی اتے کڑاکے دی ٹھنڈھ والیاں حالتاں والے منے گئے ہن۔ سلانہ تاپمان -4 توں 47 ڈگری سیلسیس تک جاندے ہن۔ ہمالہ دے پیراں وچ وسے اتر-پوربی علاقے وچ بھاری ورکھا ہندی اے جدکہ ہور دکھن اتے پچھم ول پیندے علاقیاں وچ مینہہ گھٹ پیندے ہن اتے تاپمان ودھ ہندا اے۔
موسم
پنجاب وچ تن مکھ موسم ہندے ہن:
بدلدا موسم
اتھے مارچ اتے شروعاتی اپریل وچ سردیاں اتے گرمیاں دے وچلا بدلدا موسم آؤندا اے اتے اکتوبر اتے نومبر وچ مانسون اتے سردیاں دے وچلا بدلدا موسم آؤندا اے۔
پشو-پودے اتے جیو وبھنتا
پنجاب دا شوالک کھیتر پشو-پودے جیون دی بھنتا وچ سبھ توں امیر اے اتے بھارت دیاں سوخم-دیشی زوناں 'چوں اک سیانیا گیا اے۔ فلدائی پودیاں 'چوں جڑی-بوٹیاں دیاں 355، رکھاں دیاں 70, جھاڑاں جاں لگھو-جھاڑاں دیاں 70, لتاواں دیاں 19 اتے وٹّ-مروڑیاں دیاں 21 قسماں ریکارڈ کیتیاں گئیاں ہن۔ ایہناں توں بغیر بیجانو-دائیانو پودیاں دیاں 31, ناڑی-مکت پودیاں دیاں 27 اتے ننگے بیج والے پودے دی 1 قسم (پائینس روکسبرگی) پائی گئی اے۔ اس کھیتر وچ پشو جیون وچ وی بہت بھنتا ویکھن نوں ملدی اے جس وچ پنچھیاں دیاں 396, کیٹ-پتنگیاں دیاں 214, مچھیاں دیاں 55, بھجنگاں دیاں 20 اتے ستندھاریاں دیاں 19 ذاتیاں شامل ہن۔
قدرتی جنگل
میداناں وچ کوئی قدرتی جنگل نہیں ہن۔ وڈا علاقے صرف گھاہ اتے جھاڑاں نال ہی ڈھکے ملدے ہن۔ ہشیارپور اتے ملتان آدی علاقیاں وچ بہت ہی اتم امباں دی کھیتی ہندی اے۔ ہور کئی پھل جویں کہ سنترا، انار، سیب، آڑو، انجیر، شہتوت، بل، خرمانی، بادام اتے بیر وی بھرپور اگائے جاندے ہن۔
مرد اتے عورت
پنجاب دے پنڈاں دی داستان پرانے ویلے سادگی، کھلھا کھان-پین، میلے، ساڈے سبھیاچار دا انگ سن۔ لوک رجّ کے محنت کردے سن تے سادہ جیون جؤندے سن۔ ساڈے بزرگ پوری محنت نال کم کردے اتے ہر دکھ-سکھ دی گھڑی ہر ویلے حاضر رہندے سن۔ کسے اک بندے دے دکھ نوں سارے پنڈ دا دکھ منیا جاندا سی۔ کسے اک گھر پروہنا آؤنا تاں سارے پنڈ نے اس نوں سر تے چکی رکھنا، اس دا پورا مان ستکار کرنا۔ اس توں علاوہ پورے پنڈ ‘چ ایکتا ہندی سی۔ پرانے ویلے ‘چ ایہہ رجّ کے دودھ پیندے سن۔ پرانیاں بیبیاں چرخے کتدیاں، پھلکاری کڈھدیاں، مکھن رڑکدیاں سن۔ ہریک گھر ‘چ مجھاں رکھیاں ہندیاں سن۔ اوہ آپ ہی اوہناں نوں چارہ پاؤندیاں تے دودھ چوندیاں سن۔ پنڈ دے لوک آپس ‘چ ہی چیزاں دا وٹاندرا کردے سن۔ کوئی دودھ لے کے چھولے تے دانے دندا۔ صفائی وی اوہ آپ کردیاں سن۔
آبادی انکڑے
2011 دی بھارتی مردمشماری مطابق پنجاب دی کل آبادی 27,704,236 اے جس وچوں پرشاں دی گنتی 14,634,819 اے اتے عورتاں دی گنتی 13,069,417 اے۔ حالیہ دور وچ ہور بھارتی صوبیاں، جویں کہ اوڑیسا، بہار اتے اتر پردیش، توں صوبے وچ آؤندی ہندو مزدوراں دی بھاری گنتی چنتا دا موضوع بن گئی اے۔ پنجاب دی 15-20% آبادی ہن ہور صوبیاں توں آئے ہوئے پرواسیاں دی اے۔ صوبہ دی ساکھرتا در 75% اے: پرش ساکھرتا 80.23% اتے عورت ساکھرتا 68.36% اے۔ پنجاب دے مکھ شہراں دی آبادی دی لسٹ اس پرکار اے :-
2. پٹیالہ – 1,354,686
3. امرتسر – 1,183,761
6. فروزپور – 110,091
7. سنگرور – 1,655,169
کھیتی باڑی مکھی صوبہ ہون کرکے ودھیری آبادی پینڈو اے۔ تقریباً 66% آبادی پینڈو کھیتراں وچ اتے 34% شہری کھیتراں وچ رہندی اے۔ صوبے دا لنگ انوپات ترس یوگ اے۔ 2011 دی مردمشماری مطابق پنجاب وچ 1000 پرشاں دے مقابلے صرف 895 عورتاں ہن۔
دھرم
پنجاب دا پرمکھ دھرم سکھی اے جسنوں 66% دے قریب لوک مندے ہن۔ سکھاں دا اتی پوتر گرودوارہ سری ہرمندر صاحب امرتسر شہر وچ اے جسدے لبے سری ادور تخت صاحب وی اے۔ سکھی دے پنج تختاں وچوں تن پنجاب وچ ہی ہن۔ ایہہ ہن: سری ادور تخت صاحب، سری دمدما صاحب اتے سری کیس گڑھ صاحب۔ سکھ کیلنڈر دے مطابق مکھ تیوہاراں (جویں کہ ویساکھی، ہولا-محلہ، گرپرب، دیوالی) دے موقعے تقریباً ہر پنڈ، شہر اتے قصبے وچ وڈا نگر کیرتناں دا انعقاد ہندا اے۔ شہراں اتے قصبیاں توں علاوہ ہر اک پنڈ وچ گھٹو-گھٹو اک گرودوارہ ضرور ہندا اے بھاویں بناوٹ اتے سائز وچ بھنتا ہو سکدی اے۔ ہندو متّ دوجی سبھ توں ودھ منی جان والی متّ اے۔ جات والے ہندو آبادی دا 12% ہن۔ ہندو لوک شہراں وچ زیادہ مرتکز ہن جتھے پرواسی مزدوراں دی آواجائی کارن ایہناں دی فیصد آبادی دی 30 توں 50% تک ہو جاندی اے۔ ہندواں دی پینڈو آبادی قریب 10-12% اے۔ راج دے 22 ضلعیاں 'چوں ترن تارن ضلعے وچ سکھاں دی فیصد سبھ توں ودھ (91%) اے۔ اس توں بعد موگا ضلعے دا نمبر آؤندا اے جدکہ ہشیارپور ضلعے وچ سبھ توں گھٹ (42%) اے۔ پنجابی ہندواں دی بھاری مقدار مشرت مذہبی جیون جیوندی اے جہناں دی سکھی نال ادھیاتمک گنڈھاں ہن جس وچ صرف نجی جیون وچ ہی سکھ گروآں دا ادب-ستکار کرنا ہی شامل نہیں سگوں مندراں دے نال-نال گردوارے جانا وی اے۔ اتھے اسلام (1.57%)، اسائیئت (1.2%)، بدھ دھرم (0.2%) اتے جین دھرم (0.2%) دے دھارنی وی رہندے ہن۔
بولی
پنجابی، جو کہ گورمکھی لپی وچ لکھی جاندی اے، پنجاب دی راج-بولی اے۔ پنجابیاں دے وڈے پیمانے تے کیتے پرواس اتے امیر پنجابی سنگیت کرکے ایہہ بولی پورے بھارت اتے ودیساں وچ مشہور ہو گئی اے۔ ایہہ فلم-نگری وچ کم کردے بہت سارے پنجابیاں کارن ہمیشاں توں ہی بالیوڈّ دا اٹٹ حصہ رہی اے۔ ہن تاں بالیوڈّ وچ پورے دا پورا گیت پنجابی وچ لکھن دا جھکاء وی عامَ دیکھیا جا رہا اے۔ پنجابی پاکستان وچ وی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے اتے پاکستان دے پنجاب صوبے دی سیاسی بولی اے۔ ایہہ ہماچل پردیش، ہریانہ، دلی اتے مغربی بنگال دی دوجی سرکاری بولی اے۔
پنجابی سرکاری سروتاں دے مطابق انگلینڈ وچ دوجی اتے کینیڈا وچ تیجی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے۔ ایہہ دنیا دی دسویں اتے ایشیا دی چوتھی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے۔ اسدیاں بھارتی پنجاب وچ پرمکھ اپ-بولیاں ماجھی، ملوئی، دوآبی اتے پوادھی ہن۔
معیشت
پنجاب دی معیشت سبھ توں ودھ کھیتی باڑی اتے انحصار کردی اے۔ پنجاب دی کل واہی یوگ زمین دے 98.8٪ کھیتر اتے کھیتی باڑی کیتی جاندی اے۔ سن 2003-04 دوران پنجاب وچ اچّ پدھری اتے مدھم پدھری صنعتاں سن، اتے چھوٹے پدھری صنعتاں دی گنتی لگبھگ 2 لکھ 3 ہزار سی۔ "پنجاب راج ایگرو-انڈسٹریز کارپوریشن" (P.A.I.C) راج وچ کھیتی آدھرت صنعتاں دی ایجنسی اے۔ پنجاب انپھوٹیکّ (Punjab Info-Tech) راج وچ اطلاع اتے کمیونیکیشن آدھرت صنعتاں دی ایجنسی اے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب، بھارت گٹھ:بھارت دے راج گٹھ:بھارتی پنجاب گٹھ:ھندستان گٹھ:بھارت
اتلا ویہڑی پورا لنگور
اتلا ویہڑی پورا لنگور پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
گٹھ:پرانی دنیا دے باندر
رن تلوار تے گھوڑا
گٹھ:پنجابی کتاباں
سلطان باہو
سلطان باہو (1628-1691) پنجابی صوفی شاعر سن ۔ اوہ جھنگ پنجاب دے رہن آلے سن۔ اوہناں نے سروری قادری سلسے دی نیوں رکھی۔ صوفیاں تے کتاباں لکھیاں۔ اوہناں دی شاعری کافیاں دی صورت وچ اے جیہناں نوں لوک قوالیاں وچ گوندے نیں۔ حضرت سلطان باہو دا مزار گڑھ مہاراجا پنجاب وچ اے۔
کالے پیرانوالا پورا لنگور
کالے پیرانوالا پورا لنگور پرانی دنیا دے باندراں دے ٹبر دا اک باندر اے۔
سلطان باہو
thumb|باہو دا مزار
ولادت
سلطان العارفین سخی سلطان باہو یکم جمادی الثانی 1039ھ (17 جنوری 1630ء) بروز جمعرات بوقت فجر شاہجہان دے عہدِ حکومت وچ شورکوٹ ضلع جھنگ ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔
شجرہ نسب
آپ اعواݨ قبیلہ نال تعلق رکھدے نيں تے اعواݨاں دا شجرہ نسب علی کرم اللہ وجہہ الکریم تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ اعوان علی کرم اللہ وجہہ الکریم د‏‏ی غیر فاطمی اولاد نيں۔ سخی سلطان باہو ک‏‏‏ے والد سلطان بازید محمد پیشہ ور سپاہی سن تے شاہجہان دے لشکر وچ ممتاز عہدے اُتے فائز سن ۔ آپ اک صالح، شریعت دے پابند، حافظِ قرآن فقیہ شخص سن ۔ سخی سلطان باہو د‏‏ی والدہ بی بی راستی عارفہ کاملہ سن تے پاکیزگی تے پارسائی وچ اپݨے خاندان وچ معروف سن۔ سخی سلطان باہو د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے ہی بی بی راستی نو‏‏ں انہاں دے اعلیٰ مرتبہ د‏‏ی اطلاع دے دتی گئی سی تے انہاں دے مرتبہ فنا فی ھُو دے مطابق انہاں دا اسمِ گرامی باھُو الہاماً بتا دتا گیاتھا جداں کہ سخی سلطان باہو فرماندے نيں: ترجمہ:باہو دی ماں نے ناں باہو رکھیا کیونکہ باہو ہمیشا ہو ک‏‏‏ے نال رہیا۔
جیون
سُلطان باہُ دے جنم بارے وِدواناں دے اِک مت نہیں ہے۔ کُچھ وِدواناں دے مطابق سُلطان باہو دا جیون کال 1629/30 ای. 1690/91 ای. ہی منّدے ہَن کُجھ وِدوان 1631 ای. توں 1691 ای. منّدے ہَن۔ سُلطان باہو دا جنم جھنگ ضلعے دے پِنڈ اوان وِچّ ہویا منّیا جاندا ہے۔ اُسدے پِتا دا ناں بازید محمد اَتے ماتا دا ناں بیبی راستی کُدس سرّا سی۔ باہو نوں مُڈھلی ادھیاتمِک سِکّھیا اپنی ماتا توں گھر وِچّ ہی پراپت ہوئی۔ اُسدا سنبندھ وی شاہ حسِین وانگ قادری سمپردا نال سی۔ باہو شاہ حسِین پِچّھوں دُوجا مہان صُوفی کوَی ہویا ہے۔ باہو نے دِلّی دے سیّد عبدُل رحمٰن نوں اپنا مُرشِد دھارن کِیتا اَتے اُس توں ادھیاتمِک سِکّھیا گرہِن کِیتی۔ آپ عربِی فارسی دے چنگے وِدوان سن اَتے فارسی وارتک وِچ آپ نے 140 دے قریب پُستکاں لِکھیاں جِنہاں وِچ صُوفی سِدھانتاں دی ویاکھیا کِیتی ہے۔ پنجابی وِچ آپ دِیاں کافیاں تے سیہرفیاں بڑیاں پرسِدّھ ہَن۔ آپ دی رچنا دی ہر تُک دے اخیر تے ہُو آؤدا ہے جس نال کویتا وِچ اِک سنگیتک لَے آ جاندی ہے ایسے ہُو دی رچنا نال ہی باہو دی کویتا ہور کوِیاں نالوں نِکھیڑی جا سکدی ہے سُلطان باہو دا پِتا جھنگ دے عِلاقے دا اِک چنگا زِمیدار سی تے باہو وی کُڑ چِرکھیتی کردا رِہا عامَ صُوفی فقیر توں اُلٹ باہو بڑی شان-شوکت نال رہندا سی۔ اوہناں دِیاں 4 واہُٹیاں تے 17 داسیا سن۔ سُلطان باہو دی موت دِن شُکّروار ساجھرے پہلے جُمدی المانی مہینے 1102 ہِجری (1691) نوں ہوئی موت سمیں اُوہناں دی عُمر 63 سال دی سی”
سیفل مُلوک دا کرتا محمد بخش لِکھدا:
پھیر سُلطان باہو اِک ہویا، خاصہ مرد ہاکنا
دوہڑے پاک زُبان اوہدی دے، روشن دوہی جہانی
سُلطان باہو دے پُرکھے عرب دے نِواسی سن۔ پرنتُو کربلاں دی لاڑئی وِچ حضرت محمد صاحِب دے دوہتریا اَتے خلیفہ حضرت علی دے سُپتّراں حَسن تے حسِین دی سہادت توں پِچھوں پنجاب وِچ دریا جیہلم دے کنڈھے پِنڈ دادنکھاں وِچ آوسے سن۔ سُلطان باہو دے کِتّے بارے کوئی لِکھتی پرمان نہیں مِلدا۔
سُلطان باہو نے اپنا پرِوارک جیون تیاگ دِتّا اَتے دریا راوی دے کنڈھے وسدے پِنڈ بگداد دے حضرت ہبیبُلّا قادری نوں مُرشد دھارن کِیتا۔ پر ستُنشٹی پراپت نہ ہون تے دِلّی دے سیّد عبدُل رحمٰن نوں مُرشد دھارن کِیتا۔
پیدائشی ولی
سخی سلطان باہو پیدائشی عارف باللہ سن ۔ اوائل عمری وچ ہی آپ وارداتِ غیبی تے فتوحاتِ لاریبی وچ مستغرق رہندے۔ آپ نے ابتدائی باطنی و روحانی تربیت اپنی والدہ ماجدہ تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ دتی پیشانی نورِ حق تو‏ں اس قدر منور سی د‏‏ی جے کوئی کافر آپ دے مبارک چہرے اُتے نظر ڈالدا تاں فوراً کلمہ پڑھ کر مسلما‏ن ہوئے جاندا۔
تلاش مرشد
آپ اپنی کتاباں وچ بیان فرماندے نيں کہ ماں تِیہہ سال تک مرشد د‏‏ی تلاش وچ رہیا مگر مینو‏ں اپنے پائے دا مرشد نہ مل سکا۔ ایہ اس لئی کہ آپ فقر دے اس اعلیٰ ترین مقام اُتے فائز سن جتھے دوسرےآں د‏‏ی رسائی بہت مشکل سی۔ چنانچہ آپ اپنا اک کشف اپنی کتاباں وچ بیان فرماندے نيں کہ اک دن آپ دیدارِ الٰہی وچ مستغرق شورکوٹ دے نواح وچ گھوم رہے سن کہ اچانک اک صاحبِ نور، صاحبِ حشمت سوار نمودار ہوئے جنہاں نے اپنائیت تو‏ں آپ نو‏‏ں اپنے نیڑے کيتا تے آگاہ کيتا کہ وچ علیؓ ابنِ طالبؓ ہاں تے فیر فرمایا کہ اج تسيں رسول اللہﷺ دے دربار وچ طلب کیتے گئے ہو۔ فیر اک لمحے وچ آپ نے خود نو‏‏ں آقا پاک ﷺ د‏‏ی بارگاہ وچ پایا۔ اس وقت اس بارگاہ وچ ابوبکر صدیق ،عمر، عثمان غنی تے تمام اہلِ بیت حاضر سن ۔ آپ نو‏‏ں دیکھدے ہی پہلے ابوبکر صدیق نے آپ اُتے توجہ فرمائی تے مجلس تو‏ں رخصت ہوئے، بعد وچ عمر تے عثمان غنی وی توجہ فرمانے دے بعد مجلس تو‏ں رخصت ہوئے گئے۔ فیر آنحضرت ﷺ نے اپنے دونے دستِ مبارک میری طرف ودھیا کر فرمایا میرے ہتھ پکڑو تے مینو‏ں دونے ہتھو‏ں تو‏ں بیعت فرمایا۔ بعد وچ آقائے دو جتھے ﷺ نے آپ نو‏‏ں غوث الاعظم شیخ عبد القادر جیلانی دے سپرد فرمایا۔ آپ فرماندے نيں جب فقر دے شاہسوار نے مجھ اُتے کرم د‏‏ی نگاہ پائی تاں ازل تو‏ں ابد تک دا تمام راستہ ميں نے طے ک‏ر ليا۔ فیر عبد القادر جیلانی دے حکم اُتے سخی سلطان باہو نے دہلی وچ عبد الرحمن جیلانی دہلوی دے ہتھ اُتے ظاہری بیعت کيتی تے اک ہی ملاقات وچ فقر د‏‏ی وراثت د‏‏ی صورت وچ اپنا ازلی نصیبا انہاں تو‏ں حاصل ک‏ر ليا۔
سلسلہ نسبت
سخی سلطان باہوکا تعلق سلسلہ سروری قادری تو‏ں ا‏‏ے۔ سلسلہ قادری دا آغاز عبد القادر جیلانی تو‏ں ہويا تے اس د‏ی دو شاخاں سروری قادری تے زاہدی قادری نيں۔ سخی سلطان باہو دا سلسلہ سروری قادری اے تے آپ سروری قادری طریقہ نو‏‏ں ہی اصل قادری یا کامل قادری تسلیم کردے نيں۔ آپ فرماندے نيں: قادری طریقہ وی دو قسم دا اے، اک سروری قادری تے دوسرا زاہدی قادری۔ سروری قادری مرشد صاحبِ اسم اللہ ذات ہُندا اے اس لئی اوہ جس طالبِ اللہ نو‏‏ں حاضراتِ اسمِ اللہ ذات د‏‏ی تعلیم و تلقین تو‏ں نوازتا اے تاں اسنو‏ں پہلے ہی روز اپنا اسيں مرتبہ بنا دیندا اے جس تو‏ں طالبِ اللہ اِنّا لایحتاج و بے نیاز متوکل الی اللہ ہوئے جاندا اے کہ اس د‏ی نظر وچ مٹی و سونا برابر ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ زاہدی قادری طریقے دا طالب بارہ سال تک ایسی ریاضت کردا اے کہ اس دے پیٹ وچ طعام تک نئيں جاندا، بارہ سال د‏‏ی ریاضت دے بعد شیخ عبد القادر جیلانی اس د‏ی دستگیری فرماندے نيں تے اسنو‏ں سالک مجذوب یا مجذوب سالک بنا دیندے نيں اس دے مقابلے وچ سروری قادری دا مرتبہ محبوبیت دا مرتبہ ا‏‏ے۔ آپ سروری قادری مرشد دا مرتبہ ایويں بیان فرماندے نيں: سروری قادری د‏‏ی ابتدا کيتا اے ؟ قادری کامل (سروری قادری) نظر تو‏ں یا تصورِ اسمِ اللہ ذات تو‏ں یا ضربِ کلمہ طیب تو‏ں یا باطنی توجہ تو‏ں طالبِ اللہ نو‏‏ں معرفتِ الٰہی دے نور وچ غرق ک‏ر ک‏ے مجلسِ محمدیﷺ د‏‏ی حضوری وچ پہنچیا دیندا اے کہ طریقہ قادری وچ ایہ پہلے ہی روز دا سبق ا‏‏ے۔ جو مرشد اس سبق نو‏‏ں نئيں جاندا تے طالباں نو‏‏ں مجلسِ محمدی ﷺ د‏‏ی حضوری وچ نئيں پہنچاندا اوہ قادری کامل ہرگز نئيں۔ سلطان العارفین سخی سلطان باہو ايس‏ے اعلیٰ ترین پائے دے مرشد کامل اکمل نيں۔ آپ فرماندے نيں
ترجمہ: ہر اوہ شخص جو حق تعالیٰ دا طالب اے وچ اس دے لئی حاضر ہون۔ وچ اسنو‏ں ابتدا تو‏ں انتہا تک فوراً پہنچیا دیندا ہون۔ اے طالب آ۔ اے طالب آ۔ اے طالب آ تاکہ وچ تینو‏ں پہلے ہی دن اللہ تعالیٰ تک پہنچیا داں۔
وصال
آپ دا وصال یکم جمادی الثانی 1102ھ (بمطابق یکم مارچ 1691ء) بروز جمعرات بوقت عصر ہويا۔ سلطان العارفین سخی سلطان باہو دا مزار مبارک گڑھ مہاراجا ضلع جھنگ پاکستان وچ ا‏‏ے۔ آپ دا عرس ہر سال جمادی الثانی د‏‏ی پہلی جمعرات نو‏‏ں منایا جاندا اے
کلام سنو
سلطان باہو دے کلام دیاں وڈیوز
دهستان فال
ایہ ایران دے صوبہ فارس دے ضلعے شہرستان مہر دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ فارس  چ اے ۔
آکھیا بابا فرید نے
گٹھ:پنجابی کتاباں گٹھ:پنجابی شاعری
ایکَلوِیا
مہابھارت وچ
مہابھارت وچ بیانی کہانی مطابق ایکلویا تیرئندازی سکھن خاطر درونناچاریا دے آشرم وچ آیا پر نشادپتر ہون دے کارن درونناچاریا نے اسنوں اپنا چیلا بناؤنا قبول نہیں کیتا۔ مایوس ہو کے ایکلویا جنگل وچ چلا گیا۔ اسنے درونناچاریا دی اک مورتی بنائی اتے اس مورتی نوں گرُو منّ کے تیر اندازی دی مشق کرن لگا۔ اک-چتّ دیانتداری کردے ہوئے جلد ہی اوہ تی ائندازی وچ بوہت زیادہ نپن ہو گیا۔ اک دن پانڈو اتے کوروپتی شہزادہ گرو درون دے نال شکار لئی اسے جنگل وچ گئے جتھے ایکلویا آشرم بنا کے تیر اندازی دی مشق کر رہا سی۔ اوہناں دا کتا بھٹک کے ایکلویا دے آشرم وچ چلیا گیا۔ ایکلویا نوں ویکھ کے اوہ بھونکن لگا۔ کتے دے بھونکن نال ایکلویا دی دیانتداری وچ وگھن پے رہا سی۔ اس لئی اسنے اپنے باناں نال کتے دا منہ بند کر دتا۔ ایکلویا نے اس مہارت نال تیر چلائے سن کہ کتے نوں کسے پرکار دی چوٹ نہیں لگی۔ کتے دے پرتن اتے کورو، پانڈو اتے آپ درونناچاریا ایہہ مہارت ویکھ کے حیران رہِ گئے اتے تیر چلان والے دی کھوج کردے ہوئے ایکلویا دے کول پہنچے۔ اوہناں نوں ایہہ جان کے ہور وی حیرانی ہوئی کہ درونناچاریا دی مورتی نوں ہی مانس گرو منّ کے ایکلویا نے آپ ہی مشق نال ایہہ تعلیم حاصل کیتی اے۔
درونناچاریا نہیں چاہندے سن کہ کوئی ارجن توں وڈا تیرئنداز بنے۔ اوہ ایکلویا نوں بولے، “جیکر میں تہاڈا گرو ہاں تاں تینوں مینوں گردکشنا دینی ہوویگی۔” ایکلویا بولیا، “گردیو! گردکشنا وجوں تسیں جو وی منگوگے میں دین لئی تیار ہاں۔” درونناچاریا نے اس توں گردکشنا وجوں اس دے سجے ہتھ دے انگوٹھے دی منگ کیتی۔ ایکلویا نے خوشی نال اپنا انگوٹھا کٹکے درونناچاریا نوں دے دتا سی۔ اوہ اپنے ہتھ نال تیر چلان وچ نااہل ہو گیا تاں اپنے پیراں نال تیر چلان دا مشق کرنا شروع کر دتا۔
درواز
درواز 19ویں صدی عیسوی تک اک آزاد بادشاہت سی ۔ درواز دا حکمران امیر کہلاندا سی تے اسدا راجگھر قلعہء خمب سی ۔ درواز بادشاہت دا علاقہ آمو دریا دے سجے تے کھبے کنڈےآں تے سی ۔ 1878ء تے درواز تے گوانڈھی بخارا تے حملہ کر دتا تے درواز نوں امارت بخارا چ ضم کر لئیا ۔ 1895ء چ درواز دا کھبا حصہ افغانستان نوں سرحدی معاہدے چ دے دتا گئیا ۔
اج کل درواز بادشاہت دا اتلا حصہ ضلع درواز دے ناں نال تاجکستان دے کوہستانی بدخشان خودمختار صوبے چ اے (قلعہء خمب اج کل ضلعی مرکز اے) ۔ درواز دا دکھنی حصہ افغانستان دے صوبہ بدخشان چ ضلع درواز اے ۔ ایہہ دونہے حصے تاجک افغان دوستی پل راہیں جڑے ہوئے نيں ۔ ایہہ پل چلائی 2004ء چ کھولئیا گئیا سی ۔ ۔ افغانستان دے درواز ضلعے دی آبادی 21ہزار اے تے 2005ء چ درواز نوں ونڈ کے ضلع درواز بالا تے ضلع درواز پایین بنا دتے گئے نیں ۔
چک 777 گ ب
چک 777 گ ب    ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل پیرمحل دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی گوگیرہ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gogera Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل پیرمحل چ وس رہیا اے ۔
خوتان بادشاہت
خوتان بادشاہت (انگریزی: Kingdom of Khotan)، سن 56ء توں 1006ء تک قائم رہݨ آݪی اک قدیم بدھ بادشاہت سی۔ جیہڑی تارم دریا دے طاس تے صحرائے تکلامکان دے جنوبی سِرے تے شاہراہ ریشم دیاں شاخاں اُتے واقع سی۔ ایہدے علاقے اج کل چین دے صوبے سنکیانگ (مشرقی ترکستان) وچ واقع نیں۔
گٹھ:سلطنتاں گٹھ:ترک ریاستاں گٹھ:مسلم سلطنتاں گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں گٹھ:چین دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ
نرندر بیبا
thumbnail|نرندر بیبا نرندر بیبا بھارتی پنجاب دی مشہور پنجابی لوک گائیکہ سی۔ نرندر بیبا نوں جے لمی ہیک دی ملکہ کہہ لیا جاندا اے۔ اس دے انیکاں گیت لمیاں ہیکاں نال ریکارڈ ہوئے۔ ‘رن گگن دمامہ وجیا سنگھو سردارو، کوئی ویری چڑھ کے آ گیا، تسیں جا للکارو’ دی شروعاتی ہیک ہلوݨ دین والی اے۔ اوہ مرزا صاحباں، سسی پنوں اتے ساکہ سرہند ورگیاں لوک گاتھاواں نوں بھاونا بھرپور پٹھ نال گاؤندی اے۔
نریندر ( ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ) پنجاب ، ہندوستان د‏‏ی اک بہت مشہور پنجابی گلوکارہ تھی ۔ اوہ پنجابی لوک گیت اور رومانوی داستاناں جداں مرزا صاحباں ، سسی پنون تے سکھا تاریخی لمحات جداں ساکا سرہند د‏‏ی گائیکی دے لئی مشہور نيں۔
خاندانی تے کیریئر
بیبا د‏‏ی شادی جسپال سنگھ سودھی نال ہوئی ۔ اپنے کیرئیر دے اختتام تک انہاں نو‏ں 1960 ء تو‏ں 1990 دے دہائی تک اک قابل احترام لوک فنکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے اپنے کیریئر دا آغاز گلوکار جگت سنگھ جگا تو‏ں کيتا سی۔ انھاں نے پنجابی گلوکاراں ہرچرن گریوال ، محمد صادق ، دیدر سندھو ، کرنیل گل ، رنبیر سنگھ رانا ، گورچرن پوہلی ، فقیر سنگھ فقیراں دے نال دلفریب گیت ریکارڈ کیتے ۔ انھاں نے دیو تھریک والا ، بابو سنگھ مان تے انڈریجیت حسن پوری جداں مصنفاں دے لکھے ہوئے گانےآں نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔
میلہ
صادق پور پنڈ وچ ہر ستمبر وچ دوعبہ سبیاچکرک کلب د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی یاد وچ ، اک نرالی بیرا یادگاری سبھی چیچک میلہ دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:1997 دیاں موتاں گٹھ:1941 دے جم گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:پنجابی گلوکار گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:گلوکارہ
بھگتی ساہت تے بھگت رویداس
بھگتی ساہت دا آرنبھ اتے بھگت رویداس
بھگت رویداس دا جنم اتے رچناواں
رویداس دا جنم 1376 ای: منیا جاندا ہے رویداس جی دے ساہت اتہاس تے کھوجکرتا اس سمیں اچت پروان کردے ہن۔ رویداس بنارس دے جمپل سن۔ بھاویں آپ دی رچنا وچّ کبیر ورگ تتھا کٹاخش دکھائی نہیں دندا، پر مانوتا تے پربھو پریم دی جھلک، بھرپور روپ وچّ دس آؤدی ہے۔ جیت سنگھ سیتل انوسار رویداس کاشی دا وسنیک تے کبیر دا سمکالی سی۔ اوہ رامانند دا چیلا سی۔ رویداس نوں ‘ریداس’ وی لکھیا گیا ہے۔ رویداس دے 50 شبد آدی گرنتھ وچّ ملدے ہن۔ اسنوں پھرسی بھاشا دا وی گیان سی۔ بھگتی لہر دوارا لوکاں وچّ جیون پرتِ نویں وچاردھارا تے نواں جیون فلسفہ قایم ہویا۔ اس کم وچّ ان نویں وچاردھارا وچّ گورو رویداس جی دا وڈا ہتھ ہے۔ گورو رویداس جی دے جیون اتے سکھیا توں وی مانوتا نوں اک سچجی جیون سیدھ اتے جیون فلسفہ ملدا ہے۔ آپ بھاویں چمار جاتی وچّ پیدا ہوئے پر اپنی بھگتی اتے وچاردھارا دے کارن آپ نے مہان پد پراپت کیتا۔ آپ دی اثر بانی جو گورو گرنتھ صاحب وچّ شامل ہے۔ سنسارک جیواں نوں جیون دا سچجا مارگ دکھاؤدی ہے۔ آپ دا جیون اتے ادھیاپک چنتن گرمتِ دے انوکول ہے۔ گورو جی دی سکھیا نال اجیہا وایو منڈل پیدا ہویا کہ لوکاں وچّ سانجھی والتا تے جمہوریات دی بھاونا جاگ پئی۔ اچّ نیچ دے بھید بھاوَ گھٹن لگے۔ سماج وچّ سمانتا تے دھارمک ایکتا دی نیہہ رکھی گئی۔ چھوت چھات تے جات پات دے کارن پیدا ہوئی نفرت تے گھرنا دور ہون لگی انسان سبھ برابر ہن۔ کتے مت اکو جیہی مہانتا رکھدے ہن۔ انسان دے کرم اچے ہونے چاہیدے ہن۔ آپ نے کیہا کہ کوئی براہمن جاں راجا وڈا نہیں۔ سبھ لوک سامان ہن۔ چنڈال ڈوم جاں نیواں قہقے ڈسکار جاندے لوک جے بھگتی تے نیکی کردے ہن، تاں اوہ وی ستکار دے یوگ ہن۔ “براہمن بیش سود رُ کھڑی ڈوم چنڈال ملیچھ من سوئِ۔۔ ہوئِ کھنیت بھگونڈ بھجن تے آپُ تارِ تارے کل دوئ۔۔” (راگ بلاول) گؤڑی گگ دے ہیٹھلے شبد وچّ آپ بیراسپرے دے دیش دا سندر ورنن کردے ہن۔ ایہہ سبد نگ رویداس جی دے ادھیاتمک تے سماجک جیون لکھشا دی پرتیندھتا ہی نہیں کردا، سگوں سمچی بھگتی لہر دی سماجک چیتنا تے ویاپک مانوی لکھشا دا وی پرتیک ہے:- “بیرام پرا مہر کو ناؤ۔۔ دکھ اندورُ نہیں تہِ ٹھاؤ۔۔ نہ تسویس، کھراجُ نہ مالُ۔۔ خوفُ نہ، خطا ن ترسُ جوالُ۔۔ اب موہِ خوب وطن راہ پائی۔۔ اہاں خیر، مدا میرے بھائی۔۔1۔۔رہاؤ۔۔” رویداس دی بانی وچّ ویگرا بھاوَ دی پربلتا ہے۔ سنسار دی ناشمانتا نوں ویکھ کے اپجے اس بھاوَ نوں کوی نے کئی روپاں وچّ چتریا ہے۔ شریر دی ناشمانتا:- “جل کی بھیتِ ون دا کھمبھا رقت بوند گاگ۔۔ ہاڈ ماس ناڑی کو پنجر پنکھی بسے بچارا۔۔ پانی، کیا تیرا کیا میرا جیسے ترور پنکھ بسیرا۔۔” سنسار دی ناسمانتا:- “جو دن آوَ ہِ سو دن جاہی۔ کرنا کوچ رہنُ تھر ناہی۔ سنگچلت ہے رس بھی چلنا۔ دورِ گون سر اپرِ دھرنا۔” آپ جی دے جیون سنبندھی رویداس سمپردا وچّ اک دوہا وی پرچلتّ ہے۔ “چودہ میں بھیتیم ماگھ سدی پندرام، دکھی او کے کلبان ہت پرگٹے سی رویداس۔” سپشٹ ہے۔ کہ گورو رویداس جی نے اپنے جیون فلسفے وچّ نام جپن، کرت کرن اتے ونڈ چھکن اتے بل دتا۔ ہے کام، کرودھ، لوبھ، موہ ہنکار آدی سنساری وکار منکھ لئی ہانی کارک ہن اتے ایہہ پرتو بھگتی وچّ وڈے روڑے ہن سادھ تے سنتا دوارا پربھو پراپتی اتے نام سرن دی سوجھی ہندی ہے۔ پربھو بھگتی نال ہی مکتی پراپت ہو سکدی ہے۔ نام دی پراپتی لئی موہ دا تیاگ آوشک ہے۔ نام راہیں ہی پریم اتپن ہندا ہے۔ اس طرحاں موہ مایہ دا تیاگ کر کے سنتاں دی سنگت دوارا نام سرمن تے پریما بھگتی نال منکھ دا کلیان ہو سکدا ہے اتے اس دے کشٹ نورت ہو سکدے ہن۔