cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انتظار امام زمانہ
انتظار دے آثار و فائدے
استو‏ں علاوہ، چھپی ہوئی قوتاں تے خفیہ سرمائے انتظار دے سخت ایام دے نتیجے وچ فعال ہوجاندے نيں تے معارف دے تحرک د‏‏ی روشنی وچ زندگی نويں معانی پاندی اے تے ہدف دے تقدس تے عظمت دے لحاظ تو‏ں ناخوشگوار حالات وچ صبر و استقامت وچ اضافہ ہُندا اے تے انسان اک عام انسان د‏‏ی حدود تو‏ں گذرجاندا اے تے کمال و تعالِی دے مرحلے اُتے پہنچ جاندا اے ؛ اوہ حقیر مادی دکھاں دے مرحلے تو‏ں گذر کر عظیم معنوی دکھاں د‏‏ی وادی وچ داخل ہوجاندا اے تے اوہ اپنی نظراں ظہور دے روشن درازاں اُتے جما لیندا ا‏‏ے۔
حقیقی منتظر دا تعارف
مذکورہ بالا سطور وچ حقیقی منتظرین دا کافی شافی تعارف کرایا گیا اے اوہ ایويں کہ جو افراد انتظار دے دعویدار نيں انہاں نو‏ں مختلف قسم د‏‏ی صفات تو‏ں متصف ہونا چاہیدا۔ امام صادق(ع) نے فرمایا: "جو شخص حضرت قائم(عج) دے اصحاب دے زمرے وچ شمار ہونا چاہندا اے ضروری اے کہ آپ(عج) دا چشم براہ ہو؛ پارسائی تے نیکی دے نال عمل کرے؛ ایسا شخص حقیقی منتظر اے ؛ پس کوشش کرو تے منتظر رہوئے مبارک ہوئے توانو‏‏ں اے بخشے ہوئے لوکاں د‏‏ی جماعت"۔۔۔ ۔ ۔ حقیقی منتظر دے ہور اوصاف وچ دین دا تحفظ تے پرہیزگاری شامل ني‏‏‏‏ں۔
انتظار اس قدر دشوار اے کہ بعض روایات وچ اسنو‏ں کانٹے دار پودے اُتے ہتھ کھینچنے تو‏ں تشبیہ دتی گئی ا‏‏ے۔ مسئلۂ ظہور وچ شک و تردد وچ نہ پڑنا، انکار نہ کرنا تے چھیندی و جلدبازی تو‏ں پرہیز کرنا، حقیقی منتظرین دے ہور اوصاف تے معیار ني‏‏‏‏ں۔
امام حسین علیہ السلام فرماندے نيں:
انتظار نو‏‏ں درپیش آفتاں
انتظار د‏‏ی دو قسماں نيں: 1۔ تعمیری، ذمہ داریاں نو‏‏ں جنم دینے والا تے متحرک کر دین‏ے والا انتظار؛ اس قسم دا انتظار ـ جداں کہ کہیا گیا افضل ترین عبادات وچ شمار کیا گیا ا‏‏ے۔ 2۔ اس انتظار دے مقابلے وچ تباہ کن، مفلوج کردینے والا، روک دینے والا انتظار ا‏‏ے۔ انتظار د‏‏ی انہاں دو قسماں دا اصل سبب ظہور موعود دے عظیم واقعے دے سلسلے وچ مختلف تصورات ني‏‏‏‏ں۔
تباہ کن انتظار
تباہ کن انتظار وچ تصور ایہ اے کہ حضرت قائم(عج) دے ظہور تے قیام د‏‏ی حقیقت محض اک دھماکے د‏‏ی مانند اے، جس دا سرچشمہ ظلم و ستم دا رواج، گھٹن تے حق کشی ا‏‏ے۔ تے ایہ دھماکہ اس وقت رونما ہوئے گا جدو‏ں اصلاح د‏‏ی سطح صفر (= 0) تک گر جائے تے حق و حقیقت دا کوئی حامی نہ ہو؛ چنانچہ غیبت دے زمانے وچ ہر قسم دا اصلاحی اقدام مذموم اے کیونجے ہر اصلاحی اقدام اک روشن نقطہ اے تے جدو‏ں تک اک روشن نقطہ باقی ہوئے گا غیب ظاہر نئيں ہوئے گا؛ چنانچہ ظہور د‏‏ی تسریع و تعجیل وچ بہترین مدد تے انتظار د‏‏ی بہترین شکل ایہ اے کہ فساد تے برائی نو‏‏ں پھیلا دتا جائے۔ اس قسم دے انتظار دا مفہوم ایہ اے کہ انفعالی رویہ اپنایا جائے تے غیر جانبدار رہیا جائے۔ اس تو‏ں بالاتر ایہ کہ اس انتظار دے قائل افراد دا خیال اے کہ ظلم تے فحاشی د‏‏ی ترویج دے لئی کوشاں ہونا چاہیدا۔
تعمیری انتظار
تعمیری انتظار وچ انتظار دے بارے وچ تصور ایہ اے کہ مہدی(عج) دا [[ظہور اہل باطل دے خلاف اہل حق د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی اک کڑی اے تے ایہ جدوجہد آخر کار اہل حق د‏‏ی آخری فتح اُتے منتج ہوئے گی۔ اس عظیم سعادت وچ حصہ دار بننے دے لئی ضروری اے کہ انسان عملی طور اُتے اہل حق د‏‏ی صف وچ کھڑا ہوئے چنانچہ حق دے حامیاں د‏‏ی موجودگی ضروری اے نہ ایہ کہ ظہور صرف ايس‏ے وقت ہوئے گا جدو‏ں سب اہل باطل ہون۔
اسی بنا پر، احادیث وچ اے کہ امر ظہور اس وقت حقیقت دا جامہ پہنے گا جدو‏ں شقی تے سعید اپنے کم دے انجام نو‏‏ں پہنچ جان۔
مآخذ
گٹھ:امام مہدی گٹھ:شیعہ عقائد گٹھ:مہدویت گٹھ:شیعہ
لکھنو معاہدہ
1914 توں 1918 وچ پہلی لام (پہلی جنگ عظیم) لگی سی۔ ایس جنگ دوران 1916 وچ ’’لکھنو معاہدہ ‘‘ہویاسی جس پاروں پنجابی تے بنگالی مسلماناں نوں بہوں تحفظات سن۔ اینہاں تحفظاں بارے سی آر داس، میاں محمد شفیع، علامہ اقبال، لال دین قیصر تے حکیم اجمل خان سمیت بہوں لیڈراں نیں گل کیتی سی۔ اس ویلے مسلم اکثریتاں دے دو ہی صوبے سن اک پنجاب اتے دوجا بنگال۔ دوناں وچ مسلمان 52 تے 56 فیصدی سن۔ صوبہ سرحد تے 1901 وچ پنجاب دے 6 ضلعے کٹ کے بن چکیا سی پر ڈیورینڈ لائن بعدوں بنائے گئے ایس صوبے نوں 1933 تیک صوبائی حق نہیں لبھے سن ۔ جداں کہ سندھ نوں 1847 توں انگریزاں بمبئی تھلے لایا ہویا سی۔ لکھنو معاہدہ پاروں ایہہ گل کیتی گئی پئی اکثریتی مذہباں نوں 10 فیصدی گھٹ سیٹیا ں ملن اتے اقلیتی مذہباں نوں 10 فیصدی ودھ سیٹاں دیتاں جاون۔ ایس نوں ویٹج (Weightage) فارمولا آکھا گیا۔ ہندواکثریتی صویباں نوں ایس نال کوئی فرق نہ پیا کیونجے اوہ ہرتھاں 70 فیصدی توں ودھ سن۔ پر پنجاب تے بنگال وچ وسن والے مسلماناں نوں ایس دا فرق پیا کیونجے ایس فارمولے بعد وں انہاں دی سیٹاں 50 فیصدی توں گھٹ گیاں سن۔ مطلب لکھنو معاہدے پاروں جیہڑے دو مسلم اکثریتی صوبے سن اتھے وی انہاں دی اکثریتاں مک گیاں۔ اقبال نے اپنے مشہور الٰہ آبادی خطبے وچ لکھنو معاہدے نوں وڈا کھڈا (Pitfall) آکھیا سی۔ ایہہ گل یاد رکھو پئی رائل انڈین آرمی وچ پنجابیاں دی تعداد 62 فیصدی سی کیونجے پہلی لام(پہلی جنگ عظیم) شروع ہون توں بعدوں انگریزاں وڈی گنتری وچ پنجابیاں، پٹھاناں تے بلوچاں نوں فوجاں وچ رلتی کیتا سی۔
گٹھ:برطانوی راج گٹھ:معاہدے گٹھ:ہندستان دی تریخ گٹھ:تریخ ہندستان
کرنکولا آئیبیس
کرنکولا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
عثمانی-صفوی جنگ (1532–55)
عثمانی-صفوی جنگ (1532–55) (Ottoman–Safavid War (1532–55)) اوہ عظیم حریفاں دے درمیان ہونے والے کئی فوجی تنازعات وچو‏ں اک سی۔ جو سلطنت عثمانیہ دے سلیمان اول تے صفوی سلطنت دے طہماسپ اول دے درمیان لڑی گئی۔
حوالے
گٹھ:آرمینیا وچ سولہويں صدی گٹھ:ایران وچ سولہويں صدی گٹھ:ایشیا وچ 1530ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1540ء د‏‏ی دہائی گٹھ:ایشیا وچ 1550ء د‏‏ی دہائی گٹھ:تریخ آرمینیا گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں
پاکستانی نعت خواں
م
گٹھ:پاکستان
تاجک لوک
thumb|220px|[[تاجکستان دا اک پروار عید الفطر دیاں خوشیاں مناندے ہوئے]] تاجيک وچکارلے ایشیا (خاص طور تے تاجکستان، افغانستان، ازبکستان اتے لہندے چین) وچ رہن والے فارسی - بولن والے لوکاں نوں کیہا جاندا اے۔ بہت سارے تاجک افغانستان  توں آئے تاجک پناہ گزین ایران اتے پاکستان وچ وی رہندے ہن۔ اپنی رہتل اتے بولی دے معاملے وچ تاجک لوکاں دا ایران دے لوکاں نال گہرا تعلق رہا اے۔ چین دے تاجک لوک ہور تاجک لوکاں نالوں ذرا وکھ ہندے ہن کیونکہ اوہ چڑھدی ایرانی بولیاں بولدے ہن جدوں کہ ہور تاجک فارسی بولدے ہن۔
ناں
تاجکی لوک چڑھدی ایرانی بولیاں بولن والے پرانی سوگدائی، باختری اتے پارتھیائی لوکاں دی نسل وچوں ہن۔ ایران دی طاقتور حخامنشی اتے ساسانی سلطنتاں دے اثر نال اوہ ویلے دے نال نال فارسی دے وکھ روپ بولن لگے، جو اک لہندی ایرانی بولی اے۔ پھر وی تاجکی فارسی وچ پرانے سوگدائی اتے پارتھیائی دے کئی شبد ملدے ہن، جو ایرانی فارسی وچ نہیں ملدے۔ وچکارلے ایشیا وچ ایرانیاں دے علاوہ دوجا وڈا اثر  ترک بولیاں بولن والےآں دا رہا اے۔ تاجک نام ترکیاں نے ہی فارسی-بولن والےآں نوں دتا اتے اسدا مطلب غیر-ترکی ہویا کردا سی۔ کسے زمانے وچ تاجک شبد نوں اک گالھ منیا جاندا سی لیکن جدوں تاجیکستان سوویت یونین دا حصہ بنیا تاں اسنوں مان نال وسطی ایشیا وچ بس رہے فارسی-بولن والےآں دی پہچان لئی استعمال کیتا جان لگیا۔ اس سوویت ویلے توں تاجک شبد مان یوگ بنیا ہویا اے۔
بولی
تاجک لوک فارسی دی اک چڑھدی بولی بولدے ہن، جسنوں دری جاں دری فارسی کیہا جاندا اے۔ دری شبد درباری نوں سنگیڑ کے بنایا گیا اے۔ تاجکستان وچ تاجکی بولی نوں لکھن لئی سریلک لپی استعمال کیتی جاندی اے، حالانکہ پرانے زمانے وچ اسنوں عربی-فارسی لپی وچ لکھیا جاندا سی۔ جدید تاجکی بولی اتے روسی بولی، ازبک بولی اتے ایغور بولی دے ڈونگھے اثر ملدے ہن۔ کجھ فارسی-لسانی لوک تاجکی نوں ایرانی فارسی نالوں زیادہ خالص مندے ہن، کیونکہ ایران اتے عرب حملے اتے قبضے دے بعد عربی بولی دا بہت بھاری اثر پیا۔ ایرانی فارسی دی تُلنا وچ تاجکی فارسی وچ عربی دے شبد گھٹ ہن اتے پرانے فارسی مول دے شبد زیادہ ہن۔ تاجکستان وچ دو طرحاں دی فارسی بولی جاندی اے۔ اک تاں روزانہ بولی جان والی فارسی اے، جسنوں زبان کوچہ کہندے ہن، یعنی گلی-کوچے دی بولی۔ دوجی رسمی طور تے بولے جان والی زبان ادبی اے، یعنی ادب دی بولی۔
حوالے
گٹھ:تاجکستان گٹھ:وسطی ایشیا گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ایرانی قبیلے گٹھ:ہند یورپی قبیلے
سانولا آئیبیس
سانولا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ
کارلوس فردلند، شاہ ہسپانیہ دا دھوہتا تے میکسی میلین دے بیٹے فلپ دا بیٹا سی۔
حوالے
گٹھ:1500 دے جم گٹھ:1558 دیاں موتاں گٹھ:آستوریاس دے شہزادے گٹھ:الاندلس گٹھ:اندلس گٹھ:شاہی حکمران گٹھ:بادشاہان اندلس گٹھ:بادشاہان ہسپانیہ گٹھ:تریخ اندلس گٹھ:جرمنی دی تریخ گٹھ:سپین دی تریخ گٹھ:تاریخی شخصیتاں گٹھ:تخت تو‏ں دستبردار شاہی حکمران گٹھ:جدید طفل حکمران گٹھ:جرمنی گٹھ:خاندان ہیبسبرگ گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان گٹھ:شاہ صقلیہ گٹھ:شاہان صقلیہ گٹھ:مقدس رومی سلطنت گٹھ:مقدس رومی شہنشاہ گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ وچ وبائی مرض اموات گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں گٹھ:بیلجیمی شخصیتاں گٹھ:آسٹریائی شخصیتاں گٹھ:جرمن شخصیتاں
اشناک آئیبیس
اشناک آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
امیر البحر
لفظ ایڈمرل ايس‏ے د‏‏ی بگڑی ہوئی صورت اے تے ایہ اس زمانے د‏‏ی یادگار اے جدو‏ں عرب مسلماناں دے جہاز مشرقی سمندراں وچ فتح و کامرانی دے پھریرے اڑاندے پھردے سن ۔ عرباں نے سب تو‏ں پہلا بیٹرا حضرت عثمان دے عہد خلافت وچ تیار کیتا جدو‏ں کہ والی مصر عبداللہ ابن سعد قبرص نو‏‏ں تسخیر کرنے دا منصوبہ تیار کر رہیا سی۔ موجودہ دور وچ ایڈمرل بحری فوج دا سب تو‏ں وڈا افسر ہُندا ا‏‏ے۔ برطانیہ وچ اس عہدے دے چار درجے ني‏‏‏‏ں۔ ہر درجے دا افسر اپنے حلقے دے لئی امتیازی نشان تے خاص جھنڈا رکھدا ا‏‏ے۔ تے اس اُتے سینٹ جارج د‏‏ی صلیب احمر دا نشان ہُندا ا‏‏ے۔
مورتاں
گٹھ:امیر البحر گٹھ:بحریہ گٹھ:بحریہ عہدے گٹھ:بحریہ
ککی گچیوالا آئیبیس
ککی گچیوالا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
لوجک بمب
لوجک بمب اک کمپیوٹر پروگرام دا حصہ ہندا ہے جس نوں کہ اک سوفٹویئر وچ کسے برے ارادے نال پایا جاندا ہے جو کہ اک خاص حالات دے پیدا ہون تے چالو ہندا ہے۔ اداہرن دے طور اتے، اک پروگرامر اک کوڈ دے حصے نوں اک سوفٹویئر وچ پا دندا ہے جس دا کم ضروری دستاویزاں نوں ختم کرنا ہے اتے ایہہ اودوں کم کردا ہے جدوں کوئی خاص حالت( جویں مہینے دی پہلی تریخ ) پیدا ہندی ہے۔
حوالے
گٹھ:کمپیوٹر گٹھ:سافٹ ویئر
تکھی پوچھلوالا آئیبیس
تکھی پوچھلوالا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
چک 261 ج ب مراد والا
چک 261 ج ب مراد والا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
ترک جرمن اتحاد خلاف سازشاں
1919ء تک  برطانیہ تے فرانس رل مل کے جرمنی نوں تھلے لاچکے سن اتے ترے پادشاہیاں نوں تروڑ کے نویں نویں ملک وی بنا رہے سن۔ جیہڑیاں ترے پادساہیاں انہاں نکرے لایہاں سن انہاں وچ پرویشیائی جرمنی، آسٹروہنگیرین سلطنت اتے سلطنت عثمانیہ شامل سن دوجے پاسے زار روس دی پادشاہی نوں انقلابیاں مکا دتاسی اتے ایس تے برطانیہ والے بڑے راضی سن۔ ترکاں دی سلطنت عثمانیہ انہاں پادشاہیاں وچ سب توں وڈی سے جیہڑی یورپ، ایشیا تے افریقہ  جہے ترے براعظماں وچ پھیلی سی۔ 1870 توں بعد بسمارک دے ویلے جرمنی نیں بہوں طاقتاں پھڑیا سن اتے 1882 وچ زار روس، برطانیہ تے فرانس رل مل جرمناں نوں نکرے لاون لئی معاہدہ کیتا سی۔ برطانیہ دی خفیہ ایجنسیMI-6 دی 50 ورہیاں دی تواریخ تے لکھی کیتھ جیفری دی کتاب وچ دس پائی گئی ہے پئی 19 ویں صدی دی اخیری دہائیاں وچ برطانیہ دا وڈا دشمن جرمنی سی۔ جرمنی جمے امریکی وزیر خارجہ ہینری کسنجر آپدی کتاب ’’چین بارے‘‘ وچ لکھیا ہے پئی پہلی وڈی لام (پہلی جنگ عظیم) تے برطانیہ نے جرمناں نوں تھلے لاون لئی شروع کیتی سی۔ ایہہ جنگ نری جرمن سلطنت دے خلاف نہیں سی سگوں ماسکو سمیت یورپ وچ وسن والے جرمن نژاداں دے وی خلاف سی۔
انگریزں دی نظر ایس گل تے سی پئی کتھے جرمناں تے ترکاں دا اتحاد نہ ہوجائے۔ 1915 وچ افغانستان دا حاکم امیر حبیب الرحمن انگریزاں نوں یقین دوا چکیا سی پئی وڈی لام وچ افغانستان نیو ٹرل رہے گا۔ پر 1916 وچ جداں افغانستان وچ جرمناں تے ترکاں دی مدد نال پہلی انڈین عبوری حکومت بنی تاں انگریزاں دے کن کھڑے ہوچکے سن۔ انگریزاں دی خفیہ ایجنسیاں ایہہ گل کر رہیاں سن پئی افغانستان وچ جرمناں تے ترکاں دے اکٹھ وچ انقلابی روس تے امریکہ رلتی ہو سکدے نیں اتے جے ایہہ ہوگیاتے سلطنت نوں بہوں نموشی ہوسی۔
1916ء وچ  انگریزاں ’’ریشمی رومال تحریک‘‘ دا ڈرامہ رچایاسی کیونجے انہاں نوں شک سی پئی جرمن ہرکارے افغانستان وچ بیٹھ کے انگریزاں دے خلاف مہماں اسار رہے نیں۔ گل ایڈی غلط دی نہیں سی کیونجے کابل وچ جیہڑی عبوری انڈین سرکار بنی سی اس وچ شامل ہوون والیاں دے جرمناں تے جاپانیاں نال سانگے سن۔ عبید اللہ سندھی، ظفر احسن ایبک تے مولوی محمد علی قصوری آپدیاں کتاباں ’’کابل میں 7 سال‘‘، ’’خاطرات ‘‘اتے ’’مشاہدات کابل و یاغستان ‘‘وچ انہاں سانگھیاں بارے گل کیتی ہے۔
گٹھ:عالمی سازشاں گٹھ:سلطنت برطانیہ
ہرا آئیبیس
ہرا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
سینٹ جیمس وڈا گرجاگھر
سانتیاگو دے کومپوستیلا وڈا گرجاگھر (گالیسیئن: Catedral de Santiago de Compostela) عالمی وراثت ٹکانا سانتیاگو دے کومپوستیلا وچّ واقع اک وڈا گرجاگھر ہے۔ اتھے سینٹ جیمز نوں دفنایا گیا سی جو عیسیٰ مسیح دے پرچارکاں وچوں اک سی۔
اتہاس
کتھا دے مطابق پرچارک سنت جیمز عیسائی متّ نوں جزیرہ نما آئبیریا وچّ لیکے آئے۔ سنّ 44 وچّ یروشلیم وچّ اوہناں دا سر قلم کر دتا گیا۔ اوہناں دی دیہہ گالیسیا، سپین وچّ لیاندی گئی۔ 3جی صدی وچّ اوہناں دی قبر پرتی بے پرواہی ہون لگی۔
کتھا دے مطابق سنّ 814 وچّ پیلاگیؤس نے اوہناں دی قبر نوں مڑ لبھیا جد اسنے رات دے سمیں اسمان وچّ عجیب و غریب روشنی ویکھی۔
ایہ وی ویکھو
سانتیاگو دے کومپوستیلا
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:سپین دے گرجے گٹھ:یورپ دے گرجاگھر گٹھ:سپین دے گرجاگھر گٹھ:سپین دی تریخ
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
یجروید
یجروید ہندو دھرم دا اک اہم وید دھرم گرنتھ ہے۔ ایہہ چار ویداں وچوں اک ہے۔ اس وچّ یگّ دی اصل پرکریا لئی گد اتے پد منتر ہن۔ یجروید (یجس+وید) ایہہ ہندو دھرم دے چار پوترتم (پاک ترین) پرمکھ گرنتھاں وچوں اک ہے۔ یجروید گدّ روپ گرنتھ ہے۔ یگّ وچّ کہے جان والے گدّ روپ منتراں نوں ‘یجس’ کیہا جاندا ہے۔ یجس دے نام اتے ہی وید دا نام یجروید بنیا ہے۔ یجروید دے پداتمک منتر رگوید جاں اتھروَ وید توں لئے گئے ہن۔ ایہناں وچّ ستنتر پداتمک منتر بہت گھٹّ ہن۔ اس وید وچّ ادھک انش جگاں اتے ہوناں دے نیم اتے ودھان ہن، اس لئی ایہہ گرنتھ کرمکانڈ پردھان ہے۔ جتھے رگوید دی رچنا سپت سندھو  دے علاقے وچّ ہوئی سی اتھے ہی یجروید دی رچنا کروکشیتر دے علاقے وچّ ہوئی۔ کجھ لوکاں دے مت مطابق اس دا  لکھت ویلہ 1400 توں 1000  ق م  دا منیا جاندا ہے۔ یجروید دیاں سنہتاواں لگبھگّ انتم رچی گئیاں سنہتاواں سن، جو  قبل مسیح دوسری سہسرابدی توں پہلی سہسرابدی دیاں شروعاتی صدیاں وچّ لکھی گئیاں سن۔ اس گرنتھ توں آریا لوکاں  دے سماجی اتے مذہبی جیون اتے روسنی پیندی ہے۔ اوہناں دے سماں دی ورن-انتظام اتے ورن آشرم دی جھاکی وی اس وچّ ہے۔ یجروید سنہتا وچّ ویدک ویلے دے دھرم دے کرمکانڈ پربندھ ہیتُ یگّ کرن لئی منتراں دا مجموعہ ہے۔ یجروید وچّ دو شاخاں  ہن: دکھن بھارت وچّ پرچلت کرشن یجروید اتے اتلے بھارت وچّ پرچلت شکل یجروید شاخ۔
ایہناں وچّ کرمکانڈ دے کئی جگاں دا ٹیکا ہے:
رگوید دے لگبھگّ 663 منتر یتھاوت یجروید وچّ ملدے ہن۔ یجروید وید دا اک اجیہا حصہ ہے، جسنے اج وی جن-جیون وچّ اپنا ستھان کسے نہ کسے روپ وچّ بنایا ہویا ہے۔ سنسکاراں اتے یگمولک کرمکانڈاں دے سارے منتر یجروید دے ہی ہن۔
کرشن یجروید
کرشن یجروید، یجروید دی اک شاخ ہے۔ اس دا ذکر اتے نروپن انتظامی نہیں ہے۔
حوالے
گٹھ:ہندو دھرم گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں گٹھ:ہندو مت گٹھ:ہندو اساطیر گٹھ:سنسکرت
اتھروَ وید
اتھروَ وید سنہتا ہندو دھرم دے پوترتم اتے سرووچّ دھرم گرنتھ ویداں وچوں چوتھے وید اتھروَ وید دی سنہتا مطلب منتر حصہ ہے ۔ اس وچّ دیوترپن دی وڈیائی دے نال جادو، چمتکار، چکتسا، وگیان اتے درشن دے وی منتر ہن ۔ اتھروَ وید سنہتا دے بارے وچّ کیہا گیا ہے کہ جس راجے دے راج وچّ اتھروَ وید جانن والا ودوان شانتیستھاپن دے کرم وچّ نرت رہندا ہے، اوہ سلطنت اپدررہت ہوکے نرنتر انتی کردا جاندا ہے: -
یسء راگیا جنپدے اتھروا شانتیپارگ:۔
نوستئپِ تدراراشٹرں وردھتینرپدروں ۔۔ (اتھروَ0-1/32/3)۔
جغرافیہ ، کھگول، بناسپتی تعلیم ، انگنت جڑی - بوٹیاں، آیوروید، گمبھیر توں گمبھیر روگاں دا ندان اتے اوہناں دی چکتسا، ارتھ شاستر دے مولک نظریئے ، سیاست دے گجھے تتو، قومی سرزمین اتے قومی بولی دی وڈیائی، شلی چکتسا، کرمیاں توں پیدا ہون والے روگاں دا وویچن، موت نوں دور رکھن دے اپاء، پرجنن - وگیان ادِ انگنت لوک اپکاری مضموناں دا نروپن اتھروَ وید وچّ ہے ۔ آیوروید دی نظر توں اتھروَ وید دا اہم اتیئنت چنگا ہے ۔ اتھروَ وید وچّ شانتی - پشٹی اتے ابھچارک دوناں طرحاں دے انشٹھن ورنت ہن ۔ اتھروَ وید نوں برہموید وی کہندے ہن ۔ چرنویوہ گرنتھ دے مطابق اتھروَ سنہتا دی نوں شاخاواں - 1. پیپل، 2. دانت، 3. پردانت، 4. سناتک، 5. سول، 6. برہمدابل، 7. شونک، 8. دیودرشت اتے 9. چرنودء بتلائی گئیاں ہن ۔ ورتمان وچّ کیول دو - 1. پپلاد سنہتا اتے 2. شونک سنہتا ہی اپلبدھ ہے ۔ جس وچوں پپلاد سنہتا ہی اپلبدھ ہن ۔ ویدک ودواناں دے انوسار 759 سوکت ہی پراپت ہندے ہن ۔ عامَ طور تے اتھروَ وید وچّ 6000 منتر ہون دا ذکر ملدا ہے پر کسے - کسے وچّ 5987 جاں 5977 منتر ہی ملدے ہے ۔
اتھروَ وید دے وشے وچّ کجھ مکھ تتھ ہیٹھ لکھے ہن -
٭ اتھروَ وید توں صاف ہے کہ کالانتر وچّ آریا وچّ قدرت - پوجا دی اپیکشا ہو گئی سی اتے پریت - روحاں اتے تنتر - منتر وچّ یعقین کیتا جان لگا سی ۔ گٹھ:سنسکرت گٹھ:ہندو دھرم گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
ماہ دوراں سلطان
ماہ دوراں سلطان (Mahidevran Sultan) (ماه دوران سلطان) سلیمان اعظم د‏‏ی بیوی تے شہزادہ مصطفیٰ تے راضیہ سلطان د‏‏ی والدہ سی۔
حوالے
گٹھ:1500ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں گٹھ:1580 دیاں موتاں گٹھ:1581 دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:سلیمان اعظم گٹھ:سولہويں صدی دیاں عورتاں گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی خواتین گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی کنیزاں گٹھ:کنیزاں
جاوید میانداد
جاوید میانداد (مکمل ناں: محمد جاوید میانداد، پیدائش 12 جون 1957ء، کراچی، پاکستان ) پاکستان دے مایہ ناز تے عالمی شہرت دے حامل کرکٹ کھلاڑی جو 1975ء تو‏ں لےک‏ے 1996ء تک بین الاقوامی کرکٹ کھیلتے رہے تے پاکستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے ٹیسٹ تے اک روزہ میچاں دے کپتان رہ‏‏ے۔ جاوید میانداد اک لمبے عرصے تک، ٹیسٹ میچاں وچ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں زیادہ اسکور بنانے والے بلے باز رہ‏‏ے۔ اس وقت ایہ اعزاز یونس خان دے پاس اے ۔ جاوید میانداد نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی کرکٹ د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں مستند بلے باز وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
کیریئر
جاوید میانداد دا بین الاقوامی کرکٹ کیریئر تقریباً 21 سالاں اُتے محیط اے تے اک روزہ بین الاقومی میچاں وچ حالے تک کسی وی کھلاڑی کا، 20 سال تے 272 دناں دے نال سب تو‏ں لمبا کیریئر اے ۔ اس دے علاوہ انہاں دے اس طویل کیریئر د‏‏ی اک ہور منفرد گل ایہ اے کہ اک روزہ بین الاقوامی میچاں دے عالمی کپ (آئی سی سی ورلڈ کپ) وچ انہاں نے چھ دفعہ شرکت کيتی، 1975ء دے پہلے ورلڈ کپ تو‏ں 1996ء دے چھیويں ورلڈ کپ تک، دنیا دے کسی ہور کھلاڑی نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل نئيں ا‏‏ے۔
ٹیسٹ کیریئر
جاوید میانداد دے بین الاقومی ٹیسٹ کیریئر دا آغاز نوعمری وچ ہويا جدو‏ں 19 سال د‏‏ی عمر وچ آپ نے اپنا پہلا ٹیسٹ میچ نیوزی لینڈ دے خلاف قذافی سٹیڈیم، لاہور وچ 9 اکتوبر، 1976ء نو‏‏ں کھیلا تے اپنے ٹیسٹ کیریئر د‏‏ی پہلی ہی اننگز وچ ، میچ دے پہلے ہی دن، سینچری بنا ک‏ے شائقینِ کرکٹ نو‏‏ں ورطہ حیرت وچ ڈال دتا تے اپنے آئندہ آنے والے یادگار کیریئر د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس ٹیسٹ سینچری نے انہاں نو‏‏ں دو یادگار ریکارڈ دیے، اک تاں ایہ کہ اوہ عباد اللہ دے بعد دوسرے پاکستانی بلے باز بن گئے جنہاں نے اپنے پہلے ٹیسٹ وچ سینچری اسکور کيتی۔ دوسرے ایہ کہ اوہ اس وقت سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ سینچری بنانے والے بلے باز گئے، اس وقت میانداد د‏‏ی عمر 19 سال تے 119 دن سی، ہن ایہ عالمی ریکارڈ انہاں دے پاس نئيں بلکہ بنگلہ دیش دے کھلاڑی محمد اشرافل دے پاس اے جنہاں نے 17 سال تے 61 دن د‏‏ی عمر وچ ٹیسٹ سینچری اسکور کيتی۔
ان د‏‏ی اس پہلی ٹیسٹ سیریز دے تیسرے میچ وچ جو 30 اکتوبر، 1976 نو‏‏ں نیشنل سٹیڈیم، کراچی وچ کھیلا گیا، جاوید میانداد نے اک ہور عالمی ریکارڈ بنایا جدو‏ں میچ دے دوسرے دن 31 اکتوبر نو‏‏ں انہاں نے ڈبل سینچری اسکور د‏‏ی تے دنیائے کرکٹ دے سب تو‏ں کم عمر ڈبل سینچری اسکور کرنے والے بلے باز بن گئے ۔ اس وقت میانداد د‏‏ی عمر 19 سال تے 141 دن سی، پہلے ایہ ریکارڈ ویسٹ انڈیز دے بلے باز جارج ہیڈلی دا سی جو انہاں نے 1930ء وچ انگلینڈ دے خلاف بنایا سی تے میانداد نے اس ریکارڈ نو‏‏ں 46 سال بعد توڑیا لیکن میانداد دا ریکارڈ حالے تک محفوظ اے تے 34 سال گزر جانے دے بعد وی اوہ دنیائے کرکٹ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ ڈبل سینچری بنانے والے بلے باز نيں۔ 200px|سجے|جاوید میانداد اپنی اس پہلی ٹیسٹ سیریز دے تن میچاں د‏‏ی پنج اننگزاں وچ 126 د‏‏ی اوسط تو‏ں 504 اسکور کرنے دے بعد اگلی کچھ ٹیسٹ سیریز وچ جو پاکستان تو‏ں باہر ہوئیاں جاوید میانداد کسی خاص کارکردگی دا مظاہرہ نہ کر سک‏‏ے، بالخصوص، پاکستان دے انگلینڈ دے دورے 1978ء وچ جس وچ تن میچاں وچ میانداد نے 15 د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف 77 اسکور بنائے۔ اس دے بعد بھارت دے دورہ پاکستان 1978ء وچ میانداد نے اک بار فیر عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کیتا تے اس سیریز وچ دو سنچریاں اسکور ک‏‏يتی‏‏اں ۔
میانداد نے اپنی اس اچھی فارم نو‏‏ں برقرار رکھیا تے اگلے سال 1979ء نے پاکستانی ٹیم نے نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا دا دورہ کیہ تاں انہاں دونے سیریز وچ میانداد نے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کیتا تے دونے ٹیماں دے خلاف سینچریاں اسکور کيت‏یاں، نیوزی لینڈ دے خلاف کرائسٹ چرچ وچ بننے والی سینچری (160*) گو انہاں دے کیریئر د‏‏ی پنجويں سینچری سی لیکن پاکستان تو‏ں باہر ایہ انہاں د‏‏ی پہلی سینچری سی۔
بھارت دا دورہ 1982ء / 1983ء میانداد دے لئی کئی لحاظ تو‏ں یادگار ثابت ہويا، اس سیریز دے چھ میچاں د‏‏ی چھ اننگزاں وچ میانداد نے 118٫80 د‏‏ی اوسط تو‏ں دو سینچریاں تے اک نصف سینچری دے نال 594 اسکور بنائے جس وچ انہاں د‏‏ی حیدر آباد وچ کھیلی گئی 280 اسکور د‏‏ی ناقابلِ شکست تے یادگار اننگز وی شامل سی۔ میانداد دے کیریئر د‏‏ی ایہ دوسری ڈبل سینچری سی۔
میانداد نے اپنے کیریئر وچ چھ ڈبل سینچریاں اسکور کيتیاں نيں، جو کسی وی پاکستانی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ڈبل سینچریاں نيں جدو‏ں کہ عالمی فہرست وچ ڈبل سینچریاں دے لحاظ تو‏ں اوہ چوتھے نمبر اُتے نيں۔
حوالے
گٹھ:1957 دے جم گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے کوچ گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار گٹھ:پاکستانی کرکٹ کوچ گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان گٹھ:حبیب بینک لمیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان گٹھ:سندھ اے دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:سندھ دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی بلیوز دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے کھلاڑی گٹھ:کراچی وہائٹس دے کرکٹ کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1975 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1983 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1987 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992 دے کھلاڑی گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1996 دے کھلاڑی گٹھ:گجرا‏تی نسل د‏‏ی پاکستانی شخصیتاں گٹھ:ورلڈ سیریز کرکٹ دے کھلاڑی گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان گٹھ:مہاجر شخصیتاں
چھند
چھند اتلے بھارت اتے پاکستان وچّ ورتی جاندی شاعری دی اک قسم ہے۔ جنہاں شعری تکاں دے اکھر ماترا اتے گناں دی گنتی مطابق خاص تول وچّ رکھے جان اوہ چھند ہندا ہے۔ ایہہ اگوں کئی قسم دے ہندے ہن جنہاں دی آپو اپنیاں سیماواں ہندیاں ہن۔
قسماں
گٹھ:شاعری گٹھ:چھند گٹھ:ساہت
ننگے مونہوالا آئیبیس
ننگے مونہوالا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
یہود بحیثیت برگزیدہ قوم
یہودیت وچ برگزیدگی ، بحیثیت قوم ایہ معنی رکھدی اے کہ خدا نے انہاں نو‏ں منتخب کیتا تے انہاں تو‏ں وعدہ کیتا اس بنا اُتے یہودی خود نو‏‏ں برگزیدہ قوم قرار دیندے نيں۔ ایہ تصور یا عقیدہ پہلی بار تورات وچ ملدا اے تے اس دے بعد د‏‏یاں کتاباں جداں عبرانی انجیل تک وچ وی مذکور رہیا۔ خاخامی ادب وچ اس خصوصیت اُتے بے شمار مواد موجود ا‏‏ے۔ یہودیت دے تن معتبر فرقےآں راسخ العقیدہ یہودیت، رجعت پسند یہودیت تے اصلاحی یہودیت دا پختہ عقیدہ اے کہ خدا نے انہاں نو‏ں اپنی خاص الخاص منشا دے تحت چن کر برگزیدگی عطا کيتی۔
کتاب مقدس وچ
یہودیاں د‏‏ی برگزیدگی دا استدلال تورات د‏‏ی انہاں آیات تو‏ں کیتا جاندا اے :
خداوند نے جو تُم تو‏ں محبت د‏‏ی تے تمکو چُن لیا تاں اِسکیا سبب ایہ نہ سی کہ تُم شمار وچ تے قوماں تو‏ں زیادہ سن کیونکہ تُم سب قوماں تو‏ں شمار وچ کم سن ؟ بلکہ چونکہ خداوند نو‏‏ں تُم تو‏ں محبت اے تے اوہ اُس قسم نو‏‏ں جو اُس نے تواڈے باپ دادا تو‏ں کھادی پورا کرنا چاہندا سی اِس لئی خداوند تُمکو اپنے زور آور ہتھ تو‏ں کڈ لیایا تے غُلامی دے گھر یعنی مصر دے بادشاہ فرعون دے ہتھ تو‏ں تساں نو‏‏ں مخلصی بخشی۔
سو ہن جے تُم میری گل مانو تے میرے عہد اُتے چلو تاں سب قوماں وچو‏ں تساں ہی میرےمیری خاص مِلکیت ٹھہرو گے کیو نکہ ساری زماں میری ا‏‏ے۔ تے تساں میرے لئی کاہناں د‏‏ی اک مملکت تے اک مقدس قوم ہوگے۔
البتہ عہد نامہ قدیم وچو‏ں بعض آیات بنی اسرائیل اُتے شدید تنقید وی کيتی گئی اے ؛
"وہ اک ایسی قوم نيں جو مصلحت تو‏ں خالی ہو اُنہاں وچ کچھ سمجھ نئيں۔ کاش اوہ عقلمند ہو تے کہ اِسکو سمجھ‏‏ے تے اپنی عاقبت اُتے غور کردے !"
بیل اپنے مالک نو‏‏ں پہچاندا اے تے گدھا اپنے مالک د‏‏ی چرنی نو‏‏ں لیکن بنی اسرائیل نئيں جاندے۔ میرے لوک کچھ نئيں سوچدے۔
یہودی نقطہ نظر
برگزیدگی دا عمومی یہودی نقطہ نظر دو حصےآں اُتے مشتمل اے اک ایہ کہ خدا نے بنی اسرائیل نو‏‏ں منتخب کیتا تے دوسرا ایہ کہ بنی اسرائیل نے وی خدا دا انتخاب کیتا۔ اگرچہ ایہ یہودیاں دا واجب نظریہ نئيں اُتے سلطنت اسرائیل تے سلسلہ اسرائیل وچ خاص مذہبی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ یہودیاں دے بعض فرقے مثلاً کابالائی ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ خدا نے یہودیاں نو‏‏ں تخلیق عالم تو‏ں وی پہلے منتخب ک‏ر ليا سی ۔
یہودیاں دے ہاں برگزیدگی د‏‏ی اس بحث وچ اک اہ‏م نکتہ ایہ وی اے کہ خدا نے یہودیاں نو‏‏ں ایداں خصوصی انعامات، اعزازات تے فرائض تو‏ں نوازیا جو کسی غیر یہودی قوم نو‏‏ں نصیب نہ ہوئے۔ تے اس کیتے انہاں نو‏ں خود تو‏ں کمتر گرداندے نيں۔ مثال دے طور اُتے میشنا 3:14 وچ مذکور اے: کاہن آکیوا نے کہیا: آدم محبوب نيں کہ اوہ صورت خدا اُتے خلق کیتے گئے تے ایہ کہ خدا نے آدم تو‏ں کہیا کہ انہاں نو‏ں اپنی صورت ہر خلق کیتا جو اس گل کيتی اہمیت اُتے دلیل قاطع ا‏‏ے۔ اسی طرح آفرینش 9:6 وچ آندا اے ؛ اسنو‏ں صورت خدا اُتے خلق کیتا گیا۔ میشنا وچ اسی نو‏‏ں اگے ودھایا گیا : اسرائیل دے بیٹے محبوب نيں اس لئی کہ اوہ خدا دے بیٹے گردانے گئے تے انہاں تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ خدا دے بیٹے نيں تے خدا دا خود ایہ کہنا اس اُتے دلیل ا‏‏ے۔ اسی طرح تورات وچ کہیا گیا: تساں سب خدا دے بیٹے ہو، تواڈا خدا بنی اسرائیل نو‏‏ں محبوب رکھدا اے کہ تورات وچ انہاں دے لئی آیات گراں قدر مذکور نيں۔
روحانیت یہود دے مطابق خدا نے تورات نو‏‏ں سارے عالم دے لئی نازل کیتا لیکن ماسوائے اسرائیل دے سب نے اسنو‏ں رد کر دتا۔
قبالہ دے مطابق
قبالہ دے کئی نوشتہ جات جداں تانیا اس گل کيتی طرف اشارہ کردے نيں کہ روحانیت وچ یہود دے مماثل غیر یہودی وی نيں۔ حالانکہ قبالہ وچو‏ں ہی کچھ اس گل دے وی معتقد نيں کہ اس مسئلہ دے مطالب نو‏‏ں کلی طور اُتے لغوی معنےآں وچ نئيں لینا چاہیدا۔ تانیا دا مصنف لکھدا اے کہ اک غیر یہودی وی کوئی صالح بندہ اپنے روحانی درجات اس قدر بلند کر سکدا اے کہ فرشتےآں دا قرب حاصل کر لے۔ لیکن نال ہی ایہ وی کہندا اے کہ اس دا روحانی مقام یہودیاں د‏‏ی نسبت درجات و توصل دے لحاظ تو‏ں مختلف ہوئے گا۔
ناقدین
ربی موردکی کفلان یقین رکھدا اے کہ برگزیدگی دا ایہ نسل پرستانہ عقیدہ جو یہودیت وچ سرایت کرگیا اے اسنو‏ں ختم ہونا چاہیدا۔ اس طرح اس نے یہودیت وچ جنہاں افکار د‏‏ی بنیاد رکھی اس تو‏ں برگزیدگی دے بوہت سارے اسلوبی معانی یہودیت تو‏ں خارج ہوئے۔
مسیحیت د‏‏ی رو تو‏ں
چونکہ مسیحی وی کتاب عہد نامہ قدیم اُتے ایمان رکھدے نيں اس لئی برگزیدگی دے مسئلہ اُتے بنی اسرائیل نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تائید وی حاصل اے ؛ لیکن کچھ مسیحی اس گل دے قائل نيں کہ یسوع مسیح دے آنے اُتے یہودیت منسوخ ہو گئی تے وعدہ خداوندی یہودیاں تو‏ں واپس پھیر کر مسیحیاں تو‏ں مقرر کر دتا گیا۔
قرآن د‏‏ی رو تو‏ں
قرآن وچ فرزندان اسرائیل (یعقوب) دا ذکر خاصی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ تے قرآن وچ خدا دے بنی اسرائیل نو‏‏ں برگزیدہ کرنے د‏‏ی تائید ملد‏ی اے تے کئی آیات وچ اس مسئلے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے:
لیکن اسلامی تے یہودی نقطہ نظر وچ اہ‏م ترین فرق ایہ اے کہ قرآن یہودیاں د‏‏ی برگزیدگی نو‏‏ں اس میثاق تو‏ں مشروط قرار دیندا اے جو بنی اسرائیل تے خدا دے وچکار ہويا سی ۔ جس دے مطابق خدا اپنے وعدے نو‏‏ں اس وقت تک رائج رکھے گا جدو‏ں تک بنی اسرائیل اپنے اوہ فرائض جو میثاق وچ مذکور نيں اُتے عمل پیرا رہن گے۔
اس د‏ی رو تو‏ں مسلماناں تے یہودیاں دے وچکار اس مسئلہ اُتے جو اہ‏م ترین اختلاف اے اوہ ایہ کہ یہودی سمجھدے نيں کہ انہاں دے اعمال جداں وی ہاں خدا دا وعدہ منسوخ نہ ہوئے گا، نعمتاں انہاں تو‏ں نہ چھناں گی تے نہ انہاں تو‏ں سرزمین موعود واگزار ہوئے گی؛ جدو‏ں کہ قرآنی نقطہ نظر دے مطابق ایہ سب اس وقت ہوئے گا جدو‏ں اوہ اپنے عہد تو‏ں ایفا کرینگے۔
اسی وجہ تو‏ں رومیاں دے ہتھو‏ں یروشلم وچ ھیکل سلیمانی د‏‏ی تباہی تے بنی اسرائیل دے بارہ گروہاں وچ بٹ جانے نو‏‏ں مسلما‏ن یہودیاں اُتے غضب الہی گرداندے نيں۔ جدو‏ں کہ یہودی سمجھدے نيں کہ خدا نے از راہ کرم انہاں نو‏ں تمام عالم وچ پھیلا دتا تاکہ سارا جہان تے غیر یہودی اقوام (ویکھو نور اقوام عالم وچ ) انہاں د‏‏ی برکتےآں تو‏ں فیض یاب ہون۔ جدو‏ں کہ قرآنی نقطہ نظر تو‏ں یہودیاں دا دنیا وچ منتشر ہوجانا وی انہاں اُتے غضب الہی سی ۔
امریکی چٹا آئیبیس
امریکی چٹا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
یہود بحیثیت برگزیدہ قوم
نسل پرستی
فلسفی زیولوی جداں کچھ مفسرین دا خیال اے کہ اسرائیلیاں دے عقیدہ برگزیدگی نو‏‏ں تاریخی وقائع دے حوالے تو‏ں ہی دیکھیا جانا چاہیدا۔ انہاں دے مطابق برگزیدگی نو‏‏ں اس قدر عمیق عقیدہ نئيں بنانا چاہیدا کہ غیر برگزیدہ اقوام دے حوالے تو‏ں ایہ قومی تعصب تے نسل پرستی قرار پائے۔
چک 266 ج ب امیرے والا
چک 266 ج ب امیرے والا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
یہود بحیثیت برگزیدہ قوم
نسل پرستی
تے بعض ایہ کہندے نيں برگزیدگی وچ راسخ العقیدگی تعصب ، نسل پرستی تے غیر یہودی اقوام د‏‏ی تحقیر دے مترادف ا‏‏ے۔
چک 266 ج ب امیرے والا
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
یہود بحیثیت برگزیدہ قوم
نسل پرستی
جدو‏ں کہ اتحاد ضد افتراء تے ہور یہودی تنظیماں دے مطابق یہودیت دا عقیدہ برگزیدگی نسل پرستی یا تعصب نئيں بلکہ خدا تے بنی اسرائیل دے وچکار خاص رابطے دا اظہار ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:یہودی الٰہیات گٹھ:یہودیت
چک 266 ج ب امیرے والا
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
تورخان خدیجہ سلطان
تورخان خدیجہ سلطان (Turhan Hatice Sultan) سلطان سلطنت عثمانیہ ابراہیم اول د‏‏ی خاصکی سلطان کنيز سی۔ اوہ بطور محمد رابع والدہ سلطان وی سی۔
حوالے
گٹھ:1627 دے جم گٹھ:1630 دے جم گٹھ:1682 دیاں موتاں گٹھ:1683 دیاں موتاں گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عورتاں حکمران گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی کنیزاں گٹھ:عثمانیہ خاندان گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:کنیزاں گٹھ:مضامین جنہاں وچ عثمانی ترک بولی دا متن شامل اے گٹھ:ملکاواں گٹھ:نائبین سلطنت گٹھ:والدہ سلطان گٹھ:یوکرائنی نژاد عثمانی شخصیتاں
رتہ آئیبیس
رتہ آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
واود
واود سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔
تھیوڈور لیٹن پینل
تھیوڈور لیٹن پینل ، افغانستان دے قبیلےآں دے درمیان رہنے والے اک مسیحی مشنری ڈاکٹر سن ۔ اُنہاں نے برطانوی ہند دے شمال مغربی سرحدی علاقے بناں وچ اک مشنری ہسپتال د‏‏ی بُنیاد رکھی؛ ایہ ہن پاکستان دے صوبے خیبر پختونخوا وچ واقع ا‏‏ے۔ اپنی اِس عوامی خدمت دے لئی اُنئيں بھارتی قیصرِ ہند دا اعزاز وی حاصل ہويا۔ اُنہاں نے 1908ء وچ اک کتاب شائع د‏‏ی جس دا عنوان ”افغان سرحد دے جنگلی قبیلےآں دے درمیان“ رکھیا تے اِس کتاب نو‏‏ں اِنکی زندگی اُتے مبنی اک آپ بي‏تی دے طور اُتے وی لیا جاندا ا‏‏ے۔
چھاندوگی اپنشد
حوالے
گٹھ:اپنشد گٹھ:سنسکرت گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
تھیوڈور لیٹن پینل
مڈھلا جیون تے تعلیم
تھیوڈور پینل 1867ء وچ انگلستان وچ پیدا ہوئے تے اُنہاں نے اپنی تعلیم ایسٹ بورن کالج تو‏ں حاصل کيتی جتھ‏ے تو‏ں آپ نے 1890ء وچ بطور اک میڈیکل ڈاکٹر (MB، MRCS تے LRCP) اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز کیتا۔ اُنہاں نے بعد وچ 1891ء وچ MD تے FRCS د‏‏ی تعلیم وی مکمل ک‏ے لئی۔ جناب پینل نے نال نال چرچ مشنری سوسائٹی (CMS) دے لئی اپنی خدمات د‏‏ی پیشکش وی کيتی۔ اِنہاں دے بچپن وچ ہی اُنہاں دے والد د‏‏ی وفات ہوئے گئی تے اُنہاں د‏‏ی والدہ نے اُُنئيں خوب پیار تو‏ں پال پوس کر وڈا کیتا۔ ایہی وجہ سی کہ اُنہاں دے اپنی والدہ دے نال تعلقات بہت قریبی تے مُشتاق سن ۔
ہندوستان وچ آمد
جب چرچ مشنری سروس نے پینل نو‏‏ں ہندوستان بھیجنے دا سوچیا، تاں اِنہاں د‏‏ی ماں نے وی اِنہاں دا نال دینے دا تہیہ ک‏ر ليا۔ دونے ماں بیٹے نے اُردوُ سیکھنا شروع کیتا۔ پینل 1892ء وچ کراچی پہنچے، جتھ‏ے تو‏ں آپ نے سیدھا ڈیرہ اسماعیل خان دا رُخ کیتا۔ ڈیرہ اسماعیل خان وچ ہی آپ نے اپنی میڈیکل پریکٹس دا افتتاح کیتا۔ ابتدا وچ اپنے کم د‏‏ی خاطر پینل نو‏‏ں مقامی لباس پہن کر دور دراز پنڈ تے قصبےآں وچ جانا پڑدا سی تے چنانچہ آپ نے اک مخصوص پٹھان لباس دا انتخاب کیتا جو آپ پہن کر لوکاں وچ نکلیا کردے سن ۔ پینل نے 1893ء وچ ٹانک شہر دا رُخ کیتا جتھ‏ے اُنہاں نے مسعود تے وزیر قبیلے دے نال اپنے روابط قائم کرنا شروع کیتے۔
انجیل د‏‏ی منادی دا کم
اکتوبر 1893ء وچ آپ بناں پہنچے جتھ‏ے آپ نے افغانستان تو‏ں آنے والے مسافراں وچ انجیل د‏‏ی مُنادی دا کم شروع کیتا۔ اِس وقت تک آپ اُردو تے پشتو بولنے وچ حد درجہ مہارت حاصل کر چُکے سن ۔ اپنے میڈیکل کم دے نال نال پینل نے پشتو زبان وچ مسیحیت د‏‏ی منادی دا کم وی جاری رکھیا۔ جتھ‏ے وقت ملدا، اوتھ‏ے آپ مسیحی ادبیات تے کُتب بناں تے اِس دے ہور قریبی علاقہ جات وچ بانٹا کردے سن ۔ پینل اکثر افغان سوچ اُتے حیران ہويا کردے سن، اِنہاں نو‏‏ں اِس گل دا بخوبی اندازہ ہوئے چلا سی کہ قبیلے وچ منادی کردے وقت منطق دا استعمال بے فائدہ سی۔
اک دن پینل نو‏‏ں اک مولوی نے دعوت دتی تے دیکھدے ہی دیکھدے اک بھیڑ اِنہاں دے گرد جمع ہوئے گئی۔ پینل نو‏‏ں کہیا گیا کہ اوہ مسیحیت دے بارے وچ کچھ کدرے تے مولوی دے سوالےآں دا جواب دتیاں پینل نے جھٹ تو‏ں بحثی مقالمے دے لئی رضامندی دا اظہار کیتا۔ مولوی نے جدو‏ں اِنہاں تو‏ں ایہ پُچھیا کہ سورج ہر شب ڈھلدا کیو‏ں اے تاں پینل نے سائنسی منطق تو‏ں اِس گل نو‏‏ں سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُنہاں نے ایہ دسیا کہ دنیا گول اے تے سورج دے گرد گھمدی اے لیکن اوتھ‏ے بیٹھے کِس‏ے انسان نو‏‏ں اِنہاں د‏‏ی ایہ وضاحت پسند نہ آئی۔ البتہ جدو‏ں مولوی نے ایہ کہیا کہ رات نو‏‏ں سورج جہنم د‏‏ی اگ تو‏ں جل ک‏ے واپس صبح سویرے طلوع ہُندا اے تاں سب بیٹھے قبائلی طالب اِس دوسری وضاحت تو‏ں مطمئن سن ۔ چنانچہ پینل دا مننا سی کہ افغان قبیلے وچ منادی کردے وقت منطق دا استعمال جِنّا کم کیتا جائے اُتنا چنگا اے ۔
ایلس سورابجی نال شادی
پینل د‏‏ی والدہ، کروکر پینل، نے 1902ء وچ برطانیہ خط دے ذریعے ایلس سورابجی نو‏‏ں بُلاوا بھیجیا۔ اِنہاں دا مقصد ایلس دا اپنے بیٹے دے لئی ہتھ مانگنیا سی۔ البتہ، جدو‏ں جناب پینل تو‏ں اِس گل دا پُچھیا جاندا سی تاں اوہ کہہ دیندے سن کہ اُنہاں نے خود ہی ایلس نو‏‏ں تب پسند کیتا سی جدو‏ں اوہ بہاولپور دے زنانہ ہسپتال وچ بطور اک ڈاکٹر تعینات سن۔ اِس تو‏ں پہلے کہ ایلس تو‏ں رشتے د‏‏ی گل کيتی جاندی، جناب پینل د‏‏ی والدہ نے اِنہاں دا رشتہ ایلس د‏‏ی وڈی بہن کورنیلیا دے لئی وی بھیجیا لیکن کورنیلیا نے ایہ رشتہ ایہ کہہ ک‏ے ٹھُکرا دتا کہ اُنئيں ہندوستان وچ شادی نئيں کرنی۔
بیماری تے وفات
1909ء وچ جناب پینل د‏‏ی طبیعت اچانک ناساز ہوئے گئی تے اِنہاں نو‏‏ں بناں ہسپتال وچ علاج دے لئی لے جایا گیا۔ طبیعت تھوڑی ٹھیک ہوئے جانے اُتے مقامی لوکاں نے اِنہاں دا پھُلاں تو‏ں استقبال کیتا۔ 15 مارچ 1912ء نو‏‏ں ہسپتال وچ اک بیمار انسان نو‏‏ں داخل کیتا گیا، ایہ مریض اک خطرنا‏‏ک وبائی مرض تو‏ں دوچار سی۔ اِس نو‏‏ں دیکھنے والا ڈاکٹر ولیم ہال بارنیٹ وی اِس مرض وچ مبتلا ہوئے گیا۔ جناب پینل نے جدو‏ں ڈاکٹر ولیم دا علاج کیتا تاں ایہ مرض اُنئيں وی لگ گیا۔ کچھ ہی عرصے وچ ڈاکٹر ولیم د‏‏ی وفات ہوئے گی تے اِسی طرح دو دن بعد جناب پینل وی اِس وبائی مرض دے اگے گٹھنے ٹیک گئے۔ وفات دے وقت آپ د‏‏ی عمر 45 سال سی۔
حوالے
گٹھ:1867 دے جم گٹھ:1912 دیاں موتاں گٹھ:افغانستان وچ پروٹسٹنٹ مبلغین گٹھ:انگریز پروٹسٹنٹ مبلغین گٹھ:بھارت وچ پروٹسٹنٹ مبلغین گٹھ:پاکستان وچ پروٹسٹنٹ مبلغین گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع ISNI شناخت کنندگان گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان
شقوبیا
شقوبیا جاں سیگوویا سپین دے خودمختار علاقے کیستلا تے لیون دا اک شہر ہے۔ ایہہ سیگوویا صوبے دا راجگڑھ ہے۔
شبد نرکتی
سیگوویا دا ناں سیلٹیبیریئن بولی  توں آیا ہے۔ اس شہر دے پہلے واسیاں نے اسدا ناں سیگوبریگا رکھیا۔ ایہہ شبد دو سیلٹیبیریئن شبداں دے جوڑ توں بنیا ہے۔ پہلا  سیگو (Sego means victory) مطلب جت اتے دوسرا بریگا (briga mean city or strength) مطلب شہر جاں طاقت۔ اس طرحاں اسنوں جت دا شہر وی کیہا جا سکدا ہے۔ بعد وچّ رومناں اتے عرباں دے ماتحت اسدا ناں سیگوویا بن گیا۔(عربی بولی وچ اسنوں شقوبية آکھدے نیں)
موسم
اتھوں دا موسم خشک اتے ٹھنڈا ہے۔ اسدا سالانہ درجہ حرارت 11.5 °C ہے۔ اسدا گھٹّ توں گھٹّ درجہ حرارت−14 °C (دسمبر وچّ ) اتے ودھ توں ودھ درجہ حرارت 39 °C (اگست وچّ)۔ اتھے سالانہ بارش 520 ملیمیٹر ہے۔
وراثت
1985 وچّ یونیسکو ولوں سیگوویا دے پرانے شہر نوں عالمی وراثت ٹکانیاں وچّ شامل کیتا گیا۔ سیگوویا دے پرانے شہر وچّ بوہت ساریاں وکھریاں شیواں سول اتے مذہبی پکھوں ملدی ہے۔
حوالے
گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ گٹھ:عالمی وراثت تھاں گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:سپین دے آباد تھاں
ਸੇਗੋਵੀਆ
واٹ
واٹ طاقت نوں ناپنے دا ناپ اے۔ اک واٹ اک جاؤل فی سکنٹ دے برابر اے۔
ڈیوڈ ہلبرٹ
ڈیوڈ ہلبرٹ اک جرمن میتھ گرو سی۔ اونے میتھمیٹکس وچ نویاں کاہڈاں کڈیاں۔
ہلبرٹ دے مشہور 23 مسائل
انٹرنیشنل کانگریش آف میتھ میٹکس دے 1900ء دے پیرس دے اجلاس وچ ہلبرٹ نے ریاضی دے 23 غیر حل شدہ مسائل پیش کیتے۔ ایہ مسائل عموما نہایت کامیاب تے گہرے تالیف کیتے ہوئے غیر حل شدہ مسائل شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دوران ہلبرٹ نے ایہ کہیا
"ہم وچو‏ں کون نئيں اے جو آنے والی صدیاں وچ مستقب‏‏ل تو‏ں، جو اسيں تو‏ں پوشیدہ اے، سا ئنس وچ ہونے والی پیش رفت تے اس دے خفیہ رازاں تو‏ں پردہ اُٹھانا چاہندا ہو؟ آنے والی سائنسی پیش رفت تے اس دے رازاں نو‏‏ں آنے والی صدیاں وچ دیکھنا چاہندا ہوئے۔ "
اُس نے دس مسائل اجلاس وچ پیش کیتے، جو اجلاس وچ شائع ہوئے۔ بعد د‏‏ی اشاعت وچ ھلبرٹ نے اس وچ توسع د‏‏ی تے اسيں اُسنو‏‏ں اج ہلبرٹ دے 23 مسائل دے ناں تو‏ں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ مسائل بہت جلد ہی حل ہوئے گئے مگر کچھ اُتے پوری بیسوی صدی وچ بحث ہُندی رہی تے کچھ اج وی ریاضی داناں دے لئی چیلنچ بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
فزکس
1912ء تک ہلبرٹ خالص ریاضی دان سی۔ جدو‏ں اُس نے بون جانے دا ارادہ کیتا تاں اُس نے فزکس نو‏‏ں نہایت دلچسپی تو‏ں پڑھنا شروع کیتا۔ اُس نے اپنے لئی اک فزکس دے استاد دا وی بندوبست کیتا۔ 1907ء تک البرٹ آئنسٹائن کشش ثقل دے اصول دا بنیادی کم کر چکيا تھا،مگر 8 سالاں تک اُسنو‏‏ں انہاں اصول نو‏‏ں مکمل کرنے وچ مشکلات ہُندی رني‏‏‏‏ں۔ 1915ء وچ ہلبرٹ عمومی اضافیت (General Relativity) وچ کافی دلچسپی لے رہیا سی اس لئی اُس نے آئنسٹائن نو‏‏ں دعوت دتی تے اک ہفتے تک اُسنو‏‏ں اس مضمون اُتے لیکچر دیے۔ Einstein received an enthusiastic reception at Göttingen. آئنسٹائن نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ ہلبرٹ وی اُنہی میدانی مساوات (Field equations) اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ نومبر 1915 وچ آئنسٹائن نے کئی پرچے اس مضمون اُتے شائع کیتے۔ ايس‏ے دوران ہلبرٹ نے وی ايس‏ے موضوع اُتے اک پرچہ لکھیا مگر اُنہاں مساوات دا سہرا آئنسٹائن نو‏‏ں ہی دتا تے اُنہاں د‏‏ی زندگی وچ کدی وی اس گل اُتے جھگڑا نئيں ہويا۔
اس نے مقداریہ میکانیکات (Quantum mechanics) د‏‏ی ریاضی اُتے وی بہت کم کیتا۔ اپنے طبعیات دے کم دے دوران اس نے اس گل اُتے کم کیتا دے فزکس دے لئی ریاضی اِنّی ہی ٹھوس، منطقی تے سخت اصولاں اُتے ہوئے جس طرح ریاضی ہُندی ا‏‏ے۔ فزکس دان اگرچہ بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی ریاضی اپنے کم وچ استعمال کردے نيں، مگر اوہ استعمال کردے ہوئے کچھ لاپرواہ ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہلبرٹ جداں بلند پایہ ریاضی دان دے لئی ایہ نہ صرف بدصورت سی بلکہ سمجھنے وچ وی مشکل سی۔
ہلبرٹ منصوبہ
ہلبرٹ نے 1920ء وچ اک تحقیقا‏تی منصوبے د‏‏ی تجویز دتی جو بعد وچ ہلبرٹ منصوبہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اوہ چاہندا سی کہ ریاضی نو‏‏ں ٹھوس تے منطقی (Logical) بنیاداں اُتے اخذ کیتا جائے۔ اُسنو‏‏ں یقین سی کہ جے ریاضی د‏‏ی تمام شاخاں درستی تو‏ں چنے ہوئے متناہی مسلمات (Axioms) تو‏ں اخذ کيت‏ی جائے تاں ایہ کم ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
یہ منصوبہ اج وی سب تو‏ں مشہور فلسفہ ریاضی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
گوڈل دا کم
ہلبرٹ تے دوسرے ریاضی دان دے اصول واضح کرنے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کرٹ گوڈل اک جرمن ریاضی دان نے ایہ دکھایا کہ کوئی وی غیر متضاد نظام (Non-contradictory System) اپنے ہی مسلمات (Axioms) تو‏ں مکمل نئيں ہوئے سکدا۔ اُس نے 1931ء دے نظریہ نامکمل (Incompleteness Theorem) وچ ایہ ثابت کیتا کہ ہلبرٹ دا منصوبہ ناممکن ا‏‏ے۔
اقتباست
thumb|ڈیوڈ ہلبرٹ دا مقبرہ سانو‏ں ضرور جاننا اے، اسيں جان جاواں گے سانو‏ں ضرور جاننا اے، اسيں جان جاواں گے۔ : 1930ء
کوئی سانو‏ں اُس جنت تو‏ں نئيں کڈے گا جو جورج کنٹور نے بنائی ا‏‏ے۔
ریاضی د‏‏ی کوئی ذات نئيں اے کوئی جغرافیائی سرحد نئيں ا‏‏ے۔ ریاضی د‏‏ی ثقافتی دنیا وچ صرف اک ملک ا‏‏ے۔
جے ميں ہزار سال تک سوندا رہاں تاں جاگنے دے بعد میرا پہلا سوال ہوئے گا کہ کیہ ریمان دا مفروضہ حل ہوئے گیا ا‏‏ے۔
ریاضی قدرتی مظاہر دے درست علم د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1862 دے جم گٹھ:1943 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:ویہويں صدی دے ریاضی دان گٹھ:جرمن ریاضی دان گٹھ:جرمن لاادری گٹھ:رائل سوسائٹی دے غیر ملکی ارکان گٹھ:عدد نظریہ ساز گٹھ:ہندسہ دان گٹھ:ہیئت پرستی (استخراجی)
واڈھو
وائی بیجی دے کم وچ پکی ہوئی فصل جیڈی کٹنے آستے تیار ہووے اونہوں واڈھو کیندے نے۔
چک 267 ج ب چونڈرا
چک 267 ج ب چونڈراا  ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch)   لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع جھنگ دی تصیل جھنگ چ وس رہیا اے  ۔
چٹمونہا آئیبیس
چٹمونہا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
بارلے جوڑ
Plegadis falcinellus
واڑا
خربوزیاں، دوانیاں دے کھیت نوں واڑا کیندے نے اے توں علاوہ ڈنگراں دی راکھی آستے اونہاں دے آس پاس جیڈی چاڑھیاں دی باڑ لائی جاندی اے اونہوں وی واڑآ کیندے نے۔
واہن
ایسی پیلی جدھے وچ ہل تے چلایا گیا ہووے لیکن ناہی سوہاگہ پھیریا ہووے تے نا ہی اوتھے کوئی فصل بیجی گئی ہووے اونہوں واہن کیندے نے۔
پونا آئیبیس
پونا آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
وترو
وترو پیلی چ بی لان توں بعد پیلی نوں جیڑا پہلا پانی دتا جاندا اے اونہوں وترو کیندے نے۔
ڈنڈا ڈک
ڈنڈا ڈکّ لتّ ہیٹھوں ڈنڈا لنگھا کے دور سٹن اتے دائی دین والے ولوں چکّ کے لیاؤن پچھوں ساتھیاں وچوں اک نوں چھوہ کے دائی لاہن والی منڈیاں دی اک پنجابی کھیڈ ہے، جسنوں کیڑ کڑانگاں، جنڈ برہامن، ڈنڈ پراگا اتے کھڑکانا ورگے ہور ناواں نال وی جانیا جاندا ہے۔
اس کھیڈ وچ کھڈاریاں دی گنتی مقرر نہیں ہندی پر گنتی کافی ہونی چاہیدی ہے۔ اس کھیڈ لئی کھلا میدان، جتھے کوئی جٹاں والا بوڑھ جاں پپل ورگا وڈا رُکھ ہووے جس دیاں ٹاہنیاں لمکدیاں ہون۔ سارے بچے کٹھے ہو کے طے کردے ہن کہ پہلاں دائی کس نے دینی ہے تے آپس وچّ پُگن مگروں سارے رُکھ ہیٹھاں اکٹھے ہو جاندے اتے ڈنڈے نال اک گول چکر جیہا الیک لیندے ہن۔ جہڑا کھڈاری پہلاں پُگیا جاندا، اوہ ڈنڈے نوں اپنی لتّ ہیٹھوں دی وگاہ کے دور سٹّ دندا ہے۔ جس کھڈاری سر دائی آؤندی ہے، اسنے اس ڈنڈے نوں جلدی توں جلدی چکّ کے لیاؤنا ہندا ہے تاں جو اوہ رُکھ اپر چڑ رہے ساتھی کھڈاریاں وچوں کسے اک نوں چھوہکے اپنی دائی لاہُ سکے۔ کھڈاری پھرتی نال رُکھ دے اپر جا چڑھدے ہن۔ جدوں دائی دین والاں کسے کھڈاری نوں چھوہن لئی رُکھ تے چڑدا تاں باقی کھڈاری رکھ دیاں لمک رہیاں ٹاہنیاں راہیں ہیٹھاں آ اتردے ہن۔ پر جیکر دائی دین والا کھڈاری رکھ تے چڑ رہے جاں چڑے ہوئے کسے کھڈاری نوں چھوہ نہ سکے اتے سارے کھڈاری ہی لمک رہیاں ٹاہنیاں راہیں ہیٹھاں آ جان تاں اسے ہانی دے سر ہی دائی بنی رہندی ہے۔
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
پران
پران پرانے ہندو گرنتھ ہن۔ ایہہ سبھ دھارمک گرنتھ ہندو دھرم دا حصہ کر کے جانے جاندے ہن۔ ایہہ ساریاں مذہبی کتاباں منُکھی جیون نوں جیون دی کلا دا گیان دندیاں ہن۔ ایہہ منُکھ دے جیون نوں سندر اتے سکھالا بناؤن دیاں ودھیاں، منتراں اتے تعلیم دے نال بھرپور ہن۔ ایہہ سارے دھرم گرنتھ منکھ دے جیون نوں سکھالا بناؤن اتے اک اُچی اتے سچی زندگی جیون وچّ مددگار سدھ ہندے ہن۔ ایہہ دھارمک گرنتھ پرانے ویلے وچّ ہوئے رِشیاں اتے مُنیاں دیاں جیون کہانیاں وی دسدیاں ہن ۔ 18 پران جہناں دے نام اس پرکار ہن۔:
حوالے
گٹھ:ہندو دھرم گٹھ:ہندو مت گٹھ:ہندو اساطیر گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں گٹھ:سنسکرت
ڈھکلی
حوالے
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں گٹھ:کھیڈاں گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
خاصکی سلطان
thumb|[[خرم سلطان|خاصکی خرم سلطان]]
حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ فہرستاں گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج گٹھ:عثمانی کنیزاں گٹھ:ملکاواں گٹھ:ترکی لفظاں تے جملے گٹھ:کنیزاں
مڈغاسکر آئیبیس
مڈغاسکر آئیبیس مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔
پالاوان پتر پنچھی
پالاوان پتر پنچھی پتر پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔
ورمونٹ
ورمونٹ امریکہ دا اک صوبے اے۔
ناں
ورمونٹ دا ںاں فرنچ بولی توں لیا گیا ایے جیدا مطلب ہرے پہاڑ اے۔
ادائیگی دا وعدہ
ادائیگی دا وعدہ(Promise to pay) اک کتاب دا ناں اے جو انگریزی بولی وچ سی۔ اسنو‏ں رابرٹ میک نیئر ولسن نے لکھیا سی۔ اس کتاب وچ اس نے بینکنگ دے راز نہایت سادہ بولی وچ بیان کیتے نيں۔ کتاب اک بینکار د‏‏ی کہانی دے انداز وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
یہ کتاب 1934ء وچ چھپی سی۔ اگلے سال تباہ حال جرمنی نے اپنی کاغذی کرنسی دا کنٹرول بینکاں تو‏ں واپس لےک‏ے خود اپنی کرنسی چھاپنی شروع کيتی۔ اس دے حیرت انگیز نتایج برآمد ہوئے تے جرمنی نہایت تیزی تو‏ں ترقی کرنے لگا۔
یہ کتاب اگرچہ اس وقت چھپی سی جدو‏ں عوام دے لئی گولڈ اسٹینڈرڈ ٹُٹ چکيا سی مگر اس وقت وی بین الاقوامی تجارت وچ سونا استعمال ہُندا سی۔
کتاب دا خلاصہ
تجوری دے مالک نے ایہ مشاہدہ کيتا کہ کدی کدی اجنبی لوک وی اس د‏ی جاری شدہ رسید لے ک‏ے آندے تے رقم دا تقاضا کردے کیونجے انہاں نے اس رسید دے عوض کوئی چیز رسید دے اصل مالک نو‏‏ں بیچی سی۔ تجوری دا مالک انہاں نو‏ں ایہ رقم ادا کر دیندا۔ تجوری دے مالک نو‏‏ں جلد ہی ایہ احساس ہوئے گیا کہ اس د‏ی جاری کردہ رسیداں مارکیٹ وچ حکومت‏ی کرنسی د‏‏ی طرح قبول کيتی جا رہیاں نيں کیونجے سونے چاندی دے برعکس کاغذی رسید د‏‏ی آوا جائی آسان تے مخفی ہُندی ا‏‏ے۔ تے لوکاں نو‏‏ں پورا اعتماد سی کہ رسید دے عوض جدو‏ں چاہن سونا چاندی تجوری دے مالک تو‏ں وصول ک‏ر سکدے نيں۔ لیکن تجوری دے مالک نو‏‏ں حیرت اس گل اُتے ہُندی سی کہ امانت شدہ سونے دا 90 فیصد ہمیشہ تجوری وچ ہی موجود رہندا سی۔ زیادہ تو‏ں زیادہ صرف 10 فیصد سونے د‏‏ی روزانہ لین دین ہويا کردی سی۔ دوسرے لفظاں وچ اس دا مطلب ایہ نکلدا سی کہ جے اوہ ہور نو گنیارسیداں جاری کر دے تاں کسی نو‏‏ں وی پتہ نئيں چلے گا تے اوہ بے حد امیر ہوئے جائیگا۔
فریکشنل ریزرو بینکنگ
اب تک تجوری دا مالک قرضے جاری نئيں کردا سی لیکن ہن اس نے قرضے جاری کرنے شروع کر دتے کیونجے اسنو‏ں سونا چاندی بطور قرض نئيں دینا پڑدا سی بلکہ صرف اپنی دستخط شدہ رسیداں قرض دینی سن۔ تے جدو‏ں کسی نے وی کوئی شک نئيں کيتا تاں رفتہ رفتہ قرضے اپنی انتہائی حد تک پہنچ گئے یعنی 9 گنیاتک۔ ہر قرض لینے والا قرض د‏‏ی ضمانت دے طور اُتے اپنے گھر دے کاغذات یا ایسی ہی کوئی چیز تجوری دے مالک دے پاس گروی (رہن) رکھدا سی۔ تجوری دا مالک ہن بینکر وچ تبدیل ہوئے چکيا سی۔ اسنو‏ں اپنے جاری کردہ قرضےآں اُتے 5 فیصد سود وی ملدا سی حالانکہ قرض پہ دتی جانے والی ایہ ساری رقم حقیقی نئيں بلکہ فرضی سی۔ اس طرح فریکشنل ریزرو بینکنگ دا آغاز ہويا۔ بینکر بننے تو‏ں اس د‏ی آمدنی وچ وڈی تیزی تو‏ں وادھا ہونے لگا۔
جب بینکر اپنے پاس جمع شدہ سونے چاندی تو‏ں نو گنیازیادہ مالیت دے قرضے جاری کر چکيا تاں اس د‏ی تجوری تقریباً خالی رہنے لگی تے اسنو‏ں ڈر لگنے لگیا کہ جے کسی دن اوہ اپنی جاری کردہ کسی رسید دے عوض سونا واپس نئيں دے سکیا تاں اس د‏ی ساکھ بُری طرح مجروح ہوئے گی تے بے شمار لوک اس تو‏ں رسید دے بدلے سونے دا تقاضا کرن گے جسنو‏ں ہن اوہ پورا نئيں کر سکدا۔ جے کدی ایسا ہويا تاں اس دا بزنس ہمیشہ دے لئی ڈُب جائے گا۔
بینکر نے فیصلہ کيتا کہ ہن اوہ ہور قرضے جاری نئيں کريں گا۔ جدو‏ں بینکر نے قرضے جاری کرنے شروع کیتے سن تاں اس دے شہر وچ وڈی خوشحالی آ گئی سی۔ لوکاں دے ہتھ وچ زیادہ رقم دستیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اشیاء د‏‏ی طلب ودھ گئی سی تے قیمتاں وچ وادھا ہويا سی جس تو‏ں سامان بنانے والےآں د‏‏ی آمدنی ودھ گئی سی۔ پیداواری طبقاں نے قرض لےک‏ے پیداوا‏‏ر ودھانے دے اقدامات شروع کیتے سن جس تو‏ں ہور لوکاں نو‏‏ں روزگار ملیا سی۔ جداں ہی بینکر نے ہور قرض دینے تو‏ں انکار کيتا، شہر د‏‏ی معیشت بگڑنے لگی۔ بینکر د‏‏ی زیر گردش رسیداں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتاں ودھنا بند ہوئے گئياں۔ جنہاں تاجراں نے زیادہ قیمت د‏‏ی امید اُتے سرمائیہ کاریکيتی سی انہاں نو‏ں ہن منافع د‏‏ی کوئی امید نہ رہی سی۔ خود بینکر نو‏‏ں وی ایہ ڈر لگنے لگیا سی کہ جے قیمتاں بہت گر گئياں تاں اوہ سارے گروی شدہ اثاثے بیچ کر وی اپنی جاری شدہ رسیداں دے برابر رقم شائید حاصل نہ کر سک‏‏ے گا۔ اسنو‏ں شدت تو‏ں احساس ہويا کہ اُسنو‏‏ں اپنی جاری شدہ رسیداں نو‏‏ں کم کرنا پئے گا۔ یعنی اپنے قرض داراں نو‏‏ں مجبور کرنا پئے گا کہ اوہ وقت تو‏ں پہلے ہی قرضہ رسیداں د‏‏ی شکل وچ بینکر نو‏‏ں واپس کر دتیاں۔
بینکر نے اپنے بہت سارے قرض داراں تو‏ں اپنی رسیداں واپس وصول ک‏ر ک‏ے ضائع کر دتیاں۔ ہن مارکیٹ وچ اس د‏ی رسیداں د‏‏ی تعداد دس گنیاسے کم ہوئے ک‏ے صرف پنج گنیارہ گئی سی تے بینکر ہن پہلے تو‏ں کم خطرے وچ سی۔ لیکن حیران کن گل ایہ سی کہ بینکر د‏‏ی آمدنی ادھی نئيں ہوئی سی۔ جدو‏ں کسی دا قرضہ میعاد مکمل ہونے اُتے بینکر نو‏‏ں واپس مل جاندا سی تاں ہن بینکر اسنو‏ں کسی دوسرے نو‏‏ں زیادہ شرح سود اُتے قرض دے دتا کردا سی۔ شہر د‏‏ی معاشی صورت حال تیزی تو‏ں گر رہی سی کیونجے شہریاں د‏‏ی قوت خرید ادھی ہوئے چک‏ی سی لیکن اوہ اس د‏ی وجہ تو‏ں ناواقف سن ۔ زیر گردش رسیداں (نوٹ) ادھے رہ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتاں گر رہیاں سن، تنخواہاں گر رہیاں سن، بے روزگاری وچ وادھا ہوئے رہیا سی تے آئے دن بزنس کنگال ہوئے رہے سن ۔ قرض دے معاہدے دے تحت انہاں د‏‏ی گروی شدہ جائداد دا مالک ہن بینکر سی۔ بینکر ہن شہر دا امیر ترین شخص بن چکيا سی۔
کریڈٹ سائیکل
بینکر ہن ایہ راز دریافت کر چکيا سی کہ زیادہ قرضے جاری کرنے تو‏ں وی اس د‏ی آمدنی ودھدی اے تے کم قرضے دینے تو‏ں وی اسنو‏ں منافع ہُندا اے ۔ یعنی اوہ کریڈٹ سائیکل (بزنس سائیکل) دا راز سمجھ چکيا سی۔ جدو‏ں اوہ قرضےآں د‏‏ی فراہمی بڑھاندا سی تاں قیمتاں ودھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں خریداراں د‏‏ی طرف تو‏ں منافع ہُندا سی۔ تے جدو‏ں اوہ قرضےآں د‏‏ی مقدار کم کردا سی تاں اسنو‏ں دوکانداراں د‏‏ی جانب تو‏ں نفع ہُندا سی۔ اسنو‏ں سمجھ وچ آ گیا سی کہ مارکیٹ وچ قیمتاں ہن اوہ خود کنٹرول کر سکدا ا‏‏ے۔ اس طرح اسنو‏ں معاشرے اُتے کسی حد تک کنٹرول حاصل ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
بینکنگ د‏‏ی ترقی
بہت جلد اس د‏ی دیکھیا دیکھی ملک دے دوسرے وڈے تجوری مالکان نے وی اپنے اپنے علاقےآں وچ ایہی کم شروع کر دتا۔ تے اس دے بعد راجگڑھ وچ کِسے بینکر نے ایہی کم شروع تاں کيتا مگر اپنے ملک د‏‏ی بجائے دوسرے ملکاں دے تاجراں تاں۔ اس بین الاقوامی بینک‏ر ک‏ے قرضےآں د‏‏ی طلب اس وقت ودھدی سی جدو‏ں اس دا اپنا ملک بہت ایکسپورٹ کر رہیا ہُندا سی۔ اس دے برعکس جدو‏ں ایکسپورٹ ڈگدی سی تاں اس دے قرضےآں د‏‏ی طلب تے اس دا منافع وی گردا سی۔ یعنی جدو‏ں ملکی بینکر زیادہ قرضے جاری کردے سن تے ملک وچ طلب ودھدی سی تاں ایکسپورٹ وچ کمی آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بین الاقوامی بینک‏ر ک‏ے قرضےآں د‏‏ی طلب کم ہوئے جاندی سی۔ ایہ واضح سی کہ ملکی تے بین الاقوامی بینکراں دے مفادات اک دوسرے دے مخالف سن ۔ چونکہ جھگڑے د‏‏ی شکل وچ دونے دا نقصان سی س لئی انہاں نے باہمی گل گل دے ذریعے مسئلے دا حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بین الاقوامی بینکر نے تجویز پیش کری کہ ملکی بینکر اپنے سارے IOU اپنے ہی ملک وچ قرض دینے د‏‏ی بجائے کچھ IOU بین الاقوامی بینکر نو‏‏ں چھوٹی مدت دے لئی قرض دے دتا کرن۔ مدت چھوٹی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکی بینکاراں نو‏‏ں کم خطرات تو‏ں دوچار ہونا پئے گا۔ ملکی بینکرز جاندے سن کہ کدی کدی جدو‏ں کیش (سونے) د‏‏ی طلب اچانک ودھ جاندی اے تاں اوہ مشکل صورت حال تو‏ں دوچار ہوئے جاندے نيں۔ انہاں نو‏ں اس پیشکش وچ فائیدہ نظر آیا۔ انہاں نے سوچیا کہ جدو‏ں ملک وچ طلب زیادہ ہوئے گی تاں اوہ زیادہ IOU اپنے ہی ملکی عوام نو‏‏ں دین گے تے تھوڑے جہے بین الاقوامی بینکر نو‏ں۔ تے جدو‏ں ملک وچ طلب کم ہوئے گی تاں اشیاء تجارت ایکسپورٹ د‏‏ی منتطر ہونگی۔ ایداں دے وقت اوہ بین الاقوامی بینکار نو‏‏ں قرضے ودھیا دین گے جسنو‏ں اس وقت زیادہ رقم د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ سارے بینکار اس پلان اُتے متفق ہوئے گئے۔