دریائے_انڈس
ارضیاتی تبدیلیاں
کروڑاں سال پہلاں وادی انڈس دے علاقے وچ ٹھاٹھاں ماردا سمندر سی۔ ایتھے سمندری جانوراں تے نباتات دے فوسلز، زمین اُتے تے تھلے دونوں طرف پائے گئے نیں جو نشاندہی کردے نیں کہ ایتھے دی زمین کئی مرتبا زیر آب آئی تے بلَند ہوئی۔ موجودا پہاڑی سِلسلے کوئی اک ہزار مِلیئن سال پہلاں وجود وچ آئے سی۔ ارضیاتی تبدیلیاں دے نتیجے وچ وسط ایشیا دی سطح مرتفع جنوب وَل برصغیر پاک و ہند دی طرف ڈھلکݨا شروع ہوئی۔ اک ٹھوس گہریاں جڑھاں واݪی چٹان جو شاید دُنیا دی سَبھ توں قدیم چٹان سی برصغیر دے تھلے دبی رہی۔ لکھاں سال تک شمال دی جانب اک ناقابل مزاحمت قُوت ایہدے وچ مسلسل رکاوٹ اُتے دباؤ پاؤندی رہی تے آہستا آہستا ایہناں دے درمیان زمین دی سطَح بلَند ہوݨا شروع ہوئی تے اس طرحاں قراقرم تے ہمالیا دے سِلسلے وجود وچ آئے تے سمندر برصغیر دے شمال وچ دریا دے پُہنچݨ دا راستا بݨاؤندے ہوئے مشرق تے مغرب دی طرف بِہہ گیا۔ جنوب دی سمت وچ دباؤ مسلسل جاری رہیا تے تقریبن پَنج لَکھ سال پہلاں سِلسلا ہمالیا تے قراقرم دے درمیان کیلاش دا پہاڑی سِلسلا اُبھرنا شروع ہویا جیہنے پہلو توں نِکݪݨ آݪے آبی راستےآں نوں روک کے جنوب مشرق دی جانب گنگا تے برہم پتر تے شمال مغرب دی طرف انڈس تے ستلج دو علیحدہ علیحدہ دریائی نظاماں نوں تشکیل دِتا۔ انڈس تے گنگا دے منبعے صِرف سَٹھ میل دے فاصلے اُتے واقع نیں تے دونوں دریا مخالف سِمتاں وِچ وَگدے ہوئے دو مُختلِف سمُندراں وِچ ڈِگھدے نیں جیہناں توں درمیان وچ برصغیر دی سرزمین مثلث بݨ جاندی اے۔ ایہ ثبوت اے کہ ایتھے کدی سمُندر سی۔ وسط ایشیا دی سطَح ہُݨ وی اُبھر رہی اے تے اوہ پہاڑ جیہناں نے دریائے انڈس نوں گھیر رکھیا اے، ہُݨ وی آہستا آہستا بلَند ہو رہے نیں۔ ایہی وجہ اے ایتھے اکثر زلزلے آؤندے رہندے نیں تے لینڈ سلائیڈنگ ہُندی رِہندی اے۔ دریائے انڈس دی وادی وچ سالانا تِن انچ توں وی کَعھٹ بارش ہُندی اے۔ ایتھے بنجر پہاڑ تے کُچھ کُھلے میدان ریتے ناݪ بھرے ہوئے نیں تے ہوا خُشک تے گرد آلود اے۔ برف باری چھوٹیاں گوݪیاں دی شکل وچ ہُندی اے۔ سطح دیاں چٹاناں ٹُٹیاں پُھٹیاں تے تیڑاں آݪیاں نیں۔ زمین دی سطَح رتیلی اے یا ڈھیلےآں دی صورت وچ اے، مٹی وچ سنگریزے نیں۔ کھار دے عمل وچ دریائے انڈس تے معاون ندیاں نے نے ایہجے نشانات چھڈے نیں جیہناں توں اندازا ہُندا اے کہ اوہ کِسے وقت بلَند سطَح اُتے وَگدے سی۔ اوہناں دیاں گُزرگاہواں پاݨی دی روانی ناݪ گوݪ ہوݨ آݪیاں چٹاناں تے پتھراں اُتے مُشتمل نیں۔ ایہ پراݨے گلیشیئرز دی باقیات وی ہوسکدیاں نیں یا گرمیاں دے پاݨی دے تیز ریلےآں وچ پتھر لُڑھک لُڑھک کے گوݪ ہوگئے نیں۔ سردیاں تے گرمیاں دے درجا حرارت دے بہت زیادہ فرق نے زمین دی سطَح نوں کمزور کر دِتا اے جیہدی وجہ توں زمین دے ٹُکڑےآں، گارے تے چٹاناں دا تِلھکݨا عام اے۔ بلند و بالا گھاٹیاں وچ گلیشیئر نے دریائے انڈس تے اوہدے معاون دریاواں وچ گلیشیئر دے وڈے وڈے ٹُکڑے شامل کَر دِتے نیں۔ بعض اوقات کوئی گلیشیئر اگے آکے دریا نوں مہینےآں لئی روک لیندا اے تے جَد دریا دا پاݨی اوہنوں توڑدا اے تاں ایہ سمُندری طوفان دی طرحاں اُچھݪدا ہویا چَلدا اے تے راہ وچ آؤݨ آݪی ہَر چیز بستیاں، فصلاں تے درختاں نوں تہس نہس کر دیندا اے۔ تَنگ تے پتھریلیاں کندھاں دے درمیان دریائے انڈس زیادا تَر ڈھلان آݪیاں چٹاناں وچ پھسیا ہویا وَگدا اے۔ تَنگ رستے اُتے اک سِمت وچ بلَند و بالا عمودی چٹاناں تے اک طرف عمودی گہرائی وچ جَھگ اڑاؤندا، وَگدا ہویا دریا اے، ایتھے دور دور تَک کوئی جھاڑ جھنکار نظر نئیں آؤندا۔ وڈے پہاڑاں، عمودی چٹاناں دے سِلسلے تے تَنگ گھاٹیاں دیاں بلَند و بالا چٹاناں توں گُزرن آݪےآں نوں دریا اس عظمت ناݪ وَگدا ہویا نظر آؤندا اے جِداں ایہدے وچ صدیاں توں کوئی تبدیلی نئیں آئی۔ لداخ دی سرحد دے کوݪ پہاڑ دریائے انڈس دے نزدیک آجاندے نیں تے شمال دا رُخ کردے ہوئے ایہدی ڈھلوان وچ تیزی ناݪ اضافا شروع ہوجاندا اے۔ دریا اوہناں عمودی چٹاناں دے درمیان وَگدا ہمالیا تے قراقرم دے درمیان وِچوں گُزردا اے۔ ایتھے سِلسلا کوہ ہمالیا تے سِلسلا کوہ قراقرم نزدیک آجاندے نیں۔ ایہدے 350 میل دے سفر وچ ایہدے وچ بہت سارے ندی ناݪے شامل ہُندے نیں، نقشے وچ ایہدی شکل اس طرحاں ہُندی اے کہ جِداں دریائے انڈس دی لکیر وچ بے شمار تعھاگے شامل ہو رہے نیں۔