cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عورتاں دا ووٹ حق
برطانیہ
6 فروری 1918ء نو‏‏ں برطانیہ وچ ریپریزنٹیشن آف دا پیپل قانون منظور ہويا جس دے تحت تیس برس تو‏ں زیادہ عمر شماریا‏‏تی نو‏‏ں ووٹ دا مشروط حق مل گیا۔ اس دے تقریبًا دس برس بعد 1928ء وچ ایہ حق غیر مشروط ہو گیا۔ اسدیاں وجہ تو‏ں خواتین نو‏‏ں وی ووٹ دینے دا ویسا ہی حق حاصل ہو گیا جداں کہ مرداں نو‏‏ں سی ۔ اس برطانوی خواتین د‏‏ی جدوجہد وچ تشدد دا عنصر دنیا دے لئی اک دھچکيا سی مگر ایہ سیاست وچ زبردست تبدیلی دا آغاز وی ثابت ہويا۔ اسی دے اگے کئی ہور ملکاں وچ خواتین اپنے حق رائے دہی دے بارے فکر مند ہوئیاں تے کمر بستہ ہو ک‏ے جد و جہد وچ جٹ گئياں۔ اسی دے بعد انہاں نو‏ں ایہ حق حاصل ہويا۔
ترقی پزیر ملکاں د‏‏ی صورت حال
بیشتر رقی پزیر ملکاں وچ خواتین نو‏‏ں حق رائے دہی قانونًا حاصل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک دستوری حق تے قانونی سہولت دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا۔ اُتے باوجود اس دے کئی گوشےآں تو‏ں عورتاں نو‏‏ں ووٹ دینے تو‏ں روکنے دیاں کوششاں کيتی جاندی رہی نيں۔ ایہ کوششاں قدامت پسند تے محدود دائرۂ فکر رکھنے والے عناصر د‏‏ی جانب تو‏ں کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اسی د‏‏ی اک مثال 2017ء وچ پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع دیر بالا وچ ہونے والے ضمنی بلدیات‏ی انتخاب دیکھی گئی۔ اس وچ خواتین نو‏‏ں حقِ رائے دہی استعمال کرنے تو‏ں مبینہ طور اُتے روکے جانے د‏‏ی اطلاعات پرخواتین دے حقوق تو‏ں متعلق قومی ادارے 'نیشنل کمیشن آن دتی اسٹیٹس آف ویمن' نے پاکستان الیکشن کمیشن تو‏ں اس معاملے د‏‏ی تحقیقات دا مطالبہ کیتا سی ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:خواتین دا حق رائے دہی گٹھ:عورت
کیریولا مسکینا
کیریولا مسکینا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بو علی قلندر
حضرت بو علی شاہ قلندر (1209-1324) دا پورا ناں شیخ شرف الدین بو علی شاہ  قلندر اے ۔ اوہناں دا جم گانجا شہر (آذربائیجان) وچّ ہویا ۔ اوہ چشتی سلسلے دے صوفی سنت اتے شاعر سن ۔ اوہناں دے پیؤ شیخ فخر الدین وی بوہت وڈے ودوان اتے سنت سن ۔بو علی شاہ قلندر دی فارسی رچنا دا ناں 'دیوان حضرت شرف الدین بو علی قلندر' اے ۔خواجہ شاہ دین نے اسدا پنجابی ترجمہ کیتا اے ۔ اوہناں دی درگاہ پانی پت وچّ اے ۔
دیوان حضرت شرف الدین بو علی قلندر فارسی  وچّ اک مہان صوفی کتاب ہے۔ اس نے حضرت علی دے بارے فارسی وچّ پرسدھ شعر لکھیا:
حیدریم قلندرم مستم
بندہ مرتضٰی علی ہستم
پیشوائے تمام رندانم
سسٹما نیچرا
سسٹما نیچرا اک کتاب دا ناں اے جینون 1735 وچ ویڈن دے سائنسی لکھاری کارل لنیاس نے لاطینی بولی وچ لکھیا۔
بو علی قلندر
کہ سگِ کوئے شیرِ یزدانم
سسٹما نیچرا
گٹھ:سائینسی کتاباں گٹھ:کارل لنیاس
بو علی قلندر
مطلب: میں حیدری ہاں، قلندر ہاں، مست ہاں، میں علی مرتضیٰ دا بندہ ہاں۔ میں تمام رنداں دا امام ہاں کیونکہ میں شیر خدا دے در دا کتا ہاں۔
ﺣﻀﺮﺕ ﺷاﮦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠہ ﺗﻌاﻟﯽٰ ﻋﻠیہ ﺁﭖ ﺑﺮﺻﻐیﺮ ﭘاﮎ ﻭ ﮨﻨﺪ کے ﻧاﻣوﺭ ﺍﻭﻟیاﺋے کﺒاﺭ میں ﻣاﻧے ﺟاﺗے ﮨیں۔ ﭘاﮎ ﻭ ﮨﻨﺪ کے ﻣﺠاﺫﯾﺐ کے ﺍﻣاﻡ ﺍﻭﺭ ﺻاﺣﺐ ﺍﺳﺮﺍﺭ ﻣﺸاﺋﺦ ﭼﺸﺖ کے ﺭﺍﮨﻨﻤاﺷﻤاﺭ ﮨوﺗے ﮨیں ﺍﺑتﺪﺍﺋﯽ ﺯﻧﺪﮔﯽ میں ﻋﻠوﻡ ﺩﯾﻨیہ میں ﻣﮩاﺭﺕ ﺣاﺻﻞ کﯽ ﺍﻭﺭ ﻣﺠاﮨﺪﮦ ﺍﺧتیاﺭ کیا، ﺟﺐ ﺟﺬﺏ ﻭ ﺳﮑﺮ کﯽ ﺍﻧتﮩا ﮨوﮔﺌﯽ ﺗو ﺍﭘﻨﯽ ﺗﻤاﻡ کتاﺑوﮞ ﺍﻭﺭ ﻗﻠﻤﯽ ﯾاﺩ ﺩﺍﺷتوﮞ کو ﺩﺭﯾا میں ﭘھیﻨﮏ ﺩﯾا، ﺧاﻧوﺍﺩۂ ﭼﺸﺖ ﺍﮨﻞ ﺑﮩﺸﺖ ﺳے ﺗﻌﻠﻖ ﻗاﺋﻢ کیا۔ ﻣﻌاﺭﺝ ﺍﻟوﻻﯾﺖ کے ﻣوﻟﻒ ﻧے ﻟﮑھا ﮨے کہ ﺁﭖ کو ﺣﻀﺮﺕ ﺧوﺍﺟہ ﻗﻄﺐ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑﺨتیاﺭ کاکﯽ ﻗﺪ ﺳﺮﮦ ﺳے ﺧﺮﻗہ ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻼ تھا ﻟیﮑﻦ ﺑﻌﺾ ﺗﺬکﺮﮦ ﻧﮕاﺭ ﺁﭖ کو ﺣﻀﺮﺕ ﺧوﺍﺟہ ﻧﻈاﻡ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﺍﯾوﻧﯽ ﻗﺪﺱ ﺳﺮﮦ کا ﺧﻠیﻔہ ﺗﺴﻠیﻢ کﺮﺗے ﮨیں ﺁﭖ ﻧے ﺑﮩﺖ ﺳﯽ ﺗﺼاﻧیﻒ ﯾاﺩﮔاﺭ ﺯﻣاﻧہ ﭼھوﮌﯾں ﺟﻨﮩیں ﺍﮨﻞ ﺫﻭﻕ ﻭ ﺻﺤﺒﺖ ﻧے ﺩﻝ ﻭ ﺟاﻥ ﺳے ﻗﺒوﻝ کیا۔ ﺍﻥ ﺗﺼاﻧیﻒ میں ﻋﺸﻖ ﻭ ﻣﺤﺒﺖ، ﻋوﺍﺭف ﻭ ﺣﻘاﺋﻖ، ﺗوﺣیﺪ ﻭ ﺗﺮﮎ ﻭ ﻣﺤﺒﺖ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪﯼ کے ﻣﻀاﻣیﻦ ﭘاﺋے ﺟاﺗے ﮨیں۔ ﺁﭖ کے ﻣﮑتوﺑاﺕ کا ﺍﯾﮏ ﻣﺠﻤوﻋہ ﺑﻨاﻡ ﺍﺧتیاﺭ ﺍﻟﺪﯾﻦ ‏( ﺟو ﺁﭖ کے ﻣﺮﯾﺪ ﺧاﺹ ﺗھے ‏) کتاﺑﯽ ﺷﮑﻞ میں ﺳاﻣﻨے ﺁﯾا۔ ﯾہ ﻣﮑتوﺑاﺕ ﺗوﺣیﺪ کے ﻣﻀاﻣیﻦ کا ﻋﻤﺪﮦ ﻧﻤوﻧہ ﮨیں۔ ﺁﭖ کﯽ ﺍﯾﮏ ﺗﺼﻨیﻒ ﺣﮑﻤﻨاﻣہ ﺷیﺦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺗھﯽ، ﭘھﺮ ﻣﺜﻨوﯼ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺍﮔﺮﭼہ ﻣﺨتﺼﺮ ﮨے ﻣﮕﺮ ﺭﻣوﺯ ﺗوﺣیﺪ، ﻣﻌاﺭف ﺳے ﻣاﻻ ﻣاﻝ ﮨے ﺁﭖ کے ﺩﻭﺳﺮﮮ ﺍﺷﻌاﺭ ﺭﺑاﻋیاﺕ۔ ﻏﺰﻝ ﺍﻭر ﺩﻭﺳﺮﮮ ﺍﻗﺴاﻡ ﭘﺮ ﭘھیﻠے ﮨوﺋے ﺗھﮯ۔ ﺁﭖ ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ کے ﻗﺪﯾﻢ ﺑاﺷﻨﺪﻭﮞ میں ﺳے ﺗھﮯ۔ ﻭﺍﻟﺪ ﻣاﺟﺪ کا ﺍﺳﻢ ﮔﺮﺍﻣﯽ ﻓﺨﺮﺍﻟﺪﯾﻦ ﺳاﻻﺭ ‏( ﻗﺪﺱ ﺳﺮﮦ ‏) تھا ﺍﻭﺭ ﻭﺍﻟﺪﮦ ﻣﮑﺮﻣہ ﺑﯽ ﺑﯽ ﺣاﻓﻈہ ﺟﻤاﻝ ﺗھیں۔ ﺍﻥ ﺩﻭﻧوﮞ کے ﻣﻘﺒﺮﮮ ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ ﺷﮩﺮ کے ﺷﻤاﻝ میں ﮨیں۔ ﺁﭖ کے ﻣﺮﯾﺪ ﺍﻭﺭ ﺧﻠﻔاﺀ کا ﺍﯾﮏ ﺳﻠﺴﻠہ تھا ﺟو ﺑﺮﺻﻐیﺮ کے ﻋﻼﻭﮦ ﻋاﻟﻢ ﺍﺳﻼﻡ میں ﭘھیﻼ ﺗھا۔ ﺩﮨﻠﯽ کے ﺣﮑﻤﺮﺍﻥ ﻋﻼﺀ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﺠﯽ ﺍﻭﺭ ﺟﻼﻝ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﺠﯽ ﺑھﯽ ﺁﭖ کے ﺣﻠﻘۂ ﻣﺮﯾﺪﯾﻦ میں ﺗھﮯ۔
پانی پت آمد
بو علی شاہ قلندر امام زین العابدین ابن حسین ابن امام حسین ابن امام علی د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ آپؒ دے والد سّید شاہ ابوحسن (سّید محمد ابوالحسن شاہ فخرالدین) فخر عالم، محمد ثانی محبوبی مدینہ منورہ کوچہ ہاشمی تو‏ں نجف (عراق) فیر (ایران) خسروی، کرمانشاہ، ہمدان، کرمان ماحان، خراسان میمہ (جتھ‏ے آپ دے والد محترم حضرت السیّد ابوالقاسم یحییٰ دا مقبرہ اے ) تو‏ں (افغانستان) ہرات، بلخ (مزار شریف) تو‏ں سالنگ راستے تو‏ں ہوئے ک‏ے کابل، ولایت لوگر اریوب تو‏ں ہُندے ہوئے پارہ چنار، کرم ایجنسی (جس دا پرانا ناں طلا و خراسان سی) دے اک پنڈ کڑمان (قدیمی ناں کرمان) وچ ہمراہ دو فرزند حضرت السیّدشاہ انورؒ تے حضرت بو علی شاہ قلندرؒ آباد ہوئے۔ آپؒ کمسنی عمر وچ شیخ مجتہد العصر (المرجع) بنے۔ ہمیشہ وڈے بھائی حضرت السیّد شاہ انور دے نال علم روحانیت (الشریعتہ و طریقتہ) وچ تبادلہ خیال کيتا کردے سن ۔ پدر بزرگوار د‏‏ی وصیت دے مطابق اُنہاں دے وصال دے بعد ہمراہ اک پو‏تے غوث ہندوستان پانی پت تشریف لے گئے۔
ناں ونسب
اسم گرامی: حضرت شاہ شرف الدین۔لقب: بو علی قلندر۔سلسلہ نسب اس طرح اے: کہ حضرت شاہ شرف الدین بو علی قلندر بن سالار فخر الدین زبیر بن سالار حسن بن سالار عزیز بن ابوبکر غازی بن فارس بن عبدالرحمٰن بن عبدالرحیم بن دانک بن امام اعظم ابو حنیفہ نعمان بن ثابت رضی اللہ تعالیٰ عنہم۔ (اقتباس الانوار:516)۔آپ علیہ الرحمہ پانی پت کےقدیم باشندے نيں۔چنانچہ آپ دے والدین یعنی سالار فخر الدین تے بی بی حافظہ جمال دے مزارات پانی پت دے شمال د‏‏ی طرف ہن وی موجود نيں۔(ایضا:516)
ﺳیﺮﺍﻻﻗﻄاﺏ کے ﻣﺼﻨﻒ ﻧے ﻟﮑھا ﮨے کہ ﺣﻀﺮﺕ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣاﻡ ﺍﻋﻈﻢ ﺍﺑوﺣﻨیﻔہ ﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠہ ﻋﻨہ کﯽ ﺍﻭﻻﺩ ﺳے ﺗھﮯ۔ ﺁﭖ کا ﺳﻠﺴﻠۂ ﻧﺴﺐ ﭼﻨﺪ ﻭﺍﺳﻄوﮞ ﺳے ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣاﻡ ﺍﻋﻈﻢ ﺳے ﻣﻠتا ﮨﮯ۔ ﺷیﺦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺑﻦ ﺳاﻻﺭ ﻓﺨﺮﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺳاﻻﺭ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳاﻻﺭ ﻋﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﺍﺑاﺑﮑﺮ ﻏاﺯﯼ ﺑﻦ ﻓاﺭﺱ ﺑﻦ ﻋﺒﺪﺍﻟﺮﺣﻤاﻥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪﺍﻟﺮﺣیﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺫﺍﻟﮏ ﺑﻦ ﺍﻣاﻡ ﻧﻌﻤاﻥ ﺍﺑوﺣﻨیﻔہ کوﻓﯽ ﺑﻦ ﺛاﺑﺖ ﺑﻦ ﻧﻌﻤاﻥ ﺭﺿﯽ ﺍﻟﻠﻋﻨﮩﻢ ﺍﺟﻤﻌیﻦ۔
ﺳیﺮﺍﻻﻗﻄاﺏ ﻧے ﺍﯾﮏ ﺍﻭﺭ ﺟﮕہ ﻟﮑھا ﮨے ﺁﭖ کے ﭘیﺮﻭﮞ کا ﺳﻠﺴﻠہ ﯾوﮞ ﻟﮑھا ﮨے ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﻣﺮﯾﺪ ﻭ ﺧﻠیﻔہ ﺷیﺦ ﻋاﺷﻖ ﺧﺪﺍﺩﺍﺩ، ﺷیﺦ ﺍﻣاﻡ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺍﻭﺭ ﺍﺑﺪﺍﻝ ﺧﻠیﻔہ ﺷیﺦ ﺑﺪﺭﺍﻟﺪﯾﻦ ﻏﺰﻧوﯼ ﺧﻠیﻔہ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﻄﺐ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑﺨتیاﺭ ﺍﻭﺷﯽ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠہ ﻋﻠیﮩﻢ ﺍﺟﻤﻌیﻦ۔
بوعلی قلندر کہلانے د‏‏ی وجہ تسمی
حضرت علی کرم اللہ وجہہ نےجب آپ کودریاسےباہرنکالاآپ ايس‏ے وقت سےمست الست ہوئے گئے ،ہر وقت حالتِ جذب وچ رہنے لگے،اور ايس‏ے دن تو‏ں شرف الدین بوعلی قلندرکہلانےلگے۔(تذکرہ اولیائے پاک وہند:87)۔( رافضی ملنگاں نے عوام وچ ایہ مشہور کیہ ہویا اے کہ اللہ تعالیٰ نےحضرت شرف الدین قلندرسےپُچھیا منگ کيتا منگدا اے: حضرت قلندر نےعرض کيتا باری تعالیٰ! مینو‏ں مولا علی جداں بنادے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا:علی نئيں بن سکدا۔تینو‏ں علی جداں بنانے کےلئےمینو‏ں دوسرا کعبہ بنانا پڑےگا۔لہذا تینو‏ں ’’بو علی‘‘ بنادیندا ہاں،مولا علی د‏‏ی خوشبو۔یعنی مولا علی بنانا تاں آسان ؟،اور کعبہ مشکل اے ۔لاحول ولاقوۃ الا باللہ العلی العظیم۔تونسوی غفرلہ)
تحصیلِ علم
آپ نے اکتسابِ علم وچ بہت کوشش کيتی۔حدیث،فقہ،صرف ونحو،تفسیرماں اعلیٰ قابلیت حاصل کيتی،عربی و فارسی زبان وچ عبورحاصل سی،آپ نےجلدہی تحصیل علوم ظاہری تو‏ں فراغت پائی۔آپ تحصیلِ علم تو‏ں فارغ ہوکررُشدوہدایت وچ مشغول ہوئے۔مسجدقوت الاسلام وچ وعظ فرماندے سن تے ایہ سلسلہ بارہ سال تک جاری رہیا۔ بیعت وخلافت: آپ د‏‏ی بیعت وخلافت وچ بہت اختلاف اے ۔بعض کاخیال اے کہ آپ مریدوخلیفہ قطب الاقطاب حضرت خواجہ قطب الدین بختیارکاکی(رحمتہ اللہ علیہ)اورتعلیم یافتہ حضرت شیخ شہاب الدین کےعاشق سن ۔بعض کاخیال اے کہ آپ مریدوخلیفہ حضرت نجم الدین قلندرکےتھے۔بعض کےنزدیک آپ مریدوخلیفہ حضرت شیخ شہاب الدین عاشق خداکےتھے،جومریدوخلیفہ حضرت امام الدین ابدال دے سن اوروہ مریدوخلیفہ حضرت خواجہ قطب الدین بختیارکاکی(رحمتہ اللہ علیہ)کےتھے۔اک روایت ایہ وی اے کہ آپ مریدوخلیفہ حضرت نظام الدین اولیاء(رحمتہ اللہ علیہ)کےہاں۔ کہاجاتاہےکہ حضرت نظام الدین اولیاء(رحمتہ اللہ علیہ)نےآپ کوعصرکےوقت جمناکےکنارے بیعت تو‏ں مشرف فرمایا۔
حالتِ جذب وچ احترامِ شریعت
اعلیٰ حضرت امام اہل سنت امام احمد رضاخان علیہ الرحمہ فرماندے نيں: حقیقی مجذوب د‏‏ی علامت ایہ اے کہ حالتِ جذب وچ وی شریعتِ مصطفیٰﷺ د‏‏ی مخالفت نئيں کرےگا،اور شریعتِ مطہرہ دا کدی مقابلہ نہ کرےگا۔(ملفوظاتِ اعلیٰ حضرت:217)۔ حضرت بو علی شاہ قلندر پانی پتی رحمۃ اللہ تعالیٰ علیہ دا ارشادِ گرامی اے کہ مجذوب د‏‏ی پہچان دُرُود شریف سے(بھی) ہُندی اے ۔اس دے سامنے دُرُود پاک پڑھیا جائے تاں مُؤدَّب (یعنی با ادب)ہوجاندا اے ۔ آپ علیہ الرحمہ نےتیس سال تک سخت سےسخت مجاہدےکيتے۔ہروقت عبادت الٰہی وچ مشغول ومستغرق رہتےتھے۔آپ پرجذب الٰہی اس درجہ غالب سیکہ آپ نو‏‏ں اپنی خبرنہ سی۔قلندرانہ روش اورمجذوب ہونےکےباوجود آپ شریعت دا بہت احترام کرتےتھے۔اک مرتبہ ایسا ہواکہ آپ د‏‏ی مونچھاں کےبال ودھ گئےکسی د‏‏ی ہمت نہ سی کہ آپ سےکہتاکہ مونچھاں کےبال کٹوادتیاں
تاریخِ وصال
آپ دا وصال 13/رمضان المبارک 724ھ،مطابق ستمبر1324ء کوہويا۔آپ کامزار پرانوار پانی پت وچ مرجعِ خلائق ا‏‏ے۔
ﭼوﮞ ﺷﺮف ﺍﺯ ﺟﮩاﮞ ﻋﻔﺖ ﺭﻓﺖ
ﻣتﺼﻞ ﺷﺪ ﺑوﺻﻞ ﺭﺏِّ ﻭ ﺩﻭﺩ
724ﮪ
ﻧیﺰ ﻓﺮﻣا ﺷﺮف ﻭﻟﯽ ﻣﺤﻤوﺩ 724ﮪ
ﺷﺮف ﺳﻌیﺪ ‏( 724ﮪ ‏)
ﺯﯾﺐ ﻋاﻟﻢ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﻣﺴﻌوﺩ‏( 724ﮪ ‏)
ﻣﺨﺪﻭﻡ ﺍﺟﻞ ‏( 724ﮪ ‏)
ﻣﻌﺪﮞ ﺍﺳﺮﺍﺭﻣﺤﻤوﺩ ‏( 724ﮪ ‏) ﺷﺮف ﻣﺤﺒوﺑﯽ ‏( 724ﮪ ‏) ﻣاﻟﮏﻋاﻟﯽ ﻗﺪﺭ ﺑو ﻋﻠﯽ ‏( 724ﮪ ‏) ﻃاﻟﺐ ﻣﺤﻤوﺩ ﺳﺮﻭﺭ ﻋﻠﯽ ‏( 724ﮪ
کچھ واقعات
السیّد شاہ ابو شرف الدینؒ اپنے ہمراہ ست اُونٹ لدھے ہوئے خلیج گنگنا جمنا دے کنارے بیٹھے ہوئے ہر دن اک اک اُونٹ کتاباں دریا وچ پھینکتے جا رہے سن تے کسی وی کتاب وچ حل نظر نئيں آ رہیا سی۔ تے آخری یعنی ستويں دن آپؒ دے لباں تو‏ں بے ساختہ اک جملہ نکلیا کہ “تکبر عزازیل را خار کرد“ چونکہ آپؒ کتابی و مادی علم اُتے وڈا فخر کيتا کردے سن ۔
حضرت السیّد شاہ ابو شرف الدینؒ خلیج وچ اتر کر وضو ک‏ر رہ‏ے سن کہ اچانک اک پتا (مُہنڈہ) دا اپنی طرف آندے دیکھیا، پتا آک‏ے آپؒ دے سامنے روکھا، آپؒ بزرگوار نے دیکھیا کہ ایہ پتا تاں ساڈے پنڈ باغ لیلیٰ دُراوی شلوزان د‏‏ی ا‏‏ے۔ پتا اٹھا ک‏ے دیکھیا تاں مسئلے دا حل تحریر سی تے تھلے برادر بزرگوار حضرت السیّد شاہ انورؒ دا مہرنگین سی، دونے بھائیاں نے اک دوسرے دے نال عہد و پیمان کيتا سی کہ اسيں دونے وچو‏ں جس دا وی علم افضل ہوئے گا تاں اوہ مرشد تے دوسرا مرید ہوئے گا۔ آپؒ نے اوہ پتا بار بار چھوما تے پڑھیا جس اُتے سارا ماجرا لکھیا ہويا سی کہ “اے برادر و مرید من، نا راحت نا باشید“ ایہ لڑکی جس تو‏ں بادشاہ د‏‏ی شادی ہوئی اے، ایہ لڑکی اس بادشاہ خدا بندہ د‏‏ی اپنی صاحبزادی (دختر) اے، قدرت نو‏‏ں منظور نئيں کہ اوہ انہاں تو‏ں اسيں بستری (جماع) کرے، آپؒ نے آواز دتی کہ مبارک ہوئے مسئلے دا حل مل گیا، علما دوڑے، پُچھیا کِداں مسئلے دا حل مل گیا، آپؒ نے فرمایا کہ پانی اُتے پتا آیا مینو‏ں میرے مرشد بھائی نے سابقہ سارے حالات تحریر فرماواں نيں، لڑکی بادشاہ سلامت د‏‏ی دختر عظیم اے، ايس‏ے دن تو‏ں اس جگہ دا ناں پانی پتا (پانی پت) پے گیا۔
ﺷیﺦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺣﻀﺮﺕ ﺷیﺦ ﺷﻤﺲ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺗﺮﮎ ﭘاﻧﯽ ﭘتﯽ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠہ ﻋﻠیہ کے ﮨﻢ ﻋﺼﺮ ﺗھے ﺟﺲ ﺩﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺗﺮﮎ ﭘاﻧﯽ ﭘتﯽ کﻠیﺮ ﺳے ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻻﺋے ﺍﺳﯽ ﺩﻥ ﺳے ﺷیﺦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﻧے ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ ﭼھوﮌ کﺮ ﺷﮩﺮ کے ﺑاﮨﺮ ﺳﮑوﻧﺖ ﺍﺧتیاﺭ کﺮﻟﯽ، ﭼﻨﺪ ﺭﻭﺯ ﮔﺰﺭﻧے کے ﺑﻌﺪ ﺷیﺦ ﺷﻤﺲ ﺍﻟﺪﯾﻦ کﮯ ﺍﯾﮏ ﺧاﺩﻡ ﺍﺱ ﻣﻘاﻡ ﺳے ﮔﺰﺭﮮ ﺟﮩاﮞ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﻧے ﻗیاﻡ کیا تھا ﺗو ﺩﯾﮑھا کہ ﺷیﺦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺷیﺮ کﯽ ﺷﮑﻞ میں ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣا ﮨیں، ﯾہ ﺧاﺩﻡ ﮈﺭ ﮔیا ﺍﻭﺭ ﺩﻭﮌﺍ ﺩﻭﮌﺍ ﺷیﺦ ﺷﻤﺲ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺗﺮﮎ کﯽ ﺧﺪﻣﺖ میں ﺣاﺿﺮ ﮨوﺍ ﺗو ﺁﭖ ﻧے ﺑاﺕ ﺳﻦ کﺮ ﻓﺮﻣاﯾا کہ ﺩﻭﺑاﺭﮦ ﺟاﺅ، ﺍﮔﺮ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺍﺑھﯽ ﺷیﺮ کﯽ ﺷﮑﻞ میں ﻧﻈﺮ ﺁﺋے ﺗو ﺍﻧﮩیں کﮩﻨا ﺷیﺮ ﺗو ﺟﻨﮕﻞ میں ﺭﮨا کﺮﺗے ﮨیں۔ ﺷﮩﺮ میں ﺍﻥ کﯽ ﮔﻨﺠاﺋﺶ ﻧﮩیں، ﺧاﺩﻡ ﮔیا ﺗو ﺷیﺦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ کو ﺷیﺮ کﯽ ﺷﮑﻞ میں ﺩﯾﮑھا ﺗو کﮩا ﻣیﺮﮮ ﻣﺮﺷﺪ ﻧے کﮩا ﮨے کہ ﺷیﺮﻭﮞ کو ﺁﺑاﺩﯼ میں ﺭﮨﻨا ﻣﻨاﺳﺐ ﻧﮩیں ﺍﻥ کا ﻣﻘاﻡ ﺗو ﺟﻨﮕﻼﺕ ﺍﻭﺭ ﺑیاﺑاﻥ ﮨوﺗا ﮨے ﻭﮦ ﺷیﺮ ﺍﺱ ﻭﻗﺖ ﺍﭨھا ﺍﻭﺭ ﺟﻨﮕﻞ کﯽ ﻃﺮف ﭼﻼ ﮔیا ﺍﻭﺭ ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ ﺳے کﺌﯽ ﻣیﻞ ﺩﻭﺭ ﺍﭘﻨا ﺑﺴیﺮﺍ ﺑﻨاﻟیا۔ ﯾہ ﻣﻘاﻡ ﺁﺝ ﺑھﯽ ﺑاﮔﮩوﻧﯽ کے ﻧاﻡ ﺳے ﭘاﻧﯽ ﭘﺖ ﺷﮩﺮ ﺳے ﻣﺸﺮﻕ کﯽ ﻃﺮف ﻭﺍﻗﻊ ﮨﮯ۔ ﮨﻨﺪﯼ ﺯﺑاﻥ میں ﺑاﮔﮫ ﺷیﺮ کو کﮩتے ﮨیں ﺑاﮔﮩوﻧﯽ ﻣﻘاﻡ ﺷیﺮ کو کﮩا ﺟاﺗا ﮨے ﯾہ ﻣﻘاﻡ ﺍﺏ ﺗﮏ ﺧﻠﻖ کﯽ ﺯﯾاﺭﺕ ﮔاﮦ ﮨﮯ۔ ﺣﻀﺮﺕ ﺷیﺦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﭼﻨﺪ ﺳاﻝ ﯾﮩاﮞ ﺭﮨے ،ﭘھﺮ ﻣوﺿﻊ ﺑﮉﮬا کیﭩﺮﮦ ﺟو کﺮ ﻧاﻝ کے ﻣﻀاﻓاﺕ میں ﮨے ﺳﮑوﻧﺖ ﭘﺬﯾﺮ ﺭﮨﮯ۔
ﺍﺧﺒاﺭ ﺍﻻﺧیاﺭ کے ﻣﺆﻟﻒ ﮔﺮﺍﻣﯽ ﻧے ﻟﮑھا ﮨے ﺍﯾﮏ ﻭﻗﺖ ﺁﯾا ﺟﺐ ﺁﭖ ﺟﺬﺏ ﻣﺴتﯽ میں ﺗھے ﺗو ﺁﭖ کﯽ ﻣوﻧﭽھیں ﺑﮩﺖ ﺑﮍﮪ ﮔﺌیں کﺴﯽ کو ﺟﺮﺍﺕ ﻧہ ﺗھﯽ کہ ﺁﭖ کﯽ ﻣوﻧﭽھیں ﭼھوﭨﯽ کﺮﻧے کا ﻣﺸوﺭﮦ ﺩﯾتا، ﺁﺧﺮ ﻣوﻻﻧا ﺿیاﺀ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺳﻨاﻣﯽ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠہ ﻋﻠیہ ﺷﺮﯾﻌﺖ کﯽ ﭘﻨاﮦ ﻟے کﺮ ﻗیﻨﭽﯽ ﮨاﺗﮫ ﻣیں ﻟﯽ، ﺍﯾﮏ ﮨاﺗﮫ ﺳے ﺁﭖ کﯽ ﮈﺍﮌﮬﯽ ﭘﮑﮍﯼ ﺍﻭﺭ ﺩﻭﺳﺮﮮ ﺳے ﻣوﻧﭽھیں کاﭦ ﺩﯾں، ﺣﻀﺮﺕ ﺷیﺦ ﺷﺮف ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ ﺍﭘﻨﯽ ﺩﺍﮌﮬﯽ ﮨاﺗﮫ ﻣیں ﭘﮑﮍ کﺮ کﮩا کﺮﺗے کہ ﯾہ ﺩﺍﮌﮬﯽ کتﻨﯽ ﻣﺒاﺭﮎ ﮨﮯ ﺍﻭﺭ ﯾہ ﻣوﻧﭽھیں کتﻨﯽ ﻣﻘﺪﺱ ﮨیں ﺟو ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﺤﻤﺪﯾہ کے ﺍﺣتﺮﺍﻡ میں کﭧ ﮔﺌیں۔
ﺣﻀﺮﺕ ﺷیﺦ ﺑو ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻨﺪﺭ کے ﺍﯾﮏ ﺧاﺩﻡ ﺧاﺹ ﺗھے ﺟﻦ کا ﻧاﻡ ﻣﺒاﺭﮎ ﺧاﻥ تھا ﻋاﻡ ﻟوﮔوﮞ کو ﺁﭖ کے ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺟاﻧے کﯽ ﺟﺮﺍﺕ ﻧﮩیں ﮨوﺗﯽ ﺗھﯽ۔ ﻣﺒاﺭﮎ ﺧاﻥ ﻟوﮔوﮞ کے ﻣﺴاﺋﻞ ﻟے کﺮ ﺣاﺿﺮ ﮨوﺗا، ﺍﻭﺭ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼﺕ کﺮﺍﺗا۔
دیوان حضرت شرف الدین بو علی قلندر
دیوان حضرت شرف الدین بو علی قلندر فارسی واں اک عظیم صوفی کتاب ا‏‏ے۔ آپ نے حضرت علی دے بارے فارسی وچ مشہور شعر لکھیا:
حیدریم قلندرم مستم
بندہ مرتضٰی علی ہستم
پیشوائے تمام رندانم
کہ سگِ کوئے شیرِ یزدانم
آل اولاد
آپؒ دے لا تعداد اولاد پاراچنار وچ موجود نيں۔ جنہاں دے پا س شجرہ نسب قدیمی موجود نيں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:1090 دے جم گٹھ:1209 دے جم گٹھ:1324 دیاں موتاں گٹھ:1400 دے جم گٹھ:ہندوستانی صوفیا گٹھ:ضلع پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:ہریانہ دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:شاعر گٹھ:فارسی شاعر گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:صوفی سنت
لیندا والڈ کرائیس
لیندا والڈ کرائیس جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔
جامعہ فریدیہ، ساہیوال
جامعہ فریدیہ ساہیوال  عالم اسلام تے اہلسنت د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ اے.
جامعہ فریدیہ ساہیوال ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مدرسہ / یونیورسٹی دا ناں صوفی بابا فرید الدین گنجشکر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ قبلہ منظور احمد شاہ صاحب اس دے بانی نيں
یونیورسٹی فریدہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ پرنسپل ابو نصر منظور احمد شاہ ني‏‏‏‏ں۔ وائس پرنسپل مظہر فرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔
ایتھ‏ے 1900 تو‏ں زیادہ طلبا (مرد تے خواتین) ني‏‏‏‏ں۔ مرد تے خواتین دے حصے وکھ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ مطالعات وچ درس نظامی ، تجوید ، حفظ القرآن ، مفتی کورس ، کمپیوٹر کورس ، میٹرک ، ایف.اے ، بی اے تے ایم اے شامل ني‏‏‏‏ں۔
ایہ فریدیہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ حضرت بابا منظور احمد شاہ صاحب 25 اگست 2019 نو‏‏ں وفات پاگئے۔
سنگ بنیاد
دینی مدارس وچ دا اک بہت وڈا دینی ادارہ اے جو نہ صرف ساہیوال بلکہ پاکستان دے وڈے مدارس وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دینی خدمات 54 سال اُتے محیط ني‏‏‏‏ں۔ اس دا سنگ بنیاد 8 مارچ 1968ء نو‏‏ں عظیم علمی و روحانی شخصیتاں میاں خواجہ علی محمد خان چشتی ، علامہ نور اللہ نعیمی، علامہ ابو النصر منظور شاہ بانی و مہتم جامعہ ہذا دے ہتھو‏ں رکھیا گیا۔
بانی و مہتمم
جامعہ فریدیہ دے بانی و مہتمم ابوالنصر منظور احمد شاہ جدو‏ں کہ نائب مہتمم ڈاکٹر مفتی پیر محمد مظہرفرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔
شعبہ طلبہ
جامعہ فریدیہ وچ دو ہزار دے نیڑے طلبہ و طالبات زیر تعلیم نيں، جنہاں تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی کوئی فیس نئيں لی جاندی، رہائش خوراک تعلیم سب کچھ مفت ا‏‏ے۔ جامعہ فریدیہ وچ مفتی کورس، درس نظامی، حفظ القرآن، تجوید و قرأت، فاضل عربی، دورۃ القرآن، دورۃ الحدیث، دورۃ المیراث دے نال نال میٹرک، ایف اے ،بی اے تے کمپیوٹر کورسز فری کروائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جامعہ فریدیہ تنظیم المدارس اہلسنت پاکستان تو‏ں ملحق اے
شعبہ طالبات
جامعہ فریدیہ وچ طالبات دے شعبہ قائم اے ۔جس وچ طالگل کيتی رہائش تے تعلیم و تربیت دے لئی 42 کمرے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ سید فاطمہ الزہریٰ ہال، سیدہ خدیجۃ الکبریٰ ہال تے سیدہ عائشہ صدیقہ ہال تعمیر نيں۔اس شعبہ وچ 1000 تو‏ں ودھ اقامتی طالبات زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔
لائبریری
جامعہ د‏‏ی اک وسیع ہال وچ لائبریری قائم اے، جتھ‏ے تدریسی تے غیر تدریسی کتاباں نہایت اچھے سلیقہ تو‏ں سجائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ک‏‏تب خانہ وچ 8000 د‏‏ی تعداد وچ کتاباں موجود نيں جو جامعہ د‏‏ی عظمت دے پیش نظر انتہائی کم ني‏‏‏‏ں۔ اس لائبریری وچ 10000 کتاباں دے سما جانے د‏‏ی گنجائش رکھی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:پاکستان وچ مدارس گٹھ:ضلع ساہیوال د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کالج گٹھ:ضلع ساہیوال
محمد بن علی سنوسی
سید محمد بن علی سنوسی (1787ء توں 1859ء) سنوسی تحریک دا بانی سی جہڑی 19ویں صدی عیسوی چ لبیا دے دکھنی صحرائی علاقے ج شروع ہوئی ۔
شروع دا جیون
محمد سنوسی الجزائر دے شہر مستغانم دے نیڑے جمئیا ۔ قرآن حفظ کرن تے ابتداغی دینی تعلیم دے بعد اس نے فاس (مراکش) دی جامعہ قیروان چ اعلی تعلیم حاصل کیتی ۔ اس دے بعد اوہ قاہرہ آئے پرایتھے دا ماحول اسنوں موافق نا آئیا ۔ جامعہ الازہر دے علماء اسدے مخالف ہو گئے ۔ اس دے علاوہ اسنوں والی مصر محمد علی پاشا دی اصلاحات وی پسند نا آئیاں تے اس نے اس دیاں غیر اسلامی سرگرمیاں دی اعلانیہ مخلفت کیتی ۔
مکہ معظمہ چ قیام
قاہرہ توں محمد سنوسی مکہ مکرمہ چلا گئیا تے اوتھے ای 1837ء چ اسنے پہلا زاویہ قائژ کیتا بعد چ ایہو ای زاویے یاں حلقے سنوسی تحریک چ مرکزی حیثیت اختیار کر گئے ۔ اس قسم دے زاویے اسنے اپنے قیام دے دوران مختلف تھانواں تے قائم کیتے تے اپنا پاغام دوجے لوکاں تک پہنچانا شروع کر دتا ۔ آخر چ اسنے برقہ یعنی سائرنیکا دے صحراء چ واقع نخلستان " جغبوب " چ 1853ء چ اپنی دعوت دا مرکز قائم کیتا ۔
سنوسی تحریک
سنوسی تحریک دا مقصد کتاب وسنت دی بنیاد تے عالم اسلام دا احیاء سی ۔ اوہ امام احمد بن حنبل ، امام غزالی ، امام ابن تیمہ تے محمد بن عبدالوہاب توں متاثر سی ۔ سنوسی تحریک نے اسلامی تعلیمات تے عمل کرنے دے علاوہ صحرائے اعظم چ خانہ بدوشاں دیاں بستیاں آباد کرن تے کھیتی باڑی شروع کرن دی حوصلہ افزائی کیتی ۔ دراصل سنوسیاں دیاں ایہی بستیاں "زاویہ" کہلاندیاں سن۔ ہر زاویہ اقتصادی لحاظ نال خود کفیل ہوندا تے ایہی زاویے اسلام دی تبلیغ تے اشاعت دے مرکز بن گئے۔ سنوسی اک ہی وقت چ مبلغ، معلم تے کسان سن تے جدوں انہاں نوں جہاد دی دعوت پہنچدی تاناوہ میدان جنگ دا رخ اختیار کرلیندے۔
چک 5 ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
محمد بن علی سنوسی
سنوسی تحریک
سنوسی تحریک دی قوت محمد سنوسی دے پترسید مہدی (پیدائش 1824، انتقال: 1902) دے زمانے چ عروج اتے پہنچ گئی تے کفرہ نے دارالعلوم دی حیثیت اختیار کرلئی جس دے کتب خانے چ مختلف علوم دیاں 8 ہزار کتاباں سن۔ صحرائے اعظم چ کتباباں دا انّا وڈا ذخیرہ جمع کرنا کجھ گھٹ حیرت دی بات نہیں۔
چک 5 ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
محمد بن علی سنوسی
سنوسی تحریک
لیبیا دی معروف مجاہد شخصیت عمر مختار وی سنوسی شیخ سن ، جنہاں نے اٹلی دی جارحیت دے خلاف تریخی جہاد کیتا تے اپنی جان دا نذرانہ دے کے ہمیشہ لئی امر ہوگئے لیبیا دے راجگھر طرابلس دی سبتوں وڈی شاہراہ وی ایسے مرد مجاہد دے ناں تے " شارع عمر مختار" کہلاندی اے ۔ انہاں دی شہادت دے نال ای سنوسی تحریک دی مسلح مزاحمت مک گئی ۔
ہور دیکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:عرب شخصیتاں
کیریولا مائریلا
کیریولا مائریلا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
یاکیما
یاکیما امریکہ دے صوبے واشنگٹن دا اک شہر اے۔
سپیشیز پلانٹارم
سپیشیز پلانٹارم سویڈن دے بوٹا گرو کارل لنیاس دی 1753 وچ لکھی گئی کتاب اے۔ ایہ بوٹیاں نوں ونڈن بارے پہلی ودیا کتاب منی گئی اے۔
گٹھ:سائینسی کتاباں گٹھ:کارل لنیاس
شتو ولیمولن
شتو ولیمولن فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے کوٹے ڈی ارمر وچ اک شتو اے۔
جیپ خرید گھوٹالا
جیپ خرید گھٹالا آزاد بھارت وچ 1948 وچّ برطانیہ وچّ تعینات بھارتی ہائی کمیشنر وی کے کرشن مینن ولوں 200 فوجی جیپاں دی خرید ویلے وپاریا رشوت گھٹالا اے۔ جس وچّ بھارتی ہائی کمیشنر نے پروٹوکول اتے خرید اصولاں دی سدھے روپ وچّ اندیکھی کیتی تے 80 لکھ روپئے نال بھارتی فوج واسطے جیپ دا سودا کیتا۔ سودے لئی ثالثی وجوں پیسے دی درورتوں کارن بھارتی فوج نوں 200 دی بجائے صرف 155 جیپاں دی کھیپ ہی حاصل ہوئی۔ طے قیمت ’تے دو سو فوجی جیپاں دی گنتی توں گھٹّ جیپاں دی حصول سودے وچّ رشوت دا پرتکھ ثبوت سی۔ پڑتال کمیٹی جس دا مکھی اے آئنگر نے اس گھٹالے دی عدالتی جانچ کرواؤن لئی سفارش کیتی گئی پر اس ویلے دے وزیر داخلہ سری گووند ولبھ پنت نے 30 ستمبر 1955 نوں اس گھوٹالے دی جانچ بند کر دتی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی گھوٹالے گٹھ:سرکار
فلاسفیا بوٹانیکا
گٹھ:سائینسی کتاباں گٹھ:کارل لنیاس
فلپ ملر
گٹھ:کارل لنیاس
کیریولا پاپیلوسا
کیریولا پاپیلوسا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بروکن
بروکن جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
ضلع کولکتہ
ضلع کولکتہ بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا راجگڑھ کولکتہ شہر اے ۔
لوک گنتی
اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 4,486,679 سی ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ ضلع ہندستان دے صوبے لہندا بنگال چ اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے گٹھ:بھارت دے ضلعے
سینٹ پیٹرزبرگ، فلوریڈا
سینٹ پیٹرزبرگ امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
گٹھ:فلوریڈا دے شہر گٹھ:امریکہ
سیمئول کولمان
سیمئول کولمان امریکہ دا اک پینٹر سی تے اودا جوڑ ہڈسن رور سکول نال سی۔
گٹھ:پینٹر گٹھ:مصور
کیریولا پیلوسیڈا
کیریولا پیلوسیڈا پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
کوزفیلڈ
کوزفیلڈ جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
کیری اون جٹا
گٹھ:پنجابی فلم گٹھ:پنجابی فلماں
شتو بالیور
شتو بالیور فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
جوزف پٹن ڈی ٹورنفورٹ
گٹھ:کارل لنیاس
فُنکے اوپیکے
فُنکے اوپیکے نائیجیریا دی اک الیکٹریکل انجینیئر اے، مین سٹریٹ ٹیکنولوجی دے بانی اتے مین ون کیبل کمپنی دے چیف ایگزیکٹو افسر ہن، جو لاگوس سٹیٹ، دکھن-لہندے نائیجیریا وچ واقع کمیونیکیشن سیوا کمپنی اے۔
سکھیا اتے مڈھلا جیون
اسنے ترتیب وار اوبیفمی اوولووو یونیورسٹی اتے کولمبیا یونیورسٹی توں الیکٹریکل انجینیئرنگ وچ بیچلر اتے ماسٹر ڈگری حاصل کیتی  اسنے کولمبیا یونیورسٹی توں گریجوئیٹ ہون توں بعد، اسنے نیویارک شہر وچ ویریجون کمیونیکیشن دے ہولسیل ڈویزن دے نال اک ایگزیکٹیو ڈریکٹر دے روپ وچ امریکہ وچ آئی سی ٹی وچ کیریئر بنایا۔ 2005 وچ، ایہہ چیف ٹیکنیکل افسر (سی ٹی او) دے ایمٹیئین نائجیریا نال جڑی۔ تھوڑھے ویلے لئی اسنے ٹرانسکورپ دے صلاح کار اتے نائیسل دے چیف اوپریٹنگ افسر وجوں کم کیتا۔
باہری کڑیاں
Category:CS1 maint: Extra text: authors list گٹھ:زندہ لوک گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں گٹھ:نائیجیریا
کارسیکا
کارسیکا سسلی ، سارڈینیا تے قبرص مگروں رومی سمندر دا چوتھا وڈا جزیرہ اے۔ جہڑا اج کل فرانس دے کول اے۔ ایہہ اٹلی دے لہندے ، فرانس دے چڑھدے دکھن تے جزیرہ سارڈینیا دے اتلے پاسے ول اے تے فرانس دے 26 انگاں چوں اک اے ۔ ایتھے نیپولین بونا پارٹ جمیا سی۔
جغرافیہ
جزیرے دا کل کھیتر ول (رقبہ) 8680 مربع کلومیٹر اے تے اسدے ساحلاں دی لمبائی اک ہزار کلومیٹر اے تے آبادی 2005ء دے اندازے دے موجب 2،75،000 اے ۔
کارسیکا پہاڑی علاقےآں تے مشتمل اے جنہاں چ مونٹی سینٹو سب توں اچّا پہاڑ اے جس دی اچائی 2706 میٹر اے ، اس دے علاوہ 2 ہزار میٹر توں اچّیاں ہور وی چوٹیاں وی جزیرے تے موجود نیں ۔
بلھے شاہ صوفی لیرک
شاہ صوفی لرک(en: BULLHE SHAH SUFI LYRIC) پنجابی صوفی شاعر بلھے شاہ دیاں کافیاں دی اک کتاب ہے جو لندن یونیورسٹی ،دے سکول آف اورئینٹل اینڈ افریقن لینگئیجز دے پروفیسر کرسٹوفر شیکل ،نے پنجابی توں انگریزی وچّ ترجمہ کیتی ہے۔ اس کتاب وچّ ہر صفے دے کھبے پاسے پنجابی مول پاٹھ اتے ساہمنے صفے تے انگریزی ترجمہ چھاپیا گیا ہے۔ کتاب وچّ 157 کافیاں توں علاوہ کجھ ہور وی فٹکل رچناواں شامل ہن۔ کیمبرج اتے لندن وکھے ہارورڈ یونیورسٹی پریس ولوں ایہہ کتاب مورتی کلاسیکل لائبریری آف انڈیا سیریز وچّ شائع کیتی گئی ہے۔
کارسیکا
جغرافیہ
ایہہ جزیرہ آبنائے یونیفیکو دے زریعے سارڈینیا توں جدا اے ۔
بلھے شاہ صوفی لیرک
حوالے
گٹھ:کتاباں گٹھ:صوفی شاعری
کارسیکا
جغرافیہ
کارسیکا دے اہم شہراں چ اجاکیو ، باستیا ، کورٹی تے سارٹین شامل نیں ۔
مشہوری
کارسیکا نیپولین دی جمن دی تھاں دے طور تے وی جانئیا جاندا اے ،جہڑا 1769ء چ اجاکیو چ جمئیا ۔ اسدے ماں پیؤ نے فرانس ہجرت کیتی تے نیپولین نے اوتھے ای تعلیم حاصل کیتی ۔
فالن
فالن سویڈن دے صوبے دالرما دا اک نگر اے۔ ایتھے کارل لنیاس آیا سی۔
ہیالیح
ہیالیح امریکہ دے صوبے فلوریڈا دا اک شہر اے۔
چارا گھوٹالا
چارہ گھٹالا بھارت دا سبھ توں وڈا رشوت ستانی گھٹالا اے۔ ایہدے وچ جانوراں نوں دتے جاݨ والے چارے دے ناں تے 950 کروڑ روپئے سرکاری خزانے وچ رقم کڈھوا لئی۔ اس گھٹالے وچ بہت سارے دوشی پائے گئے جس وچّ بہار دے سابقہ وزیر اعلا لالو پرشاد دا نام وی آیا تے اوہناں نوں مکھ منتری دی گدی چھڈنی پئی۔ دوشیاں نے 1990 دے دہاکے دوران گوڈا خزانے وچوں جعلسازی نال 1.16 کروڑ روپئے کڈھوائے سن۔
جانچ
چارہ گھپلا معاملے وچ مرکزی جانچ بیورو (سی۔ بی۔آئی۔) دی پٹیشن اُتے قومی جنتا دل (راجد) مکھی لالو پرساد یادو توں جواب طلبی کیتی۔ اتھوں دی خاص سیبیائی عدالت نے چارہ گھپلے وچّ جے۔ڈی۔ (یو۔) دے ایوگ قرار دتے پارلیمنٹ دے میمبر جگدیس شرما سنے 19 نوں دوشی قرار دتا اے۔ سیبیائی دے ججّ سیتا رام پرساد نے شرما نوں دوشی قرار دتا تے اس نوں تے 11 ہورناں نوں سزا سنائی۔ عدالت نے اس کیس وچ 7 جنیاں نوں 3 سالاں تک دی سزا سنائی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارتی گھوٹالے گٹھ:سرکار
شتو برینڈن
شتو برینڈن فرانس دے صوبے برٹنی دے ضلعے سئونہ لوآر وچ اک شتو اے۔
نازی–سوویت آبادی تبادلے
"جرمن - سوویت فرنٹیئر معاہدے دے مطابق اک معاہدے دے تحت نسلی جرمناں تے مشرقی سلاواں د‏‏ی آبادی 1939 تو‏ں 1941 دے درمیان منتقل ہو گئی ہور دیکھو جرمناں دا فرار و اخراج (1944–1950)"
نازی جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار جرمن - سوویت فرنٹیئر معاہدے دے مطابق اک معاہدے دے تحت ، نازی - سوویت آبادی د‏‏ی منتقلی 1939 تے 1941 دے درمیان نسلی جرمن (اصل) تے نسلی مشرقی سلاو (منصوبہ بند) د‏‏ی آبادی د‏‏ی منتقلی سی ۔
تصور
اس دے دور وچ ایڈولف ہٹلر دا اک اہ‏م مقصد ایہ سی کہ تمام جرمن بولنے والے لوکاں نو‏‏ں اک علاقے وچ متحد کيتا جائے. جرمنی د‏‏ی سرحداں تو‏ں باہر لکھاں نسلی جرمن آباد سن ، زیادہ تر وسطی تے مشرقی یورپ وچ ، جنہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد روس دے جرمن باشندےآں د‏‏ی ا‏‏ے۔ 12 ويں تو‏ں 18 ويں صدی دے درمیان مشرق د‏‏ی طرف ہجرت کرنے دے بعد جرمن نسل دے انہاں گروہاں وچو‏ں زیادہ تر سیکڑاں سالاں تو‏ں جرمنی تو‏ں باہر مقیم سن ۔
اس دے باوجود ، ہٹلر نے انہاں لوکاں نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف نازی جرمنی منتقل کرنے دا منصوبہ بنایا سی۔ اُتے ، ہٹلر نے ایہ وی منیا سی کہ نازی جرمنی د‏‏ی 1937 د‏‏ی سرحداں تے علاقے ، یعنی آسٹریا تے سوڈین لینڈ دے "انشلوس" (الحاق) تو‏ں پہلے ، آبادی وچ اس وڈے اضافے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی کافی ناکافی سن ۔ اس وقت ، زیادہ لبنسیرام یا "رہائشی جگہ" دے لئی پروپیگنڈا بہت ودھ گیا ا‏‏ے۔
قانونی بنیاداں
روس وچ مقیم نسلی جرمناں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد دے نال ، ہٹلر جاندا سی کہ اوہ جوزف اسٹالن تے سوویت یونین دے مکمل تعاون دے بغیر انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں دوبارہ آباد نئيں کرسکدا ا‏‏ے۔ اگست 1939 دے آخر وچ ( پولینڈ اُتے حملے تے یوروپ وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہونے تو‏ں اک ہفتہ پہلے) ہٹلر نے اپنے وزیر خارجہ جوآخم وان رِبینٹرپ نو‏‏ں ماسکو بھیج دتا تاکہ سوویت یونین دے نال عدم جارحیت دا معاہدہ طے کيتا جاسک‏‏ے۔ اسنو‏ں مولوتوف - ربنبروپ معاہدہ دے ناں تو‏ں جانا جانے لگیا۔ حقیقت وچ ہٹلر دا مقصد جرمنی نو‏‏ں دو محاذاں اُتے لڑنے تو‏ں گریز کرنا سی جدو‏ں اک ہفتہ بعد دوسری جنگ عظیم شروع ہونے ہی والی سی۔
اس معاہدے وچ جنہاں اصل امور اُتے اتفاق ہويا سی اوہ ایہ اے کہ وسطی تے مشرقی یوروپ دے علاقےآں نو‏‏ں جرمن تے سوویت کے اثر و رسوخ دے علاقےآں وچ تقسیم کرنا تے نسلی جرمن تے روسی عوام دے باہمی ملکاں نو‏‏ں اک دوسرے دے ملکاں وچ منتقل کرنا۔
ہٹلر دا منصوبہ پولینڈ دے مغربی حصے اُتے حملہ کرنا سی (معاہدہ وچ مشرقی حصہ نو‏‏ں سوویت یونین نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی) تے فیر تمام غیر جرمن لوکاں (زیادہ تر پولش شہریاں) نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں بے دخل کرنا سی یا فیر انہاں نو‏ں جبری مشقت دے لئی استعمال کرنا سی یا انھاں منتقل کرنا سی۔ جنرل گورنمنٹ دے علاقے وچ ۔ اک بار جدو‏ں ایہ علاقے غیر جرمناں تو‏ں آزاد ہوئے گئے تاں ، آبادی د‏‏ی منتقلی دا تعلق نسلی جرمناں دے ذریعہ ضبط قطباں دے گھراں وچ آباد ہونے دے نال ہی شروع ہوسکدا ا‏‏ے۔
آبادی تبادلے 1939–1944
منصوبہ بند منتقلی دا اعلان نسلی جرمناں تے عمومی علم نو‏‏ں صرف اکتوبر 1939 وچ کیہ گیا سی۔
کنز الدقائق
کنز الدقائق از امام عمر بن احمد نسفیؒ، دینی مدارس د‏‏ی مقبول ترین کتاب تے درس نظامی دے نصاب د‏‏ی حصہ کتاب ا‏‏ے۔
چک 6 ڈی
چک 6 ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل دیپالپور دا اک پنڈ اے ،جہڑا  دیپالپور نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
نازی–سوویت آبادی تبادلے
آبادی تبادلے 1939–1944
خاندان جہاز دے ذریعہ بالٹک ریاستاں تو‏ں تے دوسرے علاقےآں تو‏ں ٹرین دے ذریعہ نقل مکانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جرمن حکومت نے انہاں دے فرنیچر تے ذا‏تی سامان د‏‏ی منتقلی دا انتظام کيتا۔ تمام غیر منقولہ جائیداد فروخت ہوگئی سی ، جس تو‏ں جرمن حکومت نے رقم جمع کيت‏ی سی تے اہل خانہ نو‏‏ں واپس نئيں دتی گئی سی۔ ایہ اک جان بجھ کر عمل سی جو انہاں علاقےآں دے نال تمام روابط نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی جنہاں وچ ایہ لوک رہ رہے سن ۔رہائشی املاک د‏‏ی قیمت نو‏‏ں مقبوضہ پولینڈ وچ نقد رقم تے پولش جائداد وچ معاوضہ ادا کرنا سی۔
چک 6 ڈی
اس پنڈ دی بھوئیں نوں دیپالپور نہر  پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال ڈی(D=Dipalpur Canal) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
کنز الدقائق
منفرد متن
فقہ اسلامی دے ذخیرے دا سب تو‏ں منفرد متن "کنز الدقائق"کہلاندا ا‏‏ے۔ فقہ حنفی د‏‏ی اہ‏م تے معتبر کتا ب اے بہت زیادہ اختصار تو‏ں لکھی گئی مصنف نے اختلاف مذاہب نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی مختلف حروف نو‏‏ں رمز بنایااہل علم نے اس کتاب تو‏ں بہت استفادہ کیندا ستويں صدی ہجری دے اواخر وچ تصنیف فرمایا سی۔
نازی–سوویت آبادی تبادلے
آبادی تبادلے 1939–1944
نسلی تشخیص دے لئی انہاں نو‏ں کیمپاں وچ رکھیا گیا سی تاکہ مقامی جرمن آبادی نو‏‏ں آلودگی تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ اوتھے انہاں نو‏‏ں گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا: اے ، الٹریچ ، جنہاں نو‏ں جرمنی وچ آباد ہونا سی تے نہ ہی کھیتاں تے نہ ہی کاروبار (قریب تو‏ں نگرانی د‏‏ی اجازت) ، ایس سنڈر فال ، جو جبری مشقت دے طور اُتے استعمال ہُندے سن ، تے اوسٹ - فویل ، بہترین جرمنی نو‏‏ں مشرق تو‏ں بچانے دے لئی مقبوضہ علاقےآں تے 'آزادی د‏‏ی اجازت' – 'مشرقی دیوار' وچ آباد د‏‏ی جانے والی درجہ بندی۔ جرمنی وچ پناہ گزین کیمپاں وچ کچھ وقت گزارنے دے بعد ، اس آخری گروہ نو‏‏ں پولینڈ دے علاقےآں وچ نازی جرمنی تو‏ں ملحق تے زموسک کاؤنٹی وچ دوبارہ آباد کردتا گیا ، جداں کہ جنرل پلین اوسٹ نے فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ جلاوطنی دے احکامات وچ ایہ مطالبہ کيتا گیا سی کہ ہر آباد کار نو‏‏ں فراہمی دے لئی کافی پولز نو‏‏ں ہٹا دتا جا—۔ مثال دے طور اُتے ، جے ویہہ جرمن "ماسٹر بیکرز" بھیجے گئے تاں ویہہ پولش بیکریاں نو‏‏ں انہاں دے مالکان نو‏‏ں ہٹانا پيا۔ آباد کاراں نو‏‏ں اکثر پولینڈ دے گھر دتے جاندے سن جتھ‏ے اُتے فیملیاں نو‏‏ں اِنّی جلدی تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی کہ ادھا کھایا کھانا میزاں اُتے سی تے چھوٹے بچےآں نو‏‏ں واضح طور اُتے بنیا ہویا بستراں تو‏ں لیا گیا سی۔ ہٹلر یوتھ تے لیگ آف جرمن گرلز دے ممبراں نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی کہ اوہ اس طرح دے بے دخلیاں د‏‏ی نگرانی کرن تاکہ ایہ یقینی بنایا جاسک‏‏ے کہ قطب آباد کاراں دے استعمال دے لئی اپنا بیشتر سامان پِچھے چھڈ دے۔ اک بار جدو‏ں انہاں دا تصفیہ ہوئے گیا تاں ، جرمن سازی دا عمل شروع کيتا گیا۔
چک 6 ڈی
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل دیپالپور   چ وس رہیا اے  ۔
کنز الدقائق
شروحات
اس د‏ی بہت ساریاں شروحات لکھی گئياں ابن نجیم د‏‏ی البحر الرائق تےزیلعی د‏‏ی تبیین الحقائق اس د‏ی بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی شرح ني‏‏‏‏ں۔
نازی–سوویت آبادی تبادلے
آبادی تبادلے 1939–1944
1940 وچ سوویت یونین دے زیر قبضہ علاقےآں تو‏ں نسلی جرمناں نو‏‏ں کڈیا گیا ، خاص طور اُتے بیسارابیہ تے ایسٹونیا تے لیٹویا دی بالٹک ریاستاں ، جنہاں وچ روايتی طور اُتے وڈی تعداد وچ جرمن اقلیدیاں سن۔ اُتے ، بالٹک جرمناں د‏‏ی اکثریت جون 1940 وچ سوویت یونین دے ذریعہ ایسٹونیا تے لٹویا اُتے قبضے تو‏ں پہلے ، 1939 دے آخر وچ پہلے ہی آباد ہوگئی سی۔ زیادہ تر معاملات وچ انہاں نو‏ں 110،000 پولستانیاں تو‏ں لیا گیا کھیت دتا گیا سی جنھاں علاقے تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی
کنز الدقائق
مصنف
کنز الدقائق دے مصنف دا پورا ناں مفسر قرآن علامہ امام ابو البرکات حافظ الدین عبد اللہ بن احمدنسفی ،متوفی 710ھ اے علامہ نسفی نے اک تفسیر وی "مدارک التنزیل "کے ناں تو‏ں لکھی تھی،جو اج وی علمی حلفےآں وچ لائق مطالعہ وقابل استفادہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
اختصار د‏‏ی مثال
اک تفصیلی مسئلہ نو‏‏ں نہایت مختصر لفظاں وچ بیان کرنا آپ دا خاص وصف سی۔ کنزالدقائق دے ناں تو‏ں علامہ نسفی نے۔ جو متن تیار کیتا اے اوہ تمام متون تو‏ں زیادہ مختصرتے جامع کہ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے تاں ایہ اختصار اک پہیلی د‏‏ی صورت اختیار کرجاتاہے جو اپنے اندر نہ صرف علم دا ذخیرہ رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ اک طویل بحث نو‏‏ں سمیٹ کر مختصر ترین عبارت وچ بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ اسيں اک مثال ذکر کردے نيں جس تو‏ں آپ علامہ نسفی د‏‏ی زبردست قوت فکر،شاندار اندازتحریر اوربہترین طرز تفہیم دا بخوبی اندازہ لگیا سکن گے۔ اک جگہ زیر بحث مسئلہ ایہ اے کہ اک شخص جس اُتے غسل واجب سی اوہ کنويں وچ گرگیا۔ دوچار غوطے کھانے دے بعد اس کوباہر کڈیا گیا۔ اس دا پورا جسم بھیگ چکاسی۔۔ ہن سوال ایہ اے کہ کنويں دا تے اس آدمی دا کیہ حکم اے ؟امام ابوحنیفہ فرماندے نيں کہ اوہ شخص بدستور حالت جنابت وچ اے محض کنويں وچ ڈگ ک‏ے بھیگ جانے تو‏ں اس دا غسل نئيں ہويا۔ تے اس دے گرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی وی ناپاک ہوئے گیا۔ امام ابویوسف فرماندے نيں کہ اس آدمی دا غسل تاں نئيں ہويا لیکن پانی پاک ہی سمجھیا جائے گا۔ تے امام محمد فرماندے نيں کہ اس شخص دا غسل ہوئے گیا تے پانی وی بدستور پاک رہے گا۔ جے آپ اس مسئلہ نو‏‏ں لکھياں گے تاں دوچار صفحات بھر ہی جان گے۔ مگر امام نسفی نے اس ساری بحث نو‏‏ں اک جملہ وچ ایويں لکھیا اے کہ"ومسئلۃ البئر جحط"(کہ کنويں دا مسئلہ ج،ح،ط اے ) چونکہ فقہائے احناف وچ پہلا درجہ امام اعظم ابوحنیفہ دا اے اس لئی سب تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی رائے بیان کيتی اے تے "ج"سے مراد نجس اے ،یعنی دونے نجس نيں،کہ پانی وی نجس ہوئے گیا تے اوہ آدمی وی بدستور نجس ہی رہیا،امام صاحب دے بعد دوسرا درجہ امام ابویوسف دا اس لئی اگے انہاں دا مسلک بیان کیتا اے تے "ح"سے مراد اے "علیٰ حالہ" یعنی دونے اپنی اپنی حالت اُتے نيں کہ کنواں جداں پہلے سی اوداں ہی پاک رہے گا تے اوہ آدمی جداں پہلے ناپاک سی ہن وی ناپاک سمجھیا جائےگا۔ تیسرا موقف امام محمد دا بیان کیتا اے جنہاں دا درجہ انہاں دونے حضرات دے بعد آتاا‏‏ے۔ تے "ط"سے مراد "طاہر" اے ،یعنی کنواں وی پاک اے تے اوہ آدمی وی پاک ہوجائےگا۔
حوالے
گٹھ:کتب فقہ حنفی گٹھ:کتاباں
نازی–سوویت آبادی تبادلے
آبادی تبادلے 1939–1944
ریچلنگ دے اعدادوشمار وچ یوگوسلاویہ نال تعلق رکھنے والے 200،000 تو‏ں زیادہ نسلی جرمناں دے کچھ حصے شامل نئيں نيں جو 1944 دے موسم خزاں وچ بھج گئے سن تے جنھاں جنرل حکومت کیت‏‏ی ہدایت دتی گئی سی۔ معلوم نئيں کہ اصل وچ اوتھ‏ے کِنے افراد پہنچے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت  ]
ذرائع
گٹھ:نازی جرمنی گٹھ:تریخ سوویت اتحاد گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات گٹھ:سوویت یونین وچ جبری ہجرت گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ششی پال سمندرا
ششی پال سمندرا  امریکہ دی اتلی کیلیفورنیا  وچّ رہِ رہی اک پنجابی شاعرہ اے۔ اوہ مول روپ وچ پنجاب دی جم پل اے ۔ اسدا دادکا پنڈ شیخوپور اے جو کپورتھلے کول پیندا اے پر اسدا بچپن چڑھدے پنجاب  دے پنڈ بھینی جسا، جو اس ویلے سنگرور ضلعے وچ پیندا اے ، وچ گزریا ۔ اس نے اپنی مڈھلی تعلیم بھینی جسا پنڈ دے سکول توں ہی حاصل کیتی ، اچیری تلیم اس نے بنگا کالج وچ داخلہ لیا پر اس دوران اوہ اپنی پڑھائی ادھوری چھڈّ کے امریکہ چلی گئی اتے شادی کر لئی ۔ تنّ سال بعد اوہ اپنی 5 مہینے دی دھی سمیت مڑ پنجاب پرت آئی اتے کپورتھلہ کالج وچّ داخلہ لے لیا ۔ بعد وچّ اسنے ایم.سی. ایم کالج چنڈی گڑھ وچّ داخلہ لیا جتھوں اسنے بی.اے. دی ڈگری کیتی ۔ ساڈھے چار سالاں پچھوں 1978 وچ اوہ پھر امریکہ چلی گئی ۔ 1985 چ، یونیورسٹی آف کیلیفورنیا وچ ساہت دی پڑھائی شروع کیتی تے دنیا  بھر دا ساہت دا مطالعہ کیتا ۔ لمے عرصے توں پرواسی جیون بتیت کرن دے باو جود اسنے ہیروے جاں پرواسی سروکاراں نوں پیش کرن دی بجائے پنجابی دی مکھ دھارا دی کویتا وچّ اک پرمکھ ناریوادی کوتری دی پچھان قایم رکھی ہے۔ ]اس دی 2015 وچّ شائع شاعری کتاب سڑکشاپ شاعری نال اسنے قدرت-کوتری وجوں وی اپنی پہچان بنائی اے ۔ اوہ اجکل سوسل میڈیا دی Facebook سائیٹ تے کافی سرگرم رہندی اے اتے اپنیاں زیادہ تر رچناواں اس تے سانجھیاں کردی رہندی اے ۔Facebook :https://www.facebook.com/shashi.samundra?fref=ts
شاعری نمونہ
میرا وجود (نظم) 1 1 ایہہ کالیاں، چٹیاں اتے مٹمیلیاں چڑیاں دا جھنڈ ایہہ میرے اندر گا رہا ہے ؟ جاں باہر کسے رکھ 'تے کدھرے ؟ ایہہ رکھ میرے اندر اگیا ہے ؟ جاں باہر ہے ؟
نکیاں نکیاں کرومبلاں، نکے کولے پتے تے منڈراؤندے پھردے روں وچ کھیڈ-کھڈاؤنے موجی بدل...
ہوا پیازی چنی لے کے مہک پرنی لہر لہر ہو وگ رہی ہے نخریلی پون خورے ایہہ میرے اندر ہے ؟ جاں باہر ہے ؟
لگدی میں چڑیاں 'چوں اک چڑی ہاں بدلاں دی موج ہاں تے ہوا پیازی پون ہاں لگدے میں ایہہ سبھ کجھ ہاں پر ایہہ وی کہ اک راخ دی مٹھی توں سوا میں کجھ نہیں ہاں .....
حوالے
گٹھ:پنجابی شاعرگٹھ:پنجابی لوک گٹھ:پنجابی ہندو گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:جٹ گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:شاعر
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
بھارت وچ واپرے گھٹالے دی لسٹ ہیٹھ لکھے مطابق اے
بابا دیپ سنگھ
بابا دیپ سنگھ  (26 جنوری 1682–1757) دا جم نوں ماں جیؤنی دی ککھوں پیؤ بھگتا دے گھر ہویا۔ ماں پیؤ نے نیانے دا ناں 'دیپا' رکھیا۔ تھوڑھی سرت سنبھالن توں بعد ایہہ نوجوان اوستھا وچّ وچردیاں بالک 'دیپا' ستگوراں دے پاون استھان سری آنندپور صاحب وکھے گرو گوبند سنگھ دے پاون چرناں وچّ جا حاضر ہویا۔ اتھے ہی ستگوراں دے پوتر کر-کملاں راہیں نوجوان 'دیپے' نے امرت دی دات پراپت کیتی۔ امرت دی دات پراپت کرن توں بعد ناں بدل کے 'دیپ سنگھ' رکھیا گیا۔ دیپ سنگھ انندپور صاحب اندر رہندیاں بھائی منی سنگھ دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ پوتر دھارمک گرنتھاں تے گربانی دا ڈونگھا ادھٔین کیتا۔ آپ ہمیشاں پاون بانی دے پاٹھ، بھجن-بندگی وچّ مست رہندے سن۔ آپ سریر دے سڈول اتے درڑھ ارادے والے بھجنیک اتے دھارمک برتی والے انسان سن۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
سنہ 1947ء یعنی بھارت د‏‏ی آزادی تو‏ں ہن تک اس ملک وچ خاصے وڈے گھوٹالے سامنے آئے نيں، ذیل وچ بھارت دے انہاں وڈے گھوٹالاں د‏‏ی مختصر لسٹ درج ا‏‏ے۔ گھوٹالاں د‏‏ی اس لسٹ وچ سیاسی، معاشی، تجارتی وغیرہ ہر طرح دے گھوٹالے شامل نيں۔ لسٹ وچ انہاں دے اندراج سنہ وار کیتے گئے نيں تے جو سنہ درج کيتا گیا اے اس تو‏ں مراد اوہ سال اے جس وچ گھوٹالا منظر عام اُتے آیا تے لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی خبر ہوئی۔
آزادی دے بعد ہندوستان د‏‏ی حکومت نے لندن د‏‏ی اک کمپنی تو‏ں 2000 جیپاں دا سودا کيتا۔ ایہ سودا 80 لکھ روپاں وچ طے ہويا سی۔ لیکن صرف 155 جیپاں ہی مل پاواں۔ گھوٹالے وچ برطانیہ وچ موجود اس وقت دے بھارتی ہائی کمشنر وی دے کرشن مینن دا ہتھ ہونے د‏‏ی گل سامنے آئی۔ لیکن سنہ 1955ء وچ اس د‏ی تفتیش روک کر معاملہ ختم کر دتا گیا تے جلد ہی کرشنن مینن نہرو كابینہ وچ شامل ہوئے گئے۔
بابا دیپ سنگھ
ودوان تے سوربیر
20-22 سال دی عمر وچّ ہی بابا دیپ سنگھ اک سیانے ودوان تے سوربیر سینک بن گئے۔ اک پاسے تاں آپ سکھ سنگت اندر پاون گربانی دا گیان کرواؤندے اتے گورو جی دے آدیش انوسار کھنڈے-باٹے دا امرت چھکا کے سکھاں وچّ نواں دھارمک جوش بھردے سن، دوسرے پاسے آپ سنگھ سورمیاں دے جتھے تیار کرکے لوڑ سمیں میدان جنگ وچّ جا کے جیکارے بلاؤندے سن۔ گرو گوبند سنگھ انندپور صاحب نوں چھڈن اپرنت وکھ-وکھ استھاناں راہیں ہندے ہوئے پاون استھان دمدما صاحب، تلونڈی صابو، ضلع بٹھنڈہ وکھے پہنچے۔ اس پاون استھان 'تے بابا دیپ سنگھ جی گورو دے چرناں وچّ حاضر ہوئے۔ آپ جی اک مہان کیرتنیئے تے ودھیا لکھاری وی سن۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
اس وقت تجارت تے صنعت د‏‏ی وزارت دے معتمد ایس اے وینکٹ رامن نے اک کمپنی نو‏‏ں سائیکل درآمد دا کوٹا دتے جانے دے بدلے وچ رشوت لئی۔ اُتے بعد وچ اس رشوت دے لئی انہاں نو‏ں جیل جانا پيا۔
بابا دیپ سنگھ
'گورو کی کانشی'
جدوں سری گرو گوبند سنگھ جی نے آدی بیڑ دی تیاری دا کم مڑ کے آرنبھ کیتا تاں اس سمیں بابا دیپ سنگھ گرو دے حکم انوسار لکھاری دا کم کردے رہے۔ گورو جدوں دکھن ولّ گئے تاں بابا دیپ سنگھ جی نوں 'گورو کی کانشی' دمدما صاحب دے استھان دی سیوا-سنبھال اتے گربانی پڑھن-پڑھاؤن تے لکھواؤن دی سیوا لئی نیت کر گئے سن۔ بابا دیپ سنگھ جی نے ایہہ سیوا بہت شردھا تے پریم سہت نبھائی۔ آپ خود گربانی دے ابھلاشی اتے رسیے ہون کرکے وشیش دلچسپی نال ایہہ کارج کردے اتے ستھانک سنگتاں نوں سکھی توں جانو کرواؤندے سن۔ اس سمیں دوران ہی بابا جی نے سری گرو گرنتھ صاحب جی دیاں چار بیڑاں دا اپنے ہتھیں اتارا کیتا سی۔ کیہا جاندا ہے کہ بھائی منی سنگھ دے مرن توں پچھوں بابا دیپ سنگھ جی ہی وڈے سکھ ودوان سن۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
هری داس مندھرا د‏‏ی طرف تو‏ں قائم چھ کمپنیاں وچ لائف انشورنس کارپوریشن آف انڈیا دے 1.2 کروڑ روپیے تو‏ں متعلق معاملہ سامنے آیا۔ اس وچ اس وقت دے وزیر خزانہ ٹی ٹی کرشنامچاری، معتمد خزانہ ایچ ایم پٹیل، ایل آئی سی چیئرمین ایل ایس ویدياناتھن دا ناں سامنے آیا۔ تے کرشنامچاری نو‏‏ں استعفا تے مندھرا نو‏‏ں جیل جانا پيا۔
1960ء وچ اک تجارت پیشہ شخص دھرم تیجا نے اک شپنگ کمپنی شروع کرنے دے لئی حکومت تو‏ں 22 کروڑ روپے دا قرض لیا۔ لیکن بعد وچ انہاں پیسےآں نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر بھیج دتا۔ اُتے کچھ عرصے بعد اس شخص نو‏‏ں یورپ وچ گرفتار کيتا گیا تے اسنو‏ں چھ سال د‏‏ی قید ہوئی۔
بابا دیپ سنگھ
لکیر کھچی
احمد شاہ درانی جو سکھاں دے سخت ورودھ سی اتے سکھاں نوں ختم کرن انتے تلیا ہویا سی، اپنے 1757 دے ہندوستان دے حملے ویلے دلی جاندا ہویا کجھ دیر لئی لاہور ٹھہریا۔ اس نے امرتسر شہر نوں لٹیا اتے شہر دیاں عمارتاں نوں ڈھاہیا۔ اس حملے سمیں امرتسر شہر دے انچارج جہان خان دوارا دربار صاحب دی بے ادبی کرن، پوتر سروور نوں پور دین دی خبر جدوں بابا دیپ سنگھ جی نوں سری دمدما صاحب، تلونڈی صابو دے استھان 'تے پجی تاں آپ دے دل 'تے اسیہہ سٹّ وجی۔ دیپ سنگھ نے سری دربار صاحب جی دی پوترتا بھنگ کرن والیاں نال ٹکر لین دا فیصلہ کر لیا۔ آس-پاس دے نگراں تے ٹکانیاں 'تے اطلاع دتی گئی۔ وکھ-وکھ نگراں توں انگنت سنگھ بابا جی دی اگوائی وچّ پاون دھرم استھان دی رکھیا لئی حاضر ہوئے۔ اس طرحاں دل خالصہ دی گنتی انگنت ہو گئی۔ بیاس دریا پار کرکے سنگھاں دا جتھا ماجھے دے علاقے اندر داخل ہویا۔ ترنتارن صاحب دے پاون استھان وکھے پہنچ کے سنگھاں دے سارے سموہ نے ارداس کیتی۔ اس شہر توں باہر آ کے بابا دیپ سنگھ جی نے اک لکیر کھچی اتے کیہا کہ جو شہیدی پاؤن لئی تیار ہے، اوہ اس لکیر نوں پار کرے، جہڑا شہید نہیں ہونا چاہندا اوہ واپس چلیا جاوے۔ سارے سنگھ جیکارے گجاؤندے ہوئے لکیر پار کرکے امرتسر ولّ ودھن لگے۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
1965ء وچ اڑیسہ دے وزیر اعلٰی بیجو پٹنائک نو‏‏ں استعفی دینے دے لئی مجبور کيتا گیا۔ انہاں اُتے انہاں د‏‏ی زیر ملکیت کمپنی 'كلگ ٹیوبس' نو‏‏ں اک سرکاری کنٹریکٹ دلانے دے لئی مدد کرنے دا الزام سی۔
بابا دیپ سنگھ
شہید ہوئے سنگھاں
سنّ 1757 نوں سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب دی رکھیا ہت شہید ہوئے سنگھاں دی یاد وچّ گرودوارہ منجی صاحب دیوان حالَ نیڑے اک تھڑھے انپر نشان صاحب جھلایا ہویا ہے۔ اس تھڑھے انپر کجھ سنگھاں دے نام ہیٹھ لکھے انوسار لکھے ہوئے ہن:
جاناں قربان
اس طرحاں بابا دیپ سنگھ جی اتے اوہناں دے ساتھی سنگھ سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب دی بے ادبی دا ظالماں توں بدلہ لیندے ہوئے اتے دھرم تے قوم دی شان بدلے اپنیاں جاناں قربان کر گئے۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
1976ء وچ تیل دے گردے داماں دے مد نظر انڈین آئیل کارپوریشن نے ہانگ کانگ د‏‏ی اک فرضی کمپنی تو‏ں تیل معاملت طے کیتی۔ اس وچ بھارتی حکومت نو‏‏ں 13 کروڑ دا نقصان ہويا۔ خیال اے کہ اس معاملے وچ اندرا تے سنجے گاندھی دا وی ہتھ سی۔
1981ء وچ مہاراشٹر وچ سیمنٹ گھوٹالا ہويا۔ اس وقت مہاراشٹر دے وزیر اعلیٰ عبدالرحمان انتولے اُتے الزام لگیا کہ اوہ لوکاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی استعمال کیتے جانے والا سیمنٹ نو‏‏ں پرائیویٹ بلڈراں نو‏‏ں دے رہے نيں۔
بابا دیپ سنگھ
شہیدی استھان گرودوارہ
بابا دیپ سنگھ جی دا شہیدی استھان گرودوارہ رامسر صاحب دے نیڑے ہے، جتھے اجکل 'گرودوارہ شہید گنج بابا دیپ سنگھ جی' سشوبھت ہے۔ سری ہرمندر صاحب دیاں پرکرماں وچّ جتھے بابا جی نے سیس بھیٹ کیتا سی، اتھے وی پاون گرودوارہ صاحب سبھائمان ہے۔ بابا دیپ سنگھ جی دا اوہ دو-دھارا کھنڈا سری اکال تخت صاحب دے شستراں(ہتھیاراں) وچّ سنبھال کے رکھیا گیا، جس دے ہر روز شام نوں سنگتاں نوں درشن کروائے جاندے ہن۔
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
جرمنی د‏‏ی آبدوز تعمیر کرنے والی کمپنی ایچ ڈی ڈبلیو نو‏‏ں سیاہ لسٹ وچ ڈال دتا گیا۔ معاملہ ایہ سی کہ اس نے 20 کروڑ روپیے بطور کمیشن دتے سن ۔ 2005ء وچ کیس بند کر دتا گیا تے فیصلہ ایچ ڈی ڈبلیو دے حق وچ رہیا۔
1987ء وچ سویڈن د‏‏ی اک کمپنی بوفورس اے بی،سے رشوت لینے دے معاملے وچ راجیو گاندھی سمیت کئی وڈے رہنما ملوث سن ۔ معاملہ ایہ سی کہ ہندوستانی 155 ملی میٹر دے میدان لے ہاویٹزر د‏‏ی بولی وچ رہنماواں نے تقریبا 64 کروڑ روپے دا گھپلا کيتا سی۔
بابا دیپ سنگھ
ہور حوالے
٭شہیداں دی مثل
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
1992ء وچ ہرشد مہت‏ا نے دھوكا دہی تو‏ں بینکاں دا پیسہ بازار حصص وچ لگیا دتا سی، جس تو‏ں بازار حصص دے تقریباً 5000 کروڑ روپیے دا نقصان ہويا۔
بابا دیپ سنگھ
ہور حوالے
گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ گٹھ:سکھ شخصیتاں گٹھ:سکھ سلطنت
بھارت دے اہم گھوٹالےآں دی لسٹ
آن لائن خبراں دے اس پورٹل نے اسٹنگ آپریشن دے ذریعے آفیسر تے سیاست داناں نو‏‏ں رشوت لیندے ہوئے پھڑیا۔ ایہ گل سامنے آئی کہ حکومت کیت‏‏ی طرف نال کيتی گئی 15 دفاعی معاملتاں وچ خاصی گھپلے بازی ہوئی اے تے اسرائیل نال کيتی جانے والی بارک میزائل معاملت وی انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ رشوت دے انہاں معاملتاں وچ اس وقت دے وزیر اعظم اٹل بہاری واجپائی دے کابینی وزرا تے حتی کہ انہاں د‏‏ی متبنیٰ بیٹی دے شوہر اُتے وی اس گھوٹالے وچ ملوث ہونے دا الزام عائد ہويا سی۔
حصص دے دلال کیتن پاريكھ نے بازار حصص وچ 1،15،000 کروڑ روپے دا گھوٹالہ کيتا۔ دسمبر 2002ء وچ انہاں نو‏ں گرفتار کيتا گیا۔
یہ کروڑاں روپیے دے فرضی اسٹامپ پیپر دا گھوٹالا سی۔ اس گروہ نو‏‏ں چلانے والا شاطر دماغ عبد الکریم تیلگی سی۔ الزام اے کہ اس دے کئی سیاست داناں تو‏ں روابط سن جنہاں وچ مہاراشٹر دے سابق وزیر اعلٰی تے سیاسی جماعت راشٹروادی کانگریس پارٹی دے حالیہ صدر شرد پوار وی شامل سن ۔
2008ء وچ ملک د‏‏ی چوتھ‏ی وڈی سافٹ ویئر کمپنی ستیم کمپیوٹرز دے بانی صدر راملگا راجو د‏‏ی جانب تو‏ں 8000 کروڑ روپیے دا گھوٹالہ دا معاملہ سامنے آیا۔ راجو نے منیا کہ گزشتہ ست برساں تو‏ں اوہ کمپنی دے کھاتاں وچ ہیرا پھیری کر رہیا سی۔
2009ء وچ بھارت د‏‏ی نوتشکیل شدہ ریاستاں وچو‏ں اک ریاست جھارکھنڈ دے سابق وزیر اعلٰی مدھو کوڈا دے چار ہزار کروڑ روپیے دا غبن سامنے آیا۔ مدھو کوڑا د‏‏ی اس جائداد وچ ہوٹلاں، تن کمپنیاں، کلکتہ د‏‏ی جائداد، تھائی لینڈ وچ اک ہوٹل تے لائبیریا وچ کوئلے د‏‏ی کان شامل سی۔
حوالے
گٹھ:بھارتی گھوٹالے گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت وچ بدعنوانی
مفاتیح الجنان
مفاتیح الجنان جس دے معنی جنت دیاں کنجیاں دے نیں، شیعاں دے ہاں سب توں زیادہ معروف تے مشہور دعاواں دی کتاب اے جسنوں شیخ عباس قمی نے تالیف کیتا اے۔ ایہ کتاب حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ ، ائمہ معصومین(ع) تے بعض جلیل القدر شیعہ علما توں منقول مختلف دعاواں، مناجاتاں، زیارتاں تے سال دے مختلف مہینیاں تے ایام دے مخصوص اعمال و عبادات اُتے مشتمل ہونے دے نال نال مختلف دینی آداب و رسوم دا مجموعہ اے۔ مؤلف نے اس کتاب دے اکثر مضامین نوں سابقہ کتب منجملہ: اقبال الاعمال، زاد المعاد تے مصباح کفعمی توں اقتباس کیتا اے۔
مفاتیح نوین تے منہاج الحیاۃ مفاتیح الجنان دے مضامین دی مستند سازی تے مفاتیح الحیات، مفاتیح الجنان دی تکمیل دی خاطر لکھی گئی اے۔ اس کتاب دے مختلف خلاصے مختلف ناماں توں منظر عام اُتے آ چکے نیں۔
مولف
شیخ عباس قمی دا مکمل ناں عباس بن محمد رضا قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) سی۔ اوہ اپنے زمانے دے اک محدث، تریخ دے عالم ہونے دے نال اک خطیب وی سن۔انہاں نے مختلف موضوعات اُتے کتاباں تالیف کیتیاں۔ مفاتیح الجنان، سفینۃ البحار تے منتہی الآمال انہاں دی معروف ترین تالیفات وچوں نیں۔ محدث قمی سن ۱۳۵۹ق نوں نجف وچ فوت ہوئے تے حرم امیرالمؤمنین وچ مدفون نیں ۔انہاں دے بیٹے دے مطابق شیخ عباس قمی نے مفاتیح الجنان دی مکمل تالیف وضو تے طہارت دے نال انجام دی۔
سبب تالیف
شیخ عباس قمی خود اس حوالے توں فرماندے نیں کہ اس کتاب نوں وچ نے  مِفتاح الجنان دی اصلاح دی خاطر لکھیا جو اس زمانے وچ دعاؤں دی رائج ترین کتاب سی لیکن اس وچ بغیر سند دے دعائاں مذکور سن۔ بعض مؤمنین نے مجھ توں تقاضا کیتا کہ مفتاح الجنان دی سند اُتے مشتمل دعااں نوں جدا کر دے ہور معتبر دعااں دے نال تحریر کراں۔
لیکن اس دے باوجود شیخ عباس قمی نے مفاتیح وچ وی دعااں نوں انہاں دے اسناد دے نال ذکر نئی‏‏ں کیتا اے بلکہ صرف انہاں دے مآخذ دے ذکر کرنے اُتے اکتفاء کیتا۔ نیز مفاتیح الجنان وچ وی بعض ایسی دعائاں نقل دی نیں جو ائمہ معصومین توں نقل نئی‏‏ں ہوئیاں بلکہ بعض علما دی زبان توں نقل ہوئی نیں جداں دعائے عدیلہ۔
کتاب دا ڈھانچا تے اجمالی فہرست
مفاتیح الجنان دے آغاز اُتے قرآن کریم دی چند سورتاں درج نیں جس دے بعد ایہ کتاب مختلف حصےآں اُتے مشتمل اے:
پہلا حصہ: دعاواں
ایہ حصہ نمازاں دے بعد پڑھی جانے والی دعاواں (تعقیبات) تے ہفتے دے شب و روز دے اعمال اُتے مشتمل اے۔ اس حصے وچ موجود مشہور نمازاں وچ منجملہ: نماز رسول اکرم(ص)، نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز حضرت فاطمہ(س) تے نماز جعفر طیار قابل ذکر نیں۔ اس دے علاوہ اس حصے وچ ہفتے دے مختلف ایام وچ معصومین(ع) دی زیارت، بعض دعاواں تے مناجاتاں جداں: امام سجاد(ع) توں منقول مناجات خمسۃ عشر، مسجد کوفہ وچ امام علی علیہ السلام دی مناجات، دعائے سمات، دعائے کمیل، دعائے جوشن صغیر، دعائے جوشن کبیر تے دعائے مکارم الاخلاق وغیرہ ذکر ہوئی نیں۔
دوسرا حصہ: سال دے اعمال
اس حصے وچ ہجری قمری سال دی مختلف مناسبتاں دے مستحب اعمال بیان کیتے گئے نیں۔ اس حصے دا آغاز مہینے رجب دے اعمال دے بیان توں ہویا اے تے آخر وچ جمادی الثانی تک دے اعمال نوں مفصل طور اُتے بیان کیتا گیا اے تے اس حصے دا خاتمہ نوروز تے رومی مہینیاں دے اعمال دے بیان اُتے ہویا اے۔
مہینے شعبان دے اعمال وچ مناجات شعبانیہ، مہینے رمضان دے اعمال وچ دعائے ابوحمزہ ثمالی، دعائے افتتاح، دعائے سحرِ معروف تے لیلۃ القدر دے اعمال تے مہینے ذوالحجہ دے اعمال دے ضمن وچ مام حسین(ع) دی دعائے عرفہ اس حصے وچ مندرج مشہورترین اعمال تے دعائاں نیں جو مفاتیح دی معروف ترین دعاؤں وچ شمار ہُندی نیں۔
تیسرا حصہ: زیارات
اس حصے دے آغاز وچ سفر تے زیارت دے آداب نیز مراقد مقدسہ و مشاہد مشرفہ وچ داخل ہونے دے لئی اذن دخول نوں ذکر کیتا گیا اے۔
اس حصے دی پہلی زیارت رسول خدا(ص) دی زیارت اے جس دے بعد حضرت فاطمہ(س) دی زیارت تے بعد ازاں ائمۂ بقیع دی زیارت درج اے۔
ائمہ معصومین(ع) دی زیارتاں دے علاوہ اس حصے وچ امام زادگان، نیز بعض بزرگان دین تے شیعہ علمائے کرام دے زیارت نامے وی شامل نیں۔ حضرت حمزہ، مسلم بن عقیل، فاطمہ بنت اسد(س)، شہدائے احد، سلمان فارسی وغیرہ دے زیارتنامے، تے مسجد کوفہ تے مسجد صعصعہ سمیت بعض معروف و مشہور مساجد دے اعمال وی اسی باب وچ مندرج نیں۔
اس باب دا طویل ترین حصہ زیارت امام حسین توں مختص کیتا گیا اے۔ امام حسین(ع) دے مشہور ترین زیارت نامے اسی حصے وچ مندرج نیں جداں: زیارت عاشورا، زیارت اربعین تے زیارت وارث۔
شیخ عباس قمی، نے دعائے ندبہ، دعائے عہد، تے زیارت جامعۂ کبیرہ نوں زیارت امام زمانہ(عج) دے حصے وچ قرار دتا اے۔
امام زمانہ(عج) دے مختلف زیارتناماں دے بعد زیارت انبیاء، زیارت حضرت معصومہ(س) تے زیارت عبدالعظیم حسنی درج نیں۔
مفاتیح دے اس حصے دا آخری موضوع جو مفاتیح دی ابتدائی نسخے دے مطابق مفاتیح دے آخری مطالب وچ شمار ہُندے نیں، زیارت قبور مؤمنین تے اس توں متعلقہ دعاؤں توں مربوط اے۔
مفاتیح الجنان دے ملحقات
مؤلف نے دوسری اشاعت وچ "ملحقات مفاتیح الجنان" دے عنوان توں اک تے باب دا اضافہ کیتا اے جس وچ مؤلف نے اٹھ مطالب دا اضافہ کیتا اے جنہاں دی تفصیل ایہ نیں:
مؤلف نے اس کتاب وچ مزید کسے چیز دے اضافے دی خوف توں ایسا کرنے والیاں نوں خدا و رسول تے ائمہ اطہار دی لعنت دا مستحق قرار دتا اے۔ لیکن انہاں دے نہ چاہندے ہوئے تے انہاں دی اجازت دے بغیر مفاتیح دے ناشراں نے اس کتاب وچ ملحقات دوم دے عنوان سی بعض تے مطالب دا اضافہ کیتے نیں۔ انہاں ناشراں نے اپنے اس کم دی علت ایوی‏‏ں‏ بیان کر دے نیں کہ چونکہ مؤلف نے مفاتیح الجنان وچ بعض دعاؤاں نوں طولانی ہونے دی وجہ توں صرف انہاں دا ناں جاں کچھ حصہ ذکر کیتا اے۔ اسی‏‏ں نے انہاں دعاؤاں دے بقیہ حصےآں نوں وی نشر کیتا تاکہ اس کتاب دے ہُندے ہوئے لوگاں نوں کسے تے کتاب دی ضرورت پیش نہ آئے۔ اس سلسلے وچ چونکہ مفاتیح وچ امامزادگان دے لئی کوئی زیارت نامہ نقل نئی‏‏ں ہویا سی اسلئے اسی‏‏ں نے ایتھے اُتے اک زیارت نامہ انہاں دے لئی وی ذکر کیتے نیں۔ انہاں ملحقات وچ نماز امام حسین(ع) تے نماز امام جواد(ع) دے بعد دی دعا تے حدیث کساء وی نیں۔