cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بلغاریا دا بحران
thumb|300x300px| ۱۸۸۲ وچ بلغاریہ تے مشرقی رومیلیا د‏‏ی سلطنت thumb|373x373px| یونین دے بعد بلغاریہ بلغاریہ دا بحران ۱۸۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی تیز رفتاری سی، جس د‏‏ی وجہ مشرقی رومیلیا دا بلغاریہ دے نال الحاق تے متحدہ ملک تے بحیرہ روم تے بحیرہ اسود کو ملانے والی آبنائے اُتے اثر و رسوخ دے لئی عظیم طاقتاں دے درمیان جدوجہد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔.
مختصرا
۶ ستمبر ۱۸۸۵ دے اتحاد دے فوراً بعد، عثمانی فوجاں جنوبی بلغاریہ د‏‏ی سرحد اُتے جمع ہوئیاں، تے تھوڑی دیر بعد سربیا د‏‏ی فوج نے مغرب تو‏ں حملہ کيتا ۔ بلغاریہ-سربیا تے بلغاریائی-ترک تنازعات ۱۸۸۶ دے آغاز وچ بلغاریہ د‏‏ی اک وڈی علاقائی توسیع تے آبادیات‏ی مضبوطی دے نال طے پا گئے سن، لیکن ايس‏ے سال اگست وچ بحران دوبارہ شروع ہو گیا۔ اس دے بعد ملک وچ اک روسوفائل بغاوت ہوئی، اس دے بعد شہزادہ الیگزینڈر بیٹنبرگ د‏‏ی دستبرداری تے روس د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے جانشین دا تعین کرنے د‏‏ی جارحانہ کوششاں ہوئیاں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بلغاریہ تے روس دے تعلقات وچ دراڑ آ گئی تے کئی مہینےآں د‏‏ی اندرونی بدامنی ہوئی۔ روسی پالیسی نو‏‏ں برطانیہ تے آسٹریا ہنگری دی طرف تو‏ں سخت مخالفت دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ ریجنسی دے لئی آسٹرو ہنگری د‏‏ی حمایت تے جون ۱۸۸٧ وچ منتخب ہونے والے شہزادہ فرڈینینڈ دے لئی، روس دے مفادات دے لئی جرمنی د‏‏ی غیر موثر حمایت دے نال، تین شہنشاہاں د‏‏ی یونین دے ٹوٹنے تے روس تے فرانس دے درمیان میل جول وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ۱۸۹۴ وچ جرمن مخالف اتحاد روس نو‏‏ں بے گھر ک‏ر ک‏ے، آسٹریا ہنگری نے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط تک بلغاریہ اُتے اک غالب اثر و رسوخ قائم کيتا ۔ اس دے حصے دے لئی، سینٹ پیٹرزبرگ نے ۱۸۹۶ وچ بلغاریہ-روسی تعلقات د‏‏ی بحالی دے طویل عرصے بعد مقدونیہ دے لئی اپنی خواہشات د‏‏ی حمایت کردے ہوئے مستقل طور اُتے اپنی کوششاں نو‏‏ں سربیا د‏‏ی طرف موڑ دتا
تریخ نامہ
تاریخی تجزیے "بلغاریہ دے بحران" دے مختلف ٹائم فریماں د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ وچ ، بلقان پیمانے اُتے یونین د‏‏ی بازگشت اُتے غور کردے ہوئے، ایہ ۱۸۸۵ تے ۱۸۸۶ دے درمیان محدود سی ۔ ہور وچ ، بلغاریہ د‏‏ی گھریلو سیاسی ترقی اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے، بحران دا آغاز تے اختتام ۱۸۸۶ تے ۱۸۸٧ وچ طے کيتا گیا سی ۔ زیادہ عام اصطلاحات وچ ، دونے ادوار نو‏‏ں اک مشترکہ بحران دے مراحل دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
بلغاریہ تے روس دے درمیان مفاہمت
سٹامبولوف دے بعد تو‏ں دو طرفہ تعلقات د‏‏ی بحالی دیاں کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ بلغاریہ دے وزیر اعظم نے فروری ۱۸۸۸ وچ سینٹ پیٹرزبرگ دے سامنے تے مئی ۱۸۹۱ وچ دوبارہ کم کيتا۔ فرڈینینڈ نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹانے اُتے رضامندی دے بدلے، اس نے روس تو‏ں پرنسپلٹی دے اندرونی معاملات وچ عدم مداخلت د‏‏ی تحریری ضمانت تے قومی یکجہت‏ی د‏‏ی حمایت د‏‏ی درخواست کيتی۔. ۱۸۸۹ وچ روس دے نال مفاہمت د‏‏ی متعدد کوششاں دا آغاز کرنے والا ڈریگن تسانکوف سی، جو اقتدار وچ حزب اختلاف د‏‏ی شرکت جیتنے د‏‏ی امید رکھدا سی۔ ستمبر ۱۸۸۹ تے اگست ۱۸۹۰ وچ ، غیر سرکاری روسی سفیر صوفیہ پہنچے تے بغیر کسی معاہدے دے واپس چلے گئے۔ باہمی بداعتمادی تے روس دے اسٹامبولوف دے مطالبات مننے تو‏ں انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں مذاکرات ناکا‏م ہو گئے۔
۱۸۹۴ وچ ، دونے ملکاں وچ سیاسی تبدیلیاں رونما ہوئیاں، جو انہاں دے دوبارہ اتحاد دے حق وچ سن۔ زار الیگزینڈر سوم اکتوبر وچ روس وچ انتقال کر گیا۔ انہاں دا جانشین نکولس II شہزادہ فرڈینینڈ تے کانسٹینٹائن اسٹوئلوف د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی قیادت وچ بلغاریائی اقدامات دے لئی کدرے زیادہ ذمہ دار ثابت ہويا۔ دراں اثنا، روس وچ روس دے مخالفین نو‏‏ں بے دخل کر دتا گیا اے - مئی وچ سٹامبولوف تے دسمبر وچ رادوسلاووف۔ قومی اسمبلی دے سپیکر تیوڈور تیوڈروف د‏‏ی قیادت وچ بلغاریہ دے وفد دے دورہ روس دے دوران مفاہمت د‏‏ی اہ‏م شرط اُتے اتفاق کيتا گیا۔ ۲ فروری ۱۸۹۶ نو‏‏ں کراؤن پرنس بورس نے آرتھوڈوکس وچ بپتسمہ لیا۔ اس دے جواب وچ ، روس نے فرڈینینڈ نو‏‏ں بلغاریہ دے جائز حکمران دے طور اُتے تسلیم کیا، اس دے بعد ہور عظیم طاقتاں تے سلطنت عثمانیہ نے تسلیم کيتا۔ نومبر ۱۸۹۶ وچ ، بلغاریہ دے باغی افسران دے لئی معافی دے مذاکرات، جنہاں وچو‏ں ۶۰ اسٹیفن اسٹامبولوف دے دورِ حکومت وچ روس ہجرت کر گئے سن، کامیابی دے نال ختم ہو گئے۔
نوٹس
گٹھ: بلغاریہ دی تریخ
آستا نیلسن
آستا سوفی املی نیلسن (11 ستمبر 1881) – 24 مئی 1972) اک ڈینمارک دی خاموش فلم اداکارہ سی جو 1910 ویاں دیاں سبھ توں مشہور پرمکھ عورتاں وچوں اک سی اتے پہلے قومانتری فلم ستاریاں وچوں اک سی۔ نیلسن دیاں ستّ فلماں جرمنی وچ بنیاں سن جتھے اوہ صرف ڈائ اسٹا ( ڈی اسٹا) وجوں جانی جاندی سی۔
آپدیاں وڈیاں کالیاں اکھاں، مکھوٹے ورگے چہرے اتے لڑکیاں ورگے ڈیل ڈول لئی مشہور، نیلسن اکثر دکھدائی حالاتاں وچ پھسیاں مضبوط اچھاواں والیاں بھاوک عورتاں دے پاتر کریا کردی سی۔ اس دی اداکاری دے کامک سبھاء دے کارن، نیلسن دیاں فلماں امریکہ وچ سینسر کیتیاں جاندیاں سن، اتے اسدا کم امریکی ناظرین لئی مقابلتاً اوٹ وچ رہا۔ اس نوں فلمی اداکاری نوں سدھی تھیئیٹریکلٹی توں ودھیرے سوخم پرکرتیوادی سٹائل وچ بدلن دا سہرا جاندا اے۔
نیلسن نے 1920 ویاں دے دہاکے دوران برلن وچ اپنے فلمی سٹوڈیؤ دا قیام کیتا، پر جرمنی وچ نازیواد دے ابھار توں بعد 1937 وچ ڈینمارک واپس پرط گئی۔ اسدے بعد دے سالاں وچ نیلسن اک نجی شخصیت دے طور تے وچرن لگی، اتے کولاج کلاکار اتے لکھاری بن گئی۔
شروعاتی جیون
آستا سوفی عملی نیلسن دا جم ڈینمارک دے کوپینہیگن دے ویسٹربرو حصہ وچ ہویا سی۔ اوہ اک اکثر بے روزگار رہن والے لوہار اتے اک دھوبن دی دھی سی۔ نیلسن دے پروار نے اس دے پیؤ دے روزگار دی بھال دے چکر وچ اسدے بچپن دوران کئی وار رہائش بدلی کیتی۔ اوہ سویڈن دے مالما وچ کئی سالاں تک راے جتھے اس دے پیؤ اک مکی دی چکی اتے پھر اک فیکٹری وچ کم کردے سن۔ ایہہ نوکریاں گواؤن توں بعد، اوہ کوپینہیگن دے نریبرو حصہ وچ رہن لئی واپس پرط گئے۔ جدوں اوہ چوداں سالاں دی سی نیلسن دے پیؤ دی موت ہو گئی۔ 18 سال دی عمر وچ، نیلسن نوں رائل ڈینش تھئیٹر دے اداکاری سکول وچ لے لیا گیا سی۔ اتھے اپنے ویلے دوران، اسنے رائل ڈینش اداکار، پیٹر جرنڈورپھ نال نیڑیوں مطالعہ کیتا۔ 1901 وچ، 21 سالاں دی نیلسن حاملہ ہو گئی اتے اسنے اپنی بیٹی، جیستا نوں جم دتا۔ نیلسن نے کدے وی بچی دے پیؤ دی پچھان نہیں ظاہر کیتی اتے اپنی ماں اتے وڈی بھین دی مدد نال اپنے بچے نوں اکلیاں پالنا قبول کیتا۔
فلمی کریئر
گٹھ:موت 1972 گٹھ:جم 1881
خانات قفقاز
کبھے|thumb|300x300پکسل| روس نے جارجیا اُتے قبضہ کرنے دے بعد ۱۹ واں صدی دے اوائل وچ قفقاز ۔ کبھے|thumb|402x402پکسل| خانات ۱۸ واں ۱۹ واں صدی وچ ۔ (نقشہ روسی وچ ) ) thumb|300x300پکسل| قفقاز وچ خانیٹاں دا نقشہ تے روس-فارسی جنگاں دے بعد انہاں د‏‏ی فتح د‏‏ی تاریخاں۔ (نقشہ ترکی وچ. )  خانات قفقاز ، یا آذربائجانی خانات یا فارسی خانات ، یا ایرانی خانات ، قفقاز وچ فارس (ایران) دے ذریعہ قائم کردہ مختلف صوبے تے ریاستاں سن۔جو(اج دے جمہوریہ آذربائیجان ، آرمینیا ، جارجیا تے داغستان ) دے علاقےآں وچ صفوی دور تو‏ں لے ک‏ے قاجار خاندان دے دور تک قائم کيتیاں گئیاں سن۔ انہاں خاناتاں اُتے زیادہ تر ترک ( آذری ) نسل دے خان    حکمرانی کردے سن تے ایرانی شاہ (بادشاہ) دے باجگزار تے رعایا سن ۔ انیہويں صدی دے دوران ، روس-فارسی جنگاں دے نتیجے وچ ، فارس نے انہاں خانیاں دا اک حصہ مستقل طور اُتے روس دے ہتھو‏ں کھو دتا ، جدو‏ں کہ ہور فارس(ایران) وچ شامل ہوگئياں۔
قفقاز دے خانات یا آزربائیجانی خانات قفقاز جدید دور وچ انہاں دے علاقےآں اُتے فارس (ایران) دے ذریعہ قائم کردہ وکھ وکھ صوبے تے سلطنتاں سی جنہاں وچ جمہوریہ آذربائیجان آرمینیا جارجیا تے داغستان شام‏ل نيں صفویاں تو‏ں لے ک‏ے قاجار خاندان تک خانات اُتے بوہت‏ے خان آف تورک (آذری) نژاد حکمرانی کردے سن تے ایرانی شاہ (بادشاہ) انہاں دے واسال تے رعایا سن انیہويں صدی دے دوران روس فارسی جنگاں دے نتیجے وچ فارس نے انہاں خانیاں دا اک حصہ مستقل طور اُتے روس تو‏ں کھو دتا جدو‏ں کہ دوسرے فارس وچ شام‏ل ہوگئے جنہاں خاناتاں نو‏‏ں بالاخر روسی سلطنت نے جذب کیہ انہاں وچ تورکاں د‏‏ی بہت ساری خانات کیسپین ساحل شمال تو‏ں جنوب داغستان وچ دریاۓ ارس دے جنوب وچ خورجیا تورکی تے فارس دے سنگم اُتے شور جیل سلطانی اس دے علاوہ داغستان دے دور دراز علاقےآں اُتے وی شام‏ل سی قاجار خانیت آٹھارہويں صدی دے وسط وچ قائم آزربائیجانی خانات وچو‏ں اک اے جس دے نال گانجا اس دا راجگڑھ اے قاجار خاندان دا اک عظیم آذربائیجان کمانڈر سیاستدان گانجا خانیت دا آخری حکمران جواد خان جس نے گانجا اُتے حکمرانی کيت‏ی جنوری د‏‏ی شب روسی قابض فوج دے نال لڑائی وچ بہادرانہ طور اُتے شہید ہوگیا جس د‏‏ی سربراہی جنرل پاویل سسیانوف نے د‏‏ی جس نے اس طویل عرصے تک اس شہر دا محاصرہ کيتا۔
جاواد خانیت
جاواد خانائٹ جدید آذربائیجان دے علاقے د‏‏ی اک خانیت سی ایہ جواد تو‏ں دریائے کراس دے جنوب مغرب وچ دریائے ارس دے مشرق د‏‏ی سمت وچ پھیلا ہويا سی اس د‏ی سرحد شمائ خانات (شمال) قرابخ خانات (مغرب) کرداغ خانات (جنوب مغرب) تالیش خانات (جنوب) تے سلیان سلطانیات (مشرق) تو‏ں ملدی اے اسنو‏ں آٹھارہويں صدی دے وسط وچ اس علاقے وچ تشکیل دتی گئی سی جتھے دریائے کورا تے ارس ملدے نيں ایہ کیوبا خانات اُتے منحصر سی اس علاقے نو‏‏ں ۱۸۰۵ وچ روس تو‏ں منسلک کيتا گیا سی نقشے اُتے اس دا علاقہ شیروان خانات دا اک حصہ اے تے اس دے جنوب دا کچھ حصہ تلیش تو‏ں اے جواد خان شاہوردی خان دا بیٹا تے رحیم خان دا بھائی سی جاواد خان نے ۱۷۸۶ وچ جارجیائی مداخلت دے ذریعے رحیم خان دے جمع ہونے اُتے اپنے بھائی د‏‏ی جان لے لی ایران دے اوداں دے حکمران خاندان د‏‏ی طرح جواد خان وی قاجار قبیلے دا رکن سی اقتدار وچ جواد خان نو‏‏ں جارجیا تو‏ں اک خطرہ لاحق سی کرنل برناشیف د‏‏ی سربراہی وچ جارجیا تے روسی فوج نے مشترکہ طور اُتے گانجا دا رخ کيتا لیکن روس تورکی د‏‏ی جاری جنگ نے اتحادیاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کردتا اک نازک امن قائم ہويا تے جارجیا دے بادشاہ ایریکلے دوم نے شمشادیلو اُتے جواد خان نو‏‏ں کنٹرول دے دتا لیکن گانجا دا خان ضلع نو‏‏ں ماتحت کرنے وچ ناکا‏م رہیا ایرکلی دوم جس نے ہن کیوبا دے فتح علی خان تے شکی دے محمد حسن خان تو‏ں اتحاد کيتا گنجا اُتے حملہ کيتا تے جواد خان نو‏‏ں بغیر لڑے اپنا راجگڑھ چھڈنا پيا تن مہینےآں دے بعد فتح علی خان فوت ہو گیا تے جواد خان اپنا اقتدار دوبارہ شروع کرنے وچ کامیاب ہوگیا انہاں دا سیاسی رخ ایرانی نواز سی جس نے انہاں نو‏ں جارجیا تے روس دے نال تنازعہ وچ لیایا گنجا دے جواد خان جارجیا دے خلاف ایرانی مہم وچ شام‏ل ہوئے ایریکلے دوم نے گانجا د‏‏ی ناکہ بندی کردے ہوئے جوابی کارروائی کيت‏‏ی لیکن قارابخ دے خان نے امن نو‏‏ں توڑیا گانجا اُتے روسی جنرل ویلینریو زوبو نے فارسی مہم دے دوران عارضی طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی روس فارس د‏‏ی پہلی جنگ دے دوران گانجا نو‏‏ں روسی اہ‏م ترین شہر سمجھدے سن جنرل پاول سسیسوانوف نے متعدد بار جواد خان تو‏ں روسی حکمرانی دے تابع ہونے نو‏‏ں کہندے ہوئے رابطہ کيتا لیکن ہر بار انکار کردتا گیا روسی فوج طفلیس تو‏ں چلی گئی تے تسٹسانوف نے محاصرے د‏‏ی تیاریاں شروع کرداں بھاری توپ خانے د‏‏ی بمباری دے بعد تسسیانوف نے قلعے اُتے حملہ کرنے دا حکم دے دتا شدید لڑائی دے دوران شہر وچ مقیم آرمینیائی باشندے قلعے دے دروازے کھولے تے اس دے نتیجے وچ روسی قلعہ اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے جواد خان ماریا گیا بیٹےآں دے نال جنگ ​​ماں اس دے کنبے دے کچھ افراد تبریز فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے جدو‏ں کہ ہور گنجے وچ ہی رہے روسی سلطنت وچ جواد خان د‏‏ی اولاد زیاتخانوف دا ناں رکھدی سی اسماعیل خان زیاتخانوف روسی سلطنت دے فرسٹ اسٹیٹ ڈوما دے رکن تے بعد وچ آذربائیجان جمہوریہ دے ممتاز کارکن سن ۔
لسٹ
جن خاناتاں نو‏‏ں بالآخر روسی سلطنت نے جذب کيت‏‏ا:
اس دے علاوہ داغستان کے کچھ دور دراز علاقےآں اُتے روسی فتح تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے آزاد پینڈو برادریاں / فیڈریشناں نے حکومت کيت‏ی سی:
قدیم زمانے تو‏ں لے ک‏ے روسیاں د‏‏ی آمد تک مذکورہ بالا بیشتر علاقہ ایرانی دنیا دا حصہ سی ، تے ایہ اک وڈی حد تک فارسی کنٹرول وچ سی ( ٹرانسکاکیشیا تے داغستان کے کچھ حصے)۔
نوٹ
گٹھ:تریخ داغستان گٹھ:مغربی ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی گٹھ:آرمینیا وچ انیہويں صدی گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی گٹھ:ایران وچ ستارہويں صدی گٹھ:آرمینیا د‏‏ی ابتدائی جدید تریخ گٹھ:جدید آذربائیجان د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید ایران د‏‏ی تریخ گٹھ:ایران د‏‏ی ابتدائی جدید تریخ گٹھ:صفوی خاندان گٹھ:قاجار خاندان گٹھ:خاندان افشار گٹھ:ایران دی تریخ
آموت
آموت  ، آمیت ، آهمایت یا آممت پرانے مصر وچ ماده دیوی سی جو ادھی شیر  تے ادھی دریائی گھوڑا سی تے سر مگرمچھ دا رکھدی سی ۔ اس دے ناں دا معنی روح‌خوار سی تے ایہہ  «قلب‌خوار» تے «عظیم مرگ» دی شہرت رکھدی سی۔
حوالے
گٹھ:اساطیرگٹھ:مصر
کونند بادشاہت
thumb| کننڈا بادشاہی دا چاندی دا سکہ ، سی۔ پہلی صدی [[ق م۔ ایہ سککاں ہند یونانی ماڈیول د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔
اوبب: ہرن سجے طرف ، دو کوبرا دے نال تاج پہنایا ، لکشمی نے کمل دا پھُل اٹھا ک‏ے شرکت کيتی۔ وچ علامات پراکرت ( براہمی اسکرپٹ، کبھے تو‏ں سجے): Rajnah Kunindasya Amoghabhutisya maharajasya ( "عظیم بادشاہ Amoghabhuti ، Kunindas کے").
ریویو: اسٹوپا بدھ مت دی علامت ٹرائٹنا دے نال سوار سی ، تے اس دے چاراں طرف سواستیدا ، "Y" علامت ، تے ریلنگ دا درخت ا‏‏ے۔ وچ علامات Kharoshti سکرپٹ، سجے تو‏ں کبھے: رانا Kunidasa Amoghabhutisa Maharajasa، ( "عظیم بادشاہ Amoghabhuti، Kunindas کے"). ]] thumb| اک ہور کننڈا سک‏‏ے۔ [[فائل:Kunindas with Shiva.jpg|thumb| کننداں دا سکہ
اوب شیوا سجے ہتھ وچ کلہاڑی دا تثلیث تے کبھے ہتھ وچ چیندے د‏‏ی جلد دے نال کھڑا ا‏‏ے۔ لیجنڈ بھاگوتو چٹیسسوارا مہاتانہ ۔
علامتاں دے نال ریو ہرن۔ ]] thumb| ترشین والا شیو ، کننڈا ، دوسری صدی عیسوی۔ کونند بادشاہی (یا قدیم ادب وچ کلند ) اک قدیم وسطی ہمالیہ دی سلطنت سی جو دوسری صدی ق م تو‏ں لے ک‏ے تیسری صدی تک شمالی ہند وچ اتراکھنڈ دی جدید ریاست تے ہماچل دے جنوبی علاقےآں وچ واقع سی ۔
بادشاہت
ریاست د‏‏ی تریخ دوسری صدی ق م وچ دستاویزی ا‏‏ے۔ انہاں دا تذکرہ ہندوستانی مہاکاویاں تے پوراناں وچ اے ۔ سبہنکر دا تعلق اے کہ اوہ ارجن دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے۔ کونند دے پہلے بادشاہاں وچو‏ں اک Amoghbhuti د‏‏ی پہاڑی وادی وچ فیصلہ دتا سی جمنا تے ستلج ندیاں (اج دتی ميں اتراکھنڈ تے جنوبی ہماچل شمالی بھارت وچ )۔ کُنندا دے پہلے بادشاہاں وچو‏ں اک اموگھوندی سی ، جو جمنا تے ستلج ندیاں (شمالی ہندوستان وچ اج دے اتراکھنڈ تے جنوبی ہماچل ماں) د‏‏ی پہاڑی وادی وچ حکومت کردا سی۔ یونانی تریخ دان بطلیموس ملک کونند د‏‏ی اصل نو‏‏ں انہاں علاقےآں تو‏ں منسلک کيت‏‏ا اے جتھ‏ے گنگا ، جمنا ، تے ستلج ندیاں شروع ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اشودا دا اک ستون کتبہ جو کلسی وچ اے جو گڑھوال دے علاقے وچ اے ، جو چوتھ‏ی صدی ق م تو‏ں خطے وچ بدھ مت دے پھیلاؤ د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ کُنندا د‏‏ی بادشاہت تیسری صدی دے آس پاس ختم ہوگئی ، تے چوتھ‏ی صدی تو‏ں ، ایسا لگدا اے کہ ایہ علاقہ شیویاں دے عقائد وچ بدل گیا ا‏‏ے۔
سکہ
کننڈا سک‏‏ے د‏‏ی دو قسماں نيں ، پہلی صدی ق م وچ جاری کيتی گئی ، تے دوسری ، دوسری صدی عیسوی دے آس پاس۔ کنندا دے پہلے سک‏‏ے انہاں د‏‏ی پیش رو ہند یونانی بادشاہتاں دے ماپہلے ماڈل تو‏ں متاثر ہوئے ، تے بدھ مت تے ہندو علامت جداں تریرتن تے لکشمی دی تصاویر نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا۔ ایہ سک‏‏ے عام طور اُتے ہندؤ یونانی وزن تے سائز دے معیار ( تقریباً 2.14 گرام دے دراخم دے سائز تے قطر وچ 19ملی میٹر) دے نيں  ، تے انہاں دے سک‏‏ے اکثر ہند یونانی سکےآں دے نال مل ک‏ے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کنندا سک‏‏ے دے پائے جانے دا انکشاف اکثر ہند یونانی سکےآں ، خاص طور اُتے اپولوڈوٹس دے پائے جانے والےآں دے نال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ کنندا سکےآں دا اک بہت وڈا حصہ بادشاہ اموگبھٹی دے ناں اُتے اے ، تے ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اس دے ناں تو‏ں سکےآں دا سلسلہ جاری رہیا۔
بعد وچ دوسری صدی عیسوی دے کچھ سک‏‏ے ہندو دیوت‏ا شیوا دی علامت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تیسری صدی د‏‏ی تحلیلات گٹھ:دوسری صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:بھارت د‏‏ی سلطنتاں تے مملکتاں گٹھ:برصغیر
علیزے ناصر
علیزے ناصر (ولادت: 23 دسمبر 1988ء) دبئی وچ مقیم ترک نژاد د‏‏ی پاکستانی فلمی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ علیزے ناصر نے پاکستانی فلم یلغار تو‏ں فلمی دنیا وچ قدم رکھیا تے اوہ وار 2 وچ وی نظر آئیاں گی۔
مڈھلا جیون تے کیریئر
علیزے ناصر دبئی وچ پاکستانی تے ترک نژاد دے امریک‏‏ی شہری دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم دبئی وچ حاصل کيتی تے اس دے فیر اوہ امریکا چلی گئياں جتھے انہاں نے نیو یارک فلم اکیڈمی وچ فلمی تعلیم حاصل کيتی۔ علیزے ناصر نے اپنے کیریئر دا آغاز دبئی وچ بطور ماڈل تو‏ں کيتا۔ دبئی وچ کم کرنے دے دوران علیز ناصر تو‏ں حسن رانا نے رابطہ کيتا تے اپنی آنے والی فلم یلغار وچ اک کردار د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جس نو‏‏ں علیزے نے قبول کرلیا سی۔ علیزے ناصر نو‏‏ں ڈینزل واشنگٹن دے نال وی فلم کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی۔ علیزے ناصر نے اک انٹرویو وچ دسیا سی کہ: " وچ دبئی فلم کمیشن دے نال کم کر رہ‏ی ہاں تے حال ہی وچ مینو‏ں اک فلم وچ اداکاری دے لئی رابطہ کيتا گیا، جس وچ ڈینزل واشنگٹن وی شامل نيں۔" علیز نے فلم وار 2 تے فلم سیان وچ وی سائن کيتا جس وچ اوہ بطور مرکزی اداکارہ نظر آئیاں گی تے انہاں فلماں وچ حالے اداکار تصدیق نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1988 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں گٹھ:ترک نژاد پاکستانی شخصیتاں گٹھ:دبئی دیاں شخصیتاں
ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ سیزن ۲۳-۲۰۲۲ء
2022-23ء ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ سیزن ستمبر 2022ء تو‏ں اپریل 2023ء تک ا‏‏ے۔ آئی سی سی دے ایسوسی ایٹ ممبران دے درمیان تمام آفیشل ٹوئنٹی اوور میچ مکمل ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی یا ویمنز ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی دا درجہ حاصل کرنے دے اہل نيں، کیونجے بین الاقوامی کرکٹ کونسل نے 1 جنوری 2019ء تو‏ں اپنے تمام ممبران دے درمیان میچاں نو‏‏ں ٹی20 بین الاقوامی دا درجہ دتا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ جولائ‏ی 2018ء تو‏ں (سواݨیاں د‏‏ی ٹیماں) تے 1 جنوری 2019ء تو‏ں (مرداں د‏‏ی ٹیمیاں) نو‏‏ں ایہ استحقاق حاصل ہويا۔ سیزن وچ تمام سواݨیاں تے مرداں د‏‏ی تمام کرکٹ سیریز شام‏ل نيں جنہاں وچ بوہت‏ے بین الاقوامی کرکٹ کونسل ایسوسی ایٹ ممبران شام‏ل نيں، جو 2022–23 وچ بین الاقوامی کرکٹ وچ شام‏ل سیریز دے علاوہ کھیلی جاندیاں نيں۔ 2023ء اے سی سی مینز چیلنجر کپ تے 2023ء اے سی سی مینز پریمیئر کپ ، جس نے 2023 ءایشیا کپ دے لئی اہلیت دا راستہ بنانے د‏‏ی غرض تو‏ں، وی اس عرصے دے دوران میچاں دا انعقاد ہويا۔
ہڈیری جھیل
ہڈیری جھیل یا ہڈیرو جھیل ضلع ٹھٹہ، صوبہ سندھ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ٹھٹہ شہر دے شمال مغرب وچ ۱۴ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔
ہڈیری جھیل بے شمار پرندےآں دا مسکن اے تے اسنو‏ں پرندےآں دے لئی محفوظ قرار دے دتا گیا ا‏‏ے۔ سردیاں وچ ایتھ‏ے سائیبریا تو‏ں وی مہاجر پرندے سردیاں گزارنے آندے نيں۔
ہڈیری جھیل تھٹا ضلعے، سندھ وچ پیندی اے۔ ایہہ اکّ اہم کھاری زمین  اے، جتھے جلپنچھی ہندے ہن۔ اس نوں پرواسی اتے نواسی پنچھیاں دی سرکھیا لئی وائیلڈلائیف سینکچوری اعلان کیتا گیا سی۔
ہڈیرو جھیل اکّ کھوکھلے دباء وچ اکّ قدرتی جھیل اے۔ اسدا سطح رقبہ 1321 ha اے اتے اکّ پتھری ماروتھل دے کنارے 'تے واقع اے، کراچی دے مشرق ول ۸۵ دور اے۔ اسنوں پنچھی سائنسداناں دیاں من پسند جھیلاں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔ مچھیاں نوں چھڈّ کے جیو-جنتوآں وچ، پانی دے پنچھی وڈی گنتی وچ ہندے ہن اتے ایہناں وچ ہنس، سٹورکس، کرین اتے پیلیکن دے جھنڈ شامل ہندے ہن۔ ویڈر اتے کورمورینٹ وی عام ہن۔
جھیل نوں ۱۹۷۱ وچ ویسٹ پاکستان وائیلڈلائیف پروٹیکشن آرڈینینس ۱۹۵۹ دی دھارا ۱۵ دے تحت اکّ کھیڈ سینکچوری اعلان کیتا گیا سی۔ ۱۹۷۷ وچ اسنوں سندھ سرکار نے اکّ نوٹیفیکیشن دے تحت وائیلڈلائیف سینچری اعلان کیتا سی۔ سرکھیت کھیتر اعلان کرن ویلے مقامی لوکاں نوں جھیل توں مچھیاں پھڑن دی اجازت دتی گئی سی، پر سردیاں دے موسم وچ پنچھیاں نوں پریشان کرن دا اختیار نہیں اے۔ اس نوں شروع وچ ۱۹۷۱ وچ شوٹنگ دے مقصد لئی سرکھیت کیتا گیا سی پر اسدی سمبھاونا اتے پنچھیاں دیاں قسماں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے آخرکار اسنوں جنگلی جیو سرکھیا دا درجہ مل گیا۔ اس دے مچھی سروتاں کارن، مقامی مچھیریاں نوں اپنی روزی-روٹی لئی مچھیاں پھڑن دی اجازت دتی گئی سی۔ جھیل سرکار دی ملکیت اے۔ ویٹلینڈ سروتاں دی مقررہ نگرانی لئی، سندھ دے جنگلی جیو ڈیپارٹمنٹ نے سینکچوری سٹاف لئی رہائشی کوارٹراں دی سہولت حاصل کیتی اے، جس وچ اکّ سینکچوری اسسٹینٹ اتے چھ گیم واچر شامل ہن۔
باہری لنک
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
فیاض ہاشمی
فیاض ہاشمی ، (پیدائش: 18 اگست، 1920ء - وفات: 29 نومبر، 2011ء) پاک و ہند کے نامور اردو شاعر، فلمی نغمہ نگار اور مقالمہ نویس تھے۔
حالات زندگی و فن
فیاض ہاشمی 18 اگست 1920ء کو کلکتہ، برطانوی ہندوستان میں پیدا ہوئے ۔ انہوں نے ابتدائی تعلیم کلکتہ گرامر اسکول سے حاصل کی اور باقاعدہ ہومیو پیتھ ڈاکٹر بنے، لیکن پریکٹس نہیں کی کیونکہ رجحان شاعری کی طرف تھا۔ وہ آٹھ زبانوں پر مکمل عبور رکھتے تھے۔ 1935ء میں فلمی دنیا سے وابستہ ہو گئے تھے۔ زمامہ طالب علمی سے ہی بہت شعر کہنے شروع کردیے تھے، جس کی بنیاد پر کلکتہ میں ہونے والے مشاعروں میں انہیں کمسن شاعر کی حیثیت سے بطورِ خاص بلوایا جاتا تھا۔ انہوں نے فلمی گیتوں میں اُردو اور ہندی کی آمیزش سے ایک نیا انداز اپنایا جس کی وجہ سے ان کے گیتوں کو لازوال شہرت عطا ہوئی۔ فیاض ہاشمی کی شاعری کے علاوہ موسیقی میں بھی شُد بُد رکھتے تھے۔ ان کی اس منفرد اور قابلِ قدر خصوصیت کی بنا پر H.M.V نامی گراموفون کمپنی کے ڈائریکٹر بنا دیے گئے۔ اس کمپنی میں فیاض ہاشمی کی ملاقات ایک بہت بڑے موسیقار کمل داس گپتا سے ہوئی۔ ان دونوں کی جوڑی، خوب نبھی اور بڑے لازوال گیت تخلیق ہوئے۔ فیاض ہاشمی کا نام ہندوستان بھر میں ایک کم عمر گیت نگار کے طور پر پہچانا جانے لگا۔ کمل داس گپتا اور فیاض ہاشمی کی جوڑی نے جگ موہن، طلعت محمود، جونتھیکا رائے، پنکج ملک اور ہیمنت کمار جیسے بڑے گلوکاروں کو موسیقی کی دنیا میں متعارف کرایا اور بے پناہ شہرت کا حامل بنایا، ان گلوکاروں کے مشہورگیتوں میں تصویر تیری دل میرا بہلا نہ سکے گی، چودہویں منزل پہ ظالم آ گیا، اِک نیا انمول جیون مل گیا، یاد دلواتے ہیں وہ یوں میرا افسانہ مجھے، ہونٹوں سے گل فشاں ہیں وہ کے علاوہ طلعت محمود کی آواز میں بے شمار گیت اور غزلیں ہیں۔
اسی طرح پنکج ملک یہ راتیں یہ موسم یہ ہنسنا ہنسانا، ہیمنت کمار کا بھلا تھا کتنا اپنا بچپن، جگ موہن کا یہ چاند نہیں تیری آرتی اے، جوتھیکا رائے ان ہی کی وجہ سے بھجن کی شہزادی قرار پائیں۔ جوتھیکا رائے کا چپکے چپکے یوں ہنسنا کافی مشہور ہوا۔ 1948ء میں وہ پاکستان منتقل ہو گئے۔ ان کی مطالبے پر گراموفون کمپنی نے ان کا ٹرانسفر لاہور کر دیا اور انہیں H.M.V لاہور کا ڈائریکٹر بنادیا۔ یہاں انہوں بے شمار فنکاروں کو اکٹھا کیا، جن میں منور سلطانہ، فریدہ خانم، زینت بیگم، سائیں اختر حسین اور سائیں مرنا کے علاوہ اور بھی بہت سے فنکار تھے۔ 1956ء میں رائلٹی کی ادائیگی پر اختلاف کی بنا پر وہ کمپنی سے علاحدہ ہو گئے اور کراچی آ گئے، لیکن 1960ء میں ایس ایم یوسف انہیں دوبارہ لاہور لے آئے اور وہ ان کے ادارے سے وابستہ ہو گئے۔ وہ پاکستان آئے تو انہوں نے گلوکاروں کے ساتھ ساتھ استاد حسیب خاں ببن کار، استاد فتح علی خان، استاد بڑے غلام علی خان، استاد مبارک علی خان، ماسٹر غیاث حسین اور استاد محمد شریف خان پونچھ والے کو بھی گراموفون کمپنی میں ملازمت دلوائی۔ شاعر حزیں قادری اور مشیر کاظمی بھی انہی کے توسط سے کمپنی سے وابستہ ہوئے۔ ریاض شاہد کو بڑا مکالمہ نگار بنانے میں فیاض ہاشمی کی معاونت شامل اے۔
ریانا
thumb|ریانا 2012 روبن ریہانا پھینٹی (/ فروری 20, 1988) اک بارباڈیئن گلوکار، گیت کار اتے اداکارہ اے۔ سینٹ مائیکل وچ پیدا ہوئی اتے برجٹاؤن وچ وڈی ہوئی، اوہ 2003 وچ ریکارڈ پروڈیؤسر اعوان روگرس دی اگوائی ہیٹھ ڈیمو ٹیپاں نوں ریکارڈ کرکے سنگیت صنعت وچ داخل ہوئی۔
فیاض ہاشمی
ازدواجی زندگی
فیاض ہاشمی نے تین شادیاں کیں، پہلی بیگم سے سات بچے ہیں، دوسری شادی اداکارہ کلاوتی سے کی جو مسلمان تھیں، ان سے ایک بیٹا تھا، تیسری بیگم سے چار بچے ہیں جو اپنی والدہ کے ساتھ امریکا میں مقیم ہیں۔
کلارا شیرمین
کلارا نزباہ شیرمن (18 فروری، 1914–31 جولائی، 2010) اک ناواجو کلاکار سی، خاص کرکے اوہ اسدے ناواجو غلیچے لئی جانی جاندی سی۔ نزباہ گولڈ دا جم، اسدی ماں ہاشٹشنی قبیلہ اتے اس دے پیؤ نازشاہی توں ہویا۔ اوہ گود لئے بھیناں سنے دس بھیناں-بھراواں دی آخری بچی ہوئی میمبر سی۔ شیرمن اتے اسدے بھین-بھرا اس دے پروار دے بچیاں وانگ بننا سکھدے سن، جو کہ دست کاری وچ ماہر سن۔ کلارا دے اپنے پتی جوہن شیرمن نال اسدے کئی بچے سن۔ اس دیاں دھیاں اتے پوتیاں وی بننا سکھدیاں سن۔
ریانا
رابِن ریانا فینٹی (پیدائش: 20 فروری 1988)، جو اپنی سٹیجی نام، ریانا تو‏ں جانی جاندیاں نيں، اک آر اینڈ بی تے پاپ موسیقی گلوکارہ نيں۔ انہاں نے اپنا موسیقی وچ کم 2005 وچ شروع کيتا۔ انہاں نے پنج سٹوڈیو البم تے اک ڈی وی ڈی ریلیز د‏‏ی اے۔
کلارا شیرمین
اسنے ہارمونکا وجائی، اتے "اکو ویلے سریلی اتے باس لائن نوں جاری رکھ سکدی سی۔"
فیاض ہاشمی
وفات
فیاض ہاشمی 29 نومبر، 2011ء کو کراچی، پاکستان میں وفات پا گئے۔
کلارا شیرمین
2006 وچ، اس نوں کلا دے نیشنل اینڈومینٹ دے نال مل کے نیو میکسیکو دے گورنر ولوں کلا وچ ایکسیلینس لئی گورنر دا انعام دتا گیا۔ اوہ اوہناں کلاکاراں وچوں اک اے جسدا کم نیو میکسیکو آرٹس دے فائیبر آرٹس ٹریل اُتے تریخی ٹوڈلینا ٹریڈنگ پوسٹ ' تے مہیا اے۔
ریانا
ریانا دا کم نے اسنو‏ں متعدد انعام حاصل کیتے نيں۔ انہاں وچ پنج امریکی میوزک اوارڈ، اٹھارہ بلبورڈ میوزک اوارڈ، دو برٹ اوارڈ تے پنج گریمی اوارڈ شامل نيں۔ انہاں دے کُل گیارہ نمبر اک سنگل نيں بلبورڈ ہاٹ 100 چارٹ پر۔ اوہ اس کارنامہ پانے د‏‏ی جوان ترین فنکار بن گئیاں نيں۔ 2012 وچ امریکی رسالہ ٹائم نے اسنو‏ں دنیا وچ اک متاثر ترین شخص قرار دتا۔ ریانا نو‏‏ں سب تو‏ں چوتھ‏ی پُرقوّت شخصیت وی 2012 وچ قرار دتا گیا۔ امریکی رسالہ فوربز دے مطابق، مئی 2011 تے مئی 2012 دے درمیان وچ انہاں نے 5 کروڑ 30 لکھ امریکی ڈالر د‏‏ی آمدنی کمائی۔
فیاض ہاشمی
حوالے
گٹھ:1920 دے جم گٹھ:2011 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعری گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہویں صدی دے مرد مصنف گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار گٹھ:لاہور دے شاعر گٹھ:نگار اعزاز جتن والی شخصیتاں گٹھ:پاکستانی غنائی شاعر گٹھ:مہاجر شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مرد شاعر
کلارا شیرمین
حوالے
گٹھ:موت 2010 گٹھ:جم 1914 گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
ریانا
سیرت نگاری
ریانا سینٹ مائیکل، باربیڈوس وچ پیدا ہوئیاں سن، مانیکا (گیانائی نسل کی) تے رانلڈ فینٹی (آئرستانی تے جزائر غرب الہندی نسل کا) نو‏ں۔ انہاں دے دو چھوٹے بھائی نيں، روری تے راجاڈ فینٹی۔ اوہ برِج ٹاؤن وچ پلیاں سن۔ thumb|[[برجٹاؤن، بارباڈوس شہر، جتھے ریہانا وڈی ہوئی۔]] روبن ریہانا پھینٹی دا جم 20 فروری 1988   نوں سینٹ مائیکل، بارباڈوس وچ ہویا سی۔ اس دی ماں، مونکا (بریتھویٹ)، ایفرو-گیانے دی پچھوکڑ دی اک ریٹائرڈ اکاؤنٹینٹ اے اتے اس دے پیؤ رونالڈ فینن افرو-بارباڈیئن اتے آئرلینڈ دے اک ویئرہاؤس سپروائیزر ہن ۔ ریہانا دے دو بھرا ہن، رورے اتے رجد پھینٹی، اس توں علاوہ اسدے پیؤ والی سائڈ توں ہور دو بھیناں اتے دو بھرا ہن، جنہاں نے وکھو-وکھریاں ماواں دی ککھوں جم لیا۔   اسدے پیؤ دے شراب پین اتے کوکین دی لط نال اسدا بچپن ڈونگھا متاثر ہویا سی، اسے کرکے اسدے ماپیاں دا رشتہ تنائپورن رہا۔ ریحانہ دا پیؤ اسدی ماں دا جسمانی استحصال کردا سی اتے ریحانہ اوہناں دا جھگڑا مٹاؤن لئی اوہناں دے وچکار آؤن دی کوشش کردی سی۔
بچپن وچ، ریحانہ دے بھیانک سردرد لئی بہت سارے سیٹی سکین کیتے گئے جس نوں اسنے یاد کردیاں کیہا، "ایہہ انی تیبر سی کہ ڈاکٹراں نے تاں ایہہ وی سمجھیا کہ ایہہ اک رسولی سی۔" جدوں اوہ 14 سالاں دی سی، اسدے ماپیاں دا طلاق ہو گیا سی اتے اسدی صحتَ وچ سدھار ہونا شروع ہو گیا سی۔ اوہ ریگی سنگیت سندی وڈی ہوئی۔ اسنے چارلس ایپھّ۔ بروم میموریال پرائمری سکول اتے کمبرمیر سکول وچ پڑھی، جتھے اسنے مستقبل دے قومانتری کرکٹراں کرس جورڈن اتے کارلوس بریتھویٹ نال پڑھائی کیتی۔ ریحانہ اک اپ-ملٹری پروگرام وچ اک آرمی کیڈٹ سی، جتھے باربڈیئن گائکہ-گیت کار شونٹلے اس دی ڈرل سارجینٹ سی۔ حالانکہ اوہ شروع وچ ہائی سکول توں گریجوئیٹ ہونا چاہندی سی، اس دی بجائے اسنے اک سنگیتک کیریئر نوں چنیا۔
اقبال تھیبا
اقبال تھیبا (اچاریا /ˈ ɪ k b ɑː l ˈ t eɪ b ə / ; جم دسمبر 20, 1963) اکّ پاکستانی اداکار اے۔ تھیبا شو گلی وچ پرنسپل پھگنس دے روپ وچ اسدی آورتی کردار لئی سبھ توں ودھ جانیا جاندا اے۔
ارنبھ دا جیون
تھیبا دا جم کراچی، پاکستان وچ ہویا سی۔ اوہ تھیبا قبیلے نال متعلق اے، اکّ گجراتی بولن والا گروہ جو سندھ توں آیا اے۔
تھیبا نے ۱۹۸۱ وچ سول انجنیئرنگ لئی اوکلاہوما یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی، پر نیویارک وچ اکّ اداکاری کریئر بناؤن لئی چھڈّ دتا۔ اس کول کنسٹرکشن انجنیئرنگ مینیجمینٹ وچ بیئیس دی ڈگری اے۔ تھئیٹر دی ڈگری حاصل کرن لئی تھیبا ۱۹۸۶ وچ اوکلاہوما یونیورسٹی واپس متعلق۔ گریجوئیٹ ہون توں بعد اوہ لاس اینجلس، کیلیفورنیا چلا گیا۔
نجی جیون
اوہ شادیشدا اے اتے اس دے دو بچے ہن: اکّ پتر، مکیل، اتے اکّ دھی، رنیا۔
حوالے
<references group="" responsive="1" />
باہری لنک
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:جم ۱۹۶۳ گٹھ:جم 1963
میکسیکو دی انتظامی ونڈ
میکسیکو دیاں وفاقی اکائیاں
سنیوکت میکسیکی راج (Estados Unidos Mexicanos) 32 سنگھی اکائیاں والا اک سنگھی گنراج ہے جس وچّ 31 راج اتے اک "سنگھی ضلع" (میکسیکو شہر) ہے۔
1917 دے آئین مطابق، سنگھ دے راج آزاد اتے خدمختیار ہن۔ ہریک راج دی اپنی اسمبلی اتے آئین ہے جدکہ سنگھی ضلعے کول مققامی کانگرس اتے سرکار دے روپ وچّ صرف سیمت خدمختیاری ہے۔ سنگھی ضلعے دا علاقہ، جہنوں عامَ طور اتے میکسیکو شہر آکھیا جاندا ہے، دیس دی راجگڑھ اے۔
راج
نوٹ:
حوالے
گٹھ:میکسیکو دے صوبے گٹھ:میکسیکو
حزب اللہ مسلح طاقت
حزب اللہ درمیانے درجے د‏‏ی فوج د‏‏ی مسلح طاقت ا‏‏ے۔ حزب اللہ نو‏‏ں عام طور اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور غیر سرکاری ریاستی طاقت ،   تے لبنانی فوج تو‏ں زیادہ مضبوط سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہائبرڈ فورس ، گروپ "مضبوط روايتی تے غیر روايتی فوجی صلاحیتاں" نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے بعد تو‏ں پارٹی د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیت وچ کافی حد تک اضافہ ہويا ا‏‏ے۔.
حزب اللہ اپنی افرادی قوت نو‏‏ں ظاہر نئيں کردا اے تے تخمینے وڈے پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 2017 وچ ، جین دا اندازہ اے کہ حزب اللہ دے پاس 25،000 تو‏ں زیادہ کل وقتی جنگجو نيں تے شاید 20،000 تو‏ں 30،000 تحفظ پسند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی مالی اعانت ایران دے ذریعہ کيتی جاندی ہے تے ایران د‏‏ی اسلامی انقلابی گارڈ کور دے ذریعہ تربیت حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حزب اللہ دا فوجی بجٹ ہر سال اک ارب ڈالر دے حساب تو‏ں چلدا ا‏‏ے۔.
حزب اللہ د‏‏ی فوجی طاقت کسی حد تک انہاں دے پاس موجود راکٹ د‏‏ی مقدار تے معیار اُتے مبنی اے ، جو اوہ اپنے بنیادی دشمن اسرائیل دے خلاف استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے خلاف گروپ د‏‏ی حکمت عملی وچ راکٹاں نو‏‏ں جارحانہ ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال کيتا گیا اے جو ہلکی انفنٹری تے اینٹی آرمر یونٹاں دے نال مل ک‏ے جنوبی لبنان وچ اپنی فائرنگ د‏‏ی پوزیشناں دا دفاع کردے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ دے کل راکٹ گنت‏ی دا تخمینہ 40،000 تو‏ں لے ک‏ے ڈیڑھ لکھ تک اے ، جو زیادہ تر ملکاں دے مقابلے وچ کافی زیادہ اے ۔ورےرےروےصورےورےورےورےھورےورے ورےورےصروےصروے
حزب اللہ دے پاس محدود تعداد وچ اینٹی ایرکرافٹ تے اینٹی شپ میزائل نيں ، نال ہی ہزاراں اینٹی ٹینک میزائل وی موجود نيں ، جنہاں نو‏ں استعمال کرنے وچ اوہ ہنر مند ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے پاس لبنان وچ ہوائی جہاز ، ٹینک یا بکتر بند گاڑیاں نئيں نيں ، کیونجے اوہ اسرائیلی فضائی بالادستی دا مقابلہ نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، حزب اللہ پڑوسی ملک شام وچ کوچ نو‏‏ں برقرار رکھدا اے ، جس وچ ٹی 55 تے ٹی 72 ٹینک شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ نے جنوبی لبنان وچ وڈی تعداد وچ ہتھیاراں دے ذخیرے ، سرنگاں ، تے بنکر بنائے نيں تے اس دے پاس انٹیلیجنس آلات دا اک بہت وڈا سامان اے ۔ورےرےروےصورےورےورےورےھورےورے ورےورےصروےصروے
حزب اللہ د‏‏ی تدبیراندی قوتاں کور تے پوشیدہ ، براہ راست فائر تے لڑائی دے پوزیشناں د‏‏ی تیاری نيں ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی کمزوریاں وچ تدبیر د‏‏ی جنگ ، چھوٹے ہتھیاراں دا نشانہ بنانے ، تے فضائی دفاع شامل ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ حزب اللہ ہلکی انفنٹری تے اینٹی ٹینک اسکواڈ نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں سمجھیا جاندا اے ، مجموعی طور اُتے حزب اللہ اسرائیل د‏‏ی دفاعی فورسز دے مقابلے وچ "مقداری تے معیاری" کمزور ا‏‏ے۔ ورےرےروےصورےورےورےورےھورےورے ورےورےصروےصروے
ذرائع عام طور اُتے اس گل اُتے متفق نيں کہ روايتی جنگ وچ حزب اللہ د‏‏ی طاقت دا موازنہ عرب دنیا وچ ریاستی عسکریت پسنداں تو‏ں ہے ۔ 2009 دے جائزے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ حزب اللہ "اک تربیت یافتہ ، اچھی طرح تو‏ں مسلح ، انتہائی محرک ، تے انتہائی ترقی یافتہ جنگ لڑنے والی مشین" سی  تے "واحد عرب یا مسلما‏ن وجود وچ کامیابی دے نال اسرائیلیاں دا مقابلہ کرنا۔ ورےرےروےصورےورےورےورےھورےورے ورےورےصروےصروے
حزب اللہ عام طور اُتے انہاں دے فوجی آپریشناں اُتے گل نئيں کردا اے تے انہاں د‏‏ی طاقت تے صلاحیتاں دے بارے وچ درست تے قابل اعتماد معلومات اکثر نہ ہونے یا درجہ بند رہندی ا‏‏ے۔ حزب اللہ ، اسرائیل تے ہور دے پاس تحریک د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں غلط انداز وچ لیانے د‏‏ی وجوہات ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ د‏‏ی مجموعی طاقت تے افرادی قوت دا تخمینہ وڈے پیمانے اُتے مختلف ا‏‏ے۔.
پس منظر
thumb| لبنان وچ شیعہ آبادی د‏‏ی تقسیم۔ 1975 وچ لبنان خانہ جنگی دا شکار ہوئے گیا۔ تن سال بعد ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن نے فوج نو‏‏ں اکٹھا کرنے تے ریاست اسرائیل نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ لبنان دے زیادہ تر جنوبی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اسرائیل نے سن 1982 وچ حملہ کيتا تے پی ایل او نو‏‏ں تباہ کردتا ، لیکن اس نے جنوبی لبنان اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس علاقہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک عیسائی پراکسی ملیشیا ، ساؤتھ لبنان آرمی (ایس ایل اے) تشکیل دی۔ اسرائیلی سرحد د‏‏ی لمبائی وچ چلنے والے اس تنگ پٹی نو‏‏ں ، "سیکیورٹی زون" کہیا گیا۔ گوریلا تے حامیاں نے قبضہ کرنے والےآں اُتے حملہ کيتا۔ "لبنانی شیعہ ، جو جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضے تو‏ں لڑنے دے لئی فوجاں اکٹھا کرنے د‏‏ی خواہش تو‏ں کارفرما اے ، نے 1982 وچ حزب اللہ (پارٹی آف گاڈ) د‏‏ی بنیاد رکھی ،" اس تنظیم دا ناں 1985 وچ رکھیا گیا سی تے تنظیم نو کيتی گئی سی۔.
1980 د‏‏ی دہائی
خودکش حملےآں نے "نفیس ، مربوط ، تے وقتی حملےآں" تے مختصر ، فوری گھات لگانے والےآں نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ۔ مئی 1987 وچ ، حزب اللہ نے مشترکہ ہتھیاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیادہ تے توپخانے نو‏‏ں مربوط کرنا شروع کيتا تے "اسرائیلی ہیلی کاپٹراں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اپنی صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنایا ، تے میدان جنگ تو‏ں زخمیاں نو‏‏ں نکالنے وچ بہتری دا مظاہرہ کيتا۔" ایہ گروپ 1986 دے آس پاس اسکواڈ دے سائز دے حملےآں تو‏ں پلاٹون تے کمپنی دے سائز دے حملےآں وچ منتقل ہويا تے اس نے ستمبر 1987 وچ متعدد اہداف اُتے بیک وقت حملہ کيتا۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ پارٹی دے حملے بہتر منصوبہ بند بن گئے تے پیچیدگی وچ تیار ہويا ، خاص طور اُتے اگ د‏‏ی مدد کرنے وچ ۔ حزب اللہ نے سن 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ زیادہ تر درمیانے درجے دے کمانڈراں نو‏‏ں ہٹا دتا ، تے انہاں دا اختیار مقامی کمانڈراں نو‏‏ں سونپ دتا ، جس تو‏ں آپریشنل کارکردگی تے سلامتی دونے وچ بہتری آئی۔ تنظیم نے اپنے ڈھیلے تو‏ں منسلک تحفظ پسنداں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں تراش دتا تے اپنی تدبیراں IEDs ، گھاتاں تے بالواسطہ اگ د‏‏ی طرف وی تبدیل کردتی۔ اصل وچ حزب اللہ اسرائیلیاں دے خلاف برسرپیکار کئی ملیشیاواں وچو‏ں صرف اک سی ، لیکن 1985 تک ایہ اہمیت دا حامل سی تے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ایہ واضح طور اُتے غالب سی۔. سجے|thumb| جنوبی بیروت وچ مسلح حزب اللہ جنگجو اک محلے وچ گشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ thumb| 1987 وچ حزب اللہ دا نقشہ تے بیروت اُتے شامی کنٹرول۔ مئی 1988 وچ ، کئی سالاں د‏‏ی دشمنی تے جھڑپاں دے بعد ، حزب اللہ نے بیروت دے جنوبی نواحی علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی عمال دے نال اک مختصر لیکن شدید جنگ لڑی ، جس وچ اس وقت ملک د‏‏ی تقریبا of اک چوتھائی آبادی سی۔ چونکہ امل دا شام تو‏ں اتحاد سی ، حزب اللہ د‏‏ی اس وقت لبنان اُتے قابض شامی فوج دے فوجیاں دے نال وی جھڑپ ہوئی۔ حزب اللہ نے اسٹریٹ فائٹنگ وچ کامیابی حاصل کيتی تے ہدف بنا ک‏ے قتل کرنے تے بدنامیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جدو‏ں تو‏ں امل تے حزب اللہ اتحادیاں تو‏ں بھیک منگ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ حزب اللہ نے عسکری طور اُتے فتح حاصل کيتی ، لیکن جلد ہی انہاں نے اپنی سرزمین اُتے سخت شرعی قانون نافذ کيتا ، جداں کافی تے غیر منحرف خواتین اُتے پابندی عائد کردتی ، تے اپنے لوکاں دے دل و دماغ ضائع کردتے ۔ زیادہ تر لبنانی شیعہ نئيں نيں ، تے ایتھ‏ے تک کہ لبنان دے بیشتر شیعہ وی اسلامی ریاست وچ رہنا نئيں چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ سخت گیر شیعہ مذہبی قانون د‏‏ی حمایت تو‏ں حزب اللہ د‏‏ی حمایت بہت زیادہ ا‏‏ے۔ عوامی حمایت وچ کمی تے سیاحت نو‏‏ں گرنے دے نال ، حزب اللہ نو‏‏ں اک اسلامی جمہوریہ د‏‏ی اپنی بیان بازی چھڈنے تے 1992 وچ لبنانی سیاست وچ آنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس واقعے دے بعد تو‏ں ہی حزب اللہ "لبنانائزنگ" تے لبنانی معاشرے وچ ہور مربوط ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ بعد وچ حزب اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں معاشرتی ادارے بنانے ، لڑائی تو‏ں تباہ شدہ مکانات د‏‏ی تعمیر نو ، تے شیعہ علاقےآں وچ گند نکاسی ، نوکریاں تے بجلی لیانے دیاں کوششاں عوامی حمایت وچ اضافے دے لئی اہ‏م سن۔ 1989 وچ طائف معاہدے نے لبنانی خانہ جنگی دا خاتمہ کيتا تے حزب اللہ نو‏‏ں اسرائیلی دفاعی افواج(IDF )کے خلاف اپنی فوجی کوششاں تیز کرنے د‏‏ی اجازت دی۔.
2000 د‏‏ی دہائی
2000 تو‏ں 2006 تک ، حزب اللہ نے لتانی ندی دے جنوب وچ جنوبی لبنان وچ وڈے پیمانے اُتے فوجی انفراسٹرکچر د‏‏ی تعمیر دے لئی اک تزویراندی انتخاب کيتا۔ اس دے علاوہ ، حزب اللہ نے اے ٹی 14 کورنیٹ جداں جدید اینٹی ٹینک میزائلاں دے حصول دے ذریعہ انہاں دے ہتھیاراں د‏‏ی مقدار تے معیار وچ بے حد اضافہ کيتا۔ اسرائیلی انخلا تو‏ں عین پہلے حزب اللہ نے جنوبی لبنان وچ اہ‏م فوجی انفراسٹرکچر تعمیر کيتا سی۔ IDF تے آزاد مبصرین جاندے سن کہ حزب اللہ نے کچھ بنیادی ڈھانچہ تعمیر کيتا اے ، لیکن اس دا پیمانہ متوقع نئيں سی۔ بین المذاہب د‏‏ی مدت محدود ، چھڑپھڑ لڑائی تے دونے طرف تو‏ں کچھ ہلاکتاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی تھی: 2001 تے 2004 دے درمیان حزب اللہ نے صرف 16 حملے کیتے۔ حزب اللہ اسرائیل دا مطالعہ کردا رہیا تے سیکھے گئے اسباق نو‏‏ں اپناندا رہیا ، تے اس گروپ نے اسرائیل دے بارے وچ معلومات اکٹھا کرنے وچ وڈی تعداد وچ کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اعلیٰ نقل و حرکت د‏‏ی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کردے ہوئے ، حزب اللہ پہلے تو‏ں تعمیر شدہ بنکر ، ذخیرہ اندوزی ، تے لڑائی پوزیشناں دے نال نسبتا طے ہوگیا۔ اس دوران ، حزب اللہ نے ایران تو‏ں اپنی پہلی یو اے وی وی حاصل کيتیاں تے عسکریت پسنداں نو‏‏ں عراق وچ بھیجیا تاکہ اوہ امریکیو‏ں دے خلاف گوریلا جنگ لڑنے دے لئی " خصوصی گروپ " د‏‏ی تربیت کرن۔ thumb| جنوبی لبنان وچ حزب اللہ دے دفاعی نظام دا نقشہ۔ 2006 وچ ، حزب اللہ نے اسرائیل دے اندر اک اسرائیلی سرحدی گشت اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، اٹھ اسرائیلی فوجی ہلاک تے دو اسرائیلی فوجیاں نو‏‏ں اغوا کرلیا ، قید حزب اللہ دے قیدیاں د‏‏ی رہائی دے لئی سودے بازی د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ۔ اسرائیل نے زبردست طاقت دے نال جواب دتا ، تے 34 روزہ 2006 د‏‏ی لبنان جنگ نو‏‏ں جنم دتا۔ جنگ دے دوران ، حزب اللہ نو‏‏ں "اک منظم ، تربیت یافتہ تے اچھی طرح تو‏ں سازوسامان د‏‏ی طاقت" تے "سخت جدوجہد" دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔ 2006 وچ حزب اللہ نے غیر متناسب ، مربوط اسٹینڈ آف تے اگ تو‏ں انکار د‏‏ی حکمت عملی اپنائی۔ حزب اللہ نے جنوبی لبنان دے دفاع تے آئی ڈی ایف اُتے حملہ کرنے دے لئی ہلکی انفنٹری ، بنکر ، تے اینٹی ٹینک ٹیماں دا استعمال کردے ہوئے آبادی والے اسرائیلی علاقےآں تے شہراں اُتے راکٹ داغے۔ اس گروپ نے دیہات وچ مقیم چھوٹے خود کفیل یونٹاں اُتے توجہ مرکوز کيت‏ی سی ، جو کسی حد تک موثر کمانڈ اینڈ کنٹرول ڈھانچے تے کم نقل و حرکت دے نال گھریلو محاذ نو‏‏ں بڑھاوا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ ، حزب اللہ نے "کمپلیکس ویب ڈیفنس" استعمال کيتا۔ "یہ باہمی طور اُتے دفاعی پوزیشناں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی خصوصیت اے ، لچکدار ، بے کار مواصلات تو‏ں باہ‏م جڑے ہوئے تے ذخیرہ اندوز تے چھپی ہوئی فراہمی دے ذریعہ برقرار رہندی ا‏‏ے۔ جنگجو اکثر اوقات بے قاعدہ سن ، لیکن اوہ اچھی طرح تو‏ں تربیت یافتہ سن تے بہت اچھے تو‏ں اعلیٰ آن لائن اینٹی ٹینک تے اینٹی پرسنل ہتھیاراں تو‏ں لیس سن ۔ اوہ لچکدار ، پہلے تو‏ں ترتیب والے منصوبےآں اُتے عملدرآمد کرنے د‏‏ی اہلیت رکھدے سن تے نچلے تاکتیکی سطح اُتے چستی دا مظاہرہ کردے سن ۔ " حزب اللہ دیہات تے ہور سویلین علاقےآں تو‏ں لڑنے دے لئی راضی سی ، جو جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی دے باوجود ، حکمت عملی تو‏ں فائدہ مند سی۔ خطے تے آب و ہو‏‏ا نے بکتر بند تے تدبیر د‏‏ی جنگ وچ اسرائیل دے فائدے د‏‏ی نفی د‏‏ی تے پیدل چلنے د‏‏ی مہارت دا تجربہ کيتا ، جتھ‏ے حزب اللہ سب تو‏ں مضبوط سی۔ حزب اللہ د‏‏ی تدبیراں ، ہلکی انفنٹری ، اینٹی ٹینک ہتھیاراں تے اسرائیل اُتے راکٹ فائر سمیت ، 1990 دے عہد دے حکمت عملی دا تسلسل سی۔
یہ گروپ زیادہ روايتی بن گیا سی ، جو گوریلا تنظیم تو‏ں ہائبرڈ ایکٹر وچ تبدیل ہوئے گیا سی ، جس وچ نقصان نو‏‏ں جذب کرنے تے وقت گزرنے دے نال اعلیٰ شدت تو‏ں لڑنے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی صلاحیت موجود سی۔ اس جنگ دا اختتام اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1701 تے غیر نتیجہ نتیجہ سی۔ کسی وی فریق نے اپنے مقاصد حاصل نئيں کیتے۔ حزب اللہ نے "الہی فتح" دا دعوی کيتا۔ حزب اللہ نے 2006 د‏‏ی جنگ وچ انہاں د‏‏ی بنیادی کوتاہی نو‏‏ں انہاں دے فضائی دفاع د‏‏ی کمی د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ، جس نو‏‏ں انہاں نے اک "سنجیدہ مسئلہ" تے اس دا ازالہ کرنا انہاں دا بنیادی کم سمجھیا۔ نشاندہی ، چھوٹی یونٹ د‏‏ی تدبیراں ، تے میدان جنگ دے ہتھکنڈاں ، اسلحے دے ڈپواں ، تے لڑائی دے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی نمائش د‏‏ی جانے والی ہور کمزوریاں۔ ہور ایہ کہ ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد جس نے جنگ دا خاتمہ کيتا حزب اللہ نو‏‏ں اس دے زیرزمین بنکراں تے قلعےآں دا گھنے نیٹ ورک ترک کرنے اُتے مجبور کيتا تے جنوبی لبنان نو‏‏ں لبنان د‏‏ی مسلح افواج دے لئی اقوام متحدہ دے امن فوجیاں دے حوالے کردتا ، جسنو‏ں UNIFIL کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس گروہ دے اسلحہ سازی ، آپریشنل سیکیورٹی تے انٹیلیجنس نے سن 2000 تے 2006 دے درمیان بہت زیادہ بہتری لیائی ، لیکن گروپ د‏‏ی قوت دے ڈھانچے یا تزویراندی قابلیت وچ واضح طور اُتے بہتری آئی ا‏‏ے۔ اس بارے وچ حالے تک کوئی اجماعی اتفاق رائے نئيں اے کہ آیا جنگ حزب اللہ دے لئی حکمت عملی تو‏ں فائدہ مند سی۔ گروپ د‏‏ی شیعہ برادری ، مجموعی طور اُتے لبنان تے اس جنگ دے بعد مشرق وسطی وچ مقبولیت پائی۔
2006 دے بعد
سجے|thumb| 2006 د‏‏ی جنگ دے بعد پریڈ اُتے حزب اللہ جنگجو 2006 د‏‏ی جنگ دے بعد ، حزب اللہ نے انہاں دے ہتھیاراں تے تدبیراں دے بعد ایکشن جائزہ لیا ۔ حزب اللہ نے اپنے بنکراں د‏‏ی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے پینڈو علاقےآں وچ "سیکیورٹی جیباں" تو‏ں باڑ پھاڑ کر فائرنگ کيتی۔ حزب اللہ دے جائزے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ اس گروہ دے "پنڈ دے محافظ" محافظاں ، تقریبا شورش تو‏ں وابستہ سابق فوجیاں نے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ اطلاعات دے مطابق حزب اللہ دے جنگجو اپنے مقامی خطہ نو‏‏ں گہرائی تو‏ں جاندے سن ، انہاں دے مشن نو‏‏ں سمجھدے سن ، تے انہاں نو‏ں فتح اُتے مکمل اعتماد سی۔ اسلامی انقلابی گارڈ کارپس قدس فورس (IRGC-QF) نے حزب اللہ دے لئی اک سبق سکھیا ہويا جائزہ وی لکھیا ، جس نے مبینہ طور اُتے اس د‏ی متعدد سفارشات نو‏‏ں اپنایا سی۔ جنگ دے بعد ، IRGC-QF نے مٹریئل ، فنڈنگ ، ٹریننگ ، تے انٹیلیجنس شیئرنگ د‏‏ی منتقلی وچ اضافہ کيتا۔ جنگ دے بعد شمالی اسرائیل اُتے عملی طور اُتے حالے تک کوئی راکٹ فائر نئيں ہويا اے تے حزب اللہ انہاں چند حملےآں تو‏ں انکار کردا اے جو اس طرح ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
2006 د‏‏ی جنگ دے بعد تو‏ں ، حزب اللہ نے اپنے ہتھیاراں دے ہتھیاراں ، افرادی قوت تے انٹیلیجنس آلات د‏‏ی خاطر خواہ اضافہ کيتا ا‏‏ے۔ اس گروپ نو‏‏ں روايتی تے غیر روايتی جنگی صلاحیتاں دے نال ہائبرڈ اداکار د‏‏ی درسی کتاب د‏‏ی تعریف دے طور اُتے وسیع پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہائبرڈ اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، حزب اللہ د‏‏ی بنیادی کمزوری آبادی دے درمیان چھپنے دے لئی شہریاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں برقرار رکھنا اے جدو‏ں کہ جنگ شروع ہوئی تاں عام شہریاں نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں حزب اللہ عوامی حمایت نو‏‏ں برقرار رکھنے تے جنگ تو‏ں بچنے دے لئی اپنے اقدامات نو‏‏ں جواز بنائے۔ 2011 وچ شام وچ خانہ جنگی دے آغاز دے بعد تو‏ں ہی حزب اللہ نے اپنی افرادی قوت د‏‏ی اک خاصی رقم ملک وچ تعینات کردتی اے ، جتھ‏ے ایہ گروپ انسداد بغاوت تے وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں وچ مصروف ا‏‏ے۔ زیادہ تر ذرائع متفق نيں کہ اس تعینا‏‏تی تو‏ں حزب اللہ دے حوصلے تے عوامی شبیہہ نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے جدو‏ں کہ اس تنظیم د‏‏ی اتحادی افواج دے نال وڈے پیمانے اُتے ہتھکنڈاں تے باہمی تعاون د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ 2017 تک ، حزب اللہ د‏‏ی فوجی کارروائیاں وچ شام وچ اسد حکومت کیت‏‏ی پشت پناہی دے لئی تعینات ہزاراں جنگجو شامل نيں ، عراق وچ شیعہ اکثریت‏ی پاپولر موبلائزیشن فورسز د‏‏ی تربیت حاصل کرنے والے عراق وچ تقریبا 250 250 تو‏ں 500 جنگجوواں تے یمن وچ اک خفیہ ٹرین اینڈ سپورٹ اُتے تقریبا 50 جنگجو شامل ني‏‏‏‏ں۔ حوثی باغیاں دے لئی مشن
35 سالاں دے دوران ، حزب اللہ "لبنان د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے مقبول تنظیم" دے طور اُتے "انقلاب اُتے مبنی سازشی سازاں دے اک نسبتا چھوٹے گروہ" تو‏ں تیار ہويا۔ ایہ گروپ "عسکریت پسنداں دے اک چھوٹے تو‏ں کیڈر" تو‏ں بدل ک‏ے اک نیم فوجی تنظیم تے اک علاقائی فوجی اداکار بن گیا۔ پروفیسر آگسٹس رچرڈ نورٹن دا کہنا اے کہ حزب اللہ د‏‏ی طویل المدت کامیابی د‏‏ی بنیادی وجوہات اسرائیلی قبضہ ، ادارہ سازی ، مغرب مخالف عالمی نظریہ ، تقویٰ ، عملیت پسندی تے ایرانی حمایت دے خلاف مزاحمت سن۔ اسکالر ایوار گیبریلسن دا کہنا اے کہ حزب اللہ د‏‏ی فتح د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجوہات اس د‏ی "عملیت ، معاشرتی خدمات تے سیاسی شرکت" سن۔ اینڈریو ایکوم دا کہنا اے کہ حزب اللہ متحرک (متشدد) تے غیر متحرک لائن آف آپریشن نو‏‏ں جوڑ دے جیت گیا۔ اس د‏ی تریخ وچ ، تنظیم نے شورش ، سب ریاستی تنازعہ ، ہائبرڈ وارفیئر تے انسداد شورش سمیت متعدد طرح د‏‏ی جنگ لڑی ا‏‏ے۔
حزب اللہ نو‏‏ں بے رحم تے متکبر دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے ، اوہ سیاسی تبدیلی نو‏‏ں متاثر کرنے تے سخت طاقت نو‏‏ں ترجیح دینے دے لئی جسمانی طاقت استعمال کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ پارٹی د‏‏ی حکمت عملی وچ انتہا پسندانہ بیان بازی ، تدبیر احتیاط تے طویل مدتی رسک لینے نو‏‏ں ملایا گیا ا‏‏ے۔ دلیل ، اس د‏ی طاقت دا بنیادی وسیلہ اس دا موثر ، مستقل تشدد ا‏‏ے۔ متعدد ذرائع دا کہنا اے کہ حزب اللہ د‏‏ی لڑائی د‏‏ی طاقت اک ایسی بنیاد اے جس د‏‏ی بنیاد اُتے اس د‏ی سیاسی طاقت ، عوامی حمایت تے قانونی حیثیت موجود ا‏‏ے۔ جداں کہ 2017 وچ حزب اللہ دے اک جنگجو نے کہیا سی ، "یا تاں آپ مضبوط نيں یا آپ کمزور نيں ، تے جے آپ کمزور نيں تاں آپ کھا جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہن ، حزب اللہ مضبوط ا‏‏ے۔ "
تربیت
عمومی طور اُتے ، حزب اللہ اپنے بیشتر تربيت‏ی کیمپ چلاندے نيں ، ایران د‏‏ی اسلامی انقلابی گارڈ کور خاص طور اُتے قدس فورس نے لازمی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی لبنان وچ تربيت‏ی کیمپ چلا رہیا اے ، جدو‏ں کہ حزب اللہ دے جنگجو ہور اعلیٰ تربیت دے لئی ایران گئے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ اپنے بوہت سارے کیمپ وی چلاندا اے ، خاص طور اُتے تعارفی تربیت دے لئی۔ اس گل دا اندازہ کہ حزب اللہ د‏‏ی ایران وچ کِنّی تربیت ہُندی اے لیکن ایہ زیادہ تر تربیت لبنان وچ ہُندی ا‏‏ے۔ حزب اللہ دے وڈے پیمانے اُتے دے مقابلے وچ لبنان وچ ہونے والا کيتا جا سکدا اے زیادہ اعلیٰ درجے د‏‏ی تربیت دے لئی ایران نو‏‏ں اراکین نو‏‏ں بھیجنے دے لئی کہ کیہ جاندا اے، لیکن کِنے حزب اللہ دے حامیاں د‏‏ی اندازےآں فوجی تربیت دے لئی بیتہاشا مختلف ہُندیاں نيں، 2006 ء تو‏ں "سینکڑاں" تو‏ں لے ک‏ے ایران اُتے کيتا گیا اے د‏‏ی سینکڑاں ہزاراں۔ عام طور اُتے ، حزب اللہ نو‏‏ں مسلح تے تربیت دینے وچ IRGC د‏‏ی ڈگری اُتے کوئی ماہر اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔
ڈیزائن دے لحاظ تو‏ں ، حزب اللہ دے تربيت‏ی کیمپ اسرائیلی تربيت‏ی کیمپاں د‏‏ی تشکیل تے متاثر نيں ، جنہاں دا مطالعہ حزب اللہ کردا ا‏‏ے۔ تربيت‏ی کیمپ حزب اللہ دے کنٹرول وچ لبنان دے دور دراز علاقےآں وچ واقع نيں تے وردی دار محافظاں اُتے مشتمل چوکیو‏ں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی حفاظت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سہولیات وچ عام طور اُتے فائرنگ د‏‏ی حداں ، حملہ آور کورسز تے شہری جنگی تھ‏‏اںو‏اں شامل نيں تے بعض اوقات ڈرائیونگ د‏‏ی پٹریاں تے IED حدود وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں وڈا کیمپ ، جو وادی مغرب وچ واقع اے ، وادی بیقہ وچ واقع اے ، جس وچ لبنانی گائاں تے مرکزی گلیاں اُتے اک مذاق اڑایا گیا اے ۔ انتظامی علما سمیت تمام ممبراں نو‏‏ں 45 دن دے نیم فوجی دستے تو‏ں فارغ التحصیل ہونا پڑدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی میزبانی لبنان وچ کيتی گئی اے تے لڑنے دے لئی اوہ بنیادی مہارتاں سکھاندے نيں ، جدو‏ں کہ کل وقتی جنگجو آخر کار دھماکا خیز مواد یا اے ٹی جی ایم جداں میدان وچ مہارت حاصل کرن گے۔
تربیت وچ لمبی مارچ ، ہتھیاراں تو‏ں واقفیت ، جاسوسی تے مشاہدہ ، تے نیویگیشن د‏‏ی مہارتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے جنگجوواں نو‏‏ں پہلے تو‏ں دیکھنے والے مارٹر ، بالواسطہ اگ ، تے ATGM ، خاص طور اُتے TOW میزائلاں ، AT-3 سیگرز تے کورنیٹس دے استعمال وچ اچھی طرح تربیت حاصل ا‏‏ے۔ جنگجو بلیک آؤٹ وین وچ تربيت‏ی کیمپاں وچ منتقل کیتے جانے تے انہاں دے استاداں یا ساتھیاں د‏‏ی شناخت دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسنیپنگ تے لائٹ انفنٹری د‏‏ی حزب اللہ د‏‏ی صلاحیتاں دا احترام کيتا جاندا اے ، ممبراں دے نال ، "میدان وچ جاسوسی تے انٹیلیجنس جمع کرنے وچ انتہائی ہنر مند۔" حزب اللہ سنائپرز نو‏‏ں اکثر بہتر تربیت یافتہ قرار دتا جاندا اے تے "گفتگو تو‏ں پرہیز کردے نيں ، دوسرےآں دے نال مغرور سلوک کردے نيں ، چنگا لباس بنا‏تے نيں تے چھوٹی گلاں نال نفرت کردے ني‏‏‏‏ں۔" اوہ اکثر ریاضی وچ تعلیم حاصل کرنے والے کالج تو‏ں تعلیم یافتہ ہُندے نيں تے انہاں نو‏ں بظاہر کسی غیر ملکی بولی تے تخلیقی تحریر وچ کلاس لینے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ بعد وچ حزب اللہ سنائپرز نے اک افغان شیعہ اسنپر یونٹ بنایا۔ حزب اللہ نو‏‏ں امریکی تے اسرائیلی فوجی دستورالعمل د‏‏ی تربیت دتی گئی اے جو اپوزیشن ، نقل و حرکت ، انٹلیجنس اجتماع تے رات دے وقت دے ہتھکنڈاں اُتے زور دیندے ني‏‏‏‏ں۔
ذرائع نے حزب اللہ نو‏‏ں امن دے وقت وچ "محتاط ، صابر، [اور] انٹلیجنس اکٹھا کرنے وچ راضی" قرار دتا اے جو عملے دا کم تے طویل مدتی منصوبہ بندی کردے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ دے فعال ڈیوٹی جنگجو باقاعدگی تو‏ں اچھی طرح تو‏ں تربیت یافتہ تے نظم و ضبط دے نال بیان کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
اس دے نتیجے وچ ، حزب اللہ نے 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں اپنے "عسکری حرباں تے بھرتی د‏‏ی تکنیکاں دے بارے وچ جانکاری" د‏‏ی منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ اس پارٹی نے زیادہ تر ساتھی شیعہ گروہاں ، جداں عراق وچ شیعہ ملیشیاواں نو‏‏ں امریکی قبضے دے دوران تے اس دے بعد تربیت دتی اے تے مبینہ طور اُتے لبنان تے ہور جگہاں اُتے حوثیاں ، شامیاں تے عراقیاں نو‏‏ں تربیت دتی ا‏‏ے۔ ایران دا IRGC-QF حزب اللہ دے نال کم کرنا پسند کردا اے کیونجے اوہ عربی بولنے والے نيں تے ایران نو‏‏ں علیحدگی د‏‏ی ڈگری فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ د‏‏ی عراقی عسکریت پسنداں د‏‏ی تربیت خاص طور اُتے چھوٹے ہتھیاراں ، جاسوساں ، چھوٹے یونٹ د‏‏ی تدبیراں ، تے مواصلات اُتے مرکوز سی ، جس وچ IED حملےآں ، EFP دے استعمال تے اغواء اُتے اثر انداز کرنے اُتے توجہ دتی جارہی ا‏‏ے۔ تربیت وچ ذہانت تے سنائپر مہارت وی شامل سی۔ حد تو‏ں زیادہ حد تک ، حزب اللہ نے تیونس ، الجیریا ، مصر ، فلسطینی علاقےآں تے خلیجی ریاستاں دے بنیاد پرستاں سمیت بوہت سارے عام اسلامی بنیاد پرستاں د‏‏ی تربیت د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں قابل اعتراض اطلاعات نيں کہ حزب اللہ نے لبنانی فوج دے بوہت گھٹ اہلکاراں نو‏‏ں وی تربیت دتی ا‏‏ے۔ پارٹی د‏‏ی تربیت دا احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، حزب اللہ دے اک کمانڈر نے دعوی کيتا سی کہ 120،000 جنگجو حزب اللہ دے تربيت‏ی کیمپاں تو‏ں گزر چکے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اللہ د‏‏ی افرادی قوت دا تخمینہ وڈے پیمانے اُتے مختلف ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 2002 وچ امریکی محکمہ خارجہ نے کہیا کہ حزب اللہ دے چند سو کارکن تے کچھ ہزار مددگار سن ۔
تریخ
thumb| حزب اللہ دے ممبران۔ سن 1984 وچ ، لبنان وچ شیخ عبد اللہ بیرکس وچ تربیت حاصل کيتی گئی سی ، جنگجو رات دے وقت بیرکاں وچ سوندے سن تے ہوائی حملےآں دے خوف تو‏ں دن دے وقت روانہ ہوئے جاندے سن ۔ 1994 وچ وادی بیدا ميں اسرائیلی فضائی حملےآں دے بعد ، انہاں نے وادی بیدا ميں چھوٹے خیمےآں تے فاکس ہولس د‏‏ی مدد تو‏ں ہور تربیت حاصل کيتی۔ 2006 د‏‏ی جنگ دے خاتمے دے بعد افرادی قوت دے وڈے تقاضے سامنے آئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس گروپ نو‏‏ں اپنی تربیت د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں بڑھانا پيا ، تے اس دے بعد تو‏ں حزب اللہ کافی وڈے تے تعمیرا‏تی تربيت‏ی کیمپ قائم کرچکيا ا‏‏ے۔
1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، حزب اللہ دے کچھ جنگجو ایران گئے سن تے انہاں نے عراقی فوج دے خلاف ایران - عراق جنگ وچ جنگ کيت‏ی سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، آئی آر جی سی نے جدید گوریلا جنگ نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی حزب اللہ نو‏‏ں دراندازی د‏‏ی تکنیک ، دھماکہ خیز مواد تے انٹیلیجنس کارروائیاں د‏‏ی تربیت دی۔ حسن نصراللہ سمیت اعلیٰ رہنماواں نے مبینہ طور اُتے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ شمالی کوریا وچ کئی مہینےآں تک تربیت حاصل کيتی سی۔
2000 دے اوائل وچ ابتدائی جنگجوواں تے ایرانی رابطہ افسران د‏‏ی تعداد وچ واضح طور اُتے کمی واقع ہوئی جدو‏ں ایہ گروہ شورش دے عروج تو‏ں گر گیا۔ لبنان وچ ایران دے زیرقیادت براہ راست تربيت‏ی کیمپ 2006 دے لگ بھگ ختم ہويا تے تربیت دے لئی ایران دا سفر 2010 د‏‏ی دہائی وچ زخمی ہوگیا سی کیونجے شام وچ لڑائی دے بعد اس د‏ی جگہ لے لی گئی سی۔ ایران وچ تربیت لبنان دے عملی مقابلے وچ وڈے پیمانے اُتے ہتھیاراں د‏‏ی تربیت دا موقع فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
2006 تو‏ں تے خاص طور اُتے اس شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ اس گروپ د‏‏ی شمولیت ، حزب اللہ اک وڈے پیمانے اُتے افرادی قوت د‏‏ی تیاری وچ مصروف ا‏‏ے۔ کچھ مبصرین دا مشورہ اے کہ اس تو‏ں تنظیم دے معیار وچ کمی واقع ہوئی اے ، اگرچہ حزب اللہ دے جنگجو دعوی کردے نيں کہ ایسا نئيں ا‏‏ے۔ 2006 تو‏ں ، اس گروپ نے لبنان وچ شہری جنگ اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے تربيت‏ی کیمپ بنائے ني‏‏‏‏ں۔ تجربہ کار جنگجو تربيت‏ی کیمپاں وچ انسٹرکٹر دے کردار دے لئی اگلی لائناں تو‏ں گھمدے ني‏‏‏‏ں۔ ایران د‏‏ی وزارت انٹلیجنس دے ایجنٹاں نے وی حزب اللہ نو‏‏ں تربیت دتی ، تے شمالی کوریا دے استاداں نے ممکنہ طور اُتے 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی وچ حصہ لیا سی۔ آئی آر جی سی د‏‏ی تربیت نو‏‏ں سنجیدہ تے گہرائی تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ شامی حکومت کئی دہائیاں تو‏ں حزب اللہ د‏‏ی تربیت وچ شامل سی ، لیکن شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد تو‏ں ہی اس دا طرز عمل بدل گیا اے تے حزب اللہ ہن "شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تربیت ، مشورے تے وسیع تر لاجسٹک سپورٹ فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔" شام د‏‏ی خانہ جنگی دے اعلیٰ افرادی قوت دے مطالبات دے جواب وچ ، اس گروپ نے مبینہ طور اُتے نويں بھرتی ہونے والے افراد دے لئی اپنے پس منظر د‏‏ی جانچ تے تربیت دے منصوبے مختصر کردتے نيں ، حالانکہ معیار زیادہ ا‏‏ے۔