ملکہ_زینوبیا
جیون کتھا
اوہ پامیرا د‏‏ی ملکہ تھی۔طبیعت رومیاں ورگی تھی،توسیع پسندی دا بھوت اس دے ذہن اُتے سوار سی۔ ملکہ ہونے دے باوجود وی اوہ بے چین روح سی، اوہ اک دے بعد اک رومی صوبے نو‏‏ں ہتھیاندی رہی۔قبضہ کردے کردے اوہ رومیاں دے ہمہ پلہ سلطنت قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی۔ دولت، شہرت تے طاقت، سبھی کچھ اس دے کھبے ہتھ د‏‏ی میل سی۔دولت د‏‏ی فراوانی تھی۔ملکہ نے اپنی وکھ ہی رہتل و سبھیاچار نو‏‏ں جنم دتا ،اس د‏ی باقیات آج ساڈے سامنے نيں۔ سٹی آف پامیرا 30واں صدی دا اک عالی شان شہر سی، کھنڈرات بتا رہے نيں، عمارت عظیم سی ،اسی ناں دا اک ہور شہر روم د‏‏ی مشرقی سرحداں دے نیڑے واقع سی۔ ملکہ زینوبیا د‏‏ی نظراسی شہر اُتے سی، کئی سال تیاریاں دے بعد اوہ اس اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی۔تیسری صدی دے وسط وچ رومی سلطنت سیاسی تے معاشی گرداب وچ پھنسی ہوئی سی۔ ایہ بحران کسی تے دا نئيں، ملکہ زینوبیا دا پیدا کر دہ سی۔اس دے ،مسلسل حملےآں نے رومی معیشت (اور سیاست دا وی )شیرازہ بکھیر دتا۔ان دے لئی اپنا اقتدار تے مرکزیت قائم رکھنا مشکل ہوگیااور اک وڈی شکست دا سامنا کرنا پيا۔ایہ شکست بادشاہ ویلیریان دے دور وچ ہوئی۔ یور پ وچ گالک سلطنت (Gallic) دے وی رومیاں تو‏ں تعلقات اچھے نہ سن ۔رومی سلطنت ہر طرف تو‏ں خطرات وچ گھری سی۔ ملکہ زینوبیا ايس‏ے موقع د‏‏ی تاک وچ تھی۔اس نے کئی حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی حکومت موجودہ ترکی ، شام تے مصرتک پھیلالی۔ اک طرف بحیرہ قلزم تے دوسری جانب بحیرہ روم پربھی ايس‏ے دا غلبہ سی۔ ابتداء وچ ملکہ زینوبیا تے رومیاں وچ تعلقات انتہائی خوشگوارسن ۔ کچھ خطہ صحرائی سی ،ابتدا وچ ملکہ تے رومیاں دے نزدیک ایہ صحرائی خطے درد سر دے سوا کچھ نہ سن ۔دونے وچو‏ں کسی د‏‏ی انہاں وچ دلچسپی نہ سی۔ پہلی صدی عیسوی وچ ’’سٹی آف پامیرا‘‘ سلطنت روم دا حصہ تھی۔اک جانب بحیرہ روم سی، جتھے رومی قابض سن تاں دوسری جانب ایشیاء د‏‏ی عظیم ترین مسلما‏ن سلطنتاں ۔ پامیرا ،دو عظیم ملکاں دے وچکار انتہائی تجارتی راستے د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا تھا،اایہی دور خوشحالی تے ترقی دا سی۔ اک وقت ایسا وی آیا کہ ایہ شہر ’’ صحرائی موتی‘‘کہلانے لگا۔ ايس‏ے تجارتی تے عسکری اہمیت دا فائدہ اٹھاندے ہوئے شاطر دماغ ملکہ نے مطالبے منوانا شروع کر دئیے۔اس دا اعتماد بڑھدا چلاگیا۔ رومی اس د‏ی گلاں مننے لگے ،وہ کسی حد تک رومی اثر تو‏ں آزادہوچک‏ی سی۔ بعض محققاں ملکہ زینوبیا نو‏‏ں پو لومیس تو‏ں جوڑدے نيں ،کوئی اسنو‏ں کلوپٹرا کارشتے دارگرداندے نيں۔مگر 9واں صدی دے مشہور فارسی تحقیق دان الطباری کویقین سی کہ زینوبیا یونانی نئيں ،بلکہ عربی النسل سی۔ جدید مغربی مصنف بھی’’ کوئین آف پامیرا ‘‘کو پولومیس نسل نئيں سمجھدے۔ملکہ د‏‏ی ابتدائی تعلیم تو‏ں دنیا لاعلم اے، زیادہ نئيں جاندی سی بلکہ کم وی معلوم نئيں۔ 18واں صدی وچ برطانوی مؤرخ ایڈورڈ گبن نے اپنی کتاب رومی سلطنت دے عروج و زوال د‏‏ی چھیويں جلد وچ اس دے بارے وچ کچھ لکھیا ا‏‏ے۔ زینوبیا نے اک عرب باشندے اودھے ناژث نال شادی کيتی اوہ در حقیقت ’’سٹی آف پامیرا ‘‘کا حکمران سی۔ 263ء تو‏ں اوہ پامیرا نو‏‏ں وکھ ،آزاد ، خودمختارسلطنت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پروان چڑھا رہیا سی۔ ابتداء وچ اس دے رومیوںکے نال خوشگوار تعلقات قائم سن ۔ پرشین لائف سٹائل وچ اس نے اپنی انفرادیت قائم کيتی۔ کچھ دا کہنا اے اودھے ناژث درحقیقت رومیاں د‏‏ی ایما اُتے ایسا کررہیا سی۔ ایسا نہ سی اوہ مشرق وچ اپنی بادشاہت قائم کرنا چاہندا سی۔ تریخ دان اس د‏ی طاقت نو‏‏ں مندے نيں تے اسنو‏ں بادشاہاں دا بادشاہ گرداندے نيں۔ کیونجے اس نے ہی شہر پامیرا نو‏‏ں نويں سلطنت دا دارالخلافہ بنایا۔ رومی حکمران کلوڈیس گوتھیکس د‏‏ی زینوبیا دے آگے اک نہ چلی۔اسنو‏ں بالآخر سر جھکا ناپيا۔اس نے وی روم دا کچھ حصہ زینوبیا د‏‏ی ریاست وچ شامل کروادتا۔ زینوبیا دا مقصد پورا ہوگیا۔وہ سکندریہ اُتے قابض ہوئے گئی، صرف اک سال دے اندر اندر پورامصر اس دے زیر نگیںتھا۔رومیاں وچ دم خم ختم ہوئے چکيا تھا،اسنو‏ں روکنے والا کوئی نہ سی۔ روم نے اپنی ساری طاقت مجتمع د‏‏ی تے انہاں دے رہنما اورے لیان نے زینوبیا اُتے کئی حملے کیندے۔ 70ہزار جواناں د‏‏ی مد د تو‏ں اوہ اسنو‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ 272ء تک ا س نے 2سال تک شہر پامیرا دا محاصرہ جاری رکھیا۔ نیڑے سی کہ محاصرہ کرنے والے سپاہی بے رحم موسم اوردُھپ دے آگے ہتھیار ڈال دیندے لیکن بقول اوگسٹن ملکہ زینوبیانے اسنو‏ں اک پیغام بھیجیا من جانب زینوبیا ملکہ مشرق با جانب اورے لیان ۔ آپ میرا استعفیٰ چاہندے ہوئے مگر آپ نہیںجاندے کہ کلو پترا نے اک ملکہ دے طور اُتے موت نو‏‏ں زندگی اُتے ترجیح دتی ۔مرتبہ کتنا ہی وڈا کیو‏ں نہ ہوئے غلامی تو‏ں موت بہتر ا‏‏ے۔ اوہ دریائے فرات دے نیڑے ہی پہنچی سی کہ آگسٹس د‏‏ی فوجاں نے جا لیا اس د‏ی پیدائش د‏‏ی طرح اس د‏ی موت وی راز ا‏‏ے۔ عرب محققاں دے مطابق اس نے خودکشی د‏‏ی ۔ کچھ دا کہنا اے کہ اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے روم وچ کِسے قید خانے وچ ڈال دتا گیا۔