cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
انگریزی
انگریزی بولیاں دے ٹبر وچ
انگریزی اینگل فریزی بولیاں وچوں ایہ جیہڑی لیندی جرمن بولیاں جوں گنی جاندی اے تے اوہ اگے ٹاہنی اے لیندی جرمن یولیاں دی جیہڑیاں اکوں سنگی نیں انڈو یورپی بولیاں دے ٹبر دیاں۔ نویں انگریزی ماجھی انگلش دی پیڑھی چوں اے جد کے اوہ سدھی پرانی انگریزی چوں اے تے پرانی انگریزی اگوں پرانی جرمن بولی توں بنی اے۔ دوجیاں جرمن بولیاں وانگوں ای ایہدے کریا تے وازاں نے تے گرم دے قنون تے چلدیان نیں. جیوندیاں بولیاں وچ انگریزی دی سب توں نیڑے دی ساک فریزی بولیاں نیں جیہڑیاں اتلے سمندر دے تھلویں کنڈیاں تے نیدرلینڈز، جرمنی تے ڈینمارک وج بولیان جاندیان نیں۔ فریزی مگروں نیڑے دیاں بولیاں وچوں لیندیاں جرمن بولیاں ڈچ، افریکان، تھلویں جرمن تے اتلی جرمن بولی تے اتلی جرمن بولیاں وجوں سویڈش، ڈینش، فروزیی نارویجی تے آ‏سلینڈی آندیاں نیں۔ دوسریاں ہور بولیاں ایہناں نال اینیاں آپس وج نہیں رلدیاں۔ اک جزیرے تے ہون باہجوں تے دوجیاں بولیاں توں وکھ ہون تے انگریزی وکھ رہ کہ پونکری تے اکے ودھی اے ایہو ای حساب فروزی تے آغسلینڈی نال ہویا یا جد کے براعظمی جرمن بولیان اپس وج میل جول وچ رہیاں نیں۔
انگریزی نے نارمن ہلے باہجوں فرینچ شبد لۓ۔ پر ایناں کج ادھار لین تے وی انگریزی اپنے شبد ورتن تے گریمر وچ اک جرمن بولی ای رئی۔ پرانی نارس بولی نے وائکنگ ہلے مکروں وی انگریزی وچ اپنا رنگ گھولیا تے انگریزی واک ڈینش تے نارویجی نال ملدا اے ناں کے ڈچ نال۔ کئی فرینچ شبد وی اپنا وکھالہ دسدے نیں۔
انگریزی لفظاں دی تعداد
انگریزی وچ کِنے بول لفظ نیں ایہ حساب لوݨا اوکھا اے ۔انگلینڈ دی آکسفورڈ انگلش ڈکشنری دے مطابق انگریزی وچ چھے لکھ/600000 دے لگبھگ لفظ نیں ۔ امریکا دی ویبسٹر ڈکشنری دے مطابق انگریزی وچ 475000 دے لگبھگ لفظ نیں ۔ گلوبل لینگوئیج مونیٹر دے مطابق جون 2009 نوں انگریزی لفظ دس لکھ/1000000 تک اُپڑ گئے نیں ۔
انگریزی لفظاں دے دیس
انگریزی انج تاں جرمن بولی اے پر ایہدے وچ کئی ہور بولیاں دے لفظ وی ویلے نال رلدے گئے ۔ انگریزی وچ فرانسیسی بولی نے وی جوکھا اثر پایا اے ۔ 11 ویں صدی وچ جد انگلینڈ اُتے نارمن حملہ ہویا تے انگریزی بولی وچ فرانسیسی بہت سارے فرانسیسی لفظ رَل گئے ۔ انگریزی وچ لاطینی بولی دے وی اݨ گݨنت لفظ شامل ہوئے ۔ فرانسیسی چوں وی پیرس دے لاگے دی فرانسیسی دے لفظ چوکھے سن ۔ ایہ حساب لایا گیا اے کہ 28٪ لفظ فرانسیسی نیں تے 18٪ لفظ لاطینی نیں ۔ 25٪ لفظ جرمن توں آئے نیں تے 5٪ دے نیڑے لفظ یونانی توں آئے نیں ۔
پہلے 100 سبھ توں چوکھے بولے جاݨ والے انگریزی لفظاں وچ 97 لفظ جرمن اصل نیں پہلے 1000 لفظاں دا 57٪ جرمن اصل یا انگریزی دے اپݨے نیں ۔
اکھر
انگریزی چ لکھن دا ول اوناں پادریان نیں ٹوریا جیہڑے ایتھے سعاي مت دا پرچار کرن آۓ سن۔ اوناں نیں ایھے رومن الفابٹ چلاۓ۔ اونان نیں اے ناں سوچیا ج انگریز ایہو جیاں وازان وی کڈ دے نیں جیدے لئی اوناں دی لیائی کئی الفابٹ چ کوئی اکرے نیں۔ ایس دے نال انگریزی ج سب توں چوکھی کڈ جان والی واز جینوں شواع کیا جاندا اے اودے لئی وی کوئی اکرا نین سی۔ ایدے نال بولن تے لکھن چ مسلے جمے۔ کج وازاں تے کج اکریان نوں جوڑ کے بنا لیان گیان جیوین خ یا ش۔ کیکسٹن نے جدوں ایتھے پرنٹنگ پریس لائی تے کج وریاں مگروں انکریزی ج اک واول شفٹ آئی۔ جیدے نال وی بولی تے اثر پیا جے لکھت تے پرانی چل رئی سی پر لوک بولن ہور وانگوں لگ پۓ۔ جاج برنارڈ شا اک انگریزی ڈرامہ لکھاری نے اک بول ج ایدا ژزاق وی لڑایا جے اک بول لکھیا ہور جاندا اے پر بولیا ہور وانگوں جاندا اے۔
لکھاوٹ
انگریزی 9ویں صدی توں لاطینی لپی وچ لکھی جا رہی اے ۔ انگریزی لفظاں دا اوہناں دے اکھراں تے آوازاں نال سکھݨا ایڈا سوکھا نئیں ۔ دوجیاں یورپی بولیان نوں سکھݨا سوکھا اے۔ انگریزی دیاں لفظاں نوں سِکھݨ وچ چِر لگدا اے ۔
10 لفظ
انگریزی وچ سبھ توں بوہتے ورتے جاݨ آلے دس لفظ ایہ نیں:
انگریزی پاکستان وچ
پاکستان دے علاقے وچ انگریزاں دے آوݨ مگروں ای انگریزی نے پاکستانی بولیاں اُتے اثر پایا۔ ایس ویلے انگریزی پاکستان دی سرکاری بولی اے تے سکولاں کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھائی جاندی اے ۔
پنجابی تے انگریزی دا ساک
انگریزی تے پنجابی، بولیاں دے اکو ٹبر انڈویورپی توں ہون باہجوں اک دوجے دیاں ساک نیں۔ پنجابی بولن والیاں دے پرکھ 3600 ورے پہلے آریا قبیلیاں دے وکھالے وچ وشکارلے ایشیاء توں آۓ سن۔ وشکارلا ایشیاء ایہ اک سوج اے جے آریا قبیلیاں دا گڑھ سی تے ایتھوں آریا قبیلیاں دا کج ٹولیاں ایران تے یورپ ول کھلر گیاں۔ اپنے پرانے تھاں ٹکانے تے ایہ آریا قبیلے اک ای بولی بول رۓ سن تے ایہناں دے جیہڑے جیہڑے حصے حیہڑے پاسے وی گۓ اوہ اپنی پرانی بولی ای بولدے رۓ پر ویلے لنکھن تے جغرافیہ بدلن نال اوہناں دی بولی وچ تبدیلیاں آگیاں۔ ایہ بولیاں اینج اک دوسرے توں وکھریاں ہُندیاں گئیاں تے ہُݨ جرمن تے پنجابی بلکل وکھریاں لگدیاں پر جے ایہناں دے کچھ مُڈھلے لفظ دیکھے جاݨ تا پتا لگدا اے کہ ایہ کدے اک سن ۔
انسانی پنڈے وچ پنجابی لفظ اکھ انگریزی دے آئی (eye) نال رلدا اے۔ پنجابی نک انگریزی نوز (nose) نال، ناس ناسٹرل (nosTRIL) نال تے دند انگریزی دے دنداں دے ڈاکٹر ڈینسٹ (dentIST) دے نیڑے نیں ۔ مونھ تے بوتھا انگریزی دے (mouth) نال ملدے نیں ۔ پیر انگریزی دے (paw) نال رلدا اے ۔ پنجابی دا لفظ پھٹیک انگریزی وچ (Fatigue) اے ۔
گݨتی وچ اک /one ، دو/two ، تن،ترے/three ، چار/four ، پنج/five ، چھ/six ست/seven, اٹھ/eight ، نو/nine ، دس/ten ۔
انگریزی دا اگیتر (un) تے پنجابی دا اگیتر 'ان' اکو جہے نیں ۔ ورتݨ: انجان / unlimited
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ماؤنٹ کک نیشنل پارک
ماؤنٹ کک نیشنل پارک نیوزی لینڈ دے تھلویں آئلینڈ دا اک نیشنل پارک اے۔ نیوزی لینڈ دا سب توں اچا پعاڑ تے ٹلہ کک ایسے پارک وچ اے۔
گٹھ:نیوزی لینڈ دے نیشنل پارک گٹھ:نیوزی لینڈ
دهستان الند
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کارس ،آسٹریا
کارس، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
پتہ گرگٹ
پتہ گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
مرودشت
گٹھ:ایران
عدنان میندریس
thumb|عدنان میندریس اک عوامی اجتماع دے دوران
عدنان میندریس (1898ء - 1961ء) ترکی دے سابق وزیر اعظم سن ، جہڑے 1950ء چ ڈیموکریٹک پارٹی دے برسراقتدار آن دے بعد دس سال وزارت عظمی دے منصب تے فائز رہے ۔ فوجی انقلاب دے بعد مقدمہ دا ساہمنا کیتا تے اینہاں نون پھانسی دی سزا دتی گئی ۔
ابتدائی زندگی
عدنان میندریس ترکی دی ولایت آیدن چ 1899ء چ پیدا ہوئے ، اینہاں دا تعلق 14ویں صدی عیسوی دے مشہور ترک طبیب حاجی علی پاشا دے خاندان نال سی ۔ عدنان بے نے ازمیر دے امریکی کالج چ تعلیم پائی تے فیر انکرہ یونیورسٹی چ قنون دی تعلیم حاصل کیتی ۔ 15 مئی 1919ء چ جد یونانی فوجاں ازمیر چ داخل ہوئیاں تے عدنان بے نے اینہاں دے خلاف جدوجہد چ بھرپور حصہ لئیا ۔ جلال بایار نال اینہاں دی پہلی ملاقات وی ایتھے ہوئی ۔
عدنان میندریس دا تعلق اک زراعت پیشہ خاندان نال سی ، ایسے لئی اینہاں نوں زراعت نال گہری دلچسپی سی ۔ اونہاں نے کمال اتا ترک (اتا ترک) تے عصمت انونو دے دور چ ولایت آیدن تے اسدے آلے دوالے دے علاقیاں نوں سیلاباں توں بچان تے زراعت دی ترقی لئی ناقابل فراموش خدمات سرانجام دتیاں ۔۔
عدنان میندریس نے اعلانیہ تے کوتاہیہ دیاں کئی ولایتاں چ وی تعمیر تے ترقی دے کم کیتے ۔
سیاسی زندگی
ترکی دے جمہوریہ بنن دے بعد عدنان میندریس آیدن د ی لبرل پارٹی دی شاخ دے صدر بن گئے ، 1923ء چ مصطفی کمال پاشا اتا ترک نے اینہاں دی غیر معمولی ذہانت تے صلاحیتاں دا اندازہ کیتا تے اتا ترک دی ہدایت تے اوہ 1930ء چ آیدن توں مجلس کبیر ملی دے رکن منتخب ہوئے تے ہسدے بعد اوہ مسلسل مجلس دے رکن منتخب ہندے رہے ۔
جدوں ترکی وچ خاندانی ناں اختیار کرنے دا قانون بنا تاں عدنان بے نے اپنے لئی میندریس دا ناں اختیار کیتا جو مشرقی ترکی دا اہ‏م دریا ا‏‏ے۔ عصمت انونو دے صدر بننے دے بعد عدنان میندریس دے انہاں تو‏ں اختلافات ہو گئے۔ اوہ 1930ء تو‏ں 1938ء تک خلق پارٹی تو‏ں وابستہ رہنے دے بعد اس جماعت تو‏ں علاحدہ ہو گئے تے جدو‏ں اک تو‏ں زیادہ سیاسی جماعتاں قائم کرنے د‏‏ی اجازت ہو گئی تاں انہاں نے اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں 7 جنوری 1946ء نو‏‏ں ڈیموکریٹک پارٹی دے ناں تو‏ں اک نويں سیاسی جماعت قائم کيتی۔ اک تو‏ں زیادہ جماعتاں قائم کرنے دے قانون تے 1948ء وچ انتخابی قوانین وچ جو جمہوری نوعیت د‏‏ی ترمیماں کيتیاں گئیاں، انہاں سب وچ عدنان میندریس دا نمایاں ہتھ سی ۔ اتاترک دے انتقال دے بعد تو‏ں جلال بایار تے میندریس ہمیشہ اک دوسرے دے ساتھی رہے تے انہاں دونے دا اک دوسرے تو‏ں ویسا ہی تعلق سی جو مصطفیٰ کمال تے عصمت انونو دے درمیان وچ سی ۔ 1950ء وچ ڈیموکریٹک پارٹی نے خلق پارٹی د‏‏ی 69 نشستاں دے مقابلے وچ 408 نشستاں حاصل کرکے شاندار کامیابی حاصل کيتی تاں جلال بایار صدر تے عدنان میندریس وزیر اعظم منتخب ہوئے۔
بطور وزیر اعظم
thumb|[[ٹائم میگزین دے سرورق اُتے]]
ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی حکومت تو‏ں ترکی جمہوریت دے جس دور دا آغاز ہويا اسنو‏ں ترکی تریخ وچ انقلاب سفید کہیا جاندا اے یعنی اک ایسا انقلابی دور جس وچ جمہوریت بحال ہوئی، عوام نو‏‏ں خوشحالی حاصل ہوئی تے ترک عوام دے لئی اسلام اُتے چلنے د‏‏ی راہ وچ عائد شدہ پابندیاں ختم ہوئیاں۔ عدنان میندریس نو‏‏ں ترکی وچ جمہوریت دا اصل معمار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
انہاں دے دور وچ صنعت تے زراعت نو‏‏ں تیزی تو‏ں ترقی دتی گئی تے بہت ساریاں صنعتاں تے کارخانےآں نو‏‏ں جو پہلے سرکاری ملکیت وچ سن، نجی ملکیت وچ دے دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نجی کاروبار نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا۔ اس دور وچ زراعت اُتے وی خاص توجہ دتی گئی، بند تے نہراں تعمیر کيتیاں گئیاں، کساناں د‏‏ی حالت بہتر ہوئی، ملک وچ سڑکاں دا جال بچھایا گیا تے بندرگاہاں د‏‏ی توسیع کيتی گئی۔
مغربی بلاک نال وابستگی
اس دور وچ دفاعی معاملات وچ ترکی مغربی ملکاں دا تے زیادہ محتاج ہو گیا۔ برطانیہ تے امریکا وسیع پیمانے اُتے ترکی نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 24 اگست 1949ء نو‏‏ں جدو‏ں بیلجیم، کینیڈا، ڈنمارک، فرانس، آئس لینڈ، اٹلی، لکسمبرگ، ہالینڈ، ناروے، پرتگال، برطانیہ تے امریکا نے روس دے مقابلے وچ میثاق شمالی اوقیانوس (نیٹو) دے ناں تو‏ں اک دفاعی تنظیم قائم کيتی تاں 1952ء وچ ترکی وی اس تنظیم وچ شامل ہو گیا۔ اس دے بعد 24 فروری 1955ء نو‏‏ں ترکی نے مشرق وسطی د‏‏ی اک ہور دفاعی تنظیم معاہدہ بغداد وچ شمولیت اختیار کرلئی جسنو‏ں 21 اگست 1959ء دے بعد ادارہ میثاق مرکزی (سینٹو) دا ناں دتا گیا۔ انہاں معاہداں د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی پوری طرح مغربی بلاک تو‏ں وابستہ ہو گیا۔ مغربی ملکاں تو‏ں اس وابستگی نو‏‏ں اسلامی ملکاں وچ اچھی نظر تو‏ں نئيں دیکھیا گیا۔ خصوصا عرب ملکاں وچ جو فلسطین د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی ملکاں دے خلاف صف آراء سن اس دے خلاف رد عمل تے شدید ہو گیا لیکن ترکی د‏‏ی وی اپنی مجبوریاں سن۔ اشتراکی روس دے جارحانہ عزائم دے خلاف مقابلہ صرف اس صورت تو‏ں کیتا جاسکدا سی کہ ترکی پوری طرح مغرب دے دفاعی نظام تو‏ں وابستہ ہو جائے۔
مذہبی پالیسی
عدنان میندریس دے دور وچ ترکی د‏‏ی مذہبی پالیسی وچ وی اہ‏م تبدیلیاں ہوئیاں تے انہاں د‏‏ی حکومت نے عوام تو‏ں کیتے گئے تمام وعدے پورے کیتے۔ 1932ء تو‏ں ترکی وچ ایہ پابندی سی کہ اذان تے تکبیر عربی وچ نئيں کہی جاسکدی تے 1941ء دے بعد اس حکم د‏‏ی خلاف ورزی جرم قرار دتی گئی سی۔ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی حکومت نے بر سر اقتدار آنے دے بعد پہلا کم ایہ کیہ کہ 16 جون 1950ء نو‏‏ں مجلس کبیر ملی د‏‏ی قرارداد دے ذریعے اس قانون نو‏‏ں منسوخ کر دتا تے اس دن وزیر اعظم عدنان میندریس نے تار دے ذریعے تمام صوبےآں وچ اطلاع بھیج دتی کہ دوسرے دن تو‏ں ترکی وچ اذان تے تکبیر اقامت عربی وچ کہی جاسکدی ا‏‏ے۔ 17 جون 1950ء ترکی د‏‏ی تریخ دا اک یادگار دن اے جدو‏ں 18 سال دے بعد ترکی دے طول و عرض وچ پہلی مرتبہ عربی وچ اذان دتی گئی۔
عدنان میندریس دے دور وچ مسجداں وی کثرت تو‏ں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں وچ انقرہ وچ اتاترک دے مزار دے سامنے قائم مسجد وی شامل اے جس دے لئی عدنان نے اپنی جیب تو‏ں اک لکھ لیرا دیے۔
استو‏ں علاوہ عدنان میندریس دے دور وچ حج اُتے عائد پابندیاں وی اٹھالی گئياں تے 1950ء وچ 25 سال بعد 423 ترکاں نے فریضۂ حج ادا کیتا۔
عدنان میندریس دا اک ہور کارنامہ محکمہ مذہبی امور دا قیام سی ۔ ایہ محکمہ تاں اتاترک دے زمانے وچ وی موجود سی لیکن اس زمانے وچ اس دائرۂ کار محدود سی تے اس دا کم اسلامی پیغام د‏‏ی توسیع و اشاعت تو‏ں زیادہ اسلامی ‎سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی کرنا سی لیکن ڈیموکریٹک پارٹی دے دور وچ اس محکمے نے اسلامی علوم د‏‏ی توسیع و اشاعت تے عوام وچ اسلامی روح پیدا کرنے وچ نمایاں حصہ لیا۔ محکمہ دے تحت پرانی تے نويں اسلامی کتاباں وی ترجمہ کيتیاں گئیاں جنہاں وچ پاکستان دے مولانا مودودی تے مصر دے سید قطب د‏‏یاں کتاباں وی شامل سن۔
مختصر ایہ کہ عدنان میندریس دے دور حکومت وچ اوہ بیڑیاں وڈی حد تک کٹ دتیاں گئیاں جو ترکی وچ قیام جمہوریت دے وقت اسلام دے پیر وچ ڈال دتی گئی سن۔ عدنان خاص طور اُتے اتاترک دے نظریات دے اس قدر مخالف سن کہ انہاں دے بارے وچ کہیا جاندا سی کہ جے انہاں دا بس چلے تاں ملک تو‏ں اتاترک د‏‏ی اک اک یادگار مٹادتیاں
آخری ایام
1950ء دے بعد 1957ء دے انتخابات وچ شاندار کامیابی عدنان تے جلال بایار د‏‏ی مقبولیت دا واضح ثبوت سی۔ عدنان میندریس نے اپنی اس مقبولیت دے سہارے ترکی دے انہاں عناصر د‏‏ی ہمنوائی شروع کردتی جو ترکی دے آئین تو‏ں سیکولرازم د‏‏ی دفعات کڈنا چاہندے سن ۔
اتاترک د‏‏ی اصلاحات دے حامیاں نو‏‏ں ڈیموکریٹ پارٹی د‏‏ی بہت ساریاں اصلاحات پہلے د‏‏ی گراں گزر رہیاں سن ہن آئین وچ تبدیلیاں کرنے دے رحجانات نے انہاں نو‏‏ں چوکنا کر دتا تے 27 مئی 1960ء نو‏‏ں فوج نے جس اُتے انہاں عناصر دا غلبہ سی، حکومت دا تختہ الٹ دتا تے جنرل جمال گرسل د‏‏ی زیر صدارت فوجی حکومت قائم کردتی۔
سزائے موت
فوجی حکومت نے جلال بایار، عدنان میندریس تے ڈیموکریٹک پارٹی دے دوسرے رہنماواں اُتے آئین د‏‏ی خلاف ورزی دے الزام وچ نمائشی مقدمہ چلایا تے اس جرم وچ پارٹی دے دو رہنماواں نو‏‏ں 17 ستمبر 1961ء نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ ایہ دو رہنما عدنان میندریس تے وزیر خارجہ زور لو سن ۔ جلال بایار نو‏‏ں وی سزائے موت سنائی گئی سی لیکن ضعیف العمری دے باعث انہاں د‏‏ی ایہ سزا عمر قید وچ تبدیل کردتی گئی۔ ڈیموکریٹک پارٹی وی توڑ دتی گئی تے اس دے ممتاز ارکان اُتے سیاست وچ حصہ لینا ممنوع قرار دے دتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1899 دے جم گٹھ:1961 دیاں موتاں گٹھ:پھانسی لگائے گئے لوک گٹھ:ترک سیاست دان گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک وزرائے اعظم گٹھ:ترکی ریفری تے امپائر گٹھ:ترکی تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے گٹھ:ترکی دے وزرائے خارجہ گٹھ:ترکی دے وزرائے دفاع گٹھ:سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے ترکی گٹھ:سزائے موت یافتہ تردیاں شخصیتاں گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین گٹھ:کوچارلی دیاں شخصیتاں گٹھ:وزرائے ترکی
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:تریخی شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:ترک گٹھ:ترک شخصیتاں گٹھ:ترک لوک گٹھ:مسلم شخصیتاں گٹھ:ترکی
تبتی بدھ دھرم
تبتی بدھ دھرم، بدھ دھرم دی پرمکھ شاخ اے۔ ایہہ ہمالیا دے نال لگدے اتلے بھارت اتے وچکار ایشیا وچ پھیلیا ہویا اے۔ ایہہ بدھ دھرم دے نویں پڑاواں وچوں پیدا ہویا اتے جاری چلدا آ رہا اے۔ تبتی بولی اس دی مذہبی بولی اے۔ اس دے دھرم گرنتھ تبتی اتے سنسکرت بولی وچ ہی ہن۔ 14ویں دلائی لاما اس دھرم دے سبھ توں وڈے نیتا ہن۔
حوالے
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے گٹھ:مذہب
گٹھ:تبتی بدھ دھرم
مائمنگ
مائمنگ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
دس
دس وچ جانکاری گل دوجیاں تک اپڑانا ہیگے نیں۔
دس پنجابی بول اے ایدے رلدے بول: دسنا، گل دسنا، دس پئی
گٹھ:انجان
بروکسیا کانفیڈنس
بروکسیا کانفیڈنس گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
امہاؤسن
امہاؤسن، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
چارلیٹ کاؤنٹی
چارلیٹ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
مناڈو
مناڈو انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ اتلا سولاویسی دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:مشرق بعید
اولورو
اولورو اولورو-کاٹا جوٹا نیشنل پارک آسٹریلیا وچ ریتلے پتھر دا 863 میٹر (2,831 فٹ) اچا اک ٹلہ اے۔ ایدے نیڑے ایلس سپرنگز اے جیہڑی 335 کلومیٹر (208 میل) دے پینڈے تے اے۔ آسٹریلیا دے پرانے لوک ایہنوں پوتر سمجدے نیں۔
1873 وچ ولیم گوز نے ایدا ناں آئر پڑی رکھیا۔
بارلے جوڑ
گٹھ:آسٹریلیا
چک 219 ڈبلیو بی
چک 219 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
میبد
گٹھ:ایران
دهستان گوهران
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
کاٹا جوٹا
کاٹا جوٹا آسٹریلیا وچ ٹلیاں دا اک اکٹھ اے۔ سب توں اچا ٹلہ 1,066 میٹر (3,497 فٹ) اچا اے۔ اولورو ایس توں چڑھدے ول 25 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔
انسائیکلوپیڈیا
انسائیکلوپیڈیا (encyclopedia) اُس سمجھݨ جوگ معلوماتی خلاصے نوں کہیا جاندا اے جیہدے وچ علم دیاں سبھ شاخاں یا کِسے اک مخصوص شاخ اُتے معلومات دتیاں گئیاں ہوݨ ۔ اِنسائیکلوپیڈیا کئی موضوعات وچ ونڈیا ہُندا اے جیہدے وچ اک موضوع یا صرف اک لیکھ اُتے تفصیلی معلومات ہُندی اے ۔ موضوعات نوں حروف تہجی دی ترتیب نال لکھیا جاندا اے ۔ ایہ اک یا کئی جِلداں تے مشتمل ہوسکدا اے ۔ وکیپیڈیا وی اک انسائیکلوپیڈیا اے ۔
گٹھ:کتاب گٹھ:کتاباں
تحریک آزادی ہند وچ مسلماناں دا کردار
ہندوستان نو‏‏ں طویل جدوجہد دے بعدآزادی د‏‏ی نعمت حاصل ہوئی، جس دے لئی مسلماناں نے زبردست قربانیاں دا نذرانہ پیش کیتا،جان و مال د‏‏ی قربانیاں داں، تحری د‏‏ی ں چلاواں تختہٴ دار پرچڑھے، پھانسی دے پھندے نو‏‏ں جرات وحوصلہ تے کمال بہادری دے نال بخوشی گلے لگایا، قیدو بند د‏‏ی صعوبتاں جھلاں تے حصولِ آزادی د‏‏ی خاطرمیدا ن جنگ وچ نکل پئے، آخر غیرمل د‏‏ی (انگریز) ملک تو‏ں نکل جانے پرمجبورہوئے۔
غیرملک‏‏ی حکمراناں نے اپنے اقتدار نو‏‏ں قائم رکھنے دے لئی طرح طرح د‏‏ی چالاں چلیاں، تدبیراں د‏‏ی ں، رشوتاں داں، لالچ دتے، پھوٹ ڈالاں تے حکو مت کروکااصول وڈے پیمانے اُتے اختیار د‏‏ی ا،فرقہ وارانہ اختلافات پیدا د‏‏ی ے، حقائق نو‏‏ں توڑمروڑکرپیش د‏‏ی ا، آپس وچ غلط فہمیاں پھیلاواں، تریخ نو‏‏ں مسخ د‏‏ی ا،انگریزاں نے ہندوستان دے معصوم باشندےآں پرظلم وستم دے پہاڑ توڑے تے ناحق لوکاں نو‏‏ں تختہٴ دارپرلٹکایا، ہندوستانیاں پرناحق گولیاں چلاواں، چلدی ریلاں اُتے تو‏ں اٹھاکرباہر پھینکا؛ مگر انہاں دے ظلم وستم نو‏‏ں روکنے تے طوقِ غلامی نو‏‏ں گردن تو‏ں نکالنے دے لئی بہادر مجاہدین آزادی نے انہاں دا مقابلہ د‏‏ی ا تے ملک نو‏‏ں آزادک‏ر ک‏ے ہی اطمینان دا  سانس لیا۔
ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ مسلماناں دا  حصہ قدرتی طورپربہت ممتازونمایاں رہیا اے ،انھاں نے جنگ آزادی وچ قائد تے رہنماکاپارٹ ادا کيتی ا،اس د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ انگریزاں نے اقتدارمسلم حکمراناں تو‏ں چھیناتھا،اقتدارسے محرومی  دا  دکھ تے دردمسلماناں نو‏‏ں ہويا،انھاں حاکم تو‏ں محکو م بنناپيا، اس د‏‏ی تکلیف تے دکھ انھاں جھیلناپيا، ايس‏ے لئی محکو میت وغلامی تو‏ں آزادی د‏‏ی اصل لڑیائی وی انھاں نو‏‏ں لڑنی پئی۔
انگریزاں تو‏ں باقاعدہ منظم جنگ نواب سراج الدولہ دے ناناعلیٰ وردی خان نے 1754ء وچ د‏‏ی تے انہاں نو‏‏ں شکست دتی،کلکتہ دا  ڈائمنڈہاربر Diamond Harbour تے فورٹ ولیم Fort Williamانگریزاں  دا  مرکزتھا،علی وردی خان نے فورٹ ولیم پرحملہ ک‏ر ک‏ے انگریزاں نو‏‏ں بھگایا، انگریزڈائمنڈ ہاربرماں پناہ لینے پرمجبورہوئے۔اسنو‏ں پہلی منظم تے مسلح جنگ آزادی قرار دتا جاسکتاا‏‏ے۔ علی وردی خان دے بعدان دے نواسہ نواب سراج الدولہ حاکم ہوئے تے اس خطرہ نو‏‏ں محسوس د‏‏ی ا کہ انگریز انہاں دے ملک پرآہستہ آہستہ حاوی ہورہے نيں تے انہاں نو‏‏ں ملک تو‏ں نکالناضروری اے ۔اس نے حوصلہ تے ہمت تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں شکست دیناچاہیا؛مگر انکا دربار سازشاں دا اڈہ بن گیاتھا؛ اس لئی انہاں نو‏ں شکست ہوئی تے 1757ء وچ برٹش فوج نے انہاں دے دارالسلطنت مرشدآبادماں انھاں شہیدکردتا۔
جنگِ آزادی وچ حیدرعلی تے ٹیپوسلطان دا کردار
دکن فرمانروا حیدرعلی(م1782ء) تے انہاں دے صاحبزادہ ٹیپوسلطان دے ذکر دے بغیر جنگ آزادی د‏‏ی تریخ ادھوری ہوئے گی،جومستقل انگریزاں دے لئی چیلنج بنے رہ‏ے، حیدر علی تے ٹیپو سلطان نے انگریزاں تو‏ں چارجنگاں د‏‏ی ں، ٹیپوسلطان 1782ء وچ حکراں ہوئے،1783ء وچ انگریزاں تو‏ں ٹیپو د‏‏ی پہلی جنگ ہوئی تے انگریزاں نو‏‏ں شکست ہوئی۔ ایہ جنگ 1784ء وچ ختم ہوئی، ایہ میسور د‏‏ی دوسری جنگ کہلاندی ا‏‏ے۔ انگریز اپنی شکست دا  انتقام لینے دے لئی بے چین سن ؛ چنانچہ 1792ء وچ انگریزاں نے اپنی شکست  دا  انتقام لیندے ہوئے حملہ د‏‏ی ا؛مگر اپنے بعض وزراء وافسران د‏‏ی بے وفائی تے اپنی ہی فوج د‏‏ی غداری تے اچانک حملہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹیپو معاہدہ کرنے اُتے مجبور ہوئے۔ ٹیپو نو‏‏ں بطور تاوان تن کروڑ روپئے، نصف علاقہ تے دو شہزادےآں نو‏‏ں بطورِیرغمال انگریزاں نو‏‏ں دینا پيا۔
مفکراسلام حضرت مولا‏نا ابوالحسن علی ندوی رحمہ الله لکھدے نيں:
’’سب تو‏ں پہلاشخص جس نو‏‏ں اس خطرہ دا  احساس ہواوہ میسور  دا  بلندہمت تے غیور فرمانروا فتح علی خان ٹیپوسلطان (۱۳۱۳ ھ۱۷۹۹ ء)سی، جس نے اپنی بالغ نظری تے غیرمعمولی ذہانت تو‏ں ایہ گل محسوس کرلئی کہ انگریزاسی طرح اک اک صوبہ تے اک اک ریاست ہضم کردے رہن گے تے اگرکو ئی منظم طاقت انہاں دے مقابلہ پرنہ آئی توآخرکارپوراملک انہاں  دا  لقمہ تربن جائے گا؛ چنانچہ انھاں نے انگریزاں نال جنگ  دا  فیصلہ د‏‏ی ا تے اپنے پورے سازوسامان، وسائل تے فوجی تیاریاں دے نال انہاں دے مقابلہ وچ آگئے‘‘۔
ٹیپوسلطان د‏‏ی جدوجہد تے اولوالعزمی
ٹیپونے ہندوستان دے راجاں،مہاراجاں تے نواباں نو‏‏ں انگریزاں نال جنگ پرآمادہ کرنے د‏‏ی نو‏‏ں شش د‏‏ی ، اس مقصدسے انھاں نے سلطان تر د‏‏ی سلیم عثمانی، دوسرے مسلما‏ن بادشاہاں تے ہندوستان دے امراء تے نواباں تو‏ں خط وکتابت د‏‏ی تے زندگی بھرانگریزاں تو‏ں سخت معرکہ آرائی وچ مشغول رہ‏ے، نیڑے سیکہ انگریزاں دے سارے منصوبےآں پرپانی پھرجائے تے اوہ اس ملک تو‏ں بالکل بے دخل ہوجاواں؛ مگر انگریزاں نے جنوبی ہند دے امراء نو‏‏ں اپنے نال ملالیا تے آخرکاراس مجاہد بادشاہ نے ۴/مئی ۱۷۹۹ ء نو‏‏ں سرنگا پٹنم دے معرکہ وچ شہیدہوکرسرخروئی حاصل د‏‏ی ، انھاں نے انگریزاں د‏‏ی غلامی تے اسیری تے انہاں دے رحم وکرم پرزندہ رہنے پرموت نو‏‏ں ترجیح دتی، انہاں دا  مشہور تاریخی مقولہ اے کہ ’’گیڈر د‏‏ی صد سالہ زندگی تو‏ں شیر د‏‏ی اک دن د‏‏ی زندگی اچھی اے ‘‘۔ جدو‏ں جرنل HORSE نو‏‏ں سلطان د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبرملی تواس نے انہاں د‏‏ی نعش پرکھڑے ہوک‏ے ایہ لفظاں کہ‏ے کہ:اج تو‏ں ہندوستان ہماراہے۔‘‘(ہندوستانی مسلما‏ن ص۱۳۷)
جنگ آزادی وچ شاہ ولی الله تے انہاں دے شاگرداں دا کردار
ٹیپوسلطان د‏‏ی شہادت نیزہزاراں افراد دے قتل دے بعدملک وچ برطانوی اثرات بڑھدے چلے گئے، انگریز سیاسی اثرات ودھانے دے نال نال مشنری ورک وی کررہے سن ،اس زمانہ وچ دینی مدارس وڈی تعدادماں تباہ د‏‏ی ے گئے، انہاں نو‏‏ں ششاں دے نال نال دہلی وچ اک تحریک وجود وچ آئی، جس دے بانی شاہ ولی الله محدث دہلوی رحمہ الله (م1762ء )سن، انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے صاحبزادے شاہ عبدالعزیزمحدث دہلوی رحمہ الله (م1824ء)نے اپنے والد د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ودھایا، اوہ انگریزاں دے سخت خلاف سن ۔انہاں نے1803ء وچ انگریزاں دے خلاف جہاد دا مشہور فتوی دتا،جس وچ ہندوستان نو‏‏ں دارالحرب قرار دتا گیا تے سیداحمد شہید رائے بریلوی رحمہ الله نو‏‏ں لبریشن موومنٹ دا قائد مقرر د‏‏ی ا۔1831ء وچ سیداحمدشہید رحمہ الله تے شاہ اسماعیل شہید رحمہ الله بالاکو ٹ وچ اپنے بے شمار رفقاء دے نال اس ملک دے انساناں نو‏‏ں آزادی دلانے دے لئی انگریزاں تے انہاں دے اتحادی سکھ ساتھیاں دے خلاف جہادماں شہیدہوئے؛لیکن ایہ تحریک چلدی رہی، مولا‏نا نصیرالدین دہلوی رحمہ الله نے قیادت د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔1840ء وچ آپ د‏‏ی وفات ہوئی۔ان دے بعدمولا‏نا ولایت علی عظیم آبادی رحمہ الله (م1852ء) تے انہاں دے بھائی مولاناعنایت علی عظیم آبادی (م1858ء) نے اس تحریک نو‏‏ں زندہ رکھنے وچ اہ‏م کردارادا کيتی ا۔اس طرح ایہ جہادکاقافلہ برابررواں دواں رہیا؛ حتیٰ کہ سن ستاون 1857ء تک لے آیا۔علماء د‏‏ی اس تحریک نو‏‏ں انگریزاں نے وہابی تحریک دے ناں تو‏ں مشہور د‏‏ی ا جو نجد دے محمدبن عبدالوہاب نامی عالم دے نظریات پرمبنی سی؛لیکن حقیقت ایہ اے کہ اس تحریک دے اکثر افرادہندوستان ہی دے مشہورعالم شاہ ولی الله محدث دہلوی رحمہ الله دے تربیت یافتہ سن، تے ایہ تحریک انھاں دے نظریات پرمبنی سی؛ اس لئی اسنو‏ں ’’ولی اللّٰہی‘‘ تحریک دا  نام دتا جاناچاہیدا۔
انگریزاں دے خلاف عَلمِ بغاوت بلند کرنے وچ علماء کرام د‏‏ی خدمات
1857ء وچ شاہ ولی الله تے شاہ عبدالعزیزمحدث دہلوی رحمہ الله تے شاہ اسحاق محدث دہلوی رحمہ الله تے انہاں دے شاگرداں د‏‏ی محنت رنگ لائی، تے 1857 ء وچ علماء کرام د‏‏ی اک جماعت تیارہوئی۔ انہاں وچ مولانااحمدالله شاہ مدراسی رحمہ الله ، مولا‏نا رحمت الله د‏‏ی رانوی رحمہ الله ، مولانافضلِ حق خیرآبادی، رحمہ الله مولاناسرفراز رحمہ الله ، حاجی امدالله مہاجرم د‏‏ی رحمہ الله ، مولا‏نا رشید احمد گنگاوہی رحمہ الله ، مولا‏نا قاسم نانوتوی رحمہ الله ،حافظ ضامن شہید رحمہ الله تے مولا‏نا منیر نانوتوی رحمہ الله خاص طور اُتے قابل ذکرہیاں۔ غدر دے زمانہ وچ مولانافضل حق خیرآبادی رحمہ الله نے انگیریزاں دے خلاف فتوی مرتب کرایاجس اُتے علماء دہلی تو‏ں دستخط لئی گئے، تے ایہ ی فتوی مولا‏نا د‏‏ی گرفتاری دا  سبب بنا،جب مولاناپرمقدمہ چلا تے جہاد دے فتوی د‏‏ی عدالت نے تصدیق چاہی،تومولا‏نا نے کھل کرکہاکہ فتوی میراہی مرتب د‏‏ی اہواا‏‏ے۔1857ء دے زمانہ وچ مولانااحمدالله شاہ مدراسی رحمہ الله سپہ سالار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کررہے سن ۔ ہومزلکھتااے: ’’مولوی احمدالله شاہ شمالی ہندماں انگریزاں  دا  سب تو‏ں بڑادشمن سی۔1865ء وچ مولانااحمدالله عظیم آبادی رحمہ الله ، مولانایحییٰ علی رحمہ الله ، مولاناعبدالرحیم صادق پوری رحمہ الله ، مولا‏نا جعفرتھانیسری رحمہ الله نو‏‏ں انڈمان بھیج دتا گیا جو  دا  لاپانی کہلاتاہے۔اسی زمانہ وچ مولانافضل حق خیرآبادی رحمہ الله ، مفتی احمدکاکو روی رحمہ الله تے مفتی مظہرکریم دریابادی رحمہ الله نو‏‏ں وی انڈمان روانہ د‏‏ی اگیا، جنہاں وچ مولا‏نا احمدالله عظیم آبادی رحمہ الله ، مولانایحییٰ علی رحمہ الله ، تے مولا‏نا فضل حق خیرآبادی رحمہ الله وغیرہم دا اوتھے انتقال ہوگیا۔ مولا‏نا عبدالرحیم صادق پوری رحمہ الله تے مولا‏نا جعفر سینیسری رحمہ الله اٹھارہ سال د‏‏ی قیدبامشقت تے جلاوطنی دے بعد 1883ء وچ اپنے وطن واپس ہوئے۔ مولاناجعفرتھانیسری رحمہ الله اپنی کتاب  دا  لاپانی وچ تحریرفرماندے نيں:’’ساڈے ہتھو‏ں وچ ہتھکڑیاں، پیراں وچ بیڑیاں، جسم پرجیل دا لباس تے کمرپرلوہے د‏‏ی سلاخاں سن۔انگریزہم تن علماء دے لئی خاص لوہے دے قفس تیار کروائے تے سانو‏ں انہاں وچ ڈال دتا۔اس پنجرے وچ لوہے د‏‏ی چونچ دارسلاخاں وی لگواواں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسيں نہ سہارالے سکدے سن، نہ بیٹھ سکدے سن ۔ساڈی اکھاں تو‏ں آنساں تے پیراں تو‏ں خون بہہ رہے سن ۔غدر دے ملزمان انگریزاں د‏‏ی نگاہ وچ اِنّے وڈے مجرم سمجھ‏‏ے گئے کہ غدر1857ء وچ پکڑے گئے لوکاں نو‏‏ں یاتوسرعام پھانسی دیدتی گئی یابوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ايس‏ے جزیرے انڈمان وچ موت تو‏ں بدترزندگی گذارنے دے لئی بھیجاگیا۔ مولا‏نا جعفر سینیسری رحمہ الله نے جزیرہ انڈمان د‏‏ی زندگی پربہت ہی مفصل آپ بیتی’’کالاپانی‘‘ دے ناں تو‏ں لکھی اے ۔تفصیل دے لئی ملاحظہ فرماواں!
جنگ آزادی وچ علماء دیوبند داکردار
1857ء وچ شاملی ضلع مظفرنگر دے میدان وچ علماء دیوبندنے انگریزاں تو‏ں باقاعدہ جنگ د‏‏ی ، جس دے امیرحاجی امدالله مہاجرم د‏‏ی رحمہ الله مقررہوئے۔ تے اس د‏‏ی قیادت مولانارشیداحمدگنگاوہی رحمہ الله ، مولاناقاسم نانوتوی رحمہ الله ، تے مولانامنیرنانوتوی رحمہ الله کررہے سن ۔ اس جنگ وچ حافظ ضامن رحمہ الله شہیدہوئے، مولا‏نا قاسم نانوتوی رحمہ الله انگریزاں د‏‏ی گولی لگ کرزخمی ہوئے، انگریزی حکو مت د‏‏ی طرف تو‏ں آپ دے ناں وارنٹ رہیا؛لیکن گرفتارنہ ہوسک‏‏ے،1880ء وچ وفات پائی،دیوبندماں قبرستان قاسمی وچ آسودئہ خواب نيں۔حاجی امدادالله مہاجرم د‏‏ی رحمہ الله نے ایہ محسوس کردے ہوئے کہ انہاں حالات وچ ملک وچ رہ کراب اپنے مشن نو‏‏ں برقراررکھنا ممکن نئيں، مکہ مکرمہ ہجرت کرگئے۔اوتھ‏ے تو‏ں انھاں نے اپنے مریدین ومتوسلین دے ذریعہ ہندوستان وچ اپنے ہدایت وفیض دا  سلسلہ جاری رکھیا۔1899ء وچ وفات پائی تے جنت المعلیٰ وچ دفن ہوئے۔ مولانارشیداحمدگنگاوہی رحمہ الله نو‏‏ں گرفتار د‏‏ی اگیا تے سہارنپور دے قیدخانہ وچ رکھاگیا،پھرکچھ دن  دا  ل نو‏‏ں ٹھری وچ رکھ کرمظفرنگر دے قیدخانہ وچ منتقل د‏‏ی اگیا۔چھ ماہ تک آپ نو‏‏ں قیدوبند د‏‏ی مصیبتاں جھیلنی پئی۔1905 ء وچ وفات پائی۔گنگوہ د‏‏ی سرزمین وچ آسودہ خواب نيں۔1857ء د‏‏ی جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں بظاہرشکست ہوئی، مگر ایہ شکست نئيں، فتح سی۔ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی د‏‏ی ناکامی دے بعدانگریزاں نے اسلام پرحملہ د‏‏ی ا اسلامی عقائد،اسلامی فکر تے اسلامی رہتل نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں ختم کرنے  دا  فیصلہ د‏‏ی ا، ایہ اں تو‏ں انگریزاں  دا  زوال شروع ہويا،حکو مت برطان ایہ دا لارڈمیکالے جدو‏ں وایسرائے بن کرآیا تواس نے مغربی رہتل تے مغربی فکر،نصرانی عقائد قائم کرنے  دا  اک پروگرام بنایا،اس نے کہیا:’’ماں اک ایسانظام تعلیم وضع کرجااں گاجواک ہندوستانی مسلما‏ن  دا  جسم توکالاہوگامگردماغ گورایعنی انگریز د‏‏ی طرح سوچے گا‘‘۔
ہندوستان وچ اسلام د‏‏ی حفاظت دے لئی الله تعالیٰ نے چندشخصیتاں نو‏‏ں پیدا د‏‏ی ا،انہاں وچو‏ں اک اہ‏م شخصیت حجة الاسلام حضرت مولانامحمدقاسم نانوتوی رحمہ الله د‏‏ی سی،اس زمانہ وچ اسلام د‏‏ی بقاء، اسلامی عقائد،اسلامی فکر تے اسلامی رہتل د‏‏ی حفاظت دے لئی حجة الاسلام حضرت مولا‏نا قاسم نانوتوی رحمہ الله نے اک تحریک چلا‏ئی،جس نو‏‏ں تحریک دیوبندکہاجاتاہے،جگہ جگہ مدرسہ قائم د‏‏ی ے،اس مقصد دے لئی انھاں نے اپنے رفقاء (حاجی عابدحسین دیوبندی رحمہ الله ،مولاناذولفقارعلی دیوبندی رحمہ الله ، مولا‏نا فضل الرحمن عثمانی رحمہ الله تے مولانارفیع الدین رحمہ الله وغیرہم) د‏‏ی مددسے15 محرم 1283ھ مطابق 30مئی 1866ء جمعرات دے دن ضلع سہارنپورماں واقع دیوبندنامی مقام پراک دارالعلوم د‏‏ی بنیادرکھی؛ تاکہ ایہ مسلماناں وچ نظم پیداکرے، جوان نو‏‏ں اسلام تے مسلماناں د‏‏ی اصل شکل وچ قائم رکھنے وچ معین ہو،ایشیا د‏‏ی اس عظیم درسگاہ دا  آغازدیوبند د‏‏ی اک مسجد(چھتہ مسجد دے صحن وچ آنار دے درخت دے سا ایہ وچ اک استاد(ملامحمود) تے اک طالب علم (محمودحسن)سے ہويا جو بعدماں ’’ازہرہند‘‘کہلائی تے جسنو‏ں دارالعلوم دیوبند دے ناں تو‏ں شہرت ومقبولیت حاصل ہوئی،بقول حضرت حاجی امدادالله مہاجرم د‏‏ی رحمہ الله ’’دارالعلوم دیوبندہندوستان وچ بقاء اسلام تے تحفظِ علم  دا  ذریعہ اے ‘‘۔
انڈین نیشنل کانگرس دا قیام تے اس وچ مسلماناں  دا  حصہ
1884ء وچ انڈین نیشنل دا  نگرس  دا  پہلااجلاس منعقدہويا،جس وچ بعض ممتازاہل علم واہل فکرمسلما‏ن وی شریک سن، تے اس دا قیام 1885 ء وچ عمل وچ آیا۔اس دے بانیاں وچ مسلما‏ن وی شامل سن، جنہاں دے ناں بدرالدین طیب جی تے رحمت الله سیانی سن ،کانگرس دا چوتھااجلاس 1887ء وچ مدراس وچ ہويا،جس د‏‏ی صدارت بدرالدین طیب جی نے د‏‏ی ۔
جنگ آزادی وچ دارالعلوم دیوبند دا کردار
1919ء وچ جمعیت علماء ہندکاقیام عمل وچ آیا،جس دے بنیادی ارکان وچ شیخ الہند مولا‏نا محمودحسن دیوبندی رحمہ الله ،مولاناحسین احمدمدنی رحمہ الله ، مولاناعطاء الله شاہ بخاری، مولا‏نا ثناء الله امرستری رحمہ الله ، مولانامفتی کفایت الله دہلوی رحمہ الله ، مولانامحمدعلی جوہر،مولاناشوکت علی،مولا‏نا ابوالمحاسن سجاد، مولا‏نا احمدعلی لاہوری رحمہ الله ، مولاناابوالکلام آزاد، مولاناحفظ الرحمن سیورہاروی رحمہ الله ، مولا‏نا احمدسعید دہلوی رحمہ الله ، مولا‏نا سیدمحمدمیاں دیوبندی رحمہ الله جداں دانشوران قوم سن ۔شیخ الہند رحمہ الله د‏‏ی رہائی دے بعد سب تو‏ں پہلے 29جولائ‏ی 1920ء نو‏‏ں ترکِ موالات دا  فتوی شائع د‏‏ی اگیا۔
آپ د‏‏ی وفات دے بعدآپ دے جاں نثارشاگردمولاناحسین احمدمدنی رحمہ الله نے آپ دے اس مشن نو‏‏ں جاری رکھیا، مولانامفتی کفایت الله دہلوی رحمہ الله د‏‏ی وفات دے بعد1940ء تو‏ں تادم آخیرجمعیت علماء ہند دے صدررہے،کئی باربرطانوی عدالتاں وچ پھانسی د‏‏ی سزاسنو‏ں بچے،آپ انگریزاں د‏‏ی حکو مت تو‏ں سخت نفرت رکھدے سن ،آپ دارالعلوم دیوبند دے شیخ الحدیث دے منصب پربھی فائز سن ۔ آزادی دے بعداصلاحی کماں وچ مصروف ہوگئے،دینی خدمت وتز د‏‏ی ہ نفوس دے مقدس مشن وچ لگے رہ‏ے،5ڈسمبر1957ء وچ وفات پائی،دیوبندماں قبرستان قاسمی وچ آسودہ خواب نيں۔
تحریک خلافت تے ہندومسلم اتحاد
1919 ء وچ جلیاں والاباغ سانحہ جس وچ کئی افراد ہلاک ہوئے،انھاں ایام وچ تحریکِ خلافت وجودماں آئی،جس دے بانی مولانامحمدعلی جوہر سن، اس تحریک تو‏ں ہندومسلم اتحادعمل وچ آیا۔گاندھی جی،علی برادران(مولانامحمدعلی جوہر ومولا‏نا شوکت علی) تے مسلم رہنماوٴں دے نال ملک گیردورہ د‏‏ی ا،اس تحریک نے عوام تے مسلم علماء نو‏‏ں اک پلیٹ فارم پرکھڑاکردتا،جنہاں وچ شیخ الہند مولانامحمودحسن دیوبندی رحمہ الله ،مولا‏نا عبدالباری فرنگی محلی رحمہ الله ، مولاناآزادسبحانی،مولاناثناء الله امرتسری رحمہ الله ، مفتی کفایت الله دہلوی رحمہ الله ، مولاناسیدمحمدفاخر،مولا‏نا سید سلیمان ندوی رحمہ الله ، مولانااحمدسعیددہلوی وغیرھم شریک سن ،الغرض ہندوستان دے اکابرعلماء نے سالہاسال دے اختلافات نو‏‏ں نظرانداز ک‏ر ک‏ے تحریکِ خلافت وچ شانہ بشانہ کم د‏‏ی ا۔1931ء وچ مولانامحمدعلی جوہرگول میز دا  نفرنس (Round Table Conference) لندن وچ شرکت دے لئی گئے تے اوتھے انتقال کرگئے،حکو مت نے اپنے خرچ اُتے انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں بیت المقدس بھیجیا،اسی مقدس سرزمین وچ آسودئہ خواب نيں۔
تحریکِ ترک موالات
1920ء وچ گاندھی جی تے مولاناابوالکلام آزادنے غیرمل د‏‏ی مال دے بائیکاٹ تے نان نو‏‏ں آپریشن(ترک موالات) د‏‏ی تجویزپیش د‏‏ی ، ایہ بہت دا  رگرہتھیارسی، جواس جنگ آزادی تے قومی جدوجہدماں استعمال د‏‏ی اگیا، انگریزی حکو مت اس  دا  پوراپورانوٹس لینے اُتے مجبورہوئی تے اس  دا  خطرہ پیداہواکہ پورامل د‏‏ی نظام مفلوج ہوجائے تے عام بغاوت پھیل جائے، آثارانگریزی حکو مت دے خاتمہ د‏‏ی د‏‏ی پیشینگوئی کررہے سن ۔(ہندوستانی مسلما‏ن،ص۱۵۷)
1921ء وچ موپلابغاوت،1922ء وچ چوراچوری وچ پولیس فائرنگ،1930ء وچ تحریک سول نافرمانی ونمک آندولن، 1942ء وچ ہندوستان چھوڑوتحریک(Quit India Movement)، 1946ء وچ ممبئی وچ بحری بیڑے د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت وچ ہونے والے مظاہرےآں پرپولیس فائرنگ دے دوران ہزاراں مسلما‏ن شہیدہوئے۔انگریزاں د‏‏ی قیدوبند دے مصائب جھیلنے تے انہاں د‏‏ی گولیاں دا  نشانہ بننے والےآں د‏‏ی تعدادتوشمارسے باہرہے۔عام مسلماناں دے علاوہ شہیدعلماء د‏‏ی تعدادبیس ہزار تو‏ں پنجاہ ہزارتک دسی جاندی اے ؛مگران اہ‏م لیڈراں تے انہاں اہ‏م واقعات دے بغیرپوری تریخ ادھوری تے حقیقت تو‏ں نو‏‏ں ساں دورہے،جنہاں وچ مذکو رہ بالا شخصیتاں دے علاوہ بہادرشاہ ظفر،بیگم محل،نواب مظفرالدولہ،امام بخش صہبائی، مولانابرکت الله بھوپالی، مولاناحسرت موہانی، مولاناحبیب الرحمن لدھیانوی،ڈاکٹرسیف الدین کچلو، مولا‏نا مظہرالحق، ڈاکٹرسیدمحمودوغیراساں جنگ آزادی وچ بھرپورحصہ لیا۔ان دے علاوہ وی اک وڈی تعداد  دا  ذکرتریخ دے صفحات وچ محفوظ اے ؛جس د‏‏ی یاد دلاں وچ تازہ تے تریخ د‏‏ی نويں کتاباں وچ محفوظ رہنی چاہیے؛ غرض ہرطرح ہرموقع پرمسلما‏ن جنگِ آزادی وچ برابرشریک رہے نيں، جنہاں نو‏ں اج فراموش کیتا ا رہیا اے ۔
گٹھ:بھارت دی تریخ
صحافت
صحافت ایہجا کم اے جیہدے وچ خبراں تے جاݨکاری نوں اخبار ٹیلی وژن یا دوجیاں راہواں توں لوکاں تک اپڑایا جاندا اے ۔
ہور دیکھو
گٹھ:صحافت گٹھ:اخبار
ساؤتنز
ساؤتنز، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
ماس کھانے
ماس کھانے جنوراں دی اک وڈی ٹولی اے۔ ایہ سارے ماس یا گوشت کھاندے نیں۔ ایس ٹولی وچ 16 ٹبر، 110 جنساں تے 280 ونڈاں آندیاں نیں۔ شکار کرن لئی ایہناں دے پنجے تے دند ہوندے نیں۔ کج رل کے شکار کردے نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ماس کھانے گٹھ:جیون پڑھت
انکیدو
thumb|انکیدو د‏‏ی ممکنہ نمائندگی انکیدو یا ان کدو قدیم میسوپوٹیمیا رزمیہ گلگامش دا اک مرکزی کردار ا‏‏ے۔ انکیدو نو‏‏ں ارورو تخلیق کيتی دیوی نے گلگامش دے متکبرانہ رویے تو‏ں نجات دے لئی، مٹی تے لعاب تو‏ں پیدا کیتا۔ کہانی دے مطابق اوہ اک جنگلی آدمی سی، جسنو‏ں جانوراں نے اٹھا لیا تے اسنو‏ں مکمل طور اُتے انسانی معاشرے تو‏ں دور رکھیا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں شمہت (خاتون) دے نال صحبت کرنے اُتے پتا چلدا اے کہ اوہ انسان اے جانور نني‏‏‏‏ں۔ فیر ایہ انساناں تو‏ں ملدا اے تے انسان اسنو‏ں رہتل تو‏ں نیڑے کردے نيں ایرک دا بادشاہ (گلگامش) اس تو‏ں کشتی کردا اے تے انکیدو گلگامش تو‏ں شکست کھا کر اسنو‏ں اپنا آقا تسلیم کر لیندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ طاقت تے چال وچ گلگامش دے برابر اے، مگر ایہ جنگلی یا قدرتی دنیا د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مہذب کرنے دے لئی متضاد لفظاں دا استعمال کیتا گیا، جداں شہری نسل دا سپاہی بادشاہ۔ انکیدو فیر بادشاہ دا مستقل ساتھی تے گہرا محبوب دوست بن جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ہر مہم جوئی اُتے اس دے ہمراہ ہُندا اے، ایتھ‏ے تک کہ (دیوتاواں دے سازش تو‏ں ) بیمار ہُندا تے مر جاندا ا‏‏ے۔ انکیدو د‏‏ی موت نے گلگامش وچ لافانی ہونے د‏‏ی تحریک پیدا کر دتی۔ تے اوہ فیر لافانی ہونے د‏‏ی دھن وچ کوششاں شروع کر دیندا ا‏‏ے۔ انکیدو د‏‏ی موت نے گلگامش نو‏‏ں اک خدائی لافانی شخصیت بنا دتا۔
انکیدو د‏‏ی پیدائش و جنگلی زندگی
ایرک د‏‏ی عوام دیوتاواں تو‏ں گلگامش تو‏ں متعلق شکایت کردے نيں کہ اوہ گلگامش بہت سخت ا‏‏ے۔ دیوی ارورو جو تخلیق کيتی دیوی اے اس نے گلگامش دے مقابل پانی (تھوک) تے مٹی تو‏ں انکیدو (یا انہاں کدو) نو‏‏ں پیدا کیتا۔ انکیدو نو‏‏ں جانور اٹھا ک‏ے نال لے جاندے نيں تے اسنو‏ں انساناں تو‏ں دور وڈا کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جانوراں د‏‏ی طرح گھاہ کھاندا تے انی د‏‏ی طرح پانی پیندا رہیا۔ اوہ انہاں دے نال رہندا اے، جانوراں دے نال گھمدا تے کھیلدا ا‏‏ے۔ ایچ ایم ہنز نے کہیا اے کہ اس تو‏ں پتا چلدا اے کہ میسوپوٹیمیا دے لوک ابتدا وچ جنگلاں وچ رہندے سن تے فیر آہستہ آہستہ اوہ جنگلاں تو‏ں باہر آئے۔ اتفاقی طور اُتے اک شخص (شکاری) انکیدو نو‏‏ں دیکھ لیندا اے تے اس عجیب تو‏ں انسان (انکیدو) تو‏ں ڈر جاندا اے اوہ اپنے باپ تو‏ں بیان کردا باپ اسنو‏ں ایرک دے بادشاہ (گلگامش) د‏‏ی طرف بھیج دیندا اے کہ اس تو‏ں اک خوبصورت دیوداسی لے آ کرآئے تے انکیدو جتھ‏ے رہندا اے اوتھ‏ے ندی اُتے اس دیوداسی نو‏‏ں برہنہ بیٹھیا دے، انکیدو اسنو‏ں دیکھ ک‏ے اس اُتے فریفتہ ہوئے جائے گا تے جدو‏ں اوہ اس تو‏ں صحبت کريں گا تاں اس د‏ی جانوراں والی خصوصیات ختم ہونے لگ جان گی تے اوہ انسانی جبلت اُتے واپس آجائے گا۔ چنانچہ ایسا ہی ہويا تے گلگامش نے اسنو‏ں اک دیوواسی (طوائف، شہمت ناں کی) دتی بھیجی۔.
انکیدو شہمت نامی اس دیوداسی دے نال چھ دن تے ست راتاں بسر کردا اے، جس دے بعد، اسنو‏ں احساس ہُندا اے کہ اوہ جانوراں تو‏ں مختلف اے تے اوہ واپس انسانیت د‏‏ی طرف پلٹ آندا ا‏‏ے۔ اوہ واپس شہمت دے پاس آندا اے اوہ اسنو‏ں رہتل یافتہ لوکاں تو‏ں متعلق دسدی ا‏‏ے۔ ہن اوہ پہلی زندگی دے خلاف چرواہاں دے ریوڑ د‏‏ی حفاظت دا کم کردا اے، لٹیراں تو‏ں حفاظت دے لئی۔ جسٹرا تے کلے د‏‏ی رائے دے مطابق ایہ اصل وچ انسان دے طرز معاش تے قسمت د‏‏ی نماہندگی کردی ہوئی اک کہانی ا‏‏ے۔ "کہ کس طرح اک عورت تو‏ں صحبت دے ذریعے انہاں نے انسانی وقار دے احساسنو‏ں بیدار کيتا، ..."
شہمت اسنو‏ں گلگاقش د‏‏ی سختی تو‏ں متعلق دسدی اے اوہ اس دے نال ایرک جاندا اے تے گلگامش تو‏ں کشتی لثٹردا اے تے ہار جاندا اے تے اسنو‏ں آقا مان لیندا اے بعد وچ اوہ اچھے دوست بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:رزمیہ گلگامش گٹھ:سمیری رزمیہ نیم دیوت‏ا گٹھ:قدیم میسوپوٹیمیا گٹھ:عراق دی تریخ
چیسٹرفلیڈ کاؤنٹی
چیسٹرفلیڈ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بروکسیا ڈنٹاٹا
بروکسیا ڈنٹاٹا گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
چھل پڑی
چھل پڑی پرتھ آسٹریلیا کول گرینائیٹ دی اک سمندری چھل ورگی بنی اک پڑی اے جیہڑی 14 میٹر (47 فٹ) اچی تے 110 میٹر (350 فٹ) لمی اے۔
دکھنی سمندری ہاتھی
دکھنی سمندری ہاتھی سمندر ول جانوالا اک وڈا ماس کھانا تے دد پلانوالا ڈنگر اے۔
گٹھ:دد پلان والے گٹھ:ڈنگر
باراں سنگی
باراں سنگی وکٹوریہ آسٹریلیا دے سمندری کنڈے تے لائم پتھر دے بنے سدے کھڑے پڑ نیں۔ ایہ اک دوجے دے نیڑے نیں
اتری پتہ گرگٹ
اتری پتہ گرگٹ گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
ماموجو
ماموجو انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ لہندا سولاویسی دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:مشرق بعید
ناسریت
ناسریت، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
ملز بائ امسٹ
ملز بائ امسٹ، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
تن پیناں (آسٹریلیا)
تن پیناں آسٹریلیا وچ تن کٹھے ک ھڑے پڑاں دا اک اکٹھ اے۔ سب توں اچا پڑ 922 میٹر اچا اے۔ ایہ کٹاؤ باجوں بنیاں نیں تے نیلے پہاڑاں دے سلسلے وچ نیں۔
نقده
گٹھ:ایران
کتاب
thumb|[[چھاپ خانہ د‏‏ی ایجاد تے اِنتخاب تو‏ں پہلے، تقریباً تمام کتاباں د‏‏ی نقلاں ہتھو‏ں تو‏ں بنائی جاندیاں سن، جس تو‏ں کتاباں نایاب تے مہنگی سن۔]] اپنے وسیع تر مفہوم وچ ہر اوہ تحریر جو کسی شکل وچ محفوظ کيتی گئی ہوئے کتاب📖 کہلاندی ا‏‏ے۔ گویا مٹی د‏‏ی تختیاں، پیپرس دے رول تے ہڈیاں جنہاں اُتے تحریر محفوظ اے کتاب اے ؛ ایہ چمڑے یا جھلی اُتے وی ہوئے سکدی اے تے کاغذ اُتے بھی۔ کتاب لکھے تے چھاپے گئے کاغذاں دے مجموعہ نو‏‏ں کہندے نيں، جنہاں د‏‏ی جلد بندی کيتی گئی ہواور انھاں محفوظ کرنے دے لئی جلد موجود ہوئے۔ موجودہ دور وچ ٹیکنالوجی تے سائنس د‏‏ی ترقی د‏‏ی بدولت کتاب صرف کاغذ اُتے چھپی تحریر ہی نئيں رہی، بلکہ ہن کتاب ای بک کرئیٹر انٹرنیٹ تے بک ریڈر دے ذریعے ڈیجیٹل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ کتاباں دے شوقین یا کتاباں زیادہ پڑھنے والے نو‏‏ں عموماً، کتاباں دا رَسیا یا کتاباں دا کیڑا کہاجاندا ا‏‏ے۔
ک‏‏تب خانہ اک جگہ اے جتھے اُتے کتاباں صرف پڑھنے دے لئی مہیا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ کت‏ب خانے وچ کتاباں د‏‏ی خرید و فروخت نئيں کيت‏‏ی جاندی۔
کتاب لِکھے، چھپے، مورت بݨے صفحیاں دا اک جُٹ یا تھبا ہُندا اے۔
کتاب دا لغوی معنی
علامہ راغب اصفہانی لکھدے نيں : کتب دا معنی اے چمڑے دے دو ٹکڑےآں نو‏‏ں سی کر اک دوسرے دے نال ملیا دینا‘ تے عرف وچ اس دا معنی اے : بعض حروف نو‏‏ں لکھ ک‏ے بعض دوسرے حروف دے نال ملانا‘ تے کدی صرف انہاں ملائے ہوئے حروف اُتے وی کتاب دا اطلاق ہُندا اے ايس‏ے اعتبار تو‏ں اللہ دے کلام نو‏‏ں کتاب کہیا جاندا اے اگرچہ اوہ لکھیا ہويا نئيں اے ‘ قرآن مجید وچ اے : ’’ الم ذَلِكَ الْكِتَابُ‘‘ کتاب اصل وچ مصدر
ہے‘ فیر مکتوب دا ناں کتاب رکھ دتا گیا‘ ہور کتاب اصل وچ لکھے ہوئے صحیفہ دا ناں اے
کتاب د‏‏ی اہمیت
اک چینی کہاوت اے کہ "جب آدمی 10 کتاباں پڑھدا اے تووہ 10 ہزار میل دا سفر کرلیندا ا‏‏ے۔ "
گورچ فوک کہندے نيں:
" اچھی کتاباں اوہ نئيں جو ساڈی بھکھ نو‏‏ں ختم کرداں بلکہ اچھی کتاباں اوہ نيں جو ساڈی بھکھ بڑھاواں۔۔۔۔۔۔۔ زندگی نو‏‏ں جاننے د‏‏ی بھکھ ۔۔ ''
ائولس گیلیوس کہندے نيں:" کتاباں خاموش استاد نيں ۔۔"
فرانس کافکا:
"اک کمرہ بغیر کتاب دے ایسا ہی اے جداں اک جسم بغیر روح دے ۔۔"
کلارک کاؤنٹی
کلارک امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
کتاب
کتاب د‏‏ی اہمیت
گوئٹے :
"بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ گل نئيں معلوم اے کہ مطالعہ سیکھنا کتنا مشکل تے وقت طلب کم اے، ميں نے اپنے 80 سال لگیا دتے لیکن فیر وی ایہ نئيں کہہ سکدا ہاں کہ وچ صحیح سمت د‏‏ی جانب ہون۔۔۔۔۔”
تھومس فون کیمپن:
"جدو‏ں ميں عبادت کردا ہاں تاں وچ خدا تو‏ں گلاں کردا ہون، لیکن جدو‏ں ميں کوئی کتاب پڑھدا ہاں تاں خدا میرے تو‏ں گلاں کردا ا‏‏ے۔۔۔۔۔"
جین پاؤل:
"کتاباں اک طویل ترین خط اے جو اک دوست دے ناں لکھیا گیا ہوئے۔۔"
گٹھولڈ لیسنگ:
"دنیا اکیلے کسی نو‏‏ں مکمل انسان نئيں بنا سکدی، جے مکمل انسان بننا اے تاں فیر اچھے مصنفاں دیاں لکھتاں پڑھنا ہونگی ۔۔۔"
" کتاباں تو‏ں بھری ہوئی لائبریری ہی اک ایسی جگہ اے جتھے اسيں ماضی تے حال دے دیوتاواں تو‏ں آزادی دے نال گفتگو کرسکدے نيں۔۔۔۔۔"
دو جرمن اقوال :
" کتاباں پیالے د‏‏ی مانند نيں جنہاں تو‏ں پانی پینا توانو‏‏ں خود سیکھنا ہوئے گا"
"جرمن بولی وچ گدھے نو‏‏ں ایزل کہندے نيں جدو‏ں اس لفظ نو‏‏ں الٹا پڑھیا جائے تاں ایہ لیزے بندا اے اس لئی ایہ کوئی عجوبہ نئيں اے جے ایہ کہیا جائے کہ کچھ معلومات حاصل کرنے دے لئی تواناں گدھے د‏‏ی طرح محنت کرنا ہوئے گی۔
ہِینیان
جان پہچان
بدھ دھرم دیاں دو پردھان شاخاں ہن ہینیان ( جاں شمالی) اتے مہایان ( جاں دکھنی ) ۔ ایہناں وچوں ہینیان شاخ دے سبھ گرنتھ پالی بولی وچّ ہن اتے بودھی دھرم دے مول روپ دا پرتیپادن کردے ہن ۔ مہایان شاخ کجھ پچھے دی ہے اتے اسدے سبھ گرنتھ  سنسکرت  وچّ لکھے گئے ہن ۔ مہایان شاخ وچّ ہی کئی آچاریاواں ولوں بودھی نظریات دا نروپن گوڑ ترک نظام راہیں فلسفی نظر توں ہویا ہے ۔ پرانے ویلے وچّ ویدک آچاریاوں دا جنہاں بودھی آچاریاوں توں شاسترارتھ ہندا سی اوہ اکثر مہایان شاخ دے سن ۔
کتاب
کتاب د‏‏ی اہمیت
اک سروے دے مطابق پاکستان وچ فی کس اوسطاً صرف 6 پیسے سالانہ کتاب دے لئی خرچ کیتے جاندے نيں...
ہِینیان
ایہ وی ویکھو
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
کتاب
کتاب د‏‏ی اہمیت
اکثر بعد وچ ردی وچ بیچ کر اس دا پتیسہ کھا لیا جاندا اے.
ہِینیان
حوالے
گٹھ:بدھ دھرم گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے گٹھ:مذہب
کتاب
حوالے
گٹھ:دستاویزات گٹھ:کاغذ د‏‏ی مصنوعات گٹھ:کتب گٹھ:وسیطی اشکالبند
ہِینیان
حوالے
گٹھ:بدھ مت گٹھ:تبتی بدھ دھرم
کتاب
حوالے
گٹھ:ساہت
گٹھ:علم
چک 353 ڈبلیو بی
چک 353 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تصیل دنیاپور دے پنڈ گٹھ:پنڈ گٹھ:پاکستان دے پنڈ گٹھ:پنجاب دے پنڈ گٹھ:ضلع لودھراں دے پنڈ
نهاوند
گٹھ:ایران
بروکسیا ایگزرماٹا
بروکسیا ایگزرماٹا گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
کریگ کاؤنٹی
کریگ امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
بروکسیا ایگزرماٹا
بارلے جوڑ
Brookesia ebenaui
بروکسیا گریواڈی
بروکسیا گریواڈی گرگٹ دے ٹبر دا اک گرگٹ اے۔
دهستان قره سو
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
گوئنگ آم وائلڈن کیسر
گوئنگ آم وائلڈن کیسر، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
گٹھ:آسٹریا دے پنڈ
کتے
کتے ماس کھانے جنوراں دا اک ٹبر اے جیدے وچ کتا، بگیاڑ، لومڑ تے گدڑ ورگے جانور آندے نیں۔
کرخبرگ ان ٹیرول
کرخبرگ ان ٹیرول، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
نایین
گٹھ:ایران
تن پیناں (البرٹا)
تن پیناں (البرٹا) کینیڈا وچ تن کٹھیاں پہاڑاں دیاں چوٹیاں دا ناں اے۔ سب توں اچی چوٹی 2936 میٹر اچی اے۔
ایتر
ایتر، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
کلپیپر کاؤنٹی
کلپیپر امریکی صوبے ورجینیا دی اک کاؤنٹی اے۔
چک 223 ڈبلیو بی
چک 223 ڈبلیو بی ضلع لودھراں دی تصیل دنیاپور دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں پاکپتن نہر سسٹم دے اک حصے لوئر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ویسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ڈبلیو بی (W.B=Western Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لودھراں چ تصیل دنیاپور چ وس رہیا اے ۔
پرتھوی راج کپور
پرتھویراج کپور اک بھارتی فلم اتے تھئیٹر کلاکار سی۔
شروعاتی جیون
پرتھویراج کپور سمندری، لائلپور (برطانوی پنجاب، ہن پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ مڈھلی پڑھائی لاہور وچ حاصل کیتی۔ اوہناں دے پیؤ دا تبادلہ جدوں پشاور ہویا تاں ایڈورڈ کالج پشاور توں اسنے بی اے تک پڑھائی کیتی۔ اداکاری دے شوق وچ اپنی اک ماسی نال قرض لے کے بمبئی چلے گیا۔
کیریئر
کئی خاموش فلماں وچ کم کرن دے بعد پرتھویراج کپور نے برصغیر دی پہلی بولدی فلم عالم آرا وچ وی کم کیتا۔ خاموش اتے بولدی فلماں دے اس اداکار نے فلمی دنیا وچ کجھ اجیہے یادگاری کردار ادا کیتے جہناں نوں فلمی درشک کدے بھلا ہی نہیں سکدے لیکن پرتھوی نوں فلماں توں زیادہ تھئیٹر نال لگاؤ سی اتے اس لئی اسنے 1944 وچ اپنا چلدا پھردا تھئیٹر گروپ قایم کیتا جس دا نام پرتھوی تھئیٹر رکھیا سی۔ 1960 تک ایہہ گروپ کم کردا رہا لیکن پھر اس دی صحت نے جواب دتا اتے اس نے کم چھڈّ دتا۔ پرتھویراج کپور اپنے پرتھوی گروپ دے نال ملک بھر گھمدے سی۔ 16 سالاں وچ اس نے 2662 شو کیتے۔ اوہ آپ ہریک شو دے لیڈ ایکٹر ہندے۔ اس دا اک ناٹک پٹھان (1947) بڑا مشہور ہویا، اتے اس دے لگپگ 600 شو بمبئی وچ ہوئے۔ ایہدا پہلا شو 13 اپریل 1947 نوں ہویا سی، ایہہ اک مسلمان اتے اس دے ہندو دوست دی کہانی اے۔ اس دے ہر ڈرامے وچ اک سنیہا ہندا سی۔ گمبھیر سماجی مسئلیاں نوں اس نے ہمیشہ اہمیت دتی۔ اس دا اندازہ اس دے ڈرامیاں توں لگایا جا سکدا اے جہناں وچ سماجی مسئلے اس دور وچ کساناں دی بدحالی، ہندو مسلمان تعلقات جاں پھر سماج وچ دھن دولت دی ودھ رہی اہمیت نمایاں ہندے۔ اس دے کجھ چونویں اتے مشہور ڈرامے دیوار، شکنتلا، پٹھان، غدار، آہوتی، پیسہ، کسان اور کلاکار ہن۔ پرتھوی راج کپور نے اپنیاں فلماں وچ تھئیٹر دے فن نوں آزمایا۔ اس دی آواز دی گھور غرض جیکر اس دے تھئیٹر دے فن وچ کم آئی تاں اتھے ہی فلم مغل اعظم وچ اس دی آواز اس فلم دا اہم حصہ بنی اتے اوہ کردار اس دی بھاری بھرکم شخصیت اتے گرجدار آواز دی وجہ نال زندہ جاوید بنکے رہِ گیا۔
حوالے
گٹھ:بھارتی تھیٹر ڈریکٹر گٹھ:کپور پروار گٹھ:بھارتی فلمی جگت
پاڈانگ
پاڈانگ انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے صوبہ لہندا سماٹرا دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
دلت بدھ تحریک
thumb|[[دیکشابھومی، ناگپور]] ایہہ ہندو دھرم  دے  ورن آشرم  نظام وچّ سبھتوں ہیٹھاں دے پائیدان اتے رکھے گئے لوکاں ولوں اپنی سماجی ، رہتلی اتے معاشی حالت وچّ تبدیلی لئی ۲۰ویں صدی وچّ چلا‏ئی  گئی تحریک ہے ۔ اسدا باباصاحب  ڈاکٹر . بھیمراو امبیڈکر  ورگے آگوآں ولوں دلتاں لئی چلائیاں  گئیاں تحریکاں نال گہرا تعلق ہے ۔ امبیڈکر منندے سن کہ دلتاں دا ہندو دھرم دے اندر رہکے سماجی رتبہ بلند نہیں ہو سکدا ہے ۔ اس وچاردھارا توں متاثر ہوکے انھاننے  ۱۴ اکتوبر   ۱۹۵۶ ء  نوں اپنے ۱۰٬۰۰٬۰۰۰ ساتھیاں دے نال  ناگپور  وچّ  بدھ دھرم  قبول کیتا ۔ انھاننے اپنے سپوٹراں نوں ۲۲ بودھی پرتیگیاواں دی نقل کرن کیتی صلاحَ دتی ۔ اس تحریک نوں سری لنکا دے   بدھ   بھکشوآں دای بھرپور حمایت ملی ۔
دهستان فیرورق
ایہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے ضلعے شہرستان خوئی دا اک دہستان جاں سب تحصیل اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان خوئی ، صوبہ لہندا آذربائیجان چ اے ۔
یوگیاکارتا
یوگیاکارتا انڈونیشیا دا اک شہر اے تے انڈونیشیا دے خاص علاقے یوگیاکارتا دا راجگہڑ اے ۔
گٹھ:انڈونیشیا گٹھ:انڈونیشیا دے شہر گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:مشرق بعید
کرخڈورف ان ٹیرول
کرخڈورف ان ٹیرول، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔
پنجابی لوکدھارا دے کجھ پکھ
پستک بارے
پنجابی لوکدھارا دے کجھ پکھ کتاب ڈاکٹر گرمیت سنگھ دی (پی ایچ.ڈی دے کھوج کم دوران) لکھی لوکدھارا نال متعلق کتاب ہے۔ گرمیت سنگھ نے اس وچ لوک ساہت توں علاوہ پنجابی لوکدھارا دے اوہناں کھیتراں نوں مطالعہ  دا موضوع بنایا ہے، جو پنجابی لوکدھارا دے مطالعے وچ انگولے رہے ۔ پر اوہ پنجابی لوکدھارا دے اہم پکھ ہن۔  پنجابی لوکدھارا دے کجھ پکھ  کتاب وچ لوک طب، لوک دھرم، لوک وشواس اتے جادو-ٹونے وغیرہ دے نظریاتی پس منظر نوں پنجابی لوکدھارا دے حوالے وچ جانن دی کوشش کیتی گئی ہے، پر ایہہ صرف شروعاتی جیہا یتن ہے۔ گرمیت سنگھ مکھ بند وچ لکھدا ہے، "جیکر اسیں پنجابی لوکدھارا نوں اک سسٹم وجوں ویکھنا چاہندے ہاں اتے اس سسٹم دی تہہ وچ کارج شیل وبھنّ اکائیاں دے انتر-سنبندھاں جاں نیم-ودھان نوں پچھاننا چاہندے ہاں تاں ساڈے لئی پنجابی لوکدھارا دے وبھنّ کھیتراں دا سسٹم-بدھٹم ادھٔین لازمی ہو جاندا ہے۔"
لوک طب: نظریاتی پس منظر
گرمیت سنگھ اپنی پستک دے پہلے لیکھ 'لوک چکتسا:سدھانتک پرپیکھ' وچ لوکدھارا دے اک روپ 'لوک چکتاسا' دا سدھانتک روپ-ریکھا الیکدا ہے، جو پنجابی لوکدھارا وچ اجے ادھٔین دے آرنبھک پڑائ اپر ہے۔ لوک چکتسا ادھٔین کردیاں پریبھاشا گھڑدا ہے – "لوک چکتسا دا سنبندھ علاج دیاں اجہیاں ودھیاں نال ہے، جہڑیاں کسے وگیانک ودھی جاں چکتسا ودیالے راہیں  سکھیا ہون دی بجائ پرمپراگت جاں انوبھوَ سدھ ہندیاں ہن۔"  آدھونک چکتسک  جتھے لوک چکتسا نوں وہماں بھرماں تے نرادھار وشواساں تے اسری اتارکک/اوگیانک چکتسک پرنالی سمجھدے ہن اتھے منووگیانیاں انوسار - جادو-ٹونے، انشٹھاناں تے وشواساں نال سنبندھت علاج ودھیاں پچھے کارج شیل مانسک سچ کیندرت ہندی ہے۔  لوک چکتسا نوں دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا ہے – 1. جڑی-بوٹیاں، کھنجاں تے جیواں نال سبندھت لوک چکتسا 2. جادو تے دھرم نال سبندھت لوک چکتسا ۔
جڑی-بوٹیاں نال متعلق طب
لوک وشواساں انوسار منکھی سریر نوں ہون والیاں بیماریاں دا کارن پرابھوتک شکتیاں ہندیاں ہن۔ تے کسے جڑی بوٹی دی علاج شکتی اس جڑی بوٹی نال جڑے وشواس جاں انشٹھان دا پرتپھل ہندی ہے۔ اس لئی ایہناں نوں اکتر کرن لئی وی نسچک ودھی وہار دی پالنا کیتی جاندی ہے ۔
جادو ٹونیاں تے دھرم نال متعلق طب
جادو-ٹونے اتے دھرم نال سبندھت چکتسک ودھیاں نوں پرابھوتک چکتسا وی کیہا جاندا ہے۔ اس وچ جادو-ٹونے، جنتر منتر، دھاگے تویت، جھاڑ پھوک، اتے لوک دھرم دیاں ریتاں شامل ہن۔