cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
واقعہ افک
ازواج انبیا
تمام انبیا د‏‏ی بیویاں پاکدامن ہُندیاں نيں کدی انہاں دا دامن اس گناہ د‏‏ی آلودگی تو‏ں داغدار نئيں ہوئے سکدا۔ اوہ کافر ہوسکدیاں نيں جداں نوح تے لوط د‏‏ی بیویاں سن۔ کیونجے کفر لوکاں نو‏‏ں کدی نبی تو‏ں متنفر نئيں کر سکدا مگر انہاں دا دامن عفت اس معاشرتی عیب تو‏ں عیب دار نئيں ہوئے سکدا، کیونجے ایہ گل شان نبو ت دے سراسر منافی اے کہ انہاں دے گھر کوئی فاحشہ عورت ہوئے تے اوہ اسنو‏ں برداشت کرن، کیونجے ایہ لوکاں نو‏‏ں نبی تو‏ں متنفر کردی اے، چنانچہ ابن عباس تو‏ں مروی اے کہ مازنت امراۃ نبی قط۔ کدی کسی نبی د‏‏ی بیوی نے بدکاری نئيں کيت‏‏ی۔ (مجمع البیان) لہٰذا نبی دا ہر اس عیب تو‏ں منزہ ہونا ضروری اے جو اس تو‏ں لوکاں د‏‏ی نفرت دا باعث ہويا۔ جے شیعان علی نو‏‏ں اس ام المومنین تو‏ں کوئی اصولی اختلاف اے تاں اوہ بغض علی تے انہاں نال جنگ کرنے تے بے قصور مسلماناں نو‏‏ں قتل کرانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ورنہ کوئی شیعہ مسلما‏ن کسی حالت وچ وی چہ جائیکہ اس قرآنی برأت دے بعد پیغمبر اسلام (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی زوجہ محترمہ دے بارے وچ اس قسم دے گھٹیا الزام تے اتہام د‏‏ی سچائی دا تصور وی نئيں کر سکدا۔
طلاق دا مشورہ
بعض لوک بیان کردے نيں کہ پیغمبر اسلام (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اس معاملہ وچ علی تو‏ں مشورہ کيتا سی کہ انہاں نو‏ں کيتا کرنا چاہیے۔ تاں انہاں نے ام المومنین نو‏‏ں طلاق دینے دا مشورہ دتا سی۔ اے معاذ اللہ ! ایہ ہوائی کسی دشمن نے اڑائی ہوئے گی ایہ روایات بوجوہ ناقابل اعتماد ا‏‏ے۔ ہاں البتہ اس دے برعکس برادران اسلامی دے مفسر جناب اسماعیل حقی نے اپنی تفسیر روح البیان وچ ایہ روایت لکھی اے کہ جدو‏ں حضرت پیغمبر اسلام (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اس سلسلہ وچ علی (علیہ السلام) تو‏ں مشورہ کيتا تاں آپ نے کہیا کہ جدو‏ں آپ ؐ دا جوندا نجاست تو‏ں پاک اے تاں آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی زوجہ کس طرح اس نجاست تو‏ں آلودہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ اس اُتے آنحضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) خوش ہوئے گئے۔ ( روح البیان)
پھنگھ
پھنگھ کسے پنچھی دے پِنڈے دا باہرلا بھیس ہُندا اے جیہڑا اوہنوں گرمی سردی توں بچاوندا تے اُڑن وچ مدد دیندا اے تے ایہدے نال پنچھی بوہتا سروپ لگدا اے۔
ایلفریڈ جیلینک
ایلفریڈ جیلینک اک ادبی تے 2004 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلی اے۔
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
ڈالی سٹی
ڈالی سٹی امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
الربع الخالی
باہرلے جوڑ
گٹھ:روہی
گٹھ:جزیرہ نما عرب گٹھ:سعودی عرب گٹھ:سعودی عرب دے صحرا گٹھ:سلطنت عمان دے صحرا گٹھ:صحرا گٹھ:الشرقيہ علاقہ گٹھ:متحدہ عرب امارات دے صحرا گٹھ:نجد گٹھ:يمن دے صحرا
ٹوبھا ٹیک سنگھ (افسانا)
ٹوبھا ٹیک سنگھ سعادت حسن منٹو دا لکھیا ہویا اک افسانا اے۔ ایس افسانے وچ لکھاری نے پنجاب دی ونڈ دے دکھ تے اوہدے لوکاں تے دکھ بھرے اثرات دا دکھالا کیتا۔ ایہ افسانہ 1955 وچ چھاپیا گیا۔
پلاٹ
ایس افسانے 1947 وچ پنجاب دی ونڈ توں دو تِن ورہیاں بعد دا تناظر پیش کیتا جد پاکستان تے بھارت دیاں حکومتاں نے دوواں دیساں دے پاگل خانیاں وچ موجود پاگلاں دے مذہب دی بنیاد تے تبادلے دا فیصلہ کیتا۔ ایہ کہاݨی لہور پاگل خانے وچ رہݨ والے اک پاگل سکھ بشن سنگھ دے دوالے گھمدی اے۔ جیہدا تعلق ٹوبہ ٹیک سنگھ نال اے۔ بشن سنگھ نوں بھارت بھیجݨ واسطے بھارتی اہلکاراں دے حوالے کردتا جاندا اے پر بشن سنگھ بھارت جاݨ توں انکار کردیندا اے کیوں کہ اوہدا شہر ٹوبہ ٹیک سنگھ پاکستان وچ ہُندا اے۔ سپاہی بشن سنگھ نوں کِھچ کے بھارت ول لے کے جاندے نیں پر بشن سنگھ دوواں دیساں سے وچکار لگی باڑ دی تار نوں پھڑ کے اوس تھاں تے جم جاندا اے جیہڑا نہ پاکستان دا حصہ اے تے نہ بھارت دا۔ اوہ اکو جملہ کہندا رہندا اُپڑ دی گُڑ گُڑ دی انیکس دی بے دھیاناں دی مونگ دی دال آف دی پاکستان اینڈ ہندوستان آف دی دُر فِٹے مونھ ایس افسانے تے پاکستان تے بھارت وچ ڈرامے وی بݨائے گئے نیں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجابی ادب
فیلٹ
فیلٹ (انگریزی:Felt) جنوں نمدہ وی آکھیا جاندا اے ، اک ٹیکسٹائیل سامان اے جو میٹنگ، کنڈیسنگ اتے فائیبرس نوں اکٹھا کرکے تیار کیتی جاندی اے۔ فیلٹ قدرتی فائبر جویں کہ اُنّ، جاں سنتھیٹک فائیبر جویں کہ پیٹرولیئم-ادھارت ایکریلک جاں ایسیریلونائیٹرائل جاں لکڑ دے مجھّ-مشتمل ریئن توں بنایا جا سکدا اے۔ ملائے گئے فائیبر وی عامَ ہندے ہن۔ ایہہ کمپنرتکنیک ، وٹّ پرتھگنیاسک اتے دھونشمک ہندا اے ۔ اسدی ورتوں ریل اتے جہاز دی چھت بناؤن، شیشے اتے سنگمرمر دیاں شیواں دی پیکنگ، دھاتاں اتے پالش کرن،ہیٹ اتے کوٹ وچ ہندی اے ۔ ورتوں مطابق اسدی بنائی وچ انتر ہو سکدا اے ۔
حوالے
گٹھ:بلڈنگ سامان گٹھ:جانوراں دے والاں دے استعمال گٹھ:کپڑا
بخش جغین
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
دہگلان
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کردستان دے شہرستان دہگلان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کراچی دیاں شخصیتاں دی لسٹ
ایہ کراچی، پاکستان د‏‏یاں قابل ذکر شخصیتاں د‏‏ی لسٹ اے:
حوالے
* کراچی شخصیتاں
چک 75 پندراں ایل
چک 75 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
سبحانی بایونس
سبحانی بایونس اک پاکستانی اداکار سی۔ اوہناں نے اداکاری سٹیج ڈرامیاں توں شروع کیتی تے نال نال ریڈیو پاکستان وچ وی کم کردے رہے۔ اوہناں نے چار درویش، مرزا غالب بند روڈ، خدا کی بستی، سسی پنوں، تنہائیاں تے تعلیمِ بالغاں ورگے مشہور ڈرامیاں وچ کَم کیتا۔ اوہناں دا آخری ڈراما 'باادب باملاحظہ ہوشیار' سی۔
گٹھ:پاکستانی اداکار
صوفیا گارڈنز (کرکٹ گراؤنڈ)
صوفیا گارڈنز (Sophia Gardens) کارڈف، ویلز وچ اک کرکٹ گراؤنڈ اے۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:1967 وچ پایہ تکمیل کھیل مقامات گٹھ:ویلز وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان گٹھ:کرکٹ گٹھ:کرکٹ میدان
کلوگا اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے کلوگا اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا  راجگڑھ کلوگا شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
Kaluga Oblast
سمندری جہاز ہیری ایس ٹرومین
سمندری جہاز ہیری ایس ٹرومین امریکی سمندری فوج دا سپر ایئرکرافٹ کیریئر اے، اے اک تیردا ہوائی اڈا اے جیدے توں 90 جعاز لڑ سکدے نیں۔ اینوں ٹورن لئی ایدے چ 2 ایٹمی ریایکٹر لگے ہوۓ نیں۔ امریکہ دے 33ویں صدر ہیری ٹرومین اتے اس جہاز دا ناں رکھیا گیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی فوج
ٹیمکولا
ٹیمکولا امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
سروآباد
ایہہ ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ کردستان دے شہرستان سروآباد دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ کردستان گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
غلام حسین ذوالفقار
پروفیسر ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار (پیدائش: 15 اگست، 1924ء - وفات: 13 جون، 2007ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز محقق، نقاد، مؤرخ، ماہرِ اقبالیات، ماہرِ تعلیم تے پنجاب یونیورسٹی وچ شعبۂ اردو دے صدر سن ۔
حالات زندگی
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار 15 اگست، 1924ء نو‏‏ں بٹالہ، ضلع گرداسپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے میٹرک دا امتحان مسلم ہائی اسکول بٹالہ تو‏ں 1941ء وچ فرسٹ ڈویژن وچ پاس کیتا۔ ایف اے د‏‏ی تعلیم دے لئی ایم اے او کالج امرتسر وچ داخلہ لیا جتھ‏ے پرنسپل ڈاکٹر ایم ڈی تاثیر تے استاداں وچ فیض احمد فیض، کرامت حسن جعفری تے عظیم الدین احمد تے مہر ادریس شامل سن ۔ کالج دے ابتدائی چہند مہینےآں وچ ہی مالی مشکلات دے سبب تعلیم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے محکمہ ریلوے د‏‏ی ملازمت اختیار کرنے پئی۔ انہاں نے اس دوران مسلم لیگ نیشنل گارڈز نال تعلق قائم ک‏ر ليا۔ تقسیم ہند دے بعد جدو‏ں فسادات شروع ہوئے گئے تاں 27 اگست، 1947ء وچ اوہ خاندان دے نال ہجرت ک‏ر ک‏ے لاہور آ گئے تے لاہور وچ اپنی تعلیم نو‏‏ں جاری رکھیا۔ پہلے ادیب فاضل دا امتحان پاس کیتا تے فیر بی اے کیتا۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو) تے بعد وچ ڈاکٹر سید محمد عبداللہ د‏‏ی نگرانی وچ اُردو شاعری دا سیاسی تے سماجی پسِ منظر دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اوہ طویل عرصے تک تدریس دے شعبے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ پنجاب یونیورسٹی وچ صدر شعبۂ اردو دے عہدے تے استنبول یونیورسٹی وچ اردو چئیر اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ بزمِ اقبال لاہور دے ناظم وی رہے ا ور اپنی وفات تک اس دے سہ ماہی مجلے اقبال دے مدیر وی ا‏‏ے۔
ادبی خدمات
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار ماہرِ اقبالیات، مؤرخ، نقاد، غالب شناس تے محقق نيں۔ اقبالیات دے حوالے تو‏ں انہاں دا کم سند تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ محاسن خطوط غالب، شاہ حاتم : حالات و کلام، جگر لخت لخت (خود نوشت سوانح عمری)، مولا‏نا ظفر علی خاں - حیات، خدمات و آثار، اُردو شاعری دا سیاسی تے سماجی پسِ منظر، گاندھی : لسان العصر د‏‏ی نظر وچ ، قومی بولی دے بارے وچ اہ‏م دستاویزات، سرگزشتِ اقبال: اک محاکمہ، اقبال دا ذہنی و فکری ارتقا، اعلامِ خطباتِ اقبال، بیادِ اقبال، سرگزشتِ اقبال: اک محاکمہ تے اقبال- اک مطالعہ  دے ناں سر لسٹ نيں۔
وفات
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار 13 جون، 2007ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے تے پنجاب یونیورسٹی نیو کیمپس دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔ ۔
حوالے
گٹھ:1924 دے جم گٹھ:2007 دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو سوانح نگار گٹھ:اردو محققاں گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:پاکستانی مورخین گٹھ:لاہور دے مصنفاں گٹھ:ماہرین اقبالیات
بابا گرو نانک دے چار سفر
بابا گرو نانک دے چار سفر جاں چار اُداسیاں بابا گرو نانک دے چار سمتاں وچ چار سفراں نوں آکھدے نیں ۔
مڈھلا حال
1526–1554 بِکرمی:
اداسیاں توں اتھے سکھ سنکیتاولی دے مطابق، مطلب اے بابا گرو نانک دے دیش-ودیش دے سفر اتھوا سفر۔ بابا گرو نانک  دا دنیاداری ولوں کجھ ویلے واسطے اداس اتھوا سنیاس دھارن کرکے موہ-جال وچ جکڑے ہوئے سنساری بندیاں دی بنیاد واسطے نوَ کھنڈ میدنی دا چکر لگاؤنا ہی اوہناں دیاں اداسیاں کہہ لؤ جاں سفر اکو ہی گل اے۔ جم ساکھی سری گرو نانک دیوَ جی وچ گرو صاحب دیاں اس تعلق وچ چار اداسیاں مشہور ہن۔
جویں کوئی دور-اندیش تے سمجھ-سوجھ والا انسان کسے مہم اتے دور-نیڑے جان لئی ترن توں پہلاں اپنی اچھی خاصی تیاری کرن لگ پیندا اے، اسے طرحاں بابا گرو نانک نے وی، جو سچ دے راہ توں بھلے-بھٹکے تے کھجل-خوار ہو رہے لوکاں دی بنیاد واسطے ادور پرکھ دے حکم مطابق سمت 1526 توں 1554 بِکرمی: تک لگپگ 28 سال، جے ایہناں وچوں اوہناں دے بال-وریس دے 14 سال کڈھ لئے جان تاں پورے 14 سال اسے تیاری وچ ہی لگا دتے سن۔ بچپن وچ ہی جدوں اوہ مساں 7 سال دے سن، پاٹھشالا وچ داخل ہو کے پہلاں گوپال پاندھے نوں اپدیش، پھر 9 سال دی عمرے مکتب وچ جا کے مولوی قطب الدین نوں اپدیش، اس توں بعد جننجو پاؤن والے پنڈت ہردیال تے نبض دیکھ کے روگ پچھانن والے نگر تلونڈی دے وید نوں اپدیش، سچا سودا وہاجھن دے دوران پیؤ نوں اپدیش، گٔوآں-مجھاں چاردیاں اجڑیا ہویا کھیت وکھاؤن ویلے تلونڈی دے رئیس رائے بلار تے کھیت والے جٹّ نوں اپدیش، پھر تلونڈیؤں سلطان پور (لودھی) پہنچ کے نواب دولت خان سمیت، اس دے قاضی تے مولوی نوں اپدیش، اس توں بعد چھیتی ہی ویئیں داخلہ کرن پچھوں 'نہ کو ہندو نہ مسلمان' دا نعرہ لگا کے مذہباں دی کھچوتان دے کارن آپس وچ لڑدے-جھگڑدے ملاں-ملانیاں تے پنڈتاں-پاندھیاں نوں اپدیش، گل کی، اس طرحاں گرو صاحب اپنے مڈھلے جیون وچ، جویں کہ اوہناں دی جم ساکھی دے مڈھلے صفیاں توں پتہ لگدا اے، ہر تھاویں تے ہر پاسے اپدیش ہی اپدیش دندے ہوئے نظر آؤندے ہن۔
اوہناں دا ایہہ ربی اپدیش صرف اپنے گھر-باہر دے علاقے دے سجناں-سنیہیاں، بھائی-بندھپاں، ساکاں-سبندھیاں، نکٹورتی اہلکاراں، ستسنگیاں جاں اشرافیہ طبقے تک ہی محدود نہیں رہا، سگوں ہولی-ہولی، جدوں اوہ تلونڈی چھڈّ کے سلطان پور پجے تاں سارے کائنات وچ پسرن لگ گیا تے ساری دنیا اوہناں دے اس اپدیش دے گھیرے وچ آؤن لئی اتاولی ہون لگ پئی۔ گرو صاحب اس دوران ماں-پیؤ ولوں زور دین اُتے دنیاداری دے بندھناں وچ جکڑے جان لئی بٹالے مولے چونے دے گھر ویااے وی گئے تے اوہناں دے گھر ماتا سلکھنی جی دی ککھوں دو لڑکے-سری چند اتے لکھمی داس وی پیدا ہو گئے۔ گھر دا گزارا تورن لئی اوہناں نے سلطان پور رہِ کے نواب دولت خان دے مودیخانے دا کم وی بڑی ذمہ واری نال نبھایا پر اوہ اس طرحاں چگردے اچھا خاصہ موہ-جال دے باو جود گرہستھا آشرم دے ایہناں دنیاوی بندھناں وچ اکے ہی نہ پھسے تے تد ہی پتہ لگا جد اوہ سنسارک موہ دی ایہہ بوجھل پنڈ اپنے موڈھیاں توں اک پاسے الار کے اتی مٹھی سنگیتک دھنی وچ 'دھنّ نرنکار، دھنّ نرنکار' جپدے ہوئے اداسین برتی دھارن کرکے سلتانپروں نکل ترے۔ اس ویلے صرف بھائی مردانہ ربابی اوہناں دے نال سی تے ہور سنگی-ساتھی کوئی نہیں سی۔
بھاری کری تپسیا
سمت 1554 بِکرمی:
بابا گرو نانک دیو جی اس طرحاں سلتانپروں چل کے اپنی جنم-زمین تلونڈی تھیں ہندے ہوئے سیدپور (ایمن آباد) بھائی لالو باڈھی دے کول پہنچے۔ بھائی لالو پہلاں ہی گرو جی دا بڑا اچھا عقیدت مند بن چکا سی۔ اتھے گرو صاحب نے روڑاں دا آسن لگا کے جویں کہ بھائی گرداس نے واراں علم رتناولی دی پہلی وار وچ لکھیا اے، 'بھاری کری تپسیا۔.۔'، 'روڑاں دی گرو کری وچھائی'-بڑی کٹھن تپسیا کیتی تے اپنے سریر نوں چنگی طرحاں سادھیا تاں کہ مستقبل وچ آؤن والیاں بھکھ، تریہ، گرمی، سردی آدی ہر طرحاں دیاں مشکلاں اتے سہجے ہی قابو پایا جا سکے، کیونکہ اس ویلے اوہ صرف اک خاندانی جاں بھائیچارک انسان وجوں چھوٹے جاے جن-سماج وچ نہیں، سگوں اک سنسارک آگوُ دے روپ وچ اک مہان مقصد 'چڑھیا سودھنِی دھرتِی لکائی' نوں مکھ رکھ کے اک لمی سفر دے اوہناں درگم پینڈیاں اتے جا رہے سن، جتھے انہیں دنیں اجکل دے ویلے وانگ سکھ دا زریعہ تے انسانی زندگی لئی حفاظت دا وسیلہ کوئی نہیں سی۔
بابا گرو نانک دا اس تپسیا ویلے سیدپور (ایمن آباد) دے ملک بھاگو نامی اک بڑے بھاری امیر آدمی نال واہ پیا، جس نے کئیاں ناجائز طریقے ورت کے دھن-مال تاں بہتیرا جوڑ لیا سی پر کوئی دھرم-کرم اپنے نیڑے نہیں سی لگن دتا۔ کئی وار پاپی آدمی وی، جویں کہ دیکھن وچ آؤندا اے، پنّ-دان دے بہانے دنیا دی مفت دی سوبھا کھٹن دا یتن کردے ہن، جس کرکے ملک بھاگو نے وی اپنی سوبھا واسطے برہم-بھوج کیتا تے اس برہم-بھوج وچ تپیاں دے سرتاج بابا گرو نانک  نوں وی شامل ہون لئی سدا دتا۔ گرو صاحب، جو بھائی لالو باڈھی دی دساں نہوآں دی کرت-کمائی نوں اس امیری اتے ہمیشہ ترجیح دندے سن، پہلاں تاں اس سدے اتے نہ گئے پر پھر جد مجبور کیتے گئے تاں اوہناں بڑی دلیری نال اتھے جا کے ملک بھاگو دی کمائی 'چوں غریباں دا لہو تے بھائی لالو دی کمائی 'چوں دودھ نچوڑ کے ثابت کر دتا تے ایہہ وی درسا دتا کہ انسان دی اپانی بدھی تے روح نرمل تد ہی رہِ سکدی اے، جے اس دا گزارا ست-دھرم دی کمائی اتے ہووے۔ ملک بھاگو نوں اس اٹلّ سچائی اگے آخر سو ہیر-پھیر کرن دے باو جود جھکنا پیا۔
گرو جی دی پہلی اُداسی
سمت 1555–1566 بِکرمی :
اس توں بعد سری گرو نانک دیو جی جد سیدپور (ایمن آباد) روڑی صاحب دے ستھان اُتے اس تپ-زریعہ توں فارغ ہوئے تاں اوہناں نے سمت 1556 بِکرمی: وچ ضلع شیخوپورا، گجرانوالا، لاہور، امرتسر وغیرہ دے پنڈاں دا دورہ کرکے پہلی اُداسی اتھوا سفر مشرق دیساں دی کیتی، جس وچ اوہ کرکھیتر، کرنال، پانیپت، ہردوار (گنگا)، دلی، متھرا، برندابن، ایودھیا، نانک (پیلی بھیت)، لکھنؤ پریاگ (الہٰ آباد)، بنارس (اتر پردیش)، گیا، پٹنا (بہار)، ڈھاکا (بنگال)، دھنپور، دھبڑی، کام روپ (آسام)، سورن دیپ، چٹاگانگ، جگن ناتھ (اڑیسہ) وغیرہ تھیں ہندے ہوئے وندھیاچل پربت-گھاٹیاں دے وچوں دی لنگھ کے مدھ بھارت تے راجپوتانے دے رستے سمت 1566 بِکرمی: وچ پورے 12 ورھیاں توں بعد واپس تلونڈی جا پہنچے۔
پھر اس توں اگے ناگا پربتاں-گھاٹیاں دے شاکت کوڈے، دیولوت وغیرہ راکھش برتی دے بندیاں نوں، جو دیوی متعلق نربلیاں دین وچ ہی اپنے جیون دی وقعت سمجھ کے نر-بھکھی بنے پھردے سن، نہ صرف ایہناں ککرماں توں ہی ہٹایا، سگوں ہمیشہ لئی انسانیت دے پورے-پورے کدروان وی بنا دتا، جو گرو صاحب دی اک خاص دین منی جا سکدی اے۔ اسے طرحاں اڑیسہ دا اک سبھ توں وڈا دھنی پنڈا کلجگ، جس نوں جم ساکھی سری گرو نانک دیوَ جی (بھائی پیڑا موکھا) وچ گھور کلجگ دا بھیانک روپ دے کے ذکر کیتا اے اتے جو موتیاں دے رتن-جڑت سورن مندر اسارن وچ ہی اپنی وڈیائی سمجھدا سی، جو اس مکڑی دے جالے دی طرحاں تنے ہوئے مایہ روپی دنیاوی موہ-جال وچوں نکل کے سچ دا پندھاؤ بنیا تاں ایہہ وی جگت-سدھارک سری گرو نانک دیوَ جی دے روحانی جیون تے ادتی روحانی علم دا ہی اک کرشمہ سی، نہیں تاں تیلی دے نتے دی طرحاں اجیاے منمکھ لوکاں دے دلاں نوں، جنہاں دے اتے پشت-پر-پشت جنم-جم دی میل جمی ہوئی ہووے، دھو-دھا کے صاف-شپھاف تے اتی اجلے دودھ-دھوتے ہور کون بنا سکدا سی؟ گرو نانک سچ مچّ اس طرحاں روحانی طاقت نال ناممکن گلاں نوں ممکن بنا دین والے اک مہان یگ پرورتک انسان سن۔
گورو صاحب دی دوجی اُداسی
سمت 1567-1572 بِکرمی :
دوجی اُداسی سری گرو نانک دیوَ جی دی دکھن دی اے، جس وچ گرو صاحب سرسا، بیکانیر، جیسلمیر، جے پور، جودھپور، سروہی، اجمیر، پشکر، جھالا پاٹم، آبو، ناتھ دوارے، لودھیپور، اجین، بدر، نر سنگھ پور، بالا گھاٹ، برہان پور، رام ٹیکری، گنتور، تچناپلی، پانڈیچری، اندور، مدراس، ناگا پٹم، سری رنگ پٹم، چینا پٹم، سنگلادیپ (لنکا) وغیرہ تھائیا گئے تے سیت بندھ (رامیشور) مالابار، مکہ، مدینہ، ساراگڑھ، دوارکا، جوناگڑھ کاٹھیاواڑ سندھ، ستگھرا (منٹگمری اجوکا ساہیوال) وغیرہ نگراں تے علاقیاں دا سفر وی اوہناں دی اسے اُداسی وچ شامل اے ۔  ایہہ اُداسی جویں کہ گیانی گیان سنگھ نے اتہاس گرو خالصہ حصہ پہلا وچ لکھیا اے، سمت 1567 بِکرمی: وچ ہاڑھ دے مہینے شروع ہوئی سی ۔ سری گرو نانک دیوَ جی نے اس اُداسی وچ بیکانیر (راجستھان) دے اہنساوادی جین سادھوآں نوں اجین (مالوا) وچ، اوانکار مہانکالیشور شو مندر دے پجاریاں نوں کرنور (مہاراشٹر) وچ، گنیش دیوتا دے عقیدت منداں نوں ماگلپور (تلنگ دیش) دے جوگیاں نوں مٹیا کلم (سنگلادیپ) وچ، راجا شو نابھ نوں دیبر نگر دے بھاٹڑیاں نوں مکہ مدینہ (عرب) تے بغداد (عراق) دے رکن الدین، ملاں جیون وغیرہ مجاوراں، ملاں، قاضیاں تے صوفیاں (فقیراں) نوں گرنار پربت (کاٹھیاواڑ) دے اگھور پنتھیاں نوں سوم ناتھ دے پنڈیاں تے دوارکا دے کرشنا نندی ویشنواں نوں اتے آساپری (کچھّ دیس) دے کاپڑیا پنتھیاں نوں ستنام دا اپدیش دے کے بھرمجال وچوں کڈھیا تے گرمتِ دے مطابق ادور پرکھ دی بھجن بندگی دا سچا راہ دکھایا سی ۔
بغداد دے اک ترکی شلالیکھ دے مطابق جو اتھے سری گرو نانک دیوَ جی دے یادگاری ستھان اُتے لگا ہویا اے، گرو جی دی بغداد پھیری سن 917 ہجری مطابق سمت 1569 بِکرمی: (سن 1512 ء) وچ بندی اے ۔   اس توں ثابت ہندا اے کہ سری گرو نانک دیوَ جی اس دکھن دی اُداسی وچ ہی سنگلادیپ تھیں ہو کے سدھے مکے مدینے (عرب) تے بغداد (عراق) گئے سن، تیجی جاں چوتھی اُداسی ویلے نہیں، جویں کہ بھائی سنتوکھ سنگھ گیانی گیان سنگھ وغیرہ کئی لکھاریاں نے کجھ اندازا لگائے ہن ۔
گرو جی دی ایہہ دوجی اُداسی، جو دکھن دی اُداسی دے ناں نال مشہور اے، لگپگ پنج سالاں وچ پوری ہوئی منی جاندی اے ۔  گرو صاحب اس اُداسی وچ ملتان دے رستے واپس تلونڈی آئے سن ۔
گرو صاحب دی تیجی اُداسی
سمت 1574–1577 بِکرمی:
گٹھ:سکھ اتہاس
ڈین براؤن
ڈین براؤن ( پیدائش: 22 جون، 1964ء ) اک امریکی مصنف نيں، جو جاسوسی، سنسنی خیز فکشن ناول نگار نيں تے سال 2003ء وچ لکھے گئے بیسٹ سیلر ناول ڈاونچی کوڈ تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ ڈان براؤن دے ناول زیادہ تر کھوج اُتے مشتمل ہوندے نيں، جس وچ خفیہ علامات نگاری، چابیاں، پہیلیاں، علامات، کوڈ تے سازشی نظریات دی آمیزش ہوندی اے۔ انہاں دیاں کتاباں 52 زباناں وچ ترجمہ ہوچکيتیاں نيں تے 2012ء تک 2 کروڑ کاپیاں فروخت ہوچکيتیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو ناول، ڈاونچی کوڈ تے اینجلز اینڈ ڈیمنز اُتے ہالی وڈ وچ فلم بنائی جاچک‏ی اے۔ اس وقت ڈان براؤن محض چھ ناول لکھنے دے باوجود بیسٹ سیلر مصنفین دی لسٹ وچ بارہواں نمبر اُتے نيں۔ وکی پیڈیا دے 2008 دے اعداد و شمار دے مطابق دنیا دے 20 بااثر ترین افراد وچ ویہويں نمبر اُتے شہرہ آفاق امریکی ناول نگار ڈین براؤن نيں۔
ابتدائی زندگی
ڈین براؤن، ایکسیٹر نیو ہیمپشائر، امریکا وچ پیدا ہوئے، جتھ‏ے انہاں دے والد رچرڈ جی براؤن، فلپس ایکسیٹر اکیڈمی وچ الجبرا دے استاد تے والدہ ،مقامی چرچ وچ موسیقار دی خدمت انجام دیندی سن، ایويں ڈان براؤن نو‏‏ں وراثت وچ ہی مذہب تے سائنس تو‏ں لگاؤ ملیا۔ بچپن تو‏ں ہی ڈان براؤن پہیلیاں، کوڈ تے پزلز گیم اس دے علاوہ ریاضی، موسیقی تے زباناں دے علم تو‏ں دلچسپی رہی اے۔ فلپس ایکسیٹر تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد، براؤن ایمہرسٹ کالج تو‏ں گریجویشن کیتا۔ تے پھر بطور گیتکار تے پاپ گلوکارہ اپنے کیرئیر دی ابتدا کيتی۔ شادی دے بعد ڈان براؤن نیو ہمپشائر منتقل ہو گئے تے فی الحال اوتھ‏ے دے فلپس ایکسیٹر اکیڈمی وچ انگریزی دے معلم نيں۔
شخصیت و افکار
ڈین براؤن خود نو‏‏ں اک محتاط تے ہجوم تو‏ں گریزاں شخص قرار دیندے نيں۔ اوہ کہندے نيں کہ اُنہاں دی کتاباں دا اولین مقصد قاری نو‏‏ں تفریح فراہ‏م کرنا ہوندا اے، لیکن اُنہاں دی کوشش ایہ ہوندی اے کہ اوہ اپنے ناولاں دے لئی کسی اہ‏م موضوع دا انتخاب کریئے۔ ڈین براؤن دے مطابق ’’جب لوگ ناولاں وچ بیان کیتے گئے مقامات تے فنی شاہکاراں وچ دلچسپی لیندے نيں ،تو اُنئيں تے وی زیادہ خوشی لدی ہے‘‘۔ امریکی ادیب ڈین براؤن دا کہنا اے ’’اُنہاں دی کتاباں نو‏‏ں ملنے والی بے پناہ کامیابی تو‏ں اُنہاں دی زندگی وچ کوئی زیادہ تبدیلی نئيں آئی اے، ہاں اِنّا ضرور ہويا اے کہ اُنھاں نے اپنی اہلیہ دے نال مل کر شہر تو‏ں دُور دایہی علاقے وچ اک خوبصورت گھر ضرور بنایا ہے‘‘۔ اوہ کہندے نيں کہ اپنی کتاب ’’ ڈا ونچی کوڈ‘‘ دی اشاعت دے برساں بعد وی اوہ اپنی پرانی کار ہی استعمال کر رہے نيں: ’’مَاں تے میری بیوی، اسيں دو ایسے انسان نيں، جنھاں آرٹ تے فن تعمیر تو‏ں دلچسپی اے، سانو‏ں کاراں، زیورات تے اس طرح دی چیزاں دا کوئی شوق نہیں‘‘۔ واضح رہے کہ ڈین براؤن دی کتاب ’’ ڈا ونچی کوڈ‘‘ نے پوری دنیا وچ زبردست شہرت حاصل کيتی اے، اس ناول اُتے فلم وی بنائی گئی اے۔ کولون وچ اپنے تازہ ناول دے حوالے تو‏ں ڈین براؤن دا کہنا تھا: ’’اس کتاب نو‏‏ں تحریر کرنے وچ تن سال تو‏ں کچھ زیادہ عرصہ لگیا اے اُتے ’ ڈاونچی کوڈ‘ دی کامیابی دے بعد مینو‏ں ایسے بوہت سارے خفیہ مقامات دا پتا چلا اے، جنہاں دا مینو‏ں پہلے علم نئيں تھا‘‘۔ اپنی کتاباں وچ ڈین براؤن نے جس انداز تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں پیش کیتا اے، اُس اُتے ویٹی کن دے نمایندے اُنہاں تو‏ں کافی ناراض نيں۔ خود براؤن ہرگز نئيں سمجھدے کہ مذہب تے سائنس دے درمیان کوئی تضاد پایا جاندا اے۔ اوہ کہندے نيں کہ جتنا زیادہ اُنھاں نے الجبرا یا طبیعیات اُتے غور کیتا اے، اِنّا زیادہ اُنہاں اُتے مذہبی جہات دے دَر وَا ہوندے چلے گئے نيں۔ اوہ کہندے نيں ’’ اج کل اُنئيں اس گل دا یقین اے کہ سائنس تے مذہب در حقیقت دو مختلف زباناں نيں، جو اک ہی کہانی بیان کردی نيں، ایہ دونے اک دوسرے دے ساتھی نيں۔
بطور مصنف
1993ء وچ سڈنی شیلڈن دے ناول ڈومز ڈے کانسپائریسی پڑھنے دے بعد ڈان براؤن نو‏‏ں اک مصنف بننے دی خواہش ہوئی تے انہاں اک ناول ڈیجیٹل فوٹریس اُتے کم شروع کیتا۔ اس دوران انہاں نے اپنی بیوی بلیتھ دے نال دو مزاحیہ کتب وی تحریر کيتیاں ۔ ڈان براؤن دا پہلا ناول ڈیجیٹل فوٹریس 1998ء وچ شائع ہويا، اس دے بعد ڈان براؤن نے یک بعد دیگرے دو ناول ہور اینجلز اینڈ ڈیمنز تے ڈیسپشن پوائنٹ بالترتیب سال 2000 تے 2001 نو‏‏ں شایع کیتے، انہاں وچو‏ں ہر اک دی دس ہزار کاپیاں ہی فروخت ہوسکيتیاں ۔ اپنے چوتھے ناول ڈاونچی کوڈ تو‏ں انہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ کامیابی ملی، جو سال 2003 وچ شایع ہويا تے سال 2009 تک اوہدی 81 ملین کاپیاں فروخت ہوئیاں۔ اس ناول دی کامیابی تو‏ں براؤن دی گذشتہ کتاباں دی فروخت وچ مدد ملی اے۔ 2004 وچ انہاں دے چاراں ناول نیویارک ٹائمز دی بیسٹ سیلر فہرست وچ شامل سن تے 2005 وچ انہاں نو‏ں ٹائم میگزین نے سال دے 100 سب تو‏ں زیادہ بااثر لوگاں فہرست تے فوربس میگزین نے "100مشہورشخصیت" دی فہرست وچ بارہواں نمبر اُتے رکھیا۔ 2009ء وچ انہاں دا اگلا ناول دی لوسٹ سمبل پہلے روز ہی امریکا، برطانیہ تے کینیڈا وچ وچ دس لکھ دی تعداد وچ فروخت ہويا۔ 2013 وچ شایع ہونے والا ڈان براؤن دا ناول انفرنو پہلے ہی دن بیسٹ سیلر دی لسٹ وچ شامل ہو گیا۔
باہرلے جوڑ
مصنف ڈین براؤن دی آفیشل ویب سائٹ مصنف ڈین براؤن دی آفیشل برطانوی ویب سائٹ
مملکت یہوداہ
مملکت یہوداہ (kingdom of judah) (عبرانی: מַמְלֶכֶת יְהוּדָה، Mamlekhet Yehuda) آہنی دور دے دوران وچ جنوبی مشرقی بحیرہ رومی علاقےآں وچ قائم اک ریاست سی۔ اسنو‏ں اکثر جنوبی ریاست وی کہیا جاندا اے جس د‏‏ی وجہ شمالی ریاست مملکت اسرائیل وچ تمیز کرنا ا‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:586 ق م گٹھ:ایشیا سابقہ ملک یا علاقہ سانچے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:ایشیا وچ دسويں صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:تریخ بنی اسرائیل گٹھ:تریخ سرزمین شام گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ گٹھ:تاریخی یہودی اسماج گٹھ:جنوبی سرزمین شام گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏ی تحلیلات گٹھ:دسويں صدی [[ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] گٹھ:زرخیز ہلال گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ گٹھ:قدیم سرزمین شام گٹھ:قدیم مشرق نیڑے گٹھ:قدیم یہوداہ دے بادشاہ گٹھ:کتاب سلاطین گٹھ:دسويں صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:یہودی سیاست
فرید باݨی دا اکترکرن
سری گرو گرنتھ صاحب  دے چھتی(36) بانیکاراں وچوں اک بانیکار  بابا فرید جی ہن۔ فرید بانی اکتر کویں ہوئی اتے کس نے کیتی؟ اس متعلق بہتی ٹھوس جانکاری مہیا نہیں اتے جہڑی اے وی، اوہ وی ودھیرے بابا گرو نانک   متعلق لکھیاں گئیاں جم ساکھیاں وچ اے پر بڑی الجھی ہوئی۔ فرید بانی دے اکتر کرن متعلق سوال نوں وچارن لئی کیتے گئے یتناں وچ پہلا یتن ڈاکٹر: موہن سنگھ دیوانہ دا اے۔ ڈاکٹر: دیوانہ دا مننا اے کہ گرو امرداس جی نے فرید بانی نوں اکتر کیتا۔ اوہ لکھدے ہن، 'فرید جی دا کلام تیجی پاتشاہی گرو امرداس جی نے 'کٹھا کر رکھیا سی۔ ایہو نہیں، کبیر جی دے کلام وانگوں جو اوہناں اکتر کیتا سی، فرید جی دے کلام وچ وی گرو جی نوں کجھ اجہیاں گلاں ملیاں، جنہاں توں اوہناں نوں اختلاف سی، جس کرکے گرو جی نے کبیر تے فرید دوواں مسلمان بھگتاں دے چبھدے سلوک لے کے اوہناں دے جواب وچ سلوک لکھ دتے، تاں جو نانک پنتھیاں نوں ٹپلا نہ لگے۔.۔۔ کلام 'کٹھا کردیاں گرو امرداس جی نے تحقیق کر لیا سی کہ کلام تاں آدم فرید دا ہی اے، کسے ہور دا نہیں۔' (فرید فلسفہ، دیوان سنگھ، پنہ 9)
اسے سلسلے وچ دوجا یتن پرو: صاحب سنگھ دا اے۔ اپنی اک کتاب وچ اوہناں نے گرو نانک دیوَ جی دے کجھ شبد اتے سلوک لے کے اوہناں دا ٹاکرا فرید بانی دے سلوکاں نال کیتا اے اتے ایہہ سٹہ کڈھیا اے کہ دوواں بانیکاراں دی بانی وچلی ووکیبولری، واکنشاں اتے کاو-روپ دی برابری اے۔ ایہہ سانجھ جاں برابری اس کرکے پیدا ہو سکی، کیونکہ گرو نانک دیوَ جی ساہمنے بابا فرید جی دی بانی لکھتی روپ وچ موجود سی۔ پرو: صاحب سنگھ دا کتھن اے، 'جو بانی گرو نانک دیوَ جی نے پاکپٹن وچ اچاری سی، اس وچ تے بابا فرید جی دی کجھ بانی بڑی ڈونگھی تے نیڑے دی سانجھ اے۔ ایہہ مننا ہی پویگا کہ بابا فرید جی دے جنہاں بچناں دے تعلق وچ گرو نانک دیوَ جی نے اپنی بانی اچاری سی تے لکھ کے اپنے پاس رکھ لئی سی، اوہ بچن وی ستگوراں نے ضرور لکھ کے رکھ لئے سن، کیونکہ جو جھلکارا اوہناں نوں اکٹھے رلا کے پڑھیاں وجدا اے، اوہ وکھ-وکھ پڑھیاں نہیں وجدا (آدی بیڑ بارے، پنے 93-94)
ایہناں دوواں ودواناں دیاں راواں وچوں سانوں پرو: صاحب سنگھ دی رائے ودھیرے دلیلمئی اتے پختہ لگدی اے، کیونکہ اک تاں گرو نانک دیوَ جی گرو امرداس جی توں پہلاں ہوئے ہن اتے دوجا فرید بانی وچ ہی گرو نانک دیوَ جی دے چار سلوک ہن۔ جے گرو نانک دیوَ جی دے سلوک نہ ہندے تاں ڈاکٹر: دیوان سنگھ دی گل منن یوگ بن سکدی سی پر ایہناں سلوکاں کرکے پرو: صاحب سنگھ دی گل ودھیرے من نوں لگدی اے۔ پرو: صاحب سنگھ دا اپروکت مت ودھیرے کرکے جم ساکھیاں اپر ٹکیا ہویا اے اتے اوہناں وچوں وی پرانے جم ساکھی اپر۔ پرمکھ جم ساکھیاں پنج ہن اتے ایہناں دی پراتنتا نوں لے کے ودواناں دے وچار الگّ-الگ ہن۔ گل نوں فلحال اگے تورن لئی اسیں وی پرانے جم ساکھی نوں سبھ توں پرانی منّ لیندے ہاں پر الجھن والی گل ایہہ اے کہ اس وچ آئیاں دو ساکھیاں (نن: 28 اتے 32) وچ ساکھیکار اک تھاں شیخ فرید لکھدا اے اتے دوجی تھاں شیخ برہم (ابراہیم)۔ ایہہ مننا تاں اوکھا اے کہ جم ساکھیکار نوں اتہاس دی سوجھی بالکل نہیں سی، جس کرکے اوہ بابا فرید اتے گرو نانک دیوَ جی درمیان تقریباً تن سو سال دی وتھّ نوں انڈٹھّ کرکے دوواں مہانپرکھاں دا میل کروا دندا اے پر ایہہ حقیقت مولوں سٹّ پاؤن والا وی نہیں۔ اسے الجھن نے آرمبھلے سمیاں وچ ایہہ اختلاف کھڑھا کر دتا سی کہ سری گرو گرنتھ صاحب وچلی بانی شیخ فرید دی نہیں، شیخ برہم جاں فرید ابراہیم ثانی دی اے۔ 'پرانے جم ساکھی' دی ساکھی نن: 28 وچ ساکھیکار لکھدا اے کہ جد گرو نانک دیوَ جی آسا دیش وچ گئے تاں اتھے اوہناں نوں بابا فرید جی مل پئے، جنہاں نے اپنے پلے کاٹھ دی روٹی بدھی ہوئی سی۔ بابا فرید دی گرو جی نال گوشٹی ہوئی۔ ایہہ دوویں مہانپرکھ جنگل وچ ہی رات نوں ٹھہر گئے۔ اک پریمی دودھ نال بھریا تبلباز (اک طرحاں دا بھانڈا) ایہناں دوواں واسطے لے آیا۔ اگلے دن بابا فرید اتے گرو جی اک شہر وچ گئے، جتھوں دا راجا اس دن ہی مریا سی۔ راجے دے مرتک سریر دا سسکار کیتا جا رہا سی پر کھوپری نہیں سی سڑ رہی۔ جوتشی نے دسیا کہ راجے نے اک واری جھوٹھ بولیا سی، جس کرکے کھوپری نہیں سی سڑ رہی۔ اینے نوں گرو نانک دیوَ جی اتے بابا فرید اتھے جا پہنچے تے راجے دی کھوپری دا سسکار ہو گیا۔ مقامی لوکاں نے دوواں مہانپرکھاں دی بڑی ٹہل سیوا کیتی پر بابا فرید نے کیہا کہ اس نے روٹی کھادھی ہوئی اے۔
لوکیں حیران ہو کے پچھن لگے کہ اوہناں کدوں روٹی کھا لئی اے تاں بابا فرید نے کاٹھ دی روٹی والی گل سنا دتی ۔ ایہہ اک طرحاں دا جھوٹھ سی ۔ اس جھوٹھ دا فرید دے من اپر کی اثر ہویا؟ اس بارے ساکھیکار لکھدا اے، 'تب سیخ فرید روٹی کاٹھ کی سٹ پائی ۔ آکھیوسُ اک واری کوڑ آکھے دا صدقہ راجے اتنی سجائِ پائی اے، میرا کیا حوال ہوویگا ۔ تب سابے دی خوسی ہوئی ۔ سیخ فرید تعلیم کیتا ۔ ' 'پرانے جم ساکھی' دی ہی ساکھی نن: 32 'شیخ بھم نال گوشٹِی' اے، جس وچ ساکھیکار واضع طور اُتے لکھدا اے کہ گرو نانک دیوَ جی ویلے شیخ فرید دی گدی اپر شیخ بھم (ابراہیم) بیٹھا سی ۔ گرو جی پاکپتن گئے اتے شہر دے باہروار جا ڈیرہ لایا ۔ اتھے ہی شیخ برہم دا مرید شیخ کمال آن نکلیا، جو جنگل وچ لکڑیاں اکٹھیاں کر رہا سی ۔ مردانے نے رباب چھیڑ رکھی سی اتے گرو جی راگ آسا وچ شبد اچار رہے سن ۔ اوہ شبد سن کے شیخ کمال اپنے مرشد نوں ایہہ دسن لئی دوڑا آیا کہ اجاڑ وچ اک تپا آیا بیٹھا اے جو کہہ رہا اے کہ پرماتما صرف اک اے ۔ شیخ برہم مرید دے نال ہی جنگل وچ بابا جی کول آ گیا تے آؤندے ہی گرو جی نوں سوال کیتا کہ ہندو آکھدے ہن کہ ساڈا یعقین (بہدیو اتے اوتارواد والا) صحیح اے پر تسیں تاں کہہ راے ہو کہ پرماتما صرف اک اے ۔ کہن دا مطلب ایہہ اے کہ ساکھیکار اتھے شیخ فرید نہیں، شیخ برہم دا ذکر کر رہا اے ۔ ایہناں دوواں ساکھیاں وچ سانجھی گل ایہہ اے کہ شیخ فرید بانیکار وی اے ۔
گٹھ:بابا فرید گٹھ:سکھ مت گٹھ:سکھی
پیلو
پیلو رچت قصہ مرزا صاحباں پنجابی قصہ کاری وچّ اک نویکلی رچنا اے۔ مرزا صاحباں پنجاب دے لوک مناں وچّ پئی مرزا تے صاحباں دے عشقَ دی کہانی اے۔ جسنوں پنجابی سمرتی بار-بار دہراؤندی اے۔ پیلو نے اس کہانی دے آدھار اتے قصے دی رچنا کیتی۔
جم اتے جیون
“ڈاکٹر. جیت سنگھ سیتل مطابق پیلو قوم دا مسلمان جٹ سی اتے پنڈ ویرووال، تحصیل ترن تارن، ضلع امرتسر دا وسنیک سی۔” “موہن سنگھ دیوانہ پیلو دا جم تھاں امرتسر دے لاگے اٹاری کول دسدا اے تے لکھدا اے ‘اتھے ہی پیلو جی دا کھوہ ہن تیک دسیدا اے۔” پیلو دے جم مرن دیاں تتھاں بارے کوئی ٹھیک گواہی نہیں ملدی پر اس نال تعلق رکھدیاں کجھ تتھاں تو ایہہ صاف ہندا اے کہ اوہ گرو ارجن اتے اکبر دا ہم زمانہ(سمکالی) سی۔
رچنا
“مرزا صاحباں دا قصہ سبھ توں پہلا پیلو نے لکھیا اے۔ سوا‎ۓ سرزا صاحباں دے قصے دے پیلو دی ہور کوئی رچنا سانوں نہیں ملدی۔ ایہہ قصہ لکھتی روپ وچّ نہیں سگوں لوکاں دے مونہو سن کے سبھ توں پہلاں سونٹرن ٹھے اپنی کتاب ‘رومانٹک ٹیلز آف دی پنجاب` وچّ شائع کیتا۔ سر رچرڈ ٹیمپل نے اپنی کتاب ‘لیجنڈز آف دی پنجاب` وچّ پیلو دے قصے دا کجھ حصہ چھپیا۔ اس طرحاں پیلو دا ایہہ قصہ ادھورے روپ وچّ موجود اے۔ جستی لڑی وی کئی تھائیں ٹٹدی اے۔”
قرون وسطی(مدھکال) دا قصہ کار
پیلو مدھکال دا قصہ کار اے۔ ایہہ 1500-1700 دے مشہور(چرچت) قصہ کاراں وچوں اہم قصہ کار اے۔ پیلو دی رچنا مرزا صاحبہ ساہتی پکھ توں کافی اچا تھاں رکھدی اے۔ پیلو دے سمیں جاگیرداری نظام سی۔ مدھکال دیاں پنجابی ساہت دیاں روایتاں(پرمپراواں) جاگیرداری نظام دے خلاف ساہمنے آئیاں۔ اس طرحاں کرکے پیلو دی رچنا اسدے ویلے دے لہر توں متاثر سی۔
مرزا صاحباں
قصہ مرزا صاحباں پیلو دا مشہور ساہتی نمونہ اے اس وچّ صاحباں تے مرزے دے عشقَ دی داستان اے، جس دا انت مرزے دی موت نال ہندا اے۔ مرزا صاحباں نوں کڈھ کے لے جاندا اے۔ اسنوں اپنی، گھوڑی اپنی بہادری تے اپنے نشانے اپر اتّ دا غرور(ہنکار) اے۔ دوجے لفظاں وچّ جاگیرداری چڑھت مرزے دی ہر ادا وچّ کم کردی اے اتے اس طرحاں اوہ عشقَ تے بہادری دی مورت اے۔ پر بہادری جو عشقے دے راہ چلدی اے، جاگیرداراں لئی ونگار اے۔ اس لئی اوہ اپنیاں ساریاں جاگیرداری طاقتاں نال مرزے نوں مار گھتدے نیں۔ قصہ مرزا صاحباں دی شروعات صاحباں دے جم نال ہندی اے۔
گھر کھیوے دے صاحباں، جمی منگلوار
ڈوم سوہلے گانودے، خان کھیوے دے بار
ٹاپک
پیلو نے مرزا صاحباں دا قصہ لکھیا جہڑا پنجابی وچّ دمورد دی ہیر وانگ استوں پہلاں کسے نے نہیں سی لکھیا۔ اسنے مدھ کال دے ہور کویاں وانگ استری جاتی دی بھنڈی کیتی۔ “پیلو نے مرزے دی جٹّ سبھیتا دا چتر پیش کیتا اے: ‘باجھ بھراواں جٹّ ماریا، کوئی نہ مرزے سنگ۔” پیلو نے مرزا صاحباں قصہ وچّ مرزے دی بہادری نوں وی پیش کیتا اے۔
مرزا آکھے کوئی ن دینہدا سورما، جہڑا مینوں ہتھ کرے۔
کڑک بھڑا دیاں ٹکریں، میتھوں وڈے راٹھ ڈرے۔
ول ول وڈھ دیاں سورمیں، جیو کھیتی نوں پین گڑے۔
سر سیالاں دے وڈّ کے، سٹونگا وچّ رڑے۔”
قصہ
ایہناں تکاں وچّ صاحباں، کھیوے خان دا ذکر ایہہ دسدا اے کہ ایہہ ساری کہانی اک مسلمان گھر دی اے۔ پر جدوں اسیں اس وچّ منگلوار، ڈوما دے سوہلے وغیرہ نوں ویکھدے ہاں تاں لگدا اے کہ ایہہ سارے نشان ہندو رہتل دے نیں۔ ایوں صاحباں دے جنم دی گلّ کرکے قصہ کار اگوں مرزے دے جنم دی کنا سناؤندا اے۔ مرزے دے جنم نوں وی قصہ کار اسے طرحاں جاگیرداری پس منظر وچّ ہی پیش کردا اے۔ پر اتھے قصہ کار دا دھیان سدھا مرزے اپر ہے؛ آلے-دوآلے ولّ بہت گھٹّ اے۔
گھر ونجھل دے مرزا جمیا وچّ کرڑے وار،
عشقَ نشانی دسدی، متھے دے وچکار
جنم دتا مائی باپ نے، روپ دتا کرتار
ایسا مرزا سورما، کھرلا دا سردار۔``
عشقَ دی گلّ نوں بڑیاں جگتاں
اس توں بعد پیلو ‘مرزا صاحباں` دے عشقَ دی گلّ نوں بڑیاں جگتاں نال پیش کردا اے ۔ اوہناں دا پڑھائی توں عشقَ ولّ جانا وی بغاوت ہی اے۔ قصہ کار اس ستھتی دا دھیان کردے ہوئے کہندا اے کہ :
صاحباں پڑھے پٹیاں، مرزا پڑھے قرآن،
وچّ مسیتے لگیا، جاوے کل جہان،
نہ مار قاضی چھمکا، نہ دے تتی نوں تائی
پڑھنا ساڈا رہ گیا، لے آوے عشقَ لکھائی
جاگیرداری سماج
اپنے قصے وچّ پیلو جاگیرداری سماج دی اک ہور گلّ ظاہر کردا ہے کہ حسن تے جوبن دی اتیجنا دی پاتر تیویں نوں ہی بننا پیندا اے۔ پیلو اس ساری گلّ نوں اپنیاں فنکارانہ جگتاں ورتدا ہویا بڑی خوبصورتی نال پیش کردا اے:-
مرزا صاحباں دی دوستی، رہو وچّ جگت۔``
ایہناں تکاں راہیں قصہ کار اپنے ویلے دے سمچے محول دی گلپی اساری کرکے صاحباں دی اتیجنا بھرپور جوانی نوں پیش کردا اے۔
کلا پکھ
پیلو دا قصہ سداں وچّ لکھیا گیا اے، سدا ہیک لا کے گائی جا سکدی اے۔ پیلو نے قصے دے وکھ-وکھ پکھاں نوں متاثرکن ڈھنگ نال بیان کیتا اے۔ صاحباں دی سندرتا دا بیان اوہ پنجابی ڈھنگ نال کردا اے :
صاحباں گئی تیل نوں، گئی پساری دی ہٹّ۔
پھڑ ن جانے تکڑی، ہاڑ نہ جانے وٹّ
ونج گوا لئے بانیاں، بلد گوا لئے جٹّ۔” پیلو دے آسان(سرل) تے ٹھلھے بول، وشکارلے پنجابی دی ٹھیٹھ بولی اتے لوک محول وچّ گھلی ملی ایہہ وارتا، پنجابی دے لوک-جیون دا اک حصہ بن گئی اے۔ پیلو دا قصہ ‘مرزا صاحباں` بڑا ہرمن پیارا قصہ اے۔ اسنے مرزا صاحباں دی پریم کہانی نوں سبھ توں پہلاں لکھ کے اسنوں امرتا بخشی۔ اس قصہ راہیں پہلی وار قصہ نظم وچّ دکھ درد دی روایت دا مڈھ بجھدا اے۔ “احمدیار نے اپنے یوسف زلیخا دے قصے وچّ پیلو دے کویتا وچلے درد تے سوج بارے اس طرحاں لکھیا اے :
پیلو نال نہ ریس کسے دی، اس وچّ سوز علیحدی۔
مست نگاہ کیتی اس پاسے، کسے فریق ولی دی۔”
پنجابیاں دے من
پیلو دا مرزا پنجابیاں دے من وچّ پوری طرحاں گھر کر چکا اے اوہ ایسا جوان، جنگجو، عاشق اے، جو کہ بہت زورآور ہے تے اسنوں اپنے آپ اپر بڑا گمان اے۔ قصے وچّ تراسدی ادوں واپردی اے۔ جدوں پتہ چلدا اے کہ مرزے دی موت دا کارن نہ تاں مرزے دا گمان اے تے نہ ہی صاحباں دی بے وفائی بلکہ تراسدی دا کارن ایہہ بن جاندا اے کہ اوہ بھراواں دی انہوند وچّ ماریا جاندا اے۔
باجھ بھراواں جٹّ ماریا، کوئی ن مرزے دے سنگ۔``
کرنامئی دھنی
اجیہی کرنامئی دھنی اجاگر کرکے مرزے نے جٹ سبھیتا دا چرتر واضع کر دتا اے۔ کتے کتے ‘
لیکھی ہتھ نہ آنودی دانشمندا دی پتّ`،
بھٹھّ رناں دی دوستی` مول سچائی دے روپ وچّ لوک-اکتیاں دا روپ دھارن کر گئے۔
پیلو دی نظر وچّ زنانی گھٹ عقل دی اے۔
چڑدے مرزے خان نوں، جٹّ ونجھل دیدا متّ۔ ؛.........................................................
لیکھی ہتھ نہ آنودی، دانشمندا دی پتّ۔``
رچنا دی وڈیائی
پیلو اپنی رچنا وچّ اپنی وڈیائی وی کردا اے۔ اسدی وڈیائی دا اک کارن ایہہ وی اے کہ اس اندر بھگتی بھاونا بڑی پربل سی۔ اوہ بھگت کالو، بھگت جھجو اتے شاہ حسین دا ہم زمانہ سی۔ اکثر پیلو شاعر نوں “بھگت پیلو`` وی کیہا جاندا اے۔ اوہ بندگی بھاوَ والا شاعر سی۔ میاں محمد بخش لکھدا اے:
بڑی بڑی گلّ آکھی لیکن، جو آکھی سو اچھی۔
پیل، ستھرا پہلے ہوئے، بہت زمیں جد کچھی۔``
داتݨ
داتݨ کسے رکھ نالوں توڑی چھوٹی جہی پتلی ٹہنی نوں کہیا جاندا اے جیہدے نال دند تے جاڑھاں صاف کیتیاں جاندیاں نیں۔ پنجاب وچ داتݨ دا پہلاں کافی ورتا ہندا سی پر ہݨ گھٹ گیا اے۔ پنڈاں دے لوک جنگل پاݨی جاندے ویلے نم یا کیکر دے رکھ نالوں داتݨ توڑ کے کر لیندے نیں پر شہراں وچ زیادہ لوک ٹوتھ پیسٹ کردے نیں۔
ہور دیکھو
گٹھ:صحت بلحاظ دیس گٹھ:صحت
بھارتی کمیونسٹ پارٹی
بھارتی کمیونسٹ پارٹی بھارت دی کیمونسٹ تحریک دی اک کیمونسٹ پارٹی اے ، اس دی قائم ہون دی تریخ بارے کئی آراء نیں ۔ پر بھارتی کمیونسٹ پارٹی مطابق اس دی نیہہ 26 دسمبر 1925 نوں میرٹھ وچّ رکھی گئی سی۔ اسے توں وکھ ہوئی بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی) اس دی قیام 17 اکتوبر 1920 نوں تاشقند وچّ ہوئیا مندی اے۔
حوالے
گٹھ:بھارت گٹھ:سیاسی جماعتاں گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
چک 76 پندراں ایل
چک 76 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بروڈ پیک
بروڈ پیک دنیا دی 12ویں تے پاکستان دی چوتھی سب توں اچی چوٹی اے۔ اے قراقرم دے پربت دھار وچ پاکستان تے چین دی سرحد تے واقع اے۔ اس دی بلندی 8047میٹر / 26400 فٹ اے۔ اینوں سب توں پھلاں 9 جون 1957 نوں اک آسٹرین ٹیم نے سر کیتا۔
وانگڑائی ماتھائی
وانگڑائی ماتھائی( 01 مئی 1940 - 25 ستمبر2011) نے 2004 وچ امن دا نوبل انعام جتیا۔ او سیاسی تے ماحولیاتی کاما سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک گٹھ:زندہ لوک
سمندری جہاز رونالڈ ریگن
سمندری جہاز رونالڈ ریگن امریکی سمندری فوج دا سپر ایئرکرافٹ کیریئر اے، اے اک تیردا ہوائی اڈا اے جیدے توں 90 جعاز لڑ سکدے نیں۔ اینوں ٹورن لئی ایدے چ 2 ایٹمی ریایکٹر لگے ہوۓ نیں۔ امریکہ دے صدر رونالڈ ریگن اتے اس جہاز دا ناں رکھیا گیا سی۔
شہرستان پلدختر
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان پلدخترایران دے صوبہ لورستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز پلدختر شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لورستان
بخش احمدی
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
سانٹا ماریا
سانٹا ماریا امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
فن کڈ لینڈ
فن عرلنگ اڈلینڈ اک معاشیات گرو تے 2004 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
سریانی بولی
thumb|250px|سریانی کدی پورے [[زرخیز ہلال وچ بولی جاندی سی لیکن ہن صرف کچھ اکےدکے علاقےآں وچ ہی سمجھی جاندی ہے]] سُریانی بولی ( ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ, لیشانا سریایا ) آرامی بولی دی اک ذیلی بولی ہے جو کسی زمانہ میں مشرق وسطی وچ زرخیز ہلال (فرٹائل کرسنٹ) دے بوہتے علاقے وچ بولی جاندی سی۔ اسدے اک جیوت بولی دے روپ دے بولے جان دے انت دے ٥٠٠ سال بعد وی ایہ پہلی صدی عیسوی وچ اک لکھت بولی دے روپ وچ ابھری تے اس علاقے وچ چوتھی توں اٹھویں صدی تک ساہت تے دھرم دی اک اہم بولی بن گئی۔ اس ویلے وچ سریانی عیسائی دھرم تے رہتل جتھے جتھے وی پھیلی ایہ بولی اوتھے پہنچ گئی۔ اس وچ بھارت دا کیرالا صوبہ تے چڑھدا چین شامل سن۔ عرباںتے کچھ حد تک ایرانیاں ولوں وی، اس بولی دا  استعمال دھرم نال اسمبندھت گیان نوں پھیلان وچ وی کیتا گیا۔ اٹھویں صدی عیسوی دے بعد اسلام دے آن نال اس علاقے وچ عربی بولی دا اثر ودھیا تے  سریانی دا استعمال ختم ہون لگا۔ بولی ماہراں دا مننا ہے کہ سریانی دا عربی بولی دی ترقی اپر وی گہرا اثر پیا۔ سریانی بولی نوں سریانی لپی دی ورتوں نال لکھا جاندا ہے جو آرامی لپی توں ڈویلپ ہوئی سی۔
برکینا فاسو
برکینا فاسو جنوں برکینا وی آکھیا جاندا اے, لیندے افریقہ دا اک زمیں بند دیس اے۔ برکینا فاسو دا تھاں 274,200 مربع کلومیٹر / 105,869 مربع میل اے۔ برکینا فاسو دی لوک گنتی 15,730,977 اے۔ برکینا فاسو دی بولی فرانسیسی اے۔ برکینا فاسو دا راجگڑھ اوگاڈوگو اے۔
بجلی دی موٹر
اک بجلی دی موٹر یا بجلی دی محرک بجلی دے زور نوں مکانیکی زور چ پلٹ دیندی اے۔ بجلی دی محرک پکھیاں، پمپاں مشینی اوزاراں، کپڑے دھون والیاں مشیاں تے گھر ہور ورتے جان والیاں چیزاں تے کھڈونیاں چ ورتی جاندی اے۔
سادہ موٹر یوٹیوب تے
گٹھ:محرک
کناری جزیرہ چیڑ
کناری جزیرہ چیڑ
برہمن
برہمن ہندو سماج دا اک رکن اے جیدا جوڑ بوجا کرن تے کران آلیں دی ٹولی نال اے۔ اینوں سنسکرت آندی اے تے قربانی دیاں رسماں بارے جاندا اے۔ برہمن دعا پوترسوچ نون وی کیندے نیں۔ برہمن کسے رسالے نوں کیندے نیں جیدے چ قربانیں دا ذکر ہوے۔
ولیم سٹرجن
ولیم سٹرجن اک انگریز سینسدان سی جینی پہلی الیکٹرومیگنٹ تے پہلی کم کرن والی موٹر بنائی سی۔
کیمیرووا اوبلاست
روس اک وفاق اے تے 1 مارچ 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ روس دے صوبےآں نوں اوبلاست آکھیا جاندا اے ، اس ویلے روس دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 اوبلاست نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے اوبلاست روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست اے ، اسدا  راجگڑھ  شہر اے ۔
مملکت اسرائیل (سامریہ)
مملکت اسرائیل (kingdom of israel) (عبرانی: מַמְלֶכֶת יִשְׂרָאֵל، جدید: Mamlekhet Yisra'el طبری: Yiśrāēl Mamléḵeṯ) جس بارے وچ کہیا جاندا اے کہ تقریباْ 931 ق م تو‏ں 722 ق م تک قائم سی۔
مورخین اسنو‏ں شمالی ریاست دے طور اُتے وی لکھدے نيں تا کہ جنوبی ریاست مملکت یہودہ وچ تفریق ہوئے سک‏‏ے۔
ہور ویکھو
گٹھ:720 ق م د‏‏ی دہائی گٹھ:930 ق م د‏‏ی دہائی گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ی تحلیلات گٹھ:ایشیا سابقہ ملک یا علاقہ سانچے گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:تریخ بنی اسرائیل گٹھ:دسويں صدی ق م گٹھ:دسويں صدی [[ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ گٹھ:قدیم یہوداہ دے بادشاہ گٹھ:کتاب سلاطین گٹھ:دسويں صدی ق م دیاں تاسیساں گٹھ:یہودی سیاست گٹھ:یہودیت
سمندری جہاز جارج بش
سمندری جہاز جارج بش امریکی سمندری فوج دا سپر ایئرکرافٹ کیریئر اے، اے اک تیردا ہوائی اڈا اے جیدے توں 90 جعاز لڑ سکدے نیں۔ اینوں ٹورن لئی ایدے چ 2 ایٹمی ریایکٹر لگے ہوۓ نیں۔ امریکہ دے صدر جارج بش اتے اس جہاز دا ناں رکھیا گیا سی۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکی فوج
چھیٹ
چھیٹ اک کپڑے دا ناں اے ایدے تے ٹھپے نال یا کسے ہور چیز نال ڈیزائن بنے ہوندے نیں۔
بریاتیا
گٹھ:روس گٹھ:روس دے علاقے
مانی
مانی(216ء-276ء) تیسری صدی کااک ایرانی جس نے مانویت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اج ایہ مذہب باقی نئيں لیکن اک زمانے وچ اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی۔ ایہ مذہب قدیم مذاہب دا دلچسپ امتزاج سی ۔ منی دے مطابق زرتشت، گوتم بدھتے یسوع مسیح (عیسیٰ) پیغمبر سن لیکن اس د‏ی صورت وچ ایہ اک ہی مذہب وچ ہن مکمل ہو گیا ا‏‏ے۔ ایہ مذہب نیڑے اک ہزار سال تک قائم رہیا۔
thumb|230px|مانی مانی ( سیریائی: ܡܐܢܝ ܚܝܐ, مانی حیا، مطلب: جیوت مانی؛ انگریزی: Mani; یونانی: Μάνης, مانیش ; جنم: ٢١٦ عیسوی اندازا؛ موت: ٢٧٦ عیسوی) اک ایرانی مول دا دھرم بانی سی جس نے مانی دھرم دی نیہ رکھی۔ ایہ دھرم کسے زمانہ وج وچکار ایشیا، ایران تے ہور علاقےآں وچ بہت پھیلیا ہویا سی لیکن ویلے دے نال نال پوری طرح ختم ہو گیا۔ مانی دا جنم پارتھیا دے ماتحت اسرستان (اسیریا) وچ ہویا سی تے موت ساسانی سلطنت دے گند شاپور ( Gundeshapur ) شہر وچ ہوئی۔ اسنے سیریائی بولی وچ چھہ پرمکھ مذہبی کتاباں لکھیاں تے اک شاپورگان ناں دے ایران دے شاہ، شاپور اول، نوں سمرپت کردے ہوئے وچکار فارسی وچ لکھی۔
اس سمیں ساسانی سلطنت بہت پھیلی ہوئی سی اتے اس وچّ  ہندستان,  وچکار ایشیا  اتے مشرق وسطی دے بہت سارے حصہ شامل ہو گئے سن ۔ اس توں اک ہی سلطنت وچّ  بدھ دھرم  , پارسی دھرم  اتے  عیسائی دھرم  دے ساتھی آ گئے سن ۔ مانی نے کیہا کہ اوہ ربّ ولوں بھیجیا گیا مسیحا ہے اتے اسنے اپنے نویں دھرم وچّ اینہاں  تناں دھرماں دے تتو شامل کیتے ۔ اسنے بھارت دی یاترا وی کیتی ، حالانکہ موجودہ سیاسی سرحداں دے مطابق اوہ اطل وچّ  افغانستان  گیا سی ۔ اسنے اپنا سبھتوں پہلا مذہبی گروہ بھارت وچّ ہی قایم کیتا سی اتے اسدے بعد 241 - 242 عیسوی وچّ اوہ ایران پرط آیا ۔  اتھے اسنے نویں بادشاہ شاپور اول دی تعریف کری اتے اپنا دھرم پھیلان وچّ جٹّ گیا جس وچّ اسنوں کافی سفلتا ملی ۔ لیکن بعد وچّ جدوں بہرام اول بادشاہ بنیا تاں اس اتے پارسی دھرم دے اک وڈے گورو ، کرتیر ، دا گہرا اثر سی اتے اسنے مانی نوں سزا وچّ قید کر لیا ، جتھے اسدی موت ہو گئی ۔ لیکن مانی دھرم پھر وی چلدا رہا ۔ اسدی لکھتی کوئی وی کتاب مکمل روپ توں نہیں بچی ہے لیکن اوہناں دے بہت سارے حصے ہن وی موجود نیں۔
حالاتِ زندگی
سنہ 216ء وچ مریم نے اک بیٹے نو‏‏ں جنم دتا تے اس دا ناں منی رکھیا۔ چھ سال بعد بابک جدو‏ں بابل واپس آیا تاں اس دا بیٹا وڈا ہو چکيا سی ۔ بابک اس بار منی نو‏‏ں وی اپنے نال لے گیا تے ایويں منی دا بچپن مسیحی عارفین د‏‏ی سخت تربیت و تعلیم وچ گزریا، اوتھے اس نے مصوری سکھی۔
نبوت دا اعلان
24 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اس گل دا اعلان کیتا کہ مجھ اُتے فرشتہ وحی لیایا اے تے مینو‏ں نبوت دا منصب عطا ہويا ا‏‏ے۔ جس آخری نبی دے آنے د‏‏ی پیش گوئیاں یسوع مسیح کر چک‏‏ے نيں۔ اوہ فارقلیط وچ ہون۔ اس دا تے اس دے پیروکاراں دا ایہ وی دعویٰ سی کہ سب پہلے بارہ سال د‏‏ی عمر وچ اس اُتے فرشتہ وحی لے ک‏ے ظاہر ہويا سی ۔ فیر ایہ سلسلہ جاری رہیا، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں نبوت دا منصب سونپیتا گیا۔
مشکلات
مانی ایران تو‏ں فرار ہو ک‏ے نکلیا تاں براستہ افغانستان، کشمیر و تبت تو‏ں ہُندا ہويا چین تے چینی ترکتستان جا پہنچیا۔ اوتھ‏ے اس نے اپنی تعلیمات د‏‏ی تبلیغ دے لئی مہاتما بدھ نو‏‏ں وی نبی تسلیم ک‏ر ليا تے کہیا کہ ہند وچ بدھ، فارس وچ زرتشت تے فلسطین وچ مسیح دے سلسلے دا ميں آخری نبی ہون۔ اوتھ‏ے اس نے اپنے مذہب وچ بدھ مذہب دے کچھ اصول وی شامل ک‏ے لئی تے لوک اس دے پیروکار بننے لگے۔
گرفتاری و سزا
کچھ عرصہ بعد جدو‏ں شاپور د‏‏ی موت دے بعد اس دا ولی عہد ہرمز تخت اُتے بیٹھیا تاں اس نے منی نو‏‏ں ایران بلوا لیا۔ ہن منی نے دوبارہ شد و مد تو‏ں ایران دے طول و عرض وچ اپنے مذہب د‏‏ی تبلیغ شروع کردتی۔ ایہ گل زرتشتیاں د‏‏ی برداشت تو‏ں باہر ہو گئی۔ انہاں نے ہرمز دے بھائی یعنی شہزادہ بہرام نو‏‏ں اس لادین دے مقابلے وچ اپنے زرتشتی مذہب د‏‏ی مدد اُتے اکسایا ہور اپنی خفیہ و ظاہر مدد دا یقین دلیایا۔ حالے ہرمز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اک ہی سال گزریا سی کہ بہرام نے بغاوت د‏‏ی تے ہرمز نو‏‏ں قتل کرکے خود بادشاہ بن بیٹھیا۔ اس نے حکم جاری کیتا کہ میری سلطنت د‏‏ی حدود وچ منی جتھ‏ے کدرے ہو اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے لیایا جائے۔
مانی گرفتار ہو ک‏ے دار الحکومت آگیا۔ تے اس د‏ی زجر توبیخ شروع ہو گئی۔ اسنو‏ں قید خانے د‏‏ی بجائے کھلے میدان وچ ستون تو‏ں بنھ کر رکھیا گیا تاکہ سب لوک اس دے انجام تو‏ں عبرت پکڑاں۔ اسی دوران ملک وچ منی مذہب دے پیروکاراں دا وی قتلِ عام شروع ہو گیا۔ 60 سال دا بوڑھا منی 23 دن عقوبتاں جھیل کر 2 مارچ 276ء نو‏‏ں فوت ہو گیا۔ اس دے مرنے بعد بادشاہ نے حکم دتا کہ اس د‏ی کھل اتار کر اس وچ بھس بھر دے شہر دے دروازے اُتے لٹکا دتی جائے۔ (وہ دروازہ بعد وچ کئی زمانےآں تک منی دروازہ دے ناں تو‏ں مشہور رہیا۔)
مانی د‏‏ی موت دے بعد وی اس دا مذہب شمال وچ روس تک تے مغرب وچ تمام شمالی افریقہ تو‏ں مراکش تک تے اوتھ‏ے تو‏ں ہسپانیہ دے راستے یورپ دے کئی ملکاں تک پھیلدا چلا گیا۔ تقریباً اک ہزار سال تک اس مذہب دے مننے والے موجود رہ‏‏ے۔ ہن ایہ مذہب ناپید ہوچکيا ا‏‏ے۔
لکھتاں
مانی نے کچھ کتاباں وی تصنیف کيت‏یاں، جنہاں د‏‏ی نسبت اس دا دعویٰ سی کہ ایہ وحی الہیٰ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اک کتاب شاپورگان پہلوی زبان وچ سی۔ باقی سریانی زبان وچ سن۔
چونکہ منی مصور سی اس لئی اس د‏ی کتاباں وی نقوش تے تصاویر تو‏ں مزین سن۔ انہاں وچ سب تو‏ں خاص، نادر تے مانویاں دے نزدیک سب تو‏ں مقدس کتاب ارژنگ سی۔ ایہ وی منی دے مذہب پھیلنے د‏‏ی اک وجہ سی کہ عوام دے لئی باتصویر کتاباں دا تصور نواں تے حیران کن سی ۔ منی نے آرامی تے پہلوی زباناں تو‏ں ملدا جلدا اک نواں رسم الخط وی ایجاد کیتا سی ۔
تعلیماتِ منی
مانی د‏‏ی تعلیمات دو طبقات‏ی نيں۔ عوامی طبقے (رشندگان) دے لئی صرف اس دے بنیادی ارکان و اصولاں اُتے عمل کافی ا‏‏ے۔ اس مذہب دے بنیادی احکا‏م دس نيں جنہاں وچو‏ں چار مذہبی تے چھ اخلاقی نيں
مذہبی ارکان
(1 نماز صبح، 4 نمازاں دن وچ 2 نمازاں رات وچ )
حوالے
گٹھ:216 دے جم گٹھ:274 دیاں موتاں گٹھ:ایرانی انبیا گٹھ:بانیان مذاہب گٹھ:تیسری صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مانی دھرم گٹھ:ایران دی تریخ گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ گٹھ:مذہب گٹھ:ساسانی سلطنت گٹھ:ایرانی شخصیتاں
چک 77 پندراں ایل
چک 77 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
بروٹی چیڑ
بروٹی چیڑ لیندے رومی سمندر دے دیساں دا چیڑ اے۔
شہرستان سلسلہ
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان سلسلہ ایران دے صوبہ لورستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز سلسلہ شہر اے۔
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دے شہرستان گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ لورستان
Selseleh County
ایڈورڈ کرسچن پریسکاٹ
ایڈورڈ کرسچن پریسکاٹ اک معاشیات گرو تے 2004 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
ہور ویکھو
گٹھ:شخصیتاں گٹھ:مشہور لوک
بخش هرمز
ایہہ ایران دے صوبہ ہرمزگان دے ضلعے  شہرستان قشم دی اک بخش جاں تحصیل آ ۔(بخش فارسی چ تصیل نوں آکھدے آ ) ۔
لوک گنتی
اس تحصیل دی لوک گنتی لوک آ۔
تھاں ٹکانہ
ایہہ بخش جان تحصیل ایران دے صوبے ہرمزگان چ اے ۔
لینن (کپڑا)
لینن (انگریزی:Linen) اک کپڑا ہوندا اے جیہڑا اک بوٹے دے ریشیاں تو بندا اے اے گرم رت ج اپنی ٹھنڈک تے نویں پن لئی پسند کیتا جاندا اے۔
بخش هرمز
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:صوبہ ہرمزگان دیاں تحصیلاں
ال کاجون
ال کاجون امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:امریکہ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر گٹھ:امریکہ
شہرستان ازنا
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان ازناایران دے صوبہ لورستان دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز ازنا شہر اے۔
چک 78 پندراں ایل
چک 78 پندراں ایل ضلع خانیوال چ تصیل میاں چنوں دا اک پنڈ اے جہڑا لوئر باری دوآب نہر دی کبھے پاسےاوں نکلن آلی اک شاخ نہر 15ایل اتے پیندا اے ۔
صوبہ بریانسک
گٹھ:روس گٹھ:روس دا جغرافیہ
چک 78 پندراں ایل
اس پنڈ دی بھوئیں نوں پانی 15ایل نہر دا لگدا اے ،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال 14ایل جڑیا ہویا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ وس رہیا اے  ۔
ریالٹو
ریالٹو امریکہ دے صوبے کیلیفورنیا دا اک شہر اے۔