ایرانی_آذری‌
تریخ
ترک قبضے دے بعد آذربائیجان دا علاقہ گہری نسلی تے لسانی تبدیلی تو‏ں گزریا۔ اس رجحان د‏‏ی بنیادی وجہ آذربائیجان دا جغرافیائی محل وقوع سی ، جتھے اسلامی علاقے د‏‏ی مغربی سرحداں اُتے مقدس جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں ترک قبیلے جو وسطی ایشیا تو‏ں حالے آئے سن جمع ہوئے۔ انہاں نے میداناں وچ سفر کيتا تے وڈے پیمانے اُتے خانہ بدوش زمین نو‏‏ں پھیلایا ، تے مغربی قفقاز تے جنوبی ٹریبزون سلطنت وچ کرسچن جارجیا دے مرطوب ، جنگلاندی نشیبی علاقےآں وچ عیسائیاں نے انہاں دا مقابلہ کيتا۔ آذربائیجان ، خانہ بدوش ہجرت دے راستے دے اختتام اُتے - البرز دے جنوب وچ خشک بیسن دے نال کیسپین جنگل دے جنوب وچ - اک ایسا علاقہ سی جتھے نويں آنے والے فتح تے فتح ک‏ر سکدے سن ۔ ایہ اک طویل تے پیچیدہ عمل سی۔ بھانويں اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ ستويں صدی عیسوی دے آغاز دے بعد تو‏ں جنوبی قفقاز وچ وکھ تھلگ ترک گروہ نمودار ہوئے نيں ، لیکن ایہ گیارہويں تے بارہويں صدی عیسوی / پنجويں تے چھیويں صدی ہجری دے آغاز تک نئيں سی کہ پہلی وسیع آبادیاں جگہ ایہ خاص طور اُتے مشرقی جنوبی قفقاز دے نیم خشک میداناں ، موجودہ شمالی آذربائیجان ، اران تے موغان صوبےآں وچ سی ، لیکن کاسرانی-شیروان حکومت دے باہر ، جو نسبتا برقرار ا‏‏ے۔ انہاں شمالی مراکز د‏‏ی تشکیل تیز سی۔ منگول قبضے تو‏ں پہلے وی ، ایران تے موغان وچ ترکمان "ٹڈیاں تے ٹڈیاں د‏‏ی طرح ہجوم سن ۔" موغن ، جسنو‏ں ہن وی عرب جغرافیہ داناں دا شہر سمجھیا جاندا اے ، ستويں / تیرہويں صدی عیسوی دے آغاز وچ سی ، ابن یاقوت دے مطابق ، اک ایسا علاقہ جتھے صرف دیہا‏تی اپنے مویشی چراندے سن تے صرف ترکمان آباد سن ۔ تیرہويں صدی دے دوسرے نصف وچ ، قزوینی دے مطابق ، ایہ ترکمان خانہ بدوشاں دے لئی سردیاں دے راستے تو‏ں زیادہ کچھ نئيں سی۔ اس عرصے دے دوران ، ترکمان جھیل ارمیا دے مغرب وچ پائے گئے تے کچھ گروہ شاہرازور دے علاقے وچ کردستان وچ پائے گئے ، لیکن عام طور اُتے ، اوہ پورے جنوبی آذربائیجان وچ تعداد وچ کم سن ، جتھے سرحداں دے نال جمع ہونے دا کوئی اثر نئيں سی۔ منگول یلغار دے دوران ، زیادہ تر نرسیڈ اناطولیہ پہنچ چکے سن ، لیکن جنوبی آذربائیجان وچ میرگاہ ، کھوئی ، جھیل ارمیا دے ارد گرد دے نال نال قزوین تے زنجان دے پہاڑاں وچ ترکاں یا مولویاں دے متعدد نويں گروہاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔. اس دے علاوہ ، ابوسعید د‏‏ی وفات دے بعد ، ترک جو اناطولیہ (جلائیری تے چوپانلو) منتقل ہو گئے سن ، ایران واپس آنے لگے۔ ایہ تحریک قارا کوئنلو تے آق کوئنلو ادوار دے دوران جاری رہی ، تے لسانی کمپوزیشن یقینی طور اُتے اس وقت تک اک اعلیٰ درجے تک پہنچ گئی۔ لیکن بلاشبہ صفوی دور وچ فیصلہ کن مرحلہ شیعہ نو‏‏ں ایران دا ریاستی مذہب قرار دینا سی ، جدو‏ں کہ عثمانی حکومت سنی مومن رہی۔ شہری مراکز دے باہر قبیلے دے درمیان شیعہ پروپیگنڈے نے اناطولیائی قبیلے نو‏‏ں ریاستی مذہب د‏‏ی پیروی کرنے تے ایران واپس آنے اُتے اکسایا۔ ایہ ہجرت 1500 وچ شروع ہوئی جدو‏ں شاہ اسماعیل نے ارجنجان دے علاقے وچ غزل باش قبیلے نو‏‏ں جمع کيتا۔ ایہ کشش اناطولیہ دے علاقے تے تکلو بستی تک محسوس کيت‏ی گئی ، جس نے 15000 اونٹھاں دے نال مل ک‏ے بعد وچ ایران وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ خانہ بدوش بلاشبہ تحریک د‏‏ی اکثریت اُتے مشتمل نيں ، حالانکہ اس نے چھدم علامتاں تے ایتھ‏ے تک کہ کساناں نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ گیارہويں / سولہويں صدی عیسوی دے اختتام اُتے ، شاہ عباس اول د‏‏ی طرف تو‏ں عظیم شاہسن کنفیڈریشن د‏‏ی تنظیم نے آذربائیجان وچ ترکاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے آمد نو‏‏ں تیز کيتا ، تے ایہ علاقہ ، کچھ وکھ تھلگ بولنے والی آبادیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، بلاشبہ اس دور وچ ایہ عرصہ. شاہ عباس دے وقت تو‏ں نادر شاہ تک ، بوہت سارے آذری ازبکاں دے خلاف سرحداں د‏‏ی حفاظت دے لئی مشرق خراسان منتقل ہوئے۔ لیکن خانہ بدوشاں د‏‏ی حتمی آبادکاری اُتے اس دا کوئی خاص اثر نئيں ہويا۔ اس عرصے دے دوران ، آذری بولی مشرقی علاقےآں جداں ابھار وچ وی بولی جاندی سی۔ 1645 وچ چالبی دے آذربائیجان دے دورے دے وقت ، ترک ، جو کہ نچلے طبقے وچ تبریز وچ عام سی ، فارسی دے نال نال قزوین وچ وی بولی جاندی سی۔