cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سندھی تے پنجابی زباناں وچ لسانیاتی سانجھ
پ: پارسا‘ پاگل‘ پال‘ پالتو‘ پت (عزت)‘ پت (پتا)‘ پیل‘ پتر‘ پِتا (پیو)‘ پربھات‘ پرت‘ پرچول‘ پرچار‘ پرچارک‘ پردا‘ پرکاش‘ پرم‘ پرماتما‘ پرمانو‘ پرنالو‘ پرنام‘ پروار‘ پروان‘ پروانو (پروانا)‘ پرواہ‘ پرورش‘ پروردا‘ پروری‘ پرہیز‘ پری‘ پڑتال‘ پڑ۹‘ پست‘ پستک‘ پستول‘ پشپ‘ پکوان‘ پکوڑا‘ پکھی‘ پک‘ پگ‘ پُگ‘ پل‘ پُل‘ پندھ‘ پوجن‘ پورب‘ پوست‘ پورھیت‘ پیاس‘ پیار‘ پچھ‘ پُچھ‘ پَیر‘ پِیر…
ج: جناب‘ جابر‘ جات‘ جاتی‘ جاتک‘ جا‘ جاپن‘ جاچ‘ جادو‘ جاء‘ جبلت‘ جت‘ جِت‘ جت‘ جبھ (جیبھ)‘ جدا‘ جد‘ جڑ‘ جلدی‘ جلال‘ جواری‘ جواب‘ جوالا‘ جوار‘ جوان‘ جوانی‘ جوت‘ جوڑ‘ جوڑن‘ جولاہو (جلاہ‘ جلاہا)‘ جون…
جھ: جھات‘ جھڑ‘ جھاڑ جھال‘ جھاک‘ جھاڑ‘ جھاڑن‘ جھڑپ‘ جھل‘ جھلا‘ جھلن‘ جھلک‘ جھلکار‘ جھنگی‘ جھنگ…
چ: چاہ‘ چاہت‘ چاتر‘ چترائی‘ چیتا‘ چُپ‘ چدر‘ چڈی‘ چراغ‘ چرائن‘ چرب‘ چر‘ چرکا‘ چروکا‘ چن‘ چڑھ‘ چوسن‘ چغلی‘ چک‘ چُک‘ چکور‘ چال‘ چلھا‘ چونک‘ چمند‘ چنگل‘ چند‘ چور‘ چیز‘ چیس…
چھ: چھڈ‘ چھک‘ چھکن‘ چھل‘ چھک‘ چھت‘ چھوہر…
ح: حاجی‘ حارج‘ حاصل‘ حاضر‘ حاضری‘ حافظ‘ حاکم‘ چال‘ حب‘ حامی‘ حامل‘ حشر‘ حجاز‘ حجاج‘ حجم‘ حرف‘ حرج‘ حرص‘ حساب‘ حسن‘ حسرت‘ حِصّا‘ حشر‘ حشرات‘ حُقا‘ حق‘ حقیر‘ حکومت‘ حکمت‘ حمد‘ حیا‘ حیات‘ حوض…
خ: خشک‘ خشکی‘ خضاب‘ خاب (خواب)‘ خطرناک‘ خفا‘ خفیا‘ خفیف‘ خلاصا‘ خلاف‘ خلق‘ خنک‘ خو‘ خوار‘ خواجا‘ خاہش‘ خوب‘ خوبانی‘ خدا‘ خوف‘ خشبو‘ خون‘ خیال‘ خیر‘ خیما…
د: داتا‘ دات‘ داخل‘ داد‘ دار‘ دارچینی‘ دارو‘ داعی‘ دام‘ دال‘ دامن‘ دانا‘ دانش‘ داون‘ دائود‘ دائم‘ دائر‘ دب‘ دبکا‘ دبھ‘ دجال‘ دخیل‘ دوست‘ در‘ دربار‘ درماندا‘ درپن‘ دروازا‘ دربان‘ درشن‘ دریا‘ دستور‘ دستاویز‘ دسواں‘ دشمن‘ دُعا‘ دعوا‘ دعوت‘ دغا‘ دفتر‘ دفتری‘ دفع‘ دفن‘ دِقت‘ دُکان‘ دُکاندار‘ دُکھ‘ دُکھی‘ دُگنا‘ دال‘ دلبر‘ دل‘ دلال‘ دلان‘ دلیل‘ دم‘ دماغ‘ دوان‘ دوئی‘ دوت‘ دُور‘ دوڑ‘ دوست‘ دل‘ دلن‘ دُم (دننب)‘ دمک‘ دن‘ دنگ‘ دنیا‘ دوبالا‘ دوت‘ دوام‘ دوامی‘ داون‘ دُدھ‘ دوربین‘ دوڑ‘ دوس‘ دولت‘ دُوننہ‘ دویت‘ دُہرا‘ دہشت‘ دیانت‘ دیار‘ دید‘ دیر‘ دیگ‘ دیکھن‘ دیس‘ دیر‘ دبن‘ دیوالی‘ دیومالا‘ دیوی‘ دیہات…
دھ: دھات‘ دھاتو‘ دھار‘ دھارن‘ دھاگا‘ دھاون‘ دھج‘ دھجی‘ دھوتی‘ دھدھری‘ دھرپد‘ دھرن‘ دھرن‘ دھر مسالا‘ دھکا…
ڈ‘ ڈھ: ڈاب‘ ڈار‘ ڈاند (دانند)‘ ڈن‘ ڈاہ‘ ڈوب‘ ڈڈ‘ ڈکھ (دُکھ)‘ دگن‘ ڈنڈوت‘ ڈول‘ ڈاکو…
ذ: ذات‘ ذکر‘ ذاتی‘ ذبح‘ ذرا‘ ذم‘ ذوالفقار‘ ذہن‘ ذہین‘ ذیل…
ر: رات‘ راوی‘ راج‘ راجا‘ رج‘ راس‘ راسخ‘ راستی‘ رگ‘ رال‘ رم‘ رانجھا‘ رانجھن‘ رانی‘ رہبر‘ راہ‘ راہی‘ رائی‘ رب‘ ربیع‘ رت‘ رُت‘ رتا‘ رسیل‘ ریس‘ رج‘ رِجھ‘ رُجھ‘ رس‘ رد‘ ردی‘ رستا‘ رشی‘ رضا‘ رصد‘ رشید‘ رُعب‘ رفتار‘ رفع‘ رقاص‘ رقم‘ رُک‘ رکن‘ رل‘ روگ‘ رگڑ‘ رنگ‘ روک‘ رہ‘ رواج‘ روح‘ روشنی‘ رولن‘ روگ‘ رہنا‘ رئیس‘ ریجھ…
ز: زاد‘ زاویا‘ زاہد‘ زیارت‘ زبان‘ زبردست‘ زحل‘ زرد‘ زلزلو (زلزلا)‘ زمانا‘ زلف‘ زمین‘ زن‘ زنجیر‘ زند‘ زنگ‘ زال‘ زور‘ زیارت…
س: سابق‘ سادا‘ سادھارن‘ سدھ‘ سارا‘ ساربان‘ سارنگ‘ ساعت‘ ساک‘ ساگر‘ ساگ‘ سال‘ سالار‘ سامان‘ سان‘ سانبھ‘ سانجھ‘ سانگ‘ سائو‘ سائیں‘ سبب‘ سبھ‘ سبک‘ سبیل‘ سپ‘ ست ستارو (ستارا)‘ ستر‘ سچ‘ سٹھ‘ ستکار‘ سر‘ سچ (سچا)‘ سیت‘ سرایت‘ سرب‘ سر‘ سرد‘ سردی‘ سرسام‘ سرکاری‘ سرگم‘ سرور‘ سروور‘ سزا‘ سمجھ‘ سم‘ سلیمان‘ سماوی‘ سماوات‘ سنگت‘ سنپورن‘ سند‘ سندر‘ سنگھار‘ سنگھن‘ سوہنا‘ سنیارا‘ سوانی‘ سواد‘ سوار‘ سود‘ سوامی‘ سوانح‘ سوال‘ سوت‘ سوجھ‘ سودھ‘ سودھی‘ سوگت‘ سوگند‘ سون‘ سیار (سیال)‘ سیارا‘ سیک…
ش: شاخ‘ شاداب‘ شاد‘ شادی‘ شاستر‘ شاگرد‘ شال‘ شام‘ شامل‘ شانت‘ شاہ‘ شاہکار‘ شب‘ شبد‘ شتر‘ شجاع‘ شجر‘ شاخ‘ شدید‘ شد‘ شر‘ شربت‘ شرک‘ شرافت‘ شرف‘ شرط‘ شرع‘ شریر‘ شفاف‘ شعلا‘ شعور‘ شک‘ شکر‘ شُکر‘ شکست‘ شغل‘ شگن‘ شگون‘ شل‘ شلوار‘ شمار‘ شمال‘ شمس‘ شمع‘ شمشان‘ شمشیر‘ شناخت‘ شوال‘ شوخ‘ شودر‘ شہادت‘ شہتوت‘ شہر‘ شہید‘ شیخ‘ شیدائی‘ شیر‘ شیطان‘ شیننہ…
ص: صابر‘ صاحب‘ صاف‘ صافی‘ صلح‘ صالح‘ صبر‘ صحبت‘ صحت‘ صحرا‘ صحن‘ صحیح‘ صدر‘ صفت‘ صنعت‘ صورت‘ صرف‘ صَرف…
ض: ضامن‘ ضائع‘ ضبط‘ ضد‘ ضرر‘ ضرب‘ ضرور‘ ضروری‘ ضعف‘ ضعیف‘ ضمیر‘ ضمن…
ط: طاق‘ طالع‘ طالب‘ طابع‘ طائر‘ طباشیر‘ طبیب‘ طبل‘ طرح‘ طرز‘ طریقا‘ طفیل‘ طلاق‘ طلب‘ طلسم‘ طنز‘ طوالت‘ طور‘ طوطا‘ طوفان‘ طوق‘ طہور‘ طیب‘ طیر…
ظ: ظالج‘ ظاہر‘ ظہور‘ ظہیر…
ع: عابد‘ عادت‘ عادی‘ عار‘ عاشورو (عاشورا) عاقل‘ عالم‘ عالی‘ عائد‘ عبادت‘ عبور‘ عجایب‘ عجب‘ عجز‘ عاجز‘ عدل‘ علم‘ عذاب‘ عرش عرب‘ عرض‘ عرضی‘ عزت‘ عشق‘ عطر‘ عقیدا‘ عقر قرحا‘ عقل‘ عقیدت‘ عکس‘ علاقا‘ علامت‘ علم‘ عظمت‘ علیحدا‘ عجایب‘ عمر‘ عنابی‘ عنصر‘ عورت‘ عوام‘ عیالدار‘ علاج‘ عیش…
غ: غم‘ غالب‘ غائب‘ غدار‘ غدود‘ غبار‘ غریب‘ غرق‘ غرض‘ غلط‘ غائب‘ غیر‘ غیرت‘ غضب…
ف: فایدا‘ فتور‘ فجر‘ فرق‘ فرحت‘ فردوس‘ فرمایش‘ فساد‘ فلک‘ فند‘ فولاد‘ فیض…
ق: قابض‘ قابل‘ قابو‘ قادر‘ قیاری‘ قاضی‘ قاعدو (قاعدا)‘ قافلو (قافلا)‘ قایم‘ قبر‘ قبایل‘ قیامت‘ قبضو (قبضا)‘ قبول‘ قحط‘ قد‘ قدامت‘ قدم‘ قدیم‘ قرار‘ قرارداد‘ قرآن‘ قرب‘ قربت‘ قرض‘ قربان‘ قربانی‘ قسم‘ قسمت‘ قصبو (قصبا)‘ قصر‘ قطار‘ قط‘ قطرا‘ قلب‘ قنولیت‘ قوت‘ قول‘ قیادت‘ قیامت‘ قیاس‘ قیف‘ قیمت‘ قیمتی‘ قینچی…
ک: کروپ‘ ککڑ‘ کاتب‘ کاتر‘ کنک‘ کاٹ‘ کتاب‘ کچا‘ کار‘ کاڑھا‘ کام‘ کاشت‘ کابل‘ کہانی‘ کُتا‘ کتر‘ کتن‘ کدورت‘ کڈھن‘ کرسی‘ کرم‘ کرنگ‘ کس‘ کسب‘ کفالت‘ کفایت‘ کف‘ کلیو‘ (کلیا)‘ کمار‘ کنیر‘ کنیز‘ کرت‘ کوسٹ‘ کوہن‘ کویا…
کھ: کھاٹ‘ کھاج‘ کھادھ‘ کھُر‘ کھنڈ‘ کھسن‘ کھسکا‘ کھکھر‘ کھتائی‘ کھوٹ‘ کھولن‘ کھوہ‘ کھڑا‘ کھیر (دُدھ)…
گھ: گھات‘ گھٹ‘ گھت‘ گھنا‘ گھر‘ گھورن‘ گھوڑو (گھوڑا) گھول…
ل: لاچار‘ لاٹ‘ لاٹھی‘ لاج‘ لارا‘ لاس‘ لاگ‘ لب‘ لپ‘ لبھ‘ لت‘ لتا‘ لچھمی‘ لدو‘ لشکر‘ لعنت‘ لغر‘ لکھ‘ لغام‘ لگڑ‘ لگا‘ لنگھ‘ لوبھ‘ لٹھ‘ لیک…
م: ماپ‘ ماتا‘ ماجرا‘ مارگ‘ مارن‘ ماڑا‘ مال‘ مائل‘ مبارک مت‘ ملک‘ ملکیت‘ متر‘ مبارک‘ مِٹی‘ مٹھا‘ مٹھاس‘ محبت‘ مجمع‘ محبوب‘ محدود‘ محراب‘ محسوس‘ محشر‘ محفوظ‘ مُل‘ محنت‘ مخاطب‘ مختار‘ مختصر‘ مدت‘ مدح‘ مدعا‘ مراد‘ مربع‘ مرضی‘ مطالبا‘ معترف‘ معذور‘ مدھر‘ معشوق‘ معمار‘ معزز‘ مقرر‘ مقروض‘ مُکا‘ مکار‘ مکان‘ مکت‘ مکرم‘ ملایم‘ ملک‘ مُلک‘ مجلس‘ منگن‘ موج‘ موہری‘ مہذب‘ مسافر‘ مہک‘ مہربانی…
ن: ناپاک‘ ناد‘ ناظر‘ نب‘ نبات‘ نپ‘ نپن‘ نحوست‘ نخرو (نخرا)‘ ندی‘ نیت‘ نسب‘ نشیمن‘ نک‘ نگرانی‘ نماشام (نماشاں)‘ نورانی‘ نورتن‘ نیاز‘ نیچ‘ نشانی…
و: وات‘ واتاورن‘ وائو‘ ودھ‘ وادھا‘ واردات‘ واشنا‘ ون‘ وان‘ واجب‘ وجد‘ وسط‘ وسعت‘ وصف‘ وقت‘ وِکری‘ وکیل‘ ولایت‘ وانگ…
ہ: ہانی‘ ہار‘ ہتھیار‘ ہتھی‘ ہڈی‘ ہزار‘ ہنگامو (ہنگاما)‘ ہلکو‘ (ہلکا)‘ ہواڑ‘ ہوا…
ی: یاد‘ یادداشت‘ یار‘ یتیم‘ یخ‘ یخنی‘ یقین…10
جُسے دے انگاں دے ناں جویں ہتھ‘ نک‘ کن وغیرا دوہاں زباناں وچ زیادا تر اِکو ای نیں یاں فیر رلدے ملدے نیں۔ انجے ای رشتے داریاں دے ناں‘ پھلاں تے سبزناں دے ناں‘ گنتی تے ہندسے وی بہت حد تیکر اِکو جہے نیں۔
جے کدھرے کوئی تبدیلی وی ہے تاں اوہ بڑی معمولی جہی اے جویں پنجابی وچ جتھے ’’ل‘‘ دا اکھر اے‘ سندھی وچ اوتھے ’’ر‘‘ ہوندی اے۔ وال / وار‘ کالا / کارا وغیرا۔ اِک ہور معمولی فرق لفظ دے اخیرلے حرف دا اے۔ پنجابی وچ جتھے الف یاں ہ اے‘ سندھی وچ ’’و‘‘ آ جاندا اے۔ ایہ عام کر کے عربی فارسی توں آون والے لفظاں دے نال ہوندا اے۔ فیصلا / فیصلو‘ مسئلا / مسئلو۔ انج دے لفظ بے شمار نیں۔
منفی تے متضاد بناون لئی لفظ توں پہلاں الف لان دا قاعدا وی سانجھا اے۔ مر توں امر‘ سنجوگ توں اسنجوگ‘ سنگت توں اسنگت‘ وشواس توں اوشواس وغیرا۔
(2)
انگریزاں دے آون نال برصغیر دیاں زباناںی وچ نویاں صنفاں دا مُڈھ بَجھا۔ ناول تے نِکی کہانی ورگیاں خوبصورت صنفاں نے ساڈے ادب نوں امیر کرنا شروع کیتا۔ فیر کئی ادبی تے سیاسی تحریکاں آئیاں۔ پچھلی صدی وچ پہلی تے دُوجی وڈی جنگ‘ ترقی پسنداں دا زور شور‘ مارکسزم‘ مقصدی ادب‘ علامت نگاری‘ تجریدیت تے ہور سارے تجربے دوہاں زباناں دے ادب وچ ہوئے۔ ہیئت تے مزاج دے جہڑے تجربے سندھی لکھتاں وچ آئے‘ اوہ سارے دے سارے پنجابی وچ وی ملدے نیں۔
اج ایہ دوویں زباناں اِک دُوجے دے سنگ سنگ ترقی دیاں منزلاں طے کر رہیاں نیں۔ دوہاں زباناں وچ انگریزی لفظاں دا رلاء ودھدا جا رہیا اے جس پاروں ایہ ہور نیڑے آوندیاں دِسدیاں نیں پر انگریزی لفظاں دے بغیر وی دوہاں وچ کوئی دُوری موجود نہیں۔ بیتے دِنیں سندھی ادبی بورڈ دی چھاپی اِک پرانی کتاب ’’بہترین کہانیکارن جو بہترین کہانیوں‘‘ میرے ہتھ لگی۔ ایہدیاں کہانیاں وچوں کجھ مکالمے ویکھو:
’’نہ پُت تُوں کھا‘ منھنجنی طبیعت ٹھیک نہ آھے‘‘
پنجابی وچ ایہ فقرا انج اے:
’’نہ پُت تُوں کھا‘ میری طبیعت ٹھیک نہیں اے۔‘‘
(صفحا 154‘ علی بابا دی کہانی ’’چنڈائیں مانی‘‘)
انجے ای امرجلیل ہوراں دی مشہور کہانی ’’منھنجو پُٹ مہدی‘‘ وچ اِک فقرا اے:
’’منھنجی پیاری حمیداں‘ انسان محبت میں کافر ماں مومن آئیں مومن ماں ملحد تھی پوندو آہے‘‘                                    (صفحا 36‘ اُپروکت کتاب)
ایہ فقرا پنجابی وچ انج اے:
’’میری پیاری حمیداں‘ انسان محبت وچ کافر توں مومن تے مومن توں ملحد تھی پوندا ہے‘‘
بول چال دی زبان وچ پورے فقرے اندر اِک دو لفظ ای اجہے ہوندے نیں جہڑے دوہاں زباناں وچ مختلف ہوون۔ ایس کتاب وچوں میں دو تِن کہانیاں دا پنجابی وچ ترجما کیتا سی‘ مینوں کوئی اِکا دُکا لفظ ای اجہیا نظر آیا ہووے گا جہدے معنے لبھن واسطے ڈکشنری پھرولن دی ضرورت محسوس ہوئی ہووے۔
مناسب ہووے گا کہ اخیر وچ ایس گل دا جایزا وی لَے لیا جاوے کہ سندھی تے پنجابی وچ ترجمیاں راہیں کیہ آدان پردان ہویا اے۔ سندھی بارے مینوں زیادا پتا نہیں کہ اوہدے وچ پنجابی توں کیہ کیہ چیزاں ترجما ہو کے چھپیاں نیں۔ سندھی رسالے ویکھن دا اتفاق ہوندا رہندا اے تے اوہناں وچ کدی کدائیں کسے پنجابی لکھت دا ترجما نظر آ جاندا اے۔ خاص کر کے امرتا پریتم دیاں زیادا تر چیزاں سندھ وچ ترجما ہو چکیاں نیں۔
سندھی دیاں جہڑیاں چیزاں پنجابی وچ ترجما ہوئیاں نیں اوہناں وچ اِک تاں سندھ دے قومی شاعر شیخ ایاز دا کلام اے جہڑا ’’جو بیجل نے آکھیا‘‘ دے ناں نال احمد سلیم ہوراں ترجما کیتا سی۔ دُوجا شاہ لطیف دا کلام اے جہڑا پنجابی وچ ترجما ہویا اے۔ ’’پشوپاشا‘‘ دے ناں نال پروفیسر محسن عباسی ہوراں جمال ابڑو دیاں کہانیاں دے پنجابی ترجمے دی کتاب تیار کیتی‘ جہڑی پنجابی ادبی بورڈ نے چھاپی اے۔
پنجابی رسالیاں وچ وی سندھی کہانیاں دے ترجمے چھپدے رہندے نیں۔ ’’سویر انٹرنیشنل‘‘ نے پنجابی دیاں گوانڈھی زباناں دے ترجمے چھاپن دا سلسلا شروع کیتا سی جہدے تحت سبھ توں زیادا ترجمے سندھی کہانیاں دے ای ہوئے نیں۔ کجھ سندھی نظماں وی پنجابی وچ چھپیاں نیں۔ اج پنجابی دا سنجیدا قاری امر جلیل‘ ماہتاب محبوب‘ شیخ ایاز‘ قمر عباسی‘ نسیم کھرل‘ غلام نبی مغل‘ رسول بخش پلیجو‘ تنویر عباسی‘ ایاز قادری‘ تاج جویو‘ جی الانا‘ عبدالقادر جونیجو‘ آغا سلیم‘ نورالہدیٰ شاہ‘ عبدالرزاق راز‘ ڈاکٹر نبی بخش بلوچ تے کئی ہور سندھی لکھاریاں توں چنگی طرحاں جانو اے۔ ’’سندھی ادب‘‘ بارے اِک مختصر کتاب محمد آصف خاں ہوراں لکھی سی جہڑی پنجابی وچ سندھی ادب دا بڑا بھرواں تعارف کراندی اے۔
ایہدے باوجود‘ میں سمجھدا آں کہ ایہ سارا کم بہت تھوڑا اے۔ ہزاراں ورھیاں پرانی ساڈی سانجھ اے پر اسیں اِک دُوجے دیاں دو چار کتاباں یاں دو چار درجن کہانیاں توں زیادا کجھ وی نہیں پڑھیا؟ ایس مسئلے اُتے سانوں رل کے غور کرنا چاہیدا اے۔ سانوں چاہیدا اے کہ دوہاں زباناں دی ہر قابل ذکر کتاب دا ترجما کر کے قاری تیکر اپڑائیے۔ اِک دُوجے نوں ملدے رہن‘ اِک دُوجے نوں پڑھن تے اِک دُوجے دے مسایل سمجھن نال ای سانجھاں ودھدیاں نیں۔ سندھ ہووے یاں پنجاب‘ دوہاں دے مسئلے اِکو جہے نیں۔ ایہناں نوں رَل بَہ کے ای حل کیتا جا سکدا اے۔ ایہدے لئی ضروری اے کہ اسیں اِک دُوجے دا ادب زیادا توں زیادا پڑھیے تے ایس سلسلے وچ ترجما اِک مضبوط پُل دا کم دے سکدا اے۔
٭٭٭٭٭
حوالے:
1. Classes and Races of India by Mallind Chopra
2. Soan and Paleolithic of Pakistan by T.T Paterson and Drummond.
3. E.J.J.H.Mackay: Further Excavation of Mohanjodaro.
4. National Geographic Magazine 1199 Article under title Glory of India.
5. Allchin: Rise of Civilization in India and Pakistan.
7. Jo.E.Mitchiner: Studies in the Indus Valley Inscriptous.
8۔ مضمون سپت سندھو‘ پنجاب دا اِک پرانا ناں‘ از محمد آصف خاں‘ کتاب ’’نک سُک‘‘ صفحا 46
9۔ ’’سندھی ادب‘‘ محمد آصف خاں‘ صفحا 41‘ لاہور 1991
10۔ جامع سندھی لغات‘ زیر نگرانی ڈاکٹر نبی بخش بلوچ‘ سندھی ادبی بورڈ جامشورو/حیدر آباد‘ جلد پہلی توں پنجویں
گٹھ:پنجابی بولی گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
رتے جزیرے
رتے جزیرے استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 1 ای بی
چک 1 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
پنجابی کہانی
پاکستانی پنجابی کہانی نے 1948 وِچ روزنامہ ’ آغاز ‘ لہور دے پنجابی اِیڈیشن توں اپنے سفر دا مُڈھ بنیا۔ 1951 وِچ ڈاکٹر فقیر محمد فقیر نے ’ پنجابی ‘ ناں دا رسالہ کڈھیا۔ جِس وِچ سجاد حیدر ، اکبر لہوری ، تے نذر فاطمہ دیاں کہانیاں چھپیاں۔ ایس دور وِچ کہانی نے اپنی ٹور جاری رکھی۔ ایس دہاکے وِچ کئی کہانیاں لِکھیاں گئیاں۔ اِنج سماجی حوالے نال کہانی نے اپنا نک نقشہ کڈھیا۔
1960 وِچ نواز دا ’ ڈونگھیان شاماں ‘ کہانی پراگا چھپیا تاں ایہہ پاکستان بنن دے بعد ساہمنے آیا، ایتھوں دا پہلا کہانی پراگا سی۔ ایس پراگے وِچلیاں کہانیاں رومانی ہن۔ نواز نے رومان دا سہارا لیا اے۔
1960 توں 1970 دے دہاکے وِچ کہانی وِچ کئی تجربے ہوئے۔ 70 دا دہاکا ایس لحاظ نال بہت اہم ہے کہ ایس دہاکے وِچ کئی نامور کہانی کار اُبھرے۔ تے ایہناں دساں سالاں وِچ کوئی 25 کہانی پراگے چھپ کے سامنے آئے۔ مُکھ طور تے اسیں ، ’ کالیاں اِٹاں کالے روڑ‘ انور علی، ’ رن تلوار تے گھوڑا‘ اٖفضل احسن رندھاوا، ’ اکبر کہانیاں‘ اکبر لہوری ، ’ جاگدی اکھ دا خاب ‘ عامر فہیم، تے ’ تھل کرن دریا ‘ احسن واگھا دا ناں لے سکدے ہاں۔ انور علی ایس عہد دا اِک وڈا نام ہے۔ اِک اخبار وِچ کارٹونِسٹ ہون وجھوں انور دی کہانی وِچ ٹِچکر تے ہاس رس دے بھاو بہت اُبھرویں ہن۔ افضل احسن رندھاوا اپنے پاتراں راہیں سانجھے پنجاب دے سماج نوں ایس ڈھنگ نال پیش کردے ہن کہ بیتے ویلے دے رِیت رواج تے واتاورن اکھاں موہرے آن کھلوندے ہن۔ عامر فہیم تے احسن واگھا کول دارشنک چِنتن تے ابسٹریکٹ دے پکھ وی مِلدے ہن۔ تے ایہہ عمل اکبر لہوری دی کہانی ’ جنگل وِچ جمہوریت ‘ اندر ہور  تِکھا ہو جاندا ہے۔
1980 دے دہاکے وِچ کُجھ لکھاریاں نے اپنے آل دوالے نوں سمبولِک ڈھنگ نال پیش کیتا تے کہانی وِچ کُجھ نویں مضمون سموئے۔۔ ایس سمے دے کہانی کاراں پاکستانی پنجابی کہانی دے بھنڈار وِچ ڈھیر وادھا کیتا۔ ایہناں دساں سالاں وِچ کوئی 60 کہانی پراگے چھپے۔ ایس سمے دے اہم کہانی کاراں وِچ مِرزا حامد بیگ ، حسین شاد ، مقصود ثاقب ، راجہ محمد احمد، منشا یاد ، افضل احسن رندھاوا، آغا مُدثر علی، فرزند علی، کنول مشتاق تے حفیظ خان دا نام لِتا جا سکدا ہے۔
پاکستانی پنجابی کہانی دے وِکاس وِچ عورت لکھاریاں دا وی اِک اپنا حِصّہ ہے۔ کئی پاکستانی پنجابی کہانی کار عورتاں نے وی ایس سفر وِچ اپنی وکھری پچھان بنائی ہے۔ ایہناں اچ رفعت، نذر فاطمہ ، خالِدہ ملک ، کہکشاں ملک، پروین ملک، فرخندہ لودھی، عائشہ اسلم، افضل توصیف ، مسرت کلانچوی، عذرا وقار، تے زویا ساجِد دا ناں اہم کہانی کار عورتاں وِچ لیا جا سکدا
پرواسی پاکستانی پنجابی کہانی کاراں ایس توں اڈ ہن تے چوکھے ہن۔
لمی کہانی لِکھن والیاں وِچ نصیر احمد چیمہ تے نین سُکھ دا ناں آؤندا ہے ۔ پر اج میرے ساہمنے مقصود ثاقب دی کہانیاں دی کتاب ہے جس دا ناں ہے ” توں گھر چلا جا “
مقصود دیاں کہانیاں وچ دھرتی دی خشبو ساڈے آل دوالے نال رلی ہوئی ملدی اے۔ کہانیاں دی زبان اوہو ای اے جو مقصود آپوں بولدا اے۔ ایہناں کہانیاں دی سب توں وڈی گل ایہہ ہے پئی ایہناں اچ سانہوں اپنی وسوں ،پھر دی ٹردی، ہسدی روندی، تے اپنی تھاں تے، تھاں مل کے کھلوتی نظر اوندی اے۔ ماحول دی تفصیل تے پاتراں دے مہاندرے اگھاڑن دا ول ایڈا سچجا اے پئی کہانی پڑھن والا ایہناں دے نال نال ای ٹر پیندا اے۔ حرفاں دیاں جیویں مورتاں گھڑیاں ہویئاں نیں۔
باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی ساہت
کرن واہی
کرن وحی (جم 9 جون 1986) اک بھارتی سابق اکادمی اداکار، ماڈل اتے میزبان اے۔ واہی نے دلی لئی انڈر -17 قومی کرکیٹ کھیڈی اے۔ممبئی جان توں بعد، اسنے 2004 دے ٹیلیوژن شو رمکس آن سٹار ون دے نال اپنے ٹیلیوژن کیریئر شروع کیتا، جس دے راہیں اسنے مشہوری حاصل کیتی۔ مشہور نوجواناں وچ ڈاکٹر۔ اصول مودی دے طور اُتے اوہناں دے کردار دی ملّ ملّ نے اوہناں دی مشہوری ہور ودھائی۔ اپنے اداکاری کیریئر توں علاوہ، واہیسٹیج شو وچ وی حصہ لیا اے اتے اسنے کئی انعام اتے ٹیوی شوئز دی میزبانی کیتی اے۔اسنے 2014 وچ حبیب فیصل دی رومانٹک کامیڈی فلم دعوت-اِ-عشقَ وچ اک معاون کردار نال اپنی بالیوڈّ فلم دی شروعات کیتی۔ اوہ کلرس ٹیوی دے کامیڈی شو کومیڈی نائیٹس بچو وچ دکھائی دے رہا سی۔
شروعاتی زندگی اتے کرکٹ کیریئر
واہی دا جم 9 جون 1986 نوں دلی وچ اک پنجابی پروار وچ ہویا سی۔ اسنے سینٹ مارک دے سینئر سیکنڈری پبلک سکول توں اپنی پڑھائی کیتی اتے اپنی اچّ سکھیا آئیائیئیلئیم انسٹیچیوٹ، دلی یونیورسٹی وچ مکمل کیتی۔
واہی نے اپنے سکولی دناں دوران سینٹ مارک دے سینئر سیکنڈری پبلک سکول دی نمائندگی کرن والے اک کرکٹر دے طور اُتے اپنا کریئر شروع کیتا۔2003 وچ، اوہناں نوں دلی لئی انڈر -19 کرکٹ ٹیم لئی چنیا گیا سی جنہاں وچ وراٹ کوہلی اتے شکھر دھون شامل سن۔ وڈی سٹّ لگن کارن، واہی نوں کھیڈ چھڈنا پیا اتے اپنے پیؤ دے کاروبار وچ شامل ہون لئی اک مارکیٹنگ کورس وچ بھرتی ہونا پیا۔
2004 وچ، واہی نے رمکس وچ رنویر سسودیا  دی مکھ کردار وچ کردار نبھایا۔
ایکٹنگ کریئر
واہی نے 2004 "روز آڈیؤ وزئل" ٹیلیوژن لڑی ریمیکس دے نال اپنے اداکاری دے کیریئر نوں شروع کیتا، جتھے اوہناں نے رونیت سیوسیا دی پرمکھ کردار نبھایا، جو شویتا گلاٹی دے الٹ غصے نال بھرپور لڑکے دا کردار سی۔شو دی کہانی امیراں اتے مشہور بچیاں اتے غریب پریواراں دے سکالرشپ دے طالب علماں لئی کلیٹ سکولاں وچ 12 ویں جماعت دے طالب علماں دے جیون تے مشتمل سی۔ شو وچ اوہناں دی کارگزاری نے اوہناں نوں جیار 8 بیسٹ مرد نٹورر لئی انڈین ٹیلیلی اوارڈ دتا۔
کلپنا شو توں اک بریک توں بعد، واہی نے 2009 دے کلرس ٹیوی دے سوپ اوپیرا میر گھر ائی ایک ننھیں پرا وچ واپسی کیتی اتے مگتھا چپکیر دی اگوائی وچ مرد دی اگوائی کیتی۔ اگلے سال تک، اوہ سنوسٹائیس لمٹیڈ دی پیشکاری 'میڈیکل ڈرامہ سیریز ڈل مل گائیے دے دوجے سیزن وچ دکھائی دے رہا سی۔
واہی نے 2014 وچ حبیب فیصل دی رومانٹک کامیڈی فلم 'دعوت عشق' نال اپنی پہلی فلم اُتے ہستاکھر کیتے۔ اوہ اک ہندووادی منڈے امجد، پرنیتی چوپڑہ اتے آدتیا رائے کپور دے شراکت دار کردار وچ نظر آئے سن۔
اس نے یوٹیوی سپوٹبو پرڈکشنس دے ماتحت، امرتپال سنگھ بندرا ولوں تیار کیتا گیا 2014 رمانٹک ڈرامہ فلم 'ببو کی جونی' وچ ریا چکرورتی دے ساہمنے مرد اگوائی کرن لئی دستخط کیتے۔
ستمبر 2015 وچ، واہی نوں کامریڈ دے اک کامیڈی کھڈاری دے روپ وچ دیکھیا گیا سی، جس وچ کلرس ٹیوی کامیڈی شو کامیڈی نائیٹ بچاؤ وچ بھارتی سنگھ نال دکھایا گیا۔
ٹیلیوژن میزبان اتے پیشکار
[[تصویر:Karan_Wahi_and_Mandira_Bedi.jpg|right|thumb|290x290px|انڈین آئیڈل جونیئر لئی اک پریس کانفرنس وچ واہیاتے مندیرا بیدی
]] واہی کئی ریڈّ کارپیٹ اوینٹاں اتے اوارڈ شوئز دا انعقاد کردا اے جس وچ انڈین ٹیلیلی اوارڈ اتے سٹار گلڈ اوارڈ شامل ہن۔اوہ گوتم روڈے دے نال ڈانس ریلیز شو نچ بلیاں دے دو سیزن دے سہِ-میزبان سن، جس لئی اوہناں نوں سٹار پروایر پرسکاراں (2014) وچ پسندیدہ میزبان لئی نامزد حاصل ہویا سی۔ اسنے اکو شو دی ایڈیشنری لڑی، ایشوریا شکوجا دے نال سرین بنام سرمیٹی دی میزبانی کیتی۔
جولائی 2012 وچ، اوہ 5 جی زی گولڈ اوارڈ لئی ریڈّ کارپیٹ دے میزباناں وچوں اک سی۔ مندیرا بیدی دے نال، اوہناں نوں اگلی گلوکار رلیجی شو انڈین آئیڈول جونیئر دی سہِ-میزبانی دیکھی گئی۔ 2015 وچ، اسنے دوجی سیزن لئی جین بھانشالی دی جگہ بدل کے ڈانس انڈیا ڈانس سپر ممز دی میزبانی کیتی۔
پردے پچھے کم
[[تصویر:Karan_Wahi_02.jpg|right|thumb|300x300px|واہیاؤل سٹارس فٹ بال چیریٹی میچ وچ
]] اداکاری دے نال نال، واہینے وی کئی چیریٹیبل ادارےآں دی حمایت کیتا اے۔ 2012 وچ، اوہ اک سٹار فٹ بال کلبّ وچ شامل ہو گیا سی، جو اک مشہور فٹ بال کلبّ اے جو بھارت دے سبھ توں وڈے غیر-منافع سنگٹھناں لئی دھن اکٹھا کردی اے۔اسنے صنعت دے جونیئر کلاکاراں دے حمایت لئی فنڈ جٹاؤن لئی گولڈ چیریٹی پھوکر میلاں وچ وی حصہ لیا اے۔ اگست 2014 وچ، اسنے ایمیؤٹروپھک پاسے سپلروسس (ایئیلئیس) لئی جاگروکتا پھیلاؤن لئی آئیس بالیٹ چیلینج وچ حصہ لیا۔
حوالے
گٹھ:جم 1986 گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری گٹھ:زندہ لوک گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
ضلع آویرو
پر فیر وی اسنوں انتظامی طور اتے 18 ضلعےآں ج ونڈیا ہویا اے تے اسدے دو حودمختار علاقے معادیرا تے ازوریس نیں ۔
ضلع آویرو پرتگال دے 18 ضلعےآں چون اک ضلع اے اسدا صدرمقام آویرو شہر اے ۔
امیرگان مسجد
امیرگان مسجد (ترکی زبان: Emirgan Cami) یا امیرگان حمید اول مسجد (ترکی زبان: Emirgan Hamid-i Evvel Cami) امیرگان، سارییر ضلع، استنبول صوبہ، ترکی وچ واقع اک عثمانی تاریخی مسجد اے جو اٹھارہويں صدی عیسوی دے اختتامی عشراں وچ تعمیر کيتی گئی۔
محل وقوع
مسجد استنبول صوبہ دے سارییر ضلع وچ واقع اک چھوٹے گنجان آباد علاقہ امیرگان وچ آبنائے باسفورس دے کنارے واقع اے جسنو‏ں استنبول د‏‏ی ہمسایہ آبادی وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
تریخ
مسجد د‏‏ی تعمیر دا حکم عثمانی سلطان عبدالحمید اول نے دتا۔ ایہ مسجد اُنہاں دے فرزند محمد تے اُنہاں د‏‏ی زوجہ ہماشاہ قادین آفندی د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتی گئی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر 1195ھ/ 1781ء وچ تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔ ماہرین تعمیرات نے ہماشاہ قادین آفندی د‏‏ی قبر نو‏‏ں مسجد دے صحن وچ داخل ک‏ر ليا۔ ہماشاہ قادین آفندی 26 اگست 1778ء نو‏‏ں انتقال کرگئياں سن تے اپنے بیٹے محمد دے جوار وچ ایتھے اُنہاں د‏‏ی تدفین کيتی گئی سی۔ مسجد دا ناں سلطان عبدالحمید اول دے ناں اُتے امیرگان حمید اول مسجد رکھیا گیا۔ ایہ مسجد اک تاریخی مربع نما احاطے دا حصہ اے جس وچ ترک حمام تے اک وڈے مربع نما احاطے وچ واقع فوارہ وی موجود اے جسنو‏ں امیرگان اوغلو یوسف پاشا نے تعمیر کروایا سی۔ ایہ تعمیرات مسجد د‏‏ی تعمیر تو‏ں بہت پہلے کيتیاں گئیاں سن۔
ہیئتِ عمارت
مسجد د‏‏ی قدیمی تعمیر تو‏ں متعلق کچھ معلوم نئيں ہُندا البتہ مسجد د‏‏ی موجودہ عمارت سلطان عبدالحمید اول دے فرزند سلطان محمود ثانی (عہد حکومت: 1808ء– 1839ء) نے تعمیر کروائی تے حالے تک ایہی باقی ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر اسلامی طرز تعمیر تے عثمانی طرز تعمیر دا امتزاج ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر دا ایسا کوئی حصہ یا گوشہ موجود نئيں جس تو‏ں معلوم ہوئے سک‏‏ے کہ سلطان عبدالحمید اول د‏‏ی تعمیر کردہ مسجد دا نقشہ یا عمارت کِداں د‏ی تھی؟۔ موجودہ عمارت وچ اک کتبہ بناں سلطان عبدالحمید اول 1771ء یادگاری لگایا گیا ا‏‏ے۔
فوارہ تے حوض
مسجد دے صحن وچ اک فوارہ موجود اے جس اُتے دو سطری اشعار کندہ کیتے گئے نيں جو خط ثلث وچ ني‏‏‏‏ں۔ فوارہ دے نال وضو دے لئی اک حوض وی بنایا گیا اے جس اُتے چونا پتھر تے سنگ مرمر لگایا گیا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1781ء گٹھ:1781ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں گٹھ:استنبول د‏‏یاں عثمانی مسیتاں گٹھ:استنبول د‏‏ی مسیتاں گٹھ:استنبول وچ عمارتاں و ساخات گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی معماری گٹھ:اٹھارویں صدی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:باسفورس گٹھ:ترکی گٹھ:ترکیہ گٹھ:ترکی د‏‏یاں مسیتاں گٹھ:سلطنت عثمانیہ گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1781ء دیاں تاسیساں گٹھ:عثمانی معماری
جے لو کش
جے لو کش 2017ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی تیلگو زبان د‏‏ی ہنگامہ خیز فلم ا‏‏ے۔ اس فلم دے مصنف تے ہدایت کار کے ایس رویندرا ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے مرکزی ستارے این ٹی آر جونئیر تن کرداراں وچ ، راشی کھنہ تے نویدا تھامس ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم نو‏‏ں این ٹی آر جونئیر دے بھائی ننداموری کلیان رام نے این ٹی آر آرٹس دے بینر تلے پروڈیوس کیتا۔ فلم د‏‏ی موسیقی دیوی سری پرساد نے کمپوز کيتی۔ چھوٹا دے نائیڈو نے فلم د‏‏ی سنیماگرافی سنبھالی۔
یہ فلم بعد وچ ، ہندی زبان وچ جے لو کش - دتی پتے آف 3 (اردو: جے لو کش - 3 د‏‏ی طاقت) دے عنوان تو‏ں ڈب کيتی گئی تے 13 مئی، 2018ء نو‏‏ں زی سنیما اُتے دکھادی گئی۔ این ٹی آر جونئیر د‏‏ی آواز نو‏‏ں ڈبنگ آرٹسٹ ادتیہ راج شرما نے ڈب کیتا۔ فلم نے پوری دنیا وچ 175 کروڑ تو‏ں ودھ د‏‏ی کمائی کيتی۔ ایہ فلم جنوبی کوریا وچ بوچین بین الاقوامی فنٹیسٹک فلم فیسٹول دے دوران دکھادی گئی۔
اشاعت
یہ فلم 21 ستمبر، 2017ء نو‏‏ں دنیا بھر وچ جاری کيتی گئی۔
گانے
فلم د‏‏ی موسیقی دیوی سری پرساد نے کمپوز کیتا تے فلم دے گانے 3 ستمبر، 2017ء نو‏‏ں لاہاری میوزک اُتے جاری کیتے گئے۔
باکس آفس
جے لو کش فلم نے باکس آفس اُتے کافی اچھی کمائی کيتی۔ فلم نے اشاعت دے پہلے دن 47 کروڑ کمائی کيتی۔ تے پوری دنیا وچ چوتھ‏ی پہلے دن وچ سب تو‏ں زیادہ پیسے کمانے والی تیلگو فلم بنی۔ آندھرا پردیش وچ اس فلم نے اشاعت دے پہلے دن 32 کروڑ روپے د‏‏ی کمائی د‏‏ی تے باہوبلی 2: انجام دے بعد آندھر پردیش وچ دوسری پہلے دن وچ سب تو‏ں زیادہ پیسے کمانے والی تیلگو بنی۔
فلم نے اشاعت دے چھیويں دن 100 کروڑ دا پہاڑ عبور ک‏ر ليا سی۔ تے باہوبلی: آغاز تے باہوبلی 2: انجام دے بعد تیسری سب تو‏ں تیز 100 کروڑ کمانے والی تیسری تیلگو فلم بنی۔ فلم نے اشاعت دے پہلے ہفتے وچ 110 کروڑ د‏‏ی کمائی د‏‏ی تے چوتھ‏ی پہلے ہفتے وچ سب تو‏ں زیادہ پیسے کمانے والی تیلگو فلم بنی۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں گٹھ:بھارتی ایکشن تھرلر فلماں گٹھ:بھارتی ایکشن فلماں گٹھ:بھارتی فلماں گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی فلماں گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ عکس بند فلماں گٹھ:مصالحہ فلماں گٹھ:ہندی وچ ڈب شدہ تیلگو بولی د‏‏ی فلماں
دلاور سنگھ ببر
thumb|دلاور سنگھ ببر دلاور سنگھ ببر (جےَ سنگھ والا) نے انسانی بمب بن کے پنجاب دے وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ دا قتل کر دتا سی۔ اوہ پنجاب پولیس دی نوکری دورن ہی خالصتانی جتھیبندی ببر خالصہ انٹرنیشنل وچ شامل ہو گیا سی۔ اسنے 31 اگست 1995 نوں شام 5 وجے پنجاب اتے ہریانہ سیول سیکٹری ایٹ چنڈی گڑھ وکھے بے انت سنگھ نوں اس دی گولی روکو کار سنے ہی بمب نال اڈا دتا
ٹبر
دلاور سنگھ دے ماں سرجیت کور تے پیؤ ہرنیک سنگھ گرو نانک نگر پٹیالہ وکھے رہندے ہن۔ اسدے پیؤ سرکاری نوکری کردے سن۔ دلاور سنگھ دا وڈا بھرا چمکور سنگھ جوانی سیواوا محکمہ، بھارت سرکار وچ بطور وڈا بابو کم کردا اے۔ نکے بھرا دا ناں ہروندر سنگھ اے۔
بے انت سنگھ دا قتل
پنجاب وچ 1992 توں 1995 تک خالصتان لہر زوراں تے سی تے بھارت سرکار اس لہر نوں دباؤنن لی زور لا رہی سی۔ بے انت سنگھ دے راج دوران خالصتان دے سپوٹراں اتے کارکناں نوں غیرکانونی طور تے نجٹھیا گیا۔ ایشیئا انسانی حق کمیشن Asian Human Rights Commission، مطابق خالصتانی کارکناں دی دہشت نے اےداں دے حالات بنا دتے کہ بے انت سنگھ دی اگوائی والی پنجاب سرکار وچ پولیس افسر آپے ہی ججّ بن گئے تے آپے ہی جیوری۔ اہناں جھوٹھے پولیس مقابلیاں وچ گرم خیالی سکھاں دا صفایا کیتا گیا۔ سکھاں نوں اوہناں دے گھراں اُتے کھیتاں چوں چکیا جاندا کسے ایکونجھے تھاں تے لجا کے اوہناں نوں بھجن لئی کیہا جاندا۔ اے۔کے۔ 47 دا برسٹ اوہناں دی زندگی مکا دندا۔'' دلاور سنگھ، جو کہ پنجاب پولیس وچ سپاہی سی اسنے اپنے متر بلونت سنگھ راجوآنا نال بے انت سنگھ نوں مارن دا مشورہ کیتا۔ 31 اگست 1995 نوں کیتے حملہ وچ بے انت سنگھ تے دلاور سنگھ سنے 17 ہور بندیاں دی موت ہو گئی۔ 25 دسمبر 1997، دوجے پولیس ملازم بلونت سنگھ راجوآنا نے دلاور سنگھ دی شمولیت قبول لئی تے بھارت سرکار تے الزام لاؤندیاں کیہا کہ اہنے اپنے ہی بے قصور لوکاں نوں قتل کیتا تے سکھاں دے قاتل وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ نوں مان تے عہدیاں نال نوازیا ۔ جنے جھوٹھے پولیس مقابلیاں جبرجناہا، گمشدگیاں کروائیاں تے چپ چپیتے لاشاں دا سسکار کروایا ۔
مان اعزاز
23 مارچ 2012، دلاور سنگھ نوں اکال تخت ولوں قومی شہید دا خالصے پنتھ وچلا سبھ توں اچا درجہ دتا گیا۔ دلاور سنگھ دے شہیدی سمگام بھارت اتے دنیا دے ہور کئی دیساں وچ ہر سال منائے جاندے ہن۔ خالصہ ایکشن کمیٹی جو کہ کئی سکھ ادارےآں دی سانجھی دھر اے، ولوں دلاور سنگھ دی ماں سرجیت کور تے پیؤ ہرنیک سنگھ نوں امرتسر وچ قوم دا مان اوارڈ نال نوازیا گیا گیا اے۔
حوالے
گٹھ:موت 1995 گٹھ:بھارتی سکھ گٹھ:پنجابی لوک
شاہ ولی اللہ
مسلمانان ہند و پاک دے دور زوال دی اہم ترین شخصیت (پیدائش: 1703ء، انتقال:1762ء) برصغیر پاک و ہند وچ جدوں مسلماناں دا زوال شروع ہویا تو بوہت توں لوگاں نے سنجیدگی دے نال زوال دے وجہاں اُتے غور کرنا شروع کیتا انہاں لوگاں وچ عہد مغلیہ دے مشہور عالم تے مصنف شاہ ولی اللہ (1703ء تا 1763ء) دا ناں سب توں نمایاں اے۔ مجدد الف ثانی تے انہاں دے ساتھیاں نے اصلاح دا جو کم شروع کیدا سی شاہ ولی اللہ نے اس کم دی رفتار تے تیز کردتی۔ انہاں دونے وچ بس ایہ فرق سی کہ مجدد الف ثانی چونکہ مسلماناں دے عہد عروج وچ ہوئے سن اس لئی انہاں دی توجہ زیادہ تر انہاں خرابیاں ول رہی جو مسلماناں وچ غیر مسلماں دے میل جول دی وجہ توں پھیل گئاں تھاں لیکن شاہ ولی اللہ چونکہ اک ایسے زمانے توں تعلق رکھدے سن جدوں مسلماناں دا زوال شروع ہو گیا سی اس لئی انہاں نے مسلماناں دے زوال دے وجہاں اُتے وی غور کیتا تے اس دے علاج دے وی طریقے دسے۔
ابتدائی زندگی
شاہ ولی اللہ مجدد الف ثانی دے انتقال دے تقریباً 80 سال بعد دہلی وچ پیدا ہوئے۔ 7 سال دی عمر وچ قرآن حفظ کیتا اوہ حالے چار سال دے سن کہ شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دا انتقال ہو گیا۔ اس دے چند سال بعد مغلاں دی عظیم الشان سلطنت ٹکڑے ٹکڑے ہونا شروع ہو گئی۔ سارے ملک وچ بے امنی پھیل گئی تے مرہٹے ملک دے بوہت وڈے حصے اُتے قابض ہونے دے بعد دہلی اُتے قبضہ کرنے دا خواب دیکھنے لگے۔
مسلماناں دی نہ صرف سیاسی حالت خراب سی بلکہ اوہ اخلاقی حیثیت توں وی زوال ول جا رہے سن۔ آرام طلبی، عیش و عشرت، دولت توں محبت، خود غرضی، بے ایمانی تے اسی قسم دی دوسری خرابیاں انہاں وچ عام ہو گئی تھاں۔ شاہ ولی اللہ نے اپنی تصنیف و تالیف تے اصلاح دا کم اسی نازک زمانے وچ شروع کیتا۔ انہاں دی کوشش سی کہ اک طرف مسلماناں وچ اتحاد پیدا ہو تے اوہ فیر توں اک مضبوط سلطنت قائم کرو تے دوسری طرف اپنی اخلاقی خرابیاں نوں  دور کرکے تے غیر اسلامی طریقاں و رسوم و رواج نوں   چھڈ نوں   دور اول دے مسلماناں جیسی زندگی اختیار کر لیں۔
اصلاح دا کم
انہاں نے مسلماناں نوں  سیاسی حیثیت توں مضبوط بنانے دے لئی بادشاہاں تے امرا توں خط کتابت وی دی۔ چنانچہ احمد شاہ ابدالی نے اپنا مشہور حملہ شاہ ولی اللہ دے خط اُتے ای کیتا جس وچ اس نے  پانی پت دی تیسری لڑائی وچ مرہٹےآں نوں   شکست دی سی۔
شاہ ولی اللہ نے سماجی اصلاح دا وی کم کیتا۔ مسلماناں وچ ہندوؤں دے اثر دی وجہ توں بیوہ عورتاں دی شادی بری سمجھی جانے لگی سی۔ شاہ ولی اللہ نے اس رسم دی مخالفت دی اسی طرح انہاں نے وڈے وڈے مہر باندھنے تے خوشی و غم دے موقع اُتے فضول خرچی توں روکا۔ حضرت شاہ ولی اللہ امت دے کلیدی مسائل نوں  مستقبل دی نظر توں وی دیکھدے سن۔
انہاں نے مسلماناں دے مختلف فرقاں دے اختلافات نوں  ختم کرنے دی کوشش دی تے اس اُتے زور دتا کہ اختلاف دی صورت وچ انتہا پسندی دی جگہ اعتدال توں کم لیا جائے۔
انہاں نے تصوف دی وی اصلاح دی تے پیری مریدی دے طریقاں نوں  غلط راستے توں ہٹایا۔
کارنامے
شاہ ولی اللہ دا اک وڈا کارنامہ قرآن مجید دا فارسی ترجمہ اے۔ پاکستان و ہندوستان وچ مسلماناں دی علمی زبان فارسی سی۔ قرآن چونکہ عربی وچ اے اس لئی بوہت کم لوک اس نوں  سمجھ سکدے سن۔ شاہ ولی اللہ نے قرآن مجید دا فارسی ترجمہ کرکے اس رکاوٹ نوں   دور کر دتا۔ اس طرح زیادہ توں زیادہ لوک اسلام دی تعلیم توں واقف ہونے لگے۔
انہاں دی سب توں مشہور کتاب "حجۃ اللہ البالغہ" اے۔ امام غزالی دی "احیاء العلوم" وانگیہ کتاب یھی دنیا دی انہاں چند کتاباں وچوں اے جو ہمیشہ قدر دی نگاہ توں دیکھی جائاں گی۔ اس کتاب وچ شاہ ولی اللہ نے اسلامی عقائد تے اسلامی تعلیمات دی وضاحت دی اے تے دلیلاں دے کر اسلامی احکام تے عقاغد دی صداقت ثابت دی اے۔ اصل کتاب عربی وچ اے لیکن اس دا اردو وچ وی ترجمہ ہو گیا اے۔
شاہ ولی اللہ دہلوی رحمت اللہ علیہ نے اسلامی ریاست تے اس دے نظام دے بارے وچ اک انتہائی قیمتی تے منفرد کتاب ازالۃالخفاء عن خلافۃ الخلفاء فارسی فارسی زبان وچ تالیف دی سی، ایہ کتاب دوہزار توں زائد صفحات اُتے مشتمل اے تے انتہائی پرمغز ابحاث اُتے مشتمل اے .اس کتاب دا اردو ترجمہ مولانا عبدالشکور فاروقی مجددی نے کیتا اے جو قدیمی کتب خانہ آرام باغ کراچی توں شائع ہویا اے۔ مولانا محمد بشیر سیالکوٹی مدیر دارالعلم اسلام آباد نے 2013 وچ اس کتاب دا عربی زبان وچ ترجمہ مکمل کر دتا۔ جو مئی 2016ء وچ دو ضخیم جلداں دارالعلم آبپارہ مارکیٹ اسلام آباد توں شائع ہویا۔
شاہ ولی اللہ اپنی کوششاں دی وجہ توں غزالی، ابن تیمیہ تے مجدد الف ثانی وانگاپنی صدی دے مجدد سمجھے جاندے نیں ۔ حقیقت ایہ اے کہ ہندوستان وچ مسلماناں دے زوال دے بعد جو بیداری پیدا ہوئی تے اس وقت خطے وچ اسلامی جو احیائی تحاریک موجودہ نیں   انہاں دے بانی شاہ ولی اللہ ای نیں  ۔ شاہ ولی اللہ جتھے خود اک بوہت وڈے عالم، مصلح تے رہنما سن۔ اوتھے اوہ اس لحاظ توں وی وڈے خوش قسمت نیں   کہ انہاں دی اولاد وچ ایسے ایسے عالم پیدا ہوئے جنہاں نے ہند وپاک دے مسلماناں دی زندگی وچ انقلاب برپا کر دتا۔
جانشین
شاہ ولی اللہ دے سب توں وڈے صاحبزادے شاہ عبدالعزیز عربی تے فارسی دے انشا پرداز سن تے 60 سال تک دینی علوم تے احادیث دی تعلیم دیندے رہے۔ اوہ انہاں افراد وچ شامل نیں  جنہاں دی وجہ توں برصغیر وچ علم حدیث پھیلیا۔
دوسرے صاحبزادے شاہ رفیع الدین دا سب توں وڈا کارنامہ اردو وچ قرآن مجید دا پہلا ترجمہ اے۔
تیسرے صاحبزادے شاہ عبد القادر دہلوی دا سب توں وڈا کارنامہ قرآن مجید دی اردو تفسیر اے جو "موضح القرآن" دے ناں توں مشہور اے۔ ایہ تفسیر اج وی انتہائی مقبول اے۔
چوتھے صاحبزادے شاہ عبدالغنی سن جنہاں دا شمار وی اپنے زمانے دے وڈے عالماں وچ ہُندا سی۔
برصغیر وچ غلبہ اسلام تے اسلامی حکومت دے قیام دی کوشش کرنے والی عظیم شخصیت سید احمد بریلوی شہید, شاہ عبد العزیز دے شاگرد تے شاہ اسماعیل شہید دے ساتھی سن۔ شاہ صاحب نے فک کل نظام دا فتوی دتا جس دا مطلب تمام فرسودہ نظام دا خاتمہ کر دتا جائے تے اس دی جگہ عادلانہ نظام دا قیام کیتا جائے۔
حوالے
گٹھ:1703دے جم گٹھ:1762دیاں موتاں گٹھ:احناف گٹھ:اسلامی فلسفی گٹھ:بھارت کے سنی علما گٹھ:بھارت میں اسلام گٹھ:بھارتی صوفیاء گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں گٹھ:حنفی فقہا گٹھ:دہلی کی شخصیتاں گٹھ:سنی صوفیاء گٹھ:شیعیت کے نقاد گٹھ:مجددین گٹھ:مسلم علماء گٹھ:مسلم فلاسفہ
زینوفون
زینوفون اک یونانی کراۓ دا سپاہی، تریخ لکھاری تے سقراط دا چاہن والا سی۔
گٹھ:یونانی لوک
دکھنی ٹکو-ٹکو
دکھنی ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ضلع آلیکھانوو
آلیکھانوو قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
سنیفلز-اوگہناپاڈلسسائسلا
ارنسسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
ارسٹوفینز
ارسٹوفینز پرانے یونان دا اک ڈرامہ لکھاری سی۔ اونے مخولیہ ڈرامے لکھے جناں چوں 11 ہجے وی ہیگے نیں۔
بخش انزاب
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
چک 349 ٹی ڈی اے
349 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع زھامبل(صوبہ اتلا قازقستان)
زھامبل قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
سٹرانڈاسائسلا
سٹرانڈاسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
ہاؤس آف کامنز
ہاؤس آف کامنز برطانوی پارلیمنٹ دا تھلواں انگ اے۔ ایہ ویسٹ منسٹر پیلس وچ بیٹھدی اے۔ ایہ لوکاں دے ووٹاں نال چنیا جاندا اے تے ایھدے سنگیاں دی گنتی 650 ہوندی اے۔ برطانیہ دا وزیراعظم ایس توں چنیا جاندا اے تے جدوں تک ہاؤس آف کامنز دے چوکھے سنگی نال نیں اوہ وزیراعظم ریندا اے۔
گٹھ:لندن
سٹائینبیک ٹکو-ٹکو
سٹائینبیک ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
ہاؤس آف لارڈز
ہاؤس آف لارڈز برطانوی پارلیمنٹ دا اتلا انگ اے۔ ایہ ہاؤس آف کامنز وانگوں ویسٹ منسٹر پیلس وچ بیٹھدی اے۔ اجکل ایدے وچ 775 لوک بیٹھدے نیں۔
چک 2 ای بی
چک 2 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
تھیوسائیڈیسس
تھیوسائیڈیسس اک یونانی تریخ لکھاری سی۔
گٹھ:یونانی لوک
پوجا ہیگڑے
پوجا ہیگڑے اک ماڈل اتے بالیوڈّ فلم اداکارہ اے۔
حوالے
گٹھ:جم 1990 گٹھ:زندہ لوک
ضلع آکو
آکو قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ٹوکیو اسمانی رکھ
ٹوکیو اسمانی رکھ ٹوکیو, جپان وچ دنیا دا سب توں اچا ٹاور اے۔ ایہ  634 میٹر / 2080 فٹ دی اچائی نال دنیا دا سب توں اچا ٹاور اے تے برج خلیفہ مگروں سب توں اچی بلڈنگ۔ ایہ مارچ 2011 وج پورا ہویا۔
بخش خاروانا
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے   شہرستان ورزقان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
فرانسس بیکن
فرانسس بیکن اک انگریز فلسفی سی۔
سیوارڈ کاؤنٹی،نیبراسکا
سیوارڈ امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ڈاہڈا ٹکو-ٹکو
ڈاہڈا ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
سور-پنگیارسائسلا
سور-پنگیارسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
ایڈنسونیا گرانڈیڈیری
ایڈنسونیا گرانڈیڈیری مڈغاسکر دا سب توں مشہور تے صرف ایتھوں دا ای رکھ اے۔ ایہ باوباب جنس وجون اے تے ایددیاں چھ ونڈاں نین جنان وچوں ایہ سب توں وڈا رکھ اے.
پیٹرارک
right|thumb|Santa Maria della Pieve in Arezzo right|thumb فرانسیسکو پیٹرارکا  (20 جولائی، 1304–18/19 جولائی 1374)، عامَ طور تے پیٹرارک  ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ p <span title="/iː/: 'ee' in 'fleece'">iː t r <span title="/ɑːr/: 'ar' in 'far'">ɑːr k ، <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ p <span title="/ɛ/: 'e' in 'dress'">ɛ  -/ )،  نشاۃ ثانیہ دور دی اٹلی دا اک ودوان اتے شاعر سی جو کہ پہلے مانووادیاں وچوں اک سی۔ سسیرو دے پتراں دی اس دی کھوج دا اکثر 14 ویں صدی دے  نشاۃ ثانیہ دی شروعات کرن دا سہرا اکثر اسنوں جاندا اے۔ پیٹرارک نوں اکثر ہومینزم دا بانی منیا جاندا اے۔ 16 ویں صدی وچ، پیٹرو بیمبو نے پیٹرارک دیاں اتے جیووانی بوکاسیؤ دیاں اتے گھٹ حد تک، دانتے دیاں رچناواں دی بنیاد تے جدید اطالوی بولیاں لئی ماڈل دی سرجنا کیتی۔ اکادمیا ڈیلا کرسکا نے بعد وچ اطالوی سٹائیل دے ماڈل لئی پیٹرارک دی پروانگی دینی سی۔
پرانے ویلے دے دوران سمچے سارے یورپ وچ پیٹرارک دے سونیٹاں دی تعریف کیتی گئی اتے اوہ پرگیتک شاعری لئی اک ماڈل بن گیا۔ اوہ "ڈارک یگ" دے تجزیہ نوں ترقی یافتہ کرن والے پہلے انسان وجوں وی جانیا جاندا اے۔
جوانی اتے شروع دا کیریئر
پیٹرارک دا جم 1304 وچ اریزو دے ٹسکن شہر وچ ہویا سی۔ اوہ سیر پیٹراکو اتے اس دی بیوی ایلیٹا کینجیانی دا پتر سی۔ اس دا دتا گیا ناں پھرانسیسکو پیٹراکو سی۔ نام پیٹرارکا اسدا لاتینیکرن کیتا گیا سی۔ پیٹرارک دا چھوٹا بھرا 1307 وچ وال ڈی ارنو وچ انسیسا وچ پیدا ہویا سی۔ دانتے اسدے پیؤ دا متر سی۔
پیٹرارک اک وڈا لکھاری سی اتے اس دے اہم دوستاں وچ بوکاسیؤ گنیا جاندا سی جس نوں اوہ اکثر پتر لکھیا کردا سی۔ اپنے ماپیاں دی موت دے بعد، پیٹرارک اتے اس دا بھرا گھیرارڈو 1326 وچ آوگنو نوں واپس چلے گئے، جتھے اس نے کئی دفتراں وچ کلرکی دا کم کیتا۔ اس کم نے اس نوں اپنا چوکھا سماں لکھت دین دا موقع دتا۔ اسدا پہلا وڈے پیمانے دا کم، افریقہ، جو لاطینی وچ اک مہان رومن جنرل سیپیؤ افریکنس بارے اک مہانکاوِ سی۔ اس نال پیٹرارک اک یورپیئن سیلیبرٹی وجوں ابھر پیا۔ 8 اپریل، 1341 نوں، اوہ پرانے دور توں بعد دوجا شاعر لوریٹ بن گیا اتے روم دے کیپیٹل دے پوتر میداناں تے رومن سینیٹوری گیورڈانو اورسینی اتے اورسو ڈیل'انگیلارا نے اس دی تاجپوشی کیتی۔
حوالے
گٹھ:جم 1304 گٹھ:موت 1374گٹھ:اطالوی شخصیتاں گٹھ:اٹلی
ضلع اکٹوگے
اکٹوگے قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ٹالاس ٹکو-ٹکو
ٹالاس ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
فیبی
فیبی زحل پاندھی دے دوالے کمن والا اک روڑہ اے۔ ایہنوں 17 مارچ 1899 نوں ہنری پکرنگ نے لبیا سی۔
بخش قلعه چای
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
بارواسٹرانڈسائسلا
بارواسٹرانڈسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
چک 364 ٹی ڈی اے
364 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
ضلع ارتس
ارتس قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
پنجیانوالا ٹکو-ٹکو
پنجیانوالا ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
شیریڈان کاؤنٹی،نیبراسکا
شیریڈان امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع بایاناؤل
بایاناؤل قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
چک 3 ای بی
چک 3 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بخش شادیان
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
وینا ملک
وینا ملک (26 فروری 1984) اک پاکستانی اداکارہ، ماڈل تے مزاح گرو اے۔ پچھلے دس سالاں توں خبراں تے فلماں چ کم کر رئی اے۔ اے راولپنڈی دی رہن آلی اے۔
بخش شادیان
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
بخش کاغذکنان
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
نکا ٹکو-ٹکو
نکا ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
چک 365 ٹی ڈی اے
365 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
سیوکس کاؤنٹی،نیبراسکا
سیوکس امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع کاشر
کاشر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ٹکومین ٹکو-ٹکو
ٹکومین ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
گوگل گلاس
گوگل گلاس اک نویں ٹیکنالوجی اے، جینوںگوگل نیں بنایا اے۔ اے 2013 دے آخر تے ویچی جاۓ گی۔ گوگل گلاس سمارٹفوناں ہار ٹردی اے مگر ہتھاں دی لوڑ نئیں ہوندی۔ ایہ گوگل دے اینڈرائڈ سسٹم تے ٹردی اے۔
ضلع مئ
مئ قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ویسٹر-اسافیاراورسائسلا
ویسٹر-اسافیاراورسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
ویپوس ٹکو-ٹکو
ویپوس ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
چک 4 ای بی
چک 4 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بھارتی پنجاب وچ زراعت
thumb|بھارتی پنجاب دے [[کݨک دے کھیت دا اک منظر۔]] پنجاب (بھارت) وچ آبادی دا معتد بہ حصہ دیہات وچ رہندا ا‏‏ے۔ 2011ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی رو تو‏ں ریاست د‏‏ی پینڈو کل آبادی 1.73 کروڑ ا‏‏ے۔ ایہ مجموعی آبادی دا 62.5% ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح 2001ء تو‏ں حاصل پیشہ ورانہ اعداد و شمار د‏‏ی رو تو‏ں زراعت وچ مشغول آبادی 35.55 لکھ نفوس اُتے مشتمل اے جو کل خدمات دے شعبے مشغول 91.27 لکھ افراد دا تقریبًا 39% حصہ ا‏‏ے۔
بخش ممقان
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
بھارتی پنجاب وچ زراعت
زراعتی علاقہ
thumb|پنجابی دے اک پینڈو علاقے دا ہوائی منظر پنجاب دا مکمل علاقہ 5036 ہزار ہیکٹیر (50362 مربع کیلو میٹر) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اگانے دا علاقہ 2013ء-2014ء وچ 4145 ہزار ہیکٹیر اے جو ریاست دا کل زرعی علاقہ ا‏‏ے۔ اس طرح پنجاب دا 82% علاقہ زراعت دے دائرے وچ آندا ا‏‏ے۔ بیشتر علاقہ یعنی 3703 ہزار ییکٹیر اک بار تو‏ں ودھ زراعت دے کم وچ آندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے پیمانے دے حساب تو‏ں جے دیکھیا جائے تاں 2013ء-2014ء وچ زرعی زمین 7848 ہیکٹیر ہُندی ا‏‏ے۔ زمین دے تناسب تو‏ں پیداوا‏‏ر د‏‏ی گہرائی 189% فیصد ا‏‏ے۔
سبز انقلاب دا پنجاب د‏‏ی زراعت د‏‏ی آبی ضروریات اُتے اثر
سبز انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ آپ گیرندہ فصلاں دے لئی کاشتیدہ رقبے وچ اضافہ ہويا (دھان د‏‏ی کاشت دا رقبہ جو 1960–61 وچ 2,27,000 سی، 1990–91 وچ ودھ ک‏ے 2,015,000 ہیکٹیر ہوئے گیا۔ ایہ رقبہ 2012–13 وچ ودھ ک‏ے 2,845,000 ہوئے گیا)۔ اس دے لئی کم آب گیرندہ فصلاں جداں کہ تِلْہن، باجرا، جوار، مکئی تے دالاں د‏‏ی کاشت کم ہوئے گئی۔ کاشت کاری دے لئی 97 فی صد رقبے نو‏‏ں سطح زمین تے زیر زمین پانی سربراہ کیتا جانے لگیا سی۔ 2016ء وچ درکار ضرورت دے حساب تو‏ں 6.15 ملین ہیکٹیر-میٹر اے جدو‏ں کہ 3.66 ملین ہیکٹیر-میٹر موجود ا‏‏ے۔
زمینی پانی
موجودہ پانی دے ذرائع وچ 1.52 ملین ہیکٹیر-میٹر زمینی پانی دے ذرائع تو‏ں تکمیل نو‏‏ں پہنچکيا اے (تقریبًا 14,000 کیلومیٹر د‏‏ی نہراں، شاخاں (distributaries) جو ستلج، بیاس، راوی تے گھگر تو‏ں بندے ني‏‏‏‏ں۔ 2.14 ہیکٹیر-میٹر زیر زمین آبی وسائل تو‏ں تکمیل پاندے ني‏‏‏‏ں۔
نہراں صرف 29 فی صد آب رسانی فراہ‏م کردیاں نيں جدو‏ں کہ 71 فی صد باولیاں تو‏ں تکمیل پاندا ا‏‏ے۔
پنجاب وچ تیار غذائی اجناس
thumb|پنجاب دے گیہاں تو‏ں تیارکردہ لچھا پراٹھا۔ پنجاب وچ عمومًا دو غذائی اجناس، گیہاں تے چاول سال وچ باری باری تو‏ں اگتے ني‏‏‏‏ں۔ چاول خریف دے موسم وچ اگتا اے تے ربیع دے موسم وچ اگتا ا‏‏ے۔ گیہاں تے چاول دے علاوہ بھٹے، جَو وغیرہ وی کچھ مقدار وچ اگتا ا‏‏ے۔ ہور اجناس وچ جوار، باجرا وغیرہ یا نئيں اگائے جاندے یا کم ہی اگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
پنجاب بھارت دا صرف 1.54% رقبہ گھیردا اے، اُتے 1980ء-1981ء دے دوران ریاست مرکزی غذائی اجناس د‏ی جمعبندی دا 45% فی صد چاول تے 73% چاول سی۔ اُتے 2014–15 ایہ اعداد و شمار گھٹ کر بالترتیب 41.5% تے 24.2% ہوئے گئے سن ۔ ایہ فی صد مرکزی حکومت دے پاس جمع غذائی اجناس دے نيں، نہ کل پیداوا‏‏ر کے۔ انہاں غذائی اجناس دے علاوہ پنجاب وچ کپاس تے گنیا اگتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مختلف قسماں د‏‏ی دالاں وی پنجاب دے علاقےآں وچ اگتے ني‏‏‏‏ں۔ سرساں، رائی، مونگ پھلی، سورج مکھی، تِل تے سبزیاں د‏‏ی وی کاشت ہُندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ زراعت گٹھ:پنجاب (بھارت)
اسلام آباد میوزیم
اسلام آباد میوزیم، اسلام آباد، پاکستان وچ اک میوزیم اے۔ ایتھے پاکستان دے وکھرے تھانواں دیاں پتر دے ویلے توں لے کے ہن تک دیاں چیزاں پیآں نیں۔
بارلے جوڑ
گٹھ:اسلام آباد
سٹانٹن کاؤنٹی،نیبراسکا
سٹانٹن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
ضلع پاولوڈر
پاولوڈر قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
ویسٹر-سکافٹافلسسائسلا
ویسٹر-سکافٹافلسسائسلا آئس لینڈ دا اک ضلع اے۔
ناجر سنگھ
ناظر سنگھ (8 جون 1904 – 20 جون 2015) دنیا دے لمی عمر بھوگن والے انسانان وچوں اک سی۔
اوہ بھارتی پنجاب دے جالندھر ضلعے وچ نکودر لاگے پیندے پنڈ فاضلپور توں کسان پروار وچوں سی اتے اج توں کوئی 50 سال پہلاں 1965 وچ برٹین جا وسیا سی۔ بابو ناظر سنگھ نوں وسکی دا بڑا شونق سی۔ اوہ باقاعدگی نال روزانہ وسکی دا اک پیگّ لیندا سی۔
111 سالاں دی عمر وچ اپنے آخری دناں وچ اوہ اپنے پنڈ فاضلپور آیا ہویا سی، جدوں 20 جون 2015 نوں آخری ساہ لیا۔ اس دی بیوی نرنجن کور دا قریب 2006 وچ انتقال ہو چکا سی۔
اوہناں دے بیٹے ہن۔ پروار وچ نوں بچے، 34 پوتے-پوتیاں اتے 64 پڑپوتے-پڑپوتیاں ہن۔ 107 سال دی عمر تک اوہ گارڈننگ کردے رہا۔
حوالے
گٹھ:پنجابی لوک
تھایر کاؤنٹی،نیبراسکا
تھایر امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
بخش سیه رود
ایہہ ایران دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان دے اک   شہرستان  (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:چڑھدا آذربائیجان دیاں تحصیلاں
ضلع شرباکتی
شرباکتی قازقستان دا اک ضلع اے۔
یولانڈا ٹکو-ٹکو
یولانڈا ٹکو-ٹکو ٹکو-ٹکو ٹبر دا اک ددپلانا اے۔
چک 366 ٹی ڈی اے
366 ٹی ڈی اے  ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال ٹی ڈی اے(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے ۔
گوننگ رنجانی نیشنل پارک
گوننگ رنجانی نیشنل پارک انڈونیشیا دے لہندا نوسا تینگارا دا اک نیشنل پارک اے۔
ضلع اسپن
اسپن قازقستان دا اک ضلع اے۔
گٹھ:قازقستان دے ضلعے
مراثی
مراثی  شمالی بھارت وچ رہندے ہندو، مسلم جاں سکھ جات دے لوک ہن۔ ایہہ پکھواجی، کلورت 'اتے' قوال 'دے طور تے وی جانے جاندے ہن۔ مراثی بھائی چارا شمالی بھارت دے کئی بھائیچاریاں دی بنساولی نال متعلق ہن۔
حوالے
گٹھ:پنجابی رہتل گٹھ:پنجابی سنگیت
اٹھ دندے
اٹھ دندےکترے ددپلانے دی پتی دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے دند 8 ورکے ہوندے نیں تے ایس باہجوں ایہناں دے ایہ ناں پیا۔
تھامس کاؤنٹی،نیبراسکا
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
تھرسٹن کاؤنٹی،نیبراسک
تھرسٹن امریکی صوبے نیبراسکا دی اک کاؤنٹی اے۔
گٹھ:نیبراسکا دیاں کاؤنٹیاں
پیراک
ایتھے 1800 م پ توں 800 م پ ورے انسان وسدے رۓ۔
نوشہرو
نوشہرو اک پرانی ہڑپہ رہتل ویلے دی بلوچستان، پاکستان وچ اک تھاں اے۔ ایتھے 5000 ورے پہلے لوک وسدے سن۔
گٹھ:پاکستان دی تاریخ گٹھ:آثار قدیمہ
چک 5 ای بی
چک  5 ای بی ضلع پاکپتن دی تصیل عارفوالا دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی زمیناں نوں اپر پاکپتن نہر دا پانی لگدا اے  ۔اس نہری پربندھ نوں ایسٹرن بار ڈویژن دا ناں دتا گیا اے تے اس پنڈ دے نال ای بی (E.B=Eastern Bar Division) ایسے لئی لگدا اے ۔ 350px|thumbnail|ضلع پاکپتن دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع پاکپتن چ تصیل عارف والا چ وس رہیا اے ۔
بخش مرکزی شهرستان خوی
ایہہ ایران دے صوبہ لہندا آذربائیجان دے   شہرستان خوئی (ضلع) دی اک  تحصیل (فارسی چ بخش) اے ۔
ہور ویکھو
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
بخش مرکزی شهرستان میاندوآب
حوالے
گٹھ:ایران گٹھ:ایران دیاں تحصیلاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:لہندے آذربائیجان دیاں تحصیلاں
مئیتئی لپی
مئیتئی لپی مئیتئی بولی (منیپوری بولی) لئی ورتی جاندی تریخی لپی ہے۔ منیپوری بھارت دے صوبے آسام دے نچلے علاقیاں اتے منیپور صوبے دے لوکاں ولوں بولی جان والی پرمکھ بولی ہے۔ منیپوری لپی 18ویں صدی تکّ منیپوری بولی لکھن لئی ایہہ لپی سی اتے پمہیبا راجے نے منیپوری لکھن لئی اس دی تھاں بنگالی لپی دی ورتوں کرن دا حکم دتا۔ 20ویں صدی دے انت توں اسنوں پھر تو استعمال وچّ لیکے آن لئی کجھ یتن کتے جا رہے ہن۔
وئنجن تے سور اکھر
میئیتیئی جاں منیپوری لپی وچّ 15 وئنجن تے 3 سور اکھر ہندے ہے. استوں علاوہ 9 ہور اکھر جاں چنن وی موجود ہن۔ ہر اکھر دا نام جسم دے کسی حصے دے نام تے رکھے گئے ہیں۔
جداں ک اکھر دی دھنی کوک مطلب سر دے نام تے رکھی ہے۔
لہجے
منیپوری دے کئی لہجے ہن۔ اس دے تنّ مکھ لہجے - منیپوری، لوئی، تے پنگل ہن۔ اداہرن:
یونیکوڈ
Meetei Mayek Extensions
حوالے
گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں گٹھ:بھارت دیاں بولیاں گٹھ:منیپوری لپی