cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاویری دریا دے پانیاں دا تنازعہ
1970 دا دہاکا
جدوں مسودے مطابق کرناٹک نے کشالنگارا وکھے ہارنگی ڈیم دا کوڈاگو وچّ نرمان ارمبھیا تاں تاملناڈو نے پھر رکاوٹ کھڑی کیتی تے انٹر سٹیٹ دریائی پانیاں وواد ایکٹ 1956 ادھین ٹربوئنل گٹھن کرن تے نرمان ترنت روکن دی منگ کیتی۔
دی لارڈ آف دی رنگز (فلمی سلسلہ)
حوالے
گٹھ:انگریزی فلماں گٹھ:ناولاں تے مشتمل انگریزی فلماں گٹھ:دی لاارڈ آف دی رنگز (فلم سلسلہ) گٹھ:امریکی فلماں گٹھ:فلماں
کاویری دریا دے پانیاں دا تنازعہ
1980 دا دہاکا
تاملناڈو نے بعد وچّ ٹربوئنل توں کیس ہٹا کے دوواں راجاں دی آپسی گلّ-بات ارمبھی۔1986 وچّ تنجور ( مدراس) دے کساناں نے ٹربوئنل گٹھن لئی سپریم کورٹ وچّ گہار لگائی جو کیس جاری سی جد اپریل 1990 تکّ دوواں راجاں دی آپسی گلّ-بات وی بیسٹا جاری سی۔
ٹربوئنل دا گٹھن
سپریم کورٹ دے نردیش تے 2 جون 1990 نوں ادوں پردھان منتری وی پی سنگھ نے ججّ چٹاٹوش مخرجی دی اگوائی وچّ تنّ میمبری ٹربوئنل دا گٹھن کیتا۔
کرناٹک دا کہنا ہے کہ اس نوں دریا توں اپنے بندے حصے دا پانی نہیں ملیا جدکہ تاملناڈو دا کہنا ہے کہ اس نے 3،000،000 اےکڑ ( 12000 ورگ کہ.می. ) زمین واہی جوگ وکست کر لئی ہے ، نتیجتاً اس نوں موجودہ ورتے جاندے پیٹرن تے پورا نربھر کرنا پویگا۔کوئی وی تبدیلی لکھاں کساناں دی روٹی روزی تے ماڑا اثر پاویگی۔
مدھیاورتی فیصلہ تے فساد
تاملناڈو دی سپریم-کورٹم نوں لائی گہار تے کورٹ دے نردیش تے ٹربوئنل نے 25 جون 1991 نوں انترم فیصلہ دتا۔اس مطابق 1980-81 تے 1989-90 دے دہاکے دوران مدھمان وہاء جو
205 billion ft³ (5.8 km³) بنیا ، کرناٹک راج توں تاملناڈو نوں بھیجنا نردھارت کیتا۔اس دے نال کرناٹک نوں ہفتہ واری تے ماسک وہااں نوں وی ضروری بنائے رکھنا ہووےگا اتے اپنی واہی ہیٹھاں زمین جو اس وقت1120000 acre بندی سی وچّ وادھا نہیں کرنا ہووےگا۔
کرناٹک نے اک آرڈینینس راہیں اس فیصلے نوں ردّ کر دتا ، اس تے سپریم کورٹ نے کرناٹک سرکار دا آرڈینینس ردّ کر دتا اتے ٹریبیونل دا فیصلہ بحال کر دتا جو بھارت سرکار نے 11 دسمبر 1991 دے گزٹ راہیں جاری کر دتا۔
اس طرحاں کرناٹک انترم فیصلہ منن تے مجبور ہو گیا۔سٹے وجوں کرناٹک تے تاملناڈو راجاں وچّ پورا اک مہینہ لگاتار ہنسک وارداتاں دا دور چلیا۔ہزاراں تامل واسیا نوں بنگلورو توں اجڑ کے جانا پیا تے بنگلورو وچّ سکول کالج لگبھگ اک مہینہ بند رہے۔
1995-96 دا سنکٹ
1995 کرناٹک وچّ مونسون بری طرحاں پربھاوت ہوئے۔کرناٹک ٹربوئنل دے فیصلے مطابق پانی چھڈن دے سمرتھّ نہیں سی۔تاملناڈو پور-زور پانی لین دی منگ لئی سپریم کورٹ پجا ۔کورٹ دی ڈائریکشن تے ٹریبیونل نے 30 دی منگ بدلے 11 TMC پانی دین دا فیصلہ کیتا جو پھر پردھان منتری دے دخل تے سپریم کورٹ دے راجنیتک فیصلہ لین دے نردیش انوسار گھٹا کے 6 TMC تے سمٹ گیا، اس طرحاں سنکٹ ٹلیا۔
کاویری دریا اتھارٹی(CRA) دا گٹھن
کرناٹک شروع توں ہی انترم اوارڈ نال سہمت نہیں سی۔پھر وی 1995-96 دے سنکٹ توں علاوہ اس تے عمل کردا رہا۔پر انترم اوارڈ وچّ سنکٹ سمیاں لئی کوئی پراودھان نہیں سی۔اس لئی 1997 وچّ کیندر سرکار نے کاویری دریا اتھارٹی بناؤن دا سجھاء رکھیا۔جس راہیں جھگڑے دی ستھتی وچّ ڈیماں دا سنچالن اپنے ہتھ لین دا پراودھان سی۔کرناٹک نے ایہہ پروان نہ کیتا۔سرکار نے بدلاء کرکے کاویری دریا اتھارٹی تے کاویری مونٹرنگ کمیٹی دو سنستھاواں دا پرستاو رکھیا۔اتھارٹی وچّ چارے مکھ منتری تے پردھان منتری رکھے اتے کمیٹی وچّ ٹیکنوکریٹ ، انجیئنر تے ہور افسراں دا پراودھان کیتا جو زمینی حقیقتاں دا جائزا لین لئی ہن۔
2002 دے واقعے
2002 دی گرم رتّ وچّ پھر مونسون دوواں راجاں وچّ فیل ہوئے۔ ٹربوئنل نے سنکٹ قالین حصیداری نوں گولیا نہیں سی۔t  کرناٹک ایہناں حالتاں وچّ پانی چھڈن لئی تیار نہیں سی۔
27 اگست 2002 نوں کاویری دریا اتھارٹی دی میٹنگ وچّ تاملناڈو مکھ منتری جیللتا واک-آؤٹ کر گئی۔سپریم کورٹ نے 1.25 TMC پانی روز چھڈن دا نردیش دتا تے دریا اتھارٹی تے اس نوں لوڑ انوسار سودھ کرن دی ذمہ واری دتی۔8 ستمبر دی میٹنگ وچّ اتھارٹی نے اس نوں 0.8 TMC روزانہ کر دتا۔
مظاہرے
جد وجہد ہن وکرال روپ دھارن کر چکی سی۔کرناٹک دے مانڈیا ضلعے وچّ تے ہور حصیاں وچّ ہنسا پھیل رہی سی۔کرناٹک مکھ منتری ایس ایم کرشناں نے بنگلورو توں مانڈیا تکّ پد یاترا ارمبھی۔کرناٹک وچّ تامل فلماں تے روک لگی تے سرکار ولوں سپریم کورٹ دے نردیش منن توں انکار۔
2007 - دا فیصلہ
5 فروری 2007. نوں ٹربوئنل نے آخری فیصلہ دتا۔اس مطابق کاویری پانیاں دا419 billion ft³ (12 km³) تاملناڈو نوں ،while 270 billion ft³ (7.6 km³) کرناٹک نوں ونڈیا۔ کرناٹک دوارا تاملناڈو نوں اصل سلانہ وہاء192 billion ft³ (5.4 km³) کرنا ہووےگا۔ہور30 billion ft³ کیرالا نوں تےPuducherry 7 billion ft³. پانڈیچری نوں جاویگا۔
2012
ستمبر 2012 توں 6 دسمبر 2012 سپریم کورٹ دے حکم جاری ہون تکّ کرناٹک سرکار تے 10000 کیوسک روز پانی چھڈن دا دباء بنیا رہا
2013 بھارت سرکار ولوں کاویری پانیاں دے اتی ٹریبیونل اوارڈ دا نوٹیفیکیشن
20 فروری 2013 نوں سپریم کورٹ دے حکماں انوسار بھارت سرکار نے ٹریبیونل دے انتم اوارڈ دا نوٹیپھیکیشن جاری کر دتا۔انتم اوارڈ وچّ وی سلانہ، تاملناڈو نوں 419 TMC, کرناٹک نوں 270 TMC, کیرالا نوں 30 تے پانڈوچیری نوں 7 TMC پانی دتا گیا۔کل 726 TMC اپلبدھ پانی وچوں 14 TMC سیم تے سمندر وچّ رڑ جان دے کھاتے رکھیا گیا۔
2016
5 ستمبر 2016 نوں سپریم کورٹ نے کرناٹک نوں اپنے دکھن دے گوانڈھی راج تاملناڈو نوں اگلے 20 ستمبر تکّ 12000 کیوسک پانی روز چھڈن لئی کیہا تاں جو اوہ راج اپنے کساناں دیاں لوڑاں پوریاں کر سکے۔،. اک وار پھر جل وواد کارن ہنسک پردرشن ہوئے ہن۔
حوالے
<div class="reflist columns references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;">
گٹھ:بھارت دا آبی جغرافیہ گٹھ:بھارت دے دریا گٹھ:ایشیا دے دریا گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی
جگت ثقافتی ورثا
اقوام متحدہ، تعلیمی تے ثقافتی تنظیم(یونیسکو) جگت ثقافتی وِرثا اوہ تھاں (جویں کہ جنگل، پہاڑ، جھیل، ماروتھل، سمارک، عمارت، یا شہر) ہندی ہے جس نوں یونیسکو ولوں خاص ثقافتی یا تریخی اہمیت دے کے لسٹ بند کیتا گیا ہووے۔ ایہہ لسٹ نوں یونیسکو جگت وِرثا کمیٹی ہیٹھ قومانتری عالمی وِرثا پروگرام دی وجہ توں  سمبھالیا جاندا اے ۔ جیہدے وچ 21 ملکاں دیاں پارٹیاں ہندیاں نیں ۔ جو اوہناں دی سدھارن سبھا ولوں چنے جاندے ہن۔
آنکڑے
ہیٹھلی سارنی وچ زوناں مطابق ٹکانےآں دی گنتی اتے اوہناں دی ونڈ دتی گئی اے:
علاقائی ونڈ
نوٹ: اس روپ-ریکھا وچ دس یا ودھ وراثتی ٹکانیاں والے دیس ای شامل کیتے گئے ہن۔
حوالے
گٹھ:اقوام متحدہ گٹھ:یونیسکو گٹھ:تنظیماں
ضلع سساری
سساری اٹلی دا اک ضلع اے۔
ضلع رشت
رشت تاجکستان دی اک ضلع اے۔ ایہ ضلع تاجکستان دی اک انتظامی اکائی لوکراج ماتحتی ضلعےآں دے 13 ضلعےآں چوں اک اے ۔
دریائی بوٹی
دریائی بوٹی تارہ پھل ٹبر دی اک ونڈ اے۔
دهستان خنجین
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان فراہان چ اے ۔
ضلع ایگریگنٹو
ایگریگنٹو اٹلی دا اک ضلع اے۔
روسی وفاقی اکائیاں دی لسٹ بلحاظ آبادی
thumb|روس وفاق ذیل وچ روسی وفاقی موضوعات د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی بمطابق 2002 تے 2010 مردم شماری درج ا‏‏ے۔
دیا خان
دیا خان سسٹر ہڈ نامی آن لائن رسالے د‏‏ی بانی تے مدیر اعلیٰ نيں۔ اس رسالے وچ دنیا بھر د‏‏ی نامور مگر صرف مسلما‏ن خواتین ہی لکھدیاں نيں۔ حقوق نسواں، امن، آزادی اظہار د‏‏ی جدوجہد تے خدمات اُتے دیا خان نو‏‏ں کئی بین الاقوامی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ اسی سلسلے وچ عالمی تنظیم یونیسکو نے 2016ء وچ انہاں نو‏ں "فنی آزادی و خلاقیت" دے شعبے وچ خیر سگالی دا سفیر نامزد کیتا۔ دیا خان اس شعبے د‏‏ی پہلے سفیر نيں۔
پیدائش و خاندانی پس منظر
دیا خان 7 اگست 1977ء نو‏‏ں ناروے دے دارالحکومت اوسلو وچ پيدا ہوئیاں۔ دتا مشہور پاکستانی نژاد نارویجن اداکار عادل خان د‏‏ی وڈی بہݨ نيں۔
موسيقی
دیا دا تعلق ايک ثقافتی گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ دیا دے والد ناروے ميں مختلف ثقافتی سرگرمیاں دے روح و رواں رہے ہيں۔ انہاں نے کلاسیکی موسیقی تے ديگر پاکستانی تخليقی روايات نو‏‏ں ناروے ميں متعارف کرانے دے سلسلے ميں بہت زيادہ کم کيا ا‏‏ے۔ اپنی سبھیاچار تو‏ں محبت دے نتیجے وچ جتھ‏ے اُنہاں نے دیا د‏‏ی تربیت دے سلسلے وچ اُردو زباں تے ہور روايتی تعلیم اُتے خصوصی توجہ دتی، اوتھے اُنہاں نے دیا دے لئی علم موسیقی سیکھنے دا وی بندوبست کیتا۔ جس دے لئی اُنہاں نے پاکستان تے ہندوستان دے نامور موسیقاراں د‏‏یاں خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ شب و روز د‏‏ی محنت د‏‏ی وجہ تو‏ں دیا نے جلد ہی ناروے دے موسیقی دے حلفےآں وچ اپنی جگہ پیدا کر لئی۔ دیا ساڈھے ست سال د‏‏ی عمر وچ نارویجین ٹی وی اُتے نمودار ہوئیاں۔
پیشۂ موسيقی
1990ء وچ دیا پاکستانی موسیقار استاد وڈے فتح علی خان تے نارویجن موسیقار یان گاربارک دے مشترکہ البم اُتے بطور مہمان گلوکارہ دے پیش ہوئیاں۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ اُنہاں نے نارویجن گلوکار آندرس ویلر دے البم اُتے اک گانے وچ اُنہاں دا ساتھ دتا۔ 15 سال د‏‏ی عمر وچ ناروے د‏‏ی مشہور ریکارڈنگ کمپنی چرچ ثقا فتی ورکشاپ نے دیا نو‏‏ں سائن کیتا تے " I Alt Slags Lys " دے ناں تو‏ں اُنہاں دا پہلا سولو البم جاری کیتا۔ ایہ البم مشرقی تے مغربی موسیقی دا امتزاج سی تے اوہدی تیاری وچ ناروے دے نامور موسیقارو ں دے علاوہ پاکستان دے مایہ ناز طبلہ نواز استاد شوکت حسین تے ہندوستان دے مشہور سارنگی نواز استاد سلطان خان نے حصہ لیا۔
دیا خان دا دوسرا البم ستمبر 1995ء وچ " بی ایم جی ایریسٹا " ( BMG/Arista ) نے دیا دے پیدائشی ناں دیپیکا دے تحت جاری کیتا۔ اس البم د‏‏ی تیاری وچ نارویجن پروڈیوسر تھور ایرک ھیرمانسن، ٹامی ٹی تے انگریز پروڈیوسر نک سیلیٹو ( Nick Sillitoe ) نے حصہ لیا۔ دیا خان دا آخری البم "آٹا راکسس " ( Ataraxis ) دے ناں تو‏ں 2007ء منظر عام اُتے آیا جس وچ دو بار گریمی ایوارڈ یافتہ مشہور زمانہ پیانو نواز باب جیمز، مشہور گروپ دی پولیس دے گریمی ایوارڈ یافتہ گٹار نواز اینڈی سمرز تے ناروے دے ٹرمپٹ  نواز نیلس پھیتر مولویر نے حصہ لیا۔ ایہ البم کلاسیکی موسیقی، پاکستان تے افغانستان د‏‏ی لوک موسیقی تے الیکٹرونیکا دا حسین امتزاج سی ۔ اس تجربا‏تی البم نو‏‏ں موسیقی دے حلفےآں وچ بہت پزیرائی ملی۔
جنہاں مختلف فنکاراں، موسیقاراں تے میوزک پروڈیوسراں نے دیا د‏‏ی موسیقی تو‏ں استفادہ کیتا اے تے دیا د‏‏ی موسیقی دے مختلف ٹکڑےآں نوں اپنے موسیقی تو‏ں متعلقہ منصوبےآں وچ استعمال کیتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ نیلس پھیتر مولویر، سیب ٹیلر، نووال، بون کرشّر، لیقوڈ سٹرینجر، مسالا ڈوسا، مارک سمتھ، فیوٹیلیٹی آرکسٹرا، گائے چیمبرز تے پال اوکن فولڈ دے ناں نمایاں نيں۔
ریکارڈ پروڈیوسر
"آٹا راکسس " دے بعد دیا خان نے عملی موسیقی تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر لئی ا‏‏ے۔ انہاں نے خود پرفارم کرنے د‏‏ی بجائے اسٹیج دے پِچھے رہ ک‏ے مختلف منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کر دتا۔ اس سلسلے د‏‏ی سب تو‏ں پہلی کڑی " لسن ٹو دتی بینڈ" سی ۔ جس وچ مشرقی وسطیٰ، افریقا تے ایشیا دے اُنہاں فنکاراں نو‏‏ں پیش کیتا گیا جو اپنے ملکاں وچ پابندیاں دا شکار نيں، ریاستی یا غیر ریاستی جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں بیراں ملک ہجرت کرنے اُتے مجبور ہو گئے نيں یا جیلاں وچ بند پئے نيں۔ بین الاقوامی موسیقی دا ایہ مجموعہ اکتوبر 2010 وچ جاری ہويا تے اسنو‏ں ترتیب دینے وچ فری میوز نے تعاون کیتا۔ اس البم نے جتھ‏ے دیا نو‏‏ں استحصال دے شکار فنکاراں دے ہمدرد دے طور اُتے پیش کیتا اے، اوتھے ایہ البم یورپ دے ورلڈ میوزک چارٹ اُتے کئی مہینےآں تک چھیويں نمبر اُتے براجمان رہیا ا‏‏ے۔
سِسٹرہڈ ( Sisterhood )
سسٹرہڈ دا آغاز 2007ء وچ مسلما‏ن لڑکیا‏ں دے اک نیٹ ورک دے طور اُتے ہويا۔ جس دا مقصد مغربی ملکاں وچ مقیم مسلما‏ن خواتین فنکاراں تے موسیقاراں نو‏‏ں اک ایسا پلیٹ فارم مہیا کرنا سی جتھ‏و‏ں اُنہاں د‏‏ی تخلیقی تے فنکارانہ صلاحیتاں نو‏‏ں جلا تے اس دے اظہار دے لئی مواقع میسر ہون۔ سسٹرہڈ اس دے علاوہ مسلما‏ن خواتین نو‏‏ں مغربی معاشرے وچ پیدا ہونے والے مسائل جداں حقوق نسواں، نسل پرستی، محبت، جنس تے11 ستمبر د‏‏ی بعد د‏‏ی دنیا ورگے موضوعات اُتے بحث و مباحثے دے مواقع وی مہیا کردا ا‏‏ے۔ سسٹرہڈ نے 2008ء وچ "سسٹرہڈ آن لائن مکس ٹیپ" جاری کيتی۔ اس ٹیپ وچ برطانیہ وچ مقیم مختلف مسلما‏ن ملکاں تو‏ں تعلق رکھنے والی والی گلوکاراواں تے شاعرات نے حصّہ لیا۔ 2016ء وچ سسٹرہڈ نو‏‏ں اک آن لائن رسالے دے شکل دے دتی گئی۔ اس رسالے د‏‏ی خاص گل اس وچ لکھنے والی خواتین نيں۔ جو صرف مسلما‏ن نيں۔
فلم سازی
دیا خان نے غیرت دے ناں اُتے خواتین دے قتل دے موضوع اُتے آگاہی پیدا کرنے دے لئی باناز اے لو سٹوری نامی اک دستاویزی فلم بنائی اے، جو 2012ء وچ برطانیہ دے اک فلمی میلے وچ نمائش دے لئی پیش ہوئی۔ اس فلم نو‏‏ں اپنے موضوع د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی ملکاں وچ بہت پزیرائی ملی ا‏‏ے۔ اس فلم نے ناروے دے لئی پہلی بار "حالات حاضرہ" جداں معتبر تے مشکل زمرے وچ بہترین عالمی دستاویزی فلم دا ایمی ایوارڈ جِتیا، اس دے علاوہ امریک‏‏ا دے پی باڈی ایوارڈ تے برگن عالمی فلمی میلے وچ وی پہلے انعام د‏‏ی حقدار قرار پائی۔ انہاں اعزازت دے علاوہ فلم نو‏‏ں برطانوی پولیس د‏‏ی تربیت دے نصاب وچ وی شامل کیتا گیا۔
حوالے
گٹھ:1977 دے جم گٹھ:پاکستانی نژاد ناروینی گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق نسواں گٹھ:نارویجن دستاویزی فلم ساز گٹھ:نارویجن فلم ہدایت کار گٹھ:نارویجن مسلم گٹھ:ناروے دیاں شخصیتاں گٹھ:یونیسکو دے خیرسگالی سفیر
1513
دساں
مارٹن لوتھر نے پروٹسٹنٹ ریفارمیشن دی نیو رکھی۔
مغربی کیپ
مغربی کیپ جنوبی افریقا دا اک صوبا اے۔
گٹھ:جنوبی افریقا گٹھ:جنوبی افریقا دے صوبے
سامی بولیاں (اورالی)
سامی زبانیں ایک لسانی خاندان اے۔ یہ لسانی خاندان اورالی کی ایک شاخ اے، اسے سامی باشندے بولتے ہیں۔ یہ شمالی یورپ (ناروے، سویڈن، فن لینڈ اور شمالی مغربی روس) میں بولی جاتی اے۔
پھلائی
پھلائی وشکارلے ناپ دا ککر دی جنس دا اک رکھ اے۔ ایدی لکڑ پینڈی تے لمے ویلے تک چلن والی اے۔ ایدی گوند نکلدی اے تے ایدے پھلاں نال ماکھیو بنایا جاندا اے
خلیج کھمبھات
خلیج کھمبھات جاں کھمبھات دی کھاڑی (پہلوں کیمبے دی کھاڑی) بھارت دے لہندے ساحل دے نال گجرات صوبے وچّ عرب سمندر دی اک سنکیرن کھاڑی ہے۔ اس دی لمبائی لگبھگ 80 میل ہے اتے لہندے  کٹھیاوار جزیرہ نما نوں  گجرات دے چڑھدے حصے توں وکھ کردی ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:خلیجاں
ارزیا بولی
ارزیا اک بولی دا ناں اے جیہڑی روس دے کئی تھانواں تے بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی ۳۷۰۰۰ دے نیڑے اے۔
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
نیلگری دیاں پہاڑیاں
حوالے
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:بھارت دے پہاڑ گٹھ:پہاڑی سلسلے
ضلع نزپ
ضلع نزپ ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ Nizip
دهستان قره کہریز
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان شازند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان شازند چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان قره کہریز
سنوسی تحریک
19ویں صدی چ لبیا دے دکھنی صحرائی علاقےآں چ شروع ہون آلی اک تحریک سی ، جس دا بانی سید محمد ابن علی سنوسی (1787ء توں 1859ء) سی ۔ اس نے اس تحریک دی نیہہ 1837ء چ مکہ معظمہ چ اپنا پہلا زاویہ قائم کر کے رکھی ۔ بعد چ ایہو زاویے یاں حلقے سنوسی تحریک چ مرکزی حیثیت اختیار کر گئے ۔ اینہاں نے مختلف تھانواں تے اپنے قیام دے دران اینج دے زاويے قائم کیتے تے اینہاں زاویاں نال اسنے اپنا پیغام دوجےآں تک پہنچانا شروع کیتا ۔ آخر چ اوہناں نے برقہ یاں سائرنیکا دے صحراء دے جغبوب دے نخلستان چ 1853ء چ اپنی دعوت دا مرکز قائم کیتا اگرچہ بعد چ اسنے ایہہ مرکز دکھن چ کئی سو میل دے فاصلے پے نخلستان کفرہ منتقل کر دتا لیکن جغبوب نوں سنوسی تحریک چ ہمیشہ اہم مقام حاصل رہئیا ۔ سنوسی تحریک دا مقصد کتاب و سنت دی بنیاد تےعالم اسلام دا دینی احیاء سی ۔ اوہ احمد بن حنبل ، امام غزالی ، ابن تیمہ تے محمد بن عبدالوہاب توں بوہت متاثر سی تے اسدی تحریک محمد بن عبدالوہاب دی ہم عصر نجدی تحریک نال بوہت مشابہ سی ۔ اسلامی تعلیمات تے عمل کرن دے علاوہ محمد سنوسی نے صحراۓ اعظم چ خانہ بدوشاں دیاں بستیاں آباد کرن تے واہی ویجی شروع کرن دی حوصلہ افزائی کیتی ۔ در اصل سنوسیاں دی ایہو بستیاں زاویہ کہلاندیاں سن ۔ ہر زاویہ اقتصادی لحاظ نال خود کفیل ہندا سی ۔ ایہو زاويے اسلام دی تبلیغ تے اشاعت دے مرکز بن گئے ۔ اخوان المسلمین وانگوں سنوسی اک ای ویلے مبلغ ، معلم تے کسان سن تے جدوں اینہاں نوں جہاد دی دعوت پہنچدی تے اوہ میدان جنگ دا رخ اختیار کر لیندے ۔
سید محمد سنوسی دا پتر سید مہدی (1824ء توں 1902ء ) دے ویلے چ تحریک دی قوت تے اثر تے نفوذ عروج تے پہنچ گئیا ۔ کفرہ نے اک دارالعلوم دی شکل اختیار کر لئی ۔ اوتھے دے کتب خانے چ مختلف علوم دیاں 8 ہزار کتاباں سن ۔ صحراۓ اعظم چ کتاباں دا اینا وڈا ذخیرہ جمع کرنا انتہائی حیرت انگیز سی ۔ سنوسی مبلغاں دیاں کوششاں نال دنیا دے سبتوں وڈے صحرا چ چوری ، قتل و غارت تے دوجے جرائم ختم ہو گئے تے صحرا دے دکھنی حصیاں چ آباد سیاہ فام باشندےآں چ اسلام وی پھیلئیا ۔
19ویں صدی دے آخر چ جدوں فرانس نے لہندے افریقہ تے قبضہ کرنا چاہئیا تے سنوسیاں نال اسدا تصادم ہوگئیا ۔ سید مہدی دے انتقال دے بعد اسدے پتر محمد ادریس دی عمر صرف 12 ورہے سی ۔ اس لئی تحریک دی قیادت اسدے چاچا زاد بھائی سید احمد شریف (1873ء توں 1933ء) نےسمبھالی ۔ فرانس نےسنوسیاں دے خلاف 1902ء چ فوجی کاروائی شروع کیتی ۔ سید احمد شریف 10 سال تک فرانس دا مقابلہ کردا رہئیا تے اس جنگ چ سنوسی تحریک دا نقصان پہنچئیا تے صحراۓ اعظم دے دکھنی علاقےآں چ اس تحریک دا زور ٹٹ گئیا ۔
سلطنت عثمانیہ لئی لبیا دی جنگ جاری رکھنا بوہت مشکل سی کیونجے بلقان دی صورتحال نازک سی تے بحری رستے تھائیں کمک وی نئیں بھیجی جا سکدی سی ۔ اس لئی ترکاں نے اٹلی نال صلح کر لئی تے لبیا توں اپنیاں ساریاں فوجاں واپس بلان دا وعدہ کیتا ۔ اس دوران سید احمد شریف کفرہ توں جغبوب آئیا تے اوتھے ترک آگو انور پاشا نال ملاقات کیتی جہڑا بھیس بدل کے مصر دے راہیں ایتھے پہنچئیا سی ۔ اٹلی نوں امید سی کہ عرباں تے ترکاں دی نسلی کشمکش پاروں لبیا دے عرب اطالویاں نوں جی آیاں نوں آکھن گے پر لبیا دے حالات شام ، عراق تے حجاز توں وکھرے سن ، ایتھے سنوسی تحریک نے اسلامی اخوت دا رشتہ اینا مضبوط کر دتا سی کہ نسلی تے علاقائی مفادات تے تعصبات اسنوں توڑ نئیں سکدے سن ۔ لبیا دے لوکاں نے سنوسی قیادت چ ترکاں دی بھرپور مدد کیتی تے تھاں تھاں تے اٹلی دا مقابلہ کیتا ۔
1914ء دے شروع چ بوہتیاں ترک فوجاں لبیا توں واپس چلئیاں گئیاں ، اس لئی اٹلی نال جنگ دا سارا بھار سنوسیاں دے موڈھےآں تے آ پئیا ۔ اج جنگ چ جہڑی ہن لبیا دی آزادی دی جنگ بن چکی سی ، سید احمد شریف دی قیادت چ سنوسیاں نے 1912ء توں 1918ء تک اٹلی نال جنگ کیتی ۔ 1915ء اٹلی اتحادیاں ولوں جنگ عظیم اول چ شامل ہو گئیا ، جس دی وجہ توں سنوسی مجاہداں دا برطانیہ نال وی ٹکڑاء ہو گئیا تے فروری 1916ء چ برطانوی فوجاں نے حریت پسنداں نوں شکست دے دتی ۔ سید احمد ہن لبیا توں نکل کے نخلستان داخلہ (مصر) چ پناہ لین تے مجبور ہو گئیا ، جتھوں ستمبر 1918ء چ اوہ ترکی چلا گئیا ۔ ایہہ اوہی سید احمد سنوسی اے جہڑا عرب قوم پرستی دے مقابلے چ برابر ترکی دی خلافت دی حمایت کردا رہئیا ۔
محمد ادریس دے مصر چلے جان دے مگروں 1923ء چ اٹلی نے لبیا تے مکمل تسلط حاصل کرن لئی اک نویں مہم شروع کیتی ، سنوسیاں نے پہلے وانگوں اینہاں جارحانہ کاروائیاں دا بوہت دلیری نال مقابلہ کیتا ۔ جنگ دا ایہہ سلسلہ 1933ء تک جاری رہئیا ، اس جنگ چ سنوسی حریت پسندان دی قیادت اک ہور سنوسی شیخ عمر مختار نے کیتی اس جنگ چ اٹلی دیاں فوجاں نے سخت ظلم تے بربریت دا مظاہرہ کیتا ۔ سنوسی زاورے ڈھاء دتے گئے ، کھوہ (کنواں) پور دتے گئے تاکہ مجاہد صحرا چ تریہہ (پیاس) نال مر جان ، جائیداداں ضبط کر لئیاں گئیاں تے عمر مختار تے دوجے آگوآں نوں گرفتار کر کے پھانسی دے دتی گئی ۔ عمر مختار دی شہادت نال ای سنوسی تحریک دی مسلح مزاحمت دا خاتمہ ہو گئیا ۔ اج طرابلس دی سبتوں وڈی شاہراہ ایسے مرد مجاہد دے ناں تے شارع عمر مختار کہلاندی اے ۔
رقیہ بنت حسین
رقیہ بنت حسین دے نام تو‏ں امام حسین دی اک بیٹی مذکور اے جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ کربلا وچ موجود سن تے واقعہ دے بعد ہور اہل بیت دے نال اسیر ہو ک‏ے کوفہ و شام گئياں ۔شام وچ انتقال ہويا ۔اب شام دے شہر دمشق وچ اک مزار اس نام تو‏ں موجود اے ۔
اکثر قدیمی منابع و مآخذاں وچ انہاں دی تصریح نہ ہونے دی وجہ تو‏ں انہاں دے نام، وفات تے مزار دے بارے وچ تردید و اختلاف پایا جاندا اے ۔
نام و نسب
رُقَیہ بنت الحسین دا نام بعض کتاباں وچ امام حسین دی بیٹی دے حوالے تو‏ں ذکر ہويا اے ۔ علی بن زید بیہقی معروف ابن فندق(م565ھ)کی کتاب لباب الانساب اوہ پہلا مستند اے جس وچ رقیہ بنت حسین آیا اے اگرچہ ابن فندق نے اولاد امام حسین دے ذیل وچ رقیہ دا نام ذکر کيتے بغیر فاطمہ، سکینہ، زینب تے ام کلثوم نو‏‏ں امام حسین دی بیٹیاں شمار کیتا تے نال ہی زیبنب تے ام کلثوم دے بچپنے وچ فوت ہونے دا ذکر کیتا لیکن پھر طبقہ سابعہ دے ذیل وچ امام حسین دی باقی رہنے والی اولاد وچ زین العابدین ، فاطمہ تے سکینہ دے نال رقیہ دا نام ذکر کردا اے ۔ محمد بن طلحہ شافعی نے امام حسین دی چار بیٹیاں کہہ کر زینب، سکینہ تے فاطمہ دے نام ذکر کيتے تے چوتھ‏ی دا نام نئيں لیا ۔ ابن فندق تے مطالب السئول نو‏‏ں دیکھدے ہوئے نجم الدین طبسی ایہ نتیجہ اخذ کردے نيں کہ امام حسین دی اک چوتھ‏ی بیٹی دا نام رقیہ تے کنیت ام کلثوم سی۔
یہ قابل توجہ اے کہ لباب الانساب دے علاوہ نسب و تاریخ دے ستويں صدی تک دے منابع وچ امام حسین دی رقیہ نام دی بیٹی مذکور نئيں اے ۔کیونکہ شیخ مفید(م413ھ) صرف دوسکینہ بنت امام حسین(ع) تے فاطمہ بنت حسین دا نام ذکر کردے نيں ۔ اسی طرح شیخ فضل طبرسی (م548ھ) نے وی ایہی لکھیا اے ابن شہر آشوب(م588ھ) دی مناقب وچ زینب نام دی بیٹی وی مذکور اے لہذا تن بیٹیاں ہوئیاں ۔نیزاربلی (م692ھ) دی کشف الغمہ وچ ابن خشاب تو‏ں زینب ، سکینہ تے فاطمہ تن بیٹیاں نقل نيں
کربلا وچ موجودگی
تاریخی مآخذاں وچ انہاں دی کربلا وچ موجودگی دی تصریح نئيں اے ۔سید ابن طاؤوس دی کتاب الملہوف دے بعض نسخاں وچ اس واقعہ تو‏ں زندہ بچ جانے والےآں وچ امام حسین دی بیٹی دے ذکر دے بغیر رقیہ نام ذکر ہويا اے اے میری بہنو!امّ کلثوم، اے زینب، رُقَیہ ،اے فاطمہ!تے اے رباب! دیکھو جدو‏ں وچ مارا جاواں تو تساں گریبان چاک نہ کرنا اپنی چہرے مت پیٹنا تے آہ و شیون نہ کرنا۔(سید بن طاووس، الملہوف، ترجمہ میرطالبی، ص۱۲۳.)}} ینابیع المودت وچ 10 محرم دے دن امام حسین دے خیام تو‏ں وداعی کلمات وچ زینب ام کلثوم عاتکہ،سکینہ تے اہل بیت دے نال رقیہ دا نام ذکر ا‏‏ے۔ ملہوف تے ینابیع المودت وچ ایہ احتمال موجود اے کہ رقیہ تو‏ں رقیہ بنت علی مراد ہو خاص طور اُتے ایہ نام امام حسین دی دوسری بہناں ام کلثوم تے زینب دے نال مذکور اے جدو‏ں کہ ملہوف دے ہور نسخاں وچ ایہ عبارت موجود نئيں اے
وفات
کہیا گیا اے کہ شام دے زندان وچ اسرا دے نال اک چار سالہ بچی سی ۔اس نے رات نو‏‏ں خواب وچ اپنے باپ نو‏‏ں دیکھیا۔جدوں اوہ بچی خواب تو‏ں بیدار ہوئی تو اس نے بہت گریہ زاری کیتا تے اپنے باپ تو‏ں ملنے دے لئی بے چین ہوئی ۔یزید نے ایہ سن کر حکم دتا کہ امام حسین دا سر اسنو‏ں دے دتا جائے۔جھوں ایہ امام حسین دا سر اسدے پاس لیجایا گیا تو ایہ منظر دیکھ کر بچی دی روح پرواز کر گئی ۔
ضد و نقیض روایات
حضرت امام حسین تو‏ں منسوب بیٹی دی شام وچ وفات دی کیفیت دے بارے وچ مختلف روایات منقول نيں:
مذکورہ بیانات دی روشنی وچ ایہ کہنا چاہئے کہ ستويں صدی وچ شام دے زندان وچ اک بچی دی وفات کسی نام دے بغیر مذکور ہوئی تے پھر اس دے بعد ہزارواں صدی تے اسدے بعد اسدے نام وچ اختلاف تے کیفیت وفات وچ اختلافات مذکور ہوئے۔خاص طور اُتے قابل توجہ ایہ اے کہ ہزارواں صدی تے اسدے بعد مقتل نویسی دی غیر اہ‏م کتاباں وچ اسنو‏ں بیان کیتا گیا ۔
منسوب مزار
شام دے شہر دمشق وچ رقیہ بنت حسین دے نام تو‏ں مزار منسوب ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ مزار باب الفرادیس دے مقام اُتے اے ۔اس مزار دی عمارت ایرانی تے اسلامی معماری دا نمونہ اے ۔اس دے متعلق محمدی ری شہری نے لکھیا :
موافق و مخالف
شام وچ امام حسین تو‏ں منسوب رقیہ نام دی بیٹی دا فوت ہونا نہایت اختلافی موضوع اے جس دی بنیادی وجہ لباب الانساب دے علاوہ تاریخی و نسب دے ستويں صدی تک دے منابع وچ رقیہ بنت حسین دے نام دا نہ ہونا۔ پھر جے ذکر ہويا اے تو وفات ، مقام وفات تے کیفیت وفات وچ اختلافات دا پایا جانا ا‏‏ے۔ انہاں اسباب دی وجہ تو‏ں محققین دی جانب تو‏ں اس موضوع نو‏‏ں تنقید دا سامنا اے جس دی وجہ تو‏ں رقیہ بنت حسین دا مزار مورد تردید واقع ا‏‏ے۔ مرتضی مطہری انہاں دی شام وچ وفات نو‏‏ں تحریفات عاشورا دا حصہ سمجھدے نيں محمدی ری شہری: دانشنامہ امام حسین ،سید محسن امین عاملی اعیان الشیعہ ،آیت اللہ شہاب الدین مرعشی بحوالہ محمد باقر مدرسی : شخصیت حسین قبل از عاشورا ص 457 ،شیخ عباس قمی: منتہی الاعمال (یاد رہے کہ نفس مہموم اس تو‏ں پہلے لکھی گئی اے )،رسول جعفریان: اخبار و احادیث و حکایات در فضائل اہل بیت ع،محمد ہادی یوسفی غروی: موسوعۃ التاریخ الاسلامی )،شیخ فارس تبریزیان (حسون) دی تحقیق شدہ لہوف 141
آیت اللہ مرزا جواد تبریزی،آیت اللہ ناصر مکارم شیرازی،آیت اللہ صادق روحانی،آیت اللہ علوی گرگانی،نوری ہمدانی،....رقیہ نام دی حضرت امام حسین (ع) دی اک بیٹی اے ۔
مآخذ
گٹھ:اسیران کربلا گٹھ:دمشق وچ مدفون افراد گٹھ:امام حسین دی اولاد
اردا قلعہ
اُردا قلعہ ، تاشقند د‏‏ی فتح دے بعد کوکند دے لوکاں نے بنایا سی۔
وڈے پیمانے اُتے شہری ترقی دے نتیجے وچ چودہويں صدی دے آخر وچ ، تاشقند اک چھوٹی سی تجارت تے دستکاری دے پنڈ تو‏ں ترقی یافتہ ، قلعے دار شہر وچ تبدیل ہويا - خانہ بدوش دنیا د‏‏ی چوکيتی۔ 14 واں 15 واں صدیاں وچ ایہ شہر ترقی پذیر د‏‏ی بنیاد اُتے ترقی پذیر ہويا جس وچ سابقہ صدی وچ شہری قیام دا مرکز مرکز دے نال سی۔ قدیم زمانے وچ پیدا ہونے والی کوکچا ، چغتائی ، سربان ، کارسری ، بیشاگچ ، کمالیہان تے سمرقند دربازا ورگی گلیاں دا روڈ نیٹ ورک کم کردا رہیا ا‏‏ے۔ سڑکاں چارسو دے علاقے تو‏ں شروع ہوئیاں تے شہر د‏‏ی دیواراں د‏‏ی گولائی اُتے منتشر ہوگئياں۔ شہر دے جنوبی مضافات وچ (کرتش دے علاقے وچ ) اک نويں قلعے د‏‏ی تعمیر دے نال ہی ایسکی جووا دا علاقہ قلعہ بند آبادکاری دا اپنا سابقہ کم کھو گیا ا‏‏ے۔ امیر تیمور دے علاقے دے دوران تاشقند نے تقریبا 400 ہیکٹر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ ابتدائی اسلامی تاشقند (بنکٹ) وچ تمام منور ، قلعے تے دیہات شامل نيں جو ججن تے چاپاناندا چینلز دے درمیان علاقے وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ تاشقند (بِنکٹ) دے بیرونی آبادی دے علاقے اُتے اک مقام سی جس دا ناں چارسو سی جتھ‏ے ریگستان بازار دے علاقے وچ روڈ نیٹ ورک د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں فروغ دتا گیا سی۔
تعمیرا‏تی کم
1220 وچ چنگیزن د‏‏ی فوج دے حملے دے بعد تاشقند نو‏‏ں دوسرے علاقے وچ منتقل کردتا گیا۔ چارسو ایریا تے سڑکاں دا ڈھانچہ نويں قرون وسطی دے تاشقند د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ امیر تیمور د‏‏ی ریاست دے اک حصے دے طور اُتے ، تاشقند نو‏‏ں اک جداں بیرونی قلعے تے اک بہت وڈا قلعہ ملیا ، جو اک دفاعی دیوار تو‏ں متصل سی۔ تاشقند وچ تعمیرا‏تی کماں دے پروگرام وچ شاندار تعمیرا‏تی جوڑ د‏‏ی تعمیر شامل نئيں سی۔ امیر تیمور نے فوج دے لئی دستکاری اشیاء د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کرکے تاشقند نو‏‏ں مضبوط تے ترقی دتی۔ اس نے شہر نو‏‏ں فوجی کوارٹر ماسٹر دا کردار دتا۔ 1366–1404 دے دوران انہاں نے شمالی تے مشرقی ریاستاں وچ فوجی مہماں دے لئی ایتھ‏ے تیاری تے آغاز کيت‏‏ا۔ فوجی مقاصد دے لئی تاشقند وچ رہائشی مکانات تے کاریگراں د‏‏ی کلاساں تشکیل دتیاں گئیاں جو ریاست دے ہور علاقےآں تو‏ں ایتھ‏ے آندے سن ۔ انہاں سبھی نے فوجی مہماں دے لئی درکار ہتھیار تے سامان تیار کيت‏‏ا۔
ضلع کالتانیستا
کالتانیستا اٹلی دا اک ضلع اے۔
اردا قلعہ
تعمیرا‏تی کم
نويں آنے والے افراد شہر تے اس دے مضافات دے آزاد علاقےآں وچ آباد ہوئے۔ اس نے محل د‏‏ی قسم دے ذریعہ مقامی رہائشی املاک تشکیل دتی جس وچ اک ہی پروڈکشن دا تعصب سی۔ ایہ بستیاں جگہ دے ناواں وچ فوجی مصنوع د‏‏ی قسم اُتے منحصر سن۔ 18 واں صدی دے آخر وچ تاشقند دے بوہت سارے رہائشی علاقےآں دے عنوانات وچ انہاں رہائشی جائداداں دے ناں محفوظ نيں ، حالانکہ فوجی تے معاشی پیداوا‏‏ر بہت پہلے ہی بند کردتی گئی سی۔ مثال دے طور پر: یوکی مرگانچی۔ تیر تے دخش بنانے والے ، ایگرچی - سواراں دے لئی کاٹھی بنانے والے ، تیمرچی - لوہار ، ڈیرجیز - آئرن دے بانیاں ، وغیرہ تاشقند وچ کاریگراں د‏‏ی اک وڈی جماعت مرکوز سی۔ اس تو‏ں شہر وچ اک ہنرمند کاریگراں د‏‏ی کلاس قائم کرنے د‏‏ی اک بنیاد پیدا ہوئی ، جس نے اپنی مصنوعات د‏‏ی اصل مارکیٹ - چورسو بازار نو‏‏ں وسعت دینے وچ اپنا کردار ادا کيت‏‏ا۔ 18 واں صدی دے آخر وچ ، تاشقند وچ اک بیرونی دفاعی دیوار کھڑی کيتی گئی ، جس نے شہر نو‏‏ں قلعے وچ تبدیل کردتا۔ اج آثار قدیمہ دے ذریعہ دیوار د‏‏ی جگہ قائم کرنا مشکل اے ، لیکن تحریری ذرائع دے تحت اس د‏ی لوکلائزیشن تو‏ں شہر دے سائز تے اس دے رقبے دا تعین کرنے دے نال نال تاشقند دی نمو د‏‏ی حرکیات دا پتہ لگانا وی ممکن ہوجاندا ا‏‏ے۔
مقام
شمال د‏‏ی دیوار 3  قراقمیش پنڈ (کسٹم) تو‏ں 3–4 کلومیٹرکے فاصلے اُتے سی ۔ اک دیوار ، ممکنہ طور اُتے چیگتائی ختن کُپریک دے علاقے وچ واقع سی۔ زیادہ تر ممکنہ طور اُتے شمالی دفاعی دیوار قرون وسطی دے آخر والی سڑک الچہ دے متوازی چلدی ا‏‏ے۔ دفاعی دیوار دے شمال مغرب د‏‏ی لکیر نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھدے ہوئے ، اس دیوار دے مغربی حصے دا تعلق شاید گلی لنگر تو‏ں ہوسکدا ا‏‏ے۔ سڑکاں دا تاریخی ناں ، قرون وسطی وچ قافلاں دے لئی دے ممکنہ وجود د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔ گلی لنگر د‏‏ی شہر د‏‏ی دیواراں تو‏ں باہر دا علاقہ ، جتھ‏ے کوش ٹاؤٹ چینل چلدا سی ، اسنو‏ں ندیاں نے کھدی ہوئی سی تے شہر د‏‏ی قدرتی دفاعی رکاوٹ دے طور اُتے کم کيت‏‏ا سی۔ تاشقند د‏‏ی جنوبی مضبوط قلعے د‏‏ی دیواراں د‏‏ی لکیر اعتماد دے نال چکور۔کپریک نہر دے سجے ، ندی دے کنارے کھینچی جاسکدی ا‏‏ے۔ چاک‏ر ک‏ے علاقے وچ ، اس پانی د‏‏ی رکاوٹ نو‏‏ں عبور کرنے اُتے بیشاگچ پھاٹک سی۔ شاید اسنو‏ں کمالیہان کہیا جاندا سی ، کیونجے ایتھ‏ے دو سڑکاں آئیاں: اک بیشاگچ دے علاقے تو‏ں تے دوسری اک نواحی پنڈ کمالیہ دے اک چھوٹے تو‏ں شہر تاں۔ دفاعی دیوار دے مغربی تے جنوبی حصے سمرقند گیٹ اُتے آسانی تو‏ں جڑے ہوئے سن ، اوتھ‏ے اک قرون وسطی دا قبرستان سی ، جو بعد وچ ، 18 واں صدی وچ شہر د‏‏ی حدود وچ داخل ہوگیا۔ تاشقند دے اک نويں قلعے دے لئی جگہ دا انتخاب شہر دے جنوبی مضافات وچ کیہ گیا۔ قدیم مقعد چوکور - کپرک دے ندی کنارے دے نال ہلیا دا علاقہ قلعہ سازی د‏‏ی بہت ساریاں ضروریات نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ اردہ د‏‏ی سیکیورٹی شہر دے باہر پہاڑی علاقے اُتے قلعے دے باہر گہری ندیاں تے جگہ دے نال نال طویل فاصلے د‏‏ی نقشہ سازی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر شہر دے بیرونی حصہ وچ تقریبا 30 ہیکٹر رقبے اُتے کيتی گئی سی۔ اس طرح دے نمایاں سائز عمارتاں دے اک کمپلیکس دے لئی کافی نيں ، جس وچ گورنر محل ، اس دے دربار د‏‏ی عمارت ، خزانے ، مسجد ، غسل خانہ تے فوجی بیرک تے جیلاں وی شامل نيں جو اک علیحدہ علاقے دے طور اُتے تھوڑا سا دور واقع ا‏‏ے۔
ظہور
بہت سارے شہراں د‏‏ی طرح ، قلعے دا کافی علاقہ چھوٹی منڈی تے پریڈ چوک دے لئی جشن دے لئی کافی سی ، کدی کدی فوج د‏‏ی شرکت دے نال۔ اس قلعے دے کچھ حصےآں اُتے باغات تے کدی کدی اک چھوٹا جہا قبرستان حکمراناں دے جینیریک نیکروپولیس د‏‏ی شکل وچ قبضہ کرسکدا سی۔ غالبا ایہ تمام شہری مقام قرون وسطی دے قلعے وچ موجود سی۔ تاشقند وچ ، قلعے د‏‏ی اہ‏م سرکاری تعمیرات د‏‏ی تحقیق حالے تک نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے آخر وچ اس علاقے اُتے ہاؤسنگ اسٹیٹ دا قبضہ سی ، تے اک چھوٹی قبرستان والی پرانی مسجد نو‏‏ں ختم نئيں کيت‏‏ا گیا سی کیونجے آرٹ کالج د‏‏ی مذہبی تعمیر (1970) قرون وسطی دے غسل خانے د‏‏ی باقیات مل گئی سن۔ انہاں علاقےآں دے موجودہ ناں - ایسکی اردا (پرانا قلعہ) تے کورگن ٹیگی (اک قلعے دے نال ملحقہ جگہ) نے تاشقند وچ 15 واں صدی دے اردو نو‏‏ں مقامی بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ شاید انہاں دا تعلق اس شہر دے قلعے تو‏ں سی جو قرون وسطی دے آخر وچ ایتھ‏ے موجود سی۔
تاشقند دے قلعے دے مشرق وچ ، لیکن شہر تو‏ں باہر کاریگراں دے حلقے تشکیل دتے گئے سن ۔ اس جگہ اُتے مختلف علاقےآں دے پیشہ ور افراد آباد سن ۔
یہ امیر تیمور دے خطے دے دوران مخصوص منصوبہ بندی تے عمارت دے قوانین دے وجود نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ جے اس طرح دے معیارات نو‏‏ں اپنایا جاندا اے تاں ، امکان اے کہ قلعہ بند عناصر - دفاعی دیواراں تے ٹاورز انہاں دے مطابق بنائے گئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ تاشقند دی دیواراں ، اٹھ میٹر اونچائی د‏‏ی ہوسکدیاں نيں ، جو پختہ تو‏ں کھڑی کيتیاں گئیاں ، مرکزی شاہراہاں دے نیڑے پہنچنے دے لئی اک پھاٹک سی ، تے اس دے علاوہ ایہ انتہائی خطرنا‏‏ک جگہاں اُتے ٹاوراں د‏‏ی مدد تو‏ں مضبوط سی۔
حوالے
گٹھ:ازبکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ گٹھ:آثار قدیمہ ازبکستان گٹھ:جغرافیہ تاشقند گٹھ:ازبکستان وچ چوک گٹھ:ازبکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں گٹھ:آثار قدیمہ ازبکستان گٹھ:ازبکستان وچ قلعہ بندی گٹھ:پندرہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات گٹھ:ازبکستان
اتلا لہندا صوبہ
اتلا لیندا دکھنی افریقہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:دکھنی افریقہ
عثمان دان فودیو
فولانی جہاد
عثمان دان فودیو (1754ء توں 1817ء) 19ویں صدی عیسوی دے شروع چ نائجریا دے مسلماناں چ غیر اسلامی اثرات نوں ختم کر کے حقیقی اسلامی تعلیمات دے احیاء لئی اک تحریک دا آغاز کرن آلا عالم تے مصلح سی ۔ جس دی تحریک عام طور تے فولانی جہاد دے ناں توں مشہور اے ۔
تعلیم
عثمان نے فقہ مالکی ابتدائی تعلیم اپنے وطن ای چ حاصل کیتی ۔ اس چ شروع چ ای دین نال محبت تے اسلام لئی کم کرن دا جذبہ پائیا جاندا سی ۔ حالے اس دی عمر صرف 20 سال سی کہ اس نے اپنے استاد الحاج شیخ جبریل بن عمر دے نال مل کے غیر مسلماں چ اسلام دی تبلیغ شروع کر دتی ۔ 1776ء چ عثمان حج لئی مکہ معظمہ پہنچئیا تے اوتھے قیام دے دوران حجاز دے علماء توں ہور تعلیم حاصل کیتی ۔
لڑائیاں تے خلافت دی اساری
اس دا ایس زمانے چ اینہاں علماء نال وی تعلق رہئیا جہڑے نجدی عالم دین محمد بن عبدالوہاب دے خیالات توں متاثر سن ۔ عثمان جدوں اپنے وطن واپس پرتئیا تےاسدے دل چ اسلام دا اک نواں جذبہ کم کر رہئیا سی ۔ ہن اسنے غیر مسلماں چ تبلیغ کرن توں پہلے خود مسلماناں دے عقدےآں تے اعمال دی اصلاح ول توجہ دتی ۔ اس نے اینہاں مسلماناں دی حمایت وی کیتی جہڑے غیر مسلم ہاؤسا حکمراناں دے ظلم دا شکار بن رہے سی ۔ اس دیاں اینہاں کوششاں پاروں ریاست گوبیر دے غیر مسلم حکمران نال اسدا تصادم ہو گئیا ۔ فروری 1804ء چ جدوں عثمان دان فودیو نے گوبیر دے حکمران دے خلاف جہاد دا اعلان کیتا تےسارے مسلمان اسدے جھنڈے تھلے جمع ہو گئے ، پر اسدی سبتوں ودھ مدد فولانیاں نے کیتی جنہاں وچکار عثمان رہندا سی تے اوہ عثمان دے اخلاق ، کردار تے تعلیمات توں سبتوں بوہتے متاثر سن ۔ جنگ دا ایہہ سلسلہ 6 ورہے تک جاری رہئیا ۔ اس چر چ نا صرف گوبیر ریاست تے فولانیاں دا قبضہ ہوگئیا بلکہ اینہاں نے دوجیاں ساریاں ہاؤسا ریاستاں نوں وی فتح کر لئیا ۔ 1810ء تک ایہہ جہاد ختم ہو گئیا تے دریائے بینو تے دریائے نائجر تک اتلے نائجریا دا سارا علاقہ مسلماناں دے قبضے چ آ گئیا ۔ اتلے چڑھدے چ صرف بورنو دی مسلم ریاست فولانی اثر توں آزاد رہی ۔ بعد چ ایہہ سارا علاقہ اسدی قائم کیتی سکوٹو خلافت دے اثر چ رہئیا ۔
موت
1817ء چ عثمان فوت ہوگئیا ۔ اسنوں سکوٹو چ دفن کیتا گئیا ، جتھے اج وی اسدا مقبرہ زیارت عام و خاص اے ۔ لہندے افریقہ تے نائجیریا دے مسلمان عثمان دان فودیو نوں اپنے ویلے دا مجدد تے قطب سمجھدے نیں ۔
خلیج کچھ
خلیج کچھ جاں کچھّ دی کھاڑی بھارت دے لہندےساحل دے نال گجرات صوبے وچّ عرب سمندر دی اک بھِیڑی(تنگ) کھاڑی ہے اتے جو روزانہ دی بنیاد دے جوار-بھاٹےآں کر کے مشہور  ہے۔.
عثمان دان فودیو
شخصیت
سلطنت دا بانی ہون دے علاوہ عثمان اک عظیم مصلح تے عالم دین وی سی ۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف سی ۔ جنہاں چ "احیاء السنہ و اخماد البدعۃ" اسدی سبتوں اہم کتاب اے ۔ ایہہ بوہت فکر انگیز کتاب اے ۔ لہندے افریقہ چ اس کتب نےاوہی کم کیتا جہڑا جزیرہ نما عرب ج محمد بن عبدالوہاب دی کتاب "کتاب التوحید' تے برصغیر پاکستان تے ہندستان چ اسماعیل شہید دی "تقویۃ الایمان" تے "صراط مستقیم" نے کیتا ۔ ایہہ کتاب 1962ء چ قاہرہ مصر توں شائع ہو چکی اے تے اسدا اک نسخہ ادارہ تحقیقات اسلامی ، اسلام آباد چ موجود اے ۔
خلیج کچھ
اس دی سبھ توں ودھ ڈونگھائی 401 فٹّ (122 میٹر) ہے۔
حوالے
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ گٹھ:آبی جغرافیہ گٹھ:پانی گٹھ:بھارت دا آبی جغرافیہ گٹھ:خلیجاں
عثمان دان فودیو
عثمان دی تحریک
عثمان دان فودیو دی تحریک نوں عام طور تے فولانی جہاد آکھئیا جاندا اے پر ایہہ قبائلی تحریک نئیں سی ۔ اس چ شک نئیں کہ فولانی باشندے اس تحریک دے روح رواں سن ۔ پر ایہہ تحریک اصلاح صرف فولانیاں نتک محدود نئیں سی ۔ ہاؤسا مسلمان وی اس تحریک چ شامل سن جدوں کہ غیر مسلم فولانیاں نے عثمان دان فودیو نال جنگ کیتی ۔ ایہہ اصل چ اصلاحی تے اسلامی تحریک سی ۔
جانشین
عثمان دان فودیو دا وڈا پتر سلطان محمد بلو (1817ء توں 1837ء) اسدا جانشین بنئیا ۔ اس دے دور چ فولانی سلطنت اپنے عروج تے پہنچ گئی ۔
جماعت الدعوہ
پروفیسر حافظ محمد سعید اس دے امیر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منہج السلف اُتے چلنے والی جماعت ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1985ءماں عمل وچ آیا۔ ہور دعوت‏ی تنظیماں دے برعکس جماعت الدعوہ سیاست، معیشت، معاشرت تے صحافت سمیت ہر شعبہ زندگی وچ دعوت دا کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ مر وجہ جمہوری سیاست دے خلاف عوامی سطح اُتے پاکستان مے ں پہلی بار جے کِس‏ے جماعت نے آواز بلند د‏‏ی تاں اوہ جماعت الدعوہ سی۔ جمہوریت دے مقابلے وچ جماعت الدعوہ نے خلافت وامارت دا نظریہ پیش کیتا جسنو‏ں عوام وچ بے پناہ مقبولیت حاصل ہوئی۔ معیشت دے میدان وچ سودتے غیر اسلامی حرام کاروبار تے ہور معاملات د‏‏ی اصلاح د‏‏ی طرف توجہ دتی ايس‏ے سلسلے وچ شعبہ تاجران قائم کیتا گیا ۔
منہج و نظریہ
جماعت الدعوہ ملک دے اند ر ہمیشہ اُتے امن رہی ا‏‏ے۔ جلاو گھیراو، توڑ پھوڑ، مظاہرے تے جلوس نکالنے دا کم نہ صرف خود نئيں کیتا بلکہ اس دے خلاف رائے عامہ وی ہموار کيتی۔ جماعت الدعوہ دا ایہ نقطہ نظر اے کہ مسلما‏ن ملکاں وچ مسلما‏ن حکومتاں دے خلاف مسلح جدو جہد درست نہی۔ اس تو‏ں نہ صرف امت مسلمہ کمزور ہُندی اے بلکہ کفار نو‏‏ں اپنی سازشاں کامیاب بنانے دا موقع وی ملدا ا‏‏ے۔ اس کایہ منہج اے کہ مسلما‏ن حکمران تے عوام نو‏‏ں دین د‏‏ی صحیح تے سچی دعوت دتی جائے ۔
جماعت الدعوہ دا ایہ نقطہ نظر اے کہ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے بم دھماکے، عوام الناس د‏ی املاک نو‏‏ں نقصان پہچانیا، بے گناہ افراد نو‏‏ں خواہ مخواہ قتل کرنا، عورتاں د‏‏ی عصمت دری کرنا تے انسانیت دے خلاف ہور جرائم کھلی دہشت گردی ا‏‏ے۔ ایہ کم کوئی تنظیم کرے یا ملک اوہ دہشت گرد ا‏‏ے۔ اسی طرح جماعت الدعوہ دے نزدیک مسلم ملکاں وچ آباد غیر مسلم اقلیتاں دے حقوق دے تحفظ د‏‏ی ذمہ داری نہ صرف حکومتاں اُتے عائد ہُندی اے بلکہ عام مسلماناں نو‏‏ں وی انہاں دے حقوق دا خاص خیال رکھنا چاہیے۔
جہاد فی سبیل اللہ دے ميں بارے جماعہ الدعوہ دا نظریہ اوہی اے جو اسلاف دا سی جو قرآن وحدیث تو‏ں واضح ا‏‏ے۔ اللہ تعالٰیٰ نے کتاباں علیکم القتال کہہ کہ جہاد فرض کیتا اے اس د‏ی فرضیت تو‏ں کِس‏ے مسلما‏ن نو‏‏ں انکار نئيں ہوئے سکدا جہاد فتنہ وفساد نو‏‏ں مٹاندا ا‏‏ے۔ ہور کفار د‏‏ی غلامی تو‏ں نجات حاصل کرنے تے انہاں دے قبضے تو‏ں اپنی سرزمین چھڑانے دے لئی د‏‏ی جانے والی کوشش جہاد ا‏‏ے۔ چنانچہ کشمیر، فلسطین، چیچنیا، عراق تے افغانستان وچ غیر ملکی تسلط تو‏ں آزادی دے لئی جو جہاد ہوئے رہیا اے جماعت الدعوہ اس د‏ی بھر پور حمایت کردی اے تے انہاں کوششاں د‏‏ی شدید مذمت کردی اے جو اس جہاد نو‏‏ں دہشت گردی قرار دینے دے لئی ہوئے رہی ا‏‏ے۔
اس دا مرکزی دفتر جامع مسجد القادسیہ چوبرجی چوک لاہور وچ ا‏‏ے۔
شعبہ صحافت
صحافت دے میدان وچ جماعت الدعوہ نے ماہنامہ مجلہ الدعوہ تو‏ں دعوت دا آغازکیاتے اج کل ماہنامہ مجلہ الحرمین دے علاوہ خواتین دے لئیماہانہ الصافات، طلبہ دے لئیماہنامہ اخبار طلباء، دے علاوہ ہفت روزہ جرار وی شائع کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جرار وچ ہر پندرہ دن بعد بچےآں دے لئی ”روضتہ الاطفال دے ناں تو‏ں خصوصی ایڈیشن شائع کیتا جاندا ا‏‏ے۔ شعبہ صحافت دے مسئول یحیٰ مجاہد معروف شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ کراچی تو‏ں محمد احمد ندیم اعوان،لاہور تو‏ں حبیب اللہ سلفی تے بین الاقوامی میڈیاماں ابن ابی جیسم ترجمان ني‏‏‏‏ں۔
فلاح انسانیت فائونڈیشن
سماجی بہبود تے مفت طبی سہولیات پہنچانے دے حوالے تو‏ں جماعت الدعوہ نے فلاحی ادارہ فلاح انسانیت فائونڈیشن قائم کیتا ۔8اکتوبر2005 کوآزاد کشمیر تے صوبہ سرحد وچ آنے والے زلزلہ وچ فلاح انسانیت فائونڈیشن نے بھرپور کردار ادا کیتا۔ جس دا اعتراف عالمی میڈیا نے اپنی رپورٹاں وچ کیہ۔
ممبئی حملے
26 نومبر 2008ء ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں دے بعد اس تنظیم اُتے الزام عائد کیتا گیا۔ سلامتی کونسل تے اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں اس دے ارکان نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ ملک بھر وچ اس دے دفاتر بند کر دتے گئے تے تنظیم دے رہنماواں نو‏‏ں گھراں وچ نظر بند کر دیاگیا۔ جس اُتے جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں لاہور ہائیکورٹ وچ اپیل دائر کيتی گئی تے سماعت اُتے جماعت الدعوہ اُتے عائد ہونے والے تمام الزامات جھوٹھے ثابت ہونے اُتے عدالت نے جماعت اُتے تمام پابندیاں ہٹاداں تے آزادانہ کم کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔
بیرونی تنظیماں تو‏ں روابط
جماعۃ الدعوۃ دے بیرونی تنظیماں تو‏ں روابط وچ لشکر طیبہ،حماس،شہاب الاسلامی تے ہور ملکاں وچ اسلامی عسکری تنظیماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ جماعۃ الدعوۃ دے اراکین نے مختلف ملکاں جنہاں وچ برما،ترکی،افغانستان،چیچینا،رشیا،سوڈان تے ہور ملکاں دے دورے وی کیتے نيں،جنہاں وچ اعلیٰ حکومت‏ی حکا‏م نے انہاں د‏‏ی میزبانیاں وی کيت‏یاں ناں۔
باہرلے جوڑ
جماعت الدعوہ
گٹھ:1990ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں گٹھ:اسلام پسند گروہ گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات گٹھ:اسلامیت گٹھ:افغانستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں گٹھ:پاکستان د‏‏ی انتہا پسند جماعتاں گٹھ:پاکستان د‏‏ی مذہبی جماعتاں گٹھ:پاکستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی گٹھ:تنظیماں جو امریک‏‏ا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں گٹھ:جماعۃ الدعوۃ گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ دہشت گردی گٹھ:جہادی تنظیماں گٹھ:روسی فیڈرل سیکیوریٹی سروس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتی جانے والی دہشت گرد تنظیماں گٹھ:ضد ہندو مت گٹھ:لشکر طیبہ گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ گٹھ:مسئلہ کشمیر گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست
1511
موتاں
گٹھ:کیلنڈر
ہنٹر رس پنچھی
ہنٹر رس پنچھی رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
ضلع کتانیا
کتانیا اٹلی دا اک ضلع اے۔
فرانسیسی ہند چینی
فرانسیسی ہند چینی ، چڑھدے دکھنی ایشیاء چ ہند چینی علاقے چ فرانسیسی سامراجی بادشاہت دا اک حصہ سی ۔ جہڑی تن ویت نامی علاقےآں ٹونکن ، انام تے کوچینچینا تے کمبوڈیا دا وفاق سی جہڑا 1887ء چ قائم کیتا گئیا ۔ اس چ لاؤس نوں 1893ء چ شامل کیتا گئیا ۔ اسدا راجگھر 1902ء چ سائیگون توں ہنوئی چ منتقل کیتا گئیا ۔ دوجی جنگ عظیم چ جاپان دے مل ہیٹھ سی تے اسدا نتظام ویچی فرانس دے کول سی ۔ 1945ء دے شروع چ ہوچی منہ نے فرانس دے خلاف اک کیمونسٹ بغاوت دی قیادت کیتی جسنوں فرانسیسی ہند چینی جنگ آکھئیا جاندا اے ۔ اک کیمونسٹ مخالف ویت نامی حکوت جسدی قیادت سابق بادشاہ باو ڈائی کول سی نوں 1949ء چ آزادی دے دتی گئی ۔ ہند چینی لئی آخری فرانسیسی ہائی کمشنر جین لیتورنے دی مدت اپریل 1953ء چ ختم ہو گئی ۔ 1954ء دی جنیوا رضامندی دے بعد ہوچی منہ دا گروہ اتلے ویتنام تے حکومت تے باو ڈائی حکومت دا اقتدار دکھنی ویتنام چ جاری رہئیا ۔
پہلےآں فرانسیسی مداخلتاں
فرانسیسی ویت نامی تعلقات 17ویں صدی عسوی چ پادری الیکزينڈر ڈی رہوڈس دے مشن نال شروع ہوئے ۔ اوہ ویلے قرانس نے ویتنام تے دریائے میکانگ دے طاس تے مل مارنا حالے شروع کیتا سی ۔ ایہہ علاقہ سابق ہند نژاد چامپا بادشاہت دا سی جسنوں اینہاں نے 1471ء چ شکست دتی سی ۔ 18ویں صدی عسوی دے دوران یورپیاں دی ویتنام چ سرگرمیاں صرف تجارت تک محدود سن ۔ 1787ء چ پیگنیاو ڈی بیہائنے نے فرانسیسی حکومت نوں درخواست کیتی تے فرانسیسی ملٹری رضاکار منظم کیتے تاکہ اوہ نگوئین آنہہ حکومت دی ٹائے سون حکومت کولوں اپنے کھوئے ہوئے علاقے واپس لین چ مدد کرن ۔ پیگنیاو ویتنام چ مر گئیا تے اسدے دستے 1802ء تک لڑدے رہے ۔
فرانسیسی ہند چینی دی تشکیل
فرانس نے فرانسیسی چینی جنگ (1884ء-1885ء) چ چین تے فتح دے بعد اتلے ویتنام چ اپنا کنٹرول حاصل کر لئیا ۔ فراسیسی ہند چینی 1887ء چ انام ، ٹوکن ، کوچنچینا (ایہہ تنوں مل کے اج دا ویتنام بناندے نیں) تے کمبوڈیا بادشاہت دے ملاپ نال بنائے گئے ۔ اس چ لاؤس فرانسیسی سیامی جنگ دے مکروں شامل کیتا گئیا ۔ ایہہ وفاق 1954ء تک قائم رہئیا ۔ اینہاں چوہاں (چارے) علاقےآں چ فرانسیسیاں نے مقامی حکمراناں دی حکومت بحال رکھی جہڑے ویتنام دا شہنشاہ ، کمبوڈیا دا بادشاہ تے لوآنگ پرابانگ دے بادشاہ سن ، پر ایہہ مقامی حکمران صرف ناں دے سن تے سارے اختیارات فرانس دے ہتھ چ سن ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:فرانس گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں
ضلع نرداگی
ضلع نرداگی ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
چک 418 ج ب
چک 418 ج ب     ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ دی تصیل گوجرہ دا اک پنڈ اے ۔
ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی جھنگ برانچ نہر دے اک سُوئے (لنڈو) دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال ج ب (J.B=Jhang Branch) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ چ تصیل گوجرہ چ وس رہیا اے ۔
فری سٹیٹ
فری سٹیٹ دکھنی افریقہ دا اک ضلع اے۔
گٹھ:دکھنی افریقہ
پُھل
پھل بنن دی تریخ
عام سوچ ایہو ای اے جے پھلاں دا مقصد جانوراں نوں اپنی نسل اگے ودھان دے کم وچ نال رلانا سی۔ پراگ نوں جنہاں دا ناں ای کوئی رنگ اے تے ویس اے بوٹے دی پونچ نوں اگر سوچۓ تے ایہدے اگے بوٹا بنان دے چانس گھٹ نیں جدوں تک ایہ دوجیاں نون فیدا ناں دیوے۔ اک ایہ وی سوج ہے جے پھل کسے اکلے جزیرے یا جزیریاں دے جٹ تے بنے، جتھے ایہناں نوں بنانوالے بوٹے دی کسے اچیچے  جیویں مکھی ہوگئی نال اچیچا جوڑ جڑ گیا جیویں کئی جزیریاں تے ہن دسدا اے، ایہ دو جندڑیاں دا آپسی جوڑ جیدے وچ اک مکھی اک بوٹے دے پراگ پرہن نال چموڑ کے دوجے بوٹے تک جاندی سی جیویں اجکل پھگواڑی مکھی کردی اے۔ اوس بوٹے تے مکھی دے وشکار اک گوڑا ساک بن گیا ہوندا اے۔ بوٹے نے مکھی نوں اپنے ول کھچن لئی رنگلیاں پتیاں بنایاں ہونیاں نیں۔ ایہ پتیاں پھل بنیاں جے اڈدے کیڑے پشان لین تے کیڑیاں نوں ہور فیدا دین ل‏ی بوٹے نے پھل وچ رس بنایا تے ہور اگے ودھدے ہوۓ پھل نوں فروٹ وچ پلٹیا۔ فروٹ اینج بوٹے دا اک اوزار اے جیہنوں بوٹا ورتدیاں ہویاں اپنے بی نوں دور تک کھلاردا اے۔ پھل دیاں رنگلیاں پتیاں 9 توں 10 کروڑ ورے پہلے ہوند وچ آئیاں۔ رنگلی پتیاں نیں پھلوالے بوٹیاں نوں اگے ودھان وچ بؤں وڈا کم کیتا اے۔ کیڑیاں تے بوٹیاں دے آپسی جوڑ نیں دوناں دے وادے کران تے اک دوجے نال رلن وچ اسانی دے راہ کڈھے۔ کیڑیاں نال نال ڈائنوساراں نے وی پھلوالے بوٹیاں دی اگے ودھائی وج ہتھ ونڈایا۔
بی بنائی
پھل دا سب توں وڈا کم نسل نوں اگے ٹورنا اے۔ پھل کیوں جے کسے بوٹے دے نسل اگے ودھان والے انگ نیں ایہ وسیلہ بندے نیں سپرم دے ملن دا جیہڑا پولن وچ ہوندا اے انڈیاں نال جیہڑے بچہ دانی وچ ہوندے نیں۔ پولینیشن پولن دے اینتھر توں سٹگما ول ٹرن دا ناں اے۔ سپرم تے انڈیاں دا ملنا بیح بننا اخواندا اے۔ عام ول نال پولن اک بوٹے توں دوجے بوٹے ول جاندا اے پر ایہ کم اکو بوٹے تے وی ہوسکدا اے۔ سپرم نال ملیا آنڈا بی بندا اے جیہڑا فیر اگے بوٹا بندا اے۔ جنسی ول نال بنے جواک نسلی ول نال نویکلے ہوندے نیں جے اوناں وچ نویں محول وچ رہن دے قابل کردے نیں۔ پھل اچیچے ایس ول دے بنے ہوندے نیں جے اوہ پولن نوں اک بوٹے توں دوجے تک لجان وچ ہلہ شیری دیندے نیں۔ باہری چیزاں جیویں ہوا، پنچھی ، جانور تے اچیچا کیڑے ایس کم وچ ہتھ ونڈائی کردے نیں۔ چمگادڑ تے وڈے جانور وی ایس کم وج رلدے نیں۔
بوٹے اک تھاں توں دوجی تھاں جا نہیں سکدے۔ ایس لئی کئی بوٹے جانوراں نوں پولن اک بوٹے توں دوجے بوٹے تک لجان لئی اپنے ول کھچدے نیں تے ایس لئی اپنے اندر ایسے گن بناندے نیں جے ایہ جانور اوہناں ول آن۔ کئی بوٹے بی بنان لئی کیڑیاں نوں اپنے نال رلاندے نیں۔ بوٹے اپنے اندر کئی تھاں تے مزےوالے رس بنانوالے انگ ہوندے نیں جیہڑے کیآن نوں پسند نیں۔ پنچھی تے مکھیاں رنگ ویکھ سکدیناں نیں تے ایہناں دے ایس گن نوں بوٹے اپنے فیدے لئی ورتدے نیں تے اپنے پھلاں وچ ونسونے رنگ بناندے نیں۔ کآ ٹبر دے بوٹے اپنے بی بنان لئی صرف ہوا تے آسرا کردے نیں تے ایس باجوں اوہناں نوں اپنے اندر رنگ وکھان تے رچہ کرن دی کوئی لوڑ نغیں۔ کج بوٹے اپنے ول کھچن لئ وشبوواں ورتدے نیں۔ جیہڑیاں سانوں چنگیاں لکدیاں نیں پر کج خوشبواں پیڑی خوشبو والیاں ہوندیاں نیں۔ کج بوٹے سڑے گوشت دی خوشبو کڈ دے نیں۔ ایہناں وچ ٹائٹان اروم تے ریفلیزیا آندے نیں۔ اوہ بوٹس جناں دی پولینیشن راتوالے کیزیاں نال ہوندی اے اوہ خوشبو کھچن لئی ورتدے نیں تے چوکھے پھل چٹے رنگ دے ہوندے نیں۔ کج بوٹے اپنے پھل نوں رنگ شکل تے خوشبو وچ کسے مادھ کیڑے وانگوں بنادیندے نیں۔ تے نر کیڑہ اک پھل توں دوجے پھل تک مادھ دی کھوج وچ جاندا اے۔
پھلاں دے انگ
اک عام پھل وچ چار نمونے ہوسکدے نیں جیہڑے کسے نکی ڈنڈی دے سرے تے ہوندے نیں۔ ایہ نمونیاں چوں ہر اک اک چکر وانگوں پھل تھالی تے پیا ہوندا اے۔ ایہدے اتے یا اندر رنگلی پھلپتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل دا نر حصہ پراگ ڈنڈی اخواندا اے تے ایہدے دو حصے ہوندے نیں ڈنڈی جیہنوں فلامنٹ کیندے نیں اوہدے سرے تے اینتھر ہوندا اے جیدے وچ پولن بندے نیں تے فیر وکھر جاندے نیں۔ پھل دا سب توں اندروالا حصہ مادھ ہوندا اے تے پسٹل اخواندا اے پسٹل دا لیسلا سر سٹگما تے ایہدے تھلے اندر انڈے ہوندے نیں۔
پھلپتیاں پھل دے پلٹے ہوۓ پتے ہوندے نیں جیہڑے پھل دے بی بناونوالے انگاں دے دوالے ہوندے نیں۔ ایہ تیز رنکاں دے ہوندے نیں تاں جے بی بنان وج ہتھ ونڈانوالیاں نون اپنے ول کھچ سکن۔ ایہناں نوں انگریزي وچ (corolla) کیندے نیں۔ پھلپتیاں دے کم بارے چارلس ڈارون دی ایوولوشن دی تھیوری مگروں لوکاں نے بہت کھوجاں لائیاں نیں۔ پھلپتیاں وکھریاں پھل ونڈاں وچ ودھیر وکھریاں ہوندیاں نیں۔ پھلپتیاں دی گنتی اک پھل وچ اوہدے رلدے پھلاں تے ونڈائی بارے بہت کجھ دسدی اے۔ یوڈیکوٹ (سب توں وڈے دو دالے) وچ اکثر پھلپتیاں دی گنتی چار یا پنج دی ہوندی اے جد کے اکدالیاں وچ تن یا چھ پھل پتیاں ہوندیاں نیں پر ایہ گل ہر تھاں تے نہیں چلدی۔
اگر ساری پھلپتیاں اکو ناپ دیاں ہون تے ایس نمونے نوں اسیں پدھرا آکھاں گے۔ کئی پھلاں دی پدھر اکو ول وج ہوندی اے، ایہو جۓ پھل رنگرتی تے پھلیاں ٹبر وچ ویکھے جاسکدے نیں۔ تارہ پھل ٹبر دے پھلاں وچ تے اچیچا سورج مکھی دے پھل وچ سارے پھل دا سر نکے نکے پھلاں نال رل کے بنیا ہوندا اے تے ہر نکا پھل اک پھلپتی تے ہوندا اے۔ پھل دے وشکار وچ ایہ پھل پتیاں وچ پھل پتی وی نہیں ہوندی۔
وکھرے پھلاں دیاں ونڈاں رنگاں تے پھل دے نمونے وچ وکھریاں ہوندیاں نیں۔ ایہ وکھرے نمونے پولینیشن دا کم کرنوالے کیڑیاں تے جانوراں لئی اگمان ہوندے نیں۔ ایہ پھلپتیاں رو اگمان، پولن اگمان تے پھل اگمان ہوندیاں نیں۔ جنوراں ہتھیں پولینیشن کرانوالے پھل بوٹیاں دیاں پھل پتیاں بڑیاں رنکلیاں تے دورون دسدیاں نیں پر ہوا نال پولینیشن کرانوالے بوٹے جیوی گھآ ٹبر دے بوٹیاں تے ایہ پتیاں نکیاں ہوندیاں نیں یا سرے توں ہوندیاں ای نہیں۔
پھلاں دے کم
پھل دا وڈا کم نسل تے بوٹے نوں ودھانا اے۔ سارے بوٹے دھ ول دے سپورز بناندے نیں۔ نکے سپور اینتھر وچ تے وڈے سپور اوویول وچ بندے نیں۔ چوکھیاں ساریاں وںڈاں وچ اکو پھل وچ کارپل تے سٹمینز ہوندے نیں۔ کجاں تے ایہناں وچوں کوئی انگ نہیں ہوندا۔ بوٹیاں نوں اپنے پولن نوں دوجے بوٹیاں تک اپڑان لئ کئ رپھڑ پیندے نیں تے ایہناں دے نبیڑن لئی اوہ کئی ول ورتدے نیں۔ کج ہوا دا سہارا لیندے نیں تے کج پانی دا۔ کج ایس کم لئی کیڑے پنچھی چمگاڈر یا جانور نوں ورتدے نیں۔ کئی اک توں ود ول ورتدے نیں تے کجاں ول اچیچے نیں۔ کج پھل اپنے پولن آپ ای ورتدے نیں تے تھوڑا چل پھل پتاں کھولن مگروں بند کردیندے نیں۔
کئی پھل اپنے اندر ایسے انگ رکھدے نیں جنہاں نال اوہناں وچ رس بندا اے جیہنوں پین دے چآ وچ جانور آندے نیں۔ کج پھلاں وچ رس اگمان ہوندے نیں جیہڑے آنوالے نوں رس تک اپڑن دا راہ دسدے نیں۔ پھل ایہناں نوں رس تے خوشبو نال وی اپنے ول کھچدے نیں۔ کج پھل اپنے آپ نوں کسے مادھ کیڑے وانگوں شکل بو وچ بنالیندے نیں جے نر کیڑہ پھل نوں اپنی مادھ سمجھ کے آجاندا اے۔
پھلاں دا کھان پین لئی ورتن بوٹے دوجے انگاں(بی، جڑ، پتے، تنا، فروٹ) نالوں گھٹ اے پر ایہناں کولوں بڑے ضروری مصالے تے پھل لبدے نیں۔ پھلوالی سبزیاں وچ بروکلی تے گوبھی آندے نیں۔ سب توں مینگا مصالہ زعفران ایدھے سٹگما توں بنیا ہوندا اے۔ لونگ تے کیپر وی مصالے لئی ورتے جاندے نیں۔ کیلنڈولہ دے پھل ککڑیاں نوں کھواۓ جاندے نیں تاں جے اوہناں دے انڈے دی زردی سنہری رنگت دی ہووے۔ ددپتر دے پھل شراب وج رلاۓ جاندے نیں۔ ماکھیو والیاں مکھیاں دے کٹھے کیتے گۓ پولن نوں کج لوک تکڑی خوراک لئی ورتدے نیں۔ ماکھیو پھلاں دے رس توں بنی شے اے تے ایہ وکھرے پھلاں دے وکھرے سواد جیوں مالٹا ماکھیو، لونگ ماکھیو تے ٹوپیلو ماکھیو ورگے سواداں وچ وی ملدی اے۔
سوانیاں پھلاں دے اچیچا موتۓ دے گجرے بنا کے بانہ والاں تے گلے وچ پاندیاں نیں۔ ویاہ تے لاڑے گلے وج گلاب دے ہار پاندے نیں۔ قبراں تے گلاب دے پل سے جاندے نیں یا اوہناں دی چادر بنا کے پائی جاندی اے۔ ایس دے نال ہور وی خوشی دے ویلیاں تے پھل ورتے جاندے نیں۔
شاعراں نے پھلاں دے شاعری کیتی اے۔ اقبال، ورڈزورتھ تے وارث شاہ تے ہور شاعراں نے نیچر دی ایس سہنپ نوں اپنی شاعری وج ورتیا اے۔
دهستان کوهسار (شہرستان شازند)
ایہ ایران دے صوبہ مرکزی دے ضلعے شہرستان شازند دا اک دہستان جاں سب تحصیل جاں دیہی ضلع آ ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان ایران دے صوبہ مرکزی دے شہرستان شازند چ اے ۔
باہرلے جوڑ
fa:دهستان کوهسار (شہرستان شازند)
ضلع اوگوزیلی
ضلع اوگوزیلی ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گاؤتنگ
گاؤتنگ دکھنی افریقہ دا اک ضلع اے۔
پُھل دار بوٹے
پھل والے بوٹے دھرتی تے ہون آلے بوٹیاں دی سب توں بوہتی بکھری ہوئی ٹولی اے۔ پھلوالے بوٹے تے ننگے بی اوہ بوٹے نیں جنھاں نوں بی لگدے نیں۔ پھل والے بوٹیاں نوں کج اچیچیاں گلاں جنہاں وچ پھل، بیاں دے اندر اینڈوسپرم تے فروٹ دا بننا جنہاں وچ بی ہوندے نیں دوجے بیاں آلے بوٹیاں نالوں وکھریاں کردیاں نیں۔
پھلوالے بوٹیاں دے پرکھ ننگے بی والے بوٹیاں توں 245–202 ملین ورے پہلے وکھرے ہوۓ تے پہلے پھلوالے بوٹے 16 کروڑ دے نیڑے آۓ۔ 14 توں 10 کروڑ ورے پہلے دے ویلے وچ ایہناں دیاں لامت ونڈاں بنیاں تے 10 کروڑ ورے پہلے ایہ چار چفیرے پھیل گۓ۔ 10 توں 6 کروڑ ورے دے ویلے وچ ایہناں نیں کھنگریاں نوں جیہڑے اوس ویلے دنیا تے چھاۓ ہوۓ سن پچھے کیتا۔
ضلع پالرمو
پالرمو اٹلی دا اک ضلع اے۔