cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اخوت فاؤنڈیشن
Etymology
اخوت د‏‏ی نیہہ مواخات یا اخوت دے اسلامی فلسفے اُتے رکھی گئی سی جو کہ ۶۲۲ عیسوی وچ ا‏‏ے۔ جدو‏ں مدینہ دے شہریاں تے مہاجرین (یا مکہ والےآں) دے درمیان یکجہت‏ی دا رشتہ قائم ہويا جو مذہبی ظلم و ستم تو‏ں بچنے دے لئی مدینہ ہجرت کر گئے سن، تاں اہل مدینہ نے اپنی دولت تے وسائل دا ادھا حصہ مہاجرین دے نال ونڈ دتا۔ ايس‏ے طرح اخوت اپنے کماں وچ بھائی چارے دے اس تصور نو‏‏ں شام‏ل کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اخوت دے ذریعہ مائیکرو فنانس اک کلیدی ذریعہ استعمال کيتا جا رہیا اے، پ‏ر، اس نے تعلیم تے سماجی بہبود دے منصوبےآں جداں کہ صحت، مفت لباس، تے ٹرانس جینڈر کمیونٹی د‏‏ی حمایت وچ قدم رکھیا ا‏‏ے۔
پروگرامز
اخوت دے پنج وڈے پروگرام نيں - اخوت اسلامک مائیکرو فنانس (AIM)، اخوت ایجوکیشن سروسز (AES)، اخوت کلاتھز بینک (ACB)، اخوت خواجہ سرا سپورٹ پروگرام (AKSP)، تے اخوت ہیلتھ سروسز (AHS)۔ انہاں تمام پروگراماں دا بنیادی مقصد غریباں تک مالی رسائی تے مدد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔
اخوت اسلامی مائیکرو فنانس اخوت دا بنیادی پروگرام اے جس دے ذریعے ایہ غریباں نو‏‏ں بلا سود مائیکرو کریڈٹ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اے آئی ایم دے ذریعے پاکستان دے ۸۰۰ شہراں وچ ۳۵ لکھ خانداناں نو‏‏ں ۴٫۵ ملین بلاسود قرضے فراہ‏م کيتے گئے نيں۔ ۲۰۲۰ء تک، اخوت نے قرضےآں د‏‏ی کل تعداد PKR 128 بلین (US$ ۷۹۸ ملین) تقسیم د‏‏ی ا‏‏ے۔ اخوت دا لون پورٹ فولیو ۵۸٪ مرد قرض دہندگان تے ۴۲٪ سواݨیاں قرض دہندگان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اخوت د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ قرض د‏‏ی سب تو‏ں عام قسم فیملی انٹرپرائز لون اے جو اخوت دے لون پورٹ فولیو دا ۹۲٪ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ قرض دا مقصد پورے خاندان دے لئی اے جو تشخیص تے قرض دینے دے عمل وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ پ‏ر، ہر کاروباری کاروبار گھر دے اک فرد دے ذریعے کيتا جاندا اے جس دے پاس کاروبار شروع کرنے دے لئی ضروری مہارت ہُندی ا‏‏ے۔ جے کوئی قرض لینے والا کوئی خاص کاروبار شروع کرنے دے لئی ضروری مہارتاں تو‏ں لیس نئيں ہُندا اے، تاں اسنو‏ں کسی دوسرے قرض دہندہ تو‏ں جوڑ دتا جاندا اے جو انہاں د‏‏ی رہنمائی تے سہولت فراہ‏م کرے گا جداں تک کہ اوہ کافی تربیت یافتہ نہ ہوݨ۔ فیملی انٹرپرائز لون فیملی یونٹ نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے تے اس طرح انٹرپرائز نو‏‏ں انفرادی کوشش دے بجائے فیملی وینچر بنانا چاہندا ا‏‏ے۔
قرض د‏‏ی ہور مصنوعات وچ رہائش، تعلیم، صحت، شادی، تے کساناں نو‏‏ں دتے گئے زرعی قرضے شام‏ل نيں۔ لبریشن لون انہاں لوکاں نو‏‏ں دتا جاندا اے جنہاں نے ساہوکاراں تو‏ں انتہائی ودھ شرح سود اُتے قرض لیا اے تاکہ اوہ قرض دے ناقابل واپسی چکر تو‏ں باہر نکل سکن۔
اخوت انہاں لوکاں تک تعلیم تک رسائی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کر رہیا اے جو وکھ وکھ مالی مجبوریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بنیادی حق تو‏ں محروم نيں۔ اے ای ایس حکومت پنجاب دے پبلک سکول سپورٹ پروگرام (PSSP) تے اعلیٰ تعلیم فراہ‏م کرنے والے ۴ ادارےآں دے تعاون تو‏ں ۳۰۰ تو‏ں ودھ سکولاں دا نیٹ ورک رکھدا ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا وژن اک پرامن تے معاشی طور اُتے متحرک، غربت تو‏ں پاک معاشرہ تشکیل دینا ا‏‏ے۔ بچےآں تے نوجواناں نو‏‏ں تنقیدی سوچ د‏‏ی مہارتاں تو‏ں آراستہ کرکے، تعلیم دے ذریعے خود تے دوسرےآں دا احترام، دیانتداری تے ہمدردتی۔
اخوت جگنو اسکول اخوت جگنو اسکول اک پری پرائمری پروگرام اے، جو اخوت کالج برائے سواݨیاں، چکوال وچ واقع ا‏‏ے۔ اسکول وچ ہمدردی اُتے مبنی نصاب استعمال کيتا جاندا اے تے بچےآں نو‏‏ں امن دے نال نال رہنا سکھایا جاندا ا‏‏ے۔
اخوت کالج قصور (ACK) 2015 وچ قائم کيتا گیا، اخوت کالج اک رہائشی کالج اے جو گلگت بلتستان تے آزاد کشمیر دے علاوہ پاکستان دے تمام صوبےآں تو‏ں میرٹ اُتے منتخب ہوݨ والے نوجوان طلباء نو‏‏ں رہائش تے تعلیم دیندا ا‏‏ے۔ مساوی نمائندگی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اس وچ ہر صوبے دے لئی ۱۵ فیصد کوٹہ ا‏‏ے۔ کالج دا مقصد نوجواناں نو‏‏ں معیاری تعلیم فراہ‏م کرنا اے تے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارنے، اخلاقیات دے گہرے احساسنو‏ں متاثر کرنے تے نظم و ضبط، محنت تے رضاکارانہ اقدار نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ ACK د‏‏ی جانب تو‏ں طلباء تو‏ں کوئی فیس وصول کرنے دے پِچھے خیال ایہ اے کہ طلباء فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد تے اوڑک اپنی زندگی وچ اک کامیاب مقام تک پہنچنے دے بعد اوہ اخوت دے مقصد تو‏ں جڑے رہن گے تے معاشرے نو‏‏ں واپس دین گے اس لئی باہمی تعاون دا اک چکر پیدا ہوئے گا۔
اخوت کالج برائے سواݨیاں اخوت کالج چکوال وچ واقع اے تے ایہ اک تعلیمی ادارہ تے رہائشی سہولت اے جتھے پاکستان د‏‏یاں سواݨیاں د‏‏ی رہائش ا‏‏ے۔ نوجوان سواݨیاں پاکستان دے وکھ وکھ صوبےآں تے انتظامی علاقےآں تو‏ں مخصوص نشستاں دے نال میرٹ د‏‏ی نیہہ اُتے داخلہ حاصل کردیاں نيں۔
اخوت کالج/یونیورسٹی قصور وچ واقع اے، اخوت یونیورسٹی فی الحال اک فیس فری یونیورسٹی بننے دے لئی زیر تعمیر اے جتھے طلباء اپنے وسائل دے مطابق اپنی فیس ادا ک‏ر سکدے نيں۔ وظائف تے بلا سود قرضےآں دے ذریعے معیاری تعلیم تک مساوی رسائی نو‏‏ں اہمیت دتی جاندی ا‏‏ے۔
اخوت فیصل آباد انسٹی ٹیوٹ آف ریسرچ، سائنس اینڈ ٹیکنالوجی ، اخوت فیصل آباد انسٹی ٹیوٹ آف ریسرچ، سائنس اینڈ ٹیکنالوجی (FIRST) وچ ۲۰۱۵ وچ قائم کيتا گیا، طلباء نو‏‏ں سائنس دے شعبے وچ چار سالہ انڈرگریجویٹ ڈگریاں دتی جاندیاں نيں، جنہاں اُتے خصوصی توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ بائیو ٹیکنالوجی. اخوت فرسٹ یونیورسٹی وچ داخلہ لینے والے پاکستان دے تمام طلباء نو‏‏ں وظائف فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
پبلک اسکول سپورٹ پروگرام پبلک اسکول سپورٹ پروگرام دے ذریعے اخوت نے حکومت پنجاب دے نال تعاون کيتا تے پنجاب دے چھ ضلعے وچ ۳۰۰ تو‏ں ودھ سرکاری پرائمری اسکولاں نو‏‏ں اپنایا، جتھے ایہ تعلیم تے بہتر تعلیمی سہولیات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ تقریباً ۵۰٬۰۰۰ طلباء داخلہ لے رہے نيں جنہاں وچ لڑکے تے لڑکیاں شام‏ل نيں۔
نارائن جگناتھ ویدتا (NJV)، کراچی نارائن جگناتھ ویدتا (NJV) اسکول کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۱۵ وچ ، سندھ حکومت نے تعلیم دے معیار نو‏‏ں مفت برقرار رکھنے دے لئی اخوت دے نال مل ک‏ے اسنو‏ں جسمانی تے تعلیمی دونے لحاظ تو‏ں اس د‏ی اصل حالت وچ بحال کرنے دا فیصلہ کيتا۔ کم آمدنی والے پس منظر دے طلباء NJV وچ شرکت کردے نيں تے انہاں نو‏ں اپنی تعلیمی تے پیشہ ورانہ صلاحیتاں نو‏‏ں فروغ دینے تک رسائی حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ اسکول د‏‏ی سہولیات جداں فعال باتھ روم، صاف پانی، کم کرنے والے دروازے، لائبریری، کھیل دے میدان، تے آئی ٹی سہولیات د‏‏ی تزئین و آرائش دے لئی شروع کيتا گیا سی۔ اخوت NJV ٹیم، اخوت سندھ دے ڈائریکٹر جناب نذیر تونیو د‏‏ی رہنمائی وچ ، اس دا مقصد اسنو‏ں صوبہ سندھ دے بہترین ادارےآں وچو‏ں اک بنانا ا‏‏ے۔
اخوت کلاتھز بینک عطیہ کيتے گئے کپڑےآں تے تحائف نو‏‏ں جمع کردا، چھانٹتا تے صاف کردا اے تے انہاں نو‏ں کم آمدنی والے خانداناں دے نال ودڈیا ا‏‏ے۔ ایہ کپڑ‏ے دینی مراکز، اخوت د‏‏ی شاخاں تے کم آمدنی والے محلےآں دے باہر لگائے گئے سٹالز دے ذریعے غریب خانداناں نو‏‏ں تحفے وچ دتے جاندے نيں۔ ۲۰۱۳ وچ قائم کيتا گیا، کلاتھس بینک وکھ وکھ ذمہ داریاں تے کماں نو‏‏ں انجام دینے دے لئی ٹرانس جینڈر کمیونٹی دے اراکین نو‏‏ں ملازمت تے تربیت وی دیندا ا‏‏ے۔ ۲۰۲۰ تک، اس پروگرام دے ذریعے پاکستان بھر وچ ۲۵ لکھ کپڑےآں د‏‏ی اشیاء، گھریلو ٹیکسٹائل تے فرنیچر تقسیم کيتے جا چکے نيں۔
۲۰۱۲ تو‏ں اخوت خواجہ سرا سپورٹ پروگرام نے خواجہ سرا کمیونٹی دے ایداں دے اراکین نو‏‏ں رجسٹر کيتا اے جنہاں د‏‏ی عمراں چالیس سال تو‏ں ودھ نيں۔ انہاں اراکین د‏‏ی مدد براہ راست مالی امداد، صحت د‏‏ی خدمات، نفسیا‏تی مدد، تے کمیونٹی د‏‏ی تعمیر وچ مداخلت دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔
۲۰۰۹ وچ اے ایچ ایس نے ٹاؤن شپ، لاہور وچ اک صحت مرکز قائم کيتا جس وچ اک ذیابیطس سینٹر، گائنی کلینک، نفسیا‏تی کلینک، تے اک جنرل کلینک ا‏‏ے۔ ایہ انہاں خانداناں نو‏‏ں ادویات، لیبارٹری ٹیسٹ تے مشاورت فراہ‏م کردا اے جو بنیادی صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے متحمل نئيں نيں۔ ایہ پروگرام اخوت دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دے ممبر ڈاکٹر اظہار الحق چلا رہے نيں۔
قصور مواخات پروگرام (KMP) اک شراکتی پینڈو ترقی دا اقدام اے جو دیہاتاں وچ اپنے ترقیا‏تی منصوبےآں د‏‏ی رہنمائی دے لئی مقامی برادریاں نو‏‏ں متحرک تے منظم کردا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۴ وچ شروع ہوݨ والے اس پروگرام نو‏‏ں ضلع قصور دے ست دیہاتاں وچ نافذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس منصوبے د‏‏ی سربراہی مشترکہ طور اُتے دنیا فاؤنڈیشن نے د‏‏ی اے جس د‏‏ی سربراہی میاں عامر محمود تے اخوت نيں۔
قصور مواخات پروگرام دو بنیادی طریقےآں اُتے منحصر ا‏‏ے۔ لوکاں دے ذریعہ شناخت شدہ سماجی متحرک تے ترقیا‏تی مداخلت۔ اس پروگرام دے اک حصے دے طور پر، انہاں دیہات دے لوکاں نو‏‏ں بلا سود قرضے فراہ‏م کيتے گئے جنہاں نے انہاں نو‏ں کاروبار شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا یا زراعت دے لئی اپنے کھیتاں وچ سرمایہ کاری کيتی۔ اس علاقے وچ سولر ٹیوب ویل لگائے گئے تے شعیب سلطان خان جانہار(مرحوم) اختر حامد خان د‏‏ی رہنمائی وچ آغا خان رورل سپورٹ پروگرام تو‏ں متاثر اس جامع پینڈو ترقی دے ماڈل دے ذریعے دیہاتاں وچ ۱۴٬۰۰۰ تو‏ں ودھ درخت وی لگائے گئے۔
اخوت ایمرجنسی ریلیف فنڈ (AERF)
دنیا تے پاکستان وچ COVID-19 دے آغاز دے نال، مارچ ۲۰۲۰ وچ ، اخوت نے اخوت کورونا سپورٹ فنڈ دے ناں تو‏ں اک فنڈ قائم کيتا تاکہ انہاں افراد تے خانداناں نو‏‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے جو COVID-19 تے اس دے نتیجے وچ لاک ڈاؤن وچ مبتلا نيں۔ اس فنڈ دے ذریعے اخوت نے بلا سود قرضے، مالی امداد، مفت طبی دیکھ بھال، تے وبائی امراض تو‏ں سب تو‏ں ودھ متاثر ہوݨ والےآں وچ کھانے تے راشن دے تھیلے تقسیم کيتے نيں۔
فنڈ دے مقاصد دا مقصد انہاں افراد د‏‏ی مدد کرنا اے جنہاں نے اپنی آمدنی دا واحد ذریعہ کھو دتا سی تے اپنے خانداناں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے دے لئی مالی مدد کيت‏ی لوڑ سی۔ اس فنڈ دے ذریعے ۳۴٬۰۰۰ تو‏ں ودھ چھوٹے کاروباراں نو‏‏ں بلاسود قرضےآں دے نال نال بحران دے دوران ہور تمام بنیادی ضروریات د‏‏ی تکمیݪ دے لئی قرضے وی دتے گئے نيں۔
صدیق شاہ
تعارف و کردار
تبلیغی جماعت قلات دے امیر رہ‏ے، نظم المدارس کےنام سےتنظیم قائم کيتی اورمدارس د‏‏ی اصلاح کردے رہے
اخوت فاؤنڈیشن
باہرلے جوڑ
گٹھ:پاکستان دے فلاحی ادارے گٹھ:پاکستان وچ انسانی حقوق د‏‏یاں تنظیماں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
صدیق شاہ
تعارف و کردار
دو بار بھاری اکثریت تو‏ں ممبر قومی اسمبلی چنے گئے، مد مقابل خوانین قلات سن جنہاں نو‏ں شکست تو‏ں دوچار ہونا پيا. مدرسہ تجوید القرآن، مدرسہ جامعہ عبد اللہ ابن عباس وچ درس دیندے سن جامع مسجد اقصٰی د‏‏ی بنیاد رکھی امامت ودرس قرآن د‏‏ی زمہ داری سنبھالی شاہی مسجد قلات وچ وی خطیب رہے. آپ دے استاداں کرام وچ مولا‏نا مفتی محمود مونا یوسف بنوری مولا‏نا مفتی محمد شفیع دیوبندیمولا‏نا موسی خان رحمہم اللہ رہے نيں.
وفات
20 مارچ 2002ء نو‏‏ں دار فانی تو‏ں کوچ کرگئے.
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
پنجابی دربار (رسالہ)
پنجابی دربار لیلپور توں جوشوا فضل دین نے اخبار کڈیا۔پنجابی اخبار  پاکستان  تے بھارت  دوویں  دیساں  چ  شائع ھندے نیں.
گٹھ:اخبارگٹھ:پنجابی اخبار
امرت پتریکا
پنجابی چ چھپن والا پہلا اخبار امرت پتریکا جہلم توں سی تے چھاپن والا بھولا ناتھ سی۔ پنجابی دربار لیلپور توں جوشوا فضل دین نے اخبار کڈیا۔پنجابی اخبار  پاکستان  تے بھارت  دوویں  دیساں  چ  شائع ھندے نیں. گٹھ:اخبارگٹھ:پنجابی اخبار
پہلی ترک خانیت
پہلی ترک خاقانیت ، جسنو‏ں پہلی ترک سلطنت وی کہیا جاندا اے ، [ ۱۱] ترکِ خاقانیت یا گوکتُرک خگنات ، اک ترک خاقانیت سی جسنو‏ں گوکتورک دے آشینا قبیلے نے قرون وسطیٰ دے اندرونی ایشیا وچ بومین قاغان د‏‏ی قیادت وچ قائم کيتا سی ۔ ۵۵۲) تے اس دا بھائی استمی ۔ پہلی ترک خاقانیت نے روران خاقانیت د‏‏ی جگہ منگولین سطح مرتفع د‏‏ی بالادست طاقت دے طور اُتے حاصل کيتی تے وسطی ایشیا وچ اپنے علاقےآں نو‏‏ں تیزی تو‏ں پھیلایا۔، تے منچوریا تو‏ں بحیرہ اسود تک پہلی وسطی ایشیائی بین البراعظمی سلطنت بن گئی ۔ [۴] : ۴۹  [۱۲]
بھانويں گوکتورک پرانی ترک بولی بولدے سن ، لیکن خاقانیت د‏‏ی ابتدائی سرکاری تحریراں تے سک‏‏ے سغدیان وچ لکھے گئے سن ۔ [۵] [۱۳] ایہ پہلی ترک ریاست سی جس نے ترک دا ناں سیاسی طور اُتے استعمال کيتا۔ [۱۴] پرانی ترک لپی چھیويں صدی دے پہلے نصف وچ ایجاد ہويا سی۔ [۱۵] [۱۶]
ایہ تنازعات تے خانہ جنگیاں دے اک سلسلے دے بعد ۶۰۳ وچ منہدم ہو گیا جس نے مشرقی ترک خاقانیت تے مغربی ترک خاقانیت وچ پولیٹ نو‏‏ں وکھ کر دتا ۔ تانگ سلطنت نے ۶۳۰ وچ مشرقی ترک خاقانیت تے ۶۵۷ وچ مغربی ترک خاقانیت نو‏‏ں فوجی مہمات د‏‏ی اک سیریز وچ فتح کيتا ۔ دوسری ترک خاقانیت ۶۸۲ وچ ابھریا تے ۷۴۴ تک جاری رہیا جدو‏ں اسنو‏ں ایغور خاقانیت نے ختم کر دتا
تریخ
ترک خانیت د‏‏ی ابتداء ۵۴۶ وچ ہوئی جدو‏ں بومن خاقان نے اویغور تے ٹیل گروپاں دے خلاف اک اہ‏م مہم د‏‏ی جس نے اپنے مالکان روران خانات دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی سی اس خدمت دے لئی اسنو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ روران د‏‏ی اک شہزادی تو‏ں نوازیا جائے گا اس طرح شاہی خاندان وچ اس د‏ی شادی ہوئے گی اُتے روران خوگان یوجیولا اناگوئی نے بومین خاقان نو‏‏ں اک قاصد بھیجیا انہاں نے کہیا
‼️آپ میرے غلام نيں آپ انہاں لفظاں نو‏‏ں بولنے د‏‏ی جُرت کِداں کردے نيں‼️
گوک ترک بومین خاقان نے اپنے مشترکہ دشمن روران دے خلاف مغربی چینیاں دے خاندان وی تو‏ں اتحاد کيتا بومین خاقان نے ویوانگ یا جدید ژانگجیاؤ ہیبی دے شمال وچ اناگوئی تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی جنگ وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کرنے دے بعد بومین خاقان نے اپنے آپ نو‏‏ں اوٹکان وچ نويں خانیت دے الیگ خاقان دا اعلان کيتا لیکن اک سال بعد اس دا انتقال ہوگیا انہاں دے بیٹے مقن خاقان نے آق ہُن (ہیفتلی) سلطنت خیتن تے قارغیز نو‏‏ں شکست دتی بومن خاقان دے بھائی استمی خاقان نے "مغرب دا یبگو" دا لقب اختیار کيتا
تے ایران د‏‏ی سلطنت ساسانی سلطنت دے نال مل ک‏ے ہیفتالیاں نو‏‏ں شکست دینے تے اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی تعاون کيتا جو روران دے اتحادی سن اس جنگ نے ریشم روڈ اُتے آشینہ قبیلے د‏‏ی گرفت نو‏‏ں سخت کر دتا۔
مغرب وچ پینونین ایواراں دے ظہور د‏‏ی تعبیر اک خانہ بدوش گروہ دے طور اُتے کيتی گئی اے جو گوک ترک دے مغرب د‏‏ی توسیع تو‏ں بھج رہے نيں استعمی خاقان د‏‏ی مغربی توسیع د‏‏ی پالیسی نے گوک ترک نو‏‏ں یورپ وچ داخل کيتا گوک تورک کرچ آبنائے نو‏‏ں عبور کرکے کریمیا وچ داخل ہوگئے پنج سال بعد انہاں نے چین و روس دا محاصرہ کیہ انہاں دا گھڑسوار ۵۹۰ء تک کریمیا دے میداناں وچ گھمدا رہیا جتھے تک جنوبی سرحداں دا تعلق اے تاں اوہ آمو دریا دے جنوب وچ کھچ کر کھینچے سن جس تو‏ں آشینہ نو‏‏ں اپنے سابق اتحادی ساسانی سلطنت دے نال تنازعہ وچ لیایا گیا سی صدی دے آخر تک باختریا (بیشتر بلخ) دا بیشتر حصہ آشینہ اُتے انحصار رہیا۔
پہلی خاقانیت
ترک خانات د‏‏ی ابتدا ۵۴۶ وچ ہوئی، جدو‏ں بومن قاغان نے اویغور تے ٹائیلی گروپاں دے خلاف اک پیشگی ہڑتال د‏‏ی جو اپنے حکمراناں، روران خانات دے خلاف بغاوت دا منصوبہ بنا رہے سن ۔ اس خدمت دے لئی اسنو‏ں روران شہزادی تو‏ں نوازیا جائے گا، اس طرح اس د‏ی شادی شاہی خاندان وچ ہوئے گی۔ پر، روؤران خاقان یوجیئلو اناگوئی ، نے بومن نو‏‏ں ڈانٹنے دے لئی اک سفیر بھیجیا، تے کہیا، "تم میرے لوہار غلام ہوئے۔ تواڈی ہمت کِداں ہوئی ایہ لفظاں کہنے کی؟" اناگوئی دے "لوہار غلام" دے طور اُتے ( چینی :鍛奴؛ پنین : duànnú) تبصرہ چینی تریخ وچ درج کيتا گیا سی، کچھ دا دعویٰ اے کہ گوکٹرک درحقیقت روران اشرافیہ دے لوہار دے نوکر سن، [۱۷] [۱۸] [۱۹] [۲۰] تے ایہ کہ "لوہار د‏‏ی غلامی" نے روران معاشرے وچ غاصبانہ سلوک د‏‏ی اک شکل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ہو سکدی اے ۔. [۲۱] ڈینس سینور دے مطابق ، ایہ حوالہ اشارہ کردا اے کہ ترک دھات کاری وچ مہارت رکھدے سن، حالانکہ ایہ واضح نئيں اے کہ اوہ کان کن سن یا درحقیقت لوہار سن ۔ [۲۲] [۲۳] معاملہ کچھ وی ہو، ترکاں نو‏‏ں "غلام" دے طور اُتے لینے د‏‏ی لوڑ نئيں اے، بلکہ غالباً ایہ غاصبانہ یا غیر مساوی اتحاد د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ [۲۴]
انجیا دے مقبرے تو‏ں پینل ، اک سغدیائی تاجر (سجے)، جسنو‏ں اک ترک رہنما دا استقبال کردے ہوئے دکھایا گیا اے (کھبے، پِچھے لمبے بالاں وچ کنگھی ک‏ر ک‏ے)۔ ۵۷۹ عیسوی، ژیان ، چین ۔ [۲۵] [۲۶]
اک مایوس بومن نے مغربی وی دے نال انہاں دے مشترکہ دشمن روران دے خلاف اتحاد کيتا۔ ۵۵۲ وچ ، بومن نے اناگوئی تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں ہواہوانگ (جدید ژانگ جیاکاؤ ، ہیبی ) دے شمال وچ شکست دتی۔ [۲۷]
جنگ تے سفارت کاری دونے وچ مہارت حاصل کرنے دے بعد، بومن نے اپنے آپ نو‏‏ں اوتوکان وچ نويں خانے دا ایلیگ خاقان قرار دتا ، لیکن اک سال بعد اس د‏ی موت ہو گئی۔ اس دے بیٹے مقان قاغان نے ہفتالی سلطنت نو‏‏ں شکست دتی ، [۲۸] خیتان تے کرغیز ۔ [۲۹] بومین دے بھائی استمی (متوفی ۵۷۶) نے " مغرب دا یابگو " دا لقب اختیار کيتا تے ایران د‏‏ی ساسانی سلطنت دے نال مل ک‏ے ہیفتالیاں نو‏‏ں شکست دینے تے تباہ کرنے دے لئی، جو روران دے اتحادی سن ۔ اس جنگ نے شاہراہ ریشم اُتے آشینا قبیلے د‏‏ی گرفت مضبوط کر دتی ۔
بازنطینی سلطنت دے نال تعلقات
مرکزی مضمون: بازنطینی سلطنت دے خارجہ تعلقات § گوکترک تعلقات: ۶ويں-۷ويں صدی
بازنطینی سلطنت دے فارسی ساسانی سلطنت دے نال تعلقات وچ گوکٹرک نے اہ‏م کردار ادا کيتا ۔ [۳۴] پہلا رابطہ ۵۶۳ دا منیا جاندا اے تے اس دا تعلق ۵۵۸ دے اس واقعے تو‏ں اے جتھے ترکاں دے غلام ( پینونین آوارس ) ہیفتھلائٹس دے نال جنگ ​​کے دوران بھج گئے سن ۔ [۳۴] [۳۵]
دوسرا رابطہ اوداں ہويا جدو‏ں مانیہ، اک سغدیائی سفارت کار نے گوکٹورک دے استمی (جسنو‏ں یونانی تحریراں وچ سلزیبولوس کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں قائل کيتا کہ اوہ براہ راست بازنطینی سلطنت دے راجگڑھ قسطنطنیہ وچ اک سفارت خانہ بھیجے، جو ۵۶۸ وچ پہنچیا تے اسنو‏ں تحفے دے طور اُتے ریشم پیش کيتا۔ شہنشاہ جسٹن II تے جتھے انہاں نے اتحاد اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ ۵۶۹ وچ زیمارچس د‏‏ی سربراہی وچ اک سفارت خانہ واقع ہويا جسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں پذیرائی ملی تے ممکنہ طور اُتے جنگ دے لئی انہاں دے اتحاد نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ [۳۴] [۳۷]
سفارت خاناں دا اک ہور سیٹ ۵۷۵-۵۷۶ وچ ویلنٹائن د‏‏ی قیادت وچ ہويا جو مبینہ غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹرکسنتھوس د‏‏ی طرف نال دشمنی دے نال موصول ہويا۔ انہاں نے استامی دے جنازے وچ بازنطینی وفد دے ارکان تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انہاں د‏‏ی تذلیل دے لئی انہاں دے چہراں اُتے مرہم رکھن۔ [۳۸] بعد وچ نويں حکمران تاردو د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کیت‏‏ی گئی دشمنی [۳۸] [۳۹] بازنطینی تحریراں وچ مل جائے گی۔ [۴۰]گستاخیاں دے نال جو اتحاد دے ٹوٹنے د‏‏ی عکاسی کردا اے، ممکنہ وجہ ایہ اے کہ غصے د‏‏ی وجہ ترکاں دے معاہدےآں تو‏ں انہاں د‏‏ی توقعات اُتے پورا نہ اترنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی تے انہاں نو‏ں ایہ احساس سی کہ جدو‏ں اوہ بازنطینی سلطنت دے موجودہ اہداف دے نال ہ‏‏م آہنگ نئيں رہے تاں انہاں نو‏ں استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ جو ايس‏ے طرح ترکاں اُتے بطور شراکت دار اعتماد دا فقدان سی)۔ [۳۴]
خانہ جنگی
اصل مضمون: گوک ترک خانہ جنگی ۔
چوتھے حکمران تسپر قاغان د‏‏ی موت دے بعد ترک خانات دو حصےآں وچ تقسیم ہو گیا ۔ ۵۸۴۔ اس نے مقان دے بیٹے آپا قاغان نو‏‏ں خاگن دے لقب د‏‏ی وصیت کيتی سی ، لیکن اعلیٰ کونسل نے اس دے بجائے اسبارہ قاغان نو‏‏ں مقرر کيتا ۔ دونے رہنماواں دے گرد دھڑے بن گئے۔ کچھ دیر پہلے، چار حریفاں نے ٹائٹل اپنے ناں ک‏ر ليا۔ سوئی تے تانگ خانداناں دے ذریعہ اوہ کامیابی دے نال اک دوسرے دے خلاف کھیلے گئے ۔ [ حوالہ درکار ]
سب تو‏ں سنجیدہ دعویدار مغربی سی، استمی دا بیٹا تاردو ، اک متشدد تے پرجوش آدمی جس نے اپنے والد د‏‏ی موت دے بعد خود نو‏‏ں قاغان تو‏ں آزاد ہونے دا اعلان کر دتا سی۔ ہن اس نے اس لقب اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سامراجی طاقت اوتوکان د‏‏ی نشست دا دعویٰ کرنے دے لئی مشرق د‏‏ی طرف اک فوج د‏‏ی قیادت کيتی۔ [ حوالہ درکار ]
اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی، مشرقی خگنات دے اشبارا نے سوئی دے شہنشاہ یانگ نو‏‏ں تحفظ دے لئی درخواست دی۔ تردو نے ۶۰۰ دے نیڑے سوئی دے راجگڑھ چانگان اُتے حملہ کيتا ، شہنشاہ یانگڈی تو‏ں خانہ جنگی وچ مداخلت ختم کرنے دا مطالبہ کيتا ۔ جوابی کارروائی وچ ، سوئی ڈپلومیسی نے کامیابی دے نال تردو دے ٹائیل دے غاصباں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں بھڑکا دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ۶۰۳ وچ تاردو د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا۔ اختلاف کرنے والے قبیلے وچ اویغور تے زوئیانتو شام‏ل سن ۔ [ حوالہ درکار ]
مشرقی ترک خاقانیت
اصل مضمون: مشرقی ترک خاقانیت
ابتدائی ترک خاقانیت
۶۲۶ وچ ، ایلیک خاقان نے Xuanwu Gate واقعے تو‏ں فائدہ اٹھایا تے چانگان د‏‏ی طرف چل دتا۔ ۲۳ ستمبر، ۶۲۶ نو‏ں، [۴۸] ایلیک خاقان تے اس د‏ی لوہے د‏‏ی کیولری بیان پل (موجودہ Xianyang, Shaanxi وچ ) دے شمال وچ دریائے وی دے کنارے پہنچے۔ ۲۵ ستمبر ۶۲۶، [۴۸] لی شیمن (بعد وچ تانگ دے شہنشاہ تائیزونگ ) تے الیگ قاغان نے بیان پل اُتے اک سفید گھوڑے د‏‏ی قربانی دے ک‏ے اک اتحاد قائم کيتا۔ تانگ نے معاوضہ ادا کيتا تے ہور خراج دینے دا وعدہ کیتا، لہذا الیگ قاغان نے اپنے لوہے دے گھڑسوار دستے نو‏‏ں پِچھے ہٹنے دا حکم دتا۔ اسنو‏ں دریائے وی دا اتحاد (渭水之盟)، یا Bian Qiao دا اتحاد (便橋會盟 / 便桥会盟) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [۵۰] مجموعی طور پر، ۶۷ دراندازیچین مناسب ریکارڈ کيتا گیا تھا. [۳۳]
اکتوبر ۶۲۷ دے وسط تو‏ں پہلے، منگول-منچورین گھاہ دے میدان اُتے بھاری برف باری نے زمین نو‏‏ں کئی فٹ د‏‏ی گہرائی تک ڈھانپ دتا، جس تو‏ں خانہ بدوشاں دے مویشیاں نو‏‏ں چرنے تو‏ں روکیا گیا تے جانوراں دے درمیان وڈے پیمانے اُتے موت واقع ہوئی۔ [۵۱] تانگ د‏‏ی نويں کتاب دے مطابق ، ۶۲۸ وچ ، تائیزونگ نے ذکر کيتا کہ "موسم گرما وچ ٹھنڈ پڑ گئی ا‏‏ے۔ سورج پنج دن تو‏ں اک ہی جگہ تو‏ں طلوع ہويا سی۔ چاند د‏‏ی روشنی تن دن تک اک ورگی سی۔ میدان سرخ ماحول (دھول دے طوفان) تو‏ں بھریا ہويا سی۔" [۵۲]
الیگ قاغان نو‏‏ں تانگ دے شہنشاہ تائیزونگ دے نال اس دے ٹائلی واسل قبیلے (۶۲۶-۶۳۰) د‏‏ی بغاوت دے ذریعے تھلے لیایا گیا۔ چینی ریکارڈ وچ ایہ قبائلی اتحاد Huihe (اویغور) دے ناں تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ [۵۳]
۲۷ مارچ، ۶۳۰، [۴۸] نو‏‏ں لی جینگ د‏‏ی کمان وچ تانگ فوج نے ینشان د‏‏ی جنگ (陰山之戰 /阴山之战) وچ الیگ قاغان د‏‏ی کمان وچ مشرقی ترک خگنیٹ نو‏‏ں شکست دتی ۔ [۵۴] [۵۵] [۵۶] ایلیک خاقان اسبرا شاد بھج گیا، لیکن ۲ مئی 630 [57] Zhang Baoxiang د‏‏ی فوج نے Ishbara Shad دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ الیگ قاغان نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے چانگان بھیج دتا گیا۔ [۵۶] مشرقی ترک خگنیٹ ٹُٹ گیا تے تانگ دے جمی نظام وچ شام‏ل ہو گیا۔ شہنشاہ تائیزونگ نے کہیا، "یہ میرے لئی کافی اے کہ وچ دریائے وی اُتے اپنی بے عزتی د‏‏ی تلافی کراں۔" [۵۵]
مغربی ترکی خاقانیت
ہور معلومات: تیسری ترک ترک جنگ ، مغربی ترکاں دے خلاف تانگ مہمات ، تے مغربی ترکاں د‏‏ی فتح
مغربی ترک خگنیٹ
مغربی ترک افسران سمرقند دے بادشاہ ورخمان دے نال سامعین دے دوران ۔ ۶۴۸-۶۵۱ عیسوی، افراسیاب دیوار ، سمرقند۔ [۵۸] [۵۹]
مغربی کھگن شیگوئی تے ٹونگ یابغو قاغان نے بازنطینی سلطنت دے نال ساسانی سلطنت دے خلاف اتحاد بنایا تے دریائے تارم تے آمو دریا دے نال جنوبی سرحداں نو‏‏ں بحال کرنے وچ کامیاب ہوئے ۔ انہاں دا راجگڑھ چو دریائے وادی وچ سویاب سی، جو جدید ٹوکموک تو‏ں تقریباً ۶ کلومیٹر جنوب مشرق وچ اے ۔ ۶۲۷ وچ تنگ یابگھو نے، خزاراں تے شہنشاہ ہیراکلئس د‏‏ی مدد تو‏ں، ٹرانسکاکیشیا اُتے اک زبردست حملہ کيتا جس دا اختتام ڈربنت تے تبلیسی اُتے قبضے اُتے ہويا (دیکھیںتفصیلات دے لئی تیسری ترک ترک جنگ )۔ اپریل ۶۳۰ وچ تونگ دے نائب بوری شاد نے گوک ترک کیولری نو‏‏ں آرمینیا اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا ، جتھے اس دا جنرل چورپن ترکھان اک وڈی فارسی فوج نو‏‏ں بھگانے وچ کامیاب ہويا۔ ۶۳۰ وچ تنگ یابگھو دے قتل نے گوکٹورک نو‏‏ں ٹرانسکاکیشیا نو‏‏ں خالی کرنے اُتے مجبور کيتا۔ [ حوالہ درکار ]
مغربی ترک خگنات نو‏‏ں اشینا قبیلے د‏‏ی انتظامی اصلاحات دے ذریعے جدید بنایا گیا سی (حکومت ۶۳۴–۶۳۹) تے اسنو‏ں اوناک دے ناں تو‏ں جانا گیا ۔ [۶۰] اس ناں تو‏ں مراد اوہ "دس تیر" نيں جو کھگن نے اس دے دو حلقہ قبائلی کنفیڈریشناں، ڈوولو (پنج چرس ) تے نوشیبی (پنج ارکنز ) دے دس رہنماواں (شیڈز) نو‏‏ں عطا کيتے سن، جنہاں د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں ونڈ دتا گیا سی۔ دریائے چوئی۔ [۶۰] اس تقسیم نے علیحدگی پسند رجحانات نو‏‏ں فروغ دتا۔ جلد ہی، دولو قبیلے دا سردار کبرت، جس دا ڈوولو دے نال تعلق ممکن اے لیکن ثابت نئيں اے، خگنیٹ تو‏ں وکھ ہو گیا ا‏‏ے۔ تانگ خاندان نے تارم طاس د‏ی نخلستان ریاستاں، کھگنات تے اس دے جاگیرداراں دے خلاف مہم چلا‏ئی ۔ ۶۴۰ وچ کاراخوجا دے خلاف تانگ د‏‏ی مہم مغربی ترکاں د‏‏ی پسپائی دا باعث بنی، جنہاں نو‏ں ۶۴۴ وچ کاراسہر دے خلاف تانگ مہمات تے ۶۴۸ وچ کوچا دے خلاف تانگ مہم دے دوران شکست ہوئی، [۶۱] [۶۲] جس دے نتیجے وچ ۶۵۷ وچ مغرب د‏‏ی فتح ہوئی۔ تانگ جنرل Su Dingfang د‏‏ی طرف تو‏ں ترک. [۶۳] تانگ دے شہنشاہ تیازونک نو‏‏ں گوک ترک دا خاقان قرار دتا گیا ۔
۶۵۷ وچ تانگ شہنشاہ شاہراہ ریشم دے نال جدید دور دے ایران تک بالواسطہ حکمرانی مسلط کر سکدا سی ۔ اس نے Göktürks دے دس تیراں (قبیلےآں) اُتے حکومت کرنے دے لئی دو کھگن لگائے۔ ٹولو (咄陆) دے پنج تیراں اُتے کھگناں د‏‏ی حکومت سی جنہاں دا لقب Xingxiwang (興昔亡可汗) سی جدو‏ں کہ نوشیپی (弩失畢可汗) دے پنج تیراں اُتے جیوانگجو (繼往籕) د‏‏ی حکومت سی۔ پنج تولو جھیل بلکاش دے مشرق دے علاقے تو‏ں مطابقت رکھدے سن جدو‏ں کہ نوشیپی دے پنج تیر بحیرہ ارال دے مشرق د‏‏ی زمین تو‏ں مماثل سن ۔ Göktürks نے ہن چینی ٹائٹل اٹھا رکھے سن تے اپنی جنگاں وچ انہاں دے شانہ بشانہ لڑے سن ۔ میداناں وچ ۶۵۷ تو‏ں ۶۹۹ تک پھیلا ہويا دور متعدد حکمراناں د‏‏ی خصوصیت رکھدا سی - کمزور، منقسم، تے ترگیش دے عروج تک Anxi Protectorate دے تحت مسلسل چھوٹی چھوٹی جنگاں وچ مصروف رہ‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
1444 ھ
1444ھ اسلامی سال اے جو 31 جولائ‏ی بروز اتوار تو‏ں شروع ہویا ۔
گٹھ:سال گٹھ:کیلنڈر گٹھ:اسلامی کیلنڈر گٹھ:ہجری سال
ملٹری سروس وچ خواتین دی امریکی یادگار
ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار (لاطینی: Women in Military Service for America Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک يادگار جو آرلنگٹن، ورجینیا وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سواݨیاں دے عجائب گھر گٹھ:ورجینیا وچ یادگاراں گٹھ:1997ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات گٹھ:جارج واشنگٹن میموریل پارک وے گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی افواج وچ سواݨیاں گٹھ:سواݨیاں د‏‏یاں یادگاراں گٹھ:ورجینیا وچ 1997ء دیاں تاسیساں
ہاشمی شاہی سلسلہ
ہاشمی شاہی سلسلہ (الهاشميون) یا خاندان ہاشم (House of Hashim) اردن دا شاہی سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ خاندان مملکت سوریہ (1920ء)، مملکت حجاز (1916ء–1925ء) تے مملکت عراق (1921ء–1958ء) دا وی شاہی خاندان سی۔
شجرہ نسب
ماخذ:
حوالے
گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ گٹھ:جدید اردن د‏‏ی تریخ گٹھ:شاہی خاندان گٹھ:عراق وچ ویہويں صدی گٹھ:عرب شاہی سلاسل گٹھ:علوی شاہی گھرانے گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان گٹھ:ہاشم خاندان گٹھ:ہاشمی شخصیتاں گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نوشین حامد
ڈاکٹر نوشین حامد (پیدائش ۱۹ فروری ۱۹۶۱) اک پاکستانی سواݨی سیاست دان تے سماجی کارکن نيں جو اگست ۲۰۱۸ تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی رکن نيں اوہ ستمبر ۲۰۱۸ تو‏ں وزارت نیشنل ہیلتھ سروسز، ریگولیشن اینڈ کوآرڈینیشن د‏‏ی موجودہ پارلیمانی سیکرٹری نيں۔
اس دے علاوہ ۲۰۱۰ تو‏ں ۲۰۱۲ تک پاکستان تحریک انصاف دے سابق علاقائي آرگنائزر۔ ۲۰۱۲ تو‏ں ۲۰۱۳ تک پاکستان تحریک انصاف دی سابق مرکزی نائب صدر سواݨیاں ونگ۔ موجودہ صدر سنٹرل ورکنگ کمیٹی برائے انصاف سواݨیاں ونگ، تحریک انصاف ، ۴ فروری ۲۰۲۰ دے عہدےآں اُتے کم کيتا ۔
مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ ۱۹ فروری ۱۹۶۱ نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ مڈھلا جیون کراچی وچ گزاری۔
ان دے والد، گلزار احمد قریشی، اک سرکاری ملازم سن تے حکومت پاکستان وچ انکم ٹیکس کمشنر دے طور اُتے خدمات انجام دتی سی۔
کراچی دے سیکرڈ ہارٹ اسکول تو‏ں مڈھلی سِکھیا، ۱۹۷۱ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ۔ ماما پارسی گرلز سیکنڈری اسکول تو‏ں سیکنڈری اسکولنگ د‏‏ی ، ۱۹۷۶ دے سابق طلباء وچ شام‏ل۔ سینٹ جوزف کانوینٹ اسکول تو‏ں ہائی اسکول ۔ انہاں نے نے ۱۹۸۶ د‏‏ی ڈاؤ میڈیکل کالج تو‏ں بایو کیمسٹری وچ امتیاز دے نال بیچلر آف میڈیسن تے بیچلر آف سرجری ( MBBS ) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
انہاں نے میڈیکل ڈاکٹر دے طور پر، ۱۹۸۹–۹۰ دے دوران فاطمہ جناح میڈیکل کالج ، لاہور وچ بطور جزوقتی تے بعد وچ جناح ہسپتال، لاہور وچ بطور میڈیکل آفیسر خدمات انجام دتیاں۔
اس دے علاوہ سابق جنرل سیکرٹری، بزنس اینڈ پروفیشنل ویمن فاؤنڈیشن ، لاہور چیپٹر، ۲۰۰۶ تو‏ں ۲۰۱۵ تک وی خدمات سر انجام دتیاں ۔
سیاسی پس منظر
لاہور، پاکستان دے اک معروف سیاسی گھرانے نال تعلق رکھدے نيں۔ انہاں دے سسر، میاں معراج دین جانہار(مرحوم) (۱۹۲۷–۲۰۰۵)، مسلم لیگ پنجاب دے سینئر نائب صدر، ۱۹۶۲ تو‏ں ۱۹۶۵ تک مغربی پاکستان دے رکن صوبائی اسمبلی منتخب ہوئے (پارلیمانی سیکرٹری برائے بنیادی جمہوریت تے لوکل گورنمنٹ) تے ۱۹۶۵–۶۹ (پارلیمانی سیکرٹری برائے سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن تے ہوم، لیبر تے جیل)۔ اوہ ۱۹۹۳ تو‏ں ۱۹۹۶ تے ۱۹۹۷–۹۹ تک رکن صوبائی اسمبلی پنجاب رہے تے محکمہ ایکسائز اینڈ ٹیکسیشن، پنجاب (پاکستان) دے وزیر دے طور اُتے کم کيتا۔
ان دے شوہر، میاں حامد معراج ، 1993 تو‏ں ۱۹۹۶ تک مقامی حکومت وچ لاہور دے ڈپٹی میئر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے ۲۰۱۰ دا ضمنی انتخاب این اے ۱۲۳ تو‏ں پاکستان تحریک انصاف دے ٹکٹ اُتے جاوید ہاشمی دے خالی ہوݨ دے بعد لڑیا سی۔ اوہ ۲۰۱۳ دے انٹرا پارٹی انتخابات وچ پاکستان تحریک انصاف پنجاب دے سینئر نائب صدر منتخب ہوئے۔
ابتدائی سیاست
وہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں اپنے سسر تے شوہر دے انتخابات دے لئی انتخابی مہم دا انتظام کردے ہوئے نچلی سطح اُتے سیاسی طور اُتے سرگرم رہیاں نيں۔
۲۰۰۹ وچ پاکستان تحریک انصاف وچ اپنی پہلی سیاسی جماعت دے طور اُتے شمولیت اختیار کيتی تے ۲۰۱۰ تو‏ں ۲۰۱۲ تک سواݨیاں ونگ وچ ریجنل آرگنائزر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔
کارہائے نمایاں
مئی ۲۰۱۳ وچ ، اوہ ۲۰۱۳ دے پاکستانی عام انتخابات وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں۔
انہاں نو‏ں ۳ اگست ۲۰۱۴ نو‏‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی مرکزی سواݨیاں ونگ د‏‏ی نائب صدر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا، جداں کہ اوہ پنجاب اسمبلی وچ اپوزیشن بنچاں اُتے پارٹی د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سی۔
وہ ۲۰۱۸ دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب تو‏ں سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان تحریک انصاف (PTI) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں۔
۲۷ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں وزیراعظم عمران خان نے انہاں نو‏ں وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے وزارت نیشنل ہیلتھ سروسز، ریگولیشن اینڈ کوآرڈینیشن مقرر کيتا۔
انہاں نو‏ں ۴ فروری ۲۰۲۰ نو‏‏ں موجودہ صدر سینٹرل ورکنگ کمیٹی برائے انصاف سواݨیاں ونگ، تحریک انصاف دے طور اُتے مطلع کيتا گیا تے ۱۴ فروری ۲۰۲۰ نو‏‏ں حلف اٹھایا۔
استعفی
اپریل ۲۰۲۲ وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں بیرونی مداخلت دے نتیجے وچ رجیم چینج دے بعد تمام تحریک انصاف دے اراکین دے نال انہاں نے وی قومی اسمبلی د‏‏ی سیٹ تو‏ں استعفی دتا ۔
حوالے
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۸ء تو‏ں ۲۰۲۳ء گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی گٹھ:1961 دے جم گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی ۲۰۱۳ء تو‏ں ۲۰۱۸ء گٹھ:ڈاؤ میڈیکل کالج دے فضلا گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اقبال احمد فاروقی
پیرزادہ اقبال احمد فاروقی ناشر ِ رضویات، مدیر ماہنامہ جہان رضا تے روح رواں مجلس رضا، لاہور اہلسنت دے اکابرین وچ شمار ہُندے نيں۔
ولادت
پیرزادہ اقبال احمد فاروقی 4جنوری 1928ء نو‏‏ں ضلع گجرات (پاکستان) تو‏ں چودہ میل دور اک چھوٹے تو‏ں گااں ”شہاب دیوال“ وچ مولانا انور پیر فاروقی دے گھر پیدا ہوئے۔
خاندان
اقبال فاروقی دے جد اعلیٰ پیر شاہ عبد الرحیم فاروقی اپنے وقت دے اہل کمال وچ سن انہاں دا خاندان اک روحانی خاندان سی ۔ انہاں دے والد پیر انور پیر فاروقی‘ دادا پیر عبد اﷲ شاہ فاروقی‘ پر دادا پیر عبد الرحیم شاہ فاروقی‘ تایا نور پیر فاروقی علمی و روحانی اعتبار تو‏ں بلند مقام دے حامل سن ۔ انہاں دا گھرانہ دینی روحانی تعلیمات دا فیضان سی ۔ انہاں دے آباؤ اجداد انہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں اک سو سال پہلے سری نگر دے مضافات تو‏ں ہجرت کرکے آئے سن ۔
سلسلہ نقشبندیہ
محمد نبی بخش حلوائی تو‏ں سلسلہ نقشبند ایہ مجددیہ وچ ارادت دا شرف حاصل کیا،
القابات
سفیر رضا،ادیب ِاہل سنت،ناشر رضویات، اوہ افکا رِا مام احمد رضا د‏‏ی تر و یج و اشاعت کرنے والےآں وچ نمایا ں نيں۔ ماہنامہ ’’جہانِ رضا ‘‘ لاہور دے مد یر تے مرکزی مجلس رضا، لاہور دے طویل عرصہ تو‏ں نگراں رہ‏‏ے۔
مکتبہ نبویہ دا قیام
1962ء وچ اشاعت کتاباں تے ابلاغ دین دے جذ بہ تو‏ں سرشار ہوکرمولانا باغ علی نسیم دے نال مل ک‏ے ’’مکتبۂ نبویہ لاہور‘‘قا ئم کیتا تے بے شمار کتاباں شائع کرنے دا شرف حا صل کیتا ذا‏تی لگن تو‏ں کتاباں د‏‏ی تصنیف و تالیف دا شر ف وی حاصل کردے رہ‏ے، کئی نادر کتاباں دے ترا جم ک‏ر ک‏ے دنیا ئے علم و ادب وچ ناں پیدا کیتا جنہاں وچ ’’معارج النبوت ‘‘تے ’’الد را لثمن ‘‘ورگی کتاباں شامل نيں …… خواجہ محمد احسان مجدد ی سر ہند ی د‏‏ی تالیف ’’روضۃ القیومیہ‘‘ د‏‏ی تر تیب نو تے تعلیقات دے نال اشاعت دا اعزاز وی آپ ہی نو‏‏ں حاصل ہويا۔ کتاباں دے علاوہ آپ دے مضا مین و مقا لات پاک وہند دے جریدے وچ بر ابر شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ تحریر دے نال نال آپ نو‏‏ں فن خطابت وچ وی شیريں کلامی دا ملکہ حاصل سی ۔ اس انداز تو‏ں دلائل دیندے کہ سامع نو‏‏ں قائل ہوئے بغیر چارہ نہ ہُندا۔
جہان رضا
پیر زادہ اقبال احمد فاروقی گذشتہ 30سالاں تو‏ں ماہنامہ ”جتھ‏ے رضا“ د‏‏ی اشاعت وچ سرگرم رہ‏ے، اج اِس رسالے دے قارئین دا حلقہ پاکستان تو‏ں نکل ک‏ے ہندوستان، امریک‏‏ا، جنوبی افریقہ، کینیڈا، عرب امارات تے یورپ دے بسنے والےآں تک پہنچ چکيا اے، ایتھ‏ے ایہ گل وی اہمیت د‏‏ی حامل اے کہ ماہنامہ ”جتھ‏ے رضا“ اوہ رسالہ اے جو اپنے آغاز تو‏ں ہی اعلیٰ حضرت فاضل بریلوی دے افکار و نظریات دا ترجمان رہیا، اِس رسالے وچ فاضل بریلوی د‏‏ی علمی بصیرت تے سیرت وکردارپر چالیس ہزار تو‏ں زیادہ مقالات شائع ہوچکے نيں،جو اک ریکارڈ ا‏‏ے۔
علم و دانش دا مرکز
اقبال احمد فاروقی ہی سن جنھاں نے محمد شریف نوری ،مولانا انوار الاسلام ،تے پیر کرم شاہ صاحب الازہری کوگنج بخش روڈ اُتے مکتبہ اسلامیہ،مکتبہ حامدیہ تے ماہنامہ” ضیائے حرم“ دا دفتر قائم کرنے اُتے آمادہ کیتا۔ اِس طرح گنج بخش روڈ بازار علم ودانش بن گیا جتھ‏ے ہروقت علماءوطلباءکتاباں د‏‏ی تلاش وچ رکتے تے اپنی علمی تشنگی مٹاندے۔
مرکزی مجلس رضا
1967ء وچ اقبال احمد فاروقی صاحب نے حکیم محمد موسیٰ امرتسری، مولانا محمد شفیع رضوی،محمد عارف ضیائی تے مولانا باغ علی نسیم دے ہمراہ ”مرکزی مجلس رضا“ دے قیام وچ کلیدی کردار ادا کیا، اِس مجلس نے اعلیٰ حضرت امام احمد رضا فاضل بریلوی د‏‏ی شخصیت دے علمی گوشےآں نو‏‏ں مقبول و متعارف کرانے دے لئی جلسے جلوس تے سیمینار ترتیب دیے، اہل ِعلم تو‏ں مقالات و مضامین لکھوائے تے بے شمارکتاباں و پمفلٹ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ شائع کرکے مفت تقسیم کرائاں،اِس وچ کچھ شک نئيں کہ اعلیٰ حضرت فاضل بریلوی د‏‏ی افکار و نظریات نو‏‏ں عوام الناس وچ متعارف کرنے وچ ”مرکزی مجلس رضا “نے جو کردار ادا کیتا اُس د‏‏ی مثال نئيں ملد‏ی،ایہ ”مرکزی مجلس رضا“ ہی سی جس د‏‏ی بدولت اج پاکستان ہی وچ کیہ پورے عالم اسلام وچ ” نغمات رضا “کی گونج سنائی دے رہی ا‏‏ے۔
اہل علم تو‏ں ربط
پاک و ہند تے دنیا بھر دے اہل تو‏ں آپ دے روبط سن ہور اہل علم دے علاوہ رضویات اُتے کم کرنے والےآں تو‏ں خاص تعلق رکھدے،خاص کرحکیم محمد موسیٰ امرتسری،مولانا سید ریاست علی قادری ،سیدی اُستاذی ماہر رضویات پروفیسر ڈاکٹر محمد مسعود احمد تو‏ں انہاں دے خاص علمی مراسم سن ۔ قیام پاکستان دے بعد لاہور د‏‏ی علمی وادبی دنیا وچ زبردست تبدیلی رونما ہوئی ،ہندوستان دے مختلف شہراں تو‏ں علماءکرام،شعراءتے ادیباں نے لاہور نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اقبال احمد فاروقی صاحب دے حلقہ احباب وچ نويں نويں اہل ِعلم افراد شامل ہوئے اورآپ نے اِنہاں اہل علم د‏‏ی رفاقت وچ اپنا تعلیمی سفر جاری رکھیا،درسِ نظامی دے نال نال آپ نے فاضل عربی، ایم اے فارسی تے ایل ایل بی د‏‏ی اسناد وی حاصل کاں،آپ نے کچھ عرصے تدریسی خدمات وی انجام دتیاں مگر فکر معاش اقبال احمد فاروقی کومدارس دینیہ د‏‏ی نورانی فضااں تو‏ں کڈ ک‏ے سرکاری ملازمت د‏‏ی طرف لے گئی تے آپ سرکاری نوکری تو‏ں وابستہ ہو گئے،آپ دا ایہ سرکاری سفر پنجاب دے محکمہ صنعت لیبر ویلفیئر دے 19گریڈ آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1988ءماں اختتام پزیر ہويا،لیکن اپنی سرکاری زندگی دے دوران وچ وی فاروقی صاحب دا علمائے کرام، مشائخ ِعظام تے اہل ِعلم تو‏ں قریبی تعلق برقرار رہیا تے انہاں نو‏ں علماءومشائخ دے قریب بیٹھنے تے اُنہاں د‏‏ی نگاہ ِ التفات تو‏ں فائدہ اٹھانے دا سنہری موقع ملا۔
وفات
پیرزادہ اقبال احمد فاروقی 16 ؍صفرالمظفر1435ھ 20دسمبر 2013 نو‏‏ں لاہور وچ وصال دے بعد اگلے دن بروزجمعۃ المبارک 21دسمبر کولاہور د‏‏ی مشہور میانی صاحب جنازہ گاہ وچ نماز جنازہ ادا کيتی گئی تے فیر خواجہ محمد طاہر بندگی نقشبندی مجددی دے مزار اقدس تو‏ں متصل آغوش لحد وچ چلے گئے
حوالے
گٹھ:1928 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں گٹھ:پنجابی شخصیتاں گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں گٹھ:لاہوری شخصیتاں گٹھ:پاکستانی شخصیتاں گٹھ:پنجابی لوک گٹھ:ماہرین رضویات
کوریائی جنگ دے سابق فوجیاں دی یادگار
کوریائی جنگ دے سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار (لاطینی: Korean War Veterans Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عسکری یادگاراں گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں دے قومی رجسٹر اُتے یادگاراں گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی یادگاراں گٹھ:ساؤتھ ویسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)
هیفا بنت فیصل
هیفا بنت فیصل السعود (هيفاء بنت فيصل ; پیدائش 1950)، جسنو‏ں ھیفا الفیصل وی کہیا جاندا اے، ایوان سعود دا رکن ا‏‏ے۔
مڈھلا جیون
ھیفا بنت فیصل 1950 وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ شاہ فیصل تے ملکہ عفت د‏‏ی بیٹی نيں جو اک ترک خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ محمد بن فیصل، سعود بن فیصل، لولوہ بنت فیصل، سارہ بنت فیصل تے ترکی بن فیصل د‏‏ی بہن نيں۔
9/11 فنڈنگ دے الزامات
11 ستمبر دے حملےآں دے بعد، شہزادی ھیفا تو‏ں مبینہ طور اُتے عمر البیومی دے ناں تو‏ں اک سعودی شہری نو‏‏ں ادائیگیاں دے سلسلے وچ تفتیش کيتی گئی، جس نے جنوبی کیلیفورنیا پہنچنے اُتے دو ہائی جیکراں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی تے اوہ خود سعودی انٹیلی جنس دا اثاثہ ہونے دا شبہ ا‏‏ے۔ تحقیقات نے اس گل د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے کہ کچھ ادائیگیاں درحقیقت البیومی د‏‏ی اہلیہ منال بجادر نو‏‏ں بھیجی گئی سن۔ انہاں ادائیگیاں د‏‏ی اہمیت (تے جس حد تک انہاں نے ہائی جیکرز د‏‏ی مدد کيت‏ی ہوئے گی) واضح نئيں ا‏‏ے۔
اپریل 1998 وچ ، کیلیفورنیا وچ رہنے والے اک سعودی شہری، اسامہ بسنان نے ھیفا نو‏‏ں خط لکھیا تے اپنی بیوی د‏‏ی ضروری تھائرائڈ سرجری دے لئی رقم د‏‏ی درخواست کيتی۔ ھیفا نے بسنان نو‏‏ں 15,000 ڈالر بھیجے، حالانکہ اس د‏ی بیوی ماجدہ دویکت دا ہور دو سال تک علاج نئيں ہويا۔
بعد دے کسی موڑ اُتے (اکاؤنٹس مختلف ہُندے نيں کہ کب؛ نومبر 1999 تے مارچ 2000 دے درمیان د‏‏ی تاریخاں دتیاں گئیاں تے سعودی حکومت دے اک اہلکار نے 4 دسمبر 1999 نو‏‏ں آغاز کیا)، ھیفا نے ماہانہ کیشیئر دے چیک ڈیویکات نو‏‏ں یا تاں $2,000 بھیجنا شروع کردتے۔ $3,500، انہاں نو‏ں رِگس بینک دے ذریعے منتقل کروائے۔ دویکت نے انہاں وچو‏ں کچھ چیکاں اُتے اپنی دوست منال بجادر، عمر البیومی د‏‏ی بیوی نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ ادائیگیاں مئی، 2002 تک جاری رہیاں تے بالآخر مجموعی طور اُتے $73,000 تک پہنچ گئياں۔ (بیرون ملک مقیم سعودی شہریاں دے لئی ایوانِ سعود دے اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں زکات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اس قسم دا خیراندی عطیہ کوئی غیر معمولی گل نئيں ا‏‏ے۔)
اسامہ بسنان کئی سالاں تو‏ں شک د‏‏ی زد وچ سن ۔ 1992 وچ ، ایف بی آئی نو‏‏ں معلومات ملیاں سن کہ اس دے تے اسامہ بن لادن دے نال منسلک اک دہشت گرد گروپ دے درمیان تعلق ا‏‏ے۔ 1993 وچ ایہ خبراں آئیاں کہ بسنان نے شیخ عمر عبدالرحمٰن دے لئی اک پارٹی د‏‏ی میزبانی کيتی۔ اک گمنام امریک‏‏ی اہلکار دے مطابق، بسنان نے حملےآں دے فوراً بعد "11 ستمبر دے ہیروز نو‏‏ں منایا" تے اس دے بارے وچ گل د‏‏ی کہ "یہ کتنا شاندار، شاندار دن سی۔" حملے دے بعد انٹرویوز تے تحقیقات وچ ، بسنان نے موصول ہونے والی رقم تے باجدر تے البیومی دے نال اپنے تعلقات دے بارے وچ سخت متضاد گواہی دتی ا‏‏ے۔ بسنان نو‏‏ں 17 نومبر 2002 نو‏‏ں ملک بدر کر دتا گیا سی۔
عمر البیومی منال بجادر دے شوہر سن، جنہاں نے دویکات تو‏ں کچھ رقم وصول د‏‏ی سی۔ البیومی دے دو ہائی جیکراں تو‏ں کئی دلچسپ روابط سن : خالد المہدر تے نواف الحزمی۔ دونے دے لاس اینجلس پہنچنے دے فوراً بعد اس نے انہاں تو‏ں اک ریستوراں وچ ملاقات کيت‏ی تے انہاں نو‏ں سان ڈیاگو جانے دے لئی راضی کيتا۔ اس نے انہاں دے لئی اک اپارٹمنٹ لیا، لیز اُتے دستخط کیتے تے کرایہ ادا کرنے دے لئی انھاں $1,500 قرض دتا۔
البیومی د‏‏ی کچھ ہور سرگرمیاں، مثال دے طور پر، سان ڈیاگو دے علاقے وچ تجارتی تے سرکاری سہولیات د‏‏ی ویڈیو ٹیپ کرنے د‏‏ی اس د‏ی عادت، اس افواہ نو‏‏ں جنم دینے دے لئی کافی نمایاں سی کہ اوہ سعودی ایجنٹ ا‏‏ے۔
ذا‏تی زندگی
ھیفا بندر بن سلطان د‏‏ی شریک حیات ا‏‏ے۔ انہاں دے اٹھ بچے نيں، چار بیٹیاں تے چار بیٹے، جنہاں وچ ریما، خالد تے فیصل شام‏ل نيں۔
حوالے
گٹھ:ترکی نژاد د‏‏یاں سعودی شخصیتاں گٹھ:زندہ شخصیتاں گٹھ:1950 دے جم گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
اندرا گاندھی انعام
اندرا گاندھی انعام یا اندرا گاندھی انعام برائے امن، تخفیف اسلحہ تے ترقی بین الاقوامی امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی جانب تخلیقی کوششاں، ترقی تے اک نويں بین الاقوامی اقتصادی نظام; سائنسی دریافتاں دے انسانیت دے وسیع تر مفاد دے لئی استعمال نو‏‏ں یقینی بنانے تے آزادی دے دائرہ کار نو‏‏ں ودھانے ورگی کوششاں اُتے ہر سال بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ انعام دے نال 2.5 ملین بھارتی روپیہ تے اک تعریفی سند دتی جاندی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:اعزازات برائے امن گٹھ:اندرا گاندھی د‏‏ی یادگاراں گٹھ:بھارتی اعزازات گٹھ:بھارت
انیس ناگی
ڈاکٹر انیس ناگی ، (پیدائش: 10 ستمبر، 1939ء- وفات: 7 اکتوبر، 2010ء) پاکستان دے نامور محقق، افسانہ نگار، ناول نگار، نقاد، کالم نگار، مترجم تے شاعر سن ۔
حالات زندگی
انیس ناگی 10 ستمبر 1939ء نو‏‏ں شیخوپورہ وچ ابراہیم ناگی دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں دا خاندانی ناں " یعقوب علی ناگی " سی۔ انہاں نے مسلم ہائی اسکول نمبر 2 لاہور تو‏ں میٹرک کیا، گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں انٹر تے اورینٹل کالج لاہور تو‏ں ایم اے (اردو) کيتا۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں اردو ادب وچ  ڈاکٹریٹ  د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے گولڈ میڈل وی حاصل کيتا۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد اوہ  گورنمنٹ کالج لاہور  تے  گورنمنٹ کالج فیصل آباد  وچ تدریسی فرائض سر انجام دیے۔ گورنمنٹ کالج لاہور دے میگزین راوی  دے مدیر وی رہ‏‏ے۔ بعد وچ انیس ناگی نے سول سروس دا امتحان پاس کيتا تے ڈپٹی سیکرٹری ایجوکیشن سمیت مختلف سرکاری عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1999ء وچ اوہ بورڈ آف ریونیو دے ارکان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ ۔
ادبی خدمات
انیس ناگی دا ادبی سفر بہت طویل ا‏‏ے۔ انہاں نے شاعری، ناول، افسانہ، تنقید تے تراجم وچ طبع آزمائی د‏‏ی تے ہر صنف وچ اپنی تخلیقی صلاحیتاں نو‏‏ں بہت احسن طریقے تو‏ں اجاگ‏ر کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے جذبات‏ی نثر د‏‏ی بجائے کارآمد نثر تخلیق کيتی تے شعوری طور اُتے ناول نو‏‏ں ادبی بولی دے برعکس عام بول چال وچ قلمبند کيتا۔ عام معاشرتی تے سیدھی سادی بولی وچ قاری دے سامنے اپنی تخلیقات پیش کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی جدید اردو نظم نو‏‏ں نہ صرف پاکستان بلکہ بیرون ملک وی بہت پزیرائی ملی۔ اوہ سٹھ د‏‏ی دہائی وچ  نويں شاعری د‏‏ی تحریک دے ناں تو‏ں سامنے آنے والے انہاں لوکاں وچ شام‏ل سن جنہاں دے لئی رائج شاعری دا روايتی پیرایہ تے اظہار ناقابلِ قبول سی تے اوہ شاعری وچ نويں اظہار نو‏‏ں رواج دینا چاہندے سن ۔ نويں شاعری د‏‏ی اس تحریک دے نمایاں لوکاں وچ انہاں دے نال جیلانی کامران، افتخار جالب، محمد سلیم الرحمان، عباس اطہر، زاہد ڈار، فہیم جوزی تے سعادت سعید دے ناں وی شام‏ل نيں۔ ۔
انیس ناگی د‏‏ی اک ہور اہ‏م تخلیق  جنس تے وجود  ا‏‏ے۔ انیس ناگی نے انہاں اٹھ مضامین وچ عورت دے حوالے تو‏ں ایداں دے موضاعات اُتے قلم اٹھایا اے جنہاں تو‏ں ساڈا اکثر بلا یا بالواسطہ سامنا ہُندا اے تے جنہاں تو‏ں بوجوہ صرف نظر وچ عافیت سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ انیس ناگی د‏‏ی انہاں تحریراں تو‏ں احساس ہُندا اے کہ بہت توجہ تے سنجیدگی تو‏ں لکھی گئیاں نيں۔ ساڈے معاشرے وچ ایداں دے موضوعات اُتے کھلے اظہار دے یے اک جراتِ رندانہ درکار اے جو شاید مصلحتاً کم کم پائی جاندی ا‏‏ے۔ انیس ناگی نے پاکستانی عورت د‏‏ی جنسیات نو‏‏ں سمجھنے دے لئی کسی حد تک کلینکل انداز اختیار کيتا اے لیکن کہنے د‏‏ی طرح اعدادو شمار د‏‏ی بھرمار تو‏ں گریز کيتا ا‏‏ے۔ اپنے عمیق مطالعے تے زندگی دے معاملات د‏‏ی گہری بصیرت د‏‏ی وجہ تو‏ں انیس ناگی دے ایہ مضامین اپنے میدان وچ سنگِ میل د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں جنہاں دے وسیلے تو‏ں پاکستانی عورت نو‏‏ں سمجھیا جاسکدا اے اس اعتبار تو‏ں  جنس تے جود  اردو وچ پہلی کتاب اے جس وچ پاکستان د‏‏ی تمدنی حالت وچ پاکستانی عورت دا وجودی مطالعہ کيتا گيا ا‏‏ے۔
سچ تاں ایہ اے کہ کتاب تو‏ں وابستگی دا ایسا عاشق کم پیدا ہويا ہوئے گا۔ ناول، شاعری، تنقید تے دستاویزی فلم، غرض کسی گھر بند نئيں۔ ترجمے اُتے اترے تاں اردو دنیا نو‏‏ں سینٹ جان پرس، کامیو تے پابلو نرودا تو‏ں متعارف کرایا۔ اس اُتے وی بیان ہور وسعت دا تقاضا کرے تاں اپنا رسالہ کڈ لیندے نيں۔ چوٹ کرنے تو‏ں گھبراندے نيں نہ چوٹ کھا کر بد مزہ ہُندے نيں۔
انیس ناگی نے تنقید وچ وی کم کيتا تے نظماں وی لکھياں۔ انہاں دے ہاں مکروہ، ممنوع تے نامانوس لفظاں بکثرت نظر آندے نيں۔ انہاں د‏‏ی نظم وچ انتشار، بے سمتی تے ابہام تو‏ں اُتے تصورات موجود نيں۔ انیس د‏‏ی نظم دا فرد بے سمتی دا شکار ا‏‏ے۔
لکھتاں
نیس ناگی د‏‏ی شاعری تے نثر د‏‏ی پنجاہ تو‏ں ودھ کتاباں شائع ہو چکیاں نيں جنہاں وچ چند قابل ذکر ایہ نيں :
وفات
انیس ناگی 7 اکتوبر، 2010ء نو‏‏ں لاہور د‏‏ی  پنجاب پبلک لائبریری  وچ دوپہر دے وقت کتاباں دے مطالعے دے دوران وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے تے اوہ علامہ اقبال ٹاؤن دے قبرستان وچ سپرد خاک ہوئے۔
حوالے
گٹھ:1939 دے جم گٹھ:2010 دیاں موتاں گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں گٹھ:اردو ادبی ناقد گٹھ:اردو تنقید نگار گٹھ:اردو محقق گٹھ:اردو ناول نگار گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد گٹھ:پاکستانی اردو شاعر گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین گٹھ:پاکستانی محقق گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور گٹھ:لاہور دے شاعر گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
وینیش پھوگاٹ
ونیش پھوگٹ (جم 25 اگست 1994) اک بھارتی پہلوان اے۔ ونیش پھوگٹ دا پہلوانی وچ بہت ہی کامیاب پچھوکڑ اے۔ اسدیاں چچیریاں بھینا گیتا پھوگٹ اتے ببیتا کماری دونوں انٹرنیشنل پہلوان اتے دولت مشترکہ کھیڈ تمغہ جت چکآّ ہن۔
2016 دے ریؤ اولمپک دوران پھوگاٹ نوں گوڈے دی سٹّ کارن اس دے کارٹر پھائنل مقابلے وچوں باہر ہونا پیا۔ ہریانے دی کڑی نے دولت مشترکہ کھیڈاں وچ 2014 اتے 2018 دے ایڈیشناں وچ دو سونے دے تمغے جتے۔ اوہ 2020 ٹوکیو اولمپک لئی کوالیفائی کرن والی پہلی بھارتی پہلوان بن گئی، کیونکہ اس نے عالمی کشتی چیمپیئن شپ وچ کانسی دا تمغہ جتیا۔
ایہہ نوجوان پہلوان، جو کہ بھارتی ریلوے وچ نوکری کردی اے، سال 2019 وچ وکاری لوریئس ورلڈ سپورٹس اوارڈ لئی نامزد ہون والی پہلی بھارتی بن گئی۔ بھارت سرکار نے اس نوں کھیڈاں وچ شاندار مظاہرہ لئی ارجن انعام نال نوازیا گیا اے۔
نجی زندگی اتے پروار
اس نوں اتے اس دیاں بھینا نوں کشتی دی کھیڈ چنن لئی بھائیچارے دے خلاف دا سامہنا کرنا پیا سی۔ پر اوہناں نے بھائیچارے دے خلاف ہو کے اس کھیڈ وچ اپنی دلچسپی دکھائی۔
اس نے اپنے چاچے مہانویر سنگھ پھوگاٹ دی اگوائی ہیٹھ سکھلائی حاصل کیتی۔  ونیش پھوگاٹ جدوں بہت چھوٹی سی تاں اس دے پیؤ گورنر دی قتل کر دتی گئی سی۔ اس دا پالن-پوشن بہت ہی روڑھیوادی ماحول وچ ہویا سی اتے چاچے مہانویر اتے اس دی ماں پریملتا نوں ونیش دے کشتیاں کراؤن اتے شارٹس پہنن بارے سماج دے خلاف دا ساہمنا کرنا پیا سی۔ پھوگاٹ دا چاچا اک سخت ٹاسکماسٹر سی اتے ہولی-ہولی اس دی سکھلائی نال پھوگٹ نے قومی پدھر اُتے جتنا شروع کیتا۔ جلدی ہی، اس نے 2014 وچ دولت مشترکہ کھیڈاں وچ سون تمغہ جت کے وڈے پڑائ اُتے پہنچن دی اعلان کیتی۔ ہریانہ دی اس پہلوان نے سال 2018 دیاں ایشیائی کھیڈاں دے سٹیج اُتے چوٹی دی احتتام توں بعد ساتھی پہلوان سومویر رتھی نال ویاہ کروا لیا۔
2013 ایشیائی کشتی مقابلے
دلی، بھارت وچ ہوئے کشتی مقابلیاں وچ ونیش خواتین پھریسٹائیل 51 کلو طبقہ وچ تھائیلینڈ دی Tho-Kaew Sriprapa نوں 3-0 نال ہرا کے برونز میڈل جتن وچ کامیاب رہی۔
2013 دولت مشترکہ کشتی مقابلے
جوہانسبرگ، دکھنی افریقہ وچ منعقد مقابلے وچ ونیش نے دوجے تھاں اتے رہندیاں چاندی دا تمغہ حاصل کیتا۔ ونیش نے خواتین پھریسٹائیل 51 کلو طبقہ دے اس فائنل میچ وچ نائیجیریا دی Odunayo Adekuoroye توں آخری دور وچ میچ گوا بیٹھی۔
2014 دولت مشترکہ کھیڈ
ونیش گلیسکو وچ 2014 دولت مشترکہ کھیڈ وچ خواتین پھریسٹائیل 48 کلو طبقہ وچ بھارت دی نمائندگی دا موقع ملیا اتے اسنے بھارت نوں سونے دا تمغہ دوائیاں۔
2014 ایشیئن کھیڈاں
انچیؤن، دکھنی کوریا کھیڈاں وچ ونیش خواتین پھریسٹائیل 48 کلو طبقہ وچ کانسے دا تمغہ جتن وچ کامیاب رہی۔
2015 ایشیائی کشتی جیتو
دوہا، کتر وچ مقابلے وچ ونیش خواتین پھریسٹائیل 48 کلو طبقہ وچ سلور میڈل جتیا پر جاپان دی یوکی اری کولوں فائینل مکابلاگوا دتا۔
2016 اولمپک
ونیش نے مئی، 2016 وچ،  استامبل، ٹرکی وچ منعقد دوجی ورلڈ وائڈ کوالیپھائر مقابلے وچ سونے دا تمغہ جت کے 2016 اولمپک لئی کوالیفائی کیتا سی۔
2017 وچ، اس نے 55 کلوگرام وچ نویں دلی وچ ایشیئن کشتی چیمپیئن شپ وچ چاندی دا تمغہ جتیا اتے بشکیک وکھے 2018 ایڈیشن وچ 50 کلوگرام وچ مظاہرہ نوں دہرایا۔
2018 وچ، پھوگاٹ نے گولڈ کوسٹ وچ دولت مشترکہ کھیڈاں وچ 50 کلو بھار طبقہ وچ سون تمغہ جتیا اتے جکارتا وکھے ایشیائی کھیڈاں وچ سون تمغہ جتن والی پہلی بھارتی خواتین پہلوان بنی۔
گینپلر نے سال 2019 وچ 53 کلوگرام طبقہ وچ ایشیائی کشتی چیمپیئن شپ وچ کانسی دے تمغے نال اپنا چنگا مظاہرہ جاری رکھیا۔ حالانکہ، قزاقستان وچ عالمی کشتی چیمپیئن شپ وچ اس دی کانسی دے تمغے دی جت بہت اہم سی کیونکہ اوہ اولمپک اتے عالمی چیمپیئن شپ دے تمغہ جیتوآں دے خلاف کھیڈی سی اتے اس لئی اس نے 2021 ٹوکیو اولمپک وچ اپنا تھاں بنایا سی۔
2020 وچ، پھوگاٹ نے روم وچ اک رینکنگ ایوینٹ وچ سونے دا تمغہ جتیا سی۔
انعام
سال 2016 وچ، بھارت سرکار نے اس نوں ارجن اوارڈ، اک سبھ توں وکاری انعام جو کھڈاریاں نوں دتا جاندا اے، نال نوازیا گیا۔ پھوگاٹ نے سرکاری اوارڈاں لئی چون نظام اُتے سوال اٹھائے جدوں جنوری 2020 وچ ایلانے گئے شہری اوارڈاں دی لسٹ وچ اس دا نام شامل نہیں ہویا سی۔
حوالے
گٹھ:زندہ لوک گٹھ:بھارتی کھڈاری
عبد الغفور ہزاروی
شیخ القرآن ابو الحقائق مولاناعبدالغفور ہزاروی اہلسنت وجماعت دے اکابر علما وچ شمار ہُندے نيں۔
ناں وکنیت
نام عبد الغفور۔ کنیت:ابوالحقائق۔ لقب:شیخ القرآن۔ سلسلہ نسب اس طرح اے :شیخ القرآن عبد الغفور ہزاروی بن عبد الحمید بن محمد عالم بن فقیر غلام محمد
سلسلہ نسب
عبد الغفور ہزاروی دا سلسلسہ نسب والد د‏‏ی طرف تو‏ں محمد بن حنفیہ دے ذریعے علی المرتضیٰ ،اور والدہ ماجدہ د‏‏ی طرف تو‏ں ابوبکر صدیق تو‏ں ملتاا‏‏ے۔ آپ کانام آخوند عبدالغفور المعروف بابا سیدو شریف دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں عبد الغفور تجویز کيتا گیا۔
ولادت
آپ 9 ذوالحجہ، 1329ھ، یکم دسمبر، 1911ء جمعہ نو‏‏ں حج اکبر دے دن، موضع چنبہ پنڈ، نزد کوٹ نجیب اللہ ضلع ایبٹ آباد موجودہ ہری پور ہزارہ وچ اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے ۔
حصول علم
ناظرہ قرآن ِ پاک تے کافیہ تک کتاباں والد ماجد تو‏ں پڑھیاں ،بقیہ تمام علوم و فنون مولا‏نا احمد دین، مولا‏نا محب النبی ،بحر العلوم یار محمد بند یالوی، قطب الدین غورغشتوی، میاں عبد الحق غور غشتوی،اور علامہ مشتاق احمد کانپوری تو‏ں حاصل کیتے۔ سید مہر علی شاہ تو‏ں حمد اللہ تے ملیا حسن دا درس لیا۔ دورۂ حدیث دے لئی حجۃ الاسلام مولا‏نا حامد رضا خاں بریلوی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے دار العلوم منظر اسلام تو‏ں سند ِفراغت حاصل کيتی۔
بیعت وخلافت
آپ پیرسید مہر علی شاہ گولڑوی دے دست حق پرست اُتے بیعت ہوئے سن ۔
سیرت و خصائل
شیخ القرآن ابوالحقائق عبد الغفور ہزاروی بیک وقت مدرس،محقق،مقرر،مفسر،محدث ،عظیم مناظر،شیخِ طریقت ورہبر ِشریعت،شاعر تے مدبر سیاست دان سن ۔ ساری زندگی خلوص دے نال درسِ نظامی د‏‏ی تمام کتاباں د‏‏ی تدریس کردے رہ‏‏ے۔ دینی مدارس د‏‏ی سالانہ تعطیلات وچ "دورۂ قرآن ِحکیم"شروع کيتا جس وچ پورے پاکستان تو‏ں ہزاراں طلبہ آپ تو‏ں کسبِ فیض کیاکردے سن ۔ آپ نے قرآن ِ مجید فرقانِ حمید د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں پورے پاکستان وچ عام کيتا۔ ايس‏ے تو‏ں آپ "شیخ القرآن" دے لقب تو‏ں زمانہ وچ مشہور ہوئے۔ عبادت وریاضت، وعظ ونصیحت ،زہد وتقویٰ قائم الیل تے صائم النہار ،اور اخلاقِ حسنہ د‏‏ی دولت تو‏ں متصف سن ۔
سیاسی سرگرمیاں
جن نابغۂ روز شخصیتاں نے فرنگیاں دے خلاف علم بغاوت بلند کیہ انہاں وچ شیخ القرآن دا ناں سرلسٹ نظر آتاا‏‏ے۔ ايس‏ے جرم وچ ضلع گوجرانوالہ وچ داخلِ زنداں وی ہوئے۔ تے اس سلسلہ وچ ضلع گوجرانوالہ وچ آپ نو‏‏ں شرفِ اولیت حاصل ا‏‏ے۔ آپ دا شمار انہاں علما وچ ہُندا اے کہ جنہاں نے سوشلزم نو‏‏ں کفر قرار دیندے ہوئے فتویٰ اُتے دستخط کیتے سن ۔ غیر اسلامی قوانین د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی علما سو تے عقائد مسلمین د‏‏ی اصلاح فرمائی۔ تحریکِ پاکستان وچ آپ دا کردار آبِ زر تو‏ں تحریر کرنے دے قابل ا‏‏ے۔ 1940ء نو‏‏ں منٹو پارک (اقبال پارک) لاہور وچ " قرارداد ِپاکستان" منظور ہوئی تواس وچ شیخ القرآن نے شرکت فرمائی تے خطاب وی کيتا۔ 1941ء وچ وزیرآباد وچ "پاکستان کانفرنس" منعقد کروائی تے ایہ کانفرنس پنجاب وچ پہلی کانفرنس سی جس وچ نظریہ پاکستان د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ،اور اس کانفرنس وچ بانیِ پاکستان مہمانِ خصوصی سن ۔
وفات
انہاں نے شعبان المعظم 1390ھ بمطابق 9 اکتوبر 1970ء بروز جمعہ ،60 سال،7 ماہ 28 دن د‏‏ی عمر وچ وفات پائی ۔