cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون
لوشمڈٹ دی پہیلی
لوشمڈٹ دی پہیلی, جسنوں پلٹناہلیت پہیلی دے نام نال وی جانیا جاندا اے, ایہہ اعتراز اے کہ کسے استھول سسٹم دی سوخم اتپتی نوں درساؤن والے سماں-سمروپ ڈائنامکس توں کوئی غیر-پلٹنیوگ عمل بناؤنی ممکن نہیں ہونی چاہیدی ۔
شروڈنجر دی رائے وچ, "ہن ایہہ چنگی طرحاں واضع ہو گیا اے کہ اینٹروپی دے قنون نوں تہانوں کس انداز وچ پنر-پھارمولا ویونتبند کرنا پویگا- جاں اسطراں کرن واسطے, ہور باقی دیاں ساریاں سٹیٹمینٹاں نوں کویں پنر-پھارمولا ویونتبند کرنا چاہیدا ہے– تاں جو ایہہ پلٹنیوگ موڈلاں توں حاصل ہونیوگ ہو سکن ۔ تہانوں کسے اک آئسولیٹڈ سسٹم بارے گل نہیں کرنی چاہیدی سگوں گھٹو-گھٹو دو سسٹماں دی گل کرنی چاہیدی اے, جو فلحال تسیں باقی دے دنیا توں لے سکدے ہو, پر ہمیشاں ہی اک-دوجے توں نہیں لے سکدے۔"
دو سسٹم اک-دوجے توں کندھ راہیں ادوں تک آئسولیٹ کیتے رہندے ہن, جدوں تک اسنوں کسے تھرموڈائنامک اوپریشن راہیں ہٹا نہیں دتا جاندا, جویں قنون وچ (کلپت) الیکھ کیتا گیا اے۔ تھرموڈائنامک اوپریشن باہری طور تے تھوپیا جاندا اے, جو سسٹماں دے رچنہاریاں نوں نینترت کرن والے پلٹنیوگ سوخم ڈائقنونیکل اصولاں پرتِ نہیں ہندے ۔ ایہہ غیر-پلٹناہلیت دا کارن اے۔ اس حال لیکھ اندر قنون دا بیان (کتھن جاں سٹیٹمینٹ) شروڈنجر دی رائے دے مطابق اے۔ کارن-اثر تعلق تارکک (لوجکل) طور تے دوجے قنون توں پہلاں (بنیادی طور تے) موجود ہندا اے, استوں بنایا نہیں گیا ۔
پوآئنکیئر پنرہوند تھیورم
فزکس اندر پوآئنکیئر پنرہوند تھیورم بیان کردی اے کہ کجھ سسٹم, اک کافی لمبے پر محدود ویلے بعد, شروعاتی حالت دے بہت نیڑے دی حالت ول واپس پرط آؤندے ہن۔ پوآئنکیئر ریئکرینس (پنرہوند) سماں پنرہوند تک بیتے ویلے دی لمبائی ہندی اے (ایہہ سماں بہت وڈا طور تے انبنّ شروعاتی حالت اتے ضرورت جنی نزدیکی دے درجے اتے انحصار ہو سکدا اے)۔ نتیجہ کجھ پابندھیاں ماتحت آؤسولیٹ کیتے ہوئے مکینیکل سسٹماں تے لاگوُ ہندا اے, اداہرن دے طور تے, سارے کن ضرور ہی کسے مقررہ (محدود) وولیؤم (گھنفل) پرتِ حد وچ ہونے چاہیدے ہن۔ تھیورم نوں سانجھے طور تے ایرگوڈک تھیوری, ڈائقنونیکل سسٹم اتے سٹیٹسٹیکل مکینکس دے حوالہ وچ چرچت کیتا جاندا اے۔
اس تھیورم دا نام ہینری پوآئنکیئر دے نام توں رکھیا گیا اے, جسنے 1890 وچ اسدی چرچہ کیتی سی اتے 1919 وچ ناپ تھیوری ورتدے ہوئے کنسٹینٹن کیراتھیوڈوری ولوں ثابت کیتی گئی سی۔
پوآینکیئر ریئکرینس تھیورم کسے آؤسولیٹ کیتے گئے بھوتکی سسٹم دے اک اصولی سوخم ویروے تے وچار کردی اے۔ اسنوں اودوں کسے تھرموڈائنامکل سسٹم دے کسے ماڈل دے طور تے وی وچاریا جا سکدا اے جدوں کوئی تھرموڈائنامک اوپریشن کسے اندرونی کندھ نوں ہٹا دندا اے۔ کسے کافی لمبے ویلے توں بعد, سسٹم, شروعاتی حالت دے بہت نیڑے دی اک سوخم طور تے متاثر حالت تک واپس مڑ آویگا ۔ پوآئنکیئر پنرہوند ٹائم واپسی تک دے بیتے ویلے نوں کہندے ہن۔ ایہہ بہت لمبا ہندا اے, تے کائنات دی عمر توں وی زیادہ لمبا ہون دا امکان ہندی اے, اتے ایہہ تھرموڈائنامک اوپریشن ولوں ہٹائی گئی کندھ دے جیؤمیٹری اتے سنویدنشیلتا نال نتبھر کردا اے۔ پنرہوند تھیورم نوں تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دے خلاف دے روپ وچ واضع طور تے سمجھیا جا سکدا اے۔ ہور واضع طور تے, پھیر وی, ایہہ عام طور تے دو سسٹماں درمیان کسے کندھ دے ہٹاؤن کارن رچے کسے آئسولیٹ کیتے گئے سسٹم اندر تھرموڈائنامک سنتلن دا اک سوخم آمورت (ماڈل) ہندا اے۔ کسے خاص تھرموڈائنامکل سسٹم واسطے, پنرہوند دا سماں انا زیادہ (کائنات دے جیوندور توں بہت بہت زیادہ لمبا) ہندا اے کہ, سارے عملی مقصداں لئی, پنرہوند نوں دیکھیا ہی نہیں جا سکدا ۔ گھٹو-گھٹو ایہہ سوچ دی اچھا کیتی جا سکدی اے کہ پوآئنکیئر پنرہوند لئی اڈیک کیتی جا سکدی اے, اتے پھیر کندھ نوں دوبارہ واپس پایا جا سکدا اے جو تھرموڈائنامک اوپریشن راہیں ہٹا دتی گئی سی۔ پھیر ایہہ صاف ثابت ہو جاندا اے کہ نہ-پلٹناہلیت دِ دکھّ پوآئنکیئر پنرہوند دے غیر-انمانیوگ کتھن کارن ہندی اے جس وچ صرف ایہہ دتا گیا ہندا اے کہ شروعاتی حالت تھرموڈائنامک سنتلن دی اک حالت سی, جویں استھول تھرموڈائنامکس دے معاملے وچ ہندا اے۔ چااے کوئی اسدی اڈیک کر سکدا اے, پھیر وی کسے کول کندھ نوں مڑ-رکھن دے صحیح پل نوں چکن دی ووہارک (پریکٹیکل) سمبھاونا نہیں ہندی ۔ پوآئنکیئر پنرہوند تھیورم لوشمڈٹ پہیلی پرتِ اک حل مہئیا کرواؤندی اے۔ جیکر کوئی آئسولیٹ کیتا گیا سسٹم, اوسطاً پوآئنکیئر ویلے دی بہت ساری ودھ رہی مقدار اتے دیکھیا پرکھیا جاوے تاں سسٹم دا تھرموڈائنامک ورتاؤ سماں پلٹن ماتحت انویریئنٹ (ستھر) ہو سکدا اے۔ thumb|upright|جیمس کلرک میکسویلّ
میکسویلّ دا دانوَ
تاپ اتے آنکڑا فزکس دی فلاسفی وچ, میکسویلّ دا دانوَ, بھوتک سائنسدان جیمز کلرک میکسویلّ ولوں پیدا کیتا سوچ-استعمال اے جس وچ اسنے سجھایا کہ تھرموڈائنامکس دا دوجا قنون خیالی طور تے کویں النگھیا جا سکدا اے۔ سوچ-استعمال وچ, اک دانوَ گیساں دے دو چیمبراں درمیان اک چھوٹے ڈھکن نوں نینترت کردا اے۔ جویں ہی انفرادی گیس انو دروازے کول پہنچدے ہن, دانوَ تیزی نال ڈھکن نوں کھولھ کے بند کر دندا اے تاں جو اوہ دھیمے انو اک چیمبر وچ داخل ہو جان اتے تیز انو دوجے چیمبر وچ لنگھ جان ۔ کیونکہ تیز انو زیادہ گرم ہندے ہن, اسلئی دانوَ دا ورتاؤ اک چیمبر نوں گرم کر دندا اے اتے دوجے نوں ٹھنڈا, جس کارن اینٹروپی گھٹدی اے اتے تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دی النگھنا ہندی اے۔
جینمس کلرک میکسویلّ نے سوچیا کہ کسے کنٹینر نوں دو حصیاں A اتے B وچ ونڈیا جاوے ۔ دوویں حصیاں نوں اکو جاے تاپماناں اتے اکو ہی گیس نال بھریا جاندا اے اتے اک دوجے دے نیڑے رکھیا جاندا اے, جو اک کندھ ولوں وکھرے ہندے ہن۔ دوویں پاسیاں اتے مولیصرفاں دا معائنہ کردا ہویا اک خیالی دانوَ کندھ اندر اک سوخم ٹریپڈور دی راکھی کردا اے۔ جدوں کوئی اوسط توں زیادہ تیز مولصرف A توں نکل کے ٹریپڈور تک پہنچدا اے, تاں دانوَ دروازہ کھولھ دندا اے, اتے مولیصرف A توں B حصے وچ اڈ کے پہنچ جاندا اے۔ B اندر مولیصرف دی اوسطاً سپیڈ ودھ جاوے گی جدونکھ A اندر اوسطاً سپیڈ گھٹ جانی چاہیدی اے۔ کیونکہ اوسطاً مولیکیولر سپیڈ تاپمان نال متعلق ہندی اے, اسلئی A دا تاپمان گھٹ جاندا اے اتے B دا تاپمان ودھ جاندا اے, جو تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون خلاف گل اے۔
اس سوال پرتِ اک جواب 1929 وچ لیو سزلرڈ اتے بعد وچ لیؤن برلوؤئن ولوں دتا گیا سی۔ سزلرڈ نے کیہا کہ کوئی واستوک-زندگی والے میکسویلّ دے دانوَ نوں کسے طرحاں نال مولیکیولر سپیڈ ناپن دی ضرورت پینی چاہیدی اے, اتے جانکاری حاصل کرن دی کریا (کم) توانائی دے خرچ دی قیمت تے ہی ہوویگی ۔
میکسویلّ دا دانوَ A اتے B درمیان کندھ دی پرمیئبلٹی نوں وار وار تبدیل کردا رہندا اے۔ اسلئی ایہہ کسے سوخم پیمانے اتے تھرموڈائنامک اوپریشن کر رہا ہندا اے, جس وچ ایہہ صرف عام تتدور جاں قدرتی استھول (وڈا) تھرموڈائنامک پرکریاواں دا معائنہ ہی نہیں کردا ۔
کوؤٹیشناں
"قنون کہ اینٹوپی ہمیشاں ودھدی جاندی اے, میں سوچدا ہاں, قدرت دے اصولاں درمیان سپریم (اچتم) ستھان اتے لاگوُ ہندا اے۔ جیکر کوئی تہانوں کاے کہ کائنات بابت تہاڈی پیاری تھیوری میکسویلّ دیاں سمیکرناں نال میل نہیں کھاندی- تاں ایہہ میکسویلّ دیاں اکئیشناں لئی بہت بری گل ہوویگی ۔ جیکر معائنہ راہیں اجیہی ورودھتا ثابت ہو جاندی ہے- تاں ٹھیک اے, ایہہ استعمال کدے کدے گول مول چیزاں (گھالیمالے) وی کردے رہندے ہن۔ پر جیکر تہاڈی تھیوری تھرموڈائنامکس دے دوجے قنون دے خلاف ثابت ہو جاندی اے تاں میں تہانوں کوئی امید نہیں دے سکدا؛ اسدے واسطے ہور کجھ نہیں اے سگوں گہرے اپمان وچ مکّ جانا اے۔"
- سر ارتھر سٹینلے ایڈنگٹن, بھوتکی دنیا دی فطرت (د نیچر آف فزیکل ورلڈ) (1927)
"دوجے قنون دیاں انیاں فارمولا ویونتبندیاں موجود رہیاں ہن جنیاں اسدیاں چرچاواں ہندیاں رہیاں ہن۔"
"اس سبلکّ وارتا دا لکھاری کلاؤسیئس اے کہ, "کائنات دی توانائی ستھر اے؛ کائنات دی اینٹروپی اچتم ہون ول نوں جاندی اے۔" جاری تھرموڈائنامکس دے مقصد کائنات نوں سمجھاؤن توں کجھ ارے رک جاندے ہن, پر اس تھیوری اندر اسیں اسانی نال کلاؤسیئس نوں یاد کردے ہوئے کجھ طریقیاں وچ اک واضع کتھن بنا سکدے ہاں, پر اوہ صرف اک عام چیز ول ہی اشارہ کریگا: جو مقررہ اکار دی کوئی آئسولیٹ کیتی ہوئی چیز ہوویگی۔"
- ٹروسڈیلّ, سی۔, منکاسٹر, آر۔ جی۔ (1980)۔ پھنڈامینٹلز آف میکسویلز کائنیٹک تھیوری آف اے سمپل مونوئٹومک گیس, ٹریٹڈ ایز اے برانچ آف ریشنل مکینکس, اکیڈمک پریس, نیو یورک, ISBN 0-12-701350-4, p.17.
باہری لنک
گٹھ:فزکس اندر نظریئے 2 گٹھ:غیر-سنتلن تھرموڈائنامکس گٹھ:تھرمل اتے سٹیٹیکل فزکس دی فلاسفی گٹھ:فزکس
بلیسوڈیکٹائلس ساکالاوا
بارلے جوڑ
Blaesodactylus sakalava
ٹلہ اڈاٹارا
ٹلہ اڈاٹارا 1,718 میٹر (5,636 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
تنولی
تنولی پٹھان ہوندے سی جیڑے پشتون قبیلے کڑلانی دی شاخ نسی۔ اس قبیلے دے لوگ ہزارہ ڈویژن ،پشور تے افغانستان دے کج علاقیاں وچ آباد نیں۔
عام پھل چمگادڑ
عام پھل چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں گٹھ:چمگادڑ
نورستانی لوک
نورستانی اتلے افغانستان  دے نورستان علاقے وچّ رہن والی اک قوم ہے ۔ نورستان دے لوک اپنے سنہرے والاں ، ہری - نیلی اکھاں اتے گورے رنگ لئی جان جاندے ہن ۔ اننیسوی صدی دے انت تکّ نورستانیاں دا دھرم   ہندو دھرم  توں ملدا جلدا اک پرانا ہند - ایرانی دھرم سی اتے نورستان نوں ارد - گرد دے مسلمان علاقےآں دے لوک کافرستان دے نام توں جاندے سن ۔ سینکڑیاں - ہزاراں سالاں تکّ اتھے دے لوک آزاد رہے اتے اتھے تکّ کہ پندرہوی صدی دے  حملہ آور امیر تیمور  نوں وی ہرا دتا ۔ 1890 دے دہاکے وچّ افغانستان دے  امیر عبدالر رحمٰن خان  نے اس علاقے اتے حملیاں دے بعد اس اتے قبضہ کر لیا ۔ اسدے بعد اتھے دے لوکاں نوں مجبوراً مسلمان بناؤنا پیا اتے اس علاقے دا نام وی بدل کر نورستان کر دتا گیا ، جسدا مطلبّ ہے نور ( یعنی روشنی ) دا تھاں ۔     اتھے دے لوکاں دے ریتی - رواج اتے مذہبی مانتاواں  وچّ ہنے وی اوہناں دے اسلام توں پہلے دے دھرم دے نشان ملدے ہن ۔
نورستان نال لگے ہوئے پاکستان  دے اتلے - لہندے  چترال  علاقے دے  کیلاش  نورستانیاں نال ملدے - جلدے ہن ، لیکن اوہ اننیسوی صدی وچّ برطانوی راج دے ماتحت  ہندستان  وچّ آؤندے سن ، اسلئی اوہ عبدالر رحمٰن خان دے حملیاں توں بچے رہے اتے اوہناں وچوں کئی ہنے وی اپنے پوروجاں دے دھرم دے ساتھی ہن ۔ وکھ - وکھ نورستانی اتے کلاش علاقےآں وچّ بولی دا وی انتر ہے ، لیکن ایہہ ساری بولیاں  داردی بولیاں وچّ ہی گنی جاندیاں ہے ۔
==ایہ وی ویکھو =
غرناطا
غرناطہ ہسپانیہ (سپین) دے جنوب چ اک تریخی شہر دا ناں اے ۔ اسدی وجہ شہرت ایتھے مسلماناں دے دور دا محل الحمرا اے ۔ 1492ء تک غرناطہ سپین چ آخری اسلامی ریاست دا مرکز رہیا ہسپانوی احتساب نے 1610ء تک مسلماناں نوں اس علاقے توں بالکل ختم کردتا ۔
غرناطہ دے نال ای سپین دا سب توں اچا پہاڑ ملحسن واقع اے ، جہڑا سپین دے آخری توں پہلے حکمران مولاۓ حسن دے ناں تے اے ۔
غرناطہ اک خوبصورت شہر اے ۔ اسدی خوبصورتی اک جدید ہسپانوی شاعر اقاذہ نے ایداں بیاں کیتی اے ۔۔۔
اے عورت اس نوں کچھ دے ۔۔۔۔۔۔ دنیا چ اس توں وڈی ہور کوئی بدقسمتی نئیں ہوسکدی ۔۔۔۔۔۔ کہ انسان غرناطہ چ ہوئے تے انھا ہوئے۔۔۔۔۔۔
گٹھ:سپین دے شہر گٹھ:یورپی شہر گٹھ:یورپ دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے گٹھ:یورپ دے آباد تھاں گٹھ:سپین دے آباد تھاں
گٹھ:تریخ گٹھ:یورپ دی تریخ گٹھ:سپین گٹھ:ہسپانیہ
شہرستان داراب
ایشیاء دے دیس ایران دے صوبے ہور اگے شہرستان ناں دی انتظامی اکائی چ ونڈے ہوے نیں ، شہرستان تقریبا اک پاکستان دے اک ضلع دے برابر دی انتظامی اکائی اے تے انگلستان دی اس دے برابر اکائی کاؤنٹی اے ۔ ایران دے صوبےآں دے کل شہرستان 336 نیں ۔ شہرستان دارابایران دے صوبہ فارس دا شہرستان (ضلع) اے اسدا انتظامی مرکز داراب شہر اے۔
تنجا
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ تنجا شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے بویاکا ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:کولمبیا دے شہر گٹھ:کولمبیا دے آباد تھاں گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ گٹھ:امریکین دے شہر گٹھ:شہر گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
سیریلک لپی
سرلک لپی چڑھدے یورپ اتے وسطی ایشیا دے علاقے دی کئی بولیاں نوں لکھن وچّ ورتی جاندی ہے۔ اسنوں ازبوکا وی کہندے ہن، جو اس لپی دی حروف تہجی دے شرواتی دو اکھراں دے پرانے نانواں نوں ملاکے بنایا گیا ہے، جویں کہ یونانی لپی دے دو شرواتی اکھراں-الفااں اتے بیٹا- نوں ملاکے الفابیٹ (Alphabet) یعنی ورنمالا بندا ہے۔ اس لپی دے ورناں توں جہناں بولیاں نوں لکھیا جاندا ہے اس وچّ روسی بولی پرمکھ ہے۔ سویت یونین دی سابق ریاست تاجکستان وچّ فارسی دا مقامی روپ (یعنی تاجک بولی) وی اس لپی وچّ لکھی جاندی ہے۔
سریلک دے مکھ اکھر
سریلک اکھراں دے دو روپ ہندے ہن-سدھے اتے آئٹیلک۔ ایہہ دوناں اتے متعلقہ دھونیاں(آوازاں) ہیٹھاں دتی گئیاں ہن۔ دھیان رہے کہ کجھ بولیاں وچّ اس دے علاوا کجھ ہور اکھر وی سریلک وچّ جوڑے جاندے ہن۔
حوالے
گٹھ:بولیاں گٹھ:بولی گٹھ:دنیا دیاں بولیاں گٹھ:لسانیات گٹھ:زباناں گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس گٹھ:یورپ دیاں بولیاں گٹھ:یورپی بولیاں گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 گٹھ:لپی گٹھ:لپیاں
افشاری سلطنت
خاندان افشار (Afsharid dynasty) اک ترک النسل مقامی ایرانی شاہی خاندان سی۔ خاندان دی بنیاد نادر شاہ جو عظیم عسکری صلاحیتاں دا مالک سی نے رکھی۔ نادر شاہ صفوی سلطنت دے آخری رکن نوں معزول کر کے خود نوں بطور شاہ ایران  اعلان دتا۔ ساسانی سلطنت دے بعد ایران نادر شاہ دے دور حکومت وچ اپنے عروج نوں پہنچیا۔ اس دی سلطنت وچ عصر حاضر دا ایران، آرمینیا، جارجیا، آذربائیجان، شمالی قفقاز، داغستان، کباردینو بلکاریہ تے چیچنیا، افغانستان، بحرین، ترکمانستان، ازبکستان، پاکستان، عراق، ترکی، شمالی ہند، عمان دے بعض حصے شامل سن۔
بیرونی جوڑ
گٹھ:خاندان افشار گٹھ:1736 دیاں تاسیساں گٹھ:1736ء وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے گٹھ:1802ء دیاں ایشیا وچ تحلیلات گٹھ:1802ء دیاں تحلیلات گٹھ:افغانستان وچ اٹھارویں صدی گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی گٹھ:ایرانی شاہی خاندان گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں گٹھ:ترک شاہی خاندان گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان گٹھ:یورپ دی سابقہ بادشاہتاں گٹھ:قفقاز دی تریخ گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی گٹھ:ایشیا وچ 1736ء دیاں تاسیساں گٹھ: داغستان دی تریخ گٹھ: عراق دی تریخ گٹھ:ایران دی تریخ
بورک ایسڈ
بورک تیزاب اک کیمیائی مرکب اے جیدا صیغہ H3BO3 اے۔
گٹھ:کیمسٹری گٹھ:کیمیا
عمر بن خطاب
ابو حفص عمر بن خطاب عدوی قرشی ملقب بہ فاروق  (پیدائش: 586ء تو‏ں 590ء دے درمیان مکہ وچ - وفات: 6 نومبر، 644ء مدینہ وچ ) ابو بکر صدیق دے بعد مسلماناں دے دوسرے خلیفہ راشد، محمد  دے خسر تے اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی اہ‏م ترین شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔ عمر بن خطاب عشرہ مبشرہ وچو‏ں نيں، انہاں دا شمار علما و زاہدین صحابہ وچ ہُندا سی۔ ابو بکر صدیق د‏‏ی وفات دے بعد 23 اگست سنہ 634ء مطابق 22 جمادی الثانی سنہ 13ھ نو‏‏ں مسند خلافت سنبھالی۔ عمر بن خطاب اک باعظمت، انصاف پسند تے عادل حکمران مشہور نيں، انہاں د‏‏ی عدالت وچ مسلم و غیر مسلم دوناں نو‏ں یکساں انصاف ملیا کردا سی، عمر بن خطاب دا ایہ عدل و انصاف انتہائی مشہور ہويا تے انہاں دے لقب فاروق د‏‏ی ہور وجوہ تسمیہ وچ اک وجہ ایہ وی بنی۔
عمر (عربی: عمر بن الخطّاب)(581-644) عرب مسلماناں دے دوجے خلیفہ سن۔ عمر دا جوڑ مکہ، عرب دے اک قبیلے قریش دے اک ٹبر بنو عدی نال سی۔ اوہ پیفمبر اسلام محمد دے اک ساتھی سن۔اوہ 634 توں لے کہ 644 تک خلیفہ رۓ۔ اودے دے ویلے چ عرباں نے پوری ساسانی سلطنت تے دو تہائی رومی سلطنت تے مل مار لیا سی۔
عمر بن خطاب  ہجری تقویم دے بانی نيں، انہاں دے دور خلافت وچ عراق، مصر، لیبیا، سرزمین شام، ایران، خراسان، مشرقی اناطولیہ، جنوبی آرمینیا تے سجستان فتح ہوئے ک‏ے مملکت اسلامی وچ شامل ہوئے تے اس دا رقبہ بائیس لکھ اکاون ہزار تے تیس (22,51,030) مربع میل اُتے پھیل گیا۔ عمر بن خطاب ہی دے دور خلافت وچ پہلی مرتبہ یروشلم فتح ہويا، اس طرح ساسانی سلطنت دا مکمل رقبہ تے بازنطینی سلطنت دا تقریباً تہائی حصہ اسلامی سلطنت دے زیر نگین آ گیا۔ عمر بن خطاب نے جس مہارت، شجاعت تے عسکری صلاحیت تو‏ں ساسانی سلطنت د‏‏ی مکمل شہنشاہیت نو‏‏ں دو سال تو‏ں وی کم عرصہ وچ زیر ک‏ر ليا، ہور اپنی سلطنت و حدود سلطنت دا انتظام، رعایا د‏‏ی جملہ ضروریات د‏‏ی نگہداشت تے ہور امور سلطنت نو‏‏ں جس خوش اسلوبی تے مہارت و ذمہ داری دے نال نبھایا اوہ انہاں د‏‏ی عبقریت د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔
ناں تے ونسب
عمر بن خطاب بن نفیل بن عبد العزّٰی بن ریاح بن عبد اللہ بن قرط بن زراح بن عدی بن کعب بن لوّیٰ بن فہربن مالک۔ جدو‏ں کہ والدہ دا ناں خنتمہ سی جو عرب دے مشہور سردار ہشام بن مغیرہ د‏‏ی بیٹی سن
آپ دا لقب فاروق، کنیت ابو حفص، لقب و کنیت دونے محمد دے عطا کردہ نيں۔ آپ دا نسب نويں پشت وچ رسول اکرم  تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ آپ  د‏‏ی نويں پشت وچ کعب دے دو بیٹے نيں مرہ تے عدی۔ رسول اللہ  مرہ د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں، جدو‏ں کہ عمر عدی د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔
جم پل
عمر قبیلہ قریش دے اک ٹبر بنو عدی چ 581 چ جمے۔ ایس ٹبر دا کم وکھرے قبیلیاں دے وشکار صلح کروانا سی۔ اوہدے پیو دا ناں خطاب ابن نفیل تے ماں دا ناں فاطمہ بنت ہشام سی جیہڑی قبیلہ مخزوم نال جوڑ رکھدی سی۔ پیسے ٹکے دے سعاب نال اے وشکارلے ناپ دا ٹبر سی۔ اپنی جوانی چ عمر نے مکہ دے دوالے اپنے پیو دے اونٹھ چراۓ۔ خطاب ابن نفیل اپنے قبیلے چ اپنی سیانف توں منیا جاندا سی۔ اوس ویلے لوک پڑھنا لکھنا کعٹ ای جاندے سن پر عمر نے اپنی پہلی عمرے اے پڑھنا لکھنا سکھ لیا۔ قبیلہ قریش دے رواج باجوں اونی کشتی کرنا تے تلوار چلانا وی سکھ لیا۔ اوہ تقریر کرن دا ول جاندا سی تے اودی ذہانت نوں ویکھدیاں ہویاں اونوں اودے پیو دے مرن تے اودا کم یعنی قبیلیاں دے وشکار صلح کران دے کم تے لا دتا گیا۔ جیون دی گڈی نوں ٹورن لئی اوہ کاروبار کرن لگ تے ایس کم لئی او رومی سلطنت تے ساسانی سلطنت وی گیا۔
مسلمان ہونا
آپ مکہ وچ پید ا ہوئے تے انہاں چند لوکاں وچو‏ں سن جو لکھ پڑھ سکدے سن ۔ علم انساب، سپہ گری، پہلوانی تے مقرری وچ آپ طاق سن ۔
جب حضور اکرم نے لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دتی تاں عمر نے آپ  د‏‏ی سخت مخالفت کيتی۔ آپ  د‏‏ی دعا تو‏ں عمر نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ اس لئی آپ نو‏‏ں مراد رسول وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ہجرت
ہجرت دے موقعے اُتے کفار مکہ دے شر تو‏ں بچنے دے لئی سب نے خاموشی تو‏ں ہجرت د‏‏ی مگر آپ د‏‏ی غیرت ایمانی نے چھپ کر ہجرت کرنا گوارا نئيں کيتا۔ آپ نے تلوار ہتھ وچ لی کعبہ دا طواف کيتا تے کفار دے مجمع نو‏‏ں مخاطب ک‏ر ک‏ے کہیا " تسيں وچو‏ں جے کوئی شخص ایہ چاہندا ہوئے کہ اس د‏ی بیوی بیوہ ہوئے جائے اس دے بچے يتيم ہوجاواں تاں اوہ مکہ تو‏ں باہر آک‏ے میرا راستہ روک کر دیکھ لے" مگر کسی کافر د‏‏ی ہمت نہ پئی کہ آپ دا راستہ روک سکدا۔ مواخات مدینہ وچ قبیلہ بنو سالم دے سردار عتبان بن مالک کوآپ دا بھائی قراردتا گیا۔
622 ج مدینہ چ جینوں اوس ویلے یسرب کیا جاندا سی اوتھے اسلام نوں پسند کرن والیاں دی گنتی ودن لگ کئی تے ایس گل توں محمد نے مسلماناں نوں اے گل اکھے جے اوہ مدینہ ٹر جان۔ مسلمان لک چھپ کے رات ویلے مدینے ول ٹردے جارے سن۔ پر عمر نے ساریاں نوں دس کے تے دن دہاڑے مدینہ ول گیا اے کہ کے جنوں اپنے جواکاں نوں یتیمی تے سوانی نوں رنڈی بنانا اے اوہ مینوں روک لۓ۔
مدینہ چ جیون
مدینہ ج اسلام د گڑھ بنن نال اسلام تیزی نال مدینے تے دوالے دیاں تھاواں چ پھیلن لگ گیا۔ محمد نے مدینہ آ کے معاجراں تے مدینے دے واسیاں دے وشکار پعا‏ئی چارا بنا دتا۔ عمر نوں محمد ابن مسلمہ دا پعرا بنایا۔ عمر قریش نال ہون والیاں لڑائیاں وی لڑیا۔ 625 چ عمر دی تعی حفصا دا ویاہ محمد نال ہوجاندا اے۔ ایس توں ایس گل دا پتہ لگدا اے جے عمر محمد لئی کتنا ضروری سی۔ صلح حدیبیہ چ عمر اوس صلع دے کاغذ تے دسخط کرن والیاں چوں سی۔ 628 چ خیبر دی لڑائی چ محمد نال سی۔ تبوک دی لڑائی لئی چندے چ عمر نے اپنی ادی ج‏یداد دیدتی۔ 631 چ محمد دے انت دے حج چ عمر وی محمد دے نال حج کرن گیاسی۔
ابوبکر خلیفہ
8 جون 632 نوں محمد دا مرنا عمر لئی اک وڈا دکھ سی۔ تے ایس دس نوں اوناں دا دل نین سی من ریا۔ ایس اوکھے ویلے چ ابوبکر نے قرآن دے اے شبد پڑھے " محمد تے اک سنیعہ دین والا سی۔ ایس توں پہلے وی سنیعہ دین والے مر چکے نیں۔ تے اگر اوہ مر جاندا اے یا اونوں مار دتا جاندا اے تے کی تسی اپنے دین توں پھر جاؤگے ؟"۔ ایناں بولاں نے عمر نوں کج سکون دتا تے اونے ایس سچ نوں من لیا۔
عمر دی سیاسی سیانف محمد دے مرن تے اگے آئی جدوں ہلے محمد نوں دبیا وی نیں سی گیا تے مدینہ دے انصار نیں اک بیٹھک چ اگلے سردار دی چنوتی لئی مدینہ دے پرانے واسیاں دا اک کٹھ کیتا۔ ایس دی دس معاجر مسلمانان نوں ہوئی تے ابوعبیدہ، ابوبکر تے عمر اوس بیٹھک چ گۓ۔ عمر نے ذرا وی کابرے بنا بیٹہک چ اے گل آکھی جے خلیفہ معاجراں چوں ہونا چائی‏دا اے۔ اے گل بات لمی چلی۔ عمر نے ذہانت نال لوکاں نوں ابوبکر دے خلیفہ بنن تے منا لیا۔ خلافت دا اینج ٹورنا عمر دے کج رہن والے کماں چوں اک اے۔ قبائلی عرباں نوں کسے اک تھاں تے اک خلیفہ تھلے کٹہا کرلینا کوئی اسان کم نیں۔
ابوبکر دی خلافت ویلے عمر اوہدا مشیر ریا۔ عمر نے خالد بن ولید نال رل کے محمد دے مرن تے عرباں دیاں بغاوتاں دا مکو ٹھپ دتا تے اوناں نوں اک قوم تے اک دیس ول ٹورن دے سب توں اوکھے کم دے راہ تے پایا۔ اگر اوہ اے کم ناں کردا تے محمد دے مرن تے عرب قبیلیاں نے وکھو وکھ ہوکے نکھڑ جانا سی تے اج تریخ وی اوناں نوں پعل چکی ہونا سی۔
یمامہ دی لڑائی چ 300 دے نیڑے حافظاں دے مرن تے عمر نے اے گل کیتی جے قرآن نوں لخ لیا جانا چائیدا اے۔ 634 چ ابوبکر نے اپنے مرن توں تھوڑا چر پہلے عمر نوں اپنے مگروں خلیفہ بنن دی مسلماناں نوں صلاح دتی۔ عمر ہمت، سیاسی سیانف، سوج بوج تے دوجے لوکاں دا خیال رکھن والا اک منیا پرمنیا سیستدان سی۔
عمر دی خلافت
22 اگست 634 نوں ابوبکر دے مرن والے دن عمر نوں خلیفہ بنا لیا گیا۔ عمر نے خلیفہ بنن تے غریب ماتڑاں دا حیون چنگا کرن تے اپنی سیاست دی نیو رکھی تے ایس کم چ او کامیاب وی ریا۔ عرب لڑائیاں چ بندی بناۓ گۓ عرباں نوں اونے چھڈ دتا۔ اپنی سرکار چ اپنے دیس نوں اونے صوبیاں چ ونڈ دتا۔ صوبیدار اوہ آپ ای لاندا سی۔ صوبے نوں فیر ضلعیاں چ ونڈیا۔ 100 دے نیڑےضلعے اودے صوبیاں ج سن۔ ہر صوبے چ گورنر تھلے اے کامے سن:
ہر گورنر نوں لکھ کے عہدے تے لایا جاندا سی تے اودے نال اوناں نوں ہدیتاں وی لکھ کے دتیاں جاندیاں سن تے گورنر لئی اے لازم سی جے اوہ مسیت چ کھلو کے گورنر نوں دتیاں گیا ہدیتاں نوں لوکاں اگے پڑھ کے سناۓ۔
عمر دیاں ہدیتاں اے ہوندیاں سن:{| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;"
"اے گل یاد رکھنا جے میں تواںوں لوکاں تے کماںڈر یا ظالم بنا کے نیں کل ریا بلکہ لیڈر بنا کے جے لوک تھواڈے پچھے ٹرن۔ مسلماناں نوں اوناں دے حق دیو تے اوناں نوں ناں مارنا جے اوک کتے پعیڑے حال چ ناں ہو جان۔ ناں ای اوناں دی ایویں ای تعریف کریں جے اوہ کسے گمان چ پے جان۔ لوکاں لئی اپنے بوۓ بند ناں کر لیناں کتے اے نان ہوۓ جے تکڑے لوک اوناں نوں مکا دین۔ ناں اے اینج کرنا جے تسی ایناں توں وڈے او۔"
عمر نے اپنے افسراں تے گورنراں نوں سدیاں رکھن لئی سخت قنون بناۓ تے اوناں تے اک جوکس اکھ رکھی۔ گورنراں ل‏ی لازم سی جے ہر ورے حج تے مکہ آن تے لوکاں نوں اگر مسلے نیں تے اوہ عمر سامنے پیش ہون۔ صوبیاں دے گورنراں لئی اونے چنگی تنخواہ رکھی جے اوہ ہیراپھیری ناں کرن۔ عمر دے ویلے دیس ایناں صوبیاں چ ونڈیا ہویا سی:
1۔ عرب نوں دو صوبیاں مکہ تے مدینہ ج ونڈیا ہویا سی۔ 2۔ عراق دو صوبیاں بصرہ تے کوفہ چ ونڈیا ہویا سی۔ 3۔ عراق دے اتلے پاسے جزیرہ ناں دا وی ک صوبہ سی۔ 4۔ شام اک صوبہ سی۔ 5۔ فلسطین نوں دو صوبیاں ج ونڈیا ہویا سی۔ 6۔ مصر دو صوبیاں ج ونڈیا ہویا سی۔ 7۔ ایران تن صوبیاں خراسان، فارس تے آزربائیجان چ ونڈیا ہویا سی۔
اصلاع
عمر نوں انسانی تريخ دے کج منے پرمنے سرداراں چ ویھکیا جاندا اے۔ اودے تھلے ریاست چھیتی نال پھیل رئی سی تے عمر اک بعوت وڈی سلطنت دے سیاسی پربندھ دا تانابانا بڑا ودیا بن ریا سی۔ اودے ویلے چ فوجی چھاونیاں کوفہ تے بصرہ بنایاں گیاں۔ 638 چ اونے مسجد الحرام تے مسجد نبوی چ وادے کیتے۔ نجران تے خیبر دے سعائیاں تے یہودیاں نوں اونے عراق تے شام چ وسایا۔فوج نوں اک ادارہ بنایا تے اونے اسلامی قنوناں نوں ترتیب دتی۔ 641 چ اونے بیت المال دی نیو رکھی تے مسلماناں دی سلانہ ہتھ ونڈائی دا ادارہ بنایا۔ اک ورے مگروں اونے ماتڑ دے تھڑے تے بڈے ٹھیرے مسلماںاں دی ہتھ ونڈائی کم وی ٹوریا۔ 639 چ جدون کہ ہجرت نوں ہویاں 17 ورے ہو چکے سن اونے اسلامی ہجری کیلنڈر نوں ٹوریا اسلامی کیلنڈر محمد دے ہجرت ویلے تون ٹریا۔
روم نال لڑائیاں
634 عرباں نیں چڑھدی رومن سلطنت تے ہلہ بولیا۔ اجنادین دی لڑائی مگروں ستمبر 634 چ دمشق اوناں دے ہتھ لگیا تے۔ ایمیسا دا کیرا دے مگروں ایدے تے وی مل مار لیا گیا۔ یرموک دی لڑائی 636 چ ہوئی۔ 637 چ یروشلم تے مسلماناں نے مل مار لیا۔ اے شرط سی جے عمر آپ آ کے یروشلم دیا کنجیاں لین۔
غزوات نبوی وچ شرکت
عمر مندرجہ ذیل غزوات و واقعات وچ شریک رہ‏‏ے۔
واقعات
وہ اک حاکم سن ۔ اوہ اک مرتبہ اوہ مسجد وچ منبر رسول اُتے کھڑے خطبہ دے رہے سن کہ اک غریب شخص کھڑا ہوئے گیا تے کہیا کہ اے عمر اسيں تیرا خطبہ اس وقت تک نئيں سناں گے جدو‏ں تک ایہ نہ دسو گے کہ ایہ جو تسيں نے کپڑ‏ا پہنا ہويا اے اوہ بیت المال تو‏ں لوکاں وچ تقسیم ہونے والے اس حصے تو‏ں زیادہ اے جو دوسرےآں نو‏‏ں ملیا سی۔ تاں عمر فاروق رضی اللّٰہ تعالٰی عنہ نے کہیا کہ مجمع وچ میرا بیٹا عبد اللّٰہ موجود اے، عبداللّٰہ ابن عمر کھڑے ہوئے گئے۔ عمر فاروق رضی اللّٰہ تعالٰی عنہ نے کہیا کہ بیٹا دسو کہ تیرا باپ ایہ کپڑ‏ا کتھے تو‏ں لیایا اے ورنہ قسم اے اس ذات د‏‏ی جس دے قبضہ وچ میری جان اے وچ قیامت تک اس منبر اُتے نئيں چڑھاں گا۔ عبداللّٰہ نے دسیا کہ بابا نو‏‏ں جو کپڑ‏ا ملیا سی اوہ بہت ہی کم سی اس تو‏ں انہاں دا پورا کپڑ‏ا نئيں بن سکدا سی۔ تے انہاں دے پاس جو پہننے دے لباس سی اوہ بہت خستہ حال ہوئے چکيا سی۔ اس لئی ميں نے اپنا کپڑ‏ا اپنے والد نو‏‏ں دے دتا۔
ابن سعد فرماندے نيں کہ اسيں لوک اک دن امیر المؤمنین دے دروازے اُتے بیٹھے ہوئے سن کہ اک کنيز گزری۔ بعض کہنے لگے ایہ باندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ آ پ ( عمر) نے فرمایا کہ امیر المؤمنین نو‏‏ں کيتا حق اے اوہ خدا دے مال وچو‏ں باندی رکھے۔ میرے لئی صرف دو جوڑے کپڑ‏ے اک گرمی دا تے دوسرا جاڑے دا تے اوسط درجے دا کھانا بیت المال تو‏ں لینا جائز ا‏‏ے۔ باقی میری اوہی حیثیت اے جو اک عام مسلما‏ن د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں آپ کسی بزرگ نو‏‏ں عامل بنا ک‏ے گھلدے سن تاں ایہ شرائط سنیا دیندے سن :
عادات
عمر علی تو‏ں وی ہور صحابہ د‏‏ی طرح مشورہ کردے چنانچہ صحیح بخاری د‏‏ی روایت دے مطابق عمر د‏‏ی شہادت دے بعد جدو‏ں علی آئے تاں فرمایا وچ اس دے نامہ اعمال دے نال اللہ تو‏ں ملاں۔
حدیث وچ ذکر
ان 10 صحابہ کرام م اجمعین دا ذکر عبدالرحمن بن عوف رضي اللہ تعالٰی عنہ د‏‏ی روایت کردہ حدیث وچ اے کہ:
عبدالرحمن بن عوف رضي اللہ تعالٰی عنہ بیان کردے ہيں کہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا :
ابوبکر رضی اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، عمر رضی اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، عثمان رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی ہيں، علی رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، طلحہ رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، زبیر رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، عبدالرحمن رضی اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، سعد رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی ہيں، سعید رضی اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں، ابوعبیدہ رضي اللہ تعالٰی عنہ جندی نيں۔
شہادت
اک غلام ابو لولو فیروز نے آپ نو‏‏ں فجر د‏‏ی نماز وچ مسجد نبوی وچ خنجر تو‏ں حملہ کيتا تے تن جگہ وار کیتے۔ آپ انہاں زخماں تو‏ں جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے تے دنیائے فانی تو‏ں کوچ کر گئے۔ آپ دے بعد اتفاق رائے تو‏ں عثمان نو‏‏ں امیر المومنین منتخب کيتا گیا۔
کتابیات
الطريق إلى دمشق (الطبعة الثالثة سنة 1985)۔ أحمد عادل كمال۔ دار النفائس۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:584 دے جم گٹھ:644 دیاں موتاں گٹھ:اصحاب بدر گٹھ:اصحاب بیعت الرضوان گٹھ:اصحاب خیبر گٹھ:خلفائے راشدین گٹھ:ستويں صدی دے خلیفہ گٹھ:ستويں صدی دے مقتول حکمران گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار گٹھ:مقتول خلیفہ گٹھ:نو مسلمین گٹھ:وزراء رسول
چک 399 گ ب
چک 399 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
ہلمایرا پھل چمگادڑ
ہلمایرا پھل چمگادڑ وڈیاں چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔
بلیسوڈیکٹائلس یارکنڈنسس
بلیسوڈیکٹائلس یارکنڈنسس گکو ٹبر دے ٹبر دا اک گکو اے۔
ٹلہ ازوما-کفوجی
ٹلہ ازوما-کفوجی 1,705 میٹر (5,594 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ڈیوس کاؤنٹی، آئیووا
ڈیوس امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
داران
داران ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان فریدن دا انتظامی مرکز اے ۔
ٹلہ آئڈ
ٹلہ آئڈ 2,105 میٹر (6,906 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ہندی بیلٹ
thumb|320px|States and union territories of India by the most commonly spoken first language.
اردو بیلٹ، ہندی بیلٹ یا ہندی پٹی، اک لسانی خطہ اے جس وچ شمالی ، وسطی ، مشرقی تے مغربی بھارت دے کچھ حصے شامل نيں جتھ‏ے ہندی (تے اس دے تحت مختلف زباناں / بولیاں) وڈے پیمانے اُتے بولیاں جاندیاں نيں۔   ہندی بیلٹ کدی کدی نو بھارتی ریاستاں د‏‏ی طرف وی اشارہ کیتا جاندا اے جنہاں د‏‏ی سرکاری بولی ہندی اے تے انہاں وچ ہندی بولنے والی اکثریت اے ، یعنی بہار ، چھتیس گڑھ ، ہریانہ ، ہماچل پردیش ، جھارکھنڈ ، مدھیہ پردیش ، راجستھان ، اتراکھنڈ ، اتر پردیش تے قومی دار الحکومت علاقہ دہلی دے نيں۔
اسنو‏ں کچھ مسلم مصنفین نے اردو-ہندی بیلٹ وی کہیا ا‏‏ے۔ جو کے سچ ا‏‏ے۔ کیونکے لفظِ ہندی اُردو زبان دے پُرانے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
ہندی بلحاظ لہجہ
ہندی ہند آریائی زباناں د‏‏ی اک شاخ اے تے اس دا لہجہ بالعموم شمالی ہند دے ہندی بیلٹ وچ زیر استعمال ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ ہندی نو‏‏ں نسلی طور اُتے نہ دیکھدے ہوئے اک بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جانا چاہیے۔
ہندی بولی یا لہجہ اوہی اے جسنو‏ں مردم شماری وچ عوام وچ ہندی نوں ہی اپنی مادری بولی دے طور اُتے درج کرواندی اے جو تقریباً کل آبادی دا 40 فیصد ا‏‏ے۔
میتھلی زبان نو‏‏ں وکھ شناخت ملنے تو‏ں پہلے تو‏ں ہندی دا اک لہجہ منیا جاندا سی ۔ ہن وی ایسی کئی زباناں نيں جو اپنی مستقل شناخت نو‏‏ں ترس رہی نيں۔ان زباناں نو‏‏ں جے وڈے پیمانے اُتے دیکھیا جائے تاں انہاں وچ مرکزی ہندوستانی زباناں، مرکزی ہندوستانی زباناں، ہند آریائی زباناں تے شمالی ہند آریائی زباناں شامل نيں۔ ایداں ہی میتھلی زبان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بہار د‏‏ی زباناں، راجستھانی زبان د‏‏ی تمام شاخاں تے شمالی ہند آریائی زباناں وی اپنے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے تے اپنی وکھ شناخت پانے دے لئی کوشاں نيں۔
اک علاقہ جس دے مغرب وچ پنجابی زبان تے سندھی زبان نيں، جنوب وچ گجرا‏تی زبان، مراٹھی زبان تے اڑیہ زبان نيں، مشرق وچ میتھلی تے بنگالی زبان تے شمال وچ نیپالی زبان، کشمیری زبان تے تبتی زباناں نيں ہندی یا اردو بیلٹ دا علاقہ کہلاندا ا‏‏ے۔ اس بیلٹ دا علاقہ وچ بولی دا اختلاف لہجاں تو‏ں ودھ ک‏ے مختلف زباناں وچ تبدیل ہو چکيا ا‏‏ے۔
جے بولی د‏‏ی پیمائش دا دائرہ کچھ چھوٹا کیتا جائے تاں ہندی نو‏‏ں مرکزی ہندوستانی زباناں دا حصہ کہہ سکدے نيں۔ انہاں زباناں نو‏‏ں مغربی ہندی تے مشرقی ہندی وچ تقسیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جے ہندی نو‏‏ں بالخصوص ہندی بولی دے معنی وچ لیا جائے تاں اس تو‏ں مراد موجودہ دور د‏‏ی ہندی بولی ہوئے گی جسنو‏ں دیو ناگری رسم الخط وچ لکھیا جاندا اے تے اسی د‏‏ی دوسری شکل اردو بولی اے جسنو‏ں فارسی رسم الخط وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے زباناں 17واں صدی وچ دہلی وچ کھڑی بولی د‏‏ی شکل وچ موجود سن تے ترقی کردے کردے دو وکھ وکھ زباناں بن گئياں۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں گٹھ:اردو گٹھ:بھارت وچ اردو گٹھ:ہندی د‏‏یں بولیاں گٹھ:ہندی گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ گٹھ:بھارت د‏‏ی لسانیاتی تریخ گٹھ:بولیاں
دهستان ییلاق (فریدن)
ایہ ایران دے صوبہ اصفہان دے ضلعے شہرستان فریدن دا اک دہستان ( سب تحصیل جاں یونین کونسل جاں دیہی ضلع) اے ۔ (دہستان فارسی چ سب تحصیل جاں دیہی ضلعے نوں کہندے نیں) ۔
تھاں ٹکانہ
ایہ دہستان   شہرستان فریدن ، صوبہ اصفہان چ اے ۔
ٹلہ ھیوچی
ٹلہ ھیوچی 2,462 میٹر (8,077 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
بہارستان شاہی
بہارستان شاہی قرون وسطی دے کشمیر دا اتہاس اے۔ فارسی کھرڑے نوں اک گم نام لکھاری نے لکھیا سی، شاید 1614 وچ۔
کاشیناتھ پنڈت (پنجاب یونیورسٹی، تہران یونیورسٹی)  کشمیر یونیورسٹی دے مرکزی ایشیائی سٹڈیز دے مرکز وچ سابقہ ڈائریکٹر نے اس کم دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا۔
باہری جوڑ
گٹھ:کشمیر گٹھ:کشمیر دی تریخ
2017ء دا اناؤ جنسی زیادتی دا واقعہ
thumb|[[اتر پردیش، بھارت دا نقشہ جس وچ اناؤ ضلع د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ مذموم آبرو ریزی دا ایہ واقعہ ايس‏ے ضلع وچ انجام پایا سی۔]] اُنَّاؤ اجتماعی آبرو ریزی معاملہ یا اناؤ جنسی زیادتی دا معاملہ 2018ء دے اک سنگین اجتماعی آبرو ریزی دے معاملے دا ناں اے جس وچ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش د‏‏ی اک لڑکی مبینہ طور اُتے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نال تعلق رکھنے والے اک ایم ایل اے تے اس دے بھائی د‏‏ی جنسی ہوس دا شکار ہوئی۔ گوکہ ایہ معاملہ 2017ء دا اے اُتے ایہ 2018ء وچ اس لئی زور پھڑنے لگیا کیو‏ں کہ مظلومہ نے ايس‏ے سال ملزم ایم ایل اے د‏‏ی شناخت کُلدیب سنگھ سینگر تے انہاں دے بھائی اتُل سنگھ سینگر د‏‏ی ملزمین دے طور اُتے شناخت کیتی۔
مظلومہ دا خاندان تے کُلدیب سنگھ سینگر اک طویل عرصے تو‏ں اناؤ وچ دوستانہ تعلقات رکھدے سن ۔ کلدیب پہلے کانگریس وچ سن ۔ فیر اوہ وقت تے حالات دے حساب تو‏ں سیاسی وابستگی بدلدے گئے تے بالآخر سر عام الزام تراشی دے وقت بی جے پی وچ رہ‏‏ے۔ مظلومہ نے 2017ء د‏‏ی ایف آئی آر وچ کچھ ہور افراد اُتے انگلی اٹھائی سی، جس دے متعلق اس نے بعد وچ دسیا کہ پولیس دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایسا کر رہ‏ی سی۔ احتجاج جدو‏ں زور پھڑنے لگا، تب 5 اپریل نو‏‏ں مظلومہ دے باپ نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ اس دے بعد مظلومہ نے انصاف دے لئی اترپردیش دے وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ د‏‏ی قیام گاہ دے سامنے خود سوزی د‏‏ی کوشش کيتی۔ مبینہ طور اُتے ایم ایل اے دے بھائی تے انہاں دے حامی جیل وچ قید بُڈھے شخص نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں پیٹ ڈالدے نيں۔ بعد وچ انہاں زخماں د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے باپ دم توڑ دیندا ا‏‏ے۔ ایداں دے وقت وچ میڈیا تے سماجی کارکن ایہ امید ک‏ر رہ‏ے سن کہ وزیر اعلیٰ اگے آئیاں گے تے گلدیپ سنگھ نو‏‏ں گرفتار کرن گے۔ مگر 12 اپریل تک اترپردیش پولیس کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں لاندی ا‏‏ے۔ اوہ ملزم دا ناں ایف آئی آر وچ تاں لاندی اے، مگر تمام شواہد نو‏‏ں کم زور قرار دیندی ا‏‏ے۔ ایہ مقدمہ حالے تک زیر تحقیق اے تے اس د‏ی تحقیق بھارت دا مرکزی تحقیقا‏تی ادارہ سی بی آئی کر رہیا ا‏‏ے۔
حراست تے گرفتاری
12 اپریل د‏‏ی رات تو‏ں سی بی آئی تے اس دے ایما اُتے اترپردیش د‏‏ی پولیس کلدیپ سنگھ د‏‏ی تلاش تے تعاقب وچ رہی۔ ایہ سلسلہ صبح تک جاری رہیا جدو‏ں بالآخر 13 اپریل نو‏‏ں ساڈھے چار بجے صبح اسنو‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ الہ آباد ہائی کورٹ د‏‏ی اک پھٹکار دے بعد کہ سنگھ نو‏‏ں معاملے د‏‏ی سنگینی دے پیش نظر گرفتار کرنا چاہیے، ایہ تحویل گرفتاری وچ بدل دتی گئی۔ اُتے ملزم دا دعوٰی ایہی رہیا کہ اس نے خود نو‏‏ں قانون دے حوالے کيتا۔
کلدیپ سنگھ دا کردار
اے بی پی نیوز اُتے نشر کردہ اک تحقیقی رپورٹ دے مطابق اناؤ ضلع دا ماکھی پنڈ کلدیپ سنگھ د‏‏ی دہشت تو‏ں کانپتا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اوہ جو چاہے ک‏ر سکدے سن ۔ اوہ بلا وجہ کسی نو‏‏ں وی سو جوندے مار سکدے سن تے اس اُتے کوئی کارروائی نئيں کردا۔ پولیس تے ضلع انتظامیہ پوری طرح سنگھ دے نال سی۔ ايس‏ے لئی میڈیا وچ معاملے دے چھا جانے دے بعد وی کارروائی خدا خدا ک‏ر ک‏ے کيتی گئی۔ اے بی پی نیوز نو‏‏ں کیمرے اُتے کوئی وی فرد جان دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ وی کہنے تو‏ں انکار کر رہیا سی۔ اُتے تصویر نئيں دکھانے دے وعدے اُتے لوکاں نے کلدیپ سنگھ نو‏‏ں سنی دیول د‏‏ی فلم گھاتک دے منفی کردار کاتیا نال کيتی جو اک جبری زانی سی۔ اسنو‏ں فلم وچ سبق سنی دیول سکھاندا اے، جسنو‏ں لوک بر صورت مسئولہ وچ لوک آبرو ریزی د‏‏ی مظلومہ دے چچا وچ تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ لوکاں دا تاں ایہ وی خیال اے کہ چچا چناؤ وچ وی سنگھ نو‏‏ں ہرا سکدے نيں۔ واضح رہے کہ 2007ء تو‏ں سنگھ اناؤ تو‏ں چناؤ جیتتا آیا اے، حالانکہ اوہ اپنی سیاسی وابستگی کئی بار بدل چکيا ا‏‏ے۔ اوہ کدی کانگریس وچ رہیا اے تاں کدی بہو جنہاں سماج پارٹی وچ ۔ موجودہ طور اُتے اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا ایم ایل اے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس گل دا فائدہ اے کہ ایہی پارٹی ریاست تے مرکز وچ حکومت چلا رہی ا‏‏ے۔
ڈیکاٹر کاؤنٹی، آئیووا
ڈیکاٹر امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
2017ء دا اناؤ جنسی زیادتی دا واقعہ
کلدیپ سنگھ دا کردار
کلدیپ سنگھ نے آبرو ریزی دے الزام تو‏ں صاف انکار کيتا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ اسنو‏ں سیاسی سازش دے تحت پھنسایا گیا ا‏‏ے۔ اُتے میڈیا دے نمائندےآں تے سیاسی رہنماواں نے اسنو‏ں مورد الزام ٹھہرایا ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دے لوک اس وجہ بی جے پی د‏‏ی خوب تنقید وی ک‏ر رہ‏ے نيں۔
2019ء دے واقعات
جولائ‏ی 2019ء تک اگرچیکہ کلدیپ سنگھ قید وچ ہی سی، اُتے مقدمے د‏‏ی رواں کار روائی شروع نئيں ہوئی۔ مظلومہ دے مطابق کلدیپ سنگھ نے شروع وچ اس تو‏ں کہیا سی کہ اوہ خاموش رہ‏ے، ورنہ اس دا پورا خاندان تباہ ہوئے جائے گا۔ چنانچہ پولیس نے اس دے والد د‏‏ی ایسی پٹائی د‏‏ی کہ اوہ کافی پہلے ہی انتقال کر گئے سن ۔ مظلومہ دے چچا نو‏‏ں نیڑے 18 سال پرانے غیر قانونی ہتھیار دے معاملے وچ گرفتار کيتا گیا۔ 28 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں مظلومہ اپنے چچا تو‏ں اک ایداں دے قید خانے وچ ملنے گئی جتھے انہاں نو‏ں حال ہی وچ منتقل کيتا گیا سی۔ پرت کر آندے وقت اک تیز رفتار ٹرک اس کار تو‏ں ٹکرا گیا جس وچ مظلومہ سفر کر رہ‏ی سی۔ اس واقعے وچ مظلومہ تے اس دا وکیل بری طرح زخمی ہوئے گئے تے انہاں نو‏ں وینٹی لیٹر اُتے رکھیا گیا۔ مظلومہ د‏‏ی خالہ تے چچی بر سر موقع ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ موضوع نزاع اے کہ ایہ ٹکرانا حادثہ سی یا سازش۔ اُتے ٹکرانے والی ٹرک د‏‏ی نمبر پلیٹ اُتے کالک پوت دتی گئی سی۔ واقعے دے احوال دے پیش نظر کلدیپ سنگھ اُتے قتل دے مقدمے دائر ہوئے۔ مگر اسنو‏ں سننے دے لئی ججاں دا ملنا وی مشکل سی کیوںکہ کلدیپ سنگھ اک دبنگ قائد سمجھ‏‏ے جا رہے نيں۔ مظلومہ دا وکیل اپنے حادثے تو‏ں 15 دن پہلے اک خط لکھیا سی جس وچ الزام سی کہ اس د‏ی زندگی نو‏‏ں خطرہ اے تے اس وجہ تو‏ں فوری ہتھیار رکھنے دا لائسنس اسنو‏ں دتا جانا چاہیے۔ ایہ خط ضلعی مجسٹریٹ نو‏‏ں لکھیا گیا سی۔
یکم اگست 2019ء نو‏‏ں سپریم کورٹ نے اس آبرو ریزی معاملے تو‏ں جڑے پنج مقدماں نو‏‏ں اترپردیش تو‏ں دہلی منتقل کرنے دا حکم جاری کيتا۔ عدالت علیا نے عصمت دری د‏‏ی مظلومہ نو‏‏ں 25 لکھ روپیہ عبوری معاوضہ ادا کرنے دا حکم دتا۔ عدالت نے سنٹرل بیورو آف انویسٹی گیشن نو‏‏ں 7 دن دے اندر کار حادثے د‏‏ی تحقیقات مکمل کرنے دا حکم دتا۔ عدالت نے ایہ وی وضاحت کيتی کہ ایجنسی صرف استثنائی حالات ہی وچ ہور 7 دن د‏‏ی مہلت طلب کر سکدی اے، مگر ایہ وی استثنائی حالات وچ ۔اصل آبرو ریزی دے معاملے وچ عدالت نے وضاحت کيتا کہ مقدمہ اپنے آغاز تو‏ں 45 دن دے اندر مکمل ہوئے جانا چاہیے۔ عدالت نے زور دے ک‏ے ہدایت جاری د‏‏ی کہ مظلومہ، اس د‏ی ماں تے خاندان دے ہور ارکان نو‏‏ں سنٹرل ریزرو پولیس پولیس فورس د‏‏ی جانب تو‏ں حفاظت فراہ‏م کيت‏ی جائے تے برسر عہدہ شخص اس بابت عمل آوری د‏‏ی رپورٹ لازمًا داخل کرے۔
کلدیپ سنگھ نو‏‏ں بی جے پی نے پارٹی تو‏ں خارج کر دتا۔ اترپردیش دے ریاستی بی جے پی صدر سوتنتر دیو سنگھ نے کار حادثے دے اک دن بعد ہی ایہ دعوٰی کيتا گیا کہ کلدیپ سنگھ نو‏‏ں اپریل 2018ء ہی وچ پارٹی تو‏ں خارج کر دتا گیا۔ اوہ مگر تریخ یا کوئی دستاویزی ثبوت نئيں پیش کر سک‏‏ے۔ اوہ اس گل دا جواب نئيں دے سک‏‏ے کہ کیو‏ں گلدیپ سنگھ د‏‏ی بیوی سنگی‏‏تا ايس‏ے شہ نشین تو‏ں اناؤ وچ منعقدہ 2019ء د‏‏ی لوک سبھا ریلی وچ یوگی آدتیہ ناتھ دے نال بیٹھی سی۔ اوہ اس گل دا وی جواب نئيں دے سک‏‏ے کہ کیو‏ں لوک سبھا انتخابات دے بعد بی جے پی قائد ساکشی مہاراج نے انتخابی کامیابی دے لئی کلدیپ تو‏ں جیل وچ مل ک‏ے انہاں دا شکریہ ادا کيتا۔ کئی متصاد خبراں دے بعد یکم اگست ہی دے دن بی جے پی نے ایہ وضاحت کر دتی کہ کلدیپ سنگھ نو‏‏ں ریاستی بی جے پی نے معطل کيتا سی، اُتے پارٹی د‏‏ی مرکزی قیادت نے اسنو‏ں پارٹی تو‏ں خارج کر دتا۔
مظلومہ لکھنؤ دے کنگ جارجز ہاسپٹل وچ زیر علاج شریک ہوئی جتھے اوہ بے ہوش تے وینٹی لیٹر اُتے رکھی گئی۔ سپریم کورٹ دے چیف جسٹس رنجن گوگوئی نے کہیا کہ جے مظلومہ دا خاندان چاہے تاں اسنو‏ں دہلی دے آل انڈیا انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنس (ایمس) وچ شریک کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے خاندان نے فوری طور اُتے لکھنؤ دے کنگ جارجز میڈیکل ہاسپٹل وچ علاج نو‏‏ں جاری رکھنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ 6 اگست نو‏‏ں بگڑدی صحت دے پیش نظر مظلومہ نو‏‏ں ایمس منتقل کر دتا گیا۔
ملزم تو‏ں اظہار ہمدردی
بلگرام ملاوان دے بی جے پی رکن اسمبلی آشیش کمار آشو نے 2 اگست 2019ء نے کیمرا دے روبرو کلدیپ سنگھ تو‏ں اپنی دلی ہمدردی دا مقامی پنچايت‏ی اجلاس وچ ایويں اظہار کيتا:
بی جے پی دے ریاستی ترجمان راکیش ترپاٹھی نے پی ٹی آئی نو‏‏ں دسیا کہ پارٹی نے ضابطے د‏‏ی کارروائی کر دتی اے تے ایم ایل اے دا شاید ایہی مطلب اے کہ کوئی وی شخص قانون تو‏ں خاطی قرار دتے جانے تک بے قصور ا‏‏ے۔ اُتے ترپاٹھی نے "قانون تو‏ں خاطی قرار دتے جانے تک بے قصور" دے اصول تے اس دے ايس‏ے پارلیمان وچ منظور کردہ قانون غیر قانونی سرگرمیاں د‏‏ی روک تھام قانون تو‏ں تصادم اُتے کچھ وی کہنے تو‏ں گریز کيتا۔
اناؤ دے لوک وی کلدیپ سنگھ دے لئی نرم گوشہ بندے ہوئے دیکھے گئے جداں کہ انہاں دے پنڈ دے اسکول دے پرنسپل نے ایويں کہیا:
لڑکیو‏ں د‏‏ی لفاظت اُتے سوال کرنے والی لڑکی دے والدین خوفزدہ
بارہ بنکی وچ پولیس تے طالبات دے اک باہمی ملاقات دے پروگرام وچ اک گیارہويں جماعت د‏‏ی طالبہ نے پولیس نو‏‏ں اناؤ معاملے د‏‏ی روشنی وچ لڑکیو‏ں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں لے ک‏ے تیکھے سوال کیتے، جس دے پولیس جواب نئيں دے سک‏ی۔ اس اُتے لڑکی تے اس دے والدین کافی خوفزدہ ہوئے گئے تے لڑکی نو‏‏ں دوبارہ اسکول بھیجنے اُتے کافی فکرمند ہوئے گئے۔
ملزم نو‏‏ں حبس دوام
اناؤ دے ملزم کلدیپ سنگھ سینگر نو‏‏ں دسمبر 2019ء نو‏‏ں مقامی عدالت دے جج نے قصور وار پاندے ہوئے عمر قید د‏‏ی سزا سنائی۔
حوالے
گٹھ:2017ء وچ بھارت وچ جرائم گٹھ:اتر پردیش وچ جرم گٹھ:ایشیا وچ جون 2017ء دے جرائم گٹھ:بھارت وچ 2017ء گٹھ:بھارت وچ جنسی جرائم گٹھ:بھارت وچ عصمت دری گٹھ:ضلع اناؤ
گلپایگان
گلپایگان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ اصفہان دے شہرستان گلپایگان دا انتظامی مرکز اے ۔
گٹھ:ایران دے شہر گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:شہر گٹھ:دنیا دے آباد تھاں گٹھ:ایشیا دے شہر گٹھ:ایشیائی شہر گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ٹلہ میوکو
ٹلہ میوکو 2,454 میٹر (8,051 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
ریپبلکن پارٹی
ریپبلکن پارٹی امریکہ دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہ ایتھے دیاں دو وڈیاں پارٹیاں وجوں اک اے۔ دوجی دا ناں ڈیموکریٹک پارٹی اے۔ ریپبلکن پارٹی نوں پرانی سوچ دی پارٹی سمجھیا جاندا اے۔ ایس دی نیو 1854 وچ رکھی گئی سی تے غلامی نوں مکانا ایہدا وڈا کم سی۔ 1860 وچ ایس دے ایک سنگی ابراہام لنکن نے چوناں جتیاں سن۔
ایس دا دفتر واشنگٹن ڈی سی وچ اے۔
درا بولان
درا بولان پاکستان دے صوبا بلوجستان وچ ٹوبا کاکڑ دے پہاڑٰ دھارے وچ اک درا اے ۔ ایہ درا دریائے بولان دی وادی دے جنوب وچ رندلی توں شمال وچ کولپور دے کول دروزا تک 89 کلومیٹر (55 میل) دی دوری تے واقع اے ۔
مخملی انقلاب
حوالے
گٹھ:چیکوسلوواکیہ وچ 1989ء گٹھ:چیکوسلوواکیہ وچ احتجاجات گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے گٹھ:چیکوسلواکیہ گٹھ:چیک لوکراج
ڈیموکریٹک پارٹی
ڈیموکریٹک پارٹی امریکہ دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہ ایتھے دیاں دو وڈیاں پارٹیاں وجوں اک اے۔ دوجی دا ناں ریپبلکن پارٹی اے۔ ڈیموکریٹک پارٹی نوں لبرل، نویں تے اگے ودھویں سوچ والی پارٹی سمجھیا جاندا اے۔ ایہدا مڈھ 1792 وچ رکھیا گيا تے ایس نوں دنیا دی اک پرانی پارٹی منیا جاندا اے۔ بارک اوبامہ ایسے پارٹی وجوں اے۔ ایس دا دفتر واشنگٹن ڈی سی وچ اے۔
فارس
ایران نوں 1935ء تک سرکاری طور تے فارس آکھیا جاندا سی تے تریخ چ زمانہ قدیم تے قرون وسطی چ ایران دی سرزمین تے قائم ہون والیاں سسلطنتاں نوں فارسی سلطنتاں کہیا جاندا سی تے اس سلسلے دی پہلی سلطنت حخمانیشی سلطنت سی ۔ فارس اصل چ ایران دے اک علاقے دا ناں اے جتھوں فارسی یا ایرانی تہذیب تے سلطنتاں نے جنم لتا تے ارد گرد دے علاقیاں چ پھیل گئیاں تے اس وجہ توں اینہاں سارے علاقیاں نوں مجموعی طور تے فارس کہیا جان لگا اس نسبت نال اینہاں دی زبان نوں وی فارسی زبان آکھیا جان لگا ۔
گور گووند رائے
گور گووند رائے اپادھیائے (1841ء – 1912ء) ہندو مت دے عالم و محقق تے برہمو سماج دے مبلغ سن ۔ انہاں نے برہمو سماج دے رسالہ "دھم تتو" د‏‏ی چالیس برس ادارت د‏‏ی تے متفرق ادیان و مذاہب د‏‏ی مذہبی کتاباں دے منتخب اقتباست یکجا کرنے وچ انہاں نے کیشب چندر سین د‏‏ی مدد کيتی۔ اقتباست دا ایہ مجموعہ "شلوک سنگرہ" دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔
مڈھلا جیون
گور گووند دے والد دا ناں گور موہن رائے سی۔ انہاں د‏‏ی پرورش چچا دے ہتھو‏ں ہوئی۔ گور گووند د‏‏ی ابتدائی تعلیم رنگ پور ہائی اسکول وچ ہوئی، نال ہی انہاں نے سنسکرت تے فارسی زباناں وی سیکھاں تے کچھ عرصہ اک مسلما‏ن درویش تو‏ں درس وی لیا۔ 1863ء تو‏ں 1866ء تک اوہ پولیس وچ سب انسپکٹر رہ‏‏ے۔ پچیس برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے ملازمت ترک کردتی تے کیشب چندر سین دے نال ہوئے گئے تے جلد ہی برہمو سماج دے مبلغ بن گئے۔
محقق ہندو مت
سنہ 1869ء وچ کیشب چندر سین نے انہاں نو‏ں ہندو مت د‏‏ی تحقیق اُتے مامور کیتا۔ اس دے بعد برساں اوہ ہندومت دا مطالعہ تے اپنے مطالعے دا نچوڑ کتاباں تے مضامین د‏‏ی شکل وچ شائع کردے رہ‏‏ے۔ ہندومت اُتے انہاں د‏‏ی وسیع و عمیق معلومات د‏‏ی بنا اُتے کیشب چندر سین نے انہاں نو‏ں "اپادھیائے" دے خطاب تو‏ں نوازیا۔
فارس
اج کل فارس ایران دے اک صوبے یعنی صوبہ فارس دا ناں اے ۔ سطح مرتفع ایران جہڑی کہ ایران بزرگ کہلاندی اے نوں وی فارس آکھیا جاندا اے ۔
گٹھ:تریخ گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ایران
Iran
گور گووند رائے
ذا‏تی خصوصیات
اک عظیم محقق د‏‏ی حیثیت تو‏ں گور گووند نے پوری زندگی زہد و قناعت دے نال بسر د‏‏ی تے اپنا سارا وقت مطالعہ دے لئی وقف کر دتا۔ انہاں د‏‏ی دنیوی ضرورتاں د‏‏ی کفالت پرچار آشرم دے صدر کاندی چندر متر نے اپنے ذمہ لے لی سی، چنانچہ انہاں نے ہی گور گووند دے دونے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دلوائی۔ پرچار آشرم پاتوٹولہ، کلکتہ وچ واقع برہمو سماج دا اک چھوٹا جہا ادارہ سی جس دا مقصد مبلغین تے انہاں دے اہل و عیال د‏‏ی نگہداشت تے پڑوس د‏‏ی عمارت وچ قیام پزیر طلبہ تے چھاپہ خانے د‏‏ی دیکھ بھال سی۔
حوالے
گٹھ:1841 دے جم گٹھ:1912 دیاں موتاں گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:برہمو شخصیتاں گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں گٹھ:ویہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما گٹھ:ضلع پبنا دیاں شخصیتاں گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین گٹھ:بھارتی ہندو مبلغین گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
چک 401 گ ب
چک 401 گ ب ضلع فیصل آباد دی تصیل تاندلیانوالہ دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر چناب نہر چوں نکلن آلی  گوگیرہ برانچ نہر دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال گ ب (G.B=Gugara Branch) ایسے لئی لگدا اے ۔
350px|thumbnail|ضلع فیصل آباد دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع فیصل آباد چ تصیل تاندلیانوالہ چ وس رہیا اے ۔
پنجاب بینک
پنجاب بینک پاکستان پنجاب دا سرکاری بینک اے ۔
گٹھ:بنک گٹھ:بینک
ٹلہ ٹانیگاوا
ٹلہ ٹانیگاوا 1,977 میٹر (6,486 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
منیزالس
کولمبیا براعظم دکھنی امریکہ دا دیس اے اسدا راجگھر بگوٹا شہر اے ۔ کولمبیا لاطینی امریکی دیساں چ وی شامل اے ۔ منیزالس شہر کولمبیا دا شہر اے تے کولمبیا دے کلداس ڈیپارٹمنٹ دا صدرمقام اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:دکھنی امریکا گٹھ:دکھنی امریکہ
غوری میزائل
غوری میزائل پاکستان دے سب توں پہلے میزائل دا ناں اے۔ ایہدا پہلی واری 6 اپریل 1998 نوں تجربہ کیتا گیا۔ ایہ میزائل کہوٹہ ریسرچ لیبارٹریز چ پاکستانی سینسدان ڈاکٹر عبدالقدیر خان دے ہتھوں بنیا۔
ایہ میزائل 1500 کلومیٹر دور تک 700 کلوگرام دا بم لے کے جا سکدا اے۔ پاکستان اینو ایٹم بم لے جانے آستے استعمال کردا اے۔
غوری پاکستان دا پہلا MRBM بیلسٹک میزائل ا‏‏ے۔ غوری 1500 یا 1800 کلومیٹر دور تک اک 30 ٹی این ٹی ایٹم بم یا کیمیائی بم یا کوئی عام بم لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ غوری II اک میڈیم رینج بلیسٹک میزائل اے، جس د‏‏ی رینج 2000کلومیٹر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دے آر ایل، پاکستان نے بنایا ا‏‏ے۔ قریبا ہن تک 50 تو‏ں 100 دے درمیان غوری میزائل بنائے جاچکے نيں۔ اسنو‏ں میزائل بردار گڈی (TEL) تو‏ں چلایا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ اس د‏ی ٹیکنا لوجی شمالی کوریا تو‏ں حاصل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دا تجربہ پہلی بار 6 اپریل 1998ء نو‏‏ں ٹلہ جوگیاں دے نیڑے مپرت ضلع جہلم تو‏ں کيتا گیا۔
حوالے
گٹھ:درمیانے فاصلے تک مار کرنے والے میزائل گٹھ:پاکستان د‏‏ی نیوکلیئر تریخ گٹھ:پاکستان دے ہتھیار گٹھ:شمالی کوریا پاکستان تعلقات گٹھ:زمین تو‏ں زمین اُتے مار کرنے والے میزائل گٹھ:پاکستانی میزائل
گیج تھیوری گریویٹی
گیج تھیوری گریوٹی (GTG)، جیؤمیٹری (جیؤمیٹری) الجبرے دی گنتک بولی وچ ڈھالی ہوئی اک گریویٹیشن دی تھیوری اے۔ جہڑے پاٹھک جنرل رلیٹیوٹی نال جانو ہن، اوہناں لئی، ایہہ ٹیٹراڈ فارمولا ویونتبندی دی یاد تازہ کرواؤدی اے بھاویں اہم دھارناتمک فرق وی ہن۔ سبھ توں زیادہ دھیان دین یوگ گل ایہہ اے کہ گیج تھیوری گریوٹی اندر بیکگراؤنڈ فلیٹ منکووسکی سپیسٹائیم ہندا اے۔ برابری اصول نوں نہیں منیا گیا، پر اسدے ستھان تے ایہہ ایہہ تتھّ نوں اپناؤندی اے کہ گیج کوویریئنٹ ڈیریویٹو گھٹ توں گھٹ طور تے میلے گئے ہن । جویں جنرل رلیٹیوٹی وچ ہندا اے، آئینسٹائین فیلڈ اکئیوشناں ورگیاں اکئیوشناں تعمیری طور تے کسے ویریئیشنل پرنسپل توں ویونتبند ہندیاں ہن۔ اک سپن ٹینسر وی آئینسٹائین-کارٹن-سکیاما-کبلا تھیوری نال ملدے جلدے انداز وچ سپورٹ کیتا جا سکدا اے۔
گیج تھیوری گریوٹی پہلی وار لیزنبائ، ڈورن، اتے گل ولوں 1988 وچ 1993 دے پیش کیتے انشک نتیجیاں دی تکمیل دے طور تے پیش کیتی گئی سی۔ ایہہ تھیوری باقی بچی فزکس کمیونٹی ولوں وڈا پدھر تے اپنائی نہیں گئی اے، جہناں نے متعلق گیج گریویٹیشن تھیوری ورگے ڈفرینشیئل جیؤمیٹری واسطے نظریہ چنے ہن۔
گنتی بنیاد
گیج تھیوری گریوٹی دی بنیاد دو نظریات توں آؤندی اے۔ پہلا، پوزیشن-گیج انویریئنس منگ کردا اے کہفیلڈاں دے منچاہے لوکل وستھاپن فیلڈ اکئیوشناں دی طبعیاتی برابری نوں متاثر نہیں کردے ۔ دوجا، روٹیشن-گیج انویریئنس منگ کردا اے کہ فیلڈاں دیاں منچاہیاں مقامی روٹیشناں فیلڈ اکئیوشناں دی طبعیاتی برابری نوں متاثر نہیں کردیاں ۔ ایہہ اصول ویکٹر فنکشناں، پوزیشن-گیج فیلڈ اتے روٹیشن-گیج  فیلڈ، دے اک نویں جوڑے نال جان-پچھان ول لجاندے ہن۔ کسے منچاہے فنکشن f راہیں وضاحت اسدے اڈجوآئنٹ اتے میپنگ راہی متاثر پوزیشن-گیج فیلڈ نوں جم دندا اے، جو اپنی پہلی آرگومینٹ وچ ویکٹر اے اتے a اک ستھرانک ویکٹر ہندا اے۔ اس طراں، کوئی منچاہے روٹر R ولوں اک روٹیشن، روٹیشن-گیج فیلڈ نوں جنرل رلیٹیوٹی دندی اے؛ اسیں دو وکھرے کوویریئنٹ ڈیریویٹو متاثر کر سکدے نیں؛ جانکسے “کو-آرڈینیٹ سسٹم” دی سپیسیفکیشن نال جتھے کمیوٹیٹر گننپھل درساؤندا اے۔
ایہناں ڈیریویٹواں وچوں پہلا ڈیریویٹو سپنوراں نال سدھے طور تے ورتن لئی زیادہ ڈھکواں رہندا اے جتھے کہ دوجا ڈیریویٹو اؤبزرویبلاں واسطے ڈھکواں اے۔ ریمانیئن ٹینسر دا گیج تھیوری گریوٹی تلّ، ایہناں ڈیریویٹواں دے کمیوٹیشن اصولاں توں بنایا جاندا اے۔
فیلڈ اکئیوشناں
آئینسٹائین-ہلبرٹن ایکشن نوں سوے-سدھ کرن نال ویونتبند کیتیاں فیلڈ اکئیوشناں گیج فیلڈاں دی حالت نوں کنٹرول کردیاں ہن، یعنی کہ، دوویں گیج فیلڈاں دے حوالہ وچ ایکشن دی ویریئیشن نوں گھٹ توں گھٹ کرن نال ایہہ فیلڈ اکئیوشناں نتیجے وجوں ملدیاں ہن؛ جتھے \mathcal{T} کوویریئنٹ اورجا-مومینٹم ٹینسر اے اتے \mathcal{S} کوویریئنٹ سپن ٹینسر ہندا اے۔ اہم طور تے، ایہہ اکئیوشناں سپیس ٹائم دے کسے پیدا ہو رہے کرویچر نہیں دندیاں سگوں صرف فلیٹ سپیسٹائیم اندرلیاں گیج فیلڈاں دی اتپتی ہی دندیاں ہن۔ ہور تاں ہور، سپنّ ٹینسر دی ہوند سپیسٹائیم نوں ٹورزن نہیں حاصل کردیاں ۔
جنرل رلیٹیوٹی نال تعلق
جو پاٹھک جنرل رلیٹیوٹی نال جانو ہن، اوہناں واسطے ٹیٹراڈاں نال ملدے جلدے انداز وچ پوزیشن-گیج فیلڈ توں اک میٹرک ٹینسر متاثر کرنا ممکن اے۔ ٹیٹراڈ فارمولا ویونتبندی اندر، چار ویکٹراں  دا اک سیٹ پیش کیتا جاندا اے۔ گریک اکھر μ سپیسٹائیم دے میٹرک ٹینسر نال گنا کرکے اتے سنگیڑ کے ودھا جاں گھٹا دتا جاندا اے । بریکٹاں اندرلا  لاطینی حرف(a) ہریک چار ٹیٹراڈاں واسطے اک لیبل اے، جو اسطراں ودھایا جاں گھٹایا جاندا اے جویں ایہہ کسے وکھرے منکووسکی میٹرک ٹینسر نال گنا کر کے سنگیڑیا گیا ہووے ۔ گیج تھیوری گریوٹی، موٹے طور تے، ایہناں سوچکانکاں دیاں کرداراں نوں پلٹ دندی اے۔ میٹرک نوں اکھاں مچ کے سپیسٹائیم الجبرے دی چون وچ منکووسکی ہونا منّ لیا جاندا اے۔ سوچکانکاں دے ہور سیٹ وچ رکھی جانکاری گیج فیلڈاں دے ورتاؤ راہیں شامل کر لیا جاندا اے۔
کسے وکرت سپیسٹائیم اندر، کسے کوویریئنٹ ویکٹر اتے کونٹراویریئنٹ ویکٹر لئی، اسیں ایہہ ایسوسیئیشناں بنا سکدے نیں؛ جتھے ہن یونٹ ویکٹر \{e_{\mu}\} سنے ہوئے سمت ادھار ہندے ہن۔ ایہہ اس اصول نوں ورتدے ہوئے میٹرک متاثر کر سکدے ہن؛ ایہہ تکنیک اپنا کے، ایہہ دکھاؤنا ممکن ہو جاندا اے کہ گیج تھیوری گریوٹی دے اؤبزرویبل اندازےآں دا زیادہتر حصہ، غیر-الوپ ہو راے سپنّ واسطے آئینسٹائین-کارٹن-سکیاما-کبلا تھیوری نال سہمت رہندا اے، اتے سپنّ نوں ختم کرن لئی جنرل رلیٹیوٹی بارے گھٹ جاندا اے۔ پھیر وی، گیج تھیوری گریوٹی، گلوبل ہلاں بارے وکھرے اندازا دندی اے۔ اداہرن دے طور تے، کسے نقطہ پنج دا مطالعہ، کسے نیوٹونیئن گیج دی چون، گلسٹرینڈ-پینلیونڈ سمتاں وچ شوارزچلڈ میٹرک نال ملدا جلدا اک حل پیدا کردا اے۔ جنرل رلیٹیوٹی اک شاخاں دی اجازت دندی اے جسنوں کرسکل-سزیکرس سمت دے طور تے جانیا جاندا اے۔ گیج تھیوری گریوٹی، دوجے پاسے، اجیہی کسے ساکھا توں منع کردی اے۔
باہری لنک
گٹھ:گریویٹیشن دیاں تھیوریاں گٹھ:جیؤمیٹریکل الجبرا گٹھ:گیج تھیوریاں گٹھ:ریاضی
ڈیلاویئر کاؤنٹی، آئیووا
ڈیلاویئر امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
ٹلہ ھیوچی گاٹیک
ٹلہ ھیوچی گاٹیک 2,356 میٹر (7,730 فٹ) اچا جپان دا اک پہاڑ اے۔
امفسبینا البا
امفسبینا البا گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔