مظاہر_علوم_سہارنپور
قیام
جب زمین پیاسی ہُندی اے تاں رب السمٰوات والارض پانی برساتاہے ،جب خشک سالی دے آثارچھاجاندے نيں توآسمان پررحمت د‏‏ی بدلیاں پھیل جاندیاں نيں،ایہ اوہ انتظام الہیٰ اے جوپروردگارعالم نے انسان دے جسم د‏‏ی غذادے لئی کيتاہے ،وہ خداکہ اس د‏ی محبت زمین د‏‏ی مٹی نو‏‏ں خشک نئيں دیکھ سکدی اوروہ درخت د‏‏ی ٹہنیاں نو‏‏ں سبزپتیاں اورسرخ پھُلاں د‏‏ی زیبائش تو‏ں محروم نئيں رکھدا،کیاوہ روح ِ انسان کوہلاکت وبربادی دے لئی چھڈ دے گا؟ہرگزنئيں بلکہ رَبُّنَاالَّذِیْ اَعْطیٰ کُلَّ شَئیٍ خَلَقَہ‘ ثُمَّ ہَدٰی ،ہماریا رب اوہ اے جس نے کائنات د‏‏ی ہر چیزکو اس د‏ی خلقی ضروریات بخشاں فیر اس دے بعدان د‏‏ی ہدایت دا سامان فراہ‏م کیہ۔ اسی طرح جدو‏ں درخت مرجھاجاتاہے ،نیکی د‏‏ی کھیتیاں سُک جاندیاں نيں ،عدالت دا باغ ویران ہوجاتاہے تے خداکے کلمۂ حق وصداقت دا شجرٔ طیبہ بے برگ وبارنظرآنے لگتاہے تاں خداروح ِ انسانی نو‏‏ں ہلاکت تو‏ں بچانے دے لئی موقع دے مناسب انتظام فرماتاہے ۔ جب ہندوستان وچ 1857ء دے حوادث وقتیہ اورانقلابات زمانہ تو‏ں علمی شمعاں بجھنے لگاں،علوم نبوت دے ضیاع دا خطرہ پید اہو گیااورمحسوس کيتاجانے لگاکہ ہن اسلام اوراسلامیات د‏‏ی بہاراں اورتسکین ِ روح وقلب دے اسباب ناپیدہوجاواں گے تاں اللہ جل شانہ د‏‏ی رحیم ذات نو‏‏ں رحم آیااوراس نے اعلاء کلمۃ اللہ،اسلامی تعلیمات اورمسلماناں د‏‏ی ذہنی وروحانی استقامت د‏‏ی طرف متوجہ فرمایا،چنانچہ انہاں نے انہاں ناگزیر حالات وچ مدارس دینیہ کاجال بجھایا۔ فقیہ العصرحضرت اقدس مولا‏نا سعادت علی (متوفی 1286ھ)صاحب قدس سرہٗ د‏‏ی ذات گرامی تیرہويں صدی دے علما وچ اپنے تبحر علمی اوروکھ وکھ محاسن واوصاف د‏‏ی بنا اُتے ممتاز وفائق اوریگانہ روزگارتھی علوم وفنون وچ انہاں نو‏‏ں کامل دسترس اورفقہ وافتاء وچ خصوصی کمال حاصل سی ۔ حضرت سید احمد شہید (1246ھ)بریلوی قدس سرہٗ جداں مجاہد جلیل تو‏ں انہاں نو‏‏ں خاص تعلق وربط سی اوران د‏‏ی جماعت دے اہ‏م اورمخصوص لوکاں وچو‏ں سن انہاں د‏‏ی ذات تو‏ں جو بے پناہ علمی فیضان ہويا اوہ نہایت ہی اہ‏م ومثالی اورہندوستان د‏‏ی علمی تریخ دا اک شاندارباب اے ،خود مولا‏نا دا تعلیمی حلقہ اپنے دولت کدہ اُتے قائم سی ،جس تو‏ں خلق خدا فیضیاب ہوئے رہی سی اک زمانہ دے بعد مختلف حالات وشئون تو‏ں گزر کر اوہ علوم وفنون دا وڈا مرکزبنا تے مظاہر علوم دے ناں تو‏ں مشہورہويا جس د‏‏ی دینی ومذہبی علمی عرفانی اصلاحی اورتبلیغی خدمات اج مستغنی عن التعارف ني‏‏‏‏ں۔ تاریخی طورپریہ حقیقت وواقعہ اے کہ ہندوستان دے موجودہ بنیادی اورکلیدی مراکزاوردینی مدارس دا بیشتر سلسلہ مولا‏نا ہی دے علمی خانوادہ دے افراد تو‏ں وابستہ اے ،ایہی وجہ اے کہ ہندوستان دے اکثر علما کبائراورفضلائے عظام مولا‏نا دے سلسلۂ تلمذماں داخل نظر آندے نيں جس تو‏ں مولا‏نا د‏‏ی عظمت شان اورمرجعیت دا پتہ چلدا اے ۔(تفصیلی حالات ’دے لئی ’بانیان مظاہرعلوم‘‘ پرکلک کرن) مظاہرعلوم دے اصل بانی حضرت مولاناسعادت علی صاحب انصاری سہارنپوری نيں جوفقیہ شہر تو‏ں مشہورتھے ،آپ نے یکم رجب1283ھ مطابق 9؍نومبر 1866ء کواس مدرسہ د‏‏ی مکت‏‏ب د‏‏ی صورت وچ اپنے محلہ چوک بازداران د‏‏ی مسجدماں بنیادرکھی، اطراف وجوانب ،معتقدین اوراہل ثروت کواس کاعلم ہواتووڈی فراخدلی دے نال اس د‏ی مالی امداددے لئی ہتھ بڑھایابالخصوص عالی جناب شیخ الٰہی بخش صاحب لال کردی رئیس میرٹھ نے جومولاناسنو‏ں گہری عقیدت رکھدے سن، وڈی دریادلی تو‏ں اعانت فرمائی اوراس دے لئی اڑے وقت وچ کم آندے رہے،قیام مدرسہ تو‏ں پہلے مولاناموصوف اپنے مکان پرقدیم رواج دے مطابق شائقین طلبہ کوپڑھایاکردے سن، مولاناعنایت الٰہی ؒصاحب مہتمم مدرسہ ہٰذ ا اورمولاناحافظ الحاج قمرالدین ؒخطیب جامع مسجدسہارنپوروخلیفہ حضرت مولاناخلیل احمدؒ صاحب سہارنپوری آپ دے انہاں نو‏ں مخصوص طلبہ وچ نيں جواس وقت زیرتعلیم سن تے بعدماں انہاں نے مدرسہ وچ تکمیل کی، قیام مدرسہ دے بعدسب تو‏ں پہلے مدرس مولاناسخاوت علی انبہٹوی مقرر ہوئے آپ چوک بازداران د‏‏ی مسجد وچ اسباق پڑھاندے اورکچھ اسباق مولاناسخاوت علی صاحب پڑھاندے ،باقی وقت مدرسہ د‏‏ی توسیع ونظم ونسق وچ صرف فرماندے سن ،آپ دے مخلص معاون قاضی فضل الرحمن صاحب رئیس شہر سہارنپورسن ۔ جنہاں د‏‏ی سرگرم کوششاں کامدرسہ دے وجودواستحکا‏م وچ اک نمایاں حصہ اے ۔ قیام مدرسہ دے چار سال بعد1286ھ وچ حضرت مولاناسعادت علی صاحبؒ دے سایہ تو‏ں مدرسہ کومحروم ہونا پڑالیکن حضرت مولانارشیداحمدصاحب گنگاوہی اورمولانامحمداحسن صاحب نانوتوی دے مشورہ تو‏ں حضرت مولانامظہر نانوتوی خلیفہ حضرت گنگاوہی کوبعد شوال 1286ھ کومدرس اعلیٰ بنادیاگیا۔ حضرت موصوف صدرمدرس اورمولاناسخاوت علی صاحب مدرس دوم مقررہوگئے ،حضرت موصوف دے علمی تبحراورانتظامی قابلیتاں نے اس مکت‏‏ب نو‏‏ں مدرسہ د‏‏ی صورت وچ تبدیل کر دیاچنانچہ طلبہ د‏‏ی کثرت اورمالیات دے سبب مولانانے قاضی صاحب دے مشورہ تو‏ں مولوی عبد الرزاق صاحب کومہتمم اورمولاناسعادت حسین صاحب بہاری خادم خاص وتلمیذجناب نواب قطب الدین کومدرس اول اورجناب الحاج فضل حسن صاحب ساکن محلہ چوبفروشان کوخزانچی مقررکیااورمدرسہ وی مسجدسے متصل اک کرایہ دے مکان وچ منتقل کرناپيا،اس وقت تک ایہ مدرسہ ’’مدرسہ عربی سہارنپور‘‘سے مشہورسی۔ تعلیمی وانتظامی ارتقا 1284ماں معیارتعلیم اتنابلندہواکہ انتہائی تعلیم د‏‏ی جماعتاں وی تعلیم پانے لگاں چنانچہ بیضاوی وچ مولا نا عبد الحقؒ،مولوی نورالحسنؒ،مولوی امیربازخاں سہارنپوریؒ اورمشکوۃ وچ مولاناعنایت الٰہیؒ، حضرت سہارنپوریؒ وغیرہ حضرات شریک ہوئے اورمولانامحمدمظہرصاحبؒ دے فیوض وبرکات تو‏ں نظام مدرسہ وسعت پزیر ہُندا رہیا حتیٰ کہ 1302ھ دے ختم پرحضرت مرحوم دے سایہ تو‏ں وی محروم ہوئے گیاجس تو‏ں مدرسہ د‏‏ی روزافزاں ترقی پراثرپيا، بالآخرحضرت گنگاوہی ؒکے ارشادپر1304؍ماں حضرت مولاناخلیل احمدسہارنپوریؒ جو مظاہرعلوم ہی تو‏ں فارغ ہوئے سن، مظاہرعلوم د‏‏ی صدرمدرسی پرتشریف لیائے اور30؍سال تک مدرسہ وچ قیام فرمایا،ایہ دوراپنی وکھ وکھ علمی وعرفانی رفعتاں دے لئی مایۂ نازوصدافتخاراورتریخ مدرسہ کازرّاں باب اے ۔ دارالطلبہ قدیم ،دارالحدیث ،مسجدکلثومیہ وغیرہ حضرت موصوف ہی د‏‏ی مساعی جمیلہ دے ثمرات نيں، فخرالمحدثین مولانااحمدعلی صاحب محدث سہارنپوری، قطب العالم مولانارشیداحمدصاحب گنگاوہی،شیخ الہند مولا‏نا محمودالحسن صاحب دیوبندی ،حضرت مولاناشاہ عبد الرحیم صاحب رائے پوری، حکیم الامت حضرت مولا‏نا اشرف علی صاحب سینوی، حضرت مولاناشاہ عبد القادرصاحب رائے پوری ورگی مشہورعالم بابرکت قوی النسبت ہستیاں اپنے اپنے دورماں مظاہرعلوم دے سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں جلوہ گر رہیاں نيں اوریہ سب ہی حضرات مدرسہ د‏‏ی جانب اپنی گہری دلچسپی اورخصوصی توجہ مبذول فرماندے رہے ۔ حضرت مولا‏نا خلیل احمدسہارنپوری ؒنے شوال 1344ھ وچ سفرحجازپیش آنے پرحضرت مولاناعبداللطیف صاحب کوناظم مدرسہ مقرر کيتا انہاں نے نہ صرف اس منصب کيتی جملہ ذمہ داریاں کوانتہائی کامیابی دے نال انجام کوپہنچایابلکہ مختلف علمی اورتعمیری ترقیات مدرسہ کوداں،چنانچہ طلبہ د‏‏ی کثرت د‏‏ی بنا پردارالطلبہ قدیم دے ناکافی ہوجانے اُتے دارالطلبہ د‏‏ی بنیاد پائی اوراس د‏ی وسیع مسجداورمتعددحجرے تعمیرکرائے، ک‏‏تب خانہ ناکافی ہونے پراس د‏ی عمارت کووسعت دی۔ حضرت موصوف د‏‏ی وفات پرمنصب نظامت مولانااسعداللہ صاحبؒ کوتفویض ہويا جو پہلے نائب ناظم دے عہدے پرتھے پھروہ ناظم ہوئے گئے اورنائب ناظم یکم رمضان1385؍سے حضرت مولانامفتی مظفرحسین صاحب ؒجومدرسہ دے صدرمفتی وی سن اورایتھے تو‏ں فارغ التحصیل سن ،مقررہوئے۔ 1399ھ وچ حضرت مولانامحمداسعداللہؒکا انتقال ہوئے گیاتوحضرت مولانامفتی مظفرحسینؒ دوسال تک قائم مقام ناظم رہے تے 1401ھ مظاہرعلوم دے ناظم ومتولی مقررہوئے۔ مظاہرعلوم سہارنپور بحمداللہ اِنہاں اکابرواعیان علم د‏‏ی زیرنگرانی شاہراہِ ترقی پرگامزن رہیا ،اس د‏ی اعلیٰ تبلیغی وتعلیمی ٹھوس خدمات جاری رہیاں،اوریہ ادارہ عالم اسلامی دے انہاں گنے چنے ادارےآں وچ شمارکیاجانے لگیا جنہاں دے نال علوم وفنون د‏‏ی بقاء، تعلیم قرآن وسنت د‏‏ی اشاعت اوردین دے تحفظ وارتقاء د‏‏ی شاندارتریخ وابستہ ا‏‏ے۔ اس ادارہ دے ہزاراں فضلاء مکہ معظمہ، مدینہ منورہ، ہندوستان ،پاکستان،برما،افغانستان ،بخارا،ترکستان وغیرہ وچ اخلاص ونیک نامی دے نال اسلامی علوم وفنون د‏‏ی اشاعت اورتبلیغ احکا‏م دین ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ 28؍رمضان المبارک 1424ھ کوفقیہ الاسلام حضرت مفتی مظفرحسینؒ دے انتقال پرملال دے بعدحضرت مولانامحمدسعیدی مظاہری مدظلہ مظاہرعلوم دے ناظم ومتولی اورجانشین فقیہ الاسلام مقررہوئے ۔ اج ایہ عظیم الشان ادارہ حضرت مولانامحمدسعیدی صاحب د‏‏ی دوررس،بالغ نظراورفکروتدبرسے شاہ راہ ترقیات اُتے گامزن ا‏‏ے۔ فللّٰہ الحمد (نوٹ) مظاہرعلوم د‏‏ی جملہ معلومات دے لئی ویٹ سائٹ’’www.mazahiruloom.orgپرلاگ آن کرن۔