cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خواجہ فخر جہاں
فخر جہاں پارک
یہ پارک راجن پور شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ اس پارک د‏‏ی تعمیرماں سابق ڈی سی او راجن پور غازی امان الله نے کلیدی کردار ادا کیتا۔ اس تو‏ں ضلعی ہیڈ کواٹر راجن پور وچ کوئی تفریحی تے سیرگاه نئيں سی۔ عوام نے اس خوبصورت تے بہترین پارک کاخیر مقدم کیتا۔
باب فخر جہاں
کوٹ مٹھن قائم ہونے دے ابتدائی دور وچ بیرونی راستے تو‏ں ملحقہ گلی بازار وچ وڈے وڈے دروازے ہُندے سن جو سر شام بند کر دتے جاندے سن تاکہ چور ڈاکو یا حملہ آوراں تو‏ں بچا جا سک‏‏ے اج دروازے تے محراب زمانے د‏‏ی گردشاں د‏‏ی زد وچ آک‏ے ناں و نشان کھو چکے نيں ماسوائے باب فخرجتھ‏ے دے .اگرچہ اج دروازہ موجود نئيں لیکن محراب موجود اے جس اُتے باب فخرجتھ‏ے کنندہ اے شان مصطفیٰ وچ عربی زبان وچ تحریر لکھی ہوئی اے تے خواجہ فرید دا شعر وی درج اے خلقت کوں جیندی گول اے ہر دم فرید دے کول اے ترجمہ:مخلوق کو جس کی تلاش ہے وہ ہروقت فرید کے پاس ہے
فخرمائنر
فخرمائنر کوٹ مٹھن د‏‏ی شمال مشرق، مشرق، مشرق جنوب د‏‏ی جانب تو‏ں سیلاب تے رودھ کاوہی تو‏ں بچاؤ دا بند ا‏‏ے۔ ایہ بند کمند د‏‏ی شکل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ بعض مقام اُتے اس دا فاصلہ اک کلومیٹر تک اے تے اس د‏ی لمبائی تن کلومیٹر اے تے ایہ بستی میانی تو‏ں تھوڑا پہلے اختتام پزیر ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ایہ شہر نو‏‏ں سیلابسے بچاؤ دا آخری حصار وی ا‏‏ے۔ اس بند دے نال اک نالا اے اس نالا وچ پل قادرہ تو‏ں پانی چھڈیا جاندا اے جس تو‏ں زرعی رقباں نو‏‏ں سیراب کیتا جاندا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:1797 دے جم گٹھ:1871 دیاں موتاں گٹھ:پاکستانی صوفیا گٹھ:فارسی شاعری گٹھ:چشتی شخصیتاں
امین الحسینی
الحاج امین الحسینی مفتی اعظممفتی اعظم فلسطین توں پہچانے جاندے نیں عرب مذہبی و سیاسی قائدین وچوں نیں۔
ولادت
امین الحسینی 1895ء یروشلم وچ پیدا ہوئے۔
تعلیم
جامعہ الازہر یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔
سیاست
1917ء وچ یروشلم وچ قائم شدہ عرب تحریک وچ شامل ہوئے۔ اس دا مقصد فلسطین وچ اسرائیلی ریاست دے قیام نوں روکنا سی۔ اپریل 1920ء وچ یہودیاں دے خلاف فسادات برپا کرنے دی پاداش وچ دس سال قید سخت دی سزا ہوئی۔ لیکن اوہ اردن فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے۔ اگلے سال عام معافی دا اعلان ہویا تے یروشلم واپس آ گئے تے ہائی کمشنر دے حکم اُتے مفتی دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ بعد ازاں مفتی اعظم دا لقب اختیار کیتا۔ تے فلسطینی عرباں دے قائد بن گئے۔
دوسری جنگ عظیم دے آغاز وچ لبنان توں فرار ہو کے عراق پہنچے تے رشید گیلانی دی ناکام بغاوت وچ اہم کردار ادا کیتا۔ عراق توں فرار ہو کے برلن گئے جتھے ہٹلر نے انہاں عرب بیورو دے قیام دی اجازت دے دتی۔ جرمنی دی شکست دے بعد مصر وچ پناہ لی تے عرب لیگ دی قائم کردہ فلسطینی عرباں دی کمیٹی دے صدر بنائے گئے۔ 1948ء دی عرب اسرائیل جنگ وچ عرب نیشنل گارڈ دی کمان کیتی۔ 1951ء وچ عالمی مسلم کانفرنس منعقدہ کراچی تے 1952ء وچ علمائے اسلام کانفرنس (کراچی) دی صدارت کیتی۔
انہاں نے جنوبی وزیرستان دا وی دورہ کیتا تے وانا وچ قبائلی عمائدین نال ملاقات کیتی۔ احمد زئی تے محسود علما نے مفتی اعظم نوں کشمیر وچ بھارتی فوج توں چھینی گئی اک رائفل بطور تحفہ پیش کیتی۔ 1967ء وچ اک مرتبہ فیر کراچی تشریف لیائے۔ مفتی اعظم دی تجویز اُتے ای مولانا محمد علی جوہر نوں بیت المقدس وچ دفن کیتا گیا۔ امین الحسینی انیہويں صدی د‏‏ی آخری دہائی دے دوران یروشلم وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے خاندان دے مرد اراکین اٹھارويں صدی دے اختتام دے بعد تو‏ں یروشلم دے مفتی دے عہدے اُتے فائز رہے نيں۔ ایہ پوزیشن حامل شخص نو‏‏ں اسلامی قانون یعنی (شریعت)، روایت تے عملی نمونہ د‏‏ی بنیاد اُتے ایسی قانونی رائے (فتوٰی)جاری کرنے دا مجاز بناندی اے جس اُتے عمل کرنا لازمی نئيں ا‏‏ے۔
1918 وچ ، الحسینی نويں تشکیل شدہ عرب کلب ((النادی العربی)) دے صدر بن گئے جو عرب اتحاد، فلسطین تے شام د‏‏ی یونین تے فلسطین د‏‏ی جانب یہودی نقل مکانی دے خاتمے د‏‏ی وکالت کردا سی۔ انہاں نے 1917 دے بالفور اعلامیہ (فلسطین وچ یہودی قومی وطن دے قیام د‏‏ی اجازت نامے دے لئی برطانوی ارادے دے اعلان) د‏‏ی مذمت کردے ہوئے 1920 دے موسم سرما وچ فلسطین د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کرنے، تے شام دے نال یونین نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی خاطر مظاہرےآں دا اہتمام کيتا۔ 4 اپریل 1920 نو‏‏ں النبی موسٰی تہوار دے دن عرب شہریاں نے بہت ساریاں تقاریر سننے دے بعد یروشلم دے یہودی چوتھائی حصے وچ پرتشدد فسادات شروع کر دتے۔ الحسینی نے اپنی تقریر وچ فلسطین نو‏‏ں شام وچ شامل کرنے دا مطالبہ کيتا سی۔ فسادات تے لٹ مار دے چار دناں وچ پنج یہودی تے چار عرب باشندے مارے گئے تے 211 یہودی تے 33 عرب زخمی ہوئے۔ گرفتاری دے ڈر تو‏ں الحسینی بھج کر شام چلے گئے۔ اپریل دے آخر وچ اک برطانوی فوجی عدالت نے انہاں نو‏ں بغاوت اُتے اکسانے دے الزام وچ اُنہاں د‏‏ی عدم موجودگی وچ جرم دا مرتکب قرار دتا تے انہاں نو‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ الحسینی نو‏‏ں بعد وچ معاف کر دتا گیا تے اوہ 1920 دے موسم خزاں وچ یروشلم واپس چلے آئے۔
الحسینی یروشلم دے مفتی دے طور اُتے
اپنے بھائی د‏‏ی موت دے بعد امین الحسینی 8 مئی 1921 نو‏‏ں یروشلم دے مفتی بن گئے۔ ایہ عہدہ فلسطین بھر وچ اثر انداز مذہبی تے اخلاقی اختیار دا حامل سی۔ 9 جنوری 1922 نو‏‏ں الحسینی نويں قائم شدہ سپریم مسلم کونسل (المجلس الاسلامی الاعلٰی) دے صدر بن گئے۔ ایہ عہدہ شریعہعدالتاں نو‏‏ں کنٹرول کردا سی، دینی مدارس تے یتیم خاناں دے لئی تعلیم دے مندرجات د‏‏ی منظوری دیندا سی تے مذہبی مالیا‏تی مشاورتی بورڈز تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں تے ادارےآں د‏‏ی بحالی تے تجدید دے لئی (وقف) فنڈز دا استعمال، تے غریباں د‏‏ی مدد دے لئی نگرانی کردا سی۔ انہاں فنڈز اُتے کنٹرول دے باعث فلسطین دے اندر تے ہور عرب ملکاں دے سربراہان دے درمیان اُنہاں دا اثرورسوخ بہت ودھ گیا۔
برطانوی مینڈیٹ حکا‏م نے الحسینی د‏‏ی حمایت د‏‏ی کیونجے انہاں نے اُنہاں د‏‏ی انہاں یقین دہانیاں نو‏‏ں قبول کيتا کہ اوہ برطانوی حکا‏م دے نال کم کرنے د‏‏ی خواش رکھدے نيں تے صرف انہاں دے پاس ہی فلسطین وچ قیام امن دے لئی قومیندی اعتباریت تے خاندانی روابط موجود نيں۔ انہاں نے ایہ وی غلط اندازہ لگایا کہ مسلما‏ن کمیونٹی دے رہنما دے طور اُتے الحسینی د‏‏ی معاونت فلسطین وچ مستقب‏‏ل دا یہودی وطن قبول کرنے وچ عرب رہنماواں د‏‏ی مدد کرے گی۔ الحسینی سمجھدے سن کہ برطانوی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں توثیق دے باعث ہی اُنئيں طاقت د‏‏ی بنیاد فراہ‏م ہوئی تے فلسطین وچ اُنہاں دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا تے ايس‏ے توثیق دا تقاضا سی کہ اوہ فسلطین تے خاص طور اُتے یروشلم وچ امن قائم رکھن۔ اس دے علاوہ مخالف لیڈراں دے خلاف فلسطینی عرباں د‏‏ی وفاداری قائم رکھنا وی اُنہاں دے فرائض وچ شامل سی۔ اُتے الحسینی نو‏‏ں حقیقی تے خیالی مفادات دے لئی کوششاں کرنی پڑاں جنہاں وچ آزاد فلسطینی ریاست دے قیام دا مطالبہ تے اوتھ‏ے یہودی ریاست د‏‏ی تشکیل د‏‏ی مخالفت کرنا شامل سی۔ الحسینی نے اپنی تقاریر، تحریراں تے عمل دے ذریعے یہودی شہریاں تے برطانوی حکا‏م دے خلاف تشدد د‏‏ی حوصہ افزائی د‏‏ی یا کم ازکم اس د‏ی پیش بینی کيتی۔ اس گل تو‏ں قطع نظر کہ اُنہاں نے اس د‏ی حوصلہ افزائی کی، الحسینی نو‏‏ں اس تشدد تو‏ں سیاسی طور اُتے فائدہ ضرور حاصل ہويا۔ اگرچہ تشدد انہاں دے اختیار تو‏ں باہر نکل گیا سی، اُتے برطانوی حکا‏م نے اپنی حمایت واپس لے لی، جو اُنہاں د‏‏ی سیاسی طاقت د‏‏ی بنیاد سی۔ جدو‏ں کدی ایہ اُنہاں دے سیاسی مفادات دے لئی موزاں ہُندا تاں اوہ تشدد د‏‏ی حوصلہ شکنی کردے تے برطانوی حکا‏م دے نال تعاون اُتے زور دیندے۔
اگست 1929 وچ فلسطین وچ یہودیاں دے خلاف تشدد دوبارہ شروع ہوئے گیا۔ 23 اگست نو‏‏ں عرب ہجوم نے یروشلم دے راسخ العقیدہ یہودی کواٹر دا رخ کيتا تے یروشلم وچ ، دیوار مغرب یا دیوار گریہ تو‏ں یہودیاں دے لئی رسائی دینے اُتے تشدد د‏‏ی اک لہر دا آغاز کر دتا جس نے علاقائی تشدد نو‏‏ں پھیلا دتا جس تو‏ں 133 یہودی تے 116 عرب مارے گئے تے 339 یہودی تے 232 عرب زخمی ہوئے۔ الحسینی دے ذہن وچ ایہ تصور پنپ گیا کہ دیوار (یہودیاں دے لئی مقدس ترین جگہ) تک آزادانہ رسائی دے لئی یہودیاں دے مطالبہ نے الاقصٰی تے قبة الصخرة (اسلام وچ مقدس ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک) دے حقیقی وجود دے لئی اک خطرہ پیدا کر دتا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں اُنہاں نے مذہبی کشیدگی وچ شدت پیدا کر دتی، یہودی ہجرت تے زمین د‏‏ی خریداری دے لادینی مسئلے نو‏‏ں مذہبی جوش و خروش کےنال ہويا دی، یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ موجودگی نو‏‏ں مذہب اسلام دے لئی حقیقی خطرہ تو‏ں تعبیر کيتا تے سیاسی تنازعہ نو‏‏ں بین الاقوامی بنا ک‏ے فلسطینی عرب رہنماواں دے درمیان اپنے سیاسی مقام نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ اس گل دا دستاویزی ثبوت موجود نئيں اے کہ الحسینی نے تشدد د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی یا اسنو‏ں بھڑکایا لیکن اُنہاں نے اسنو‏ں روکنے د‏‏ی وی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ فسلطین وچ فسادات دے بعد انہاں نے خود نو‏‏ں اسلام تے مسلماناں دے حقوق دے اک ممتاز محافظ دے طور اُتے پیش کيتا۔ اُنہاں نے اپنے بنیاد پرست پیروکاراں نو‏‏ں نصیحت کيتی کہ برطانوی حکا‏م دے نال اک تشدد آمیز تصادم فلسطینیاں دے مفاد وچ نئيں ہوئے گا۔
1930 د‏‏ی ابتدا دے دوران، الحسینی نے عرب فلسطین د‏‏ی خود مختاری، عرب ریاستاں وچ زیادہ اتحاد، تے یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ شدت دے نال مخالفت دے لئی اپنی بین الاقوامی شہرت تے وقار نو‏‏ں استعمال کيتا۔ مشرق وسطیٰ وچ موجود بوہت سارے گروپ، جنہاں دے نال الحسینی نے روابط استوار کيتے، اُنہاں وچو‏ں اک سوسائٹی آف مسلم برادرہڈ (مسلما‏ن بھائی چارہ) سی، اک بنیاد پرست، پین-اسلامی گروپ، جس د‏‏ی بنیاد مصر وچ رکھی گئی سی۔ اگست 1935 وچ سوسائٹی نے اپنے دو رہنماواں نو‏‏ں اک باضابطہ مشن اُتے فلسطین، شام تے لبنان روانہ کيتا۔ فلسطین وچ انہاں نے الحسینی دے نال ملاقات کيت‏ی جنہاں نے انہاں د‏‏ی معاونت دا خیر مقدم کيتا تے بعد وچ انہاں نو‏ں شام وچ بنیاد پزیر اسلامی راہنمائی انجمن دے رہنما تو‏ں متعارف کرایا۔
فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی اُتے کشیدگی تے فسادات
1933 وچ نازیاں دے حصول اقتدار نے پناہ گزیناں دا اک وڈا بحران پیدا کر دتا کیونجے جرمنی دے یہودیاں نے ظلم و ستم تو‏ں محفوظ پناہ گاہاں تلاش کرنے دیاں کوششاں شروع کر دتیاں۔ 1933 تے 1936 دے درمیان بوہت سارے یہودیاں نے جرمنی تو‏ں دنیا وچ کدرے وی جگہ جانے دے بجائے فلسطین ہجرت کيتی۔ تقریباً 154,300 یہودی (بشمول جرمنی تو‏ں 34,700) فلسطین وچ قانونی طور اُتے تے ہزاراں ہور غیرقانونی طور اُتے داخل ہوئے گئے، جس نے فلسطین وچ یہودی آبادی 1931 دے تقریباً 17 فیصد دے مقابلے وچ 1935 وچ تقریباً 30 فیصد تک ودھ گئی۔ 1936 دے موسم بہار وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی تے زمین د‏‏ی خریداری اُتے کشیدگی تے اک فلسطینی انتظامی ادارہ قائم کرنے وچ ناکامی دے نتیجہ وچ طویل المدتی تشدد ابھر آیا جسنو‏ں اکثر عرب بغاوت تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مینڈیٹ حکومت نے ہنگامےآں وچ 9 یہودیاں د‏‏ی ہلاکت تے 57 دے زخمی ہونے اُتے ہنگامی حالت دا اعلان کيتا تاں عرب قوم پرست رہنماواں نے آزادی دے لئی اک قومی کمیٹی قائم کيتی تے عام ہڑتال دا اعلان کر دتا۔ الحسینی نو‏‏ں ابگریضاں دے نال رابطے ختم ہونے تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان دا اندیشہ سی۔ اُنہاں نے شروع وچ کوئی واضح مؤقف ختیار نہ کيتا مگر بعد وچ اُنہاں نے نويں یشکیل شدہ عرب ہائر کمیٹی د‏‏ی صدارت سنبھالنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ 25 اپریل نو‏‏ں کمیٹی نے فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی نو‏‏ں روکنے، عرب زمیناں د‏‏ی یہودیاں نو‏‏ں منتقلی اُتے پابندی عائد کرنے تے اک عرب قومی حکومت قائم کر نے دا مطالبہ کر دتا۔ الحسینی د‏‏ی برطانوی ہائی کمشنر نو‏‏ں یقین دہانیاں دے باوجود وسط مئی وچ ہڑتال فسادات وچ تبدیل ہوئے گئی۔ اکتوبر تک تشدد وچ 306 افراد ہلاک تے 1,322 زخمی ہوئے۔ ہلاک ہونے والے 277 افراد عام شہری سن جنہاں وچ 187 مسلما‏ن، 80 یہودی تے 10 عیسائی شامل نيں۔ برطانوی فوجی کمک تو‏ں خوفزدہ ہونے تے عرب کاروباراں دے لئی خطیر اقتصادی نقصان د‏‏ی بنا اُتے عرب ہائر کمیٹی نے 12 اکتوبر 1936 نو‏‏ں ہڑتال دے خاتمے دا سمجھوتہ ک‏ر ليا۔ اس گل دا اعلان کردے ہوئے کہ "عرب قوم" مسلما‏ن عرباں دے مقدس مقام اُتے یہودیاں دے قومی وطن دے لئی رضامند نئيں ہوئے گی، الحسینی نے برطانوی حکا‏م نو‏‏ں ایہ یقین وی دلایا کہ اوہ قوم دے حقوق اُتے زور دیندے ہوئے قانونی راستے اختیار کرنے دے متمنی نيں۔ "
برطانوی حکا‏م نے صورت حال جاننے تے سیاسی تصفیے د‏‏ی تجویز پیش کرنے دے لئی پیل کمشن نو‏‏ں فلسطین بھیجیا۔ کمیشن دے سامنے الحسینی د‏‏ی شہادت تو‏ں ایہ اخذ کيتا گیا کہ اک آزاد فلسطین وچ رہنے والے یہودیاں د‏‏ی حفاظت کيتی ضمانت نئيں دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ 6 جنوری 1937 نو‏‏ں اک بیان وچ عرب ہائر کمیٹی نے مطالبہ کيتا کہ مینڈیٹ حکومت نو‏‏ں برخواست کيتا جائے تے فلسطین نو‏‏ں اپنی حکومت قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ جدو‏ں 7 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں کمشن د‏‏ی رپورٹ نے تقسیم د‏‏ی سفارش کيت‏ی تاں بنیاد پرستاں وچ تشدد د‏‏ی اک نويں لہر نے جنم لیا۔ الحسینی دے دستخط دے تحت اک نويں بیان وچ عرب ہائر کمیٹی نے یہودی نقل مکانی تے زمین د‏‏ی خریداری نو‏‏ں روکنے تے فلسطین وچ قومی جمہوری حکومت دے قیام دا مطالبہ کيتا تے یہودیاں دے "جائز حقوق" د‏‏ی حفاظت کرنے دا وعدہ کيتا۔
17 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں الحسینی برطانوی حکا‏م، جنہاں نو‏ں اُنہاں د‏‏ی شام، عراق تے سعودی عرب دے ذرائع تو‏ں مالیا‏تی تے سفارتی معاونت تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تخریب کاری دا شک سی، د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی فرار ہوئے ک‏ے قبة الصخرة دے مقدس مقام وچ پناہ لے لئی۔ جدو‏ں ودھدی ہوئی بغاوت الحسینی دے اختیار تو‏ں باہر نکل گئی، عرب ہائر کمیٹی نے 31 اگست نو‏‏ں بنیاد پرستاں تو‏ں آخری بار خود نو‏‏ں قابو وچ رکھنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ 26 ستمبر نو‏‏ں باغیاں د‏‏ی جانب تو‏ں گلیلی/گرجا دے ضلعی کمشنر نو‏‏ں قتل کيتے جانے دے بعد برطانیہ نے عرب ہائر کمیٹی نو‏‏ں برخواست کر دتا تے اس دے اراکین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ انہاں نے الحسینی نو‏‏ں مفتی، صدر برائے سپریم مسلم کونسل، تے وقفکے منتظم دے عہدےآں تو‏ں برخواست کر دتا۔ وسط اکتوبر 1937 وچ الحسینی مکمل طور اُتے پرتشدد بغاوت وچ مصروف عمل ہوئے ک‏ے لبنان د‏‏ی جانب فرار ہوئے گئے۔ 1938 دے موسم خزاں وچ برطانوی حکا‏م نے عرب بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ فسادات وچ 206 یہودی شہری، 454 عرب شہری تے 175 مینڈیٹ حکا‏م دے ملازمین مارے گئے۔ اس دے علاوہ برطانوی فوجی دستےآں نے 1,138 مسلح عرب باغیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔
برطانوی حکا‏م نے الحسیسنی نو‏‏ں 1936–1937 وچ بغاوت دے نال غیر واضح طور اُتے کدی منسلک نئيں کيتا۔ اس وچ تھوڑا شبہ ہوئے سکدا اے اُتے مفتی نے انتہا پسنداں دے نال رابطےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا تے جدو‏ں انہاں نے مناسب موقع جانا، چوری چھپے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انہاں نے تشدد نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی جدو‏ں ایہ فلسطین وچ اُنہاں دے اثر و رسوخ دے لئی اک خطرہ نظر آنے لگا۔ 1939 دے موسم سرما دے دوران فلسطین وچ عرب تے یہودی رہنماواں دے درمیان بے نتیجہ مذاکرات د‏‏ی میزبانی دے بعد برطانوی حکومت نے مئی 1939 دا وھائیٹ پیپر جاری کر دتا۔ اس وھائیٹ پیپر نے ملک وچ دو تہائی عرب اکثریت د‏‏ی ضمانت دیندے ہوئے اگلے پنج سالاں وچ یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں 75,000 تک محدود کر دتا۔ اس نے زمین د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں وی پابند کر دتا، تے 10 سال دے اندر اک فلسطینی ریاست دے قیام دا وعدہ کيتا۔ اگرچہ وھائیٹ پیپر نے برطانوی حکومت نو‏‏ں نمایاں طور اُتے عرب پوزیشن د‏‏ی جانب جھکا دتا، لبنان وچ جلاوطن الحسینی سمیت عرب رہنماواں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا۔
جرمنی تے اٹلی دے نال الحسینی دے ابتدائی روابط
الحسینی نے یروشلم دے مفتی د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1933 دے شروع وچ فسطائی اٹلی تے نازی جرمنی تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ نازی جرمنی د‏‏ی یہود مخالف انتہا پسندی تے مغربی جمہوریتاں (برطانیہ تے فرانس) دے نال دشمنی دے باعث مفتی نے محسوس کيتا کہ فلسطین وچ عرب مقاصد کیلٰے جرمن اک فطری اتحادی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ الحسینی نے 1933 دے شروع وچ جرمن دفتر خارجہ دے حکا‏م نال رابطہ کيتا۔ 1938 وچ انہاں دے جرمن مسلح افواج د‏‏ی ہائی کمان (اوبرکمانڈو دیر وہرماخٹ ۔ او دے ڈبلیو-) ملٹری انٹیلیجنس سروس ( ایمٹ آؤسلینڈ/ ایبوہر، یا ایبویہر دے نال وی روابط استوار ہوئے چکے سن ۔ اُتے الحسینی نے عرب دنیا کیلٰے جرمنی د‏‏ی دلچسپی دا غلط اندازہ لگایا۔ 1938 دے آخر تک جرمناں نے، جو برطانیہ عظمیٰ دے نال دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے دے خواہش مند سن، عرباں د‏‏ی آزادی د‏‏ی معاونت کرنے یا باغیاں نو‏‏ں مادی امداد فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ عرب باغیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 1936 دے شروع وچ فسطائی اٹلی تے ہور عرب ریاستاں تو‏ں فنڈز تے ہتھیار وصول کيتے۔
الحسینی د‏‏ی لبنان تے عراق وچ جلا وطنی
عراق وچ قیام دے دوران، الحسینی نے محور ملکاں تو‏ں عوامی طور اُتے حمایت دے اعلان کیلئےکوشش کيت‏ی سی جس وچ ایہ چیزاں شامل ہاں: 1) برطانوی تے فرانسیسی تسلط تو‏ں عرباں د‏‏ی آزادی؛ 2) آزاد عرب ملکاں نو‏‏ں کسی نہ کسی شکل وچ متحد کرنے د‏‏ی آزادی؛ 3) تے فلسطین وچ مجوزہ یہودی وطن دا خاتمہ۔ اُنہاں نے عرب بغاوت دے لئی فوجی تے مالی امداد حاصل کرنے دیاں کوششاں وی کيتياں، جس دے لئی اُنہاں نے وعدہ کيتا سی کہ اوہ ایہ بغاوت مؤثر طور اُتے منظم ک‏ر سکدے نيں بشرطیکہ اُنئيں محور قوتاں د‏‏ی طرف تو‏ں کھلے عام حمایت حاصل ہوئے۔ 1939 د‏‏ی ابتداء وچ جرمناں نے اندرونی طور اُتے ایداں دے معاملات اُتے بحث شروع کر دتی۔ 1941 دے موسم بہار تک اوہ معاونت فراہ‏م کرنے دے لئی تیار ہوئے گئے لیکن عرباں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تجاویز تو‏ں متعلق اُنئيں پریشانی لاحق رہی۔ جرمن اطالویاں نو‏‏ں ناراض نئيں کرنا چاہندے سن جو شمالی افریقہ تے مشرقی بحیرہ روم دے کچھ حصےآں (لبنان تے شام) نو‏‏ں اپنے دائرہ اثر و رسوخ وچ سمجھدے سن ۔ تے نہ ہی اوہ جنرل چارلس ڈیگال د‏‏ی آزدانہ فرانسیسی تحریک د‏‏ی کال دا جواب دینے دے لئی وکی فرانس دے نو آبادیات‏ی منتظمین نو‏‏ں ترغیب دینے د‏‏ی خواہش رکھدے سن ۔ 1941 دے موسم سرما وچ الحسینی د‏‏ی ہٹلر تو‏ں براہ راست اپیل دے باوجود جرمنی نے انہاں دا درخواست کردہ بیان جاری نئيں کيتا۔
1941 دے موسم بہار وچ جرمن دفتر خارجہ نے تخریب کاری د‏‏ی کارروائیاں دے لئی الحسینی دے نیٹ ورک نو‏‏ں استعمال کيتا، تے ایبویہر نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کرنے دے لئی مجاز بنایا۔ جے عرب برطانیہ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہُندے تاں جرمنی براہ راست فوجی امداد فراہ‏م کر دیندا۔ جرمنی الحسینی نو‏‏ں اپنی دیکھ بھال دے لئی وی خرچ و رقوم بھیجنے اُتے تیار سن ۔ جدو‏ں برطانوی فوجاں بغداد د‏‏ی طرف پیش قدمی کرنے لگاں تاں فوجی تے مالی امداد د‏‏ی بیتاب درخواستاں دے جواب وچ جرمن دفتر خارجہ نے الحسینی نو‏‏ں پہلی وڈی نقد ادائیگی فراہ‏م کيتی۔ اس مالی مدد دے جواب وچ اُنہاں تو‏ں "مستقب‏‏ل نیڑے وچ فلسطین وچ اک وڈی کاروائی نو‏‏ں سرانجام دینے" د‏‏ی توقع کيتی گئی۔ 9 مئی نو‏‏ں الحسینی نے تمام مسلماناں نو‏‏ں انگلستان دے خلاف مقدس جنگ وچ عراق د‏‏ی معاونت اُتے زور دیندے ہوئے بغداد دے ریڈیو اُتے اک فتوٰیجاری کيتا۔ برطانیہ نے 2 جون 1941 نو‏‏ں بغداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ برطانوی افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے عراقی شہریاں نے 1-2 جون، 1941 نو‏‏ں بغداد د‏‏ی یہودی آبادی دے خلاف اک پروگرام مرتب کيتا، جسنو‏ں فرحود دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے تحت 128 یہودیاں د‏‏یاں جاناں لے لی گئياں تے تقریباً 1,500 کاروباری ادارےآں تے گھراں نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ اگرچہ بعد وچ الحسینی نے عراق وچ شکست دا الزام یہودیاں اُتے لگایا اُتے دستیاب دستاویزات وچ اُنہاں دے لفظاں یا افعال د‏‏ی کسی طور فرحود تو‏ں منسلک ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ فلسطین وچ دوبارہ کسی بغاوت د‏‏ی تشکیل نئيں ہوئی۔
وفات
آخری عمر وچ سیاست توں کنارہ کش ہو گئے سن۔ 1974ء وچ بیروت وچ انتقال کیتا۔
امین الحسینی: ٹائم لائن
امین محمد الحسینی یروشلم وچ پیدا ہوئے۔
برطانوی وزیر خارجہ نے بالفور اعلامیہ جاری کيتا جس وچ فلسطین وچ یہودی قومی وطن دے قیام د‏‏ی اجازت دینے دے برطانوی ارادے دا اعلان کيتا گیا۔
برطانوی افواج نے فلسطین اُتے قبضہ کيتا۔
الحسینی تے ہور نے عرب آزادی دے مطالبے تے شام دے نال اتحاد دا اعلان کردے ہوئے یروشلم وچ مظاہرےآں دا اہتمام کيتا۔ مظاہرےآں دے پرتشدد بننے دے بعد الحسینی شام بھج گئے۔ اپریل دے آخر وچ اک برطانوی فوجی عدالت نے انہاں نو‏ں بغاوت اُتے اکسانے دے سبب عدم موجودگی وچ جرم دا مرتکب قرار دے دتا۔
برطانوی ہائی کمشنر رب ہربرٹ سیموئیل د‏‏ی طرف تو‏ں معافی دتے جانے دے بعد الحسینی یروشلم واپس آ گئے۔
ہائی کمشنر سیموئیل نے الحسینی نو‏‏ں یروشلم دا مفتی مقرر کر دتا۔ 1922 وچ الحسینی سپریم مسلم کونسل کےصدر تے وقف (مذہبی تھ‏‏اںو‏اں تے ادارےآں د‏‏ی دیکھ بھال و بہتری دے لئی فنڈز) دے منتظم بن گئے۔
برطانیہ نے فلسطین وچ باضابطہ طور اُتے اپنا تسلط قائم ک‏ر ليا۔
عرب ہجوم یروشلم دے یہودی کوارٹر وچ داخل ہوئے گیا تے عبادت دے مقاصد دے لئی یہودیاں د‏‏ی مغربی دیوار تک رسائی دے سبب تشدد د‏‏ی لہر دا آغاز کر دتا۔ الحسینی نے فلسطین وچ ہونے والے واقعات وچ عرب دنیا د‏‏ی دلچسپی پیدا کرنے تے اک ایداں دے سپریم لیڈر دے طور اُتے اپنی حیثیت نو‏‏ں منوانے دے لئی اس واقعے تو‏ں فائدہ اُٹھایا جو اسلام دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں یہودی یلغار تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کر رہیا ہوئے۔ اس تشدد وچ 133 یہودی تے 116 عرب مارے گئے، تے 339 یہودی تے 232 عرب زخمی ہوئے۔
عرب تخریب کاراں نے گلیلی دے برطانوی ڈسٹرکٹ کمشنر نو‏‏ں قتل کر دتا۔ برطانوی حکا‏م نے الحسینی نو‏‏ں مفتی، صدر برائے سپریم مسلم کونسل، تے وقف دے منتظم دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا۔ الحسینی اکتوبر وچ فرار ہوئے ک‏ے لبنان چلے گئے۔
دوسری جنگ عظیم د‏‏ی شروعات کردے ہوئے جرمنی نے پولینڈ اُتے دھاوا بول دتا۔ ودھدی ہوئی فرانسیسی نگرانی نے اکتوبر وچ الحسینی نو‏‏ں لبنان چھڈ ک‏‏ے عراق دے شہر بغداد جانے اُتے مجبور کر دتا۔
الحسینی نے ہٹلر تو‏ں اک بیان دا مطالبہ کيتا جس وچ ایہ چیزاں شامل ہاں: 1) برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی تسلط تو‏ں عرب ریاستاں د‏‏ی آزادی؛ 2) آزاد عرب ریاستاں نو‏‏ں اک یونین د‏‏ی تشکیل دینے دا حق؛ تے 3) آزاد عرب حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین وچ مجوزہ یہودی وطن دے خاتمے دا حق۔
الحسینی نے عراق وچ محوری قوتاں د‏‏ی حمایت دے لئی بغاوت وچ حصہ لیا۔ راشد علی الکیلانی دے ماتحت نويں حکومت نے الحسینی نو‏‏ں محوری طاقتاں دے نال کلیدی رابطہ کار مقرر کيتا۔
جرمنی نے الحسینی نو‏‏ں فلسطین وچ اک بغاوت ابھارنے دے لئی رقم فراہ‏م کرنی شروع کر دتی۔
الحسینی نے بغداد تو‏ں ریڈیو تقریر وچ اک فتویٰ جاری کيتا جس وچ اُنہاں نے مسلماناں نو‏‏ں برطانیہ عظمیٰ دے خلاف مقدس جنگ شروع کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔
جداں ہی برطانوی افواج نے بغداد د‏‏ی جانب پیش قدمی کی، الحسینی بھج کر سرحد پار ایران چلے گئے۔
جب برطانیہ د‏‏ی حامی افواج بغداد وچ داخل ہوئیاں، عراقی شہریاں نے بغداد دے یہودی شہریاں اُتے فرحود دے طور اُتے جانے جانیوالے اک منظم قتل عام دا آغاز کر دتا۔ 128 یہودیاں دے ہلاک تے 210 دے زخمی ہونے دے بعد برطانوی افواج نے امن بحال کر دتا۔
جرمن ایبویہر نے جرمن ویہرماخٹ د‏‏ی ذیلی فورس وچ خدمت دے لئی عرب رضاکاراں نو‏‏ں تربیت دینے د‏‏ی خاطر یونان دے شہر ایتھنز دے نیڑے اک اڈے اُتے جرمن عرب تربيت‏ی شعبہ قائم کيتا۔
برطانیہ تے سوویت یونین نے ایران اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
اطالوی سفارتکاراں نے الحسینی نو‏‏ں ایران تو‏ں اٹلی اسمگل ک‏ر ليا۔
الحسینی نے فاشسٹ اٹلی دے لیڈر بینیٹو مسولینی نال ملاقات کيت‏ی۔ مسولینی نے الحسینی د‏‏ی طرف تو‏ں ہٹلر نو‏‏ں دتی گئی تجاویز دے خطوط اُتے مشترکہ محوری بیان جاری کرنے تو‏ں اتفاق ک‏ر ليا۔
ایڈولف ہٹلر نے برلن وچ الحسینی نال ملاقات کيت‏ی۔ اس ملاقات کيت‏ی تفصیلات جرمن ذرائع ابلاغ وچ شائع ہوئیاں۔ جرمن ڈکٹیٹر نے عوامی اعلانیہ جاری کرنے یا الحسینی د‏‏ی جنوری 1941 دے مطالگل کيتی بنیاد اُتے الحسینی تو‏ں کوئی معاہدہ طے کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔
الحسینی نے محوری طاقتاں دے تعاون تو‏ں بنیادی طور اُتے عرب تے مسلم دنیا دے لئی ریڈیو تے پرنٹ میڈیا دے ذریعے پروپیگنڈہ دے متن تیار کرنے شروع کر دتے۔
الحسینی اک بار فیر اک پین عرب مرکز د‏‏ی تجویز پیش کر دتی جو اس مرتبہ تیونس وچ قائم کيتا جاندا تاکہ تیونس، الجزائر تے مراکش وچ پراپیگنڈا شروع کيتا جا سک‏‏ے۔ محوری طاقتاں نے اس منصوبے نو‏‏ں وی مسترد کر دتا۔
آپریشن ٹارچ وچ اینگلو امریکی افواج مراکش وچ کاسابلانکا تے الجیریا وچ اورین تے الجزائر وچ اتر گئياں۔ وکی فرانسیسی افواج نے ہتھیار ڈال دئے۔
برلن وچ مرکزی اسلامک انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ الحسینی نے یہودیاں د‏‏ی اسلام دے تلخ ترین دشمن دے طور اُتے مذمت کيتی۔ اُنہاں نے یہودیاں اُتے دوسری اقوام نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف بھڑکانے تے دوسری عالمی جنگ دا اجراء کرنے دے الزامات لگائے۔ اُنہاں نے مسلماناں تو‏ں کہیا کہ اوہ دشمن دے ظلم و ستم تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد کرانے د‏‏ی کوشش کرن۔ نازی پروپیگنڈہ دے اہلکار اں نے اس افتتاحی تقریب تے الحسینی دے بیانات نو‏‏ں تفصیلی طور اُتے شائع کيتا۔ اُنہاں د‏‏ی تقریر 23 دسمبر، 1942 نو‏‏ں جرمنی تو‏ں مشرق وسطیٰ تک نشر کيتی گئی۔
جرمن تے اطالوی افواج نے تیونس دے نیڑے ہتھیار ڈال دتے جس تو‏ں شمالی افریقہ وچ جنگ دا خاتمہ ہوئے گیا۔
الحسینی بلغاریہ، جرمنی، اٹلی، ہنگری تے رومانیہ د‏‏ی حکومتاں نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ مطالبہ کردے نيں کہ اوہ ہنگری، رومانیہ تے بلغاریہ تو‏ں یہودی بچےآں نو‏‏ں فلسطین منتقل کرنے د‏‏ی برطانوی کوششاں وچ حصہ نہ لاں۔ انہاں نے تجویز کيتا کہ بچےآں نو‏‏ں پولینڈ بھیج دتا جائے۔ جرمنی نے مارچ تے اپریل 1943 وچ پہلے ہی منتقلی نو‏‏ں روکنے دے لئی اقدامات اختیار کر لئے سن ۔
ایس ایس نے 13واں ویفن ایس ایس ماؤنٹین ڈویژن دے لئی چیپلینز د‏‏ی تیاری دے لئی اک امام تربيت‏ی اسکول قائم کر دتا۔ الحسینی نے زیر تربیت افراد نو‏‏ں دسیا کہ مسلماناں نو‏‏ں "عظیم تر جرمن سلطنت تو‏ں بہتر یا زیادہ وفادار ساتھی کدی نئيں ملے گا۔"
جرمناں نے مغربی کروشیا تے شمال مشرقی بوسنیا وچ 13ويں ویفن ایس ایس ماؤنٹین ڈویژن نو‏‏ں تعینات کر دتا جسنو‏ں ہن "ہینڈشر" ڈویژن دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔
اتحادی افواج فرانس دے نارمنڈی ساحل اُتے اتر گئياں (ڈی ڈے)۔
13ويں ویفن ایس ایس ماؤنٹین ڈویژن دے تقریباً 3,000 فوجیاں نے نال چھڈ دتا۔ اکتوبر دے وسط وچ باقی ماندہ فوجیاں د‏‏ی اکثریت نے بغاوت کردے ہوئے سوویت فوجاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی خاطر ہنگری منتقل ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔ ہملر نے ڈویژن نو‏‏ں تحلیل کر دتا۔
الحسینی د‏‏ی تجویز اُتے جرمن دفتر خارجہ نے برطانوی فوج دے یہودی بریگیڈ گروپ دا مقابلہ کرنے دے لئی اک عرب مسلم فوج (جو کہ محوری افواج وچ خدمات سرانجام دینے والے عرب تے مسلم رضاکاراں تے مسلما‏ن فوجیاں اُتے مشتمل ہو) دے قیام دا اعلان کر دتا۔
الحسینی ہوائی جہاز دے ذریعے برن سوئٹزر لینڈ بھج گئے۔ سوئس حکا‏م نے پناہ دینے تو‏ں انکار کر دتا تے اُنئيں فرانسیسی حکا‏م دے حوالے ک‏ے دتا۔
یوم فتح، یورپ وچ دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ۔
الحسینی پیرس دے نیڑے گھر وچ نظربندی تو‏ں بچ کر جہاز دے ذریعے مصر دے شہر قاہرہ چلے گئے۔
اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے فلسطین د‏‏ی تقسیم دے منصوبے د‏‏ی منظوری دے دتی جس تو‏ں فلسطین وچ برطانوی اختیار ختم ہوئے گیا تے اور اوتھ‏ے دو ریاستاں یعنی اک یہودی تے اک عرب ریاست د‏‏ی راہ ہموار گئی۔ الحسینی نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کر دتا۔
اسرائیلی ریاست دا قیام عمل وچ آ گیا جس دے خلاف الحیسنی نے اپنی پوری زندگی کم کيتا سی۔
الحسینی بیروت، لبنان جانے دے لئی مصر تو‏ں روانہ ہوئے گئے۔
الحسینی نے "یہودی جارحیت تے سامراجیت" دے خلاف عرب اتحاد د‏‏ی وکالت کردے ہوئے تے فلسطین د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تمام عرب ملکاں دے سربراہان نو‏‏ں اک خفیہ خط لکھیا۔
الحسینی دا بیروت، لبنان وچ انتقال ہوئے گیا.
حوالے
گٹھ:1890ء دی دہائی دے جم گٹھ:1974 دیاں موتاں گٹھ:اسلام تے ضد سامیت گٹھ:برطانوی فلسطین وچ عرب شخصیتاں گٹھ:فاضل جامعہ الازہر گٹھ:فلسطینی ائمہ کرام گٹھ:فلسطینی پناہ گزین گٹھ:فلسطینی سنی گٹھ:فلسطینی سیاست دان گٹھ:فلسطینی عرب قوم پرست گٹھ:مسلم تریخی شخصیتاں گٹھ:مسلم علماء گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں گٹھ:یروشلم وچ اسلام گٹھ:پہلی جنگ عظیم دیاں عثمانی عسکری شخصیتاں گٹھ:عرب شخصیتاں
راولپنڈی
راولپنڈی پنجاب پاکستان دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع راولپنڈی دا ضلعی ہیڈکواٹر تے وڈی فوجی چھاؤݨی اے۔ کراچی، لہور، تے فیصل آباد مگروں ایہ پاکستان دا وڈا شہر اے۔ ایہ 1959 توں 1969 تک پاکستان دا راجگڑھ وی رہیا۔ لہور توں 171 میل اُتے واقع اے۔
راولپنڈی، صوبہ پنجاب وچ سطح مرتفع پنجاب وچ واقع اک اہم شہر اے۔ ایہ شہر پاکستان آرمی دا صدر مقام وی اے تے 1960ء وچ جدو‏‏ں موجودہ دارالحکومت اسلام آباد زیر تعمیر سی اوہناں دناں وچ قائم مقام دار الحکومت دا اعزاز راولپنڈی نوں ای حاصل سی۔ راولپنڈی شہر دارالحکومت اسلام آباد توں 5 کلومیٹر، لہورتوں 275 کلومیٹر، کراچی توں 1540 کلومیٹر، پشاور توں 160 کلومیٹر تے کوئٹا توں 1440 کلومیٹر دی دوری اُتے اے۔ راولپنڈی دی آبادی تقریبن 30 لکھ توں تجاوز کر چکی اے۔ نویں مردم شماری دے مطابق راولپنڈی آبادی دے لحاظ توں پاکستان دا چوتھا وڈا شہر اے۔ ایہ شہر بوہت سارے کارخانیاں دا گھر اے۔ اسلام آباد ایئرپورٹ راولپنڈی شہر وچ واقع اے تے ایہ ایئرپورٹ راولپنڈی شہر دے نال نال دارلحکومت اسلام آباد دی وی خدمت کردا اے۔ راولپنڈی دی مشہور سڑک "مری روڈ" ہمیشا توں سیاسی جلسے جلوساں دا مرکز رہی اے۔ راولپنڈی مری، نتھیا گلی، ایوبیا، ایبٹ آباد تے شمالی علاقہ جات سوات، کاغان، گلگت، ہنزہ، سکردو تے چترال جان والے سیاحاں دا بیس کیمپ اے۔ نالا لئی، اپنے سیلابی ریلیاں دی وجہ توں بہت مشہور اے جو راولپنڈی شہر دے وِچو وچ وگدا ہویا راولپنڈی نوں دو حصّیاں "راولپنڈی شہر" تے "راولپنڈی کینٹ" وچ تقسیم کردا اے۔ تریخ دسدی اے کہ نالہ لئی دا پاݨی کدی اِنا صاف شفاف تے خالص سی کہ ایہنوں پیتا جا سکے، لیکن ہن ایہ گھراں توں خارج ہو والے فضلے تے کارخانیاں دے کیمیائی مادیاں دے سبب اِنا غلیظ ہو گیا اے کہ اِس دے کولوں لنگھنا محال اے۔
تریخ
راولپنڈی سطح مرتفع پنجاب وچ اے ایتھے انسان ہزاراں ورہیاں توں رہ رہیا اے۔ گندھارا رہتل دا گڑھ ٹیکسلا ایہدے کول ای اے۔ پنڈی دی نگری اتر ولووں لڑاکیاں لوکاں دے راہ وچ ہون باجوں کئی واری اجڑی۔ 1493ء وچ گکھڑ سردار چنڈے خان نے ایس نگری نوں راول پنڈ دے ناں توں دوبارہ وسایا۔ 1765 وچ ملکا سنگھ نے گکھڑ سردار مفرب خان نوں ہرا کے ایتھے مل ماریا تے ایہنوں اک کاروباری نگر بنایا۔ 1818 وچ ایہ شہر مہاراجا رنجیت سنگھ دے ہتھ لگیا۔
1849 وچ ایہ شہر پنجاب حکومت ہتھوں نکل کے انگریزاں دے ہتھ لگیا۔ راولپنڈی شہر وچ پنجاب تے مل مارن لئی انگریزاں تے پنجاب سرکار وچ لڑائی ہوئی ۔ 1851 وچ انگریزاں نے ایتھے اک چھاؤنی بنائی۔ اوس ویلے روس وسطی ایشیا ولوں افغانستان ول ودھ رہیا سی راولپنڈی دی چھاؤنی ایس نوں روکن لئی بنائی گئی سی۔ 1857 دی آزادی دی لڑائی پنڈی تے آلے دوالے دے نگراں وچ وی ہوئی۔ 1880 دے دہاکے وچ ایتھے ریلوے لین وچھائی گئی تے پہلی جنوری 1886 نوں ایتھے پہلی واری ریل چلی۔ ایہ ریلوے لائن فیر اگے پشاور تک گئی۔ 1867 وچ پنڈی نوں میونسپلٹی بݨایا گیا۔ 1901 وچ راولپنڈی چھاؤنی دی لوک گنتی 40,611 سی۔ 1883 وچ ایتھے اسلحے دا سٹور بنایا گیا۔
راولپنڈی، پنڈی دے ناں توں وی جانا جاندا اے۔ ماہرینِ آثارِ قديمہ اس بات اُتے یقین رکھدے نیں کہ سطح مرتفع پنجاب اُتے واقع ثقافت 3000 سال قدیم اے۔ ایتھے ملن والا مادہ اس گل دا ثبوت پیش کردا اے کہ ایتھے اُتے بدھ مت دا استحکام ٹیکسلا تے ویدی استحکام (ہندو تمدّن) دے ہم عمر اے۔ ٹیکسلا اس بات توں اہمیت دا حامل اے کہ اس دا شمار "گینز بک آف ورلڈ ریکارڈ" وچ وی ہُندا اے کیونکہ ایتھے دنیا دی سبھ توں قدیم یونیورسٹی "ٹیکسلا یونیورسٹی" دے آثارات ملے نیں۔
ایہ دکھائی دیندا اے کہ ایہ شہر ناکامی ول ایشیا دی اک خانہ بدوش قوم "وائٹ ہن" دی بربادی دے باعث گیا سی۔ اس علاقے وچ پہلے مسلمان حملہ آور "محمود غزنوی" (جو غزنی توں سی) نے تباہ شدہ شہر نوں اک گکھڑ حاکم "کائے گوہر" دے حوالے کر دتا۔ شہر، بہر حال، اک حملہ آوری دے راستے اُتے ہوݨ دے باعث کامیاب نہ ہوسکیا تے تد تک بنجر رہیا جدو‏‏ں تک اک تے گکھڑ رہنما جھنڈے خان آیا تے اس نے شہر دی صورت حال نوں درست کیتا تے اس دا ناں اک پنڈ "راول" دے ناں اُتے 1493ء وچ "راولپنڈی" رکھ دتا۔ راولپنڈی گکھڑاں دے زیرِ حکومت رہیا حتا کہ آخری گکھڑ حکمران "مقرب خان" نوں سکھاں دے ہتھوں 1765ء وچ شکست واقع ہوئی۔ سکھاں نے دوسرے علاقاں دے تاجراں نوں راولپنڈی وچ آ کے رہن دی دعوت دتی۔ انج راولپنڈی نمایاں ہویا تے تجارت لئی بہترین علاقہ ثابت ہو کے ابھریا۔
1951ء وچ راولپنڈی وچ پاکستان دے پہلے وزیرِاعظم لیاقت علی خان نوں اک مقامی کمپنی باغ وچ خطاب کر دے ہوئے شہید کر دتا گیا۔ اس سانحے دے باعث " کمپنی باغ دا ناں وزیر اعظم لیاقت علی خان دے ناں منسوب کرکے لیاقت باغ رکھ دتا گیا۔
پاکستان بنن مگروں ایتھے ای پاکستان دے پہلے وزیراعظم لیاقت علی خان نوں قتل کیتا گیا۔ 2007 وچ لیاقت باغ دے مین گیٹ اُتے پاکستان دی سابق وزیر اعظم بینظیر نوں قتل کیتا گیا۔ 1979 وچ اوہدے والد پاکستان دے سابق وزیراعظم ذوالفقار علی عرف بھٹو نوں راولپنڈی دی سنٹرل وچ پھانسی دتی گئی سی۔
ماحول تے لوک
راولپنڈی اک بے ترتیب لیکن گرد توں پاک صاف ستھرا شہر اے۔ جنوری 2006 دے مطابق راولپنڈی وچ خواندگی دی شرح %70.5 اے۔ شہر دی آبادی وچ پنجابی تے مہاجر (بھارت توں پاکستان ہجرت کرکے آؤن والے افراد) شامل نیں۔ راولپنڈی شہر وچ صوبہ سرحد دے ہزارہ دویژن توں تعلق رکھن والے افراد دی اک وڈی تعداد رہائش پزیر اے جنہاں دی مادری زبان ہند نوں اے ایہ لوک شہر تے شہر دے اطراف وچ کِھلریاں آبادیاں اپنی ذاتی رہائش گاہاں یا کرائے دے گھراں وچ رہندیاں نیں۔ شہر دا درجہ حرارت گرمیاں وچ نا قابل پیشین ہُندا اے۔ شہر وچ بارش دا سالانہ اوسط درجہ 36 انچ ہُندا اے۔ موسم گرما وچ گرمی زیادہ توں زیادہ 52 ڈگری تے موسم سرما وچ درجہ حرارت 5- تک گر سکدا اے۔
ذرائع آمدورفت
شہر وچ سفر دی مناسب سہولتاں میسر نیں تے شہر دے وڈے حصےآں نوں ملانے والی سڑکاں دی حالت بہترین اے۔ مری روڈ شہر دی سب توں مصروف ترین سڑک اے۔ شہر دے اندر سفر کرنے دے لئی پبلک ٹرانسپورٹ جن وچ ٹیکسی، بساں، رکشا، ویگن وغیرا ہر وقت دستیاب رہندیاں نیں۔ اس توں علاوہ راولپنڈی شہر وچ میٹروسروس وی اے جس توں روزانہ ہزاراں دی تعداد وچ سفرکررے نیں۔ ایہ سروس بذریعہ پل جو سٹیڈیم روڈ دے کول توں اسلام آباد وچ داخل ہُندی اے تے ریڈزون وچ اس دا اخری سٹاپ اے۔
میٹرو بس
وزیر اعلا شہباز شریف نے تقریبن 45،000،000،000 پنتالی ارب روپے دی لاگت تے ترکی دی مدد نال مری روڈ و اسلام آباد وچ تیار اک عظیم الشان بین الاقوامی طرز دی میٹرو بس سروس شروع کیتی۔ جتھے شہریاں نوں ٹرانسپورٹ دی سستی تے اعلیٰ سہولت فراہم کیتی اوتھے ای شہر دی خوبصورتی تے ملک دی ترقی دی راہ وچ چار چند لا دتے۔
شاہرات
پاکستان دے مروجہ نظام شاہرات دے تحت قائم بین الاضلاعی شاہرات دے ذریعے ایہ شہر اسلام آباد، اٹک، جہلم، چکوال، مری تے ایبٹ آباد دے نال متصل اے۔ جی ٹی روڈ (این-5) راولپنڈی شہر نوں پاکستان مختلف حصےآں توں ملاندی اے۔۔ جی ٹی روڈ (این-5) راولپنڈی شہر دے ے درمیان وچ اے۔
موٹروے
راولپنڈی شہر نوں موٹروے (ایم1) اسلام آباد تے پشاور تے (ایم2) لہور تے اسلام آباد توں ملاؤندی اے۔ دوناں موٹرویز چھ لیناں اُتے مشتمل نیں۔
ریلوے اسٹیشن
راولپنڈی ریلوے اسٹیشن 19 ویں صدی وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ ایتھے توں ٹریناں پاکستان دے مختلف شہراں نوں جاندیاں نیں جیہناں وچ کراچی، لہور،پشاور، کوئٹا، نوشہرہ، حیدرآباد، سبی، سکھر، ملتان، بہاولپور، رحیم یار خان، فیصل آباد، لاڑکاݨا، کوہاٹ، نوابشاہ، میانوالی، سرگودھا، گجرات، سیالکوٹ تے جیکب آباد نیں۔
ہوائی اڈا
اسلام آباد انٹرنیشنل ائرپورٹ مصروف ترین ائرپورٹ اے جو راولپنڈی شہر وچ اے۔ ایتھے پاکستان دی قومی ہوا باز کمپنی پی آئی اے دے علاوہ 25 توں زائد نجی تے انٹرنیشنل کمپنیاں مسافراں لئی اپنی خدمات سر انجام دیندیاں نیں۔ پرانے ایئر پورٹ توں 25 کلو میٹر دور نویں راولپنڈی اسلام آباد انٹرنیشنل ائرپورٹ دی بنیاد رکھی جاچکی اے تے تعمیر دا کم زوروشور توں جاری اے۔
راولپنڈی دے دلکش مناظر
راولپنڈی وچ بہت سارے چنگے ہوٹل، طعام خانے، عجائب گھر تے سبزہ زار نیں۔ راولپنڈی نوں دیکھن دا بہترین طریقہ ایہ اے کہ اس دے بازاراں وچ گھُمیا جاوے۔ شہر دی دو اہم شاہراہاں: جی ٹی روڈ بالعموم مشرق توں مغرب تک چلتدے ہوئے مال روڈ کنٹونمنٹ توں ہُندا ہویا لنگھدا اے تے مری روڈ مال روڈ دے شمال توں شروع ہُندا، ریلوے لائناں نوں اُتے تے تھلے توں عبور کردا ہویا اسلام آباد تک پہنچدا اے۔ راولپڈی دے دو اہم بازار اک صدر بازار تے دوجا راجا بازار جو پرانے راولپنڈی شہر وچ واقع اے۔ میٹرو بس سروس لئی بنائے گئے 9 کلو میٹر طویل پل تے اِنی ای لمبی پھولدار پوداں توں لدی کیاریاں شامل نیں۔
راولپنڈی دے مشہور علاقے
نیا محلہ آریہ محلہ لُنڈا بازار چٹیاں ہٹیاں بھابڑا بازار ندیم کالونی لیاقت مارکیٹ ٹنچ بھاٹا اصغر مال روڈ ٹرنک بازار نرنکاری بازار ڈھوک کھبا گوال منڈی
مشہور پارک
آئی ویو پارک بحریہ ٹاؤن راولپنڈی
حوالے
راوپنڈی شہر نوں 3D وچ دیکھو۔ اس دے لئی سافٹ ویئر Google Earth چاہیدا اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:پنجاب دے شہر گٹھ:پاکستان دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں گٹھ:ضلع راولپنڈی
وڈیاں عالمی سلطنتاں
سلطنت (جمع:سلطنتاں) ،اس جعرافیائی   علاقے نوں آکھیا جاندا اے جس نوں کسےحکومت یا شاہت نے گھیرا یا قابو  چ کیتا ہوئے۔اس دنیا دے پیدا ہون توں اج تک سلطنتاں دی  اک تریخ چلی آ رہی اے۔اس دنیا تے ہمیشہ توں سلطنتاں دا سلسلہ آرہا اے۔ اس صفحے چ دنیا دی  تریخ چ سب توں وڈیاں  سلطنتاں دی لسٹ درج  اے۔
حوالے
گٹھ:شاہی سلطنتاں گٹھ:سابقہ سلطنتاں گٹھ:وڈیاں سلطنتاں گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں گٹھ:لسٹاں
عظیم عالمی سلطنتیں
یاقوت الحموی
جیون
الشیخ الامام شہاب الدین ابو عبد اللہ یاقوت بن عبد اللہ الحموی الرومی البغدادی اے، تریخ وچ انہاں دی پیدائش دے متعلق کچھ نئی‏‏ں ملدا، پر ایہ ثابت اے کہ انہاں روم توں قیدی بناکے دوسرے قیدیاں دے نال بغداد لیایا گیا سی جتھے انہاں اک غیر تعلیم یافتہ تاجر “عسکر الحموی” نوں فروخت کر دتا گیا چنانچہ انہاں توں منسوب ہوکر یاقوت الحموی کہلائے۔
عسکر الحموی نے انہاں پڑھنے اُتے ڈال دتا اس امید دے نال کہ اوہ نہ صرف انہاں فائدہ پہنچائے گا بلکہ دوسری تاجر برادری دے حساب کتاب مرتب کرنے وچ معاون ثابت ہون گے، انہاں نے صرف ونحو تے لغت دے دوسرے قاعدے سکھے، عسکر الحموی نے انہاں تجارتی اسفار وچ استعمال کیتا فیر انہاں آزاد کر دتا، آزاد ہونے دے بعد انہاں نے نسخِ کتب نوں ذریعۂ روزگار بنایا، اس کم توں انہاں بوہت ساریاں کتب دے مطالعہ دا موقع ملیا تے انہاں دے علمی افق وچ اضافہ ہویا۔
کچھ عرصہ بعد اوہ عسکر الحموی دے کول دوبارہ لوٹ آئے جنہاں نے انہاں اُتے فیر نظرِ کرم کیتی تے انہاں اپنے تجارتی اسفار دا نگران بنادتا، اس کم توں انہاں نے خوب فائدہ اٹھایا تے منفرد جغرافیائی معلومات اکٹھیاں کیتیاں، فیر حلب گئے تے اوتھوں خوارزم جاکے سکونت اختیار کرلی، 616 ہجری وچ جدو‏‏ں چنگیز خان نے خوارزم اُتے شبِ خون ماریا تو اپنا سب کچھ چھڈ کے موصل چلے گئے تے آخر کار فیر حلب آ گئے جتھے 626ھ وچ انتقال کر گئے۔
حوالے
گٹھ:1179 دے جم گٹھ:1229 دیاں موتاں گٹھ:تیرہویں صدی دے جغرافیہ دان
رنگ
رنگ انساناں دیاں اکھاں دی ادراکی خصوصیت اے۔ جس وچ او وکھریاں رنگاں یعنی نیلا، پیلا، ھرا، وچ تمیز کردا اے۔ انسانی اکھ رنگ نوں محسوس کردی اے جب اسدی اکھ روشنی نوں وصول کرنے والے حصیاں تے روشنی دی مختلف طول موج دی شعاواں پیندیاں نیں۔
اکرائلونائٹرائل
اکرائلونائٹرائل اک آرگینک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا CH2CHCN اے۔ اے اک بے رنگا وولاٹائل پانی سار اے مگر بلکل صاف نا ہوۓ تہ پیلا دسدا اے۔ ایدا مالیکیول اک وینائل گروپ تے نائٹرائل دے رلن نال بنیا ہوندا اے۔ ایہ بوت کم دے پلاسٹک جنج پولی اکرائلونائٹرائل بنان لئی مونومر دا کم کردا اے۔ ایہ کٹ مقدار وچ وی خطرناک تے زخریلا ہوندا اے۔ اینوں کیٹالسٹ دی مجودگی چ پروپائلین دی اموکسیڈیشن نال بنایا جاندا اے۔ 2002 وچ حساب نال پتہ چلیا سی کہ جگ چ 5 ملین ٹن اکرائلونائٹرائل ہر ورے تیار ہوندی اے۔
گٹھ:کیمسٹری
ایس ڈی برمن
سچن دیو برمن (1 اکتوبر 1906ء – 31 اکتوبر 1975ء)اک بھارتی موسیقی ہدایت کار تے گلوکار سن ۔ انہاں دا تعلق تریپورا شاہی خاندان تو‏ں سی۔ انہاں نے اپنے کیریئر د‏‏ی شروعات سنہ 1937ء وچ بنگالی فلماں تو‏ں کيتی۔ بعد وچ انہاں نے ہندی فلماں دے لئی گانے لکھے تے اوہ بالی ووڈ دے کامیاب فلم موسیقی کمپوزراں وچو‏ں اک بن گئے۔
مڈھلا جیون
مشہور موسیقار۔ موسیقی د‏‏ی سمجھ بجھ رکھنے والے اک گھرانے وچ جنم لینے والے برمن دا بنگال دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ برمن دا دے والد نودیپ چندر دیو برمن بذات خود ستار نواز سن تے دھروپد گلوکار بھی۔ انہاں نے ہی برمن دا نو‏‏ں ابتدائی تعلیم دتی سی۔ فیر استاد بادل خان نے برمن دا دے فن نو‏‏ں نکھارا۔
پہلی فلم
اپنی پہلی فلم ’یہودی د‏‏ی لڑکی‘ وچ انہاں نے پہلا گیت گایا لیکن اوہ گیت پسند نئيں کیتا گیا اس لئی اسنو‏ں فلم تو‏ں کڈ ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ پہاڑی سانیال تو‏ں اوہ گیت گوایا گیا۔ لیکن برمن دا مایوس نئيں ہوئے فیر انہاں نو‏ں اک بنگالی فلم ملی تے اس دے بعد راستے کھلدے چلے گئے۔
موسیقار
ایتھ‏ے پہلے انہاں نے چھوٹی فلماں وچ میوزک دتا لیکن انہاں نو‏ں تب فلم ' دو بھائی ' ملی جس وچ انہاں نے گیندا دت د‏‏ی آواز وچ اک گیت ریکارڈ کیتا 'میرا سندر سپنا ٹُٹ گیا'۔ اس گیت نے بہت شہرت حاصل کيتی تے دنیا نے برمن دا د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں پہچانا۔
برمن دا د‏‏ی موسیقی د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی فلماں کامیاب ہوئیاں تے کئیٰ فنکار بلندیاں اُتے پہنچے۔ انہاں وچ کشور کمار دا ناں سر لسٹ اے اس دے بعد مجروح سلطان پوری دے نغمے جنہاں نو‏ں برمن دا دے سر تے تال ملدے ہی مقبولیت حاصل ہوئی۔ اس ٹیم نے کافی فلماں وچ اپنے دور دے سپر ہٹ نغمے دئے۔
کامیابیاں
فیر اک دے بعد اک انہاں نو‏ں فلماں ملدتیاں گئیاں۔ شمشماد بیگم، گیندا دت، منا ڈے، محمد رفیع، لدا منگیشکر، آشا بھوسلے، کشور کمار دے نال انہاں نے کئی یادگار گیت بنائے۔ کاغذ دے پھُل دا اوہ گیت ' وقت نے کیہ کيت‏‏ا حسین ستم' یا فیر پیاسا دا 'جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے اے ' ایداں دے نغمے نيں جنہاں نو‏ں شاید دنیا کدی بھلا نئيں پائے۔ اج وی پرانے نغمےآں دا انتخاب کردے وقت لوک انہاں گیتاں نو‏‏ں نئيں بھولدے۔
ناراضی
1950 وچ اک دور ایسا وی آیا جدو‏ں برمن دا بالی وڈ د‏‏ی دنیا د‏‏ی سیاست تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے کلکتہ جانے لگے لیکن کچھ ہمدرداں نے انہاں نو‏ں جانے نئيں دتا جس دا نتیجہ سی کہ اس دے بعد کئی ہٹ فلماں بنیاں تے انہاں دے نغمے ایداں دے سن جنہاں دے بغیر موسیقی د‏‏ی تریخ ادھوری رہے گی۔ انہاں وچ فلم ٹیکِس‏ے ڈرائیور، پیئینگ گیسٹ، نو دو گیارہ، کالا پانی، منیم جی، بمبئی دا بابو، بازی، امر پریم، بندنی، دیوداس، پیاسا، کاغذ دے پھُل شامل ني‏‏‏‏ں۔
دیو آنند
دیو آنند دے نال انہاں د‏‏ی جوڑی کافی کامیاب سی۔ دیو آنند اپنی ہوم پروڈکشن نوکیتن وچ فلماں بنا‏تے سن تے برمن دا ہی انہاں د‏‏ی فلماں وچ موسیقی دیندے سن ۔ بمبئی دا بابو، تن دیویاں، تیرے گھر دے سامنے، گائیڈ، جیول تھیف۔
حساس شخصیت
فنکاراں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ زود رنج تے بہت حساس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ برمن دا وچ ایہ 'خوبیاں ' بدرجہ اتم سن۔ بمبئی چھڈ ک‏‏ے جانے دا خیال دل تو‏ں کڈیا تاں اک روز لدا منگیشکر تو‏ں ناراضی ہوئی۔ بس کیتا سی انہاں تو‏ں گانا گوانے د‏‏ی بجائے آشا بھوسلے نو‏‏ں موقع دتا۔ جے ایہ کہیا جائے تاں غلط نئيں ہوئے گا کہ آشا جی د‏‏ی آواز سجانے سنوارنے تے نکھارنے وچ برمن دا تے او پی نیر دا بہت وڈا ہتھ سی۔ لیکن فیر فلم چھوٹے نواب وچ انہاں دے درمیان صلح ہوئے گئی تے دونے نے اک نال کم کرنا شروع کر دتا۔
تراشیدہ ہیرے
برمن دا د‏‏ی موسیقی د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی فلماں کامیاب ہوئیاں تے کئیٰ فنکار بلندیاں اُتے پہنچے۔ انہاں وچ کشور کمار دا ناں سر لسٹ اے اس دے بعد مجروح سلطانپوری دے نغمے جنہاں نو‏ں برمن دا دے سر تے تال ملدے ہی مقبولیت حاصل ہوئی۔ اس ٹیم نے کافی فلماں وچ اپنے دور دے سپر ہٹ نغمے دئے۔
1970 د‏‏ی دہائی وچ فلم چپکے چپکے، ملی، شرمیلی، ابھیمان دے نغمے وی برمن دا نے ہی دیے۔ اس دوران انہاں دے ہونہار بیٹے راہول دیو برمن نے وی انہاں دے نال کم کرنا شروع کر دتا سی۔ فلم آرادھنا وچ دونے نے مل ک‏ے کم کیتا سی۔
آواز
بندنی دا اوہ گیت ' سن میرے بندھو رے، سن میرے متوا‘ تے آرادھنا دا گیت 'سپھل ہوئے گی تیری آرادھنا '۔ برمن دا د‏‏ی آواز وچ جھرنے دے بہاؤ دا تیز شور تے پہاڑاں سی اٹھان سی۔ آواز دل نو‏‏ں چھو جاندی سی۔ برمن دا د‏‏ی گائیکی د‏‏ی اک خصوصیت ایہ سی کہ انہاں نے بنگالی لوک گیتاں دے انداز نو‏‏ں اپنایا سی تے اس د‏ی سادگی د‏‏ی وجہ تو‏ں گیت مقبول ہوئے۔
گٹھ:1906 دے جم گٹھ:1975 دیاں موتاں گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار گٹھ:بالی وڈ موسیقار گٹھ:بنگالی شخصیتاں گٹھ:بنگالی گلوکار گٹھ:بنگالی موسیقار گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار گٹھ:بھارتی مرد گلوکار گٹھ:بھارتی مرد لوک گلوکار گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں گٹھ:ضلع کومیلا دیاں شخصیتاں گٹھ:فلم فیئر فاتحین گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان گٹھ:کلکتہ د‏‏ی موسیقار شخصیتاں گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں گٹھ:کومیلا ضلع گٹھ:کومیلا دیاں شخصیتاں گٹھ:مغربی بنگال دیاں شخصیتاں گٹھ:ہندوستانی گلوکار
قمر علی عباسی
قمر علی عباسی (پیدائش: 13 جون، 1938ء - وفات: 31 مئی، 2013ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور صحافی، عالمی شہرت یافتہ سفرنامہ نگار تے کالم نگار سن ۔
حالات زندگی
قمر علی عباسی 13 جون 1938ء نو‏‏ں امروہہ، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے ہوئے۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں نے مری وچ سکونت اختیار کيتی جتھ‏ے انہاں دے والد سروے آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے سن ۔ مری وچ اپنی پرائمری تعلیم مکمل کرنے دے بعد اوہ حیدرآباد، سندھ پہنچے جتھ‏ے انہاں نے سندھ یونیورسٹی تو‏ں بی اے (آنرز)، ایم اے (معاشیات) تے ایم اے (ارد و) د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ متروکہ وقف املاک بورڈ حکومت پاکستان وچ ملازمت تو‏ں ابتدا کی، بعد وچ کچھ عرصہ نیشنل کالج کراچی وچ معاشیات دے استاد مقرر ہوئے۔ 1976ء وچ وفاقی پبلک سروس کمیشن دا امتحان امتیازی نمبراں تو‏ں پاس کرنے دے بعد انہاں نے ریڈیو پاکستان وچ ملازمت اختیار کيتی۔ اوہ ریڈیو پاکستان خضدارتے کراچی وچ اسٹیشن ڈائریکٹر دے منصب اُتے فائز رہے تے ریڈیو پاکستان دے شعبہ مطبوعات وچ وی ا اسيں ذمہ داریا ں انجام دتیاں تے ریڈیو پاکستان دا ادبی مجلہ آہنگ انہاں د‏‏ی نگرانی وچ جاری ہُندا سی۔ 1998ء وچ ریڈیو پاکستان د‏‏ی ملازمت تو‏ں سبکدوشی دے بعد انہاں نے انفو لائن جنگ کراچی دے مدیر اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ بعض نا مساعد حالات دے باعث قمر علی عباسی 1999ء وچ امریک‏‏ا منتقل ہوئے گئے جتھ‏ے انہاں نے ہفت روزہ عوام نیو یارک دے چیف ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔
ادبی خدمات
پاکستان وچ قمر علی عباسی اوہ ادیب نيں جنہاں نے سب تو‏ں زیادہ سفر نامے لکھے۔ انہاں دے سفر ناواں وچ لندن لندن، دلی دور ہے، چلا مسافر سنگا پور، امریکا مت جائیو، برطانیہ چلیں، واہ برطانیہ، ایک بار چلو وینس، نیل کے ساحل، بغداد زندہ باد، لر نا کا آیا، لا پیرس، قرطبہ قرطبہ، جاناں سوئٹزر لینڈ اور دیوار گرگئی، ترکی میں عباسی، کینیڈا انتظار میں،شو نار بنگلہ، ماریشس میں دھنک، میکسیکو کے میلے،سنگاپور کی سیر،عمان کے مہمان،صحرا میں شام ،سات ستارے صحرا میں، شام تجھے سلام، ہندوستان ہمارا،لنکا ڈھائے ،ساحلوں کا سفر ،ناسو ہرا ہے ،ذکر جل پری کا' تے ہوا ہوائی دے ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ رحم دل ڈاکو، بہادر شہزادہ، شیشے کی آنکھ، ایک تھا مرغا، بہادر علی، شرارتی خرگوش، سمندر کا بیٹا، کائیں کائیں، میاؤں میاؤں، ہمارا پاکستان، عزم عالی شان، قوت عوام، منزل مراد، چوہدری رحمت علی، علامہ اقبال تے قائد اعظم محمد علی جناح شامل ني‏‏‏‏ں۔ قمر علی عباسی د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری اُتے مشتمل دو کتاباں شائع ہوئے چکيتں نیں جنہاں دے ناں 32 ناٹ آؤٹ تے اک عمر کا قصہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے کالماں دا مجموعہ وی دل دریا دے عنوان تو‏ں شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
خانگی زندگی
انہاں د‏‏ی شادی نیلو فر عباسی تو‏ں ہوئی سی جنہاں نے پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏ی یادگار سیریل شہزوری وچ ناقابل فراموش کردار ادا کرکے بے پناہ مقبولیت تے پزیرائی حاصل ورگی۔
اعزازات
قمر علی عباسی د‏‏ی علمی ،ادبی تے قومی خدمات دے اعتراف وچ انھاں متعدد اعزازات تو‏ں نوازیا گیا سی جنہاں وچ آل پاکستان نیوز پیپر سوسائٹی دا بہترین کالم نگار ایوارڈ تے حکومت پاکستان دا عطا کردہ تمغا امتیاز سر لسٹ نيں ۔
ناقدین د‏‏ی رائے
معروف کالم نگار دوست محمد فیضی قمر علی عباسی دے فن اسلوب دے بارے وچ کہندے نيں کہ:
وفات
قمر علی عباسی 31 مئی، 2013ء نو‏‏ں نیویارک، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ وفات پاگئے۔
حوالے
گٹھ:1938 دے جم گٹھ:2013 دیاں موتاں گٹھ:اردو مصنفاں اطفال گٹھ:پاکستانی اردو مصنفاں گٹھ:پاکستانی کالم نگار گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں گٹھ:کراچی دے صحافی
یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
سونگ خاندان چین اُتے 960ء توں 1279ء تک بر سر اقتدار رہیا۔ عہدِ زوال جدو‏‏ں قریب ودھدا گیا تے یوآن خاندان تخت و تاج ول ودھیا تے سونگ خاندان دی حکومت 1279ء وچ ختم ہو گئی۔ یوآن خاندان اصلاً مغل سی۔ یوآن خاندان نے 1279ء توں 1368ء تک چین اُتے حکومت کیتی۔
یوآن خاندان وچ اسلام دے پھیلاؤ دیاں تفصیلاں
یوآن خاندان چونکہ مغل سی تے ابتدائی ایام وچ ایہ تاتار کہلاندے سن۔ اِنہاں دے چین اُتے قابض ہُندے ای مسلم آبادیاں وچ اضافہ ہُندا چلا گیا تے تبلیغ اسلام وچ نمایاں تے واضح فرق دیکھیا گیا۔ چنگیز خان دے داخلہ ٔ چین وچ اُس وقت اُس دے ماتحت جو فوج سی، اُنہاں وچ اکثر مسلمان قبیلہ تونگان (دونغان) توں سن۔ اُس دے جانشین اوغدائی خان دی فوج دے تقریباً سبھی لشکر مسلمان سن۔ ایہ لوک مشرقی چینی ترکستان وچ آباد ہوئے تے تیانشان دے شمالی علاقے وچ جنہاں مسلماناں نے سکونت اختیار کیتی اوہ چغتائی خانیت نال تعلق رکھدے سن جنہاں دی اصل مغل سی۔ یوآن خاندان دے امرا وچ مسلماناں دی تعداد خاصی زیادہ سی۔ تریخ یوآن وچ درج اے کہ شہنشاہ شین چونگ (عہد حکومت: 1312ء) نے اک شخص حسن نامی نوں اپنا وزیر مقرر کیتا مگر اُس نے پہلے عہدہ قبول نہ کیتا کیونجے حسن مغل دستور توں واقف سی کہ دربار وچ عموماً دو وزیر ہُندے سن، اک وزیر ایمن تے دوسرا ایسر۔ وزیر ایمن دا مرتبہ وزیر ایسر توں بلند ہُندا سی تے چونکہ شہنشاہ نوں اصرار سی کہ حسن نوں وزیر بنایا جائے، اِسی لئی حسن نے صرف وزیر ایسر دا عہدہ قبول کر لیا۔ وزیر ایمن دے لئی شہنشاہ نے اک دوسرے شخص بطاش نامی ترک نوں منتخب کیتا سی۔ یوآن خاندان دے عہد وچ مجلسِ شوریٰ جو صوبہ جاتی حکومتاں توں متعلق ہُندی سی، شہنشاہ عموماً اُس وچ مغل مسلماناں نوں مقرر کیتا کردا سی۔ اگر اُنہاں وچ کوئی قابل تے لائق آدمی نہ مل سکدا تے ترک مسلمان منتخب کر لیا جاندا۔ تے اگر ترک مسلمان وی اِس عہدے دے لائق نہ ملدے تے تد ہان مسلماناں دا انتخاب ہُندا سی۔ عام طور اُتے ہانیاں نوں چینی مسلمان کہندے نیں۔ 1258ء وچ سقوط بغداد وچ خلافت عباسیہ دا خاتمہ ہویا تے بغداد ہلاکو خان دے ہتھوں تباہ ہویا۔ دولت اسلامیہ دے مرکز وچ چونکہ علمی زِندگی بالکل فنا ہوچکی سی تے سوائے کھنڈر شہر دے بغداد دی حیثیت کچھ وی باقی نہ رہ گئی سی۔ ایسی حالت وچ چین وچ تبلیغ اسلام وسیع پیمانے اُتے جاری رہی۔ اِس زمانے وچ عربی علوم و فنون نوں چین وچ مروج ہوئے تے علم طب، علم نجوم تے فنِ سپہ گری دے شعبہ جات اُتے مسلمان فائز ہُندے رہے۔
محکمہ ٔ تریخ اُتے مسلماناں دا مقام
یوآن خاندان دے وچ محکمہ ٔ تریخ نویسی اُتے جو 1227ء وچ قائم کیتا گیا سی، وچ جدو‏‏ں کم ودھدا گیا تے شہنشاہ نے چینیاں تے مسلماناں توں پنج افسران منتخب کرکے اِس ادارے وچ مقرر کیتے کہ تاریخ مرتب کرنے وچ اوہ مدد کرن۔ 1314ء وچ مسلماناں دے لئی دارالاستفتاء دی بنیاد رکھی گئی جنہاں وچ وڈے وڈے مسلمان علما مقرر ہوئے۔ محکمہ ٔ فوج وچ وی ہزاراں مسلمان کم کر دے سن جو فن سپہ گری توں واقف سن۔ 1346ء وچ توپچی دا عہدہ وی مسلماناں دے سپرد کر دتا گیا تے 1353ء وچ محکمہ الفوج والبحر وی قائم ہویا جس وچ مسلمان فوجاں دے لئی درجہ ٔ اول دے دستے موجود سن۔
حوالے
گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ گٹھ:یوآن خاندان گٹھ:1271ء گٹھ:چین دی تریخ
بشر حافی
ابونصر بشر بن الحارث بن عبد الرحمن بن عطاء المروزي البغدادي المعروف بہ بشر حافی مرو دے اک پنڈ وچ 152ہجری وچ پیدا ہوئے
حافی دی وجہ
آپ رحمۃ اللہ تعالیٰ علیہ حافی (ننگے پیر والا) مشہور ہوئے۔ لوکاں نے آپ رحمۃ اللہ تعالیٰ علیہ توں ننگے پیر چلنے دی وجہ پچھی تے فرمایا کہ توبہ دے وقت ننگے پیر سی۔ ہن مینو‏‏ں چوتا پہندے ہوئے شرم آندی اے۔
توبہ دا واقعہ
تریخ دے مطابق بشر حافی نے امام کاظم دے کلام توں متأثر ہو کے توبہ کیتی۔ اپنی جوانی دے ایام وچ اوہ بغداد وچ لہو و لعب وچ مشغول رہندا سی۔ اک دفعہ امام کاظم انہاں دے گھر دے قریب توں گزر رہے سن، اس موقع اُتے اس دے گھر دے اندر توں ناچ گانے دیاں آوازاں آرہیاں سن۔ امام کاظم نے انہاں دے گھر توں باہر آنے والی اک کنیز توں پچھیا: "اس گھر دا مالک آزاد شخص اے جاں غلام؟" کنیز نے جواب دتا: "اوہ اک آزاد شخص اے"۔ امام نے فرمایا: "تو ٹھیک کہندی اے! اگر ایہ غلام ہُندا تے اپنے آقا (یعنی مالک حقیقی) توں خوف کھاندا"۔ جدو‏‏ں کنیز گھر وچ داخل ہوئی تے اس نے امام کاظم دے نال ہونے والی ملاقات دا حال بیان کیتا (اوہ کنیز امام نوں نئی‏‏ں پہچاندی سی) تے امام دا جملہ دہرایا۔بشر اُتے اس کلام دا بوہت گہرا اثر پیا تے اوہ ننگے پیر گھر توں باہر آیا تے امام کاظم دے پیچھے ننگے پیر بھجدا چلا گیا تے امام نال ملاقات کیتی تے آپ نال ہونے والی گفتگو دے نتیجے وچ اس نے اپنے غلط کماں توں ہمیشہ ہمیشہ دے لئی توبہ کر لی۔ بعض صوفیہ کرام دی کتاباں وچ وی بشر دی حالات زندگی وچ اس واقعے نوں نقل کیتا گیا اے لیکن امام کاظم دا ناں نئی‏‏ں لیا گیا اے۔
مقام و مرتبہ
بغداد وچ مشہور ائمہ شريك وحماد بن زيد توں حدیث سنی زہد و تقویٰ تے ریاضت وچ اپنا ثانی نئی‏‏ں رکھدے سن۔ تہانو‏‏ں تمام ائمہ حدیث نے ثقہ قرار دتا اے۔ آپ دا انتقال ہویا تو تمام محدثین نوں انتہائی رنج ہویا۔ امام احمد بن حنبل نے انہاں دی موت دی خبر سن کے فرمایا ’’ انہاں نے اپنی مثال نئی‏‏ں چھڈی‘‘۔