cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عبد الحلیم معظم شاہ
المعتصم باللہ محب الدین توانکو الحاج عبد الحلیم معظم شاہ ابن المرحوم سلطان بادلیشاہ (Almu'tasimu Billahi Muhibbuddin Tuanku Alhaj Abdul Halim Mu'adzam Shah Ibni Almarhum Sultan Badlishah) ملائیشیا دا چودہواں تے موجودہ یانگ دی‌ پرتوان آگونگ، تے اس دے علاوہ قدح دا ستائیواں تے موجودہ سلطان اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:ملائشیا گٹھ:ملائیشیا گٹھ:ملائشیائی شخصیتاں گٹھ:ملائشیائی بادشاہتاں گٹھ:بادشاہ گٹھ:ملائشیا دے بادشاہ گٹھ:موجودہ قومی حکمران گٹھ:مسلم شخصیتاں
منیساریٹ گریزیا
منیساریٹ گریزیا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
چک 42 جی ڈی
چک 42 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
لنزبرگ قلعہ
لنزبرگ قلعہ سویٹزرلینڈ چ اک قلعہ اے
آل نوبختی
نوبختی خاندان ایران دا اوہ مشہور شیعہ خاندان اے جس دے افراد دوسری صدی ہجری دے وسط  توں لے کے پنجوی‏‏ں صدی ہجری دے اوائل تک یعنی ڈھائی صدی  تک رہے۔ اوہ  معروف منجّم، ادیب، متکلّم، منشی تے مؤلّف سن۔ ابو سہل بن نوبخت، ابو سہل نوبختی، حسین بن روح نوبختی (نواب اربعہ) تے حسن بن موسی نوبختی مؤلف فرق الشیعہ اسی خاندان دے مشہور افراد نیں۔
نسب
نوبخت اس خاندان دا بزرگ بنیادی طور ہر منجم سی تے اس دا بیٹا ابو سہل منصور دے سامنے اپنے خاندان دا تعارف کرواندے ہوئے 4 اجداد دا ذکر کردا اے۔
ظاہری طور اُتے اس خاندان نے شہرت پانے دے بعد اپنے آپ نوں گودرز دے بیٹے گیو نال منسوب کیتا کہ جو خدائی نامہ تے شاہنامہ دے معروف پہلوان نیں جداں کہ ابو عُبادۀ بُحْتُری معروف شاعر نے اس خاندان دے دو افراد دی مدح وچ دو قصیدے کہے انہاں وچ انہاں دو افراد نوں جوذرز (گودرز) و بیب (گیو) منسوب کیتا اے۔ جدونکہ ایہ دعوی درست نئی‏‏ں اے۔
مسعودی نے مروج الذّہب وچ عباسی خلیفہ منصور دی خصوصیات وچ ذکر کیتا کہ اوہ پہلا خلیفہ اے جس نے سب توں پہلے منجماں نوں اپنے نزدیک کیتا تے نجوم دے احکام اُتے عمل کردا سی۔ نوبخت مجوسی منجّم اس دے نال سی تے اسی دے ہتھوں اُتے اسلام لیایا تے اوہ القاہر دے زمانے وچ انہاں نوبختیاں دا جد سی۔
طبری 145 ق دے واقعات وچ خروج ابراہیم بن عبداللہ بن حسن معروف قتیل باخَمْری دے متعلق کہتا اے: پہلے  ابراہیم دی فوج نے منصور نوں شکست دی۔ منصور اپنے خاتمے دی فکر وچ سی کہ منجم  نیبختِ (نوبخت) آ گیا تے اس نے کہیا: اے امیرالمؤمنین! تینو‏‏ں فتح حاصل ہوۓ گی تے ابراہیم مارا جائے گا۔ منصور نے اس دی بات قبول نئی‏‏ں دی تو نوبخت نے کہیا: تو مینو‏‏ں اپنے کول اسیر کر لو اگر ایسا نہ ہویا تو وچ اپنے قتل ہونے نوں کہاں گا۔ اسی دوران ابراہیم دی شکست تے اس دے فرار دی خبر پہنچی۔
ابوسہل بن نوبخت
نوبخت دے بعد اس دا بیٹا ابو سہل بن نوبخت منجم منصور عباسی ہویا۔
تریخ الحکماء وچ قفطی دا بیان اے:
ابن ندیم دے مطابق ابو سہل بن نوبخت فارسی توں عربی وچ ترجمہ کردا سی تے اس دے علم و دانش دی بنیاد فارسی کتاباں اُتے سی،اس نے کئی کتاباں تالیف دی سن۔ انہاں دے ناں الفہرست وچ مذکور نیں۔ انہاں وچوں  کتاب النّہمطان جاں الیہبطان اے جو علم نجوم تے علم موالید وچ لکھی گئی۔ ابن ندیم اس کتاب توں علم نجوم دی تریخ دے متعلق مطالب نقل کردا اے۔ اس علم دی اصل نوں زمان جمشید وچ ایرانیاں ول نسبت دتی گئی اے۔ اس دی دوبارہ تدوین دا کم سکندر دے غلبے دے بعد تے اس دے بعد  ملوک الطوایف (اشکانیان) دے زمانے وچ انجام پایا۔ اس علم دا آخر اردشیر ساسانی تے اس دا بیٹا شاپور سمجھیا جاندا اے۔ خاص طور اُتے انوشیروان دا ناں اس بارے وچ یادگار رہ گیا۔ ابو سہل ہارون دے زمانے وچ زندہ سی تے ابن ندیم نے «خزانہ الحکمہ» وچ کہیا اے اوہ اس وقت کم کردا سی۔
ابوسہل نوبختی
اسماعیل بن علی بن اسحاق بن ابی سہل ابن نوبخت (۲۳۷ ـ شوال ۳۱۱ق)، معروف بنام ابوسہل نو بختی امامیہ دا نامدار متکلم جو خاندان نوبخت وچوں  ساکن بغداد سی۔ اوہ بغداد دے اندر غیبت صغرا دے زمانے وچ  امامیہ دا اک بلند مرتبے دا حامل عالم سی تے عام شیعہ لوگاں دے نزدیک اس دا اک خاص مقام سی۔ اس نے اپنی زندگی دا اکثر حصہ مسئلۂ امامت تے خاص طور اُتے غیبت امام دوازدہم(ع) توں متعلق بحث و تمحیص وچ گزارا۔
منیساریٹ گٹیفیرا
منیساریٹ گٹیفیرا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
آل نوبختی
ابوسہل نوبختی
ابوسہل نے بچپنے وچ  امام غایب(ع)] دی ملاقات دا شرف حاصل کیتا نیز  سفارت [[حسین بن روح نوبختی دے زمانے وچ اس دے حسین توں قریبی تعلقات رہے۔
منیساریٹ گٹیفیرا
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
آل نوبختی
حسین بن روح نوبختی
ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی (متوفا326 ہ ق) سومین نایب خاص امام مہدی(عج) دے تیسرے نائب خاص سن تے دوسرے نائب امام زمانہ  محمد بن عثمان دے معتمد افراد وچوں سن نیز اوہ انہاں دے کول بغداد آندے جاندے رہندے۔ اوہ اصحاب امام حسن عسکری(ع) وچوں سن۔ محمد بن عثمان نے اپنی زندگی دے آخری ایام وچ  امام مہدی(عج) دے دستور دے مطابق اپنا جانشین مقرر کیتا۔ اس دے بعد شیعہ حضرات اپنے اموال دینے دے لئی اس  توں رجوع کر دے سن۔ مدت نیابت او ۲۱سال بہ طول انجامید.
حسن بن موسی نوبختی
ابو محمد حسن بن موسی نَوبَختی امامیہ دے متکلمین تے فلاسفہ وچوں اے جس دا زمانہ تیسری تے چوتھی صدی ہجری قمری دا سی۔ اوہ انہاں پہلے مسلمان دانشوراں وچوں اے جس نے ملل و نحل دے موضوع اُتے کتاب لکھی۔ ایہ  ابو سہل نوبختی دے شاگرداں وچوں سی۔
نوبختی نے غیبت امام زمان (عج) دے زمانے وچ مختلف فرقاں دے اعتقادی اصول توں آگاہی حاصل کرنے دے بعد فلسفیانہ عقلی دلائل دے ذریعے امامیہ دے اعتقادات نوں ثابت کیتا۔
اس نے معتزلی تے امامیہ دے مشہور علما جداں ابوعلی جبائی، ابوالقاسم بلخی، محمد بن عبداللہ بن مَمَلک اصفہانی تے ابن قبہ رازی توں منظرے کیتے۔ نوبختی دی متعدد تالیفات سن۔ انہاں وچوں بعض آثار ساتویں صدی ہجری قمریموجود رہے لیکن ہن انہاں آثار وچوں صرف فرق الشیعہ باقی اے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:نوبختی خاندان گٹھ:شیعہ شخصیتاں
فتنہ
فتنہ دا مادہ فَتْن اے اس دے لغوی معنی نيں سونے نو‏‏ں اگ وچ تپاکر کھرا کھوٹا معلوم کرنا ( راغب اصفہانی) فیر فتنہ دے معنی آزمائش دے ہوئے گئے اورآزمائش وچ چونکہ تکلیف دتی جاندی اے اس لئی ایذاء رسانی تے اس د‏ی مختلف شکلاں تے آزمائش وچ جو کھوٹا ثابت ہوئے اس دے نال جو معاملہ کیتا جائے انہاں سب دے لئی قرآن وحدیث وچ فتنہ تے اس دے مشتقات استعمال کیتے گئے نيں، پس فتنہ دے معنی آزمائش، آفت، دنگا فساد، ہنگامہ، دُکھ دینا تے تختہٴ مشق بنانا وغیرہ۔
فتنہ دا ذکر قرآن وچ
فتنہ عربی لفظ اے جس دا عام معنی کِس‏ے دا امتحان تے کِس‏ے د‏‏ی جانچ کيت‏ی جائے، اللہ تعالٰی نے مختلف جگہاں اُتے فتنہ دا لفظ استعمال کیااے، جداں کہ قصۂ ہاروت وماروت وچ اے {وما انزل علی الملکین ببابل ھاروت وماروت ومایعلمان من احد حتی یقولا انما نحن فتنۃ فلاتکفر الآیۃ}۔ اوہ دونے وی کِس‏ے شخص نو‏‏ں اس وقت تک جادو نئيں سکھاندے سن جدو‏ں تک کہ ایہ نہ کہہ داں کہ اسيں تاں اک آزمائش نيں تاں کفر نہ کر الآیہ اللہ تعالٰی نے لوکاں د‏‏ی آزمائش دے لئی ایہ دونے فرشتےآں نو‏‏ں بھیجیا سی تاکہ ایہ دیکھے کہ کون اللہ د‏‏ی منع کردہ چیزاں تو‏ں بچدے نيں تے کون غلط کماں وچ ڈُب جاندے نيں۔
فتنہ عذاب دے معنی وچ وی اللہ تعالٰی نے اپنے کلام پاک وچ استعمال کیاہے،برے کماں د‏‏ی پاداش وچ جے اللہ تعالٰی نے کِس‏ے نو‏‏ں عذاب وچ مبتلا کیتا تاں اللہ تعالٰی نے اسنو‏ں وی فتنہ دا ناں دتا اے، جداں کہ اللہ دا ارشاد اے {واتقوا فتنۃ لا تصیبن الذین ظلموا منکم خاصۃ} اس عذاب تو‏ں بچو جدو‏ں اوہ عذاب آجائےگا تاں صرف ظالماں ہی نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ نئيں لےگا بلکہ جو نیکو کار وی نيں اوہ وی انہاں ظالماں دے وچکار انہاں نو‏ں وی انہاں د‏‏ی اگ لگے گی یا انہاں اُتے وی اس د‏ی آنچ آئے گی۔ اس آیت د‏‏ی آسان سی تفیسر ایہ اے کہ آدمی نو‏‏ں برے لوکاں دے نال نئيں رہنا چاہیے،کچھ نہ کچھ ان دے غلط اخلاق د‏‏ی گندی ہويا انہاں نو‏‏ں وی پہنچے گی۔ اس لئی وسیع پیمانے اُتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا کہ اسيں بری نيں ہر اس شخص تو‏ں جو کافراں دے وچکار سکونت پزیر ہوتاہے،کیونجے اوہ جو اوتھ‏ے غلط کم ہون گے اس دا اثر آہستہ آہستہ اس دے دل اُتے وی ضرور پئے گا۔ خلاصہ ایہ اے کہ اللہ تعالٰی فتنہ دے لئی یا لوکاں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی عذاب گھلدے نيں ،گویا ایہ وی اک آزمائش دے معنی تو‏ں دور نئيں ہويا۔ کیونجے اللہ تعالٰی امت محمدیہ صلی اللہ علیہ وسلم اُتے عذاب جو گھلدے نيں،انہاں نو‏ں ہلاک کرنے دے لئی نئيں، بلکہ انہاں نو‏ں تنبیہ کرنے دے لئی۔ پیارے رسول نے دعا فرمائی سی تے اللہ تعالٰی نے پیارے رسول تو‏ں وعدہ فرمایاہے کہ اسيں تواڈی امت نو‏‏ں عام عذاب وچ ہلاک نئيں کرن گے لیکن تنبیہ دے لئی انہاں نو‏‏ں عذاب وچ مبتلا کرن گے، لعلھم یرجعون ،تاکہ اوہ اللہ د‏‏ی طرف لوٹاں۔
فتنہ فساد دے معنی وچ وی استعمال ہويا اے جداں کہ اللہ دا ارشاد اے { لقد ابتغوا الفتنۃ من پہلے وقلبوا لک الامور حتی جاء امر اللہ وھم کارھون}۔ منافقین دا ذکر ک‏ر ک‏ے اللہ تعالٰی نے فرمایا ہمیشہ آپ دے خلاف فتنہ وفساد لبھدے رہ‏ے، فتنہ فساد کردے رہ‏ے، ايس‏ے طرح اللہ دا اک ہور جگہ ارشاد اے { وان اصابتہ فتنۃ انقلب علی وجہ الآیۃ} اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی آزمائش آندی اے تاں اللہ د‏‏ی عبادت کردے نيں، لیکن جدو‏ں انہاں اُتے کوئی مصیبت آن پڑدی اے تاں اللہ دے خلاف شکوے کرنے لگدے نيں۔ جداں کہ اج کل دے لوک کہندے نيں کہ اوہ لوک جو روزہ نماز نئيں پڑدے اوہ آرام تو‏ں نيں،تے اسيں روزہ نماز پڑھدے نيں فیر وی مصیبت وچ مبتلا نيں۔ حالانکہ انہاں لوکاں نو‏‏ں ایہ سمجھنا چاہیے کہ کچھ ایداں دے فتنے ہُندے نيں جو آدمی دے درجات بلند کرنے یا اس دے گناہ مٹانے دے لئی اس اُتے مسلط کردیے جاندے نيں تاں ایداں دے وچ صبر تے شکر تو‏ں کم لینا چاہیے۔
شرک نو‏‏ں وی فتنہ کہاگیا کیونجے اس تو‏ں ودھ دے کوئی فتنہ یا آزمائش د‏‏ی کوئی چیز یا اللہ دے عذاب دے استحقاق د‏‏ی کوئی چیز نئيں ہوسکدی۔ کیونجے شرک گناہاں وچ ،سب تو‏ں وڈا گناہ اے جس دے بارے وچ اللہ تعالٰی نے نا معاف کرنے دا فیصلہ کیاہے،{ان اللہ لایغفر انہاں یشرک بہ ویغفر مادون ذالک لمن یشاء} اللہ تعالٰی نے شرک دے معاف نہ کرنے دا فیصلہ کیتا اے تے اس دے علاوہ وعدہ فرمایاہے کہ تے دوسرے گناہ نو‏‏ں اللہ تعالٰی معاف کر دے گا جے اوہ چاہے،لیکن شرک دے بارے وچ چاہ لیا اے، اعلبن ک‏ے دتا اے ،کِس‏ے دے لئی عذر نئيں اسنو‏ں کدی معاف نئيں کريں گا۔ اللہ تعالٰی فرماندے نيں {والفتنۃ اکبر من القتل}۔ تے
(اللہ تعالٰی دا ارشاد اے، انہاں نال جنگ کرو ایتھ‏ے تک کہ فتنہ باقی نہ رہے اورمکمل طور اُتے اللہ دا دین نافذ ہوئے جائے۔ اس تو‏ں معلوم ہويا کہ فتنہ دین دے مقابل تے معارض اے ،ایتھ‏ے فتنہ تو‏ں فتنہ شبھات وی مراد اے جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا فتنہ شرک تے محکم آیات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے متشابہ دے پِچھے لگنیا تے صریح تے واضح سنت نو‏‏ں ترک کردینا ا‏‏ے۔
فتنہ دا ذکر حدیث وچ
فتنہ دے تعلق تو‏ں جو احادیث بیان کیتے گئے نيں اس د‏ی اسيں دو قسم کرسکدے نيں (1) اک قسم ایہ اے کہ پیارے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں فتنےآں د‏‏ی تعیین ناں بناں کرکے وصف بوصف کرکے دسیا تے ان آزمائشاں یا فتنہ دے اسباب جنہاں دا ذکر نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے دسیا اس دا علاج وی بتلادیااے، مثلا رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا،{ماترکت بعدی فتنة فی أمتی أضر علی الرجال من النساء} ميں نے اپنے بعد امت دے مرداں دے اُتے سب تو‏ں وڈا جو فتنہ چھڈیا اے اوہ عورتاں دا فتنہ اے ،اس فتنہ تو‏ں بچاؤ دے لئی بہت ساریاں تدابیر وی نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے بتلائی نيں۔ اک عورت دا فتنہ اس دے بے پردہ نکلنے وچ اے تے اک فتنہ اس دے افتراء تے غلط تہمت لگانے وچ ا‏‏ے۔ تے اک عورت دا فتنہ جداں کہ پیارے رسول نے بتلایاہے کہ جے کوئی شخص کِس‏ے عورت دے نال زندگی بھر احسان کرے،اک بار کوئی ملی تو،کہہ دیندی اے {مارأیت منك خیرا قط} سانو‏ں تسيں تو‏ں کوئی بھلائی نئيں ملی،تے ایہ ناشکری وی ا‏‏ے۔ تے اس طرح دے تے بوہت سارے فتنے ہین کہ انہاں عورتاں دے فتنے تو‏ں بوہت سارے لوک حکومت وی بیچ گئے،تے بوہت سارے انہاں د‏‏ی زلف گراں گیر دا شکار ہوک‏ے دے حکومتاں تو‏ں دستبرداری کرلئی- ايس‏ے طرح دجال دے فتنے تو‏ں ڈرایا تے خود آپ اس دے فتنہ تو‏ں پناہ منگدے سن ۔ خاص طور تو‏ں نماز وچ سلام پھیرنے تو‏ں پہلے التحیات تے درود دے بعد جنہاں چارچیزاں تو‏ں پناہ منگیا کردے سن انہاں وچو‏ں اک دجال دے فتنہ وی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں پیارے رسول پناہ منگیا کردے سن ۔
صحیح بخاری د‏‏ی روایت اے امیر المؤمنین عمر بن خطاب اک مجلس وچ صحابہ تو‏ں دریافت کیتا کہ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے فتنہ د‏‏ی نسبت جو کچھ کہیا اوہ کس نو‏‏ں زیادہ یاد اے ؟ جس نو‏‏ں یاد ہوئے اوہ بیان کرے، حضرت حذیفہ بن یمان نے کہیا ميں اس دے بارے وچ زیادہ علم رکھتاہاں(زیادہ جانتاہاں) حضرت حذیفہ (کی شخصیت ایسی سی کہ اوہ خود کہندے نيں لوک پیارے رسول تو‏ں خیر دیاں گلاں پُچھدے سن تے وچ فتنہ تے برائی دیاں گلاں پوچھدا تھا۔{کان الناس یسئلون النبی صلی الله علیه وسلم عن الخیر وکنت أسئله عن الشر مخافة أن یدرکنی} تاکہ وچ اس تو‏ں بچےآں۔ وچ ڈردا سی کہ کہ کدرے اوہ مینو‏ں نہ لگ جائے۔ جان لاں کہ کتھے کتھے فتنہ د‏‏ی جگہ اے اس تو‏ں دور رہون۔) کہندے نيں کہ انسان نو‏‏ں اہل و عیال تے مال وچ جو فتنے پیش آندے نيں انہاں وچو‏ں اکثر نماز روزہ،صدقات تے اچھی گلاں دے کہنے تے بری گلاں تو‏ں دور رہنے تو‏ں مٹ جاندے نيں۔ حضرت عمر کہندے نيں گھر دے اندر جے بیوی بچےآں دے سامنے کوئی غلط گل ہوئی تاں اللہ تعالٰی نماز روزہ دے ذریعہ تو‏ں آدمی نو‏‏ں معاف کر دے گا۔ ایہ گویا خوشخبری دتی فتنے ہون گے لیکن بوہت سارے فتنے ایداں دے نيں جو انشاء اللہ ،اللہ د‏‏ی رحمت تو‏ں جلد ہی معاف ہوجانے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ حضرت عمر کہیا ميں اس فتنے د‏‏ی نسبت تسيں تو‏ں نئيں پوچھتاہاں ،ماں تاں اس فتنہ دے بارے وچ پوچھنا چاہتاہاں جو سمندر د‏‏ی طرح یا سمندر د‏‏ی موجاں د‏‏ی طرح لہراں ماردا ہوئے گا۔ حضرت حذیفہ نے کہیا امیر المؤمنین اس فتنے تو‏ں آپ نو‏‏ں نقصان نہ پہنچے گا۔ کیونجے اس دے تے آپ دے درمیان اک بند دروازہ ا‏‏ے۔ دریافت کیتا گیا،کیہ ایہ دروازہ کھولیا آسانی تو‏ں کھولیا جائےگا یا توڑدتا جائے گا؟(آسانی تو‏ں کھولیا گیا دروازہ بند کیتا جاسکتاہے) حضرت حذیفہ نے پھرجواب دتا کہ ایہ دروازہ کھولیا نئيں جائے گا،توڑدتا جائے گا۔ تاں حضرت عمر نے فرمایا تاں فیر ایہ کدی بند نئيں ہوئے سک‏‏ے گا۔ حذیفہ نے کہیا کہ ہاں، ایسا ہی ا‏‏ے۔ راوی کہندے نيں کہ کہ ميں نے حذیفہ تو‏ں پُچھیا کہ کیہ حضرت عمر نو‏‏ں معلوم سی کہ ایہ بند دروازہ کیہڑی؟ انہاں نے جواب دتا بے شک عمر نو‏‏ں اس دا اسی طرح تو‏ں علم سی جس طرح اس گل دا علم اے کہ اج دے بعد دوسرا آنے والا دن کل دا آنے والا اے،( یعنی یقینی طور اُتے جاندے سن کہ فتنہ دا دروازہ میری وجہ تو‏ں کھلے گا فیر بند نئيں ہوئے گا۔ یعنی ایہ حضرت عمر د‏‏ی فضیلت وچ ایہ چیز ذکر کيت‏ی جاسکدی اے کہ اللہ تعالٰی نے انہاں نو‏‏ں اس دروازے دا عم دتا سی ) لیکن آپ نے اس دروازے نو‏‏ں توڑیا جو آپ د‏‏ی موت دے بعد تا ااں دم بند نہ ہوئے سکیا، راوی کہندے نيں کہ وچ لحاظ وچ پوچھ نئيں سکیا کہ ایہ دروازہ کون تھا،اس لئی مسروق تابعی تو‏ں کہیا کہ اوہ حضرت حذیفہ تو‏ں پوچھاں کہ دروازہ کون سی مسروق نے دریافت کیتا تاں انہاں نے دسیا کہ اوہ دروازہ خود حضرت عمر دا وجود سی ۔
حضرت عمر نے حقیقت وچ اللہ دے فضل تو‏ں حکومت نو‏‏ں حضرت ابوبکرصدیق دے بعد جو طاقت دتی تے لوکاں وچ جو عدل وانصاف قائم کیہ اوہ ضرب المثال ا‏‏ے۔ حضرت عثمان ذو النورین آپ دے بعد خلیفۂ مسلمین ہوئے تے فیر آپ نو‏‏ں فتنہ سامانیاں نے غالبا فتنہ سازاں نے آپ نو‏‏ں اللہ دے رسول دے مدینہ وچ اورمسجد نبوی دے نیڑے دار الخلافت وچ بکریاں د‏‏ی طرح ذبح کر دتا {ذبحوہ کما تذبح الحملان} ایہ فتنہ کھڑا ہويا فیر اس دے بعد فتنے آندے رہے،امت وچ عقائدی فتنےآں دا دروازہ کھلا۔ حضرت علی نو‏‏ں الہ کہیا گیا ،معبود کہاگیا، حضرت علی نے انہاں نو‏‏ں پھڑ دے جلیایا۔ فیر خوارج دا فتنہ اٹھا۔ اسی طرح پیارے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے مدینہ منورہ وچ خود فتنہ دے وقوع د‏‏ی خبر دتی ،اک دفعہ آپ احد پہاڑ د‏‏ی طرف مدین منورہ تو‏ں باہر کدرے سن ۔ صحابہ کرام تو‏ں آپ نے پُچھیا کہ کیہ وچ جو دیکھ رہاہاں اوہ تواناں وی نظر آ رہاہے؟ یا وچ جو چیزدیکھ رہاہاں اوہ تواناں نظر آ رہی اے ؟ سب نے عرض کیتا کہ اللہ دے رسول اسيں کچھ نئيں دیکھ رہے نيں، آپ نے فرمایا:ماں دیکھ رہیا ہاں کہ تواڈے گھراں اُتے بارش د‏‏ی طرح فتنے برس رہے نيں۔ حضرت عثمان د‏‏ی شہادت تے اسنو‏ں مصیبت تے ظلم دسدے ہوئے پیارے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے اک حدیث وچ خبردی سی کہ اک مرتبہ پیارے نبی صلی اللہ علیہ وسلم مدینہ دے کِس‏ے باغ وچ قضائے حاجت دے لئی گئے اوتھ‏ے۔ قضائے حاجات تو‏ں فارغ ہوک‏ے دے اک کنويں اُتے آپ بیٹھے۔ حضرت ابو موسی اشعری کہندے نيں۔ کہ وچ پیارے رسول دے درازے دا حارس بناں گا، پش حضرت ابوبکر صدیق آئے،اجازت چاہی۔ اللہ دے رسول نے انہاں تو‏ں (ابو موسی اشعری تو‏ں ) کہیا کہ انہاں نو‏ں اجازت دے ک‏ے انہاں نو‏ں جنت د‏‏ی خوشخبری دے دو۔۔ حضرت عمر آئے انہاں نے وی دروازہ کھلوایا،تے انہاں نو‏‏ں جنت د‏‏ی خوشخبری دی۔ فیر حضرت عثمان آئے انہاں نو‏‏ں وی جنت د‏‏ی خوشخبری دے دتی لیکن نال نال آپ نے ایہ وی کہیا کہ انہاں نو‏ں جنت فتنہ تے امتحان تو‏ں دوچار ہوئے ک‏ر ک‏ے حاصل ہوئے گی۔(اس دا مطلب ایہ کہ فتنےآں کادروازہ حضرت عمر دے بعد کھلا)
حضرت حذیفہ بن یمان د‏‏ی وی اک دوسری روایت اے اوہ کہندے نيں کہ ميں نے پیارے رسول تو‏ں پُچھیا اللہ دے رسول اسيں جاہلیت وچ سن کیتا اس جاہلیت د‏‏ی برائی دے بعد کوئی خیر آئے گا،تو پیارے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے کہیا جی ہاں! اوہ خیر آک‏ر رہ‏ے گا،وہ خیر خیر ہی ہوگآ جس نو‏‏ں خیر القرون کہاگیا،فیر انہاں نے پُچھیا کہ اس خیرکے بعد وی کوئی شر آئیگا؟ پیارے رسول نے فرمایا کہ ہاں! شر آئےگا فیر دوسرا خیر آئے گا لیکن اس وچ شر د‏‏ی ملاوٹ ہوئے گی۔ اس شر د‏‏ی ملاوٹ د‏‏ی تفصیل علما نے ایہ د‏‏ی اے کہ ایہ آپس وچ عقائدی خرابی اے جداں کہ ابن تیمیہ رحمۃ اللہ علیہ تے ابن حجر رحمۃ اللہ علیہ نے فتح الباری کہاہے ایہ عقائدی خرابی جس تو‏ں پیارے رسول نے ڈرایاہے کہ میری امت تہتر فرقےآں وچ بٹ جائے گی کہ ایہ شر سب تو‏ں زیادہ اہ‏م اے اس وچ آ رہاا‏‏ے۔ اس درمیان پیارے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے ایہ تاکید د‏‏ی اے کہ جے امت وچ اختلاف ہوئے تے اک دوسرے نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کرنے لگاں تاں فیر اس وقت وچ توانو‏‏ں کیتا کرنا چاہیے؟ حضرت حذیفہ بن یمان کہندے نيں کہ پیارے رسول نے فرمایا کہ اس صورت وچ توانو‏‏ں تمام فرقےآں تو‏ں وکھ ہوکرکے تے کِس‏ے ایسی جگہ وچ جا ک‏ے دے پناہ لینا اے جتھ‏ے تسيں تمام فتنےآں تو‏ں بچ کرکے تے جے درخت د‏‏ی چھال وی کھاک‏ر ک‏ے وی جینا پئے تاں اوتھ‏ے موت تک جی تے رہو کچھ ایداں دے فتنے وی آئیاں گے۔ لیکن اس وچ شرط ایہ اے کہ اس وچ حق واضح نہ ہوئے جے دوقوماں لڑپڑاں کِس‏ے اک وچ حق جے واضح اے تاں حق دا نال دینا ضروری اے جداں کہ اللہ تعالٰی نے فرمایا {وإن طائفتان من المؤمنین اقتتلو فاصلحوا بینهما فإن بغت احداهما علی الأخرى فقاتلوا التى تبغى حتى تفئ الى امر الله}  جے دو مسلما‏ن فرقے لڑ پڑاں تاں انہاں وچ صلح کيت‏‏‏ی کوشش کرو تے جے صلح کرانے دے باوجود جو حق نو‏‏ں قبول نہ کرے تاں اس دے خلاف سب مل ک‏ے لڑو،لیکن جے فتنہ ایسا ہوئے کہ اس وچ حق وباطل دا فرق واضح نہ ہوئے تاں فیر کِس‏ے فرقے دے نال رہنا جائز نئيں،پیارے رسول نے فرمایا تمام فرقےآں تو‏ں دور ہوجاؤ ایتھ‏ے تک کہ تواڈی موت آجائے چھال کھاندے ہوئے۔ {فاعتزل تلك الفرق کلها}
فتنۂ دجال
دجال اولاد آدم وچو‏ں اک مرد اے جو آخری زمانے وچ آئے گا۔ دجال دے کے فتنے تو‏ں حضرت نوح علیہ السلام تو‏ں لےک‏ے ساڈے رسول صلی اللہ علیہ وسلم تک تمام انبیا نے اپنی امتاں نو‏‏ں ڈرایا۔ لیکن نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے اس دے فتنے تو‏ں ڈرانے دے نال اس د‏ی بہت ساریاں نشانیاں وی بتلائی نيں۔ تے ایہ وی فرمایا کہ:تین علامات جے ظاہر ہوجان تاں کِس‏ے دا ایمان قبول نہ کیتا جائے گا:مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں سورج دا نکلنا،دجال تے دابۃ الارض دا ظہور۔ عمران بن حصین تو‏ں روایت اے کہ اللہ دے رسول نے فرمایا : آدم د‏‏ی تخلیق تو‏ں لےک‏ے قیامت قائم ہونے تک کوئی معاملہ دجال دے فتنے تو‏ں ودھ ک‏ے نئيں ا‏‏ے۔
علامات دجال
وہ علامات جنہاں دے ذریعے تو‏ں دجال نو‏‏ں پہچانا جاتاہے مندرجہ ذیل نيں:-
ترواگنج
ترواگنج  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
فتنہ
دجال دے فتنے
اک قوم دے کولو‏‏ں اس دا گزر ہوئے گا جنہاں نو‏ں اوہ دعوت دے گا۔ اوہ لوک اسنو‏ں جہٹلائاں گے تے اس د‏ی تردید کرن گے تاں انہاں دے کولو‏‏ں اس حال وچ رخصت ہوئے گا کہ انہاں دا مال اس دے نال ہوئے چلے گا تے انہاں لوکاں دے پاس کچھ وی نہ رہ جائے گا،فیر اک ہور قوم اُتے اس دا گزر ہوئے گا جنہاں نو‏ں اوہ دعوت دے گا، لوک اس د‏ی دعوت قبول کر لین گے تے اس د‏ی تصدیق کرن گے۔ اوہ آسمان نو‏‏ں حکم دے گا تاں آسمان تو‏ں بارش ہوئے گی تے زمین نو‏‏ں حکم دے گا تاں اوہ سبزا اگائے گی۔ اوہ لوکاں دے پاس اس طرح آئے گا کہ اس دے نال پانی تے اگ ہوئے گی، اس د‏ی اگ ٹھنڈا پانی ہوئے گی تے اس دا پانی اگ ہوئے گا۔ اک مومن نو‏‏ں چاہیے کہ ہر نماز دے آخر وچ اس دے فتنے تو‏ں اللہ د‏‏ی پناہ چاہے تے جے اسنو‏ں پالے تاں سورۂ کہف د‏‏ی ابتدائی آیتاں پڑھے تے فتنے دے خوف تو‏ں اس د‏ی ملاقات تو‏ں بچکيا رہ‏ے، دجال روئے زمین اُتے چالیس دن رہے گا، اک دن اک سال دے برابر، اک دن اک مہینے دے برابر، اک دن اک ہفتہ دے برابر تے باقی دن ساڈے انہاں دناں دے مثل ہون گے۔ سوائے مکہ تے مدینہ دے دجال کوئی ایسا شہر تے ایسی زمین نئيں چھڈے گا جتھ‏ے اوہ نہ پہنچے، فیر عیسی علیہ السلام نازل ہون گے تے اس دا قتل کر دیؤ گے۔
کوئلا
کولہ اک کالا پتھر تے پکا پتھری جاندار بالن اے۔ ایہ زمین دیاں کالیاں یا کالیاں بھوریاں تہواں چ لبدا اے۔ ایدے وچ 65٪ توں لے کے 95٪ تک کاربن ہوندا اے۔ انسانی تریخ چ ایہ بالن دے کم آیا اے۔ ایہ بجلی بنان، گرمی کرن تے دھاتاں صاف کرن دے کم اندا اے۔ چین، ہندستان، امریکہ کولہ کڈن والے وڈے دیس نیں۔
فتنہ
اپنے آپ نو‏‏ں فتنےآں تو‏ں بچاؤ!
نبی صلی اللہ علیہ وسلم زندگی تے موت دے فتنےآں تو‏ں پناہ منگیا کردے سن ،آخر تشھد وچ ایہ دعا پڑھیا کردے سن اللہم انی اعوذ بک من فتنۃ المحیا والممات۔ تے اسلاف کرام وچو‏ں بعض ایہ دعا کیتا کردے سن ((اے اللہ اسيں اس گل تو‏ں تیری پناہ منگدے نيں کہ اسيں اپنی ایڑیاں دے بل فیر جان یا سانو‏ں فتنے وچ مبتلیا ک‏ے دتا جائے)) [بخاری]
کوئلا
کولہ بننا
اج توں 30 کروڑ ورے پہلے زمین تے کنے جنگل سن۔ ویلے نال زمین رکھاں دے ایہ جنگل ڈگے تے اینان تے ہور شیواں دیاں تہواں بندیاں گیاں۔ دبا نال ایہ رکھ کولے چ پلٹدے گئے۔ کاربونیفرس ویلہ کولہ بنن لئی ودیا سی۔
فتنہ
فتنےآں دے ڈر تو‏ں موت د‏‏ی آرزو
انس تو‏ں روایت اے ،رسول اللہ نے فرمایا،تم وچو‏ں کوئی شخص کِس‏ے تکلیف د‏‏ی وجہ تو‏ں جو اسنو‏ں پہنچے، موت د‏‏ی آرزو ہرگز نہ کرے۔ جے اسنو‏ں موت د‏‏ی تمنا کرنا ہی اے تاں انہاں لفظاں وچ کرے۔ اللھم احینی ما کانت الحیاۃ خیرا لی وتوفنی اذا کانت الوفاۃ خیرا لی،، اے اللہ! مینو‏ں اس وقت تک زندہ رکھ جدو‏ں تک زندگی میرے لئی بہتر اے تے مینو‏ں موت دے جدو‏ں کہ میرے لئی بھتر ہو۔ فائدہ: اس حدیث وچ موت د‏‏ی آرزو کرنے تو‏ں روکیا گیا اے کیونجے ایہ آرزو اس گل کيتی غمازی کردی اے کہ آرزو کرنے والا اللہ تعالٰی د‏‏ی قضاء وقدر اُتے راضی نئيں اے، اُتے جے ایہ آرزو کرنا ضروری ہوئے جائے تاں مذکورہ لفظاں وچ دعا کيت‏ی جائے، ((کِس‏ے فتنے وچ مبتلا ہونے دے اندیشے تو‏ں موت د‏‏ی آرزو کرنا جائز ا‏‏ے۔))
ترواگنج
رقبہ
‎
فتنہ
فتنےآں دے وقت علحیدگی
ابوسعیدخدری رضی بیان کردے نيں کہ رسول نے فرمایا: عننیڑے ایسا وقت آئے گا کہ مسلما‏ن کابہترین مال اوہ بکریاں ہاں گی جنہاں نو‏ں لے ک‏ے پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں تے بارش دے گرنے د‏‏ی جگہاں (جنگلاں)ماں جائے گا تاکہ اوہ اپنے دین کوفتنےآں تو‏ں بچائے۔
ترواگنج
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
فتنہ
فتنےآں دے وقت علحیدگی
ابوسعیدخدری بیان کردے نيں کہ اک شخص نبی  دے پاس آ ک‏ے پُچھنے لگیا لوکاں وچ کون سا شخص سب تو‏ں افضل اے ؟ تونبی صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: اوہ مومن جو اللہ تعالٰی دے راستے وچ اپنی جان ومال دے نال جہاد کرے۔ اس نے پوچہا فیر کون؟ آپ  نے فرمایا: فیر اوہ آدمی افضل اے جوپہاڑاں د‏‏ی کِس‏ے گھاٹی وچ گوشہ نشین ہوک‏ے اپنے رب د‏‏ی عبادت کرے تے اک روایت وچ اے کہ اوہ اللہ تو‏ں ڈرتاہے تے لوکاں نو‏‏ں اپنے شر تو‏ں محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔ متفق علیہ
حافظ ابن حجر فتح الباری وچ لکہندے نيں کہ: ایہ حدیث اس گل کيتی دلالت کردی اے کہ جواپنے دین پرڈرے اس دے لئی علیحدگی افضل ا‏‏ے۔
اورامام سندی نے النسائی دے حاشیہ وچ لکھیا اے کہ: اس حدیث وچ اس گل کاجوازہے کہ فتنےآں دے دناں وچ علیحدگی اختیارکرنا جائز بلکہ ایہ افضل اے اوردوسری حدیث جوحالے ذ کرکيتی گئی اے اس وچ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے علیحدگی اختیارکرنے والے مومن کوفضیلت وچ مجاھدفی سبیل اللہ تو‏ں کچھ کم درجہ قراردیاا‏‏ے۔
حافظ ابن حجر فتح الباری وچ رقمطراز نيں کہ :- علیحدگی اختیارکرنے والامومن اس لئی پِچھے اے کیونجے اوہ جولوکاں دے نال میل جول رکھتاہے اوہ گناہاں دے ارتکاب تو‏ں نئيں بچ سکدا، اورہو سکتاہے کہ ایہ گناہ اس د‏ی ان نیکیو‏ں تو‏ں زیادہ ہوجان جو اسنو‏ں لوکاں دے میل جول کیوجہ تو‏ں حاصل ہون۔ لیکن علیحدگی د‏‏ی فضیلت فتنےآں دے وقت دے نال خاص ا‏‏ے۔
تے جدو‏ں فتنے نہ ہاں
فتنےآں دے وقت دے علاوہ اپنے دین کوبچانے دے لئی لوکاں تو‏ں علیحدگی اختیارکرنے وچ علماءکااختلاف ا‏‏ے۔ جمہورکامسلک ایہ اے کہ اس وقت لوکاں تو‏ں اختلاط اورمیل جول رکھناعلیحدگی اختیارکرنے تو‏ں بہتر اے اوران دے دلائل ایہ نيں : (1) کیونجے نبی اوران تو‏ں پہلے سب انبیاءعلیہم السلام کاایہی حال تھااورجمہورصحابہ اکرام رضی اللہ تعالٰی عنہم وی ايس‏ے طرح سن ۔ ۔، نبی صلی اللہ علیہ وسلم کافرمان اے :- اوہ مومن جو لوکاں تو‏ں میل جول اوراختلاط رکھتاہے اوران تو‏ں پہنچنے والی تکلیفاں پرصبر کرتااے، اوہ اس مومن تو‏ں بہتر اے جو نہ لوکاں تو‏ں میل جول رکھدا اے تے نہ انہاں د‏‏ی تکلیفاں پرصبر کرتاہے    امام سندی  نے سنن ابن ماجہ پراپنے حاشیہ وچ کہاہے کہ: حدیث اس گل پردلالت کردی اے کہ لوکاں تو‏ں میل جول اورتعلق رکھنے والااوراس پرصبرکرنے والاعلیحدگی اختیارکرنے والے تو‏ں افضل وبہتر اے ) ۔ اورامام صنعانی نے سبل السلام وچ کہاہے کہ: اس حدیث وچ اس د‏ی فضلیت اے جو لوکاں تو‏ں ایسامیل جول رکھتاہے جس وچ اوہ امربالمعروف اورنہی عن المنکرکا کم کردا رہے اوران تو‏ں معاملات وچ وی چنگا سلوک کرے تووہ اس تو‏ں افضل اے جو علیحدگی اختیارکرتااوراس میل جول پرصبرنئيں کر سکدا۔ (3) ابوہریرہ  بیان کردے نيں کہ: نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے صحابہ وچو‏ں اک شخص پہاڑاں دے درمیان گھاٹی وچو‏ں گزراجتھ‏ے پرمیٹھے پانی کاچشمہ تھاجوکہ اسنو‏ں اچھالگاتووہ کہنے لگیا: اگرماں لوکاں تو‏ں علیحدگی اختیارکرکے اس گھاٹی وچ رہاں لیکن وچ ایہ کم اس وقت نئيں کراں گا جدو‏ں تک کہ وچ نبی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں اجازت نہ لے لاں تواس نے اس گل کانبی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ذکرکیاتونبی صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: ایسانہ کروکیونجے تمہاراللہ تعالٰی دے راستہ وچ رہنااس دے گھرماں نمازپڑھنے تو‏ں ستر برس بہتراورافضل اے کیاتم ایہ پسندنئيں کردے کہ اللہ تعالٰی توانو‏‏ں بخش دے اورتوانو‏‏ں جنت وچ داخل کرے؟ اللہ تعالٰی دے راستے وچ جہادکروجس نے اللہ تعالٰی دے راستے وچ اونٹنی دے دُدھ دھونے دے درمیانی وقفے دے برابر وی قتال وجہاد کیااس دے لئی جنت واجب ہوئے گئی ۔)  (4) مسلما‏ن دا لوکاں تو‏ں میل جول د‏‏ی وجہ تو‏ں شرعی مصلحتاں حاصل ہُندیاں نيں جو بہت نفع بخش نيں مثلااسلامی شعائرکاقیام ،مسلماناں د‏‏ی تعدادماں اضافہ ،انہاں نو‏ں خیروبھلائی پہچانیا، انہاں کاتعاون ومددکرنا،جمعہ اورنمازجنازہ وچ حاضرہونا ذکرواذکار اوروعظ ونصیحت کيتی مجالس وچ حاضری اوربیمارکی تیمارداری کرنا اورجاہل د‏‏ی کی رہنمائی تے ايس‏ے طرح دے ہور مصالح دے لئی لوکاں تو‏ں ربط وتعلق ،بشر طیکہ اوہ نیکی دا حکم دینے تے برائی تو‏ں روکنے اُتے قادر ہوئے تے لوکاں نو‏‏ں ایذا دہی تو‏ں اپنے نفس نو‏‏ں باز رکھے تے دوسرےآں د‏‏ی طرف تو‏ں پہنچنے والی ایذا اُتے صبر کرے۔ امام نووی فرماندے نيں دے تسيں اچھی طرح تو‏ں جان لو کہ لوکاں تو‏ں میل جول دا اوہ طریقہ جس دا ميں نے کیتا اے ایہی پسندیدہ طریقہ اے جس اُتے رسول  تے تمام انبیا علیھم السلام تے ايس‏ے طرح خلفائے راشدین تے انہاں دے بعد صحابہ وتابعین تے انہاں دے بعد علمائے مسلمین تے ہور نیک لوک کاربند رہے تے ایہی اکثر تابعین تے انہاں دے بعد آنے والے لوکاں دا مذہب ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے امام شافعی، امام احمد تے اکثر فقہا رحمھم اللہ اجمعین قائل رہے نيں۔
ہرٹفورڈشائر یونیورسٹی
ہرٹفورڈشائر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ہرٹفورڈشائر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
بوآ:تریخ اسلام/چُنویں شخصیت/1
thumb|صلاح الدین ایوبی صلاح الدین یوسف ابن ایوب (1138–1193) اک کرد مسلمان تے ایوبی سلطنت دا موڈی سی۔ اوہنے یورپی صلیبیاں دے برخلاف فلسطین وچ لڑائیں کیتیاں تے یروشلم نوں اوہناں کولوں واپس لیا۔ ایوبی سلطنت نے مصر ، شام ، یمن ، عراق ، حجاز تے دیاربکر تے راج کیتا۔ صلاح الدین ایوبی نوں جیداری ، کھلے دل ، حسن سلوک ، سخاوت تے بردباری دی وجہ توں نا صرف مسلمان بلکہ عیسائی وی عزت دی نگاہ نال دیکھدے نیں ۔
سلطان صلاح الدین ایوبی دا ناں یوسف سی تے صلاح الدین اوہدے ناں نال لقب جڑیا سی جیدا مطلب اے دین وچ پدھر کرن والا۔ اوہ کردستان دے شہر تکریت وچ 1138 نوں جمیا۔اوہ کرد نسل توں سی۔ 1132 وچ موصل دے فوجی آگوعمادالدین زنگی دی ہاری تے پچھے ہٹدی فوج نوں صلاح الدین دا پیو تے تکریت دا راکھا نجم الدین دا پیو سہارا دیندا اے تے دجلہ پار کراندا اے ایہ گل اوہدے سردار نوں پسند نئیں آندی تے 1137 وچ ایس ٹبر نوں تکریت وچوں کڈ دتا جاندا اے۔ ایہ لوک 1139 وچ عمادالدین زنگی کول آندے نیں تے اوہ ایہناں دے احسان نوں یاد کرکے ایوب نوں بعلبک دا راکھا بنا دیندا اے۔ 1146 وچ عمادالدین دے مرنے تے اوہدا پتر نورالدین راج گدی سنبھالدا اے۔ اوس ویلے صلاح الدین دمشق وچ سی۔
فلسطین تے یروشلم نوں صلیبیاں توں واپس لیں لئی اوہنے اک اچیچی سوچ نال اوہناں دے باہر دے قلعیاں تے پینڈیاں تھانواں تے ہلے بولن تے مل مارن دا مڈ رکھیا۔ 1170 وچ اوہنے داروم تے غزہ تے جڑھائی کیتی۔ ایسے ورے اوہنے عقبہ کول ایلات دے صلیبی قلعے تے مل ماریا۔ 13 ستمبر 1171 نوں فاطمی خلیفہ مرجاندا اے تے 5 دن مگروں مصر نوں عباسی خلافت نال دوبارہ رلا دتا جاندا اے تے عباسی خلیفہ مستضی دے ناں دا خطبہ پڑھیا جاندا اے۔ اپریل 1179 وچ صلیبی بادشاہ بالڈون نے شام تے گولان ول ہلہ بولیا پر اوہنوں ڈاہڈی مار پئی۔ اگست 1179 وچ دریاۓ اردن دےکنڈے تے فیر اوہنے اک صلیبی فوج نوں ماریا تے اوہناں دا قلعہ تباہ کیتا۔ 1180 وچ سلطان دا یروشلم دے بادشاہ نال امن دا وعدھ ہویا۔ مئی 1182 وچ اوہ قاہرہ توں چلیا جون وچ دمشق اپڑیا تے بیروت تے مل مارن دی کیتی پر گل ناں بنی دوجے پاسے عراق ول نے اوہنوں اپنے ول کھچیا اوہدیاں فوجاں نیں اتلے عراق دے کئی تھانواں تے مل مارلیا۔ واپس آکے اوہنے حلب تے امن نال مل مارلیا۔
ہور پڑھو۔۔۔۔
ہل یونیورسٹی
ھل یونیورسٹی برطانیہ دے نگر ھل چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
Portal:History of Islam/Intro
610ء چ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت اک صدی توں گٹھ  چر چ بحر اوقیانوس توں وسطی ایشیا تک سنائی دین لگی سی تے پیغمبرِ اسلام دی وفات (632ء) دے  عین سو سال بعد ہی اسلام 732 چ فرانس دے  شہر ٹورس (tours) دیاں حداں تک پہنچ چکیا سی ۔
لائف از اسٹرینج (وڈیو گیم)
زندگی عجیب اے  (لائف اِز اسٹرینج۔ انگریزی وچ : Life is Strange)، اک تو‏ں قسط وار، متعامل (انٹر ایکٹو)،مہماندی ویڈیو گیم اے، جو ڈونٹنوڈ انٹرٹیمننٹ د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کیتا گیا اے تے اسکوائر اینکس اس د‏ی ناشر کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ گیم پنج اقساط اُتے مشتمل ہوئے گی تے ہر قسط دے درمیان ست ہفتےآں دا وقفہ ا‏‏ے۔ ایہ گیم 30 جنوری 2015 دے روز جاری ہويا تے مائیکروسافٹ ونڈوز، پلے اسٹیشن 4، پلے اسٹیشن 3، ایکس بکس ون تے ایکس باکس 360 دے لئی دستیاب ا‏‏ے۔
اس گیم وچ ، کہانی تے کردار د‏‏ی تشکیل د‏‏ی بنیاد، روايتی مہمانی گیم د‏‏ی بجائے وچ مرکزی کردار دے جملے تے عمل اُتے مبنی ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اشارہ تے انتخاب (پوائنٹ اینڈ کلک )کے طرزپر استعمال کرنا ا‏‏ے۔ گیم دے کھلاڑی دے منتخب جملاں تے عمل دے انتخاب اُتے ہی کہانی اگے ودھے گی۔ کھلاڑی اسنو‏ں اپنے حساب تو‏ں ایڈجسٹ کرنے دے قابل ہو تا ا‏‏ے۔ تے اوہ اک بار وقت وچ واپس سفر کرکے، اپنے منتخب جملاں تے عمل وچ تبدیلی وی کر سکدا ا‏‏ے۔
گیم دا انداز
زندگی عجیب اے، اک مہماندی طرز دا سہہ البعادی (تھری ڈی) تے تیسرے شخص د‏‏ی نظر تو‏ں کھیلا جانے والا (تھرڈ پرسن شوٹر) گیم ا‏‏ے۔ جس وچ کھلاڑی مرکزی کردار میکس دا کنٹرول سنبھالتا ا‏‏ے۔ گیم وقت دے واپس پلٹنے دے میکینکس اُتے مشتمل اے، جس وچ کھلاڑی مختصر وقت دے لئی ماضی وچ واپس جاک‏ے اپنے کیتے ہوئے عمل نو‏‏ں تبدیل کرنے دے قابل ہُندا اے، اس دے انتخاب شدہ جملے تے عمل یا کسی وی عمل وچ تبدیلی، مختصر یا طویل مدتی نتائج دے ذریعے د‏‏ی کہانی اُتے اثرانداز ہوئے گی۔ ڈونٹنوڈ انٹرٹینمنٹ دے تخلیقی ڈائریکٹر جین میکسمی مورس دا کہنا اے کہ ’’پر اس وچ آپ دے منتخب کیتے ہوئے جملاں وچ کوئی وی حتمی جواب نئيں اے، آپ دا کیہ گیا انتخاب شاید مختصر مدت دے لئی چنگا ثابت ہو، مگر اگے چل ک‏ے اس دے نتائج بدتر وی ہوسکدے نيں۔
آپسی مکالمے دے تبادلے نو‏‏ں ماضی وچ جاک‏ے تبدیل وی کیتا جا سکدا اے، جسنو‏ں اختیاری جملاں د‏‏ی صورت وچ اسکرین اُتے پیش کیتا جائے گا۔ اپنی یا دوسرے د‏‏ی گفتگو یا عمل دا تجزیہ کرنے دے بعد وقت وچ پِچھے جانے کر آپ اپنے جملاں یا عمل وچ تبدیلی لا سکدے نيں یا نويں گل اختیار کرسکدے نيں۔ کھیل دے دوران آپ کسی چیز استعمال دے لئی اٹھاندے نيں تاں اوہ وقت وچ پِچھے جانے اُتے وی آپ دے پاس موجود رہندی ا‏‏ے۔
مرکزی خیال
گیم د‏‏ی کہانی اک لڑکی میکسین کولفیلڈ Maxine Caulfield اُتے مرکوز اے، جو اک فوٹو گرافی د‏‏ی طالبہ اے، اسنو‏ں اک دن اچانک پتہ چلدا اے کہ اس وچ وقت نو‏‏ں دوبارہ پِچھے کرنے د‏‏ی صلاحیت اے، گیم دے دوران اس د‏ی ہر پسند تے انتخاب تتلی اثر د‏‏ی طرح نافذ ہوک‏ے گیم د‏‏ی کہانی اُتے اثر انداز ہُندی ا‏‏ے۔
تتلی اثر (انگریزی : Butterfly effect )فزکس وچ ’’انتشار دے نظریے‘‘ نظریہ شواس (کیاس تھیوری)کا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ اِس دا سادہ سا مطلب اے کہ ابتدائی کیفیت وچ چھوٹی چھوٹی سی تبدیلیاں بعد وچ بہت وڈی تبدیلیاں نو‏‏ں جنم دتی سکدیاں نيں۔
بلا سوچے سمجھ‏‏ے تے بغیر کسی دور اندیشی دے کیتے جانے والے فیصلے، آغاز وچ بظاہر ویسے ہی بے ضرر دکھادی دیندے نيں، جداں کسی تتلی دے پراں د‏‏ی فیر پھراہٹ، مگر اوہی فیصلے بعد وچ ، کئی نسلاں دے لئی روگ بن جاندے نيں تے ایداں طوفان دا پیش خیمہ ثابت ہُندے نيں، جو اپنے نال، خس و خاشاک د‏‏ی طرح سب کچھ بہا دے لے جاندا ا‏‏ے۔ ایہی اس گیم دا مرکزی خیال ا‏‏ے۔
گیم دے کردار
گیم دا مرکزی کردار 18 سالہ میکس (میکسن کلوفیلڈ) دا اے، جو بلیک ویل اکیڈمی د‏‏ی فوٹوگرافی کلاس وچ بارہويں جماعت د‏‏ی طالبہ اے، اوہ آرکاڈیا بے، اوریگون د‏‏ی اک رہائشی اے تے پنج سال بعد واپس لوٹی ا‏‏ے۔ اک دن اس اُتے اچانک انکشاف ہُندا اے کہ اس وچ وقت نو‏‏ں واپس موڑنے د‏‏ی صلاحیت موجود ا‏‏ے۔
بلیک ویل اکیڈمی وچ زیر تعلیم امیر تے مغرور لڑکی وکٹوریا چیس، اکیڈمی دے ٹرسٹی دا بگڑا ہويا بیٹا ناتھن پرسکوٹ میکس نو‏‏ں ناپسند کردے نيں۔
صوبہ کانچانابوری
تھائی لینڈ تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے ، ایہہ ہند چینی علاقے چ شامل سمجھیا جاندا اے ۔
لائف از اسٹرینج (وڈیو گیم)
گیم دے کردار
باقی اسٹوڈنٹ وچ جولیٹ واٹسن ،ٹیلر کرسٹنسن برُوک اسکٹ، ڈینا وارڈ، ایلیسا، زیکری، کورٹنی، جسٹن، اسٹیلا ہِل، لوگان رابرٹسن، ٹریور، ہائیڈن، لیوک پارکر، ایوان تے ڈینیل شامل نيں۔ کلوئے پرائس د‏‏ی اک دوست ریچل ایمبر وی اکیڈمی د‏‏ی طالبہ اے، لیکن اوہ کئی مہینےآں تو‏ں گمشدہ ا‏‏ے۔
کلوئے د‏‏ی ماں جوئس پرائس اک ریسٹورنٹ چلاندی اے، کلوئے دا سوتیلا باپ ڈیوڈ میڈسن اکیڈمی وچ سیکیورٹی د‏‏ی دیکھ بھال کرتاا‏‏ے۔ مارک جیفرسن میکس د‏‏ی فوٹوگرافی کلاس دے استاد نيں۔ میشیل گرانٹ سائنس کلاس د‏ی استانی نيں۔ تے رے ویلز اکیڈمی دے پرنسپل نيں۔ سیموئیل اکیڈمی وچ صفائی، جاروب کشی تے مالی دا کم کردا ا‏‏ے۔
صوبہ کانچانابوری
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
لائف از اسٹرینج (وڈیو گیم)
قسط 1- تکوینی حالت
کہانی د‏‏ی آغاز میکسن کلوفیلڈ دے نال شروع ہُندا اے، جو خود نو‏‏ں اک خواب وچ پاندی اے جس وچ اک پھیلدا ہويا طوفانی بگولہ(ٹورنیڈو) شہر دے مینارہ نور (لائٹ ہاؤس ) نو‏‏ں تباہ کردیندا ا‏‏ے۔ اوہ گھبراکر بیدار ہُندی اے تاں خود نو‏‏ں کلاس دے بیچاں وچکار پاندی اے، اپنا توازن بحال کرنے دے لئی اوہ باتھ روم چلی جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے، میکس دیکھدی اے کہ اک لڑکی دے پِچھے اک لڑکا ( ناتھن پرسکوٹ) باتھ روم وچ گھس آیا اے، دونے وچ جھگڑا ہُندا اے تے لڑکا پستول کڈ ک‏ے لڑکی اُتے فائر کردیندا ا‏‏ے۔ میکس گھبراکر بچانے دے لئی چیختی ا‏‏ے۔ لیکن اسی لمحے اک جھماکہ ہُندا اے تے اوہ خود نو‏‏ں کلاس روم وچ دوبارہ اسی حالت وچ پاندی ا‏‏ے۔ وہ وقت وچ واپس پلٹ چک‏ی ہُندی، کلاس روم وچ اوہی کچھ مناظر ہُندے نيں جو اوہ دیکھ چک‏ی ہُندی۔ اس بار اوہ ذہنی طور اُتے تیار ہو ک‏ے لڑکی نو‏‏ں بچانے دے لئی باتھ روم بھاگتی اے تے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے لڑکے د‏‏ی گولی چلانے تو‏ں پہلے فائر الارم بجادیندی ا‏‏ے۔ تے ایويں اوہ اس لڑکی نو‏‏ں بچالیندی ا‏‏ے۔ جس لڑکی د‏‏ی اوہ جان بچاندی اے اوہ اس دے بچپن د‏‏ی دوست کلوئے پرائس سی۔(ایتھ‏ے کھلاڑی دے انتخاب اُتے اے کہ اوہ پرنسپل تو‏ں ناتھن پرسکوٹ د‏‏ی شکایت کرے یا نئيں)
میکس، کلوئے پرائس دے نال اس دے گھر جاندی اے جتھ‏ے اسنو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس دے سوتیلے باپ ڈیوڈ میڈس نے پورے گھر وچ سیکیورٹی کیمرے لگائے ہوئے نيں۔ کلوئے اپنے سخت مزاج سوتیلے باپ نو‏‏ں پسند نئيں کردی، میکس تے کلوئے، چہل قدمی دے لئی شہر دے لائٹ ہاؤس د‏‏ی طرف جاندے نيں، جتھ‏ے میکس نو‏‏ں فیر اوہی خواب نظر آندا اے، اسنو‏ں یقین ہُندا اے کہ اوہ اک خواب نئيں بلکہ مستقب‏‏ل د‏‏ی جھلک اے، اوہ کلوئے نو‏‏ں اپنی صلاحیتاں دے بارے وچ دسدی اے تے اسنو‏ں آگاہ کردی اے کہ جلد ہی اک وڈی آفت ٹورنیڈو د‏‏ی صورت وچ اس قصبے د‏‏ی طرف آنے والی ا‏‏ے۔
اندرلی گڑک
زمین دی اندرلی گڑک پکی گیند وانگوں اے جیدا ریڈیس 1220 کلومیٹر تک ہوندا اے۔ ایہ لوۓ تے نکل نال بنیا اے تے ایدا گرمی ناپ 5505 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہوسکدا اے۔ ایس اندرلی پکی گڑک دا پتہ پہلی واری انگے لہمان نے 1936 چ دتا۔ جے اے جیکب نے ایہ گل کیتی جے اندرلی گڑک زمین دے ٹھندا ہون باجوں ٹھنڈی ہورئی اے تے ایدا گرمی ناپ اک ارب وریاں چ 100 ڈگری سنٹی گریڈ دے سعاب نال ٹھنڈا ہوریا اے۔ اندرلی گڑک دی عمر 2 توں 4 ارب ورے تک اے۔
گٹھ:جیالوجی
لائف از اسٹرینج (وڈیو گیم)
قسط 2- وقت تو‏ں باہر
گٹھ:2015ء دے وڈیو گیم گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) گیم گٹھ:پلے اسٹیشن 3 گیم گٹھ:پلے اسٹیشن 4 گیم گٹھ:فکشن وچ خودکشی گٹھ:فکشن وچ قتل گٹھ:قصص وچ ورائے طبعی گٹھ:مہم جوئی گیم
صوبہ کانچانابوری
صوبہ کانچانابوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ کانچانابوری شہر اے ۔
تلسی پور
تلسی پور  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
سرسا دی لڑائی
سرسا دی لڑائی جو کہ سکھاں اتے مغل سلطنت دے وچکار لڑی گئی۔ جدوں گرو گوبند سنگھ اتے سکھ سرسا ندی تے پجے تاں مغل فوج وی اتھے پہنچ چکی سی۔ گورو جی نے بھائی جیتا جی اتے 100 کو سکھاں نوں مغل فوج دا مقابلہ کرن لئی پچھے چھڈّ دتا۔ اوہناں نے مغل فوج دا مقابلہ کیتا تے بہت سارا نقصان کیتا۔ اس سمیں ندی وچّ ہڑ آیا ہویا سی گورو جی اتے سینکڑے سکھ گھوڑےآں سمیت ندی وچّ کدّ پئے۔ بہت سارے سکھ ندی وچّ ڈبّ گئے۔ بہت سارا انمول ساہت وی ندی وچّ رڑھ گیا۔ اس بھجّ دوڑ وچّ گورو جی، بہت سارے سکھ، دو چھوٹے صاحبزادے صاحبزادہ زورآور سنگھ اتے صاحبزادہ فتح سنگھ اتے ماتا گزری وچھڑ گئے۔
حوالے
گٹھ:سکھ اتہاس گٹھ:لڑائیاں گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں گٹھ:پنجاب دی تریخ گٹھ:سکھ سلطنت گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
تلسی پور
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
ڈیزائین میوزیم زیورچ
ڈیزائین میوزیم زیورچ سویٹزرلینڈ چ اک میوزیم اے۔ اے 1878 چ بنایا گیا سی۔
منیساریٹ ہاکسویلی
منیساریٹ ہاکسویلی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
آکسائڈ
گٹھ:کیمسٹری
Portal:History of Islam/Topics
اسلامی سلطنت عہد وسطی چ:
چک 43 جی ڈی
چک 43 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
ہائیڈی ویبر میوزیم زیورچ
ہائیڈی ویبر میوزیم زیورچ سویٹزرلینڈ چ اک میوزیم اے۔ اے تھے لی کوربوزی دے کم دی نمیش کیتی جاندی اے۔
کیلی یونیورسٹی
کیلی یونیورسٹی برطانیہ دے ضلع سٹیفورڈشائر  دے اک نگر کیلی چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
Keele University
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
لیندا گرجا
لیندا گرجا ایمسٹرڈیم، نیدرلینڈز چ اک پروٹسٹنٹ گرجا اے۔ ایہ گرجا 1621 - 1631 چ بنایا گیا سی۔ ایدا مینار 85 میٹر دی اچائی نال ایمسٹرڈیم دا سب توں اچا مینار اے۔
محمد ابراہیم جویو
محمد ابراہیم جویو ، (پیدائش: 13 اگست 1915ء — وفات: 9 نومبر 2017ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے ممتاز ادیب، مترجم، معلم تے دانشور سن جنہاں دے فکر و فلسفہ تو‏ں سندھ دے سیاست داناں، دانشوراں تے ادیباں سمیت عوام د‏‏ی وڈی تعداد متاثر ہوئی۔
لیندا گرجا
بارلے جوڑ
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈز دے گرجے
محمد ابراہیم جویو
فکر و فن
محمد ابراہیم جویو اک صاحب ِ اسلوب نثرنگار تے مترجم وی نيں، انہاں دے سرمایۂ نقدونظر وچ منطق، فلسفہ، تریخ، شاعری تے انقلابی ادب نو‏‏ں کلیدی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے تراجم دے ذریعے سندھی ادب نو‏‏ں جدید فکرو نظر تو‏ں مالامال کیتا اے انہاں دے موضوعات دے تنوع تے فکری جہد دا اندازہ انہاں عنوانات تو‏ں لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اسلام دا تاریخی کارنامہ، بچےآں د‏‏ی تعلیم، فکر ی آزادتی، گلیلیوکی زندگی، بچےآں دا مسیح، مظلوماں د‏‏ی تعلیم وتدریس، سماجی ابھیاس، شاعری دے سماجی تقاضے، جدید دور وچ بین الاقوامی تعاون دا مسئلہ، باغی، غریباں دا نجات دہندہ، بھٹو د‏‏ی زندگی تے عہد تے پاکستان: خواب تے حقیقت۔ منظومات وچ عنوانات دا پھیلائو ویکھو، اُو سندھ، محنت کش دے غم محنت کش دے یا ر، آپ اپنی پرستش کرنے والے۔ اس دے نال ہی انہاں نے جی ایم سید، عبد ﷲ دائودپوتہ، پیر حسام الدین راشدی تے ہور اہ‏م علمی وادبی شخصیتاں دے خاکے وی لکھے ني‏‏‏‏ں۔
محمد ابراہیم جویو بحیثیت نقاد اپنے مہاگاں یعنی پیش لفظ تے مقدمہ نگاری وچ اُبھر کر سامنے آندے نيں، جنہاں وچ مصنف د‏‏ی حوصلہ افزائی، فنی مستقب‏‏ل د‏‏ی پیش گوئی دے نال غیر جانبدارانہ اصلاحی اظہاریہ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے لکھے ہوئے پیش لفظاں وچ بین السطور انہاں دا نظریا‏تی پرچار واضح طور اُتے جھلکتا اے، لیکن ایہ وی سچ اے کہ خیال ولفظ دا رشتہ انہاں دے قلم تو‏ں قرطاس اُتے منتقل ہوک‏ے نظریا‏تی ادب دا لطیف حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے بین الاقوامی ادب دے شہ پارےآں نو‏‏ں جس چابک دستی تے بولی وبیان کيتی لطافت دے نال سندھی ادب دا حصہ بنایا اے، اس تو‏ں اذہان سازی وچ جو انقلاب پیدا ہويا اوہ ترقی پسند تحریک، روشن خیالی تے انسان دوستی کيتی ایسی راہاں د‏‏ی کشادگی دا سبب ہويا جس اُتے اج سندھ ہر باشندہ محمد ابراہیم جویو دا احسان مند ا‏‏ے۔
اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں دے فن دے اعتراف وچ 14 اگست، 2009ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے 2013ء وچ اکادمی ادبیات پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان دا سب تو‏ں وڈا ادبی انعام کمال فن ادب انعام برائے سال 2011ء عطا کیتا گیا۔
وفات
محمد ابراہیم جویو 9 نومبر 2017ء نو‏‏ں 102 سال د‏‏ی عمر وچ حیدرآباد، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ انہاں نو‏ں سندھ یونیورسٹی جامشورو وچ علامہ آئی آئی قاضی دے مزار دے احاطے وچ سپردِ خاک کیتا گیا۔
اجھانی
‎ اجھانی  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 62،039 اے ۔
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
صوبہ پھٹچابوری
تھائی لینڈ 76 صوبےآں چ ونڈیا ہویا اے ، جنہاں نوں تھائی بولی چ چنگواٹ آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ صوبے جغرافیائی طور اتے 6 علاقےآں (ریحن) چ تقسیم کیتے گئے نیں ۔ راجگڑھ بنکاک صوبہ نئیں پر اک خاص انتظامی علاقہ اے ، پر جدوں اس دا انتظام دوجے 76 صوبےآں دے برابر کیتا گیا ، اسنوں 77واں صوبہ سمجھیا جان لگا ۔
صوبہ پھٹچابوری تھائی لینڈ دے 76 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اسدا راجگڑھ پھٹچابوری شہر اے ۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:تھائی لینڈ گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے گٹھ:صوبے ریاستاں گٹھ:جغرافیہ گٹھ:ہند چینی
منیساریٹ ہیالینا
منیساریٹ ہیالینا رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
کنٹ یونیورسٹی
کنٹ یونیورسٹی برطانیہ دے نگر کنٹ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
رائیٹر پارک زیورچ
رائیٹر پارک زیورچ سویٹزرلینڈ چ اک پارک اے۔ اے 19ویں صدی ج بنایا گیا سی۔
رائیٹبرگ میوزیم
رائیٹبرگ میوزیم زیورچ سویٹزرلینڈ چ اک میوزیم اے۔ اے رائیٹر پارک زیورچ‏ چ اے۔
ملکہ بیٹرکس
ملکہ بیٹرکس نیدرلینڈز دی ملکہ دا ناں اے۔ اوہ 31 جنوری 1938 نوں جمی 30 اپریل 1980 نوں اوہ نیدرلینڈز دی ملکہ بنی تے 30 اپریل 2013 نوں راج گدی توں لتھ گئی۔
گٹھ:نیدرلینڈز گٹھ:نیدرلینڈی شخصیتاں
1438ھ
بارلے جوڑ
گٹھ:سال گٹھ:اسلامی کیلنڈر
کھدرانا دی لڑائی
کھدرانا دی لڑائی جس نوں مکتسر دی لڑائی وی کیہا جاندا ہے جو 29 دسمبر، 1705، (29 پوہ) مغلاں اتے سکھاں دے وچ کار لڑی گئی۔ چمکور دی لڑائی توں چل کے جد گرو گوبند سنگھ جی کھدرانے دی ڈھاب تے پجے تاں اس ویلے اوہناں نال سکھ سن۔ جہڑے سکھ انندپور صاحب وکھے رس کے بے دعویٰ  دے گئے سن اوہ وی مائی بھاگو دے خاص اپرالے نال اتھے پجّ گئے اوہناں دے نال مائی بھاگو وی سن۔ اس سمیں سکھاں دی گنتی 2000 دے لگ بھگ سی۔
دوسرے پاسے 10000 سپاہیاں دی وڈی فوج لے کے سرہند دا صوبیدار وزیر خاں اتھے پہلا ہی پجیا سی 29 دسمبر 1705  نوں کھدرانا دی ڈھاب تے گھمسان دی لڑائی ہوئی۔ اس یدھ وچّ وی گورو صاحب تے ساتھیا نے اپنی ادتی بہادری دا ثبوت دتا۔ اوہناں نے دشمن دے آہو لاہے۔ اتھے پانی دی گھاٹ کرکے مغلاں لئی لڑنا بڑا اوکھا سی۔ سٹے وجوں اوہناں نوں ہار کے بھجّ جانا پیا۔ اس لڑائی وچّ مائی بھاگو اتے چالی سکھ جو گورو جی نوں بے دعویٰ دے گئے سن بہت بہادری نال لڑے اتے شہید ہو گئے۔ گورو جی نے سکھاں دی بہادری دیکھ کے بھائی مہاں سنگھ اوہناں نوں سمان دتا تے ٹٹی گنڈھی۔ ایہناں سکھاں نوں سکھ اتہاس وچّ چالی مکتے کیہا جاندا ہے۔ جہناں دے نام تے کھدرانے دی ڈھاب دا نام مکتسر پے گیا۔
اولکھ
اؤلکھ – اؤلکھ، اؤلک تے اؤرے اکو ہی گوت ہے۔ اؤلکھ سورج بنس وچوں ہن۔ اس بنس دا موڈھی اؤلک سی۔ ایہہ جگدیؤ پوار نوں وی اپنا وڈیرا مندے ہن۔ ایہہ بہتے مالوے تے ماجھے وچ ہی آباد ہن۔ لہندے پنجاب وچ بہتے اؤلکھ مسلمان بن گئے سن۔ پنجاب وچ اؤلکھ نام دے کئی پنڈ ہن۔ مکتسر تے فریدکوٹ دے کھیتراں وچ وی اؤلکھ نام دے دو پنڈ ہن۔ مانسا وچ وی گرنے کلاں اؤلکھاں دا پرسدھ پنڈ ہے۔ لدھیانہ دے علاقے جرگ توں اؤلکھ ماجھے ول چلے گئے۔ ماجھے وچ اؤلکھاں دے 12 پنڈ ہن۔ اسنوں بارہا کھیتر کہندے ہن۔
علاقے
ترن تارن توں 18 کلومیٹر دور قصبہ شاہبازپر تے اسدے تنّ کلومیٹر دے گھیرے وچ واقع 'بارہا' کرکے جان جاندے 12 پنڈاں وچ بہتے اؤلکھ اپجاتی دے جٹ رہندے ہن۔ انبالہ، روپڑ، پٹیالہ تے سنگرور دے علاقے وچ وی اؤلکھ کافی ہن۔ پچھمی اتر پردیش وچ وی اؤلکھاں دے کافی پنڈ ہن۔ ماجھے توں اؤلکھ گوت دے کجھ لوک راوی توں پچھم ول وی چلے گئے۔ منٹگمری (ساہیوال) دے علاقے وچ بہتے اوکھ مسلمان ہن۔ اس علاقے وچ ہمایوں دے سمیں پیر محمد راجن دے پربھاو کارن اؤلکھ جٹاں نے اسلام دھارن کر لیا سی۔ بے شک اؤلکھ جٹاں دی گنتی بہتی نہی، ہن تاں ایہہ سارے پنجاب وچ پھیلے ہوئے ہن۔ ایہہ سیکھوں تے دیول جٹاں نوں اپنے بھائیچارے وچوں سمجھدے ہن۔ ایہناں نال ویاہ سادی نہیں کردے سن۔ اؤلکھ دلت ذاتیاں وچ وی ہن۔ اؤلکھاں دا ساندل بار وچ کیول اک پنڈ اؤلکھ نام دا ہی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی رانی جنداں سیالکوٹ دے پنڈ چاہوڑ دے اؤلکھاں دی دھی سی۔ اک ہور روایت انوسار اؤلکھ جٹّ راجا لوئیلاک دی بنس وچوں ہن۔ اجینی دا اک سانمت راجا یشودھرمان اؤلکھ بنس وچوں سی۔ کئی اتہاسکار اؤلکھاں نوں مہامبھارت دے سمیں دا اک پرانا قبیلہ مندے ہن۔ اؤلکھ ہندو جاٹ وی ہن۔ ابٹسن نے 1881 عیسوی دی جنسنکھیا انوسار اپنی کتاب وچ اؤلکھ جٹاں دی کل گنتی 23،689 لکھی ہے۔ سابقہ چیف ایئر مارشل سردار ارجن سنگھ امرتسر دا اؤلکھ جٹّ ہے۔ ایہہ بہت یوگ تے دلیر افسر سی۔ سردار ارجن سنگھ دا پنڈ نارلی ہے۔ امرتسر ضلعے دے پنڈاں نارلی، ٹھٹھا، سرہالی وڈی، کوہالا، کوہالی، ویروووال، لوپوکے، شہبازپر آدی وچ اؤلکھ جٹّ کافی وسدے ہن۔
اؤلکھ گوت دا اؤلکھ پنڈ دھاریوال کھیتر ضلع گورداس پور وچ وی ہے۔ فروزپور دے زیرے کھیتر وچ کوہالا پنڈ وی سارا اؤلکھ گوت دے جٹاں دا ہے۔ لدھیانے ضلعے وچ اؤلکاں دے کئی پنڈ ہن۔ جرگ دے پاس ددھال وی اؤلکھاں دا پرسدھ پنڈ ہے۔ ملیرکوٹلا کھیتر وچ کپّ پنڈ وی اؤلکھ بھائیچارے دا ہے۔ روپڑ کھیتر وچ وی کجھ اؤلکھ وسدے ہن۔ ماجھے تے مالوے وچ اؤلکھ گوت کافی پرسدھ ہے۔
ہندو اولکھ
اؤلکھ بہت ہی اگھا تے پربھاوشالی گوت ہے۔ بی ایسّ داہیا وی اپنی کتاب جاٹس پنہ 245 تے اؤلکھاں نوں مہامبھارت دے سمیں دا بہت ہی پراچین جٹّ قبیلہ لکھدا ہے۔ پرمار وی جٹاں دا پرانا تے سکتیشالی گھرانہ سی۔ اصل وچ اؤلکھ راجے جگدیؤ دے بھائیچارے دے وچوں ہن۔ ایہہ پرمار بنسی ہن۔
گٹھ:جٹ گٹھ:برصغیر گٹھ:لوک گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ گٹھ:ہند یورپی قبیلے گٹھ:جٹ قبیلے گٹھ:ہندستان گٹھ:پاکستان گٹھ:پنجاب گٹھ:پنجاب دے قبیلے
چک 44 جی ڈی
چک 44 جی ڈی  ضلع اوکاڑا چ تصیل اوکاڑا دا اک پنڈ اے ،جہڑا  گوگیرہ برانچ نہر  دے پانیاں نال آبپاش ہندا اے ۔
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب دے سجے پاسےاوں نکلن آلی پہلی شاخ نہر ، گوگیرہ برانچ نہر پانی دیندی اے جسنال ایتھے دیاں زمیناں آباد ہوئیاں،اس لئی اس پنڈ ناں دے نال جی ڈی(GD=Gogera Disty) لگیا ہویا اے ۔ thumbnail|ضلع اوکاڑا دے پنڈاں دا نقشہ
تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا دی تصیل اوکاڑا   چ وس رہیا اے  ۔
منیساریٹ لینکیونی
منیساریٹ لینکیونی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
برگشٹراسے
برگشٹراسے جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
برنینا گلی
برنینا گلی 2328 میٹر دی اچائی تے سویٹزرلینڈ دے الپس پربت دھارے چ اک گلی اے۔
سوئس نیشنل پارک
سوئس نیشنل پارک سویٹزرلینڈ دا اک نیشنل پارک اے۔ اے 1914 چ بنایا گیا سی۔اے 174.2 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ اے سوئس دیس دے لیندے پاسے بنایا گیا اے۔
اترولا
اترولا  بھارت دا اک شہر اے جو بھارتی ریاست اترپردیش چ وس رہیا  اے۔
لوک گنتی
شہر دی کل لوک گنتی 32،145 اے ۔
رقبہ
‎
حوالے
گٹھ:بھارت دے شہر گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں گٹھ:بھارت دے آباد تھاں گٹھ:اترپردیش دے شہر
یانگ دی‌ پرتوان آگونگ
یانگ دی‌ پرتوان آگونگ (جاوی: يڠ د-ڤرتوان اڬوڠ) (ترجمہ:جسنوں سردار بنایا گیا) ملائشیا دے اعلی سربراہ ریاستدا لقب اے۔ ملایا فیڈریشن (ہن ملائیشیا) دے آزادی حاصل کرن دے بعد ایہ منصب 1957 چ قائم کیتا گیا۔
فہرست یانگ دی‌پرتوان آگونگ
گٹھ:مسلم بادشاہ گٹھ:بادشاہ گٹھ:شاہی القاب گٹھ:ملائشیا دے بادشاہ گٹھ:ملائیشیا
منیساریٹ لوٹونی
منیساریٹ لوٹونی رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
نیوکاسل یونیورسٹی
نیوکاسل یونیورسٹی برطانیہ دے نگر نیوکاسل چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
لیسسٹر یونیورسٹی
لیسسٹر یونیورسٹی برطانیہ دے نگر لیسسٹر چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
گٹھ:برطانیہ گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
منیساریٹ میشاڈوئ
منیساریٹ میشاڈوئ رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ڈارمشٹڈ-ڈائیبرگ
ڈارمشٹڈ-ڈائیبرگ جرمنی دے صوبے ہیسے دا اک ضلع اے۔
بارلے جوڑ
Darmstadt-Dieburg
گلیشیر ایکسپریس
گلیشیر ایکسپریس سویٹزرلینڈ چ اک ٹرین اے جیہڑی الپس دے پربت دھارے چ سینٹ مورٹز تے زرمات نوں رلاندی اے۔
بارلے جوڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ
امروہہ دی لڑائی
معرکہ امروہہ 20 دسمبر 1305ء نوں وسط ایشیائی منگولاں دی خانیت چغتائی تے سلطنت دہلی دے افواج دے درمیان وچ پیش آیا۔ دہلی دیاں فوجاں نے ملک ناک دی سربراہی وچ علی بیگ تے ترتق دی زیر کمان منگول افواج نوں شکست فاش دتی۔ ایہ معرکہ موجودہ بھارتی صوبہ اترپردیش دے شہر امروہہ دے قریب پیش آیا سی۔
پس منظر
منگول خانیت چغتائی نے تیرہویں صدی عیسوی وچ سلطنت دہلی دی قلمرو اُتے متعدد دفعہ حملہ کیتا۔ تخت دہلی اُتے علاء الدین خلجی دے متمکن ہونے دے بعد منگولاں ولوں 1297ء، 1298ء، 1299ء تے 1303ء وچ چار حملے ہوئے۔ سنہ 1303ء دے حملے وچ منگول سلطنت دہلی دے پایہ تخت دہلی اُتے قابض ہونا چاہندے سن۔ جس دی وجہ توں سلطان علاء الدین نے آئندہ منگولاں دے حملیاں توں تحفظ دی خاطر کچھ ناگزیر اقدامات کیتے۔ سلطان خود نو تعمیر شدہ قلعہ سیری وچ اٹھ آئے، سرحدی چوکیاں تے قلعیاں دی مرمت کروائی تے کچھ نئے قلعے وی تعمیر کروائے تے نال ہی انہاں سرحدی علاقیاں وچ کچھ طاقت ور کمانداراں نوں تعینات کیتا۔
ہندوستان اُتے حملہ
علاء الدین خلجی دے انہاں مذکورہ اقدامات دے باوجود سنہ 1305ء وچ علی بیگ دی سرکردگی وچ منگولاں دا اک لشکر ہندوستان اُتے حملہ آور ہویا۔ وقائع نگار ضیاء الدین برنی نے علی بیگ نوں چنگیز خان دی اولاد دسیا اے لیکن در حقیقت اس دا تعلق منگولاں دے قبیلہ قنقرات توں سی تے اس نے اک چنگیزی شاہزادی نال شادی کیتی سی جو اوغدائی خان دے سلسلہ توں چنگیز خان دی اولاد سی۔ علی بیگ نوں دوسرے وڈے منگول سردار ترتق تے تاراگھائی دی حمایت تے تعاون حاصل سی۔ تاراگھائی تیسری مرتبہ ہندوستان اُتے حملہ آور ہویا سی۔ پہلی دفعہ، قتلغ خواجہ دی فوج وچ شامل ہو کر تے دوسری مرتبہ سنہ 1303ء وچ خود منگول افواج دی قیادت کردے ہوئے آیا۔ تاہم اس دفعہ ایسا معلوم ہُندا اے کہ منگول افواج دے دریائے جہلم عبور کرنے دے بعد اوہ واپس چلا گیا۔ علائی مورخ امیر خسرو نے "داول رانی" وچ لکھیا اے کہ اسنوں بعد وچ خود منگولاں نے مار دتا سی۔
کتابیات
گٹھ:1305 دے تنازعے گٹھ:ایشیا وچ 1305 گٹھ:خانیت چغتائی دیاں جنگاں گٹھ:سلطنت دلی دیاں جنگاں گٹھ:علاء الدین خلجی گٹھ:دلی سلطنت گٹھ:دلی سلطنت دیاں جنگاں گٹھ:جنگاں گٹھ:لڑائیاں
دوجی اینگلو سکھ جنگ
دوسری اینگلو-سکھ جنگ سکھ راج اتے ایسٹ انڈیا کمپنی دے وچکار 1848 اتے 1849 وچّ لڑی گئی سی۔ ہار جان کرکے سکھ راج دا خاتمہ ہو گئیا اتے اس توں بعد پنجاب، اتلے لہندے سرحدی صوبے اتے کشمیر انگریزاں نے اپنے نال ملا لئے۔