cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
عالمی صحت تنظیم
رپورٹاں
عالمی صحت تنظیم دی اکّ تازہ رپورٹ مطابق جیکر دل دے روگ، کینسر، ڈائبٹیز اتے ہور گھاتک روگاں توں بچن لئی لوکاں نوں آگاہ کرن جاں ایہناں دے خاتمے لئی کارگر اپاء نہیں کیتے گئے تاں اگلے دس ورھیاں 'چ ایہناں بیماریاں نال لگبھگ پونے چار کروڑ لوکاں دی موت ہو سکدی ہے۔ عالمی صحت تنظیم دی اکّ رپوٹ مطابق اس تعلق 'چ بھارت دی جو تصویر ساہمنے آئی ہے، اس وچ 24 فیصدی موتاں دل دے روگاں، 6 فیصدی کینسر، 11 فیصدی ساہ متعلق تے 2 فیصدی شوگر تے 10 فیصدی ہور اچھوت روگاں کارن ہندیاں ہن۔ بھارت وچ 1987 توں لے کے ہن تک ایڈز نال مرن والیاں دی گنتی جتھے صرف 12 ہزار ہے، اتھے پچھلے سال صرف ٹی.بی تے کینسر نال چھ لکھ توں زیادہ لوکاں دی موت ہو گئی، پر سرکاری تے غیر-سرکاری، دوواں پدھراں اتے صرف ایڈز دی روکتھام لئی گمبھیرتا ہے اتے اسے لئی اتِ سرگرم پروگرام چلا ئے جا رہے ہن۔ مرکز سرکار دی صحت بجٹ دا سبھ توں وڈا حصہ ایچ آئی وی-ایڈز دی روکتھام 'چ چلیا جاندا ہے۔
حوالے
گٹھ:عوامی صحت
مصنوعی زبان
مصنوعی یا منصوبہ بند اوہ بولی اے جسنو‏ں کسی خاص مقصد دے لئی ایجاد کيتا گیا ہوئے۔ دنیا وچ اس طرح د‏‏ی کئی زباناں رائج نيں، جداں کہ اسپرانتو، ایڈو تے کلینگون۔ انہاں زباناں دے عمومًا فطری بولنے والے نئيں ہُندے نيں۔ لوک انہاں زباناں نو‏‏ں سیکھدے تے اپنا‏تے نيں۔ اس دے علاوہ انہاں زباناں دے جاننے والے عام طور تو‏ں بہت ہی محدود ہُندے نيں، جنہاں د‏‏ی تعداد کچھ درجن،سو، ہزار یا لکھ تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی۔ کچھ مصنفاں نے خلائی مخلوقاں دے لئی انہاں نو‏‏ں ایجاد کيتا ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں ایہ زباناں اسکولاں یا یونیورسٹیاں وچ نئيں پڑھائی جاندیاں نيں۔
مشہور مصنوعی زباناں
گٹھ:ساختہ زباناں گٹھ:لسان گٹھ:لسانیات
کنگن
کنگن زیورات دا اک ٹکڑا اے جو کلائی دے گرد پہنا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کڑا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا استعمال مختلف ہدف دے لئی ہوتااے، جداں زیور دے طور پرپہنا جانا۔ جدو‏ں زیور دے طور اُتے پہنا جاندا اے تاں ہور آرائشی اشیاء وغیرہ نو‏‏ں ایہ تھامنے دا کم وی انجام دیتاا‏‏ے۔ طبی تے شناخت تو‏ں متعلق معلومات وغیرہ وی کچھ کنگناں اُتے دتے ہُندے نيں۔ جداں الرجی کڑا، اسپتال دے مریض د‏‏ی شناخت دا ٹیگ، تے نوزائیدہ بچےآں دے لئی کڑا ٹیگ۔ چھات‏ی دے کینسر تو‏ں متعلق بیداری یا فیر مذہبی / ثقافتی مقاصد دے لئی وی اسنو‏ں پہنا جاسکدا ا‏‏ے۔
اگر کڑا سنگل، غیر لچک والا لوپ ہو، تاں اسنو‏ں اکثر چوڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ ٹخناں دے گرد پہنا جاندا اے تاں اسنو‏ں ٹخناں دا کڑا یا پازیب کہندے نيں۔ جوندے نو‏‏ں سجانے دے لئی اک بوٹ کڑا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گل گل وچ ، ہتھکڑیاں نو‏‏ں کدی کدی کڑا وی کہہ دیندے نيں۔ کڑا دھات ، چمڑے ، کپڑ‏ے ، پلاسٹک ، مالا یا ہور مواد تو‏ں تیار کيتا جاسکدا اے، تے زیورات دے بنے ہوئے کنگن وچ بعض اوقات زیورات ، قیمتی پتھر ، لکڑی ، خولاں ، شیشہ ، دھات ، یا پلاسٹک دے ہوپس ، موندی تے بہت سارے ہور مواد شامل کیتے جاندے نيں۔
مذہبی تے ثقافتی اہمیت
یونان وچ ، ايس‏ے طرح د‏‏ی اک"مارٹیس" نامی رسم اے، جس وچ مارچ دے پہلے دن سرخ تے سفید دھاگاں تو‏ں اک کڑا بنا جاندا اے تے گرمی دے اختتام تک اسنو‏ں پہن کر رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایسا کرنے تو‏ں اس کڑا دے بنانے والے د‏‏ی کھل یونان دے سخت سورج اوراس دتی شدید دُھپ تو‏ں محفوظ رہندی ا‏‏ے۔
سکھاں دے ایتھ‏ے لوہے دا کڑا لازمی چیزاں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں پنج دے ایس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
پنجاب ہاؤس
پنجاب ہاؤس، پہلاں سرکٹ ہاؤس، مری، راولپنڈی - اسلام‌آباد، پاکستان وچ اکّ محل اتے رزورٹ عمارت ہے۔ اسدی ورتوں پاکستانی پنجاب سرکار، پاکستان سرکار وزیر اعلیٰ دی انیکسی لئی، سرکاری میٹنگاں لئی، داعوتاں لئی، اتے راج دے گیسٹ ہاؤس وجوں کیتی جاندی ہے۔
کنگن
قسماں
چوڑیاں
پنجاب ہاؤس
اتہاس
پنجاب ہاؤس دا قیام 1937 وچ ہوئی سی اتے اس دا نام سرکٹ ہاؤس رکھیا سی۔ اس نوں ہور ترقی یافتہ کیتا گیا سی جدوں منظور وٹو پنجاب، پاکستان دے وزیر اعلیٰ سن۔
2003 وچ اس دا ناں پنجاب ہاؤس کر دتا گیا۔
2019 وچ اعلان کیتا گیا سی کہ پنجاب ہاؤس مری نوں یونیورسٹی وچ تبدیل کر دتا جاوے گا۔
بلڈنگ
پنجاب ہاؤس دیاں تن منزلاں ہن۔ سکھرلی منزل 'تے ماسٹر بیڈروم اتے ہور کمریاں دے نال VVIP فلور ہے، دوجی منزل 'تے چار ایگزیکیوٹو سیٹ ہن، اتے گراؤنڈ پھلور 'تے رسیپشن حال، دو بیڈروم اتے اکّ وڈا ویٹنگ لونج ہے۔
حوالے
گٹھ:پاکستانی وچ تھانواں گٹھ:پنجاب، پاکستان
کنگن
قسماں
موتیاں والی
ایہ عام طور اُتے ڈھیلے موتیاں تو‏ں بنا ہُندا اے، جس دے وچکار سوراخ تیار کيتا جاندا اے تے سوراخاں دے ذریعہ تار یا لچکدار بینڈ دے ذریعے جوڑا جاندا ا‏‏ے۔
لنک کڑا
متعدد یا ايس‏ے طرح دے اجزاء یا زیورات د‏‏ی چیزاں نو‏‏ں مربوط کرکے بنایا جاندا ا‏‏ے۔ لنک کڑا دھاتاں تے جواہرات سمیت متعدد مواد تو‏ں بنا یا جا سکدا ا‏‏ے۔
پیننولر
پیننولر ، جس دا مطلب اک نامکمل دائرہ اے ، کنگناں دے لئی اک عام سی شکل اے ، خاص طور اُتے قدرے لچکدار مادے جداں دھات یا پلاسٹک دے ذریعے بنا یا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے سونے دا بنا ہونے وچ مشہور ا‏‏ے۔
کھیل دا کنگن
کھیلاں دے کنگن نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی رنگین سلیکون ربڑ نو‏‏ں استعمال کرنے نو‏‏ں نائکی تے لانس آرمسٹرونگ نے مئی 2003 وچ شروع ہونے والی یلو لاسٹریونگ کلائی دے کنگن دے ذریعے مقبول کيتا تھا ۔ انہاں د‏‏ی کامیابی دے نتیجے وچ سلیکون کڑا مختلف بیداری ، معلومات ، تے خیراندی مہماں دے لئی کم قیمت والا آلہ بن گیا۔ اسنو‏ں ايس‏ے طرح دے مقاصد دے لئی بیداری دے ربن دے استعمال تو‏ں تشبیہ دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ انہاں کمگناں نو‏‏ں "بالر آئی ڈی بینڈ" ، "بیلر بینڈ" یا "کلائی بند" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ربڑ د‏‏ی کلائی ، سلیکون کلائی یا جیل د‏‏ی کلائی بینڈ وی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:رہتل
قانون بقائے مادہ
قانون بقائے مادہ یا قانون بقائے کمیئت (انگریزی: Law of Conservation of mass) قانون بقائے توانائی د‏‏ے مترادف اک ہما گیر قانون اے جیہنو‏ں کئی طرحاں بیان کيتا جاسکدا ا‏‏ے ۔ مثلن :
گٹھ:کیمیائی مرکبات گٹھ:کیمیائی عوامل گٹھ:کیمیائی عناصر گٹھ:کیمیا گٹھ:کیمسٹری
مہاراجہ سر کشن پرشاد
مہاراجا پیشکار سر کشن پرشاد بہادر یمین السلطنت، جی سی آئی ای (۱ جنوری ۱۸۶۴ء – ۱۳ مئی ۱۹۴۰ء) ریاست حیدرآباد دے دو بار صدر المہام (وزیر اعظم) رہ‏‏ے۔ پہلی مرتبہ ۱۹۰۱ء تو‏ں ۱۹۱۲ء تک تے دوسری مرتبہ ۱۹۲۶ء تو‏ں ۱۹۳۷ء تک صدر المہام رہ‏‏ے۔ مہاراجا دے بعد سر وقار الامرا صدر المہام مقرر ہوئے۔
مہاراجہ سر کشن پرشاد بہادر یامین اس-سلتانت (۱۸۶۴ – ۱۳ مئی ۱۹۴۰) اکّ بھارتی  رئیس  سی جسنے دو وار حیدرآباد دے وزیراعظم وجوں سیوا کیتی۔
اوہ نظام دا بچپن دا دوست سی اتے ساری عمر نظام دا پکا وفادار رہا۔ ۱۸۹۲ وچ، پرشاد راج دا پیشکر (نائب وزیر) بن گیا۔ نوں سال بعد، نظام محبوب علی خان نے اسنوں راج دا دیوان (وزیراعظم) نامزد کیتا۔ دیوان وجوں اپنے پہلے کارجکال دوران، اسنوں راج دے مالیئے نوں ودھاؤن اتے ۱۹۰۸ دے مہان موسی ہڑھ دے پیڑتاں دی مدد کرن دا سہرا دتا گیا سی۔ سن ۱۹۲۶ وچ اوہناں نوں دیوان وجوں دوبارہ نامزد کیتا گیا۔ اس ویلے دوران، اسنے ملکی اصولاں نوں پاس کیتا، جو انتظامی عہدیاں لئی بریٹیش دے مقابلے مقامی شہریاں دا پکھ پوردا سی۔
شروع دا جیون
حالانکہ پرشاد دا جنم ۱۸۶۴ وچّ ہویا سی، پر اس دی صحیح جنم متی ان-ریکارڈ نہیں ہے۔ اوہ میہرا کھتری پریوار توں ہون دا دعوہ کردا ہے۔ اسنے دعوہ کیتا کہ "اس دی اچتا [میر عثمان علی خان] توں دو سال پہلاں پیدا ہویا سی"۔
نائٹ دا خطاب
مہاراجا کشن پرشاد نو‏‏ں جنوری ۱۹۰۳ء وچ نائٹ دا خطاب ملا تے ۱۹۱۰ء وچ جی سی آئی ای (GCIE) مقرر ہوئے۔
اقبال نال مراسم
مہاراجا کشن پرشاد ۔ علامہ محمد اقبال دے قریبی دوستاں وچ آپ دا شمار ہُندا سی۔ آپ شادؔ تخلص کردے سن ۔ علامہ محمد اقبال تے آپ دے درمیان ہوݨ والی خط کتابت تو‏ں دونے ہستیاں دے درمیان قریبی تعلقات دا بخوبی اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ اقبال جدو‏ں پہلی مرتبہ مارچ ۱۹۱۰ء وچ حیدرآباد گئے تاں حیدرآباد د‏‏ی مدحت وچ اک قصیدہ لکھیا جس دے آخر وچ کشن پرشاد د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ جولائ‏ی ۱۹۱۳ء وچ جدو‏ں کشن پرشاد پنجاب دے دورہ اُتے نکلے تاں لاہور وچ اقبال تو‏ں دوسری ملاقات کيت‏ی جس دا ذکر اُنھاں نے اپنی کتاب ’’سیرِ پنجاب‘‘ وچ کیہ۔ ۹ جنوری ۱۹۳۸ء نو‏‏ں حیدرآباد وچ یومِ اقبال منایا گیا جس دے اک اجلاس د‏ی صدارت کشن پرشاد نے کيتی۔ دونے شخصیتاں دے وچکار ہوݨ والی خط و کتاب دو کتاباں ’’شاد اقبال‘‘ (مرتبہ: محی الدین قادری زور) تے ’’اقبال بنام شاد‘‘ (مرتبہ: محمد عبد اللہ قریشی) وچ ملاحظہ د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
باہرلے جوڑ
گٹھ:۱۸۶۴ دے جم گٹھ:۱۹۴۰ دیاں موتاں گٹھ:1864 دے جم گٹھ:1940 دیاں موتاں گٹھ:اردو شاعر گٹھ:بھارتی اردو شاعر گٹھ:بھارتی ہندو گٹھ:ریاست حیدرآباد گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں گٹھ:ریاست حیدرآباد دے سیاست دان گٹھ:نامکمل بھارتی سیاست دان گٹھ:نظام حیدر آباد گٹھ:ہندوستانی مہاراجہ گٹھ:ہندوستانی نائٹ گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بھارت وچ دہشت گردی
thumb|260px|2012 تو‏ں شہریاں د‏‏ی اموات اُتے منتج جملہ دہشت گردانہ حملےآں دا موازنہ ہور اقوام تاں، ریاستہائے متحدہ دے سٹیٹ ڈپارٹمنٹ دے مطابق thumb|360px|بھارت وچ دہشت گردی دا رجحان - شہریاں و عملہ د‏‏ی اموات اُتے منتج جملہ دہشت گردانہ حملے فی سال از 1994 تو‏ں 2013۔
بھارت خاصے عرصہ تو‏ں دہشت گردی دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ بھارت دے کشمیر، ناگالینڈ، پنجاب، آسام، بہار وغیرہ صوبہ جات خصوصات دہشت گردی تو‏ں متاثر رہے نيں۔ بھار ت وچ دہشت گردی انجام دینے والے افراد کسی مخصوص فرقہ یا مذہب د‏‏ی بجائے مختلف مذاہب و ادیان نال تعلق رکھدے نيں، جداں ہندو، مسلم، مسیحی، سکھ، ماؤ وادی تے نکسل وادی وغیرہ۔
جو علاقے اج دہشت گرد سرگرمیاں تو‏ں طویل عرصے تو‏ں جڑے ہوئے نيں انہاں وچ جموں‏ و کشمیر ،ممبئی، مدھیہ پردیش (نکسل واد ) تے ست بہن ریاستاں (شمال مشرق د‏‏ی ست ریاستاں) شامل نيں۔ ماضی وچ پنجاب وچ پنپنے والی انتہا پسندی وچ دہشت گردانہ سرگرمیاں وی شامل ہوئے گئياں جو پنجاب تے ملک د‏‏ی راجدھانی دہلی تک پھیلی ہوئیاں سن۔
2006ء وچ ملک دے 608 ضلعے وچو‏ں کم تو‏ں کم 232 ضلع مختلف سطح اُتے متعدد باغی تے دہشت گرد سرگرمیاں تو‏ں متاثر سن ۔ اگست 2008ء وچ قومی سلامتی دے مشیر ایم دے نارائن دا کہنا سی کہ ملک وچ 800 تو‏ں زیادہ دہشت گرد گروہ سرگرم نيں۔
اہ‏م واقعات
بھارت وچ حالیہ کچھ وڈے دہشت گردانہ حملے اس طرح نيں:
ممبئی
شہر ممبئی اکثر دہشت گرد تنظیماں دا سب تو‏ں پسندیدہ ہدف رہیا اے، خاص طور اُتے کشمیر د‏‏ی علیحدگی پسند قوتاں کا۔ گذشتہ چند سالاں وچ جنہاں سلسلہ وار حملےآں نو‏‏ں انجام دتا گیا انہاں وچ جولائ‏ی 2006 وچ لوکل ٹریناں وچ ہوئے دھماکے تے 26 نومبر 2008 نو‏‏ں ہوئے بے مثال حملے شامل نيں جتھے دو اہ‏م ہوٹلاں تے جنوبی ممبئی وچ واقع اک عمارت اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔
ممبئی وچ ہوئے دہشت گردانہ حملےآں وچ شامل نيں:
جموں‏ و کشمیر
جموں‏ و کشمیر وچ مسلح بغاوت وچ ہن تک دس ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏یاں جاناں گئیاں نيں۔ کشمیر وچ انتہا پسندی مختلف شکلاں وچ موجود ا‏‏ے۔ سن1989ء دے بعد تو‏ں انتہا پسندی تے اس دے مظالم دے رد عمل، دونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں لوک مارے گئے۔ 1987 دے اک متنازع انتخابات تو‏ں کشمیر وچ وڈے پیمانے اُتے مسلح انتہا پسندی د‏‏ی شروعات ہوئی، جس وچ ریاستی اسمبلی دے کچھ عناصر نے اک دہشت گرد خیمے نو‏‏ں تشکیل دتا، جس نے اس علاقے وچ مسلح بغاوت وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ بھارت، پاکستان د‏‏ی انٹر انٹیلی جنس سروسز د‏‏ی طرف تو‏ں جموں‏ وکشمیر وچ لڑنے دے لئی مجاہدین د‏‏ی حمایت کرنے تے تربیت دینے دے لئی مجرم ٹھہراندا رہیا ا‏‏ے۔ جموں‏ وکشمیر اسمبلی وچ جاری سرکاری اعداد و شمار دے مطابق ایتھ‏ے تقریبا 3،400 ایداں دے معاملے سن جو لاپتہ سن تے جھڑپاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جولائ‏ی 2009 تک 47000 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ بہر حال، پاکستان تے بھارت دے درمیان امن دا عمل تیزی تو‏ں ودھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست وچ انتہا پسندی تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ کچھ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔
بہار
اگرچہ ریاست بہار وچ دہشت گردی نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا گیا، جدو‏ں کہ ‘‘سی پی آئی-ایم ایل ‘‘(CPI-ML)، ‘‘پیپلز وار‘‘،‘‘ایم ایم سی‘‘،‘‘ رنویر سینا‘‘ تے ‘‘بلبیر ملیشیا‘‘ جداں کچھ گروپ سرگرم نيں تے اوہ اکثر مقامی پولیس تے لیڈراں اُتے حملہ کردے نيں، ایہ اک تشویشناک امر بنیا ہویا ا‏‏ے۔
بہار وچ لچر انتظامیہ تے امن و قانون د‏‏ی حالت نے ملیشیا د‏‏ی دہشت تے اس دے خطرات ودھنے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ رنویر سینا اعلیٰ ذات تے زمین مالکان د‏‏ی شہری فوج اے جو اس علاقے وچ طاقتور نکسلیاں دے اثرات تو‏ں مقابلے دے لئی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔
اس ریاست وچ انہاں نسلی گروپاں تے ہور جماعتاں د‏‏ی جانب نال کيتی جانے والی جوابی کارروائیاں وچ ہونے والے قتل عام دے متعدد واقعات پیش آچکے نيں۔ تمام شہری ملیشیاواں اپنے ذا‏تی گروپاں دے مفادات د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔
ان گروپاں دے تشدد دا بنیادی شکار مجبور لوک ہوئے نيں (خواتین، بُڈھے تے بچے بھی)، جو ذات د‏‏ی بنیاد اُتے ہوئے قتل عام وچ مارے گئے۔ ریاستی پولیس د‏‏ی خستہ حالی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں دہشت گرداں دے AK-47، AK-56 دا مقابلہ اپنی پرانی 303 رائفلاں تو‏ں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ عسکریت پسند پولیس جماعتاں نو‏‏ں مارنے دے لئی گھات لگیا کر بارودی سرنگاں دا وی استعمال کردے نيں۔
حالاں کہ ریاست وچ ذات د‏‏ی بنیاد اُتے تفریقی سیاست د‏‏ی وجہ تو‏ں زمینی اصلاحات نو‏‏ں ٹھیک طرح تو‏ں لاگو نئيں کيتا گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نچلی ذاتاں دے درمیان تنہائی دا احساس بڑھدا گیا۔
سی پی آئی-ایم ایل، MCC تے پیپلز وار جداں کمیونسٹ گروہاں نے اس دا فائدہ اٹھایا تے نچلی ذاتاں دے افراد نو‏‏ں نظام دے خلاف ہتھیار اٹھانے دے لئی بھڑكايا، چنانچہ انہاں نے اعلیٰ ذات دے امرا نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی زمیناں اُتے قبضہ کرنا شروع کيتا۔
اعلیٰ ذات دے لوکاں نے اپنے دفاع تے نکسلیاں تو‏ں مقابلے دے لئی اپنی فوج “رنویر سینا“ تشکیل دی، ریاست نے انہاں گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں اپنی برتری ثابت کرنے د‏‏ی کوشش وچ ہوئے اجتماعی قتل دا خونی دور وی دیکھیا۔ لیکن پولیس نے کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی تے انہاں ہلاکتاں د‏‏ی خاموش گواہ بنی رہی۔ لیکن ہن رنویر سینا اپنے اعلیٰ رہنماواں د‏‏ی گرفتاری دے بعد کافی حد تک کمزور ہوئے گئی ا‏‏ے۔، اُتے ہور گروپس ہن وی سرگرم نيں۔
حال ہی وچ ملک دے مختلف حصےآں وچ کئی گرفتاریاں ہوئیاں نيں، خاص طور اُتے دہلی تے ممبئی پولیس د‏‏ی طرف تاں، جس تو‏ں اس گل دا اشارہ ملیا اے کہ انتہا پسند/دہشت گرد تنظیماں ریاست وچ اپنا نیٹ ورک پھیلا رہیاں نيں۔ اس گل دا وی بہت زیادہ شک اے کہ ریاست بہار نو‏‏ں چھوٹے ہتھیار، جعلی کرنسی تے منشیات دے ڈیلراں د‏‏ی طرف تو‏ں نیپال تو‏ں داخل کرنے دے لئی ٹرانزٹ پوائنٹ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے دہشت گرد مبینہ طور اُتے نیپال تے بنگلہ دیش تو‏ں دراندازی کردے رہندے نيں۔
پر، حالیہ برساں وچ مختلف نسلی گروپاں دے حملے کم ہوئے نيں جو حکومت کیت‏‏ی بہترین کارکردگی دا ثبوت ا‏‏ے۔
پنجاب
1980 د‏‏ی دہائی دے دوران انتہا پسندی دا رجحان تیز تر ہُندا گیا، کچھ ہی عرصہ وچ تحریک نے تشدد دا رخ اختیار کيتا تے خالصتان ناں رکھیا گیا، تاں بھارتی یونین تو‏ں آزاد ہونے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ جرنیل سنگھ بھنڈران والہ د‏‏ی قیادت وچ تحریک دے مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی دہشت گردی دا استعمال شروع کيتا گیا، اُتے اوہ خالصتان د‏‏ی تعمیر دے حامی سن تے نہ ہی اس دے مخالف۔ جدو‏ں بھارت نے ایہ الزام لگایا کہ پڑوسی ملک پاکستان انہاں دہشت گرداں د‏‏ی حمایت کر رہیا اے، تاں اسنو‏ں 4-1983 وچ سکھاں د‏‏ی وسیع حمایت حاصل ہوئے گئی تے اس معاملہ نے خونی موڑ لے لیا۔
1984 وچ بھارتی حکومت نے تحریک نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی آپریشن بلیو سٹار شروع کيتا۔ گولڈن ٹیمپل دے احاطے وچ حملہ کيتا گیا، اس حملہ دے لئی بھنڈران والہ نے قلعہ بندی د‏‏ی تیاری کر لئی سی۔ بھارت د‏‏ی اس وقت د‏‏ی وزیر اعظم اندرا گاندھی نے فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ مندر اُتے حملہ کر دیؤ، فوج نے حملہ کيتا تے بالآخر مندر اُتے ٹینکاں دا استعمال کيتا گیا۔
چوہتر گھینٹے د‏‏ی فائرنگ دے بعد فوج نو‏‏ں مندر اُتے کنٹرول کرنے وچ کامیابی ہوئی، ایسا کرنے وچ اکال تخت دے کچھ حصے، سکھ ریفرنس لائبریری تے خود گولڈن ٹیمپل دے کچھ حصےآں نو‏‏ں نقصان پہونچا۔ حکومت ہند دے ذرائع دے مطابق تراسی فوجی اہلکار ہلاک تے 249 زخمی ہوئے ئے۔ مارے گئے دہشت گرداں د‏‏ی تعداد 493 سی تے چھياسی زخمی ہوئے۔
اسی سال دو سکھ باڈی گارڈز نے اندرا گاندھی نو‏‏ں قتل کر دتا، اس نتیجے وچ سکھ فسادات ہوئے، خاص طور اُتے نويں دہلی وچ ۔ اس دے بعد 1988 وچ پنجاب پولیس نے پہلے جولیو ربیرو تے اس دے بعد KPS گل د‏‏ی قیادت وچ بھارتی بری فوج دے نال مل ک‏ے آپریشن بلیک تھنڈر چلایا جس نے تحریک نو‏‏ں زیر زمین ہونے اُتے مجبور کر دتا۔
1985 وچ سکھ دہشت گرداں نے کینیڈا تو‏ں ہندوستان آ رہے ایئر انڈیا دے طیارے وچ بم دھماکے کیتے جس تو‏ں ایئر انڈیا د‏‏ی پرواز 182 وچ سوار تمام 329 مسافر ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ کینیڈا د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ خوفناک دہشت گرد کارروائی سی۔
سکھ دہشت گردی دے خاتمے تے خالصتان دے حصول دا اک اہ‏م ذریعہ تب تباہ ہويا جدو‏ں پاکستان د‏‏ی اس وقت د‏‏ی وزیر اعظم بے نظیر بھٹو نے اک خیر سگالی اشارہ دے طور اُتے حکومت ہند نو‏‏ں پنجاب دے دہشت گردی تو‏ں متعلق تمام خفیہ مواد سونپ دتا۔ حکومت ہند نے انہاں انٹیلی جنس معلومات دا استعمال ہندوستان وچ ہوئے رہے دہشت گردانہ حملےآں دے پِچھے سرگرم لوکاں دا خاتمہ کرنے وچ کیہ۔
1993 وچ براہ راست سکھ دہشت گردی دے خاتمے دے بعد نسبتا پرسکو‏ن مدت وچ دہشت گرد کارروائیاں (مثال اے 1995 وچ پنجاب دے وزیر اعلیٰ بیت سنگھ دا قتل) دے لئی نصف درجن دے ارد گرد لڑاکا سکھ تنظیماں نو‏‏ں مارک کيتا گیا، انہاں تنظیماں وچ ببر خالصہ انٹرنیشنل، خالصتان کمانڈو فورس، خالصتان لبریشن فورس تے خالصتان زندہ باد فورس شامل نيں۔
خالصتان نو‏‏ں کینیڈا تے گرے ٹبرٹین د‏‏ی سکھ کمیونٹی تو‏ں ہن وی وسیع مدد مل رہی ا‏‏ے۔
حوالے
گٹھ:بھارت وچ دہشت گردی گٹھ:بھارت وچ سیاسی استبداد گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ دہشت گردی گٹھ:دہشت گردی بلحاظ ملک گٹھ:سیاسی استبداد گٹھ:بھارت وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
کشمیر د‏‏ی تریخ وچ تاراج شیعہ تو‏ں مراد سن1548، 1585، 1636، 1686، 1719، 1741، 1762، 1801، 1831،اور 1872 عیسوی وچ علاقائی تے بیرونی شدت پسند سنی طاقتاں دے ہتھو‏ں شیعاں کےقتل عام تے لُٹ مار د‏‏ی مہمات نيں کہ جنہاں وچ شیعہ بستیاں نو‏‏ں لُٹیا ، انہاں دے باسیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا، عورتاں د‏‏ی عصمت دری کيتی گئی تے بچےآں نو‏‏ں ذبح کيتا گیا۔ شیعاں د‏‏ی مقدس کتاباں جلائی گئياں ، لاشاں د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی تے شیعاں دے مقدس تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نذر آتش کيتا گیا۔
پس منظر
1381 عیسوی وچ ، تیمور دے ایران اُتے حملہ کرنے دے بعد ، اک ایرانی صوفی میر سید علی ہمدانی ، وڈی تعداد وچ شاگرداں دے نال کشمیر پہنچے تے اسلام د‏‏ی تبلیغ کیتی۔ انہاں نے اہل بیت نال محبت نو‏‏ں نو مسلماں دے دلاں وچ بسایا تے کچھ کتاباں وی تصنیف فرماواں۔ لیکن کشمیر وچ شیعیت دا باقاعدہ تعارف میر شمس الدین عراقی نے کرایا جنہاں دے دادا سید محمد نور بخش میر سید علی ہمدانی دے صوفی سلسلے نال تعلق رکھدے سن تے ایران ، قندھار ، کابل تے کشمیر وچ انہاں دا بہت اثر و رسوخ سی۔ میر شمس الدین 1481 عیسوی وچ پہلی بار کشمیر پہنچے تے فیر ایران واپس چلےگئے۔ ویہہ سال بعد سن 1501 عیسوی وچ ، اوہ 700 شیعہ صوفیاء ، اسکالرز تے مشنریاں دے نال دوبارہ کشمیر آئے۔ سن 1505 عیسوی وچ ، شاہ میر خاندان دے بادشاہ نے شیعہ مذہب قبول کرلیا تے ايس‏ے طرح کشمیر دے چک قبیلے نے وی قبول کيتا۔ میر شمس الدین عراقی نے ہمالیہ د‏‏ی وادیاں وچ سفر کيتا تے سکردو تو‏ں تبت وچ شیعہ مذہب پھیلایا ، تے ہزاراں ہندوواں تے بدھ مت دے مننے والےآں نو‏‏ں شیعی اسلام وچ داخل کيتا ۔ اس تبلیغ دے نتیجے وچ کشمیر وچ شیعہ چک سلطنت قائم ہوئی ۔ 1586 عیسوی وچ ، کشمیر مغل سلطنت دے نال مل گیا۔ مغلاں نے باصلاحیت افسران نو‏‏ں مقرر کيتا تے کشمیر د‏‏ی ثقافتی تے معاشی زندگی وچ بہت حصہ ڈالیا۔ 1753 عیسوی وچ احمد شاہ ابدالی نے کشمیر فتح کيتا ، جس د‏‏ی اولاد نے کشمیر اُتے حکومت کیت‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ 1819 عیسوی وچ اسنو‏ں سکھاں نے فتح ک‏ر ليا ۔ انگریز تے مہاراجہ گلاب سنگھ دے درمیان جموں‏ دے سن 1846 وچ معاہدہ امرتسر دے نال وادی کشمیر ڈوگرہ حکمرانی دے تحت آیا۔
کشمیر دے 1873 دے برطانوی گزٹیر دے مطابق:
پہلا تاراج
1532 عیسوی وچ ، کاشغر دے سلطان سعید خان نے مرزا حیدر دوغلات د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج روانہ کيتی جس نے کشمیر اُتے حملہ کيتا۔ اوہ اک سنی مذہبی عالم سی اس لئی اسنو‏ں شیعاں نال نفرت سی۔ جلد ہی اسنو‏ں اک فوجی شکست دا سامنا کرنا پيا تے اوہ لاہور وچ مغل بادشاہ ہمایو‏ں دے پاس بھج گیا۔ اوہ 1540 عیسوی وچ مغل فوج دے اک دستے دے ہمراہ کشمیر وچ مستقل طور اُتے اقتدار دے لئی بر سر پیکار دو حریف دھڑاں وچو‏ں اک د‏‏ی دعوت اُتے واپس آیا۔ اس نے چک حکمرانی نو‏‏ں ختم کردتا۔ اس دا دور خوف تے دہشت دا راج سی تے شیعاں دے پاس تقیہ اُتے عمل کرنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ 1550 عیسوی وچ سنی اشرافیہ نال تعلق رکھنے والے ایڈی رینا تے حاجی بانڈے تے مولوی قاضی ابراہیم تے قاضی عبدالغفور د‏‏ی سفارش اُتے اس نے شیعہ محلےآں نو‏‏ں تباہ کردتا ۔ میر شمس الدین عراقی د‏‏ی قبر کھودی تے انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں نذر آتش کيتا تے میر دانیال ، میر شمس الدین عراقی دے بیٹے سمیت سیکڑاں افراد نو‏‏ں قتل کردتا۔ میر دانیال نو‏‏ں اس نے اک سال پہلے کارگل تے اسکردو دے علاقے تو‏ں گرفتار کيتا سی۔ شیعاں دے ہاں اس قتل دا موازنہ واقعات کربلا تو‏ں کيتا گیا ۔ اس قتل دا انتقام لینے دے لئی نے شیعاں نے قیام کيتا تے ايس‏ے سال دے آخر وچ مرزا دغلات نو‏‏ں قتل کرکے چک سلطنت بحال کر دتی۔
دوسرا تاراج
1585 عیسوی وچ مرزا قاسم خان نے کشمیر نو‏‏ں مغل سلطنت وچ شامل کرنے دے لئی حملہ کيتا۔ جدو‏ں چک فوج مغل فوج دا مقابلہ کرنے باہر نکلی توسرینگر وچ بغاوت پھوٹ پئی تے سنیاں نے زادیبل دے شیعہ محلے نو‏‏ں اگ لگیا دتی ۔ انہاں دا سامان پرت لیا تے شیعہ سوانیاں د‏‏ی عصمت دری کیتی۔ اس دے بعد اوہ پونچھ دے راستے مغل فوج وچ شامل ہونے دے لئی چلے گئے۔ چک حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔
تیسرا تاراج
1636 عیسوی وچ جدو‏ں لوک پھل چن رہے سن ، تاں اک شیعہ تے سنی دے وچکار مذہبی بحث ہوئی جس تو‏ں عام بلوا شروع ہوگیا اورسنی لوک شیعہ محلےآں اُتے حملہ آور ہوگئے۔ زاڈی بل دا شیعہ محلہ تباہ ہوگیا ۔ رہائشیاں نو‏‏ں ذبح کيتا گیا ، تے میر شمس الدین عراقی دا مقبرہ جل ک‏ے زمین بوس گیا۔
پنجواں تاراج
1719 عیسوی وچ اک سنی عالم ملیا عبد النبی ، جنہاں نو‏ں مہتوی خان وی کہیا جاندا اے ، دہلی وچ شہنشاہ دے ہاں شیخ الاسلام د‏‏ی خلعت حاصل کرنے دے بعد کشمیر آگئے۔انہاں نے اک فتویٰ جاری کيتا جس وچ ہندوواں اُتے گھوڑےآں د‏‏ی سواری ، سر ڈھکنے اورقابل احترام لباس پہننے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے نال ہی انہاں اُتے اپنے بچےآں نو‏‏ں اسلامی مدرسہ بھیجنا وی لازمی قرار دتا تے انہاں اُتے جزیہ وی نافذ کردتا ۔ گورنر نے اس فتویٰ نو‏‏ں نافذ کرنے تو‏ں انکار کردتا ۔ اسنو‏ں دوسرے علما د‏‏ی رائے د‏‏ی حمایت حاصل تھی۔فسادات پھوٹ پئے تے انہاں دے جنونی قسم دے سنی مریداں نے ہندو املاک اُتے حملہ کرنا شروع کردتا ۔ پولیس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی طاقت دا استعمال کرنا پيا۔ گورنر نے ملیا عبد النبی د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا ، جس دے جواب وچ ملیا ک‏ے حامیاں نے فوج اُتے حملہ کر دتا۔ ايس‏ے دوران ملیا عبد النبی مارے ہوگئے تے ایہ افواہ پھیل گئياں کہ انہاں نو‏‏ں فوج دے شیعہ اہلکار نےقتل کيتا ا‏‏ے۔ ملیا عبد النبی دے بیٹے شرف الدین د‏‏ی سربراہی وچ انہاں دے حامیاں نے زاڈ یبل دے شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں اگ لگیا دتی۔ لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے سوانیاں کولونڈیاں سمجھ کر انہاں د‏‏ی آبرو ریزی کیتی۔کچھ سوانیاں تے بچےآں نے میر شمس الدین عراقی دے مقبرے وچ چھپنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن جدو‏ں سنیاں دا ہجوم اوتھ‏ے پہنچیا تاں مقبرہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی تے اندر چھپے ہوئے افراد نو‏‏ں زندہ جلا دتا گیا۔ مغل گورنر نو‏‏ں اتار دتا گیا تے ڈیڑھ سال تک کشمیر وچ لا قانونیت رہی۔ 1721 عیسوی وچ مغل فوج کشمیر وچ داخل ہوئی تے نظم و ضبط بحال کيتا۔ شرف الدین سمیت پنجاہ افراد نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔
سنن سعید بن منصور
تعارف
سنن سعید بن منصور، یا سنن سعید بن منصور یا سنن سعید بن منصور (عربی: سنن سعيد ابن منصور)، مسلم کیلنڈر د‏‏ی تیسری صدی وچ مرتب کيتی گئی حدیث د‏‏یاں کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں امام سعید بن منصور (متوفی ۲۲۷ھ) نے لکھیا ا‏‏ے۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
چھٹا تاراج
سن 1741 تے 1745 عیسوی وچ مغل سلطنت دے خلاف اک ہور بغاوت ہوئی۔ صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے سنی باغیاں نے شیعہ مسلماناں اُتے مظالم ڈھائے۔ انہاں دے گھراں اُتے حملہ کيتا گیا تے انہاں نو‏ں بھاری بھتہ تے جرمانے ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔
سنن سعید بن منصور
تعارف
مکتبہ شاملہ دے مطابق اس وچ تقریباً تن ہزار (۳۰۰۰) احادیث نيں ۔ ایہ سب تو‏ں قدیم مسند (حدیث د‏‏ی اک قسم د‏‏ی کتاب) وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اسلامی کیلنڈر د‏‏ی تیسری صدی وچ لکھی گئی اے تے صحیحین تو‏ں پہلے لکھیا گیا اے: ( صحیح البخاری تے صحیح مسلم )۔ ایہ کتاب اہل علم وچ مشہور سی۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
ساتواں تاراج
سن 1762 تو‏ں 1764 عیسوی وچ کشمیر دے افغان گورنر بلند خان بامزئی دے دور وچ ایہ افواہ پھیل گئی کہ کچھ شیعاں نے اک صوفی بزرگ حبیب اللہ نوشیری دے بارے وچ منفی تبصرے کیتے نيں۔ مشتعل سنی ہجوم نے زاڈی بل اُتے حملہ کيتا تے شیعاں دے مکانات نو‏‏ں نذر آتش کردتا۔ بلند خان نے توہین صحابہ دے الزام وچ شیعاں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا۔ انہاں دے ناک تے کان کٹ کر انھاں ذلیل کيتا گیا تے انہاں اُتے بھاری جرمانے عائد کیتے گئے۔
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا، دہلی
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا دہلی وچ واقع اک طبی کونسل اے جس دا مقصد ہندوستان دے تعلیمی ادارےآں وچ بنیادی صحت تو‏ں متعلق ڈپلوما کورسز کرانا ا‏‏ے۔ اس کونسل دے صدر شباب عالم نيں۔ اٹل بہاری واجپائی ہندی ویشوودیالیہ، بھوپال نے اس کونسل دے طبی تعلیمی کورسز دے لئی مدھیہ پردیش وچ 11 اسٹڈی سینٹرز قائم کیتے نيں۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
نواں تاراج
1819 وچ سکھاں نے کشمیر فتح ک‏ر ليا۔ شہنشاہ اورنگ زیب دے دور تو‏ں شیعاں اُتے سنیاں د‏‏ی جامعہ مسجد سری نگر دے لئی ہر سال نويں قالین مفت فراہ‏م کرنا لازم قرار دتا گیا سی۔ 1831 عیسوی وچ انہاں نے مبینہ طور اُتے قالیناں د‏‏ی فراہمی وچ تاخیر د‏‏ی تے امام باڑہ زاڈی بل وچ محرم د‏‏ی مجلس وچ استعمال شدہ قالین سنی مسجد نو‏‏ں دئیے۔جدو‏ں ایہ خبر شہر تک پھیل گئی تاں اک ہجوم نے شیعہ محلے اُتے حملہ کردتا۔ قیمتی سامان پرت لیا گیا تے سوانیاں نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ سنی مرداں نے شیعہ سوانیاں دے جنسی اعضاکو چاقو تو‏ں کٹ دتا۔ برطانوی گزٹیر وچ وی اس دور دے اک واقعہ دا ذکر آیا اے:
سنن سعید بن منصور
اشاعتاں
اس کتاب نو‏‏ں دنیا بھر وچ کئی تنظیماں نے شائع کيتا اے:
حوالے
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث گٹھ:سنی کتاباں احادیث گٹھ:کتب حدیث گٹھ:حدیث گٹھ:کتب اہل سنت گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے گٹھ:کتاباں
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
نواں تاراج
”گورنر باما سنگھ دے زمانے وچ شیعاں نے محرم الحرام د‏‏ی رسومات ادا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مشتعل سنی ہجوم انہاں اُتے ٹُٹ پيا۔ انہاں وچو‏ں پندرہ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا تے انہاں دا مال و اسباب پرت لیا گیا۔ اس ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں دو تو‏ں تن سو دے نیڑے ایرانی تاجر کشمیر چھڈ ک‏‏ے چلے گئے تے فیر کدی پلٹ کر نئيں آئے۔“
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا، دہلی
کونسل
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا، دہلی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس کونسل دے صدر شباب عالم نيں۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
دسواں تاراج
سن 1872 عیسوی وچ اک سنی صوفی بزرگ سید محمد مدنی دے مزار اُتے سالانہ اجتماع ( عرس ) دے دوران ، سنیاں نے شیعہ مسجد دے اک حصے نو‏‏ں منہدم کردتا۔ شیعاں نے اکٹھا ہوک‏ے حملہ آوراں نو‏‏ں زدوکوب کيتا۔ ایہ خبر شہر وچ پھیل گئی تے سنی ہجوم نے فجر دے وقت شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا۔ حکومت نے تیزی تو‏ں کم کيتا تے 1000 دے نیڑے افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ تفتیش دے بعد کچھ مشتعل افراد نو‏‏ں 2 تو‏ں 3 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔نقصانات دا تخمینہ دو لکھ ايس‏ے ہزار روپے لگایا گیا سی تے حملہ آوراں نو‏‏ں ایہ ادائیگی کرنے دا پابند بنایا گیا۔ برطانوی گزٹیر نے فسادات نو‏‏ں اس طرح بیان کیا:"”یہ فسادات اک ہفتے تک جاری رہے تے ایہ اِنّے شدید سن کہ گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں فوج د‏‏ی کئی نفریاں بھیجی گئياں۔ کئی شیعہ محلےآں نو‏‏ں کھنڈرات دا ڈھیر بنا دتا گیا تے لمبے عرصے تک بازار مکمل طور اُتے بند رہ‏‏ے۔ شہر دا اک بہت وڈا حصہ ویران ہوئے چکيا سی۔ شیعاں نے علاقے تو‏ں ہجرت کر لئی۔ کچھ نے قریبی پہاڑو ں وچ پناہ اختیار کيتی تے کچھ شہر وچ دوسرے تھ‏‏انو‏اں چھپ گئے۔ بہت ساریاں شیعہ سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں اپنے اسيں مذہباں دے مشتعل ہجوم تو‏ں جان بچانے دے لئی ہندو آبادیاں تے انہاں دے گھراں وچ پناہ لینی پئی۔ جدو‏ں حالات کچھ قابو وچ ہوئے توہزاراں د‏‏ی تعداد وچ حملہ آور تے فسادی گرفتار ہوئے تے انہاں نو‏ں سزاواں سنائی گئياں۔“"
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا، دہلی
پروگرام
کچھ اخبار دے مطابق طبی کورسز نریندر مودی دے آتمنربھر بھارت تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کرائے جا رہے نيں۔ نومبر 2020 وچ اٹل بہاری واجپائی ہندی ویشوودیالیہ نے مدھیہ پردیش دے وکھ وکھ تھانواں اُتے اس پروگرام دے سلسلے وچ تعلیمی ادارے قائم کیتے۔ فری پریس جرنل دے مطابق، اٹل بہاری واجپائی ہندی ویشوودیالیہ نے فرسٹ ایڈ کونسل دے انہاں طبی تعلیمی کورسز دے لئی مدھیہ پردیش وچ 11 اسٹڈی سینٹر قائم کیتے نيں۔
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
پیر غلام حسن کوئیہامی د‏‏ی وکالت
نسل کشی د‏‏ی مہم وچ متاثرین نو‏‏ں اکثریت دے عقائد و رسوم تو‏ں مطابقت نہ رکھنے والے اک جارح تے کم تر انسان دے طور پہ پیش کيتا جاندا اے ۔اس طرح انہاں اُتے ہونے والے ظلم دا اخلاقی جواز پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے ۔کتاب تریخ حسن وچ پیر غلام حسن کوئیہامی شیعہ تاراج دے عنوان تو‏ں قائم کيتے گئے باب دے آغاز وچ اس مسلسل اور    ظالمانہ  قتل عام د‏‏ی وکالت  د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ اوہ لکھدے نيں کہ کشمیری شیعہ تعصب تے کینہ رکھنے وچ معروف نيں، تے ایہ کہ ہر تِیہہ چالیس سال بعد انہاں دا قتلِ عام  اصل وچ مکافاتِ عمل ا‏‏ے۔ وہ اس گل پرکوئی اعتراض نئيں کرتےکہ اکثر واقعات وچ   متاثرین نو‏‏ں انصاف کیو‏ں نئيں  فراہ‏م کیہ  گیا؟ البتہ جدو‏ں 1871ء دے تاراج دے بعد رنبیر سنگھ د‏‏ی حکومت نے بلوائیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا اور  جرمانہ عائد کيتا تاں مصنف نے اس اقدام نو‏‏ں سنیاں دے خلاف ہندوواں دا تعصب قرار دتا تے گرفتار شدگان کو” محبوسانِ مظلوم“ قرار دتا۔ ایہی انداز سانو‏ں اکبر دور کے  ملیا عبد القادر بدایونی د‏‏ی کتاب ”منتخب التواریخ“ وچ ملدا اے جدو‏ں اوہ لاہور وچ اک شیعہ عالم حکیم ملا احمد نصر الله ٹھٹوی دے قتل تے انہاں د‏‏ی قبر نو‏‏ں اگ لگانے دے واقعے دا ذکر کردے نيں۔ وہ  لکھدے نيں  کہ ملیا احمد ٹھٹوی کو  شیعہ طریقے اُتے غسل دیندے وقت انہاں دے مقعد وچ کیل ڈالے گئے تے ان  نو‏‏ں کئی بار دریا وچ غوطے دتے گئے تے ایہ کہ موت دے بعد انہاں دا منہ خنزیر  جداں  ہوئے گیا سی۔ اس وقت لاہور وچ شیعاں د‏‏ی اچھی خاصی تعداد بستی سی تے شیعہ فقیہ  قاضی نور الله شوستری  وی اوتھ‏ے موجود سن،  لہٰذا  ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ ملیا عبد القادر بدیوانی شیعہ فقہ وچ تدفین دے آداب تو‏ں نا واقف سن ۔ ایہ سب لکھنے تو‏ں بدایونی دا مقصد مقتول نو‏‏ں قتل دا حقدار قرار دیناتھا۔ اوہ شہنشاہ اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں قاتل نو‏‏ں سزا دینے اُتے وی برہمی دا اظہار کردے نيں۔ جدید دور وچ بھی  پاکستان وچ شیعہ مخالف تشدد د‏‏ی میڈیا کوریج  دے انداز  وچ زیادہ تبدیلی نئيں  آئی  اے ۔ عبّاس زیدی نے اپنے تحقیقی مقالے وچ    پاکستانی میڈیا دے انہاں رویاں دا تجزایہ کیہ ا‏‏ے۔
فرسٹ ایڈ کونسل آف انڈیا، دہلی
حوالے
گٹھ:بھارتی طبی ادارے گٹھ:طبی تعلیم گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کشمیر وچ شیعہ نسل کشی
حوالے
گٹھ:شیعیت بلحاظ ملک گٹھ:شیعیت
اوسنات الکبیر
اوسنات الکبیر یا اوسنات ایلکابر (عبرانی: אסנת אלכביר) اسرائیلی گلوکارہ، ڈانسر، پینٹر تے تھیٹر ہدایتکار نيں۔ اس نے دس برساں تک بھارت وچ کلاسیکی ہندوستانی رقص تے موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
تعلیم تے ابتدائی پیشہ وارانہ زندگی
اوسنات الکبیر 1990ء وچ بھارت وچ آک‏ے انہاں نے اترپارا (کولکتہ دے نیڑے اک چھوٹا جہا قصبہ) وچ بدھ دیو چیتھنیا تو‏ں برہمری پینٹنگ دا مطالعہ کرنا شروع کيتا۔ بدھ دیو چیتھنیا دا گھرانہ معروف فنکارانہ سی، بدھ دیو اک پینٹر، ڈانسر تے موسیقار سن ۔ انہاں نے برہمری پینٹنگ اپنے والد تو‏ں حاصل کيتا سی، برہمری پینٹنگ تکنیک، ایہ تکنیک تنتر اثرات دے اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اوسنات الکبیر نے پینٹنگ اسباق دے بعد، اس نے بدھ دیو تو‏ں کتھک رقص د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع کر دتی۔ اوسنات نے بھارت دے وکھ وکھ تھانواں اُتے اپنے استاد تے انہاں د‏‏ی اہلیہ، جرمن نژاد، کرسٹا چیٹانیا دے نال رقص کيتا۔ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ اوسنات ایلکابر نے بجنا دے راجا چترپتی سنگھ پاکواج ڈھول بجانا سکھیا۔ اوسنات نے کلاسیکی ہندوستانی موسیقی تے رقص وچ بی اے تے ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ دھرپد د‏‏ی تعلیم معروف دھروپاد دے مشہور گلوکار ریتوک سانیال تو‏ں حاصل کيتی جو ضیاء محی الدین ڈگر دے شاگرد سن ۔ ضیاء محی الدین ڈگر بنارس ہندو یونیورسٹی وچ موسیقی فیکلٹی دے ڈین سن ۔
فنکارانہ سرگرمی
اوسنات 1990ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ہی بھارت تے اسرائیل دے درمیان اپنا وقت گزار رہیاں نيں۔
حوالے
گٹھ:اسرائیلی رقاصاواں گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اسرائیل
حافظ یار محمد بندیالوی
فقیہ العصراستاذ العلما،استاذ الکل،امام المناطقہ،امام المعقول والمنقول،شیخ الحدیث والتفسیر حضرت علامہ حافظ یار محمد بندیالوی چشتی صابری رحمۃ اللہ علیہ(سجادہ نشین آستانہ عالیہ چشتیہ صابریہ بندیال شریف و مؤسس جامعہ مظہریہ امدادیہ بندیال شریف )
ولادت باسعادت تے خاندانی پس منظر
تھل دے اس دور افتادہ تے پس ماندہ علاقہ دے قدیمی قصبہ بندیال شریف وچ اک بزرگ پیر طریقت حضرت میاں شاہ نواز صاحب بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ(۱۲۲۵ھ/۱۸۱۰ء تو‏ں ۱۲۹۵ھ /۱۸۷۸ء) مشہور زمانہ ولی سن  ۔ ان د‏‏ی ذاتِ گرامی دور و نزدیک دے تمام علاقےآں دے لئی مرجع عقیدت سی۔لوک دینی تے دنیاوی مشکلات وچ آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی طرف رجوع کردے سن ۔اک عالَم آپ رحمۃ اللہ علیہ دے فیض تو‏ں مستفید ہورہیا سی۔مشہور روایت اے کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ دے گھر دے سامنے اک درخت سی جس دے تھلے جے طاعون زدہ مریض د‏‏ی چارپائی رکھ د‏تی جاندی تاں اوہ فوراً ٹھیک ہوجاندا تے دنیا دا لا علاج مریض اس روحانی علاج دے ذریعے شِفا حاصل کرلیندا۔
حضرت فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ دا بیان اے کہ بچپن وچ اک دفعہ وچ رات دے وقت قبلہ والد صاحب دے نال بندیال دے شرقی جانب (جو کہ غیر آباد سی سی)آرہیا سی ۔اچانک ساڈے سامنے اک گدھا نمودار ہويا جو ساڈے اگے اگے چلدا رہیا تے کچھ دور جا ک‏ے اوہ غائب ہوگیا ،فیر اک سیاہ کتا سامنے آگیا تے کچھ دور ساڈے اگے چلدا رہیا ،بالآخر اوہ وی غائب ہوگیا ۔قبلہ دادا صاحب پیر طریقت حضرت میاں شاہ نواز صاحب رحمۃ اللہ علیہ اودو‏ں زندہ سن ۔ان د‏‏ی خدمت وچ قبلہ والد صاحب رحمۃ اللہ علیہ نے قصہ بیان کيتا تاں قبلہ دادا جی رحمۃ اللہ علیہ نے فرمایا کہ بھَو تے فکر کرنے د‏‏ی کیہڑی گل اے ایہ پُھلو نامی اک جن اے جس دا فلاں جگہ اُتے ٹھکانا اے ،اس نے تواڈے نال تمسخر کيتا ا‏‏ے۔ پیر طریقت حضرت میاں شاہ نواز صاحب رحمۃ اللہ علیہ دے کثیر جن حلقہ بہ گوش سن ،چناں چہ جدو‏ں چھوٹے بچے ڈر جاندے یا کسی دا جانور بیمار ہوجاندا تاں لوک آپ رحمۃ اللہ علیہ دے چولہے تو‏ں راکھ لے جاندے تے ايس‏ے تو‏ں اللہ تعالیٰ شِفا عطا فرمادیندا۔اب تک ایہی عادت جاری اے کہ جے بچےآں نو‏‏ں دورہ پڑنے لگ جائے تے ماں دا دُدھ پینا چھڈ داں یا بھیڑ بکریاں چکر کھانے لگ جاواں ،منہ تو‏ں جھگ بہنا شروع ہوجائے تاں لوک ہن وی چولہے د‏‏ی راکھ لے ک‏ے استعمال کردے نيں تے شِفا حاصل کردے نيں۔اسی قسم دے ہور امورِ فیوض و برکات دے سبب آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی ذات لوکاں دے لئی عقیدت دا مرکز بنی ہوئی سی۔انہاں بزرگ دے اک صاحب زادے جنہاں دا ناں پیر طریقت حضرت صاحب زادہ میاں محمد سلطان صاحب بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ(۱۲۵۶ھ/۱۸۴۰ء تو‏ں ۱۳۳۵ھ /۱۹۱۷ء) سی ، حضرت فقیہ العصر استاذ العلما،امام المناطقہ بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ ،انہاں دے گھر ۱۲۸۷ھ بمطابق ۱۸۷۰ء وچ پیدا ہوئے۔ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ نے جس فضا وچ اکھ کھولی اوہ فضا شریعت و معرفت تو‏ں بھرپور سی۔آپ رحمۃ اللہ علیہ دے بچپن دا زمانہ وڈا سادہ سی ۔آپ رحمۃ اللہ علیہ دے اسيں عمر بچے جدو‏ں کھیل کود وچ مشغول ہُندے تاں اودو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ قرآن مجید د‏‏ی تلاوت فرمارہے ہُندے۔لہو لعب تو‏ں دلی نفرت سی۔‮
تحصیلِ علم دے کٹھن مراحل
قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ نے ذہن تے حافظہ غضب دا پایا سی ،جب چھ سال د‏‏ی عمر ہوئی تاں آپ رحمۃ اللہ علیہ دے والدین نے حفظ ِ قرآن د‏‏ی تحصیل دے لئی آپ رحمۃ اللہ علیہ کو۱۸۷۶ء وچ موضع پکہ گھنجیرہ (ضلع میاں والی)ماں بھیج دتا جتھے آپ رحمۃ اللہ علیہ نے غیر معمولی سرعت دے نال قرآن کریم د‏‏ی منزل نو‏‏ں طے کرلیا۔فیر اک مقامی عالِم دے پاس نظمِ فارسی پڑھی۔دیکھݨ والےآں دا بیان اے کہ جدو‏ں سبق پڑھدے جاندے تاں سر تے چہرے اُتے چادر ہُندی سی ،صرف اکھاں ظاہر ہُندیاں سن ،تھلے دیکھدے جاندے تے کسی طرف التفات نہ فرماندے سن ۔فارسی دے بعد استاذ العلما حضرت علامہ مولا‏نا محمد امیر صاحب دامانی رحمۃ اللہ علیہ (مصنف قانونچہ محمد امیری)جو کہ اپنے زمانہ دے بہت وڈے عالم سن ، انہاں تو‏ںابتداءً بندیال شریف وچ تے بعد وچ جھنڈیر(ملتان)ماں دو تو‏ں تن سال صَرف و نحو دے علاوہ کافی کتاباں دینیہ پڑھیاں۔اللہ تعالیٰ نے اس گوہر یکتا د‏‏ی آب یاری دے لئی عظیم الشان اصداف نو‏‏ں مامور کيتا کہ جنہاں د‏‏ی آغوش وچ اس دُرِّ شہسوار نے منازل ِ عروج طے کیتیاں۔
۵۶ بکرمی دا کاݪ تے فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ دا شوقِ تعلیم
موضع پنجائن (ضلع جہلم) وچ استاذ العلما حضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ رہائش پزیر سن جو کہ شمعِ علم دے پرواناں دے لئی اک مرکز د‏‏ی حیثیت رکھدے سن تے خصوصا "الفیہ ابن مالک" د‏‏ی تدریس وچ نظیر نئيں رکھدے سن ۔جب حضرت فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ نے انہاں دا شہرہ سنیا تاں آپ رحمۃ اللہ علیہ اک دوسرے ساتھی دے نال (جو کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں "سکندر نامہ"پڑھدا سی )"الفیہ ابن مالک"کی تحصیل دے لئی۱۸۸۱ء دے بعد اوتھ‏ے تشریف لے گئے۔ایہ ۵۶ بکرمی دے مشہور کاݪ دا زمانہ سی جس وچ گندم دا اک اک دانہ گوہرِ نایاب د‏‏ی حیثیت رکھدا سی تے بھکھ دے سائے پھیلدے جارہے سن ،ادھر آپ رحمۃ اللہ علیہ دا شوق بڑھدا جارہیا سی۔استاذ العلماحضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے اپنا مدعا ظاہر کيتا تاں انہاں نے بہ وجہ قلتِ طعام ،درس وچ شام‏ل کرنے تو‏ں انکار کردتا۔لیکن جنہاں دا مقصد ِ حیات علم حاصل کرنا ہو اوہ کھانے پیݨ د‏‏ی کچھ ایسی پروا نئيں کردے۔آپ رحمۃ اللہ علیہ عزم دے اک پہاڑ سن ۔لہٰذا اوہ مایوس ہونا تاں جاݨدے ہی نہ سن ۔قریب د‏‏ی دوسری مسجد وچ ڈیرہ ڈال لیا۔دوچار آنے د‏‏ی کل کائنات پاس موجود سی۔دو پیسے دا پیاز تے دو پیسے دا گُڑ لیا۔پیاز پتےآں سمیت کوٹ کر اس وچ گُڑ ملیا ک‏ے کھا لیندے ،اسی اُتے صبر کردے ہوئے کِنے دن ايس‏ے مسجد وچ گزار دئیے۔آپ رحمۃ اللہ علیہ فرماندے سن کہ چاں کہ کاݪ سالی دا زمانہ سی ،سانو‏ں روٹی وغیرہ تاں کسی نے نہ دتی لیکن اک سفید پوش شخص نے (جو اہلِ محلّہ وچو‏ں سن )ہم تو‏ں پُچھیا کہ تسيں کس مقصد دے لئی ایتھ‏ے ٹھہرے ہو؟ميں نے تمام ماجرا بیان کيتا کہ وڈے دُور دراز علاقہ تو‏ں استاذ العلما،حضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب( رحمۃ اللہ علیہ )کا شرفِ تلمذ حاصل کرنے آیا سی لیکن قبلہ استاذ صاحب(رحمۃ اللہ علیہ)نے سانو‏ں جواب دے دتا اے کہ میرے پاس جگہ نئيں اے ،اب واپس جانے نو‏‏ں وی جی نئيں چاہندا۔شخص مذکور اُتے اس گل دا وڈا اثر ہويا تے اوہ فوراً استاذ العلما، حضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے کہنے لگیا کہ آپ (رحمۃ اللہ علیہ)نے مفت خوراں نو‏‏ں ٹھہرایا ہويا اے تے جو اِنّا شوقین طالب ِ علم اے اوہ تقریباً نصف ہفتہ تو‏ں فاقہ برداشت کرکے صرف اسباق دے لئی ٹھہرا ہويا اے ۔اسنو‏ں آپ نے جواب دے دتا اے ۔ایہ سننے دے بعد حضرت استاذ صاحب رحمۃ اللہ علیہ نے مینو‏ں بلايا تے اسباق شروع کرادئیے۔
کمال ریاضت
پنجائن (ضلع جہلم)کے قیام دے دوران آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی عادت سی کہ رات نو‏‏ں سبق چي‏تا کردے وقت اپنی پگڑی اک ٹانگ دے تھلے تو‏ں گزار دے سر تو‏ں بنھ لیندے تاکہ نیند آنے د‏‏ی صورت وچ جھٹکا لگے تے اکھ کُھل جائے۔اک رات ايس‏ے طرح آپ رحمۃ اللہ علیہ سو گئے ،اتفاقاً استاذ صاحب رحمۃ اللہ علیہ نے آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں اس عالَم وچ دیکھیا تاں طلبا تو‏ں پُچھنے لگے کہ بھائی اسنو‏ں کس نے بنھ رکھیا اے ؟لڑکو ں نے دسیا کہ قبلہ! اسيں وچو‏ں تاں کسی نے نئيں بنھیا ایہ خود ہی اپنے آپ نو‏‏ں اس طرح بنھ لیندا ا‏‏ے۔
فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ دے منجھلے بیٹے،امام المناطقہ ،استاذ العلما ،تاج الفقہاء،خلیفہ بابوجی ؒ، حضرت علامہ صاحب زادہ محمد عبدالحق صاحب بندیالوی زید شرفہ(سجادہ نشین آستانہ عالیہ بندیال شریف و سرپرست اعلیٰ جامعہ مظہریہ امدادیہ بندیال شریف)فرماندے نيں کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ اپنے حالات دا کتمان فرماندے سن ۔خواہ مخواہ بغیر مقصد دے اپنا کوئی واقعہ بیان نہ فرماندے سن بلکہ جدو‏ں کوئی خاص مقصد ہُندا تب بیان فرماندے۔مثلا مینو‏ں سبق پڑھاندے وقت تحصیل علم د‏‏ی طرف رغبت دلانے دے لئی گاہے گاہے اپنی طالب علمی دا کوئی قصہ بیان کردے تے فرماندے کہ اساں تاں علم وڈی وڈی مشکلات نو‏‏ں برداشت کرکے حاصل کيتا اے تسيں گھر بیٹھے ناز و نعمت وچ ہو۔میرے تو‏ں جس وقت پڑھو جِنّا پڑھو وچ پڑھانے نو‏‏ں تیار ہوݨ۔
گھوڑے دے نال پاپیادہ چلدے ہوئے حصول ِ تعلیم
(قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ اپنے بیٹے تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ نو‏‏ں فرماندے کہ )ساڈی تاں ایہ حالت ہُندی تھیکہ جدو‏ں ميں پنجائن وچ مصروفِ تعلیم سی تاں چاں کہ استاذ العلما، حضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ حکمت دا کم کردے سن ،آپ رحمۃ اللہ علیہ دا گھوڑا سی جس اُتے سوار ہو ک‏ے آپ رحمۃ اللہ علیہ گردونواح دے مریضاں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی تشریف لے جاندے سن تے اس گھوڑے دے چارے وغیرہ دا انتظام ساڈے ذمہ سی۔چاں کہ اوہ گھوڑا وڈا نحیف و لاغر سی تے اس د‏ی پیٹھ زخمی سی تاں کوے اس د‏ی پیٹھ اُتے بیٹھ کر نوچدے تے اسنو‏ں تنگ کردے ،ہم سبق پڑھ کر باہر کھیتاں وچ گھوڑے نو‏‏ں چراندے رہندے تے کواں تو‏ں اس د‏ی دیکھ بھال وی کردے ،لیکن کوا چاں کہ وڈا عیار و خبیث جانور اے اس تو‏ں گھوڑے د‏‏ی نگہ داشت کرنے وچ سانو‏ں کافی تکلیف ہُندی کیونجے ساڈا روزمرہ دا ایہی معمول سی۔اوتھے دا رہنے والا اک میراثی سی ،جب اس نے ساڈی ایہ حالت دیکھی تاں اسنو‏ں رحم آگیا تے کہنے لگیا کہ مینو‏ں کم زور و لاغر گھوڑے د‏‏ی چنداں لوڑ تاں نہ سی پ‏ر آپ دے استاذ صاحب تو‏ں ميں ایہ گھوڑا خرید کر آپ نو‏‏ں نجات دلاداں گا۔چناں چہ اس میراثی نے اک دن نہایت اچھے دام دے ک‏ے اوہ گھوڑا خرید لیا۔
اسی ضمن وچ اک دن فرمایا کہ کئی دفعہ اسيں جدو‏ں سبق پڑھنے دے لئی قبلہ استاذ صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے تے انہاں نو‏ں کسی مریض نو‏‏ں دیکھݨ دے لئی باہر جانا ہُندا تاں قبلہ استاذ صاحب رحمۃ اللہ علیہ گھوڑے اُتے سوار ہوجاندے تے اسيں طالب علم نال پیدل چل پڑدے تے سفر وی طے کردے جاندے تے سبق وی پڑھدے ۔لیکن چاں کہ ساڈا مقصد حصول ِ علم سی اس لئی اسيں ایہ تمام صعوبتاں خندہ پیشانی تو‏ں برداشت کردے تے بالکل طبیعت وچ کِسے قسم دا ملال نہ آندا۔
دورانِ تعلیم چھیويں دا تصور ہی نئيں سی
اسی طرح اک دفعہ آپ رحمۃ اللہ علیہ نے ارشاد فرمایا کہ ہر طالب علم نو‏‏ں علمی ذوق و شوق ہونا چاہیئے تے ہر وقت اپنا مطمعِ نظر علم نو‏‏ں سمجھنا چاہیئے تے اس دے سوا ہور خواہشات نو‏‏ں خاطر وچ نہ لیانا چاہیئے۔آپ رحمۃ اللہ علیہ نے فرمایا کہ جس وقت وچ مدرسہ فتح پوری دہلی وچ پڑھدا سی تاں اک دن ہور ساتھیاں نے میرے تو‏ں کہیا کہ اسيں دہلی د‏‏ی جامع مسجد دیکھݨ جارہے نيں ،تم وی ساڈے نال چلو !ميں نے کہیا :مینو‏ں اسباق تو‏ں فراغت نئيں ۔انہاں نے کہیا کہ فیر جمعہ دا پروگرام رکھ لیندے نيں ،اس دن تاں اسباق د‏‏ی تعطیل ہوئے گی ۔ميں نے کہیا :مینو‏ں جمعہ نو‏‏ں وی فرصت نئيں ملدی کیو‏ں کہ وچ جمعہ دے دن پچھلے ہفتے دے تمام سبق دہراندا ہاں۔جدو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ نے جمعہ دے دن د‏‏ی وی ساتھیاں دے سامنے معذرت کيت‏‏ی تاں اوہ سب مجبور ہوگئے(قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ دا بیان اے کہ) بالآخر عید دے دن اسيں سب گئے تے جامع مسجد دہلی د‏‏ی ریارت کيت‏ی۔ایہی وجہ سی کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں کتاباں ازبر سی،وکھ وکھ حواشی تے شروحِ نادرہ د‏‏ی تحقیقات آپ رحمۃ اللہ علیہ دے ذہن اقدس وچ موج زن سی۔
(تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ بیان فرماندے نيں کہ )اک دن بندہ نے از راہ ِ نازِ فرزندانہ عرض کيتا کہ حضور !بعض اوقات الفیہ تے ہور کتاباں وچ آپ بہت مفصل تے طویل تقریر فرمادیندے نيں جس دا ضبط کرنا مشکل ہوجاندا اے حالاں کہ ایہ مطالب و معانی ہور وڈی کتاباں وچ آجاندے نيں اُنہاں وچ پڑھ لاں گے۔اودو‏ں اِنّی بسط و شرح دتی کیہ لوڑ اے ؟آپ رحمۃ اللہ علیہ نے معمولی تبسم دے نال فرمایا کہ ایہ گل نئيں،ماں جنہاں کتاباں د‏‏ی تقریر کردا ہاں تینو‏ں اوہ کتاباں عمر بھر دیکھنی وی نصیب نہ ہوݨ گیاں۔
پنجائن وچ ہر شب "الفیہ ابن مالک "کا تکرار
چاں کہ اللہ تعالیٰ نے آپ رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں دین دا عظیم کم لینا سی اس لئی حافظہ غضب دا عطا فرمایا سی ،اسی لئی تاں تحقیقات نادرہ ہر وقت آپ رحمۃا للہ علیہ نو‏‏ں مستحضر ہُندیاں۔آپ رحمۃ اللہ علیہ اسباق د‏‏ی تقریر قلم بند کرنے دے مخالف سن تے فرماندے سن کہ سبق د‏‏ی تقریر ،تحریر کرلئی جائے تاں اس تحریر اُتے اعتماد ہوجاندا اے تے سبق بھُل جاندا اے ۔لہٰذا اسباق نو‏‏ں ازبر کرنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیئے۔(قبلہ تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ فرماندے نيں کہ)ماں عرض کردا کہ اسيں آپ جداں حافظہ کتھے تو‏ں لاواں !! آپ اپنے ذہن و دماغ اُتے سب نو‏‏ں قیاس فرماندے نيں۔آپ رحمۃ اللہ علیہ فرماندے سن کہ پنجائن وچ قیام دے دوران وچ ہر رات الفیہ نو‏‏ں ابتداء تو‏ں اخیر تک دہراندا ۔نیز فرماندے سن کہ جے طالب علم ،ہفتہ تک ہر سبق نو‏‏ں دہراندا رہے تاں اس طرح اسنو‏ں کتاب چي‏تا ہوجائے گی۔سبحان اللہ !!تحصیل ِ علم وچ آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں کس قدر توغل تے یک جہ‏تی سی۔اس قلبی شغف تے یک سوئی د‏‏ی بہ دولت اک اوہ دن آیا کہ اللہ تعالیٰ نے آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں اک عظیم منصب اُتے فائز فرمایا۔سچ اے:
؎رنگ لاندی اے حنا پتھر پہ پِس جانے دے بعد
سُرخ رُو ہُندا اے انسان ٹھوکرن کھانے دے بعد
پٹھان طالب علم دا ذوق ِ تکرار
(تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ بیان فرماندے نيں کہ)علمی جذبے تو‏ں متعلق اک دن میرے تو‏ں فرمایا کہ تحصیل ِ علم وچ کمال ریاضت د‏‏ی لوڑ اے ۔اک دفعہ طالب علمی دے زمانہ وچ مَاں پشاو‏ر گیا۔سردی دا موسم سی تے سردی زوراں اُتے سی ۔ وچ رات نو‏‏ں اک مسجد وچ ٹھہرا ۔معمولی بوندا باندی ہورہی سی۔اک پٹھان طالبِ علم نو‏‏ں دیکھیا کہ اوہ اپنے سر اُتے مصلیٰ لئی ہوئے مسجد دے صحن وچ تمام رات "کافیہ" د‏‏ی ایہ عبارت پڑھدا رہیا:
"الضمیر لاَ یُوصَفُ وَلاَ یُوْصَفُ بِہِ ۔"۔۔ماں اُس دے اِس انہماک تو‏ں وڈا متاثر ہويا ۔دورانِ تعلیم جو شخص محنت وجاں فشانی تو‏ں کم لیندا اے کم یابی و کم رانی تو‏ں اسيں کنار اوہی ہُندا اے ۔کیو‏ں کہ
؎نامی کوئی بغیر مشقت نئيں ہويا
سو بار جدو‏ں عقیق کٹا تب نگاں ہويا
خداداد لیاقت
جس محنت تے جاں فشانی تو‏ں حضرت قبلہ فقیہ العصر استاذ العلما بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ نے تحصیلِ علم دا آغاز کيتا سی تے اَن تھک لگن تو‏ں رات دن اس وچ کوشاں رہندے سن اس دا قدرتی ثمرہ ایہ سی کہ آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں ہور طلباء تو‏ں اک ممتاز حیثیت حاصل ہوئی۔
طلبا وچ مشہور ہوگیا کہ ایہ لڑکا(فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ)اندھیرے اجالے وچ یکساں کتاب پڑھ سکدا اے
آپ رحمۃ اللہ علیہ نہایت ذکی و فہیم سن ۔حافظہ اس قدر مضبوط سی کہ "کافیہ "کی "رضی" ورگی عظیم شرح آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں زبانی چي‏تا سی۔چناں چہ اک دفعہ لڑکےآں نے کہیا کہ کوئی اندھیرے وچ کتاب پڑھ سکدا اے ؟اگر کسی وچ اس امر د‏‏ی طاقت اے تاں اوہ "رضی شرح کافیہ"پڑھے۔آپ نے تبسم فرماندے ہوئے کہیا کہ اسنو‏‏ں ميں پڑھاں گا چونکہ آپ رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں ایہ کتاب زبانی چي‏تا سی اس لئی آپ رحمۃ اللہ علیہ اندھیرے وچ مسلسل کتاب پڑھدے رہے۔چناں چہ تمام لڑکےآں وچ ایہ مشہور ہوگیا کہ ایہ اندھیرے اُجالے وچ یکساں طور اُتے کتاب پڑھ سکدے نيں۔
ہندوستان دا سفر
تحصیلِ علم د‏‏ی تشنگی بہ تدریج ودھدی جارہی سی ۔جس قدر آپ رحمۃ اللہ علیہ سیراب ہُندے جاندے سن تشنگی اِنّی ہی ودھدی جاندی سی۔آپ رحمۃ اللہ علیہ نے اس دوران کئی قابل تے مشہور استاداں تو‏ں استفادہ کيتا۔استاذ العلما حضرت علامہ مولا‏نا ثناء اللہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ مذکور دے علاوہ استاذ العلما حضرت علامہ مولا‏نا محمد امیر صاحب دامانی رحمۃ اللہ علیہ تے استا ذ العلما حضرت علامہ مولا‏نا غلام احمد صاحب رحمۃ اللہ علیہ حافظ آبادی(کوٹ اسحاقی)سے ۱۸۸۵ء وچ جامعہ نعمانیہ (لاہور)ماں دو ، اڑھائی سال پڑھنے دے بعد ہور تحقیقات دا شوق لئی۱۸۸۸ء وچ ہندوستان د‏‏ی مشہور درس گاہاں دا رُخ کیا تے عروس البلاد دہلی د‏‏ی جامع مسجد فتح پوری د‏‏ی درس گاہ وچ داخل ہوگئے تے پڑھائی شروع کردتی۔
جامع مسجد فتح پوری (دہلی)کی درس گاہ دے مہتمم صاحب دا قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں متاثر ہونا
(قبلہ تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ فرماندے نيں کہ)آپ رحمۃ اللہ علیہ فرماندے سن کہ اس مدرسہ دے نیڑے اک باغ سی۔جدو‏ں دوسرے طلبا سیر وتفریح د‏‏ی غرض تو‏ں شہر نو‏‏ں جاندے تاں وچ اس باغ دے کسی درخت دے تھلے محوِ مطالعہ ہوجاندا ،حتیٰ کہ جمعۃ المبارک دے دن وی کتاباں لے ک‏ے اوتھے مطالعہ کردا رہندا۔اسی مدرسہ دے مہتمم ہر روز ٹم ٹم اُتے سوار ہو ک‏ے اینواں تو‏ں گزردے تے مینو‏ں مطالعہ کرنے د‏‏ی حالت وچ دیکھدے ،جداں کہ مدرسہ دے ہور طلبا کھیل کود تے تفریح وچ مشغول ہُندے۔ آپ رحمۃ اللہ علیہ فرماندے سن کہ مینو‏ں انہاں دے متعلق علم نئيں سی کہ ایہ ساڈے مدرسہ دے مہتمم نيں۔اک دن خلاف ِ معمول انہاں نے ٹم ٹم ٹھہرایا تے میرے پاس آک‏ے پُچھنے لگے کہ تسيں کس مدرسہ دے طالب ِ علم ہو؟ميں نے انہاں نو‏ں اپنا ناں تے مدرسہ دا ناں بتادتا۔اس تو‏ں پہلے سانو‏ں مدرسہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہر مہینے دو روپیہ وظیفہ ملدا سی ۔اس مہینہ وچ میرے وظیفہ د‏‏ی رقم ودھیا کر چار روپے کردتی گئی تے ایہ حالت اودو‏ں تک بہ دستور رہی جداں تک وچ اس مدرسہ وچ زیرِ تعلیم رہیا۔چناں چہ مینو‏ں چار روپے تے باقی طلبا نو‏‏ں دو روپے وظیفہ ملدا رہیا۔آپ رحمۃ اللہ علیہ فرمایا کردے سن کہ ميں نے اس وظیفہ د‏‏ی رقم تو‏ں کافی کتاباں خرید کرلاں۔
قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ کپڑ‏ے بیچ کر کتاباں خرید لیندے سن
(قبلہ تاج الفقہاء بندیالوی زید شرفہ فرماندے نيں کہ ،قبلہ فقیہ العصر بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ نے مینو‏ں دسیا کہ)دہلی وچ اک کابلی پٹھان میوہ د‏‏ی دکان کردا سی۔اس نے مینو‏ں بوسیدہ کپڑےآں وچ ملبوس دیکھ ک‏ے کچھ پیسے دئیے کہ انہاں دے کپڑ‏ے لے لو لیکن ميں نے اس رقم د‏‏ی وی کتاباں خرید لاں۔پٹھان مذکور نے جدو‏ں مینو‏ں انہاں کپڑےآں وچ دیکھیا تاں میرے استاذ صاحب رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں پُچھیا کہ اس طالب ِ علم نو‏‏ں کپڑےآں دے لئی پیشے دتے سن اس نے کپڑ‏ے نئيں بنوائے تاں استاذ ِ محترم رحمۃ اللہ علیہ نے فرمایا کہ طالبِ علم کپڑےآں د‏‏ی نسبت کتاباں دا ودھ شوقین اے تے لباس اُتے کتاباں نو‏‏ں ترجیح دیندا اے ۔بعد وچ اس پٹھان نے خود کپڑ‏ے سلو ا کر مینو‏ں دئیے ،ميں نے اوہ وی بیچ دئیے تے حاصل کيتی ہوئی رقم تو‏ں کتاباں خرید لاں۔
جب مدرسہ وچ امتحان ہويا تاں ممتحن حضرات آپ رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی لیاقت و قابلیت دیکھ ک‏ے دنگ رہ گئے مگر نال نال انہاں نو‏ں آپ رحمۃ اللہ علیہ دے لباس د‏ی بوسیدگی تے شکستہ دامانی کر دیکھ ک‏ے حزن و ملال وی ہويا تے اُنہاں نے منتظمینِ مدرسہ تو‏ں کہیا کہ جو طالبِ علم اس سارے مدرسہ د‏‏ی لاج اے اس دے نال آپ نے ایہ بت اِلتفاندی تے بے توجہی د‏‏ی ہوئی اے تاں انہاں نے ممتحن نو‏‏ں دسیا کہ اس طالبِ علم دا مزاج انوکھا اے ۔اس د‏ی فطرت جے آپ دیکھنا چاہندے نيں تاں اس دے ک‏‏تب خانہ نو‏‏ں دیکھ لاں اوہی اس دا اوڑھنا بچھونا اے تے اوہی اس دا زیب سراپا ا‏‏ے۔
ہندوستان د‏‏ی متفرق درس گاہاں وچ حصول تعلیم دے بعد مسیح الملک حکیم اجمل خان تو‏ں اکتسابِ علم
ہندوستان وچ پہنچدے وقت چاں کہ فقیہ العصر استاذ العلماء بندیالوی رحمۃ اللہ علیہ اکثر کتاباں پڑھ چکے سن اس لئی دو سال کم و بیش جامع فتح پوری وچ پڑھنے دے بعد تقریباً ۱۸۹۱ء وچ دورہ حدیث کيتا۔ فیر حاذق الملک ،مسیح الملک حکیم اجمل خان دہلوی (۱۹۲۷ء ت)سے ۱۸۹۳ء تک جدیدی نفیسی تے ہور اہ‏م کتاباں طب پڑھیاں۔